Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir hönd forsætisnefndar fyrir starfsskýrslu Ríkisendurskoðunar fyrir árið 1992. Samkvæmt 12. gr. laga nr. 12/1986, um Ríkisendurskoðun, ber stofnuninni árlega að semja heildarskýrslu um störf sín á liðnu almanaksári og leggja fyrir Alþingi. Í samræmi við þessa lagaskyldu tók Ríkisendurskoðun saman skýrslu um starfsemi sína á árinu 1992 og birti í maímánuði síðastliðnum. Ég mun hér á eftir gera grein fyrir þessari skýrslu í stórum dráttum. Eins og nafn skýrslunnar gefur til kynna er tilgangur hennar fyrst og fremst sá að lýsa störfum stofnunarinnar og verkefnum á árinu 1992, svo og starfsmannahaldi og reikningsskilum á því ári. Í starfsskýrslu eins og þessari eru einstök verkefni sem stofnunin tók að sér að vinna ekki tekin fyrir eða brotin til mergjar. Það er gert í sérstökum skýrslum frá stofnuninni sem hver um sig fjalla um afmörkuð verkefni og nægir að vísa til þeirra vilji menn kynna sér þær nánar. Forsætisnefnd hefur rætt það á fundum sínum hvaða vinnulag skuli viðhafa varðandi hinar ýmsu skýrslur Ríkisendurskoðunar. Þar hefur verið mótuð sú stefna að skýrslum Ríkisendurskoðunar verði eftir eðli máls hverju sinni vísað til þingnefnda þar sem þær verði teknar til athugunar og síðar ræddar hér á hv. Alþingi ef tilefni þykir til. Skýrslur af þessum toga eru t.d. skýrslur um framkvæmd fjárlaga og aðrar þær er lúta að fjármálum ríkisins og vísað er yfirleitt til hv. fjárln. og svo aftur skýrslur um fagleg efni sem vísað er til hinna einstöku fagnefnda Alþingis eftir því sem efni stendur til. Niðurstöður slíkra skýrslna og umræður um þær eiga því eðli málsins samkvæmt tæpast heima undir þessum dagskrárlið sem ætlaður er til þess að ræða starfsskýrslu stofnunarinnar og annað er lýtur að heildarstörfum hennar. Þann 1. júlí 1992 lét Halldór V. Sigurðsson af starfi ríkisendurskoðanda sem hann hafði þá gegnt um 23 ára skeið. Hann hafði þá verið skipaður í endurskoðunarráð NATO í Brussel. Við starfi hans tók Sigurður Þórðarson og var hann skipaður ríkisendurskoðandi til sex ára, sem er í samræmi við ákvæði laga um skipunartíma ríkisendurskoðanda. Halldór V. Sigurðsson andaðist þann 27. október sl. Hann átti óskorað traust og virðingu samstarfsmanna sinna og annarra þeirra sem honum kynntust. Öllum ber saman um að störf sín hafi hann unnið af mikilli þekkingu og vandvirkni en jafnframt af þeim myndugleik sem stöðu hans hæfði. Ég leyfi mér að nota þetta tækifæri til að flytja sérstakar þakkir forsætisnefndar og Alþingis fyrir þau störf sem Halldór V. Sigurðsson vann á vegum Alþingis sem ríkisendurskoðandi. Svo sem fram kemur í starfsskýrslu Ríkisendurskoðunar voru störf stofnunarinnar með hefðbundnum hætti á árinu 1992. Auk hinnar almennu fjárlagaendurskoðunar stóð stofnunin fyrir stjórnsýsluathugunum og sinnti ýmiss konar lögbundinni upplýsingaöflun og upplýsingagjöf um fjárhagsmálefni ríkisins. Litlar breytingar urðu á starfsmannahaldi stofnunarinnar á því ári. Í árslok 1992 voru fastráðnir starfsmenn alls 38, þar af voru tveir í hlutastarfi. Stöðuheimildir voru 40 og tvær þeirra voru því ónotaðar. Svo sem áður hafði tíðkast keypti Ríkisendurskoðun þjónustu af löggiltum endurskoðendum vegna reikningsskila ýmissa ríkisfyrirtækja og stofnana í eigu ríkisins, enda beinlínis gert ráð fyrir því í lögum um stofnunina að störfum sé hagað á þann hátt. Þetta helgast af því að stofnunin býr hvorki yfir mannafla né aðstöðu til að sinna að fullu lögbundnum verkefnum á sviði fjárhagsendurskoðunar. Í árslok 1992 voru í gildi samningar við 25 löggilta endurskoðendur eða endurskoðunarskrifstofur um endurskoðun 88 ríkisfyrirtækja og stofnana. Einkum var hér um að ræða sjúkrastofnanir, svo og fyrirtæki og sjóði í B-hluta ríkisreiknings. Svo sem fram kemur í starfsskýrslu Ríkisendurskoðunar skiptist starfsemi stofnunarinnar í eftirfarandi meginþætti: Að annast endurskoðun hjá ríkisstofnunum og ríkisfyrirtækjum. Að annast eftirlit með framkvæmd fjárlaga. Að vera þingnefndum og yfirskoðunarmönnum ríkisreiknings til aðstoðar við störf er varða fjárhagsmálefni ríkisins. Að framkvæma stjórnsýsluendurskoðun hjá ríkisfyrirtækjum. Endurskoðun ríkisreiknings skal á hverjum tíma einkum miða að eftirfarandi: Að reikningsskilin gefi glögga mynd af rekstri og efnahag í samræmi við reikningsskilavenjur. Að reikningar séu í samræmi við heimildir fjárlaga, fjáraukalaga og annarra laga, lögmæt fyrirmæli og starfsvenjur. Samkvæmt 43. gr. stjórnarskrárlaga skipar Alþingi þrjá yfirskoðunarmenn ríkisreiknings og endurskoðar Ríkisendurskoðun ríkisreikning í nánu samráði við þá. Í kjölfar framlagningar fjmrh. á ríkisreikningi fyrir hvert fjárhagsár er endurskoðunarskýrsla yfirskoðunarmanna ríkisreiknings og Ríkisendurskoðunar lögð fram á Alþingi. Eins og að framan greinir er endurskoðunarskýrslan unnin í nánu samstarfi yfirskoðunarmanna ríkisreiknings og Ríkisendurskoðunar. Áður en lög um Ríkisendurskoðun tóku gildi voru það eingöngu yfirskoðunarmenn sem létu Alþingi í té álit sitt á ríkisreikningi. Á árinu 1992 birtist skýrsla um endurskoðun ríkisreiknings fyrir árið 1990, auk þess sem unnið var að skýrslu um endurskoðun ríkisreiknings fyrir árið 1991, en sú skýrsla birtist í febrúar sl. Endurskoðunarskýrsla vegna ársins 1992 var birt í nóvember sl. og hafði þá í fyrsta sinn um áratuga skeið tekist að birta endurskoðunarskýrslu vegna ríkisreiknings á næsta ári eftir að reikningsári er lokið. Þetta er að mínum dómi markverður áfangi sem mikilvægt er að kosta kapps um að festist í sessi. Í tengslum við endurskoðunarskýrslu ríkisreiknings birtist jafnframt skýrsla yfirskoðunarmanna ríkisreiknings og hefur stofnunin jafnan lagt fram verulegt starf til aðstoðar yfirskoðunarmönnum svo sem fyrr segir. Auk þessa birti stofnunin á árinu 1992 eina skýrslu um afkomu ríkissjóðs á árinu 1991 og tvær um framkvæmd fjárlaga á árinu 1992 en eins og kunnugt er ber stofnuninni meðal annars að hafa eftirlit með framkvæmd fjárlaga. Á sviði stjórnsýsluendurskoðunar lauk stofnunin við tvö verkefni. Annað var um starfsemi Atvinnuleysistryggingasjóðs en hitt var um úttekt á bifreiðamálum ríkisins. Jafnframt var á árinu 1992 unnið að stjórnsýsluendurskoðun hjá Landgræðslu ríkisins og kom sú skýrsla út í janúar 1993. Á árinu 1992 var endurskoðun ársreikninga EFTA í umsjá Íslands og Finnlands og sá Ríkisendurskoðun um þátt Íslands í því starfi. Þá var og sett á stofn svokallað endurskoðunarráð í tengslum við EES-samninga, sem í eiga sæti einn fulltrúi frá hverju aðildarríkja EFTA. Af hálfu Íslands situr fulltrúi Ríkisendurskoðunar í ráðinu. Til fróðleiks skal þess og getið að frá og með 1. jan. 1993 var fulltrúi Ríkisendurskoðunar skipaður til setu í endurskoðunarráði OECD til næstu fjögurra ára, en ráðið hefur yfirumsjón með ársreikningi skrifstofu OECD í París. Loks er þess að geta að á árinu 1992 varð stofnunin við mörgum erindum og beiðnum, bæði frá forsætisnefnd, fjárln. og landbn. Alþingis, svo og frá ráðuneytum, um úttekt á einstökum málum. Ýmis smærri atriði er að finna í starfsskýrslu Ríkisendurskoðunar fyrir árið 1992, sem hér verða eigi upp talin en eru þó þáttur í því starfi sem stofnunin hefur unnið að á því ári. Ríkisendurskoðun er gert skylt að halda skrá yfir heildartekjur og gjöld sjóða og stofnana sem starfa samkvæmt staðfestri skipulagsskrá, svo og gera athugasemdir við framlagða reikninga þeirra. Eins og á liðnum árum vann stofnunin í náinni samvinnu við dómsmrn. markvisst að því á árinu 1992 að leggja niður sjóði sem áttu óverulegar eignir, þ.e. 50 þús. kr. eða minna, eða sameina þá öðrum sjóðum. Þannig voru 238 sjóðir lagðir niður á árinu en 17 nýir bættust við. Í árslok 1992 voru á skrá 756 sjóðir og stofnanir sem starfa á grundvelli staðfestrar skipulagsskrár. Fjárheimildir stofnunarinnar á árinu 1992 námu samtals 158,1 millj. kr. Útgjöld hennar urðu á hinn bóginn einungis 141,2 millj. kr. Reikningar Ríkisendurskoðunar eru endurskoðaðir af Guðmundi Skaftasyni, löggiltum endurskoðanda, en hann var skipaður til starfans af forseta Alþingis á árinu 1989, sbr. 5. gr. laga um stofnunina. Rekstraryfirlit Ríkisendurskoðunar fyrir árið 1992 er birt í starfsskýrslunni. Ég hef nú í stuttu máli gert grein fyrir helstu atriðum sem birtast í starfsskýrslu Ríkisendurskoðunar fyrir árið 1992. Með lögum nr. 12/1986 var stöðu Ríkisendurskoðunar breytt í núverandi horf. Þá var m.a. gerð sú breyting að stofnunin skyldi starfa á vegum Alþingis en áður starfaði hún í nánum tengslum við og undir yfirstjórn fjmrn. Þrátt fyrir að ekki sé kunnugt um afskipti einstakra fjármálaráðherra á fyrri tíð af starfi ríkisendurskoðanda eða Ríkisendurskoðunar var sjálfstæði hennar ekki tryggt í lögum gagnvart handhöfum framkvæmdarvaldsins. Breytingin með lögunum 1986 var því bæði tímabær og nauðsynleg. Stofnunin starfar nú sem eftirlitsstofnun á vegum Alþingis og sjálfstæði hennar gagnvart handhöfum framkvæmdarvaldsins er tryggt. Meginhlutverk stofnunarinnar er, eins og fram hefur komið, eftirlit og endurskoðun á meðferð ríkis og ríkisstofnana á opinberu fé. Þetta hlutverk er vandasamt og gífurlega viðamikið og við það verk er grundvallaratriði að eftirlitsaðilinn hafi óskorað sjálfstæði gagnvart þeim sem eftirlitið og endurskoðunin beinist að. Á sama hátt beinist starf Ríkisendurskoðunar að því að fylgjast með því að handhafar framkvæmdarvaldsins fari ekki út fyrir þær heimildir til ráðstöfunar á fjármunum sem Alþingi hefur veitt og gera athugasemdir ef út af er brugðið. Þetta hlutverk er afar mikilvægt til þess að styrkja stöðu löggjafarvaldsins gagnvart framkvæmdarvaldinu og skýrir þetta enn mikilvægi þess að Ríkisendurskoðun starfi á vegum Alþingis en ekki á vegum framkvæmdarvaldsins og undir forsjá tiltekins ráðherra. Það er afdráttarlaus skoðun mín að störf Ríkisendurskoðunar á undanförnum árum hafi sannað nauðsyn breytinganna sem gerðar voru á lögunum um stofnunina árið 1986. Starfsemin hefur orðið umfangsmeiri en áður vegna aukinna verkefna og niðurstöður í skýrslum stofnunarinnar í mörgum tilvikum markvissari en áður tíðkaðist. Virðulegi forseti. Ég vil í lok máls míns fyrir hönd forsætisnefndar og væntanlega allra hv. alþm. flytja Ríkisendurskoðun og starfsmönnum hennar þakkir fyrir vel unnin störf á árinu 1992.

Virðulegi forseti. Sú starfsskýrsla Ríkisendurskoðunar sem hér er til umræðu er fyrir árið 1992 og er gefin út í maí 1993. Það er að vísu heldur miður að ekki skuli hafa gefist tóm til að ræða þessa skýrslu fyrr en á árinu 1994 en eigi að síður vil ég leggja örfá orð inn í þá umræðu. Það er óhætt að fullyrða að þau skipti að færa Ríkisendurskoðun undir Alþingi hafa valdið miklum breytingum í meðferð ríkisfjármála og gert þau vinnubrögð nútímalegri. Það væri undarlegt að hugsa til þess nú að Ríkisendurskoðun heyrði undir fjmrn. án þess að það sé nokkuð verið að gera þeim sem þar fara með völd það upp að þeir hafi viljað hafa áhrif á störf stofnunarinnar. En stjórnsýslan og meðferð ríkisfjármála hefur verið færð til betri vegar með þessum hætti heldur en áður var. Það er engu að síður ástæða til þess þegar starfsskýrsla stofnunarinnar er rædd fyrir árið 1992 að ræða hvað betur megi fara og hvernig megi enn sækja fram til betra eftirlits með meðferð almannafjár. Það kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að starfsemin skiptist í þrjá meginþætti: Í fyrsta lagi að kanna hvort fjárhagsráðstafanir ríkisstofnana samrýmast lagaheimildum, viðteknum venjum eða starfsreglum og hvort hagsýni sé gætt í rekstri. Í öðru lagi að láta fara fram stjórnsýsluendurskoðun í ríkisfyrirtækjum. Og í þriðja lagi að gefa greinargerðir um tiltekin mál sem ég mun nánar víkja örlítið að síðar, en sá þáttur í starfi Ríkisendurskoðunar hefur farið vaxandi. Þá hefur Ríkisendurskoðun aðstoðað þingnefndir og aðstoðað við endurskoðun ríkisreiknings eins og kom fram hjá hv. 2. þm. Norðurl. v. sem talaði fyrir skýrslunni áðan. Á undanförnu ári og árum hefur staðið nokkur deila milli fjmrn. og Ríkisendurskoðunar um uppsetningu ríkisreiknings og m.a. hvernig skuli farið með skuldbindingar ríkissjóðs. Afstaða okkar framsóknarmanna til þeirrar deilu hefur verið sú að bíða niðurstöðu ríkisreikningsnefndar sem er að störfum og mun vera komin nálægt því að skila áliti. Við höfum ekki viljað gerast prófdómarar á þessu sviði en við viljum að það ríki á þessu sviði samræmdar og skýrar reglur sem gefa almenningi sem skýrasta mynd af afkomu ríkissjóðs og skuldbindingum hans. Það sem vekur kannski mest umtal í starfsemi Ríkisendurskoðunar eru skýrslur um einstakar stofnanir og beiðnir Alþingis um greinargerðir um ýmis málefni. Þá eru beiðnir einstakra þingmanna eða þingnefnda en það er kannski sá þáttur sem hefur verið einna minnst mótaður hvernig á að fylgja slíkum greinargerðum og skýrslum eftir þegar þær koma frá stofnuninni. Ég tel að Ríkisendurskoðun hafi sinnt þessu hlutverki sínu vel. Ríkisendurskoðun nýtur trausts þingmanna og þingsins og hefur gefið skýrslur m.a. um mál sem hafa valdið deilum hér í Alþingi og stofnunin nýtur trausts til að gera þær skýrslur og það hefur verið gert af bestu vitund. Það hefur komið fram varðandi stjórnsýsluendurskoðanir og endurskoðun stofnunarinnar á einstökum ríkisfyrirtækjum að ýmsir hlutir hafa verið lagfærðir með samkomulagi Ríkisendurskoðunar og forráðamanna viðkomandi stofnana án þess að slíkt fari í fjölmiðla eða fari hátt og það er æskilegt að sá trúnaður ríki. Hins vegar er það spurning, m.a. fyrir fjárln. sem hefur beðið Ríkisendurskoðun að gefa álit um afmörkuð mál, með hverjum hætti á að fylgja þeim álitum eftir af hálfu nefndarinnar. Það ber auðvitað að fylgja málum eftir þegar mjög mikil vinna hefur verið lögð í heildarúttektir á stjórnsýslu stofnana sem velta milljörðum króna. Það eru auðvitað dæmi um slíkt í skýrslunni svo vitnað sé til bls. 7 þar sem rætt er um stjórnsýsluendurskoðun á Atvinnuleysistryggingasjóði. Einstök atriði hafa verið færð til betri vegar en þó má ég fullyrða að það þarf að fylgja þeim ábendingum eftir enn betur sem þar eru. Mér er kunnugt um það og um það hefur verið rætt í fjárln. að skipta nefndinni í undirhópa sem fjalla um skýrslur Ríkisendurskoðunar, m.a. stjórnsýsluendurskoðun á stofnunum. Það var farin í gang vinna í því á síðasta ári. Menn voru að móta þessi vinnubrögð en því miður hefur ekki nógu mikið verið gert á því sviði. Ég held að það sé ástæða til þess að fjárln. ræði þessi vinnubrögð betur og móti sér enn frekar starfsreglur á þessu sviði. Ég veit að núv. formaður nefndarinnar hefur hug á því að taka upp umræður um vinnubrögð nefndarinnar nú á næstu vikum og þá er þetta það atriði sem þarf að taka til umræðu. Eitt af því sem mér finnst sjálfsagt að Ríkisendurskoðun gefi umsögn um er sala ríkisfyrirtækja þegar ríkisfyrirtæki eru seld og það er eitt nýlegt dæmi um slík sem er sala Síldarverksmiðja ríkisins þar sem fjárln. bað Ríkisendurskoðun um greinargerð um þetta mál. Sú beiðni liggur inni hjá stofnuninni núna. Það er vafalaust verið að vinna í því máli. Hins vegar vil ég gagnrýna það mjög að gengið sé frá þessari sölu og fyrirtækið afhent kaupendum áður en þessi umsögn kemur sem heil þingnefnd hefur þó beðið Ríkisendurskoðun um greinargerð um. Þetta finnst mér ekki viðunandi vinnubrögð af hálfu framkvæmdarvaldsins og sýna ekki mjög mikla lotningu hvorki fyrir Ríkisendurskoðun né Alþingi að ganga frá þessu máli endanlega þannig að Alþingi og Ríkisendurskoðun standi frammi fyrir gerðum hlut áður en þessi umsögn er komin. Þetta vil ég að komi fram við þessa umræðu þó að það sé til hliðar við skýrslu stofnunarinnar frá 1992 en það er ástæða til þess að ræða það einmitt við þetta tækifæri hvað betur má fara í þessum efnum. Og það sem betur má fara er að framkvæmdarvaldið verður að virða þessa stofnun. Þó að við höfum tekið þá afstöðu í þeirri deilu sem var á milli fjmrn. og stofnunarinnar að skoða niðurstöður þeirrar nefndar sem er að fjalla um uppsetningu ríkisreiknings og fleiri hluti því tengda, þá er það þó afstaða okkar að það ber að taka tillit til þessarar stofnunar og Alþingis og umgangast þær af fullri virðingu.

Virðulegi forseti. Það er mjög gott mál að fá hér til skoðunar skýrslu Ríkisendurskoðunar fyrir árið 1992 og alveg nauðsynlegt að þingmenn geri sér grein fyrir því starfi sem Ríkisendurskoðun á að vinna fyrir Alþingi. Aðalstarf Ríkisendurskoðunar er að fylgjast með rekstri og fjárvörslu ríkisstofnana og vinnan birtist síðan í endurskoðunarskýrslum. Aðallega eru það fylgiskjöl með ríkisreikningi má segja, þ.e. aðalvinnan er fólgin í því að sjálfsögðu að endurskoða ríkisreikning og fylgjast með framkvæmd fjárlaga reglulega á hverju fjárlagaári. Þær skýrslur eru síðar lagðar fyrir Alþingi og fjárln. sem fer yfir það mál. Ég tel fullkomna ástæðu til að lýsa yfir ánægju með starf Ríkisendurskoðunar. Við erum t.d. núna búin að fá í hendur ríkisreikning fyrir árið 1992 og samkvæmt því sem elstu menn segja mér þá er það mjög vel að verki staðið að nú skuli ríkisreikningur jafnvel komast í umræðu, að hann sé lagður fram endurskoðaður á næsta reikningsári eftir að honum lýkur en honum var dreift hér á síðasta ári. Það er sem sagt að komast mjög gott lag á þau mál með framlagningu ríkisreiknings og endurskoðun á honum. Þar að auki vinnur Ríkisendurskoðun eins og kom hér fram í máli framsögumanns að ýmissi annarri úttekt og skýrslugerð fyrir utan það að annast endurskoðun ríkisreiknings og fylgjast með framkvæmd fjárlaga. Þá hefur stjórnsýsluendurskoðun einnig verið nokkuð viðamikil í rekstri Ríkisendurskoðunar og m.a. á þessu ári sem við erum hér að ræða, árið 1992, hafa komið fram skýrslur, það var stjórnsýsluendurskoðun hjá Atvinnuleysistryggingasjóði og það var einnig skýrsla um skuldbreytingu opinberra gjalda og síðan um bifreiðamál ríkisins. Ég tel ástæðu til þess að fara nokkrum orðum um þessar skýrslur þar sem í þeim er ýmislegt sem vert er að benda á og enn er það ekki a.m.k. framkvæmt þó að mönnum finnist það liggja ljóst fyrir að þessar skýrslur þurfi að vera ræddar á Alþingi eða vísað til nefnda sem um þær fjalli og síðan komi þær til umræðu hér á Alþingi, þá hefur það ekki verið þannig í reynd að því væri fylgt eftir og ekki nógu mikil festa í því starfi. Það gerist allt of oft að þessar skýrslur liggja uppi í hillu og eru ekki nýttar eins og hægt væri með umræðu og að þeim sé fylgt eftir. Sem dæmi get ég nefnt það að sú sem hér stendur var á síðasta ári í undirnefnd fjárln. sem skipuð var til þess að skoða skýrslur um Póst og síma. Það var skýrsla frá árinu 1989 ásamt undirskýrslum sem höfðu verið unnar af Ríkisendurskoðun. Við fórum þrjú undir forsæti Guðmundar Bjarnasonar í að skoða það á hverju þessi skýrsla hefði sérstaklega tekið, héldum fundi með bæði Ríkisendurskoðun og Pósti og síma, bæði starfsmönnum og yfirmönnum þar og með fjármálaráðuneytismönnum þannig að við reyndum að gera okkur grein fyrir því hverjir hefðu verið helstu ágallar sem bent var á í þeirri skýrslu og úr hverju væri búið að bæta. Það kom í ljós að farið hafði verið eftir þeim ábendingum í verulegum mæli. Þó var enn eftir ýmislegt sem ekki hafði náðst fram og ég ætla ekki að gera þau atriði sérstaklega að umtalsefni þar sem nefndin hefur ekki skilað endanlega af sér enn þá en meiningin var að skoða einnig stöðuna í dag, sérstaklega með það í huga að fara út í einkavæðingu Pósts og síma sem er komið í umræðuna. Og í sambandi við það höfðum við áætlað að halda m.a. fleiri fundi með starfsfólki. Ég tel að þetta sé í raun og veru eitt af því sem þyrfti að gera í sambandi við skýrslu Ríkisendurskoðunar, þ.e. það væri settur á fót starfshópur þingmanna sem færi yfir þá ágalla, færi yfir skýrsluna, athugaði þær ábendingar sem komið hefðu fram, skoðaði það í kerfinu hvort þeim hefði verið vel tekið og fylgt eftir og hvað væri enn eftir að gera. Með því móti held ég að skýrslur Ríkisendurskoðunar nái tilgangi sínum. Hér var eins og ég sagði áðan bent á þrjár skýrslur sem hafa verið unnar á árinu 1992 og það er vert að benda á það að t.d. í sambandi við stjórnsýsluendurskoðun hjá Atvinnuleysistryggingasjóði var bent á að tekjustofnar sjóðsins gætu aðeins staðið undir kostnaði við um það bil 2% atvinnuleysi. Nú er atvinnuleysið orðið 6,3% þannig að við getum rétt ímyndað okkur að þó að lítils háttar hafi verið lagfærðir tekjustofnar Atvinnuleysistryggingasjóðs, þá stendur hann engan veginn undir því atvinnuleysi sem er í dag. Það var einnig bent á það í þeirri skýrslu að Atvinnuleysistryggingasjóður ætti frekar að heyra undir félmrn. en undir heilbr.- og trmrn. en sjóðurinn starfar nú í samvinnu við Tryggingastofnun ríkisins. En aftur á móti er eins og allir vita stjórn atvinnumála í höndum félmrn. Þetta hefur ekki gengið eftir og heldur ekki hitt að tryggja tekjur Atvinnuleysistryggingasjóðs. Það má líka hugsa sér að hlutverk hans væri endurskoðað miðað við þær breyttu forsendur sem eru í dag með jafnmiklu atvinnuleysi og nú er, hvort hlutverk hans ætti ekki í meira mæli að vera að finna atvinnutækifæri og styrkja þau heldur en að hann sé eingöngu að greiða út atvinnuleysisbætur þó að það verði auðvitað líka að gera. Það hefur að nokkru verið farið inn á það, þ.e. með þessu svokallaða atvinnuátaki sveitarfélaga, en ég tel að það mætti gera í mun meira mæli en gert er. Það var einnig skýrsla um bifreiðamál ríkisins þar sem það er stór póstur hjá ríkinu, þ.e. bifreiðanotkun og það hefur ekki heldur verið farið mjög vel í þessa skýrslu neins staðar svo ég viti til. Að vísu hefur okkur verið sagt það í fjárln. að nú sé verið að skoða þetta í fjmrn. og vísað til viðkomandi stofnana að endurskoða þau mál eitthvað, en nánar veit ég ekki hvernig það mál stendur. En það er kannski rétt að benda á það að einmitt í þessari skýrslu um bifreiðamál kemur fram að hjá nokkrum stærstu stofnunum ríkisins, þ.e. hjá Pósti og síma, Vegagerðinni og Rafmagnsveitum ríkisins, þá reka þær bílaleigur sjálfar. Þær versla ekki við bílaleigur á almennum markaði og þetta að stofnanirnar reki sjálfar bílaleigur hefur skilað betri árangri að mati Ríkisendurskoðunar. Það virðist vera vel staðið að þessu og eftir því sem manni virðist, ég hef skoðað þetta hjá Pósti og síma, þá skilar það betri árangri að þessi mál séu í höndum stofnananna sjálfra heldur en að versla á frjálsum markaði. Og það stangast sem sagt á við þær hugmyndir sem ríkisstjórnin hefur um það að allt sé best í sem mestu frjálsræði og allt eigi að vera einkarekið og í samkeppni þannig að þarna hefur að mati Ríkisendurskoðunar tekist vel til og þetta skilar sér vel í bættum rekstri og mun ekki vera neitt hagstæðara að gera það með því að versla við almennar bílaleigur. Ríkisendurskoðun tekur það raunar alveg sérstaklega fram að hún telur það ólíklegt að það hljótist hagræði af því að einkavæða bifreiðarekstur ríkisins. Í sambandi við þá skýrslu sem gerð var um skuldbreytingu opinberra gjalda, þá er svolítið merkilegt og kannski rétt að benda á að það var gerð ákveðin skuldbreyting með umsögn Ríkisendurskoðunar, það var gerð ákveðin skuldbreyting á skuldum við fjmrn. Það var aðallega um skuldbreytingu á þinggjöldum að ræða, einnig launaskatt og það var gengið frá skuldabréfum í sambandi við þetta. Það var gengið frá þessu á árinu 1991 en ári seinna, í júlí 1992, voru 10 af þessu 21 skuldabréfi sem gengið var frá enn í vanskilum. Það virðist því ekki hafa dugað nema fyrir u.þ.b. helming af þeim lánum sem skuldbreytt var og gert ráð fyrir að innheimtist. Ég vil enn og aftur lýsa yfir ánægju með það samstarf sem ég sem þingmaður hef átt við Ríkisendurskoðun og í fjárln. Ég tel að það aðhald sem Ríkisendurskoðun veitir framkvæmdarvaldinu sé mjög nauðsynlegt. Í lokin þá gengur Ríkisendurskoðun á undan öðrum ríkisstofnunum með góðu fordæmi í því að vera innan þeirra fjárheimilda sem hún hafði fyrir rekstur fyrir árið 1992. Fjárlögin gerðu ráð fyrir að reksturinn kostaði rúmar 153 millj. kr. en hann kostaði 141 millj. Þar var Ríkisendurskoðun eins og vera ber til fyrirmyndar. En ég þakka fyrir þessa skýrslu og vona að við fáum sem fyrst að sjá starfsskýrslu Ríkisendurskoðunar fyrir árið 1993.

Virðulegi forseti. Það er ágætur siður sem tekinn hefur verið upp hér að ræða um starfsskýrslu Ríkisendurskoðunar, fjalla um einstök atriði í starfsemi stofnunarinnar og þann starfsramma sem henni er ætlaður og það sem frá henni kemur í meginefnisflokkum. Síðan er okkur ætlað að fjalla um þau mál sem frá Ríkisendurskoðun koma á öðrum vettvangi. Ýmist um skýrslur í nefndum, um ríkisreikninginn á hverjum tíma og athugasemdir við hann og í tengslum við umræðu um starfsskýrslu yfirskoðunarmanna ríkisreiknings. Ég tel því ekki út af fyrir sig ástæðu til þess á þessum vettvangi að fara að ræða almennt um stöðu Ríkisendurskoðunar nema ég vil segja að ég tel að staða Ríkisendurskoðunar hafi verið að styrkjast. Ég tel að hún hafi verið að batna að mörgu leyti en hún er viðkvæm og vandmeðfarin. Í raun og veru er það þannig að þeir sem eru þar í fyrirsvari þurfa að gæta þess mjög vandlega að niðurstöður þeirra séu skoðaðar eins og þær eru, þ.e. sem greining á vanda og ábendingar um úrbætur á hverjum tíma en hvorki dómur um sekt eða sýknu hjá viðkomandi aðilum. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að hafa það í huga vegna þess að bæði hafa fjölmiðlar og eins alþingismenn sjálfir viljað taka skýrslu Ríkisendurskoðunar að þessu leytinu til í pólitískri umræðu óþarflega nákvæmlega að mínu mati þó það megi um leið gagnrýna þingið og þingmenn fyrir að hafa ekki tekið mark á sumu öðru sem frá Ríkisendurskoðun kemur að því er varðar leiðbeiningar um endurbætur á rekstri ríkisstofnana. Það er býsna mikið áhyggjuefni hvað það gengur oft seint að koma ábendingum Ríkisendurskoðunar í framkvæmd á vegum einstakra ríkisstofnana eða ráðuneyta. Þó er þetta allt í meginatriðum að þokast í réttan farveg. Það tekur að vísu tíma en við skulum gera okkur grein fyrir því að það eru ekki nema örfá ár síðan að menn voru að afgreiða hér t.d. ríkisreikninga mörg ár aftur í tímann. Það eru ekki nema örfá ár síðan að menn fóru að taka hér til meðferðar með eðlilegum hætti, liggur mér við að segja, fjáraukalög jafnóðum og útgjöld falla til. Það er örstutt síðan að fjárln. t.d. gerði tillögur til þessarar virðulegu stofnunar um sérstakar nýjar lagareglur um greiðslur úr ríkissjóði sem hefur verið hér til meðferðar í mörg ár og eru líklega enn. Það er því mjög margt sem hefur verið að þróast og það er eðlilegt að það taki dálítinn tíma. Ég held að menn eigi ekkert að vera ósáttir við það í sjálfu sér ef Alþingi er örugglega á réttri leið. Við erum meira að segja svo illa stödd í þessu þjóðþingi að því er varðar ríkisreikninga að fjmrn. og Ríkisendurskoðun greinir á um grundvallaratriði í uppfærslu ríkisreiknings. Það hefur lengi verið til meðferðar og er svo sérkennilegt að ekki skuli vera hægt að komast að einhverri sameiginlegri niðurstöðu að bestu manna yfirsýn vegna þess að þetta er ekki pólitík heldur fag. Maður skyldi því ætla að menn gætu komist að einhverri sæmilega víðsýnni niðurstöðu án þess að vera að smella sér í skotgrafirnar til að hjóla hver í annan. En af einhverjum ástæðum hefur það verið þannig að mönnum hefur ekki auðnast að lenda þessu máli. Ég hef tekið eftir því að fjmrn. er alltaf að vísa í einhverja ríkisreikningsnefnd sem leysir ekki neitt nema kannski framtíðina en ekki þær fortíðardeilur sem uppi hafa verið. Ég fagna þeirri yfirlýsingu sem fram kom hjá hv. 2. þm. Norðurl. v. varðandi það að forsn. Alþingis hefur beint því til Ríkisendurskoðunar, ef ég skildi hann rétt, að skýrslur hennar eigi að fara til fagnefnda. Þó mönnum kannski finnist þetta ekki vera mikil tíðindi í sjálfu sér þá tel ég þetta faglegan áfanga í vinnu Alþingis Íslendinga. Ég tel það þakkarvert að forsn. skuli hafa tekið þessa ákvörðun. Ég tel hins vegar rétt eins og í tilefni af orðum hv. 6. þm. Vestf. áðan að benda á að auðvitað getur fjárln. óskað eftir því, eða hvað, að skýrslur eins og þær sem nefndar voru í framsöguræðu hv. 2. þm. Norðurl. v. komi beint til umræðu á Alþingi. Ekki bara í nefndinni heldur á Alþingi. Og ég vil spyrja að því hvort það er ekki skilningur annarra hér sem hafa vélað um þessi mál að fjárln. geti óskað eftir því við forsn. að þessi mál séu tekin beinlínis á dagskrá. Hér standi á dagskránni einn góðan veðurdag: Skýrsla Ríkisendurskoðunar um starfsemi Landgræðslunnar, og þá er það rætt hér. Skýrsla Ríkisendurskoðunar um starfsemi Atvinnuleysistryggingasjóðs, og þá er það rætt hér. Ég held að það gæti verið ágætur siður fyrir utan það að fagnefndir taki málið og fyrir utan það að fjárln. taki málið þá komi málið hérna aðeins til umræðu í þessari stofnun. Til þess m.a. að framkvæmdarvaldið átti sig á því hver eru hin pólitísku atriði sem einstakir þingmenn vilja draga fram úr þessum skýrslum. Þarna er ég ekki fyrst og fremst að hugsa um rekstrarskýrslurnar. Ég er fyrst og fremst að hugsa um stjórnsýsluathugunina. Vegna þess að um rekstrarskýrslurnar vilja menn rífast með nokkuð hefðbundnum hætti alltaf og kenna einlægt hver öðrum út og suður um alla hluti. En að því er varðar stjórnsýsluskýrslurnar horfir málið allt öðruvísi við. Hv. 6. þm. Vestf. minntist á það áðan að í sambandi við stjórnsýsluendurskoðunina ætti fjárln. e.t.v. að beita sér fyrir því að það yrði skipaður einhver starfshópur til að fara í málið. Ég sé ekki betur en að það sé hreinn óþarfi. Í rauninni getur fjárln. gert það sem henni sýnist í málinu enda sé þá meiri hluti fyrir því þar. Ég þekki ekki innviðina þar í einstökum atriðum. En auðvitað verður að vera einhver meiri hluti fyrir því þar. Þó fyndist mér hæpið af pólitískum meiri hluta fjárln. að neita minni hlutanum segjum um að ræða skýrslu Ríkisendurskoðunar um Landgræðslu ríkisins ef menn vildu það. Ég held að það sé hlutur sem væri a.m.k. mjög erfiður fyrir forsn. að neita. Segjum að minni hluti fjárln. óskaði eftir því að þessar stjórnsýsluskýrslur yrðu ræddar þá held ég að menn mundu fallast á það og það yrði tekið fyrir. Þetta vildi ég segja, virðulegur forseti, um leið og ég þakka fyrir þessa ágætu skýrslu og tel að við höfum átt í meginatriðum ágætt samstarf við Ríkisendurskoðun. Ég verð þó að segja það að Ríkisendurskoðun þarf aðeins að vanda sig. Það er ekki alveg sama hvernig hún umgengst framkvæmdarvaldið. Ég kann ekki að meta það að Ríkisendurskoðun sé að hjálpa framkvæmdarvaldinu við einstök útfærsluatriði í bráðabirgðalögum t.d. Ég kann ekki að meta það. Ég tel að það sé ekki hlutverk Ríkisendurskoðunar. Ég tel að það sé heldur ekki hlutverk Ríkisendurskoðunar endilega að sitja yfir fjárln. lon og don sem hún gerði hér í fornöld. Ég held hún sé hætt því í seinni tíð, annars veit ég það ekki. Vegna þess að það verða að vera skil þarna á milli. Ríkisendurskoðuna þarf að passa sig á því að láta ekki flækja sig í einstök atriði á vegum framkvæmdarvaldsins af því að hún getur þurft að gagnrýna hlutina á eftir. Þess vegna kunni ég ekkert að meta það fyrr á árum þegar Ríkisendurskoðun fannst mér stundum vera eins og til aðstoðar framkvæmdarvaldinu um einstök atriði. Ég hef ekki smekk fyrir það. Mér finnst að menn séu þar að rugla saman rullum og það sé betra að menn haldi sig innan tiltekinna faglegra marka. Það finnst mér allt vera í rétta átt hjá þessari stofnun vil ég segja um leið og ég þakka fyrir þessa umræðu, virðulegur forseti.

