Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Flm. (Sigurður Kristjánsson): Herra forseti! Það er hv. þm. kunnugt, að undanfarið hefir verið gerð mikil leit að tekjum fyrir sveitarfélög af þeim sökum, að þau eru mjög mörg komin í vanda með að afla sér tekna á móti útgjöldunum. Þetta hefir tekizt seinlega og orðið yfir höfuð lítill árangur af þessu. Ég geri nú ráð fyrir, að fleira en eitt þurfi til að koma til þess að sveitarfélögin yfirleitt komist á öruggan fjárhagslegan grundvöll. En þetta frv., sem ég flyt á þskj. 27á, miðar að því að auka fjárhagsgetu sveitarfélaga. Höfuðatriði frv. þessa er það, að ríkið eftirláti sveitarfélögunum að afla tekna með álagningu á tekjur og eignir manna. En það er vitað, að útsvörin eru lögð aðallega á tekjur og eignir, og þá tekið jafnframt tillit til þess, hverjar ástæður manna eru að öðru leyti, svo sem framfærsluþunga, sjúkdóma o. fl., sem til greina kemur í því tilliti. En aðalundirstaða undir tekjuöfluninni er tekjur manna og eignir. Því að útsvörin eru, sem kunnugt er, lögð á eftir efnum og ástæðum. Ríkið hefir nú af sinni fjáröflunarþörf farið allmikið inn á þessa tekjustofna með löggjöf um tekjuskatt og eignarskatt. Nú er það aðalkjarni frv. þessa, að þessi gjöld til ríkisins hverfi smám saman úr sögunni og þá verði sveitarfélögin ein um þessar tekjur. Mér þykir rétt að taka það fram í þessu sambandi, að reynsla undanfarinna ára hefir verið sú, að þeim sveitarfélögum hefir óðum fjölgað, sem hafa orðið ósjálfbjarga, þannig að þau hafa ekki getað staðið undir skuldum sínum og útgjöldum og hafa orðið að leita aðstoðar ríkisins. Meiri hluti allra sveitarfélaga á Íslandi hefir þannig komizt til einskonar hjálparmeðferðar. Og það voru til þau sveitarfélög, sem skulduðu fleiri hundruð þús. kr. og gátu ekki lagt á útsvör svipað því fyrir árlegum útgjöldum sínum. Þessi sveitarfélög þurftu að fá stór lán eða eftirgjafir af skuldum sínum. Nú er það í sjálfu sér óheppilegt, að ríkið seilist inn á svo að segja þann eina tekjustofn. sem sveitarfélögin hafa, en verði svo að hlaupa undir bagga með þeim vegna þarfa þeirra á lánum eða eftirgjöfum á skuldum. Af þessu fjárhagsástandi hjá sveitarfélögunum leiðir það, að þau verða annaðhvort að gefast upp undir skuldum sínum, sem sumar hafa stafað frá aðgerðum þess opinbera, eða þá að þau verða að ganga inn á tekjuöflunarleiðir, sem ríkið hefir haft fyrir sig, t. d. tollaálagningu. En það er óeðlilegt og óheppilegt, að tveir aðilar eða fleiri hagnýti sér hina sömu tekjustofna. Við höfum dæmi um það, þar sem ríkið tekur, eins og í sumum tilfellum er, 40% af tekjum manna til sin. Svo kemur annar aðili, sem sé sveitarfélagið, og tekur 60% af tekjunum; hitt má útsvarsgreiðandi hafa fyrir því. En þá er bara búið að taka 100% af skattskyldu tekjunum. En það má búast við miklu meiri nærgætni í skattaálagningunni, ef einn aðili er um þetta. Það verður einnig að taka það með í reikninginn, að þjóðfélagslega séð er það óheppilegt, að starfandi séu tvær nefndir, sem vinna báðar í raun og veru sama verk á sama tíma. En niðurjöfnunarnefnd og skattanefnd starfa á sama tíma og eru báðar að leggja tekju- og eignarskatt á sömu mennina og eftir sömu grundvallarreglunum. Ríkið greiðir fyrir þetta á ári yfir 100 þús. kr. Þó er með þeim tilkostnaði ekkert verk unnið annað en það, sem niðurjöfnunarnefndir gætu unnið jafnframt sínu starfi. Nú er mér ljóst, að ríkið er illa við því búið eins og sakir standa að missa nokkuð af sínum tekjum. En mér þykir ólíklegt, að nokkurntíma verði þannig ástatt fyrir ríkissjóði, að forráðamenn hans viðurkenni, að nú megi hann missa eina eða tvær milljónir af tekjum sínum. Og