Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Bergur Jónsson): Hv. þm. Snæf. og ég ætlum að bera fram skrifl. brtt. við 2. gr. frv., 3. tölul., þannig að liðurinn hljóði svo: „Hann skal hafa aflað sér fræðilegrar sérþekkingar á sjórétti og sjóvátryggingarrétti við erlendan háskóla eigi skemur en eitt ár“. Þessi brtt. er að nokkru leyti flutt með tilliti til þess unga manns, sem hefir rannsakað þetta og búið sig undir það, og vitanlega er hægt að breyta þessum 1. seinna. Annars fer þetta í framkvæmdinni mest eftir því, hvað ríkisstj. vill ganga ríkt eftir að heimta skilríki í hvert skipti. Hitt getur ekki komið til mála, að krefjast þess, að fátækir kandídatar fari að innrita sig fyrir stórfé í erlenda háskóla, þótt þeir taki þetta sérnám um eins árs bil. Ég vona því, að þessi brtt., sem ég ætla að afhenda hæstv. forseta, verði samþ.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. þm. Barð. og hv. þm. Snæf. við 2. gr. 3. tölul., svo hljóðandi: [Sjá þskj. 341.] Þessi brtt. er of seint fram komin og þar að auki skrifleg. og þarf því tvennskonar afbrigði, til þess að hún megi koma til meðferðar.



Eins og sést á nál. á þskj. 318 hefir hv. allshn. að vísu skilað sameiginlegu nál. um frv. Þó er nokkur sérstaða innan n., þannig að ég, hv. þm. N.-Ísf., og hv. þm. N.-Þ. viljum samþ. frv., en sjálfstæðismenn í n., hv. þm. Snæf. og hv. 8. landsk., hafa áskilið sér rétt til að bera fram sérstakar brtt. En auk þess hefir n. komið sér saman um brtt., sem prentað,r eru hér með nál. og eru að mestu leyti orðabreytingar og nokkrar lagfæringar á réttarfarsákvæðum frv. 1. og 2. brtt. eru aðeins orðabreytingar; þar sem í frv. er talað um trúnaðarmenn atvinnurekenda, þótti okkur réttara að hafa „fulltrúa“. - Í 21. gr. 1. málsgr. frv. segir, að sáttasemjarar og varasáttasemjarar skuli skipaðir samkvæmt tilnefningu félagsdóms, og til samræmis við það höfum við breytt lokaákvæði gr. þannig, að ef sáttasemjari er dáinn eða óhæfur til starfans. skal ráðh. skipa mann í staðinn „eftir tilnefningu félagsdóms“, en ekki að fenginni tilnefningu“. eins og stendur í frvgr. - Við 22. gr. er sú brtt., að í stað orðanna „verkamanna og atvinnurekenda“ komi: verkamanna eða atvinnurekenda. Er það eingöngu orðalagsbreyting. Við 51. gr. er gerð breyt. í nál., sem er efnisbreyting á réttarfarsákvæði. Samkvæmt gr. má hirta stefnu með ábyrgðarbréfi, sem er alveg óvenjuleg aðferð og þekkist ekki í réttarfarslögum. En þessu höfum við breytt þannig, að stefnuvottar megi, þegar nauðsyn krefur, birta stefnuna í staðfestu símskeyti, og telst stefnan þá löglega birt. Þetta er gert til þess að tryggja það, að unnt sé að láta stefnda nægilega snemma heyra stefnu. þótt stefnufrestur sé of stuttur til þess, að hægt sé að birta honum stefnuna á venjulegan hátt. - því næst er brtt. nr. 6, sem fjallar um það, að fella burt niðurlagsákvæði 55. gr., sem er á þá leið, að félagsdómur geti úrskurðað aðilja til þess að staðfesta skýrslu sína með eiði. Það er hvergi heimilt í réttarfarslögum, að láta aðilja vinna eið, hvort sem er synjunar eða fyllingar, nema eftir eiðsdómi, og er þá úrslit máls látið velta á eiði, sem unninn er, eftir að dómur hefir fallið. En sú sönnunaraðferð er þó eingöngu notuð, þegar aðrar sannanir þrýtur. Hitt þekkist eigi, að láta aðilja vinna eið undir rekstri máls samkvæmt úrskurði, og ber eigi að taka upp slíka aðferð fyrir félagsdómi frekar en öðrum landsdómum. - Þá er brtt. um að fella niður úr 56. gr. ákvæðið um, að félagsdómur geti „kallað fyrir sig vitni“. En brtt. er einnig til þess að samræma ákvæði frv. í réttarfarslögum, sem eingöngu gera ráð fyrir, að vitnum sé stefnt. Hitt er annað mái, að vitni mætir oft óstefnt, og mun svo verða einnig fyrir félagsdómi, en þá er venja að bóka svo, að vitni mæti óstefnt að tilhlutun dómara. - 8. brtt. er um að fella niður 1. málsgr. 62. gr., þar sem gert er ráð fyrir, að málið heyri undir „sérgreinargerðardóm“. Okkur er ekki kunnugt um, að í lögum hér á landi séu slíkir dómstólar, og þar sem það að öðru leyti ekki raskar efni frv., þá leggjum við til, að sú málsgr. falli niður. - Í 64. gr. er ákvæði um það, að í dóminum skuli ráða afl atkvæða úrslitum, en til viðbótar: „nema öðru vísi sé ákveðið í lögum þessum“. Þetta viðbótarákvæði fellur niður samkvæmt brtt. okkar, enda gefur frv. ekkert tilefni til að halda því ákvæði. Fleiri brtt. hefir n. í heild ekki orðið sammála um að flytja. Ég geri ráð fyrir því, að vér 3 nm., við framsóknarmennirnir og hv. þm. N.-Ísf., berum ekki fram fleiri brtt., sem verulegu máli skipta. Hinsvegar hafa sjálfstæðismenn í n. borið fram brtt. á þskj. 330. Ennfremur hafa borizt brtt. frá hv. 5. þm. Reykv. og hv. 5. landsk., þ. e. a. s. kommúnistum í hv. þd., á sérstöku þskj., nr. 306. Þá eru og fram komnar allmargar brtt. frá hv. 3. þm. Reykv. á 2. þskj., nr. 222 og 250. Ég ætla að bíða með að gera aths. við þær brtt., þangað til hv. flm. þeirra hafa skýrt þær frá sinni hálfu.

*Héðinn Valdimarsson: Það er nú auðséð á öllu. að það er ætlazt til, að þetta frv. verði samþ. með þeim brtt., sem n. hefir komið sér saman um, og þær eru ákaflega lítilvægar, og í sjálfu sér ekki nema orðabreytingar, og mun ég ekki fara neitt sérstaklega orðum um þær. Það virðist þannig, að að frv. standi nú, eins og það liggur fyrir, Framsfl., Sjálfstfl. og þingflokkur Alþfl., og þeir séu nokkurnveginn ánægðir með það. Hv. þm. N.-Ísf. segir að vísu, að hann hefði óskað að gera nokkrar breyt. á því, er gengi lengra til móts við óskir verkalýðsins, en hann getur ekki um það, hverjar þær væru. Hann getur aðeins um þá miklu hættu. ef frv. yrði ekki samþ. eins og það liggur fyrir nú, vegna þess að þá myndu verða samþ. stórhættulegar breyt., sem kæmu frá sjálfstæðismönnum, og framsóknarmenn myndu þá fallasi á þær. Það er ekkert, sem liggur fyrir um það, þótt að vísu liggi fyrir nokkrar brtt. frá sjálfstæðismönnum, sem maður gæti sagt, að væru til hins verra. Ég kem kannske lengra út í það. þegar þeir hafa lýst þeim. En það er ekki hægt að segja, að breyt. frá sjálfstæðismönnum séu stórvægilegar. Í öllum aðalatriðum fallast þeir á þetta frv. og fagna komu þess. Virðist svo sem komið sé á milli þeirra manna, sem hafa verið í nefndinni,og þeirra, sem á bak við þá standa, einskonar andlegt bræðralag. Það er nú samt mjög fjarri því, að verkalýðsfélögin í landinu líti á þetta mái á þann hátt, og mér þykir mjög leitt, að hv. þm. 1.-Ísf. skyldi taka þessa afstöðu, sem ómögulegt er að segja annað um en að sé gerð á móti meiri hluta verkalýðsins í landinu. Það eru að vísu ekki öll félögin, sem hafa tekið afstöðu til málsins, en hin eru aðeins sárfá. Það eru líklega ekki nema fimm félög, sem hafa óskað eftir því, að frv. yrði samþ. eins og það liggur fyrir með þeim orðabreytingum, sem n. ber fram. Hin félögin hafa öll komið með sterkar óskir um breyt. á frv., sem ganga misjafnlega langt, en flestallar mjög fjarri því, sem frv. er nú. Ef maður tekur nú þann fjölda manna, sem í félögunum er, þá er óhætt að segja það, að einmitt stærstu félögin og öflugustu og sem mest nota sín samtök og hafa þurft að nota, og ná til flestra af verkalýðnum í landinn, þau hafa verið ákveðin í að mótmæla löggjöfinni eins og hún liggur fyrir. Svo að það er gefið, að verði hún samþ., þá er það gert þvert ofan í vilja verkalýðsstéttarinnar í þessu landi, og þvert ofan í þá stefnu, sem annars er uppi hjá öllum þessum flokkum um það, að þingið ætti sem minnst að ganga á móti einstökum stéttum, heldur láta þær sem mest sjálfráðar um sín nauðsynjamál. Þeirri stefnu hefir verið haldið fram bæði um sjávarútveg og útgerðarmenn. Ég vil aðeins minnast á Sölusambandið og fleira, og kröfur sjálfstæðismanna hafa gengið ennþá lengra en samþ. hefir verið á þingi. Framsfl. hefir haldið þessari sömu stefnu fram, og Bændafl. mjög fram, fyrir bændastéttina, og komizt þannig áleiðis, að bændur hafa nú sín mál að mestu í eigin höndum. En þegar kemur til vinnustéttanna eða verkalýðsins, þá er sköpuð löggjöf, sem menn vita, að er í andstöðu við vilja meiri hluta þeirra, og það, sem furðulegast er, að að því skuli standa sumir af þeim mönnum, sem kosnir eru sem fulltrúar þessara stétta hér á þing. Ég vil nú vænta þess samt, að þeir muni greiða brtt. mínum atkv., en það mun sýna sig á sínum tíma. En það virðist á nál., sem hv. þm. N.-Ísf. hefir undirskrifað, að sé komið svo fyrir honum í þessu máli, að ef Framsfl. segist ekki vilja hanga lengra en þetta og þetta þá samþ. hann það með þeim flokki. Það er ekki getið um það, að hann áskilji sér rétt til að greiða atkv.. með brtt., sem kæmu fram, hvað þá heldur, að hann beri sjálfur fram brtt. Hraðinn og stefnan í þessu máli er algerlega lagt undir samstarfsflokkinn. en ekki kjósendur, sem standa að baki Alþfl. Ég hefi í þessu máli sérstöðu gagnvart þeim úr þingflokki Alþfl., sem að sjálfsögðu standa á bak við hv. þm. N.-Ísf., þar sem ég. mun standa í samræmi við mína kjósendur og verkalýðsfélögin í bænum. Ég ber brtt. fram eftir þeirra ósk, og að sjálfsögðu mun ég greiða atkv. á móti frv., ef þeir ekki samþ. það. a. m. k. í höfuðdráttum. Við 1. umr. gat ég þess, að í stórum dráttum er það skoðun manna í verkalýðsfélögunum, og sérstaklega þeirra, sem mest um þau mál sýsla, að þau réttindi, sem þessi löggjöf veitir, séu ekki ýkjamikil, því að margt af því, sem hér er tekið upp, sé heimilt samkvæmt annari löggjöf, og því óþarfi að taka það upp hér, en ýmislegt, sem tekið er hér nýtt, er þannig, að það veitir enga frekari tryggingu, heldur aðeins bending um ósk verkalýðsins í þessu efni, án þess að honum verði í raun og veru sköpuð réttindi með því. Aftur á móti eru þær skyldur, sem lagðar eru á hendur samtakanna, frá því sem nú er, mjög miklar, og þau hafa, eins og kunnugt er, þróazt eins og hver annar frjáls félagsskapur og skapa sín svið. Þær aðferðir, sem menn nota í vinnudeilum, bæði til sátta og baráttu, hafa orðið til á löngum tíma og eru viðurkenndar jafnvel þar sem engin lög eru til um slíkt. Eins er félagslífið sjálft, hvernig stéttarsamtökin hafa skapazt og byggjast upp af fólkinu sjálfu, án þess að löggjöfin hafi sett þeim skorður. En með þessari löggjöf eru settar ýmsar rammar skorður, og hvernig stéttarfélög skuli hegða sér, og er sérstaklega gengið út frá verkalýðsfélögunum, en ekki atvinnurekendafélögum, þar sem þau eru skipulögð á annað borð, og það frjálsræði, sem þau hafa til framkvæmda í sinum málum. Og þessi venjulegu lýðræðisréttindi í félagsmálum eru með þessari löggjöf tekin af, og að því leyti er þetta frv. ennþá afturhaldssamara en það frv., sem kom frá sjálfstæðismönnum á sínum tíma og Alþfl. var á móti. Þá er verkfallsrétturinn, sem á þennan sama hátt er svo takmarkaður, að það er ekki hægt að segja, eins og atvinnuvegirnir eru í landinu, með lausavinnu mestmegnis, að hann sé nokkuð svipaður því, að vera nothæfur fyrir félögin. Það er eins og þeir. sem hafa staðið að þessari löggjöf og setið í þessari nefnd, hafi hugsað sér, að þeir sætu í Danmörku eða Svíþjóð, þar sem meiri hluti þeirra manna, sem ynnu, væru fastir starfsmenn í iðnaði. Í stað þess, að hjá okkur eru ekki 10 menn af hverju 100, sem slíka atvinnu stunda, heldur eins og kunnugt er, flest af því fólki, sem við lögin búa, eru verkamenn, sem ekki vita, hvað eigi að gera næsta dag, lausavinnumenn og ennfremur sjómenn, sem ráðnir eru stuttan tíma. Fyrir utan þetta, sem ég mun nánar koma inn á siðar, þá er ráðizt á þann rétt, sem úti í heimi þykir einn af dýrmætustu réttindum verkalýðsins, og það er, þegar verkalýðsfélögunum er bönnuð vinnustöðvun, ef hún er gerð í þeim tilgangi að hafa áhrif á ákvörðun stjórnarvalda. Þeir, sem þekkja sögu verkalýðshreyfingarinnar erlendis, og yfirleitt þá frelsishreyfingu, sem hefir verið í okkar nágrannalöndum, þeir vita, að þessi réttur hefir verið notaður hvað eftir annað, þegar mikið lá við, og hefir orðið til þess að lýðræðið og frelsið hefir náð völdum, sem ekki var kostur á annan hátt. Hinsvegar eru þess dæmi fá, að þessi réttur hafi verið misnotaður. Svo að það er ekki hægt að segja annað en það, að ef þjarmað væri svo að verkalýðnum, að hann þyrfti verulega að rísa upp, þá gæti hann það ekki á löglegan hátt, sem hann getur nú eftir gildandi lögum. Ég mun svo snúa mér að hinum einstöku brtt. við þetta frv. Í 3. gr. er getið um það, hvenær meðlimur stéttarfélags skuli bundinn af samþykktum félags síns, og að hann skuli yfirleitt vera bundinn af þeim. Því hefir verið haldið á lofti, að mikið væri unnið við það að fá þetta inn í löggjöfina, en ég tel, þó að það sé að vísu gott að hafa það þarna, að ekki sé neitt sérstakt gefandi fyrir það, því að meðlimir verkalýðsfélaganna eru yfirleitt allir bundnir við samþykktir félaga sinna, og ég efast ekki um, þar sem þær samþykktir eru allar lögum samkvæmt gerðar, að félögin gætu, ef út í það færi, með laganna aðstoð séð um, að þeim væri framfylgt. Enda er það ekki það, sem kvartað hefir verið yfir, að meðlimir verkalýðsfélaganna brytu samþykktir þeirra, heldur hitt, að utanfélagsmenn brytu samþykktir verkalýðsfélaganna, og að fengnir væru tiltölulega fáir menn til þess að rifa niður samtök heilla kauptúna eða kaup staða, þar sem heill fjöldi manns væri í veði. Það hafa því verið frammi kröfur um það af hálfu stéttarfélaganna að slíkt yrði ekki þolað, og hafa þau að sjálfsögðu unnið á móti þessu á margvíslegan hátt, t. d. með því að neita að vinna með mönnum, sem ekki væru í félagsskapnum, og þannig komið sem flestum inn í hann. Og víða á landinu er það svo, að allt verkafólk er í stéttarfélögunum, eins og t. d. hér í Reykjavík. - Hinsvegar hefði það verið kostur, ef sett hefði verið inn í löggjöfina, að félögin væru viðurkenndur réttur aðili, ekki aðeins fyrir meðlimi sína, heldur allar þær starfsgreinir, er þau næðu yfir, þannig að ef teknar væru ákvarðanir af félögunum um þeirra mál, þá væru allir, sem störfuðu að hlutaðeigandi starfsgrein, skyldir að lúta þeim. - Brtt. mín við 3. gr. er því á þessa leið: „Þeir, sem eru starfandi í hlutaðeigandi starfsgrein á félagssvæðinu, eru bundnir við löglega gerðar sam þykktir og samninga félagsins og stéttarsamband þess, sem það kann að vera í“. Þá hefi ég komið með till. um nýja gr. á eftir 3. gr., sem felur í sér atriði, sem væri mjög útlátalítið fyrir atvinnurekendur, en væri hinsvegar töluverð hlunnindi fyrir verkalýðsfélögin, sem sé það, að þau gætu gengið að atvinnurekendum. Þessu hafa ýms stéttarfélög og einstakir atvinnurekendur komið á í samningum sín á milli, og ég get því ekki séð, hvað væri á móti því að samþ. það eins með lögum. 3. brtt. er aðeins til áréttingar l. brtt., um það, að stéttarfélögin séu lögformlegur samningsaðili allra þeirra, er að viðkomandi starfsgrein vinna. Í 6. gr. er talað um skriflega samninga milli stéttarfélaga og atvinnurekenda og hver samningstími og uppsagnarfrestur skuli vera, ef hann er ekki tilgreindur. Aftur á móti er ekkert talað um það, sem mörg verkalýðsfélög hafa komið á, að hafa ákveðinn taxta, og ég get ekki annað séð en að með því að taka þetta ekki upp, sé sá réttur af félögunum tekinn. Ég kem því með brtt. um það, að taxti stéttarfélags um kaup kjör og vinnuskílmála, sem opinberlega hefir verið auglýstur eða tilkynntur atvinnurekendum, skuli gilda sem skriflegur samningur, ef atvinnurekandi hefir farið eftir honum með greiðslur eða tilhögun kjara eða vinnuskilyrði, eða ekki mótmælt honum, þegar eftir að hann hefir verið auglýstur eða tilkynntur honum. - Það hefir gengið svo til þau ár, sem ég hefi þekkt til í verkalýðshreyfingunni, að ýmist hafa ekki fengizt samningar eða ekki verið reynt til þess, en verkalýðsfélögin hafa ákveðið kaup meðlima sinna, og í raun og veru væri það ekki óeðlilegt, þó að verkalýðsfélögin gerðu kröfu til þess að ráða kaupinu, á sama hátt og aðrar stéttir hafa, a. m. k. á flestum sviðum, ráðið verði á vörum og afurðum, sem þær hafa á boðstólum. Vinnan er, ef svo mætti að orði kveða, afurðir verkamannanna, og þeir ættu því að ráða verði hennar. Það er auðvitað hægt að segja, að verkamennirnir gætu strengt bogann of hátt og heimtað of mikið, en sama er að segja um aðra, sem slíkan ákvörðunarrétt hafa, að þeir verða auðvitað að miða við það, sem getan leyfir. En hvernig sem það er, þá gengur þessi brtt. mín ekki lengra en það, að taxti, sem ekki er mótmælt eða borgað er eftir, skuli gilda sem samningur, og er þar ekki farið fram á annað en það, sem er löngu orðin venja hér á landi. Þá er hér síðar í lögunum talað sérstaklega um þá ábyrgð, sem stéttarfélögin bera á samningsrofum, sem félagið sjálft eða trúnaðarmenn þess gerast sekir um. Nú er það þannig, eins og við vitum, að þess munu vera mjög fá dæmi, að um slíkt hafi verið að ræða í starfsemi verkalýðsfélaganna hér á landi. Það er því ekki beinlinis viðkunnanlegt að vera að setja þetta inn í löggjöf, sem svo er verið að halda fram sem sérstakri stéttaraukningu fyrir verkalýðsfélögin. Við skulum nú samt ganga inn á það, að réttmætt sé í vissum tilfellum, að félögin séu skaðabótaskyld, en þá verður a. m. k. að koma þeim ákvæðum þannig fyrir, að þau gangi ekki meir út yfir verkalýðsfélögin annarsvegar heldur en atvinnurekandur hinsvegar. Hjá verkalýðsfélögunum er það þannig, að fyrir utan félagssjóðina hafa þau ýmsa menningarsjóði, svo sem sjúkrasjóði og styrktarsjóði, til þess að styrkja menn, ef til vinnustöðvunar kemur eða í atvinnuleysi. Svipað þessu hafa atvinnurekendur yfirleitt ekki neitt. Þessir sjóðir eru ekki til þess sérstaklega að styrkja félögin í þeirra bardögum, heldur eru þeir almennir styrktar- og menningarsjóðir, og ætti það þess vegna að vera alveg sjálfsagt, að sektarákvæðin næðu ekki til þeirra. En eins og þetta er orðað hér, þá ná sektarákvæðin til allra eigna verkalýðsfélaganna og ganga þess vegna mikið meir út yfir meðlimi þeirra heldur en atvinnurekendafélögin, sem yfirleitt hafa engin menningarhlutverk með höndum. - Ég hefi því komið með brtt. um það að undanþiggja eignir í samkomuhúsum, styrktarsjóði og menningarsjóði, sem hafa sérstakar fjárreiður og ætlaðar eru í sérstökum tilgangi eftir reglugerðum, samþykktum af félaginu, en ekki er hægt að verja til almennra þarfa þess. Með þessu skilyrði er alveg tekið fyrir það, að sjóðir þessir séu notaðir til annars en almennra menningarþarfa. - Ég geri nú ráð fyrir, að það fari svo með þessa brtt., eins og aðrar, að hún verði ekki samþ., en það verður ekki hægt að skoða það öðruvísi en að mjög sé gert upp á milli stéttarfélaganna og atvinnurekenda. - Ég kem þá að 9. gr., sem er viðvíkjandi trúnaðarmönnunum. Þar hefir verið breytt til frá því frv., sem lagt var fram af mþn. Í því var ætlazt til, að einn maður væri kosinn af stjórn stéttarfélagsins til trúnaðarmanns. Hér er þetta aftur á móti haft þannig, að atvinnurekendur geta valið á milli tveggja manna, er tilnefndir eru af stjórn stéttarfélagsins. Það er því ekki hægt að segja, að það sé skilyrðislaust sá maður, sem félagið vildi hafa, því að ef um tvo menn er að ræða, þá er mjög líklegt, að það vildi fremur annan heldur en hinn. - Ég kem því með brtt. um að koma þessu í sama horf og áður var. Þetta ákvæði um trúnaðarmennina nær þó ekki samkv. frv. til landbúnaðarverkafólks né áhafna skips eða báta, sem ekki er skylt að lögskrá á. En ég kem með brtt. um, að það skuli ná til landbúnaðarverkafólks, þar sem 10 menn eða fleiri vinni á staðnum. Þá er þar komið stórbú, og ég sé ekki ástæðu til þess, að þótt menn vinni að jarðabótavinnu eða heyinnu, þá geti þar ekki verið um trúnaðarmenn að ræða. Þá ber ég fram brtt. við 10. gr., og er hún aðeins fyllra orðalag og réttara kveðið á um það, að trúnaðarmaður skuli þegar í stað snúa sér til stjórnar stéttarfélagsins, ef eitthvað er að, þannig að félagsstjórnin geti jafnað það, þegar því verður við komið. Það liggur í hlutarins eðli, að trúnaðarmaðurinn á að láta félagið vita, um leið og eitthvað er að, þó að hann snúi sér til atvinnurekanda jafnframt. En það er eins og það sé einhver blendingur af þeirri skoðun í frv., að þegar einu sinni sé búið að velja trúnaðarmann, þá eigi að ganga framhjá stéttarfélögunum. En til þess að eitthvert öryggi sé fyrir trúnaðarmennina, þannig að þeir geti komið fram frjálsir og óháðir fyrir sitt félag, þá finnst mér það ekki nægjanlegt, sem hér er sagt í frv.: „Atvinnurekendum og umboðsmönnum þeirra er óheimilt að segja trúnaðarmönnum upp vinnu vegna starfa þeirra sem trúnaðarmanna eða láta þá á nokkurn annan hátt gjalda þess, að sléttarfélag hefir falið þeim að gegna trúnaðarmannsstörfum fyrir sig“. Þetta er ekki nægjanlegt öryggi. því að það er áreiðanlegt, að ef atvinnurekandi væri óánægður með trúnaðarmann, væri hann ekki svo vitlaus að segja, að hann léti hann fara vegna þess, að hann væri trúnaðarmaður stéttarfélagsins, heldur mundi hann halda því fram, að maðurinn væri ónýtur, eða að hann þyrfti að fækka mönnum í bili. Til þess að reyna að tryggja þetta, hefi ég komið með brtt. á þá leið, að „atvinnurekendum eða umboðsmönnum þeirra væri óheimilt að segja trúnaðarmönnum upp vinnu, svo lengi sem aðrir meðlimir stéttarfélagsins vinna að störfum þeim hjá atvinnurekendum, sem félagið nær yfir, nema trúnaðarmaður leysi starf sitt hjá atvinnurekanda svo lélega af hendi, eða gerist brotlegur í því við hann, að dómi félagsdóms, eða samþykki stjórnar stéttarfélagsins komi til“, o. s. frv., eins og er í gr. Trúnaðarmaðurinn á þannig að sitja lengst af þeim mönnum, sem yfirleitt eru í vinnu hjá atvinnurekanda við samskonar vinnu, þó með þeim undantekningum, að ef hann vinnur starf sitt ekki vel eða gerist brotlegur á einhvern hátt við atvinnurekanda, þá sé hægt að láta hann fara. - Ef þetta ákvæði verður samþ., þá hygg ég, að fengið væri nokkurn veginn öryggi fyrir trúnaðarmennina. Þá kem ég að II. kafla frv., sem er um verkföll og verkbönn. Við 14. gr. hefi ég ekkert að athuga. Hún mætti að vísu missa sig, því að sá réttur, sem í henni er gefinn, er bæði lögum og venjum samkvæmur. Í 15. gr. er verkfallsrétturinn takmarkaður við allsherjaratkvgr., er standi í minnst 24 klst., og við það, að félagsstjórn hafi fengið sérstakt umboð - líka með atkvgr. til þess að taka ákvörðun um vinnustöðvun, og að hún hafi verið samþ. með 3/4 hlutum greiddra atkv. á lögmætum trúnaðarmannaráðsfundi. Viðvíkjandi þessu síðasta atriði vil ég taka það fram, að ég get ekki fallizt á, að trúnaðarmannaráðið skuli þurfa svona magnaðan meiri hluta, og að sá einfaldi meiri hluti, sem þar ríkir, fái ekki að ráða þar eins og annarsstaðar. En viðvíkjandi allsherjaratkvgr. er það að segja, að hún er seinleg og fyrirferðarmikil, eða svo hefir hún a. m. k. reynzt í stærstu félögunum hér í Reykjavik, Sjómannafélaginu og Dagsbrún. Það yrði þá a. m. k. að hafa öðruvísi fyrirkomulag á henni en það, sem verið hefir, til þess að hægt sé að ná fullkomnum árangri. Þá er ekkert talað um það í þessu sambandi, að menn skuli upplýstir á neinn hátt um það, sem um er að ræða. En nú er það svo, eins og þessi mál hafa gengið yfirleitt hjá verkalýðsfélögunum, að það eru fundirnir. sem skapa félagslífið og móta skoðanir manna, bæði á þessum sviðum og öðrum, og hafa mest áhrif fyrir félagsskapinn til þess að þroska hann á allan hátt. En það vald, sem félagsfundirnir nú hafa, er hér af þeim tekið. Þeir hafa samkv. þessu frv. ekki rétt til þess að taka ákvarðanir um verkföll. - Ég hefi þess vegna komið með brtt. um það, að hér verði bætt inn í: „Á félagsfundi með leynilegri atkvgr., enda hafi þess verið getið í fundarboðinn, og minnst 20% atkvæðisbærra meðlima hafi mætt og meiri hluti meðlima hafi greitt vinnustöðvuninni atkv. Þá getur fjórðungur mættra meðlima krafizt um þetta almennrar leynilegrar atkvæðagreiðslu“. Lágmarkið á fundarsóknina er sett 20% atkvæðisbærra meðlima, og í hinum stærri félögum er það ekki svo litið. En til frekara öryggis, ef um mikinn ágreining er að ræða, getur fjórðungar mættra meðlima heimtað um þetta almenna leynilega atkvgr. Ef þetta er samþ., þá liggur valdið hjá félagsfundunum til þess að ákveða þessi mál, en með frv. er það burtu tekið. Önnur brtt. við þessa sömu gr. er viðvíkjandi trúnaðarmönnunum, eins og ég gat um áðan, í stað orðanna „a. m. k. 3/4 hlutum“ komi meiri hluta. Þá er það svo, eins og þessi mál hafa gengið fyrir sig hér á landi síðustu 30 árin, að félagsstjórnirnar hafa verið framkvæmdarvald félaganna, og í öllum minni háttar atriðum hafa þær orðið að taka til sinna ráða, eins og t. d. ef um brot á samþykktum hefir verið að ræða eða menn, sem ekki hafa viljað lúta þeim taxta., sem á staðnum var, o. þ. u. l. - En eftir þessu nýja kúgunarfrv., sem hér á að samþ., eiga félagsstjórnirnar ekki að hafa þennan rétt. Hjá Dagsbrún og öðrum stærri félögum hér er það svo, að margoft er kallað á félagsstjórnirnar, og þær koma þessum málum í samt lag. - Þetta sýnir ákaflega vel, hvað þeir menn, sem um þessi mál hafa fjallað, þekkja lítið út í þau eða, hvað þeir hafa verið lítið velviljaðir þessum félagsskap. - Ég kem þess vegna með brtt. um það, að félagsstjórn taki ákvörðun um þessa hluti, „ef aðeins er um að ræða að halda í gildi óbreyttum venjum félagsins og samþykktum um kaup, kjör og vinnuskilyrði, sem haldnar hafa yfirleitt verið af atvinnurekendum á staðnum, eða innheimtu vangreidds kaupgjalds, eða að vinna ekki í starfsgreininni með mönnum, sem ekki eru meðlimir hlutaðeigandi stéttarfélags, svo og ef um lausavinnu er að ræða, sem samningar hafa ekki náð til og hætta á, að mundi ljúkast áður en á annan hátt fengist ákvörðun um vinnustöðvun“. Þó er ég ekki viss um, að með þessari gr. séu talin þau mörgu atriði, sem félagsstjórnirnar láta til sín taka í þessum efnum. Það er áreiðanlegt, eins og þessum málum er stjórnað hér á landi, að ein félagsstjórn fer ekki út í annað en það, sem hún þykist viss um, að félagið allt standi á bak við sig um, enda mundi því ekki vera vel tekið af þeim mönnum, sem í félaginu eru. - Þá er það viðvíkjandi 16. gr. frv. - Ég tók það fram við 1. umr., að mér finnast í sjálfu sér 7 dagar ekki vera langur fyrirvari um venjulega vinnustöðvun, ef um samninga er að ræða. En eins og þetta er orðað hér, virðist þetta gilda um margt fleira, því að í gr. stendur: „knýja fram breytingu eða ákvörðun um kaup og kjör“. En það eru, a. m. k. í stærri bæjunum. oft á ári gerðar nýjar ákvarðanir um kaup og kjör viðríkjandi nýjum atvinnugreinum og hinu og þessu, sem fyrir kemur, og það getur verið svo aðkallandi, að ekki þoli neinn 7 daga fyrirvara, fyrir utan allsherjaratkvgr., um það, hvort vinnustöðvun skuli hefja. Ég vildi þess vegna orða greinina svo. að það væri enginn vafi á þessu, þannig: „Ákvörðun um vinnustöðvun, sem hefja á í þeim tilgangi að knýja fram breytingu á samningi, eða ákvörðun um kaup og kjör, þegar samningar eða kauptaxti rennur út, ber að tilkynna sáttasemjara og þeim, sem hún beinist aðallega gegn, 7 sólarhringum áður en tilætlunin er, að hún hefjist“. Þá kem ég með brtt. við 17. gr. í samræmi við það, sem reynslan hefir sýnt, að þarf að vera. Á ég þar við Sogsvinnuna á sínum tíma, ef þannig er um skýlaus brot að ræða gegn ákvæðum samnings. En ef ætti að fara þá leið, að láta gerðardóm dæma um þesskonar, tæki það of langan tíma. Í 17. gr., 2. tölul., er þessi gr., sem ég minntist á áðan um það. er tilgangur vinnustöðvunar er að þvinga stjórnarvöldin til að framkvæma athafnir, sem lögum samkvæmt ber ekki að framkvæma, eða framkvæma ekki athafnir, sem þeim lögum samkvæmt er skylt að framkvæma. Ég veit ekki til, að ákvæði þessu lík séu um neina aðra stétt en verkafólkið. Ég sé ekki, hvaða ástæða er til þess að hafa slík sérlög einmitt viðvíkjandi verkafólki. Ég hefi getið um það áður, að þessi réttur er talinn einn hinn dýrmætasti hjá stéttarfélögum, þó að hann sé litið notaður. Ég legg til, að þessi liður fa11i algerlega burt. 12. brtt. mín er við 18. gr., en það er prentvilla í þskj., þar stendur: „Við 19. gr.“ Þessi brtt. er í samræmi við þá brtt., sem ég áður kom fram með, um að stéttarfélög eigi að ná yfir alla menn í starfsgreininni. Það væri að vísu nokkur vinningur fyrir stéttarfélög að fá það lögfest, sem hér stendur í frv., en þó tiltölulega lítils virði, því að þar er talað um aðilja, sem gert er ráð fyrir, að séu í verklýðsfélagi, sem sagt er hér í frv., að megi ekki nota aðstoð þeirra til þess að afstýra vinnustöðvun, sem sé löglega hafin. Ég vil geta þess, að á þskj. 250 kem ég með brtt., sem er við mína eigin brtt. Það er aðeins orðamunur; þar er gerð till. um greinilegra orðalag á því, sem ég gerði till. um í fyrri brtt., og annað ekki. Við 30. gr. hefi ég komið með nokkrar brtt. til þess að skýra hana betur. Að vísu sagði einn maður mér, sem var í mþn., sem um þetta mál fjallaði, að það bæri að skilja þessi atriði eins og í mínni brtt. getur. Ef svo er, er ekki mundi að samþ. þessa brtt. En eins og orðalagið er þarna í frv., leikur nokkur vafi á því, hvað meint er. Í 1. málslið 2. málsgr. 30. gr. frv. stendur, að sáttasemjari skuli ákveða í „samráði við“ fulltrúa aðiljanna, hvenær og hvernig atkvgr. um till. skuli fara fram. En ég vil, að hann ráði ekki einn því, heldur sé það alveg skýrt tekið fram í l., að sáttasemjari ákveði slíkt „ásamt fulltrúum“ aðiljanna. - Þá er ekki getið um í frv., hvernig atkvgr., sem um ræðir í 30. gr., skuli fara fram. Ég kem með brtt. um þetta, að atkvgr. skuli fara fram á félagsfundi eða með almennri atkvæðagreiðslu í félaginu. er taki minnst 24 stundir, þannig að hver meðlimur hafi þar sinn rétt. - C-liður er um það, að samkomulag verði milli sáttasemjara og aðilja um að láta atkvgr. eingöngu taka til tiltekinnar deildar eða starfsgreinar. - Þá stendur hér í frv., að miðlunartill. megi ekki birta án samþykkis sáttasemjara, fyrr en báðir aðiljar hafi sent svör sín. Þar finnst mér rétt, að miðlunartill. megi birta, nema sáttasemjari og báðir deiluaðiljar samþykki að halda henni leyndri fyrir almenning, þar til báðir þessir aðiljar hafa sent svör sín, og er e-liður þessarar brtt. mínnar um þetta. Ef þessi ákvæði eru höfð í l., er ástæða til að ætla, að sáttasemjari mundi ekki birta aðrar till. en þær, sem hann vildi standa við sem endanlegar till. og mundu ná samþykki almennings og þykja réttlátar. Þá hefi ég lagt til, að bætt verði við 31. gr. frv. orðunum: „og neyti atkvæðisréttar sins.“ Ef samþ. verða ákvæðin, sem síðar eru í frv., um aukinn meiri hl. við atkvgr., þá er nokkuð mikils virði, að allir greiði atkv. En hætta er á því, að aðiljar, sérstaklega atvinnurekendur, vildu draga úr því, að allir aðiljar greiddu atkv. Er þetta tilraun til að koma í veg fyrir það. Í 32. gr. skýtur aftur upp þessari kenningu þeirra, sem samið hafa þetta frv., og allshn. virðist vera ánægð með, að taka ekki gildan einfaldan meiri hl. við atkvgr., heldur láta þurfa að koma fram aukinn meiri hl. atkv. með till. til þess að hún teljist samþ. Eftir 3. málsgr. þessarar 32. gr. frv. á það að vera svo, að í félagi, sem hefir t. d. tvö þúsund meðlimi, þá væri það svo, að þó að upp undir 400 félagsmenn, sem mættir væru á lögmætum fundi, greiddu allir atkv. á móti till. sáttasemjara, þá teldist hún samt samþ. Í mörgum verklýðslögum er algengt, að ekki sé svipað því eins mikil þátttaka í atkvgr. eins og t. d. þátttaka í kosningum til Alþingis eða bæjarstjórnarkosningum. Þar er ekki notaður slíkur áróður sem í þessum síðartöldu kosningum, engir bílar til að flytja fólkið á fundarstaðinn eða neitt þess háttar, en menn, sem eru í vinnu, eiga örðugt um að mæta á fundum. Ég hefi komið með brtt. við þetta um, að ef atkvgr. fer fram á félagsfundi, þurfi 20% félagsmanna að hafa mætt þar við atkvgr. og atkvgr. þurfi að hafa verið getið í fundarboðinu. Og í samræmi við það, sem áður hefir verið komið með brtt. um af mér, geri ég till. um, að ef færri eru mættir, skuli fara fram leynileg atkvgr. í félaginu, er taki minnst 24 stundir, og að á félagsfundi geti fjórðungur mættra félagsmanna krafizt almennrar atkvgr. í félaginn um tili., er standi minnst 24 stundir. Hér er líka haldið sér að félagsfundi, að hann geti, ef hann vill, tekið afstöðu til miðlunartill. sáttasemjara, en þó sá varnagli sleginn, að ef teljandi mínni hl. óskar eftir því, þá geti hann krafizt allsherjaratkvgr. í félaginu, sem væri óþarft, ef meiri hl. félagsmanna væri ákveðinn í að samþ. miðlunartill. Miðlunartill. koma sjaldan til fyrr en komið er út í verkfall. Og félagsmenn munu álita, að sem fyrst þurfi að taka ákvörðun um þær. En með því að hafa það fyrirkomulag um atkvgr. um þetta, sem tiltekið er í frv., gæti það tekið marga daga að ljúka verkfalli, þó að allir félagsmenn í viðkomandi stéttarfélagi væru með því, að samþ. miðlunartill. sáttasemjara. Þá kem ég með brtt. við 33. gr., sem aðeins er smáatriði, sem ég geri ráð fyrir, að menn geti samþ. Hún er um, að sú gr. skuli orðast svo: „Sáttasemjari getur borið fram miðlunartillögu eins oft og þurfa þykir, nema annar deiluaðili hreyfi mótmælum.“ - Hér er brtt. mín um það, að þessi viðbót verði sett við gr. „nema annar deiluaðili hreyfi mótmælum“. - En við þessa brtt. er svo brtt. frá mér á þskj. 250, að þó skuli ekki bera fram miðlunartill. oftar en tvisvar, ef annar deiluaðili hreyfir mótmælum. Það er ekkí ástæða til þess, þó að sáttasemjari kynni að vera ánægður með það, að dengja fram nýjum og nýjum miðlunartill. til þess að taka ákvarðanir um þær. Þá hefi ég komið með brtt. við þann kafla frv., sem er um félagsdóm. og skýrt áður frá því, af hvaða ástæðum það er. Eins og nú eru ákvæði um hann í frv., skulu sitja í honum 5 menn. sem skipaðir skulu vera einn af Vinnuveitendafélagi Íslands, annar af Alþýðusambandi Íslands, þriðji af atvmrh. úr hópi þeirra manna, sem hæstiréttur tilnefnir, og tveir af hæstarétti, og sé annar þeirra sérstaklega tilnefndur til þess að vera forseti dómsins. Með þessu móti finnst mér dómurinn muni verða nokkuð einhliða, þar sem hæstiréttur einn út af fyrir sig hefir meiri hl. í dóminum. Það má náttúrlega segja, að erfitt sé að finna þennan dóm svo út, að allir verði ánægðir með hann. En a. m. k. finnst mér illa til fallið, að einn aðili skipi meiri hl. dómsins. Ég geri hér till. um þetta sem hér segir í 17. brtt. minni: „Í dóminum eiga sæti 5 menn, sem skipaðir eru til þriggja ára, þannig: einn af Vinnuveitendafélagi Íslands. annar af Alþýðusambandi Íslands, einn af þremur, sem Vinnuveitendafélag Íslands tilnefnir, en Alþýðusamband Íslands ryður tveimur þeirra, einn af þremur, sem Alþýðusamband Íslands tilnefnir, en Vinnuveitendafélag Íslands ryður tveimur þeirra, einn af hæstarétti, og sé hann forseti dómsins, nema aðrir aðiljar komi sér saman um forsetann“. Með þessu móti eru deiluaðiljar þó í meiri hl. í dóminum. Og ákvæðið um, að rutt sé á víxl, má búast við, að geri það að verkum, að það séu ekki eins fyrirfram ákveðnir menn skipaðir í dóminn eins og annars mundi vera. Það hefði sjálfsagt ekki verið óeðlilegt að koma með brtt. um þetta í þeim tilfellum, þegar stéttarfélag er ekki í Alþýðusambandi Íslands. En ég hefi ekki komið með brtt. um það; mér fannst það standa öðrum nær en mér að gera það. Við 65. gr. hefi ég komið með brtt., sem er aðeins samskonar brtt. eins og er komin áður, sem veit til menningarsjóðanna, að þeir séu undanþegnir sektarákvæðum, og einnig styrktarsjóðir og samkomuhús, samkvæmt 5. brtt. minni. Þá er hér loks við 70. gr. brtt. um, að á eftir henni komi ný gr., svo hljóðandi: „Við allar atkvæðagreiðslur samkvæmt lögum þessum gildir sú regla, að enginn maður fer nema með eitt atkvæði“. Það virðist svo sem þeir, sem samið hafa þetta frv., hafi mest lítið til þess, hvaða böndum þeir ættu að binda verkalýðinn, en mínna litið á, hvaða ástand væri hjá Vinnuveitendafélaginu. Hjá Vinnuveitendafélaginu hér er atkvgr. hagað þannig, að greitt er atkv. eftir þeim vinnulaunum, sem atvinnurekendur greiða. Þar ráða krónurnar, en ekki persónurnar. Ég hefi komið hér með brtt., sem veit til þess, að atkvæðisrétturinn í þessum efnum sé miðaður við persónur hjá Vinnuveitendafélaginu alveg eins og hjá hinum. Ég álít, að í þessum atkvgr. eigi lýðræðisreglur að gilda, bæði um einfaldan meiri hl. og eins um hitt, að enginn maður geti farið með nema eitt atkvæði. Ég hefi svo ekki fleiri brtt. að gera. En sumar af þeim brtt., sem hér koma á eftir, t. d. frá kommúnistum, get ég fyrir mitt leyti vel fallizt á. Og ég greiði þeim þá atkv., eftir því sem mínar skoðanir eru um þau mál, en fer ekki frekar út í að ræða þær. Eg veit, að það er tiltölulega þýðingarlaust við þessa umr. og á þessum stað að tala meira um þessi atriði, þar sem það er þegar ákveðið, hvernig afdrif þau fá. Mun ég því ekki segja meira um þetta að sinni.

