Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Eins og nefndarálitið á þingskjali 68 sýnir leggur nefndin til, að landsstjórninni verði gefin einkasöluheimild á steinolíu. Nefndinni var fullljóst, að það er varhugaverð braut að taka upp þá stefnu, að landsstjórnin taki að sjer einkaverslun á einni eða fleiri vörutegundum. En um steinolíuna er sjerstaklega ástatt, því að nú má svo heita, að einokun sje á henni. Því er vel til fallið að reyna á henni, hvernig til tekst um einkasölu af hálfu landssjóðs. Í þessu frv. er gert ráð fyrir, að landssjóður hafi tölverðar tekjur af einkasölunni. Fjelagið, sem steinolíusölu hefir haft hjer á landi, hefir þótt dýrselt og því verið óvinsælt. Það virðist líklegt, að landssjóður geti, með því að taka að sjer einkasöluna, bæði útvegað landsmönnum ódýrari steinolíu en verið hefir og aflað sjer nokkurra tekna. Stj. frv. er að eins einkasöluheimild, og því á valdi stjórnarinnar, hve nær hún færir sjer heimildina í nyt. En nefndin áleit sjálfsagt, að það yrði sem fyrst. Ekki þyrfti að bíða olíugeyma, heldur skyldi framkvæmd verða á heimildinni svo fljótt, sem mögulegt er. Um leið og stjórnin tekur olíusöluna í sínar hendur, ber hana auðvitað skylda til að hafa nægilegar birgðir til handa landsmönnum. Eins og tekið var fram við 1. umr. er að eins ætlast til, að stjórnin hafi heildsölu; ekki væri hægt að ætlast til, að hún færi að selja í pottatali. En líklega yrði hún þó að selja, þótt um smærri kaup væri að ræða, alt niður í eina tunnu. Nefndin hefir lagt það til, að gerðar verði fáeinar brtt. við frv., eins og það kom frá stjórninni, og skal jeg nú fara um þær nokkrum orðum. Fyrsta brtt. er við 2. gr. frv. Vjer vildum, að það kæmi skýrt fram, að þegar landsstjórnin væri búin að taka að sjer verslunina, þá hefði hún ekki heimild til að hætta sölunni án samþykkis Alþingis. Hins vegar vildum við hafa opna heimild fyrir stjórnina til að veita einstökum mönnum leyfi til að flytja inn olíu. Nefndinni var ljóst, að það gæti orðið nauðsynlegt í einstökum tilfellum. Jeg get þessa af því, að við 1. umræðu þótti sem það skyti nokkuð skökku við, ef öðrum væri leyft að flytja inn, eftir að landið væri búið að taka söluna að sjer. Þá er brtt. við 3. gr., um gjaldið. Eftir frv. stjórnarinnar átti að leggja á 6% af verði aðkeyptrar olíu með umbúðum og flutningskostnaði. En eftir till. nefndarinnar er gert ráð fyrir 5 kr. af hverju steinolíufati, og eiga ¾ hlutar gjaldsins að renna í landssjóð, en ¼ hluti í veltufjár- og varasjóð verslunarinnar. En við þessa brtt. hefir komið fram brtt., frá háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.), um að færa gjaldið niður í 4 kr. af tunnu. Skal jeg ekki beint hafa á móti þessari brtt., fyr en jeg heyri ástæður hans. Jeg geri ráð fyrir, að honum þyki gjaldið ofhátt 5 kr. Nefndin taldi óhætt að hafa gjaldið svona hátt, því að alment er álitið, að steinolíufjelagið hafi lagt mikið á olíuna, og bjóst nefndin við, að olían gæti samt orðið ódýrari en verið hefir. Má vera, að þar sjeu eigi öll kurl komin til grafar, og skal þessu því ekki haldið fast fram að svo komnu. Þá er 3. brtt., að inn í frv. bætist ný gr., er verði 6. gr., um hvernig fara skuli með þær olíubirgðir, sem til eru í landinu þegar landssjóður tekur einkasöluna að sjer. Um það voru engin ákvæði í stjórnarfrv., en sýnilega nauðsynlegt að hafa þau. Leist oss rjettast að leggja það stjórninni á vald, hvort leyft skuli að selja slíkar birgðir eða þær teknar eignarnámi. Geri jeg ekki ráð fyrir, að menn hafi neitt út á það að setja, að stjórninni sje veitt slík heimild. 4. og síðasta brtt. er að eins orðabreyting á 7. gr. frv. Nefndin athugaði allnákvæmlega aðfinningar þær, er fram komu við 1. umr., og þær, sem ekki hafa verið teknar til greina, gat hún ekki fallist á. Það var tekið fram í umræðunum, að óheppilegt væri, að landsstjórnin skipaði endurskoðendur. Nefndin var þar á öðru máli. Hún leit svo á, að landið yrði að fá sjer framkvæmdarstjóra, sem bæri fulla ábyrgð á versluninni og ætti að sjá um hana að öllu leyti, og fanst þá nefndinni eðlilegt, að landsstjórnin setti honum endurskoðendur til aðstoðar og umsjónar. Ættu einstakra manna fjelög að skipa endurskoðendurna, gæti það komið fyrir, að engir löglegir endurskoðunarmenn væru til, ef fjelög þessi legðust niður. Þá munu og hafa komið fram aðfinningar við 4. gr., sem hljóðar um það, hve nær byrja má að nota heimildina. Þar var nefndin á því, að best væri að fara eftir till. stjórnarinnar, því að vitaskuld verður að tryggja það vel, að olían fáist. Og ef fjelag það, sem samið er við, bregst, getur vel svo farið, að sæta verði dýrari kaupum, en með bótunum fyrir samningsrofin mætti þá greiða hallann. Samkvæmt 1. gr. á stjórnin að búa til reglugerð fyrir steinolíuverslunina. Er þar allþýðingarmikið atriði, sem gera verður ákvæði um, en það er hámarksverð á olíunni í smásölu. Ákvæði um það á að sjálfsögðu heima í slíkri reglugerð.

Jörundur Brynjólfsson Jeg skal ekki lengja mikið umr. um þetta mál. Háttv. frsm. (M. G.) vjek að brtt. minni, og vegna hennar stend jeg upp. Jeg skal ekki fara út í þær frekari breytingar á frv., sem jeg hefði talið æskilegar, því að jeg tel það ekki hafa neina þýðingu hjeðan af. Brtt. mín fer fram á, að gjaldið sje fært úr 5 kr. niður í 4 kr. Mjer þykja 5. kr. nokkuð hátt gjald. Ef til vill má segja, að ekki muni miklu á hverri einstakri tunnu um 1 kr., en »safnast þegar saman kemur«. Jeg get orðið sammála háttv.frsm. (M. G.), að betur færi, að olían yrði svo ódýr í innkaupinu, að landssjóður gæti selt hana við lægra verði til landsmanna en þeir hafa fengið hana áður, og víst hefir fjelagið lagt meira á hana en þetta gjald, sem nefndin leggur til. Samt þykir mjer varlegra, að gjaldið sje ekki sett hærra en 4 kr. Jeg vildi enn drepa á eitt atriði, sem háttv.frsm. (M. G.) drap á, og það eru skoðanir hans á einkasölustefnunni. Hann gat þess, að nefndinni virtist viðurhlutamikið að ganga inn á þessa braut. Það er auðvitað mest komið undir stjórninni, sem einkasöluna hefir á hendi, hvernig fer. En ef vel og skynsamlega er að farið, getur einkasala vafalaust bæði orðið landssjóði tekjulind og landsmönnum hagur. Margar erlendar þjóðir hafa mikla reynslu í einkasölu. Þær hafa tekið einkasölu á þeim vörutegundum, sem auðvelt er að fara með, og fengið af mikinn tekjuauka. Jeg er heldur alls ekki að halda fram einkasölu á mörgum vörutegundum, heldur þeim, sem ekki er vandfarið með, rýrna lítið og mikið þarf af, eins og t. d. olíu, salti og kolum. Útlendum þjóðum hefir gefist vel einkasala á slíkum vörum, og er það sleifarlagi að kenna, ef ekki gengur vel hjer. Vil jeg nefna t. d. Þýskaland, Austurríki, Ungverjaland, Rúmeníu, Ástralíu og einstök fylki í Ameríku. Varan hefir jafnan orðið ódýrari almenningi og ríkissjóði tekjulind. En jeg er með frsm. (M. G.) í því, að hjer verði að fara gætilega, taka ekki nema lítið í einu og koma góðum rekspöl á atvinnuveginn. Jeg vil vona, að menn fallist á brtt. mína, og að sanngjarnt sje að hafa gjaldið ekki hærra.

