Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Hinn 10. janúar sl. var gefið út svohljóðandi forsetabréf: ,,Forseti Íslands gerir kunnugt: Ég hef ákveðið samkvæmt tillögu forsætisráðherra að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfundar mánudaginn 22. janúar 1980, kl. 14.00. Gert í Reykjavík 10. janúar 1990. Vigdís Finnbogadóttir. Steingrímur Hermannsson. Forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda.`` Samkvæmt þessu bréfi hefjast nú framhaldsfundir Alþingis á nýju ári. Hæstv. forseta, hv. alþingismönnum og starfsmönnum þingsins vil ég óska gleðilegs og góðs nýs árs og þakka fyrir gamla árið. Ég býð menn alla velkomna til þingstarfa og lýsi þeirri von minni að störf okkar megi reynast voru landi til blessunar.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir góðar óskir í garð okkar þingmanna. Jafnframt vil ég óska hæstv. forsrh., alþingismönnum öllum, svo og starfsfólki Alþingis gleðilegs árs og flyt þakkir fyrir ánægjulegt samstarf á liðnu ári. Ég býð alla þingmenn velkomna til starfa á nýju ári. Samkvæmt forsetabréfi sem forsrh. hefur lesið hefjast nú fundastörf í sameinuðu þingi.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Oddur Ólafsson læknir og fyrrum alþingismaður andaðist á Reykjalundi að morgni fimmtudagsins 18. janúar. Hann var á átttugasta og fyrsta aldursári. Oddur Ólafsson var fæddur 26. apríl 1909 á Kalmanstjörn í Höfnum, Gullbringusýslu. Foreldrar hans voru hjónin Ólafur bóndi og hreppstjóri þar, síðar á Óslandi, Ketilsson bónda í Kotvogi Ketilssonar og Steinunn Oddsdóttir prests í Grindavík, er fluttist síðar til Ameríku, Gíslasonar. Oddur lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík 1929 og læknisfræðiprófi í Háskóla Íslands 1936. Hann var við framhaldsnám í sjúkrahúsum í Reykjavík 1936--1937 og í Bandaríkjunum 1942--1943. Almennt lækningaleyfi hlaut hann árið 1940 og var viðurkenndur sérfræðingur í berklalækningum 1943. Hann var aðstoðarlæknir á Vífilsstöðum mánaðartíma 1936 og síðan árin 1937--1942 og 1943--1945. Yfirlæknir Vinnuheimilisins á Reykjalundi var hann 1945--1970, síðan starfaði hann sem ráðgefandi sérfræðingur um ýmis málefni Reykjalundar til júníloka 1972, og oft var hann jafnframt staðgengill héraðslæknisins í Álafosshéraði í forföllum hans. Hann var læknir öryrkjastöðvar Sambands íslenskra berklasjúklinga í Múlalundi í Reykjavík frá stofnun hennar 1959 til 1972. Hann var kosinn þingmaður Sjálfstæðisflokksins í Reykjaneskjördæmi 1971 og sat á Alþingi til 1979, á 10 þingum alls. Var forseti sameinaðs Alþingis á haustþinginu 1979. Á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna sat hann 1971 og 1973. Oddur Ólafsson var einn af stofnendum Sambands íslenskra berklasjúklinga haustið 1938, sat í stjórn frá 1940 og var kjörinn formaður þess 1988. Hann átti sæti í stjórnskipaðri nefnd til að vinna að stofnun vinnuheimilis berklasjúklinga frá 1942 þar til það tók til starfa undir forustu hans, og hann var síðar stjórnarformaður þess 1982--1988. Í stjórn Rauða kross Íslands var hann 1952--1958, formaður framkvæmdaráðs hans 1952--1955. Hann var í stjórn Öryrkjabandalags Íslands frá stofnun þess 1961, formaður stjórnarinnar fyrstu árin. Árið 1986 baðst hann undan setu í stjórninni áfram og var þá kjörinn heiðursformaður bandalagsins. Stjórnarformaður Hússjóðs Öryrkjabandalagsins var hann frá stofnun sjóðsins 1966. Hann átti lengi sæti í stjórn Berklavarnasambands Norðurlanda, fyrst 1949, var í stjórn Alþjóðasambands brjóstholssjúklinga 1960--1965 og í stjórn Öryrkjasambands Norðurlanda 1962--1982. Árið 1957 var hann skipaður í úthlutunarnefnd bifreiða fyrir fatlað fólk, var formaður nefndarinnar 1963--1971. Árið 1959 var hann kosinn í nefnd til að athuga starfsskilyrði aldraðs fólks og í milliþinganefnd um málefni öryrkja. Árið 1970 var hann skipaður formaður endurhæfingarráðs, var skipaður 1971 í endurskoðunarnefnd tryggingakerfisins og aftur í nýja nefnd um almannatryggingar árið 1975. Árið 1971 var hann einnig skipaður í nefnd til að auðvelda fötluðum umferð. Oddur Ólafsson hlaut þau örlög að veikjast af berklum á námsárum sínum í Háskóla Íslands og tefjast nokkuð í námi af þeim sökum. Hin sára reynsla hans af hælisvist berklasjúklinga virðist hafa mótað ævistarf hans að nokkru. Hann gerðist berklalæknir, og hann skipaði sér í lið hugsjónamanna, sjúkra og heilbrigðra, sem unnu að því í sameiningu að veita sjúklingum á batavegi aðstöðu til að njóta starfskrafta sinna í umsjá læknis. Með stofnun þessara samtaka, Sambands íslenskra berklasjúklinga, var grunnurinn lagður að gifturíku starfi Odds Ólafssonar á Reykjalundi. Hin miklu nefnda- og félagsstörf hans, sem getið hefur verið hér, sýna hve mikilvirkur hann var og jafnframt hve mikils trausts hann naut. Flest störf hans tengdust aðstoð við sjúka og fatlaða, bættri aðstöðu þeirra til að njóta sín. Vinnuheimilið á Reykjalundi hefur jafnan verið talið frábær stofnun og oft verið sýnt sem slík erlendum gestum, meðal annars mörgum gestum Alþingis. En Oddur Ólafsson lét ekki staðar numið við framkvæmdir þar. Hann var hvatamaður að Múlalundi, vinnustofnun öryrkja, og Múlabæ, dagstofnun aldraðra í Reykjavík, í samstarfi við aðra aðila. Undir forustu hans í Öryrkjabandalagi Íslands voru reist á höfuðborgarsvæðinu stórhýsi með íbúðum handa öryrkjum, og öryrkjaíbúðum var komið upp víða um land. Við allar þessar framkvæmdir lögðu að vísu margir hug og hönd að verki og styrkir komu víða að þegar ríkulegur árangur af frumkvæði hugsjónamannanna í forustusveitinni kom í ljós. Oddur Ólafsson var kominn á sjötugsaldur þegar hann hóf störf á Alþingi. Af störfum hans hér ber hæst forgöngu í velferðarmálum sjúkra og fatlaðra og öðrum heilbrigðismálum. Með hógværð, sanngirni og festu vann hann málum sínum framgang hér sem annars staðar. Við lok þingferils síns var hann orðinn aldursforseti Alþingis. Ég vil biðja háttvirta alþingismenn að minnast Odds Ólafssonar með því að rísa úr sætum. --- 
            

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Borist hafa tvö eftirfarandi bréf: ,,Guðmundur G. Þórarinsson, 10. þm. Reykv., hefur ritað mér á þessa leið: ,,Þar sem ég er á förum utan í opinberum erindagerðum og get ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að 1. varamaður Framsfl. í Reykjavík, Finnur Ingólfsson, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.`` Þetta er yður hér með tilkynnt, hæstv. forseti. Árni Gunnarsson, forseti Nd.`` Finnur Ingólfsson hefur áður tekið sæti á Alþingi á þessu kjörtímabili og ég býð hann velkominn til starfa. Þá hefur borist annað bréf, svohljóðandi: ,,Páll Pétursson, formaður þingflokks Framsfl., hefur ritað mér á þessa leið: ,,Þar sem Stefán Guðmundsson, 3. þm. Norðurl. v., getur ekki sótt þingfundi á næstunni vegna veikinda leyfi ég mér að hans beiðni með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að 1. varamaður Framsfl. í Norðurl. v., Elín Líndal hreppstjóri, taki sæti á Alþingi í forföllum hans.`` Þetta er yður hér með tilkynnt, hæstv. forseti. Jón Helgason, forseti Ed.`` Elín Líndal hefur áður tekið sæti á Alþingi á þessu kjörtímabili og ég býð hana velkomna til starfa.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Hv. þingmönnum til upplýsingar skal þess getið að kl. 4 hefjast hér umræður utan dagskrár sem leyfðar hafa verið skv. fyrri mgr. 32. gr. þingskapa og skal hvor um sig ekki standa lengur en í hálftíma. Það er hv. 1. þm. Reykv. sem beðið hefur um að fá að ræða afskipti ríkisstjórnarinnar af fjárhagsvanda Sambands ísl. samvinnufélaga og hv. 3. þm. Vesturl. sem óskar eftir að gera að umræðuefni húsnæðismál lögreglustöðvarinnar í Stykkishólmi.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. á þskj. 485, um flugmálaáætlun fyrir árin 1990--1993. Þáltill. þessi er lögð fram í samræmi við 1. gr. laga nr. 31 frá 1987, um flugmálaáætlun og fjáröflun til framkvæmda í flugmálum. Áætlun sú sem nú er í gildi og er fyrir árin 1988--1991 var samþykkt hér á Alþingi á árinu 1988. Þá var jafnframt gert ráð fyrir því að á tveggja ára fresti verði gildandi fjögurra ára framkvæmdaáætlun endurskoðuð. Til upprifjunar fyrir hv. alþm. og til fróðleiks, sérstaklega fyrir þá sem ekki voru hér á Alþingi fyrri hluta árs 1987 þegar frv. til umræddra laga var til umfjöllunar, leyfi ég mér að fara nokkrum orðum um aðdraganda þess að lög voru sett um flugmálaáætlun og fjáröflun til framkvæmda í flugmálum. Hinn 6. febr. 1984 skipaði þáv. samgrh. Matthías Bjarnason nefnd til að vinna að tillögugerð um framkvæmdir í flugmálum og skyldi hún semja áætlun um almenna flugvelli er tæki til framkvæmda við flugbrautir, öryggistæki, tækjageymslur, flugskýli og flugstöðvar. Nefndinni var einnig falið að gera tillögur um fasta tekjustofna og fjárframlög til framkvæmdanna, svo og til rekstrar flugmála almennt. Þá er þess að geta að nefndinni voru einnig send til athugunar þrjú sérstök verkefni, þ.e. uppbygging Egilsstaðaflugvallar, flugstöðvar á Reykjavíkurflugvelli og gerð varaflugvallar. Nefndin skilaði skýrslu um starf sitt í október 1986. Efni hennar var rækilega kynnt á sérstakri ráðstefnu á vegum samgrn. í desember sama ár, en í henni tóku þátt m.a. alþm., sveitarstjórnarmenn, flugrekendur og áhugamenn um framgang íslenskra flugmála. Þau sjónarmið sem fram voru sett á ráðstefnunni komu ráðuneytinu að verulegu gagni við gerð frv. og tillit var tekið til þeirra við framkvæmd tillagna flugmálanefndarinnar. Skýrslan var síðan prentuð sem fskj. með frv. og dreift hér á Alþingi. Áður en ég læt lokið þessari upprifjun minni og söguskoðun vil ég í fáeinum orðum fjalla um það merka verk nefndarinnar að setja fram í fyrsta skipti áætlun um skipulega uppbyggingu flugvalla. Á grundvelli þeirra markmiða sem nefndin taldi að stefna bæri að við íslenska flugvallagerð og með hliðsjón af ástandi flugvalla á þeim tíma setti hún fram framkvæmdalista með útreiknuðum kostnaði og forgangsviðmiðunum og lagði til að vinna mætti þetta verk á 10 ára tímabili. Á verðlagi ársins 1986, nánar tiltekið í janúar það ár, var heildarkostnaður við framkvæmd tillagna nefndarinnar um tveir milljarðar kr. Þessi tala er nú á verðlagi í október sl. um 3,8 milljarðar kr. Er þá miðað við vísitölu byggingarkostnaðar og gengisbreytingar sem orðið hafa síðan 1986 og hafa veruleg áhrif m.a. á kostnað við tækjakaup erlendis frá. Ég vík nú að þeirri flugmálaáætlun sem hér er til umræðu. Hún er sett fram á áætluðu meðalverðlagi ársins 1990 og spá Flugmálastjórnar um verðlagsþróun til ársloka 1993. Þannig er gert ráð fyrir 12,5% hækkun milli áranna 1990--1991 og 15% hækkun milli áranna 1991--1992 og 1992--1993. Hvað varðar rekstrarliði áætlunarinnar fyrir árið 1990, þá eru þeir settir fram á verðlagi í lok síðasta árs. Í samræmi við framangreind lög er aðeins gert ráð fyrir útgjöldum til framkvæmda í flugmálum samkvæmt mörkuðum tekjustofnun, þ.e. flugvallagjaldi og eldsneytisgjaldi. Enda þótt rekstri Flugmálastjórnar á undanförnum árum séu gerð nokkuð góð skil í greinargerð með þáltill. tel ég þó rétt að fara nokkrum orðum um afkomu hennar um þessar mundir. Þegar á heildina er litið og árin 1984--1988 eru skoðuð sérstaklega hafa sértekjur stofnunarinnar ásamt framlagi ríkisins staðið undir rekstrargjöldum hennar og afkoma stofnunarinnar því verið góð. Á síðasta ári varð breyting á og hagur stofnunarinnar fór versnandi þegar leið á árið. Þegar tillaga þessi var í smíðum á sl. hausti stefndi í um 100 millj. kr. fjárvöntun hjá stofnuninni. Með auknum fjárheimildum í fjáraukalögum og strangara aðhaldi í útgjöldum stofnunarinnar síðustu mánuði ársins eru horfur á að halli minnki en hann verður þó örugglega á bilinu 30--40 millj. kr. þegar upp verður staðið. Ástæða versnandi afkomu Flugmálastjórnar er fyrst og fremst sú að laun hafa farið úr böndum. Bæði skortir stöðuheimildir og yfirvinna hefur orðið mun meiri en fjárlög áætluðu. Einnig var kostnaður við snjómokstur mun meiri á fyrri hluta síðasta árs en fjárlög gerðu ráð fyrir að hann yrði allt árið. Alvarlegast í þessu máli öllu er að sértekjur stofnunarinnar vegna reksturs á árinu 1989 voru á fjárlögum áætlaðar það háar að vafi leikur á að þær náist þrátt fyrir verulegar hækkanir á gjaldskrá. Hér var boginn spenntur of hátt að mínu mati og til umhugsunar hér á hinu háa Alþingi hversu miklar byrðar hægt er að leggja á flugrekendur við þær aðstæður sem nú ríkja í atvinnurekstrinum um allt land. Þá á ég ekki síst við svæðisflugfélögin, en jafnvel Flugleiðir bera sig illa undan greiðslum þessara gjalda til Flugmálastjórnar. Ég vil í þessu sambandi geta þess að við útgáfu síðustu gjaldskrár fyrir afnot flugvalla hafa verið stigin skref til að draga úr kostnaði flugrekenda af lendingargjöldum á þeim flugvöllum þar sem farþegafjöldinn er minnstur og veittur sérstakur afsláttur á lendingargjöldum til nokkurra fáförnustu flugvallanna. Áður en ég lýk umfjöllun minni um rekstur stofnunarinnar vildi ég geta þess að nú er að störfum starfshópur sem í eiga sæti fulltrúar frá samgrn., fjmrn. og Flugmálastjórn og er að vinna að athugun á rekstrargrunni stofnunarinnar með hliðsjón af þeirri þjónustu sem henni ber að veita í samræmi við lög og reglugerðir og önnur stjórnvaldsfyrirmæli. Starfshópnum er falið að leita leiða til að tryggja samræmi á milli útgjaldaákvarðana og fjárlaga hverju sinni. Ég hef jafnframt óskað eftir því við þennan starfshóp að hann kanni og geri tillögur til mín um leiðir sem leitt gætu til aukinnar hagræðingar og sparnaðar í starfsemi Flugmálastjórnar. Um framkvæmdaáform skv. þeirri endurskoðuðu flugmálaáætlun sem hér liggur fyrir í formi þáltill. vil ég hafa nokkur orð. Eins og fram kemur í greinargerðinni er skipting útgjalda vegna framkvæmda í meginatriðum í samræmi við þá reglu sem getið er um í skýrslu flugmálanefndar um forgangsröðun framkvæmda. Hún er byggð á niðurstöðu sem öryggisnefnd Félags ísl. atvinnuflugmanna, Flugmálastjórn og flugráð urðu sammála um og flugmálanefnd ákvað á sínum tíma að gera að tillögu sinni. Örfáar breytingar eru gerðar til hagræðis þegar um er að ræða að ljúka þeim verkefnum sem þegar er byrjað á. Ein veigamikil breyting er þó gerð í þessari tillögu og skv. tillögu flugráðs en hún er að frestað er framkvæmd við þverbraut á Hornafjarðarflugvelli en gert er ráð fyrir framkvæmdum við bundið slitlag á Vestmannaeyjaflugvelli þegar á árinu 1990. Jafnframt er frestað frekari framkvæmdum við flugvellina á Bakkafirði, Fáskrúðsfirði og Ólafsfirði. Einnig hefur verið ákveðið að lengja Húsavíkurflugvöll í a.m.k. 1800 metra á árinu 1990 og flyst hann með því í flokkinn Áætlunarflugvellir I. Ég tel mjög líklegt að mikilvægi vallarins fyrir framþróun í atvinnuflugi aukist í framtíðinni og nefni í því sambandi hugsanlegan útflutning á ferskum eldisfiski og möguleika á aukinni ferðaþjónustu, en sem kunnugt er eru margir af þekktustu ferðamannastöðum landsins í næsta nágrenni við Húsavíkurflugvöll. Að mati sérfræðinga Flugmálastjórnar í flugvallargerð er framkvæmd þessi einföld í sniðum, land er fyrir hendi og kostnaður við lenginguna einungis mældur í fáeinum milljónum króna. Þá vil ég að lokum nefna að í samræmi við stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í flugmálum frá því í febrúar á síðasta ári er nú gert ráð fyrir að allar framkvæmdir við Egilsstaðaflugvöll taki mið af því að þar verði lagður flugvöllur miðað við ýtrustu afkastagetu tveggja hreyfla þotna og allar þarfir almenns farþegaflugs. Í framhaldi er gert ráð fyrir í þessari tillögu lengingu flugvallarins í allt að 2700 metra á árunum 1992 og 1993, þ.e. á tveimur næstu árum eftir að núverandi og yfirstandandi framkvæmdum við Egilsstaðaflugvöll lýkur. Varðandi þessar breytingar, sem ég hef nú gert grein fyrir á flugmálaáætlun þessari frá því sem var í upphaflegri fjögurra ára áætlun sem samþykkt var á árinu 1988, vil ég bæta nokkru við. Í fyrsta lagi í sambandi við ákvörðun um að fresta framkvæmdum við þverbraut á Hornafjarðarflugvelli. Það er skv. sérstakri ákvörðun flugráðs sem tók þá ákvörðun að nýta fremur þá peninga til að koma strax bráðabirgðaslitlagi á flugbrautir Vestmannaeyjaflugvallar og ber þar tvennt til. Í fyrsta lagi að ákvörðun um staðsetningu þverbrautar í Hornafirði er vandasöm og sérfræðingar Flugmálastjórnar telja sig ekki tilbúna til að kveða upp úr um þá staðsetningu. Þar þurfi frekari athugana við, þar á meðal sérstaklega vegna sviptivinda í aðflugi og í nágrenni flugvallarins frá nálægum fjöllum. Enn fremur að laust slitlag á Vestmannaeyjaflugvelli hefur skapað mikil vandkvæði í rekstri flugvallarins undanfarin ár. Þar er mjög erfitt um efnisöflun. Það er dýrt að halda þar við óbundnu slitlagi og því fylgja mikil vandkvæði vegna þess hversu vindasamt er í Eyjum eins og kunnugt er. Óbundið slitlag vill því fjúka úr brautinni og veldur jafnvel tjóni á nálægum húsum í leiðinni. Þess vegna hefur það orðið niðurstaða flugráðs að það sé skynsamlegt að fara í þessa tilfærslu og leggja kapp á að koma bundnu slitlagi á flugbrautirnar í Vestmannaeyjum. Verður þar um að ræða klæðningu sem e.t.v. mætti kalla bráðabirgðaslitlag því ætlunin er að með því að leggja klæðningu á brautina sé síðar meir unnt að komast af með þynnra lag af varanlegra slitlagi þegar það kemur, e.t.v. 7 sm malbik í stað 11 annars. Um lengingu Húsavíkurflugvallar er ekki miklu við að bæta það sem ég áður sagði. Fyrir liggur að þessi framkvæmd er einungis skref í þá átt að gera þann flugvöll betur búinn og fullkominn sem áætlunarflugvöll í 1. flokki. Samtímis lengingunni þarf að rannsaka burðarþol brautarinnar og kanna hversu mikillar styrkingar flugvöllurinn kann að þurfa við til þess að geta fullnægt öllum kröfum flugvalla fyrir stærri flugvélar þannig að brautin þoli snertiþunga stærstu flugvéla. Þessar rannsóknir þarf reyndar að framkvæma á fjölmörgum öðrum íslenskum flugvöllum eigi þeir að geta tekið á móti stærri flugvélum af þeirri einföldu ástæðu að flestir flugvellir okkar voru upphaflega lagðir áður en til komu rannsóknir á burðarþoli sambærilegar við þær sem nú eru gerðar kröfur um. Og í fæstum tilvikum var um jarðvegsskipti að ræða þannig að óyggjandi geti talist að burðarþol flugbrautanna sé fullnægjandi. Sama á við um Sauðárkróksflugvöll. Sambærilegar rannsóknir á burðarþoli brautarinnar þar þarf að framkvæma áður en sá flugvöllur verður lagður bundnu slitlagi og geti svo að óyggjandi teljist tekið við stærstu flugvélum. Kostnaður við þessa lengingu á Húsavíkurflugvelli er hverfandi lítill, áætlaður um 4 millj. kr. Þeir peningar eru reyndar til, merktir Húsavíkurflugvelli þar sem framkvæmdir við öryggissvæði og stækkun flughlaðs á síðasta ári urðu ódýrari en reiknað hafði verið með. Sýnist því skynsamleg ráðstöfun að færa það fjármagn yfir í þessa lengingu. Ákvörðun um að fresta frekari framkvæmdum á Bakkafirði, Fáskrúðsfirði og Ólafsfirði á sér sömuleiðis ákveðnar skýringar. Í Ólafsfirði er nærtækast að nefna þær miklu samgöngubætur sem þar eru nú í sjónmáli á landi og ættu að gera mikilvægi flugvallarins minna en ella. Á Fáskrúðsfirði hefur áætlunarflugi verið hætt og er því ekki talið réttlætanlegt að svo stöddu að ráðstafa þar meira fjármagni. Flug um flugvöllinn á Bakkafirði er orðið mjög lítið og nágrannaflugvellir á Vopnafirði og Þórshöfn nýtast heimamönnum orðið mun meir til flugsamgangna en Bakkafjarðarflugvöllur sjálfur. Að öðru leyti er, eins og ég hef þegar gert grein fyrir, um nánast óbreytta framkvæmdaröð og forgangsröð verkefna að ræða frá hinni upphaflegu flugmálaáætlun, enda hefur sú vinna staðist reynsluna og tímans tönn. Í raun og veru hefur ekki, þrátt fyrir yfirferð á þeim málum, verið talin nein ástæða til breytinga þar á. Um flugmálaáætlunina í heild sinni, þ.e. það 10 ára tímabil sem upphaflega var upp sett og var eins og ég áður hef gert grein fyrir á verðlagi ársins 1986 upp á um 2 milljarða kr. en núna nálægt 3,8 milljörðum ef það er framreiknað, má segja að hún hafi lítillega teygt á sér. Ætla mætti að það 10 ára tímabil tæki miðað við horfur 11--11 1 / 2 ár í framkvæmd og nokkuð vanti upp á að fyrstu tvö árin eins og þau voru upp sett hafi öll verið framkvæmd. Þar munar þó ekki miklu og því má segja að horfurnar eins og þær voru settar upp miðað við fullnýtingu hinna mörkuðu tekjustofna séu allgóðar hvað það snertir að það náist að ljúka þessum framkvæmdum á 10--11 árum.

