Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Halldór Steinsson) Eins og jeg tók fram við 1. umr., þá eru þrír aðalkostir við þetta frv. í fyrsta lagi ætti eftirlit með lyfjabúðum að verða betra eftirleiðis en hingað til. Í öðru lagi ætti að fást með þessu meiri trygging fyrir hæfilegri úthlutun á áfengi því, sem flutt er til landsins, og í þriðja lagi ætti þetta að geta orðið talsverður tekjuauki fyrir ríkissjóð. Allir verða að viðurkenna það, bæði bannmenn og andbanningar, að bannlögin hafa verið óhæfilega mikið brotin. Aðalbrotin liggja í innflutningi á því áfengi, sem ekki er samkvæmt lögunum heimilt að flytja inn í landið. Jeg býst nú við, að aldrei verði hægt að sporna við þessu til fulls í svo strjálbygðu landi, og það má enginn ætlast til, að þessi brot hverfi úr sögunni alt í einu. Til þess þyrfti öflugri tollgæslu en við höfum ráð á. Heldur verður það smátt og smátt, eftir því, sem hugsunarháttur landsmanna breytist í þessum efnum. En það eru til önnur brot á áfengislögunum en þessi, sem jeg hefi nú nefnt, og það eru brotin á meðferð þess áfengis, sem leyft er að flytja inn í landið. Jeg er sannfærður um, að það er flutt inn langtum meira af áfengi til iðnaðar en nauðsyn krefur, svo og brensluspíritus, hárvötnum og kryddvökvnm, sem ganga hjer kaupum og sölum. Auk þess býst jeg við, að áfengi til lyfja sje líka óþarflega mikið. Annars eru misjafnar skoðanir lækna á því, hve mikið áfengi þurfi til lyfja. Ætla sumir jafnvel, að því sje með öllu ofaukið. Jeg skal nú ekki leggja neinn dóm á það, hverjir rjett muni hafa fyrir sjer, en þó þykir mjer líklegast, að meðalvegurinn verði þar næst sanni, og óhætt sje að minsta kosti að minka eitthvað áfengi það, sem notað er til lyfja. Það virðist einsætt, að þetta frv. eigi að geta dregið úr brotum þeim, sem snerta áfengi það, sem leyft er að flytja inn, hvað sem hitt snertir, en það horfir óneitanlega talsvert til bóta, ef svo getur orðið. Í 1. gr. er tekið fram, að alt áfengi eigi að ganga í gegnum eins manns hendur. Þetta er að vísu gott, en þó ekki einhlítt, ef ekki væri gert ráð fyrir að takmarka innflutninginn. Það er einmitt gert með 2. gr. Þar er það tekið fram, að stjórnin setji nánari reglur um áfengissöluna, og er þar átt við áfengi til iðnaðar, brensluspíritus og fleira. - Með áfengi til lyfja verður farið samkvæmt reglugerð, sem stjórnin setur þar að lútandi með ráði landlæknis. Þetta frv. ætti að geta dregið talsvert úr eyðslu áfengis í landinu. ef reglum þessum verður vel fyrir komið og ekki beitt með neinu ofstæki, hvorki með eða móti banni, heldur af sanngirni og einbeittni. Fram hafa komið 2 brtt. við frv. þetta frá háttv. 2. þm. S.-M. (S. H. K.). Önnur á við 2. gr. frv. og fer fram á, að í reglugerð stjórnarinnar sje það tekið fram, hve mikið áfengi megi láta af hendi við lækna og lyfsala, svo mest sje á ári hverju. Nefndin er vitanlega samþykk þessu, því það var einmitt þetta, sem hún ætlaðist til, að stjórnin tæki fram í reglugerð sinni. En það er öðru máli að gegna með 2. brtt. Hún á við 7. gr. frv. og fer fram á það, að álagningin hækki. Þetta vill nefndin ekki ganga inn á. Þessi hækkun myndi aðallega koma niður á suðuvökvum, og þó að þeim hafi oft verið varið öðruvísi en skyldi, þá mun þó meiri hlutinn hafa verið notaður til eldunar og hita. Þetta hlyti því að verða mörgum tilfinnanlegur skattur og koma mest niður á fátækasta fólkinu, sem notar einna mest slík suðu- og hitunaráhöld. Nefndinni finst, að það hafi þegar í frv. verið gerð nóg álagning, og er því algerlega mótfallin þessari brtt. Aftur á móti var nefndin ekki öll sammála, að því er álagning á áfengi til lyfja snertir, en þó var meiri hl. á móti henni. Jeg tel það æskilegt, að hv.þm. (S. H. K.) vildi taka þessa síðari gr. aftur og breyta henni. Hvað snertir brtt.háttv.þm. G.-K. (B. K.), sem á við brtt.hv. 2. þm. S.-M. (S. H. K.), þá skal jeg geta þess, að nefndin leit svo á, að hægt væri að koma þessu ákvæði um dýralækna inn í reglugerð stjórnarinnar, ásamt fleiru, sem ekki verður tekið fram í lögunum. Þó er nefndin alls ekki mótfallin því, að þetta sje tekið fram í lögunum. Hvað snertir aftur á móti brtt. við 2. lið, þá getur nefndin ekki fallist á hana. Verði annars brtt.háttv. 2. þm. S.-M. (S. H. K.) tekin aftur, þá verður þessi brtt. það að sjálfsögðu líka. Að síðustu skal jeg taka það fram, að nefndin getur sætt sig við brtt. á þskj. 327, að það sje einnig tekið fram, að endurskoðendur fari líka í gegn um allan rekstur verslunarinnar. Svo man jeg ekki eftir, að jeg hafi þurft að segja meira um þetta efni að svo stöddu.