Fjármálaráðherra (B. K.) Háttv. frsm. (M. G.) hefir gert skýra grein fyrir frv. þessu, og er jeg þakklátur háttv. nefnd fyrir, að hún hefir fallist á það að mestu óbreytt. Um 1. brtt. hefi jeg ekkert að segja, því að hún raskar ekki efni. En í 2. brtt. finst mjer háttv. nefnd hafa farið oflangt. Jeg held, að sú mikla hækkun gjaldsins, sem þar er farið fram á, gæti stofnað mótorbátaútveginum í voða. Jeg er hræddur um, að hann þoli það ekki, því að jeg geri ekki ráð fyrir, að olían með því gjaldi yrði ódýrari en áður. Er stjórnin var að semja frv. í vetur, þótti henni 10% ofhátt; óttaðist, að það mundi hnekkja þessum öðrum aðalatvinnuvegi, sjávarútveginum. Vildi jeg því óska, að samkomulag yrði um að færa þetta gjald töluvert niður. Að vísu hefir komið fram brtt. frá háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.), en hún fer ofskamt. Jeg gæti sætt mig við 10%. Það yrðu ca. 2 kr. af olíufati hverju. Þetta gjald, sem nefndin hefir sett, er afarhátt, og myndar slæmt fordæmi fyrir aðrar verslanir í landinu. Ef landssjóður getur dregið til sín 25%, sem hann hefir lagt á vöru sína, þá mundu aðrar verslanir sjálfsagt nota sjer þá átyllu til að leggja meira á sína vöru, en hingað til hafa þær þó ekki tekið öllu meira af nauðsynjavöru en 5-10%. Landsverslun á einmitt að vera fyrirmynd og landsmönnum ódýrari. Jeg held, að sú sje orsökin til þess, að nefndin setti þetta háa gjald, að það er alment álitið, að steinolíufjelagið hafi selt með svo afarmiklum hag. Jeg efast um, að það sje rjett á litið. Þess verður að gæta, að meiri rýrnun kemur á steinolíu heldur en nokkra aðra vöru. Hana verður að flytja í trjetunnum, og má óhætt gera ráð fyrir 15-20 % álagi fyrir leka. Þess vegna verður að taka það með í reikninginn, meðan olían flyst hjer til lands í trjetunnum, og því virðist gjald þetta ofhátt áætlað. Menn vita, að nú er hátt verð á steinolíu, og útvegurinn þolir ekki þung gjöld, og ekki víst, að hann þoli þau fyrst um sinn. Vil jeg því ráða nefndinni til að lækka gjaldið nú, en þá má heldur hækka það síðar, ef útvegurinn græðir. Jeg vil að eins nefna aðrar brtt. nefndarinnar. 3. brtt. er vitanlega til bóta, og var yfirsjón, að ekki var gert ráð fyrir því. Jeg er þakklátur nefndinni fyrir 4. brtt.; orðalagið er þar betra. Helst vildi jeg mælast til, að nefndin tæki aftur 2. brtt. og kæmi með hana í öðru formi.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Út af því, sem háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) sagði um einkaverslun yfirleitt, verð jeg að segja það, að mjer fanst lítill munur á okkar skoðunum. Jeg sagðist ekki vilja leggja út í einkaverslun á meiru en einni vörutegund nú, heldur sjá, hversu fer með hana. Svo var það viðvíkjandi 2. brtt. nefndarinnar, sem hefir mætt mótspyrnu, bæði frá háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) og hæstv. fjármálaráðherra (B. K). Jeg hefi ekki getað talað við nefndina síðan mótmæli þeirra komu fram, og hefi því auðvitað ekkert umboð til að taka brtt. aftur. Mjer hefir ekki verið sýnt, að steinolíufjelagið hafi ekki lagt meira á olíuna en hinum ráðgerða skakka nemur, og orðrómur hjer um það atriði, er þá ekki rjettur, ef það hefir ekki lagt meira á hana. Háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) er þar á sama máli.  (B. K.: Það er ekki sönnun fyrir hinu.)  Jeg veit ekki, hvort hæstv. fjármálaráðh. (B. K.) hefir tekið eftir því, að brtt. ætlast til, að gjaldið sje einungis greitt af þeirri steinolíu, sem seld er hjer á landi.  (B. K.: Olían fer niður í landi.)  Auðvitað fer eitthvað niður, en af því borgast ekki skattur eftir till. nefndarinnar. Hvert fat er vigtað um leið og það er selt, og 5 kr. eru greiddar af 150 kg. af steinolíu. En ef á að ákveða gjaldið eftir hundraðstölu, eins og hæstv. fjármálaráðh. (B. K.) vill, og miða við innkaupskostnað, er líka tekið af því, sem fer niður. Sem sagt verð jeg að halda fast við till. nefndarinnar, að minsta kosti enn sem komið er. Náttúrlega getur nefndin tekið þetta atriði til nýrrar athugunar. En því get jeg ekki gert lítið úr, að verði till. nefndarinnar samþ., fær landssjóður miklar tekjur.

Benedikt Sveinsson Til að flýta fyrir umræðunum vil jeg leggja til, að málinu sje vísað til landbúnaðarnefndar.

Flm. (Einar Jónsson) Þetta er stutt frv. og þarf ekki mikilla skýringa. Jeg lít svo á, að þegar þinginu vill það óhapp til að semja lög, sem ekki koma að tilætluðum notum, þá beri því að ráða sem fyrst bót á skammsýni sinni, með því að laga lögin eða nema þau úr gildi, ef þau reynast allsendis ónóg eða ófullkomin. En það mun óhætt að fullyrða, að svo hafi lög þau reynst, sem hjer er farið fram á að afnema. Þannig litu þingmenn að minsta kosti á, á þingi 1915, þótt það yrði ofan á að fela stjórninni að leita álits allra hreppsnefnda um forðagæslumálið, í stað þess að nema forðagæslulögin úr gildi þá þegar. Hvers vegna stjórnin hefir stungið málinu undir stól er mjer ekki kunnugt, en vildi gjarnan fá að heyra ástæður fyrir því nú. Jeg fyrir mitt leyti vil ekki, að neitt sje verið að lappa við ómöguleg lög og jeg álít, að ekki yrði lappað neitt upp á þessi lög, nema með miklum kostnaði og tímatöf, og engar líkur til, að þær breytingar kæmu að nokkru haldi. Meðan forðagæslumennirnir hafa jafnlítið vald og lögin gera ráð fyrir, eru þeir með öllu gagnslausir. En yrði farið að breyta lögunum þannig, að vald forðagæslumanna væri aukið, þá mundi enginn almennilegur maður fást til að taka þann starfa að sjer. Það mundi að minsta kosti verða mjög óvinsælt verk. Þannig hefir því verið varið, og mun lengst af verða, að hver vill vera frjáls og sjálfráður um það, á hvern hátt hann sjer skepnum sínum farborða. Starf forðagæslumanna er líka flókið og vandasamt. Þeir geta ekki farið eftir öðru, við ásetning sinn fyrri hluta vetrar, en framtali bænda á heyi og fjenaði. En það vita allir, sem skyn bera á þessi mál, að stundum getur verið valt að byggja á framtalinu. Kunnugir menn geta að vísu oft farið nærri um skepnufjöldann. En meira vandhæfi er á að fara eftir framtali á heyi, því að bæði eru menn misjafnlega nákvæmir með að segja til heyskapar síns, og kaplarnir eiga ekki saman nema að nafninu. Jeg held ekki, að hægt verði að telja mjer trú um annað en að best sje að afnema lögin með öllu. Jeg hefi heyrt því haldið fram, að sá eða þeir, sem fella vilja forðagæslulögin úr gildi, sjeu skyldir að koma með annað í staðinn, en jeg er því ekki samþykkur. Að vísu hefði jeg góða trú á, að hreppsnefndir settu reglur um forðagæslu, hver í sínum hreppi. Sumstaðar gæti verið gagnlegt að gera samþyktir fyrir stærri hjeruð. En slíkar samþyktir má gera án alls kostnaðar og án tímatafar hjer í þingsalnum. Til þess þarf engin forðagæslulög. Ástæður mínar fyrir frv. þessu geta menn lesið á þgskj. 53. Þær eru, að jeg hygg, svo ljósar, að hin hv. deild ætti að geta afgreitt málið án mikillar fyrirhafnar. Jeg geri samt ráð fyrir meiri umræðum um forðagæslumálið, þar sem næsta mál á dagskrá er frv. til nýrra forðagæslulaga. - Jeg hafði ekki hugsað mjer, að frv. mínu yrði vísað til nefndar. Finst mjer málið svo einfalt, að hægt sje að vísa því til 2. umr. umsvifalaust. En ef þörf þykir að vísa því til nefndar, á það að sjálfsögðu heima í landbúnaðarnefnd. Mundi jeg ekki vera því mótfallinn, að frv. væri vísað til þeirrar nefndar, en geri það ekki að minni tillögu. Tel jeg engum manni, er landbúnað þekkir á annað borð, ofvaxið að greiða atkvæði um málið, eins og það liggur fyrir. Sjávarmenn tel jeg varla bæra til að greiða atkvæði í þessu máli, þar sem það liggur svo fjærri þeim, að þekking þeirra á því hlýtur að vera af skornum skamti.