Pálmi Jónsson Virðulegi forseti. Mér þykir rétt að vekja á því enn sterkari athygli en fram kom í máli hæstv. ráðherra hversu mikil tímamót hafa orðið í fjárveitingum til flugmála, bæði hjá Flugmálastjórn og eins til framkvæmda í flugmálum við setningu laga nr. 31/1987, um flugmálaáætlun og fjáröflun til framkvæmda í flugmálum. Þetta var mikið þarfaverk sem þá var unnið á hv. Alþingi undir forustu þáv. samgrh. Matthíasar Bjarnasonar. Nauðsynlegt er að muna eftir því að til þeirra verka megi rekja það að nú er hægt að skila þessum málum verulega áfram miðað við þá áætlun sem hér liggur fyrir. Ég ætlaði einnig að minnast á það að hæstv. ráðherra vék lauslega að því að á síðasta ári hafi orðið alvarlegur halli hjá Flugmálastjórn. Hvort tveggja hefði gerst að laun og önnur rekstrargjöld hefðu farið verulega fram úr því sem fjárlög gerðu ráð fyrir svo og snjómokstur, en tekjur hefðu ekki skilað sér eins og fjárlög gerðu ráð fyrir. Þetta er alvarlegt og þó því hafi, eins og hæstv. ráðherra sagði, að nokkru verið mætt með afgreiðslu fjáraukalaga nú skömmu fyrir jól, þá gaf hæstv. ráðherra í skyn að ekki væru öll kurl til grafar komin varðandi sl. ár. Er þetta einn þátturinn í því sem væntanlega á eftir að koma til meðferðar hér á hinu háa Alþingi varðandi meiri halla í fjármálum ríkisins en við gerðum þó ráð fyrir. Hér er fyrsta vísbendingin í þá átt frá hæstv. ríkisstjórn. Ég minni enn fremur á að fjárlög fyrir þetta ár voru afgreidd með þeim hætti varðandi þessa stofnun, Flugmálastjórn, og menn horfðu á það með opnum augum, að mér virtist, meiri hl. hv. fjvn. og hæstv. ríkisstjórn, að þar vantaði inn í launalið Flugmálastjórnar um 47--48 millj. kr. Og mér er spurn hvort hæstv. samgrh. hyggist ná þessum sparnaði í launum hjá stofnuninni og þá með hvaða hætti. Það fengust engin viðhlítandi svör við spurningum um þetta atriði við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið í ár. Nú vænti ég að þó að hæstv. ráðherra hafi skipað nefnd hljóti þar að verða einhver stefna sem sú nefnd á að starfa eftir. Spurningin er hvort það sé meiningin að skera eigi niður starfsemi Flugmálastjórnar með þeim hætti að ná megi sparnaði upp á 47--48 millj. kr. í launaútgjöldum eða á hvern hátt þetta gat eigi að fylla. Það hafði áður tíðkast að Flugmálastjórn stóð býsna vel við þær áætlanir sem gerðar voru við fjárlagaafgreiðslu hverju sinni. Það er mjög illt að taka upp þau vinnubrögð við afgreiðslu fjárlaga að setja stofnunum ríkisins sem, að því er best verður séð, hafa staðið vel að sínum málum, svo þrönga kosti í afgreiðslu fjárlaga að vitað sé að ekki er hægt að standa við þá. Svo sýnist mér vera um þessa stofnun, þ.e. Flugmálastjórn. Ég tel ekki ástæðu til að fjalla hér um skiptingu framkvæmdafjár. Sú tillaga sem hér er á ferðinni gengur til fjvn. og verður þar tekin til meðferðar. Væri miklu eðlilegra að fjalla um skiptingu framkvæmdafjár og einstök mál af því tagi eftir að vinna hefur farið fram í þeirri nefnd. Ég vildi því aðeins í fyrsta lagi vekja á því athygli hversu mikil þáttaskil eru með setningu laganna 1987 og í annan stað lýsa því að ég tel það mikla afturför, og í rauninni stórkostlega aðfinnsluvert, að halda á málum við afgreiðslu fjárlaga eins og gert hefur verið bæði fyrir árið 1989 og fyrir árið 1990 með þeim hætti að sýnilegt er að stofnuninni er ekki nokkur leið að halda sig innan þess ramma sem þar er settur. Og ekki er vitað til þess að auðvelt sé að fá til að mynda flugumferðarstjóra til að vinna í sjálfboðavinnu við sín störf eða aðra starfsmenn á þessari stofnun.

Karvel Pálmason Virðulegur forseti. Mér þykir rétt við fyrri umræðu þessa máls að vekja athygli á ákveðnu máli og beina því til hæstv. ráðherra og fjvn. en það er fjárframlög til Ísafjarðarflugvallar. Nú vita allir hv. þm. ábyggilega að flugið á þetta svæði er með meira móti en kannski tíðkast annars staðar, hlutfallslega varðandi íbúafjöldann. Þetta er nánast eina samgönguleiðin oft og tíðum. Ástand flugvallarins er þannig að þar þarf að skipta um jarðveg til þess að sá flugvöllur verði nothæfur. Hvað slíkt kostar veit ég ekki, en að því þyrfti að hyggja þegar litið er til þess að hér er verið að tala um fjögurra ára áætlun að Ísafjarðarflugvöllur er malarvöllur. Að vísu er bundið slitlag á litlum hluta annars endans. Auðvitað þarf að koma slitlag á þennan völl og það er augljóst að við Vestfirðingar munum ekki sætta okkur við það að næstu fjögur ár líði án þess að farið sé að huga að slitlagi á þennan völl. Ég ætla ekki að fara að bera saman þær upphæðir sem ætlaðar eru til hinna einstöku staða, en þær eru auðvitað og kannski eðlilega misjafnar, eins og staðirnir eru margir. En sumar tölur stinga auðvitað í stúf. Þær eru kannski mikilvægar. Það er allt upp undir 50 millj. kr. fjárveiting á þessu ári til sumra staða, og ekki er ég að halda því fram að það sé ekki nauðsyn. En ég held að það verði óhjákvæmilegt að breyta þarna fjárveitingum að því er varðar Ísafjarðarflugvöll á þessum árafjölda sem er verið að ræða um í þessari tillögugerð.

Það eru 100 millj. veittar.

100 millj. Já, það kann að vera rétt. Ég hef ekki farið yfir alla staðina, en það verður trúlega búið að kanna betur fyrir næstu umræðu um þetta mál hvernig skiptingin er og hvað er fyrirhugað að gera. Ég vildi hins vegar koma þessu varðandi Ísafjarðarflugvöll strax inn í þessa umræðu sem ég held að sé óhjákvæmilegt að breyta við afgreiðslu þessarar áætlunar, hjá því verði ekki komist.

Alexander Stefánsson Virðulegi forseti. Ég lýsi að sjálfsögðu stuðningi við þessa þáltill. um flugmálaáætlun fyrir 1990--1993 um leið og ég undirstrika þá ákvörðun sem var tekin 1987, að taka flugmálin á þennan veg eins og hefur verið síðan, ætla þeim ákveðna tekjustofna og síðan að byggja upp áætlun sem á að fylgja eftir í öllum atriðum. Þetta er vissulega til bóta þó að alltaf megi segja að það vanti meira fjármagn, en miðað við það tímabil sem liðið er af þessari áætlun hefur það sýnt sig að hún sannar að hér er rétt að verki staðið og það er fullkomin ástæða fyrir Alþingi að standa við þá ákvörðun sem þá var tekin, að þarna verði ekki á slakað. Svo mikilvægir eru flugvellir hér á landi. Við verðum náttúrlega að viðurkenna það að meiri hluti þeirra er í óviðunandi ástandi en flugið hefur sannað og sannar með hverju ári sem líður mikilvægi þess fyrir samgöngur hér á landi. Ég kom nú hér fyrst og fremst upp til þess að lýsa þessu yfir og einnig því að ég tel að það sé mjög slæmt og raunar geti það verið hættulegt spor aftur á bak hjá Flugmálastjórn, sem á undanförnum árum hefur sannað að þar hefur verið mjög vel á haldið, bæði að því er varðar rekstur og framkvæmdastjórn, ef þar verður afturkippur þegar kemur í ljós að þar vantar tugi milljóna á hverju ári gæti það orðið mjög hættulegt. Í höndum Flugmálastjórnar er ekki aðeins dagleg umsjón og áætlunargerð um innlent flug heldur eru aðalumsvifin jafnvel enn þá meiri í sambandi við alþjóðaflug. Og það væri mjög illa farið ef þetta form, rekstur Flugmálastjórnar, fer að ganga það illa vegna fjárskorts að ekki sé hægt að sinna eðlilegum flugrekstri. Það kom í ljós, eins og hér hefur raunar komið fram við fjárlagagerðina fyrir yfirstandandi ár, að Flugmálastjórn eða rekstrarstjórnin taldi að það vantaði allmiklar fjárhæðir í reksturinn. Þetta hafði hins vegar þann ókost að ekki hafði verið gerð grein fyrir þessu í fjárlagagerðinni sjálfri og samgrn. kom þess vegna ekki inn í málið á eðlilegan máta miðað við fjárlagagerðina. Að sjálfsögðu voru um þessa niðurstöðu skiptar skoðanir en ákveðið var að fallast á að gerð yrði tafarlaus endurskoðun á þessari rekstraruppsetningu, hvort um væri að ræða eitthvað sem mætti lagfæra á annan veg og að sjálfsögðu bíða menn eftir því að slíkri endurskoðun verði lokið þannig að tryggt sé að þessi mikilvæga starfsemi fyrir Ísland bíði ekki hnekki af innri ástæðum. Ég vil enn undirstrika það að menn trúa því, miðað við það sem reynslan hefur sýnt, að þeir sem halda um stjórnvöl þessarar mikilvægu starfsemi séu menn sem kunna til verka. Þess vegna vil ég taka undir það sem hér hefur raunar komið fram, að fljótlega verði upplýst hvað kemur út úr þessari endurskoðun. Ég ætla ekki að fara meira út í þetta. Þetta mál kemur að sjálfsögðu til fjvn. og þá verður hægt að fara ítarlega ofan í alla þætti flugmálaáætlunarinnar. Og það má vel vera að víða þurfi að athuga það vel eða fá meiri upplýsingar um það þegar um er að ræða fjögurra ára áætlun. Það er alltaf eitthvað sem kemur þar upp og ég tek undir það með síðasta ræðumanni, hv. 3. þm. Vestf., að þegar maður horfir á Ísafjörð og þá aðstöðu sem íbúar þar búa við í samgöngumálum --- ég hef komið oftar en einu sinni á þennan flugvöll á Ísafirði --- tel ég alveg augljóst mál að þarna þarf úrbóta við til þess að tryggja betur það mikilvæga flug sem er frá þessum stað. Og ég held að hvað varðar þessa áætlun þurfi líka að athuga fleiri staði þar sem aðstaðan er það langt komin að hægt verði að nýta flugvellina til meiri útflutnings gegnum flugið en áður hefur verið, það þurfi einnig að skoða. Allt þetta verður að sjálfsögðu farið yfir í fjvn.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Hæstv. forseti. Ég tek undir það og tók reyndar undir það í mínu máli með hv. þm. Pálma Jónssyni, 2. þm. Norðurl. v., að flugmálaáætlunin var á sínum tíma tímamótaplagg og einmitt þess vegna rakti ég nokkuð aðdraganda málsins. Ég vildi undirstrika það í minni ræðu að ég tel að samþykkt flugmálaáætlunarinnar á sínum tíma og málafylgja forvera míns, hv. 1. þm. Vestf., hafi verið til fyrirmyndar í því máli og stendur síst til af minni hálfu að draga úr því. Ég held að hér hafi vel til tekist og það hilli undir sambærilega betri tíð í vinnubrögðum hvað uppbyggingu flugmálanna snertir eins og ég tel að hafi gert og hafi fylgt í kjölfar samþykktar langtímaáætlunar um vegagerð á sínum tíma nokkrum árum fyrr, enda þarf ég ekki að taka það fram að ég var einn í hópi þeirra þingmanna sem studdu eindregið áætlunina eins og hún var lögð hér fyrir og lögfest á sínum tíma. Í sambandi við rekstrarvanda Flugmálastjórnar get ég tekið undir það að það eru vissulega vonbrigði og alvarlegt að stofnunin hefur nú ekki náð endum saman með sama hætti og áður gerðist og tókst nokkuð vel um árabil. Ég hef þó ástæðu til að ætla að það sé við tímabundna erfiðleika að etja sem við náum fyrir og ég greindi frá því að sérstakur starfshópur hefur nú hafið störf til að fara rækilega ofan í saumana á því máli. Það er ýmislegt sem þarf að hafa í huga þegar rekstur Flugmálastjórnar er sérstaklega skoðaður og er til umræðu. Þar er um nokkuð sérhæfða starfsemi að ræða. Yfirvinna lýtur þar til að mynda öðrum lögmálum en víða annars staðar. Hana er ekki unnt að skera niður með pennastrikum án þess að það geti haft umtalsverðar afleiðingar í sambandi við flugþjónustuna og jafnvel komið inn á öryggisþætti þeirrar starfsemi sem eru, eins og öllum er kunnugt, mjög viðkvæmir. Það er því af ýmsum ástæðum e.t.v. ekki jafnauðvelt að ná í skyndingu með einhverjum pólitískum ákvörðunum markmiðum um sparnað þegar starfsemin lýtur lögmálum af því tagi sem gerist í flugrekstrinum og er mjög samtvinnuð við annars vegar öryggisþætti og hins vegar umsamda þjónustu sem við veitum í alþjóðlegri flugumferðarstjórn. Þetta veit ég að hv. þm. er kunnugt og þarf ekki að útskýra frekar en veldur því að nauðsynlegt er að fara mjög vandlega yfir þessi mál, og ekki er í skyndingu unnt að taka þar ákvarðanir um miklar sviptingar í rekstri. Ég fagna því einmitt sérstaklega í þessu sambandi að tillagan gengur til hv. fjvn. og þar er þá hinn rétti vettvangur til þess í samráði við samgrn. og fjmrn. að fara yfir þessi mál. Með hv. 3. þm. Vestf. tek ég undir að Ísafjarðarflugvöllur er auðvitað gríðarlega mikilvægur flugvöllur í þeim landshluta og það er slæmt að ekki skuli unnt, samkvæmt þessari tillögu, að setja meira fjármagn til framkvæmda þar. Brautin þar er að vísu eins og fjölmargar aðrar ákaflega ófullkomin miðað við það sem við stefnum að að flugbrautir verði í lok flugmálaáætlunar, en það hefur orðið niðurstaðan, byggð á þeirri vinnu, sem ég gerði grein fyrir, og þeirri forgangsröð sem Flugmálastjórn, flugráð og Félag ísl. atvinnuflugmanna settu upp, að endanlegur frágangur flugbrauta er aftarlega í áætluninni. Ýmis önnur öryggisatriði, svo sem flugleiðsögutæki og búnaður við vellina, urðu þar framar. Þetta varð sem sagt sérfræðileg niðurstaða sem á stundum getur virst stangast á við þarfir líðandi stundar hvað flugreksturinn sjálfan snertir, en þar er það oft hið sýnilega, flugbrautirnar og vandræðin sem þar eru á ferðinni, sem menn einblína á. Hinu má þó ekki gleyma að hið ósýnilega getur verið fullt eins mikilvægt og jafnvel enn þá mikilvægara fyrir þá sem að endingu eru ábyrgir fyrir örygginu, flugmennina sjálfa og flugrekendurna. En síðan er það svo, hv. þm., að e.t.v. kunna að gerast þeir hlutir að menn vilji taka uppbyggingu flugmannvirkja á Vestfjarðasvæðinu norðanverðu til endurskoðunar. Samgöngubætur á landi geta auðvitað haft þar sambærileg áhrif eins og ég gerði grein fyrir að nú ættu sér stað með Ólafsfjarðarflugvöll. Þar telja menn ekki lengur sömu forsendur fyrir hendi að setja þar fjármagn í uppbyggingu flugvallar eins og áður var þegar komnar eru öruggar samgöngur á landi til miklu fullkomnari flugvalla eins og þar er að gerast. Ég hef þó síður en svo á móti því að hv. fjvn. og þá gjarnan í samráði við sérfræðinga Flugmálastjórnar skoði það hvort unnt væri að færa eitthvað til fjármagn þannig að um meiri fjárveitingar en þær sem þarna getur gæti orðið að ræða til flugvallarins á Ísafirði. Ég hygg að ég hafi þá svarað þeim hv. þm. sem beindu sérstaklega máli sínu til mín og hafi mér láðst að geta þess í fyrri ræðu, virðulegur forseti, þá legg ég að sjálfsögðu til að tillögunni verði vísað til hv. fjvn. sem ég veit að mun vinna vel að þessu máli eins og öllum öðrum sem hún tekur fyrir af sinni alkunnu snilld.

