Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um kl. 3.30 síðdegis fer fram utandagskrárumræða um ákvörðun ríkisstjórnarinnar um opinberar framkvæmdir. Málshefjandi er Steingrímur J. Sigfússon. Hæstv. forsrh. Davíð Oddsson verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Fjárlög ríkja og útgjöld úr sameiginlegum sjóðum þjóða er hægt að skoða á ýmsan hátt. Það er hægt að mæla þau á ólíkum mælistikum og rýna í þau með ólíkum gleraugum. Það færist í vöxt að fjárlög séu skoðuð sérstaklega út frá sjónarmiðum t.d. umhverfisverndar og farið að tíðka það í nágrannalöndum okkar að sérstök græn bók fylgi fjárlögum sem ætlað er að leggja mat á það hvernig umhverfismálum er sinnt á viðkomandi fjárlögum eða hvort tekið sé tillit til skuldbindinga sem ríkisstjórnir hafa gert, t.d. á alþjóðlegum vettvangi eins og í Ríó-samþykktum, eða hvort fylgt er yfirlýstri stefnu á innlendum vettvangi eins og í áætlun um sjálfbært samfélag. Þá hefur einnig verið rudd sú braut, herra forseti, í nágrannalöndum okkar að farið er að leggja mælistiku velferðar á fjárlögin og rýna í þau út frá sérstaklega afmörkuðum hópum fólks, t.d. með tilliti til þess hvernig þau í heild sinni nýtast eða koma niður á t.d. fötluðum eða sjúkum. Ein þeirra gleraugna sem nágrannalönd okkar eru farin að bregða upp þegar ráðstöfun opinbers fjár er skoðuð eru kynjagleraugun. Þau greina hvernig fjármunir hins opinbera gagnast kynjunum og hvort kynjunum, þ.e. mögulega ólíkum þörfum þeirra, sé á einhvern hátt mismunað í fjárlögum hins opinbera. Vinnubrögð af þessu tagi eru nú tíðkuð í auknum mæli í nágrannalöndum okkar og mér er kunnugt um að norræna ráðherranefndin hafi samþykkt reglur varðandi það hvernig unnið er að þessum málum innan húss hjá sér. Sumarið 2001 ákváðu svo fjármálaráðherrar Norðurlandanna að setja á fót starfshóp sem hefði það hlutverk að koma með tillögu að sameiginlegu norrænu verkefni um samþættingu fjárlagagerðar og jafnréttis. Hópurinn starfaði frá janúar 2002 til september 2002 og þar sem hann hefur nú lokið störfum þykir mér tilhlýðilegt að leggja fyrir fjmrh. eftirfarandi spurningar: 1. Hverjar eru tillögur starfshópsins? 2. Hverjir áttu sæti í hópnum fyrir Íslands hönd? 3. Hvernig má gera ráð fyrir að farið verði með tillögur hópsins og hvernig verður háttað áframhaldandi vinnu við verkefnið?

Herra forseti. Eins og fram kom í máli fyrirspyrjanda hefur á vettvangi Norðurlandanna og norrænu ráðherranefndarinnar verið unnið að því máli sem fyrirspyrjandi drap á. Er nánar gerð grein fyrir því í skýrslu samstarfsráðherra Norðurlanda sem hér liggur frammi í þingsölum sem þskj. 923. Tillögur þess starfshóps sem spurt er um felast í því að unnið verði að einstökum verkefnum í hverju landi fyrir sig, hverju Norðurlandanna fimm, en að stjórnun, ráðgjöf, ráðstefnuhald og kynningar fari fram í gegnum samnorrænan vinnuhóp sem verði þá komið á fót í því skyni. Lagt er til að í norræna vinnuhópnum verði fulltrúar frá fjármálaráðuneytum og jafnréttisgeirum hvers lands sem hafi einnig tengingu inn í vinnuhóp einstakra landa. Síðan er fyrirhugað að auglýsa eftir stjórnanda þessa verkefnis á öllum Norðurlöndunum. Það er lagt til að með íslenska verkefninu verði skoðað hvernig fjármunir og önnur úrræði á sviði almannatryggingakerfisins dreifast á milli kynjanna. Miklum fjármunum er sem kunnugt er varið af opinberri hálfu í þennan málaflokk en takmarkaðar upplýsingar til um á hvern hátt þeim er varið með hliðsjón af kynjasjónarmiðum, t.d. eins og hverjir sækja um aðstoð og hverjir fá hana, einnig á hvaða sviðum þessi mælikvarði er matskenndur og á hvaða sviðum rétturinn kann að vera afdráttarlaus og fleira í þeim dúr. Þetta er sem sagt verkefnið, herra forseti, af Íslands hálfu en uppbyggingin er að öðru leyti eins og ég áður drap á þannig að einstök verkefni verða unnin í löndunum hverju fyrir sig en sameiginlegur vinnuhópur sér um samræmingu og utanumhald. Fyrirspyrjandinn spyr hverjir hafi átt sæti í þessum hópi fyrir Íslands hönd. Því er til að svara að fulltrúar Íslands voru Helga Jónsdóttir, hagfræðingur í fjmrn., og Margrét María Sigurðardóttir, lögfræðingur hjá Jafnréttisstofu. Síðan er spurt hvernig gera megi ráð fyrir að farið verði með tillögur hópsins og hvernig áframhaldandi vinnu við verkefnið verði háttað. Svarið er það að hvað varðar vinnu við samnorrænan hluta verkefnisins er, samkvæmt tillögu starfshópsins, gert ráð fyrir því að haldin verði norræn ráðstefna sem marki upphaf þessa verkefnis. Þessi ráðstefna hefur ekki enn þá verið boðuð en það er á ábyrgð norrænu ráðherranefndarinnar að boða til hennar. Vegna íslenska verkefnisins er lagt til að stofnaður verði stýrihópur sem stjórni verkefninu. Í honum mætti hugsa sér að væri einn fulltrúi frá fjmrn., annar frá heilbr.- og trmrn., einn frá Jafnréttisstofu og einn frá Tryggingastofnun ríkisins. Jafnframt er lagt til að gefinn verði möguleiki á því að með stýrihópnum vinni rannsóknaraðili sem hafi þekkingu á jafnréttismálum, t.d. frá Háskóla Íslands eða annarri stofnun. Kostnaður við íslenska verkefnið hefur hvorki verið metinn né hvernig ætti að fjármagna hann. Væntanlega væri hægt að ganga út frá því að í slíkum stýrihópi gætu aðilar starfað á kostnað þeirrar stofnunar sem þeir vinna fyrir enda teldu þær sig hafa nokkurn hag af þátttökunni. Kæmi til þess að rannsóknaraðili yrði fenginn til að vinna að verkefninu kæmi til greina að verkefnið yrði sett inn í framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar í jafnréttismálum. Sú tilhögun gæti gert það auðveldara að fjármagna þann sérstaka kostnað sem þessu kann að fylgja.

