Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. viðskiptaráðherra. Við þekkjum það að nú hefur ríkisstjórnin kynnt samninga um gríðarmiklar skuldbindingar vegna Icesave-deilunnar en það væri kannski forvitnilegt að vita líka hvað snýr að annars konar samningum og þá er ég að vísa í viðreisn bankanna. Eins og menn þekkja hafa þau mál gengið mjög hægt og vakti athygli landsmanna að einn af ráðgjöfum ríkisstjórnarinnar hótaði að hætta að taka þátt í því ferli sökum þess hve hægt gengi. Í tengslum við þessi mál hafa heyrst ansi óljósar fregnir og sögusagnir og lítið verið upplýst hver raunveruleg staða mála er. En þar sem hæstv. viðskiptaráðherra, a.m.k. áður en hann varð hæstv. viðskiptaráðherra, lagði mikið upp úr gagnsæi í stjórnsýslunni og núverandi ríkisstjórn hefur lagt upp með að það allt væri uppi á borðum, vildi ég spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé rétt að lánardrottnar hafi séð ástæðu til að skrifa fulltrúum viðkomandi þjóða hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í þeim tilgangi að koma sjónarmiðum sínum á framfæri og sömuleiðis að þeir séu búnir að leggja fram formlega kvörtun til EFTA yfir framgöngu stjórnvalda í sinn garð. Miðað við þær fregnir sem maður hefur eru nokkrar vikur síðan þetta var, í rauninni tilgreint fyrir kosningar. Ég vildi fá að vita það hjá hæstv. ráðherra hvort það sé rétt að sendar hafi verið kvartanir til EFTA og afrit af þeim bréfum hafi borist til ríkisstjórnarinnar og ráðherra í ríkisstjórninni. Ef svo er, til hvaða aðgerða hefur verið gripið í kjölfar þess?

Virðulegi forseti. Mér er ekki kunnugt um nein formleg erindi frá kröfuhöfum hvorki til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins né EFTA eða ESA, ef verið er að vísa til þess. Hins vegar veit ég að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur rætt við kröfuhafa, eins og reyndar aðra sem eiga hagsmuna að gæta, en það hefur ekki komið neinn þrýstingur á okkur í gegnum þá leið, þ.e. það getur vel verið að kröfuhafar hafi rætt við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn en það hefur ekki leitt til neins þrýstings á íslensk stjórnvöld sem mér er kunnugt um og það sama gildir um EFTA. Hins vegar er alveg ljóst og hefur legið fyrir í marga mánuði að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn leggur áherslu á að gætt sé jafnræðis meðal kröfuhafa og hefur m.a. beitt sér fyrir því að ekki sé tekið upp svokallað tvöfalt gengi þar sem kröfur sumra eru greiddar út á óhagstæðara gengi en kröfur annarra en það er ekkert nýtt í því. Það er kannski rétt fyrst þessi fyrirspurn er komin fram að benda á að það getur vel verið að Eftirlitsstofnun EES eða ESA taki til skoðunar hvort Íslendingar hafi í einu og öllu farið eftir þeim skuldbindingum sem okkur ber samkvæmt samningnum við Evrópska efnahagssvæðið og m.a. reyna á neyðarlögin og gjaldeyrishöftin og stjórnvöld eru að sjálfsögðu undir það búin, en það hefur ekki verið gripið til neinna sérstakra aðgerða annarra en að undirbúa málsvörn ef til þess kemur.

Virðulegi forseti. Ég skildi þetta svo að hæstv. ráðherra segi að hingað hafi engin bréf borist og kröfuhafar ekki verið að kvarta, hvorki til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins né til EFTA, yfir framgöngu stjórnvalda í sinn garð, að þetta sé rangt og það hafi ekki nein slík samskipti átt sér stað og það er bara gott að það liggi fyrir. En ef ég hef ekki misskilið ráðherrann fullyrti hann að engin bréf af því tagi sem ég nefndi hafi borist til þessara stofnana og til ráðamanna þjóðarinnar, þar með talið ráðherra.

Virðulegi forseti. Til að taka af öll tvímæli er rétt að hér komi fram að ég veit auðvitað ekki nákvæmlega hvernig kröfuhafar eða aðrir haga sínum samskiptum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, hvort þeir gera það bréflega eða munnlega. Það getur auðvitað vel verið að menn hafi skrifað einhver bréf. En ég endurtek að mér er ekki kunnugt um að íslensk stjórnvöld hafi orðið fyrir neinum þrýstingi í kjölfar slíkra bréfaskipta eða annarra samskipta.

Virðulegi forseti. Það er eitt atriði sem mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í og það varðar það stóra mál sem við ætlum að ræða á eftir, svokallað Icesave-mál. Mig langar að spyrja og velta aðeins upp við hæstv. fjármálaráðherra hvert umboð samninganefndarinnar hafi í raun verið. Þá er ég að velta fyrir mér hversu langt þessi samninganefnd mátti ganga, hvað hún mátti skuldbinda þjóðina fyrir miklu í viðræðum sínum og slíkt. Það væri mjög freistandi og ekki bara freistandi, það væri mjög gott og mikilvægt, held ég, ef ráðherra mundi beita sér fyrir því að Alþingi fengi að sjá umboðið sem þessi nefnd fékk. Hún hefur væntanlega fengið skriflegt umboð og ég óska eftir því að fá að sjá það umboð og mælist til þess að ráðherra beiti sér fyrir því að þingið sjái það til að það liggi alveg fyrir hvert umboðið var, hvað þessi ágæta nefnd mátti gera og hvað ekki.

Forseti vill beina því til hv. þingmanns að ávarpa og nefna ráðherra hæstv. ráðherra.

Frú forseti. Umboð samninganefndarinnar sem er skipuð af framkvæmdarvaldinu er sótt í samþykkt Alþingis sem fól framkvæmdarvaldinu 4. desember sl. að leiða þetta mál til lykta á tilteknum forsendum. Erindisbréf nefndarinnar var, að ég held, gert opinbert um leið og hún var skipuð eða öllu heldur endurskipulögð í febrúarmánuði. Viðræðunefnd hóf strax störf eftir afgreiðslu Alþingis á þingsályktunartillögu í öndverðum desembermánuði en hún var endurskipulögð eftir stjórnarskipti með nýju erindisbréfi og það liggur fyrir og er opinbert. Ég er ekki með það við höndina en það er ekkert vandamál að finna það til. Ég leyfi mér að fullyrða, ef minni mitt svíkur ekki, að það hafi verið gert opinbert um leið og fréttatilkynning um þessa endurskipuðu samninganefnd leit dagsins ljós síðla í febrúarmánuði og rétt eins og í tilviki fyrri samninganefndarinnar í tíð fyrri ríkisstjórnar var hlutverk þessarar nefndar að leiða málið til lykta á þeim forsendum sem Alþingi hafði ákveðið.

Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar á því að hafa gleymt að ávarpa hæstv. fjármálaráðherra rétt nú áðan. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans og ég túlka það svo að hann muni útvega mér umboðið sem þessi nefnd hafði. Ef það liggur ekki ljóst fyrir í gögnum Alþingis óska ég eftir að hann útvegi mér það, því að það er mjög mikilvægt að hafa það alveg á hreinu hvort það umboð sem ný samninganefnd fékk sé í samræmi við það sem fyrri nefnd fékk og hvort það byggi á þeirri ályktun sem hér er vísað til. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að það kemur fram að ríkisstjórninni er falið að leiða til lykta samninga við viðeigandi stjórnvöld og því kalla ég eftir því hvort samninganefndin hafi verið með það hlutverk óyggjandi.

Frú forseti. Ég held að þetta mál liggi afskaplega skýrt fyrir. Þetta er með alveg hefðbundnum hætti nema í þessu tilviki er ekki vísað til þess sjálfstæða hlutverks sem stjórnvöld fara almennt með til að gera samninga við önnur ríki, enda eru stjórnvöld í aðalatriðum ekki að gera samninga sín í millum heldur innstæðutryggingarsjóðir landanna. En aðkoma stjórnvalda, sérstaklega af Íslands hálfu, er nokkur í málinu og samningsumboðið er fyrst og fremst fólgið í fyrirmælum Alþingis eðli málsins samkvæmt. Ég get algerlega fullyrt að erindisbréf eða skipunarbréf bæði fyrri viðræðunefndar og síðari viðræðunefndarinnar var nákvæmlega í samræmi við þau fyrirmæli sem framkvæmdarvaldið hafði frá Alþingi.

Frú forseti. Í nýútkominni þjóðhagsspá er gert ráð fyrir framkvæmdum í Helguvík og Straumsvík í grunnspá og viðeigandi orkuöflun til þess að af þeim verkefnum geti orðið. Þar er gert ráð fyrir því að mesti kraftur framkvæmdanna verði á tímabilinu 2010–2012. Samkvæmt spá fjármálaráðuneytisins er þessum framkvæmdum ætlað að drífa áfram hagvöxtinn sem spáð er á tímabilinu. Þess vegna skiptir miklu máli að áform um þessar framkvæmdir séu skýr og tímasetningar eins nákvæmar og nálægt í tíma og hægt er á þeim óvissutímum sem nú ríkja, en við vitum auðvitað öll að það er allt í óvissu með fjármögnun og fleira bæði hvað varðar orkuöflun og aðra hluti í þessum verkefnum. Þess vegna langar mig til að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra að því hvort hún telji að þær tímasetningar sem í þjóðhagsspánni eru og skipta verulega miklu máli um allt okkar efnahagslíf á komandi árum, muni standast. Og ef hún telur svo ekki vera, hvort ríkisstjórnin og hún sem iðnaðarráðherra muni beita sér í þá átt að liðka fyrir þessum framkvæmdum eða flýta þeim ef þess er nokkur kostur.

Virðulegi forseti. Það sem hv. þingmaður kemur inn á varðandi álverið í Helguvík er auðvitað þannig að þar er allt enn á áætlun miðað við hvernig um málið var rætt hér þegar við ræddum fjárfestingarsamninginn á síðasta þingi. Við bíðum enn þá eftir niðurstöðu ESA áður en hægt er að undirrita þann fjárfestingarsamning og jafnframt er verið að vinna að fjármögnun verkefnisins og í raun og veru hefur ekkert nýtt komið fram síðan það var. Vissulega er það svo að orkufyrirtækin hafa ekki frekar en önnur fyrirtæki farið varhluta af fjármálakreppunni, framkvæmdir þessara fyrirtækja hafa auðvitað í áratugi byggt á erlendum lántökum og það er ekkert launungarmál að þau eru ekki á hverju strái þessa dagana, a.m.k. ekki á kjörum sem viðráðanleg eru. Það sem við þurfum að skoða í þessu, og ég held að við ættum að gera algerlega opið, er að skoða hvort við getum horft til innlendrar lánsfjármögnunar, t.d. frá lífeyrissjóðum eða öðrum aðilum sem það geta og hafa bolmagn til, eða horfa til þess hvort við getum farið í nýframkvæmdir í gegnum t.d. verkefnafjármögnun, þ.e. í sérstökum félögum sem standa fyrir utan efnahag orkufyrirtækjanna, og með þátttöku annarra fjárfesta, innlendra eða útlendra. Eins og staðan er núna eru allar tímasetningar enn þá eins og lagt var upp með og ekkert hefur breyst í því. Ég get því svarað hv. þingmanni þannig: Ég tel að þessar tímasetningar og áætlanir eigi að geta staðist ef rétt er á málum haldið og sérstaklega mun það koma í ljós í sumar hvernig málum vindur fram en ég hef trú á að svo verði.

Frú forseti. Þær framkvæmdir sem settar eru í þjóðhagsspá eru yfirleitt komnar það langt að nokkur vissa á að vera um að af þeim geti orðið. Og þegar um er að ræða framkvæmdir sem eiga að drífa fram þann hagvöxt sem við sjáum fram undan - vegna þess að það er nú ekki eins og það sé um mikið annað að ræða í þessu - skiptir miklu máli að um þær ríki nokkuð mikil vissa. Mér finnst ánægjulegt að heyra hæstv. iðnaðarráðherra lýsa því svona ákveðið yfir að þessi verkefni séu á tímaási. En þegar horft er til fréttaflutnings frá orkufyrirtækjunum um fjármögnun og einnig til þess í hvaða stöðu mál neðri Þjórsár og Búðarháls eru hjá ríkisstjórninni vekur það töluverðan ugg um að af þessum framkvæmdum geti ekki orðið. Ég held því að það sé mjög mikilvægt að ríkisstjórnin öll sé sammála um að þessi verkefni komist á koppinn og vinni að því saman að svo geti orðið. Öðruvísi verður ekki drifinn áfram hagvöxtur hér á landi næstu ár sem skapar enn meiri vandræði fyrir íslenskt þjóðarbú.

Virðulegi forseti. Það sem hv. þingmaður á kannski við og það sem vakið hefur ugg hjá henni er að við erum í raun að horfa á tvíþætt atriði sem snýr að orkufyrirtækjunum. Annars vegar hvernig fjármagna á nýframkvæmdir og hins vegar hvernig endurfjármagna á þau lán sem fyrirtækin hafa tekið fyrir eldri framkvæmdum. Ég nefndi hér hvaða möguleika við höfum varðandi fjármögnun til nýframkvæmda þannig að af þessum nýju verkefnum megi verða. Ég ætla líka að nefna það hér og þakka tækifærið til þess að fá að ræða það að ríkisstjórnin hefur lýst vilja sínum til að fá hingað til lands öfluga erlenda fjárfesta. Það hef ég áður sagt og við það stend ég. Það eru fjölmörg slík verkefni á borði iðnaðarráðuneytisins núna, möguleikar sem eiga að 

Frú forseti. Eftir þær efnahagshörmungar sem á íslensku þjóðinni hafa dunið er það gríðarlegt réttlætismál fyrir alla Íslendinga að þeir einstaklingar og/eða lögaðilar sem bera ábyrgð á bankahruninu fái viðeigandi meðferð innan réttarvörslukerfisins. Sitjandi ríkisstjórn hefur eflt embætti sérstaks saksóknara í samræmi við ráðleggingar Evu Joly. Þannig hefur embættinu bæði verið veitt aukið fjármagn og valdheimildir embættisins í þágu rannsóknar hafa verið auknar. Nýverið hafa komið fram fregnir af því að gerðar hafa verið húsleitir á heimilum og í fyrirtækjum þessu tengt. Í ljósi þessa langar mig til að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort hún telji embætti sérstaks saksóknara nú vera nægilega burðugt til að takast á við rannsókn bankahrunsins bæði hvað varðar fjármagn og valdheimildir. Það er gríðarlega mikilvægt að unnið sé eftir ráðleggingum Evu Joly þar sem hún ein hefur reynslu af rannsókn sakamála af þessari stærðargráðu hjá embætti sérstaks saksóknara. Því spyr ég hæstv. dómsmálaráðherra einnig hvernig samstarf embættis sérstaks saksóknara og Evu Joly gengur og hvort verið sé að vinna í samræmi við ráðleggingar hennar. Í ljósi þess að nokkrum aðilum hefur verið veitt réttarstaða grunaðra í tengslum við rannsókn bankahrunsins langar mig að lokum til að spyrja hvort hæstv. dómsmálaráðherra sé kunnugt um að eignir þeirra hafi verið kyrrsettar.

Ég þakka fyrirspurnina. Embætti sérstaks saksóknara er sjálfstætt og hefur sínar eigin heimildir. Það svarar fyrir verk sín aðallega til ríkissaksóknara en ekki til ráðherra. En ég tel mig þó geta svarað spurningum sem varða aðbúnað að embættinu og hvort það sé nægilega öflugt. Ég tel að það verði að vera til sífelldrar skoðunar hvort það hafi nægilegar valdheimildir til að starfa eftir. Því hefur verið fundur með sérstökum saksóknara og embættismönnum ráðuneytisins um hvort eitthvað skorti á valdheimildir til þess að embættið geti sinnt sínu hlutverki. Niðurstaðan var sú að það lítur ekki út fyrir að vera þannig. Hins vegar held ég að það verði að taka til nákvæmrar skoðunar hvernig valdheimildum og íslenskri löggjöf er háttað í þessum efnum. Komið hafa tilmæli frá alþjóðlegum stofnunum sem ég held að við verðum að skoða. Það getur komið til þess að við þurfum að laga löggjöf okkar og ég held að við eigum að vera óhrædd við það. Hvernig er samstarfi embættisins við Evu Joly háttað? Ég get haft milligöngu um að afla upplýsinga frá sérstökum saksóknara um það en sem dómsmálaráðherra er ég ekki inni í því vinnusambandi. En ég hef ekki heyrt annað en að það gangi vel. Það var fundur hér fyrir tveimur vikum, að ég held, og ég tel mig hafa heimildir fyrir því að Eva Joly sé væntanleg til landsins í þessari viku. Ég held því að samstarfið gangi ágætlega fyrir sig. Hvað varðar aðbúnað að embættinu tel ég að hugleiða megi hvort efla megi það enn frekar, hvort bæta eigi þar við saksóknurum sem starfi þá saman að rannsókninni 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir veitt svör og það var gott að heyra að hæstv. dómsmálaráðherra telur að valdheimildir sérstaks saksóknara séu nægar að sinni og að samstarfið við Evu Joly gangi vel. Að lokum vil ég hvetja hæstv. dómsmálaráðherra og sitjandi ríkisstjórn til dáða í þessu máli og brýna fyrir stjórnvöldum hversu mikilvægt það er að þessi rannsókn sé tekin föstum tökum. Það er ekki einungis mikilvægt í efnahagslegu tilliti heldur er það líka gríðarlegt réttlætismál fyrir alla landsmenn.

Ég vil þakka aftur fyrir þessa fyrirspurn og ég tel að þingið eigi að veita aðhald með fyrirspurnum af þessu tagi. Það er ekkert útilokað að það verði flutt hér frumvarp þar sem farið verður fram á auknar heimildir eða þá að embættið verði styrkt með einhverjum hætti.

Forseti vill minna hæstv. ráðherra á að ávarpa og beina máli sínu til forseta þegar hún tekur til máls í ræðustóli Alþingis.

Virðulegi forseti. Fram kom áðan í orðum hæstv. iðnaðarráðherra að hún ætti von  Það er alveg ljóst að íslenska þjóðin þarf á því að halda að efla atvinnutækifæri sín og þá starfsemi sem skapar gjaldeyri, ekki síst ef við ætlum að taka á okkur alveg ótrúlegar ábyrgðir og greiðslur vegna Icesave, veitir okkur nú ekki af því að hafa gjaldeyri til að standa undir slíku. En mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hafi einhver áform uppi og þá hver þau eru til að efla þá starfsemi sem lýtur að því að ná hingað erlendum fjárfestum. Við höfum stofnanir sem hafa það hlutverk að krækja í erlendar fjárfestingar og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún muni beita sér fyrir því að efla þá starfsemi.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Við búum svo vel að við erum með gríðarlega öfluga stofnun sem heitir Fjárfestingarstofa sem sinnir svona verkefnum og hefur til að mynda komið á tengingum við fjöldann allan af mögulegum erlendum fjárfestum. Svo ég nefni sem dæmi það sem við erum að gera núna og sem ég hef greint frá úr þessum stóli þá erum við að efla þau tæki sem við höfum til þess að laða að erlenda fjárfestingu. Við erum núna að setja af stað vinnuhóp sem vinna á að því að setja heildarramma um mögulegar ívilnanir, þ.e. að búa til heildarlöggjöf eins og gengur og gerist í nágrannaríkjum okkar um hvernig við getum veitt t.d. erlendum fjárfestum tímabundnar ívilnanir á meðan þeir eru að koma sér fyrir hér á landi. Það þekkjum við í gegnum einstaka fjárfestingarsamninga. Tekið er á málum, einu í einu, með hverjum aðila fyrir sig. Við viljum leitast við að skapa hér öfluga heildarlöggjöf sem er mikilvægt tæki fyrir þá sem vinna að því að ná í erlenda fjárfestingu fyrir okkur, það liggi þá nokkurn veginn fyrir hvað í boði er. Okkar helstu samkeppnisríki eru með slíkan ramma, reyndar mun gagnsærri og eru þar af leiðandi mun meira aðlaðandi en við þegar verið er að kortleggja heiminn allan. Það eru gjarnan ríki sem bjóða upp á jafnmikið og eru jafnrík og við af endurnýjanlegum orkugjöfum. Ég nefni t.d. Kanada og hin Norðurlöndin. Þegar verið er að kortleggja heiminn í þessu tilliti og menn fara yfir mögulega staði til þess að fjárfesta á skiptir máli að við stöndum jafnfætis þessum ríkjum varðandi að það sem í boði er fyrir þau 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ágæt svör. Ég fagna því að hæstv. ráðherra ætli að beita sér fyrir því að þessar ívilnanir verði skoðaðar. Ég held að það sé eitt af því mikilvægasta sem við þurfum að gera í dag og ég skora á hana að hraða þessari vinnu mjög mikið. Ástæðan fyrir því að ég spurði um þessar stofnanir og hvort það standi til að efla þær eitthvað sérstaklega er að starfsmenn Fjárfestingarstofu, þessa tækis sem við notum einna helst til að ná okkur í erlenda fjárfestingu, eru þrír talsins og fjárhagsramminn er í kringum 60 millj. kr. Ég velti því upp hvort ekki sé mikilvægt fyrir okkur á þessum tímum að efla þá starfsemi.