ef þessi breyt. á að komast á, þá mun heppilegast, að hún komist á strax. Það er ekki hægt að segja um þá tekjurýrnun, sem ríkissjóður mundi af þessu hljóta, svo að ekki skakki nokkrum tugum eða hundruðum þús. En það er heldur ekki hægt að auka tekjur bæjar- og sveitarfélaga með þessu án þess að ríkissjóður missi einhvers í við það. Eftir þeim skýrslum, sem fyrir hendi eru, hafa útsvörin orðið 1937 7200000 kr., og hafa efalaust hækkað eitthvað síðan. Og á næsta ári munu þau líklega nema um 8 millj. kr. á öllu landinu. Það er gert ráð fyrir, að ríkið muni á næsta ári fá um 1700000 kr. í tekjur af tekju- og eignarskatti. Nú hefi ég lagt til í bráðabirgðaákvæði frv., að þessar tekjur hverfi smám saman óbeinlínis yfir til sveitarfélaganna, á þann hátt, að þegar búið er að jafna niður útsvörum samkvæmt fjárhagsáætlun sveitarfélaganna, þá sé nú á næsta ári bætt við þá upphæð hjá hverjum gjaldanda 15% af útsvarinu og sú upphæð, sem þannig fæst í þessari viðbótarálagningu, greiðist óskert til ríkissjóðs, og að þetta hundraðshlutagjald fari síðan minnkandi, þangað til eftir 5 ár séu þessar tekjur horfnar ríkissjóði, en standi opnar sveitarfélögum. Ef þessi útreikningur minn stenzt fyrir árið 1940 og einnig áætlun um tekjur ríkissjóðs er rétt í þessu sambandi, samkvæmt því, sem gert er ráð fyrir, þá mun ríkissjóður fá um 1200000 kr. það ár í tekjur af þessari viðbótarálagningu við útsvörin. Að sjálfsögðu verður ríkissjóður á einhvern hátt að bæta sér upp þann tekjumissi, sem af þessu stafar. Hitt er jafnvíst, að ef sveitarfélögin geta ekki framvegis staðið við sínar skuldbindingar og verða að leita til ríkissjóðs, eins og komið hefir fyrir og á sér stað á hverju ári um einhver sveitar- eða bæjarfélög, þá þarf líka að ætla tekjur fyrir því, svo að þetta virðist koma nokkurn veginn í sama stað niður. Ég vil svo aðeins minnast á annað atriði frv., sem miðar að því að auka tekjur bæjar- og sveitarfélaganna. Það er, að samvinnufélögin skuli greiða útsvör eftir sömu reglum og önnur atvinnufyrirtæki. Það er kunnugt, að samkvæmt samvinnufélagalögunum greiða samvinnufélögin útsvör og skatta eftir öðrum reglum en aðrir skattgreiðendur. Þetta hefir freistað margra, sem hafa stofnað til atvinnurekstrar, að koma honum í samvinnufélagsform. Það er orðið mjög algengt, að menn reyni að koma sér undan að greiða opinber gjöld með því að hafa atvinnurekstur sinn samvinnufélag. Það er enginn vafi á því, að þó þessi fyrirtæki nytu ekki annara hlunninda en þessara, sem þau nú gera, þá mundi mismunurinn á aðstöðu þeirra vera svo mikill, að það myndi erfitt fyrir samkeppnisfyrirtæki að standast samkeppnina. Það er líka orðið mjög áberandi, að í ýmsum sveitarfélögum hafa samvinnufélögin útrýmt þeim atvinnufyrirtækjum, sem aðallega hafa staðið þar undir útsvörunum. Afleiðing þessa hlýtur að verða sú, að hinir smærri gjaldendur verða að taka á sig útgjöldin, sem verða þeim um megn. Afleiðing þessa verður aftur sú, að sveitar- og bæjarfélögin verða ekki sjálfbjarga og verða að leita aðstoðar ríkisins. Nú kemur sú spurning, hvort samvinnufélögin muni vera fær um að greiða gjöld eftir svipuðum mælikvarða og aðrir. Ég hygg, að svo sé. Mörg þessara samvinnufélaga, einkanlega þau, sem hafa haft innflutning á síðustu árum, eru orðin mjög vel stæð fjárhagslega, miðað við fjárhag almennt í landinu. Og ég geri varla ráð fyrir, að menn telji það eðlilegt, að þau atvinnufyrirtæki, sem einmitt njóta sérstakra hlunninda af hálfu þess opinbera. skorist undan að taka á sig sömu skyldur gagnvart sveitarfélögunum eins og aðrir. Ég vil svo óska þess, að málinu verði, að þessari umr. lokinni, vísað til 2. umr. og fjhn.

