Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar frv. til breyt. á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands liggja fyrir Alþingi, er venja að kjósa sérstaka stjórnarskrárnefnd í báðum deildum þingsins til að fjalla um þau frv. Sá háttur var í samræmi við venju einnig hafður í vor, þegar samþ. var á Alþ. breyt. á stjórnarskránni. Það frv. hefur nú af hæstv. ríkisstj. verið lagt að nýju fyrir Alþingi og er sjálfsagt að hafa hinn sama hátt á. Hv. Nd., sem fékk stjórnarskrárfrv. til meðferðar fyrst, hefur kosið stjórnarskrárnefnd og til þess að nefndirnar geti þegar á þessu stigi átt þess kost að starfa saman, þá er þessi till. á þskj. 5 flutt um, að þessi hv. d. álykti að kjósa nú sjö manna stjórnarskrárnefnd. Ef þessi háttur væri ekki á hafður, þyrfti að bíða með kosningu n., þangað til málið kæmi hingað frá hv. Nd. Hæstv. ríkisstj. hefur einnig lagt fyrir þetta þing frv. til laga um kosningar til Alþ., sem felur í sér þær breyt, á kosningalögunum, sem mun leiða af samþykkt stjórnarskrárfrv. Er eðlilegt, að stjórnarskrárnefndirnar fái einnig það mál til meðferðar. Við flm. leggjum til, að þessi till. sé samþ., og óskum þess, að kosning stjórnarskrárn. gæti, ef till. verður samþ., farið fram nú í dag.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa á móti því, að það sé kosin sérstök stjórnarskrárnefnd núna í hv. d. og sá háttur mun áður hafa verið hafður á, að kosin hefur verið sérstök stjórnarskrárnefnd, þegar það mál hefur legið fyrir þinginu og í síðari deild áður, en málinu var þar formlega vísað til n. Ég ætlaði að rannsaka þetta nánar, en var truflaður við það, svo að það varð ekki af því. En það man ég, að árið, sem lýðveldið var stofnað, var sá háttur hafður á, að kosin var svo kölluð skilnaðarnefnd 12 manna og stillt svo til, að það voru 7 menn í henni úr Nd. og 5 menn úr Ed. og síðan voru sömu menn kosnir í stjskrn. d. En það var þessi lýðveldisnefnd, sem kosin var í Sþ., sem fjallaði aðallega um stjórnarskrármálið. En út af því, sem hv. aðalflm. þessarar till. sagði og liggur í augum uppi, að aðaltilgangurinn með því að fara að kjósa nú stjskrn. er sá, að n. vinni saman, sú n., sem hér er lagt til að kjósa, vinni með stjskrn. hv. Nd., þá er það að athuga, að ég sé ekki, að þingsköp geri ráð fyrir, að slíkt geti orðið á formlegan hátt. Hér stendur í 16. gr. þingskapa: „Til fastanefnda getur hvor þingdeild vísað þeim þingmálum, sem fyrir d. eru lögð og þörf þykir, að nefnd íhugi og skal þá að jafnaði vísa hverju máli til sömu fastanefndar í báðum deildum. Það er samvinnunefnd, ef samkynja fastanefndir beggja deilda vinna saman.“ Svo stendur hér í næstu málsgr.: „Heimilt er þó hvorri deild að kjósa lausanefndir til að íhuga sérstök mál. Hver lausanefnd kýs sér formann og ritara“. Hér er ekkert nefnt um það, að lausanefndir geti unnið saman. Þetta er nú e.t.v. ekki svo þýðingarmikið atriði í sjálfu sér, því þó að n. vinni saman, gæti það ekki verið beinlínis á formlegan hátt, því að vitanlega yrði málinu vísað til stjskrn. hér, þegar stjórnarskrárfrv. kemur hingað. Og þýðingu hefur þetta ekki að því er stjórnarskrármálið snertir, því að því er marglýst yfir af forsvarsmönnum mikils meiri hluta Alþingis, að stjórnarskrárfrv. verði samþykkt óbreytt, og það mun ekki þurfa mikillar athugunar við í nefndum. En öðru máli gegnir um kosningalögin aftur á móti. Ég hef lítillega farið yfir þau og mér sýnist frv. munu þurfa mjög mikillar athugunar við og vera vandasamt að fjalla um það og afgreiða það, svo að vel fari. Nú er það tilgangurinn með því að skipta þinginu í deildir, að fram fari tvisvar sinnum sérstök athugun hvers máls, það er tilgangurinn. Og með því að þessar nefndir vinni saman algerlega, virðist tilgangurinn vera sá, sem kemur í bága við deildaskipunina, að það fari fram ein athugun á málinu. Ég vildi því nú þegar undir umræðunni um þessa þáltill. láta það álit í ljós, að jafnvel þó að nú verði kosin stjórnarskrárnefnd, taki hún sjálfstæða afstöðu til kosningalagafrv. og bindi sig ekki við það endilega, hvað skeður í hv. stjskrn. Nd. Ég get vel hugsað það, að það veiti ekkert af, að kosningalagafrv. fari í gegnum tvo hreinsunarelda.