Karvel Pálmason Virðulegur forseti. Það eru aðeins nokkur orð út af ræðu hæstv. samgrh. Sú draumsýn sem menn eru nú með uppi varðandi bættar samgöngur á þessu svæði knýr kannski frekar á um það að flugvöllurinn á Ísafirði verði lagfærður. Það eru líka rök og ekki minnstu rökin. Verði farið í þetta, sem ég vona, sem nú er rætt innan ríkisstjórnar í jarðgangagerð og þeim flýtt á þessu svæði knýr það auðvitað frekar á um að flugvöllurinn verði lagfærður. Ég er nokkuð viss um það að flugvöllurinn á Ísafirði er einna ískyggilegasti flugvöllur til aðkomu á öllu landinu. Það er enn ein ástæðan fyrir því að þarna þarf betur að gera. Hæstv. ráðherra vísaði hér til öryggismálanefndar flugmanna. Ég man eftir því fyrir allmörgum árum að þá var sú nefnd algjörlega andvíg því að lagt yrði bundið slitlag á Ísafjarðarflugvöll. Þá var það talið hættulegt. Og ég hef engin rök til þess að færa gegn slíku þar sem sérfræðingar eiga í hlut. En þá var því líka borið við að til þess að það mætti gerast þyrfti að koma sandburður. Honum þyrfti að koma í lag. Nú er hann kominn fyrir löngu síðan þannig að engin rök af þessu tagi gagna núna til þess að komið verði í veg fyrir að slitlag verði lagt á Ísafjarðarflugvöll. Ég sagði áðan að skipta þyrfti um jarðveg. Hversu mikið það kostar veit ég ekki. Það verður að gerast á þessu ári, og það hefði auðvitað þurft að sjást, a.m.k. í lok þessa áætlunartímabils, að þá væri komið bundið slitlag á þennan flugvöll. Auðvitað eru mörg önnur verkefni og þau brýn og kannski lítur hver sjálfum sér næst. En ég held þó að almennt séu menn nokkuð sammála um það að Ísafjarðarvellinum verði að gera betur til góða en gert hefur verið og ég vænti þess að með afgreiðslu þessarar áætlunar á þessu áætlunartímabili verði hægt að ráða fram úr því að á þessu tímabili verði flugvöllurinn malbikaður.

Pálmi Jónsson Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í umræður um framkvæmdir á Ísafjarðarflugvelli sem vafalaust eru brýnar og ábyggilega þarfar eins og víða hvar annars staðar í flugmálum okkar Íslendinga. En hv. 3. þm. Vestf. Karvel Pálmason nefndi þá draumsýn sem nú hefði verið rædd á fundum ríkisstjórnarinnar um bættar samgöngur á Vestfjörðum með jarðgangagerð og að nauðsynlegt væri að tengja þá draumsýn við framkvæmdir í raun í flugmálum Vestfirðinga. Allt má þetta nú vera rétt. Ég hafði í sjálfu sér tekið eftir því að hæstv. samgrh. hafði látið frá sér fara í fjölmiðlum upplýsingar þess efnis að fyrir dyrum stæði að flýta jarðgangagerð á Vestfjörðum. Út af fyrir sig er það vel, en væntanlega er það réttilega orðað hjá hv. þm. Karvel Pálmasyni að það sé draumsýn vegna þess að þessi hæstv. samgrh. hefur nú beitt sér fyrir því að skera niður framlög til vegamála, í fyrsta lagi á árinu 1989 um 682 millj. kr., og hann hugðist beita sér fyrir því að skera niður framlög til vegamála á árinu 1990 um 1015 millj. kr. sem breyttist nokkuð í meðförum Alþingis þannig að það mun hafa orðið í raun 675 millj. kr. Þegar hæstv. ríkisstjórn undir forustu hæstv. samgrh. í þessum málaflokki starfar með þessum hætti í vegamálum er það ábyggilega rétt orðað að það sé draumsýn að eitthvað sé á döfinni að flýta framkvæmdum í þessum málaflokki hvort sem það er á Vestfjörðum eða annars staðar.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Hv. 2. þm. Norðurl. v. var hér iðulega í góðu skapi fyrir jólin, geislaði af honum ánægjan með lífið og tilveruna. Ég sé að ekki hefur hann komið illa undan hátíðahaldinu því ekki liggur síður á honum nú og er hrein unun að hitta hann aftur hér við störf í svona góðu skapi og með þessu jákvæða hugarfari. Hann velur sér skemmtileg orð, eins og til að mynda þau að undir forustu samgrh. sé framkvæmdafé til vegamála skorið niður og samgrh. beiti sér alveg sérstaklega fyrir því að ná nú þessu niður, skera þetta niður alveg eins og mögulega sé hægt. Þetta væri nú svo sem allt í lagi ef innstæður væru fyrir orðunum, ef hv. þm. gæti staðið við það sem hann er að segja. Það getur hann að vísu ekki --- og þó, það fer eftir því hvernig forsendur hann gefur sér. Það er til að mynda ljóst að raungildi vegafjár er að aukast milli ára og er meira nú en það var þegar sú ríkisstjórn sem hv. 2. þm. Norðurl. v. studdi, og stýrði reyndar fjárveitingamálum fyrir, skammtaði til þeirra mála. Það vill svo til að hægt er að sýna fram á það með óyggjandi staðreyndum að framkvæmdafé til vegamála er að aukast milli ára, frá og með árinu 1988, bæði í raungildi og sem hlutfall af þjóðartekjum. Að vísu eru þær, hinar nefndu þjóðartekjur, því miður að dragast saman en eftir stendur sú staðreynd að framkvæmdaféð er að aukast. Og þegar það er lagt saman verður mönnum þetta ljóst. Það er hins vegar rétt að miðað við þær vonir sem við gerðum okkur um framlög til þessa málaflokks hér á Alþingi þegar við afgreiddum vegáætlun á vormánuðum 1989 er um lækkun frá þeirri krónutölu að ræða. Það er niðurskurður frá þeirri áætlun en það er ekki niðurskurður frá því sem var veitt til vegamálanna árið þar á undan og árin þar á undan, heldur er þar á ferðinni aukning. Þetta hef ég nú reyndar nokkrum sinnum reynt að útskýra fyrir hv. þm. og þm. öðrum og er tilbúinn til að gera það eins oft og þarf og eins oft og menn vilja. Hvort það er bara draumsýn eða verður að veruleika að við getum, vegna sérstakra aðstæðna á Vestfjörðum og vegna þess að mat manna verði að það sé skynsamleg ráðstöfun, ráðist fyrr í og flýtt þeim samgöngubótum sem þar eru áformaðar samkvæmt gildandi vegáætlun, það verður til umfjöllunar á næstu dögum og m.a. hafði ég hugsað mér að kynna hv. fjvn. það eins fljótt og við verður komið, helst með fundi á morgun. Þá geta hv. þm. og þar á meðal 2. þm. Norðurl. v. fengið hjá mér allar upplýsingar sem þeir vilja um þær hugmyndir um þetta efni sem ég hef kynnt. Ég hef hvorki gert meira né minna en það og ekkert annað hefur komið fram í fjölmiðlum en að ég hef kynnt mönnum hugmyndir um þessa flýtingu, hvað hún kynni að útheimta í fjármagnskostnaði og hvaða tæknilegir möguleikar séu á því að ráðast í þær framkvæmdir.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Ég óska eftir því að hæstv. utanrrh. verði viðstaddur þessa umræðu þar sem óhjákvæmilegt er að beina til hans fyrirspurnum varðandi varaflugvöll sem lagður yrði með fé úr Mannvirkjasjóði Atlantshafsbandalagsins. Hæstv. utanrrh. hefur lýst yfir hér í þinginu að hann mundi gefa heimild til þess fyrir árslok 1989 að gerð yrði könnun á því hvar hagkvæmast væri að leggja varaflugvöll sem fjármagnaður yrði úr Mannvirkjasjóðnum. Ég óska eftir því að þessari umræðu verði frestað þannig að kostur gefist á því að ræða málið við hæstv. utanrrh.

Forseti vill fara þess á leit við hv. 2. þm. Norðurl. e. að honum gefist kostur á að bera fram fsp. hér í þinginu til hæstv. utanrrh. Eins og hv. þm. hlýtur að skilja er afar erfitt fyrir forseta þingsins að halda dagskrá ef mál frestast á þennan hátt þar sem ótal aðrir möguleikar eru til að fá svör við því sem hv. þm. er að spyrja um. Það er verið að athuga hvort hæstv. utanrrh. er viðlátinn en miðað við dagskrá dagsins í dag er afar erfitt að verða við óskum hv. þm. Ég vildi biðja hv. þm. að leyfa málinu að fara til nefndar en skal jafnframt tryggja hv. þm. tíma í fyrirspurnatíma.

Ég hlýt að vekja athygli á því, hæstv. forseti, að hæstv. forseti er samherji hæstv. samgrh. í þessu máli sem varðar fsp. mína. Ég álít að það sé rétt og nauðsynlegt að forseti þingsins reyni að horfa fram yfir flokkshagsmuni í úrskurðum sínum þó svo hann hafi lýst því yfir í forsetastóli að hann líti ekki á sig sem forseta sjálfstæðismanna eða þingflokks Sjálfstfl. ( Forseti: Ég vil taka það skýrt fram að forseti talaði ekki sem stuðningsmaður eins eða neins af þeim þingflokkum sem hér eru við störf, þó vitanlega sé forseti hluti af einum þeirra, heldur var mál mitt einungis til þess að halda þeirri dagskrá sem lögð hefur verið fyrir. Ég held að allur hv. þingheimur telji mikilvægt að flugmálaáætlun verði afgreidd. Vil ég þess vegna enn ítreka ósk mína um að hv. þm. eigi orðastað við hæstv. utanrrh. í næsta fyrirspurnatíma og ég skal reyna að tryggja að svo geti orðið.) Hæstv. forseti virðist ekki skilja að það mál sem ég er hér að tala um varðar flugsamgöngur hér á landi. Hæstv. utanrrh. er meira og minna fjarverandi og hefur enginn ráðherra verið fjarverandi jafnmikið og hann. En mér skilst á hinn bóginn að hann ætli að nota tímann núna til þess að ferðast um landið á kostnað ríkisins með því að efna til áróðursfunda fyrir Alþfl. og kallar það fundahöld um Evrópubandalagið. Ber auðvitað að virða það að hæstv. utanrrh. skuli stundum vilja ferðast um sitt eigið land. En það breytir ekki hinu að honum ber þingleg skylda að vera hér í húsinu. Ég gæti sætt mig við að hæstv. forsrh. yrði þá fyrir svörum hér, en það er algjörlega óviðunandi að hæstv. ráðherrar virði ekki þann lágmarksrétt þingmanna að vera viðstaddir umræður. Ég vil jafnframt vekja athygli á því að þess eru dæmi að hæstv. ráðherrar svari út úr beinum fyrirspurnum sem til þeirra er beint, eins og hæstv. fjmrh. gerði fyrir jólin, og ég hygg þess vegna að óhjákvæmilegt sé, og vil enn ítreka við hæstv. forseta að hann geri ráðstafanir til þess, að ná í ráðherrana. Ég sé ekki annað en hægt eigi að vera að slá þessari umræðu á frest, þingflokksfundir byrja ekki fyrr en kl. 5 og það hlýtur að vera þá svigrúm til þess að ræða þetta mál kl. 4. Ég held það hljóti að vera. Ég vil endilega biðja hæstv. forseta að virða rétt þingmanna til þess að varpa fsp. til ráðherra. Og ég vil beina því til hæstv. forseta að hann sjái til þess í sambandi við fundarstjórn að ekki sé gert upp á milli þingmanna eftir því hvar þeir eru í pólitík. --- Er hæstv. forsrh. í húsinu?

Forseti vill spyrja: Hefur hv. þm. lokið máli sínu?

Ég er að spyrja hæstv. forseta hvort forsrh. sé í húsinu og óska eftir því að náð sé í hann til þess að hægt sé að halda umræðunni áfram.

Nú hefur forseti látið sér nægja að gera tilraun til að ná í hæstv. utanrrh.

Ég hef óskað eftir því að öðrum kosti að náð verði í hæstv. forsrh.

Forseti skal verða við því að athuga hvort slíkt sé mögulegt. En forseti vill taka skýrt fram að hún vísar á bug þeim dylgjum sem hér hafa verið hafðar í frammi um að forseti geri mun á réttindum þingmanna hér eftir því til hvaða þingflokka þeir heyra, það er ekki rétt.

Það var ekki fullyrðing þess þingmanns sem stendur nú í ræðustól að forseti liti ekki á sig sem forseta þingmanna Sjálfstfl., það var fullyrðing forsetans sjálfs.

Forseti mun gefa hv. þm. útdrátt úr umræddum ummælum svo það liggi ljóst fyrir að þetta er rangt. --- Hefur hv. þm. lokið ræðu sinni?

Liggur það fyrir, hæstv. forseti, hvort hæstv. forsrh. er í húsinu? Þá er best að vera rólegur þangað til.

Ég hefði viljað fara þess á leit við hv. þm. að næsti hv. þm. á mælendaskrá fengi þá að ljúka ræðu sinni á meðan þar sem hv. 2. þm. Norðurl. e. á síðan tækifæri til að koma aftur í ræðustól, svo við nýtum tímann betur en að sitja hér og bíða.

Það er fróðlegt að sjá hvernig þinghaldið gengur. Núna á jólaföstu var það þannig að hér var ekki hægt að halda uppi eðlilegum þingstörfum vegna þess að hæstv. ríkisstjórn var svo seint tilbúin með sín mál að ekki vannst tími, hvorki til að ræða málin né vinna að þeim í nefndum. Nú erum við hér að ræða um flugmálaáætlun og það er ekki hægt að fá svarað einföldustu fsp. um mál er varða flugmál og hæstv. forseti er svo órólegur að hann ber í bjölluna meðan verið er að ...

Hv. þm. hefur einfaldlega lokið ræðutíma sínum.

Ég ætla að biðja hæstv. forseta að vera ekki að grípa fram í meðan verið er að ræða þau mál sem beint varða þá þáltill. sem hér liggur fyrir. En þetta lýsir náttúrlega mætavel vinnubrögðum hér á þinginu, þetta lýsir mætavel þeirri sanngirni sem menn eiga von á hér þegar ekki er séð til þess að ráðherrar séu við umræður. Hæstv. forseti synjar um það að gera hlé á umræðunni meðan verið er að ná í þá og hafnar góðri samvinnu við þingmenn um vinnubrögð á Alþingi. Þetta er náttúrlega mjög alvarlegur hlutur. En á hinn bóginn komast einstakir ráðherrar upp með það að fara blaðskellandi í fjölmiðla af og til, svara einu í dag og öðru á morgun. En ef þingmenn fara hins vegar fram á það með fullri einurð og kurteisi að þeir standi fyrir svörum hér í þinginu eru viðbrögð ráðherra þau að reyna að drepa á dreif slíkum tilraunum og standa gegn því að mál upplýsist. Þetta er auðvitað hörmuleg frammistaða en er í fullu samræmi við þann tvískinnung sem er í þessum málum og varðar m.a. það kjördæmi sem hæstv. samgrh. er frá. Tvískinnung sem ekki aðeins kemur fram í afstöðu til samgöngumála, flugmála, tvískinnung sem kemur fram í afstöðu til vegamála og tvískinnung sem kemur fram í afstöðu til atvinnuuppbyggingar.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Vegna orða hv. 2. þm. Norðurl. e. vil ég taka fram að ég hef ekki hafnað neinni beiðni um frestun. Ég hef farið að beiðni hv. þm. og hingað eru á leiðinni hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. Merkið sem ég var að gefa hv. þm. var að hann hafði einfaldlega, eins og aðrir þm. stundum, lokið ræðutíma sínum.

