Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 297 um frv. til l. um sóknargjöld o.fl. Nefndin hefur athugað þetta frv. og fengið umsagnir frá Biskupsstofu og ríkisskattstjóra. Þessar umsagnir voru án athugasemda. Nefndin mælir með samþykkt frv. með breytingum sem koma fram á sérstöku þskj., þskj. 298. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Sverrir Hermannsson, Ragnhildur Helgadóttir og Árni Gunnarsson. Brtt. sem fram koma á þskj. 298 eru tveir liðir. Það er í fyrsta lagi breyting við 2. gr., um að 3. tölul. 1. mgr. orðist eins og þar segir. Hér er eingöngu um að ræða brtt. til samræmingar á orðalagi þessa liðar við liði 1 og 2 í frv. Varðandi 2. lið brtt. er rétt að það komi fram að í umræðum í nefndinni var það nokkuð rætt að síðasta mgr. 3. gr., um hversu skuli skipta þessum gjöldum, gæti eða hefði valdið einhverjum misskilningi þannig að þeir sem í ákveðnum trúfélögum væru hefðu lent beint inn í þjóðkirkjuna við flutning búsetu. Því var brugðið á það ráð að fella niður í síðustu mgr. orðin "Búsetu og" og í staðinn kæmi bara: Trúfélagsskráning miðast við 1. des. næst á undan gjaldári, en taka hins vegar inn til frekari skýringar í 1. mgr. 3. gr. að hún orðist svo: Vegna einstaklings sem skráður er í þjóðkirkjuna greiðist gjaldið til þess safnaðar sem hann tilheyrir og miðast við 1. des. næst á undan gjaldári. Þessu var skotið inn til frekari skýringar ef mætti verða til auðveldunar við framkvæmd laganna, en eins og fyrr kom fram er nefndin sammála um þessa afgreiðslu frv.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 299 frá menntmn. um frv. til l. um breytingu á lögum um kirkjugarða, nr. 21 frá 23. apríl 1963. Nefndin hefur athugað frv. og fengið umsagnir frá Biskupsstofu og ríkisskattstjóra. Þessar umsagnir voru án athugasemda. Nefndin mælir með samþykkt frv. með breytingum sem koma fram á sérstöku þskj., þskj. 300. Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru Sverrir Hermannsson, Ragnhildur Helgadóttir og Árni Gunnarsson. Brtt. á þskj. 300 eru tvær. Í fyrsta lagi er um að ræða orðalagsbreytingu á 3. tölul. 2. gr. sem er eingöngu samræming við orðalag á 1. og 2. tölul. Í öðru lagi er um að ræða breytingu á 3. gr., þ.e. að í upphafi 6. mgr., þar sem segir "úr sjóðnum skal veita lán og eða styrki", þótti nefndinni eðlilegra að orðað væri: Úr sjóðnum er heimilt að veita lán o.s.frv. Eins og fram kom í máli mínu í upphafi var nefndin sammála um afgreiðslu frv. á þennan hátt.



Hæstv. forseti. Ég þakka hv. menntmn. og frsm. hennar fyrir þeirra álit og gagnlegar tillögur sem horfa til batnaðar á þessu máli. Þá á ég við hvort tveggja frv., um sóknargjöld, sem rætt var hér áðan, og það sem nú liggur fyrir um breytingu á lögum um kirkjugarða. Ég stend hér eingöngu upp til að segja að sú eina brtt. sem segja má að feli í sér efnisbreytingu er hin síðast nefnda, við 3. gr. í frv. til l. um breytingu á lögum um kirkjugarða, þar sem breytt er orðinu "skal" í: "er heimilt að". Ég vil taka það skýrt fram að ég er samþykkur þeirri breytingu og þakka hv. menntmn. fyrir hennar tillögugerð.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Sérstakur skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði var lagður á í fyrsta sinn á árinu 1979. Skatturinn hefur síðan verið lagður á árlega skv. sérstökum lögum sem gilt hafa fyrir eitt ár í senn. Í ár er skatturinn lagður á skv. 1. kafla laga nr. 74 frá 1986, um álagningu og innheimtu ýmissa tímabundinna skatta og gjalda á árinu 1987. Í endurskoðaðri tekjuáætlun fyrir árið 1986 er áætlað að innheimtar tekjur af honum verði 165 millj. kr. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1988 er gert ráð fyrir að framhald verði á skattlagningu þessari. Af þessum sökum er í frv. þessu lagt til að ákvæði efnislega samhljóða I. kafla laga nr. 74/1986, þar á meðal að því er varðar skatthlutfall, verði lögfest vegna álagningar opinberra gjalda 1988. Í tekjuáætlun fjárlagafrv. fyrir árið 1988 er gert ráð fyrir að álagning skattsins nemi um 210 millj. kr. en innheimta um 190 millj. að meðtalinni innheimtu af eftirstöðvum fyrri ára. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Sérstakur skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði var lagður á í fyrsta sinn á árinu 1979. Skatturinn hefur síðan verið lagður á árlega skv. sérstökum lögum sem gilt hafa fyrir eitt ár í senn. Í ár er skatturinn lagður á skv. 1. kafla laga nr. 74 frá 1986, um álagningu og innheimtu ýmissa tímabundinna skatta og gjalda á árinu 1987. Í endurskoðaðri tekjuáætlun fyrir árið 1986 er áætlað að innheimtar tekjur af honum verði 165 millj. kr. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1988 er gert ráð fyrir að framhald verði á skattlagningu þessari. Af þessum sökum er í frv. þessu lagt til að ákvæði efnislega samhljóða I. kafla laga nr. 74/1986, þar á meðal að því er varðar skatthlutfall, verði lögfest vegna álagningar opinberra gjalda 1988. Í tekjuáætlun fjárlagafrv. fyrir árið 1988 er gert ráð fyrir að álagning skattsins nemi um 210 millj. kr. en innheimta um 190 millj. að meðtalinni innheimtu af eftirstöðvum fyrri ára. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Hér er á ferðinni frv. til l. um að breyta lögum um launaskatt á þann veg að leggja skatta á flestar þær greinar, nánast allar, að landbúnaði eða búskaparstörfum og skógrækt undanskildum, sem áður höfðu ekki borið launaskatt, leggja sem sagt launaskatt á þessar greinar, þó lægri prósentu en í gildi hefur verið fyrir þa sem greitt hafa launaskatt hingað til. Hér er fyrst og fremst á ferðinni framleiðslustarfsemin, sjávarútvegsgreinarnar og iðnaðurinn, sbr. athugasemdir við lagafrv. þar sem farið er yfir hvaða laun fyrir störf hjá hvaða fyrirtækjum skuli falla þarna undir, þ.e. fiskverkun og iðnaður samkvæmt atvinnuvegaflokkun Hagstofu Íslands, laun fyrir störf við fiskirækt og störf sjómanna á íslenskum fiskiskipum, þar með störf hlutaráðinna landmanna sem innt eru af hendi í tengslum við úthald skipanna til fiskveiða. Eins og fram kom í máli hæstv. fjmrh. er gert ráð fyrir að þetta færi ríkissjóði um 400 millj. kr. í tekjur á næsta ári. Það skiptist nokkuð jafnt milli sjávarútvegsgreinanna annars vegar og hinna iðnaðargreinanna hins vegar. Það getur út af fyrir sig verið fyllilega eðlilegt að ræða hvort ekki sé nauðsynlegt að samræma meir fyrirkomulag á launaskattsgreiðslum hinna ýmsu atvinnugreina, en þetta hefur þó verið við lýði alllengi. Ég hef skilið það svo eða gjarnan viljað skilja það svo, að með því að undanskilja framleiðslustarfsemina, landbúnað, sjávarútveg og iðnað, væri sýndur viss skilningur á þýðingu þeirrar starfsemi fyrir þjóðfélagið umfram aðrar greinar, þ.e. að framleiðslugreinarnar, útflutningsatvinnugreinarnar nytu þarna nokkurs forskots og með því væru yfirvöld að sýna skilning á mikilvægu hlutverki þeirra fyrir allt efnahagslífið í heild. Það má vera að menn eigi að taka það svo sem þessi nýja skattlagning, en þó með lægri prósentu en á aðrar greinar, eigi að halda þessum skilningi áfram til haga. Ég er ekki sammála því. Ég tel að ef verið er að mismuna greinum þarna á annað borð sé e.t.v. eðlilegra að undanskilja þá algerlega ákveðna starfsemi. En það sem þó er sérstaklega rétt að ræða í tengslum við afgreiðslu málsins er hvort þetta er heppilegur tími til að breyta um í þessum efnum. Þá vakna fyrst og fremst spurningar um afkomu þeirra greina sem hér á að skattleggja. Þó hæstv. fjmrh. geti sjálfsagt með prósentuleikfimi sýnt fram á að þetta sé tiltölulega lítið mál fyrir þessar greinar miðað við veltu þeirra í heild sinni er nokkuð ljóst að 400 millj. kr. eru 400 millj. kr. og um 200 millj. þar af frá sjávarútvegsgreinunum munar. Menn geta haft til hliðsjónar þá óánægju sem verið hefur vegna þess að hæstv. ríkisstjórn er að breyta reglum um . endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti eða hefur gert að undanförnu. Eins og reyndar hæstv. ráðherrann gat um sjálfur eru nú aðstæður versnandi í þessum greinum. Sjávarútvegurinn er rekinn með tapi, flestallar greinar þar, þó mismunandi miklu tapi eftir verkunaraðferðum og greinum. En þar er versnandi afkoma. Og ekki þarf að minnast á iðnaðinn. A.m.k. eru öllum hv. þm. væntanlega kunnir erfiðleikar ullariðnaðarins, þess útflutningsiðnaðar sem á síðasta áratug óx mest allrar iðnaðarstarfsemi. Þar er nú við geysilega erfiðleika að etja, um 30% tap á ýmsum greinum þeirrar starfsemi, og ekki hillir undir að ástandið lagist, a.m.k. ekki á meðan hæstv. ríkisstjórn heldur fast við þau áform sín að halda genginu óbreyttu. Það hefur verið eins og menn muna alveg harðákveðin stefna hæstv. ríkisstjórnar, a.m.k. hafa miklir svardagar gengið um það á undanförnum vikum, að ekki stæði til að breyta genginu, að hreyfa gengið. Og hvað er verið að segja með því við þessar atvinnugreinar að það eigi ekki að hreyfa til gengið? Hvað er með því verið að segja við sjávarútveg og útflutningsiðnað? Það er verið að segja að það eigi að halda tekjum þessara greina óbreyttum í 30% verðbólgu innan lands frá mánuði til mánaðar. Það er nokkuð ljóst að verðhækkanir á afurðum koma ekki til með að vega upp þessar kostnaðarhækkanir í líkum mæli og verðhækkanir gerðu á síðasta ári og næstsíðasta. Þvert á móti er nú kyrrstaða og jafnvel lækkandi verð á ýmsum útflutningsvarningi sem þessum greinum tilheyrir. Ég held því að hæstv. ríkisstjórn, ef hún skoðar tímasetningu þessarar ákvörðunar sinnar í samhengi við aðstæður að þessu leyti, hljóti að komast að þeirri niðurstöðu að þetta séu býsna illa valin áramót til að skella þessum sköttum yfir, en eins og menn sjá hljóðar 4. gr. frv. upp á að lögin taki gildi hinn 1. jan. 1988. En það kann að vera að þetta sé ákveðin þörf hæstv. fjmrh. til að láta engan ósnortinn af skattagleði sinni. Hann er smátt og smátt að komast yfir allt sviðið, hæstv. ráðherra, og bæta við einhverjum sköttum á næstum því að segja hverjum einustu vígstöðvum. Ef honum hefur einhvers staðar yfirsést hlýtur það að koma alveg á næstu dögum, hafi einhvers staðar leynst fyrir honum skattstofn sem hann hafi ekki