Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur svohljóðandi bréf: „Reykjavík, 22. febr. 1984. Guðrún Helgadóttir, 10. landsk. þm., hefur ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sinnt þingstörfum um sinn leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður landsk. þm. Alþb., Kjartan Ólafsson ritstjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti, með ósk um að fram fari í Sþ. rannsókn á kjörbréfi varamanns. Ingvar Gíslason, forseti Nd.“ Þá hefur borist svohljóðandi bréf: „Reykjavík, 22. febr. 1984. Alexander Stefánsson, 2. þm. Vesturl., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sinnt þingstörfum um sinn leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varaþm. Framsfl. í Vesturlandskjördæmi, Jón Sveinsson lögfræðingur, Akranesi, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta tilkynnist yður hér með, herra forseti, með ósk um að fram fari í Sþ. rannsókn á kjörbréfi varamanns. Ingvar Gíslason, forseti Nd.“ Þá hefur borist svohljóðandi bréf: „Reykjavík, 22. febr. 1984. Matthías Á. Mathiesen, 1. þm. Reykn., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sinnt þingstörfum um sinn leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að vegna þingsetu 1. varaþm. taki 2. varaþm. Sjálfstfl. í Reykjaneskjördæmi, Bragi Michaelsson framkvæmdastjóri, Kópavogi, sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti, með ósk um að fram fari í Sþ. rannsókn á kjörbréfi varamanns. Ingvar Gíslason, forseti Nd.“ Með bréfum þessum fylgja kjörbréf viðkomandi manna og vil ég leyfa mér að biðja hv. kjörbréfanefnd að rannsaka þessi kjörbréf, en á meðan verður fundinum frestað. - )Fundarhlé.]



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur kannað kjörbréf fyrir Jón Sveinsson lögfræðing, sem er 1. varaþm. Framsfl. í Vesturlandskjördæmi. Kjörbréfanefnd hefur ekki fundið neitt athugavert við kjörbréfið og leggur til að það verði samþykkt. Ennfremur hefur kjörbréfanefnd athugað kjörbréf fyrir Kjartan Ólafsson ritstjóra, sem er 1. varaþm. landsk. þm. Alþb. Kjörbréfanefnd hefur ekki fundið neitt athugavert við kjörbréfið og leggur til að það sé samþykkt. Loks hefur kjörbréfanefnd kannað kjörbréf fyrir Braga Michaelsson, sem er 2. varaþm. Sjálfstfl. í Reykjaneskjördæmi, en 1. varaþm. Sjálfstfl. í því kjördæmi situr á þingi. Kjörbréfanefnd hefur athugað þetta kjörbréf og hefur ekki fundið neitt athugavert við það og leggur til að það sé samþykkt.



Bragi Michaelsson hefur unnið eið að stjórnarskránni. Ég býð Jón Sveinsson, Kjartan Ólafsson og Braga Michaelsson velkomna til starfa á Alþingi.



Herra forseti. Þegar fulltrúar Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands undirrituðu kjarasamninga 21. febr. s.l. gaf hæstv. forsrh. út eftirfarandi yfirlýsingu, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórnin er í meginatriðum sammála Alþýðusambandi Íslands og Vinnuveitendasambandi Íslands um úrbætur fyrir þá sem við lökust kjör búa, dags. 21. febrúar 1984, og er tilbúin til viðræðna um sérstaka tilfærslu fjármuna innan ramma fjárlaga í þessu skyni. Það er eindreginn skilningur ríkisstj. að þessar úrbætur stuðli að gerð heildarsamninga á vinnumarkaðinum innan þeirra marka um launabreytingar á næstu 15 mánuðum sem viðræðunefndir ASÍ og VSÍ kynntu á fundi með fulltrúum ríkisstj. í morgun.“ Undirritun: Steingrímur Hermannsson. Síðan þessi yfirlýsing var gefin út hafa komið fram mjög mismunandi túlkanir á því hvað felist í raun og veru í þessari yfirlýsingu. Svo mikil er óvissan að í útvarpi og sjónvarpi í gær birtust yfirlýsingar frá hæstv. forsrh. annars vegar og forseta Alþýðusambands Íslands, Ásmundi Stefánssyni, hins vegar sem greindu mjög á um hvað fælist í þessari yfirlýsingu. Einnig er ljóst að mjög mismunandi sjónarmið hafa komið fram um það hvernig beri að fjármagna þær aðgerðir sem vísað er til í þessari yfirlýsingu, einkum og sér í lagi hafa fulltrúar Vinnuveitendasambands Íslands og fulltrúar Alþýðusambands Íslands lýst ólíkum skoðunum í því efni. Þessi mikla óvissa sem kemur í ljós á fyrstu sólarhringunum eftir að þessi yfirlýsing er gefin út hlýtur að hafa afgerandi áhrif á meðferð verkalýðsfélaga á þeim kjarasamningum sem undirritaðir voru þennan dag. Ég hef því kvatt mér hér hljóðs utan dagskrár á Alþingi til þess að spyrja hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. um efni þessarar yfirlýsingar og einnig um aðrar yfirlýsingar sem hæstv. fjmrh. hefur gefið, síðast í gær en einnig undanfarna daga. Í dag mun fjöldi verkalýðsfélaga halda fundi um þessa kjarasamninga og fleiri fundir verða haldnir næstu daga. Ef fólkið í verkalýðsfélögunum allt í kringum landið á að geta myndað sér raunhæfar skoðanir á því hvað felist í þessum kjarasamningum er alveg óhjákvæmilegt að hæstv. ráðherrar gefi hér í dag skýr og afdráttarlaus svör við því hvað þessi yfirlýsing feli í sér. Einkum eru tvö meginatriði sem andstæðar yfirlýsingar hafa komið fram um. Bæði þessi atriði eru alger grundvallaratriði varðandi meðferð kjarasamninganna. Fyrra atriðið snertir á hvern hátt ríkisstj. hyggst fjármagna þær hliðarráðstafanir sem hún hefur samþykkt að gera í kjölfar samninganna. Fulltrúar Vinnuveitendasambands Íslands hafa látið í ljós það sjónarmið að hliðarráðstafanirnar beri að fjármagna með því að lækka niðurgreiðslur. Með því er lagt til að launafólkið í landinu borgi þessar aðgerðir sjálft í gegnum hærra vöruverð á mjólk, kjöti og öðrum almennum lífsnauðsynjum almennings í landinu. Verði þessi leið farin er ljóst að hæstv. ríkisstj. gefur með annarri hendi en tekur jafnóðum með hinni. Þá væri verið að blekkja fólk á ósvífnari hátt en dæmi eru til um: Launafólk látið standa í þeirri blekkingu um nokkurn tíma að verið sé að bæta kjör þeirra sem verst settir eru í landinu en síðan kemur ríkisstj. með reikninginn til þessa sama fólks með því að lækka niðurgreiðslurnar. Sú upphæð sem nefnd hefur verið að væri hugsanlega til ráðstöfunar í þessum hliðaraðgerðum eru 306–330 millj. kr. Það er um það bil 1/3 af því fjármagni sem ætlað er til niðurgreiðslna á þessu ári. Ég spyr hæstv, forsrh. og hæstv. fjmrh.: Er það rétt að ríkisstj. sé með það í athugun að fjármagna þessar hliðarráðstafanir í þágu hinna verst settu með því að lækka niðurgreiðslurnar? Í öðru lagi: Hvað mundi verðlag á mjólk, kjöti og öðrum lífsnauðsynjum almennings í þessu landi hækka mikið ef minnkandi niðurgreiðslur yrðu notaðar að öllu eða verulegu leyti til þess að fjármagna þessar hliðarráðstafanir? Hver er sú prósentuhækkun á landbúnaðarafurðum sem kæmi í kjölfar þeirrar aðgerðar? Í þriðja lagi: Eru hæstv. ráðherrar reiðubúnir að lýsa því yfir hér í dag að fjármögnun þeirra aðgerða, sem ríkisstj. mun beita sér fyrir, muni ekki hafa í för með sér neina hækkun á vöruverði? Eru hæstv. ráðherrar reiðbúnir að lýsa því yfir að almenningi verði ekki sendur reikningurinn fyrir þessar bætur til hinna verst settu í formi hærra vöruverðs, að ríkisstj. muni útvega þetta fé á þeim liðum fjárlaga sem ekki hafa í för með sér neina útgjaldaaukningu fyrir almenning í landinu? Nauðsynlegt er að fólkið í verkalýðsfélögunum allt í kringum landið fái skýr svör við því í dag hvort á að senda því reikninginn fyrir þessar aðgerðir eða hvort ríkisstj. hyggst hafa aðrar leiðir. Annað grundvallaratriði, sem snertir framkvæmd þessara hliðarráðstafana, er fólgið í yfirlýsingu sem framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambands Íslands gaf sama dag og kjarasamningarnir voru undirritaðir og sem hæstv. forsrh. tók undir í viðtali við útvarpið í gær. Þessir tveir forustumenn, framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambands Íslands og hæstv. forsrh., lýstu báðir þeirri skoðun sinni að þessar hliðarráðstafanir í þágu hinna verst settu væru háðar því að öll verkalýðsfélögin í landinu samþykktu þá kjarasamninga sem forustumenn ASÍ og VSÍ undirrituðu. Nú er það staðreynd, sem hv. þingheimi er kunnugt, að Alþýðusamband Íslands fer ekki með samningsréttinn í þessu landi. Skipulag vinnumarkaðarins á Íslandi er með þeim hætti að hvert og eitt verkalýðsfélag fer að fullu og öllu með réttinn til að semja um kaup og kjör. Hvorki Alþýðusamband Íslands né neinn annar aðili getur bundið hendur verkalýðsfélaganna. Sú tilraun, sem felst í yfirlýsingu framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambands Íslands og hæstv. forsrh. í útvarpinu í gærkvöldi, felur í raun og veru í sér þá aðferð að fátækasta og verst setta fólkið í þessu landi er tekið í gíslingu. Sagt er: Þetta fólk, sem verst er sett í þessu landi, fátækasta fólkið, fær ekki neinar úrbætur í kjölfar hliðarráðstafana ríkisstj. nema öll verkalýðsfélög í landinu afsali sér hinum formlega rétti sínum til að semja hvert og eitt um kaup og kjör í sinni heimabyggð á Norðurlandi, Austurlandi, Vesturlandi og hér sunnanlands. Með þeirri aðferð er á mjög ósvífinn hátt verið að svipta verkalýðsfélögin hinum raunverulega samningsrétti. Það er gert í skjóli þess að taka fátækasta fólkið í landinu í gíslingu og segja: Það verður ekki leyst úr þessari gíslingu nema verkalýðsfélögin afsali sér samningsréttinum. Í viðtali við sjónvarpið í gær mótmælti forseti Alþýðusambands Íslands, Ásmundur Stefánsson, þessari túlkun harðlega. Hann lýsti því yfir, með leyfi hæstv. forseta, að það væri alger forsenda fyrir því að kjarasamningarnir voru gerðir að þessar hliðarráðstafanir kæmu til framkvæmda óháð því hvort öll verkalýðsfélögin samþykktu kjarasamninginn eða ekki. Því er óhjákvæmilegt að hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. lýsi því yfir á Alþingi að þeir staðfesti þennan skilning forseta Alþýðusambands Íslands. Það verði staðið við þau fyrirheit sem gefin voru, óháð því hvort eitt eða fleiri verkalýðsfélög kjósa að fara aðra leið í samningsmálum en þá sem undirrituð var 21. febr. s.l. Því verður ekki trúað að hér eigi að fara að taka upp þá nýjung í samskiptum ríkisvaldsins við aðila vinnumarkaðarins að ríkisvaldið stilli öllum hinum frjálsu verkalýðsfélögum upp við vegg og segi: Ef þið lútið ekki skilyrðislaust þeim heildarvilja sem hér hefur verið tilkynntur verður ekkert framkvæmt af þeim loforðum sem gefin hafa verið. Með því væri í raun verið að taka samningsréttinn aftur af verkalýðsfélögunum líkt og gert var s.l. vor, að vísu nú með þeim hætti að skáka í skjóli hinna fátækustu í landinu þegar réttindasviptingin væri framkvæmd. Óhjákvæmilegt er að þeir félagar í verkalýðsfélögunum sem síðar í dag koma saman til funda - t.d. hefst fundur í verkaminnafélaginu Dagsbrún kl. 5 og aðrir fundir verða haldnir í kvöld og á morgun - fái að heyra úr ræðustól Alþingis skýrt og skorinort frá hæstv. ráðherrum að ríkisstj. muni framkvæma þau fyrirheit sem hún gaf forseta Alþýðusambands Íslands algerlega án tillits til þess hvort eitt eða fleiri verkalýðsfélög verða utan við þessa samninga. Þriðja meginefnisatriðið sem ég vil víkja að snertir hæstv. fjmrh. sérstaklega. Hæstv. fjmrh. hefur gefið á Alþingi, í sjónvarpi og í öðrum fjölmiðum yfirlýsingu um að ef kjarasamningar fari yfir 4% mark sé það brot á stefnu hæstv. ríkisstj. og ríkisstj. eigi þá að fara frá. Ef hún geri það ekki muni hann segja af sér. Þegar hæstv. forsrh. og hæstv. iðnrh. gáfu um það yfirlýsingar fyrir nokkrum vikum síðan að vel gæti komið til greina að samið yrði um 6% launahækkun lýsti hæstv. fjmrh. því greinilega yfir að allt slíkt væri brot á stefnu ríkisstj. Slíkar yfirlýsingar væru gefnar á bak við sig og væru ekki í samræmi við skilning sinn á stefnu ríkisstj. Fyrir viku síðan var hæstv. fjmrh. enn á ný spurður um þessa afstöðu sína á fundi hv. Nd. Áður en ég les tilvitnun í þá ræðu vil ég taka fram að nokkrum setningum á undan kom skýrt fram í máli hæstv. fjmrh. að hann var þar að tala um hinn fræga 4% ramma launahækkana í landinu. Hæstv. fjmrh. sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Ég get fullvissað 7. þm. Reykv. um það að þrátt fyrir það að ráðherrastólar kunni að vera heitir og mjúkir, eins og hann orðar það, mun ég standa við mín orð. Og bið ég virðulegan þm. að bíða þangað til á reynir en vera ekki með fullyrðingar, sem eru hreinar ágiskanir frá hans hálfu, um vilja minn og getu til að standa hér eftir sem hingað til við allt það sem ég ætla mér að standa við og hef lofað. Ég endurtek það og bið hann um að rifja upp hvenær hann hefur reynt mig að því að bregðast því sem ég hef lofað. Þessu hef ég lofað sjálfum mér.“ Nokkrum setningum síðar áréttaði hæstv. fjmrh. þessa staðfestu sína með því að lýsa yfir, með leyfi hæstv. forseta: „Þannig er mín skapfesta á við ykkur alla hér ef þið rengið það.“ Nú er komið fram í túlkun þeirra kjarasamninga sem gerðir hafa verið að samningsupphæðin er alls ekki sú 4% tala sem hæstv. fjmrh. hefur gert að þessu marki. Ég vil t.d. geta þess að í tveimur aðalmálgögnum ríkisstj. daginn eftir að samningarnir voru gerðir stendur á forsíðu Morgunblaðsins: „13.6% launahækkun á samningstímanum.“ Og á forsíðu hins stjórnarmálgagnsins, Tímans, stendur: „Laun í landinu hækka um 13% á næstu 10 mánuðum.“ Þess vegna er ljóst að þar sem málstaður ríkisstj. er túlkaður eru nefndar mun hærri tölur, jafnvel þrisvar sinnum hærri tölur, en hið fræga 4% mark hæstv. fjmrh. Í viðtali við Tímann í morgun segir hæstv. fjmrh., með leyfi hæstv. forseta: „Ég mun ekki bjóða BSRB upp á sams konar samninga og ASÍ.“ Í kvöld kemur fullskipuð samninganefnd Bandalags starfsmanna ríkis og bæja saman til fundar. Þar mun sú trúnaðarsveit, sem opinberir starfsmenn hafa valið til þess að fara með sín kjaramál, fjalla um stöðuna í samningamálunum. Þess vegna er óhjákvæmilegt að hér komi fram hvort hæstv. fjmrh. muni bjóða Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja sömu kjarasamninga eða sams konar og Alþýðusambandið hefur gert. Einnig er nauðsynlegt að fram komi skýr svör við því hvort hæstv. fjmrh. er sammála Morgunblaðinu og Tímanum og þeim öðrum sem um þessi mál hafa fjallað að sú upphæð sem samið var um í kjarasamningunum fari langt fram úr þeim 4% ramma sem hann hefur hvað eftir annað, og síðast á þessum stað fyrir viku síðan, ítrekað að væri það mark sem hann mundi standa og falla með. Að vísu er vitað að ýmsir forustumenn stjórnarliðsins hafa verið önnum kafnir við það síðustu tvo sólarhringa að finna aðferð fyrir hæstv. fjmrh. til að snúa sig út úr þessum yfirlýsingavanda. Þannig lýsti t.d. formaður Sjálfstfl., Þorsteinn Pálsson, því yfir áður en hæstv. fjmrh. sagði orð opinberlega um þessa samninga að hann mundi ekki segja af sér. Fjmrh. mundi sitja áfram. Í mjög sérkennilegu viðtali sem birtist í fréttatíma útvarpsins í gærkvöldi virtist hæstv. fjmrh. vera að reyna að feta sig áfram eftir þeirri braut að endurtúlka fyrri yfirlýsingar á mjög hlægilegan hátt. Að vísu voru fyrstu skrefin á þessari endurtúlkunarbraut fremur óviss en engu að síður nokkuð skýr. Þar var hæstv. ráðh. greinilega að reyna að feta sig eftir þeirri túlkun að sá rammi sem hann hefði talað um hefði alls ekki verið þessi frægi 4% rammi sem gæti kostað hann ráðherrastól heldur allt annar rammi. Það væri ramminn um útgjöld og tekjur ríkissjóðs. Ef útgjöldum vegna hliðarráðstafana yrði mætt með minnkandi útgjöldum á öðrum sviðum, þannig að heildarútkoman fyrir ríkissjóð sem slíkan, fært sem debet og kredit í dálkum ríkissjóðs, væri ekki útgjaldaaukning, væri þetta allt í lagi. Þetta er greinilega sú túlkunaraðferð sem ýmsir ráðgjafar ráðh. eru að reyna að fá hann til að feta sig eftir. Þess vegna væri mjög fróðlegt að fá um það skýr svör frá hæstv. ráðh., sem hefur hvað eftir annað lýst því yfir, bæði hér á Alþingi og í fjölmiðlum, að hann muni standa og falla með 4`% markinu, hvort hann ætlar að gera það. Það er alveg ljóst að yfir það hefur verið farið. Enginn maður treystist til að halda því fram að kjarasamningarnir séu 4% þó að deilt sé um það hve mikið yfir þessum 4% þeir eru. Er hæstv. ráðh. nú að reyna að feta sig áfram eftir þeirri braut að gera sjálfum sér kleift að sitja áfram í ráðherrastólnum þrátt fyrir öll stóru orðin í ljósi einhverrar skringilegrar endurtúlkunar á debet- og kreditdálkum fjárlaga sem nánustu ráðgjafar hans hafa verið að reyna að lesa honum síðasta sólarhringinn. Þó er það kannske öllu mikilvægara en ráðherradómur hæstv. fjmrh. Alberts Guðmundssonar að opinberir starfsmenn fái skýr svör við því hvort þeim verða boðnir sams konar samningar og Alþýðusambandi Íslands. Herra forseti. Ég held að óhjákvæmilegt sé í ljósi þeirrar yfirlýsingar sem hæstv. ríkisstj. gaf út að hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. veiti skýr svör við þeim spurningum sem ég hef borið fram varðandi túlkun þessarar yfirlýsingar og hæstv. fjmrh. sérstaklega gefi þingheimi skýringar á því í ljósi fyrri yfirlýsinga sinna hér, sérstaklega yfirlýsinga sem hann gaf í hv. Nd. á miðvikudaginn í síðustu viku, hvort hæstv. ráðh. ætli að segja af sér í ljósi þess að farið hefur verið fram úr 4% rammanum eða hvort hann er búinn að læra einhverja sérkennilega endurtúlkun á fyrri orðum sem gerir honum kleift að sitja áfram.



Herra forseti. Vissulega er þarft og nauðsynlegt að þessi umr. fari fram núna þannig að skýr svör fáist um afstöðu ríkisstj. í þeim kjaramálum sem nú eru til umfjöllunar í þjóðfélaginu. Vakið hefur athygli þm. að Alþýðusamband Íslands og Vinnuveitendasamband Íslands gerðu samninga á forsendum varðandi skattalækkanir en jafnframt að forsrh. og m.a. formaður Sjálfstfl. hafa haft uppi yfirlýsingar um að til þess að staðið yrði við þessi fyrirheit yrðu öll verkalýðsfélög í landinu að samþykkja þau samningsdrög sem fyrir lægju. Er virkilega mögulegt að ríkisstj. hafi haft í huga að standa þannig að málum? Er ekki ljóst að Alþýðusamband Íslands getur ekki gefið loforð fyrir hönd verkalýðsfélaganna upp og ofan í landinu og er hér verið að leika einhvern ljótan leik gagnvart verkalýðshreyfingunni? Er það virkilega ekki meining ríkisstj. að standa við þau fyrirheit sem gefin hafa verið án tillits til þess hvernig fer um afstöðu verkalýðsfélaganna í landinu, hvort það verða 10, 20, 30, 40 eða 90% þeirra sem samþykkja þessa samninga? Ég tel að óhugsandi sé með öllu að ríkisstj. haldi á málum með þeim hætti sem yfirlýsingar forsrh. hafa gefið í skyn og sem reyndar hefur líka komið fram í máli formanns Sjálfstfl. þar sem hann talar um að hin einstöku félög megi ekki tefja framgang þessara ráðstafana. Í annan stað vil ég sérstaklega gera það að umræðuefni hvernig það samrýmist hjá hæstv. ríkisstj. að greiða sérstaklega fyrir því að gerðir séu kjarasamningar upp á 5+2+3+3% við launþega innan Alþýðusambands Íslands en ætla ekki, ef marka má yfirlýsingar fjmrh., að bjóða launþegum opinberra starfsmanna samsvarandi hækkanir. Hvernig samrýmist það hjá ríkisstj.? Telur hún að opinberir starfsmenn séu annars flokks starfsmenn eða hefur ríkisstj. kannske ekki fjallað um málið? Ég vildi gjarnan beina því til hæstv. forsrh. hvort hann sé e.t.v. ekki sömu skoðunar og fram kemur í viðtali við hæstv. fjmrh. í dag um að ekki eigi að bjóða sömu samninga eins og ASÍ hefur boðið. Er það skoðun forsrh. að bjóða eigi Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja það sama eða er hann sömu skoðunar og fjmrh. um að opinberir starfsmenn verði að vera í einhverju öðru þrepi, einhverjir annars flokks limir í þessu þjóðfélagi? Ég held að ljóst sé að á undanförnum árum hafi það verið reglan að þessir aðilar, Alþýðusambandið og BSRB, fylgdust að og að ríkið hafi sætt sig við að bjóða Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja það sama og samið hefur verið um á hinum almenna vinnumarkaði hjá Alþýðusambandi Íslands. Er hugmynd ríkisstj. að víkja nú algerlega út af þeirri braut? Við því vildi ég gjarnan fá svör hjá hæstv. forsrh. Um framkvæmdina hefur þegar verið spurt, hvaðan eigi að taka þetta fé. En líka má spyrja: Hvenær er hugmyndin að þetta komi til framkvæmda hjá ríkisstj.? Sumt af því tengist að vísu afgreiðslu skatta en annað ekki, t.d. að því er varðar gamla fólkið í landinu. Þá vil ég sérstaklega spyrja ríkisstj. að því hvort hún telji það sæmandi og hvort það sé virkilega ekki meining hennar að gera neitt meira fyrir gamla fólkið í landinu en fram hefur komið í þessum svokallaða samkomulagsgrundvelli. Ég minni á að kjör ellilífeyrisþega og öryrkja hafa rýrnað um 24–28% á seinustu 12–14 mánuðum. Telur ríkisstj. virkilega að það eina sem þurfi að gera í því sambandi sé að hækka tekjutryggingu um 10%? Það er nú lítill hluti af þeirri kjararýrnun sem þetta fólk hefur orðið fyrir. Í annan stað vil ég minna ríkisstj. á að það er fjöldi af gömlu fólki sem nýtur sem betur fer greiðslna úr lífeyrissjóðum. Afkoma þessa fólks, sem er þá ekki á tekjutryggingu, hefur rýrnað jafnmikið og þeirra sem á tekjutryggingunni eru. Ellilífeyririnn sem greiddur er úr Tryggingastofnun ríkisins ætti einmitt að vera sá stuðpúði sem væri til þess að draga úr þessari kjararýrnun. En hann hefur rýrnað um þessi sömu 24–28%. Nú er ekkert minnst á hann. Er ekki meining ríkisstj. að koma til móts við þetta fólk líka og hækka ellilífeyrinn yfir línuna sem nemur þeirri kjaraskerðingu sem átt hefur sér stað? Ég verð að segja fyrir mína parta að ég get ekki skilið hvers gamla fólkið á að gjalda ef svo fer fram sem horfir. Að lokum vil ég sérstaklega gera að umræðuefni það frv. sem nú hefur með miklum asa séð dagsins ljós um breytingar á vísitölugrundvellinum. Það er mikill asi á því einmitt núna. Er það hugmynd ríkisstj. að þetta mál eigi að afgreiða nú einmitt þegar verið er að fást við þessa kjarasamninga? Er hér um einhvers konar leynisamkomulag að ræða innan ríkisstj. eða við einhverja aðila utan þings eða er hér hugmyndin að fela með einhverjum hætti það að tekið sé með annarri hendinni það sem gefið er með hinni? Vill hæstv. forsrh. gefa okkur skýringar á því hvers vegna einmitt nú sé ástæða til þess að afgreiða þetta frv., hvorki fyrr né síðar? Að lokum, herra forseti, vildi ég sérstaklega spyrja að því hvort ríkisstj. telji það samkomulag sem hún hafi gert og ætli hugsanlega að standa við ekki vera afskipti af kjarasamningum. Ríkisstj. hefur talað mikið um það að undanförnu að aðilar vinnumarkaðarins ætli að koma sér saman og hún ætlaði ekki að hafa nein afskipti af því. Ég vil spyrja ríkisstj. hvort hún telji að þetta boðorð hafi verið haldið eða hver mörkin séu varðandi afskipti, ef þetta eru ekki afskipti af kjarasamningum, hvar mörkin liggi þá. Við þessu vildi ég gjarnan fá svör líka.



