Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. til l. um skipulag var, eins og hv. þdm. er kunnugt, flutt í þessari hv. d. Það gekk síðan til hv. Ed. og hefur nú verið afgreitt þaðan, en með nokkrum breyt., þannig að frv. verður að koma hingað á ný. Þessar breyt. á 1., sem gerðar voru í hv. Ed., eru flestar tiltölulega ekki stórvægilegar og er að finna á þskj. 562 eins og þær voru samþ. 1. brtt. er um það, að ef ágreiningur verður milli aðila, sem fara með stjórn skipulagsmála, skuli ráðh. skera úr, nema öðruvísi sé sérstaklega ákveðið í lögum. 2. brtt. er á þá leið, að skipulagsstjóri skuli sjá um mælingar, gerð skipulagsuppdrátta og endurskoðun þeirra í samráði við hlutaðeigandi sveitarstjórnir. 3. brtt., sem er umorðun á 4. gr., er í aðalatriðum óbreytt eins og hún var, en þar er þó heimild til þess, að ráðh. geti látið gera drög að héraðs- og landhlutaskipulagi, og nokkrar smávægilegar brtt. aðrar. Ég tel ekki, að þessar brtt., sem samþ. hafa verið í Ed., skeri úr um neitt aðalatriði í þessum lögum, og vildi þess vegna leyfa mér að vænta þess, að hv. d. samþykki frv. eins og það er nú komið frá hv. Ed.



Herra forseti. Eins og hæstv. félmrh. gerði grein fyrir við 3. umr. þessa máls hér í d., fjallar þetta frv. fyrst og fremst um hina teknísku hlið skipulagsmálanna, en ekki hina fjárhagslegu, þ.e.a.s. settar eru reglur um það, hvernig ákveða skuli skipulag bæja og kauptúna, en hins vegar ekki um það, hvernig afla skuli fjár til þessara framkvæmda. Í frumvörpum, sem áður hafa legið hér fyrir Alþ., m.a. 1948 og 1958, má ég segja, var gert ráð fyrir að leysa bæði þessi atriði í senn, bæði það, hvernig ætti að framkvæma skipulag bæja og kauptúna teknískt, og eins hvernig ætti að tryggja fjármagn til þessara framkvæmda, og ég hygg, að þá hafi m, a. verið gert ráð fyrir, að lagður yrði sérstakur verðhækkunarskattur á lóðir í því sambandi. Eins og hæstv. félmrh. skýrði frá við 3. umr., hefur sá háttur nú verið hafður á að aðskilja þetta tvennt og afgreiða að þessu sinni eingöngu tæknilegu hlið málsins, en láta þá fjárhagslegu hlið bíða, þ.e. hvernig fjár skuli aflað til þessara framkvæmda. Mér skildist það hins vegar á hæstv. félmrh. við 3. umr. málsins hér í d., að hann teldi það nauðsynlegt, að unnið yrði að því að tryggja einnig hina fjárhagslegu lausn þessara mála með sérstökum aðgerðum, og sagðist hafa sínar ákveðnu skoðanir um það, hvernig það ætti að gera. Ég vil því í framhaldi af því bera fram þá fsp. til hæstv. félmrh., hvort hann hafi ekki í undirbúningi í framhaldi af þessu máli, sem leysir hina teknísku hlið þess, að láta semja eða undirbúa annað frv., sem mundi fjalla um það, hvernig leysa ætti þessi mál fjárhagslega, þ.e.a.s. að gera sveitar- og bæjarfélögum kleift að framkvæma þær ákvarðanir, sem búið var að taka í skipulagsmálum, en til þess að svo megi verða, sýnist mér, að það sé nauðsynlegt í mörgum tilfellum, að bæjar- og sveitarfélögum verði séð fyrir sérstökum tekjustofni eða stofnum í því sambandi. Ég held, að það sé líka rétt munað hjá mér, að á undanförnum árum, sérstaklega hér áður fyrr, var það einmitt mikið áhugamál Alþfl., að slíku máli yrði fram komið, þ.e.a.s. að bæjarog sveitarfélögum væri séð fyrir fjármagni til þess að framkvæma þær skipulagsákvarðanir, sem búið væri að taka. Ég vil sem sagt beina þeirri fsp. til hæstv. félmrh:, hvort það sé ekki meining hans í framhaldi af þessu máli að láta undirbúa aðra löggjöf, þar sem bæjar- og sveitarfélögum væri séð fyrir tekjustofnum til þess að gera þær ákvarðanir framkvæmanlegar, sem búið er að taka í skipulagsmálum þeirra.



Herra forseti. Eins og hv. 5. þm. Reykv. (ÞÞ) sagði, hefur í fyrri frv. um þetta sama efni verið tekið hvort tveggja til úrlausnar, bæði hin tekníska hlið málsins og hin fjárhagslega, en með þeim árangri, að hvorug hefur verið leyst, þ.e.a.s. það hefur ekki náðst samkomulag um þá skattlagningu, sem frv. hafa gert ráð fyrir, og það hefur þess vegna orðið til þess, að frumvörpin hefur æ ofan í æ á mörgum undanförnum þingum dagað uppi. Hins vegar er það meiningin með þessu frv. að reyna að losa þessi tvö atriði úr tengslum og fá teknísku hliðina afgreidda, eins og nú er lagt til í þessu frv., og átti þá því máli að vera að kalla fullnægt í bili. Þetta er fyrst og fremst gert til þess að freista þess, hvort ekki væri hægt að koma fram öðru aðalatriðinu í fyrri frumvörpum, en láta hitt bíða. Ef þetta verður svo, að þetta frv. verður að 1., sem ég vildi vona, þar sem þetta gæti verið síðasta umr. um málið, þá er hitt verkefnið eftir óleyst, eins og hv. þm. sagði, og ég get gjarnan lýst því yfir fyrir mína parta, að ég mun þá freista þess að fá hinn hlutann leystan líka. En þó er þess að geta, að fjáröflun í þessu skyni, eins og önnur fjáröflun, er kannske fullt eins mikið skattateknískt mál eins og skipulagsmál. En eigi að siður er það þó skattlagning í sérstöku augnamiði, og ég geri þess vegna ráð fyrir, að það komi til kasta míns rn. að gera till. þar um, og mun verða að því unnið, eftir að þetta frv. hefur fengið samþykki



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj: 599, hefur fjhn. þessarar deildar haft þetta frv. til athugunar, en það er komið frá Ed., sem gerði á frv. aðeins eina breytingu, felldi niður síðasta lið seinustu mgr. 1. gr. frv. Efni frv. hefur verið rakið, svo að ég sé ekki ástæðu til þess að fara um það nema örfáum orðum. Það eru í fyrsta lagi gerðar breyt. á persónufrádrætti við skattálagningu, þannig að fyrir einstaklinga hækkar hann um 15 þús., fyrir hjón um 21 þús. og fyrir hvert barn um 3 þús. kr. Þá eru ýmsar aðrar samræmingar gerðar með tilliti til breytts tíma, svo og er í frv. ákvæði um betra eftirlit með framtölum manna og ýmsar greinar, sem fjalla um það. Nefndin hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins. Að vísu mælir öll n. með samþykkt frv., en minni hl., hv. 11. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Norðurl. v., skilar séráliti. Meiri hl. n, mælír með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. frsm. meiri hl. fjhn., höfum við ekki skilað sameiginlegu nál. um það frv., sem hér er til umr., um breyt. á I. um tekjuskatt og eignarskatt. Við í minni hl. n. erum að vísu samþykkir því, að frv. nái fram að ganga, en við flytjum við það tvær meiri háttar brtt., sem hv. meiri hl. gat ekki fallizt á að standa að með okkur, þess vegna eru nál. tvö. Ég mun leyfa mér í örstuttu máli að gera grein fyrir nál. minni hl., enda þótt því hafi enn ekki verið útbýtt til hv. alþm. Stafar það ekki af því, að það hafi verið of seint tilbílið frá okkar hendi, heldur munu örðugleikar í prentun og starfsemi Alþ. þessa síðustu daga valda því, að nokkur dráttur er á útbýtingunni. Þær brtt., sem ég mæli hér fyrir, mun ég því afhenda forseta skriflega, og verður leitað fyrir þeim afbrigða, ef með þarf, þ.e.a.s. ef þskj. verður ekki útbýtt, áður en þessari umr. lýkur. Í skattalögunum 1954 voru ákvæði um það, að umreikna skyldi tekjutölur, skattstiga og persónufrádrátt til samræmis við þær breyt., sem orðið hefðu á kaupgjaldsvísitölu frá árinu 1953. Með þessu ákvæði var þannig raunverulega komið í veg fyrir, að tekjuskattsbyrðin þyngdist af völdum aukinnar dýrtíðar, þannig að tekjuskatturinn var í reynd óbreyttur allan þann tíma, sem þessi lög voru í gildi, eða frá 1954. Arið 1960 beitti svo núv. hæstv. ríkisstj. sér fyrir breyt, á skattalögunum. Það var settur nýr skattstigi, og þessi fyrirmæli um umreikning, sem ég nú hef nefnt, voru felld niður. Þetta hefði út af fyrir sig ekki komið að neinni sök, ef tekizt hefði að standa við það loforð hæstv. ríkisstj. að halda dýrtaðinni í skefjum. Ef dýrtíð hefði ekki vaxið frá því, að þessi skattalög voru upp tekin, þá þyrfti að sjálfsögðu engan umreikning. En það tókst ekki að efna loforð um að halda dýrtíðinni í skefjum, öðru nær. Vöxtur dýrtíðarinnar hefur orðið langtum meiri á undanförnum 4 árum en nokkru sinni fyrr og mun nema u.