tekið undir sína miklu regnhlíf og reynt að hækka pínulítið. Þetta er sjálfsagt eitt af því. Þarna sá hæstv. ráðherra að með því að leggja launaskatt á sjávarútveg og iðnað og nokkrar greinar í tengslum við það gat hann náð þó 400 millj. á næsta ári og það var þess virði, jafnvel þó að hæstv. ráðherra standi frammi fyrir því og viðurkenni reyndar sjálfur að tíminn til að taka upp skattlagningu á þessar greinar er einstaklega óheppilega valinn. Ég tel t.d. að það hefði verið mun léttbærara fyrir sjávarútveginn og jafnvel iðnaðinn einnig að greiða þennan skatt sl. tvö ár, árin 1985 og 1986, en það verður væntanlega fyrir þessar greinar á næsta ári. Þessa skattkerfisbreytingu, hvort sem hún kynni að eiga einhverja réttlætingu fyrir sér við aðrar aðstæður, sem ég dreg þó í efa, og ég tek fram að ég dreg það í efa vegna þess að ég tel fyllilega koma til greina að styðja við bakið á þessari framleiðslustarfsemi í landinu með því m.a. að undanþiggja þar greiðslu launaskatts, er alveg ljóst að ég styð ekki og Alþb. mun ekki styðja að þessi skattlagning verði tekin upp við þær aðstæður sem nú eru. Ég tel svo nauðsynlegt, virðulegur forseti, að það verði skoðað í hv. fjh.- og viðskn. hvaða afkoma er í raun í þeim greinum sem hér á að fara að taka upp skattheimtu á og þá í ljósi nýjustu upplýsinga til að mynda frá Þjóðhagsstofnun sem hefur verið að senda frá sér síðustu daga vissar upplýsingar um hvers verði að vænta þegar endurskoðuð þjóðhagsáætlun, endurskoðuð þjóðhagsspá liggur fyrir í upphafi næsta árs, um það leyti sem þessi nýja skattheimta á að taka gildi. Ég talaði við forstöðumann Þjóðhagsstofnunar rétt áðan og innti hann eftir því hvers væri að vænta frá þeim vígstöðvum um endurskoðun þjóðhagsáætlunar. Ég skildi það svo að ekki yrði að vænta eiginlegrar endurskoðaðrar áætlunar frá þeirri stofnun fyrr en í upphafi næsta árs. En vissar upplýsingar hafa borist frá stofnuninni til að mynda til fjvn. og ég mun fá þær í hendur innan tíðar. Ég tel nauðsynlegt að í tengslum við umfjöllun fjh.- og viðskn. um þetta mál verði dregið fram í dagsljósið hver hin eiginlega afkoma og hverjar hinar eiginlegu horfur eru fyrir sjávarútveginn og iðnaðinn á næsta ári og það liggi þá a.m.k. alveg ljóst fyrir að hæstv. ríkisstjórn geti ekki skotið sér á bak við það, þegar þessar nýju álögur verða hér afgreiddar, ef svo fer, að hafa ekki vitað hvaða afkomuhorfur voru fyrir þessa starfsemi á næsta ári.



Hæstv. forseti. Ég vil lýsa því að Borgarafl. er andvígur þessum auknu álögum, launaskatti og mörgu öðru sem kynnt hefur verið, lagt fram, kynnt af hæstv. fjmrh. fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Ég verð að segja það með mikilli hryggð í huga að það er ekki ánægjuefni að sjá hve langt Sjálfstfl. lætur teyma sig í öfuga átt miðað við þá stefnu sem hann hefur haft í langan tíma, áraraðir, áratug og meira, áratugi ætti ég að segja. Ég harma á sama hátt og margir aðrir hugsandi menn í þjóðfélaginu að undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar skuli skv. þessu frv. bera nýjan íþyngjandi skatt til viðbótar við það að líklega um milljarður, ef ekki meira, alla vega ekki langt frá milljarði, hefur þegar verið tekinn af atvinnuvegunum, fiskveiðunum aðallega, við ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að hætta við endurgreiðslu á söluskatti. Það er mjög íþyngjandi miðað við það sem áður var fyrir þann atvinnuveg. Til viðbótar kemur nú launaskattur. Í athugasemdum við frv. segir, með leyfi hæstv. forseta, síðustu málsgr.: "Í frv. þessu er lagt til að greiða beri 1% launaskatt af vinnulaunum og þóknunum í starfsemi þeirri sem um getur í 1.–3. tölul. hér að ofan frá og með 1. jan. nk. Tekjuauki af launaskatti þessum eða vegna þessarar breytingar er talinn verða um 400 millj. kr. á næsta ári" sem þýðir þá að það er tekjumissir fyrir útgerðina og sjávarútveginn í landinu, um a.m.k. hálfan annan milljarð, og það ofan á rekstrartap sem sjávarútvegurinn segist vera í um þessar mundir. Sem sagt: Hallalaus ríkissjóður skal það verða. Það skal yfirfæra hallann yfir á aukinn halla atvinnuveganna og halla heimilanna. Ég endurtek: Halla ríkissjóðs á að yfirfæra yfir á atvinnuvegina og yfir á heimilin. Það er eiginlega sama hvað stjórnarandstaðan og hvað menn almennt geta sagt úr þessum ræðustól. Það skiptir engu máli. Alþýðuflokksstefnan, skattastefnan, vonskan út í mannfólkið skal ráða. Þar er ekkert tekið tillit til raka. Það eina sem fram kemur er: Við erum hinir sterku í augnablikinu. Hér er hnefinn. Og í gegn með allt íþyngjandi sem við höfum boðið upp á. Það þýðir ekki mikið að vara við skattgleði sem hv. síðasti ræðumaður talaði um. Hún læðist yfir þjóðina, ég mundi segja eins og nístandi köld vetrarþoka í hvert skúmaskot. Ég furða mig meira og meira á því að Sjálfstfl. lætur draga sig, lætur teyma sig lengra og lengra frá stefnu sinni í þessum málum. Hæstv. forseti. Það er ekkert annað sem við getum gert en bent á hættuna sem í þessu felst og harmað að svo skuli komið að Alþfl. ræður ferðinni.



Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort hæstv. fjmrh. hefur lagt á flótta þegar ég kom í ræðustól, en það kæmi mér ekki á óvart. Ég vissi ekki að ég hefði slík áhrif á hann, en það hlýtur að vera svo. Hér er lagt fyrir enn eitt frv. um aukna skattheimtu á þessa þjóð. Ég stóð hér upp í gær og rakti nokkuð stöðu sem komin er upp í undirstöðuatvinnugreinunum eins og þær eru títt nefndar og hún er ekki góð. Í viðtali í gær í dagblaðinu Tímanum sagði Guðjón B. Ólafsson, forstjóri Sambands ísl. samvinnufélaga, og ég ætla að endurtaka það, með leyfi forseta: "Ég held að það sé ekkert ofsagt. Bæði er að fiskvinnslan er komin í bullandi hallarekstur og ekki þarf að tala um annan útflutningsiðnað eins og t.d. ullariðnaðinn. Ég tel að því miður sé obbinn af atvinnurekstri þeim sem við (SÍS) og kaupfélögin í landinu stöndum í komin í bullandi hallarekstur og hann fer hratt vaxandi." Þá sagði forstjórinn enn fremur: "Það gerist ekki mikið í desember, en ég mundi segja að strax þegar kemur fram á nýja árið þolir málið ekki langa bið þangað til verulegt átak verði gert til að leiðrétta afkomuskilyrði undirstöðuatvinnugreinanna." Ríkisstjórnin er nú að leiðrétta afkomu þessara atvinnugreina með því að leggja á meiri skatta og ef marka má ummæli forstjóra stærsta fyrirtækis landsins, Sambands ísl. samvinnufélaga, er nú ljóst að ofan á allt það sem er fyrir þola þessar greinar ekki meiri álögur. Það á að leggja 400 millj. á þessar greinar. Það getum við séð að mun ekki bæta afkomuna. Ullariðnaðurinn er í miklum vanda staddur, fataiðnaðurinn er í miklum vanda staddur, sjávarútvegurinn er í miklum vanda staddur. Og það á einnig að leggja þetta gjald á vaxtarbroddinn í íslensku atvinnulífi, fiskirækt. Það er ekki ofsögum sagt að góðæriskreppa þessarar ríkisstjórnar ætlar að verða erfið. Henni hefur tekist að koma fjármálum þjóðarinnar þannig að fyrirtækin eru að sigla í strand út af gengisstefnu, út af vaxtastefnu, út af skattastefnu. Og þegar við komum fram á næsta ár mun blasa alvarlegur vandi við. Hvað mun ríkisstjórnin gera þá? Mun hún standa áfram á þessum málum eða mun hún láta atvinnuvegina sigla í strand? Þetta er sú stefna sem nú er rekin og ég furða mig á að þeir sem telja sig málsvara atvinnulífsins í landinu og hafa gert um árabil skuli samþykkja þetta. Sjálfstæðismenn standa að því að leggja meiri skatta á þessi fyrirtæki og hafa þó um árabil sagst vera málsvarar atvinnulífsins í landinu. Það er furðulegt að góðæriskreppan skuli ætla að verða til þess að það eigi að sigla öllu atvinnulífinu í strand. Ég hef áhyggjur af því að þessi ríkisstjórn skuli standa þannig að málum að búast megi við því að í þessu góðæri verði verri afkoma hjá fyrirtækjum en nokkru sinni áður. Ég mun ekki standa og við í Borgarafl. að þessum álögum.



Herra forseti. Þeim snjóar nú yfir okkur skattafrumvörpunum.

Það er eina snjókoman.

Það er eina snjókoman, já. Góðviðrið nær sem sagt ekki inn á Alþingi. Ég óttast að menn fari að gerast svolítið sljóir í nálægð jólanna og skoði kannski ekki allt sem yfir okkur snjóar með nægilega glöggum augum. Ég spái því að ekki líði á löngu áður en við þurfum að leiðrétta eitt og annað sem hv. þm. verður á í óðagotinu. En hvað þetta frv. varðar erum við kvennalistakonur í rauninni sammála því að búa eigi þannig að atvinnulífinu að þar sé greinum ekki mismunað. Þær beri þar sömu skyldur og búi við svipuð kjör og önnur skilyrði til reksturs. Við erum t.d. þeirrar skoðunar að ríkið eigi að vera sem hlutlausast gagnvart atvinnugreinum, afskiptin, eða það væri nær að segja stuðningur, eigi að vera fyrst og fremst fólgin í ráðgjöf, markaðsöflun og kynningarstarfsemi og fyrirgreiðslu um fjármagn sem mismuni ekki atvinnugreinum. En sú er vitanlega ekki raunin, enda varla framkvæmanlegt. Að okkar mati er ekki rétti tíminn núna til að leggja launaskatt á sjávarútveginn. Við vitum öll hver er undirstöðuatvinnuvegurinn í þessu þjóðfélagi. Þess vegna hljótum við að skoða mjög vel hvernig þar stendur á og hvort rétt er að raska högum í þeirri grein. Sjávarútvegurinn býr nú við margs konar óvissuþætti. Það er stefnt að samdrætti í sjávarafla, fiskveiðistefnan hefur ekki verið endanlega mótuð, það er óvissa í útflutningsmálum, gengisþróun hefur valdið mikilli röskun sem engan veginn er séð fyrir endann á og svo mætti áfram telja. Það er einnig mikilvægt atriði að hér er um atvinnuveg að ræða sem fyrst og fremst er stundaður á landsbyggðinni, en hún á nú undir högg að sækja um flesta þætti. Menn skyldu athuga að þangað sótti góðærið ekki eða í miklu minna mæli alla vega. Þenslan hefur í litlu náð til landsbyggðarinnar. Góðærið fór þar hjá garði. Því er enn fráleitara að leggja þennan skatt á nú. Það væri í raun skattur á dreifbýlið. Niðurstaða okkar er að það sé óverjandi að auka álögur á undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar við þessar aðstæður og við styðjum því ekki þetta frv.



