Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hæstv. forseti. Hér er tekið til umræðu frv. til laga um hvalveiðibann. Flm. eru Hreggviður Jónsson og Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir. Í grg. segir m.a.: ,,Þann 2. febr. 1983 var samþykkt eftirfarandi þingsályktun á Alþingi: ,,Alþingi ályktar að samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins um takmörkun hvalveiða, sem kunngerð var með bréfi til ríkisstjórnarinnar dags. 2. sept. 1982, verði ekki mótmælt af Íslands hálfu.`` Með þessari þingsályktun var ótvírætt ákveðið að fara eftir samþykktum Alþjóðahvalveiðiráðsins, en um leið var í nefndaráliti um tillöguna innleiddur sá tvískinnungur sem hinar svokölluðu vísindaveiðar eru byggðar á. Ekki verður hér frekar rætt um það sem liðið er, því verður ekki breytt. Það fer ekki á milli mála að málflutningur náttúruverndarsamtaka víða um heim hefur áhrif, hvort sem okkur líkar það betur eða verr. Sú ,,mannlega`` ímynd, sem dregin er upp af hvölum í fjölmörgum sjónvarpsþáttum og þá ekki hvað síst í barnatímum, gerir hvalveiðar afar ógeðfelldar í hugum hundraða milljóna manna. Áhrif frjálsra náttúruverndarsamtaka eru víða sterk; það sést best á því að nokkur erlend fyrirtæki hafa hætt kaupum á íslenskum fiskafurðum af þessum sökum. Í setningu þessara laga felst ekki viðurkenning á réttmæti málflutnings náttúruverndarmanna. Hér er hins vegar horfst í augu við blákaldar staðreyndir og minni hagsmunir lagðir til hliðar fyrir meiri. Hvalveiðibann til fjögurra ára gefur okkur tóm til að skoða þessi mál vandlega. Eftir þann tíma má aflétta þessu banni eða framlengja eftir því hvað við teljum best fyrir hagsmuni okkar þá.`` Hæstv. forseti. Undanfarna daga hafa farið fram miklar umræður í fjölmiðlum um hvalveiðar okkar Íslendinga. Hafa þessar umræður spunnist vegna aukins þrýstings á útflutningsfyrirtæki okkar sem flytja út sjávarafurðir. En nokkrir mikilvægir viðskiptaaðilar þeirra hafa hætt að kaupa afurðir eða gefið til kynna að svo kynni að verða. Það frv. til laga sem hér liggur fyrir er aðeins staðfesting á því ástandi sem skapast hefur. Í því felst hvorki viðurkenning á rökum náttúruverndarsamtaka víða um heim né útilokun á hvalveiðum í náinni framtíð. Umhverfismál njóta æ ríkari skilnings almennings um allan heim. Þetta á ekki hvað síst við um efnahagsbandalagslöndin, en til þessara landa fer langstærsti hluti útflutnings okkar ásamt til Bandaríkjanna. Án sölu á fiskafurðum til þessara landa blasir gjaldþrot við okkur. Það mannúðarsjónarmið sem hvalfriðungar bera í brjósti er um margt skiljanlegt og sú mannlega ímynd sem hvalir vekja hjá annars svo harðbrjósta heimi er sláandi. Eins og allir hafa getað fylgst með undanfarna daga er barátta hvalavina fyrir þremur gráhvölum út af Alaska slík að maður hlýtur að taka það til íhugunar. Það að bæði stórveldin skuli láta í té stórfellda aðstoð sýnir best hve þessi sjónarmið eru sterk og höfða til manna um allan heim. Í Morgunblaðinu 23. okt. 1988 segir, með leyfi forseta: ,,Samúðarbylgja rís með málstað grænfriðunga. Grænfriðungar telja sig hafa himin höndum tekið í baráttu sinni gegn hvalveiðum vegna þjóðarsamúðar sem vaknað hefur í Bandaríkjunum með þremur gráhvölum er berjast fyrir lífi sínu í ísnum skammt frá bænum Barrow í Alaska. Fregnir af hvölunum í vökinni hafa verið aðalfréttir fjölmiðla alla vikuna og hafa sjónvarpsmyndir af dýrunum höfðað til tilfinninga almennings í Bandaríkjunum. Nú telja vísindamenn sig eygja leið til að koma hvölunum út úr ísnum á auðan sjó, eftir að vakir hafa verið sagaðar í hann. Er reynt að beina hvölunum eftir þeim í átt til hafs.`` Hér þarf raunar ekki vitnanna við. Þetta segir mikið um hvernig við stöndum að þessu máli. Sú samúðarbylgja sem fylgir þessu um allan heim er mjög sláandi og er byggð á tilfinningum og við eigum erfitt með að færa rök gegn því. Í Morgunblaðinu þriðjudaginn 18. okt. 1988 er haft viðtal við forustumenn nokkurra þjóða um þessi mál, m.a. hæstv. forsrh. Steingrím Hermannsson. Hann segir þar, með leyfi forseta: ,,Við höfum fyrst og fremst verið að undirbúa okkur undir það að Alþjóðahvalveiðiráðið taki þessi mál til skoðunar árið 1990. Hins vegar tel ég vel koma til greina að fella niður veiðar næsta ár, sérstaklega ef hægt er að halda öllum þáttum hvalrannsókna úti, svo sem talningu, en niðurstöður hennar eru mjög mikilvægar fyrir fund ráðsins 1990.`` Þessi ummæli hafa í raun opnað þetta mál töluvert mikið og þau urðu til þess að koma frekara skriði á það. Þegar forsrh. ræðir um að vel komi til greina að hætta hvalveiðum hljótum við að taka mark á því. En í sama blaði er einnig viðtal við framkvæmdastjóra frá fyrirtækjum okkar í Bandaríkjunum. Magnús Friðgeirsson segir, með leyfi forseta: ,,Við reiknum ekki með því að úr þessu verði samið við Long John Silver's um sölu á flökum á þessum ársfjórðungi.`` Þetta eru alvarleg tíðindi. Og við hljótum að spyrja hvort við getum haldið svo áfram, hvort við getum lokað augunum fyrir þessu. Þá segir í sama blaði einnig þann 18. október, í viðtali við Magnús Gústafsson forstjóra: ,,Bein áhrif af mótmælum Greenpeace og annarra hvalfriðunarsamtaka eru orðin talsverð og fara vaxandi. Þau hafa orðið til þess að við höfum misst af samningi við stóran viðskiptavin. Skólar í Massachusetts, Maine, Alabama, Kaliforníu og Chicago kaupa sumir hverjir ekki fisk lengur og stórir viðskiptavinir hafa af þessu miklar áhyggjur. Þegar ekki dugir að fara að samþykktum Hvalveiðiráðsins og semja við bandarísk stjórnvöld hljótum við að verða að endurskoða hvalveiðistefnuna,,, sagði Magnús Gústafsson, forstjóri Coldwater Seafood. Þá sagði hann enn fremur: ,,Þessi þróun er slæm. Skólarnir eru okkur mikilvægir, en mikilvægast er að íslenskur fiskur fái ekki á sig það orð að hann eigi ekki að borða. Við höfum rökin okkar megin, en það dugir bara ekki til. Almenningur vill ekki að hvalur sé drepinn. Hann stendur í þeirri meiningu að allar hvalveiðar hafi verið bannaðar vegna þess að stofnarnir voru hættkomnir.`` Þetta er meginsjónarmiðið: ,,Við höfum rökin okkar megin, en það dugir bara ekki til. Almenningur vill ekki að hvalur sé drepinn.`` Og hann segir enn fremur: ,,Við verðum að endurskoða afstöðu okkar svo að meiri hagsmunum verði ekki fórnað fyrir minni.`` Í Morgunblaðinu 19. okt. 1988 er viðtal við hæstv. utanrrh. Þar segir hann með leyfi forseta: ,,Yfirlýsingar um kúvendingu í hvalveiðimálinu komu á afar óheppilegum tíma.`` og ,,Hvað sem líður öllum ágreiningi um hvalamálið svokallaða, réttmæti eða nauðsyn vísindaveiðanna, verð ég að segja að yfirlýsingar forsrh. um að það sé að vænta kúvendingar af hálfu íslensku ríkisstjórnarinnar svo fyrirvaralítið sem raun ber vitni komi á afar óheppilegum tíma.`` Já, yfirlýsingin frá forsrh. kom á afar óheppilegum tíma. Hún opnaði málið og breytti stöðunni. Við hljótum að taka mark á forsrh. --- eða er það ekki? Þá er sagt frá í Morgunblaðinu 19. okt. 1988 yfirlýsingu Sölustofnunar lagmetis og í henni segir, með leyfi forseta: ,,Stjórn Sölustofnunar lagmetis vill eindregið lýsa yfir stuðningi við hugmyndir um að tafarlaust verði tekin ákvörðun um að fresta hvalveiðum Íslendinga í vísindaskyni á næsta ári. Nauðsynlegum vísindarannsóknum á hvalastofnum verði lokið án frekari veiða. Það er mat þeirra aðila innan Sölustofnunar lagmetis sem gerst þekkja til að lífæð íslensks lagmetisiðnaðar sé í stórhættu í framhaldi af ákvörðun Tengelmann-samsteypunnar um að stöðva kaup á íslensku lagmeti. Áætlaður heildarútflutningur lagmetis á yfirstandandi ári er að verðmæti 1,5 milljarðar kr., þar af um tæp 60% til Vestur-Þýskalands. Stjórn Sölustofnunar lagmetis vefengir ekki rétt okkar Íslendinga til hvalveiða, en ljóst er að Greenpeace og önnur samtök umhverfisverndarmanna hafa meiri áhrif á þorra almennings en gert hefur verið ráð fyrir. Þess vegna ályktar stjórn Sölustofnunar lagmetis að ekki verði hjá því komist í ljósi síðustu atburða að endurmeta stefnu stjórnvalda í hvalamálinu og stöðva veiðarnar þar sem gífurlegir hagsmunir eru í hættu hjá íslenskum útflutningsiðnaði. Það er von okkar að stjórnvöld bregðist fljótt við svo að takast megi að koma á viðskiptum á ný við hið þýska fyrirtæki og ekki komi til stöðvunar hjá lagmetisiðjunum eins og nú lítur út fyrir.`` Í Morgunblaðinu 23. okt. 1988 er vitnað til háskólarektors í brautskráningarræðu, en hann segir þar, með leyfi forseta: ,,Hvalveiðistefnan skaðar hagsmuni okkar. Ekki er ástæða til að hafa áhyggjur af friðun hvala að sinni. Hvalveiðar hafa legið niðri í áratugi fyrr á þessari öld án þess að valda offjölgun hvala eða raska lífríki sjávar svo vitað sé.`` Og í Dagblaðinu 24. okt. segir Gísli Már Gíslason líffræðingur, með leyfi forseta: ,,Alþjóðahvalveiðiráðið hefur í tvígang samþykkt ályktunartillögur sem hvetja Íslendinga til að draga heimildir til vísindaveiða til baka. Það höfðu komið fram efasemdir um gildi vísindaveiða í vísindanefnd Hvalveiðiráðsins. 1987 samþykkti Alþjóðahvalveiðiráðið að hvalveiðiheimildir Íslendinga fullnægðu ekki þeim skilyrðum sem sett voru 1986 um sérstakar veiðiheimildir og því skorað á Íslendinga að draga veiðiheimildir til baka. Í vor var þessi ályktunartillaga samþykkt með breyttu orðalagi þar sem Íslendingar eru minntir á að þeir hafi ekki farið að tillögu ráðsins frá árinu áður. Það er því ekki hægt að segja að við förum eftir stefnu Alþjóðahvalveiðiráðsins í vísindaveiðum okkar eins og forsrh. hefur haldið fram,,, sagði Gísli Már Gíslason líffræðingur sem setið hefur fundi Vísindaráðs. Í sama blaði er viðtal við hæstv. sjútvrh. Halldór Ásgrímsson þar sem hann lætur í ljós skoðun sína á ræðu háskólarektors og segir m.a., með leyfi forseta: ,,Ég er ósammála þeirri skoðun háskólarektors sem hann lét frá sér fara í ræðu sinni um hvalveiðistefnu okkar Íslendinga við brautskráningu háskólastúdenta á laugardaginn. Líffræðideild Háskólans hefur unnið gegn hvalarannsóknum okkar Íslendinga um langan tíma, en ég var að vonast til þess að það yrði ekki látið í ljós með þessum hætti.`` Hann segir enn fremur: ,,Ég hef hingað til litið svo á að Háskólinn ætti að sinna vísindalegum rannsóknum á hafinu í kringum landið, en því miður hafa þeir ekki sýnt Hafrannsóknastofnun neinn áhuga í langan tíma. Þetta er mjög alvarlegt mál.`` Ég tek undir það að þetta er mjög alvarlegt mál. Það er mjög alvarlegt þegar Háskólinn er sakaður um að sinna ekki vísindastörfum og þegar ráðherra sakar okkar æðstu menntastofnanir um að sinna ekki vísindarannsóknum og þeir hafi ekki rétt fyrir sér. Það er mjög alvarlegt mál. Hæstv. forseti. Það frv. sem hér er lagt fram er tákn breyttra tíma, nýrra áherslna sem munu verða í umræðum og framkvæmdum á alþjóðavettvangi í framtíðinni. Þjóðir heimsins eru hægt og hægt að átta sig á umhverfismálum og átta sig á því að þau skipta þar einnig máli. Þetta mál er angi af því. Þegar hæstv. forsrh. Steingrímur Hermannsson hóf máls á því að breyta ætti áherslum í hvalveiðimálum tóku margir mark á því. Þegar hann sagði í áðurnefndu viðtali við Morgunblaðið, með leyfi forseta, ,,að stjórnvöld hefðu miklar áhyggjur af þeim viðskiptahagsmunum sem kunna að vera í húfi og að vel komi til greina að fella niður veiðar næsta ár`` tókum við mark á ummælum forsrh., sérstaklega var þó þetta úti í hinum stóra heimi þar sem þessi ummæli hafa vakið athygli og fjöldi manna heldur að um sé að ræða stefnubreytingu hjá ríkisstjórn Íslands. Hér á landi taka menn e.t.v. minna mark á orðum hæstv. forsrh. og láir þeim það enginn. Ræða dr. Sigmundar Guðbjarnasonar, rektors Háskóla Íslands, sl. laugardag við brautskráningu kandídata er að minni hyggju einhver besta ræða sem flutt hefur verið lengi hér á opinberum vettvangi. Ég sé ástæðu til að endurtaka þann hluta hennar sem kemur þessu máli við, með leyfi forseta, en hann sagði: ,,Á undangengnum mánuðum höfum við fylgst með sorglegu sjónarspili í íslenskum stjórnmálum. Slíkar deilur, sem við erum vitni að, skerða traust og virðingu stjórnmálamanna okkar. Barlómur og úrtölur dynja á okkur í fjölmiðlum, hrakspár og svartsýni draga þrótt og kjark úr fólkinu. Ástæðan fyrir því að okkur skortir kjark er ekki sú að lífið sé erfitt. Lífið er erfitt af því að okkur skortir kjark --- sagði Seneca forðum. Nú þrengir að á erlendum mörkuðum fyrir íslenskar útflutningsafurðir vegna stefnu í hvalveiðimálum. Það þarf kjark til að kyngja stolti og stefnu sem ekki reynist farsæl. Flestum landsmönnum er ljóst að hér þarf að taka mið af raunveruleikanum en ekki óskhyggju. Hvalveiðistefnan skaðar hagsmuni okkar. Ekki er ástæða til að hafa áhyggjur af friðun hvala að sinni. Hvalveiðar hafa legið niðri í áratugi fyrr á þessari öld án þess að valda offjölgun hvala eða raska jafnvægi í lífríki sjávar svo vitað sé. Deilt er einnig um arðsemi fjárfestinga til lands og sjávar, um ofbeit og landeyðingu, um hagkvæmni í fiskveiðum og fiskvinnslu og fleira mætti telja.`` Þá segir hann einnig: ,,Nú er svo komið víða í Evrópu að jarðvegur er spilltur og óhæfur til ræktunar, drykkjarvatn óneysluhæft og hafið svo mengað að fiskurinn verður óætur.`` Já, þessi orð eru stór og þau hljóta að vekja okkur til umhugsunar um þessi mál með nýjum hætti, bæði hvað varðar hvalveiðar, hvað varðar umhverfismál og hvað varðar mengun hafsins. Það er kominn tími til að Alþingi og ríkisstjórn Íslands marki sér nýja stefnu, hugsi þessi mál upp á nýtt. Ég held að menn ættu að taka undir orð rektorsins sl. laugardag. Þau eru gagnmerk og við eigum að fara og vinna eftir þeim. Þá segir í Morgunblaðinu 26. október, í dag, að fyrirtækið Aldi, sem er einn stærsti viðskiptavinur Sölustofnunar lagmetis, sé að hugsa um að hætta viðskiptum við okkur. Það er stór samningur sem þarna er í húfi, upp á 400 millj. kr. Í viðtali við blaðið segir framkvæmdastjóri Sölustofnunar lagmetis, Theódór S. Halldórsson, með leyfi forseta: ,,Ef það nær fram að ganga að þessi viðskipti stöðvast og minni hagsmunir séu þannig teknir fram yfir meiri, þá leiðir það til þess að atvinnuöryggi í verksmiðjunum er stefnt í hættu og margra ára markaðsuppbygging er eyðilögð og stoðum kippt undan mörgum verksmiðjum í lagmetisiðnaði.