þ.b. 15% hækkun að meðaltali á ári. Afleiðing þessa kemur suðvitað fram í mörgum myndum. Það, sem hér skiptir máli, er sú afleiðing, að tekjuskatturinn hefur stöðugt verið að þyngjast síðan 1960, vegna þess að skatturinn er stighækkandi og vegna þess að umreikningurinn var felldur niður. Og samkv. því frv., sem hér liggur fyrir, verður skatturinn einnig hærri, eftír að þær lagfæringar eru gerðar, sem þó er þarna talað um, - þá verður hann samt hærri en hann var árið 1960. Þetta vil ég leyfa mér að sanna með örfáum dæmum, sem ég mun nú gera grein fyrir. Í fyrsta dæmi hugsa ég mér einhleypan mann, sem hafði 75 þús. kr. nettótekjur árið 1963. Ef tekjuskattur þessa manns væri reiknaður eftir lögunum frá 1960 og upp væri tekinn umreikningur samkv. vísitölu framfærslukostnaðar, eins og till. okkar í minni hl. fjhn. gera ráð fyrir, þá mundi upphæð skattsins árið 1964 vera 405 kr., en samkv. frv. verður skatturinn 1000 kr., eða 147 % hærri en ef reiknað væri með þeirri aðferð, sem ég er hér að lýsa. Í öðru dæmi hugsa. ég mér hjón, sem höfðu 100 þús. kr. nettótekjur árið 1963. Ef tekjuskattur hjónanna væri reiknaður samkv. lögunum frá 1960 með þeirri viðbót, sem okkar till. gerir ráð fyrir, þ, e. umreikningi samkv. vísitölu framfærslukostnaðar, væri skatturinn árið 1964 315 kr. En skv. frv. verður tekjuskatturinn 900 kr. Þarna er hækkun um 186%. Ef ég hugsa mér svo þriðja dæmið, og það verður það síðasta, sem ég tek til að sýna fram á þetta, þá hugsa ég mér, að það séu hjón, sem eigi 2 börn og hafi haft 130 þús. kr. nettótekjur árið 1963. Ef tekjuskattur þeirra væri reiknaður eftir lögunum frá 1960 með umreikningi samkv. vísitölu framfærslukostnaðar, þá væri upphæð tekjuskattsins 485 kr., en skv. frv. verður skatturinn 1300 kr. Þarna er hækkun sem nemur 169%. Þannig hafa þessi dæmi, sem ég hygg, að ekki verði hrakin, sýnt, að tekjuskatturinn á þessu ári, 1964, þó að frv, verði að lögum, verður raunverulega hærri en hann var árið 1960. Og ég skal taka það fram, að hér hefur verið reiknað með frekar lágum tekjum, eftir því sem nú gerist. Ef tekin eru dæmi af hærri tekjum, verður munurinn í krónutölu náttúrlega miklu meiri, en verður hlutfallslega eitthvað minni. Ég vil, að þetta komi fram, ég hef reiknað það, enda þótt ég taki ekki það dæmi hér sérstaklega fram. Ef þessi væntanlegu lagaákvæði gilda svo óbreytt fyrir árið 1965, þá þyngist tekjuskatturinn mjög verulega það ár, þar sem vísitala framfærslukostnaðar, kostnaðurinn við það að framfleyta sér og fjölskyldu sinni, sem var að meðaltali 134.66 stig, vísitalan árið 1963, þessi vísitala er nú komin upp í 161 stig og sýnilegt, að áframhald verður á þeirri þróun, sem að undanförnu hefur átt sér stað, að vísitalan hækkar. Þess vegna er það, að við í minni hl. fjhn. teljum rétt, að tekjuskatturinn verði núna lækkaður, þannig að hann verði ekki þyngri en hann var ákveðinn með skattalagabreyt., sem gerð var árið 1960. Þetta teljum við vera réttlætismál og þeim mun meira réttlætismál, þegar það er haft í huga, að árið 1960 var tekjuskattur nokkuð lækkaður vegna þess, hversu óbeinir skattar voru þá stórlega hækkaðir og hafa síðan stórlega hækkað. Það er því alveg augljós réttlætiskrafa, að ekki verði gert hvort tveggja, að halda áfram að hækka óbeinu skattana, svo sem gert hefur verið og ekki er neitt lát á, - síðast í febrúarmánuði s.l. voru lagðar á 400 millj. kr. í nýjum óbeinum sköttum, - að ekki sé jafnhliða þessu haldið áfram að þyngja skattabyrðina eftir leið hinna beinu skatta. Þess vegna er það till. okkar í minni hl., að umreikningur sá, sem ég hef hér leyft mér að gera grein fyrir, verði nú tekinn upp og að skattarnir verði færðir til samræmis við það, sem þeir voru á árinu 1960. Þetta verður auðveldast að gera á þann hátt, sem ég skal nú gera grein fyrir: annars vegar að taka upp aftur umreikning bæði á tekjutölum skattstiga og persónufrádrætti til samræmis við vísitölubreytingar síðan 1959 og hins vegar að fella 5. gr. þess frv., sem hér liggur fyrir til umr., þar sem í henni eru ráðgerðar breyt. á skattstiganum, sem valda hækkun á skatti miðað við skattskyldar tekjur. Um sönnun fyrir þessu leyfi ég mér að vísa til nál. minni hl. fjhn. hv. Ed., sem lagt hefur verið fram á þskj. 495, en þar eru tekin dæmi þessu til staðfestingar. Eins og ég hef áður greint frá í þessari framsöguræðu, var í lögum 1954 miðað við umreikning á tekjutölum skattstiga og persónufrádrætti samkv. kaupgjaldsvísitölu. Nú er ekki hægt að miða við kaupgjaldsvísitölu, vegna þess að hún er ekki lengur reiknuð, hennar er ekki lengur þörf, eins og lagaákvæðum er nú hagað. Þá kemur vitanlega til álita, við hvaða vísitölu eigi að miða, ef umreikningurinn verður tekinn upp. Þegar þetta frv. var til meðferðar í hv. Ed., bar minni hl. fjhn. þar fram till. um að miða umreikning persónufrádráttar við breyt. á vísitölu framfærslukostnaðar, eins og hún hefði breytzt frá því 1960. Þessi till. bar felld, og eftir að hún hafði verið felld, þá bar sami minni hl, fram till. um að miða umreikning á persónufrádrætti við meðalvísitölu verðlags vöru og þjónustu. Og sú till. var, eins og kunnugt er, einnig felld. Við munum hér gera tilraun til þess að fá lögfest ákvæði um umreikning á tekjutölum skattstiga og persónufrádrætti til samræmis við vísitölu framfærslukostnaðar, og eins og ég hef áður tekið fram, þá eru þau dæmi, sem ég hef leyft mér að minna hér á, reiknuð skv. breyt. þeirrar vísitölu. Í frv. á þskj. 452 er lagt til, að persónufrádrátturinn hækki um 30%. Þessi hækkun vegur ekki á móti hækkun á vísítölu framfærslukostnaðar, vegna þess að vísitala framfærslukostnaðar var að meðaltali 33.96% hærri árið 1963 en hún var árið 1959. En í þessu sambandi ber að miða við meðalvísitölu ársins 1963, þar sem álagning 1964 er að sjálfsögðu gerð á tekjur ársins 1963. Sé miðað við árið 1964, er meðalvísitalan vissulega miklu hærri, eins og ég hef raunar áður sagt. Auk þess sem hækkunin á persónufrádrættinum er þannig nægileg til þess að vega á mótt hækkun framfærslukostnaðar frá árinu 1960, þá eru í þessu frv. ákvæði í 5 gr., sem valda verulegri hækkun á tekjuskattinum, a.m.k. í mjög mörgum tilfellum. En þar sem hækkunin á persónufrádrættinum eyðist ekki að fullu með hækkun skattsins, þá munum við greiða atkv. með samþykkt þessa frv., því að í því felst lagfæring, þó að hún nái ekki alla leið. Þess vegna er það till. okkar í minni hl. fjhn., að frv. verði samþ., en við æskjum þess, að það verði samþ. með þeim breyt., sem ég mun nú leyfa mér að gera grein fyrir: „Við 4. gr. Greinin orðist þannig: Á eftir 3. mgr. 16. gr. komi ný mgr., svo hljóðandi: Nú breytist vísitala framfærslukostnaðar til hækkunar eða lækkunar frá því, sem hún var að meðaltall árið 1959, og skal þá framangreindum frádráttarupphæðum breytt í réttu hlutfalli við vísitölubreytingarnar. Brot úr hundraði skal fella niður af útkomu, þegar reiknaðar eru út frádráttarupphæðir.