Herra forseti. Að morgni s.l. þriðjudags óskuðu samninganefndir Vinnuveitendasambands Íslands og Alþýðusambands Íslands eftir fundi með mér um þá samninga sem þá voru í gangi. Sá fundur var haldinn þann morgun og sat þann fund ásamt mér Þorsteinn Pálsson, formaður Sjálfstfl., og efnahagssérfræðingarnir Jón Sigurðsson og Þórður Friðjónsson. Á þessum fundi kynntu fulltrúar vinnumarkaðarins þá samninga sem í burðarliðnum voru. M.a. kynntu þeir og óskuðu eftir sjálfir að ríkisstj. hefði þau afskipti af þessum samningum að fært yrði fjármagn innan ramma fjárlaga til þeirra sem lökust kjör hafa skv. þeirri athugun sem kjararannsóknanefnd hafði fyrir nokkru gert. Þetta mál var síðan rætt á ríkisstj.-fundi strax á eftir og ákvað ríkisstj. að verða við þeim tilmælum. Skrifaði ég í framhaldi af því Vinnuveitendasambandi Íslands og Alþýðusambandi Íslands bréf það sem hv. fyrirspyrjandi, Ólafur Ragnar Grímsson, hefur hér lesið. Í raun og veru lít ég svo á að bréf þetta skýri sig að fullu sjálft. Í þessu bréfi er fallist á í meginatriðum þær hugmyndir sem þessir aðilar höfðu sett fram um tilfærslu fjármagns innan fjárlaga til láglaunafólks og því heitið að ríkisstj. sé tilbúin til viðræðna við þessa aðila um slíka tilfærslu. Því svara ég fyrstu spurningu hv. þm. að engin ákvörðun hefur verið tekin um það hvaðan þetta fjármagn verður fært. Það mun ríkisstj. að sjálfsögðu athuga og eiga um samráð við aðila vinnumarkaðarins. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. að á þessum fundi var minnst á niðurgreiðslur. Það gerðu aðilar vinnumarkaðarins, fulltrúi Vinnuveitendasambands Íslands. Því var ekki andmælt af fulltrúum Alþýðusambands Íslands en bent á að fleira kæmi til greina eins og t.d. útflutningsuppbætur. Ég get reyndar getið þess að aðilar hafa nefnt að vel komi til greina að tekjutengja barnabætur þær sem nú eru veittar og færa þannig frá hátekjufólki til lágtekjufólks. Allt þetta mun að sjálfsögðu athugað, og ég endurtek, í fullu samráði við þá aðila vinnumarkaðarins sem að þessu samkomulagi standa. Í 2. mgr. samþykktar ríkisstj. og þess bréfs sem ég ritaði kemur fram að það er eindreginn skilningur ríkisstj. að umrætt samkomulag muni stuðla að heildarsamningum á vinnumarkaði, þ.e. á milli aðildarfélaga Vinnuveitendasambands Íslands og Alþýðusambands Íslands. Þessi skilningur er að sjálfsögðu byggður á því sem kom fram á umræddum fundi. Ríkisstj. lítur á þennan skilning sem mikilvægan þátt og grundvallaratriði í samþykkt ríkisstj. Bregðist þetta mun ríkisstj. taka þessa samþykkt til endurskoðunar. Ég vona að það bregðist ekki og það þurfi ekki. En ef aðstæður á markaðnum breytast með því að samningurinn er felldur af einstökum félögum hlýtur ríkisstj. að skoða afstöðu sína til málsins í heild. Út af fsp. hv. þm. Kjartans Jóhannssonar vil ég segja í fyrsta lagi um ellilífeyrisþega að ríkisstj. mun vissulega ekki gleyma gamla fólkinu. Þegar hefur verið um það rætt að að sjálfsögðu verði að veita því úrbætur þótt þess sé ekki sérstaklega getið í þeim hugmyndum sem fram voru lagðar fyrir ríkisstj. Í öðru lagi vil ég taka fram út af vísitölufrv. að ríkisstj. ákvað þegar hún tók við í maí að rétt væri að innleiða nýrri vísitölugrundvöll en við höfum notað til þessa og er orðinn hátt í 20 ára gamall. Þetta hefur lengi verið til umr. og segja má að það hafi tafist vegna þess að ríkisstj. taldi sjálfsagt að ræða þetta við aðila vinnumarkaðarins. Því kynnti hæstv. viðskrh. frv. fyrir kauplagsnefnd og eftir að það hafði verið rætt hjá Alþýðusambandi Íslands og eftir að ábendingar höfðu fram komið hjá fulltrúum í kauplagsnefnd um breytingar á frv. var ákveðið að leggja það fram. Ég lít svo á að um þetta hafi verið haft fullt samráð og get auk þess getið þess að áður hafði ég kallað fulltrúa ASÍ á minn fund til að gera þeim grein fyrir þessari áætlun ríkisstj. Ég vil svo segja almennt um þann ramma sem menn hafa talað um að hafi verið sprengdur að mér sýnist það á töluverðum misskilningi byggt. Þegar ríkisstj. ákvað sitt efnahagsprógramm í upphafi síns starfsferils var gert ráð fyrir því að ná verðbólgu úr 130% niður í um 30% um síðustu áramót. S.l. október þegar ríkisstj. birti sína efnahagsáætlun fyrir það ár sem nú er var talað um að komast úr þessum 30% niður í 10% í lok þessa árs, sem hefði þýtt, eftir því hve hratt hefði gengið í upphafi, verðbólgu frá upphafi til loka ársins um það bil 15%. En nú fór svo að töluvert meiri árangur náðist í lok síðasta árs en talið var að nást mundi. Verðbólgan varð um 15% í lok ársins í stað 30% og verðbólgan nú er um 10% skv. mati bæði Þjóðhagsstofnunar og Seðlabanka. Við höfum orðið fyrir nokkrum skakkaföllum með þorskafla og því var talið að aðeins rúmuðust 4% meðallaunahækkanir frá desemberverðlagi. Það er út af fyrir sig óbreytt. En miðað við að betri árangur náðist í lok ársins en áður var talið benti margt til þess að verðbólga í lok ársins með 4% launahækkun yrði aðeins um 7–8% í staðinn fyrir 10%, það næðist sem sagt meiri árangur. Ég get getið þess að í mjög nýlegum áætlunum Seðlabankans er áætlað að framfærsluvísitala 4 síðustu mánuði þessa árs með 4% hækkun launa hefði orðið 0.6. Það sem í raun og veru hefur gerst með þeim samningum sem nú fara nokkuð fram úr og þýða meðalhækkun launa frá desemberverðlagi upp á um það bil 6.5% þýðir að við verðum að öllum líkindum í lok ársins með u.þ.b. 10% verðbólgu í staðinn fyrir 7–8% sem við hefðum kannske annars náð. Við erum því raunar alveg á því sem ríkisstj. setti sér. En vegna þess að verðbólga komst töluvert neðar í lok þessa árs en áætlað var verður verðbólga frá upphafi til loka ársins engu að síður að mati Þjóðhagsstofnunar líklega um 11–12%. En ég vil þó geta þess að Vinnuveitendasamband Íslands áætlar að verðbólga verði frá upphafi til loka árs um 10% þrátt fyrir þessa samninga. Þessir samningar munu hins vegar setja aukinn þrýsting, einkum á viðskiptajöfnuð. Áætlað var að viðskiptajöfnuður mundi verða neikvæður í ár um -1% en gæti orðið, að mati Þjóðhagsstofnunar, eitthvað nærri -1.5%. Þó fer það mjög eftir því í fyrsta lagi hvernig viðskiptakjör þróast og í öðru lagi hvað veiðist mikið af loðnu og hvað fæst fyrir þær afurðir. Þannig er lögð rík áhersla á af þeim sérfræðingum sem um þessi mál fjalla að verið er að reikna hárfínt og reyndar utan þeirra skekkjumarka sem felast í slíkum reikningum. Ég vísa því á bug að þessir samningar út af fyrir sig brjóti þann upphaflega ramma eða þá efnahagsáætlun sem ríkisstj. setti sér en við höfum tvímælalaust náð enn lengra í hjöðnun verðbólgu ef samningar hefðu verið nær 4% sem ég hef að mörgu leyti talið æskilegt. Að lokum spurði hv. þm. Kjartan Jóhannsson um afstöðu mína til samninga við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja. Ríkisstj. hefur ekki fjallað um þá samninga eftir að sú staða er komin upp sem nú er og ég get því ekki lýst afstöðu ríkisstj. og er ekki reiðubúinn að lýsa minni afstöðu. Þetta verður að sjálfsögðu rætt á næstu dögum. En vitanlega er öllum ljóst að þeir almennu samningar, sem gerðir hafa verið á vinnumarkaðinum, hljóta að hafa veruleg áhrif á þá samninga, sem gerðir verða við BSRB, en það mál er ekki rætt innan ríkisstj. enn.



Herra forseti. Ég þakka þeim sem hófu þessa nauðsynlegu umr. sem er fyrst og fremst tilkomin vegna nýgerðra kjarasamninga. Fjölmiðlar hafa leitað álits ýmissa á nýgerðum samningum Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins. Þegar umsagnir þessar eru skoðaðar er áberandi hve vinnuveitendur eru miklu ánægðari með samningana en fulltrúar launafólks. Það segir vissulega sína sögu. Það olli mér miklum vonbrigðum að enn einu sinni skyldi samið um sömu prósentuhækkun á öll laun, sem þýðir vitanlega ekkert annað en að því hærri sem launin eru, þeim mun hærri krónutala bætist ofan á þau. Vafalaust eru hæstu launin ekkert til að hrópa húrra fyrir en það er þó fjandakornið hægt að komast af á þeim, sem er meira en hægt er að segja um lægstu launin. Kjör hinna lægst launuðu eru orðin þjóð okkar til háborinnar skammar og þær leiðréttingar sem samningarnir kveða á um eru engan veginn nægjanlegar. Lágtekjumarkið er allt of lágt. Ég verð að segja að ég skil ekki röksemdirnar fyrir því að mismuna launafólki svo freklega eftir aldri eins og nú hefur verið samið um. Ég segi bara eins og Sighvatur Björgvinsson sagði í ræðustól í gær: Hvenær verður samið um launamismun kynjanna á nýjan leik? Nægur er sá munur á borði. Hvenær verður samið um hann opinskátt í orði? Lágmarkstekjur eiga nú að verða 11 509–12 600 kr. á mánuði. Það eru öll ósköpin eftir allar yfirlýsingarnar um 15 þús. kr. lágmarkið sem af einhverjum ástæðum hefur verið haldið fast við í margar vikur þrátt fyrir stöðugt versnandi afkomu þess fólks sem um er að ræða. Vita menn ekki hver framfærslukostnaður vísitölufjölskyldunnar er orðinn? Miðað við nýja vísitölugrunninn sem boðaður er í stjfrv. og verðlag í byrjun febrúar er framfærslukostnaður vísitölufjölskyldunnar 43 400 kr. á mánuði fyrir utan húsnæðiskostnað. Það er því ekki að undra þótt lágtekjufólki gangi illa að ná endum saman jafnvel þótt tveir séu um að afla tekna, hvað þá þegar fyrirvinnan er ein. Nei, lágtekjumarkið er of lágt. Og hvers vegna í ósköpunum eru þessir fáránlegu launataxtar ekki sniðnir neðan af launaskalanum úr því að allir viðurkenna að þeir gefa ekki mannsæmandi laun? Jú, auðvitað vegna þess að launatengdu greiðslurnar, yfirvinnan og bónusinn, vaktaálagið og tryggingagreiðslurnar miðast við þessa lágu taxta. Það er kannske það skásta við þessa samninga að í þeim er ákvæði um endurskoðun á bónuskerfinu. Það gladdi mig að sjá einhvers staðar haft eftir formanni Verkakvennafélagsins Framsóknar að til greina kæmi að konur hættu að vinna skv. bónuskerfi. Sýnt hefur verið fram á að það taki sæmilega duglega konu í fiskvinnu u.þ.b. viku að vinna sig upp í bónus. Bónuskerfið býður upp á algjöra þrælavinnu. Mér eru í minni orð Aðalheiðar Fransdóttur sem lýsti bónusdegi í frystihúsi á ráðstefnu Alþfl. - kvenna um launamál kvenna á s.l. hausti. Hún sagði þar m.a. orðrétt, með leyfi forseta: „En til þess að ná 200 í hraða, sem er topphraði, þurfum við að eyða orku sem samsvarar því að við færum á tveimur jafnfljótum til Hveragerðis og til baka aftur á 8 klukkustundum. Hver heilvita manneskja sér að þetta er hreint brjálæði. En svona þurfum við að vinna ekki einn dag heldur alla daga ársins til þess að hafa mannsæmandi laun. Eins og allir geta séð þá getur þetta aðeins brot af þeim konum sem við þessi störf vinna en því miður er alltaf einblínt á þennan litla hóp sem nær þessum bónus. Hitt gleymist aftur á móti að meiri hluti þeirra kvenna sem við þessi störf vinna eru aðeins með miðlungsbónus og vel undir meðallagi og þær þurfa ekki síður að hafa fyrir sinni vinnu en þær sem eru með hæstan bónus. Ég er viss um að ég get með góðri samvisku, án þess að vanmeta störf annarra verkakvenna, sagt að það sé leitun að þeirri starfsstétt sem þarf að hafa jafnmikið fyrir launum sínum og konur í frystihúsum. En hversu lengi endast þær?“ Lagfæring bónuskerfisins og helst afnám þess er eitt brýnasta verkefnið til leiðréttingar á kjörum kvenna á vinnumarkaðinum. En það er nú ein sorglegasta niðurstaða þessara nýgerðu kjarasamninga að ekki bólar á nokkurri viðleitni til að taka sérstaklega á kjörum kvenna. Varla hefur það farið fram hjá nokkrum manni að konur hafa verið iðnar við fundahöld undanfarna mánuði. Þær hafa haldið hvern fundinn á fætur öðrum, hverja ráðstefnuna af annarri, um kjör sín og stöðu í þjóðfélaginu. Þær hafa rætt málin fram og aftur, kannað ástandið og unnið úr þeim könnunum niðurstöður sem hljóta að knýja alla til umhugsunar. Þær hafa unnið saman þvert á alla flokkapólitík og komist að þeirri einhuga niðurstöðu að ástandið sé óviðunandi og við svo búið megi ekki standa. Skyldu öll þessi fundahöld, öll þessi umr., hafa farið fram hjá einhverjum? Hafa þeir ekki heyrt óánægjuraddirnar, lesið greinarnar, kynnt sér niðurstöður kannananna? Ekki er svo að sjá af nýgerðum samningum. Á það að verða óumbreytanlegt lögmál að ófaglærðir verkamenn hafi 14% hærra tímakaup í dagvinnu en ófaglærðar verkakonur, að karlar við afgreiðslustörf hafi 26% hærra dagvinnutímakaup en konur við sams konar störf, að karlar hafi 33% hærra tímakaup í dagvinnu við skrifstofustörf en konur? Þessar staðreyndir liggja á borðinu úr margvíslegum könnunum. En þess sér ekki stað í nýgerðum samningum að reynt sé að leiðrétta þetta misrétti. Hvað kemur á daginn þegar samningar Bandalags starfsmanna ríkis og bæja við ríkið liggja fyrir? Getum við vænst þess að þar ríki meiri skilningur og vilji til úrbóta? Íslenska ríkið er stærsti vinnuveitandi landsins og ber sinn hluta af sökinni á því hvernig ástandið er. Því ber að sýna gott fordæmi. Ríkisstj. gæti sannarlega lagt sitt af mörkum og séð til þess að jafnréttislögunum væri framfylgt í hvívetna. Hún gæti líka séð til þess að hin hefðbundnu kvennastörf yrðu endurmetin. Hugsanleg leið og að mínu mati ákjósanleg er einfaldlega að hækka alla starfshópa þar sem konur eru fjölmennastar um tvo launaflokka. Ríkisstj. ætti auðvitað að koma til móts við kröfur kvenna um betri aðstæður, t.d. að því er varðar umönnun barna og endurmenntun. Ég vil nota þetta tækifæri til að spyrja forsrh. og fjmrh. um afstöðu þeirra til þessara mála. Hver er afstaða ríkisstj. til þess augljósa misréttis sem konur búa nú við á vinnumarkaðinum? Hefur ríkisstj. fjallað um málin með tilliti til þeirrar miklu umr. sem á sér stað úti í þjóðfélaginu? Í marga áratugi hafa konur barist af misjafnlega miklum eldmóði fyrir bættum hag sínum og betri kjörum og réttindum til jafns við karla. Margt hefur áunnist þótt ekki sé liðinn langur tími á mælikvarða mannkynssögunnar síðan fólki var mismunað gróflega eftir kynferði í launum fyrir sömu vinnu, síðan konum var meinaður aðgangur að mörgum menntastofnunum, síðan konur höfðu hvorki kosningarétt né kjörgengi. Flestum þykja þetta sjálfsögð réttindi kvenna nú á dögum en kannske finnst sumum í hjarta sínu þetta fjandans nóg. Konur geti bara verið ánægðar enn um sinn með það sem áunnist hefur. Víst er um það að konur eru ákaflega þolinmóðar mannverur, langlundargeðið lygilega mikið. Þær hafa alltaf átt erfitt með að ná fram rétti sínum vegna ýmissa aðstæðna. Þær hafa að stórum hluta verið lokaðar inni á heimilum sínum, bundnar af umönnun, af hlutverki sínu, þjakaðar af þeim viðhorfum samfélagsins að einkenni hinnar góðu konu, eiginkonu, dóttur, móður, sé fórnfýsi og þolinmæði, hlutverk hennar sé að þjóna öðrum, fórna sér í þágu annarra, umfram allt vera sú kjölfesta - vel að merkja ódýr kjölfesta - sem heimilið, hornsteinn þjóðfélagsins, hvílir á. En öðru hverju ofbýður konum. Þær rísa upp og sameinast um að leita réttar síns, leita viðurkenningar á því hlutverki sem þeim er ætlað að gegna en er lítilsvirt af samfélaginu, a.m.k. í beinhörðum peningum. Það er býsna þung og kröftug alda þegar konur sameinast um sín mál. Ein slík alda rís hátt þessa dagana. Ríkisstj. og öðrum vinnuveitendum ber að hlusta á þessar raddir og taka mið af þeim. Hvað varðar tillögur Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins um úrbætur fyrir þá verst settu, sem greiddar verða úr ríkissjóði, er það náttúrlega stærsta áhyggjuefnið að slíkar úrbætur skulu vera skoðaðar sem liður í kjarasamningum og notaðar til að halda niðri lægstu launum. Slík niðurgreiðsla vinnuaflsins gæti hamlað öllum breytingum launa hjá viðkomandi hópum síðar meir þegar aðstæður batna. Hætt er við að atvinnurekendur ánetjist slíku ástandi. Það er sígild lágmarkskrafa að laun verða að vera nægjanleg til framfærslu. Núverandi neyðarástand má ekki verða til þess að festa þessi laun við sultarmörkin. Að hinu leytinu er svo auðvitað sjálfsagt mál að ríkið komi til liðs við þá verst stöddu með ýmsu móti og þær tillögur sem á borðinu liggja stefna í rétta átt. Það er t.d. góð hugmynd að tengja upphæð barnabóta við tekjur en tekjumarkið er allt of lágt og þyrfti að vera töluvert hærra til að koma að einhverju raunverulegu gagni. Þá eiga meðlagsgreiðslur skv. þessum tillögum aðeins að hækka um 400 kr. á mánuði fyrir hvert barn, sem er fáránlegt. Þetta er varla fyrir gallabuxum á smákrakka. Þær úrbætur sem fyrirhugaðar eru til handa einstæðum foreldrum ganga því alltof skammt þótt prósentutölur gefi annað til kynna. Þær sýna okkur einungis hve ástandið er smánarlegt og furðulegt hvað tekið hefur langan tíma að komast að þeirri niðurstöðu að kjör einstæðra foreldra þyrfti að bæta. Eins sakna ég sérstaklega í þessum tillögum og það er sú hugmynd að greiða út ónýttan persónuafslátt sem ég tel sjálfsagt að fólk fái greiddan rétt eins og barnabæturnar ef þær nýtast ekki til frádráttar í skatti. Þessi hugmynd hefur oft komið upp og ég styð hana eindregið. En að lokum, getum við nú ekki sameinast um að gera betur við elli- og örorkulífeyrisþega en lagt er til í hugmyndum Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins? 10% hækkun tekjutryggingar er ekki neitt. Hámarksupphæð fyrir einstakling hækkar ekki einu sinni um skitinn 400 kall. Hvernig getum við verið þekkt fyrir að búa svona að örorku- og ellilífeyrisþegum? Í rauninni er það lágmark að hækkun til þeirra nemi 25–30%. Kjör þeirra eru orðin svo aum að ekki má minna vera til að þau nái endum saman. Þau kjör sem við ætlum þessu fólki að búa við eru til vansæmdar. En svo að ekki gleymist að svara spurningum þeim sem ég bar fram hér áðan ætla ég að endurtaka þær. Hver er afstaða ríkisstj. til þess augljósa misréttis sem konur búa nú við á vinnumarkaðinum? Hefur ríkisstj. fjallað um málið með tilliti til þeirrar miklu umr. sem á sér stað úti í þjóðfélaginu?



Herra forseti. Þeir kjarasamningar sem nýlega hafa verið undirritaðir milli Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands marka þáttaskil í nokkurra mánaða kjaradeilu og væntanlega stuðla þeir að víðtækri og almennri lausn á þeim deilum sem staðið hafa á milli vinnuveitenda og launþega um endurnýjun kjarasamninga. Að vísu er það svo að þessir samningar ganga nokkru lengra en efnahagslegar forsendur segja til um að skynsamlegt sé. Það er vitaskuld rétt að verðbólga hefði orðið minni á þessu ári ef þessir samningar hefðu verið gerðir nær hinum efnahagslegu forsendum. Þjóðartekjur minnka á þessu ári og það liggur í augum uppi og er almennt viðurkennt að kaupmáttarbreytingar hljóta ávallt að vera í nokkru samræmi við breytingar á þjóðartekjum ef jafnvægi á að haldast í efnahagsmálum. En það er hins vegar ljóst að þessir samningar ganga ekki lengra en svo að þau meginmarkmið sem núv. ríkisstj. hefur sett sér um lækkun verðbólgunnar eiga ekki að raskast að neinum mun þrátt fyrir þessa samninga. Þess vegna er fullkomlega eðlilegt af hálfu ríkisstj. að hafa tekið vel þeirri málaleitan sem samningsaðilar báru upp um sérstakar aðgerðir í þágu þess fólks sem verst er sett við þessar aðstæður og í samræmi við það sem stjórnarflokkarnir hafa áður talað um í því efni. En kjarni málsins er sá, að árangur í baráttunni við verðbólguna hefur nú þegar orðið meiri en menn væntu í upphafi og þó að hér hafi verið gengið lítið eitt lengra en góðu hófi gegnir eru meginmarkmiðin ekki í hættu af þessum sökum. Varðandi þá yfirlýsingu sem ríkisstj. gaf í tengslum við þetta samkomulag hafa risið upp spurningar um tvö atriði: annars vegar um fjármögnun aðgerðanna sem þar eru tilgreindar á sviði skattamála og tryggingamála og hins vegar um þann ákveðna skilning ríkisstj. að þessar aðgerðir séu þáttur í heildarlausn vandans. Að því er fjármögnunarleiðirnar varðar er ljóst að samningsaðilar óskuðu alveg eindregið eftir því að þessar aðgerðir yrðu fjármagnaðar með tilfærslum innan fjárlaga, þannig að það yrði ekki efnt til sérstakrar fjáröflunar í þessu skyni. Yfirlýsing ríkisstj. er í fullu samræmi við þessa ósk samningsaðila og er af þeim sökum alveg tilhæfulaust að ásaka ríkisstj. um að hún ætli að fjármagna þessar aðgerðir með sérstökum álögum á menn í hverra þágu þessar aðgerðir eru gerðar. Þetta er bein ósk samningsaðila sjálfra. Formlegar tillögur af þeirra hendi hafa ekki komið fram og af þeim sökum óskaði ríkisstj. eftir viðræðum við samningsaðila um með hvaða hætti ætti að standa að þessum tilfærslum. Það er eðlilegt að þær leiðir komi fram í þeim viðræðum og óeðlilegt væri ef menn mundu fyrir fram binda sig við einhverjar tilteknar leiðir í þeim efnum. Væri æskilegt og nauðsynlegt að það væri gert í fullu samkomulagi og samráði við samningsaðila. Hér hefur einnig verið minnst á það, sem rétt er, að samningsréttur er lögum samkvæmt í höndum einstakra verkalýðsfélaga og einstakra atvinnufyrirtækja á hinn bóginn. Um langan tíma hefur það þó viðgengist að samningar hafa verið í höndum heildarsamtaka á vinnumarkaðinum og svo hefur einnig verið að þessu sinni og sérstakar ákvarðanir teknar um það innan Alþýðusambandsins að með þessa samninga yrði farið á þess vegum en ekki efnt til samninga þar sem hvert einstakt aðildarfélag Alþýðusambandsins væri aðili að viðræðunni. Sama var uppi á teningnum af hálfu vinnuveitenda. Þegar samningsaðilar kynntu samninginn fyrir fulltrúum ríkisstjórnarflokkanna og óskuðu eftir aðgerðum af hálfu ríkisstj. kom alveg greinilega fram svo sem tekið er fram í samningnum að hann er gerður á milli Alþýðusambands Íslands fyrir hönd aðildarsamtaka þess og Vinnuveitendasambands Íslands fyrir hönd aðildarfélaga þess og einstakra meðlima. Að sjálfsögðu er yfirlýsing ríkisstj. gefin í þeirri trú að samninganefndir þessara aðila hafi haft umboð og traust félagsmanna sinna til að gera þessa samninga. Það er ákaflega mikilvægt að þær aðgerðir sem fjallað er um í þágu þeirra sem verst eru settir séu þáttur í heildarlausn samninga, þannig að það gerist ekki eins og oft hefur gerst að einstök félög sem hafa sterkasta aðstöðu á vinnumarkaðinum hafa á stundum knúið fram meiri launahækkanir sér til handa en þeir, sem lakast eru settir, hafa fengið. Samningurinn var kynntur sem samkomulag á milli þessara heildarsamtaka fyrir hönd allra aðildarfélaga. Þetta gilti fyrir bæði samtökin og yfirlýsingin af hálfu ríkisstj. er auðvitað gefin í því trausti og þeirri trú að þessir samningsaðilar hafi haft umboð og traust sinna umbjóðenda. Et það kemur hins vegar á daginn að einstök verðalýðsfélög og einstök fyrirtæki eða samtök vinnuveitenda lýsa yfir vantrausti á samninganefnd Alþýðusambandsins eða samninganefnd Vinnuveitendasambandsins, þá er auðvitað komin upp ný aðstaða og eðlilegt, eins og hér hefur komið fram, að yfirlýsingin sé tekin til endurskoðunar í því ljósi. Á þetta verður auðvitað að reyna, að hve miklu leyti þessir samningar gilda fyrir vinnumarkaðinn í heild sinni, og við trúum því auðvitað þangað til annað kemur í ljós, að samninganefndir vinnuveitenda og launþega hafi haft umboð, og við skulum vænta þess, vegna vinnufriðar og festu í þjóðfélaginu, vegna hagsmuna launafólks og atvinnulífsins, að umbjóðendur samninganefndanna lýsi ekki yfir vantrausti á þær, heldur samþykki þær ráðagerðir og það samkomulag sem samninganefndirnar hafa komist að. Ég hygg að það yrði öllum til mestrar farsældar, bæði launafólkinu í landinu, atvinnulífinu og stjórnarfarinu í heild sinni.



Herra forseti. Ég ætla ekki að taka þátt í mjög almennum umr. um þau efni sem hér hafa verið rædd í dag, heldur bera fram fsp. um eitt ákveðið og að mínu viti mjög mikilvægt atriði. Ég get þó ekki stillt mig um að segja nokkur orð vegna ummæla hv. þm. Þorsteins Pálssonar, formanns Sjálfstfl., sem talaði rétt áðan, þar sem hann lætur orð falla um að full ástæða sé til að taka til endurskoðunar þá yfirlýsingu sem ríkisstj. gaf um mjög takmarkaðar aðgerðir til úrbóta fyrir þá lægst launuðu í landinu, að þetta verði tekið til endurskoðunar, voru hans orð, ef eitthvað af verkalýðsfélögum sætti sig ekki við þá samninga sem gerðir hafa verið. Þetta er að mínu viti mjög alvarleg yfirlýsing. Ég held að ekki sé hægt að orða það öðruvísi en svo að þarna sé haft í hótunum við þau verkalýðsfélög sem eru að halda sína fundi þessa daga. Væri kannske gaman að vita, vegna fólksins sem myndar Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og hefur fengið þau svör sem það hefur fengið frá hæstv. fjmrh.: Á kannske líka að draga yfirlýsingu ríkisstj. til baka ef þetta fólk neitar að fallast á þá kosti sem hæstv. fjmrh. hefur boðið því. En það er annað sem ég vildi spyrja um og það varðar þann hóp í landinu sem hefur sér til lífsframfæris ellilífeyri með tekjutryggingu og í sumum tilvikum heimilisuppbót. Ég hygg að fsp. ætti að réttu lagi að komast til eyrna hæstv. heilbr.- og trmrh. Ég sé hann ekki hér í salnum, en ég tek fram að ég get ósköp vel sætt mig við að spurningunni verði þá svarað af hálfu forsrh. eða fjmrh., sem öðrum spurningum hefur verið beint til. Það hefur komið fram að í þeim kjarasamningum sem nú hafa verið gerðir er gert ráð fyrir að tekjutrygging til hinna allra lægst launuðu á vinnumarkaðinum hækki um 15.5%. Við vitum að það kom fram í könnun á kjörum láglaunafólks, sem birt var á vegum kjararannsóknanefndar fyrir fáum vikum, að sá hópur á vinnumarkaðinum sem tekjutrygging hefur náð til er ákaflega lítill. Hann verður að vísu eitthvað aðeins stærri nú þegar 15.5% hækkunin kemur til, en samt sem áður aðeins örlítið brot af fólkinu í verkalýðsfélögunum yfir landið í heild. En það er annar hópur í þessu landi sem líka lifir á tekjutryggingu. Það er sú tekjutrygging sem ekki er borguð af atvinnurekendum í landinu, heldur úr þeim sjóði sem hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson hefur í vörslu sinni og telur sig vilja passa ákaflega vel. Þetta fólk hefur ekki haft mikið fé sér til lífsviðurværis að undanförnu ekki einu sinni þær tæplega 11 þús. kr. á mánuði sem nú er verið að hækka um 15.5% hjá láglaunafólki á vinnumarkaðnum og mátti ekki minna vera. Þetta fólk hefur haft sér til lífsviðurværis á undanförnum mánuðum aðeins liðlega 8 þús. kr., ellilífeyri + tekjutryggingu + heimilisuppbót, og ekkert annað. Kjör þessa fólks hafa á síðasta tæpa ári síðan hæstv. núv. ríkisstj. tók við versnað mjög alvarlega. Það er öllum kunnugt. Og hvað á að gera fyrir þetta fólk nú? Á það að fá lágmarkshækkun upp á 15.5%, eða eiga þessir verst settu viðskiptavinir ríkisstj. og þá sérstaklega hæstv. fjmrh. Alberts Guðmundssonar bara að fá helminginn af þessum 15.5%? Ef hægt er að taka það sem stendur í Morgunblaðinu í gær eins og það er skrifað, þá er greinilegt að þetta fólk á ekki að fá nema rétt í kringum 8% í hækkun á þeirri heildargreiðslu sem það hefur fengið frá Tryggingastofnun ríkisins, þ.e. 5% á ellilífeyrinn, 10% á tekjutrygginguna, 10% á heimilisuppbótina, það er samtals um 8% á heildargreiðsluna. Hæstv. forsrh. sagði úr ræðustól áðan að þó sé alveg öruggt að ríkisstj. muni nú ekki gleyma gamla fólkinu. Hæstv. forsrh. hefur viðhaft svipuð ummæli á undanförnum mánuðum meðan kjör þessara verst settu þegna þjóðfélagsins hafa verið að fara niður úr öllu valdi, þannig að það hefur varla fyrir salti út á þann margfræga graut sem hæstv. forsrh. hefur talið fullgott að það hefði til matar. Og spurning mín er þessi: Er hæstv. trmrh. eða, eftir atvikum, hæstv. forsrh. tilbúinn til þess að gefa um það yfirlýsingu hér að þetta fólk, elli- og örorkulífeyrisþegar sem njóta tekjutryggingar og heimilisuppbótar, fái nú þegar samhliða verkafólkinu á lægstu laununum alla kjaraskerðinguna bætta, eins og hv. þm. Kjartan Jóhannsson minntist hérna á áðan? Ég væri að vísu fylgjandi því. En ég skal fara vægar í sakirnar og ég spyr bara um þetta eitt: Er hægt að fá yfirlýsingu um að þetta fólk, sem úr minnstu hefur að spila, fái nú þegar 15.5% ofan á þær greiðslur sem það nýtur nú frá Tryggingastofnun ríkisins?



