Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Í umræðum fyrir jól um lækkun skatta á fyrirtæki lagði ég fram brtt. þess efnis að tekjuskattar á fyrirtæki yrðu lækkaðir úr 30% niður í 11% með þeim rökstuðningi að sú lækkun ein sér mundi valda þvílíkri hækkun á verðmæti hlutafélaga, og þar með talinna þeirra hlutafélaga sem ríkið á eftir að selja sem eru andvirði 70 milljarða, að það mundi greiða tekjutap ríkissjóðs í fjögur ár. Enn fremur sagði ég að þessa stöðu sem var einstæð á þeim tíma ætti að nota til að lækka tekjuskatta á fyrirtæki vegna þess að það mundi örva fjárfestingar og nýsköpun í landinu mikið og valda því að fyrirtæki flykkust til landsins erlendis frá. Þetta varð nú ekki. En tekjuskatturinn var lækkaður niður í 18%. Á grundvelli þessa vildi ég spyrja hæstv. viðskrh. eftirfarandi spurninga: 1. Hvaða áhrif hefur lækkun tekjuskatts á fyrirtæki úr 30% í 18%, 11% eða 0% ein sér á gengi hlutabréfa, þ.e. óháð öllum öðrum breytingum? 2. Hvert er verðmæti óselds hluta ríkissjóðs í Landsbankanum hf. og Búnaðarbankanum hf. miðað við verð á markaði daginn fyrir tilkynningu um lækkun tekjuskatts á fyrirtæki úr 30% í 18%? Hvert er verðmat á óseldum hluta Landssímans hf. miðað við 30% tekjuskatt? 3. Hvað hækkar samanlagður óseldur eignarhluti ríkisins í Landsbankanum hf., Búnaðarbankanum hf. og Landssímanum hf. við lækkun tekjuskatts úr 30% í 18%, 11% eða 0%? Hvað kostar lækkun tekjuskatts ríkissjóð árlega miðað við óbreyttan skattstofn? Þær breytingar sem gerðar voru í haust voru margs konar. Það var í fyrsta lagi lækkun á tekjuskatti fyrirtækja sem ég gat um, enn fremur hækkun á tryggingagjaldi sem er mínus fyrir verðbréfamarkaðinn og í þriðja lagi verðbólgureikningsskil sem er líka mínus fyrir flest fyrirtæki og síðast en ekki síst bókhald í erlendri mynt sem er plús. Allar þessar breytingar ollu því að úrvalsvísitalan hækkaði um 6--7% sama morgun og þetta var tilkynnt. Í þeirri breytingu er um að ræða hækkun sem ég hefði metið til 17%, vegna lækkunar á tekjuskatti einnar sér, en ég vildi gjarnan fá svar hæstv. ráðherra við því.

Hæstv. forseti. Fyrsta spurning hv. þm. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hvaða áhrif hefur lækkun tekjuskatts á fyrirtæki úr 30% í 18%, 11% eða 0% ein sér á gengi hlutabréfa, þ.e. óháð öðrum öðrum breytingum?`` Svar: Verðmæti fyrirtækja fer eftir fjölmörgum þáttum. Fjárfestar nota ólíkar aðferðir við mat á verðmæti fyrirtækja og komast að ólíkri niðurstöðu. Lækkun tekjuskatts hækkar að öðru jöfnu verðmæti fyrirtækja. Sé verðmæti fundið út frá núvirði áætlaðs hreins sjóðsstreymis fyrirtækis í einföldustu mynd hækkar verðmætið að öllu öðru óbreyttu um 17% við tekjuskattslækkun úr 30% í 18%, um 27% við tekjuskattslækkun úr 30% í 11% og um 43% við afnám tekjuskatts. Önnur spurning hv. þm. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hvert er verðmæti óselds hluta ríkissjóðs í Landsbankanum hf. og Búnaðarbankanum hf. miðað við verð á markaði daginn fyrir tilkynningu um lækkun tekjuskatts á fyrirtæki úr 30% í 18%? Hvert er verðmat á óseldum hluta Landssímans hf. miðað við 30% tekjuskatt?`` Svarið er eftirfarandi: Verðmæti óselds hluta ríkissjóðs í Landsbanka og Búnaðarbanka var um 26,2 milljarðar kr. 2. október sl. en tilkynnt var um skattalækkanir ríkisstjórnarinnar 3. október. Verðmat á óseldum hluta Landssímans miðað við 30% tekjuskatt er um 38,4 milljarðar kr. Þriðja spurning hv. þm. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hvað hækkar samanlagður óseldur eignarhluti ríkisins í Landsbankanum hf., Búnaðarbankanum hf. og Landssímanum hf. við lækkun tekjuskatts úr 30% í 18%, 11% eða 0%? Hvað kostar lækkun tekjuskatts ríkissjóð árlega miðað við óbreyttan skattstofn?`` Svar: Ekki er hægt að svara því hvaða áhrif lækkun tekjuskatts hefur á verðmæti þessara þriggja fyrirtækja á markaði. Sem vísbendingu má þó nefna að verðmæti eignarhluta ríkissjóðs í Landsbanka og Búnaðarbanka hækkaði um 9% eftir tilkynningu um skattalækkanir ríkisstjórnarinnar þann 3. okt. sl. Í fjárlögum ársins 2002 er tekjuskattur á fyrirtæki áætlaður um 6,5 milljarðar kr.

Herra forseti. Þetta er einhver alundarlegasta umræða sem ég hef orðið vitni að í Alþingi. Ég veit ekki hvort þetta á að heita skop eða einhvers konar tilraun til hagfræðikennslu eða hvað það er. En mig langar til að bæta einni spurningu við í þessa furðulegu umræðu. Hvers virði eru fyrirtæki sem starfa í umhverfi þar sem ekki er að finna neina heilslugæslu, enga skóla, engar samgöngur eða neitt af því sem skattfé almennings og fyrirtækja er notað til að fjármagna? Ég vildi gjarnan fá svar við þessari spurningu líka. Þegar tekjuskattsprósentan og skattprósentan er komin niður í núll þá er þessi þjónusta væntanlega ekki lengur fyrir hendi.

Herra forseti. Þetta voru fróðlegar upplýsingar sem hæstv. ráðherra veitti þingheimi. En misminnir mig, herra forseti, þegar ég fiska það upp úr djúpum huga míns að hæstv. ráðherra hefur nýlega tilkynnt þjóðinni að Landsbankinn verður ekki seldur? Hvers vegna? Af því að það er enginn kaupandi. Hvers konar hugarleikfimi er það þá að tala um að þessar skattalækkanir hafi hækkað söluvirði bankans þegar enginn er kaupandinn? Í annan stað, herra forseti. Er það þá skilningur hæstv. ráðherra, miðað við svörin, að með þessari lækkun á tekjuskatti sé verið að greiða með Landssímanum, miðað við hið upphaflega mat, ansi marga milljarða? Í þriðja lagi, herra forseti, vil ég geta þess að mér finnst dálítið umhendis að ræða um þetta í tengslum við Landssímann þegar ríkisstjórnin hefur komið málum svo óhönduglega fyrir að miklu minna fæst fyrir Símann en ef hann hefði verið seldur fyrir tveimur árum eða ef hann hefði verið seldur í vor. Og það er ákaflega undarlegt, herra forseti, að ríkisstjórnin skuli vera þarna með eitt verðmætasta fyrirtæki landsins og búin að koma málum svo fyrir að verið er að semja við einn kaupanda. Hvers konar samningatækni er það nú?

Herra forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að svo undrandi sem maður varð á þessari fyrirspurn, því að hv. þm. Pétur Blöndal virtist reikna með því að hægt væri að meta það jafnvel upp á tvo aukastafi hvaða áhrif á verðmæti eigna á markaði breyting á einum einasta þætti sem lýtur að rekstrarumhverfi fyrirtækjanna hefði, þá varð maður enn meira hissa á að hæstv. viðskrh. skyldi treysta sér til að svara og tala í prósentum og tölum eins og hér væri um nákvæmnisvísindi að ræða. Ég hélt að þetta væri þannig að jafnvel þó að menn reyndu að mæla þetta í núinu með öllum fyrirvörum um áhrif slíkra hluta inn í framtíðina þá gæti aldrei orðið um annað en einhvers konar ágiskanir að ræða. En látum það nú vera. Hafi það svona umtalsverð áhrif á eignarhlut ríkisins til hækkunar að lækka skatta, hvaða gjöf var þá verið að gefa öðrum hlutafjáreigendum í landinu? Eigum við ekki að taka það með í dæmið líka?

Herra forseti. Þetta er sannarlega furðuleg umræða og vekur upp minningar um það þegar hæstv. forsrh. talaði um það hér rétt fyrir áramótin að ein hagstærð, nefnilega gengið, hefði tekið að lifa sjálfstæðu lífi. Nú virðist önnur vera farin að taka sig til og kljúfa sig út úr þeim samsetta frumulíkama sem efnahagskerfið er, nefnilega úrvalsvísitalan sem hv. þm. Pétur Blöndal og hæstv. viðskrh. ræða hér um eins og hún sé búfé í haga. Það er auðvitað þannig, eins og rætt var um í viðskiptablaði Morgunblaðsins fyrir skömmu, að skammtímabreytingar á úrvalsvísitölunni á hlutabréfagengi segja ekki nokkurn skapaðan hlut. Það verður að taka fimm ár eða tíu, jafnvel 15--20 til dæmis um hvað er að gerast í þeim málum fyrir haglíkamann. Hins vegar vekur athygli að hv. þm. Pétur Blöndal spyr hér eins og tekjuskattslækkanir séu sérstakt verkfæri til þess að auka verðmæti tiltekinna hlutabréfa í fyrirtæki sem ríkið er með. Ég spyr viðskrh.: Er það svo og teljast það góðir viðskiptahættir að beita sér þannig?

Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir svörin sem voru mjög gagnmerk og skýr og einmitt í þeim anda sem ég hélt fram fyrir jól þegar ég flutti breytingartillögu mína. Ég þakka enn fremur þá umræðu sem hér hefur átt sér stað og vil rétt aðeins koma inn á það að að sjálfsögðu er velferðarkerfið mjög nauðsynlegur þáttur í rekstri fyrirtækja. Ég hef alltaf verið hlynntur velferðarkerfinu og vil gott og skilvirkt velferðarkerfi, en líka ódýrt. Þá er það líka rétt sem kom fram hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að það voru fáir kaupendur. Þegar skattar eru lækkaðir vex fjöldi kaupenda ef eitthvað er. Hann vex en þeim fækkar ekki þannig að líkur á því að selja fyrirtækin aukast þegar skattar eru lækkaðir. Síðan var rætt um að verðbréfamarkaðurinn tekur tillit til margra ára, 10--15 ára. Það gera skattalögin líka. Við erum ekki að setja lög sem eiga að gilda í eitt ár. Skattalög gilda í mörg ár og það vita fjárfestar. Þeir taka mið af því í útreikningum sínum. Eftir að þessi lög voru samþykkt hefur úrvalsvísitalan farið á skrið. Líta má á það sem gjöf til hlutafjáreigenda í landinu en það er jafnframt gjöf til þeirra Íslendinga sem vilja fá vinnu vegna þess að hækkun á hlutabréfamarkaði þýðir auknar fjárfestingar, aukna nýsköpun og miklu meira líf í atvinnulífið, miklu bjartara er fram undan, meiri bjartsýni og það er gott fyrir alla á Íslandi og alveg sérstaklega þá sem eru á lágum launum og atvinnuleysið bitnar mest á og öryrkjum sem fá þá vinnu sem þeir ella ekki fengju. 
            

Hæstv. forseti. Það sem mér finnst furðulegast við þessa umræðu er hve margir vilja ótilknúnir taka þátt í henni fyrst hún er svona furðuleg. Ég sem ráðherra get ekkert annað en svarað þeim fyrirspurnum sem mér berast og lagði mig fram um að svara þessari fyrirspurn málefnalega eins og ávallt. Það sem hefur komið fram í umræðunni er athyglisvert, m.a. það sem kom fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni. Hann talaði eins og ég hafi talað fyrir því að leggja niður skatta. Það geri ég alls ekki. Ég vil hér sterkt velferðarkerfi og geri mér fulla grein fyrir því að þeir 6,5 milljarðar sem innheimtast á ári hverju vegna tekjuskatts á fyrirtæki skipta miklu máli fyrir velferðarkerfið. Ég vil hins vegar taka undir með hv. fyrirspyrjanda að þær aðgerðir sem ákveðnar voru af hálfu ríkisstjórnar og Alþingis í desember skiptu miklu máli fyrir bæði atvinnulífið og fjármagnsmarkaðinn. Úrvalsvísitalan hefur verið að hækka og ég held að það skipti miklu máli og við hljótum öll að geta glaðst yfir því. Við búum í gjörbreyttum heimi --- mér finnst ekki mikið þó hv. þm. Vinstri grænna geri sér ekki grein fyrir því --- þar sem fyrirtæki eru skráð á markaði og máli skiptir að þau séu verðmæt. Ég tala hins vegar ekki fyrir því að hætt verði að inneimta tekjuskatt í þessu landi. Það mundi ég ekki gera og ekki treysta mér til. Að öðru leyti held ég að þessi umræða hafi verið bara ágæt þó hún hafi kannski verið svolítið furðuleg á köflum.