Bjarni Jónsson Mjer finst nú meiri þörf á öðru en því að afnema lög, sem styðja eiga aðhald og eftirlit í landinu. Eins og öllum er kunnugt er útlitið alt annað en glæsilegt. Líklegt er, að verslun með fje eða hesta verði lítil eða engin á komandi hausti. Fyrir því verður meiri freisting fyrir bændur nú en nokkru sinni áður að setja djarft á fóður. Væri því ástæða til að auka vald forðagæslumanna að mun, í stað þess að afnema alt eftirlit. Með því móti mætti ef til vill koma í veg fyrir óviturlega ásetningu, sem gæti haft alvarlegar afleiðingar. - Það væri bæði leitt og óviturlegt, ef það bættist ofan á hallæri og aðrar þrengingar, að bændur feldu bústofn sinn fyrir fóðurskort. Hættan eykst enn fremur við það, að grasspretta mun víðast vera slæm og fólksekla líkleg í sumum sveitum, svo að gera má ráð fyrir að heyskapur verði rýr í sumar. - Jeg tel því ekki ráðlegt að samþykkja frv. það, sem hjer liggur fyrir. En sökum þess mikla áhuga, sem hv.flm., hinn mikli þingmaður frænda minna í Rangárvallasýslu (E. J.), hefir sýnt, við framsögu þessa máls, vil jeg ekki, að frv. verði skorið niður nú þegar. Legg jeg því til, að því verði vísað til landbúnaðarnefndar. Man jeg ekki til, að jeg hafi heyrt, hvernig sá svanur syngur, síðan á þinginu í vetur, Finst mjer því vel við eiga að gefa háttv. nefndarmönnum færi á að beita nú aftur þeirri englarödd, sem drottinn hefir gefið þeim.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Mig furðar á því, að frv. þetta skuli koma fram, án þess að um leið komi frá flytjendum þess fyrirheit um eitthvað í sömu átt. Jeg bað um orðið til þess, að rödd flm. (E. J.) væri ekki sú eina, sem fram kæmi af hálfu þeirra manna, er um forðagæslumálið geta dæmt af þekkingu og reynslu. Jeg hefi fylgt málinu með athygli frá því fyrsta, og hefi að baki mjer mikla reynslu um það, að hverju haldi forðagæslulögin hafa komið í einu af mestu fjárræktarhjeruðum. landsins. Og mjer blandast ekki hugur um, að lögin hafa þar gert mikið gagn. En jeg er ekki heldur blindur fyrir því, að segja má um þessi lög, eins og hver önnur, að „svo eru lög sem hafa tog“. Þegar menn leggjast á móti einhverjum lögum, og eru samhuga um það að níða þau niður, þá er gagnið tvísýnt. Ef forðagæslulögin hafa ekki orðið að neinu gagni í einhverju hjeraði, þá er það því að kenna, að menn hafa ekki viljað hagnýta sjer þau rjettilega eða fara eftir þeim. - Gagnið, sem lögin hafa gert í þeim hjeruðum, sem jeg er kunnastur, er aðallega tvenns konar. Fjárræktin hefir aukist að mun þessi ár, sem laganna hefir notið við, og reynslan hefir líka sýnt, að menn hafa verið betur undir búnir en áður að mæta hörðum vetri. Þetta er mín reynsla, og jeg veit, að fleiri hafa líka reynslu. Fyrir því vildi jeg ekki, að hv.flm. (E. J.) væri einn til frásagnar hjer í deildinni.

Sveinn Ólafsson Af því, að jeg er að miklu leyti sammála hv.flm. (E. J.), kann jeg ekki við að þegja. Jeg verð að minsta kosti að standa upp til að lýsa yfir því, að jeg er honum samdóma um það, að lögin nái ekki nándar nærri tilgangi sínum. Skoðun fyrri hluta vetrar er gagnslaus. Mörgum þykja afskifti forðagæslumannanna meiðandi og nærgöngul. Forðagæslumennirnir vita sjaldan hið rjetta um heyforðann. Þeir verða að fara eftir því, sem þeim er sagt en eins og hv.flm. (E. J.) tók fram er framtalið ekki altaf ábyggilegt. Mjer er óhætt að fullyrða, að þar sem jeg er kunnugur hefir forðagæslan ekki borið neinn verulegan árangur. Sumstaðar hefir árangurinn verið verri en enginn. Ásetning forðagæslumanna hefir lamað ábyrgðartilfinningu sumra og áhuga þeirra á því að sjá sjer farborða. Jeg þekki líka dæmi þess, að menn, sem álitnir voru vel birgir við fyrstu skoðun, hafa komist í þrot með skepnur sínar, þótt engu væri fargað af heyjunum.  (B. J.: Þeir hafa fjölgað á fóðrunum)  . - Nei, en þeir treystu á forðagæslumanninn, og það varð þeim til falls. - Jeg sje ekki annað en að lögin sjeu meiðandi og lítilsvirðandi fyrir bændastjettina. Það er afaróviðfeldið, að gamall og reyndur bóndi, sem um mörg ár hefir búið góðu búi og aldrei skeikað í ásetningu, skuli þurfa að taka á móti einhverjum spjátrungi, sem kosinn hefir verið forðagæslumaður, og láta hann setja sjer marklitlar reglur.  (B. J.: Hví lætur hann þá ekki kjósa sjálfan sig fyrir forðagæslumann?)  . Góðir bændur vilja ekki gefa sig í það, sem þeir sjá, að getur ekki orðið að neinu gagni. Jeg tel sjálfsagt að nema forðagæslulögin úr gildi, en vildi gjarnan að í stað þeirra væru samin heimildarlög er heimiluðu sýslunefndum eða hreppsnefndum að gera ráðstafanir til forðagæslu, eftir því sem þeim þætti best við eiga. Jeg legg til, að bæði þessu frv. og því næsta á dagskránni verði vísað til landbúnaðarnefndar, til þess að hún sjóði upp úr þeim heimildarlög, ef um nokkra uppsuðu getur verið að ræða. En aðalatriðið tel jeg að losna við forðagæslulögin. Þau eru af mörgum illa haldin og því nauðagagnslítið víða, en jafnvel skemmileg, þar sem þau lama tilfinninguna fyrir sjálfsábyrgð, og hvarvetna eru þau auvirðandi fyrir bændur.

Magnús Guðmundsson Á því leikur varla nokkur vafi, að forðagæslumálið sje stærsta mál landbúnaðarins. Um það hlýtur öllum að bera saman. Mjer þykir því undarlegt, að fram er komið frv. um að afnema forðagæslulögin með öllu. Það frv. ætti að fella nú þegar. Jeg sje enga ástæðu til að vísa því til nefndar eða að sjóða neitt upp úr því, þar sem fram er komið frv. til nýrra forðagæslulaga.  (Sv. Ó: Það frv. er um annað efni)  . Nei, það er um forðagæslu. Þótt óheppilega hafi tekist til með val forðagæslumanna í ýmsum hreppum, þá er það engin ástæða til að fella úr gildi öll forðagæslulög. Frv. það, sem er næsta mál á dagskrá, á að ráða bót á þeim agnúa, og ætti því hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) að styðja það. En frv. það, sem hjer liggur fyrir, legg jeg til að verði felt nú þegar.

Sigurður Sigurðsson Jeg stend ekki upp til þess að ræða frv., álít það naumast þess vert. En jeg vildi nota tækifærið til þess að beina þeirri spurningu til stjórnarinnar, hvað gert hafi verið af hennar hálfu í tilefni af þingsál.till. frá Nd. Alþingis 1915. Þingsál.till. þessi fór í þá átt að skora á landsstjórnina að leita umsagnar allra hreppsnefnda á landinu um forðagæslumálið, hvort þær teldu lög nytsamleg í þeim efnum, og ef svo væri, hvort þá mundi heppilegra, að það væru almenn lög fyrir landið alt, eða að eins heimildarlög, er heimili sýslu- eða sveitarsamþyktir. Enn fremur átti stjórnin að vinna úr álitsskjölum hreppsnefnda og semja frv. til breytinga á núgildandi forðagæslulögum, ef þess væri alment óskað. Tillaga þessi kom fram út af samskonar frv. og því, er nú liggur fyrir, og hún var fyllilega rjettmæt, því að hjer í deildinni komu fram mismunandi skoðanir á þessu máli. Jeg geng út frá því, að stjórnin hafi ekki látið undir höfuð leggjast að verða við þessari áskorun, þótt ekki hafi hún sjeð sjer fært, eða fundið ástæðu til, að leggja fram neitt frv. Fyrir því vildi jeg nota tækifærið til að forvitnast um aðgerðir stjórnarinnar í þessu máli.