`` Hann bætti við að þær verksmiðjur sem aðallega yrðu fyrir þessu væru á Norðurlandi og hér á suðvesturhorninu. Ég ætla ekki að telja það upp hér, en það sýnir hversu alvarlegt þetta mál er. Hæstv. forseti. Eins og kemur fram í umræddri frétt frá því í dag eru mikil verðmæti í húfi og hagsmunir sem eru margfalt meiri eru hagsmunir okkar af hvalveiðum. Hér er um að ræða atvinnu hundraða manna og gjaldþrot fyrirtækja sem eru í hópi þeirra fáu sem fullvinna sjávarafurðir okkar í neytendaumbúðir á erlendan markað. Niðurlagningarverksmiðjur, á Ísafirði Böðvar Bjarnason, í Hafnarfirði Norðurstjarnan, í Kópavogi Ora, á Húsavík Hik, á Dalvík Pólstjarnan, á Akureyri K. Jónsson, flytja út vörur að verðmæti 1,5 milljarða kr. fob á ári. Þetta varðar ekki aðeins niðurlagningu á rækju, síld og fleiru heldur er hér einnig um að ræða niðurlagningu á kavíar og grásleppuhrognum, um það bil fyrir litlar 100 millj. kr. eða 40--50 þúsund kassar af kavíar. Þessi framleiðsla fer að stórum hluta á Þýskalandsmarkað. Þetta snertir því grásleppukarla um allt land og þeir eru ófáir. Keppinautar okkar í Danmörku og Svíþjóð mundu glaðir grípa tækifærið til að ná til sín þessum viðskiptum og niðurlagningu á óunnum vörum frá Íslandi sem síðan yrðu seldar undir dönskum og sænskum vörumerkjum. Það er ljóst að þessi iðnaður okkar er hruninn ef ríkisstjórnin tekur ekki af skarið strax og lýsir yfir hvalveiðibanni, a.m.k. til 1990 þótt æskilegt sé að gera það til fjögurra ára eins og fram kemur í lagafrv. sem hér liggur fyrir. Hæstv. forseti. Staða okkar gefur tilefni til að hugsa til framtíðar, reyna að gera okkur grein fyrir því hvað framtíðin ber í skauti sér. Ég tel að við eigum að gerbreyta áherslum okkar í þessum málum og taka upp nána samvinnu við öll frjáls náttúruverndarsamtök beggja vegna Atlantsála. Við getum t.d. boðið þeim að hafa höfuðstöðvar sínar hér. Við eigum að taka forustu í umhverfismálum í heiminum. Með samvinnu við þessi samtök getum við það. Framtíð fiskveiða, framtíð lífríkis, bæði í andrúmslofti og í hafi, er svo stórt mál að við getum ekki látið hjá líða að hefja ótrauðir baráttu á þeim sviðum. Samtakamáttur frjálsra náttúruverndarsamtaka um allan heim er vaxandi og við skulum taka höndum saman við þau og tryggja komandi kynslóðum að hér verði hægt að búa. Ég tek undir með dr. Sigmundi Guðbjarnasyni að lífið er erfitt af því að okkur skortir kjark, kjark til að horfast í augu við staðreyndir og hætta hvalveiðum um sinn. Við eigum réttinn, við tökum einir ákvörðun í þessu máli, en látum ekki fara fyrir okkur eins og ökumanninum sem átti réttinn, tók hann og lést í árekstrinum. Við skulum heldur slaka á og halda lífi. Ég hef lokið máli mínu og legg til, hæstv. forseti, að frv. verði vísað til sjútvn. Nd.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Hér í hv. Nd. hefur verið lagt fram frv. til l. um hvalveiðibann. Það kemur fram í frv. og í grg. með því að það hafi átt sér stað tvískinnungur í landinu í þessu máli og hér er gerð tillaga um að allar veiðar séu bannaðar til ársins 1993 en eftir þann tíma megi aflétta þessu banni eða framlengja eftir því sem við teljum best fyrir hagsmuni okkar þá. Ég átti von á því að hv. 1. flm. mundi gera grein fyrir því hvaða stefnu hann vildi taka í þessum málum. Hann kaus hins vegar að lesa að mestu leyti upp úr þeim umræðum sem hafa átt sér stað undanfarna daga í fjölmiðlum. Ég tel í reynd nauðsynlegt að fara nokkrum orðum um hvernig sú stefna sem fylgt hefur verið varð til í þessu máli og hvernig henni hefur verið fylgt síðan þá. Það vill svo til að á Alþingi Íslendinga, í febrúarmánuði 1983, var samþykkt till. til þál. um mótmæli gegn hvalveiðibanni, en þar kom fram hjá meiri hluta nefndarinnar eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Utanrmn. hefur að undanförnu fjallað ítarlega um hvort samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins varðandi bann við hvalveiðum skuli mótmælt. Nefndin hefur kallað til fundar fjölmarga aðila sem hafa veitt margvíslegar upplýsingar. Að athuguðu máli er það niðurstaða meiri hluta nefndarinnar að ekki sé ráðlegt að bera fram mótmæli. Undirritaðir nefndarmenn telja að mikilvægt sé að auka enn rannsóknir á hvalastofnum þannig að ávallt sé til staðar besta möguleg vísindaleg þekking sem liggi til grundvallar umræðum og ákvörðunum um veiðar í framtíðinni.`` Undir þetta nál. skrifa Halldór Ásgrímsson frsm., Ólafur Ragnar Grímsson, Albert Guðmundsson, Eyjólfur Konráð Jónsson. Í áliti minni hluta, þar sem var talið að mótmæla ætti þessu banni, kemur þetta fram: ,,Jafnframt beinir Alþingi því til ríkisstjórnarinnar að auka enn rannsóknir á hvalastofnum hér við land í samvinnu við vísindaráð Alþjóðahvalveiðiráðsins í því skyni að fyrir liggi sem fullkomnust þekking á þessum hvalastofnum við frekari meðferð málsins.`` Undir þetta nál. skrifuðu Geir Hallgrímsson, formaður nefndarinnar og frsm., Jóhann Einvarðsson fundaskrifari og Kjartan Jóhannsson. Það lá fyrir á þessum tíma að það var óeining um það á Alþingi Íslendinga hvort banninu skyldi mótmælt eða ekki og það var samþykkt með naumum meiri hluta, með eins atkvæðis mun, að gera það ekki þannig að um það voru skiptar skoðanir hér á Alþingi. Hins vegar var alger samstaða um að það bæri að stórauka rannsóknir á hvalastofnum. Hver einasti alþingismaður greiddi í reynd atkvæði með því. Um það má deila hvort hér var tekin rétt ákvörðun eða röng og ég skal vel viðurkenna að ég hef oft velt því fyrir mér hvort ég hafi tekið rétta afstöðu á þeim tíma, en komist að þeirri niðurstöðu að svo hafi verið. Það hafi verið rétt að fylgja samþykktum Alþjóðahvalveiðiráðsins, framfylgja stofnskrá Alþjóðahvalveiðiráðsins, en það höfum við Íslendingar gert frá upphafi, síðan við gengum í ráðið, og aldrei brotið hvorki stofnskrá né samþykktir ráðsins. Að þessu samþykktu bar að sjálfsögðu að kanna með hvaða hætti rannsóknir yrðu auknar og það kom í minn hlut sem sjútvrh. vorið 1983 að undirbúa það mál og það var gert með því að skipa undirbúningsnefnd til að koma með tillögur um hvernig það yrði best gert. Í þessari nefnd voru lögfræðingar, því hér er um lagalegt mál að ræða, og vísindamenn voru þar jafnframt að störfum og þeim bar að koma með tillögur um hvernig þessari stefnu, sem mörkuð var á Alþingi, yrði framfylgt, en þessi stefna var í þrennu lagi í reynd: 1. Hvalveiðar í atvinnuskyni skyldu aflagðar í samræmi við samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins. Um það þyrfti í sjálfu sér ekki frekar að ræða. 2. Rannsóknir á hvalastofnunum skyldu auknar þannig að ávallt væri til staðar besta vísindaleg þekking. 3. Rannsóknirnar skyldu verða grundvöllur ákvarðana um veiðar eftir 1990. Það lá alveg fyrir að hér á Alþingi kom fram sá vilji að sjávarspendýr, þar með taldir hvalir, væru nýtanleg auðlind og það bæri að haga nýtingu þessarar auðlindar á grundvelli vísindalegrar þekkingar og það ætti að vera stefna Íslendinga að halda áfram að nýta þessa auðlind eftir 1990. En því miður verður að viðurkennast að okkar þekking á þessum stofnum hefur verið takmörkuð, við höfum vanrækt rannsóknir á þessu sviði eins og á svo mörgum öðrum sviðum og því bar að auka þær og í reynd algjörlega nauðsynlegt til þess að hægt sé að taka skynsamlega ákvörðun eftir 1990 og uppfylla þær skyldur sem þessi ákvörðun Alþjóðahvalveiðiráðsins lagði á okkur. Það var að sjálfsögðu skylda okkar að auka vísindalegar rannsóknir að þessu samþykktu ef við vildum fara að vilja Alþjóðahvalveiðiráðsins. En sannleikurinn er hins vegar sá að mikill hluti þeirra sem stóðu að þessari samþykkt vildi fyrst og fremst fylgja 1. liðnum en gáfu lítið fyrir 2. liðinn, þ.e. að algjört endurmat færi fram á stofnunum. Það var ekki nóg með að það væri endurmat heldur algjört endurmat. Starf okkar Íslendinga og sérstaklega okkar vísindamanna hefur haft mikla þýðingu í þessu sambandi. Þeir hafa haft mikið frumkvæði og ég fullyrði að ef okkar starfs hefði ekki notið innan Alþjóðahvalveiðiráðsins væri þessi vinna ekki komin í eins miklum mæli í gang og raun ber vitni. Þetta er að sjálfsögðu aðalatriði málsins. Það sem næst má spyrja um: Er nauðsynlegt að rannsaka hvali með því að taka sýni? Er ekki hægt að komast hjá því að gera það? Það liggur alveg fyrir að það hefur aldrei verið meginatriði í þessu máli að taka sem flest sýni heldur að fullnægja þessum vilja og komast að niðurstöðu. Þá verða menn að hafa margt í huga. Auðvitað er hægt að fá hluta af upplýsingum sem tengjast veiðunum með öðrum hætti. En það tekur miklu lengri tíma og kostar miklu meira fé. Þá er ekki rétt að tala um tugi milljóna kr. heldur rétt að tala um hundruð milljóna kr. Hins vegar er jafnframt ljóst að stór hluti þessarar rannsóknaráætlunar tengist ekki veiðum. Ef hefði staðið til að fara út í rannsóknir án veiða hefði sú rannsóknaáætlun litið allt öðruvísi út. Hún hefði verið til miklu lengri tíma og kostað miklu meira fé. Ég fullyrði að það hefði aldrei verið farið af stað með það. Þeir sem halda því fram að það hefði vel mátt framkvæma þessar rannsóknir með öðrum hætti vaða í villu. Það er þá best að það sé hreinlega sagt að menn vilji ekki fara út í þessar rannsóknir, menn vilji ekki nýta þessa auðlind því auðvitað er út í hött að vera með einhverjar feiknarlegar rannsóknir ef ekki stendur til að nýta auðlindirnar. Þá er alveg eins gott að sleppa því og sýna þá þann kjark, af því að það hefur nú verið talað um kjark, það er nú allt orðið kjarkur í þessu sambandi, að vera ekkert að þessu og viðurkenna það með þeim hætti. Það er einmitt það sem aðilar sem eru að berjast gegn okkur vilja gjarnan. Þeir vilja koma í veg fyrir að menn viti hið rétta í þessu máli. Þetta er álíka og þegar menn voru á miðöldum á móti vísindunum og ef menn voru að reyna að komast að hinu sanna voru menn jafnvel brenndir á báli. Aðferðir þessara aðila minna óneitanlega nokkuð á það. Hér er um stofn að ræða sem er ekki í neinni hættu. Langreyðarstofninn er talinn eftir síðustu athugun 6500 dýr. Hann kann að vera stærri, en ég held að það sé álit flestra að það sé ekki líklegt að það sé um færri dýr að ræða. Þessum dýrum fjölgar allnokkuð á ári hverju þó um það séu deildar meiningar. En ætli það sé minna en 3--4% án þess að ég ætli að fullyrða nokkuð um það. Þá kemur sú spurning: Er verjandi fyrir þjóð eins og Íslendinga að afsala sér því að taka nokkur sýni þegar er ekki um neina hættu að ræða? Okkar saga er sú í þessu máli að við höfum aldrei tekið hval úr stofni sem er verndaður eða talinn í hættu, aldrei nokkurn tímann. Vísindamenn héldu því m.a. fram, þessir alþjóðlegu vísindamenn sem oft er vitnað til, sem hafi sýnt efasemdir í Alþjóðahvalveiðiráðinu, að hrefnustofninn hér við land væri líklega 3000 dýr. Við vissum allt of lítið um það og vorum ekki hæfir í sjálfu sér til umræðu um þau mál því við höfðum ekki sinnt þessum rannsóknum. Nú er komið í ljós að hrefnustofninn hér við land er á bilinu 10--15 þúsund dýr þannig að sá stofn þolir í sjálfu sér allverulega nýtingu. Þetta er að því er varðar upphaf þessa máls. Ég hef a.m.k. staðið í þeirri trú allan tímann að um þetta ríkti góð samstaða á Alþingi, að þessar rannsóknir skyldu auknar. Þetta mál hefur verið rætt í ríkisstjórn á hverjum tíma, borið undir utanrmn. m.a. þar sem hv. þm. Hreggviður Jónsson hefur átt sæti. Það hefði í sjálfu sér verið mjög auðvelt að ræða þetta mál nánar þar. Auðvitað má alltaf um það deila hvort þetta mál hafi verið nægilega rætt. En síðan kemur upp nýtt tilefni í þessu máli. Það kemur í ljós að fyrirtæki í Þýskalandi hyggist hætta að kaupa af okkur afurðir og það verður þess valdandi, að því er virðist, að ýmsir telja að nú sé rétt að hætta við allt saman, gefa sér ekki einu sinni tíma til að athuga málið og fullyrða að það sé best, ef við hugsum um framtíðina, að hætta þessu alveg á stundinni. Það er mat þeirra. En ég er þeirrar skoðunar að það sé rangt mat. Ég er ekki þeirrar skoðunar að það verði mesta vandamál íslensks sjávarútvegs og íslensks þjóðarbús á næstu mánuðum og árum að selja afurðir á erlendum mörkuðum. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það verði aðalvandamál íslensks sjávarútvegs og íslensks þjóðarbús hversu mikið er hægt að veiða. Það má vel vera að þessir aðilar geti komið einhverjum fyrirtækjum til þess að hætta að kaupa af okkur afurðir tímabundið. Ég skal ekkert fullyrða um það. En ætli það komi ekki að því að þessi fyrirtæki sem önnur hugi að því með hvaða hætti innkaup eru gerð í frjálsum viðskiptum í heiminum. Það er fleira en verndun hvals sem samtökin Greenpeace og ýmis önnur eru að berjast fyrir. Þau eru líka að berjast fyrir því að höfin séu ekki menguð sem er mjög gott mál og við Íslendingar erum algerlega sammála þeim sjónarmiðum sem þar koma fram. Ef þessi fyrirtæki ætla að framfylgja slíkri stefnu mundu þau væntanlega hætta að kaupa vörur af Hollendingum, Dönum, Bandaríkjamönnum, Sovétmönnum, Japönum, Brasilíumönnum, Frökkum og sjálfsagt miklu fleiri þjóðum. Ef fyrirtækin ætla hins vegar eingöngu að binda sig við að hætta að kaupa vörur af þjóðum sem drepa hval --- mundu kannski sleppa stórveldunum af því að þau eru að bjarga þessum tveimur --- má benda á að þessi sömu stórveldi drepa marga hvali, m.a.s. hvali sem eru verndaðir stofnar í heiminum. Auðvitað er, ef eitthvað er tvískinnungur, þessi æfing þarna uppi í Norðurhöfum stórveldunum til stórrar skammar og náttúrlega þáttur í auglýsingamennsku sem viðgengst í kringum þetta mál og áróðursstríði. Ég hef ekki trú á að til lengri tíma litið muni fyrirtæki taka afstöðu sem þessa. Halda menn virkilega að Íslendingar séu eina þjóðin sem verður ráðist á í þessu máli þótt við liggjum e.t.v. vel við höggi vegna smæðar okkar? Japanar hafa lýst því yfir fyrir mjög skömmu að þeir muni hefja rannsóknaveiðar í Suður-Íshafinu, nánar til tekið í desember, og rannsóknaleiðangurinn muni verða fram í mars og þeir ætli sér að taka 300 dýr. Ég býst við því að í framhaldinu af stríðinu gegn okkur muni menn taka til við Japana og ég býst nú við því að það verði erfitt fyrir þýsk fyrirtæki að taka upp þá almennu stefnu að hætt skuli öllum viðskiptum við Japan. Að sjálfsögðu gengur þessi pólitík ekki upp þegar til lengri tíma er litið. En það má vel vera að hún gangi upp til skamms tíma gagnvart einhverjum. En menn skulu þá huga að því hvað muni koma næst. Og að halda því fram, eins og hv. þm. Hreggviður Jónsson gerði áðan, að þetta séu væntanlega miklir vinir okkar og það sé rétt að taka upp við þá mikið og gott samstarf, það vil ég leyfa mér að efast um. Ég upplýsi hv. þm. Hreggvið Jónsson um að ég á mjög falleg bréf frá þessum samtökum, þar á meðal frá Greenpeace, og þessi bréf komu í kjölfar orða sem ég lét falla á Alþingi 1983 og hrósuðu mér afar mikið fyrir það hugrekki sem ég hafi þá sýnt. Ég býst við því að hv. þm. Hreggviður Jónsson fái sams konar bréf núna þar sem hugrekki hans verði mjög hrósað. En ég skal hins vegar upplýsa hv. þm. um að ég er ekkert óskaplega hreykinn af þeim bréfum sem ég fékk þá miðað við þau samskipti sem ég hef átt við þessa aðila sem ég hef talað við í mjög góðri trú þannig að ég er ekki sammála honum í því mati sínu að við eigum að bjóða þessum aðilum að hafa hér höfuðstöðvar, taka upp við þá nána samvinnu þannig að