Eiður Guðnason Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að mótmæla harðlega þeim ummælum sem hv. 2. þm. Norðurl. e. viðhafði hér í þessum ræðustól áðan. Það væri kannski hægt að mælast til þess að hann hlýddi á það sem hér verður nú sagt. Ég vil mótmæla þeim ummælum hans harðlega sem hann viðhafði um hæstv. utanrrh. sem hefur gengist fyrir, á vegum síns ráðuneytis, kynningarfundum um eitt stærsta og mikilvægasta mál sem við höfum þurft að taka afstöðu til, þessi þjóð, þ.e. Evrópubandalagið og EFTA og það sem því tengist. Þau ummæli sem hv. þm. viðhafði hér úr þessum ræðustól voru ekkert annað en dylgjur og dónaskapur, ekki bara í garð hæstv. utanrrh. heldur líka og ekki síður í garð hæstv. og virðulegs forseta þessar deildar. Menn eru orðnir ýmsu vanir frá þessum hv. þm. en nú þótti mér satt best að segja keyra um þverbak í málflutningi hans sem var ekkert annað en dylgjur og dónaskapur, eins og hv. þm. hafa ágætlega heyrt, að ég hygg. En ástæða þess að ég kvaddi mér hér hljóðs er sú að inn í þessar umræður hafa spunnist umræður um jarðgöng á Vestfjörðum. Ég verð að segja að það kom mér, sem stuðningsmanni þessarar ríkisstjórnar, afskaplega mikið á óvart að lesa það í blöðum að hæstv. samgrh. hygðist flýta mjög gerð jarðganga á Vestfjörðum, sem er mikið mál og kostnaðarsamt. Mér er kunnugt um, eða ég tel mig vita það, að sú nefnd sem fjallar um jarðgöng eða samgönguleið í mynni Hvalfjarðar hefur lokið störfum. Þar er um að ræða arðbærustu framkvæmd í samgöngumálum, að ég hygg, og ráðherra mótmælir því þá ef því er á annan veg farið. Þá spyr ég: Hvað er að frétta af störfum þeirrar nefndar, hefur hún skilað skýrslu, hvenær eiga þingmenn von á því að sú skýrsla verði lögð á þeirra borð og þeir fái upplýsingar og niðurstöðu þessarar nefndar? Og ég spyr hæstv. ráðherra: Væri ekki frekar ástæða til að flýta þessu verki sem er einhver arðbærasta framkvæmd í samgöngumálum sem unnt er að ráðast í á þessu landi?

Þorv. Garðar Kristjánsson Hæstv. forseti. Það er nú kannski í framhjáhlaupi að segja það hér, ég hefði átt að biðja um orðið um þingsköp, en ég vildi bara vekja athygli á því að það er ekki rétt sem hæstv. forseti sagði að hv. 2. þm. Norðurl. e. hefði farið fram úr leyfilegum ræðutíma. Ég vek athygli á því að þegar um slík mál er að ræða sem framkvæmdaáætlanir eru ekki takmarkanir á umræðutíma, umræðutími fer eftir almennum reglum. Hv. 3. þm. Vestf. talaði um Ísafjarðarflugvöll og nauðsyn þess að gera betur við þann flugvöll en gert er ráð fyrir í þeirri áætlun sem við nú ræðum. Ég tek undir allt sem hv. þm. sagði um þetta efni. Ég er líka ánægður með undirtektir hæstv. samgrh. við mál hv. 3. þm. Vestf. þar sem hann lagði áherslu á, sem er að sjálfsögðu nauðsynlegt, að þetta mál verði sérstaklega tekið fyrir í hv. fjvn., vegna þeirrar sérstöðu sem Ísafjarðarflugvöllur hefur að mörgu leyti og kom hér fram í máli manna. Hv. 3. þm. Vestf. kom inn á það sem hann kallaði draumsýn. Það eru hugmyndir hæstv. samgrh. um að flýta jarðgangagerð á Vestfjörðum. Mér fellur ekki þetta orð, draumsýn, því í mínum huga er þetta miklu meira en draumsýn. Þetta getur ruglað menn í ríminu, t.d. tók jafnágætur maður og hv. 2. þm. Norðurl. v. þetta orð upp eftir hv. 3. þm. Vestf. Ef svo góðir menn gera slíkt, hvað er þá um aðra? Þetta er ekki draumsýn. Jarðgöng á Vestfjörðum eru ekki draumsýn. Í núgildandi vegáætlun er gert ráð fyrir að hafin verði jarðgangagerð á Vestfjörðum eftir nokkur ár. Það sem verið er að tala um núna, og hefur að mínu viti svo ósmekklega verið kallað draumsýn, eru þær hugmyndir sem fram hafa komið hjá hæstv. samgrh. um að flýta þessu verki. Þetta er mikið fagnaðarefni í byggðum vestra sem augljóst er. Þar hafa forustumenn lýst mikilli ánægju með þessar hugmyndir. Bæjarstjórnirnar á Ísafirði og Bolungarvík hafa gert sérstakar samþykktir til að fagna þessu máli. Það vill svo til að ég var að taka hér úr pósti, þegar ég gekk á þennan fund, bréf frá sýslumanninum í Ísafjarðarsýslu. Ég held að rétt sé að ég undirstriki það sem ég vildi segja um mikilvægi þeirra hugmynda sem núna eru uppi um að flýta jarðgangagerð á Vestfjörðum. Ég held að það sé rétt að ég lesi þetta bréf. Það er, með leyfi hæstv. forseta, svohljóðandi: "QRÍsafirði, 17. janúar 1990. Héraðsnefnd Ísafjarðarsýslu fagnar mjög þeim hugmyndum sem samgönguráðherra hefur kynnt í ríkisstjórninni að flýta gerð jarðganga á Vestfjörðum um fjögur ár. Það er ljóst að aðgerð af þessu tagi væri ein öflugasta viðspyrna gegn frekari byggðaröskun á norðanverðum Vestfjörðum sem hugsast gæti. Bættar samgöngur með jarðgangagerð áður en það er um seinan tengja byggðir og efla menningarlega og félagslega einingu á því svæði sem hér er um að ræða. Með því eina móti er þess að vænta að fólk öðlist að nýju trú á heimaslóðir sínar hér vestra og hverfi frá áformum um flutninga suður á bóginn. Héraðsnefnd Ísafjarðarsýslu hvetur ríkisstjórn og Alþingi til þess að bregðast vel og skynsamlega við þessum hugmyndum og vinna þannig Vestfjörðum það gagn er skipta mundi sköpum.`` Pétur Kr. Hafstein, sýslumaður Ísafjarðarsýslu, skrifar undir. Þetta er svo mikið mál fyrir byggðir Vestfjarða að við verðum að taka það alvarlega. Það hæfir ekki að kalla þetta draumsýn. Menn verða að taka þannig á þessu máli að þetta verði raunveruleiki, að það sé hægt að flýta jarðgangagerð á þessu svæði eins og gert er ráð fyrir með þeim hugmyndum sem fram hafa komið frá hæstv. samgrh. Það er sérstök ástæða til þess að leggja áherslu á þetta vegna þess að engum blandast hugur um hve mikla þýðingu þetta hefur fyrir vestfirskar byggðir og eflingu byggðarlaga þar. Það vill svo til að þessa dagana hafa birst opinberar tölur um fólksfjölda í landinu. Og skv. þessum tölum er enn þá mjög alvarleg fólksfækkun á Vestfjörðum. Skv. þessum tölum er íbúatala Vestfjarða, ég hygg í fyrsta sinn síðan reglulegar talningar fóru fram á mannfjölda, komin undir 10 þúsund. Þetta er ákaflega alvarlegt mál fyrir vestfirskar byggðir. Það er nokkuð samhljóða álit manna að jarðgangagerð, sem nú er gert ráð fyrir skv. vegáætlun og nú er verið að tala um að flýta um 4--5 ár, geti haft afgerandi áhrif á það hver verður framvinda í byggðamálum á Vestfjörðum á næstu árum og áratugum. Ég vildi segja þetta til að leggja áherslu á mikilvægi þessa máls, jafnframt því að leggja áherslu á að þetta er ekkert hégómamál sem við getum kallað draumsýn.

