Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Jeg þarf ekki að segja annað en það, að nefndin felst á, að frumv. verði samþ. óbreytt. Breytingar þær, sem háttv. Ed. hefir gjört, álítum við hvorki til bóta nje skaða.



Jeg ætla að eins að taka það fram, að jeg mun verða á móti frumv., eins og jeg hefi áður verið. Jeg álít, að með þessu frumv. sjeum við að leggja út á skakka braut í dýralæknalöggjöfinni.

Flutnm. (Sv. Björnsson) Eins og menn muna, var samþ. hjer í deildinni till. til þingsál. um að skora á stjórnina, að undirbúa og leggja fyrir næsta þing frumv. til laga um stofnun innlends lífsábyrgðar- og slysaábyrgðarfjelags, og stjórninni heimilað að verja 5000 krónum til þessa. Er til efri deildar kom, var tillagan afgreidd með rökstuddri dagskrá, sem skorar á stjórnina að rannsaka og undirbúa undir næsta þing stofnun innlends lífs-, sjó- og slysaábyrgðarfjelags, og ætlast til, að stjórnin mætti verja nauðsynlegu fje úr landssjóði til þessa. Þessi tillaga, sem hjer er fram komin, fer fram á það, að Nd. taki undir með hv.Ed. í þessu máli. Jeg vona, að allir geti orðið mjer sammála um að samþ. þessa tillögu.

Sigurður Eggerz Jeg mun verða með þessari tillögu. Hún fer í alveg sömu átt og sú rökstudda dagskrá, sem jeg bar hjer fram í hv. deild, er brunatryggingin var hjer til umr. í fullu samræmi við það leyfi jeg mjer að mæla með því, að þingsályktunartillagan verði samþykt.