Herra forseti. Í upphafi þessarar umr. kvaddi sér hljóðs hv. 7. þm. Reykv. og beindi tilteknum spurningum til hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. Hæstv. fjmrh. hefur enn ekki séð ástæðu til að svara þessum spurningum. Ég teldi eðlilegt að til þess að umr. gæti haldið áfram með eðlilegum hætti væri ráðh. þegar í stað knúinn til að svara þeim spurningum sem til hans var beint. Ég skora á hæstv. forseta að hvetja nú hæstv. fjmrh. til þess að stíga í stólinn þannig að hann geti gert grein fyrir svörum við þeim spurningum sem þegar hefur verið beint til hans. Ég tel að það sé algerlega óeðlilegt að hæstv. fjmrh. sitji á þrymli í allan dag án þess að taka afstöðu til þeirra mála sem beint hefur verið til hans.



Það skal tekið fram, að forseti hefur ekki vald til að knýja einn eða neinn til að tala né til að tala ekki. En ég geri fastlega ráð fyrir að hæstv. fjmrh. taki til máls og hann hefur nú kvatt sér hljóðs og tekur til máls. - Ég bið hv. 4. þm. Norðurl. e. afsökunar á þessu brengli, en það er til góðs fyrir þingheim.



Virðulegi forseti. Mér hefur borist til eyrna að hv. 7. þm. Reykv. og líklega líka virðulegur 3. þm. Reykv. hafi saknað mín mikið þessa þrjá virku daga sem ég hef verið fjarverandi og þykir mér vænt um það. Ég veit þá að konan mín var ekki ein um það.  
             Alþb. er nú farið að fara nokkuð út fyrir umr. með frammískotum eins og þessu, en það er ekkert fyrir neðan virðingu þeirra svo að ég tek það ekki nærri mér. Hitt er svo annað mál hvað farseta finnst um slík frammíköll. En það er það furðulegasta að Alþb. hefur í dag eins og oft áður, og ég vitna í myndatökur og ummæli sem birst hafa í Þjóðviljanum, málgagni Alþb., kynnt sig sem samtök sem tala máli verkalýðs. Er það rétt? Er Alþb. opinberlega sá aðili sem kemur fram fyrir hönd verkalýðssamtakanna í baráttumálum þeirra? Ef ekki, hvers vegna haga Alþb.-menn sér eins og sjálfskipaðir forustumenn verkalýðssamtakanna í launamálum? Nú vitum við öll að verkalýðshreyfingin samanstendur af fólki úr öllum stjórnmálaflokkum. Það hlýtur að vera nokkurn veginn sama hlutfall innan verkalýðshreyfingarinnar eins og dreifist almennt á stjórnmálaflokkana. Það væri gaman að fá um það yfirlýsingu frá formanni Alþb., hv. 3. þm. Reykv., hvort fullyrðingarnar sem eftir honum hafa verið hafðar eru réttar eða ekki. Er viðurkennt að Alþb. komi fram fyrir hönd verkalýðshreyfingarinnar á Alþingi og annars staðar sem málsvari hennar? Ég heyrði fyrst núna af öllum þeim yfirlýsingum sem hafa verið gefnar í ríkisfjölmiðlum frá því á föstudagskvöld fram til dagsins í dag. Ég veit ekki hvaða yfirlýsingar hafa verið gefnar af ríkisstj. Ég veit ekki annað en það sem hefur komið hér fram og forsrh. hefur kynnt sem samþykkt ríkisstj. En þar kemur fram svar við einni spurningu frá hv. 7. þm. Reykv.: Hvernig hyggst ríkisstj. fjármagna tilfærslur þær sem væntanlegur samningur ASÍ og VSÍ gera ráð fyrir, en það eru 306 – 330 millj.? Ég vona að ég hafi tekið rétt eftir að þetta væri fyrsta spurningin sem til mín var beint. Þá verð ég, með leyfi forseta, að fá að lesa upp samþykkt ríkisstj. þó að hún hafi þegar verið lesin upp áður af hæstv. forsrh., en hún hljóðar svo: „ Ríkisstj. er í meginatriðum sammála Alþýðusambandi Íslands og Vinnuveitendasambandi Íslands um úrbætur fyrir þá sem við lökust kjör búa, dags. 21. febrúar 1984, og er tilbúin til viðræðna um sérstaka tilfærslu fjármuna innan ramma fjárlaga í þessu skyni.“ Ég sé ekki annað en að ríkisstj. hafi í fjarveru minni skammtað mér sem fjmrh. það hlutverk að færa til innan ramma fjárlaga það sem þarf til að mæta óskum verkalýðssamtakanna, þ.e. ASÍ, og vinnuveitenda líka. Ef það tekst ekki og sá árangur sem ríkisstj. hefur náð í baráttunni við verðbólguna er brotin á bak aftur og verðbólgan tekur sína gömlu stefnu, þá tel ég að stefna ríkisstj. hafi mistekist og ríkisstj. beri a3 láta fólkið í landinu ráða því, ekki einstaka æsingamenn, heldur fólkið í landinu, hvort það vill heldur að ríkisstj. haldi stefnuföst áfram baráttu sinni gegn verðbólgunni, vonandi með þeim árangri sem hún hefur náð hingað til, eða hvort fólkið í landinu vill aftur snúa á þá braut sem var farin undir forustu Alþb., þ.e. fara verðbólgu leiðina. Þetta verður fólk að mínu mati að velja um. Mitt mat er að það á að kjósa ef stefna ríkisstj. heldur ekki. Næsta spurning held ég að hafi verið um niðurgreiðslur, hvað mjólk mundi hækka og hvort ég sem fjmrh. mundi vilja lýsa yfir að ráðagerðir hefðu ekki áhrif til hækkunar á matvælum. Var það ekki?  En það er annað verra. Þessa svokölluðu frjálsu samninga, og þá svara ég því sem kom í 2. spurningu, þessa samninga milli ASÍ og VSÍ álít ég ekki hafa verið eins frjálsa og stefna ríkisstj. gaf tilefni til að ætla að þeir yrðu vegna afskipta ríkisstj. að ósk viðsemjenda. Ég held að það hafi verið feill ríkisstj. að taka þátt í þeim á þann hátt sem gert var. Þá kem ég að öðru, sem er kannske enn þá alvarlegra, að ég lít á þátttöku ríkisins í þessum samningum sem niðurgreiðslu á launum atvinnurekenda til fólksins. Það er á móti minni lífsskoðun. Við erum að taka af fjárlögum, af niðurgreiðslum til bænda, peninga til að auðvelda samninga milli verkalýðshreyfingarinnar og VSÍ. Það er ekkert annað en að taka á sig hluta af launagreiðslum sem atvinnureksturinn á að geta staðið undir og á að geta staðið undir þeim mun betur vegna aðgerða ríkisstj., vegna lækkandi tilkostnaðar almennt í rekstri fyrirtækja, með lækkandi vöxtum og lækkandi verðbólgu. Ég get ekki, vegna þess að ég hef ekki tekið þátt í neinum teljandi umr. um þessa samninga, staðfest eitt eða annað um hvort samningarnir gildi fyrir þau verkalýðsfélög sem ekki samþykkja þessa samninga. Ég get því miður ekki svarað þeirri spurningu. Nú er spurt og mikið talað um þessi 4%, ef kjarasamningar fara yfir 4% mark eigi ríkisstj. að segja af sér. Nú var þetta 4% mark sett um áramót við gerð fjárlaga, þannig að eftir því sem tíminn líður og ekkert skeður hækkar þessi prósenta kannske þó að hún jafnist út yfir árið. En ég hef lítið þannig á, að þegar hæstv. forsrh. og hæstv. iðnrh. töluðu um 6% hækkun í staðinn fyrir þau 4 %, sem er í forsendum fjárlaga, hafi þeir verið að tala um hinn frjálsa markað. Ég hef ekki látið eitt einasta orð falla um hinn frjálsa markað. Mér kemur hann ekkert við samkv. yfirlýstri stefnu ríkisstj. Ef hinn almenni markaður, í þessu tilfelli ASÍ og VSÍ, semur um meira er það hans mál svo lengi sem ríkissjóður eða breyting á fjárlögum kemur ekki þar inn í. Það virðist samt ætla að ske. Það er orðið nokkuð reglulegt að virðulegur 7. þm. Reykv. kallar á afsögn mína af óþolinmæði. Ég verð að hryggja hann enn þá einu sinni í dag. Líklega verður hann hryggur í allan dag. Ef mér tækist nú það sem ríkisstj. hefur samþykkt, að færa til innan þess ramma sem fjárlögin gera ráð fyrir þannig að við þurfum ekki að grípa til yfirdráttar í Seðlabanka þess vegna, við þurfum ekki að auka prósentutölu erlendra lána í hlutfalli af þjóðarframleiðslu og við þurfum ekki að leggja nýja skatta á fólkið í landinu, ef við getum orðið við samningum ASÍ og VSÍ án þessara tilfærslna, án þess að verðbólgan fari af stað í öfuga átt við það sem hún hefur verið síðan ríkisstj. tók við, þá lít ég ekki svo á að ramminn sé sprunginn. - En þegar ég fer úr þessum stól, sem gæti hugsanlega orðið mjög bráðlega, vona ég að sá aðalmaður sem virðulegur 7. þm. Reykv. situr fyrir verði kominn til þings. Þá gætum við kannske labbað niður og tekið skák til að dreifa huganum. Það var spurt hvort ég mundi bjóða BSRB sömu samninga og náðst hafa milli ASÍ og VSÍ. Ég get ekki gert það. Ég get ekki á þessu augnabliki gert það. Ég þarf að fara eftir samkomulagi innan ríkisstj. og við ASÍ og Vinnuveitendasambandið og sjá hvort ég get það, hvort ég get komið slíku boði inn í ramma efnahagsmálanna. Ég veit ekkert um það í dag. Þetta verður að skoðast og það getur enginn ætlast til þess að einn ráðh. hlaupi til og svari slíkum spurningum fyrirvaralaust. Það þarf mikla vinnu fagmanna. Ég er ekki fagmaður á því sviði. Ég þarf að fá þá fagmenn sem hafa með þessi mál að gera til að kanna þau miklu betur áður en ég get svarað. Það getur vel verið að það mundi kæta virðulegan 7. þm. Reykv. ef næsti ráðh. svaraði, ég skal ekkert um það segja. Auðvitað eru í fyrirtæki, hvort sem það heitir íslensk þjóð og þjóðfélag eða er einkafyrirtæki, tengsl á milli tekna og útgjalda. Hvernig í ósköpunum ætlar virðulegur 7. þm. Reykv. að reka nokkurn skapaðan hlut með útgjöldunum einum saman? Það væri gaman að sjá hann gera það. Ég veit það ekki, en mér var að detta í hug hvort það gæti leyst eitthvert sérstakt heimilisvandamál Alþb. ef ég færi sem fyrst. En þeir verða að bíða í nokkra daga.

Ég hygg, hæstv. ráðh., að það mundi leysa heimilisvandamál hjá öðrum flokkum.

Það er hugsanlegt. En ekki hjá Sjálfstfl., ef þú ert með hann í huga.

Mér datt það nú í hug.

Já, ég hélt mig lesa það úr andlitinu. Ég vil taka það fram að hinn margumtalaði rammi fjárlaga verður skoðaður og það sem innan hans er og reynt að athuga hvort hægt er að mæta BSRB, ASÍ og VSÍ á þann hátt sem ríkisstj. hefur samþykkt þó að sú samþykkt ,.sé mjög mikið á móti mínu skapi. Ég undirstrika að slík tilfærsla, vegna samkomulags milli atvinnurekenda annars vegar og verkalýðshreyfingarinnar hins vegar, er ekkert annað en niðurgreiðsla á launakostnaði fyrirtækjanna. Það er illa komið fyrir íslensku þjóðfélagi ef sú staðreynd blasir við að fyrirtækin hafi ekki fyrir launakostnaði starfsmanna. Hvar á að taka það fé sem verður notað til slíkra niðurgreiðslna? Ég vildi gjarnan fá svar við þeirri spurningu líka. Ég hef ekki sem fjmrh. það fé undir höndum. Og ég tek undir það með þm., þ.e. 3. þm. Reykn. og öðrum sem hér hafa tekið til máls, að auðvitað þurfum við að gera meira fyrir elli- og örorkulífeyrisþega en við höfum hingað til gert. Það er okkur til háborinnar skammar að gera það ekki. Ég tek undir það. En það er jafnmikið til skammar að í hvert skipti sem rætt er um launamál og allir syngja þennan sama söng „fyrir elli-, öryrkja- og lífeyrisþega“ þá skuli alltaf vera sterkari fylking með því að hækka jafnt eða hlutfallslega meira fyrir aðra. Það er aldrei hægt að koma þeim skilningi inn í íslenskt þjóðfélag, hvorki hér á Alþingi né annars staðar, þ6 mikið sé um það talað, að hækka minna ... 

Ætlar þú þá að standa að því að elli- og örorkulífeyrisþegarnir fái bara helminginn af þessum 15.5%?

Ég er ekki farinn að skoða dæmið það vel að ég geti svarað þessu núna. En ég skal gera það mjög bráðlega. En það næst aldrei samkomulag um að hækka minna eða ekki neitt hjá þeim sem hafa það betra. Sjónarmiðið er alltaf það sama hjá þér og hjá mér og hjá öllum: Það er sjálfsagt að gera ráðstafanir, en þær mega bara ekki snerta mig. - Þetta er sjónarmið sem kemur í veg fyrir að við getum gert meira fyrir þá sem þurfa virkilega á hækkunum að halda til að lifa eðlilegu lífi heldur en hina. Ég er t.d. alls ekki sammála hæstv. forsrh. um það að vegna þess að árangurinn af störfum ríkisstj. er betri en við var búist, verðbólgan hefur lækkað meira en við áætluðum, sé hægt að gefa eftir í baráttunni gegn verðbólgunni. Ég mundi segja: Það á að herða róðurinn. Það á að herða róðurinn og við eigum að vinna bug á ekki bara verðbólguvandanum, heldur á vandamálum þjóðarinnar yfirleitt með hliðstæðum samtaka átökum og við höfum beitt gegn verðbólgu. En að það sé réttlætanlegt að fara aftur í verðbólguátt bara af því að við erum komnir lengra en við gerðum ráð fyrir, því er ég alls ekki sammála. Ég held að ég hafi svarað þeim spurningum sem til mín var beint. Er það ekki rétt, virðulegi 7. þm. Reykv.?

Gjarnan má ráðh. tala áfram.

Já, já, ég veit það. En það var mikill söknuður í aths. formanns Alþb. áðan. Honum fannst dragast of lengi að ég kæmi upp í ræðustólinn. Ég veit að margt af því sem ég hef sagt er áreiðanlega nýtt, en þó mjög í þeim anda sem virðulegur 7. þm. Reykv. segir stundum þegar hann talar af viti. En það verður að vera svigrúm fyrir okkur, hvar sem við erum annars í flokki, til þess að viðurkenna að andstæðingurinn getur stundum haft nokkuð til síns máls.



Herra forseti. Með hinni mestu ánægju beið ég eftir því að hæstv. fjmrh. tæki til máls. Og meðan hann talaði og þá um það bil er hann hafði lokið máli sínu rann upp fyrir mér hvers vegna við þurftum að bíða svo lengi á hv. Alþingi eftir svörum hans. Hann gekk, eins og sjá mátti, inn í hliðarherbergi og sneri þar skildinum. Hann setti hann á bak og hinn vígreifi, sókndjarfi hæstv. fjmrh., sem hér hefur hvað eftir annað á þessum vetri komið í ræðustól, bitið í skjaldarrendur og sagt: Innan við 4% eða ég er farinn, er nú kominn í skógarferð til að útskýra hvers vegna hann geti setið a.m.k. nokkra daga í viðbót. Þannig er það nú. Og það er það sem upp úr stendur af þeim svörum sem hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. hafa gefið hér í dag. Það vafðist heldur tungan uppi í hæstv. fjmrh. þegar hann upplýsti að ríkisstj. hefði alls engar ákvarðanir tekið um hvaðan þessar 304–340 millj. kr. ættu nú að koma. Og skýringin er einföld. Fjmrh. upplýsir að honum hafi verið falið það verkefni af ríkisstj. að redda þessu. Þannig er nú unnið á þeim bæ. Ríkisstj. heldur öllum spilum upp að brjóstinu á sér á sama tíma og hún ætlast til þess að hreyfing launþega í landinu leggi allt á borðið og leggi allt undir til að fá þær hundsbætur sem ríkisstj. ætlar að taka einhvers staðar úr ríkisdæminu og ég segi hundsbætur. Hv. þm. Þorsteinn Pálsson hafði þann skilning umfram aðra, sem hér hafa talað, að „det skal jo to til“ og hugsanlega gætu einhverjir úr röðum atvinnurekenda fellt þessa samninga líka. Hvar stendur þá hæstv. ríkisstj. og hennar loforð, ef það er allt ómark og fyrir bí? Ég segi þetta vegna þess að þess eru dæmi að atvinnurekendahlið málsins sættir sig ekki við þessa samninga og aðra sem gerðir hafa verið undanfarið. Það vill nú svo vel til að árið 1981, þegar samið var um lágmarkslaun hliðstætt og nú á að gera, felldi ákveðið aðildarfélag að Vinnuveitendasambandi Íslands þá samninga. Það var félag hárgreiðslumeistara sem felldi það að greiða sínu fólki þau lágmarkslaun sem þá var um samið. Því vil ég fara aðeins ofan í það mál að nú vill svo vel til, góðir þm., að á hv. Alþingi situr einmitt framkvæmdastjóri þess ágæta sambands, ef ég fer rétt með. Hún heitir Kristjana Milla Thorsteinsson og situr hér inni sem varaþm. fyrir Sjálfstfl. Er gott að hafa slíkan sérfræðing um þetta mál á þinginu í dag, þegar við ræðum þetta, því að þannig hafa kjör þess hóps verið, sem við það hefur mátt búa undanfarin ár að fá ekki greidd lágmarkslaun, að ég hygg að sé algert einsdæmi í íslensku þjóðfélagi. - Það er algert einsdæmi að mönnum sé ætlað að lifa á undir 5 þús. kr. á mánuði, eins og rakið hefur verið og komið hefur fram í blöðum undanfarið. Þau laun sem greidd hafa verið sem byrjunarlaun hárgreiðslunema hafa verið samkv. samningum 7775 kr. Það þýðir að útborguð laun hafa verið 6298 kr. Og enn þá verra hefur þetta verið, enn þá meiri hörmung hefur þetta verið hjá hárskeranemum, þar sem útgreidd laun hafa verið alveg niður í 5431 kr. Þá er ég ekki að tala um þá sem eru á heils árslaunum og fá jafnvel innan við 5 þús. kr., eins og dæmin sanna sem rakin hafa verið og því er ómótmælt. Þess vegna spyr ég nú: Ef svo fer að hið ágæta samband hárgreiðslumeistara og þá væntanlega samband hárskerameistara aftan í þeim eins og venjulega fellir þessa samninga, hvar stendur þá þetta fólk og hvað verður þá gert? Jú, ætli meistararnir fari ekki svipaða leið og 1981, að þeir bæti prósentuhækkun ofan á fastakaupið hjá sér og þá mundi eiga að bjóða þessu fólki í laun svo sem eins og 8100 kr. á mánuði fyrir hárgreiðslunemana og 7 þús. kr. fyrir hárskeranemana. Þeir sem eru á föstum námssamningi fengju þar af leiðandi enn þá lægri laun. Hvernig yrði aðstaða þessa fólks þá? En það er ein gleðileg hlið á þessu máli. Hún er sú, að ef talsmenn Sjálfstfl., þm. jafnt sem varaþm., beita sér fyrir því að allir aðilar virði þetta samkomulag lít ég svo á að félag hárgreiðslumeistara sé skuldbundið til að greiða sínu fólki þaðan í frá lágmarkslaunin, 11 þús. og hvað það nú væri kr. Það væru vissulega gleðileg tíðindi. En ég vildi vekja athygli hv. þm. og hæstv. ráðh. á því að það eru tvær hliðar á málinu og þess eru fordæmi að fleiri en verkalýðsfélög geri sig óánægða með slíka samninga. Við skulum gefa okkur að einhverjir atvinnurekendur væru þannig staddir í dag og þannig sinnaðir í dag að þeim þættu þessi lágmarkslaun ekki bjóðandi og ákvæðu að semja sérstaklega við sitt fólk og greiða því svo sem eins og lágmarkstöluna 15 þús. kr. á mánuði. Hvar eru þá ráðstafanir ríkisstj.? Hvar er þá þvingunin og skrúfan? Hér eru svoleiðis vinnubrögð á ferðinni af hálfu hæstv. ríkisstj. að óviðunandi eru. Ef þeir ætla að halda fast í þá túlkun sína að eitt skuli þarna yfir alla ganga og enginn megi fá sérstaka leiðréttingu á sínum séraðstæðum eru það óviðunandi vinnubrögð af þeirra hálfu, segi ég. Ég vil nota tækifærið, úr því að ég er kominn í ræðustól, til að vekja athygli á því að það hafa verið fleiri hundsbætur eða hundslappir í þessum bótum ríkisstj., sem notaðar eru til að plástra saman þessa samninga. Ég vil þar vekja athygli á þeirri útreið sem námsmenn á Íslandi fá enn á ný af hálfu hæstv. ríkisstj. Það hefur komið fram í umr. hér á Alþingi áður að námslán eru nú skert og brotnir eru þeir samningar sem náðust eftir langt þóf milli ríkisvaldsins annars vegar og samtaka námsmanna hins vegar um Lánasjóð ísl. námsmanna. Það á að höggva ekki bara einu sinni og tvisvar heldur þrisvar í sama knérunninn hvað þetta varðar. Nú skulu námsmönnum ekki greiddar sömu barnauppbætur sem aðrir eiga að fá. Þeir eru þar settir á bekk með atvinnurekendum og framfærslulánin sem þeir fá eru sett í hóp með annarri framfærslu frá atvinnurekendum. Þetta finnst mér skrýtin latína af hálfu hæstv. ríkisstj. Það er gaman til þess að vita að hv. þm. Friðrik Sophusson er stuðningsmaður þessarar stjórnar - sá sem mest hefur gumað af stuðningi sínum við námsmenn og sat í eina tíð af hálfu síns flokks í samstarfsnefnd sem gekk frá samkomulagi við þá, ef mig misminnir ekki, hv. þm. Nú stendur þú að því að ekki einu sinni og ekki tvisvar heldur margoft er vegið að námsmönnum á sama árinu á ýmsa vegu af hálfu þessarar hæstv. ríkisstj. Er ekki gaman, hv. þm., að vera aðili að þessu? Það er von að þú brosir. Þetta segi ég sérstaklega til að vekja sérstaka athygli á þeirri útreið sem ungt fólk fær út úr þessu öllu saman vegna þess að í kjarasamningunum sjálfum, sem nú er verið að ræða um, er útkoma þess ekkert til að hrópa húrra fyrir. Hér er um sama fólkið að ræða í mörgum tilfellum, námsmenn. Og það þykir líka skrýtin latína, þar sem ég þekki til úti á landi í sjávarplássum, þar sem unglingar eru yfirleitt undirstaðan undir sumarvinnunni í fiskverkuninni og eru þar byrjaðir að vinna eins og fullorðið fólk 13–14 ára gamlir og farnir að fá sinn bónus í samræmi við sín afköst, að þeir skuli nú ekki eiga að teljast fullgildur vinnukraftur fyrr en 18 ára gamlir, 3–4–5 árum eftir að þeir eru farnir að stunda sjó við hliðina á fullorðnu fólki eða vinna í verkun við hliðina á fullorðnu fólki og skila þar sambærilegum og jafnvel betri afköstum. Það er vegið illilega að unga fólkinu. Og við gleymum því oft að það hefur stuttan sumartíma til að fleyta sér í gegnum skóla eða annað yfir veturinn. Ég hygg að það hljóti einhverjir hér inni að geta litið í eigin barm og minnst þess hversu vel mönnum entist sú hýra sem tókst að hafa inn á sumarmánuðunum til að framfleyta sér yfir veturinn. En ég vil að síðustu vekja athygli á því, að svör við því sem ósköp eðlilegt var að spurt væri hér á hv. Alþingi, - um hvaðan ætti að taka þessa peninga, hvort einfaldlega ætti að taka þá upp úr öðrum vasa launamanna og setja það ofan í hinn, þessa peninga sem ríkisstj. ætlar að verja í þessu skyni, - hefur verið lítið um af hálfu hæstv. ríkisstj. í þessum efnum. Það er þeim mun merkilegri þessi hræðsla þeirra við að segja nokkurn skapaðan hlut í þessum efnum sem við vitum og það hefur komið fram einmitt núna í kvöld og næstu daga verða verkalýðsfélög úti um allt land og væntanlega félög vinnuveitenda einnig að greiða atkv. um þessa samninga og þeim er ætlað að gera það í myrkri - því myrkri að ríkisstj. vill ekki láta toga út úr sér eitt einasta orð um hvernig hún ætlar að standa að þessu. Auk þess er fólki ætlað að gera það í því myrkri að það veit ekki hvort þjóðinni helst á fjmrh. sínum núverandi nokkrum dögunum lengur eða skemur.



