Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá 2. þingmanni Norðausturkjördæmis, Halldóri Blöndal, dagsett 30. maí: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Norðausturkjördæmi, Sigríður Ingvarsdóttir, taki sæti mitt á Alþingi á meðan.“ Sigríður Ingvarsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á Alþingi á ný.

Virðulegur forseti. Ég hleyp í skarðið fyrir hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur sem er að sinna skyldustörfum erlendis og ber svohljóðandi fyrirspurn til forsætisráðherra: 1. Hvað líður setningu reglna um leyfi starfsmanna frá störfum í ríkisþjónustu þegar þeir taka tímabundið við öðrum störfum, svo sem hjá alþjóðastofnunum sem Ísland er aðili að eða kjörnum trúnaðarstörfum, samanber þingsályktun um það mál sem samþykkt var 7. maí 1998? 2. Hefur verið kannað hvaða reglur eru í gildi á annars staðar á Norðurlöndunum um ólaunuð leyfi frá störfum? Ástæða þessarar fyrirspurnar er eins og kemur reyndar fram í henni sjálfri að samþykkt var þingsályktun í maí 1998 þar sem ríkisstjórninni var falið að láta semja slíkar reglur og flutningsmaður þingsályktunartillögunnar var Rannveig Guðmundsdóttir en auk hennar voru ýmsir þingmenn meðflutningsmenn og tveir þeirra eru nú ráðherrar, þ.e. hæstv. umhverfisráðherra, Sigríður Anna Þórðardóttir, og hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerður Sverrisdóttir. Það eru sem sagt liðin átta ár síðan þingsályktunin var samþykkt. Gengið hefur verið eftir því nokkrum sinnum hvort þetta hafi verið gert og eitthvað lítið orðið um svör. Því spyr hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir eina ferðina enn um þetta mál. Það er mjög mikilvægt, virðulegur forseti, að í gildi séu skýrar reglur um ráðningar og réttarstöðu starfsmanna í stjórnsýslunni þannig að það sé ekki geðþótti eða pólitísk velvild eða óvild sem ráði því, bæði hvernig staðið er að ráðningum starfsmanna eða hvernig staðið er að leyfisveitingum eða öðrum slíkum hlutum. Nú hefur Rannveig Guðmundsdóttir látið sig þessi mál miklu varða og m.a. flutt um það þingsályktunartillögu, ásamt fleiri þingmönnum Samfylkingarinnar, að skilið verði á milli embættislegra og pólitískra ráðninga. Á undanförnum árum eru því miður mörg dæmi um að ómálefnaleg sjónarmið hafi ráðið för í starfsmannamálum ríkisins. Þar nægir að nefna skipan hæstaréttardómara, starfslok framkvæmdastýru Jafnréttisstofu, ráðningu fréttastjóra Ríkisútvarpsins sem reyndar gekk til baka, ráðningu ráðuneytisstjóra í félagsmálaráðuneytinu og málsmeðferð í máli ráðuneytisstjóra í viðskiptaráðuneytinu, sem einmitt fékk leyfi frá störfum til að sinna störfum fyrir íslenska ríkið á alþjóðavettvangi en kom síðan til baka og fann annan á fleti fyrir í ráðuneyti sínu. Gunnar Helgi Kristinsson, prófessor við félagsvísindadeild Háskóla Íslands, hefur rannsakað pólitískar stöðuveitingar á Íslandi og hjá honum kemur fram að talsvert sé um slíkt. Til að koma í veg fyrir það þurfi að vera skýrar málsmeðferðarreglur  
            

Frú forseti. Með bréfi dagsettu 24. júlí 1998 var fjármálaráðuneytinu falin framkvæmd þessarar þingsályktunar sem var samþykkt 28. maí 1998. Forsætisráðuneytið óskaði með bréfi dagsettu 30. mars sl. eftir upplýsingum um framvindu málsins hjá fjármálaráðuneytinu og svar ráðuneytisins var svohljóðandi, með leyfi forseta: „Vegna fyrri liðs fyrirspurnarinnar er því til að svara að reglur af þessu tagi hafa enn ekki verið settar. Ástæða þess er sú að bréf forsætisráðuneytisins, dagsett 24. júlí 1998, þar sem fjármálaráðuneytinu var falin framkvæmd þingsályktunar þeirrar sem fyrirspurnin beinist að var bókað sem afgreitt og gengið frá því sem slíku í skjalasafni ráðuneytisins á fyrri hluta ársins 2000. Því miður hefur ekki tekist að rekja hvernig þessi mistök áttu sér stað en þær litlu vísbendingar sem fyrir hendi eru benda til að mannaskipti innan ráðuneytisins gætu hugsanlega hafa spilað þar inn í án þess að hægt sé að fullyrða frekar um það. Um leið og þessi mistök eru hörmuð mun af hálfu fjármálaráðuneytisins verða gengið í það að setja slíkar reglur. Sú vinna mun óhjákvæmilega taka nokkurn tíma þar sem nokkur álitaefni vakna strax, eins og t.d. hvaða stofnanir skuli flokka sem alþjóðastofnun, hvenær menn teljast kosnir til trúnaðarstarfa og hvað er fellt undir trúnaðarstörf. Eins er það ekki auðvelt að taka afstöðu til þess hvenær og að hvaða leyti leyfistíminn skuli metinn til réttindaávinnings, svo nokkur atriði séu nefnd. Vegna seinni liðs fyrirspurnarinnar er því til að svara að af sömu ástæðu og fyrr greinir hefur ekki verið kannað hvaða reglur eru í gildi annars staðar á Norðurlöndunum um ólaunuð leyfi frá störfum, en fjármálaráðuneytið mun leita eftir upplýsingum frá nágrannaþjóðum okkar um það hvaða reglur þeir noti í slíkum tilvikum.“ Ég get því miður ekki sagt miklu meira um þetta mál, virðulegur forseti, en forsætisráðuneytið mun að sjálfsögðu fylgja því eftir en harmar jafnframt þær tafir og þau mistök sem orðið hafa. Ég tel að mikilvægt sé að um þetta séu reglur. Samkvæmt minni reynslu hefur það ávallt verið þannig að hvatt hefur verið til þess að Íslendingar taki við störfum hjá alþjóðastofnunum og ég tel nauðsynlegt að svo sé og að embættismenn okkar hafi gott svigrúm til þess vegna þess að af því er mikill sómi. Þeir aðilar sem hafa tekið þátt í slíkum störfum hafa samkvæmt minni reynslu reynst vel í þeim störfum og orðið okkur á margan hátt til gagns. Að því er mig varðar sem ráðherra hef ég ávallt hvatt til þess að Íslendingar tækju við slíkum störfum og að reynt sé að greiða fyrir því eftir því sem nokkur kostur er. Í öðrum tilvikum er það þannig að við eigum möguleika á því að setja menn til slíkra starfa þó að það séu oft mikil undantekningartilvik, hvort sem það er hjá EFTA eða ESA eða stofnunum sem við eigum aðild að. Þá eru það ekki viðkomandi embættismenn sem ákveða það, heldur þeir ráðherrar sem hafa með málið að gera. Það gildir því nokkuð annað um það. En ég endurtek að ég harma þessi mistök og gengið verður eftir því að ganga í þetta sem fyrst.

Virðulegur forseti. Ég þakka svör forsætisráðherra við fyrirspurninni sem voru einfaldlega á þá leið að fjármálaráðuneytið hefði gert mistök í færslum sínum og bókað þetta erindi sem afgreitt, þ.e. að ráðuneytið hefði ekkert gert í málinu í þau átta ár sem liðin eru frá því að þingsályktunartillagan var samþykkt. Ég verð að játa það, virðulegur forseti, að mér finnst þetta bara beinlínis pínlegt, að fjármálaráðuneytið skuli fá erindi fyrir átta árum, bóka það með röngum hætti og ekkert hafi gerst í málinu. Ég tek þessi svör ekki alveg góð og gild vegna þess að ég veit að hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir hefur gengið eftir því hvað liði vinnu við þetta mál. Hún hefur svo sem ekki fengið mikil svör en að allan þann tíma skuli menn ekki hafa áttað sig á þessum mistökum, í þessi átta ár. Þar fyrir utan finnst mér það bara beinlínis pínlegt að stjórnsýsla ríkisins skuli vera með þeim hætti að mönnum þar skuli ekki hafa dottið það í hug, allan þennan tíma, að eigin frumkvæði og fyrir eigið hyggjuvit að það þyrfti að setja slíkar reglur um það með hvaða hætti skyldi farið með mál þeirra starfsmanna ríkisins sem sækja á erlendan vettvang og sinna þar störfum fyrir ríkið, ekki síst vegna þess að við höfum verið allan þennan tíma með mál eins einstaklings hér til meðferðar í kerfinu sem fór einmitt utan til að sinna slíkum störfum, kom heim og fékk ekki starfið sitt aftur sem hann taldi þó víst þegar hann tók að sér að fara fyrir íslenska ríkið til útlanda og sinna þar störfum. Hann fékk ekki starfið sitt aftur og hann hefur velkst um í kerfinu allan þennan tíma sem þetta mál hefur verið í gangi i í stjórnsýslu ríkisins og velkst þar án þess að nokkuð væri með það gert. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að mér finnst þetta pínlegt, bæði vegna þess að átta ár eru síðan þetta var samþykkt og eins vegna hins, að stjórnsýslan 