Fyrirspyrjandi (Sveinn Björnsson) Jeg hlýt að biðja afsökunar á því, hversu seint þessi fyrirspurn kemur fram, og get því þakkað hæstv. ráðherra, að hann hefir samt sjeð sjer fært að svara henni. Það er nú svo, eins og kunnugt er, að við eigum mikla fjársjóðu í landinu, þar sem fossarnir eru. En þeir hafa verið óhreyfðir hingað til, enda er það fyrst nú, að menn yfirleitt eru farnir að nota þetta afl, þessi »hvítu kol«, svo að ráði sje. Þetta hefir orðið til þess, að útlendingar tóku að festa augu á fossunum okkar, og mjer hefir borist til eyrna, að þeir hafi nú þegar náð tökum á bestu og stærstu fossunum í Þingeyjarsýslu, og það sama er mjer sagt um fossa á Suðurlandi. Ef útlendingar ná hjer í fossa, geta þeir gjört það í ýmiskonar tilgangi. Þeir geta bæði notað þá til ýmiskonar stórvirkja og ýmislegra verklegra framkvæmda; líka gætu þeir notað þá til að fyrirbyggja, að þeir verði notaðir í samkepni, við aðra fossa í heiminum, sem þeir eru að notfæra sjer á einhvern annan hátt. Þannig mun því vera farið með Goðafoss. Hann á fjelag í Noregi og Englandi, sem hefir keypt hann til þess, að ekki væri hægt að nota hann til samkepni við fossa í Noregi. Að minsta kosti er það víst, að þótt útlendingar hafi náð tökum á fossum hjer á landi, þá er enn ekki farið að gjöra neitt með neinum þeirra. Nú tel jeg það óheppilegt, ef útlendingar ná tökum á öllum fossum hjer á landi, sem einhvers virði eru, áður en við röknum við, hvort þess verður nú langt eða skamt að bíða, ekki síst ef þeir eru látnir ónotaðir. Jeg tel það illa farið, er við síðar sæjum, að við þyrftum að nota einn eða fleiri fossa, nota þá sem aflstöð til einhverra mikilla framfara og gagns, að við þá yrðum að kaupa þessa eign okkar aftur háu verði af útlendingum, svo háu verði, að ekki borgaði sig að nota þá. Það var mikið talað um þetta mál 1907, og þá voru fossalögin samin, til þess að takmarka eignarrjett útlendinga hjer á fossum. En það er um þessi lög eins og svo mörg önnur, að þau hafa verið miklu fremur á pappírnum. Síðan hefir ekki um þetta mál verið rætt opinberlega, og á meðan hefir það skeð, sem skeð hefir, að mikill hluti fossa okkar Íslendinga hefir komist á útlendar hendur. Annars eru þessi fossamál þannig vaxin, að þau þurfi mikinn tíma til íhugunar. Þær þjóðir, er eiga fossa, t. d. Norðmenn, hafa látið sjer ant um að tryggja sjer eign á fossunum. Þeim þykir of seint að gjöra það, er til þeirra nauðsynlegu framkvæmda kemur, er fossana má nota til. Árið 1907 kom til mála að selja Gullfoss í Hvítá í Árnessýslu í erlendar hendur. En þá var þó landinu boðið að fá fossinn á leigu fyrir 300 kr. á ári. Um þetta munu hafa verið gjörðir samningar. Um daginn rak jeg mig á það í landsreikningunum, undir »óvissar tekjur« fyrir 1912, að þar stóð »endurgreidd leiga fyrir Gullfoss«, að upphæð 1500 kr. Jeg hefi síðan frjett, að landsstjórnin hafi afsalað sjer rjettinum á fossinum og þetta hafi verið endurgreiðsla á leigunni, 300 kr. á ári í 5 ár. Jeg veit ekki um sönnur á þessu, en út af þessu vildi jeg þó spyrja hæstv. ráðherra, hvort rjettinum hafi verið afsalað. Ef svo er, hefir þá landsstjórnin jafnframt áskilið landssjóði endurkaupsrjett á þessum rjettindum, eða á annan hátt trygt landinu umráð yfir fossinum? Þetta var viðvíkjandi Gullfossi. Hitt var viðvíkjandi svokölluðum Sogsfossum. Mjer er kunnugt um það, að landssjóður á hlutdeild í 3 fossum í Soginu, sem er á milli Þingvallavatnsins og Hvítár, ekki langt frá því, er Sogið rennur í ána. Þessir fossar eru að sögn sjerstaklega vel fallnir til að verða aflstöð, bæði af því, að fyrir aftan þá er allmikið stöðuvatn, er getur »regulerað«, og auk þess eru þarna 3 fossar, er hægt væri að sameina og leiða þá í eitt fall. Ef menn færu einhverntíma að nota fossa hjer á landi, og jeg hefi þá trú, að þess verði ekki lengi að bíða, þá liggur þarna aflstöð, sem hlýtur að geta haft ómetanlega mikla þýðingu fyrir alt Suðurlandsundirlendið. Jeg vil benda á það, ef að járnbraut yrði lögð um þenna hluta landsins og lestin yrði knúð með rafmagni, þá væri þarna sjálfsögð aflstöð í því skyni. Einnig mætti nota þá sem aflstöð til ýmislegra verklegra framkvæmda bæði í Rangárvalla- og Árnessýslu og sömuleiðis í Reykjavík. Það mætti einnig orða það, að nota þá til að ná áburði úr loftinu, sem víða er farið að tíðkast, og væri þetta mjög hentugur staður í því skyni. Það væri ekki eins dæmi þó að landssjóður tæki fossana að sjer og seldu síðan rafmagnið. Það hafa Svíar gjört með »Trollhätten« og selja rafmagn, sem unnið er úr honum, jafnvel öðrum þjóðum, t. d. til Kaupmannahafnar, og það reynst með arðvænlegri fyrirtækjum, er landið hefir tekið í sínar hendur. Jeg skal ekki fjölyrða þetta meira. En mig langar til að vita hversu mikið landssjóður á í þessum Sogsfossum og hvort afhent hafa verið rjettindi landssjóðs til fossanna. Það er sökum þess, að jeg geng þess ekki duldur, að ef vjer Íslendingar viljum hrynda einhverjum verklegum framkvæmdum, sem um munar, áleiðis, og nota til þess rafmagn, eru þessir fossar lang best fallnir sem aflstöð í því skyni.