þeir geti stundað hernað sinn héðan frá Íslandi út um allan heim. Þetta er ekki góð framtíðarsýn finnst mér. Eins og ég sagði áður hafa mörg fyrirtæki okkar legið undir þrýstingi og hótunum um langan tíma. Það hefur tekist að standast þann þrýsting og það hefur enginn orðið fyrir verulegum skaða enn sem komið er þótt það megi vel vera að einhver skaði hafi verið staðfestur. Þetta fyrirtæki, Tengelmann, hefur getið sér orð fyrir að vera vinsamlegt umhverfisverndarmönnum. Þeir hafa lagt þar ýmislegt gott til mála, hætt að selja skjaldbökusúpu, ég get tekið undir að það eigi ekki að drepa skjaldbökur í útrýmingarhættu, en hún var í útrýmingarhættu, og ýmislegt fleira. Þetta fyrirtæki hóf viðskipti við Íslendinga árið 1986 og keypti þá fyrir 11 millj. kr., 1987 keypti það af Íslendingum fyrir 46,5 millj. kr. og á árinu 1988 hefur það keypt fyrir 60 millj. kr. Þetta hafa verið vaxandi viðskipti sem skýrast af því að hér hafa verið vaxandi rækjuveiðar og mjög miklar rækjuveiðar á undanförnum árum, en því miður er það svo að á næsta ári leggur Hafrannsóknastofnun til --- hvað svo sem gert verður --- að draga rækjuaflann á úthafinu saman um 1 / 3 þannig að í mínum huga er það aðaláhyggjumálið að hafa hráefni til að setja í dósirnar, hafa hráefni til að setja á markaðinn því ekki vænti ég þess að menn kaupi dósir með einhverjum fallegum myndum af hvölum í. En þó má vel vera að það verði einhvern tímann útflutningsvara. Ég er með þessum orðum mínum ekki að gera lítið úr þeim hótunum og þeim þrýstingi sem er beitt á Íslendinga, mér dettur ekki til hugar að gera lítið úr því. Hér er um mjög alvarlegt mál að ræða. Hitt er svo annað mál að við verðum að halda áttum í þessu máli og gera það upp við okkur hvernig við viljum halda á framhaldinu. Ég fullyrði að það verður ekkert auðvelt að taka upp nýtingu á hvalastofnunum. Það er langt frá því að um það hafi tekist samkomulag. En það er grundvallaratriði í því sambandi að við höfum þar réttar upplýsingar. Það liggur jafnframt fyrir að við getum ekki tekið upp þá nýtingu nema innan alþjóðlegra samtaka. Við höfum kosið að vera í Alþjóðahvalveiðiráðinu, höfum þá stefnu enn þá, og það er á þeim vettvangi sem þarf að taka nýja ákvörðun eftir 1990. Að því eigum við að vinna í samvinnu við aðrar þjóðir. Þar hafa verið miklar öfgar. Hins vegar hefur það að nokkru leyti skánað. En framlag okkar Íslendinga hefur haft þar mjög mikið að segja og við ætlum okkur að halda áfram að leggja þar af mörkum og það er búið að skipuleggja að nokkru leyti mjög víðtækar rannsóknir á öllu Norður-Atlantshafi á næsta ári --- ja, vonandi á öllu Norður-Atlantshafi því að Alþjóðahvalveiðiráðið hefur hvatt aðrar þjóðir, eins og Kanadamenn og Bandaríkjamenn og Breta, en við önnuðumst rannsóknirnar í lögsögu Breta síðast því Bretar töldu sig ekki geta lagt til þess fjármagn, að taka þátt í þessum rannsóknum. Þetta eru viðamestu rannsóknir sem hafa átt sér stað, enn þá viðameiri en áttu sér stað 1987, og ég fullyrði að ekkert hefði orðið úr þessu nema vegna þeirrar rannsóknaáætlunar sem var sett fram á sínum tíma. Ég ætla ekki að hafa um þetta frv. fleiri orð. En það er út af fyrir sig gott að það kemur til meðhöndlunar í sjútvn. og ég býst við að á það hafi skort að mál þetta hafi verið þar nægilega rætt. Það er einhvern veginn þannig að mál eru ekki rædd á Alþingi nema þau séu flutt hér og vísað til nefndar. Það hefur ekki tíðkast í nægilegum mæli að ræða mál innan nefnda án þess að bein frumvörp eða tillögur komi þar til meðhöndlunar. En sjútvn. mun þá fá tækifæri til að kalla á sinn fund alla þá aðila sem að þessu máli hafa komið, kynna sér sjónarmið víðs vegar um landið, m.a. sjónarmið sjómanna um þessar mundir sem sjá mikið af hval umhverfis landið, aldrei meira en nú, sagði einn skipstjóri við mig á þessum morgni þótt það heyrist lítið í þessum mönnum því þeir eru hógværir og eru ekki alltaf að blanda sér í fjölmiðlaumræðuna, þjóðfélagsumræðuna sem þar fer fram og lítið leitað eftir áliti þeirra sem næst þessu búa og verða mest varir við það. Það er meira leitað eftir áliti þeirra sem eru úti í heimi og þeirra sem er verið að pína og pressa. Það eru fyrst og fremst þeir sem eru dregnir fram í umræðum. Ég vil að lokum segja að hér er um mál að ræða sem varðar nýtingu okkar auðlinda og ef við ætlum okkur að nýta þessa auðlind ber okkur að rannsaka hana. Þær rannsóknir geta ekki farið fram nema með takmörkuðu úrtaki, en þeim mun væntanlega ljúka á næsta ári þótt það verði að sjálfsögðu ekki fullyrt því að við höfum þurft að breyta ýmsu í rannsóknaráætluninni, en sem áður er gert ráð fyrir því að ljúka henni ef við mögulega getum. Þetta mál varðar einnig sjálfsákvörðunarrétt okkar Íslendinga. Það hefur oft reynt á þennan sjálfsákvörðunarrétt og það hefur oft verið reynt að hóta okkur. Það má vel vera að mönnum finnist þetta mál vera eitthvað öðruvísi en önnur mál og ekki ætla ég að fara að hafa uppi neina samlíkingu á þessu máli við stærstu mál þjóðarinnar eins og landhelgismálið og önnur slík. Það ætla ég ekki að gera vegna þess að það var miklu stærra mál. En það snertir það þó. Ég vil t.d. minna á að við höfum haft þá eindregnu afstöðu, Íslendingar, að ekki komi til mála að semja um veiðirétt fyrir viðskipti og að mínu mati er það líka algert grundvallarmál að við getum sinnt þeim rannsóknum sem við teljum nauðsynlegar í okkar landi og okkar lögsögu þannig að ef frjáls náttúruverndarsamtök eiga að hafa þar mestu um að ráða, ég tala nú ekki um ef höfuðstöðvar þeirra yrðu hér, fengju þau trúlega smátt og smátt yfirráðaréttinn yfir þessum ákvörðunarrétti ef ég þekki þau rétt. Það er e.t.v. sú framtíðarsýn sem einhverjir hafa, en ég veit að það er alger undantekning. Ég vil einnig vara við því að ef látið er undan þessum þrýstingi núna hljóta menn að verða að gera sér grein fyrir því að það kann ýmislegt að koma á eftir því að hér er um harðsnúið lið að ræða sem svífst einskis. Það svífst einskis að reyna að komast inn í íslenska fjölmiðla, að komast inn í umræðuna, reyna að hafa sem mest áhrif. Þeir eru í þessu og það er þeirra fag. Þeir kunna það. Það er áreiðanlega rétt að við höfum orðið á vissan hátt undir í þessu áróðursstríði. Ekki dreg ég það í efa. Oftast hefur verið sagt þegar um það hefur verið talað að það mundi verða mjög erfitt að vinna slíkt áróðursstríð vegna þess hve áhrifamiklir þessir aðilar eru. En ég get ekki fallist á það að vegna þess að þeir hafi þessa skoðun eða vegna þess að þeir séu svona áhrifamiklir beri okkur að hafa sömu skoðun. Það eru rök sem ég get ekki skilið og ég trúi því vart að nokkur eigi í reynd við það. Hér er um mjög vandasamt mál að ræða sem verið er að vinna í. Það er verið að kanna hvað sé um alvarleg mál að ræða, að reyna að gera sér grein fyrir því, og ég held að það sé mjög nauðsynlegt að menn fái ráðrúm og tóm til þess að gera það á næstunni. Mikil umræða, sleggjudómar og fullyrðingar í þessu máli á þessari stundu er ekki til góðs út á við. Hins vegar er nauðsynlegt að við skerpum skilning okkar á málinu inn á við og það ber okkur að gera. Mál þetta hefur verið rætt í utanrmn. og ég tel að það eigi að halda áfram að ræða það þar og meta það. Það er af hinu góða að það verður nú einnig rætt í sjútvn. og þar verður mögulegt að koma á framfæri við hv. þm. ýmsum trúnaðargögnum og gera þeim betur grein fyrir því. Ég vil vænta þess að þannig megi vinna að málinu, það megi áfram vera mögulegt að viðhalda þeirri stefnu sem Alþingi mótaði í þessu máli samhljóða. Ef menn vilja breyta þeirri stefnu á að sjálfsögðu að gera það að yfirlögðu ráði og það verður ekki gert í ræðustól á Alþingi. Hins vegar er það svo að menn eru alltaf að breyta og breyta stefnu. Það hafa menn oft gert. En það verður þá að vera með þeim hætti að það fullnægi okkar markmiðum, það fullnægi þeim markmmiðum, sem mörkuð voru í upphafi, að komast að réttri niðurstöðu og það má ekki láta þessar ómerkilegu hótanir, sem flestir hugsandi menn sjá í gegnum, þar á meðal forstjórar fyrirtækja á erlendri grund, villa sér sýn.

Guðrún Helgadóttir Virðulegi forseti. Það er heldur dapurlegt að við skulum standa með tvö þingmál fyrir framan okkur þar sem farið er fram á að hvalveiðar verði stöðvaðar. Um það ályktaði Alþingi árið 1982. Ég held að það sé nefnilega ekki rétt hjá hæstv. ráðherra að þessi stefna okkar verði ekki mótuð úr ræðustól á Alþingi. Ég held að ástæðan fyrir því að þessi tvö þingmál liggja nú fyrir sé sú að menn sjá að hún verður að mótast í ræðustól á Alþingi. Svo er nú komið. Ég held, hæstv. forseti, að ég hljóti að taka nokkurn tíma í að útskýra um hvað allt þetta mál snýst. Bæði er að hér eru nú nýir þingmenn frá okkar fyrri umræðum um þetta mál og jafnframt held ég að það sé alveg nauðsynlegt að fólk skilji um hvað þetta mál snýst og hefur alltaf snúist. Með aukinni þekkingu mannsins á umhverfi sínu hefur orðið æ ljósara hversu afdrifaríkt kann að reynast ef einstakir hlekkir í lífkeðju jarðarinnar bresta. Íslendingar hafa tekið virkan þátt í samstarfi þjóða heims um verndun lífríkisins, varnir gegn mengun landa, lofts og lagar og þáttur Íslendinga í gerð hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna var Íslandi til sóma. Á vettvangi Norðurlandaráðs höfum við Íslendingar lagt á okkur mikla vinnu. Á síðasta þingi ráðsins var samþykkt tillaga, sem ég var 1. flm. að, um varnir gegn mengun hafa og stranda á norðurhveli jarðar þar sem skorað var á ráðherranefndina að láta gera samræmda áætlun um þau mál. Sú áætlun liggur nú fyrir og verður rædd á aukaþingi Norðurlandaráðs nú í nóvember. Allir íslensku sendifulltrúarnir skrifuðu undir þessa tillögu, ég vil taka það fram. Jafnframt liggur fyrir þessu aukaþingi umfangsmikil áætlun um varnir gegn mengun umhverfisins og svo mikilvægt þykir þetta mál að nú er í fyrsta skipti að ég hygg haldið aukaþing Norðurlandaráðs í nóvember. En því er ekki að neita að það er erfitt að vera Íslendingur þessa dagana og ræða umhverfismál á alþjóðavettvangi. Það er erfitt. Og haldi menn að fulltrúar Íslands hafi notað sér þá stöðu og reynt að ná sér niðri á pólitískum andstæðingi, skulum við segja, þó að við hæstv. ráðherra séum nú orðnir samherjar, þá er það rangt. Ég hef meira að segja varið okkur Íslendinga í þessu máli í ræðustól á Norðurlandaráðsþingi og bent þeim góðu Skandínövum á að þeim væri nær að staðfesta hafréttarsáttmálann áður en þeir færu að blanda sér í hvað við værum að gera í þessu máli. En ekki fylgdi alveg hugur máli. Það skal ég játa. Það hefur ekki verið neinn ágreiningur um sjálfsagðan þátt okkar í samvinnu þjóða um umhverfismál fyrr en tekist hefur að gera okkur nú að viðundri á alþjóðavettvangi vegna hvalveiðimálsins sem nú sýnist komið í óleysanlegan hnút eins og hér hefur verið varað við og ég varaði við fyrir mörgum árum. Það verður því ekki með sanni sagt að við þessu hafi ekki verið varað, en e.t.v. höfum við gert of lítið af því að skýra eðli málsins fyrir almenningi og þess vegna hættir mörgum til að ruglast á aðalatriðum og aukaatriðum málsins. Því er ekki að neita að nokkuð bar á því í ræðu hv. 1. flm. þess lagafrv. sem hér liggur fyrir. Þegar menn tala um Alþjóðahvalveiðiráðið er ég ekki viss um að menn geri sér alveg ljóst hvað Alþjóðahvalveiðiráðið er. Menn segja hvað eftir annað: Þetta er ómöguleg stofnun. Þarna eru þjóðir sem aldrei hafa séð hval o.s.frv. Alþjóðahvalveiðiráðið er ekki nýleg uppfinning þrýstihópa um allan heim eins og oft hefur verið látið í veðri vaka. Árið 1946 gerðu hvalveiðiþjóðir með sér sáttmála um skipan hvalveiða og gekk hann í gildi 10. nóv. 1948. Íslendingar tilkynntu þátttöku sína 10. mars 1947 og hafa verið aðilar að honum æ síðan. Löngu áður höfðu menn verið uggandi um ofveiði á hvölum og t.d. bannaði Alþingi Íslendinga hvalveiðar árið 1915 og nær 20 ár liðu þar til þær voru leyfðar á ný. Þá voru engir þrýstihópar viðriðnir bannið og hvorki Greenpeace né Sea Shepherd eða önnur slík samtök þannig að þeir aðilar, sem oft er vitnað til og kennt um þessi vandræði sem við erum í, voru þá vart fæddir eða a.m.k. á barnsaldri. Alþjóðahvalveiðiráðið var því og er alþjóðastofnun sem starfar sjálfstætt, var upphaflega komið á fót af hvalveiðiþjóðum til þess að fylgjast með viðgangi hvalastofnanna og koma í veg fyrir ofveiði. En ólíkt ýmsum hliðstæðum stofnunum starfar ráðið ekki undir yfirstjórn Sameinuðu þjóðanna vegna andstöðu nokkurra ríkja við slíkt fyrirkomulag. Fjölmargar þjóðir aðrar en hvalveiðiþjóðir eru nú aðilar að ráðinu þar sem öllum er löngu ljóst að verndun lífríkisins er ekki einkamál einnar þjóðar fremur en annarrar heldur siðferðileg skylda alls mannkyns. Síðan hafa komið upp sögusagnir hvað eftir annað um starfsemi Alþjóðahvalveiðiráðsins, fundir séu með þeim hætti að ekki sé sómi að og hafa slíkar fullyrðingar margsinnis komið fram hér í fjölmiðlum. Væri ekki ráð að upplýsa hvernig Alþjóðahvalveiðiráðið vinnur? Því er skipt í þrjár starfsdeildir, vísindanefnd, tækninefnd og allsherjarnefnd. Vísindanefnd ráðsins rannsakar vísindaleg gögn og upplýsingar og leggur mat sitt á það sem þar kemur fram. Vísindanefndin beitir ekki atkvæðagreiðslu heldur leggur fram tilmæli og greinargerðir til tækninefndarinnar. Þess vegna er auðvitað ekki óalgengt, eins og gerist á vísindalegum vettvangi, að menn greini á í niðurstöðum sem frá nefndinni og sérnefndum hennar koma þar sem vísindamenn telja sig vita sáralítið um háttu og lífshlaup hvalanna þó að þeir sem alls ekkert vita telji sig þess umkomna að fullyrða að hvalastofnarnir séu ekki í minnstu hættu. Tækninefnd ráðsins er fullskipað þing og það sitja sendifulltrúar aðildarríkjanna. Þar er beitt atkvæðagreiðslu og einfaldur meiri hluti nægir til að vísa málum til allsherjarnefndar eða stöðva þau, en þar er endanleg ákvörðun tekin. Þegar ákvörðun er tekin í allsherjarnefnd þarf aukinn meiri hluta eða 3 / 4 atkvæða. Þannig á að vera tryggt að engar ákvarðanir verði teknar nema með samþykki yfirgnæfandi meiri hluta aðildarríkjanna. Lýðræðið innan ráðsins er þó enn styrkt með því að sé eitthvert aðildarríki ósátt við ákvörðun ráðsins á það rétt á að mótmæla henni innan 90 daga. Alþjóðahvalveiðiráðið er því stofnun sem leggur vísindalegar niðurstöður til grundvallar við ákvarðanatöku, en er ekki samkunda þrýstihópa. Rekjum okkur aðeins aftur. --- Ég bið hv. þingheim að hafa þolinmæði með mér vegna þess að ég hef ekki oft talað í þessu máli og hyggst því gera það nokkuð rækilega hér. Sumarið 1972 var haldin í Stokkhólmi fyrsta alþjóðaráðstefna Sameinuðu þjóðanna um umhverfismál og tóku 113 ríki þátt í henni. Á ráðstefnunni var rætt um helstu vandamál í samskiptum mannsins og lífríkis jarðarinnar. Þar kom m.a. fram að nauðsyn bæri til að auka rannsóknir á lífi hvalanna og tilmælum var beint til Alþjóðahvalveiðiráðsins um að það beitti sér fyrir frestun á hvalveiðum og stórauknum rannsóknum á hvalastofnunum. Tilmælin hlutu góðar undirtektir og fulltrúar Íslands greiddu þeim atkvæði sitt. Þar með höfðu Íslendingar tekið ábyrgð á viljayfirlýsingu um stöðvun hvalveiða um sinn. Á 24. ársfundi Alþjóðahvalveiðiráðsins, sem haldinn var tveim vikum seinna, bar hins vegar svo við að fulltrúar Íslands greiddu atkvæði gegn tillögu sem aðalritari Stokkhólmsráðstefnunnar bar fram fyrir hönd aðildarríkjanna, en hún var um stöðvun hvalveiða í ábataskyni í tíu ár. Hið sama gerðist á 25. ársfundi ráðsins og um árabil skipuðu Íslendingar sér síðan í hóp þeirra þjóða sem höfnuðu frestun á hvalveiðum. Kann ég engar skýringar á þessari afstöðubreytingu. Sumarið 1982 samþykkti Alþjóðahvalveiðiráðið síðan bann við hvalveiðum frá og með árinu 1986 og til ársins 1990 svo að tóm gæfist til að rannsaka stærð hvalastofnanna sem margir vísindamenn óttuðust að væru í útrýmingarhættu. Hvalveiðiþjóðum var þannig veittur aðlögunartími í 3 1 / 2 ár þar til veiðum yrði hætt. Norðmenn, Sovétmenn og Japanar mótmæltu banninu þegar, en á Alþingi Íslendinga var eftirfarandi ályktun samþykkt, með leyfi hæstv. forseta: ,,Alþingi ályktar að samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins um takmörkun hvalveiða, sem kunngerð var með bréfi til ríkisstjórnarinnar dags. 2. sept. 1982, verði ekki mótmælt af Íslands hálfu.