“ Önnur brtt., sem við leyfum okkur einnig að bera fram, er svo hljóðandi, - hún er við 5. gr., að greinin orðist svona, það er við 25. gr. laganna: „Nú breytist vísitala framfærslukostnaðar til hækkunar eða lækkunar frá því, sem hún var að meðaltali árið 1959, og skal þá tekjutölum framangreinds skattstiga breytt í réttu hlutfalli við það. Brot, sem nemur minna en hálfu þúsundi, falli niður við útreikning tekjutalna, en stærra brot hækki í þúsund.“ Hér er sem sagt lagt til, að tekin séu upp á ný ákvæði skattalaganna frá 1954 um umreikning tekjutalna og persónufrádráttar, alveg óbreytt að öðru leyti en því auðvitað, að hér er miðað við árið 1959, en í lágunum var miðað við árið 1953, og að hér kemur vísitala framfærslukostnaðar í stað kaupgjaldsvísitölu áður, vegna þess, eins og fyrr segir, að sú vísitala er ekki lengur reiknuð. Ég hygg, að ekki fari á milli mála, að það sé nauðsynlegt að hafa slíkan öryggisventil sem umreikningurinn er í skattalögum á slíkum verðbólgutímum eins og þeim, sem nú eru hér á landi. Sé það ekki gert, verður afleiðingin óhjákvæmilega sú, að skattabyrðin þyngist með hverju árinu sem líður vegna stighækkunar skattsins. Þær tekjur, sem taldar votu hátekjur árið 1960, þegar lögin voru sett, eru nú aðeins þurftartekjur eða kannske tæplega það. T.d. voru ráðherralaun það ár kr. 103630.50, laun samkv. hæsta stiga þágildandi launalaga voru 109 þús. kr. Það samsvarar núna launum í 12. launaflokki, þegar launaflokkarnir eru 28. Það er sem sagt fyrir neðan meðallag að segja má. Þessi aukna skattbyrði án umreiknings er óhagganlegt lögmál. Og það er vegna þess lögmáls, sem hæstv. ríkisstj. verður nú að bera fram þetta frv., sem hér liggur fyrir, til þess að skila aftur nokkrum hluta af því, sem verðbólgan hefur tekið af mönnum í formi tekjuskatts umfram það, sem lögin sjálf gera ráð fyrir. En þessi endurgreiðsla, sem frv. ræðir um, er ekki algjör skv. frv., vegna þess í fyrsta lagi, að persónufrádrátturinn er aðeins hækkaður um 30%, en dýrtiðin hefur vaxið um 33.96% miðað við árið 1963, og einnig vegna þess, að ekkert tillit er tekið til dýrtíðaraukningarinnar að því er snertir þann hluta teknanna, sem er umfram persónufrádráttinn, þ.e.a.s. þann hluta teknanna, sem tekjuskatturinn er lagður á. Ef frv. hæstv. ríkisstj. verður nú samþ. án nokkurs varnagla, eitthvað svipaðs þeim, sem brtt. okkar í minni hl. fjhn. gera ráð fyrir, þá verður misræmið enn þá meira á næsta ári en það er núna, eins og ég hef áður gert grein fyrir, vegna þess að meðalvísitala framfærslukostnaðar ársins 1964 verður miklu hærri en meðaltalið var 1963 og ákvæði frv. duga þá ekki einu sinni til þess að lagfæra ástandið miðað við meðalvísitöluna 1963. Þess vegna þarf þá að bera fram aftur nýtt frv. um hækkun persónufrádráttar eða eitthvað annað, sem hefur sömu áhrif. Þá þarf aftur að fara fram stórkostleg endurgreiðsla, vegna þess að verðbólgan hefur þá enn afskræmt skattareglurnar enn þá meira en hún hefur þó gert núna. Hæstv. ríkisstj. hefur lýst því yfir, að hún vilji draga úr beinum sköttum, það sé hennar stefna. Ef þessi yfirlýsing er eitthvað meira en orðin tóm, hlýtur hæstv. ríkisstj. að vilja gera ráðstafanir til þess, að skattþunginn aukist ekki, síðan l. frá 1960, sem nú eru í gildi, voru sett. Ég hef þegar sýnt fram á það, að þau ákvæði, sem gert er ráð fyrir með frv., duga ekki til þessa, þau hrökkva of skammt. Nei, eina leiðin til þess að jafna þessi met og til þess að færa skattþungann niður í það, sem hann var 1960, og til þess fyrir hæstv. ríkisstj. að vera trú þessu lögmáli sínu og stefnuskráratriði er að taka upp umreikning í því formi, sem við gerum till. um. Auðvitað getur sýnzt sitt hverjum um það, hvaða viðmiðun eigi að hafa. Ég skal fallast á, að það getur verið, að þau sé ekki endilega vísitala framfærslukostnaðar. Það má vel vera, að t.d. vísitala vöru og þjónustu sé réttari mælikvarði, ég legg ekki dóm á þetta. En ef það á að koma í veg fyrir, að skattþunginn aukist, verður að taka upp umreikning miðaðan við verðhækkanir í einhverju formi. Því hefur verið talsvert haldið á lofti af stjórnarliðum núna síðustu dagana, að einkennileg sé afstaða framsóknarmanna til þessa frv.; þar sem þeir séu fylgjandi frv., en haldi því þó fram, að það gangi í þá átt að hækka skatta. Ég hef sérstaklega tekið eftir þessu í Alþýðublaðinu að undanförnu, að það telur hníf sinn hafa komizt verulega í feitt í þessu efni. Hér er alls ekki farið með rétt mál, því fer víðs fjarri. A.m.k. hef ég engan mann heyrt halda því fram, hvorki framsóknarmann né annan, að frv. mundi hækka skattana frá því, sem þeir mundu verða að óbreyttum skattareglum. Slíkt er hrein fjarstæða, og mér dettur ekki í hug, að nokkur maður haldi - því fram. Ég hef t.d. reiknað það út, að hjón með nettótekjur 125 þús. kr. og tvö börn ættu að greiða eftir l. óbreyttum 3250 kr., en þau eiga að greiða eftir frv. aðeins 800 kr., þannig að vitanlega er hækkunin á persónufrádrættinum til mikilla bóta, það dettur engum í hug að halda öðru fram. En þessi hjón voru skattfrjáls 1960, og samkv. stefnu hæstv. ríkisstj. ættu þau auðvitað að halda áfram að vera skattfrjáls, ekki sízt þegar búið er að leggja á þau stórfelld gjöld í formi óbeinna- skatta. Það, sem við framsóknarmenn hér á Alþingi höldum fram, er þetta, að þrátt fyrir þær lagfæringar, sem í frv. felast, verði skattþunginn þó meiri nú en hann var 1960, þegar l. voru sett, vegna þess að leiðréttingin skilar ekki aftur nema nokkrum hluta af því, sem skattþunginn hefur aukizt á tímabilinu vegna verðbólgunnar, og þannig hafi ríkisstj. fjarlægzt það stefnuskráratriði sitt að beita sér fyrir lækkun beinna skatta, eins og ég hef hér sýnt fram á. Þetta er hverjum sem er velkomið að reyna að hrekja, ritstjórn Alþýðublaðsins sem öðrum. Nei, við framsóknarmenn teljum að sjálfsögðu betri hálfan skaða en allan, jafnt í þessu máli sem öðru. Þess vegna mælum við í minni hl. fjhn. með því, að frv. verði samþykkt, en helzt vildum við auðvitað, að dæmið væri leiðrétt til fulls, og þess vegna berum við fram þær brtt., sem ég hef nú hér leyft mér að gera grein fyrir. Ég mun svo ekki fjölyrða meira um þetta á þessu stigi, heldur leyfa mér að afhenda hæstv. forseta brtt. okkar minni hl. fjhn. skriflegar, með því að útbýting hefur, að ég held, ekki þegar farið fram.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér eina brtt. við þetta frv. Þeirri brtt. hefur ekki enn þá verið útbýtt hér, en ég vænti nú samt, að ég megi - með leyfi hæstv. forseta - gera hér grein fyrir þessarf brtt. Brtt. mín er samhljóða brtt., sem flutt var í Ed. af þeim Birni Jónssyni og Gils Guðmundssyni og liggur fyrir á þskj. 498, og hljóðar þessi brtt. á þessa leið, að við 11. gr. á eftir 1. mgr. komi tvær nýjar mgr., svo hljóðandi: „Skylt skal þó ríkisskattstjóra að láta árlega fara fram ýtarlega rannsókn d 5% af framtölum þeirra aðila, sem hafa einhverja tegund rekstrar með höndum og bókhaldsskyldir eru, og á 2% af öðrum framtölum. Skulu þessi framtöl valin með útdrætti eftir reglum, sem Hagstofa Íslands setur, og skal hún hafa útdráttinn með höndum. Framtöl þeirra aðila, sem þannig eru valin með útdrætti, skulu athuguð gaumgæfilega, bókhald þeirra rannsakað og upplýsinga leitað um allt, sem gefið getur vitneskju um sannleiksgildi framtalanna fyrir viðkomandi ár og framtala næstu 5 árin á undan, ef þurfa þykir.