Einar Arnórsson Hv. samþingismaður minn, 1. þm. Árn. (S. S.), bar fram fyrirspurn, er snertir mig, um hvað stjórnin hafi gert viðvíkjandi þingsályktunartillögu um forðagæslumálið, sem var samþykt á síðasta reglulega Alþingi. Mjer er ekki skylt að svara nú þegar, en skal þó reyna að gera það. Og þar sem fyrirspurnin kemur svona að óvörum, verður spyrjandi að sætta sig við þó að svarið verði ekki jafnrækilegt og ella hefði orðið. Svarið er í sem stystu máli þetta. Jeg man ekki til, að neitt hafi verið gert í minni tíð í máli þessu. Það hefir verið nefnt hjer í deildinni áður, að ástæðan til, að þingið vísi málum til stjórnarinnar, sje oft sú, að þingið vilji losa sig við þau á sæmilega hneisulítinn hátt eða treysti sjer ekki við þau að eiga. Þetta er vitanlega laukrjett; það eru mörg dæmi til þess, að þingið bjargi sjer á þennan hátt, þegar það kemst í bobba. Stundum getur þetta verið rjettmætt, en oft er það „humbug“. Jeg skal ekkert um segja, hver tilgangurinn hafi verið 1915, en næst er mjer að halda, að þingið hafi ekkert viljað við málið eiga, og þó fyrirorðið sig fyrir að skilja við það í algerðu reiðuleysi. En mjer virtist tillagan svo ómöguleg, að ekki væri „púkkandi“ upp á hana. Hugsið þið ykkur það starf að skrifa öllum hreppsnefndum á landinu og krefja þær sagna. Þær munu ekki yera færri en um 200. Eftir reynslu minni að dæma myndu svör ekki hafa komið frá fleirum en helmingnum, og búast mátti við, að mörg þeirra yrðu mesta endileysa. Og hvernig ætli hefði verið að vinna úr þessu öllu? Kann ske Búnaðarfjelagið hefði viljað hjálpa til þess? Jeg myndi að minsta kosti hafa leitt minn hest frá því. Enn er eftir ein ástæðan til þess, að jeg taldi ekki þörf á að taka tillit til þingsályktunartillögunnar; hún er sú, að það er mín skoðun, að forðagæslulögin eigi að standa. Þar með er ekki sagt, að þau þurfi ekki einhverra endurbóta við. Menn, sem hafa enn meiri þekkingu og betri skilyrði en hreppsnefndirnar yfirleitt, hefðu átt að finna hvöt hjá sjer til að bæta úr göllunum, sem eru á forðagæslulögunum, ekki síst ef þeir auk þess sitja á þingi. Þá ber nokkuð meiri skylda til að ráða fram úr þessu máli en hreppsnefndunum, því að ekki eru þær skyldar til að svara. Viðvíkjandi þessu máli, er hjer liggur fyrir, vil jeg geta þess, að jeg gæti illa felt mig við, að farið væri að nema forðagæslulögin úr gildi, nú einmitt á þessum tímum. Nær lægi að reyna eitthvað að endurbæta þau. Það er hart, að í landi, þar sem vitanlegt er að hefir verið horfellir í um 1000 ár, skuli heyrast raddir um, að ekkert skuli gert til að sporna við honum. Sagan sýnir, svo að ekki verður í móti mælt, að horfellir hefir verið hjer landlægur alt frá landnámstíð. Hitt er annað mál, hvernig á að bæta úr; jeg geng út frá, að töluverðir gallar sjeu á þeim lögum, er nú gilda um forðagæslu. 1914 kom á þingi tillaga um að gefa forðagæslumönnum meira vald til að ráða bót á því, sem þeim fyndist ábótavant, en hún náði ekki fram að ganga. En jeg býst við, að það væri ekki lítils virði, ef forðagæslumenn fengju heimild í þá átt. Það hefir ekki gert lítið til að spilla því að forðagæslan gæti orðið að gagni, að í mörgum hreppum hafa menn verið á móti lögunum og látið undir höfuð leggjast að kjósa forðagæslumenn. Það er og farið sneypulega með forðagæslumennina; svo er ákveðið, að þeir skuli hafa „alt að 2 kr. á dag“ í ómakslaun. Slíkt smánarboð ætti ekki að sjást í lögum. Sæmilegra væri, að mennirnir ynnu starfið endurgjaldslaust. Nú er svari mínu lokið. Jeg býst kann ske við, að hv. samþingismaður minn (S.S.) sje óánægður með það og reiðist mjer ef til vill, fyrir hönd landbúnaðarnefndar 1915.

Sigurður Sigurðsson Það var rjett, sem hv. samþingismaður minn (E. A.) bjóst við, að jeg myndi ekki vera ánægður með svar hans. Jeg hefði sætt mig við það, að hann hefði kent annríki um vanrækslu stjórnarinnar í þessu efni. En ástæðurnar, sem hann kom með, voru hvorki til virðingar þinginu, deildinni, hreppsnefndunum nje hv. þingmanninum sjálfum. Hann sagði, að þingsályktunartillagan væri vitlaus. Án þess að jeg vilji feðra krakka, sem enginn vill kannast við, skal jeg skýra frá, hvernig till. er til orðin. Hún er samin af manni, sem er prófessor við Háskóla Íslands.  (E. A.: Nei, jeg hefi ekki samið hana)  . Það sagði jeg ekki heldur. Jeg kann ekki við, að stjórn landsins sje líkt við kirkjugarð, sem alt óhreint sje jarðað í, eða ruslakistu, sem öllum ræksnum sje kastað í.  (B. K.: Svo er það þó)  . Jeg veit ekki betur en að það sje rangt, að málum sje vísað til stjórnarinnar af þeim ástæðum, er hv. 2. þm. Árn. (E. A.) nefndi. Þeim málum er vísað til stjórnarinnar, sem ekki er tími til að afgreiða á þingi, og þingið treystir því, að stjórnin ráði fram úr þeim og undirbúi undir næsta þing. Vanræksla af hendi stjórnarinnar er ófyrirgefanleg. Jeg skal ekki fara að verja hreppsnefndirnar af neinu kappi, en því vil jeg bera á móti, að ekkert myndi hafa orðið á svörum þeirra að græða. Jeg man, að þegar Torfi í Ólafsdal samdi frumvarp sitt um forðagæslu og heyásetning, þá sendi hann það til álita til hreppsnefndanna, og æskti álits þeirra um málið. Svör komu frá nokkrum, og þau voru öll góð og greinileg og mikið á þeim að græða. Á því byggi jeg þá skoðun mína, að svör hreppsnefnda hefðu orðið svo úr garði gerð, að auðvelt hefði verið að vinna úr þeim. En jeg skal ekki karpa út úr þessu lengur. Það er komið sem komið er. Stjórnin hefir vanrækt það, sem þingið 1915 fal henni. En því verð jeg þó að bæta við, að það frv., er nú liggur fyrir, bætir ekki úr skák.

Þorleifur Jónsson Það er mikið alvörumál, hvernig eigi að fyrirbyggja felli. Jeg get ekki sjeð, að forðagæslulögin frá 1913 hafi að neinu leyti haft áhrif í þá átt. Jeg vil minna á, að síðan þau voru sett hefir verið fellir á hverju ári, 1914 á Suður- og Vesturlandi og jafnvel eitthvað á Norðurlandi, 1915 suðaustan á landinu og 1916 á austur- og norðausturlandinu, og það í sumum kjarnasveitum landsins, á hinum bestu fjárjörðum, þar sem ekki hafði fje fallið í manna minnum. Þetta hefir orðið þrátt fyrir forðagæslulögin. Það er rjett, sem hv.þm. Dala. (B. J.) sagði, að mikið íhugunarefni væri, hvort ekki væri hægt að finna örugt ráð við horfelli, einmitt nú á þessum voðatímum. En jeg hefi aldrei gert mjer glæsilegar vonir um árangur af þessum lögum, og tel engan skaða skeðan, þótt þau væru strax numin úr gildi. Það væri æskilegt, ef einhver snjall maður fyndi ráð við hættunni. Lögin frá 1913 hafa ekki orkað miklu. Skoðanirnar eru líkastar meinlausum búsvitjunum presta, enda hafa skoðunarmenn ekkert vald til að framfylgja því, sem þeir kunna að sjá betur en aðrir. Valið á skoðunarmönnum mun ekki heldur altaf sem heppilegast, og enga trú hefi jeg á, að sýslunefndum takist valið betur en sjálfum hreppsbúum, en í nýja frv. til forðagæslulaga er valið á skoðunarmönnunum fengið sýslunefndum í hendur. Jeg gæti jafnvel betur trúað, að þetta nýja frv. fremur spilti en bætti úr skák. En það er ekki til umræðu nú, svo að jeg læt staðar numið að sinni, hvað það nýmæli snertir. Jeg vil ekki ráða til, að frv. sje felt, heldur sje það sett í landbúnaðarnefnd, með það fyrir augum, að hún kunni að finna einhver heppilegri ráð en þessi blessuð forðagæslulög, sem hafa svo áþreifanlega sýnt að ekki geta komið að gagni, til að tryggja bústofninn gegn ótíð og harðindum. Við sveitabændurnir vitum, að eina ráðið til að mæta harðindunum eru fyrningar af góðum heyjum. Fyrningamennirnir komast aldrei á kaldan klaka. Fóðurforðabúr eru því helsta ráðið, sem til mála getur komið, með innlendum og útlendum fóðurbirgðum; en á þessum tímum er varla um annað en innlent fóður að ræða. Eina bjargráðið er, að fóðurbirgðirnar aukist.