*Thor Thors: Ég vil fyrst geta þess, að samvinna hefir verið sæmileg um þetta mál í allshn. Frv. hefir verið rætt þar og lesið af nm., og einstök atriði þess rannsökuð, og var n. öll sammála um það, að frv. yrði samþ. Var því hnigið að því ráði, sem almennt er í n., að gefa út sameiginlegt nál., þegar hún vill flytja eitthvert mál fram. En hv. þm. N.-Ísf., sem er fulltrúi Alþfl. í allshn., sá einhverja sérstaka ástæðu til þess að koma fram með aths. frá eigin brjósti í nál. allshn. Og hann hefir gert það á þann ósmekklega hátt, að vera með hnútur í garð sinna meðnefndarmanna út af afgreiðslu þessa máls. Ég get vel skilið, að þessum hv. þm., eins og öðrum þm. Alþfl., sé dálítið órótt út af þessu máli. En það er vissulega ekki okkur sjálfstæðismönnum að kenna, þó að svo sé ástatt fyrir þeim, heldur þeirra fortíð sjálfra í þessu máli. Fyrir þá sök að þm. Alþfl. tóku ekki vinnulöggjöfinni með skynsemi og réttsýni í upphafi, þá eiga þeir nú sjálfir í þeirri erfiðu aðstöðu, að þurfa sjálfir að kveða niður þann óþægilega draug, sem þeir sjálfir hafa vakið upp í þessu máli með því í öndverðu að leyfa sér að viðhafa orð eins og „þrælalög“ og önnur slík ókvæðisorð um þær sanngjörnu till. í þessum málum, sem við sjálfstæðismenn lögðum fram, sem byggðust í einn og öllu á því, sem þeir menn á Norðurlöndum, sem þessir menn telja flokksbræður sína, hafa lögfest hjá sér. Till. okkar sjálfstæðismanna áttu því rót sína að rekja til nákvæmlega þess sama sem þetta frv., sem þeir nú berjast fyrir, byggist á. Þess er rækilega getið í tili. mþn., sem skipuð var fulltrúum sósíalista og framsóknarmanna, að þeir hafi miðað sínar till. við gildandi löggjöf á Norðurlöndum. En slíkt hið sama höfðum við sjálfstæðismenn óvefengjanlega líka gert. Það er því næsta mannlegt, að hv. þm. N.-Ísf. hafi hvöt til þess að reyna að þvo hendur sínar, eins og Pílatus forðum; en slíkt er ekki stórmannlegt. Við óskuðum í allshn. að skrifa undir sameiginlegt nál. með þessum meðnm. okkar eins og öðrum nm. En hann vildi ekki. Við getum þess í nál. okkar, að við mótmælum ummælum þeim, sem þessi hv. þm. við hefir, sem ég gat um.

Hverjum sérstaklega?

. Sérstaklega þeim ummælum, að mikil hætta sé á því „að breytingar, stórhættulegar verkalýðnum og samtökum hans (samanber till. sjálfstæðismanna, sem liggja fyrir þinginu, og þar á meðal brtt. þær, sem minni hl. n., GÞ og TT, gera ráð fyrir að flytja við þetta frv.), verði gerðar á frv., ef ekki tekst að hindra það með samkomulagi á milli Alþfl. og Framsfl.“ - Ég vil harðlega mótmæla því, að okkar till., sjálfstæðismanna, séu að nokkru verulegu leyti hættulegar fyrir verkalýðinn, heldur þvert á móti. Ef í okkar frv. felst einhver hætta fyrir verkalýðinn, þá staðhæfi ég, að nokkur hætta muni þá einnig felast fyrir verkalýðinn í þessu frv., sem hv. þingmenn Alþfl. berjast fyrir hér á Alþ. Við látum þess getið, hv. 8. landsk. og ég, að við teljum frv. það um vinnudeilur. sem við höfum flutt á undanförnum þingum, fullkomnara en þetta frv. En þar sem þetta frv. fellur í meginatriðum saman við okkar frv. og till., þá fögnum við framkomu þess og leggjum til, að það verði samþ. En við berum fram við það þær brtt., sem ég nú vil leyfa mér að lýsa. Þær eru á þskj. 330. Fyrsta brtt. er um það, að alstaðar í frv. sé orðið „verklýðsfélag“ notað í staðinn fyrir orðið „stéttarfélag“. Í aths., sem fylgdi þessari gr. frá mþn., er sagt, að orðið „stéttarfélag“ sé notað í frv. aðelns um félög, sem stofnuð eru í þeim tilgangi að gæta hagsmuna þeirra manna, sem hafa lífsviðurværi sitt af því, að selja vinnu sína gegn ákveðnu kaupgjaldi. Í venjulegri merkingu nær hinsvegar orðið stéttarfélag til félaga allra stétta. Það er þó ekki tilætlun n., sem samdi þetta frv., að frv. sé svo víðtækt. En í 1. gr. þess er svo sagt, að rétt eigi menn á „að stofna stéttarfélög og stéttarfélagasambönd í þeim tilgangi að vinna sameiginlega að hagsmunamálum verklýðsstéttarinnar og launtaka yfirleitt.“ Þetta mun samkvæmt almennri venju eingöngu eiga að taka til verklýðsfélaga. En það er hinsvegar bersýnilegt, að þetta frv. getur alls ekki náð til félaga einstakra stétta, eins og t. d. Prestafélags Íslands og Læknafélags Íslands. En ,þessi félög eru þó tvímælalaust stéttarfélög; en þau lúta allt öðrum reglum en stéttarfélög almennt, því að starfsmönnum þess opinbera er bannað að gera verkföll samkv. 1. nr. 33 1915. Hinsvegar eru öll verklýðsfélög látin öðlast verkfallsrétt með nokkrum takmörkunum. Það er bersýnilegt, að orðið stéttarfélag er of víðtækt orð eftir því, sem tilætlun löggjafans og tilgangur málsins er. 2. brtt. er einnig orðabreyt., að í stað „atvinnurekenda“ komi: vinnuveitendum og vinnuveitenda, því að það leiðir einnig af eðli málsins, að frv. á eingöngu að ná til þeirra, sem veita öðrum vinnu. En það eru margir atvinnurekendur, sem ekki hafa aðra menn í þjónustu sinni. Þá er 3. brtt., við 9. gr., að upphaf gr. orðist svo: „Á hverri vinnustöð, þar sem a. m. k. 5 menn vinna, hafa þeir menn, sem á stöðinni vinna, rétt til þess að tilnefna 2 menn til trúnaðarmannsstarfa úr þeirra hópi.“ Við teljum eðlilegra, að það sé fólkið sjálft, sem við vinnuna á að búa, sem ráði því, hverjir verða trúnaðarmenn þess á vinnustöðinni. Það er kunnugra en stjórnir verklýðsfélaganna úti í bæ, sem eru bundnar við allt önnur störf og hafa litla þekkingu á högum verkalýðsins og gera sér lítið far um að kynnast því. Þær stjórnir skipa oftast óviðkomandi menn, óviðkomandi nema um pólitískar kosningar. Við viljum veita fólkinu sjálfu réttinn og lofa svo atvinnurekendum að ryðja öðrum manninum. Það er miklu tryggara fyrirkomulag. - Þá er önnur brtt. við sömu gr., um, að þessi réttur skuli ekki ná til áhafna skipa. Slíkt mundi brjóta í bág við gildandi reglur siglingalaga og getur ekki samrýmzt þeirri afstöðu, sem er á hverri fleytu á milli yfirmanna og undirmanna. Enda er það svo, að áhöfn skips hefir allt aðra réttaraðstöðu og meiri en almennir verkamenn. Þær eru á margan hátt verndaðar af ákvæðum siglingal. - 3. og 4. brtt. við þessa gr. eru svo til samræmis því, sem ég hefi rakið. 4. brtt. er við 12. gr. og hljóðar svo: „Nú vanrækir trúnaðarmaður störf sín samkv. lögum þessum, samkv. dómi samverkamanna sinna á vinnustöðinni, og skal þeim þá heimilt að svipta hann umboði sínu og tilnefna trúnaðarmenn samkv. ákvæðum 9. gr.“ Það leiðir af því, að verkafólkið tilnefnir trúnaðarmenn, að það hefir rétt til að segja þeim upp, ef þeir rækja ekki skyldur sínar. 5. brtt. er til samræmis því, sem ég sagði áðan, að þessi kafli ætti að fjalla eingöngu um verkalýðsfélög. Skv. frv. á fyrirsögn I. kafla að vera: „Um réttindi stéttarfélaga og afstöðu þeirra til atvinnurekenda.“ Þetta er ekki réttnefni á efni kaflans. Vilji menn halda þessu orði, stéttarfélag, virðist nauðsynlegt, að kaflinn héti: „Um réttindi og skyldur stéttarfélaga - - o. s. frv., því að ýms ákvæði fjalla og um skyldur verkalýðsfélaganna, svo sem í 8. gr., um að stéttarfélög eða verklýðsfélög beri ábyrgð á samningsrofum. Þá er 6. brtt. Hún er við 16. gr. og er á þessa leið: „Ákvörðun um vinnustöðvun ber að tilkynna sáttasemjara og Vinnuveitendafélagi Íslands, eða Alþýðusambandi Íslands, ef sá, sem vinnustöðvun beinist gegn, er í þeim félögum, en að öðrum kosti beint til aðilja. 10 sólarhringum áður en tilætlunin er, að hún hefjist.“ Það er 7 sólarhringa frestur fyrir tilkynningu um vinnustöðvun samkv. frv. Við viljum færa hann upp í 10 daga og teljum það nauðsynlegt, til þess að jafnan sé hægt að nota frestinn til hins ýtrasta til þess að koma á sætt. - Ég skal geta þess í þessu sambandi, að í Danmörku hefir þessi frestur verið 14 dagar nú í 40 ár, síðan septembersættin gekk í gildi, en hún er samkomulag aðilja í vinnudeilum frá 1899 og einskonar stjórnarskrá í vinnudeilumálum þar. 7. brtt. er síðan um, að ekki sé heimilt að beita vinnustöðvun til fullnægingar á úrskurðum vinnudómstóls. Það er svo ákveðið í 65. gr., að dómar og úrskurðir séu aðfararhæfir eins og er um venjulega dómstóla. Það leiðir af því, að til að leita fullnægingar, verður aðili að fara löglega leið með milligöngu yfirvaldanna, eins og þegar um venjulega dóma er að ræða, enda þarf oft við fullnægingu dóms úrskurð fógeta um það, hvernig fullnægingin skuli framkvæmd að ýmsu leyti. Slíka úrskurði geta bara lögleg yfirvöld gefið. Hin brtt., við II. gr., er til frekari skýringar, enda segir svo í grg. mþn., að sú upptalning, sem hún gerir, sé ekki tæmandi. 8. brtt. er um, að atvmrh. skuli gefa sáttasemjara erindisbréf, þar sem m. a. sé ákveðin aðstaða ríkissáttasemjara til héraðssáttasemjara. Það er nauðsynlegt að kveða skýrt á um það og sjállfsagt, að atvmrh. gefi þeim öllum sérstakt erindisbréf. 9. brtt. er um, að atvmrh. geti skipað sérstaka sáttasemjara, eða, ef mikið liggur við, nefnd manna til að framkvæma sáttartilraunir í einstökum vinnudeilum. Í frv. er engin heimild fyrir atvmrh. til að skipa sérstaka sáttasemjara, heldur aðeins n., ef sérlega mikið liggur við. Nú á t. d. svið ríkissáttasemjara í Rvík og Hafnarfirði að ná frá Vestur-Skaftafellssýslu og norður í Dalasýslu, að báðum sýslum meðtöldum. Það gefur að skilja, að þessi eini maður getur ekki á öllum tímum sinnt öllum vinnudeilum, sem samtímis kunna að gjósa upp á þessu mikla svæði. Það geta t. d. verið margskonar vinnudeilur hér í Rvík og svo samtímis austur í Vík í Mýrdal. Þegar svo stendur á, er eðlilegt, að atvmrh. geti skipað sérstakan mann á staðnum til að vinna að sáttum. Þá er 10. brtt. og leggur auknar skyldur á ríkissáttasemjara, þær, að hann skuli kynna sér nákvæmlega horfur og ástand atvinnulífsins á öllu landinu, einkum allt, sem að vinnudeilum lýtur, en héraðssáttasemjurum skal aðeins skylt að fylgjast með öllu slíku í sínu umdæmi. Það er vitanlega nauðsynlegt, að ríkissáttasemjari, sem hefir þó nokkurt vald, hati sem ríkasta skyldu til að fylgjast með öllu í atvinnulífi þjóðarinnar. 11. brtt. miðar að því, að herða á skyldu manna til að mæta hjá sáttasemjara til viðtals eða fundar. Í frv. er ákvæði um, að mönnum sé skylt að mæta á fundi hjá sáttasemjara, en það er nauðsynlegt, að aðili hafi skyldu til þess einnig þegar sáttasemjari aðeins þarf að hafa tal af honum. Nú kem ég að 12. brtt., og er hún veigamest. Hún er á þá leið, að vinnustöðvun megi aldrei gera fyrr en liðnir séu 4 sólarhringar frá því, að tilkynning kom í hendur ríkissáttasemjara og ennfremur, að sáttasemjara sé í einstökum tilfellum skylt að banna vinnustöðvun, þar til sáttatilraun hafi farið fram. En þetta bann má aldrei standa lengur en 5 + 2 sólarhringa, sem sé 7 sólarhringa. Samskonar ákvæði eru í Noregi, en þar er miklu lengra gengið en við gerum, því að fresturinn, sem sáttasemjara er veittur, er 10+4 dagar, en við leggjum til helming þess. En við teljum það verulegan galla á frv., að sáttasemjara er ekki veitt þessi skylda eða heimild til að banna vinnustöðvun. Það hlýtur að vera höfuðtilgangur vinnulöggjafar að reyna að tryggja vinnufriðinn í landinu. En til þess, að þeim aðaltilgangi verði náð, teljum við nauðsynlegt, að sáttasemjari megi banna vinnustöðvun. Þá er 13. brtt., um að útkljá megi deilur í fleiri en einni atvinnugrein í einu lagi, ef sáttasemjari telur það rétt. 14. brtt. er um, að atkvæðatölur í félögum séu miðaðar við atkvæðisbæra félagsmenn, en ekki aðeins atkvæðisbæra menn, en það gæti skilizt svo, að eingöngu væri átt við fundarmenn, en svo er að sjá á 2. málsgr. 32. gr., að mþn. ætlist til, að um félagsmenn sé að ræða, því að þar stendur: „Umboðsmenn aðilja gefa sáttasemjara skýrslu um, hve margir félagsmenn eru atkvæðisbærir.“ Sést þar, að n. ætlast til, að við félagsmenn sé miðað. 15. brtt. er við 39. gr., um skipun félagsdóms. Hann skal vera skipaður 5 mönnum, og er í frv. gert ráð fyrir, að 2 séu skipaðir af aðiljum, þriðji af atvmrh. og 2 af hæstarétti. Við viljum, að 2 menn séu skipaðir af aðiljum, en 3 af hæstarétti. Við teljum ekki rétt, að pólitískur aðili, eins og ráðh., ráði um skipunina. Það gæti orðið til að auka á tortryggni gagnvart dómnum, en ekki til annars. Við teljum og rétt, að hæstiréttur tilnefni forseta og varaforseta dómsins. 1 7. brtt. er við 44. gr. Þar er nokkuð nánar tiltekið verkefni félagsdóms, þar sem honum er gert að dæma um, hvort löglegt geti talizt verkbann eða verkfall, sem boðað hefir verið, og hvort ófullnægðar kröfur, sem slíkar ráðstafanir eru byggðar á, séu löglegar, en það leiðir af eðli málsins, að félagsdómur er sá eini, sem um slíkt ætti að fjalla. Ég hugsa, að við sjálfstæðismenn munum við 3. umr., án tillits til, hvernig fer um þessa till., bera fram sérstakar brtt. um málsmeðferð fyrir héraðsrétti, sem bara fjalla um meðferð málanna, en eru ekki efnisbreyt. Mér finnst ekki ákvæðin um héraðsdóma vera eins nákvæm og var í okkar frv. á undanförnum þingum og viljum við gera þau fyllri. Það má segja um 2 síðustu kafla frv., um sáttatilraunir og um vinnudómstól, að efnislega eru þeir líkir till .okkar sjálfstæðismanna, enda var þess getið í Alþýðublaðinu af tveimur fulltrúum Alþfl. í mþn., að þetta væri léleg uppskrift af till. okkar sjálfstæðismanna. En þó að alþýðuflokksmennirnir hafi kallað þetta svo, ræður kaldhæðni örlaganna því, að þeir bera fram þessar sömu lélegu till. Þegar athuguð er fortíð þeirra, er engin furða, þó að sumum þeirra verði órótt, eins og grg. hv. þm. N.-Ísf. sýnir.



Herra forseti! Ég reyndi við 1. umr. að sýna hv. þm. fram á, hvað væri skaðlegt í þessu frv., og benti á ýmsa galla þess, m. a. lögfræðilega, fyrir utan þau atriði, sem eru hættuleg fyrir verkalýðssamtökin og brjóta í bág við allt lýðræði. Það er auðséð á frágangi frv. frá n. hendi og því, hvernig því er skilað, að skynsamlegar fortölur hafa engin áhrif, og ég hygg, að auðu stólarnir sýni það, að ýmsir þm. vilji ekki setja sig í þá hættu að taka sönsum í þessu máli. Það væri æskilegt, þegar verið er að afgreiða frv., sem snertir svo fjölmennustu stétt þjóðfélagsins sem þetta frv. gerir, að þm. hefðu látið svo lítið að fylgjast með í því, hvað verið væri að afgreiða. Ég ætla að byrja á því að ræða um aðalröksemdirnar, sem fram hafa komið, sérstaklega af bálfu Framsfl., síðast hæstv. forsrh. og hv. flm. Það hefir sérstaklega verið mikið bent á það af hv. þm. Framsfl., sem næst Íhaldinu sækja þetta mál fastast, að á Norðurlöndum væri komin vinnulöggjöf viðast hvar. Ég held, að þessum mönnum sé nær að líta til þessara landa í sambandi við einhverja aðra löggjöf um vinnu og vinnuskilyrði heldur en þá, sem snertir skerðingu á verkfallsréttindum. Á Norðurlöndum er búið að koma í gegn fjölda af lögum, sem eru til mikilla hagsbóta fyrir verkalýðinn. Þau lög hefði Framsfl. mátt taka til fyrirmyndar á ýmsan hátt, ef hann hefði viljað sýna einhverja sérstaka umhyggju fyrir verkalýðnum. Sem dæmi skal ég nefna það, að nú eru tveir áratugir síðan viðast hvar á Norðurlöndum voru samþ. lög viðvíkjandi vinnutíma verkalýðsins, lög sem m. a. lögbuðu 8 tíma vinnudag. Það hafa nú í áratug verið lög á Norðurlöndum, sem leggja bann við barnavinnu og takmarka vinnu unglinga og kvenna, svo að ég tali ekki um, hve miklu fullkomnari allar alþýðutryggingar á Norðurlöndum eru heldur en hér. Ég skal bara benda á það sem dæmi, að þegar Framsfl. rausnaðist við að vera með alþýðutryggingunum, var allstór kafli í þeim, atvinnuleysistryggingar, gereyðilagður, eftir því sem upplýst hefir verið á þessu þingi, fyrir forgöngu formanns Framsfl., hv. þm. S.-Þ. Á Norðurlöndum er búið að koma á stórfelldum atvinnuleysistryggingum fyrir mörgum árum síðan, og borgar ríkið þar a. m. k. eitthvað til verkamanna, sem atvinnulausir eru. Hér er ástandið í þessu efni aftur á móti svo, sérstaklega fyrir forgöngu þess hv. þm., sem stendur þarna í dyrunum, að þegar íslenzki verkalýðurinn fær í fyrsta skipti lög afgr. á Alþ. um þessi efni, þá eru þau svo léleg, að ekkert verkalýðsfélag getur nýtt þau. Hæstv. forsrh. minntist ofurlítið á það, að í Frakklandi væri til löggjöf um vinnu. Ég vil upplýsa hann um það, ef hann skyldi ekki vita það, að í Frakklandi er líka löggjöf um 40 tíma vinnuviku, löggjöf, sem tryggir í raun og veru næstum 7 tíma vinnudag. Þessir menn, sem mest tala um vinnulöggjöf, ættu að athuga, hvað þau lönd, sem þeir vitna til viðvíkjandi löggjöf um vinnu og vinnuskilyrði, eru búin að gera í því, að reyna að tryggja afkomu verkalýðsins, tryggja skaplegan vinnutíma fyrir hann og gefa honum þar með kost á að vera menntaðri og sterkari stétt innan þjóðfélagsins heldur en hann ella hefði a. m. k. frá löggjafans hendi haft tækifæri til. Þegar verið er að vitna í það, að verkalýðshreyfingin hér ætti að taka Norðurlönd sér til fyrirmyndar, þá er það að því leyti, sem löggjöfin á Norðurlöndum er til fyrirmyndar fyrir verkalýðinn, en það, sem verkalýðurinn þar hefir getað knúið fram af verkalýðslöggjöf, hefir hann gert með því valdi, sem felst í hans sterku samtökum. En hitt, þegar vinnulöggjöf og annað slíkt er þar samþ., þá er það ýmist fyrir hans vanmátt eða víxlspor, og þessu ber ekki að rugla saman. Árangurinn af því, sem verkalýðshreyfingin á Norðurlöndum hefir áunnið sér, birtist í þeim réttindum, sem hún hefir unnið, en ósigrarnir og afleiðingarnar af þeim birtast í þrælalöggjöfinni. Þá hafa hv. þm. Framsfl., og sérstaklega hæstv. forsrh., talað um það af miklum móði í sambandi við alla þá löggjöf, sem hér liggur fyrir, að það nái engri átt, að verkamenn og verkalýðssamtökin geti beitt valdi, og eiga þar með sérstaklega við, að verkalýðssamtökin komi á verkföllum og bindist samtökum um að hindra verkfallsbrjóta og annað þess háttar. Ég verð að minna þessa hv. þm. á, að spursmálið um valdbeitingu innan núverandi þjóðfélags horfir allt öðru visi við. Það er ekki verkalýðurinn, sem beitir valdi; það eru fyrst og fremst atvinnurekendur, sem beita valdi, - og hvaða valdi? Því valdi, sem þeir hafa yfir atvinnu verkamanna og þar með, eins og þjóðfélaginu er háttað, yfir lífi þeirra og allri afkomu, og þessu valdi beita atvinnurekendurnir alveg miskunnarlaust, þannig að þeir segja verkamönnum upp vinnu, hvenær sem þeim þóknast, og þó að verið sé að tala um, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, geri atvinnurekendur og verkamenn að einhverju leyti jafnréttháa, þá er það eins og hvert annað þvaður, því að það er ekkert, sem kemur til greina í því efni, eins og þjóðfélaginu er háttað. Atvinnurekandinn hefir svipað vald yfir verkamönnunum eins og þrælaeigandinn á sínum tíma hafði yfir þrælnum og jarðeigandinn yfir ánauðugum bóndanum; hann hefir atvinnu hans og líf meira og minna í hendi sér, og að hann skuli ekki eyðileggja verkalýðsstéttina líkamlega í stórum stíl, eins og raunin vildi verða á uppgangsskeiði auðvaldsskipulagsins, stafar af því, hvað harðvítuglega verkalýðurinn setur sig á móti því. Það er vitanlegt, að verkalýðssamtökin eru nauðvörn verkalýðsstéttarinnar á móti þessu valdi, sem atvinnurekendur hafa í núverandi þjóðfélagi, og ef þessi nauðvörn er að einhverju leyti takmörkuð, þá er þar með verið að rýra þá möguleika, sem verkalýðsstéttin hefir til sæmilegrar afkomu, eins og þjóðfélagið er nú. Það er þess vegna langt frá því, að með því frv., sem hér liggur fyrir, sé að einhverju leyti verið að koma í veg fyrir valdbeitingu, eins og hæstv. forsrh. vildi vera láta. Það er þvert á móti verið að auka þau réttindi og það vald, sem atvinnurekendastéttin hefir, en að sama skapi er reynt að leggja verkalýðssamtökunum fjötur um fót viðkomandi atvinnurekendastéttinni. Ég hefi áður vakið eftirtekt á því í sambandi við þetta frv., að meira að segja þegar verið er að tala um vinnustöðvun í því, þá er þar ekki nokkur greinarmunnr á gerður, sem tryggir, að atvinnurekendum sé ekki mögulegt að fara í kringum þessi lög eins og þeim þóknast. Þeim er í raun og veru heimil hvaða vinnustöðvun sem þeir vilja, því að þeir geta alltaf framkvæmt hana á þann hátt, að segja verkamönnum upp, því að það er ekkert í þessum lögum, sem takmarkar þennan rétt. Það hefir þó þótt viðeigandi í hverju einasta siðuðu landi, þar sem vinnulöggjöf hefir að einhverju leyti verið sett, að tryggja a. m. k. að einhverju leyti, að verkamenn hefðu rétt til þess að dæma um og segja eitthvað um það, hvort uppsagnir atvinnurekenda hefðu við rök að styðjast. Í þessari löggjöf er vald atvinnurekendanna látið vera alveg óskorað og ótakmarkað eftir sem áður; það er einungis gegn verkalýðsstéttinni, sem takmörkuninni er beint. Þegar hæstv. forsrh. talar af miklum þjósti, eins og hann gerði við 1. umr., um það, að það væru svík við verkalýðinn, að vera að mæla á móti svona vinnulöggjöf. þá ætti hann að stinga hendinni í eigin barm og athuga, hverjir það eru, sem svíkja. - Hæstv. forsrh. talaði í þessu sambandi líka um það, hvort sá smáskæruhernaður, sem nú ætti sér stað í þjóðfélaginn, ætti að fá að halda áfram ótakmarkað, hvort verkföll, utan við lög og rétt ættu að halda áfram. Ég verð að segja það um þennan smáskæruhernað. að hann er háður jafnt eftir sem áður, að því leyti, að sú barátta, sem er háð á vinnustöðvunum, er háð af atvinnurekendunum til þess að geta hagnýtt vinnukraft verkamannanna sem bezt, keypt hann sem ódýrast og notað hann líka stjórnmálalega, eins og þeim er frekast mögulegt, ef þeir komast upp með það. Þessi smáskæruhernaður verður til yfirleitt á meðan hagsmunamótsetningar eru til á milli atvinnurekenda og verkamanna, og Framsfl., sem allt þykist geta læknað með sinni afstöðu á milli stétta og flokka, verður ef hann ætlar sér að gera eitthvað í þessu máli, að þora að taka á þessu meini við rætur þess, sem liggja í stéttaskiptingunni sjálfri og í eignarrétti einstakra atvinnurekenda á framleiðslutækjunum, og þora að afnema hann. Meðan hann helzt, helzt stéttabaráttan og smáskæruhernaðurinn, sem hæstv. forsrh., var að barma sér yfir. Það kom fram við 1. umr., í sambandi við umræður um skaðabótaskyldu verkalýðsfélaganna, sérstaklega af hálfu hv. frsm., að það næði ekki nokkurri átt að setja lög, sem hefðu engin ákvæði um skaðabætur og sektarákvæði. En það vill gleymast nokkuð auðveldlega að setja ákvæði um skaðabætur og sektarákvæði, ef um lög er að ræða, sem að einhverju leyti eru verkalýðnum til góðs. Ég hefði gaman af að spyrja þessa ágætu lögfræðinga, sem að þessu frv. standa, hvar sé að finna sektarákvæði og skaðabætur í sambandi við lögin um kjallaraíbúðir eða lögin um greiðslu kaupgjalds. Eg man ekki hvort það er í sambandi við togaravökulögin. Ég sé því ekki frekar ástæðu til að hafa ákvæði um skaðabætur og sektir í þessum lögum, sem þingið ætlar að fara að afgreiða, heldur en í öðrum lögum, sem þessir herrar segjast setja fyrir verkalýðinn. Viðvíkjandi þeim spurningum, sem ég kom fram með við 1. umr., um það, hvernig ætti að skilja ýmislegt í frv., hefir fáu eða engu verið svarað, og það hafa heldur ekki komið frá n. neinar þær brtt., sem gæfu til kynna, að hún hafi reynt að setja sig inn í ýms af þeim vandamálum, sem eru í sambandi við þetta frv. Ég nefndi í sambandi við spursmálið um pólitísk verkföll allmörg dæmi um verkföll, sem ég álit vera leyfð, þó að þau séu pólitísk, þrátt fyrir þetta, og benti á, hversu nauðsynlegt það væri að gera viðkomandi gr. a. m. k. skýrari. En það liggur engin brtt. fyrir frá hv. n. viðvíkjandi því. - Ég kom ennfremur með spurningu í sambandi við 14. gr., um það, hvort öll önnur verkföll væru heimil. Um þetta hefir ekkert svar komið, og 14. gr. er þar með viðurkennd sem hrein della af þeim, sem að þessu frv. standa. Ég ætla að geyma mér að fara í ýmislegt af því, sem sérstaklega hefir borið á góma síðan, þangað til einhverjir af hv. þm. Framsfl. hafa látið ljós sitt skína í sambandi við þetta frv., og skal því taka fyrir þetta mál, sem hér liggur fyrir. Það er svo sem auðséð, að ekki hefir vantað samkomulagið í þessari blessaðri n., og Íhaldið finnur meira að segja sérstaka ástæðu til þess að undirstrika það í þessu nál. m. a., að það fagni framkomu þessa frv. og leggi til, að það verði samþ., og hér liggur ekki fyrir ein einasta brtt. frá hv. þm. N.-Ísf., sem á sæti í þessari hv. n., þrátt fyrir það þótt honum hljóti að vera kunnugt um, að svo að segja frá hverju einasta verkalýðsfélagi á landinu hafa komið fram óskir, og það mjög ákveðnar óskir. um stórvægilegar breyt. á þessu frv., meira að segja frá öllum þeim verkalýðsfélögum, sem tekizt hafði að fá til þess, að mæla með því. Ég á bágt með að skilja það virðingarleysi og næstum fyrirlitningu fyrir vilja verkalýðsfélaganna, sem kemur fram í því, að það skuli ekki koma fram ein einasta till. af hálfu fulltrúa Alþfl. í þessari n. til þess að reyna að afstýra því skaðlegasta í sambandi við þetta frv. Hinsvegar er Íhaldið ánægt með þetta, eins og við var að búast. Það vantaði ekki yfirlýsingarnar um það við 1. umr. og heldur ekki í sambandi við nál. Þar gengur ekki hnífur á milli. Að vísu sést á þessu nál., að hv. þm. N.-Ísf. hefir fundizt nóg um þessa ánægju Íhaldsins og vill reyna að „dempa“ gleðina hjá því. Hann reynir a. m. k. að telja verkalýðnum trú um, að Íhaldinu sé að einhverju leyti illa við þetta frv., en það dylst bara engum, að gleði Íhaldsins er því miðu allt of ástæðurík til þess, að þessum hv. þm. takist að draga úr henni á þennan hátt. Það er því auðséð. að í sambandi við þetta mál á verkalýðurinn í landinu að etja sameiginlega við afstöðu a. m. k. allra þeirra þriggja þingfl., sem eiga fulltrúa í þessari n., og sé ég ekki betur en að þar með hafi þeir, hægri mennirnir í Alþfl., tekið algera afstöðu á móti vilja þeirra verkalýðsfélaga líka, sem þeir hafa haft meiri hl. í og hafa gengið inn á að samþ. áskorun til Alþ. um að afgreiða þetta frv. með þeim breyt., sem þau hafa óskað eftir. Það virðist því vera orðið þannig, að það sé ekkert annað en máttur og áhrif verkalýðsins og samtaka hans utan Alþ., sem geti haft einhver áhrif á það héðan af, hvort þessi vinnulöggjöf verður samþ. eða ekki. Ég álít, að það sé afarilla farið með þessu. Þau 13000 manns í Alþýðusambandinu, sem gegnum samtök sín hafa látið í ljós álit sitt á vinnulöggjöfinni, hafa mestmegnis staðið á móti þessu frv. Það munn ekki vera nema örfá verkalýðsfélög á landinu, sem hafa samþ. að mæla með frv. óbreyttu, og ég efast um, að það sé meira en eitt, sem hefir gert það. Svo hafa sum verkalýðsfélögin samþ. að fylgja frv. með því skilyrði, að því yrði breytt, og þar að auki mun helmingur af verkalýðssamtökunum beinlínis vera algerlega mótfallinn frv. Það er því um það að ræða, hvort Alþ. ætlar að ráðast í það að samþ. lög, sem verkalýðssamtökin eiga að búa við þvert á móti vilja þeirra og þvert ofan í margyfirlýstan vilja verkalýðsfélaga utan og innan Alþýðusambands og alþýðusambandsþinga. Við kommúnistar höfum lagt fram brtt. við þetta frv., og skal ég strax taka það fram, að þær brtt. ber í raun og veru varla að skoða sem neinar venjulegar brtt. við frv., en það get ég sagt, að svo framarlega sem þessar brtt., verða samþ., þá eru þau ákvæði frv., sem miða að því, að kúga verkalýðinn, algerlega eyðilögð, en þeim ákvæðum yrði haldið eftir, sem að einhverju leyti auka réttindi verkalýðsins. Við lýstum því yfir við 1. umr., að við værum á móti þessu frv. og munum greiða atkv. á móti því. Brtt. okkar miða að því, að freista þess, hvort hugsanlegt væri, að nokkrir af þeim mönnum, sem greiða atkv. um þetta, vilji taka nokkurt tillit til réttinda verkalýðsins, en annars er aðaltilgangurinn með brtt., að sýna ofurlítið, hvernig þetta frv. ætti að vera, ef það væri einhvers nýtt fyrir verkalýðinn, af því að við búumst við að vekja með brtt. athygli á því, hvernig hinar einstöku gr., sem við gerum brtt. við, eru í raun og veru alveg ónógar og næstum einskisvirði, eins og frá þeim er gengið - Skal ég nú rekja brtt. okkar, sem eru á þskj. 306. Fyrsta brtt. er í sambandi við 2. gr., sem fjallar um stéttarfélög, og leggjum við til, að aftan við þá gr. verði bætt ákvæði viðvíkjandi stéttafélagssambandi. Í þessu frv. er hvað eftir annað talað um stéttafélagasamband, og það er ennfremur gert ráð fyrir sérstökum réttindum til handa alþýðusambandinu, sem, eins og kunnugt er, er núna aðalstéttafélagasamband íslenzka verkalýðsins. Þar með væri verið ef þetta frv. yrði samþ., að festa í raun og veru í fyrsta skipti í íslenzkum lögum ýmiskonar ákvæði viðvíkjandi verkalýðsfélögum og þeirra réttindum og viðvíkjandi réttindum manna innan verkalýðsfélaganna og sambanda þeirra. Þegar ríkisvaldið fer að láta það til sín taka, þá verður það auðvitað að sjá til þess, að beitt sé í sambandi við þetta þeim reglum, sem viðurkenndar eru í þjóðfélaginu, og að félagsskapur og þau samtök, sem fá þannig sérstök réttindi með þessum lögum, fullnægi þeim skilyrðum, sem menn hljóta að gera til slíkra samtaka í lýðfrjálsu skipulagi. Við leggjum því til, að aftan við þessa gr. sé bætt ákvæði um, að í þessu stéttarsambandi skuli allir meðlimir stéttarfélaganna kjörgengir til allra trúnaðarstarfa sambandsins og félaga þess án tillits til þess, hvaða stjórnmálaflokki þeir tilheyra. Það myndi t. d. ekki ná nokkurri átt, að samþ., að ákveðið samband skyldi vera það eina samband fyrir verkalýðinn í landinu og að þetta samband gæti haft ákvæði, sem útilokuðu megnið af verkamönnum frá því, að vera kjörgengir í trúnaðarstöður og fulltrúastöður innan þess, eða t. d. að útiloka frá því alla þá menn, sem fylgdu þeim stjórnmálaflokki, sem e. t. v. væri sterkasti stjórnmálaflokkur verkalýðsins. Allt þetta myndi stinga í stúf við þær reglur, sem eiga að gilda í okkar þjóðfélagi. Það verður að ganga út frá því, að það ríki fullt lýðræði innar. svona samtaka og að minni hl. geti ekki haft miklu meiri rétt en meiri hl. Nú er það hinsvegar vitanlegt, hvað Alþýðusamband Íslands snertir, að þar hafa við fulltrúakosningar ekki verið kjörgengir nema menn úr vissum stjórnmálaflokki, þannig að þó að meiri hl. verkamanna kysi menn úr öðrum flokkum, næðu þeir ekki kosningu. Þetta nær engri átt. Alþingi, sem vill byggja sín l. á lýðræði og innan sinna vébanda tryggir öllum stjórnmálaflokkum, með vissum takmörkum jafnan rétt, getur ekki verið þekkt fyrir að setja slík kúgunarákvæði í l. Samband eins og Alþýðusamband Íslands verður vitanlega að hafa rétt til að ákveða eitt og annað með sínum samþykktum. Það er ekki hægt að skylda sambandið til að taka inn félög, sem klofin eru út úr verkalýðssamtökunum. Hinsvegar álít ég, að þetta ákvæði viðvíkjandi jafnrétti meðlimanna í slíku sambandi sé mjög þýðingarmikið. Ég vil í þessu sambandi vekja eftirtekt á ákvæðum 6á. gr. frv., sem við leggjum til, að verði felld burt. Þar er Alþýðusambandi Íslands veittur sérstakur réttur til þess að útnefna menn í félagsdóm. Við skulum hugsa okkur, að eitthvert félag ætti í vinnudeilu, sem stæði utan Alþýðusambandsins; þau eru allmörg til, svo sem iðnfélögin, múrarafélagið, póst- og símamannafélagið og ýms fleiri starfsmannafélög. Í því tilfelli væri óréttmætt að láta Alþýðusambandið útnefna menn fyrir félagsins hönd. Atvinnurekendur hafa rétt til að útnefna sjálfir menn í dóminn, svo framarlega sem þeir standa utan Vinnuveitendasambands Íslands, en verkalýðurinn, sem er utan Alþýðusambandsins, á ekki að hafa þennan sama rétt. Þetta væri mjög óréttmætt. Við leggjum því til, að þessi kafli verði allur felldur burt við 2. umr., en takist það ekki, munum við bera fram brtt. við 3. umr. Ég álít, að hv. þm. ættu að athuga gaumgæfilega þetta atriði, áður en þeir afgr. frv., eins og þeir munu flestir ákveðnir í að gera. Önnur brtt. okkar er við 4. gr. Að áliti þeirra, sem flytja þetta frv., eiga verkamenn að hafa einhverja tryggingu fyrir því, að þeir séu ekki beittir pólitískri kúgun. Og 4. gr., með þessum breyt. okkar, myndi einmitt veita slíka tryggingu að nokkru leyti. Ég er hræddur um, að þeir hv. þm., sem eru í hægra armi Alþfl., ættu fyrst og fremst að gæta þess, að fara ekki sjálfir að brjóta á móti anda þessarar gr. í verki, eins og okkur hefir þótt verða vart við upp á síðkastið, og reyna ekki að hafa áhrif á starfsmenn sína. Þeir ættu að reyna að lifa eftir anda þessarar gr. sjálfir; það væri það ánægjulegasta. Og ég hugsa, að verkalýðurinn mundi vilja vinna það til, að fella gr. alveg burt úr l., ef svo mætti verða. En eigi þessi gr. frv. eða það, sem þeir vilja finna í henni, að verða að gagni, þarf hún að vera orðuð eins og við leggjum til. - Ef atvinnurekandi segir upp verkamanni, segist hann aldrei gera það vegna stjórnmálaskoðana hlutaðeigandi manns. Hann gerir það af annari ástæðu. Sá aðili, sem einn gæti verndað viðkomandi verkamann, er verkamannafélagið sjálft eða verkamenn á viðkomandi vinnustað. Þess vegna álitum við, að þarna verði að bæta við því ákvæði, að áliti viðkomandi verkalýðsfélag, að atvinnurekandi hafi brotið þessa gr. l., þá öðlist trúnaðarmaður verkalýðsfélagsins rétt til þess að ákveða, hvaða verkamenn skuli vera í vinnu hjá viðkomandi atvinnurekanda. Sem sagt, ef verkalýðsfélagið litur svo á, að viðkomandi atvinnurekandi geri sig sekan um stjórnmálalega skoðanakúgun, getur félagið svipt hann réttinum til þess að ráða því, hvaða verkamenn hann hefir í vinnu. Þetta kann e. t. v. að koma mönnum einkennilega fyrir sjónir hér, en erlendis tíðkast víða þetta fyrirkomulag, að verkamannasamböndin sjálf skipti vinnunni niður á milli verkamanna. Og sumsstaðar hér á landi hafa samböndin tekið sér þennan rétt, þannig að þetta er ekkert, sem er fjarri lagi. Þeir, sem þykjast vilja gera eitthvað fyrir verkalýðinn á þessu sagði, ættu því að geta samþ. þessa brtt. okkar. Fimmta gr. frv., sem við flytjum brtt. við, er um stéttarfélög sem lögformlegan samningsaðila. Nú er það vitanlegt, að þó að það standi í l., að stéttarfélög séu lögformlegur samningsaðili, geta atvinnurekendur neitað að semja við verkalýðinn. Hv. þm. Ísaf. talaði mikið um það við 2. umr. þessa máls, að með því að fá þetta inn í l., væri verið að spara fyrir verkalýðsfélögin úti á landi harðvítuga baráttu, sem verkalýðsfélögin í hinum stærri bæjum hefðu orðið að heyja, til þess að fá sig viðurkennd sem samningsaðilja. Þetta er rangt hjá hv. þm. Þó að þetta ákvæði yrði að l., yrðu félögin úti á landi að heyja þessa sömu baráttu. Atvinnurekandinn er ekki skyldugur til að semja við viðkomandi verkalýðsfélag. Hann getur sagt sem svo: „Ég greiði ekki hærra kaup en þetta“, einkanlega þó í smáþorpunum, þar sem einn atvinnurekandi máske ræður öllu. Við leggjum til, að svo framarlega sem atvinnurekandi neitar að semja við verkalýðsfélag, hafi félagið rétt til að auglýsa kauptaxta. og hann skuli þá gilda eins og löglegur samningur. Þetta þýðir, að vilji atvinnurekandinn ekki viðurkenna verkalýðsfélag sem samningsaðilja, þá hefir verkalýðsfélagið þennan rétt. Hinsvegar er gefið, að atvinnurekandi getur hafið samninga við verkalýðsfélag og þeir orðið árangurslausir; hann er aðeins neyddur til þess að tala við félagið sem réttan samningsaðilja. Þá kem ég að 8. gr. frv. Hún er ein af þeim mörgu gr., sem eingöngu leggja skyldur á herðar verkalýðsfélaganna, en engar samsvarandi skyldur á atvinnurekendur. Þeir bera ábyrgð á samningsrofum. Við leggjum til, að þessi gr. verði felld burt. Við viljum, að það sé ekki hægt að gera verkalýðsfélögin ábyrg fyrir samningsrofum, sem atvinnurekendur kunna að kalla fram. 9. gr. frv. fjallar um trúnaðarmenn. Henni hefir verið mjög haldið fram af formælanda þessa frv. Okkar brtt. við þessa gr. er á þá lund, að þegar verkalýðsfélag hefir útnefnt tvo menn til trúnaðarmannastarfa, skuli verkafólkið á viðkomandi vinnustöð hafa þann rétt, að velja annan þeirra sem trúnaðarmann, í stað atvinnurekenda, eins og gert er ráð fyrir í frv. Þetta ætti að tryggja samstarfið milli verkalýðsfélagsins og fólksins á viðkomandi vinnustað. - Síðasti málsl. 9. málsgr. fjallar um að undanþiggja ákveðnar vinnustöðvar undan því að hafa trúnaðarmenn, og á t. d. trúnaðarmannaákvæðið ekki að ná til landbúnaðarverkafólks. Ég benti á það við 1. umr., að með þessu væri verið að svipta verkafólkið á Korpúlfsstöðum réttinum til þess að hafa trúnaðarmenn, en þetta er stærsta landbúnaðarvinnustöðin á Íslandi. Við leggjum til, að þetta ákvæði verði fellt burt og að alstaðar, þar sem 5 menn vinna, skuli verkafólkið geta haft trúnaðarmann. Ég sé heldur ekki, að nein rök hafi komið fram, sem mæli með því, að svipta þá menn, sem vinna við landbúnað eða ákveðin skip, þessum rétti. Hinsvegar er vitanlegt, að það er lítils virði að hafa þessa trúnaðarmenn, svo framarlega sem ekki er öryggi fyrir því, að hægt sé að segja þeim upp. 11. gr. frv. mælir að vísu svo fyrir, að óheimilt sé að segja trúnaðarmönnum upp vinnu vegna starfa þeirra sem trúnaðarmanna. Þetta er sama „húmbúkkið“ og ég hefi áður bent á í sambandi við 4. gr. Auðvitað dettur atvinnurekendum ekki í hug að viðurkenna, að þeir segi trúnaðarmanninnm upp vinnu vegna hans starfa sem trúnaðarmanns. Þeir bera honum einhverja aðra galla á brýn. Okkar brtt. á að tryggja, að trúnaðarmanninum sé sagt upp síðast allra og að atvinnurekendur geti ekki losnað við þessa trúnaðarmenn, nema með því móti að segja upp öllu fólkinu. Vitanlega er sá möguleiki til fyrir atvinnurekendur, eins og það er möguleiki til fyrir þá, að fara í kringum öll þessi l. En svo framarlega, sem hv. þm. vilja sýna einhverja viðleitni til þess að tryggja rétt verkalýðsins, ættu þeir að geta samþ. brtt. okkar við 11. gr. Þá er lokið brtt. okkar við þennan kafla, sem fjallar um rétt stéttarfélaga. Það er auðséð af því, sem ég hefi sagt, að þessi réttur er harla lítils virði. Og þótt brtt. okkar verði samþ., er samt hægt að fara í kringum þetta allt af hálfu atvinnurekenda, þannig að fáist þær ekki samþ., væri fyrst augljóst, að hér er ekki verið að hugsa um rétt verkalýðsins. Ég kem þá að II. kaflanum og brtt. okkar í sambandi við hann. Þær eru yfirleitt stuttar, og miða að því, að viðhalda þeirri reglu, sem hér hefir gilt um verkföll og á að gilda í hverju lýðræðisþjóðfélagi. Þess vegna leggjum við til, að 15.–17. gr. verði felldar burt, en þær hafa í sér fólgnar takmarkanir á því, hvenær hægt er að koma á vinnustöðvun. Þær mæla svo fyrir, að ekki megi hefja vinnustöðvun nema í ákveðnum tilgangi, og banna ákveðin verkföll. Það er eftirtektarvert í sambandi við þennan kafla, að hann fjallar, hvað fyrirsögnina snertir, um verkföll og verkbönn, en það er engin tilraun gerð í kaflanum til þess að takmarka það vald, sem atvinnurekendur hafa til þess að framkvæma verkbönn með allt öðru móti en þarna er um talað. Væru ákvæði kaflans tekin eftir orðunum, mætti heimfæra þau undir, að atvinnurekendur mættu ekki framkalla vinnustöðvun. En það vitum við, að hefir ekki verið tilgangurinn. Atvinnurekendum er látið standa opið að gera hvaða stöðvun sem vera skal, bara ef þeir kalla það ekki verkbann, sbr. 17. gr. Nú kynni einhver að segja, að með þessu móti væru atvinnurekendur hindraðir í því að gera vinnustöðvun til þess að þvinga viðkomandi ríkisstjórn. En það er vitað, að með þessu er verið að hindra, að verkalýðurinn geti notað samtök sín. Það er tilraun til þess að hindra verkföll, sem á mjög áhrifamiklum augnablikum gætu haft mikla þýðingu fyrir verkalýðinn og þjóðina í heild. Ef atvinnurekendur hinsvegar vildu beita þessu, þá geta þeir gert eins og þeim þóknast, án þess að brjóta í bága við þessi ákvæði. Og þeir hafa gert þetta með stöðvun togaraflotans 1936, til þess m. a. að gera viðkomandi ríkisstj. erfitt fyrir. Og það er vitanlegt, að atvinnurekendur hér á landi munu hugsa til að beita svona ráðum og reyna að kúga ríkisstj. með því að stöðva þau atvinnufyrirtæki, sem þeir hafa í sínum höndum og eru taldir eigendur fyrir. Þessi ákvæði eru því vitagagnslaus hvað verkbönn snertir af hálfu atvinnurekenda. Hér er eingöngu um að ræða árás á verkalýðssamtökin, - þau einu samtök, sem lýðræðið og vinstri flokkarnir geta treyst á og geta sýnt verulega mótspyrnu, ef um árás af hálfu afturhaldsins er að ræða. Einmitt þessi samtök myndi Framsfl. vera að reyna að veikja og lama með því að samþ. þessar gr. Samkv. 18. gr. er atvinnurekendum óheimilt að stuðla að því, að skipulagðir verkamenn gerist verkfallsbrjótar, þegar löglega hefir verið til þess stofnað. Við viljum bæta hér við, að þeim sé ekki heldur heimilt að reyna að brjóta verkföll á bak aftur með öðrum verkfallsbrjótum. Þá kem ég að kaflanum um sáttatilraunir í vinnudeilum. Við flytjum hér brtt. við 30. gr., þar sem rætt er um birtingu till. sáttasemjara. Það virðist vera sérstök trú á því hjá vissum þm. Framsfl., að heppilegast væri, að miðlunartill. sáttasemjara yrðu ekki kunnar, áður en fundir væru haldnir í viðkomandi verkalýðsfélögum, og sérstaklega, að fulltrúar verkalýðsins hefðu ekki haft tækifæri til þess að gera þær kunnar í blöðum sinum. Það er eins og þeir haldi, að með .því móti að birta ekki till. áður, mundu meiri möguleikar vera á því, að þær yrðu samþ. Hugsunarhátturinn, sem hér liggur á bak við, er sá, að verkamennirnir, sem um þetta eiga að fjalla, mundu til í að samþ. viðkomandi till., en hinsvegar mundu áhrif verkalýðsflokkanna og blaðanna heldur beinast í þá átt, að vinna á móti viðkomandi till. Þetta er sami hugsunarhátturinn og þeirra manna, sem halda, að verkalýðssamtökunum sé stjórnað af nokkrum æsingamönnum og að verkamennirnir séu í raun og veru menn, sem séu afvegaleiddir af þessum æsingamönnum, og þess vegna sé um að gera að halda verkalýðnum sem lengst frá þeim. Þetta byggist á reginmisskilningi á allri afstöðu verklýðsstéttarinnar í þjóðféláginu. Sannleikurinn er einmitt þvert á móti sá, að hjá verklýðsstéttinni sprettur auðvitað stéttabaráttan upp. Það er sú eðlilega tilhneiging manna til þess að bjarga sér, sem kemur fram í þeirri mynd, að þeir verða að hjálpast að, því að þeir (verkamenn) hafa enga eign og ekkert vald yfir atvinnufyrirtækjum né heldur peninga. Eina vald þeirra er með samtökum. Þess vegna er það, að hjá verkamönnum skapast verklýðshreyfingin og sósialisminn. þeirra frelsisbarátta. Það eru þess vegna verkamenn sjálfir. sem öruggastir eru í því, að balda fram réttindum sínum og berjast fyrir þeim. Það er misskilningur, að heppilegast sé að leggja till. sáttasemjara óundirbúið fram á verklýðsfélagsfundi. Og sérstaklega, eins og sakir standa nú, er það mjög rangt. Það er einmitt svo komið nú um verklýðsstéttina, eins og afstaðan er nú í þjóðfélaginu, að hún tekur í sinni verklýðsbaráttu eða vill taka tillit til ýmislegs, sem ekki snertir hagsmunabaráttu í svipinn. Og það er miklu erfiðara að koma þess háttar baráttu við, ef ekki er hægt að ræða slíkar till. (þ. e. sáttasemjara), áður en þær koma fram á verkalýðsfélagsfundi. Það er miklu skynsamlegra, að hægt sé að ræða till. þessar áður en á fundum verklýðsfélaganna. Þess vegna förum við fram á, að heimilt sé fulltrúum verklýðsfélaga, ef þeir óska þess, að birta á prenti sáttatillögur sáttasemjara, áður en þær verði ræddar á fundi félagsins. Ég held, að þeir menn, sem hafa verið á móti þessu, en hafa hinsvegar dálítla reynslu af þessum málum, ættu að athuga þetta atriði alvarlega, áður en þessar brtt. koma til atkvgr. Um 32. gr. frv., sem fjallar um atkvgr. um miðlunartill. sáttasemjara innan verklýðsfélaganna, leggjum við til, að þar sé samskonar aðferð höfð, sem tíðkast í siðuðum þjóðfélögum, að þar sé meiri hl. látinn ráða, en ekki minni hl. og einhver maður, sem hvergi kemur nálægt verklýðsfélaginu. Og hann getur í sérstökum kringumstæðum ráðið alveg eins fyrir verklýðsfélagið, þó að hver maður í verklýðsfélaginu, sem fjallar um þetta, sé á móti hans ráðum. Eftir 32. gr. frv. getur sáttasemjari fengið sína till. samþ., þótt hver einasti maður, sem greiðir atkv., greiði atkv. á móti henni, svo framarlega sem ekki nema 19% atkvæðisbærra manna hafa tekið þátt í atkvgr. Með þessari gr. er verið að innleiða argasta einræði og það af þeim hv. þm., sem alltaf eru með lýðræðið á vörunum og tala um það með miklum fjálgleik, og þykjast vera afskaplegir verndarar þess, og þykjast ekki mega sjá því misboðið nokkurn skapaðan hlut. Þeir finnst mér ættu að byrja heima hjá sér og samþ., að þarna skuli ráða lýðræði og að lýðræðislegur meiri hl. eigi að samþ. till. sáttasemjara í öllum kringumstæðum, til þess að þær geti orðið gildandi viðkomandi málum verkalýðsfélaganna. Þá leggjum við til, að 34. gr. frv. falli burt. Við álítum ekki ástæðu til að láta ríkissáttasemjara birta skýrslu um þetta á kostnað ríkisins „á þann hátt, sem hann álítur heppilegast til þess, að almenningur fái rétta hugmynd um deiluna, eins og hér stendur í frvgr. Það væri dálaglegt, ef skrifað væri fyrir alþjóð um slíkar deilur líkt og við þekkjum, hvernig sumir hv. þm. Framsfl. skrifa um þessi mál; t. d. þegar hv. þm. S.-Þ. skrifar í Nýja-dagblaðið um sögu ýmissa verklýðsfélaga. Hann er duglegur í slíku, en sáttasemjari ríkisins hinsvegar linur í slíkum sökum. Það yrði dálaglegt plagg, ef hv. þm. S.-Þ. væri látinn skrifa sögu einhverrar vinnudeilu og hún væri svo gefin út í nafni sáttasemjara ríkisins, og á kostnað ríkisins auðv. líka, til þess að almenningur fengi rétta(!) hugmynd um málið. Ég hygg réttast, ef ætti að gefa eitthvað út um slíkt, að báðir aðiljar fengju þá að segja sitt álit um málið. En það er eins og sumir álíti, að ef orðið „ríkis-“ sé sett framan við eitthvað, þá sé það þess vegna upphafið yfir alla pólitík og alla hlutdrægni o. þ. h. Og í sambandi við ríkissáttasemjara er það að segja, að þá skipar atvmrh., og náttúrlega þá pólitískur ráðherra, sem getur sett hvaða pólitískan mann í það sem honum þóknast, sem getur unnið á hvern hátt sem vera skal. Þetta getur því verið allt saman jafnrammpólitískt, þó að verið sé að segja, að einhver ríkissáttasemjari eigi að starfa óhlutdrægt eða slíkt. Þarna er um það að ræða, hvort mögulegt er að réttlæta það fyrir einhvern flokk, sem fer með ríkisstjórn, að gefa út langar skýrslur á ríkisins kostnað til þess að láta koma fram einhliða álit manns, sem er kannske meira eða minna ákveðið á móti verkalýðnum í slíkum kringumstæðum. Það þýðir, að mjög líklega verður þá slíkt plagg agitationarplagg móti verklýðs-. félögunum. Við leggjum til að síðustu, að 38.–69. gr. verði felldar burt, þ. e. allur kaflinn um félagsdóm. Hinsvegar höfum við ekki lagt til, að 70. gr. verði felld burt, um skaðabætur. Því að ef þessar brtt. okkar yrðu samþ., þá höfum við ekki á móti því, að 70. gr. standi, því að þá gæti hún komið niður á atvinnurekendum fyrst og fremst. Víðvíkjandi kaflanum um félagsdóm vil ég segja það. að sérstaklega álit ég ákvæðið um skipun í hann alveg ófært. Ég hefi áður bent á það viðvíkjandi rétti verklýðssamtakanna þar, að það nær vitanlega ekki nokkurri átt að hafa áhrif þeirra svona lítil. Sérstaklega er ekki rétt að veita Alþýðusambandi Íslands þau einkaréttindi, sem þar er gert ráð fyrir. A. m. k. ætti að tryggja, að þau verklýðsfélög, sem utan þess stæðu, hefðu samsvarandi rétt til að eiga fulltrúa í dóminum. Þá held ég, að ég hafi í höfuðatriðum skýrt okkar brtt. í sambandi við þetta frv. Ætla ég þá að koma hér að þeim brtt., sem þeir bera fram íhaldsmennirnir, hv. þm. Snæf. og hv. 8. landsk. Það var nú svo sem vitanlegt, hvernig þær brtt. mundu vera, sem kæmu úr því horninu. Þeir leggja þar til, að í staðinn fyrir orðið „atvinnurekendur og atvinnurekenda“ í frv. komi: vinnuveitendur og vinnuveitenda. Þetta virðist sumum ekki stórt mál. En er það nú rétt? Það, sem liggur bak við þetta orð, sem þeir vilja nota hér og nota sjálfir á nafni eins félagsskapar - þetta orð „vinnuveitendur“ er í raun og veru komið af hugmynd, sem er móðgandi við verkalýðinn og algerlega röng í þjóðfélagslegum skilningi. Það eru ekki þessir herrar, atvinnurekendurnir, sem veita atvinnuna, heldur taka á móti henni. Þeir, sem láta vinnuna í té, þ. e. veita hana, eru verkamennirnir. Það er þess vegna verið að rugla öllum hugtökum, þegar verið er að reyna að koma þessu orði „vinnuveitendur“ inn í l. Hér á árunum var mikið verið að nota önnur orð um þetta, sem voru „vinnuseljandi“ og „vinnukaupandi“ og önnur slík, sem voru að vísu rétt. Hinsvegar eru þau orð um þessa aðilja, sem komizt hafa inn í málið og náð þar festu, „atvinnurekendur“ og „verkamenn,“ sem ég álít rétt að halda fast við. Bak við orðið „vinnuveitendur“ er hugmynd þeirra, sem atvinnu reka, að þeir láti verkalýðnum vinnu í té eins og eitthvert náðarbrauð, svo sem einhverjir sérstakir hjálparmenn og velgerðamenn verkalýðsins, sem hjálpi verkalýðnum til að lifa, og verkalýðurinn eigi að vera þeim afarþakklátur fyrir og þess vegna að knékrjúpa fyrir atvinnurekendum og tigna þá fyrir. En sannleikurinn er sá, að atvinnurekendurnir, þessir menn, sem komizt hafa yfir peninga, og þá stundum nokkuð vandræðalega, þeir leggja í fyrirtæki, sem þeir halda, að þeir geti grætt á, og kaupa svo vinnu fátækra manna, sem ekkert hafa að selja annað en vinnuafl sitt. Þessir atvinnurekendur reyna að nota sér neyð verkamanna til þess að græða á þeim. En eins og orðið „atvinna“ er notað, er það rétt, og líka komið inn í málið að kalla þá atvinnurekendur, sem yfir atvinnutækjum ráða. Ég er því á móti þessari brtt. Þá leggja þeir til, að upphafi 9. gr. frv. verði breytt á þá leið, að það séu ekki verklýðsfélögin, heldur mennirnir, sem á vinnustöðvunum vinna, sem eigi að tilnefna trúnaðarmenn. Ég er á móti þessu, þó að það sé gott, að verkamenn á viðkomandi vinnustöð hafi ýms réttindi. Og ég vil, að þeir ráði, hvor af þeim tveimur mönnum, sem verklýðsfélag tilnefnir, skuli verða þar trúnaðarmaður. En ég álit algerlega rangt, að þeir eigi að tilnefna trúnaðarmanninn skilyrðislaust, á þann hátt sem hér er gert ráð fyrir, því að verkamenn á einni vinnustöð geta verið alveg sérstaklega háðir atvinnurekandanum þar. og atvinnurekandinn getur þá miklu frekar haft áhrif á þá um valdið, sérstaklega frá stjórnmálalegu sjónarmiði. Þess vegna er ég algerlega á móti þessu ákvæði. - Hv. þm. Snæf. sagði hér áðan. að sér fyndist eðlilegast, að fólkið sjálft, sem á vinnustöðvunum vinnur, ætti að ákveða um þetta val. Ég er því samþykkur að því leyti, að fólkið eigi að ákveða, hvorn af tveimur eigi að hafa sem trúnaðarmann, sem stungið er upp á af verklýðsfélagi, og fremur en atvinnurekandinn. Svo kemur í 3. lið brtt. þeirra íhaldsmannanna, b.- og e-liðum till., það, sem er táknandi fyrir þá. Það er auðséð, hverjir standa þarna að. Það á sem sé að halda því fram, að þetta skuli ekki ná til landbúnaðarverkafólks og ennfremur ekki til verkamanna á skipum eða bátum. Það á sem sé með þessu að undanskilja alla togara frá þessari löggjöf. Það er auðsjáanlega fyrir þessa herra þýðingarmikið, að togarasjómenn, og sérstaklega sjómannafélög, hafi ekki nokkra möguleika til að útnefna trúnaðarmenn á togurum. Og maður fer þá að skilja, hvað vakir þarna fyrir hv. þm. Snæf. Ef þetta verður samþ., þá þarf Kveldúlfur ekki að kvarta undan því, að trúnaðarmenn séu á togurum félagsins. Ekki þarf heldur Thor Jensen að kvarta yfir, að trúnaðarmaður sé á Korpúlfsstöðum. Það, sem þessir hv. þm. því fara fram á með þessum liðum brtt., er að undanskilja Kveldúlf og Korpúlfsstaði því, að trúnaðarmenn verkamanna þurfi nokkrir að vera meðal verkamanna, sem við þau fyrirtæki vinna. Ég get vel skilið þetta. Það hefir nefnilega verið siður hjá Kveldúlfi, sérstaklega undanfarin ár, að ef ráðamenn hans hafa komizt að því, að einhver af sjómönnum á togurum félagsins væri eitthvað „rauður“, þá að láta hann ekki vera lengi á skipi félagsins eftir það, heldur reyna að koma honum í land sem fyrst. Það er mjög skiljanlegt, að fulltrúi Kveldúlfs reyni að sjá til þess, að enga trúnaðarmenn verði hægt að hafa á þessum skipum, svo að ég ekki tali um, ef þessir trúnaðarmenn hefðu einhver réttindi, þannig að ekki væri hægt að reka þá í land hvenær sem atvinnurekandanum þóknaðist. Annars þarf ég ekki að fjölyrða um þessar brtt. Þær eru, eins og við mátti búast, allar til hins verra. En þó verð ég að leggja sérstaka áherzlu á það, að í 12. lið brtt. þeirra er ríkissáttasemjara gefinn möguleiki til þess að fresta verkföllum sem mest. Ég er algerlega andstæður þessari brtt. Það er vitanlegt, að þessir tillögumenn vilja ganga sem allra lengst í því, að skerða verkfallsrétt verkamanna almennt, og bera þess vegna þessa till. fram. - 13. liður brtt. þeirra miðar að því sama, með því að ákveða, að hægt sé að útkljá í einn lagi, þótt margar atvinnugreinar eigi í deilum. Þá er 17. liður brtt. þessarar, um að félagsdómur eigi að ákveða, hvort löglegt geti talizt verkbann eða verkfall, sem boðað hefir verið, og hvort ófullnægðar kröfur, sem slíkar ráðstafanir eru byggðar á, séu löglegar. Þetta ákvæði nær vitanlega ekki nokkurri átt. Ég býst við, eins mikið og hefir verið flaustrað fram í þessu máli, eins og litið móttækilegir flm. þess og þeir menn aðrir, sem harðast berjast fyrir framgangi þess, eru fyrir allar skynsamlegar ábendingar um breyt. á frv., að það muni ekki langt um liða, áður en þeir reka sig á það, að þessi l. verða nokkuð götótt. Þá eru brtt. frá hv. 3. þm. Reykv. Þær brtt. miða að mörgu leyti í líka átt og brtt. okkar kommúnista, þó að þær gangi ekki eins langt í því, að draga úr því, sem er skaðlegast við þetta frv. Ég þarf ekki að fara ýtarlega út í þær, því að ég er búinn þegar að koma inn á efni flestra þeirra í sambandi við brtt. okkar kommúnista. Ég mun geta verið með a. m. k. flestum þeirra. En ég vil geta þess einnig í sambandi við þær brtt., að við kommúnistar erum á móti frv. sem heild, jafnt þó að við greiðum atkv. með þeim. Nú vil ég segja í sambandi við þetta frv., að það virðist ekki vera neitt einstakt í sinni röð hér á Alþ. Það eru í raun og veru þrjú frv., sem hér liggja fyrir, sem öll miða í sömu átt. Frv. um iðnaðarnám miðar að því, að skerða réttindi sveinafélaganna. Frv. um breyt. á l. um atvinnu við siglingar miðar að því, að minnka öryggi sjómannanna og rýra atvinnu þeirra manna, sem á sjónum vinna. Og svo þarf ég náttúrlega ekki að minna á það fjórða, sem orðið er að l., gerðardómsl. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er því fjórða frv. á þessu þingi af stórum málum, sem öll miða að því, að láta rýra réttindi verkamannastéttarinnar til verkfalla og annars, og reyna að fjötra hana sem allra mest í hennar hagsmunabaráttu. Það er þess vegna alveg auðséð, að þessi frv. eru öll liður í einni samfelldri árás á verkamannastéttina í landinu. Þau miða öll að því, að beygja hana undir ok atvinnurekenda og reyna að láta dvína sem mest mótstöðukraft hennar til að verja sig gegn kúgun. Þó ganga gerðardómsl. lengst í þessu. Og það er hart að sjá það, að bæði í sambandi við gerðardómsl. og í sambandi við breyt. á l. um atvinnu við siglingar, og að ýmsu leyti í sambandi við breyt. á l. um iðnaðarnám, hafa 7 af þeim mönnum, sem kosnir hafa verið af alþýðunni sem Alþfl.menn staðið saman um að vera á móti þeim málum, þá eru þeir nú, hvað þetta mál snertir, algerlega að bregðast því trausti, sem kjósendur þeirra hafa sýnt þeim og verklýðssamtökin í landinu óska eftir, en berjast á þveröfugan hátt við óskir sinna kjósenda. Þó er hér um að ræða mál, sem er stórhættulegt verkalýðnum í landinu. Með þessari vinnulöggjöf, þegar hún einu sinni er sett, verður Íhaldið og hv. þm. S.-Þ., ekki lengi að færa sig upp á skaftið með að gera hana verri. Það mun ekki liða á löngu, áður en brtt. koma fram við hana, til þess að gera hana margbölvaðri en hún nú er samkvæmt þessu frv. Nú hafa sumir af hægri mönnunum í Alþfl. talað um, að það mundi alveg eins hafa verið hægt fyrir afturhaldið að koma fram siðar svona 1. eða verri l. á Alþ., þó að þetta frv. væri ekki samþ. En það er ekki rétt. Það yrði ekki svo þægilegt fyrir afturhaldið. En það er miklu þægilegra, þegar búið er að brjóta skarð í múrinn, að fara þar inn fyrir fjandmanninn, heldur en að ráðast á vígið með óbrotnum múrum. Þetta frv. mun verka eins og Trójuhesturinn forðum. Hér er verið að véla verkalýðinn og nota þm. hans til þess, ef hægt sé að fá þá til þess að vinna skemmdarverk gagnvart honum. En ef hægt væri að fá þá til þess að fara að vilja verkalýðsins og berjast gegn þessu frv., þá er tvísýnt, að hinir flokkarnir mundu voga sér að setja það í gegn. Það er þess vegna vitanlegt, að ef þetta frv. verður samþ. nú, þá er það sérstaklega og fyrst og fremst á ábyrgð hægri mannanna í Alþfl., og það verður þá þeim, sem afturhaldið á það að þakka, ef það getur smeygt þessum fjötrum um háls verkalýðnum. Það er því ekki óeðlilegt, að afturhaldið fagni yfir því. En fyrir verkalýðinn mundi þetta þýða fyrst og fremst virkilega mikla skerðingu á rétti verkalýðsins til verkfalla, og það meira að segja þannig, sem getur varðað verkalýðinn afskaplega miklu. Þetta frv. hlýtur verkalýðurinn að líta á sem þrælalög og berjast á móti því sem slíkri lagasetningu. Þess vegna munum við kommúnistar nú við 2. umr. þessa máls greiða atkv. á móti þessu frv. sem heild, eins og við gerðum við 1. umr., og þá eins einstökum gr. þess.