*Bergur Jónsson: Það er ómögulegt að segja annað en að þetta frv. sé sakleysislegt. Það er um breyt. á 1. um útsvör. Maður hefði getað haldið, að hér væri um eitthvert smáatriði að ræða, t. d. um það, hvernig ætti að leggja á menn eftir heimilisfestu eða eitthvað slíkt. En þegar maður fer að lesa frv., kemst maður að raun um, að ef orðtækið að fela úlfinn undir sauðargærunni á nokkurstaðar við, þá getur það átt við um þetta frv. Undir þessari sakleysislegu fyrirsögn er aðeins farið fram á að fella úr gildi tekjuskattslögin og flytja tekju- og eignarskattinn að öllu leyti yfir á bæjar- og sveitarfélögin. Það er engin smáræðis breyting. sem hér er farið fram á að gerð verði seint á þingi undir sakleysislegri hulu. Hitt þykir mér ekkert undarlegt, þó að í frv. séu ákvæði viðvíkjandi skattgreiðslum samvinnufélaganna. Þetta er gamalt baráttumál þess flokks, sem þessi hv. þm. tilheyrir. Er þess vegna ekkert undarlegt, að hann hvenær sem er komi með till. í þá átt. Ég er ekki að segja, að það hafi verið tilgangur hv. flm. með þessari sakleysislegu fyrirsögn, að ætla að villa mönnum sýn. Auðvitað hefir hann mátt ganga út frá, að þm. athuguðu, hvaða fiskur lægi hér undir steini. Það er alveg rétt hjá hv. flm., að mjög mörg sveitar- og bæjarfélög eru afarilla stæð. Þetta hefir og verið viðurkennt af Alþ. Það hefir verið skipuð mþn. til þess að reyna að rannsaka, hvernig bezt myndi að bjarga þeim. Þingið hefir og heimilað bæjar- og sveitarfélögunum að notfæra sér nýja tekjustofna, svo sem tasteignaskatt, sem ýmsir hafa notað sér. Yfirleitt er þetta mái enn til athugunar hjá hv. þm. og öðrum hugsandi mönnum um fjármál þjóðarinnar. Að því er snertir efni frv. vil ég benda á í fyrsta lagi, að það er ekki nein smáræðis tekjulind, sem ríkissjóður væri sviptur, ef frv. væri samþ., að minsta kosti, þegar dálítið líður fram í tímann, því að tekju- og eignarskatturinn hefir verið t. d. 1937 kr. 1 milljón og 6 hundruð þúsund. Fyrir næsta ár er hann áætlaður kr. 1 millj. sjö hundruð og tuttugu þúsund. Hátekjuskatturinn það ár er áætlaður kr. 222 þúsund. Svo ef við miðum við áætlunina fyrir næsta ár, þá nemur þetta 2 milljónum króna. Það, sem mér þykir einkennilegast við röksemdafærslu hv. flm., er það, að hann talar um tekjur manna og eignir eins og einhvern skattstofn, sem bæjar- og sveitarfélögin eigi að hafa einkarétt á að nota. Hann talaði um, að ríkissjóður væri að seilast til skattstofna bæjar- og sveitarfélaga með því að taka tekju- og eignarskattinn. Ég veit ekki betur en að tekju- og eignarskatturinn sé í flestum löndum tekinn til ríkisins. Ég hefi heyrt þennan hv. þm. halda því fram fyrir mörgum árum, að það væri rétt að bæjar- og sveitarfélögin fengju einhvern hluta af tekju- og eignarskattinum. Það er allt annað mál, að ræða um slíkt. Ég tel það alveg víst, að Alþ. muni ekki, sízt á slíkum tímum sem þessum, og með þeim undirbúningi, sem þetta mál hefir fengið, kasta frá sér einum megintekjustofni sínum án þess að fá eitthvað annað í staðinn. Þess vegna er ég ekkert hræddur um, að þetta frv. nái fram að ganga. Ég ætla því ekki að fara að lengja umr. um það. En ég vildi ekki láta því ómótmælt við l. umr. án þess að benda á það, að mönnum kemur það nokkuð kynlega fyrir sjónir, að það sé verið að læða inn undir sakleysislegu yfirskini mjög mikilsverðum breytingum á fjármálum ríkisins. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. fjmrh. muni nú láta í ljós sína skoðun á því, hvort hann álitur þetta aðgengilegt eða ekki. Málið hefði horft öðruvísi við, ef hann hefði athugað þetta fyrirfram og séð sér fært að afsala ríkissjóði þessum tekjustofni. Um ákvörðun hundraðshlutanna, sem talað er um í bráðabirgðaákvæðinu, er það að segja, að mér er alveg óljóst, eftir hvaða reglum hv. flm. hefir þar farið. Mér þykir í þessu sambandi rétt að benda á, að ske kynni, að það yrði nokkuð erfitt að innheimta þetta fyrir ríkissjóð, að minnsta kosti hjá sumum sveitarfélögum. Mér skilst, að það hafi verið sagt þannig opinberlega frá um fjárhag t. d. Eskifjarðarhrepps, að það séu ekki líkur til, að það verði hægt að ná inn stórum upphæðum hjá þessum bæjar- og sveitarfélögum.

* Flm. (Sigurður Kristjánsson) ; Ég skal ekki lengja umr. En út af því, sem hv. þm. Barð. sagði, um að þetta væri ekki nein smábreyting. sem frv. fer fram á, þá vil ég segja það, að ég er honum alveg sammála um það. Og ég skil ekki í honum, ef hann hefir skilið mín orð svo, að ég teldi þetta smámál. Það er svo langt frá því, að ég álíti þetta smámál. Ég álít það þvert á móti stórmál. Hv. þm. sagði, að ég væri að læða hér inn stórvægilegum breyt. undir sakleysislegri hulu. Heldur hv. þm., að ég geri ráð fyrir, að hv. þm. séu ekki læsir, svo að þeir geti lesið frv., sem ekkert er óljóst í? Það er tekið fram í frv. á ótvíræðan hátt, hvaða l. séu numin úr gildi með frv., ef að l. verður, en þar eru fyrst talin l. um tekjuskatt og eignarskatt. Ég mótmæli því, að ég hafi viljað láta líta svo út, að þetta væri smámál. Hv. þm. sagði, að það væri enginn smáræðis tekjustofn, sem ríkissjóður missti samkvæmt frv. Ennfremur sagði hann, að ég hefði talað um tekju- og eignarskattinn eins og bæjar- og sveitarfélögin ættu einhvern einkarétt á honum. Hv. þm. er það sjálfsagt kunnugt, að bæjar- og sveitarfélögin sátu að langmestu leyti að þessum tekjustofni þangað til fyrir 14–15 árum. Það má því með sanni segja, að það sé ekki ég, sem sé upphafsmaðurinn að því, að gera þennan tekjustofn að sértekjum bæjar- og sveitarfélaganna. Enda færði hv. þm. engin rök fyrir því, að þetta væri óheppilegt. Ég færði aftur á móti rök fyrir því, að þessir tveir aðilar væru báðir að „plokka sömu hænuna“. Hv. þm. kallaði hundraðshlutann, sem gert er ráð fyrir í bráðabirgðaákvæðinu, „náðarbrauð“. Ég hefi ekki minnstu tilhneigingu til að fara út í þennan tón í umr. Ég er að tala um þetta mál í alvöru. Og ég er alveg sannfærður um, að þeir menn, sem eiga að sjá sveitar- og bæjarfélögunum fyrir tekjum, þeir taka þetta mál í alvöru og ætlast til þess, að þm. geri það. Það getur vel verið, að það megi finna aðrar leiðir en þessa, sem hér er farin, til þess að hjálpa hinum aðþrengdu bæjar- og sveitarfélögum. Það er verkefni Alþ. að athuga það. Og það verður að ætlast til þess, að það sé gert án allrar keskni og alvöruleysis.