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni að auðvitað skiptir máli að efla þá þjónustu sem þarna um ræðir. Og það er svo sannarlega á teikniborði þessarar ríkisstjórnar, eins og fram kemur í stjórnarsáttmála, að setja á laggirnar svokallaða Íslandsstofu sem mun hafa það verkefni með höndum að kynna Ísland sem fjárfestingarkost erlendis ásamt því að fara með fleiri verkefni sem heyra nú undir Útflutningsráð og að hluta til undir Ferðamálastofu og fleiri aðila. Þetta verður algjörlega ný stofnun sem mun hafa það verkefni að kynna Ísland frá öllum hliðum út á við og þar á meðal sem fjárfestingarkost. Það er von mín að með samlegðaráhrifum og öflugri Íslandsstofu takist okkur það og við náum að efla þessa deild enn frekar. Ég verð að segja varðandi Fjárfestingarstofu að það er alveg með ólíkindum hvað þessir þrír starfsmenn ná gríðarlega miklum 

Frú forseti. Ég fagna því að fá tækifæri til að gera Alþingi grein fyrir því með munnlegri skýrslu hverjar niðurstöður urðu í viðræðum íslenskra, hollenskra og breskra samninganefndarmanna nú fyrir helgina í svonefndu Icesave-máli. Það er vandasamt að velja upphafspunkt þessa máls, hvort á að byrja á Alþingi 21. desember 1999 þegar Alþingi ákvað innleiðingu tilskipunar ESB um innlánstryggingar, hvort á að byrja 2002 þegar Landsbankinn og reyndar líka Búnaðarbankinn voru einkavæddir með þeim aðferðum sem þá voru notaðar og í hönd fór sá mikli ofvöxtur í bankakerfinu í samkrulli við skuldsetta útrás viðskiptajöfra sem eru að reynast Íslandi einhver ógæfulegasti leiðangur sögu sinnar, hvort á að byrja 2006, 10. október það ár, þegar Icesave-reikningarnir voru kynntir til sögunnar með pompi og prakt í Bretlandi. Það var gert þannig að þó að Landsbankinn ætti þá dótturfyrirtæki, banka í því landi, var engu að síður valið að opna reikningana í útibúum Landsbankans í Bretlandi og síðar í Hollandi. Í október 2007, ári síðar, var fjöldi Icesave-reikninga Landsbankans í Bretlandi einu orðinn 105 þúsund talsins. Þessir reikningar hlóðu upp á sig miklum fjárhæðum og allt var þetta með starfsleyfum og undir eftirliti frá Fjármálaeftirlitinu íslenska og reyndar einnig að nokkru leyti hinu breska og síðar hollenska. Í maí, svo seint sem í maí 2008 opnar Landsbankinn Icesave-reikninga í Hollandi og entist aldur til að safna á annað hundrað þúsund viðskiptavinum áður en hann féll. Á árunum 2006–2007 fór að bera á því að íslenskir bankar ættu í vaxandi erfiðleikum með að endurfjármagna sig og opnun þessara reikninga er að sjálfsögðu í beinu samhengi við það. Þarna var fundin auðveld en ákaflega áhættusöm leið til að ná í lausafé með því að yfirbjóða með háum vöxtum á þeim mörkuðum sem við áttu. Einhverjir kölluðu þetta tæra snilld. Við fall gamla Landsbankans lokuðust inneignir 340 þúsund sparifjáreigenda inni í útibúum bankans í Bretlandi og Hollandi. Heildarupphæð þessara innstæðna nam jafnvirði rúmlega 1.200 milljarða íslenskra króna, 1.200 milljarða, og Tryggingarsjóði innstæðueigenda ber samkvæmt viðkomandi tilskipun að tryggja að lágmarki verðmæti innstæðna upp að 20.887 evrum. Á Ísland falla með þessum hætti reiknað um 640–660 milljarðar kr. Afganginn hafa Bretar og Hollendingar borgað eða u.þ.b. helming upphæðarinnar. Strax í október 2008 samþykktu íslensk stjórnvöld í aðalatriðum ábyrgð á þessum reikningum og að ríkissjóður tæki lán til að greiða þetta upp eða ábyrgðist lán til hins sama. 11. október kom út fréttatilkynning frá forsætisráðuneytinu um samkomulag milli Hollands og Íslands um Icesave. Þar segir, með leyfi forseta: „Að loknum uppbyggilegum viðræðum hafa hollensk og íslensk stjórnvöld náð samkomulagi um lausn mála hollenskra eigenda innstæðna á Icesave-reikningum Landsbankans. Fjármálaráðherra Hollands, Wouter J. Bos, og fjármálaráðherra Íslands, Árni M. Mathiesen, tilkynntu þetta. Ráðherrarnir fagna því að lausn hafi fundist á málinu. Wouter J. Bos kvaðst einkum ánægður með að staða hollenskra innstæðueigenda væri nú skýr. Árni M. Mathiesen bætti við að aðalatriðið væri að málið væri nú leyst. Samkomulagið kveður á um að íslenska ríkið muni bæta hverjum og einum hollenskum innstæðueiganda innstæður að hámarksfjárhæð 20.887 evrur. Hollenska ríkisstjórnin mun veita Íslandi lán til að standa undir þessum greiðslum og hollenski seðlabankinn mun annast afgreiðslu krafna innstæðueigendanna.“ Það sem var hins vegar ekki sagt í þessari fréttatilkynningu var að hér var um meira en niðurstöðu fundar að ræða. Hér var um skriflegt samkomulag íslenskra og hollenskra stjórnvalda að ræða, undirritað „Memorandum of Understanding“ af til þess bærum æðstu embættismönnum með samþykki sinna ráðherra. Og það var heldur ekki sagt í þessari fréttatilkynningu að kjörin voru þau að lánið skyldi aðeins vera til 10 ára afborgunarlaust en með fullum vöxtum fyrstu þrjú árin upp á 6,7%. Þessi draugur hefur fylgt okkur æ síðan og í annarri fréttatilkynningu sem kom út sama dag má ráða að sambærileg lending var í vændum gagnvart Bretum. En í fréttatilkynningu frá forsætisráðuneytinu nefndan dag segir að fulltrúar Íslands og Bretlands hafi átt vinsamlegan fund í Reykjavík til að ræða sameiginleg hagsmunamál o.s.frv. og: „Verulegur árangur náðist um meginatriði fyrirkomulags sem miðar að því að flýta fyrir greiðslum til sparifjáreigenda í Icesave.“ Í nóvember var síðan þetta enn betur innsiglað með því að samþykkt voru hin svokölluðu sameiginlegu viðmið og þar er aftur kveðið fast að orði af hálfu íslenskra stjórnvalda í fréttatilkynningu - að þessu sinni frá utanríkisráðuneytinu - þegar segir, með leyfi forseta: „Samkomulag næst við Evrópusambandið fyrir hönd Hollendinga og Breta. Greiðir fyrir láni frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum (IMF).“ Og aftur í textanum: „Samkomulagið felur í sér að íslensk stjórnvöld ábyrgjast lágmarkstryggingu þá sem EES-reglur mæla fyrir um til innstæðueigenda í útibúum bankanna erlendis. Endanlegur kostnaður ríkissjóðs vegna þessa mun ráðast af því hvað greiðist upp í innstæðutryggingar af eignum bankanna.“ Sem sagt ekki af hinu, að vafi léki á því að Ísland ætti að standa við innstæðutrygginguna að fullu. Þetta var svo innsiglað endanlega á Alþingi 4. desember þegar afgreidd var tillaga til þingsályktunar um að fela ríkisstjórn Íslands að leiða til lykta samningaviðræður á þeim forsendum sem þarna lágu þá þegar fyrir og þar segir, ósköp einfaldlega: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leiða til lykta samninga við viðeigandi stjórnvöld vegna innstæðna í útibúum íslenskra viðskiptabanka á Evrópska efnahagssvæðinu á grundvelli þeirra sameiginlegu viðmiða sem aðilar hafa komið sér saman um.“ Í athugasemdum við þingsályktunartillögu þessa svara stjórnvöld sér sjálf. Undir kaflafyrirsögninni Niðurstaða íslenskra stjórnvalda segir, með leyfi forseta: „Með allt framangreint í huga er það mat ríkisstjórnarinnar að hagsmunum Íslands til lengri tíma litið sé best borgið með því að stjórnvöld styðji við Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta þannig að hann geti staðið straum af þeim kostnaði sem hlýst af því að ábyrgjast lágmarkstryggingu þá sem EES-reglur mæla fyrir um að því marki sem eignir viðkomandi banka standa ekki undir henni.“ Með öðrum orðum, frú forseti: Svona var staðan. Í þessum farvegi var þetta mál af hálfu fyrrverandi stjórnvalda þegar ný samninganefnd tók til starfa í febrúarmánuði sl. Það var í öllum aðalatriðum búið að ganga frá því hvernig Ísland skyldi gera þessi mál upp, ekki bara munnlega, ekki bara með fréttatilkynningum, ekki bara með niðurstöðum funda heldur með skriflegum hætti þar til bærra stjórnvalda. Það var út úr þessum farvegi sem samninganefnd Íslands hófst handa um að reyna að koma málinu þannig að hægt væri að koma því í annan og hagstæðari farveg fyrir Ísland og það tókst. Það er enginn minnsti vafi á því að það samkomulag sem nú liggur fyrir er til mikilla muna hagstæðara fyrir Ísland en það hefði orðið ef gengið hefði verið frá málinu endanlega með þeim hætti sem stjórnvöld höfðu lagt upp og undirritað að hluta til.  Lánið er hægt að greiða upp hvenær sem er án nokkurs kostnaðar þannig að bjóðist okkur hagstæðari lánskjör eða við viljum með öðrum hætti dreifa greiðslubyrðinni, lengja í henni getum við hvenær sem er gert það án nokkurs viðbótarkostnaðar þannig að við erum bæði varin af föstum vöxtum og getum nýtt okkur möguleikana á hagstæðri fjármögnun ef hún kann að að bjóðast. Það er óumdeilanlegt að borið saman við 10 ára lán með fullum vöxtum frá byrjun sem hefðu þýtt 40 milljarða kr. í vaxtagreiðslur strax á þessu ári þá er þetta til mikilla muna hagstæðari niðurstaða fyrir íslenskt þjóðarbú.  Ég vil taka það sérstaklega fram, forseti, að í þessum samningi er öryggisákvæði. Það vísar til hinna sameiginlegu viðmiða frá því í nóvember og þar segir að gerist það að greiðslu- og skuldastaða ríkisins versni frá því sem gert var ráð fyrir í nóvember þegar hún var tekin út af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum eiga íslensk stjórnvöld rétt á því að óska eftir endurupptöku samningsins og breytinga á honum í samræmi við það sem áformað var, að lyktir þessa máls yrðu að vera á þeim forsendum að þær væru vel viðráðanlegar fyrir íslenskt þjóðarbú. Ég, virðulegi forseti, tel að í ljósi alls sem skoðað er í þessu máli og þegar öll gögn þess liggja fyrir og þegar maður loksins hefur þau í höndum, eins og ég hef nú, sé það ljóst að það hefur tekist að lagfæra til mikilla muna þá niðurstöðu sem stefndi í að yrði í þessu máli. Það mun sagan sýna að hefur verið gert og ég held að þeir sem hafa þar lagt hönd á plóginn eigi þakkir skilið. Það hefur hvorki verið vinsælt né öfundsvert verk að reyna að bjarga þjóðarhagsmunum í þessu tilviki og verður sjálfsagt aldrei. Það er mikilvægt að hafa það í huga að þessi niðurstaða felur í sér mikla kosti fyrir stöðu okkar eins og hún er nú. Í fyrsta lagi erum við varin fyrir öllum útgjöldum af þessu í sjö ár. Í öðru lagi hefur þetta engin áhrif á lánshæfismat ríkisins vegna þess að lántakinn  Hver var hinn kosturinn og er hinn kosturinn? Að hlaupa frá öllu sem íslensk stjórnvöld  Að sjálfsögðu, virðulegi forseti, kemur þetta mál svo í frumvarpsformi fyrir Alþingi þar sem afla þarf heimildar fyrir ríkisábyrgðinni sem verður veitt frá og með 2016 eins og áður sagði. Þá munu mun ítarlegri gögn fylgja málinu, þar á meðal þýðing á aðalefnisatriðum samkomulagsins, og önnur skjöl eftir því sem þau verður þá hægt að gera öll opinber og ég treysti að geti orðið og það mun mörgum þykja fróðleg lesning, því að hér hef ég af vissum ástæðum sleppt að vitna til ýmissa hluta sem ég spái að á spjöldum sögunnar muni þykja allmerkilegir þegar þeir líta dagsins ljós. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þá skýrslu sem hér var flutt. Stjórnvöld hafa sannarlega staðið frammi fyrir miklum vanda. Um það eru allir sammála. Það hafa riðið yfir íslenskt samfélag gríðarleg áföll undanfarna mánuði og við erum enn í óðaönn að greiða úr þeim fjölmörgu viðfangsefnum sem við er að fást. Það skyldi enginn gera lítið úr vandanum. Þó að við hefðum í raun ekki neitt eitt vandamál annað en það sem við ræðum nú væri vandinn samt sem áður ærinn. Deilan sem við erum að fjalla um hér í dag snýst um innstæðureikninga Landsbankans í Bretlandi og Hollandi. Nú liggja samningar við þarlend stjórnvöld fyrir. Meginefni samninganna hefur verið kynnt og á næstu dögum mun þingið taka afstöðu til þeirrar ríkisábyrgðar sem hér var vikið að í máli hæstv. fjármálaráðherra. Ég verð að segja að ég hefði kunnað betur við það ef hæstv. fjármálaráðherra hefði ekki reynt að setja þetta mál allt í það ljós að sá samningur sem hér liggur fyrir sé svo miklu mun betri en sá sem var í burðarliðnum heldur hefði bara haldið sig við þá línu sem hann gerði undir lok ræðu sinnar og sagt að við ættum enga aðra kosti, að við ættum engan annan kost en að skrifa undir samning. Það held ég að hefði verið heiðarlegri og raunsærri nálgun á viðfangsefnið en sú sem hann bauð hér upp á. Ég verð að segja fyrir mitt leyti sem fyrrverandi formaður í utanríkismálanefnd og núverandi nefndarmaður þar að mér misbýður gróflega þegar hingað er stigið upp og sveiflað skjali sem nefndinni hefur verið neitað um aðgang að í allan vetur til rökstuðnings þeirri niðurstöðu sem hæstv. fjármálaráðherra er hér að reyna að kynna. Auðvitað er manni gróflega misboðið þegar þessu skjali sem nefndin hefur ekki fengið að sjá í allan vetur er sveiflað framan í okkur sem meginrökstuðningnum fyrir því að hann sé hér að kynna góða niðurstöðu, miklu betri en þá sem var í uppsiglingu. Þetta er ekki boðlegt þinginu. Það er heldur ekki boðleg skýring að sá samningur sem hann er þar að vísa til hafi þannig bundið hendur stjórnvalda, að ekki hafi verið um neitt annað að ræða en að gefast upp á endanum vegna þess að hin sameiginlegu viðmið sem vitnað var til eru sjálf til vitnis um það að þau stjórnvöld sem við vorum að ræða um höfðu horfið frá þessu minnisblaði, höfðu horfið frá því að gera kröfu um þetta. Um hvað voru annars Hollendingar að ræða við okkur í allan vetur ef tekist hafði samkomulag strax á þeim tíma sem minnisblaðið var gert? Auðvitað er þetta ekki svona. Hin sameiginlegu viðmið sem voru grundvöllur þeirra viðræðna sem þingið samþykkti að ættu sér stað eru eini mælikvarðinn sem við eigum að nota á það hvort hér hafi tekist samningur innan þess ramma sem þingið lagði upp með. Hvað segir í hinum sameiginlegu viðmiðum? Jú, ríkt tillit skal tekið til aðstæðna á Íslandi, hinna óvenjuerfiðu aðstæðna í íslensku efnahagslífi. Á endanum er það eini mælikvarðinn sem við eigum að leggja á það hvort þeir samningar sem út úr þessum viðræðum hafa komið séu ásættanlegir eða ekki. Lengst af leið manni eins og hér væri staddur allt annar maður en sá sem tók þátt í umræðum um þetta mál í vetur, allt annar maður en sá þingmaður sem þá var, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, nefndarmaður í utanríkismálanefnd sem skilaði sérstöku nefndaráliti þegar nefndin afgreiddi þingsályktunartillöguna og greiddi meira að segja atkvæði gegn því að farið væri yfir höfuð í þessar viðræður, lagði fram sérstakt lögfræðiálit um að það væri engin lagaleg skuldbinding til staðar, skrifaði lærðar greinar um að enn væri hægt að bjarga okkur út úr þessum vanda rétt um viku áður en hann tók sæti í ríkisstjórn.  Ég hefði viljað heyra miklu nánar um það hvaða vanda við stæðum frammi fyrir ef ekki yrði gengið til samninga vegna þess að samningurinn er á engan hátt viðunandi sem niðurstaða fyrir okkur þannig að hægt sé að segja með nokkrum rökum að ríkt tillit hafi verið tekið til aðstæðna á Íslandi eins og lagt var upp með. Það er af nógu að taka til að sýna fram á að svo hefur ekki verið gert. Í fyrsta lagi eru það vaxtakjörin. Sagt er að hér sé um lága vexti að ræða. Gott og vel. Við munum ræða það í nefndinni þegar þingmálið kemur fram. Fáum álit sérfræðinga á því hvaða föstu langtímavexti sé raunhæft að gera sér væntingar um í samningum eins og hér er um að ræða. En höfum þá tvennt í huga. Í fyrsta lagi þetta: Lánasafn Landsbankans er í dag með breytilegum vöxtum og þess vegna er það áhætta í sjálfu sér að semja um langtíma fasta vexti. Miðað við þá breytilegu vexti sem lánasafn Landsbankans er með í dag erum við væntanlega að taka á okkur um það bil 2% vaxtamun á ári allan lánstímann. Takið eftir því. Það er gríðarlegur vaxtamunur jafnvel þó að við gæfum okkur að Landsbankaeignasafnið væri að höfuðstóli til jafnhátt og öll skuldbindingin. Þar fyrir utan eigum við að sjálfsögðu ekki að láta sem svo að hérna séum við í einhverjum viðskiptasamningum við þau lönd sem um er að ræða. Þetta eru ekki samningar um nein venjuleg viðskipti. Ég geri miklar athugasemdir við að menn skuli stíga hér upp, fara yfir þetta mál, reifa allar hliðar þess án þess að hafa fyrir því að minnast á að grunnur þessa máls er ekki sá að hér voru bankarnir einkavæddir. Grunnurinn er sá að innstæðutryggingakerfi Evrópska efnahagssvæðisins er ónýtt. Það er handónýtt. Það rís ekki undir því hlutverki sem það var smíðað til að gegna og það er langt frá því. Það er líka skýringin á því að við vorum einir í okkar afstöðu á móti ríkjunum 27 sem vildu hafa aðra lagalega niðurstöðu þegar kemur að því að túlka reglurnar vegna þess að þeir höfðu allir eina og sömu hagsmunina á móti okkar hagsmunum. Það er ástæðan fyrir því að við erum hér saman komin í dag til að ræða þetta alvarlega mál. Það sem er líka að í þessum samningi er að óvissan í samningnum er öll á okkar reikning. Hún er öll á okkar reikning. Öll óvissa um það hvernig vaxtamálin þróast á eignasafninu, öll óvissan um það hvað innheimtist upp í eignirnar, öll óvissan um það hvort neyðarlögin standast yfir höfuð. Mér líkar auðvitað ekki að koma hingað upp og velta upp þeim möguleika að lög sem ég tók þátt í að afgreiða muni mögulega ekki standast en við hljótum að þurfa að horfast í augu við þann veruleika að það verður reynt að hnekkja neyðarlögunum. Það er ekkert tillit tekið til þessa í þeim samningum sem við erum hér með til meðhöndlunar. Það hefði þurft að setja þak á heildarskuldbindinguna. Við hljótum að vera sammála um það öll og jafnvel viðsemjendur okkar að með því að setja þak á þá heildarskuldbindingu sem Íslandi mundi í framtíðinni þurfa að rísa undir væri verið að taka tillit til aðstæðna á Íslandi. Þá væri verið að setja inn tryggingu sem við gætum búið við og þyrftum þess vegna ekki að óttast til lengri tíma að kæmi í bakið á okkur. Það er mikil óvissa um lánshæfismatið. Greiðslutíminn í þessu láni er ekki sérstaklega langur og auðvitað er það þannig að öll gögn sem þingið hefur haft um þetta mál hafa verið í algjöru skötulíki og samráðið nánast ekki neitt. Ég segi einfaldlega við hæstv. fjármálaráðherra: Ég ætlast til þess þegar þetta þingmál verður rætt hér í þinginu að menn komi hreint og beint fram. Það munum við líka gera. Við munum leggja raunhæfa mælikvarða á þá stöðu sem við stöndum frammi fyrir og ég vil að menn ræði þetta mál þá á þeim forsendum að mögulega höfum við ekki neina aðra stöðu og þá þarf allt að koma fram: Hverju er Evrópusambandið að hóta? Hvað er Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn að segja? Hverju eru Bretarnir að hóta okkur? Hversu langt hafa þeir gengið í því að fá einstökum köflum Evrópska efnahagssvæðisins kippt úr sambandi og hversu nálægt erum við því að þessi staða komi upp? Það er á þeim forsendum sem menn eiga að taka þessa umræðu hér en ekki að reyna að slá sér á brjóst og halda því fram að þeir hafi bjargað málinu fyrir horn, 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé engum blöðum um það að fletta að þetta mál sem tengist Icesave-deilunni er eitthvert það allra erfiðasta sem við Íslendingar höfum lent í. Ég held að sú milliríkjadeila sem af henni spratt sé líklega erfiðasta deilan sem Íslendingar hafa nokkru sinni átt í. Hv. þm. Bjarni Benediktsson á í reynd hrós skilið fyrir ræðu sína. Hv. þingmaður reyndi ekki með neinum hætti að hlaupast undan þeirri ábyrgð sem hann og auðvitað ég sem sátum í þeirri ríkisstjórn sem var á sínum tíma hér við völd bárum með því að fara þessa leið. Við höfðum þá tvo kosti. Annars vegar að neita því að standa við þær skuldbindingar sem segja má að við höfum bakað okkur með þátttöku í alþjóðlegum samningum og fara það sem menn hafa hér kallað fram í, eins og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, dómstólaleiðina. Það var kostur sem menn auðvitað ræddu. Hins vegar var það sú leið sem við vorum sammála um, ég og hv. þingmaður sem nú er formaður Sjálfstæðisflokksins, að fara, þ.e. samningaleiðina. Ef við reifum aðeins þessa tvo kosti blasti það við að á þeim tíma þegar það fólk sem núna er fyrir utan að berja búsáhöld var líka statt fyrir utan Alþingi og krafðist þess að dómstólaleiðin yrði farin, þá skoðuðu menn það. Fyrri ríkisstjórn skoðaði það eins og hægt var. Hún kallaði m.a. til erlenda sérfræðinga og það var eitt af því sem menn vildu. Menn kröfðust þess að fá erlenda hlutlausa sérfræðinga og niðurstaða þeirra, fleiri en einnar lögfræðistofu, var að sú leið væri ekki líkleg til að skila nokkrum árangri  Hv. þingmaður talar hér um gerðardóm. Það var að vísu svo, hv. þingmaður, að fyrrverandi fjármálaráðherra féllst á það einhliða, án þess að bera það undir ríkisstjórnina, að setja málið í gerðardóm Evrópusambandsins en því var hafnað. Því var hafnað af þeim sem störfuðu þá með honum í ríkisstjórn. Ákvörðunin eða rökin sem lágu því til grundvallar, frú forseti, að fara samningaleiðina - og af því að hv. þm. Bjarni Benediktsson óskar eftir því að menn ræði þetta opið og einlægt ætla ég að gera það - ástæðan fyrir því var auðvitað sú að menn stóðu einir. Í þeirri miklu milliríkjadeilu sem við áttum þá í var alveg ljóst að þeir sem voru stuðningsmenn okkar, hvort heldur var innan EES eða á Norðurlöndunum, töldu ekki rétt hjá okkur að virða skuldbindingar okkar að vettugi. Þeir gáfu mjög sterklega til kynna að þetta skipti máli fyrir aðkomu þeirra að málum. Ég held að það sé rétt að segja það bara eins og ég upplifði það, og ég er viss um að hv. þingmaður sem þá var formaður utanríkismálanefndar gerði það líka á sínum tíma, að við þurftum á atbeina þeirra að halda. Þegar við, Alþingi Íslendinga, vorum sammála um að fara þá leið sem tengist Alþjóðagjaldeyrissjóðnum var líka ljóst að inn í þann pakka þurftum við að fá stuðning Norðurlandaþjóðanna. Það kom alveg skýrt fram að til þess að fá það lán var það forsenda okkar að við skýrðum skuldbindingar okkar, og lán þeirra var forsenda þess að við gætum fjármagnað þann björgunarleiðangur sem fyrrverandi ríkisstjórn, þar á meðal ég og hv. þingmaður, var sammála um að þyrfti að fara. Á þessum tíma var það einfaldlega þannig að engin þjóð taldi rétt að við færum þá leið. Ef við hefðum farið hana, af því að hv. þingmaður leitar eftir afstöðu til þess, þá tel ég að það hefði orðið til þess að Ísland hefði einangrast á alþjóðavettvangi. Við hefðum í reynd slegið um okkur efnahagslega víggirðingu. Það hefði verið mjög erfitt fyrir okkur að halda áfram þeim alþjóðlegu viðskiptum sem Ísland sem útflutningsland byggir á. Þetta skiptir auðvitað ákaflega miklu máli. En nú segja gagnrýnendur samningsins að menn hefðu ekki átt að fara þessa leið, menn hefðu átt að fara dómstólaleiðina. Og menn tala hér utan úr sal eins og það hefði engu máli skipt að leitað var til erlendra sérfræðinga, faglegra sérfræðinga sem komust að þeirri niðurstöðu  Það kom fram - af því hér er kallað, hvar eru þau álit? - á sínum tíma og af hálfu ríkisstjórnarinnar voru niðurstöðurnar birtar í fréttatilkynningu.  Hv. þm. Bjarni Benediktsson reifaði með málefnalegum hætti ýmsa vankanta sem honum finnst vera á þessum samningi, þar á meðal vextina. Það kann að vera að það hefði verið miklu æskilegra að hafa samninginn öðruvísi og ég er alveg sammála hv. þingmanni að ég væri til í að gefa vinstri höndina á mér til að hafa getað komið með betri samning. Ég trúi því hins vegar og treysti að við þær aðstæður sem samninganefndin starfaði hafi þetta verið besta niðurstaðan. Við hv. þingmann, formann Sjálfstæðisflokksins, segi ég hins vegar: Þær fimm, sex málefnalegu athugasemdir sem hann kom fram með varðandi þak, varðandi vexti, vaxtahæðina o.s.frv., varðandi lengd lánsins, er að sjálfsögðu eitthvað sem þingið verður að fjalla um og mun fjalla um í umfjöllun sinni um þetta mál því að málið kemur auðvitað til kasta þingsins. Hitt getur hv. þm. Bjarni Benediktsson ekki sagt, að það sé ekki boðlegt hjá hæstv. fjármálaráðherra að reifa hér það minnisblað um samningsstefnu sem Sjálfstæðisflokkurinn stóð fyrir gagnvart Hollendingum. Þó að hv. þingmaður …  Hvar stæðum við í dag ef við hefðum ekki einungis asnast til að skrifa undir þetta minnisblað við Hollendinga heldur líka gagnvart Bretum? Ég get staðfest það sem aðalsamningamaðurinn sagði í viðtali við Morgunblaðið í dag að samningsblaðið sem var undirritað við Hollendinga elti okkur eins og afturganga í gegnum alla þessa samninga. Það get ég vitnað um.  Ég hrósa hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir að koma hingað og tala málefnalega um þetta, hann hleypst ekki undan ábyrgð. En ég get hins vegar ekki annað en álasað honum fyrir að koma hingað og segja að það sé ekki boðlegt að vísa til þess sem er staðreynd í málinu, að samningsstefna Sjálfstæðisflokksins gerði þetta mál allt saman miklu verra. Ég ætla ekki að halda því fram að án hennar hefði niðurstaðan orðið betri en sannarlega varð hún ekki til þess að hjálpa okkur.  
             Frú forseti. Ég ætla að vísa til þess að hv. þm. Bjarni Benediktsson var á sínum tíma formaður utanríkismálanefndar. Hann telur núna að við munum þurfa að bera þunga bagga vegna þessa samnings. Þegar hann hélt ræðu sína hér 5. desember síðastliðinn greindi hann frá því að hann sem formaður nefndarinnar og nefndin undir hans forustu hefðu kannað skuldir og eignastöðu Landsbankans. Og hann þrítók það að vísu, til að ég sé algjörlega heiðarlegur gagnvart þingmanninum, að niðurstaðan væri að sjálfsögðu undirorpin mikilli óvissu. En hv. þingmaður komst eigi að síður að þeirri niðurstöðu, með leyfi forseta: „Sá möguleiki er því fyrir hendi að eignir Landsbankans dugi fyrir forgangskröfum þannig að ekkert falli á ríkissjóð.“ Síðan hefur mikið vatn runnið til sjávar. Síðan hafa eignir bankans heldur styrkst og þegar haft er í huga að skilanefndin hefur núna sjö ár til að fá sem mest út úr þeim leyfi ég mér að fullyrða að sá möguleiki sem hv. þm. Bjarni Benediktsson nefndi 5. desember sé töluvert meiri nú en þá. Mig langar að spyrja hv. þingmann eða þann talsmann Sjálfstæðisflokksins sem talar á eftir: Ef eignirnar dugðu hugsanlega fyrir öllum forgangskröfum í desember hvers vegna ekki núna? 
            