Allir hv. flm. brtt. hafa nú talað, svo að ég ætla nú að fara nokkrum orðum um afstöðu meiri hl. allshn. til brtt. Hv. á. þm. Reykv. var nú í sambandi við eina brtt. að tala um, hvað formaður Framsfl. skrifaði mikið. Ég held, að fullt eins mikil ástæða væri til að tala um, hvað þessi hv. þm. talar mikið alltaf og alstaðar, bæði hér á Alþ. og utan þess. Þessi hv. þm. viðurkenndi, að brtt. þær, sem hann og flokksbræður hans hafa borið fram hér í hv. d. við frv. þetta, séu ekki bornar fram sem eiginlegar brtt. til samþykktar, heldur bara til þess að gefa mönnum kost á að tala um þær, held ég; ég veit ekki, hvaða meining var í orðum hans. Það má segja um þær allar, að þær koma að flestu leyti í bága við tilgang þessa frv. og eru settar fram eingöngu til skemmdar á því, og bornar fram af hreinn skilningsleysi á því, hvað hér er um að ræða. 1. brtt. er viðvíkjandi stéttarsamböndum. Um hana vil ég segja það, að stéttarsamböndin geta vitanlega sett sér sjálf þær reglur, sem þeim sýnist. Með I. kafla þessara I. eru bæði stéttarfélög og stéttarfélagasambönd viðurkennd. Þau fá þar lagavernd, sem þau ekki hafa haft áður. Þessi till. er því alveg út í loftið. Þá flytja þeir brtt. við 4. gr., sem fjallar um að það sé óheimilt að reyna að hafa áhrif á stjórnmálaskoðanir verkamanna. Ég held, að það sé fullkomlega eins vel tryggt í gr. eins og í brtt., að svo miklu leyti sem hægt er að tryggja slíkt. 3. brtt., um breyt. á 5. gr., kemur í raun og veru í bága við tilgang frv., þar sem ætlazt er til, að annar deiluaðilinn geti algerlega ákveðið kjörin. Það er yfirleitt byggt á því í þessari löggjöf, að reyna að fá friðsamlega lausn, en ekki að annar aðilinn setji kosti. Þetta á ekki síður við hv. 3. þm. Reykv., sem ber fram líka brtt. Þegar hann talaði áðan, skildist mér á honum, að honum fyndist sjálfsagt, að menn segðu fyrir um, hvaða laun þeir hefðu. Ég held, að það séu fæstir, sem ráða því, hvaða tekjur þeir hafa. 4. brtt. er um að fella niður 8. gr. Auðvitað er það óhjákvæmilegt að hafa einhver ákvæði um ábyrgð á samningsrofum, úr því að l. eru sett um það á annað borð. 5. brtt. skiptir náttúrlega ekki mjög miklu máli, en ég tel þó, að það sé óþarfi að samþ. hana. Það er ljóst, að þegar stéttarfélögin fá að tilnefna tvo menn sem trúnaðarmenn, þá geta þau alltaf fengið tvo hæfa menn til þeirra starfa, og þess vegna sé sama, hvor þeirra er valinn. - Þá er það 6. brtt., við 9. gr. Það, sem í gr. stendur, er í samræmi við norræna löggjöf, og sýnist ekki ástæða til að breyta því. Þá kem ég að 7. brtt. Ég get ekki séð annað en að það sé eingöngu um hégómaákvæði að ræða í þeim breyt., sem þar er farið fram á á l. Hið sama má segja um 8. brtt. Það kom fram hjá hv. 1. flm. brtt., hv. 5. þm. Reykv., að hann hefði verið með einhverjar spurningar við 1. umr. málsins viðvíkjandi 14. gr. Ég heyrði ekki þær spurningar, og hann endurtók þær ekki hér, enda skil ég ekki annað en að hann ætti að vera maður til þess að skilja gr. eins og hún liggur fyrir. 9.–11. brtt. um að fella niður 15.–17. gr., ná auðvitað engri átt, ef halda á fast við þetta frv., því að þær eru reglur um frest, þegar um vinnustöðvun er að ræða, svo og um það, á hvern hátt stéttarfélög og félög atvinnurekenda geti hafið vinnustöðvun. Ég bjóst við, að hv. þm. teldu 18. gr. vera til bóta, en vitanlega er þar ekki ástæða til þess að setja ákvæði um annað en að það sé óheimilt að reyna að afstýra verkfalli með aðstoð einstakra meðlima félaga, sem að verkfallinu standa. Hitt er alger efnisbreyt., sem alls ekki á við hérna. Þá er það 13. brtt., þar sem farið er fram á, að fulltrúum verklýðsfélaga sé heimilt, ef þeir óska þess, að birta á prenti till. sáttasemjara. áður en þær hafi verið ræddar á fundi félagsins. Ég sé ekkí hvaða ávinningur er í því að birta till. sáttasemjara áður en aðiljar hafi greitt atkv. um þær. Það, sem skiptir máli, er það, að aðiljarnir hvor um sig viti, hvaða till. það eru, sem um er að ræða, og geti áttað sig á þeim, áður en þeir greiða atkv. um þær, og svo er hægt að birta þær á eftir. - Þetta er í dálitlu ósamræmi við það, að sömu hv. þm. vilja fella niður 34. gr. frv., þar sem ríkissáttasemjara er gefin heimild til að birta skýrslu um málið, þegar um mikilvæga deilu hafi verið að ræða. Í því sambandi sagði hv. þm., að form. Framsfl. myndi e. t. v. verða fenginn til að búa til þá skýrslu. Ég skal ekkert um það segja, hvort ríkissáttasemjari færi að snúa sér til hans frekar en annara. Það er vitanlega meiningin, að almenningur geti átt kost á að fá sem réttasta og bezta skýrslu um málið, og ég efast ekkert um, að form. Framsfl. myndi vera fullkomlega fær um að hjálpa ríkissáttasemjara um það. Hinsvegar býst ég ekki við, að hann muni taka að sér það starf, að vera sáttasemjari, en ég er sannfærður um, að hann muni vera eins fær til þess eins og hv. 5. þm. Reykv., þó að honum henti bezt að tala. Þá er það 14. brtt., um að atkvgr. um miðlunartill. skuli teljast felld, ef helmingur af greiddum atkv. eða meira sé á móti henni, en samþ. ef meira en helmingur sé með henni. Þetta halda flm. fram, að sé eitthvert spor í lýðræðisáttina, en þeir virðast ekki gera sér nægilega grein fyrir því, að það er ekki í samræmi við lýðræðið, að kannske örlítill hluti af stéttarfélagi geti ráðið því, að skella á verkfalli. Þar að auki athuga þeir það ekki heldur, að þetta gildir líka um vinnuveitendur, og þá ættu t. d. fáeinir vinnuveitendur af stórum hópi að geta skellt á verkbanni; það verður að taka tillit til þess, að þarna er líka verið að setja reglur fyrir því, að ekki sé hægt að skella á verkbanni, án þess að settar reglur séu fyrir hendi. Þá er að lokum 16. brtt., um það, að fella niður félagsdóminn. Það nær vitanlega ekki nokkurri átt. Ef frv. yrði samþ., en þessi kafli felldur niður, þá yrði afleiðingin sú, að almennir dómstólar landsins yrðu látnir dæma í þessum málum, og ég skil ekki, að flm. brtt. yrðu neitt ánægðari með það, að ég og aðrir „þrjótar“ þessa lands yrðum látnir dæma þau mál. Að öðru leyti finnst mér óþarfi að fara út í brtt. þessara hv. þm. Þá eru það brtt. hv. 3. þm. Reykv. Hann vill láta menn, sem standa utan stéttarfélaga, vera bundna við samþykktir þeirra. Það er náttúrlega ómögulegt að fyrirskipa það í l., en hinsvegar býst ég við, að flestir muni sjá sér hag í því, að vera í verklýðsfélagi. 2. brtt. er um það, að atvinnurekendum og trúnaðarmönnum þeirra sé skylt að greiða ávísanir frá meðlimum stéttarfélags á ógreidd vinnulaun þeirra, þegar þau séu kræf, fyrir lögmætum gjöldum til félagsins. Þetta er nokkuð, sem gildir samkv. almennum reglum kröfuréttarins, og því er fullkominn óþarfi að vera að setja það inn í 1. 3. brtt. hans er í raun og veru svo að segja sú sama og ein af brtt. kommúnista, svo að ég hirði ekki um að ræða hana sérstaklega. Sama má segja um 4. brtt. Þá er það brtt. við 8. gr., að stéttarfélög skuli ekki ábyrgjast samningsrof með þeim eignum og styrktarsjóðum, sem þau kunna að hafa í höndum. Vitanlega geta atvinnurekendur í ýmsum tilfellum verið líknarstofnanir, sem hefðu styrktarsjóði líka, og er til þess kæmi, að þeir yrðu að greiða skaðabætur, yrði að greiða þær af þessum sjóðum, svo að í slíkum tilfellum yrði bara um jafnrétti að ræða. Annars vil ég gjarnan athuga þessa till. til 3. umr. Þá er það 6. brtt., við 9. gr., viðvíkjandi trúnaðarmönnunum. Mér finnst það satt að segja vera ósköp þarflaust að deila um það, hvort þessi trúnaðarmaður á að vera skipaður einsamall eða hvort tveir séu tilnefndir, og atvinnurekandinn velji annan, ef maðurinn er á annað borð til þess fær. Mér finnst eðlilegast, að stéttarfélagið ráði, hver maðurinn er, og ef það tilnefnir tvo menn, getur það séð um, að báðir séu færir menn, og þó að atvinnurekandanum sé veitt vald til að velja annan úr, getur hann ekki valið mann, sem sé sérstaklega háður honum. - viðvíkjandi b-liðnum er það að segja, að það er í samræmi við erlenda löggjöf, sem farið hefir verið eftir í þessu efni. Þá er breyt. á 11. gr. í 8. brtt. Samkv. gr. er atvinnurekendum og umboðsmönnum þeirra óheimilt að segja trúnaðarmönnum upp vinnu vegna starfa þeirra sem trúnaðarmanna. Ég held, að ákvæði gr. séu fullnægjandi og að þessar orðalengingar, sem eru í brtt., hafi enga þýðingu. Þá kemur í raun og veru sami hugsunarhátturinn fram hjá þessum hv. þm. og hv. 5. þm. Reykv. í 9. brtt., viðvíkjandi breyt. á atkvgr. Það er víst þessi lýðræðishugsjón, sem þar vakir fyrir honum eins og kommúnistunum. Ég verð að segja, að mér finnst það einkennileg lýðræðishugsjón, að t. d. 50 menn í 2000 manna félagi ættu að geta samþ. verkfall og neytt alla hina til að vera með. Hv. þm. hristir höfuðið, en þetta er bein afleiðing af kenningu hans; auðvitað fer hann þarna fram á, að minnst 20% af atkvæðisbærum mönnum félagsins hafi mætt á fundinum og meir hl. hafi greitt vinnustöðvuninni atkv., og að því leyti gengur dæmi mitt of langt, en hugsunin er þó sú sama. Mér finnst ekki ástæða til þess, að fáir menn geti rekið marga út í vinnudeilu. Þá held ég, að það sé engin ástæða til að draga úr því, þegar trúnaðarmannaráð hefir samþ. að gera vinnustöðvun, að það þurfi „kvalificeraðan“ meiri hluta. Víðvíkjandi brtt. við 16. gr., þar sem hann skýtur inn orðunum „Þegar samningar eða kauptaxti rennur út,“ vil ég segja það, að ég sé ekki, að þetta sé nein endurbót á gr., heldur aðeins til að gera gr. lengri.  Þá er það 12. brtt., þar sem hann vill setja orðið „manna“ í stað orðanna: „meðlima þeirra félaga eða sambandi, sem að vinnustöðvuninni standa.“ Þessu get ég svarað því sama og ég svaraði samsvarandi tilI. frá kommúnistunum. Þá er það 13. brtt. Hv. þm. viðurkenndi sjálfur, að þarna væri yfirleitt um lítilsverðar orðabreyt. að ræða. Hann vill í e-lið till., að miðlunartill. megi birta, nema allir samþ. að halda henni leyndri. Ég sé ekki neina ástæðu til að fara að birta hana fyrr en aðiljar hafi tekið afstöðu til hennar. 14. brtt. er meinlaus og gagnslaus, og sé ég enga ástæðu til að mæla á móti henni, þó að hún megi fara í gröfina með hinum brtt. Þá er það 15. brtt. Sú till. rýrir að mínu viti trygginguna gegn verkföllum og verkbönnum, og þess vegna er ég mótfallinn henni. Þá er það 16. brtt., sem hann sjálfur hefir gert brtt. við á öðru þskj. Mér finnst það ekki ná neinni átt, að fara að binda það eingöngu við tvö skipti, sem sáttasemjari má reyna að leita sátta. Hv. þm. vill í 17. brtt. sinni breyta skipun félagsdóms. Það má náttúrlega lengi um það deila, á hvern hátt bezt sé að tryggja skipun þessa dóms, þannig að hann verði sæmilega hlutlaus, en ég hefi haldið, að með því fyrirkomulagi, sem er í gr., sé það betur tryggt, að félagsdómur verði nokkurnveginn hlutlaus, þar sem tveir dómendurnir eru tilnefndir af hæstarétti, enda hefir hv. þm. ekki sýnt fram á það á neinn hátt, að sú skipan, sem hann fer fram á, sé betri trygging fyrir aðiljana. 18. brtt. verður að fylgjast að við brtt. 8. gr., svo að ef till. verður felld, verður þessi að sjálfsögðu að falla líka. Síðasta brtt. hv. þm. er um það, að við allar atkvgr. samkv. l. þessum skuli gilda sú regla, að enginn maður fari nema með eitt atkv. Það er ekki gert ráð fyrir því í l., að önnur regla en þessi gildi við atkvgr., en hv. þm. benti réttilega á, að aðrar reglur myndu gilda í félagi vinnuveitenda. Þar myndi vera farið eftir því, hve félagsmenn borguðu mikið kaup út. En ég sé ekki, að það sé ástæða fyrir löggjafann að skipta sér af því, hvernig atkvgr. er fyrir komið innan félaga. Það væri gaman að heyra hv. 3. þm. Reykv. lýsa því, hvaða þýðingu þetta hafi fyrir verkalýðinn og hvaða hag hann sjái sér í þessu. Þá eru það brtt. frá sjálfstæðismönnunum í n. Þeir vilja breyta nafninu „stéttarfélög og stéttarfélagasambönd“ og setja í staðinn: „verkalýðsfélög og verkalýðsfélagasambönd.“ Ég álít, að þetta sé þrenging á hugtakinu, því að það er vitanlega meiningin, að undir þetta falli aliar starfsgreinar í þjóðfélaginu fyrir utan þær, þar sem bannað er að gera verkföll í, samkv. l. um verkfall opinberra starfsmanna. Það er ekki rétt, sem hv. þm. Snæf., hélt fram, að Hjúkrunarkvennafélagið og Læknafélagið þyrfti að falla undan l., vegna þess að það er ekki nema partur af læknunum, sem eru opinberir starfsmenn; hinir eru praktíserandi. Ég skil þetta þannig, að með orðinu verkalýðsfélag sé átt við félög almennra verkamanna og sjómanna, en hin svokölluðu fagfélög innan iðnaðarins og í öðrum starfsgreinum geti ekki fallið undir hugtakið verkalýðsfélög. Annars er þetta ekki stórt atriði, en mér finnst ekki ástæða til að breyta þessu. - Þá finnst mér réttara hugtak að tala um atvinnurekendur heldur en vinnuveitendur eins og farið er fram á í 2. brtt. Í 3. brtt. vilja flm., að tilnefndir séu tveir menn sem trúnaðarmenn af þeim mönnum, sem vinna á vinnustöð, en ekki af stéttarfélaginu. Mér finnst eðlilegra, að stéttarfélagið, sem mennirnir eru í, sem vinna á stöðinni, tilnefni þessa menn. Í samræmi við 1. brtt. er till. um að breyta fyrirsögn I. kafla, sem verði um verklýðsfélög, og þarf ég ekki að ræða um það meira. Ég tel, að 7 sólarhringa fresturinn, sem settur er í 16. gr., sé nægilegur, og að engin ástæða sé til þess að auka hann. Sömuleiðis sé ég ekki ástæðu til að fella niður úr 17. gr. orðin: „nema til fullnægingar úrskurðum dómsins,“ sem eru beinlinis í samræmi við efni málsins. Að atvmrh. gefi sáttasemjara erindisbréf, þá er ekkert við því að segja; það skiptir ákaflega litlu máli, en breytir ekki neitt efni frv. - Sama má segja um 9. brtt. Ég álít, að það sé nægilega gengið frá því í frv., að ríkissáttasemjari og sáttasemjarar yfirleitt verði að kynna sér alla aðstöðu í vinnudeilum, og þess vegna sé 10. brtt. líka óþörf. 11. brtt. er um það, að aðiljum sé skylt að mæta, þegar sáttasemjari kveður þá til viðtals. Ég álít, að það sé nægilega gengið frá því í frv. sjálfu. - Aftur á móti kemur ekki til mála að samþ. 12. brtt., um að setja nýja fresti fyrir öllum vinnustöðvunum. yfirleitt tel ég, að þessar brtt. séu ekki til neinna bóta á frv. Þá vilja þeir í 13. brtt. útiloka, að ráðh. skipi einn mann í dóminn, en hann á eftir frv. að skipa hann úr hópi þriggja manna, sem hæstiréttur tilnefnir, og get ég ekki séð, að það sé neitt hættulegt, að svo sé. - Ennfremur álit ég, að það sé nægilega upptalið í 44. gr., sem eigi að heyra undir félagsdóm, og sé óþarfi að bæta þar nýjum liðum við. Ég legg til, og ég býst við, að meiri hl. n. leggi til, að ekki verði samþ. aðrar brtt. en þær, sem n. hefir öll orðið sammála um og prentaðar hafa verið með nál. Ég sé ekki ástæðu til að fara út í almennar umr. um vinnulöggjöf, eins og hv. 5. þm. Reykv. gerði hér. Hann fór að rifja upp ýmislegt, sem fram kom við 1. umr. málsins. Það gefst nægur kostur á því við 3. umr., og það fyrir fleiri mönnum en hér eru saman komnir, með því að útvarpsumræður hafa verið ákveðnar, enda var því, sem hann talaði um, aðallega beint gegn öðrum mönnum, sem töluðu hér við 1. umr. málsins. Ég vil algerlega mótmæla því, sem hv. þm. sagði, að þessu máli hefði á nokkurn hátt verið flaustrað af, því að það er undirbúið af mþn., sem hefir starfað í hálft annað ár og gengið svo vandlega að verki sinu, að hún hefir aflað sér fyrirmynda frá öllum helztu menningarlöndum og byggt frv. sitt og till. á því. Hv. 3. þm. Reykv. fór ekki mikið út í málið almennt að þessu sinni. Mér virðist hann satt að segja hafa litla ástæðu til að deila á fyrrverandi flokksbræður sína fyrir afstöðu þeirra til vinnulöggjafarinnar. Ég sé ekki betur en að hann sé samþykkur því, að setja lög um sáttatilraunir og um félagsdóm. Það eru bara smávegis atriði, sem hann vill breyta í l. Ég minntist ekki á ákvæðið við 17. gr. þegar ég fór yfir brtt., að hv. þm. vill kippa burt tölul. 2, sem er á þessa leið, með leyfi hæstv . forseta: „Ef tilgangur vinnustöðvunarinnar er að þvinga stjórnarvöldin til að framkvæma athafnir, sem þeim 1. samkv. ekki ber að framkvæma, eða framkvæma ekki athafnir, sem þeim l. samkv. er skylt að framkvæma, enda sé ekki um að ræða athafnir, þar sem stjórnarvöldin eru aðili sem atvinnurekandi. Gildandi l. um opinbera starfsmenn haldast óbreytt þrátt fyrir þetta ákvæði.“ Ég skil satt að segja ekki í því, að þessi hv. þm. skuli álíta það vera einhverja firru að setja ákvæði um þetta í l., að ekki megi fremja vinnustöðvun eða gera ráðstafanir til þess að hindra löglegar framkvæmdir stjórnarvalda. Menn muna eftir þeim tíma, þegar þessi hv. þm. var manna æstastur hér á landi móti verkfalli, sem hafið var gegn lögum, sem samþ. voru á þingi, benzínskattslögunum. Þesskonar vinnustöðvun fellur einmitt undir þennan lið. Og það kemur þess vegna mjög undarlega fyrir, að einmitt þessi þm. skuli gera aths. við þessa gr. En allt saman stafar af því, að þessi hv. þm. talar um málið eins og hann heldur, að hann muni bezt geta náð fylgi, en ekki eins og hann álítur réttast. Hann telur það ekki verkefni leiðtoganna að hugsa fyrir verkamennina um það, hvað væri þeim réttast eða fyrir beztu. Þessi hv. þm., sem er þó lengi búinn að vinna fyrir verkalýðinn hér á landi, misskilur algerlega aðstöðu sína. Og það er sennilega þaðan, sem stafar hans ógæfa nú, þegar hann er að velta út úr stjórnmálunum hér á landi, að hann misskilur þetta, - að hann er alltaf að þreifa fyrir sér og reyna að hlera eftir, hvað falli bezt í jarðveginn hjá þessum mönnum, í staðinn fyrir að reyna, að vera leiðtogi þeirra og reyna að leiða þá á þá braut, sem hann álítur þeim fyrir beztu.



