Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Stjórnarskrárnefnd Ed. hefur rætt frv. til stjórnskipunarlaga um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, á fundi sínum, en áður en málinu var vísað til þessarar hv. deildar höfðu stjórnarskrárnefndir beggja deilda haldið nokkra fundi þar sem fjallað var ítarlega um frv. Á fund nefndanna kom hagstofustjóri og gerði þar grein fyrir viðhorfum sínum, þar sem hann taldi þörf á breytingu á 2. gr. frv. Nefndirnar urðu sammála um að taka aths. hans til greina og þess vegna var 2. gr. frv. nokkuð breytt í Nd. Breytingin var í því fólgin, eins og fram kemur í brtt., að kosningarrétt við kosningar til Alþingis hafa allir sem eru 18 ára eða eldri þegar kosning fer fram og hafa íslenskan ríkisborgararétt. Lögheimili á Íslandi þegar kosning fer fram er einnig skilyrði kosningarréttar, nema undantekningar frá þeirri reglu verði ákveðnar í lögum um kosningar til Alþingis. Nánari reglur um alþingiskosningar skulu settar í kosningalögum. Eins og nú er í gildandi stjórnarskrá er það skilyrði fyrir kosningarrétti að hafa lögheimili á Íslandi. Um nokkurt skeið hafa verið uppi reglur sem eru ekki að fullu í samræmi við þetta vegna námsmanna sem dveljast á Norðurlöndum, og vegna hins samnorræna flutningsvottorðs missa lögheimili sitt hér á landi. Í frv. eins og það var lagt fram var gert ráð fyrir að koma til móts við þetta með því ákvæði að menn gætu haft hér kosningarrétt ef þeir hefðu átt hér lögheimili einhvern tíma á síðustu fjórum árum. Hagstofustjóri benti á að það væri mjög miklum vandkvæðum bundið að framfylgja slíku ákvæði og auk þess mundi það alls ekki ná til allra sem þörf væri á. Þess vegna féllust nm. á að gera þessa breytingu. Hugmyndin er sú, að í lögum um kosningar til Alþingis sé möguleiki að setja ákvæði sem heimili þegnum sem hafa íslenskan ríkisborgararétt að hafa hér kosningarrétt, enda þótt þeir eigi ekki lögheimili á Íslandi. Það er sem sagt reiknað með að slíkt undanþáguákvæði verði sett í kosningalögin. Hins vegar þarf að athuga málið betur áður en því er slegið föstu að allir íslenskir ríkisborgarar eigi þennan rétt og þess vegna er sú leið farin að vísa því yfir í kosningalögin. Aðrar breytingar voru ekki gerðar á frv. í Nd. og stjórnarskrárnefnd Ed. mælir með því að frv. verði samþykkt eins og það kom frá Nd. Þetta mál er búið að vera í ítarlegri athugun í þingflokkunum í langan tíma. Þetta er eins og allir vita ákaflega viðkvæmt mál og skiptar skoðanir. En menn hafa reynt að leggja sig fram um að ná samkomulagi og niðurstaðan birtist í þessu frv. Þegar þannig er reynd málamiðlun og komist að samkomulagi verður kannske enginn fullkomlega ánægður, en menn misjafnlega óánægðir. En það er von þeirra sem að þessu máli standa að hér hafi tekist að fara nokkurn meðalveg og vænta þeir þess að breytingin megi verða farsæl í framtíðinni.



Herra forseti. Ég tel að önnur leið til leiðréttingar á tilhögun kosninga til Alþingis sé æskilegri en sú sem þetta frv. felur í sér, en þetta frv. hefur náð það miklu meirihlutafylgi meðal alþm. að önnur leið hefur enga möguleika á því að hljóta samþykki nú, og þar sem brýn er þörf á lagfæringu á kosningaskipan til Alþingis segi ég já.



Herra forseti. Þetta frv. felur í sér áfanga í átt að leiðréttingu þess misvægis sem hefur verið í vægi atkv. eftir búsetu hér í landinu. Þessi áfangi er vissulega mikilvægur þótt hann fell ekki í sér þær æskilegustu breytingar sem betur hefðu samrýmst búseturétti hér í landinu. En vegna þess að ég tel þennan áfanga mjög mikilvægt skref segi ég já.