Sigurður Hjörleifsson Kvaran Jeg er að sjálfsögðu þakklátur háttv. nefnd fyrir það, að hún hefir fallist á fyrri tillögu mína, enda er jeg ekki í vafa um, að það er til mikilla bóta. Jeg skal þó um leið taka það fram gagnvart brtt.háttv.þm. G.-K. (B. K.), að jeg er henni samþykkur og mun greiða henni atkvæði mitt. Eins og jeg hefi tekið fram áður, þá er mest um vert, að samræmið verði sem best í þessum lögum, og eftirlitið eftir því. Þess vegna tel jeg öll ákvæði vera til bóta, sem miða að því að gera reglugerðina sem skýrasta og aðhaldið sem allra best. Það er spursmál, hvort nægilega mikið er tekið fram í þessari brtt. minni. Það er spursmál, hvort ekki væri rjett að setja líka í lögin ákvæði um það, að suðuvökva eigi að skamta eftir föstum reglum, jafnhneykslanlega og með hann hefir verið farið á þessu landi; sama er að segja um áfengi til iðnaðar. En nú liggur engin brtt. fyrir þess efnis, og skal jeg því ekki ræða þetta meira að sinni. Að því er snertir það, að háttv. nefnd hefir lagt á móti brtt. minni við 7. gr. frv., þá skal jeg ganga inn á, að það væri hægt að orða hana betur. Það má vera, að álagningin á suðuvökva verði með því móti of há, enda mætti breyta því. - En hvað snertir iðnaðaráfengið, þá er það skoðun mín, að ekki sje rjett að slá þar af kröfunum. Mjer er fullkunnugt um, að þar fer ekki alt til iðnaðar, sem ætlað er - nema þá til þeirra sjerstöku iðnrekenda, sem kallaðir eru ,,timburmenn“ - og ætti landinu ekki að verða neinn skaði, þótt sú grein iðnaðar legðist niður. Þar sem annars háttv. nefnd hefir talað svo vel um 2. lið brtt. minnar, og yfirleitt farið mjúkum höndum um till., þá vil jeg láta koma hæversku í móti, taka síðari brtt. aftur og leita samninga við nefndina um hana til 3. umr.

Björn. Kristjánsson: Jeg get orðið mjög fáorður um þessa brtt. mína, úr því að till. á þskj. 318 er tekin aftur. Þó get jeg ekki staðist að fara um hana örfáum orðum, vegna misskilnings, sem mjer virðist hafa komið fram hjá háttv.þm. Snæf. (H. St.). Samkvæmt frv. á að leggja 25–75% á vínið, miðað við verð þess, komins í hús, að meðtöldum tolli. En samkvæmt brtt. á að leggja á vöruna ótollaða, og þess vegna verður álagningin samkvæmt henni lægri. Er jeg ánægður með brtt.háttv. 2. þm. S.-M., (S. H. K.), þar sem hún vill láta miða álagninguna við það, að lagt sje á án tolls. Jeg er aftur á móti ekki ánægður með, að þar er gert ráð fyrir, eins og í frumvarpinu, að álagningin skuli miðast við verð þess, komins í hús. Það er venja allra kaupsýslumanna að leggja á innkaupsverð vörunnar, og mjer finst eðlilegast, að einkasöluverslanir ríkisins fylgi sömu reglum og allar aðrar verslanir. Jeg hefi notað suðuspritt við efnarannsóknir, og veit því hvað það kostar nú. Það kostar 6 kr. líterinn. Sú vara er því orðið altof dýr, og vildi jeg helst, að ekkert væri á hana lagt. Í öllu falli má það alls ekki vera meira en lagt er á lyfjaáfengi lækna. Þetta vona jeg, að verði athugað fyrir 3. umr.