Einar Arnórsson Út af refsiræðu hv. 1. þm. Árn. (S. S.) vil jeg leyfa mjer að koma með nokkrar athugasemdir.  (S. S.: Það var engin refsiræða)  . Það getur verið, að þm. viti ekki, hvað refsiræða er. Honum þótti það grálega mælt, að jeg dró í efa, að hreppsn. myndu hafa svarað. Hann nefndi, sínu máli til sönnunar, að Torfi í Ólafsdal eða Búnaðarfjelagið hafi fengið svar frá að eins nokkrum þeirra, þegar hann spurði þær allar. Þessa sönnun ætla jeg ekki að fara að leggja á höggstokkinn. Í brunabótalögum Íslands er ákvæði um, að leita skuli til sveitarstjórna viðvíkjandi reglugerð brunabótafjelagsins. Það eru 16-17 sveitarstjórnir, sem þetta mál skiftir. Í fyrra voru sveitarstjórnunum sendar spurningar. Svörin komu öll að lokum, en menn geta gáð að því, ef þeir vilja, hve miklu var eytt í símskeyti og annan eftirrekstur, áður en þau fengust. En hvað var svo á þeim að græða? Á sumum lítið, og sumum ekkert. Jeg hefði gaman af að sjá hv. 1. þm. Árn. (S. S.) settan í að vinna úr 200 hreppsnefndarálitum. Jeg býst við, að hann hefði lítinn tíma umfram til velviljaðra ráðlegginga það árið, og má guð vita, hver spjöll það yrðu öllum framkvæmdum á landsbúinu. Hreppsnefndirnar hafa líka nóg af leiðinlegum störfum með höndum. Jeg skil vel, að þeim sje sárt um tímann, og vilji ekki láta reka sig út í hvað sem er. Hv. 1. þm. Árn. (S. S.) gerði þó eina tilraun til að rjettlæta þingsályktunartillöguna frá þinginu 1915, að segja, að hún væri samin af prófessor við Háskóla Íslands. Jeg fæ ekki sjeð, að hún sje betri eða verri fyrir það.  (S. S.: Tillagan er góð)  . Það er ekki á sjerfræðisviði þess prófessors, sem við er átt, að semja þingsályktunartillögur um landbúnað. En hv. 1. þm. Árn. (S. S.) var í nefndinni líka, svo að hann mun eiga sinn þátt í tillögunni. Nú er það svo í náttúrunnar ríki, að flestar sæmilegar skepnur halda upp á afkvæmi sín. Það er því að vonum, að hv. 1. þm. Árn. (S. S.) finnist sín eigin tillaga góð. Jeg skal líka fallast á, að honum sjálfum þyki hún góð. Viðvíkjandi þessari áminningarræðu þingmannsins vil jeg geta þess, að ekki er nema gott og eðlilegt, að menn sjeu strangir við aðra. Jeg hjelt, að 1. þm. Árn. (S. S.), sem hefir setið á þingi í mörg ár, væri orðið ljóst það, sem er jafnalkunnugt og það, að málum sje vísað til stjórnarinnar, þegar þingið ræður ekki við þau, og vill losna við þau tiltölulega vanvirðulítið.  (S. S.: Þetta er góð afsökun fyrir stjórnirnar)  . Jeg ætla að standa við alt, sem jég sagði í fyrra skiftið, og tek ekki aftur neitt af því.  (S. S.: Jeg bjóst svo sem ekki við því)  . Ef út í það er farið, má geta þess, að margar aðfinslur mætti fram færa út af starfsemi 1. þm. Árn. (S. S.) í almenningsþarfir, sem eru rjettmætari en þessi ásökun hans, en jeg sleppi því að þessu sinni. Jeg ætla ekki að eyða fleirum orðum um þetta mál. Vilji samþingismaður minn (S. S.) standa upp einu sinni enn, er honum það velkomið. Jeg svara ekki oftar.  (S. S.: Jeg er dauður)  .

Þórarinn Jónsson Jeg ætla ekki að leika mjer hjer að tímanum, eins og mjer finst að hjer sje verið að gera.  (E. A.: Maður verður þó að bera af sjer sakir)  . Þetta frv. er að mínu áliti varla þess vert, að um það sje rætt. Það eru aðallega 3 ástæður, sem eru færðar gegn forðagæslulögunum og taldar að gera þau óhæf. Í fyrsta lagi, að forðagæslumennirnir sjeu valdlausir, í öðru lagi, að skoðanirnar sjeu móðgandi fyrir bændur, og í þriðja lagi, að ekkert vit sje í þeim. Við höfum nú haft þessi lög í fleiri ár, og ýmsir verið óánægðir með þau, altaf kvartað undan því, að mennirnir væru valdlausir. En þegar til þingsins kasta hefir komið að breyta þessum ákvæðum, hefir það ávalt orðið ofan á, að löggjafarvaldið gæti ekki gengið lengra, án skerðingar á eignarrjetti manna. En þetta atriði getur náð fullu gildi, ef menn að eins vilja, án þess að sterkari ákvæði sjeu. Öll lög, sem þjóðin vill hafa, styður hún. Ætíð þegar vanda ber að höndum er það skylda að leita álits sem flestra, og ef bestu menn geta ekki lagt góð ráð og ráðið til þess, sem betra er; þá er það ekki hægt. Hjer sýnir það sig, að menn vilja ekki hlýða lögunum; menn vilja ekki hafa forðagæslulögin, og þær raddir heyrast jafnvel, að skoðanirnar hjá bændum sjeu móðgandi. Menn vilja altaf vera sjálfum sjer nægir, en sagan sýnir, að þeir geta það ekki, og reynslan sýnir, að þessir sömu menn, sem þykjast ofgóðir til að þiggja ráð af öðrum, hafa stundum orðið fyrir felli. Eftir forðagæslulögunum ættu bestu menn í hverri sveit að vera kosnir til að skoða, menn, sem hafa tiltrú og alveg víst er um, að geta betur ráðið fram úr vandræðum en aðrir. Það er þess vegna bændum sjálfum að kenna, ef lögin eru brotin. Það kann að vera hægt að segja, að þessar fyrstu skoðanir hafi verið óábyggilegar, en þegar sömu mennirnir eru skoðendur ár eftir ár, verða áætlanir þeirra ábyggilegar. Þeir, sem ekki vilja líta á það, geta aldrei sannfærst um það gagn, sem lögin geta gert, ef samvinnan er góð. Mjer er kunnugt um það, að áður en forðagæslulögin gengu í gildi höfðu margar. sveitir samtök um líkar aðferðir. Þar hafa menn ekki ímugust á lögunum, enda hafa þau ekki reynst þar vel, heldur ágætlega, og eru mjög vinsæl. Þar sem jeg þekki til hafa þau líka haft stórmikla þýðingu. Það er eitt, sem er allra eftirtektarverðast við frv., og það er, að það skuli vera komið fram einmitt nú. Nú hefði jeg talið það sjálfsagða skyldu stjórnarinnar að brýna fyrir mönnum að fara sem best eftir lögunum. Ef enginn útflutningur yrði á landbúnaðarafurðum í haust, og þegar víst, að enginn útflutningur verður á hrossum, grasbrestur og lágt verð, þá hefir aldrei um langan aldur verið jafnmikil freisting fyrir menn að setja ógætilega á sem einmitt í haust. Einmitt þá koma raddir um að fella þessi lög úr gildi, sem aldrei hefir verið eins mikil þörf á eins og nú. Jeg ætla svo ekki að tala meira um þetta mál, álít frumvarpið ekki þess vert, og vona, að hv. deild geri því fljót skil.