Frú forseti. Ég þekki þetta mál vel. Ég hef fylgst með því frá upphafi og það er í rauninni ástæðan fyrir því að ég fór að skipta mér af stjórnmálum. Mér var svo misboðið við að fylgjast með því hvernig ríkisstjórnin hélt á þessu máli og það var hæstv. fjármálaráðherra líka á sínum tíma. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt margt um þetta mál, bæði í þinginu og í greinum í blöðum. Allt sem hann hefur sagt um málið er þveröfugt við það sem hann heldur nú fram og maður veltir því fyrir sér: Hvað er að marka það sem hæstv. fjármálaráðherra hefur haldið fram í gegnum tíðina? Hverjar eru hinar raunverulegu skoðanir hans? Segir hann kannski bara það sem hann telur henta best við aðstæður sínar hverju sinni? Þetta mál hófst með beitingu hryðjuverkalaga gegn Íslendingum. Ég hugsa að engin önnur þjóð, alla vega ekki Evrópuþjóð, hefði látið slíkt yfir sig ganga. Íslendingar höfðu ekki einu sinni fyrir því að mótmæla beitingu hryðjuverkalaganna. Ég veit ekki hvort þið hafið gert það enn, hæstv. utanríkisráðherra. Ég efast um það. 
             Íslendingar létu kúga sig í þessu máli. Það hefur nú komið fram þrátt fyrir allar yfirlýsingarnar um að það yrði ekki gert. Í þessu máli hefur hvert klúðrið rekið annað. Það hefur alltaf legið fyrir hvað slíkt klúður mundi hafa í för með sér. Menn hafa séð næsta skref fyrir. Og núna, nú er komið að langstærsta klúðrinu, eða svo vitnað sé í hæstv. fjármálaráðherra í grein sem hann skrifaði aðeins viku áður en hann varð ráðherra: „Í ljósi þessa er mesta örlagastundin í Icesave-málinu í raun enn eftir. Enn er hægt að afstýra stórslysi fyrir íslenska þjóð. Taki Tryggingarsjóðurinn hins vegar við skuldunum er ljóst að þá verður ekki aftur snúið: Þá hefur þjóðin endanlega verið skuldsett á grundvelli pólitískra þvingunarskilmála sem ríkisstjórnin hafði ekki dug í sér til að standa gegn. Stjórnarseta Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar er því að reynast þjóðinni dýrkeypt, …“ Hvað með stjórnarsetu Vinstri grænna og Samfylkingarinnar? Nú er verið að ganga frá þessum endahnúti, verið að taka á þjóðina skuldbindingar sem á henni voru ekki lentar. Þau miklu áföll sem yfir Íslendinga hafa riðið í efnahagsmálum eru stærri en nokkur önnur þjóð hefur þurft að glíma við frá heimskreppunni miklu. Það liggur fyrir. En þetta lendir ekki á þjóðinni af fullum þunga fyrr en frá þessu samkomulagi verður gengið. Hæstv. fjármálaráðherra er margbúinn að vara við þessu samkomulagi. Hver er breytingin frá öllum þessum viðvörunum ráðherrans sem hér liggja fyrir? Hún hefur ekki komið fram. Er það vegna þess að verið er að þvinga okkur? Líklega, líklega hefur það einhver áhrif að Bretar eru að þvinga okkur og misbeita Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. En þá þarf að það að koma fram og þá þarf hæstv. ráðherra líka að útskýra hvers vegna hann telur nú ásættanlegt að láta þvinga sig en taldi það fráleitt að íslenska þjóðin léti slíkt yfir sig ganga fram að þessu. Rök stjórnarinnar fyrir þessu samkomulagi eru fyrir neðan allar hellur, ekki boðleg. Að halda því fram að það að taka á sig gríðarlegar skuldbindingar, skuldbindingar upp á hundruð milljarða króna í erlendri mynt muni styrkja gengi íslensku krónunnar er fráleitt. Ég veit ekki hvort er verra, að ríkisstjórnin haldi þetta í raun og við séum þá með ríkisstjórn við stjórnvölinn í verstu efnahagskrísu sem nokkur þjóð hefur staðið frammi fyrir frá því í heimskreppunni miklu, ríkisstjórn sem skilur ekki grunnatriði efnahagsmála, eða að ríkisstjórnin sé að blekkja viljandi, ljúga að fólki. Hæstv. ráðherra blekkti þingið fyrir ekki svo mörgum dögum síðan þegar ég spurði hann að því hver staða þessa máls væri. Hann hélt því fram að formlegar samningaviðræður væru ekki einu sinni byrjaðar þrátt fyrir að ég spyrði ráðherrann þessarar spurningar vegna þess að fólk vissi það í þinginu að verið væri að ganga frá samkomulaginu. Hæstv. ráðherra hefur haldið ýmsu fram um þetta mál. Ekkert af því fæst nú staðist. Hverju eigum við að trúa? Verðum við ekki a.m.k. að gera kröfu um það að fá þær upplýsingar sem ráðherrann byggir ákvörðun sína á? Við vitum á hverju Samfylkingin byggir afstöðu sína. Eins og ég nefndi áðan hef ég margreynt að koma að þessu máli á fyrri stigum. Þingmenn Samfylkingarinnar vildu ekki einu sinni hlusta á lagaleg rök í málinu. Þeir vildu ekki heyra lagaleg rök hvað þá að þeir leituðu eftir þeim sjálfir. Erlendir lögmenn, eins og hæstv. utanríkisráðherra nefndi, hafa tjáð sig um þetta mál og fjöldi breskra og bandarískra lögmanna hefur lýst því yfir að lagaleg staða Íslendinga í málinu væri sterk, okkur bæri ekki lagaleg skylda til að greiða þetta. Svo ekki sé minnst á færustu lögmenn Íslands á þessu sviði. Þessu er litið fram hjá af einhverjum ástæðum sem þinginu hafa ekki verið kynntar og þjóðinni hafa ekki verið kynntar heldur. Í þorskastríðunum vorum við að sækja á. Við fórum fram á meira en við höfðum í rauninni lagalegan rétt til. Hér hafa menn ekki einu sinni dug í sér til að verja þjóðina þegar hún hefur lagalegan rétt. Þetta er forkastanlegur aumingjaskapur, hæstv. fjármálaráðherra. Í þessu máli er verið að fórna efnahagslegri framtíð Íslands. Það að halda því fram að Ísland sé komið í skjól í sjö ár vegna þess að Ísland þurfi ekki að greiða af skuldabréfi fyrr en eftir sjö ár felur í sér einn meiri vanþekkingu á efnahagsmálum en það sem ég nefndi áðan um gengi krónunnar. Trúir ríkisstjórnin því virkilega að skuldbindingar sem koma ekki til fyrr en eftir sjö ár hafi ekki áhrif á lánshæfismat ríkisins? Telur ríkisstjórnin að fyrirtæki sem meta lánshæfi líti bara fram hjá því sem á að gerast eftir nokkur ár? Og trúir ríkisstjórnin því líka sem haldið hefur verið fram að þetta hafi ekki áhrif á skuldastöðu ríkissjóðs vegna þess að þetta bætist ekki við fyrr en eftir sjö ár? Þá gæti hvaða skuldsett fyrirtæki sem er væntanlega bara gefið út skuldabréf og tilkynnt að það væri þar með skuldlaust. Það er fráleitt að ríkisstjórn skuli leyfa sér að halda fram slíkum málflutningi í þessu stærsta efnahagslega hagsmunamáli þjóðarinnar. Nú verður stjórnin að sýna fram á á hverju þessi ákvörðun byggir og ég er dálítið hræddur um að þá muni koma í ljós að hún byggir annars vegar á því að Samfylkingin vill ekki rugga bátnum gagnvart vinum sínum í útlöndum og hins vegar á því að Vinstri grænir vilji umfram allt halda völdum og það sem gerist eftir sjö ár varði ekki hæstv. fjármálaráðherra Steingrím J. Sigfússon. Þá verði hann væntanlega kominn í aðra vinnu eða farinn að gera eitthvað allt annað en að vera fjármálaráðherra  Hvaða ríki eru það sem einangrast í alþjóðasamfélaginu? Það eru þau ríki sem hafa ekki efni á því að vera sjálfstæð. Það eru þau ríki sem skuldbinda sig svo í erlendri mynt að þau hafa ekki efni á því að taka þátt í alþjóðasamfélaginu. Trúir Samfylkingin því virkilega enn þá, eftir að hafa verið dregin á asnaeyrunum alla þessa mánuði, að ef hún gefur eftir eina ferðina enn, ef hún lúffar núna, muni vinir hennar verða miklu þægilegri og miklu betri við hana í framtíðinni, þeir hljóti að sjá að sér? Þetta er þrælslund. Þetta er það hugarfar sem fórnarlömb, sem láta ofbeldi yfir sig ganga aftur og aftur, festast í. Að trúa því að næst verði þetta öðruvísi. Ef þessi þjóð vill vera virkur þátttakandi í alþjóðasamfélaginu, í samfélagi þjóðanna og geta tekið þar þátt, vill að ungt fólk sem hér er að alast upp og mennta sig geti starfað á Íslandi, að Ísland verði samkeppnishæft, þá skrifa menn ekki undir svona samning. Þessi samningur teflir sjálfstæði íslensku þjóðarinnar í hættu. Hann gerir ekkert nema skaða okkur efnahagslega næstu sjö árin og að sjö árum liðnum getum við átt von á annarri krísu engu minni en þeirri sem við erum nú að ganga í gegnum. En þetta er svo sem í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum. Öll viðbrögð hennar ganga út á að fresta, hvort sem um er að ræða fyrirtæki eða heimili, að lengja í lánum, fresta og sjá hvort hlutirnir verði ekki af sjálfu sér svo miklu betri eftir nokkur ár að þetta bjargist allt saman. En þá er stóra kaldhæðnin í þessu máli sú að það sem er að gerast hérna er nákvæmlega það sama og Landsbankinn gerði þegar hann stofnaði Icesave-reikningana. Landsbankinn var kominn í vandræði. Hann átti erfitt með að fjármagna sig. Hann greip þá til þess örþrifaráðs að taka gríðarlega mikil lán í þeirri von að ástandið mundi lagast þannig að eignasafn bankans mundi verða verðmætara og bankinn gæti staðið undir þessum lántökum. Hvað gerðist svo? Eignasafnið varð ekkert verðmætara. Ástandið hélt áfram að versna og fyrir vikið varð bankinn og þjóðin öll í miklu, miklu verri stöðu en þörf var á. Nú ætlar þessi ríkisstjórn að setja íslensku þjóðina í sömu stöðu og Landsbankinn setti sig í með því að skuldbinda allan íslenskan almenning, taka að láni meira í þeirri von að ástandið muni lagast svo mikið og eignasafnið muni hækka í verði að við getum borgað þetta allt upp einhvern tímann í framtíðinni. Þetta er óábyrgt. Þetta er versti samningur sem íslensk ríkisstjórn hefur nokkurn tímann hugleitt að skrifa undir. Þennan samning má ekki staðfesta.

Virðulegi forseti, hv. þingmenn. Hér stöndum við sem þingmenn frammi fyrir þeirri ömurlegu staðreynd að ríkisstjórn Íslands hefur samið af sér með slíkum hætti að skömm er að og hér standa menn og karpa um fortíðina vegna þess að framtíðin hræðir þá einfaldlega. Fjórflokkurinn stendur hér eins og hann leggur sig og þeir kenna hverjir öðrum um. Þetta er skammarlegt. Borgarahreyfingin, eins og þið hafið heyrt, mótmælir harðlega þeirri nálgun sem ríkisstjórnin notar við lausn þessarar Icesave-deilu vegna þriggja atriða. Í fyrsta lagi er það mikið vafamál að Ísland sé yfir höfuð lagalega skuldbundið til þess að borga þessar innstæðutryggingar. Vegna ótta Evrópusambandsins við niðurstöðu dómstóla um það mál er einfaldlega hægt að ná miklu betri samningum ef betur er á málum haldið en gert hefur verið. Í öðru lagi er það mikið vafamál að Íslandi sé fjárhagslega kleift að greiða allar þessar skuldir hvað svo sem hæstv. par Jóhanna Sigurðardóttir og Steingrímur J. Sigfússon segja vegna þess að eignirnar sem eiga að koma á móti þessari skuld eru sennilega ekki til. Ef þær eru til þá eru þær alla vega það lélegar að Bretar vilja ekki taka við þeim. Því mun þessi skuld sennilega leggjast með fullum þunga, nærri 800–900 milljarðar með áföllnum vöxtum, á saklausa Íslendinga sem hafa ekkert til saka unnið. Í þriðja lagi er hægt að leiða þetta mál til lykta með þeirri aðferð sem Borgarahreyfingin hefur alltaf lagt til. Ríkisstjórnin þarf að lýsa því yfir sem umheimurinn hvort eð er veit að hér hafi verið um eina allsherjarsvikamyllu að ræða sem við ráðum hvorki við að leysa né borga, í framhaldinu verði leitað til nágrannaþjóðanna og þær einfaldlega beðnar um aðstoð og þeim afhent öll gögn sem til eru um þá sem stóðu að baki þessari svikamyllu, nöfn þeirra og heimilisföng hérlendis sem erlendis, öll viðskiptatengsl og öll gögn úr öllum þeim fjármálakerfum sem hægt er að ná í, þeim verði og gerð réttarstaða grunaðra og allar eigur þeirra frystar samstundis. Með viðeigandi aðstoð eftirlitsstofnana nágrannaþjóða, svo sem lögreglu, fjármálaeftirlita og leyniþjónustu verður hægt með trúverðugum hætti að freista þess að ná til baka einhverju af því fé sem þessir menn stálu. Eigendum þessa fjár verði svo afhent það að fullu allt saman. Ef næst í meira en fyrir innstæðutryggingunum þá er það bara fínt. Þetta eru þeirra peningar hvort eð er. Það sem upp á vantar verður svo einfaldlega sótt beint til þeirra sem sök eiga á. Það er réttlæti og við viljum réttlæti. Hér er um að ræða hundruð milljarða sem meðal annars runnu út úr Seðlabanka Íslands skömmu fyrir hrunið, töpuðust og lenda beint á skattgreiðendum þessa lands. Í framhaldinu viðurkennir þá ríkisstjórnin einfaldlega greiðslufall ef með þarf vegna þeirra skulda sem eftir eru og óskar eftir neyðaraðstoð frá Norðurlöndunum. Slík neyðaraðstoð verður að sjálfsögðu bundin því að hér fari fram gagnger uppstokkun alls stjórnkerfisins og stjórnsýslunnar og er það vel því að ekki veitir af. Ef hér er haldið rétt á spilunum má afþakka svokallaða aðstoð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og færa hagstjórnina aftur til íslenskra stjórnvalda. Ef þetta verður ekki gert og þessi svokallaði samningur um Icesave látinn standa mun almenningur sligast undan lána- og skattbyrðinni. Mennta- og heilbrigðiskerfið mun leggjast á hliðina og hér verður alvarlegur landflótti. Hér mun ríkisstjórnin einfaldlega reka rýting í bak þjóðarinnar og binda á hana skuldaklafa sem hún sjálf á engan þátt í að búa til. Við skulum muna að þessir 635 milljarðar fyrir Breta jafngilda hlutfallslega 300 milljónum króna fyrir Íslendinga. Hér á að fara að eyðileggja samfélagið fyrir einhverjar breskar stöðumælasektir. Það er spurning hvort nokkur þjóð í veraldarsögunni hafi leikið sjálfa sig eins grátt og sú íslenska en sú barnalega trú að bankar væru góðir og að hæstv. Jóhanna Sigurðardóttir væri að einhverju leyti heilög og eingöngu til góðra verka er nú heldur betur orðin dýrkeypt. Það má þó segja þjóðinni og mér til varnar að slík athöfn sem þau hæstv. Jóhanna Sigurðardóttir og Steingrímur J. Sigfússon hafa framið með þessari skuldbindingu var fjarri, órafjarri öllum mínum hugmyndum um þau. Virðulegi forseti. Það er orðið þjóðinni dýrkeypt þetta daður Samfylkingarinnar við Evrópusambandið. Sem annar tveggja flokka í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokki blekkti Samfylkingin þjóðina og laug að henni og umheiminum í átta mánuði á meðan hún beið og vonaði að þetta mundi nú kannski reddast. Af þeim sökum varð hér algjört efnahagshrun, miklu mun verra en ella hefði orðið ef Samfylkingin hefði sagt þjóðinni satt. Um Sjálfstæðisflokkinn í því máli þarf ekki að fjölyrða. Ég er enn þá hissa að þingmenn hans skuli voga sér að sitja hér í þingsal. En þeir um það. Í þeirri ríkisstjórn voru meðal annars hæstv. Jóhanna Sigurðardóttir, Kristján Möller og Össur Skarphéðinsson sem öll sitja hér eða ættu að sitja hér skammt fyrir aftan mig.  Þó nokkrir af þeim samfylkingarþingmönnum sem studdu þáverandi ríkisstjórn eru hér einnig enn þá. Þá brá við að kjarkaðir flokksmenn Samfylkingar sögðu hingað og ekki lengra og kröfðust breytinga. Ríkisstjórnin féll og kosningar voru boðaðar. Í kosningaloforðum þeirra flokka sem nú mynda þessa ríkisstjórn var hvergi minnst á þann skuldaklafa sem þessir flokkar hafa nú lagt fram. Í málefnasamningi þessarar ríkisstjórnar er hvergi heldur minnst á þann firrta skuldaklafa sem hún hefur nú lagt á þjóðina og svo eru hafðar uppi hreinar blekkingar um eignir á móti, en eignirnar á móti fást ekki gefnar upp. Í mínum huga er þetta einfaldlega skýrt merki um að þessi ríkisstjórn starfi af óheilindum og sé óheiðarleg, nákvæmlega eins og fyrri ríkisstjórn. Hér erum við því komin með ríkisstjórn sem hefur valdið þjóð og samfélagi ómældum skaða, skaða sem mun segja til sín næstu áratugi þegar samfélagið Ísland molnar í sundur fyrir framan augum okkar. Þegar er byrjað að höggva í grunnskólana. Svo koma framhalds- og háskólarnir í haust og aldraðir og sjúkir munu deyja í auknum mæli. Vegakerfið mun drabbast niður og auka slysatíðni. Orku- og fjarskiptanetin munu einnig gefa sig og mengun og óþrifnaður mun aukast vegna þess að allir fjármunirnir fara í að greiða vexti. Það sem er þó verst, virðulegi forseti, alverst er að samfélagssáttmálinn, sáttmálinn sem gerir Íslendingum kleift að búa að mestu í sátt og samlyndi í einhverju friðsamasta ríki heims mun rofna og hér munu glæpir og önnur óöld stóraukast í kjölfar þeirrar fátæktar sem nú stefnir í. Á þessu þingi sitja nú 27 nýir þingmenn úr öllum flokkum, kosnir sem nýtt fólk með nýjar áherslur, aðrar áherslur en lygaáherslur og blekkingar fyrri ríkisstjórna. Þessa hv. þingmenn vil ég nú spyrja alla, hvern og einn: Hvernig líður ykkur? Vel, illa? Er þetta kannski ekki það sem var búist við? Og hvað þá? Hvað á það að gera? Á bara að halda áfram? Á að halda áfram af því að flokkurinn segir það, halda áfram þótt vitað sé að ráðherrar þessarar ríkisstjórnar ráði ekki við vandann, halda bara áfram einu sinni enn? Þetta gerðu þingmenn síðasta þings of lengi, allt of lengi, þjóðinni til hörmungar. Nú er kominn tími til að breyta. Hvað ber að gera, var einu sinni spurt í kjölfar áratuga blekkinga og lyga þar sem hlutskipti almennings var fyrir borð borið og pólitísk yfirstétt gaf skít í fólkið. Hljómar þetta nokkuð kunnuglega? Þá eins og nú hefði verið hægt að laga vandamálið ef þeir sem höfðu áhrif hefðu látið heiðarleikann ráða, hefðu látið hjartað ráða en ekki einhverjar ímyndaðar hugmyndir um að svona væri bara pólitíkin og ekkert við því að gera. Hv. þingmenn, þingmenn Vinstri grænna, þingmenn Samfylkingar, í þessu máli er komið að því að láta hjartað ráða. Vonandi hafið þið kjark til þess.