Sigurður Eggerz Jeg býst við, að jeg muni tala hjer fyrir daufum eyrum, en ekki mun jeg láta það hindra mig frá að láta uppi skoðun mína. Því hefir verið haldið fram, að þetta frv. gæti orðið stuðningur fyrir bannlögin. Ef svo væri, mundi það vega þungt á vogaskálunum hjá mjer, og ef til vill fá mig til að greiða þessu frv. atkvæði mitt. En jeg sje ekki, á hvern hátt þetta frv. getur orðið að nýrri vernd fyrir bannlögin. 1. gr. ákveður, að enginn nema ríkisstjórnin megi flytja inn áfengi. Samkvæmt bannlögunum má enginn flytja inn áfengi, nema gegnum umsjónarmann áfengiskaupa. En þessi maður er starfsmaður ríkisins, svo ákvæðið um þetta er eins í báðum þessum lögum; nafnið á manninum, sem hefir starfið á hendi fyrir ríkisstjórnina, verður aðeins annað. Í 2. gr. stendur, að áfengi það, sem ríkisstjórnin flytur inn, selji hún aðeins lyfsölum, læknum og öðrum þeim, sem bannlögin heimila. Sú aðalbreyting, sem lögin gera, er sú, að ríkissjóður hefir nú söluna á hendi, og verður því að leggja fram fje í því skyni. Og er óneitanlega merkilegt, að stjórnin skuli bera fram frv. eins og þessi einkasölufrv. á slíkum tímum, sem nú eru, þegar svo er ástatt, að stjórnin getur ekki, þótt hún fegin vildi, yfirfært 20 til 30 krónur. Þegar svo er ástatt, virðist ekki fært að auka útgjöld og erfiðleika landssjóðs að óþörfu. Forsætisráðherra (J. M.) sagði við 1. umr., að annarsstaðar, þar sem bannlög væru, væri sjerstakur maður skipaður til þess að hafa eftirlit með, að þau væru haldin. En í frumvarpinu sjálfu er engin áhersla lögð á, að maður sá, sem þar er gert ráð fyrir að skipaður verði, gæti haft slíkt eftirlit, heldur aðeins lögð áhersla á eftirlit með lyfsölubúðum landsins. í frv. felst engin trygging fyrir því, að bannlögin verði betur haldin. Aðalatriðið fyrir læknana hjer í deildinni veit jeg muni vera það að fá mann með lyfsalaprófi til að hafa eftirlit með lyfjabúðunum. Eftirlit með lyfjabúðunum hefir landlæknir haft til þessa. Landlæknisembættinu á nú áð skifta, samkvæmt þessu frv. Með öðrum orðum, setja á stofn nýtt embætti til að hafa eftirlit með lyfjabúðum. En jeg spyr, hefir landið ráð á að fjölga embættum, algerlega að óþörfu? Vill nokkur í alvöru halda því fram, að sá maður, sem trúað er fyrir eftirliti með læknum landsins, geti ekki líka haft eftirlit með lyfjabúðunum? Og hvernig hefir þetta verið hingað til? Síðan landlæknisembættið var stofnað, hefir þetta eftirlit fylgt því. Og engar kvartanir hafa komið fram, að brostið hafi á þekkingu í þessu efni hjá landlækni. Og þó hægt væri að fá meiri fagmann, þá hefir þjóðin ekki ráð á því. Það er að vísu sagt, að kostnaðinn eigi að taka af ágóðanum af lyfjasölunni. En hvaðan á sá ágóði að koma? Ekki á að leggja á lyfin. Ekki kemur fjeð þaðan. En hvaðan á það þá að koma? Jú, það á að koma frá því, sem græðist á sölunni á spíritus. Á hann á að leggja 25–75%. miðað við verð hans, að meðtöldum tolli. En nú er stefnan sú, að reyna að stemma stigu fyrir, að önnur eins ógengd af spíritus verði notuð til iðnaðar hjer eftir eins og hingað til, því það hefir upplýst, að iðnaðurinn sjálfur notar ekki neina örlítinn hluta þess áfengis, sem til iðnaðar hefir verið veitt. Jeg geri því ráð fyrir, að sala iðnaðarspírituss muni stórum minka. En af því leiðir aftur, að það gjald, sem á hann er lagt í frv., nægir ekki til að standast kostnað þann, sem af frumvarpinu hlýtur að leiða. Að því, er að öðru leyti snertir þann spíritus, sem beint þarf að brúka til iðnaðar, þá mótmæli jeg því, að rjettmætt sje að leggja hærri skatt á hann. Annarsstaðar er hráefnum hlíft við háum sköttum. Aðrar þjóðir vernda iðnað sinn eftir megni. Hjer virðist ekki vera mikil tilhneiging til þess. Jeg sje því ekki ástæðu til að leggja hærri skatt á iðnaðarspíritus en nú á sjer stað. Jeg sje ekki, að bannlögunum sje veitt nokkur vernd með þessu frv. Jeg sje heldur enga þörf á að ljetta eftirliti lyfjabúða af landlækni. Hjer er farið fram á stofnun nýs, óþarfs embættis. Og ekki er einu orði minst á, hvaða laun þessi maður eigi að hafa. - Jeg hlýt því að verða á móti frv., ef jeg ekki heyri alvarlegri ástæður fyrir þörf þess en hingað til hafa verið fram færðar; og jeg býst ekki við, að hægt verði að láta mig heyra þær í þessari deild.