Virðulegur forseti. Ég vil eins og aðrir þakka fyrir þessa ágætu skýrslu og starfsemi Ríkisendurskoðunar sem ég tel vera okkur til góðs en þó ekki nýtast eins og hún gæti einfaldlega vegna þess að það hafa ekki verið til neinar fastar reglur um það með hvaða hætti skýrslur Ríkinendurskoðunar skuli meðhöndlaðar. Þær skýrslur sem við höfum fengið hafa ekki veitt það aðhald og ekki orðið til þeirra úrbóta í starfsemi einstakra ríkisstofnana sem efni hafa staðið til vegna þess að við höfum ekki tekið þær fyrir hvorki í þingsölum né í fastanefndum þingsins. Það hefur verið lausleg yfirferð þar sem Ríkisendurskoðun hefur kynnt sínar skýrslur og þar með er málinu lokið. Því er ekki fylgt eftir á þinginu hvort þeim ábendingum sem Ríkisendurskoðun kemur með um starfsemi einstakra stofnana, hvort sem um er að ræða fjárhagsendurskoðun eða stjórnsýsluendurskoðun, hefur verið sinnt hjá viðkomandi stofnun. Ég tel það gera það að verkum að út úr þessari vinnu Ríkisendurskoðunar kemur ekki það sem til er ætlast, þ.e. það aðhald sem við vildum gjarnan sjá. E.t.v. er það hræðslan í okkur við að ræða þessar skýrslur að hingað til hefur ef það er nefnt af nefnd eða einstökum þingmanni að þörf sé á að biðja um fjárhagslega eða stjórnsýslulega úttekt á einhverri stofnun þá hljóti að liggja að baki veruleg ásökun um slæman rekstur. Þessu viðhorfi þurfum við að breyta. Við þurfum að geta notað starfsemi Ríkisendurskoðunar til að endurskipuleggja rekstur ríkisstofnana sem vissulega er þörf fyrir. Því að breyttir tímar þýða breytt eðli starfsemi stofnana ríkisins eða ættu að gera það en gera það ekki í öllum tilvikum. Okkur er nánast ókleift að nýta starfsemi Ríkisendurskoðunar til þess m.a. að gera tillögur um hvernig skuli breyta eðli starfsemi viðkomandi stofnunarinnar vegna þess að með því að biðja um þessa úttekt er litið á það sem einhvern áfellisdóm, annaðhvort sé fjármálaóreiða eða spilling innan stofnunarinnar og það er slæmt. Við eigum að geta nýtt þetta tæki á allt annan veg. Það er annað sem ég er óánægð með og vil gjarnan að komi fram í þessari umræðu. Ríkisendurskoðun er stofnun sem heyrir undir starfsemi Alþingis en það er nú engu að síður þannig að hluti þeirra skýrslna eða úttekta sem Ríkisendurskoðun vinnur kemur aldrei fyrir augu þingmanna. Það hefur meira að segja gerst að þó skýrslubeiðni eigi upptök sín í fjárln. höfum við fjárlaganefndarmenn ekki fengið að sjá heildarniðurstöðu úr þeirri úttekt. Ég veit til þess vegna þess að ég fékk núna fyrir stutt síðan senda skýrslu sem Ríkisendurskoðun vann í mars eða apríl á síðasta ári. Það er skýrsla sem þingmenn hafa aldrei fengið í hendur. Aldrei nokkurn tímann. Sem vissulega er þó þörf fyrir okkur að skoða. Þar var málefni sem við hefðum þurft að skoða, sérstaklega kannski fjárln. með tilliti til fjárveitinga. Skýrslurnar eiga að vera fjárhagsendurskoðun eða stjórnsýsluendurskoðun á stofnunum og ég tel það alveg fráleitt að fjárln. eða fastanefndir þingsins, sem eiga að fjalla um fjárveitingar til einstaka þátta í starfsemi ríkisins, skuli ekki eiga aðgang að öllum þeim upplýsingum sem Ríkisendurskoðun hefur undir höndum. Ég hefði gjarnan viljað sjá þetta breytast. Það var nefnt áðan að á sínum tíma hefði Ríkisendurskoðun setið yfir fjárln. lon og don, eins og hv. þm. Svavar Gestsson orðaði það. Það var alveg rétt að það var of mikið af því góða. En ýmislegt hefur breyst í starfsemi hv. fjárln. á undanförnum árum og eitt af því er að þar sést nú Ríkisendurskoðun ekki oft og mætti gjarnan koma þar meir. Það er hluti af þeim breytingum sem urðu á vinnubrögðum þeirrar nefndar, sem ég tel ekki vera allar til bóta, á undanförnum árum. Ég tel að afskipti Ríkisendurskoðunar af starfsemi fjárln. og þeim plöggum sem við fáum í hendur þyrftu að vera miklu meiri en þau eru. Að síðustu vil ég ítreka þá skoðun mína í fyrsta lagi að Alþingi fái allar skýrslur Ríkisendurskoðunar. Það er hægt að meta hverju sinni hvaða skýrsla færi í umfjöllun eða með hvaða hætti sú skýrsla yrði send til nefnda og hvaða nefndir fengju hana til skoðunar og ef það þarf af einhverjum ástæðum að krefjast trúnaðar af þingmönnum varðandi niðurstöðu skýrslunnar þá ætti það að vera eitthvað sem við ættum að lúta. En það er útilokað að við getum nýtt starfsemi þessarar stofnunar til fulls öðruvísi en að við fylgjumst með þeim niðurstöðum sem þaðan berast. Ég tel að þar sem stofnunin heyrir undir þingið þá eigum við fullan rétt á þessum upplýsingum hvort sem beiðnin kemur frá ráðuneyti, Alþingi eða einstaka þingmönnum. Ég hef ítrekað á síðustu tveimur árum beðið um að það fyrirkomulag sé viðhaft að hver þingflokkur fái í hendur eitt eintak af öllum skýrslum Ríkisendurskoðunar og þær séu til í þingflokksherbergjum en það hefur af einhverjum ástæðum ekki verið hægt að framkvæma. Einstaka þingmenn fá þetta í hendur en þær eru ekki sendar til þingflokka og alls ekki allar skýrslur. Staða Ríkisendurskoðunar mundi styrkjast verulega frá því sem er ef við hefðum þennan háttinn á og staða Alþingis, staða löggjafans gagnvart framkvæmdarvaldinu mundi styrkjast verulega ef við fengjum allar þessar skýrslur og tækjum þær til eðlilegrar umræðu því þetta skiptir afar miklu máli um alla starfsemi ríkisins í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð til viðbótar því sem hv. 4. þm. Suðurl. hefur hér sagt. Ég tel og það leiðir af sjálfu að vinna fjárln. Alþingis og framkvæmd hennar er undirstaða þess að þetta þjóðfélag sé rekið með sómasamlegum hætti. Ríkisendurskoðun er það afl sem á að sjá um að svo sé. Ég vil taka það strax fram að ég tel að það hafi verið til mikilla bóta, átti enda nokkurn þátt í því, að staða Ríkisendurskoðunar væri aðskilin frá Alþingi í meira mæli en var. En eins og allir vita tók Ríkisendurskoðun töluverðan þátt í því og raunar mikinn að setja saman fjárlög. Ég held að það hafi verið góð stefnubreyting þegar þessir tveir aðilar voru aðskildir. Ég tel að Ríkisendurskoðun sé prýðilega rekið fyrirtæki og hef ekki mikið við þá vinnu að athuga sem þar fer fram. Það sem ég held að sé miklu meiri vandi Alþingis er að fjárln. er ekki nógu burðug. Þegar Ríkisendurskoðun var fjarlægð, ef svo má segja, frá gerð fjárlaga þá hefði þurft að ráða fólk í staðinn til þess að vinna með fjárln. en svo var ekki gert og einungis einn maður er þar starfandi. Það segir sig auðvitað sjálft að það er algjörlega ófullnægjandi. Störf fjárln. eru losaraleg, við verðum að viðurkenna það, menn hafa annað hugarfar gagnvart gerð fjárlaga á hinu háa Alþingi en ég hef kynnst t.d. í þjóðþingum erlendis. Þar er sá háttur hafður á að til þessarar virðulegustu nefndar hvers þjóðþings eru valdir þjálfaðir og þrautreyndir þingmenn og þar er flokkapólitík ekki eins áberandi og í öðrum störfum þinganna. Menn telja að gerð fjárlaga sé á ábyrgð alls þingsins og þó að vitaskuld skeri meiri hluti úr um stefnumál sem eru af einhverri stærðargráðu þá virðir minni hlutinn það að sjálfsögðu en hann afsalar sér ekki þeim rétti að setja landinu fjárlög. Ég held þess vegna að Ríkisendurskoðun eigi stundum dálítið erfitt gagnvart hv. fjárln. vegna þess að vinnubrögð okkar eru ekki til fyrirmyndar þar, að mínu mati, vegna þess einfaldlega að okkur vantar þar starfslið. Þingmenn ráða hreinlega ekki við þau hversu vel sem þeir vinna og hversu mikið sem þeir reyna að ná yfir alla þætti samfélagsins. Þarna verður að koma til starfslið og það er á ábyrgð Alþingis sem Ríkisendurskoðun heyrir undir að svo verði gert. Ég held þess vegna að við á hinu háa Alþingi stöndum miklu veikar en Ríkisendurskoðun sem ég held að vinni sitt verk af mestu samviskusemi. Það er alveg hárrétt sem hv. 4. þm. Suðurl. sagði áðan að þær skýrslur eru gerðar sem ekki koma fyrir augu þingmanna. Það er auðvitað óásættanlegt. Allt sem viðkemur ríkisfjármálum á að vera opið fyrir hverjum þeim sem það vill kynna sér og það er engin afsökun fyrir því að leyna slíkum skýrslum. Það má ekki gerast. Við höfum orðið vitni að því í hv. fjárln. að ágreiningur er milli Ríkisendurskoðunar og fjmrn. um gerð ríkisreiknings. Við höfum margsinnis klifað á því í ræðustól og í nefndinni að til þess að þingmenn geti fylgst með ríkisfjármálum, sem auðvitað allir þingmenn eiga að gera og ekki einungis þeir sem sitja í hv. fjárln., þá þarf ríkisreikningurinn að vera sambærilegur við fjárlög. Það vantar mikið á að svo sé og um þetta hafa staðið deilur. Ég hef sjálf gagnrýnt harðlega hvernig frá er gengið, annars vegar ríkisreikningi og hins vegar fjárlögunum. Nýlega birtust okkur þær fréttir í fjölmiðlum eftir að við vorum þegar búin að afgreiða ein fjáraukalög að nú sé ríkisbúskapurinn svo miklu betri að það kunni að nema 2 milljörðum. Þetta er alveg fullkomlega fáránlegt og segir okkur hversu nákvæmlega þessi vinna er unnin. Við höfum fengið þær upplýsingar hvað eftir annað að nefnd hafi verið sett í málið til að reyna að samræma þetta tvennt: Ríkisreikning og fjárlögin. Sú nefnd mun hafa setið á ótal fundum og nýlega var mér svarað því til að þess væri að vænta að hún skilaði af séráliti. Nú geri ég mér grein fyrir að auðvitað er ekkert óumdeilanlegt í bókhaldi og það vita þeir sem betur eru að sér í því en ég en hitt er annað mál að það er óásættanlegt að við getum ekki verið sæmilega læs á ríkisreikning. Þessi mál eru öll í skoðun en ég tel um leið og ég þakka hv. 2. þm. Norðurl. v. fyrir sína ræðu og Ríkisendurskoðun fyrir þessa skýrslu að það sem standi upp á hið háa Alþingi sé að búa betur að hv. fjárln. Ég vil endurtaka það að ég hygg að Ríkisendurskoðun eigi stundum dálítið erfitt í samskiptum sínum við nefndina vegna þess einfaldlega að þar eru mál ekki eins og þau ættu að vera. Ég held að það sé afar mikilvægt að þessar tvær stofnanir styrkist hvor um sig og ég held að við þurfum í hv. fjárln. að vinna að því að nefndin geti haft samskipti við Ríkisendurskoðun á meiri jafnréttisgrundvelli en nú er. Þetta vildi ég segja um leið og ég þakka fyrir þessa umræðu sem ég tel mjög mikilsverða og vænti þess að við eigum áfram gott samstarf við virðulegan ríkisendurskoðanda og embætti hans og reynumst þess verðug að þau samskipti megi vera sem best má verða.

Virðulegur forseti. Ég tel á margan hátt óeðlilegt að ræða um starfsskýrslu Ríkisendurskoðunar fyrir árið 1992 án þess að hæstv. ráðherrar séu viðstaddir því það er hlutverk Ríkisendurskoðunar að veita framkvæmdarvaldinu aðhald og þessi skýrsla er skýrsla Ríkisendurskoðunar til Alþingis um það eftirlitshlutverk sem Ríkisendurskoðun gegnir. Það er mjög mikilvægt fyrir Alþingi að þessi stofnun sé sem virkust og það gefist tækifæri til þess að ræða við hæstv. ráðherra um samskipti þeirra við Ríkisendurskoðun og það sem miður fer hjá framkvæmdarvaldinu. Það er því miður svo og hefur ávallt verið þannig að ýmislegt má betur fara og verður ávallt svo og þess vegna geri ég athugasemd við það að hæstv. ráðherrar séu ekki viðstaddir, sérstaklega hæstv. fjmrh. Ég ætla ekki að tala mikið um útgjaldahlið fjárlaganna og þær athugasemdir sem hafa komið frá Ríkisendurskoðun í því sambandi en vildi fyrst og fremst vekja athygli á því að ljós Ríkisendurskoðunar hefur fram til þessa beinst í mjög litlum mæli að tekjuhlið fjárlaga þótt nokkuð hafi verið fjallað um innheimtumál og ýmsar brotalamir sem eru á þeim vettvangi. Ég vænti þess hins vegar að eftir að Ríkisendurskoðun hefur tekið það að sér að fara ofan í þær skattbreytingar sem áttu sér stað á Alþingi fyrir áramótin þá beinist ljósið í ríkara mæli í framtíðinni að þessum hluta mála. Það er staðreynd að skattsvik eru mjög mikil hér á landi og Alþingi hefur ekki og framkvæmdarvaldið enn síður beint athyglinni nægilega að því að minnka þessi skattsvik. Lagagerð miðast ekki við það að skattsvik verði sem minnst og gert lítið úr því að það sé verið að koma skatttæknilegum málum þannig fyrir að það stuðli að sem bestum skilum á sköttum. Það vakti a.m.k. athygli mína þegar hæstv. forsrh. sagði í viðtali við sjónvarpið á gamlársdag að sá sem hér stendur hafi viljað stofna vinnufriðnum í landinu í hættu af skatttæknilegum ástæðum. Það er sannarlega ekki rétt. Ekki vildi ég stofna vinnufriðnum í hættu en það er því miður allt of algengt að gert er lítið úr því sem kallað er skatttæknilegar ástæður. Það sé eitthvert bókhald, einhver skrifstofumennska sem komi málinu ekki við. Þetta er því miður algengt bæði hjá framkvæmdarvaldinu og jafnvel hjá löggjafarvaldinu líka. Það er ekkert lítið mál hvort löggjöf er með þeim hætti að hún stuðli að skattsvikum og við hljótum að reyna að miða okkar löggjöf sem mest við það að innheimta teknanna sé sem best. Ég er þeirrar skoðunar að starfsemi Ríkisendurskoðunar þurfi að beinast í ríkara mæli að þessu verkefni þótt ég geri á engan hátt lítið úr því sem þeir hafa gert að því er varðar útgjaldahliðina. Það er svo mikið sem tapast og það er svo mikið sem svikið er undan að ég tel að starfsemi stofnunar þurfi að beinast í enn ríkara mæli að þessu sviði. Ekki meira um það í þessum fáu orðum sem ég ætlaði að koma á framfæri. Ég vildi þá aðeins víkja að sölu ríkisfyrirtækja. Ég tel að það hafi verið mikill losarabragur á því hvernig staðið hefur verið að sölu ríkisfyrirtækja hér á undanförnum árum og Alþingi hafi veitt allt of rúmar heimildir til ráðherra í þeim málum. Ég gæti nefnt ýmis dæmi í því sambandi en vildi nefna það að m.a. er nú í efh.- og viðskn. verið að fjalla um sölu á Lyfjaverslun ríkisins. Þannig hefur verið staðið að málum þar að þar er verið að fjárfesta fyrir u.þ.b. 300 millj. kr., þar af 250 millj. í framleiðsludeild fyrirtækisins, en vitað er að aðilar sem hugsanlega vildu kaupa Lyfjaverslun ríkisins hefðu hvað mestan áhuga fyrir því að flytja framleiðslu þessa fyrirtækis yfir í önnur fyrirtæki sem hafa getu til þess. Ég hlýt að spyrja: Hvað gengur framkvæmdarvaldi til sem hagar sér með þessum hætti? Hvernig má það vera að það er annars vegar stefna að selja ríkisfyrirtæki og hins vegar verið að fjárfesta þar fyrir hundruð milljóna króna og þar með komið í veg fyrir að hægt sé að selja það með sem hagkvæmustum hætti? Nú er ég ekki að mæla með því að þetta fyrirtæki verði selt. Ég hef ýmsar efasemdir um það að eigi að selja það en ég hlýt að gagnrýna að staðið skuli að málum eins og þar er gert. Það sýnir fram á að sala á ríkisfyrirtækjum er ekki með þeim hætti sem eðlilegt er og það er ekki hægt í ljósi reynslunnar að gefa opnar heimildir um sölu þessara eigna. Það er nauðsynlegt að áður en endanleg sala fer fram komi það til umfjöllunar á Alþingi annaðhvort við umræður og afgreiðslu eða a.m.k. í þeim nefndum þingsins sem fjalla um málið. Þetta kom líka berlega í ljós í sambandi við sölu á Síldarverksmiðjum ríkisins en risið hafa miklar deilur um sölu þess fyrirtækis og enginn vafi á því að þar er verið að selja fyrirtæki á lágu verði. Ég minni á í því sambandi að ríkið hefur nýlega yfirtekið miklar skuldir vegna þess fyrirtækis og eðlilegt hefði verið að bíða með sölu þess og sjá hvort ekki væri mögulegt að ná hærra verði fyrir það fyrirtæki. Það má vel vera að það sé fyrst og fremst markmið núv. hæstv. ríkisstjórnar að selja þessi fyrirtæki en það skipti litlu máli hvað fáist fyrir þau. Má í því sambandi minna á ummæli hæstv. fjmrh. um að það standi til að selja Búnaðarbankann en það eigi að selja hann ódýrt. Nú veit ég ekki hvernig það mál stendur en ég vil vekja sérstaka athygli á þeim þætti að það þarf að styrkja eftirlit með sölu ríkisfyrirtækja, annaðhvort með því að gefa þar mun þrengri lagaheimildir, sem ég tel vera best, eða að hæstv. fjárln. fylgist betur með þessum þætti mála. Nú sýnist mér að hv. fjárln. hafi ekki gert það og hafi ekki haft neina möguleika til þess og e.t.v. ekki verið samstaða um það í nefndinni en ég geri athugasemd við þennan þátt mála í framkvæmdum hjá fjmrn. og tel að þetta þurfi að taka til endurskoðunar og það eigi sérstaklega að beina því til Ríkisendurskoðunar. Það voru þessi tvö atriði, virðulegi forseti, sem ég vildi koma á framfæri, annars vegar tekjuhliðin og eftirlit með henni og hins vegar aukið eftirlit með sölu ríkisfyrirtækja.

Virðulegi forseti. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar og yfirskoðunarmanna ríkisreiknings fyrir árið 1992 sem hér er verið að fjalla um kemur það m.a. fram að þessir aðilar eru þeirrar skoðunar að mjög sérkennilega hafi verið staðið að málum að því er varðar Lyfjaverslun ríkisins. Sú afstaða liggur því fyrir og það er alveg greinilegt að Ríkisendurskoðun hefur hvað eftir annað gert athugasemdir við framkvæmd mála af þessum toga. Spurning er hins vegar um það hvort hv. þingnefndir nýta sér þessar athugasemdir Ríkisendurskoðunar eins vel og kostur er í sínum störfum. Því ég hef einhvern veginn grun um það að stundum séu einstakar þingnefndir, jafnvel fagnefndir, að fjalla um mál án þess að mjög nýjar athugasemdir komi þar inn á borð. Það er eitthvað í þinginu, einhver tregða í samskiptum og upplýsingastreymi, ég segi ekki tjáskiptum, en það er eins og það gangi illa að koma hlutum á milli stofnana, nefnda og ráðuneyta í okkar stjórnkerfi. Þessi athugasemd Ríkisendurskoðunar varðandi Lyfjaverslun ríkisins er mjög alvarleg í raun og veru eins og menn geta lesið sem blaða í henni. Ég bað hins vegar um orðið í andsvari til þess að lýsa þeirri skoðun minni að ég held að eitt brýnasta verkefni Alþingis þyrfti að vera núna að sem fyrst verði sett lög um hvernig staðið er að því að selja ríkisfyrirtæki. Sú tilviljunarkennda starfsemi eða hvernig á þeim málum hefur verið haldið hefur verið til skammar. Það á auðvitað að búa til eðlilegan farveg vegna þess, eins og ég hef oft sagt úr þessum stól og stundum hefur þótt frétt, að auðvitað verður að vera til leið til þess að einkavæða. Það liggur í augum uppi að það þarf að vera samningur um þá leið milli mikilvægustu aðila þjóðfélagsins m.a. fyrir hönd þess fólks sem vinnur hjá ríkisfyrirtækjum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þær umræður sem hafa farið fram um starfsskýrslu Ríkisendurskoðunar fyrir árið 1992. Þær umræður hafa verið að mínum dómi efnislegar og hófsamlegar og allt gott um þær að segja í flestum atriðum. Í máli nokkurra ræðumanna hefur komið fram að það sé tiltölulega ómótað hvernig skuli haldið á skýrslum af hálfu Alþingis sem Ríkisendurskoðun gerir um einstaka þætti í starfsemi ríkisins og ríkisfjármála og hvernig eigi að fylgja þeim málum eftir. Þessi gagnrýni á nokkurn rétt á sér, einkanlega að því er tekur til liðins tíma, en eins og ég greindi frá í minni framsöguræðu hefur forsætisnefnd ákveðið að skýrslur Ríkisendurskoðunar skuli sendast til þingnefnda, þær sem snerta beint fjármál ríkisins og falla með þeim hætti undir fjárln., séu sendar þangað þar sem fjallað er um tiltekin fagmálefni eins og nefna má t.d. skýrslu um svokallað Hrafnsmál sem hér var til umræðu á síðasta þingi, fari til fagnefnda eftir efni máls hverju sinni en sú skýrsla fór til menntmn. Eftir að nefnd hefur fjallað um skýrslu á það að vera opið að taka slíkar skýrslur til umræðu hér í þingsal eftir því sem tilefni eða ástæða þykir til. Ýmsar skýrslur eru vitaskuld þannig að það er ekki sérstök ástæða til að taka þær til almennrar umræðu af hálfu þingsins enda eru skýrslur það margar að það mundi taka ærinn tíma ef að því væri horfið með allar skýrslur. Ég tel að með þessum hætti sé af hálfu forsætisnefndar mótuð stefna um betri meðferð þessara mála heldur en verið hefur og vænti ég þess að með því sé nokkuð svarað þeirri eðlilegu gagnrýni sem hér hefur komið fram á hvernig þessu hefur verið hagað til þessa. Það kom fram hjá hv. 4. þm. Suðurl. að einstakir þingmenn eða þingnefndir veigri sér við að biðja um skýrslu um tiltekna ríkisstofnun eða tiltekinn þátt ríkisstarfseminnar vegna þess að það sé litið svo á að beiðni feli í sér ásökun um fjármálalegt misferli eða eitthvað sé að í rekstri slíkrar stofnunar. Ég held að við eigum ekki að rækta þess háttar hugarfar og ég get getið þess að í starfi okkar yfirskoðunarmanna ríkisreiknings höfum við tekið upp þá starfshætti sem ekki er endilega skylt samkvæmt því starfi sem okkur er ætlað að taka fyrir tiltekin svið ríkisrekstrarins og kynna okkur þau mál betur en önnur og fara að heimsækja stofnanir. Þetta höfum við gert og ég hef tekið það fram að þær stofnanir séu ekki valdar með það í huga að þar sé einhverja sökudólga að finna eða við teljum að þar sé eitthvað að í rekstri þeirra stofnana sem við heimsækjum heldur er það þáttur í því að við séum færari til þess að fást við okkar starf og auka þekkingu okkar á þeirri starfsemi sem fram fer á þeim sviðum ríkisrekstrarins. Þannig getur verið tilefni til þess að biðja um skýrslu um tiltekna þætti í starfsemi ríkisins þótt í því sé ekki verið að gera því skóna eða láta liggja að því að þar sé eitthvað meiri háttar að. Ég tek því út af fyrir sig undir að það á ekki að vera samhengi á milli beiðni um skýrslu og einhverrar ásökunar í garð þeirra sem athugun beinist að. Það hefur komið fram að ekki sé nægilega greiður gangur á milli Ríkisendurskoðunar annars vegar og Alþingis hins vegar. Ég tel að hinar venjulegu skýrslur Ríkisendurskoðunar eigi og þær berist yfirleitt Alþingi og ég sé ekkert því til fyrirstöðu að þingflokkarnir hafi í sínu herbergi eitt eintak af slíkum skýrslum. Ég vek athygli á því að greinargerðir sem unnar eru af Ríkisendurskoðun og jafnvel unnar af verktökum á vegum Ríkisendurskoðunar eru ekki allar sendar út. Sumpart eru það greinargerðir sem við yfirskoðunarmenn biðjum um í starfi okkar. Ég held að við höfum spurt 193 spurninga um hin afbrigðilegustu atriði í ríkisrekstrinum í starfi okkar á síðasta ári og við fáum greinargerðir sem svarar hverri einustu spurningu. Allar slíkar greinargerðir eru í það mörgum og miklum smáatriðum að ég tel að þær eigi ekki erindi til Alþingis og Alþingi verði að treysta því að þeir menn sem Alþingi kýs sem yfirskoðunarmenn, að fela þeim að fara ofan í slík smáatriði. Sömu sögu er í rauninni að segja um starfsmenn Ríkisendurskoðunar að Alþingi verður að treysta þeim til þess að fara ofan í smáatriðin sem ekki rúmast öll í skýrslum sem sendar eru þinginu. Ég gat þess í minni framsöguræðu að með tilliti til þess að forsætisnefnd hefur ákveðið að einstakar fagskýrslur Ríkisendurskoðunar skuli sendar til þingnefnda og á þeim haldið með þeim hætti sem ég hef lýst þá sé þessi umræða tæpast til þess að fara ofan í slíkar skýrslur heldur voru það tilmæli mín fyrir hönd forsætisnefndar að þessari umræðu yrði haldið nokkurn veginn við það verkefni að ræða þá starfsskýrslu og heildarstarfsemi sem fram fer af hálfu stofnunarinnar og þá einkanlega að því er lýtur að árinu 1992. Ég tel þess vegna að það sé tæpast umræðuefni undir þessum dagskrárlið t.d. að fjalla um einstakar skýrslur sem hér hafa verið nefndar sem á að vera hægt að taka til sérstakrar meðferðar undir öðrum dagskrárlið eða þá sérstökum dagskrárliðum. Ég tel t.d. að þau deilumál sem staðið hafa á milli fjmrn. annars vegar og Ríkisendurskoðunar hins vegar sem ég hef tekið þátt í umræðum um í mörg ár og haldið þar fram tilteknum og afdráttarlausum skoðunum. Ég tel t.d. að þau mál eigi tæpast erindi undir þessum dagskrárlið. Á hinn bóginn er það eðlilegt umræðuefni Alþingis þegar fram verður haldið umræðu um frv. hæstv. ríkisstjórnar um staðfestingu á ríkisreikningnum fyrir árið 1992 og þá kemur til umræðu jafnframt skýrsla yfirskoðunarmanna og Ríkisendurskoðunar varðandi þann ríkisreikning. Undir þann dagskrárlið mundu einnig falla þær athugasemdir sem fram komu hér frá hv. 1. þm. Austurl., t.d. að því er varðar innheimtumál en að innheimtumálum og skattsvikum er verulega vikið í þeirri skýrslu og eðlilegt að þau mál séu tekin til umræðu undir þeim dagskrárlið sem væntanlega verður fram haldið innan skamms. Sömu sögu er í rauninni að segja um það sem hv. þm. fjallaði um sölu ríkisfyrirtækja og þarf ég ekki að orðlengja það annað en í þeirri skýrslu eru gerðar athugasemdir varðandi meðferð að því er lýtur að því sérstaka fyrirtæki sem hv. þm. nefndi. Ég mun því ekki í umræðum um þessa starfsskýrslu fjalla um slík einstök atriði sem að mínum dómi eiga heima undir öðrum dagskrárliðum. Ég vil hins vegar flytja hv. þm. þakkir fyrir þeirra innlegg í þessa umræðu. Ég er þakklátur fyrir þau viðurkenningarorð sem hafa fallið, t.d. frá hv. 2. þm. Austurl. um starf Ríkisendurskoðunar og mikilvægi þess að það starf sé metið af Alþingi og mikilvægi þess jafnframt að traust ríki á störfum Ríkisendurskoðunar. Ég tel að Ríkisendurskoðun hafi auðnast að halda þannig á málum að það traust sé sterkt, hafi raunar fremur farið vaxandi en hið gagnstæða. Ég get ekki hér sagt eitt eða neitt um hvernig samskiptum er háttað milli hv. fjárln. og Ríkisendurskoðunar sem hér hefur verið aðeins dregið inn í umræðuna. Ég læt þess getið að meðan ég sat í þeirri þingnefnd þá lít ég svo á að þau samskipti hafi verið í ágætu lagi og að ekki hafi skort á upplýsingar af hálfu Ríkisendurskoðunar til fjárln. á þeim tíma og að samstarf og stundum samráð er laut að upplýsingaöflun varðandi hin einstöku vandamál sem snertir starf fjárln. hafi þá verið í ágætu lagi. Ég þekki auðvitað ekki hvernig því er háttað nú en ég á ekki von á öðru en ef einhverjir misbrestir séu þar á þá sé það mál sem auðvelt sé að bæta úr. Að þessum orðum mæltum vil ég einungis þakka fyrir þær umræður sem hér hafa farið fram og undirstrika að hlutverk Ríkisendurskoðunar er mikilvægt. Hún er afar mikilvæg eftirlitsstofnun sem hefur það hlutverk að styrkja stöðu Alþingis og veita handhöfum framkvæmdarvaldsins aðhald. Um leið hefur hún orðið til þess að á málum er nú haldið betur en áður hefur verið gert að ýmsu leyti. Það verður því seint of mikil áhersla lögð á að hlutverk þessarar stofnunar er okkur ákaflega mikilvægt.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka forsætisnefnd fyrir að taka þá ákvörðun að senda skýrslu Ríkisendurskoðunar til fagnefnda og þar með talið fjárln. þar sem ég á sæti. En ég held að það þurfi bara að gera miklu, miklu meira. Ég held að það þurfi að ákveða með hvaða hætti skýrslurnar eru teknar fyrir í nefndum. Auðvitað má segja að það sé ákvörðun hverrar nefndar að hún ákveði það sjálf með hvaða hætti hún fjallar um skýrsluna en miðað við reynslu okkar úr fjárln. tel ég að það sé nauðsynlegt að hv. forsætisnefnd sendi okkur hreinlega starfslýsingu með hvaða hætti við skulum taka þessar skýrslur fyrir og síðan með hvaða hætti niðurstöður skýrslanna eru meðhöndlaðar og eftirlit fjárln. eða annarra nefnda þingsins með því hvernig viðkomandi stofnun sem er verið að fjalla um fer með niðurstöður skýrslu Ríkisendurskoðunar. Ég tel að hver sú beiðni sem berst til Ríkisendurskoðunar um úttekt á fjárhagsmálefnum ríkisins eða einstakra ríkisstofnana og skýrslur sem verða til eða yfirlit sem verða til hjá Ríkisendurskoðun í framhaldi af því eigi að berast fjárln. Og ég tel reyndar að það sé alls ekki hægt að neita hv. þingmönnum um þær upplýsingar sem þeir biðja um og liggja fyrir í gögnum hjá Ríkisendurskoðun og snerta beint fjárhagsmálefni ríkisins eða ríkisstofnana. Um samskipti fjárln. og Ríkisendurskoðunar er það að segja að þau eru í dag allt of lítil. Eins og ég sagði áðan þá er það þannig að Ríkisendurskoðun kemur og fer í stuttu máli yfir sínar skýrslur en önnur eru þau nánast ekki nema einstaka þingmenn hafi sent beiðnir til Ríkisendurskoðunar og fengið mjög góð viðbrögð og það er ekki við Ríkisendurskoðun að sakast.

Virðulegi forseti. Ég get sagt frá því að forsætisnefnd hefur ekki tekið neina ákvörðun um það að setja þingnefndum fyrir eða senda þeim starfslýsingu á því hvernig nefndir eigi að vinna að einstökum skýrslum Ríkisendurskoðunar og tel það nú býsna langt gengið ef það væri tekið upp. Á hinn bóginn eru áhyggjur hv. 4. þm. Suðurl. skiljanlegar að því er lýtur að því hvernig eigi að fylgja niðurstöðum í skýrslum Ríkisendurskoðunar eftir þannig að þær nái að virka. Og það er málefni sem forsætisnefnd og t.d. yfirskoðunarmenn og Ríkisendurskoðun sjálf eru mjög að velta fyrir sér. Upplýsingar sem beðið er um eiga að berast og ég tek undir það, ef þær spurningar og beiðnir eru með þeim hætti að það sé viðeigandi, að það sé t.d. ekki spurt um einkahagi eða annað slíkt sem ekki eru birtar opinberar skýrslur um.

Virðulegi forseti. Það hefur greinilega komið fram í þessum umræðum og ekki hvað síst í máli hv. frsm. að sá farvegur sem skýrslur Ríkisendurskoðunar þurfa að hafa í gegnum þingið, gegnum nefndir og inn í þingið þannig að þær ábendingar sem þar koma fram skili sér, er ekki nægilega skilgreindur. Hann hefur ekki verið það og það er auðvitað gott til þess að vita að verið sé að ræða það núna í forsætisnefnd og Ríkisendurskoðun og hjá yfirskoðunarmönnum, en hv. þm. gegnir einnig því embætti. Það er mjög gott til þess að vita að verið sé að reyna að finna einhvern farveg fyrir þetta. Skýrslur um framkvæmd fjárlaga eru auðvitað ræddar í tengslum við ríkisreikning og skýrsla Ríkisendurskoðunar og yfirskoðunarmanna um viðkomandi reikning er þar rædd líka og oft og tíðum teknar þá mjög vel í gegn þær ábendingar, en því miður hefur samt oft verið þannig að þegar verið er að ræða hér ríkisreikning, þá eru mjög fáir þingmenn sem hafa sýnt því áhuga og fylgst með og er leitt til þess að vita. En ég held að það þurfi að finna þessu betri farveg og það eru t.d. ýmsar skýrslur frá síðasta ári sem ég veit ekki til að hafi enn þá verið vísað til þingnefnda. Það þarf einnig að ákveða með hvaða hætti þær ljúka sínum störfum um þá skoðun sem þær framkvæma um skýrsluna, hvort þær vísa því þá til umræðu í þinginu sem ég teldi mjög eðlilegt ef þingnefndirnar komast að þeirri niðurstöðu að þetta sé þörf skýrsla sem þurfi að ræða, virkilega þarfar ábendingar til þingmanna, þá komi þessar skýrslur til umræðu, ekki bara í nefndum heldur einnig í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég tel að fyrra svar mitt við andsvari hv. 4. þm. Suðurl. hafi í rauninni þegar svarað þeim athugasemdum sem hér komu fram. Ég hef getið þess að gert er ráð fyrir því að eftir athugun þingnefnda geti skýrslur komið til umræðu í þinginu ef sérstök ástæða þykir til.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Pálma Jónssyni fyrir þetta svar. En ég vildi þá nota tækifærið til að benda t.d. á eina skýrslu sem ég held að væri mjög nauðsynlegt að kæmi hér til umræðu og það er skýrslan um Landgræðslu ríkisins.