Ráðherra: Jeg held, að jeg þurfi ekki að þreyta háttv. deild með löngu máli. Jeg hefi ekki haft mikinn tíma til að rannsaka þetta mál og býst því við, að svarið verði stutt. En hversu laggott það verður, veit jeg ekki. Fyrsta spurningin í þessari fyrirspurn er um það, hve mikið landssjóður eigi í svonefndum Sogsfossum í Árnessýslu. Þar til er því að svara, að kirkjujörðinni Syðri-Brú í Grímsnesi tilheyrir ½ Kistufoss og ½ Írufoss. Önnur spurningin er um það, hvort landsstjórnin hafi leigt, selt, eða á annan hátt afhent öðrum rjettindi yfir hlutdeild landssjóðs yfir fossum þessum, og skal því svarað neitandi. Að vísu hefir verið farið fram á slíkt af útlendingum. Var það erindi Cooper og Mendel, dagsett í mars 1913, en því er neitað með brjefi 19. apríl 1913, og hefir síðan ekki verið gjört neitt í því máli. Þriðja spurningin er, hvort landasjóður hafi afsalað sjer rjettindum þeim, er hann átti yfir Gullfossi í Árnessýslu. Það mun vera satt, er hv. fyrirspyrjandi (S. B.) sagði, að landsstjórnin hafði leigurjett til Gullfoss í 5 ár, sem sje frá 1. sept. 1907 til l. sept. 1912 og hafði þá forrjett til leigu á fossinum, með sömu kjörum og aðrir, er rjett hafa til notkunar fossa, sbr. lög nr. 55, 22. nóv. 1907, kynnu að bjóða. En löngu áður en leigutíminn var úttrunninn, gjörðu eigendur leigusamning við aðra og hafði stjórnarráðið að vísu rjett til að ganga inn í þann samning, en vegna þess, að þá var eigi unt að sjá, að nein alvara væri hjá þeim mönnum, sem helst vildu fá Gullfoss, eða þeir hefðu fje til að byrja á neinu fyrirtæki, og vegna þess að leigan var stígandi upp í 1000 kr. árlega, þá lýsti stjórnarráðið því yfir með brjefi dags. 4. okt. 1912 til Sam. Johnson og Sturlu Jónssonar: »at det betragtede ethvert som helst Kontraktsforhold fra Landskassens Side, angaaende Leje af Gullfoss, til hvilken som helst, bortfaldet«. Samkvæmt þessu hefir þá landssjóður afsalað sjer öllum rjettindum yfir Gullfossi, þeim er það hafði eða kynni að hafa haft. Fjórða spurningin er um það, hvort landsstjórnin hafi þá (þ. e. ef undanfarandi spurningu er svarað játandi) jafnframt áskilið landssjóði endurkaupsrjett á þessum rjettindum, eða á annan hátt trygt landinu umráð yfir fossunum. Þessu verður og að svara neitandi. Það hefir ekki verið gjört. Þá hefi jeg svarað öllum fjórum liðum fyrirspurnarinnar og finn svo ekki ástæðu til að taka meira fram af minni hálfu.

Fyrirspyrjandi (Sveinn Björnsson) Jeg þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og get látið í ljósi ánægju mína yfir því, að landssjóður á enn óskerta hlutdeild þá, er hann átti í Sogsfossunum; vænti jeg, að svo verði einnig framvegis. Hitt verð jeg auðvitað að telja illa farið, að landið skuli hafa afsalað sjer rjettindunum til Gullfoss, en hjeðan af býst jeg ekki við, að neitt sje unt við það að gjöra, því að um það alt hafa víst verið gjörðir fullgildir samningar, þótt viðkunnanlegra hefði það vissulega verið, að Alþingi hefði verið spurt að áður en svo mikilvægum rjettindum var fargað.