Herra forseti. Í 16. gr. stjórnarskrárinnar segir svo: „Heimilt er þó hvorri deild að kjósa lausanefndir til að íhuga einstök mál. Hver lausanefnd kýs sér formann og ritara.“ Undir þetta ákvæði falla þær stjórnarskrárnefndir, sem kosnar hafa verið, bæði nú í hv. Nd. og áður á þingi, þegar stjórnarskrárbreytingar hafa verið á döfinni. Það er svo að segja um vinnubrögðin, að vitaskuld er málinu eða frv. formlega vísað til stjskrn. í hvorri deild um sig. Þegar frv. eða frumvörpin, sem hér er um að ræða, stjórnarskrárbreytingin og kosningalögin, koma til þessarar deildar, geng ég að sjálfsögðu út frá því, að þeim verði vísað til stjskrn. þessarar d. og hún afgreiði málin frá sér með venjulegum þinglegum hætti. Ástæðan til þess, að farið er fram á, að n. sé kosin nú þegar, er sú og það er réttilega fram tekið af hv. 1. þm. Eyf. (BSt), að það er fyrst og fremst kosningalagafrv., sem hér er um að ræða. Það þarf allmikillar athugunar við að sjálfsögðu og kosning stjskrn. nú yrði til þess að hraða meðferð málsins og þar með stytta þingtímann, ef n. beggja deilda gætu unnið saman að þessari athugun. Það var gefið í skyn í ræðu hv. 1. þm. Eyf., að þetta væri ekki alls kostar í samræmi við ákvæði stjórnarskrár og þingskapa um deildaskiptinguna. Þetta ætla ég að sé á nokkrum misskilningi byggt, því að það er löng þingvenja, að um ýmis meiri háttar mál vinna samkynja nefndir beggja deilda saman. Það er bæði til þess að hraða málum og jafnvel til þess að fá betri upplýsingar og fleiri sjónarmið komi til greina. Og sérstaklega vil ég minna á það, að hv. 1. þm. Eyf. var á síðasta kjörtímabili formaður fjhn. þessarar hv. d. og undir hans forustu kom það iðulega fyrir, að fjhn. beggja d. athuguðu í sameiningu ýmis hin meiri háttar mál, sérstaklega þó t.d. frv. 1958 um efnahagsráðstafanir, frv. ríkisstj. og oftar hefur það komið fyrir undir hans forustu, svo að þetta er ekkert nýmæli. En til að fyrirbyggja misskilning, þá vil ég sem sagt taka það skýrt fram, að vitanlega er til þess ætlazt, þó að n. þannig vinni saman að athugun mála, að frv. fái formlega afgreiðslu n. í þessari hv. deild.