Þar sem ekki er hægt að taka 2. mál á dagskrá vegna fundar í sjútvn. og menn sem þar eru eru á mælendaskrá og geta því ekki tekið þátt í umræðum hér. Gert hafði verið ráð fyrir að 3. dagskrármálið, ef leyft verður, kæmi til umræðu eftir hádegishlé og jafnframt 4. dagskrármálið, en gert er ráð fyrir hádegishléi og að fundurinn hefjist aftur kl. hálftvö. Því verður nú tekið fyrir 5. dagskrármálið.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir þáltill. um eflingu laxeldis á þskj. 516. Auk mín eru flutningsmenn Stefán Guðmundsson, Guðni Ágústsson og Jóhannes Geir Sigurgeirsson. Tillögugreinin er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að gera ráðstafanir til að tryggja stöðu laxeldis og stuðla að eflingu greinarinnar, m.a. með eftirfarandi hætti: 1. Fiskeldi verði tryggt fjármagn til að bæta eldisaðstæður og tryggja betur árangur í eldinu. 2. Fiskeldisstöðvar verði styrktar til kaupa á bóluefni, a.m.k. næstu 2--3 árin. 3. Fiskeldisstöðvum verði heimilað að kaupa ótryggða orku. 4. Tryggt verði að fiskeldisfyrirtæki njóti svipaðra afurðalána og með sambærilegum kjörum og aðrar útflutningsgreinar. 5. Markaðar verði sérstakar leiðir til að auðvelda innflutning erfðaefnis í þeim tilgangi að auka og flýta fyrir kynbótum laxfiska. 6. Mörkuð verði opinber heildarstefna, a.m.k. fram til næstu aldamóta, um málefni fiskeldis. 7. Fjárskuldbindingar vegna stofnkostnaðar hjá þeim fiskeldisstöðvum, sem þegar hafa verið reistar, verði endurskoðaðar og þeim aflétt, a.m.k. tímabundið.`` Fiskeldi er atvinnugrein sem ekki hefur allt of góðan orðstír, hvorki hjá almenningi né stjórnvöldum. Þó má merkja að það hefur orðið ákveðin hugarfarsbreyting enda hafa á undanförnum árum orðið miklar framfarir í fiskeldinu og það fiskeldi sem hér var fyrir fjórum til fimm árum er í rauninni að ýmsu leyti afar frábrugðið því fiskeldi sem nú er. Við höfum oft heyrt að möguleikar séu miklir í fiskeldi og það er sama hvort við lítum á heiminn eða aðeins okkar land, möguleikarnir eru vissulega miklir og m.a. er talið að fram til aldamóta muni verða mikil aukning í eldisframleiðslu í heiminum og hún muni jafnvel þrefaldast til fjórfaldast frá því sem nú er ef tekin eru næstu 20--30 ár. Framleiðsla eldisafurða hér á landi er u.þ.b. 3.000 tonn og framleiðsluverðmæti rétt tæpur milljarður. Það eru að langmestu leyti útflutningstekjur. Í Noregi, þar sem vagga laxeldisins stendur og langmestur hluti framleiðslu eldislax í heiminum fer fram, er framleiðslan um 165--180 þús. tonn á ári. Verðmæti þessar framleiðslu er 50--60 milljarðar ísl. kr. á ári. Ef okkar framleiðsla væri í hlutfalli við framleiðslu Norðmanna, t.d. miðað við höfðatölu, þá værum við að framleiða hér 8--9 þús. tonn af eldisfiski að verðmæti 2,5--3 milljarðar kr. En það eru 3--4% af útflutningsverðmætum sjávarafurða hér á landi. Það er e.t.v. ekki raunhæft að tala um 8--9 þús. tonn en miðað við fulla nýtingu núverandi mannvirkja þá er fyllilega raunhæft að tala um framleiðslu sem næmi um 6 þús. tonnum. Framleiðsluverðmæti þeirrar framleiðslu væri um tæpir 2 milljarðar og það er að langmestu leyti innlendur kostnaður sem er við þá framleiðslu eða um 80--90%. Bein störf við slíka framleiðslu væru um 400, 200 ný störf mundu sem sagt skapast og þá eru ekki talin nein margfeldisáhrif í því og ekki reiknað með að neitt verulegt magn af þessari framleiðsu væri unnið áfram hér á landi. Það kann vel að vera að þetta sé flokkað sem draumórar en ef betur er að gáð þá er þetta fyllilega raunhæft og má í því sambandi nefna kannski fyrst og fremst tvö atriði. Í fyrsta lagi að það er nauðsynlegt að afföll séu ekki óeðlilega mikil. Þar hefur þegar náðst góður árangur og miklar framfarir og má minna á að framleiðsla afurða, útsett seiði sem er í rauninni eðlilegur mælikvarði á þessa hluti, var árið 1992 nærri 90% meiri en árið 1991. Það liggja ekki fyrir tölur enn þá fyrir árið 1993. Í öðru lagi er nauðsynlegt að framleiðsla á einingu eldisrýmis sé sem mest og 1992 voru framleidd hér 27 kg á hvern rúmmetra eldislax en 20 kg á rúmmetra árið áður og þarna hefur árangur batnað um 35%. Þannig er það ljóst að hér eru að eiga sér stað stórstígar framfarir sem vert er að taka eftir og nauðsynlegt að taka með í reikninginn þegar þessi mál eru rædd. Rannsóknaráð ríkisins, sem er nú kannski sú opinbera stofnun sem mest hefur og best sinnt málefnum fiskeldisins, gaf út í desember sl. svokallaða markáætlun fyrir strandeldi þar sem fram kemur m.a. nákvæm markmiðasetning allt fram til ársins 2000. Niðurstaðan í þeirri skýrslu er m.a. að stefna beri að framleiðslu árið 1994 sem nemi 36 kg á rúmmetra, árið 1996 50 kg á rúmmetra og árið 2000 70 kg á rúmmetra. Nú þegar eru dæmi um að framleidd séu 40--50 kg og dæmi eru um ásetning allt upp að 75 kg, þannig að hér er um að ræða fyllilega raunhæf markmið og þau mumu gjörbreyta öllum forsendum fyrir rekstir fiskeldisstöðva. Í áðurnefndir markáætlun Rannsóknaráðs eru sett fram skilyrði sem uppfylla verður áður en hægt er að reikna með að þessi árangur náist. Þessi skilyrði eru einkum: 1. Að rekstrarumhverfi verði viðunandi og sambærilegt því sem er hjá öðrum atvinnugreinum. 2. Að notkun súrefnisíblöndunar í eldisstöðvum verði í góðu lagi. 3. Að eingöngu verði unnið með kynbætta eldisstofna. 4. Að unnið verði að aukinni nýtingu jarðvarma í eldisstöðvum, þ.e. þeim lykilþætti sem í upphafi átti að tryggja okkur forskot í fiskeldi. Hitt er svo auðvitað ekki síður mikilvægt að hér verði áfram eldisstöðvar starfandi enda er í rauninni beinlínis rangt að þær séu látnar standa auðar og ef svo fer þá er fyrst hægt að tala um að þeir mörgu milljarðar sem oft hefur verið minnst á hafi tapast. Þá fyrst hafa þeir tapast ef þessar mörgu eldisstöðvar verða ónýtar og ekki verður hægt að framleiða í þeim fisk í framtíðinni. Þótt ánægjulegar framfarir hafi orðið í fiskeldinu er rekstrarstaða flestra fiskeldisstöðva afar erfið og greinin býr hér á landi að ýmsu leyti við aðstæður sem eru með öllu óviðunandi. Ljóst er að margt er unnt að lagfæra strax ef vilji er fyrir hendi og verði það gert erum við Íslendingar að byggja upp atvinnugrein sem mun skipta afkomu þjóðarinnar miklu í framtíðinni. Hvað viðvíkur tölusettum greinum í þingsályktunartillögunni skal eftirfarandi tekið fram: 1. Nauðsynlegt er að ljúka framkvæmdum í fiskeldisstöðvum þannig að þær geti í senn fullnýtt í rekstri sínum bæði nýjustu þekkingu um eldi og náttúrulegar aðstæður sem þær eiga kost á. Í þessu sambandi hefur einkum verið litið til bættrar vatnsöflunar, aukinnar nýtingar jarðvarma og súrefnisíblöndunar í eldisvatn. Hér á landi er einungis í einni fiskeldisstöð unnt að stjórna eldishita innan kjörhita fyrir eldi á laxi. Í öðrum stöðvum hefur hitastig yfirleitt verið of lágt stærstan hluta ársins og árangurinn því ekki eins góður og hann annars gæti orðið. Það má benda á í þessu sambandi að það hefur margt áunnist og m.a. hefur Rannsóknaráð ríkisins beitt sér fyrir rannsóknum á þessu sviði. Nú hefur verulegur árangur náðst í endurnýtingu varma úr frárennsli í Miklalaxi hf. og endurnýtingu eldisvatns hjá Sveinseyrarlaxi hf. Ef tekst að auka eldishita um 2--4 gráður er ljóst að auka má framleiðslu um a.m.k. 25% á ári og lækka um leið framleiðslukostnað. Þá hefur verið unnið að athyglisverðum tilraunum með súrefnisíblöndun í Íslandslaxi hf. og víðar og vatnsnotkun minnkuð um 25--30%, en slíkt skiptir miklu máli fyrir vatnsöflun fyrirtækjanna og sparar verulega fjármuni vegna minni dælingar. Ekki er ástæða til að ætla annað en að með áframhaldandi rannsóknum og þróunarstarfi megi enn bæta árangurinn verulega, bæði á þeim sviðum sem hér hafa verið nefnd og á öðrum sviðum. Það er því mikilvægt að nægilegt fé sé veitt til rannsókna en ekki síður að fiskeldisstöðvunum sé jafnóðum gert fjárhagslega kleift að nýta þá þekkingu sem aflað er. Eðlilegt er að litið sé á greinina sem þróunarverkefni enn um sinn og hið opinbera veiti til hennar fé þannig að nauðsynlegar framfarir verði og tryggt sé að uppbygging greinarinnar verði til frambúðar. Áætlað er að afföll í eldislaxi hafi verið um 10% af ársframleiðslunni árið 1992 en 15% árið 1991. Þessi bætti árangur stafar fyrst og fremst af betri forvörnum og bættri meðhöndlun á sjúkum fiski, en langstærstan hluta affalla má rekja til sjúkdóma. Árið 1992 er talið að afföll vegna slysa eða bilunar í búnaði hafi hvergi numið meira en 5% og að meðaltali um 3%. Miðað við meðalútflutningsverð á laxi árið 1992 má reikna með að verðmæti afurða, sem töpuðust vegna sjúkdóma, hafi numið um 57 millj. kr. og eru þá ekki talin önnur áhrif sjúkdóma, svo sem minni vöxtur. Þar sem flestar fiskeldisstöðvar eru í rekstrarörðugleikum er nauðsynlegt að stjórnvöld styrki þær tímabundið í baráttunni við sjúkdóma, en ef stöðvarnar fengju ókeypis bóluefni gæti það leitt til lækkunar framleiðslukostnaðar um a.m.k. 4% að meðaltali. Lengi hefur verið rætt um að lækka raforkukostnað fiskeldisstöðva án þess að það hafi komið til framkvæmda. Raforkukostnaður í strandeldisstöðvum er talinn um 10--15% af rekstrarkostnaði og því mikilvægt að á þessum málum sé tekið. Fiskeldisstöðvar eru stórir notendur raforku og notkun þeirra er tiltölulega jöfn árið um kring. Þær eru einnig búnar varaaflsstöðvum og því í stakk búnar til að bregðast við ef straumrof verður af einhverjum orsökum. Fiskeldisstöðvar geta því hæglega nýtt sér ótryggða orku, en þær hafa ekki fengið hana þó að eftir hafi verið leitað. Ef fiskeldisstöðvar fengju keypta ótryggða orku gæti það lækkað orkukostnað þeirra um 60--70%, en það svarar til 8--11% lækkunar rekstrarkostnaðar. Framleiðsluferli í fiskeldi er langt, 2--3 ár. Fjárbinding og þörf fyrir rekstrarfé er því mikil. Eftir mörg erfið ár í rekstri og mikil töp má segja að viðskiptabankarnir hafi lokað á alla rekstrarfyrirgreiðslu, en slíkt jafngildir í raun dauðadómi yfir greininni og háir allri framþróun í henni. Þetta er í raun óskiljanleg ákvörðun og óeðlilegt að bankarnir loki á heila grein því að eðlilegt er að bankarnir meti hvert fyrirtæki fyrir sig. Til að tryggja eldisstöðvunum rekstrarfjármagn hefur Ríkisábyrgðasjóður ábyrgst afurðalán til eldisstöðva en sú fyrirgreiðsla er með öllu óviðunandi og ófullnægjandi eins og hún hefur verið framkvæmd. Til þess að fá þessi afurðalán hafa stöðvarnar þurft að tryggja allan fiskinn og þótt sjálfsábyrgð hafi verið 50% sem að mestu leyti gerir trygginguna marklausa hafa iðgjöld numið 5% af tryggingarverðmæti. Vextir af afurðalánum nema 10--13% og lántökukostnaður um 3%. Stöð, sem á t.d. fisk sem metinn er á 80 millj. kr., verður því að greiða 4 millj. kr. í tryggingar til að fá afurðalán. Ef lánið nemur 20 millj. kr. er kostnaður við tryggingar því 20% af lánsfjárhæðinni auk 13--16% í vexti og kostnað. Heildarkostnaður stöðvarinnar er þannig 33--36% sem enginn löglegur atvinnurekstur í landinu fær staðið undir. Þetta er auðvitað algerlega óviðunandi og getur ekki gengið enda er þarna í rauninni bara verið að gera það sem kallað er að lengja í snörunni, þetta leysir engann vanda. Á ráðstefnu sem haldin var um fiskeldi á Akureyri í mars 1993 lýsti landbrh. því yfir að stefnumörkunar í fiskeldi væri að vænta fyrir páska árið 1993 en sú stefnumótun hefur ekki litið dagsins ljós. En það er auðvitað ein forsenda þess að fjármunir og vinna sem lögð eru í fiskeldi nýtist vel og árangur náist að hér sé ákveðin og skýr stefna stjórnvalda í málefnum greinarinnar og ég vænti þess vissulega að ráðherra muni nú taka á sig rögg og koma fram með þá stefnu sem allra fyrst. Á síðasta þingi flutti ég þáltill. svipaðs efnis sem því miður varð aldrei útrædd. Ég man sérstaklega í þeim umræðum sem þá fóru fram um málið að ég lét þau orð falla að ég treysti hæstv. ríkisstjórn til að taka röggsamlega á málinu. Í þeim umræðum sagði þáv. hv. þm. og núv. hæstv. umhvrh., Össur Skarphéðinsson, að hann treysti ríkisstjórninni alls ekki til að taka á þessu máli jafnvel þó málið væri vissulega brýnt. Nú hafa mál breyst. Málið er reyndar áfram álíka brýnt ef ekki brýnna en það var og möguleikarnir eru skýrari og betri en þeir voru þá. Það sem hefur breyst er að hv. þm. er orðinn hæstv. ráðherra og situr í ríkisstjórninni. Ég treysti því að hann muni nú beita sér fyrir þessu máli í ríkisstjórninni vegna þess að þetta mál þolir enga bið, það verður að taka á því strax annars verður það of seint. Ég vísa þessu máli hér með til síðari umræðu og hv. landbn.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. flm. fyrir að endurflytja hér þessa tillögu. Hún er mjög þörf og ég verð að segja að mér finnst hún vera mjög vel unnin. Það er mjög vel gerð grein fyrir öllum þeim liðum sem hér eru taldir upp sem Alþingi þurfi að álykta og ríkisstjórnin að vinna að. Ég vil sérstaklega nefna hér tvennt sem við lestur þessarar tillögu höfðaði til mín, þ.e. í 6. liðnum þar sem talað er um að það sé engin heildarstefnumótun til um íslenskt fiskeldi. Við kvennalistakonur höfum ítrekað gagnrýnt það úr þessum ræðustól hversu lítið er gert af því að setja sér heildarstefnumörkun í málum og ekki hvað síst svo stóru máli eins og hér er verið að ræða um. Það er mjög lítið gert af því að setja sér stefnumörkun og vinna síðan eftir þeirri stefnumótun. Það á ekki hvað síst við um fiskeldið því á árum áður var rokið af stað til að bæta úr atvinnuástandi í landbúnaðinum með því að koma sem víðast upp fiskeldi. Vel að merkja þá voru það að miklu leyti ekki ríkisrekin fyrirtæki heldur var þetta einstaklingsframtak sem farið var út í og vissulega mjög virðingarvert þar sem menn reyndu að koma þessu á fót. En ég held, eins og reyndar hefur oft verið rætt, að þar hafi oft verið farið af stað af meira kappi en forsjá og þess gjalda menn nú. En það er einmitt vegna þess, eins og ég sagði í upphafi, að það vantar stefnumörkun í þessum málum og ekki seinna vænna en sú stefnumörkun fari að koma fram. Það er nauðsynlegt að sú þekking sem hefur áunnist og reynsla glatist ekki heldur nýtist okkur í framtíðinni því ég er alveg sannfærð um að þó svo illa hafi tekist til sem við þekkjum á margan hátt þá er þetta atvinnugrein sem á framtíð fyrir sér. Þá er ég ekki bara að tala um laxeldi heldur fiskeldi almennt. Sú þróun sem er að verða í heiminum mun kalla á það að fiskeldi verði framtíðaratvinnugrein í stórum stíl. Í öðru lagi vil ég nefna það sem talað er um í þriðja liðnum að það að lækka raforkukostnað fiskeldisstöðva hafi ekki komið til framkvæmda enn að neinu ráði. Raforkukostnaður í fiskeldisstöðvum og strandeldisstöðvum er mjög stór hluti af rekstrarkostnaðinum. Sú sem hér stendur hefur mjög gagnrýnt það hvernig staðið er að raforkusölu í landinu. Fiskeldisstöðvar geta ekki nýtt sér ótrygga orku þó þær hafi verið að leita eftir því og gæti það þó lækkað umtalsvert þeirra rekstrarkostnað sem er mikil þörf á að gera. Og það er alveg merkilegt til þess að vita í raun og veru að enn skuli sú staða vera uppi að við látum þetta rafmagn okkar, þessa vistvænu orku, renna ónýtta án þess að nýta hana til þess sem við gætum gert okkur til hagsbóta. Þó ekki kæmust í framkvæmd nema þessi tvö atriði af þáltill. þá teldi ég það mjög til bóta. Bæði að sett væri einhver stefnumörkun um þessi mál og menn viðurkenndu að þetta er framtíðaratvinnugrein og einnig að þær stöðvar sem enn eru að vinna að þessum framkvæmdum geti lækkað sinn kostnað, m.a. með lækkun raforkuverðs. Að öðru leyti þakka ég hv. flm., fyrir tillöguna. Hann hefur gert mjög vel grein fyrir þeim hugmyndum sem hann hefur um það hvernig hægt sé að efla fiskeldi. Ég vona svo sannarlega að tillaga hans fái góðan framgang í gegnum nefndir og í gegnum þingið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 6. þm. Vestf. fyrir hans jákvæðu orð um þessa tillögu. Í sjálfu sér get ég tekið undir allt það sem hann sagði og ætla ekki að ræða það neitt sérstaklega. En ég vil samt ítreka það sem sagt var hér áðan og hv. þm. kom inn á að fiskeldi á framtíð fyrir sér. Og þó tillagan fjalli eingöngu um laxeldi þá mun hún samt sem áður hafa líka áhrif á annað fiskeldi sem er í landinu. Við höfum nú þegar talsvert bleikjueldi og við erum að vinna að mjög athyglisverðum rannsóknum á lúðueldi norður í Eyjafirði og víðar um land reyndar. Það er unnið að tilraunaeldi á hlýsjávartegundum norður á Sauðárkróki og það eru ákveðin rannsóknaverkefni í gangi með aðrar tegundir suður á Reykjanesi og þannig mætti áfram telja. Við erum því fyrst og fremst að tala um fiskeldið. Ástæðan fyrir því að þessi þáltill. fjallar eingöngu um laxeldið er fyrst og fremst sú að það fiskeldi sem er í landinu núna er að langmestu leyti laxeldi og það verður einhvers staðar að byrja. Það verður alltaf að byrja. Þrátt fyrir bættan og miklu betri árangur núna í laxeldi en nokkurn tímann hefur verið í landinu og ágætar horfur, eins og fram kemur í skýrslum Rannsóknaráðs ríkisins, þá gæti farið svo ef greininni verður ekki sinnt að hún lognast út af og þá verður heldur ekki byggt á þeirri reynslu því að hún mun á örskömmum tíma hverfa úr landinu. Fiskeldismenn munu snúa sér að öðrum verkefnum og við verðum að byrja upp á nýtt. Það er alveg sama hvort við tölum um lúðueldi eða hlýsjávartegundir eða skeldýr eða hvað við tölum um það verður alltaf að byrja. Ef berjumst því ekki fyrir því að koma þessari grein almennilega á rekspöl þá munum við bara þurfa að greiða byrjunarkostnaðinn aftur seinna. Ég minni á að þegar Norðmenn eru að framleiða eldislax fyrir verðmæti sem nemur 50--60 milljörðum íslenskra króna gerðist það ekki á einni nóttu. Það tók 20 ár að þróa laxeldið í Noregi þangað til að það sprakk út og varð að þeim stóra atvinnuvegi sem það er núna. Hér á landi erum við reyndar búin að vinna í þessu í 10 ár má segja en sl. tvö ár sérstaklega hefur komið í ljós að þekkingin er til staðar, árangurinn batnar og allar þær rannsóknir og athuganir sem gerðar hafa verið undanfarin ár benda á að það er raunhæft að reikna með að fiskeldi geti orðið arðbær atvinnugrein hér á landi. Annars þakka ég hv. þm. Jónu Valgerði fyrir hennar mál og geri ráð fyrir að við getum barist saman í þessum málum í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Aðdragandi þessa frv. og tilurð þess hefur verið langur og um margt sérkennilegur og einstakur. Ástæðan fyrir því að þetta frv. er flutt er að með dómi Hæstaréttar hinn 20. jan. sl. var kveðið svo á að innflutningur Hagkaups hf. á skinku frá sl. sumri hafi verið heimill þrátt fyrir ákvæði búvörulaga. Þar með var hrundið undirréttardómi frá því í haust. Þessi dómur, eins og margsinnis hefur komið fram, leysti ekki úr þeirri réttaróvissu sem hér hafði verið varðandi búvörulögin. Þvert á móti skapaði dómurinn nýja og kannski enn meiri réttaróvissu í stað þeirrar sem fyrir var eins og ég mun koma nánar að síðar. Ég tel óhjákvæmilegt, hæstv. forseti, þar sem ég ber ábyrgð á þessum málaflokki, innflutningi og útflutningi á landbúnaðarvörum, að gera í upphafi máls míns stuttlega grein fyrir þeim rökum sem ég hafði fyrir því að 52. gr. búvörulaganna héldi varðandi innflutningsmálin. Ég veit ekki hvort ég má kannski skjóta því hér inn að það má segja að okkur hafi verið nokkur vandi á höndum þegar við fórum að velta því fyrir okkur hvernig ætti að gera það enn skýrar en gert er í lögunum að það skuli standa sem hér er í lögunum, með leyfi hæstv. forseta: ,,Innflutningur landbúnaðarvara skal því aðeins leyfður að Framleiðsluráð staðfesti að innlend framleiðsla fullnægi ekki neysluþörfinni.`` Ég hafði orð á því við eitt þjóðkunnugt skáld hvernig mætti orða þessa hugsun skýrari en gert væri í lagatextanum. Hann tók sér einn sólarhring til umhugsunar en sagði mér á eftir að hann fyndi engin orð í íslenskri tungu sem gætu orðað þessa hugsun skýrar. Á þeim tíma datt mér því í hug hvort kannski væri ekki rétt að í stað þess að flytja það frv. sem ég flyt hér þá væri 1. gr. frv. svohljóðandi: Við 52. gr. bætist ný málsgrein svohljóðandi: Þau orð sem standa í 1. og 2. mgr. skulu skilin eins og þau standa. En sú varð ekki niðurstaðan og af þeim sökum er það frv. flutt sem ég geri hér grein fyrir. Þegar ég fór að velta því fyrir mér hvaða rök ég ætti að færa fyrir því því til skýringar að ég hafði haldið að þessi orð stæðust fyrir dómstólum komst ég að þeirri niðurstöðu að ég gæti ekki flutt þann rökstuðning betur en með því að flytja hér sératkvæði minni hluta Hæstaréttar sem skýrir í öllum megindráttum hvers vegna ég komst að þeirri niðurstöðu á sl. sumri að innflutningur á skinku Hagkaups hf. væri óheimill. En sératkvæði hæstaréttardómaranna Gunnars M. Magnússonar, Haralds Henryssonar og Péturs Kr. Hafsteins segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þegar áfrýjandi sótti um heimild til innflutnings á soðinni svínaskinku og soðnum hamborgarhrygg 31. ágúst og 2. sept. 1993 voru í gildi lög nr. 88/1992 um innflutning. Samkvæmt 1. gr. þeirra skyldi innflutningur á vöru og þjónustu til landsins vera óheftur nema annað væri sérstaklega tekið fram í lögum eða milliríkjasamningum sem Ísland er aðili að. Með lögum um gjaldeyrismál, nr. 87/1992, sem sett voru samtímis fyrrnefndum lögum, voru numin úr gildi lög nr. 63/1979, um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála. Með reglugerð nr. 415/1992, um innflutning og innflutningsleyfi, féll úr gildi auglýsing nr. 313/1990, um innflutnings- og gjaldeyrisleyfi, sem gefin hafði verið út með stoð í lögum nr. 63/1979, sbr. IV. kafla reglugerðar nr. 312/1990, um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála. Í þessari auglýsingu og fyrri reglugerðum um sama efni, sem fyrir gildistöku laganna nr. 63/1979 höfðu verið settar á grundvelli laga nr. 30/1960, um skipan innflutnings- og gjaldeyrismála o.fl., voru ákvæði þess efnis að innflutningur annarra vara en þar voru greindar væri óheftur eða frjáls. Á þessum tíma voru og í gildi lög nr. 46/1985, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum, sbr. lög nr. 5/1992 og lög nr. 112/1992. Samkvæmt 55. gr. laganna, upphaflega 41. gr., sbr. nú 52. gr. laga nr. 99/1993 um sama efni, skyldi leita álits og tillagna Framleiðsluráðs landbúnaðarins áður en ákvarðanir væru teknar um inn- og útflutning landbúnaðarvara. Jafnframt var sagt að innflutningur landbúnaðarvara skyldi því aðeins leyfður að Framleiðsluráð landbúnaðarins staðfesti að innlend framleiðsla fullnægði ekki neysluþörfinni. Með innflutningslögunum frá 1992 var ekki hróflað við ákvæðum þessara laga. Af hálfu áfrýjanda er því haldið fram að skýring þessarar lagagreinar hljóti að ráðast af greinargerð með henni í frumvarpi að lögunum þannig að merking hennar sé í reynd önnur og mun þrengri en orð hennar segja til um. Á þetta verður ekki fallist. Samkvæmt lögskýringarreglum víkur greinargerðin að því leyti sem hún samrýmist ekki skýru og afdráttarlausu orðalagi lagagreinarinnar og ótvíræðum vilja löggjafans. Af greinargerð með frv. til laga um innflutning nr. 88/1992 og meðferð þess á Alþingi verður örugglega ráðið að vilji löggjafans hefur ekki staðið til þess, að innflutningur landbúnaðarvara yrði svo að segja óheftur nema af heilbrigðisástæðum. Um það ber ekki síst glöggt vitni framsöguræða viðskiptaráðherra á Alþingi, 10. sept. 1992, sbr. og yfirlýsingu efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis, 13. sept. 1993, þar sem fram kemur sá skilningur að með lögum nr. 88/1992 hafi ,,engar efnislegar breytingar orðið á heimildum til innflutnings á búvörum``. Samkvæmt þessu eru engin efnisrök fyrir því að svo verði litið á að gildi áðurnefnds ákvæðis búvörulaga frá 1985 um atbeina Framleiðsluráðs landbúnaðarins og neysluþörf innan lands hafi á þeim tíma er hér skiptir máli einskorðast við ákvæði laga um skorður við innflutningi af heilbrigðisástæðum.`` Ég vil aðeins skjóta því inn hér frá eigin brjósti að ég kom mjög að því á sínum tíma í landbn. að fjalla um búvörulögin þegar þau voru sett á árinu 1985 og ég minnist þess ekki að í eitt einasta skipti hafi sú hugsun komið fram að verið væri að fjalla um innflutning á landbúnaðarvörum af heilbrigðisástæðum. Dómurinn heldur svo áfram, með leyfi hæstv. forseta: ,,Innflutningur landbúnaðarvara sætti því í september 1993 þeim reglum sem fram komu í lögunum enda varð ekki annað ráðið af öðrum lögum eða milliríkjasamningum, sbr. 1. gr. laga nr. 88/1992. Ákvæði samnings um hið Evrópska efnahagssvæði um frjáls viðskipti með vöru og þjónustu sem ekki hafði öðlast gildi á þessum tíma getur ekki skipt máli við þessa lagatúlkun. Eigi verður talið að Framleiðsluráði landbúnaðarins hafi verið fengið ákvörðunarvald með fyrrgreindri 41. gr. búvörulaga. Því er einungis ætlað að staðfesta á grundvelli tiltækra upplýsinga hvort neysluþörf verði fullnægt með innlendri framleiðslu eða ekki. Ákvörðun um þá skipan hefur löggjafinn tekið. Þeir sem telja ályktanir ráðsins í þessu efni fara í bága við hagsmuni sína geta brugðist við með þeim úrræðum sem almenningi eru tryggð gagnvart stjórnvöldum samkvæmt reglum stjórnsýsluréttar. Verður því ekki fallist á að í þessu lagaákvæði felist óheimilt framsal valds til Framleiðsluráðs landbúnaðarins. Samkvæmt framansögðu ber að staðfesta niðurstöðu hins áfrýjaða dóms. Rétt þykir að hvor aðila beri sinn kostnað málsins fyrir Hæstarétti. Í málinu voru lagðar fram af hálfu áfrýjanda lögfræðilegar álitsgerðir og blaðaúrklippur með fréttum og greinum þar sem fjallað er um þau álitaefni sem um er deilt. Framlagning slíkra gagna í dómsmáli er andstæð grundvallarreglum réttarfars um málatilbúnað og ber að átelja hana.`` Svo mörg voru þau orð. Ég vil bæta því við að með þessum ummælum mínum er ég ekki að draga neitt úr því að okkur Íslendingum ber að hlíta dómi Hæstaréttar og skiptir í því efni ekki máli hvort okkur þykir hann réttlátur eða ranglátur fremur en þeir sem kváðu upp dóminn eða eru ánægðir með niðurstöðu hans geta komist hjá því að viðurkenna að meðal lögmanna og fræðimanna í lögfræði vekur ævinlega athygli þegar fjölskipaður dómur er í Hæstarétti. Það er nánast regla ef veltur á einu atkvæði um niðurstöðuna að slíkur dómur er tekinn til mjög rækilegrar efnislegrar athugunar af fræðimönnum og lögmönnum. Enda má færa fyrir því gild rök að undir slíkum kringumstæðum sé engan veginn einhlítt hver niðurstaðan verði. Það hlýtur að sjálfsögðu að vera nokkur tilviljun þegar svo naumt er á munum um hvað æðsti réttur landsins telur vera hinn eina og sanna sannleik í þessum efnum. En einmitt út af því að okkur ber að hlíta lögum og taka þau alvarlega hljótum við að velta því fyrir okkur hvaða áhrif þessi dómur hafi á búvörulögin og framkvæmd þeirra. Nú liggur það algerlega ljóst fyrir að þegar við hinn 21. des. sl. samþykktum lög um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, þegar 72. gr. var bætt inn í búvörulögin, þá ríkti það réttarástand í landinu að undirréttur skipaður þrem dómendum hafði komist að þeirri niðurstöðu að búvörulögin héldu varðandi innflutning. Á þeim grundvelli og á þeim forsendum voru lögin 21. des. samþykkt. Af hálfu dómsmrn. og ég hygg líka í landbn. var reynt að hafa orðalag með þeim hætti að óyggjandi væri hvernig svo sem dómsniðurstaðan yrði í sambandi við Hagkaupsmálið. Það kom hins vegar í ljós eftir að dómur hafði verið kveðinn upp að lögmenn töluðu þar tveim röddum. Sumir töldu að með þessum dómi væru forsendum lagabreytingarinnar 21. des. sl. hrundið þó svo að dómur Hæstaréttar hafi ekki fjallað um það álitaefni. Það var af þeim ástæðum sem málið var tekið fyrir í ríkisstjórn þegar daginn eftir. Þar var samþykkt að hér á Alþingi skyldi lagt fram frv. sem fæli það í sér að sama réttarástand skapaðist og lögunum frá 21. des. var ætlað að tryggja. Ég vil raunar taka það fram að ég er þeirrar skoðunar að þau lög standi eins og þau eru en ég tel að þeirri réttaróvissu sem er í landinu verði að eyða. Það gengur ekki að menn séu í vafa um það hvað séu lög í landinu. Það var af þeim sökum sem við höfðum gert okkur vonir um það í ríkisstjórninni að frágangi slíks frv. yrði unnt að ljúka þá þegar. Það komu upp ákveðin álitamál, m.a. í sambandi við verðjöfnunargjöld, sem óhjákvæmilegt var að leysa innan ríkisstjórnarinnar. Ég vil af því tilefni taka skýrt fram að það er mín skoðun að þá löggjöf sem nú er verið að efna til með þessu frv. verði að vanda sérstaklega. Það er óhjákvæmilegt að landbn. taki þau ákvæði sem við erum að fjalla um til rækilegrar athugunar og fái um það skoðun lögmanna hvort nokkur vafi geti leikið á því að lögin í heild sinni, breytingin sem samþykkt var 21. des. og það frv. sem ég er hér að fjalla um, að allt þetta þrennt sé orðað með þeim hætti að vilji Alþingis komi skýrt fram og ekki verði hægt að draga hann í efa. Það er alveg óhjákvæmilegt. Það er óþolandi fyrir Alþingi að fá lögin öðru sinni í höfuðið vegna þess að ekki hafi verið nægilega vel að þeim staðið. Ég vil að þessi skoðun mín sé alveg afdráttarlaus. Ég vil líka minna á að þegar ég mælti fyrir frv. í desember þá tók ég það sérstaklega fram einmitt það atriði að það væri mín skoðun að búvörulögin stæðu. Frv. var flutt á þeim forsendum. Það kom líka fram í máli mínu að réttur landbrn. til álagningar verðjöfnunargjalda væri afdráttarlaus sem er nauðsynlegt að fram komi líka vegna þess að frá ummælum mínum var ekki rétt skýrt í nál. minni hluta landbn. sem lagt var fram í sambandi við þau lög. Eins og hv. þm. sjá af frv. þessu er nú tekinn upp sá háttur að birta sérstakan viðauka um vörur þær sem háðar séu innflutningsleyfi landbrh. Auðvitað má um það deila hvort rétt sé að hafa þann hátt á eða annan. Það er ljóst að með því að hafa þennan hátt á geta engin eftirmál risið. En ég held að það sé líka alveg nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir að með þessu frv. er ekki meiningin að breyta þeirri framkvæmd sem verið hefur á búvörulögunum. Við erum ekki að tala um það, þó hér sé verið að tala um bannlista, að fjölga þeim vörutegundum sem bannað er að flytja til landsins. Slík ályktun af þessu frv. væri útúrsnúningur. Það er heldur ekki verið að tala um það af hálfu landbrn., þó við segjum að við viljum hafa vald á innflutningi landbúnaðarvara, að við séum með þessu frv. og í kjölfar þess að efna til hækkunar á landbúnaðarvörum sem innfluttar eru. Það er ekki. Á hinn bóginn höfum við lagt á það áherslu í landbrn. að við viljum fella niður aðflutningsgjöld, skatta og tolla af vörum sem eru til landbúnaðarframleiðslu hér á landi. Er ég þá sérstaklega að tala um garðyrkjuna í þessu sambandi. Það hefur líka verið efst á blaði hjá mér að fella niður skatta á kjarnfóðri vegna hvíta kjötsins og mun sú framkvæmd ganga í gildi endanlega um næstu áramót en að hálfu leyti á þessu ári. Má segja að barátta mín fyrir því sé þess vegna að skila sér. Þetta tvennt er sem sagt ljóst: Við erum ekki að fjölga vörum á bannlista. Við erum heldur ekki að gefa eftir. Við erum ekki að efna til hækkunar á landbúnaðarvörum. Það erum við ekki að gera. En með þessu frv. er það líka staðfest að það er vilji ríkisstjórnarinnar að fara gætilega að þeim samningum sem við stöndum nú frammi fyrir í sambandi við frjálsari viðskiptahætti með landbúnaðarvörur. Ég vil í því sambandi leggja sérstaka áherslu á að það er ekki einungis í landbúnaðarvörunum sem við í ríkisstjórninni höfum áhyggjur af niðurgreiðslum erlendis, t.d. á blómum og garðávöxtum, svo er einnig um skipasmíðaiðnaðinn. Það er óhjákvæmilegt í lokin á þessari ræðu að láta í ljósi von um það að hv. þm. telji að sú niðurstaða sem hér er fengin sé tryggileg og nægileg. Við erum að tala um það að GATT-samningar gangi í gildi um næstu áramót, kannski á miðju næsta ári. Undirbúningur þeirrar löggjafar er auðvitað hafinn. Við erum þess vegna ekki með þessum lögum að skapa ástand sem eigi að vara til langs tíma heldur erum við að tala um skamman tíma. Ég er að tala um að ég telji að þessi lagaákvæði að þeim forsendum gefnum sem ég sagði hér áðan séu fullnægjandi. Nú er nauðsynlegt að okkur gefist tóm til þess að fara að ræða ýmsa aðra þætti í landbúnaðarmálunum, komast að öðrum hlutum sem varða bændur miklu og eru nauðsynlegir til að við getum réttilega brugðist við þeirri reynslu sem við höfum af búvörusamningunum eins og þeir liggja fyrir, bæði varðandi sauðfé og síðar mjólkurframleiðslu. Og við getum reynt að fara að gera okkur grein fyrir því hvernig við teljum að framhaldið eigi að vera eftir að búvörusamningarnir ganga úr gildi. Það eru slíkar áleitnar spurningar um gildi kvótans, hvort við eigum að breyta forsendum hans, hvort við verðum kannski alveg að fella hann niður á einhverju vissu árabili, og þá er ég að tala um kjötkvótann, og aðlögun landbúnaðarins í heild sinni að þeim breyttu aðstæðum og forsendum sem eru á markaðnum. Þetta eru mikil viðfangsefni og þau kalla á athygli og lausnir. Hæstv. forseti. Ég legg til að þessu frv. verði vísað til landbn. og tekið til 2. umr. eins og ég ítreka það sem ég sagði í upphafi ræðu minnar og þarf raunar ekki að biðja um. Það er nauðsynlegt að þingið gangi úr skugga um að þau lagaákvæði sem hér er efnt til séu fullnægjandi og ekki leiki vafi á hver verði framkvæmd búvörulaganna.

Virðulegur forseti. Við höfum hlustað á framsögu hæstv. landbrh. fyrir því frv. sem við höfum beðið eftir í tíu daga. Það vakti athygli að hæstv. ráðherra forðaðist eins og heitan eldinn að ræða um frv. sem slíkt og gaf til kynna að nú yrði landbn. að fara vel ofan í málið. Ég gat ekki skilið ráðherrann öðruvísi en svo að hann mundi ekki gráta það að landbn. kæmist að annarri niðurstöðu en ríkisstjórnin gerði og leggur hér fram í frumvarpsformi. Landbúnaðurinn er að ganga í gegnum mikið breytingaskeið á þessum árum og hefur sýnt það að hann er tilbúinn til að takast á við það. Hann hefur gert það m.a. með að semja um og framkvæma verulegar verðlækkanir á búvörum. Það kom m.a. fram í ræðu hæstv. forsrh. í svari við fsp. á mánudaginn var að á meðan almennt verðlag var að hækka um sem hann taldi 6--9% þá hafði verðlag á innlendri matvöru lækkað um 1%. Það þýðir á almennu máli að það hefur orðið veruleg lækkun á íslenskum búvörum. Þetta sjá þeir sem ferðast til nálægra landa og bera saman verðlag þar í dag við það sem var fyrir nokkrum árum. Á meðan landbúnaðurinn stendur í þessari baráttu sinni, m.a. til að takast á við breytt starfsskilyrði, þá búum við við það ástand að hér situr ríkisstjórn sem er ófær, ég endurtek, ófær um að taka á þessum málaflokki og aðstoða þessa atvinnugrein við þá aðlögun sína. Við höfum orðið vitni að því hvað eftir annað í þessu máli að Alþingi hefur staðið frammi fyrir því að binda í lög pólitísk hrossakaup ráðherra Alþfl. og Sjálfstfl. um landbúnaðarmál í lagatexta sem er illskiljanlegur og það er ekki von að dómstólar geti unnið eftir lögum frá Alþingi þegar þannig er unnið. Lögfræðingar sem hafa komið til okkar í landbn. og eru þaulkunnugir þessum málum segja: Það er enginn vandi að búa til skýran lagatexta sem tekur af öll tvímæli ef þeir sem eiga að búa til lagatextann vita hvað á að gera, ef framkvæmdarvaldið veit og getur komið frá sér hvað það ætlast til að Alþingi samþykki. En það hefur ekki gerst í þessu máli heldur var fyrir jólin samþykktur lagatexti sem hver gat túlkað sem hann vildi. Þetta er öldungis óviðunandi fyrir atvinnugrein sem er að berjast fyrir tilveru sinni í breyttum aðstæðum að búa við ríkisstjórn eins og hér er. Og til þess að kóróna þetta allt saman þá erum við komin með lagafrv. þar sem ekki á að lögfesta málamiðlun heldur á að setja ósamkomulagið í lög. Við eigum að lögfesta ósamkomulag stjórnarflokkanna með þeim viðauka sem hér er lagt til að verði settur við búvörulögin. Ég vil einnig vekja athygli á því að í grundvallaratriðum með þessari breytingu er ekki verið að færa landbrh. vald, það er verið að taka af honum valdið til að setja reglugerðir varðandi þetta atriði. Menn geta deilt um það hvort allt falli þarna undir þessa upptalningu en í grundvallaratriðum er hluturinn þannig. Hver fer með tollskrá? Er það landbrh.? Hver getur breytt síðustu tveim númerum í tollskrá? Er það landbrh.? Nei, það er fjmrh. Í öðru lagi er það svo að varðandi GATT-samningana þá er búið að setja forræði þess í nefnd fjögurra eða fimm ráðuneyta. Okkur var sagt fyrir jólin að það væri orðið samkomulag um það milli stjórnarflokkanna að það væri landbrh. sem færi með forræði varðandi innflutning búvara. Hæstv. umhvrh. sagði í umræðunni í síðustu viku að e.t.v. væri að skapast fyrir því hefð, sú venja, að landbrh. færi með þetta forræði og það mundi e.t.v. ganga eftir þegar kæmi að GATT. 

Það er úrskurður forsrh.