Herra forseti. Lengi hefur verið ljóst að ekki fara saman í þessu landi lægstu launin og verstu kjörin. Það eru mörg misseri síðan farið var að hafa orð á því að takast þyrfti á við þann vanda. Mismunur á lífskjaragrunni fjölskyldna í þessu landi vegna barnafjölda, vegna fyrirvinna, vegna húsnæðismála er viðfangsefni almannatryggingakerfis. Öllum er ljóst að okkar kerfi hefur lengi þarfnast almennilegrar hækkunar bóta og endurskipulagningar til að takast á við nýjar aðstæður. Eins og er tekur það ekki mið af þeim. Ríkið er nýlega hætt að styrkja húsnæðiskaup í formi niðurgreiddra lána. Það hefur heldur ekki tekið mið af þeim breyttu aðstæðum að nú er mikill fjöldi fjölskyldna í landinu í umsjá einstæðra foreldra. Þetta eru einungis dæmi um aðstæður sem ganga þvert á launastiga og verða ekki lagfærðar nema að takmörkuðu leyti í samningum. Þess vegna er augljóst að það er hlutverk Alþingis, hvort sem tillögur hafa komið frá ASÍ og VSÍ eða ekki, að jafna lífskjaragrundvöll þjóðarinnar þannig að vettvangur gefist fyrir frjálsa launasamninga. Ég tel að miklu lengra þyrfti að ganga í þá átt og það hefur raunar komið fram í þessum umr. Ganga þarf miklu lengra og allt öðruvísi í þá átt en tillögur ASÍ og VSÍ gera ráð fyrir. Mikilvægt er að takast á við húsnæðismálin. Því verður ekki öllu lengur frestað að líta á húsnæðismálin út frá þeim sjónarhóli að í raun hafi verið ríkisstyrkir á undanförnum árum en þeim nýlega hætt og þar með hafi raskast lífskjaragrundvöllur þjóðarinnar á þann hátt að næstum má segja að launasamningar um 1–3% verði fáránlegir þegar menn eru að tala um húsnæðiskostnað eða mun á húsnæðiskostnaði sem getur numið þúsundum króna. Þetta er verkefni sem menn verða að takast á við. Það hefur verið ljóst á undanförnum misserum að sækja þyrfti á báðum vígstöðvum, það þyrfti að sækja á um umbætur í almannatryggingakerfi og í launasamningum. Það vita forustumenn ASÍ og VSÍ eins og aðrir. Þeir gera sína samninga um launaliði og svo hafa þeir lagt fram hugmyndir um úrbætur í almannatryggingum. Það er gott ef það verður til þess að þessi mál komist á hreyfingu, almannatryggingamálin komist í umr. inn á Alþingi, en þar með er upp talið það sem verulega er gott um þetta samningamál. Eins og þetta heildardæmi og hugmyndir um félagslegar úrbætur lítur út þá er ljóst t.d. að hugmyndin er að nota úrbætur í tryggingakerfi til að finna ódýrustu leiðina fyrir fyrirtækin í landinu til að komast hreinlega hjá því að starfsmenn falli úr hungri. Tryggingakerfið, sem var og á að vera til að tryggja velsæld fólks, er nú notað til að tryggja auðsöfnun fyrirtækja, eins og hæstv. fjmrh. sagði áðan, og til að halda fólki við hungurmörk. Þannig hefur það orðið hlutskipti tryggingakerfisins eða úrbóta á þeim vettvangi að verða nokkurs konar skiptimynt í samningum sem vilja kalla sig frjálsa. Ekki hafa að vísu fengist um það almennileg svör hvaðan peningar verði teknir í þær úrbætur sem hugmyndir hafa verið á sveimi um en svo virðist sem að færa eigi peninga úr vösum fólks sem hefur lítið, barnafólks og fjölskyldufólks, í vasa fólks sem hreinlega er á sultarkjörum. Það eru lítilsigldar aðgerðir og leysa ekki vandann. Þetta eru tilfærslur milli launafólks innbyrðis en ekki þær tilfærslur milli launafólks og atvinnufyrirtækja sem hlutu að koma og verða að koma í kjölfar þeirrar lífskjaraskerðingar sem orðið hefur. Nú er það Alþingis að reyna að nota hugmyndaflug sitt til að útfæra skilvirkar aðferðir í almannatryggingakerfinu og þar mega húsnæðismálin ekki vera útundan. Látum þetta nægja um almannatryggingakerfið. Snúum okkur aftur að launasamningum. Þessi stjórn hefur sagst fylgja frjálsum samningum. Henni hefur raunar gengið illa á köflum að halda puttanum frá þeim, sbr. afskipti hæstv. fjmrh. og iðnrh. og síðustu ummæli á þeim vettvangi. Þeir hafa átt þar við heldur ramman reip að draga en nú hafa rammarnir margumtöluðu og rammasmiðirnir haft þau áhrif að samningar, sem í orði kveðnu eiga að vera frjálsir samningar milli aðila vinnumarkaðarins um skiptingu þjóðarauðsins, um skiptingu þess sem er til skiptanna, eru orðnir lífvana reikningskúnstir um prósentur frá Þjóðhagsstofnun. Þannig hafa þessi mál snúist. Og hverjar eru þá forsendur þessara samningskúnsta um launaliðina? Þær eru meðaltöl. Um mörg ár hefur efnahagsmálum á Íslandi verið stýrt, að því leyti sem þeim hefur verið stýrt, út frá meðaltalskompás. Stjórnmálamenn hafa tekið meðaltöl yfir alla mögulega hluti, yfir afkomu þjóðarbús, afkomu atvinnugreina, afkomu einstaklinga og búið til nokkurs konar meðaltalshundalíf fyrir fólk, fyrirtæki og ferfætlinga í þessu landi. Nýjustu dæmin eru frá síðustu viku þegar meðaltalsáætlunartölur frá reiknistofnunum ríkisstj. hafa orðið ráðherrunum smíðaefni í ramma. Þessir rammar hafa síðan verið notaðir, eins og ég sagði áðan, til að breyta frjálsum samningum aðila vinnumarkaðarins um skiptingu þjóðarauðs í reikningskúnstir um skiptingu á einhvers konar þjóðarframleiðslumeðaltalsaukningu. Meðaltölin yfir rekstrarafkomu fengu á vissan hátt nýja merkingu um daginn þegar Þjóðhagsstofnun greindi frá meðaltalsskuldastöðu útgerðarinnar. Þar voru greindar í sundur skuldir á einstök skip. Þá kom í ljós að þar var ekki nema innan við einn tugur skipa, ef ég man rétt, sem bar tiltölulega langstærstan hluta skulda og vanskila og mismunur á skuldastöðu einstakra skipa var gífurlegur. Þá spyrja menn: Hvaða raunverulegar upplýsingar halda menn þá að meðaltal af skuldastöðu þessara skipa gefi til þess að reyna að reikna út hvaða afkomu fólk getur haft af því að vinna hjá þessum skipum? Við getum tekið dæmi af svolítið öðrum vettvangi. Hugsum okkur að maður hafi 5 manns á framfæri og meðalaldur þeirra sé 40 ár. Svo fer hann fyrir jólin í Hagkaup og kaupir buxur á þessa 5 heimilismenn sína. Þá er spurningin hvort hann kaupir 5 buxur á 40 ára meðaltalsaldur. Nei, hann hlýtur að verða að taka með í reikninginn raunverulegan aldur heimilisfólksins. Setjum svo að það hafi verið 92 ára gamall tengdafaðir, 88 ára gömul tengdamóðir og börnin þrjú, 10, 7 og 3 ára. Þá er meðalaldur þeirra svo sannarlega 40 ára. En ólíklegt er að komið hefðu að gagni buxur sem voru keyptar á þau fyrir meðalaldurinn 40 ára. Ein aðalástæðan fyrir rekstrarerfiðleikum íslenskra atvinnuvega, ekki síst í sjávarútvegi og landbúnaði, er sú einmitt að stjórnvöld eru sífellt að búa til meðaltalsrekstrarforsendur fyrir fyrirtæki sem eru jafn ólík að afkomu og aðstæðum og tengdaforeldrarnir og börnin í dæminu áðan. Það er nefnilega svo að þar sem menn vilja láta taka sig alvarlega fylgir meðaltölum mat á óvissu þannig að menn geti gert sér grein fyrir hvort meðaltalið hafi eitthvert raunverulegt upplýsingagildi, þ.e. fyrir hversu ólíkan hóp af einstaklingum það stendur. Augljóst er að meðaltal gefur einungis upplýsingar ef hópurinn sem það stendur fyrir er sæmilega einsleitur. Þá erum við komin að spurningunni: Hversu einsleitur hópur er hópur þeirra íslensku fyrirtækja sem eiga að greiða launafólkinu laun í dag? Sjávarútvegur stendur að meðaltali nokkuð illa. Líklegt er að þar eigi flest fyrirtæki við erfiðleika að stríða. En hvernig stendur verslun, iðnaður og þjónusta? Þar er ástandið alls ekki eins slæmt og í sjávarútvegi. Á nýjustu forsíðu VR-blaðsins stendur stórum stöfum: Verslunin getur greitt hærri laun. Þar stendur í leiðara, með leyfi forseta: „Það liggur þó í augum uppi að miðað við umsvif í versluninni hér í Reykjavík, bæði hvað lengd, vinnutíma og fjárfestingu snertir þá hefur verslunin bolmagn til að greiða verulega hærri laun en samningar kveða á um fyrir dagvinnu. Engu að síður er viðkvæðið ætíð það sama, að verslunin hafi ekki getu til að hækka dagvinnulaunin. Þetta segja þeir sömu og láta sér ekki muna um að auka launakostnað fyrirtækisins um 60% með aukinni yfirvinnu án þess þó að auka tekjur fyrirtækisins á móti. Það er ekki furða þótt launþegar eigi erfitt með að skilja samhengið í slíku.“ Á þetta er bent út af þeim vangaveltum um hvernig fyrirtæki standi. Ekki er nefnilega til neitt eitt meðaltal yfir land og yfir fyrirtæki og fólk, það er ekki til neitt eitt meðaltal sem getur gefið viðmiðun um hvað einstök fyrirtæki geti greitt sínu fólki. Þær upplýsingar eru í fyrirtækjunum sjálfum og þar á fólk að semja. Fólk á að semja í sjálfum fyrirtækjunum þar sem framleiðslan fer fram, þar sem upplýsingar liggja fyrir um afkomu þeirra, en ekki meðaltalshundalíf fyrirtækja á landsmælikvarða. Við getum tekið dæmi um ÍSAL, það dæmi er oft tekið. Þar hafa ýmsir sagt að það liggi í raun og veru á borðinu 10–20% kauphækkun ef samningsaðilar fengju að semja, ef ÍSAL fengi að semja fyrir VSÍ og ef þeir launamenn í ÍSAL fengju að taka við þeim peningum fyrir ASÍ. Ég tel að hin stóru samflot í samningum skaði í raun og veru hagsmuni launþeganna og komi í veg fyrir samninga og komi í veg fyrir að launþegar geti notið þeirra kjara sem þeim bjóðast. Fyrir liggur frá okkur Bandalagsmönnum í þinginu frv. um að launþegum verði leyft að semja inni á vinnustöðum við sína eigin vinnuveitendur. Þegar við sýnum verkalýðsforingjum þetta frv. segja þeir: Þetta gengur ekki. Þetta gengur ekki vegna þess að ef við brjótum þetta svona upp rofnar samstaðan, segja þeir. Nú spyr ég: Hvaða samstaða rofnar? Hvar er samstaða launafólksins í dag? Hvar er samstaðan sem hefði átt að ná fram betri kjörum en náðst hafa núna? Hvenær var síðast reynt að kalla fram samstöðu launafólks í þessu landi? Var það ekki 10. okt. þegar þing var sett og blásið var í lúðra úti á Austurvelli? Síðan hefur ekki verið höfðað til samstöðu íslenskra launþega og síðan hafa íslenskir launþegar ekki fengið færi á að sýna samstöðu sína. En það eru verkalýðsforingjarnir sem hafa sýnt samstöðu. Þeir hafa sýnt samstöðu um það að játa því og staðfesta að ríkisstj. hafi haft rétt fyrir sér með brbl.-setningu í vor. Þeir segja: Það er rétt að kaupmátturinn er 25% of hár og það er rétt að það þurfti að lækka launin. Og þeir segja: Tak skal du have. Ég vil ekki láta þessu lokið án þess að koma aðeins inn í mál sem hv. þm. Steingrímur Sigfússon minntist á áðan. Það er um námsmenn og námslán þeirra. Við skulum minnast þess, Íslendingar, að í dag er árið 1984 og það hefur lengi verið í máli manna að tala um hluti sem gerast árið 2000 og hluti sem mundu gerast á næstu öld, eða eins og sagt er, í framtíðinni. Málið er það að árið 2000 er eftir 15 ár og í dag eru að fæðast og byrja að ganga í skóla á Íslandi athafnamenn 21. aldarinnar. Hvernig eigum við að búa þetta fólk undir 21. öldina? Hvað vitum við hvað hún ber í skauti sér? Við vitum ekkert um það. Það eina sem við getum gefið þessu fólki er góð menntun. Við getum reynt að búa þetta fólk undir umhverfi sem við vitum ekki um. Það eina sem við getum gert er að þjálfa það og þroska það þannig að það geti nýtt sér þá möguleika sem 21. öldin ber í skauti sér. Og það er ekki lánleg byrjun að skera niður námslánin og framlög til skólamála eins og gerst hefur á þessu þingi. Nú voru til umr. á þingi fyrir stuttu hugmyndir manna um það hvernig eigi að efla trú á landið og flutt var um það till. að kennsla í Íslandssögu yrði aukin til að efla trú á landið. Ég sagði í þeirri umr. að ég teldi ekki að Íslandssögukennsla mundi efla trú á þetta land. Við höfum nefnilega hérna fyrir okkur í dag það sem skiptir máli fyrir trú á landið. Hvað ætli unglingunum, 16–20 ára, sem voru spurðir í Íslandssögukönnuninni um daginn, þyki nú? Ætli þeir eflist í trú á landið, landið sem ætlar að fara að skera niður við þá launin sem eru á aldrinum 16–18 ára, sem eru líklega harðduglegasti vinnukraftur sem við nokkurs staðar eigum völ á? Við skulum spyrja þessa krakka um trú á landið. Við skulum spyrja þá hvort svona aðgerðir hafa ekki meiri áhrif á trú á landið en Íslandssögukennsla. Ætli foreldrum þessara barna, sem líka verða að hafa trú á landið til þess að geta kennt hana börnum sínum, eflist trú á landið, sem er skv. OECD-skýrslum í 6. eða 7. sæti ríkustu þjóða heims en er nú í þann veginn að staðfesta sultarkjör til 15 mánaða?



Herra forseti. Ég skal reyna að verða ekki langorður. Mig langar aðeins til að leggja áherslu á fáein atriði sem hv. 4. landsk. þm. vék reyndar að hér áðan. Má segja að hann hafi gert þeim atriðum allgóð skil sem ég tel máli skipta. Af því að minnst var á sögukennslu áðan langar mig til að rifja upp dálitla sögu. Kerfisflokkarnir fjórir, Sjálfstfl., Framsfl., Alþfl. og Alþb., urðu til í upphafi sem umbjóðendur ákveðinna afla í þjóðfélaginu. Í stórum dráttum skiptust umbjóðendur þeirra í atvinnurekendur, bændur og verkafólk. Skipting þessara hagsmunaafla milli flokkanna var nokkuð skýr í byrjun. Reytur hafa reyndar ruglast dálítið með árunum, helst á þann veg að Sjálfstfl. og Framsfl. hafa tengst innbyrðis í gegnum sameiginlega hagsmuni í sjávarútvegi, iðnaði og verslun. Einnig hafa þessir tveir flokkar eignast ítök í verkalýðshreyfingunni. Alþfl. og Alþb. hafa lítil sem engin ítök í atvinnurekstri og það sem kynlegast er: þeir virðast vera að missa ítök sín í verkalýðshreyfingunni. Það er a.m.k. mjög erfitt að túlka niðurstöðu þeirra samninga sem nú er verið að gera á annan veg en þann, að verkalýðshreyfingin hafi hreint og beint hafnað málflutningi Alþfl. og Alþb. A.m.k. er mjög lítið samhengi milli orða forustumanna þessara flokka og þeirra samninga sem nú er verið að gera, samninga sem óneitanlega eru, eins og hv. 4. landsk. þm. vék að, hreint og beint opinbert samþykki verkalýðsforustunnar við aðgerðum ríkisstj. frá því í fyrra. Það er það sem í raun og veru vekur manni hvað mestan óhug. Annaðhvort stafar þetta af máttleysi og ónytjungsskap verkalýðshreyfingarinnar, eða einfaldlega af því að það er sami rassinn undir þeim öllum þegar öllu er á botninn hvolft. Það er ómaksins vert að staldra hér við og skoða leikendurna í því stykki sem hér er sett á svið. Og þá á ég ekki við hér í þingsölum eingöngu, heldur líka úti á vinnumarkaðinum. Hverjir eru að semja við hvern? Hvaða stjórnmálaflokkar eru umbjóðendur VSÍ? Hve stórt er umboð Sjálfstfl. og Framsfl. í verkalýðshreyfingunni? Auðvitað geta þessir flokkar ekki annað en hlýtt þegar vinnuveitendur og Alþýðusambandið krefjast niðurgreiðslna á kjarasamninga. En hve stór er hlutur Alþfl. og Alþb. í þessum samningum? Tengsl þeirra við verkalýðshreyfinguna eru óumdeilanleg. Verkalýðsforustan hefur lagt mikla áherslu á hlut og ábyrgð ríkisstj. sem beins aðila að þeim kjarasamningum sem nú er verið að gera. Ríkisstj. var reyndar aldrei alveg samkvæm sjálfri sér. Hún hafði stundum lýst því yfir að hún hefði engan áhuga á þátttöku eða íhlutun í frjálsa samninga, en annan daginn hét það eitthvað annað. Nú lýsir ríkisstj. yfir vilja sínum til að taka þátt í því að fylla upp í einhver af þeim götum sem á þessum samningum eru. Þar með er niðurstaðan orðin hin gamla og hefðbundna lausn, sem við þekkjum af langri reynslu, þ.e. óverulegar kjarabætur í samningum og svo félagsmálapakki. Átökum á vinnumarkaði hefur verið forðað með samhjálp allra, kaupmáttur launa miðað við seinustu áramót hefur verið tryggður út árið, ef gengið helst óþreyju. Kjaraskerðingin hefur verið lögtekin af öllum aðilum vinnumarkaðarins og svo er klórað í bakkann með aðstoð ríkisvaldsins í málefnum hinna lægst launuðu. Ef maður skoðar, eins og ég sagði áðan, leikendurna í þessu stykki, þá þarf enginn að verða neitt hissa. Samtrygging þessa flokkakerfis hefur leitt til þess að eina hagstjórnartækið á Íslandi eru launþegar upp til hópa. Og því verður ekki breytt nema þessir sömu launþegar fái þá aðstöðu að geta samið beint við þá aðila sem þeir vinna hjá.