Undir það skal tekið.

Herra forseti. Í umræðum um fjárlagafrv. hæstv. ríkisstjórnar undanfarin ár eða eiginlega síðan ég kom á þing hef ég ítrekað gagnrýnt smásmugulegar og ítarlegar tillögur hv. fjárln. sem ekkert er óviðkomandi í rekstri þessa þjóðfélags. Þar er rætt um byggingu torfkofa, þýðingu bóka. Þar eru ákveðnar rannsóknir, fólk er ráðið o.s.frv. Þessir hlutir allir saman eru framkvæmdaratriði. Ég lít svo á að Alþingi eigi að setja lög en ekki standa í framkvæmdum. Vandamál sem upp koma í þessu sambandi eru hver beri ábyrgð á framkvæmd sem Alþingi hefur sett í lög en mistekst. Ekki getur það verið ráðherrann og ekki getur Alþingi sett ofan í við sjálft sig af því að það setti sjálft lögin. Enginn annar aðili hefur slíkt eftirlitshlutverk með framkvæmdum ríkisins þannig að þarna er um að ræða galla. Ég hef lagt til að ráðuneytið fengi fjárlagaramma til að starfa eftir, t.d. ramma um söfn, ramma um alls konar framkvæmdir, heilsugæslu og annað og síðan er það ráðuneytanna að vinna innan þeirra ramma og svara til Alþingis fyrir framkvæmdina, hvort hún sé t.d. rétt skipt á kjördæmi o.s.frv. Forvarnasjóðurinn er einn af þeim fáu römmum sem Alþingi setur ráðuneytunum. Í Forvarnasjóð eru settir ákveðnir peningar í forvarnir og síðan er hæstv. heilbrrh. að vinna úr þeim fjárveitingum eða þeim ramma. Þess vegna kem ég hér með fyrirspurn sem ég vildi gjarnan sjá fara til allra ráðuneyta eftir að þau hafa öll fengið ramma: ,,1. Hvað hefur Forvarnasjóður mikið fé til ráðstöfunar árlega og hversu miklu fé er ráðstafað til verkefna? Hversu stór hluti fjárins fer til verkefna utan höfuðborgarsvæðisins?`` Þarna er ég að tala um landsbyggðina og höfuðborgarsvæðið. ,,2. Hversu mörg verkefni styrkir Forvarnasjóður og hvernig er háttað kynjaskiptingu í stjórnum þeirra samtaka og félaga sem fengu styrki árið 2000?`` Þarna kem ég með jafnréttisumræðuna. ,,3. Hvernig er háttað úthlutun úr Forvarnasjóði og: a. hver metur þörf fyrir verkefni`` --- þetta er mikilvægt. Þetta er ekki gert þegar fjárln. er að fjalla um málin --- ,,og hvaða verklag er haft við val verkefna, b. hvernig er fylgst með framvindu verkefna og hver annast það`` --- þarna er líka ljóður á þegar Alþingi sjálft er að meta og ákveða framkvæmdir. Svo er það þriðji og mikilvægasti þátturinn: ,,c. hvernig er háttað eftirfylgni og mati á árangri og hver annast það verk?`` Þarna er ákveðin gæðastjórnun, gæðaeftirlit með því að fjárveitingar ríkisins hafi farið til þeirra verkefna sem til var ætlast.

Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi spyr: ,,Hvað hefur Forvarnasjóður mikið fé til ráðstöfunar árlega og hversu miklu fé er ráð stafað til verkefna? Hversu stór hluti fjárins fer til verkefna utan höfuðborgarsvæðisins?`` Áfengis- og vímuvarnaráðs hefur farið með stjórn sjóðsins frá 1999 og gerði tillögur um úthlutun úr honum til heilbrrh. samkvæmt lögum um áfengis- og vímuvarnaráð, nr. 76/1998, og lögum um gjald á áfengi, nr. 96/1995. Upphæðir úr sjóðnum á tímabilinu hafa verið eftirfarandi: Árið 1999 55 millj. kr. Þar af var 30,8 millj. varið til áfangaheimila og verkefna eða um 56%. Árið 2000 70,6 millj. kr., þar af 46,5 millj. til áfangaheimila og verkefna eða 66%. Árið 2001 80,3 millj. kr., þar af 50,9 millj. varið til áfangaheimila og verkefna eða 63%. Árið 2002 var það 79,3 millj. samkvæmt fjárlögum. Áætlað hefur verið að 47 millj. af því fari til áfangaheimila og verkefna eða 59%. Yfirlit yfir úthlutanir styrkja úr Forvarnasjóði árin 1999, 2000 og 2001 er að finna á heimasíðu áfengis- og vímuvarnaráðs og í ársskýrslu ráðsins sem alþingismönnum hefur verið send. Við úthlutun styrkja hefur verið hugað að jafnvægi milli landshluta, niðurstöðu nýjustu kannana og fyrirliggjandi upplýsingum um vímuefnaneyslu í samfélaginu og forvarnir. Ráðið hefur að leiðarljósi að styrkja verkefni sem lúta að grasrótarstarfi í sveitarfélögum eða foreldra og ungmenna innan heilsugæslu, skóla, leikskóla, tómstundastarfs og sem varða eftirlit og löggæslu á sviði vímuvarna. Erfitt er að meta nákvæmlega hve stór hluti sjóðsins fer til verkefna utan höfuðborgarsvæðisins þar sem sum verkefnin hafa náð til alls landsins, t.d. sveitarfélaga, þ.e. verkefni SÁÁ og heilbrrn., Ísland án eiturlyfja, foreldrasamningur Heimilis og skóla og starf UMFÍ. Auk þess hefur hluta af Forvarnasjóði verið varið til rannsókna til að grundvalla frekara forvarnastarf á. Þessar rannsóknir hafa verið kynntar opinberlega jafnóðum og grunnniðurstöður liggja fyrir. Niðurstöður þessara rannsókna nýtast um allt land. Þá er spurt hversu mörg verkefni Forvarnasjóður styrkir og hvernig kynjaskiptingu í stjórnum þeirra samtaka og félaga sem fengu styrki árið 2000 er háttað. Frá 1999 hafa 29--45 verkefni og sex áfangaheimili verið styrkt af Forvarnasjóði árlega. Í umsögnum um sjóðinn er ekki spurt um kyn og ráðið hefur ekki upplýsingar um kynjaskiptingu í stjórnum þeirra stofnana, samtaka og félaga sem hlotið hafa styrki. Þriðja spurning er: ,,Hvernig er háttað úthlutun úr Forvarnasjóði og: a. hver metur þörf fyrir verkefni og hvaða verklag er haft við val verkefna, b. hvernig er fylgst með framvindu verkefna og hver annast það, c. hvernig er háttað eftirfylgni og mati á árangri og hver annast það verk?`` Síðan áfengis- og vímuefnaráð tók við stjórn Forvarnasjóðs hefur árlega verið sótt samanlagt um nálega 150 millj. kr. til um 100 verkefna og úthlutun fer fram einu sinni á ári. Starfsfólk áfengis- og vímuvarnaráðs flokkar umsóknirnar og sendir umsækjendum tilkynningu um móttöku þegar umsóknarfrestur er liðinn. Allar umsóknir eru sendar til formanns, varaformanns og allra aðalfulltrúa ráðsins ásamt yfirlitslista yfir þær. Ráðið velur verkefni með hliðsjón af stefnu ráðsins og framkvæmdaáætlun á tveimur til þremur fundum. Endanleg tillaga er samþykkt formlega á mánaðarlegum fundi ráðsins og send heilbrrh. Að fengnum athugasemdum hans er öllum umsækjendum sent svar um hvort þeir hafa hlotið styrk eða ekki. Styrkir undir 500 þús. eru greiddir út í einu lagi en hærri styrkir í tvennu lagi. Áfengis- og vímuvarnaráð gerir kröfur um að styrkþegar skili ítarlegri skýrslu um framkvæmd verkefnisins, árangur af því, til hverra og hve margra það nær og endurskoðuðum reikningum yfir verkið. Sé styrkur greiddur út í tvennu lagi er síðari greiðsla ekki afgreidd fyrr en viðkomandi framvinduskýrslu hefur verið skilað. Áfengis- og vímuvarnaráð telur það skyldu sína að fylgjast með framkvæmd og árangri verkefna eftir því sem framast er unnt. Fjölþætt mat á árangri verkefna er dýrt í framkvæmd og því hefur ráðið valið að byrja á að meta fjárfrekustu verkefnin. Að öðru leyti fylgjast formaður, framkvæmdastjóri og fulltrúar áfengis- og vímuvarnaráðs með framkvæmd verkefna eftir því sem kostur er með heimsóknum, símtölum og fyrirspurnum meðal þátttakenda í verkefnunum. Styrkur til verkefnisins skuldbindur hvorki áfengis- og vímuvarnaráð né heilbrrh. til að halda áfram styrkveitingu til verkefnis sem í ljós kemur að ekki er staðið að á viðunandi hátt.

Herra forseti. Forvarnastarf þarf að byggja á sem bestum rannsóknum til að hægt sé að taka ákvörðun um áherslur og aðferðir til að ná árangri. Ég hef með áhuga fylgst með starfi áfengis- og vímuvarnaráðs, sem hóf störf sín í janúar 1999. Eins og komið hefur fram er það áfengis- og vímuvarnaráð sem gerir tillögur til ráðherra um úthlutun á fé úr Forvarnasjóði. Ráðið hefur frá byrjun lagt áherslu á að starfa í þeim anda að leggja mikla vinnu í að afla sem bestra upplýsinga, m.a. um stöðu áfengis- og vímuvarna og neyslu ungmenna og meta árangur af starfi þeirra. Ég man t.d. eftir því að ráðið lagði strax í byrjun áherslu á að útrýma áfengi úr grunnskólum og þrátt fyrir þennan stutta starfstíma hefur þegar sést árangur af því með því að gefa þessi skýru skilaboð. Með stofnun Forvarnasjóðs hefur úthlutun styrkja til hópa og einstaklinga, sem vinna að forvörnum á sviði áfengis og vímuefna verið sett í ákveðinn farveg. Ég geri ráð fyrir því að úthlutanirnar taki mið af áherslum stjórnvalda og áfengis- og vímuvarnaráðs á hverjum tíma þannig að fjármagnið nýtist sem best. Mér finnst þetta til fyrirmyndar og tek undir það með hv. þm. Pétri Blöndal.

Herra forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal gat þess með fyrirspurn sinni að fjárln. hefði ekki tök á að fylgja eftir framkvæmdum sem hún styrkti og flutti mál sitt þannig að ætla mátti að fjárln. væri óábyrg í störfum sínum. Þess má geta að þegar fjárln. veitir styrki vegna ýmissa erinda sem berast nefndinni eru ekki til farvegir fyrir eftirlit með þessum fjárveitingum. Þannig hefur fjárln. oft tekið á mjög brýnum málum sem síðan hafa komist í ákveðinn farveg og orðið til mikilla framfara. Það er hægt að rekja slóð um allt land, hinna bestu verkefna sem þannig hafa verið styrkt og síðan hafa ráðuneytin tekið á því að setja þessi mál í farveg eftir því sem þau hafa haft tök á. Ég held að það sé fjarri lagi að lýsa þessu verkefni svo að það sé með öllu ábyrgðarlaust af hálfu fjárln. og hún kynni sér ekki hin faglegu sjónarmið á bak við þessar umsóknir. Ég held að í raun og veru væri ekki hægt að lýsa íslensku samfélagi sem svo menningarlega virku, eins og það er og er svo umfram önnur þjóðfélög, nema einmitt vegna þess að þannig hafi verið komið til móts við þarfir margra einstaklinga.