Ég mun ekki ræða hér afstöðu Alþfl. til vinnulöggjafar almennt. Hún er þegar nokkuð kunn, meðal annars af ályktun, sem gerð hefir verið á þingi Alþýðusambandsins. Auk þess kom hún líka fram við 1. umr. þessa máls, og enn gefst þess kostur við 3. umr. að lýsa málinn frá þeirri hlið. Ég skal aðeins geta þess, að orð hv. þm. Snæf. um afstöðu Alþfl. til vinnulöggjafar voru fjarri öllum sanni. og misminnir hann það eða ruglar saman, eins og sjálfstæðismönnum er títt, afstöðu Alþfl. til þeirra vinnulöggjafarfrv., sem flutt hafa verið af hálfu Sjálfstfl. fyrr og síðar hér á þingi. og afstöðu Alþfl. til vinnulöggjafar yfirleitt. Ég vil minna hann á, að það er ekki lengra síðan en 1929, að flutt var hér af hálfu sjálfstæðismanna frv. um að lögbjóða gerðardóm í vinnudeilum, sem ákvæði verkamönnum kaup og kjör. Og þessi dómur átti að vera þannig skipaður, að í hverju lögsagnarumdæmi átti héraðsdómari að vera forseti dómsins. Flm. lét þess getið, að sér lægi í léttu rúmi, hvernig hinir tveir, sem í dómnum sætu, yrðu skipaðir, og gaf það þess vegna á vald bæstaréttar! Þessir menn skyldu hafa fullt vald til að ákveða kaup alls verkalýðs. Það voru slík og þvílík l., sem Alþfl. kallaði kúgunarlög og þrælalög. En með því var ekki felldur dómur um vinnulöggjöf, eins og hún getur þolanleg verið, og sízt um þá vinnulöggjöf, sem er verkamönnum verulega góð, sem vinnulöggjöf getur líka verið. Það er fróðlegt að lesa hér upp úr Alþt., hvernig aðalflm. þessa gerðardóms -  Hin sérstaka afstaða Alþfl. til þessa frv., sem hér liggur fyrir, er líka nokkuð kunn, þegar fyrir það, hvern þátt hann hefir átt í að undirbúa það, þar sem það er samið af tveimur mönnum, sem skipaðir voru til þess af hálfu Alþfl., og ennfremur af því, að það er kunnugt, að Alþfl. styður núverandi ríkisstj., vitandi það, að sú sama ríkisstj. leggur áherzlu á, að vinnulöggjöf verði sett á þessu þingi, og einmitt samkv. þessu frv. Enn hefi ég í nál. allshn. gert grein fyrir minni afstöðu, sem um leið er afstaða Alþfl. til þessa máls. Og hún er sú, að eftir atvikum sættum við okkur við samþykkt þessa frv. Ekki fyrir það, að við kynnum ekki að óska ýmissa breyt. á því- þeirra mundum við óska -, heldur fyrir það, að ekki eru miklar líkur til, að slíkar breyt. séu fáanlegar. Því að það er nú svo, að þegar afstaða tveggja stærstu flokka þingsins til vinnulöggjafar er á þann hátt ráðin, að þeir ætla að samþ. vinnulöggjöf á þessu þingi og veita þar engan frest, þá verður það ekki fyrirbyggt, hvorki af 7 þm. né 10. Hv. þm. hafa heyrt, að það stendur ekki á Sjálfstfl. til samvinnu við FramsfI. um afgreiðslu vinnulöggjafar. En ef til vill gera þeir ráð fyrir því, hv. 3. þm. Reykv. og hv. kommúnistar hér í d., að slík vinnulöggjöf, sett af Framsfl. með aðstoð Sjálfstfl., yrði aðgengilegri en þessi vinnulöggjöf. Ég hygg það ekki. Og ég hefi nokkuð gilda ástæðu til að ætla svo. Eg hefi meðal annars starfað í þeirri n., sem um frv. hefir fjallað í þinginu. Hv. 3. þm. Reykv. og kommúnistar hafa talað hjartnæmum orðum um nauðsyn á áframhaldandi samstarfi stjórnarflokkanna. En það er bezt að segja hverja sögu eins og hún gengur, að einn liðurinn til að tryggja það samstarf í heild, er, að ekki slitni upp úr samvinnunni milli Alþfl. og Framsfl. Nú vil ég ekki telja það alveg óhugsandi, að koma megi fram einhverjum breyt. á þessu frv. til bóta frá sjónarmiði verkalýðsins. En þó því aðeins, að fylgi meiri hl. þings fáist fyrir því. Það ætti að vera alveg augljóst mál og eins hitt, að engar líkur eru til, að slíkar æskilegar breyt. nái fram að ganga, nema hægt sé að vinna fylgi Framsfl. fyrir þeim. Breyt. til bóta fyrir verkamenn á frv. fást ekki með atkv. sjálfstæðism. í þinginu, og ætti naumast að þurfa að segja hv. 3. þm. Reykv. það. Ég hefi látið þess getið við samnefndarmenn mína, að ég muni bera fram breyt. til samþ. við 3. umr., og leita enn eftir samkomulagi við þá. Ég get engu lofað um, að þetta takist, og hefi satt að segja ekki mikla von um það. E. t. v. minnist ég síðar á, hvar helzt er að vænta slíks samkomulags. Afstaða kommúnista til þessa máls er mjög skilmerkileg og leggur ljóslega fyrir. Þeir vilja enga vinnulöggjöf. Náttúrlega vilja þeir ekki vonda vinnulöggjöf. En þeir vilja heldur ekki góða vinnulöggjöf. Í samræmi við þetta er það, að þegar þeir semja brtt. við frv., sem þeir leggja sig í líma við að gera, þá gera þeir það alveg án tillits til þess, sem við þykir þurfa í praktískum veruleika, þ. e. þeir semja till. með engu tilliti til þess, að unnt sé að pota þeim fram. Og það, sem meira er, þeir geta ekki hugsað sér að samþ. frv., hó að allar till. þeirra yrðu samþ., þeir segja þetta beinlínis. Þeir eru m. ö. o. hreinir anarkistar í þessu sambandi. Þeir vilja ekki ljá verkamönnum neitt lið löggjafarinnar í baráttu þeirra, alls ekki. Það, sem þeir vel vita, að er verkamönnum illt, í þessu sambandi, vilja þeir. að haldi áfram að vera illt, heldur en að laga það með löggjöf. T. d. geta þeir ekki hugsað sér að hafa sérstakan dómstól til að dæma um ágreining út af vinnusamningum o. þ. h., þó að verkamenn fái þau fríðindi, að skipa hann að nokkru leyti sjálfir. Þeir vilja heldur, að hæstiréttur, sem verkamenn hafa enga sérstaka aðstöðu til að ráða skipun í, dæmi um þessi mál. Þeir vilja ekki, að verkföll fái neina lagaviðurkenningu, jafnvel þó að verkföllin séu engum takmörkunum eða skilyrðum bundin. Sem sagt, þeir vilja alls ekki neina löggjöf. sem varðar verkamannamál, hvorki vonda né góða. Svo ákveðnir eru þeir í þessu, að jafnvel þótt þeir gætu, eins og farið er fram á í einni till. þeirra, gert verkamenn eina að dómurum í deilum sínum við atvinnurekendur, þá mundu þeir ekki vilja slíka löggjöf. Þeir flytja einnig brtt. um, að ef verkamenn leita samninga við atvinnurekendur, og atvinnurekendur vilja ekki ganga að þeim samningum, þá eigi atvinnurekendur að vera skyldir til að fylgja þeim taxta, sem verkamenn setja sér sjálfir. En jafnvel þótt hv. kommúnistar fengju þetta samþ., þá mundu þeir samt sem áður vilja fella frv. Því að þeir vilja ekki þiggja neina aðstoð - jafnvel ekki svona mikla aðstoð - löggjafans verkamönnum til handa. Ég geri ráð fyrir, að undan þeirra rifjum séu runnar till., sem hirtar voru í blöðunum nýlega í samhandi við atkvgr. verkalýðsfélaganna um þessa löggjöf. Þar var farið fram á, að ef atvinnurekendum og verkamönnum er að lenda saman í kaupdeilu, þá gildi hinir gömlu samningar þangað til nýir samningar nást. En þetta er raunar ekkí rétt vel athugað. Það gæti verið, að slíkt hallaði stundum á verkamenn; því að rökrétt afleiðing af þessu yrði sú, að sá aðilinn, sem vildi síður nýja samninga en gamla, myndi aldrei ganga að nýjum samningum. Og það kemur fyrir, að verkamönnum er þægð í nýjum samningum ! Það er ekki nóg með það að kommúnistar líti þessum augum á löggjöf um vinnudeilur. Þeir hafa - eftir því sem kom fram við 1. umr. þessa máls - þessa sömu afstöðu til löggjafar yfirleitt, þar sem verkamenn eru annarsvegar. Þeirra kenning er þetta: Ef samtök verkamanna eru nógu sterk, þá þurfa þeir á engri aðstoð löggjafans að halda. En ef samtök verkamanna eru veik, þá gagnar þeim engin stoð löggjafarinnar, því að þá verða þeir sviknir um framkvæmd hennar. Mér er spurn: Til hvers eru þessir hv. þm. að sitja hér á hv. Alþ.? Hv. 5. þm. Reykv. lét ekki við það sitja, að lýsa þessari kenningu með almennum orðum, heldur vitnaði hann í ákveðna löggjöf máli sínu til sönnunar og nefndi lögin um verkamannabústaði. Það er alveg satt, að framkvæmd þeirrar löggjafar hefir verið mjög slæleg upp á síðkastið. Það hefir ekki fengizt það fé til þeirra framkvæmda, sem þurft hefði. En að verra sé að hafa þá löggjöf heldur en enga, og að verkamenn gætu með samtökum sínum, ef þau væru nógu sterk, byggt verkamannabústaði, eins þótt þeir hefðu enga aðstoð í löggjöfinni til þess, það skil ég ekki að hv. 3. þm. Reykv. vilji samþ. með kommúnistunum. Togaravökulögin hafa þá eflaust líka verið alveg óþörf. Því var verið að veita verkamönnum réttarbætur þeirra í l.? Ef samtök þeirra voru nógu sterk, þá gátu þeir tekið sína hvíld sjálfir! En ef þau voru veik, þá eru þeir sviknir um framkvæmdina! Hið sama mætti segja um fátækralöggjöfina og kosningal. Hið sama mætti einnig segja um tryggingalögin o. s. frv. o. s. frv. Þessi afstaða er skemmtilega skýr og gerir það að verkum, að það er ákaflega fljótlegt að afgr. þessa hv. þm. Við svona þingmenn er ekki hægt að ræða hér á hv. Alþingi. Og mér skilst í rauninni, að hér ættu þeir alls ekki að vera. Hv. þm. Snæf. vil ég til viðbótar því, sem ég sagði áður, segja það, að saga hans og þeirra flokksmanna hans í þessu máli liggur ákaflega ljós fyrir, þó að hún sé ekki með miklum heilindum. Þeir byrja á því fyrir nokkuð löngu síðan, sem honum þykir ekki skemmtilegt að rifja upp, að flytja frumvörp til vinnulöggjafar, mjög fjandsamleg verkalýðnum, frv. um lögþvingaðan gerðardóm í kaupdeilum og þess háttar. En þeir sáu fljótlega, að slíkt hafði ekki fylgi hér á hv. Alþ. Ef þeir hefðu haft nógan styrk á þessum tíma til að setja slíka löggjöf, þá væri hún fyrir löngu komin á. En þeir höfðu ekki þann styrk, og þeir sjá nú, að enn hallar undan fæti fyrir þeim og að þess vegna er þýðingarlaust að hampa slíkri löggjöf um sinn. Þegar þeir þannig hafa áttað sig á veikleika sínum, skynja þeir, að líklega geti þeir komizt lengst með því að taka saman frv. til vinnulöggjafar, sem þeir geti að einhverju leyti kennt við vinnulöggjöf á Norðurlöndum. Það er mjög sterk aðstaða að geta bent til þeirra landa, þar sem verkamannasamtökin eiga jafnmikið undir sér og í Danmörku, Noregi eða í Svíþjóð. Það mundi vera erfitt fyrir framsóknarmenn að hafa á móti því að samþ. slíka vinnulöggjöf. En hvernig semja þeir svo frv.? Þeir taka upp það versta, sem, þeir finna í löggjöf hvers þessara landa. Stundum leggja þeir tvennt vont saman, ef þeir finna það. En þeir gæta náttúrlega ekki að því, sem er höfuðatriðið í þessu sambandi, sem sé því, að það, sem er viðunandi í einu landi, getur verið alveg óviðunandi í öðru landi. Að þessu sé svo farið, verður einkum ljóst, ef Norðurlöndin, Noregur, Danmörk og Svíþjóð, eru borin saman við land eins og Ísland. Þar, sem verkalýðssamtökin eru sterk, faglega og pólitískt, að ég ekki tali um þar, sem verkalýðurinn á sína eigin ríkisstjórn og hefir mikla stoð í öllu framkvæmdarvaldi, þar getur vinnulöggjöf verið viðunandi, þó að óviðunandi sé þar, sem verkalýðurinn er lítils megnugur bæði faglega og pólitískt. Það þýðir þess vegna ekki að flytja þá kenningu, að sú vinnulöggjöf, sem Danir geta unað við, hljóti að vera viðunandi fyrir okkur Íslendinga. Hún getur verið alveg óviðunandi frá sjónarmiði verkamanna séð. Það er vitanlega svo,að Danir geta óhræddir búið við ýms vafasöm ákvæði í trausti til sinnar vinsamlegu stjórnar og framkvæmdarvalds í garð verkamanna, þótt óviðbúandi væri fyrir okkar verkalýð undir flestum kringumstæðum. En jafnvel slíku frv., sem sjálfstæðismenn semja þannig að nokkru leyti með hlíðsjón af Norðurlöndum, því koma þeir ekki fram. Og hvað gera þeir þá? Þá reyna þeir að komast eins langt og þeir geta með brtt., en haga sér að öðru leyti eins og sigraðir menn í þessu máli. Sannleikurinn er sá, að þeir einu menn hér í hv. Alþ., sem í raun og veru hatast við þetta frv., sem liggur fyrir, það eru sjálfstæðismenn. Það eru ekki kommúnistarnir, og því síður hv. 3. þm. Reykv., er ég kann að koma betur að síðar, sem er verst við frv. Það eru sjálfstæðismennirnir, þó að þeir sjái sér leik á borði, úr því að þeir eru sigraðir menn í málinu, að láta sem minnst á því bera, og grípi nú hvert tækifæri til að nudda sér upp við okkur, sem að frv. stöndum. Hv. 3. þm. Reykv. tekur þessu mjög vel hjá sjálfstæðismönnum, enda er það gert með sérstöku tilliti til hans og kommúnistanna. Hann er nógu brjóstheill til að segja, að í raun og veru séu sjálfstæðismennirnir á sama máli og við alþýðuflokksmenn, eða að munurinn sé sama sem enginn á þeirra afstöðu og okkar til vinnulöggjafarinnar. Það var einmitt þetta, sem honum var ætlað að segja. Ég sé hann tekur það eins og til var ætlazt. En þar sem hann kveðst vorkenna mér mína afstöðu í þessu máli, með því að ég yrði að mæla með samþykkt þessa frv. - mér skildist hann vilja láta menn halda, að ég gerði það ákaflega nauðugur -, þá verð ég að lýsa yfir, að ég er ekki siður brjóstgóður en hann. Ég hefi einlægustu samúð með honum. Það má vera mjög erfitt og vandræðalegt fyrir hann að standa hér frammi fyrir mér og lýsa afstöðu sinni til þessarar löggjafar á þann hátt sem hann lýsir henni. Það er ekki langt síðan að við sátum samherjar við sama borð og töluðum um þessa löggjöf. Hann veit, að ég veit, að hann er sá af okkur, sem óþolinmóðastur hefir verið að bíða eftir, að yfir lyki um setningu þessarar vinnulöggjafar, sem hann vissi manna bezt, að ekki yrði umflúin. Hann veit líka, að þegar verið var að semja frv., þá var leitað til hans um till. og uppástungur viðvíkjandi þessari löggjöf, en gersamlega án árangurs. Hann hafði þar ekkert til málanna að leggja. Við sátum saman, þar sem frv. var lesið upp fyrir mér og honum og mörgum öðrum. Ég hreyfði nokkrum aths., og ég ætla, að ég hafi verið sá eini, sem það gerði. M. a. spurði ég ýtarlega um ákvæðin um pólitísk verkföll. Það eina, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði þá, var þetta: „Haldið þið virkilega, að Framsfl. gangi að þessu frv.?“ Að öðru leyti hafði hann engar aths. við það að gera. Það þarf ekki að segja mér, að afstaða hv. 3. þm. Reykv. til þessa frv. markist af öðru en því, hvernig hið pólitíska ástand er í kringum hann. Ef það væri ekki eins og það er, þá væri það hann, sem væri einn af aðalflm. þessa frv. Þetta segi ég ekki út í bláinn, heldur vegna þess að á síðasta þingi var hann kominn á fremsta hlunn með að flytja þetta sama frv. eins og það nú er, og þó að sumu leyti miklu verra frá sjónarmiði verkamanna, enda var það ekki eins vel undirbúið þá og það er nú. Hv. þm. telur sig marka afstöðu sína til þessa máls með þeim brtt., sem hann flytur við frv. En þegar brtt. hans eru athugaðar, er ómögulegt að láta sér skiljast, að hann sé andvígur frv. Það er hann heldur ekki. Hann er í höfuðatriðunum samþykkur því. Hann flytur nokkrar brtt. við frv., sem raska í engu grundvelli þess og réttlæta alls ekki þá afstöðu hans, að ef þær nái ekki samþykki, sé hann á móti frv., sem hann titlar þá þræla- og kúgunarlög á verkalýðinn. Hávaðinn af þessum till. eru hreinn og beinn hégómi. Að vísu væru nokkrar þeirra til bóta, ef þær yrðu samþ., en langflestar hafa sáralitla þýðingu frá eða til. Og hvernig eru svo þessar brtt. til komnar? Það er sama sem ekkert frumlegt við þær. Það eru till., sem fulltrúar Alþfl. höfðu uppi, a. m. k. allar þær, sem nokkra þýðingu hafa, en ekki tókst að ná samkomulagi um í vinnulöggjafarnefnd.  Nú skal rekja lítið eitt nánar þessar brtt. Um það er engum blöðum að fletta, þegar ákvæði 5. gr. frv. eru borin saman við 7. gr., að samningar verklýðsfélags eru skuldbindandi fyrir alla verkamenn í starfsgreininni á félagssvæðinu. Ég ætla, að hv. frsm. hafi tekið þetta greinilega fram, enda er það meiningin. Ef til vill mætti orða þetta skýrar, og það væri að vísu skýrar orðað eins og hv. 3. þm. Reykv. fer fram á að orða það, en hefði ekki í för með sér neina breyt. í framkvæmd. Það stendur nægilega skilmerkilega í 7. gr., að samningar einstakra verkamanna við atvinnurekendur séu ógildir, að svo miklu leyti sem þeir fara í bága við samninga stéttarfélags við atvinnurekanda. Verkamaður þarf ekki að vera meðlimur í stéttarfélaginu. Samningur þess er jafnskuldbindandi fyrir hann án tillits til þess. En vel má vera, að hv. þm. hafi ekki athugað þetta nógu vel, vegna þess að breyt. var gerð á þessu, frá því sem frv. var birt í nál. þeirrar n., sem undirbjó frv. Það kann að vera, að einhver ávinningur sé að fá samþ. ákvæði um, að iðgjöld félagsmanna í verkalýðsfélögum megi innheimta hjá atvinnurekendunum. Það er annars einkennileg röksemdafærsla, sem hv. 3. þm. Reykv. hefir lært af kommúnistum hér í hv. d. nú upp á síðkastið, enda situr hann oft nærri þeim, þegar talað er um eitthvað, sem er jákvætt í frv., þá þurfa verkalýðsfélögin ekki á því að halda, af því að þau eru svo sterk, en ef eitthvað er fremur neikvætt, hversu lítilfjörlegt sem það er, þá eru þau svo veik, að þau fá ekki staðizt það. Ef verkalýðsfélögin eru svo sterk, að þau þurfa ekki að halda á neinu því, sem er jákvætt í frv., þá ættu þau að vera svo sterk, að þau gætu innheimt félagsgjöld hjá meðlimum sínum án sérstakrar aðstoðar löggjafans. Það kynni líka að vera til bóta, að taka upp ákvæði úr brtt. hv. 3. þm. Reykv., um gildi kauptaxta verkalýðsfélaga. Honum má vera kunnugt um, að þessi krafa var uppi í vinnulöggjafarnefnd af hálfu fulltrúa Alþfl., en fékkst ekki samþ. fyrir það, að þá kom upp á móti krafa um gildi taxta, sem atvinnurekendur settu. Við undirbúning slíkrar löggjafar sem þessarar koma upp kröfur á móti kröfum, þegar tveir semja, og ef ekki tekst að fá málamiðlun, verða báðar kröfurnar að jafnaði að falla niður. Fróðustu menn álíta, að ef löggilda ætti taxta, sem settir eru, og það næði bæði til taxta verkalýðsfélaga og atvinnurekenda, þá mundi það ekki verða til góðs fyrir verkalýðsfélögin. Hitt er vitanlegt, að ef þetta fengist samþ. eingöngu fyrir verkalýðsfélögin, þá væri það ávinningur fyrir þau. Þá kem ég að þeirri brtt., sem ég álít, að væri einna mestur ávinningur að að fá samþ., en það er, að sjóðir verkalýðsfélaga og húseignir þeirra séu ekki aðfararhæf. Ég vil geta þess, að þessi till. er ekki fundin upp af hv. 3. þm. Reykv., því að annar fulltrúi Alþfl. í vinnulöggjafarnefnd hafði þessa till. uppi, en náði ekki samkomulagi um hana. Að vísu er það ekki svo, að þetta eigi sér ekki fyrirmynd annarsstaðar. Hann hafði grafið þetta upp í margra ára gömlum kröfum frá Englandi, sem ekki fékkst framgengt og síðan hefir ekki verið hreyft. Ég kýs þó, að eftir þessu sé leitað, og vil mælast til þess við hv. þm. Reykv., að hann taki þessa till. aftur til 3. umr. um leið vek ég aftur athygli á því, að ómögulegt er að fá neitt í þessa átt samþ., nema samkomulag fáist um það milli þeirra flokka, sem styðja hæstv. stj. En hv. 3. þm. Reykv. finnst þetta kannske svo ófínir flokkar, að hann geti ekki lotið að neinu slíku. Ég er engan veginn alveg vonlaus um, að þetta fáist samþ., og vildi gjarnan mega fá tækifæri til að gera úrslitatilraun til að leita samkomulags um það fyrir 3. umr. Vil ég því síður, að till. sé sett undir öxina nú við 2. umr., með því að tími vinnst ekki til þess að ræða þetta atriði á milli flokkanna fyrir þá atkvæðagreiðslu. Brtt. hv. þm. viðvíkjandi trúnaðarmönnunum geta ekki haft neina höfuðþýðingu. Hann vill færa þetta í sama horf og upphaflega var ætlazt til í frv., að trúnaðarmaðurinn sé einn, en það er gengið að því, gegn auknum fríðindum á móti, að verða við þeim kröfum framsóknarmanna, að félögin tilnefndu 2, en atvinnurekendur höfnuðu öðrum, og ég verð að segja, að það verklýðsfélag er illa statt, sem getur ekki tilnefnt 2 menn, sem það trúir fyllilega fyrir þessu starfi. Af því að ég ræði ekki sérstaklega brtt. hv. sjálfstæðimanna, vil ég geta þess, í þessu sambandi, að hv. þm. Snæf. misskildi gersamlega þetta atriði um trúnaðarmennina. Hann flytur brtt. um, að þeir skuli valdir af verkamönnum á vinnustöðinni. Að nokkru leyti er þessi misskilningur einnig uppi hjá kommúnistum. Það er ekki meiningin, að trúnaðarmennirnir séu fulltrúar verkamannanna á vinnustöðinni, heldur verklýðsfélaganna, líka gagnvart verkamönnunum, því að það er því miður ekki ótítt, að verkamenn gerist brotlegir við sitt eigið verkalýðsfélag - að þeim barnaskap slepptum, sem birtist í þessu hjá kommúnistum, að átta sig ekki á því, í hvílíkan vanda verkamenn hjá voldugum atvinnurekanda yrðu settir með því að gera þeim að velja trúnaðarmennina. Það mundi í mörgum tilfellum þýða sama og að fela atvinnurekandannm að gera það. Höfuðstyrkurinn í þessu eftirliti er það fyrst og fremst fyrir verkalýðsfélögin og um leið fyrir þá verkamenn, sem í hlut eiga, að verkalýðsfélögin velji þessa trúnaðarmenn.

Hv. þm. veit ekkí, hvað hann er að tala um viðvíkjandi okkar till.

Það þarf ekki að áskilja verkamönnum að velja sérstaka trúnaðarmenn fyrir sig, það bannar þeim enginn. Hún er líka næsta hégómleg næsta brtt. hv. 3. þm. Reykv., að ef eitthvað ber út af á vinnustöð, þar sem trúnaðarmaður starfar, um að samningar séu haldnir, þá sé það tilkynnt viðkomandi verkalýðsfélagi. Skárri væri það nú trúnaðarmaðurinn, sem tilkynnti það ekki verklýðsfélagi sínu, ef verklýðsfélagið ætlast til þess. Verklýðsfélagið er ekki ákaflega sterkt, ef það getur ekki ráðið öðru eins og því. Ég er ekki að segja, að það spillti neinu, þó að þetta væri samþ., en hégómi er það, og enga höfuðþýðingu getur það haft. Þá er 8. brtt., sem er viðvíkjandi vernd til handa trúnaðarmönnum. Ég játa, að það væri mikil bót að fá hana samþ., en ákvæði eins og þetta mundi ætið hafa takmarkað gildi, vegna þess að það yrði svo erfitt að koma slíkum rétti fram, og a. m. k. væri nauðsynlegt að orða þessa till. enn ljósar, því að það sést ekki greinilega af brtt., hver á að sanna, að viðkomandi trúnaðarmaður hafi leyst starf sitt svo illa af hendi, að hann sé fyrir það réttrækur. Ég geri ráð fyrir, að félagsdómur eigi að sker úr um það, og þá eftir á, eins og liggur í hlutarins eðli. Þetta kemur ekki nægilega ljóst fram, en ef það ætti að vera komið undir almennu mati, kannske jafnvel mati húsbóndans, þá fer ákvæðið að verða lítils virði að ég held. Ég reyndi í n. mjög mikið til að fá tilsvarandi ákvæði inn í frv., um að trúnaðarmenn að öðru jöfnu skyldu fá að halda vinnunni við uppsagnir, en mér tókst það ekki. Enn er ég þó ekki vonlaus og vildi mega reyna betur fyrir 3. umr. Þetta er önnur till., sem ég mælist til, að hv. þm. taki aftur til 3. umr. Það ætti þó að vera útlátalaust. Það er vandalaust, þegar lagt hefir verið til, að einhver viss hundraðshluti félagsmanna skuli verða að sækja fund til atkvgr., að koma með yfirboð um að lækka þá hundraðstölu, eins og hv. þm. gerir í 9. brtt. sinni. Ég veit, að hv. þm. er nú þannig stemmdur gagnvart okkur þm. Alþfl., að ef við hefðum t. d. stungið upp á 20% fundarsókn, þá hefði hann komið með 15%. Þetta er alkunn aðferð hjá kommúnistum, samherjum hans, sem hann sjálfur hefir oft fengið að kenna á. Það er aldrei hægt að nefna svo tölu, að ekki sé mögulegt að nefna aðra lægri eða hærri, hvort sem vill. Annars verð ég að segja, að túlkun þessa hv. þm. á ýmsum ákvæðum frv., sem hann veit að verða samþ., er næsta fjandsamleg verkalýðssamtökunum og gæti orðið þeim dýrkeypt og hættuleg, ef mark væri tekið á henni, og ef henni væri ekki kröftuglega mótmælt, sem ég geri hér með í öllum atriðum. Sá skilningur, sem hann leyfir sér að leggja í ýms ákvæði frv., er fram úr öllu lagi fjarstæður og allur á þá hlið, að gera þau sem erfiðust verkamannasamtökunum. Er bágt að sjá út yfir, til hvers leitt gæti, ef dómarar tækju upp á að hafa einhver a hliðsjón af því, sem hann heldur hér fram. Ég vil t. d. taka túlkun hans á ákvæði frv. um, að trúnaðarmannaráð megi ákveða um, hvort stofna skuli til verkfalla, að það hljóti að vera eitthvað ákaflega erfitt, að 3/4 hluta trúnaðarmannaráðsins þurfi þá til að gera slíka ákvörðun gilda. Hv. þm. bollaleggur um, að með þessu, og yfirleitt með ákvæðum frv. um atkvgr., séu öll skyndiverkföll útilokuð. Þetta er allt fjarstæða, hrein fjarstæða. Einmitt ákvæðið um, að fulltrúaráð megi gera út um öll verkföll, verður til þess, ef einhverrar forsjálni er gætt, að koma má við sem skyndiverkföllum þeim verkföllum, sem á annað borð eru heimil, án tilskilins 7 daga fyrirvara, en það eru öll verkföll nema þau, sem varða kaup og kjör, og með kjörum er aðeins átt við þau fríðindi, sem eru kaupsígildi, þ. e. þegar segja þarf upp samningum til að breyta kaupgjaldsákvæðum. Öllum öðrum verkföllum er hægt að koma á fyrirvaralaust með því að nota ákvæðið um úrskurðarvald trúnaðarmannaráðs. Með hæfilega fjölmennu eða fámennu trúnaðarmannaráði, sem falið er að gera út um verkföllin, er þetta auðgert. Og ef fáir menn eru í trúnaðarmannaráðinu, þá er ekkert vit í því fyrir sjálf verkalýðsfélögin að áskilja minni meiri hluta en 3/4. 10. brtt. hv. þm. er um það atriði, sem ég var að geta um, og tilgreinir nánar, hvenær hafa þurfi hinn tilskilda 7 sólarhringa fyrirvara fyrir verkfalli. En hún er, eftir þeim skilningi, sem lagður er í þetta ákvæði frv. og hv. frsm. hefir tekið af öll tvímæli um, algerlega óþörf. Hv-. frsm. litur svo á, og hið sama gerir meiri hl. n., að þótt till. hv. 3. þm. Reykv. væri samþ., þá mundi það engu breyta um framkvæmdir þessa atriðis. Þar sem rætt er um kjör í þessu sambandi, er eingöngu átt við þau fríðindi, sem eru kaups ígildi, og þau verkföll, sem tilkynna þarf með fyrirvara, eru eingöngu þau verkföll, sem snerta kaup og kjör og koma aðallega til greina þegar kaupsamninga á að gera að nýju eða eldri samningar renna út. Þær brtt., sem hér koma á eftir, hirði ég lítt að ræða, enda hafði hv. þm. þar þann varnagla, að þær röskuðu ekki meiningu frv. Um ákvæði frv. snertandi atkvgr. um till. sáttasemjara er það að segja, að mér er ljóst, að reynsla undanfarinna ára hafi sýnt, að sú regla, sem ætlazt er til, að höfð verði, myndi aldrei hafa haft úrslitaþýðingu um niðurstöðu atkvgr. Um það, hvernig heppilegast sé að skipa félagsdóm, má deila. Að skipa hann eins og ha-. þm. leggur til, kann að vera betra að einhverju leyti, en að öðru leyti verra. Mér er tjáð, að reynsla af gerðardómum erlendis hafi sýnt, að dómur, sem skipaður er af báðum aðiljum og einum oddamanni, sé veikur dómur, því að oddamaðurinn sé þá að jafnaði veikur fyrir gagnvart þeim aðiljanum, sem sterkari er, en það er að jafnaði atvinnurekandinn. Ég held, að trúa megi því, að dómurinn verði sterkari, ef oddamaðurinn er ekki einn, heldur komi í hans stað þrír menn, sem ekki eru tilnefndir af sjálfum deiluaðiljum. En þetta tel ég ekki skipta miklu máli. Þá gerði hv. þm. mikið úr banninu við pólitískum verkföllum. Þetta er einber misskilningur. En að svo miklu leyti sem frv. gerir ráð fyrir, að 17. gr. frv. leggi bann við pólitískum verkföllum, gerir brtt. hans enga breytingu á því, því að þó að gr. þessi verði felld niður, hefir það engin áhrif á vinnustöðvanir, sem gerðar eru í því skyni að þvinga stjórnarvöldin til að framkvæma athafnir, sem þeim er ekki skylt að framkvæma l. samkvæmt, eða láta vera að framkvæma athafnir, sem . þeim ber að framkvæma að l. Því að slíkt eru raunar ekki verkföll, heldur uppreisnir, og uppreisn er bönnuð samkvæmt stjórnarskránni og hegningarl. En ég bið hv-. þm. að gæta þess, að því fer fjarri, að þetta gildi um öll pólitísk verkföll. Það er t. d. ekki bannað að gera mótmælaverkföll gegn ósettum l. Má einmitt segja, að nú fyrst séu pólitísk verkföll lögleyfð. En hitt, að ætla að þvinga stjórnarvöldin með ofbeldi til að láta vera að framkvæma 1. eða að framkvæma þau öðruvísi en vera ber, er ólöglegt, alveg án tillits til þessa ákvæðis, sem um það kunna að verða sett í væntanlegri vinnulöggjöf, og verður vonandi í lengstu lög ólöglegt í þessu landi. Ég hefi þá tekið fram flest af því, sem nauðsynlegt er. Ég endurtek það, að ég vorkenni hv. 3. þm. Reykv-. hans leiðinlegu afstöðu til þessa máls, sem miðast eingöngu við það, í hvaða pólitískri afstöðu hann stendur nú gagnvart sínum fyrra flokki. Og sá ágreiningur, sem er um málið innan verklýðsfélaganna, miðast eingöngu við þetta sama. Hv. þm. veit, að ef ekki hefði tekizt svo til um afstöðu hans, þá hefðu öll verklýðsfélög greitt atkv-. með þessari vinnulöggjöf, og hann hefði sjálfur gengizt fyrir því í sinu stóra verklýðsfélagi, sem ljósast kemur fram í því, að á fyrra þinginu 1937 sóttist hann sjálfur eftir því að flytja þetta frv-. hér á Alþ. En um ágreininginn innan verklýðsfélaganna má annars segja það, að fleiri félög hafa samþ. frv. en mótmælt því. 30 félög hafa samþykkt það, en 15 mótmælt því. Ekki svo að skilja, að þessi félög, sem samþ. hafa frv., hafi ekki óskað breytinga á því. Það hafa þau gert nær undantekningarlaust. Við óskum allir breytinga á frv. En að tjá sig fylgjandi er að lýsa yfir því, að menn sætti sig við samþykkt frv., þó að breytingarnar fáist ekki fram. Um þennan umtalaða meiri hl. hins skipalagsbundna verkalýðs, sem á að vera á móti frv-., liggur ekkert fyrir, því að engar nákvæmar tölur eru komnar um fylgi málsins innan einstakra verkalýðsfélaga. Og að telja 1700 atkv-. á móti frv-. í Dagsbrún, sem er öll meðlimatala félagsins, þegar vitanlegt er, að ekki voru nema 200, sem greiddu atkv. á móti því - það nær engri átt. Ég hefi auk þess sannar fregnir af því, að þessi 200 mótatkv. voru fengin með því, að þeirri einkennilegu aðferð var beitt við atkvgr., að leita í skyndi mótatkv. gegn till. um að lýsa félagið andstætt frv. og telja síðan fólkið út úr fundarhúsinu. Mismunurinn - 200 - var talinn hafa verið með till.! Þvílík vinnubrögð hefir hv-. þm. lært af hinum nýju bandamönnum sínum, kommúnistum. Þarf hann ekki að gera því skóna, að ég eða aðrir kunnugir falli í stafi yfir þessháttar sigrum. Til þess hefi ég of oft séð hann koma sveittan á enni og illa til reika af Dagsbrúnarfundum, eftir að hafa glímt þar við kommúnista og stundum eftir að hafa orðið undir í upphlaupum þeirra. Það hefðu fleiri en hann getað unnið ámóta sigra og hann með því að stökkva yfir til andstæðinganna á þann hátt sem hann hefir gert.

*Ísleifur Högnason: Ég mun ekki verða mjög langorður, enda er langt liðið á nóttina. En ég get ekki látið hjá líða að taka hér til máls, þar sem ég talaði ekki í málinu við 1. umr. Í nál. mþn. er sagt, að l. þessi séu aðallega sniðin eftir danskri, norskri og sænskri vinnulöggjöf, en þó einkum byggð á „septembersættinni“ dönsku frá 1899. En þessi „septembersætt“ er svo til komin. að um 5000 atvinnurekendur lögðu verkbann á 40000 verkamenn, og biðu verkamennirnir ósigur að nokkrum mánuðum liðnum. Var þá þröngvað upp á sigraðan verkalýð ókjörum, hliðstæðum þeim nauðungarsamningum, sem sigruð þjóð er neydd til að undirskrifa að ófriði loknum. En alþýðuflokksforingjarnir, sem svo kalla sig, líta víst svo á, að nú sé alþýðan sigruð, af því að hún er sundruð vegna klofnings þeirra. Öðru vísi verður naumast skilin tilvitnun þeirra í „septembersættina“. Sem betur fer, er þessu þó ekki svo farið. Meiri hl. verkalýðsins hér á landi hefir lýst sig andvígan þessari vinnulöggjöf, og hefir langsamlega mestur hluti þeirra, sem hafa ekki algerlega hafnað frv., krafizt á því breytinga, eins og hv. síðasti ræðumaður tók réttilega fram. Nú er viðurkennt, að þessi l. geta aldrei orðið annað en pappírsgagn, ef verklýðsfélögin ganga ekki að þeim. Hægri foringjarnir í Alþfl. hafa fyrir hvern mun viljað fá þessi l. sett og hafa með atvinnuhótunum neytt ýms verkalýðsfélög til að ganga að þeim. Á þennan hátt hafa þeir fengið fram samþykki nokkurra verklýðsfélaga á frv. þessu. Allt þeirra slúður um það, að ef þessi l. yrðu ekki samþ., þá myndi Framsókn koma í gegn, ásamt Íhaldinu, annari vinnulöggjöf, er út í bláinn. Framsókn hefði aldrei treyst sér til að koma á slíkri vinnulöggjöf í algerðri andstöðu við verkalýðinn. Og ef þessi l. verða sett, bera hægri foringjarnir, sem kalla sig Alþfl., algerða ábyrgð á því. Atvinnurekendur hér í nágrannalöndunum hafa auðvitað ekkert við þá vinnulöggjöf að athuga, sem þar er í gildi, enda er það skiljanlegt, er menn heyra fulltrúa atvinnurekenda hér á þingi segja, um það frv., sem hér liggur fyrir, að það sé spor í rétta átt og í aðalatriðum samskonar og frv. það, er þeir hefðu áður borið. fram, sjálfstæðismennirnir. Þegar athuguð eru einstök atriði frv., kemur í ljós, að það hefir ekki inni að halda neina réttarbót til handa verkalýðnum, þrátt fyrir yfirlýsingar hv. flm., enda hafa þeir ekki getað bent á neitt til sönnunar því, að um réttarbætur væri að ræða. Í 1. gr. er að vísu sagt, að menn hafi rétt til að stofna stéttarfélög. En er það ekki þegar leyft í stjórnarskrá landsins? Menn eru, samkvæmt henni, frjálsir að því að mynda slík samtök með sér.

Þau verða að vera lögleg!

. Öll slík samtök hér á landi eru lögleg, enda hefir ekkert verkalýðsfélag hérlendis verið dæmt ólöglegt. - Að stéttarfélögin skuli vera opin öllum, er sæti reglum félaganna, er heldur ekkert nýtt. Það hefir viðgengizt hér fram til þessa. Í 3. gr. kemur strax í ljós réttarskerðing félaganna. Þau skulu aðeins fá að ráða málefnum sínum með þeim takmörkunum, sem þar eru settar. - Ákvæðið um, að meðlimir skuli vera bundnir samþykktum félaganna, er óþarft. Svo hefir alltaf verið. Þá eru ákvæðin um ábyrgð stéttarfélaganna út af samningsrofum. Það hefir verið óþekkt fyrirbæri hér á landi, að dómstólarnir hafi gengið að eignum félaganna, en með þessu frv. er opnuð leið til þess. Hv. þm. N.-Ísf. sagði, að eignir félaganna væru ekki undanskildar þessu í l. neins lands. Þetta er engan veginn rétt. Í löggjöf Frakklands t. d. eru húseignir og sjóðir félaganna undanþegin slíku. Aðalröksemdin, sem fram hefir verið borin til réttlætingar því, að Alþfl. skuli styðja þessa löggjöf, er sú, að annars væri hætta á samkomulagi milli Íhaldsins og Framsóknar um að koma á vinnulöggjöf. Með svona loddaraskap má auðvitað réttlæta stuðning sinn við hvað sem er. Það má ef til vill blekkja einstaka menn með slíku, en haldgóð rök eru það ekki. Annars var auðheyrt á hv. þm. N.-Ísf., að samvizka hans var ekki sem bezt vegna frv. Hann kvað sig óánægðan með það að ýmsu leyti. En samt mælir hann með því, í stað þess að leggjast á móti málinu. Eina leiðin til að koma í veg fyrir þessa vinnulöggjöf er að sameina verkalýðinn um það að viðurkenna hvorki frv. þeirra hægri foringjanna og Framsóknar né heldur frv. Íhaldsins. Þingið þyrði ekki að samþ. vinnulöggjafarfrv. Íhaldsins 1929, af því að verkalýðurinn og foringjar hans voru á móti því. Framsókn er það ekkert meira áhugamál nú en þá að koma á vinnulöggjöf. Það eru einungis hægri foringjarnir, sem með hjálp sinni við atvinnurekendur gera það nú mögulegt að fá þetta mál samþ. hér á þingi. Maður hefði getað búizt við því, ef þetta frv. væri til óþurftar atvinnurekendum, að einhverjar aths. kæmu frá fulltrúum þeirra, t. d. um kostnað þann, sem af löggjöfinni myndi leiða. Hér er líklega um að ræða 20000 kr. árlegan kostnað eða meira. Ef atvinnurekendur skoðuðu sér ekki mikinn hag að þessari löggjöf, þá myndu þeir eflaust hafa haft það á oddinum, að hér væri verið að efna til stóraukinna útgjalda með nýjum bitlingum o. s. frv. Þá eru nokkur atriði í ræðu hv. þm. Barð. Hann sagði, að fæstir réðu, hvaða laun þeir hefðu fyrir starfa sinn, og vildi með því gefa í skyn, að verkamönnum væri ekki vandara um en öðrum. Ég veit nú ekki betur en að Framsókn, sem ræður hér ríkjum um þessar mundir, hafi aðstöðu til að ráða því, að minnsta kosti að því er embættismennina snertir, hver launin séu.

En þeir hafa ekki verkfallsrétt!

