Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir hv. d., á sér nokkuð langa sögu. Árið 1969 var skipuð embættismannanefnd til þess að athuga skattalega aðstöðu fyrirtækja hér á landi með það í huga, að kannað yrði, hvort skattaleg staða þeirra væri erfiðari en í öðrum EFTA-löndum, og til þess að gera till. um breytingar, sem gerði þau samkeppnisfær miðað við fyrirtæki EFTA-landanna; þessi nefndarskipun var með hugsanlega aðild að EFTA í huga. Nefndin skilaði till. að breytingum á tekju- og eignarskattslögunum, sem lagðar voru fyrir síðasta þing seint á því þingi, og þar var ekki um lokatill. að ræða, en hins vegar um veigamikil atriði, sem talið var rétt að sýna og fá viðbrögð við, og tók ég það þá sérstaklega fram, að ekki væri ætlazt til þess, að endanleg afgreiðsla málsins yrði á því þingi. Til þess að auðvelda hv. alþm. að fylgjast með málinu og framvindu þess, þá var ákveðið, að fulltrúar fjhn. Alþ. fengju aðstöðu til þess að fylgjast með áframhaldandi starfi embættismannanefndarinnar bæði með það í huga að skoða frv. og þær till., sem í því fólust nánar, og jafnframt til að fylgjast með framvindu málsins, því að eftir síðasta þing var víkkað mjög starfssvið embættismannanefndarinnar. Jafnhliða því að ljúka verkefni sínu varðandi sköttun atvinnurekstrar í sambandi við EFTA-aðild var nefndinni falið að framkvæma heildarathugun á skattkerfinu með það í huga að gera það einfaldara í sniðum og umsvifaminna, þ.e. takmarka ekki eingöngu starf sitt við skattlagningu atvinnurekstrar, heldur taka skattkerfið í heild til endurskoðunar með þetta sjónarmið í huga. Síðan hefur verið unnið samfellt að þessu máli, og nokkru eftir áramót var frv. lagt fyrir hv. Nd. um breyt. á l. um tekju- og eignarskatt, en það frv. var enn sem fyrr að mestu leyti takmarkað við sköttun atvinnurekstrarins jafnhliða því, að þar var að finna ýmsar breytingar á skattalögunum almennt einkum með hliðsjón af frv., sem legið höfðu fyrir Alþ. bæði í þessari hv. d. og Nd. á síðasta þingi og ég óskaði eftir, að skattalaganefndin sérstaklega tæki til meðferðar. Heildarathugun málsins er hins vegar enn ekki lokið, og er unnið áfram að henni. Þó að skattalaganefndin hafi gert ýmsar athuganir og ýmsum bráðabirgðatill. hafi verið hreyft, sem komið hefur verið á framfæri við mig, þá liggur enn ekki fyrir heildarrammi að lausn málsins. Aftur á móti hefur það verið talið mikils virði - og var það bæði skoðun mín og n. einnig - að málið yrði sýnt og fengin afgreiðsla hér á hinu háa Alþ. á þeim þætti þess, sem liggur nú fyrir, en það er um álagningu tekjuskatts á félagsrekstur fyrst og fremst, því að þar koma við sögu mjög mikilvæg atriði, sem hafa áhrif á stefnuna í þessum málum, hvað varðar athugun skattkerfisins í heild, því að eftir er enn að athuga vissa þætti, fyrst og fremst þá, sem snúa að sveitarfélögunum og hafa auðvitað mjög mikla þýðingu fyrir atvinnureksturinn, og einnig er að verulegu leyti eftir að athuga skattamál einstaklinga og hvernig haga skuli ýmsum grundvallaratriðum varðandi skattkerfið í heild, m.a. skiptingu skattstofna milli ríkis og sveitarfélaga. Allt þetta er viðfangsefni, sem þarf að sinna. Nokkru eftir að þetta frv. var lagt hér fyrir hið háa Alþ., var lagt fram erindi frá samtökum atvinnuveganna, þar sem nánast var lagzt gegn því, að þetta frv. fengi afgreiðslu. Ég að sjálfsögðu hefði að óbreyttum aðstæðum í því efni ekki talið eðlilegt að afgreiða málið, því að það fjallar fyrst og fremst um skattamál atvinnurekstrarins, og því var fjarri öllu lagi að fara að afgreiða það í andstöðu við heildarsamtök þeirra, sem öll stóðu að því máli. Það kom hins vegar í ljós við meðferð málsins í hv. Nd., að það var auðið að samrýma það sjónarmið samtaka atvinnuveganna, sem þau höfðu lagt áherzlu á í sérstökum till. sínum, sem þau lögðu fram, og þau sjónarmið, sem liggja að baki þessu frv. á þann veg, að síðan hafa atvinnurekendasamtökin lagt áherzlu á það, að frv. í því formi, sem það nú er, nái fram að ganga. Og það er ástæðan til þess, að ég tel æskilegt, að Alþ. fallist á málið í því formi, sem það nú er. Ég vil taka það hér fram, eins og ég gerði í hv. Nd., að frv. var lagt þar fram eins og embættismannanefndin gekk frá því, og ég tók það þar skýrt fram, að ég hefði ekkert við það að athuga, að á því yrðu gerðar breytingar, svo lengi sem þær breytingar beindust í þá átt, sem fólst innan þess meginramma, sem embættismannanefndinni var settur með þeim tveimur erindisbréfum, sem henni voru í hendur fengin. Þar var að finna hina pólitísku stefnumótun á því markmiði, sem skattalögin áttu að ná, en vitanlega er hægt að ná því markmiði með mismunandi hætti, og ég tel ekkert við það að athuga og á engan hátt niðrandi fyrir mig, þó að það hafi orðið niðurstaðan, að frv. hafi verið breytt í mjög veigamiklum atriðum hér við athugun Alþ., bæði við nánari athugun fjhn. og þó ekki hvað sízt í sambandi við till. samtaka atvinnuveganna. Enda hafa bæði ég og embættismannanefndin haft aðstöðu til þess að fylgjast með allri meðferð þess máls, og ég hef efnislega ekkert við þær breytingar að athuga, sem hv. Nd. hefur gert á frv. í samræmi við þessa athugun, né við þetta samstarf og samráð við samtök atvinnuveganna og tel það mjög vel farið, að það er skoðun samtaka atvinnurekstrarins, að náðst hafi fram sá tilgangur, sem frv. var ætlað að ná eftir þær breytingar, sem gerðar hafa verið í hv. Nd. Það eru nokkrar grundvallarreglur, sem settar voru, svo sem ég gat um í sambandi við gerð þessa frv., sem vinna embættismannanefndarinnar beindist að. Það var í fyrsta lagi eins og ég gat um að samræma skattabyrði atvinnurekstrar hérlendis því, sem gerist í öðrum EFTA-löndum. Það var í öðru lagi að örva myndun eigin fjármagns í fyrirtækjum, sem allir munu sammála um, að sé allt of lítið yfirleitt. Það var í þriðja lagi að auðvelda samruna fyrirtækja, en skattalög hér hafa komið í veg fyrir það, að hægt væri að koma á samruna og samvinnu fyrirtækja, sem gera má ráð fyrir, að geti orðið í allstórum stíl, af því að það þurfi að skapa stærri rekstrareiningar til þess að fá betri samkeppnisaðstöðu. Og það var í fjórða lagi, að jafnhliða því, sem aukið væri fjármagn í fyrirtækjunum, þá var það talin brýn nauðsyn, að fé yrði ekki tekið út úr fyrirtækjunum nema í formi hæfilegs arðs af því fé, sem menn hefðu í þau lagt. Ég mun nú gera grein fyrir helztu atriðum frv. og þá ekki hvað sízt með hliðsjón af þeim breytingum, sem gerðar voru á því í hv. Nd. Frv. sjálft, eins og það upphaflega lá hér fyrir, hafa menn haft til athugunar í alllangan tíma, og sé ég því ekki ástæðu til þess að rekja það í einstökum atriðum, heldur fremur að gera grein fyrir þeim höfuðatriðum, sem einkenna það, og þá fyrst og fremst þeim breytingum, sem orðið hafa á frv. í Nd. og sem ekki er víst, að hv. þdm. hér hafi gert sér til hlítar grein fyrir. Eins og ég gat um, tel ég, að frv. stefni eftir þessar breytingar allar í þá átt, sem til var ætlazt, og sé því ekkert við það að athuga almennt séð, eins og það liggur fyrir eftir meðferð í Nd. En það voru nokkur meginatriði í frv., eins og það lá fyrir í upphafi, sem atvinnurekendasamtökin voru óánægð með. Stefnubreytingar frv., eins og það liggur nú fyrir, frá gildandi lögum eru í meginefnum þessar: Breytt er fyrningum í atvinnurekstri. Það er meira svigrúm fyrir atvinnurekanda til að fyrna eignir sínar, og það er gert með sérstökum flýtifyrningum, sem leyft er að nota, þegar betur árar, og er það nýmæli. Það er jafnframt gert ráð fyrir endurmati á eignum til fyrningar vegna verðhækkana, en á það hefur verið bent og reyndar legið frv. fyrir um það hér á Alþ., að rétt væri að taka upp endurmat eigna miðað við endurmatsverð þeirra hverju sinni eða réttara sagt að fyrna þær miðað við endurmatsverð. Það er ekki tæknilega auðið að gera. Það er gert ráð fyrir því, að þær verði endurmetnar nú, eftir að þessi Íög taka gildi og endurmat hlutafjár eigi sér þá stað einnig, en hins vegar verði það á valdi Alþ., hvenær veittur verði aftur réttur til endurmats á eignunum, og fer það svo sem verið hefur að sjálfsögðu eftir því, hversu örar verðbreytingar verða. Þá er sú veigamikla breyting gerð, að allur atvinnurekstur í landinu er nú gerður jafn, að því er varðar fyrningar, en þó er mismunað tegundum eigna, þannig t.d. að skip og fleiri framleiðslutæki eru fyrnd hraðar. Skiptir þá ekki meginmáli, hver á þær, en aftur á móti hafa sérstakar flýtifyrningarreglur verið notaðar við þessar eignir hingað til, ef svo má segja, hafa þær verið fyrndar mun hraðar en gert er