Virðulegi forseti. Frá árinu 1998 hafa niðurstöður reiknilíkans í samræmi við 39. gr. laga um framhaldsskóla verið grundvöllur tillagna til fjárlaga og skólasamninga milli framhaldsskóla og menntamálaráðuneytisins. Skólasamningarnir kveða á um samþykkt skóla og ráðuneytis, m.a. vegna fjárframlaga og námsframboðs. Í reglugerð um reiknilíkan til að reikna út kennslukostnað framhaldsskóla, sem sett var með stoð í lögum um framhaldsskóla, nr. 80/1996, sem gefin voru út 1999, segir í 1. gr., með leyfi forseta: „Hlutverk reiknilíkansins er að tryggja jafnræði skóla til fjárveitinga í samræmi við stærð, gerð, staðsetningu og samsetningu náms. Líkanið skal tryggja eftir því sem frekast er unnt faglegt starf skólanna um leið og það stuðlar að aðhaldi í meðferð fjármuna vegna kennslu, rekstrar og stofnkostnaðar.“ Fljótlega eftir að farið var að nota reiknilíkanið kom fram nokkur óánægja með það, sérstaklega hjá verkmenntaskólunum, því margir töldu að reiknilíkanið kæmi ekki vel út fyrir iðn- og verkmenntaskólana. Miðað við það er fjöldi nemenda í fagbóklegum áföngum 25 en í sumum áföngum í verknámi er stundum aðeins innan við tugur nemenda sem sækir um nám. Því getur verið mjög óhagstætt fyrir skólana að þurfa að vera með 25 nemendur. Annað sem skiptir máli í verknámi er kennslurými. Samkvæmt fyrstu útgáfu reiknilíkansins voru allar stofur metnar eins óháð stærð og búnaði. Menntamálaráðuneytið tók reiknilíkanið til endurskoðunar og greitt var samkvæmt nýju reiknilíkani til framhaldsskólanna fyrst árið 2003. Samkvæmt hinu nýja reiknilíkani var rekstrarframlögum til skólanna í heild að aukast og virðist nú vera tekið tillit til stærðar og notkunar stofnana. Í skólunum, sér í lagi verkmenntaskólunum, er mismunandi rafmagnsnotkun, þrif eru önnur í venjulegri bóknámsstofu, bílgreinum eða þar sem unnið er með matvæli. Í reiknilíkanið virðist vera tekið aukið tillit til framangreindra þátta, svo sem rafmagnsnotkunar, ræstinga og tækjakaupa. Eftir því sem best verður séð ættu þessar breytingar á reiknilíkani að koma betur út fyrir verkmenntaskólana en eldra reiknilíkanið. Því spyr ég hæstv. menntamálaráðherra: Hvaða áhrif höfðu breytingar á reiknilíkani framhaldsskóla sem komu til framkvæmda árið 2003 á verkmenntaskólana, þ.m.t. á hópastærðir í fagbóklegum áföngum og mat á kennslurými?

Frú forseti. Jú, það er rétt að reiknilíkaninu fyrir skiptingu fjár til framhaldsskóla var breytt eftir fjögurra ára reynslutíma og breytingarnar tóku síðan gildi við fjárlagagerðina fyrir árið 2003. Breytingarnar voru nokkuð víðtækar en eðli líkansins er slíkt að breytingar einstakra liða eða forsendna fléttast hver inn í aðra og hafa mismunandi áhrif eftir skólum vegna samsetningar námsins, stærðar og staðsetningar. Aðalbreytingarnar 2003 snerust annars vegar um einföldun eða fækkun á forsendum almenns rekstrar, hins vegar um breyttan reikning húsnæðis og búnaðar. Megintilgangurinn var að framlög yrðu nær raunverulegum tilkostnaði vegna búnaðar á fermetra og þá mismunandi eftir námsgreinum í stað meðaltalsreiknings sem áður gilti. Með þessu móti batnaði hagur verk- og starfsnáms þar eð því var reiknað meira rými og dýrari búnaður en áður og komið til móts við þá gagnrýni sem hafði þá verið á reiknilíkanið um nokkurn tíma. Framlög samkvæmt líkani eru því hærri sem þessi búnaður skóla er dýrari og jafnframt í meiri notkun. Á sama tíma, frú forseti, var bóklegum áföngum skipt í tvennt, þeir áfangar sem einkum falla að einstökum verknámsbrautum voru skilgreindir sérstaklega og kallaðir fagbóklegir áfangar síðan. Þetta merkir að nemendur í bóklegum verknámsfögum, fagbóklegum áföngum, þurfa ekki að vera nema 12 í stað um 20 áður til þess að framlög svari tilkostnaði við viðkomandi hóp. Við þessa breytingu eina fluttust yfir 100 millj. til verknáms miðað við það sem áður var. Hvað húsnæði varðaði var breytingin í nýja líkaninu einkum fólgin í því að líta til nýtingar húsnæðisins. Útkoman úr þeim endurreikningi var óháð bóknámi eða verknámi. Hvað varðaði framlög til eignakaupa var útkoma verknámsskólanna að jafnaði mun betri eftir breytingu, einkum þeirra sem þurfa dýrustu kennslutækin. Árið 2003, síðasta árið sem eldri gerð reiknilíkansins var notuð, voru 17 af 27 skólum sem féllu undir reiknilíkanið reknir með halla, þar af voru 11 sem kalla má hreina og klára verknámsskóla. Árið 2004, fyrsta heila árið þegar fjárveitingar voru í samræmi við nýja líkanið, voru þrír verknámsskólar í hallarekstri. Fullyrða má, frú forseti, af þessu að rekstrargrundvöllur verknáms og verknámsskóla hafi breyst til batnaðar frá því að þessar breytingar voru gerðar enda gæti skólar þess að halda nýtingu húsnæðis og hópstærðum í meðalhófi. Það hefur líka margoft komið fram í umræðum hér á þingi, við fyrirspurnir og eitt og annað sem var rætt varðandi reiknilíkanið varðandi framhaldsskólana - og ég held að það sé alveg sjálfgefið, ég hef sagt það og fleiri ágætir þingmenn hér í þessum sal - að meginforsendur reiknilíkansins eru góðar en auðvitað ber ávallt að taka tillit til raunveruleikans. Það er sífellt verið að endurskoða, það er verið að athuga þær athugasemdir og ábendingar sem koma fyrst og fremst frá skólafólkinu, reiknilíkanið er í sífelldri endurskoðun til þess að mæta raunverulegri þörf. Þessi breyting sem var gerð árið 2003 hefur greinilega mætt þeirri gagnrýni sem var á reiknilíkanið, þ.e. að gera verknámsskólunum auðveldara að reka sig á grundvelli þessa náms sem er mun kostnaðarsamara en annað.

Frú forseti. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra og hv. fyrirspyrjanda hér að ranglátt reiknilíkan er búið að valda miklu tjóni í íslensku framhaldsskólakerfi vegna þess að það hefur mismunað verknámsskólum, það hefur mismunað heimavistarskólum, þeim skólum sem einkum eru í dreifbýli, og gert stöðu þeirra miklu óvissari. Það hefur að nokkru leyti verið leiðrétt en þó ekki alveg, og fjarri því. Enn þá er það miðað við húsnæði, t.d. eru þessir skólar með miklu meira húsnæði almennt á hvern nemanda sem þeir hafa ekki fengið leiðréttingu fyrir. Þá standa þeir líka enn þá eftir með skuldir, bókfærðar skuldir frá fyrri árum þegar kerfið var sem ranglátast, og þeim er síðan gert að greiða þessar skuldir upp nú sem er líka ranglátt. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Af hverju eru þessar gömlu skuldir vegna rangláts reiknilíkans ekki skornar 

Frú forseti. Ég leyfi mér að fullyrða að ég tel það eina jákvæðustu breytingu í skólakerfinu þegar upp var tekið reiknilíkan en hins vegar til þess að reiknilíkan virki þarf það að sjálfsögðu að vera í stöðugri endurskoðun, það þarf að hafa sveigjanleika og um það þarf að vera sátt á milli hins opinbera og skólasamfélagsins. Miðað við hvernig fjárveitingar til skóla voru áður en reiknilíkanið var tekið upp má segja að þetta séu miklar framfarir. Hins vegar þarf reiknilíkan að hafa þann sveigjanleika að þegar forsendur breytast í einstökum skólum þarf að vera hægt að bregðast við, t.d. ef nemendafjöldi eykst umfram það sem áætlað hafði verið þarf að vera hægt að bregðast við. Af þessu tilefni leyfi ég mér að spyrja hæstv. ráðherra hvort framhaldsskólar muni t.d. geta innritað alla þá nemendur sem sækja um, jafnvel þó að umfram sé áætlun.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir greinargóð svör. Það er rétt að það er mjög mikilvægt að hafa reiknilíkan, við vitum það, fyrir kennslu og rekstrarkostnaði framhaldsskólanna. Þær breytingar sem komu til framkvæmda núna 2003 með þessu nýja reiknilíkani sýna að tillit hefur verið tekið til verkmenntaskólanna. Það er náttúrlega jákvætt að nú er heimilt að hafa 12 nemendur í stað 25 og að jafnframt gerir reiknilíkanið betur grein fyrir húsnæði og þrifum og öðru en ég held að reiknilíkanið þurfi að vera í stöðugri endurskoðun, eins og ráðherra kom inn á. Mér skilst nú að svo sé. Það þarf líka að gæta þess að það eru e.t.v. 10 nemendur eða færri sem sækja inn á ákveðnar verknámsbrautir, og það þarf að vera vel vakandi yfir því að þessir nemendur fái inni í skólunum svo hægt sé að kenna þessa áfanga. Ég þakka enn og aftur ráðherra fyrir hennar greinargóðu svör og ég heyri að hún er öll af vilja gerð til þess að leggja sitt lóð á vogarskálarnar til að koma þessu áfram.