“ Það hefur æði oft verið um það rætt hér á Alþingi, að þörf væri á strangara skattaeftirliti en hér hefur átt sér stað, og stundum hafa verið nefndar hér furðuháar tölur, sem eru að sjálfsögðu áætlaðar, um það, hvað miklum tekjum muni vera skotið undan skatti á ólöglegan hátt. Ég man ekki betur en einn af núv. hæstv. ráðh. segði hér fyrir nokkrum árum, að það væri áætlað af fróðum mönnum, að ekki minna en 500-600 millj. laun á ári af tekjum færu fram hjá skattayfirvöldunum og kæmu í rauninni aldrei til skatts. Ég er ekki í neinum vafa um það, að þessi upphæð er, eins og tölum nú er háttað, orðin miklum mun hærri. Við viss tilfelli ræða menn hér um það, menn úr öllum flokkum, að það sé mikil nauðsyn á því að reyna að koma í veg fyrir þessi skattsvik, það eigi að reyna að láta alla verða jafna fyrir lögunum og það þurfi að herða á þessu eftirliti. Og í þessu frv., sem hér liggur fyrir til breytinga á tekjuskatts- og eignarskattslögunum, er lítillega vikið að þessu efni. En afskaplega er það nú mjóslegið, sýnist mér. Í 11. gr. frv. kemur viðauki, sem á að ná til þessa atriðis, og sá viðauki er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Við embætti ríkisskattstjóra skal starfa rannsóknardeild, er hafi með höndum rannsóknir samkv. l. þessum eftir nánari ákvörðun ríkisskattstjóra.“ Satt að segja hefði maður nú haldið; að þeir, sem fara með framkvæmd skattamálanna, hefðu nú einhverja deild til þess að rannsaka um framtölin, þeir hefðu nú einhverja, sem litu eitthvað eftir þeim. Hvort menn taka svo upp þá nýlundu að segja: Hér skal nú vera ein formleg deild, sem lítur eftir þessu, og ríkisskattstjóri skal svo setja ákveðnar reglur um það, hvernig sú deild vinnur, segir harla lítið. Auðvitað hafa verið í l. heimildir til þess að framkvæma miklum mun strangara skattaeftirlit en gert hefur verið. Heimildirnar hefur ekki vantað. En það er annaðhvort viljinn, sem hefur vantað; eða áræðið að ráðast í þetta, því að því verður auðvitað ekki neitað, að það þarf kannske nokkurt áræði til að fara að leita uppi þessi skattsvik, sem oft er talað um, og draga fram hið sanna um tekjur hinna einstöku aðila: Ég held því, að ekkert minna dugi en það, sem lagt er til í þessari brtt. minni, því sé slegið föstu, að það skuli vera skylt að láta sérstaka rannsókn fara fram á ákveðnu úrtaki, sem tekið er af óvilhöllum aðfla, af skattstofunni, á framtölum hinna einstöku framteljanda. Og ég hef lagt til í þessari till., að skyldan sé við það miðuð, að sem nemur 5% af öllum framtölum þeirra, sem eru bókhaldsskyldir og hafa einhvern rekstur með höndum, skuli tekin til sérstakrar rannsóknar á ári hverju. Slíkar reglur eru í l. hjá ýmsum öðrum þjóðum. Þá eiga, ef þessar reglur væru teknar hér upp. þeir aðilar, sem hér eiga hlut að máli, þetta yfir höfði sér, að bókhald þeirra sé tekið og skoðað af skattayfirvöldunum, ekki aðeins eitt ár, heldur fyrir nokkur ár, jafnvel upp í 5 ár, og nákvæm athugun gerð yfirleitt á eyðslu slíkra aðila, þannig að hið sanna komi fram um tekjur þeirra, svo að þeir verði skattlagðir á réttan hátt. Ég efast ekkert um það, að slík ákvæði sem þessi mundu veita gífurlega mikið aðhald öllum þeim, sem telja nú fram fyrir atvinnurekstur hér á landi, því að á því leikur auðvitað enginn vafi, að þeir, sem telja fram fyrir atvinnurekstur, eins og okkar skattareglum er háttað, geta svo að segja skrifað það á sitt framtal, sem þeim þóknast. Það er nú sannleikur málsins. Það eru fáir nema viðkomandi skattframteljandi sjálfur, sem eru til frásagnar um það, hvað líður raunverulegum rekstrarútgjöldum á hinum einstöku kostnaðarliðum, Þetta er ekkert rannsakað. En færi slík athugun fram, sem lagt er til með þessari till. minni, held ég, að í fyrsta lagi mundi till. veita aðhald og bæta framtölin og í öðru lagi mundi þarna komast upp mikið af skattsvikum. Ég hef veitt því athygli, að hæstv. fjmrh., sem hefur nú með framkvæmd þessara mála að gera, hefur æðioft minnzt á það hér á Alþingi, að það þurfi að bæta skattasiðferði manna, og hann hefur mjög hneigzt að því í sambandi við það að bæta úr þessu siðferði að lækka bara skatta í ýmsum tilfellum og heldur, að það eitt dugi. Ég hef ekki mikla trú á því. Ég held, að málin séu þannig, að aðili; sem hefur góða aðstöðu til þess að skjóta undan stórum fjárfúlgum af tekjum sínum og koma þeim undan skatti, hann breyti ekki framtölum sínum ýkja mikið, þó að hann eigi að borga 25% í staðinn fyrir 30%, sem áður hefur verið. Ef hann hefur alla aðstöðuna eftir sem áður til þess að geta skotið sér undan að borga, heldur hann áfram að gera það, jafnvel þó að skattstiginn kunni að hafa verið lækkaður eitthvað örlítið. Ég álit, að mesta skekkjan í skattaframtölum sé einmitt hjá þeim aðilum, sem hafa einhvers konar rekstur með höndum. Þeir eiga hægast með að telja rangt fram, eins og okkar skattareglur eru. En eflaust eru ýmsir þeir, sem hafa beinar launatekjur, líka sekir í þessum efnum. En því verður þó ekki neitað, að reglurnar, sem í gildi eru, eru miklum mun strangari gagnvart öllu launafólki heldur en gagnvart hinum. Þar er ekki neinn samjöfnuður á. En nú hef ég í till. minni einnig lagt það til, að framtöl þeirra, sem ekki eru bókhaldsskyldir og ekki hafa neinn rekstur með höndum, séu líka tekin til svona rannsóknar, en þar aðeins haft minna hlutfall, það sé aðeins gengið út frá því að taka sem nemur 2% á ári hverju af framtölum þeirra aðila, enda eru þeir auðvitað miklum mun fleiri, og það má því ekki hafa þetta úrtak of mikið, til þess að hér verði ekki um lítt viðráðanlegt verkefni að ræða fyrir skattayfirvöldin. Ég verð að segja það, að ég lít svo á, að afstaða til þessarar till. eigi að sýna það alveg glöggt, hvort nokkur alvara er á bak við hjá þeim mönnum, sem tala um það, að þeir vilji, að skattaframtölin séu rétt og skattarnir séu lagðir á á sanngjarnan hátt. Það er liðið það tímabil, að það dugi að tala fagurlega um það, að það eigi að líta eftir þessu, en ætla á sama tíma að fella till. um að gera það að skyldu, að þetta skuli gert. Ég veit, að eins og l. eru núna eða verða væntanlega eftir þessa breytingu, eru til heimildir til þess að gera þetta. Þær eru til. En verður það gert? Verður það gert, ef Alþingi fellir till. um það, að þetta skuli skylt að gera? Það er mín skoðun, að ef þessi till. mín væri samþykkt, mætti búast við því, að tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti mundu vaxa um nokkra tugi millj. kr. á hverju ári, án þess að skattstigunum væri nokkuð breytt. Og ég held, að það væri réttmætt, eins og málum er háttað, að koma þessu fram. E.t.v., ef ríkissjóður býr sæmilega vel, sem ég held að hann geri, væri þá hægt fyrir ríkissjóð að gefa eitthvað eftir, t.d. af söluskatti, sem núna hvílir á brýnustu lífsnauðsynjum manna, og á þann hátt gæti ríkið unnið að því að lækka það verðlag í landinu, sem mestu máli skiptir í sambandi við kaupkröfur launþegasamtaka. Ég þarf nú ekki