Herra forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Tómasar Inga Olrichs um störf fjárln. Ég er þingmanninum hjartanlega sammála enda sit ég í fjárln. Fjárln. styrkir mjög mörg brýn og góð verkefni og á sama hátt er verkefnið sem hér er til umræðu afar mikilvægt fyrir land og þjóð. Forvarnasjóður hefur unnið afar vel. Það kemur fram í ágætu svari hæstv. heilbrrh. Þar er um styrki að ræða til margra brýnna verkefna sem hafa komið sér vel. Mér finnst hins vegar spurningin afar sérkennileg varðandi kynjaskiptingu, eins og það skipti höfuðmáli hverjir sitja í stjórnum viðkomandi verkefna, hvort það eru karlar eða konur. Gamalt máltæki segir: Það er sama hvaðan gott kemur. Ég tel að þessi verkefni séu afar brýn. Það var einmitt eitt af kosningaloforðum Framsfl. fyrir síðustu kosningar að verja 1 milljarði til forvarnastarfs. Hér erum við m.a. að því.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbrrh. fyrir ágæt svör við þeim fyrirspurnum sem ég bar fram. Þar komu fram mjög athyglisverðar upplýsingar, t.d. um hlutfall verkefna af heildarfé sem hefur farið vaxandi. Ég þakka einnig hv. þm. fyrir umræðuna sem var nokkuð góð. Hv. þm. sem sitja í hv. fjárln. komu hér og vörðu störf hennar og sögðu að hún setti mörg verkefni í gang og styrkti auk þess mörg góð verk. Þetta er að sjálfsögðu rétt. En ég lít ekki á það sem hlutverk Alþingis að standa í framkvæmdum. Ég tel hlutverk Alþingis fyrst og fremst að setja lög. Það er framkvæmdaraðila að sjá um framkvæmdir. Ef einhver verkefni eru brýn á sviði menningarmála eða annarra verkefna þá er það ráðherranna að sinna þeim verkefnum þannig að þingheimur sé ánægður með. Ef þeir ekki sinna þeim verkefnum rétt þá getur þingið bara sett þá af og fengið til þess aðra ráðherra. Varðandi spurninguna um kynjaskiptinguna og talningu eftir kynjum þá hafa sumir lagt á það mikla áherslu. Ég hef ekki lagt mikla áherslu á það. Ég held að hausatalning í nefndum og ráðum lagi ekki neitt jafnrétti kynjanna. Ég kom með þessa fyrirspurn vegna þess að sumir hv. þm. hafa lagt áherslu á að það skipti máli hversu margar konur eða karlar sitji í nefndum og ráðum. Ég kom líka inn á það í einni spurningunni hve mikið af styrkjum færu út á landsbyggðina. Sumir hv. þm. hafa kvartað undan því að lítið fé fari til landsbyggðarinnar og það er einmitt nokkuð sem hv. Alþingi á að spyrja hæstv. ráðherra um: Hvernig er kynjaskiptingu háttað og hve mikið fé fer til landsbyggðarinnar? Ég þakka þessa umræðu og tel að einmitt svona eigi Alþingi að fjalla um fjárveitingar.

Herra forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram um þetta mál. Það hafa ekki komið fram neinar gagnrýnisraddir hér á vinnubrögð Forvarnasjóðs. Hins vegar hefur verið rætt nokkuð um vinnubrögð fjárln. Ég vil taka fram í því sambandi að ég tel, og styðst þar við reynslu, að fjárln. framselji ráðuneytum eftirlitsvaldið þegar hún hefur ákveðið fjárveitingar til hinna ýmsu verkefna. Mér er kunnugt um að í vinnslu eru reglur um eftirlit með styrkveitingum til félagasamtaka utan ríkiskerfisins, utan ríkisstofnana. Ég tel gott að aðferðafræði okkar í þessu sé til umræðu. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa því. Hins vegar er fjarri því að ég telji nokkurt neyðarástand ríkja í þessum efnum. Við hv. fyrirspyrjandi höfum talað um það hér áður í umræðum um fjárlög nokkrum sinnum og ég ætla ekki að endurtaka það í stuttum fyrirspurnatíma. Ég tel að hlutverk Forvarnasjóðs sé mikilvægt og áfengis- og vímuvarnaráð hefur sinnt störfum sínum af miklum áhuga þeirra sem þar starfa. Ég tel því að þetta fyrirkomulag hafi reynst vel. Við hv. fyrirspyrjandi erum sammála um það, það hefur komið fram í þessari umræðu.

Herra forseti. Við afgreiðslu frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, sem afgreitt var skömmu fyrir jól, urðu töluverðar umræður um sjúkrahótel vegna ákvæðis í lögunum um að taka sjúkrahótel undan skilgreiningu á sjúkrahúsum svo hægt væri að taka gjald af sjúklingum sem þar dveljast. Umræðan snerist því aðallega um álögur á sjúklinga en ekki um sjúkrahótel sem hluta af heilbrigðisþjónustunni. Rekstrarvandi Rauða krossinns er aftur á móti sá að innritaðir hafa verið miklu fleiri sjúklingar en daggjöld hafa verið greidd fyrir. Rekstrarvandinn er verulegur. Hann þarf að leiðrétta en ég mun ekki fjalla um hann í þessari fyrirspurn. Hröð þróun innan heilbrigðisþjónustunnar, hátæknibúnaður, sérfræðiþjónusta utan sjúkrahúsa, minni inngrip við aðgerðir og flókin lyfjameðferð hefur haft áhrif á innlagningartíma sjúklinga, sérstaklega við stærri sjúkrahúsin. Þessi þróun kallar á nýjar lausnir því þó að sjúklingar þurfi ekki á sértækri þjónustu sjúkrahúsanna að halda þá eru þeir oft of veikir til þess að útskrifast og snúa heim. Þetta á bæði við um þá sjúklinga sem búa fjarri sjúkrahúsinu og Reykvíkinga sem eru of lasburða til að búa heima, of veikir til að fá heimahjúkrun frá viðkomandi heilsugæslu eða heimahlynningu. Sjúkrahótel Rauða kross Íslands hefur verið starfrækt frá árinu 1974. Úrræðaleysi fólks af landsbyggðinni, þegar það var í sjúkrahústengdri meðferð, var hvatinn að rekstri sjúkrahótelsins og enn er þörfin fyrir hendi. Árið 1990 var mikil umræða um hvort nýta mætti betur það þjónustuform sem sjúkrahótel býður upp á. Sú umræða tengdist leit að nýjum úrræðum til að stytta legutíma sjúklinga á sjúkrahúsum vegna minnkaðs fjármagns til heilbrigðisstofnana. Sjúkrahótel eru rekin með mismunandi hætti á Norðurlöndunum, allt frá því að vera hluti af sjúkrahúsrekstrinum eða heilbrigðisþjónustunni yfir í sjálfstætt rekstrarform. Megintilgangur með rekstri sjúkrahótela er aukin rekstrarhagkvæmni, að þjónustuformið henti ákveðnum sjúklingahópum, þ.e. sé valkostur, að boðið sé upp á val á milli sjúkrahótels og sjúkrahúsdvalar. Því spyr ég hæstv. heilbrrh.: 1. Hefur ráðherra látið kanna hagkvæmni sjúkrahótela a. fyrir sjúklinga, b. fyrir heilbrigðisþjónustuna, c. fyrir ríkissjóð, d. fyrir Tryggingastofnun ríkisins? 2. Hve mörgum sjúklingum hefur verið vísað frá gistingu á sjúkrahóteli Rauða krossins undanfarin fimm ár, sundurliðað eftir árum? 3. Hver er meðalgistitími sjúklinga á sjúkrahóteli Rauða krossins? 4. Hyggst ráðherra beita sér fyrir rekstri sjúkrahótela/sjúkraheimila innan heilbrigðisþjónustunnar og, ef svo er, hvenær má búast við að framkvæmdaáætlun verði lögð fram?

Herra forseti. Fyrirspurn hv. þm. Þuríðar Backman hljóðar á þessa leið: ,,1. Hefur ráðherra látið kanna hagkvæmni sjúkrahótela a. fyrir sjúklinga, b. fyrir heilbrigðisþjónustuna, c. fyrir ríkissjóð, d. fyrir Tryggingastofnun ríkisins?`` Svarið við því er að Rauði kross Íslands hefur starfrækt sjúkrahótel frá árinu 1974. Sjúkrahótelið var rekið með óbreyttu sniði frá stofnun þess allt til á sl. ári en þá var þjónustan efld með samningi við Landspítala -- háskólasjúkrahús. Sjúkrahótelið hefur haft rekstrarheimild fyrir 28 rýmum en greiðslur til sjúkrahótelsins hafa verið í formi daggjalda sem greidd eru af Tryggingastofnun ríkisins. Með samningi við Landspítala -- háskólasjúkrahús fjölgaði rýmum í 40 að meðaltali á ári. Kostir sjúkrahótela eru talsverðir. Á sjúkrahóteli öðlast aldraðir einstaklingar færni eftir aðgerð á sjúkrahúsi áður en þeir geta snúið heim. Sjúklingar af landsbyggðinni, sem eru í hvers konar rannsóknum og eftirliti, eiga þess kost að dvelja á sjúkrahóteli og greiða fyrir það hóflegt gjald í stað þess að dvelja í dýrara húsnæði í höfuðborginni. Aðstandendur eða fylgdarmenn sjúklinga sem þurfa nauðsynlega á aðstoð og stuðningi þeirra að halda eiga þess kost að dvelja á sjúkrahóteli. Sjúkrahótel er þjónustuform sem gefur kost á ódýrari valmöguleikum í heilbrigðisþjónustunni og betri nýtingu fjármagns sem fer til rekstrar bráðasjúkrahúsa. Í marsmánuði árið 1995 var gerð könnun á vegum landlæknisembættisins í samvinnu við Borgarspítalann, Landspítalann, Landakotsspítala, heilbr.- og trmrn. og fjmrn. til að kanna hvort sjúklingar sem þá lágu á framangreindum sjúkrahúsum gætu mögulega nýtt sér slíkt þjónustuform. Niðurstaða þeirrar könnunar sýndi að um 20% sjúklinga á þeim deildum sem könnunin náði til gætu mögulega nýtt sér vistun á sjúkrahóteli í stað vistunar á sjúkrahúsi. ,,2. Hve mörgum sjúklingum hefur verið vísað frá gistingu á sjúkrahóteli Rauða krossins undanfarin fimm ár, sundurliðað eftir árum?`` Í bókhaldi sjúkrahótels Rauða kross Íslands er ekki til listi yfir þá sem vísað hefur verið frá gistingu sl. fimm ár en samkvæmt upplýsingum frá sjúkrahóteli Rauða kross Íslands var u.þ.b. tíu einstaklingum vísað frá á sl. ári á tímabilinu maí--september þegar eingöngu 28 rými voru til umráða. ,,3. Hver er meðalgistitími sjúklinga á sjúkrahóteli Rauða krossins?`` Samkvæmt upplýsingum sem bárust frá sjúkrahóteli Rauða kross Íslands er meðalgistitími á sjúkrahótelinu u.þ.b. tvær til þrjár vikur að undanskildum nokkrum tilvikum þar sem einstaklingar hafa dvalið allt að 10 mánuði. Nokkrir aldraðir voru lengur en fjórar vikur í bið eftir öldrunarrými og einn einstaklingur dvaldi í 10 mánuði á sjúkrahótelinu í bið eftir rými á stofnun fyrir aldraða. Þrír einstaklingar voru á sjúkrahótelinu á sl. ári í bið eftir félagslegu húsnæði. ,,4. Hyggst ráðherra beita sér fyrir rekstri sjúkrahótela/sjúkraheimila innan heilbrigðisþjónustunnar og, ef svo er, hvenær má búast við að framkvæmdaáætlun verði lögð fram?`` Á árinu 2000 gerðu Landspítali -- háskólasjúkrahús og Rauði kross Íslands samning um aukið samstarf um rekstur sjúkrahótelsins við Rauðarárstíg. Í samstarfinu fólst tímabundin fjölgun gistirýma auk þess sem þjónusta sjúkrahótelsins var styrkt enn frekar. Með samningnum var samstarf göngudeildar og endurhæfingardeildar spítalans við sjúkrahótelið aukið og reglubundnum ferðum var komið á milli sjúkrahótelsins og spítalans. Sjúkrahótelið er betur í stakk búið til að taka við veikara fólki en áður var. Samningurinn var gerður í tilraunaskyni. Var það mat samningsaðila að halda bæri áfram á þessari braut. Samningsaðilar ásamt heilbr.- og trmrn. vinna nú að undirbúningi nýs samnings til þriggja ára og ég á von á því að sá samningur verði frágenginn alveg á næstunni.

Herra forseti. Eins og kom fram í ræðu hv. þm. Þuríðar Backman komu sjúkrahótel til umræðu í tengslum við frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum rétt fyrir jól þar sem heimiluð var gjaldtaka vegna starfsemi þess. Þá var tekin ákvörðun um að fella sjúkrahótel út úr skilgreiningu heilbrigðisþjónustulaga um sjúkrahús í þeim tilgangi að skjóta stoðum undir heimild fyrir væga gjaldtöku fyrir gistingu og fæði. Þetta var fremur umdeild breyting og það hefði hugsanlega verið hægt að ná sama markmiði með öðru móti eins og ég kom inn á í ræðu minni þá. Ég kem hins vegar hingað upp til að leggja áherslu á að breyting á stöðu sjúkrahótela í heilbrigðisþjónustulögunum leiði ekki til breytinga á starfsemi þeirra né að dregið verði úr mikilvægi þess að sjúkrahótel standi fólki til boða sem af tilgreindum ástæðum á bágt með að fara heim til sín að lokinni sjúkrahúsvist eða að dvelja heima meðan það nýtur meðferðar á göngudeildum sjúkrahúsa eða vegna biðar eins og kom fram í ræðu hæstv. heilbrrh. Ég tel að mikilvægi sjúkrahótela verði aukið í framtíðinni enda er það heppilegur og ódýr kostur fyrir samfélagið og þá einstaklinga sem þurfa á þjónustu að halda og þess vegna tek ég undir með hv. þm. að styrkja þarf starfsemi sjúkrahótelanna.