Frú forseti. Við ræðum hér eitt stærsta viðfangsefni sem við er að glíma í íslensku samfélagi um þessar mundir. Ofvöxtur íslenska fjármálakerfisins hefur sannarlega leikið íslenskt samfélag grátt. Það er ekki gott að segja hvert megi rekja upphafið að þessari þróun. Það skiptir kannski ekki öllu máli þegar við erum komin á þennan tímapunkt hér. Mörg orð, stór og þung, hafa fallið í þessari umræðu í dag og eins þegar umræða fór hér fram utan dagskrár á föstudaginn var. Vonandi fyrir þá sem hafa látið þau orð falla er innstæða fyrir þeim þeirra vegna eða að þeir geti sýnt fram á það eða sannað með einhverjum hætti. Að mínu mati er ekki stórmannlegt að koma í ræðustól Alþingis og saka fólk um svik eða jafnvel landráð. Það eru stór og þung orð sem menn eiga ekki að láta falla nema menn séu algerlega sannfærðir um að geta fært fyrir þeim óyggjandi sannanir. Bankarnir fengu fullt frelsi á sínum tíma til þess að fara í hömlulausa útrás, sumpart undir verndarvæng regluverks Evrópska efnahagssvæðisins, sumpart einfaldlega vegna þess að íslensk yfirvöld höfðust ekkert að, jafnvel ekki þegar hver viðvörunarbjallan á fætur annarri gall við hátt og rauð ljós loguðu. Allt fram að bankahruninu í október var Landsbankinn að stofna til skuldbindinga í eigin nafni sem íslenskur banki og á grundvelli íslenskra laga. Þáverandi ríkisstjórn og meiri hluti Alþingis samþykkti að láta ekki reyna á lögmæti innstæðutryggingarsjóðs og vandséð er reyndar hvaða dómstóll eða úrskurðaraðili hefði tekið slíkt að sér. Frestur til að höfða mál vegna beitingar hryðjuverkalaganna rann út 7. janúar eins og kunnugt er og var ekki nýttur af þáverandi stjórnvöldum.  Það kom líka fram að í sömu viku áttu fjármálaráðherrar EFTA-ríkjanna og Evrópusambandsins fund þar sem mjög var þjarmað að fjármálaráðherra Íslands þáverandi, Árna Mathiesen, og eftir því sem ég best veit var þar fallist á ákveðinn gerðardóm til þess að leiða þetta mál til lykta af því að gerðardómur hefur hér verið nefndur í þessari umræðu. Það tók þann hóp sem þá var skipaður einungis einn eða tvo sólarhringa að komast að þeirri niðurstöðu að við Íslendingar yrðum að standa við þær skuldbindingar sem fólust í tilskipuninni um innstæðutryggingarsjóð  Reiðin sem við finnum innra með okkur og brýst líka út í fjölmörgum bréfum sem við þingmenn höfum fengið í dag og undanfarna daga er eðlileg og hún er skiljanleg og við eigum ekki að gera lítið úr henni. Reiðin beinist að sjálfsögðu ekki síst að þeim sem báru hina raunverulegu ábyrgð á þessu ævintýri öllu og það er mikilvægt, virðulegur forseti, að við látum hér ekki staðar numið. Það er mikilvægt fyrir okkur að krefjast þess ekki að Ísland einangrist vegna þessara deilna við nágrannaþjóðir heldur eigum við núna líka að standa saman og þrýsta á stjórnvöld að leita allra leiða til þess að þeir sem bera ábyrgð á því að til þessara skulda var stofnað 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þessa skýrslu. Við munum eins og menn heyra eflaust halda áfram að ræða þetta mikilvæga mál en það er satt best að segja ein nöturlegasta og ömurlegasta birtingarmynd hrunsins sem við upplifðum á síðastliðnu hausti og höfum skuldbundið þjóðina með svo afdrifaríkum hætti sem raun ber vitni. Margt hefur verið sagt hér en menn verða að hafa í huga forsögu málsins og hvernig þetta var allt saman í haust, hvernig staðan var 11. október þegar þetta minnisblað var gert. Þá var allt að því hótað að loka á olíuflutninga og matvælaflutninga til landsins og samkomulagið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn var í algjöru uppnámi. Menn vildu leita til Noregs varðandi lán. Þar voru dyrnar líka lokaðar þar til menn hefðu náð samkomulagi eða einhverri sátt í þessu mikilvæga og erfiða máli. Þetta voru aðstæðurnar þá. Það er rétt að draga það fram sem sagt hefur verið að utanríkisráðuneytið vissi það mætavel að þetta minnisblað var gert við Hollendinga. Utanríkisráðuneytinu var líka fullkunnugt um að ekki ætti að gera slíkt við Breta og var vel inni í málinu öllu. Utanríkisráðuneytinu var jafnframt fullkunnugt um að hollenska forsætisráðherranum var sagt að við mundum ekki halda áfram með málið á þeim forsendum og þeim grundvelli sem segir í minnisblaðinu frá 11. október. Af hverju var það? Jú. Af því að menn vissu að aðstæður í íslensku efnahagslífi voru miklu erfiðari en menn gerðu sér grein fyrir 11. október þegar okkur var stillt algjörlega upp við vegg. Það vissu Hollendingarnir. Þess vegna héldu þeir áfram að tala við okkur um hvernig leysa ætti úr þessu máli en kröfðu okkur ekki um niðurstöðu á grundvelli samkomulagsins. Það vissu menn og við héldum aðstöðu okkar vel á lofti. Utanríkismálanefnd gerði það líka þegar hún fjallaði um tillögur utanríkisráðherra. Hæstv. utanríkisráðherra vann mikið að málinu og þetta ætti hann að vita manna best. En hvað segir í nefndaráliti frá utanríkismálanefnd meiri hlutans? Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Frumforsenda þess að leitað væri pólitískrar lausnar á málinu var að tryggt yrði að tekið yrði tillit til hinna erfiðu aðstæðna sem nú eru uppi á Íslandi. Þau umsömdu viðmið sem þingsályktunartillagan fjallar um fela í sér viðunandi forsendur fyrir lausn að áliti meiri hlutans.“ Það var sérstaklega hnykkt á því að taka yrði tillit til erfiðra aðstæðna. Síðan segir, með leyfi forseta: „Leiði samningar ekki til ásættanlegrar niðurstöðu …“ Hvað er meiri hluti utanríkismálanefndar að segja? Nefndin er að segja: Það er hugsanlegt að við náum ekki niðurstöðu í málinu. Við ætlum ekki að gefa frá okkur okkar lagalega rétt og stöðu okkar hvað þjóðarrétt varðar. Enda segir: „… en hin umsömdu viðmið fela ekki í sér að stjórnvöld afsali sér með einhverjum hætti lagalegri stöðu að þjóðarrétti sem ríkið hefur í dag.“ Icesave-deilan er náttúrlega birtingarmynd af meingölluðu regluverki ESB. Við stöndum frammi fyrir því og deiluna þarf að leysa á pólitískum forsendum. Við vitum það. Stjórnmálaöflin þurfa að leysa þessa erfiðu deilu. Þess vegna spyr maður sig: Var ekkert að marka þann hasar, þann hávaða og þann sannfæringarkraft sem hæstv. fjármálaráðherra var uppfullur af síðastliðið haust og undir lok síðasta árs þegar hann mótmælti þessu öllu saman eða er hann bara enn og aftur kominn með skottið á milli lappanna? Hann var á móti ESB. Hvar erum við núna? Við erum að fara að óska eftir aðild að ESB. Hann var á móti Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, hann hefur tækifæri til þess að breyta einhverju þar. Hann gerir það náttúrlega ekki og núna ætlar hann að skrifa undir samninga vegna Icesave-deilunnar þrátt fyrir að vera algjörlega á móti henni.  Ég held að við verðum að segja eins og er að málið er erfitt. Ég tel að þetta hafi verið eina leiðin fyrir okkur á sínum tíma, okkur var stillt upp við vegg og við urðum að leita samninga. En ég vil líka segja eins og þingið: Við héldum að við næðum betri niðurstöðu en við fjöllum um núna. Af hverju eru vextirnir svona háir? Og af hverju liggja ekki fyrir einhver gögn um að þetta snerti ekki lánshæfismat ríkisins? Það dugar mér ekki lengur að heyra hæstv. fjármálaráðherra segja að það skipti ekki máli, það hafi ekki áhrif. Ég vil fá að sjá gögn um að það muni ekki hafa áhrif á 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. síðasta ræðumanni, hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, að þetta mál er ein dapurlegasta birtingarmynd hrunsins fyrir okkur Íslendinga. Við fáumst við afleiðingar þess í dag. Það er hins vegar ekki rétt að segja að við eigum ekkert val. Við eigum auðvitað val um að samþykkja þann samning sem nú hefur verið gerður eða ekki. Það er hins vegar erfitt val vegna þess að sá kostur, að ganga ekki til samninga, hefur í för með sér mjög alvarlegar og erfiðar afleiðingar fyrir íslenska þjóð. Afleiðingarnar eru jafnerfiðar fyrir íslenska þjóð og þær voru í haust þegar við ræddum þetta mál. Við vitum að ef við kjósum að semja ekki um niðurstöðu þessa máls höldum við íslensku efnahagslífi í áframhaldandi óvissu. Við komum í veg fyrir þær nauðsynlegu stýrivaxtalækkanir sem eru algjörlega nauðsynlegar til að íslenskt efnahagslíf komist í gang.  
             Þetta eru hinar lögfræðilegu staðreyndir málsins. Það kann að vera að það sé lögfræðilegur ágreiningur í málinu og það eru vissulega lögfræðingar á Íslandi sem tala fyrir annarri niðurstöðu. Við prufuðum þau lögfræðilegu rök, virðulegi forseti, á viðsemjendum okkar undanfarna mánuði og missiri. Það er ljóst að þau rök eru afskaplega þjóðernisbundin við Ísland og eiga ekki hljómgrunn meðal viðsemjenda okkar. 
             Það er líka einróma afstaða annarra ríkja í þessu máli. Og að því er varðar það að byggja málið á lögfræðilegum ágreiningi tel ég að hv. þm. Bjarni Benediktsson hafi orðað þetta vel í haust þegar hann sagði, með leyfi forseta: „Ég held að það sé afskaplega mikil einföldun á þessu máli öllu saman að telja í raun og veru að það hafi verið valkostur fyrir íslensk stjórnvöld að standa stíf á lögfræðilegri túlkun og halda henni til streitu, jafnvel fyrir dómstólum, hvort sem það væri á alþjóðlegum vettvangi eða hér heima fyrir íslenskum dómstólum. Það er alveg ljóst að sú leið sem valin var og sá farvegur sem málið er í núna mun alveg örugglega skila okkur hagstæðari niðurstöðum en við höfum fengið með því að láta reyna á rétt okkar og ef við hefðum síðan mögulega tapað þeirri þrætu fyrir dómstólum.“ Þar fyrir utan, virðulegi forseti, var aldrei ljóst til hvaða dómstóla við ættum að leita vegna þess að viðsemjendur okkar voru ekki tilbúnir að leggja málið fyrir dómstóla. Og af því að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson vitnaði áðan í landhelgisþrætuna er rétt að minna á að árið 1961 nýttu Íslendingar sér einmitt þann rétt að neita að fara með málið fyrir dómstóla. Þeir höfðu til þess fullan rétt. Það er ein grundvallarregla þjóðarréttar sem öllum þeim íslensku lögspekingum sést yfir sem eru að reyna að halda því fram að unnt sé að fá þessu máli lokið fyrir dómstólum. Það er grundvallarregla þjóðarréttar að ríki geti neitað að leggja mál fyrir dómstóla. Það er einfaldlega afstaða viðsemjenda okkar í þessu máli. Til þess hafa þeir fullan lagalegan rétt  
             Virðulegi forseti. Þingið ræður að sjálfsögðu hvort þessi samningur er fullnægjandi eða ekki. Ég tel margt benda til þess að hann sé það og færi hér sérstaklega fram eftirfarandi rök: Sjö ára afborgunarleysi skiptir mjög miklu máli.  Það er líka ljóst að sú gagnrýni sem hér hefur verið lögð fram á vaxtastigið er ekki að fullu rétt. Það er ekki hægt að bera saman 

Virðulegi forseti. Á íslenska þjóðin að taka á sig skuldbindingar sem ekki eru hennar? Eigum við að borga það sem við eigum ekki að borga? Það eru spurningarnar sem við stöndum frammi fyrir í dag. Svarið getur samt bara verið á einn veg: Íslenska þjóðin á ekki að borga meira en hún er lagalega skuldbundin til að gera. Hvers vegna í ósköpunum ætti hún að gera annað? Ef maður veltir fyrir sér hinni lagalegu stöðu, getur það þá staðist að fyrirtæki séu starfrækt víða um heim á ábyrgð íslenska ríkisins án þess að ríkið sjálft hafi nokkuð um það að segja? Nei. Svo er að sjálfsögðu ekki. Íslendingar uppfylltu skyldur sínar og innleiddu tilskipun Evrópusambandsins um að koma á ákveðnu tryggingakerfi. Það voru aldrei gerðar neinar athugasemdir við það. Það er þyngra en tárum taki að horfa upp á hvernig núverandi og fyrrverandi ríkisstjórn með Samfylkinguna í broddi fylkingar hefur haldið á málum. Aldrei frá því að hryðjuverkalögin voru sett hafa íslensk stjórnvöld staðið í lappirnar gagnvart Bretum og Hollendingum. Þau létu meira að segja hjá líða að höfða mál þann 7. desember síðastliðinn þegar málshöfðunarfresturinn vegna hryðjuverkalaganna rann út. 
             Hefði það ekki styrkt stöðu okkar að benda á það, og einnig í viðræðunum um Icesave, að líklega værum við ekki lagalega skuldbundin að borga sem þjóð? Það hefur aldrei gerst í samningaviðræðum. Svavar Gestsson, formaður samninganefndarinnar, viðurkenndi það í Morgunblaðinu í dag. Það var ekki valmöguleiki, sagði hann. Sú leið var aldrei rædd. Því er haldið fram af hæstv. utanríkismálaráðherra að staða okkar versni hugsanlega á alþjóðavísu ef við tökum ekki skuldirnar á okkur. Síðan hvenær hefur íslenska þjóðin hlaupið eftir hugsanlega, mögulega, kannski, ef til vill, jafnvel áliti annarra þjóða á okkar málefnum? Það er fáránlegt að taka jafnstóra ákvörðun byggða á líkum, hvað gæti gerst og hvað ekki. Við verðum að byggja skoðanir okkar á staðreyndum. Nú höfum við meira að segja lögin með okkur. Af hverju látum við ekki reyna á þau? Er það ekki einmitt grundvallarréttarregla hvers vestræns ríkis að það geti leitað réttar síns til að fá skorið úr deilumálum? Þarna er einmitt mergurinn málsins. Við verðum að átta okkur á því að við erum að gefa frá okkur grundvallarréttindi hvers sjálfstæðs ríkis. Ef við látum þvinga okkur til annars erum við í raun að gefa frá okkur fullveldisréttinn. Til hvers var þá barist árið 1944 þegar við urðum sjálfstæð þjóð? Íslandi hefur alla tíð verið hollast að standa á eigin fótum og láta reyna á sjálfstæðan rétt sinn. Hvað með það þegar fiskveiðilögsagan var færð út í 200 mílur, eitt stærsta hagsmunamál íslensku þjóðarinnar? Þá höfðum við meira að segja lögin á móti okkur og alveg örugglega einnig álit annarra þjóða. Við unnum ekki vinsældakosninguna þá. Varð það samt ekki þess virði að berjast fyrir því? Núna höfum við lögin með okkur. Hvenær hefur það spurst út um Íslendinga að þeir þori ekki að standa á rétti sínum? Það má vel vera að einstaka stjórnmálamönnum sé svo mikið í mun að fara inn í Evrópusambandið að þeir séu reiðubúnir að leggja allt undir. Jafnvel framtíð barnanna okkar. Hinn 26. febrúar síðastliðinn svaraði utanríkisráðherra fyrirspurn um hvort hann hafi látið kanna lögfræðileg rök fyrir því hvort Íslendingum beri lagaleg skylda til að greiða Icesave-ábyrgðirnar og hver sé þá niðurstaða þeirrar skoðunar. Svarið var á þá leið að gagnaðilar okkar héldu öðru fram og nokkrar álitsgerðir lægju fyrir í þá veru að við værum skuldbundin til að greiða. Þær væru hins vegar trúnaðarmál. Hvernig stendur á því að nú kemur hæstv. utanríkismálaráðherra hér fram og fullyrðir að þetta hafi allt verið gert opinbert? Við höfum þær upplýsingar í höndum að það hafi kannski aldrei verið leitað neins lögfræðilegs álits. Við gerum skýra kröfu að það verði allt uppi á borðinu varðandi þetta málefni. Virðulegi forseti. Þetta mál er af þeirri stærðargráðu að ég legg til að við skjótum því til þjóðarinnar. 

Forseti vill áminna þingmenn. Forseti óskar eftir hljóði á þingpöllum. En forseti vill einnig áminna þingmenn um að vera ekki með fundi hér á meðan á þingfundi stendur. Viðræður inni í sal á milli þingmanna eiga ekki að eiga sér stað, hv. þingmenn skulu þá fara fram og ræða málin þar.

Frú forseti. Hæstv. ráðherrar, hv. þingmenn og kæru landsmenn. Það er verið að skuldbinda þjóðina til að greiða skuld sem hún efndi aldrei til. Það er ranglátt. Þjóðin spyr: Af hverju vilja Bretarnir ekki þetta örugga eignasafn Landsbankans sem þeirra ágæta endurskoðendaskrifstofa metur að verði 95% heimtur af? Af hverju vilja þeir ekki taka áhættu með okkur? Hvað gerist ef við getum ekki borgað skuldina? Hvaða veð hafa Bretar til að tryggja að við borgum? Varla eru orð okkar sem þeir settu á lista meðal hryðjuverkamanna gild ein og sér. Af hverju þessi asi? Stjórn Gordons Browns riðar til falls og því væri það sennilega skynsamlegast að geyma að undirrita samninga við fólk sem berst um á hæl og hnakka til að fá uppreisn æru á okkar kostnað. Getur verið að ferlinu sé flýtt til að tryggja að við getum sótt um aðild að ESB á réttum tíma? Það á jú að þrýsta því máli með miklum hraða í gegnum þingið í sumar. Almenningur vonaði að á sumarþingi yrði boðað til aðgerða sem beindust að því hvernig við ætluðum að vinna okkur saman úr þessum öldudal en mér sýnast lausnir þær sem hér hafa verið boðaðar eingöngu snúast um aðild að ESB. Hann er að verða þjóðinni ansi dýr aðgöngumiðinn að viðræðum við ESB. Því hlýt ég að spyrja mig hvort að þetta sé rétti tíminn til að leggja höfuðáherslu á það mál. Icesave-skuldbindingin mun lengja kreppuna um minnst sjö ár. Það þýðir einfaldlega að við verðum í kreppuástandi hérlendis til ársins 2024. Það mun verða til þess að þeir sem flytja burt munu aldrei koma heim aftur. Á hverjum degi flytur ein fjölskylda frá Íslandi. Á hverjum degi verða færri til að sjá um gamla fólkið okkar og þá sem geta ekki farið út af heilsufarslegum aðstæðum eða fátækt. Hér munu innviðir velferðarkerfisins molna og erfitt verður að endurreisa það eftir svo langvinna blóðtöku. Ég vona að hæstvirtir ráðamenn okkar skilji hvað þeir eru að kalla yfir þjóðina með Icesave-samningnum. Ég hef fullan skilning á að þeir tóku við vondu búi frá Sjálfstæðisflokki og Framsókn. Þó má ekki gleyma því að þrír ráðherrar eru enn við völd frá fyrri stjórn Samfylkingar sem tók fullan þátt í að hylma yfir það hve ástandið var orðið alvarlegt. Það er óskynsamlegt að lofa því að borga lán sem við getum ekki borgað. Ég get ekki stutt gúmmítékkaábyrgð þessarar ríkisstjórnar varðandi Icesave og AGS. Nú þegar borgum við 5 milljónir á dag í vexti af AGS-láninu. Ég óttast að við munum glata sjálfstæði okkar og auðlindum ef við ábyrgjumst skuldir sem við getum ekki greitt. Það er aldrei ein lausn á vandamálum. Það er hættulegt að hugsa þannig. Bjóðum Bretum lánasafnið trausta. Bjóðum þeim allar eignir sem nást frá bankaræningjunum. Ef þær endurheimtur verða meiri en skuldin nemur þá mega Bretar eiga það sem tákn um góðan vilja okkar. Ef Evrópumenn útiloka okkur úr samfélagi sínu vegna þess að við komum fram af heiðarleika þá er það ef til vill ekki góður félagsskapur til að binda trúss sitt við um aldur og ævi. Það eru til aðrar þjóðir í heiminum en Evrópuþjóðir, hæstvirtu ráðamenn. Borgarahreyfingin skorar á þingmenn að greiða atkvæði eftir samvisku sinni fremur en flokkslínum þegar samningurinn kemur til afgreiðslu. Við sórum drengskapareið gagnvart þjóðinni en ekki flokkunum sem við tilheyrum. Nú er tími kominn til að við sýnum það í verki. Aldrei fyrr hefur það verið okkur eins mikilvægt að koma okkur úr skotgröfunum og finna leiðir til lausna óháð flokkslínum. Ef til vill er nauðsynlegt að mynda hér þjóðstjórn. Viðfangsefnin eru svo viðamikil að til að sátt náist þurfa allir að geta lagst saman á árarnar. Þá hygg ég að skynsamlegt væri að hlusta á þá erlendu sérfræðinga sem boðist hafa til að aðstoða okkur og viðurkenna að vandamálin sem við erum að glíma við eru okkur ofviða. Svo skora ég á ríkisstjórnina að leyfa þjóðinni að kjósa um mál sem varða framtíð hennar.