Tilgangur þessa frv. er augljós, eins og hv. þm. Barð. tók fram. Tilgangurinn er hvorki meira né minna en að afnema réttarbætur samvinnufélaga og l. um tekju- og eignarskatt. En afnám beinu skattanna hlýtur að hafa þá afleiðingu, að tekjurnar verða að fást með öðrum leiðum, eða með óbeinum sköttum frá þeim, sem sízt geta borgað þá, sem sé verkamönnum og fátækri alþýðu. Þessi mál hafa áður verið rædd mikið á Alþ. Það hefir verið aðalbaráttumál verkamanna og bænda, að koma því á, að beinir skattar væru auknir, en þeir óbeinu minnkaðir. Þá hafa þeir barizt fyrir umbótum á samvinnulögunum, en ekki afnámi þeirra. Ég vildi í þessu sambandi benda þm. Framsfl. á það, að þetta gæti verið góð aðvörun fyrir þá um það, hvað fyrir íhaldinu vakir. Ef því líðst að halda áfram á sömu braut sem hingað til, að teyma á eftir sér bæði Framsfl. og Alþfl. í þjóðstjórninni, þá er enginn vafi á því, að það verða sjálfstæðismenn, sem leika á þessa „fulltrúa verkamanna og bænda“, eins og þeir kalla sig. Það væri mjög þarft fyrir þessa hv. þm. að líta í kringum sig, áður en lengra er haldið á þessari braut. Ég skal svo að lokum lýsa því yfir, að ég mun ekki greiða þessu frv. atkv., ekki einu sinni til 2. umr. og nefndar.

* Flm. (Sigurður Kristjánsson) : Það er í sjálfu sér óþarfi að svara þessum síðasta ræðumanni. Hann stóð auðheyrilega upp bara af þörf til þess að segja eitthvað, því að aldrei þessu vant bar hann fram í sinni ræðu svo eindæma vitleysu, að hún er varla svara verð. Hv. þm. sagði, að frv. væri um afnám samvinnulaganna. Þetta er hin mesta fjarstæða. Það er aðeins hluti af einni gr., sem þar er afnuminn. Í öðru lagi sagði hv. þm., að hér væri verið að afnema beinu skattana. Þetta er líka alveg skoplegur misskilningur, og einnig það, að þá lentu útgjöldin á fátækum verkamönnum. Það er mikil þörf hjá þessum mönnum fyrir svona málfærslu, sem æfinlega eru á þrotlausum atkvæðaveiðum. Það fer venjulega svo fyrir þeim hinum sömu, að þeir róa á hin hæpnustu og ólíklegustu mið. Ég vil nú benda á, að í frv. er það glöggt tekið fram, að beinu skattarnir breytast ekki að neinu leyti á einstaklingunum. Þeir flytjast bara frá ríkinu yfir til bæjar- og sveitarfélaganna. Þetta tók hv. þm. Barð. réttilega fram. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Barð. tók fram, að það er verið að taka frá ríkinu og færa það yfir á sveitarfélögin. Í sambandi við það, sem hv. þm. Barð. sagði um samvinnufélögin, vil ég benda honum á það, að þau hafa útrýmt gildustu skattgreiðendum margra sveitarfélaga, og skattaþyngslin þá lent yfir á mjóu bökin, einmitt þau bök, sem hann reynir að leggja undir sitt pólitíska ok og gera að sínum kosningaþjónum.