Herra forseti. Hér eru sjúkrahótelin aftur til umræðu frá því í fjárlagaumræðunni. Við erum reyndar ekki að ræða um gjaldtökuna, þó að hún hafi aðeins komið inn í umræðuna en ég hef verið mjög andvíg því að verið sé að taka gjald af fólki sem er utan af landi og fær ekki þjónustu þar og verður þess vegna að dvelja hér, eða þá aldrað fólk sem getur ekki verið heima hjá sér og rekur heimili annars staðar. Ég er því andvíg slíkri gjaldtöku. En það er alveg greinilegt að mikil þörf er fyrir sjúkrahótelin og það sýna þær tölur sem komu hér fram um að tíu hafi verið vísað frá á síðasta ári. En ég spyr: Hefur hæstv. ráðherra upplýsingar um hversu mörgum hefur verið vísað til baka inn á sjúkrahúsin aftur vegna þess að þeir hafi verið of veikir til að vera á sjúkrahótelinu? Ég veit að það eru tilfelli í þá veru. Það væri gagnlegt að fá einmitt þær upplýsingar til viðbótar: Hversu margir og hversu oft er fólk sent til baka vegna þess að það er of veikt til að vera á sjúkrahótelunum? En því miður hefur þróunin verið sú að æ veikara fólk fer inn á sjúkrahótel.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Varðandi svarið við fyrstu spurningunni um að kanna hagkvæmni sjúkrahótela fyrir sjúklinga, fyrir heilbrigðisþjónustuna, fyrir ríkissjóð og fyrir Tryggingastofnun ríkisins, þá tel ég að svarið hafi verið almennt og það væri mjög æskilegt að hæstv. ráðherra léti fara yfir þetta lið fyrir lið og hafa tölurnar alveg á hreinu, því að sannarlega hefur það verið mikill sparnaður fyrir ríkissjóð að Rauði krossinn hafi rekið sjúkrahótelið fram til þessa. Það er mér ánægja að heyra að framlengja eigi samninginn við Rauða krossinn, en eftir stendur að Rauði krossinn hefur borið mikinn kostnað af þeim einstaklingum sem hafa dvalið umfram það sem daggjöldin hafa greitt fyrir og ég vona svo sannarlega að það verði gert upp í nýjum samningi og kostnaðurinn ekki gjaldfærður á Rauða krossinn. En það kom heldur ekki fram í svari hæstv. ráðherra nein ábending um að fara ætti í frekari uppbyggingu á rekstri sjúkrahótela, fjölga plássum eða með hvaða hætti ætti þá að tengja sjúkrahótelin við rekstur stóru sjúkrahúsanna eða hvernig ætti að finna sjúkrahótelinu stað innan heilbrigðiskerfisins. Það er mikil þörf á slíkum plássum. Í rekstri sjúkrahótela er mikill sparnaður. Það er mikil hagræðing fyrir einkareknu stofurnar sem eru með skurðstofuaðstöðu úti í bæ, þær verða að treysta á að hafa gistingu fyrir sjúklingana annars yrði að vera sólarhringsþjónusta hjá þeim aðilum. Þetta er mikil og góð þjónusta fyrir sjúklingana og mikið öryggi og því hefði ég óskað eftir að fá ítarlegri svör.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég tek undir með þeim sem hafa tekið til máls að sjúkrahótel eru mikilvægur þáttur í heilbrigðisþjónustunni. Ég held að sú tilraun sem gerð hefur verið sanni það. Auðvitað er þörf á því þegar þessu tilraunaverkefni er nú lokið og þáttaskil í starfseminni að meta ítarlegra í krónum og aurum hver hagkvæmnin er. Þær tölur liggja ekki fyrir nú. En ég þakka þær ábendingar og það hefur auðvitað verið rætt í ráðuneytinu. Varðandi það hve mörgum hefur verið vísað til baka of veikum til að fara á sjúkrahótel, þá ég hef ekki þær tölur en ég er tilbúinn til þess að afla þeirra upplýsinga. Síðan var komið inn á frekari uppbyggingu sjúkrahótela. Ég get alveg sagt það hreinskilnislega að ég tel allt benda til þess að fara ætti í frekari uppbyggingu á slíkum úrræðum. Við höfum hins vegar einbeitt okkur að því að framlengja samninginn og fjölga rýmunum og tryggja þannig 40 rými með samningi við Landspítalann og samningi við Rauða krossinn. Ég tel að við getum náð saman. Við höfum beitt kröftum okkar að því núna en ég tel alveg fulla þörf á því að fara síðan yfir framhaldið og hvernig við getum aukið þessa starfsemi. Ekki er útlit fyrir að við getum aukið það á þessu ári nema að tryggja 40 rými, þessi 12 rými til viðbótar við 28 voru í nokkru uppnámi en ég tel að það sjái fyrir endann á því máli.

Herra forseti. Heilsuverndarstöð Reykjavíkur á sér langa sögu og er eitt fallegasta hús borgarinnar, teiknað af Einari Sveinssyni arkitekt. Hugmyndir um byggingu Heilsuverndarstöðvarinnar má rekja allt aftur til ársins 1934 þegar Vilmundur Jónsson landlæknir kom með tillögu um að koma á fót heilsuverndarstöð. Þá hafði hjúkrunarfélagið Líkn, sem stofnað var 1915 að frumkvæði kvenna, starfað við heimahjúkrun efnalítilla sjúklinga, eins og sagt var, og að alhliða heilsuvernd, m.a. við ungbarna- og smábarnavernd, berklavernd, smitsjúkdómavernd og heilbrigðisfræðslu. Bæjarráð Reykjavíkur samþykkti fyrst 12 árum síðar, árið 1946, að byggja heilsuverndarstöð. Ári síðar var hafist handa en það var ekki fyrr en tíu árum seinna eða 1957, fyrir réttum 45 árum, sem Heilsuverndarstöð Reykjavíkur var vígð. Vegna skorts á sjúkrarými í Reykjavík var hún rekin að hluta til sem sjúkrahús fyrst í stað jafnhliða heilsuverndarstarfsemi þar til Borgarspítalinn tók til starfa. Margir áttu þar spor t.d. á slysadeildina sem var þar til húsa í mörg ár. Með lögum um heilbrigðisþjónustu frá 1974 var gert ráð fyrir að starfsemi Heilsuverndarstöðvarinnar færðist að mestu til heilsugæslustöðva og starfaði hún upp frá því með stoð í bráðabirgðalögum sem framlengd voru fyrst í nokkur ár í senn og síðan árlega. Ákvæðið um Heilsuverndarstöðina féll úr gildi 1. maí 1997 og hefur hún því ekki verið til samkvæmt lögum sl. fimm ár. Samt sem áður fer þar fram blómleg starfsemi. Þar er miðstöð heilsuverndar barna og miðstöð mæðraverndar sem sinna verkefnum fyrir allt landið. Þá hafa ýmis lýðheilsuverkefni aðstöðu í húsinu, t.d. Árvekni, átaksverkefni um slysavarnir barna og unglinga, manneldisráð, áfengis- og vímuvarnaráð, verkefnið Ísland án eiturlyfja, skrifstofa skólatannlækninga og fleiri. Einnig er stjórnkerfi Heilsugæslunnar í Reykjavík og nágrenni í húsinu og fjórða hæðin er leigð Háskóla Íslands fyrir lestraraðstöðu læknanema. Margar nefndir hafa verið settar á laggirnar sem hafa lagt fram tillögur um framtíðarhlutverk Heilsuverndarstöðvarinnar og um nýtingu húsnæðisins. Hæst hafa borið tillögur um að Heilsuverndarstöðin verði sérstök heilsuverndarstofnun fyrir allt landið sem hafi umsjón með heilsuverndarstarfi og samræmingu og þróun heilsugæslu í landinu. Hins vegar hafa ekki verið teknar neinar ákvarðanir um slíkt. Vegna óvissunnar um framtíðarhlutverk Heilsuverndarstöðvarinnar hafa margir rennt hýru auga til húsnæðisins. Komið hafa fram hugmyndir um að Landspítalinn nýtti það undir öldrunardeild o.fl., heilbrrn. og landlæknisembættið hafa orðað það að fara þangað inn og jafnvel hafa einkaaðilar viljað koma þangað inn með ólíka starfsemi. En húsnæðið hefur verið hálfmunaðarlaust á undanförnum árum. Það er í eigu borgarinnar og ríkisins en eignaraðildin að því virðist vera óútkljáð og það hefur staðið í vegi fyrir framtíðarnýtingu þess og þennan ágreining verður að leysa sem allra fyrst. En mörgum er umhugað um að húsnæði Heilsuverndarstöðvarinnar verði notað áfram undir heilsuverndarstarfsemi og þess vegna varpa ég fram þessari fyrirspurn til hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Hv. þm. Ásta Möller beinir til mín fyrirspurn um hverjar séu hugmyndir ráðherra um framtíðarnýtingu húsnæðis Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur. Heilsuverndarstöðin var, eins og komið hefur fram, byggð á árunum 1949--1955. Húsið var reist fyrir stjórnsýslu í heilbrigðisþjónustu Reykjavíkurborgar annars vegar og hins vegar fyrir ýmiss konar klíniska starfsemi. Notkun hússins hefur að mestu leyti verið í samræmi við þessar upphafshugmyndir að öðru leyti en því að ríkið rekur nú í húsinu ýmsa starfsemi og sumt af því sá borgin um áður. Byggt var af stórhug og telja margir Heilsuverndarstöðina með fegurstu byggingum borgarinnar, enda er hún talin eitt af athyglisverðustu hönnunarverkefnum Einars Sveinssonar arkitekts. Í huga Reykvíkinga eins og svo margra annarra íbúa landsins er þessi bygging tákn fyrir heilbrigðisþjónustu á Íslandi. Heilsuverndarstöðin er 4.447 m 2 að flatarmáli og rétt er að taka fram í upphafi máls að það er Reykjavíkurborg sem á 60% hússins og ríkið 40% á móti borginni. Það leiðir því af sjálfu sér að ríkið getur ekki einhliða ráðstafað eign sem það á minni hluta í. Viðræður hafa hins vegar átt sér stað um eignarhluta milli heilbrrh. og borgarstjóra en Reykjavíkurborg hefur ítrekað óskað eftir að selja sinn hluta. Verðgildi eignarinnar hefur verið skoðað, m.a. með því að framreikna byggingarkostnað og meta hvað sambærilegt hús kostar í byggingu nú. Enginn þeirra sem um málið hafa fjallað á vegum heilbr.- og trmrn. hefur lagt til að þessi eign yrði seld, bæði vegna sögulegs gildis hennar og þeirrar þjónustu sem hún veitir. Í húsi Heilsuverndarstöðvarinnar er nú m.a. miðstöð mæðraverndar, miðstöð ungbarnaverndar, göngudeild berkla- og lungnasjúklinga, atvinnusjúkdómadeild, miðstöð tannverndar, manneldisráð, áfengis- og vímuvarnaráð, skrifstofa héraðslæknisins í Reykjavík, bólusetningar ferðamanna, fjölskylduskrifstofa vímuefnavarna auk allrar stjórnsýslu heilsugæslustöðva á höfuðborgarsvæðinu. Allt húsnæðið er nýtt vegna heilsugæslumála nema efsta hæðin sem hefur verið opin læknastúdentum til lesturs. Sú hæð er hönnuð fyrir langlegusjúklinga en mætir ekki lengur kröfum til sjúkardeildar og hefur ekki verið haldið eins mikið við og hinum hæðunum. Margvíslegar hugmyndir um breytingar á notkun hússins hafa komið til skoðunar á undanförnum árum eins og fram kom hjá fyrirspyrjanda. Skoðað var hvort húsið gæti hentað fyrir hjúkrunarheimili aldraðra með göngudeildum og dagdeildum. Horfið var frá þeirri hugmynd þegar ljóst var að sú tillaga mundi krefjast kostnaðarsamra framkvæmda. Heilbrrn. er í húsnæðisleit, og kannað hefur verið hvort koma mætti því fyrir í Heilsuverndarstöðinni. Nú er leitað annarra leiða í samræmi við þá stefnu sem mörkuð hefur verið að öll ráðuneyti séu í námunda við Arnarhvol. Landlæknisembættið hefur verið að leita eftir rýmra húsnæði en það býr nú við, og hefur verið kannað hvort Heilsuverndarstöðin hentaði því embætti. Annað húsnæði hefur þótt henta betur en ekki er enn komin niðurstaða í það mál. Ljóst er að Landspítali -- háskólasjúkrahús gæti nýtt húsnæðið á Heilsuverndarstöðinni, m.a. fyrir göngudeildarstarfsemi. Einkafyrirtæki kannaði möguleika á að kaupa húsið fyrir fyrirtækjarekstur fyrir nokkrum árum. Tvær nefndir hafa fjallað sérstaklega um framtíðarnýtingu hússins án þess að komast að endanlegri niðurstöðu um framtíðarnýtingu þess. Rætt hefur verið um að nýta húsið undir hugsanlega forvarnamiðstöð en ákveðið var að skoða þær hugmyndir frekar og velta síðan fyrir sér nýtingu húsnæðisins í þágu stofnunarinnar ef hugmyndirnar yrðu að veruleika. Nú er verið að skoða hugmyndir um forvarnamiðstöð en ég undirstrika að forvarnamiðstöð snýst ekki um hús eða staðsetningu heldur þá starfsemi sem rúmaðist á vettvangi slíkrar stofnunar. Virðulegi forseti. Samandregið teldi ég æskilegast að ríkið eignaðist hlut borgarinnar í húsi Heilsuverndarstöðvarinnar og þannig yrði tryggt að húsið nýttist áfram í þágu heilbrigðisþjónustu. Ég tel nauðsynlegt að ná sem fyrst samkomulagi við borgina um slíka ráðstöfun og taka síðan ákvarðanir í framhaldi af því.