Herra forseti. Mér er ljóst að með þeirri röskun á búsetu sem orðið hefur í landinu er leiðrétting á vægi atkv. milli kjördæma ekki óeðlileg. Við þá leiðréttingu ber þó mjög að hafa í huga að því aðeins að við byggjum landið allt og nýtum á þann hátt gögn þess og gæði tryggjum við sjálfstæði þjóðarinnar. Af því sem hér er sagt þykir mér óeðlilegt að kosningatilhögunin, sbr. frv. til stjórnskipunarlaga á þskj. 367, skuli tekin ein sér til afgreiðslu. Þar sem heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar er nú lokið er óeðlilegt annað en allir þættir hennar séu teknir til umfjöllunar og afgreiðslu samhliða. Hér er um grundvallarmál að ræða, hornstein þess lýðræðis er við byggjum á. Slík mál þurfa og eiga að ræðast jafnt innan Alþingis sem utan. Þjóðin öll á og þarf að vera þátttakandi í þeirri sköpun. Til þess hefur ekki verið gefinn nægjanlegur tími og því segi ég nei.



Herra forseti. Innan þingflokks Alþb. var gerð sátt í þessu máli um að þingflokkurinn stæði að afgreiðslu máls þessa svo sem það kemur fram í frv. Það skildist mér að þess háttar sátt hefði verið gerð innan annarra stjórnmálaflokka einnig. Ég hef grun um að svo hafi verið í öðrum flokkum sem í mínum flokki að þar hafi enginn verið alveg ánægður. Hitt veit ég, að hefðum við skipst í fylkingar innan þingflokks Alþb. og haldið hvor sínum málstað fram til fullnustu og af hörku hefði þar ekkert samkomulag orðið og Alþb. ekki orðið aðili að flutningi þessa máls. Ég er eindregið þeirrar skoðunar, að það hefði gilt innan allra stjórnmálaflokkanna að ef þeir sem öðrum megin stóðu hefðu beitt sér af fullri einurð og hreinskilni innan flokka sinna og látið það kosta svo mikið sem þeir láta í veðri vaka nú þegar þetta er gagnrýnt hefði þetta frv. alls ekki komið fram. Ég kýs, þó að ég sé ekki ánægður, hvergi nærri til hlítar, með frv. það sem hér liggur frammi eða þá skipan mála, sem hér er gert ráð fyrir, að standa að þessu máli með félögum mínum, en nota ekki tímann nú þegar málið kemur til afgreiðslu til handþvottar og til að koma sök yfir á flokksfélaga mína þegar til kastanna kemur til þess að geta veifað því heima í kjördæmi. Ég segi því já.



Herra forseti. Ég álít að leiðrétting á vægi atkv. sé eðlileg. Ég er hins vegar ekki ánægður með þá málsmeðferð sem þetta mál hefur fengið og tel að hún þyrfti að vera með öðrum hætti, eins og ég hef áður gert grein fyrir. Ég undirstrika að stöðu landsbyggðarinnar verður að tryggja í stjórnarskránni þegar heildarendurskoðun hennar fer fram. Ég tel að um þetta mál, eins og það liggur hér fyrir, sé þó sæmileg sátt. Þetta er viðkvæmt mál og vandasamt til úrlausnar og ég veit að sennilega eru bæði þéttbýlið hér suðvestanlands og landsbyggðin, strjálbýlið, óánægð með niðurstöðu málsins. Það bendir kannske til þess að hér sé um að ræða sæmilega sanngjarna sátt og m.a. með tilliti til þess segi ég já.



Herra forseti. Þar sem þjóðin hefur ekki fengið ráðrúm til að ræða þær breytingar á kjördæmaskipun, sem hér eru til afgreiðslu, og þar sem þessi breyting gengur mjög á hlut dreifbýlisins í þessu landi, án þess að hagsmunir þess séu að öðru leyti tryggðir, og ennfremur þar sem þær reiknireglur, sem liggja að baki þessari skipan, eru mikilli óvissu háðar, að ekki sé fastara að orði kveðið, þá segi ég nei.



Með tilvísan til þess fyrirvara, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. hafði á sinni afstöðu, segir Helgi Seljan já.