`` Tillagan kom fram, eins og hér hefur áður komið fram, frá meiri hluta utanrmn. og ég held ég muni það rétt að sjálfur hæstv. núv. sjútvrh. hefði orð fyrir nefndinni, en nefndin hafði til afgreiðslu þá þáltill. hv. þm. Eiðs Guðnasonar um að banninu skyldi mótmælt. Minni hluti nefndarinnar, þ.e. hv. utanrmn., lagði fram aðra tillögu samhljóða tillögu Eiðs. Atkvæðagreiðslan fór fram með nafnakalli og samþykktu 29 þingmenn að banninu yrðu ekki mótmælt, 28 að því skyldi mótmælt. Eins og hæstv. ráðherra minntist á áðan kom fram í nál. bæði minni hl. og meiri hl. vilji til að stórauka rannsóknir á hvalastofnunum hér við land. Það var þó ekki fyrr en haustið 1984, nær tveim árum seinna, að sjútvrh. skipaði nefnd til að undirbúa hvernig rannsóknunum skyldi háttað. Hinn 21. febr. 1985, þegar nefndin hafði skilað verki sínu, fól ráðherra Hafrannsóknastofnun að semja áætlun um rannsóknir á hvalastofnunum og undruðust menn nokkuð hversu seint var af stað farið þar sem bannið skyldi taka gildi þann 1. janúar 1986 eða eftir aðeins tíu mánuði. Hinn 11. apríl eða 1 1 / 2 mánuði seinna, og takið eftir: 1 1 / 2 mánuði seinna skilaði Hafrannsóknastofnun áætlun sinni um hvalveiðar í vísindaskyni. Framkvæmdaáætlun lá síðan fyrir í byrjun maí og samningur var gerður við Hval hf. og undirritaður 14. maí 1985 þar sem fyrirtækinu var falið að annast veiðar á 80 langreyðum og 40 sandreyðum árlega meðan bannið væri í gildi undir yfirstjórn Hafrannsóknastofnunarinnar. Má segja að hér hafi verið unnið rösklega þegar loks var af stað farið. Andvirði hvalaafurðanna skyldi renna óskipt til greiðslu kostnaðar sem tengdist hvalarannsóknum, en afgangurinn ef einhver yrði skyldi renna í sérstakan sjóð sem ekki má nota til annars en hvalarannsókna. Íslenska ríkið skal samkvæmt samningnum ekki leggja fram fé til rannsóknanna og hugsanlegt tap af rekstrinum er algerlega á ábyrgð Hvals hf. Áætlunina um árlegt veiðimagn skal endurskoða í upphafi hvers árs. Já, það verður að segjast eins og er að hér voru höfð snör handtök. Fullyrt var að margir vísindamenn hefðu unnið að áætluninni, en ekki mun stofnun eins og t.d. Náttúruverndarráð hafa komið mikið þar við sögu. Áætlunin fór síðan til Alþjóðahvalveiðiráðsins, fyrst til vísindanefndarinnar að venju en samkvæmt sáttmálanum frá 1946 á ráðið fyrst og fremst að fjalla um veiðimagn. Veruleg gagnrýni kom fram á áætlunina í vísindanefndinni og undirnefndum hennar sem fjalla um hinar ýmsu stofntegundir og töldu margir að óþarft væri að veiða svo mikið magn. Þegar væru til sýni sem nægðu til rannsókna og áhugaverðara væri að leggja áherslu á talningu á lifandi dýrum. En eins og fram kom áðan ganga mál ekki til atkvæða í vísindanefndinni. Heimild til veiða í rannsóknaskyni var þegar að finna í sáttmálanum frá 1946 og reglugerð samkvæmt henni, en hér þótti ýmsum að um of mikið magn væri að ræða. Þá var minnst á hugsanlega hagsmunaárekstra við fyrirtækið sem veiðina átti að annast og þar með að kosta hinar vísindalegu rannsóknir. Enn bentu menn á að í hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna væru skýr ákvæði um flökkustofna sjávardýra og eru hvalir þar sérstaklega tilnefndir. Segir þar að aðildarríkin skuli vinna saman að verndun sjávardýra og í samvinnu við alþjóðastofnanir að verndun hvalastofnanna. Nægir að minna á 64., 65. og 120. gr. hafréttarsáttmálans sem margir hv. alþm. hér þekkja. Hvalirnir eru þannig teknir sérstaklega fyrir vegna þess að þeir ferðast um öll heimsins höf svo að engri þjóð er auðvelt að eigna sér stofnana. Íslensk stjórnvöld hirtu ekkert um athugasemdir vísindanefndarinnar og veiðarnar hófust. Á fundi Alþjóðahvalveiðiráðsins í Malmö í maí 1986 komu fram athugasemdir við fjármögnun veiðanna. Menn höfðu ekki gert sér ljóst að veiðarnar yrðu stundaðar í ábataskyni og rannsóknirnar fjármagnaðar með sölu afurða. Eftir harða orrahríð var samþykkt ályktun um að Íslendingar nýttu 51% afurðanna af veiddum hvölum innan lands, en veitt heimild til að flytja 49% á erlendan markað. Þetta leyfi var veitt í samræmi við ákvæði í sáttmálanum frá 1946 um að veiðiþjóðir nýti þau dýr sem veidd eru. Raunasöguna sem hér á eftir fylgdi þekkja flestir. Snemma árs 1986 fóru að berast fregnir um að helstu kaupendur hvalaafurða okkar, Japanar, mundu e.t.v. ekki halda viðskiptum áfram meðan á hvalveiðibanninu stæði af ótta við að glata með því fiskveiðiréttindum sínum innan bandarískrar lögsögu. Japanar áttu um þetta leyti í málaferlum í Bandaríkjunum um gildi svokallaðra Packwood/Magnusson-laga, en þau heimila Bandaríkjamönnum að beita viðskiptabanni á þjóðir sem stofna dýrategundum í útrýmingarhættu, og þessi réttarhöld standa enn. Þeir kváðust banna innflutning á hvalaafurðum Íslendinga til Japans ef til greina kæmi að Bandaríkjamenn beittu áðurnefndum lögum vegna innflutningsins. Niðurstaða málaferlanna varð sú um sinn að forseti Bandaríkjanna hefði nokkurt svigrúm í hverju tilviki til að beita viðskiptabanni svo að engin yfirlýsing kom frá Japönum að sinni um kaup á hvalafurðum frá Íslandi. En samningar létu á sér standa og augljóst var að þeir héldu að sér höndum. Sama ár, virðulegi forseti, fór svo sending af hvalkjöti áleiðis til Japans og er öllum í fersku minni hvernig fyrir þeirri sendingu fór í Hamborg. Samkvæmt samningi milli Efnahagsbandalagsríkjanna er óheimilt að flytja um hafnir aðildarríkjanna afurðir af dýrum sem talin eru í útrýmingarhættu og kjötið var sent aftur heim til Íslands. Og menn spurðu í undrun hvernig þetta mætti gerast, hvort viðskrn. hefði ekki haft minnstu vitneskju um þennan samning þegar það veitti umrætt útflutningsleyfi. En það var lítil svör að hafa á þeim bæ. Hið sama endurtók sig síðan með hvalkjötssendingu sem átti að komast til Japans yfir hið stóra Rússland og endaði för sína í Finnlandi. Ársfundur Alþjóðahvalveiðiráðsins var enn haldinn í Bournemouth í júní sl. ár og nú harðnaði leikurinn. Ástralíumenn lögðu fram tillögu þess efnis að hvalveiðar Íslendinga samræmdust ekki samþykktum ráðsins um undanþágu til hvalveiða í vísindaskyni. Framkvæmdahluti tillögunnar var samþykktur með atkvæðum 16 þjóða, sex voru á móti og níu sátu hjá. Inngangur tillögunnar var samþykktur með 19 atkvæðum, fjórir voru á móti og átta sátu hjá. Fulltrúar Íslands höfðu lagt fram tillögu um að frestað yrði að fjalla um vísindaáætlunina til næsta fundar þar sem Bandaríkjamenn höfðu fengið samþykkt að um hana færi fram atkvæðagreiðsla, en tillaga Íslendinganna var felld. Það kom Íslendingunum á fundinum eflaust á óvart hversu lítinn stuðning málflutningur þeirra hlaut. Hæstv. sjútvrh. varð enda þungur í skapi og tók að hóta að Íslendingar segðu sig úr Alþjóðahvalveiðiráðinu. Skynsamur maður eins og ráðherrann veit mætavel að hann hefur ekkert umboð til þess að hóta því.Þar yrði Alþingi Íslendinga að koma til sögunnar, hygg ég. Auk þess mundi úrsögn úr ráðinu á engan hátt bjarga okkur út úr þessu endemis vandræðamáli. Í þeirri stöðu sem málið er í nú, virðulegur forseti, stendur þetta eftir: Stórir og mikilvægir viðskiptaaðilar okkar erlendis hóta nú að hætta við okkur verslun. Af því hef ég a.m.k. áhyggjur. Vel má vera að hæstv. ríkisstjórn sé svo hraust til sinnis að hún eigi ekki órólega stund yfir þeirri þróun mála sem nú á sér stað. En það sem verra er er þetta: Orðstír Íslendinga í umhverfismálum hefur beðið hnekki sem örðugt verður að hreinsa okkur af. Virðing manna fyrir vilja Íslendinga til að halda gerða samninga við aðrar þjóðir hefur dofnað svo um munar. Og eins og áður segir: Miklum viðskiptahagsmunum þjóðar okkar hefur verið stefnt í hættu sem menn þora varla að horfast í augu við. Ástæða þessa alls er einfaldlega sú að Íslendingum hefur ekki tekist að fá þjóðir heims til að skilja nauðsyn þessa hvaladráps og þær telja hvalveiðar Íslendinga ekki samræmast stefnu Alþjóðahvalveiðiráðsins sem mörkuð var 1982. Menn kunna að spyrja: Getur þjóðin verið án tekna af hvalaafurðum? Árið 1986 voru útflutningstekjur fyrir þessa vöru 185 millj., en fyrir allan útflutning okkar fengust 45 milljarðar. Svarið hlýtur því að vera já. Okkur munar ekkert um þetta þegar um er að ræða þjóðartekjur. Er slíkt atvinnuleysi í landinu að ógerlegt væri að finna starfsmönnum Hvals hf. önnur störf ef hvalveiðum yrði hætt? Ég held að svarið hljóti að vera nei. Og það sem er orðið næstum grátbroslegt í stöðu málsins eins og hún er nú: Ég hygg að enginn maður yrði glaðari ef hann fengi að hætta hvalveiðum en marg- og títtnefndur Kristján Loftsson sem ég held að hljóti að vera orðinn afar þreyttur á þessum atvinnuvegi sínum uppi í Hvalfirði og yrði allra manna glaðastur ef hann fengi að hætta hvalveiðum að sinni. En það sem þjóðin á auðvitað rétt á er að fá skýringu á þessu hagsmunamati. Það er löngu ljóst að þvermóðska íslenskra stjórnvalda leiðir ekki til neins í þessu máli. Stefna Íslendinga í þessu máli er töpuð, virðulegur forseti. Deilan um hvalveiðarnar er töpuð fyrir Íslendinga og engin leið út úr henni nema hætta hvalveiðum. Vissulega hefur hæstv. ráðherra rétt fyrir sér að það er ekki verið að veiða hval núna, en það nægir ekki heiminum. Við þurfum að segja við heiminn hér og nú: Við ætlum ekki að veiða einn einasta hval fyrr en hvalveiðibanninu lýkur árið 1990. Menn sætta sig ekki við neinar orðalagsbreytingar úr þessu. Málið snýst ekki um það. Íslendingar eru ekki einir í heiminum og kjánaleg þjóðremba sem gripið hefur verið til lítillækkar okkur aðeins í augum umheimsins. Við getum hins vegar lagt stóran skerf til umhverfismála með rannsóknum á lifandi hvölum í hafinu í kringum landið. Eitt er það atriði sem ekki hefur komið fram í þessu máli sem er hlutur fjölmiðla. Þeir sem kunnugir eru málum í Bandaríkjunum, og það er ég ekki, hafa sagt mér, og það getur raunar hver sagt sér sjálfur, að fjölmiðlakeðjan í Bandaríkjunum er ákaflega flókin. Áróður er óralengi í gegnum þá keðju. Það eru ekki allir Bandaríkjamenn að horfa á sömu sjónvarpsstöðvarnar á hverju kvöldi eins og gerist víða annars staðar. Það tekur því þó nokkurn tíma að ná til almennings þannig að skoðun sé mótuð. Nú hefur það gerst og þá getur ekkert stöðvað það almenningsálit, og að einhver íslenskur ráðherra eyði fjármunum þjóðarinnar ótæpilega í að senda embættismenn út og suður, vestur um haf og hvert á land sem er til að útskýra samþykktina í Malmö eða samþykktina í Bournemouth eða einhverjar orðalagsbreytingar í einhverjum samningum virkar einungis hlægilega á fólkið í þessum löndum. Við skulum athuga að nú hefur myndast skoðun í Þýskalandi og það gerist miklu hraðar. Og ég vil spyrja virðulegan forseta: Eru menn aldeilis alveg rólegir yfir þessari þróun mála? Mér finnst það slíkt ábyrgðarleysi að líkast sé sem hér sitji sofandi sauðir, og bið ég nú afsökunar, virðulegi forseti, á orðalaginu. Ég tel að þetta mál sé af þeirri stærðargráðu að hér verði hv. alþm. að taka höndum saman, setja niður allar fyrri deilur og finna lausn á þessu máli. Og hún er ofur einföld. Við erum búin að veiða það sem við þurfum að veiða. Við eigum nóg sýni. Jafnvel þó það væri ekki satt ættum við að segja það. Ég held þó að það sé heilagur sannleikur. Við eigum hins vegar að segja: Við erum tilbúin til að stunda rannsóknir á lifandi dýrum. Ég get fullvissað hv. þingheim að íslenska ríkið þarf ekki að borga eina krónu af því. Samtök um allan heim eru miklu meira en fús til að kosta þær rannsóknir þann dag sem við hættum að veiða hval. Svo einfalt er það. En á meðan við höldum áfram að veiða fáum við auðvitað ekki eina krónu úr nokkrum slíkum sjóði. Ég skal nú, virðulegur forseti, fara að stytta mál mitt. Af mínum flokki er það að segja að hans stefna í þessum málum er ljós. Um hana hefur landsfundur Alþb. ályktað og þeirri stefnu ber okkur að fylgja. Að lokum, virðulegur forseti. Hæstv. sjútvrh. sagði áðan: Eigum við að víkja fyrir hótunum? Hvað næst? Hvað verður okkur bannað að veiða næst? Og þetta var gáfuleg spurning. Það getur nefnilega gerst með hvað sem er vegna þess að það er löngu ljóst að engin þjóð á neinar auðlindir jarðarinnar. Við eigum auðlindir jarðarinnar öll saman og þeim verður ekki bjargað úr þeim háska sem þær eru í nú nema í friði og sátt við aðrar þjóðir og í samvinnu við þær. Ekkert einasta mál sem varðar verndun umhverfisins er einkamál neinnar einnar þjóðar. Jörðin er og verður sameiginleg eign okkar allra. Það er ekki minna mál fyrir okkur uppi á Íslandi ef regnskógum Suður-Ameríku verður eytt en það er fyrir þá sem þar búa. Þetta getur hvert mannsbarn sagt sér sjálft. Ósonlag jarðarinnar er ekki íslenskt vandamál og verður ekki ef einhverjir hafa haldið það. Ég bið því að lokum, virðulegur forseti og hv. þingheimur, ég bið þess að um þetta mál verði nú rætt með öðru orðalagi en hingað til og við tölum um það vandamál sem við stöndum frammi fyrir hér og nú. Það er dagljóst að það er meira en skortur á stjórnvisku og viti til að stjórna þjóð að þrjóskast enn við og halda áfram að tala um einstök ,,paragröf`` í einhverjum samningum. Íslenska ríkisstjórnin á að segja: Við höfum þegar veitt þann hval sem á að veiða meðan á banninu stendur. Við munum halda hins vegar áfram rannsóknum á lifandi dýrum. Ég hef lokið máli mínu, herra forseti.