Herra forseti. Heilsuverndarstöðin er falleg bygging í hjarta Reykjavíkur og tengist órjúfanlegum böndum heilsuvernd og heilbrigðisþjónustu við borgarbúa. Ég fagna þessari fyrirspurn frá hv. þm. Ástu Möller til heilbrrh. því að umræða um framtíð þessa húsnæðis skiptir auðvitað máli. Komið hefur fram hvaða starfsemi fer fram í húsinu en ég vil minna á að menn hafa stefnt að því að reyna að gera vel við heilsugæsluna. Hæstv. heilbrrh. hefur haft það sem sérstakt áhugamál sitt. Ég tel að heilsugæslan þurfi á þessu húsi að halda og veiti ekkert af því. Það eru u.þ.b. 285 m 2 sem eru ónýttir á 4. hæð hússins. Að öðru leyti er heilsugæslan með þetta hús. Hitt er svo annað mál að kannski ætti heilsugæslan að fara aftur til sveitarfélaga en það er órætt mál. Úr því að borgin á 60% af húsinu veltir maður fyrir sér hvort þetta fyrirkomulag gæti ekki varað enn um sinn ef okkur tækist að koma heilsugæslunni yfir til sveitarfélaga aftur.

Herra forseti. Ég þakka svör ráðherra og þá umræðu sem fram hefur farið. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra að eignaskipting milli ríkis og borgar er að borgin á 60% og ríkið 40%, og að viðræður hafi verið í gangi um langt skeið og ágreiningur sé enn uppi. Ég hvet til þess að viðræðunum verði lokið sem fyrst þannig að hægt verði að finna Heilsuverndarstöðinni stað í framtíðinni. Ég fagna því jafnframt að hæstv. ráðherra lýsti því yfir að stefnt væri að því að nýta þetta húsnæði undir heilbrigðisþjónustuna og þá vonandi undir heilsuvernd því að mér er mjög umhugað um þann þátt. Komið hafa fram hugmyndir um lýðheilsustofnun eins og fram kom í ræðu hæstv. ráðherra og hefur ýmist verið talað um lýðheilsustofnun, forvarnastofnun og eins eru uppi hugmyndir um að nota bara gamla orðið, heilsuverndarstöð, og hv. þm. Katrín Fjeldsted hefur m.a. talað fyrir því. Þetta er gott og gamalt hugtak og lýsir starfseminni mjög vel. Áhugamenn um lýðheilsu og heilsuvernd hafa beðið mjög spenntir eftir boðuðu frv. hæstv. heilbrrh. um lýðheilsustofnun og það er alveg tilvalið að þetta húsnæði verði notað undir hana. Í Heilsuverndarstöðinni fer fram, eins og margoft hefur komið fram, margvísleg starfsemi á þessu sviði. Verkefni þeirra sem vinna að forvörnum skarast og segja má með nokkrum rökum að nýting á fjármagni væri betri með því að sameina þau ráð og þær nefndir sem eru nú þegar starfandi á þessu sviði á vegum ríkisins. Ég vil samt leggja áherslu á að þetta húsnæði verði áfram nýtt í þágu heilsugæslu, heilsuverndar eða lýðheilsu og hvet því ráðherra til að leggja sem allra fyrst fram frv. um lýðheilsustofnun.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurn hennar og umræðuna um þetta mál. Það er meginatriði eins og stendur að koma málum á hreint milli borgarinnar og ríkisins um eignarhlutinn í þessu húsnæði, og þegar því er lokið er fjöldi hugmynda uppi um nýtingu sem allar eru athyglisverðar. Ég endurtek að mér finnst meginmálið að húsið eigi að nýta í þágu heilbrigðisþjónustunnar. Ég tek undir þau sjónarmið sem hafa einmitt mjög komið fram í viðræðum við mig um þetta mál en þetta hefur verið eitt þeirra verkefna sem hafa verið uppi á borði í heilbrrn. Ég finn að aðilum í heilbrigðisþjónustu er umhugað um að nýta þetta hús í þágu heilbrigðisþjónustunnar, og ég vil starfa í þeim anda. Ég þakka því fyrirspurnina og að þessu máli hafi verið hreyft á Alþingi. Það er okkur hvatning til þess að halda áfram að starfa að því að fá niðurstöðu þar.

Herra forseti. Í DV birtist smáfrétt föstudaginn 7. desember 2001 þar sem eftirfarandi kemur fram, með leyfi herra forseta: ,,Athygli vekur hins vegar að í þessum komugjöldum er svokölluð tíund sem væntanlega er þá 10% af heildarkomugjöldum. Tíund þessi er síðan m.a. nýtt fyrir heilsugæslustarfsfólk til ferðalaga og skemmtanahalds.`` Eftir að þessi frétt birtist hefur hæstv. heilbrrh. afnumið þessa tíund en engu að síður væri áhugavert að fá svar við þeim spurningum sem ég ætla að bera fram. Í fyrsta lagi var spurningin um hvort þessir sjóðir væru til. Nú hefur komið fram að þeir voru til því að annars hefðu þeir ekki verið lagðir af. Í öðru lagi er spurt hvert hlutverk þessara sjóða hafi verið. Það væri sögulega skemmtilegt að fá að vita hvert hlutverkið var. Í þriðja lagi: Hverjar voru tekjur sjóðanna? Var um að ræða þóknun fyrir innheimtu skatta eða þjónustugjalds, og á hvaða lagagrunni byggðist hún? Í fjórða lagi: Hversu mikið fé var til ráðstöfunar á ári? Í fimmta lagi: Hverjir fengu úthlutað og eftir hvaða reglum? í sjötta lagi: Hvaða styrkir voru veittir á síðasta ári úr þessum sjóðum? Í sjöunda lagi sem er mikilvægasta spurningin og er enn þá alveg í fullu gildi: Njóta starfsmenn heilbrrn. eða stofnana þess svipaðra eða annarra fríðinda eða styrkja? Eru slík hlunnindi skattskyld? Herra forseti. Það er mjög mikilvægt að laun séu gagnsæ. Það er sérstaklega mikilvægt fyrir þá sem hafa áhuga á jafnrétti kynjanna vegna þess að misrétti kynjanna í launum er yfirleitt falið með hlunnindum, bílastyrkjum, dagpeningum o.s.frv. að ógleymdri yfirvinnu og alls konar styrkjum og sporslum sem karlar fá en konur ekki, sérstaklega hjá hinu opinbera. Talandi um gagnsæi launa væri rétt að benda á að lífeyrisskuldbindingar ríkisins vegna starfsmanna sinna hafa hækkað um 100 milljarða kr. á síðustu fimm árum. 100 milljarða kr. Ef við miðum við 20 þús. vinnandi opinbera starfsmenn eru það 5 millj. á hvern einasta vinnandi opinberan starfsmann sem lífeyrisskuldbindingarnar hafa hækkað á síðasta ári, sem eignir þessa fólks hafa hækkað á síðustu fimm árum. Þetta er aldrei nefnt í samanburði launa opinberra starfsmanna og annarra. Þá vil ég líka nefna dagpeninga. Ég hef orðið fyrir þeirri reynslu þegar ég er sendur til útlanda á vegum Alþingis að ég kem alltaf með heilmikið fé til baka, svona 30--70 þús. kr. Þetta hefur valdið mér angri og vandræðum og þetta finnst mér að hv. Alþingi eigi að laga.

Herra forseti. Borist hefur viðamikil fyrirspurn frá hv. þm. Pétri Blöndal um tíundarsjóð heilsugæslustöðva. ,,1. Eru til sjóðir sem í rennur hlutur komugjalda til heilsugæslustöðva, svokölluð tíund, og eru m.a. nýttir fyrir heilsugæslustarfsfólk til ferðalaga og skemmtanahalds eins og kom fram í DV 7. des. sl.?`` Nú verð ég að segja áður en ég svara að það er nokkuð óvenjulegt að fá fyrirspurnir sem eru byggðar á einhverjum flugufregnum í blöðum, en látum gott heita. Svarið er að í 2. gr. reglugerðar nr. 582/1991, um hlutdeild sjúkratryggðra í kostnaði vegna heilbrigðisþjónustu, er kveðið á um að af komugjöldum sem renna til reksturs heilsugæslustöðvar skal leggja 10% í sérstakan sjóð sem stjórn stöðvarinnar annast. Úr sjóðnum má stjórnin ráðstafa fé til tækjakaupa, endurbóta á aðstöðu, til viðhaldsmenntunar starfsmanna og þess háttar. Sjóðstjórn setur reglur um ráðstöfun fjárins sem ráðherra staðfestir. Með reglugerð nr. 953/2001, um breytingu á reglugerð nr. 68/1996, um hlutdeild sjúkratryggðra í kostnaði vegna heilbrigðisþjónustu, er 5. gr. reglugerðarinnar um 10%-sjóð heilsugæslustöðva felld niður. Það fé sem áður rann í 10%-sjóð heilsugæslustöðva mun frá og með 1. janúar 2002 renna til reksturs heilsugæslustöðva almennt, þar með talið til tækjakaupa, endurbóta á aðstöðu og til viðhaldsmenntunar starfsmanna. ,,2. Ef svo er, hvert er hlutverk þessara sjóða?`` Hlutverk sjóðanna var að ráðstafa fé til endurbóta á aðstöðu starfseminnar, til viðhaldsmenntunar starfsmanna og að styðja þróunar- og rannsóknarstörf. Úr sjóðnum mátti ráðstafa fé til tækjakaupa, endurbóta á aðstöðu, til viðhaldsmenntunar starfsmanna til að auka hæfni starfsmanna heilsugæslustöðva. Sérstök sjóðstjórn setti reglur um ráðstöfun fjárins sem ráðherra staðfesti. Sjóðnum var ekki ætlað að styrkja hópferðir starfsmanna innan lands eða utan. Um skemmtanasjóði starfsmanna var því ekki að ræða eins og látið er liggja að í fyrirspurninni. Eðlilegt verður að telja að einhver hluti rekstrarkostnaðar fari til endurmenntunar starfsmanna. ,,3. Ef svo er, hverjar eru tekjur sjóðanna? Er um þóknun fyrir innheimtu skatta eða þjónustugjalds að ræða og á hvaða lagagrunni byggist hún?`` Tekjur sjóðanna voru 10% tekna heilsugæslustöðva af komugjöldum. Ekki var um innheimtu skatta að ræða. Framangreind reglugerð heimilar heilsugæslustöðvum að innheimta komugjöld af sjúklingum og er sett með heimild í 20. gr. laga nr. 97/1990, um heilbrigðisþjónustu. ,,4. Ef svo er, hversu mikið fé er til ráðstöfunar á ári?`` Fram kom í svörum frá heilsugæslustöðvum að ekki hafði verið lagt í tíundarsjóðinn í nokkur ár heldur hafi öllum tekjum verið varið í rekstur stöðvanna. Á sl. ári voru 20 millj. kr. lagðar í tíundarsjóði heilsugæslustöðva. ,,5. Ef svo er, hverjir fá úthlutað og eftir hvaða reglum?`` Hver heilsugæslustöð setti reglur um úthlutun úr sjóðnum sem ráðherra staðfesti. ,,6. Ef svo er, hvaða styrkir hafa verið veittir á þessu ári úr sjóðunum?`` Svarið við því er að notkun sjóðsins hafi verið mismunandi og sjóðirnir einnig verið missterkir vegna mismunandi stærðar stöðvanna. Alls var um 23 millj. kr. ráðstafað úr tíundarsjóðum heilsugæslustöðva á síðasta ári. Rúmum 12 millj. kr. var ráðstafað til viðhaldsmenntunar starfsmanna. Um 600 þús. kr. var ráðstafað til tækjakaupa. Á sl. ári fóru heilsugæslustöðvarnar á höfuðborgarsvæðinu út í viðamikið stefnumótunarverkefni. Var þetta samstarfsverkefni heilsugæslustöðva á höfuðborgarsvæðinu. Kostnaður við verkefnið var fjármagnaður af tíundarsjóði stöðvanna, tæpar 8 millj. kr. á síðasta ári. Við samruna heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa í heilbrigðisstofnanir víða um land sköpuðust ný vandamál með þessa sjóði þar sem einungis var heimilt að leggja 10% af komugjöldum heilsugæslustöðva í tíundarsjóð, en ekki var heimilt að nýta tekjur sjúkrahúsa á þennan hátt. ,,7. Njóta starfsmenn heilbrigðisráðuneytisins og stofnana þess svipaðra eða annarra fríðinda eða styrkja? Eru slík hlunnindi skattskyld?`` Svarið við því er að á vegum heilbrrn. og stofnana þess eru engir sjóðir sem úthluta fríðindum til starfsmanna. Virðulegi forseti. Ég vona að hv. þm. Pétur H. Böndal hafi fengið svarað helstu þáttum fyrirspurnarinnar, en ítreka þær breytingar sem urðu með setningu reglugerðar nr. 953/2001.