að hafa fleiri orð um þessa tili., því að ég vænti, að málið sé öllum hv. alþm. vel ljóst. En það verða mér mikil vonbrigði, ef hæstv. ríkisstj. treystir sér ekki til þess að fallast á að taka upp efni þessarar till. í lögin. Um efni þessa frv. að öðru leyti get ég verið fáorður, það hefur verið rætt hér nokkuð áður. Ég tek algerlega undir það, sem frsm. minni hl. fjhn. sagði hér í sinni ræðu nú næst á undan mér, að á því leikur auðvitað enginn vafi, að þær breytingar, sem eru fólgnar í þessu frv., ná ekki svo langt, að þær geri skattabyrðina jafna á við það, sem hún var ákveðin í l. frá 1960. Á því leikur auðvitað enginn vafi, að þegar menn eru að gera það upp við sig, hvort skattarnir eru að þyngjast eða hvort þeir eru að léttast, verður að taka tillit til þess, hvert gildi peningarnir hafa á hverjum tíma. Við vitum, að ef svo færi, að verðlag hækkaði á næstu 2–3 árum um 100% frá því, sem það er í dag, eru auðvitað 200 þús. kr. ekkert meira virði þá en 100 þús. eru nú. Og því er það, að ef menn þá mundu þurfa að borga miklum mun meiri skatt af 200 þús. heldur en þeir þurfa að borga nú af 100 þús., hefur vitanlega skattabyrðin aukizt, en ekki minnkað, þó að slegið hafi verið af eitthvað lítillega í prósentutölu. Ég álit því, að hæstv. ríkisstj. megi ekki halda uppi þeim þrætum, sem hún hefur verið að halda uppi í þessum efnum. Það ætti að vera öllum mönnum alveg ljóst, að einmitt vegna breytinganna á verðgildi peninganna eru raunverulega skattarnir alltaf að hækka. Þessu hafa menn ,gert sér fulla grein fyrir í öðrum hliðstæðum tilfellum. Á undanförnum árum hefur það gengið svo til, að öll sveitarfélög í landinu hafa alltaf verið að lækka sinn álagningarstiga. Þau hafa alltaf verið að veita meiri og meiri afslátt af álögðum útsvörum, en útsvarstekjurnar hafa hins vegar alltaf verið að hækka hjá sveitarfélögunum. Þar hefur mönnum auðvitað ekki dottið í hug að halda því fram, að raunverulega væri verið að lækka útsvarsbyrðina, þó að afslátturinn hafi farið hækkandi í prósenttölu. Sá afsláttur var aðeins til þess að taka nokkurt tillit til breytinga á verðgildi peninganna, vegna þess að tekjurnar að krónutölu lágu hærra í síðara tilfellinu en hinu fyrra og menn voru þannig komnir nokkru hærra upp í útsvarsstigann, útsvörin höfðu hækkað á þann hátt, án þess að um raunverulegan tekjuauka hefði verið að ræða. Þetta er vitanlega það sama, sem á sér stað í sambandi við þetta frv. En hækkunin á persónufrádrættinum, sem kemur fram í þessu frv., er auðvitað góð, svo langt sem hún nær, en þrátt fyrir þessa hækkun á persónufrádrætti er auðvitað alveg ljóst mál, að skattabyrðin hlýtur að þyngjast eigi að síður. Ég skal svo ekki eyða fleiri orðum hér í þessu máli á þessu stigi, en vænti, að brtt. mín, sem bráðlega mun verða hér útbýtt, verði samþykkt.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í sambandi við framsöguræðu frsm. minni hl. fjhn., sem gerði töluvert að umtalsefni sínu hér viðmiðun á sköttum frá 1960 og svo nú, miðað við það frv., sem hér er flutt. Ég skal viðurkenna það, að málflutningur hans hér var með töluvert öðrum hætti en upprunalega virtist ætla að verða af hálfu stjórnarandstöðunnar í sambandi við þetta frv. En mér fannst rétt, þegar þessi viðmiðun var tekin í sambandi við skattlækkunina, að það dæmi, sem hann tók, 130 þús. kr. tekjur hjá hjónum með tvö börn, yrði fært örlítið lengra aftur í tímann, til þess að fram kæmi glöggur mismunur á þeim sköttum, sem lagðir eru á samkv. l. frá 1960, og því, sem mundi verða, ef það frv., sem hér er á dagskrá, yrði að lögum. Skattaálagning með umreikningi samkv. l. frá 1954, eins og nú yrði lagt á, yrði 9665 kr., samkv l. frá 1960 4000 kr., en samkv. frv., sem nú er á dagskrá, aðeins 1300 kr. Þetta sýnir tvímælalaust, að hér er raunverulega farið mjög mikið niður með skattbyrði gagnvart einstaklingum og fjölskyldum, og inni í þessari tölu, sem ég var með, 9665 kr., er umreikningurinn líka. Hv. frsm. minni hl. ásamt hv. 1. þm. Norðurl. v. flytur brtt. um, að umreikningurinn verði tekinn upp nú í sambandi við þetta frv. Þá ber þess að geta, að við samningu frv. og setningu l. frá 1960 er um gífurlega skattalækkun að ræða, þegar einmitt þessi umreikningur er felldur úr l. Hins vegar var því haldið fram hér við 1. umr. þessa máls, að ef það virtust vera uppi óskir um að fá einhverja breyt, á l. til samræmis við lögin frá 1954, þá mætti að sjálfsögðu athuga, hvort ekki mætti skjóta inn í setningu, þar sem þeir, sem óskuðu eftir skattálagningu miðað við þau lög, gætu fengið það. Þessu hefur síðan ekki verið hreyft, og ég geri ekki ráð fyrir því að athuguðu máli, að neinn aðili mundi óska eftir því. En mér fannst rétt, miðað við þennan samanburð, sem hér var tekinn, að láta koma fram viðmiðun örlítið lengra aftur í tímann en til 1960. Enda þótt sú viðmiðun sé e.t.v. svo léleg, þá er hún engu að síður rétt.



Herra forseti. Ég hélt nú, eð þeir útreikningar, sem ég lagði hér fram fyrir því, að skattþunginn ykist frá því, sem hann var 1960, hefðu verið það glöggir, að ekki þyrfti að efast um það, og það hefur raunar hv. síðasti ræðumaður ekki gert. Það er auðvitað meginatriði þess máls, að með því að samþykkja þetta frv., sem hér er til umr., er ekki tekið nægilega í strenginn til þess að færa skattabyrðina til þess ástands, sem hún var í 1960. Hv. síðastí ræðumaður vill reikna skattinn samkv. því, sem hann hefði verið 1958, skilst mér, eftir lögunum 1954. Þá fær hann út hærri tölu. Það er sjálfsagt alveg réttur útreikningur, ég hef ekki farið yfir það, ég rengi það ekki. En ég vil bara minna hv. þm. á þá breytingu, sem orðið hefur í grundvallarskattamálum landsins síðan þá. Hæstv. núv. ríkisstj. lækkaði beinu skattana til þess að geta tekið upp óbeina skatta, eða kannske sagt með öðrum orðum, hún fór yfir í það að innheimta tekjur ríkissjóðs fyrst og fremst með óbeinum sköttum, sem í reyndinni þýðir það, að allir verða að borga jafnt af þeim nauðsynjum, sem þeir þurfa til lífsviðurværis. Þetta er stefna hæstv. núv. ríkisstj., að innheimta sem allra mest af ríkissjóðstekjunum með óbeinum sköttum, sem leggjast jafnt á alla. Það þarf því engan að furða á því, að dæmið líti þannig út, að áður en nýr söluskattur upp á hundruð millj, var upp tekinn, áður en aðflutningsgjöld voru í reynd stórhækkuð, áður en allir óbeinir skattar til ríkissjóðs voru margfaldaðir, hafi ríkissjóður aflað sér tekna með beinum sköttum, sem voru nokkru hærri en þeir tíðkast nú. Þetta mál er svo einfalt, að ég tel, að ekki þurfi að eyða frekari orðum að því, og þessi athugasemd, sem siðast var hér fram borin, er gersamlega út ! hött og kemur málinu ekkert við, vegna þess að hér er verið að meta það, hvort þetta frv. gangi nógu langt eða ekki til þess að fá sama ástand og var 1960. Hæstv. fjmrh. og hv. 3. þm. Reykn. telja sig sjálfsagt standa með pálmann í höndunum, vegna þess að þeir vilji gefa kost á því, að ef einhver vilji reikna framtöl sín eftir löguaum 1954, þá skuli það e.t.v. verða heimilt eða tekið upp í lögin. Þetta er mjög vel boðið. Sérstaklega ef hv. þm. og hæstv. ráðh. vilja þá um leið fella niður viðbótarsöluskattinn, sem lagður hefur verið á síðan, og færa aðra tollheimtu ríkissjóðs til þess horfs, sem hún var, þá tel ég víst, að margir mundu þiggja þetta boð.