Frsm. (Halldór Steinsson) Það er örstutt athugasemd. Háttv. 2. þm. G.-K. (B. K.) sagði, að það hefði komið fram misskilningur hjá mjer, þar sem jeg hefði gefið í skyn, að samkvæmt brtt.háttv. 2. þm. S.-M. (S. H. K.) ætti að leggja á verð vörunnar, að meðtöldum tolli. En þar var ekki um neinn misskilning að ræða hjá mjer, því samkvæmt tolllögunum er tollurinn lagður á vöruna komna á höfn. Til þess, að unt hefði verið að skilja brtt.háttv. 2. þm. S.-M. (S. H. K.) þannig, að samkvæmt henni ætti ekki að leggja á vöruna með tolli, hefði þess vegna orðið að taka það beinum orðum fram í henni. Háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) hefir alt aðra skoðun á þessu máli en jeg. Vil jeg ekki deila við hann um það, því jeg býst ekki við, að sú deila mundi sannfæra hann, eða leiða til samkomulags.

Björn Kristjánsson Það er rjett, sem háttv. frsm (H. St.) sagði, að tollurinn fellur á strax og varan kemur í land. En jeg gekk út frá því, að ef brtt.háttv. 2. þm. S.-M. (S. H. K.) yrði samþykt, þá hefði þingið með því sýnt, að það ætlaðist ekki til, að lagt yrði á tollinn, því í brtt. við 7. gr. eru feld burt orðin „að meðtöldum tolli“. En eins og jeg tók fram áðan, álít jeg æskilegast að halda sömu reglu og allar verslanir hafa, að leggja á innkaupsverð vörunnar.

Sigurður Hjörleifsson Kvaran Jeg vil ekki fara út í neinar deilur um síðari brtt. mína, því hún er tekin aftur til 3. umr. Jeg stóð upp í tilefni af ræðu háttv. 2. landsk.þm. (S. E.). Vafalaust er, að okkar skoðanir á þessu máli fara einna mest saman að sumu leyti. Jeg get tekið það fram, að jeg legg lítið upp úr eftirlitsstarfinu með lyfjabúðunum. Þótt lyf, sem ekki hafa verið af bestu tegund, hafi flust inn undanfarin ár, þá álít jeg ekki hægt að kenna eftirlitsmanninum eða lyfsölunum um það. Það hefir orsakast af ástandi því, sem styrjöldin hefir skapað. Jeg kannast því við, að jeg er ekki með frumvarpinu sökum þess, að jeg leggi svo mikið upp úr eftirlitsstarfinu með lyfjabúðunum. Einkahvöt mín til þess að vera með frv. er sú, að jeg hefi þá trú, að það geti orðið til verndar fyrir bannlögin. Jeg mintist á það við 1. umr., hvernig Finnar fóru að, er bannlög komust þar á. Þeir settu helsta forgöngumann bannmálsins til að hafa eftirlit með bannlögunum, dr. Matti Helenius. En hjer varð lítilmenskan ofan á, að því leyti, að hjer fengust nógu margir til að ákveða laun eftirlitsmannsins svo lág, að ekki var hægt að ætlast til, að nokkur gæti gefið sig allan við starfinu fyrir þau laun. Jeg álít, að það sje til bóta, að hjer, í þessu frv., er ætlast til, að stofnað sje til vel launaðrar starfrækslu, svo hægt sje að heimta fult eftirlit af starfrækjanda. Eins og jeg hefi þegar áður sagt, þá álít jeg eftirlitsstarfið með lyfjabúðunum ekki þýðingarmikið, og ekki mikið verk að hafa það á hendi. Þarf því ekki há laun vegna þess starfs. En hitt tel jeg mikils um vert, að launa starfið svo, að hægt sje að krefjast þess af þeim, sem því gegnir, að hann hafi reglulegt eftirlit með áfengissölunni; og það er mikið verk, ef það er vel leyst af hendi. - Þetta ber okkur á milli, háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) og mjer. Jeg get ekki tekið undir það, sem hann sagði um iðnaðarbrennivínið, að ekki ætti að leggja meira á það en annan vínanda, sem inn má flytja eftir bannlögunum. Jeg skal játa, að þetta væri rjett, væri iðnaðarbrennivínið notað á rjettan hátt. En nú er vitanlegt, að mjög lítið af þessu svo nefnda iðnaðarbrennivíni er notað til iðnaðar; jeg er viss um, að það er ekki meira en einn hundraðasti partur. Og úr því svo er, þá vil jeg leggja á þessi 99% sæmilega hátt gjald til ríkissjóðs. Það er leiðinlegt, að þessi 1/100 partur skuli ekki geta komist hjá gjaldinu. En það er svo oft, að saklaus verður að líða fyrir sekan, og er ekki hægt að komast hjá því. Meðan svo mikið er notað af iðnaðaráfenginu, álít jeg, að hátt gjald verði að borga af því, en ef svo skyldi reynast í framtíðinni, að notkun þess minkaði að miklum mun við framkvæmd þessara laga, er jeg fús á að leggja skattinn niður. En fyrst vil jeg sjá, hvernig fer.

