Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Bjarni Guðna,son): Forseta hefur borist svo hljóðandi bréf, dags. 31, jan. 1974: „Þar sem ég vegna sérstakra anna mun ekki geta sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. l..um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Alþb. í Reykjavík, Jón Snorri Þorleifsson trésmíður, taki sæti á Alþ. í fjarveru minni. Eðvarð Sigurðsson, 8. þm. Reykv.“ Jón Snorri Þorleifsson hefur áður setið hér á Alþ. og þarf því ekki að samþykkja kjörbréf hans, og býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Frv. þetta til l. um málflytjendur var lagt fyrir síðasta Alþ. og þá fyrir þessa hv, d., og var fjallað nokkuð um frv. í n. Ég gerði þá allítarlega grein fyrir frv. og sé ekki ástæðu til að endurtaka þá ræðu, sem ég flutti þá. Lög um málflytjendur eru að stofni til frá 1942, og síðan hefur margt breyst, ekki aðeins í þjóðlífinu, heldur einnig í málflytjendastéttinni, þannig að það hafa bæst við mjög margir málflytjendur, og þarf því engan að undra, þótt þörf sé á að endurskoða nokkuð þær reglur, sem um þá gilda samkv. lögum. Ljóst er, að það er æskilegt, að um málflytjendur séu fyrir hendi skýrar reglur, bæði um stöðu þeirra, skyldur og réttindi, er stuðlað geti að því, að almenningar geti borið til þeirra það traust, sem nauðsynlegt er. Og þær reglur, sem þetta frv. hefur að geyma, eiga að stuðla að því, að svo geti verið, og eru þess vegna sett ítarlegri ákvæði um ýmislegt heldur en í núgildandi l. og tekið skýrar fram. Annars má segja, að það séu tvær meginbreytingar, sem felast í þessu frv., annars vegar varðandi prófnaun málflytjenda til þess að öðlast réttindi til að flytja mál fyrir héraðsdómi og hins vegar að því er varðar agavald það, sem stéttin hefur haft yfir lögmönnum. Að því er agavaldið varðar, hefur það hingað til verið í höndum stjórnar Lögmannafélagsins, en nú þykir æskilegt að gera á því nokkra breytingu, þannig að gert er ráð fyrir að setja upp sérstaka stofnun, ef svo má segja, sem fari með það agavald, þriggja manna lögmannsdóm, sem kallaður er, en í honum eigi sæti tveir málflutningsmenn, en að auki formaður, sem skipaður er af hæstarétti. Viðvíkjandi prófraun þeirri, sem málflytjendur hafa orðið að gangast undir, var í frv., eins og það var lagt fyrir í fyrra, gert ráð fyrir því að fella hana niður, en krefjast þess í stað ákveðins reynslutíma hjá starfandi lögmanni. Það var einkum þetta ákvæði, sem sætti andmælum utan þings og þá sérstaklega hjá laganemum, sem töldu, að með þessu móti gæti þeim verið gert erfiðara fyrir en áður að öðlast þessi réttindi. Með hliðsjón af þeim mótbárum, sem þá komu fram, hefur verið gerð breyt. á þessu frv. frá því, sem var í fyrra, þannig að það er reynt að fara hér eins konar meðalveg, þannig að reynslutíminn, sem krafist er, er styttur úr tveimur árum og niður í eitt ár, en jafnframt er þá krafist tveggja prófmála í stað þess, sem nú er, að krafist er fjögurra. Þessar breyt. eru samdar af þeim, sem samdi frv. þetta í öndverðu, þ.e.a.s. Benedikt Sigurjónssyni hæstaréttardómara. Ég vona, að með þessum meðalvegi sé fundin leið, sem aðilar þeir, sem hér eiga helst hlut að máli, geta sætt sig við. En það verður að segja, að þó að það sitji síst á mér að segja nokkuð vafasamt um lagakennslu, þá hefur hún ekki verið sniðin við það, að menn gætu gengið beint út í praxís frá prófborði. Það eru viss praktískt atriði, sem mönnum er nauðsynlegt að kunna og setja sig inn í. Það held ég, að flestir, sem kunnugir eru, hljóti að játa. Þess vegna hefur þessi háttur verið hafður á, að krefjast þessa frekara prófs fyrir lögfræðinga, sem ætla að gerast málflutningsmenn. Mér er ljóst, að það skipulag, sem gilt hefur í þessu efni, er ekki það eina, sem getur komið til greina, og kannske ekki það ákjósanlegasta. En með því að fara þann meðalveg, sem hér er lagt til, held ég, að sé sneitt hjá því að leggja óeðlilegan stein í götu nýrra lögfræðikandídata, sem vilja leggja út á þessa braut. Og ég vona, að það sýni sig, að þeir sættist á þetta. Auðvitað má hugsa sér ýmislegt annað skipulag. T.d. mætti hugsa sér það, að háskólinn stofnaði beinlínis til framhaldskennslu, framhaldsnámskeiðs, eins vetrar námskeiðs eða svo, fyrir þá, sem ætluðu að leggja þessa grein sérstaklega fyrir sig. En þá mundi það kalla að sjálfsögðu á aukna kennslukrafta hjá háskólanum, og kannske verður alltaf heppilegast, að menn kynnist þessu beint hjá starfandi lögmönnum, að einhverju leyti a.m.k., þó að það sé ekki krafist lengri tíma en þarna er gert, eins árs, og svo flutnings tveggja prófmála í viðbót. Að sjálfsögðu helst það, sem gilt hefur og gildir samkv. núgildandi l., að þeir, sem hafa áunnið sér með störfum rétt til þess að mega skiptast í dómaraembætti, eru undanþegnir þessari prófraun. Ég vona svo, hæstv. forseti, að ég þurfi ekki að fara fleiri orðum um þetta frv. að sinni, heldur geti ég vísað þeim, sem forvitni léki á að kanna þetta nánar, á þá grg., sem ég flutti um þetta í fyrra og ætti að vera tiltæk í þingtíðindum og ég sé ekki ástæðu til, eins og ég sagði áðan, að endurflytja hér. Ég leyfi mér svo að óska eftir því, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ekki skal dregið í efa, að þörf sé á að gera breyt. á gildandi löggjöf um málflytjendur, sem mun vera frá árinu 1942 að meginstofni, eins og hæstv. ráðh. sagði í ræðu sinni áðan, og sjálfsagt er ýmislegt í þessu frv., sem horfir til bóta, ef að lögum verður, frá því, sem núgildandi lög gera ráð fyrir. Eins og fram kom í ræðu hæstv. ráðh. og fram kemur í grg. með þessu frv., er það að mestu eins og þess konar frv., sem lagt var fyrir Alþ. haustið 1972, en þó hefur því ákvæði verið breytt, er helst sætti andmælum utanþings, þegar það var hér til meðferðar, og snertir öflun málflutningsréttinda fyrir héraðsdómi og var á þá leið, að felld yrði niður málflutningsprófraun héraðsdómslögmanna, en í stað þess kæmi tveggja ára þjónustutími sem tilkynntur fulltrúi hjá lögmanni. Til þess að koma til móts við þessi andmæli er ákvæði 5. tölul. 13. gr. þessa frv. þannig fyrir komið, að gert er ráð fyrir að fækka prófmálum úr 4 í 2, en jafnframt áskilinn þjónustutími sem tilkynntur fulltrúi hjá lögmanni í eitt ár í stað tveggja í fyrra frv. Ég verð fyrir mitt leyti að lýsa því yfir þegar við 1. umr. þessa máls, að ég er andvígur þessu ákvæði. E.t.v. eru sumir hv. þm. þeirrar skoðunar, að þetta mál sé þess eðlis, að lögfræðingastéttin eigi í rauninni að útkljá það í sínum hópi, þótt hið háa Alþ. verði þar auðvitað einnig að koma til, þetta snerti þá, sem þeirri stétt manna tilheyri, fyrst og fremst, og það sé kannske nánast slettirekuskapur, ef aðrir eru að hafa sig þar mikið í frammi. Þessu viðhorfi er ég algerlega ósammála. Ég fæ nefnilega ekki betur séð en sú till., sem er á ferðinni í þessu frv., að fá það vald í hendur starfandi lögmönnum í landinu, hverjir og hversu margir bætist í stétt þeirra, sé enn eitt dæmi um þá vaxandi tilhneigingu að takmarka aðgang manna að vissum hálaunastéttum í þjóðfélagi okkar. Gleggstu dæmin um það eru takmörkun á fjölda nemenda í vissar deildir Háskóla Íslands. Þessari þróun vil ég fyrir mitt leyti hamla á móti og skal með nokkrum fleiri orðum rökstyðja afstöðu mína nánar gagnvart umræddu atriði í frv. Ef 13. gr. frv. nær fram að ganga óbreytt, hefur það í för með sér, að praktíserandi lögmenn öðlast vald að verulegu leyti til að ákvarða, hvaða menn fá málflutningsréttindi, og geta þannig takmarkað aðgang að stétt sinni að vild. Ýmislegt mælir á móti þessu fyrirkomulagi að mínum dómi, auk þess að vera út frá almennum sjónarmiðum ákaflega óheillavænleg þróun. Vil ég fyrst nefna það atriði, að óeðlilegt og óæskilegt verður að teljast, að tiltölulega fámennur hópur manna, sem á beinna persónulegra hagsmuna að gæta í því að halda fjölda héraðsdómslögmanna innan vissra marka, hafi úrslitaáhrif á veitingu slíkra opinberra réttinda sem hér um ræðir. Við þetta bætist svo það, að ekki mun algengt, að lögmenn hafi löglærða fulltrúa í störfum hjá sér, eftir því sem mér hefur verið tjáð. Þeir gætu vissulega séð sér hag í því að takmarka enn frekar en nú er aðgang slíkra manna að störfum á skrifstofum sínum. Og hvaða trygging er fyrir því, að hæfustu mennirnir séu látnir ganga fyrir í slík störf, sem hér um ræðir hjá lögmönnum? Getur t.d. ekki kunningsskapur og frændsemi ráðið úrslitum á stundum í slíkum tilfellum? Finnst mönnum það ekki nokkuð hart aðgöngu fyrir nýútskrifaða lögfræðinga, sem lokið hafa löngu og ströngu háskólaprófi, að eiga það undir væntanlegum keppinautum í lögfræðingastétt, hvort þeir öðlist réttindi til þess starfs, sem þeir hafa menntað sig til? En rétt og skylt er að geta þess, að lögfræðingar geta komist hjá umræddu ákvæði til að ná málflutningsréttindum samkv. frv. En ekki er það allra að komast þá leið, og raunar er það óeðlileg leið fyrir þá, sem fyrst og fremst hafa áhuga á málflutningsstörfum. Samkv. 