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu og reyni að bregðast við nokkrum atriðum eftir því sem tíminn leyfir. Í fyrsta lagi verð ég að segja, og taka þar undir með hæstv. utanríkisráðherra, að ég held að gögn muni sýna að því miður hvarf hið illræmda minnisblað sem undirritað var með Hollendingum ekki úr sögunni og svo seint sem fram að hádegi síðastliðinn fimmtudag var því veifað til marks um það að vaxtakjör ættu að verða önnur og óhagstæðari á niðurstöðunni en þó tókst að ná fram. Hvað varðar það hvaða afleiðingar það mundi hafa ef Ísland hyrfi nú frá þessu máli eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson spurði um þá tel ég að hv. þingmaður hafi í raun svarað sér sjálfur strax í desember í framsöguræðu sinni fyrir nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar þegar hv. þingmaður sagði, með leyfi forseta: „Þá var ljóst að Norðurlöndin voru sammála um að nauðsynlegt væri að Ísland semdi um lausn á þessu máli til að þau gætu séð sér fært að taka þátt í fjárhagslegri fyrirgreiðslu í tengslum við efnahagsáætlun ríkisstjórnarinnar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Sama gilti um afstöðu annarra ríkja sem Ísland leitaði fyrirgreiðslu hjá.“ Það er hárrétt sem hér hefur komið fram að Norðurlöndin, að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, að Evrópusambandið með miklum þrýstingi, svo ekki sé sagt hótunum, hafa öll átt sinn þátt í því að málin eru í þeim farvegi sem raun ber vitni. Þetta hangir allt meira og minna saman og valið er um að reyna að feta þessa braut áfram sem mörkuð hefur verið og unnið hefur verið að eða að velja einhverja allt aðra leið sem ég ætla helst ekki á þessari stundu að geta mér til um hver gæti orðið, en hún gæti þá legið um evrópska stórborg á meginlandinu. Það er rétt að minna á að afnám frystingarinnar er nú að nást fram. Þar með opnast aðgangur að þessum eignum og frjáls varsla þeirra og ráðstöfun, þar með talið að 50 milljörðum kr. sem hlaðist hafa upp á lokuðum reikningi í Englandsbanka án vaxta. Með þeirri niðurstöðu sem málið felur í sér vinnst nú tími til þess að hámarka verðmæti þessara eigna eftir því sem kostur er í stað þess að vera undir tímapressu við að selja þær á útsöluverði við óhagstæðar markaðsaðstæður. Vegna þess sem hv. þm. Þór Saari spurði um er rétt að fram komi að já, það hefur verið rætt við bæði bresk og hollensk stjórnvöld um samstarf ríkjanna við að reyna að ná til eigna sem kann að hafa verið skotið undan og yfirvöld í þessum löndum hafa lofað samstarfi um það mál. Það er mikilvægt og sjálfsagt að reyna allt sem hægt er í þeim efnum og markmiðið á að sjálfsögðu að vera að þeir sem bera ábyrgðina á þessu sem slíkir, sem stóðu fyrir þessum hlutum, að þeirra verði að bæta tjónið eftir því sem nokkur kostur er. Það er gert með því að láta eignir Landsbankans ganga upp í þetta og eftir atvikum aðrar eignir sem réttmætt kann að reyna að nálgast. Ég vil líka segja þá skoðun mína að mér finnst að það eigi síðan að vera markmið okkar í framtíðinni að fjármálakerfið, í gegnum þá fjármuni sem ríkið er nú að setja í að endurreisa það og/eða síðar með til dæmis sérstakri skattlagningu beri þær byrðar sem kunna að lenda á Íslandi í þessum efnum þannig að íslenska ríkið og íslenskir skattborgarar þurfi helst aldrei að borga neitt. 
             Það er rétt líka, vegna þess sem hv. þingmaður nefndi, að árétta það að í báðum samstarfsyfirlýsingum ríkisstjórna Samfylkingar og Vinstri grænna er það tekið fram að leiða þurfi þetta mál til lykta. Það er því ekki eins og það eigi að koma neinum á óvart að að því hefur verið unnið samanber það að viðræður hafa verið í gangi og fjölmiðlar haft allan aðgang að því að samninganefnd hefur verið skipuð og svo framvegis. Ég vil sérstaklega nefna vegna þess sem hv. þm. Þór Saari sagði um niðurskurð hér innan lands vegna þessa máls að það er einmitt það sem er að nást fram að það þarf ekki að skera niður um eina einustu krónu hvorki grunnskóla né almannatryggingakerfið eða annars staðar næstu sjö árin meðan við förum í gegnum erfiðasta tímann og komum okkur á fæturna  Ég er sammála hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur um að þetta er nöturlegt mál og ég er þakklátur hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir að rifja það upp að ég var vonsvikinn, svekktur og gagnrýninn á þetta mál og ég er það enn þá. Mér finnst það auðvitað ömurlegt eins og væntanlega öllum okkur hér í þessum sal að byrðar þurfi að lenda á Íslendingum vegna þessa. Mitt hlutskipti hefur orðið það að reyna að greiða úr þessu eins og aðstæður frekast bjóða upp á með meira og minna bundnar hendur í þeim efnum og ég tel að það hafi tekist eins vel og aðstaðan bauð upp á.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um vátryggingastarfsemi. Frumvarpið er á þingskjali 53 og er 53. mál þingsins. Samhljóða frumvarp var lagt fram á síðasta þingi en hlaut þá ekki afgreiðslu. Frumvarpið er samið af nefnd sem viðskiptaráðherra skipaði þann 18. september 2007 til þess að semja frumvarp til innleiðingar á tilskipun 2005/68/EB um endurtryggingar. Þótt skipunarbréf nefndarinnar hafi afmarkað verkefnið við innleiðingu endurtryggingatilskipunarinnar varð fljótlega ljóst að innleiðingin kallaði á slíkar breytingar á lögum um vátryggingastarfsemi að ekki yrði hjá því komist að endurskoða þau lög í heild sinni. Meginástæða þess er að frá því núgildandi lög um vátryggingastarfsemi, nr. 60/1994, komu til framkvæmda hefur þeim verið breytt fjölmörgum sinnum, en samþykkt þeirra var á sínum tíma hluti af aðlögun innlends réttar að löggjöf Evrópusambandsins. Þá hafa heilu kaflar laganna verið felldir brott eða breytt að verulegu leyti bæði vegna sérlaga um vátryggingamiðlun og eins vegna samþykktar á nýjum vátryggingarsamningalögum árið 2004. Upphaflegu lögin innleiddu þær gerðir ESB á vátryggingasviði sem þá voru í gildi. Frá gildistöku þeirra hafa verið innleiddar þær gerðir á vátryggingasviði sem skylt hefur verið að innleiða samkvæmt EES-samningnum, nú síðast með lögum nr. 155/2007 þegar innleidd var 5. tilskipun ESB um ökutækjatryggingar. Í athugasemdum við einstakar greinar frumvarpsins er sérstaklega tilgreint hvort verið sé að innleiða ákvæði endurtryggingatilskipunarinnar, gera tillögur til breytinga á gildandi ákvæðum, án þess að það tengist sérstaklega innleiðingunni, eða hvort viðkomandi grein eigi sér samsvörun í gildandi lögum. Til skýringa skal þess getið að á mörgum sviðum eru ákvæði endurtryggingatilskipunarinnar spegilmynd ákvæða tilskipana um skaða- og líftryggingar. Í þeim tilvikum hafa ákvæðin í allflestum tilvikum þegar verið innleidd með lögum nr. 60/1994, eins og þeim hefur verið breytt. Því var eðlilegt að innleiðing endurtryggingatilskipunarinnar yrði gerð samhliða heildarendurskoðun á lögum um vátryggingastarfsemi. Þar sem tilefni þessa frumvarps er innleiðing endurtryggingatilskipunar ESB, er rétt að fara nokkrum orðum um helstu ákvæði hennar og starfsemi innlendra endurtryggingafélaga. Lög nr. 60/1994 fjalla um vátryggingastarfsemi, bæði um frum- og endurtryggingastarfsemi. Með hugtakinu vátryggingafélag er í lögunum átt við félög sem stunda bæði frum- og endurtryggingastarfsemi. Af vátryggingafélögum með starfsleyfi í dag hefur Íslensk endurtrygging hf. ávallt starfað eingöngu í endurtryggingastarfsemi. Að auki hefur Trygging hf. hin seinni ár eingöngu unnið að uppgjöri eldri endurtryggingaskuldbindinga eftir flutning frumtryggingastofns félagsins til Tryggingamiðstöðvarinnar hf. Nokkur vátryggingafélög sem hafa starfað einkum í frumtryggingastarfsemi hafa einnig haft með höndum endurtryggingastarfsemi. Útrás vátryggingafélaga á síðustu árum hefur meðal annars falist í sölu endurtrygginga erlendis. Eftirlit með endurtryggingastarfsemi hefur hér á landi að mestu verið sambærilegt eftirliti með frumtryggingastarfsemi. Í gildandi lögum er kveðið á um að enginn megi í atvinnuskyni stuðla að því að innlend vátryggingaráhætta sé frumtryggð annars staðar en hjá vátryggingafélögum sem hér hafa starfsleyfi. Hins vegar eru í gildandi lögum engin takmörk á því hvar vátryggingaráhætta er endurtryggð. Í 1. skaðatryggingatilskipun ESB, eins og henni hefur verið breytt, er að finna ákvæði um starfsemi félaga sem sérhæfa sig í frumtryggingum. Hins vegar hafa ekki verið til sambærileg heildarákvæði um starfsemi sérhæfðra endurtryggingafélaga fyrr en með tilkomu tilskipunar 2005/68/EB, sem frumvarpi þessu er ætlað að innleiða. Tilskipun 64/225/EBE um endurtryggingar bannaði hindranir á starfsemi endurtryggingafélaga á milli ríkja í Evrópubandalaginu en kvað ekki á um annars konar samræmingu, svo sem hvað varðar opinbert eftirlit. Markmiðið með tilskipun 2005/68/EB, um endurtryggingar, er því að samræma eftirlit með endurtryggingastarfsemi og styrkja innri markaðinn hvað varðar vátryggingastarfsemi. Tilskipunin er í samræmi við alþjóðlega staðla um eftirlit með endurtryggingastarfsemi sem unnir hafa verið af alþjóðasamtökum eftirlitsstjórnvalda á vátryggingasviði (IAIS). Á sama hátt og í frumtryggingastarfsemi veitir starfsleyfi í endurtryggingum í einu aðildarríkja Evrópska efnahagssvæðisins möguleika til að starfa á öllu svæðinu. Til að vernda hagsmuni neytenda og vegna ólíkra ákvæða laga um vátryggingarsamninga á Evrópska efnahagssvæðinu þurfa frumtryggingafélög að tilkynna heimaeftirlitsstjórnvöldum sínum um fyrirætlanir um að hefja starfsemi í öðrum ríkjum svæðisins. Eftirlitsstjórnvöld heimaríkis tilkynna eftirlitsstjórnvöldum gistiríkis um starfsemina og votta að vátryggingafélagið uppfylli kröfur um lágmarksgjaldþol. Slík skilyrði eru hins vegar ekki í endurtryggingatilskipuninni. Flest ákvæði endurtryggingatilskipunarinnar eru þó efnislega samhljóða sambærilegum ákvæðum tilskipana um skaðatryggingar og líftryggingar og felur innleiðing þeirra því í sér takmörkuð áhrif á innleiðingarákvæði gildandi laga um vátryggingastarfsemi. Helstu frávik frá ákvæðum skaða- og líftryggingatilskipana lúta að því að starfsemi með endurtryggingar er í reynd alþjóðleg. Frumvarpið gerir nokkrar tillögur til breytinga sem hvorki tengjast innleiðingu endurtryggingatilskipunarinnar né eru umritun gildandi ákvæða, þ.e. eru hrein nýmæli. Er rétt að geta þeirra helstu og verður grein gerð fyrir þeim í þeirri röð sem þær eru í frumvarpinu. Frumvarpið leggur til að íslensk vátryggingafélög skuli rekin í hlutafélagaformi. Gildandi lög gera bæði ráð fyrir hlutafélagaformi sem og því að unnt sé að reka vátryggingafélag sem gagnkvæmt félag, en þegar gildandi lög komu til framkvæmda voru starfandi allnokkur gagnkvæm vátryggingafélög. Voru gagnkvæm vátryggingafélög starfandi allt fram til ársins 2003, flest á sviði bátatrygginga. Stóru gagnkvæmu vátryggingafélögin tvö, Samvinnutryggingar gt. og Brunabótafélag Íslands, hættu eiginlegri vátryggingastarfsemi á árinu 1989 þegar vátryggingastofnar þeirra voru fluttir til nýstofnað hlutafélags, Vátryggingafélags Íslands hf. Á árunum 2001–2003 urðu verulegar breytingar á vátryggingastarfsemi hér á landi þegar vátryggingastofnar gagnkvæmra bátaábyrgðarfélaga og Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum voru færðir yfir til annars vátryggingahlutafélags og þau hættu eiginlegri vátryggingastarfsemi. Þá voru breytingar gerðar á Verði tryggingu er félaginu var breytt í hlutafélag. Vörður var síðasta gagnkvæma félagið á landsvísu. Það starfar nú sem hlutafélag. Í dag eru því engin gagnkvæm vátryggingafélög með starfsemi. Þetta félagaform er hins vegar þekkt á öðrum Norðurlöndum og munu nokkur gagnkvæm vátryggingafélög enn starfandi þar, m.a. er eitt stærsta vátryggingafélag Noregs gagnkvæmt félag. Í Danmörku er starfandi töluverður fjöldi smárra - á danskan mælikvarða - gagnkvæmra vátryggingafélaga sem veita þjónustu á afmörkuðum mörkuðum. Í nokkrum EES-ríkjum, m.a. flestum hinna nýrri, er hins vegar ekki heimilt að stofna vátryggingafélög með öðru félagaformi en sem hlutafélög. Svo virðist sem gagnkvæma félagaformið eigi erfitt uppdráttar á markaði þar sem virk samkeppni er. Gagnkvæm vátryggingafélög eiga í erfiðleikum ef þau þurfa að bæta fjárhagsstöðu sína. Þau geta ekki líkt og hlutafélög aukið eigið fé félagsins með útgáfu nýrra hlutabréfa. Gagnkvæma félagaformið virðist hins vegar einkum henta þegar um sérhæfðar vátryggingar er að ræða í takmörkuðum rekstri. Þá erfiðleika sem gagnkvæmu vátryggingafélögin lentu í hér á landi má fyrst og fremst rekja til vandræða þeirra við að hlúa að fjárhagslegum styrk sínum á samkeppnismarkaði. Því er ekki að leyna að ákvæði frumvarpsins um brottfall heimildar manna til þess að stofnsetja gagnkvæm vátryggingafélög hafa mætt nokkurri gagnrýni. Auk þeirra atriða sem áður eru upp talin er því rétt að geta þess að ekki eru til sérlög um félagaformið gagnkvæm vátryggingafélög hér á landi. Því eru fjölmörg atriði óljós um félagaréttarlega stöðu slíkra félaga. Má hér nefna hver sé réttur þeirra sem leggja slíku félagi til fjármuni, skattaleg staða félagsins og meðferð hagnaðar, svo fátt eitt sé nefnt. Verði tilefni til mun ráðuneytið láta kanna hina félagaréttarlegu hlið gagnkvæmra vátryggingafélaga. Leiði slík könnun í ljós að unnt verði að tryggja slíkum félögum, og þeim sem að þeim standa, fullnægjandi regluverk með tilliti til trausts og heilbrigðs reksturs vátryggingafélaga, mun ekki standa á viðskiptaráðherra að leggja fram breytingafrumvarp við lög um vátryggingastarfsemi og sérstakt frumvarp um félagaformið gagnkvæm vátryggingafélög. Forsenda slíks verður hins vegar að vera fyrir hendi, þ.e. raunverulegur áhugi og fjárhagsleg geta til þess að stofna slíkt gagnkvæmt vátryggingafélag. Lög um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi voru samþykkt eftir gildistöku gildandi laga og lagabreytingar sem urðu á ákvæðum um réttarsamband vátryggingartaka og vátryggingafélags við gildistöku nýrra laga um vátryggingarsamninga gera það nauðsynlegt að afmarka betur en gildandi lög gera hvenær Fjármálaeftirlitið getur gripið til aðgerða og viðurlaga séu hagsmunir neytenda ekki hafðir til hliðsjónar. Í samræmi við þetta leggur frumvarpið til að Fjármálaeftirlitið hafi heimild til að grípa til ráðstafana ef það telur að starfsemi vátryggingafélags sé ekki í samræmi við góða viðskiptahætti eða venjur. Fjármálaeftirlitinu ber að meta það hverju sinni hvort tilefni er til ráðstafana á grundvelli þeirra heimilda sem eftirlitið hefur. Hefur Fjármálaeftirlitið um árabil starfrækt upplýsinga- og leiðbeiningaþjónustu fyrir viðskiptavini eftirlitsskyldra aðila. Þeir geta beint fyrirspurnum til eftirlitsins, ýmist almenns eðlis varðandi starfshætti eftirlitsskyldra aðila eða í tengslum við tiltekin mál. Fjármálaeftirlitið hefur hins vegar ekki úrskurðarvald í einstökum ágreiningsmálum eða sker úr um réttindi og skyldur aðila að einkarétti eða ágreiningi um sönnun málsatvika. Þau úrræði sem einstaklingum og lögaðilum standa til boða til að leita réttar síns vegna einstakra viðskipta við vátryggingafélög eru úrskurðarnefnd í vátryggingamálum, eftir atvikum gerðardómar, og almennir dómstólar. Frumvarpið leggur til töluverðar breytingar á ákvæðum um stofnun og starfsleyfi vátryggingafélags. Taka þær mið af lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002, eftir því sem unnt þykir, og lögum um hlutafélög, nr. 2/1995. Er lagt til að Fjármálaeftirlitið veiti starfsleyfi vátryggingafélags en samkvæmt gildandi lögum er það viðskiptaráðherra sem veitir starfsleyfið. Er breyting þessi lögð til til samræmis við það sem gildir um önnur fjármálafyrirtæki. Af þessu leiðir að komi til starfsleyfissviptingar er það Fjármálaeftirlitið en ekki ráðherra sem tekur ákvörðun um leyfissviptingu. Frumvarpið leggur til breytingar á ákvæðum um meðferð virks eignarhlutar. Þau ákvæði frumvarpsins eru til innleiðingar á tilskipun ESB nr. 44/2007. Leggur frumvarpið til að atkvæðisréttur aðila sem eignast eða eykur við virkan eignarhlut þrátt fyrir að Fjármálaeftirlitið hafi komist að þeirri niðurstöðu að hann sé ekki bær til þess að fara með hlutinn fari niður fyrir lágmark virks eignarhlutar og takmarkist við 9,99%. Í ljósi alvarleika þess að aðili brýtur af ásetningi gegn rökstuddri niðurstöðu eftirlitsaðila, þykir rétt að takmarka enn frekar athafnir slíkra aðila með tilliti til heilbrigðs og trúverðugs fjármálamarkaðar. Fjármálaeftirlitið fer gaumgæfilega yfir tilkynningar aðila um að þeir hyggist eignast eða auka við virkan eignarhlut. Við þá yfirferð leitar eftirlitið staðfestingar á hæfi aðila til að fara með hlutinn og rökstyður niðurstöðu sína, komist það að þeirri niðurstöðu að aðilinn sé ekki hæfur til að fara með hlutinn. Frumvarpið leggur til þrengingu á heimildum til setu í stjórn vátryggingafélags. Bæði er fjölgað upptalningu þeirra laga sem væntanlegir stjórnarmenn mega ekki hafa gerst brotlegir við og eins eru þrengd skilyrði fyrir því að aðilar í hagsmunasambandi eða aðilar í hagsmunasambandi við samkeppnisaðila viðkomandi félags geti tekið sæti í stjórn. Ástæða þess að frumvarpið leggur til þessa þrengingu er gagnrýni á þröngt eignarhald og hagsmunatengsl á innlendum fjármálamarkaði. Er talin full ástæða til þess að stjórnvöld bregðist við slíkri gagnrýni enda skiptir trúverðugleiki fjármálamarkaðarins verulegu máli um framgang og möguleika aðila á markaði til að þróast frekar. Með frumvarpinu eru lögð til ný ákvæði um gagnsæi í störfum Fjármálaeftirlitsins. Til þess að taka af allan vafa um að Fjármálaeftirlitinu sé heimilt að birta opinberlega niðurstöður í málum eða athugunum er talið nauðsynlegt að jákvætt ákvæði í þá veru sé í lögunum. Virðulegi forseti. Eins og áður segir var upphaflegi tilgangurinn með frumvarpinu að innleiða ákvæði endurtryggingatilskipunar ESB. Við nánari skoðun þótti rétt að fara gaumgæfilega yfir gildandi lög með tilliti til breytinga sem gerðar höfðu verið á þeim í gegnum tíðina og nýrra laga á þessu sviði. Jafnframt þessu hafði Eftirlitsstofnun EFTA bent á nokkur ákvæði eldri tilskipana sem stofnunin taldi að ekki hefðu verið innleidd með fullnægjandi hætti. Þá var tilefnið einnig nýtt til þess að aðlaga ákvæði um virkan eignarhlut ákvæðum tilskipunar ESB nr. 44 frá 2007. Eins og ég gerði grein fyrir í upphafi máls míns er í athugasemdum um einstakar greinar frumvarpsins skilmerkilega fjallað um það hvort viðkomandi grein sé til innleiðingar á endurtryggingatilskipuninni, öðrum tilskipunum eða hvort um sé að ræða séríslensk ákvæði. Hæstv. forseti. Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, hefur stefnt íslenskum stjórnvöldum fyrir EFTA-dómstólinn fyrir að hafa ekki enn innleitt endurtryggingatilskipun ESB. Það þarf ekki að orðlengja það hversu mikill álitshnekkir það er fyrir Ísland að lenda þar á sakamannabekk. Vil ég hvetja til þess að þetta frumvarp fái eins hraða yfirferð í þinginu og viðskiptanefnd og kostur er þannig að unnt verði að afgreiða það á þessu stutta sumarþingi. Að lokinni þessari umræðu er lagt til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. viðskiptanefndar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að mæla fyrir þessu frumvarpi sem nú kemur í þriðja sinn fyrir þingið. Ég ætla bara rétt að koma upp í stuttu andsvari um þetta mál fremur en ræðu. Hæstv. ráðherra nefndi að það væri nauðsynlegt að þetta mál fengi hraða yfirferð í hv. viðskiptanefnd og ég vona að hægt verði að verða við því en ég verð að segja að ég hef nokkrar efasemdir um það. Ástæðan er einfaldlega sú að í frumvarpinu er um að ræða miklum mun meiri breytingar en þær sem leiðir beint af þeim tilskipunum sem vitnað er til. Eins og ráðherrann sagði hefur hér verið samið frumvarp að heildarlöggjöf um vátryggingastarfsemi á landinu. Ég nefndi það fyrr í vetur í umræðum um þetta mál að mér fyndist þetta mál svolítið 2007. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra að því þegar málið kemur nú í þriðja sinn fyrir þingið hvaða lærdómar hafi verið dregnir af bankahruninu og hvar þess sjái stað í frumvarpinu núna, hvort því hafi verið breytt að því leytinu til frá því að það var lagt fram í upphaflegri mynd. Ég tel alveg nauðsynlegt að í meðferð viðskiptanefndar verði farið vandlega yfir það. Við ræddum í síðustu viku nauðsyn þess að skilja á milli vátryggingastarfsemi annars vegar og fjárfestingarstarfsemi hins vegar og hæstv. ráðherra tók undir með fyrirspyrjanda, sem þá var hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, um að það væri nauðsynlegt og eðlilegt að skoða í sambandi við þessi mál. Mig langar til að ítreka þessa spurningu: Hefur málið tekið einhverjum breytingum með tilliti til hrunsins síðastliðið haust?