Frú forseti. Það er rétt sem hefur komið fram, og það er gott að finna þennan tón sem er hér hjá hv. þingmönnum, að það er mikilvægt að reiknilíkanið sé sveigjanlegt og verði áfram sveigjanlegt. Við sjáum það m.a. á svari mínu að fram til þessa hefur það verið það. Reiknilíkanið er nú þegar í endurskoðun og þar tökum við m.a. tillit til þeirra ábendinga og þess skólafólks sem nú er starfandi í skólum landsins. Það er sem betur fer enginn að tala um að leggja niður eða taka af reiknilíkanið. Það er enginn að ræða það, heldur það hvernig við getum gengið samhent í það að fara í ákveðnar leiðréttingar sem þarf að gera. Í meginatriðum stendur það þó fyrir sínu. Húsnæðið hefur verið leiðrétt að hluta, við sjáum tilfærslu á fjármunum - sem allir hafa verið að tala um - yfir til verknámsskólanna, m.a. í ljósi þess kostnaðarsama náms sem þar er starfrækt. Ég vil sérstaklega taka fram varðandi rekstur skólanna almennt séð - þó er það ekki alveg undantekningarlaust - að rekstrarstaða framhaldsskólanna er góð. Ég dreg m.a. þá ályktun að reiknilíkanið hafi gert rekstrarstöðu skólanna betri en hún ella hefði verið og það er auðveldara að reka framhaldsskólana. Hitt er síðan annað mál hvað varðar innritunina að að sjálfsögðu munum við gera allt til þess að koma öllum nemum inn í framhaldsskólakerfið. Þar þurfa auðvitað þingmenn að leggja sín lóð á vogarskálarnar til þess að fjárlagagerðin standi undir þeim kröfum sem framhaldsskólakerfið gerir ráð fyrir og gerir til okkar sem stöndum að fjárlagagerðinni.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra: 1. Kemur til greina að leggja niður samræmd lokapróf í grunnskóla? 2. Telur ráðherra að prófin sýni með fullnægjandi hætti fram á færni grunnskólanemenda? 3. Telur ráðherra að leggja eigi meiri áherslu á að prófa færni í verklegum greinum í samræmdum lokaprófum í grunnskóla? Það sem ég spyr hæstv. ráðherra um er hvort það komi til greina að hennar mati að endurskoða fyrirkomulag á samræmdum prófum í grunnskóla. Sjálfur tel ég að þau próf orki mjög tvímælis og tek undir þá gagnrýni sem fram hefur komið á prófin að þau mæli kannski síst það sem mestu máli skiptir sem er færni í mannlegum samskiptum og lífsleikni hvers konar. Í reynd eru samræmd próf í grunnskólum lítið annað en inntökupróf í framhaldsskólana og til þess að mínu mati nokkuð vafasamt tæki þar sem aðrar færari og jafnvel sanngjarnari leiðir eru til til að velja nemendur inn í framhaldsskólana. Ég tel að það eigi að endurskoða þetta mjög rækilega og hv. formaður menntamálanefndar tók nokkuð undir það sjónarmið hér í umræðum fyrir skömmu þegar samræmd stúdentspróf voru aflögð eftir að hafa verið mjög umdeild innan framhaldsskólakerfisins. Ég tel sjálfur að það eigi að fara sömu leið í grunnskólunum og það eigi að endurskoða mjög rækilega fyrirkomulag á samræmdum lokaprófum með það helst að markmiði að leggja þau af í núverandi mynd þó svo að til greina komi að halda eftir samræmdum prófum í tveimur greinum, íslensku og stærðfræði jafnvel. Ég held að önnur missi algjörlega marks, þetta sé álag á nemendur sem dragi orku og athygli frá öðru sem máli skiptir og þau nái ekki að standa undir því sem þau eiga að standa undir. Þess vegna beini ég þeim fyrirspurnum til hæstv. menntamálaráðherra hvort til greina komi að hennar mati að leggja þessi próf niður og hvort þau nái þeim markmiðum sem prófin augljóslega eiga að hafa og tilgangur þeirra er. Einu sinni voru þessi próf fjögur, nú eru þau orðin sex, vissulega valkvæð að einhverju leyti en það er allt of mikil áhersla á samræmingu og miðstýringu í menntakerfinu. Ég held að það væri mjög gagnlegt og mikilvægt að byrja á því að leggja niður í núverandi mynd samræmd lokapróf í grunnskólum og finna aðrar og betri leiðir til að ná þeim markmiðum að mæla nemendur inn í framhaldsskólana. Ég held að þau vinni heilmikinn skaða þar á móti af því að samræmdu lokaprófin í grunnskólum flokka fólk líka niður með mjög rækilegum og afdráttarlausum hætti sem fylgir fólki síðan oft með mjög neikvæðum afleiðingum út í lífið. Ég held að samræmd lokapróf í grunnskólum séu varasamt 

Forseti. Í byrjun mars síðastliðnum var skipuð nefnd sem fékk það hlutverk að vinna að heildarendurskoðun á grunnskólalöggjöfinni, að mínu mati ein mikilvægasta nefndin sem er að störfum núna, og þá í nánu samstarfi við hagsmunaaðila. Til að tryggja sem besta yfirsýn yfir þær breytingar sem æskilegt er að gera á grunnskólalögunum á nefndin m.a. að ræða við fulltrúa frá öðrum ráðuneytum, svo sem frá félagsmálaráðuneyti, heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti, umboðsmanni barna, Samtökum fámennra skóla, Samtökum sjálfstæðra skóla, kennaramenntunarstofnunum, sérfræðiþjónustu, Námsmatsstofnun, Námsgagnastofnun, Hagstofu Íslands og enn fremur að sjálfsögðu fulltrúa kennara sem eiga líka sæti í nefndinni og kanna og fá fram sjónarmið grunn- og framhaldsskólanema. Eitt af því sem að sjálfsögðu verður skoðað og rætt um við hagsmunaaðila er núverandi fyrirkomulag og framkvæmd samræmdra prófa í lok grunnskóla og hvort gera þurfi breytingar á formi þeirra og/eða fyrirkomulagi. Nefndin mun skila stuttri áfangaskýrslu í september og fullunnu frumvarpi eigi síðar en í lok desember á þessu ári. Þá mun liggja fyrir hvort nefndin og samráðsaðilar telja þörf á breytingum á samræmdum lokaprófum í grunnskólum og þá hvaða breytingum. Ég mun að sjálfsögðu í kjölfarið meta málið eftir að hafa fengið tillögurnar í hendur. Að mínu mati má segja að samræmd próf séu að hluta til æskilegur þáttur til að meta árangur grunnskóla. Þá tala ég ekki síst sem foreldri. Skólastarf í landinu er að hluta til bundið í lögum og reglugerðum sem ríkisvaldinu - það er rétt að hafa það í huga - ber skylda til að veita eftirlit til að meta árangur og hvort skyldur séu uppfylltar. Samræmd próf má segja að séu einn þáttur í þessu mati. Þó er eðlilegt, og rétt að undirstrika það líka, að matið sé alltaf í endurskoðun út frá breytingum samfélagsins og út frá sjónarmiðum hagsmunaaðila. Enn frekar þarf að huga að mati annarra þátta skólastarfs í þessu samhengi, svo sem mati á verklegri og listrænni kunnáttu nemenda. Þetta verða að sjálfsögðu allt saman þættir sem þessi faglega nefnd mun fara yfir og skila síðan lokatillögum um. Síðan er spurt: Telur ráðherra að prófin sýni með fullnægjandi hætti fram á færni nemenda? Samræmdum prófum er ætlað að mæla tiltekna þætti, frú forseti, sem áhersla er lögð á í aðalnámskrá grunnskóla. Þegar prófverkefni eru samin er markvisst leitast við að prófa með kerfisbundnum hætti hluta þeirra atriða sem áhersla er lögð á í aðalnámskrá. Ítrekað hefur komið fram í mati og samræðum við kennara, bæði á grunn- og framhaldsskólastigi, að frammistaða nemenda á samræmdum prófum endurspegli færni nemenda í námsefninu. Hér er verið að styðjast við það sem fagaðilar segja. Má í því sambandi benda á að prófin eru talin hafa leitt í ljós sterk tengsl milli frammistöðu nemenda á samræmdum prófum og þörf fyrir upprifjun í sérstökum áföngum í framhaldsskólum þar sem farið er aftur yfir námsefni grunnskólans. Jafnframt er talið að prófin hafi leitt í ljós sterk tengsl milli niðurstaðna þeirra og niðurstaðna síðan alþjóðlegra rannsókna eins og PISA og Pearls. Síðan er spurt: Telur ráðherra að leggja eigi meiri áherslu á að prófa færni í verklegum greinum í samræmdum lokaprófum í grunnskóla? Það er rétt að geta þess að samræmdu prófin eru núna sex. Þau eru valkvæð og eru í dönsku, ensku, íslensku, náttúrufræði, samfélagsfræði og stærðfræði. Inntökuskilyrði í framhaldsskóla taka mið af frammistöðu nemenda á samræmdum prófum en ekki síður af skólaeinkunnum. Nemendur þurfa síðan að standast frekari viðmiðunarkröfur til að komast inn á einstakar brautir. Gerðar eru kröfur um lágmarkseinkunn í fjórum bóklegum greinum til að komast inn á bóknámsbrautir svo að dæmi sé tekið. Skólameisturum er heimilt að setja skilyrði í skólanámskrá til inngöngu á starfsnámsbrautir framhaldsskóla og eiga slík skilyrði að taka mið af frammistöðu nemenda í verk- og listgreinum í grunnskóla og/eða öðrum þáttum sem snerta sérsvið viðkomandi brautar. Hefur það fyrirkomulag - það er verið að treysta grunnskólanum sjálfum, það er rétt að hafa það hugfast - að treysta grunnskólanum sjálfum fyrir að meta árangur nemenda í list- og verkgreinum þótt gefast ágætlega. Hins vegar hefur komið til álita að taka upp samræmd próf í list- og verkgreinum sem mér hugnast vel. Þannig er val nemenda um samræmd próf aukið, valið er aukið, og verk- og listnámsgreinum gert jafnhátt undir höfði og þeim bóklegu. Þetta atriði er eitt af því sem nefnd um heildarendurskoðun á grunnskólalöggjöfinni mun fjalla um. Hér var rætt um samræmingu og miðstýringu varðandi prófin. Þvert á móti vil ég benda hv. þingmanni á að ég hef m.a. breytt reglugerðum til að auka fjölbreytni, til að auka á sveigjanleika í skólakerfinu. Það gerði ég á síðasta ári þegar ég breytti reglugerð um fyrirkomulag á framkvæmd samræmdra prófa í 10. bekk grunnskóla. Hvað fólu breytingarnar í sér? Þær fólu í sér aukna þjónustu við nemendur sem nú fá aukinn sveigjanleika til að taka samræmdu prófin í 8. bekk og 9. bekk og einnig er gert ráð fyrir því að þau geti einu sinni endurtekið lokaprófið. Þetta veitir að sjálfsögðu, frú forseti, bráðgerum og duglegum nemendum 