2. mgr. 13. gr. er nefnilega gert ráð fyrir, að ýmsir aðilar, sem lokið hafa lögfræðiprófi, geti hlotið málflutningsréttindi fyrir héraðsdómi án þess að uppfylla þá kvöð að hafa starfað á skrifstofu lögmanns. Sumt af þessu fólki hefur stundað störf, sem að litlu eða engu leyti geta talist veita þjálfun í gagnasöfnun og dómkröfugerð, en hún er einmitt aðalröksemdin í grg, með frv. fyrir nauðsyn þess að gera vissum mönnum að skyldu að starfa tiltekinn tíma hjá lögmanni, áður en umrædd réttindi eru veitt. En þeir aðilar, sem þannig er veitt undanþága, eru m.a. bankastjórar, bæjarstjórar, sendifulltrúar, sendiherrar, alþm., fulltrúar í stjórnarráði og skrifstofu Alþ., svo að dæmi séu nefnd. Slíkir menn hafa allir vafalaust ýmsa mikilvæga reynslu, sem kæmi þeim að einhverju gagni við málflutningsstörf. En sú reynsla gefur enga tryggingu fyrir þjálfun í því, sem hér um ræðir, þ.e.a.s. gagnasöfnun og kröfugerð í dómsmálum. Enginn rökstuðningur hefur komið fram fyrir þeirri tilhögun að veita slíkar undanþágur. Hér virðist sem ætlunin sé, að vissar stéttir manna eigi að hafa nokkur forréttindi hvað þetta áhrærir. Það má vel vera, að nauðsyn beri til þess að gera auknar kröfur til lögfræðinga um meiri þjálfun, áður en þeir öðlast málflutningsréttindi. En ég fæ ekki séð, að það verði gert, svo að réttlátt og sanngjarnt geti talist, með þeim hætti, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Þvert á móti sýnist mér, að sú leið, sem þar er lagt til, að farin verði, auki á misrétti og sé spor í óréttlætisátt hvað snertir möguleika lögfræðinga til að öðlast málflutningsréttindi. Þess vegna ber að mínum dómi að leita annarra úrræða til lausnar þessum vanda, sem hér er á ferðinni, ef vanda skal kalla. Ef menn telja knýjandi að auka þjálfun lögfræðinga, er þá ekki réttast, að slík þjálfun sé í höndum opinberra aðila, eins og raunar hæstv. ráðh. gaf í skyn, að vel geti komið til álita? Hann benti réttilega að mínum dómi á, að það gæti komið til athugunar og álita, að lagadeild háskólans sæi um slíka þjálfun, t.d. með námskeiðum. En kjarni míns máls, sem ég vil koma hér á framfæri í tilefni þess frv., sem hér er til umr., er sá, að þannig ber að koma hlutunum fyrir, eftir því sem frekast er kostur, að menn geti átt við að búa sem jafnasta aðstöðu til að öðlast þau réttindi í þjóðfélaginu, sem menntun þeirra býður, jafnframt því sem höfð sé hliðsjón af þörfum þjóðfélagsins og alls almennings á hverjum tíma í þeim efnum. Fyrirbyggt verði með öllu, að hálaunuðum sérfræðingastéttum verði sköpuð aðstaða í löggjöf til að takmarka aðgang að verksviði sínu með óeðlilegum hætti. Svo er því miður ekki gert í því frv., sem hér er til umr. Ég leyfi mér að vona, að sú hv. þn., sem fær þetta frv. til meðferðar, geri þær breytingar á frv., sem tryggi framgang þeirra sjónarmiða, sem ég hef gert hér að umtalsefni.



Herra forseti. Frv. þetta til l. um málflytjendur var lagt hér fram á síðasta þingi. Þá var því vísað til allshn., og sú n. leitaði umsagnar nokkurra aðila um frv. Í þeim umsögnum komu fram ýmsar aths., og ég tel líklegt, þó að ég geti ekki um það fullyrt, að það hafi m. a. valdið því, að frv. þetta stöðvaðist í n. og hlaut ekki afgreiðslu á síðasta þingi. Nú þegar frv. er lagt fram að nýju á síðara hluta þessa þings, vekur það athygli, að ekki hefur verið tekið tillit til þessara aths., sem komu frá umsagnaraðilum. Aðeins ein breyting er gerð á frv. frá því, sem það var á s.l. ári, en ýmsar aðrar aths. hafa ekki verið teknar til greina. Í því sambandi vek ég sérstaklega athygli á umsögn frá Lögmannafélagi Íslands, sem lagði fram brtt. í verulegum atriðum við fjölmargar greinar frv. Nú skal ég ekki leggja dóm á, hvort rétt sé að taka tillit til allra þeirra brtt., en þó sýnist mér, að margt sé í þeim, sem ætti fullt erindi inn í frv. En ég ætlaði þó fyrst og fremst að fjalla um 13. gr., þá gr., sem hv. 5. landsk, gerði hér að umtalsefni og mótmælti, en í þeirri gr., eins og hann hefur rakið, er talið upp, hvað lögfræðingar þurfa að hafa gengið gegnum, hvaða leiðir þeir verða að fara til þess að öðlast málflutningsréttindi. Þetta ákvæði í frv. var mjög gagnrýnt af held ég öllum þeim, sem fjölluðu um frv. á s.l. ári og sendu inn umsagnir, enda þótt þeir hafi um leið lagt fram mismunandi brtt. En gagnrýnin beinist sem sagt að þessu ákvæði, sem hér hefur verið gert að umtalsefni, því að gert er ráð fyrir, að til þess að öðlast málflutningsréttindi þurfi ungir lögfræðingar að öðlast vissan reynslutíma með því að gerast fulltrúar hjá starfandi málflutningsmönnum. Nú var þessi gagnrýni, sem kom fram í umsögnunum, ekki endilega, ég held alls ekki byggð á þeim forsendum, sem hv. 5. landsk. gaf sér, heldur hins vegar þeim einföldu og augljósu sannindum, að það mun reynast erfitt fyrir unga lögfræðinga að komast að sem fulltrúar hjá málflutningsmönnum. Það er tiltölulega lítill hópur málflutningsmanna, sem tekur til sín fulltrúa á sína skrifstofu, og af þessum ástæðum sjá allir, að það er mjög takmarkaður hópur, sem öðlast þessi réttindi á hverju ári. Hæstv. dómsmrh. vék hér að einni leið, sem hann taldi vel umhugsunarverða, þ.e.a.s. að stofna til framhaldskennslu í háskólanum, þar sem menn gætu sérhæft sig til málflutnings og öðlast viss réttindi með þeim hætti. En það er einmitt sú leið, sem umsagnaraðilar í fyrra bentu flestir á, og erindi mitt hér í pontu er nú að koma þessum umsögnum hvað þetta varðar til skila, vekja á þeim athygli og undirstrika, að ég tel það vera miklu æskilegri leið heldur en þá, sem gert er ráð fyrir í frv. Í umsögn Lögmannafélags Íslands er vikið að þessari 13. gr. Þar gerir Lögmannafélagið að vísu brtt., sem gengur í aðra átt, en þeir lögmennirnir gera ráð fyrir að 2. mgr. 13. gr. hljóði á þessa leið: „Eigi má veita leyfi til málflutnings fyrir héraðsdómi, nema leitað hafi verið álits stjórnar Lögmannafélags Íslands og hún tjái sig samþykka leyfisveitingu.“ Það er a.m.k. ekki aðgengilegt fyrir hv. 5. landsk., að þetta vald sé einvörðungu í höndum Lögmannafélagsins. En síðan segir í umsögn Lögmannafélagsins: „Rétt þykir að taka fram í þessu sambandi, að einnig kom fram á fundinum,“ - þ.e.a.s. fundi, sem lögmenn héldu um þetta frv., - „till. í þá átt, að umsækjendum um réttindi héraðsdómslögmanna yrðu sett sérstök prófskilyrði til viðbótar þeim skilyrðum, sem talin eru í 1.–15. tölul. 13. pr. frv. Yrði þar annaðhvort um að ræða málflutningsprófraun svipaða því, sem núgildandi lög gera ráð fyrir, eða sérstakt próf í þeim greinum, sem mest reynir á í framkvæmd í starfi lögmanna, og þá tengt sérstökum námskeiðum, að því leyti sem þær eru ekki kenndar til hlítar við lagadeild háskólans. Telur stjórnin þessa hugmynd athyglisverða.“ Þetta var úr umsögn Lögmannafélagsins. Leitað var einnig umsagnar Dómarafélags Íslands, og það gaf umsögn um þessa gr., svo hljóðandi: „Enn fremur vill stjórn Dómarafélags Íslands vekja athygli á því, að þetta frv. takmarkar talsvert aðgang að lögmannastéttinni. Að svo miklu leyti sem það er gert í þeim tilgangi að lyfta lögmannastéttinni og skapa sem hæfasta og ábyggilegasta lögmenn, þá er það að sjálfsögðu góðra gjalda vert, og vill stjórn Dómarafélagsins síst draga úr gildi þess. Hins vegar gæti þetta ákvæði hugsanlega takmarkað um of aðgang manna að stéttinni, vegna þess að innkomuleiðirnar eru ekki nema tvenns konar, annars vegar að hafa verið fulltrúi lögmanns í 2 ár og hins vegar að hafa gegnt þeim störfum, sem upp eru talin í 7. tölul. 32. gr. l. nr. 86 1936. Af þessum sökum telur stjórn félagsins rétt að benda á þriðju innkomuleiðina í lögmannastétt, en hún gæti verið í gegnum sérstakt nám við lagadeild Háskóla Íslands, þar sem mönnum væri bæði kennt og þeir þjálfaðir í þeim störfum, sem lögmenn hafa helst með höndum. Ætti slík námsbraut að geta gert þeim mönnum kleift að komast inn í lögmannastétt, sem af einhverjum ástæðum hafa ekki getað komist þangað eftir hinum leiðunum, en hafa þó bæði hæfileika og löngun til lögmannsstarfa.“ Að lokum vitna ég til umsagnar frá Orator, félagi laganema við Háskóla Íslands, en almennur félagsfundur hjá Orator fjallaði um frv., og sagði m.a. í ályktuninni: „Ef talið er, að lagamenntun við Háskóla Íslands sé ekki fullnægjandi undirbúningur undir þau störf, sem hér um ræðir, er það skoðun félagsins, að eðlilegast sé, að lögfræðingum verði gert kleift með frekara námi við lagadeildina að uppfylla þau viðbótarskilyrði, sem gerð verða til leyfisveitingar.“ Eins og heyra má af þessum tilvitnunum, ganga þessar umsagnir í aðalatriðum í sömu átt, gera ráð fyrir einhvers konar námskeiði eða kennslu við lagadeild háskólans, og ég vil fyrir mitt leyti taka undir þær ábendingar, um leið og ég gagnrýni, að þessi leið skuli ekki hafa verið athuguð og tekin inn í frv. nú, þegar það er endurflutt hér á Alþingi.