Hæstv. forseti. Hv. fyrirspyrjandi hreyfir hér mjög mikilvægu máli og gott að fá þær upplýsingar frá hæstv. fjmrh. að undirbúningur sé hafinn og að þetta starf sé að fara af stað. Mig fýsir þó að vita hvort hæstv. ráðherra telji einhverja fyrirstöðu hér heima gegn því að geta tekið þátt í þessu með sama hætti og löndin í kringum okkur, aðallega vegna þess að við ræddum fyrir ekki mjög löngu um launamun kynjanna og kyngreindar upplýsingar. Það kemur í ljós að þær vantar víða á Íslandi, þ.e. að undirstöðuupplýsingar sem nýtast mjög vel í svona verkefni séu kyngreindar. Það væri gott að fá svör við því hvort þar sé einhver fyrirstaða hvað þetta verkefni varðar. Að auki þótti mér verra að heyra að hæstv. ráðherra sagði að ekki væri alveg ljóst hversu mikið þetta mundi kosta eða hvernig ætti að fjármagna verkefnið. Það væri mjög gott að fá skýr svör um það.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svörin og lýsi því yfir að ég fagna því að þetta verkefni skuli vera komið af stað. Ég segi alveg satt að ég vænti þess að niðurstöður þess eða það sem út úr því kemur geti orðið okkur mjög dýrmætt veganesti inn í áframhaldandi vinnu. Ég held að fyrir okkur liggi að skoða fjárlögin okkar, ekki einungis þetta afmarkaða svið, almannatryggingamálin, heldur öll fjárlögin eins og þau leggja sig með kynjagleraugunum. Ég held að það sé orðið mjög mikilvægt að við gerum það af alvöru og þess vegna fagna ég því að hæstv. ráðherra skuli sjá fyrir sér að rannsóknaraðili vinni með stýrihópnum því að ég tel mjög mikilvægt að vinna sem fer fram á þessu sviði og á vegum hins opinbera lúti þeim lögmálum sem vísindamenn í þessari grein og þessum geira, mundu setja. Ég fagna því að það skuli vera horft til þess í þessu íslenska verkefni. Einnig hefði verið gaman, herra forseti, að heyra aðeins á hvern hátt íslenska verkefnið er ólíkt þeim hluta verkefnisins sem verður unninn áfram annars staðar á Norðurlöndunum og satt að segja væri gaman að sjá líka greiningu á því hversu langt Norðurlöndin eru komin fram úr okkur á þessu sviði, hvort það hafi komið fram í vinnu starfshópsins að Íslendingar séu að einhverju leyti eftirbátar eða á hvern hátt staða okkar sé önnur en hinna Norðurlandanna. Það væri líka spennandi að heyra, herra forseti, hvort jafnvel kæmi til greina að þessi norræna upphafsráðstefna, þessi ráðstefna sem hæstv. ráðherra segir að eigi að marka upphaf verkefnisins, verði haldin á Íslandi. Ég verð að segja að það væri fengur að því að fá ráðstefnu af því tagi hingað til lands þannig að ég hvet hæstv. ráðherra til að sækjast eftir því. Ég tel að það gæti orðið okkur til framdráttar og það gæti orðið verkefninu til framdráttar á Íslandi og styrkt stoðir þess sem ég tel nauðsynlegt að verði gert.

Herra forseti. Vissulega gæti verið athyglisvert að hafa hér á Íslandi þá ráðstefnu sem fyrirspyrjandi nefndi. Mér er ekki kunnugt um hvaða verkefni nákvæmlega hafa orðið fyrir valinu í hinum löndunum og get þess vegna ekki svarað því. Vegna þess sem hv. 12. þm. Reykn. nefndi er ástæðan fyrir því að þessi mál ganga hægt fyrir sig kannski sú að þetta eru verkefni sem mjög erfitt er að skilgreina. Það getur verið erfitt að festa hönd nákvæmlega á því hvert viðfangsefnið er í hverju tilviki. En þetta er sem sagt farið í gang og vonandi gengur það allt saman vel og þjónar tilgangi sínum. Að því er varðar kostnaðinn og spurningu hv. þingmanns um hann hef ég því miður engu við það að bæta sem ég sagði áðan. Þetta er ekki alveg komið á hreint.