Herra forseti. Ég held, að það sé í fyrsta skipti, síðan ég kom á Alþingi, að talað er um að kjósa nefnd í mál, áður en málið er komið til d. Það er ekki einu sinni búið formlega að útbýta öðru málinu, kosningafrv., öðru hefur verið útbýtt í Sþ. og hinu útbýtt í Nd., en hefur ekki enn verið útbýtt í þessari d. En það á að kjósa n. í málið í þessari d. áður en d. er búin að fá það til meðferðar. Ég held, að það hafi aldrei komið fyrir áður, a.m.k. síðan ég kom á þing, að það hafi verið gert nema kannske einu sinni. Þetta á að vera gert til þess að hraða þessum málum. Ég skal þess vegna ekki leggja mig á móti því. Það má náttúrlega alltaf skapa nýjar þingvenjur. Ef maður á von á einhverju máli inn í Alþ. einhvern tíma á þingtímanum, má kannske kjósa n. strax annan daginn, sem þingið situr, ef maður á von á, að málið komi einhvern tíma seinna, áður en það kemur einu sinni fyrir viðkomandi deild. Það er það, sem hér er verið að gera. En ég mótmæli því, að það sé ekki skipuð nefnd hér í kosningalagafrv., sem athugað verði gaumgæfilega, því þó að það sé byggt upp og samið af 3 hæstaréttardómurum, ef ég man rétt, sem mig minnir, að hæstv. ráðh. segði í Nd., þá er það svo illa undirbúið, að það nær engri átt að leggja það inn í Alþ. eins og það er. Það þarf að gera við það óteljandi brtt., leiðrétta það og yfirvega og skilst mér, að þær brtt., sem þurfi að gera við það, séu minnst 36–40, bæði að efni til og formi og að ætla sér að fleygja svoleiðis undirbúnu frv. inn í eina sameiginlega nefnd beggja deilda, það nær engri átt. Til þess eru þingsköpin að tryggja, að hvert mál komi til beggja deilda og sé í báðum deildum athugað af nefnd, að það er ætlazt til þess, að þá fái málin betri athugun. Og þegar maður hefur mál eins og þetta, sem er í sjálfu sér dálítið vandasamt, ekki svo mjög mikið, en dálítið, en er undirbúið eins laklega og hér er gert, er ég algerlega á móti því, að það sé höfð samvinna í n. til að athuga það mál, í stað þess að það fái þinglega meðferð í báðum deildum, - algerlega á móti því. Mig hefði langað til að fá að vita hjá hæstv. forseta, hvenær hefur yfirleitt verið tekinn upp sá siður í Alþ. og við hvað það styðst í þingsköpum að setja nefndir í mál, sem ekki eru komin inn í d., en búizt við að komi einhvern tíma.

Forseti (EggÞ): Ég vil í tilefni af þessum orðum síðasta ræðumanns taka það fram, að ég skírskota aðeins til þess, sem sagt hefur verið í framsögu fyrir málinu, en svo vill nú til, að ég er einn af flm. málsins. Að öðru leyti man ég ekki svo gjörla þingsöguna í einstökum atriðum, að ég get nú þegar frætt hv. þm. í þessum efnum, sem setið hefur hér mun lengur en ég.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Það er rétt sem hv. 6. þm. Reykv. sagði, að það hefur komið fyrir, að nefnd, sem ég hef verið form. í, hefur unnið með samkynja nefnd úr hv. Nd. að rannsókn og athugun mála. En þetta hafa verið fastanefndir. Hv. þm. mun aðallega hafa átt við fjhn., sem ég hef í mörg ár verið form. í og þingsköpin gera ráð fyrir því um fastanefndir. Ef þær vinna saman, er það samvinnunefnd. En þingsköpin gera ekki ráð fyrir þessu um lausanefndir og stjskrn. hlýtur að skoðast lausanefnd. Það er ekkert nefnt um það. Samt held ég, að það sé nú svo, - og það segi ég út af því, sem hv. 1. þm. N-M. sagði, - að a.m.k. 1944, þegar undirbúningur lýðveldisins fór fram hér á Alþ., þá skýrði ég nokkuð frá því áðan, hvernig því var hagað til. Það var kosin 12 