Það er úrskurður forsrh., grípur hæstv. landbrh. inn í. En hvað skyldi síðan hæstv. viðskrh. segja í sömu frétt? Með leyfi hæstv. forseta, þá segir viðskrh.: ,,Þegar GATT-samkomulagið gengur í gildi verður bannað að banna og þá verður ekkert leyfisveitingarvald til lengur. Þá fellur það úr gildi að landbrn. geti leyft eða bannað innflutning. GATT er um það að menn geti lagt á tolla til þess að jafna upp misgengi og samkvæmt tollalögum eru þeir ákvarðaðir í fjmrn.`` --- Hvað segir þetta? Það er og verður ekkert hlé á þessari deilu. Hæstv. landbrh. fær ekkert hlé til þess að sinna öðrum málefnum landbúnaðarins. Deilan heldur áfram af fullum krafti, það er einfaldlega ekkert samkomulag milli stjórnarflokkanna. Það verður áfram sú staða sem verið hefur það sem af er þessu kjörtímabili að hæstv. landbrh. hefur ekki tekist að ná samstöðu um nokkurt einasta mál innan ríkisstjórnarinnar nema í pólitískum hrossakaupum að undangengnum miklum og löngum deilum. Það er öldungis óviðunandi niðurstaða. ( Gripið fram í: Það þarf að fá þig í ríkisstjórnina.) Ráðherra sem nær ekki samstöðu um nokkurt einasta mál sem þarf að flytja innan sinnar ríkisstjórnar er ekki til neins. Hann kemur engum málum fram sem horfa til heilla fyrir þá atvinnugrein sem honum hefur verið trúað fyrir. Hæstv. landbrh. hélt áfram í lok sinnar ræðu hér áðan að tala um það að e.t.v. þyrfti að endurskoða búvörusamninginn. Hæstv. ráðherra er búinn að tala um það í tvö ár. En hvar eru efndirnar? Hvar eru framkvæmdirnar? Hvað er verið að vinna í málinu? Ekki neitt. Það er ekkert verið að vinna í málinu vegna þess að öll orka ríkisstjórnarinnar varðandi landbúnaðarmál hefur farið í innbyrðis deilur. Virðulegur forseti. Við tveir þingmenn Framsfl., ég ásamt 5. þm. Suðurl., lögðum hér fram frv. í síðustu viku sem við teljum að geti höggvið á þennan hnút. Nú tel ég víst að umræðan um þessi mál muni mjög fara fram undir þessum lið sem hér er nú í gangi og ég reikna því með ef annað kemur ekki fram eða vilji til annars að leggja til þegar að því kemur hér á eftir að frv. okkar verði vísað beint til landbn. og við getum hafið umfjöllun um þessi mál samhliða þar. En þar leggjum við til að farið verði með þessi mál á þann hátt að Alþingi ákvarði hvaða ráðherra hefur forræðið og það fari síðan eftir almennum stjórnskipunarvenjum. Það verði viðkomandi ráðherra sem fari þá með málið en reglugerðirnar séu ekki settar inn í lagatexta eins og verið er að leggja til hér. En hvers vegna er þetta ekki gert? Hvers vegna er ekki farið eftir almennum og venjulegum stjórnskipunarvenjum hvað þetta snertir? Það er vegna þess, eins og ég nefndi áðan, að það er ekki samkomulag um það. Það er ekkert traust og enginn trúnaður milli ráðherra og stjórnarflokka í þessari ríkisstjórn og þá vil ég koma að einu atriði sem kannski hefur farið nokkuð lágt í umræðunni. Það hefur alltaf verið rætt um að deilan stæði á milli Alþfl. og Sjálfstfl., á milli utanrrh. og landbrh. En ætli það sé ekki þannig ef grannt er skoðað að það er ekkert síður fjmrh. sem hefur staðið í vegi fyrir því að um þessi mál gæti orðið samkomulag. Virðulegur forseti. Hvers vegna leggjum við það til að með þessi mál sé farið á þann hátt að landbrh., hið stjórnskipulega vald landbúnaðarins, fari með forræði innflutnings og álagningu jöfnunargjalda? Hvers vegna lýtur það ekki sömu lögmálum og annar innflutningur? Fyrir því eru tvær ástæður. Sú fyrri er sú að í öllum okkar nágrannalöndum er þessu þannig farið að það er landbrh. sem hefur með þessi mál að gera, einfaldlega vegna þess að viðskipti með landbúnaðarvörur lúta allt öðrum lögmálum heldur en önnur viðskipti í heiminum. En, virðulegur forseti, það er önnur veigamikil ástæða fyrir því að við flm. þess frv. sem hér er á dagskrá á eftir viljum fara þessa leið. Hún er sú að okkur sýnist að það sé ekki góð reynsla af því þar sem viðskipta- og fjmrn. hafa farið með heimildir til ráðstafana til þess að mæta niðurgreiddum innflutningi. Hér á ég við skipasmíðaiðnaðinn. Þar er svo komið að hann er ekki að hrynja, hann er hruninn, þrátt fyrir það að í íslenska Stjórnarráðinu, hjá viðskrn. og hjá fjmrn., hafi allan tímann verið allar þær heimildir sem til þurfti til að stöðva þessa þróun. Hér er um mikla hliðstæðu að ræða, við erum að tala um atvinnugrein þar sem er landbúnaðurinn, þar sem svo háttar til að við erum að keppa við niðurgreidda framleiðslu erlendis frá. Við höfum ekki þá reynslu af viðskipta- og fjármálaráðuneytum á Íslandi að þeim sé treystandi til þess að fara með þennan málaflokk. Virðulegur forseti. Ég hafði ætlað mér að leggja spurningu fyrir hæstv. utanrrh., ég sá að hann sat hér áðan, málið er honum nokkuð skylt og ég býst við að hann sé hér fyrir framan og heyri mál mitt. En ég ætla að koma aftur að því sem ég nefndi hér áðan og það er hvernig við stöndum að framkvæmd GATT-samkomulagsins. Það er í raun GATT-samkomulagið sem skiptir langsamlega mestu máli og hvernig þar verður staðið að málum. Þar eru yfirlýsingar misvísandi eins og ég nefndi áðan, bæði milli landbrh. og ráðherra Alþfl. og einnig milli einstakra ráðherra Alþfl. Ég hlýt því að varpa þeirri spurningu til hæstv. utanrrh. --- og baulaðu nú Búkolla mín, hvar sem þú kannt að vera --- ég hlýt að varpa þeirri spurningu til hæstv. utanrrh.: Hver er hans túlkun á því hvernig framkvæma eigi GATT-samninginn og jöfnunartollana sem þar er heimild til að beita? Hæstv. umhvrh. sagði hér í umræðu í vikunni sem leið að það væri ekki ólíklegt, ef sú hefð skapaðist gagnvart EES og öðrum samningum að landbrh. færi með jöfnunargjöldin þar, að það yrði eins varðandi GATT. Ég vil spyrja hæstv. utanrrh. eftir þessu, hvort þetta sé hans skoðun og hvernig hann telji að við eigum að beita tollígildunum gagnvart GATT-samningnum. Það er mín skoðun að ef um það væri samstaða og menn legðu í það vinnu þá væri hægt að ganga þannig frá þeim lagabreytingum sem við stöndum frammi fyrir núna að það gæti tekið á GATT-samningnum líka. Það virðist vera svo að hjá flestum þeim löndum sem koma til með að vinna undir GATT-samningnum hvað snertir landbúnaðinn, þá túlki menn það þannig að það verði viðhaldið því jöfnunargjaldakerfi sem verið hafi en tollígildin myndi það hámark sem leyfilegt sé að nota. Ef það er þessi túlkun sem ræður þá getum við gengið frá þessu í lagatexta núna á þann hátt að við getum hafið aðlögun okkar vegna GATT án þess að fara út í fleiri og meiri lagabreytingar. Og óskaplega væri það nú miklu betra fyrir þá atvinnugrein sem heitir landbúnaður ef hægt væri að ganga frá lagasetningu núna og það gætu legið fyrir yfirlýsingar ríkisstjórnar nú á næstu vikum um það hvernig ríkisstjórnin hyggist beita tollígildunum samkvæmt GATT. Það er algjörlega óviðunandi ástand fyrir landbúnaðinn sem þarf að fara að starfa eftir GATT-samningnum, og eins og ég sagði áður mun GATT-samningurinn mynda starfsumgjörð landbúnaðarins á næstu árum og það hvernig íslensk stjórnvöld beita þeim heimildum sem við þar höfum ef það á að taka gildi um næstu áramót og enginn veit fyrr en e.t.v. á síðustu dögum fyrir jól hvernig að þessu á að standa. En, virðulegur forseti, því miður, greinin í Morgunblaðinu í morgun staðfestir að það er engin sátt hjá ríkisstjórninni, það er engin lausn á deilumálunum og landbúnaðurinn og matvælaiðnaðurinn er engu nær um það starfsumhverfi sem bíður okkar e.t.v. innan árs. Ég hlýt að gera þá kröfu til þeirra tveggja ráðherra sem hér sitja, aðalleikaranna í því sjónarspili sem hefur farið fram um nokkurra vikna skeið, að þeir geri Alþingi grein fyrir því í þessari umræðu í dag hver sé stefna ríkisstjórnarinnar varðandi beitingu tollígilda vegna GATT. Það er enginn tími til stefnu. Við erum að tala um víðtækan alþjóðlegan samning sem tekur gildi annaðhvort um næstu áramót eða um mitt næsta ár. Ég vil hafa það sem mín lokaorð að ítreka þá spurningu til hæstv. landbrh. og til hæstv. utanrrh. hver sé stefna ríkisstjórnarinnar varðandi beitingu tollígilda vegna GATT. Mér finnst að við alþingismenn eigum kröfu til þess að þessu sé svarað hér þar sem við erum að ræða, eins og ég sagði áðan, um samning sem er að taka gildi á næstu mánuðum. Ég segi á næstu mánuðum þó það séu e.t.v. 11 mánuðir í það. Virðulegur forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að ég reikna með því að efnislega umræðan um þetta mál fari fram undir þessum lið hér og hef þess vegna reiknað með því ef ekki verða beiðnir um annað frá þingmönnum að biðja um það að 4. máli á dagskrá verði síðan vísað til nefndar án umræðna ef þannig verkast.

Virðulegur forseti. Þau frumvörp sem hér eru rædd og það frv. sem hér er á dagskrá og annað frv. sem hv. síðasti ræðumaður er 1. flm. að eiga rót að rekja til ákvarðana sem teknar voru á síðasta þingi varðandi aðild Íslands að Evrópsku efnahagssvæði. Ég skil það vissulega að hér er verið að reyna að bregðast við þeim dómi sem felldur var af Hæstarétti nýverið og er út af fyrir sig ekki nema góðra gjalda vert að reynt sé að gera það en ég er ekki viss um að þau frv. sem hér liggja fyrir séu til þess fallin í rauninni að skera úr þeirri óvissu eins og látið er í veðri vaka. En í máli hv. þm. Jóhannesar Sigurgeirssonar hér áðan saknaði ég þess að hann tengdi þetta mál við uppsprettuna, þ.e. við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði sem er ástæðan fyrir tillöguflutningnum. Hann er hér að endurflytja með sérstöku frumvarpi frumvarp sem flutt var á síðasta þingi og sem landbn. studdi og meiri hluti var fyrir í þinginu en honum láðist að gera grein fyrir afstöðu sinni til þess sem er undirstaðan, þeirri afstöðu sem hann tók andstætt því sem 2. flm. frv. á þskj. 515 tók til samningsins um Evrópskt efnahagssvæði. Það var auðvitað þá sem menn áttu að bregðast við því það var augljóst í hvað stefndi. Hér er í rauninni verið að reyna að fylla í þau göt sem sköpuð voru með þeim ákvörðunum. Ég hefði talið æskilegt að hv. síðasti ræðumaður hefði gert grein fyrir afstöðu sinni til þess máls. Við komum svo síðar að GATT-samkomulaginu, 

Virðulegur forseti. Það er út af fyrir sig rétt að það þarf ekki mikið til að gera betur en núverandi ríkisstjórn. En ég vil benda hv. þm. á það að í umræðunni um þetta mál í fyrravor gerði ég rækilega grein fyrir afstöðu minni til EES og tengingu við þetta mál. Ég vil reyndar einnig benda hv. þm. á að það er sáralítið nýtt varðandi innflutning landbúnaðarvara í EES. Það sem við erum að glíma við varðandi innflutning landbúnaðarvara í dag er tilkomið vegna EFTA-samningsins og vegna bókunar 6 við Evrópubandalagið sem, ef ég man rétt, Alþb. hefur a.m.k. stundum verið að hreykja sér af að hafa staðið að. Ég hef sagt það margoft úr þessum ræðustól að okkur beri að standa við þá samninga sem við gerum á alþjóðavettvangi. En ég hef einnig sagt það að við eigum að gera skýlausa kröfu til þess í landbúnaðarmálum --- sem eru í raun sérkapítuli í þessu og eins og þingmaðurinn veit þá fjallar EES-samningurinn ekki um landbúnaðarmál --- við eigum að gera þá skýlausu kröfu til okkar ráðamanna og okkar ráðherra að þeir standi þar á okkar rétti. Ég hef sagt að það hvaða áhrif samningarnir við EFTA, bókun 6 við EB, samningurinn um EES og GATT hafi á íslenskan landbúnað, sé ekki utanríkismál. Það er innanríkismál og það ræðst af því hvaða vilji er hjá íslenskum stjórnvöldum til þess að standa á þeim heimildum sem við höfum til varnar fyrir okkar atvinnulíf.

Virðulegur forseti. Það fór ekki fram hjá neinum sem hlýddi á umræðuna um Evrópskt efnahagssvæði á síðasta þingi hver var afstaða hv. þm. og fimm annarra þingmanna Framsfl. sem studdu í raun EES-samninginn þegar um hann var fjallað og hann kom hér til afgreiðslu. Og það var hörmuleg niðurstaða, og hörmulegt að sjá þann flokk sem hefur reynt að telja sig í forsvari fyrir dreifbýlið í landinu öðrum fremur í tveimur nærri jafnstórum fylkingum þegar tekist var á um grundvallarhagsmuni sem vörðuðu dreifbýlið í landinu, einnig íslenskan landbúnað. Frv. sem hér er um að ræða er endurflutningur á frv. sem deilt var um hér harðast á síðasta degi þings í fyrravor. Og það segir í athugasemdum með því lagafrv., með leyfi forseta, þar sem vikið er að lagagrein sem tekin er upp í frv. sem hv. þm. flytur hér ásamt hv. þm. Guðna Ágústssyni. Þar segir: ,,Í 2. mgr. 2. gr. frv. er landbrh. heimilað að leyfa innflutning í samræmi við ákvæði í fríverslunar- og milliríkjasamningum. Þetta ákvæði er nýmæli og er fyrst og fremst tekið mið af samningnum um Evrópska efnahagssvæðið.`` Þetta segir þarna í athugasemdum. Síðan er hv. þm. að reyna að flýja aftur í bókun 6 með samningi sem var gerður 1972 við Evrópubandalagið. Ja, stórmannlegt er það. Ég held hann ætti að huga að sínum gerðum í þessu. En ég verð því miður að segja að ég fæ ekki séð að það sé öll lausn fengin með því að skipta á ákveðnum talsmönnum hér við þá ráðherra sem nú sitja í ríkisstjórn Íslands ef þeir átta sig ekki betur á aðalatriðum og aukaatriðum í málum. En því miður finnst mér hér verið að þvæla málið þannig og fela í rauninni grundvallarágreininginn, spurninguna um það hversu langt menn eiga að ganga í sambandi við að hleypa hér inn erlendum landbúnaðarafurðum.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að deila frekar við þingmanninn um þetta en ég vil minna hann á það að þegar hann stökk á mig í andsvörum hér í fyrra þá vitnaði ég oftar en einu sinni í ágætan bækling sem Alþb. gaf út á miðju sumri 1992, þar sem það lagði til að við gerðum tvíhliða samning við EB sem byggði á innri markaðnum, sem byggði á fjórfrelsinu og það var ekki hægt að framkvæma, virðulegi þingmaður, á annan hátt en þann að taka upp þá löggjöf EB sem við höfum verið að gera hér að undanförnu. 
            

Hver var afstaða þín til samningsins?

Hver var afstaða til samningsins? Ég minni á það að þessi samþykkt Alþb. var gerð örfáum vikum áður en umræðan hófst hér og afstaða formanns Alþb. í umræðunni um samninginn var sú að við ættum að gera þennan tvíhliða samning sem byggir á fjórfrelsinu, sem byggir á innri markaðnum og öllu því sem fylgir. Og það er afskaplega billegt að skjóta sér á bak við sameiginlega afstöðu sem þýðir ekki meira en þetta. Þetta verð ég því miður að rifja hér upp fyrir þingmanninnum. Ég veit að hann veit það. Hann er bæði vel lesinn og minnugur en Alþb. hefur kosið að breiða yfir þetta á þennan hátt. Ég hafði ekki ætlað mér að eyða ræðutíma í dag í karp við Alþb. En það er nú einu sinni þannig að Alþb. virðist hafa gefist upp við að berjast við ríkisstjórnina, það hefur sýnt sig á síðustu mánuðum, en fundið sér nýjan andstæðing sem er Framsfl. Og það er allt í lagi með það. Við framsóknarmenn tökum þá þátt í þeim leik ef Alþb. kýs að hafa það þannig. En ég hefði miklu frekar viljað að við stæðum hér í hörðum slag við þá ríkisstjórn sem ég hélt að við værum sammála um að við vildum koma frá.

Hvaða Framsfl.?

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst leiðrétta það sem fram kom hjá hv. þm. þegar hann var að gefa það í skyn að ég teldi það frv. sem ég hef hér lagt fram ekki fullnægjandi. Það er ekki rétt. Ég tel það fullnægjandi. Ég tel að löggjöfin frá 21. des. sé skýr. Ef á hinn bóginn kemur í ljós að lögfræðingar telja að annað sé, sem kæmi mér mjög á óvart, þá tel ég nauðsynlegt að girða fyrir slíkan vafa. Þá er ég að tala um verðjöfnunargjöldin. Ég vil í annan stað segja að ég var hálfundrandi á því að hv. þm. skuli halda því fram að óskýr ákvæði búvörulaganna skuli vera til komin í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr. Þetta er auðvitað mikill misskilningur. Orðalagið er frá lögunum eins og þau voru sett í 41. gr. árið 1985 og það er ekki fyrr en nú með úrskurði þess forsrh. sem nú situr sem skarið er tekið af um það að bæði innflutnings- og útflutningsmál landbúnaðarins skuli vera í höndum landbrh. Slíkur úrskurður hefur áður ekki legið fyrir því ef svo hefði verið, þá hefði verið óþarfi að hann yrði gefinn nú. Það er líka alveg ljóst að réttur landbrh. til þess að fara með verðjöfnunargjöld og leggja þau á hefur ekki legið fyrir fyrr en nú þannig að við erum að tala hér um það að taka af skarið um rétt og valdsvið landbrh. þannig að hann hafi tök á útflutnings- og innflutningsmálum landbúnaðarins. Um GATT-málið vil ég segja það sem ég hef sagt áður. Það mál mun koma fyrir Alþingi. Ríkisstjórnin hefur skipað starfshóp eins og það er nú kallað til þess að undirbúa þær lagabreytingar sem nauðsynlegar eru vegna þess. En vangveltur um þau atriði mega ekki tefja fyrir því að skarið sé tekið af varðandi búvörulögin nú.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra segir að það sé ekki frá tíð þessarar ríkisstjórnar sem það liggi fyrir óvissa um búvörulögin. Það má rétt vera en ég vil benda hæstv. ráðherra á það að þegar ný innflutningslög voru samþykkt á haustdögum 1992, þá lá það ljóst fyrir að það yrði að skoða nánar hvort búvörulögin héldu, hvort 52. gr. héldi sjálfstætt varðandi innflutning búvara. Og til þess að hressa upp á minni ráðherrans þá ætla ég, með leyfi forseta, að lesa hér eina setningu upp úr greinargerð með frv. til laga um breytingu á búvörulögum sem ríkisstjórnin lagði fram á síðasta vetri og allt strandaði hér á í þinghaldinu í vor. En þar segir, með leyfi forseta: ,,Eftir gildistöku laga nr. 88 17. nóvember 1992, um innflutning, er nauðsynlegt að skilgreina upp á nýtt forræði fyrir innflutningi búvara.`` Þetta vissi ríkisstjórnin og setti inn í lagafrv. á vorþinginu 1993. En hæstv. forsrh. sleit þingi áður en hægt var að hrinda þessari breytingu í framkvæmd þannig að það lá alveg ljóst fyrir að þarna var um að ræða óvissu vegna lagasetningar í tíð þessarar ríkisstjórnar sem varð að eyða. Það liggur einnig fyrir að frv. þess eðlis var tilbúið í ráðuneytinu og dagsett 8. sept. í haust. En það kom ekki inn í þingið fyrr en laust fyrir 20. des. Hvað tafði? Menn vissu að það þyrfti að taka á þessu en einhverra hluta vegna hefur ríkisstjórnin ekki komið þessum málum frá sér frekar en öðrum í þessum málaflokki.

Hæstv. forseti. Ég geri mér ekki alveg grein fyrir því hvað hv. þm. ætlaði að sanna eða afsanna. Það liggur fyrir í fyrsta lagi að frv. hér er afdráttarlaust um þau efni að valdið til að leggja á verðjöfnunargjald samkvæmt lögunum eins og þau eru og í sambandi við þetta frv. er í höndum landbrh. Það liggur fyrir afdráttarlaus úrskurður forsrh. um að innflutnings- og útflutningsmál landbúnaðarins eru í höndum landbrh. Hitt er ekkert nýtt og hann hvorki sannar né afsannar neitt með því að halda því fram að Sjálfstfl. og Alþfl. hafi ekki alltaf verið sammála um landbúnaðarmál. Það hefur alltaf legið fyrir og er einmitt eitt af því sem togast er á um í íslenskri pólitík. Ég er ekkert viss um það ef við horfum til síðustu landbrh. að þeir séu að öllu leyti ánægðir með þá málamiðlun sem þeir komust að við kratana á sínum tíma. Eða vill hv. þm. halda því fram að hann sé fyllilega ánægður með það hvernig utanrrh. í síðustu ríkisstjórn fór með samningamál landbúnaðarins á meðan sú ríkisstjórn sat? Er hann ánægður með þá úlfakreppu sem þeir voru í við stjórnarskiptin? Ég get kannski líka velt þessum málum við og sagt að það er undarlegt að hafa setið jafnlengi á þingi og hv. þm. og hafa ekki uppgötvað það fyrr en nú að Sjálfstfl. og Alþfl. eru ekki samstiga né sammála um landbúnaðarmálin.

Virðulegi forseti. Ég geri mér fulla grein fyrir því að Sjálfstfl. og Alþfl. eru ekki að fullu leyti sammála um landbúnaðarmál og ég velti því stundum fyrir mér varðandi stefnu Alþfl. síðustu vikur og mánuði hvort hann sé yfir höfuð búinn að taka þá ákvörðun að hætta í pólitík og leggja sig niður en það er aftur annað mál. Flokkar sem hafa ólík sjónarmið starfa saman í ríkisstjórn en ef einhver heilindi og einhver trúnaður er á milli þá koma menn sér saman um mál, þá standa menn ekki í eilífum illdeilum um einstaka málaflokka. Virðulegi forseti. Hæstv. landbrh. sagði að öll óvissa hefði verið tekin af með það 21. des. hver færi með forræðið varðandi jöfnunargjöld á innflutning búvara. Þá veltir maður því fyrir sér hvernig á því standi að þegar reglugerðirnar byggðar á þessum lögum fóru að streyma inn eftir áramótin þá kom reglugerð varðandi 10 tollnúmer frá landbrn. en varðandi 36 frá fjmrn. Og mér er fullkunnugt um að það var ekkert mikil hamingja hjá þeim starfsmönnum landbrn. sem fara með þessi mál varðandi þessa framkvæmd. Þeim fannst ekki mikil heilindi á bak við það hvernig ríkisstjórnin ætlaði að standa að framkvæmd þessara mála.

Hæstv. forseti. Ég vildi gjarnan óska eftir því að hæstv. landbrh. og hæstv. utanrrh. yrðu hér viðstaddir þar sem ég hef tekið það svo að hæstv. utanrrh. standi nú vaktina fyrir Alþfl. í landbúnaðarmálunum. Fyrst vil ég segja það, sem óþarft er svo sem að taka fram, að það hefur fátt sýnt betur erfiðleika þessa stjórnarsamstarfs og það hversu óstarfhæf þessi ríkisstjórn er heldur en sagan í landbúnaðarmálum. Þar er ósköp einfaldlega niðurstaðan sú að stjórnarstefnan, ef stefnu skyldi kalla, hefur mótast tilviljanakennt og handahófskennt af hrossakaupum stjórnarflokkanna í hverju einstöku tilviki en það liggur ekki fyrir nein heildstæð stefna enda stjórnarsáttmálinn afar fátæklegur hvað þetta snertir. Innflutningsmálin, innflutningur búvörunnar eins og það hefur gengið til á þessum mánuðum og árum sem stjórnin hefur setið hefur náttúrlega endurspeglað þetta alveg í hnotskurn. Í rauninni hafa verið uppi tvær stefnur í ríkisstjórninni sem tekist hafa á í fjölmiðlum og að því er virðist ekki talað mikið saman. Afleiðing þessa ástands er svo margvísleg. Hún er ekki bara hneisa og álitshnekkir fyrir ríkisstjórnina sem slíka og viðkomandi stjórnmálamenn. Hún er líka því miður orðin að áfalli fyrir Alþingi og stjórnkerfið í heild sinni. Það hefur tæplega í annan tíma gerst að stjórnsýslan á Íslandi hafi staðið jafnberskjölduð frammi fyrir alþjóð eins og gerst hefur í þessu máli og svo sannarlega gagnrýnivert hvernig til hefur tekist. Í reynd má segja að meginniðurstaða þess máls sem við göngum hér til umræðna um felist í dómi Hæstaréttar sem féll nú á dögunum, þ.e. dómur Hæstaréttar hefur nú eytt óvissu hvað það snertir að í búvörulögunum felst ekki það sjálfstæða vald til takmörkunar á innflutningi búvöru sem menn hafa haldið um árabil. Ég vil taka það fram að ég sem landbrh. meðan ég fór með það starf var þeirrar skoðunar að í búvörulögunum fælist þetta vald. Það kom mér því jafnmikið á óvart og núv. landbrh. að dómsniðurstaðan yrði þessi. Ég minni t.d. á í því sambandi að í deilum sem ég stóð í við þáv. hæstv. viðskrh. um innflutning á ostlíki, þá var það aldrei deiluefni okkar á milli að landbrh. færi með innflutningstakmarkanir á búvörum. Deilan stóð um það hvort viðkomandi vara væri búvara eða ekki. Þess vegna endurtek ég að mér kom þessi niðurstaða á óvart. En hún er niðurstaða. Réttaróvissunni hefur verið eytt. Alþingi og aðrir verða að ganga út frá því að þetta séu núgildandi lög, gildandi réttur í landinu og það á ekki að tefja tímann með umræðum um annað. Síðan kem ég að því frv. sem ríkisstjórnin hefur hér lagt fram og segi: Því miður er málið ekki leyst með framlagningu þess. Ef Alþingi bætti því nú við allt sem á undan er gengið að mínu mati að lögfesta þetta frv. óbreytt, þá yrði það sér enn einu sinni til skammar. Vegna hvers? Vegna þess að frv. eyðir ekki óvissunni um aðalágreiningsmálið, það sem er undirliggjandi: Hver hefur hið almenna forræði á þessu sviði? Og ég þykist geta sannað það með tilvitnunum í önnur lög. Það er að vísu rétt að frv. veitir landbrh. vald til þess að takmarka eða leyfisbinda innflutning tiltekinna vöruflokka eins og þeir eru svo tíundaðir í tollskrá. En það er með öðrum orðum ekki gengið frá því í þessu frv. með skýrum og afdráttarlausum hætti hver fer með hið almenna forræði málaflokksins. Það er ekki gert. Og það er ótrúlegt að bjóða Alþingi upp á frv. af því tagi eftir allt sem á undan er gengið. Ef við förum yfir það, hæstv. forseti, hver eru helstu lagaákvæði sem hér koma til skoðunar, þá eru það í grófum dráttum eftirfarandi: 1. Lög nr. 88/1992, um innflutning, en þar segir í 1. gr., með leyfi forseta: ,,Innflutningur á vöru og þjónustu til landsins skal vera óheftur nema annað sé sérstaklega tekið fram í lögum eða milliríkjasamningum sem Ísland er aðili að.`` Og í 5. gr. segir: ,,Viðskiptaráðherra fer með framkvæmd laga þessara.`` Með öðrum orðum er það alveg skýrt að allt almennt forræði varðandi innflutning og útflutning á vörum til og frá landinu heyrir undir viðskrh. nema annað sé sérstaklega tekið fram í öðrum lögum. Og er það þá gert nú með þessu frv. eða annars staðar í öðrum lögum, að taka skýrt og afdráttarlaust fram að forræði fyrir innflutningi og útflutningi búvöru sé annars staðar? Svarið er nei. Svarið er því miður nei vegna þess að í búvörulögunum er í fyrsta lagi það sem hér kemur til skoðunar, þ.e. 3. gr. en hún segir auðvitað samkvæmt venju að landbrh. fari með yfirstjórn þeirra mála sem lög þessi taka til. En dugar það? Nei, vegna þess að til þess þyrfti þetta að standa inni í lögunum aftar. Þá kemur til skoðunar 52. gr. laga nr. 99/1993. Tekur hún af vafann? Nei. Hún segir: ,,Áður en ákvarðanir eru teknar um inn- og útflutning landbúnaðarvara skulu aðilar sem með þau mál fara leita álits og tillagna Framleiðsluráðs landbúnaðarins.`` Það geta verið hvaða aðilar sem er. Það getur að sjálfsögðu verið viðskrh. Ef þetta væri almennt og ótakmarkað forræði landbrh. þá ætti þarna að standa landbrh. en ekki aðilar. Í 53. gr. er hins vegar tekið sérstaklega fram að landbrh. veiti leyfi til að flytja til landsins kartöflur, nýtt grænmeti, sveppi og blóm, en þar er um að ræða afmarkað vörusvið rétt eins og tilvísunin í tollskrána er líka afmörkuð. Þannig, hæstv. forseti, dugar því miður engin þessara lagagreina búvörulaganna til þess að færa landbrh. í hendur almennt og ótakmarkað forræði á þessu sviði. Þá koma til skoðunar breytingarnar frá því í desember 1993. Færa þær landbrh. almennt og óskilyrt forræði á þessu sviði? Svarið er nei. Því miður ekki heldur því þar stendur: ,,Þrátt fyrir önnur ákvæði laga þessara veitir landbrh. heimild til innflutnings á landbúnaðarvörum í samræmi við ákvæði fríverslunar- og milliríkjasamninga.`` Þar er þetta aftur takmarkað, skilyrt og bundið því sem sérstaklega fellur undir milliríkjasamninga á þessu sviði. Þá er athyglisvert að taka til skoðunar og samanburðar stjfrv. frá sl. vori sem aldrei varð að lögum og bera það saman við þessa texta því þar stendur í upphafi 2. gr.: ,,Innflutningur á búvörum, unnum sem óunnum, og tilsvarandi vörum er háður samþykki landbúnaðarráðherra.`` Þarna er á ferðinni ótakmarkað, óskilyrt forræði landbrh. á innflutningi á búvörum. Þarna vantar að vísu útflutningssviðið ef spurningin snýr að því hvað forræðið snertir, en þetta er þó í öllu falli ótakmarkað og óskilyrt forræði hvað leyfisveitingarvaldið á innflutningi snertir. Hæstv. forseti. Því miður duga hvorki 3., 52. og 53. gr. búvörulaganna til að færa landbrh. ótakmarkað stjórnsýslulegt forræði málaflokksins og breytingarnar frá því í desember gera það ekki heldur. Það hefði hins vegar stjfrv. frá því í vor og brtt. landbn. sömuleiðis gert hefði það verið lögfest, a.m.k. hvað innflutningshliðina snertir. Stjfrv. sem hér er á dagskrá og til umræðu, 341. mál, er því miður sama annmarka brennt. Þar segir í 1. gr.: ,,Innflutningur á`` --- hverju? ---,,þeim vörum`` --- ekki búvörum --- ,,þeim vörum`` --- sem svo eru taldar upp samkvæmt tollskrárnúmerum. Það er ekki almennt, það dugar ekki til að segja: Málaflokkurinn sem slíkur fellur undir landbrh. Því miður. Og menn skulu til að mynda hugleiða að þetta tengir hlutina þannig saman að breyting á tollskrárnúmerum getur fært forræði vara milli ráðuneyta. Fræðilega séð er mögulegt að breyting á tollskrárnúmerum eða upptaka nýs tollflokks geti fært vörurnar á milli ráðuneyta. Er það ásættanleg útkoma, frágangur í Stjórnarráðinu? Svarið er auðvitað nei. Þá kem ég að áttunda atriðinu og það er úrskurður forsrh. sem oft er nefndur hér. Að því er látið liggja að forsrh. Íslands hafi fellt úrskurð á grundvelli laganna um Stjórnarráð Íslands sem feli landbrh. þetta forræði. En ég spyr: Hvar er sá úrskurður? Hvar er hann skjalfestur? Er hann til í bréfi? Ég bið um hann. Því ég segi: Það er ekki boðlegt að ætla að selja mönnum það að forræði á þessum málaflokki hafi verið ráðstafað með úrskurði ef hann er hvergi til nema í hugum manna. 8. gr. laga um Stjórnarráð Íslands er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Stjórnarmálefni ber undir ráðuneyti eftir ákvæðum reglugerðar, er forseti Íslands setur samkvæmt tillögum forsætisráðherra, enda sé þess jafnan gætt, að ráðuneyti lúti málefni, sem eðli sínu samkvæmt eiga þar heima, sbr. 4. gr. Nú leikur vafi á undir hvert ráðuneyti málefni heyrir og sker þá forsætisráðherra úr.`` Ég spyr um þennan úrskurð, ég vil fá hann skjalfestan eða ég vil fá reglugerð frá forsrh. þar sem það er skýrt að allt forræði búvöru heyri undir landbrh. Mér er að vísu tjáð og að mér er rétt bréf þar sem forsrh. lætur þessa skoðun sína koma fram. En ég held að það þurfi þá að ganga frá því með skýrari hætti en þarna hefur verið gert og ég spyr: Tekur einfaldur úrskurður með bréfi frá forsrh. af ákvæði laga? Því það er alveg ljóst að innflutningslögin gera ráð fyrir því að þessu verði ekki ráðstafað undan viðskrh. nema með sérstökum ákvæðum í lögum. Og reglugerð um Stjórnarráð Íslands eða sendibréf frá hæstv. forsrh., þó virðulegur sé, eru ekki landslög. Þannig að því miður sýnist mér að ekki einu sinni þetta haldi. Það er athyglisvert að í dómsorðum og rökstuðningi Hæstaréttar, bæði áliti meiri hluta og minni hluta, er ekki minnst einu orði á úrskurð forsrh., ekki frekar en hann sé ekki til. Hvers vegna er það  Ég vænti þess að minni hlutinn hefði notað sér þennan úrskurð, samanber rökstuðning hans að öðru leyti og dómsorð, ef hann hefði talið hann skipta máli. Því miður, hæstv. forseti, meginniðurstaða mín er því þessi: Þetta frv. eyðir ekki, a.m.k. engan veginn á fullnægjandi hátt, stjórnskipulegri óvissu þessa máls, þ.e. hver fari með almennt forræði innflutnings- og útflutningsmálefna landbúnaðarins. Þvert á móti er sú stefna sem hér er flutt í stjfrv., borin saman við stjfrv. frá sl. vori, greinilega afturhvarf frá því að treysta forræði landbrh. á þessu sviði. Greinilega. Það er alveg óhjákvæmilegt að í lögskýringargögnum framtíðarinnar yrðu þessi tvö frumvörp borin saman og sagt: Ríkisstjórnin hefur greinilega skipt þarna um stefnu og í verulegum mæli bakkað hvað varðar almennt forræði landbrh. því í frv. sl. vor sem Alþfl. virðist hafa samþykkt til framlagningar sem stjfrv. er þó hvað innflutninginn snertir með alveg ótvíræðum hætti tekið fram að hann skuli heyra undir landbrh. hvað allar búvörur varðar og vörur sem unnar eru úr þeim. Það er fullnægjandi að mínu mati og ótakmarkað, en ekki núverandi orðalag. Þegar það bætist svo við að hæstv. viðskrh., sem er auðvitað aðili að málinu af því að innflutningslögin heyra undir hann, segir í blaðagrein eða viðtali sama morgun og þetta er hér til umræðu --- hvað segir hann, hæstv. forseti, með leyfi. Hann segir í raun og veru að þegar GATT-samkomulagið gengur í gildi verði bannað að banna og þá verði ekkert leyfisveitingarvald til lengur. Þá falli það úr gildi að landbrn. geti leyft eða bannað innflutning. Þá spyr ég: Hvar er forræði landbrn. ef þessi túlkun viðskrh. er rétt, sem fer með lögin um innflutning, nr. 88/1992? Ég sé ekki annað en að þá hrynji sú málsvörn að forræði sé hjá landbrh. hvað þetta snertir. Og þá er að því komið, hæstv. forseti, að svara spurningunni: Hvað á þá að gera ef menn vilja ganga frá þessu með skýrum og afdráttarlausum hætti í eitt skipti fyrir öll? Það er ekki hægt, það er ekki boðlegt að láta þingið og þjóðina standa í þessu þrasi áfram. Það verður að útkljá það í eitt skipti fyrir öll hver fer með almennt og ótakmarkað forræði á þessu málasviði, ef ekki vill betur til með atkvæðagreiðslu hér þar sem valdið liggur. Og það væri ósköp einfaldlega hægt að gera með eftirfarandi hætti, hæstv. forseti, að bæta málsgrein framan við þessa grein frv. sem hér er á dagskrá eða 52. gr. búvörulaganna, svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Landbúnaðarráðuneytið eða landbúnaðarráðherra fer með mál sem varða innflutning og útflutning búvöru og vörur sem unnar eru úr þeim.`` Þar með væri það ákveðið. Þar með verða engin vafaatriði. Þar með verða engin grá svæði. Þar með getur tollstjóri ekki fært vörur milli ráðuneyta með því að breyta uppsetningu tollskrárinnar. Slíkt er auðvitað fáránlegt ástand og algjörlega óþolandi. E.t.v. væri enn betra, hæstv. forseti, í ljósi þess rökstuðnings sem ég hef hér flutt að ganga frá þessu með eftirfarandi hætti: Að segja í upphafi 52. gr. eða á öðrum völdum stað í búvörulögunum: Þrátt fyrir ákvæði laga nr. 88/1992 þá fer landbrh. með mál sem varða innflutning og útflutning búvöru og vara sem unnar eru úr þeim. Það er að segja, taka það fram með beinum pósitífum hætti að þrátt fyrir lögin um innflutning þá fari landbrh. með þennan afmarkaða hluta verkefnisins. Þá eru menn að vinna vinnuna sína og ganga frá því með skýrum og afdráttarlausum hætti hvernig þetta á að vera. Menn geta svo verið pólitískt ósammála um það hvar þetta verkefni eigi að liggja, en um eitt geta menn ekki verið ósammála því þá væri þeim sæmst að segja af sér og það er að þetta megi vera óskýrt. Það getur enginn alþingismaður, eftir það sem á undan er gengið, staðið hér frammi fyrir mönnum og sagt að það sé bara í lagi að láta þetta ráðast og hafa þetta si svona og láta svo bara einhverja dóma eða reiptog á næstu árum ráða því hvorum megin hryggjar þetta liggur. Það gengur ekki. Við getum ekki unnið okkar löggjafarstörf með þeim hætti. Ef menn vilja ekki hafa þetta forræði almennt hvað varðar innflutnings- og útflutningssvið í heild sinni þá er til sú leið að binda þetta við leyfisveitingarvaldið vegna þess að auðvitað er það svo að mönnum er það kannski viðkvæmt mál að undanskilja embætti viðskrh., þennan hluta af hans hefðbundnu verkefnum, þ.e. hvað búvöruna snertir. Þá mætti auðvitað orða þetta svo, hæstv. forseti: Þrátt fyrir ákvæði laga nr. 88/1992 veitir landbrh. leyfi fyrir innflutningi og útflutningi búvöru og vöru sem unnar eru úr þeim eftir því sem slíkt er takmörkunum háð --- eða eitthvað þar fram eftir götunum. Því nú erum við ekki endilega að tala um að leyfisbinda þetta allt, nema síður sé. En það eru í grófum dráttum bara þessar tvær leiðir að mínu mati sem eru færar og duga í þessum efnum. Og ég spyr að því, hv. þingmenn, ef stjórnsýslufræðingar eða sérfróðir ,,júristar`` á þessu sviði verða beðnir um úrskurð á því, á grundvelli þessara pappíra sem fyrir liggja: Hvar liggur hið almenna forræði? Þá óttast ég að þeir mundu svara: Það liggur hjá viðskrh. samkvæmt innflutningslögunum en afmarkaður hluti þess eins og hann birtist í tollskrá á hverjum tíma hefur verið færður til landbrh., þ.e. tiltekið afmarkað leyfisbindingarvald er með þessu fært á grundvelli tollskrárinnar til landbrh. Það er ekki fullnægjandi frágangur. Það er ekki boðlegt. Ég er ekki að segja, hæstv. forseti, að lokum, að þessi frágangur málsins geti ekki í grófum dráttum verið fullnægjandi hvað framkvæmdina snertir í reynd, í praxís, de facto, eins og stundum er sagt. En hann er það ekki lagalega, ekki de jure. Það er vonlaust að bjóða mönnum upp á það að þetta standist eðlileg og skýr vinnubrögð hvað lagasetningu snertir. Ég tek fram, eftir það sem á undan er gengið. Þess vegna tek ég að lokum, hæstv. forseti, undir það með hæstv. landbrh., sem ætti þess vegna ekki að þurfa að biðja um orðið í andsvari við mig, ég tek undir það sem hæstv. landbrh. sagði hér að lokum og ég vona að það viti á það að landbrh. er tilbúinn til að styðja að þetta mál verði unnið þannig í meðförum þingsins að allri óvissu verði eytt. Það er það verkefni sem við stöndum núna frammi fyrir. Það getur enginn alþingismaður farið heim með það á samviskunni að klúðra hér saman einhverjum hrossakaupum í óljósu orðalagi. Það gengur ekki. Þá væri mönnum skammar nær að segja af sér embætti og fara til síns heima og vinna við eitthvað annað heldur en að reyna að setja landinu lög. Hæstv. forseti, ég hef lokið máli mínu.

Hæstv. forseti. Ég sá að hv. þm. var órótt þegar hann kom úr stólnum. Bréf forsrh. er frá 8. sept. 1993, svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Landbúnaðarráðherra, Halldór Blöndal, Rauðarárstíg 25. Vegna þess álitaefnis hvort landbrh. eða fjmrh. ber að fjalla um innflutning á landbúnaðarvörum, samanber sérstaklega það dæmi sem nú er uppi, er rétt að taka fram eftirfarandi: Að sérstöku gefnu tilefni gaf ég yfirlýsingu á Alþingi sl. vor um að forræði á innflutningi á búvörum væri að óbreyttum lögum áfram hjá landbrh. Þessa yfirlýsingu gaf ég að höfðu samráði við utanrrh., fjmrh. og þáv. viðskrh. Engin athugasemd var gerð við þessa yfirlýsingu á þinginu, hvorki af ráðherrum né einstökum þingmönnum. Síðan hefur engin lagabreyting verið gerð. Yfirlýsingin hlýtur því að standa óhögguð og forræði málsins að vera áfram hjá landbrn. Þetta er tekið fram vegna ágreinings fjmrh. og landbrh. og með vísað til 8. gr. stjórnarráðslaga, nr. 93/1969.`` Undir þetta rita Davíð Oddsson og Albert Jónsson. Samrit var sent til fjármálaráðherra. Hæstv. forseti. Ég vil þessu til viðbótar minna á að í lögunum frá 21. des. sl. er kveðið skýrt á um að það skuli vera í höndum landbrh. að veita heimild til innflutnings á landbúnaðarvörum. Hann skuli hafa verðjöfnunargjöldin í sínum höndum og í þeim lögum er jafnframt kveðið á um það að landbrh. --- að vísu stendur þar ráðherra sem útleggst landbrh. í þessum lögum, því varla legg ég sem landbrh. fram frv. um landbúnaðarmál þar sem varpa á hlutkesti um það í hvers höndum valdið skuli vera. Þar er einnig talað um útflutningsmálin. Þannig að bæði innflutnings- og útflutningsmálin eru í höndum landbrh., á því leikur ekki vafi. Það var vikið að þessu atriði í héraðsdómi á sl. hausti og sá úrskurður stóð óhaggaður eftir dóm Hæstaréttar.