Herra forseti. Það er sérstakt ánægjuefni að við þessa umræðu skuli vera viðstaddir tveir hæstv. ráðherrar. Það er sannarlega nokkur breyting frá því sem verið hefur stundum hér á síðustu dögum, þegar hefur þurft að fara í langa leit, út í bæ sumpart, til að fá hluta af ríkisstjórninni í þingsal. Þess vegna lýsi ég ánægju yfir að hér skuli vera viðstaddir hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskrh., en það mál sem hér er til umræðu snertir einmitt báða þessa hæstv. ráðherra Alþfl. sem fara með lykilstöður í efnahagsstjórn í landinu, fjármál og viðskiptamál. Er ég þar með ekki að gera lítið úr hlut annarra hæstv. ráðherra og ábyrgð í sambandi við efnahagsstefnuna og þá auðvitað hæstv. forsrh. sem á að leiða skútuna. En ég hlýt að vekja athygli á því hér, þegar við ræðum um frv. til l. um breytingu á launaskatti þar sem verið er að leggja 1% launaskatt á ný á framleiðsluatvinnuvegi í landinu, iðnað og fiskvinnslu þar á meðal, að á sama tíma og þetta er gert benda allar efnahagsspár til þess að staða þessara greina, þessara undirstöðuþátta í útflutningstekjum landsmanna fari versnandi dag frá degi. Við höfum fengið um þetta upplýsingar alveg nýverið, m.a. frá Þjóðhagsstofnun, varðandi afkomuhorfurnar almennt og einnig varðandi hluta af útflutningsiðnaðinum, þ.e. varðandi sauma- og prjónastofur. Þar kom fram sérstök úttekt í síðasta mánuði, athugun á hag þessara fyrirtækja og rekstrarhorfum. Eins og hefur komið fram af hálfu nokkurra talsmanna stjórnarandstöðunnar við þessa umræðu skýtur það sannarlega skökku við að á meðan hallar undan fæti í rekstrarstöðu þessara greina og það afar bratt, brekkan er brött sem fram undan er hjá fyrirtækjum í þessum greinum, hamast hæstv. ríkisstjórn og meiri hluti hennar á Alþingi við að auka álögur á þessar greinar. Ég vil nefna í þessu samhengi, því að það hefur ekki verið rætt sérstaklega hvað töluupphæðir snertir, að fyrir utan launaskatt, sem verið er að leggja á sjávarútveginn, lækkar hæstv. fjmrh. eða ríkisstjórnin endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti um helming frá því sem var á þessu ári eða um 350 millj. kr., hvorki meira né minna, sem á að lækka endurgreiðslur á uppsöfnuðum söluskatti til fyrirtækja í sjávarútvegi. Við erum því hér að tala um að því er sjávarútveginn varðar upphæðir einhvers staðar á bilinu 1/2–1 milljarður kr. að þessu leyti. Svo getur hæstv. ráðherra komið hér og borið fram prósentutölu á bilinu 0,25–0,5% eða svo varðandi afkomustöðu í greininni. Það er sannarlega lengi hægt að leika sér með prósentur í þessum efnum. Ég vil ekki staðhæfa út af fyrir sig hversu hátt hlutfall þessar álögur eru og samdráttur í endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti, en ég fullyrði að þær tölur sem hæstv. ráðherra er hér að fleyta eru einhver meðaltöl sem eru mjög vinsæl þessa dagana þegar verið er að reikna sig niður í sambandi við rekstrarstöðu í atvinnulífinu og varðandi álögur á landsmenn sem dynja nú yfir dag frá degi. Það hefur borist greinargerð frá Seðlabanka Íslands um þróun og horfur í peningamálum, gjaldeyrismálum og gengismálum. Kjarninn í þessari greinargerð var kynntur í Ríkisútvarpinu/sjónvarpi í gærkvöld þannig að menn sáu þar, sem á horfðu, hinar hrikalegu staðreyndir sem virðast blasa við ef treysta má þessum úttektum, þær hrikalegu horfur sem við blasa varðandi rekstrarstöðu þessara greina. Vegna þess að ég hygg að þetta hafi ekki komið fram í hv. þingdeild tel ég rétt að fara aðeins yfir, með leyfi forseta, því ég hygg að starfstími deildarinnar leyfi það vel, niðurstöðurnar í þessari greinargerð, en þær eru með þessum hætti orðaðar fyrir utan það sem fram kemur í töflum: "Eins og sjá má í töflum og á mynd 3 hefur samkeppnisstöðu útflutnings- og samkeppnisgreina hrakað verulega á þessu ári þrátt fyrir batnandi viðskiptakjör. Samkeppnisstaða útflutningsgreina í heild verður á þessu ári talsvert lakari en viðmiðunarárið 1979 og miklu lakari en árin 1985 og 1986. Áætlanir hér benda til þess að ef samkeppnisstaðan ætti að vera áþekk og 1979 þyrfti meðalgengi krónunnar að vera skráð um 11% lægra í dag en raun er. Þar sem hér er gert ráð fyrir að kostnaður vaxi hraðar en tekjur verður gengisaðlögunarþörfin enn meiri á næsta ári" - gengisaðlögunarþörfin eins og það er orðað hérna. "Staða sjávarútvegs verður heldur betri á þessu ári [þ.e. 1987] en 1979, en talsvert lakari en í fyrra og árið þar á undan. Á síðasta ársfjórðungi virðist sem mjög sigi á ógæfuhliðina hvað varðar samkeppnisstöðu sjávarútvegs og ekki batnar ástandið á næsta ári. Ekki er gert ráð fyrir að verð á sjávarafurðum hækki 1988, en allir kostnaðarliðir nema olía færast upp á við. Einhverjar líkur eru fyrir því að verðlag á sjávarafurðum fari aftur hækkandi þegar líður á næsta ár og það mundi að sjálfsögðu bæta þá mynd sem hér hefur verið dregin. Útflutningsiðnaður býr í heild við mjög erfiðar aðstæður miðað við 1979. Eftir nokkuð hagstæða samkeppnisstöðu á árunum 1983–1985 syrti í álinn á sl. ári. Ef