Virðulegi forseti. Frumvarpið hefur ekki tekið neinum umtalsverðum breytingum frá síðasta hausti en innan ráðuneytisins hefur verið farið yfir málefni gagnkvæmra vátryggingafélaga sérstaklega og kannað hvaða lagagrundvöll þyrfti til að mynda ramma um starfsemi þeirra ef fyrir því kæmi fram ósk. Vilji ráðuneytisins stendur til þess að greiða fyrir því ef aðilar sem eru til þess bærir óska eftir að stofna gagnkvæmt vátryggingafélag hér á landi. Það er helsta breytingin á frumvarpinu frá því að það var síðast lagt fyrir þingið. Ég vil jafnframt nota þetta tækifæri til að benda á að í frumvarpinu eru nokkrar breytingar sem bregðast að einhverju leyti við þeim vanköntum eða ágöllum sem voru á umgjörð tryggingamarkaðarins fyrir, m.a. það sem ég rakti í framsöguræðu minni áðan, um þrengingu á heimildum manna til að sitja í stjórn vegna hagsmunatengsla, sem ég tel mjög mikilvægt og hafi verið eitt af því sem olli því að íslensk vátryggingafélög fóru nokkuð út af sporinu eins og fréttir undanfarinn vikna og mánaða sýna.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Eins og ég nefndi eru í þessu frumvarpi fólgnar mun meiri breytingar en tilskipanir gefa tilefni til og m.a. á ákvæðið um bann við stofnun gagnkvæmra tryggingafélaga sér ekki stoð í þeim tilskipunum eftir því sem ég best veit. Ég vil taka undir orð hæstv. ráðherra um það að traust og heilbrigt vátryggingaumhverfi er mjög mikilvægt og við hljótum auðvitað að viðurkenna að vátryggingafélögin breyttust á uppgangs- og gróðafylliríistímunum hér í eins konar fjárfestingarfélög sem tóku virkan þátt í atvinnustarfsemi á öllum mögulegum sviðum samfélagsins og breyttust að stórum hluta í fasteignafélög sem m.a. áttu stóra hluti í bönkunum. Svo virðist sem vátryggingafélögin stærstu hafi í raun skipt með sér fjármálamarkaðnum á sinn hátt. Allir þessir þættir hljóta að koma til umræðu og skoðunar í hv. viðskiptanefnd og ég spyr hæstv. ráðherra hvort mögulegt sé vegna þeirrar kæru sem hann nefndi hér og er vissulega ekki til álitsauka fyrir okkur Íslendinga, að innleiða þær tilskipanir sem um ræðir með nokkuð skjótvirkum hætti en nota haustþingið til þess að fara vandlega yfir smíði nýrrar löggjafar um vátryggingastarfsemi í landinu.

Virðulegi forseti. Það hefur sérstaklega verið skoðað í ráðuneytinu hvort þess sé einhver kostur að gera þær breytingar á frumvarpinu sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir ræðir, þ.e. að taka það sérstaklega út sem snýr að innleiðingu tilskipunarinnar. Var það eindregin niðurstaða að það væri ekki gerlegt, a.m.k. ekki með skömmum fyrirvara. Hins vegar vil ég varpa fram þeirri hugmynd nú, ef þingmanninum eða öðrum þingmönnum finnst að það þurfi að búa til þrengri ramma, m.a. um fjárfestingar vátryggingafélaga eða einhverja aðra þætti í starfseminni sem þeir vilja festa betur niður svo að vátryggingafélögin verði ekki misnotuð af eigendum sínum eða öðrum aðilum, að hugað verði að því í haust. Þær breytingar sem hér eru lagðar til verði hins vegar lögfestar nú á meðan þessi pressa er á okkur vegna málshöfðunarinnar. Þá ætti að vera hægt að taka þann tíma sem þarf til þess að fara yfir vátryggingalöggjöfina aftur og þar á meðal það sem þingmaðurinn nefndi og er óneitanlega mikið áhyggjuefni, að menn geti t.d. með einhverjum hætti misnotað bótasjóði vátryggingafélaga. Ég hefði talið að það væri eðlilegra að gera það þá í haust en koma frumvarpinu í gegn nokkurn veginn eins og það er núna þótt auðvitað sé ekki útilokað að hv. nefnd komi með einhverjar breytingar á þessu stigi. Ég ætla auðvitað ekki að leggjast gegn því en ég hefði talið eðlilegra að vinna það með þessum hætti.

Frú forseti. Við ræddum hér fyrr í dag skýrslu hæstv. fjármálaráðherra um Icesave-reikningana eða það vandamál sem varð til vegna galla í regluverki Evrópusambandsins. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi verið kannað sérstaklega varðandi vátryggingastarfsemi, kannski einkum endurtryggingar, hvort það séu einhverjar veilur í þessu regluverki Evrópusambandsins því að við getum ekki skotið okkur á bak við það alfarið að regluverk þeirra sé í lagi. Ég nefni sérstaklega iðgjaldavarasjóði og annað slíkt, sérstaklega í líftryggingum sem eru til mjög langs tíma, 60–80 ára. Það er mjög mikilvægt að þeir séu rétt reiknaðir og rétt varðir. Hvernig er fé iðgjaldavarasjóðanna lagt fyrir og hversu hraðar upplýsingar hefur eftirlitið t.d. um breytingar í endurtryggingum? Geta menn tekið yfir mjög mikil viðskipti á mjög stuttum tíma t.d. með því að kaupa heilu „grúppurnar“ af líftryggingum? Hversu hratt fær eftirlitið upplýsingar um slíkt? Getur það fylgst með því jafnóðum þannig að það fari ekki eins og með Icesave-reikningana í Hollandi sem hlóðust upp á einhverjum tveimur, þremur mánuðum? Ég held að það sé orðið dálítið brýnt að við skoðum regluverk Evrópusambandsins vel og á gagnrýninn hátt. Það er dálítið slæmt að menn skuli vera í pressu frá þessu sama Evrópusambandi við að keyra mál í gegn þegar menn þurfa að efast um regluverkið sjálft.

Virðulegi forseti. Það er kannski rétt að greina frá því að þetta frumvarp var upphaflega samið í tíð forvera míns í stóli viðskiptaráðherra þannig að mér er ekki nákvæmlega kunnugt um hvaða athugun fór fram á regluverki Evrópusambandsins á þessu sviði áður en frumvarpið var lagt fram. En ég get að sjálfsögðu grennslast fyrir um það og komið þeim upplýsingum til þingmannsins ef hann óskar þess. Sömuleiðis hef ég upplýsingar ekki hjá mér hér um það hversu títt Fjármálaeftirlitið fær tilkynningar um breytingar á fjölda tryggðra eða einhverjum slíkum lykilupplýsingum í rekstri vátryggingafélaga en það er alveg sjálfsagt að grennslast fyrir um það og upplýsa þingmanninn um það, óski hann þess.

Frú forseti. Í ljósi atburðanna í haust held ég að það sé nú ekki lítil ástæða til þess að fara að skoða regluverkið. Ég skora á hæstv. ráðherra að láta starfsfólk sitt fara vel í gegnum það og skora enn fremur á nefndina að skoða mjög vendilega hvort um einhverjar veilur geti verið að ræða. Það voru greinilega veilur í regluverki Evrópusambandsins varðandi innlánstryggingar og ég ætla að geta um þær helstu: Ein sú helsta var að það skuli vera innlánstryggingasjóður í hverju einstöku landi en ekki einn sjóður fyrir alla Evrópu eða jafnvel allan heiminn. Það er mjög nauðsynlegt. Önnur veilan er sú að innlán í fjármálastofnunum eru ekki með forgang eins og Íslendingar settu í neyðarlögin. Það ætti að vera regla í öllu Evrópusambandinu - bara til að koma því til Evrópusambandsins ef það skyldi vera að hlusta. Það þriðja sem þyrfti að gera er að innlánstryggingasjóður þyrfti að hafa heimild til þess og fá jafnóðum upplýsingar um stöðu innlánsreikninga, jafnvel daglega, sérstaklega ef mikil aukning verður, þannig að hann geti fylgst með og jafnvel stöðvað innlán ef menn lokka t.d. inn innlán með mjög háum vöxtum. Nákvæmlega það sama gildir í frumvarpinu um iðgjaldavarasjóði. Þeir geta vaxið mjög hratt á mjög stuttum tíma, sérstaklega í endurtryggingum, eins og ég gat um. Íslenskt félag þarf ekki að fara í nema nokkra daga „bisnessferð“ til Þýskalands til að stofna til mjög mikilla viðskipta í endurtryggingum. Svona sjóðir geta þá vaxið mjög hratt á örstuttum tíma. Það á eftir að koma í ljós varðandi atburðina í haust hvort Fjármálaeftirlitið er ekki að einhverju leyti ábyrgt. Það er það hugsanlega vegna þess að það hefur jú eftirlit með viðkomandi tryggingum fyrir ríkið. Þess vegna finnst mér mjög brýnt að það fái upplýsingar mjög hratt og vel um þróun mála.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra fór yfir og kynnti frumvarp sem felur í sér innleiðingu á endurtryggingartilskipunum Evrópusambandsins. Að auki er um að ræða lagabálk þar sem menn hafa endurskoðað lög um vátryggingasamninga og jafnframt er komið til móts við athugasemdir ESA, ef ég hef ekki misskilið hæstv. ráðherra. Þegar er farið yfir málið og það skoðað kemst maður fljótt að því að það er mjög tæknilegt eins og frumvörp hvað þetta varðar eru oft og tíðum. Ráðherra rakti helstu breytingar, svo sem þá að vátryggingafélögin eigi að vera hlutafélög, ef ég skildi hann rétt. Mér skildist að ekki væri heimilt að hafa gagnkvæm vátryggingafélög eins og verið hefur hér á landi fram til þessa, alla vega ekki með svona einföldum hætti, en ráðherra leiðréttir mig ef það er röng túlkun. Ég heyri á hv. þm. Eygló Harðardóttur að hún mun strax sjá eftir því að engar Samvinnutryggingar geti orðið til eða Brunabótafélag Íslands en ef ég skildi ráðherra rétt ber þetta það í sér og að gert er ráð fyrir því að vátryggingafélög á Íslandi verði hlutafélög. Það voru mjög stór og öflug gagnkvæm tryggingafélög á Íslandi þó svo að færa megi rök fyrir því að þau sem hætt hafa hefðbundinni vátryggingastarfsemi hafi ekki verið neitt sérstaklega gagnkvæm en það er annað mál. Sömuleiðis er verið að flytja starfsleyfi frá ráðuneyti yfir í Fjármálaeftirlitið og breytingar verða vegna virks eignarhlutar og þrengingar á setu í stjórn. Ég tek undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal sem hér talaði, það verður bara að segjast eins og er að það blikka öll viðvörunarljós þegar maður heyrir þessa upptalningu. Þegar menn flýta sér að keyra í gegn mál eins og þetta lenda menn í stöðu eins og við ræddum rétt áðan. Það er alveg ljóst að ef menn hefðu skoðað og farið betur yfir þá þætti sem snúa að Tryggingarsjóði innstæðueigenda hefðum við ekki verið í þeirri stöðu sem við erum í núna varðandi Icesave. Ef það er eitthvað sem við getum lært, virðulegi forseti, á því sem á undan er gengið er það í það minnsta tvennt sem stendur upp úr þegar maður hlustar á þessar ræður hér. Það er annars vegar ofurtrú á tilskipunum Evrópusambandsins og ég held að menn telji, af því að Evrópusambandið er svo stórt batterí, að það hljóti að vera svo rosalega margir sem komi að því. Menn hafi hugsað  Nú má vera, virðulegi forseti, að jafnvel þó að við komumst að því að við höfum ekki sveigjanleika til þess að breyta ákveðnum hlutum innan tilskipunarinnar skiptir í það minnsta máli að við séum meðvituð um hverjar gloppurnar eru. Við værum í miklu betri málum ef við hefðum nálgast þessar tilskipanir með þeim hætti áður en það höfum við ekki gert, því miður. Á sama hátt erum við ekki bara með ofurtrú á tilskipunum Evrópusambandsins heldur líka á eftirlitsstofnunum. Það er gott dæmi um það, svo ég vísi aftur í málið sem við ræddum áðan, að þær ná ekki að halda utan um alla hluti, jafnvel ekki jafnstóra hluti og Icesave-málið. Fyrir flesta leikmenn sem að þeim málum koma hlýtur viðkomandi leikmaður að spyrja sig: Af hverju í ósköpunum greip eftirlitsstofnun ekki inn í? Af hverju þurfti að koma til þessa? Það eru hundruð og þúsundir manna - ég veit ekki hvort það eru hundruð þúsunda manna en alla vega tugþúsundir manna um allan heim í hverju einasta landi - og sérstakt kerfi sem gert er af Evrópusambandinu, fjármálaeftirlit, seðlabankar og fleira, sem hafa nær það eina markmið að koma í veg fyrir það sem kom fyrir. Virðulegi forseti. Með fullri virðingu fyrir hæstv. ráðherra lít ég ekki svo á að við séum á sakamannabekk þó svo að við förum vel yfir mál. Þetta sumarþing á, eins og sumarþing gera vanalega eftir ríkisstjórnarskipti - svo að ég rifji það upp af því að ég held að við séum flest búin að gleyma því - að ganga frá brýnum málum. Það er sjálfsagt og eðlilegt að tala fyrir eins mörgum málum og mögulegt er og láta þau fara í umsagnarferli. Það er sjálfsagt að fara yfir það í nefndinni í sumar ef svo ber undir en við eigum ekki að gleyma því svo fljótt þegar við erum í miðju kafi við að vinna okkur út úr bankahruninu, hvað það þýðir þegar menn huga ekki nógu vel að hlutum og vanda ekki nógu vel til verka. Ég nefndi bara eitt dæmi varðandi Icesave en við getum öll nefnt miklu fleiri þar sem við getum svo sannarlega sagt eftir á: Ef menn hefðu farið betur yfir málin, sérstaklega þau sem koma frá Evrópu - því að fjármálaumhverfið sem erum í kemur beint úr tilskipunum Evrópusambandsins. Það er ekki heimagert, það kemur allt beint úr tilskipunum Evrópusambandsins og reyndist ekki betur en raun ber vitni. Þetta frumvarp er hluti af fjármálakerfinu, það er alveg ljóst, og vátryggingastarfsemi er afskaplega mikilvæg starfsemi. Vátryggingastarfsemi á sér að vísu afskaplega djúpar rætur á Íslandi og má færa rök fyrir því að fyrstu tryggingafélögin hafi verið stofnuð hér á þjóðveldistímanum þó að þau bæru ekki nein nöfn. Þau fólu það í sér, virðulegi forseti, að ef bóndi lenti í því að það kviknaði í hjá honum bættu allir í hans hreppi honum það tjón. Mig minnir að þeir hafi reyndar einungis gert það tvisvar, ef það kviknaði í þriðja skipti hjá viðkomandi bónda þurfti hann að bera það tjón sjálfur svo það var ákveðin sjálfsábyrgð í því líka. Við höfum því ríka hefð fyrir tryggingum, virðulegi forseti. Þetta mál er þess eðlis að ég tel að við þurfum að fara vel yfir það og fá þær umsagnir sem þarf. Við ættum að hafa þann tíma sem þarf til þess að loka því. Við höfum líka þann sveigjanleika að kalla þing saman í september. Mér sýnist að vísu að þetta verði allt annað en stutt sumarþing. Það er nokkuð merkilegt, virðulegi forseti, að enn er ekki komin nein áætlun um hverju þetta þing á að ná fram, ég tala nú ekki um hvenær það á að taka enda. Ég hvet stjórnarmeirihlutann og hæstv. ráðherra að hafa í huga að við höfum gert mistök þegar kemur að því að innleiða tilskipanir Evrópusambandsins í íslensk lög, það er augljóst, og af þeim ástæðum einum held ég að það sé mikilvægt að fara vel yfir það. Að auki virðist vera nokkuð erfitt að koma fyrir fundum nefndarinnar eins og við þekkjum og kannski eru á því eðlilegar skýringar, ég ætla ekki að ræða það hér. En það liggur mikið fyrir viðskiptanefnd. Stærsta einstaka málið er endurreisn bankanna og það sem henni viðkemur. Við eigum að setja þau mál ásamt Icesave og brýnum aðgerðum fyrir heimilin og fyrirtækin í algjöran forgang á þessu sumarþingi þó að það sé sjálfsagt og gott að menn mæli fyrir stórum frumvörpum eins og þessu. Það er gott að fá umsagnaraðila og gesti þegar svo ber undir en við eigum að setja þessi mál í forgang. Okkur hefur aðeins miðað áfram en ég held, virðulegi forseti, að við séum sammála um að það er mikið verk óunnið í nefndinni hvað þessa hluti varðar. Mjög mörgum spurningum er ósvarað og ég lít svo á að það sé algjört forgangsmál að svara þeim.

Virðulegi forseti. Ég hef að sjálfsögðu ekkert á móti því að þingnefndir, hvort sem það er hv. viðskiptanefnd eða aðrar nefndir, fari vel yfir mál og hvet hana til að gera það í þessu máli eins og öðrum. Það liggur fyrir hvers vegna það er tímapressa og þingmenn vita jafnmikið um það og ráðuneytið. Ef svo fer að málið fari ekki í gegn á sumarþinginu þá er það bara þannig, þá vitum við hverjar líklegar afleiðingar verða vegna þessa dómsmáls og tökum því. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að málið hefur verið lengi í vinnslu þannig að það er ekki verið að kasta til höndunum og koma með hraðsoðið frumvarp hingað. Nefnd sem skipuð var fyrir tæpum tveimur árum samdi frumvarpið og ég er búinn að mæla fyrir því tvisvar og ef ég man rétt mælti forveri minn fyrir því a.m.k. einu sinni. Frumvarpið hefur fengið mjög mikla umfjöllun bæði í ráðuneytinu og komið til kasta þingsins áður. Það er því ekki eins og verið sé að leggja fram án nokkurs aðdraganda frumvarp sem þingmenn eru beðnir um að koma í gegn í skyndi. Það er einfaldlega ekki þannig, málið hefur verið lengi í vinnslu og hlotið vandaða umfjöllun. Ef menn treysta því ekki enn að frumvarpið sé orðið nógu gott og vilja taka sér þann tíma sem þarf til að bæta það, gerir þingið það og þá vitum við hver staðan er og tökum málið upp í haust. Ég vil engu að síður hvetja til þess, ef þess er nokkur kostur, að ljúka afgreiðslu málsins á sumarþinginu þótt ég viti auðvitað jafn vel og meðlimir í hv. þingnefnd hversu mörg og brýn mál bíða hennar og það þarf ekkert að útskýra það fyrir mér að viðskiptanefnd hefur mikið að gera. Við treystum því bara að nefndin vinni vel í þessu máli eins og öðrum.

Virðulegi forseti. Það skiptir bara máli að allt sé uppi á borðinu og ég er ekki að mæla gegn því að hlutir séu upplýstir og það er ekki markmið í sjálfu sér að taka langan tíma í hluti. En einhverra hluta vegna, og þá er kannski ágætt að hæstv. ráðherra upplýsi það, hefur málið ekki farið í gegnum þingið. Síðan vildi ég líka nota tækifærið og spyrja hæstv. ráðherra hvort hann meti það ekki svo að stærstu hagsmunamálin sem snúa að hv. viðskiptanefnd núna snúi að endurreisn bankanna og öðrum málum þeim tengdum.

Virðulegi forseti. Það tekur ekki langan tíma að svara þessari fyrirspurn. Ég er vitaskuld hjartanlega sammála hv. þingmanni.

Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en verið mjög sáttur við þetta svar. Annað væri hreint og klárt vanþakklæti. Virðulegi forseti. Úr því að ég á eitt andsvar eftir og ég fæ svona góð svör frá hæstv. ráðherra ætla ég að nota tækifærið og ítreka hina spurningu mína sem snýr að því hvað það er helst sem ráðherra telur að hafi verið ástæðan, ef hann getur upplýst það, fyrir því að málið náði ekki í gegn í þau skipti sem talað hefur verið fyrir því.