manna skilnaðarnefnd, eins og ég sagði, í Sþ. Formlega átti hún að fjalla aðeins um yfirlýsingu um það, að Ísland skildi við Danmörku, en í reyndinni fjallaði hún um lýðveldisstjórnarskrána og þeir menn, sem voru kosnir í skilnaðarnefndina, voru síðar kosnir í stjskrn. deildanna. Hvort sú n. var kosin formlega hér í Ed., áður en málið kom hingað, skal ég ekki fullyrða um, en þó hygg ég, að svo hafi verið, að það hafi verið gert. En að vísu stóð alveg sérstaklega á þá. Annars er ég fyrir mitt leyti ekkert að hafa á móti því, að þessi nefnd sé kosin nú og hún fari að athuga kosningalögin. En það er hitt, sem ég vildi leggja áherzlu á og lagði áherzlu á, að hún athugaði málið sjálfstætt, sér fyrir þessa hv. d. og léti sér ekki á allan hátt nægja sameiginlega athugun í báðum n. og það er líka samkvæmt venju, sem hér hefur verið. Hv. 6. þm. Reykv., sem einmitt hefur veríð með mér í fjhn. þessarar d. í mörg ár, veit það, að þó að við höfum unnið með fjhn. hv. Nd. að máli, sem hefur legið fyrir Nd., höfum við tekið málið fyrir sérstaklega á fundum, eftir að því var til okkar vísað og ég vona og legg áherzlu á það, að sá háttur verði hér á hafður, að þessi n., sem stendur til að kjósa, athugi kosningalögin mjög rækilega, hvað sem líður sameiginlegri athugun. Eins og hv. 1. þm. N-M. sagði, eru þar fjöldamörg atriði, sem a.m.k. orka mjög tvímælis.



Herra forseti. Það er að vísu tekið fram í 16. gr. þingskapa um fastanefndir, að þegar þær vinni saman, kallist þær samvinnunefndir. Sams konar ákvæði er ekki um lausanefndir. En ég tel enga heimild til þess að álykta á þann veg, að af þessu leiði, að lausanefndum sé óheimilt að vinna eða tala saman í þingi. Ég held, að þessar n. ráði því sjálfar og það fari eftir samkomulagi þeirra, hvort þær vilja vinna eingöngu hvor í sínu lagi eða einnig sameiginlega. Vitanlega verða vinnubrögðin þau, eins og hv. 1. þm. Eyf. gat um varðandi störf fjhn. þessarar hv. d., að þó að n. starfi saman að þessari athugun, munu þær auðvitað hvor um síg sjálfstætt athuga frv. og skila sérstöku áliti og ég held, að það sé engin ástæða til að óttast, að þessi hv. d. eða stjskrn. hennar tapi nokkru af sjálfstæði sínu, þó að hún sé kosin nú, í stað þess að kjósa hana þegar frv. kemur formlega til deildarinnar: En ég ætla, að með þessum hætti verði málin ekki verr athuguð, heldur fái betri og gagngerari athugun en ella. Röksemdafærslu hv. 1. þm. N-M. skil ég ekki fyllilega. Hann heldur því fram, að kosningalagafrv., sem hann telur ákaflega illa undirbúið af hálfu hæstaréttardómaranna, - og efast ég ekki um það, að hæstaréttardómarar þekkja heldur meira inn á kosningalögin, en hv. 1. þm. N-M., fái þá miklu lélegri athugun og meðferð í þinginu. Eins og ég tók fram áðan, mun hvor nefnd að sjálfsögðu athuga málið sjálfstætt, en ég fæ ekki skilið, að það spilli neitt málsmeðferðinni, þó að n. tali einnig saman og fari sameiginlega yfir frv. Það gæti þá aðeins verið út frá því sjónarmiði, að hv. 1. þm. N-M. vilji taka sér í munn orð Ólafs þá, að „þeim mun verr gefist heimskra manna ráð sem fleiri komi saman.“ En að mínu áliti á það spakmæli alls ekki við um allan þorra þingmanna.

Forseti (EggÞ): Samkvæmt þeirri ákvörðun, sem nú hefur verið tekin, ber að kjósa sjö manna nefnd til þess að athuga fram komið frv. til stjórnskipunarlaga um breyt. á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands og frv. til laga um kosningar til Alþingis. Ég vil biðja um lista.