Hæstv. forseti. Bréf það sem hæstv. forsrh. sendi og er dagsett 8. sept. er í fyrsta lagi bundið við ,,að óbreyttum lögum``. Það er í öðru lagi gefið út áður en dómur fellur í Hæstarétti. Það er í þriðja lagi gefið út án tilvísunar í 8. gr. laga um Stjórnarráð Íslands. Með öðrum orðum, það er yfirlýsing. Ég leyfi mér að spyrja: Er það ekki formgallað sem úrskurður á grundvelli laganna um verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins þegar það er ekki þannig úr garði gert að það sé vísað til þeirra laga þannig að ljóst sé að verið sé að fella stjórnsýslulegan úrskurð á grundvelli þeirra laga? Orðalagið yfirlýsing, sem hæstv. forsrh. getur að sjálfsögðu gefið eins og honum sýnist, er allt annar hlutur. Það getur verið pólitísk yfirlýsing. Það getur verið yfirlýsing um samkomulag innan stjórnarflokkanna og er annað heldur en stjórnsýslulegur úrskurður á grundvelli laganna um Stjórnarráðið. Ég spyr því hæstv. landbrh.: Er þá hæstv. forsrh. tilbúinn í fyrsta lagi að endurnýja þennan úrskurð og hafa hann með vísan til laganna um Stjórnarráðið? Og í öðru lagi að gefa út reglugerð á grundvelli laganna sem færir þetta verkefni afdráttarlaust undir landbrh.? Gefi hann út slíka reglugerð er í fjórða lagi, að mínu mati, eðlilegt að landslög endurspegli þá verkaskipan og þá á að koma inn í lögin um búvöruframleiðsluna sambærilegt orðalag. Auðvitað afdráttarlaust. Þannig að því miður, hæstv. landbrh., er málið ekki svo einfalt sem hæstv. ráðherra lét að liggja áðan. Varðandi lagabreytinguna í desember fór ég yfir það og útskýrði að hún heldur ekki í þessum efnum, að síður. Það sem hún þó gerir og það get ég verið sammála hæstv. landbrh. um, er að hún styrkir mjög stöðu landbrh. hvað verðjöfnunarvaldið snertir. Og ég skal vera sammála um að það er ekki ástæða til að hafa í sjálfu sér áhyggjur af forræðislegum þætti þess hluta málsins, eingöngu hvað verðjöfnunarþáttinn snertir.

Hæstv. forseti. Ég hef sennilega lesið bréfið illa upp. Því lýkur svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Yfirlýsingin hlýtur því að standa óhögguð og forræði málsins að vera áfram hjá landbrn. Þetta er tekið fram vegna ágreinings fjmrh. og landbrh. og með vísan til 8. gr. stjórnarráðslaga nr. 93/1969``. Þannig að þessu formsatriði er fullnægt. Ég hlýt í framhaldi af þeim umræðum sem hér hafa farið fram að lýsa yfir undrun minni yfir því hversu sterk tilhneiging er til þess að lesa lög sem fjalla um landbúnaðarmál með öðru hugarfari heldur en önnur lög. Auðvitað er það alveg skýrt og afdráttarlaust að reglugerðir og annað sem gefið er út með heimild í búvörulögum heyrir undir landbrh. Það vald sem þar er gefið til þess að hafa áhrif á innflutnings- og útflutningsmál er í höndum landbrh., svo fremi sem ekki sé takmarkað með öðrum lögum. Þetta liggur alveg ljóst fyrir. Dómurinn frá því í haust er afdráttarlaust. Þar var ekki haggað við, og heldur ekki í hæstaréttardómnum, því skýlausa forræði sem bréf forsrh. úrskurðar um að skuli vera í höndum landbrh. Þannig að forræðisdeilan er úr sögunni. Hitt get ég vel skilið að fyrrv. landbrh. skuli hafa af því nokkrar áhyggjur með hliðsjón af þeirri reynslu og því óöryggi sem þá var í þessum málum, að þá skuli þeir hafa af því nokkrar áhyggjur hvort nógu vel sé um hnútana búið.

Hæstv. forseti. Hæstv. landbrh. kemst ekkert áleiðis með því að hverfa á vit fortíðarinnar í þessu máli. Ég held að okkur væri nær að horfast í augu við að verkefni sem við stöndum hér frammi fyrir og ég tók það reyndar skýrt fram í minni ræðu að ég hefði verið sömu skoðunar og hann, að þetta forræði væri fyrir hendi og væri helt. En svo kom annað á daginn. Vandinn sem við stöndum frammi fyrir er sá, hæstv. forseti, að lögin um innflutning eru afdráttarlaus. Þau taka sérstaklega fram að það þurfi sérstaklega í öðrum lögum að færa valdsviðið undan viðskrn., annars sé það þar. Það þarf að vera beinhart ákvæði í lögum. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að lesa úr því þannig og það er auðvitað það sem hæstv. viðskrh. er í reynd að segja í blaðaviðtalinu í Morgunblaðinu í morgun. Þannig að því miður standa málin ekki svona, hæstv. landbrh. Ef þau gera það hins vegar, ef hæstv. utanrrh. er tilbúinn til að koma hér í ræðustólinn og staðfesta þann skilning landbrh. að almennt og ótakmarkað forræði á innflutningi og útflutningi búvöru, þ.e. stjórnsýslulegt forræði málaflokksins, heyri undir landbrn., þá fagna ég því í fyrsta lagi og legg svo hönd á plóginn við að ganga frá því í lagatextanum í öðru lagi. Því þá er ekkert vandamál, þá er engin deila, þá er hún úr sögunni. En meðan hvorugt gerist, að lögin séu skýr eða hæstv. viðskrh. játist undir þennan skilning, þá er enn maðkur í mysunni.

Frú forseti. Það er afar sérkennilegt mál og mjög umhugsunarvert fyrir okkur alþingismenn sem hér er til umræðu og þá ekki síst vegna þeirra dóma sem fallið hafa og leitt hafa í ljós hve þær lagagreinar sem hér eru einkum til umræðu virðast vera óljósar. En það verður að vísa ábyrgð af því á hendur ríkisstjórninni því sl. vor, eins og menn minnast, lá hér fyrir frv. sem hefði tekið af öll tvímæli hefði það verið samþykkt, en það mál var stöðvað vegna deilna í ríkisstjórninni. Við minnumst þess líka að á síðustu dögunum fyrir jól var lagt fram frv. til breytinga á búvörulögum og þar mátti ekki orði hagga. Þar var verið að lögfesta samkomulag stjórnarflokkanna og er nú greinilegt að það mál er að endurtaka sig. Hér er verið að lögfesta samkomulag milli ríkisstjórnarflokkanna þar sem er tiltekið nákvæmlega til hvaða vöruflokka og einstakra vörutegunda heimild landbrh. nær. Þetta er allt mjög umhugsunarvert og ekki síst að velta því fyrir sér hvað liggur hér að baki. Hvers vegna hefur það gerst nú á tæpu einu ári að landbúnaðarmálin hafa orðið að slíku gríðarlegu deilumáli og þá einkum það sem snýr að innflutningi á landbúnaðarvörum? Það er auðvitað hægt að rekja þær deilur, eins og hér hefur komið fram, til samningsins um Evrópska efnahagssvæðið sem að hluta til opnar fyrir innflutningi og ekki síður er það hinn væntanlegi GATT-samningur sem mun gerbreyta því umhverfi sem íslenskur landbúnaður býr við. En það liggja á bak við þessar deilur ýmsar mismunandi hugmyndir, afstaða til landbúnaðarins og stöðu hans, þeirrar verndar sem hann hefur vissulega notið. Það eru líka að vefjast fyrir mönnum spurningar um viðskiptafrelsi og hve langt skuli gengið í því. Menn eru líka að velta fyrir sér spurningum um hag neytenda og mér virðist að þeir sem hæst tala um hag neytenda og lækkun vöruverðs hugsi nú ekki dæmið til enda. Þá á ég við að þegar menn eru að tala hér um að auka innflutning á landbúnaðarvörum þá þýðir það auðvitað aukna samkeppni við íslenskan landbúnað og spurningin er auðvitað: Er hann fær til þess að mæta honum? Þarf íslenskur landbúnaður ekki að fá ákveðinn aðlögunartíma? Hvað á að verða um atvinnu þess fólks sem vinnur við landbúnað, öryggi í matvælaframleiðslu o.s.frv.? Ég held að menn geri stundum of mikið úr þeim hagsbótum neytenda sem fengjust af innflutningi landbúnaðarvara. Ég get nefnt það hér að ég var stödd í Frakklandi fyrir skömmu og gekk þar inn í kjötbúð til að skoða verð á hinu niðurgreidda EB-kjöti. Ég sá nú ekki betur en það væri rándýrt. Það var á mjög svipuðu verði og jafnvel dýrara heldur en hér, nýtt kjöt, ófrosið kjöt. Þannig að ég held að menn þurfi að hugsa þetta dæmi til enda. En þar fyrir vil ég ítreka þá skoðun mína að ég held að íslenskur landbúnaður hafi gott af nokkurri samkeppni, en okkur ber auðvitað að standa vörð um vinnuna í landinu og okkar öryggi og ekki síst það að okkar menningarlegu rætur byggja að miklum hluta á landbúnaðarsamfélaginu. Við þurfum fyrst og fremst að vita hvað við erum að gera og við hljótum að þurfa að tryggja ákveðna og hægfara aðlögun að því sem koma skal. En eins og við vitum verður því ekki breytt að við stöndum frammi fyrir þessum samningum og þurfum að reyna að vinna eins vel úr þeim og við mögulega getum. Það hafa mörg orð fallið í þessari umræðu sem ég get ekki látið hjá líða að minnast á, mörg furðuleg ummæli þar sem m.a. koma við sögu ráðherrar ríkisstjórnarinnar og því miður hæstv. forseti þingsins. Þar hafa orð verið látin falla sem ég tel ekki hæfa að segja um Alþingi Íslendinga. Það er látið í veðri vaka að þingmenn viti ekki hvað þeir eru að gera, frumvörpum sé lætt í gegnum þingið o.s.frv. Ráðherrar héldu því fram um leið og dómur Hæstaréttar var fallinn að lögin eins og þau væru núna, eftir breytingarnar sem gerðar voru fyrir jól, tryggðu forræði landbrh. og hans forræði yfir innflutningi. Ég dreg það stórlega í efa, enda hafa menn ekki séð sér annað fært en að koma hér með nýtt frv. til þess að tryggja að forræði landbrh. yfir þessum ákveðnu vörum, sem hér eru tilteknar, sé þó ákveðið. En ég held að við í landbn. þurfum að fara mjög rækilega yfir þetta mál og lesa lögin í samhengi, með þeim breytingum sem á þeim hafa verið gerðar, og nú þarf að vinna verkið það vel að það sé algerlega óyggjandi að lögin séu í samræmi við vilja Alþingis. Ég hef sjálf lýst því hér í umræðum um þessi búvörulög að ég er í hjarta mínu ekkert sannfærð um að það eigi að skipa málum með þessum hætti. En það hefur veri bent á það að á Norðurlöndunum er forræði innflutningsmála landbúnaðarvara hjá landbrn. Ég teldi stjórnskipulega eðlilegra að forræði innflutningsmála sé hjá einu ráðuneyti, en ég get vissulega viðurkennt að sérstaða landbúnaðarins er mikil. Út úr þessu frv. og þeim aðdraganda sem að því er les ég það nú fyrst og fremst að hér er verið að gera 11 mánaða vopnahlé í ríkisstjórninni, en það er spurning hvort það stenst. Ráðherrar hafa lýst því yfir að með þessu lagafrv. sé verið að tryggja óbreytt ástand. En þegar maður fer að glugga í frv. og lesa viðaukann sem fylgir frv., þá vakna ýmsar spurningar. Í athugasemdum við lagafrv. segir, með leyfi forseta: ,,Um er að ræða sömu skilgreiningu og sömu vöruflokka og koma fram í 1. og 2. gr. reglugerðar nr. 401/1993, um takmörkun á innflutningi landbúnaðarvara.`` Svo segir í athugasemdum. En þetta er bara ekki rétt. Þegar farið er að lesa saman viðaukann hér í frv. og reglugerð nr. 401 þá er hér að finna vöruflokka sem alls ekki eru í reglugerðinni. Þar er um að ræða matvæli úr belgdu eða steiktu korni o.s.frv. Brauð, sætabrauð, súpur og seyði, svo að ég fari nú ekki að lesa upp alla þessa vöruflokka, og reyndar eru hér furðulegustu vörur eins og lyfjahylki og innsiglunaroblátur. Ég hefði nú haldið að þetta ætti jafnvel að heyra undir kirkjumálaráðuneytið. Og spurningin er: Hvað er hér á ferð? Hvernig stendur á þessu? Þessara vöruflokka er að engu getið í þessari reglugerð sem hér er vísað til. Af hverju hefur þessu verið bætt inn í og hvað koma þessir vöruflokkar málinu við? Mér finnst að hæstv. landbrh. og hæstv. utanrrh. þurfi að skýra þetta. Þetta er bara einfaldlega rangt. Það er rangt sem stendur í athugasemdum við frv. og það þarf auðvitað að kanna hvað er hér á ferð. Ég las þessa tollskrá hér mjög rækilega og bar hana saman við reglugerðina og hér er auðvitað að finna ýmislegt furðulegt. Ég ætla ekki að halda því fram að hæstv. landbrh. ætli að fara að beita hér einhverjum bönnum gagnvart vörum sem hingað til hafa verið fluttar inn óáreitt, en þetta vekur auðvitað ýmsar spurningar og þá ekki síst gagnvart því reglugerðarvaldi eða leyfisveitingarvaldi sem verið er að færa til hæstv. landbrh. með frv. Hvernig á að beita því, hvernig ber að skilja þetta? Hvernig ber að skilja þetta gagnvart vörum sem hingað til hafa ekki verið háðar leyfisveitingum? Mér er ekki kunnugt um að þessir vöruflokkar sem ég nefndi áðan, og það má bæta við pasta og fleiru, hafi sérstaklega verið háðir leyfi landbrh. Ætla menn sem sagt að setja þarna upp eitthvert leyfisveitingarkerfi eða ætla menn bara að horfa í gegnum fingur sér með það að menn hafi ekki leyfi til þessa innflutnings næstu 11 mánuðina? Hver er eiginlega hugsunin í þessu af hálfu ríkisstjórnarinnar? Landbn. barst fyrir skömmu minnisblað frá Magnúsi K. Hannessyni dósent við Háskóla Íslands sem var kallaður til vegna þeirra frumvarpsdraga sem kynnt voru í landbn. og sjálf efnisgreinin, 1. gr. frv., hefur ekkert breyst frá efnisdrögum. Það er fyrst og fremst viðaukinn sem hefur breyst. Í þessu minnisblaði til landbn. bendir Magnús einmitt á ýmis atriði sem þarf að kanna rækilega. Hv. síðasti ræðumaður, Steingrímur J. Sigfússon, benti einmitt á það atriði hve auðvelt er að breyta tollskrárnúmerum. Magnús nefnir einmitt þetta á þessu minnisblaði sínu. Hann segir hér, með leyfi forseta: ,,Sú aðferð að telja upp tollskrárnúmer til að ákvarða vöru sem bannað er að flytja inn í landið hefur þann kost að menn vita nákvæmlega hvaða vörur þetta eru. Ókostirnir eru þeir helstir að auðvelt er að breyta tollflokkun hvað síðustu tvo tölustafinu varðar og gæti það raskað þeim grundvelli sem bannið væri byggt á. Verði þessi leið farin,`` þ.e. að hafa þennan viðauka í frv., ,,yrði að koma nákvæmlega fram í lagaákvæðinu að miðað væri við tollskrá eins og hún var á tilteknum degi.`` Hann bendir einnig á hve hugtakið landbúnaðarvörur er illa skilgreint í núgildandi lögum og það er einmitt það sem við þyrftum að huga að í landbn., hvernig þetta kemur allt heim og saman, skilningur laganna á hugtakinu landbúnaðarvörur og svo þessi viðauki sem fylgir frv. Hann nefnir líka sérstaklega vald ráðherra til leyfisveitinga og bendir á að það kemur ekkert fram hvernig með það skuli farið. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. landbrh. hvernig hann hyggst beita þessu valdi eða er hér fyrst og fremt um það að ræða að menn ætla að láta þetta hjakka í sama farinu næstu 11 mánuðina? Því það er varla ætlunin að fara að beita hér eitthvað strangari innflutningshömlum en verið hefur. Það sem vert er að vekja athygli á í sambandi við þær breytingar sem hér eru á ferð er að rifja upp þær röksemdir bænda sem fram komu þegar breytingarnar voru til umræðu hér fyrir jólin, þá var tekið út úr lögunum allt samráð við bændur. Samráð við bændur er ekki lengur að finna í lögunum, en reyndar samkvæmt 52. gr. búvörulaganna gildir það auðvitað áfram að það þarf að leita til Framleiðsluráðs. En ég ítreka það að hér er fyrst og fremst verið að lögfesta enn eitt samkomulagið í ríkisstjórnarflokkunum og það er ekki hægt að skilja þetta öðruvísi en þannig að hér er um að ræða lagasetningu til 11 mánaða. Og hvers konar vinnubrögð eru þetta gagnvart Alþingi? Hvað á svona lagað að þýða? Eigum við ekki að vera að móta hér framtíðarstefnu í landbúnaðarmálum? Eigum við að miða lagasetningu hér á hinu háa Alþingi við rifrildi og deilur í ríkisstjórninni? Við hljótum auðvitað að þurfa að horfa til lengri tíma og taka mið af því ástandi sem við búum við núna og því sem fram undan er vegna þess ástands sem skapast mun í kjölfar GATT-samningsins. Og ég vil benda á það að það kemur fram í frv. að ríkisstjórnin ætlar að skipa nefnd fjögurra ráðuneyta, frekar en þau séu fimm, til þess að undirbúa aðlögun að GATT-samningnum. Væri nú ekki nær að kalla stjórnarandstöðuflokkana með í slíkan undirbúning? Væri ekki nær að Alþingi kæmi að því máli og við ynnum hér í sameiningu að stefnumótun til þess að ná hér breiðu samkomulagi um það hvernig landbúnaðurinn geti aðlagað sig þessum breytingum? Við höfum horft upp á það í hverju málinu á fætur öðru að ríkisstjórnin hleypir stjórnarandstöðunni hvergi að og ég held að svo sannarlega væri tími til kominn að hún lærði nú af eigin mistökum og að í þessu mikilvæga og alvarlega máli stæðum við saman að því að móta stefnu til frambúðar í stað þess að vera að lögfesta hér aftur og aftur niðurstöðu af deilum og rifrildum ráðherra ríkisstjórnarinnar.

Hæstv. forseti. Ég vil taka það fram fyrst að það er misskilningur að í greinargerð eða athugasemdum með lagafrv. sé ekki tekið fram að hér sé um fleiri vörutegundir að ræða heldur en í þeim tveimur reglugerðum sem þar er vísað til. Þvert á móti er sérstaklega tekið fram að að auki séu nokkrar fleiri vörutegundir sem heyri undir milliríkja- eða fríverslunarsamninga sem Ísland er aðili að á þessum lista þannig að það er sérstaklega vakin athygli á því. Það er líka misskilningur að ekki sé gert ráð fyrir því að áfram sé haft samráð við bændur. Það er þvert á móti tekið fram í lögunum sjálfum. Framkvæmdanefnd búvörusamninga er að störfum o.s.frv. þannig að það er víðtækt samráð við bændur um framkvæmd þeirra laga. Ég vil líka að það komi alveg skýrt fram að í lögunum sjálfum, 3. gr. þeirra, er kveðið á um það að landbrh. fari með yfirstjórn þeirra mála sem lög þessi taka til þannig að það er alveg tvímælalaust kveðið á um það hver skuli fara með forræði þessara mála. Að síðustu vil ég ítreka það sem ég sagði í frumræðu minni. Það er ekki stefnt að því að breyta þeirri framkvæmd sem verið hefur á búvörulögunum í sambandi við innflutning. Það stendur hvorki til að banna innflutning á fleiri vörutegundum en nú er gert eða breyta reglum um það og þó að nánari skilgreining komi á því hvernig með jöfnunargjöld skuli farið, þá stendur heldur ekki til að breyta þeirri framkvæmd sem verið hefur í þeim efnum.

Frú forseti. Það er rétt að í búvörulögunum og búvörusamningi er kveðið á um samráð við bændur en það sem ég er að vekja athygli á er það sem snýr sérstaklega að þessum innflutningsmálum. Þar gagnrýndu bændur það harðlega fyrir jólin þegar verið var að ræða þá grein sem nú er nr. 72 í búvörulögunum að þar var ekki kveðið á um samráð við bændur og þeir töldu að þar væri verið að skerða þeirra rétt og það var ekki skynsamleg stefna sem þar væri á ferð. Það er rétt sem fram kom hjá hæstv. landbrh. að það koma fleiri vörutegundir við sögu í þessari upptalningu hér, en hver er skýringin? Hver er skýringin á því að það er verið að setja þessa vöruflokka eins og pasta, korn, brauð, súpur, seyði o.s.frv.? Hver er tilgangurinn með þessu? Hvers vegna þurfa þessar vörur, sem ekki er að finna í reglugerðinni nr. 401, hvers vegna eru þær allt í einu komnar inn í þennan viðauka? Hæstv. landbrh. skuldar okkur skýringu á því.

Hæstv. forseti. Út af fyrra atriðinu er það misskilningur að ekki sé samráð við bændur um innflutning landbúnaðarvara. Þvert á móti á það bæði við um innflutning og útflutning. Það er kveðið á um það í 52. gr. skýrlega að áður en ákvarðanir eru teknar um inn- og útflutning landbúnaðarvara skulu aðilar sem með þau mál fara leita álits og tillagna Framleiðsluráðs landbúnaðarins en bændur eiga sína fulltrúa þar. Þar situr m.a. formaður Stéttarsambands bænda og er formaður þess ef ég man rétt. Um síðara atriðið er það að segja að ef sú aðferð er höfð að kveða á um tollnúmer nákvæmlega eins og gert er með þessu frv. þá var nauðsynlegt að taka tillit til þess að samningarnir um Evrópskt efnahagssvæði taka senn gildi. Þá er auðvitað hægt að fara aðra leið. En aðalatriðið er að með þessu frv. er stefnt að því að tryggja það ástand sem lögunum frá 23. des. var ætlað að tryggja, það er sú grunnhugsun sem er á bak við lögin.

En pasta?

Og pasta var inni í gömlu lögunum, þ.e. með 20% kjötinnihaldi og það er ekki talað um að leggja verðjöfnunargjöld á pasta. Það eru lögð verðjöfnunargjöld á kjötinnihaldið nú, á kjötið en ekki pastað sem er í þeim rétti.

Virðulegi forseti. Tvennt hefur dregið til tíðinda að undanförnu sem varðar stöðu og skilning manna á búvörulögum. Hið fyrra er dómur Hæstaréttar og hið síðara er það samkomulag sem tekist hefur um gildistöku innan fáeinna mánaða, samkomulag sem kennt er við Úrúgvæ-lotu GATT-samninganna. Um hæstaréttardóminn er það að segja að hann hnekkti viðtekinni túlkun landbrn. og ýmissa annarra aðila á búvörulögunum, þ.e. hann hnekkti þeirri skoðun að ákvæði í búvörulögum hefðu sjálfstætt gildi og veittu með sjálfstæðum hætti heimild til banns í hendur Framleiðsluráði landbúnaðar og eftir atvikum landbrh. á innflutningi búvara. Af því hefði leitt að innflutningur hefði verið ekki einasta frjáls heldur eins og menn hafa orðað það hömlulaus, þ.e. það hefðu heldur ekki verið tryggar heimildir fyrir álagningu verðjöfnunargjalda. Þegar sagt er að tilefni þessa frv. sé að bregðast við þessu og koma aftur á óbreyttu ástandi, þá er það sem menn eiga við að þeir vilji að ástandið verði til skamms tíma, þar til GATT tekur gildi, hið sama og samkomulag varð um með breytingu á búvörulögum fyrir jólin á síðasta ári. Að því er varðar GATT-samkomulagið er út af fyrir sig margt um það að segja. Þar til fyrir skömmu töldu menn að það mundi ekki taka gildi fyrr en um mitt næsta ár. Nú eru aftur taldar auknar líkur á því að gildistaka þess verði um áramót, þ.e. í upphafi árs 1995. Það gerbreytir að sönnu grundvallarreglum um viðskipti með landbúnaðarvörur, bæði að því er varðar okkur Íslendinga sem og aðrar þjóðir. Íslendingar hafa haldið uppi verndarstefnu í þessum málum sem hefur aðallega byggst á tvennu, bannheimildum og svo hins vegar leyfisveitingarvaldi. Þetta hvort tveggja með gildistöku GATT-samningsins. Þegar hann er kominn í gildi verður ekki um að ræða að stjórnun á viðskiptum með landbúnaðarvörur byggist á banni eða leyfisveitingarvaldi. Hvort tveggja fellur úr gildi og breytir engu jafnvel þótt þessi ákvæði stæðu áfram í lögum sem hins vegar er ekki gert ráð fyrir vegna þess að partur af því samkomulagi sem gert var fyrir jólin var að forsrh. muni skipa nefnd fulltrúa fimm ráðuneyta til þess að endurskoða innflutningslöggjöfina í ljósi þeirra skuldbindinga sem við höfðum tekist á herðar með GATT. Af þessu tvennu, hæstaréttardómnum og svo GATT-samkomulaginu leiðir að það þarf að bregðast við því millibilsástandi sem hugsanlega gæti staðið í 11 mánuði þar til viðskiptin verða frjáls og þar vilja báðir stjórnarflokkarnir standa við það samkomulag sem gert var fyrir jólin. Með öðrum orðum, þrátt fyrir hæstaréttardóminn muni gilda um næstu 11 mánuði það samkomulag sem þá tókst. Það var eins og menn muna fyrst og fremst í því fólgið að gerðar voru breytingar á búvörulögunum sem tryggðu að landbrh. hefði lagaheimild til að standa við skuldbindingar milliríkjasamninga um að heimila innflutning, jafnframt að heimildir væru til þess að leggja á verðjöfnunargjöld eins og þar er nánar kveðið á um, hráefnisþátt innfluttra vara sem eru í samkeppni við innlenda framleiðslu eftir nánari ákvæðum og þá vísað til sérstakrar samráðsnefndar og málskoti til ríkisstjórnar og að lokum forsrh. ef ágreiningur rís af slíkum málum. Þetta lagafrv. er með öðrum orðum til að koma á óbreyttu ástandi til skamms tíma. Óbreytt ástand vísar til laganna frá því fyrir jól en út frá sjónarmiði framleiðenda og neytenda, sem er nú aðalatriði þessa máls, er ljóst að það sem þá var bannað verður áfram bannað í innflutningi. Það sem þá var frjálst verður áfram frjálst í innflutningi og það sem þá var frjálst í innflutningi og bundið ákvæðum um verðjöfnunargjöld verður svo áfram. Með öðrum orðum, eins og landbrh. hefur lagt áherslu á er þess ekki að vænta í framhaldi af þessu að um sé að ræða neinar verðbreytingar sem muni verða íþyngjandi fyrir almenning í landinu. Þessum markmiðum mátti út af fyrir sig ná með ýmsum leiðum lagatæknilega séð.

Með trausti milli manna í ríkisstjórninni.

Það sjónarmið var uppi að æskilegt væri að þetta væri gert með almennu orðalagi upp á gamla mátann, sem hefur ekki gefist vel með löggjöf framsóknarmanna hingað til, eða að þetta yrði gert með því að í frv. yrði birtur viðauki sem teldi upp með tæmandi hætti, þannig að engin eftirmál hlytust af, þær vörutegundir sem hér um ræðir. Það varð niðurstaðan og að mínu mati mjög hyggilega svo vegna þess að ég hygg að allir séu búnir að fá sig fullsadda af rifrildi um aukaatriði í þessu máli og það sé æskilegt, reyndar nauðsynlegt í kjölfar hæstaréttardómsins, bæði vegna virðingar Alþingis og stjórnsýslunnar í landinu að taka nú af öll tvímæli í þessu efni og skilja ekki eftir lausa enda. Niðurstaðan varð þess vegna sú að þessar vörur eru allar taldar upp í viðaukum en vegna spurningar sem fram kom hjá hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur er rétt að taka fram að í því felst líka að landbrh. muni í framhaldi af því setja reglugerð í framhaldi af lögunum og þar mun koma fram að þær vörur sem voru á frílista og voru frjálsar í innflutningi áður verða það áfram, þ.e. þær verða ekki háðar leyfisveitingavaldi, og að þær vörur sem eru frjálsar í innflutningi samkvæmt milliríkjasamningum verða heldur ekki háðar leyfisveitingavaldi heldur frjálsum innflutningi sem var. Með öðrum orðum óbreytt ástand og þess vegna, og það er svarið við hennar spurningu, þess vegna var nauðsynlegt að telja upp allar þessar vörur í viðaukanum en jafnframt þarf að taka fram í reglugerð landbrh. að það breytist á engan veg að því er varðar þær vörur sem voru frjálsar í innflutningi eða bundnar milliríkjasamningi. Þær verða það áfram svo að það sé skýrt. Að því er varðar verðjöfnunargjöldin þá er staða mála óbreytt frá því sem ákveðið var í lögunum fyrir jól. Við viljum ekki í þessu millibilsástandi hömlulausan tollfrjálsan innflutning á þessum vörum, --- ég endurtek, á þessum vörum --- heldur verða þær undir verðjöfnunargjöldum samkvæmt þeim reglum sem um það gilda sem er að vega upp mun á innflutningsverði og innlendu heildsöluverði. Þetta þýðir það að verðjöfnunargjöldin eru breytileg frá einni vörusendingu til annarrar og það er munurinn á þeim annars vegar og tollum. Hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson spurði hvernig þessum málum yrði fyrir komið eftir gildistöku GATT. Svar við því er að stjórnarflokkarnir hafa gert með sér samkomulag um að endurskoða innflutningslöggjöfina í ljósi þeirra skuldbindinga og sú nefnd verður undir forsæti fulltrúa forsrh. en að öðru leyti koma fimm ráðuneyti að því ráði. Svarið er kannski ekki á þessari stundu óyggjandi en þó liggur það fyrir í aðalatriðum. GATT-samkomulagið kveður á um það að samkvæmt tilboði því sem við höfum gert, þegar um var að ræða innflutningsbann eða magntakmarkanir, þá verður það lagt af, það verða frjáls viðskipti en bannið umreiknað í tollígildi. Tollígildin eru mismunur á heimsmarkaðsverði, nánar skilgreindu, og innlendu heildsöluverði. Um tollígildin er síðan það að segja að þau eru heimildarákvæði, þau eru ýtrasta hámark og eins og menn þekkja úr GATT-umræðunni eru þau gríðarlega há samkvæmt tilboði Íslands sem bara endurspeglar þann gríðarlega verðmun sem er á heimsmarkaðsverði og innlendu heildsöluverði. GATT-kerfið gerir ráð fyrir því að þessi tollvernd, bundin í upphafi en lækkar síðan í áföngum, verði skilgreind með skiljanlegum, varanlegum hætti sem tollar vegna þess að þá verður að birta og þeir verða undir eftirliti hinnar nýju alþjóðlegu tollastofnunar. Með öðrum orðum, verðjöfnunargjöld eru annars konar kerfi en það sem við mun taka eftir að GATT tekur gildi. Reyndar eru þau sjónarmið uppi að verðjöfnunargjöld af þessu tagi sem eru raunverulega upprunnin í EB og miða við mun á skilgreindu lágmarksverði þar og svo niðurgreiddu heimsmarkaðsverði, það kerfi muni ekki standast eftir að GATT tekur gildi af þeirri einföldu ástæðu að síbreytileg verðjöfnunargjöld munu raska mjög verðlagi fyrir neytendur og reyndar framleiðendur og þess vegna flokkast undir viðskiptahindrun. Virðulegi forseti. Ég held að með þessu hafi ég skýrt það sem mér þykir ástæða til af hverju þessi löggjöf er nauðsynleg og hvers vegna það er sanngirnismál þrátt fyrir dóm Hæstaréttar að stjórnarflokkarnir standi við það samkomulag sem gert var sem sanngjarnt var á sínum tíma fyrir jólin þó að það gildi til skamms tíma. Ég vil taka það fram að þær umræður sem urðu hér nokkuð ástríðuþrungnar um forræðismál varða þetta mál ekki nokkurn skapaðan hlut. Um þau mál er skýrt kveðið á um í lögum, bæði lögum um Stjórnarráðið og reglugerð um verkaskiptingu í Stjórnarráðinu og þarf ekkert um að fara fleiri orðum.

Hvernig skýrt?

Ég beini bara hv. þm. að lesa það, það er ekkert vafamál.

Viltu ekki svara spurningunni sem borin var upp?

Ég er búinn að svara þeim spurningum sem til mín hefur verið beint sem varða bæði annars vegar reglugerðina og hins vegar hvað við tekur að því er varðar GATT. Ég var einfaldlega að segja það að þessar deilur um forræði snerta ekki það mál sem hér er á dagskrá sem er að tryggja óbreytt ástand varðandi innflutningsskipunina. Ég vil hins vegar nota tækifærið, virðulegi forseti, undir lokin til þess að taka mjög eindregið undir það sem fram hefur komið í máli hæstv. landbrh. að það er tími til kominn að við förum að ræða aðra og veigameiri hluti sem varða hlut landbúnaðarins og búvöruframleiðslunnar í okkar þjóðfélagi heldur en ráðrúm hefur gefist hingað til. Staðreyndin er sú að gildistaka GATT breytir auðvitað í grundvallaratriðum starfsskilyrðum landbúnaðarins og búvöruframleiðslunnar hér á landi eins og annars staðar. Það þýðir einfaldlega að smám saman stendur búvöruframleiðslan frammi fyrir nokkurri og aukinni samkeppni og það sem skiptir mestu máli af hálfu stjórnvalda er það að gera innlendum landbúnaði, gera bændum landsins og þeim sem vinna úr landbúnaðarhráefnum matvæli kleift að standast þá samkeppni, að hlúa að þessari framleiðslu þannig að starfsskilyrði þeirra séu ekki lakari heldur en í samkeppnislöndunum og að stuðla þannig að því að hlutur innlendrar búvöruframleiðslu verði góður, bæði til þess að standast þessa samkeppni hér á heimamarkaðnum og eins til þess að nýta þau tækifæri sem ég er í engum vafa um að munu skapast til útflutnings, einkum og sér í lagi ef samstarf tækist um það að stíga þau skref sem óhjákvæmilegt er að stíga í framhaldinu til þess að innlend búvöruframleiðsla eða hluti hennar gæti náð alþjóðlegri viðurkenningu sem vistvæn framleiðsla og gæti þess vegna náð markaðsstöðu á mun hærri verðum heldur en unnt hefur verið hingað til. Þetta er auðvitað aðalatriðið og ég tek undir það með hæstv. landbrh. að það er ekki bara að GATT breyti viðskiptagrundvelli að því er varðar landbúnaðarvörur, heldur þurfum við að taka til gagngerðrar endurskoðunar það kvótakerfi, það framleiðslustýringarkerfi sem bundið hefur íslenska bændastétt allt of lengi í viðjar kotbúskapar og reyndar kippt fótunum undan möguleikum bændastéttarinnar til þess að bregðast við til þess að auka framleiðni, til þess að efla vöruþróun og til þess að byggja upp vaxandi og samkeppnishæfan atvinnuveg. Þetta eru auðvitað meginverkefnin. Og þegar þessum deilum er lokið, sem eru senn að baki, þá læt ég a.m.k. í ljós þá von að menn geti lagt þær að baki og horft heldur fram á veginn og reynt að sameina krafta sína hér á hinu háa Alþingi til þess að stuðla að slíkri framtíðarstefnu sem er jákvæð í staðinn fyrir það neikvæða sem liðið er og sem hefur það að markmiði að byggja hér upp stétt bjargálna bænda í stað kotbænda sem eru niðurnjörvaðir í viðjar þess kerfis sem vonandi er við útgönguversið --- og farið hefur fé betra.

Virðulegur forseti. Mér heyrðist á lokakafla ræðu hæstv. ráðherra að þekking hans á íslenskum landbúnaði takmarkaðist við þátt sem var fluttur hér í sjónvarpinu á sunnudagskvöldið fyrir rúmri viku. Hann talaði um kotbúskap og það þyrfti framleiðniaukningu. Þá vil ég benda hæstv. ráðherra á það að á 10 ára tímabili, og á ég við mjólkurframleiðsluna, hefur framleiðendum fækkað úr 2.000 í 1.400, framleiðslan hefur nokkuð staðið í stað, verðið til bænda hefur lækkað um 20%, verð til neytenda hefur lækkað eitthvað álíka og nú vil ég biðja hæstv. ráðherra að nefna mér þá atvinnugrein á Íslandi þar sem hefur verið meiri framleiðniaukning á þessu árabili.

Gerðu samanburð við ráðherrana.

Þetta er, virðulegur forseti, algerlega ábyrgðarlaust tal hjá hæstv. ráðherra. Sá sem hér stendur hefur verið talsmaður breytinga og hefur barist fyrir ákveðnum breytingum sem hafa náð fram að ganga sem hafa m.a. leitt af sér þá þróun sem ég er hér að nefna fyrir ráðherrann. Síðan kemur hæstv. ráðherra upp með fullyrðingar eins og hann gerði hér áðan. Það er ekki samboðið ráðherra í ríkisstjórn Íslands að fara með þvílíkan þvætting eins og hér var á borð borinn og ég vil í því sambandi nefna einnig að ráðherrann ætti ekki að nefna virðingu Alþingis í þeim samanburði við þann skrípaleik sem hefur átt sér stað af hálfu ríkisstjórnarinnar hvað þetta mál snertir. Að lokum spyr ég ráðherrann: Er hann sammála því sem hæstv. umhvrh. sagði í umræðunni í síðustu viku að vegna fordæmisins væri líklegt að það yrði landbrh. sem færi með forræðið þegar kæmi að tollígildum vegna GATT? Þetta eru tvær spurningar: Ég vil biðja hæstv. ráðherra að nefna mér atvinnugrein þar sem hefur orðið meiri framleiðniaukning en hefur verið í mjólkurframleiðslu og úrvinnslu á síðustu árum og síðan varðandi viðhorf umhvrh.

Virðulegi forseti. Það er býsna algengt hér á hinu háa Alþingi að menn tali af nokkurri drýldni um þekkingu sína á landbúnaðinum og eigni öðrum þar algera fáfræði og vanþekkingu og ástæðulaust að kippa sér upp við slíkt. Ég árétta það sem ég sagði að það skömmtunarkerfi sem ríkt hefur í landbúnaði allt of lengi hefur auðvitað hneppt þessa framleiðslugrein í viðjar og hefur haldið aftur af framförum og eðlilegri framleiðni í greininni. Þar með er ekki sagt að það hafi ríkt alger stöðnun. Frá þessu eru undantekningar. Og hugmyndin með búvörusamningnum og framsali á framleiðslurétti var náttúrlega sú að reyna að brjótast út úr þessum viðjum án þess að leggja sjálft kvótakerfið, skömmtunarkerfið og kotbúskaparstefnuna algerlega af. Þetta hefur skilað nokkrum árangri og ekki síst í mjólkurframleiðslu og reyndar mætti nefna ýmsar aðrar greinar. Það breytir hins vegar ekki því og það vita bændur á Íslandi allra manna best að fjöldi þeirra er hnepptur í svo þröngar skorður að því er varðar framleiðslu sinna búa að þeir geta ekki haft af þeirri framleiðslu eðlilega afkomu og standa jafnframt í þeim sporum að vera bundnir nánast af eignum sínum þannig að þetta kerfi hefur skapað fleiri vandamál heldur en jafnvel hinir góðviljuðustu meðal höfunda þeirra hafa viljað leysa. Þetta skömmtunarkerfi hefur reynst bændastéttinni og neytendum illa og það er smám saman að koma á daginn að gagnrýni þeirra sem hafa alla tíð gagnrýnt þetta kerfi er á réttum rökum reist og fyrr en síðar munu bændur á Íslandi gera sér grein fyrir því jafnvel fleiri en nú er. Hv. þm. vildi vita hvaða aðrar greinar hefðu skilað meiri framleiðni eða framleiðniaukningu á undanförnum árum. Þar með nefni ég náttúrlega fyrst og fremst til eina grein, sem heitir íslenskur sjávarútvegur, án þess að ég hafi þar samanburðartölur á reiðum höndum.