Herra forseti. Tilefnið til þess, að ég kveð mér nú hljóðs, eru ummæli, sem féllu hjá hv. 5. þm. Austf. Það er út af brtt., sem hann flytur, mér skilst hún sé samhljóða. till., sem tveir flokksbræður hans fluttu í Ed. Það er um það, hvernig haga skuli rannsólm og eftirliti með skattaframtölum. Og vegna þess að hann lét orð falla, sem eru mjög villandi, í þessu sambandi, þá tel ég rétt að svara því. Hann segir: Það er búið að tala fagurlega um það að herða eftirlit með framtölum, en afstaðan til þess, hvort það er á heilindum byggt eða ekki, hún kemur fram í því, hvort menn styðja þessa till. eða ekki. Um hvað er nú þessi till.? Eins og kunnugt er, þá er í frv. ákveðið að stofna sérstaka rannsóknardeild við embætti ríkisskattstjóra með þjálfuðum starfsmönnum til þess að herða á skattaeftirlitinu. Till. hv: þm. fer fram á það, að ríkisskattstjóra sé skylt að láta árlega fara fram ýtarlega rannsókn á 5% af framtölum þeirra aðila, sem hafa einhvern rekstur með höndum og bókhaldsskyldir eru, og 2% af öðrum framtölum: Enn fremur á að velja þessa aðila með hlutkesti eða eftir útdrætti skv. reglum, sem hagstofan setur. Hvað þýðir nú þessi till.? Hún þýðir það, að samkv. lögum er skylt að rannsaka bókhald allra þeirra, sem bókhaldsskyldir eru, allra, sem rekstur hafa með höndum, þannig að því sé lokið á 20 árum. Og varðandi alla aðra, þá á að ljúka þessari yfirferð og rannsókn á hálfri öld, þ.e. 2% á ári, sem á að taka fyrir. Ég vil segja, að mér finnst markið sett ákaflega lágt þarna, því að æskilegt er, að þetta gangi miklu hraðar en þetta. Hv. þm. mun vafalaust segja: Það er ekki bannað að rannsaka meira. - En hvaða tilgang hefur það þá að vera að flytja till. og ætla að lögfesta, að það skuli miða við 5% varðandi rekstraraðila og 2% varðandi alla aðra? M.ö.o.: markið er svo hátt sett hjá þessum hv, þm. og þeim flokki, sem að þessum till. stendur, að atvinnureksturinn allan eða skattaframtöl hans á að kanna á 20 árum og alla aðra landsmenn á hálfri öld. En það er annað, sem er alvarlegra við þetta: Það er ekki ríkisskattatjóri eða rannsóknardeild hans, sem á að ákveða það, hverja aðila á að taka til rannsóknar. Það á bara að velja það „holt og bolt“ eftir útdrætti eða hlutkesti. Og þessi 5% og þessi 2% eiga auðvitað að ganga fyrir. Það starfslið, sem ríkisskattstjóri hefur á að skipa, á samkv. þessu, ef samþ. verður, fyrst og fremst að beinast að þessu: Ef ekki lenda í þessum útdrætti ýmsir aðilar, sem ríkisskattstjóri og starfsmenn hans telja mjög grunsamlega og þurfi rannsóknar þegar í stað, þá á það að mæta afgangi. Mér virðist þessi till. svo vanhugsuð, að mig furðar, að hún skuli vera borin fram, kannske skiljanlegt í eitt skipti, en að hún skuli vera borin fram aftur, það er enn þá undarlegra. Vitanlega verður að því unnið að láta þessar rannsóknir ganga sem allra skjótast og fara sem fljótast yfir. Vitanlega verða allir skattgreiðendur að eiga það á hættu eða eiga von á því, hvenær sem er, að nákvæm rannsókn sé gerð á fjárreiðum þeirra. En hitt, að það skuli fyrst og fremst farið eftir hlutkesti, en ekki eftir því, hvar raunverulegar grunsemdir liggja fyrir, eða því, sem sérfræðingar telja sérstaka nauðsyn að rannsaka, þetta tel ég alveg öfugt að farið. Ég tel, að það eigi að ganga fyrir, þar sem grunur er um skattsvik eða röng framtöl. Ef menn vilja svo taka einhverja ákveðna prósentu, þá ætti það að koma á eftir. Af þessum ástæðum, sem ég hér hef rakið, tel ég þessa till. mjög til hins verra og mundi spilla þeim árangri, sem verið er að reyna að ná með þessum nýmælum frv. Það má benda enn fremur á það, að hér er gert ráð fyrir í niðurlagi till., að rannsókn á framtölum skuli aðeins ná til 5 ára, í lögum eru nú ákveðin 6 ár. Ég veit ekki, hvort það er ætlun flm. að lina þannig á þessu, að ekki megi ganga jafnlangt aftur í tímann og er samkv. gildandi l. og á að verða eftir þessu frv. Það var vegna ummæla hv. þm. og tillöguflutnings hans, sem ég taldi ástæðu til að segja þessi orð. En ég vil bæta því við, að næsta er það einkennilegt, að hv. stjórnarandstæðingar, þegar þeir eru að gagnrýna þetta frv., þá miða þeir alltaf sinn samanburð við árið 1960, þeir líta alltaf á skattalögin frá 1960 sem þann eina sanna og rétta grundvöll. Það er hið „ídeala“ skattaástand, ef ég má svo að orði komast, og þeir reyna að færa rök að því, að menn séu ekki alveg eins vel settir samkv. frv. í ár og þeir voru 1960. En hvers vegna vitna þessir hv. stjórnarandstæðingar, sem margir hverjir eða flestir reyndar greiddu atkv. á móti frv. 1960, móti l. þá og gagnrýndu ákaflega margt í þeim lögum, hvers vegna telja þeir nú alltaf, að þetta sé fyrirmyndin, sem eigi að halda hæst á lofti, og hvers vegna minnast þeir aldrei á skattalögin, sem giltu, þegar þeir sjálfir fóru með völd? Hv. þm. reyna að villa mjög um fyrir mönnum, að þegar gerður er samanburður, eins og ég hef gert á því, hverjar skattgreiðslur manna yrðu samkv. núgildandi l. í fyrsta lagi, samkv. frv. í öðru lagi og samkv. skattal. frá 1958, þá segja þeir: Þetta er ekki sambærilegt, vegna þess að verðgildi peninganna er allt annað. Þetta bara kemur málinu ekkert við. Það, sem ég hef verið að tala um, er þetta, hvaða skatt mundu menn borga á þessu ári, 1964, af tekjum 1963 eftir því, hvort reiknað er eftir núgildandi l. eða frv. eða skattal. frá 1958, ef þau væru enn í gildi óbreytt, - óbreytt, segi ég, og þar með að sjálfsögðu ákvæðin um umreikning samkv. kaupgjaldsvísitölu, og allur samanburður, sem gerður hefur verið í þessu efni um það, hvernig skattarnir yrðu í ár af tekjum s.l. árs samkv. skattal, frá 1958, er auðvitað byggður á því, að þá er búið að umreikna þetta allt saman samkv. kaupgjaldsvísitölu eða þeim breytingum, sem síðan hafa orðið. Þess vegna er sá samanburður, sem hér hefur verið gerður, fullkomlega réttur. Eitt er það svo loks enn. Hv. 5. þm. Austf. lét orð falla eitthvað á þá leið, - og mér skilst hann eiga við ummæli mín, ég talaði um að bæta skattasiðferðið, - og sagði, að það væri ekki nægilegt að lækka bara skattana og halda, að það eitt dugi. Hv. þm. hefur eins og aðrir hv. alþm. vafalaust heyrt það margsinnis, að þetta er allt annað en það, sem ég hef sagt. Ég hef haldið því fram, að þrennt þurfi að fara saman til þess að reyna að ráða bót á röngum framtölum og skattsvikum, þrennt þurfi að fara saman, til þess að árangur megi nást í því að bæta skattasiðferðið í landinu. Og það er í fyrsta lagi, að skattstigarnir séu við hæfi, þeir séu ekki svo hátt spenntir, að það brjóti í bág við almenningsálitið og menn telji rétt og afsakanlegt að svíkja skatt þess vegna. í öðru lagi þurfi að vera sterkt og ákveðið eftirlit, og m.a. miðar þetta frv, að því. Og í þriðja lagi þurfi að vera jafnvægi í efnahagsmálum, vegna þess að reynslan er sú hér, eins og raunar alls staðar annars staðar, að verðbólgutímar leiða alltaf af sér aukin skattsvik og aukin tollsvik. Ég hef aldrei haldið þei fram og aldrei látið eitt orð falla í þá átt, að það væri nægilegt til að bæta skattasiðferðið í landinu bara að lækka skattstigana. Ég hef talið, að allt þetta þrennt þyrfti að fara saman.