Flm. Einar Jónsson Það hefir komið á daginn, sem jeg bjóst við, að skiftar skoðanir yrðu um þetta mál. Jeg er þakklátur þeim mönnum, sem hafa talað á sömu hlið og jeg, og verð jeg að lýsa yfir því, að mjer finst þeir hafa talað af meiri kunnugleika en hinir. Jeg verð með örfáum orðum að svara andstæðingum mínum. Það er þá fyrst hv.þm. Dala. (B. J), sem talaði um nauðsyn þess að spara allan óþarfa nú, en þá ætti hann líka að vera mjer sammála um að afnema þessi lög. Jeg býst við, að um hann verði talað á þessu þingi, áður en lýkur, og þá er best að muna eftir þessari áminningu hans. Það er rjett og satt, að við lifum á hættulegum tímum, og ef ilt verðlag verður í haust, má búast við, að menn setji illa á. En jeg get ekki sjeð, að forðagæslulögin hjálpi neitt, þótt þau verði áfram í gildi. Jeg hræðist þetta útlit, ekki síst ef bæði verður kaupafólksskortur og grasbrestur í sveitum. Það hefði ef til vill mátt bæta úr kaupafólkseklunni með einföldum ráðum, ef til þeirra væri tekið. Maður þarf ekki annað en að líta hjer út um gluggana, til að sjá nóg vinnufólk, sem jeg held að hefði komið að betri notum við heyvinnu uppi í sveit en í þessu göturóti hjer. Það hefði enginn framleiðsluhnekkir orðið að því, þótt götur bæjarins hefðu setið óhreyfðar til hausts, jafnvel trygt bæjarmönnum atvinnu lengri tíma. Auk þess sjer maður hjer oft iðjulaust en ásjálegt fólk á götunum. Það ætti fremur að vera í kolavinnu eða því um líku, en það kemur nú ekki þessu máli við, og skal jeg því ekki ræða meira um það. Mjer þótti hæstv. atvinnumálaráðherra (S. J.) komast furðusamlega að orði. Hann hjelt því fram, að sig furðaði á því, ef landið ætti hjer alt óskilið mál. Þegar hann var í essi sínu á Ysta-Felli hefir hann skilið þetta, þótt hann sje ef til vill yfir það hafinn nú. Hv. þm. S.-Þ. (P. J.) sagði á þingi 1915, að fyrir norðan hefðu hjeraðasamþyktir gert meira gagn en forðagæslulögin.  Jeg vil þakka hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) fyrir hans snjöllu og viturlegu ræðu, sem var töluð af reynslu. Þó er jeg honum ekki sammála um að vísa málinu til landbúnaðarnefndar, en jeg álít, að það þurfi ekki að fara til neinnar nefndar. Hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) furðaði á, að málið skyldi koma nú fram. Þetta hljómaði vel, þegar það var sagt í fyrsta sinni, en nú eru nokkuð margir búnir að segja það. Annars verð jeg að segja það sama um hans frv. Ef jeg hefði sjeð það í tíma, hefði jeg líklega ekki komið fram með mitt frv., því að 12. gr. í hans frv. fer fram á afnám forðagæslulaganna. Jeg hefði lagt alt kapp á að fá þá grein samþykta og látið þar við sitja, Það er eina greinin, sem nýtileg er í því frv., og er það að vísu þakkarvert, þar sem tómir lögfræðingar hafa samið. Hv. 2. þm. Árn. (E. A.) svaraði fyrirspurn frá hv. 1. þm. Árn. (S. S.). Mjer þykir einkennilegt, að sveitarstjórnaálits skuli ekki hafa verið leitað, enda þótt sveitirnar kjósi þingmenn, sem hann segir að sömu ráð hafi hjer á þingi og sveitarstjórnir heima í hjeruðum. Nú er svo ástatt í sumum kjördæmum, að þm. þeirra hafa ekki vit á sveitarmálefnum, og þess vegna er ekki sama, hvort álit þeirra eða sveitarstjórnarmanna gildir. Árnesingar t. d. senda nú 2 Reykvíkinga á þing, sem mjer vitanlega hafa lítil afskifti af eða vit á heyásetningu og forðagæslu. Sami hv.þm. (E. A.) hugði, að lögin væru trössuð vegna þess, hve kaup skoðendanna væri smánarlega lágt. Jeg játa, að það er skammarlega lágt, en hygg, að það sje þó ekki ástæðan. Hreppsfjelögin álíta kaupið ofhátt af því, að þeim þykir flakk forðagæslumannanna óþarft. Bændur þurfa yfirleitt ekki annara ráða við, til að ráða fram úr vandræðum. Eins og hv. 1.þm. S.-M. (Sv. Ó.) mintist á er það hart fyrir gamlan sómabónda að þurfa að hlíta úrskurði einhvers ungs óráðsíuspjátrungs.  (H. K.: Er nokkurt útlit fyrir, að þess háttar menn sjeu kosnir?)  Já, ef menn eru óánægðir með lögin, er ekki nema eðlilegt, að þeir kjósi slíka spjátrunga. Jeg hefi verið kosinn forðagæslumaður, en tel mig auðvitað ekki til spjátrunganna. (Almennur hlátur í deildinni). Þó hefir mjer ekki ætíð verið hlýtt; þótt menn lofi að fara að ráðum manns, sjá þeir sig um hönd eftir nokkra daga. Geta í sumum tilfellum haft hag af því, en líka ef til vill bölvun. Það er alveg rjett hjá hv.þm. A.-Sk. (Þorl. J.), að heyfyrningar eru það eina, sem dugir. Það hefir verið samþykt á þingmálafundum í Rangárvallasýslu að skora á Alþingi að verðlauna heyfyrningar. Jeg held, að stefnubreyting í þá átt að verðlauna góða meðferð á skepnum og heyfyrningar mundu gilda meira en nokkur forðagæslulög. Mig furðar það ekki, þótt þeir, sem ókunnugir eru til sveita, kunni illa við að nema forðagæslulögin úr gildi, en hvað annað á að gera við þau? Þótt stjórnin sendi hvorn sem væri af þm. Árn. austur í Árnessýslu til forðagæslu, yrði honum ekki hlýtt; hann mundi að eins missa þingmenskuna, tæki hann slík ferðalög á hendur. Það yrði alt gagnið, sem hann ynni starfinu.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Það, sem jeg sagði áðan, hefir ekki mætt miklum mótmælum, nema hjá hv.flm. (E. J.). Hann tók fram, að hv.þm. S.-Þ. (P. J.) hefði talið hjeraðasamþyktir gera meira gagn en forðagæslulögin. Það er engin sönnun fyrir því, að Þingeyingar álíti forðagæslulögin ekki hafa gert gagn, heldur að þau sjeu góð með öðru góðu. Hv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.) og fleiri hafa sömu reynslu og jeg, sem sje, að lögin geri gagn, en hv.flm. (E. J.) og aðrir neita því. Úr því að lögin gera sumstaðar gagn, og það er órannsakað, hve mikið gagn þau gera, væri það nokkuð mikill ábyrgðarhluti fyrir hv. deild að láta þetta frv. fá framgang; þótt eitthvað annað sje á seiði í staðinn, veit hv. deild ekki, hvort það verður samþykt. Jeg held, að rjett væri að láta landbúnaðarnefnd rannsaka málið. Hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) staðfesti þá umsögn mína, að svo eru lög, sem hafa tog. Hann sagði, að örðugt væri að fara nærri um heybirgðir manna. Jeg þykist hafa reynslu fyrir því úr minni sveit, að hægt sje að fara mjög nálægt því rjetta, ekki síst með margra ára reynslu. Honum þótti óviðurkvæmilegt að senda galgopa og uppskafninga til gamalla og gætinna bænda, en það sannar það eitt, að lögunum er illa framfylgt, þar sem slíkt ætti sjer stað, og er vonandi, að slíks sjeu fá eða engin dæmi. Jeg get bent á mörg dæmi upp á, að bestu menn sveitarinnar eru valdir til forðagæslu.  (E. J.: Þeir vilja ekki taka það að sjer)  . Jú, einmitt bestu mennirnir bera svo hag sveitarfjelagsins fyrir brjósti, að þeir taka starfið að sjer, hvað sem borguninni líður. Ályktunarorð mín verða þá þau, að rjett sje að fella frv. þegar, og vísa því ekki til 2. umr. nje nefndar, því að jeg álít ekki rjett að eyða meiri tíma til þessa máls, eins og það er vaxið.

Stefán Stefánsson Jeg býst ekki við, að frv. þetta gangi fram, enda teldi jeg það illa farið. Jeg tel líka illa farið, að tilefni skuli vera til að koma með slíkt frv. sem þetta. Því að jeg er sannfærður um, að forðagæslulögin gera gagn, og það því meira gagn sem þeirra er vandlegar gætt, eða betur framfylgt, og sjerstaklega þykir mjer nú óhentugur tími til að fara að nema lögin úr gildi, því að það er öllum auðsætt, hve afarmikil nauðsyn er á, að þessum lögum sje hlýtt einmitt nú. Annars má ekki láta það ómótmælt, sem sagt hefir verið um það, að forðagæslumenn hefðu ekkert vald. Jeg sje ekki betur en að þeir hafi fult vald til að hlutast til um, að keypt verði fóður handa búpeningi, hvort sem eigendur vilja eða ekki, þar sem það er skýrt tekið fram, að fari búendur ekki að ráðum forðagæslumanns, þá skuli hann tilkynna það hreppstjóra, sem svo getur skipað búendum að afla sjer tiltekinna, nægilegra fóðurbirgða, sje þess nokkur kostur; og sje þessu sem öðru í lögunum ekki fullnægt, þá liggur við 5 til 100 króna sekt, „nema hærri hegning sje ákveðin í almennum lögum.“ Ef þetta er ekki nægilegt vald, þá veit jeg ekki, hvaða valdi á að beita. Jeg álít, að hjer sje farin svo skynsamleg leið, að vart sje til önnur heppilegri. Ef unglingar eru kosnir til að skoða heybirgðir, sem ekkert skyn bera á slíkt, þá sýnir það ekki annað en það, að hreppsbúar sjeu andvígir lögunum, og er það óneitanlega dálítið undarlegt, þar sem hjer er að eins um það eitt að gera, að forðagæslumenn gefi sem nákvæmasta bendingu um það, hvort bændur hafi nóg fóður handa fjenaði sínum, og að fóðurbætir eða fóðurauki sje þá keyptur, ef á þarf að halda. Þar, sem jeg þekki best til, hafa þeir menn sveitarinnar verið valdir til þessa ár eftir ár, sem viðurkendir eru að bera glegst skyn á meðferð á skepnum og fóðurbirgðum, enda hefir þeim alstaðar verið tekið með ánægju. Enda er það oft svo, þegar fannkyngi er og illviðri ganga á útmánuðum, að bændur verða hálfsmeikir um birgðirnar, og þykir þá vænt um komu skoðunarmannanna. En svo er líka eitt enn. Lögin auka metnað hjá bændum. Skýrslurnar um fóðurbirgðir bænda og meðferð þeirra á búfje eru lesnar upp í allra áheyrn á hreppaskilum.  (E. J.: Skýrslurnar eru ekki lesnar upp)  . Það er skylda að lesa þær upp, og því algerð vanræksla, sje það ekki gert. Sem sagt þykir mjer það leitt, að vinur minn, hv. 2. þm. Rang. (E. J.) skuli hafa orðið til að flytja slíkt frv. sem þetta, en jeg þykist vita, að það sje því að kenna, að ástandið sje þannig í hans sveit, að menn sjeu yfirleitt óánægðir með lögin, og hann hafi því fremur flutt þetta frv. eftir ósk kjósenda sinna en að honum sjálfum sje það alvörumál, eða að hann álíti lögin óþörf og gagnslaus.