Frú forseti. Ég fagna fyrirspurn frá hv. þingmanni og ekki síður svörum hæstv. ráðherra. Ég tel það merkilegt að nú skuli eiga sér stað heildarendurskoðun á grunnskólalögunum og ekki tel ég síður mikilvæga þá viðurkenningu á nauðsyn þess að yfirfara hlutverk, gildi og framkvæmd samræmdra prófa eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra. Eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda taka samræmd próf mikinn tíma og orku og eru að mörgu leyti stýrandi um skólastarf. Þegar tekin eru upp samræmd miðstýrð próf í tilteknum greinum eru í rauninni þær greinar settar skörinni ofar en aðrar greinar. Þar með er í rauninni verið að ýta þeim greinum sem ekki eru prófaðar, eins og verklegum greinum, listgreinum og öðrum mannlegum þáttum, til hliðar og er mikilvægt að hafa það í huga. Hins vegar er nauðsynlegt að mæla með einhverjum hætti stöðu skóla og einstakra nemenda gagnvart öðrum en það má gera með öðrum hætti en að 

Frú forseti. Það er ánægjulegt að starf það skuli vera komið í gang sem hæstv. ráðherra lýsti, þ.e. heildarendurskoðun grunnskólalaganna. En þá vil ég líka taka það fram hér að ég lít svo á að það frumvarp sem liggur fyrir þessu þingi sem leggur til ákveðnar breytingar á grunnskólalögunum sé þar með fallið um sjálft sig og verði ekki krafa frá hæstv. ráðherra að afgreiða það frá þinginu á þessu sumarþingi. Varðandi síðan samræmdu prófin vil ég taka fram að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur í sinni nýendurskoðuðu menntastefnu lagt áherslu á að samræmdu prófin og einstaklingsmiðaða námið séu í sjálfu sér andstæður sem sé erfitt að láta ganga upp saman. Mér heyrist á máli hæstv. ráðherra að þessi hugsun sé komin inn í ráðuneytið og ég fagna því. Svo vil ég segja að lokum að námskráin getur líka verið miðstýrandi. Það er kannski næsta skref fyrir hæstv. ráðherra og okkur, kjörna fulltrúa á Alþingi, að skoða með hvaða hætti við getum leyst almenna námskrá af hólmi, kannski eins og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum lagt til með réttindaskrá fyrir nemendur.

Virðulegi forseti. Ég fagna fyrst og fremst þessum sveigjanleika sem ráðherrann nefndi í ræðu sinni. Þetta hefur haft mjög góð áhrif á samræmd próf. Nú eru miklu yngri krakkar farnir að taka samræmd próf. Ég veit að t.d. í mínu sveitarfélagi stunda hátt í 300 yngri nemendur nám í Menntaskólanum í Kópavogi, bráðgerir krakkar sem hafa staðið sig gífurlega vel. Þetta er það jákvæða við þennan sveigjanleika að nú getum við boðið krökkunum inn í menntaskóla miklu fyrr en áður var.

Frú forseti. Það er fagnaðarefni að nú skuli blása þeir vindar í menntamálaráðuneytinu að verið sé að opna og gera menntakerfið sveigjanlegra hvað það varðar að draga úr miðstýringu og samræmdum prófum. Við fengum það í gegn fyrr hér í vor að felldar voru niður hugmyndirnar um samræmd próf í framhaldsskólum og nú þróast þetta vonandi yfir í að svo verði einnig í grunnskólanum. Eins og þessi samræmdu próf hafa verið iðkuð hafa þau fyrst og fremst falist í afmörkuðum bóklegum prófum. Fólk sem hefur haft áhuga á list- og verkgreinum hefur þá gjarnan orðið undir í þeim samanburði. Auk þess er kennarastéttin ein menntaðasta starfsstétt á Íslandi og er þess vegna mjög rækilega trúandi fyrir því að bæði framkvæma 

Frú forseti. Það er í sjálfu sér ánægjulegt að heyra þau viðhorf sem uppi eru hjá þingmönnum ýmissa flokka. Það eru miklar efasemdir um gildi og fyrirkomulag á samræmdum prófum og greinilega vilji til að draga mjög úr notkun þeirra og þá til að auka fjölbreytni og sjálfstæði skóla í menntakerfinu. Ég fagna því. Það var ánægjulegt að heyra viðhorfin bæði hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni og þingmönnum Vinstri grænna. Eins er það ágætt að hafin sé heildarendurskoðun á grunnskólalögunum. Megi sú endurskoðun verða til þess að draga úr samræmdum prófum eða endurskoða mjög rækilega fyrirkomulag þeirra. Það blasir við að sú mikla áhersla sem lögð er á samræmd lokapróf í grunnskólum bitnar mjög harkalega á verklegum greinum og greinum sem leggja upp úr þekkingu og færni í mannlegum samskiptum hvers konar. Það er miður. Sú þróun hefur verið neikvæð að mínu mati á síðustu missirum að þeim greinum hefur fjölgað sem prófað er í samræmt. Ég held að frekar eigi að fækka þeim. Hvort það sé vænlegt til árangurs að taka inn og bæta við í flóru samræmdra prófa samræmdum mælingum í verklegum greinum veit ég ekki. Það getur vel verið. Það verðum við að skoða. Ég vil ítreka að ég er sannfærður um að það eru til miklu betri leiðir til að mæla árangur og vellíðan í framhaldsskólunum en það úrelta fyrirkomulag sem við búum við í dag í formi samræmdra lokaprófa í grunnskóla. Ég er algjörlega sannfærður um að róttæk endurskoðun á þeim sem mundi leiða til þess að við drægjum mjög úr notkun þeirra eða legðum þau af í núverandi mynd yrði mjög farsælt skref í íslensku skólakerfi. Ég vona að túlka megi hæstv. ráðherra þannig að hún sé ekki alveg afhuga því og það komi til greina komist þessi endurskoðunarnefnd að þeirri niðurstöðu.

Frú forseti. Það ánægjulega við þessa umræðu er að við viljum öll að þegar börnin okkar koma út úr grunnskóla ráði þau yfir ákveðinni færni, þekkingu og kunnáttu. Það er síðan spurning hvernig við getum metið það til að þróa skólastarfið áfram en líka til að hjálpa þeim áfram upp í gegnum skólakerfið, til að leiðbeina þeim áfram o.s.frv. Mér heyrist á öllu að menn séu reiðubúnir að halda í ákveðna tegund af samræmdum prófum, þ.e. ef list- og verkgreinar verða teknar með og sá þáttur metinn. Ég undirstrika að ég er reiðubúin til að skoða þann þátt sérstaklega. Við verðum að hafa í huga að við erum með þessa stefnu varðandi einstaklingsmiðað nám og þá verðum við líka að sinna henni. Það má vel vera að það sé hægt að gera með því m.a. að taka tillit til list- og verkgreina, þekkingar og kunnáttu nemenda sem er sjálfsagt að skoða. Ég bendi einnig hv. þingmönnum á að þau sem sitja í nefndinni sem er að endurskoða grunnskólalöggjöfina eru, auk fulltrúa minna - en þar er formaður nefndarinnar Guðrún Ebba Ólafsdóttir sem er náttúrulega margreynd í skólastarfi fyrir utan að vera líka reynd á sveitarstjórnarsviðinu - fulltrúar frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, fulltrúi skólastjóra, fulltrúar frá Kennarasambandi Íslands og það er að sjálfsögðu fulltrúi frá foreldrum, þ.e. Heimili og skóla. Sjónarmið sem hér hafa verið reifuð, líka sjónarmið nemenda, kennara og annarra sem láta sig málið varða, verða rædd í þessari nefnd sem mun komast að ákveðinni niðurstöðu og við munum síðan fá tækifæri til að ræða m.a. á hinu háa Alþingi. Ég get líka tekið undir það og fagna því sérstaklega að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir ræðir hér um námskrána. Það er mín skoðun að námskráin eigi að vera ákveðinn rammi og að við eigum síðan að veita skólanum sem mestan sveigjanleika. Þá er ég ekki síst með framhaldsskólana í huga. Þetta eru atriði sem við erum að skoða í samvinnu og sátt við m.a. Kennarasamband Íslands í hinu svonefnda 10 skrefa samkomulagi.