Árni Gunnarsson Herra forseti. Í mínum huga er það mál, sem hér er til umræðu, tvíþætt. Í fyrsta lagi snertir það umhverfismál að mjög verulegu leyti og þá um leið viðskiptahagsmuni Íslendinga erlendis, bæði austan hafs og vestan. Í öðru lagi hlýtur inn í þessa umræðu að blandast sú efasemd, sem komið hefur fram hjá ýmsum vísindamönnum, að réttur okkar til vísindahvalveiða sé vefengjanlegur. Ég hirði ekki um það, herra forseti, á þessari stundu að fara um frv. sem hér er til umræðu mjög mörgum orðum. Fyrir Sþ. liggur nú þáltill. sem ég hef flutt og hef samið með það fyrir augum að hún gæti verið útgönguleið í því erfiða máli sem hér er til umræðu. Ég vil láta það koma fram strax í byrjun að mér finnst fráleitt að samþykkja lög eins og hér er lagt til að verði gert. Það bindur hendur stjórnvalda um of og dregur úr þeim sveigjanleika sem stjórnvöld þurfa að hafa í máli af þessu tagi til að geta leyst það. Ég vil taka undir það með síðasta ræðumanni að við Íslendingar erum sljóir í umhverfismálum. Þessi sljóleiki hefur komið fram í margvíslegum myndum á undanförnum árum og snertir okkur innan lands mjög mikið. Við höfum ekki gætt að okkur í sambandi við okkar eigin umhverfismál og á ég þá sérstaklega við uppfok lands, landeyðingu, frágang á sorpi, frárennsli, hvernig gengið er frá hvers konar úrgangsefnum, hættulegum, eitruðum o.s.frv. Þetta er smátt og smátt að koma okkur í koll. Við höfum ekki skynjað þau umhverfisslys sem orðið hafa bæði vestan hafs og austan og hafa miklu meiri áhrif á afstöðu almennings til umhverfismála almennt en hér á landi. Á okkur brenna ekki þau vandamál sem t.d. brenna á íbúum Mið-Evrópu um þessar mundir, súrt regn, deyjandi vatn, deyjandi fiskur í vötnum og ám, deyjandi höf. Náttúruspjöllin og náttúruslysin eru orðin svo stórkostleg, eru orðin svo mikil að við lítið verður ráðið. Umhverfisverndarmenn á meginlandi Evrópu og í Bandaríkjunum hafa miklar áhyggjur af þessum málum. Þeir, því miður, blanda saman umhverfismálum á landi og í sjó og t.d. verndun hvalastofna. Ég segi því miður vegna þess að ég tel ekki vera rétt að blanda þessu tvennu saman. Baráttan fyrir því að halda lífi í tilteknum stofnum dýrategunda á að vera aðskilin baráttunni gegn mengunarslysum á landi og í sjó. Engu að síður er það svo að ég hygg að við höfum vanmetið styrkleika umhverfisverndarmanna, því miður. Ég vil benda á að ég hef undir höndum skoðanakönnun sem gerð var í Vestur-Þýskalandi snemma í sumar af fyrirtæki sem heitir Buston Marsteller sem er alþjóðlegt markaðsfyrirtæki með skrifstofur í 30 löndum. Þessi könnun var gerð fyrir kanadískt fyrirtæki. Við getum auðvitað í samhengi við það velt því fyrir okkur hvers vegna Kanadamenn eru að láta gera skoðanakönnun í Vestur-Þýskalandi á afstöðu almennings til umhverfisverndarmála. Til að gera mönnum grein fyrir því hversu sterkan stuðning þessi umhverfisverndarsamtök eiga í Vestur-Þýskalandi vil ég benda á helstu niðurstöður þessarar könnunar. Þar voru menn í fyrsta lagi beðnir um að meta mikilvægi umhverfisverndarmála í samhengi við atvinnumál, efnahagsmál, verðbólgu og kjarnorkuafvopnun. Takið eftir. Kjarnorkuafvopnun. 40% þeirra sem svöruðu töldu umhverfisverndarmálin annaðhvort mun mikilvægari eða nokkru mikilvægari, 50% töldu þau svipuð að mikilvægi, en aðeins 6% lítilvægari. 47% þeirra sem voru spurðir sögðust fylgjast sæmilega með aðgerðum umhverfisverndarsamtaka, en 11% mjög vel. 32% sögðust ekki fylgjast mjög vel með aðgerðunum, og aðeins 5% sögðust alls ekki fylgjast með slíkum aðgerðum. 36% svarenda sögðust ákveðið fylgjandi málstað Greenpeace-hreyfingarinnar, grænfriðunga, í Evrópu, og önnur 29% sögðust vera nokkuð fylgjandi þeim málstað. Þannig voru 65% fylgjandi þessari hreyfingu sem menn hafa vogað sér hér á landi að kalla hryðjuverkamenn og blanda því miður saman Sea Shepherd-samtökunum, sem ég met einskis, og grænfriðungahreyfingunni sem ég met mikils, m.a. fyrir störf sem hún hefur unnið óbeint í okkar þágu, með baráttunni gegn endurvinnslustöðinni í Dounreay, með baráttunni gegn því að eiturefnum verði hent í Norður-Atlantshafið, með baráttunni fyrir því að menn gæti almennt að því að við búum öll í einum heimi og þurfum --- eigum aðeins þessa einu plánetu í raun og veru --- öll að gæta að því að eyðileggja ekki náttúruna sem elur okkur og heldur í okkur lífinu. Það voru sem sagt 36% sem sögðust sterklega fylgjandi málstað Greenpeace-hreyfingarinnar í Evrópu og önnur 29% sögðust vera nokkuð fylgjandi þeim málstað, 65% fylgjandi þessari hreyfingu í Vestur-Þýskalandi. Ég held, eins og ég sagði áðan, herra forseti, að við höfum vanmetið þessar hreyfingar. Það er auðvitað auðvelt að vera vitur eftir á. Engu að síður hygg ég að við hefðum þurft að vakna dulítið fyrr og gera okkur grein fyrir því að þessar hreyfingar eru að ná verulegri fótfestu með þeim málstað og með þeim málflutningi að við séum, Íslendingar, þau ómenni að drepa saklausa hvali. Þetta síast inn í almenning smátt og smátt. Þetta hefur keðjuverkandi áhrif og minn uggur er sá að þessi áhrif séu nú að koma fram með meiri hraða og í ríkari mæli en nokkru sinni fyrr. Ég hygg að sú "langavitleysa`` sem hefur átt sér stað í Barrow í Alaska þar sem fjölmiðlar bæði í Evrópu og Bandaríkjunum hafa flutt fréttir af baráttu risaveldanna tveggja fyrir því að bjarga tveimur hvölum sem eskimóarnir á staðnum vildu líklega gjarnan drepa og éta. Ég hygg að þessi auglýsing sé þess eðlis að hún muni prenta inn í hvert mannsbarn í Bandaríkjunum og í Evrópu að þarna séu á ferðinni einhvers konar gæludýr sem beri að vernda og verja með öllu móti, með öllum tiltækum ráðum. Ég er mjög hræddur um að þessi auglýsing fyrir grænfriðunga hafi þegar haft þau áhrif að verslanakeðjan Stop and shop í Boston hætti að kaupa af okkur vörur. Og ég óttast að framhald verði á þessari þróun og því miður óttast ég mjög að þetta muni gerast hraðar og örar en nokkurn mann grunar. Það er af þessum ástæðum sem ég og fleiri höfum vakið máls á því að við yrðum að endurskoða afstöðu okkar til vísindahvalveiða. Þetta er ekki nein ólíkindaósk. Hún er byggð á því að ég og fleiri óttumst að undirstöðuatvinnuvegir þessarar þjóðar, sem nú eiga auk þess í miklum erfiðleikum og munu standa frammi fyrir miklum erfiðleikum á næstunni, verði fyrir áfalli sem varla verður bætt. Ég minni á að þó að það brenni kannski ekki heitt á okkur hér í Reykjavík brennur það heitt á Dalvíkingum þegar niðurlagningarfyrirtæki þar verður að loka dyrum sínum og segja upp 10--15 manns. Það brennur líka heitt á Húsvíkingum þar sem atvinnulíf er mjög erfitt þegar annað niðurlagningarfyrirtæki stendur frammi fyrir því að þurfa að loka dyrum sínum og segja upp fólki. Það brennur líka á Akureyringum þar sem stærsta niðurlagningarfyrirtæki landsins er og þarf hugsanlega að draga stórlega úr rekstri sínum. Þetta er ekkert einfalt mál. Kannski er ótti minn mestur gagnvart því að skaðinn sé skeður í þessu máli, að það sé búið að sverta góðan orðstír íslenskrar þjóðar svo mjög að um þau sár verði ekki bundið, a.m.k. ekki í bráð. Þetta eru mín áhyggjuefni út af þessu máli. Þau eiga ekkert skylt við móðursýki né hræðsluáróður eða neitt af því tagi eins og kokhraustir menn hafa viljað halda fram. Og kokhraustir þykja mér þeir fiskútflytjendur sem gera lítið úr áróðri þeirra umhverfisverndarmanna. Menn hafa því miður verið að bera saman aðstöðu Íslendinga í þessu máli við aðstöðu okkar í landhelgisstríðunum, t.d. 1973 og 1976. Það er ekki samanburðarhæft. Í landhelgisstríðunum 1973 og 1976 höfðum við almenningsálitið í heiminum með okkur. Nú höfum við það á móti okkur. Spurningin um sjálfsákvörðunarrétt þjóðarinnar, hvort sé verið að fórna honum með því að nefna það að við getum endurskoðað stefnu okkar gagnvart vísindahvalveiðum, er líka út í hött. Sjálfsákvörðunarréttur þjóðarinnar yrði í engu skertur þótt sú ákvörðun yrði tekin að rétta fram einhverja sáttarhönd í þessu máli, þannig að menn gætu með reisn gengið frá því, bæði þeir sem hér búa og þeir hinir sem gegn okkur berjast. Það er stundum betra að beygja sig dulítið en að brotna. Ég hygg að í þessu máli gildi það harða lögmál að við ráðum ekki þróuninni. Við ráðum því ekki sem er að gerast úti í hinum stóra heimi. Við höfum hvorki mannafla, fjármagn né aðstöðu til þess að berjast gegn þeim gegndarlausa áróðri sem að okkur hefur verið beint, því miður. Þessar staðreyndir eru borðliggjandi og við verðum að horfast í augu við þær. Ég hefði kosið t.d. að við ættum miklu meira samstarf við hvers konar umhverfisverndarsamtök í Evrópu og Bandaríkjunum, einkum og sér í lagi þau samtök sem berjast fyrir því að Norður-Atlantshafið fái að vera í friði fyrir hvers konar eiturefnum, úrgangi og óþverra sem í það er fleygt. Ég hef miklu minni áhyggjur af því þó að við tækjum þá ákvörðun að hætta hvalveiðunum en að hér um höf í kringum Ísland sigla á hverri viku fjölmörg skip sem eru kjarnorkuknúin. Og hafa menn, eins og ég hef áður sagt, velt fyrir sér hvað mundi gerast ef slys yrði um borð í einu af þessum skipum, það rækist á sker neðan sjávar og geislavirkt kælivatn læki út í nágrenni við gotstöðvar þorsksins sem allir eru að tala um að stærri fiskar éti? Slíkt umhverfisslys þýddi gjaldþrot íslenska ríkisins á örfáum árum. Ég held að við ættum að snúa við blaðinu í þessum málum, í raun og veru er það meginatriðið, og gera okkur grein fyrir í hvers konar heimi við lifum, og að við erum ekki ein þjóð. Við störfum í samfélagi þjóða og okkur ber að virða óskir annarra þjóða eins og þær virða okkar óskir. Herra forseti. Ég sagði í upphafi að þetta mál væri tvíþætt. Annar þátturinn er vald umhverfisverndarsamtakanna gagnvart okkur, hinn þátturinn er spurningin um það hvort nauðsynlegt sé að veiða hval til að stunda þær rannsóknir sem nú eru stundaðar og hvort við í raun höfum heimild til þess frá Alþjóðahvalveiðiráðinu að veiða hval í vísindaskyni. Á það hafa verið bornar brigður. Ég ætla ekki á þessu stigi, vegna þess einfaldlega hversu viðkvæmt þetta mál er, að hefja umræðu eða lesa upp úr þeim gögnum sem ég hef undir höndum, en þau eru talsverð, um vísindahvalveiðar. Ég ætla hins vegar að minna á það að íslenskir líffræðingar virðast ekki sammála um hvort nauðsynlegt sé að drepa hvalinn til að halda áfram rannsóknum á hvölum. Þetta hefur komið mjög skýrt fram, því miður. Ég harma það að menn skuli ekki vera sammála í jafnveigamiklu máli. Mér sýnist t.d. að líffræðingar sem starfa við Háskóla Íslands hafi aðra skoðun á þessu máli en líffræðingar sem starfa hjá Hafrannsóknastofnun. Ég vil benda á áskorun til ríkisstjórnar Íslands sem henni var send í júlí 1987 og er undirrituð --- ég hef nú ekki talið það --- líklega af 20 líffræðingum. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa nokkur orð úr þessari ályktun. Þar segir: ,,Við undirritaðir líffræðingar fögnum auknum rannsóknum á lifandi hvölum hér við land en skorum jafnframt á ríkisstjórn Íslands að virða tímabundið veiðibann Alþjóðahvalveiðiráðsins, hætta hvalveiðum og kosta rannsóknir á hvalastofnum með öðrum hætti en með ágóða af hvalveiðum. Alþjóðahvalveiðiráðið samþykkti árið 1982 stöðvun veiða frá 1986 til 1990 meðan aflað væri víðtækari gagna um hvalastofnana. Þessi samþykkt var tímabær enda sýnt að hvalir hafa hvergi staðið undir veiðum til langframa. Alþingi Íslendinga ákvað í febrúar 1983 að mótmæla ekki samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins um stöðvun hvalveiða árin 1986 til 1990. Samkvæmt samningi sjútvrn. fyrir hönd Hafrannsóknastofnunar við Hval hf. er markmið núverandi hvalarannsókna ,,að auka vísindalega þekkingu á ástandi hvalastofna hér við land og skapa nauðsynlegan grundvöll til endurmats á áhrifum veiðistöðvunar á hvalastofnana fyrir árið 1990.`` Rannsóknir Hafrannsóknastofnunar á lifandi hvölum eru líklegar til að bæta verulega þekkingu á fjölda, útbreiðslu og atferli hvala og gera kleift að meta veiðiþol hvalastofna við landið. Sama verður ekki sagt um vísindaveiðarnar. Þrátt fyrir söfnun gagna með hvalveiðum í áratugi hefur ekki reynst unnt að ákvarða stærð og veiðiþol hvalastofna hér við land. Núverandi veiðar í vísindaskyni breyta þar litlu um. Hvalveiðar okkar Íslendinga eru því ekki réttlætanlegar eins og á stendur og við teljum rangt að kenna þær við vísindi.`` Þetta sögðu þessir heiðursmenn í júlí 1987 og undirrita þessa ályktun, nærri 20 líffræðingar að ég hygg. Það hafa heyrst raddir sem segja að það sé misræmi í túlkun þeirrar ályktunartillögu sem samþykkt var, eða ekki samþykkt raunar, það voru aldrei greidd atkvæði um hana, á fundi Alþjóðahvalveiðiráðsins í Auckland. Út í þetta hirði ég ekki að fara. Ég hefði í raun vonað að þessi umræða þyrfti ekki að fara fram. Ég hafði vonað að ríkisstjórnin tæki einhverja ákvörðun í þessu máli og þá kannski um einhverja ótímabundna frestun, fyndi sér útgönguleið þannig að þessi umræða þyrfti ekki að fara fram og þyrfti ekki að skipta okkur upp í hópa, andstæða hópa. Þetta er kannski að hluta til tilfinningamál vegna þess að við kunnum að tengja þetta öðrum umhverfismálum, þó að ekki sé í eðli sínu rétt að gera það. Og ég vil lýsa því yfir, af því að hæstv. sjútvrh. er kominn í stól sinn, að ég virði stefnufestu hans í þessu máli og hef virt hana á undanförnum árum, met hann sem stjórnmálamann. Hins vegar hefur þróunin orðið öðruvísi en við ætluðum. Mál hafa tekið nýja stefnu og munu halda áfram að gera það í auknum mæli að mínu mati. Í því er minn ótti fólginn. Ég tel því tvímælalaust að við eigum að reyna að leysa þetta mál áður en við verðum fyrir enn þá meira tjóni sem ég óttast að verði fyrr en síðar, því miður. Svo mikið tel ég vald þessara umhverfisverndarsamtaka. Peningaeign þeirra er með ólíkindum. Í þeirri könnun sem ég nefndi áðan kom fram að ótrúlegur fjöldi almennings í Vestur-Þýskalandi sendir þessum samtökum peningaframlög reglulega. Þau hafa geipilega fjármuni til að stunda áróðursstríð sitt. Ég er sannfærður um að ástæðan fyrir því að þeir beina spjótum sínum að okkur Íslendingum og vilja fá okkur til að stöðva þessar veiðar endanlega er sú að þar með vilja þeir brjótast inn í hóp þeirra þjóða sem enn stunda hvalveiðar. Fá fordæmi. Að það verði fordæmisgefandi að Íslendingar taki ákvörðun um að fresta vísindahvalveiðum. Ég hygg að þetta sé meginástæðan fyrir því að þeir hafa ráðist á okkur af meiri heift en aðra, fyrir utan það að auðvitað eiga þeir mjög erfitt með, þó að þeir hafi gert það, að hafa nokkur áhrif á t.d. útflutningsmál Japana, eins og réttilega kom fram í ræðu ráðherra hér áðan. Herra forseti. Ég sagði að ég mundi ekki vilja fara út í umræðu um þá ályktunartillögu sem var mikið deiluefni á Auckland-fundinum og skilning og skilgreiningu manna á þeirri tillögu um það hvort réttur okkar sé tvímælalaus eða ekki til þessara vísindahvalveiða. En ég skora á alla sem hlut eiga að máli og einhverju fá ráðið í þessu máli að taka þetta mál nú þegar í stað til alvarlegrar endurskoðunar. Ég segi þessi orð vegna þess að ég er í hjarta mínu sannfærður um að við eigum eftir að bíða mikinn hnekki ef við höldum áfram óbreyttri stefnu.

Kristín Halldórsdóttir Herra forseti. Ég hefði vonast til þess að bæði flutningsmenn þessa þingmáls, sem hér er til umræðu, svo og hæstv. sjútvrh. gætu verið viðstödd þessa umræðu og vildi mælast til þess við forseta að það væri kannað hvort þau væru ekki hér nær.

Boðum hefur verið komið áleiðis til þessara þriggja aðila, þ.e. hv. þm. tveggja og hæstv. ráðherra, og árangur er þegar tekinn að birtast þar sem 1. flm. till. hefur gengið í salinn.

Það munar vissulega um hann, herra forseti. En er hæstv. ráðherra upptekinn annars staðar?

Því er til að svara að boðum hefur verið komið til ráðherra. Þau skulu nú ítrekuð.