Herra forseti. Það voru nokkur orð í sambandi við þær aths., sem hæstv. fjmrh. gerði hér við þá brtt.; sem ég flyt við frv. Mér sýndist afstaða hæstv. ráðh. vera harla einkennileg til þessarar till. Hann hélt því fram, að einn galli till. væri sá, að með henni væri gert ráð fyrir, að taka ætti til sérstakrar athugunar framtöl samkv. ákveðnum útdrætti hjá ýmsum framteljendum og að þessi athugun ætti að leiða til þess, að ekki væri hægt að koma fram athugun á framtölum þeirra aðila, sem væru grunsamlegir af hálfu skattayfirvaldanna. Ég vil nú spyrja hæstv. ráðh.: Hvar stendur þetta í till.? Hvar stendur það í till., að skattayfirvöldin geti ekki tekið alla þá, sem eru grunsamlegir og lög standa til, að sérstök athugun verði látin fara fram á? Hver bannar það?

Vill ekki hv. þm. reyna að hafa það rétt eftir, sem ég sagði?

Vill þá ekki hæstv. ráðh. bara endurtaka þetta, svo að ég megi fara með það á réttan hátt. Ég skildi þetta sem meiningu hans. Ég gat ekki skilið mál hæstv. ráðh. á annan hátt en þann og skrifaði það á blað hjá mér, að hann talaði um. það, að þessir ættu að ganga fyrir með athugun, og hann sagði, að grunsamlegir aðilar ættu að mæta afgangi, - ég skrifaði það líka: mæta afgangi. Ég trúi því ekki, að ég hafi skrifað þetta svona, án þess að ráðh. hafi sagt það. Ég held, að við verðum þá að fá spóluna spilaða hér, til þess að við fáum að heyra, hvað hann sagði. Nei, það er vitanlega ekkert úr minni till., sem mælir fyrir um það, ekki neitt. Öll sú aðstaða, sem til er nú samkv. l. til að láta fara fram athugun á framtölum þeirra, sem eru grunsamlegir, er til eftir sem áður. En það einkennilega er nú þetta, að hæstv. ráðh. segir í öðru orðinu, að ákvörðun um, að það skuli tekin framtöl aðeins sem nema 5% af framtölum allra þeirra, sem eru bókhaldskyldir, þýði, að það verði ekki hægt að komast yfir allan hópinn á minna en 20 árum, og það skuli aðeins tekin 2% af íramtölum annarra aðila, það þýði, að það taki hálfa öld að komast yfir þá alla; - vegna þess að þetta er svona lítið, er ráðh. á móti þessu. Hann vildi láta þetta ganga miklu hraðar fyrir sig, sem auðvitað er ekki bannað í minni till. En hver var svo niðurstaðan einmitt af þessari röksemdafærslu? Niðurstaðan er sú, að þetta verði svo tímafrekt og það verði svo mikil vinna af þessu, að það verði að láta hina, sem eru grunsamlegir, mæta afgangi, það sé ekki hægt að sinna þeim. Nei, þegar ég ákvað að hafa einmitt þessar tölur í minni till., var beinlínis miðað við það, að það væri ekki hægt. að segja, að þessi skylda skapaði skattayfirvöldunum svo mikla vinnu, að þau gætu varla komizt yfir meira en þetta. Auðvitað eiga þau að halda öllu því eftirliti eftir sem áður, sem þau hafa haft með höndum, en það á að leggja á þau þessa skyldu, að mjög nákvæm athugun skuli fara fram á að minnsta kosti þessum fjölda. Og nú vildi ég spyrja hæstv. fjmrh., ef hann má mál mitt heyra, sem hann hefði nú reyndar átt að gefa sér tíma til. Ég hef það fyrir satt, að hliðstæð ákvæði þessum, sem er að finna í minni till., séu í Bandaríkjunum. Nú efast ég ekkert um það, að fjmrh. hefur kynnt sér, hvaða reglur eru í gildi þar. Nú vildi ég spyrja fjmrh. um það: Taka þeir á ári hverju hærri hundraðshluta af framtölum, sem þar berast, en þá hundraðstölu, sem hér er nefnd? Taka þeir þar hærri hundraðstölu? Ég efast ekkert um, að fjmrh. veit þetta. Nei, vitanlega er það svo, að þegar þarf að taka með útdrætti nokkur sýnishorn, til þess bæði að veita aðhald og til þess að gera mjög gaumgæfilega athugun á framtölum, er vitanlega ekki hægt að hafa úrtakið allt of mikið. Það yrði vitanlega svo mikið bákn, að skattayfirvöld landsins réðu ekki við það. En svo er, eins og hæstv. ráðh. fann auðvitað sjálfur, vitanlega ekkert í minni till., sem bannar, að meira sé tekið en þetta lágmark, ef skattayfirvöldin geta komizt yfir meira. En ég efast ekkert um, að ef það væri tekið á hverju ári sem nemur 5% af öllum framtölum þeirra, sem hafa rekstur með höndum, og þau framtöl tekin til verulega rækilegrar athugunar, mundi það veita mjög aukið aðhald í þessum efnum. En það er líka alveg augljóst af því, sem ráðh. segir, að hann vill ekki vera bundinn af þessari skyldu, hann vill ekki láta þessa athugun fara fram. Það má líka hverjum manni vera ljóst, að með þessari till. er ekki verið að binda hendur ríkisskattstjóra á nokkurn hátt. Hann getur vitanlega látið alla þá athugun fara fram, sem hann vill, á þeim, sem hann telur vera grunsamlega, hvort sem þeir koma með í þessum útdrætti eða ekki. Þá sagði ráðh., að í þessari till. væri gengið skemmra en gengið er í l. með nákvæma athugun, á framtölum aðila, þar sem framtöl þeirra eru athuguð aftur í tímann. Þetta hygg ég, að sé ekki rétt hjá hæstv. ráðh., því að í till. er við það miðað, að til viðbótar við það framtal, sem er sérstaklega til athugunar, megi taka 5 ár þar aftur fyrir sig, en í l. er hins vegar miðað við það, að athuga megi samtals 6 ár. Ég verð að lýsa undrun minni yfir því, að hæstv. fjmrh., sem hefur þó talað þetta mikið um skattasiðferði, sem hann óneitanlega hefur gert, skuli vera á móti því, að slík athugun sem þessi sé látin fara fram á framtölum. Ég er ósköp hræddur um, að hann eigi eftir að verða var við það, að þessar aðferðir, sem hann taldi upp, muni gefast heldur lélega til þess að gera skattaframtölin trygg. Hann taldi hér upp, að þrennt þyrfti að fylgjast að: í fyrsta lagi, að skattstigarnir væru hæfilegir. Það hefur þýtt eflaust til þessa, að þeir ættu frekar að lækka en hækka. Í öðru lagi sterkt eftirlit, segir hæstv. ráðh., en vill þó ekki vera bundinn af neinum skyldum í því, að framtölin skuli athuguð. Og svo er í þriðja lagi jafnvægi í efnahagsmálum. Allir vita nú, hvernig jafnvægið er og hvernig það hefur verið. Ég held því, að hæstv. ráðh. muni komast heldur stutt áleiðis til þess að bæta skattasiðferðið eftir þessum þremur meginleiðum sínum, ef hann ætlar að neita því að vilja láta fara fram slíka athugun sem lögð er til með till. minni. Ef hæstv. ráðh. væri raunverulega á þeirri skoðun, að sá úrtakafjöldi, sem nefndur er í till., væri of lágur og það væri viðráðanlegt að hafa þau framtöl, sem skulu ganga undir þessa sérstöku athugun, enn þó fleiri, þá er vitanlega ósköp einfalt að hækka þessar tölur. Ég mundi verða honum sammála um að hækka þessar tölur, hafa fjölda þeirra framtala talsvert hærri, sem eiga að ganga undir þessa sérstöku athugun, ef skattayfirvöld landsins telja sér fært að vinna það verk á hverju ári. Það er því ofur auðvelt að breyta til. En ég sá nú ekki, að hæstv. ráðh. væri á þeim buxunum, heldur fremur á hinum að vilja vera með öllu óbundinn í þessum efnum, láta sem sagt skattaeftirlitið vera eins og það hefur verið. En það hefur verið þannig, að sumir af hæstv. núv. ráðh. lýsa