Frú forseti. Út er komin skýrsla sem ber nafnið „Íþróttavæðum Ísland - aukin þátttaka - breyttur lífsstíll“. Hún kom út í janúar, fyrir hálfu ári síðan. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Á Íslandi er fjölbreytt og öflugt íþróttastarf. Starfið er borið uppi af frjálsum félagasamtökum sem hafa sýnt í verki að þeim er treystandi til að halda uppi öflugu íþróttastarfi í landinu.“ Síðar segir: „Tillögur þessarar nefndar miða að því að hvetja stjórnvöld, hagsmunasamtök og almenning til að vinna saman að því markmiði sem við kjósum að kalla; íþróttavæðingu Íslands, og miðar að því að auka þátttöku í íþróttum og gera hreyfingu að lífsstíl.“ Jafnframt segir í kafla um uppbyggingu og umfjöllunarefni skýrslunnar: „Með íþróttastefnu Íslands er því lagður grundvöllur að því að allir Íslendingar geti stundað íþróttir eða aðra hreyfingu reglulega sér til heilsubótar. Íþróttastefna Íslands miðar að aukinni þátttöku landsmanna, ekki síst barna og unglinga, í íþróttum sem og reglulegri hreyfingu, að því að skipa íþróttastarfi veglegan og verðugan sess í íslensku þjóðlífi, að auknum árangri íslensks íþróttafólks á heimsvísu.“ Ég hef þá trú, frú forseti, að allt kalli þetta á aukið fé og það er ekki nóg að setja saman nefnd og leggja fram skýrslu. Þessi skýrsla hefur verið kynnt í fjölmiðlum og strax að sjálfsögðu vakið væntingar þannig að ég velti fyrir mér framhaldinu. Ég kem því með eftirfarandi fyrirspurn til ráðherra íþróttamála: 1. Hvaða aðilar komu að stefnumótunarvinnunni „Íþróttavæðum Ísland“? 2. Hverjir eru helstu lykilþættir og markmið íþróttastefnunnar „Íþróttavæðum Ísland“? 3. Hvenær hyggst ráðherra hrinda þessari stefnu í framkvæmd? 4. Mun aukið fjármagn til íþróttamála/íþróttahreyfingarinnar fylgja framkvæmd þessarar stefnu? 5. Hyggst ráðherra tryggja minnihlutahópum, þ.e. samkynhneigðum og innflytjendum, greiðari aðgang að íþróttaiðkun?

Frú forseti. Mér heyrist að hv. þm. Valdimar L. Friðriksson hafi að hluta til svarað fyrirspurninni í formála sínum. En það er rétt að í janúar árið 2005 skipaði ég starfshóp er skyldi fara yfir íþróttamál á Íslandi með það að markmiði að móta íþróttastefnu. Starfshópurinn skilaði skýrslu í byrjun þessa árs um íþróttavæðingu Íslands. Þingmaðurinn spyr hverjir hafi komið að þessari stefnumótunarvinnu og er því til að svara að í starfshópnum eiga eftirfarandi sæti: Guðlaugur Þór Þórðarson alþingismaður sem er formaður nefndarinnar, Hanna Katrín Friðriksson, skipuð án tilnefningar, Ellert B. Schram, tilnefndur af Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands, Lárus Blöndal, tilnefndur af Íþrótta- og Ólympíusambandinu, Anna Kristinsdóttir og Albert Eymundsson sem voru tilnefnd af Sambandi íslenskra sveitarfélaga og síðan var Gunnlaugur Birgir Gunnlaugsson tilnefndur af Ungmennafélagi Íslands og Líney R. Halldórsdóttir tilnefnd af íþróttanefndinni. Starfsmenn starfshópsins voru Bryndís Björk Ásgeirsdóttir félagsfræðingur og síðar Silja Björk Baldursdóttir uppeldis- og menntunarfræðingur. Á fund starfshópsins voru boðaðir fjölmargir aðilar og má nefna fulltrúa frá Íþróttakennaraháskólanum á Laugarvatni eða KHÍ, Íþróttakennarafélaginu, Íþrótta- og tómstundaráði Reykjavíkur, sérsamböndunum, Félagi íþrótta-, æskulýðs- og tómstundafulltrúa, Íþróttaakademíunni, Geðrækt, Lýðheilsustöð, heilbrigðisráðuneytinu, félagsmálaráðuneytinu, fulltrúa aðila vinnumarkaðarins og fleiri. Auk þess fór starfshópurinn í heimsókn til UMFÍ, Íþrótta- og Ólympíusambandsins og Íþróttabandalags Reykjavíkur. Síðan kemur spurningin um helstu þætti og markmið íþróttastefnunnar. Þar segir m.a. að íþróttastefna Íslands miði að aukinni þátttöku landsmanna, ekki síst barna og unglinga, í íþróttum sem og reglulegri hreyfingu. Því eigi að skipa íþróttastarfi veglegan og verðugan sess í íslensku þjóðlífi og auka árangur íslensks íþróttafólks á heimsvísu. Til að nálgast framtíðarsýn íþróttastefnu Íslands og þá lykilþætti sem skilgreindir eru í skýrslunni „Íþróttavæðum Ísland - aukin þátttaka - breyttur lífsstíll“ eru eftirfarandi markmið sett fram: Að allir Íslendingar hafi tækifæri til þess að stunda íþróttir á því sviði sem þeir kjósa, hvort heldur er til ánægju, heilsubótar eða með afreksárangur í huga, að börn og ungmenni geti stundað íþróttir í samfelldum skóladegi sem gefur færi á auknum samverustundum fjölskyldunnar, þ.e. að skólakerfið sjái til þess að hreyfing verði hluti af lífsstíl ungmenna, að stuðla að jákvæðu hugarfari gagnvart hreyfingu og íþróttum barna og unglinga, í leikskólum og skólum, meðal foreldra, kennara, skólastjóra, íþróttahreyfingarinnar, yfirvalda, ráðamanna og fleiri, að mæla með hlutlægum hætti árangur af íþróttastefnu á líkamlegt og andlegt atgervi þjóðarinnar, að auka samvinnu á milli þeirra aðila sem koma að íþróttamálum í landinu, að auka íþróttaárangur Íslendinga á alþjóðavísu, að íslenskt íþróttalíf verði ávallt laust við ólöglega lyfjanotkun o.fl. Hvenær hyggst ráðherra hrinda þessari stefnu í framkvæmd? Starfshópurinn skilaði þessari áfangaskýrslu í mars sl. og hún var kynnt opinberlega þann 14. mars. Áfram er unnið að því að móta stefnu í íþróttamálum og er í því skyni fyrirhugað að leita eftir frekari ábendingum, m.a. með því að halda fundi víða um land, en þetta kom glögglega fram á þeim fundi sem við héldum, ég og formaður nefndarinnar, varðandi þessa skýrslu. Við setjum hana fram sem áfangaskýrslu, sem drög að því að móta íþróttastefnuna sem mun bera yfirskriftina „Íþróttavæðum Ísland“. Við hvetjum alla sem vilja láta sig málið varða til að koma með athugasemdir og ábendingar. Við erum með skýrsluna á vef ráðuneytisins og ég vonast til þess að ábendingar verði þannig að við getum unnið úr þeim og skilað þannig sterkri stefnu til þess að íþróttavæða Ísland. Við ætlum m.a. að funda víðs vegar um landið til þess að gefa sem flestum kost á því að koma með athugasemdir og fræða fólkið um stefnuna. Það hafa sem betur fer margir skoðanir á því hvernig við eigum að móta þessa stefnu. Síðan er spurt: Mun aukið fjármagn til íþróttamála/íþróttahreyfingarinnar fylgja framkvæmd þessarar stefnu? Það snertir einfaldlega fjárlagagerðina hverju sinni og við munum ræða þetta í tengslum við fjárlögin. En ég vil sérstaklega taka fram í þessu samhengi að framlög til íþróttamála hafa verið aukin verulega á undanförnum árum og m.a. verið lagður grundvöllur að því að við getum rætt það að íþróttavæða Ísland. Framlögin hafa m.a. verið tvöfölduð frá árinu 2000 og á milli áranna 2005 og 2006 voru þau aukin um tæpan fjórðung. Síðan er spurt hvort ég muni tryggja minnihlutahópum, samkynhneigðum og innflytjendum, greiðari aðgang að íþróttaiðkun. Þá er rétt að geta þess að eins og fram kemur í skýrslunni er markmiðið að allir Íslendingar hafi tækifæri til þess að stunda íþróttir á því sviði sem þeir kjósa, hvort heldur er til ánægju, heilsubótar eða með afreksárangur í huga. Þetta á við alla, þá sem hv. þingmaður vill nefna minnihlutahópa sem aðra.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég held að það hafi verið afskaplega vel til fundið hjá hæstv. ráðherra íþróttamála, Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, að setja þetta starf af stað. Ég tek undir með henni að það skiptir mjög miklu máli. Það er gott að þessi umræða sé hér og að sem flestir komi að málinu, komi með hugmyndir og athugasemdir því að svo sannarlega er það samstarfsverkefni að íþróttavæða Ísland og gott að fleiri komi að því en ríkisvaldið. Hins vegar er rétt að taka fram að ríkisvaldið hefur gengið á undan með góðu fordæmi hvað þetta varðar ef við lítum bara á fjárhagshliðina. Árið 2000 voru framlög á hverju ári 174 millj. en hafa hækkað um 123% og eru nærri því 400 millj. á árinu 2006. Hins vegar er það þannig og hv. þingmaður veit það auðvitað að góðir hlutir þurfa ekki endilega að kosta peninga og það skiptir líka máli að hugarfarið sé rétt og að við stefnum öll í sömu áttina, þ.e. að íþróttavæða Ísland.