Herra forseti. Ég tel sjálfsagt, að hv. allshn. taki til athugunar þau sjónarmið, sem hér hafa verið sett fram. En út af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, vil ég að sjálfsögðu geta þess, að þær umsagnir, sem fram komu í fyrra, lágu fyrir höfundi frv. og þeim, sem nú gerði breyt. og hafa verið skoðaðar af honum og hefur það verið skoðun hans, að ekki væri ástæða til að taka þær til greina fremur en hér er gert. Ég bendi á, að hann hefur mikla reynslu, ekki aðeins sem lögmaður, heldur einnig sem dómari, og hefur kynnst þessu máli frá tveim hliðum, ef svo má segja. Í öðru lagi vil ég segja þetta út af því, sem hv. 5. landsk. sagði um takmarkaðan aðgang að stéttinni. Ég get verið honum sammála að meginstefnu til, að það sé æskilegt, að það séu ekki settar óeðlilegar takmarkanir á möguleika manna til að komast inn í stéttina. Hins vegar er það náttúrlega um fleiri en lögfræðinga, að þótt þeir hafi lokið háskólaprófi, er krafist tiltekins reynslutíma af þeim, t.d. að læknakandidatar hafi starfað á spítölum, til þess að þeir öðlist fullkomin réttindi. Annars hélt ég satt að segja, að það hefði ekki kveðið mjög mikið að takmörkunum í lögmannastéttinni að undanförnu. Það hafa allmargir öðlast lögmannsréttindi. Jafnvel hefur það sætt nokkurri gagnrýni, að allmargir hafa öðlast þessi réttindi og hafa starfað nokkuð að þessu, án þess þó að lögmannsstarf hafi verið þeirra aðalstarf. Ég held þess vegna, að það sé ekki hægt að segja nú, að það sé neinn hörgull á málflutningsmönnum. Ég held satt að segja, að jafnnauðsynlegt sem það er, að nægilegur fjöldi lögmanna sé fyrir hendi, þá sé álíka óheppilegt, að þeir séu of margir, sem fást við þessi störf. Bæði er nú það, að það gæti kannske skapað freistingu fyrir þá að fara a.m.k. á ystu nöf stundum með að ráðleggja mönnum að fara í mál, þar sem ekki væri ástæða til, og svo er hitt, að það er mjög nauðsynlegt, eins og ég sagði reyndar í þeim fáu orðum, sem ég sagði áðan, að almenningur geti borið traust til þessara manna, ekki aðeins að þeir kunni sitt fag og flytji sitt mál þannig, að ekki verði til tjóns fyrir aðila, heldur líka er vert að hafa það í huga, að þarna er oft og einatt um mikla fjárvörslu um að ræða, þeir hafa tíðum mikið fé undir höndum vegna skjólstæðinga sinna, og þess vegna er óhjákvæmilegt að gera til þeirra nokkuð verulegar kröfur. Hv. þm. gagnrýndi það, að með þessum hætti væri verið að gera ákveðinn þjónustutíma hjá lögmönnum að skilyrði, verið að hefta það, að menn gætu komist inn í stéttina, og verið að hefta það með þeim hætti, að það væri í raun og veru verið að leggja það að verulegu leyti á vald lögmannanna sjálfra. En það er nú kannske í reyndinni minni munur á þessu og viðteknum hætti heldur en fljótt á litið gæti virst. Reglan er sú, að menn verða að afla sér 4 prófmála og flytja þau. Í langflestum tilfellum hafa ungir lögfræðingar ekki annan kost til þess að afla sér þessara mála, heldur en að snúa sér til einhvers eða einhverra lögmanna og eiga það undir góðvild þeirra, að þeir fái mál hjá þeim til meðferðar, vegna þess að eins og eðlilegt er, þá snúa menn sér fyrst og fremst til þeirra lögmanna, sem hafa öðlast réttindi, eru þekktir jafnvel og hafa opnar skrifstofur, en síður að þeir leiti til algerra nýgræðinga, sem engin mál hafa flutt. Þess vegna held ég, eftir þeirri þekkingu, sem ég hef á þessu, að langoftast sé það svo, að hinir ungu lögfræðingar, sem hafa verið að öðlast málflutningsréttindi með flutningi þessara prófmála, hafi orðið að fara þessa leið: að snúa sér til lögmanna eða lögmannsskrifstofu og fá málin hjá henni. Þess vegna hygg ég, að það sé ekki hægt að segja, að í reyndinni sé verið að leggja þetta meir í vald lögmanna en hefur í raun og veru verið. Lögmenn hefðu getað verið það tregir til að láta unga lögfræðinga fá mál að þeir hefðu getað stöðvað aðgang að stéttinni. Ég held, það sé ekki hægt að segja um þá. Ég held þvert á móti, að starfandi lögmenn hafi yfirleitt verið liðlegir í þessum efnum. En eins og ég sagði áðan, er það fyrirkomulag á þessu, sem er í frv., sjálfsagt ekki það einasta, sem kemur til greina, og ég hef síður en svo á móti því, að það séu athugaðar fleiri leiðir í þessu efni, og treysti hv. n. til að íhuga þetta og íhuga þær ábendingar. sem fram hafa komið hjá þm. um það.



Herra forseti. Þetta frv. er komið hingað í þessa hv. d. úr Ed., þar sem það var samþykkt með nokkrum breytingum. Heilbr.- og trn. þessarar d. hefur fjallað um frv. og orðið sammála um að mæla með samþykkt þess í þeirri mynd, sem það kom frá hv. Ed.