Herra forseti. Hér eru til meðferðar nokkur frv. sem fjalla um bankastofnanir ríkisins. Við félagar í fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar höfum bróðurlega skipt með okkur að mæla fyrir nál. um þessi frv. Þessi frv. eru öll eins. Í þeim eru ákvæði sem skylda bankastofnanir til að birta opinberlega í reikningum sínum greinargerðir um launakostnað, eignir, risnu og ýmislegt annað í þeim tilgangi að skýrt liggi fyrir með opinberum hætti hvernig trúnaðarmenn þessara stofnana stjórna þeim. Við erum þeirrar skoðunar, að slík meðferð sé eðlileg í okkar lýðræðisríki að þeir sem stjórna voldugustu fjármálastofnunum ríkisins standi að málum með þeim hætti sem hér er gert. Auðvitað mætti tilgreina nánar í lögum slíka skipan, en við teljum rétt að styðja þær tillögur sem í frv. felast. Síðar mætti endurskoða þessa skipan, þegar ljóst er hvernig hún hefur gefist. Fjh.- og viðskn. Ed. mælir því með því að þetta frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Það mál, sem hér er á dagskrá, fjallar um Búnaðarbanka Íslands og er hliðstætt því frv., sem fyrr var mætt fyrir, um Útvegsbanka Íslands. Fjh.- og viðskn. Ed. leggur eindregið til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Hv. fjh.- og viðskn. Ed. leggur til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Nefndin hefur gaumgæft þetta frv. og athugað og leggur til að það verði samþykkt.



Herra forseti. Frv. þetta var flutt á 103. löggjafarþingi, en varð þá ekki útrætt og er nú flutt í því formi sem það er í eftir 2. umr. í hv. Nd. Þar var gerð sú breyting, að í stað orðanna „orlofsheimili í eigu stéttarfélaga, launþega eða starfsmannafélaga“ komi: orlofsheimili í eigu stéttarfélaga, launþega á svæðum sem sérstaklega eru skipulögð fyrir orlofsstarfsemi. Þetta mál var upphaflega samkomulagsmál í svonefndum félagsmálapakka. Þá samdist um að undanskilin vegaskatti yrðu, auk þess sem nú er í 24. gr. laganna, sem eru kirkjur, skólahús, þinghús, félagsheimili og vitar, einnig orlofsheimili í eigu stéttarfélaga. Þetta mál var lagt fram í Nd. og hefur hlotið afgreiðslu þar með þeirri breytingu að ekki þótti fært að fella eingöngu niður vegaskatt af orlofsheimilum í eigu stéttarfélaga launþega á svæðum, eins og það var orðað, heldur yrði þá nauðsynlegt að fella niður vegaskatt af sumarbústöðum almennt. Deildin taldi m.ö.o. ekki kleift að mismuna á milli sumarbústaða í eigu einstaklinga annars vegar og stéttarfélaga hins vegar. Ég skil þetta sjónarmið mætavel og hef engar aths. við þessa breytingu að gera. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta lengra mál. Eins og ég sagði í upphafi hefur þetta mál áður legið fyrir hv. Nd. Vil ég því gera að till. minni að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Herra forseti. Við umfjöllun Nd. um þetta mál, þ.e. frv. til l. um veitingu ríkisborgararéttar, hafa bæst við þrjú nöfn, svo sem ekki er óalgengt við meðferð mála af þessu tagi. Þau nöfn liggja fyrir á þskj. 560 og eru þeir einstaklingar, sem gert er ráð fyrir að öðlist íslenskan ríkisborgararétt, samkv. þessu 36 talsins. Nöfnin sem við hafa bæst eru Tove Solveig Heinesen húsmóðir í Reykjavík, Ali Riza Mete verkamaður á Eskifirði og Johnnie Wayne Wheat símsmiður í Keflavík. Nm. í allshn. hv. Ed. geta fyrir sitt leyti fallist á þessa breytingu og mæla með því að frv. verði samþ. eins og það kom frá Nd.