gera ætti samkeppnisstöðu útflutningsiðnaðar í dag sambærilega við 1979 yrði að færa meðalgengi krónunnar niður um fjórðung. Staða ullariðnaðarins skiptir hér sköpum og fyrirsjáanleg uppstokkun hans gefur fyrirheit um að það megi bæta ástandið talsvert án gengisbreytinga. Frá því árið 1983 og fram á seinni helming þessa árs var samkeppnisstaða innlendra framleiðenda sem keppa við innflutning mjög viðunandi í samanburði við 1979. Að undanförnu virðist sem heldur hafi hallað undan fæti og þar sem fyrirsjáanlegar innlendar kostnaðarhækkanir verði talsvert meiri en sem nemur verðhækkun innfluttrar neysluvöru er þess vænst að samkeppnisstöðu þessara greina hraki enn á næstu missirum. Á móti kemur að fyrirhugaðar breytingar á innflutningsgjöldum á hráefni kunna að hafa jákvæð áhrif á rekstrarskilyrði samkeppnisgreina." Síðan er vikið að töflum sem á eftir fylgja og segir þar um í texta, með leyfi virðulegs forseta: "Eins og töflurnar hér á eftir sýna er gengistengd samkeppnisstaða sjávarútvegs, útflutningsiðnaðar og samkeppnisiðnaðar nokkuð misjöfn. Árið 1985 er svo að sjá sem þessar þrjár greinar" - Virðulegur forseti. Ég veitti því athygli að hæstv. viðskrh. vék úr þingsal. Mér þótti það miður eftir að hafa fagnað sérstaklega veru hans hér við umræðuna og ég vildi biðja virðulegan forseta að gera ráðherra viðvart að ég óska eftir nærveru hans.

Ég mun gera ráðstafanir til að gera honum viðvart.

"Árið 1985 er svo að sjá sem þessar þrjár greinar hafi allar búið við hagstæð skilyrði og 1986 batnaði hún verulega nema í útflutningsiðnaði. Nú eru samkeppnisaðstæður samkeppnisiðnaðar og sjávarútvegs lakari en 1979 og kemur þessi staða í kjölfar hagstæðra skilyrða fram á mitt þetta ár. Aftur á móti virðist ljóst að útflutningsiðnaður hefur verið illa settur frá því á síðasta ári og vandi hans hefur stigmagnast í ár." Þetta voru niðurstöður í greinargerð Seðlabanka Íslands, sem dagsett er 7. des. 1987, varðandi þróun og horfur í peningamálum, gjaldeyrismálum og gengismálum. Í töflunum, sem vitnað er til, blasir það mat við varðandi útflutninginn að ef leiðrétta ætti stöðu þessara greina með gengisbreytingum til jafns við það sem var 1979 þyrfti gengið varðandi útflutninginn í heild að meðaltali að lækka um 15,2% miðað við rekstrarhorfur á árinu 1988. Varðandi sjávarútveginn sérstaklega er með sömu viðmiðun þörf á 13% gengisbreytingu, 13% gengislækkun eða gengisaðlögun eða hvað Seðlabankinn nú kýs að kalla þetta. Og varðandi útflutningsiðnaðinn er þörfin 28,8%, spáin varðandi rekstrarhorfur á næsta ári. Og fyrir samkeppnisiðnaðinn sérstaklega, þ.e. þann iðnað sem keppir við innflutning hér á innanlandsmarkaði og kallaður er samkeppnisiðnaður, er gengisbreytingarþörfin metin á 11,9% til lækkunar. Þetta er sú mynd sem Seðlabanki Íslands dregur upp þegar vika er liðin af desembermánuði. Og ekki hygg ég að staðan hafi batnað þá daga sem liðnir eru síðan miðað við þróun á ýmsum ytri aðstæðum og sífelldri kostnaðaraukningu sem stafar m.a. af þeirri vaxtastefnu sem hæstv. ríkisstjórn hefur fylgt og hæstv. núv. forsrh. boðaði sem kaflaskipti í Íslandssögunni í ágústmánuði 1985 ef ég man rétt. Það er ánægjuefni að hæstv. forsrh. er hér viðstaddur þegar við ræðum um þessa þætti því að hæstv. ráðherra hefur lýst því hér yfir úr þessum ræðustól ítrekað undanfarna mánuði að ríkisstjórnin muni halda við fastgengisstefnuna sem meginstjórntæki í efnahagsmálum. Nú veit ég að ég fæ engan hæstv. ráðherra upp í ræðustól og ætlast út af fyrir sig ekki til þess að ráðherrar komi hingað til að lýsa því yfir að gengið verði lækkað eða genginu verði breytt í dag eða á morgun. Það væri út af fyrir sig ekki sanngjarnt. Ég býst við að hæstv. ráðherrar hafi haft meira að gera á skrifborðum sínum við að undirbúa þau frumvörp sem snjóar inn á Alþingi meðan hlákan er utan dyra, eins og hv, þm. Kristín Halldórsdóttir kallaði þetta áðan, að þeir hafi verið fyrst og fremst uppteknir við það en ekki að rýna í rekstrarstöðu atvinnulífsins í landinu. En hins vegar þætti mér æskilegt við þessa umræðu í tiltölulega rúmum tíma sem virðist vera í hv. þingdeild til að ræða um þessi mál að biðja ekki aðeins hæstv. fjmrh. að rökstyðja nánar hvernig í ósköpunum á því stendur að hann ber hér fram breytingar á launaskatti til hækkunar með þeim hætti sem fyrir liggur hér í frv. sem við ræðum heldur spyrja hæstv. forsrh. að því og hæstv. bankamálaráðherra, viðskiptaráðherrann, hvort þeir telji að það sé skynsamlegt að auka með þessum hætti álögur á útflutningsatvinnugreinarnar í landinu þegar við þeim blasir það dæmi sem Seðlabanki Íslands hefur dregið upp og margt bendir til að sé enn þá hraklegra og er þá náttúrlega ekkert farið að tala um þá nauðsynlegu leiðréttingu sem þarf að gera á kjörum þess fólks sem starfar við þessar greinar og fyllir láglaunahópana í þjóðfélaginu og vinnur myrkranna á milli þannig að óþekkt er annað eins í Evrópu. Við hljótum að biðja hæstv. ráðherra um að skýra fyrir okkur hvernig á því stendur að okkur er ætlað að