Já, herra forseti. Enn einu sinni hefur nú blossað upp umræða um hvalveiðar Íslendinga, en að þessu sinni kveður við nýjan tón þar sem æ fleiri virðast nú haldnir efasemdum um réttmæti málstaðar okkar og afstöðu. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka hv. flm. þessa frv. fyrir að leggja það fram og gefa þannig tilefni til ítarlegra umræðna í þingsölum um þetta mál og hvernig á því hefur verið haldið því það er sannarlega tími til kominn. Til skamms tíma voru þeir tiltölulega fáir sem kváðu einarðlega upp úr með það að stefna stjórnvalda væri röng eða alla vega vafasöm í þessum efnum og skoðanakannanir sýndu yfirgnæfandi stuðning við þá stefnu sem fylgt hefur verið. Það er í rauninni ekki undarlegt eins og atburðarásin hefur verið og eins og málið hefur verið kynnt og túlkað og jafnvel lagt upp sem sjálfstæðismál íslensku þjóðarinnar og andstæðingar stimplaðir sem þekkingarsnauðir öfgamenn, jafnvel öfugsnúnir ónytjungar velferðarríkja, eins og einn greinarhöfundur orðar það í Tímanum í gær. Áróðursstaða stjórnvalda hefur verið mjög sterk. Fjölmiðlar hafa fyrst og fremst skilað sjónarmiðum þeirra til þjóðarinnar og andmælendum hefur ekki á sama hátt tekist að ná til fólks með sín sjónarmið. Þetta er nú að breytast, en svona hefur þetta verið og maður hefur virkilega þurft að hafa fyrir því að fá fram allar hliðar málsins. Forsögu þessa máls er óþarft að rekja í löngu máli. Það hafa fyrri ræðumenn gert í þessari umræðu. Það er þó rétt að endurtaka og undirstrika að Alþjóðahvalveiðiráðið samþykkti árið 1982 tímabundið hvalveiðibann, þ.e. stöðvun hvalveiða í ábataskyni frá 1986 til 1990. Sú samþykkt var ekki gerð í neinni fljótfærni heldur höfðu þessi mál sannarlega verið til umræðu um langt árabil innan ráðsins og meðal vísindamanna og umhverfisverndaraðila um allan heim. Og það ekki að ófyrirsynju. Saga hvalveiða ber ekki manninum fagurt vitni, það verður að segjast eins og er. Saga hvalveiða er saga ofveiði og útrýmingar og það er því ekki að undra þótt margir vildu í raun ganga miklu lengra og fá fram lengri stöðvun veiða. En þetta varð niðurstaðan. Þetta samkomulag varð niðurstaðan eftir mikla umfjöllun og umræður. Ætlunin var síðan að afla víðtækra gagna um hvalastofnana og byggja framtíðarstefnu í hvalveiðum á slíkum grunni, vitaskuld með það fyrir augum að koma í veg fyrir ofveiði og útrýmingu einstakra tegunda sem væru í hættu og væntanlega taka ákvörðun um hvort hvalveiðum yrði yfirleitt haldið áfram, en ekki e.t.v., eins og mér heyrðist á hæstv. ráðherra hér áðan, að markmið rannsóknanna væri að halda hvalveiðum áfram. Hann orðaði það einhvern veginn svoleiðis í sínu máli að rannsóknirnar væru til vegna þess að menn ætluðu að nýta hvalinn og var að skilja að það væri eini tilgangur rannsóknanna. Mig brestur þá skilning því að ég hélt að rannsóknirnar væru hugsaðar til þess að komast að raun um hvort menn teldu óhætt að nýta hvalastofnana eða ekki og þá hvernig. Málið fékk allnokkra umfjöllun hér heima og þótt mjótt væri á munum, eins og hér hefur komið fram, samþykkti Alþingi í febrúar 1983 að mótmæla ekki þessari samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins um stöðvun hvalveiða árin 1986--1990. Ég held að mjög margir hafi tekið þessa afstöðu alveg bókstaflega og því ekki verið kannski á varðbergi gagnvart því sem á eftir hefur farið. Það kom a.m.k. þeirri sem hér stendur á óvart þegar farið var að tala um einhverja áætlun um hvalveiðar á því tímabili sem sagt hafði verið að hvalveiðar yrðu ekki stundaðar. Þetta kom mér mjög á óvart, en ráðamenn komu fram með þetta mál og kynntu það af mikilli festu og öryggi og með vísindamenn sér til fulltingis og virtust aldrei eitt andartak í vafa um ágæti og réttmæti sinna gjörða og hafa alla tíð gert mjög lítið úr andstöðunni innan Alþjóðahvalveiðiráðsins. Það tók mig a.m.k. allnokkurn tíma að ná áttum í þessu máli og mér virðist sem svo hafi verið um marga, jafnvel virta vísindamenn og kunnáttumenn um þessi mál. Þetta er að mínum dómi meginorsök þess að afstaða Kvennalistans hefur ekki komið fram með fjarska afgerandi hætti í þessu sérstaka máli sem í raun var erfitt að henda reiður á. Hún hefur fremur einkennst af efasemdafullu hlutleysi við þá stefnu sem stjórnvöld hafa fylgt. Af stefnuskrá okkar má það ljóst vera að kvennalistakonur eru eindregnir umhverfisverndarsinnar og leggja mikla áherslu á þann málaflokk. Það er raunar ekki vafi á því í mínum huga að framtíð mannkyns á þessari jörð veltur beinlínis á því hvernig við umgöngumst náttúruna og hvort við sýnum auðlindum okkar þá virðingu og nærgætni sem nauðsynleg er. Stærstu vandamál nútímans og vaxandi vandamál í framtíðinni eru gróðureyðing og mengun lofts og vatns og sjávar. Í þeim efnum erum við svo sannarlega ekki ein í heiminum. Á þessum málum þarf að taka mjög einarðlega og í samvinnu við aðrar þjóðir og það er ekki síst þess vegna sem Íslendingar verða að taka tillit til annarra þjóða í sambandi við hvalveiðar. Því hefur verið haldið fram og með réttu að við hljótum að áskilja okkur allan rétt til að nýta auðlindir okkar, og þá fyrst og fremst fiskimiðin, á þann hátt sem við teljum réttast og best. Með hvali gegnir þó sérstöku máli, enda eru þeir ekki auðlind neins einstaks ríkis og nýting þeirra er háð samkomulagi milli þjóða eins og kveðið er á um í Hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna sem Íslendingar eru aðilar að og áttu raunar verulegan þátt í að semja, en þar stendur m.a., með leyfi forseta: ,,Ríki skulu starfa saman með verndun sjávarspendýra í huga og skulu hvað hvali snertir einkum starfa á vettvangi viðeigandi alþjóðastofnana að verndun og stjórnun þeirra og rannsóknum á þeim.`` Slík alþjóðastofnun er Alþjóðahvalveiðiráðið sem Íslendingar eru aðilar að. Þessi stofnun hefur ítrekað gert athugasemdir við hvalveiðar Íslendinga í vísindaskyni og skorað á íslensk stjórnvöld að draga veiðiheimildir sínar til baka. Það er mín skoðun að með aðild okkar að Hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna séu Íslendingar skuldbundnir til að hlíta fyrirmælum ráðsins. Ég sé að hæstv. ráðherra hristir höfuðið og það kemur mér raunar ekkert á óvart, en ég sagði þetta sem mína skoðun. Það hefur ekki verið gert og vegna þeirrar stefnu erum við komin í alvarlega stöðu. Ég óttast að stefna stjórnvalda í þessu máli hafi spillt verulega fyrir lífsnauðsynlegu samstarfi okkar við aðrar þjóðir um víðtæka umhverfisvernd. Við erum ekki í góðri aðstöðu til þess að krefjast þess af öðrum þjóðum að þær virði alþjóðasamþykktir ef við virðum þær að vettugi þegar okkur hentar. Og við skulum ekki gleyma því að einmitt þau öfl sem harðast hafa beitt sér gegn stefnu Íslendinga í hvalveiðum eru okkar dyggustu bandamenn í baráttunni gegn mengun hafsins og tek ég þar undir orð síðasta hv. ræðumanns. Sú barátta getur orðið upp á líf og dauða og skammsýni að gera okkur erfiðara um vik í þeirri baráttu en þörf er á. Ég vil leggja áherslu á þetta atriði og vitna í því sambandi til stefnuskrár Kvennalistans, kaflans um umhverfismál, þar sem því er lýst yfir að Kvennalistinn vilji, og ég vitna beint, með leyfi hæstv. forseta, að ,,Íslendingar taki þátt í alþjóðlegu starfi í umhverfis- og náttúruverndarmálum og virði alþjóðasamninga í þessum málaflokkum``. Þetta er mjög mikilvægt atriði og hefur sífellt meira vægi eins og heimurinn er nú orðinn. Þeir sem ráðið hafa ferðinni í hvalveiðimálunum halda því auðvitað fram að þeir hafi virt alþjóðasamninga og væni ég þá hreint ekki um að brjóta þá vitandi vits og þeir halda því fram að Íslendingar séu í sínum fulla rétti að stunda hvalveiðar í vísindaskyni nú síðan stöðvun hvalveiða átti að hefjast og margir eru þeim sammála um það. Eins og málið var kynnt upphaflega, þ.e. áætlunin um hvalveiðar í vísindaskyni, var ekkert auðvelt fyrir leikmenn og jafnvel ekki vísindamenn að átta sig á því hvort hér væri í raun og veru um vísindaáætlun að ræða eða ekki. Þessa fullyrðingu byggi ég m.a. á ýmsu sem fram kom í viðtölum við ýmsa aðila sem hafa kynnt sér þetta mál. Við kvennalistakonur fengum til fundar við okkur fyrir rúmu ári allmarga aðila með mismunandi sjónarmið í hvalveiðimálinu. Við fengum fulltrúa frá sjútvrn. og Hafrannsóknastofnun og svo úr hópi þeirra vísindamanna sem hafa gagnrýnt stefnu stjórnvalda í málinu. Einn vísindamanna úr hópi gagnrýnenda komst svo að orði á fundi með okkur um vísindaáætlunina að sér hefði litist nokkuð vel á hana í upphafi en smám saman orðið ljóst að hér væri ekki fyrst og fremst um rannsóknir að ræða heldur bara venjulegar veiðar. Aðrir voru reyndar miklu harðari í afstöðu sinni og sögðust aldrei hafa efast um að stjórnvöld væru á rangri braut og vísindaáætlunin væri fyrst og fremst yfirskin. En þeir hefðu þó veigrað sér við, og gerðu það enn, að beita sér af hörku gegn málinu því sannleikurinn er sá að margir, og þar á meðal sú sem hér stendur, hafa vonað í lengstu lög að þetta mál yrði til lykta leitt án þess að koma þyrfti til átaka eða harðra skoðanaskipta hér innan lands og skiptingu í hópa með og á móti. Þannig hefði hag okkar verið best borgið að ráðamenn hefðu séð sér fært að bakka í málinu og komast frá því með sæmilegri reisn. Það er auðvitað farsælla að þjóðin geti sýnt samstöðu í þessu sem öðru gagnvart öðrum þjóðum. En því miður hefur reyndin orðið sú að hvert tækifærið af öðru hefur verið vannýtt og að mínu mati hafa harka og einsýni ráðið ferðinni. Slíkt kann ekki góðri lukku að stýra og nú er því miður útlit fyrir að málið sé komið í eindaga og litlir möguleikar á að Íslendingar komist út úr því með reisn og sóma. Það á því miður eftir að verða okkur fjötur um fót í alþjóðlegu samstarfi, ég óttast það verulega. Menn taka kannski eftir því að ég legg mikla áherslu á þetta atriði en hef ekki enn minnst á þá stöðu sem nú er komin upp á mörkuðum erlendis fyrir fiskafurðir okkar, en það er sú staða sem hrindir þessari umræðu af stað. Það er þó síður en svo að ég geri lítið úr þeim vanda, sú staða er í rauninni hrikaleg og mikið ólán að menn skyldu ekki sjá að sér í tæka tíð svo að þessi staða þyrfti ekki að koma upp. Þessi hætta hefur vofað yfir okkur allar götur síðan ákveðið var að halda fast við veiðarnar þrátt fyrir athugasemdir og mótmæli. Vitaskuld er það einmitt vegna hagsmuna okkar á erlendum fiskmörkuðum sem við höfum verið á stöðugu undanhaldi í hvalveiðimálinu. Ráðamenn hafa hins vegar ekki borið gæfu til að finna rétta leikinn í því tafli, enda var hann sá einn að ná fullkomnum sáttum við samstarfsþjóðir okkar. Nú er svo komið að hver viðskiptaaðilinn af öðrum í Bandaríkjunum og Evrópu er annaðhvort hættur viðskiptum við íslensk útflutningsfyrirtæki eða íhugar að gera það. Síðasta dæmið er þýska verslunarkeðjan Aldi, stærsti einstaki viðskiptaaðili Sölustofnunar lagmetis, sem keypti vörur héðan fyrir um 400 millj. kr. á síðasta ári. Má mikið vera ef þau tíðindi opna ekki augu einhverra fyrir alvöru þessa máls. Vitnað hefur verið í blaðafregnir af þessu máli og hv. þm. hafa vafalaust kynnt sér það svo ég ætla ekki að taka tíma í að lesa það upp, en það eru fréttir sem við hljótum að skoða vel. Og þurfa menn frekar vitnanna við? Treysta menn sér til að bera ábyrgð á því að viðskiptasambönd okkar erlendis bíði enn frekari hnekki og að atvinnulíf okkar lendi í enn frekari þrengingum? Ætla menn enn að þrjóskast við og halda því fram fram í rauðan dauðann, eins og sagt er, að andmælendur stefnu Íslendinga í hvalveiðimálum séu fámennur og áhrifalaus hópur öfgasinnaðra sérvitringa sem ekkert mark sé takandi á? Það er ekki skoðun þeirra fjölmörgu sem finna nú atvinnuöryggi sínu ógnað. Það er komið að vendipunkti í þessu máli. Það er mín skoðun að stjórnvöld verði að láta af einstrengingslegri stefnu sinni og hætta öllum hvalveiðum og snúa sér að því að vinna aftur upp það traust sem tapast hefur meðal annarra þjóða. Herra forseti. Þar sem Kvennalistinn á ekki aðild að sjútvn. vildi ég óska eftir því við hv. nefnd að hann fái áheyrnaraðild að nefndinni þegar fjallað verður um þetta mál.

Hjörleifur Guttormsson Virðulegur forseti. Það mál sem hér er til umræðu, frv. til l. um hvalveiðibann, tengist stefnumörkun af hálfu Alþingis og íslenskra stjórnvalda sem er ekki ný af nálinni. Sú stefnumótun lá fyrir með samþykkt Alþingis á till. til þál. um að mótmæla ekki banni við hvalveiðum í atvinnuskyni, ályktun sem gerð var í febrúarbyrjun 1983. Mál þetta hefur verið opið til umræðu fyrir Alþingi Íslendinga allar götur síðan. Hver og einn þm. sem hér á sæti hefur átt þess kost að taka málið upp til umræðu, lýsa inn í samhengi þess, óska eftir breytingum, flytja till. Það hefur gerst í örfá skipti á þeim fimm árum, sem liðin eru frá því Alþingi markaði þessa stefnu, að málið hafi borið hér á góma í sölum Alþingis. Ég held ég muni það ekki rangt að það er fyrst og fremst í tengslum við fsp. sem fram hafa komið frá hv. 13. þm. Reykv. Guðrúnu Helgadóttur að málið hefur verið rætt hér, nema þá kannski að á það hafi verið minnst í tengslum við umræður um utanríkismál og skýrslu utanrrh., en mig rekur ekki minni til þess sérstaklega. Ég hlýt að vekja athygli á þessu hér þegar það gerist með nokkuð skjótum hætti að fram kemur frv. til l. um hvalveiðibann sem felur í sér að hendur Íslendinga í þessu máli verði bundnar með lögum, ekki í eitt ár heldur í fimm ár. Og fyrir sameinuðu Alþingi liggur nú till. til þál. svipaðs efnis, að vísu efnislega með öðrum hætti fyrir lagt, um endurskoðun á hvalveiðistefnu Íslendinga þar sem gert er ráð fyrir samkvæmt tillögutexta að stöðva vísindahvalveiðar, eins og það er orðað í till., um a.m.k. þriggja ára skeið. Hér hafa talsmenn þessara tillagna, frv. og þáltill., lagt orð í belg og rökstutt sitt mál, svo sem eðlilegt er, þótt þáltill. eigi auðvitað eftir að koma til umræðu sérstaklega í sameinuðu þingi. Hér hefur hv. 13. þm. Reykv. lýst sínum skoðunum sem eru ekki nýjar hér á Alþingi því að hún er ein af tiltölulega fáum þm. sem ég minnist að hafi haldið uppi ákveðinni gagnrýni á stefnu stjórnvalda í þessu máli, þótt með mismunandi blæ hafi verið og ekki hafi hún sett fram kröfur um endurmat á stefnunni, slíkar tillögur hafa ekki verið fluttar af henni hér inn í sali Alþingis. Hér kemur talsmaður Kvennalistans, hv. þm. Kristín Halldórsdóttir, og upplýsir þingheim um það að hún hafi verið um eitthvert skeið með allt aðrar sannfæringar í þessu máli heldur en fram hafa komið og heyrst hafa á Alþingi, verið andvíg stefnu stjórnvalda í þessu máli með jafnafgerandi hætti eins og skilja mátti á hennar máli. Ég spyr hv. þm. og ég spyr hv. 1. flm. frv. og ég spyr hv. þm. Árna Gunnarsson: Hvenær urðu sinnaskiptin? Hvenær varð þessum hv. þm. það ljóst að þeir væru andvígir opinberri stefnu í þessum málum? Hafa þeir haft langan meðgöngutíma varðandi sín sjónarmið og hvers vegna hafa þeir ekki komið fram með sínar efasemdir innan þingsins eða á öðrum þeim vettvangi sem þm. stendur opinn í sambandi við málflutning, m.a. í utanrmn. Alþingis þar sem fulltrúar allra þingflokka hér á Alþingi eiga fulltrúa eða a.m.k. áheyrnarfulltrúa? Ég mæli þessi orð vegna þess að ég harma það að þessi mál skuli vera komin hér til umræðu á Alþingi Íslendinga með þeim hætti sem þetta mál ber að. Ég hef enga ástæðu til að finna að því að málið sé rætt hér í þingsölum, alls enga. Það er skylt og hefði kannski verið æskilegt að málið kæmi upp við aðrar aðstæður út frá þeim forsendum sem hv. þm. mæla hér fyrir. Ef ég lít til málflutnings hv. síðasta ræðumanns þá eru það ekki viðskiptahagsmunirnir sem þar ráða sjónarmiðum heldur svokölluð umhverfissjónarmið í þessu máli, umhverfisverndarsjónarmið. Þau hlutu að vera hv. þm. dagljós fyrir löngu síðan ef hann hefur þá ekki skipt um skoðun mjög nýlega í þessu efni, en ég skildi ekki mál þm. þannig. Ég segi hið sama --- að svo miklu leyti sem hv. 1. flm. frv. sem hér er til umræðu tjáði sig þegar hann mælti fyrir málinu. Þar var hann að tvinna saman, með mjög óljósum hætti þó, annars vegar viðskiptahagsmuni Íslendinga sem hann telur að ógnað sé, og það er ósköp eðlilegt að menn ræði þau mál og þau viðhorf hér á Alþingi, en ræddi einnig um umhverfisverndina, án þess þó að gera skýra grein fyrir sínum viðhorfum í því efni og hvernig það tengist þessu máli. Það var í slíkri þoku og svo óljóst að það er alls ekki frambærilegt að koma með þessi mál inn í sali Alþingis án þess að tala skýrt. Hvers vegna eru menn andvígir