í öðrum atvinnurekstri, en eftir aðildina að EFTA verður óumflýjanlegt að veita svipaða aðstöðu atvinnurekstrinum í landinu almennt og þá ekki hvað sízt iðnaðinum, sem ekki hefur notið þessara fríðinda. Í frv., eins og það var lagt fram, var gert ráð fyrir því, að söluhagnaður væri alltaf skattlagður um vissa prósentu eða 25%. Það hefur orðið niðurstaðan við meðferð málsins í Nd., að söluhagnaður verði ekki skattlagður með þessum hætti, og skattlagningin miðist aðeins við það, að hafi menn út úr eignunum við sölu meira en eðlilegar fyrningar leyfa, þá verði það skattlagt, þ.e. að menn geti ekki notfært sér um of hinar öru fyrningar, ef þær hafa verið notaðar til eignaauka, heldur verði að greiða skatt af þeim. Eins og hv. þdm. er kunnugt, hafa hingað til gilt þær reglur, sem áfram verða í gildi, að með þessum takmörkunum má eftir eignarhald um tiltekið árabil selja bæði lausafé og fasteignir án þess að greiða af því söluandvirði nokkurn skatt. Þá hefur verið nokkur ágreiningur um, hvernig ætti að fara með sameignarfélög. Þau hafa hingað til notið algerlega óeðlilegra skattfríðinda. Þetta eru félög, sem enginn hemill er á, og menn geta í rauninni tekið fé út úr eftir vild, en hafa notið mun betri meðferðar skattalega séð en einkarekstur, og í frv. var gert ráð fyrir því, að þau yrðu afnumin sem sjálfstæður skattaðili. Á það hefur ekki verið talið hægt að fallast, og Nd. hefur samþykkt, að sameignarfélögin verði áfram skattaðili, en hins vegar eru sett á þau verulegar hömlur, þannig að þau verða að vera skráð, hafa formlegan félagssamning og uppfylla viss skilyrði til þess að njóta fríðinda þeirra, sem skattalögin gera ráð fyrir, en því miður er ekki til enn þá nein löggjöf um sameignarfélög hliðstætt hlutafélögum, og það er því aðeins í þessum ákvæðum skattalaganna, sem er að finna þessar hömlur. Hins vegar hefur verið lögð á það rík áherzla, þar sem til eru mörg sameignarfélög í landinu, að þetta form fengi að halda sér, og eftir atvikum hef ég talið viðhlítandi að fallast á, að svo verði með þessum hömlum, sem hafa þó verið settar á sameignarfélögin í hv. Nd. Þá kemur að því atriðinu, sem er eitt grundvallaratriði frv., eins og það var lagt fram, að gert var ráð fyrir, að varasjóðsskipulagið yrði lagt niður og tekinn upp svokallaður arðjöfnunarsjóður, sem notaður yrði til þess að standa undir hallarekstri félaga og greiða arð af því fé, sem í félögin væri lagt, og sá sjóður mátti standa inni í fimm ár hjá félaginu. Þá varð mikil andstaða hjá atvinnurekendasamtökunum gegn því, að öllum atvinnurekstri yrði skipað að koma sinni skipan mála í þetta horf, en hugsunin með arðjöfnunarfyrirkomulaginu var sú að nota þessa aðferð til að laða aukið fjármagn inn í atvinnureksturinn og þá m.a. með það í huga að koma á frjálsum verðbréfamarkaði, sem óhugsandi er að koma á, nema möguleiki til slíkrar arðgjafar sé fyrir hendi og til séu opin hlutafélög, sem ekki er um að ræða í dag eða a.m.k. að sáralitlu leyti. Og af þessum ástæðum var þessu skipulagi félaganna breytt. Nú er niðurstaðan sú, að félögunum er leyft að velja, hvort formið sem er, annaðhvort arðjöfnunarsjóðinn með þeim kvöðum og réttindum, sem því skipulagi fylgja, eða þá að fylgja gömlu reglunni og hafa rétt til þess að leggja í varasjóð og hafa heimild til 10% skattfrjáls frádráttar, en það er það, sem ekki gildir hjá hluthöfunum. Þetta er sem sé frjálst val, sem er niðurstaðan úr þessum athugunum. Samhliða þessu nýja skattformi hlutafélaga, sem ég gat um varðandi arðjöfnunarsjóðinn, þá fylgir sú till. í frv., að tekið yrði upp nokkurt skattfrelsi á hlutafé. Þetta var tiltölulega frjálst í frv., eins og það var upphaflega. Nú hafa í meðferð hv. Nd. –og tel ég það til bóta - verið settar á þetta ákveðnar hömlur. Bæði hafa verið felld niður þau fríðindi, sem gert var ráð fyrir, að börn gætu notið í þessu sambandi sem eigendur hlutabréfa, og í öðru lagi eru sett þau takmörk á þessar arðgreiðslur, að þær megi aldrei fara yfir 10% og auk þess aldrei yfir 30 þús. kr. á einstakling eða 60 þús. kr. fyrir hjón. Hér þarf því að vera um verulega hlutabréfaeign að ræða, til þess að þessi fríðindi verði nokkur að ráði, en aftur á móti álít ég, að þetta sé grundvallaratriði sem hvati fyrir fólk - og ekki sízt þá fyrir hinn almenna borgara - til að leggja fé í atvinnurekstur, eins og tíðkast í stórum stíl erlendis, þar sem atvinnulífið er orðið mjög þróað og fólk vant því að fjárfesta í góðum hlutabréfum. Ef ekki eru fyrir hendi fríðindi sem þessi, þar sem hér er vissulega um áhættusama ráðstöfun fjár að ræða, þá er þess lítil von, að almenn þátttaka verði í atvinnurekstri. Það má gera ráð fyrir því, að nú verði einmitt þörf á því á næstunni að koma af stað miklu stærri félögum en áður hafa verið hér, sem þurfa á miklu fjármagni að halda, og það vill einnig svo til, sem hv. þm. mun mörgum kunnugt um, að víðs vegar um landið eru að rísa upp fyrirtæki einmitt þar sem fjármagn er lítið, þar sem svo að segja hver einasti íbúi tiltekinna byggðarlaga leggur fram fjármagn til þess að koma á Laggirnar vissum atvinnurekstri í byggðarlaginu. Það er vitanlega síður en svo, að með þessu ákvæði sé verið að hlynna að einhverju auðvaldi, eins og gjarna er látið í veðri vaka. Það má eins segja, að svo sé með sparifé. Það eru engar hömlur settar á réttindi til skattfrjáls sparifjár, þ.e. hvað menn eiga mikið sparifé skattfrjálst í banka. Og í þessum tilfellum, þ.e. varðandi þau félög, sem helzt kæmu til með að njóta þessa hér, t.d. eftir að verðbréfamarkaðurinn kemur til, sem hefur verið ákveðið að koma á laggirnar, svo fljótt sem auðið er, má gera ráð fyrir, að það verði hinn almenni sparifjáreigandi, skuldabréfaeigandi eða hlutabréfaeigandi, sem geti þarna notið þessara æskilegu fríðinda. Þá eru einnig í frv. till., sem auðvelda algeran samruna fyrirtækja, sem nú getur orðið skv. frv. án þess, að um nokkra sérstaka skattlagningu sé að ræða. Þá verða sett skýrari ákvæði og reyndar breytt ákvæðum varðandi mat á birgðum við uppgjör þeirra til skatts. Þá er að finna í frv. verulega breytingu á eignarskatti, þar sem hann er lækkaður mjög verulega, og ber að skilja þá breytingu með hliðsjón af því, sem að er stefnt með fasteignagjöldum og kemur fram í sambandi við tillögur um fjáröflun til sveitarfélaga. Jafnframt verður að skilja þessa till. og þessa miklu lækkun, sem gerð er þarna á eignarskattinum, út frá þeim stóru breytingum, sem verða á mati fasteigna til eignarskatts. Nú ætla ég að víkja að nokkrum atriðum frv., sem ekki sérstaklega snerta atvinnureksturinn, en skipta þó nokkru máli. Í frv. er lagt til, að skattfrádráttur giftrar konu, sem vinnur við fyrirtæki bónda síns, verði aukinn mjög verulega frá því, sem nú er. Hann er nú aðeins 15 þús. kr., og hafa komið fram till. á Alþingi um, að þessi frádráttur verði aukinn, og er gengið hér til móts við þær óskir með þessari till. Gert er ráð fyrir því, að fæði manna, sem vinna utan heimilissveitar, og hluti úr fæði, sem þeir fá hjá atvinnurekanda innan heimilissveitar, sé skattfrjálst. Áður hefur þetta skattfrelsi gilt um fæði sjómanna. En það eru vitanlega margir aðrir, sem vinna utan sinna heimilissveita. Þá er gert ráð fyrir því, að hækkað verði verulega það skuldamark, sem er í gildandi lögum, um skattfrelsi sparifjár. Það er aðeins 200 þús. kr. í gildandi lögum, en gert er ráð fyrir því, að það verði núna metið eftir því, hversu há eða lág lán húsnæðismálastjórnar eru, en þau munu nú vera 600 þús. kr. Það mun hafa legið fyrir þinginu frv. um það að hækka þetta mark í 600 þús. kr., en ég held, að sú viðmiðun sé þó enn þá eðlilegri að miða það við hámarkslán húsnæðismálastjórnarinnar, eins og þau eru á hverjum tíma, til þess að það þurfi ekki stöðugt að vera að breyta þessari fjárhæð. Eins og ég áður gat um, þá er eignarskattsprósentan lækkuð mjög verulega, en jafnframt hættir eignarskatturinn að vera frádráttarbær. Er þessi till. miðuð við þá forsendu, að eignarútsvör verði felld niður að öllu leyti. Er gert ráð fyrir, að fasteignagjöldin verði hækkuð, þegar kemur að tekjustofnum sveitarfélaga, og er því ástæðulaust að hafa einnig eignarútsvör, er renni til sveitarfélaganna. Er miklum mun einfaldara og eðlilegra að taka aðeins eitt gjald, sem greitt er af fasteignum. Ákveðnar till. um þetta er að sjálfsögðu ekki að finna nú, enda eiga þær ekki við í þessu frv., en till. hér er gerð með hliðsjón af því, sem fyrirhugað er í þessum efnum varðandi sveitarfélög. Þá er lagður til sérstakur frádráttur einstæðra foreldra, er halda heimili fyrir börn