Herra forseti. Hér hafa menn þóst þess umkomnir að deila á þá kjarasamninga sem hafa verið gerðir, bæði leynt og ljóst, bæði undir rós og ekki, og þeir sem að þeim hafa staðið frá hendi launþega eru snupraðir hvað eftir annað, ég tala nú ekki um forustu Alþýðusambandsins, og hér hafa menn farið með ýmsa þætti á afar frjálslegan máta. Það er alveg ljóst að þeir kjarasamningar sem gerðir hafa verið nú eru hvergi nærri nægjanlegir til að bæta upp þá kaupmáttarrýrnun sem átt hefur sér stað, sem hefur verið geysileg. Það hafa verið hirt úr launaumslögum fólks 25% af laununum og menn stynja undan þeim byrðum sem á launþega eru lagðar. Verkalýðshreyfingin hefur leitast við að ná kjarasamningum, ekki í einn mánuð, ekki í tvo mánuði, heldur marga mánuði, án árangurs. Menn hafa viljað sigla, en ekki fengið byr. Samninganefnd Alþýðusambandsins hefur hins vegar gert það sem mögulegt hefur verið til að ná samkomulagi, ná því sem unnt var að ná án þess að leggja til átaka. Ég er sannfærður um að það hefði mátt ná hærri prósentutölum með átökum, en menn töldu það ekki vænlegan kost. Það var sama hvar borið var niður í verkalýðsfélögunum um allt land, menn töldu það ekki vænlegan kost, þannig að minna varð úr því dæmi eins og það lá fyrir. Það er vissulega þjóðarskömm að ekki skuli vera svo um hnútana búið að fólk fái a.m.k. 15 þús. kr. á mánuði, hver einasti maður. En það er nú einu sinni svo í lýðræðisþjóðfélagi, þar sem menn semja um kaup og kjör, að það eru tveir sem deila, atvinnurekendur og verkalýðssamtök. Í þessum viðræðum hafa atvinnurekendasamtökin þverlega neitað að ganga að kröfum, sem Verkamannasambandið setti fram fyrst, um 15 þús. kr. dagvinnulaun. Því er málum svo komið að semja varð um lægri upphæð. Það hefur heyrst hér m.a. að ekkert hafi verið gert til að bæta úr varðandi launamisrétti karla og kvenna. Ég furða mig á svona málflutningi, sem er ekkert annað en bull. Það fór fram kjarakönnun fyrir nokkru. Þessi kjarakönnun sýndi að það var einkum kvenfólk sem var á lægstu töxtunum. Menn skyldu fara yfir samningana og lesa þá. Þá sjá þeir að þetta fólk fær sérstakar bætur. Ef eitthvað hefur verið gert hefur það verið gert á þann veg að það verða fleiri konur en karlar sem njóta þess. Því hefur meira að segja verið haldið hér fram að kauptaxtar væru misjafnir, eftir því hvort það eru konur eða karlar sem ynnu á þeim. Það er ekki rétt. Menn verða að finna þeim fullyrðingum sínum stað. Það er aftur á móti rétt að kvenfólk er af atvinnurekendum flokkað í aðra launataxta en oft og tíðum er eðlilegt. En það er rangt að taxtarnir skipti körlum og konum. Þeir sem tala um þessi mál og þykjast berjast fyrir jafnrétti karla og kvenna ættu að kynna sér taxtakerfið. Þegar komið var að samningslokum stóðu menn frammi fyrir því að samþykkja þær niðurstöður sem samninganefndin komst að, sem fólu í sér að tekjutrygging var hækkuð um 10% og 5% almenn hækkun átti sér stað. Var talið að þetta séu um 15.5%. Þetta er í eitt af örfáum skiptum sem reynt er sérstaklega að semja fyrir þá sem verst eru settir og gekk mun betur en áður, þó vissulega mætti árangurinn vera meiri. Inn í þetta dæmi kemur það, að samninganefnd fær fyrirheit frá ríkisstj. um sérstakar úrbætur fyrir þá sem verst eru settir. Er ætlað að verja í það yfir 300 millj. Ég vil að það komi fram að Alþýðusambandið og verkalýðsfélögin bentu ekki á lækkun niðurgreiðslna sem leið til að fjármagna þær bætur. Það var bent á útflutningsbætur og það var bent á líka að þegar ríkisstj. vill finnur hún hundruð milljóna til að eyða í hvers konar þarfir. Síðast var það frv. þar sem 150 millj. fundust allt í einu. En ef niðurgreiðslurnar eru notaðar, sem vissulega er rætt um og Vinnuveitendasambandið hefur bent á og Alþýðusambandið rætt um, þó við höfum ekki bent á það sem leið, er rétt að átta sig á hvernig það virkar og gægjast í þann pakka sem þarna er á ferðinni. Samkvæmt því sem reiknað hefur verið út af hendi Alþýðusambandsins munar allverulega um þessar bætur, sérstaklega fyrir þá sem eru verst settir. Það kom fram í kjarakönnuninni að einstætt foreldri hafði hvað minnstar tekjur og versta afkomu. Samkvæmt því sem ríkisstj. gefur fyrirheit um og við treystum að verði efnt fær einstætt foreldri í dag samtals á mánuði 13 089 kr. Þar eru innifalin lágmarkslaunin, barnabætur, mæðralaun og meðlag. Þetta verður í stað þess að það er núna 13 089 kr. 16 938 kr. samkv. þessari yfirlýsingu eða 29.4% hækkun. Ef tekið er dæmi um einstæð foreldri með tvö börn fá þau í dag 16 þús. kr. út úr bótum sem í gildi eru í dag, en skv. fyrirheitinu fær þetta foreldri 21 999 kr. eða 37.5% hækkun. Ef við tökum einstætt foreldri með þrjú börn fær það í dag 19 425, en fær skv. þessu fyrirheiti 27 574 eða 42% hækkun í tryggingabætur. Vissulega er þetta áfangi og vissulega skiptir þetta máli og er ástæðulaust að gera lítið úr því fólki sem að því stendur að semja um þessa hluti og ástæðulaust að láta eins og ekkert hafi skeð. Þetta er vissulega jákvæður þáttur. Það hefur verið reiknað út hvað það kostar ef niðurgreiðslurnar yrðu notaðar til að fjármagna þessar bætur. Hafa bæði Alþýðusambandið og Vinnuveitendasambandið reiknað það út og fengið sömu útkomu. Þá er lagður til grundvallar neyslugrundvöllur frá 1978–1979, sem er það nýjasta, reiknaður út af Þjóðhagsstofnun. Þetta er í fyrsta sinn í a.m.k. langan tíma sem tryggingabætur eru skilyrtar eftir tekjum. Ef við tökum dæmi um einstætt foreldri sem hefur 150 þús. kr. í tekjur á síðasta ári fær það foreldri úr þessu 25 800 eða 2150 kr. á mánuði. Ef 1/3 af kostnaði við niðurgreiðslur er tekinn til að fjármagna þetta, þ.e. 1/3 af niðurgreiðslum sem fara til að greiða niður kjöt, allar niðurgreiðslur hvað varðar nautakjöt, smjör og rjóma, kemur fram í þessum útreikningum, og hlustið nú vel á, að foreldri sem fær skv. þessum fyrirheitum 2150 kr. mundi missa 167 kr. Ef við tökum dæmi um foreldri með tvö börn fær það á mánuði skv. þessu 4300 kr., en mundi missa í niðurgreiðslum 292 kr. á mánuði. Ef við tökum dæmi um einstætt foreldri með þrjú börn fær það foreldri á mánuði 6450 kr., en mundi missa við niðurfellingu niðurgreiðslna 375 kr. á mánuði. Þetta er dæmi sem við teljum ástæðu til að skoða. Við höfum ekki lagt til að fara þessa leið, en ég held að það sé vert að skoða hvað þessir útreikningar sýna. Þegar menn eru að tala um að Alþýðusambandið eða verkalýðssamtökin hafi samið um að taka úr einum vasanum til að setja í annan verður að vera ljóst að fyrir þá sem verst eru settir kemur þetta svona út. Það má vissulega della um hvort tryggingabætur eru niðurgreiðslur launa. Því hefur verið haldið fram hér af mörgum. Þetta er dálítið sérstakt hugarfar til trygginga, finnst mér. Þetta er að vísu gamalt hugarfar. Þegar menn voru fyrst að koma tryggingunum á töluðu íhaldsmenn um að slíkt væri tilfinningavæl jafnaðarmanna sem væri gjörsamlega ónauðsynlegt, en mönnum hefur skilist smám saman að tryggingar eru notaðar til að jafna lífskjörin, hjálpa þeim sem minna mega sín og þá gjarnan á kostnað þeirra sem betur mega sín. Við höfum talið rétt að nota þessa leið, að þrýsta á að ríkisvaldið gerði sérstakar úrbætur fyrir þá verst settu, og ég er sannfærður um að ef atfylgi verkalýðssamtakanna hefði ekki notið í þessum efnum hefði þetta aldrei verið gert - ekki undir þessari ríkisstj. Það skiptir okkur minnstu máli hvort menn kalla þetta niðurgreiðslur á launum eða hvað þeir kalla það. Þetta er ófrjó umr. líkt og þegar guðfræðingar deildu um hvort var á undan, eggið eða hænan, en fyrir okkur er það staðreynd að með þessu móti getum við gert betur við þá sem verst eru settir. Auðvitað þarf að bæta úr fyrir gamla fólkinu, fyrir öryrkjum, og verður að þrýsta á það. Í þessum kjarasamningum fékkst það ekki fram, en við skulum vona að Alþingi og ríkisstj. takist að þoka þeim málum fram. Það er mjög athyglisvert oft þegar gerðir eru kjarasamningar að þegar hækkað er við þá sem verr eru settir gagnrýna þeir sem betur eru settir mjög harkalega að fá ekki sömu bætur. Ef Jón Jónsson fær sérstaka hækkun, sem var lægra launaður en Páll Pálsson, þá setur Páll þetta þannig fram að hann hafi verið lækkaður í launum. Þetta eru vísindi sem við þekkjum úr verkalýðshreyfingunni og kannske sérstaklega hjá þeim sem eru andstæðingar verkalýðssamtakanna. En ég á von á að þessi söngur komi til með að heyrast nú á næstunni. Það er staðreynd að menn eru ekki ánægðir með þessa kjarasamninga, en menn telja að lengra hefðum við ekki komist. Við stóðum frammi fyrir því að efna til átaka eða að mæla með þessum samningum. Það er þægilegt að sitja á Alþingi og láta frýjunarorð falla í garð launþega í landinu og segja að betur hefði mátt gera, en horfa fram hjá því að það hefði kostað veruleg átök á vinnumarkaðnum. Það er huggulegt að sitja hér inni í hlýjum sölum í þægilegum stólum og segja verkafólki fyrir verkum - fólki sem víðast hvar um allt land býr við atvinnuleysi, fólki sem varla hefur ofan í sig og á. En þetta sama fólk hefur ekki lýst sig á félagsfundum verkalýðsfélaganna reiðubúið að efna til átaka og það er þess vegna sem þessir samningar eru gerðir. Ég vek athygli á að þessir samningar eru með opnunartímabilum 1. september og 1. janúar. Við skulum vona að þá verði meiri og betri byr, en hann er ekki nú fyrir hendi. Það heyrast þær draugaraddir hér annað slagið að erfiðleikar verkafólksins séu verkalýðsforingjum að kenna. Þetta er þekktur hugsunarháttur sem oftast nær kemur úr munni atvinnurekenda, en nú heyrist það annars staðar frá. Og það er sagt að ef fólkið semdi á sínum eigin vinnustöðum hvert fyrir sig mundi það ná miklu betri árangri. Vissulega mundi margt breytast, en það er ég sannfærður um að þeir sem verst eru settir færu verst út úr slíkum samningum. Þeir sem best eru settir og hvað grimmastir varðandi sjálfa sig mundu fá mest í sinn hlut ef svo yrði farið að. Staðreyndin er sú að þeir sem gera þessa samninga og bera ábyrgð á þeim frá hendi verkalýðssamtakanna eru að semja fyrir fólk og vegna fólksins í félögunum og það er það sem þrýstir á. Ég treysti því og við teystum því að þau fyrirheit sem hér hafa komið fram verði efnd. Ef það yrði ekki gert á ég von á að meiri háttar átök mundu hefjast í þjóðfélaginu og þá mundi ekki skipta máli hvort einstök félög hafi samþykkt samningana eða ekki. Þeim mun verða rift hjá hverju einasta verkalýðsfélagi ef ríkisstjórnin stendur ekki við sín fyrirheit. Það er svo einfalt með þau mál. Ég vænti þess að menn sjái að þeir kjarasamningar sem nú hafa verið gerðir eru í þeirri mynd að samninganefnd Alþýðusambandsins hefur freistað þess að láta sem mest koma í hlut þeirra sem verst eru settir. Það er aðalsmerki þessara samninga. Og ég treysti því að verkafólk fái að vera í friði með að gera upp hug sinn um hvort það tekur þessum samningi eða ekki - í friði fyrir þeim sem reyna nú að skrumskæla það sem um hefur verið samið og gera tortryggilegt. Ég endurtek að enginn í Alþýðusambandinu eða nokkru verkalýðsfélagi er ánægður með þennan samning, en staðreyndin er sú, að menn töldu sig vera komna að leiðarlokum og valið var á milli þess að taka þessu eða efna til átaka. Alþýðusambandið og formannafundir hafa metið hlutina þannig að rétt væri í ljósi þess hvert ástandið er á vinnumarkaðnum, kjaralega séð líka, að mæla með samþykkt þessara samninga. Og ég endurtek: Við skulum vona að þeir sem vilja gera betur geti gert það við betri byr á næstunni.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fjalla í máli mínu um það hvort rétt sé eða hafi verið rétt að ganga til þeirra kjarasamninga sem gerðir voru. Það er annarra hlutverk að fjalla um það og ákveða. Ég ætla ekki að hafa nein afskipti af því. Það er líka annarra hlutverk að meta hvort meira hefði verið hægt að fá en fékkst, t.d. með því að beðið hefði verið eftir niðurstöðum vinnudeilunnar í álverinu í Straumsvík. Það er líka annarra en mitt að meta það og ég ætla því ekki heldur að gera það. Það er líka annarra en mitt að meta hvort vilji sé til þess hjá félögum í verkalýðshreyfingunni að ganga til átaka eða ekki. Aðrir þekkja þar betur til en ég, aðrir eru færari til að meta það. Ég leyfi mér hins vegar að varpa fram þeirri spurningu hvort menn haldi að staðan verði betri eftir eitt ár í fátækt. Með kjarasamningunum fer ekki á milli mála að fátæktin á Íslandi hefur verið fest í sessi. Krafan um 15 þús. kr. lágmarkslaun fyrir dagvinnu náði ekki fram að ganga. Sama dag og borið var út til félagsmanna í Verslunarmannafélagi Reykjavíkur félagsbréf með hjartnæmri forustugrein eftir formanninn um nauðsyn 15 þús. kr. lágmarkskröfunnar boðaði þessi sami formaður félagsmenn sína til fundar. Á þessum fundi lagði hann til að forustugrein sín næði ekki fram að ganga en laun fyrir dagvinnu yrðu ákveðin 11 600–12 600 kr. á mánuði..Í Verslunarmannafélagi Reykjavíkur eru skráðir rúmlega 10 þús. félagar. Af þessum 10 þúsundum voru rösklega 70 mættir til þess að samþykkja till. formannsins. 0.7% félagsmanna í V.R. ákváðu að stórum hluta félagsmanna skyldi haldið næstu 14 mánuði undir fátæktarmörkum. Þetta varpar talsverðu ljósi á ástandið í verkalýðs- og stjórnmálaumræðu á Íslandi í dag. Ég ætla að rifja upp fyrir ykkur eina athyglisverða staðreynd sem ég minnist ekki að hafa heyrt menn ræða um fyrr. Í sjónvarpinu var skýrt frá því fyrir nokkrum dögum hver úrslit hefðu orðið í kjarakönnuninni sem gerð var að tilhlutan Kjararannsóknarnefndar. Munið þið eftir því að fréttamaður sjónvarpsins lýsti því þá yfir að honum hefði ekki tekist að fá neinn úr lægst launuðu hópunum til þess að koma fram og tjá sig? Þetta fólk þorir ekki einu sinni lengur að taka til máls. Það á ekki lengur neinn rétt. Þess rödd fær hvergi lengur að heyrast. Það er smánarblettur á okkar íslensku þjóð hvernig að þessu fólki er búið. Þegar það er beðið um að tjá sig um kjör sín, bregða hönd fyrir höfuð sér, vogar það sér ekki einu sinni fram á völlinn. Stjórnvöld kölluðu til blaðamannafundar undir forsæti hæstv. forsrh. til að kynna þessa kjarakönnun. Til hvers? Hvaða boðskap höfðu þau að flytja? Hvert var svarið við niðurstöðum kjarakönnunarinnar sem staðfestu fátæktina á Íslandi? Ekkert. Forsrh. hafði ekkert að segja annað en að lýsa niðurstöðunni. Fátæka fólkið á Íslandi var virði einnar fjölmiðlamessu hjá hæstv. forsrh. Hann hafði ekkert annað til málanna að leggja en að skýra frá niðurstöðunni í fjölmiðlunum. Þar með var hann búinn að friða sína samvisku. Fátæktin hefur verið fest í sessi með þessum samningum. Hún er fest í sessi með því að ákveða að atvinnurekstur á Íslandi skuli miðast við að greiða ekki nema 11 600– 2 600 kr. í mánaðarlaun fyrir fullt starf. Samþykkt hefur verið að hærri kröfur skuli ekki vera gerðar til þeirrar atvinnustarfsemi sem á að eiga sér hér framtíð og tilverurétt. Hvers konar atvinnurekstur er það sem menn eru með þessu að festa í sessi. Það er atvinnurekstur sem grundvallar starfsemi sína á starfskröftum fátæks fólks. Það er atvinnurekstur sem stendur og fellur með því að fólkinu sé haldið neðan fátæktarmarka. Það er atvinnurekstur sem gera mun Ísland að láglaunasvæði til frambúðar, fái hann að þrífast. Vissulega er rétt að reynt er að fela þessa skelfilegu niðurstöðu, úr ekki bara þessum samningum heldur mörgum kjarasamningum fyrri ára, með litskrúðugum umbúðum. Það er rétt að auk samninganna við vinnuveitendur um launakjör á vinnumarkaðinum hefur verið samið, ekki við þessa ríkisstj. heldur margar ríkisstj. um aðgerðir á félagsmálasviði til nokkurra hagsbóta fyrir ákveðna og afmarkaða hópa láglaunafólks. Um þessar aðgerðir nú er fátt eitt vitað, m.a. ekki hvaðan peningarnir eiga að koma. Samkomulagið virðist ekki vera betur frá gengið en svo að ríkisstj. getur hafa sagst hafa efnt fyrirheit sitt með því einfaldlega að flytja fjárupphæðir úr einum vasa í annan hjá einum og sama launamanninum. Þessi fyrirheit um takmarkaðar úrlausnir eru síðan gjarnan notuð til þess að leggja ofan á þau laun sem samið er um að eigi að greiða fólki fyrir starfsframlag þess. Þannig reikna menn út að einhver tiltekinn láglaunamaður, sem fær ekki nema 11 500–12 500 kr. fyrir vinnuframlag sitt í þágu íslensku þjóðarinnar, hafi í rauninni allt að því tvöfaldar þær tekjur. En þá gleyma menn jafnan að geta þess að verulegur hluti slíkra bókfærðra gervigreiðslna er fenginn með tilfærslu frá öðru láglaunafólki eða einföldum flutningi á fjármunum á milli vasa hjá einum og sama manninum. Vissulega er þetta ekkert einsdæmi núna. Svona samningar hafa oft áður verið gerðir. En reynslan af slíkri samningagerð er sú að með slíkum gervitekjutilbúningi hafa hin raunverulegu launakjör láglaunafólksins í landinu, þ.e.a.s. það gjald sem fólkinu er ætlað að fá fyrir vinnu sína, stöðugt farið lækkandi. Hafa menn athugað það að sjaldan á umliðnum árum hefur það verið fjarlægara en nú að láglaunafólk geti lifað af launum sínum? Krafan um mannsæmandi laun fyrir dagvinnu hefur fallið einhvers staðar niður á vegferð verkalýðshreyfingarinnar og sú krafa á kannske aldrei eftir að rísa aftur. Þessi aðferð, sem fólgin er í því að fela samninga um lág laun með millifærslum á milli vasa þessa sama launafólks, er meginskýringin á því að fátæktin hefur á ný haldið innreið sína á Íslandi og er nú að festa sig í sessi án þess að menn hafi gert sér það fyllilega ljóst. Örugglega gegn vilja þeirra sem um þessi mál hafa fjallað hefur þessi aðferð við samningagerð orðið til þess að búa til hér á landi jarðveg fyrir atvinnustarfsemi sem byggir á lágum launum. Væri samið um laun í kaupi en ekki um laun í millifærslu þannig að gerð væri sú krafa til atvinnufyrirtækja í landinu að þau borguðu mannsæmandi laun hefði þessi jarðvegur fátæktarverksmiðjanna aldrei orðið til. Við höfum nóg annað að gera við starfskrafta okkar sjálfra og starfskrafta barna okkar og barnabarna en að ætla þessu fólki að stunda launuð störf hjá fyrirtækjum sem byggja á því að fólkið sé fátækt. Við höfum nóg önnur tækifæri en svo að við getum byggt okkar framtíð á slíku. Herra forseti. Eitt dæmi í þessu sambandi vil ég nefna. Nýlega urðu forstjóraskipti við verksmiðju Sambands hraðfrystihúsa í Bandaríkjunum. Þangað réðist maður sem stjórnað hafði í Hampiðjunni hér á Íslandi, sem talið er eitt blómlegasta fyrirtæki í veiðarfæraiðnaði þó víðar væri leitað en hér. Sá maður hafði getið sér mjög gott orð fyrir stjórnun. Ef marka má blaðafregnir var hann ráðinn til Bandaríkjanna fyrir 7 millj. kr. árslaun. En á hvaða launum starfar fólkið í þessari fyrirmyndarverksmiðju? Það á nú von á að fá 11 600– 12 600 kr. á mánuði fyrir full störf. Er þetta til fyrirmyndar? Er það svona framtíð sem við viljum búa okkar þegnum? Er það framtíð þar sem reynt er að tosa fólkið upp að fátæktarmörkunum, ekki upp fyrir fátæktarmörkin heldur upp að fátæktarmörkunum, með hvers kyns greiðslum úr ríkissjóði vegna þess að atvinnustarfsemin í landinu er byggð á því að atvinnufyrirtæki þrífist hér og blómstri sem byggja á því að fólkið sé fátækt sem þar vinnur? Hafið þið hugleitt t.d. að svo undarlega vill til að sú krafa sem reist var um 15 þús. kr. laun fyrir fulla dagvinnu er ígildi um 500 bandaríkjadollara og það eru þau mörk sem notuð eru til að skilja á milli þróaðra og vanþróaðra ríkja í fjölmörgum fjölþjóðastofnunum? Þau ríki þar sem menn hafa undir 500 dollurum í árstekjur eru talin vanþróuð en þau ríki þróuð þar sem menn hafa hærri tekjur. Svo undarlega vill til að baráttan fyrir mánaðarlaunum Íslendings var háð um markið sem sett er milli þróaðra og vanþróaðra ríkja í alþjóðastofnunum. Á þeim fátæktarmörkum er láglaunafólkið á Íslandi. Þó svo að í öðru tilvikinu sé talað um þjóðartekjur á mann og í hinu tilvikinu sé verið að tala um lágmarkstekjur á mánuði er þetta tilviljun, en undarleg tilviljun samt. Herra forseti. Það er meira sem er nú í vændum en þegar er fram komið. Þann 1, mars n.k. á skv. lögum allt búvöruverð í landinu að hækka. Sú hækkun kemur nokkurn veginn jafnsnemma og fólkið fer að fá útborgaðar þær 11 600–12 600 kr. í mánaðarlaun sem nú var samið um. Mér skilst að nú þegar liggi fyrir að grundvöllur búvöruverðsins muni hækka um 3.5% án áhrifa þeirra samninga sem nú hafa verið gerðir á vinnumarkaðinum. Áttið ykkur á einu. Þegar er farið að reikna inn í hið nýja landbúnaðarvöruverð þá samninga sem búið er að gera á hinum íslenska vinnumarkaði áður en frá þeim er gengið. Á þessum fáu dögum sem eftir lifa af febrúarmánuði verður sú launahækkun, sem búið er að semja um en ekki búið að afgreiða, innreiknuð ekki bara í verðlagsgrundvöll búvöru hvað varðar launalið bóndans heldur líka til aukins kostnaðar við alla milliliðastarfsemi sem þar kemur fram. Öllum milliliðunum, öllum dreifingaraðilunum, öllum vinnslustöðvunum verður heimilt eftir nokkra daga að hækka búvöruverðið eða fá verðið á landbúnaðarvörunni hækkað þannig að búið verði að reikna inn í verðið. að fullu til viðbótar við aðrar kostnaðarhækkanir sem orðið hafa á undanförnum mánuðum og vikum allar kauphækkanir sem enn eru ófrágengnar þannig að fyrirsjáanlegt er að þegar um næstu mánaðamót munu búvörur hækka að meðaltali um a.m.k. 7%, jafnvel allt að 10%. Hvað skyldi þá vera orðið eftir að þeirri 5% launahækkun sem verið er nú að afgreiða til launafólks? Skyldi mikið verða eftir í launaumslaginu strax þann 1. mars n.k. þegar búvöruverðið mun hækka um 7–10%? Menn hafa rætt hér nokkuð um afstöðu hæstv. fjmrh. Menn hafa rætt um hvort þessi svokallaði rammi um ríkisfjárlögin sé sprunginn eða ekki. Það liggur að sjálfsögðu alveg fyrir hvað þar mun gerast. Launaforsendur fjárlagafrv. eru ekki bara reistar á launum opinberra starfsmanna, launaforsendurnar eru ekki síður reistar á forsendum um almenn laun í landinu vegna þess að allar framkvæmdir ríkisins til að mynda eru meira og minna unnar af fólki sem starfar skv. hinum almennu launasamningum. Ef ég man rétt eru grófustu tölur úr ríkisfjárlögunum þær að um 15 milljarðar fara þar til rekstrar og um 2.5 milljarðar til framkvæmda, eða alls 17.5 milljarðar. Laun munu vera um 5 milljarðar og almannatryggingar um 5 milljarðar í þessu dæmi. Sú launahækkun sem nú hefur verið samið um mun því auka útgjöld ríkissjóðs um ekki minna en 250 millj. kr. Þar á móti má gera ráð fyrir að aukning á tekjum ríkissjóðs vegna aukinnar einkaneyslu verði ekki meiri en um 150 millj. kr. Þannig er þegar fyrirsjáanlegt að hæstv. fjmrh. er kominn í halla á ríkissjóði út fyrir ramma fjárlaganna um a.m.k. 100 millj. kr. Ef menn telja að 100 millj. í halla sé ekki að fara út fyrir rammann þá er mikil teygja í þeim römmum sem notaðir eru á heimill hæstv. forsrh. og eins víst að þær myndir sem í slíkum römmum hanga geti orðið allundarlegar í lagi. En ég vek athygli á því hvernig ákvörðun ríkisstj. var tekin um staðfestingu á því að brjóta niður þá stefnu sem hæstv. fjmrh. hefur verið að reyna að fylgja fram í sinni fjárlagagerð og síðan. Menn þurfa ekki að vera neitt að karpa um það hér eða vera með getsakir um hver sé vilji og hafi verið stefna fjmrh. Það hefur alltaf legið ljóst fyrir. Menn geta sannfært sig um það með því að skoða umr. á Alþingi og lesa blöðin. Mér býður í grun að íslenska sjónvarpið geymi enn vel og vendilega viðtal sem tekið var við hæstv. fjmrh. þar sem hann m.a. spurði fréttamanninn: Hefur þú nokkurn tíma staðið mig að ósannindum? Það lá alveg ljóst fyrir og hefur legið hver er afstaða og vilji hæstv. fjmrh. Ég ætla aðeins að koma með eina litla tilvitnun um þau mál til að taka af öll tvímæli. 2. febr. s.l. skýrðu blöðin fyrst frá því að hæstv. iðnrh. hefði lýst því yfir að hann teldi ekkert áhorfsmát þó að farið yrði u.þ.b. 2% út fyrir ramma fjárlaganna í sambandi við samningagerð og samið yrði upp á 6% í stað 4% og forsrh. tók umsvifalaust undir þá afstöðu. Daginn eftir, þann 3. febr., hafði Dagblaðið & Vísir viðtal við hæstv. fjmrh. Það viðtal birtist undir fyrir sögninni „Steingrímur er tækifærissinni“ og var það haft orðrétt eftir hæstv. fjmrh. Hæstv. fjmrh. sagði orðrétt, með leyfi forseta: „„Steingrímur Hermannsson er allt of mikill tækifærissinni. Hann hefur sjálfur samþykkt fjárlögin og forsendur þeirra sem gera ráð fyrir 4% launahækkunum en ekki 6%. Ég vil enga hentistefnu og ég get ekki skilið ummæli forsrh. á annan veg en þann að ég eigi að fara úr ríkisstj.“ sagði Albert Guðmundsson fjmrh. er hann var inntur álits á ummælum sem höfð voru eftir Steingrími Hermannssyni í DV í gær.“ Og ég held áfram beinni tilvitnun, með leyfi hæstv. forseta: „Albert Guðmundsson sagði að honum bæri að fylgja þeirri stefnu sem mörkuð hefði verið með fjárlögunum. Fjárlögin hefðu sett launahækkunum þann ramma að þær yrðu ekki meiri en 4% og ef þessi rammi yrði sprengdur þá væri stefna ríkisstj. líka sprungin og hún ætti þá að fara frá.“ Ég efast ekki um að þetta sé rétt túlkun á afstöðu hæstv. fjmrh. enda er hægt að finna henni stað í fjölmörgum öðrum tilvikum. En hæstv. ráðh. skýrir líka frá því hér hvað gerðist raunverulega. Hann segir nefnilega orðrétt, með leyfi forseta: „Ég vil enga hentistefnu og ég get ekki skilið ummæli forsrh. á annan veg en þann að ég eigi að fara úr ríkisstj.“ Það var nefnilega lóðið. Hvenær var þetta samkomulag gert sem um er rætt? Þegar hæstv. fjmrh. var fjarverandi utanlands. Var hann látinn af því vita? Nei, hann las það fyrst í blöðunum í flugvélinni á leiðinni heim, grunar mig, eða hefur kannske ekki fengið af því fregnir fyrr en flugvél lenti í Keflavík. Var haft samráð við hæstv. fjmrh. um þá lausn að lofa tilteknum fjárveitingum úr ríkissjóði? Nei, það var ekki gert. Hæstv. forsrh. skýrði frá því áðan að þess hefði verið óskað af aðilum vinnumarkaðarins að fá að ræða um þessi mál við ríkisstj. og hann hefði orðið við þeim óskum. Tókuð þið eftir því hvern hæstv. ráðh. tók með sér á þann fund? Það var ekki hæstv. fjmrh. af þeirri einföldu ástæðu að hæstv. fjmrh. var erlendis. Var það þá aðstoðarmaður hans sem átti að sjá um að framfylgja stefnu ráðh. á meðan hann var fjarverandi? Var hann kallaður til að vera forsrh. til ráðuneytis og sitja fyrir svörum á fundinum gagnvart aðilum vinnumarkaðarins? Nei. Aðstoðarmaður fjmrh., Geir Haarde, var hvergi nærri. Var þá e.t.v. til kallaður sá ráðh. ríkisstj. sem gegndi fjmrh.-embættinu í forföllum hæstv. fjmrh., þ.e. hæstv. ráðh. Matthías Bjarnason? Nei. Hann var ekki heldur sóttur. Var þá kannske sóttur einhver kollega hæstv. fjmrh. úr ríkisstj., einhver annar ráðh. Sjálfstfl., til að tala við aðila vinnumarkaðarins og ganga frá málunum? Nei. Hver var sóttur? Fyrsti vonbiðill Sjálfstfl. um ráðherrasæti, formaður flokksins. Aðilar vinnumarkaðarins báðu um að fá að ræða við ríkisstj. Hæstv. forsrh. svaraði játandi. Hann mætti og formaður Sjálfstfl. sem situr utan stjórnar og er næsti vonbiðill flokksins í ráðherraembætti. Herra forseti. Þetta er hin einfalda skýring. Þetta er skýringin á því að ekkert var við fjmrh. talað. Matthías Bjarnason hefði talið það skyldu sína að gera það ef hann hefði verið til kvaddur, maðurinn sem gegndi embættinu í forföllum ráðh. Geir Haarde hefði talið það skyldu sína hefði hann verið til kallaður, maðurinn sem á að vera hægri hönd hæstv. ráðh. Kollegar hæstv. ráðh. í ríkisstj. frá Sjálfstfl. hefðu talið það skyldu sína við hæstv. ráðh.  En það var einn maður í flokknum sem taldi það ekki vera skyldu sína að sjá um að hæstv. ráð. vissi hvað um væri að vera. Það var formaðurinn.  „Ég vil enga hentistefnu og ég get ekki skilið ummæli forsrh. á annan veg en þann að ég eigi að fara úr ríkisstj.“ Það var einmitt þannig, herra forseti, sem hæstv. fjmrh. átti að skilja ummæli hæstv. forsrh. Þegar hann ekki skildi þau þegar þau voru mælt undir rós skyldi þannig frá málum gengið að hæstv. fjmrh. gæti ekki annað en verið það ljóst til hvers var af honum ætlast. Herra forseti. Mér hefur alltaf verið vel við hv. þm. Albert Guðmundsson enda höfum við átt ágætt samstarf í þinginu. Mér er ljóst eins og öðrum þm. að hann vinnur erfitt starf. Hins vegar veit ég satt að segja ekki ef ég á að ráða honum heilt hvort ég á að ráða honum að halda áfram í ríkisstj. eða hætta. En það er eins gott að honum sé alveg ljóst, sem ég held honum sé, hvað það er sem forsrh. hans vill og hvað það er sem flokksbræður hans vilja. Herra forseti. Þorsteinn bíður enn.



Herra forseti. Þegar núv. ríkisstj. var mynduð var illa komið í efnahagsmálum Íslendinga, eins og öllum hefur verið ljóst. Alþb. hafði tögl og hagldir í þeirri ríkisstj., hældi sér m.a. af því á opinberum vettvangi að stefna þess hefði orðið ofan á í ríkisstj. og engin ríkisstj. sem Alþb. hefði setið í hefði tekið eins mikið tillit til stefnumiða þess og sú ríkisstj. sem fór frá á s.l. vetri. Afleiðing þess að stefna Alþb. varð ofan á í þeirri ríkisstj. er öllum ljós. Verðbólgan æddi áfram, var í 130%, og það stefndi hér í gífurlegt atvinnuleysi. Mikil skuldasöfnun átti sér stað erlendis og það svo mikil að efnahagslegu sjálfstæði þessarar þjóðar var hætt. Ríkissjóður var á hausnum. Þetta fann almenningur. Almenningur fann að jörðin var að gliðna undir fótum fólks. Fólk sá fyrir sér upplausn og ringulreið í efnahagsmálum og var orðið ráðvillt. Fólkið í landinu þráði festu. Það sá að við stjórnarfar Alþb. varð ekki búið lengur. Núv. ríkisstj. var síðan mynduð og hún greip til nokkuð harkalegra aðgerða í efnahagsmálum - aðgerða sem fyrst og fremst miðuðu að því að koma efnahagslífi landsins á fastan grundvöll og að á þeim grundvelli mætti síðan byggja sókn til bættra og betri lífskjara hér á landi. Allar skoðanakannanir sem framkvæmdar hafa verið síðan ríkisstj. var mynduð og síðan hún samþykkti aðgerðir sínar hafa bent til þess að fólkið í landinu hefur staðið á bak við aðgerðir ríkisstj. Fólkið hefur skilið að slíkra aðgerða var þörf. Alþb. hefur setið með sárt ennið í stjórnarandstöðu. Á Alþb.-mönnum hefur brunnið óstjórnin, á þeim hefur brunnið hin æðandi verðbólga sem þeir skildu við, á þeim hafa brunnið þær erlendu skuldir sem hlóðust upp í þeirra stjórnartíð. Þess vegna hefur Alþb. ekki náð neinni fótfestu í stjórnarandstöðu á Alþingi á þessum vetri. Hitt hefur ekki farið fram hjá mönnum hér á Alþingi, að forustumenn Alþb. hafa mænt vonaraugum til þess mánaðar sem nú er senn að líða. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að ýmsir forustumenn Alþb. hafa spígsporað hér um hliðarsali með glott á vör í allan vetur og sagt: Ríkisstj. lifir fram í febrúar, þá mun verkalýðshreyfingin rísa upp og fella þessa stjórn. Allar aðgerðir Alþb. hafa miðað að því. Alþb.-menn hafa með þetta markmið í huga reynt að vinna bak við tjöldin í allan vetur. Þessir dagar, sem nú eru að líða, eru því miklir vonbrigðadagar fyrir forustumenn Alþb., enda leynir það sér ekki. Þeir hafa orðið fyrir vonbrigðum með að tekist hefur að gera heildarkjarasamninga í landinu milli Vinnuveitendasambands Íslands og Alþýðusambandsins. Þeir hafa gert sér grein fyrir því að sama almenningsálit og hefur stutt þær aðgerðir sem ríkisstj. hefur gripið til stýrði þeim heildarkjarasamningum sem nú hafa verið gerðir. Vonbrigði hjá Alþb. leyna sér ekki. Það þarf t.d. ekki annað en að lesa Þjóðviljann í dag og sjá það viðtal sem átt er við hv. þm. Svavar Gestsson í því blaði undir fyrirsögninni: Þarf nýja samninga. - Og þetta er ekki spurning. Þetta er fullyrðing. Hann heldur því fram að það þurfi nýja kjarasamninga, þá samninga beri að eyðileggja sem nú hafi verið gerðir. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrir þessa samninga hefur ekkert reynt á áhuga verkafólks til þess að beita afli samtakanna til þess að ná fram skárri kostum. Það þýðir að samkomulagið segir ekkert til eða frá um mátt eða máttleysi verkalýðshreyfingarinnar í heild.“ Þessi grein og þetta viðtal allt er ákall til verkalýðshreyfingarinnar um að rísa upp og hefja verkföll hér á Íslandi. Þetta er ekkert annað en áskorun um að þá samninga, sem nú hafa verið gerðir og hvert verkalýðsfélagið á fætur öðru er nú að samþykkja, skuli brjóta niður. Þetta viðtal og öll viðbrögð Alþb. við þessu máli eru raunar ekkert annað en gífurleg árás á miðstjórnarmann Alþb., forseta Alþýðusambands Íslands, Ásmund Stefánsson. Þetta sýnir að nýgerðir samningar eru mikið áfall fyrir forustu Alþb. Samningarnir og afstaða Alþb. til þessa máls, þetta hvort tveggja, lýsa inn í þá gjá sundurlyndis og sundurþykkis sem nú er einkenni Alþb. Annars vegar eru hinir pólitísku forustumenn eins og hv. þm. Svavar Gestsson, þeir sem stundum eru skilgreindir sem menntamannaklíkan í Alþb., hins vegar eru faglegir verkalýðsforingjar sem vilja taka afstöðu eins og þeir telja að því fólki sé fyrir bestu sem þeir eru umboðsmenn fyrir. Sannleikurinn er sá, að auðvitað er það alveg rétt sem hæstv. fjmrh. sagði í ræðu sinni áðan þegar hann spurði: Í hvaða umboði talar Alþb. fyrir verkalýðinn í þessu landi? - Alþb. er enginn verkalýðsflokkur þó að reynt sé að koma því að í áróðri hvað eftir annað. Það er ekkert annað en áróðursplata sem Alþb. telur sér henta að spila hvað eftir annað. Fyrir hvaða verkamann talar t.d. prófessorinn og stjórnmálafræðingurinn, hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson? Fyrir hvaða verkamann talar t.d. ritstjórinn, blaðamaðurinn og atvinnustjórnmálamaðurinn hv. þm. Svavar Gestsson? Fyrir hvaða verkamann talar íþróttakennarinn hv. þm. Steingrímur Sigfússon? Og þannig má áfram telja.

En Steingrímur Hermannsson, fyrir hvaða verkamenn talar hann?

Steingrímur Hermannsson hefur að mínu viti aldrei barið sér á brjóst og talið sig vera málsvara einhverrar ákveðinnar stéttar hér í landi, eins og þú, hv. þm. Svavar Gestsson, gerir. 

Ert þú með umboðið?

Eini maðurinn sem nálægt því gæti komist í þingsölum af ykkar hálfu er hv. þm. Garðar Sigurðsson, enda er hann óspar á að gagnrýna ykkur og telur að þið hafið ekki allt of mikið vit á því sem þið eruð að segja í þeim mörgu ræðum sem hann hefur haldið hér til að gagnrýna ykkur í vetur.

Þú hefur ekki umboð frá landsfundi Sjálfstfl.

Ég hef ekki umboð fyrir einn eða neinn úr verkalýðshreyfingu og hef aldrei talið mig hafa það, eins og hv. þm. telur sig hafa og ber sér á brjóst hér hvað eftir annað. Þeir þm. sem hér tala fyrir Alþb. hvað eftir annað eru engir málsvarar launþega eða verkalýðssamtaka. Það er einn hv. þm., sem setið hefur í þessum þingsölum í vetur en er ekki hér nú, - varamaður er fyrir hann sem er fulltrúi verkalýðsfélaganna. Það er hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson. En að honum hefur verið sótt af mikilli hörku innan Alþb. Það var ljóst að reynt var að fella Guðmund J. Guðmundsson út af Alþingi fyrir síðustu kosningar. Það hefur verið reynt að fella Guðmund J. Guðmundsson úr miðstjórn Alþb. Jafnvel hefur hann átt erfitt með að komast inn á landsfund sem almennur fulltrúi Alþb. En hann lætur greinilega þessar árásir hafa áhrif á sig. Þessar stöðugu árásir Alþb.-forustunnar á Guðmund J. Guðmundsson eru nú að skila sér í flokkshollustu hans í afstöðu til þessara samninga. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason, varaformaður verkalýðssambandsins, rakti hér mjög skilmerkilega, bæði í sinni ræðu áðan og í viðtali í Morgunblaðinu í dag, þau falsrök sem formaður Verkamannasambandsins, hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, hefur beitt gegn þeim samningum sem hér hafa verið gerðir. Forseti Alþýðusambands Íslands, miðstjórnarmaður Alþb., Ásmundur Stefánsson, tók faglega afstöðu til þeirra kjarasamninga sem hér hafa verið gerðir. Árásir Alþb. á hæstv. ríkisstj. eru hjóm eitt hjá þeim gífurlegu árásum sem nú eru hafðar uppi, bæði hér á hv. Alþingi og utan þings, á Ásmund Stefánsson, þennan forustumann Alþb. Þessar umr. og öll afstaða Alþb. til þeirra samninga sem nú hafa verið gerðir og verkafólk úti um allt land er nú þúsundum saman að samþykkja benda til þess að Alþb. sé að gliðna. Það er að skiptast upp í menntamannaklíkuna, sem er að missa tengslin við fólkið í landinu og er að missa tengslin við launþegana í landinu, og annars vegar raunverulega verkalýðsforingja sem vilja taka faglega afstöðu til mála.