Pálmi Jónsson Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hæstv. samgrh. að það liggur yfirleitt vel á mér og hefur gert það bæði fyrir og eftir jól og ég vona að svo verði áfram. Helst vildi ég að það lægi vel á okkur báðum. En það var hins vegar þetta að hann hnaut um þau orð í máli mínu að hann hefði ,,beitt sér fyrir`` og hann hefði ,,haft forustu fyrir``. Skyldi það vera einhver misskilningur hjá mér að hæstv. samgrh. hafi forustu fyrir samgöngumálum á vegum ríkisstjórnarinnar og því sem gert er af hálfu ríkisstjórnarinnar til þess að koma verkum áfram í þeim málaflokki? Og ef ríkisstjórnin beitir sér fyrir því að fé sé skert í þeim málaflokki, hefur þá ekki hæstv. samgrh. forustu fyrir því? Eða er það einhver annar sem hann lætur þá í minni pokann fyrir? Ég held að það sé auðvitað vel skiljanlegt að hæstv. samgrh. kveinki sér undan því að upplýst sé að hann hafi forustu í þessum málaflokki eins og meðferðin er á honum í fjármálum ríkisins. Og þegar hann talar síðan um að fara að flýta stórframkvæmdum í vegagerð á sama tíma sem við bíðum eftir því hér á Alþingi að hann leggi fram vegáætlun þar sem þarf að skera niður það sem búið er að ákveða að framkvæma um 675 millj. kr., þá held ég mig enn við orðið, hv. þm. Þorvaldur Garðar, þá kalla ég það draumsýn eða bara blekkingaleik. Þannig liggur þetta mál fyrir í mínum augum. Á kannski að taka stórframkvæmdir og jarðgangagerð út úr vegamálum og skilja allt hitt eftir, skera alveg niður hina almennu vegagerð? Er það kannski meiningin hjá hæstv. ráðherra? Ég skal ekki, hæstv. forseti, af því að ég var búinn að tala tvisvar, misnota ræðutíma minn. Það er auðvitað margt hægt að segja, en ég skil það að hæstv. samgrh. kveinki sér undan því að ég skuli taka svo til orða að hann hafi forustu í þessum málaflokki og beiti sér fyrir því sem þar er gert.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) Virðulegi forseti. Þáltill. sú sem hér er til umræðu er flutt til að fá heimild Alþingis fyrir því að Ísland fullgildi samþykkt sem afgreidd var af 69. Alþjóðavinnumálaþinginu sem haldið var árið 1983 og fjallar um starfsendurhæfingu og atvinnumál fatlaðra. Hér er um að ræða fyrstu þáltill. sem lögð hefur verið fram á sl. tæpum 10 árum til að afla heimildar til að fullgilda samþykkt sem gerð hefur verið á þingi Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, ILO. Þó svo langt sé um liðið frá því að till. til þál. um heimild til að fullgilda ILO-samþykkt hefur verið lögð fyrir Alþingi hafa málefni stofnunarinnar komið reglulega til umfjöllunar hér á Alþingi í tengslum við skýrslu félmrh. um Alþjóðavinnumálaþingið sem síðast var fylgt úr hlaði í Sþ. 24. apríl sl. Í ræðu minni við það tækifæri gerði ég grein fyrir markmiði og skipulagi Alþjóðavinnumálastofnunarinnar sem er að mörgu leyti sérstakt sé það borið saman við skipulag annarra alþjóðastofnana. Þó má minna á að það sem einkum skapar Alþjóðavinnumálastofnuninni sérstöðu er seta fulltrúa ríkisstjórna, atvinnurekenda og launafólks í stjórnum og nefndum stofnunarinnar og þátttaka þeirra á Alþjóðavinnumálaþinginu. Til skýringar má taka setu á Alþjóðavinnumálaþinginu. Samkvæmt stofnskrá ILO eiga fjórir fulltrúar rétt á að taka þátt í afgreiðslu þingsins, tveir fulltrúar ríkisstjórnar hlutaðeigandi aðildarríkis, einn fulltrúi atvinnurekenda og einn fulltrúi launafólks. Öll starfsemi stofnunarinnar byggist á samstarfi þessara þriggja aðila. Í athugasemdum með þáltill. kemur fram að eitt af mikilvægustu verkefnum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar og alþjóðavinnumálaskrifstofunnar í Genf er undirbúningur afgreiðslu Alþjóðavinnumálaþingsins á alþjóðasamþykktum og tillögum sem fyrst og fremst taka til aðstæðna í atvinnulífi og á vinnumarkaði. Alþjóðavinnumálaþingið hefur samtals afgreitt 169 alþjóðasamþykktir og 177 tillögur. Sumar þeirra hafa verið endurskoðaðar með nýjum samþykktum. Ísland hefur fullgilt 14 og stendur á því sviði langt að baki nágrannalöndunum, einkum öðrum Norðurlöndum. Líkja má tillögum ILO við reglugerðir sem settar eru með stoð í lögum. Ekki er unnt að fullgilda tillögur og eru þær þar af leiðandi ekki skuldbindandi. Þær eru ítarlegri en samþykktirnar. Litið er á tillögu sem nánari útfærslu á alþjóðasamþykkt eða sem tilmæli til aðildarríkjanna um stefnumótun á ákveðnu sviði. Markmið samþykkta Alþjóðavinnumálastofnunarinnar er að setja reglur um afmörkuð svið vinnumála, félagsmála eða mannréttinda. Með fullgildingunni axlar aðildarríkið tvíþætta skyldu. Annars vegar að vinna að framkvæmd ákvæða hlutaðeigandi samþykktar og hins vegar að samþykkja að haft sé alþjóðlegt eftirlit með framkvæmdinni. Skv. 22. gr. stofnskrár Alþjóðavinnumálastofnunarinnar skal aðildarríki senda alþjóðavinnumálaskrifstofunni reglulega skýrslu um aðgerðir sem það hefur gripið til í því skyni að hrinda í framkvæmd ákvæðum samþykktarinnar. Samkvæmt gildandi reglum skal taka þessar skýrslur saman annað hvert ár og senda alþjóðavinnumálaskrifstofunni. Sérfræðinganefnd á hennar vegum fer yfir skýrslur aðildarríkjanna og birtir niðurstöðu sína í árlegri skýrslu sem er til umfjöllunar í einni af fastanefndum Alþjóðavinnumálaþingsins. Frá því að Ísland gerðist aðildarríki Alþjóðavinnumálastofnunarinnar árið 1945 hefur félmrn. borið ábyrgð á samningu skýrslna um framkvæmd ILO-samþykkta sem Ísland hefur fullgilt. Aðdragandinn að afgreiðslu Alþjóðavinnumálaþingsins á samþykkt nr. 159, um starfsendurhæfingu og atvinnumál fatlaðra, má rekja til ársins 1981. Á nóvemberfundi sínum það ár ákvað stjórnarnefnd ILO að taka starfsendurhæfingu til almennrar umræðu á vinnumálaþinginu árið 1982 þar sem þess yrði freistað að varpa ljósi á allar hliðar þessa málefnis. Árið eftir yrði stefnt að afgreiðslu viðauka við tillögu nr. 99, um atvinnuþjálfun fatlaðra manna, frá árinu 1955. Með þessari ákvörðun var viðurkennd sú breyting sem hafði átt sér stað á 25 árum á viðhorfum til málefna fatlaðra. Þótt fullgilding samþykktar ein sér bæti ekki aðstöðu á því sviði sem hún tekur til hvetur hún stjórnvöld til að móta ákveðna stefnu í hlutaðeigandi málaflokki og stuðlar að því að hún sé reglulega endurskoðuð. Þetta gildir ekki síst um samþykkt nr. 159, um starfsendurhæfingu og atvinnumál fatlaðra. Í samþykktinni eru sett fram markmið um að stjórnvöld stuðli að því að fatlaðir einstaklingar geti verið virkir þátttakendur í þjóðlífinu með sama hætti og aðrir einstaklingar. Ábendingar um hvernig þetta skuli gert koma fram í II. og III. kafla samþykktarinnar en í þeim felast þær skuldbindingar sem leiða af fullgildingu. Helstu skuldbindingar eru: 1. Aðildarríki samþykktarinnar skal móta og hrinda í framkvæmd og endurskoða með ákveðnu millibili stefnu ríkisins í starfsendurhæfingu og atvinnumálum fatlaðra. 2. Umrædd stefna skal miða að því að tryggja að allir hópar fatlaðra hafi aðgang að endurhæfingarstarfsemi við sitt hæfi og að því að fjölga atvinnutækifærum fyrir fatlaða á almennum vinnumarkaði. 3. Stefnuna skal byggja á þeirri reglu að fatlað launafólk hafi sömu tækifæri og launafólk almennt. 4. Við framkvæmd stefnunnar skal hafa samráð við samtök atvinnurekenda og launafólks. Einnig skal hafa með í ráðum heildarsamtök fatlaðra og önnur samtök sem starfa fyrir þá. 5. Hlutaðeigandi stjórnvöld skulu gera ráðstafanir til þess að koma á fót og gera úttekt á starfskynningu, starfsþjálfun, vinnumiðlun, atvinnu og annarri skyldri þjónustu til að gera fötluðum kleift að tryggja sér starf, halda því og vinna sig upp. 6. Aðildarríki skal stefna að því að tryggja að endurhæfingarráðgjafar og annað menntað starfsfólk sem sér um starfskynningu, starfsmenntun, vinnumiðlun og atvinnu fatlaðra hljóti þjálfun og sé tiltækt. Loks er rétt að minna á að í fullgildingu felst einnig sú kvöð, sem áður er getið, að alþjóðavinnumálaskrifstofunni sé gefin reglulega skýrsla um framkvæmd samþykktarinnar. Samþykktin er birt sem fskj. I með þáltill. Nánari útfærslu á efni samþykktarinnar er að finna í tillögu nr. 168 sem er birt sem fskj. II. Ekki er gert ráð fyrir að breyta þurfi lögum eða setja ný lög til að fylgja eftir ákvæðum samþykktarinnar hér á landi. Í því sambandi má benda á II. og VI. kafla laga nr. 41/1983, um málefni fatlaðra. Í II. kafla er fjallað um þjónustu og stofnanir fyrir fatlaða. Í 6. gr. kemur fram að hæfing og endurhæfing, verkþjálfun og starfsþjálfun, iðjuþjálfun og atvinnuleit eru meðal þeirrar þjónustu sem stefnt skuli að á hverju svæði. Skv. VI. kafla 22. gr. skulu svæðisstjórnir fatlaðra stuðla að atvinnuleit fyrir fatlaða hver á sínu svæði og hafa það hlutverk að afla fötluðum atvinnu við sitt hæfi. Tekið er fram í greininni að atvinnuleitin skuli starfa í nánum tengslum við félmrn., vinnumiðlun hlutaðeigandi sveitarfélags, aðila vinnumarkaðarins og aðra hlutaðeigandi aðila. Í e-lið 8. gr. laga nr. 18/1985, um vinnumiðlun, er tekið fram að meðal hlutverka vinnumiðlunar sé aðstoð við atvinnuleit fatlaðra. Með hliðsjón af framangreindu er ljóst að lagalegur grundvöllur fyrir að hrinda markmiðum samþykktarinnar í framkvæmd er traustur. Hins vegar hefur komið í ljós að með erfiðara ástandi á vinnumarkaðinum hefur tækifærum fatlaðra til að fá vinnu fækkað. Vegna þess var ákveðið í félmrn. að ráða starfsmann tímabundið til að gera úttekt á atvinnumálum fatlaðra, bæði að því er varðar almenna vinnumarkaðinn og verndaða vinnustaði. Sérstakur fimm manna starfshópur verður þessum starfsmanni til ráðuneytis, en í þessum starfshópi eiga sæti fulltrúar ASÍ, VSÍ, samtaka fatlaðra, Sambands ísl. sveitarfélaga og frá félmrn. Verkefnið er að gera úttekt á stöðunni í atvinnumálum fatlaðra og að lokinni þeirri úttekt hefur starfshópnum verið falið að leggja fram tillögu um úrbætur og stefnu í atvinnumálum fatlaðra. Ég lít því svo á að við séum vel í stakk búin til að standa fyrir samþykkt sem hér er mælt fyrir og sú vinna sem í gangi er sé undirbúningur að þeirri stefnumótun sem alþjóðasamþykkt nr. 159 mælir fyrir um í starfsendurhæfingu og atvinnumálum fatlaðra. Ég vil geta þess að umrædd samþykkt var send fjórum aðilum til umsagnar, Alþýðusambandi Íslands, Vinnuveitendasambandi Íslands, Sambandi ísl. sveitarfélaga og samstarfsnefnd um málefni fatlaðra. Í samstarfsnefndinni eiga sæti fulltrúar Sjálfsbjargar, landssambands fatlaðra, Alþýðusambands Íslands, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og Landssamtakanna Þroskahjálpar. Alþýðusamband Íslands og samstarfsnefnd um málefni fatlaðra mæla með því að samþykktin verði fullgilt fyrir Íslands hönd. Vinnuveitendasamband Íslands mælir hins vegar gegn fullgildingu. Meginrök Vinnuveitendasambandsins eru þau að samþykktin bæti ekki réttarstöðu fatlaðra. Umsögn barst ekki frá Sambandi ísl. sveitarfélaga. Hinn 1. jan. 1989 höfðu 23 ríki fullgilt samþykktina, þar á meðal Danmörk, Finnland, Noregur og Svíþjóð. Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að leggja til að þáltill. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Rannveig Guðmundsdóttir Virðulegi forseti. Ég tel mjög jákvætt og sjálfsagt að Alþingi álykti að veita ríkisstjórninni heimild til að fullgilda þessa samþykkt fyrir Íslands hönd, enda má segja að samþykktin sé í samræmi við lög um málefni fatlaðra frá 1983. Markmið þeirra laga er að tryggja fötluðum jafnrétti og sambærileg lífskjör við aðra þjóðfélagsþegna og skapa þeim skilyrði til að lifa eðlilegu lífi og hasla sér völl í samfélaginu þar sem þeim vegnar best. Mikið hefur líka áunnist í þessum málum á liðnum árum. M.a. hefur vernduðum vinnustöðum fjölgað mjög á landinu og a.m.k. í stærri sveitarfélögum hefur verið lögð áhersla á atvinnuleit fatlaðra. Nú er það svo að ef ná á markmiðum endurhæfingar þurfa atvinnuúrræði að vera til staðar þegar henni er lokið og þess vegna er atvinnuleit svo mikilvæg. Málefni fatlaðra eru málaflokkur þar sem frumkvæði heimamanna hefur fram að þessu haft mikla þýðingu þrátt fyrir að yfirstjórn mála hafi verið hjá svæðisstjórn. Þannig hefur atvinnuleit fatlaðra víða verið í höndum heimamanna og þeir við stjórnvölinn á vernduðum vinnustöðum. Á þeirra vegum hefur verið unnið að stefnumörkun fyrir vinnustaðina og lagðar línur um endurhæfingarþátt og hlutfall þeirra sem slíka vinnustaði sækja, en ljóst er að muni ekki fara út á vinnumarkaðinn. Með breyttri verkaskiptingu verða þessi mál nú alfarið í höndum svæðisstjórna sem eru undir miklum þrýstingi vegna vistunar, dagvistunar og athafnaúrræða yfirleitt fyrir fatlaða. Og þá er ákaflega mikilvægt að þeir sem taka við verkefnunum nýti sér vel reynslu þeirra sem séð hafa um þessi mál. Ekki þarf að fjölyrða um hve dýrmætt það er þegar starfsmaður sem sér um atvinnuleit hefur myndað góð sambönd úti í atvinnulífinu og hvaða þýðingu það getur haft fyrir þann sem notið hefur endurhæfingar og er tilbúinn að reyna fyrir sér á almennum vinnumarkaði. Ef flytja á þessa þætti inn á viðkomandi svæðisskrifstofur og e.t.v. í hendur nýrra starfsmanna er mjög nauðsynlegt að hafa sem allra mest samráð við þá aðila sem hafa haft með þessi mál að gera hjá sveitarfélögunum. Ég legg mikla áherslu á að sú reynsla sem fengist hefur í þessum málum nýtist sem best og að breytingar sem gerðar verða hafi sem minnsta röskun í för með sér. Mér fannst ástæða til að koma með þessa ábendingu nú við umfjöllun þessa þýðingarmikla máls sem starfsendurhæfing og atvinnumál fatlaðra er og hvet þá þingmenn sem hafa tengsl við þennan málaflokk heima í héraði að beita sér fyrir að þessar breytingar verði sem mýkstar. Ég treysti félmrh. ákaflega vel til að gera sitt til að sem mest samráð og samvinna verði við tilflutning þessara verkefna en tel að lausnin felist ekki beint í tilskipun ofan frá heldur góðri umfjöllun allra hlutaðeigandi um markmið og leiðir.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð vegna þessarar till. til þál. sem hæstv. félmrh. mælti fyrir. Ég vil lýsa stuðningi mínum við þetta ágæta mál og þarf í sjálfu sér ekki að fjölyrða svo mjög um það. Ég get einnig tekið undir það sem kom fram í máli hv. 9. þm. Reykn. En það er þó einn þáttur sem mér finnst ástæða til að benda á í þessu sambandi. Hér kom fram að margt hefði áunnist og margt verið gert en það er líka margt ógert og ekki síst hvað varðar ferlimál fatlaðra. Það er ekki nóg að hafa atvinnutækifæri fyrir fatlaða og þjálfunaraðstöðu og annað slíkt sem er auðvitað mjög nauðsynlegt og sjálfsagt. Ég er ansi hrædd um að það séu fjölmargir staðir og ekki síst hjá opinberum aðilum, hvort sem við tölum um ríki eða sveitarfélög, þar sem fatlaðir hafa bókstaflega ekki möguleika á að ferðast um. Við þurfum ekki annað en að líta okkur nær sem er þessi vinnustaður sem heitir Alþingi Íslendinga, þau hús sem við höfum hér til umráða og þingmenn eiga að starfa í, þar sem þeir hafa sínar skrifstofur, þar sem nefndarfundir fara fram og annað slíkt, eða þetta hús hér. Hvernig ætli fötluðum manni sem léti sér nú detta í hug að fara í framboð til Alþingis og tæki sæti á Alþingi gengi að ferðast hér um og starfa á Alþingi eins og heilbrigður maður? Þetta finnst mér vera mál sem mætti gjarnan taka til umhugsunar og athugunar í tengslum við þessa tillögu þegar hún fær umfjöllun í félmn. Sþ. því ég held að þetta sé svo þýðingarmikill og stór þáttur í hagsmunamálum fatlaðra að ekki sé hægt að slíta hann úr tengslum við það sem þessi tillaga fjallar um.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Ég bið hv. þingheim afsökunar á þessari bið en ég býst við að menn skilji að mál það sem nú þarf að leysa þarf að leysast í samráði við hv. 2. þm. Norðurl. e. Hann er hér í húsinu og ég mælist til þess að hann komi til starfa. Það hafa komið nýjar fréttir af hv. 2. þm. Norðurl. e. Hann mun ekki hafa meiri áhuga á málinu en svo að hann er farinn úr húsinu. Forseti mun því standa við það sem hann hafði áður gert, að ljúka umræðu um annað dagskrármálið. Ella hefði forseti borið það undir hv. þingheim, vegna mistaka sem forsetinn óneitanlega gerði sem var að ljúka umræðunni, þrátt fyrir beiðni hv. 2. þm. Norðurl. e., hvort opna mætti umræðu að nýju þegar hæstv. forsrh. var kominn. Nú er hann kominn og hæstv. utanrrh. er á leiðinni að beiðni þessa hv. þm. en nú er mér sagt, og enda kemur það fram hér á skjá, að hann sé farinn úr húsinu. Þá vil ég minna á, vegna þeirrar gagnrýni sem fram kom á hæstv. ráðherra sem fara ekki með þennan málaflokk þó að hæstv. samgrh. væri hér, að á dagskrá er hér fljótlega í þinginu till. til þál. um forkönnun Mannvirkjasjóðs Atlantshafsbandalagsins á alþjóðlegum varaflugvelli. 1. flm. er hv. 17. þm. Reykv. og 2. flm. er hv. 2. þm. Norðurl. e. Í trausti þess, hv. þm., að hv. 2. þm. Norðurl. e. fái tækifæri til að ræða það mál sem hann bryddaði upp á leyfir forseti sér að láta nú fara fram atkvæðagreiðslu um frekari meðferð annars dagskrármálsins og biður þá hv. þm. sem samþykkja vilja að vísa flugmálaáætlun 1990--1993 til 2. umr. að greiða nú atkvæði.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Þannig tókst til að umræðu þessari lauk og hún varð síðan ekki hafin að nýju eins og þó stóð til vegna fjarveru hv. 2. þm. Norðurl. e., og hef ég ekki um það þau orð sem mér komu þó í hug. En til mín hafði verið beint spurningu sem mér hafði láðst að svara og ég hafði hugsað mér að svara ef umræðan hæfist á nýjan leik. Ég vil leyfa mér að svara hv. þm. Eiði Guðnasyni í einni setningu. Hann spurði hvað liði skýrslu um Hvalfjarðargöng og láta menn sér nú ekki nægja að ræða bara samgöngur á landi heldur jafnvel samgöngur undir hafsbotni þó flugmálaáætlun sé á dagskrá. Skýrsla barst til samgrh. í síðustu viku um það mál. Hún verður kynnt í ríkisstjórninni í fyrramálið og verður send í framhaldi af því hv. þm.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Eins og áður hefur fram komið á þessum fundi hefjast nú umræður utan dagskrár um tvö mál og fara þær fram samkvæmt fyrri málsgrein 32. gr. þingskapalaga. Sú hin fyrri er fram komin að beiðni hv. 3. þm. Vesturl. og fjallar um húsnæðismál lögreglunnar í Stykkishólmi.

Eiður Guðnason Virðulegi forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs hér utan dagskrár til þess að beina fsp. til hæstv. dómsmrh. Fsp. mín er svohljóðandi: ,,Til hvaða ráða hyggst dómsmrn. grípa til að halda uppi eðlilegri starfsemi löggæslu í Stykkishólmi þegar lögreglustöðinni þar verður lokað nk. fimmtudag, 25. jan., að kröfu Vinnueftirlits ríkisins?`` Nokkur orð af þessu tilefni: Frá upphafi hefur lögreglan í Stykkishólmi starfað í ófullkomnu húsnæði. Við það hafa verið gerðar athugasemdir af hálfu Vinnueftirlits ríkisins allar götur frá því í janúar 1985. Þá voru gerðar eftirfarandi athugasemdir: 1. Raki er í útveggjum og leki. 2. Fatageymslur vantar. 3. Kaffistofa er engin. 4. Þar sem kaffið er lagað er enginn vaskur eða rennandi vatn og það sótt fram á salerni. 5. Húsgögn úr sér gengin. 6. Loftræsting ófullnægjandi. 7. Stólar lélegir. 8. Neyðarlýsing þyrfti að vera og varaafl fyrir fjarskiptabúnað. 9. Aðkoma að húsinu er mjög slæm, brattur stigi, illa farin gangstétt og grýttir bakkar til hliðar við stigann. Í skýrslu Vinnueftirlitsins frá því 15. sept. 1988 segir, með leyfi forseta: ,,Vinnueftirlit ríkisins gerði 17. janúar 1985 athugasemdir við húsnæði lögreglunnar í Stykkishólmi. Þrátt fyrir ítrekanir hafa engar úrbætur verið gerðar.`` Staðan er nákvæmlega sú enn þann dag í dag að það hafa engar úrbætur verið gerðar og nú liggur fyrir að Vinnueftirlitið mun loka þessari lögreglustöð, ef lögreglustöð skyldi kalla, vegna þess að húsnæðið er ekki með þeim hætti að það standi undir því nafni. Raunar er þetta svo sérstaks eðlis að það er svo komið að ferðamenn sem til Stykkishólms koma gera sér gjarnan sérstaka ferð til að taka myndir af þessu fyrirbæri, þessu húsi sem gengur undir nafninu Lögreglustöð í Stykkishólmi. Hér er auðvitað um óviðunandi ástand að ræða og því er spurt: Til hvaða ráðstafana verður gripið til þess að halda uppi eðlilegri starfsemi lögreglunnar í Stykkishólmi þegar Vinnueftirlitið lokar þessum húsakynnum nk. fimmtudag?

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) Hæstv. forseti. Það er ekki að ófyrirsynju að hv. 3. þm. Vesturl. kveður sér hljóðs utan dagskrár um málefni lögreglustöðvarinnar í Stykkishólmi. Vinnueftirlit ríkisins hefur allt frá árinu 1985 gert athugasemdir við Lögreglustöðina í Stykkishólmi. Sumt af þeim aðfinnslum varðar bygginguna eins og raunar kom fram í máli hv. þm. og aðkomu sem ekki er unnt að bæta úr eða er afar dýrt. M.a. má nefna að lofthæð er um 2,40 metrar í þessari byggingu en á að vera 2,50 metrar samkvæmt lögum og reglugerðum. Húsið er afar illa staðsett, stendur uppi á hæð og er illt aðgöngu. Vinnueftirlitið hefur ítrekað þessar aðfinnslur. Ráðuneytinu eru þessir ágallar á lögreglustöðinni ljósir. Allt frá árinu 1983 hafa verið kannaðir möguleikar á lausn þessa máls. Á þeim tíma og síðar voru athugaðir möguleikar á að kaupa eða leigja hentugt húsnæði en ekkert af þeim húsum sem þá voru skoðuð var talið koma til greina. Afstaða ráðuneytisins er sú að langheppilegasti kosturinn sé að byggja hentugt hús sem gæti þjónað því að vera lögreglustöð til frambúðar auk þess að hýsa sýsluskrifstofuna. Á undanförnum árum hefur ráðuneytið í tillögum sínum til fjvn. Alþingis farið fram á fjárveitingar til byggingar lögreglustöðvar í Stykkishólmi en verið synjað. Fyrir afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1989 var fjvn. gerð grein fyrir fjárþörf vegna þessa verkefnis. Við undirbúning fjárlaga fyrir 1990 fór ráðuneytið enn fram á fjárveitingu og þá 10 millj. kr. til byggingar lögreglustöðvar í Stykkishólmi, en það var fellt niður af Fjárlaga- og hagsýslustofnun. Málið var síðan tekið upp við fjvn. engu að síður á fundi er starfsmenn ráðuneytisins áttu í nóv. sl. og staðfest með bréfi dags. 7. des. sl. þar sem lögð var áhersla á fjárveitingu til þessa verkefnis. Í þessu bréfi segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Núverandi lögreglustöð er ónýt. Vinnueftirlit ríkisins hefur lýst yfir að það muni loka stöðinni. Ráðuneytið hefur til þrautar kannað möguleika á að fá leigt húsnæði. Aðeins kemur til greina að fá leigt skrifstofuhúsnæði án þess að gera ráð fyrir fangaklefum sem er ófullnægjandi lausn. Hér er um hreint neyðarástand að ræða,,, sagði í þessu bréfi ráðuneytisins til fjvn. Alþingis. Farið var fram á fjárveitingu til nýbyggingar að fjárhæð 10 millj. kr. Þegar unnið var að lausn þessa máls á vegum dómsmrn. á sl. hausti við undirbúning fjárlagagerðarinnar var þegar ljóst að eina færa leiðin til að brúa bilið fram til þess tíma að nýbygging kæmist í framkvæmd væri að leita eftir leiguhúsnæði fyrir lögreglustöðina til bráðabirgða sem hægt væri að nýta með sæmilegu móti á meðan. Þá var af ráðuneytisins hálfu leitað til bæjaryfirvalda í Stykkishólmi og brást bæjarstjórinn, Sturla Böðvarsson, mjög vel við að eiga þátt í að útvega viðunandi leiguhúsnæði í þessu skyni. Nú hefur komið í ljós að slíkt húsnæði sem að vísu fullnægir ekki öllum ýtrustu kröfum en trúlega mun hægt að nýta sem lögreglustöð á meðan hönnun og bygging færi fram er til reiðu til þessara nota. Rétt er þó að taka fram að hluti þessa húsnæðis mun laus innan tíðar en allt húsnæðið síðar. En þó að þannig tækist að bjarga þessu máli nánast fyrir horn, og þá með sérstökum velvilja nánast allra sem hlut eiga að máli, svo sem Vinnueftirlits ríkisins, sem hefur sýnt alveg einstakt langlundargeð, bæjaryfirvalda í Stykkishólmi og seinast en ekki síst lögreglumannanna sjálfra þar í Stykkishólmi, mega menn ekki missa sjónar á því aðalatriði þessa máls sem enn vantar, þ.e. að það vantar enn leyfi og samþykki fjárveitingavaldsins hér á hinu háa Alþingi til að hönnun þessarar þörfu framkvæmdar geti farið af stað. Ég tel hins vegar hér um svo brýnt mál að ræða að ég mun enn leita ásjár og samvinnu við fjvn. Alþingis til þess að fullnaðarlausn fáist frá og með næsta fjárlagaári. Ef slík lausn nær fram að ganga og ef hún er í sjónmáli er vitaskuld mun skárra að þreyja þorrann og góuna, og jafnvel ótiltekinn tíma, við ófullkomnar aðstæður en ella væri.