sín. Hann er aukinn um 50%. Þá verða í frv. strangari ákvæði til að koma í veg fyrir, að fjármagn streymi út úr fyrirtækjum með málamyndagjörningum án skattlagningar og sérstaklega vegna viðskipta tengdra aðila við fyrirtækin, en þess hefur nokkuð orðið vart, að það hafi verið með nokkuð óeðlilegum hætti, hvernig viðskipti fjölskyldufyrirtækja hafa verið, en með þessum reglum, sem nú eru settar í frv., er gert ráð fyrir, að ef um nokkur óeðlileg viðskipti er að ræða milli fyrirtækisins og einstaklinganna að þessu leyti, þá sé það ekki leyft. Þá er að finna hér í þessu frv. breytingu varðandi skattvísitölu, sem hefur verið mjög umdeilt mál. Ákvörðun um hana er tekin úr höndum fjmrh., og gert er ráð fyrir því, að við samþykkt fjárlaga hverju sinni, ákveði Alþ. sjálft, hver skattvísitalan skuli verða. Það hefur verið mjög umdeilt, við hvað ætti að miða skattvísitölu, og skal ég ekki fara út í þá sálma hér. Með því að færa þetta vald í hendur Alþ. þá er það að sjálfsögðu sérstakt mál hverju sinni að meta það, hvað fært þykir að hafa skattvísitöluna háa, vegna þess að þetta er eitt af atriðunum, sem eðlilegt er, að marki stefnuna hverju sinni um það, með hverjum hætti eigi að skattleggja borgarana, þ.e. hvort eigi að veita þeim meiri eða minni fríðindi í beinum sköttum og þá taka skattana með öðrum hætti, ef á auknu fé þarf að halda. Það er eðlilegt, að það verði þess vegna í samhengi við fjárlagasetninguna að ákveða tekjuskattana fyrir hvert ár. Hér er að vísu um vandamál að ræða, þar sem þetta hefur áhrif á útsvörin, og það má segja, að það sé dálítið varasamt að tengja þetta mál saman svo sem gert hefur verið, en það kemur þá til athugunar, þegar tekjustofnamál sveitarfélaga verða hér til meðferðar, þegar þar að kemur. Menn gera ráð fyrir, að það verði á næsta þingi. Að því verður að stefna varðandi skattamálin í heild, að endurskoðun þeirra verði lokið fyrir næsta þing, þannig að það verði hægt að afgreiða málið það snemma, að heildarmyndin liggi fyrir við skattlagningu á árinu 1972, en það er gert ráð fyrir því, að þetta frv. taki gildi um næstu áramót, og getur það valdið margvíslegum vandkvæðum, ef ekki verður þá búið að setja dæmið upp í heild - einnig að því er sveitarfélögin varðar. Þá var sú breyting gerð í hv. Nd., að auknar kröfur eru gerðar til meðferðar skattstjóra á kærum skattþegna, þannig að úrskurðir þeirra skuli vera rökstuddir. Það gildir nú um úrskurði ríkisskattanefndar, en ekki úrskurði skattstjóra, og skattbreytingar allar skulu tilkynntar með ábyrgðarbréfum. Jafnframt er nauðsynlegt að innheimta gjalda geti hafizt í samræmi við það, hvenær skrár um gjöld eru lagðar fram, og þess vegna er skattstjóra ætlaður nokkru rýmri tími til að undirbúa þetta en verið hefur, til þess að hægt sé að innheimta eftir eðlilegri og réttri álagningu, en ekki þurfi stórfelldar breytingar að koma til eftir á. Í frv., eins og það var lagt fyrir hv. Nd., verða settar takmarkanir á skattfríðindi þeirra giftu kvenna, sem vinna utan heimilis. Það kom fram andstaða gegn þessu í hv. Nd., og taldi ég því eðlilegast, að málið yrði látið niður falla, vegna þess að það á ekki að koma til framkvæmda, hvort sem er, fyrr en við skattlagningu á næsta ári, og skiptir því ekki máli. Hins vegar vil ég taka það fram hér, sem ég lýsti yfir í hv. Nd., að mín skoðun er sú, að það eigi að stefna að því, að um einstaklingsskattlagningu verði í öllum tilfellum að ræða, hvort sem konan vinnur utan heimilis eða innan þess, og tekjum hjónanna verði þá skipt niður á milli þeirra, en þetta kostar að sjálfsögðu endurskoðun á öllum skatt- og útsvarsstigum. Og þess vegna er sú till. ekki gerð hér, þar sem endanlega hefur ekki verið gengið frá tekjustofnamálum sveitarfélaga. Það eru ýmis önnur atriði, sem er að finna í þessu frv., sem ég tel ekki ástæðu til þess að rekja hér, en verða að sjálfsögðu skoðuð í þeirri hv. n., sem málið fær til meðferðar. Flest þeirra frv., sem hafa legið fyrir Alþ. á síðustu þingum, hafa verið tekin til meðferðar í sambandi við þetta frv. og langflestum þeirra gerð efnislega jákvæð skil, þannig að gengið hefur verið til móts við þau að meira eða minna leyti. Ég held, að ég hafi ekki gert grein fyrir þeirri breytingu, sem gerð var við síðustu umræðu í hv. Nd., þ.e. gert var ráð fyrir sérstökum hlunnindum varðandi tekjur barna, sem eru innan 16 ára aldurs, og jafnframt voru veitt sérstök fríðindi þeim, sem eru komnir yfir 67 ára aldur. Í tekjustofnalögum sveitarfélaga er gert ráð fyrir því, að hægt sé að undanþiggja slíkt fólk útsvari eða veita því sérstök fríðindi a.m.k. í útsvörum. Það er ekki í skattalögum, en talið er nokkuð sanngjarnt að veita hér nokkur fríðindi að þessu leyti, þótt að vísu megi segja, að þetta geti verið umdeilanlegt mál, þar sem ekki er tekið neitt tillit til þess, hversu tekjuháir þessir aðilar eru, og það er erfitt og raunar illframkvæmanlegt, en hugmyndir um þetta hafa áður legið hér fyrir í frv., enda var þetta einróma samþykkt í hv. Nd. Ég get farið mjög fljótt yfir sögu og mun að sjálfsögðu ræða þetta mál nánar, ef tilefni gefst til eftir umræður hv. þm. Ég legg á það ríka áherzlu, að hér er aðeins að finna þátt í stóru og miklu vandamáli, og heildarendurskoðun skattalöggjafarinnar er hin brýnasta nauðsyn, og henni verður að halda áfram með öllum tiltækum ráðum, og eins og ég gat um í upphafi máls míns, tel ég, að beri að stefna að því, að henni verði lokið það snemma, að hægt verði að miða álagningu skatta á árinu 1972 við heildarlöggjöf um nýtt skattkerfi, og þá þurfa að sjálfsögðu sveitarfélögin einnig að hafa fengið sína meðferð. Þar blandast einnig inn í annað dæmi, sem að vísu er vandasamt, og ég skal ekki segja, hvort hægt verður að ljúka í tæka tíð, en er mjög nátengt þessu, og það er verkaskipting ríkis og sveitarfélaga, sem nú er í brennipunkti og miklar umræður eru um, og ég hef fyrir mitt leyti tjáð mig reiðubúinn til samvinnu við Samband ísl. sveitarfélaga um breytingar í þeim efnum, eftir því sem ástæða þykir til bæði varðandi verkefni og tekjustofna. Allt þetta þarf að athuga í heild, til þess að málið geti fengið eðlilega afgreiðslu, og jafnframt vil ég Íeggja áherzlu á það, að ég hef Lagt till. fyrir þetta þing um staðgreiðslukerfi skatta, en ekki hefur hún fengið sérstaka afgreiðslu hér fremur en á síðasta þingi. Ég tel það vera háð því, að það takist að gera skattkerfið einfaldara, hvort staðgreiðslukerfi skatta verði talið hér til bóta eða ekki. Og einmitt með hliðsjón af að gera það mögulegt, sem ég tel almennt séð, að væri æskilegt, að taka upp staðgreiðslukerfi skatta er nauðsynlegt að gera skattkerfið allt miklu einfaldara og líka með hliðsjón al heildarendurskoðun, sem ég hef getið um. Jafnframt má í því sambandi losna við ótal smáskatta, sem eru til trafala og valda bæði mikilli fyrirhöfn og kostnaði, en margir þeirra skipta ekki miklum fjárhæðum. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessa umræðu mína lengri, en legg til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég verð að játa það, að ég er að ýmsu leyti og reyndar flestu leyti vanbúinn að segja nokkuð um þetta frv. á þessu stigi málsins, jafnvel þó að svo vilji til, að ég væri til kvaddur í þá þmn., sem var gefið tækifæri til þess að fylgjast með störfum embættismannanefndarinnar á s.l. sumri og fram eftir vetri. Sannleikur málsins er sá, að frv. hefur verið að taka stöðugum breytingum, og síðustu breytingarnar, sem á því hafa verið gerðar, höfum við þm. aðeins haft á borðinu fyrir framan okkur í tæpan klukkutíma. Ég hlýt að átelja til að byrja með þau vinnubrögð, sem hér hafa verið viðhöfð - ekki þau, sem frekar ber að hæla, þ.e. að hæstv. fjmrh. hefur gefið fulltrúum flokkanna í fjhn. tækifæri til þess að fylgjast ofurlítið með því, hvað embættismannanefndin væri að gera, og þeir hafa verið kallaðir saman nokkrum sinnum, til þess að þar væru bornar á borð fyrir þá tilkynningar um það, hvað málsmeðferðinni hjá embættismannanefndinni liði - heldur vil ég sérstaklega átelja meðferð málsins hér á háttv. Alþ. Það eru orðnir, eins og hæstv. ráðh. sagði, um það bil tveir mánuðir, síðan málið var lagt fyrir á Alþ., og þá var gert ráð fyrir því, að fjhn. beggja d. störfuðu saman að athugun málsins, en framkvæmdin varð hins vegar sú, að fjhn. Ed. var aðeins kölluð saman til eins fundar, en fjhn. Nd. hefur síðan alfarið haft með málið að gera og gert á því svo stórkostlegar breyt., að hér er í raun og veru orðið um alveg nýtt frv. að ræða - nýtt frv., sem eins og ég sagði - við höfum haft til athugunar