. Hv. þm. getur því farið í sinn eigin barm með það, hvort ekki sé eðlilegt, að verkamenn vilji einnig, að þeirra samtök geti ráðið kaupgjaldi því, er þeir verða að vinna fyrir, - hvaða verði þeir vilja selja sína vinnu. En hv. þm. hefir ekki komið fram sem fulltrúi þessara manna, heldur atvinnurekenda, þó að meiri hl. kjósenda hans séu alþýðumenn, sem hafa hag af því, að réttur þeirra til verkfalla sé ekkí skertur. En aðalagnúinn á þessum l. er þó sá, að menn eru ekki frjálsir að því, hvort þeir selja yfirleitt vinnu sína eða ekki. Í 16 gr. er ákvæði um, að ekki megi leggja niður vinnu nema með 7 daga fyrirvara. Þar með er réttur manna til að gera verkföll raunverulega afnuminn, og menn ern ekki settir hærra í þjóðfélaginu en þrælar. Er í sjálfu sér ekki mikill eðlismunur á því, hvort menn eru pískaðir til að vinna með svipum eða neyddir til þess með hótunum um fjárútlát eða fangelsi, er þeir muni sæta, ef þeir vinni ekki eins og atvinnurekendum þóknast. Hjá hv. þm. N.- Ísf. var það misskilningur, er hann sagði, að við kommúnistar kærðum okkur ekki um þessa trúnaðarmenn á vinnustöðvunum og teldum þá. þýðingarlausa. Er ekki hægt að skilja slíkt af brtt. okkar. Þá er það ekki heldur rétt, að við viljum ekki vinnulöggjöf, sem væri til bóta fyrir verkalýðinn. Ef okkar till. yrðu samþ., myndum við láta okkur vel líka. Löggjöfin væri þá orðin verkalýðnum til hagsbóta. En við viljum engan veginn ganga að vinnulöggjöf, þar sem réttur verkalýðsins er skertur. Þá eru ákvæðin um lýðræðið. Það kemur einkennilega fyrir sjónir, er hv. formælendur frv. halda fram þeirri kenningu, að það sé ekki samkvæmt lýðræðisreglum, að meiri hl. þeirra, er ákvörðun vilja á annað borð taka, skuli ráða. Eftir íslenzku stjórnarskránni er það t. d. ekki talið nauðsynlegt, að allir kjósendur neyti atkvæðisréttar sins. Ef t. d. helmingur kjósenda hér í Reykjavík kýs, en hinir sitja heima, ræður meiri hl. þessa helmings úrslitum. Aftur á móti er í þessum l. gert ráð fyrir, að þeir láti þessi mál ekki til sín taka. Það er þess vegna óframbærileg röksemd af hálfu þeirra manna, sem mæla með þessari gr., að mæla með henni á þeim grundvelli, að hún sé samkvæmt lögum lýðræðisins.

Hvernig er það í kaupfélaginu í Vestmannaeyjum?

. Það er nákvæmlega eins og í öðrum félögum, að meiri hluti þeirra, sem mæta á fundi, ræður úrslitum mála. Ég hefi ekki séð þetta í annari lagasetningu en hér í þessu frv. Þá talaði hv. þm. Barð. um það, að sami réttur væri til að gera upptæka sjóði atvinnurekenda og sjóði verkamanna. Hann gerir þá ráð fyrir, að atvinnurekendafélögin stofni einhverja líknarsjóði, sem hægt sé að ganga að, til að láta þau greiða sektir. Þessari kenningu er vitanlega ekki hægt að svara, því að hún er svo brosleg. Það kemur yfirleitt ekki til neinna mála, að atvinnurekendur fari að stofna slíka sjóði til þess að láta þá, sem aðfararréttinn hafa, hafa til þess að ganga að. Þá sagði þessi sami hv. þm., að ef þessi l. hefðu verið búin að öðlast gildi, þegar benzínverkfallið varð hér um árið, þá hefði það ekki komið til, að slíkt verkfall hefði orðið. Það kemur úr hörðustu átt, að hv. þm. skuli fagna því, að Alþ. ætlar nú að samþ. l., sem geti hindrað það, að verkamenn geri verkfall gegn því, að Alþ. samþ. l., sem eru til stórtjóns fyrir almenning í landinu. En þetta benzínverkfall, sem hv. þm. talar um, er búið að færa inn í landið mörg hundruð þúsund krónur í gróða af benzíninu, þar sem olíufélögin urðu að borga skattinn. Ég sé því ekki, hvernig hv. þm. getur notað þetta atriði til að mæla með þessu frv. Þá er það ákvæðið um skipun félagsdóms. Ég man ekki betur en að fyrir tæpum mánuði siðan hafi málsvarar Alþfl. hér á þingi álitið það mjög varhugavert framferði af framsóknarmönnum, að vilja skipa gerðardóm í vinnudeilum, sem skipaður væri mönnum, útnefndum af hæstarétti. Nú er gert ráð fyrir því í þessu frv., að hæstiréttur skipi 2 menn í félagsdóm, og ætti það þá eftir sömu forsendum og áður að vera alveg ófært. Það er líka alveg rétt, að þeir eru vilhallir Það hefir a. m. k. sýnt sig, að hæstiréttur hefir dæmt verkamenn í þungar sektir, ef þeir hafa átt í erjum við atvinnurekendur. Þessi félagsdómur hlýtur því eftir l. að vera vilhallur í dómum sínum. Ég geri því ekki upp á milli þess, hvort það eru þeir dómarar, sem nú fara með lögreglumálin, eða þeir dómarar, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég geri ekki mikinn mun á því, hvorir fara með þessi mál. Ég geri ráð fyrir, að ef verkamenn eiga undir þá að sækja, þá verði þeirra dómur ekki biðdómur, eða a. m. k. hefir reynslan sýnt það. Þá minntist hann á það, að þegar til þess kæmi, að dæma eftir þessum l., þá myndu dómendurnir hengja sig í ummæli andstæðinga l. og túlka þau samkvæmt þeim. Ég hefi aldrei heyrt þessa kenningu fyrr en ég sá hana í Alþýðublaðinu, að dómarar dæmdu eftir túlkun andstæðinga l., en ekki eftir bókstaf 1. Ég hélt, að það væri viðtekin regla að dæma eftir bókstaf l., en ekki eftir því, hvaða skilning andstæðingar þeirra legðu í þau. Það væri æskilegt, að það kæmi skýrar fram í l. ýmislegt það, sem hv. þm. N.-Ísf. vildi láta skína í, að væru réttarbætur í l. Það væri æskilegt, að það væri skýrar fram tekið, hverjar þær réttarbætur væru, svo að það færi ekki fram hjá neinum. Hann sagði meðal annars, að með hæfilega fjölmennu trúnaðarmannaráði væri hægt að koma á skyndiverkfalli. Það getur verið, en ég hefi ekki lesið þessi l. svo í kjölinn, að ég hafi getað fundið það. Ég held, að það sé hvergi gefið í skyn í þessum l., að hægt sé að gera skyndiverkfall. Það eru þvert á móti tekin fram skilyrðin fyrir því, að hægt sé að gera verkfall yfirleitt, og það er hvergi minnzt á það, að hægt sé að gera skyndiverkfall. Það segir í 17. gr., að óheimilt sé að hefja vinnustöðvun: 1. Ef ágreiningur er einungis um atriði, sem félagsdómur á úrskurðarvald um, nema til fullnægingar á úrskurðum dómsins. 2. Ef tilgangur vinnustöðvunarinnar er að þvinga stjórnarvöldin til að framkvæma athafnir, sem þeim lögum samkvæmt ekki ber að framkvæma, eða framkvæma ekki athafnir, sem þeim lögum samkvæmt er skylt að framkvæma, enda sé ekki um að ræða athafnir, þar sem stjórnarvöldin eru aðili sem atvinnurekandi. 3. Til styrktar félagi, sem hafið hefir ólögmæta vinnustöðvun. Í öllum þessum tilfellum er ekki hægt að hefja vinnustöðvun. Það væri mjög æskilegt, að hv. þm. N.-Ísf. upplýsti betur, með hvaða hætti mætti gera skyndiverkfall, og það væri æskilegt, að fá hrein ákvæði um það í l., hvenær megi koma því við, því að öðrum kosti býst ég við, að enginn þyrði að leggja út í slíkt. Hann sagði líka, að mótmælaverkföll hafi verð gerð, og menn hafi ekki verið dæmdir fyrir það eitt að gera verkfall, því að menn hafa rétt til þess til þess tíma. En í l. er ekkert sérstaklega tekið fram um, að það megi gera mótmælaverkfall. Það er réttur, sem menn hafa áður haft. Þá er það 28. gr., sem ég vildi gera þá aths. við, að mér þætti gaman að vita, af hvaða ástæðum niðurlag hennar er orðað eins og þar er gert. Þar er bannað að skýra frá eða leiða vitni um, hvað aðiljar hafa lagt til á sáttafundum, nema báðir aðiljar samþykki. Ég fæ ekki séð, til hvers á að halda þeim tillögum leyndum. Ég álít heppilegt fyrir verkamenn að fá að vita. hvaða afstöðu atvinnurekendur taka til þeirra deilna, sem uppi eru á hverjum tíma, svo að þeir geti fylgzt með, hvernig málin standa. Í 64. gr. segir, að séu atkvæði jöfn, ræður atkvæði formanns úrslitum. En það er gert ráð fyrir því í 48. gr., að dómurinn sé ekkí starfhæfur, nema hann sé fullskipaður. Ég sé því ekki, hvað það á að þýða í 64. gr., að atkvæði formanns ráði úrslitum, því að samkvæmt l. eiga 5 menn að vera í dómnum, og þar er hann ekki talinn starfhæfur, nema allir séu í honum. Um skyldur dómara og sáttasemjara er ekki neitt fram tekið í 1. Það væri þó ástæða til að þeir menn, sem eru á launum hjá ríkinu, hefðu einhverjar skyldur og það væri hægt að koma fram ábyrgð á hendur þeim, ef þeir væru vilhallir eða ranglátir í sínum gerðum. Ennfremur er í 32. gr., þar sem talað er um. að atkvgr. eigi að vera leynileg, engin trygging fyrir því í l., að atkvgr. megi ekki falsa. Það þyrfti ákvæði um, að atkvæðaseðlarnir væru tölusettir og auðkenndir, svo að verklýðsfélögin væru tryggð fyrir því, að sáttasemjari sýndi ekki aðra atkvæðaseðla en greiddir hefðu verið. Í l. er engin trygging fyrir þessu, en frá verklýðsfélögunum, sem óskað hafa breyt. á 1., hefir einkum komið fram ósk um, að ekki væri hægt að koma fölsunum við. Þetta hefir ekki verið tekið til greina, en það hefði kostað lítið að koma inn í l., fyrst á að lögfesta þau á annað borð, ákvæði um það, hvernig atkvgr. skuli fara fram, svo að tryggt sé, að atkvgr. sé ekki fölsuð. Í kosningalögunum er tryggilega gengið frá þessu, og þar þótti ekki annað tryggt en að seðlarnir væru númeraðir. Það væri eðlilegt, að hér væri hið sama látið gilda.

*Thor Thors: Ég skal vera fáorður, enda er næsta þýðingarlítið að tala á þessum fundi, þar sem aðeins örfáir þm. eru viðstaddir. Ég hefi í rauninni fáu að svara hv. þm. Barð. öðru en því, að mótmæli hans gegn till. okkar voru æði veigalítil yfirleitt, og mér heyrðist á honum, að þau væru frekar gerð af skyldu en sannfæringu. Ég skil það á þann veg, að það sé fast um þetta mál samið milli Alþfl. og Framsfl., að jafnvel þýðingarlitlar leiðréttingar megi ekki komast að. Hv. þm. N.-Ísf., sem hér talaði æðilangt mál, vék að sögu Sjálfstfl. á sviði þessara málefna, og virtist honum hún ekki vera sem fegurst. Hann byrjaði að vitna í 10 ára gömul ummæli eftir látinn heiðursmann. Það hefir stundum verið talað um skyldur manna, sem þættust kunna almenna mannasiði, um að leyfa mönnum að vera í friði í gröfinni. Það hefir verið regla, sem almennt hefir verið viðurkennd af mönnum, sem hafa viljað láta líta svo út sem þeir kynnu almenna mannasiði. En það, sem þessum hv. þm. fannst svo svívirðilegt í fari þessa látna heiðursmanns, var, að hann hér á þingi flutti frv. um gerðardóm í vinnudeilum. Hann var þar ekki einn að verki, heldur voru það nokkrir framsóknarmenn, sem fluttu þetta frv. með honum, þar á meðal hæstv. forseti þessarar d., sem þá átti sæti á þingi. En það hafa skeð þau undur á þessu þingi, að samstarfsflokkur þessa hv. þm. hefir flutt frv. um gerðardóm í vinnudeilum, sem náð hefir fram að ganga. Og þetta var ekki meiri sök en það, að alþýðuflokksmennirnir hér á þingi skriðu í sængina hjá flokknum rétt á eftir og báðu um að mega styðja þann forsrh. sem stjórnarherra, sem stóð fyrir þessu máli. Afstaða Alþfl., sem jafnan hefir haldið því fram, að samningsréttur verkalýðsins væri heilagur, var ekki merkilegri en það, að þeir vildu einnig lögfesta kaup á togurum, því að þeir héldu, að með því gætu þeir keypt sér frið í stjórnarsamvinnu við Framsfl. En snertandi afstöðu Sjálfstfl., þá sagði þessi hv. þm., að þegar við hefðum séð, að við höfðum ekki styrk til að koma því illa fram, þá hefðum við álitið það styrkleika fyrir okkur að flytja frv., sem byggðist á því, sem sósíalistar hafa í l. á Norðurlöndum. Það er alltaf styrkur fyrir flokk að flytja góð mál. En það var ekki einu sinni svo, að Alþfl. áliti þetta frv. okkar þarft og gott mál, því að fyrst þegar það var fram borið, voru alþýðuflokksmennirnir með stöðug ókvæðisorð í garð þess og kölluðu þetta frv. þrælalög og öðrum illum nöfnum. Hann sagði, að fylgi okkar við þetta frv. byggðist á því, að við værum sigraðir menn. Við höfum látið þess getið alltaf, þegar við höfum flutt okkar frv. og talað fyrir því, að við værum reiðubúnir til að taka á móti öllum skynsamlegum brtt., sem fram kynnu að koma við það. Okkar frv. var byggt á gildandi löggjöf um þetta efni á Norðurlöndum, ekki á því versta, sem til var í hverju landi fyrir sig, heldur var í nærri hverju atriði farið meðalveg, svo að jafnvel þetta frv., sem sósíalistar nú loks hafa þorað að ljá fylgi sitt, gengur í sumum atriðum lengra en okkar frv. En úr því að hv. þm. fór að tala um sigraða menn, þá hlýt ég að koma að Alþfl. Þeir eru nú að glíma við að kveða niður þann draug, sem þeir sjálfir hafa vakið upp. Þeir gera það ekki af því, að þeir hafi réttan skilning á þessu máli, og ekki af því, að þeir skilji, að það er til hagnaðar fyrir verkalýðinn að hafa fastar reglur í þessu máli. heldur af því, að þeir eru að kaupa sjálfum sér vinnufrið í stjórnaraðstöðunni nokkru lengur. Það er aðeins þess vegna, að þeir hafa látið kúgast til þess að fylgja þessu máli, sem þeir ár eftir ár hafa barizt gegn. Það er von, að hv. þm. tali um sigraða menn. Það kemst enginn hjá því, sem kemur hér á þing og fylgist eitthvað með í gangi mála, að taka eftir því, hversu gersigraðir þessir sjömenningar eru, sem telja sig Alþfl. Það hefir gripið þá slíkur ótti við hv. 3. þm. Reykv., að það eru ósköp að sjá þessa menn. Það er eins og þeir séu myrkfælnir um hábjartan daginn og viti ekki, hvort þeir eru sjálfir lífs eða liðnir. Afstaða þeirra og framkoma hér á þingi er slík, að maður getur kennt í brjósti um þá. Ég hefi aldrei getað hugsað mér öllu sorglegri tákn sigraðra manna heldur en þeirra sjömenninganna, sem telja sig Alþfl. Þessir sjömenningar hafa líka óljóst hugboð um það, að þeir séu gersigraðir menn. Ég veit, að það á eftir að koma svo greinilega í ljós, hversu gersigraðir þeir eru, að jafnvel þeir sjálfir verði að viðurkenna það. Ég er ekkert að gleðjast yfir þessu út af fyrir sig, því að það væri að sumu leyti sterkari aðstaðan í þjóðfélaginu, ef maður hefði hér rólegan sósíalistaflokk. En þessir sjömenningar hafa bara eyðilagt alla von um það, að rólegur sósialdemokratískur flokkur geti þrifizt hér á landi, því að svo aumleg hefir framkoma þeirra verið undanfarin ár og svo óttaslegnir hafa þeir verið við kommúnistana og svo rækilega hafa þeir látíð þann flokk teyma sig á asnaeyrunum, að þeir eiga sér ekki uppreisnarvon á næstu árum. Hv. þm. sagði, að við sjálfstæðismenn vildum reyna að hengja okkur aftan í meðnm. okkar í þessu máli. Við erum fylgjandi þessu máli og þess vegna höfum við gefið út sameiginlegt nál. En þessi hv. þm. sýndi þann barnaskap, að hann fékkst ekki til að skrifa undir nál., sem hann talaði fyrir, af því hann var hræddur við að hafa okkur sjálfstæðismenn á sama nál. Er þetta karlmannleg framkoma? Með þessari framkomu sinni varð þessi hv. þm. svo rækilega til athlægis, að ég held, að það sé leitun á slíku í allri þingsögunni. Flokksmenn hans voru svo að reyna að hugga hann og hughreysta og fá hann til að standa við þessa hreinu þingræðisskyldu sina, að skrifa undir það nál., sem hann var fylgjandi. Ég held ég þurfi ekki að eyða miklu fleiri orðum að þessum sigraða manni. Ég mun á sínum tíma ekki verða verri í hans garð en það, að ég mun segja, þegar hann hverfur bráðlega héðan af Alþ.: Blessuð sé minning hans. Út af því, sem fram kom í hans ræðu og fleiri hv. þm., að 16. gr. bannaði engin skyndiverkföll önnur en þau, sem stöfuðu af kaupágreiningi, þá hygg ég, að þetta sé ekki réttur skilningur, því að það stendur í gr.: „ákvörðun um kaup og kjör“. Orðin „kaup og kjör“ eru býsna víðtæk og geta náð til alls ágreinings um aðbúnað verkamanna við vinnu og fleira slíkt. Mþn., sem fjallaði um þetta mál, virðist hafa gert ráð fyrir þessu, því að í grg., sem fylgir þessu frv., stendur svo á bls. 74, með leyfi hæstv. forseta: „Vinnustöðvun verður að tilkynna gagnaðilja og sáttasemjara með a. m. k. í daga fyrirvara. Er þarna farið sem næst meðalvegi þess, sem í lögum er annarsstaðar á Norðurlöndum. Á þessum tíma er ætlazt til, að sáttatilraunir fari fram og að hægt sé að koma verðmætum þannig fyrir, að eigi séu þau í bráðri hættu fyrir eyðileggingu, er vinnustöðvun ber að höndum“. Þetta virðist vera tvímælalaust hjá nefndinni, því hún talar almennt um vinnustöðvun og talar um, að hér sé um samskonar ákvæði að ræða eins og gilda hjá hinum Norðurlöndunum. Ég ætla ekki að fara að svara kommúnistunum hér í d. frekar nú en endranær, því að það eina, sem ég get verið hv. þm. N.-Ísf. sammála um, er, að þeir eru yfirleitt ekki staraverðir í umr. um þingmál. En þegar þeir tala um okkur sjálfstæðismenn sem fulltrúa atvinnurekenda í landinu, þá vil ég aðeins benda þeim á. að þessi löggjöf er enginn sérstakur hagur fyrir atvinnurekendur í landinu. Hún skapar einmitt ný bönd á þá og takmarkar þeirra athafnafrelsi í þjóðfélaginu engu síður en verkamanna. En það þarf engan að undra, að þessir fulltrúar Stalins, sem einnig sækja um að gerast fulltrúar hjá British Petroleum undir forystu hv. 3. þm. Reykv., að þeir skilji það ekki, að það er hagur og vernd verkalýðsins, að reglur og skipulag gildi í þessum málum og það sé jafnan tryggt, að það séu verkamennirnir sjálfir, sem ráði því, hvort þeir ganga út í verkfali, en ekki einhverjir æsingafullir lýðskrumarar, sem hafi hag af því að koma á vinnustöðvunum, af því að þær færi meiri fátækt yfir þjóðfélagið og færi þá nær sínu marki, að koma á þeirri blóðugu byltingu, sem þeir nú stefna að.

*Héðinn Valdimarsson: Það eru aðallega tveir hv. þm., sem hafa svarað ræðu minni og ég þarf að svara. hv. þm. Barð. og hv. þm. N.-Ísf. Báðir þessir hv. þm. eiga það sameiginlegt, að hvorugur hefir nokkurn tíma komið nálægt vinnudeilum, og hafa litil persónuleg kynni haft af þeim skoðunum og hugsunarhætti, sem ríkir hjá verkamönnum um þau mál. Það frv., sem hér liggur fyrir, ber þess líka mikinn vott, sem og ræður þessara hv. þm. Hv. þm. Barð. fór nokkuð fljótt yfir sögu og svaraði þeim brtt., sem hafa komið, litlu öðru en því, að það væri ekki hægt að setja lög um það t. d., að stéttarfélög hefðu rétt til að ákveða kjör ekki einungis sinna meðlima, heldur og annara starfsgreina. Hv. þm. kom ekki með nein rök fyrir því, hvers vegna ekki væri hægt að setja h um þetta, og ég get frætt hann á því, að annarsstaðar er það algild regla að setja l. um þessi atriði. Hv. þm- N.-Ísf. var að reyna að snúa út úr því, sem ég sagði, og kvað mig hafa sagt, að aliur verkalýður væri nú kominn í verkalýðsfélög, en þetta er ekki rétt; ég sagði, að flestir verkamenn hér í Reykavík væru komnir í verkalýðsfélög, og því hefði þetta ekki svo mikið að segja fyrir félög óbreyttra verkamanna hér í bænum, en úti um land hefir það mjög mikið að segja. Ég álit að vísu, að verkalýðsfélögin og verkamannastéttin sjálf sé enn í tvísýnu um það, heyrt betra sé fyrir hana, að sett séu um þetta l. eða ekki, enda vitum við, að það er aldrei nema hluti meðlima verkalýðsfélaganna, sem aðallega bera félögin uppi og reyna að koma mönnum inn í félögin hver á sínu svæði. Svör hv. þm. Barð. við sumum brtt. mínum voru aðeins þau, að þær væru svipaðar brtt. kommúnista, og væri það nægilegt gegn þeim. Þá kom hann með atriðið um, að atvinnurekendum og trúnaðarmönnum þeirra skyldi skylt að greiða ávísanir frá meðlimum stéttarfélaga upp í iðgjöld þeirra, og sagði, að svo væri nú. En ég verð að rengja þetta. Ég held, að það hafi ekki tekizt nema með góðfúslegu samkomulagi við suma atvinnurekendur; annars telja þeir víst vinnulaunin það friðhelg, að ekki komi til mála að greiða þau á þennan hátt. Þá kom hv. þm. Barð. með það, að ófært væri t. d., að ýmsir menningarsjóðir væru notaðir sem líknarstofnanir, og átti þar með við mína brtt. við 8. gr. Þetta sýnir meðal annars, hve illa hann hefir kynnt sér málið, sem hann er að tala um, og hve hann lætur sér brtt. í léttu rúmi liggja, af því að búið er að ákveða af honum og hans flokki að afgreiða málið svona, og þá duga engin rök. Þá sagði hv. þm. N.-Ísf., að verkamenn mætti einu gilda, hvort þeir hefðu rétt til að hafa einn eða tvo trúnaðarmenn á vinnustöðunum. Það væru alltaf nægilega margir til. Nú á að skipa trúnaðarmann hvar sem 5 menn eða fleiri eru á einum vinnustað. Það má nærri geta, hvort af t. d. 5 mönnum eru tveir, sem eru alveg jafngóðir, og skil ég ekkert í hv. þm. að segja, að engu skipti fyrir verkalýðinn að fá sjálfir að velja sína trúnaðarmenn, en að atvinnurekandi hafi ekki leyfi til að velja á milli tveggja manna. - Hv. þm. Barð. sagði aðeins um gr., sem fjallar um trúnaðarmenn, að hún væri alveg fullnægjandi. Þetta er ekki rétt. Ekki einasta þarf að hafa trúnðarmann, heldur verður líka að vera, trygging fyrir því, að honum verði ekki sagt upp, nema dómstóll eða stéttarfélag samþykki, að maðurinn hafi gerzt brotlegur á einhvern hátt í starfi sinu fyrir sitt stéttarfélag. Hinsvegar gildir það sama og um flestar aðrar gr. frv., að ef á að vera nokkur meining í þessu, þá yrði að standa þar eitthvað því líkt sem er í brtt., en það hefir aldrei verið ætlun Framsfl. eða framsóknarmanna Alþfl., að neitt slíkt ákvæði kæmist inn í gr. Þá kom hv. þm. Barð. með það, að það væri einkennileg lýðræðishugsjón að 50 menn af 2000 ættu að geta tekið ákvarðanir til að kúga hina félagsmennina til vinnustöðvunar. Ég veit ekki betur en að þetta sé sama lýðræðið og gildir alstaðar annarsstaðar í okkar þjóðfélagi, þar sem menn eiga kost á að skera úr málum með atkvgr., þar sem allir hafa aðgang að því að kjósa. Ég kom með ákvæði um það, hvað margir ættu að kjósa minnst, og því fleiri, sem greiða atkv., því meira öryggi er um, að raunverulegur vilji félagsmanna sjáist. Um allsherjaratkvæðagreiðslu er ekkert ákvæði um, hve margir þurfi að taka þátt í henni. Hv. þm. Barð. sagði, og sama kom fram í ræðu hv. þm. N.-Ísf., að brtt. mín um 7 daga fyrirvarann væri raunverulega alveg það sama og þeir óskuðu eftir. Því geta þá ekki þessir hv. þm. og þeirra flokkur samþ. brtt. mína, sem hefir þegar verið samþ. í Dagsbrún og fleiri verkalýðsfélögum? Í frv. mþn. er orðalagið þannig. að bæði er talað um kaup og kjör, og orðið „kjör“ getur verið nokkuð víðtækt, svo að óhætt er að segja, að á hverju samningstímabili um kaup er einnig um að ræða margskonar samninga um kjör verkamanna. Um atriðin í 30. gr. er ekki rétt að segja, að það séu aðeins lítilfjörlegar orðalagsbreytingar. Þar vil ég fá skýrt fram, hvort það er sáttasemjari einn, sem á að ráða þessum hlutum, eða hvort taka á tillit til annara aðilja. Ef það er skoðun hv. þm. Barð., að þetta séu aðeins lítilfjörlegar orðalagsbreytingar, þá væri rétt fyrir hann að samþ. þetta eins og það er í frv. Yfirleitt er það einkenni þessa frv., að þar eru notuð sem loðnust orðatiltæki, svo að hver fyrir sig, félagsdómur, Alþfl. og Framsfl. geti á einhvern hátt snúið l. sér í hag. Flokkarnir hafa hvor um sig útlistað þetta á fundum hjá sér, en hvernig verður það í framkvæmdinni? Ætli, að ekki rísi allmargar deilur út af því? En það ætti ekki út af fyrir sig að vera tilgangur þessara l., að orða þau þannig, að þau ein skapi deiluefni. Þá talaði hv. þm. Barð. gegn því, að meiri hl. réði viðvíkjandi málamiðlunartill., og lýsti því yfir, að hann væri fallinn frá því að óska eftir, að samþ. yrði meirihluta ákvæði það, sem felst í frv. Svo virðist um önnur mál, að Framsfl. taki munninn allfullan, þegar hann talar um lýðræði. En þegar um mál verkalýðsins er að ræða, þá á lýðræði ekki að gilda. Viðvíkjandi allsherjaratkvæðagreiðslu er það að segja, að það er ekkert, sem knýr menn til að koma þangað, annað en vilji þeirra sjálfra. Það er jafnástæðulaust hjá hv. þm. Barð. að segja, að það nái engri átt að binda framburð miðlunartill. við tvö skipti, en svo er ekki, nema þegar annar aðili mótmælir. Viðvíkjandi félagsdómnum virtist hv. þm. álíta tryggara, að hæstiréttur, sem að vísu er skipaður lögfræðingum, tilnefndi menn í dóminn, heldur en að aðiljar gerðu það sjálfir, en ég álít, að miklu betri skilningur sé fyrir hendi hjá þeim, sem vel eru inni í málinu, og með því, að þeir skipi dóminn, fáist þar miklu meira og betra jafnvægi en ella. En eins og ríkisstjórnin er skipuð nú, álítur Framsfl. betra fyrir hana, að hæstiréttur skipi í dóminn, og það er það, sem vakir fyrir hv. þm. Ég fyrir mitt leyti álít þennan hlutleysisvaðal framsóknarmanna og þetta, að vilja troða inn í dóminn mönnum, sem aldrei hafa kynnzt vinnudeilum, alls ekki góðan. Þá eru álíka mikilvæg rök, sem hv. þm. færði fyrir því, að ekki skuli settar neinar reglur um það, hvernig vinnuveitendur hagi sinum atkvæðagreiðslum, svo að enginn maður fari með meira en eitt atkv., en að peningamagn hans ráði engu þar um. Rökin, sem hv. þm. færði fyrir sínu máli, voru þau, að engin ástæða væri til að skipta sér af því, hvernig atkvgr. atvinnurekenda færi fram. Því er þá ástæða til að lögfesta. að í atkvgr. verkalýðsins skuli meiri hl. atkv. ráða? Því á ekki að lögfesta sama lýðræði í atkvgr. atvinnurekenda og atkvgr. verkamanna? Þarf ég svo ekki að skipta mér meira af hv. þm. Barð., en mun snúa mér að hv. þm. N.-Ísf. Sá hv. þm. talaði mest um það, sem hann hefir hvorki heyrt eða séð, og vitnaði í sífellu til sambandsþingsins, þar sem hann hefir aldrei komið nema sem gestur, sem kallaður hefir verið þangað í flýti, þegar átti að kljúfa flokkinn. Það munum við, sem sátum sambandsþing 1936, þar sem samþ. var álit viðvíkjandi vinnulöggjöf. að það, sem fyrir mönnum vakti þá, var ekki það. að þeir væru svo fíknir í vinnulöggjöf. Sambandsfulltrúar voru klofnir í tvennt, en menn óttuðust, að e. t. v. yrði samþ. löggjöf, sem yrði verkalýðnum óhagstæð. Því var ekki tilgangurinn, að samþ. yrði einhver vinnulöggjöf, heldur að sett yrði löggjöf, sem væri verkalýðnum hagstæð, og að það álit flokksins yrði látið í ljós, hvort sem nokkurt samkomulag næðist við Framsfl. eða ekki, en reyna átti að haga málinu þannig, að ekki væri loku skotið fyrir, að það samkomulag næðist. Nú hefir framsóknardeild Alþfl. reynt að snúa þessu áliti svo, að tilgangurinn hafi verið að samþ. þessa Framsfl.löggjöf, en það var aldrei meining fulltrúanna, sem sambandsþingið sátu. Hv. þm. sagði, að það yrði að taka tillit til þeirra sérstöku aðstöðu. sem hann og skoðanabræður hans í Alþfl. hefðu til þessa máls, þar sem tveir menn úr Alþfl. hefðu verið við samningu þessa frv. Hvort þessir menn hafa verið einn eða tveir, ætti ekki að geta breytt skoðunum flokksins. Ég veit, að annar þessara manna var að vísu lögfróður, en hann hafði aldrei komið nálægt verkalýðsfélögum og vinnudeilum, en hinn var allreyndur í þeim málum. Eftir að deilur hafa risið um þetta frv., hefir sá maðurinn, sem kunnugri var verkalýðsmálum, aldrei komið fram á neinum fundi, þar sem rætt hefir verið um þetta mál, og meira að segja í því félagi, sem hann er formaður í, þar hefir hann aldrei fengizt til að taka þetta mál á dagskrá, svo að eitthvað virðist vera bogið við þetta. Hinn maðurinn hefir aftur á móti verið sendur eins og þeytispjald í allar áttir til að verja frv. Þá er næsta atriði það, að þingfl. sá, sem hér er kallaður Alþfl., og meiri hl. sambandsstjórnar virðast ekki líta á Alþfl. sem formælanda verkalýðsins. Þótt Alþfl. styðji ríkisstj., þá er það ekkert eilífðarbandalag og hlýtur að vera komið undir þeim málum, sem ríkisstj. vill koma fram, svo að litið sé á löggjafarstarfsemina frá málefnalegu sjónarmiði, en ekki út frá því, að Alþfl. styður ríkisstj. og því verði að koma hennar málum fram. Það er engu líkara en hv. þm. væri genginn í Framsfl. og væri kominn þar undir flokksaga. Ég hélt, að hann væri ekki svo langt kominn, þótt ég viti, að hann er á góðri leið með að komast þangað. Að lokum segir hv. þm., að eftir atvikum sætti þeir sig við þetta frv. og muni ekki koma með brtt., af því að ekki séu líkur til, að þær fáist samþ. Ég veit ekki betur en að Alþfl. hafi hvað eftir annað komið fram með brtt. hér á Alþ. til að sýna stefnu flokksins. En nú sé ég ekki, að gerð hafi verið nein tilraun til að láta annað koma fram en að flokkurinn væri algerlega ánægður með frv. Hv. þm. minntist á nokkrar brtt., sem ég hefi borið fram, og vildi, að ég tæki þær aftur til 3. umr. Brtt. hafa legið hér fyrir alllengi og nægur tími hefir verið til að athuga þær í hv. n., - og hvaða ástæða er fyrir hv. þm. að vilja flytja þessar brtt. inn á fund í n., ef hann hefir engan vilja á að breyta frv.? Atkvgr. mun sýna. hvort þær verða samþ. eða ekki, og það er nóg. Ég skil ekki þann hugsunarhátt, sem virðist liggja bak við stefnu Alþfl., sem virðist vera sú, að ef hann samþ. ekki eitt eða annað með Framsfl., þá muni Framsfl. samþ. eitthvað ennþá verra með Sjálfstfl. Skyldi Framsfl. þá ekki hafa neina skoðun í þessu máli? Ef ekki er verið að ræða hér fyrst og fremst um málefnin, því eru þá þessir flokkar saman í stjórnarsamsteypu? Er það betra fyrir Alþfl. að samþ. eitthvað með Framsfl., sem hann er óánægður með, heldur en að láta Framsfl. og Sjálfstfl. samþ. eitthvað annað? Mér virðist afstaða hv. þm. ekki ósvipuð sögunni um refinn, sem missti rófu sína í gildru og vildi eftir það segja, að nú væri hann hvað fegurstur og fríðastur, og helzt ættu allir að vera rófulausir eins og hann. Þótt hv. þm. segist ekki vera ánægður með frv., þá fer hann þannig með allar brtt., að hann minnist sem minnst á þær eða gerir lítið úr þeim. Þá tók hv. þm. að víta mína persónulegu afstöðu til þessa máls. Ég hefi leitað umsagna manna og till. og rætt við þá till. þeirra og aths., og ég hefi fengið nokkra vissu um það, að menn eru því ekki hlynntir yfirleitt. Ég veit líka. að hv. þm. er hvorki svo minnislaus eða óskynsamur, að hann viti ekki, að hann talar á móti betri vitund í þessu máli, því að hann man, að þegar Framsfl. kom fram með sitt frv. um þetta efni í fyrra, þá ákvað Alþfl. að koma einnig fram með sitt frv. til að sýna stefnu sína, þótt útlit væri fyrir, að ætti að knýja frv. Framsfl. fram. En þá hefðum við Alþfl.-menn átt að segja: „Ef þið framsóknarmenn knýið fram þetta frv., þá skulum við koma með okkar frv.“. Þá var ekki búið að sýna Alþfl., hvernig frv. Framsfl. væri. Ég gekk út frá því, að það væri stefna verklýðsfélaganna, ef frv. af þessu tagi ætti að koma fram, að reyna það. Sú óþolinmæði, sem hv. þm. N. Ísf. var að tala um, var í því fólgin, að ég vildi, að Alþfl. sýndi stefnu í þessu máli, sem hann virðist ekki nú sýna, heldur fallast á kröfur Framsfl. um að hinda verklýðsfélögin. Ennfremur játar hv. þm. N.-Ísf., að hægt væri að gera margvíslegar bætur á þessu máli, en hann hefir látið vera að bera fram brtt. um þessi efni. Þá getur hann um, að það hafi verið leitað til mín viðvíkjandi till. um þetta frv. Ég veit ekki, hvaðan þessi hv. þm. hefir þetta slúður. Annar maður, lögfræðingurinn (Guðmundur Í. Guðmundsson), sem vann að þessu máli, kom á skrifstofuna til mín, rétt þegar hann var að byrja að fást við frv., sat þar eitthvað um fjórðung stundar og spurði, hvaða till. ég hefði. Ekki eitt einasta skrifað orð var þá komið í frv. Meira var málið ekki borið undir mig. Hann sagði, að við hefðum setið við sama borð með þetta frv. fyrir framan okkur. En það er stutt frá að segja, að okkar frv. var aldrei tekið rækilega til meðferðar, hvorki í flokksstj. né á annan hátt. fyrr en það var sent með mestu leynd, þegar búið var að ljúka við það. án þess að það hafi verið borið undir flokksstj. sem heild, á sama tíma sem meiri hl. sambandsstj. er að sprengja Alþfl. Þegar málið var þannig undirbúið, að svo virðist sem talsverður hluti flokksstj. hafi ekki vitað, hvernig það var, var alls ekki við því að búast, að við gætum komið með aths. Þær verða þá að koma á eftir, þegar frv. liggur fyrir. Annars vil ég, úr því að komið er með þetta slúður hér á Alþ., nefna a. m. k. 3–4 atriði, sem ég veit, að hv. þm. N.-Ísf. myndi telja aðalatriði. Þá kem ég að þessu lauslega samtali, sem ég gat um áðan. Þar kom ég með athugasemdir. sem ekki hata verið teknar til greina í frv., en eru í mínum brtt., og viðvíkjandi því. sem hann segir um Framsfl. og afstöðuna til verkfalla, þá vil ég segja það fyrir mitt leyti, að mér hefir aldrei komið til hugar. að vist væri um, að Alþfl. næði samkomulagi við Framsfl. um þetta mál. hvert á móti bjóst ég við fyrir áramótin síðustu, að ekkert samkomulag næðist við Framsfl. á þessu þingi, af því að þá voru ýms mál komin upp, sem þessir flokkar voru ekki ásáttir um, 0g ég gerði ekki ráð fyrir, að Alþfl. gengi svo undir jarðarmen með Framsfl. eins og hv. þm. N.-Ísf. virðist hafa gert með ljúfu geði. Það er þess vegna sagt algerlega móti befri vitund hjá hv. þm. N.-Ísf., að afstaða mín til þessa máls markist vegna þeirrar deilu, sem er innan Alþfl. Ég hygg, að hún hefði í öllum aðalatriðum verið sú sama. þótt mér sé nú ljósara en annars hefði orðið, af hvaða ástæðu þessi aðferð er höfð við vinnulöggjöfina, sem ég hefi séð hjá sumum mönnum innan Alþfl. Þá kom hv. þm. N.-Ísf. með það, að það væri mjög einkennilegt, að ef eitthvað jákvætt væri í frv., þá segði ég. að það væri kannske gott, en óþarft. en ef eitthvað væri neikvætt, héldi ég því fram, að verklýðsfélögin væru ekki nógu sterk til að standast það. Þetta er eðlilegt, vegna þess að hið jákvæða er það, sem einhverntíma hefir verið sett í l. eða hvort sem er er í hefð, og þá er ekki nauðsynlegt að setja ákvæði um það. Ég talaði um hina raunverulegu notkun laganna. En sé eitthvað neikvætt í þessum 1.. þá er það yfirleitt þannig, að það er á móti verklýðsfélögunum. Það er allt annað, hvort eitthvað er frjálst, eins og nú er, eða hvort búið er að fastbinda það með l. Þá kemur hv. þm. N.-Ísf. með það, að það hafi verið gerðar kröfur um, að verklýðsfélög gætu sett kauptaxta, en þeim kröfum hafi ekki orðið framgengt vegna þess, að þá væri heimtað, að atvinnurekendur gætu sett kauptaxta á móti- Þetta eru algerlega nýjar upplýsingar, því að sá maður, sem mest hefir haft þessi mál til meðferðar, Guðmundur Í. Guðmundsson lögfræðingur, er var í mþn., sem undirbjó þetta mál, hélt því aftur á móti fram af hálfu þeirra manna innan Alþfl., sem höfðu verið að berjast fyrir því, að koma fram vinnulöggjöf, að slíkt væri óþarfi. Hv. þm. N.- Ísf. gengur ekki svo langt, og ég hefi ekki orðið var við það hjá öðrum þm. hér. En viðvíkjandi því, að kröfur um það, að kauptaxti frá atvinnurekendum gilti á sama hátt og kauptaxti verklýðsfélaganna, hefðu komið fram, þá sé ég ekkert athugavert við það, þótt kauptaxti gilti jafnt og samningur. Það hefir líka verið venja á miklu fleiri stöðum en hjá verklýðsfélögum; slíkt hefir átt sér stað víða um landið, og er það þó a. m. k. betra en það að hafa alltaf skriflega samninga, því að það hefir sýnt sig þau árin, sem ég hefi starfað að þessum málum. að þá hafa mál verið leyst með kauptaxta, sem hefðu tekið miklu lengri tíma með samningum. Þá kom hv. þm. N.-Ísf. með það, að ég hefði ekki fundið upp neina tryggingu fyrir sjóði verklýðsfélaganna. Það hefir ekki náðst samkomulag um þetta í n. Ég held, að það standi nokkurnveginn á sama, hvaðan það kemur, en eitt er vist, að hv. þm. N.-Ísf. hefir algerlega runnið á þessu. Hann hefir ekki komið með neina brtt. um það.