Fyrirspyrjandi (Matthías Ólafsson) Jeg er þakklátur hæstv. ráðherra fyrir það, að hann hefir tekið þessa fyrirspurn til greina, þótt tíminn væri svo stuttur, sem hann var, fyrir hann til að svara henni. Bendir það á góðan vilja hans, og eins hitt, að hann telur málið þess vert, að um það sje rætt. Eins og kunnugt er gjörði fyrrverandi ráðherra H. Hafstein samning við Björgvinjargufuskipafjelagið, dags. 24. okt 1913. Vil jeg nú, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp meginatriði samnings þessa, og eru þau á þessa leið: l. gr. Gufuskipafjelag Björgvinjar skuldbindur sig með samningi þessum til að halda uppi gufuskipaferðum frá Austur- og Vestur-Noregi um Færeyjar og umhverfis Ísland. Ferðir árlega skulu vera 19, með 14 daga millibili, mánuðina apríl til október, að báðum meðtöldum, og mánaðarlega frá byrjun nóvember til marsloka, samkvæmt hjálagðri áætlun, undirritaðri fyrir hönd gufuskipafjelags Björgvinjar af Kr. Lehmkuhl, dags. 2. ágúst 1913, með þessum breytingum: Á þriðju og fjórðu vetrarferð (í janúar- og febrúarmánuðum) verður sú breyting, að skipin, eftir viðkomu sína á Ísafirði, halda áfram norður og austur um landið, með viðkomum í janúarmánuði á Steingrímsfirði, Akureyri, Húsavík, Vopnafirði og Eskifirði. Í sumarferðunum, B. 4, B. 6, B. 8 og B. 10, frá Reykjavík til Noregs, skulu viðkomur vera á Seyðisfirði í stað Fáskrúðsfjarðar. Í öllum sumarferðunum norður um land skal Hólmavík í Steingrímsfirði vera viðkomustaður, þó með því skilyrði, að vitalýsing sje nægileg. Í vetrarferðunum frá Noregi til Íslands skal koma við á Seyðisfirði á undan Eskifirði, Í sumarferðunum B. 6 og A. 9, skal Djúpivogur verða viðkomustaður í staðinn fyrir Fáskrúðsfjörð. Í sumarferðunum A. 3, B. 8 og A. 9 skal viðkomustaður vera Reyðarfjörður fyrir Eskifjörð. Í sumarferðunum B. 6 og A. 9, skal koma við í Þórshöfn í stað Vopnafjarðar. Í sumarferðunum A. 5 og A. 9, frá Noregi til Íslands, skal Seyðisfirði bætt við á áætlun sem viðkomustað. 2. gr. Skipin skulu fylgja áætlun, eftir því sem þeim er frekast unt. Stærð þeirra og ferðhraði, skal vera ámóta eins og »Flóru«. 3. gr. Skipin skulu hafa nægilegt farmrúm, og á 1. farrými hæfilega mörg herbergi fyrir farþega, og að auki haganlegt 3. farrými. Þau skulu ávalt vera í gildu standi, með næga og góða skipshöfn. Allar skemdir á skipunum, skal þegar í stað lagfæra. Far- og farmgjöld skulu vera þau sömu, sem nú eru. Ef breyta þarf einstöku gjöldum, áskilur fjelagið sjer að mega gjöra það, og enn fremur áskilur það sjer hætilega aukaborgun fyrir vörur og farþega til og frá norskum viðkomustöðum, fyrir norðan Björgvin og sunnan Stavanger. 4. gr. Ef farartálmi verður af sjótjóni eða á annan hátt, skulu jafngóð skip, svo fljótt sem unt er, taka upp ferðirnar. Ef nothæf skip fást eigi, og ferð fellur niður, ber að draga frá þóknuninni það, sem henni svarar. Þó skal enginn frádráttur fyrir byrjaða ferð. Hjer sleppi jeg úr nokkrum greinum, sem snerta póstflutninginn, en svo kemur: 8. gr. Fjelagið skal bera skaða þann og útgjöld (t. a. m. ef aukaferðir þarf að gjöra með póstflutning), sem hið opinbera verður fyrir vegna atvika, sem stjórn fjelagsins, skipstjórar, skipverjar eða aðrir í fjelagsins þjónustu, hafa orðið valdandi, annað hvort af ásettu ráði eða varúðarleysi, sem þeim verður gefin sök á, þó ekki fram yfir það, sem skipsverð eða farmgjöld hrökkva til. 9. gr. Fyrir ferðir þessar skal fjelagið, sem þóknun fyrir póstflutninginn, fá greiddar árlega úr landssjóði 30,000 kr., er útborgist mánaðarlega. 10. gr. Sje samningur þessi rofinn af fjelagsins hálfu, hefir stjórnarráðið rjett til að slíta honum þegar í stað. Sje að eins um lítilvæg brot að ræða, getur stjórnarráðið ákveðið að fjelagið skuli greiða hæfilegar bætur. 11. gr. Fjelagið ber ekki ábyrgð, samkvæmt samningi þessum, þó að ferðir stöðvist eða þeim seinki, vegna þess, að skipshöfnin eða fólk það, sem annast fermingu eða affermingu, gjörir alment verkfall. Fjelagið skal ekki heldur svara fyrir stöðvun eða seinkun skipa, sem stafa af kolaverkfalli eða útflutningsbanni í Englandi, nema fjelagið hafi sýnt vanrækslu í því, að útbúa sig með venjulegar birgðir. Þóknun fyrir ferðir þær, sem burt falla af þessum ástæðum, greiðist þó eigi, hvernig sem ástæðunum að öðru leyti hefir verið varið. Ef ágreiningur verður um samning þenna, svo og um það hvort stjórnarráð Íslands hafi heimild til að rjúfa hann af ástæðum þeim, sem tilteknar eru í þessari grein, skal skera úr samkvæmt þeim gjörðarákvæðum, sem tekin eru fram í samningi fjelagsins við atvinnuráðuneytið norska um sömu skipaferðir, þó að sjálfsögðu þannig, að samningsaðiljar hjer verða stjórnarráð Íslands og fjelagið. 