núna í tæpa tvo tíma, og ég hygg, að enginn hv. þm. hafi enn þá gert sér grein fyrir því, og ekki einu sinni lesið það, því að til þess hefur ekki verið tækifæri. Og þó að hæstv. ráðh. hafi gert hér í mjög stórum, grófum atriðum grein fyrir þeim breytingum, þá er langur vegur frá því, - ég get sagt það a.m.k. fyrir mitt leyti - að manni sé fullljóst, hvaða breytingum málið hefur tekið. En þrátt fyrir það, að bæði ég og sjálfsagt fleiri hv. þm. séu illa í stakk búnir nú til að ræða einstök atriði, þá vil ég þó aðeins fara um þetta mál nokkrum orðum. Þá vil ég segja það fyrst, að ég tel þá endurskoðun, sem hér hefur farið fram, vera þannig, að það megi vafalaust finna ýmislegt, sem er til bóta - ýmisleg einstök atriði, þó að ég vilji ekki að svo komnu leggja dóm á þá stefnu í heild, sem upp er tekin með frv. Því að það er að sjálfsögðu rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að hér er um mörkun pólitískrar stefnu í skattamálum að ræða. En hvað sem því líður, tel ég, að endurskoðun skattkerfisins sé eðlileg og nauðsynleg af mörgum ástæðum, en það gildir auðvitað ekki aðeins um tekju- og eignarskatt, sem greiddur er til ríkisins, heldur einnig um önnur gjöld, sem atvinnureksturinn og einstaklingar í landinu eiga við að búa, og gildir það auðvitað, eins og ég sagði, um fyrirtæki sem einstaklinga. Slík heildarendurskoðun er nauðsyn, og það viðurkenndi hæstv. ráðh., en sagði þó, sem líka er rétt, að hér væri aðeins tekinn hluti af stóru og miklu vandamáli. Og það er einmitt þetta, sem gerir það að verkum, að það er ekki nokkur lífsins leið fyrir menn að leggja endanlega dóm á þennan hluta. Það er a.m.k. ekki hægt að leggja endanlegan dóm á þá stefnu, sem þetta frv. að ýmsu leyti mótar, fyrr en við höfum alla myndina fyrir okkur - alla myndina af skattheimtu ríkisins, af skattheimtu bæjar- og sveitarfélaga og öllum þeim margvíslegu gjöldum og sköttum, sem bæði atvinnureksturinn og einstaklingar í landinu búa við. Ég er alveg sammála hæstv. ráðh. t.d. um það, að það nær ekki nokkurri átt að hafa skattkerfið svo flókið, að hvert einasta fyrirtæki eða hver einasti maður, sem við atvinnurekstur fæst í landinu, þurfi að greiða á milli 20–30 mismunandi gjöld, en þannig er þetta nú, ýmist til opinberra eða hálfopinberra aðila. En það, sem hér er aðalatriðið, er, að hér tengist auðvitað allt saman, sveitargjöldin til sveitarfélaganna og gjöldin til ríkisins, því að auðvitað er það ekki svo, að tekjuþörf þessara samfélagsforma, ríkisins og sveitarfélaganna, vaxi eða minnki við það, að breytingar verði í kerfinu sjálfu. Vissum upphæðum þarf að ná inn, til þess að hægt sé að gera þessum aðilum kleift að starfa með eðlilegum hætti, og spurningin er því fyrst og fremst um það, hvernig þessum útgjöldum er dreift á atvinnurekstur, á gróða fyrirtækja og á einstaklingana og að hve miklu leyti skuli tekið tillit til efnahags þeirra og afkomu. Ég hygg, að menn geti verið mér sammála um það, að fullnaðardómur um hluta af þessu kerfi öllu saman, þessu flókna og mikla kerfi, geti ekki legið fyrir hjá mönnum, fyrr en öll myndin blasir við. Við getum ekki dæmt um það frekar en við getum dæmt t.d. um mynd eða málverk, þar sem er skorinn af svolitill biti. Við getum ekki sagt um það fullkomlega, hvort það er vont eða gott, fyrr en við sjáum verkinu lokið. Og það er einmitt það, sem ég tel höfuðgallann á allri málsmeðferð þessa máls og á þessu frv., að þessi mynd blasir ekki við. Við sjáum hér aðeins vissa þætti, en við höfum ekki myndina af því, hvað á að koma í staðinn, t.d. hvað á að koma í stað þeirra skerðinga, sem sveitarfélögin auðsjáanlega verða fyrir, þegar þetta frv. hefur verið samþ. Það breytir því ekki, að ég er sömu skoðunar og hæstv. ráðh., þ.e. að endurskoðun hafi verið og sé nauðsynleg af mörgum ástæðum. Ég tel það alveg hafa verið eðlilegt á sínum tíma, að hann léti fara fram athugun á skattalegri stöðu atvinnurekenda í landinu vegna aðildar okkar að EFTA, þó að það sé sannast mála, að það hafi komið fram í þeim samanburði, sem reynt hefur verið að gera á íslenzku skattkerfi og skattkerfi í öðrum löndum Fríverzlunarsamtakanna, að skattar væru hér ekki almennt þyngri en þar er. Hitt er augljóst, að við höfum mismunað atvinnurekstri hér mjög verulega þannig að útgerð fiskvinnsla, farmskipafélög, flugfélög og annað slíkt hafa búið við sérstakar og hagstæðari skattareglur en annar atvinnurekstur þ. á m. iðnaður. Og ég tel það fullkomlega eðlilegt og sjálfsagðan hlut til leiðréttingar í sambandi við vaxandi iðnvæðingu og vaxandi samkeppni við inngöngu okkar í EFTA, að þarna væru metin jöfnuð. Þó að ég vilji hins vegar alls ekki halda því fram, að það sé rétt - alfarið rétt og ævinlega rétt - aðferð að gera engan mun á því, um hvaða atvinnurekstur er að ræða. Ég tel nefnilega, að skattkerfið eigi að vera og þurfi að vera öðrum þræði hagstjórnarkerfi, og það getur vel aftur hæglega leitt til þess, að það sé okkur þjóðhagsleg nauðsyn að ívilna okkar mikilvægustu atvinnugreinum jafnvel á kostnað annarra. Ef það er ekki hægt að bera það fyrir sig a.m.k. í vissum tilvikum, þá er skattkerfið ekki það hagstjórnartæki, sem ég tel, að það þurfi að vera. En það breytir ekki því, að ég tel, að með tilliti til iðnaðarins hafi jöfnuður milli hans og annarra grundvallaratvinnugreina okkar verið eðlilegur. Það er svo fyrir mælt, ef ég man rétt, í síðara erindisbréfi hæstv. fjmrh. til embættismannanefndarinnar að fela henni að framkvæma heildarathugun á skattalögunum með það að markmiði annars vegar að gera skattkerfið sem einfaldast og hins vegar að gera þær breytingar á ákvæðum l. um tekju- og eignarskatt að því er varðar skatta einstaklinga, er n. telur sanngjarnar og eðlilegar. Þarna er lögð á það grundvallaráherzla að gera skattkerfið einfaldara en það er nú. Ég sé ekki neitt í þessu frv. og viðurkenni þá að sjálfsögðu jafnframt, að ég hef ekki skoðað öll atriði þess svo niður í kjölinn, sem mér bæri kannske að gera og æskilegt hefði verið, en ég sé ekki neitt í þessu frv., sem hér liggur fyrir, sem gerir skattkerfið einfaldara en það áður var, og yfirleitt hefur það verið svo í tíð núv. hæstv. ríkisstj., að skattkerfið er sífellt að verða flóknara og flóknara. Ég minni á þá miklu einföldun, sem það átti að vera á skattkerfinu á sinni tíð, að ég tali nú ekki um sparnaðinn, sem það átti að leiða af sér, að leggja niður skattanefndirnar og taka upp skattstjóraembættin. En hver hefur reynslan orðið í þeim efnum? Var það ekki strax reynslan á fyrstu árunum, eftir að það kerfi var tekið upp, að það var mörgum sinnum dýrara og flóknara í öllum meðförum. Og ekki hefur sköttunum fækkað, því að ég held, að þeim hafi fjölgað næstum því á hverju ári, sem liðið hefur af hinu svo kallaða viðreisnartímabili. Og ekki örlar í þessu frv. á neinu - og ég sný ekki til baka með það, fyrr en það er þá rekið ofan í mig sem misskilningur - sem heitið geti einföldun á skattkerfinu. Mér sýnist hins vegar, að að öðrum þræði sé skattkerfið gert talsvert flóknara en áður var m.a. með þeirri breyt., sem hæstv. ráðh. minntist á, sem gerð var í hv. Nd., þ.e. að nú geta fyrirtæki valið á milli tveggja ólíkra skattforma - valið á milli þess að hafa skattfrjálsan varasjóð, eins og verið hefur, og þess að koma upp hjá sér arðjöfnunarsjóði. Ég held, að bara þetta eitt sér hljóti að valda margs konar ruglingi og erfiðleikum í allri tæknilegrí framkvæmd skattalaganna. Því hefur mjög verið haldið fram og er kannske að mörgu leyti mismikið hæft í því, að núgildandi skattalög tryggi ekki eða a.m.k. stuðli ekki nægilega að eigin fjármagnsmyndun í fyrirtækjum, og ég er því alveg sammála, að það, sem veldur hvað mestum erfiðleikum í okkar atvinnurekstri - í okkar efnahagsmálum - er það, að ekki hefur tekizt að skapa í fyrirtækjunum eðlilegt eigið fjármagn. Á því er enginn vafi, og ég held að um það séu ekki ýkja skiptar skoðanir. Hitt er svo auðvitað annað mál, að það er aðeins önnur hlið málsins, og vandinn er vitanlega sá, að þetta sé unnt án þess, að of nærri einstaklingunum og þá sérstaklega láglaunafólkinu sé gengið. Þar held ég, að verði að reyna að finna gullinn meðalveg, sem leysir vandann, þannig að báðir megi við það una. Og það er sagt núna, að það sé eiginlega sú meginstefnubreyting, sem þetta frv. hafi í för með sér, að þessi fjármunamyndun í fyrirtækjunum verði auðveldari en áður. Og vissulega er það rétt, að frv. allt í heild stefnir að því að létta álögum og sköttum af fyrirtækjunum í landinu og alveg sérstaklega með breyttum fyrningarreglum og með því að heimila