Sigurður Eggerz Að því er snertir verndun þá, sem bannlögin eiga að fá með frv. þessu, þá vil jeg benda á, að í 4. gr. frv. er alls ekki gefið í skyn, að embættismaður sá, sem þar er gert ráð fyrir að skipaður verði, eigi að hafa eftirlit með bannlögunum. Ekki er honum heldur neinstaðar í frv. gefið vald til að ákveða, hvað mikið af vínanda megi veita til iðnaðar eða hvað mikið til lækna. Lögreglustjóri skipar fyrir um, hvað hann megi láta til iðnaðar, en landlæknir, hvað hann megi láta til lyfjabúða og lækna. Hann hefir þar ekkert vald, verður aðeins að hlýða yfirboðurum sínum, og er því að þessu leyti alveg eins settur og umsjónarmaður áfengiskaupa nú. Skipun þessa manns getur þess vegna engin áhrif haft á bannlögin. Það verður eftir sem áður algerlega komið undir stjórn landsins og lögregluvaldi, hvernig bannlaganna verður gætt. Eina ástæðan til að stofna embættið er eftirlitið með lyfjabúðunum. En að stofna sjerstakt embætti til þess að hafa eftirlit með þeim, álít jeg algerlega tilgangslaust. Það gleður mig, að háttv. 2. þm. S.-M. (S. H. K.) skuli vera mjer samdóma í þessu atriði. - Og sje embættið algerlega óþarft, þá skil jeg ekki, hvernig deildin getur samþykt að stofna það. Einkennilegt er og, að laun þessa nýja embættismanns skuli ekki vera ákveðin í frv., og væri ef til vill ekki ófyrirsynju, að Alþingi ákvæði þau, einkum þar sem því er fleygt, að þessum nýja embættismanni sjeu ætlaðar 20 þús. kr. í laun. Væri fróðlegt að heyra, hvort nokkur fótur væri fyrir því.

Frsm. (Halldór Steinsson) Mjer þykir kenna æðimikils misskilnings hjá háttv. 2. landsk.þm. (S. E.). Valdið til úthlutunar áfengis er ekki hjá landlækni eða lögreglustjóra, heldur fyrst og fremst hjá stjórninni. Það er ætlast til, að stjórnin setji reglugerð um úthlutun allskonar áfengis, bæði til iðnaðar, suðuspritts og svo áfengis, er hefir meira en 211/4% alkohol. Hann fáraðist yfir stofnun embættis, sem mundi verða launað með 20–25 þús. kr. Hann kom nú með lítil rök, þessu máli sínu til stuðnings, enda hygg jeg, að það sje tekið úr loftinu, og má þar til samanburðar nefna laun embættismanna ríkisins í heild sinni. Okkur skilur mikið á um eftirlitið. Jeg legg mikið upp úr því, að eftirlitið sje gott, bæði með lyfjum og áfengi.

Halldór Steinsson Jeg geri það að till. minni, að málinu verði vísað til allsherarnefndar.