12. gr. Samningur þessi gildir í 2 ár, frá 1. apríl 1914 að telja. Það skal tekið fram, að enda þótt fjelagið hafi ekki sjeð sjer fært, að taka fyllilega til greina óskir stjórnarráðs Íslands, um að komið verði við á Borðeyri, Blönduósi eða Skagaströnd, í stað Hólmavíkur, í nokkrum ferðum, hefir það samt lofað, að láta skipstjóra sína rannsaka, hvort breyting þessi sje framkvæmanleg. Ef fjelagið að því búnu álítur óhætt að skifta þannig til, verður það gjört, og skal athugasemd um þetta sett í ferðaáætlun skipanna. Fjelagið geymir sjer rjett til að sleppa viðkomum í Færeyjum að meira eða minna leyti. Samningur þessi gengur í gildi þegar sams konar samningur milli fjelagsins og hinnar norsku stjórnar hefir hlotið samþykki Stórþingsins. Þetta er þá samningur sá, sem nú er í gildi milli stjórnarinnar og þessa fjelags, og það er nú á hvers manns vitorði, að í ágúst í fyrra hækkaði fjelagið farmgjöld um 25% alt í einu, og það án þess, að ráðfæra sig nokkuð um það við landsstjórnina, eða tjá nokkrar ástæður fyrir því. Jeg veit nú ekki um það, hvort nokkrir af þeim einstaklingum, sem fyrir þessum búsifjum hafa orðið, hafa kært yfir þeim til stjórnarinnar, en væntanlega mun hæstv. ráðh. gefa oss upplýsingar um það. Jeg veit, að menn hafa orðið að borga þetta hækkaða gjald af því, að þeir hafa verið neyddir til þess, en þeir hefðu átt að bera sig upp við stjórnina samt sem áður. Það sjá nú allir á samningnum, að í honum stendur hvergi, að fjelagið megi gjöra annað eins og þetta. Að vísu stendur í 3. gr., að það megi breyta »einstöku gjöldum« og heimta aukaþóknun fyrir vöru- og farþegaflutning til og frá norskum höfnum fyrir norðan Björgvin og sunnan Stavanger, en því fer svo fjarri, að fjelagið hafi látið sjer nægja með þetta, að það hefir hækkað öll gjöld, og það jafnvel stórum á milli hafna hjer við land. Auk þess eru skip fjelagsins oft hörmulega langt á eftir áætlun, og það ekki af völdum náttúrunnar, heldur fjelagsins sjálfs. Enginn fæst um það, þótt skipum seinki, þegar ís hindrar þau, en þegar það stafar af tómu kæruleysi, þá má það ekki vera óátalið. Það er hart, þegar gjörðir eru formlegir samningar, að þeirra skuli þá ekki gæta, fremur en þeir væri ekki til. Að jeg nú ekki tali um meðferðina á farþegum á þessum skipum. Jeg skal rjett til dæmis geta þess, að jeg var á ferð með einu þeirra í vor, þar sem var slíkt háfermi af timbri úti fyrir salshurðinni, að ekki varð komist út, nema með því, að smeygja sjer á rönd með mestu gætni. Ef menn hugsa sjer nú, að svona skip lendi í ís og ótti grípi farþegana, þá sjá menn best hver óhæfa það er, að ekki komist út nema einn í einu öðru megin af farrýminu, ekki síst þegar þess er nú gætt um leið, að þau hafa að jafnaði flutt 2/3 fleiri farþega en þau höfðu leyfi til. Það er þeim nú reyndar nokkur vorkun, því að fólkið treðst á skipin, en fyrir því er ekki hægt að verja aðbúnaðinn. Jeg ætla mjer nú ekki að halda langa tölu. Tilgangur minn með fyrirspurninni er sá, að jeg vil vita hvort þeir, sem fyrir þessum ójöfnuði hafa orðið, hafa kært yfir honum, og þá hvort stjórnarráðið hefir af þeim ástæðum dregið af styrknum til fjelagsins, eða krafist af því skaðabóta samkvæmt samningnum. Yfirleitt hver gangskör hafi verið gjörð að því, að koma því til leiðar, að samningurinn verði betur haldinn af hálfu fjelagsins en hingað til hefir raun á orðið. Eitt er það, að fjelagið lofar í 12. gr., að láta rannsaka, hvort ekki sje fært, að hafa viðkomustaði á Borðeyri, Blönduósi eða Skagaströnd, og haga sjer þar eftir, ef svo reynist. Jeg veit ekki hvort nokkuð hefir verið gjört í þessu, en helst hygg jeg, að skip fjelagsins komi aldrei á þessar hafnir. Þá er enn sagt, að fjelagið hafi sýnt staka ógætni í því, að senda hingað sprengiefni, dynamit, með farþegaskipum. Það er auðvitað alveg óleyfilegt, og mundi hvergi þolað annarsstaðar; en það er altalað, að mikið af þessu hættulega efni hafi komið hingað til Reykjavíkur með Björgvinjarskipi, sem flutti farþega.

Ráðherra: Því er eins varið, með þessa fyrirspurn og hina, sem næst var á undan á dagskránni, að það hefir verið dregið lengi að koma fram með hana, og verður því svarið ef til vill eigi svo fullkomið sem ella hefði getað orðið. Háttv. fyrirspyrjandi (M. Ó.) spyr fyrst að því, hvort nokkuð hafi verið gjört til þess að gæta rjettar landsmanna, út af því, er Björgvinjargufuskipafjelagið hækkaði farmgjöldin um 25% í ágúst í fyrra sumar. Það er nú víst rjett, að þetta tiltæki fjelagsins er ekki samkvæmt 3. gr. samningsins frá 24. okt. 1913, og má því að því leyti teljast rof á þeim samningi. Og þegar stjórnarráðið varð þess vísara, bæði af eigin reynslu og umkvörtun annara, að fjelagið hafði hækkað farmgjöldin svo, skrifaði það fjelaginu brjef um þetta, 27. febr. þ. á. Mótmælti þessu eindregið, og áskildi sjer og öllum, sem sendu með skipum þess, óskertan rjett, með því að þessi hækkun væri þvert ofan í 3. gr. samningsins. Þá hækkun, sem fjelagið krafðist fyrir vöruflutning í þágu hins opinbera, var neitað að greiða, og við það hefir staðið, þótt hins vegar einstakir menn muni hafa neyðst til að sætta sig við hækkunina, eins og háttv. fyrirspyrjandi (M. O.) tók fram. Þessu brjefi hefi fjelagið ekki enn svarað einu orði, en jeg býst við, að það verði álitið nægileg »reservation«, þannig, að menn eigi, samkvæmt því, nógan rjett til að gjöra gildandi samningsrof af hálfu fjelagsins, og má þá af hálfu landsstjórnarinnar væntanlega beita 10. gr. samningsins, þar sem sagt er, að stjórnarráðið geti ákveðið bætur fyrir minni háttar brot. En auðvitað gæti þetta líka orðið dómstólamál. Þá er í öðru lagi spurt, hvort fjelaginu hafi verið greitt gjald það úr landssjóði, sem samningurinn gjörir ráð fyrir, þrátt fyrir þetta. Já, fjelagið hefir fengið fulla borgun hingað til, samkv. 9. gr. samningsins, þ. e. 2500 kr. á mánuði til ágústmánaðloka, og stafar það eingöngu af því, að stjórnin hefir ekki sjeð sjer fært, að slíta samningum samkv. 10. gr. hans, því að hún hefir álitið, að almenningi mundi vera það mjög óþægilegt, þótt ferðirnar hafi verið óreglulegar og farmgjöldin hærri en vera átti. Það er sem sje kunnugt, að fjelagið er ekkert ginkept fyrir þessum ferðum nú, þar sem farmgjöld hafa svo mjög hækkað hvarvetna síðan samningurinn var gjörður, og myndi það því óefað nota tækifærið, ef styrknum væri haldið eftir, til þess að leggja niður ferðirnar. Ef þingið vildi að svo færi, þá myndi það þegar fást, því að jeg hygg, að fjelagið kæri sig ekki um aðrar ferðir hjeðan af en til þess, að sækja síldina til Akureyrar og Siglufjarðar í haust, en það er vafasamt, hvort landsmönnum yrði ekki bakaður meiri skaði með þessu. Jeg býst við því, að þetta sje töluvert viðkvæmt mál. Það er að vísu gott, að eiga rjettinn á pappírnum, en það vill þó oft verða örðugt að fá honum fullnægt. Fjelagið hefir enga tryggingu sett fyrir því, að það haldi samninginn, og ef þessu yrði hreyft, þá yrði það væntanlega dómstólamál, milli fjelagsins annars vegar og stjórnarinnar og einstakra manna hins vegar. Hefi jeg þá svarað báðum atriðum fyrirspurnarinnar, og læt hjer við staðar numið.

Guðmundur Hannesson Háttv. fyrirspyrjandi (M. O.) benti á eitt atriði, í 12. gr. samningsins, sem hjer er um að ræða, þar sem fjelagið lofar því, að láta skipstjóra sína rannsaka, hvort ekki megi skifta um viðkomustaði við Húnaflóa, og þá þannig, að Blönduós komi í stað Hólmavíkur. Nú er Hólmavík sáralítill verslunarstaður í samanburði við Blönduós, og einkanlega er það nauðsynlegt fyrir Húnavatnssýslu, að skip komi við á Blönduósi í vetrarferðunum, ef unt er. Það sýnist því ekki nema rjett, að krefjast þess, að fjelagið gjörði einhverjar efndir á þessu, og vil jeg því spyrja, hvers vegna ekki hefir orðið úr því. Hjer er vissulega um brýna nauðsyn að ræða.

Fyrirspyrjandi (Matth. Ólafsson): Jeg er hæstv. ráðherra þakklátur fyrir svarið. Það var að nokkru leyti eins og jeg bjóst við, sem sje, að stjórnin hafi naumast talið það gjörandi, að fara strax í illindi við fjelagið, með því að þá misti landið ferðirnar, og yrði þá að meira eða minna leyti siglingalaust, en eigi hins vegar rjett sinn óskertan, ef hún vill halda honum fram á síðan. Það er nú kunnugt, að menn eiga ekki að þurfa að borga farmgjöld, nema eftir samningnum. En nú hefir fjelagið hækkað þau frá því, sem þar er ákveðið. Þá þykir mjer nú mjög vafasamt, að það gæti hætt ferðunum, þótt landsstjórnin auglýsti, að það mætti ekki halda vörum fyrir mönnum, þótt þeir hafi ekki borgað af þeim aukagjald, sem þeir eiga ekki að borga. Með öðrum orðum, þótt þeir borgi ekki nema það gjald, sem um var samið. Að öðru leyti get jeg tekið svarið til greina, en vona að stjórnin sjái sjer fært, að jafna um gúlana á fjelaginu í góðu tómi. Það á það margfaldlega skilið.

Ráðherra: Hvað það snertir, sem hæstv. 1. þm. Húnv. (G. H.) mintist á, þá skal jeg geta þess, að mjer er ekki kunnugt um, að komið hafi til stjórnarráðsins kvartanir yfir því, að skipin hafa ekki komið við á Blönduósi og aðra verslunarstaði í Húnavatnssýslu. Jeg skal taka það fram, að jeg hefi ekki gjört neitt í því máli. En hvort fjelagið hafi gjört nokkuð, til að láta rannsaka, hvort skipin gætu komið þarna við, er mjer með öllu ókunnugt. En hvort fyrirrennari minn, háttv.þm. V.-Sk. (S. E.), hafi gjört nokkuð, getur hann betur sagt en jeg.