taka ákvarðanir um þessar álögur, sem frv. þetta ber með sér, þegar við blasir þessi staða. Ég ætla hér ekki að fara að rekja í einstökum atriðum horfurnar t.d. í sauma- og prjónastofum í landinu, þar sem gengislækkunarþörfin er metin upp á nærri 30% af Seðlabanka Íslands. Það er að finna í skýrslu sem hefur verið dreift til hv. þm. Þarna er um að ræða smáfyrirtæki mörg hver, fyrir utan Álafoss hinn nýja og eflda að stærðinni til, nýja fyrirtækið, en þá er þar sem eru prjóna- og saumastofur um að ræða fyrirtæki sem skapa atvinnu víða út um landið, ekki síst á stöðum þar sem ekki er um mikla undirstöðustarfsemi að ræða að öðru leyti. Í plássum sem ekki eru tengd sjávarútvegi að sumu leyti a.m.k. er um það að ræða. Ég held að við hljótum öll á hv. Alþingi að hafa miklar áhyggjur af þeirri þróun sem stafar af efnahagsstefnu hæstv. ríkisstjórnar og auðvitað vegna þess að ýmsar ytri aðstæður hafa verið að breytast til hins verra í sambandi við útflutningsgreinar landsmanna. Ég vil svo, herra forseti, koma að því að það kann að vera skynsamlegt markmið út af fyrir sig að leiðrétta samkeppnisstöðu greina sem standa í svokallaðri frjálsri samkeppni við innflutning t.d. í landinu. Þegar ég var starfandi í ríkisstjórn Íslands vann ég m.a. að því í iðnrn. í samvinnu við ýmsar stofnanir, þar á meðal Seðlabanka Íslands, að leiðrétta rekstrarstöðu samkeppnisiðnaðarins þannig að hann byggi við svipuð skilyrði og almennt gerist um þann innflutning sem berst inn í landið. Slíkt er auðvitað fyllilega réttmætt. Ég tók eftir því að hv. 10. þm. Reykn. Kristín Halldórsdóttir vék að því hér áðan að hennar þingflokkur væri þeirrar skoðunar að það væri eðlilegt að búa rekstraratvinnuvegunum svipuð rekstrarskilyrði. Ég vil í þessu sambandi benda á að þetta kann að gilda um iðnaðinn og samkeppnisiðnaðinn. En hvernig ætli málið sé með sjávarútveginn? Skyldi sjávarútvegurinn sem stærsti og gildasti þátturinn í sambandi við gjaldeyrisöflun í landinu búa við einhverja jafnstöðu, skyldi hann keppa á erlendum mörkuðum við hliðstæð skilyrði og afurðir sjávarútvegs ýmissa þeirra þjóða sem við erum í harðri samkeppni við bæði á Bandaríkjamarkaði og í Evrópu? Málið er ekki þannig. Sjávarútvegurinn lýtur ekki lögmálum hinnar frjálsu samkeppni sem svo er kölluð í alþjóðaviðskiptum með þeim hætti sem gildir um ýmsar iðnaðarvörur heldur er þar um að ræða ríkisafskipti og ríkisstyrki í verulegum mæli, t.d. hjá nágrönnum okkar Norðmönnum. Þetta hefur verið orðfært af ráðherrum í ríkisstjórn Íslands á erlendum vettvangi fyrr og síðar að reyna að fá þessum aðstæðum breytt. Þess vegna finnst mér að við verðum að horfast í augu við að það gilda ekki þau almennu lögmál sem menn eru að tala um að verði að laga sig að varðandi sjávarútveginn. Hann er þarna í mjög ójafnri vígstöðu í samkeppni á erlendum mörkuðum við aðrar þjóðir og þarf ekki upp að telja. Það er hægt að vísa beggja vegna Atlantshafsins til Noregs og Kanada, en það eru auðvitað margar fleiri. Ég vil svo að endingu, virðulegur forseti, benda á þá staðreynd að við erum í rauninni að tala um undirstöðuþættina í byggðastefnu á Íslandi þegar við erum að ræða um afkomuskilyrði útflutningsgreinanna og samkeppnisiðnaðarins í landinu, en alveg sérstaklega útflutningsgreinanna sem skapa okkur skilyrði til að flytja inn og standa í utanríkisviðskiptum meira en flestar aðrar þjóðir. Hlutfall utanríkisviðskipta á Íslandi er með því allra hæsta sem gerist. Þessi starfsemi, sem t.d. öll meginumsvif höfuðborgarsvæðisins hvíla á og blómstrar á því að ekki verður séð að það sé verið að auka álögurnar eða hefta eða byggja upp höftin þar í sambandi við þá atvinnustarfsemi sem er undirstaðan og burðarásinn í atvinnulífi á höfuðborgarsvæðinu og er ég síst að draga úr gildi þeirra starfa sem þar eru unnin út af fyrir sig, en útflutningsstarfsemin og gjaldeyrisöflunin hvílir á fyrirtækjum sem eru dreifð hringinn í kringum landið og þá sjávarútvegsfyrirtækjunum alveg sérstaklega. Það sem er að gerast þessa mánuði er að það er verið að draga þróttinn úr þessum fyrirtækjum sem á liðnum árum hafa oft búið við erfiða stöðu og hafa ekki fengið sinn hlut, hvorki fyrirtækin hvað þá fólkið sem við þau starfar, út úr góðæri síðustu ára. Þegar það blasir við er hér um að ræða slíka blóðtöku, slíkt ósamræmi milli almennra orða stjórnmálamanna, sem eru í forustu í ríkisstjórn Íslands og taka í orði undir nauðsyn þess að halda landinu í byggð, og hins vegar gerðanna, athafnanna, og hér er bara einn lítill steinn í þá hleðslu eða ættum við ekki að segja í þá skriðu því ekki er verið að byggja upp. Hér er aðeins ein valan í þeirri skriðu sem ríkisstjórnin stendur fyrir við að brjóta niður þessa undirstöðustarfsemi gjaldeyrisöflunar í landinu og undirstöðu undir atvinnu í byggðarlögunum úti um landið. Hæstv. fjmrh. mælti fyrir öðru skattafrv. Eða var það að koma frá nefnd? Ég hef það ekki alveg í minni. E.t.v. var það að koma frá nefnd. Það er um skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði.