Herra forseti. Svo sem kemur fram á þskj. hafa orðið breytingar á frv. í Nd. og tel ég óhjákvæmilegt að fara þess á leit að umr. verði frestað um þetta mál til þess að heilbr.- og trn. hv. Ed. fái ráðrúm til að athuga þær brtt.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um Landsvirkjun, en það var lagt fram í Nd. og er þaðan komið án breytinga frá því sem málið var lagt fyrir. Hér er um hið mikilsverðasta mál að ræða, sem segja má að sé lokagerð í sambandi við skiputag raforkuvinnslu og raforkuflutnings í landinu og að koma henni í aðalatriðum á eina hendi, þó að nokkrir aðilar framleiði raforku fyrir utan Landsvirkjun. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er samið að beiðni iðnrn. af viðræðunefndum eignaraðila að Landsvirkjun, þ.e. fyrir utan fulltrúa ríkisins af fulltrúum Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar, sem um þetta mál fjölluðu. Aðdragandi að þessu máli er sá, að í febr. 1981, svo að ekki sé lengra litið til baka, var undirritaður á Akureyri sameignarsamningur milli ríkisstj., Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar um Landsvirkjun, en samkv. þeim samningi, sem birtur er sem fskj. með þessu frv., mun Akureyrarbær 1. júlí n.k. gerast meðeigandi í Landsvirkjun og leggur til hennar eignarhlut sinn í Laxárvirkjun. Í 5. tölul. ákvæða til bráðabirgða með þeim samningi segir að á aðlögunartímabilinu séu aðilar sammála um að vinna að endurskoðun á fyrirkomulagi stjórnarkjörs Landsvirkjunar og að nauðsynlegri lögfestingu á samkomulagi þeirra þar að lútandi. Auk ákvæða um stjórnarkjör var það álit eignaraðila að nauðsynlegt væri að lögfesta ýmis önnur atriði sameignarsamningsins, t.d. skilgreiningu á hlutverki og starfssvæði fyrirtækisins, eignarhlutdeild, höfuðstól og arðgreiðslum. Þar fyrir utan var svo tekið á nokkrum atriðum sem iðnrn. óskaði eftir að fjallað yrði um við undirbúning að þessu frv., þ.á m. varðandi aðild annarra sveitarfélaga en Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar að fyrirtækinu, þeim skilyrðum sem sett eru fyrir slíkri aðild og möguleikum sveitarfélaga í landinu, landshlutasamtaka þeirra sérstaklega, til að fylgjast með málefnum þessa stóra fyrirtækis. Með samningi sem undirritaður var í Reykjavík 11. ágúst s.l. var samið um að Landsvirkjun yfirtæki frá síðustu áramótum til eignar og reksturs meginstofnlínukerfi landsins, hinar svokölluðu byggðalínur. Jafnframt var, með vísun til 1. gr. laga nr. 60 frá 1981, um raforkuver, samið um að Landsvirkjun mundi reisa og reka Blönduvirkjun, Fljótsdalsvirkjun og Villinganesvirkjun, sbr. einnig þál. dags. 6. maí frá 1982. Með gerð þessa samnings varð grundvallarbreyting á hlutverki og starfssviði Landsvirkjunar. Hlutverk hennar hefur þannig vaxið í það að reisa og reka öll meiri háttar raforkuver í landinu og annast raforkuflutning milli landshluta. Starfssvæði Landsvirkjunar verður þannig nánast landið allt. Það atriði sem ekki skiptir minnstu máli í sambandi við þennan sameignarsamning og þá lagasetningu sem hér er till. um er að Landsvirkjun skuldbindur sig til að selja raforku í heildsölu samkv. sömu gjaldskrá til allra landshluta frá afhendingarstöðvum út frá stofnlínukerfinu. Það tókst heildarsamkomulag milli þeirra nefnda sem um þetta mál fjölluðu, en þær unnu verk sitt frá nóvembermánuði s.l. til janúarloka. Þann 28. jan. undirrituðu þessar nefndir sameiginlega bókun um samkomulag um frv. það sem hér liggur fyrir og það hlaut síðan staðfestingu ríkisstj. og einnig Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar, þannig að eignaraðilar hafa fyrir sitt leyti fallist á frv. eins og það hér er flutt og er þannig um það víðtækt samkomulag. Helstu nýmæli samkv. þessu frv. eru: 1. Breytt er ákvæðum laganna um eignarhlutdeild eignaraðila. Eftir sameiningu Laxárvirkjunar við Landsvirkjun og með því að ríkissjóður hefur með ákvæði 8. gr. 3. tölul. samningsins frá 11. ágúst 1982 tekið að sér greiðslu vegna áframhaldandi 50% eignaraðildar ríkissjóðs að Landsvirkjun verður eignarhlutdeildin þannig: Ríkissjóður á 50%, Reykjavíkurborg 44.525% og Akureyrarbær 5.475%, nákvæmt tilgreint. 