Virðulegur forseti. Vissulega hefur sjávarútvegurinn skilað verulegri framleiðniaukningu á ákveðnum sviðum. Þökk sé því kerfi sem framsóknarmenn höfðu forgöngu um að koma þar upp og Alþfl. vill nú berjast á móti. Hæstv. ráðherra dró verulega í land og viðurkenndi það í sinni ræðu að hann hefði kannski verið að tala um einhverja fortíð, ekki um það sem er núna. Og ég vil benda hæstv. ráðherra á það, við töluðum um mjólkurframleiðslu áðan, að skömmtunarkerfið sem hann nefnir þar --- í hverju felst það? Nú vil ég taka það fram að auðvitað vildi ég sjá það að við þyrftum ekki á því að halda. En við höfum takmarkaðan markað og það sem stendur eftir af því sem hæstv. ráðherra kallar skömmtunarkerfi þar í dag er það að bændur hafa leyfi samkvæmt lögum til að skipta markaðnum á milli sín. Það er ekkert annað. Og ég verð að ítreka það sem ég sagði hér áðan að það er afar erfitt að þurfa að sitja undir málflutningi eins og var hjá hæstv. ráðherra hér áðan. Það er alveg rétt, hæstv. ráðherra, að það eru ýmsir bændur sem búa við bág kjör í dag og í sauðfjárræktinni hefðu ýmsir e.t.v. viljað geta brugðið búi og horfið til annarra atvinnugreina. Það horfir ekki þannig til í íslensku þjóðfélagi í dag. Við búum við þá stjórnarstefnu sem hefur leitt það af sér að þeir sem gjarnan vildu hætta hafa ekki að neinu að hverfa.

Hæstv. forseti. Það eru alveg stórfurðuleg ummæli hjá hæstv. utanrrh. að staða þessa máls sé algerlega óviðkomandi þeirri forræðisdeilu sem staðið hefur um forræði fyrir innflutnings- og útflutningsmálum búvara. Það eru furðuleg ummæli vegna þess að þá hefur hæstv. utanrrh. ekki áttað sig á því að hæstaréttardómurinn er að sjálfsögðu öðrum þræði forræðisúrskurður. Að sjálfsögðu er hann það, hæstv. utanrrh., vegna þess að hann hefur verkun í því sambandi. Það liggur í hlutarins eðli. Þó að deiluefnið sjálft sem dómurinn var að fást við í því einstaka tilviki væri afmarkað mál, þá er óhjákvæmilegt að horfa fram hjá verkun dómsins á þessa forræðisdeilu. Þegar hæstv. ráðherra segir að það sé skýrt í lögum hver fari með þetta forræði, þá spyr ég: Hvaða lögum? Er það í innflutningslögum? Ekki geta það verið búvörulögin. Ég fór rækilega yfir það hér að hvorki 3. gr., 52. gr. né 53. gr. né breytingarnar í desember eru tæmandi í því sambandi. Þá spyr ég hæstv. utanrrh. einfaldlega eftirfarandi tveggja spurninga: 1. Er hæstv. utanrrh. tilbúinn til að koma hér í ræðustólinn og lýsa því yfir að almennt forræði málaflokksins, innflutningur og útflutningur búvöru, heyri undir landbrh. þrátt fyrir ákvæði laga nr. 88/1992, um innflutning? 2. Ef svarið er já, er þá hæstv. landbrh. tilbúinn til að styðja það að það verði lögfest hér með skýrum hætti?

Virðulegi forseti. Ég hlýt að endurtaka það sem ég sagði áðan að það er algert aukaatriði og reyndar óskylt mál þessu sem við nú ræðum þetta sífellda tal um forræði yfir málaflokkum. Þetta frv. tekur á praktískum vandamálum í framhaldi af lögunum frá því fyrir jól og í framhaldi af hæstaréttardómnum. Það kveður á um það að að því er varðar innflutning á þeim vörutegundum sem hér eru taldar upp og eru á annað borð leyfisbundnar eða skylt er að heimila innflutning á vegna milliríkjasamninga, því beri landbrh. að heimila innflutning á. Að því er varðar verðjöfnunargjöld, þá er einmitt vegna þess að hér er allt talið upp alveg ljóst að það er í höndum landbrh. að leggja á þessi verðjöfnunargjöld á þær vörutegundir sem hér eru taldar upp og heimilt er að flytja inn og framleiddar eru í landinu. Það er sú eina forræðisdeila sem kemur þessu máli við. Ef menn eru síðan að fara yfir lagasafnið og halda hér uppi seminar í stjórnlagafræðum þá geta menn bara lesið sér til um viðeigandi lagaákvæði um Stjórnarráð Íslands og um verkaskiptingu milli ráðuneyta eins og þau eru skilgreind í þeim lögum, í reglugerð um verkaskiptingu ráðuneyta og í ýmsum sérlögum sem kveða á um það. Ég vek t.d. athygli á því að samkvæmt slíkum lagaákvæðum og reglugerðarákvæðum fer ótvírætt utanrrn. með útflutningsmálefni.

Hæstv. forseti. Þetta er nú í raun og veru að verða held ég alveg nógu skýrt. Það er alveg ljóst af svörum eða öllu heldur hægt að segja kannski ekki svörum hæstv. utanrrh., þessum endalausu ekki svörum hæstv. ráðherra hér, hvernig málið liggur. Deila stjórnarflokkanna um þetta mál er algerlega óútkljáð. Hér kemur inn í þingið dulbúin bráðabirgðaredding, hrossakaup þeirra um að redda þessu svona næstu 11 mánuðina, að landbrh. náðarsamlegast fái leyfi til að leyfisbinda innflutninginn á tilteknum hluta tollskrárinnar í 11 mánuði en að öðru leyti er deila stjórnarflokkanna algerlega óútkljáð um þetta efni. Reyndar staðfesti hæstv. utanrrh. það að mínu mati mjög vel með því að með snyrtilegum hætti að minna á það að hvað útflutningsleiðina snertir þá snýr þetta þannig að þar er hið almenna forræði hjá utanrrh. en innflutningshliðin aftur hjá viðskrh. Ég lít svo á að þetta sé skýrt, einnig vegna viðbragða hæstv. landbrh. við máli mínu hér áðan. Þá er eftir það álitamál, hvað ætlar Alþingi að gera? Hvað ætlar hv. landbn. Alþingis að gera? Hvað ætlar sómi vor, löggjafarsamkundan, að grípa til bragðs nú þegar þessi staða liggur orðið ljós fyrir? Ríkisstjórnin hefur ekki komist í gegnum þetta mál. Hún ýtir því til hliðar að útkljá hið almenna forræði málaflokksins og leysir þetta með þeim nokkuð svo sniðuga hætti út af fyrir sig að segja má að afgreiða það hver skuli fara með tiltekna hluta tollskrárinnar eins og þeir standa á hverjum tíma. Og mikið verður nú gaman að verða tollstjóri og geta farið að ráða lögum og lofum gegnum það að hringla svolítið til með hana. Alþingi verður sem sagt að taka af skarið og það reynir nú á hversu vel menn standa í lappirnar í þeim efnum. Ég reyndar leyfi mér að vona að hæstv. landbrh. hafi verið að lýsa því hér yfir að hann vilji styðja það að frá þessu verði gengið með ótvíræðum hætti hér í sinni fyrstu ræðu.

Virðulegi forseti. Það er undarleg árátta sumra þingmanna að vilja ekki ræða efnisatriði frv. sem fyrir liggur, heldur beina umræðunni sífellt að þeim málum sem ekki eru á dagskrá.

Það er undarleg árátta að vilja ekki svara spurningum.

Það er líka undarlegt hjá hv. þm. að hann segir í sama stutta andsvarinu: Deilan um forræðið er óútkljáð milli stjórnarflokkanna. Síðan segir hann. Ja, ég er nú kominn að þeirri niðurstöðu að þetta sé alveg skýrt.

Já, að hún er óútkljáð.

Það er ekkert tilefni til að efna hér til einhvers konar stjórnlagaþings um forræði ráðuneyta vegna þess að um það er engin deila eftir því sem ég best veit. Landbrh. fer t.d. með málefni landbrn., það er algerlega skýrt. Menn eru hins vegar svo viðjaðir í gamla hugsunarhætti búvörulaganna að þeir eru alltaf að spyrja um bannheimildirnar sínar. Þegar GATT tekur við að loknu þessu 11 mánaða millibilsástandi þá er það alveg ljóst að í hinu nýja liðskiptakerfi verða engin bönn og ekkert leyfisveitingavald. Landbrh. missir ekkert forræði yfir landbúnaðarmálum fyrir það.

En innflutningi og útflutningi búvöru?

Ef menn eru að spyrja um verðjöfnunargjöldin, þá er það alveg skýrt sem hefur ekki verið skýrt áður. Landbrh. hefur valdið til þess að leggja verðjöfnunargjöld á þær vörur sem eru taldar upp í viðaukum samkvæmt nánari ákvæðum í reglugerð. Ef menn eru að tala um tollskrána, þá er það alveg skýrt að fjmrh. er yfirmaður tollamála.

Hvað með skatt . . . ?

Fjmrh. fer samkvæmt lögum og reglum með tollamál. Ég hef ekki heyrt neina tillögu uppi um að það eigi að búta tollskrána í sundur og tvístra henni út og suður á umhvrn., viðskrn., sjútvrn., landbrn., utanrrn. o.s.frv.

Þið eruð að því.

Nei, við erum ekki að því. Það er nefnilega nákvæmlega það. Ég vil bara biðja hv. þm. að fara nú að snúa sér að umræðuefninu og hætta þessum útúrsnúningum út og suður um óviðkomandi málefni.

Hvernig væri að svara einföldum spurningum?

Það er búið að svara ykkar spurningum.

Nei.

Hæstv. forseti. Það ber nú að fagna því að týnt frv. er komið fram eftir þrautir, innantökur og samningsþóf um langa hríð á stjórnarheimilinu og hefur hér birst í sinni mynd á nýjan leik, að vísu nokkuð breytt frá því að það hvarf fyrir rúmri viku síðan. Mér sýnist þetta frv. andvana fætt ef það á að koma í kring vilja þingsins og eyða allri réttaróvissu og skapa landbúnaðinum það starfsumhverfi og afurðastöðvum hans sem hlýtur að vera mikilvægast fyrir íslenska þjóð í þeim harða markaði sem fram undan er með verslun á búvörum í framhaldi af nýgerðu GATT-samkomulagi. Hér er frv. fram komið sem menn lýsa svo að ágreiningur sé lögfestur. Öll þessi harmsaga minnir mig á sögu sem ég heyrði þegar ég var strákur í bernsku og var verið einmitt að segja mér frá því hvernig menn ættu ekki að fara að. Þetta var austur í Flóa, hæstv. landbrh., en þá var mér kennd vísan um það hvernig sá vondi færi að og mistækist í ýmsum verkum, ekki síst ef hann færi að skapa mann. Og vísan var eitthvað á þá leið að hann hafi farið að skapa mann, skringilegan í hár og skinn, andanum kom hann ekki í hann, átti að heita ...

Þórarinn.

Hárrétt. Nú sjáum við það að hér er þetta frv. komið og enn vantar í það andann, enn vantar í það skýrleikann sem allir lögfræðingar hafa spurt um sem gengið hafa fyrir landbn. í þessari hér um bil árs þrautagöngu formanns landbn. sem var nú stærri í sniðum í upphafi þessa leiks heldur en nú um þessar mundir. En hér sitja þeir skólabræður, hæstv. utanrrh. og hæstv. landbrh. Það er nú að verða algengt í umræðum um landbúnaðarmál að þeir félagar þurfa báðir að vera viðstaddir. Þetta hefðu þótt tíðindi fyrir einhverjum árum. En þetta minir mig mjög á það af því að ég horfi töluvert á handbolta um þessar mundir og dáist að mörgu afreki þar þá gerist það oft í snörpum leikjum að ágætir leikmenn eru teknir úr umferð því að þeir eru hættulegir. Og mér finnst að hér séu tvö lið og hæstv. utanrrh. sé falið það hlutverk af hálfu Alþfl. að taka hæstv. landbrh. úr umferð og það hafi honum tekist með prýðilegum hætti núna um alllangt skeið. Þessi staða er vissulega mjög varhugaverð og hættuleg fyrir íslenskan landbúnað. Svo ég tali ekki um það hvað hv. þm. Egil Jónsson varðar sem ég sagði að var kokhraustur fyrir ári síðan. Ég minnist þess að einhvern tíma í haust dáðist ég að þessum sterka þingmanni þegar hann sagði við þjóðina um sessunaut sinn sem er í landbn. og Alþfl. að ef þeir ekki féllust á frv., sem stoppaði í vor, og afdráttarlaus og skýr lög yrðu sett þá mundi hann fara að eins og gert var við klárana við plóginn. Færu þeir að liggja í taumum þá yrði gripurinn leystur frá. En nú hefur dæmið snúist við og ber ekki mikið á því að Alþfl. fái hótun um að vera leystur frá störfum, frá plógnum.  Það er athyglisverð mynd í DV í dag þar sem mér sýnist hæstv. forsrh. hreinlega setja leysirinn á landbrh. Svo fast er augnaráðið þar að hann skipar honum að hætta þessu streði og ganga að því frv. sem fyrir liggur því annars þýði það að núv. ríkisstjórn getur sprungið. Og hver sem sér þessa mynd sér í henni heila sögu um margra mánaða átök sem eru að enda með þessum hætti að Alþfl. hefur náð töglum og högldum í landbúnaðarmálum á Íslandi.

Fríður foringi stýrir fræknu liði, þá fylgir sverði sigurinn.

Nú kann ég vel að meta hæstv. landbrh. Oft bregður svo við á neyðarstundu að hann reynir að brynja sig með skýrum kveðskap sem hann mælir af munni fram. En þó finnst mér kveðskapurinn bera meiri vott um það í seinni tíð að úr hendi sé fallið vopnið sem honum hafði verið treyst fyrir, sem íslensk bændastétt hafði trúað að hann héldi á henni til varnar og íslenskri atvinnu. Við skulum fjalla örlítið um þessa sögu. Nú erum við í þriðja sinn að berjast við þetta mál. Skýrt frv. og afdráttarlaust, sem hér er einnig til umræðu, og fyrir var meiri hluti á vorþingi.

Það er úrelt.

Úrelt, kallar hæstv. utanrrh. fram í. Ég hygg að það sé ekki úreltara en svo að í því er allur sá skýrleiki sem lögmenn og dómarar spyrja eftir. Þá mundi það ekki gerast að Hæstiréttur klofnaði og það munaði einu atkvæði. Hæstv. landbrh. telur það og talar um það eins og sjálfsagðan hlut. Það er eins og hann geri sér ekki grein fyrir því, jafnlagaglöggur maður og hann er, að auðvitað er mikið að í lagasetningunni þegar hæstaréttardómur fer að klofna með slíkum hætti trekk í trekk. Mér þætti það undarlegt ef Sjálfstfl., en ég hygg að hluti hans vilji efla landbúnaðinn og að hann fái að bíða þeirra sóknarfæra sem vissulega bíða hans --- aldrei gerðist það á viðreisnarárunum að Gylfi Þ. Gíslason yrði settur yfirfrakki Ingólfs heitins á Hellu. Nú stöndum við frammi fyrir því að Jón Baldvin Hannibalsson, hæstv. ráðherra, er jafnnauðsynlegur við umræðu um landbúnaðarmál og hæstv. landbrh. Slíkt er framsal á völdum úr þessu ráðuneyti. Ég ætla aðeins að minnast á ákveðna stöðu sem mér finnst mikilvæg þegar horft er til framtíðar. Nú blasir það við á Íslandi að hér erum við að glíma við 5--6% atvinnuleysi. Því er spáð að það muni vaxa mjög enn. Íslenska þjóðin er komin í hnút vegna þessa máls. Þó vita það allir og það liggur skýrt fyrir að hvert 1% í atvinnuleysi þýðir fyrir ríkissjóð útlát upp á 700 millj. kr. Þessi ríkisstjórn er með stefnu sinni að valda því að það verður að greiða vegna atvinnuleysis 3,5--4 milljarða á ári beint út um gluggann nánast. Því er það svo, og að því kom hæstv. utanrrh. í ræðu sinni, að það er mikilvægt og ég tek undir með honum að ræða um veigameiri hluti sem varða landbúnaðinn og framtíðina í landinu. Undir þetta get ég tekið. Það kann að vera svo að um þessar mundir þegar íslenskir bændur eru að fá fyrir sínar úrvalsafurðir, hreint kjöt, verð til sín upp á 170--200 kr. fyrir fullunnna vöru, virðisaukinn liggur eftir í landinu, þurfi nú þegar á Alþingi Íslendinga að ákveða á ný útflutningsbætur til þess að mæta framtíðinni. Því að ekki hélt hæstv. utanrrh. betur á málum en svo í þeim viðræðum sem hann hefur átt fyrir Íslands hönd um GATT og fleira en að erlendar landbúnaðarþjóðir eiga að hafa heimild til þess að viðhalda sínum útflutningsuppbótum sem við höfum lagt niður. Þeir eiga að keppa við okkur sem ekki erum lengur þátttakendur í útflutningsuppbótum. Þeir eiga að fá að nota þær til þess að keyra okkur niður. Og því er það kannski spurningin: Getur það ekki hugsast að það borgi sig að taka upp útflutningsuppbætur á ný, 500 millj. og fullunnin vara á Íslandi á einhverju sviði, kjötafurð, ostar eða eitthvað? Það getur gert það að verkum að það fari milljarði minna í atvinnuleysisbætur og sú hörmung og það hamingjuleysi sem nú hvílir yfir mörgum heimilum verði liðin tíð. Þetta er eitt af þeim atriðum sem Alþingi verður að marka stefnu um. Það er heimild hjá okkur að taka útflutningsbætur upp á nýjan leik að hæstv. utanrrh. sé þeirrar skoðunar að það eigi að gera það. Ég vil alla vega inna hann eftir því. Ef ég skoða þetta frv. sem nú liggur fyrir í nýrri mynd þá hef ég rætt við ýmsa lögmenn um þetta frv. í morgun. Ég hef alls staðar fengið sama svarið hjá lögmönnum. Þetta er götótt og skrýtið frv. Hér stendur til að lögfesta gífurlega mikinn viðauka við þetta frv. sem venjulega er þá í reglugerð. Þeir segja: Þetta er arfavitlaus lögfræði. Þetta er arfavitlaus lögfræði, segja lögmenn mér. Og þeir spyrja: Hvers vegna er verið að gera þetta og segja jafnframt: Auðvitað hlýtur það að vera vegna þess að menn ætla að ,,fixa`` við þessa hluti eftir á. Menn ætla að halda áfram að leika sér að þessum eldi. Og hvernig fer þegar nýjar vörur undir einhverjum öðrum tollnúmerum sem tilheyra landbúnaði falla ekki undir þessi ákvæði? Þetta er því mjög óskýrt. Og svo er með fleiri atriði í þessu frv. Það mun svo vera, hæstv. landbrh., að kollegar þínir í öllum nálægum löndum hafa náð samstöðu um það að landbrh. fari með setningu tollígilda. Landbúnaðarráðherrar þjóðanna hér í kringum okkur munu hafa náð samstöðu um að þeir fari með þetta vald. En hér virðist hæstv. landbrh. sætta sig við að ráða þar litlu um í framtíðinni. Ég vil spyrja hæstv. landbrh. Við skulum segja að það komi nýir tollflokkar, smjörlíki undir nýjum tollflokkum eða einhver innflutningur með kjötréttum í. Ætlar þá hæstv. landbrh. að kalla Alþingi saman til þess að setja ný lög o.s.frv.? Þarf að breyta lögum í hvert sinn? Nei, það hlýtur að falla undir þann skýrleika sem setja verður. Um það er kannski Alþingi sammála að eftir að GATT tekur við þá verði það hæstv. landbrh. sem fer með alla ákvörðun um tollígildi. Þetta eru jöfnunartollar sem fara eftir ákveðnum reglum og þeir hljóta að eiga að vera í höndum landbrh. Hæstv. landbrh. hefur vissulega sagt það, sem er kannski nýmæli, að mönnum beri að hlíta lögum og taka löggjafann alvarlega. Hann sagði enn fremur að það væri óhæft fyrir Alþingi að fá málið í hausinn á nýjan leik. Undir þetta vil ég taka með hæstv. ráðherra því það er náttúrlega óþolandi fyrir löggjafarsamkomuna að skýrleikinn sé ekki meiri en það. Mér finnst að hæstv. landbrh. hafi kannski verið að senda flokksbróður sínum, hv. þm. Agli Jónssyni sem gegnt hefur formennsku í landbn., smákveðju og segja þó við hann í þetta sinn: Þú hefur svolítið frjálsari hendur til að laga þetta frv. en þú hafðir í desember. Við skulum minnast þess að moðsuðan sem hér var á borðum í desember var með þeim hætti í huga hv. þm. að þar mátti ekki hreyfa stafkrók. Þó að lögmenn og nefndarmenn bentu á ýmis atriði sem yrði að breyta þá mátti ekki breyta stafkrók. Það var skýrt samkomulag á milli flokkanna í ríkisstjórninni. Það frv. sem lagt var fram hér í vor og við höfum flutt á nýjan leik, ég og hv. þm. Jóhannes Geir, er afdráttarlaust frv. Það ber öllum saman um það, lögmönnum og öðrum, að það frv. beri þann skýrleika í sér og hefði eytt allri réttaróvissu sem ríkti síðasta sumar. Það hefði aldrei komið til þeirra átaka, hæstv. utanrrh., sem hér urðu út af kalkún og skinku ef það frv. hefði verið lögfest. Það segir t.d. í 1. gr.: ,,Innflutningur á búvörum, unnum sem óunnum og tilsvarandi vörum, sem jafnframt eru framleiddar hér á landi, er háður samþykki landbrh. Hið sama gildir um vörulíki þessara vara.`` --- Þetta er skýrt og hreint. Það segir enn fremur . . .

Þessi texti er brot á gildandi GATT-samningum.

Brot á gildandi GATT-samningum, kallar hér hæstv. ráðherra fram í. GATT hefur nú ekki tekið gildi.

Jú, jú, gildandi GATT-samningum.

GATT hefur ekki tekið gildi í þeirri nýju mynd sem opnar það sem við erum að ræða um, lágmarksaðgang og það frelsi sem þessir flokkar hafa náð saman um að innflutningur sé frjáls. Þetta ákvæði hefði því ekki brotið það. Síðar segir: ,,Ráðherra getur, þrátt fyrir ákvæði 1. mgr., heimilað innflutning í samræmi við ákvæði í fríverslunar- og milliríkjasamningum sem Ísland er aðili að, enda sé verðjöfnunargjöldum beitt í samræmi við heimildir í milliríkjasamningum.`` --- Þarna liggur þetta skýrt síðar í lagatextanum, hæstv. utanrrh. Enn fremur segir: ,,Ráðherra setur í reglugerð nánari ákvæði um til hvaða vara og vörulíkja ákvæði 1. og 2. mgr. tekur, þar með talin hlutfall hráefna í unnum vörum. Ráðherra ákveður með reglugerð af hvaða hráefni og landbúnaði skuli vera heimilt að endurgreiða verðjöfnunargjald við útflutning og hver endurgreiðslufjárhæðin skal vera.`` Ég vitna hér í nokkur atriði úr þessu frv. Við skulum hugsa okkur hvernig þetta frv. varð til. Það varð til eftir mikla vinnu í landbn. þar sem allir flokkar lögðu sig fram og Alþfl. var meira að segja með í þeirri vinnu, hæstv. ráðherra, og með færum lögmönnum. En það strandaði og ég hygg að til þess að við getum náð hér friði á næstu mánuðum um þessi atriði þá hljótum við að verða mjög að lesa þau frumvörp saman sem hér liggja fyrir. Hæstv. forseti. Ég vil ekki níðast á tímanum þó að ég hefði getað ýmsu bætt við þessa stuttu ræðu mína.

Virðulegi forseti. Hv. þm. kallaði lögin sem Alþingi samþykkti hér fyrir jól, breytingu á lögum um búvörulög, moðsuðu. Hann hefur ekki fært nein rök fyrir því. Ég veit ekki betur en þau lög hafi verið skýr og nái prýðilega þeim markmiðum sem menn settu sér. Nefnilega að afla landbrh. lagaheimildar til þess að efna milliríkjasamning um innflutning og að afla honum heimildar til þess að leggja á verðjöfnunargjöld þegar það á við. Það sem var moðsuða, hv. þm., og var hnekkt með hæstaréttardómi voru gömlu búvörulögin sem sett voru hér 1985 og skilningi þingmanna Framsfl. og reyndar ýmissa annarra á þeim lögum. Það var þeirri moðsuðu sem var hnekkt. Ég minnist þess reyndar að þegar þau lög voru sett þá flutti sá sem hér stendur frávísunartillögu á þessa moðsuðu og færði fyrir því þau rök að þetta væri meira að segja mestan part brot á stjórnarskránni sem hv. lögmaður Sigurður Líndal hefur skrifað á bók upp á 180 blaðsíður til þess að rökstyðja að er rétt skoðun. Það var moðsuða sem hefur verið hnekkt endanlega með hæstaréttardómi og síðan er búið að kveða upp yfir þeirri moðsuðu annan hæstaréttardóm sem heitir GATT-samkomulagið sem mun endanlega binda endi á þá moðsuðu. Lögin sem sett voru fyrir jólin eru skýr. Lagafrv. sem hér liggur fyrir er mjög skýrt þannig að það gefur ekki tilefni til að menn uppnefni það með þessum hætti.

Hæstv. forseti. Nú fer ég að efast nokkuð um skýrleika hæstv. utanrrh. sem ég hef reyndar álitið nokkuð glöggan mann fram undir þetta á ýmsum sviðum. Hitt vil ég þó minna hann á: Hvers vegna stöndum við í þessari umræðu í dag? Það er vegna þess að menn eru klárir á því að hæstaréttardómurinn 20. jan. sagði það líka um lögin sett í desember að þau fullnægðu ekki og eyddu ekki réttaróvissu. Þess vegna stöndum við í þessari umræðu, hæstv. ráðherra. Hér er gat, hér er smuga sem er andstæð þingviljanum. Landið er opið í rauninni vegna þess að menn treysta ekki lögunum frá því desember fyrir innflutningi á kalkún og skinku hafi hæstv. ráðherra ekki áttað sig á því. Hvað hitt varðar þá snýr þetta ekki beint að búvörulögum. Hæstv. forsrh., æðsti maður í ríkisstjórninni, hefur sagt um hæstv. fyrrv. viðskrh. að hann hafi laumað eða smyglað eða hvað hann viðhafði.

Nei, hann sagði það ekki.

Hann orðaði það í þeim dúr, lætt í gegnum þingið þá, hæstv. ráðherra, 

Virðulegi forseti. Ég má til með að biðja hv. þm. að lesa aftur hæstaréttardóminn. Hæstaréttardómurinn hnekkti þeirri túlkun á tilteknum greinum búvörulaganna að þau hefðu að geyma sjálfstæða heimild fyrir banni á innflutningi. Það sem hv. þm. getur þess vegna kallað moðsuðu var sú kóróna á sköpunarverki framsóknarmanna sem þessi búvörulög voru. Um þau má segja að ef þau eru ekki sannanlega brot á stjórnarskránni þá ber lögfróðum mönnum a.m.k. lítt í milli um að þau eru það mestan part. Þessari moðsuðu hefur guði sé lof verið hnekkt með hæstaréttardómi. Hæstaréttardómurinn fjallaði ekkert um lögin frá því fyrir jól að öðru leyti en því að um leið og hnekkt hefur verið þeim skilningi að landbrh. hafi verið heimilt að banna þá náttúrlega var grundvellinum kippt undan þessum lögum. Samkomulag sem nú hefur tekist er að þrátt fyrir þennan hæstaréttardóm viljum við ekki taka þeim afleiðingum sem af hefðu hlotist: Óheftur innflutningur landbúnaðarvara. Með öðrum orðum er það eins skýrt og verið getur að moðsuðan sem Hæstiréttur hnekkti voru þessi búvörulög sem hingað til hefur verið biblía framsóknarmanna sem þeir lesa kvölds og morgna en er sem betur fer komin á ruslahauga.

Hæstv. forseti. Búvörulögin voru engin sérstök eign framsóknarmanna enda sá ég að roði hljóp í kinnar hv. þm. Egils á Seljavöllum sem þykist gjarnan eiga sinn hlut í þeim lögum. Ég veit allt um það um hvað hæstaréttardómurinn fjallaði. En við verðum að gera okkur grein fyrir því að við erum hér núna í þriðja sinn í þessari baráttu að setja lög um þetta atriði vegna þess að það liggur ekki klárt fyrir hvar forræði landbúnaðarmálanna er og hver fer hér með tollígildi. Þess vegna erum við í þessari umræðu, hæstv. utanrrh. Hins vegar tekur því ekki að svara ómerkilegum skotum hæstv. utanrrh. að Framsfl. Hann má senda þau svo mörg sem hann vill. En eitt veit ég að samhliða því að fylgi og stuðningur við Framsfl. vex þá mælist Alþfl. vart lengur í skoðanakönnunum. Svo rúinn er þessi innflutningsflokkur trausti að menn vilja ekki hafa hann lengur við stjórnvöl á Íslandi.

Virðulegi forseti. Það er nú fram undan mikil umræða um það frv. sem hér er lagt fram. Í fyrsta lagi í landbn. Alþingis og síðan væntanlega í þinginu. Það er að sjálfsögðu að henni lokinni sem eðlilegt er að túlka niðurstöðu. En mér fannst samt við hæfi að segja hér örfá orð. Þá er fyrst rétt að árétta það sem reyndar hefur komið fram hvers vegna sá vandi er til kominn sem hér er sérstaklega til umræðu og er tilefni af niðurstöðu Hæstaréttar Íslands, þ.e. lagaákvæði sem síðast var afgreitt á Alþingi og samþykkt árið 1985, en ég hygg að hafi komið inn í búvörulögin, eins og þau eru kölluð núna á síðari árum, árið 1955. Það er því orðið nokkuð við aldur og það er athyglisvert að á grundvelli þessa ákvæðis hafa allir landbúnaðarráðherrar, a.m.k. á síðari tímum og ég geri ráð fyrir frá því að lögin voru upphaflega samþykkt, starfað. Landbúnaðarstefnan hafði þannig byggst á lagaákvæði sem Hæstiréttur felldi svo úrskurð sinn á allt frá árinu 1955. Og það er út af fyrir sig tilefnið að þessu en ekki lagabreytingarnar frá því í desember sl. Hv. þm. Guðni Ágústsson var hér með gamansemi og er þá kannski ástæða til þess að fara örfáum orðum um þátt hans og félaga hans, hv. þm. Jóhannesar Geirs Sigurgeirssonar, í sambandi við tillöguflutning á síðustu dögum. Þingmaðurinn talaði um það að ég hefði haft orð á því á haustdögum, að ég hygg, að þegar legið væri í draglínum þá væri það háttur kúskanna að leysa frá ækinu. En málið er hins vegar það eins og einn góður framsóknarmaður, Ólafur Þ. Þórðarson, benti mér á að áður er dólað er í afturendann á þeim með písk eða svipu, fyrr er ekki leyst frá heldur en hægt er að miða áfram. Þetta er gott að hafa í huga þegar menn eru að tala í léttum og gamansömum tón um þessa hluti sem ekki er nema sjálfsagt öðru hverju. Virðulegi forseti. Framsóknarmennirnir tveir lögðu hér fram frv. um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Það er orðréttur sami texti og lá hér fyrir þinginu á vordögum sem frægt er orðið. Ég held satt að segja af því að ég þekki þessa menn báða afar vel að góðum skýrleika að þeir hafi ekki sjálfir tekið þennan tillöguflutning neitt alvarlega. Ástæðan er sú að frv. í meginatriðum og allt sem varðar þessa breyttu hætti í landbúnaði var afgreitt með lögunum í desember. Ástæðan fyrir því að þá þurfti ekki að taka lengri umræðu en raun bar vitni um og ástæðan fyrir því að ég lýsti því yfir að ég legði það til að frv. þá gengi fram óbreytt var sú að frv. ríkisstjórnarinnar í desember gekk lengra en tillögur landbn. frá því í vor.

Ekki segja lögmenn.

Það er niðurstaða málsins. Ég minni á það að í lögunum eins og þau eru, í frv. eins og það var afgreitt í desember, þá greiddu þingmenn Framsfl. eins og allir aðrir alþingismenn atkvæði með þeim þætti laganna eins og þau eru núna, frv. eins og það var þá, sem snertu efnishlið þessa máls og voru þeir menn að meiri að hafa fylgt málinu þá fram með þeim hætti. Hv. þm. Guðni Ágústsson hefur m.a. talað um það að frv. hafi tekið af öll tvímæli í sambandi við forræði landbrh. Þótt það megi kannski einkennilegt teljast en í samræmi við það sem ég hef bent hér á áður þá þrengdi meiri hluti landbn. í tillögum sínum forræði landbrh. frá því sem það var í frv. ríkisstjórnarinnar eins og það kom fram í fyrravetur. Þar var skýrt kveðið á um, eins og hefur komið greinilega fram í máli hv. 4. þm. Norðurl. e., að innflutningur, eða eins og það er orðað, með leyfi virðulegs forseta: ,,Innflutningur á búvörum, unnum sem óunnum og tilsvarandi vörum, er háður samþykki landbrh.`` Þessu var hins vegar breytt í tillögum meiri hluta landbn. og þrengt þannig að þar segir einnig, með leyfi hæstv. forseta: ,,Innflutningur á búvörum, unnum sem óunnum og tilsvarandi vörum, sem jafnframt`` --- og taki menn nú eftir --- ,,sem jafnframt eru framleiddar hér á landi, er háður samþykki landbrh.`` Völd landbrh. í brtt. landbn. voru skilyrt við þær vörur eða vörulíki sem framleidd væru á Íslandi. Það voru takmarkanir og þær voru gerðar að yfirlögðu ráði og skýrt greinilega í fyrravor. Tillögur landbn. voru háðar því að sams konar vörur væru framleiddar hér á landi. Það hefur líka verið talað um það að forræði landbrh. yfir þessum málum hefði verið skilgreint með nákvæmum hætti í tillögum landbn. Það vill hins vegar svo einkennilega til að í tillögum landbn. var tekið mið af því hvaða ákvarðanir höfðu verið teknar í þessum málum á Alþingi. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Samráð skal haft milli fjmrn. og landbrn. um framkvæmd verðjöfnunar.`` Stjórnsýslulega var þetta því allt þrengra og tekið tillit til þeirra laga sem voru í gildi en síðan hefur verið ákveðið og lögfest var í desember. Þannig að ef það á að taka tillöguflutning Framsfl. eitthvað alvarlega, sem ég auðvitað geri ekki, þá er það að þrengja þær hemildir sem landbrh. fékk í desember.  Það er hárrétt sem fram kom hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. að forræði þessara mála var tryggt með upphaflegu frv. landbrh. eins og það var þá lagt fram. Það er hárrétt hjá honum. Það sem bar á milli í sambandi við frv. landbrh. og afgreiðslu landbn. var að það voru engar heimildir í texta frv. landbrh. um framkvæmd verðjöfnunargjalda. Það var það sem út af stóð og það var breytingin sem landbn. gerði. Skal ég svo ekki elta frekar ólar við þingmenn Framsfl. út af þessu máli. Það sem skiptir máli í þessum efnum er það frv. sem hér hefur verið lagt fram af landbrh. og er til umræðu núna. Um það má að sjálfsögðu fara mörgum orðum. Það hefur komið fram hjá mér áður að mér finnst þessi lagatexti ekki vera neitt sérstaklega sniðugur og ég hefði vissulega kosið það . . .

Hvaða texti?

Á frv. ríkisstjórnarinnar. Ég hefði frekar kosið það að forræðið hefði verið ákveðið og síðan hefðu vörurnar verið taldar upp í reglugerð en hér er ekki um neitt sérstakt nýmæli að ræða. Það er sams konar ákvæði í bæði tollalögum og lögum um vörugjöld þar sem tollnúmer eru talin upp í viðaukum. Hér er að því leyti ekki nýmæli á ferð og það er ómótmælt að þetta er út af fyrir sig óvefengjanlegt og alveg skýrt. Það er svo annað mál að í þessum efnum vakna ýmsar spurningar og það verður að sjálfsögðu hlutverk landbn. að skýra málið og fá svör við þeim spurningum. Menn tala hér um óbreytt ástand frá því í desember en ég er engan veginn viss um að svo sé. Ég satt að segja efa að hér sé um að ræða óbreytt ástand frá því í desember. Ég held að 72. gr. sé þrengd óbeint. Þó að þessi lagagerningur snerti hana ekki þá held ég að 72. gr. og sá réttur sem landbrh. er fenginn þar sé þrengd. Úr þessu verður að sjálfsögðu skorið í umfjöllun landbn. um málið. Ég er líka þeirrar skoðunar og það er hvergi tekið fram í þessum lagatexta að hér sé um bráðabirgðalög að ræða og þau eigi að gilda til einhvers ákveðins tíma. Þannig að frv. sem slíkt og afgreiðsla þess hlýtur að taka mið af þeim aðstæðum sem nú eru og meðan ekki hafa komið fram aðrar tillögur í þessum efnum þá hlýtur málið að verða rætt á þeim grundvelli að þar sé ekki um báðabirgðalagaákvæði að ræða. Tími minn er senn búinn og eins og ég hef áður sagt er þessi umfjöllun hér að byrja. Ég vil hins vegar undirstrika það í lokin að þær breytingar sem landbúnaðurinn stendur frammi fyrir eru náttúrlega býsna víðtækar eins og hefur komið fram í þessari umræðu þar sem menn eru að víkja frá innflutningstakmörkunum yfir í það sem menn kalla innflutningshindranir. Við erum að færa okkur frá þeim ákvæðum sem 52. og 53. gr. búvörulaganna kveða á um. Þar eru réttindi landbúnaðarins í þessari stjórnsýslu ákveðin í núgildandi lögum og við erum að færa okkur yfir í umhverfi sem ákveðið er í 72. gr. búvörulaganna. Við þau ákvæði og þær ákvarðanir sem þar liggja fyrir koma þessi mál til með að þróast í næstu framtíð og það er að sjálfsögðu mikið grundvallaratriði að landbúnaðurinn og bændastéttin viti með trúverðugum hætti hvað snýr að þeim í þeim efnum. Þess vegna hlýtur það að vera eitt af viðfangsefnum landbn. að lesa þessar tvær lagagreinar vel saman og raunar kannski að líta á framkvæmdina frá því í desember því að ekki ætla ég að leyna því hér að mér finnst það fullkomlega óeðlilegt að tvö ráðuneyti skuli gefa út reglugerð sama daginn um sama efni og skipta málaflokkunum á milli sín. Þetta hlýtur að koma hér til umfjöllunar. Það er nefnilega svo að það virðist þurfa að breyta víðar en bara í landbúnaðinum. Ég held að það væri góður kostur að allt það smákóngasamfélag sem tekur við þessum málum í Stjórnarráði Íslands geri sér grein fyrir því hverjar þær breytingar eru sem íslenskur landbúnaður er að ganga í gegnum og geri sér grein fyrir því að þar eigi að vinna eftir þeim reglum sem eru lögin í landinu sem eru ákveðin hér á Alþingi Íslendinga. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram að að því er þessi mál varðar núna, þá á ekki að tala í hálfkveðnum vísum heldur að kveða svo á að eftir því verði farið sem hér er ákveðið eins og auðvitað ber af þeim sem annast stjórnsýsluna í þessu landi. Ég get svo rétt aðeins getið þess að ég á ekki von á öðru en að greiðlega verði unnið í landbn. Alþingis. Fyrsti fundur okkar verður haldinn í fyrramálið og það hefur verið ákveðinn annar fundur á mánudag og síðan kemur okkar reglulegi fundur á þriðjudag. Það hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að hinir hæfustu menn, löglærðir með góða reynslu, kæmu til viðræðu við nefndina og vona ég að þannig fáist góður grundvöllur að niðurstöðu í störfum landbn.