þeim að koma upp hjá sér arðjöfnunarsjóðum, sem aftur leiðir til þess, að þau geta dregið árum saman að greiða nokkur gjöld til hins opinbera þ. á m. til bæjarfélaganna og sveitarfélaganna, þó að um stórkostlegan hagnað og stórkostlegan gróða sé að ræða. Á hinn bóginn er svo jafnframt því, sem þessum læk af fjármagni skulum við segja - er veitt inn í fyrirtækin, þá er opnuð aftur útrás fyrir þetta sama fjármagn með því að skylda - allt að því skylda - fyrirtækin til þess að greiða arð, hvort sem það er þeim hagstætt eða ekki. Og það er gert með ákvæðunum um það, að sé arðjöfnunarsjóður ekki notaður til arðgreiðslna eða til þess að borga niður töp á fimm árum, ef ég hef tekið rétt eftir, þá er þeim fyrirtækjum refsað með sérstökum skatti á allt það, sem í arðjöfnunarsjóðinn rennur. Þannig sýnist mér, að það sé í raun og veru stefnt að því að gera hlutaféð að meira eða minna leyti að eins konar lánsfé, sem reynt sé að tryggja, að beri a.m.k. eðlilega og venjulega bankavexti eða eitthvað nálægt því. Mér sýnist þess vegna, að þegar þetta tvennt er vegið saman, þá sé á því allur vafi, hvort meira af eigin fjármagni safnast í fyrirtækjunum með þessu fyrirkomulagi en áður, þó að ég teldi það hins vegar á margan hátt æskilegt, ef þar er farið að öllu með gát. Það þykir mér líka strax galli á þessu frv., að mér sýnist, að það sé greinilegt, að það mismuni rekstrarformunum, geri rekstrarformum mjög mishátt undir höfði. Þar á ég að sjálfsögðu ekki við þá leiðréttingu, sem í l. felst um það, að sameignarfélög og hlutafélög eru álíka sett, hvað skatta til ríkisins snertir, heldur á ég sérstaklega við þá, sem hafa rekstur á eigin nafni, leggja allar eigur sínar og heiður að veði og standa og falla með sínum rekstri, en eru ekki að fela sig á bak við minni áhættu með því að hafa rekstur sinn í formi hlutafélags. Og ég verð að segja það, að mér finnst það koma úr hörðustu átt sem stofna Sjálfstfl. - flokks, sem kennir sig við einkaframtakið - að hann skuli sérstaklega vera að refsa þeim mönnum, sem með framtaki og dugnaði vilja reka sín eigin fyrirtæki á sínu eigin nafni og leggja undir allar sínar eigur og sína efnalegu velferð. En það er auðvitað auðsætt, að t.d. þau hlunnindi, sem í arðjöfnunarsjóði felast, ná ekki til einstaklinganna. Og m.a. þetta og reyndar ýmislegt fleira hlýtur svo að leiða til þess, að þeir verða færri og færri, sem leggja í þá áhættu að hafa sinn eigin atvinnurekstur og standa og falla með því, hvernig þeim tekst að sjá honum borgið. Einnig kemur þarna til, að þau hlunnindi, sem hlutafjáreigendur fá, þ.e. að þeir geta fengið allt að 60 þús. kr. skattfrjálsar á ári, gefur auðvitað skýra vísbendingu um það, að það sé hagstæðara fyrir þann, sem atvinnurekstur stundar, að hafa hann í hlutafélagsformi, hafa sín laun kannske eilítið lægri, ef svo stendur á með eðlilegum hætti, en fá heldur skattfrjálsa arðgreiðslu frá fjölskylduhlutafélagi. Og allt, sem ýtir undir slíkan skollaleik, tel ég sízt vera til bóta. Mín niðurstaða er því sú a.m.k. að svo komnu máli, að það sé mjög fjarri því, að þetta frv. bæti úr misrétti og ágöllum skattkerfisins. En fyrir utan það, sem ég hef nefnt í þessum efnum, þá tel ég, að þeir ágallar séu margir. Suma þeirra hef ég nefnt og þó ekki þann, sem mér þykir allra verstur, og hann er sá, að skattar og útsvör eru nú lögð á mjög lágar tekjur, þurftarlaun eða þaðan af minna, en inn á það svið fer þetta frv. ekki með neinum beinum hætti, en hins vegar að sjálfsögðu með þeim óbeina hætti, að þegar verið er að létta af félögunum - gróðafélögunum skulum við segja, sem gjalda nú ekki nema um eða innan við 2% af öllum tekjum ríkissjóðs - stórkostlegum byrðum, þá getur það auðvitað ekki endað nema á einn veg, þ.e. að allur almenningur í landinu, einstaklingarnir, verða að hera meira. Og sama gildir auðvitað, þegar gengið er inn á þær brautir að skerða tekjumöguleika sveitarfélaganna frá því, sem verið hefur. Þá er ekki annað úrræði fyrir þau en snúa sér að einstaklingunum, og a.m.k. út um landsbyggðina, þegar höfuðborginni sleppir, þá er það viða svo, að þar er ekki í annarra vasa að seilast en launafólksins og það oft fólks, sem ekki ber ýkja mikið úr býtum og í mörgum tilfellum ekki nema þurftarlaun. Það má svo líka vera, að þær breytingar, sem eru gerðar á fyrningarreglunum, og sú stórkostlega rýmkun, sem þar er um að ræða, hljóti að leiða bæjarfélögin meira inn á brautir aðstöðugjaldanna, en þau tel ég vera allra ósanngjörnust og óeðlilegust allra gjalda, sem á atvinnurekstrinum hvíla. En eins og ég sagði áðan, þá heimta sveitarfélögin sitt og ríkissjóður sitt, og einhvers staðar verður að taka þær tekjur, sem annars staðar glatast. En aðstöðugjöldin eru auðvitað þess eðlis, að takist mönnum ekki að reka sín fyrirtæki með hagnaði, greiða þeir venjulega mestu og þyngstu gjöldin. Ég held þess vegna, að það sé í því fullkomið óraunsæi - líka frá sjónarmiði atvinnurekstrarins - að taka bara einn bitann af vandamálinu og skoða hann án alls samhengis við það, sem við hann er tengt. Ég hef stundum minnzt á það hér áður, og ég er enn þá þeirrar skoðunar, að óeðlilega rúmar fyrningarreglur hafi í för með sér ýmsar hættur. Við þekkjum sjálfsagt öll, sem eitthvað höfum fylgzt með atvinnurekstri, þá tilhneigingu, sem kannske er ekki nema mannleg, en engu að síður staðreynd, að menn reyna að haga svo sínum málum, að þeir sleppi sem léttast frá allri skattheimtu, hvort sem er til ríkis eða bæja og auðvitað alveg sérstaklega, ef þeir geta gert það með fullkomlega lögmætum hætti. En rúmar fyrningarreglur leiða iðulega til þess, að fyrirtæki og einstaklingar, sem atvinnurekstur stunda, leiðast út í óeðlilega og oft óarðbæra fjárfestingu og stuðla þannig að rýrari kjörum alls almennings og ýta undir verðbólgu. Það er t.d., hygg ég, fátt öllu óvinsælla hjá öllum almenningi, - og það ekki að ófyrirsynju, þegar menn horfa upp á það, að þeir menn, sem reka fyrirtæki t.d. í útgerð og fiskvinnslu, sem sannanlega skila jafnvel tugmilljónum í hagnað árlega, þurfa ekki að greiða neina skatta; og það er gjarnan talað um svindl í því sambandi. En oftast nær er hér auðvitað ekki um neitt slíkt að ræða, heldur eru bara þessar rúmu fyrningarreglur notaðar, og samkv. þeim ber mönnum ekki að gjalda meira, þó að þeir hafi haft mikinn gróða og hafi vel verið aflögufærir til þess að leggja eitthvað til samfélagsins, hvort sem það er ríki eða bær, sem um er að ræða. En með þessu frv. er að mínu viti svo rýmkað um fyrningarreglurnar, að það sé enn ríkari hættum boðið heim en verið hefur og miklu meiri en nokkur ástæða er til. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð að þessu sinni. Ég hef minnzt á málsmeðferðina, og ég hygg, að það hefði reynzt fleirum örðugt en mér að leggja fullnaðardóm á ákvæði þessa frv. í heild sinni, fyrr en þeir sjá, hvert stefnir, hvert áframhaldandi endurskoðun skattkerfisins leiðir, og menn hafa alla myndina fyrir sér af þeim gjöldum, sem bæði atvinnurekstrinum og einstaklingunum í landinu er gert að standa undir. En eins og ég sagði, sýnist mér þó meginstefnan í þessu frv. vera sú að koma skattheimtunni meira yfir á lágtekjur og miðlungstekjur launþega og niðurstaðan hljóti að verða sú, að með þeim hætti, sem þetta er gert, verði horfið æ meira að söluskatti, aðstöðugjöldum og öðrum gjöldum, sem einna óvinsælust eru af alveg rökréttum ástæðum meðal alls almennings. Við horfum líka fram á það, að við þurfum að lækka tolla á næstu árum og höfum skuldbundið okkur til þess, og ég get þá ekki séð, að víða sé að leita fanga í þeim efnum, nema við viljum koma á framleiðslugjöldum, sem gerðu það að verkum, að ekki væri um mismunun að ræða í tollum og framleiðslugjöldum í sambandi við skuldbindingar okkar í EFTA nema þá í auknum söluskatti og auknum aðstöðugjöldum, og það held ég, að væri engum til heilla og allra sízt atvinnurekstrinum í landinu. En að svo komnu máli finnst mér það höfuðatriði málsins, sem ég hef reyndar margminnzt á í þessari ræðu minni, sem ekki er ýkja löng, að hér er aðeins um hluta máls að ræða, en bendi hins vegar á það, að það er ekki ætlazt til þess, að þessi lög taki gildi fyrr en á næsta ári og það beri því enga bráða nauðsyn til þess að afgreiða þetta mál nú, heldur verði það látið bíða, þangað til heildarendurskoðun á skattkerfinu öllu og tekjustofnum sveitarfélaganna liggur fyrir. Það finnst mér sjálfsögð og eðlileg krafa, sem hver sanngjarn aðili, hvort sem hann er í stjórn eða stjórnarandstöðu, ætti að geta tekið undir, og atvinnurekendur í landinu hafa reyndar gert það alveg þangað til nú síðustu dagana, þegar látið hefur verið undan flestum þeirra kröfum. En ég spyr: Bar hér aðeins að hafa samráð við atvinnurekendur? Var ekki líka einhver ástæða til þess að hafa samráð við launþegana í landinu um það nýja skattkerfi, sem hér er verið að koma á? Er það þeim alveg óviðkomandi hvert sú stefna, sem hér er verið að móta, leiðir? Ég sé það nú - þó að ekki væri nú annað en það - að a.m.k. 10 menn í d. virðast hafa beðið um orðið eins og ég, og læt ég því máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja hv. d. með löngu máli. Ég get vissulega sagt eins og hv. síðasti ræðumaður, að ég er engan veginn undir það búinn að tala um þetta mál. Ég vil þó aðeins segja fáein orð um málið almennt, en mun ekki ræða einstök atriði þess að neinu ráði, enda er það auðvitað ógerningur, eftir að málið í sinni núverandi mynd hefur aðeins legið nokkrar –örfáar - stundir á borðum hjá okkur þm. og þó að hæstv. ráðh. gæfi nokkrar skýringar í framsöguræðu sinni, þá var það vitaskuld ekki nægilegt til þess, að það sé hægt að átta sig fullkomlega á þessu máli, þannig að maður geti rætt það í einstökum atriðum. Ég efast ekki um það, að í þessu frv. séu viss atriði, sem horfa til bóta og eiga rétt á sér, og sama máli gegnir um sitthvað, sem kom fram í ræðu hæstv. fjmrh. Ég get tekið undir sum þau atriði, sem þar komu fram, og ég tel, að þau atriði sum hver séu þess eðlis, að þau þurfi vel að athuga. En ég tel, að vinnubrögðin í þessu máli séu á þann veg, að það sé mjög athugavert. Og ég verð að segja það, að ég er andvígur þessu máli í heild, eins og það liggur nú fyrir. Bæði tel ég, að það sé byggt á röngum grundvelli, vinnubrögðin óforsvaranleg og eins, að meginstefnu til byggt á röngum grundvelli. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um það, enda yrði það að sumu leyti endurtekning á því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, þ.e. að það liggur ljóst fyrir, að þeirri n., sem falið var að endurskoða skattalögin, var gefið ákveðið erindisbréf. Hún átti ekki aðeins að endurskoða þann þátt þess máls, sem hér liggur fyrir, heldur átti hún að endurskoða skattkerfið í heild m.a. með það fyrir augum að gera það einfaldara. Og hvað sem um skattkerfið má nú segja, þá býst ég við, að það geti flestir verið sammála um það, að það sé þörf á því að gera okkar skattkerfi einfaldara en það er. Það hefur margoft verið minnzt á það hér og rakið, að skattarnir, sem lagðir eru á skattþegna, einstaklinga og félög, eru orðnir æðimargir, og það hefur sífellt hnigið meira í það horf, að það hefur verið bætt við nýjum og nýjum sköttum. Fróðir menn geta talið upp, að ég hygg, upp undir 30 skatta, sem lagðir eru á. Það er auðséð, að það er litil skynsemi í slíkum vinnubrögðum, og það mundi horfa til bóta á margan hátt, þótt ekki væri annað að gert en steypa þessum sköttum saman með einhverjum hætti. Og ég geri ráð fyrir því, að þessari n., sem falið var að endurskoða skattkerfið, hafi m.a. verið ætlað það hlutverk. Því hlutverki hefur hún ekki lokið. En aðalatriðið er auðvitað þó það, að það er ekki hægt að taka svona einn þátt út úr og taka hann einn til endurskoðunar. Þessi mál eru þannig vaxin, að það þarf að líta á þau öll í heild. Það er ekki aðeins hægt að líta á skattamál félaga út af fyrir sig. Það verður að líta á skattamál félaga og einstaklinga saman í einni heild. Það er ekki hægt, svo að sæmileg niðurstaða fáist, að líta á skattamál ríkisins ein út af fyrir sig, heldur verður líka að líta á tekjuöflunarleiðir sveitarfélaga, og þetta allt verður að skoða í samhengi og ef ekki er litið á þetta í heild, þannig að heildarmynd fáist af þessu, þá álít ég, að alltaf sé hætta á því, að úr athugun verði nokkur óskapnaður. En af einhverjum ástæðum hefur þessi n., sem átti að inna þetta verkefni af hendi, ekki farið eftir sínu erindisbréfi, heldur hefur hún tekið þarna einn þátt út úr, aðallega að því er virðist skattamál félaga, en þó líka tekið þar með nokkur einstök atriði, tæplega þó að því er maður getur séð í fljótu bragði eftir nokkru ákveðnu kerfi, og það hefur verið sett saman nýtt frv., og það frv. var svo lagt fram. En þó að mér gangi heldur erfiðlega að sjá nokkurt ákveðið kerfi í þessu, þá lá það þó fyrir, þegar frv. var lagt fram, og kom fram í grg. með því, að það markmið, sem stefnt var að með því frv., var það, að það átti að bæta stöðu atvinnurekstrarins. Það skilst mér, að hafi verið það höfuðmarkmið, sem átti að liggja til grundvallar því, að þetta frv. var lagt fram. En það virðist hafa tekizt heldur óhönduglega, því að svo vildi til, að eftir að frv. hafði verið lagt fram, risu þeir upp, sem áttu sérstaklega að njóta góðs af þessu frv., og lýstu sig, að því er mér skilst, andvíga því og lögðust eindregið gegn því, að það gengi fram í þeirri mynd, sem það lá fyrir. Hæstv. fjmrh. lýsti því yfir áðan, sem skynsamlegt var, að þegar svo var komið, þá hefði sér vitaskuld ekki dottið í hug að knýja frv. fram, og ég held nú, að það hafi verið öllum fyrir beztu, að þá hefði þetta frv. verið kistulagt. En einhverjir áhugamenn virðast hafa gengið í málið, og því hefur verið, eins og gerð hefur verið grein fyrir og fram lögð þskj. bera með sér, gerbylt og algerlega umsteypt í meðferð hv. Nd. Hæstv. fjmrh. segir, að atvinnurekendur vilji nú við una þá gerð frv., sem fyrir liggur, og dreg ég það ekki út af fyrir sig í efa, þó að það liggi hins vegar ekki fyrir, og ég held, að það hafi ekki komið fram í ræðu hæstv. fjmrh. að þeir legðu nokkra sérstaka áherzlu á að knýja það fram á þessu þingi, enda liggur það í hlutarins eðli, að það getur í raun og veru naumast átt sér stað, þar sem þetta frv. er með því marki brennt eins og fleiri, sem við erum að afgreiða um þessar mundir, að því er ekki ætlað að öðlast gildi fyrr en um næstu áramót, þannig að satt að segja sér maður litla ástæðu til þess að knýja sum þeirra mála fram í þessum önnum þingsins síðustu daga. En látum svo vera. Ég læt það liggja á milli hluta, hver afstaða atvinnurekenda er til þessa máls. Ég neita því ekki, að það getur verið ástæða til þess og er ástæða til þess sjálfsagt að líta á skattamál atvinnurekstrarins þ. á m. skattamál félaga. Ég geri ráð fyrir því, að það sé sannmæli margra, að það þurfi að vinna að því að bæta stöðu atvinnuveganna. Og það er vissulega rétt, sem hv. síðasti ræðumaður hér drap á, að það stendur sjálfsagt heilbrigðum atvinnurekstri í mörgum tilfellum mjög fyrir þrifum hér, að það hefur ekki tekizt að safna nægilegu eigin fjármagni í þeim. En ég leyfi mér að draga í efa, svo að ekki sé meira sagt, að skattamál atvinnurekstrarins - skattamál félaga - eigi mikinn þátt í því. Ég held, að þar séu að verki og hljóti að vera að verki ýmsar aðrar ástæður en það, að félögin og atvinnureksturinn hafi greitt svo mikið í beinum sköttum til ríkissjóðs. Ég held, að staðreyndin sé sú, að það eru ekkert óskaplegar upphæðir, sem atvinnureksturinn og félögin í landinu hafa greitt til ríkissjóðs í beinum sköttum. Ég held, að það sé staðreynd, sem ekki verður vefengd, að hlutdeild félaga í beinum skatti til ríkissjóðs miðað við einstaklinga hefur farið stórkostlega minnkandi á undanförnum árum. En hlutdeild einstaklinganna hefur hins vegar farið vaxandi, og ég held, að það sé svo komið, að beinir skattar á einstaklingum séu mjög umtalsverðir og það þurfi einmitt sérstaklega að hyggja að því, hvort það þarf ekki að slaka á þar. Ég hefði haldið, að það hefði átt að verða eitt af fyrstu verkefnum þessarar n. að taka einmitt það atriði til meðferðar, því að sannleikurinn er sá, að þeir skattstigar, sem hér eru í gildi, eru miðaðir við allt aðrar krónur og allt aðrar tekjur í krónum talið en nú eru, þannig að ef það ætti að vera eitthvað svipað og það var í reyndinni, þegar þeir skattstigar voru settir á, þá þyrfti vitaskuld að verða mjög veruleg breyting þar á, því að þær tekjur, sem nú lenda uppi í hátekjuskatti, sem kallaður var - þeim skattstiga - eru ekki í reyndinni nú orðnar neinar hátekjur. Ég held þess vegna, að það hefði verið brýnt verkefni og jafnvel enn brýnna verkefni að athuga skattamál einstaklinganna en félaganna, og er ég þó ekki að hafa á móti því, að skattamál félaganna séu skoðuð. En jafnframt því, sem þarf að athuga skattamál einstaklinganna, skatta einstaklinganna og skatta félaga, sem ganga til ríkissjóðs, þá er hitt auðvitað alveg óhjákvæmilegt, eins og hv. 4. þm. Norðurl. e. gerði hér grein fyrir áðan, að líta á tekjustofna sveitarfélaga, því að þetta allt hangir saman. Það er ákaflega lítill hagur af því eða léttir að því fyrir einstaklinga eða félög að fá létt af svo og svo miklu al sköttum til ríkissjóðs, ef þeir svo verða að taka á sig þeim mun fleiri skatta til sveitarfélaga. Þetta mál verður sem sé allt að athuga, og ef það er ekki gert, þá verður varla lag á þeirri athugun. Þetta vildi ég segja um þetta, og þetta eru í stuttu máli ástæðurnar fyrir því, að ég get ekki fylgt þessu máli eins og það liggur fyrir, af því að ég tel rangt að taka út úr svona einn þátt þess. Ég tel, að það verði að taka allt saman til endurskoðunar, og ég tel, að dráttur á þeirri endurskoðun verði ekki til baga, vegna þess að þessu frv., ef að lögum verður, er, hvort sem er, ekki ætlað að koma til framkvæmda fyrr en um næstu áramót. Og ég verð að ætla, að þessari skattanefnd, sem þegar hefur haft æðilangan tíma til að vinna það verk, sem henni var sett fyrir, ætti ekki að vera það ofraun að skila af sér öllu verkinu, þannig að það geti legið fyrir næsta þingi og þá væri hægt að líta á þessi mál öll í heild. Og ég held, að það hljóti að vera eina rétta leiðin. Ég skal að vísu játa, eins og ég hef þegar sagt, að það eru einstök atriði í þessu frv., sem vafalaust eru til bóta. Ég býst við því, að þarna séu ákvæði um fyrningar, sem eru eðlileg - a.m.k. eitthvað í þá átt. Eins geta reglur um endurmat eigna og því um líkt átt fullan rétt á sér. Og auðvitað er það, að það er sjálfsagt, að það þarf að leiðrétta skattfrádráttinn og þá skattvísitölu, sem gildir í því sambandi. Og í þessu frv. er nokkuð gengið í þá átt. En ég tel þó ekki nægilega langt gengið. Í því sambandi vil ég taka það fram, að ég álít það ákaflega vatasamt að ætla að fara að hringla með skattvísitölu á hverju ári, eins og mér skilst, að sé gert ráð fyrir hér í þessu frv., að Alþ. eða fjárveitingavaldið fari að ákveða hana á hverju einasta ári. Ég held, að það eigi að finna einhvern mælikvarða í þessu efni og miða við hann, en það eigi ekki að fara að haga því til svona eftir einhverjum hentugleikasjónarmiðum á hverju ári í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, hver skattvísitalan eigi að vera. Ég vara eindregið við því að taka upp þá reglu. Mér sýnist hún geta orðið dálítið hættuleg. Eins og þegar hefur verið tekið fram, hefur þessu frv. verið umsteypt, og það liggja nú fyrir hér tveir stórir bálkar, sem maður verður að lesa saman til þess að fá rétta mynd af því, og ég hef ekki treyst mér til að gera það. En þar af leiðir líka, að maður getur stundum verið í vafa, hverju hefur verið breytt frá upphaflega frv. og hvað stendur eftir af því, sem þar var gert ráð fyrir. Í upphaflega frv. voru ákvæði t.d. varðandi varasjóði, sem ég gat ekki fellt mig við. Það má vel vera, að það sé búið að breyta því að einhverju leyti. Í upphaflega frv. voru ákvæði varðandi arðsúthlutun til hluthafa, sem ég gat ekki fellt mig við. Einhver breyting hefur orðið á í því efni, en þó hygg ég, að það gildi nú að talsverðu leyti enn. Í upphaflega frv. var gert ráð fyrir því svona hálfpartinn, að ég held, að útrýma sameignarfélögum, a.m.k. í skattalegu tilliti og þá í reyndinni alveg, en mér skilst, að það hafi verið gerð tilslökun á því. Það held ég, að sé líka rétt. Ég held, að það sé ekki ástæða til þess að amast við sameignarfélögum. Hitt er annað mál, að það getur verið þörf á því að setja lög og reglur um þann félagsskap, og það þarf vitaskuld að gera. Mér skilst, að það sé byggt á því í þessu frv. eða hafi a.m.k. verið upphaflega á því byggt að mismuna atvinnurekstri dálítið eftir því, í hvaða formi hann var rekinn. Nú verð ég að biðja afsökunar, ef þetta er misskilningur hjá mér. Hann byggist á því, að ég hef ekki haft aðstöðu til að lesa þetta nægilega vel. En mér skilst sem sé, að að vissu leyti hafi verið ýtt undir það, að atvinnurekstur væri rekinn í formi hlutafélaga. Ég er alls ekki tilbúinn til þess að samþykkja það, að það eigi endilega að stefna að því, að atvinnurekstur sé rekinn í formi hlutafélaga. Ég álít, að einstaklingar og sameignarfélög, þar sem um ótakmarkaða ábyrgð er að tefla, eigi vissulega að fá að njóta jafnræðis á við hlutafélög. Það getur vel verið, að það eigi við í sumum tilfellum og það sé nauðsynlegt að grípa til hlutafélagsforms, þegar um stóratvinnurekstur er að ræða. Það viðurkenni ég. En ég held, að á ýmsum sviðum sé engin sérstök ástæða til þess að ýta undir það rekstrarform fremur en önnur. Ég er ekkert að amast við því heldur. En þó er það svo, að áður en ætti að fara að veita hlutafélögum sérstök fríðindi og réttarstöðu betri en þau hafa nú, þá vil ég fyrir mitt leyti leggja höfuðáherzlu á, að það þyrfti vissulega að endurskoða hlutafélagalögin, vegna þess að það er ýmislegt, sem þar þarf frekari skoðunar og athugunar við. Þetta voru nú aðeins nokkur almenn atriði, sem ég vildi drepa hér á við 1. umr. Að sjálfsögðu verður þetta athugað í þeirri hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, þó að við því megi búast, að henni gefist takmarkaður tími til að athuga málið, ef það er virkilega meiningin að knýja það fram. En ég held, að það væri ástæða til þess að beina því enn af fullri alvöru til hæstv. fjmrh. og ríkisstj. að athuga um það, hvort það er nokkur ástæða til þess að vera að leggja áherzlu á að knýja þetta mál fram, eins og það nú liggur fyrir, og ég vil jafnvel segja, eins og það er úr garði gert. Því að þó að mér hafi ekki gefizt tóm til að lesa þetta vandlega, þá sé ég það, að þetta frv. er - ja, ég vil segja frá lagatæknilegu sjónarmiði - dálítið einkennilega úr garði gert. Ég rek t.d. strax augun í það, að í því plaggi, sem hefur verið útbýtt eftir 2. umr. í Nd., þá er 4. gr. þrjár bls. Ég hef sjaldan vanizt því að sjá lagagr. svona. Þetta er ritgerð, en ekki lagagr. Og það er annar háttur en er í lagasetningu, ef það á að fara að taka upp á því að gera lög þannig úr garði. Og ég held fyrir mitt leyti, að það sé ekki heppilegt að hafa þann hátt á. Og ég held, að þessi gr. sé ekkert einsdæmi í þessu. Mér sýnist 12. gr. vera hálf þriðja bls. og fleira er af því tagi í því plaggi, sem útbýtt hefur verið hér eftir 3. umr. í Nd. Þá er 9. gr. Ég sé ekki betur en hún sé líka um þrjár bls. Ég held, að þetta hafi ekkert illt af því að vera athugað svolítið betur. Ég verð satt að segja að furða mig líka á einum ummælum, sem komu fram hjá hæstv.. fjmrh. Hann lét þess getið, að hann hefði sagt, þegar hann lagði málið fyrir í hv. Nd., að þetta frv. væri úr garði gert eins og embættismannanefndin hefði gengið frá því, og mér skildist, að hann með því vildi segja það, að þetta væri í raun og veru verk embættismannanefndarinnar eða a.m.k. hefði stjórnin ekki gert þetta að sínu máli. Þess vegna veittist honum ákaflega auðvelt að sætta sig við allar þær breytingar, sem orðið hafa á þessu frv. En ég hélt satt að segja, að skattamálin væru einhver allra pólitískustu málin, og ég verð að segja, að það er eitthvað einkennilegt, ef ein ríkisstj. hefur ekki nokkuð ákveðna stefnu og sjónarmið í því, hvernig hún vill skipa þeim málum. Það má vera, að ég hafi misskilið hæstv. fjmrh. að þessu leyti, en ef ég hef skilið hann rétt, þá finnst mér þetta einkennileg yfirlýsing. Ég hefði haldið, að það, sem lagt er fram sem stjórnarmál og stjfrv. í skattamálum, yrði að líta á sem stefnu ríkisstj. í þeim málum.

Ef embættismennirnir stjórna fyrir ríkisstj.

Já, ég hef nú staðið í þeirri meiningu, að embættismenn og sérfræðingar ættu að vera ríkisstj. til aðstoðar, en ríkisstj. ætti síðan að taka ákvarðanir, og það vil ég vona, að eigi sér enn þá stað. En ég held satt að segja, - þó að ég efist ekki um og reyndar veit það, að það eru ágætir embættismenn, sem hafa unnið að þessu frv. - að þeim hafi verið gefinn fulllaus taumurinn í þessu efni. Og ég held, að það hefði verið eðlilegra að leggja eitthvað nánar línurnar fyrir þá, og þá efast ég ekki um það, að þeir hefðu getað gengið frá málinu í sæmilegum búningi og athugað það þannig. En hitt vekur náttúrlega furðu, ef embættismenn eiga að fara að móta stefnu í þessum málefnum. En ég endurtek það, sem ég hef áður sagt, að það væri öllum fyrir beztu, að þetta mál fengi að sofa til næsta Alþ. og þó ekki sofa, heldur væri athugað í n., sem um það fjallar. Það má vera, að það séu einstök atriði í þessu, sem þurfi að koma fram, og þá held ég, að það ætti að vera einfalt að taka þau út úr. En ég vil vænta þess, að hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, taki það rækilega til athugunar þrátt fyrir þá tímaþröng, sem nú er orðin, en láti þetta ekki ganga alveg óathugað í gegn.



Herra forseti. Varðandi það atriði, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. sagði síðast í máli sínu um undirbúning málsins og hvort sérfræðingum hefði verið afhent sjálfdæmi um það, vil ég taka það fram, sem ég hélt, að ég hefði gert mjög skýrt í frumræðu minni, að ég lít á erindisbréf embættismannanefndarinnar sem pólitíska stefnumörkun í því, hvaða árangrí ríkisstj. vilji ná með endurskoðun skattal. Hitt hygg ég, að öllum þdm. sé mjög ljóst, að skattalög eru geysilega tæknilegs eðlis, og það var af þeim ástæðum, sem rétt þótti að skipa í þetta n. hinna færustu manna, þannig að sem bezt næðist sá árangur, sem að var stefnt með þeirri pólitísku stefnumörkun, sem ég tel, að ríkisstj. hafi gefið í þeim tveimur erindisbréfum, sem hér hefur margsinnis verið vitnað til bæði af mér og öðrum hv. þm. Að svo miklu leyti sem embættismannanefndinni var settur sá verkahringur með þeim bréfum, hefur hún starfað í samræmi við þá pólitísku stefnumörkun, sem ég gat um. Ég held ekki, að embættismannanefndin hafi tekið neitt vald af ríkisstj., og sannast sagna var ekki með góðu móti hægt að hafa önnur vinnubrögð en þessi. Og því til viðbótar var það gert, sem ég gat um í minni frumræðu, sem e.t.v. hefur þó ekki verið í nægilega ríkum mæli hægt að koma við, þar sem till. voru ekki nægilega snemma tilbúnar, að þm. var gefinn eða það átti a.m.k. að gefa þeim kost á að fylgjast með málinu og gera sér grein fyrir því í einstökum atriðum, áður en það kæmi fyrir þing vegna þess, hversu flókið það væri. Þó að það hafi komið í ljós við athugun málsins hér á þingi og við samráð, sem haft hefur verið við atvinnurekendasamtökin, að á því hafi verið gerðar veigamiklar breytingar, þá tel ég ekki, að það beri vott um það, að höfð hafi verið að engu þau meginsjónarmið, sem mörkuð voru í erindisbréfum í sambandi við endurskoðun l. Þvert á móti við það samráð, sem fjhn. Nd. og embættismannanefndin hafa haft sín á milli annars vegar - og ég hef mjög gjarnan fylgzt með - og fulltrúar atvinnuveganna hins vegar, þá hygg ég, að allar þær breytingar, sem gerðar hafa verið, séu innan þeirra pólitísku stefnumarka, sem sett voru af minni hálfu með þeim erindisbréfum, sem embættismannanefndin upphaflega fékk. Og þetta veit ég raunar, að hv. þdm. allir skilja, að það er auðvitað útilokað annað en undirbúa málið með þessum hætti, og ég tei, að það hefði ekki verið annað en þvermóðska af minni hálfu að fallast ekki á neinar breytingar á þessu frv., ef hægt væri að koma þeim við með þeim hætti, að megintilganginum með löggjöfinni og endurskoðun hennar væri engu að síður náð. Um það atriði, hvort frv. sé illa undirbúið eða ekki, get ég aðeins sagt það, að málið er ekki verr undirbúið tæknilega og lögfræðilega en það, að einn mjög mætur hæstaréttardómari hefur unnið mjög nákvæmlega með embættismannanefndinni að því að semja þessar frumvarpsgreinar. Það getur vel verið, að þær séu langar og lengri en í öðrum lagafrumvörpum. Ég skal ekkert um það segja. En ég tel mig a.m.k. þess ekki umkominn að gagnrýna það lögfræðilega, sem sett hefur verið saman í samráði við þann mæta og ágæta dómara. Ég skal ekki lengja mikið þessar umr., enda sé ég enga ástæðu til þess að gagnrýna sérstaklega það, sem fram hefur komið frá hv. þm. hvorum um sig. En það er alveg rétt, að það vantar heildarmynd af þessu vandamáli, og það sagði ég í minni frumræðu. Ég tel hins vegar, að það sé mjög mikilvægt einmitt til þess að átta sig á skoðunum Alþ. á framhaldi þessa máls að þetta frv. fáist samþykkt, sem hér liggur fyrir. Hv. 1. þm. Norðurl. v. taldi það ótrúlegt, að samtök atvinnuveganna eftir fyrri afstöðu sína til þessa máls legðu nokkra sérstaka áherzlu á, að það næði fram að ganga. Af þessu tilefni vildi ég leyfa mér að lesa hér stutt bréf, sem mér hefur borizt frá þeim, sem þannig hljóðar: „Undirrituð landssamtök atvinnuveganna, sem haft hafa til umsagnar frv. til l. um tekjuskatt og eignarskatt, leggja áherzlu á, að frv. nái fram að ganga á þessu þingi. Fulltrúar samtakanna hafa átt ítarlegar viðræður við formann fjhn. Nd. Alþ. og fulltrúa embættismannanefndar þeirrar, sem stóð að samningu frv., og treysta samtökin því, að árangur þeirra viðræðna verði sá, að á frv. verði gerðar þær breytingar, sem samtökin telja viðunandi. Sérstaklega vilja samtökin benda á, að aðild Íslands að EFTA geri breytingar á skattalögum brýnni og með þeim sé unnt að efna að nokkru þau fyrirheit, sem gefin voru í sambandi við inngöngu Íslands í EFTA.“ Undir þetta skrifa Félag ísl. iðnrekenda, Landssamband iðnaðarmanna, Landssamband ísl. útvegsmanna, Verzlunarráð Íslands, Vinnuveitendasamband Íslands og - að því er mér hefur verið tjáð - hefur einnig verið haft samráð um þetta álit við Samband ísl. samvinnufélaga, þó að það skrifi hér ekki undir, en þá hefur það tekið þátt í þessari samvinnunefnd atvinnuveganna um skattamálin. Það er einnig hárrétt hjá hv. 4. þm. Norðurl. e., að það er ekkert í þessu frv., sem gerir skattkerfið einfaldara. Það er rétt athugað, enda er því ekki haldið fram, heldur tók ég það fram og hef hvað eftir annað gert það hér í þessari d. og áður í hv. Nd., að það væri vandamál í framhaldi af þessu, sem þyrfti að sinna. Embættismannanefndin hefur gert bráðabirgðaathuganir á því máli, þannig að það er alls ekki svo, að því hafi ekki verið sinnt, þó að ekki liggi fyrir um það formlegar till., en það er það langt komið, að ekki á að vera ýkja mikil vinna að gera sér grein fyrir þeim vandamálum, sem menn standa þar andspænis.

Hæstv. ráðh. las ekki fyrsta atriðið í erindisbréfinu ...

Nei, það var ekki fyrsta atriðið. Það átti að halda áfram og ljúka endurskoðun á því frv., sem lá fyrir þinginu í fyrra. Þetta var framhaldserindisbréf, þannig að það var ekki svo.  Ég skal ekki ræða sérstaklega hér einstök atriði svo sem arðjöfnunarsjóðinn og varasjóðinn að öðru leyti en því, að í sambandi við það, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. spurði um, þá er það rétt, að arðsúthlutun hefur verið breytt allverulega frá því, sem var í upphafi í frv. Hvort það er komið í það horf, sem hann telur viðhlítandi, skal ég ekki um segja. En það hefur orðið samkomulag um það að segja við fulltrúa atvinnuveganna, að það væri eðlilegt, að formið væri með þessum hætti, og þar sem arðsúthlutunin er í rauninni takmörkuð meir en gert var ráð fyrir í frv., þá hygg ég, að hv. þm. mundu telja, að það væri til bóta. Sameignarfélögin eru einnig við lýði, sem ekki var gert ráð fyrir, en ástæðan til þess, að gert var ráð fyrir að fella þau niður, voru þau sérstöku fríðindi, sem þetta félagsform naut. Það var alls engin ástæða til þess að hafa á móti því, að menn rækju sín fyrirtæki í sameignarfélagsformi, ef þeir vildu. Það var alls ekki bann við því, heldur við því, að sameigendurnir yrðu skattlagðir sem einstaklingar. Um varasjóðina er einnig það að segja, að þeir standa eftir sem áður, þannig að það er hægt fyrir hin einstöku atvinnufyrirtæki að ráða því, hvort þau hafi varasjóðsfyrirkomulagið eða ekki. Varðandi það atriði, að frv. byggðist á því að mismuna atvinnurekstrarformum, sem einnig hv. 4. þm. Norðurl. e. kom inn á, þá er það ekki rétt nema að sáralitlu leyti. Atvinnurekstrarformum hefur að vissu leyti alltaf verið mismunað, og það er ekki aukið í þessu frv., t.d. gilda allar fyrningarreglur með sama hætti, um hvaða form sem er. Það eina, sem má segja, að sé mismunun - ég held, að það sé rétt með farið - er það, að hinn skattfrjálsi arður getur að sjálfsögðu ekki orðið öðrum að gagni en þeim, sem eiga hlutabréf. Það er rétt. En ef við eigum að stefna inn á þær brautir, sem ég gat um, þ.e. að koma hér upp stórrekstri, þá er það alveg sjáanlegt, að það verður að vera í hlutafélagaformi, og veruleg innborgun fjár í atvinnurekstrinum fæst naumast nema með þessum hætti, þannig að ég held, að eins og allar aðstæður eru, sé það ekkert sérstakt, sem knýr menn til að breyta núverandi fyrirtækjum í hlutafélög, nema þeir hugsi sér að stækka þau mjög verulega. Þetta held ég, að sé naumast hægt fyrir einstaklinga nema þá mjög fjársterka einstaklinga án þess að koma þeim í hlutafélagaform. Enda er það þannig í öllum löndum yfirleitt, þar sem a.m.k. er þróaður iðnrekstur, að öll meiri háttar fyrirtæki eru í hlutafélagaformi, þó að auðvitað fjöldi einkafyrirtækja sé til, en það er allt minni rekstrareiningar. Varðandi rýmkun fyrninganna má náttúrlega endalaust um það deila, en þar er um að ræða leið til þess að stuðla að samansöfnun fjár í fyrirtækjunum, sem gerir þeim útþenslu auðvelda, og það má segja, að það sé kjarni þessa frv. að auðvelda fyrirtækjunum að byggja sig upp fjárhagslega, sem ég hygg, að við í rauninni getum verið sammála um, að sé nauðsynlegt. Vera má að þetta verði til þess að þyngja eitthvað skatta á öðrum aðilum eða taka verði upp nýja skatta. Það má gera ráð fyrir, að það geti orðið að einhverju leyti. En að það komi niður á einstaklingunum almennt og þyngi skattbyrðar þeirra, það er ég í miklum vafa um vegna þess m.a., að ef hægt er að hlúa nógu vel að fyrirtækjum í landinu, þá mundi ég álíta, að það skapaðist betri aðstaða fyrir þau t.d. til að greiða hærri laun. Ég tel það fyrirkomulag æskilegra að reyna að efla fyrirtæki þannig, að þau geti orðið þess umkomin að greiða starfsmönnum sínum laun fremur en taka af þeim fé, þannig að þau geti ekki staðið undir eðlilegum launagreiðslum. Herra forseti. Ég ætla ekki að orðlengja frekar um þetta mál. Þess gerist ekki þörf. Það voru mjög hógværar og efnislegar ræður, sem báðir hv. ræðumenn fluttu, sem um þetta mál hafa hér talað, og það er ósköp eðlilegt, að þeir telji erfitt að ræða um málið, án þess að það hafi verið athugað í n. hér. Ég veit, að það er orðinn naumur tími til þess, og það kann að vera, að einhver vanhöld hafi orðið á því, að menn bæru saman bækur sínar í n. svo sem var í rauninni óskað eftir í upphafi. En hins vegar vona ég þó, að hv. fjhn. þessarar d. geti fyrir sitt leyti fallizt á, að sú mikla vinna, sem unnin var í Nd. í þessu efni, hafi orðið til þess að auðvelda málið og gera það aðgengilegra, þannig að von mín er sú, að hv. n. sjái sér við nánari athugun málsins fært að mæla með því án þess að gera á því nokkrar breytingar, sem máli skipta a.m.k., þannig að ekki verði teflt í tvísýnu í því, að það nái fram að ganga á þessu þingi.