þeirri rannsóknaráætlun sem stjórnvöld hafa fylgt í þessu máli? Hvers vegna gera þeir fyrirvara við hana nú, hver er meginástæðan? Stefnumörkun sú sem hv. þm. vilja sjá í þessu máli hlýtur að taka mið af þeim forsendum sem þeir leggja til grundvallar sínu máli. Þess vegna bið ég um að forsendurnar séu lagðar fyrir hér með skýrari hætti heldur en fram hefur komið í máli þeirra hv. þm. sem hér hafa gagnrýnt þá stefnu sem mörkuð hefur verið af Alþingi og framfylgt hefur verið af stjórnvöldum með samþykki, þegjandi samþykki Alþingis Íslendinga undanfarin fimm ár, með örfáum undantekningum sem ég hef aðeins getið um. Ég bið t.d. hv. þm. Borgfl., sem hafa átt hér sæti í á annað þing, að greina frá því og benda mér á það hvenær þeir hafi komið með fyrirvara á opinberum vettvangi í sambandi við þessa málafylgju, í sambandi við rannsóknaráætlunina varðandi hvalastofnana við Ísland. Ég bið hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur um að upplýsa Alþingi um hvenær hún hefur á opinberum vettvangi og hvenær Kvennalistinn hefur á opinberum vettvangi gert þá fyrirvara í sambandi við þetta mál sem skilja mátti af hennar máli, þar sem hún lýsti eindreginni andstöðu við þá stefnu sem hér hafði verið fylgt á undanförnum árum. Hið sama má gilda um hv. þm. Árna Gunnarsson þó að hann tengdi þetta mál mun skýrar en hinir hv. þm. við þá viðskiptahagsmuni sem menn óttast að séu hér í húfi, miðað við mál manna. Og ég get vel skilið það að menn telji eðlilegt að fara yfir stöðu málsins og hugsa sinn gang. Ég hef átt sæti í utanrmn. þingsins mestan hluta þessa tímabils ef ekki allt tímabilið, ég vil ekki fullyrða það án nánari umhugsunar en mig minnir það. Í öllu falli hef ég verið þar þann tíma sem rannsóknaráætlunin varðandi hvali var til umræðu og í mótun og lögð fyrir af hæstv. sjútvrh., þeim sama og gegnir því embætti nú. Og ég hef ekki orðið var við, á þeim vettvangi frekar en hér í sölum Alþingis, óeiningu um meginatriði þeirrar stefnu sem hefur verið fylgt, ég hef ekki orðið var við það. En af því máli sem hér hefur verið flutt af sumum hv. þm. í umræðunni mætti ætla að hér hafi allt verið kraumandi í ósætti út af þeirri stefnu og hafa þó tilefnin verið mörg til þess að taka málið upp til umræðu og endurskoðunar. Þetta er ekki fyrsti áreksturinn sem við erum að lenda í út af þessu máli. Þetta hefur verið umræðumál, þetta hefur verið fjölmiðlamál númer eitt í agúrkutíð dagblaða og annarra fjölmiðla í landinu sumar eftir sumar vegna árlegra funda Alþjóðahvalveiðiráðsins, vísindanefndar þess og aðalfundar. Og ekki síður vegna afstöðu stjórnvalda í Bandaríkjunum og hótana sem hafa komið trekk í trekk úr þeirri átt um að reyna að binda hendur Íslendinga í sambandi við rannsóknir á sínum auðlindum og lífríkinu í hafinu í kring. Ég tel að það skipti mjög miklu að menn ræði þetta mál á sem skýrustum grunni. Er þetta umhverfismál, er þetta umhverfisverndarmál sem menn eru að tala um hér? Eru menn að krefjast stöðvunar á rannsóknum og töku dýra í rannsóknaskyni á íslenskum hafsvæðum undir merki umhverfisverndar, væntanlega vegna þess að menn telja að þeim hvalastofnum sem verið er að taka dýr úr til rannsókna sé ógnað, þeir séu í útrýmingarhættu, eða, sem einnig kann að vera og ekkert er óeðlilegt að tengja þessari umræðu, að þeir telji að framganga okkar Íslendinga í þessu samhengi opni leiðir fyrir aðrar þjóðir til þess að ganga gegn eðlilegum verndarsjónarmiðum og kröfum um eðlilega vernd hvalastofna hvarvetna í höfunum. Mér finnst síðari þátturinn mun eðlilegri fyrirvari út frá sjónarhorni umhverfisverndar, vegna þess að auðvitað höfum við orðið vör við hugmyndir af því tagi frá öðrum þjóðum að hefja nýtingu í hagnaðarskyni eða að hefja hvalveiðar sem atvinnurekstur í ábataskyni. Við minnumst t.d. rannsóknaráætlunar sem lögð var fram á vettvangi Alþjóðahafrannsóknaráðsins, líklega 1986, af Suður-Kóreu sem við nánari athugun virtist ekki mjög merkilegur pappír og ég hygg að Íslendingar hafi ekki treyst sér til að mæla með eða styðja á þeim vettvangi vegna þess að svo virtist sem hugmyndin væri að halda áfram hvalveiðum sem atvinnurekstri undir fölsku flaggi. Ég hef ekki farið nóg ofan í saumana á þessum málum varðandi áætlanir annarra þjóða, t.d. Japana, þannig að ég treysti mér að fullyrða eitthvað í þeim efnum, en mér finnst sjálfsagt að menn hafi auga á þessari hættu. Og ég segi í þessu samhengi: Við eigum að setja mjög ákveðnar og strangar kröfur um það að reyna að tryggja í alþjóðlegu samstarfi að ekkert verði tekið úr stofnum sem geta verið í útrýmingarhættu að bestu manna yfirsýn. Og ég veit ekki annað en þeir íslenskir vísindamenn sem að þessum málum hafa starfað hafi unnið eftir því leiðarljósi. Ég tel ekki, út frá þeirri vitneskju sem ég hef reynt að afla mér, að stofnarnir sem dýr hafa verið tekin úr hér undir merkjum rannsóknaráætlunar sem Hafrannsóknastofnun hefur mótað, hvalastofnarnir á Íslandsmiðum, séu í neinni útrýmingarhættu. Í rauninni virtist ástand þeirra mjög þokkalegt, hvað langreyði snertir sannað, að ég tel, með talningum. Varðandi sandreyði er samhengið óljósara og þar ætla menn að afla fyllri gagna. Ætlum við Íslendingar og þeir sem bera umhverfisvernd fyrir brjósti að gangast undir einhver merki, sem haldið er á loft í krafti ákalls um alþjóðlega samstöðu, ef við teljum að þau séu ekki á rökum reist, að það sé ekki haldið þar á máli með rökum? Ég segi nei. Ég tel að það beri að skoða samhengi hlutanna og það sé skylda okkar Íslendinga að horfa á samhengið frá okkar bæjardyrum með fullri ábyrgð, á alþjóðlegt samhengi þessara hluta og með ríkri ábyrgðarkennd að leggja þar lóð okkar rétt á vogarskálar. Íslenskt umhverfi er annað en í ríkjum sem sunnar liggja á hnettinum vestan hafs og austan. Íslenskt umhverfi þekkja menn ekki mikið í sjónvarpsherbergjum Ameríku þar sem skoðanamyndun verður svo til, eins og æ oftar gerist einnig hér hjá okkur. Værum við ekki að bregðast skyldum okkar ef við færum að skrifa upp á sjónarmið og staðhæfingar sem verða til, sama af hve mörgum þau eru studd í skoðanakönnunum, ef við teljum þau ekki réttmæt? Ég átti hlut að því eins og 32 hv. þm. á Alþingi Íslendinga, mig minnir þeir vera 32 sem studdu ályktunina í febrúarbyrjun 1983, að þál. var samþykkt um að hætta hvalveiðum hér í atvinnuskyni og mótmæla ekki samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins að því leyti. Ég tók þetta mál upp í ríkisstjórninni áður en þessi samþykkt var gerð og lýsti þar andstöðu minni við þau sjónarmið sem þar höfðu verið borin fram af þáv. sjútvrh. sem ætlaði sér að mótmæla samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins. Bókun sem þar var gerð hef ég kynnt fyrr í umræðum um þetta mál. Hún skiptir ekki máli hér lengur nema sem sagnfræði. Ég sat Stokkhólmsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna fyrir 16 árum, 1972, um umhverfi mannsins þar sem hvalamál bar á góma og átti hlut að ályktun sendinefndar Íslands á þeim vettvangi um að stuðla að tíu ára stöðvun hvalveiða í atvinnuskyni og ég tel mig hafa reynt að leggja málstað umhverfisverndar lið hér í landinu og á Alþingi öðru hverju af mínum veika mætti. En það fær mig enginn til þess að hætta að líta á þessi mál út frá sjónarhóli Íslendinga eða þeim sjónarhóli sem ég stend á og þeim skyldum sem við eigum við íslenskt umhverfi og lífsgrundvöll þessarar þjóðar sem byggir sitt á nýtingu lífrænna auðlinda. Það væri lítill greiði við alþjóðlega umhverfisvernd ef þjóðir færu að fella það merki, ef þjóðir færu að skrifa upp á skoðanir sem verða til í fundarsölum og setustofum og fyrir framan sjónvarpsskerma úti í hinum stóra heimi. Ég er í rauninni hreykinn af því framlagi sem Ísland hefur lagt til rannsókna á hvalastofnum í grennd við landið frá því að Alþingi gerði sína samþykkt og ég tel að við höfum gert allt of lítið af því á þeim árum sem síðan eru liðin að fylgja því máli eftir að upplýsa heiminn um það sem hér hefur verið gert í þessum efnum, kynna niðurstöður athugana sem hér hafa farið fram og rannsókna vegna þess mótbyrs sem við höfum haft á þessum árum. En auðvitað eigum við á brattann að sækja í því efni vegna fámennis og fátæktar á almennan mælikvarða heimsins, en þó tel ég að við hefðum mátt gera betur og hef öðru hvoru látið þau sjónarmið í ljós á vettvangi utanrmn. þingsins og ég tel að við þurfum að gera það á næstunni með öðrum og skilmerkilegri hætti en gert hefur verið. Við erum líka komin lengra í þessu máli eftir því sem miðað hefur í þessum rannsóknum og getum nú talað með skýrari hætti á grundvelli þeirra upplýsinga sem aflað hefur verið. Það ár sem er eftir af þeirri áætlun sem Hafrannsóknastofnun mótaði fyrir stjórnvöld mun færa okkur enn frekari vitneskju um hvalastofnana, ekki aðeins við Ísland heldur á öllu norðanverðu Atlantshafi. Og hverjum er það að þakka að þessi upplýsingaöflun fer fram og stöðugt fleiri þjóðir við norðanvert Atlantshaf hafa slegist í hóp með Íslendingum til þess að eiga hlut að þessum rannsóknum? Það hefur komið alveg nýverið sérstök hvatning frá Alþjóðahafrannsóknaráðinu og ég hygg að undir það hafi verið tekið af Alþjóðahvalveiðiráðinu, en vil ekki fullyrða það, að fleiri þjóðir gerist þátttakendur í því talningarverkefni sem er þungamiðjan í rannsóknum komandi árs. Það sýnir þá virðingu sem Íslendingar njóta vegna síns framlags til þessa að Hafrannsóknastofnun hefur verið falin forusta í þessu máli, í þessu talningarverkefni, samhæfing þess og yfirstjórn að ég hygg. Ég ætla ekki að rekja einstaka þætti í þeim rannsóknum og þeim niðurstöðum sem nú liggja þegar fyrir, en ég held að það væri ómaksins vert fyrir hv. alþm. að kynna sér þau efni því að þau liggja áreiðanlega fyrir aðgengileg frá Hafrannsóknastofnun þó að niðurstöður rannsókna, fullnaðarniðurstöður, liggi enn ekki fyrir. Ég hvet hæstv. sjútvrh. og ríkisstjórn til að gera sérstakt átak nú til þess að kynna málstað Íslands að því er varðar rannsóknirnar og rannsóknarverkefnið og gera það með þeim myndugleik sem innihaldið leyfir. Hér hefur verið gert stórt átak í þágu umhverfisverndar, í þágu hvalarannsókna á norðanverðu Atlantshafi. Menn geta eftir sem áður sett spurningarmerki við töku nokkurra hvala í tengslum við þessar rannsóknir, en taka þessara dýra, veiði á þessum dýrum í rannsóknaskyni hefur samt verið gildur liður í þessari þekkingaröflun fyrir utan að það hefur sparað Alþingi rausnarskapinn að leggja fram fjármagn á þessu tímabili sem ella hefði þurft til að koma til að standa undir þessum rannsóknum. Það var sagt hér úr ræðustól áðan að það þyrfti ekki annað en veifa hendi til að þetta fjármagn bærist hingað frá alþjóðlegum samtökum. Það má vera. Ég vil ekkert um það fullyrða. En ég minni þó á að ekki voru a.m.k. ríkisstjórnir landa í grennd við okkur, sem hafa átt hlut að því að hafa uppi efasemdir og jafnvel fordæmingu á rannsóknum Íslendinga, reiðubúnar að borga sent eða penní í þessar rannsóknir, ég hygg Bretland og Bandaríki Norður-Ameríku meðtalin. Síðan eru það, hæstv. forseti, viðskiptahagsmunirnir. Það er mjög eðlilegt að menn hrökkvi við þegar andstæðingar okkar í þessum efnum eru að ná þeim árangri að þess er farið að gæta í sambandi við viðskipti okkar með sjávarafurðir og það er sannarlega ekki til þess fallið að menn taki ekki eftir því og taki ekki mark á því. Spurningin sem við eigum að leysa og eigum að leysa sameiginlega er: Hvernig bregðumst við við? Gerum við það með því að sundra röðunum, með því að vera í orðastríði á Alþingi Íslendinga um fortíðina eins og mönnum hentar nú að gera og vera að gera hér fyrirvara í stefnu þar sem menn hafa þagað í fimm ár og segja: Ég var bara að hugsa mig um? Eða eiga menn að gera það með því að koma með góð ráð? Hvernig bregðumst við við með skynsamlegum hætti? Ég hef þegar nefnt það að íslenskum stjórnvöldum ber skylda til þess að skýra frá staðreyndum, í hverju rannsóknirnar hafa verið fólgnar, rannsóknaráætlun Íslendinga, hverjar eru helstu niðurstöðurnar til þessa og hvað er fram undan á því eina ári sem eftir er. Stjórnvöld eiga að reisa þetta mál með skýrum hætti eins og við höfum öll efni á. En við eigum jafnframt að leita annarra leiða í sambandi við sölu þeirra afurða þar sem einstök fyrirtæki eru að setja fótinn fyrir okkur og ætla að rifta samningum. Íslensk ráðuneyti, utanríkisviðskiptaráðuneyti okkar á að sjálfsögðu að gera átak til að koma þessum vörum út með öðrum hætti ef verið er að loka mörkuðum fyrir okkur og rifta samningum á röngum forsendum. Hæstv. sjútvrh. nefndi það áðan í sínu máli að hann teldi að hér væru ekki þeir hagsmunir í húfi að hans mati að menn ættu að hlaupa upp til handa og fóta af þeim sökum og ég leyfi mér að ætla að hæstv. ráðherra muni ásamt öðrum innan ríkisstjórnar leita leiða til þess að bregðast við og tryggja sölu á þessum vörum og reyna að gæta okkar hagsmuna þrátt fyrir þann mótbyr sem við þarna mætum. Inn í þessa umræðu, virðulegi forseti, hefur blandast túlkun á ályktunum Alþjóðahvalveiðiráðsins og það er mjög eðlilegt að menn leggi við hlustir í þeim efnum. Ég vil biðja þá hv. þm. sem vitna til þeirra ályktana að kynna sér jafnframt lögfræðilega fyrirvara íslenskra stjórnvalda á sama vettvangi varðandi þær ályktanir. Hafa menn gert það? Eru menn vissir um að þar sé talað úr tómum poka? Gera menn ekkert með þær álitsgerðir eða telja menn af einhverjum öðrum ástæðum að við eigum bara að taka ofan og segja: Þetta eru réttmætar ábendingar. Við pökkum saman. Menn skulu líka hafa í huga í þessu máli að spurningin stendur ekki um eitt ár sem eftir er til að ljúka þeirri rannsóknaáætlun sem við ræðum um hér í þessu samhengi. Spurningin stendur um það dagljóst hvort lokað verði leiðum til að nýta auðlindina hvalur um fyrirsjáanlega framtíð því að það er grunntónninn í stefnu þeirra samtaka sem hafa gert þetta að máli númer eitt. Ég skil út af fyrir sig ekki af hverju menn eru hér í tillögum að leggja til að vera með fimm ára bann og banna vísindaveiðar í þrjú ár því að mér er ekki kunnugt um að ætlunin hafi verið að halda þeim áfram nema til loka næsta árs eða loka næstu hvalvertíðar, ef henni verður áfram haldið að mati okkar. Hæstv. sjútvrh. hefur sagt það margoft, hann hefur sagt það í þessum ræðustól: Við munum meta málin, eins og við höfum gert frá ári til árs, að vori í tengslum við ársfund Alþjóðahvalveiðiráðsins m.a. út frá okkar eigin forsendum. Það eigum við að gera. En við eigum jafnframt að átta okkur á því að við erum ekki bara að tala um hvort við verðum góðu börnin á næsta ári heldur stendur spurningin um það: Erum við að afsala okkur réttinum til að nýta okkur þessa auðlind um fyrirsjáanlega framtíð? Við skulum einnig átta okkur á því að það eru fleiri skepnur í sjónum en hvalir og mætti hafa um það mörg orð, en ég nefni það aðeins í því samhengi að við vitum ósköp lítið um hvenær út frá dýraverndunarsjónarmiðum --- og ég segi dýraverndunarsjónarmiðum og þá á ég við sjónarmið eins og þau sem fylkt er um núna norðan Alaska til að bjarga tveimur dýrum --- út frá slíkum, þröngum sjónarmiðum geta menn tekið ástfóstri við hvaða skepnu sem er og farið að heimta verndun, gera hana að flaggi út frá einhverjum forsendum sem snerta afskaplega lítið vitrænt samhengi. Við skulum ekki loka augunum fyrir þeim möguleika að framhald gæti orðið á slíkri historíu. Virðulegi forseti. Ég skal ljúka máli mínu. Ég vil aðeins segja hér að lokum: Við þurfum að vanda okkur við meðferð þessa máls nú. Það er margt sem hvetur til þess. Það er m.a. sá kraftur sem er í okkar andstæðingum í þessu máli. Við höfum ekki efni á því að sundra okkar kröftum. Ég segi þetta ekki vegna þess að niðurstaðan sé ljós eða ég sé að gefa mér einhverja niðurstöðu heldur vegna þess að það eru lærdómar sem Íslendingar ættu að vera farnir að átta sig á í sinni sögu almennt. Þegar málin snúast um mikla hagsmuni og almennt um hagsmuni þurfum við að leita samstöðu. Annars erum við með tapað mál. Og við skulum reyna að hafa umræðuna á sem skilmerkilegustum forsendum, átta okkur á því hvort við erum að ræða um þetta út frá sjónarmiðum umhverfisverndar, eins og við skiljum þau hvert og eitt, eða hvort það eru viðskiptalegir og fjárhagslegir hagsmunir sem við erum fyrst og fremst að horfa á. Og auðvitað eigum við að skoða þessa þætti einnig í samhengi. Við þurfum hins vegar ekki að vera neitt feimnir við að halda á okkar málstað og skýra okkar málstað því að hann er góður í þessu máli.