Ég man ekki nákvæmlega, hvernig ég orðaði það síðast, er ég tók til máls, en átti við, að með þessu frv. ætti að afnema samvinnufélögin. Ég held ég megi fullyrða, að í ræðu minni hafi ég komizt að orði eitthvað á þá leið, að það ætti að svipta samvinnufélögin öllum þeim rétti, sem þau hefðu áður notið; svipta þau þeim rétti, að þurfa ekki að greiða tvöfalda skatta. Það sér hver maður, sem íhugar það, að með þessu frv. á að afnema l. um útsvör, tekju- og eignarskatt á næstu 5 árum, og með því móti missir ríkissjóður af nokkrum þús. kr. árlega, að ríkið þarf að ná þeim skatti inn á annan hátt, enda er það líka viðurkennt, að ríkisstj. yrði að leita annara leiða vegna þess að það er allmikil tekjurýrnun fyrir ríkissjóð að missa þetta. Ríkisstj. mun víst ætla að hækka tolla á nauðsynjavörum. En kemur það harðast niður á þeim. sem hafa miklar tekjur og greiða háa skatta? Nei, slíkir tollar hljóta að koma þyngst niður á þeim fátækari, og ætla ég, að þetta sé hverjum þm. ljóst.

*Steingrímur Steinþórsson: Ég skal ekki lengja mikið umr. um þetta frv., en ég verð að gera grein fyrir atkv. mínu, því að ég er staðráðinn í því að greiða atkvæði gegn þessu frumvarpi við 1. umr. Það er að vísu fremur sjaldgæft, að slíkt sé gert, en mér virðist þetta frv. vera svo mikil fjarstæða, að það sé að leika skrípaleik að vísa því til n. Að hugsa sér, að farið verði að afnema tekju- og eignarskatt og svipta ríkissjóð þeim gjaldstofni, nær ekki nokkurri átt. En ég hygg, að hv. flm. þess, 6. þm. Reykv., geti hugsað á þessa leið: Mestur hluti tekju- og eignarskattsins á öllu landinu er innheimtur hér í Reykjavík, og kjósendur mínir hér í Reykjavík munu því verða þessu frv. fegnir, því að þetta bæjarfélag ber mest úr býtum með tilliti til tekju- og eignarskatts. En þótt langmestur hluti af tekju- og eignarskatti sé greiddur hér í Reykjavík, af því að hún er höfuðborg landsins, og hingað dragast fjármunirnir, væri það samt hróplegt ranglæti að láta hana eina sitja yfir þessum tekjustofni. Frá því sjónarmiði séð er þetta frv. svo fjarri allri sanngirni, að við, sem höfum hagsmuna að gæta úti um land, getum ekki greitt atkv. með þessu frv. til 2. umr. og n. Þetta er nákvæmlega sama sem að afhenda Reykjavíkurbæ þessa skatta. Ég kalla það engin sérréttindi, þó að bent sé á, að ekki sé hægt að leggja tvöfaldan skatt á samvinnufélögin, en það ákvæði var sett, þegar l. um samvinnufélög voru samþ., en það var árið 1921. Þetta eru þau tvö meginatriði, sem gera þetta frv. frá mínu sjónarmiði að svo mikilli fjarstæðu, að ég er staðráðinn í að greiða atkv. gegn því við 1. umr. Ég tel mál, sem borið er fram á slíkum grundvelli sem þessum, varla þess vert að rökræða það.