því yfir hér á Alþingi, að þeir telji, að það megi sanna það, að a.m.k. 500–600 millj. kr. á ári af tekjum fari fram hjá skattayfirvöldum landsins. Spurningin er, hvort á að gera einhverjar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir slíkt. Og ég hygg, að það verði ekki gert á annan hátt betur en að slá því föstu með lagaákvæði, að það skuli fara fram ákveðin athugun á þeim grundvelli, sem lagt er til með minni tili., því að auk þess sem sú sérstaka athugun mundi leiða margt í ljós án efa, mundi þetta lagaákvæði einnig veita mikið aðhald. Ég skal svo ekki karpa hér við hæstv. ráðh. frekar um þá skattalækkun, sem hann telur að sé fólgin í þessu frv. Það er alveg augljóst mál, að hann vill setja sin dæmi upp í þeim efnum á gersamlega annan hátt en við aðrir, sem hér höfum talað. Hann vill ekki taka á neinn hátt tillit til breytinga á verðgildi peninganna, og um það er auðvitað ekkert að villast, að sá, sem setur sitt dæmi upp á þann veg, fær auðvitað út nokkra skattalækkun. En svo eru hins vegar aðrir, sem ekki vilja viðurkenna það, að 100 þús. kr. tekjur nú í ár séu samsvarandi tekjur á raunverulegan hátt og 100 þús. kr. voru fyrir 8 árum. Verðgildi peninganna hefur breytzt svo mikið, að það er vitanlega ekki hægt að bera þessar tvær upphæðir saman. Það verður því að taka fullt tillit til verðgildisbreytinganna á peningunum, áður en skatturinn er reiknaður út, ef rétt útkoma á að fást. En það veit auðvitað hæstv. ráðh., að það mundi breyta öllum hans útreikningi; ef hann setti dæmið upp á þann hátt, og því fæst hann ekki til þess.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft til athugunar frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 451, um breyt. á 1. nr. 69 frá 28. apríl 1962, um tekjustofna sveitarfélaga. N. hefur orðið sammála um afgreiðslu málsins, og leggur hún einróma til, að það verði samþ. með þeirri breyt., sem fram kemur í nál. á þskj. 608. Tveir nm., þeir Jón Skaftason og Ágúst Þorvaldsson, hafa þó áskilið sér rétt til að fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Brtt. n, er á þskj. 608 og er sem hér segir, með leyfi hæstv. forseta: „Á eftir 7. gr. komi ný grein, svo hljóðandi: 45. gr. laganna orðist svo: Sveitarstjórnum (framtalsnefndum) er þó heimilt að leggja á útsvör án milligöngu skattstjóra, sem lætur þeim þá í té framtöl skattgreiðenda (framteljenda) í sveitarfélaginu til hliðsjónar við álagninguna. Sveitarstjórn (framtalsnefnd) gerir síðan skrá um álagninguna, sem skal vera lokið 20. júní ár hvert. Að öðru leyti gilda um álagningu sveitarstjórna ákvæði laga þessara.“ Breytingin er í því fólgin, að 45. gr. gildandi l. um tekjustofna sveitarfélaga gerir aðeins ráð fyrir, að sveitarfélögum með færri en 500 íbúa sé heimilt að leggja á útsvör án milligöngu skattstjóra. En till. n. gerir hins vegar ráð fyrir, að öllum sveitarfélögum verði þetta heimilt. Ef athugað er, hvað heimildargr. l. nær til margra sveitarfélaga, kemur í ljós samkv. upplýsingum ríkisskattstjóra, að af 229 sveitarfélögum geta 189 þeirra notað heimildina, ef þau æskja þess, en aðeins 40 sveitarfélög, þar með taldir kaupstaðirnir 14, eru bundin af ákvæðum laganna. Nú liggur það fyrir, að landsþing Sambands ísl, sveitarfélaga óskaði þess eindregið á fundi sínum í sumar, að 45. gr. tekjustofnalaganna yrði breytt í þá átt, sem till. n. gerir ráð fyrir. Lítur n. svo á, að þótt till. hafi verið samþ., muni ekki verða nein veruleg breyting á framkvæmd laganna. Kaupstaðirnir og hin stærri sveitarfélög munu eftir sem áður nota sér heimild 44, gr. l. um að láta skattstjóra annast álagningu eða útreikning útsvaranna, því að í raun og veru er það ekki annað, sem skattstjóra er ætlað, en að reikna út útsvarsupphæð hvers einstaklings, eftir að framtalsn. hefur yfirfarið framtölin og ákveðið útsvarsskylda upphæð af tekjum hvers og eins samkv. þeim reglum, sem þar um gilda. Í 42, gr. gildandi l. um tekjustofna sveitarfélaga er hlutverk framtalsnefnda afmarkað skýrt og greinilega. Þar er ákveðið, að framtalsn. skuli rannsaka framtöl útsvarsgreiðenda og úrskurða útsvarsskylda upphæð hvers gjaldanda af tekjum hans. Enn fremur er framtalsn. samkv. þessari gr. l. ætlað að áætla útsvarsskyldar tekjur og eignir þeirra, sem skila ekki framtölum, og er beint fram tekið, að miða skuli álagningu útsvara þessara aðila við áætlun framtalsnefndar. Í gr. eru einnig ýtarleg ákvæði um, hvernig framtalsnefild skuli að öðru leyti haga störfum sínum. Er af þessu ljóst, að þó að skattstjóri annist álagningu útsvara, er hann bundinn af úrskurði framtalsn. um útsvarsskylda upphæð af tekjum hvers og eins, nema um beina reikningsskekkju sé að ræða eða framtalsn. Hafi ekki fylgt ákvæðum 42. gr. laganna. Er framtalsn. að sjálfsögðu í öllu bundin ákvæðum þessara 1., þótt hún sjálf annist álagningu útsvaranna samkv. 45. gr., og er það veruleg trygging fyrir útsvarsgreiðendur, að þeim verði ekki mismunað í útsvari, ef framtali hefur verið skilað og rétt hefur verið fram talið. Er því ekki, eins og ég sagði áður, nein ástæða til að ætla, að nein veruleg breyting verði á framkvæmd 1., þótt till, n. verði samþykkt. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða frv. efnislega ýtarlegar, þar sem hæstv. fjmrh. gerði grein fyrir því, þegar það var lagt hér fram við 1. umr. í þessari hv. deild.



Herra forseti. Fjhn. hefur fjallað um þetta frv. og skilað samhljóða áliti á þskj. 597. Nefndin mælir með því, að frv. verði samþ. með breyt., sem prentaðar eru á þskj. 598 og eru svo hljóðandi: „Við 1. gr. Greinin orðist svo: 1. mgr. 1. gr. laganna orðist þannig: Hver maður, karl eða kona, á aldrinum 1667 ára, sem er heimilisfastur hér á landi eða lögskráður á íslenzkt skip og er í þjóðkirkjusöfnuði, skal árlega greiða gjald til kirkju þeirrar, er hann á sókn að, allt að 100 kr. á ári, eftir nánari ákvörðun safnaðarfundar í hverri sókn. Þó má hækka gjaldið í allt að 250 kr. á ári, að fengnu samþykki kirkjumrh. Gjaldskyldualdur miðast við áramót. Við 2. gr. Aftan við greinina bætist: og eru jafnframt úr gildi numin lög nr. 24 17. marz 1954 og lög nr. 43 29. marz 1961. Fyrirsögn orðist svo: Frv. til l. um breyt. á lögum nr. 36 1. apríl 1948, um sóknargjöld.“ Um brtt. þessar hefur verið haft samráð við kirkjumrh., og er hann þeim meðmæltur. Nefndin óskar að draga till. til baka við þessa umr., en mun leggja þær fram aftur við 3. umr.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. þessarar hv. deildar hefur haft til athugunar frv. á þskj. 551. um lögsagnarumdæmi Hafnarfjarðarkaupstaðar. Með bréfi, dags. 6. maí s.l., hefur sýslumaðurinn í Gullbringusýslu í umboði sýslunefndarinnar lýst yfir meðmælum sýslunefndarinnar með frv. Heilbr- og félmn. hefur því orðið sammála um að mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt.