Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Ed. og var samþ. þar síðdegis í gær með shlj. atkv. Ed.-manna. Aðeins ein brtt. hafði komið fram við frv. í hv. Ed., en hún laut ekki að meginefni eða megintilgangi frv., heldur var varðandi það, hver skyldi greiða þann - kostnað, sem leiða mun af samþykkt frv., en það gerir ráð fyrir, að sá kostnaður skiptist milli ríkis og sveitarfélaga með sama hætti og gildandi lög kveða á um, að almennur kostnaður við almenningsbókasöfn skuli skiptast milli ríkis og sveitarfélaga. Till., sem fram kom, var um það, að ríkissjóður einn skyldi greiða allan þann kostnað, sem hlytist af framkvæmd l., þ.e.a.s. höfundarlaunin. Þegar sú till. hafði verið felld, var eining um afgreiðslu málsins í hv. Ed. Þá skal ég í örfáum orðum gera grein fyrir meginefni frv. Fram að þessu hafa höfundar og þýðendur bóka engar greiðslur fengið vegna höfundarréttar, þótt bækur þeirra séu lánaðar til lestrar úr almenningsbókasöfnum, en í flestum nálægum löndum, m. a. á öllum hinum Norðurlöndunum fjórum, hafa verið sett í lög ákvæði til þess að tryggja höfundum og þýðendum bóka greiðslu, ef þær eru lánaðar út úr almenningsbókasöfnum. Nokkuð ólíkur háttur tíðkast þó varðandi greiðslu þessa gjalds. Sums staðar tíðkast það, að notendur bókanna, þeir, sem fá bækurnar lánaðar úr söfnunum, greiða ákveðna upphæð fyrir hvert einstakt útlán. Hins vegar tíðkast sú skipan líka, að greiðslur til höfundanna eru miðaðar við eintakafjölda af bókunum í söfnunum, og greiða þá ríki og sveitarfélög það gjald, sem höfundarnir fá og miðast við það, hversu mörg eintök af hverri bók hafa verið keypt til safnsins. Við samningu þessa frv. var haft náið samstarf eða samráð við Rithöfundasamband Íslands, og sú tilhögun, sem frv. gerir ráð fyrir í þessum efnum, er sett í samráði við stjórn rithöfundasambandsins. En skipanin, sem frv. gerir ráð fyrir, er sú, að greiðslur til höfunda og þýðenda skulu miðaðar við eintakafjölda í söfnunum og greiðslan skuli innast af hendi úr ríkissjóði og úr bæjar-, sveitar- og sýslusjóðum í sömu hlutföllum og gildandi lög um almenningsbókasöfn kveða á um, að kostnaður við rekstur safnanna skuli skiptast milli ríkissjóðs annars vegar og bæjar-, sveitar- og sýslusjóða hins vegar. Þá er, ekki gert ráð fyrir því, að höfundarnir sjálfir eða þýðendur skuli fá alla þá upphæð, sem opinberir aðilar greiða vegna útlána bókanna. Höfundarnir eiga að fá til sín beint 60% hinnar opinberu greiðslu, 40% eiga aftur á móti að leggjast í sérstakan sjóð, Rithöfundasjóð Íslands, sem rithöfundasamtökin munu fá fullkomin umráð yfir, og er heimilt að nota tekjur hans til styrkveitinga, til þess að greiða ekkjum eða ekklum eftirlaun og með öðru þvílíku móti. Eru þessi ákvæði einnig sett með fullu,samráði við stjórn rithöfundasambandsins. Sú greiðsla, sem höfundar mundu fá vegna þessa frv:, mundi - miðað við árið 1967 - verða um 921 þús. kr., og úr ríkissjóði mundu þar af koma 400 þús. kr., og frá bæjar-, sveitar- og sýslusjóðum 521 þús. kr. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að óska þess, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er til 1. umr. núna, er búið að fara gegnum Ed. og með góðu samkomulagi. Það er ákaflega lítið frv. Það hefur verið unnið að því að setja reglugerð, sem feli það í sér, að réttindi til stjórnar nánar tiltekinna stórvirkra vinnuvéla skuli bundin við ákveðna starfsreynslu eða nám og þykir vera til öryggis. Að þessu hafa unnið fulltrúar frá verkamannafélaginu Dagsbrún og fulltrúar frá vinnuveitendum auk fleiri. Talið var í rn., að slík reglugerð yrði ekki sett nema þeirrar heimildar væri leitað, sem í þessu frv. felst: Ég vil leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Ég hef gert hér á Alþ. grein fyrir framkvæmdaáætluninni fyrir árið 1967 og mun því ekki ræða það mál frekar í sambandi við þetta frv. En frv. er um að fá lántökuheimildir samþykktar vegna þessarar framkvæmdaáætlunar. Ég get verið stuttorður um skýringar á einstökum liðum frv. Varðandi efnið í heild vísa ég til grg. minnar um framkvæmdaáætlunina, og til efnislegra útskýringa á frv. sjálfu vísa ég til grg. og þeirrar töflu, sem þar með fylgir varðandi skiptingu á því fé, sem leitað er heimildar til að taka, og hvernig því verði ráðstafað: Í fáum orðum sagt eru heimildir þær, sem beðið er um í þessu frv., 6 að tölu. Það er í fyrsta lagi heimild til þess að gefa út innanlands spariskírteinalán, 125 millj. kr., og er gerð grein fyrir því í 4. gr. frv., hvernig því fé eigi síðan að verja. Í öðru lagi er leitað heimildar til að taka lán, allt að 12.5 millj. kr. vegna framkvæmdar á Vestfjarðaáætlun, en þetta en 3. ár samgönguáætlunar Vestfjarða. Í þriðja lagi er leitað heimildar til að taka lán vegna flugmála, raforkumála og landshafna, sem eru til viðbótar þeim spariskírteinalánum, sem ætlunin er að veita til þessara framkvæmda. Í fjórða lagi er leitað eftir heimild til þess að ráðstafa greiðsluafgangi ársins 1966, 27 millj. kr. til vegagerðar, og hefur verið gerð grein fyrir skiptingu þess fjár í umr. hér á Alþ. um vegáætlun, og 26 millj. kr. samtals til bygginga við menntaskólana og viðbyggingar Landsspítalans, en þetta eru hvort tveggja framkvæmdir, sem eru kostaðar algerlega af ríkisfé og því eðlilegt að nota greiðsluafgang til þeirra framkvæmda, að svo miklu leyti sem hægt er að nota hann til framkvæmda á þessu ári. Í fimmta lagi er beðið um heimild til þess að halda áfram kaupum fasteigna hér í miðbænum í framhaldi af því, sem Alþ. samþykkti með fjárlögum, en þá var frá því skýrt, hvaða eignir væri talið nauðsynlegt að kaupa, til þess að fengist það athafnasvæði, sem að var stefnt að fá hér í miðbænum. Efnislega lýsti Alþ. samþykki sínu við þá stefnu þá, en það hefur tekizt samkomulag með þeim fyrirvara, að samþykki Alþ. fáist til að kaupa umræddar eignir, sem nefndar eru í 9. gr. frv., og er lagt til, að Alþ. veiti heimild sína til þess, að þessar eignir verði keyptar. Þá er í sjötta lagi leitað eftir heimild Alþ. til þess að kaupa hús á Laugarvatni vegna sameiginlegra afnota skólanna þar. Það eru mjög eindregin tilmæli frá forráðamönnum á Laugarvatni, að þetta hús verði keypt, og í bili er brýn nauðsyn að fá þarna húsnæði vegna mötuneytis starfsmanna, sem þar vinna að framkvæmdum, og eftir athugun þeirra aðila, sem hafa með þessi mál að gera, hafa þeir allir lagt til, að þessi ráðstöfun verði gerð. Hins vegar vantar heimild til slíkra fjárráðstafana, og er því leitað heimildar í þessu frv. um það efni. Í töflunum, sem með fylgja, er að finna nákvæma sundurliðun á því, hvernig fé þetta verður notað til hinna einstöku framkvæmda, en eins og hv. þdm. er kunnugt og ég gerði grein fyrir í framsöguræðu minni um framkvæmdaáætlun, er framkvæmdaáætluninni tvískipt. Annars vegar eru framkvæmdir á vegum ríkisins, og til þeirra er ætlað að afla fjár með þessu frv. Hins vegar er um fjáröflun til fjárfestingarlánasjóðanna að ræða, en lausn þess máls hefur verið falin Framkvæmdasjóði ríkisins. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að vekja athygli hv. þm. á því, að þarna er bara greitt atkv. um það, hvort endurkrefja skuli heimasveitir þeirra nemenda, sem sækja skóla, sem taldir eru í vissum málslið, láta sveitirnar fara þar með að borga fyrir þessa nemendur. Þarna er um slíkt leiðindasmáræði að ræða, að mér finnst, að ef menn hefðu sett sig inn í, hvað þarna væri, mundu menn fella þetta niður. Og ef hæstv. ríkisstj., sem sækir þetta mál svona fast hér, en er sjálf ekki viðstödd, þegar umr. fara fram og hefur ekki meiri hl. hér í d. til þess að koma máli í gegn, ef hún vill sýna nokkra minnstu sanngirni, eigi hún að samþykkja svona hlut. Ég segi já við þessari brtt.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt í samræmi við till. mþn., sem kosin var á síðasta Alþ. og í áttu sæti fulltrúar allra flokka. Hún gerði, eins og kunnugt er, till. um það að lækka kosningaaldur um eitt ár, úr 21 ári niður í 20 ár. Það má segja, að í Ed. væri í meginatriðum samkomulag um þetta frv. Einstaka þm. vildu að vísu ganga lengra, lækka aldurinn niður í 18 ár eða hafa það opið fyrir hinn almenna löggjafa að ákveða, að slíkt mætti gera, en meginhluti Ed. var sammála um að halda sér við till. mþn. Er ekki önnur breyting í þessu frv. fólgin heldur en sú að efni til og svo hin, að 5 ára búsetuskilyrðið er nú fellt niður, en í stað þess ákveðið, að menn þurfi að eiga lögheimili hér á landi, sem sjálfsagt má telja. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um málið, en legg til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. allshn. Ed. taldi ekki ástæðu til þess að kjósa sérstaka stjórnarskrárnefnd, eins og oft hefur verið gert, vegna þess, hversu breytingin er einföld, og er þá væntanlega ekki ástæða til þess heldur hér í þessari hv. d. að hafa þann hátt á. Legg ég því til, að málinu sé vísað til allshn.



Herra forseti. Það var verið að ræða þetta mál hér í gærkvöld og voru nú ekki margir viðstaddir. Ég vildi gjarnan fá dálítið betri upplýsingar, ef það tíðkast yfirleitt hjá hæstv. ríkisstj. að gefa upplýsingar í sambandi við þau mál, sem hún ætlast til, að Alþ. afgreiði. Mig langar í fyrsta lagi til þess að vita, hvort ríkisstj. mundi nota þessa heimild, ef hún væri afgreidd, vegna þess að það hefur borizt hér manna á milli, ég þori ekki að segja það fyrir víst, en ég ætla, að það eigi sinn uppruna e. t. v. hjá landbrh., að þessi heimild mundi ekki verða notuð, ef hún væri samþ. Nú vil ég leyfa mér að spyrja að þessu, af því a.ð það er vaninn, þegar samþ. eru heimildarlög til handa ríkisstj., að það sé litið svo á, að Alþ. sé þar með að leggja fyrir ríkisstj. að gera viðkomandi hlut, og það kemur ákaflega sjaldan fyrir, þó að það hins vegar sé til, að ríkisstj. noti ekki slíka heimild. Ég benti á í þeim umr., sem fram fóru í gærkvöld, að þó að sala á, jarðeignum ríkisins væri orðin mjög tíð, ekki, sízt á þessu þingi, gegndi nokkuð öðru máli, þegar um væri að ræða jarðeignir í algeru nágrenni Reykjavíkur. Það er vitanlegt, að stórjarðeignir, sem það opinbera átti hér í Reykjavík fyrir hálfri öld síðan og voru svo að segja gefnar eða seldar fyrir slikk, eru keyptar aftur á 10–20 millj. kr. nú. Og með þeirri þróun, sem er í byggð landsins, og með vaxandi þéttbýli hér er það vitanlegt, að þó að það séu jarðir, sem ríkið á, uppi í Mosfellshreppi nú, hafa þær sitt gildi eftir nokkurn tíma. Þess vegna held ég, að það sé nauðsynlegt fyrir ríkið, sem þarf á landsvæði að halda, bæði undir byggingar og annað, og er að kaupa landsvæði fyrir tugi ef ekki hundruð millj. kr. núna, að hugsa ofurlítið fram í tímann, til næstu 50–100 ára, og vita, hvort það sé ekki eins gott, að ríkið eigi þetta. Og ég vil þá enn fremur spyrja í þessu sambandi að því, hvernig farið er með þessar jarðir af hálfu ríkisins nú, hvernig þeim er ráðstafað og hvort það sé e. t. v. meiningin hjá Mosfellshreppi, sem fer fram á þetta, að reyna að bjarga þessum jörðum undan óstjórn ríkisins. Mig langaði til þess að fá upplýsingar um það, hvernig það allt hangir saman og hvort það sé óhugsandi, að ríkisstj. geti stjórnað þannig meðferð á þessum jörðum, að hreppsnefndum hér í nágrenni finnist ekki þörf á að láta ríkið helzt selja sér jarðirnar, til þess að byggð á þeirri sé skynsamlega stjórnað. Ég held, að ef á að fara, að setja mál hérna í gegn á síðustu dögum þingsins, án þess að nokkrar upplýsingar fáist um þau, og mönnum sé bara sagt, að það eigi að greiða atkv., af því að það sé stjfrv. eða af því að það sé frv., sem þm. úr ákveðnu kjördæmi flytja, ég held, að svona afgreiðslur geti ekki gengið. Það eru þm. mestmegnis úr Reykjaneskjördæmi, sem að þessu standa, en ég held, að við þm. hér í Reykjavík ættum líka að geta haft nokkuð um þetta að segja. Ég vildi þess vegna leyfa mér að óska eftir betri upplýsingum um þetta heldur en liggja fyrir. 1. flm. hefur upplýst af sinni hálfu rækilega, hvernig þetta stendur, en mig langar til þess að fá greinargerð hæstv. ríkisstj. og sérstaklega frá hæstv. landbrh.



Herra forseti. Sem frsm. landbn. vil ég segja nokkur orð, þó að ég ætli ekki að fara að svara því fyrir hönd ríkisstj., hvort heimild sú, sem hér er um að ræða og lagt er til, að verði veitt ríkisstj., verður notuð. Það er í sambandi við Bringur. Þar bjó gamall maður, Hallur Jónsson, sem hætti búskap á s.l. ári. Þetta er jörð, sem liggur að heiðalandi Mosfellshrepps, og það er áreiðanlega að mínu viti langt þar til sú jörð kemst inn í miðbæ Reykjavíkur. Ríkisstj. hefur ákveðið, að Keldur fái ákveðinn hluta af þessari jörð til afnota vegna hrossaræktar í sambandi við þær tilraunir, sem gerðar eru að Keldum, og að sjálfsögðu mun þetta haldast, þó að þessi breyting verði gerð, þ.e. a, s. Mosfellshreppur yrði eigandi að jörðinni. Um Þormóðsdal er það að segja, að þar býr ungur maður og það er í fullu samráði við hann, sem Mosfellshreppur óskar eftir kaupum á þessari jörð, og mun hann fá að nytja hana, svo framarlega sem hann óskar þess. Ríkissjóður á 5 jarðir í Mosfellshreppi, og það er álit flm., sem eru úr öllum þingflokkum, að það sé rétt að veita þessa heimild, enda er gert ráð fyrir því, að ríkið fái land undir þau mannvirki, sem það þarf að byggja á þessu svæði. Ég held, að það sé ekki fleira, sem ég vil svara því, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði nú, en ég vil taka það fram, því að mér láðist að geta þess í gær, að skipulagsstjóri ríkisins, Zóphonías Pálsson, mælir með sölu þessara jarða til Mosfellshrepps.



Herra forseti. Á þskj. 222 bar hv. 7. þm. Reykv. fram frv. um breyt. á l. nr. 78 28, apríl 1962, um lífeyrissjóð togarasjómanna og undirmanna á farskipum. Sjútvn. þessarar virðulegu d. hefur haft mál þetta til athugunar og sendi það til stjórnár lífeyrissjóðs togarasjómanna og hefur fengið svar við því ásamt fskj., sem prentað er með í nál. á þskj. 505. Stjórn lífeyrissjóðsins fellst á þá breyt., sem lögð er til í frv., þ.e.a.s. ef breyt. er færð í heimildarform fyrir sjóðstjórnina og hefur sjútvn. einmitt tekið tillit til þess og ber fram brtt. um þessi atriði á þskj. 506. Það, sem hér er um að ræða, er að leyfa sjómannafélögunum að tryggja starfsmenn sína í sjóðnum og einnig það, að útgerðarfélög farskipa, varðskipa og togara fái að tryggja skipverja sína, þótt þeir séu ekki lögskráðir, þegar þeir eru við störf í landi, svo sem viðgerðir, flokkunarviðgerðir o. s. frv. Þá er einnig um það að ræða að selja mönnum, sem hafa verið á skipunum, tryggingu, þótt þeir séu við nám, því að samkv. því, sem flm. og frsm. fyrir þessu frv. sagði á sínum tíma, mun það hafa þó nokkrum sinnum komið fyrir, að menn hafi einmitt frestað að fara í sjómannaskólann af þessum ástæðum, því að eins og allir vita, verða menn að vera búnir að ávinna sér vissan rétt, vera í sjóðnum ákveðinn tíma, svo að þeir njóti fullra réttinda, t.d. í sambandi við lántöku, sem er vissulega stór þáttur í starfsemi lífeyrissjóðanna yfirleitt. Eins og ég sagði, hefur sjútvn. þessarar virðulegu d. fært þetta í það horf, sem stjórn sjóðsins leggur til. En vegna fsp., sem sjútvn. sendi stjórn sjóðsins, bendir stjórnin einmitt á það, að upp skuli tekin ný ákvæði varðandi sjómenn á togurum, ef þeir fará á aðrar veiðar. Það eru dæmi til þess, að einmitt vegna þessa ákvæðis, sem er bundið við togveiðar, muni samningar ekki hafa tekizt um slíkar veiðar á einum af stærstu togurunum, þ.e.a.s. þegar var verið að undirbúa það að gera þennan togara út á síldveiðar með hringnót. Þetta ákvæði, sem er síðasti málsl. brtt. á þskj. 506, fjallar um það og er í fullu samræmi við það, sem sjóðstjórnin leggur til. Þá vil ég einnig víkja að því, að rétt væri að sjóðstjórnin athugaði, ef þetta frv. ásamt brtt. á þskj. 506 verður samþ., hvort þeir starfsmenn sjómannafélaganna, sem eru orðnir fullorðnir og búnir að starfa lengi, eigi ekki einnig að fá aðild að sjóðnum á sama hátt og gamlir sjómenn, sem voru komnir í land, þegar þessi lög voru samþ. á sínum tíma. En gangur málsins mun hafa verið sá, að fyrir þá, sem voru komnir að hámarksaldri eða yfir hámarksaldur, mun ríkið hafa keypt réttindi og greitt þeim þessi réttindi, en þetta er atriði, sem sjóðstjórnin þarf að taka til athugunar, þó að flest það sé ekki beint í sambandi við þessar breyt., sem hér liggja fyrir, en á þetta vil ég benda. Þá minntist flm. í sinni framsögu á það, að af sérstöku tilefni hefðu sumir bent á, hvort það væri ekki eðlilegt vegna þeirra miklu breytinga, sem eru einmitt í þessum sjóði, að vinnuveitendur, þ.e.a.s. fyrst og fremst togaraeigendur, fengju endurgreiðslu á þeim hluta, sem þeir greiða fyrir þá aðila, sem hætta að vera sjóðsmeðlimir. En í þessum sjóði munu vera meiri hreyfingar en í öðrum lífeyrissjóðum, vegna þeirra breytinga, að menn skipta um atvinnu og fara þá kannske í aðra lífeyrissjóði eða hætta að vera sjóðsmeðlimir á annan hátt. Um þetta atriði segir einmitt tryggingafræðingur sjóðstjórnarinnar, að það sé ljóst, að úrganga hafi orðið sjóðnum stórum drýgri tekjulind en gert muni hafa verið ráð fyrir í upphafi. En jafnframt segir hann, að ekki hafi verið hægt að reikna með því, að aðeins 10% iðgjöld, þ.e. a.s. bæði frá atvinnurekendum og sjóðsmeðlimum, nægðu til þess að standa undir skyldum sjóðsins. Þess vegna leggur hann til, að athugað verði nánar tryggingafræðilegt uppgjör á sjóðnum, en fyrr en það hefur átt sér stað er ekki eðlilegt, að hægt verði að taka tillit til þessara óska og yrði það þá að sjálfsögðu að takast upp að nýju. En ég vil sem sagt benda á þetta atriði, bæði vegna þess að flm. minntist á það og af öðrum ástæðum. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta frekar. Ég legg til fyrir hönd sjútvn., að frv. á þskj. 222 verði samþ. ásamt breyt. á þskj. 503 og verði að lokinni þessari umr. Vísað til 3. umr.