Brtt., sem ekki var hægt að koma í gegn

. Kjósendur Alþfl. vilja kannske vita afstöðuna. þó að ekki sé unnt að koma till. fram. Þá kom þessi hv. þm. með það, að það væri ekki grundvallarskilyrði að fá öryggi fyrir trúnaðarmennina, svo að þeim yrði ekki síðar sagt upp. Ég segi, hvaða bót er að því fyrir þá, ef þeir fengju ekki öryggi fyrir þeim. Eins og nú standa sakir. þá er hægt að skipa trúnaðarmenn. en bótin væri að fá öryggi fyrir þeim. Það er ekki nóg að fá loforð um, að ekki megi hafa áhrif á skoðanir manna, heldur þarf að vera um eitthvað raunverulegt að ræða, og búa svo um hnútana, að eitthvað meira þurfi til til að koma trúnaðarmanni burt heldur en almennum manni. Þá kemur þessi hv. þm. með það viðvíkjandi ákvæðinn um 20% fundarsókn, að það væri yfirboð, ef einhver kæmi með 15%. Þetta sýnir vel, hve hann er ókunnugur lögum verklýðsfélaganna, því að slíkt ákvæði er mjög algengt í verklýðsfélögum, og þykir slíkt gott í stj. verklýðsfélaga, ef fundarsókn nær því. Annars er í allsherjaratkvgr. engin trygging fyrir meiri atkvæðafjölda, heldur aðeins fyrir því, að atkvgr. taki lengri tíma. Þessi hv. þm. kemur einnig með það, að sú túlkun, sem ég hefi gert á þessari löggjöf, sé fjandsamleg verklýðssamtökunum, en það er þvert á móti. Ég vil fá ákveðna skilgreining á því, hvað hinar ýmsu loðmollulegu gr. þessa frv. þýða. Ég vil fá úr þeim skorið þannig, að enginn vafi geti leikið á. Hægri menn Alþfl. vilja fá loðmollulegu löggjöf samþ. hér á Alþ. í því trausti, að henni verði framfylgt á hinn hagkvæmasta hátt fyrir verklýðsfélögin. En það hefir oft farið svo, að ef eitthvað vinnst á fyrir verkalýðinn, er því bara breytt aftur með löggjöf. Þess vegna er bezt að hafa það hreint, hvað menn meina með löggjöfinni, þegar hún er sett. Hv. þm. N.-Ísf. vill gera trúnaðarmannaráðið eins og stj. félagsins. Hann segir, að það sé ekki satt. hvað það sé mannmargt. En hvaða ástæða er til að leyfa ekki stjórnum félaganna að hafa þann rétt, sem verklýðsfélögin hafa haft, frá því þau voru stofnuð? Álítur ekki þessi hv. þm., að það sé verið að reyna að ganga á snið við lögin með því að leggja þann skilning í trúnaðarmannaráð, sem hér er gert í þessu frv., þar sem bæði er talað um stj. og trúnaðarmannaráð, sérstaklega þegar þess er gætt, að það eina trúnaðarmannaráð, sem nú er til í verklýðsfélagsskap, er fjölmennt ráð? Viðvíkjandi 10. brtt. við þetta frv., sem hv. þm. N.-Ísf. telur óþarfa, vil ég aðeins endurtaka það, sem hv. þm. Barð. hefir sagt um það mál. En hér er þrennskonar túlkun á þessu frv., og því, sem frsm. hefir sagt, hefir verið mótmælt af öðrum hér í d. Þá gat hv. þm. N.-Ísf. þess, að sú regla, sem ætlazt væri til, að yrði notuð um miðlunartill. sáttasemjara, hefði aldrei úrslitaþýðingu. Í skýrslu, sem fylgir nál. frá mþn., er hafði þetta mál til meðferðar, er gefið nokkurt yfirlit um úrslit atkvgr. um miðlunartill. sáttasemjara. Þar eru aðeins tilgreind 6 tilfelli, og yfirleitt snúast þau öll um eitt einasta félag hér í Reykjavík. Það er heldur fátæklegt að hugsa sér, að ekki geti komið fyrir neitt öðruvísi tilfelli en þau, sem þar eru nefnd. Úr því að þessi regla hefir enga úrslitaþýðingu, hvers vegna á þá að setja hana inn í þessa löggjöf, en ekki hafa venjulegan meiri hluta? Hvers vegna á að banna verklýðsfélögum að hafa lýðræði um sinn eigin félagsskap? Viðvíkjandi ákvæðunum um félagsdóm vildi ég benda á það, sem ég hefi áður sagt. Það er ef til vill sterkt atriði frá sjónarmiði hv. þm. N.-Ísf., að eins og nú standa sakir, eru líkur til þess, að meiri hl. félagsdóms verði skipaður af Framsfl. Ég get ekki trúað því, að betri árangur náist af þessu heldur en ef félagsdómurinn yrði skipaður eins og ég hefi gert ráð fyrir. Þá fór þessi hv. þm. út í pólitísk verkföll og vildi halda því fram, að þau væru uppreisn, en ekki verkföll. Hv. þm. Barð. talaði um benzínverkfallið, og að ég hefði verið allra manna æstastur gegn því. Ég áleit, að eins og þá stóðu sakir, hefði þingið gert rétt í að samþ. þau l., sem það gerði, og þess vegna átti þingið ekki að láta undan í málinu. En hvað hitt snertir aftur á móti, að hafa afskipti af verkfallinn, var ég algerlega andvigur því, að það væri gert, og ég kom þar hvergi nálægt. Það er því hrein og bein fölsun staðreynda hjá hv. þm. Barð., að ég hafi á nokkurn hátt beitt mér gegn því verkfalli. Það. sem hv. þm. N.-Ísf. sagði viðvíkjandi uppreisn, er eins og hver önnur heimska. Hvaða uppreisn er það. þótt menn leggi niður vinnu? Hver á að skylda þá til að vinna og þræla, ef þeir sjálfir vilja það ekki? Er það ekki hinn frumstæðasti réttur hvers manns að ráða sjálfur svo litlu? Þetta er allt annað en að gera vopnaða uppreisn. Hv. þm. N.-Ísf. mætti muna eftir pólitísku verkföllunum. Ég ætla aðeins að benda á tvö tilfelli, þar sem pólitísk verkföll voru notuð af sósialistum í lýðræðisflokkum og höfðu þann árangur, sem a. m. k. frá okkar sjónarmiði er glæsilegur. Í öðru tilfellinu var það, þegar Stauning, forsrh. Dana, hindraði konunginn í því að halda áfram að skipta um stjórn, án þess að þingið væri rofið og fólkið fengi að láta í ljós sitt álit. Þetta var ekki nein uppreisn, en það var hótun um að leggja niður vinnu, hótun um pólitískt verkfall, og hún kom frá flokki, sem var ekki meira hraðfara en sósíaldemokratarnir dönsku. Hitt tilfellið var þegar Finnar fengu sina sjálfstjórn frá Rússum, en það varð með allsherjarverkfalli, án þess að nokkru blóði væri úthellt. Það var hin friðsamlegasta bylting, sem hægt er að fá, og þó fengu Finnar sitt takmarkaða lýðfrelsi. Ég skil ekki þann hugsunarhátt hjá þessum hv. þm., að annað eins og þetta sé uppreisn, sem eigi að berjast á móti, og Alþfl.-menn skuli telja sitt hlutverk að afmá slík réttindi og það einmitt hjá þessum mönnum. því að öðrum er ekki bannað það. Þá getur þessi hv. þm. um það, að mótmælaverkföll væru ekki bönnuð. Ef verkfalli væri beitt í því skyni að þvinga stjórnarvöldin, væri árangur þess ekki kominn undir því, til hvers væri ætlazt með verkfallinu, heldur því, hve lengi það stæði. Veit ekki þessi hv. þm. um greinarmuninn milli mótmælaverkfalla og almennra pólitískra verkfalla? Ég verð að segja það, að árangur verkfalla, sem gerð eru í því skyni að þvinga stjórnarvöldin, er ekki kominn undir því, hve lengi þau standa, heldur fer hann eftir því, hver tilgangur þeirra er. Ég held, að hv. þm. N.-Ísf. geri alltof mikið úr mér, þar sem hann heldur, að ef ég hefði sömu pólitísku afstöðu og hann, hefði þetta allt gengið eins og í sögu í verklýðsfélögunum, og þau hefðu alstaðar samþ. þessa till. En þetta er algerlega rangt, þar sem þessi hv. þm. heldur, að deilan, sem nú er komin upp innan Alþfl., snúist aðeins um persónur eða slíkt. Þetta er hinn allra mesti misskilningur. Deilan snýst um mismunandi strauma innan verklýðshreyfingarinnar, og enginn skyldi ætla, þó að ég hefði látið þessi mál afskiptalaus, að þau hefðu ekki sætt sömu andúð sem raun er á orðin. Ég vil geta þess í þessu sambandi, að þeir, sem vilja halda í núverandi stjórnarsamband, hvað sem það kostar og hvernig sem með Alþfl. og verkalýðinn kynni að verða farið, hafa gert það, sem þeir geta, til þess að koma fram þessari löggjöf óbreyttri. Þeir hafa notað erindreka Alþýðusambandsins og öll tæki, sem þeir hafa yfir að ráða í því skyni, að reyna að fá menn til þess að trúa því, að ekkert væri athugavert við þessa löggjöf. En þó að erindrekar Alþýðusambandsins hafi flutt þessa fregn um allt landið, þá hafa á mörgum stöðum komið fram mótmæli gegn þessari löggjöf, án þess að nokkur v æri sendur þangað. Það hafa risið upp svipuð mótmæli gegn þessu frv. eins og hér hafa verið birt í blöðunum. Það, sem hv. þm. N. Ísf. segir um tölu þeirra félaga, sem hafi tekið afstöðu með, og hinna, sem eru á móti þessu frv., er alls ekki rétt. Ég hefi að vísu ekki tölurnar hjá mér, en ég man fyrir víst. að það eru miklu færri verklýðsfélög, sem hafa talið sig fylgja frv. óbreyttu, en hin, er vilja, að því verði breytt eða fellt. Næstum öll verklýðsfélög vilja, að því verði breytt. og flest mikið. - Þá segir þessi hv. þm., að það liggi ekki fyrir tölur um fylgið með og móti þessu frv. T. d. í Dagsbrún eru 200 atkv. talin með till. En atkvæðatalningunni var þannig háttað, að fyrst voru talin þau atkvæði, sem voru á móti, en öll önnur, eins þeirra sem ekki greiddu atkv., voru talin með. og þannig fengu þeir hátt á þriðja hundrað atkv. með till., en í rauninni voru það 50–60 menn. En vitanlega átti fyrst að leita meðatkvæða og síðan mótatkvæða. Þegar ekki er unnt að telja hendur, þá er talið út úr húsinu. Annars vil ég benda hv. þm. N.-Ísf. á það, að rétt væri, að umsagnar aðilja yrði leitað um þetta mál á sama hátt og málum, sem snertu samvinnufélögin, var á sínum tíma vísað til samvinnufélaganna sjálfra til athugunar, og ekki gerð endanleg löggjöf um þau efni, fyrr en skýrt álit lá fyrir frá félögunum sjálfum, hvernig þau sættu sig við slík ákvæði.



Það var hv. þm. Barð., sem var að ræða hér í d. áðan um kröfur okkar kommúnista, og hann komst svo að orði, að ýmsar af þessum kröfum okkar kæmu í bága við tilgang frv. Það getur vel verið, að hv. þm. Barð. finni ýmislegt í kröfum okkar, sem kemur í bága við þann tilgang, sem þessu frv. er ætlað að ná. Því er ætlað að verða verklýðshreyfingunni og verkamannasamtökunum til tjóns. En við kommúnistar ætlumst til þess með þeim brtt., er við berum fram, að frv. tryggi verklýðshreyfingunni að einhverju leyti betri afstöðu en nú er. Þess vegna er ekki nema eðlilegt, að þessar brtt. séu frekar slæmar frá sjónarmiði þessu hv. þm. Hinsvegar er það auðvitað misskilningur hjá honum, þegar hann talaði um, að hjá okkur kommúnistum komi fram skilningsleysi á því, hver tilgangur frv. sé. Það er þvert á móti. Vegna þess að við skiljum, hver tilgangur þess er, berum við fram svona brtt. Tilgangur þessa frv. er sá, að fjötra verkamannasamtökin og skerða rétt verkamanna. Við kommúnistar berum fram brtt. við frv. til þess að reyna að hnekkja þeim tilgangi. Hv. þm. Barð. var að tala um 5. gr. þessa frv. og um að samkomulag milli aðilja, verkamanna og atvinnurekenda, yrði að vera byggt á samningum. Hann telur það vitanlega alveg fráleitt, sem við kommúnistar förum fram á, að gefa verkamönnum rétt til þess að auglýsa kauptaxta, ef atvinnurekandi neitar að semja. Hér er að ræða um það, að þessi hv. þm. hefir ekki áttað sig á málinn, því að hann hefir ekki hugsað það út í æsar. Hvernig er yfirleitt hægt að skapa samninga, ef annar aðilinn neitar að tala við hinn, og hvaða þýðingu hefir það fyrir verklýðsfélögin að gera lögformlega samninga, ef atvinnurekendur geta neitað að tala við þá aðilja, sem að samningunum standa af hendi verklýðsfélaganna? Þess vegna er í þessari brtt. okkar kommúnista eingöngu farið fram á, að svo framarlega sem atvinnurekendur neita að tala við fulltrúa verklýðsfélaganna eða semja vil, félögin, geti þessi félög auglýst kauptaxta, sem gildi jafnt og samningur. Það á því aðeins að koma til greina að annar aðili vilji ekki semja. Hv. þm. Barð. sagði, að við 3. umr. þessa máls myndi gefast kostur á að ræða meira um þetta frv. Við 3. umr. málsins gefst kostur á að tala við fólkið í landinu, en við 2. umr. er aðallega tækifæri til þess ef hugsanlegt væri að reyna að sannfæra einhverja þm. um eitthvað.  (Rödd af áheyrendapöllum: Þeir eru svo margir hér!)  , Já, það er kannske eins gott, að reyna að sannfæra stólana, sem þeir sitja á, eins og þá sjálfa. Ég var að sýna fram á það í minni ræðu, að það væri hægt að fara í kringum hvert einasta af þessum ákvæðum frv. fyrir atvinnurekendur. Ég held, að þessi hv. þm. ætti að kynna sér, hvað mörg verkbönn hafa yfirleitt verið hér á Íslandi. Atvinnurekendurnir framkvæma vinnustöðvanir sínar yfirleitt ekki með verkbönnum. Það eru bara kallaðar vinnustöðvanir eða eitthvað slíkt. Annars ætla ég ekki að eyða meiri tíma í þennan hv. þm. Þá kem ég að hv. þm. N.-Ísf. Það er alltaf gaman að heyra hann tala. Það skín svo út úr honum tilfinningin um hans miklu vitsmuni og yfirburði. Þetta kemur hvað bezt í ljós, þegar hann er að tala um eitthvað, sem er næst því að vera ósannindi. Og það er þessi ró, sem yfir honum hvílir, og hvað hann mælir hægt og stillilega, eins og hann ætlist til, að það gefi orðum hans sem mestan trúverðugleika, þegar þau eru sem fjærst sannleikanum. Þegar hann var að tala um afstöðu okkar kommúnista, eftir að við höfum gefið um hana skýrar yfirlýsingar, þá fer hann að koma með hinar og þessar hugleiðingar út af því. Hann fer að „spekúlera“ í því, að við höfum verið að tala um styrkleika samtakanna, hvað hann þýddi og hvað áhrifavald þeirra væri. Þar af leiðandi, sagði hann, að við hefðum komizt að þeirri niðurstöðu, að öll löggjöf væri einskisverð. Eitt af því, sem hann reyndi að rökstyðja þetta með, var það, að við hefðum sagt, að þó að okkar brtt. yrðu samþ., þá greiddum við samt atkv. á móti frv. Þessi hv. þm. er sérstaklega sniðugur í því að rugla saman. Og ég hefi grun um, að hann geri það eins mikið viljandi eins og óviljandi. Það, sem ég sagði áðan, var það, að brtt. okkar mundu eyðileggja allan þann tilgang, sem í frv. fælist. Hv. þm. ruglaði saman því, sem ég sagði um brtt. 3. þm. Reykv. Um þær sagði ég, að við kommúnistar mundum greiða atkv. með þeim, þótt við greiddum atkv. gegn frv. í heild, líka þótt þær yrðu samþ. Hinsvegar var það gefið mál, að svo framarlega sem okkar brtt. yrðu samþ., þá yrðum við með frv. Þess vegna er allt, sem hv. þm. N.-Ísf. var að fara hér með, helberar blekkingar og útúrsnúningur. Viðvíkjandi því, sem þessi hv. þm. var að tala um anarkisma, þá vil ég segja það, að ég er hissa á honum að vera að ásaka okkur fyrir það, að við séum anarkistar, því að það er enginn hv. þm., sem hefir eins miklar tilhneigingar í þessa átt eins og elnmitt hann sjálfur. En þetta er atriði, sem virkilega er þess vert að koma inn á. Það er spursmál, sem allir sósíalistar þurfa að gera sér grein fyrir, - hvað það er, sem fyrir verkalýðnum liggur, og hvaða áhrifavald hann hefir. Það, sem ég hefi lagt áherzlu á, er það, að sú löggjöf, sem sett sé, öðlist því aðeins gildi, að hún sé ekki sett á móti vilja þeirra aðilja, sem við hana eiga að búa. Ég fullyrði þess vegna, að það þýðir ekkert að setja vinnulöggjöf, sem verkalýðurinn er á móti. Við höfum fyrir okkur hræðileg dæmi um það, hvernig hægt er, með því að teygja l. eins og hrátt skinn, að eyðileggja bæði þingræði og lýðræði, svo framarlega sem máttur verkalýðsins ekki er þess megnugur að hindra það. Reynslan sannar þetta. En ég veit, að hv. þm. N.- Ísf. treystir lítið á þetta vald verkalýðsins. Hann lítur niður á þessi samtök. Ég þykist vita, að þetta stafi af því, að hann hefir aldrei lifað með í þessum samtökum og veit ekki, hvaða kraftur felst í þeim. Ég veit, að þessi hv. þm. trúir miklu meira á það, sem hægt sé að gera með samkomulagi við hina og þessa foringja annara fl., þar sem hægt sé að makka um hitt og þetta og kaupa með hinum og þessum fríðindum. Ég veit, að hann leggur miklu meira upp úr þessu. En þetta getur verið of dýru verði keypt. Það er ekki trúin á hrossakaupin, sem tryggir afkomu og frelsi verkalýðsins. Það er áreiðanlega fyrst og fremst skilningurinn á því valdi, sem felst í verkalýðssamtökunum. Þegar verið er að tala um það hér, bæði af þessum hv. þm. og öðrum, að Íhaldið gæti gert ýmislegt, ef það væri hér í meiri hl., þá vil ég bara mínna á það, að Íhaldið kom líka fram með ríkislögreglufrv. 1925, og það fekk það ekki samþ. vegna þess, að það mætti svo harðvítugri mótspyrnu í landinu. Við sáum það greinilega þá, hvað mótspyrnan utan þings hafði að segja. Það er fjarri því, að við kommúnistar viljum ekki reyna að nota löggjafarvaldið til að koma á kjarabótum fyrir verkalýðinn. Annars værum við ekki að slást fyrir því að komast á Alþ. og bera þar fram frv. og reyna annað eins og það, að sannfæra suma hv. þm., eins og það er nú dæmalaust vandræðamál, um það, að sumt af þessum frv. sé nokkuð gott. Hv. þm. endaði með því að segja, að kommúnistar ættu ekkert á þing að gera. Það hefir nú lengi verið ósk þessa hv. þm., að þeir mundu aldrei þangað komast, en samt er ég nú hræddur um, og ég vona það, að hann eigi eftir að sjá þá fleiri hér en nú er. Hv. þm. minntist sérstaklega á ákvæðin í 15. og 16. gr. Það er mjög nauðsynlegt, að það komi skýrt fram sú túlkun, sem höfð er á þessari gr. Ég vil sérstaklega beina því til þessa hv. þm., og hefi ég þar fyrir mér það, sem hv. þm. Seyðf. sagði, að ef t. d. er í einum vinnusamningi tekið fram, að kaup skuli greiðast í peningum og annað slíkt, þá er það vitanlegt, að það mundi heyra undir félagsdóm að úrskurða um deilur út af slíkum samningsatriðum og því óheimilt að gera vinnustöðvanir út af því. En það er einmitt slíkt, sem er algengt, að séu gerðar vinnustöðvanir út af, ef t. d. ekki er borgað kaup eða ef slæmur útbúnaður er á vinnutækjum o. s. frv. Það er þess vegna svo, eins og hv. þm. Seyðf. réttilega tók fram, að ef verkamenn vilja hafa rétt til að gera skyndiverkföll út af þessum og þvílíkum atriðum, þá mega þeir ekki setja nein ákvæði um þessa hluti í vinnusamningana. Eftir því sem meira er tekið fram um réttindi verkamönnum til handa í vinnusamningi, eftir því útiloka þeir sig meira frá því, að geta gert skyndiverkföll, því að þá heyrir það undir félagsdóm að úrskurða það. Þá kem ég að 17. gr., sem er mikið deilt um. Hv. þm. N: Ísf. var að ásaka okkur fyrir, að við værum að leggja verri skilning í þessa gr. en í henni væri. Þetta er ekki rétt. Við erum einmitt að reyna að sýna fram á, hvað hættulegt sé í henni, og reyna að koma í veg fyrir, að menn loki augunum fyrir því. Hv. flm. frv. hefir skýrt ákvæði 17. gr. frv. þannig, að öll pólitísk verkföll séu bönnuð eftir þeim. Ég gerði aths. við þetta og sagði, að það næði ekki nokkurri átt að leggja þennan skilning í ákvæði 17. gr. Eftir henni væri leyfilegur allur fjöldinn af pólitískum verkföllum. Ég óskaði eftir skýrum svörum um þetta frá flm., en þau hafa ekki komið. Ég hefi ekki enn fengið skýringu á því hjá hv. þm. N. Ísf., hvort hann með orðinu „stjórnarvöld“ á bara við ríkisstjórnina eða hvort hann með því á líka við bæjarstjórnir t. d. Þessi hv. þm. talaði um það, að í raun og veru væru þau verkföll, sem nú væri hægt að beita gegn ríkisstj., ólögleg. Hv. 3. þm. Reykv. hefir sýnt fram á, að þessi túlkun nær ekki nokkurri átt, bara vegna þess að mönnum er heimilt að leggja niður vinnu, hvenær sem er. Svo er það annað, sem ég vildi minnast á. Við skulum segja t. d., að verkfall væri hafið til að knýja stj. til að framkvæma ekki einhver l.. sem Alþ. hefði sett, þá þýðir það ekki sama og verið sé að knýja stj. til að brjóta l., heldur er tilætlunin sú, að fá hana til að setja ný l. um viðkomandi efni. Það er ekkert sjaldgæft í þessu þjóðfélagi, að ríkisstjórnin neyðist til að setja bráðabirgðalög, og það hefir jafnvel komið fyrir, að slík l. hafa verið sett rétt eftir að Alþ. hefir verið slitið. Það er þess vegna alger vitleysa, að verið sé að eiga við einhverja uppreisn, þegar um er að ræða verkfall á móti ríkisstjórninni. Annars verð ég að geta þess, að það er stundum deilumál, hvað stjórnarvöld séu. Vildi ég gjarnan fá skýringu á því hjá hv. þm. N.-Ísf., hvað voru stjórnarvöld hér í landi í apríl 1931, hvort það var konungur eða meiri hl. þings, ef gert hefði verið allsherjarverkfall af miklum krafti, eins og mikið var um hugsað þá, og hvort slíkt verkfall hefði verið ólöglegt eða ekki. Þá var hv. þm. að tala um það, að ekki lægi neitt fyrir um meiri hl. gagnvart þessu frv. frá verkamannasamtökunum. Eg vildi skora á alþýðusambandsstjórnina að láta allsherjaratkvæðagreiðslu fara fram í verkalýðsfélögunum um þetta frv. og sjá, hver árangurinn yrði. Þessi hv. þm. var að draga sem allramest úr því, sem verkamannafélögin hafa samþ.; þau hefðu að vísu óskað eftir einhverjum breyt. á frv. En sannleikurinn er sá, að fjöldinn af þeim setti sem skilyrði, að svo og svo miklar breytingar yrðu á því gerðar, ef þau ættu að mæla með því. Það er ekki nokkurt spursmál, að meiri hl. af verkalýðsfélögunum í sambandinn er algerlega andstæður þessu frv. Ég vil svo að síðustu endurtaka það, sem ég hefi sagt nokkrum sinnum áður, og er það sú síðasta aðvörun til hægri manna Alþfl. hér á þingi, að þeir aðgæti, hverskonar verk þeir eru að vinna. Ég er viss um, að þegar þessir hægri menn eru búnir að hjálpa Íhaldinu og Framsókn til þess að koma þessari vinnulöggjöf í gegn, þá er komið að þeim tíma fyrir þá, að þeim verður sparkað. Og ég vil alveg sérstaklega mæla það til hv. þm. N.-Ísf., að ég er ansi hræddur um, að hann reynist í þessu máli eins og hann hefir stundum reynzt áður, of vitur. Hann treystir of mikið á sín sniðugheit. Hann heldur, að hann geti snúið framsóknarmönnum og jafnvel sjálfstæðismönnum inn á hitt og þetta með allskonar sniðugum lögskýringum, og með því að þetta frv. verði götótt. En ég vil bara vara hann við þessu. Þegar þessi vinnulöggjöf er komin í framkvæmd, þá breyta þessir sömu menn löggjöfinni. Ég viðurkenni, að ýms göt eru á þessari löggjöf. sem við getum notað okkur, og verður óspart gert. En ég er jafnviss um það, að ekki bíður lengur en til næsta þings, að Íhaldið og Framsókn stoppa í götin. Við sjáum hvernig gengur um l. um atvinnu við siglingar og l. um iðnaðarmenn o. fl. Við sjáum, að þegar einhver l. eru sett til góðs fyrir verkalýðinn, þá er í byrjun næsta þings byrjað að skemma þau. Hvað verður þá um þessi? Þess vegna er betra fyrir hv. þm. N.-Ísf. að hugsa ofurlítið um framtíðina í sambandi við þetta, - að athuga ekki bara yfirstandandi þing, ekki bara samninga viðvíkjandi tryggingarstofnunum og banka, heldur hvernig líta mun út um vinnulöggjöfina á næstu þingum, þegar búið er að koma þessum grundvelli á. Þá þurfa hvorki framsóknarmenn né íhaldsmenn að halda á stuðningi þessara hægri manna í Alþfl. Þá geta þeir komið hverju sem þeir vilja í gegn af eigin rammleik. Nú þurfa þeir stuðning, - ekki vegna þingmeirihlutans, heldur vegna verkamannasamtakanna, til þess að hafa einhvern hluta verkamannasamtakanna með sér. Íhaldsmeirihlutinn hefir sagt það í sinni grg. fyrir vinnulöggjafarfrv. því, sem hann flytur, og einnig stundum í ræðum, að ekki sé hægt að setja vinnulöggjöf á móti vilja verkamannasamtakanna. Og það er vitanlega ekki hægt, ef þau standa sameinuð á móti. Þess vegna er spursmálið um það einmitt nú á þessu augnabliki, hvort hægt er að hindra vinnulöggjöf á Íslandi eða ekki. Ef verkalýðshreyfingin stendur sameinuð á móti því, þá mundi það ekki verða gert. Það er ég sannfærður um. Hinsvegar, þegar búið er að brjóta þetta skarð með þessari löggjöf, þá er hægt að gera hana verri og verri með hverju ári. Og það er það, sem hv. þm. N.-Ísf. og hans menn ættu að hugsa um. Þeir sjá fyrir sér breyt., sem gerðar voru á síldarbræðslulögunum á síðasta þingi, breyt., sem nú er verið að gera á l. um atvinnu við siglingar. l. um iðnaðarnám, l. um verkamannabústaði. Öll þessi 1. er verið að gera verri. Og þetta sama vofir yfir þessari löggjöf. Og þess vegna er það, að nú gætu hægri menn unnið alveg afgerandi stórt verk fyrir íslenzka verkalýðshreyfingu með því að standa á móti þessari löggjöf. Það er þeirra tækifæri nú. Seinna munu þeir ekki ráða neitt við þetta. Þá eru þeir líka - það er ég sannfærður um - búnir að vinna það verk, sem Íhaldið og afturhaldið í Framsókn ætlar þeim, og þá verður þeim líka sparkað af sinum flokki, þá verður íhald og Framsókn búin að mynda stjórn og gera þá vinnulöggjöfina ennþá margfalt verri en þessi er. Þess vegna er það augnablik, sem nú er, svo dýrmætt, ef verkalýðurinn vildi standa sameinaður á móti. Þess vegna er það óheillaverk, sem seint eða aldrei verður bætt, ef hægri menn halda fast við að knýja þessa vinnulöggjöf fram.



Ég mun nú reyna að fella af þessar þýðingarlausu umræður, og það því fremur sem mjög bráðlega gefst tækifæri til að halda umræðum um málið áfram fyrir miklu fleiri áheyrendum en hér eru viðstaddir. Ég til aðeins segja hv. 5. landsk. það, að það er alveg rétt, að ekki hefir verið mikið rætt um, hvaða réttarbætur eru fengnar íslenzkum verkalýð með þessari löggjöf. Það verður gert betur siðar. Til þess að fella rétta dóma um þær réttarbætur, er nauðsynlegt að athugað sé, hver réttarstaða verkalýðsins og samtaka hans er nú að löggjöfinni ósettri. Og þá kemur í ljós, að sá réttur er í raun og veru enginn. Það er því ekki úr háum söðli að detta. Og ef athugað er gaumgæfilega, ætla ég að bert verði - enda skal það verða sýnt -, að hér er um þýðingarmikinn aukinn rétt að ræða. Ég ætla að nefna aðeins eitt, sem hv. þm. og fleiri hafa minnzt á, stjórnarskrána og félagsréttinn. Rétt eiga menn á, samkv. stjskr., að stofna félög í löglegum tilgangi. Nánar er þetta ekki skilgreint. Og það er í fyrsta skipti í þessum l., að því verður slegið föstu, að verkalýðsfélögin séu félög stofnuð í löglegum tilgangi. það hefir fallið dómur í Danmörku, - en þar er samskonar ákvæði í stjskr. - þar sem verkalýðsfélag var dæmt ólöglegt. Og hér þarf nú ekki nema tilsvarandi hæstaréttardóm til að leysa upp verkalýðsfélögin, þrátt fyrir ákvæði stjskr. Þetta er aðeins lítið atriði, sem ég bið hv. þm. að taka vel eftir. Þá er þessi sami hv. þm. haldinn af sérkennilegri hjátrú um það, að ákvæði um tiltekinn aukinn meiri hl. til gildra samþykkta undir vissum kringumstæðum sé einhver sérstök árás á lýðræðið. Þetta er hin mesta fjarstæða. Slík ákvæði eru viða sett einmitt til þess að tryggja lýðræðið. það er enginn lýðræðislegur réttur í því fólginn, að mjög lítill hluti af stóru félagi geti gert þýðingarmiklar ákvarðanir fyrir félagsheildina. Það er t. d. áskilið í brtt., sem hv. 3. þm. Reykv. flytur. að meiri hl. af 20% af meðlimum verkalýðsfélags, saman kominn á fundi, geti ákveðið verkfall, þ. e. a. s. liði. 10% af félagsmönnum. Meira að segja gæti þó nokkur hluti af þessum 20 c setið hjá, eins og gengur og gerist. Er þá e. t. v. hægt að ákveða hið þýðingarmesta verkfall með atkv. 5–6% félagsmanna. Þetta er slíkt ákvæði, að ég geri ekki ráð fyrir, að nokkurt félag gengi þannig frá l. sínum, þó að leyft væri. Mætti þá að vísu segja, að ákvæðið spillti engu, félögin myndu gæta sin sjálf. En það er ekki aðeins vandalítið, heldur þýðingarlítið að setja h, ef ekkert er skeyt um, hvort ákvæði þeirra hafa nokkur áhrif eða engin, að ég ekki ræði það, sem sumir hv. þm. tala nú hátt um í sambandi við þetta mál, og þó að þeir hafi nokkurra ára þingreynslu að baki, að mestu skipti að bera fram till. til að sýna vilja sinn, en láta sig hitt minna varða, hverju hægt er að koma fram, og kann þetta að vera góð latína fyrir kommúnista. - Þá vil ég fræða hv. þm.. sem hér eru tiltölulega nýir, um það, að svo „hlægileg“ ákvæði eru í þingsköpum Alþingis, að 2/3 atkv. þarf til að samþ. lög í Sþ.

Bara undir sérstökum kringumstæðum

. Það talar heldur enginn um, að aukinn meiri hl. ráði, nema undir sérstökum kringumstæðum. t. d. þegar fundarsókn er mjög litil, en kveða skal á um þýðingarmikil atriði. Hv. 5. landsk. hugði (sem ég ætla hann hafi nokkuð fyrir sér í 1, að þeir menn, sem af hæstarétti yrðu skipaðir í félagsdóm, mundu yfirleitt fremur vera líklegir til að halla á verkamenn og verkamannasamtökin en atvinnurekendur í þeim dómum, sem þeir fella. En hér hendir hv. þm. það sama og oft áður. Hann talaði um þetta út af fyrir sig, en bar ekki að neinu leyfi saman við það ástand, sem ríkir, áður en þess 1. koma til. Eru dómarar, sem hæstiréttur tilnefnir, ásamt dómurum, sem m. a. Alþýðusambandið tilnefnir, líklegri til að halla meir á verkalýðinn heldur en hæstiréttur sjálfur? Það, sem þessi félagsdómur á að dæma um, eru meðal annars mál, sem annars gætu farið til hæstaréttar. Að því slepptu, að verkalýðurinn hér myndi oft vegna kostnaðar ekki treysta sér til að freista að leita réttar síns með því að skjóta máli til hæstaréttar. En með félagsdómi verður slíkt með öllu kostnaðariaust. Enn fremur hefir það í mörgum tilfellum höfuðþýðingu, að slíkur málarekstur ljúkist án tafar, sem vel er séð fyrir með ákvæðunum um félagsdóm. Sami hv. þm. sagði, að dómarar ættu að dæma eftir bókstaf l., og hann hefði aldrei heyrt þess getið, að túlkun laga í meðferð Alþingis hefði haft áhrif á dómsúrslit. Ég skal fræða hann um það, að bókstaf l. er stundum erfitt að skilja, og þá fara allir dómarar þá leið. að leita eftir skilningi löggjafans. Er þá einmitt fyrst leitað í þingskjölum, grg., nál. og ræðum, sem haldnar hafa verið hér á hv. Alþingi, þegar málið var flutt. Ætla ég í rauninni, að mesta þýðingu hafi, hvað frsm. segir fyrir hönd meiri hl. n. En það mun líka hafa ekki litla þýðingu, - og þess vegna vil ég ráðleggja hv. þm. ...

Látið þið framsögumanninn tala varlega; hann talar eintóma þvælu.

Ég hygg að það hafi nokkra þýðingu, ef þeir, sem tala máli þess aðilja, sem I. yrðu frumkvæmd gegn, verða staðnir að því að hafa lagt þann skilning í h, sem þeim aðilja er hættulegur.  Því miður er hv. þm. Snæf. farinn af fundi, svo að ég get lítið minnzt á ræðu hans. En af því að hann brá mér mjög um ókurteisi fyrir að hafa lesið úr þingtíðindunum ummæli látins þm.. verð ég að fá leyfi til að segja, að vandlifað er hér á hv. Alþ., ef ekki má snerta við að lesa ræður látinna þm. Er hætt við, að þá yrði að innsigla nokkuð marga árganga þingtíðindanna. ef ekki má eiga á hættu að lenda einhvern tíma á slíkum ræðum. Hv. þm. Snæf. myndi ég hafa sagt, hefði hann verið viðstaddur, að þá fer afstaða hv. sjálfstæðismanna til vinnulöggjafarinnar að verða nokkuð grunsamleg, ef ærumeiðandi er fyrir framliðna heiðursmenn að láta heyrast, hvað þeir hafa sagt, þegar þeir hafa verið að flytja vinnulöggjafarfrv. Sjálfstæðisflokksins hér á hv. Alþingi. Þá vil ég mótmæla því, að ég hafi neitað að skrifa undir nál., og er nokkuð bíræfið að segja það, þar sem nál. hefir komið hér fram með minni undirskrift. Þessu er snúið þannig við að það voru sjálfstæðismenn, sem neituðu um undirskrift sína. Þeir fólu framsögumanninum að ganga frá nál. án nokkurs fyrirvara. Ég áskildi mér hinsvegar að gera sérstaka grein fyrir minni afstöðu, sem ég þegar gerði. En þegar þeir sáu nál., sem meiri hl. n. fylgir og hafði ekkert að athuga við, neituðu sjálfstæðismennirnir að skrifa undir það, og kostaði þetta talsverða rekistefnu. Þeir vildu eftir á bæta inn í nál., en það var ekki hægt nema þeir, sem undir það áttu að skrifa, sæju hvað þeim var ætlað að skrifa undir. Þannig liggur í því máli. Því vil ég til fróðleiks fyrir sagnaritara mótmæla því, að ég hafi aldrei komið nálægt kaupdeilu. Ég er líklega svo söguleg persóna. að ég stjórnaði einu fyrsta eiginlega verkfallinu hér á landi, og fékk af því nokkuð mikla og að ýmsu leyti sérkennandi reynslu. Ég ætla að þetta hafi verið mörgum árum áður en hv. 3. þm. Reykv. kom nálægt slíkum málum.  Í þessu sambandi get ég svo minnzt á það, sem hv. 5. þm. Reykv. tileinkaði mínum hugsunarhætti, og ég mótmæli að öllu leyti, sem hverri annari fjarstæðu, og er það í rauninni svívirðilegur áburður, að ég sé á móti öllum samtökum. hað er nokkurn veginn sama sem að segja, að ég væri hreinn villimaður eða verra en það. Þá kem ég að því, að ég átti ekki að hafa leyfi til að vitna til alþýðusambandsþingsins í sambandi við vinnulöggjöfina, þar sem ég hefði ekki átt sæti þar sem fulltrúi. Það er alveg satt, að ég hefi litið borið mig eftir fulltrúastörfum þar sem annarsstaðar. Að ég hefi þó stundum verið fulltrúi manna. hefir verið fyrir það, að aðrir hata sótt eftir mér til þess starfs meira en ég eftir því, og er það kannske öfugt við suma, sem maður hefir unnið með. Mín heimild um Alþýðusambandsþingið eru þingtíðindin, og svo náinn kunnugleikur við marga fulltrúa, þar á meðal ekki sízt hv. 3. þm. Reykv. Og ég hefi meira af upplýsingum frá þessu sambandsþingi. Afstaða hv. 3. þm. Reykv. þar til þessa máls var nokkuð sérstakleg. Því að hún var hvorki annað né minna en það, og hann barðist fyrir því, að þingmenn Alþfl. og alþýðusambandsstjórnin fengju fullt og ótakmarkað umboð til að afgreiða vinnulöggjöf sína. Og hann vildi alls ekki. að málið yrði borið undir verkalýðsfélögin. Þetta var af skiljanlegum ástæðum. Það var af því, að í verkalýðsfélögunum, einu og öðru, eru ákveðnir andstæðingar Alþfl., sem vitað var um, að myndu af pólitískum ástæðum afflytja hverja þá vinnulöggjöf, sem A1þfl. væri á einhvern hátt við kenndur. Í verkalýðsfélögunum eru bæði kommúnistar og íhaldsmenn, og jafnvel nazistar. Og fundasókn í þessum félögum er sú, ekki sízt einmitt fyrir háttalag þessa fólks, að mjög margt af félagsmönnum hefir lagzt frá að sækja fundi. Hv. 5. þm. Reykv. vissi vel af dýrkeyptri reynslu, að það var oft og tíðum undir hælinn lagt, hvernig atkvgr. gæti fallið um slíkt mál, ef æsingum og skvaldri yrði beitt og þeim vinnubrögðum við atkvgr.. sem of oft á sér stað í þessum félögum, þar sem það fólk, sem hefir tíma til þess, lætur móðan mása fram á nótt, þangað til búið er að flæma flesta vinnandi verkamenn burt, og þá rokið til atkvgr., þegar bezt gegnir fyrir þessa óróaseggi.  Þá vil ég leiðrétta það (það er sjálfsagt mín sök, að ég hafi borið of fljóti á og ekki verið nógu skýr í máli) er hv. 3. þm. Reykv. bar á mig, að ég hefði sagt, að við fylgdum vinnulöggjöf af því, að við styddum ríkisstjórnina, eða eitthvað slíkt. Ég hefi aldrei sagt neitt í þá átt. Ég minntist á það, að afstaða okkar til þessarar vinnulöggjafar væri kunn, bæði af því, að Alþfl. hefði átt þátt í undirbúningi frv., og að það væri kunnugt, að ríkisstjórnin, sem nú situr, hefði tilkynnt það, þegar hún tók sætið, að hún legði áherzlu á það að fá afgreidda vinnulöggjöf á grundveili þessa frv. Og meira að segja, það er ekki laust við, að hv. 3. þm. Reykv. og kommúnistar hér í hv. deild hafi í því sambandi tekið einkennilega afstöðu til ríkisstjórnarinnar, ef þetta lagafrv. er í þeirra augum svo háskalegt, eins og þeir nú láta í veðri vaka. Hvernig stendur á því, að þessir menn, sem kalla þetta þræla- og kúgunarlög, fá sig ekki upp í það, þegar stj. leitar eftir trausti og segir, að vinnulöggjöfin verði sitt fyrsta mál, er hún muni láta samþ. þegar á þessu þingi, - hvernig stendur á því að þeir fá sig þá ekki upp í það, að greiða atkv. með vantrausti á slíka stj.? Nei, þeir láta sig hafa það að sitja hjá. Meiri áherzlu lögðu þeir ekki á andstöðu sína gegn vinnulöggjöfinni. Þessi afstaða getur ekki skilizt öðruvísi en þannig, að þeir eftir atvikum geti sætt sig við vinnulöggjöfina, og hlutleysi þeirra verður að skiljast svo, að þeir séu hlutlausir gagnvart þessari vinnulöggjöf. Þá spurði hv. þm. um það, hvaða ástæða væri til þess fyrir mig, ef ég óskaði eftir því, að frv. væri breytt þannig, að það gengi lengra til móts við óskir verkalýðsins, að flytja þá ekki slíkar brtt. Ástæðan er sú, að mér þykir ekki mikið atriði í þessu sambandi, úr því að vinnulöggjöf verður afgr. frá þessu þingi, að flytja við frv. brtt., sem engin von er um að fá samþ. Það geta þeir gert hinir ábyrgðarlausu menn, eins og hv. 3. þm. Reykv. og kommúnistar. Aðalatriðið fyrir mér er, hvaða breyt. er hægt að koma fram til hagsbóta fyrir verkalýðinn. Nú get ég frætt hv. þm. um það, að hér er ekki eingöngu um það að ræða, hvort slíkar breyt. komast á eða ekki. Hér er hvorki meira né minna en um það að ræða, að eini möguleikinn til þess, að ekki verði hér afgr. verri vinnulöggjöf, ef til vili stórum verri en þó að þetta frv. yrði samþ. óbreytt, er það, að samstarf geti haldizt um afgreiðslu þessa máls milli Alþfl. og Framsfl., og ég veit vel, hvaða áhrif það hefir á úrslit málsins, ef Sjálfstfl. fær nokkuð um það að segja. Hv. þm. talar hér eins og ég sé í Framsfl., er geti látið mig gera, hvað sem honum þóknast, en í hinn orðinu talar hann eins og Framsfl. sé í mér, og ég geti látið hann gera, hvað sem ég vil. „Hvernig stendur á því“, segir hv. þm., „að þetta er ekki haft svona og svona, fyrst hv. þm. N.-Ísf. vill það?“ Þá er ég allt í einu orðinn hæstráðandi yfir Framsfl. Ég vil bara geta þess, að hvorugt af þessu á sér stað, að ég sé í Framsfl. né að Framsfl. sé í mér. Hitt er sönnu nær, að ekki sé gott að greina, hvort hv. 3. þm. Reykv. er í Kommfl. eða Kommfl. í honum. Hv. 3. þm. Reykv. taldi mig gera of mikið úr sér, þegar ég skrifaði á hans reikning, hver mótstaða hefði fengizt í ýmsum verklýðsfélögum móti þessu frv. Nei, ég geri ekkert mikið úr honum, því að eins og ég sagði áðan, þá vita menn, að í Dagsbrún. sem hv. þm. segir, að svo að segja hver einasti verkamaður í bænum sé kominn í, þar er svo og svo mikið af verkamönnum. sem eru í ýmsum öðrum flokkum en Alþfl., jafnvel í fl., sem ekki kenna sig við verkalýðssamtökin. Fyrir utan kommúnista eru þar allmargir sjálfstæðismenn og þó nokkrir nazistar. Mér er sagt, að í þessu félagi, undir stjórn hans, sé nú í fyrsta sinn búið að stofna til pólitískrar íhaldsstarfsemi. Og eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, þá þarf ekki mikinn bóg, þegar svona er ástatt, til að gera þar nokkurt skurk, til fjandskapar við Alþfl., meðan menn hafa ekki almennilega áttað sig á, hvað er að gerast. Hv. þm. spurði, hvers vegna ekki væri látin fara fram allsherjaratkvgr. í öllum félögum um vinnulöggjöfina. Þessi sami hv. þm. barðist á móti því með oddi og egg á alþýðusambandsþinginu 1936, að vinnulöggjöfin væri borin undir nokkurt verklýðsfélag. Alþýðusambandsstjórnin og alþm. áttu að ráða fram úr því. Og hefir hann fengizt til að láta fara fram allsherjaratkvæðagreiðslu í Dagsbrún? Ég þarf ekki margt að segja við hv. 5. þm. Reykv. um afstöðu hans til þessa máls. Ég ætla, að hann skilji hana illa sjálfur. Það er ekki alltaf sem bezt samræmi í ræðum hans, sem eru þó haldnar hér með stuttu millibili, að ég ekki tala um, ef eitthvað líður á milli umr. Ég tók þó nokkuð eftir ræðu hans við 1. umr. málsins. Þá sagði hann og lýsti því beinlínis yfir sem grundvallarstefnu Kommfl., að hann væri alveg skilyrðislaust á móti hverskonar vinnulöggjöf, og í fyrstu ræðu sinni í dag, eða réttara sagt í nótt, undirstrikaði hann þetta. Við 1. umr. sagði hann meira en þetta, því að hann tók beinlínis dæmi um, að ekkert þýddi að setja lög fyrir verkalýðinn, því að hann væri alltaf svikinn um framkvæmdirnar. Og niðurstaðan var þessi: Þegar verkalýðssamtökin eru nógu sterk, þurfa þau ekki neina aðstoð í l., en þegar þau eru of veik, gagnar þeim ekki aðstoð l., því að þau eru þá svikin um hana. Þá á ég aðeins eftir að minnast á það, sem hv. þm. sagði um, hvaða verkföll yrðu heimil, eftir að vinnulöggjöfin yrði sett, og vildi túlka ákvæði frv. svo, að ef brotið væri á móti atriði, sem heyrði undir félagsdóm, þá mætti ekki stofna til verkfalls út af því. Það má vel vera. En það er alveg sérstakur skilningur á verkföllum, ef það á að vera út af fyrir sig eftirsóknarvert að fá að gera verkfall, jafnvel þó að það sé óþarfi. Ef í samningi er eitthvert tvímælalaust ákvæði um atriði, sem dómurinn getur ekki dæmt nema á einn veg, þá virðist ekki þörf á að gera verkfall út af því atriði. En ef verkalýðsfélag óskar ekki eftir að binda hendur sínar með ákvæði í samningi, um atriði, er það vill ekki, að heyra skuli undir félagsdóm, þá setur það ekki slík ákvæði í samning. Ef verkalýðsfélag álítur, að mótaðili hafi brotið ákvæði samnings, þá er betra að geta vísað til félagsdóms en að þurfa að leggja út í verkfall út af því, því að það er ekki eins og verkföllin út af fyrir sig séu eftirsóknarverð. - Auk þessa get ég frætt hv. þm. um, að til er nokkuð, sem heitir neyðarréttur. Þannig er í Danmörku um allt, er að þessu lýtur, miklu strangari reglur en í ráði er að setja hér, t. d. er verkfallsfresturinn þar miklu lengri. Engu síður hafa fallið hæstaréttardómar hjá Dönum, sem hafa dæmt verkföll lögleg, þó að til þeirra væri alls ekki stofnað með löglegum fyrirvara, og dómarnir stuðzt við það, að verkföllin hafi risið út af því, er varðaði heilsu, líf og velferð verkamannanna. Og er hér um það að ræða, sem kallað er neyðarréttur.