Herra forseti. Þessar umr. hafa nú staðið nokkuð lengi og fer að ljúka, þannig að ég ætla að stytta mál mitt frekar. Ég ætla ekki að eyða miklum tíma í að svara hv. síðasta ræðumanni, hv. 4. þm. Reykv. Hann spilaði gamla plötu sem er birt daglega í subbudálki Morgunblaðsins sem heitir Staksteinar, árásir svívirðilegar á Alþb. og talsmenn og forustumenn þess. Þar hefur verið reynt, svo lengi sem ég man og tengur, að halda þeirri kenningu fram að Alþb. væri klofið í frumeindir og jafnvel smærri hluta og einkum og sér í lagi þó annars vegar í menntamenn og hins vegar verkalýðsforustu. Í þetta skiptið, eins og yfirleitt áður, gekk þessi kenning svartasta íhaldsins, sem hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson er fulltrúi fyrir hér á Alþingi og var hegnt fyrir sem slíkum á landsfundi Sjálfstfl., ekki upp. Í þetta skipti hefði hann orðið að hafa Guðmund J. Guðmundsson, hv. 7. þm. Reykv., í hinum verri hópnum, menntamannahópnum sem svo er kallaður stundum. Staðreyndin er sú, að það hefur verið eitur í beinum íhaldsins á undanförnum árum og áratugum hvað Alþb. hefur verið sterkt. Það eru ekki nema 15 ár liðin síðan því var lýst yfir í tveimur forustugreinum Morgunblaðsins að nú væri sú stund upp runnin að Alþb. yrði brátt úr sögunni. Þessi spádómur hefur síðan verið endurtekinn nokkrum sinnum en það er engu að síður ljóst að Alþb. er verulegt stjórnmálaafl á Íslandi og ofstækisummæli hv. þm. Birgis Ísl. Gunnarssonar og hrakyrði hv. þm. um Alþb. geta þar engu breytt um. Þessi umr. er auðvitað fyrst og fremst hafin vegna þess að það er verið að spyrja hæstv. ríkisstj. um tiltekin atriði varðandi kjaramálin. Auðvitað stendur íhaldið með atvinnurekendum í þessu máli. Hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson og Þorsteinn Pálsson eru auðvitað með umboð fyrst og fremst fyrir atvinnurekendavaldið í landinu. Auðvitað eru þeir í þessu máli eins og alltaf andvígir hagsmunum hins vinnandi fólks. Og það er sorglegt til þess að vita að fjöldi fólks í þessu landi, launafólks, hefur kosið þann stjórnmálaflokk sem þessir menn eru fulltrúar fyrir. Ég er hins vegar sannfærður um að sú kemur tíð að fólk áttar sig á því að Sjálfstfl. er ekkert annað en hagsmunagæsluaðili fyrir þrönga klíku fjármálavalds í þessu landi, sem launafólk á enga samleið með, ekki nokkra, enda verður launafólk og verkamenn hér í þessu landi að sitja langtímum saman og hlýða á hrakyrði íhaldsforustunnar, t.d. um hálaunamennina í Straumsvík sem fá greiddar 14 400 kr. á mánuði fyrir venjulega 8 tíma vinnu. Þetta fólk liggur undir stöðugum árásum íhaldsins í landinu. Það er eðlilegt að þessir bandingjar fjármálavaldsins og Vinnuveitendasambandsins skuli reyna að gera sjálfa sig dýrlega með árásum á Alþb., eins og hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson gerði áðan. Og fyrir hverja eru þessir menn svo að tala hér í dag? Þeir eru spurðir tveggja spurninga. Hæstv. forsrh., sem er í vinnu hjá íhaldinu þessa dagana, er spurður: Fær launafólk þær félagslegu umbætur sem lofað hefur verið í yfirlýsingum ríkisstj. ef eitt verkalýðsfélag fellir samninginn? Og hvað segir forsrh.? Hann segir nei. Þá verður að endurskoða afstöðu ríkisstj. - Forsrh., sem ásamt íhaldinu beitti sér fyrir því að svipta launafólk frjálsum samningsrétti með ofbeldislögum á s.l. ári, sem aldrei kom í ljós að væri þingmeirihluti fyrir, segir nú: Ef þið ekki samþykkið nákvæmlega þann samning sem hefur verið skrifaður upp milli Vinnuveitendasambandsins og forustu Alþýðusambandsins fáið þið ekki neitt. Hækkun tekjutryggingarinnar um 10% verður af ykkur tekin, segir hæstv. forsrh. Hækkun vasapeninga aldraðra og öryrkja á stofnunum, sem er í yfirlýsingunni, verður af ykkur tekin. Hækkun mæðralauna verður af ykkur tekin. Hér hefur forsrh. Íslands komið fram með þvílíkum hroka, þvílíku hótunarvaldi gagnvart verkafólki þessa lands að ég fullyrði að það hefur aldrei áður gerst að forsrh. landsins hafi hagað sér með þessum hætti. Og þetta er endurtekið af sérstökum hjálparmanni og aðstoðarmanni hæstv. forsrh. í þessu máli, Þorsteini Pálssyni. Hann tekur undir og hefur forustu um þessar ósæmilegu hótanir í garð verkalýðssamtakanna. Þetta eru sömu mennirnir og alltaf eru að tala um frelsi. Allt skal vera svo frjálst, markaðurinn svo frjáls, verkalýðshreyfingin svo frjáls og frjálsir samningar skulu það vera. En þegar fólk hugsanlega kæmist að annarri niðurstöðu en tilvonandi fjmrh. Þorsteini Pálssyni og hæstv. forsrh. þóknast, þá á að rífa af gamla fólkinu hækkun á elli- og örorkulífeyri, þá á að rífa af þessu fólki hækkun á vasapeningum, þá á að rífa af því fólki sem þarna er um að ræða hækkun á mæðralaunum. Ég fullyrði að aldrei hefur forsrh. á Íslandi reynt að storka verkalýðshreyfingunni eins og Steingrímur Hermannsson hefur gert, hæstv. forsrh. Aldrei hefur nokkur forsrh. hagað sér þannig í garð íslenskra launamannasamtaka. Og það gerir hann auðvitað í trausti þess að með honum standi gervallt hið stéttarlega vald afturhaldsins í landinu sameinað í Vinnuveitendasambandinu, Sjálfstfl., Morgunblaðinu og Vinnumálasambandi samvinnufélaganna, Verslunarráðinu og þessum valdaklíkum fjármagnsins sem ríkisstj. hossar og hampar. Ég tel að þessi storkun hæstv. forsrh. Steingríms Hermannssonar í garð verkafólks sé af því tagi að annað sé alveg óhjákvæmilegt, herra forseti, en að vekja mjög rækilega athygli á henni. Það hef ég gert nú og ég vona að sem allra flestir launamenn í þessu landi taki eftir þeim hroka SÍS - Verslunarráðs - valdaklíkunnar sem þarna kemur fram í ummælum hæstv. forsrh. Ég vona að launafólk taki sem flest eftir því að það er verið að segja: Þið eigið ekki að hafa vald til þess að hafa sjálfstæða skoðun, taka lýðræðislega afstöðu í þessu máli. Þið skuluð þegja og hlýða. - Það er það sem samvinnuleiðtoginn er að segja við Íslendinga þessa dagana. Í öðru lagi var spurt um hvernig ætti að kosta þessar ráðstafanir. Hæstv. fjmrh. fór marga hringi í kringum sjálfan sig í þeim efnum í ræðunni sem hann flutti og endaði með því að spyrja þingheim: Hvernig á að kosta þetta, hvernig á að kosta þessar ráðstafanir? Hæstv. fjmrh. hafði engin svör í þeim efnum, vegna þess að afgreiðsla þessara mála fór fram meðan hann var í útlöndum meira og minna. Hann er svo lítilþægur að hann lætur formann ungra sjálfstæðismanna og aðra embættismenn í fjmrn. skammta sér þessa aðgerð þegar hann kemur heim og segir: Mér er úthlutað að færa til á milli fjárlagaliða debet og kredit. Reisn er yfir þessum manni, sem sagði framan í þjóðina í sjónvarpinu á dögunum: Ég stend alltaf við það sem ég segi. - Og stendur hann við það sem hann segir? Hvernig horfa þau mál nú? Hvað er það sem hæstv. fjmrh. ætlar að gera? Hvað er það sem fjmrh. ætlar að gera í þessari stöðu? Hvernig ætlar fjmrh. að ljúka þeim grínþætti sem hann hefur sett á svið fyrir þjóðina að undanförnu? Ætlar hann að hætta eða ætlar hann ekki að hætta? Fjmrh. ætlar örugglega að sjá til hvernig hlutirnir ganga til á næstunni og hann ætlar að hóta því á hverjum degi, í hverjum fréttatíma Ríkisútvarpsins og sjónvarpsins helst líka að hann sé að hugsa um að hætta. Hann ætlar aldrei að standa við það að hætta. Hann ætlar að hafa svona tvö, þrjú, fjögur mál undir í þessu efni. Hann ætlar að hafa kauprammann undir. Hann ætlar að segja: Ef launaramminn springur er ég farinn, ef verðbólgan byrjar aftur er ég farinn, ef hallinn á ríkissjóði eykst frá því sem nú er er ég farinn. Hæstv. fjmrh. hefur núna nýlega sett met í hallarekstri á ríkissjóði: 1 milljarður 157 millj. 31. janúar s.l. gagnvart Seðlabankanum. Það er ljótasta tala sem þar hefur sést um árabil. Hæstv. fjmrh. ætlar að segja: Hún má ekki hækka um krónu, þessi tala, þá er ég farinn. 

Þú ert samherji forsrh.

Hæstv. ráðh. Albert Guðmundsson. Satt best að segja held ég að ekki væri viðkunnanlegt að ég gæfi ítarlega skýrslu um hvaða skoðun ég hef á þessu vandamáli eins og sakir standa, en það gæti ég gert síðar ef þörf krefur. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson og fleiri spurðu áðan: Hvernig á að borga félagsmálapakkann sem hér er verið að tala um, félagslegar aðgerðir? Það hafa engin svör komið frá hæstv. fjmrh. En það kemur fram hjá hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni að það er verið að reikna eitthvað út hjá ASÍ og VSÍ. Og það er bersýnilegt að í fjmrn. og víðar er verið að reikna út að lækka niðurgreiðslur, að láta fólkið borga þær breytingar á tryggingabótum sem hér er um að ræða. Ég vil spyrja hv. þm. Stefán Valgeirsson, formann landbn. Nd.: Hefur Framsfl. samþykkt þá lækkun á niðurgreiðslum sem hér er á dagskrá? Er það ætlun þeirra framsóknarmanna að standa að því að hér verði um stórfellda hækkun að ræða á búvörum? Það er nauðsynlegt að þetta liggi líka fyrir. Í þriðja lagi, herra forseti, ætlaði ég rétt að víkja að því að í ræðum sínum reyndu bæði forsrh. og Þorsteinn Pálsson að kenna Alþýðusambandinu um tvö tiltekin atriði í sambandi við þessa kjaramálaumr. Annars vegar var það, að í raun og veru bæri Alþýðusambandið fulla ábyrgð á hinum nýja vísitölugrundvelli og að hann væri tekinn hér inn. Ég vil spyrja hæstv. forsrh.: Lítur hann svo á að Alþýðusambandið hafi samþykkt hinn nýja vísitölugrundvöll? Það kom einnig fram í máli hv. þm. Þorsteins Pálssonar að hann telur að aðilar vinnumarkaðarins eigi hlut að máli þar sem um er að ræða lækkun niðurgreiðslnanna. Ég vil spyrja hæstv. forsrh. hvort hann lítur svo á að Alþýðusambandið og Vinnuveitendasambandið muni við útfærslu þessara mála, eins og sakir standa nú, fallast á lækkun niðurgreiðslna. Fjórða og síðasta atriðið, herra forseti, sem ég ætlaði að benda á í sambandi við þessa samninga er sú hörmulega staðreynd hvernig ýmsir hópar í þjóðfélaginu fara sýnilega lakar út úr samningunum þrátt fyrir yfirlýsingar um annað. Þessir hópar eru í fyrsta lagi aldraðir, sem hv. þm. Kjartan Ólafsson spurði um áðan. Það er ætlunin að hækka elli- og örorkulífeyri um 8–9% meðan talað er um að lægsta kaupið hækki um 15.5%. Það er sem sagt aðeins helmingurinn sem á að ganga til gamla fólksins. Og ég spyr hæstv. forsrh. aftur þeirrar spurningar sem hv. þm. Kjartan Ólafsson spurði áðan: Er þetta rétt að ríkisstj. ætli að láta þessa viðskiptamenn trygginganna, verst setta fólkið í landinu, elli- og örorkulífeyrisþega, aðeins hafa 8–9% hækkun meðan aðrir eru með 15.5% í hinum lægstu launaflokkum? Ég vek einnig athygli á því, að sú breyting sem gerð er á kjarasamningum samkv. niðurstöðum ASÍ og VSÍ með hinni miklu hækkun svokallaðrar tekjutryggingar án breytingar á viðmiðunartölum t.d. fyrir bónustaxta hefur í för með sér mun lakari stöðu kvenna á vinnumarkaði en verið hefur. Það kemur fram í viðtali við konur í frystihúsi í Þjóðviljanum í dag að þær eru að jafnaði eina viku að vinna sig upp í tekjutrygginguna áður en bónusinn fer að skila nokkrum sérstökum tekjum. Með þessu móti er verið að setja konur, fjölmennasta hóp launafólks í frystiiðnaðinum í landinu, í mun lakari stöðu gagnvart því að mörgu leyti slæma launakerfi sem bónusinn er. Það er hraklegt til þess að vita að þetta skuli gerast á sama tíma og umr. um launamál kvenna hefur verið háværari, sem betur fer, að undanförnu en nokkru sinni fyrr. Það er greinilegt að því miður hafa menn kosið að skella skollaeyrunum við þeirri umr. og láta sem ekkert sé. Af því verða konur auðvitað að draga þá ályktun að þær baráttuaðferðir, sem þær hafa beitt til þessa með fundum og aftur fundum og ráðstefnum og aftur ráðstefnum, duga ekki. Það þarf að efna til miklu víðtækari baráttu þar sem það kemur fram að konur, einkum í útflutningsatvinnugreinunum, ráða úrslitum um hvort þær greinar eru til og þar með hvort þessi þjóð lifir eða ekki. En það er einnig athyglisvert, herra forseti, að horfa framan í að í þessum kjarasamningum skuli það fyrst gerast að það er verið að lækka kaupið á unglingunum, á unga fólkinu. Fólk á aldrinum 16 og 17 ára á ekki að fá það sem kallað hefur verið fullorðinskaup í þessu landi og við þekkjum - mörg okkar a.m.k. Hér er verið að stíga 40–50 ár aftur í tímann. Ég harma að það skuli vera hægt að benda á þessi þrjú einkenni þessara aðgerða, þ.e. gamla fólkið, konurnar og unga fólkið, sem með sérstökum aðgerðum er sett til hliðar og látið gjalda þeirra ákvarðana sem hér er verið að taka, að ekki sé minnst á naglaskapinn gagnvart námsmönnum sem kemur fram hjá ríkisstj. Það er sérstaklega tekið fram að þeir og atvinnurekendur megi alls ekki fá þann tekjutengda barnabótaviðauka, svo ég tali tungumál fjmrn., sem hér er um að ræða. Þeir leggja sérstaka lykkju á leið sína í þessum graut hæstv. forsrh. Steingríms Hermannssonar, yfirlýsingunni sem dagsett er 21. febr., þessum vellingi. Þar leggja þeir sérstaka lykkju á leið sína og segja: „Barnabótaaukinn verði útfærður þannig, að þeir skattgreiðendur fái hann ekki sem hafa möguleika á framfærslu með öðrum hætti, svo sem vegna vinnu við eigin atvinnurekstur, af eignum eða námslánum.“ - Eða námslánum! Það þurfti með öðrum orðum að tryggja alveg sérstaklega að þeir sem eru að læra og mennta sig og þurfa að lifa af námslánum vegna þess að þeir hafa ekki aðrar tekjur fái þetta alls ekki, að sú ósvinna sé stöðvuð að þetta fólk fái þennan tekjutengda barnabótaauka hæstv. forsrh. úr þeim vellingi sem þessi yfirlýsing er. Niðurstaða umr. fram að þessu er sú, herra forseti, að hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. hafa ekki neitað því, það sé hugsanlegt, að fólk verði að verulegu leyti látið borga sjálft með minnkandi niðurgreiðslum þær umbætur í félagslegum efnum sem heitið er í yfirlýsingu ríkisstj. Og í öðru lagi stendur hótunin: Ef ekki samþykkja allir fær enginn neitt. Og það er nákvæmlega rétt, sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hefur bent á bæði hér í dag og í gærkvöld, að það er verið að taka verst setta fólkið í landinu í gíslingu. Það er það sem samvinnuleiðtogarnir og afturhaldið í ríkisstj. eru að gera.



Herra forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson hefur dregið saman á mjög skýran hátt meginniðurstöður þessara umr. hvað snertir hæstv. forsrh. og formann Sjálfstfl. Ég ætla þess vegna ekki að víkja mörgum orðum að því heldur fjalla nokkuð um hina sérkennilegu ræðu hæstv. fjmrh. í dag. Ég vil þó áður ítreka það sem hv. þm. Svavar Gestsson sagði að tvennt stendur upp úr málflutningi ráðh. og formanns Sjálfstfl., að þeir ætla að beita launafólk hótunum. Þeir hafa lýst því skýrt yfir að samþykkt ríkisstj. verði tekin til endurskoðunar ef öll verkalýðsfélög samþykkja ekki, sem þýðir í raun og veru að Þorsteinn Pálsson, kröfugerðarmaður fyrir hönd hins frjálsa markaðar, eins og hann var hér í gærkvöld, er nú orðinn kröfugerðarmaður um meira miðstjórnarvald í málefnum vinnumarkaðarins en hér hefur heyrst í langan tíma. Það er eins gott að þessir herrar miðstjórnar og ríkisvalds á vinnumarkaðinum komi til dyranna eins og þeir eru klæddir, miðstjórnardrottnararnir, sem vilja í reynd svipta hin frjálsu félög samningsréttinum. Í öðru lagi er einnig ljóst að ráðh. útiloka alls ekki að launafólkið eigi sjálft að borga þessar bætur. Ég verð að segja við hv. þm. Karl Steinar Guðnason að hann var ærið þunnur sá útreikningur sem hann flutti hér um -  Í öðru lagi eru í þessum grunni, sem hann er að vísa til, teknar alls konar fjölskyldur á alls konar tekjubilum með laxveiðiútgjöld og utanlandssiglingar. Að leggja það hlutfall til grundvallar í matinu sýnir best að menn vilja ekki skoða raunverulega áhrifin á láglaunafólkið í landinu. Ef þetta á að vera til grundvallar sér maður hvers vegna hæstv. ríkisstj. hefur núna flutt frv. um breytingar á vísitölugrundvellinum. Það er eingöngu til þess að svindla á fólkinu í landinu, að taka þennan grundvöll í notkun á þessum tímamótum til þess að geta birt álíka svindltölur um áhrifin og sá ágæti þm., Karl Steinar Guðnason, rakti áðan. Ég ætla bara að vona að í þeim viðræðum sem fara fram um þessi mál átti menn sig á þessu atriði. Einnig er rétt að hann og aðrir hafi í huga að ráðh. fá miklu meira út úr þessum kjarasamningum ef þeir ganga yfir BSRB og þau kjör sem þm. og ráðh. taka mið af, heldur en láglaunafólkið. Ráðh. Steingrímur Hermannsson og ráðh. Albert Guðmundsson fá um það bil helmingi hærri upphæð í sinn vasa eftir þennan kjarasamning en lægst launaða fólkið. Það eru nú öll ósköpin, það eru nú láglaunasamningarnir og samningarnir þar sem hinir verst settu eiga að sitja fyrir. Hæstv. forsrh. getur státað sig af því að fá mun meira í sinn vasa eftir þessa samninga en lægst launaða fólkið. Hins vegar er rétt að lágtekjufólkið fær aðeins meira en ýmsir sem eru á miðlungs- og lægri tekjubilunum. En þegar borið er saman við hæstu tekjurnar í landinu er alveg ljóst að þeir fá mun meira í sinn hlut eftir þessum samningum en láglaunafólkið. Það er því nokkuð ljóst eftir þessar umr. að fólk getur átt von á því að það verði að verulegu leyti látið borga sjálft þessar bætur og að ríkisstj. hefur tekið upp nýja miðstýrða hótunaraðferð gagnvart samtökum launafólks. Einnig er ljóst í þriðja lagi að ríkisstj. hefur engin áform enn sem komið er um að láta elli- og örorkulífeyrisþega njóta nema lítils hluta af þeirri tekjuaukningu sem lægst launaða fólkið fær. Enn á að skerða hlutfallslega kjör elli- og örorkulífeyrisþega sjálfsagt skv. þeirri kenningu, sem hæstv. heilbr.- og trmrh. túlkaði hér í þingsalnum í gærkvöld, að það fólk hefði nóga peninga enda væri það að velkjast um veitingahúsin um helgar, svo að notuð séu hans óbreyttu orð. Þegar hann var að lýsa því góða ástandi sem ríkti hjá ellilífeyrisþegum og örorkulífeyrisþegum og andmæla fullyrðingum okkar um bág kjör þessa fólks taldi hann við hæfi að lýsa því að það fólk væri að velta sér um veitingastaðina um helgar. Herra forseti. Sögð er sú saga af hæstv. fjmrh. Albert Guðmundssyni, þegar hann var formaður Knattspyrnusambands Íslands, að hann hefði alltaf verið að hætta.

Og hætti.

Og hætti loks eftir margra ára yfirlýsingaferil um að nú ætlaði hann að fara að hætta. Líka er alkunna að í borgarstjórnartíð hæstv. ráðh. var hann líka alltaf við og við að hætta. Við sem fylgdumst með málefnum Útvegsbankans meðan hann var formaður bankaráðsins fylgdumst líka náið með því að hann var alltaf að hætta þegar málefni Útvegsbankans bar á góma: hætti um næstu áramót, hætti í vor, hætti í haust, alltaf að hætta. Við þekkjum þá sögu vel. Ég veit ekki hve oft hæstv. ráðh. tilkynnti mér að hann væri að reyna að hætta í Útvegsbankanum. Þess vegna má segja að þessi ég-hætti-stíll sé í raun og veru ekkert nýr hjá hæstv. ráðh.  Nú hefur hins vegar hæstv. ráðh. fundið það upp til þess að geta setið áfram í stólnum, að hann hafi alls ekki meint svoleiðis ramma heldur hafi hann meint það hvort nýjum útgjöldum væri hægt að finna form innan fjárlaganna án þess að halli myndaðist á fjárlögunum. Það er auðvitað allt annar rammi en sá sem ráðh. var að státa sér af. Kannske má segja að ráðh. hafi verið sniðugur að binda setu sína í ráðherrastól við þetta rammatal því að, eins og hið ágæta fyrirtæki Rammagerðin hefur sýnt, hægt er að búa til alls konar ramma. Hægt er að búa til kringlótta ramma, meira að segja er hægt að búa til ramma í þríhyrning, hægt er að búa til breiða og mjóa ramma, hægt er að búa til ramma úr plasti, ramma út gylltum viði, stálramma og alls konar ramma. Ef mönnum líkar ekki einn rammi er bara hægt að fara í annan ramma o. s. frv. eins og allir þeir vita sem labbað hafa inn í Rammagerðina og beðið um að eitthvert tiltekið verk sé rammað inn. Það er þessi allsherjar rammagerð á yfirlýsingum sem hæstv. ráðh. hefur komið sér upp. Hann sagði líka hér: Ja, ég átti alls ekki við ASÍ og VSÍ. Ég hef aldrei skipt mér af því, segir hæstv. ráðh. orðrétt. Ég hef ekki sagt orð um hinn frjálsa markað, hann kemur mér ekki við, sagði hæstv. ráðh. orðrétt. Hann kemur mér ekki við, hinn frjálsi markaður. Í sömu ræðunni var hann svo ægilega rogginn yfir því að forsrh. hefði falið honum að útfæra samkomulagið sem hinn frjálsi markaður hefði gert við ríkisstj., þetta sem ráðh. kemur ekki við. Auðvitað var yfirlýsing hans um 4% tengd samningum á hinum frjálsa markaði, það bera orðaskipti hans við iðnrh. og forsrh. skýrt vitni um. Þegar ráðh. sagði í Dagblaðinu og Morgunblaðinu að þeir væru að reka sig úr ríkisstj. átti hann ekki við BSRB-samningana, það var alveg skýrt. Hann átti við ASÍ- og VSÍ-samningana. Nú koma þeir honum allt í einu ekki við. Eða ber kannske að skilja þessa yfirlýsingu núna, þennan allra nýjasta ramma, svo að hann eigi við BSRB-samningana? Eða átti þessi 4% launarammi ríkisstj. bara ekki við neina samninga yfir höfuð? Ef taka á það sem ráðh. sagði á einum stað í ræðu sinni mátti skilja það á þann veg að hann hefði neglt þessi 4% aftan í BSRB-samningana. Ef BSRB-samningarnir færu út fyrir 4% rammann væri það gegn stefnu ríkisstj., þá segði hann af sér ef ríkisstj. segði ekki af sér. Og auðvitað fer ráðh. fram úr þessum 4% í BSRB-samningunum. Það vitum við öll hér. Geir Haarde og Þorsteinn Pálsson og allt það lið verður búið að sannfæra hann á morgun, kannske í kvöld, um að það verði allt í lagi. Það samræmist þessum nýja hallaramma á fjárlögunum innan ramma fjárlaganna, þess vegna sé í lagi að samþykkja það. Ráðh. kemur hér upp og túlkar það eftir nokkra daga að þessir nýju samningar hafi nú ekki skapað halla á útgjaldaramma fjárlaganna og þess vegna sé í lagi að hann sitji áfram því að ríkisstj. muni þá geta staðið við hinn almenna efnahagsramma sem hún hafi sett hér. Staðreyndin er nefnilega sú að ekkert mun gerast við ráðherraferil Alberts Guðmundssonar. Hann situr auðvitað áfram.

Það er ekkert annað, hvað sem verður.

Nei, það er alveg rétt. Það var mesti misskilningur hjá ráðh. að ég hafi eitthvað sérstaklega óskað eftir því að hann væri að fara úr þessari ríkisstj. Auðvitað vil ég helst að ríkisstj. fari öll frá. En að við berum í brjósti einhverja sérstaka ósk um að ráðh. fari, það er misskilningur. En ráðh. var ekki búinn. Hann kom og sagði hér orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Samþykkt ríkisstj.“ - og þar átti hann við samþykktina sem forsrh. og Þorsteinn Pálsson gerðu - „er mjög mikið á móti mínu skapi.“ Hann sagði einnig að samningar þar sem ríkið tæki að sér að niðurgreiða laun atvinnurekenda væri orðrétt, með leyfi hæstv. forseta, „á móti minni lífsskoðun“. Þessi undarlegi ráðh. kemur og lýsir því yfir að grundvallaryfirlýsing ríkisstj. í kjaramálum sé á móti hans lífsskoðun. En auðvitað ætlaði hann að sitja áfram. Hvað er lífsskoðun á móti einum ráðherrastól? Samþykkt og stefna ríkisstj. er á móti skapi hans, móti lífsskoðun hans, móti grundvallarhugsjónum hans, en stóllinn er í samræmi við þetta allt saman og ráðh. situr áfram því að ráðh. er gersamlega stefnulaus. Þetta er bara eitt allsherjar blaður. Þessi ríkisstj. er með blaðurforsrh. og blaður-fjmrh. Fljótlega kom í ljós á ráðherraferli hæstv. forsrh. á undanförnum árum að yfirlýsingar hans frá einum mánuði til annars og einu misseri til annars eru algerlega marklaust plagg. Það sama er nákvæmlega að gerast með hæstv. fjmrh., að tæplega einu ári frá því að hann tekur við embætti er hann búinn að gefa svo mikið af yfirlýsingum, mótsagnakenndum og fjarstæðukenndum, að niðurstaðan verður sú að almenningur hættir gersamlega að taka mark á því sem ráðh. segir. Ég tel þess vegna að það liggi alveg ljóst fyrir eftir þessa umr. að Albert Guðmundsson segir ekki af sér og þessi orðaleikur hans hér í ræðustól var eingöngu orðalag til að viðhalda smáspennu í fjölmiðlunum. Það var til að bakka hægt og bítandi út úr þessum miklu yfirlýsingum fyrri vikna. Hæstv. ráðh. sagði fleira. Hann sagði orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Það er illa komið fyrir íslensku þjóðfélagi ef fyrirtækin hafa ekki fyrir launakostnaði.“ Þetta er dómur hæstv. fjmrh. yfir þeirri launastefnu sem ríkisstj. staðfestir með samþykkt sinni 21. febr., að hún lýsti því að illa væri komið fyrir íslensku þjóðfélagi.

Var það ekki ef?

Nei, það var nefnilega ekkert ef, hv. þm. Salome Þorkelsdóttir. Það er skiljanlegt að þm. detti það í hug.  Formaður Sjálfstfl., Þorsteinn Pálsson, sem hv. þm. Salome Þorkelsdóttir er í, hældi sér af því hér í salnum í gær að ríkisstj. hefði gert þetta. Hann sagði í dag að þetta markaði tímamót. En hæstv. fjmrh. segir að þetta lýsi því hvað illa er komið fyrir íslensku þjóðfélagi. Það er nefnilega nokkuð til í því að þessi samþykkt og þessir kjarasamningar staðfesta þá skoðun - og fjmrh. er nægilega heiðarlegur á þessum augnablikum í ræðu sinni til að viðurkenna það - að hér er verið að segja að svo illa sé komið fyrir atvinnulífinu í landinu eftir 9 mánaða valdaferil Sjálfstfl. og Framsfl. að þau geti ekki borgað launakostnaðinn í landinu. Hæstv. fjmrh. sagði fleira í þessari makalausu ræðu. Hann sagðist ekki vera sammála forsrh. um það að vegna þess að einhver árangur hefði náðst í baráttunni gegn verðbólgunni væri núna í lagi að samþykkja aðgerðir sem ykju verðbólguna eitthvað, jafnvel þótt lítið væri. Hann er sem sagt ósammála þessu líka en hann ætlar engu að síður að sitja áfram. Ég gæti haldið svona áfram, herra forseti, en ég tel ekki þörf á því því að í þessari ræðu hæstv. fjmrh. var fjöldinn allur af yfirlýsingum um að það sem ríkisstj. væri að gera væri á móti lífsskoðun hans. Því sem forsrh. væri að segja og gera og snertir grundvallarstefnu ríkisstj. væri fjmrh. algerlega á móti. Eitt væri svo andstætt hans skapi að hann gæti ekki staðið að því og þannig mætti lengi telja. Ráðh. sem tekur sjálfan sig alvarlega og segir það sem hæstv. ráðh. sagði í dag segir auðvitað af sér strax í dag. Hvernig á nokkur maður að geta verið í ríkisstj. sem er andstæð lífsskoðun hans, þegar forsrh. lýsir grundvallarstefnu ríkisstj. á þann veg að fjmrh. segir að hann sé algerlega ósammála. Hvernig er þetta hægt? Jú, þetta er hægt á þann einn veg að menn meta stólana meira en sannfæringu sína. Þess vegna er það nú þannig, hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson, að það sannaðist sem ég sagði á miðvikudag í síðustu viku en hæstv. fjmrh. mótmælti svo digurbarkalega og ég vitnaði til í upphafi þessarar umr. í dag. Stóllinn reyndist nefnilega mjúkur og þægilegur og það skorti kjark til að standa við stóru orðin. Þessi mikla staðfesta, sem átti að vera á við allan þingheim, reyndist einfaldlega ekki fyrir hendi. Öll stóru orðin sem voru flutt í þessum sal s.l. miðvikudagskvöld í fyrri viku hafa reynst marklaus. Að þessu leyti hefur þessi umr. þjónað þeim ágæta tilgangi að allar þær yfirlýsingar sem hæstv. fjmrh. hefur gefið, tölusetningar tengdar setu hans í ráðherrastól, eru marklausar, hvort sem það eru 60% um erlendu skuldirnar, skuldirnar við Seðla bankann, 4% launahækkunarramminn eða útgjaldarammi fjárlaganna. Það er vissulega nokkuð mikill áfangi í þingsögunni að menn skuli ekki lengur þurfa að hlaupa upp til handa og fóta þó að þessi hæstv. fjmrh. láti frá sér fara slíkar yfirlýsingar. Menn geta bara byrjað rólega á að yppta öxlum og láta eins og ekkert sé vegna þess að þessi ferill ráðh., yfirlýsingaferill, er einfaldlega stormur í vatnsglasi, ekkert sem máli skiptir, ekkert sem neinar afleiðingar hefur. Þess vegna held ég að hv. þm. Þorsteinn Pálsson verði að bíða lengi eftir því að fjmrh. Albert Guðmundsson fari úr ráðherrastól því að ræða hans í dag sýnir og sannar að ekki er til það stefnumál sem hæstv. ráðh. er svo mikilvægt að hann sé reiðubúinn að fórna ráðherrastólnum fyrir það.



Herra forseti. Ég vil aðeins segja hér nokkur orð vegna athugasemdar hv. 4. þm. Norðurl. e. og leiðrétta eitthvað af þeirri vanþekkingu og misskilningi sem kom fram í máli hans. Ég ætla að byrja á því að segja að hárskerar eru ekki í VSÍ og þess vegna tala ég ekki fyrir þeirra hönd. En það er rétt að hárgreiðslumeistarafélagið felldi þá samninga sem voru gerðir fyrir um það bil tveim árum að ég hygg. Í þeim var talað um að nemar í öllum iðngreinum fengju lágmarksdagvinnukaup fyrir allan sinn námstíma en það var þá tæpar 11 þús. kr. Þetta fannst hárgreiðslumeisturum ekki aðgengilegt. Þeim fannst ekki rétt að nemi sem væri að hefja nám fengi sama kaup og nemi sem væri að taka sitt próf og væri fullnuma. Það hefur alltaf verið þannig í hárgreiðslu, að samningar við nema hafa verið gerðir eftir að samningar við sveina hafa verið gerðir. Þeir hafa fengið vissa prósentu af því sem sveinar hafa fengið. Undanfarin ár hefur hlutfallið verið þannig fyrir nema sem eru í starfsþjálfun jafnframt því að vera í skóla að þeir hafi fengið 70% af launum sveina fyrstu 6 mánuðina en hafa endað síðasta árið með 92% af launum sveina. Nemar verða sveinar og þeir eru í námi til þess að fá hærra kaup. Það væri kannske ráð að hækka heldur kaupið hjá sveinum því að þá fengju nemarnir hærri laun þegar þeir væru útlærðir. En hárgreiðslumeistarar hafa alltaf lítið á það, að nemarnir eru í námi þó að þeir séu í vinnu um leið. Þeir vinna náttúrlega sína vinnu, mæta á morgnana og eru skyldugir að vera á staðnum þegar þeir eru ekki í skóla. En það er mjög takmarkað sem hægt er að láta nema vinna. Þó að þeir séu jafnvel búnir að vera í verklegu námi í Iðnskólanum er ekki hægt að láta þá taka viðskiptavini og klippa þá og líta hár eða gera hvað sem er og taka fullt gjald fyrir. Það er dálítið annað viðhorf í hárgreiðslu en ýmsum öðrum iðngreinum. Þegar verið er að sinna viðskiptavini, þá er það gert fyrir framan hann en ekki á bak við kannske, eins og getur verið í öðrum iðngreinum. Ég tek bara trésmíði eða eitthvað annað til dæmis. Þá getur neminn verið á bak við og unnið kannske eitthvað og viðskiptavinurinn sér ekki hvað hann er að gera. En í hárgreiðslu og hárskeraiðn sér viðskiptavinurinn hvað er að gerast, svo að ég tali nú ekki um ef illa tekst til, þá sjá allir vinir og vandamenn og kunningjarnir og alheimur það líka og þá er nú ekki gott í efni. Og þó að hárgreiðslumeistararnir dragi það ekkert í efa að nemar þurfi að fá kaup eins og annað fólk, þá finnst mér þetta sýna lítilsvirðingu á þeirri kennslu sem nemum er veitt og virðingarleysi fyrir þeim tíma og fyrirhöfn sem meistarar leggja fram til þess að nemendur verði góðir sveinar. Og ekki nóg með það. Það þarf oft að nota ýmisleg efni til að þjálfa nemana. Hvergi kemur greiðsla fyrir það. En varðandi samningana, sem nú eru til umræðu í ýmsum félögum, get ég náttúrlega ekki svarað á neinn hátt til um þá. Í fyrsta lagi hefur ekki verið fundur í hárgreiðslumeistarafélaginu og auk þess hef ég alls ekki atkvæðisrétt þar svo að ég hef ekkert um þau mál að segja. En herra forseti. Ég hef þá trú að þessi mál verði til lykta leidd þegar formaður Iðnnemasambandsins hættir að skipta sér af þeim, ég tala nú ekki um að koma með órökstuddar sögur og ýmsar fullyrðingar í blöðum sem hann þorir ekki að segja hvaðan eru komnar eða nefna nein nöfn í sambandi við. Ég held að ef hárgreiðslumeistarar og hárgreiðslunemar fái að gera út um sín mál í friði, þá muni þetta enda með samkomulagi.



Herra forseti. Til mín hefur verið beint örfáum spurningum sem ég vil svara. Í fyrsta lagi spurði hv. þm. Kristín Halldórsdóttir hvort ríkisstj. hefði fjallað um jafnræði með konum og körlum. Já, ríkisstj. hefur gert það og m.a. samþykkt að hæstv. félmrh. flytji frv. um jafna stöðu karla og kvenna. Það mun mjög fljótlega verða lagt fram á Alþingi. Ef ég man rétt, þá hygg ég að það sé í 4. gr. þess frv. sem enn er undirstrikað að konur skuli fá sömu greiðslu fyrir sambærilega vinnu. Hv. þm. Kjartan Ólafsson spurði um gamla fólkið. Ég taldi mig hafa svarað því: Eins og ég sagði mun ríkisstj. að sjálfsögðu ekki gleyma gamla fólkinu. Ég fullvissa hv. þm. um að það fær sambærilega hækkun við þá sem aðrir fá í félagsmálapakkanum. Hvort endanleg útkoma verður nákvæmlega 15.5% skal ég ekki um segja. Allar þessar hugmyndir á eftir að vinna töluvert nánar en þær liggja fyrir núna. Ég ætla ekki að eyða hér mörgum orðum í að svara hv. þm. Svavari Gestssyni og enn síður hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni. Þó vil ég segja það um hinn fyrrnefnda að ég starfaði með hv. þm. í ríkisstj. í rúm fjögur ár og líkaði það að mörgu leyti vel. Mér fannst maðurinn að mörgu leyti vænn og vilja sinna sínum málum og vilja leysa efnahagsmálin, koma verðbólgunni niður. Mér líkaði satt að segja vel það samstarf. Ég verð að segja að það olli náttúrlega miklum vonbrigðum að hv. þm. fór aftur og aftur bónleiður til búðar til sinna herra og kom aftur með skottið á milli lappanna og gat ekki gert það sem hann sjálfur vildi gera í viðureigninni við verðbólguna. Vitanlega þótti manni leitt að horfa upp á þann ræfildóm. En ég verð að segja það, að sá maður sem talar hér aftur og aftur eins og hann talar er allt annar maður. Ég hef aldrei kynnst slíkum geðklofa. Hér rís hann upp og talar þvert um það sem hann hefur talað í 4–5 ár. Mætti rekja það í langri ræðu. Ég held að slíkt atferli geti ekki verið hollt fyrir heilsu þessa hv. þm. En hann beindi til mín örfáum spurningum. Hann spurði hvort ég héldi því fram að Alþýðusamband Íslands hefði samþykkt hinn nýja vísitölugrundvöll. Það sagði ég aldrei. Ég sagði að nýr vísitölugrundvöllur hefði verið kynntur fyrir kauplagsnefnd, þar sem ASÍ á fulltrúa, og mér er kunnugt um að hann var ræddur á formannafundi. Mér er líka kunnugt um að fulltrúi ASÍ í kauplagsnefnd gerði athugasemdir og þær voru teknar til greina. En á formlega samþykkt hef ég aldrei minnst. Hann spurði einnig hvort ég teldi að ASÍ og VSÍ muni fallast á lækkun niðurgreiðslna. Engin ákvörðun hefur út af fyrir sig verið tekin um það og verður fjallað um það í samráði sem ég nefndi hér áðan. En því er ekki að neita að á þeim fundi sem ég sat með fulltrúum og reyndar allri samninganefnd þessara aðila kom þetta fram frá VSÍ og var ekki andmælt af ASÍ. En ég skal ekkert segja um það hver endanleg niðurstaða verður þegar um þetta verður rætt. Hv. þm. las úr dagblaði um útfærslu á þessum hugmyndum og talaði þar um grautinn minn. En það vill nú svo vel til að hann var að lesa það sem ég fékk í hendurnar frá ASÍ og VSÍ orðrétt. Þetta er nákvæmlega orðrétt það sem mér var afhent á umræddum fundi og hefur birst þannig í blaðinu. Það er ekki stafur þar í sem er frá mér kominn. Þetta var okkur afhent og við féllumst á að athuga þessa útfærslu og það er nú í gangi. Það er verið að athuga það svo að hann verður að tala við sinn fyrrv., finnst mér nú eiginlega að ég verði að segja, samstarfsmann Ásmund Stefánsson um þessi mál, því að ég fæ ekki skilið þær ræður sem hér hafa verið haldnar af hv. Alþb.-mönnum nema sem árásir á þann mann. Ég fæ ekki skilið þær öðruvísi. Hv. þm. sagði réttilega að við sem erum í háum launaflokkum fengjum miklu meiri krónutöluhækkun en þeir sem eru lágt launaðir. Já, því miður. Þessir samningar eru alls ekki eins og ég hefði skrifað þá ef ég hefði ráðið. Ég hefði viljað hafa þak á svona samningum, enga hækkun yfir ákveðnum launum og beina því þá miklu meira til láglaunafólks. En því miður hefur ekki verið hljómgrunnur fyrir slíku í þeim frjálsu samningum sem fram hafa farið. Ég skal ekkert fullyrða hvar það hefur strandað en því miður hefur það ekki orðið svo og er vissulega til umhugsunar. Ég vona, herra forseti, að ég hafi svarað þeim spurningum sem fram hafa komið til mín.



Herra forseti. Út af ummælum hæstv. forsrh. áðan um hv. 3. þm. Reykv., um að hann væri nú allur annar maður en hann hefði þekkt hann áður, nánast umhverfður, þá verð ég nú að segja að í mínum augum er annar maður hér á þinginu miklu meiri hamskiptingur en hv. 3. þm. Reykv. Það er maðurinn Steingrímur „allt er betra en íhaldið“ Hermannsson, sem einu sinni var, og er nú forsrh. einhverrar verstu íhalds- og afturhaldsstjórnar síðari tíma.

Það sést af því að það er íhald víða, hv. þm.

Hann er hamskiptingur, sá maður.  Úr því að maður er kominn að þessum íhaldsmönnum á annað borð er best að afgreiða annan í leiðinni. Sá er hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson. Hann kemur stundum hér upp í ræðustól og fær þar flog nokkur og gusar í allar áttir úr skálum reiði sinnar yfir þessa og hina, hverja sem fyrir verða í það og það skiptið, og einu sinni sem oftar urðum það við Alþb.-menn í dag. Þá rifjaðist upp fyrir mér að sá ágæti hv. þm. ætlaði sér að verða formaður Sjálfstfl. hér á einni tíð og þá flutti hann auðvitað eins og aðrir kandídatar framboðsræðu. Hún var reyndar ekki betri en það að hann fékk hina háðulegustu útreið og varð eins og allir vita hvorki formaður né varaformaður þess flokks.  „Alþb. ætlar sér með öllum tiltækum ráðum að koma þessari ríkisstj. frá sem fyrst“, sagði hann þar og áfram: „Alþb. hafði mikil völd hér í þessu þjóðfélagi s.l. 5 ár. Því fundust völdin góð og það naut þess að geta komið sínu fólki fyrir í kerfinu og að geta spillt fyrir eins og í stóriðju og orkumálum. Ég held hins vegar að það hafi komið glöggt í ljós í stjórnartíð Alþb. og í öllum viðbrögðum nú eftir kosningar þar sem nánast er snúið við blaðinu í öllum málum á einni nóttu. Ég tel að þetta hafi leitt í ljós að Alþb. er siðspilltasta stjórnmálaaflið á Íslandi. Þar fara menn sem einskis svífast. Á þeim bæ er ekki skeytt um skömm né heiður. Mannorð, hamingja, einkalíf eru þeim framandi hugtök þegar pólitískir andstæðingar eru annars vegar. Engir brosa gleiðar þegar svo ber undir, en engir hafa rýtinginn í erminni jafnvel brýndan og forustumennirnir í Alþb. Öll þeirra saga sýnir að tilgangurinn helgar meðalið. Við sjálfstæðismenn hljótum að bægja þeim frá valdastólunum um ókomna framtíð.“ Ég held, herra forseti, að ég láti þennan lestur nægja úr áðurnefndri framboðsræðu hv. þm. Birgis Ísl. Gunnarssonar. Og það hefur þegar verið rætt um ósmekklegheit hér á þinginu. Ég þarf engu við það að bæta. Ég vil þá segja vegna ummæla hans hér um að við hefðum engan rétt til þess að vera að tjá skoðun okkar á þeim kjarasamningum sem hér stendur til að staðfesta eða fella og þeim ráðstöfunum sem ríkisstj. lætur þeim fylgja: Ég sem maður sem er alinn upp í sveit og hef frá blautu barnsbeini unnið margvísleg störf, verkamannavinnu, við landbúnað, stundað sjósókn, ekið vörubíl o.s.frv., tel mig hafa fullt eins mikinn rétt til þess og hver annar að tjá mig og lýsa minni skoðun á þessum málum, þó svo ég hafi álpast í háskóla og tekið þar próf í jarðfræði og reyndar ekki íþróttamennsku eins og hv. þm. fór hér með ranglega, en það skiptir ekki öllu máli. Við hljótum, úr hvaða stétt sem við erum, við hvað sem við höfum unnið, að hafa leyfi til þess í þessari stofnun að lýsa skoðun okkar á þessum samningum og þeim ráðstöfunum sem ríkisstj. ætlar að láta fylgja þeim. Að síðustu vil ég fara nokkrum orðum um ræðu hv. 2. þm. Reykn. Kristjönu Millu Thorsteinsson, sem hér stóð upp og hélt uppi nokkrum vörnum fyrir félag hárgreiðslumeistara. Í fyrsta lagi vil ég víkja að þeirri undarlegu staðhæfingu hennar að þetta verði nú allt í lagi ef formaður Iðnnemasambandsins hætti að skipta sér af þeim málum. Hvað eiga nú svona ummæli að þýða á hinu háa Alþingi? Formaður Iðnnemasambandsins má ekki skipta sér af málum þess fólks, hverra réttindi hann á að passa upp á og hverra samninga hann á að reyna að tryggja. Þetta eru furðuleg ummæli. Hverjum ber að hafa afskipti af þessum málum ef ekki einmitt fagfélagi þessa fólks? En ég veit hvað að baki liggur. Ég get getið mér til um hvað að baki liggur, að hárgreiðslumeistarar vilji einir og sér, hver á sinni stofu, horfandi framan í nemann titrandi á beinunum, hóta honum uppsögn, semja við hann um kaup og kjör. Það er einmitt þannig sem það hefur gerst. Það er meinið. Væri betur að stéttarvitund þessa hóps væri þannig, að þetta hefði ekki verið svona á undanförnum árum. Þá hefði ég trú á því að kjör þessa hóps væru nokkru betri er þau hafa verið undanfarið. Það skiptir kannske ekki öllu máli að rífast hér um hvaða kostnað og ekki kostnað meistarar hafa af því að hafa þetta fólk í starfi hjá sér og vera að kenna því. Þó merkilegt kunni að virðast, þá fer ég einstöku sinnum til hárskera. Ég læt að vísu sjaldan greiða mér á slíkum stofnunum, en til hárskera fer ég þó og þar hef ég grun um að ég hafi verið klipptur af nemum sem ekki hafi verið komnir allt of langt í sínu fagi, og ég hef greitt fyrir það fullt verð.  En það sem mestu máli skiptir er þó það, að þessu fólki hefur verið boðið upp á að reyna að draga fram lífið jafnvel á innan við 5 þúsund kr. á mánuði undanfarna mánuði. Og svo vitum við að leiga á einni íbúð hér í höfuðstaðnum kostar kannske 7–8 þús. og þetta fólk hefur í sárafáum tilfellum, að því er best er vitað, nokkra möguleika á því að afla sér tekna annars staðar. Það er um það sem þetta snýst. Þetta fólk hefur ekki haft það framfæri sem Lánasjóður ísl. námsmanna býður sínu fólki og er margfalt hærra en þessu fólki er ætlað að lifa á. Það var sagt hér að mjög lítið væri hægt að nota þetta fólk, það væri ekki hægt að láta það klippa af því að menn horfðu þar á verk þess strax og þeir stæðu upp og fengju spegilinn í hendur eða í síðasta lagi yrði hlegið að því þegar það kæmi heim. Þetta er ekki í samræmi við þá reynslu sem þeir menn hafa sem hafa skipt við slíkar stofnanir. Það hafa að vísu farið einhverjar sögur af því að nemar séu settir í að sópa fyrstu mánuðina, en þeir eru alla vega þarna í störfum. Og ef meistarafélagið getur ekki gert betur við nemana er eitthvað að gjaldskrá þessara manna. Það er ósköp einfaldlega það. Þá er eitthvað að gjaldskránni. Það þarf að fara ofan í saumana á því hvort það sé virkilega svo að þeir geti ekki greitt hærra kaup. En vegna þess að launamál kvenna hafa verið mikið til umr. hér á Alþingi í dag og í öllu þjóðlífinu undanfarið er rétt að rifja það upp að í miklum meiri hluta er um konur að ræða í þeim hópi sem um er rætt. Og hér er um dæmigerðan kyngreindan láglaunahóp að ræða. Ég skora á þær konur sem hér eru inni og sitja á þingi að kynna sér kjör þessa hóps, því skv. upplýsingum frá áðurnefndu Iðnnemasambandi eru í þessum hópi upp undir 150 konur, en einungis um 15 karlar. Hér er því verðugt verkefni fyrir það kvenfólk sem er að halda uppi merki jafnréttislaunastefnunnar fyrir hönd kvenna. Og ekki skal standa á mér að leggja þeim það lið sem ég má. Ég vil að síðustu segja það við hv. 2. þm. Reykn., Kristjönu Millu, að það mun verða fylgst grannt með því að gefnu tilefni hvaða meðferð þessi samningur, sem nú hefur verið undirritaður og til stendur að greiða atkvæði um, fær hjá félagi hárgreiðslumeistara. Það skal ég sjá um ef ekki verða aðrir til þess.



Herra forseti. Alþb.-menn hafa verið mjög reiðir hér í dag. Þeir hafa flutt hverja stríðsræðuna eftir aðra og skammað ríkisstj. og vinnuveitendur fyrir þá samninga sem búið er að gera. Þeir samningar hefðu aldrei verið gerðir ef Ásmundur Stefánsson hefði ekki skrifað undir þessa samninga. Hvern eru þeir þess vegna raunverulega að skamma? Þeir eru fyrst og fremst að skamma forseta ASÍ, Ásmund Stefánsson, blóðugum og miskunnarlausum skömmum, svo miskunnarlausum að það má merkilegt heita að mönnum detti í hug að taka hann ekki heldur fyrir á heimavelli og ræða við hann en að velja þingsalina til þess þar sem hann á enga möguleika til að verja sig. Þetta er athyglisvert. Hvað er það sem gerir þá svona rosalega reiða? Jú, þeir hafa alllengi haldið fram ákveðinni kenningu. Ekki er hægt að stjórna landinu án okkar þátttöku. Þetta er búið að glymja í eyrum alveg miskunnarlaust. En til þess að þetta dæmi gengi upp þurftu þeir menn sem eru í lykilstöðum Alþb. í verkalýðshreyfingunni að hlýða Svavari Gestssyni, hv. 3. þm. Reykv., en þeir gerðu það ekki. Vegna þess að þeir hlýddu ekki tryllist liðið í dag. Spurningin er aðeins þessi: Sveik forseti ASÍ Alþb. eða sveik hann alþýðu landsins sem hann var fulltrúi fyrir? Annað hvort hefur gerst. Það liggur ljóst fyrir skv. þeirri túlkun sem foringjar Alþb. hafa haldið hér uppi í dag. Þess vegna er fróðlegt að heyra hvað hann sjálfur hefur um þetta mál að segja í Þjóðviljanum þar sem hann er spurður og örlítið af efni blaðsins, mjög lítil klausa, er notuð til að koma á framfæri sjónarmiðum forseta ASÍ. Það er ekki mikið rúm í blaðinu sem fer í að koma þessum sjónarmiðum Ásmundar Stefánssonar á framfæri. Það er engin mynd höfð við hliðina af honum. En með leyfi forseta vil ég lesa það sem hann segir: „Við hrópum ekki húrra fyrir þessum samningum. En það var mat okkar að þessi kostur væri betri en að efna til átaka á vinnumarkaðinum. Ég vil taka það fram að þessi samningur felur ekki í sér mat á hinum réttmæta hlut launafólks í þjóðartekjunum að okkar mati. En hann á að tryggja óbreyttan kaupmátt frá síðasta fjórðungi ársins 1983,“ sagði Ásmundur Stefánsson á blaðamannafundi í gær. „Þá er hér gerð alvarlegri tilraun en áður hefur verið gerð til þess að rétta hlut þeirra sem verst eru settir í þjóðfélaginu sérstaklega.“ Hann fullyrðir að verið sé að gera alvarlegri hluti en áður hafi verið gerðir til að rétta hlut hinna verst settu í þjóðfélaginu. Þetta eru athyglisverð tíðindi. Skyldi þá ekki fjmrh. sem situr yfir því tafli að koma þar inn í málin vera fulltrúi Alþb. í þingsölum? Merkilegt er að sú úttekt skuli vera gerð á störfum fyrrv. fjmrh. og þess sem nú er að forseti ASÍ lýsi því blákalt yfir að núna sé verið að gera alvarlegri tilraun en áður. Þetta eru stórar fréttir. Er þetta e.t.v. skýringin á því hvers vegna skothríðin á hæstv. fjmrh. hefur verið slík hér í húsinu í dag að það er eins og það sé grundvallaratriði að koma honum úr stólnum? Er það þessi samanburður á fjármálatíð hans og forvera hans í starfi, hvað viðhorf til láglaunafólksins í landinu snertir, að skothríðin er svona hörð? Hver man ekki eftir samningum hæstv. fyrrv. fjmrh., Ragnars Arnalds, við læknastéttina? Var það viðhorfið til láglaunafólksins sem þar birtist? Ætli það hafi ekki verið láglaunafólkið sem fékk að borga? Það eru nefnilega stórir hlutir sem hér eru sagðir. Ég hygg að menn megi hugleiða í fullri alvöru að verið er að gera alvarlegri tilraun til að rétta hlut láglaunafólksins en áður hefur verið gert. Það hefur nefnilega yfirleitt ekki tekist, öll hækkun hefur farið upp í gegnum launastigana. Þannig hefur ástandið verið þegar við höfum áður glímt við þessi mál. En hvert er álit formanns Alþb. á því sem verið er að gera? Einnig er farið út í að hafa viðtal við formanninn og spyrja hann ráða til að hafa alveg á hreinu hver stefnan eigi að vera, hvað fólkið í verkalýðsfélögunum, sem fer til að greiða atkvæði um þessa samninga, eigi að gera. Línan verður að vera skýr frá Moskvu, það dugar ekkert rusl í þessum efnum. Ekki dugar að Ásmundur Stefánsson segi fyrir um það hvað eigi að gera. Nei, línan verður að koma frá manninum sem hefur valdið. Myndastyttan er sett á stall og, það sem meira er, hann er ekki hafður í jakkanum en skyrtan er hvít og bindið á sínum stað. Það er breytingin sem varð miðað við verkalýðsforingjana, miðað við þær myndir sem við höfum áður séð. Og hvað segir svo foringinn? Með leyfi hæstv. forseta: „Hér er teflt á ystu brún með kjör verkafólks og einingu verkalýðssamtakanna. Niðurstaða mín er því sú að nú þurfi að leggja allt kapp á að ná annarri samningsniðurstöðu sem tryggi í sér enn betri kjör verkafólks og treysti fremur einingu þess en mér sýnist þessi samningur gera,“ sagði Svavar Gestsson formaður Alþb. m.a. er Þjóðviljinn leitaði álits hans á samkomulagi ASÍ, VSÍ og ríkisstj. Ekki fer á milli mála að Ásmundur Stefánsson hefur brugðist. Hann er ekki nógu góður til að stýra þessum málum. Það verður að fara í bakvarðarsveitirnar, það verður að fara til verkalýðsins sjálfs, setja nýjan á stall og fylkja liðinu aftur. Það er ekki jarðfræðimenntun sem sá maður hefur sem samdi fyrir hönd verkalýðsins. Ég hygg að ég muni það rétt að hann sé hagfræðingur að menntun. En það má vel vera að þegar svona ákvarðanir eru teknar, sem er leiðsögn hv. formanns Alþb. Svavars Gestssonar, fari svo að þeir sem hafa lært jarðfræði standi honum nær í túlkun en þeir sem hafa kynnt sér hagfræði. Hv. þm. Svavar Gestsson hefur staðið lengi í stólnum í dag og engu að síður hefur hann ekki komið öllu á framfæri sem hann vildi sagt hafa. Ástæðan er sú að erfitt er að ætla að halda því fram hér að forseti ASÍ hafi brugðist sínum umbjóðendum. Það er erfitt verk, það gengur ekki upp að láta það komast til skila á skiljanlegri íslensku ef rökfræði er notuð. Þess vegna standa málin þannig að hinn almenni verkamaður hefur fengið fyrirmælin um að fella samningana. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson hefur oft staðið í stríði við gáfumannafélagið í Alþb. En að þessu sinni reyndist gamli maðurinn merkilega klókur. Hann ákvað að bíða. Gott og vel. Ef hinir spjöruðu sig ætlaði hann ekki að láta taka sig einan fyrir eins og oft hefur verið gert og ráðast á sig fyrir að hann hefði brugðist foringjanum, hv. 3. þm. Reykv., að þessu sinni. Hann ákvað að bíða. Nú stendur hann aftur á móti frammi fyrir því vali hvort hann með sinni afstöðu ætlar að koma í veg fyrir alvarlegri tilraun en áður hefur verið gerð til að rétta hlut láglaunafólksins í landinu. Ætlar hann að koma í veg fyrir það? Það er það val sem hv. þm. og verkalýðsforingi, Guðmundur J. Guðmundsson, stendur frammi fyrir. Vissulega er erfitt að þjóna tveimur herrum. En það kemur mér mjög á óvart ef hann í þessari stöðu tekur ekki þá ákvörðun að bíða enn, athuga hvort fyrirmælin sem hafa farið á prent á Þjóðviljanum um að fella samningana verða virt í verkalýðsfélögunum úti um landið. Ef þau verða ekki virt og menn samþykkja að taka þátt í því sem er alvarlegri tilraun en nokkurn tíma áður til að rétta hlut láglaunafólksins í landinu er ekkert vafaatriði hvað Guðmundur J. telur að rétt sé að gera gagnvart sínum umbjóðendum. Þess vegna hafa foringjar Alþb. í dag hellt úr skálum reiði sinnar vegna þess að þeir óttast að kjörorðið sem þeir hafa notað, „það er ekki hægt að stjórna þessu landi án okkar þátttöku“, verði blekking. Þeir óttast að þeir menn sem bera ábyrgð á kjörum fátæks fólks telji það nær sínum trúnaði að standa þannig að málum að velja þann kost sem þeir telja bestan fyrir það en telji að hitt verði að vera víkjandi hvort það sé alveg í samræmi við stefnu foringja Alþb.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. að marki, enda gerist nú áliðið dags og þær hafa staðið nokkuð lengi. aðeins örfá orð, athugasemd við ummæli sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson lét falla áðan og vék þar sérstaklega að hv. 6. landsk. þm. Karli Steinari Guðnasyni, sem nú hefur beðið um fjarvistarleyfi og er að undirbúa fund í því verkalýðsfétagi þar sem hann hefur forustu. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson vék að þeim útreikningum sem hv. þm. Karl Steinar Guðnason vitnaði til og taldi þá afar tortryggilega og vildi sem minnst úr þeim gera. - Því miður er hv. þm. ekki hér í salnum, en ég sé mig knúinn til að gera þessa aths. Ég tel nauðsynlegt að það komi fram í umr. að þessir útreikningar voru ekki gerðir að frumkvæði Alþýðusambandsins eða beiðni. Hins vegar veit ég, og hef fyrir því orð forseta Alþýðusambands Íslands, að hagfræðingar Alþýðusambandsins hafa yfirfarið þessa útreikninga og skoðað þá og hafa komist að sömu niðurstöðu og þessir útreikningar leiða til. Mér þykir það merkilegt þegar talsmenn Alþb. koma hér í ræðustól og rengja útreikninga sem Alþýðusambandið telur rétta. Ég hef ekki upplifað það áður, en einu sinni verður nú allt fyrst. Annars hygg ég, herra forseti, að umr. í dag, gagnlegar eru þær, marki að vissu leyti tímamót. Ég hef ekki upplifað það áður í þingsölum að þm. Alþb. komi hver á fætur öðrum með formann flokksins í broddi fylkingar hv. þm. Svavar Gestsson, síðan hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrv. formaður þingflokksins, hv. þm. Kjartan Ólafsson, ritstjóri málgagns Alþb., og hv. þm. Steingrímur Sigfússon, og ráðist - ekki bara leynt heldur ljóst á forseta Alþýðusambands Íslands og alla forustu Alþýðusambands Íslands vegna þeirrar niðurstöðu sem samningamálin hafa leitt til. Þetta þykir mér vera nokkur tímamótaviðburður. Ég ætla ekkert að spá í hvaða afleiðingar þetta muni hafa eða hvort það muni hafa afleiðingar, hvort það muni draga einhvern dilk á eftir sér, en ég bendi þm. á, eins og raunar hefur verið gert hér áður í kvöld í þessum umr., að það hefur ekki gerst hér áður að þm. Alþb. hafi með þessum hætti ráðist að forustu Alþýðusambands Íslands fyrir það sem hún hefur verið að gera í samningamálum. Þetta er nokkur nýlunda og athyglisverð nýlunda. Það var vitnað áðan til ummæla forseta Alþýðusambandsins í Þjóðviljanum um samningana. Sömuleiðis var vitnað til ummæla formanns Alþb. Ummæli þessara tveggja manna fara nokkuð á svig og skjön. Þeim ber ekki saman. Ég tek undir það sem Ásmundur Stefánsson forseti Alþýðusambands Íslands segir. Ég held að mat hans á stöðunni núna sé rétt. Þó að hann sé ekki jarðfræðingur, eins og hér hefur komið fram, held ég að hann hafi margfalt betra jarðsamband en hv. þm. Alþb. sem hér hafa talað og ég held að hann viti miklu betur og sé í miklu nánari tengslum við fólkið á vinnustöðunum. Ég held að þar hafi hann miklu betra jarðsamband. Þess vegna held ég, og það er mín tilfinning og mitt mat, að niðurstaða hans, sem hann orðar með þeim hætti í Þjóðviljanum í dag sem hér hefur þegar verið vitnað til í umr., sé rétt. Ég vil aðeins enn einu sinni, herra forseti, áður en ég lýk máli mínu, vekja athygli á þeim sérstæðu atburðum sem hér hafa gerst í dag. Í fyrsta skipti í langan tíma, að ég hygg, eru forusta Alþb. og Alþýðusambandsins ekki samstíga. Og hugleiði menn þann ofsa og offors sem einkennt hefur málflutning hv. þm. Alþb. úr þessum ræðustól í dag, þann hávaða, þann tilfinningahita og þunga, hversu mikið þeim hefur verið niðri fyrir, hversu heitt þeim hefur verið í hamsi og sumir raunar reiðir, eftir því sem maður metur það hlustandi á þá í þingsölum. Þetta eru athyglisverð tíðindi og ég hygg að þau eigi eftir að verða mönnum ekki bara umhugsunarefni heldur umræðuefni í nokkuð langan tíma.



Herra forseti. Þessar umr. hafa nú farið fram hér á sjötta klukkutíma. Ég man ekki til þess þau ár sem ég hef verið hér á Alþingi að umræður utan dagskrár hafi verið með jafn sérkennilegum hætti og þessar. Það er enginn vafi á því að hv. þm. Alþb. hafa orðið fyrir geysilegum vonbrigðum. Þeir voru búnir að gera ráð fyrir að í þessum mánuði, febrúarmánuði yrðu einhver mikil umskipti í þjóðfélaginu. Að átökin á vinnumarkaðinum út af kaupi fólksins yrðu á þann veg að ríkisstj. mundi verða að fara frá. Lítum aðeins á hvað hefur gerst. Ríkisstj. neyddist til að skerða samningsrétt takmarkaðan tíma vegna þess neyðarástands sem var í þjóðfélaginu. Þessi tími er liðinn. Nú settust aðilar vinnumarkaðarins að samningaborði til þess að gera samninga á frjálsum grundvelli. Hver varð niðurstaðan? Niðurstaðan varð sú að vinnumarkaðurinn gat ekki leyst þessi mál og setur eiginlega ríkisstj. upp við vegg þannig, að til að leysa þessi mál verður ríkisstj. að leggja fram visst fjármagn. Það er því alrangt sem kom fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. Steingrími J. Sigfússyni þegar hann segist vilja láta í ljósi álit sitt á þessum samningum og því sem ríkisstj. lætur fylgja. Það er ekki ríkisstj. sem lætur eitthvað fylgja - þetta er eiginlega skilyrði, ég lít á það sem skilyrði hjá aðilum vinnumarkaðarins að þetta komi til ef þeir eigi að ná saman. Þess vegna er það náttúrlega ekki rétt hjá hv. þm. Svavari Gestssyni þegar hann er að spyrja mig hvað við framsóknarmenn viljum í þessu efni í sambandi við niðurgreiðslurnar. Það eru aðilar vinnumarkaðarins sem benda á þær leiðir sem komi til greina í þessu máli. Ég vil benda hv. þm. Svavari Gestssyni á það að ræða við sína menn í ASÍ og kanna hvort það sé virkilega meiningin að þeir geri kröfu til þess að hækka vöruverð, verð á landbúnaðarvörum fyrir fátækara fólkið í landinu. Það eru þeir, það eru aðilar vinnumarkaðarins sem benda á þessa leið. Út af fyrir sig eru þær umr. sem hér hafa farið fram alveg út í hött. Það er búið að þrasa um þessi mál í allan dag. Það væri nær fyrir formann Alþb. að taka sína menn, verkalýðsforingjana og tala við þá. Það eru þeir sem standa að þessum samningum. Það eru þeir sem hafa gert þessa kröfu til ríkisstj. Og ríkisstj. verður að meta þá kröfu. Vilja menn frið á vinnumarkaðinum? Eru þetta samningar sem eru þess virði að fórnað sé einhverju til þess að friður verði á vinnumarkaðinum? En það er auðvitað skýring á þessu öllu. Menn hlustuðu hér á hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson og hans ræðu. Hann er náttúrlega hálfærður út af því að þessi staða skuli vera komin upp. Vonbrigðin eru svo mikil. Það er rétt sem hefur komið fram hjá síðustu tveimur hv. ræðumönnum, Ólafi Þórðarsyni og Eiði Guðnasyni, að þetta er alveg sérstök staða. Það er alveg nýtt í þingsögunni að forustumenn Alþb., þeir sem hafa talið sig vera forsvarsmenn hinna fátækari stétta þjóðfélagsins, skuli eyða fleiri klukkutímum til að skamma sína forustu í verkalýðsstéttunum. Það er sérstakt og það eru engin undur þó að menn séu undrandi yfir því sem hér hefur farið fram á Alþingi í dag.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að fara aftur í ræðustólinn í dag. Nú er náttúrlega löngu liðinn venjulegur fundartími. Ástæðan til þess að ég kvaddi mér hljóðs var ræða hv. þm. Eiðs Guðnasonar. Hún var ekki mjög skynsamlega tímasett, a.m.k. í þessum umr., því honum lá svo mikið á að koma því á framfæri að Alþb. og forusta þess stæði í ágreiningi við verkalýðsforustuna. Það hefði verið betra að hann hefði gert það fyrr í dag svo að menn hefðu getað svarað þessum athugasemdum á skikkanlegum tíma. Úr því hann hins vegar kaus að hefja matartímann kl. 7 með þessum árásum ætla ég að svara þeim og halda fundi áfram eins og nauðsyn krefur. Ég vænti þess að hv. þm. og aðrir skilji það, að hér er um að ræða þannig lagaðar ábendingar af hans hálfu, að ég segi ekki árásir, að það er óhjákvæmilegt fyrir mig að svara þeim í nokkru. Það er ljóst að innan verkalýðssamtakanna eru núna skiptar skoðanir ekki bara um samningsniðurstöðu ASÍ og VSÍ heldur líka um vinnubrögð og aðferðir. Það eru deildar meiningar um það hvort menn eigi að beita afli samtakanna nú þegar eða síðar til þess að knýja fram niðurstöður. Það er ekki þannig í verkalýðssamtökunum í dag, að spurningin sé um það hvort þar er um að ræða vilja til að fara í verkföll, eins og hv. þm. Ólafur Þórðarson og margir fleiri orða það hér stundum. Málið snýst ekki um það. Málið snýst fyrst og fremst um það að hæstv. núv. ríkisstj. réðist til átaka, stríðs við hinn almenna launamann og hinn breiða fjölda vinnandi fólks í landinu á s.l. ári. Það er ríkisstj. sem manaði til átaka. Þau átök hafa staðið yfir alveg frá því að ríkisstj. var mynduð. Þar getur verið um að ræða bæði kalt stríð og heitt eftir atvikum og eftir aðstæðum á hverjum tíma. Það ræðst m.a. af því hver eru hin faglegu skilyrði í einstökum verkalýðsfélögum í landinu. Það ræðst ekki af því hvað forustumenn einstakra stjórnmálaflokka kunna að segja á hverjum tíma. Það er nefnilega rugl hjá hv. þm. Ólafi Þórðarsyni, það er rugl sem hann heldur, að verkalýðsfélögum sé skipað fyrir verkum af einhverjum pólitískum forustumönnum. Það hefur aldrei verið þannig og það getur aldrei orðið þannig, vegna þess að verkalýðsfélög eru samsett, rétt eins og þjóðfélagið sjálft, af fólki með mjög mismunandi sjónarmið og skoðanir, einnig á stjórnmálum. Og til þessara þátta verða hinir faglega kjörnu trúnaðarmenn að taka tillit á hverjum tíma. Og það eru í rauninni ekki eingöngu pólitísk viðhorf þessara forustumanna, sem ráða úrslitum á hverjum tíma um hin faglegu rök, heldur er það samsetningin í verkalýðsfélögunum og viðhorfin þar á hverjum tíma. Það er nefnilega ekki þannig í verkalýðsfélögunum eins og í sumum samvinnufélögum þar sem kaupfélagsstjóravaldið ákveður að hafa hlutina alltaf eins og Framsfl. þóknast  (Gripið fram i: Er það þannig hjá KRON?)  Í KRON er það ekki nærri nógu gott, hv. þm. Hins vegar er eitt og annað reynt til þess að virkja félagsmenn í KRO N. Það mætti vera miklu betra. En aðalatriðið er það, að þegar tekin er ákvörðun um kaup og kjör og kjarasamninga þá er það gert á faglegum grundvelli þeirra verkalýðsfélaga sem ákveða þetta á hverjum tíma. Ég bendi hv. þm. Eiði Guðnasyni á það, að um leið og menn eins og formaður Sambands byggingamanna, formaður Málm- og skipasmíðasambandsins segja það fullum fetum að þeir telji þetta hvergi nærri nógu góða samninga, þeir telja þetta slæma samninga, og Jón Helgason, formaður Einingar á Akureyri, segir segir í Alþýðublaðinu í dag: „Þetta eru nauðungarsamningar“ - um leið og mennirnir segja þetta þá segja þeir: Miðað við þær aðstæður sem nú eru, baráttuaðstæður í þjóðfélaginu, þá verður þetta yfir okkur að ganga í bili, en við áskiljum okkur allan rétt til þess að sækja viðbótarkjarabætur á síðari stigum. Það er þetta sem hér er að gerast í þjóðfélaginu. Ég bendi á það að í forustuliði ASÍ standa mál núna þannig, að stærsta verkamannafélag í landinu er með fund, þar sem verið er að fjalla um þessa hluti, og forustumaður verkamannafélagsins Dagsbrúnar, Guðmundur J. Guðmundsson, hefur lýst því yfir að hann sé mjög gagnrýninn á þessa samninga. Hann er ekki að fylgja þar, hv. þm. Ólafur Þórðarson, neinni flokkslínu. Ég segi þetta í fullri vinsemd vegna þess að ég held að það sé óskynsamlegt fyrir stjórnmálamann eins og Ólaf Þórðarson, sem einhvern tíma gæti lent í því að taka við af Steingrími Hermannssyni í efsta sætinu fyrir vestan, eins og hann langar til, það er óskynsamlegt fyrir hann að lifa í þeim heimi að Alþb. taki við fyrirskipunum eða forustumenn Alþb. í verkalýðshreyfingunni taki við einhverjum einfeldningslegum fyrirskipunum. Það er ekki svo. Alþb. er rétt eins og aðrir íslenskir stjórnmálaflokkar afurð umhverfis síns. Við höfum hins vegar kosið að leggja áherslu á hagsmunamál verkalýðsins á hverjum tíma að bestu getu og leggja okkur fram um það. Vafalaust má um það deila hvernig það hefur tekist, en Alþb. hefur það hlutverk í þjóðfélaginu að leggja áherslu á þennan þátt í þjóðfélags- og stjórnmálabaráttunni. Maður eins og hv. þm. Ólafur Þórðarson á ekki að vera að einfalda hlutina fyrir sér með þeim hætti sem hann gerði hér áðan. En það er ágreiningur um þessa samningsniðurstöðu mjög víða, líka innan Alþfl. Ætli hv. þm. Eiður Guðnason hafi nokkuð rætt við varaformann þingflokks Alþfl. Er það ekki hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir? Er það ekki rétt hjá mér? Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, varaformaður þingflokks Alþfl., af því hún er nú fjarverandi og ekki hér tilbúin til þess að tala við formann þingflokksins, talar hér í Þjóðviljanum í dag. Hún segir, með leyfi hæstv. forseta, og þetta mætti formaður þingflokks Alþfl. lesa: Ekki samningar láglaunafólksins. Og síðan segir hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir orðrétt og mér er ekki kunnugt um að hún hafi lagt leiðréttingu inn á Þjóðviljann í dag. Hún segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Þeir sem standa að þessum nýja kjarasamningi guma af því að hann sé sigur fyrir láglaunafólkið. Mér finnst það því kaldhæðin niðurstaða að þegar upp er staðið fær láglaunamaðurinn í beinum launagreiðslum sömu upphæð og sá sem hefur 33 þús. kr. í tekjur á mánuði.“ Þetta sagði Jóhanna Sigurðardóttir alþm. og einn félaga í framkvæmdanefnd um launamál kvenna í viðtali við Þjóðviljann í gær. Í ræðu sinni hér í dag gagnrýndi hv. 6. landsk. þm. Karl Steinar Guðnason þau ummæli mjög harðlega að ekki væri neitt reynt að gera til að koma til móts við jafnréttissjónarmið kvenna í launamálum. Hann veittist mjög harkalega að því, af miklum tilfinningahita, offorsi. Honum var heitt í hamsi, svo ég vitni nú í ræðu formanns þingflokks Alþfl. þegar hann var að lýsa mér hér áðan. Ég áttaði mig á því þegar ég las þetta blað hverjum Kari Steinar Guðnason var að svara.  „Ég vil að lokum segja það, að í þessum samningum kemur ekki fram nein viðleitni til að stíga skref í þá átt að koma á launajafnrétti kynjanna í þessu landi. Það staðfestir auðvitað að konur hafa mikið verk að vinna í þeim efnum á næstunni“. Þetta finnst mér mjög athyglisverð niðurstaða. Og ég er sammála hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að því er varðar sérstaklega bónusgreiðslurnar til kvenna, sem eru miðaðar við lægri taxta en tekjutryggingunni nemur. Ekki ætla ég nú að gera svo mikið úr þessum ágreiningi hv. formanns þingflokks Alþfl. og varaformanns þingflokksins að við liggi að það sé stór stund sem við upplifum nú af þeim ástæðum. Ég ætla ekki að gera það eins og hann fór að útmála ágreining innan Alþb. varðandi þessa kjarasamninga. Ég er sannfærður um að það eins og fleira leysum við í Alþb. alveg hjálparlaust. Hitt er alveg rétt hjá hv. þm., að þegar við erum að ræða um kjaramálin núna þá kemur sjálfsagt fram tilfinningahiti og það að mönnum sé heitt í hamsi og fleira af því taginu. Og af hverju er það? Það er m.a. vegna þess að við teljum að sú samningsniðurstaða sem nú liggur fyrir gangi út frá því að fólkið í landinu, vinnandi fólk í landinu sé með laun fram eftir næsta ári, 1985, sem eru lægri að kaupmætti fyrir hverja unna klst. en hér hefur nokkru sinni verið í 30 ár. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson kallaði þetta innsigli á fátæktina á Íslandi og spurði: Verður betri baráttuaðstaða þegar menn eru búnir að vera fátækir í eitt og hálft ár? Það voru hans orð en ekki mín. Ég held að baráttuaðstaðan verði ekki betri þá. Og ég bið menn að skilja að það sé eðlilegt að bæði mér og fleirum sárni það, að ekki sé meira sagt, að staðan skuli vera þannig að þetta fólk hér í landinu, sem býr við hraklegust kjörin, skuli núna e.t.v. þurfa að horfa fram á það að búa við þessi kjör fram á næsta ár, einnig elli- og örorkulífeyrisþegar. Þetta er óþarfi líka vegna þess að þetta þjóðfélag er auðugt. Það er óþarfi vegna þess að þjóðfélagið, íslenskt verkafólk skapar mikil verðmæti. Hér er spurningin um það að skipta þeim verðmætum sem skapast öðruvísi en nú er gert. Ég bið menn að skilja það og virða að það kunni að verða vart við tilfinningahita eða jafnvel gremju í tali einstakra manna, ekki bara úr Alþb. heldur líka t.d. úr Alþfl. sem talað hafa hér í dag, þegar menn horfa fram á þetta ástand. Það er ekki vegna þess að Alþb. sé það keppikefli að keyra þjóðfélagið út í blóðug stéttaátök, eins og Ólafur Þórðarson lærði einu sinni og les enn þá úr þessum ræðustól, en getur ábyggilega einhvern tíma lært betur. Það er ekki vegna þess, heldur er það vegna þess að við teljum að íslenska þjóðfélagið skapi það mikil verðmæti að það þurfi ekki að dæma táglaunafólk í þau kjör sem hér er verið að tala um, hvorki gamalt fólk, konur né ungt fólk, eins og sérstaklega er dregið inn í þessa mynd. Ég gæti margt fleira sagt um þær ræður sem hér hafa verið haldnar af þeim hv. þm. Eiði Guðnasyni og Ólafi Þórðarsyni. Ég ætla þó ekki að þreyta þolinmæði þingheims og hæstv. forseta miklu lengur þó að það sé margt sem maður vildi fleira segja. En það er eitt sem hér kom fram sem ég held að sé alveg nauðsynlegt að sé mótmælt hér og nú. Það var í ræðu hv. þm. Stefáns Valgeirssonar, tormanns landbn. Nd. Hv. þm. sagði að ríkisstj. hefði orðið að samþykkja lækkun niðurgreiðslna vegna þess að aðilar vinnumarkaðarins hefðu sett það sem skilyrði. Hann orðaði það þannig.  Ég skal fúslega játa að ég er mjög ósammála mörgum forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar í sambandi við niðurgreiðslumál. Ég hef alltaf talið að niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum, sérstaklega á kjaraskerðingartímum eins og nú er um að ræða, kæmu láglaunafólkinu sérstaklega til góða. Og ég ætla að leyfa mér að láta það koma fram, þó að það mál komi síðar fyrir í Nd. þar sem ég sit, að mér finnst ekki að það sé nauðsynlegasta kjarabótin einmitt núna, á þessum kjaraskerðingartímum, að setja í gang hinn nýja vísitölugrundvöll sem mælir matvöruna og sérstaklega búvöruna miklu léttar en þessar vörur eru núna í daglegum lífsnauðsynjum fólks. Ég bið þá stjórnarliða sem enn sitja hér í salnum að velta því fyrir sér hvort það er endilega alveg rétt að keyra þennan nýja vísitölugrundvöll þ.e. nýju neyslukönnunina, núna í gegnum þingið. Ég held að það væri nær að nota þann gamla áfram, því að ég held að neyslustigið hjá fjölskyldunum í landinu sé núna miklu líkara því sem það var þegar gamli grunnurinn varð til en það var þegar nýrri grunnurinn var tekinn 1978 og 1979. Ég fer því fram á það við þá stjórnarliða sem enn eru hér í salnum að hugleiða mjög vandlega hvort það er ekki skynsamlegt að hinkra við með það að keyra þennan nýja vísitölugrundvöll í gegn. Það var þetta, herra forseti, sem ég vildi koma á framfæri. Og ég tel ástæðu til að þakka hæstv. forseta Sþ. fyrir þolinmæði í fundarstjórn á þessum langa degi utandagskrárumræðna.



Ég þakka hv. 3. þm. Reykv. vinsamleg orð í garð forseta. Forseti hefur ekki gert neitt annað en það sem honum var ljúft og skylt.



Herra forseti. Ég vil hér og nú undirstrika að þær hugmyndir eru ekki frá ríkisstj. komnar að það eigi að fara að lækka niðurgreiðslur. Þær hugmyndir komu frá aðilum vinnumarkaðarins, en ég hygg að ég fari nokkuð rétt með þegar ég segi að þær hafi fremur komið frá atvinnurekendum en launþegum. Þó eru mjög skiptar skoðanir innan launþegahreyfingarinnar á þessu atriði. En ég hygg einnig að ég fari rétt með að forseti Alþýðusambands Íslands hefur lagt til að þarna yrði fremur tekið af útflutningsbótum en niðurgreiðslum. En ég vænti þess að mér gefist kostur á að njóta fleiri kennslustunda í afurðum umhverfisins, stjórnmálaflokkunum, og fái skýrari skilning á því seinna meir hvers vegna foringjar Alþb. hafa eytt heilum degi í það að ráðast að forseta ASÍ. - Ég vil taka það fram að mér er fullkomlega ljóst hvers vegna hv. þm. Sighvatur Björgvinsson er reiður. Mér er líka fullkomlega ljóst hvers vegna hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson er reiður og er búinn að vera miður sín þann tíma sem hann hefur verið á þingi í vetur. Það er skýrt í félagsfræðinni með einföldu orði. Það er kallað tignartap.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um kynningu á starfsmannasjóðum, sem er 208. mál í Sþ., þskj. 371. Flutt hefur verið frv. til l. á þskj. 231 um frádrátt frá skattskyldum tekjum manna vegna fjárfestingar í atvinnurekstri. Í því frv. er að finna nánari skilyrði um frádráttarbærni framlaga til atvinnurekstrar, sem sett eru fram á þskj. 230 í frv. til l. um breyt. á lögum um tekju- og eignarskatt. Í frv. um frádrátt frá skattskyldum tekjum er gert ráð fyrir mismunandi leiðum til fjárfestinga sem gera framlög til atvinnurekstrar frádráttarbær frá skatti. Í fyrsta lagi er um að ræða möguleika til að leggja fé inn á sérstakan stofnfjárreikning sem bundinn er minnst í sex mánuði, en verður að notast sem stofnfé innan sex ára frá því að innborgun fór fram. Í öðru lagi er um að ræða kaup á hlutabréfum í hlutafélögum milliliðalaust. Til þeirra félaga sem kaupa má hlutafé í eru gerðar nokkuð strangar kröfur um fjölda hluthafa og upphæð hlutafjár. Einnig er þess krafist að ársreikningur viðkomandi félags sé öllum aðgengilegur og ekki lagðar neinar hömlur á viðskipti með hlutabréf félagsins. Í þriðja lagi gerir frv. ráð fyrir að framlög í svonefnda starfsmannasjóði verði frádráttarbær frá skattskyldum tekjum. Að lokum er um að ræða kaup á hlutabréfum í félögum sem ekki uppfylla þau skilyrði sem áður um getur. Öllum þessum leiðum er það sameiginlegt að þeim er ætlað að hvetja almenning til meiri framlaga til uppbyggingar atvinnulífsins en verið hefur hingað til. Það ber margt til þess að almenningur hefur ekki lagt mikið fé milliliðalaust í fyrirtæki. Ein ástæðan er að frjáls sparnaður hefur verið í lágmarki vegna þess að ekki hefur þótt fýsilegt að spara saman fé meðan verðbólga var mikil og raunvextir neikvæðir. Einnig hefur lengi vantað verðbréfamarkað þar sem hægt er að kaupa og selja verðbréf og hlutabréf á frjálsum markaði. Hluti sparnaðar landsmanna hefur verið þvingaður í formi skyldusparnaðar og gjalda til ýmissa sjóða. Þvingaður sparnaður nemur nú helmingi heildarsparnaðar. Skortur er því á fjármagni sem nýta mætti í nýjan og arðbæran atvinnurekstur þar sem sýnt er fyrir löngu að undirstöðuatvinnuvegir Íslendinga, landbúnaður og sjávarútvegur, geta ekki skapað þann fjölda nýrra starfa sem þörf er á í náinni framtíð. Árið 1981 vann 52.1% af mannafla þjóðarinnar við þjónustustörf en 26.4% við iðnaðarstörf. Búast má við enn fleira fólki í þess konar störf á næstu árum. Til þess að störfum fjölgi nægilega mikið þarf nýsköpun og endurskipulagning í þessum greinum að eiga sér stað, bæði með stofnun nýrra fyrirtækja og með því að hlúa að þeim sem fyrir eru. Til þess að svo megi verða þarf áhættufé sem ekki er alltaf hægt að krefjast að hið opinbera leggi fram. Byggja þarf á grunni starfandi fyrirtækja og ekki síst að stofna ný sem mundu leita nýrra leiða í framleiðslu og hvers kyns þjónustu svo þróun og framfarir geti átt sér stað. Tilkoma örtölvunnar hefur valdið byltingu í tækniheiminum og mun ég ekki reyna að lýsa öllum þeim undrum sem henni fylgja. Sérfræðingar í tölvufræðum segja að við stöndum enn aðeins á þröskuldinum að þeim tækniheimi sem mun opnast mannkyninu á næstu árum. Mikilvægt er að vera viðbúinn að nýta þá þróun, fylgjast vel með og ýta undir að hugvit og framtak einstaklingsins fái að njóta sín þar til fulls. En til þess að þeir sem vilja geti sett á stofn ný fyrirtæki eða endurbæta önnur þurfa þeir að hafa aðgang að fjármagni, eins og áður segir, en ekki að þurfa sífellt að bíða eftir frumkvæði hins opinbera. Þær leiðir til að fá frádrátt frá skattskyldum tekjum vegna fjárfestingar í atvinnurekstri sem ég nefndi áðan eru allar hvati til almennings til aukinna framlaga til atvinnurekstrar. Stofnun starfsmannasjóða í þessu skyni er að ég hygg nýmæli hér á landi. Sjóðirnir eru hugsaðir sem sameignarfélög sem starfa í tengslum við tiltekin hlutafélög og eingöngu mynduð af starfsmönnum viðkomandi félags með því eina markmiði að kaupa hlutabréf þess félags. Með slíkum kaupum gefst starfsmönnum viðkomandi félags kostur á að draga tillag sitt frá skattskyldum tekjum. Enn fremur fá þeir tækifæri til aukinna áhrifa á starfsemi fyrirtækjanna. Ekki er ætlast til að sjóðurinn sem heild fari með atkvæði aðila sinna á hluthafafundum, heldur ráði hver aðili um sig atkvæðum sínum í hlutfalli við eign sína í sjóðnum. Enginn einn aðili getur þó farið með meira atkvæðamagn en 5% af heildarhlutafé hlutafélags vegna aðildar sinnar að sjóðnum. Tel ég það mikinn kost við sjóðina að hver aðili ráði yfir sínu framlagi sjálfur. Stofnun sjóða hjá hverju félagi gerir ráð fyrir minnst 30 starfsmönnum hjá félaginu og að hlutafé þess sé a.m.k. 3 millj. kr. Slíkir sjóðir eru líklegir til að vekja áhuga starfsmanna og hvetja til framleiðniaukningar. Þar sem menn hafa lagt fram fé til fyrirtækja sem þeir vinna við hefur það gefist mjög vel og veitt starfsmönnum aukin ítök í stjórnun félaganna. Mönnum hefur orðið tíðrætt hér um laun almennings og slæma afkomu við umr. sem hafa orðið um frv. um tekju- og eignarskatt og frádrátt frá skattskyldum tekjum vegna hlutabréfakaupa og fjárfestingar í atvinnurekstri. Ekki skal dregið í efa að láglaunafólk á lítið aflögu til fjárfestinga og hlutabréfakaupa. Neysla undanfarna mánuði bendir samt til þess að talsvert af fólki hafi meira fé handa á milli en þarf fyrir brýnustu nauðsynjum. Það væri þjóðhagslega hagkvæmara ef eitthvað af því fé rynni frekar til uppbyggingar atvinnulífsins fyrir framtíðina en til tafarlausrar neyslu sem að skaðlausu mætti e.t.v. fresta um nokkurn tíma. Átak í sparnaði mundi einnig draga úr þeim verðbólguhugsunarhætti sem allt of lengi hefur verið hér á landi. Þar sem fyrrnefndir starfsmannasjóðir eru nýmæli í fjárfestingum almennings þarf að kynna þá starfsmönnum og stjórnendum fyrirtækja. Gefa þarf út upplýsingabæklinga um að hvaða gagni slíkir sjóðir geta komið í atvinnulífinu og hvernig hægt er að stofna þá. Slík kynning gæti verið á vegum viðskrn. Hugsanlegt er að rn. feli ýmsum hagsmunasamtökum, svo sem starfsmannafélögum og samtökum atvinnurekenda, að gefa út slíka fræðslubæklinga um gagnsemi og nauðsyn slíkra sjóða án þess að miklu væri kostað til. Þetta kann að þykja lítið mál, en ég hef þá trú að starfsmannasjóðir geti gegnt lykilhlutverki í framtíðinni og þess vegna megi ekki láta undir höfuð leggjast að koma tilgangi þeirra á framfæri við sem flesta. Herra forseti. Það er von mín að nánari upplýsingar um títtnefnda starfsmannasjóði verði til þess að þeir verði stofnaðir sem víðast og þátttaka almennings í bráðnauðsynlegri uppbyggingu atvinnulífsins aukist á þann hátt. Að lokinni þessari umr., herra forseti, legg ég til að málinu verði frestað og vísað til allshn.