2. Með hliðsjón af breyttu hlutverki og starfssvæði Landsvirkjunar er ákvæðum um hlutverk fyrirtækisins breytt á þann veg að starfssvæði þess nær að heita má til landsins alls. Kveðið er á um hlutverk Landsvirkjunar að hafa með höndum meginhluta orkuöflunar og heildsölu raforku í landinu. Aukin er skylda Landsvirkjunar til að hafa með viðunandi öryggi tiltæka nægilega raforku til að anna þörfum viðskiptavina sinna á hverjum tíma. 3. Starfssvæði Landsvirkjunar er skilgreint sem orkusvæði og er ákveðið landið allt, eftir því sem raforkuverð fyrirtækisins, stofnlínur og aðveitustöðvar spanna. 4. Ákvæðum laganna um stofnframlög og eiginfjárframlög er breytt til samræmis við ákvæði sameignarsamningsins þar um. 5. Til samræmis við skuldbindingu Landsvirkjunar samkv. samningum frá 11. ágúst 1982 og samkv. sameignarsamningum frá 27. febr. 1981 er lagt til að lögfest verði að sama gjaldskrá skuli gilda um afhendingu rafmagns til almenningsrafveitna frá afhendingarstöðum Landsvirkjunar. 6. Breytt er ákvæðunum um einfaldar ábyrgðir eignaraðila á skuldbindingum Landsvirkjunar. Felld eru úr gildi ákvæði sem sérstaklega eiga við um Búrfellsvirkjun og ábyrgðir hennar vegna. 8. Landsvirkjun fær nú það hlutverk að reisa og reka öll meiri háttar raforkuver í landinu og starfrækja meginstofnlínukerfi landsins, hinar svokölluðu byggðalínur, en hringtengingu þeirra verður væntanlega lokið á yfirstandandi ári eða í síðasta lagi á hinu næsta. Nær þá starfssvæði fyrirtækisins til allra landshluta. Með hliðsjón af því er lagt til að lögfest verði að önnur sveitarfélög en Reykjavíkurborg og Akureyrarbær hafi möguleika á að gerast eignaraðilar að fyrirtækinu. 9. Með tilliti til þess að Landsvirkjun mun starfa í öllum landshlutum er lagt til að komið verði á föstum samráðsvettvangi við samtök sveitarfélaga í hinum einstöku landshlutum um málefni fyrirtækisins. Í frv. er lagt til að haldnir verði ársfundir með þátttöku fulltrúa frá landshlutasamtökum sveitarfélaga, þar sem kynntar verði áætlanir og afkoma Landsvirkjunar og þar sem fulltrúar sveitarfélaga geta komið sjónarmiðum um málefni Landsvirkjunar á framfæri. 10. Þá er stjórnarfyrirkomulagi breytt þannig, að stjórnarmönnum er fjölgað um tvo og kjörtímabil stjórnar stytt úr sex árum í fjögur ár. Þá er og lagt til að ráðh. orkumála skipi einn fulltrúa til setu á fundum stjórnar. Herra forseti. Það mætti tala langt mál um þetta frv. hér, svo mikilsvert sem það er, en ég ætla ekki að taka tíma til þess. Ég vil aðeins minna á að að þessum málum hefur verið unnið alllengi, skipulagsmálum raforkuiðnaðarins í landinu. Skoðanir hafa verið nokkuð skiptar um það, en færst þó nær því samkomulagi sem hér liggur fyrir smám saman. Raforkuvinnslan hefur verið að vaxa hvað snertir uppsett afl og framleidd orka í vatnsaflsstöðvum landsins eru nú uppsett um 750 megawött samtals, í gufuaflsstöðvum 25–30 megawött og í olíustöðvum eitthvað yfir 100 megawött. Hefur orðið mikil breyting á þessu frá því sem var fyrir fáum áratugum og ekki síst hinu, að nú eru að heita má öll rafveitusvæði landsins samtengd með stofnlínum. Það má segja að sé eðlileg forsenda þess að fyrirtæki af þessari gerð verður til, þar sem er þessi nýja útfærða Landsvirkjun sem að stofni til byggir á því fyrirtæki sem ríkið og Reykjavíkurborg hafa staðið að frá árinu 1965 að telja. Herra forseti. Ég vænti þess að það megi takast fyrir lok þessa þings að afgreiða þetta frv. sem lög frá Alþingi og legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. iðnn.