Ingi Björn Albertsson Hæstv. forseti. Hér er til umræðu geysiviðamikið og mikilvægt mál fyrir Ísland og íslensku þjóðina. Ber því að ræða það æsingalaust með það í huga að menn geti komist að einni niðurstöðu, einni stefnu. Því verðum við að vera þess megnug að kyngja ofurlitlu af stolti hvort heldur menn eru með eða móti hvalveiðum, enda er það ekki málið í mínum huga þessa stundina hvort við veiðum nokkra hvali eða ekki. Málið hvað mig snertir er öllu fremur það hvort við eigum að láta neyða okkur til stefnubreytingar vegna baráttu einhverra öfgamanna úti í heimi. Auðvitað getur áróður þeirra orðið svo sterkur að svo geti farið að við verðum að viðurkenna okkur sigraða og væri það í raun miður. En við verðum hins vegar að líta á staðreyndir og ef staðreyndirnar eru þær að allumtalsverðir hagsmunir þjóðar og þegna eru í húfi verðum við að taka stefnu okkar til gaumgæfilegrar endurskoðunar æsingalaust og án allrar tilfinningasemi. Það er nauðsynlegt til þess að geta myndað sér skoðun í þessu máli að hæstv. sjútvrh. upplýsi þingið sem gleggst um hvað hér er í húfi, svo sem eins og um eftirfarandi spurningar: Hversu miklum fjárhæðum höfum við þegar tapað vegna hvalveiða? Hversu miklir fjármunir eru í hættu nú í ljósi þeirra hótana sem liggja í loftinu? Hversu margir geta átt á hættu að missa atvinnu sína ef allt fer á versta veg, þ.e. ef við höldum áfram vísindaveiðum á hvölum og hótanir verða að veruleika? Hvaða áhrif getur þetta haft á byggðamál og byggðaröskun? Hversu mikilvægt er það fyrir vísindarannsóknirnar að haldið sé áfram veiðum í eitt ár í viðbót? Hverjar eru þær rangfærslur sem Greenpeace fyllir heila síðu með og ráðherra gat um í viðtali við Stöð tvö fyrir tveimur dögum, en gat hins vegar ekki munað eina einustu rangfærslu af heilli síðu? Nú er vitað um tvö þýsk fyrirtæki sem hafa í hótunum, þ.e. Tengelmann og Aldi, og eitt í Bandaríkjunum, í Boston. Er um fleiri hótanir eða fyrirspurnir tengdar hvalveiðum okkar að ræða? Ef Þýskalandsmarkaður hrynur, hvaða markaði sér þá ráðherra fyrir sér í staðinn? Reyndar kom fram í máli hans hér fyrr í dag að öflun markaða í framtíðinni yrði ekkert vandamál og er sannarlega gleðiefni að svo skuli vera, en það þarfnast nánari skýringar. Svona er auðvitað hægt að spyrja áfram lengi vel, en þetta ætti að duga í bili. En hæstv. forseti. Það er mjög merkilegt að hlusta á ráðherragengið okkar þessa dagana. Þeir virðast vera gersamlega úti á þekju og svo langt yfir aðra hafnir að þeir telja sig ekki lengur þurfa að svara eðlilegustu spurningum þings né fjölmiðla. Ég skal nefna nokkur dæmi. Á Stöð tvö í gærkvöld gekk hæstv. utanrrh. úr viðtali við fréttamann vegna þess einfaldlega að hann var kominn út í horn sem kemur nú ekki oft fyrir þann ágæta mann. Hann er kominn í vandræði með viðskilnað sinn í fjmrn. og virðist vera að hann hafi gefið þáv. ríkisstjórn og þjóðinni rangar upplýsingar um stöðu ríkissjóðs. Hæstv. sjútvrh. var spurður um yfirlýsingar grænfriðunga í þýskum fjölmiðlum. Hann brást hinn versti við og svaraði því að þar væru á ferðinni ósannindi sem fylltu heila síðu. Engu að síður var hann ekki betur inni í málinu en svo að hann gat ekki nefnt eitt einasta dæmi máli sínu til stuðnings. Hæstv. fjmrh. telur sig eiga fyrst og síðast að gera flokksbrotum Alþb. grein fyrir stöðu þjóðmála, Alþingi getur beðið, eins og glöggt kom fram um daginn í utandagskrárumræðu um viðskilnað síðustu ríkisstjórnar. Svona er nýja ráðherragengið og hver getur átt von á góðu frá svona mönnum? Og við skulum ekki gleyma sjálfum forsrh. sem einn daginn segir að vel komi til greina að stöðva hvalveiðar á næsta ári, en næsta dag, hvað segir hann þá? Sagði þetta aldrei. Hæstv. forseti. Er það hugsanlega rétt, sem heyrst hefur, að Tengelmann-fyrirtækið hafi komið á viðskiptum við okkur fyrir rúmu ári með það eitt í huga að geta staðið fyrir þeirri uppákomu sem þeir nú standa fyrir, að þetta hafi allt verið úthugsað og skipulagt í raun af grænfriðungum? Mér finnst það ekki ósennileg tilgáta og reyndar verðugt rannsóknarefni. Tengelmann er þekkt fyrir baráttu sína fyrir alls kyns umhverfismálum og verndunarsjónarmiðum. Því miður virðist þessi lúalega baráttuaðferð grænfriðunga ætla að bera árangur því hérlendis er farið að gæta verulegrar taugaveiklunar vegna hvalveiða og virðast grænfriðungar því hafa náð allverulegum árangri. Ég er ekki að hvetja til þess að við látum undan þrýstingi, en tel að við verðum að endurskoða stefnu okkar í ljósi atburðarásarinnar. Um rétt okkar til hvalveiða efast ég ekki, en þegar á heildina er litið verður þjóðarheill að ráða í lokin. Um frv. og þáltill. hv. þm. Árna Gunnarssonar vil ég aðeins segja að mér þykir hvort tveggja vera of fljótt á ferðinni. Ég hefði kosið að sjútvrh. hefði strax skipað nefnd með fulltrúum allra þingflokka til að fjalla um málið. Sú nefnd hefði átt að fá mjög skamman tíma til að skila áliti. Upp úr því hefði svo mátt athuga með framhaldið, hvort sem þá hefði orðið um stefnubreytingu að ræða eða framlagningu málsins hér á þingi í formi frv. eða þáltill. Slíka málsmeðferð hefði ég talið líklegri til árangurs frekar en að valda óróa og óeiningu hér inni á þingi því að það er í raun enn einn sigurinn fyrir grænfriðunga.

Jón Kristjánsson Herra forseti. Þau rök sem hv. flm. þess frv. sem hér er til umræðu beita eru einkum á þá leið að með hvalveiðum í vísindaskyni sé verið að fórna meiri hagsmunum fyrir minni, hvalveiðar séu ekki afgerandi efnahagsmál fyrir okkur Íslendinga, áróðursstríðið sé tapað og nú sé rétti tíminn til að lýsa því yfir að við hættum hvalveiðum um sinn. Það kann rétt að vera að eins og nú er komið séu þær hvalveiðar sem nú eru stundaðar ekki afgerandi efnahagsmál fyrir okkur Íslendinga og víst er það að markaður fyrir frystan fisk í Bandaríkjunum og útflutningur á lagmeti eru meiri hagsmunir sem við verðum að líta til. Við munum standa það af okkur efnahagslega að hætta þeim hvalveiðum sem við stundum nú þótt ekki megi gleyma því í umræðunni að hér er þó um atvinnu nokkurs hóps manna að ræða og lifibrauð. Þrátt fyrir þetta er málið þó miklu stærra í mínum huga og langt frá því að vera svona einfalt. Hvalveiðimálið allt snýst um grundvallaratriði, það snýst um sjálfsákvörðunarrétt smáþjóðar til þess að nýta auðlindir sínar og til þess að rannsaka þær með nýtingu þeirra í huga. Málið snýst um langtímahagsmuni þessarar þjóðar. Það krefst þess að hugsað sé lengra fram í tímann en til nokkurra mánaða og lengra en til fjögurra ára. Það er þessi staðreynd sem gerir málið flókið og viðkvæmt. Matsatriðin verða fleiri þegar hagsmunir þjóðarinnar eru vegnir, langtímahagsmunir, móti þeim hörðu staðreyndum sem við stöndum frammi fyrir í dag. Staðreyndir málsins nú eru þær að við eigum á alþjóðavettvangi í höggi við áróður umhverfisverndarmanna sem hafa það að markmiði að hvalir séu ekki veiddir. Markmiðið er ekki að hætta hvalveiðum um sinn eða rannsaka þá með það í huga að þeir verði veiddir síðar. Áróðurinn byggir á því að hvalir séu ekki undir neinum kringumstæðum deyddir af manna völdum. Þessi áróður hefur orðið svo áberandi að hann hefur náð eyrum forustumanna ýmissa fyrirtækja sem hafa skipt við okkur Íslendinga. Þetta er sú staðreynd sem við stöndum frammi fyrir, að viðskiptasambönd eru í hættu af þessum sökum. Þrátt fyrir það tel ég mjög óheppilegt á þessu stigi að gefast nú upp í málinu og lýsa yfir því að við hættum hvalveiðum um tíma. Þetta mál snýst einfaldlega um hvort hvalveiðum verði haldið áfram við Ísland eða ekki. Við höfum langt frá því í hendi sigur í þeim slag og getum ekki vitað á þessari stundu hvort þessi atvinnuvegur á framtíð fyrir sér eða ekki. Við eigum það síður en svo víst að geta tekið upp hvalveiðar að fjórum árum liðnum ef við hættum nú og drögum úr þeirri rannsóknaáætlun sem nú er í gangi. Á uppgjöf okkar nú mundi verða litið sem mjög afgerandi sigur í orustu, sigur þeirra sem vilja leggja hvalveiðar niður um alla framtíð. Það kann einhver að segja að við mundum þola slíkt, en tveimur mjög veigamiklum spurningum er ósvarað í því efni. Fyrri spurningin er sú: Hvað mun fylgja á eftir varðandi aðra dýrastofna? Og sú seinni er: Hvaða áhrif mun slíkt hafa á lífríkið í hafinu? Fyrri spurningunni er erfitt að svara og svarið við þeirri seinni liggur ekki heldur í augum uppi. En það versta er þó við allt þetta mál að vísindamenn okkar skuli ekki fá tóm eða samstöðu til að leita fullnægjandi svars við síðari spurningunni. Þáttur vísindamanna innan vébanda Háskóla Íslands og viðhorf þeirra til rannsókna Hafrannsóknastofnunar eru einhver einkennilegasti þátturinn í þessu máli öllu. Allar ákvarðanir sem teknar eru í fljótræði á þessari stundu í þessu erfiða máli eru mjög óheppilegar. Það hefur ekki heyrst enn að umhverfisverndarmenn hafi haft þann árangur af áróðursherferð sinni að fá almenning í okkar viðskiptalöndum til að hætta að kaupa íslenskar vörur eða afurðir. Hins vegar hafa þeir náð þeim árangri að forsvarsmenn einstakra fyrirtækja hafa lagt eyrun við og hætta er á því að þau hætti að skipta við okkur og geri alvöru úr þeim hótunum. Ástæðurnar geta verið margþættar og skulu hér nefndar örfáar. 1. Að forustumenn þessara fyrirtækja séu umhverfisverndarmenn eins og mun vera í einu tilfelli og hlusti af þeim sökum grannt. 2. Að menn vilji forðast óþægindi eða umtal og áróður grænfriðunga eða vilji af einhverjum ástæðum nota þetta mál til að losa sig við íslenska sölumenn. Ég er þeirrar skoðunar að við verðum að auka kynningu og beita okkur að þessum hópi manna sérstaklega og koma okkar málstað áleiðis til þeirra og réttum upplýsingum um hvað við höfum gert í þessu máli. Við verðum að meta hvaða möguleika við höfum til að koma málstað okkar á framfæri. Sá málstaður byggist á sjónarmiði yfirgnæfandi meiri hluta Íslendinga, að hvalurinn sé náttúruauðlind sem á að rannsaka og nýta skynsamlega. Við höfum verið í fararbroddi í skynsamlegri nýtingu auðlinda hafsins og við viljum vinna áfram á þeim vettvangi. Versti kosturinn er að láta undan hótunum í þessu máli. Við höfum fylgt sveigjanlegri stefnu í hvalveiðimálinu og auðvitað þarf sú stefna alltaf að vera í endurskoðun. Mest er þó um vert að við höldum samstöðu okkar út á við og upphefjum ekki innbyrðis deilur á viðkvæmum augnablikum í þessari baráttu. Ég geri ekki lítið úr erfiðleikum þeirra útflutningsfyrirtækja okkar sem hafa orðið fyrir hótunum út af þessu máli, síður en svo. Hins vegar er þetta ekki í fyrsta skipti í sögu okkar sem við sætum þvingunum í viðskiptum. Við höfum hingað til sigrast á þeim þvingunum og það er von mín að svo verði einnig nú. Það er nauðsynlegt að aðstoða þau útflutningsfyrirtæki sem nú eiga í erfiðleikum við að kynna okkar málstað og veita þeim alla hugsanlega aðstoð í markaðsleit erlendis. Eins og fram hefur komið hér í ræðum hv. þm., og vil ég þá einkum nefna ræðu hv. 2. þm. Austurl., hef ég ekki orðið var við annað en hér hafi hingað til á Alþingi og í utanrmn. þingsins ríkt bærileg samstaða um stefnuna í hvalveiðimálum. Það ber að harma ef sú samstaða brestur. Ég vil segja þetta að lokum: Ég undirstrika að við Íslendingar höfum ekki stundað nú í seinni tíð rányrkju á auðlindum hafsins. Ég mun ekki undir neinum kringumstæðum styðja slíkt eða styðja veiðar á dýrategundum í útrýmingarhættu. Hitt er rétt, að við verðum að taka á í mörgum þáttum umhverfismála sem varða mengun umhverfis, lofts, láðs og lagar. Hlutur okkar liggur þar eftir á mörgum sviðum. En það ber að vara við því sérstaklega að blanda því saman við þetta mál í umræðu á hv. Alþingi. Framlag okkar til umhverfismála í heiminum ætti að vera að gera stórátak á þessum sviðum. Það væri miklu meira framlag en þó að við hættum í þeirri rannsóknaráætlun sem nú stendur yfir og gefumst upp fyrir hótunum.

Jón Sæmundur Sigurjónsson Herra forseti. Forsendur fram komins frv. um hvalveiðibann virðast vera í stuttu máli þær að minni hagsmunir skuli lagðir til hliðar fyrir meiri. Það sem vafalaust hefur hrint flm. af stað til flutnings þessa frv. er hins vegar sú ákvörðun verslunarauðhringsins Tengelmann í Þýskalandi að hætta að kaupa umtalsvert magn af niðursuðuvörum frá okkur Íslendingum. Auðhringurinn Tengelmann í Þýskalandi hefur getið sér mjög gott orð fyrir umhverfisvernd og staðið þar mjög framarlega í flokki og hefur tekið þar á málum þannig að menn hafa tekið eftir. Þannig hefur auðhringurinn ákveðið að selja ekki skjaldbökusúpur vegna þess að skjaldbökur voru í útrýmingarhættu. Hann hefur ákveðið að selja ekki froskalappir af því að froskar voru í útrýmingarhættu. Og þessi verslunarkeðja hefur m.a. ákveðið að selja ekki alls konar ,,spray"-dósir vegna þess að útstreymi af gasi úr þeim gæti hugsanlega haft varanleg skemmdaráhrif á ósonlagið. Þetta eru allt saman aðgerðir sem eru mjög af hinu góða og allir umhverfisverndarsinnar og þeir sem hugsa alvarlega um þau mál geta ekki annað en fagnað þessum aðgerðum. Þetta hafa verið beinskeyttar aðgerðir og þær hafa borið árangur. Þær hafa verið til fyrirmyndar og margir aðrir ættu að taka þær upp eftir þeim, sérstaklega þó hvað varðar þessar ,,spray"-dósir. Það ættum við Íslendingar kannski líka að horfa á. Hvernig snýr þá hvalamálið við þessum auðhring? Jú, þeir hafa ákveðið að kaupa ekki niðursuðuvörur frá Íslandi. Það er ekki ráðist á hvalaafurðir eða neitt slíkt eins og í hinum tilfellunum. Þeir ákveða sem sagt ekki að eftirleiðis muni þeir ekki selja hvalkjöt eða einhverjar hvalaafurðir vegna þess að þær hafa yfirleitt ekkert verið til sölu hjá þessum auðhring. Í fyrri tilfellunum var ekki hætt við að kaupa vörur frá Frakklandi vegna froskalappa og skjaldbökusúpa, það var ekki hætt við að kaupa vörur frá öllum öðrum löndum í Evrópu sem hugsanlega framleiddu einhverjar ,,spray"-dósir vegna þessa. Nei, það var ákveðið að selja ekki vörurnar sjálfar sem voru viðkomandi hverjum málaflokki fyrir sig. En í okkar tilviki er ráðist á Íslendinga og allt sem íslenskt er. Ekki hvalaafurðir. Þær voru ekki til. Og þetta hefur verið stefnan yfirleitt, að ráðast á saklausa þriðju aðila. Það er ráðist að niðursuðuvörum, það er ráðist að ullarsölumönnum okkar, það er ráðist að fisksölumönnum okkar og það er ráðist að Flugleiðum. Allt saman saklausir þriðju aðilar, ef svo má að orði komast, sem ekkert hafa með hvalveiðar að gera. Þetta er póll í hæðinni sem alls ekki er hægt að viðurkenna á nokkurn hátt, en það má finna fjölda dæma þar sem viðlíka stefna hefur verið viðhöfð og oftast nær hafa menn haft fyrirlitningu á slíkum aðgerðum. Oftast nær hafa menn yfirleitt ekki tekið undir það að sú stefna hafi verið á réttum forsendum. Eitt af því sem Þjóðverjum sjálfum finnst eitt hið mesta ranglæti sem viðgengist hefur gagnvart þeim sjálfum er ásökunin um hina svokölluðu ,,kollektivschuld``, þ.e. að allir Þjóðverjar séu samsekir fyrir það að flokkur nasista á sínum tíma, sem ekki fékk meira en 40% í frjálsum kosningum og framdi valdarán í þeirra landi, skuli hafa stofnað til annarrar heimsstyrjaldarinnar, skuli hafa valdið því að fjöldi gyðinga var sendur í gasklefa og annað slíkt, að þessi ásökun skuli gilda um alla Þjóðverja yfirleitt á hvaða aldri sem þeir eru og í hvaða flokki sem þeir annars hafa staðið. Hvort sem þeir hafa nokkurn tímann stutt nasista á nokkurn hátt eða ekki er það hróplegt ranglæti, segja Þjóðverjar, ásökunin um ,,kollektivschuld``, að allir Þjóðverjar skuli undir sömu sökina seldir. Þetta geta allir réttsýnir menn tekið undir. Auðvitað er þetta rangt. Af hverju er þarna ráðist á þriðju aðila sem gjörsamlega eru saklausir af viðkomandi verknaði? Þegar ,,terroristar`` taka flugvélar og ráðast að fólki með morðum og limlestingum, alsaklausum farþegum, bera menn venjulega fyrirlitningu fyrir slíkum aðgerðum vegna þess að jafnvel þótt málstaðurinn sé góður eða ekki góður bitna afleiðingar hans alla vega á þeim sem ekkert hafa með viðkomandi mál að gera. Það má segja að með aðgerðum sínum samþykki auðhringurinn Tengelmann ásökunina um ,,kollektivschuld``, að hún hafi verið rétt. Þeir ákveða að kaupa ekki niðursuðuvörur frá Íslandi vegna þess að einhverjir á Íslandi veiða þar hval. Ef við viljum ganga langt getum við sagt að með aðgerðum sínum samþykki auðhringurinn Tengelmann jafnvel og réttlæti árás terrorista á ólympíuþorpið í Munchen á sínum tíma. Að vísu voru það sakleysingjar sem fyrir árásinni urðu, en málstaðinn hefði einhvern veginn verið hægt að réttlæta þannig að árásin hefði átt rétt á sér. Við verðum að gera okkur grein fyrir því þegar við sjáum svona afskræmd dæmi að Tengelmann er kominn á ákaflega lágt plan. Tengelmann-samsteypan mun t.d. ekkert aðhafast þegar fiskurinn tekur að minnka í sjónum vegna þess að hvalurinn étur fiskinn sjálfan eða hann étur fæðuna sem fiskurinn étur. Tengelmann mun ekkert aðhafast þegar kostnaðurinn við ormatínslu er orðinn slíkur í okkar frystihúsum að við getum varla ráðið við það. Og þegar neytandinn í Þýskalandi segist ekki vilja borða fisk af því að hann sé fullur af ormi og neytandinn skynjar ekki samhengið mun Tengelmann heldur ekkert aðhafast. Hann mun sennilega neita að selja fisk af því að neytandinn vilji hann ekki, fiskurinn sé fullur af ormi. Okkur er neitað um rannsóknir á okkar eigin lífríki í sjónum í kringum landið. Okkur er neitað um möguleikana á rannsóknum á hugsanlegum skaðvaldi á þeim fiskistofnum sem eru undirstaða alls lífs á Íslandi. Okkur er neitað vegna þess að menn niðri í Evrópu hafa ekki hugmynd um ástand lífríkis kringum Ísland og hafa út af fyrir sig ekki neinar sérstakar áhyggjur af því lífríki. Þegar og ef við hættum hvalveiðum og nauðsynlegum rannsóknum á hvölum erum við ekki að beygja okkur fyrir skynsamlegum rökum heldur fyrir grófri valdbeitingu. Ég vil ekki beygja mig ofan í það duft með því að kalla á lagaboð okkar sjálfra þess efnis. Ég tel þess vegna að það frv. til laga sem hér hefur verið lagt fram sé tímaskekkja og mun ekki gefa því atkvæði mitt.