Herra forseti. í sambandi við þetta frv. vil ég strax í upphafi benda á þrjú meginatriði. 1) Helsta nýmæli þessa frv. er það, að lagt yrði bann við því, að ríki og ríkisstofnanir, þar með taldir ríkisbankar svo og Alþingi, standi fyrir þeim sérstöku vínboðum, sem nefnd eru cocktail-boð. Höfuðnýmæli frv. yrði þannig bann við cocktail-boðum á vegum hins opinhera. Þetta er höfuðnýmæli frv. og meginatriði þess. 2) Sú almenna stefna yrði mörkuð, að gæta skuli hófs í veitingum áfengra drykkja á vegum ríkisins og þeirra aðila, sem frv. setur á sama bekk og ríkið. Þessi almenna stefnumörkun þýðir það, að ef opinberir gestgjafar hafa vín um hönd í veislum sínum skuli vínveitingar vera í hófi. 3) Það er ljóst af frv., að opinberum aðilum yrði heimilt að veita vín í matarveislum, en það leiðir af því, sem ég sagði áður, að ef og þegar hið opinbera neytir þessarar heimildar, þá ber að veita vín í hófi. Fráleitt er að skilja þetta ákvæði svo, að hér sé verið að skylda opinbera aðila til þess að veita vín í matarveislum. Frv. felur ekkert slíkt í sér, enda fjarri flm, að leggja slíkt til. Í framhaldi af þessum orðum vil ég svo endurtaka það, sem segir í grg. fyrir frv., að frv. hefur þann tilgang að draga úr vínveitingum hins opinbera og tryggja, svo sem unnt er, eins takmarkaða neyslu áfengis og tök eru á, ef áfengi annars er um hönd haft í opinberum veislum. Herra forseti. Það er ekki nýtt, að miklar umr. eigi sér stað hér á landi um áfengismál eða ástand í þeim efnum. Má miklu fremur segja, að áfengismál séu sígilt umræðuefni á Íslandi og oft og einatt býsna mikið hitamál. Sagan sýnir einnig, að á ýmsu hefur gengið um ástand áfengismála í landinu. Það er söguleg staðreynd, að hér hefur verið meira drukkið og verr drukkið í einn tíma en annan. T.d. virðist drykkjuskapur hafa verið hálfgerð landplága á 18. öld, í ofanálag á pestar og óáran og margs kyns vesöld, sem þá herjaði landsfólkið. Drykkjuskapur var einnig útbreiddur ófögnuður á ofanverðri síðustu öld. Góðtemplarareglan átti mikinn þátt í að draga úr þessum ófögnuði með bindindisprédikun og ýmiss konar félagsstarfsemi. Góðtemplarareglan gekk svo hart fram í bindindismálum, að samþykkt var áfengisbann í þjóðaratkvgr., sem fram fór árið 1909. Þetta áfengisbann mátti teljast talsverður viðburður, því að það var þá einsdæmi í Evrópulöndum, en þekkt úr nokkrum ríkjum Bandaríkja Norður-Ameríku. Áfengisbannið á Íslandi stóð fremur stutt. Það var afnumið í tveimur lotum 1922 og 1935 og þá að afstaðinni þjóðaratkvgr. Getur varla heitið, að bannstefnan hafi verið á dagskrá síðan sem úrræði í áfengismálum, nema ef vera skyldi, að henni sé að vaxa fylgi nú á allra síðustu mánuðum, og nefni ég þá í því sambandi, að fulltrúafundur Landssambandsins gegn áfengisbölinu ályktaði svo á síðasta ári, að tími sé kominn til að reyna algert vínbann á Íslandi, t.d. eitt ár. Nú verð ég að segja fyrir mig, að ég tel hugmyndina um algert vínbann ekki raunhæfa. Ég hef einnig takmarkaða trú á því, að mögulegt sé að taka eið af hverjum Íslendingi um algert vínbindindi. Það eru ýmsar ástæður, sem því valda, að ég er andvígur svo róttækum aðgerðum í áfengismálum. En höfuðástæðan er sú, að slíkt bann er í andstöðu við almenningsálitið og yrði aldrei virt í reynd, nema ef til kæmi öflug lögregluherferð, sem öllum yrði hvimleið og andstyggileg. Hitt er annað mál, að öllum ábyrgum mönnum er skylt að gera sér grein fyrir ástandi áfengismálanna á hverjum tíma. Sérstaklega er nauðsynlegt, að ráðamenn þjóðarinnar, fyrst og fremst alþm., geri sér grein fyrir þessum málum. Einkum finnst mér nauðsynlegt, að stjórnmálamenn viðurkenni fyrir sjálfum sér og öðrum, að áfengismál eru meðal mikilvægustu þjóðfélagsmála og þar af leiðandi beint viðfangsefni stjórnmálamanna. Hins vegar verð ég að efast um það, að allir, sem við stjórnmál fást, þ. á m. alþm., sýni þessum málum verðugan áhuga. Það stafar, að ég held, af því, að menn hafa þá ekki gert sér fulla grein fyrir mikilvægi þessa málaþáttar. Auk þess ber oft við, að umr. um áfengismál fara út í öfgar, m.a. vegna þess að allt of margir hafa öfgafullar fyrirframskoðanir, nánast rétttrúarskoðanir, á áfengismálum. Ég tek sem dæmi umr., sem orðið hafa innan og utan Alþingis um það, hvort leyfa ætti sölu áfengs öls í landinu. Þá sjaldan einhver gerist svo framtakssamur hér á Alþ. að flytja till. um slíka heimild, þá er ekki einasta, að slíkur þm. sé úthrópaður fyrir siðleysi, heldur upphefst í landinu þess háttar vargagangur með undirskriftasöfnunum, fundarsamþykktum og annarri áróðursplágu og móðursýki, að ekki er viðlit að ræða málin í ró og skynsemi. Nú er ég ekki að mæla með því, að heimilt verði að selja áfengt öl hér á landi. Ég er því andvígur. Ég hef ekki trú á því, að það sé til bóta. En mér er ókunnugt um, að þeir, sem hallast að öndverðri skoðun í ölmálinu, hafi lakari siðgæðisvitund en ég og mínir skoðanabræður, né heldur að þeim sé í mun að auka áfengisvandamálið. Þvert á móti veit ég, að það er einlæg skoðun fjölmargra ágætra manna, að sala áfengs öls mundi minnka áfengisvandamálið. Ég get vel viðurkennt ærlegheit þessara manna, þótt ég aðhyllist ekki röksemdir þeirra og skoðanir. Meginástæðan til þess, að ég er andvígur sölu áfengs öls, er sú, að ég óttast, að áfengt öl mundi auka drykkjuskap á vinnustöðum, sem vissulega yrði meiri háttar vandræðaástand. En ég var að tala um það, að nauðsynlegt sé, að alþm. og aðrir ráðamenn þjóðarinnar geri sér grein fyrir áfengismálunum og ástandi þeirra. Það er auðvitað skyldast að kynna sér þessi mál, eins og þau eru á hverjum tíma. Samtíðin stendur okkur næst og kemur okkur mest við. Ég nefndi það líka, að drykkjuskapur hefði keyrt úr hófi á 18. öld og einnig á ofanverðri 19. öld. Ég held, að ef litið er til samtímans, komi eitthvað svipað í ljós, áfengisneysla hafi vaxið mjög á síðustu 10–12 árum og breiðst út til lægri aldursflokka en áður, að því er líkur og athuganir benda til. Neysla áfengis á mann miðað við 100% áfengi var 2.88 lítrar árið 1973, en var 1.71 lítri árið 1960. Árið 1963 var þessi tala 1.93. Skýrslur um áfengisneyslu á mann ná aftur til ársins 1881. Því miður hef ég ekki tölu fyrir það ár. Hins vegar hef ég upplýsingar um, að meðaltal áfengisneyslu á mann á árabilinu 1881–1885 var 2.38 lítrar. Þetta met var ekki slegið fyrr en árið 1967, en þá var neyslan einnig 2.38 .lítrar. En síðasta ár, árið 1973, er þó algert metár með sína 2.88 lítra af hreinum vínanda á mann. M.ö.o.: drykkjuskapur er nú um þessar mundir útbreiddari og algengari á Íslandi en hann hefur verið síðustu 95–100 ár, og e.t.v. er drykkjuskapur nú meiri en nokkru sinni fyrr í 1100 ára sögu þjóðarinnar. Þetta er staðreynd, sem nauðsynlegt er, að menn þekki. Það er ekki síst nauðsynlegt, að hv. alþm. viti þetta. Það er að vísu nokkur huggun og einnig nauðsynlegt, að menn viti, að drykkjuskapur mældur á þennan hátt er miklu meiri í flestum öðrum löndum, einkum vínyrkjulöndum og meðal bjórdrykkjuþjóða. Hjá þessum þjóðum eru borðvín og öl stór liður í daglegri neyslu manna, auk þess sem þeir neyta sterkra drykkja í meira eða minna magni. Sé svona mælt og miðað við önnur lönd, verður harla lítið úr drykkjuskapnum á Íslandi þrátt fyrir allt. En hvað sem líður þessum samanburði við áfengisneyslu í öðrum löndum, þá kem ég aftur að því, að drykkjuskapur hér á landi fer vaxandi ár frá ári og er nú meiri en fyrr í manna minnum. Það er einnig margra álit, að Íslendingar eigi við að stríða margs konar vandamál vegna áfengisneyslu. Ég minnist þess t.d., að aðalfundur Læknafélags Íslands, sem haldinn var á Blönduósi í júní 1972, ályktaði í þá átt, að áfengisneysla landsmanna væri réttnefnt áfengisböl. Taldi fundurinn, að sérstakra aðgerða væri þörf til þess að koma í veg fyrir neyslu áfengis, og ályktaði svo, að ekki yrði komist hjá því að takmarka sölu áfengra drykkja. Luku læknarnir ályktun sinni með beinni áskorun á viðkomandi yfirvöld, eins og þeir segja, „að hefja nú þegar aðgerðir til að diaga ár sölu áfengra drykkja“. Þetta var allt aðalfundar Læknafélags Íslands 1972. Það er eftirtektarvert, að læknarnir tala um ástandið í áfengismálum sem áfengisböl. Það eru því ekki einungis stúkumenn og aðrir bindindispostular, sem taka svo stórt upp í sig að kalla drykkjuskapinn í landinu áfengisböl. Læknastéttin, sem ætti að þekkja þessi mál öðrum betur, hefur kveðið upp þann dóm, að drykkjuskapur sé þjóðarböl á Íslandi. Því miður hef ég lítil tök á að greina nákvæmlega frá því, hvernig áfengisbölið lýsir sér. Ég get sagt það eitt, að það birtist í ótal myndum og oftast hryggilegum. Þúsundir manna eru haldnir drykkjusýki á ýmsu stigi, þannig að ætla má, að ofdrykkja eða drykkjusýki sé meðal útbreiddustu sjúkdóma í landinu. Ég hef jafnvel heyrt því haldið fram, að Íslendingum kunni að vera hættara til alkóhólisma en öðrum þjóðum. Ég skal ekkert um það dæma, en vel má vera, að eitthvað sé til í þessu. Heimilisböl og fjölskylduvandræði, sem fylgja ofdrykkju og annarri misnotkun áfengis, eru miklu algengari hér á landi en menn vilja oft viðurkenna. Halldór Laxness sagði fyrir rúmum 30 árum í frægri grein um drykkjuskapinn í Reykjavík, að ekki væri til sú fjölskylda, sem ekki hefði eitthvað af ofdrykkjufólki að segja. Hafi þetta átt við rök að styðjast fyrir 30–40 árum, þá mun það ekki síður satt nú á dögum. Áfengisbölið er einnig fólgið í vinnutapi og eignatjóni og ekki síst í margs konar afbrotum og spilltu eða andfélagslegu líferni. Auk þess held ég, að það fari ekki á milli mála, að drykkjuskapur er næstum að segja þungamiðja skemmtanalífsins í landinu. Ég hugsa, að ég sé ekki einn um þá skoðun, að hvergi í heiminum sé ferlegri drykkjuskapur á samkomum en hér á landi, þegar fólki tekst virkilega vel Upp. Það er sannkölluð stórdrykkja, enda umhverfast samkomuhús hér stundum í alger vitfirringahæll. Öll höfum við séð þetta fyrir okkur og sjálfsagt tekið þátt í þessu mörg hver, enda