Björn Stefánsson Skal lofa því að vera ekki margmáll um þetta frv. En þó einkum gera mjer far um, nú sem endrarnær, að endurtaka ekki það, sem aðrir hafa áður sagt. Efast ekki um, að allir, sem hjer hafa talað um þetta mál, hafi lýst rjett hugsun manna til forðagæslulaganna og gagnsemi þeirra, eftir því sem þeir til þektu. En sje nú svo, að allir hafi farið með rjett mál, hvað sannar þá þetta? Það sannar ekkert annað en það, að sumsstaðar er gagn að forðagæslulögunum, en sumsstaðar ekkert, og jafnvel sumsstaðar ógagn. En sje nú svo, þá er mjer spurn, hví á að neyða lögunum upp á þá menn, sem telja þau vera til ógagns og hafa reynt þau að því að vera það? Það tel jeg alveg rangt. Þess vegna styð jeg það, að málið verði sett í nefnd, í von um, að hún sjóði upp úr þessu frumvarpi heimildarlög, svo að þeir geti losnað við lögin, sem telja þau vera til engra nota, því að lögin koma aldrei að notum þar, sem menn eru þeim mótfallnir og telja þau gagnslaus, því að þar eru þau í reyndinni ekkert annað en nauðungarskattur á sveitarfjelögum. Sumir tala um að galgopar sjeu gerðir að forðagæslumönnum. Þetta mun vera rjett. En að menn setja slíka menn til að gæta laganna mun vera af því, að þeir meta lögin einkis, vilja einungis gera afsökun sína, kjósa því þá mennina, sem eru fljótastir að hlaupa um sveitina, til að gera þessa málamyndaskoðun og kosta sveitarfjelagið minst. Þá vil jeg heldur losa menn við byrðina að öllu leyti. Hv. þm. Dala. (B. J.) tók það rjettilega fram, að nú væru hættutímar og taldi því ástæðu til að afnema ekki lögin, svo að menn freistuðust síður til að setja illa á. Þess vegna er einmitt ástæða til að una ekki við gagnslítil pappírslög, heldur fullkomin brýn ástæða til að setja nú lög, sem tryggja búpening bænda fyrir fóðurskorti í hörðustu vetrum, og að byrja með því að afnema þessi gömlu og gagnslausu lög, býst jeg við að væri einmitt það, sem mest hvetti, því að tilfinningin fyrir þörfinni á því að búa hjer tryggilega um mundi þá fremur knýja menn til að láta ekki við svo búið standa, heldur semja ný lög og vanda vel til þeirra. Hjer liggja fyrir ákveðnar tillögur um þetta mál frá búnaðarþingum. Sömuleiðis liggja fyrir tillögur í þessu máli frá námsskeiði, sem haldið var að Eiðum í vetur. Þessar tillögur þarf að athuga, og því vil jeg fá málið sett í nefnd.

Bjarni Jónsson Það er margt að athuga við þetta mál. Flestir finna lögunum það til foráttu, að þau nái ekki fullkomlega tilgangi sínum. Vilja þeir góðu herrar skýra mjer frá, hvaða lög ná fullkomlega tilgangi sínum? Lög ná fyrst fullkomlega tilgangi sínum, þegar enginn dirfist að brjóta þau. En hver eru þau lög, sem ekki eru brotin? Öll lög eru brotin. T. d. vil jeg nefna hegningarlögin. Þau eru brotin og margbrotin. Það eru víst nokkuð margir menn, sem gjarnan vildu vera lausir við hegningarlögin. En er það nóg ástæða til að afnema lögin? Ef óánægja nokkurra manna ætti að vera nóg ástæða til að afnema forðagæslulögin, þá gildir það sama um hegningarlögin og öll önnur lög. Það er undarlegt, frá mínu sjónarmiði, að menn skuli koma með slíkar röksemdir. Rjettara væri þessum mönnum að rísa upp og segja: „Nú skulum við heimta, að lögunum sje framfylgt, svo að þau nái tilgangi sínum“. Það væri sómasamlegra fyrir löggjafarþingið heldur en að hlaupa til og afnema lögin eftir fárra ára reynslu, af því að sumir óhlýðnast þeim. Reynslan í forðagæslumálinu er ekki enn fullkomin; það er ekkert fullreynt um það, hvort lögin geti náð tilgangi sínum eða ekki. Sumir eru óánægðir með lögin, en af því verður ekkert dæmt. Af hverju kemur óánægjan? Hún kemur af því, að svo má heita, sem menn sjeu beðnir um að vera óánægðir með lögin. Óánægja manna yfirleitt kemur af því, að þeir hlaupa eftir tilfinningum annara. Blöðin og ýmsir þjóðmálaskúmar biðja menn að vera óánægða með þetta eða hitt, og menn gera það fyrir þá. Jeg skal nefna eitt dæmi, máli mínu til stuðnings. Það eru þessir svokölluðu bitlingar. Ýmsar smásálir beiðast eftir lasti kjósendanna um ýmsar smáupphæðir, sem ýmsum mönnum hafa verið veittar, og svo bergmálar harmagráturinn um alt landið. Og þetta er sú sama þjóð, sem kastar út hundruðum þúsunda handa einhverju ríkasta fjelaginu, sem nú er á Norðurlöndum. Jeg á við sameinaða fjelagið. Það, sem við höfum kastað í það fjelag, eru blóðpeningar. Það er ekki til neins að byggja ofmikið á almenningsálitinu. Það verður að vera á rökum bygt, til þess að hægt sje að byggja á því, og þingræður og þingmálafundir, sem byggja á órökstuddu almenningsáliti, er verra en gagnslaust. Við eigum ekki að hlaupa eftir bergmáli, sem sumir menn í þessari samkundu hafa vakið. Þeir hafa komið af stað hrópi gegn forðagæslulögunum, en við eigum ekki að svara því. Við eigum að reyna að sjá, hvað að er og bæta úr því, sem á vantar, en ekki hlaupa eftir gjálfri ábyrgðarlausra manna. Sumir hafa gott af að skilja betur en þeir gera, að það er töluvert ábyrgðarmeira starf að vera alþingismaður en menn alment álíta. Það hefir verið stungið upp á að setja heimildarlög í stað almennra forðagæslulaga. Heimildarlög eru þýðingarlaus. Það getur hver hreppur komið á hjá sjer forðagæslu, ef hreppsbúar eru því samþykkir, og þeir sem ekki væru því samþykkir, mundu fljótt læra að hlýða, því að þeir, sem ekki vildu taka þátt í samtökum hreppsbúa, yrðu þá að deyja drotni sínum.  Jeg vildi óska, að jeg þyrfti ekki oft að hlusta á aðrar eins umræður og farið hafa fram hjer í dag; þær eru Alþingi Íslendinga síst til sóma; jeg vona, að þær heyrist ekki oftar hjer í deildinni á þessu þingi.

Sveinn Ólafsson Það voru einungis örfá orð, sem jeg vildi segja, út af siðaprjedikun hv. þm Dala. (B. J.). Jeg sje, að hann gengur út; þingmaðurinn vill víst ekki heyra það, sem jeg hefi að segja honum. Hann vill láta skerpa eftirlitið með forðagæslu og kúga menn til hlýðni og auðsveipni. Jeg skal því geta þess, að til voru hjer lög í þessu landi, sem nefnd voru Stóridómur. Allir kannast við þau lög og þarf jeg ekki að lýsa þeim frekar. En jafnkunnugt er það, að strangleiki Stóradóms skapaði hvorki löghlýðni nje siðavendni, og tillaga hv.þm. Dala. (B. J.) um að framfylgja lögunum stranglega mundi verða álíka áhrifamikil og Stóridómur. Jeg verð fastlega að mæla með því, að frv. þetta sje látið ganga til annarar umræðu og sett í nefnd. Þó að forðagæslulögin komi ef til vill sumsstaðar að einhverju gagni, þá verður ekki um það deilt, að þau veikja víða ábyrgðartilfinningu manna, að þau eru höfð í óvirðingu og að háði, en spjátrungar og menn, sem ekki eru dómhæfir, eru valdir til að framfylgja þeim; það sýnir líka ljóslega, hvernig lögunum hefir verið framfylgt, að síðan þau komu í gildi hefir verið fellir hjer á landi hvert árið eftir annað. Áður var það fátítt, að fellir kæmi fyrir. Hvar eru þá ávextirnir og gagnið af forðagæslulögunum?

Benedikt Sveinsson Jeg skal gera stutta grein fyrir frumvarpi því, sem hjer liggur fyrir. Eins og vikið er að í ástæðunum fyrir frv. er það fram komið til að ráða bót á ýmsum göllum, sem nú eru á löggjöf vorri um laxveiði; og á það þá fyrst og fremst að koma í veg fyrir, að hafðar sjeu veiðiaðferðir, sem hindra, að laxinn geti gengið upp eftir ánum. Það er víða svo, að þeir menn, sem búa upp með ánum, hafa engin hlunnindi af laxveiðum, því að hinir, sem við ósana búa, sópa öllum laxinum upp. Aftur væri veiði í allri ánni, ef laxinn fengi að ganga óhindraður. Nú hafa menn aflað sjer ýmissa nýrra veiðitækja, og tekið upp nýjar aðferðir, svo að hættan á, að þeir, sem búa við ósana, sitji einir að laxinum, er orðin enn meiri en áður hefir verið. T. d. má nefna, að í Borgarfirði eru menn farnir að setja girðingar í sjó, fyrir Hvanneyrar- og Einarsnesslöndum. Þar gengur laxinn eftir tveim höfuðálum, en sjeu þeir girtir, kemst hann ekki upp í árnar. Enda hefir raunin á orðið, að síðan girðingarnar voru settar hefir engin veiði, að heita má, verið í ánum upp af, Hvítá, Norðurá, Þverá, Grímsá, Flókadalsá og Reykjadalsá. Í öllum þessum ám er nokkur veiði, og sumum mjög mikil, ef laxinn er ekki drepinn við ósinn. Svipað mætti segja um Laxá í Þingeyjarsýslu; þar er mestur laxinn veiddur við ósinn. Fyrir nokkrum árum var Englendingum leyfð þar stangaveiði, og veiðunum við ósinn hætt; þá skifti alveg um, og laxinn gekk langt inn í heiðalæki. Ef lagt er bann við ofmikilli veiði við ósana, þá mun laxinum fjölga og veiðin aukast síðar meir. Þótt veiðin rýrnaði í bráðina fyrir þeim, er mest veiða nú, þá yrði það þeim sem öðrum gagn, en ekki skaði, síðar, þar sem laxinn mundi mjög aukast í ánum og viðkoman verða miklu meiri en áður. Í sambandi við þetta má nefna ákvæði frv. um laxastiga í ám, þar sem fossar hamla göngu þeirra. Ef slíkur stigi væri d settur í Brúafoss í Laxá í Þingeyjarsýslu, þá mundi laxinn ganga alla leið upp í Mývatn; og upp í Þingvallavatn ef stigar væru settir í Sogsfossana. Hjer í Elliðaánum hefir laxveiði stórum aukist síðan stangaveiði ein var leyfð þar. Nú veiðist miklu meira heldur en fyr á tímum, þegar veitt var á víxl úr kvíslum og drepið alt, sem fanst í farveginum. Er þetta eitt dæmi þess, hve mikið mætti auka laxveiði, ef hagkvæm veiðiaðferð væri notuð. Frumvarp þetta er eigi samið með nægum undirbúningi, og eru á því ýmsir gallar. Enginn lögfræðingur hefir um það fjallað. Það er mjög víðtækt, og margvíslega hagar til á ýmsum stöðum í landinu. Þyrfti því að athuga frumvarpið vel. Sjálfur gæti jeg bent á suma gallana. T. d. eru ákvæðin um veiðilagnir og laxveiðistjórnirnar ófullnægjandi. En jeg hygg, að þessu mætti koma fyrir á viðhlítandi hátt, ef frv. væri sett í nefnd. Er það tillaga að því sje vísað til sjávarútvegsnefndar. Hjer í þinginu eru laxveiðibændur og ýmsir aðrir, sem þekkja vel til. Þá menn gæti nefndin fengið á fund með sjer, og borið undir þá einstök atriði. - Væri vel, að nefndin ynni frumvarpinu sem flestar bætur, þótt mjer þyki vafasamt, að gengið verði frá því til hlítar á þessu þingi. En málið er svo mikils vert, að þörf er á, að unnið sje að góðum úrslitum þess, svo fljótt sem verða má.