Friðjón Þórðarson Virðulegi forseti. Fangahúsið í Stykkishólmi er gamalt og lélegt. Það er ófullkomin vistarvera fyrir lögreglumenn á vakt. Sem betur fer þarf sjaldan að nota þá fangaklefa sem þar eru. Vinnueftirlitið telur þetta húsnæði ónothæft. Hæstv. dómsmrh. reyndi að fá fjárveitingaheimild, 10 millj. kr., inn á fjárlög þessa árs til þess að undirbúa byggingu nýs húss í Stykkishólmi yfir sýslumannsembættið í Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu, þar á meðal lögreglustöðvar. Það tókst ekki en mundi væntanlega þurfa a.m.k. 2--3 ár til að byggja hús af þessu tagi þó að lóð sé tilbúin á besta stað í bænum og heimamenn fúsir til að greiða götu þessa máls á allan hátt. Þess vegna þarf að útvega húsnæði til bráðabirgða sem dugað gæti allra næstu ár. Að því er nú unnið af hálfu dómsmrn. og vonandi í nánu samstarfi við heimamenn, ekki síst sýslumann. Mér er kunnugt um að bæjaryfirvöld hafa boðið fram húsnæði í þessu skyni við Aðalgötu beint á móti sýsluskrifstofunni. Þar hefur tannlæknir haft aðsetur en er nú að flytja í hús heilsugæslustöðvar. Fleiri möguleikar eru vafalaust fyrir hendi. Að lokum verð ég að fagna áhuga félaga míns, hv. 3. þm. Vesturl., á löggæslumálum, sem nú virðist nývakinn. Og öllum hv. alþm. leyfi ég mér að benda á hversu miklu, miklu farsælla það er að gera allt sem unnt er til þess að hlynna að sýslumanns- og bæjarfógetaembættum landsins en að rífa þau niður. Svo dýrmæta og mikilvæga þjónustu hafa þessi embætti veitt fólkinu í landinu á liðnum árum og veita enn ef vel er að þeim búið.

Alexander Stefánsson Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. Það er sjálfsagt að ræða svona mál hér á Alþingi, en það hefði kannski verið öllu eðlilegra að gera það við fjárlagaafgreiðsluna sjálfa. Ég vil hins vegar segja það í sambandi við þetta undarlega mál, ef ég má orða það svo, að það skuli hafa viðgengist í áratugi að í þetta stórum stað, Stykkishólmi, þar sem sýslumaðurinn hefur aðsetur skuli hafa verið notað sem lögreglustöð húsnæði sem er varla boðlegt fólki og hefur kannski verið hugsað einhvern tíma sem húsnæði fyrir eitthvað allt annað en að geyma fólk, og allra síst sem lögreglustöð. Staðreyndin er sú að þessi stöð er öllum til skammar, bæði heimabyggð og eins yfirvöldum dómsmála á undanförnum áraröðum. En því miður hefur aldrei verið lögð fram formlega tillaga til lausnar á þessu máli og í fjárlagafrv. fyrir árið 1987, 1988 og fyrir árið 1989 var ekki stafkrókur um lögreglustöð í Stykkishólmi að því er þetta varðar. Það er ekki fyrr en núna eftir 7. des. sl. sem kemur formlegt erindi frá hæstv. dóms- og kirkjumálaráðuneyti um að bæta hér um betur, ásamt 11 öðrum málum. Það var ljóst að til þess að leysa þetta mál strax þyrfti allt annað en nýja byggingu á þessu stigi málsins. Það tekur, eins og hv. þm. vita, mörg ár að byggja svona hús þegar á að byggja það sem aðalaðsetur fyrir fógetaembættið eða sýslumannsembættið ásamt lögreglustöð. Þess vegna var ekkert um annað að ræða en að afgreiða þetta mál í sambandi við fjárlög 1990 þannig að gefin yrði út yfirlýsing til hæstv. ráðherra um það að fjvn. lýsti vilja sínum að reyna að leysa þetta mál strax með því að finna viðunandi leiguhúsnæði. Það var vitað að bæjarstjórinn hafði þegar bent á kjallara undir bæjarskrifstofunum en það húsnæði var ófullnægjandi. Það liggur fyrir að það er vilji fyrir því í fjvn. að reyna að leysa þetta mál þannig að þessi leiðinlegi blettur á þessari fallegu byggð og þessu málefni öllu verði afnuminn með nýju úrræðum. Og ég þori að fullyrða það fyrir hönd nefndarinnar að það muni ekki standa á því að nefndin muni standa með hæstv. ráðherra eða ráðuneytinu að því að reyna að leysa þetta mál á viðunandi hátt við fjárlagaundirbúning fyrir árið 1991 ef það er vilji dómsmrh. að undirbúa og hefja byggingu nýrrar lögreglustöðvar ásamt aðstöðu fyrir sýslumann og bæjarfógeta í Stykkishólmi --- það er eðlilegasta lausnin.

Eiður Guðnason Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Hér hafa talað tveir hv. þm. Vesturl. sem báðir eiga sæti í fjvn. Ég sé ekki ástæðu til að víkja sérstaklega að því sem þeir sögðu. Að vísu kom fram í máli hv. 1. þm. Vesturl. að formlegt erindi barst fjvn. fyrst 7. des. og það vekur auðvitað ýmsar spurningar vegna þess að þá er orðið svo áliðið og fjárlagavinnan komin svo langt að það hlýtur að vera mjög erfitt að taka upp mál af þessu tagi. Og svo leiði ég hjá mér þau ummæli sem hv. þm. Friðjón Þórðarson viðhafði hér áðan um einhvern sérstaklega nývakinn áhuga á þessum málum hjá þeim sem þetta mælir. Ég skil satt að segja ekki þau ummæli og finnst þau vera út í hött, en hann verður auðvitað að fá að tala eins og honum líkar. Ég held að hæstv. dómsmrh. hafi komist alveg rétt að orði þegar hann sagði annars vegar að núverandi bygging væri ónýt og hins vegar að neyðarástand ríkti í þessum málum. Þetta er hvort tveggja rétt. Ég er hins vegar ósammála því að ekki sé hægt að leysa þetta mál á skemmri tíma en 2--3 árum. Ég held að hægt sé að leysa þetta mál á miklu skemmri tíma og ég held jafnvel að það hafi verið gert sums staðar þar sem byggðar hafi verið lögreglustöðvar t.d. úr forsteyptum einingum og tekist bara vel. Hæstv. ráðherra vék að því að verið væri að vinna að sérstakri lausn. Mér er alveg kunnugt um það því að ráðuneytið hefur skrifað bréf þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Eins og staða málsins er nú`` --- þetta er frá 12. jan. sl. --- ,,leggur ráðuneytið til að tekið verði á leigu húsnæði af Stykkishólmsbæ fyrir skrifstofur lögreglunnar í kjallara þess húss sem nú eru skrifstofur bæjarins. Ekki er þar aðstaða fyrir fangaklefa. Til þess að leysa þá þörf er lagt til að fangaklefar í Grundarfirði verði notaðir en jafnframt leitað heimildar til að fá að nýta núverandi klefa í algerum neyðartilvikum.`` Ég held að það liggi alveg ljóst fyrir að það húsnæði sem þarna er talað um --- má nú vera að eitthvert annað húsnæði sé til athugunar --- uppfylli engar þær kröfur sem gerðar eru til skrifstofuhúsnæðis af þessu tagi. Ég hygg að það muni koma í ljós og skil satt að segja ekki hvers vegna hefur ekki t.d. verið farin sú leið, eins og ég veit að sums staðar hefur verið gert --- þó að það sé neyðarbrauð þá er það betri kostur en það ástand sem varað hefur --- að taka á leigu eða kaupa íbúðarhúsnæði og breyta því um stundarsakir í húsnæði fyrir lögreglustöð. Ég hygg t.d. að það hafi verið gert á sínum tíma á Selfossi og er auðvitað bráðabirgðaráðstöfun en bjargar engu að síður því ástandi sem hér er. Ég þakka ráðherra fyrir svörin og vonast eindregið til þess að hér verði gripið til viðeigandi aðgerða hið fyrsta.

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) Hæstv. forseti. Ég vil aðeins fyrir minn hlut þakka þessa umræðu. Ég vonast til þess að hún verði okkur til aðstoðar í því að finna á þessu lausn nú allra næstu daga sem getur þó aldrei annað orðið en millibilslausn því að framtíðarlausnin hlýtur að verða bygging eins og hér hefur komið fram. Ef þessi umræða verður hins vegar til þess að flýta fyrir henni og auðvelda hana, þá er vel.

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) Þá hefst utandagskrárumræða sem einnig hafði verið tilkynnt um afskipti ríkisstjórnarinnar af fjárhagsörðugleikum Sambands ísl. samvinnufélaga. Hún fer fram samkvæmt fyrri málsgrein 32. gr. þingskapa.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Ástæðan fyrir því að beðið er um þessa umræðu eru sífelldar yfirlýsingar ráðamanna þjóðarinnar, þó einkum hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. í fjölmiðlum um erfiðleika Sambands ísl. samvinnufélaga. Ég er hér með útskrift úr Morgunblaðinu frá 17. sept., Morgunblaðinu frá 6. jan. og DV frá sama degi og nægir að lesa það sem þar kemur fram, en þar segir hæstv. forsrh. orðrétt: ,,Þetta er grafalvarlegt mál fyrir þjóðarbúið allt. Ég endurtek, málið er grafalvarlegt. Það hefur ekki komið til kasta ríkisstjórnarinnar, ekki formlega, en hlýtur að gera það ef svo heldur fram sem horfir. Allt þetta mál varðar alla íslensku þjóðina, ekki síst vegna þess að mikið af erlendum lánum Sambandsins eru ekki með neinum veðum og þjóðin getur bara varla látið þau lán falla. Hver yrði staða landsins erlendis eftir það?`` Ég rifja jafnframt upp að hæstv. fjmrh. sagði frá því fyrir um það bil ári að það stefndi í gjaldþrot Sambandsins eftir 12--16 mánuði. Hann var spurður í DV 6. jan. um það mál og sagði orðrétt: ,,Það hefur ekkert gerst sem breytir þeirri skoðun minni sem fram kom í ræðunni á Alþingi í fyrra.`` Tíminn, málgagn Framsfl., sagði sama dag, 6. jan., orðrétt: ,,Jafnframt er ríkisstjórnin væntanlega einn aðili málsins hvað varðar samninga við erlenda lánardrottna, hvort sem tilboði Landsbankans verður tekið eða hafnað.`` Þá vil ég geta þess að það hefur verið staðfest að hæstv. fjmrh. var sá sem fyrstur orðaði það við bankastjóra Landsbankans, þegar hann boðaði þá til sín, að Landsbankinn falaðist eftir kaupum á hluta Sambands ísl. samvinnufélaga í Samvinnubankanum. Og það liggur enn fyrir staðfest að hæstv. viðskrh. sagðist hinn 6. jan. sl. í samtali við forráðamenn Sambands ísl. samvinnufélaga ætla að beita sér fyrir vaxtagreiðslum á kaupverði Landsbankans frá 1. sept. til 1. jan. Þess yfirlýsing varð til þess að tilboð Landsbankans var samþykkt af meiri hluta stjórnar SÍS. Þá hefur það gerst áður en fjárlög voru samþykkt fyrir yfirstandandi ár að hæstv. ríkisstjórn ákvað að kaupa aukinn hlut í Aðalverktökum sf. Hv. formaður fjvn., Sighvatur Björgvinsson, hefur lýst því yfir að ekki þurfi að koma til kasta Alþingis af þeim sökum. Ég tel að það sé á misskilningi byggt, enda eru Aðalverktakar sameignarfélag en ekki hlutafélag. Af þessum ástæðum, m.a., vil ég spyrja hæstv. forsrh. og aðra þá hæstv. ráðherra sem hér eru viðstaddir eftirfarandi spurninga og óska svara við þeim: 1. Ætlar hæstv. ríkisstjórn að aðstoða Samband ísl. samvinnufélaga með sérstökum fjárhagslegum aðgerðum? 2. Hefur Sambandið óskað eftir einhvers konar afskiptum ríkisvaldsins við losun eigna og hver eru þau afskipti? 3. Hafa forustumenn SÍS beðið um ríkisábyrgð á erlendum lánum fyrirtækisins? 4. Hvers vegna hafði hæstv. ríkisstjórn afskipti af sölu SÍS á hlut sínum í Samvinnubankanum? 5. Hvers vegna vill hæstv. ríkisstjórn kaupa meiri hluta í Aðalverktökum? 6. Verður frv. um það lagt fyrir þingið? 7. Hvaða ráðuneyti á að fara með hlut ríkisins í stjórn Aðalverktaka ef af samningi verður? 8. Hve mikils eru eignir Aðalverktaka metnar, en það er ljóst að viðskiptavildin er búin til með bréfi utanrrn. en samkvæmt því hafa Aðalverktakar sf. einokun á verktakastarfsemi á Keflavíkurflugvelli?

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegi forseti. Hv. þm. hefur látið mig fá þær átta spurningar sem hann lagði hér fram áðan. Áður en ég kem að þeim vil ég segja það að það sem haft er eftir mér í Morgunblaðinu er rétt. Það sem hann las úr Tímanum veit ég ekkert um og veit ekki hvaðan það er komið. Og ég hygg að hv. þm. muni vera eins vel ljóst og mér að fjárhagserfiðleikar eins allra stærsta viðskiptavinar Landsbankans mundu vitanlega valda Landsbankanum gífurlega miklum erfiðleikum. Ég held að það fari ekkert á milli mála. Hv. þm. er bankaráðsmaður í Landsbankanum og þekkir það mál vitanlega betur en flestir aðrir hér inni þó að hann hafi setið þar stutt. Ef ég veit rétt eru skuldir Sambandsins erlendis allmiklar, líklega 9--10 milljarðar a.m.k., og það mundi vitanlega hafa áhrif á, má segja, lántökumöguleika Íslendinga erlendis ef eitthvað af þessum skuldum glatast. Eftir því sem ég best veit stefnir nú ekki í slíkt. Eignir munu nægja fyrir skuldum, og mér er tjáð að þetta horfi til betri vegar, bæði með reksturinn, alveg sérstaklega, og samninga við skuldheimtumenn svo að ég hygg að þessi möguleiki sem blaðamaður Morgunblaðsins spurði um sé ekki fyrir hendi, sem betur fer. Svo ég komi þá að spurningunum: 1. Ætlar ríkisstjórnin að aðstoða SÍS með sérstökum fjárhagslegum aðgerðum? Svarið er nei. Engin beiðni hefur um það komið og ekkert slíkt verið á borðum ríkisstjórnarinnar. 2. Hefur SÍS óskað eftir einhvers konar afskiptum ríkisvaldsins af losun eigna? Þann 6. jan. gengu nokkrir fulltrúar stjórnar Sambandsins á minn fund, og þar voru þá einnig fjmrh. og viðskrh., og tjáðu sig vilja ganga til viðræðna við ríkisvaldið um sölu á hluta sínum í Íslenskum aðalverktökum, annaðhvort öllum eða að hluta. Þar var jafnframt vísað til þess sem þeim var kunnugt um, eftir viðræður m.a. við hæstv. utanrrh., að áhugi væri á því hjá ríkisstjórninni að eignast meiri hluta í Íslenskum aðalverktökum. Reyndar hafði tillaga um það verið lögð fyrir ríkisstjórnina 19. des. og samþykkt. 3. Hafa forystumenn SÍS beðið um ríkisábyrgð á erlendum skuldum? Svarið er nei, þeir hafa ekki gert það. 4. Hvers vegna hefur ríkisstjórnin afskipti af sölu SÍS á hluta þeirra í Samvinnubanka? Ríkisstjórnin hafði engin afskipti af því. Hins vegar hefur að sjálfsögðu sá ráðherra sem fer með bankamál fylgst með því enda kemur slíkt til hans kasta að lokum. Hann þarf að athuga hvort það samræmist almennum hagsmunum í bankamálum að einn banki kaupi annan og hef ég ekki tíma til að fara fleiri orðum um það. 5. Hvers vegna vill ríkisstjórnin kaupa meiri hluta í Íslenskum aðalverktökum? E.t.v. er réttara að hæstv. utanrrh. svari því en það er samkomulag um það í ríkisstjórninni að í þessu fyrirtæki, þar sem um einkaleyfi er að ræða, mjög víðtækt, og með mikla hagnaðarvon, sé eðlilegt að ríkisvaldið eigi meiri hluta. 6. Verður frv. um það lagt fyrir Alþingi? Ég er sammála formanni fjvn. Ég sé ekki að þess sé þörf nema um sé að ræða nauðsyn á að fá fjárveitingu til þess að kaupa þann hlut. Íslenskir aðalverktakar voru settir á fót á sínum tíma á grundvelli varnarsáttmálans. Engin sérstök lög voru sett um þá eftir því sem ég best veit, og reyndar hvílir sú skylda á utanrrh. að sjá fyrir því að einhver aðili annist framkvæmdir á vegum varnarliðsins. Þarna getur því verið um tilfærslu eigna að ræða innan fyrirtækisins, t.d. þannig að greitt sé fyrir með meiri útborgun til þeirra sem láta í staðinn eignarhlut. Hins vegar er rétt að vísa þessu nánar til hæstv. utanrrh. 7. Hvaða ráðuneyti á að fara með hlut ríkisins í stjórn Aðalverktaka ef af samningi verður? Utanrrh. fer nú með þann hlut og ekki eru ráðgerðar breytingar á því. 8. Á hvað eru eignir Aðalverktaka metnar? Það veit ég ekki á þessari stundu en e.t.v. hefur hæstv. utanrrh. svar við því.

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) Að gefnu tilefni vill forseti minna á að þessi fyrri málsgrein 32. gr. þingskapalaga fjallar um tímasetninguna í þessum hálftíma utandagskrárumræðum sem þýðir það að málshefjandi má tala tvisvar í þrjár mínútur í hvort sinn en aðrir tvisvar, aðeins í tvær mínútur í hvort sinn, og það gildir þá einnig um hæstv. ráðherra.

Líka þá sem eiga að svara?

Já, þetta er samkvæmt þingsköpum og forsetar geta ekki annað en reynt að fylgja þeim reglum eftir. Þetta vildi forseti aðeins minna á því að það ber nokkuð á því að menn átta sig ekki alveg á hve þessi tími er skammur og þess vegna verða spurningar og svör að verða mjög stutt og hnitmiðuð.