stundum örðugt um vík að koma þar hvergi nærri. Í þessu sambandi dettur mér í hug, hvort lögregla á nokkru byggðu bóli sé jafnupptekin af því að eltast við ölóða menn eins og í Reykjavík. Mér finnst óhugnanlega áberandi, hversu mikið af fréttum frá lögreglunni fjallar um afskipti hennar af beinu ölæði fólks. Og ég kemst ekki hjá að nefna það, sem mér finnst mjög áberandi við drykkjuvenjur okkar Íslendinga, en það er ölvun á almannafæri, svo sem á götum úti, í almenningsfarartækjum og afgreiðslustöðum. Ef ölvun á almannafæri leiðir til vandræða, þá er augljóst, að það er refsivert athæfi. En svo er fyrir að þakka, að Íslendingar eru umburðarlyndir og íslenskir dómarar ekki refsiglaðir, enda er lítið lát á því, að menn auglýsi þann hegðunarmáta sinn að veltast meira og minna drukknir á almannafæri. Allt það, sem ég hef nefnt, er þáttur í áfengisvandamálinu, og flest af því þess eðlis, að það hlýtur að teljast áfengisböl. En margt er þó enn ósagt í þessu máli. Ég hef lítið rætt um drykkjuskap unglinga og drykkjutísku skólaæskunnar. Hygg ég þó, að í þeim efnum hafi orðið hvað mest breyting á síðustu árum. Athuganir benda til þess, að aukning meðaltalsdrykkjunnar í landinu síðustu ár stafi að verulegu leyti af því, að fólk byrjar nú að drekka miklu yngra en áður og að kvenfólk drekkur meira og almennara en áður var. Það fer ekki á milli mála, að skólarnir í landinu eiga við mikið áfengisvandamál að etja. Drykkjutíska er nú faraldur meðal skólaæskunnar. Þannig er ég ekki í neinum vafa um það, að ástandið í áfengismálum þjóðarinnar er slæmt um þessar mundir, og það er nauðsynlegt, að ráðandi menn í landinu leiði hugann að áfengisbölinu, reyni að gera sér skynsamlega grein fyrir orsökum þess og afleiðingum og hvað verða megi til þess að bæta þar nokkuð úr. Ég er að vísu vantrúaður á allar patentlausnir í þessu máli eins og öðrum málum. Ég hef t.d. enga trú á algeru aðflutningsbanni á áfengi eða öðrum ámóta ráðstöfunum. En ég held, að það sé nauðsynlegt að hugleiða í fullri alvöru, hvernig draga megi úr sölu og veitingum áfengra drykkja, eins og Læknafélagið lagði til, og leitast við að vara fólk við neyslu áfengis og innræta mönnum það, sem varla er hægt að deila um, áfengi er meira og minna hættulegt eiturlyf, sem haft getur alvarleg áhrif á líkams- og geðheilsu manna. Einnig mætti leiða mönnum það fyrir sjónir, að óhófsdrykkja, í hvaða formi sem er, er smekkleysi og menningarskortur, svo að ég vísi til þess, sem sagt er í grg. fyrir þessu frv. Það frv., sem hér er til umr., er fjarri því að vera nokkur allsherjarlausn á áfengisvandamálinu, enda er því ekki ætlað að vera það. Þetta frv. fjallar aðeins um afmarkað efni og tiltölulega þröngt svið. Frv. hefur þó þann tilgang að draga úr vinveitingum hins opinbera, og skapa þannig fordæmi fyrir aðra, sem vissulega er mikils virði. Við flm. teljum það verulega bót og einnig auðframkvæmanlegt, að ríkið afleggi cocktail-boð. Þetta er tiltölulega nýtt form gestamóttöku og hefur varla unnið sér neina órofahefð. Ég sé ekki, að neinum geti verið eftirsjá í cocktail-boðum. Það eru til ótal leiðir til þess að veita gestum góðan beina án þess að hella í þá viskíi og öðrum vínblöndum á 11/2 eða 2 klukkutímum. Það væri mikilsvert fordæmi, ef ríkið gengi á undan og legði niður cocktail-boð, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég er ekki í neinum vafa um það, að því yrði víða fagnað í landinu, ef sú yrði niðurstaðan, og gæti auk þess haft víðtæk áhrif í þá átt að draga úr vínveitingum annarra aðila, svo sem sveitarstjórna og einkafyrirtækja. Cocktail-boð eru hreinar drykkjuveislur. Þar er tæpast annað veitt en áfengi. Drykkjuskapur er þar aðalafþreyingin. Hér er um að ræða tískusið, sem við höfum apað eftir öðrum. Með cocktail-boðum er verið að efna til hópdrykkju, sem lukkan ein ræður, hvar enda muni. Það er ekkert, sem tryggir það, að áfengis sé ekki neytt í óhófi í slíkum drykkjuveislum. Að dómi okkar flm. ætti hið opinbera að ganga á undan Um að afleggja þennan sið. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara um þetta mál öllu fleiri orðum, enda skýrir frv. sig langbest sjálft. Tilgangurinn með frv. er augljós, og ég vona, að sú stefna, sem frv. er ætlað að marka, eigi meirihlutafylgi að fagna hér í hv. þd. og almennt meðal þm. Að svo mæltu, herra forseti, vil ég leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr, vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Ég ætla ekki að flytja hér langt mál. Þó ég get ekki stillt mig um það í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir til umr. og fyrri flm. var að fylgja úr hlaði, að nefna það, að á siðasta þingi var flutt till. til þál. um afnám vínveitinga á vegum ríkisins. Sú till. hlaut ekki afgreiðslu á síðasta þingi, og hún var endurflutt aftur á þessu þingi og vísað til n. Þessi till. er mjög stutt og skorinorð, flutt af miklum bindindisfrömuðum í öllum flokkum þingsins, og er á þá leið, að Alþ, ályktar að skora á ríkisstj. að hætta vínveitingum í veislum sínum. Má segja, að að sumu leyti sé þetta frv. nokkru hóflegra, því að flm. þess ganga ekki lengra en að það skuli gæta hófs í veitingum áfengra drykkja í gestaboðum og öðrum samkvæmum á vegum ríkisins og að íslenska ríkinu sé, samkv. þessu frv., óheimilt að standa fyrir sérstökum vínboðum eða cocktail- boðum hér á landi, en aftur heimilt að veita vín í opinberum matarveislum. Það er nokkur munur á þáltill. og þessu frv. Ég fyrir mitt leyti get mjög vel fallist á það og lít ekki svo á, að það þyrfti að festa í lög, að þessi leiðinlegu cocktail-boð væru lögð niður með öllu, og að því leyti get ég verið flm. þessa frv. algerlega sammála. En þetta frv. gerir aðeins ráð fyrir því að gæta hófs í vinveitingum í gestaboðum og öðrum samkvæmum á vegum ríkisins og leggja niður cocktail-boð á vegum ríkisins, en nær t.d. ekki til sveitarfélaga. Nú mun þessi háttur vera nokkuð á hafður hjá sumum sveitarfélögum. Önnur sveitarfélög hafa aldrei veitt vín í sínum veislum eða móttöku. Ef þetta á að lögfesta hvað snertir ríkið og í veislum ríkisins, væri þá ekki réttara að láta þetta ná til sveitarfélaganna, sem eru einnig opinberar stofnanir. Mín skoðun er sú, að bæði þáltill. og eins þetta frv. gangi ákaflega skammt og hafi lítið að segja. Ég get alveg tekið undir þau orð hv. fyrra flm. þessa frv., að þetta hafi ekki mikið að segja, þegar litið er á þá óhóflegu víndrykkju, sem á sér stað í lendinu og alltaf er að aukast, eins og hann færði sönnur á. Ég held, að aðgerðir, sem Alþ. hefur gert í þessum efnum, hafi verið ákaflega veigalitlar, og menn hafa litið á, að það megi engu breyta, sem hefði kannske orðið til hins betra. Það eru ekki mjög mörg ár síðan samþ. var þáltill. á Alþ. Um áfengisvandamálið, sem var árangur af starfi mþn. Þegar sú till. kom hér til umr., var um hana fjallað í n., sem ég átti sæti í, og það var mikið rætt um, hvort væri ekki rétt að færa aldursmörk niður, en þá voru þau miðuð við 21 árs aldur, - enginn mátti neyta áfengis undir þeim aldri, en er nú 20 ára aldur. Ég leyfði mér þá að halda því fram í þeirri n., að það væri rétt að færa þennan lögaldur neðar, niður í 17 ár, jafnvel 16 ár, og þá man ég eftir því, að nokkrir þm. voru hneykslaðir á því að láta slíkt viðgangast, að ætla að færa áfengisaldurinn niður og leyfa allt að 16 ára unglingum að neyta víns. Skoðun mín var sú, að með því að færa aldurinn niður ætti að taka upp harða og sterka baráttu gegn vínneyslu innan við þennan aldur. En nú er það almennt viðurkennt, að unglingar eru farnir að neyta víns langt innan við 16 ára aldur, og löggæslan ræður ekki við þessa hluti, því að hún á að hafa hemil og ná til allra, sem neyta víns og eru 20 ára eða yngri. Ég held, að það, sem hefur verið gert í þessum efnum, hafi yfirleitt verið máttlaust, og það, sem verið er að leggja til hér á hv. Alþ., er ákaflega lítils virði að mínum dómi. Ég held, að það sé áhrifaríkast að berjast gegn vaxandi vínneyslu barna og unglinga og koma því inn hjá þjóðinni almennt, að það sé glæpur að láta það viðgangast, að börn og unglingar neyti áfengra drykkja. Á sama tíma og menn eru uppi með tilburði um það að banna cocktail-boð hjá ríkinu eða afnema vínveitingar í veislum ríkisins, er lagt alltaf meira og meira upp úr því, að íslenska ríkið byggi meira á því, að þjóðin drekki í auknum mæli, og hafi meira fé út úr landsmönnum með hagnaði af Áfengisverslun ríkisins. Við vorum rétt fyrir jólin að afgreiða fjárlagafrv., og þar er byggt á, að ríkissjóður hafi um 600 millj. kr. meiri tekjur af Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins en fjárlagafrv. gerði ráð fyrir, sem lagt var fram í þingbyrjun. M.ö.o.: þeir, sem ráða þjóðfélaginu, eru alltaf að byggja meira og meira á því, að þjóðin bæti við drykkjuskapinn. Það er ekki svo, að með hækkun áfengis, sem gerð var nú eftir síðustu áramót, eigi að ná þessum auknu tekjum inn, heldur er einnig í þessari áætlun reiknað með því, að hver og einn drekki eða innbyrði meiri vínanda en áður. Ég segi, að hjá þeim þm., sem byggja afkomu þjóðfélagsins á því að selja landsmönnum meira brennivín, á meiri vínneyslu en áður, sé það hræsni að flytja till. eins og þá að afnema einhver cocktail-boð eða vinveitingar á vegum ríkisins, það er alger hræsni. Ég skora á þessa menn og þá hv. n., sem fær þetta frv. til meðferðar, að skoða áfengisvandamálið í ljósi staðreynda og í því ljósi að minnka drykkjuskapinn. Getum við þá ekki alveg eins orðið sammála um að loka Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins algerlega og hafa hér algert bann á vínneyslu? Ég álít, að þessar till. séu fyrst og fremst hræsni, þar er ekkert gert til þess að minnka drykkjuskapinn, á sama tíma og þeir, sem hafa áhuga á þessum málum, eru að flytja hækkunartill. við fjárl. um, að ríkið hafi meiri tekjur af brennivínssölunni en áður og byggja það á því, að þjóðin innbyrði meiri vínanda en áður.