Herra forseti. Tíundarsjóðir þeir sem hér eru til umræðu er fyrirkomulag sem verið hefur í um það bil áratug og komu til þegar farið var að innheimta komugjöld á heilsugæslustöðvum. Mér finnst ekki réttlátt eða maklegt að gefa í skyn að starfsfólk heilsugæslunnar hafi notað fé úr þeim sjóði til skemmtanahalds eða á ábyrgðarlausan hátt, eins og mátti skilja í fréttum í desember sl. í fjölmiðlum. Þessu fé hefur verið varið til ráðstefnuhalds og kynnisferða, fyrir utan tækja- og tölvukaup og endurbóta og vinnu við stefnumótun í heilsugæslunni. Sagnfræðiáhugi fyrirspyrjanda hlýtur þetta að kallast núna þegar þessu fyrirkomulagi hefur verið breytt, en þessum peningum verður áfram haldið inni í rekstri stöðvanna eins og ráðherra hefur upplýst og verður áfram varið til afmarkaðra verkefna eins og verið hefur.

Herra forseti. Mér vitanlega var tíundarsjóðurinn ekki notaður til skemmtanahalds. Aftur á móti var hann þau tíu ár --- en eins og komið hefur fram er hann nú aflagður --- mikilvægur fyrir starfsmenn og heilbrigðisstofnanir sem sérstakur afmarkaður sjóður sem hægt var að vísa í þegar starfsmenn óskuðu eftir að fara á endurmenntunarnámskeið og vegna símenntunar og eins til tækjakaupa og viðhalds. Þetta var afmarkaður tekjustofn sem var þá haldinn í ákveðnum tilgangi. Ég hefði frekar áhyggjur af því nú, herra forseti, að þegar þessi tíund rennur inn í almennan rekstur, þá verði erfiðara að klípa þá tíund frá til endurmenntunar, símenntunar og viðhalds, tækjakaupa og til stefnumótunar á stofnunum, þar sem erfiðleikar í daglegum rekstri gætu dregið úr framlögum.

Herra forseti. Það er fróðlegt að fá þessar upplýsingar þó svo búið sé að leggja af tíundarsjóðinn. Ég var í stjórn heilsugæslustöðva í Reykjavík um árabil og þá voru þessir tíundarsjóðspeningar notaðir mjög skynsamlega og það var tekið fyrir á stjórnarfundum í hvað þeir voru notaðir. Það var yfirleitt í endurmenntun og slíkt, jafnvel tækjakaup, tölvuvæðingu o.s.frv. En ég sakna þess að hæstv. ráðherra skyldi ekki svara almennilega 7. liðnum. Það væri mjög fróðlegt að fá upplýsingar um það hjá hæstv. ráðherra hvaða fríðindi og styrkir eru veittir og hvort þau fríðindi og styrkir séu skattskyldir sem starfsmenn er heyra undir heilbrigðiskerfið njóta. Það er kannski ástæða til að spyrjast fyrir um það síðar, en það hefði verið full ástæða til þess að koma með svar, þó ekki væri nema í stuttu máli yfir það hverjir það eru af þeim starfsmönnum sem njóta fríðinda og hlunninda.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir svörin, velflest, nema kannski við 7. liðnum. Hann svaraði því til að það væru engir sjóðir hjá heilbrrn. til slíkra hlunnindaveitinga, en ég spurði miklu víðtækar. Ég spurði: ,,Njóta starfsmenn heilbrigðisráðuneytisins og stofnana þess svipaðra eða annarra fríðinda eða styrkja? Eru slík hlunnindi skattskyld?`` Og ég ítreka þá spurningu. Það er ljóst að endurmenntun starfsmanna er hluti af starfskjörum og það er hluti af rekstri og góðri stjórnun fyrirtækis að gera ráð fyrir peningum í þau verkefni og þarf ekki til þess markaða tekjustofna. Það er fráleitt að stjórnendur þurfi einhverja markaða tekjustofna til þess að stýra fyrirtækjunum á eðlilegan hátt. Þess vegna held ég að slíkir sjóðir eins og hér voru settir á laggirnar hafi ekkert gildi og er þar af leiðandi ánægður með að hann hafi verið lagður af eftir að þessar fréttir og fyrirspurn var samin. En ég ítreka að allar slíkar sporslur eru til þess að gera launin ógagnsæ. Þær eru launaígildi. Það kemur fram í ályktun samkvæmt ljósvakahandriti 15. janúar sl. á Bylgjunni kl. 16, með leyfi herra forseta: ,,Tíundarsjóðir heilsugæslustöðvanna komu til á sínum tíma vegna ákvörðunar þáverandi ráðherra um að umbuna starfsfólki stöðvanna með 10% hlutdeild í þá nýtilkomnum komugjöldum í heilsugæslunni. Meðal annars var sjóðurinn stofnaður til að bæta starfskjör þeirra starfsmanna heilsugæslunnar sem lægst hafa launin.`` Þetta kom frá starfsfólki heilsugæslustöðvarinnar í Árbæ. Þetta var umbun. Þetta var hluti af launum og gerir launin ógagnsæ. Baráttumenn fyrir jafnrétti kynjanna sem vilja að laun séu jöfn til beggja kynja ættu að berjast gegn slíku ógagnsæi.

Herra forseti. Í fyrsta lagi varðandi notkun sjóðsins á sínum tíma, þá vísa ég því á bug að sá sjóður hafi verið notaður til skemmtanahalds og vil undirstrika það sérstaklega. Í öðru lagi vil ég undirstrika að ætlunin er að heilsugæslustöðvarnar nýti þá fjármuni sem koma inn eftir breytinguna á svipaðan hátt og áður. Og ég vil undirstrika hlutverk stöðvanna í þágu endurmenntunar starfsfólks. Við í ráðuneytinu munum undirstrika þann þátt sérstaklega. Ekki er ætlunin að taka réttindi af starfsfólki þó að þarna sé um kerfisbreytingu að ræða. Í sambandi við 7. liðinn, þá er mér ekki kunnugt um að sérstök fríðindi séu í gangi fyrir starfsmenn heilbrigðisstofnana. Hlunnindi starfsmanna, ef þau eru einhver, eru auðvitað skattlögð með sama hætti hjá heilbrigðisþjónustunni og öðrum sem njóta hlunninda í samfélaginu. En ef berast um það fyrirspurnir þá mun ég auðvitað fara yfir það mál. Í kjarasamningum lækna eru t.d. ákvæði varðandi endurmenntum, sterk ákvæði sem eru þar fyrir hendi, en það er bundið í kjarasamningum og hefur verið gengið frá því með venjubundnum hætti milli aðila. Og skattlagning þessi er með nákvæmlega sama hætti og skattlagning annarra hlunninda. Ég vildi aðeins undirstrika að sú breyting sem gerð var um áramótin felur ekki í sér að taka eigi réttindi af starfsfólki. Við munum undirstrika það við yfirstjórn heilsugæslunnar að svo verði ekki.