Hæstv. forseti. Ég er nú svo aldeilis hissa. Loksins undir lok ræðunnar þegar bóndinn í hv. þm. Agli Jónssyni tekur að tala þá segir hann skýrum rómi að lagatexti í stjórnarfrv. sé ekki sniðugur. Og hann bætir við: Þegar smákóngaveldið í Stjórnarráðinu fær nú allt þetta í hendur sem verið er að láta það hafa hér, það er fyrirkvíðanlegur tími.

Hver segir að lagatexti eigi að vera sniðugur?

Það er nákvæmlega það sem við erum að segja, hæstv. landbrh. og lögmenn segja. Textinn er ekki sniðugur. Hann er óljós. Hann eyðir ekki réttaróvissu. Hann er götóttur. Og í ofanálag segja þeir: Hann er arfavitlaus. Þetta segja færustu lögmenn landsins þannig að þetta er sérkennilegasta lagasetning sem hér hefur sést.  En hér kemur hv. þm. Egill Jónsson og fullyrðir að lögin í desember gangi lengra en það frv. sem hér hefur verið lagt fram af hálfu okkar framsóknarmanna og gerir lítið úr því frv. Þetta er alveg furðulegur málflutningur og furðuleg endaskipti sem hafa orðið hér á ágætum manni sem maður hélt að ætlaði að vera tröllvaxinn í vörn fyrir íslenskan landbúnað.  ,,Innflutningur á búvörum, unnum sem óunnum og tilsvarandi vörum, sem jafnframt`` o.s.frv. Hann segir: Þetta er úrelt. En í nákvæmlega sama frv. segir síðar til þess að hugsa bæði um nútíð og framtíð: ,,Ráðherra getur þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. heimilað innflutning í samræmi við ákvæði í fríverslunar- og milliríkjasamningum.`` Hv. þm. Egill Jónsson. Frv. sem þingmaðurinn vann með landbn. í vor hefði eytt allri réttaróvissu. Það veit þingmaðurinn og hann hlýtur miðað við það sem seinni hluti ræðu hans fjallaði um að taka enn einn kollhnís og ná skynsamlegri niðurstöðu með landbn.

Hæstv. forseti. Hv. 5. þm. Suðurl. átti að því leyti gagnlegt erindi hér upp í þennan ræðustól að hann sannaði það með ótvíræðum hætti að hann hefur ekki enn áttað sig á því að frv. landbrh. og lögin eins og þau eru ganga lengra með tilliti til heimilda landbrh. Þetta var reyndar skýrlega tekið fram við umræðuna í landbn. í desember þó að hún væri stutt og ég vek bara athygli á því að allur Framsfl. greiddi atkvæði með einmitt þessum þætti málsins. Allur. Ég hef af sérstakri ástæðu farið yfir umræðurnar frá því í desember og það er ekki eitt orð frá hv. þm., ekki eitt einasta aðvörunarorð við þennan texta. Það er svo annað mál að framsóknarmenn hafa sína lögun og þar með þessi hv. þm. og þá snilld að verða vitur eftir á.

Hæstv. forseti. Fyrst hv. þm. Egill Jónsson vill fara hér í rökræður um desemberlögin, þá er rétt að gera sér grein fyrir því að við framsóknarmenn bárum efasemdir um það frv. En hvernig stóð hv. þm. sem hér þóttist hafa í hótunum við Alþfl. í haust að því verkefni? Hann heimtaði að þetta mál færi í gegnum þingið á tveimur dögum. Það mátti varla kalla fyrir lögmenn inn í nefndina. Það mátti ekki senda það til umsagnar, þá moðsuðu og hv. þm. Egill Jónsson gat þess margoft að þetta yrði að nást fram fyrir jólin. En frv. er samið 8. sept. í haust. Liggur þá fullbúið í sínum spjöldum og kemur eftir krókaleiðum inn í Alþingi 18. des. því að á þeim tíma var hæstv. utanrrh. erlendis og menn sögðu: Þetta verður að fara í gegn áður en hann kemur og veldur ófriði í ríkisstjórninni. En síðan þetta hefur gerst hefur hann nú tekið öll völd í þessum málaflokki. En við hv. Egil Jónsson vil ég segja þetta að lokum: Hjarta hans slær alltaf fastast og hraðast fyrir Sjálfstfl. Hann er tilbúinn að ganga í björg fyrir þennan flokk og hann er tilbúinn að gera það einnig fyrir áframhaldandi samstarf við Alþfl. En hann gleymir hagsmunum íslenskra bænda og þess fólks sem nú er í afurðastöðvum að berjast fyrir því að halda íslenskri framleiðslu og vinnu áfram í þessu landi.

Hæstv. forseti. Hv. þm. talaði áðan um afgreiðslu frv. frá því í desember, talaði um hraða afgreiðslu og að ekki hefði fengist ráðrúm til þess að ræða málið og kalla til þess menn. Þetta undirstrikar það sem ég sagði áður og undirstrikar það alveg sérstaklega hvað þessi hv. þm. hefur ríkan hæfileika til þess að vera vitur eftir á því að öllum óskum hans í þessum efnum var sinnt í desember. Þær eru hins vegar of seint komnar fram á þessum degi til þess að færast til desembermánaðar sl. Þetta sýnir nú í hnotskurn hvernig þessum hv. þm. er innan brjósts um þessar mundir.

Hv. 5. þm. Suðurl. óskar að bera af sér sakir.

Hæstv. forseti. Það er erfitt að hafa ekki málfrelsi þegar á að gera mann hér að stórlygara fyrir framan þingið og þjóðina. Hv. þm. Egill Jónsson hefur fulla hugmynd um það að ég ræddi við hann --- að vísu ekki með vitni við hliðina á mér --- að ég vildi fá ákveðinn lögfræðing til að koma á fund nefndarinnar en þá ræddi hv. þm. um það að tíminn væri þrotinn og við yrðum að koma þessu máli fram áður en þingið færi í jólahlé. Hann veit hvaða lögfræðing ég á við og hann hlýtur að muna eftir þessu samtali sem okkur fór á milli.

Hv. 3. þm. Austurl. óskar að bera af sér sakir.

Hæstv. forseti. Það sannast hér sem endranær að sannleikanum verður hver sárreiðastur.

Forseti gat nú ekki heyrt að með þessum orðum væri hv. þm. að bera af sér sakir.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja að spyrja að því hvort ríkisstjórnin sé alveg horfin af vettvangi til þess að fjalla um þessi mál. Hér hafa setið nokkuð við í dag tveir hæstv. ráðherrar, hæstv. utanrrh. og hæstv. landbrh., en nú er hvorugur þeirra í salnum. Mér finnst hálferfitt að ræða þetta mál án þess að fulltrúi ríkisstjórnarinnar sé hér við og helst auðvitað fulltrúar hinna stríðandi afla innan ríkisstjórnarinnar. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvort þeir séu ekki í húsinu.

Hæstv. landbrh. hefur brugðið sér úr sal. Forseti skal gera ráðstafanir til að kallað verði á hann en upplýst skal að hæstv. utanrrh. er ekki í húsinu.

Hæstv. forseti. Ég sagði í upphafi ræðu minnar þegar ég tók til máls eftir framsöguræðu hæstv. landbrh. við frv. sem lagt var fram hér fyrir jólin um breytingar á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum að það hlytu að vera þung spor fyrir hæstv. ráðherra að koma með það frv. upp því að þó að þar sé í upphafi sett fram ákvæði sem annaðhvort við vorum neydd til að lögtaka eða voru jákvæð, þá var síðan í næstu setningum tekið brott það sem jákvætt var, þ.e. forræði landbrh. á þessum málefnum þar sem þriggja manna nefnd ráðuneyta var látin taka af honum völdin og fjalla um málið og hafa það sterkt vald að hann varð að skjóta málinu til ríkisstjórnar ef einhver nefndarmanna, þessara starfsmanna ráðuneytanna hinna, gerði athugasemdir við hans tillögu. En þó held ég að steininn taki úr í sambandi við það frv. sem við erum nú hér að ræða. Við heyrðum það í fréttum eftir að dómur Hæstaréttar féll og hæstv. ráðherrar höfðu gefið nokkrar yfirlýsingar að þá væri farið að vinna að nýju frv. En það frv. var ekki unnið í landbrn. Það frv. var sagt vera í vinnslu hjá þremur öðrum ráðuneytum og öllu skýrara dæmi um það hvar frumkvæðið í landbúnaðarmálum raunverulega liggur orðið heldur en slík frétt. Ég held að það sé erfitt að hafa þá mynd öllu skýrari. En því miður er það svo að það er ekki aðeins undirbúningurinn að því og hvernig að því er unnið, heldur er það einnig efni þess. Hér er verið að setja fram takmarkandi heimildir. Það er verið að negla það niður með þeim viðauka sem fylgir þessu frv. að vald hæstv. landbrh. um landbúnaðarmál nái hingað og ekki lengra. Með því að telja upp ákveðin númer í tollskrá sem síðan er á valdi hæstv. fjmrh. að breyta meira og minna, hann getur gert ýmsar efnislegar breytingar á, þar með er auðvitað vald hæstv. landbrh. orðið heldur takmarkað. Undirbúningur þessa máls og niðurstaða er slík að það er að sjálfsögðu algerlega orðið óviðunandi. Það hlýtur að vera algerlega óviðunandi vinnuaðstaða fyrir starfsfólk landbrn. að verða að hlíta því að frumkvæði og forræði að breytingum á landbúnaðarlöggjöf skuli vera hjá öðrum ráðuneytum. Og miðað við þau stóru orð sem hv. 3. þm. Austurl. hafði í lok ræðu sinnar hér áðan þá vildi ég beina því til hans, því miður er hann farinn úr salnum, ég vil beina því til hans að taka þetta atriði mjög vel til athugunar í meðferð málsins í landbn., hvernig raunveruleg staða landbrn. er orðin í landbúnaðarmálunum, sífellt varnarstríð þeirra eins og við höfum orðið glöggt varir við í sambandi við samningagerð á erlendum vettvangi þar sem nágrannaþjóðir okkar undrast það hvernig samningamenn utanrrn. halda á málstað Íslendinga þegar kemur að landbúnaðarmálum. Hér er um svo alvarlegt málefni að ræða að ég held að landbn. verði að kryfja það rækilega til mergjar við meðferð sína á þessu máli og sannarlega að gefnu tilefni. Hæstv. landbrh. sagði að vonandi færi samþykkt þessa frv. að veita honum starfsfrið til þess að vinna að þörfum málum, eins og hæstv. ráðherra orðaði eitthvað á þá leið að gæfist tóm til að ræða aðra þætti landbúnaðarmála. Það er heldur dapurleg viðurkenning á starfi hæstv. landbrh. að hann skuli telja að hans starfsorka hingað til hafi farið í heldur gagnslitla hluti. En er stríðinu lokið, þessu innbyrðis stríði sem hæstv. ráðherra segir að hafi staðið í ríkisstjórninni? Það hefur komið fram, m.a. í máli hans að það þurfi að breyta þessum lögum einu sinni enn áður en GATT-samningur gengur í gildi um næstu áramót og hæstv. utanrrh. eða þeir báðir töluðu þar um 11 mánaða tímabil. Á því tímabili á að breyta þessum lögum eitthvað í samræmi við það sem ríkisstjórnin telur nauðsynlegt og á því að skilja þann frið sem hæstv. landbrh. telur að nú muni verða þannig að hann ætli ekkert að sinna þessum málum eða á að skilja það svo að hann sé sammála orðum hæstv. utanrrh. hér áðan þar sem hann sagði um jöfnunargjöld að vitanlega væri það hæstv. fjmrh. sem hefði forræði á þeim en ekki hæstv. landbrh.? Er hæstv. landbrh. búinn að gefa það frá sér að hafa áhrif á álagningu verðjöfnunargjalda samkvæmt GATT-samningnum? Af orðum hæstv. utanrrh. var ekki hægt að skilja annað en það væri svo sjálfsagður og frágenginn hlutur að hæstv. fjmrh. fjallaði um það. Hér er vissulega um merkileg tíðindi að ræða. En ef hæstv. landbrh. ætlar að reyna að klóra í bakkann og hafa þarna einhver áhrif þá er alveg ljóst að það getur ekki orðið friður á þessu 11 mánaða tímabili innan ríkisstjórnarinnar. Svo afdráttarlaus voru orð hæstv. utanrrh. áðan um það málefni. Og það er kannski þess vegna sem hæstv. landbrh. rak eiginlega upp neyðaróp í sinni framsöguræðu þar sem hann sagði eitthvað á þá leið að landbn. yrði að skoða málið vel svo að tryggt sé að vilji Alþingis komi skýrt fram. Hér er brýning til þingmanna stjórnarliðsins, ég get ekki skilið það öðruvísi, mjög hörð brýning til þingmanna stjórnarliðsins, að láta nú samvisku sína koma fram og hlýða ekki því sem að þeim er rétt. Og ég vonast til þess að stóru orð hv. formanns landbn. sem hann viðhafði áðan um það hvað hann ætlaði að gera rætist svo að fast verði á málunum tekið. Ég skal ekki eyða fleiri orðum um þetta atriði. Það hafa aðrir komið hér á undan og lagt áherslu á það í hversu mikilli óvissu málin verða skilin eftir þrátt fyrir þetta frv. að ýmsu leyti og hv. 3. þm. Austurl. benti á að það þyrfti að skoða saman þetta frv. og 72. gr., þá sem samþykkt var fyrir jólin. En þar segir í upphafi, með leyfi forseta: ,,Þrátt fyrir önnur ákvæði laga þessara veitir landbrh. heimild til innflutnings á landbúnaðarvörum í samræmi við ákvæði í fríverslunar- og milliríkjasamningum sem Ísland er aðili að.`` Þetta ákvæði kastar í burtu öllu sem er í þessu frv. að því er varðar það sem snertir fríverslunar- og milliríkjasamninga og ég held að þetta atriði þurfi að skoða mjög vel. Það var þetta efni sem hv. 18. þm. Reykv., Kristín Ástgeirsdóttir, talaði um að ekki væri gert ráð fyrir samráði við hagsmunaaðila, þ.e. bændasamtökin eða Framleiðsluráð, ekki í sambandi við innflutning hvað þetta varðar því að þessi grein þurrkar út öll fyrri ákvæði sem varða innflutning alveg afdráttarlaust. En mig langar aðeins að spyrja hæstv. landbrh.: Hvert verður svo framhaldið af þessu þegar hann fer að gefa út þær takmörkuðu reglugerðir sem hann má gefa út? Hv. 3. þm. Austurl. sagði að hann væri ekki ánægður með það hvernig fór eftir áramótin þegar hæstv. landbrh. gaf út reglugerð þar sem aðeins voru 10 tollnúmer í sambandi við innflutning á vörum með landbúnaðarhráefni. En hæstv. fjmrh. gaf út reglugerð um sama efni með 36 tollnúmerum. Þannig var nú hlutskipti hæstv. landbrh. um þetta efni. En hvað verður um þessar reglugerðir? Þurfum við svo að senda þær reglugerðir sem snerta samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og tengisamninga hans til Brussel og fá þær staðfestar þar eða uppáskrifaðar? Hvaða ákvæði eru í gildi um það? Hver er tilkynningarskyldan til Brussel í þessum málum? Það er ákvæði um það í samningnum. Nær hún til þessara reglugerða? Það hefur komið fram áður að 400 lagabreytingar hafa verið gerðar hjá Evrópubandalaginu síðan 1. júlí 1991 fram til síðustu áramóta þegar samningurinn tók gildi. Hvað mörg þessara mála snerta landbúnaðinn? Veit hæstv. landbrh. það? Eru það einhver ný atriði, sem þar koma inn í og geta haft áhrif á afstöðu til þessa samnings? Ef hæstv. landbrh. getur ekki svarað þessu hér þá vænti ég að hv. landbn. muni taka þau til skoðunar. Ég vil því vona það að hv. 3. þm. Austurl., formaður landbn., láti þau orð sín rætast sem hann sagði hér áðan að hann ætli að skoða þetta mál rækilega og betrumbæta í landbn. og þá þarf sannarlega að taka vel til hendinni til þess að ná því markmiði og skapa landbúnaðinum og landbrn. og hæstv. landbrh. viðunandi stöðu.

Hæstv. forseti. Þessi ræða var athyglisverð í ljósi þess að hér talar fyrrv. landbrh., sá maður sem ber ábyrgð á lögunum frá 1985, sá maður sem bar það fram hér á hinu háa Alþingi að fyrri mgr. 41. gr. hljóðaði svo, með leyfi forseta: ,,Áður en ákvarðanir eru teknar um inn- og útflutning landbúnaðarvara skulu aðilar sem með þau mál fara leita álits og tillagna Framleiðsluráðs landbúnaðarins.`` ,,Skulu aðilar sem með þau mál fara.`` Þessi setning hefur verið túlkuð á ýmsa vegu og þann tíma sem þessi hv. þm. var landbrh. kom aldrei neinn úrskurður um það að hann hefði forræði yfir þeim málum sem í þessum lögum fælust. Þessi deila stóð þangað til úrskurður kom um það frá núv. forsrh. í september sl. Ég vil líka tala um það vegna þess að hv. þm. er að tala um að ég hafi verið að gefa frá mér forræði yfir jöfnunargjöldum. Þann tíma sem hann var landbrh. og þann tíma sem hv. þm. Steingrímur Sigfússon var landbrh. höfðu þeir ekki forræði jöfnunargjaldanna í sínum höndum. Þeir höfðu það ekki. Og hver er skýringin á því að ekki voru á þeim tíma lögð jöfnunargjöld t.d. á kjötinnihald í pasta yfir 20% o.s.frv.? Hvernig stóð á því að sá innflutningur var frjáls án jöfnunargjalda? Vegna þess að þeir sem landbúnaðarráðherrar náðu því ekki fram eða höfðu ekki hugsun á því að jöfnunargjöld yrðu lögð á slíkar vörur. Þetta kom mjög inn í umræðuna þegar við vorum að tala um samningana um hið Evrópska efnahagssvæði og veikti mjög málstað okkar Íslendinga. Í þriðja og síðasta lagi. Sá tollalisti sem fylgir þessu frv. er auðvitað ekki saminn í utanrrn. Þetta er sá tollalisti sem er í þeirri reglugerð sem gefin var út í landbrn. með nokkrum viðbótum sem teknar eru úr tveimur reglugerðum. Þetta er það sem við höfum talið nauðsynlegt að taka fram og það hefur ekki verið gagnrýnt af þessum þingmanni að inn í þennan lista vanti fleiri tollnúmer.

Hæstv. forseti. Það kom hér fram hjá hv. 3. þm. Austurl. áðan að það sem hæstv. ráðherra var að lesa upp úr 41. gr. væri allt frá árinu 1955, en það skiptir kannski ekki aðalmáli heldur hitt að síðan lögin voru samþykkt og síðan breytt 1985 þá voru hér allt önnur skilyrði. Þá var bannaður innflutningur á vörum nema þeim sem væru gefnar frjálsar og það var við þau skilyrði sem þetta var miðað. Og breytingin varð svo þegar lög um utanríkisviðskipti voru sett hér á Alþingi 1992 sem hæstv. forsrh. sagði að hæstv. viðskrh. hefði laumað í gegn eða lætt í gegn og reyndar fullyrti þá sjálfur, hæstv. þáv. viðskrh. að þetta ætti engu að breyta. En vegna þeirrar breytingar er það sem hæstaréttardómurinn féll. Af þeim sökum er hér um að ræða meinloku hjá hæstv. landbrh. að það sé hægt að rekja þetta aftur til þess tíma.

Hæstv. forseti. Ég hlýt í annan stað að gera athugasemdir við þau ummæli hv. þm. að það sé vafamál um það hvort réttur ráðherra til álagningar verðjöfnunargjalda sé bundinn við fríverslunarsamningana um Evrópska efnahagssvæðið eða sé almennur. Auðvitað er rétturinn almennur. Það er skýrt kveðið á um það í lögunum frá 21. des. þar sem segir: ,,Ráðherra ákveður með reglugerð á hvaða landbúnaðarvörur, þar með taldar unnar vörur sem innihalda landbúnaðarhráefni, sem jafnframt eru framleiddar hér á landi, skuli leggja verðjöfnunargjöld við innflutning. Verðjöfnun á unnum vörum miðast við þátt landbúnaðarhráefna í verði þeirra.`` O.s.frv. Þessi lagaákvæði eru mjög ítarleg. Dettur einhverjum manni í hug að allt það sem menn lögðu á sig í desember hafi einungis verið til að tryggja landbrh. að leggja verðjöfnunargjöld á jógúrt og kókómjólk? Dettur einhverjum manni það í hug? Auðvitað dettur engum þingmanni það í hug. Sú hugsun kom aldrei inn hér í þinginu. Hún kom aldrei inn í nefndinni. Þetta er fáránleg rökskýring og á sér engin rök og enga stoð. Á hinn bóginn eru það útúrsnúningar af þessu tagi sem veikja landbúnaðarlöggjöfina í heild sinni, trú manna á henni og eiga rætur til þess glundroða sem hefur ríkt í þessum efnum. Þessi ummæli þingmannsins nú áðan ganga þvert á það sem sagt var áður og það er í sannleika sagt undarlegt að ekki skuli hafa verið hægt að tala um atvinnumál landbúnaðarins, lög sem fjalla um landbúnaðinn með sama hætti og um aðra atvinnuvegi, af hverju útúrsnúningar og tortryggni ráða þar ríkjum og það er ekki hægt að ganga ærlega til verks um löggjafarstarfið eða annað þegar landbúnaðurinn er annars vegar.

Virðulegi forseti. Ég hélt að hæstv. landbrh. hefði verið hér inni þegar hæstv. utanrrh. var að segja að auðvitað væri það fjarstæða að láta sér detta í hug að landbrh. hefði eitthvað um verðjöfnunargjöld að segja. Það væri hæstv. fjmrh. að leggja þau á. Og mín orð vega nú ekki þungt miðað við það sem hæstv. utanrrh. segir sem hefur sýnt það að undanförnu hversu sterk tök hann hefur á landbúnaðarmálunum og er . . .

Í hverju hefur það komið fram?

M.a. í undirbúningi þessa máls eins og ég rakti og hv. þm. var því miður ekki hér inni þegar ég talaði hér. Ég vil þá spyrja hæstv. landbrh. hvernig hann skilji þessi afdráttarlausu orð hæstv. utanrrh. að það sé fjarstæða að láta sér detta í hug að hæstv. landbrh. eigi að fjalla um jöfnunargjöld, það sé hæstv. fjmrh., um það þurfi ekkert að deila. Ég vil biðja hæstv. ráðherra að lesa það sem hann sagði. Ég vænti þess að við getum fengið það fljótlega á blaði.

Virðulegi forseti. Öllum er kunnur sá ágreiningur á Alþingi og í ríkisstjórn undanfarnar vikur og mánuði sem staðið hefur við að gera tilraunir til að breyta búvörulögum og færa forræði þessara mála til landbrh.  Við afgreiðslu búvörulaga á vordögum 1993 náði mikill meiri hluti landbn. saman um brtt. við lögin og var hún lögð fram. Að henni stóðu þeir hv. þingmenn Egill Jónsson, Einar K. Guðfinnsson, Árni Ragnar Árnason, Össur Skarphéðinsson, Guðni Ágústsson, Jóhannes Geir Sigurgeirsson og sá sem hér stendur, en þeir þrír síðasttöldu skrifuðu undir nefndarálitið með fyrirvara. Hér var um óvenjulegan stuðning við brtt. að ræða þar sem sjö af níu nefndarmönnum stóðu að henni. Mátti því reikna með að hún hefði greiðan byr í gegnum Alþingi. Ekki kom þó til þess að á það reyndi því Alþingi var slitið áður en til atkvæða kom. Önnur tilraun var gerð í þessum efnum fyrir síðustu jól. Var það frv. afgreitt með atkvæðum allra stjórnarsinna en með hjásetu stjórnarandstöðu. Mér þykir hlýða þegar við stöndum hér rúmum mánuði síðar í sömu sporum og fyrir jólin að vitna til orða minna við þá umræðu, með leyfi hæstv. forseta: ,,Á fundi í landbn. sem haldinn var laugardaginn 18. des. sl. voru kallaðir til sérfræðingar til að túlka ákvæði frv. um forræðisrétt landbrh. yfir innflutningi erlendra búvara og álagningu verðjöfnunargjalda. Skýrt var tekið fram af Sigurði Líndal prófessor að landbrh. hafi full yfirráð þessara mála þrátt fyrir ákvæði laganna um eftirlitsnefnd kratanna og um að málið komi að síðustu fyrir ríkisstjórn ef ágreiningur er.`` Og enn fremur: ,,Til að skýra heimild landbrh. til að leggja á verðjöfnunargjöld samkvæmt 1. gr. lagafrv., fékk landbn. Svein Snorrason hrl. Hans niðurstaða er sú að verði lagafrv. þetta að lögum heimili það landbrh. að leggja jöfnunargjöld á allar landbúnaðarvörur sem innfluttar kunna að verða með hemild í ákvæðum fríverslunar- og milliríkjasamninga sem Ísland er aðili að án undantekninga. Það á við unnar sem óunnar landbúnaðarvörur hvort sem um er að ræða í líkjaformi, svo sem smjörlíki, ostlíki eða aðrar sem falla í tollflokka í köflum 1--24 í tollskrá að undanteknum fiski og fiskafurðum.`` Enn fremur sagði ég: ,,Vegna þessa ágreinings sem búinn er að vera um þetta mál allt frá því að það var tekið á dagskrá á hv. Alþingi á sl. vori er það ákaflega þýðingarmikið að þessi lögfræðiálit skuli hafa verið fengin. Á það vil ég leggja áherslu. En þó svo að þessi niðurstaða færi forræði þessara mála innan lands til landbrh. á ótvíræðan hátt eftir þeim skilningi lögfróðra manna um efnisinnihald frv. sem á undan er rakið, má ekki gleyma því á hvern hátt hæstv. utanrrh. hefur unnið að þessu máli. Eigum við eftir að standa frammi fyrir því að hann sé búinn að semja um víðtækar opnanir á innflutningi landbúnaðarvara í fríðindasamingum við önnur ríki eins og hefur gerst ítrekað í EES-samningunum.`` Svo mörg voru þau orð þegar ég var að lýsa stöðunni fyrir jólin. Ég verð að játa nú að bjartsýni mín sem fólst í tilvitnuðum orðum hefur því miður ekki ræst. Ég hélt þá að loksins, loksins, --- loksins væri búið að eyða óvissu í landbúnaðarmálum. Hæstv. ráðherra ákveðinna mála --- hann er nú farinn, ég má ekki segja meira --- væri nú loksins kominn í bönd, að hæstv. --- við skulum kalla hann hæstv. utanrrh. að þessu sinni, væri loksins kominn í bönd en því var ekki að heilsa, því að dómur Hæstaréttar í skinkumálinu féll að loknum jólum og áramótum. Og nú stöndum við enn frammi fyrir nýrri tilraun til að koma böndum á þessi mál en sem fyrr sannast að það er erfitt að kenna gömlum hundi að sitja. En hvað er til ráða? Fyrir liggur nýtt frv. frá ríkisstjórninni um breytingu á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Þetta nýja frv. er flutt til breytinga á þeim lögum sem við samþykktum rétt fyrir jólin, sem voru staðfest 28. desember og eru því rúmlega mánaðargömul. Það er fljótsagt að mér líst ekki á að það frv. leysi vandann, tel fráleitt að telja í lögum upp tollskrárnúmer til að ákveða vörur sem bannað er að flytja inn í landið. Ég vil í þessu sambandi vitna til greinargerðar sem Magnús Hannesson lögfræðingur hefur unnið fyrir landbn. Hann segir m.a. á einum stað, með leyfi forseta: ,,Sú aðferð að telja upp tollskrárnúmer til að ákvarða vörur sem bannað er að flytja inn í landið hefur þann kost að menn vita nákvæmlega hvaða vörur þetta eru. Ókostirnir eru þeir helstir að auðvelt er að breyta tollflokkum hvað síðustu tvo tölustafina varðar og gæti það raskað þeim grundvelli sem bannið var byggt á. Verði þessi leið farin`` segir lögfræðingurinn ,,yrði að koma nákvæmlega fram í lagaákvæðinu að miðað væri við tollskrá eins og hún var á tilteknum degi.`` Svo mörg eru þau orð. Virðulegi forseti. Það er hins vegar mikið innlegg í þessa umræðu þær upplýsingar sem komu fram á fundi landbn. 25. janúar sl. Þar skýrðu lögfræðingarnir Tryggvi Gunnarsson og Sveinn Snorrason frá þeirri skoðun sinni að hefði brtt. sjömenninganna, þ.e. fjögurra sjálfstæðismanna, tveggja framsóknarmanna og eins alþýðuflokksmanns sem ég gat um fyrr og lá fyrir á vordögum 1993, verið samþykkt þá hefðu þær sífelldu uppákomur sem verið hafa í þessu máli ekki komið til. Þetta er mikil og athyglisverð staðreynd. Af þessu leiðir að lausn þessa máls sem við erum hér að glíma við felst í því að snúa sér að brtt. sjömenninganna við búvörulögin frá vordögum 1993 sem hér liggur fyrir í frumvarpsformi á þskj. 515 frá framsóknarmönnum. En vegna lagabreytinganna fyrir jólin þarf að fella síðari hluta hennar niður en um leið að taka inn ný ákvæði. Þar sem ég á sæti í þeirri nefnd sem mál þetta fer til mun ég leita stuðnings þar við breytinguna en þar er fyrst og fremst um að ræða að fella niður 2. mgr. eins og ég gat um fyrr. Í stað hennar gæti t.d. komið svohljóðandi: ,,Heimili ráðherra innflutning samkvæmt 1. mgr. og er honum þá jafnframt heimilt að leggja verðjöfnunargjöld á innfluttar vörur eins og þau eru ákveðin í 72. gr. Sama gildir um unnar búvörur sem fluttar eru inn samkvæmt fríverslunar- og milliríkjasamningum sem Ísland er aðili að, enda sé varan jafnframt framleidd hér á landi. Landbrh. setur með reglugerð nánari ákvæði um innflutning búvara, leyfisveitingar og skilgreiningar á hvaða vörur falla undir ákvæði þessarar greinar.`` Það þarf og að herða á orðalagi í 1. mgr. þar sem m.a. stendur að innflutningur garðyrkjuafurða skuli því aðeins leyfður að innlend framleiðsla fullnægi ekki eftirspurn. Eðlilegt er að þarna komi: Innflutningur búvara. Gera þetta miklu víðtækara. Virðulegi forseti. Farsælasta lausnin á þessu vandamáli varðandi búvörulögin sem of lengi er búið að glíma við er að samþykkja endurskoðaða tillögu sjömenninganna frá vordögum 1993. Það er eina frambærilega lausnin í stöðunni.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst segja út frá því sem hv. þm. Jón Helgason beindi þeim orðum til mín áðan, þá hafði hann ummæli eftir hæstv. utanrrh. sem voru rangt höfð eftir. Utanrrh. sagði að forræði landbúnaðarmála væri í höndum landbrh. Hann sagði jafnframt að landbrh. hefði forræði yfir verðjöfnunargjöldum. Það kom ljóst fram í hans máli en á hinn bóginn sagði hann af öðru tilefni að tollamál væru á forræði fjmrh. Hv. þm. beindi til mín fyrirspurn eftir að ég hafði ekki lengur rétt til að svara, ef ég man rétt, hv. 6. þm. Norðurl. e. Varðandi það sem hv. þm. Eggert Haukdal sagði áðan vil ég segja það fyrst að ræða hans fól það í sér að hann vill ekki standa við þá samninga sem Alþingi hefur samþykkt um hið Evrópska efnahagssvæði þannig að við verðum að líta svo á að önnur þau orð sem hann sagði hér hafi verið sögð í þeim anda að við ættum ekki að standa við gerða samninga sem er auðvitað hryggilegt að þingmenn hér skuli segja. Ég vil í annan stað taka fram 

Virðulegi forseti. Hæstv. landbrh. var vissulega búinn að ná sér í mikla stöðu í sveitum landsins með starfi sínu í þessari ríkisstjórn og hefur raunar enn. En mér þykir leitt að hann skuli hafa látið falla á þessa stöðu sína með allt of miklum undirlægjuhætti við kratana sem enn og best kemur fram í því frv. sem hann er hér að leggja fram sem leysir ekki þennan vanda nema síður sé. Það er búið að auglýsa þennan ágreining viku eftir viku milli utanrrh. og landbrh. og þetta er grátlegt fyrir sjálfstæðismenn 

Hæstv. forseti. Nú er það svo að ég hef lengi tekið eftir því að hv. 6. þm. Suðurl., Eggert Haukdal, er eftirtektarsamur og bændur á Suðurlandi hafa borið til hans mikið traust. Þegar hann segir nú að ég bregðist þessum sömu bændum, þá langar mig að biðja hann að koma hér upp í ræðustól Alþingis og nefna sérstaklega til þá vöruflokka sem hann er kvíðinn út af að ekki séu inni í þessu frv. Inni í þessu frv. eru allar kjötvörur, það eru hráar vörur, það er slátur, það eru soðnar kjötvörur. Hér er líka talað um pasta og pitsur sem eu með kjötinnihaldi, bæði yfir og undir 20% o.s.frv. Og hér eru mjókurvörur, bæði unnar og óunnar. Hvað er það sérstaklega sem hv. þm. ber fyrir brjósti? Hvað vantar inn í þetta frv.? Hvað vill hann tryggja betur? Það væri fróðlegt að fá um það að vita. Hann hlýtur líka að verða spurður um það þegar hann fer austur fyrir fjall. Um hvað er hann nákvæmlega að tala? Í hverju hef ég brugðist? Ég vil líka að það komi vel fram að það kemur mér auðvitað á óvart að hv. þm. skuli ekki standa vel á bak við sína ráðherra eins og hann á vanda til.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra ætti að vita það best að frumvörp eru ekki daglega á Alþingi útbúin með þessum hætti að telja tollskrárnúmer upp. Það er besti dómurinn um hvernig að þessu máli er staðið að eftir allt þetta tog og allan þennan tíma er þessi moðsuða lögð hér fram. Hæstv. ráðherra hefði átt að heyra áðan í formanni landbn. Það hafa fleiri gagnrýnt hann en ég. Mér heyrðist koma fram í máli hv. formanns landbn., 3. þm. Austurl., að hann væri ekkert yfir sig hrifinn af þessu máli svo sem betur fer erum við fleiri í Sjálfstfl. sem höfum þanka fyrir að reyna að draga hæstv. ráðherra af þessari krataleið.

Frú forseti. Fjallið tók jóðsótt og fæddist lítil mús. Í 10 daga höfum við beðið eftir því að sjá þetta frv. sem hér er á dagskrá. Við höfum heyrt yfirlýsingarnar sitt á hvað. Það var alltaf að fæðast en jóðsóttin tók bara svona langan tíma. Út af fyrir sig fagna ég því að ríkisstjórnin skyldi koma þessu frá sér. Þetta frv. þrengir a.m.k. þá smugu sem meiri hluti Hæstaréttar fann á löggjöfinni og meiri hlutinn byggði dóm sinn á, og það er auðvitað óviðunandi ástand að láta við svo búið sitja. Það er til þjóðsaga um það að afkvæmi hunds og tófu sé kallað skoffín.

Manstu hvort er móðirin?

Þá er tófan móðirin. Þetta afkvæmi utanrrh. og landbrh. er nokkuð sérkennilegt líka. Það gefur aldeilis á að líta, þetta frv. Það er einkennilegt sköpunarverk. Þarna er ekki lengur heiðursmannasamkomulag. Nú er skrifað. Nú treysta menn ekki lengur hver öðrum. Nú þarf að skrifa niður hlutina og það er fest við þetta tollskrá eða tollnúmeraskrá upp á örfáar blaðsíður þar sem kveðið er á um hvað hæstv. landbrh. megi gera. Hæstv. landbrh. er með þessu frv. settur í búr. Út úr því búri má hann ekki fara og hann á ekki að skipta sér af því sem skeður utan við búrið. Áhrifavald hans er takmarkað með algerlega óviðunandi hætti. Hann fær að taka nokkrar ákvarðanir. Flestar þeirra eru reyndar sjálfsagðar. Hann fær t.d. að taka ákvörðun um það hvort, eins og segir hér í upphafi, vörur sem háðar eru innflutningsleyfi landbrh., þ.e. 0201 kjöt af dýrum af nautgripakyni, nýtt eða kælt. Síðan er hér heilmikið af kjöti allt aftur í múlasna og múldýr, nýtt, kælt eða fryst. Og ætir hlutar af dýrum af nautgripakyni, svínum, kindum, geitum, hestum, ösnum, múlösnum eða múldýrum nýtt, kælt eða fryst.

Þetta er í tollskránni.

Það má hæstv. landbrh. hafa á sinni könnu en þetta eru nú reyndar sjálfsagðir hlutir. Það er bannað í öðrum lögum að flytja þetta inn. Það væri reyndar svona til umhugsunar eftir síðustu afskipti Hæstaréttar af þessu máli. Hvernig mundi fara ef landbrh. drifi sig nú í það að heimila innflutning á einhverjum af þessum vörum sem bannaðar eru með sjúkdómavarnalögum og við skyldum segja að yfirdýralæknir eða hv. þm. Árni M. Mathiesen stefndi landbrh. fyrir þetta brot á sjúkdómavarnalögunum? Hvað mundi Hæstiréttur segja? Mundi hann telja að sjúkdómavarnalögin tækju af eða ekki? Þetta er hliðstætt eins og með búvörulögin. Alþingi hefur legið undir miklu ámæli fyrir það að hafa sést yfir þá smugu sem Hæstiréttur fann. Ég flutti hér í fyrra og flyt aftur í ár, á þessu þingi, till. til þál. um lagaráð Alþingis. Þessu lagaráði er ætlað að vera Alþingi til ráðuneytis um viðkvæm og flókin úrlausnarefni. Ef þetta lagaráð hefði nú verið sett á stofn eftir tillögu minni í fyrra, ef hún hefði hlotið afgreiðslu þá og þetta lagaráð verið sett á stofn, þá er ég ekki viss um að þessi misbrestur, þessi yfirsjón, sem meiri hluti Hæstaréttar telur Alþingi hafa gert, hefði skeð. Út af fyrir sig er kannski ekki ástæða til að orðlengja mikið um þetta frv. til laga um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Hér er bara verið að tjalda til einnar nætur. Það er troðið upp í smuguna svona að mestu leyti a.m.k., svona til áramóta, það er að vísu hægt að fara í að opna hana hugsanlega með nýjum tollanúmerum, en það er troðið upp í smuguna til áramóta. En eins og hæstv. utanrrh. segir: Þá kemur GATT. Og það var ekki lítill sigurvegari sem var í stólnum hér fyrr í dag. Því miður þá held ég að hæstv. landbrh. hafi ekki hlustað á hann. Ég hlustaði á hann. Ég sá fyrir mér mann sem hafði unnið fullan sigur. Og hann hafði líka efni á því að vera glaður. Þá er allt opið, þá hefur hann fengið viljann sinn. Þá er það hann sem ræður. Það er úr af fyrir sig lítil fórn fyrir hæstv. utanrrh. að bíða í ellefu mánuði, þá fær hann allt sem hann vill. Þetta er bara biðleikur eða hlé. Ég verð að telja það mikið geðleysi hjá hæstv. landbrh. hvernig hann er búinn að láta hæstv. utanrrh. fara með sig. Ég hélt ekki að hæstv. landbrh. væri svona lítilþægur eða mikill meinleysingi að hann léti fara svona með sig, sérstaklega með tilliti til þess að þingheimur, þorri þingmanna, stendur á bak við landbrh. Ekki það að okkur þyki hann vera sérstaklega góður landbrh. en ef hann heldur fram réttu og skynsamlegu máli þá stendur ekki á stjórnarandstöðunni að styðja hann. Eins og glögglega kom fram hér þegar forsrh. rauk til með gerræðislegum hætti í fyrravor og sleit þinginu til að ekki yrði afgreitt mál sem hafði fylgi 50 þingmanna þá veit landbrh., ætti að vita, að staða hans er miklu sterkari en raunin hefur orðið af því hvernig hann beygir sig, hvað hann er hálsliðamjúkur við hæstv. utanrrh. Hann er með hausinn ofan í bringu ef utanrrh. tekst á við hann. Utanrrh. hæstv. hefur alltaf betur í þeirra skiptum. Ég skil ekkert í hæstv. landbrh., sem ég þekki frá fornu fari sem ansi öflugan náunga, að láta fara svona með sig. Erindi mitt í ræðustól er að brýna hv. landbn. til að lagfæra þetta frv. Breyta því þannig að smugan sem meiri hluti Hæstaréttar fann sé örugglega lokuð og innflutningur og útflutningur landbúnaðarvara sé tvímælalaust og undantekningalaust á forræði landbrh. og ákvörðun um jöfnunargjald. Það koma nefnilega aðrir landbrh. í framtíðinni sem ekki munu una því að vera í gíslingu hjá öðrum ráðherrum. Þeir vilja ekki vera í búri. Þeir koma til með að hugsa kuldalega til hæstv. núv. landbrh. sem hefur rýrt þetta embætti með því að láta beygja sig með þeim hætti sem hann hefur gert. Landbn. verður að laga þetta frv. og gera það þannig úr garði að hagur landbúnaðarins, atvinnan í landinu, sé sæmilega tryggð og vegur landbrh. framtíðarinnar sé gerður eðlilegur en ekki skilið við eins og gert er með þessum hætti.