Herra forseti. Það kom þó að því, að einn hv. þm. kom hér í ræðustól og beinlínis mælti með áframhaldandi drykkjuómenningu, eins og ég kalla það. Það var hv. síðasti ræðumaður. Það er ljóst, að eins og hann talaði, er hann andvígur því, að slíkar till. séu fluttar hér á Alþ., sem á nokkurn handa máta gætu orðið til þess að stemma stigu við vaxandi áfengisneyslu Íslendinga. Ég virði þennan hv þm. fyrir það að koma þó fram með þessa skoðun. En ég get sagt honum strax, að hann veit það, að ég er ósammála honum algerlega. Um þetta frv. skal ég segja það strax, að ég er algerlega andvígur því og mun greiða atkv. á móti því. Ég tel, að þetta frv. feli í sér þá stefnu að lögleiða í skömmtum víndrykkju á vegum ríkisins. Það má kannske segja, að það yrði að einhverju leyti minna, ef menn tækju upp sjússafyrirkomulag hjá ríkisstj. eða í opinberum veislum og hver fengi sinn ákveðna skammt og ekki meir. En ég er einnig andvígur því, og tel, að framámenn þjóðfélagsins eigi ekki að ganga á undan í þessum efnum. Ég get verið sammála frsm. þessa frv. um það, að alþm. ættu að kynna sér eða reyna að gera sér grein fyrir því, hvaða ástand ríkir í þessum málum meðal okkar Íslendinga. Ég er sammála honum í því. En ég verð að segja það, að ég held, að hv. flm. þessa frv. hafi ekki gert sér raunhæfa grein fyrir því, hvaða ástand er í raun og veru ríkjandi í áfengismálum hér á Íslandi. Það segir hér í 1. gr.: „Gæta skal hófs í veitingum áfengra drykkja í gestaboðum og öðrum samkvæmum á vegum ríkisins.“ Hvað er hóf í þessum efnum?  „Áfengisböl er mikið á Íslandi og birtist í ýmsum myndum. Áfengissýki er útbreiddur sjúkdómur, áfengi er slysavaldur og ofneysla þess orsök vanrækslu í störfum og undirrót margs konar ógæfu í þjóðfélaginu. Auk þess er óhófsdrykkja illþolandi smekkleysi og menningarskortur.“ Þetta er að mínu viti algerlega rétt. Og ég get í meginatriðum verið sammála þeirri ræðu, sem frsm. fyrir þessu frv. hélt hér áðan. En mér finnst beinlínis, að hún gangi í meginatriðum í berhögg við það, sem þetta frv. boðar. Mér fannst hann vera í raun og veru að rífa niður allar þær röksemdir, sem hægt væri að finna fyrir því að flytja svona frv., með þeirri ræðu, sem hann flutti við framsögu þessa máls. En sé það rétt, sem ég tel, að óhófsdrykkja sé smekkleysi og menningarskortur, þá væri gaman að velta því fyrir sér, hvort hófdrykkja væri þá smekkleg og menningaraukandi. Mér finnst, að flm. þessa frv. með túlkun sinni á þessum málum geri ráð fyrir því, að svo sé. Ég hef hins vegar sagt og segi það enn: Öll neysla áfengra drykkja leiðir, að vísu á mismunandi vegu, til ófarnaðar, en í öllum tilvikum á einhverju stigi til ófarnaðar viðkomandi einstaklings. Þá segir í þessu frv.: „Íslenska ríkinu er óheimilt að standa fyrir sérstökum vínboðum (eða cocktail-boðum) hér á landi, en heimilt er að veita vín í opinberum matarveislum.“ Hv. flm. þessa frv. virðist telja mikla nauðsyn að koma þessu inn í löggjöf á Íslandi, að ráðh. og öðrum forsvarsmönnum þjóðfélagsins sé það í öllum tilvikum heimilt að hafa áfengi um hönd í opinberum veislum. Ég er þeirrar skoðunar, eins og ég hef áður sagt, og vil ganga það langt og ætlast til þess af mönnum eins og stjórnmálamönnum, sem í tíma og ótíma tala um hið mikla áfengisvandamál meðal Íslendinga, að þeir beinlínis gangi á undan og afnemi þann ósóma, sem hér hefur verið viðloðandi og yrði áfram viðloðandi, ef þetta frv. fengi afgreiðslu og yrði samþykkt, þá kominn í lög, að íslenskum ráðh. og forsvarsmönnum þjóðfélagsins væri hálft í hvoru skylt að veita vín í hófi, eins og þeir kalla það. Eins og ég sagði áðan, fannst mér öll ræða frsm. fyrir þessu frv. bera þess vott, að hann hefði a.m.k. gert sér grein fyrir því, hversu geigvænlegt vandamál er hér á ferðinni. En það hefur hlaupið fyrir hjá honum og hv. 2. flm. þessa frv., þegar þeir létu þetta koma fram á Alþ. Ég skil eiginlega ekkert í jafn greinargóðum þm. og þarna eiga hlut að máli, að þeir skuli láta sér detta í hug að koma fram hér á Alþ. með frv. þessa efnis. Það er rétt, sem hv. 2. þm. Vestf. sagði hér áðan, að bæði fyrr á þessu þingi svo og á þinginu á undan þessu var flutt hér þáltill. um að afnema bæri vínveitingar á vegum ríkisins í opinberum veislum. Hann lét að því liggja, þessi hv. þm., að bæði í þessari umræddu till. svo og í þessu frv. væri svo til enginn ábati, hvort sem gerðist nú, að þáltill. yrði samþ. eða þetta frv., allt væri kák í þessum efnum og til einskis nýtt í því að standa á móti þeirri óhóflegu vínneyslu, sem er ríkjandi hér á landi. Ég tek undir með hv. 2. þm. Vestf., að þetta frv. er ekki í þá átt að sporna neitt við vindrykkju á vegum ríkisins í opinberum veislum. Hún heldur áfram eftir sem áður, þótt það yrði samþ. En það er oft svo, að ef fyrir hendi er stórt vandamál, eins og hér er um að ræða, og menn innst við hjartarætur telja, að það sé kannske ekki rétt að hrófla mikið við þeim hlutum, þá segja menn gjarnan, ef reynt er að stinga á, þótt í litlum mæli sé, að þetta sé nú það lítilsvert, að það borgi sig ekki að vera að því. Mér fannst á hv. 2. þm. Vestf., að hans hugsanagangur væri eitthvað álíka og þetta. Að vísu hygg ég, að hann viðurkenni eins og ég, að hér er um stórkostlegt vandamál að ræða meðal Íslendinga. En hann vill ekki standa að því að byrja smátt og láta á það reyna, hvort hv. þm. vilja í raun og veru, þó að kannske í litlu skrefi sé í byrjun, takast á við þetta vandamál. Þessi hv. þm. sagði, að hér væri um hræsni að ræða. Vel má vera, að svo sé. En ég skil ekki þann þankagang hjá þessum hv. þm., þegar hann ber mönnum á brýn hræsni í þeim efnum, að vil,ja á einhvern hátt koma í veg fyrir, að í auknum mæli eigi sér stað tjón á fjöldamörgum einstaklingum hér á Íslandi vegna vínneyslu. Það er miklu nær að kalla þm. eins og hv. 2. þm. Vestf. hræsnara, þá sem telja, að hér sé vandamál á ferðinni, en vilja ekki í einu eða neinu, a.m.k. ekki í verki, sýna það og sanna, að þeir séu til reiðu til að ganga til móts við vandamálið og stíga skref í þá átt að reyna að sporna við því. Það er að mínu viti mun meiri hræsni en þessi hv. þm. gæti látið út úr sér, að því er þá þm. varðar, sem hafa flutt hér till. til úrbóta í þessum efnum. Þá vék hv. 2. þm. Vestf. að því, að hann væri þess sinnis, að það bæri að lækka þann aldur, lögaldur, sem menn mættu njóta áfengra drykkja, allt niður í 17 ára aldur. Þarna birtist í enn einni mynd sú undanhaldsstefna, sem íslenskir ráðamenn virðast hafa verið haldnir, þ.e. að slá á frest eða stiga til baka í stað þess að herða á og framkvæma þá löggæslu og þá löggjöf, sem í landinu er í þessum efnum. Ég er ekki viss um það, að löggæslunni í landinu gengi neitt betur að framkvæma löggæslu á þessum sviðum, þó svo að aldurinn væri lækkaður niður í 17 ár. Þarna er bara spurningin, hversu mikið við viljum af hendi leggja, til þess að hægt sé að framkvæma þá löggæslu, sem til þarf, til þess að lög í þessum efnum í landinu verði virk. Ég fyrri mitt leyti væri andvígur því að lækka þann aldur, sem hér um ræðir, úr 20 árum niður í 17. En ég viðurkenni og ég hef á það bent, að það fer allt á hinn verri veg, það lækkar alltaf aldursmarkið hjá unglingum, sem neyta áfengra drykkja, því miður. En skyldi það ekki vera fyrst og fremst vegna hegðunar hinna eldri í þessum efnum um áraraðir? Og það mætti segja við ýmsa: Maður, líttu þér nær. Þeir eldri hafa sitt fordæmi, og það er ekki við öðru að búast en hinir yngri taki það upp. Herra forseti. Ég skal ekki hafa þetta lengra að sinni, en ég endurtek það, að í meginatriðum gengur þetta frv. í öfuga átt við mitt mat í þessum málum og ég mun því greiða atkv. gegn því.