Virðulegi forseti. Í síðasta mánuði kynnti hæstv. menntmrh. afar athyglisverða könnun sem gerð var á vegum OECD. Könnunin, svonefnd PISA-könnun, er mjög umfangsmikil alþjóðleg rannsókn þar sem mældur er árangur 15 ára nemenda í lestri, stærðfræði og náttúrufræði. Markmiðið með rannsókninni er m.a. að meta hvernig skólarnir undirbúa nemendur fyrir framtíðina. Þeir sem standa að skólakerfinu í einni eða annarri mynd eins og nemendur, foreldrar, ráðherrar, þingmenn, embættismenn, skólastjórnendur og kennarar verða að vita hvort unga fólkið okkar hafi öðlast þá þekkingu og hæfni sem á þarf að halda svo það geti tekið þátt af fullum krafti í okkar nútímasamfélagi. PISA-könnun er gott mælitæki til þess og kærkomið tækifæri. Því tel ég rétt að þakka hæstv. menntmrh. fyrir að hafa tekið þá ákvörðun að láta okkur Íslendinga vera þátttakendur í svo mikilsverðri könnun eða rannsókn sem gerir okkur kleift að bera okkur saman við aðrar þjóðir á hinum alþjóðlega vettvangi. Ég ætla, herra forseti, aðeins að stikla á því sem mér fannst hæst bera í könnuninni. Við Íslendingar tilheyrum efri hlutanum hvað lestur varðar. Þegar þetta er skoðað aðeins betur sjáum við að hlutfall íslenskra nemenda sem geta túlkað og skilið flókið ritað mál er sambærilegt meðaltali OECD-landanna allra en nokkuð lægra en hjá þeim þjóðum sem ná hvað bestum árangri. Þegar athuguð er lágmarksgeta í lestri kemur í ljós að hér er hlutfall þeirra marktækt lægra, þ.e. við erum færri í þeim hópi en önnur OECD-ríki sem bendir því réttilega til þess að við erum að sinna hinum lökustu nemendum mjög vel. Stelpurnar stóðu sig líka betur í lestri í öllum þátttöku\-löndum. Í stærðfræði stóðu íslensku nemendurnir sig vel og nokkuð betur en meðaltal OECD-landanna og var lítill munur á kynjunum hér á landi. Mér finnst athyglisvert að í mörgum löndum OECD-kannananna stóðu strákarnir sig betur í stærðfræði, en hins vegar stóðu stelpurnar sig ekki síður ef stærðfræðiverkefnið reyndi á lestrarkunnáttu. Í náttúrufræði virðist árangurinn ekki hafa verið nægilega góður hér á landi. Mér skilst að með breyttum áherslum í náttúrufræði í skólum landsins ásamt nýrri námskrá muni aukin áhersla verða lögð á náttúrufræði. Einnig hefur komið í ljós að lítill munur er á milli lakasta og besta árangurs nemenda og reyndist munurinn vera á milli nemenda en ekki skóla. Þetta er að mínu mati styrkur hins íslenska skólakerfis og má taka undir þá fullyrðingu sem heyrst hefur þegar PISA-könnunin var rædd að ekki sé marktækur mismunur á námi hér á landi eftir landshlutum, hverfum eða efnahag. Í OECD-löndunum standa nemendur með betri félagslega stöðu sig eitthvað betur en þeir sem hafa laka stöðu, en hér á landi gætir þessara áhrifa hins vegar lítið. Íslenskir nemendur hafa jafnan aðgang að námi, óháð efnahag og félagslegri stöðu. Það er margt í PISA-könnuninni sem ég gæti tekið fram líka, en herra forseti, tími minn er á þrotum. Því spyr ég hæstv. menntmrh. hvernig hann hyggst nýta sér þessa könnun í þágu mennta- og skólakerfisins, uppbyggingu þess enn frekar, þannig að við náum enn hærra í könnuninni sem gerð verður 2003 og verður kynnt síðan árið 2004.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir fyrirspurnina. Það er rétt sem kemur fram í spurningu hennar að við getum tiltölulega vel unað við þá niðurstöðu sem kemur fram í þeirri könnun miðað við þá stefnu sem við höfum haft í skólamálum að skólakerfi okkar sé einsleitt og nái sem best utan um allan nemendahópinn og könnunin sýnir að það markmið hefur náðst. Hins vegar er einnig ljóst að til þess að standa okkur betur og ná betri árangri í könnuninni, ef við leggjum það mat á málið, þá þurfum við að fjölga nemendum sem eru í hæsta hópnum, og það er markmið í sjálfu sér sem við þurfum að velta fyrir okkur þegar við skoðum könnunina og metum stöðu okkar. Við höfum ekki unnið endanlega skýrslu um íslenska þáttinn. Verið er að vinna að henni, sérstakri landsskýrslu, á vegum Námsmatsstofnunar. Það er von okkar að hún verði tilbúin síðla þessa árs og þá verður enn þá betur unnt að greina stöðu okkar samkvæmt könnuninni. Spurt er: ,,Hvernig hyggst ráðherra nýta sér niðurstöður könnunar á námsgetu skólabarna, svokallaðrar PISA-könnunar, sem gerð var á vegum OECD?`` Þá vil ég segja að rannsóknin bendir til þess að hér á landi sé nemendum sem eiga í erfiðleikum með nám vel sinnt í samanburði við það sem gerist annars staðar, eins og hv. þm. nefndi. Halda þarf áfram á þeirri braut. Jafnframt þarf að vinna að því að sinna þeim sem eiga auðvelt með nám. Það er umhugsunarefni að ekki fleiri íslenskir nemendur komist í efsta flokk, þ.e. í hóp bestu nemendanna. Því þarf að vinna að því að sinna þeim betur sem eiga auðvelt með nám. Með nýrri skólastefnu og með nýjum aðalnámskrám og skipulagi skólastarfs í samræmi við þær er lögð áhersla á sveigjanleika í þágu dugmikilla nemenda. Ákveðið hefur verið að menntmrn. geri könnun á því hvað skólar eða skólaskrifstofur eru að gera fyrir afburðanemendur og er vinna við þá könnun þegar hafin. Í þessu sambandi er mikilvægt að auka framboð námsefnis og námsgagna. Jafnframt býður upplýsingatæknin upp á fjölbreytt tækifæri í skólastarfi, t.d. aukna möguleika á sérhæfðri fjarkennslu á netinu. Hún opnar áður óþekktar leiðir til náms og kennslu, opnar skóla gagnvart umheiminum og veitir nýja möguleika í samskiptum. Þessi nýja tækni nýtist hinum almenna nemanda en getur jafnframt skapað nýjar leiðir fyrir nemendur sem eiga erfitt með nám sem og fyrir afburðanemendur. Í þessari rannsókn eru vísbendingar um að íslenska skólakerfið hafi bætt árangur sinn í stærðfræði frá því í síðustu alþjóðlegu rannsókn. Betri og áreiðanlegri niðurstöður fást um þetta árið 2004 þegar niðurstöður úr PISA 2003 liggja fyrir þar sem megináhersla er á stærðfræði. Með breyttum áherslum í náttúrufræði í skólum landsins ásamt nýrri aðalnámskrá og nýjum námsgögnum er unnið að bættum árangri. Næsta vor verður í fyrsta sinn boðið upp á samræmt próf í náttúrufræði fyrir 10. bekk sem mun væntanlega gefa góðar vísbendingar um stöðu nemenda í þeim greinum á landsvísu og áhuga nemenda á náttúrufræðigreinum. Í öllum löndunum sem tóku þátt í rannsókninni kemur fram verulegur kynjamunur á frammistöðu í lestri, stúlkum í hag. Minni kynjamunur kom fram í náttúrufræði og stærðfræði. Hér á landi var eins og í öðrum löndum kynjamunur í lestri mikill, piltum í óhag, sem kemur líklega niður á frammistöðu pilta í hinum greinunum. Að frumkvæði ráðuneytisins hefur á síðustu árum farið fram umræða um stöðu pilta í skólum. Ljóst er að lestrarfærni er lykill að góðum námsárangri. Því þarf að skoða stöðu pilta sérstaklega að þessu leyti. Í þessu sambandi má nefna að æskilegt er að stuðla að samræmdu átaki heimila og skóla. Sérstaka áherslu þarf að leggja á að nemendur lesi sér til fróðleiks og ánægju og í þeim efnum skiptir stuðningur foreldra miklu máli. Eins verða foreldrar hvattir til að lesa sem mest fyrir börn sín. Það er mikils virði að við Íslendingar eigum aðild að samanburðarrannsóknum af þessu tagi. Með þeim fáum við nýjar forsendur til að meta styrk okkar og veikleika og umræður um úrbætur byggjast á traustari forsendum en ella væri. Hægt er að bera þessar niðurstöður saman við niðurstöður 2. og 3. umferðar PISA. Þannig verður hægt að móta framtíðarstefnu í skólakerfinu sem byggja á traustri vitneskju um raunverulega stöðu nemenda í þessum námsgreinum við lok grunnskóla í samanburði við aðrar þjóðir. Innan menntmrn. hefur nú verið komið á því skipulagi að námskrár eru í stöðugri endurskoðun og aðlögun að breyttum kröfum og að sjálfsögðu verður hugað að þeim í ljósi þeirra niðurstaðna sem nú liggja fyrir og annarra kannana sem gerðar verða.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda þessa fyrirspurn. Það er mjög mikilvægt að fram komi að hún gefur Íslandi góða einkunn, nema varðandi bestu börnin okkar. Það er munur á fólki, herra forseti, og við gerum mikið fyrir þá sem eru hægfara í námi, mjög mikið. Þeir fá sérkennslu o.s.frv. Hinir sem eru bráðgerir, fá ekki neitt. Þeir verða fyrir fordómum, þeir verða fyrir einelti, þeir fá lélega sjálfsmynd og þeir eru verkefnalausir og fá námsleiða. Þeir fá ekki viðspyrnu og engan metnað. Þetta er afskaplega slæmt og er illa farið með mikla auðlind þjóðarinnar því að þetta er það fólk sem ætti að skara fram úr og það er illa farið með þá einstaklinga líka sem verða fyrir einelti og lenda oft á villigötum vegna þess að þeim er ekki sinnt. Þess vegna vil ég að umræðan leiði til þess að menn sinni þessum hóp betur.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin og sérstaklega það að lögð verði áhersla á þá afburðanemendur sem eru þegar í landinu, að þeim beri að sinna betur, án þess þó að það verði gert á kostnað þess sem við erum að gera vel, þ.e. að sinna þeim sem eiga erfitt með nám. Það er mikilvægt að þetta komi fram. Við höfum sem betur fer ekki lent í því sama og t.d. Þjóðverjar --- og getum því verið nokkuð stolt af þessari könnun --- sem setja á forsíðu stórtímarita þá spurningu hvort þýskir nemendur séu heimskir. Svo er ekki hér. En við verðum auðvitað að líta til þeirra landa líka sem hafa komið vel út úr þessari könnun, eins og Finnlands, Kanada, Japan og fleiri landa, en einnig til Þýskalands sem fær slíka falleinkunn. Þar eru kannski þau alvarlegu tilfelli á ferðinni að í ljós kemur að útlendingar, sem eru að verða stór hluti samfélagsins, verða eftir í skólakerfinu og greinilegt er að þar er núna verið að leggja mikla áherslu á að auka þýskukunnáttu meðal útlendinga sem búa í þýsku samfélagi. Þetta er hlutur sem ég tel að við, herra forseti, þurfum að huga að líka, að þeir útlendingar, og þeim fer fjölgandi hér, sem eru þátttakendur í samfélagi okkar öðlist góða og mikla íslenskukunnáttu þannig að þeir geti aðlagast samfélaginu á sem bestan hátt.

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmönnum um nauðsyn þess að taka mið af slíkum könnunum. Við gerðum það þegar við fengum TIMSS-könnunina sem vakti hér mjög neikvæðar umræður um skólakerfið fyrir nokkrum árum. Tekið var tillit til þeirra ábendinga sem unnt var að lesa út úr þeirri könnun við gerð nýju skólastefnunnar og við útfærslu á námskránum sem nú er verið að hrinda í framkvæmd. Ég tel að það sem við erum að gera í skólakerfinu núna og þegar þær námskrár eru komnar til framkvæmda, þá sé mörgum þeim markmiðum náð sem við sjáum að við þurfum að ná þegar við skoðum þessa könnun sérstaklega. Í þeim námskrám er m.a. gert ráð fyrir sérstökum námsbrautum fyrir þá sem ekki hafa íslensku sem fyrsta tungumál, og að sjálfsögðu er það mikilvægt og verður mikil áskorun fyrir skólakerfið að taka á móti sífellt fleiri nemendum sem ekki hafa íslensku sem fyrsta tungumál. Við eigum að halda áfram á þeirri braut sem hér hefur verið rædd, að við höldum vel utan um nemendahópinn, við gætum þeirra vel sem eiga undir högg að sækja, ef þannig má að orði komast, eða sýna slakan árangur. En til þess að komast upp í efsta flokkinn verðum við líka að fjölga nemendunum í þeim flokki og það tekst okkur ekki nema við leyfum þeim að njóta sín, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi. Það verður að ganga til þess með opnum huga og opnum augum að ýta undir það að afburða nemendur njóti sín í skólanum. Ég tel að nýju námskrárnar auðveldi þetta með þeirri samfellu sem sköpuð er milli skólastiga og t.d. þeim heimildum sem menn hafa núna til að útskrifast úr grunnskólanum upp úr 9. bekk og taka áfanga í grunnskólanum sem kenndir eru á framhaldsskólastigi o.s.frv. Við erum búin að skapa ný skilyrði fyrir þá nemendur til að njóta sín betur í skólakerfinu og það þarf að hrinda því markvisst í framkvæmd.

Herra forseti. Í upphafi máls míns vil ég taka fram að ég tel að björgunarmenn sem starfa á skipum og þyrlum Landhelgisgæslunnar séu afar færir og vel þjálfaðir starfsmenn sem oft hafa sýnt frábært áræði og dug við erfiðar aðstæður við björgun manna úr sjávarháska. Af vel heppnuðum björgunaraðgerðum draga björgunarmenn Landhelgisgæslunnar lærdóm. Við, fólkið í landinu, erum glöð og stolt ef vel gengur, en sorgmædd og sár þegar sjómenn farast. Af björgunaraðgerðum sem ekki takast eins og vonir stóðu til verðum við líka að læra. Þess vegna er hér spurt: ,,1. Hver er skýringin á því að viðbragðstími við útkalli á TF Líf vegna sjóslyss við Svörtuloft föstudaginn 7. des. sl. var svo langur sem raun bar vitni?`` Í framhaldi af þeirri spurningu mætti spyrja: Af hverju fá björgunarmenn í þyrluáhöfn ekki sérljós sem þeir geta sett á bifreiðar sínar svo að þeir fái öruggan forgang í umferðinni í útkalli að flugvelli? Um það hefur verið beðið. Ég tel að tryggur forgangur í umferðarþunga borgarinnar geti vissulega stytt útkallstíma áhafnar þyrlunnar. ,,2. Hvers vegna var varnarliðsþyrla ekki kölluð út samtímis þar sem erfiðar aðstæður til björgunar við þessa strönd eru þekktar, m.a. úr sjóslysum þar sem aðeins var unnt að bjarga mönnum með þyrlu?`` Í framhaldi af því mætti spyrja: Er nú búið að koma þeirri skipan á að ávallt verði varnarliðsþyrlur einnig kallaðar út strax þegar veður og aðstæður eru jafnerfiðar til björgunar og var við Svörtuloft? ,,3. Hverjum í stjórnkerfi slysavarna ber að kalla eftir aðstoð varnarliðsins og hvers vegna dróst það í þessu tilviki?`` Fullyrt er að nætursjónaukar hafi við þessar erfiðu aðstæður skipt sköpum. Og spyrja mætti til viðbótar: Hvenær verða þá nætursjónaukar komnir í þyrlur Landhelgisgæslunnar eða skortir til þess fé? Ef svo er, hefur þá hæstv. dómsmrh. í hyggju að beita sér fyrir fjárveitingu til lausnar á því máli?