Frú forseti. Ég þakka umræðuna og hæstv. ráðherra ágæt svör. Það er rétt athugasemd sem kom hér fram að á þeim árum sem sá er hér stendur hefur verið á þingi hafa framlög til íþróttamála hækkað töluvert og ég ætla að leyfa mér að þessu sinni að fagna því að hæstv. ráðherra íþróttamála er vöknuð. Mér hefur ekki fundist forverar núverandi íþróttamálaráðherra sinna þessu af miklu afli en ég viðurkenni fúslega að mér finnst það vera breytt og fagna því og fagna þessari áfangaskýrslu, sérstaklega því að minnihlutahópar skuli vera teknir inn í umræðuna og þá ekki einungis þeir sem ég nefndi sérstaklega hér heldur svo og fatlaðir. Þetta skiptir afskaplega miklu máli.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni og fyrirspyrjanda Valdimar L. Friðrikssyni og undirstrika mikilvægi íþróttanna og þess að íþróttavæða Ísland. Ég vil líka þakka honum hlý orð í minn garð en undirstrika um leið að það er ekki eingöngu ríkisvaldið sem hefur staðið sig ágætlega á síðustu árum. Sveitarfélögin hafa ekki síður gengið á undan með góðu fordæmi, með því bæði að reisa og reka öflug íþróttamannvirki sem og að koma að starfinu með öflugum hætti. Þó að það sé með mismunandi hætti á milli sveitarfélaga hafa sveitarfélögin staðið með miklum sóma að því að tryggja okkur möguleika á því að íþróttavæða Ísland. Síðan er gott að vita til þess að foreldrar, fjölskyldur og íþróttafélög eru reiðubúin til þess að fara af stað með okkur í þá för að íþróttavæða Ísland.

Frú forseti. Mikið hefur verið rætt síðustu mánuði um þá ákvörðun menntamálaráðherra að leggja Listdansskóla Íslands niður. Margir hafa talið að það stefni listdansnámi á Íslandi í voða, en ég velti fyrir mér hvort fleiru sé stefnt í voða og spyr því um þær þjóðargersemar sem teljast til eigna Listdansskólans. Þá helst er ég að velta fyrir mér bókasafni og búningum. Þessir hlutir eru margir hverjir frá stofnun skólans og Þjóðleikhússins en saga þessara tveggja stofnana er samofin allt frá 1952. Þetta eru hlutar af menningarsögu þjóðarinnar, þarna er bæði safn af ljósmyndum frá sögu listdans og Þjóðleikhússins, þarna er jafnframt um að ræða mjög dýrmæta búninga allt frá 1952 sem hafa verið vel varðveittir, eru margir gerðir af Lárusi Ingólfssyni og eru taldir afskaplega dýrmætur partur af menningarsögu þjóðarinnar. Frú forseti. Hvað verður um þessi verðmæti? Fylgja þau með til einkaaðilanna, fara þau í geymslu úti í bæ eða fara þessi verðmæti á Þjóðminjasafnið og þá á stað er þeim telst verðugur? Í ljósi þessa spyr ég hæstv. menntamálaráðherra: Hvað verður um eignir Listdansskóla Íslands, t.d. fasteignir, búninga og bókasafn, þegar skólinn verður lagður niður?

Frú forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að koma upplýsingum á framfæri um breytt fyrirkomulag listdansnáms frá og með næsta skólaári. Starfsemi Listdansskóla Íslands leggst þá niður í núverandi mynd og frá sama tíma verður boðið upp á nám til stúdentsprófs á sérstöku kjörsviði í listdansi við Menntaskólann við Hamrahlíð. Það er miðað við að MH semji við sjálfstætt starfandi listdansskóla um hinn verklega hluta námsins. Einnig er miðað við að einstakir framhaldsskólar geti boðið upp á nám í listdansi í vali enda semji þeir þá við sjálfstætt starfandi listdansskóla sem kenna listdans á framhaldsstigi samkvæmt nýrri námskrá. Með þessari breytingu fjölgum við tækifærum þessara nemenda. Hinn 1. desember sl. var undirrituð viljayfirlýsing milli ráðuneytisins, Menntaskólans við Hamrahlíð og Dansmenntar ehf. um samstarf um listdansnám á framhaldsskólastigi. Skólinn tekur til starfa um sumarið 2006 undir merki Listdansskóla Íslands og mun bjóða upp á nám samkvæmt gildandi námskrá skólaárið 2006–2007 í núverandi húsnæði Listdansskóla Íslands við Engjateig í Reykjavík. Dansmennt ehf. var upphaflega stofnuð af kennurum við Listdansskóla Íslands en nú hefur verið gert samkomulag milli stofnenda félagsins og Listaháskólans um yfirtöku Listaháskóla Íslands á félaginu. Ég tel, frú forseti, að með þessum breytingum, þ.e. með heildstæðri námskrá fyrir listdansinn sem sett hefur verið í fyrsta sinn og með því að í boði er nám til stúdentsprófs á sérstöku kjörsviði, sé kominn mjög traustur grundvöllur listdansfræðslu í landinu. Ég bind einnig vonir við það að sjálfstæðir listdansskólar muni sinna þessu brýna og mikilvæga námi af miklum metnaði. Þá að efni spurningarinnar, frú forseti, en þetta taldi ég rétt að fara yfir þannig að menn áttuðu sig á forsögunni. Eignum Listdansskóla Íslands verður ráðstafað þannig að við niðurlagningu skólans munu búningar fara til skráningar og vörslu hjá búningadeild Þjóðleikhússins, aðrir munir eins og myndir, myndbönd o.fl. frá starfsárum Listdansskólans fara til Leikminjasafns Íslands. Sá flutningur er þegar hafinn með skráningu muna. Dansmennt ehf. mun síðan semja við Þjóðleikhúsið um afnot af búningum eftir þörfum. Heiti Listdansskóla Íslands og merki ásamt öðrum tækjum, búnaði, bókum og öðru kennsluefni Listdansskólans fær Dansmennt til afnota í samræmi við þjónustusamning sem gerður hefur verið. Það er engin fasteign í eigu Listdansskóla Íslands heldur hefur skólinn verið í leiguhúsnæði að Engjateigi 1 og gert er ráð fyrir því að Dansmennt ehf. taki við þeim leigusamningi.

Frú forseti. Ég þakka ráðherra ágæt svör um búninga og myndir og aðrar eignir. En úr því ráðherra fór svona vel yfir söguna er kannski rétt að bæta við hér spurningu varðandi skólann, hvort skrifað hafi verið undir eitthvað meira en þessa viljayfirlýsingu við þá aðila sem eiga að taka við rekstri skólans, sem var skrifað undir 1. desember. Hefur verið gengið eitthvað lengra? Hvað varðandi fyrirgreiðslu frá ríkinu til skólans? Ef ég skil það rétt fá aðrir listdansskólar ekki rekstrarstyrki frá ríkinu. Hvað verður um þennan einkaskóla? Fær hann rekstrarstyrk? Menn hafa verið að nefna í mín eyru 40, 50 jafnvel upp í 100 millj. kr. á ári. Ég spyr: Fær hann rekstrarstyrk eða ekki frá ríkinu tímabundið eða til lengri tíma? Er það þá hreinlega ekki brot á jafnræðisreglunni ef þetta á einungis við um þennan eina skóla?

Frú forseti. Hugsunin með þessum breytingum var margþætt, m.a. að stuðla að því að fjölga tækifærum á sviði listdansins en um leið að reyna að auka gæðakröfur til listdansins. Við munum tryggja að þeir nemendur sem voru í gamla Listdansskóla Íslands geti haldið áfram. Það var eitt af þeim atriðum sem var lofað á sínum tíma að þeir gætu haldið áfram námi sínu á þeim forsendum sem þeir byrjuðu. Við munum tryggja það, m.a. í ljósi þess samnings sem hefur verið undirritaður milli ráðuneytisins og hv. þingmaður vísaði til. Við munum tryggja að þeir geti haldið sínu námi áfram. En við höfum um leið, eins og ég gat um, opnað möguleika fyrir fleiri að koma að því að starfrækja listdansskóla en þá undir þeim formerkjum að menn uppfylli gæðakröfur sem núna eru í fyrsta sinn í rauninni sýnilegar með þeim námskrám sem lagðar hafa verið fram m.a. til umsagnar og yfirferðar. Þannig að allur rammi um listdansinn er mun betri en hann var áður enda þurftum við að taka tillit til ýmissa sjónarmiða sem hafa m.a. komið fram og birst á síðustu árum í skólakerfinu. Ég tel okkur standa að listdansinum með fagmennskuna í fyrirrúmi.