Brýtur hann þá l.?

Það er ekki lagabrot, því að það á sér fulla stoð í l., að ganga gegn bókstaf l., ef það er til verndar lífi eða velferð manna eða einhverju, sem því samsvarar. Þetta þekkja læknar vel, sem oft verða að styðjast við neyðarrétt. T. d. var til skamms tíma skilyrðislaust bannað í l. að taka fóstur af lífi, og varðaði margra ára fangelsisvist. En það hefir verið túlkað svo, að ef fóstur væri deytt til að bjarga lífi móðurinnar, þá væri hver læknir, sem það gerði, sýkn saka, og hefir aldrei verið litið öðruvísi á. Ég geri ekki ráð fyrir að taka aftur til máls við þessa umr. Ég ætla, að málið liggi eins ljóst fyrir og það getur orðið. Svo þakka ég fyrir viðskiptin og vona, að við hittumst heilir við næstu umr. þessa máls.

*Héðinn Valdimarsson: Það er aðeins örstutt aths. til hv. þm. N.-Ísf. Hann sagði, að ég hefði beitt mér fyrir till. um ótakmarkaða kauphækkun, sem hefði aldrei verið afgr. í verkalýðsfélögunum á neinn hátt. Því er til að svara, að till., sem samþ. var á alþýðusambandsþinginu, var orðuð af mér og skrifuð af mér og ætlazt til, að málið kæmi þar fyrir, svo að ég veit ekki, hvaðan hann hefir þennan fróðleik sinn. Ég man ekki til, að hann væri þá þarna neinsstaðar á gægjum. Hv. þm. spyr, hvers vegna ég hafi tekið hlutleysisafstöðu gagnvart stj., þar sem ég hafi vitað, að hún mundi koma fram með þetta frv. Ég vissi um frv., en ég vissi ekki, hvernig afgreiðslu það mundi fá, og ég hefi ekkert sagt um áframhaldandi hlutleysi stj. til handa. Ég er ekki, eins og hv. þm. N.-Ísf., fæddur fylgismaður stj. Ég veit ekki heldur, hvar honum mundi vera komið, ef hann væri þar, sem hann gæti engu komið fram. Það er ekki svo mikið. sem hann og hans fylgismenn koma nú fram; það getur verið, að hann geti komið einhverju smávægi fram í fjvn. Viðvíkjandi því, sem hann sagði um Dagsbrún og verkalýðsfélögin, vil ég aðeins segja, að hann virðist ganga sem blindandi maður um bæinn, sem hann býr í. Það þarf ekki kunnuga menn til að vita, hverskonar lið það er, sem kemur í alþýðuflokksfélögin, það er samskonar lið og er í skemmtifélaginu Óðni, en þeir, sem hafa staðið í verkalýðsbaráttunni, það eru þeir, sem eru vinstra megin. Ég hefi svo ekki mikið meira um þetta að segja. Hann getur náttúrlega brugðið mér um, að ég hafi ekki gengið með sér og því, sem hann kallar Alþfl., sem hann kallar sig og þá 6 menn aðra, sem eru með honum í þessari d., en ég get sagt, að hann og þeir hafa brugðizt þeim A1þfl., sem ég vil viðurkenna, sem er fólkið, Alþfl. í landinu. Með þessum orðum vil ég bjóða góða nótt. Umr. (atkvgr.) frestað.

*Pétur Ottesen: Hv. þm. Ísaf. las hér upp símskeyti eða áskorun frá verkalýðsfélagi. Ég vil í þessu sambandi geta þess, að hann dró þá ályktun, að það væri andstaða við sjómenn á Akranesi. Það er fullkomlega að þeirra vilja og ósk, að slík breyt. sé gerð, sem farið er fram á í þessu frv. Að öðru leyti leiðrétti ég ekki frekar ummæli þessa hv. þm., en ég vil segja honum það, að sjómennirnir á Akranesi þurfa ekki að fá neina umsögn um okkur. Við erum færir um að gera þær sakir okkar upp án þess. Sjómenn þekkja framkomu þessa hv. þm. og milligöngu hans í ýmsum öðrum málum, síldarmálinu og öðru slíku. Hann mun hafa gert svo fyrir sér þeim efnum, að þeir óska ekki eftir miklu meiri kynningu. Þeir munu vera mér sammála um, að hann myndi vera ákaflega vel geymdur í neðri hæð síldarþróarinnar á Siglufirði. Ég vildi geta þessa af því, að hann gat mín í sambandi við skólamál, að mér finnst hann myndi vera vel geymdur í þeim svartaskóla, sem hann hefir reist og ekki er hægt að nota til neins annars. Væri vel, ef það gæti orðið til að forða frá þeim slysum, sem líklegt er, að muni hljótast af afskiptum hans í atvinnumálunum.

*Einar Olgeirsson: Út af þeim umr., sem farið hafa fram um þetta mál, langar mig til þess að beina þeirri fyrirspurn til n., sem um málið hefir fjallað. hvort hún hafi síðan kynnt sér málið nokkuð frekar eða átt tal við fulltrúa frá þeim fagfélögum, sem hér eiga sérstaklega hlut að máli. Það komu fram svo margar raddir um það við 2. umr., að ófært væri að atkvgr. málið án þess að athuga það betur.

* Frsm. meiri hl. (Bergur Jónsson): Form. sjútvn. er ekki viðstaddur. En sem frsm. málsins get ég frætt hv. 5. þm. Reykv. um, að það eina, sem gerzt hefir, er. að nokkrir menn úr sjómannafélagi Reykjavíkur hafa komið á fund í n. og rætt um frv. almennt. Ástæðan til þessa var sú, að meðal þeirra mörgu aðilja, sem sjútvn. óskaði eftir að fá umsagnir frá um frv., var sjómannafélag Reykjavíkur, en frá því hefir n. aldrei borizt skriflegt álit um málið. Fyrst ég er staðinn upp, ætla ég um leið að gera nokkra grein fyrir afstöðu okkar meiri hl. Það hafa komið fram brtt. frá hv. 6. þm. Reykv. á þskj. 267. en ég býst ekki við, að n. sjái sér fært að fylgja þeim. Fyrsta gr. tekur að vísu upp ákvæði frv. um það, að undanþiggja ákvæðinu um stýrimenn þau fiskiskip og þá báta, sem eru 30 rúmlestir og undir og leggja afla sinn daglega á land. En það er ýmislegt fellt úr gr. viðvíkjandi stýrimönnum á farþega- og flutningaskipum, sem telja verður nauðsynlegt. - Að 2. gr. falli niður, er ekki til neinna bóta. Um. 3. brtt. má segja, að svo langt sem hún nær, megi samþ. hana. Ég vil þó ekki mæla með því, og alls ekki að 4. brtt. verði samþ. Viðvíkjandi 5. brtt. vil ég geta þess, að ég álít, að með tilvísun til 21.–23. gr. l. frá 1936 sé óþarfi að samþ. hana. Það munu verða ráðnir menn á varðskipin, sem áður hafa unnið sinn tíma á slíkum skipum, innlendum eða erlendum. Ég skil ekkert í því. hvernig á því stendur, að hv. flm. sleppir því í 6. gr., að það skuli fella texta þessara 1. inn í meginmál l. nr. 104 1936. Ákvæðið um það er sett í þeim tilgangi, að handhægara verði með aðgang að 1. og þau höfð í einu lagi. Það er vitanlegt, að þessi l. eru gefin út í sérprentun, enda er það nauðsynlegt vegna þess fjölda manna, sem við þau eiga að búa. Þá hefir komið fram brtt. frá hv. þm. Borgf. viðvíkjandi því að hækka úr 30 smálestum og upp í 40 smálestir þá báta, sem samkv. 1. gr. frv. leggja afla sinn daglega á land, og undanþiggja þá þar með ákvæðinu um að hafa stýrimann. Ég held, að það sé óþarfi að ganga inn á þessa hækkun. Ég held, að það sé nóg, eins og frv. gerir ráð fyrir, að slaka til um þá báta, sem eru 30 tonn eða minni, og ég býst ekki við. að meiri hl. n. fylgi þessari brtt. Hv. þm. Ísaf. er hér ekki viðstaddur. Þess vegna vil ég ekki fara út í hans nál., sem nú kemur fram eftir dúk og disk. eins og ég hefði gert, ef hann hefði verið viðstaddur. Hann ber hér fram rökst. dagskrá um það. að ríkisstj. láti sérfróða menn frá samtökum sjómanna og útgerðarmanna endurskoða l. um atvinnu við siglingar sem fyrst, og leggi niðurstöður þeirrar endurskoðunar fyrir næsta Alþ: - Ég er í sjálfu sér ekkert mótfallinn þessari ályktun. en ég vil ekki láta nota hana sem skálkaskjól fyrir því að tefja þetta frv., vegna þess að ég álít, að það sé ófrávíkjanleg nauðsyn, að það nái fram að ganga á þessu þingi. Hinsvegar er ég tilbúinn til þess að veita stuðning minn við till. um gagngerða endurskoðun á l. um atvinnu við siglingar í heild sinni fyrir næsta þing, svo að hægt sé að samræma þau sem bezt. En ég vil aðeins geta þess, þó að fim. rökst. dagskrárinnar sé ekki viðstaddur, að mér finnst það benda til hálfgerðrar andstöðu við frv., að hann skuli telja það nauðsynlegt að láta fara fram endurskoðun á l. Hv. 5. landsk. talaði hér allmikið um frv. við 2. umr. málsins og kvartaði undan því, að við flm. hefðum ekki fært fram rök fyrir máli okkar. Ég vil benda hv. þm. á það, að ég flutti rökstudda framsöguræðu um þetta mál á fyrra þinginn 1937, sem sýnir okkar afstöðu; sama mun hv. aðalflm. frv. hafa gert á þessu þingi - ég hefi að vísu ekki athugað ræðupartinn frammi -, og loks eru í grg. færðar fram ástæðurnar fyrir frv. Mér þykir það mjög leiðinlegt, að bæði þessi hv. þm. og eins hv. þm. Ísaf. í nál. á þskj. 316 skuli koma með svo alvarlegar ásakanir í garð okkar flm. frv., að við viljum draga úr örygginu á sjónum með því að bera fram till. um mjög hóflega fækkun, sem ekki fer niður í það, sem var áður en 1. 1936 voru sett. - Það er alveg rétt, að l. 1936, um atvinnu við siglingar, voru undirbúin af milliþn., og ég efast ekki um, að þeir menn, sem í henni voru, hafi viljað vinna sitt verk vel og að það hafi verið sannfæring þeirra, að það hafi verið rétt, sem þeir gerðu. En hitt er víst að frv. fór í gegnum hv. Alþ. án þess að það væri athugað af hv. alþm.; það var eins og menn tækju því algerlega sofandi, og raddir, sem komið hafa fram út af því, hversu erfið þessi l. væru í framkvæmdinni, hafa eðlilega komið eftir að f. átti að fara að framkvæma. Það eru því hrein öfugmæli, þegar það kemur fram í nál. minni hl. sjútvn., að þessar breyt., sem við viljum gera á l. um atvinnu við siglingar, verði til þess að gera l. óframkvæmanleg. L. eru einmitt óframkvæmanleg eins og þau eru nú, og það hefir sýnt sig meira að segja, að hæstv. fyrrv. atvmh. þurfti að setja bráðabirgðalög um undanþágu á l. til þess að hægt væri að lögskrá á skipin án þess að brjóta h Auk þess, sem ég hefi hér sagt, þá held ég, að það sé engum vafa undirorpið, að það muni ganga mjög erfiðlega að fullnægja ákvæðum 1. að því er snertir smærri fiskiflotann. Það kom fram í ræðu hv. 3. landsk. við 2. umr. málsins, að sérstök nauðsyn væri á því, að vel væri búið um öryggi skipanna, vegna þess hve siglingar væru hættulegar hér við land. Ég skal ekki neita þessu, en ég get fullvissað þennan hv. þm. um það, að mér er engu síður umhugað, að fullt öryggi sé á skipum landsmanna, og ég vil frábiðja mér algerlega, að þm. leyfi sér hér í þd. að fara með slíkar röksemdir á hendur þm. eins og þær, að halda því fram, að þeir vilji vinna að því, að mannfallið á sjónum haldi áfram. Ég meina ekki þetta fyrst og fremst til hv. 5. landsk., heldur hv. þm. Ísaf., minni hl. n., út af ummælum hans í nál. sínu. Mér finnst það dálítið hart, að þessi maður, sem hefir starfað með mér í sjútvn. árum saman, skuli leyfa sér að koma með slíkar ásakanir í minn garð og meðflm. minna í n. Það hefir áður komið fyrir, að þessi hv. þm. hafi gefið út nál. hér á Alþ., sem við samnm. hans höfum þurft að skammast okkar fyrir. Ég man eftir því 1934, þegar ég var að reyna að bjarga honum fyrir skammir í nál., sem hann gaf út, um hv. þm. G.-K., með því að bera fram rökst. dagskrá hér í d. Þar var um að ræða mann, sem yfirleitt stendur í er erjum við þennan hv. þm., en ég bjóst ekki við, að hann myndi að tilefnislausu koma með slíkar ásakanir í minn garð og samnm. sinna í sjútvn. Það er rétt, að siglingar eru mjög hættulegar hér við land, en við verðum að gæta að því, að ef við tökum togarana t. d., þá eru miklu fleiri erlendir en íslenzkir togarar, sem fiska hér við land. Og hvernig stendur á því, að þessar erlendu þjóðir, sem hafa miklu betri aðstöðu en við. skuli ekki gera eins háar kröfur eins og við til rittindamanna á skipum hér við land, og láta sér næg,ja það, sem var eftir eldri l. hér á landi, og jafnvel minna? Hvernig stendur á því? Aðstöðumunurinn milli botnvörpuskipanna íslenzku og botnvörpuskipa stórþjóðanna, Þjóðverja og Englendinga, er sá, að hér verða útgerðarmenn að greiða 71/2–8% vexti af því fé, sem þeir þurfa til útgerðarinnar, hinir 2–3%. Við verðum að sæta innflutningsgjaldi á ísfiski til Englands. Við þurfum að sætta okkur við kvóta á fiskinnflutningi til Englands og Þýzkalands. Við höfum að öllu leyfi dýrari útgerð, og samt verður uppi fótur og fit, ef á að reyna að lagfæra lagaákvæði, þar sem gerðar hafa verið strangari kröfur til okkar skipa en skipa annara þjóða, sem hafa þó miklu betri aðstöðu en við. Að lokum vil ég benda á það, að hér er aðeins um það að ræða, að setja lagaákvæði um, hvað löggjafinn álítur nauðsynlegt að heimta af útgerðinni, hvað hún hafi af réttindamönnum á skipunum, en þar með er ekki sagt, að vátryggingarfélögin geti ekki krafizt þess, að fleiri réttindamenn séu á skipunum, ef þau álíta, að öryggi skipanna sé að einhverju leyti ekki nægilega vel borgið. En hvernig stendur á því, að vátryggingarfélögin hafa ekki gert það? Þau hljóta að hugsa um sinn hag eins og við viljum hugsa um öryggi sjómannanna sjálfra, en það er bara vegna þess, að þau álíta, að við Íslendingar höfum það góða og duglega sjómannastétt, að það þurfi ekki að fara að hrúga upp neinum umfram-réttindamönnum hjá okkur. Mér finnst ekkert óeðlilegt, að stéttarfélög stýrimanna og vélstjóra mæli á móti þessu frv., úr því að Alþ. á annað borð einu sinni gekk inn á að gera svo strangar kröfur til réttindamanna á skipunum elns og gerðar hafa verið. Það eru bara venjuleg fyrirbrigði, að samtök þeirra, sem hafa hagsmuna að gæta, standi á móti því, sem þeir telja vera á móti hagsmunum sínum; en ég álít, að með þessu frv. sé fyrst og fremst farið svo hóflega í sakirnar, að mjög litlu muni yfirleitt fyrir stéttina, og í öðru lagi verður fyrst og fremst að hugsa um það, að þó að þessir umframmenn, sem samkv. 1. hafa verið settir á skipin, séu ekki neinar drápsklyfjar, þá dregur um hvern eyrinn fyrir útgerðina, eins og hún er aðþrengd nú á tímum, og það er engin ástæða fyrir okkur Íslendinga að gera okkur eitthvað meiri menn en aðrar þjóðir með því að tildra of mannmörgum mannskap á skipin. Ég vil geta þess viðvíkjandi 1. gr. frv., um undanþágu fyrir báta, 30 smálesta og þar undir, að ég hefi fengið heilmiklar umkvartanir úr mörgum verstöðvum landsins um, að það væri ómögulegt að búa við l. eins og þau nú eru. Menn verði með þessu lagi að útiloka gamla og æfða fiskimenn og taka í þeirra stað nýja og óreynda menn, ef þeir á annað borð hafi getað fengið þá, sem í sumum tilfellum hafi ekki verið hægt. Ég álít sjálfsagt að samþ. frv. óbreytt að þessu sinni, en ég vil taka höndum saman hvort heldur við hv. þm. Ísaf. eða aðra um að láta fara fram allsherjarendurskoðun á þessari löggjöf allri fyrir næsta þing.

*Sigurður Kristjánsson: Ég get byrjað á því að endurtaka það, sem ég sagði við 2. umr. málsins, að þegar ég greiddi því atkv. árið 1936, að lög þessi um atvinnu við siglingar, sem nú er farið fram á að breyta, væru samþ., tók ég það fram í þessari hv. d., að ég væri sannfærður um, að þessi löggjöf væri ekki til frambúðar og ekki rétt undirbúin, þó að kunnáttumenn hafi fjallað um frv. Þetta stafar af því, að ekki höfðu verið kvaddir til þeir menn, sem ég tel, að þurfi að vinna að málinu, og það eru hagsmunaaðiljarnir og umboðsmenn þeirra. Og það stendur óbreytt enn, hversu oft, sem frv. koma fram til breyt. á þessum l., og hversu mörg l., sem kunna að verða samþ., að l. verða aldrei öðruvísi en ótrygg og á reiki á meðan ekki er gætt þess nauðsynlega undirbúnings, sem sé þess, að það sé orðin sætt í málinu um hagsmunaatriðin áður en Alþ. leggur síðustu hönd á. Það er af þessum ástæðum, sem ég kom með minar brtt. við frv., sem ég ætla, að geri aðeins bráðabirgðabreyt., sem er alveg nauðsynleg. Hinsvegar lýsti ég því yfir, að ef mínar brtt. yrðu samþ., myndi ég sjálfur og e. t. v. með öðrum, bera fram þáltill. um að fela ríkisstj. að láta endurskoða löggjöfina um atvinnu við siglingar fyrir næsta þing og kveðja þar til ekki aðeins kunnáttumenn, heldur og umboðsmenn þeirra aðilja, sem hafa hugsmuna að gæta í þessu máli. Nú tók ég þessar till. aftur við 2. umr. í þeim tilgangi og samkv. gefnu loforði um, að þær yrðu teknar fyrir til athugunar í sjútvn. milli umr. Mót von minni hefir ekkert orðið af þessu. N. hefir ekki gert þetta. Þess vegna var það í raun og veru alveg gagnslaust fyrir mig að fresta þessum till., nema ef svo skyldi vera, að hv. þm. leggi þá rækt við þetta mál og hafi þann skilning á því, að þeir hafi kynnt sér þær till., sem fyrir liggja. Ég vænti, að það komi í ljós við atkvgr. um málið, hvort hv. þm. séu svo vandir að verkum sínum, að þeir hafi gert þetta, en ég verð að lýsa því yfir, að ég hefi talað við menn bæði í þessari hv. þd. og eins áhugamenn um þetta mál utan þingsins, sem ekki hafa kynnt sér þær till., sem fyrir liggja um það. Um málið að öðru leyti vil ég segja þetta í sambandi við brtt. mínar. Það liggur fyrir rökstudd krafa frá útgerðarmönnum um nokkrar breyt. á l., en miklu færri en þær, sem felast í frv. - Það, sem útgerðarmenn telja alveg sérstaklega óþarft, en til mikillar íþyngingar í l. eins og þau nú eru, er skylda smábáta til að hafa sérstakan stýrimann og skyldan til að hafa 3. vélstjóra á togurunum, eða aðstoðarmann í vél, sem gerir það að verkum, að menn í vél verða að vera fimm. Þetta er bein mannafjölgun á togurunum, og þetta atriði út af fyrir sig varðar útgerðina útgjöldum, sem nema 5–6 þús. kr. á hvern togara á ári. Ég hefi nú talið, að það mætti vel bjargast við að gera þessar tvær breyt. á l. fram til næsta þings, og það er líka aðalatriðið í mínum till., að gera þessi tvö atriði að höfuðatriðum frv. Ég hefi borið þessar till. undir umboðsmenn bæði frá stýrimannafélagi Reykjavíkur og eins frá vélstjórafélaginu, og yfirleitt hefir mér fundizt, að þeir myndu vera mjög ásáttir eða mjög ánægðir með það eftir atvikum, að þessi leið yrði farin, að gera þessar breyt. til bráðabirgða og fá svo endurskoðun á l. Ég hefi einnig rætt þetta mál við ýmsa útgerðarmenn fiskiskipa, og mér skilst, að þeir geti einnig gert sig ánægða með þessa lausn málsins. Allir þeir menn, sem ég hefi rætt við, hafa verið mér sammála um það, að ekki verði til frambúðar gengið tryggilega frá þessu máli, nema því aðeins, að kvaddir séu til undirbúnings kunnáttumenn og einnig umboðsmenn þeirra, sem þarna hafa hagsmuna að gæta. Að ég hefi fellt niður úr frv. með mínum brtt. það að fækka stýrimönnunum á togurunum úr tveimur í einn, stafar af því, sem að nokkru leyti er fram tekið af öðrum, að á flestum togurum hafa undanfarið verið tveir stýrimenn, og það að fækka þeim niður í einn, myndi ekki hafa neina breyt. í för með sér. Þeir myndu verða tveir eftir sem áður; enda er það svo, að þetta er engin mannaaukning á skipunum, því að við það að hafa einum stýrimanninum færra, myndi verða einum hásetanum fleira, og kaupmunurinn er sáralítill. Hvað varðskipin snertir er ástæðan fyrir því, að ég í mínum brtt. legg til, að látið verði sitja við sama og nú er í l., sú, að ég hefi rætt þetta mál ekki aðeins nú, heldur og áður við þann mann, sem ég hygg, að muni bæði vera óvilhallastur í málinu og líka hafi mestu þekkingu. Það er fyrrv. skipherra, núv. forstöðumaður stýrimannaskólans. Hann hefir siglt mjög lengi á varðskipunum og hlýtur því að hafa mikla þekkingu á þessu máli; en hann er ekki lengur skipherra, og er því engin ástæða til að ætla að hann sé sérstaklega hlutdrægur í málinu af þeim sökum. - Hann telur, að það sé ekki hyggilegt né fært að breyta þeim ákvæðum l., sem snúa að varðskipunum, að nokkru verulegu ráði. Það er að sönnu svo, að varðskipið Þór er notað mikið til annara starfa en landhelgisgæzlu. Hann er við björgun, rannsóknir og ýms ferðalög, svo að það mætti kannske láta slíkar breyt. um fækkun yfirmanna, sem frv. gerir ráð fyrir, ná til hans; en þetta er alger undantekning, og ekki rétt að fara að sníða almenna löggjöf eftir slíkum hlutum, sem alls ekki eru hið almenna. Hv. frsm. sagði, að hann skyldi ekki, hvers vegna ég vildi feila það úr frv., að texti þessara I. yrði felldur inn í hin núgildandi l., þar sem það væri venjulegt og haganlegt. Þetta stafar af þeirri einföldu ástæðu, að ég geri ráð fyrir, að þetta verði ekkert annað en bráðabirgðabreyt. og að l. verði steypt upp þegar á næsta þingi, og þá hefir það enga þýðingu að fella slík bráðabirgðaákvæði inn í 1., sem maður gerir ráð fyrir, að samin verði upp að nýju. Annars væri þetta alveg sjálfsagt, og það er rétt fram tekið hjá hv. frsm., að það er bæði venjulegt og þægilegt, ef löggjöf á að standa til frambúðar óbreytt. Ég ætla svo ekki að orðlengja þetta frekar, en ég vil fullyrða það, að ef hv. þm. vilja ekki taka þetta mál af þeirri alvöru, að þeir ætlist til þess, að það verði þeim mönnum að gagni, sem við l. eiga að búa, þá geta þeir samþ. allskonar firrur; en ef slíkt verður gert, verður eilífur ófriður um þessa löggjöf. Ef menn ætla að fara að gera þeim mönnum til hæfis, sem lengst ganga í kröfum sínum um mannafjölda á skipunum, verður eilíf óánægja frá hendi þeirra, sem gera skipin út. Ef hinsvegar verður tekið það ráð, að breyta l. til sparnaðar á yfirmönnum eftir ýtrustu kröfum þeirra, sem lengst ganga í því efni, verður eilífur ófriður frá hendi þeirra, sem eiga að hafa atvinnu við siglingar. Þá fæst engin skynsamleg lausn á málinu. Ef menn vilja heldur hitt, að taka það ráð, sem líklegast er, ekki aðeins til þess að verða haganlegast fyrir þennan atvinnurekstur fjárhagslega, heldur líka til þess að sætta þá aðilja, sem þarna eiga hagsmuna að gæta, þá eiga þeir að samþ. minar brtt.; það eitt er af viti gert, og leggja síðan málið í hendur ríkisstj. til nýrrar endurskoðunar fyrir næsta þing.

*Pétur Ottesen: Það voru nokkur atriði, sem komu hér fram við 2. umr. þessa máls, sem höfðu gefið mér tilefni til andsvara, en þar sem hv. frsm. sjútvn., hv. þm. Barð., hefir komið inn á þessi atriði og gert þar svo rækilega hreint fyrir sínum dyrum og þeirra manna. sem eru honum sammála um það mál, sem hér liggur fyrir. þá þykir mér engin ástæða til að lengja umr. með því að bæta þar nokkru við. Ég álít sem sagt, að hann hafi fært þar fram svo gild og góð rök fyrir þessu máli, og þar með dreift þeirri þoku, sem reynt hefir verið að hjúpa utan um meginkjarna þessa máls hér í d., að þar við megi sitja. Út af þeirri breyt., sem ég flyt hér um að færa úr 30 og upp í 40 smálestir stærð þeirra báta, sem eiga að vera undanþegnir ákvæðum 1. um að hafa stýrimann, er það að segja, að ég get ekki séð, að það sé neinn munur á því, hvort þessir bátar eru 30 eða 40 smálestir, sem þannig er ástatt um, að þeir koma daglega úr róðri, og þess vegna sé ekki rétt að gera upp á milli manna, sem reka útgerð með slíkum hætti, að vera að leggja þyngri kvaðir á þá, sem hafa 40 smálesta báta, þar sem þeir sigla á sömu mið og koma daglega úr róðri. Ég vil í þessu sambandi benda á, að í því frv., sem hv. þm. Barð. hefir flutt um þetta efni, gerði hann ráð fyrir, að þessi undanþáguheimild ætti að ná til báta allt að 75 smálesta stærð. Ég fer svo ekki frekar út í þetta, en vil leggja áherzlu á það með hv. frsm. sjútvn., að það er nauðsynlegt, að þetta mál geti gengið áfram nú á þessu þingi og þar með greitt úr því öngþveiti, sem nú er komið í að því er þetta snertir, þar sem orðið hefir að grípa til þess hvorstveggja, að gefa út bráðabirgðalög að því er snertir línuveiðaskip, til þess að hægt væri að halda þeim úti á síldveiðum, og nú er partur vélbáta rekinn ólöglega, af því að ekki er hægt að samræma það við þau ákvæði, sem nú gilda um þetta efni. Þetta ástand er óþolandi, og mér virðist, að hér sé farin mjög skynsamleg leið til leiðréttingar á þessu með þeim till., sem fyrir liggja í þessu frv., og því má ekki slíta svo þingi, að málið verði ekki afgr. í svipuðu formi og það hefir nú.

* Frsm. minni hl. (Finnur Jónsson): Hv. þm. Barð. var dálítið heitur yfir því, að ég hefði sagt, að í þessu frv. væri verið að auka hina miklu lífshættu sjómanna með því að draga úr kröfum um sérfróða menn á skipunum. Ég vil spyrja hv. þm. Barð.: Álítur hann ekki, að sérkunnátta bæði í skipstjórn og vélgæzlu dragi úr þeirri slysahættu, sem sjómenn eiga nú almennt við að búa? Ég er alveg viss um, að hv. þm. svarar þessu játandi. Ef hann gerði það ekki, þá væri engin ástæða til að gera kröfur um, að menn lærðu skipstjórn eða vélgæzlu. Það, sem okkur þá greinir á um, er, hvort nægilega vel sé séð fyrir þessari sérkunnáttu um borð í skipunum með því frv., sem hér er flutt, og ég fullyrði og bendi þar til þeirrar reynslu, sem því miður er allt of algeng, að mjög sé hætt einu auganu á sjó. Það kemur því miður oft fyrir, að þeir, sem eru við stýrið, falla út, og það getur vitanlega hæglega komið fyrir, að vélamenn, sem vinna á þilfari, taki fyrir borð. Og ef svo er, þá er enginn maður eftir, sem kann til skipstjórnar, enginn t. d., sem hefir tekið stefnu frá landi; skipið lendir kannske í dimmviðri, og svo er enginn, sem kann til skipstjórnar, ef skipstjóri er farinn fyrir borð. Mundi þeim þá ekki hætt, sem eftir eru í skipinu? Sama verður, ef eitthvað kemur fyrir vélamanninn, ef enginn kann að stjórna vélinni nema þessi eini, mundi þá ekki hætta á, að orðið gæti slys? Ég þarf í raun og veru ekki að rökstyðja þetta frekar. Þetta skilja allir, sem einhverntíma hafa komið nálægt sjómennsku, og ég veit, að með sjálfum sér skilur hv. þm. Barð. þetta, af því að ég held, að hann hafi snasað svo mikið í sjómennsku, að hann viti, að sérþekking er einhvers virði, og hann víti, að það er mjög hætt við því, að skipið farist, ef skipstjóri eða vélamaður forfallast og enginn er á skipinu, sem getur komið í skarðið. Það er því á engan hátt ofmælt í nál., sem gefið hefir verið út, að vel gæti svo farið, að frv., sem hv. þm. Barð. er meðflm. að, geti aukið mikið á lífshættu sjómanna með því að draga úr þeim kröfum, sem nú gilda um sérfróða skipstjórnendur og vélamenn. Það er vitanlega hægt að segja, að útgerðinni sé svo mikið íþyngt með þessu, að hún hafi ekki ráð á að kosta alla þessa sérfræðikunnáttu, og býst ég við, að hv. þm. Barð. meini það með þessu frv. En þá ber að athuga, hvort þessi kostnaður sé í raun og veru svo mikill, að verjandi sé að auka á lífshættu fyrir sjómenn með því að afnema ákvæðin um sérfræðikunnáttuna. Það hefir verið upplýst hér í d. hvað eftir annað, að kostnaðurinn við að hafa 2 vélamenn mun vera um 25 kr. á mánuði eða 75 kr. yfir vertíðina aukalega. 2. vélamaður vinnur sem hásetar, svo að kostnaðurinn við þessa tryggingu, sem það er fyrir skipið að hafa 2 vélamenn, er ekki meira en þetta, 75 kr. yfir vertíðina. Um vélamenn á landróðrabátum er það upplýst, að þeir hafa sem næst 1/4 hlutar á saltfisksvertíðinni, og það er ekki öllu meiri kostnaður en með vélamenn, og ég þekki ekki þá útgerð, sem það ætti ekki að borga sig fyrir að hafa þetta öryggi heldur en að afnema það öryggi, sem í því felst, bæði fyrir háseta og skip, að hafa stýrimenn og vélamenn á landróðrabátum 15–30 tonn að stærð. Það er langur vegur frá því, að í nál. mínu felist nokkur aðdróttun til hv. þm. Barð. um það, að honum sé umhugað að auka á sjódrukknanir hér við land, en ég kemst ekki hjá að benda á, að frv. fer í þá átt að minnka öryggið og getur vel orðið til þess að auka á sjóslys, þó að vitanlega sé ekki tilgangur hv. þm. Barð., að svo verði. Ég benti á það við 2. umr. þessa máls, að það, að breyta síðustu gr. l. um atvinnu við siglingar, ruglaði alveg samræminu í l. og gerði þau að nokkru leyti óframkvæmanleg. Mér hefir í rauninni verið óskiljanlegt, að frv. væri fram komið eins og það er, ef hv. þm. Barð. hefði samið það, en nú er mér kunnugt, að svo er ekki. Hv. þm. Barð. er aðeins 2. flm. frv., einn af 3. Enginn af flm. frv. hefir samið það, heldur er það samið af utanþingsmönnum. Ef hv. þm. Barð., sem er viðurkenndur fyrir að vera mjög glöggur lögfræðingur, hefði samið það, þá er ég viss um, að hann hefði jafnframt tekið til athugunar önnur atriði l. um atvinnu við siglingar, sem þarf að breyta samhliða því, sem þessar breyt. gengju fram. Í l. um atvinnu við siglingar er tekið fram í 6. gr., að til þess að geta öðlazt réttindi til að vera skipstjóri á fiskiskipi 15-75 rúmlestir, þurfi m. a. að hafa verið stýrimaður á skipi yfir 12 rúmlestir í 12 mánuði. M. ö. o., það er alveg nauðsynlegt að láta vera stýrimenn á skipum 15–30 smálestir að stærð, m. a. til þess að geta öðlazt á skipin löglega skipstjóra, nema gert sé ráð fyrir því, að þeir, sem hafa verið stýrimenn á skipum yfir 30 rúmlestir, fari að sækjast eftir að vera skipstjórar á landróðrarbátum. Þeir, sem hafa einhverja þekkingu á, við hvaða kjör þessir menn búa, vita, að mjög ólíklegt er, að hægt sé að fá þá menn, sem hafa verið stýrimenn á stórum bátum, til að taka að sér skipstjórn á smábátum. Með þessu lagafrv. er því verið að loka fyrir, að menn geti öðlazt lögleg skipstjórnarréttindi á bátum, 15–30 rúmlestir. Sama máli gegnir um vélamenn. Til þess að geta öðlazt vélstjóraskírteini og verið lögum samkvæmt vélamenn á bátum, sem hafa 50–100 hestafla vél, verða menn m. a. að hafa verið undirvélstjórar í 12 mán. Þarna gegnir því alveg sama máli. Með frv. er verið að loka fyrir, að menn geti öðlazt 1. vélstjóraréttindi á þessum skipum. Og þegar búið er að loka fyrir, að menn geti öðlazt skipstjóraréttindi og vélstjóraréttindi samkv. l., þá liggur næst fyrir, að þeir, sem eru sama sinnis og hv. flm. þessa frv., þeir, sem ekki vilja halda áfram að gera auknar kröfur til þekkingar sjómanna, þeir komi til Alþingis og segi: Það vantar menn, sem hafa réttindi til að vera skipstjórar á bátum, sem eru 15–30 smálestir, og það vantar menn, sem hafa réttindi til að vera 1. vélamenn á bátum, sem hafa 50–100 hestafla vél; það verður því að veita undanþágu. - M. ö. o., þó að í frv. sé ekki beinlínis gert ráð fyrir að minnka kröfur til þekkingar sjómanna, þá stefnir frv. beinlínis að því. Ég vil skora á hv. þm. Barð. að færa einhver rök fyrir því gagnstæða. Það hefir verið sagt, að það vantaði menn til að taka að sér þessar stöður á skipunum. Eina kvörtunin, sem stj. hefir borizt upp á síðkastið. hefir verið um, að það vantaði 2. vélstjóra á Akranesi. Það var ekki farið út í að veita undanþágur frá l., heldur var farin sú leið, sem réttari var og hagkvæmari, að setja upp 6 vikna námskeið fyrir vélamenn á Akranesi. Síðan hafa ekki borizt kvartanir um, að vantaði menn til að taka að sér þessar stöður. Slík námskeið hafa verið haldin víðsvegar um land, þegar kvartanir hafa komið um, að menn vantaði til að taka að sér sérkunnáttustöður á skipum. Þau taka ekki nema 6 vikur, og sú þátttaka, sem hefir verið í þeim undanfarin ár, sýnir betur en nokkuð annað, að sjómenn hafa vilja og getu til að afla sér þeirrar þekkingar, sem krafizt er í 1. um atvinnu við siglingar. Ég vil krefjast þess af hv. þm. Barð., sem að vísu hefir ekki samið þetta frv. og getur því haft sér það til afsökunar að nokkru leyti, en er þó einn af flm. frv. og hefir tekið sér fyrir hendur að mæla mjög fyrir því hér í d., að hann sýni fram á með órækum rökum, að þótt þessi breyt. öðlist gildi, verði hægt að fá nægilega marga menn til að vera skipstjórar á skipum 15–30 smálestir og nægilega marga menn í 1. vélstjórastöðu á þessi skip jafnhliða því, sem loku er fyrir það skotið með þessari löggjöf, að teknir séu 2. vélamenn og stýrimenn, svo að þeir geti öðlazt þessi réttindi. Það hefir verið annað frv. á ferðinni frá Framsfl. hér í d. Það er frv., sem opnar fyrir mönnum möguleika til þess að geta komizt að iðnaðarnámi, og ég skal viðurkenna, að ef búið er að loka mörgum iðugreinum, þá er sjáanlega bætt úr þessu, því að það er meiningarlaust að loka iðngreinum fyrir mönnum, svo að ekki séu til nægir kunnáttumenn til þess að stunda hinar einstöku iðngreinar. En svo undarlega vill til, að þetta frv., sem líka er borið fram af framsóknarmönnum, er í beinni mótsögn við frv. þeirra um iðnaðarnám, sem opnar möguleika til þess að stunda iðnaðarnám, en þetta frv. reynir að loka fyrir mönnum möguleikunum til þess að geta fengið full réttindi og dregur úr því, að menn læri siglingafræði og eins mótorvélfræði. Sama gildir í rauninni um að fækka vélstjórum á eimskipum. Það er fækkað neðan frá, og í l. um atvinnu við siglingar, sem hér er verið að ræða um breyt. á, er það einmitt skilyrði fyrir því, að menn geti fengið full réttindi til þess að stjórna vél, að þeir hafi stundað vélgæzlu og verið aðstoðarvélgæzlumenn vissan tíma. Með því að fækka þeim mönnum, sem eru í slíkum stöðum, er lokað fyrir mönnum möguleikum til þess að öðlast full réttindi til þessara starfa, að ég svo ekki tali um varðskip ríkisins. Mér var sagt í gær, að það væri verið að sýkna 3 togara, sem varðskipin höfðu tekið og sagt, að þeir hefðu verið í landhelgi, og ástæðan fyrir þeirri sýknun hefðu verið ónógar mælingar; það hefði ekki verið nema einn maður, sem hefði verið fær um að hafa þessar mælingar með höndum, og það mun hafa verið af því, að annaðhvort mun skipstjóri ekki hafa kvatt til þá aðra siglingafróða menn, sem verið hafa á skipinu, eða þeir hafa verið öðrum störfum að sinna. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, fer fram á að fækka enn möguleikunum til að hægt sé að hafa réttar mælingar á varðskipunum. Virðast slíkar till. koma úr hörðustu átt, þegar þær eru bornar fram af mönnum, sem vilja, að landhelgin sé í sæmilegu lagi, því að slíkar till. geta orðið til þess, að mælingar á varðskipunum verði ekki það traustar, að hægt verði að byggja á þeim sektardóma. Það kom einhverntíma fyrir úti í Faraflóa, að skorur voru settar í borðstokkinn á varðbátnum. Það lítur út fyrir, að hv. þm. Barð. og hv. meðflm. hans að þessu frv. vilji taka upp slíka skorumiðun í borðstokkana á varðskipunum, í staðinn fyrir að hafa nógu marga siglingafróða menn um borð í skipunum, til þess að kærur varðskipanna geti orðið á nægum rökum byggðar. Hv. þm. Borgf. þarf ég engu að svara. Hans skólahald er orðið svo vel kunnugt um allt land, því að hann hefir í mörg ár haft barnaskólann í hjáleigum í túninu hjá sér, ofnlausum og salernislausum og fært skólann til milli hjáleiganna, eftir því sem þökin hafa fallið þar inn. Ég geri ráð fyrir, að ef hann mætti ráða, þá mundi hann veita sjómönnunum samskonar aðbúnað og gera samskonar kröfur til, að þeir gætu fullkomnað sig í sinni grein. Ég vil svo að lokum segja, að þó að ég sé að ýmsu leyti á móti till. hv. 6. þm. Reykv., eftir að búið er að fella þá rökst. dagskrá, sem hér hefir verið flutt, þá ganga þær samt skemmra í skaðsemdaráttina, og tel ég því réttara, að þær nái samþykki en frv. eins og það liggur fyrir.