Virðulegi forseti. Ég get að vísu ekki sagt mikið um það hvers vegna málið fékk ekki brautargengi þegar það var lagt fram áður en ég settist í stól ráðherra. Ég held að skýringin á því að það var ekki afgreitt á þeim þremur mánuðum eða svo sem liðu frá því að ég varð ráðherra og þangað til kosið var í vor hafi einfaldlega verið sú að málið er flókið og erfitt. Hugsanlega var einhver ágreiningur og líklega um einhver efnisatriði, t.d. gagnkvæmu vátryggingafélögin, og það hafi tafið eitthvað fyrir afgreiðslunni. Auðvitað var þingið og viðskiptanefnd undir miklu álagi líka á þeim tíma þannig að það eru sennilega skýringarnar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi um breytingu á lögum nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Allur þingflokkur framsóknarmanna flytur þetta mál. Verðtrygging hefur verið á inn- og útlánum á Íslandi frá því að hin svokölluðu Ólafslög voru sett árið 1979 og var með henni ætlað að koma í veg fyrir að sparifé almennings brynni upp í verðbólgu sem tröllreið hinum vestræna heimi á áttunda og níunda áratugnum. Verðtrygging fjárskuldbindinga hefur verið gagnrýnd harkalega og bent á ósanngirnina við að fjármálastofnanir krefjist verðtryggingar, breytilegra vaxta og veðs á jafnvel einu og sama láninu og velti þannig allri áhættu við lánveitingu á skuldarann. Gallar verðtryggingarinnar komu harkalega í ljós við það mikla verðbólguskot sem varð á síðasta ári við hrun íslensks efnahagslífs. Höfuðstóll verðtryggðra lána hækkaði á rúmu ári um 20–25%. Hækkun höfuðstóls bættist þannig við hraðvaxandi atvinnuleysi, minnkandi kaupmátt, hækkandi vöruverð og lækkandi fasteignaverð og jók þannig enn meira byrðar íslensks almennings. Í hinum vestræna heimi þekkist ekki viðlíka tenging lána við vísitölu, og má einna helst finna svipaða stöðu í vanþróuðum ríkjum eins og Brasilíu, Síle og Ísrael. Í skýrslu sem Tryggvi Þór Herbertsson vann fyrir Landssamtök lífeyrissjóða árið 2004 kom fram að verðtrygging er almennt ekki notuð við lánveitingar lánastofnana til heimila í ríkjum OECD. Í skýrslunni - væntanlega tölur frá 2002 - segir að verðtrygging hafi einskorðast við ríkisskuldabréf og þekkist hún í átta ríkjum OECD-landanna: Ástralíu, Bretlandi, Danmörku, Írlandi, Íslandi, Kanada, Nýja-Sjálandi og Svíþjóð. Hlutfall útgáfu verðtryggðra ríkisskuldabréfa er hins vegar langhæst hér á landi eða um 86%, en um 18% í Bretlandi, í Svíþjóð rúm 7%, í Ástralíu um 4% en lægra annars staðar. Skref hafa verið tekin hér á landi við að draga úr verðtryggingu og þá sérstaklega á skuldbindingum til skemmri tíma. Var meðal annars gert óheimilt að verðtryggja styttri innlán en til þriggja ára og styttri útlán en til fimm ára. Áhrifin af þessum breytingum hafa verið lítil sem engin. Í skýrslunni fyrir Landssamtök lífeyrissjóða segir: „Tæplega þrír fjórðu hlutar verðtryggðra útlána til einstaklinga bera fasta vexti sem skýrist einkum af því að húsnæðislán Íbúðalánasjóðs, sem bera fasta vexti, eru um 60% af verðtryggðum útlánum einstaklinga. Verðtryggð lán til fyrirtækja skiptast hins vegar nokkurn veginn jafnt á milli fastvaxtalána og lána sem bera breytilega vexti. Almennt er viðskiptavinum ekki frjálst að velja á milli fastra og breytilegra vaxta.“ Samningsstaða skuldara og lánardrottna er ekki jöfn, og oft er lítið frelsi til samninga, eins og rakið er hér að framan. Rök á móti verðtryggingu eru einna helst þau að áhættu vegna veðskulda og lánasamninga er komið yfir á skuldarann einhliða. Skuldurum hefur þannig reynst erfitt að gera fjárhagsáætlanir vegna þessarar sjálfvirku hækkunar á höfuðstól lána, jafnvel vegna þátta sem Íslendingar sjálfir hafa haft lítil sem engin áhrif á svo sem verðhækkanir erlendis á eldsneyti. Verðtryggingin dró einnig að mínu mati og annarra mjög úr áhrifum stýrivaxtanna, helsta stýritæki Seðlabankans, í baráttunni við verðbólguna. Má jafnvel halda því fram að það hafi verið andstætt hagsmunum lánastofnana að draga úr verðbólgu, einmitt vegna verðtryggingarinnar. Í ræðu hv. þm. Lilju Mósesdóttur í umræðu um stöðu heimilanna nýlega benti hún á að ef húsnæðislán landsmanna hefðu verið með föstum nafnvöxtum til fimm ára eins og víða þekkist á Norðurlöndunum hefði verðbólguskotið á síðustu 12–18 mánuðum líklegast lent að langmestu leyti á lánveitendum eða bönkum, sparisjóðum og Íbúðalánasjóði en ekki á lántökum eins og á heimilunum. Hún benti einnig á eftirfarandi, með leyfi forseta: „Rúmlega 40 lönd hafa frá árinu 1970 þurft að kljást við banka- og gjaldeyriskreppu og flest þeirra tókust á við kreppuna án þess að vera með verðtryggingu. Verðbólguskotið sem fylgdi í kjölfar hrunsins létti því skuldabyrði heimilanna í þessum löndum og varnaði því að kreppan yrði eins djúp og hún á eftir að verða hér á landi ef ekki er brugðist við hið fyrsta.“ Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir sagði við sama tækifæri: „Verðtrygging af húsnæðislánum er nánast séríslenskt fyrirbæri vegna óstöðugleika í efnahagslífinu. Í öðrum löndum hefur efnahagskreppan þau áhrif að á sama tíma og tekjur heimilanna dragast saman lækka vextir af húsnæðislánum þegar seðlabankar lækka vexti til að örva hagkerfin. Á Íslandi erum við ekki eingöngu að fást við hrun fjármálakerfisins og djúpa efnahagslægð. Gjaldmiðillinn hrundi um leið og bankakerfið og verðbólga hefur því verið mun meiri hér en í öðrum Evrópuríkjum. Áhrifin verða þau að húsnæðisskuldir hækka vegna verðbótaþáttarins.“ Hins vegar hélt hv. þingmaður áfram og talaði um að óstöðugt verðlag hefði verið mikið böl fyrir íslensk heimili. Með verðtryggingunni væri dregið úr sveiflum á greiðslubyrði skulda heimilanna og í stað breytilegra vaxta á húsnæði séum við með fasta vexti og verðtryggingu og hélt því fram að væntanlega væru vextir af húsnæði í kringum 20% ef ekki kæmi til verðtryggingin. Þar með horfði hv. þingmaður algjörlega fram hjá því sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir benti á, að vextir á húsnæðislánum á Norðurlöndunum breytast ekki jafnt og þétt í takt við stýrivaxtaákvarðanir og einstök verðbólguskot heldur eru endurskoðunarákvæði á ákveðnu tímabili og jafnvel lög um hámarksvexti, eins og mér skilst að sé í Danmörku. Þrátt fyrir þessar skiptu skoðanir stjórnarliðanna, hv. þingmanna Lilju Mósesdóttur og Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur, um ágæti verðtryggingarinnar liggur fyrir að bæði Samfylkingin og Vinstri grænir hafa ítrekað lagt fram mál til að leggja af verðtrygginguna eða draga úr skaðsemi hennar gagnvart heimilunum í landinu. Dæmi um það er frumvarp sem hv. þingmenn Kolbrún Halldórsdóttir, Álfheiður Ingadóttir, Árni Þór Sigurðsson og Katrín Jakobsdóttir lögðu fram um að hækkun vísitölunnar frá 1. janúar 2009 til 31. desember 2009 verði að hámarki 5,7% eða í samræmi við þáverandi verðbólguforsendur fjárlagafrumvarpsins. Í greinargerðinni segir, með leyfi forseta: „Nauðsynlegt er að taka verðtryggingu lána í heild sinni til endurskoðunar, en þar til það hefur verið gert er mikilvægt að koma til móts við lántakendur verðtryggðra lána og ná fram þeirri breytingu sem hér er lögð til. Verði framangreindar hugmyndir um frystingu verðtryggingar á lánum að veruleika mun það auðvelda fjölmörgum skuldsettum heimilum að komast í gegnum efnahagsumrótið.“ Hæstv. ráðherrar Ögmundur Jónasson, Jón Bjarnason og Katrín Jakobsdóttir, sem voru að vísu þá hv. þingmenn, lögðu einnig til á síðasta þingi að verðtryggt lánsfé skyldi ekki bera hærri vexti en 2% og bentu á í greinargerðinni, með leyfi forseta: „Við þær sérstöku aðstæður sem nú eru uppi í samfélaginu, óðaverðbólgu og háa vexti, yrði þetta brýnt réttlætismál fyrir lántakendur. Sá sem tekur verðtryggt lán er með öllu óvarinn á tímum verðbólgu. Hækki verðlagið, þá hækka lánin.“ Nokkru fyrr lagði hæstv. heilbrigðisráðherra einnig fram frumvarp um að óheimilt yrði að hækka vexti af láni sem er verðtryggt og skilst mér að hann hafi lagt fram þess konar frumvarp tvisvar eða þrisvar á þingi. Hv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir hefur ítrekað sem stjórnarandstöðuþingmaður reynt að koma á nefnd um afnám verðtryggingar. Hins vegar verður að viðurkennast að það fréttist lítið af stofnun nefndar um verðtryggingu eftir að hún fór aftur í ríkisstjórn fyrr en eftir bankahrunið. Þá loksins var skipuð nefnd í félagsmálaráðuneytinu sem var falið að skoða hvort og þá hvaða leiðir séu færar til að bregðast við vanda lántakenda vegna verðtryggingar. Í hópnum sátu m.a. Gylfi Arnbjörnsson, sem var formaður, Þorkell Helgason, Vilborg Helga Júlíusdóttir, Edda Rós Karlsdóttir og Ragnar Önundarson. Núverandi hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, sem starfaði þá sem hagfræðingur í félagsmálaráðuneytinu, var starfsmaður hópsins. Ég óskaði einmitt eftir að fá upplýsingar um hvort einhverjar niðurstöður hefðu komið frá þessari nefnd en upplýsingaþjónustu þingsins tókst ekki að afla upplýsinga um það hvort þau hefðu komist að einhverri niðurstöðu eða töldu kannski ekki ástæðu til að bregðast við vanda lántakenda vegna verðtryggingar. Áður hafði Valgerður Sverrisdóttir, hæstv. viðskiptaráðherra þá, skipað nefnd um verðtryggingu lánasamninga og þar sat annar hv. þingmaður í þeirri nefnd, Tryggvi Þór Herbertsson. Það má því alveg segja að ýmsir hafa verið að skoða kosti og galla verðtrygginga lánasamninga sem sitja núna á þingi. Ef við förum enn lengra til baka lagði Gísli S. Einarsson, fyrrum þingmaður Samfylkingarinnar, fram frumvarp um að banna einfaldlega verðtryggingu fjárskuldbindinga með öllu, óháð stofnunartíma kröfunnar. Loks má ekki gleyma þverpólitísku frumvarpi sem lagt var fram af m.a. hv. þáverandi þingmönnum Steingrími Hermannssyni, Matthíasi Bjarnasyni, Páli Péturssyni, Kristínu Ástgeirsdóttur, Jóhanni Ársælssyni, Kristni H. Gunnarssyni og Eggerti Haukdal, nánast samhljóða frumvarpi Gísla S. Einarssonar, og var einnig ætlað að klippa á allar vísitölutengingar hjá ríkinu. Í þessu frumvarpi leggur þingflokkur framsóknarmanna fram ákveðnar breytingar á lögum um vexti og verðtryggingu. Við hvetjum jafnframt til samvinnu allra flokka um frekari aðgerðir til að afnema verðtryggingu fjárskuldbindinga í íslensku efnahagslífi og lítum raunar á þetta frumvarp sem okkar framlag í þá vinnu sem við væntum að verði farið í, að afnema verðtryggingu fjárskuldbindinga í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Í frumvarpinu er lagt til að hámarkshækkun á vísitölu neysluverðs á ári verði 4%. Þar með er ábyrgðinni af því að halda verðbólgu í skefjum og áhættunni við lántökuna skipt á milli lánveitanda og lántaka. Einnig er mikilvægt að ríkisvaldið sjálft taki frumkvæði í að draga úr notkun verðtryggingar í íslensku samfélagi og því er lagt til að ríkissjóður og stofnanir í eigu ríkisins, þar á meðal Íbúðalánasjóður og Seðlabanki Íslands, gefi ekki út verðtryggð ríkisskuldabréf. Í algjörum undantekningartilfellum væri þeim það heimilt en þá yrði að gera grein fyrir forsendunum fyrir útgáfu þeirra opinberlega. Að auki er lagt til að við lögin bætist bráðabirgðaákvæði sem felur í sér að skipuð verði nefnd til að leita frekari leiða til að afnema sem fyrst verðtryggingu varanlega. Nýmæli er að í stað þess að Alþingi feli viðskiptaráðherra að skipa nefnd, er nefndin skipuð af Alþingi. Viðskiptanefnd er svo falið að vinna frekar úr tillögum nefndarinnar og leggja fram nauðsynlegar lagabreytingar til að afnema verðtryggingu fjárskuldbindinga enn frekar en lagt er til í þessu frumvarpi. Ástæðan fyrir því að við töldum mjög mikilvægt að setja þessi takmörk hjá ríkisvaldinu er sú að með yfirtöku ríkisins á bönkunum má segja að ríkið hafi orðið meiri háttar hagsmunaaðili varðandi það að sjá til þess að það sé hugsanlega verðbólga á Íslandi því að það þýðir að þá hækkar verðmæti eignanna og verðbæturnar. Ég held að það skipti mjög miklu máli að stjórnendur eða þeir sem sitja í ríkisstjórn hafi það mjög í huga að gæta þess að verðbólga sé sem lægst hér og að allar aðgerðir sem þeir grípa til eigi raunar að tryggja það að verðbólga verði sem lægst og sérstaklega þegar komið er ákveðið þak á vísitöluna, því að ef menn eru komnir yfir þakið fer það að skaða lánveitandann. Að lokum mundi ég vilja lesa smápistil sem ég fann á netinu frá pistlahöfundinum Birni Lárussyni um verðtrygginguna: „Árið 1983 tók ég lokapróf í hagfræði við háskóla í Noregi. Ein spurningin á þessu prófi var: „Gerið grein fyrir áhrifum verðbólgu í lokuðu hagkerfi.“ Ástæðan fyrir því að spurt var um lokað hagkerfi var sú að einfalda spurninguna og þar með möguleg svör. Þar sem ég var alinn upp í verðbólgu á 7. og 8. áratugum síðustu aldar á Íslandi skrifaði ég mjög ítarlegt svar við þessari spurningu. Svo óheppilega vildi þó til, að nýlega (1. janúar 1982) höfðu tekið gildi lög um verðtryggingu fjárskuldbindinga. Auðvitað skýrði ég þetta fyrirbæri út á prófinu eins og ég best gat.“ Svo heldur höfundur áfram: „Nokkrum dögum eftir próflok hringdi prófessorinn í mig og sagði að prófdómarinn vildi ræða gjarnan við mig um niðurstöðu prófsins og svör mín við þessari tilteknu spurningu. Ég hélt á fund þeirra og þeir sögðu mér að ég yrði að skýra út þetta bull sem ég hefði skrifað um á prófinu (um verðtrygginguna) og ef mér tækist það ekki yrði að fella mig á prófinu. Þeir vildu í stórum dráttum vita, hvernig í ósköpunum það gæti staðist að búa til lánskjaravísitölu (renteindeks) til útreikninga á viðbótarvöxtum (verðbótum) af inn- og útlánum í takt við verðbólgu til að berjast gegn þessari sömu verðbólgu. Slíkt hlyti að þeirra mati að vera innbyggður hvati til verðbólgu með víxlhækkun vaxta og verðlags og þar með launa. Það sem reyndar hafði ekki gerst þá var að komið var í veg fyrir hækkun launa með því að taka launavísitölu úr sambandi. Við rökræddum þetta fram og til baka í eina og hálfa klukkustund og ég sá hvernig andlit þeirra varð smá saman eitt spurningarmerki eftir því sem ég færði fleiri rök fyrir máli mínu enda kunni ég lögin og greinargerðina nær utan að þá. Þess má geta að á þeim tíma var 140% verðbólga á Íslandi á ársgrundvelli miðað við eins mánaðar mælingu að mig minnir. Að lokum sagði prófdómarinn: „Ég ætla að hleypa þér í gegnum þetta próf. Ekki vegna þess sem þú hefur sagt eða skrifað heldur vegna þess að ég hef sannfrétt að þú hafir ekki í hyggju að stunda þessa vitleysu hér í Noregi. Mér er sagt að þú farir til Íslands að loknu prófi hér til að taka þátt í ruglinu í efnahagsmálum þar. En ég ætla að biðja þig lengstra orða að ræða þessa vitleysu ekki við nokkurn vitiborinn hagfræðing. Enn fremur, ef þetta ber á góma, þá ætla ég að biðja þig fyrir alla muni að segja ekki hvar þú lærðir hagfræði til að vernda okkar góða orðspor hér við viðskipta- og hagfræðideildina. Að mínu mati eru þið Íslendingar í fullri vinnu við að koma óorði á hagfræðina. - Vertu sæll og gangi þér vel í bullinu á Íslandi.“ Svo mörg voru þau orð. Verðtryggingin á ef til vill vel við í þjóðhagfræðinni (makro ökonomiu) sem hagstjórnartæki til skamms tíma en ágæti hennar er ekki eins augljóst í viðskiptafræðinni (micro ökonomiu) m.a. vegna hugsanlegra víxlhækkunar vaxta og verðlags og þar með launa. Hún getur haft mjög slæm áhrif á rekstur fyrirtækja og verið jafnómöguleg við áætlanagerð eins og verðbólgan raunar einnig. Ég sagði að verðtryggingin hefði ef til vill jákvæð áhrif til skamms tíma sem hagstjórnartæki en að við skulum enn búa við hana 27 árum síðar er bara til vitnis um gjörsamlega mislukkaða hagstjórn eða einhverja innbyggða vitleysu og rugl í hagkerfinu eins og norski prófessorinn hélt fram.“ Annar pistlahöfundur sem hefur skrifað greinar og birt í Fréttablaðinu , hagfræðingurinn Michael Hudson, segir grein sinni þar, með leyfi forseta: „Í gegnum söguna hafa skuldugar þjóðir oftast farið þá leið að losa sig við skuldirnar með hjálp verðbólgu, þ.e. borgað skuldirnar með ,,ódýrum peningum“. Ríkisstjórnir prenta peninga og viðhalda fjárlagahalla til þess að hækka verðlag og þannig er meira fjármagn í boði, en vöruframboð óbreytt. Þessi verðbólga og gengisfall minnka skuldabyrðina svo framarlega sem laun og aðrar tekjur hækka samhliða. Ísland hefur hreinlega snúið þessari lausn á hvolf. Í stað þess að auðvelda hina hefðbundnu skuldaleiðréttingu hefur verið sköpuð paradís lánardrottna og hinni sígildu flóttaleið skuldsettra þjóða lokað. Þjóðin hefur fundið leið til að steypa sér í skuldir með hjálp verðbólgunnar, í stað þess að vinna sig úr þeim með henni. Með verðtryggingu skulda hefur Ísland komið upp einstöku kerfi fyrir banka og aðra lánardrottna sem stóreykur tekjur þeirra af lánastarfsemi, á kostnað launa og tekna af raunverulegri atvinnustarfsemi.“ Þessu frumvarpi er ætlað að koma með smáframlag til þess að leita leiða til að frelsa íslenskan almenning úr þessari „paradís lánardrottna“, úr bullinu, og létta byrðar skuldugra heimila og fyrirtækja á meðan leiðin út úr skuldafeninu er mörkuð.

Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn höfum lagt fram frumvarp um breytingu á lögum nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, sem gengur í mjög stuttu máli út á það að hámarkshækkun á vísitölu neysluverðs verði aðeins 4%. Ég hef verið fylgjandi því að við færum vísitöluna aftur, við getum gert það hvort sem er til miðs síðasta árs eða áramótanna 2007/2008 til þess að leiðrétta þá ósanngirni þegar skuldir landsmanna hækkuðu um um það bil 20% við efnahagshrunið og hrun bankanna. Við höfum keyrt á þá stefnu og lagt hana fram á Alþingi að það verði 20% niðurfelling á lánum landsmanna. Við áttum okkur fyllilega á því að það eru ekki allir sem þurfa á því að halda en teljum samt að það verði með einum eða öðrum hætti að koma til móts við millistéttina, þá sem alla jafna hefðu verið í stakk búnir til að borga af lánunum sínum en geta það ekki í því árferði sem við búum við í augnablikinu. Síðan ætlum við að nota peninginn, vegna þess að við vildum láta þetta ganga jafnt yfir alla - við fundum ekki leið til að skera úr um hverjum ætti að bjarga og hverjum ekki. Ef þeir sem þurfa ekki á því að halda fengju meiri pening til umráða mundu þeir peningar fara beint út í hagkerfið og auka hagvöxtinn. Fyrirtæki gætu þá orðið starfhæf á ný og þyrftu ekki að segja upp jafnmörgum og raun ber vitni. Þessari tillögu okkar hefur verið hrósað af Hagsmunasamtökum heimilanna sem hafa komið með mjög sambærilegar tillögur. Þessi samtök, sem vinna gríðarlega gott verk, eru okkur sammála um að það þurfi með einum eða öðrum hætti að stíga skref til að gera fólki kleift að ráða við skuldbindingar sínar og missa það ekki í gjaldþrot. Rætt var á fundi fjárlaganefndar um daginn - vegna þess að boðaður er niðurskurður í öllum fjármunum ríkisins - að grunnur að vísitölunni yrði endurskoðaður með einum eða öðrum hætti. Það er afar ósanngjarnt að það skuli fyrst og fremst bitna á skuldum heimilanna og þær skuli hækka við það eitt að gjald á áfengi og tóbak sé hækkað. Við hljótum sem þjóð að vilja að komast út úr verðtryggingunni með einum eða öðrum hætti. Ég tel að það sé afar mikilvægt, sérstaklega í ljósi þess að menn hafi kannski ekki alveg áttað sig á því hvað þeir voru að gera árið 2002 þegar þeir settu krónuna á flot. Þá má í rauninni segja að henni hafi verið kippt úr sambandi við efnahagslíf þjóðarinnar. Krónan endurspeglar efnahagskerfi okkar á hverjum tíma og það hlýtur að vera þannig sem við viljum að það verði í framtíðinni. Við sjáum það strax á lánum erlendis, eins og t.d. í Noregi sem er ekki í Evrópusambandinu að þar eru vextir miklu lægri og fólk finnur strax fyrir hækkun eða breytingu á verðlagi. Heimilin fara þá strax að draga saman seglin og bregðast við en við sem þjóð höfum hingað til ýtt vandanum á undan okkur. Það ræddum við fyrr í dag varðandi Icesave-samningana, enn á ný ætlum við að velta vandanum yfir á komandi kynslóðir. Eins og ég sagði áðan er í frumvarpinu lagt til að hámarkshækkun á vísitölu neysluverðs á ári verði 4%. Þar má líka segja að ábyrgðinni af því að halda verðbólgunni í skefjum og áhættunni af lántökunni sé skipt á milli lánveitanda og lántakanda. Lántakendur hafa þurft að bera alla ábyrgðina hingað til og eins og kom fram í máli hv. þm. Eyglóar Harðardóttur er ekki rétt að ríkið skuli sjálft vera stór hagsmunaaðili í þessu máli. Þess vegna er mikilvægt að það taki frumkvæði að því að draga úr notkun verðtryggingar í íslensku samfélagi. Því leggjum við til að ríkissjóður og stofnanir í eigu ríkisins, þar á meðal Íbúðalánasjóður og Seðlabanki Íslands, gefi ekki út verðtryggð ríkisskuldabréf nema þá í algerum undantekningartilfellum þar sem þeim væri það heimilt. Þá yrði að gefa út opinberlega af hverju það er gert og forsendur fyrir útgáfunni. Við leggjum líka til að við lögin bætist bráðabirgðaákvæði sem feli í sér að skipuð verði nefnd til að leita enn frekari leiða til að afnema varanlega verðtryggingu sem fyrst. Hv. þm. Eygló Harðardóttir rakti áðan hversu margir þingmenn úr hvaða flokki sem er hafa lagt fram tillögur sambærilegar okkar tillögu. Ef ég man rétt hefur núverandi forseti Alþingis gefið það út að í meiri mæli verði afgreidd einstök þingmannamál vegna þess að það er með endemum hversu fá þingmannamál fá brautargengi á hinu háa Alþingi og eru í raun svæfð í nefnd. Ég mundi vilja sjá ríkisstjórnina og aðra afgreiða þetta mál sem ég tel vera skref í rétta átt í þeim efnahagsvandræðum sem nú blasa við. Því miður verð ég samt að segja það, eins og þingmenn meiri hlutans hafa gert varðandi tillögu okkar um 20% leiðréttinguna, að hún hefur í raun verið slegin út af borðinu algerlega gagnrýnislaust án þess að stjórnarliðar komi með nokkrar tillögur í staðinn. Ég vona að það verði ekki reyndin með þessa ágætu tillögu og beini því til hæstv. forseta að hún beiti sér fyrir því að þetta mál fari í nefnd og komi svo fyrir þingið þannig að við getum greitt atkvæði um hana.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á lögum um vexti og verðtryggingu sem hefur það helst að leiðarljósi að takmarka verðtryggingu við 4%. Margir hafa rætt þetta mál og ég er dálítið undrandi á því hve margir hv. þingmenn sem hafa sýnt hafa þessu máli athygli og áhuga skuli ekki vera mættir í dag. Á 30 ára tímabili, frá 1950 til 1980, var þannig komið á Íslandi að innlánsvextir voru ákveðnir af Seðlabankanum og þeir voru ætíð ákveðnir lægri en verðbólgan þannig að sparifjáreigendur töpuðu í sífellu og skuldarar græddu af því að útlánsvextir voru undir verðbólgunni. Það varð til þess að ásókn í lánsfé varð gífurleg, nánast endalaus, biðraðir mynduðust hjá bankastjórum og flestir sparifjáreigendur sáu að sér og hættu þessari vitleysu, hættu að spara. Og þeir sem héldu áfram að spara höfðu ekki undan verðbólgunni þannig að sparnaður landsmanna minnkaði óðfluga. Ég hygg að þjóðin hafi á þessum tíma lært að það borgi sig ekki að spara og það borgi sig að skulda. Hún sé miður ekki búin að gleyma því og þess vegna er þessi mikla eyðslugleði - að ég tali nú ekki um eyðslugræðgi - hér á landi. Lífeyrissjóðirnir voru í þeirri stöðu 1980 að þeir voru allir gjaldþrota, ekki bara tæknilega heldur hreinlega gjaldþrota. Þeir gátu ekki borgað neinn lífeyri sem heitið gat vegna þess að eignir þeirra sem voru lán til sjóðfélaga brunnu upp á verðbólgubálinu því að þær voru óverðtryggðar. Var það iðulega þannig að fólk keypti íbúð og eftir svona 3–4 ár nam afborgunin af láninu um það bil verði kaffibolla og skipti engu máli, hvorki fyrir lífeyrissjóðinn né manninn. Þá var reynt að bjarga lífeyrissjóðunum með því að verðtryggja bæði lífeyri og útlán og með því tókst að bjarga lífeyrissjóðunum. Reyndar kostaði það miklar fórnir af hendi lántakenda sem hafa kannski gleymst. En það er beint samhengi á milli lífeyrissjóðanna og verðtryggingar. Verðtryggingin var leið til að bjarga lífeyrissjóðunum úr þeirri sveiflukenndu verðbólgu sem við lendum alltaf í öðru hverju, en ekki til að laga verðbólguna, frú forseti. Það datt engum í hug. Það var til að laga afleiðingar verðbólgunnar sem verðtryggingin var tekin upp. Hvers vegna eru vextir háir á Íslandi en ekki í t.d. Japan? Það er afskaplega einfalt. Það eru svo margir sem vilja spara í Japan en svo afskaplega fáir sem vilja eyða. Á Íslandi er þessu einmitt öndvert farið. Hér vilja nánast allir eyða og afskaplega fáir vilja spara, enda er ekki í frumvarpinu minnst einu einasta orði á sparifjáreigendur sem eru undirstaða sparnaðarins, sem eru undirstaða þess að menn geti lánað, að einhver lánamarkaður sé til, að lántakendur geti fengið peninga yfirleitt. Við Íslendingar höfum vanist því að taka lán erlendis. Við höfum séð afleiðingar þess síðan í haust, því miður. Vextir eru háir á Íslandi vegna þess að það eru svo óskaplega margir sem vilja sem vilja eyða og svo afskaplega fáir sem vilja spara. Þessi tillaga mun ekki auka fjölda þeirra sem vilja spara, það er alveg á hreinu. Ef allt í einu kæmi verðbólguskot upp á 20% og þeir ættu að sætta sig við 4% verðtryggingu er ég ansi hræddur um að þeir tækju til fótanna og hættu þessari vitleysu eins og þeir gerðu á árunum 1950–1980. Þetta eru nefnilega ekki bara einhverjir vondir fjármagnseigendur. Ég fullyrði að útrásarvíkingar, fjárglæframenn og þeir sem hafa staðið mest í „bisness“ eiga ekki krónu í banka, ekki sem innstæðu, ég fullyrði það. Þeir skulda. Það er oft og tíðum gamalt fólk sem á innstæður í banka, það er líka ungt fólk sem á innstæður í banka og það er mjög viðkvæmt fyrir því ef skerða á innstæðuna. Ég get t.d. keypt bensín á bílinn en sleppi því að gera það og legg peninga í banka í trausti þess að ég geti keypt bensín á bílinn eftir eitt ár eða tvö, þrjú, fjögur ár nákvæmlega jafnmarga lítra en ef einhver ætlar að fikta við verðbólguna þannig að ég geti ekki keypt lengur bensín á bílinn af því að búið er að taka bensíngjaldið út úr þá hætti ég að spara. Það er nefnilega svo einfalt. Sparifjáreigandinn getur alltaf farið í hóp hinna sem eyða og spenna, hann getur orðið eins eyðsluglaður og hinir, það er svo auðvelt. Þetta frumvarp ýtir undir það, frú forseti. Það kom fram í umræðunni að áhættan sé komin einhliða yfir á skuldarann. Það er ekki rétt. Sá sem leggur fyrir getur keypt sinn bensínlítra aftur og sá sem tekur lánið veit að hann þarf að borga nákvæmlega sama bensínlítrann aftur. Það hefur sýnt sig, sérstaklega nú í vetur, að ef þessi lán hefðu ekki verið verðtryggð og ef menn hefðu ekki ætlað að hlunnfara sparifjáreigandann hefðu vextir farið upp í 20% og þá hefðu vextir af 30 millj. kr. láni verið 6 millj. kr., frú forseti. Þá hefðu þeir aldeilis séð hrinu af gjaldþrotum strax, engin miskunn þar. 500 þús. kall á mánuði í vexti og þá er afborgunin ekki meðtalin. En ef menn ætla sér að stela frá sparifjáreigandanum, eins og kemur reyndar fram í frumvarpinu, það sé aðferð til að stela frá sparifjáreigandanum - fínt - virðast menn gefa í skyn af það sé of mikið af sparifjáreigendum, það sé of mikill sparnaður og þeir ætla sér að reyna að ná honum niður með þessum hætti. En ég fullyrði, frú forseti, að á Íslandi er ekki of mikið af sparifjáreigendum. Það er alveg á tæru. Það er eitthvað sem vantar mest af öllu. Sparifjármyndun á Íslandi er aðallega í gegnum lífeyrissjóðina og það gleymist líka í þessu að um leið og verðtrygging lífeyrissjóðanna er skert með þessum hætti verður að skerða verðtryggingu lífeyris því að það er beint samhengi þar á milli. Reyndar eru ekki allar eignir lífeyrissjóðanna verðtryggðar. Það eru líka hlutabréf og það eru líka erlendar eignir og annað slíkt en lífeyrissjóðirnir eru að skerða lífeyri. Ætla menn þá að auka skerðingu? Það getur vel verið að hv. þingmenn séu allir gulltryggðir í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins þar sem réttindin eru gulltryggð og þingmenn völdu sér besta lífeyrissjóð landsins í vetur sem er að því leyti gulltryggður að þar eru réttindin ekki skert. En það er verið að skerða réttindi úti um allan bæ og skerðing á verðtryggingu þýðir ekkert annað en enn eitt áfallið fyrir lífeyrissjóðina sem þyrftu að skerða verðtryggingu á lífeyrinn sinn. Lífeyririnn er nefnilega verðtryggður og það eru 30 þúsund manns, ef ég man rétt, sem þiggja lífeyri, sennilega fleiri sem þiggja lífeyri úr lífeyrissjóðum. Það getur vel verið að þingmönnum sé alveg sama um þetta fólk, ég veit það ekki. Þeir eru sjálfir í tryggðum lífeyrissjóði og þurfa ekki að hafa áhyggjur af neinu.  Auðvitað er verðtryggingin slæm, það er fáránlegt í rauninni að vera með tvær myntir í svona litlu landi. Verðtryggða myntin er sérmynt og við ættum að sjálfsögðu að afnema verðtryggingu á nýja samninga. Það gætum við gert. Og svo eftir 10 ár gætum við byrjað að kaupa upp verðtryggða samninga sem enn væru eftir. Það getum við gert. En við getum ekki gengið á verðtryggða samninga fyrir utan það að ákvæði 1. gr. um 4% hámark gengur þvert á alla samninga sem fólk hefur gert sín á milli. Hvað ætla menn að gera við gömlu konuna sem lánaði dóttur sinni peninga verðtryggt án vaxta? Þetta hefur verið prívatsamningur milli tveggja persóna. Ætla menn virkilega að segja að dóttirin eigi ekki að borga einn kaffibolla með sykri heldur einn kaffibolla án sykurs eftir ár? Ætlar hún virkilega að ganga inn á þennan prívatsamning? Það gengur ekki samkvæmt stjórnarskránni. Það gengur ekki samkvæmt stjórnarskránni að 1. gr. fari í gang. Hins vegar getum við unnið að því til framtíðar að afnema verðtryggðar skuldbindingar og ég er hlynntur því af því að ég sé hvað það er erfitt að bremsa verðbólguna með tvær myntir í landinu. En ég bendi hins vegar á að ef það kemur verðbólguskot eins og gerðist í Þýskalandi einhvern tíma þegar vextir fóru upp í 13% urðu fjöldagjaldþrot hjá almenningi, bara við 13% vexti. Í flestum löndum eru nefnilega breytilegir vextir, Liborvextir sem grundvöllur lána og fólk þarf þá að mæta verðbólgunni strax. Ef ekki, ef það er fast til fimm ára eins og sums staðar, eru vextirnir sem því nemur hærri alla tíð. Það eru tvær hliðar á medalíunni, það eru sparifjáreigendur annars vegar og skuldarar hins vegar og það er ekki þannig að bankar eigi peninga. Bankar eru ekki innlánseigendur, eiginlega aldrei. Þeir taka við innlánum og lána innlán út. En ég held að það sé mjög gott að við ræðum þessi mál, að við förum gegnum þau, að við fáum rök með og móti. Ég er búinn að ræða um 20% skerðingarleið framsóknarmanna ítarlega aftur og aftur og búinn að koma með mín rök á móti henni og þau hafa ekki verið hrakin. Hér kem ég líka með andsvör við því að afnema verðtrygginguna einhliða aftur í tímann, ég held að það gangi ekki upp. En hins vegar er ég alveg hlynntur því að hún verði afnumin fram í tímann. En þá þurfa menn líka að átta sig á því hvaða afleiðingar það hefur.

Virðulegi forseti. Mig langar að gera athugasemdir við orðfæri hv. þm. Péturs H. Blöndals þar sem hann sagði að með frumvarpinu væri verið að stela frá sparifjáreigendum og stela frá lífeyrissjóðunum. Staðan á Íslandi í dag er sú að hér eru það háir vextir að þeir sem eiga innlán í banka eða í lífeyrissjóði græða á því. Það er staðreynd. Viljum við ekki fara í það að lækka stýrivexti? Þeir sem eiga innlán og eiga í lífeyrissjóði munu þá svo sannarlega missa spón úr aski sínum. Við skulum ekki gleyma því að þegar neyðarlögin voru sett ákváðum við sem þjóð að ábyrgjast allar innstæður umfram skyldu. Það er ekki eins og stigið hafi verið á fótinn á þeim sem eiga peninga í banka. Við framsóknarmenn erum að hugsa um hinn hópinn. Og þó að hv. þm. Pétur H. Blöndal komi fram og segi að íslenska þjóðin hafi verið óskynsöm og ekki kunnað að spara o.s.frv. er það staðreynd í dag að við erum að missa fjölda fólks í gjaldþrot. Ef það er þannig að hv. þingmaður vill með einum eða öðrum hætti afnema verðtrygginguna eins og mér heyrðist hann vera sammála okkur um, er þetta þá ekki skref í rétta átt? Við erum ekki að skerða innlán í lífeyrissjóðum núna. Þeir munu sannarlega fá minni ávöxtun, en við erum ekki að taka frá þessu fólki. Er ekki kominn tími til að við hugsum um þá sem minna mega sín, þá sem skulda? Það er stór hluti þjóðarinnar. Afnemum verðtrygginguna með þessu litla þrepi og myndum svo hér hagkerfi 

Frú forseti. Á síðu 3 í frumvarpinu stendur, með leyfi frú forseta, og er vitnað í grein sem birtist í Fréttablaðinu: „Í gegnum söguna hafa skuldugar þjóðir oftast farið þá leið að losa sig við skuldirnar með hjálp verðbólgu, þ.e. borgað skuldirnar með ,,ódýrum peningum“.“ Þetta stendur þarna, það er ekkert verið að gagnrýna þetta í greinargerðinni. Hvað er verið að segja þarna? Það er verið að taka eignir af sparifjáreigendum með verðbólgu eins og gert var hér í 30 ár. Ég leyfi mér að kalla þetta stuld. Kannski má kalla þetta eitthvað annað, ég veit það ekki. En þetta er tilvísun í frumvarpið sjálft. Varðandi það að vextir séu háir á Íslandi í dag. Ég hef gagnrýnt það mikið að vextir eru mjög háir, allt of háir í augnablikinu, akkúrat í augnablikinu. Þeir hafa ekki alltaf verið það, jafnvel ekki stýrivextir. Stýrivextir voru meira að segja neikvæðir síðastliðið haust, stórlega neikvæðir. Það sem þarf að gera er að gæta að báðum aðilum. Sparifjáreigendur á ekki að líta á sem vont fólk. Sparifjáreigandi er maður eða kona sem neitar sér um eitthvað en leggur peninginn fyrir. Í staðinn fyrir að fara í ferðalag leggur sparifjáreigandi peninginn fyrir, hann neitar sér um einhver lífsins gæði. Það er sparnaður. Hann vill helst geta farið í ferðina ári seinna eða tíu árum seinna. Það er verðtrygging. Í 1. gr. frumvarpsins segir hreinlega að það megi ekki borga meira en 4% jafnvel þó að ferðir hækki um 20%. Ég veit ekki hvað má kalla það ef manneskjan á að tapa 16% á því að spara. Ég veit ekki hvað menn vilja kalla það, ég kalla það eiginlega stuld.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal snýr öllu á hvolf í þessu máli. Með frumvarpinu er ekki verið að taka eign af sparifjáreigendum. Allir þingmenn eru sammála um það, eftir því sem ég best veit, að lækka þurfi stýrivexti. Hvað gerist þá? Þeir sem eiga innlán - það hefur enginn haldið því fram að þeir séu vont fólk og auðvitað eigum við að hvetja fólk til að spara - við lækkun á stýrivöxtum mun hagur þeirra væntanlega rýrna vegna þess að þeir munu fá minni ávöxtun. Hér er einfaldlega verið að leggja til að þetta verði bundið við 4% til að áhættan sé ekki öll á lántakandann. Það er staðreynd í dag, hvort sem mönnum líkar betur eða verr, að lántakandinn, sá sem þarf að koma yfir sig þaki, sá sem þarf að taka lán - stundum þurfa menn einfaldlega að taka lán til að geta komið fyrirtækjum sínum á fót og til að skjóta skjólshúsi yfir fjölskylduna - við erum að tala um það hér að við komum til móts við þá líka. Jöfnum áhættuna. Hvað sem hv. þingmanni finnst um þetta frumvarp okkar framsóknarmanna þá hlýtur hann að vera sammála því að við þurfum að jafna áhættuna með einum eða öðrum hætti. Þetta getur ekki gengið svona á Íslandi eins og það hefur gert, að verðtryggingin og verðbólgan rýkur upp úr öllu valdi og þeir einu sem þetta bitnar á eru þeir sem hafa tekið lán. Við erum að biðja hina um að koma aðeins til móts við þá sem hafa tekið lán. Við erum einfaldlega að biðja 

Frú forseti. Nú hefur það sýnt sig síðan hrunið varð að sparnaður hefur stóraukist í landinu. Kannski erum við komin í þá stöðu  Ef menn ætla sér hins vegar með 1. gr. að takmarka verðtryggingu við 4% núna og segjum að það kæmi verðbólguskot núna, sem ég á engan veginn von á, að það kæmi verðbólguskot í haust út af einhverjum misheppnuðum ráðstöfunum ríkisvaldsins eða eitthvað slíkt og spariféð rýrnaði, því að það rýrnar. Það er ekki þannig að sparifjáreigandinn græði verðbæturnar,  Það er akkúrat vandinn sem mér finnst hvergi tekið á í þessu frumvarpi eða horft til hagsmuna sparifjáreigenda sem er þó forsenda þess að hægt sé að lána. Það er ekki hægt að lána út krónu nema einhver spari krónu á móti einhvers staðar. Það er nefnilega meginvillan og kannski vegna þess að Íslendingar hafa í 20, 30, 40, 50 ár lifað af lánum erlendis frá meira og minna. Það er kannski þess vegna sem þjóðin er komin í það kaldakol sem hún er í dag.

Frú forseti. Ég þakka fyrir umræðuna. Ég mundi vilja fá að ljúka umræðunni með nokkrum punktum sem þar komu fram. Ástæðan fyrir því að við tölum um 4% sem hámark er sú að það voru, að mér skilst, viðmið Seðlabankans, ef okkur rámar í það var talað um 2,5% verðbólgumarkmið og síðan 1,5% skekkjumörk. Þetta var markmið Seðlabankans varðandi verðbólgu á Íslandi og 1. gr., sem hefur sérstaklega verið rædd hér, er samkvæmt tillögum Hagsmunasamtaka heimilanna. Ég stend við allt sem kemur fram í greinargerðinni um mikilvægi þess að verið er að deila áhættunni milli skuldara eða lántaka og lánveitenda með þessari tillögu. Ég velti því líka aðeins fyrir mér að þegar við settum á þessi lög, Ólafslögin, á sínum tíma - það tók okkur að vísu nokkur ár að koma verðtryggingunni almennilega á - var staðan þannig í heiminum að það var óðaverðbólga í mörgum öðrum löndum en bara á Íslandi. Mörg lönd voru að fást við verðbólgu. En við virðumst hins vegar einhvern veginn hafa fest í því að vera alltaf að fást við þessa blessuðu verðbólgu og höfum því nýtt verðtrygginguna. Það má kannski halda því fram að við höfum nánast trúað blint á verðtryggingu fjárskuldbindinga, að hún sé bara eina úrræðið sem við höfum þegar verðbólgan vex, e.t.v. vegna lægra gengis krónunnar eða óskiljanlegra stýrivaxta. Og það hefur kannski ekki verið nægur hvati bæði hjá hinu opinbera og einkaaðilum að vinna saman í því að halda verðbólgunni niðri. Ég held að við munum öll eftir því, þeirri tilfinningu, þegar við horfðum upp á Seðlabankann vera nánast einan í því að berjast við verðbólguna. Það var enginn tilbúinn til að hjálpa Seðlabankanum í að berjast við verðbólguna. Ef við hefðum haft svona ákvæði í lögunum hefði kannski verið meiri hvati fyrir aðra stóra aðila í íslensku efnahagslífi til að bakka Seðlabankann upp í að halda niðri verðbólgunni. Við höfum gert það á Íslandi að kippa út launavísitölunni, hún var tekin úr sambandi þegar það hentaði, en á sama tíma mátti hins vegar neyslu-, lánskjara- og húsnæðisvísitala leika hér algjörlega lausum hala. Skoðun mín er sú að skuldarar á Íslandi, lántakendur, hafa nánast verið réttlausir en lánveitendur hafa verið með belti, axlabönd og snæri og ég hef stundum sagt, jafnvel með límt upp um sig, meira að segja núna þegar við horfum fram á meintar brotnar forsendur lánasamninga og einmitt jafnvel vegna þeirrar verðbólgu sem verðtryggingin átti að slá á, hún átti að koma í veg fyrir þessa verðbólgu  Ef miklir peningar eru í umferð er það náttúrlega líka ákveðinn hvati fyrir verðbólgu. Þá veltir maður líka fyrir sér hvort það geti verið, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal talaði um, að verðtryggingin hafi gert það að verkum að sparifjáreigendur voru tilbúnir til að lána peninga. En getur það kannski líka hafa hvatt fólk til að taka lán, að þetta hafi verið komið í eitthvert rugl, að það hafi eitthvað verið í okkar samfélagi sem gerði það að verkum að við náðum ekki að þróast á sama máta og flest önnur vestræn ríki og takast á við verðbólguna af ábyrgð af því að við treystum alltaf á verðtrygginguna? Það hefur líka sýnt sig, af því að það kom sérstaklega fram í ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals að hann hefur mjög miklar áhyggjur af lífeyrissjóðunum og hvaða áhrif þetta mun hafa á þá, að hlutfall eigna lífeyrissjóðanna sem eru verðtryggðar hefur farið lækkandi, það var hátt í 100% en er komið, síðustu tölur sem ég hef séð, niður í helming. Ég skal ekki alveg fullyrða það en mér sýndist það t.d. þegar ég var á aðalfundi Lífeyrissjóðs verslunarmanna að það væri komið vel undir helming. Og það er eitt sem ég hefði líka mikinn áhuga á að ræða, kannski við annað tilefni, við hv. þm. Pétur H. Blöndal af því að hann er náttúrlega mikill sérfræðingur í lífeyrissjóðunum, hvort sú staðreynd að við erum komin með svona stóra sjóði, sjóði með svona mikla fjármuni, að þeir í sjálfu sér jafnvel hvetji til verðbólgu, hinir ofboðslegu fjármunir sem þeir hafa á milli handanna. Hvort svona lítið hagkerfi eins og Ísland er ráði jafnvel ekki við það að hafa svo miklu fjármuni inni í sínu efnahagskerfi og verði þess vegna kannski jafnvel að íhuga það að fara að fjárfesta fyrst og fremst erlendis sem eru svo að vísu andstætt því sem við erum að velta fyrir okkur, eins og mér skilst í kringum stöðugleikasáttmálann. Ég þakka hins vegar kærlega fyrir umræðuna og vonast eftir góðri umræðu um málið innan viðskiptanefndar, en ég mundi gjarnan vilja vísa málinu þangað að lokinni umræðunni.