Sigurður Eggerz Jeg man ekki, að í minni ráðherratíð kæmi fram nokkrar umkvartanir yfir atriðum þeim, sem háttv.þm. Húnv. (G. H.) mintist á, en vitaskuld er erfitt að muna nákvæmlega um öll slík smámál, þegar svo langt er liðið um. Úr því jeg er staðinn upp, þá skal jeg taka það fram, að jeg vissi ekki að fjelagið hækkaði farmgjöld, fyrr en jeg kom heim úr utanför minni í vetur. En strax og jeg varð þess áskynja, skrifaði stjórnarráðið fjelaginu það brjef, sem hæstv. ráðherra gat um, en þar er kvartað yfir hækkuninni og landinu geymdur sinn rjettur. En svar upp á þetta brjef var ókomið, er jeg ljet af stjórninni. Á ferð minni í Bergen í vetur kvartaði jeg yfir óreglu þeirri, sem þá var orðin á ferðum fjelagsins, en þá var ófriðnum gefin sök á óreglunni. Síðan hefir með símskeytum og á annan hátt verið kvartað yfir óreglunni á ferðunum. Hafði jeg hugsað mjer, ef jeg hefði farið í vor á konungsfund, að eiga þá tal við fjelagið og leitast við að koma betra skipulagi á málið. Að sjálfsögðu er það rjett hjá hæstv. ráðherra, að erfitt er við fjelagið að eiga, en jeg er líka að öllu leyti á sama máli, sem háttv. fyrirspyrjandi (M. O.) um það, að ferðir Björgvinjarfjelagsins hafi gefist mjög illa, og væri mjög æskilegt, ef hægt væri að koma rjettmætum sökum fram í málinu.

Pjetur Jónsson Mjer er það fyllilega ljóst, að fjelagið hefir ekki haldið samningana, að því er flutningsgjaldið snertir. Samkvæmt 3. gr. samningsins áskilur fjelagið sjerrjett til þess að að breyta einstökum gjöldum. Samkvæmt því virðist enginn rjettur til þess, eins og fjelagið þó hefir gjört, að breyta öllum fargjöldum í einu, þannig, að færa þau upp um 25%. Nú vil jeg leyfa mjer að spyrja hæstv. ráðherra, hvort það eru hinir einstöku viðskiftamenn, sem eiga sök á fjelaginu fyrir þetta, og verða þá að sækja það, eða það er landsstjórnin fyrir hönd landsmanna.

Ráðherra: Þessi spurning, sem háttv.þm. S.-Þing. (P. J.) leggur fyrir mig, er alveg lagalegs eðlis. Jeg skal játa, að hún kemur nokkuð flatt upp á mig, og jeg er ekki viðbúinn að svara henni. En eftir því, sem mjer kemur fyrir sjónir svona við fyrsta álit, þá tel jeg, að einstakir menn eigi eingöngu sök á hendur fjelaginu fyrir þann skaða, sem þeir hafa orðið fyrir, en hins vegar tel jeg víst, að landsstjórnin eigi sök á hendur fjelaginu, ef gæta á rjettar landsins í heild sinni.

Fyrirspyrjandi (Matth. Ólafsson): Þótt jeg sje vitanlega ekki lögfróður, þá get jeg ekki skilið annað en að einstakir menn eigi aðganginn að landsstjórninni, en að landsstjórnin eigi aftur aðgang að fjelaginu. Jeg skal svo láta úttalað um þetta mál; en vona, að landsstjórnin sjái sjer fært, er tímar líða, að jafna á fjelaginu fyrir alla þá rangsleitni, sem það hefir haft í frammi.

Forseti: Áður en jeg slít þessum síðasta fundi deildarinnar á þessu þingi, finn jeg mjer skylt, að þakka öllum hv. þingmönnum fyrir góða samvinnu og sjerstaklega skrifurum deildarinnar fyrir ágæta aðstoð. Sömuleiðis vil jeg þakka starfsmönnum þingsins, og þá aðallega skrifstofustjóra, fyrir vel unnið starf.

Sigurður Gunnarsson Um leið og vjer alþingismenn neðri deildar ljúkum fundum vorum á þessu þingi, leyfi jeg mjer, sem elsti maður í deildinni, að færa hæstv. forseta vorum bestu þökk fyrir milda og viturlega fundarstjórn og óska honum í nafni vor allra giftusamlegrar farar heim í átthagana, heim í hjeraðið fagra, þar sem hann hefir skipað fremsta sætið í öllum þjóðþrifamálum, bæði ungur og gamall, og jafnan notið almenningstrausts. Heill forseta vorum! Þingmenn tóku undir þessi orð með því að standa upp.

Forseti: Jeg þakka fyrir þessi hlýju og fögru orð, og segi svo þessum síðasta fundi deildarinnar á þessu þingi álitið.