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að bæta miklu við þau svör sem hæstv. forsrh. hefur þegar gefið við fyrirspurnum hv. 1. þm. Reykv. Þó vil ég sérstaklega víkja að tveimur seinustu spurningunum og þá fyrst: Hvers vegna vill ríkisstjórnin kaupa meiri hluta í Íslenskum aðalverktökum? Ég vil rifja upp að það var ekki liðinn langur tími frá því að sá sem hér stendur tók við embætti utanrrh. þegar ég lýsti þeirri skoðun minni að núv. fyrirkomulag verktöku þyrfti að taka til endurskoðunar og jafnframt þeirri stefnu minni að eðlilegt væri að ríkisstjórnin, ríkisvaldið, tryggði sér meiri hluta í þessu verktakafyrirtæki. Hvers vegna? Jú, það er vegna þess að hér er um að ræða ríkisverndaða einokun. Arðurinn af þeirri starfsemi ætti þess vegna að renna til samfélagsins í heild en ekki til einstaklinga sem úthlutað hefur verið þessu forréttindavaldi af ríkisvaldinu. Það er þess vegna meginskýringin á því. Ég tek það að vísu skýrt fram að það þarf ekki endilega að þýða ríkisrekstur til frambúðar í þessu tilviki. Þar getur komið til álita að þreifa fyrir sér um víðtæka almenningseign í formi almenningshlutafélags en þá verður líka að vera tryggt að sú eign sé mjög almenn. Verður frv. lagt fyrir Alþingi? Hingað til hef ég ekki gert ráð fyrir því. Því er hins vegar kannski ekki hægt að svara endanlega á þessari stundu vegna þess að það ræðst náttúrlega af því hvernig samningar takast milli aðila. Ég er hins vegar ráðinn í því að reyna að hafa sem nánast samráð um þetta mál við hv. fjvn. og að sjálfsögðu er það svo að ef leitað verður heimildar Alþingis til fjárráðstöfunar í þessu efni, ef það verður niðurstaða samninganna, sem ég kannski tel ekki mjög líklegt, verður að sjálfsögðu að leita til Alþingis um það mál. Forsrh. hefur þegar svarað því hvaða ráðuneyti fer með og mun fara með hlut ríkisins í stjórn Aðalverktaka ef af samningi verður, enda byggist það á bæði samningi félagsins sjálfs og einnig lögum um yfirstjórn mála á varnarsvæðum frá árinu 1954. Sama er að segja að því er varðar mat á eignum Aðalverktaka. Sú tala liggur ekki fyrir. Um hana er verið að ræða og verða skipaðir sérstakir matsmenn til þess en ég tek undir það sem ég skildi svo vera og kom fram í máli ræðumanns að þar ber ekki að meta viðskiptavild með venjulegum hætti af þeirri ástæðu að hún er raunverulega sköpuð af ríkisvaldinu sjálfu. Virðulegi forseti. Ég mun þá ekki hafa mál mitt lengra þótt ýmsu öðru mætti við bæta en til þess gefst ekki tími.

Þórhildur Þorleifsdóttir Virðulegur forseti. Það fyrsta sem verður til að taka varðandi þá umræðu sem hér er efnt til er hverju hún á að þjóna. Er hún hugsuð sem fjölmiðlasveifla eða er það hagur SÍS og starfsfólks þess sem málshefjandi hefur í huga eða hugsanlega hagur ríkissjóðs? Svari hver fyrir sig. Það er alþekkt fyrirbrigði í íslensku atvinnulífi að leita á náðir ríkisvaldsins þegar eitthvað bjátar á. Þess á milli eru jafnan háværari þær raddir sem tala um að heilbrigt atvinnulíf og heilbrigð samkeppni án ríkisafskipta sé hið eina rétta og eftirsóknarverða. Of mörg dæmi eru um að menn hlaupi til af því sem gjarnan er orðað við stórhug eða framkvæmdaáhuga, þ.e. að athafnamenn geysist fram í nafni almenningsheilla eða í þágu byggðarlagsins og sjáist ekki alltaf fyrir en séu fljótir að breyta um stef ef illa árar og samkeppnin að sliga þá. Þegar um er að ræða beiðni um aðstoð ríkisvalds við fyrirtæki eða atvinnuvegi verður auðvitað að meta í hvert skipti þegar slíkt kemur upp, hver staða þeirra er frá þjóðhagslegu sjónarmiði. Fjárhagsörðugleikar Sambandsins eru auðvitað af sama toga spunnir og annarra fyrirtækja í landinu sem mörg hver standa nú höllum fæti, sum ramba jafnvel á barmi gjaldþrots, önnur hafa þegar farið yfir. Aðstæður innan lands fyrir útflutningsatvinnuvegi hafa verið erfiðar undanfarin ár vegna rangrar gengisskráningar, verðbólgu og okurvaxta. Því má með réttu kalla ríkisvaldið til ábyrgðar að vissu leyti, ekki síst ef í hlut á fyrirtæki með jafnbreiðan starfsvettvang og Sambandið er. Rætur þess liggja til flestra atvinnugreina í landinu og um öll byggðarlög landsins. Því væri mikill ábyrgðarhluti að sitja aðgerðarlaus hjá ef almennur rekstur SÍS er þannig á vegi staddur að í voða stefnir. Það hefði alvarlegar afleiðingar fyrir þjóðfélagið allt ef það væri látið sigla sinn sjó. Ekki liggja fyrir haldbærar upplýsingar um raunverulega stöðu Sambandsins og því erfitt að ræða þessi mál til hlítar en hitt er ljóst að ef úr verður að ríkisstjórnin gangist fyrir því að aðstoða Sambandið með skuldbreytingum í langtímalán í stað óhagstæðra skammtímalána ber henni, þ.e. ríkisstjórninni, að tryggja hag ríkissjóðs og skattborgara landsins með tryggu veði, t.d. í fyrirtækjum Sambandsins sem sum hver eru sem betur fer arðbær. Það væru vinnubrögð sem sýndu að staðið væri að af ábyrgð og væri ekki hægt að kenna við óeðlilega fyrirgreiðslu. Hvað varðar fyrirhuguð kaup Landsbankans á Samvinnubankanum viljum við taka fram að Kvennalistinn hefur verið hlynntur samruna banka og fækkun þeirra og því sjáum við ekki ástæðu til að gera athugasemd við kaup Landsbankans á Samvinnubankanum, svo framarlega sem það eru góð kaup og verður að treysta því að þannig verði að málum staðið að svo verði og að upphlaup og æsingar ráði ekki ferð. Þá eru það fyrirhuguð kaup ríkisins á hluta Sambandsins í Íslenskum aðalverktökum, þ.e. fyrirtækinu Reginn. Talað hefur verið um að verð þess fyrirtækis sé 1 milljarður eða um það bil. Hallar nú strax á fjárlög. Ekki var gert ráð fyrir þessari upphæð í nýsamþykktum fjárlögum og fróðlegt verður að fylgjast með hvaða töfrabrögðum verður beitt til að galdra þær krónur fram. Burt séð frá því verð ég að viðurkenna að mér er sérdeilis illa við að þurfa yfirleitt að vita af þessu fyrirtæki, hvað þá heldur að taka afstöðu til þess hvort það á að vera í eigu SÍS eða ríkisins. Þær tekjur sem þetta fyrirtæki gefur af sér eru blóðpeningar og ætti ekki að eitra íslenskt efnahagslíf með svo illa fengnum krónum. Við kvennalistakonur erum algjörlega andvígar veru ameríska hersins hér í landi og viljum hann brott sem fyrst ásamt allri þeirri starfsemi sem honum fylgir og viljum síst af öllu að vera hans hér sé þjóðarbúinu tekjulind. Þetta er eins og hver önnur óværa á þjóðarlíkamanum sem hollast væri að losa sig við og það að taka afstöðu til eignarhalds fyrirtækja sem tengjast þessari óværu er líkt og að velja lúsinni stað á líkama sínum.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Tilefni þess að ég stend hér upp er m.a. það að hæstv. forsrh. gat ekki svarað nægilega þeim spurningum sem til hans var beint áðan vegna þess hve tíminn var naumt skammtaður. Ég vildi þess vegna, forseti, varpa því fram hvort ekki væri ástæða til þess að þessi umræða, þ.e. um þetta mál, fari fram á grundvelli 2. mgr. 32. gr. í þingsköpum. Hér er um mikilvægt mál að ræða sem getur haft mjög örlagaríkar afleiðingar fyrir ekki aðeins viðkomandi fyrirtæki heldur landið í heild og á ég þar einkum við mál það er lýtur að Sambandi ísl. samvinnufélaga. Forsrh. sagði m.a. --- og ég vona að hv. þingmenn hafi tekið eftir því --- að skuldir Sambandsins erlendis væru 9--10 milljarðar kr.

Heildarskuldir.

Heildarskuldir. Hæstv. forsrh. leiðréttir þetta hér og segir að þetta séu heildarskuldir Sambandsins. Það kom ekki fram í máli hæstv. forsrh. hversu stór hluti væru erlendar skuldir. Það kom heldur ekki fram í ræðu hæstv. forsrh. hvort þessar skuldir, sérstaklega hinar erlendu, væru tryggðar með viðunandi hætti þannig að það þyrfti ekki að óttast það, eins og mér fannst nú koma fram í ræðu hæstv. forsrh., að skuldastaða Sambandsins erlendis gæti hugsanlega skaðað stöðu landsins og þjóðarinnar í heild. Hins vegar sagði hæstv. forsrh. að eignir Sambandsins muni nægja fyrir skuldum. Ég vildi þess vegna spyrja hæstv. forsrh. vegna þessarar fullyrðingar: Hverjar eru nettóeignir Sambandsins? Ég sætti mig ekki við það að hæstv. forsrh. komi hér með órökstudda fullyrðingu í jafnveigamiklu máli og þetta er. Ég vil einnig vekja athygli á því, virðulegi forseti, að fyrir tveimur árum lagði ég fram frv. til laga um breytingu á lögum um samvinnufélög, þ.e. frv. sem gerði ráð fyrir að Sambandinu væri skylt, eins og mörgum öðrum stórum fyrirtækjum sem eru mynduð á sambærilegum grundvelli, að færa upp eignir eignaraðila, þ.e. í þessu tilviki færa upp eignir kaupfélaganna í Sambandinu í samstæðum reikningi. Því miður fékk þetta frv. ekki eðlilega afgreiðslu hér á hinu háa Alþingi. Það var svæft í nefnd, því miður. Það hefði verið rétt og eðlilegt að afgreiða frv. því ef það hefði verið gert mundum við núna, hv. þm., vita nákvæmlega hver væri raunveruleg staða Sambandsins og eignarfélaga Sambandsins, þ.e. kaupfélaganna, og þyrftum ekki að vera með spurningar sem þær sem hér hafa verið lagðar fyrir. Það er rétt sem hæstv. forsrh. sagði að skuldastaða Sambandsins er erfið og getur skaðað viðskiptastöðu landsins erlendis. Þess vegna er mjög þýðingarmikið að tekin séu af öll tvímæli í þessum efnum, þ.e. um raunverulega eignarstöðu Sambandsins. Það er bæði æskilegt vegna fyrirtækisins sjálfs sem og vegna íslensku þjóðarinnar.

Birgir Ísl. Gunnarsson Virðulegi forseti. Það þarf auðvitað engum að koma á óvart að umræður af þessu tagi fari fram hér á hv. Alþingi og að óskað sé eftir svörum við fyrirspurnum eins og þeim sem hv. 1. þm. Reykv. beindi til forsrh. Ástæður eru auðvitað margar, m.a. yfirlýsingar hæstv. forsrh. og reyndar fleiri ráðherra, og þess vegna er alveg óþarfi að gera mönnum upp annarlegar hvatir í sambandi við þessa umræðu hér eins og hv. 18. þm. Reykv. gerði í sinni ræðu hér áðan. Hér er um að ræða stórmál sem snertir ekki aðeins þetta einstaka fyrirtæki heldur fjöldamörg byggðarlög og, eftir því sem hæstv. forsrh. hefur upplýst, álit Íslands út á við, þ.e. hjá okkar helstu lánardrottnum. Ég verð hins vegar að lýsa afar miklum vonbrigðum mínum með það að hæstv. forsrh., hæstv. utanrrh. og reyndar hv. formaður fjvn. skuli hafa látið í ljós það álit að kaup ríkisins á hlut í Íslenskum aðalverktökum þurfi ekki að koma fyrir Alþingi nema í sambandi við hugsanlegar fjárveitingar. Ég segi þetta vegna þess að við höfum verið að ræða hér á undanförnum mánuðum nauðsyn bættrar meðferðar á fjármálum ríkisins og allir hv. fjárveitinganefndarmenn hafa flutt sérstakt frv. til laga um fjárgreiðslur úr ríkissjóði. Í þessu frv. er m.a. gert ráð fyrir að kaup ríkisins á eignum af þessu tagi verði lögð fyrir Alþingi og þess vegna finnst mér það ekki af miklum heilindum mælt hjá þeim sem nú koma og segja að þeir ætli að kaupa þessa eign en ætli ekki að leggja málið fyrir Alþingi. Ég geri mér auðvitað grein fyrir því að frv. hefur ekki verið samþykkt sem lög frá hv. Alþingi en að baki þessu frv. er krafa um nýtt siðferði hjá hæstv. ríkisstjórn og auðvitað gerum við kröfu til þess að því verði framfylgt nú þegar í máli eins og þessu þó að ekki sé búið að samþykkja það frv. sem hér verður væntanlega samþykkt nú á næstu örfáum mánuðum.

Jóhannes Geir Sigurgeirsson Hæstv. forseti. Það voru ummæli hv. 14. þm. Reykv. sem urðu þess valdandi að ég stend hér upp. Ég vil lýsa undrun minni á því viðhorfi sem þar kom fram  Mér dettur ekki í hug að neinar annarlegar hvatir hafi legið að baki fyrirspurnar hv. 1. þm. Reykv. í þessu máli. Ég velti því að vísu fyrir mér svolítinn tíma hvað lægi að baki en ég hlýt að komast að því og draga þá einföldu ályktun að að baki þessu liggi áhyggjur hv. 1. þm. Reykv. vegna bágrar stöðu eins öflugasta fyrirtækis í hans kjördæmi sem hefur veitt hundruðum manna atvinnu um áratuga skeið. Ég vona að við fáum miklu lengri tíma einhvern tímann á næstunni til þess að ræða þetta mál við áhugamenn um samvinnurekstur og hv. fyrirspyrjandi er áhugamaður um rekstur öflugra fyrirtækja í Reykjavík.

Þorsteinn Pálsson Frú forseti. Þessi umræða hefur verið um margt athygli verð. Hér hafa verið bornar fram ákveðnar fyrirspurnir til hæstv. ráðherra í ljósi þeirra umræðna sem fram hafa farið að undanförnu. Í þeim umræðum hefur komið fram af hálfu hæstv. ráðherra og sérstaklega af hálfu hæstv. forsrh. að Samband ísl. samvinnufélaga ætti við mjög mikla erfiðleika að etja og hefði stefnt Landsbanka Íslands í verulega hættu. Yfirlýsingar af þessu tagi hljóta að vekja upp umræður á Alþingi Íslendinga og enginn þarf að undrast að svo sé. Hins vegar kemur í ljós þegar hæstv. forsrh. er spurður hér á Alþingi að fátt er um svör. Bak við hinar stóru yfirlýsingar eru engin svör hér á hinu háa Alþingi. Eftir hinar stóru yfirlýsingar er sagt hér í þinginu að allt sé nú eiginlega í hinu besta gengi hjá Sambandi ísl. samvinnufélaga. Vonandi er meira að marka þá yfirlýsingu en hinar sem við höfum verið að lesa í blöðunum. Hins vegar stangast hér hvað á annars horn í yfirlýsingum og þess vegna æskilegt að um þetta fari fram umræða. Í sjálfu sér þarf ekki að vera neitt óeðlilegt við það að íslensk stjórnvöld aðstoði fyrirtæki sem eiga í erfiðleikum þó að meginreglan sé auðvitað sú að þau eigi að standa á eigin fótum. En Alþingi getur auðvitað ekki þolað að verið sé að pukrast með slík mál, að það sé ekki hægt að skýra hinu háa Alþingi frá því í hverju þau afskipti eru fólgin og með hvaða hætti. Og Alþingi getur auðvitað ekki á það fallist að slíkar ákvarðanir séu teknar án þess að þeir hlutir séu ræddir hér á hinu háa Alþingi og fjárveitingavaldið taki sjálft ákvarðanir að því er varðar þá þætti sem Alþingi Íslendinga á lögum samkvæmt að taka ákvarðanir um. En mér skilst á mjög loðnum svörum hæstv. forsrh. að hæstv. ríkisstjórn sé að reyna að smeygja sér undan því að láta Alþingi í té eðlilegar upplýsingar ef svo er komið fyrir þessu mæta fyrirtæki að það þurfi á opinberri aðstoð að halda. Þess vegna vil ég ítreka það að fari svo að hér þurfi opinbera fyrirgreiðslu, sem ýmislegt bendir nú til, þar á meðal frumkvæði einstakra ráðherra um það að biðja bankastjóra Landsbankans um að kaupa hlutabréf í Samvinnubankanum á yfirverði samkvæmt fréttum, þá hefur ríkisstjórnin þegar haft af þessu veruleg afskipti. Fyrir jólaleyfi báru nokkrir þingmenn fram ósk um að viðskrh. legði fram skýrslu hér á þinginu um hugsanleg eða fyrirhuguð kaup Landsbankans á hlutabréfum Sambandsins í Samvinnubankanum. Ég tók hins vegar eftir því þegar ég kom hér til fundar í dag að þessi skýrsla liggur ekki enn fyrir þinginu. Ég hélt að hæstv. viðskrh. mundi nota jólaleyfið til þess að ganga frá henni og hafði sannarlega búist við því að hún kæmi til umræðu hér í vikunni. Nú vil ég inna hæstv. forsrh. eftir því hvort þess sé ekki að vænta að hæstv. ríkisstjórn ljúki þessari skýrslugerð þannig að unnt sé að taka málið í þessari viku til formlegrar umræðu hér í þinginu.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Nú vil ég upplýsa að hálftími sá sem leyfður hafði verið til þessarar umræðu er nú þegar liðinn, en ég mun gefa orðið hv. 14. þm. Reykv. og síðan hæstv. forsrh. en síðan hlýtur þessari umræðu að ljúka. 

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Hæstv. forseti mun ekki hafa verið inni þegar ég vakti athygli á því að hér væri um svo mikilvægt mál að ræða að það er á misskilningi byggt að fjalla um það á grundvelli 1. mgr. 32. gr. um þingsköp. Í ræðu hæstv. forsrh. kom fram að málið er þess eðlis að það gæti skaðað stöðu íslensku þjóðarinnar erlendis hvernig málum Sambandsins reiddi af. Þegar slíkar upplýsingar liggja fyrir hlýtur virðulegur forseti og þingheimur að verða að taka tillit til þess. Ég óska því eftir, virðulegi forseti, að þessi umræða fari fram á grundvelli 2. mgr. 32. gr.

Nú hlýtur forseti að upplýsa að einungis var beðið um umræðu af því tagi sem hér hefur farið fram og slík umræða yrði þá að takast upp á öðrum fundi.