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég heyrði það á ræðu hv. síðasta ræðumanns, að hann telur, að ég hafi mælt með því að auka drykkjuskapinn og ég sé á móti því að stemma stigu við vaxandi áfengisneyslu. Ég verð að segja það, að mér finnst athyglisgáfa þessa hv. þm. vera í öfugu hlutfalli við hávaðann, því að það, sem á milli hans og mín bar, var það, að ég tel, að þær till., sem hér liggja fyrir, að hvorug þeirra gangi neitt verulega í þá átt að stemma stigu við sífellt vaxandi vínneyslu þjóðarinnar, bæði eldri og yngri, og ég meira að segja tók mjög undir, að það væri mjög athugandi, hvort við ættum ekki að loka Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Ég gerði áfengið að höfuðumræðuefninu. En það mætti líka nefna í þessu samhandi tóbakið, það er ekki síður eitrað, og það er að sínu leyti verra en áfengið, því að sá, sem drekkur áfengi, drekkur það fyrir sig, en sá sem reykir, púar reyk framan í alsaklausa menn, þannig að lyktin af Churchill-vindlunum nær stundum hér inn í þingsalinn. Ég vænti þess, að þessir miklu frömuðir hafi þessa hófsemi líka í huga í framtíðinni. Ég endurtek það og meina það fullkomlega, að það er ákaflega lítið mál í sjálfu sér, vínveitingar á vegum þess opinbera, ef allar aðrar aðgerðir miða að því, að það eigi að selja meira vín og meiri vínanda. Þetta er bjargföst skoðun mín. Ég skal einnig segja það, að ég hef greitt atkv. hér á Alþ. með því að leyfa bruggun og sölu á áfengu öli, og það er ekki af þeirri ástæðu, að ég telji, að það leiði til vaxandi drykkjuskapar, heldur að ég trúi því og hef verið þeirrar skoðunar, að það muni minnka áfengisneyslu eða neyslu sterkra drykkja. Bjórinn hefur þau áhrif, að fólk verður eins og einn ágætur þm. lýsti því hér undir þeim umr., rólegra við að drekka bjór, en æstara við að drekka vín, og það hefur töluvert að segja. Bjór hefur ekki verið leyfður í okkar landi, áfengur bjór, og það hefur verið ein af höfuðröksemdum þeirra, sem eru á móti því að leyfa bruggun og sölu á áfengum bjór, að það auki drykkjuskap unglinga. En ég sé ekki betur en drykkjuskapur unglinga í þessu landi hafi aukist ekki síður en í öðrum löndum, þar sem bjórdrykkja er leyfð, og því hafa þessi rök ekki getað sannfært mig til að falla frá þessari skoðun. Hitt er svo annað mál, og það er staðreynd, það liggur fyrir, að það er sífellt vaxandi áfengisneysla í landinu, og það, sem er sorglegast af þessu öllu, er, að það, sem var óþekkt fyrir nokkrum árum, vínneysla meðal unglinga, er nú orðið algengt. Þetta er alvarlegasta sporið aftur á bak, og þetta er sú mesta meinsemd, sem nú er við að etja og alþm. ættu að koma sér saman um að stemma stigu við. Ég benti á það áðan, að ég tel rétt og skynsamlegt að færa aldur þeirra, sem með vin mega fara, á meðan þessi löggjöf er og vinsala er leyfð í landinu, niður og hefja róttækar aðgerðir gegn vinneyslu unglinga og barna, sem fer sífellt meira í vöxt. Það er ágætt að leggja niður cocktail-boðin, en það breytir ekki því, að úr drykkjuskap unglinga verður ekkert dregið, á meðan þjóðfélagið hyggir alltaf sífellt meira tekjur sínar á vaxandi vinsölu. Þetta vil ég, að komi fram, og ég vænti þess, að hv. þm., sem var að tala hér áðan, sé nú með á því, að ég var ekki að flytja hér ræðu til þess að hvetja til meiri drykkju í landinu, heldur til áhrifaríkari aðgerða en þessar tvær till. gera ráð fyrir, sem við þm. ættum að geta komið okkur saman um, og þá einnig að tekið yrði tillit til áhrifaríkra aðgerða í sambandi við tóbaksreykingar alveg eins og vínneyslu.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Vestf. talaði um að leggja niður áfengiseinkasölu ríkisins. Það stafar ekki af öðru en því, að honum er illa við að skeyta saman óskyld mál eins og tolla og söluskatt og eins og loðnuskip og ferjuskip, að hann hefur ekki hengt ákvæði um það aftan í frv. um að lækka tekjuskattinn um 4 milljarða að leggja niður áfengis- og tóbakseinkasölu ríkisins. En ég geri ráð fyrir, að hann beri fram frv. um þetta við fyrsta hentugt tækifæri, en kannske gerir hann það þó ekki fyrr en hann fer sjálfur að bera beina ábyrgð á fjármálum ríkisins sem stuðningsmaður ríkisstj. Þetta frv., sem hér liggur fyrir og ég vil segja um örfá orð við 1. umr., er að sjálfsögðu merkilegt frv. Það ber a.m.k. alveg óumdeilanlega vott um töluvert mikla hugkvæmni. Nú er enginn vafi á því, að Alþ. getur sett lög um flestar athafnir og yfirleitt hegðan Íslendings, svo lengi sem löggjöfin samrýmist ákvæðum stjórnarskrárinnar. En ég sé hins vegar enga ástæðu til þess að setja löggjöf um þau atriði, sem frv. fjallar um, og ég tel meira að segja að verulegu leyti óskynsamlegt að lögbjóða víndrykkju í tilgreindum veislum ríkisins, en banna hana í öðrum, en þetta finnst mér nánast vera efni frv. Það er vegna þess, að það er alvitað, að hámarksákvæði yfir höfuð að tala verka hvetjandi til þess að nota það leyfilega hámark. Það er náttúrlega ekki hægt að segja, að áfengisdrykkja sé bókstaflega lögboðin með þessu hámarksákvæði, en það jaðrar við það. Víndrykkja við margvísleg tækifæri, líkleg sem ólíkleg, er nú orðin svo almenn, að þeir menn eru nánast taldir undarlegir, sem ganga á svig við þessa venju. Og eftir því sem víndrykkja hefur orðið almennari, fjölgar auðvitrað þeim tilfellum, þegar vínneysla veldur umtalsverðum erfiðleikum eða hreinum vandræðum á stundum. Sem fyrstu viðleitni til að breyta því almenningsáliti, að áfengi megi aldrei vanta, þar sem menn safnast saman á góðri stund, þá var það, að ég og nokkrir aðrir alþm, fluttum um það till. á síðasta þingi og aftur núna, að ríkisstj. gengi nú á undan og hætti vínveitingum í sínum veislum. Við 1. umr. um þetta frv, hérna vil ég leyfa mér að benda á, að það gengur rað nokkru leyti alveg í þveröfuga átt við till. okkar fimmmenninganna. Megintilgangur þessa frv, virðist mér vera sá að fága svo sem frekast er auðið vínveislur ríkisins, svo að þær megi verða enn þá girnilegra fordæmi til þess að breyta eftir, og þá helst þannig, að mönnum detti ekki framar í hug, a.m.k. þegar mikið á að hafa við, sbr. matarveislur hjá því opinbera sá dónaskapur að mæta gesti sínum öðruvísi heldur en með glas í hönd, a.m.k. þegar boðið er meiri háttar. Ég er þess vegna í grundvallaratriðum andvígur þessu frv., auk þess sem efni þess og uppbygging er allt að því broslegt frá mínu sjónarmiði. Ef maður vildi nú samt sem áður virða til betri vegar tilgang flm. og reyna að setja sig inn í þá hugsun þeirra, rað ríkið eigi að fága vínveislur sínar sem mest, þá er það að vísu alveg fjarlægt minni hugsun. Ég álit einfaldlega, að stjórnvöld eigi með fordæmi sínu að gera tilraun til að brjóta niður þessa almennu trú, að ekki sé vel á móti mönnum tekið, nema veitt sé vín. En segjum nú svo, að tilgangur hv. flm. með þessu frv. sé sá að gera tilraun til að minnka víndrykkju á þessu takmarkaða sviði. Mér sýnist fremur lítils virði að ætla sér að nálgast það mark að draga almennt úr víndrykkju í landinu á þennan hátt, til þess eru ýmsar aðrar leiðir miklu líklegri. Ég nefni fyrst það, sem við höfum sett fram