Hæstv. forseti. Þeir framsóknarmenn halda sig við sama heygarðshornið. Ég hlýt að láta í ljós undrun mína yfir ræðu hv. 1. þm. Norðurl. v., Páls Péturssonar. Það frv. sem hér liggur fyrir er algjörlega afdráttarlaust, algjörlega afdráttarlaust, og hefur ekki áður verið kveðið jafnskýrt á um það hver séu tök landbrh. yfir innfluttum landbúnaðarvörum. Hér stendur: ,,Innflutningur á þeim vörum, sem tilgreindar eru í viðauka með lögum þessum og flokkast í þar til greind tollskrárnúmer, er óheimill nema að fengnu leyfi landbrh.`` Þetta er alveg skýrt, skorinort og afdráttarlaust. Þeir tollflokkar sem hér er talað um eru þeir tollflokkar sem umræðan hefur snúist um undanfarin ár. Við erum að tala um kjöt, hrátt og soðið eins og ég var að reyna að útskýra fyrir hv. þm. Eggert Haukdal. Við erum að tala um mjólk og mjólkurvörur. Það er alveg ljóst að svo afdráttarlaus heimild hefur ekki áður verið veitt landbrh. Það er líka alveg ljóst að landbrh. hefur ekki áður haft jafnskýlausa heimild til álagningar verðjöfnunargjalds og nú er og það er vitaskuld rangt enda kom það glögglega fram hjá þeim lögfræðingum sem komu til landbn. að það sé ekki á valdi landbrh. að ákveða jöfnunargjöld. Hins vegar kveða lögin á um að það skuli vera samráð við tvo ráðherra aðra, viðskrh. og fjmrh. Í því frv. sem framsóknarmenn sjálfir hafa lagt fram og nú liggur fyrir þinginu er talað um að landbrh. eigi að hafa samráð við fjmrh. en þó eigi það að vera fjmrh. sem hafi úrslitaorðið í sambandi við verðjöfnunargjöldin. Þetta sýnir nú hvernig málatilbúnaðurinn er. Þetta sýnir hreinskilnina og hreinlyndið í málflutningi framsóknarmanna.

Frú forseti. Það frv. sem tveir þingmenn Framsfl. flytja hér var samkomulagsmál fulltrúa allra flokka í landbn. í fyrravor.  (Griðið fram í: Þriggja flokka.)  Þriggja flokka. En naut stuðnings 50 þingmanna. Ef framsóknarmenn hefðu skrifað þetta frv. einir og sér þá reikna ég með að þeir hefðu e.t.v. orðað þetta ofurlítið öðruvísi. Hæstv. landbrh. er bara kátur í búrinu sínu. Hann þykist ekkert þurfa meira, hann vill ekkert meira. Hann unir sér þar. Hann breiðir upp fyrir haus. Hann þarf ekkert meira. Hann sættir sig við þetta. Hann er með bréf upp á vasann frá hæstv. forsrh. þar sem forsrh. fól honum eða ráðuneyti hans ákveðið verk. En það hefur aldrei verið farið svona með neinn landbrh. áður. Fyrrv. hæstv. landbrh. hafa fengið frið í sinni eigin ríkisstjórn til að halda reisn sinni. Hvernig dettur ykkur í huga að t.d. fyrrv. landbrh., Ingólfur Jónsson á Hellu hefði brugðist við ef t.d. þáv. foringi Alþfl. Gylfi Þ. Gíslason hefði rassskellt hann svona eða reynt að rassskella hann svona? Honum hefði aldrei tekist það þrátt fyrir allt. Þrátt fyrir að á brattan væri að sækja þá hélt alltaf Ingólfur Jónsson sínum hlut og hlut landbúnaðarins fyrir ásóknum Alþfl. og var þó þáv. foringi Alþfl. miklu skæðari maður heldur en núv. formaður.

Hæstv. forseti. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að hv. þm. nefndi ekki neitt það til sögunnar sem væri í tvísýnu eða hættu ef þetta frv. yrði samþykkt. Hann nefndi hvorki kjötvöru né mjólkurvöru einfaldlega vegna þess að hann kann ekki dæmi um neitt slíkt sem í hættu yrði. Hv. þm. heldur áfram að gera því skóna að þetta frv. fari illa með landbrh. Hann talaði um hér í fyrri ræðu sinni að ég yrði í gíslingu hjá fjmrh. og viðskrh. Samkvæmt þessu frv. sem Framsfl. flytur, eða tveir þingmenn hans, ætti með sama málflutningi landbrh. að vera í gíslingu fjmrh. Ég vil líka spyrja hv. þm. hvort hann hafi sagt það í fullkominni einlægni við sjálfan sig að fyrrv. landbrh. Jón Helgason og Steingrímur J. Sigfússon hafi fengið að halda reisn sinni fyrir hv. 1. þm. Norðurl. e., Páli Péturssyni? Ég er ekki viss um að svo sé. Ég er ekki sannfærður um að Páll Pétursson hafi verið ötulasti stuðningsmaður Jóns Helgasonar á meðan hann gegndi þessu embætti og hafi talið að Jón Helgason hafi gengið sérlega vel fram í því. Ég er heldur ekki sannfærður um að hv. þm. hafi verið mjög ánægður með síðasta landbrh., Steingrím J. Sigfússon, og fundist risið væri hátt á honum þegar hann skrifaði undir búvörusamningana. Þannig að ég hygg nú að þegar allt kemur til alls og þegar Páll Pétursson fer að gera þessa hluti upp við sjálfan sig þá megi ég vel una þeim samanburði í hans huga sem er á milli þessara þriggja landbrh.

Frú forseti. Það er rétt hjá hæstv. landbrh. að það kom fyrir að ég fyndi að einhverju sem fyrrv. landbrh. í þeim ríkisstjórnum sem ég hef stutt gerðu. Ég treysti mér t.d. ekki til að greiða búvörulögunum á sínum tíma atkvæði mitt árið 1985. Ekki að ég vissi það ekki að flokksbræður mínir unnu að þessu af góðum hug undir forustu þáv. landbrh. Jóns Helgasonar heldur þóttist ég sjá fyrir hryggilegar afleiðingar af þeirri lagasetningu. Ég var heldur ekki sammála öllu sem hæstv. fyrrv. landbrh. Steingrímur J. Sigfússon gerði. En það breytir því ekki að mér finnst þeir hafa komið brattari út úr sínum embættum heldur en horfur eru á að núv. hæstv. landbrh. geri. Hæstv. landbrh. bað mig að nefna dæmi um hvað gæti nú komið fyrir, hvað gæti nú skeð. Ég skal nefna dæmi. Það sem talið er upp í tollnúmeraskránni sem hér er prentuð með, á því hefur hann vald, á því hefur hann vald. Hann hefur hins vegar ekki vald á nýjum tollnúmerum sem inn kunna að verða sett um sama efni. Það er t.d. talað um smjörlíki, mig minnir að það sé með 9--15% dýrafitu. Við skyldum segja að einhverjum dytti í hug að flytja inn smjörlíki með 16% dýrafitu.

Þá er það inni í þessu.

Hvar er það inn í þessu?

Í mjólkurvörur.

Ja, við skulum segja að hann hugsaði sér að flytja inn með 8%. Hvað gerist þá? Það er engin trygging í þessu en ég er ekki að segja að þetta geti komið fyrir. Það sem máli skiptir er náttúrlega hvað skeður um næstu áramót. Og hæstv. landbrh. er búinn að búa ansi illa um sig með því að hafa einungis vald á 10 ákvörðunum af 46.

Virðulegur forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að halda hér margar ræður í dag en að gefnu tilefni ætla ég að koma upp og nota seinni tíma minn í þessari umræðu. Gagnvart því sem hv. 3. þm. Austurl. nefndi varðandi það frv. sem við tveir þingmenn Framsfl. höfum lagt fram er ég hins vegar tilneyddur til að segja nokkur orð. Ég vil benda á það að á því frv. og því frv. sem samþykkt var hér fyrir jólin er einn grundvallarmunur. Okkar frv. lýtur að því að gera breytingu á 52. gr. frv. sem fjallar um innflutninginn. Gera hana þannig úr garði að hún héldi gagnvart innflutningnum og undantekningarnar væru síðan þeir milliríkjasamningar sem við höfum gert. Þetta er allt annar hlutur heldur en eins og gert var í vetur að búa til nýjar greinar sem voru ,,þrátt fyrir``-greinar. Nú sé ég að hv. þm. brosir en þetta er ekkert broslegt. Hv. þm. brosti ekkert undir ræðu hv. þm. Eggerts Haukdal hér áðan og andsvörum hans. Ég held nefnilega að málið sé alls ekkert broslegt. Það er svo annað mál að fyrir því að við lögðum þetta fram í þessu formi eru ákveðnar ástæður. Það eru þær ástæður að þetta var sú málamiðlun sem Framsfl., Sjálfstfl. og Alþfl. komu á í störfum sínum í landbn. á síðasta voru. Við nefnum hins vegar í greinargerðinni að --- ég ætla að lesa það upp, með leyfi forseta: ,,Flutningsmenn gera sér ljóst að við þinglega meðferð málsins kann að þurfa að gera breytingu á frumvarpsgreininni vegna þeirra laga sem samþykkt voru í árslok 1993 og fleiri atriða. Hún er hins vegar flutt óbreytt þar sem ljóst var að allir fulltrúar Sjálfstfl. og fulltrúi Alþfl. í landbn. skrifuðu undir hana í fyrra og verður því að ætla að þingmeirihluti sé fyrir henni.`` Hér kemur alveg skýrt fram að við erum okkur meðvitaðir um að það kunni að þurfa að breyta greininni og ekki mun standa á okkur að þær breytingar gangi í þá átt sem hv. þm. nefndi áðan. En ég er ekki viss um það að hv. formaður landbn. hafi afl til þess að fylgja þeim breytingum eftir. Ég man eftir því þegar við vorum að vinna hér að þessu máli fyrir jólin að það lá alveg ljóst fyrir hjá hv. formanni landbn. að það mátti ekki breyta stafkrók í því frv. sem þá var búið að leggja fram. Það mátti ekki einu sinni láta fylgja með í nál. þær lögfræðiálitsgerðir sem við höfðum þó fengið í nefndinni, málið var svo viðkvæmt. Ég vil í öðru lagi koma að því sem hæstv. landbrh. nefndi hér áðan --- nú sé ég að hann er horfin úr salnum en ég ætla ekki að gera athugasemd við það núna, hann er orðinn þreyttur og skil ég það vel hann stendur í erfiðum málum --- gagnvart því að 52. gr. eins og hún er nú í búvörulögunum hafi ekki haldið og svona sé þetta búið að vera síðan 1955 eins og hv. formaður landbn. nefndi. Þá vil ég ítreka það sem ég sagði fyrr í dag og kom fram í frv. ríkisstjórnarinnar í fyrra að þetta bann byggðist á innflutningslögunum og byggðist á því að það var fullur trúnaður og full samvinna milli landbrn. og viðskrn. enda ráðuneytin í sama húsinu. Og viðskrn. skrifaði umyrðalaust upp á þetta bann. Það er svo eitt í þessu máli, virðulegi forseti, sem mér finnst umhugsunarefni. Það er að allt þetta hafarí síðustu vikurnar, öll þessi vinna sé til þess eins að tryggja óbreytt ástand um 11 mánaða skeið. Það segir mest um ástandið í ríkisstjórninni að hún geti ekki komið sér saman um það án þess að njörva það niður í lagatexta hvernig hún ætlar að standa að þessum málum fram að næstu áramótum. Þá komum við að því sem að mínu mati er stóra málið í þessu. Við eigum ekki að horfa til baka. Það sem skiptir öllu máli er: Hvernig stöndum við að GATT-samningunum? Hvernig ætlum við að nota þær stoðir sem við höfum til þess að verja okkar framleiðslu fyrir niðurgreiddri innfluttri og hvernig ætlum við að nota þá möguleika sem eru til útflutnings? Þetta er það sem skiptir höfuðmáli. Og ég vil spyrja hæstv. landbrh. og ítreka spurningu mína frá því fyrr í dag: Hvað líður þeirri vinnu hjá ríkisstjórninni? Mun stefna ríkisstjórnarinnar varðandi ákvörðun tollígilda vegna GATT liggja fyrir áður en Alþingi fer heim í vor? Nú er ég ekki endilega að segja að það þurfi að vera búið að binda þetta í lög fyrir vorið, þó það væri það besta, en mun stefnan liggja fyrir? Því þetta er sú stefna sem íslenskur landbúnaður þarf að fara að vinna eftir frá og með næstu áramótum. Við lásum það í Morgunblaðinu í morgun að hæstv. utanrrh. segir að frá og með þeim tíma verði þau tæki sem við höfum og getum beitt til að verja okkar framleiðslu fyrir niðurgreiddum erlendum búvörum ekki í höndum landbrh. heldur í höndum fjmrh. Í framhaldi af því spyr ég hæstv. ráðherra: Er ráðherrann sammála þessu mati viðskrh., sem kemur fram í Morgunblaðinu í morgun, að frá og með næstu áramótum verði þetta alfarið í höndum fjmrh.? Virðulegur forseti. Ég hef ekki fleiri orð um þetta hér. Ég sá það á hæstv. landbrh. að honum var ekki sama um ræðu hv. þm. Eggerts Haukdals áðan. Ég býst við að hv. 6. þm. Suðurl., Eggert Haukdal, sé nú nokkuð gott ,,barómet`` á viðhorf hins almenna manns út um sveitir landsins gagnvart þessu máli. Ég er þeirrar skoðunar að það sé að renna upp fyrir fleirum og fleirum að málefnum landbúnaðarins getur ekki verið vel fyrir komið ef svo er að öll orka ríkisstjórnarinnar sem beinist að þessum málaflokki fer í innbyrðis deilur. Og yfirlýsingar ráðherranna í Morgunblaðinu í morgun segja mér ekkert annað en að það verður ekkert hlé á þessu. Það er engin samstaða um hvernig á að taka á GATT-samningnum sem við þurfum að fara að vinna eftir frá og með næstu áramótum. Landbúnaðurinn, bændur og vinnslustöðvar, er farinn að búa sig undir þetta en það er ekkert komið frá hæstv. ríkisstjórn um það hvernig hún hugsi sér að móta stefnuna. Og það má eitthvað mikið breytast ef það liggur fyrir fyrr en á síðustu stundu.

Hæstv. forseti. Ræða hv. þm. Jóhannesar Geirs er í anda þess sem áður hefur verið sagt af stjórnarandstöðunni og ég tel að Eggert Haukdal sé í þeim hópi. Í fyrsta lagi er hálfundarlegt að heyra hann hneykslast á því að hér skuli vera brugðið til lagasetningar einungis, eins og sagt er, um 11 mánaða skeið. Nú liggur það ekki fyrir á þessari stundu að vísu hvort GATT-samningar taka gildi frá næstu áramótum eða hvort búast megi við að þeir taki gildi á miðju næsta ári. Það liggur ekki fyrir á þessari stundu. En ég hélt að hv. þm. væri sammála mér um að það yrði að eyða þeirri óvissu sem er í landbúnaðarmálunum, hvort sem talað er um að GATT-samningar taki gildi eftir 11 mánuði eða á miðju næsta ári. Og að vera að gera lítið úr þýðingu þess er náttúrlega algerlega út í hött eða vera að reyna að gera því skóna að við Íslendingar höfum ráð á því að standa ekki við GATT-samninga er líka út í hött. Og ef hv. þm. er að boða það að hann ætli að fara í þá fylkingu sem ætlar að berjast gegn GATT-samningum þá er það líka umhugsunarefni. Um undirbúning þess að við göngum í GATT er það að segja að það liggur ekki enn fyrir hver tollígildin verða. Tollígildin hafa verið reiknuð út í landbrn. Við vitum ekki hver tollígildin verða sem viðurkennd verða að lokum. Í öðru lagi liggur það fyrir að forræði þessara mála, innflutnings- og útflutningsmála, er í landbrn. Það frv. sem hér liggur fyrir og ég hef lagt fram kveður glöggt á um að svo skuli það vera og hefur ekki frv. kveðið skýrar á um það endranær. Ég læt þess vegna í ljósi undrun yfir því að þingmenn Framsfl. skuli vera með þessi bellibrögð, vil ég segja, í málflutningi þar sem ég hafði frekar búist við því að þeir fögnuðu þessari niðurstöðu heldur en reyndu að gera hana tortryggilega.

Virðulegur forseti. Nú er eitthvað farið að hringsnúast í hugarheimi hæstv. ráðherra ef hann ber það á borð úr ræðustól að sá sem hér stendur ætli að fara að berjast á móti GATT. Það hefur mér aldrei dottið í hug. Og ég get vitnað í þingræður, hverja á fætur annarri þar sem ég hef lýst því yfir að við hljótum að vera aðilar að GATT vegna þeirra hagsmuna sem við höfum að verja sem útflutningsþjóð. Annað hefur hvergi komið fram, hvað þá að það hafi komið fram í orðum mínum áður. Ég vil því biðja hæstv. ráðherra að draga þessi ummæli sín til baka. Ég er einnig þeirrar skoðunar að það hafi þurft lagasetningu til að eyða þeirri réttaróvissu sem nú er uppi. En það vekur furðu ef það sem við gerum núna átti ekki að duga nema fram að GATT-samningum að ekki skyldi vera hægt að leysa það á þann hátt sem ég veit að hæstv. ráðherra vildi, að það væri gert með almennri yfirlýsingu í lögum um forræði landbrh. varðandi innflutninginn annan en þann sem við höfum nú þegar samið um varðandi milliríkjasamninga. Síðan gæti framkvæmdin þessa 11 eða 17 mánuði eftir atvikum byggst á trausti og trúnaði manna innan ríkisstjórnar. En það traust og sá trúnaður er ekki til og þess vegna er brugðið á þetta fáránlega ráð að lögfesta tollflokka í viðauka við lögin. Það er að mínu mati niðurlæging fyrir landbúnaðinn að hann skuli ekki hafa ráðherra innan ríkisstjórnar sem er treyst til að fara með málaflokkinn, að það þurfi að njörva þetta niður í tollnúmerum og í lögum til þess að hann framkvæmi ekkert sem ekki er ráðherrum Alþfl. þóknanlegt.

Hæstv. forseti. Það frv. sem framsóknarmenn hafa hér lagt fram horfir ekki til lengri tíma en það frv. sem ég hef lagt hér fram og er ekki nægilegt ef við höfum GATT-samningana í huga. Ég vil í annan stað taka það alveg skýrt fram og það er hv. þm. fullkunnugt og hefur margsinnis komið fram, að innflutnings- og útflutningsmál landbúnaðarins eru í höndum landbrh. Undirbúningurinn að GATT-viðræðunum hvað þetta varðar er í höndum landbrh. Hins vegar fer utanrrh. með samningagerð erlendis nú eins og áður og þá auðvitað í umboði landbrh. Ef hv. þm. er að tala um það að risið sé lágt á mér í sambandi við bændur og landbúnaðinn þá langar mig að spyrja hann um það hvernig sú ríkisstjórn sem hann studdi skildi við í þeim efnum. Hvernig var ástandið þegar ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar hvarf frá? Hvar var valdið þá í sambandi við verðjöfnunargjöld? Eða voru yfirleitt einhverjar heimildir í lögum til þess að leggja verðjöfnunargjöldin á? Þó var búist við því að samningarnir tækju gildi á miðju sumri. Hvernig var ástandið þá gagnvart garðyrkjubændum? Þeir höfðu ekki fengið að sjá ,,cohesion-listann``. Okkur tókst að ná fram nokkrum leiðréttingum á honum. Hvernig var ástandið? Og hver voru yfirleitt tök landbrh. á þessum málum í heild sinni? Með þeim lista sem hér er lagður fram eru tekin af öll tvímæli. Ég skora á þingmenn Framsfl. að koma út úr myrkrinu og skýra frá því hvers þeir sakna. Er eitthvað sem ég er að gefa eftir sem áður var tvímælalaust í höndum landbrh.? Ég kannast ekki við það. Það hafa verið uppi deilur um þessi atriði innan ríkisstjórnarinnar. Ég hef ekki heyrt fyrrv. landbúnaðarráðherra lýsa því yfir að þeir hafi haft öll tök á Alþfl. t.d. í síðustu ríkisstjórn. Ég hef ekki heyrt það. Og ég hygg að það hafi enginn landbrh. fengið jafnmiklar heimildir í þessum efnum og felast í því frv. sem hér liggur fyrir.

Virðulegur forseti. Ég vil benda á þann stóra mun að fram til desember 1992 var almennur innflutningur háður leyfum og fram að þeim tíma veitti viðskrn. ekki heimildir fyrir innflutningi á almennum landbúnaðarvörum.

Var það ekki?

Það sem þá stóð út af og deilan stóð um var hvað væru iðnaðarvörur og hvað væru landbúnaðarvörur. Þetta er hæstv. ráðherra fullkunnugt um. En hæstv. ráðherra kýs að liggja alltaf í fortíðinni. Það hefur margt breyst síðan. En það sem stendur upp úr er að nú 11 mánuðum áður en við eigum að ganga inn í GATT og búa við allt aðrar aðstæður er ekki enn búið að ganga tryggilega frá heimildum varðandi þessar breyttu aðstæður. Hæstv. ráðherra sagði í greinargerð með frv. sínu í fyrra að það væri nauðsynlegt að gera lagabreytingarnar á innflutningslögunum 1992 til að eyða réttaróvissunni. Nú kemur hæstv. ráðherra upp og er hissa á hæstaréttardóminum vegna þess að hann taldi að sjálfstæða innflutningsbannið í búvörulögunum ætti að halda. En hvað átti þá hæstv. ráðherra við með því í greinargerðinni í fyrra að þessu yrði að breyta og það strax? Ég vil í öðru lagi nefna að það er rétt hjá hæstv. ráðherra að frv. sem við framsóknarmenn höfum lagt fram sé eingöngu til ársins en að mínu mati er hægt að vinna það þannig að það gæti tekið á GATT einnig. Ég vil einnig minna hæstv. ráðherra á að í frv. er eingöngu um að ræða almenna heimild landbrh. til þess að hindra innflutninginn að öðru leyti en sem viðkemur milliríkjasamningi. Það er ekki verið að njörva þetta niður og við sáum það ekki fyrir, okkur óraði ekki fyrir því að ráðherrar þyrftu að sitja yfir því vikum saman að negla þetta allt saman niður í tollnúmerum.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra er búinn að vera á allmiklum flótta síðari hluta umræðunnar a.m.k. Ég tel að hæstv. utanrrh. hafi á sinn hátt sagt þau orð sem mestu gilda í þessu efni og þegar hlutirnir eru lagðir saman og verða lagðir saman þá er það alveg ljóst að ráðherrar Alþfl. telja sig standa með pálmann í höndunum. Því miður er það svo. Það kemur fram í sperringslegum yfirlýsingum hæstv. viðskrh. í morgun í Morgunblaðinu sem í raun og veru segir að þetta sé eingöngu spursmál um 11 mánaða bið og þá hrynji forræði landbrh. með tilkomu GATT-samninganna. Það getur þá eingöngu verið deiluatriði hér eins og málum er komið hvernig stjórnskipulega forræði og meðferð jöfnunargjaldaþáttarins er háttað. Að öðru leyti virðist það því miður vera alveg óhrekjanleg niðurstaða þessarar umræðu, að öðru leyti hverfur allt sem hægt er að kalla almennt forræði landbrh. á þessum málaflokki. Það er líka ástæða til að spyrja að því hvort menn séu ekki nú þegar vegna örra breytinga sem orðið hafa á málunum í haust og hæstaréttardómsins nú á dögunum komnir í mótsagnakennda stöðu. Það er t.d. athyglisvert þegar maður les orðalag laganna frá í desember að þau virðast, og er svo sem ekkert skrýtið, ganga út frá því að landbrh. hafi sjálfstæða heimild til að takmarka innflutning enda eru lögin sett í því umhverfi að menn töldu að í búvörulögunum væri slík almenn heimild. Því veldur væntanlega orðanna hljóðan í 72. gr. eins og hún er nú, svo breytt, með leyfi forseta: ,,Þrátt fyrir önnur ákvæði laga þessara veitir landbrh. heimild til innflutnings . . . `` Svo er ekki hægt að taka til orða nema vegna þess að annars staðar fái landbrh. það almenna vald, heimild til innflutnings á landbúnaðarvörum. En það almenna vald er ekki að finna í búvörulögunum samkvæmt niðurstöðu Hæstaréttar. Það er hinn stóri vendipunktur þessa máls. Hvort sem okkur líkar betur eða verr og allt það eða erum meira eða minna hissa á dómsorði meiri hluta Hæstaréttar þá er það sá réttur sem við búum núna við. Ég held að það hafi skýrst hér í dag fyrir þá sem hafa nennt að leggja sig eftir því að hlusta á þessa umræðu að tveir þættir standa út af sem verður að eyða allri óvissu um. Það fyrra er hið almenna forræði málaflokksins, eins og ég hef nú nokkrum sinnum sagt. Hið seinna er hvernig verður háttað samskiptum landbrh. og fjmrh. varðandi jöfnunarþáttinn og tollaþáttinn þegar GATT-samningurinn gengur í gildi. Það var mjög athyglisvert að hæstv. utanrrh. neitaði trekk í trekk að svara einfaldri og skýrri spurningu sem ég lagði hér fyrir hann í dag. Gagngert kom hann sér hjá því að svara spurningunni: Hvar liggur hið almenna forræði málaflokksins? En svaraði henni þó óbeint að segja má með því að segja: Það stendur skýrt í lögum. Aðspurður hvaða lögum nefndi hann lög um Stjórnarráð Íslands. Hvað segja þau lög? Þau segja að verkaskipting ráðherra í ríkisstjórn fari eftir reglugerð sem forsrh. setur. Það er reglugerð um verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins. Hún hefur tekið litlum breytingum frá því að hún var gefin út í núverandi mynd sinni 1969 og þær breytingar eru aðallega tengdar tilkomu umhvrn. og því þegar útflutningsverslun var flutt til utanrrn. í tíð þáv. hæstv. utanrrh., Steingríms Hermannssonar. Þá þurfti að þyngja í honum pundið sem utanrrh. og undir hann var færð útflutningsverslun eins og kunnugt er. Þetta eru helstu breytingarnar sem orðið hafa á þessum tíma. Það er alveg ljóst að þegar kemur að 9. gr. þessarar reglugerðar, auglýsingarinnar um verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins, stendur þar um landbrn. að það fari með landbúnaðarmál o.s.frv. Og í 11. lið stendur: ,,Mat, verðskráningu, sölu og dreifingu landbúnaðarafurða, svo og útflutningsbætur landbúnaðarafurða.`` Og það er sérstaklega tekið fram hvaða þættir á viðskiptasviðinu falli undir landbrn. En það stendur ekki innflutningur búvöru. Og þegar kemur svo að hinum ráðuneytunum, þá er ljóst að samkvæmt 14. gr. fer utanrrn. með lið 11, útflutningsverslun, punktur, bara í heild sinni. Og í 15. gr. er fjallað um viðskrn. og þar stendur: Verslun og viðskipti önnur en útflutningsverslun. Þannig liggur þetta. Þess vegna spurði ég hér í dag: Eru menn þá tilbúnir til, ef það er hið pólitíska samkomulag ríkisstjórnarinnar að þetta forræði skuli vera hjá landbrn., að breyta þessari auglýsingu, gera meira en að fella þennan úrskurð hæstv. forsrh. sem er í reynd þegar úreltur vegna þess að hann er gefinn fyrir dóm Hæstaréttar og síðan hafa orðið lagabreytingar og eru að verða enn frekari lagabreytingar? Að ganga þá frá málinu a.m.k. þannig að það verði fellt inn í reglugerðina um verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins. Ég lít svo á að ef ekkert af þessu gerist, að það komi skýrt orðalag í búvörulögin, forsrh. felli þá nýjan úrskurð sem verði þannig úr garði gerður að hann verði líka á lögformlegu máli og hafi þann haus að forsrh. felli hér með eftirfarandi úrskurð o.s.frv. en ekki jafnóskýrt fram settan og hann er í þessu bréfi frá 8. sept. og reglugerð um Stjórnarráðið verður ekki breytt, þá er þessi óvissa þarna. Og þá mun hún líka gjósa upp af fullum þunga þegar kemur að samskiptum fjmrn. og landbrn. um þessi verðjöfnunar- og tollamál þó svo að út af fyrir sig sé orðalag 71. gr. um jöfnunartollana eða hlutverk landbrh. á því sviði það skársta sem er að finna í þessum textum eins og ég sagði í minni fyrri ræðu í dag. Það liggur út af fyrir sig þannig að þar er þó vald landbrh. afmarkað með skýrustum hætti og almennustum hætti, það viðurkenni ég. En því miður óttast ég að í ljósi þeirrar óvissu sem er um málið að öðru leyti þá sé það ekki fullnægjandi og alls ekki ljóst að það haldi á nokkurn hátt. Hæstv. landbrh. Um það hvernig þessi mál voru á fyrri tíð og hvort aðrir landbúnaðarráðherrar fyrr á öldinni hafi verið betur eða verr settir í þessum efnum má margt segja. Mergurinn málsins er sá að þá var ekki þessi innflutningur sem við erum nú að fara að takast á við og það má þá kannski segja að menn hafi út af fyrir sig komist upp með það eða getað búið við það ástand að frá þessu væri ekki gengið með alveg skýrum hætti í lögum. En menn byggðu þó á ákveðinni lagatúlkun og ákveðinni lagaframkvæmd alveg frá 1985 og í raun miklu lengra aftur eins og hv. þm. Jón Helgason hefur hér rakið. Og það er ekki fyrr en með dómi Hæstaréttar sem þeirri lagatúlkun er þá breytt. Þá standa menn einfaldlega frammi fyrir nýjum aðstæðum og samanburður aftur í tímann í ljósi þessara breyttu forsendna hefur lítið upp á sig. Og ég held að það skipti ekki þá öllu máli nema þá fyrir sagnfræðinga og einhverja löggilta viktunarmenn á frammistöðu stjórnmálamanna að vera að ræða um það mikið. Þessar eru aðstæður okkar í dag og við skulum taka á þeim. Þess vegna er það líka svo, hæstv. forseti, að ég tel að sú vörn hæstv. landbrh. sem fólst í því þegar þeir komu hér með sína gagnrýni, t.d. hv. þm. Eggert Haukdal og Páll Pétursson, að þar sem þeir hafi ekki sýnt fram á að það yrðu slys miðað við þessa útfærslu málsins, þá sé þeirra málflutningur allur ómarktækur --- það er auðvitað ekki svo, hæstv. landbrh., vegna þess að jafnvel þó svo að þessi skipan yrði í framkvæmd í grófum dráttum fullnægjandi miðað við fyrirsjáanlegar aðstæður og tilvik á næstu mánuðum, þá er ekki þar með sagt að menn séu að ganga frá málinu varanlega og til frambúðar með fullnægjandi hætti eða með stjórnskipulega nógu skýrum hætti. Það sem ég er að segja er það að þó að það kunni vel að vera að það komi ekki hér og banki upp á einhverjar vörur á næstu vikum eða mánuðum sem komist óheft inn í landið, þá er það engin sönnun þess að málið sé að öðru leyti fullnægjandi vegna þess að við ættum að vera búin að fá þá reynslu að aðstæður breytast og atvik koma upp og þess vegna þarf að vera alveg skýrt hvernig forræðið liggur þannig að menn séu til þess búnir að taka við slíkum aðstæðum. Og á það hefur verið bent bæði af lögfræðingum, mér og fleirum hér í umræðunni að jafnhlálegur hlutur og sá að með einfaldri breytingu á flokkun vara í tollskrárnúmer, geti forræðið færst milli ráðuneyta, það er ómögulegt, hæstv. landbrh. Það er bara sönnun þess að þessi frágangur dugar ekki. Við verðum að gera þarna betur og ég vona að það megi taka eitthvert mark á yfirlýsingum manna hér, bæði hæstv. landbrh. og að nokkru leyti hv. formanns landbn. þó hann gerist nú hógvær í seinni tíð, að menn ætli að vinna í þessum málum.

Hæstv. forseti. Út af síðustu ummælum hv. þm. vil ég segja það að ef rétt þykir af öryggisástæðum að kveða skýrar á um það hvort tollskrárnúmer kunni að breytast þá hygg ég að ekki séu vandkvæði á því að auðvelt sé að koma slíku við. Og eins ef mönnum þykir rétt að hafa tilvísun til laga um dýrasjúkdóma þá er jafnauðvelt að koma slíku við en ég hafði ekki út í það hugsað. Ég vil segja að öðru leyti um það sem hv. þm. sagði að auðvitað er úrskurður forsrh. alveg skýr varðandi forræði þessara mála. Þau lög sem síðan hafa verið samþykkt hér á Alþingi um þessi efni styrkja einungis hans úrskurð og eru í samræmi við hann. Ég vil líka segja að þessi breyting að veita landbrh. skýlausa heimild til álagningar verðjöfnunargjalda væri meira en lítið út í hött ef hugmyndin væri síðan sú að taka þessi mál úr höndum landbrn. Landbrn. hefur þannig vald á álagningu verðjöfnunargjalda og metur hvernig með þau skuli farið í sambandi við milliríkjasamninga og landbrn. hefur einnig með höndum útreikninga á tollígildum og viðræður við erlenda aðila um þau efni þannig að þessi mál eru í höndum og á ábyrgð landbrh. og landbrn.

Hæstv. forseti. Það sem hér er nefnt varðandi breytingar á tollskrá er frekar til að útskýra málið heldur en það sé mjög stórt mál í sjálfu sér í mínum huga. Það er alveg hárrétt hjá landbrh. að við getum sem hægast tekið það fram að átt sé við þessa tilteknu tollskrá eins og hún stóð þannig að ef á henni verða í fyllingu tímans breytingar þá þýðir það ekki sjálfkrafa að þar með færist vörurnar til í þessum lögum heldur sé hún þá í raun og veru staðfest sem viðmiðun fram í tímann eins og hún stendur í dag. Það er einfalt mál. Í öðru lagi er sjálfsagt mál ef þurfa þykir að styrkja þetta með tilvísun í lög um dýrasjúkdóma en því þá ekki lög um innflutning, lög um innflutning, nr. 88/1992. Þá fyrst er málið komið í lag. Þegar það er gert þá er búið að ganga frá með tilvísun landamærum milli viðskrh. og landbrh. og þessara tveggja laga og það er auðvitað venja þegar slík jaðartilvik koma upp og slík ,,þrátt fyrir``-ákvæði eru alls ekkert fátíð. T.d. þegar umhvrn. var stofnað þá gripu menn til slíkrar ráðstöfunar í vissum tilvikum að menn sögðu: Samgrh. fer með málefni þessarar stofnunar. Og svo koma ákvæðin: Þrátt fyrir það fer umhvrh. með málefni Hollustueftirlitsins eða eitthvað því um líkt þannig að þetta er þekkt dæmi. Það er alveg rétt hjá hæstv. landbrh. að ef ætti að taka allt forræði eða framkvæmd jöfnunargjalda úr höndum landbrh. eftir ellefu mánuði, þá er náttúrlega alveg út í hött að vera að setja þetta fram svona. En hvað eru þá hæstv. ráðherrar Alþfl. að tala um? Af hverju segir viðskrh. í Morgunblaðinu í morgun að allri óvissu verði eytt með því að setja frumvarpið fram þannig að taldar séu upp allar þær vörur sem bannað sé að flytja inn? Þegar GATT-samkomulagið gengur í gildi verður bannað að banna og þá verður ekkert leyfisveitingavald til lengur. Þá fellur það úr gildi að landbrn. geti leyft eða bannað innflutning. Með öðrum orðum, þá er forræði landbrn. hrunið, segir viðskrh. Og þessu þarf hæstv. landbrh. að svara. Ekki okkur heldur líka þjóðinni og Alþfl. Er hann sammála þessu?

Hæstv. forseti. Varðandi innflutningslögin, þá hygg ég að það sé svo að ekki sé hægt að skilja dóm Hæstaréttar öðruvísi en svo að í þeim felist heimild til þess að banna innflutning á landbúnaðarvörum. En á hinn bóginn kemur það fram í dómnum að með því að fyrrv. viðskrh. felldi niður auglýsingu þar sem fjöldi landbúnaðarvara var skilgreindur í samræmi við búvörulögin, þar sem sú auglýsing var felld úr gildi og öllum landbúnaðarvörum sleppt í hinni nýju reglugerð sem er nr. 415/1992, þá hygg ég að Hæstiréttur hafi metið það svo að með þessari stjórnarathöfn hafi hæstv. fyrrv. viðskrh. ekki nýtt sér þær heimildir sem voru í lögum til þess að kveða á um það bann við innflutningi sem í búvörulögunum felst. Ég hygg að rétt sé að íhuga þessi atriði. Ég skil hæstaréttardóminn þannig.

Hæstv. forseti. Hér, held ég, skýst nú skýrum. Ég skil hann akkúrat öfugt. Ég skil hann þannig að út frá lögunum um innflutning þar sem segir í 1. gr.: ,,Innflutningur á vöru og þjónustu til landsins skal vera óheftur`` sem sagt frjáls ,,nema annað sé sérstaklega tekið fram í lögum.`` Og síðan segir Hæstiréttur í sínum rökstuðningi, með leyfi forseta: ,,Af framansögðu leiðir að 41. gr. laga nr. 46/1985, sbr. nú 52. gr. laga nr. 99/1993, verður ekki skilin svo að í greininni felist sjálfstæð takmörkun á innflutningi landbúnaðarvara.`` Og síðar: ,,Stefndu hafa ekki bent á annað ákvæði í lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum eða í öðrum lögum sem banni innflutning soðinnar skinku og hamborgarahryggs án leyfis.`` Hæstiréttur kemst að þeirri niðurstöðu að þetta sjálfstæða bann sé hvergi í lögum, ekki til. Og af því að innflutningslögin eru þannig, þá skal varan vera frjáls, þá er niðurstaða Hæstaréttar þessi. Og þessu verður hæstv. landbrh. að átta sig á. Það er í raun hin stóra niðurstaða Hæstaréttar. Það er hvergi í íslenska lagasafninu til sjálfstæð heimild til að takmarka innflutning á búvörum, sjálfstæð almenn heimild, þannig að það auðvitað gengur ekki að hæstv. landbrh. átti sig ekki á þessu grundvallaratriði málsins. Þeim mun mikilvægara er að ganga skýrt frá þessu í búvörulöggjöfinni eða þar annars staðar sem um þetta verður fjallað. Og hvort sem mönnum, eins og ég hef sagt áður, líkar betur eða verr þessi rökstuðningur Hæstaréttar þá dæmir hann á grundvelli hans og þar með verður hann talinn gilda og gildir í dag að óbreyttu. Þessi sjálfstæða bannheimild er ekki til í lögum og hana þarf að setja inn og afmarka um leið forræði málaflokksins.

Virðulegur forseti. Ég tel að efnisleg umræða um þessi mál hafi farið fram í dag undir því fyrra þingmáli sem hér var þannig að ég sé ekki ástæðu til þess að halda framsöguræðu fyrir þessu máli. Og eins og ég lýsti yfir úr þessum ræðustól áður þá legg ég til að þessu máli verði vísað til landbn. að lokinni þessari umræðu.