*Bergur Jónsson: Ég hefi enga ástæðu til að orðlengja mikið um þetta. Hv. flm. svaraði mér sama sem engu. Út af því, sem hv. 2. þm. Skagf. sagði, að hann myndi greiða atkv. gegn þessu frv. við l. umr., vil ég geta þess, að það er yfirleitt ekki venja mín að greiða atkv. gegn frv. við 1. umr., því að ef þau eru fráleit, má svæfa þau í n. Í öðru lagi er hér um það að ræða, að kippa burtu einum af sterkustu tekjustofnum ríkissjóðs, en samt sé ég enga ástæðu til að greiða atkv. gegn því við þessa umr. og meina því að komast til nefndar, nema hæstv . fjmrh., sem hlýtur fyrst og fremst að láta sér umhugað um, að tekjur ríkissjóðs verði ekki rýrðar með slíkum frv., óski eftir annari meðferð. Honum hlýtur að vera sárast um, að tekjur ríkissjóðs minnki í upphafi starfstíma síns. En ef hann ekki óskar þess, mun ég ekki hverfa frá þeirri yfirlýsingu, sem ég gaf fyrst í ræðu minni; enda þótt ég álíti frv. mjög fráleitt og á engan hátt þannig undirbúið, að ástæða sé fyrir Alþ. að taka það í fullri alvöru, þá vildi ég samt sýna hv. flm. þá velvild, að neita því ekki um að ganga til n. Ég ætla því að gera nokkurskonar hrossakaup við hann, ef ég kynni að bera fram frv., sem væri alveg fráleitt að hans dómi.

Þegar þm. er búinn að greiða atkv. með því við 3. umr., skulum við semja um launin

. Viðvíkjandi því, sem hv. 4. landsk. (ÍslH) benti á, að þarna væri á ferðinni frv., sem ætti að sýna okkur framsóknarmönnum, að verið sé að reyna að tæla okkur til skemmdarverka gegn þeim stofnunum, sem ættu að vera okkur kærastar, sem sé samvinnufélögunum, get ég fullvissað hann um, að hann getur verið alveg áhyggjulaus um það, að við munum hvorki leita til hans ná flokksbræðra hans um ráðleggingar um, hvernig við eigum að forðast að vera tældir pólitískt. Við búumst ekki við að geta fengið nein heilræði þaðan. Að vísu hefir einn af hinum þekktari og mikilsvirtari stjórnmálamönnum landsins gengið til samvinnu við þann flokk undir nýju flaggi, sem sé hv. 3. þm. Reykv. (Hv). En allir, sem til þekkja, munu nokkurnveginn sammála um, að það, að hann gleypti þessa tálbeitu, verði hans pólitíski dauði. Þannig hlýtur að fara, þegar hann bindur bagga sína með stjórnmálamönnum, sem sízt er von um að nokkur þori að treysta einkanlega nú upp á síðkastið, þegar það er orðið bert, að þeir eru alls ekki íslenzkir stjórnmálamenn, heldur annaðhvort sjálfrátt eða ósjálfrátt (hv. þm. A.-Húnv. (JPálm) talaði um ósjálfráð öfl) eru þeir orðnir svo þrælbundnir, að þeir lofa öll þau verk, sem eitt stórveldi gerir, hversu fráleit sem þau eru fyrir augum allra hlutlausra manna. Þjónustan við þessa háu herra, svo að notað sé þeirra eigið orðalag, er vægast sagt mjög varhugaverð afstaða hjá íslenzkum stjórnmálaflokki. Ég tel engan vafa á að það hefði verið gott fyrir hv. 3. þm. Reykv., ef einhver vinur hans hefði varað hann við félagsskap þessara manna, en því miður var honum ekki gefið það heilræði, aðenda þótt hann gæti ekki átt samleið með sínum flokksbræðrum, skyldi hann ekki binda bagga sína með þessum flokki því að það væri alveg öruggt að það yrði hans pólitíski dauði.



Það hefir verið minnzt á utanríkispólitík okkar á þrem undanförnum fundum. En það, að þm. Sósíalistafl. væri Ísland ekki alveg eins kært og öðrum, ein og kom fram í þessum umr., því vildi ég mótmæla. Þm. þess fl. eru ekki aðeins eins góðir Íslendingar sem aðrir, heldur fullyrði ég, að þeir séu íslenzkustu Íslendingarnir, sem byggja þetta land.