hér í tillöguformi, 5 þm., og ég hef áður vikið að, að hið opinbera gefi það fordæmi að afleggja sýnikennsluna, sem ég kallaði svo, þegar ég talaði fyrir till., afleggja sýnikennsluna og taka upp háttu t.d. Tryggva heitins Þórhallssonar og fleiri ráðherra og auðvitað fleiri ráðamanna, þó að fáir séu, sem hafa leyft sér það og án þess að á þá félli nokkur skuggi að bjóða góðum gestum til fagnaðar án þess að veita þeim vín. Ég er ekki að segja, að þetta sé nein alhliða aðgerð og leysi neinn vanda til hlýtar. En mér finnst þetta vera afskaplega einföld aðgerð og vandalítil, ef menn vilja á annað borð gera eitthvað, ég get ekki annað séð. Ég nefni sem annað dæmi enn aukna fræðslu og kynningu á þeim vanda, sem vindrykkja veldur. Það er aftur á móti flókið mál og vandasamt, miklu vandasamara viðfangsefni heldur en auðvelt er að gera sér grein fyrir í fljótu bragði, en þarf eigi að síður að sinna. Og ég nefni enn, að aukinn yrði stuðningur hins opinbera við frjálsa starfsemi í mjög mörgum myndum, frjálsa starfsemi þess fólks, sem hefur helgað baráttunni gegn áfengisbölinu krafta sína og oft starfar við erfið skilyrði á margan hátt. Það er hægt að bæta úr því að nokkru með fjárframlögum, en að öðru leyti verður slík starfsemi að vinna sig upp sjálf. Og svo nefni ég það enn og síðast að skipulega verði að því unnið að glæða með fólki og einkum með ungu fólki heilbrigð og æskileg viðhorf til tómstundanna. Nú hafa Íslendingar lögboðið, eins og allir vita, 104 hvíldardaga á ári, þ.e.a.s. alla laugardaga og alla sunnudaga, með 52 aðfangadagskvöldum, sem byrja kl. 5, aðfangadagur jóla byrjar þó ekki fyrr en kl. 6, byrja svona hjá mörgum starfshópum a.m.k., kl. 5 á föstudögum, auk svo fjölmargra annarra helgi- og frídaga, að ógleymdu fjögurra vikna sumarleyfi. Þessum hvíldardögum hefur nýlega fjölgað mjög mikið, og það er þess vegna ákaflega mikils virði, að þeir, sem ekki nota frítímann til tekjuöflunar, nái að temja sér strax í æsku heppilega notkun tómstundanna, t.d. við íþróttir, útivist ýmiss konar, náttúruskoðun eða ræktunarstörf í einhverri mynd, tónmennt, föndur eða listsköpun ýmiss konar. Tómstundaþjóðfélagið er á vissan hátt nýtt hér á Íslandi. því fylgja mikil vandamál, sem kalla á aðgerðir. Ég held, að allt þetta, sem ég nefndi, væri miklu líklegra til þess, hvert út af fyrir sig og ég tala nú ekki um allt til samans, að hamla gegn ofneyslu áfengis heldur en það frv., sem hér liggur fyrir. Ég vil að lokum segja, að það sem ég óttast mest í sambandi við áfengismál Íslendinga núna, er þetta, að sú þróun, sem nú hefur átt sér stað, að nálega hver maður á öllu sviðinu frá unglingunum á fermingarskeiði og yfir til forráðamanna þjóðarinnar telji áfengi óhjákvæmilegan og sjálfsagt í mörgum tilfellum æskilegan lífsförunaut, - ég óttast, að þessi þróun hafi það í för með sér, þegar fram í sækir, að vandamálin verði miklu fleiri en áður, á meðan færri - miklu færri tóku þátt í víndrykkju strax á ungum aldri. Þetta er það, sem ég óttast alveg sérstaklega, að slík þróun biði fram undan, að vandamálin verði miklu fleiri. Ég skal segja það að lokum, af því að menn hafa verið að minnast hér á þá till., sem enn liggur fyrir í sameinuðu þingi, að ég tel, að það skynsamlegasta, sem hægt er að gera í fljótu bragði og þá engu til kostað, eins og ég sagði áðan, sé, að opinberir aðilar taki sig nú til og gefi það fordæmi að veita ekki vín, hafa ekki vín um hönd, þegar þeir sem slíkir standa fyrir mannfagnaði. Ég get svo sagt það að lokum, t.d. í tilefni af orðum hv. 2. þm. Vestf., að ég blygðast mín fyrir úrræðaleysi og aðgerðaleysi mitt og annarra alþm. í þessu vandasama máli.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af síðari ræðu hv. 2, þm. Vestf. Ég sé, að hann er þarna inni, þannig að hann heyrir mitt mál. Hann vék að því, að það væri ekki síður ástæða kannske til þess að banna reykingar, þær væru skaðvaldur, og ég tek undir það með honum. Ef honum verður eitthvað hugarhægra við það, þá skal ég ásamt honum beita mér fyrir því, að sú n., sem um þáltill. fjallar í sambandi við vínveitingar, gerði þá brtt. og bæti við, að tóbaksreykingar séu einnig bannaðar í opinberum veislum. Ég skal gangast fyrir því með honum, er honum verður hugarhægra við það. En út af tóbaksreykingunum annars vegar og áfengisbölinu hins vegar þá veit ég, að hv. 2. þm. Vestf. þekkir það miklu betur en ég, að það er tiltölulega auðveldara fyrir einstaklinga að venja sig af tóbaksreykingum heldur en af áfengisneyslu. Það þekkir þessi hv. þm. miklu betur en ég. Ég held einnig, að menn séu almennt sammála um, að áfengisbölið og áfengisdrykkja sé miklum mun meiri skaðvaldur fyrir miklu fleiri heldur en bara þann einstakling, sem neytir áfengisins, því að það hefna áhrif á miklu fleiri einstaklinga, sú - liggur mér við að segja öfugþróun og sá ömurleiki sem í mörgum tilfellum skapast við það, að einn einstaklingur innan t.d. fjölskyldu er orðinn áfenginu að bráð. Það er ekki bara sá einstaklingur, sem drekkur vínið, sem verður fyrir barðinu á þessu, það er líka og kannske ekki síður allir aðstandendur innan fjölskyldunnar og miklu fleiri, þannig að í mínum augum er áfengisvandamálið og áfengisdrykkja miklu meira vandamál heldur en þó tóbaksreykingar, þó að ég taki undir það með hv. 2. þm. Vestf., að það mætti að skaðlausu bæta þessu við og taka upp baráttu gegn þeim líka.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. Ég sé ekki ástæðu til þess. Ég gerði rækilega grein fyrir afstöðu minni og efni þessa frv. í frumræðu, og ég held, að ég bæti ekki mikið úr að fara að auka þar neinu við. Það má náttúrlega segja, að ég hafi ekki neina sérstaka ástæðu til þess að vera ánægður með þessar umr. og það, sem fram hefur komið í máli þeirra hv. þm., sem hér hafa talað. Vissulega væri ástæða til að minnast á ýmis atriði, sem þar komu fram, en ég ætla ekki að gera það. En þó er það eitt atriði, sem mér þykir ákaflega mikilsvert, að menn skilji rétt og fari rétt með, vegna ummæla og vegna skilnings, sem fram kom hjá hv. 7. landsk, þm. og endurtekið af hv. 5. þm. Austf. Það er sá furðulegi skilningur, að í þessu frv. felist, að verið sé að lögleiða víndrykkju í opinberum veislum. Þessari fullyrðingu hélt hv. 7. landsk. þm. fram, og þetta endurtók frændi minn og ágætur vinur, 5. þm. Austf. Ég er í rauninni alveg hissa á þessum mönnum, að þeir skuli gera þetta, að þeir skuli túlka þetta frv. með þessum hætti, því að þeir hljóta, að sjá, um leið og þeir lesa það, og raunar kom það greinilega fram í mínu máli, að þetta er alröng túlkun, alrangur skilningur. Þessu vil ég bæði mótmæla og einnig minna hv. þdm. á, að þarna er rangt með farið. Það segir ekkert annað í frv. heldur en það, að íslenska ríkinu sé óheimilt að standa fyrir cocktail-boðum, hins vegar sé heimilt að veita vín í opinberum matarveislum. Við vitum það mætavel, hv. þm. allir, hvað í því felst, þegar mönnum eða aðilum er heimilað eitthvað samkv. lögum. Þá felst ekki í því nein skylda til þess að neyta þeirrar heimildar. Þetta vita þessir hv. þm., og þess vegna þykir mér undarlegt, að þeir skuli halda þessu fram, eingöngu til þess að finna einhvern ásteytingarstein í þessu frv. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að ræða frekar það, sem fram hefur komið, þó að það sé óneitanlega eitt og annað, sem ástæða væri til að gera aths. við.