Það var mælt fyrir því.

Það var mælt fyrir því. Ég þakka, virðulegur forseti. Mig minnti það. Ætli hafi verið þar um hækkun að ræða á þeim gjaldstofni? Skyldi hæstv. fjmrh. hafa lagt til hækkun á skattlagningu á skrifstofu- og verslunarhúsnæði frá því hlutfalli sem verið hefur? Ég varð ekki var við það.

Það var ekki búið að afnema það.

Það var ekki búið að afnema það, segir hæstv. ráðherra. Það var aldeilis stórsnjöll athugasemd. Það var ekki búið að afnema þennan skatt og þess vegna leyfir hæstv. ráðherra sér og telur eðlilegt að halda hlutfallinu óbreyttu. Nei, það má að sjálfsögðu ekki hrófla við eða réttara sagt skerða rekstrarstöðu og rekstraraðstæður þeirra aðila sem hafa fengið obbann af góðærinu a Íslandi undanfarin ár, hinum hagstæðu ytri skilyrðum, festa það í húsnæði hér á höfuðborgarsvæðinu sem ekki þarf að nafngreina. Þau eru mörg musterin sem reist hafa verið hér. Það má ekki hækka hlutfallið á þeim. En sjávarútvegurinn og iðnaðurinn, sem eru þegar komin í strand ef dæmið væri gert upp hér og nú, skulu fá að taka á sig auknar álögur með ákvörðunum teknum á Alþingi Íslendinga að tillögu ríkisstjórnar. Ég vænti þess að hæstv. ráðherrar greini okkur frá hugrenningum sínum í þessum málum og hvers er að vænta. Ég legg það ekki á hæstv. fjmrh. að koma upp í stólinn og endurtaka yfirlýsingar sínar um fastengisstefnuna sem hornstein efnahagsstjórnar á Íslandi næstu mánuði. Ég held ég leggi það ekki á hæstv. ráðherra nema hann kjósi að koma hér og endurtaka orð sín sem hafa fallið úr þessum ræðustól. Fastgengisstefnan er hornsteinninn í efnahagsstefnu ríkisstjórnar Íslands. Kannski gerir ráðherrann það. Kannski greina viðskrh. og hæstv. fjmrh. frá því að þeir ætli að halda sig við þetta og ef þeir ætla að gera það, sem vel má vera að sé kleift, með geysilegum tilfæringum öðrum í efnahagslífi í landinu sem stundum hafa verið kallaðar millifærslur og ekki hafa alltaf verið á hægra brjóstinu á talsmönnum Alþfl. hvað þá Sjálfstfl. að grípa til slíkra aðgerða. En við hljótum að spyrja hér og nú: Hver eru ráðin til að taka á þessum málum, hæstv. ráðherrar? Við höfum lykilráðherrana þrjá sitjandi og við höfum enn tíma og væntanlega síðar í dag til að heyra til hvaða ráða þeir hyggjast grípa því ég held að það sé fullkomin ástæða til að ræða þetta áður en meginskriðan af skattálagningarfrumvörpunum, sem innifela 9 þús. millj. kr. aukningu í skattlagningu í landinu, dynja yfir í þessa deild ofan úr hv. Ed. Alþingis næstu daga.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að spyrja, hæstv. forseti: Hvað stendur til að ræða á boðuðum fundi? Ég veit ekki betur en okkur hafi miðað ágætlega áfram og í raun og veru lokið öllum þeim verkefnum sem ég sé að liggi fyrir þessari deild að afgreiða. Ég teldi mjög æskilegt ef hægt væri að komast hjá því og menn vissu fyrir fram að þeir hefðu kvöldið til annarra starfa, svo sem eins og nefndafunda eða annarra starfa, og þó ekki væri nema til að hvíla sig með tilliti til þess hvernig fundatími hefur verið hér undanfarið. Ég vildi fá upplýsingar um það, virðulegi forseti, hvað á að gera á fundi eftir þingflokksfundahlé. Það hlýtur alla vega að vera eitthvað annað en er á þeirri dagskrá sem við unnum eftir á þessum fundi.



Ég vil upplýsa að það þarf væntanlega ekki að vera nema örstuttur fundur eftir hlé. Það eru mál að koma frá Ed. sem ættu ekki að þurfa mikla umræðu. Það eru ríkisborgararéttur og fleiri mál sem munu verða tekin hér til umræðu ef leyft verður. En það er ekki ætlunin að hafa fundi fram eftir kvöldi í þessari deild í kvöld. Ég sé ekki ástæðu til þess að svo sé. Þessi fundur kl. 6 ætti að geta orðið mjög stuttur nema það komi eitthvað óvænt upp á daginn.