Alveg rétt, forseti. Ég skal fallast á þennan úrskurð og þá mun þessi umræða væntanlega halda áfram þegar sá úrskurður liggur fyrir frá virðulegum forseta. Ég skal ekki lengja þessa umræðu. Ég vil hins vegar gera athugasemd við það sem hv. þm. sagði hér áðan um að mér hafi orðið það á að tala um samstæðan reikning hjá Sambandi ísl. samvinnufélaga. Ég ætlaði auðvitað að segja: Í ársreikning Sambandsins og leiðrétti það hér með. Ég tel eðlilegt að Sambandið, eins og önnur stór fyrirtæki, færi upp eignarhluta eignaraðila í ársreikningum. Ég get ekki séð að neitt sé athugavert við það. Þetta er eðlilegt og mjög sjálfsagt og tryggir að sjálfsögðu þá stöðu og þá ímynd sem viðkomandi fyrirtæki þarf að hafa. Ég ætla ekki að ræða þetta frekar. En ég vil ítreka fyrirspurn mína til hæstv. forsrh., ég vil fá svör við því hvað hann átti við þegar hann sagði að eignir SÍS muni nægja fyrir skuldum. Hverjar eru nettóeignir Sambandsins? Hæstv. forsrh. hlýtur að hafa upplýsingar um það, annars hefði hann ekki fullyrt þetta með þeim hætti sem hann gerði áðan.  hins vegar kom fram í ræðu hæstv. forsrh. að erfið skuldastaða SÍS gæti skaðað viðskiptastöðu landsins erlendis. Ég vænti þess að hæstv. forsrh. skýri nánar hvað hann átti við. Við aðrir sem höfum nokkra þekkingu á þessum viðskiptum vitum að því miður er allt of mikið til í þessari fullyrðingu. Hins vegar höfum við ekkert fullyrt um þetta hér á hinu háa Alþingi. Það hefur forsrh. gert sjálfur og ég óska eftir því að hann færi rök fyrir þessari fullyrðingu á fullnægjandi hátt.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegi forseti. Það er satt að segja tekið eftir því að þegar hv. 1. þm. Suðurl. tekur til máls eða tekur upp penna er yfirleitt um útúrsnúninga og órökstuddar fullyrðingar að ræða. Ég fékk í hendurnar átta spurningar frá hv. fyrirspyrjanda og ég tel mig hafa svarað þeim öllum skilmerkilega og mörgum bara með já og nei án þess að nokkuð færi þar á milli mála. Hins vegar vitnaði hv. þm. í það sem eftir mér var haft í Morgunblaðinu. Eins og þar kemur fram er það svar við spurningu og ég er algerlega sammála því sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson lýsti hér áðan og kemur fram í mínu svari. Ef svo færi að skuldir Sambandsins erlendis yrðu gjaldfelldar held ég að það færi ekkert á milli mála, það sér hver maður, að það hefði mjög mikil áhrif á viðskiptastöðu og traust það sem við Íslendingar njótum erlendis. Þetta er vitanlega ekkert annað en sannleikur og hann hlýtur að verða að koma í ljós. Ég verð hins vegar að vísa í ársreikninginn til nánari upplýsinga um eignir og skuldir SÍS. Ég er ekki með hann hér fyrir framan mig. Ég gæti lesið upp úr honum ef ég hefði hann að sjálfsögðu. Hann er opinbert plagg. Ég hef spurt þá aðila sem þekkja og þeir fullyrða að reksturinn hafi batnað mikið á árinu. Með þeirri losun eigna sem stefnt er að muni ekki vera hætta á því að illa fari og því veit ég að hv. þm. og eflaust hv. fyrirspyrjandi fagnar. Ég get ekki rætt hér í neinum smáatriðum um eignir Sambandsins. Ég er ekki nógu kunnugur því efni. Ég byggi mitt á gögnum sem eru opinber og hver hefur aðgang að. Ég sé ekki ástæðu til að lengja þetta. Ég sé að hv. 1. þm. Suðurl. er ekki í salnum og læt þessu lokið fyrir mitt leyti.

Ólafur Þ. Þórðarson (um þingsköp): Herra forseti. Þess misskilnings hefur gætt hjá hv. 2. þm. Vestf. og forseta að ég hugði þann hálftíma búinn sem ætlaður var til almennrar umræðu um þetta mál. En þar sem þau stórtíðindi hafa gerst að sjálfstæðismenn hafa hafið hér umræðu af eintómum kærleika við Samband ísl. samvinnufélaga þá þykir mér mjög bagalegt að aðeins verði tekinn hálftími í þær ástarjátningar. Þetta er sögulegur atburður og hefur ekki almennt átt sér stað að bankaráðsmaður Landsbankans kveðji sér hljóðs til að ræða stöðu fyrirtækis sem er í viðskiptum við bankann. En margt eiga menn eftir að upplifa og kannski væri eðlilegt að maður spyrði hér og nú hvort forseti telji að það samrýmist störfum þeirra sem sitja í bankaráði Landsbankans að vera hluthafar í Íslandsbanka jafnframt. Ég hygg að það þurfi að taka til í þessum siðgæðismálum á ýmsum sviðum ef menn ætla að fara að gera það almennt og þá sé ekkert óeðlilegt að forseti geri sér grein fyrir því að það þarf meira en hálftíma til að ræða slík mál. En hafi hv. 1. þm. Reykv. aðeins óskað eftir hálftíma til umræðunnar bendir það eindregið til þess að hann hafi ekki hætt sér út í þá umræðu sem hér hefði e.t.v. getað skapast hefðu menn fengið tíma til að tala um þessi mál af fullri festu.

Friðrik Sophusson (um þingsköp): Virðulegi forseti. Ég er á mælendaskrá í málinu sjálfu og skal þess vegna halda mig eingöngu við þá umræðu sem hér hefur verið hafin um þingsköp. Ég vil láta það koma fram viðvíkjandi því sem þar hefur verið sagt að ég er tilbúinn til þess í góðri samvinnu við hv. 2. þm. Vestf. að beita mér fyrir því að hér verði tekin upp lengri umræða um þetta mál. Vænti ég þess að hv. 2. þm. Vestf. standi þá við sín orð og óski eftir því að slík umræða fari hér af stað og taki lengri tíma en þennan hálftíma sem hér var til ráðstöfunar. Ég taldi að nóg væri að hafa hálftíma í þessa umræðu og mun að sjálfsögðu ræða málið efnislega þegar aftur verður tekið til við það mál sem er hér rætt utan dagskrár. Ég vil eingöngu láta það koma fram hér að ég styð tillögu hv. 2. þm. Vestf. um að þetta mál verði tekið upp síðar, enda sé hann þá fyrsti beiðandi þess.

Þetta er móðgun við hv. 14. þm. Reykv., hrein móðgun.

Sé þetta móðgun við hv. 14. þm. Reykv. skal ég gjarnan bæta því við til hv. 2. þm. Vestf. að ég styð tillögur þeirra beggja og vil þá þakka það mikla og frábæra liðsinni sem við hv. 14. þm. Reykv. höfum fengið með þessari skeleggu, skýru og greinargóðu ræðu sem hér var flutt nú um þingsköp.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Umræðu um þingsköp er lokið og bið ég nú hv. 1. þm. Reykv. að fara ekki langt því hann er næstur á mælendaskrá og stígur nú í stól.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Ég vil fyrst af öllu segja að ástæðan fyrir því að beðið var um þessa umræðu var ekki upphlaup fyrir fjölmiðla né heldur til þess að taka hér þátt í einhverri lúsarleit á þjóðarlíkamanum. Ég læt aðra um það, þá sem hafa meiri æfingu í því en ég. Það sem vakti fyrir þeim sem hér stendur er fyrst og fremst það að hér hafa verið gefnar yfirlýsingar í fjölmiðlum mánuðum saman um erfiðleika eins stærsta fyrirtækis landsins. Það var nauðsynlegt vegna ríkissjóðs og vegna ríkisbankanna að fá hér staðfest hvernig skilja bæri þau ummæli hæstv. ráðherra sem þegar hefur verið lýst og hér fjallað um. Það kemur í ljós og hefur verið staðfest að a.m.k. tveir hæstv. ráðherrar hafa haft afskipti af málum Sambandsins og kaupum Landsbankans á hlut Sambandsins í Samvinnubankanum. Hæstv. forsrh. hefur sagt að það hafi þeir ekki gert á vegum hæstv. ríkisstjórnar, hvernig í ósköpunum sem hægt er að koma því saman, því að eins og allir vita, og Ólafur Jóhannesson klifaði margoft á, þá er ríkisstjórn Íslands ekki fjölskipað stjórnvald. Hver einstakur ráðherra hlýtur að gera það sem hann gerir í nafni hæstv. ríkisstjórnar. Sá skilningur af hálfu hæstv. forsrh. hefur samt sem áður verið staðfestur að hann og hæstv. ríkisstjórn hafi ekki staðið að baki því sem hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskrh. hafi aðhafst í þessu máli. Fyrir mér vakti að fá heillega mynd af því hvernig aðstoð ríkisins við Sambandið ætti að vera ef um slíka aðstoð yrði að ræða. Það var nú allt. Loks þetta, virðulegur forseti. Það er tvímælalaust ljóst, og ég hef kannað það mál nokkuð, að verði af kaupum ríkisins á auknum hlut í Aðalverktökum sf. verður það mál að koma til kasta Alþingis. Það er rangt sem haft var eftir formanni fjvn., enda vissi hann ekki betur en Aðalverktakar væru hlutafélag. Það er ekki hægt að taka peninga úr þessu fyrirtæki af hálfu ríkisins nema þeir fjármunir gangi til ríkissjóðs. Og ef ríkissjóður ætlar síðan að nota þá peninga til að kaupa hlut af einhverjum öðrum eigendum er það fjárveiting úr ríkissjóði og samkvæmt íslenskum lögum er það kristaltært að til kasta Alþingis þarf að koma með einum eða öðrum hætti. Að allra síðustu, virðulegi forseti, vil ég segja að ég tel að Samband ísl. samvinnufélaga eigi að fá nákvæmlega sams konar fyrirgreiðslu og önnur fyrirtæki. Það hefur komið fram í þessum umræðum að forráðamenn Sambandsins hafa ekki beðið um neina sérstaka fyrirgreiðslu og þess vegna verð ég að lýsa undrun minni á því að tveir hæstv. ráðherrar í núv. hæstv. ríkisstjórn hafi af eigin frumkvæði haft afskipti af málum sem hæstv. forsrh. virðist ekki hafa hugmynd um.

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Ég skal ekki níðast á því þegar ég bað um orðið um þingsköp, það er stundum heimilt til að bera sakir af fjarstöddum aðila jafnvel. Hér er því haldið fram hvað eftir annað að hæstv. viðskrh. hafi haft afskipti af þessu máli. Jafnframt er vísað til yfirlýsinga um að hann hafi lofað því að leggja skýrslu fyrir Alþingi, jafnvel á fyrsta degi eftir jólahlé. Nú er það svo að lögum samkvæmt hefðu kaup Landsbankans á Samvinnubankanum ekki orðið með löglegum hætti nema þau hefðu verið lögð fyrir viðskrh. Til þess kom ekki, af þeirri einföldu ástæðu að upphafleg yfirlýsing um þessi kaup --- samningsígildi skulum við kalla þau kaup --- af þeim varð ekki. En eins og fram kom í fjölmiðlum virðist upphafsmaður þess hafa verið bankastjóri einn hér við Landsbankann sem talar gjarnan í yfirlýsingum sínum enn um flokkinn sinn og mun þá eiga við Sjálfstfl. Það er upplýst jafnframt að hann gerði þetta ekki í samráði við aðra bankastjóra og ekki í samráði við bankaráð, á sínum tíma upphaflega. Nú er það svo að á það reyndi aldrei að viðskrh. hefði með formlegum hætti þau afskipti sem lög gera ráð fyrir að hann hafi af málinu. En almennt um málið vil ég segja að stefna þessarar ríkisstjórnar, eins og stefna fyrri ríkisstjórna, er að stuðla að sameiningu banka, það fer ekkert á milli mála. Hafi afskipti viðskrh. verið einhver, þá hafa þau t.d. verið á þá lund, eins og fram kom af orðum hans í fjölmiðlum, að hann taldi það skyldu sína að gæta hagsmuna Landsbankans í þessum samningum og taldi á tímabili að þær tölur sem upphaflega voru nefndar um þessi kaup væru, ef nokkuð væri, sennilega of háar. Sá samningur var að lokum endurskoðaður og menn geta haft hvaða skoðun sem er um það. En ef menn hafa verið að gefa í skyn að viðskrh. hafi haft einhver óeðlileg afskipti af þessu máli, þá tel ég svo ekki hafa verið, tel það ástæðulaust. Að því er varðar beiðni um skriflega skýrslu af hans hálfu verð ég að játa að ég var ekki viðstaddur þegar sú yfirlýsing var gefin en mun að sjálfsögðu koma því áleiðis til hæstv. viðskrh.

Friðrik Sophusson (um þingsköp) : Virðulegur forseti. Ég vek athygli á því að hæstv. ráðherra talaði um þingsköp til að bera sakir af fjarstöddum hv. þm. og ráðherra. Ég hlýt þess vegna að fá að taka hér til máls um þingsköp því hér var til sögunnar nefndur fyrrv. þm. og núverandi bankastjóri Landsbankans og bera af honum sakir. Þá eru þeir komnir saman í eina dyngju fjósamennirnir úr Ögri og ég held að það sé rétt að halda þeim saman í einni þingskapaumræðu.  Í fyrsta lagi --- og nú ætla ég að rekja staðreyndir málsins --- þá var það hæstv. fjmrh. sem fyrstur færði það í tal við landsbankastjóra tvo, þá Björgvin Vilmundarson og Sverri Hermannsson, hvort þeir vildu kaupa hlut Sambandsins í Samvinnubankanum. Í öðru lagi. Aldrei var gerður annar og meiri samningur milli Sverris Hermannssonar og Guðjóns B. Ólafssonar en það sem kallað var ,,viljayfirlýsing`` enda er það staðfest í gögnum bankans. Í þriðja lagi. Nýtt tilboð sem bankaráð Landsbankans gaf á milli jóla og nýárs og samþykkti samhljóða var tilboð sem varð til með fullum afskiptum hæstv. ráðherra, þar á meðal hæstv. viðskrh. Það liggur fyrir. Það var haft samband við hann oftar en einu sinni í síma af núverandi formanni bankaráðs bankans. Í næsta lagi vil ég að það komi fram að hæstv. viðskrh. lofaði því 6. jan. sl. að beita sér fyrir því að Landsbankinn borgaði 60 millj. kr. meira en þetta tilboð gerði ráð fyrir. Svo kemur hæstv. utanrrh. og segir að hæstv. viðskrh. hafi viljað lækka verðið á bankanum. Það er öðru nær. Hann vildi hækka verðið frá tilboðinu um 60 millj. Þetta verður að koma fram hér, virðulegur forseti, fyrst farið er að nefna þessi mál svo ítarlega. Loks er því haldið fram að hæstv. viðskrh. hafi eðli málsins samkvæmt þurft að fara með sín mál því hann gefi leyfi samkvæmt viðskiptabankalögunum um það hvort bankar megi sameinast eða einn banki kaupi annan. Þetta er alveg rétt. En það leyfi liggur ekki fyrir. Og það sem meira er: Nú héldu menn að þetta væri fyrsta skrefið í átt til þess að Landsbankinn yfirtæki Samvinnubankann alveg. Það hefur komið fram í blöðum og verið staðfest að hæstv. viðskrh. gekk lengra. Hann hringdi í bankastjóra Búnaðarbankans og bauð þeim að kaupa afganginn af Samvinnubankanum. Svo koma ráðherrar hér upp í umræðunni áðan og segja: Við höfum ekki haft afskipti af þessum málum. Þetta var það, virðulegur forseti, sem ég vildi kalla fram í þessari umræðu. Það tókst kannski ekki í sjálfri umræðunni áðan en það liggur kristaltært fyrir í þessari þingskapaumræðu sem hæstv. utanrrh. hóf, hvernig á þessu máli hefur verið haldið og ég held að hæstv. utanrrh. ætti að kynna sér dálítið betur feril málsins.

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að framlengja þessa umræðu hér úr þessum ræðustól enda umræðutíma lokið. Ég ætla aðeins að segja eitt: Væri ég viðskiptaaðili að Landsbankanum þá vildi ég ekki eiga mín mál undir bankaráðsmanninum sem hér talaði seinast.

Þorsteinn Pálsson (um þingsköp) : Frú forseti. Hæstv. utanrrh. hefur dvalið langdvölum erlendis og að því er virðist með þeim afleiðingum að hann er hættur að skilja það sem sagt er hér á hinu háa Alþingi Íslendinga. A.m.k. ætla ég honum ekki að snúa út úr máli manna vísvitandi, það hlýtur að vera af öðrum ástæðum og þá sennilega þessum. Ég hafði engin orð um það að hæstv. viðskrh. hefði gefið einhver loforð um skýrslu. Hér liggur fyrir samkvæmt ákvæðum þingskapa beiðni um skýrslu um fyrirhuguð kaup Landsbankans á hlut SÍS í Samvinnubankanum. Þeirri skýrslu er hæstv. viðskrh. rétt og skylt að skila hér inn á Alþingi og óskað hefur verið eftir því að umræður fari fram um hana. Hér þarf engin loforð, hér þarf það einungis að gerast að hæstv. ráðherra uppfylli skyldur sínar samkvæmt þingsköpum. Ég hafði hins vegar vænst þess og búist við því að hæstv. viðskrh. hefði lokið þessu verki þannig að unnt væri að ræða skýrsluna þegar í þessari viku. Það kom mér því á óvart að það skyldi ekki hafa gerst. Ég vona að ekki verði mikill dráttur þar á. Ummæli hæstv. utanrrh. um þetta eru hreinn útúrsnúningur, væntanlega vegna þess að hann hefur ekki skilið vegna utanlandsferða það sem hér var sagt. Hv. 1. þm. Reykv. hefur svo svarað öðrum útúrsnúningum hæstv. utanrrh. Það liggur hér allt fyrir um frumkvæði hæstv. ríkisstjórnar að þessu máli. Það liggur hér fyrir efnislega hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur reynt að hækka það tilboð sem Landsbankinn gerði í þessi hlutabréf. Ekki síst fyrir þá sök er mikilvægt að þessi umræða fari hér fram og ég vænti þess að það gerist efnislega þegar skýrslan kemur til umræðu. En ég hefði raunverulega átt von á því að hæstv. utanrrh. bæðist svo afsökunar á þeim ótilhlýðilegu dylgjum í garð hv. 1. þm. Reykv. um störf hans í bankaráði Landsbankans. Viðskiptamenn Landsbankans eiga ekki viðskipti við bankaráð heldur bankastjóra og það ætti hæstv. utanrrh. að vita.

Friðrik Sophusson (um þingsköp) : Virðulegur forseti. Þetta skal verða örstutt í tilefni af orðum hæstv. utanrrh. Væri ég viðskrh. mundi ég frábiðja mér að hæstv. utanrrh. kæmi hér í ræðustól til að bera af mér sakir.