*Ísleifur Högnason: Ég get lýst mig samþykkan þeirri rökst. dagskrá, sem hv. þm. Ísaf. hefir borið hér fram, því að ég álit, að málið sé til skaðsemdar, eins og ég hefi áður tekið fram. Þeir, sem látið hafa uppi álit sitt á þessu frv., en það er Eimskipafélag Íslands og félag íslenzkra botnvörpuskipa, - eigendur þessara skipa spara sér eitthvert mannahald gegnum frv. og hefir ekki verið rökstutt á annan hátt af þeim. Hinsvegar hefir komið fram álit sérfræðinga á sviði siglinga- og vélfræði, sem þetta mál skiptir mestu, og það er einróma álit þeirra, að frv. sé til skaða. Ég hefi hér í höndum nál. n., sem kosin var af stýrimanna- og skipstjórafélagi Reykjavíkur, og með leyfi hæstv. forseta ætla ég að lesa einstaka kafla upp úr því, sem sýna greinilega hvaða álit menn, sem hafa vit á þessum málum, hafa á þessu frv. Í nál. segir svo m. a.: „Í 1. gr. a-lið frv. er gert ráð fyrir, að eigi verði nema einn stýrimaður á fiskiskipum að 500 rúmlestum, en það er á allflestum botnvörpuskipum, einmitt þeim skipum, sem hafa stærsta áhöfn og sigla oftast í mestum skipaþrengslum. Í grg. eru 3 þjóðir teknar til samanburðar, er oss finnst ekki geta komið til greina, en það eru Svíar, Norðmenn og Danir. því að fiskiskip þeirra sömu tegundar eru vart svo stór sem hér tíðkast, enda þess víst sárafá dæmi, að þau séu hér á veiðum á vetrum við hina ljóslitlu, illviðrasömu og ómældu íslenzku strönd. Hinsvegar má að nokkru leyti miða við Englendinga og Þjóðverja, þar sem þeirra skip eru af sömu stærð og tegund og eru hér að veiðum allt árið. Hvað hina fyrrnefndu snertir, þá munu þeir ekki hafa nema einn stýrimann á botnvörpuskipum, en þar er bátsmanni gert að skyldu að læra undirstöðuatriði siglingafræðinnar, svo sem siglingareglur, þekkingu vitakerfa og aðrar nauðsynjar, er við koma starfi hans, svo hann geti verið vökuformaður í skiptum við stýrimann. Nám þetta tekur að vísu ekki langan tíma, þar sem nýtízku skólar og áhöld eru fyrir hendi. Um Þjóðverja er það að segja, að þeir hafa 2 stýrimenn á öllum fiskiskipum, sem sigla norður fyrir 61. breiddargráðu. Hið sama má segja um bráðar þessar þjóðir, að á skipum þeirra er bæði minni áhöfn og afli en á íslenzkum skipum, enda ekki ætlazt til, að fiskimenn þeirra afli lífsviðurværis handa 75–80% af þjóð sinni. Ennfremur eru 2 aðrar þjóðir, er mætti taka til samanburðar, þ. e. Frakkar og Spánverjar. Þeir senda hingað skip til fiskjar, sem bæði eru undir og yfir 500 rúmlestum. Á frönsku botnvörpungunum eru ætíð 2 stýrimenn og stundum 3, og á spönskum alltaf 3, og má vel vera, að höfundur frv. hafi haft þá síðarnefndu í huga, er hann hugðist spara með fækkun yfirmanna á íslenzkum botnvörpungum, því að stýrimennirnir þar vinna ekki önnur störf en þau, er lúta að siglingu skipsins. Sé nú gerður samanburður á skipströndum þessara þjóða hér við land, verður niðurstaðan sú, að Englendingar hafa ýkjulaust helmingi fleiri en hinar þjóðirnar til samans, og á árunum 1896–1926 nam verðmæti þeirra skipa, sem fórust frá Hull einni, um 7 millj. kr. Hér virðist því mega draga þá ályktun, að þetta stafi af því, að á skipum Englendinga séu of fáir siglingafróðir yfirmenn. Þá er rétt að líta nokkuð á sparnaðarhlið þessa máls, og er þá fyrst að athuga, að sá maður, sem hér um ræðir, þ. e. 2. stýrimaður á íslenzku botnvörpuskipi, hefir hingað til haft sama kaup og netamaður og gengur að öllum störfum jafnt þeim, auk þess sem hann er vökuformaður, þegar ekki er verið að veiðum, og stendur hann þá allajafna heimingi lengur en hver háseti. Þótt kaup 2. stýrimanns hækkaði samkvæmt fyllstu kröfum, er gerðar kunna að vera í náinni framtíð, yrði það þó aldrei meira en 230–300 kr. á skip, miðað við 8 mánaða úthaldstíma.“ Ég sé ekki annað en að þessi umsögn sé alveg rétt, og ef samþykkt þessara l. færi í bág við þessa grg., þá færi hún í bág við önnur gildandi l., og eins og nál. segir, er öryggi skipshafnarinnar stefnt í voða með þessu, með því að fækka siglingafróðum mönnum um borð. Ég vil nú beina þeirri fyrirspurn til hv. þdm., hvort fremur beri að taka tillit til krafna útgerðarmanna eða sjómanna, hvorir eigi meira í hættunni, fjölskyldur sjómanna eða útgerðarmannanna, sem sitja í landi. Það liggur í augum uppi, að áhættan fyrir sjómanninn er meiri, og ef þetta frv. verður að l., þá er þar með mikið dregið úr öryggi skipa, og þessum l. verður að breyta innan tíðar aftur, ef sjómannasamtökin sjá þá ekki um, að lögunum verði ekki fylgt fram. Í þessu frv. er gert ráð fyrir, að tala siglingafróðra manna sé færð niður í það sama og er hjá Englendingum. Í nál., sem ég las upp úr, segir, að sparnaðurinn við þessa ráðstöfun muni verða 250–300 kr. á skip, miðað við 8 mánaða úthaldstíma. Ef það er meiningin hjá hv. flm. að bjarga sjávarútveginum með þessum ráðstöfunum, þá sér hver maður, að hér er byrjað á öfugum enda. Ef þingið vildi gera eitthvað til þess að létta á sjávarútveginum, þá verður að fara aðra leið, því það er að byrja á öfugum enda að minnka mannahald á skipunum. Það réttir ekki við hag útgerðarinnar. Það, sem gera þarf, er að endurnýja fiskveiðiflotann með nýtízku sniði, en ekki að gefa útgerðarmönnum stöðugt eftir hvað snertir þessi gömlu veiðitæki til þess að fleyta þeim eftir eitt og eitt ár, sem sýnilega hlýtur að síðustu að leiða til þess, að útgerðin getur ekki haldið áfram að starfa. Ég hefi átt tal við einn af starfsmönnum ríkisskipa, og hann hefir skýrt mér frá því - og hann ætti að vita þetta, þar sem skipaútgerð ríkisins hefir bæði haft með útgerð dieselmótorskips og eins þeirra skipa, sem brenna kolum, að gera -, að með jafnmiklum mílnafjölda á ári væri eyðsla kolaskips 147 þús. kr. í kol í staðinn fyrir 50 þús. kr. á vélskipi, sem hefir dieselmótor og rekið er með olíu. Þetta er ein af undirrótunum til ófarnaðar útgerðarinnar, og hv. þm. verða að athuga það, að það verður að gera eitthvað róttækt til þess að komast fyrir þau mein, sem þjá útgerðina. Það verður að fara aðra leið í þeim efnum heldur en að narta í öryggi sjómannastéttarinnar og lífsskilyrði hennar.

*Einar Olgeirsson: Ég sé ekki ástæðu til að fara að endurtaka það, sem ég hefi áður sagt í sambandi við þetta mál við 2. umr. En það finnst mér rétt að komi fram skýrt, að auk allra þeirra mótmæla, sem lágu fyrir við 2. umr. frá öllum fagfélögunum, Stýrimannafélaginu, Skipstjórafélaginu og Vélstjórafélaginu, þá hafa nú, eins og hv. þm. Harð. hefir upplýst, einnig komið fram mótmæli frá Sjómannafélagi Reykjavíkur. Það er því þannig, að allir aðiljar, sem hlut eiga að máli og eiga við þessi l. að búa og eiga hagsmuni sína undir þeim, eru eindregið á móti þessu frv. Alþ. gerir sér það vonandi ljóst í sambandi við þetta, að það er að taka á sig allmikla ábyrgð með því að ætla sér að setja l., sem eru þvert á móti þeirra tillögum, sem bezta þekkingu hafa á þessum málum. Ég benti á það við umr., að hvað sparnaðarhliðina snertir, þá mætti með smávægilegri breyt. hjá hverju einasta útgerðarfélagi spara miklu meira í landi heldur en sá sparnaður nemur, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Sparnaðurinn getur því ekki verið höfuðatriðið í þessu sambandi, fyrir utan spursmálið um sjálf mannslífin. Það hefir áður, í sambandi við annað mál, verið rætt nokkuð mikið um öryggi manna á sjónum. Það hefir verið gert í sambandi við vitamálin og till., sem fram hafa komið í sambandi við þau, það er hér verið að tala um sparnað. En þegar verið er að leggja vitagjöldin á og þau eru höfð helmingi hærri heldur en það, sem notað er til vitanna, þá er ekki verið að tala um sparnað fyrir útgerðina. Ríkið leggur nú vitagjöldin á næstum því eins og hvern annan skatt, og þyngir þetta sérstaklega á útgerðinni, en flestum hefir fundizt það goðgá, ef farið er fram á að nota alla peningana, sem fást í vitagjöld, til að byggja vita fyrir og gera þá vel úr garði. Till. okkar við 2. umr. fjárl. um það, að allt vitagjaldið væri notað til að skapa meira öryggi á sjónum, var kolfelld. Þetta er þess vegna alveg óskiljanleg sparnaðarhugmynd gagnvart útgerðinni. Það er talið ágætt, ef ríkið getur skattlagt hana, og það jafnvel mjög ranglátlega, eins og gert er í sambandi við vitagjöldin, en hinsvegar ef hægt er að spara gagnvart mannskapnum á togurunum eða öðrum fiskiskipum, þó það stofni lífi þeirra og atvinnu í hættu, þá er sjálfsagt að spara. Ég vil vekja eftirtekt á því, að þetta er nokkuð einkennileg hugmynd. Það er nú búið að ræða svo mikið um þetta mál, að ég býst ekki við, að það takist með fleiri röksemdum en fram hafa komið að hafa áhrif á það, hvernig atkvgr. fer, enda verður maður að vona, eftir þær ýtarlegu umr., sem hér hafa farið fram, að flestum hv. þm. sé ljóst, hvað þeir eru að greiða atkv. um. Það liggur hér fyrir rökstudd dagskrá frá hv. þm. Ísaf. Ég mun greiða atkv. með henni, því það er bezt að fá frv. burt úr þinginu og fá þetta mál rannsakað í samráði við þá, sem bezt vit hafa á þessu. Þá liggja fyrir brtt. frá hv. 6. þm. Reykv. Ég er að vísu á móti till., sérstaklega 1. brtt., en hinsvegar er því ekki að neita, að hún fer þó skemmra heldur en þær till., sem fyrir liggja í hinu upprunalega frv. Ég vil þess vegna bera fram brtt. í þá átt, að 1. og 3. gr. í þessu frv. falli burt. Ef þessi brtt. mín um að fella þessar gr. burt verður felld, þá mun ég greiða atkv. með brtt. hv. 6. þm. Reykv., til þess að fyrirbyggja það, að gert verði meira tjón með frv. heldur en gert er með þeim. Ég vil þó taka það fram, að ég er á móti þeim, en það er einungis vegna þess, að útlit er fyrir, eftir styrkleikahlutföllunum í þinginu, að það eigi að knýja þetta frv. fram, brátt fyrir öll mótmæli og þrátt fyrir alla skynsemi, að ég geri þetta, því maður verður að gera það, sem hægt er, til þess að draga úr því tjóni, sem af þessu leiðir. Ég vil svo leyfa mér að leggja till. mína fram.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifleg brtt. frá hv. 5. þm. Reykv., sem hann nú hefir lést, um að fella í burtu 1. og 3. gr. frv. Þessi till. er of seint fram komin og þar að auki skrifleg, og þarf því tvennskonar afbrigði.

* Frsm. meiri hl. (Bergur Jónsson): Herra forseti! Ég get verið stuttorður. Ég hefi gert grein fyrir okkar afstöðu í þessu máli. og eins og hv. 5. þm. Reykv. tók fram, þá er málið svo þrautrætt, að menn ættu að vera búnir að átta sig á því. Ég gaf þær upplýsingar að gefnu tilefni frá hv. 5. þm. Reykv. fyrr í umr., að nokkrir úr stjórn Sjómannafélags Reykjavíkur hefðu komið á fund sjútvn. í morgun og rætt um þetta mál við n. En þar með er ekki sagt, að umsögn Sjómannafélagsins liggi fyrir um þetta mál. Við vorum búnir að biðja um hana fyrir langa löngu, en hún hefir aldrei komið, því það hefir enginn fundur verið haldinn í Sjómannafélagi Rvíkur um þetta mál. Ég vil upplýsa þennan hv. þm. um það, að hvernig sem það kann að vera stemmt í þessu máli, þá veit ég það með fullri vissu, að mikill hluti af almennum sjómönnnm og talsvert mikill hluti úr stýrimanna- og vélstjórastétt er sammála þessu frv. Það er þess vegna þýðingarlaus spurning, sem hv. 5. þm. Reykv. kom með áðan um það, hvort heldur ætti að taka tillit til krafna sjómanna eða útgerðarmanna. Spurningin er um það, hvort menn vilji létta óþörfum kostnaði af útgerðinni eða ekki, og hvort menn álíti, að það út fyrir sig sé á nokkurn hátt hættulegt fyrir öryggi skipanna. Það er atriði, sem sjálfsagt er að athuga. Þess vegna vil ég, þó ég álíti sjálfsagt að koma þessu frv. fram, eins og nú standa sakir, af því að ég veit, að það er nauðsynlegt að gera það. fullkomlega taka undir það með hv. 6. þm. Reykv. og hv. þm. Ísaf., að það sé nauðsynlegt að endurskoða l. í heild sinni. Lögin frá 1936 hafa ekki verið í gildi nema á annað ár, svo það er ekki verið að gera breyt. nema frá ástandi, sem gilt hefir aðeins í stuttan tíma. Endurskoðun á l. getur að sjálfsögðu farið fram, þó þessi bráðabirgðabreyt. verði gerð, sérstaklega með það fyrir augum, að hún er nauðsynleg vegna útgerðar smábáta í verstöðvunum við suðvesturland, eins og hv. þm. Borgf. hefir margoft í umr. um þetta mál sýnt fram á. Hv. þm. Ísaf. var ekki við, þegar ég talaði í fyrra skiptið framan af og vissi því ekki, að ég tók undir tillögu hans um endurskoðun á l. En ég vil ekki gera það með því að samþ. rökst. dagskrána. heldur sjálfstætt. Hv. þm. sagðist krefjast svars af mér um það, hvernig menn gætu öðlazt réttindi til þess að vera skipstjórar og stýrimenn á skipum frá 15-30 smálestir. Ég vil benda hv. þm. á, að það mark er ekki til, því það er frá 15–75 rúmlestir í gr. og skilyrðin eru sett um það í 6. gr. Þessi skip, sem undanþegin eru samkv. 1. gr. frv. okkar, eru eingöngu bátar 30 tonna og minni, sem leggja daglega afla sinn á land. Þegar látar þessir eru notaðir á annan hátt, þá er skylt að fara eftir l. Ég tel líka engan vafa á því, að það myndi vera hægt fyrir duglega menn, sem væru að vinna sér inn þessi réttindi. að komast líka inn á þessa báta, ef þeir jafnframt geta verið liðgengir til fiskiveiða. Það, sem fyrst og fremst liggur til grundvallar fyrir ákvæðinn í 1. gr. um að undanþiggja báta, sem leggja afla sinn daglega á land, frá því að hafa stýrimann, er það, að í verstöðvunum hér við suðvesturland geta menn alls ekki uppfyllt þetta skilyrði. Það er útlit fyrir, að sumir menn verði að hætta við að gera báta sína út. ef þessu er ekki breytt. Ég skal játa það með hv. þm. Ísaf., eins og ég sagði áðan, að það væri mjög heppilegt að athuga fyrri gr. frv. í sambandi við síðari gr., um skilyrðin, sem sett eru framan af fyrir því, hvað menn þurfi langan siglingatíma og mikinn undirbúning til þess að fá réttindi, og svo hinsvegar. hvaða kröfur gera eigi til skipa. En þetta frv., sem hér liggur fyrir, fjallar eingöngu um það, hvaða kröfur gera eigi til skipa, og það er ekki hægt á þessu stigi málsins að rugla inn í þetta breyt. á ákvæðunum um hitt atriðið. Það verður að gera við gagngerða endurskoðun á allri löggjöfinni. Þá er sjálfsagt að samræma þetta eins vel og hægt er. En það, sem hv. þm. Ísaf. var að halda fram, að það væri ekki eins hægt, þrátt fyrir þessa breyt., að fá undirbúning til þess að ná réttindum eftir l., þá er alls ekki nein hæfa í slíkri skoðun hjá hv. þm. Hann minntist á einhvern nagla í varðbát og mark, sem gert hefði verið með honum, og sagði hann, að við vildum innleiða nýja skorureglu. Hann veit, að á þessum skipum eiga að vera siglingafróðir menn, því meira að segja á þeim bátum, sem undanþágan nær til. eiga að vera lærður skipstjóri og lærður vélamaður, svo það ætti að vera litil hætta á því, að þeir fari að skrifa eingöngu með nöglum. Annars er það einstakt tilfelli, eins og það eru líka, sem betur fer, fá tilfelli, þar sem tekur út af skipi. Það er sorglegt, þegar slíkt kemur fyrir, enda er það ekki mjög oft. En ef það er vegna þess, að skip eru stödd í vondum sjó, þá eru náttúrlega jafnmiklar líkur til, að þó að annar maður komi að stýrinu, þegar hinn hefir tekið út, þá taki hann líka út. Þetta eru náttúrlega ekki nein rök móti því, að það megi ekki hafa einn siglingafróðan mann við stýri eða við vél, heldur verði að hafa varamenn. Það er ekki meiri trygging fyrir því, vegna þess að alla mennina getur tekið út, ef þannig stendur á. Það er rétt, að hert hefir verið á l. um eftirlit með skipum og útbúnað skipa, og eins og reynt hefir verið ettir því sem hægt er, að bætt sé úr með veðurfregnirnir, svo þær geti verið sem traustastar og hægt að byggja á þeim. Hv. 5. þm. Reykv. minntist hér á sparnaðarhlið þessa frv. og vildi gera lítið úr henni. Ég hefi játað það áður, að þetta er ekki stórvægilegt sparnaðarmál fyrir fiskiflotann hér við land, en það er einn liður í því að reyna að spara á flotanum, og þegar það kemur með öðru, þá getur það gert sitt gagn. Hann minntist á vitamál og umr. hér í því sambandi. Ég vil benda honum á, að það er ekki sérstaklega til öryggis fyrir sjómannastéttina, þó ákveðið sé í l., að vitagjöldin renni árlega til vitabygginga, vegna þess, að þeir eru vitanlega reistir eftir þörfum og svo eftir möguleikum ríkisins til þess að byggja þá, og það geta komið fyrir ár, sem varið er meiru til þeirra en því, sem vitagjöldunum nemur. Það er því ekki þörf á því að binda það við upphæð vitagjaldanna. Ég sé svo ekki ástæðu til að lengja umr. um þetta. Ég vil aðeins minnast á eitt dæmi, þar sem hv. þm. Ísaf. gat um það, að nú nýverið hefði verið sýknað skip í hæstarétti, sem hefði verið kært af varðskipi, vegna þess að rangar mælingar hefðu verið gerðar, en hann tók það fram, að það hefði verið vegna þess, að skipstjórinn hefði ekki kallað til sín siglingafróða menn. Þetta skip sigldi með mannskap samkv. f. frá 1936. Ef þessar röngu mælingar eru því að kenna, að skipstjórinn kallaði ekki til sín siglingafróða menn, sem voru um borð, þá sé ég ekki, hvað það kemur þessu máli við.

* Frsm. minni hl. (Finnur Jónsson): Hv. þm. Barð. vildi halda því fram, að almennir sjómenn væru ekki á móti þessari lagabreyt. og vitnaði í því efni til einkaviðtala, sem einhverjir hefðu átt við hann. Ég get hinsvegar vilnað í það, að stjórn Sjómannafélags Reykjavíkur átti tal við sjútvn. í dag og þar komu fram mjög eindregin mótmæli, og það einmitt frá hálfu ólærðra sjómanna. Ég get líka bent á, að það hafa drifið að hvaðanæva, frá öllum stéttarfélögum sjómanna, mótmæli gegn þessu frv. Ég hefi áður talið upp mörg félög í Reykjavík, sem mótmælt hafa þessu frv. mjög eindregið, og til viðbótar við þau mótmæli hafa okkur í sjútvn. einmitt í dag borizt mjög kröftug mótmæli frá sjómannafélaginu á Akranesi. Hv. þm. Borgf. þykist tala fyrir munn sjómanna á Akranesi, þegar hann er að tala fyrir þessum breyt., en eftir þeim skrifum, sem hér liggja fyrir, þá er það öðru nær, því bæði vélamannadeildin, stýrimannadeildin og sjómannadeildin á Akranesi hafa mótmælt þessu mjög kröftuglega. Hv. þm. Borgf. fer hér alls ekki með rétt mál, ef hann þykist vera að flytja mál sjómanna á Akranesi. Hann er þar í fullri andstöðu við sjómenn á Akranesi, þegar hann er að berjast fyrir þessari breyt. á l. ásamt hv. þm. Barð. Mótmæli frá Akranesi eru sérstaklega byggð á því, að ef þetta frv. verði að l., þá sé hætt við, að mjög fáir menn eigi kost á því að vinna sig upp í skipstjórastöður, og þau benda einnig á það, að mjög fáir menn ættu þá líka kost á að vinna sig upp í fyrstu vélstjórastöður á þessum mótorbátum. Þetta eru sömu mótmælin og ég hefi hér verið með gegn frv. Ég hefi bent á, að samþykkt frv. myndi leiða af sér einskonar lokun fyrir sjómenn til þess að geta öðlazt skipstjóra- og fyrstu vélstjóraréttindi, og hefir því alls ekki verið mótmælt. Hv. þm. Barð., sem hefir verið að reyna að verja þennan óskapnað í frv., hefir í raun og veru alls ekki treyst sér til að fara inn á þetta atriði. Hann benti á, að það væru fleiri skip en þessi, sem hefðu 2. vélstjóra og stýrimann, en það er ekki nóg til að öðlast fyrstu vélstjóraréttindi eða skipstjóraréttindi á skipum frá 15–30 tonn. Til þess að öðlast þau verða menn að fara úr stöðum á stærri skipum. Mér er mjög vel kunnugt um það, að sjómenn fara mjög ógjarnan úr stöðum sínum á stærri skipum til að verða skipstjórar á smáskipum. Auk þess er í mörgum tilfellum um allt aðra atvinnu að ræða á smáskipum en á hinum stærri. Það er því alls eigi víst, að það fáist hæfir menn í þessar stöður, ef þeir eiga ekki kost á að fá æfingu við þann atvinnurekstur. Mér er kunnugt um það, að engar kvartanir hafa komið til stj. um, að skortur væri á mönnum til að vera vélstjórar á skipum og bátum, nema einhverntíma var kvartað yfir því, að vélstjóra vantaði á Akranesi, og þá var haldið þar námskeið fyrir vélstjóra, og eftir það hafa engar þessháttar kvartanir komið þaðan. Hv-. þm. Borgf. sendi hv. þm. Barð. svar. Aths. mín viðvíkjandi varðskipunum var á þá leið, að mjög athugavert væri að fækka siglingafróðum mönnum á þeim, vegna þess hve dómar þeirra hefðu staðizt illa, auk þess sem tveir siglingafróðir menn þurfa að vinna saman að hverri mælingu varðskipanna, og því slæmt, að það væru ekki hæfilega margir lærðir skipstjórar og lærðir vélstjórar um borð á varðskipunum. Hv. þm. Barð. sagðist játa, að í frv. fælist ekki stórvægilegur sparnaður fyrir sjávarútveginn. En því er þá verið að flytja það, úr því að það er ekki stórvægilegur sparnaður, sem getur leitt af því fyrir útgerðina? Það mun hafa í för með sér stórvægilega erfiðleika fyrir sjómenn. Í mínum augum vega hinir stórvægilegu erfiðleikar fyrir sjómenn meira heldur en þó að um stórvægilegan sparnað fyrir útgerðina hefði verið að ræða. En þegar sparnaðurinn getur ekki einu sinni gilt sem afsökun, hvaða ástæða er þá til að bera fram þetta frv.? Hver er þá tilgangurinn með flutningi frv., og hvað er unnið við að samþ. það?

*Jakob Möller: Ég greiddi atkv. með þessu frv. til 3. umr. og vænti þess, að n. athugaði málið frá öllum hliðum áður en það kæmi til umr. hér í d. Ég hefi ekki orðið þess var, að n. hafi gert þetta, og meðal annars, sem fyrir mér vakti, er það, að n. tæki til athugunar umsögn skipstjóra, stýrimanna og vélstjóra um þetta frv. Ég hefi gert grein fyrir því, að sumar þær breyt., sem þetta frv. fer fram á, eru mjög þýðingarlitlar eða þýðingarlausar til sparnaðar fyrir útgerðina. Virðist því, að hér mætti taka til greina að breyta frv. til frekara öryggis fyrir sjómennina en nú er. Þetta frv. er borið fram af Framsfl., og látið er í veðri vaka, að það sé gert til að koma til móts við kröfur og tilmæli útgerðarmanna um að létta kostnaði af útgerðinni vegna þeirra erfiðleika, sem hún á nú við að búa. Ég get ekki fallizt á, að þetta sé rétt aðferð til að koma til móts við kröfur útgerðarmanna, að stofna til sparnaðar á þann hátt, að dregið sé úr öryggi sjómanna á skipunum. Fyrst ber löggjafarvaldinu að létta af þeim gjöldum, sem útgerðin greiðir til ríkissjóðs og þvinga hana stórkostlega, áður en lagt er út í þær breyt., sem felast í þessu frv. Þær eru aðeins forsvaranlegar sem hreinasta neyðarúrræði, að létta þannig kostnaði af útgerðinni, en meðan ekki er tekið meira undir þær kröfur til ríkissjóðs um ívilnanir á gjöldum útgerðarinnar, get ég ekki gengið inn á að greiða atkv. með breyt. á siglingalögunum, þó að vísu megi rökstyðja það, að ýmsar af þessum breyt. geti staðizt, án þess að unnt sé að segja, að nokkur hætta sé á því, að öryggi skipanna sé stefnt í voða. En mér virðist, að frv. sé að sumu leyti þannig úr garði gert, að það dragi að óþörfu úr öryggi sjómannanna. Ég taldi rétt, að frv. væri athugað nánar en gert hefir verið, og réttast, að siglingalögin yrðu tekin til endurskoðunar fyrir næsta Alþ., en eins og nú standa sakir treysti ég mér ekki til að samþ. þetta frv.

* Frsm. minni hl. (Finnur Jónsson): Þessi mótmæli frá Akurnesingum, sem mér skildist á hv. þm. Borgf., að hann varla hafa verið trúaður í, eru talsvert vel rökstudd, eins og flest önnur þau mótmæli, sem hafa komið fram gegn þessari lagasetningu. Með leyfi hæstv. forseta skal ég lesa upp nokkrar lýsingar úr þeim. Þar segir svo: „Kjörum stýrimanna og aðstoðarvélamanna á Akranesi er nú þannig fyrir komið, að stýrimenn hafa fjórðung hásetahlutar fyrir starfa sinn sem stýrimenn og aðrir vélamenn fá 25 kr. um mánuðinn fyrir það að vera 2. vélstjórar.“ Um hlutarupphæðina er vitanlega aldrei hægt að segja fyrirfram, en kostnaður vegna vélamannanna er í hæsta lagi 125 kr. yfir vetrarvertíðina. Þeir bátar á Akranesi, sem þessi sparnaður komi til að verka á, eru eins og nú 17. Kostnaðurinn við stýrimennina mun líklega vera eitthvað svipaður. Það verða þá 250 kr. á 17 báta, sem sparast yfir vertíðina með þessu máli, en því fylgja stórum auknir örðugleikar fyrir sjómenn. Það er í fullu samræmi við þann svarta íhaldsanda, sem allt af ríkir hjá hv. þm. Borgf., að hann vildi spara 250 kr. yfir vertíðina á 17, báta, en auka mjög örðugleika sjómanna frá því, sem áður var. Enda segir í niðurlagi þess bréfs, eftir að búið er að rökstyðja þetta ýtarlega: „Af framansögðu lítum við svo á, að það sé hið mesta óráð, að Alþ. samþ. þær undanþágur frá gildandi l., sem hér um ræðir, og leyfum okkur því að mótmæla frv. sem hættulegu fyrir faglega uppbyggingu fiskimannastéttarinnar og skaðlega fyrir hagsmuni útgerðarinnar, þegar á framtíðina er litið.“ Ég hefi aldrei ætlað mér að hafa neina milligöngu í málum milli sjómanna á Akranesi og hv. þm. Borgf., þegar þessi hv. þm. fleiprar um, að ég hafi ekki bjargað við hag útgerðarinnar, þá hefi ég fulla ástæðu til þess að upplýsa þær rangfærslur, sem hann fór þar með. Ég skal ekkert segja um það, hvar ég væri bezt geymdur. Hv. þm. Borgf. sagði um daginn, að sá tími, sem ég var við stjórn síldarmálanna, hefði verið ólán fyrir sjómenn. Af því má marka, hvernig hann lítur á hag sjómannanna. Þau tvö ár, sem ég var í stjórn síldarverksmiðjanna, var hærra verð á síldarafurðum en nokkurn tíma áður. Það mun hv. þm. Borgf. hafa talið ólán fyrir sjómenn á Akranesi. Hann gætir dável hagsmuna sinna kjósenda, ef hann telur það hið mesta ólán fyrir þá að fá greitt hæsta verð fyrir bræðslusíld. Um afstöðu þessa hv. þm. til menningarmála þarf ég ekki að ræða, því að mönnum er ofurvel kunnugt um það af myndinni af kofa þeim, er notaður var fyrir skólahús og birtist í Alþbl. á síðastl. vori.

*Sigurður E. Hlíðar: Ég vil ekki þreyta þd. með langri ræðu, en þar sem ég er einn þeirra, sem mynda meiri hl. sjútvn., ætla ég að segja nokkur orð. Ég geri grein fyrir minni afstöðu, ekki þó þannig að skilja, að ég beri vantraust til hv. þm. Barð. hvað málsvörn hans snertir. Það að ég grip orðið stafar af því, að þeim örvum var beint til okkar, sem erum í meiri hl. n., að við stefndum öryggi sjómanna í voða. Að öðru leyti er ekki ástæða til að taka þær sérstaklega fram. N. er þríklofin í málinu: raunar vill hv. þm. Ísaf. afgreiða málið með rökst. dagskrá, þótt hann hafi 22. apríl verið uppæstur yfir því. að verið væri að gera breyt. á þessum l., vegna þess stutta tíma, sem þau hafa staðið. Þeir telja enga ástæðu til að gera breyt. á nýskapaðri lagasmið. Á hinu leytinu kemur fram rökstuðningur þeirra, sem benda á það, að þótt aðeins séu liðin 2 ár síðan þessi l. voru sett, sé samt nauðsynlegt að taka þau til endurskoðunar sem allra fyrst. Þetta tvennt er í algerðri mótsetningu. Það, sem aðallega hefir komið fram og andstæðingar frv. hafa hneykslazt á í áliti meiri hl. sjútvn., er það, að hér sé verið að draga úr öryggi sjómanna eða skipshafna. Hv. þm. Ísaf. hefir komið fram með minnihlutaálit á þskj. 316. Þar talar hann um, hve hatramt sé „að slíkar till. skuli vera bornar fram á Alþ., þegar litið er á hið ógurlega mannfall, sem sjósóknin hér við land veldur á ári hverju. Virðist það ganga glapræði næst, að Alþ. geri ráðstafanir, sem vel geta enn aukið á hina miklu lífshættu sjómanna, með því að draga úr kröfum þeim um sérfróða skipstjórnendur og vélamenn, sem nú eru gerðar.“ Með hverjum degi verða ennþá sterkari ákvæði notuð. Í þessu falli vil ég snúa máli mínu að því, sem kalla má barnalega einfeldni. Hvernig geta menn komið því heim, að þegar bátum er siglt frá Noregi til Íslands, skuli aðeins vera 3 fagmenn á þeim, en 4 þegar aðeins er farið stutt út fyrir Siglufjörð á síld eða þorskveiðar? Er verið að draga úr öryggi sjómanna, þótt fagmönnum sé fækkað úr 4 niður í 3, þegar farið er rétt út fyrir landsteinana, úr því að aðeins eru hafðir a fagmenn í ferðum milli landa? Það þýðir ekki fyrir hv. þm. Ísaf. að neita því. Það getur ekki verið nein þörf á því að hafa 8 yfirmenn á í eim Látum við síldveiðar, sem eru saman um nót. Það þarf að snara, og á því byggist þetta frv. Sparnaðarhlið þessa máls er talsvert mikið atriði. Í hvert sinn. sem talað er um sparnað, þykir hann sjálfsagður, en það má bara ekki spara á þessum og þessum lið. En hér er vissulega hægt að spara án þess að lenda í nokkurn voða. Fyrir 1936 hefði allt verið í beinum voða, ef marka mætti ummæli andmælendanna. Ég álít, að hér sé um svo mikinn sparnað að ræða, að vegna þess eigi málið að ganga fram.

*Haraldur Guðmundsson: Ég óttast það og hefi bent á það fyrr, að sá sparnaður, sem hér er um að ræða, geti orðið aurasparnaður, sem kosti margar krónur, því að tapist eitt mannslíf, verður það ekki metið til verðs. Öryggi skipa og þeirra verðmæta, sem þau flytja, verður stórum minna, ef þessum 1. er þannig breytt. Mér er alveg óskiljanlegt, að flm. þessa frv. ganga miklu lengra í sínum kröfum en útgerðarmenn hafa farið fram á. Það er talið slæmt ástand hjá útgerðinni. en þeir telja þó ekki hægt að spara annan stýrimann. Hv. þm. Borgf. var að tala um, að mér sem atvmrh. hefði verið kunnugt um, að 6 bátar hefðu verið gerir út frá Akranesi á ólöglegan hátt. Þetta er alveg rangt. Hitt er rétt, að þessi hv. þm. óskaði eftir því við mig„ meðan ég var atvmrh., að ég gæfi út bráðabirgðalög um þessi efni. að undanskilja báta á Akranesi frá þeirri skyldu að hafa annan vélstjóra um borð. Ég sagði honum, að ég teldi enga ástæðu til að gefa út þessi bráðabirgðalög. Hann sagði vitanlega við mig, að þessir sex bátar á Akranesi eða fleiri væru ólöglega gerðir út, en mér væri kunnugt um, að nóg af réttindamönnum væri til, ef Akurnesingar vildu fá þá annarsstaðar frá, og þeir gætu fengið þá einmitt fyrir tilmæli þessa hv. þm., ef þar væru haldin námsskeið fyrir vélstjóra. Hvort bátar eru ólöglega mannaðir, veit ég ekki. Ég hefi orð þessa hv. þm. fyrir því, að fjöldi báta suður með sjó gengi á snið við lögin, en ekki er mér um það kunnugt. Ef til vill hefir það líka borið við, að sjúkratryggingar hafa ekki verið greiddar. Kærur hafa engar komið til mín né til atvinnumálaráðuneytisins. Ég skal ekki lengja umr. meira. Út af orðaskiptum þeirra hv. Þm. Ísaf. og hv. þm. Borgf. um svonefnda hrútakofa eða lambakofa hefi ég enga ástæðu til að bæta miklu við. Slíkar deilur sýna hug hv. þm. Borgf. til samflokksmanna stj., og ætlar hann hv. þm. Ísaf. heldur skárri kost þar sem síldarþróin er, heldur en skólabörnum í skólahverfinu á Akranesi.

*Pétur Ottesen: Út af því, sem hv. þm. Seyðf. sagði, að honum hefði ekki verið kunnugt um, að bátar á Akranesi hefðu verið gerðir út ólöglega, vil ég taka fram, að ég sendi honum símskeyti þess efnis, að nauðsyn bæri til að gera ráðstafanir til breyt. á l., því að öðrum kosti yrði að gera þar út ekki færri en 6 báta ólöglega. Ég sagði hæstv. ráðh. strax eftir að ég kom suður, hvernig ástatt var, svo hann vissi ákaflega vel, meðan hann sat í ráðherrastóli, hvernig ástatt var um útgerðina. Mér er ekki kunnugt um, að hann hafi gefið neinar fyrirskipanir um að stöðva útgerð þessara báta. Sannleikurinn er sá, að meðan þessi hv. þm. var enn í stj., þá gerði hann ekkert í þessu efni. Þessari löggjöf hefir alls ekki verið framfylgt. Það hefir ekki verið lögskráð á bátana. Það sýnir bezt, hvernig hug sjómenn bera til þessarar löggjafar, að þeir hafa ekki hreyft neinum andmælum gegn því, að svo væri gengið í berhögg við þessa löggjöf. Þessi hv. þm. var nú líka að japla á þessari sætu tuggu úr Alþýðublaðinu. Hann var að tala um hrútakofa og annað slíkt. Ég skal fúslega játa, að það er lakara að skólabörnum í mínum hreppi búið heldur en þessum hv. þm., og ætti honum að vera manna bezt kunnugt um það, þar sem hann hefir verið kennslumálaráðh. að undanförnu og ekkert gert til að bæta úr skólavandræðum í þessu skólahverfi. Atvikin hafa nú hagað því svo, að þessi hv. þm. hefir nú fengið 10 þús. kr. embætti í tryggingarstofnuninni, sem hann átti nú mikinn þátt í að koma á fót. Og mér virðist þessi hv. þm. vera næsta ánægður með sitt hlutskipti. Ég veit ekki, hve mikils starfs er af honum krafizt í þessu embætti. Það var maður í þessu embætti áður, og mér er sagt, að þessi maður sitji áfram. Fyrrv. flokksbróðir hv. þm. hefir látið orð um það falla, að þessi fyrrv. forstjóri muni vinna starfið, en hv. þm. Seyðf. hirða launin. En þessir hv. þm. eru gamalkunnugir, og þess vegna má leggja nokkuð upp úr því, hvað þeir segja hvor um annan. En þrátt fyrir þessa stöðu virtist samt sem áður langt frá því, að hv. þm. væri ánægður, því að hann reyndi töluvert til að komast inn í bankaráð Landsbankans. Mér er kunnugt um það sem meðlimi í bankanefndinni, að tvisvar varð að fresta fundi áður en það var afráðið hjá Framsfl., að sú ákvörðun var tekin að láta þennan hv. þm. ekki fara í bankaráð, heldur annan flokksbróður þessa hv. þm. Þetta er ekki hægt að bera saman við síldarþró þá, sem ég álít, að hv. þm. Ísaf. eigi vel skilið að fara í, og ekki heldur þá aðstöðu. sem skólabörn viða á landinu eiga við að búa. Þessi hv. þm. hefir verið mikilsráðandi maður í stjórnarflokkunum, og þó er það svo, að það hefir ekki verið hægt að áorka meiru um skólabyggingar en það, að styrkurinn, sem ætlaður er til þessara hluta úr ríkissjóði, hefir nú verið greiddur 3 ár fram fyrir sig. Það má því segja, að honum farist ekki að tala, þessum hv. þm., um aðra í skólabyggingarmálunum. Það má við hann segja: „Maður líttu þér nær, liggur í götunni steinn.“

*Ísleifur Högnason: Áður en gengið er til atkv. um þetta mál vildi ég aðeins minnast á eitt atriði. Í 1. gr. er gert ráð fyrir, að fækkað verði stýrimönnum úr tveimur í einn. Ég vil nú bara benda hv. þm. á, hvaða ábyrgðarhluti það er að samþ. þessa breyt. á l. Eitt af því, sem var í erindi því, er barst frá skipstjóra- og stýrimannafélaginu, var dæmi um það. að togarar hefðu farizt vegna of fárra yfirmanna á skipunum. Menn geta séð það sjálfir, að þegar skip er búið að vera lengi á fiskveiðum, þá er skipshöfnin orðin þreytt, en þá reynir oft á skipstjórnarhæfileika við að taka land. Enda er það talið nauðsynlegt, að aldrei séu færri en 2 siglingafróðir menn uppi, þegar um er að ræða sóma sinn í því að samþ. brtt. frá hv. 5. þm. Reykv. um að fella þessa gr. niður.

*Haraldur Guðmundsson: Hv. þm. Borgf. lauk máli sínu með því að segja: maður, líttu þér nær, - og talaði hann þar til mín. Hann vildi meina, að ég hefði staðið illa í stykkinu sem kennslumálaráðh. um það að veita styrk til barnaskólabygginga. Ég vildi nú segja það sama við þennan hv. þm., - maður líttu þér nær. Hann hefir átt sæti í fjvn., og eins og menn vita verið allra manna örðugastur viðureignar, sérstaklega þegar um smáupphæðir hefir verið að ræða. Ég ætla að þessi hv. þm. ætti að rannsaka sínar aðgerðir í þessu efni í fjvn. Það skyldi þó aldrei vera, að hann, þegar þar var komið, hefði gleymt skólanum uppi á Akranesi. Hv. þm. sagði, að mér hefði verið vel kunnugt um þessa 6 báta, sem hann var að tala um, af því að hann hefði sagt mér frá þessu strax. Ég neita því ekki, að hv. þm. hafi sagt mér frá þessu, en ég svaraði honum því til, að mér væri fullkunnugt um, að það væri hægt utan Akraness að fá nægilega marga réttindamenn. Hv. þm. sagði, að l. hefðu verið brotin suður með sjó. Ég hefi ekkert um það vitað, að svo hafi verið, en ég hefi fengið fréttir af því fyrir skömmu, að 2 kærur hafi borizt út af þessu til sýslumannsins í Gullbringu- og Kjósarsýslu. Um skólamál og bitlinga að öðru leyti get ég verið fáorður. Þar sem hv. þm. var að tala um mína fyrirhyggjusemi í sambandi við stofnun trygginganna, þá get ég verið honum þakklátur fyrir, að hann ætlar mig svo fyrirhyggjusaman. Ég skal játa, að ég kaus mjög gjarnan að gegna því starfi, sem hér er um að ræða. Þótt mér hefði boðizt betri kjör annarsstaðar, er ég ekkert viss um, að ég hefði tekið það fram yfir þetta. Þetta er sæmilega launað. Ég skal játa það, en það eru ýmsir aðrir, sem hafa svipuð laun. Forstjórinn. sem áður var, hafði sömu laun, og ég varð aldrei var við það, að hann teldi þau eftir þá. En það er nú svo algengt fyrirbrigði, að þessi hv. þm. metur launin ekki eftir starfinu, heldur eftir því, í hvaða flokki maðurinn er, sem tekur launin. Þá var hv. þm. að tala um mínar ílanganir til að komast í bankaráð. Sé nú svo, að ég hafi sótt þetta af miklu kappi, efast ég ekki um, að hans góða hjarta hafi verið fullt af samúð með mér. En ég get nú trúað hv. þm. fyrir því, að ég hefi ekki eftir því sótt að lenda í þessari stöðu. En það athyglisverðasta í ræðu hv. þm. virðist mér það. að hann skuli vera farinn að vitna í hv. 3. þm. Reykv. sem örugga heimild, sem taki jafnvel fram biblíunni sjálfri. Þetta sýnir vel hugsunarháttinn í herbúðum hv. þm. Borgf.

*Bergur Jónsson: Það var bara út af því, sem hv. þm. Borgf. sagði, að ólöglega hefði verið skráð á skip suður með sjó. Ég vil út af þessu geta þess, að mér er ekki kunnugt um, að l. hafi verið brotin í minni sýslu, enda eru það hreppstjórarnir á viðkomandi stöðum, sem hafa á hendi lögskráningu. Hitt er mér kunnugt um, að það ríkir mikil óánægja, ekki sízt hjá sjómönnum, yfir ákvæðum l.



Ég á hér brtt. á þskj. 325, sem gengur í þá átt að breyta ákvæðinu um það, hvenær menn skuli vera skyldir að birta efnahagsreikninga, þannig, að í staðinn fyrir 100 þús. komi 150 þús. Þetta ákvæði hefir verið andstæðingum frv. mestur þyrnir í augum. En með þessu lækkar tala þeirra, sem skyldir verða að birta efnahagsreikninga, um rúmlega helming. samkv. upplýsingum, sem ég hefi fengið. - Ég vil vænta þess, að þessi till. fái góðar undirtektir í hv. d. og verði samþ.

*Pétur Ottesen: Það er nú svo ákaflega gott dæmi um það, hvernig hv. þm. Ísaf. litur á sig, þar sem hann fer að þakka sjálfum sér fyrir það, að hámarksverð á síldarafurðum hækkaði svo mjög sérstaklega á síðastl. ári. Ég held þó að beysnari bógur hefði verið en hann, hefði verðið hækkað. En honum hefir unnizt drjúgum að draga sem mest úr þeim hagnaði fyrir íslenzka sjómenn, sem leiddi af því, að verðið hækkaði svona mikið. Hitt hefir hann tamið sér, að nota aðstöðu sina til að greiða 1/4 millj. kr. fyrir það, sem ekki er til neins nýtilegt, sem nýja þróin á Siglufirði. það er töluvert atriði út af fyrir sig. Hv. þm. Ísaf. talaði um, að allur sparnaðurinn fyrir 17 báta á Akranesi væri um 250 kr. yfir vertíðina. Hann veit, að það hefir verið rýr afli það sem af er þessari vertið. Nú sýna reikningarnir þetta, þar sem stýrimenn hafa fjórðungshlut og vélstjórar fá aukaborgun, og þetta allt segir hann, að sé aðeins 250 kr. Þetta sýnir, hvernig hugsunarháttur þessa hv. þm. er, þegar hann gerir útreikninga. Grundvöllurinn að málum þeim, sem hann vinnur að fyrir aðra, sýnir glöggt, hvílík óskapleg botnleysa það er, sem hann syndir í. Auk þess vil ég benda á það, að á Akranesi eru sex bátar gerðir út ólöglega. Þessi vinur þáverandi atvmrh. (HG) hefir ekkert gert, sem sé þess virði, að á það sé minnzt, ekkert gert til aðstoðar útgerðinni. Hann notaði bráðabirgðalög og annað til þess, að sú útgerð, sem hann veitti forstöðu, gæti verið lögleg. Þannig er þá ástandið, eftir þeim upplýsingum, sem okkur hafa borizt. Hann gerir sér það að góðu, en ekki þýðir að bera slíkt á borð fyrir alla. Út af afskiptum mínum af skólamálum og greininni, sem birtist um þau í Alþbl. síðastl. vor, vil ég segja það, að hún átti að vera til þess að spilla kosningu minni, en varð til þess, að ég var kosinn með miklu hærri atkvæðatölu en annars hefði orðið. Þetta sýndi fullt traust kjósenda á mér, en það var vantraust fyrir hv. þm. Ísaf. og flokksbræður hans. Það gæti verið honum hjálp, þegar hann er seztur að í síldarþrónni, að rifja þessa grein úr Alþbl. upp í huga sínum.