Herra forseti. Í tilefni af fyrirspurn hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar var óskað eftir upplýsingum frá Landhelgisgæslunni um útkallstíma björgunarþyrlu og svörum að öðru leyti við fyrirspurninni. Hvað varðar fyrstu spurningu hv. þm. kemur fram í svörum Landhelgisgæslunnar að viðbragðstími TF Líf er gefinn upp ein klukkustund. Meðalútkallstími hefur þó verið um 30 mínútur í alfa-útköllum, en það ræðst nokkuð af veðri og fleiri þáttum. Einnig ræðst viðbragðstíminn af eðli útkallsins, þ.e. hversu langt er verið að fara, hvernig veðrið er á björgunarstað og á leiðinni þangað. Undirbúningur útkallsins getur verið mislangur. Í útkallinu að Svörtuloftum var veðurhæð það mikil á Reykjavíkurflugvelli að það var á mörkum að unnt væri að setja hreyfla þyrlunnar í gang. Við það þurfti að beita sérstakri aðferð sem gerði það að verkum að lengri tíma tók að koma þyrlunni í loftið en við venjulegar aðstæður. Viðbragðstíminn var 29 mínútur þar til hreyflar þyrlunnar voru farnir að snúast og var hún komin í loftið 38 mínútum eftir útkall. Landhelgisgæsla Íslands hefur ekki farið þess formlega á leit að bifreiðar sem aka áhöfn björgunarþyrla á flugvöll fái heimild til neyðaraksturs. Málið var hins vegar rætt fyrir nokkrum árum og mönnum þóttu verulegir annmarkar á að veita slíka heimild, m.a. samkvæmt áliti lögreglunnar. Í gildandi reglum um neyðarakstur frá árinu 1988 er við það miðað að slík heimild sé fyrir ökutæki sem beinlínis eru notuð við löggæslu, björgun og flutning sjúkra. Þó vil ég ekki útiloka að slíkt fyrirkomulag verði skoðað frekar. Við verðum að hafa í huga að mikilvægt er að hafa takmarkaðar heimildir til neyðaraksturs. Hann getur augljóslega skapað hættu í umferðinni. Önnur spurning hv. þm. var um hvers vegna varnarliðsþyrla hafi ekki verið kölluð út samtímis þar sem þekkt væri að erfiðar aðstæður væru til björgunar við þessa strönd. Í svörum Landhelgisgæslunnar kemur fram að við björgunaraðgerðir við suðurströndina í mars 1997, þegar áhöfnum á Dísarfelli, Vikartindi og Þorsteini var bjargað, var talið að tæki Landhelgisgæslunnar nægðu og sú var raunin. Við Svörtuloft þótti í fyrstu nægjanlegt að TF Líf færi til björgunar en hálfri klukkustund síðar var til öryggis ákveðið að kalla þyrlu varnarliðsins til aðstoðar. Það hafði þá aldrei komið fyrir að þyrlur Landhelgisgæslunnar hefðu þurft að snúa til baka frá björgunaraðgerðum vegna bilana eins og síðar varð raunin í þessari björgunaraðgerð. Það að kalla á þyrlu varnarliðsins áður en nokkuð benti til þess að TF Líf gæti ekki lokið verkefninu var í raun frábrugðið venju. Eftir þennan atburð hefur sú regla verið tekin upp í sjóbjörgunarstjórnstöð Landhelgisgæslunnar að kalla einnig á þyrlu varnarliðsins við svipaðar aðstæður. Það skal jafnframt tekið fram að það er einnig háð veðri að koma þyrlum varnarliðsins í loftið. Í þessu tilviki var veðrið á mörkum þess að það væri unnt. Þriðja spurningin lýtur að því hverjum í stjórnkerfi slysavarna beri að kalla eftir aðstoð varnarliðsins og jafnframt hvers vegna það hefði dregist í þessu tilviki. Það er sjóbjörgunarstöð Landhelgisgæslunnar sem hefur það hlutverk að kalla eftir aðstoð þyrlusveita varnarliðsins en sem svar við þessari spurningu vísa ég að öðru leyti til þess sem ég hef áður nefnt. Að lokum er mikilvægt að undirstrika, í tilefni af fyrirspurn hv. þm., að aðstæður voru einstaklega erfiðar. Eins og fram hefur komið var veðurhæð slík að ekki mátti miklu muna að ókleift væri að senda þyrlu til aðstoðar. Landhelgisgæslan hefur farið ítarlega yfir þetta tilvik til að greina hvort betur megi gera í sambærilegum tilvikum. Sú athugun, sem ekki er lokið, hefur þegar leitt til breytinga á verklagi eins og ég nefndi áðan. Þyrlusveit varnarliðsins vann þarna einstakt björgunarafrek eins og menn vita. En bæði Landhelgisgæslan og björgunarlið í landi lögðu sitt af mörkum sem ekki má vanmeta. Ég vil að lokum þakka hv. þm. fyrir málefnalega umræðu. Við erum vitaskuld sammála um að tryggja verði öryggi sjómanna eins og kostur er. Landhelgisgæslan hefur unnið stórvirki á sviði björgunar og það er mikilvægt að við alþingismenn sýnum þann stuðning sem hún verðskuldar.

Herra forseti. Það er gott til þess að vita að menn hafi þegar lært af reynslunni. Nú hefur verið ákveðið að kalla einnig á þyrlu varnarliðsins þegar eins háttar til og við þessar erfiðu aðstæður við Snæfellsnes fyrir jólin. Það er ljóst, herra forseti, að ef við alþingismenn eigum að gera eins vel við Landhelgisgæsluna og mér fannst hæstv. dómsmrh. óska eftir hér áðan þá þurfum við að horfa til þess að stofnunin býr við mikla fjárvöntun. Samkvæmt stjórnsýsluendurskoðun Ríkisendurskoðunar hefur komið í ljós að stofnunina vantar 48 millj. kr. til að geta haldið uppi reglulegum rekstri og 80 millj. kr. á ári sé miðað við reglulegar tekjur hennar. Herra forseti. Hér er því augljóslega við mikinn fjárhagsvanda að etja sem Alþingi hlýtur að verða að takast á við af meiri myndarskap en verið hefur. Okkur ætti að vera það ljósara en mörgum öðrum hversu mikilvægt er að Landhelgisgæslan sé undir öllum kringumstæðum það vel útbúin að hún geti tekist á við sjóslys og slys á landi. Eins og menn heyra og verða varir við er ekki síður kallað eftir björgunarþyrlum vegna slysa á landi.

Herra forseti. Tilefni þessarar fyrirspurnar er hið hörmulega sjóslys sem varð við Snæfellsnes í byrjun desember sl. Í því tilfelli kom í ljós að þyrla var eina björgunartækið sem gat bjargað skipbrotsmönnum við þær aðstæður. Eftir þessa atburði leituðu á mig spurningar sem hæstv. dómsmrh. hefur reyndar svarað: Af hverju var ekki þegar í stað kallað eftir liðsauka frá þyrlu varnarliðsins við þær aðstæður sem þarna voru? Þær voru raunar eins vondar og þær geta verið. Í því sambandi er ekki síst um að ræða öryggi þyrlu Landhelgisgæslunnar og áhafnar hennar og auðvitað hefði liðsauki varnarliðsins getað aukið möguleika á björgun þeirra sem þarna lentu í sjávarháska. Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svörin sem hér komu fram sem lúta að því að Landhelgisgæslan og varnarliðið hafa átt viðræður um breytt samskipti hvað þetta varðar. Við megum eiga von á að í framtíðinni muni Landhelgisgæslan kalla eftir liðsauka varnarliðsins þegar aðstæður verða eins og hér um ræðir, sem við vonum auðvitað að verði aldrei. Við búum í þessu landi við erfiðar aðstæður og öryggi sjómanna er auðvitað það sem skiptir okkur öll máli. Því fagna ég því sem fram kom hjá hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Í kjölfar þessa slyss er ljóst hve þyrlur eru mikilvæg björgunartæki. Þess vegna langar mig að víkja að því ástandi sem ríkt hefur nú á annan mánuð í þyrlumálum Landhelgisgæslunnar, en aðeins tveir af þremur þyrluflugmönnum á þyrlu Landhelgisgæslunnar geta starfað vegna þeirrar dæmalausu uppákomu er eina fluglækni landsins var vikið úr starfi vegna þess að hann neitaði að skrifa vottorð eftir fyrirmælum samgrh. Því er enginn hér á landi til að staðfesta réttindi þriðja flugmannsins og því ekki hægt að nota báðar þyrlur Gæslunnar samtímis. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað hyggst hann gera í því alvarlega ástandi? Þó komið hafi fram í fréttum að ekki hafi skapast hættuástand þá getur það skapast. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað hyggst hann gera þannig að öryggismál og slysavarnir verði í viðunandi ástandi, bæði í þyrlumálum og einnig í umferðarmálum í Reykjavík, eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda?

Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda og hæstv. dómsmrh. fyrir það sem hér hefur komið fram. Í annan stað vildi ég segja að ég kynnti mér hvernig að málum er staðið af hálfu varnarliðsins á Keflvíkurflugvelli vegna útkalls eins og hér um ræðir. Ljóst er að þeir þurfa tvo tíma frá því kall kemur þangað til þeir eru tilbúnir að fara í loftið. Kemur þar margt til, m.a. að þeir hafa ekki þá staðþekkingu sem okkar flugmenn hjá Landhelgisgæslunni hafa. Auk þessa, eins og fram kom hjá hæstv. dómsmrh., var veður með eindæmum á þeim tíma er þetta alvarlega slys varð við Svörtuloft. Það var á mörkum þess að hægt væri að opna dyr flugskýlisins þar sem þyrlan var geymd. Það hafðist þó. En undantekningarlaust þurfa þeir tvo tíma til að undirbúa sig. Þeir setjast niður, fara yfir leiðina sem á að fljúga, aðstæður o.s.frv. Þeir vinna mjög vel og faglega og það gerir Landhelgisgæslan líka. Þetta er björgunarafrek og lofsvert hvernig varnarliðið stóð að því. Ég tel óskynsamlegt og ekki eðli málsins samkvæmt að draga inn í þetta mál önnur deilumál sem koma þessu máli ekki beint við. Við hljótum hins vegar að fagna því að liðsmenn varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli eru ætíð tilbúnir ef á þarf að halda.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svörin sem hún gaf mér og þingmönnum fyrir að hafa tekið þátt í þessari umræðu. Ég vil leggja áherslu á að ég tel að það þurfi að taka spurninguna um neyðarakstur til alvarlegrar skoðunar. Hvort þeir menn sem eru kallaðir út til þess að mæta í flug á þyrlu --- sem er bæði sjúkrabíll til sjós og lands, eins og það hefur stundum verið orðað --- þurfi ekki sérstakan forgang í akstri á götum borgarinnar til að komast leiðar sinnar. Ég held að það geti skipt þó nokkrum mínútum í sumum tilvikum, sérstaklega á álagstímum í umferð borgarinnar en eins og menn þekkja getur hún verið æðihægfara á stundum. Ég vildi beina því til dómsmrh. að það mál væri skoðað alveg sérstaklega. Ég fagna því að það fyrirkomulag skuli hafa verið tekið upp að kalla strax út þyrlu varnarliðsins þegar aðstæður eru erfiðar. Það er ánægjulegt að slíkt fyrirkomulag skuli vera komið á. Það ber auðvitað að þakka varnarliðsmönnunum sérstaklega fyrir þeirra þátt í þessu máli og fyrir hið frækilega björgunarafrek. Það er ævinlega erfitt að ræða mál sem tengjast slysum. Af þeim verðum við hins vegar að læra og ræða um þau, einnig um það alvarlega tilefni sem hér um ræðir.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir ábendingar þeirra. Það er auðvitað rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að við verðum að vera í stakk búin til að ræða um þessa sorglegu atburði, þessi slys sem verða bæði á sjó og á landi. Við verðum auðvitað að halda vöku okkar og gera okkar besta með samstilltu átaki. Hv. þm. minntist einnig í fyrirspurn sinni á nætursjónauka. Það mál er í skoðun. Reyndar hafa verið nokkuð skiptar skoðanir á því að hvaða gagni þeir komi og við hvers konar aðstæður. En þetta dæmi sýndi hins vegar greinilega að nætursjónauki getur komi að miklu gagni. Sjómannaskólinn í Reykjavík hefur þegar lagt til 13 millj. í kaupin og ég hef lofað 7 millj. þannig að við erum þá komin í 20 millj. af hugsanlegum kostnaði upp á 30 millj. Þannig er að þessir sjónaukar kosta í sjálfu sér ekki mikið heldur er þetta spurning um þjálfun á áhöfn sem þarf að sækja til útlanda. Þetta er spurning um sérstakan tækjabúnað, innréttingu í þyrluna o.s.frv. Þetta er því fremur viðamikið mál. En ég vona svo sannarlega að við sjáum það komast til framkvæmda fljótlega. Varðandi þessar bifreiðar þá útiloka ég ekki að hægt sé að taka upp neyðarakstur. Ég vil þó benda á að það getur verið svolítið hættulegt og við verðum líka að hafa í huga að þar eru einkabílar í notkun. Það er rétt hjá hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur að það þarf að fara yfir fjárhagsstöðu Landhelgisgæslunnar. Ég hef í hyggju að skipa sérstakan starfshóp til að fara yfir þau mál með aðild dómsmrn. og fjmrn., Landhelgisgæslunnar og jafnvel fleiri aðila. Það er ljóst að Landhelgisgæslan sér um ýmsa þjónustu, t.d. sjúkraflug. Það er spurning hvort athuga eigi með einhverjar greiðslur fyrir slíka þjónustu. Þetta er auðvitað vandmeðfarið en ég er alveg sammála því að skoða þurfi þetta sérstaklega, m.a. með hliðsjón af skýrslu Ríkisendurskoðunar. Öryggismál, slysamál og slysavarnir eru almennt í góðu horfi hér á landi en auðvitað verðum við alltaf að halda vöku okkar og athuga hvað við getum gert til að gera betur í þeim efnum.