Einar Arnórsson Það mun rjett, sem hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) sagði, að ýmsir gallar eru á frv. Fyrst og fremst stappar nærri broti á 19. gr. þingskapanna, hvernig það er fram borið. Það vantar svo að kalla greinargerð fyrir frv., en í 19. gr. þingskapanna stendur, að skýring skuli fylgja á höfuðtilgangi og höfuðákvæðum frumvarpa, en jeg get hvorugt fundið. Jeg ætlast ekki til, að frv. verði vísað frá af þessari ástæðu. Jeg vil að eins benda á þetta, því að æskilegt er, að þingmenn einstakir og þingnefndir eigi greiðan aðgang að að sjá, hvað fyrir flutningsmönnum vakir. Auk þessa eru, eins og hv.þm. (B. Sv.) sagði, nokkur atriði, sem standa til bóta. Á því þarf engan að furða, um jafn víðtækt frv. og þetta er. Jeg vil benda á einstaka atriði, til athugunar fyrir nefndina, sem fær málið til meðferðar. Í 13. gr. er svo ákveðið, að hreppstjórar skuli teljast samsekir lögbrjótunum, ef þeir vanrækja að kæra. Þetta er helst til hart ákvæði. Vitanlega er skylda þeirra að koma upp brotum, og vanræki þeir þá embættisskyldu sína, heyrir það undir lög um vanrækslu í embætti eða sýslan, einkum 144. gr. alm. hegningarlaga. - Jeg veit ekki, hvort hægt er að heimila hreppstjórum eða lögreglustjórum að taka tafarlaust upp öll ólögleg veiðigögn og girðingar. Mjer virðist dómsúrskurður þurfa að vera á undan genginn. - í 15. gr. er ákvæði, sem er óþarft; fyrst og fremst er það dómari, en ekki lögreglustjóri, sem úrskurðar sektir, þó að slíkt boð sem þetta verði ekki að skaða þar, sem löggæsla og dómsvald er í höndum sama manns. En þetta ákvæði er og óþarft í þessum lögum sjerstaklega, því að hið sama gildir um meðferð allra almennra lögreglumála. Frv. þetta er mikið verk, og flutningsmenn víst haft nauman tíma; þess vegna er ekki áfellisvert, þó að smágallar sjeu á því. Uppástunga hefir komið um að vísa því til sjávarútvegsnefndar. En þótt þetta sje veiðimál, varðar það fremur landbúnað en sjávarútveg. Það snertir afnot af jörð, veiðirjett; því er það uppástunga mín, að því sje vísað til landbúnaðarnefndar.

Þórarinn Jónsson Ýmislegt mætti um frv. segja. Að sinni ætla jeg þó ekki að gera það að rækilegu umræðuefni. Tilgangurinn með frv. mun vera tvennur, 1) að auka friðun á laxi og 2) að tryggja þeim veiðirjett, sem búa ofarlega við ár. Hinu fyrra verður ekki náð með því að færa veiðitímann aftur. Þvert á móti yrði það til ills eins. Jeg hefi veitt því eftirtekt, að smálaxinn gengur í árnar seinni hluta veiðitímans. Sje hann þá þurkaður upp, er það gefin reynsla, þar sem jeg þekki til, að minna af stærra laxi gengur árið eftir. Þetta er líka ofureðlilegt og einfalt, ef trúa á því, sem rannsóknir um laxgöngu hafa leitt í ljós, að laxinn gangi í sína fósturá. Það er því mikilsvert, að ekki sje veitt fram yfir síðustu göngu smálaxins í árnar. Ekki veit jeg heldur, hvort hinum tilganginum, að jafna veiðinni með þeim sem við árnar búa, verður náð, þó að frv. næði fram að ganga. Vald laxveiðistjórnanna er látið ná oflangt; t. d. er þeim gefið vald til að taka af mönnum lögn. Þetta er mjög varhugavert, því að engin trygging, eða jafnvel líkur, eru fyrir því, að nefndarmennirnir beri meira skyn á laxveiðar en veiðieigendurnir sjálfir. Þessa vildi jeg að eins geta til athugunar fyrir væntanlega nefnd. Jeg er samþykkur því, að rjettur þeirra, sem búa upp með ám, sje trygður, en svo skal það gera, að hinir, sem neðar búa, sjeu ekki sviftir sínum rjettindum.

Pjetur Ottesen Jeg skal vera mjög stuttorður. Jeg játa það, að jeg þekki ekki vel til með laxveiði, þó að hún sje mikil í mínu kjördæmi, en mun leita mjer frekari upplýsinga þar að lútandi. Þm. N.-Þ. (B. Sv.) talaði um, að girðingar í sjó hjá Hvanneyri og Einarsnesi hefðu stórspilt laxveiði í Hvítá og þeim ám, er í hana renna, og nefndi hann í því sambandi Grímsá og. Reykjadalsá. Um þetta hefi jeg ekki heyrt svo mikið talað þar efra, og held, að það sje að minsta kosti mjög orðum aukið. Hvað því viðvíkur, að lax sje nú hættur að ganga í Grímsá og Reykjadalsá, eða gangi nú minna í þessar ár en áður var, þá liggja alt aðrar ástæður til þess, sem sje þær, að í mynnum ánna hafa myndast eyrar, sem gera laxinum örðugra fyrir með að ganga upp í þær. Að minsta kosti er þessu þannig varið með Grímsá. Jeg er þessu vel kunnugur, vegna jarðamats, sem jeg er við riðinn þar upp frá. Enda má hver vita, að Hvítá er svo mikið vatnsfall, að naumast er hægt að stöðva laxgöngu í henni. Viðvíkjandi þeirri breytingu á veiðitímanum, að veiði í net megi ekki byrja fyr en 15. júní, skal þess getið, að uppi í Borgarfirði hefir veiðitíminn hingað til byrjað 20. maí. Ef veiðitíminn yrði fluttur þetta aftur, myndu þeir, sem búa við árósana, verða mjög hart úti. Megnið af laxinum væri gengið hjá þegar byrja mætti að veiða, því að við árósana er alls ekki hægt að koma við stangaveiði. - Mjer virðist frv. sem sagt athugavert, og nauðsynlegt, að það sje gaumgæfilega athugað.

Flm. (Jörundur Brynjólfsson) Meðflm. minn (B. Sv.) tilgreindi helstu ástæðurnar fyrir frv. Hv. 2. þm. Árn. (E. A.) þótti ekki gerð nægileg grein fyrir frv. í greinargerðinni sem fylgir því, og kvað nærri stappa broti á þingsköpum. Jeg veit ekki, hvort til er nein regla um, hve ítarlega skuli farið út í þá greinargerð. Það, sem kom okkur til að flytja frv., er það, hvernig veiði er misbrúkuð í mörgum ám. Fyrir okkur var það ekki aðalatriðið að tryggja þeim meiri veiði, sem búa ofar við ár, heldur hitt, að fyrirbyggja, að laxveiði gengi til þurðar. En nú eru horfur á því, að svo verði. Öll tæki, sem menn þekkja, eru notuð, leyfileg og jafnvel óleyfileg. En laxveiði er svo stór tekjugrein, að hjer þarf að hafa vit fyrir þeim, sem ekki sjá fram í tímann. Eftir því, sem jeg veit best, er það mjög hættulegt, að veiðin byrji snemma. Laxinn heldur sjer nokkra stund við ósana, meðan hann er að venjast ferska vatninu. Það þarf því að fyrirbyggja, að hann sje þá tekinn mestallur af þeim, sem við ósana búa. Tíminn er naumur, og jeg skal ekki orðlengja þetta frekar. En til þess að menn sjái, hve þýðingarmikil tekjugrein laxveiði getur verið, skal jeg geta þess, að á Íslandi veiddist um aldamótin lax fyrir rúmar 7 miljónir kr.