Frú forseti. Ég beini þeirri fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra hvort gerð hafi verið úttekt á gæðum námsbóka í íslenskum skólum. Ef svo er hverjar eru helstu niðurstöður hennar? Ef svo er ekki stendur til að gera slíka úttekt? Stendur til að ráðast í átak til að bæta námsbókakost í grunn- og framhaldsskólum? Telur ráðherra bókakost í skólum landsins viðunandi eða góðan? Fyrr á þessu ári var gerð nokkur úttekt í fjölmiðlum á því hver staðan væri á námsbókakosti framhaldsskólanna. Niðurstaða þeirrar umfjöllunar var sú að hann væri ákaflega bágborinn í mörgum greinum, þar væri margt að og stórátaks væri þörf. Þá væri ekkert eftirlit uppi af hálfu menntamálaráðuneytisins með gæðum námsbóka og því hvort námsbækur uppfylltu kröfur námskrár o.fl. Tekin voru dæmi af því að í sex áföngum í mannkynssögu í framhaldsskólunum eru einungis til bækur í kennslu fyrir þá þrjá fyrstu. Þá voru rakin mörg mjög ítarleg dæmi um miklar staðreyndavillur í námsefni um trúarbrögð og menningu. Allt bar að sama brunni, stórátaks væri þörf og það átak þyrfti sérstaklega að felast í því að efla námsefnissjóð af því að ófremdarástand ríkti að mörgu leyti í námsbókagerð á framhaldsskólastiginu, aðallega vegna skorts á fjármagni og eins vegna hins að ekkert gæðaeftirlit væri uppi af hálfu menntamálaráðuneytisins. Það má taka fram að Ísland er eina landið sem innheimtir neysluskatt af námsbókum. Sá neysluskattur gefur ríkinu í aðra hönd 16 millj. kr. á ári sem er um það bil sú sama upphæð og ríkið leggur til námsefnisgerðar sem eru 19,9 millj. kr. Þá má geta þess, til að fá betri samanburð, að í námsefnissjóð bárust umsóknir fyrir tæplega 80 millj. kr. en einungis var úthlutað af hálfu hins opinbera innan við 20 millj. kr. Þá hljótum við að spyrja okkur þeirra spurninga hvort við eigum ekki að fara sömu leið og hin Norðurlöndin, að námsbækur í framhaldsskólum verði nemendum að kostnaðarlausu rétt eins og í grunnskólum. Þannig er það annars staðar á Norðurlöndunum. Það er gert til að jafna námsaðstöðu og jafnræði nemenda. Svo bætist það við að framboð af námsefni er algerlega óviðunandi vegna skorts á fjármagni frá hinu opinbera, námsbækur standast ekki kröfur og mikið skortir þar á. Framboð kennslubóka helst þá engan veginn í hendur við aðalnámskrá framhaldsskólanna að mati þeirra sem gleggst þekkja til. Því hlýtur hæstv. ráðherra að hafa metnað og vilja til að ráðast í átak til að efla námsbókakost framhaldsskólans verulega. Ég beini þessum fyrirspurnum til hæstv. ráðherra þar sem þetta liggur gæðum íslensks náms að sjálfsögðu til grundvallar eins og kennslan sjálf.

Frú forseti. Varðandi fyrstu spurningu hv. þingmanns þá hefur ekki verið gerð heildstæð úttekt á gæðum námsbóka í íslenskum skólum. Hins vegar hefur verið gerð úttekt á notkun kennsluefnis í grunnskólum í tengslum við endurskoðun á lögum um Námsgagnastofnun sem ég mun koma að hér síðar. Námsgagnastofnun sér um útgáfu kennslubóka og margvíslegs kennsluefnis fyrir grunnskólastigið, bæði á prentuðu formi og á netinu. Stofnunin starfar síðan eftir verklagsreglum sem eiga að tryggja gæði útgefins efnis. Haft er samstarf við kennara og skólastjórnendur um val og gerð námsefnis svo að það svari sem best kröfum skólastarfsins. Námsbækur í framhaldsskólum verða að mestu til á frjálsum markaði. Algengast er að námsefnið sé samið af kennurum á framhaldsskólastigi eða öðrum sérfræðingum í viðkomandi kennslugreinum. Oftast sjá bókaforlög um útgáfu efnisins og kosta vinnu við samningu þess eða þýðingu. Starfsmenntaskólar hafa með sér samtök um útgáfu námsefnis fyrir starfsmenntunina en þar er oft um mjög fámenna áfanga að ræða og því nokkuð lítinn markað. Gæði námsefnis á framhaldsskólastigi eru einkum tryggð með því að efnið er samið af sérfræðingum í hverri grein. Kennarar sem eru sérfræðingar á sínu sviði velja það efni sem þeir telja best fallið til notkunar í kennslunni. Þá er leitað álits fagfélaga kennara við úthlutun styrkja til námsefnisgerðar, en þetta atriði tel ég skipta miklu máli í framhaldsskólum, sem menntamálaráðuneytið síðan veitir. Þannig er verið að tryggja faglega aðkomu að námsefnisgerð. Nú stendur til að ráðast í átak til að bæta námsbókakost í grunn- og framhaldsskólum. Rétt er að geta þess að í júní 2005 skipaði ég starfshóp sem falið var að endurskoða lögin um Námsgagnastofnun. Nefndinni var gert að hafa hliðsjón af 33. gr. laga um grunnskóla. Í þeirri grein er m.a. kveðið á um að kennsla í skyldunámi í opinberum grunnskólum skuli veitt nemendum þeim að kostnaðarlausu og jafnframt að Námsgagnastofnun skuli tryggja að ætíð sé völ á námsbókum og öðrum námsgögnum sem standast kröfur gildandi laga og aðalnámskrár o.fl. Nefndin hefur haldið átta fundi og fól m.a. fyrirtækinu Parex að gera könnun á námsgagnanotkun hérlendis. Stefnt er að því að nefndin ljúki störfum innan skamms og mun niðurstaða vinnu hennar verða kynnt ásamt niðurstöðum könnunarinnar væntanlega á haustmánuðum. Námsefnisgerð á framhaldsskólastigi er styrkt af ráðuneytinu með því að höfundar og útgefendur kennsluefnis geta sótt um styrki til útgáfu kennslubóka. Umsóknir eru sendar til umsagnar hjá fagfélögum kennara áður en styrkirnir eru veittir, eins og ég gat um áðan, til að tryggja að fyrirhugað efni komi að sem bestum notum. Á þessu ári var þannig varið 31,2 millj. kr. til að styrkja útgáfu nýs námsefnis í framhaldsskólum. En jafnframt styrkir ráðuneytið nú í sérstöku átaki útgáfu rafræns námsefnis um 50 millj. kr. á þessu ári. Ráðuneytið heldur úti vefsvæði sem heitir menntagátt.is. Þar er að finna ýmsar upplýsingar um nám og kennslu. Á Menntagátt eru m.a. upplýsingar um rafrænt kennsluefni sem stendur til boða í ýmsum greinum svo og bækur og greinar sem nýtast í námi. Flokkun námsefnis á Menntagátt er í samræmi við markmið aðalnámskrár til hægðarauka fyrir kennara, nemendur og foreldra. Námsgagnastofnun heldur einnig úti vef með margvíslegu efni fyrir grunnskóla. Síðan varðandi síðustu spurningu hv. þingmanns. Ég tel að bókakostur í skólum landsins sé nokkuð vel við unandi í meginatriðum. Í því áliti styðst ég við upplýsingar sérfróðra manna um skólamál okkar. Ég geri mér þó, frú forseti, fyllilega grein fyrir að það er viðvarandi verkefni að bæta námsefni og auka fjölbreytni þess til hagsbóta fyrir skólastarfið, bæði í grunn- og framhaldsskólum. Eins og fram kom hér á undan fer nú fram þessi endurskoðun á veigamiklum þáttum í útgáfu kennsluefnis á grunnskólastigi og full ástæða er til að gefa sérstakan gaum að stöðu kennsluefnis á framhaldsskólastigi í framhaldi af því. En það er einnig rétt að hafa í huga að skólastarf í dag, frú forseti, þarfnast ýmissa tegunda námsgagna sem eru í öðru formi en nákvæmlega bókaformi og á starfshópurinn einnig að miða vinnu sína við þær kröfur skólastarfsins.

Frú forseti. Hér er hreyft mjög mikilvægu máli. Auðvitað er það þannig að gott námsefni kostar einhverja peninga. Hvort heldur það er prentað á pappír eða á rafrænu formi hlýtur að þurfa að verja til þess mannafla og vinnslu sem kostar peninga. Mér finnst 30 millj. kr. ekki há upphæð til að halda við eða endurnýja bókakost fyrir framhaldsskólana. Ég spyr mig að því hvort hér séum við að láta danka, hvort hér þurfi ekki að gera betur. Við vitum að stöðug endurnýjun á námsefni þarf að fara fram. Samtíminn krefst þess. Framþróunin krefst þess. Það hafa m.a. verið gerðar úttektir á námsefni hvað varðar kynjasjónarmið og ýmislegt miður komið fram og ýmislegt annað sem varðar samtímasöguna. Mig langar að spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvort einhvers staðar fari fram óháð mat, þ.e. mat utan ráðuneytisins, á gæðum námsefnisins, á því efni sem borið er á borð fyrir nemendur í grunn- og framhaldsskólum.

Virðulegi forseti. Það stendur eftir að verulegur skortur er á fjármagni til námsefnisgerðar. Námsefnisskorturinn bitnar helst á áföngum námskrárinnar sem eru á kjör- og valsviði aðalnámskrár framhaldsskólanna. Til dæmis um það er ástandið það dapurlegt í mörgum kjörsviðs- og valáföngum í starfsnáminu að í sumum greinum hafa hvorki litið dagsins ljós námskrár í samræmi við núgildandi aðalnámskrár framhaldsskóla frá árinu 1999 né nýtt kennsluefni í samræmi við hana. Þó er hátt í áratugur síðan hún var samþykkt. Árið 2005 úthlutaði menntamálaráðuneytið 19,3 millj. kr. til námsefnisgerðar á framhaldsskólastigi um leið og fjárbeiðnir voru um 77 millj. kr. Það er staðreynd að námsefnisgerð á framhaldsskólastiginu er svo ábótavant að það stendur námi mjög fyrir þrifum að mati skólamanna og þeirra sem hafa kafað ofan í það. Það getur ekki flokkast undir annað en hreina vanrækslu af hálfu hins opinbera hvernig staðið er að námsbókagerð á framhaldsskólastiginu. Námsefnissjóðurinn hefur einfaldlega ekki nægilega peninga til að verða við þörfum um efnisskrif og því fá miklu færri styrk til að sækja um. Hvað sem hinum frjálsa markaði líður þá verður að vera til slíkur sjóður sem veitir styrki til námsefnisgerðar. Það er verið að svelta þetta mjög verulega og því er ástandið jafnbágborið og raun er. Það er með nokkrum ólíkindum að ekki skuli vera til staðar gæðaeftirlit af hálfu hins opinbera, hvernig að þessum málum er staðið. Hæstv. ráðherra hlýtur að ætla að bæta úr þessari vanrækslu í námsefnisgerð með einhverjum hressilegum hætti.

Frú forseti. Það er gott að finna þann samhljóm sem er meðal okkar sem tilheyrum þingheimi, að við viljum öll góð námsgögn og gæði í námsgagnagerð. Að því er verið að vinna. Í fyrsta lagi vil ég nefna aftur það sem ég gat um áðan, þá nefnd sem er að fara yfir námsgagnagerð í landinu. Ég bind auðvitað ákveðnar vonir við að þar komi fram tillögur sem styrki og efli námsgagnagerð, bæði á grunn- og framhaldsskólastigi. Við skulum því bíða og sjá hvaða tillögur líta dagsins ljós. Síðan er ávallt verið að reyna að tryggja faglega aðkomu að gerð alls námsefnis. Það er verið að leita til kennara og leita umsagnar fagfélaga. Við hljótum að geta treyst því að það sem þaðan kemur sé þess eðlis að við getum miðlað því áfram sem námsgögnum, nema menn beri brigður á það, sem ég tel ekki vera. Varðandi það hvort óháð mat hafi átt sér stað á gæðum námsefnis þá vil ég endurtaka það sem ég gat um áðan að í tengslum við starf nefndarinnar var m.a. fyrirtækinu Parex falið að gera könnun á námsgagnanotkun hérlendis og ég vonast til að hún muni nýtast varðandi frekari stefnumótun á vegum nefndarinnar. Ég vil líka hressa upp á gamlar tölur hv. þm. og fyrirspyrjanda, Björgvins G. Sigurðssonar. Þetta hefur hlutfallslega aukist verulega, upp í tæplega 32 millj., auk hins nýja námsefnis sem ekki má gleyma, en ráðuneytið hefur m.a. staðið í sérstöku átaki varðandi útgáfu rafræns námsefnis upp á 50 millj. kr. á þessu ári. Það er rétt að draga það fram en sleppa ekki jafnmikilvægum tölum og þessum sem stuðla að því að námsefnið verði fjölbreytt og vonandi innihaldsríkt og fullt af gæðum.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að bera fram fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra um skoðanakannanir. Það er kannski vel til fundið nú þegar aðeins örfáir dagar eru liðnir frá sveitarstjórnarkosningum þar sem skoðanakannanir spiluðu einmitt mjög stóra rullu. Það má í raun og veru segja sem svo að skoðanakannanir hafi síðustu dagana fyrir kosningar verið nánast eina fréttaefnið af fyrirhuguðum kosningum, þ.e. hver var niðurstaðan úr skoðanakönnunum frá degi til dags, en minna farið fyrir því að ræða það sem menn eiga náttúrlega að ræða um sem eru málefnin, málefnaáherslur flokkanna og pólitíkin og þeir valkostir sem kjósendur standa frammi fyrir á kjördegi. Ástæða þess að ég lagði fram þessa fyrirspurn, það eru líklega liðnir um tveir mánuðir síðan ég skilaði henni inn, er sú að menn fóru mjög snemma af stað með skoðanakannanir fyrir þessar sveitarstjórnarkosningar, löngu áður en t.d. framboðsfrestur rann út og oft löngu áður en flokkar og framboð höfðu skilað inn listum sínum. Margir hafa bent á að skoðanakannanir geti á margan hátt verið skoðanamyndandi. Þær geti sett kjósendur í ákveðinn farveg og ef skoðanakannanir gefi ranga mynd af hinni raunverulegu pólitísku stöðu geti það bæði ruglað kjósendur í ríminu en líka okkur stjórnmálamenn. Það er umræða sem að sjálfsögðu hlýtur að bíða annars tækifæris en mig langar að lesa upp þær spurningar sem ég legg fyrir hæstv. ráðherra: 1. Telur ráðherra að það sé eðlilegt og samrýmast kröfum um fagleg vinnubrögð óháðra vísindastofnana að stofnun á vegum Háskóla Íslands standi fyrir gerð skoðanakannana um kjör til sveitarstjórna í aðdraganda kosninga áður en lögbundinn frestur til að skila inn framboðum hefur runnið út? 2. Telur ráðherra það eðlilegt að utanaðkomandi fyrirtæki eða einkaaðilar geti keypt stofnun á vegum Háskóla Íslands til verka af þessu tagi? 3. Telur ráðherra eðlilegt að háskólastofnanir keppi við einkafyrirtæki um framkvæmd slíkra kannana? Hér er ég að tala um Háskóla Íslands, virðulegi forseti, að vísa til Háskóla Íslands. Ástæðan fyrir því er að Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands tók að sér það verkefni að gera svona skoðanakannanir í sveitarfélögum vítt og breitt um landið. Ég held að það verkefni hafi hafist strax í byrjun apríl. Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands er náttúrlega stofnun á vegum æðstu menntastofnunar landsins. Ég leyfi mér að gera mjög alvarlegar athugasemdir við þessi vinnubrögð og spyr hvort það séu hreinlega fagleg vinnubrögð að slík vísindastofnun geri skoðanakannanir af þessu tagi löngu áður en frestur til að skila inn framboðum er runninn út.

Frú forseti. Ég tel rétt varðandi 1. lið fyrirspurnarinnar, þ.e. hvort ég telji eðlilegt og samrýmast kröfum um fagleg vinnubrögð óháðra vísindastofnana á vegum Háskóla Íslands að þær standi fyrir gerð skoðanakannana eins og hv. þingmaður og fyrirspyrjandi kom inn á, að undirstrika það, og það er kannski mikilvægasti þátturinn í svari mínu, að Háskóli Íslands er sjálfstæð ríkisstofnun sem tekur sjálf ákvarðanir um þau verkefni sem þar eru unnin og stjórnvöld hafa að sjálfsögðu aldrei lagt hömlur á sjálfstæði Háskóla Íslands eða akademískt frelsi starfsmanna háskólans. Starfsmennirnir hafa rannsóknarfrelsi og þeim er frjálst að setja niðurstöður rannsókna sinna fram með þeim hætti sem þeir kjósa. Félagsvísindastofnun heyrir stjórnskipulega undir félagsvísindadeild Háskóla Íslands og starfsmenn stofnunarinnar sinna jafnframt kennslu við deildina. Ég tel og undirstrika það að Háskóli Íslands stundar fagleg vinnubrögð. Ég er ekki sammála því sem kom fram í lok fyrirspurnar hv. þingmanns áðan, ég tel að Háskóli Íslands stundi fagleg vinnubrögð en tel í ljósi sjálfstæðis stofnunarinnar ekki við hæfi að ég gefi hér einstökum verkefnum eða rannsóknum sem þar eru unnar einkunn. Varðandi 2. lið fyrirspurnarinnar, þ.e. hvort ég telji eðlilegt að utanaðkomandi fyrirtæki eða einkaaðilar geti keypt stofnun á vegum Háskóla Íslands til verka af þessu tagi. Það má segja að svar mitt við þessari spurningu sé sama eðlis og varðandi fyrstu spurninguna, þ.e. að ég vísa til sjálfstæðis Háskóla Íslands og hann metur þetta. Ég sé ekki, ef farið er eftir reglum Háskóla Íslands, að það stangist eitthvað á að skoðanakannanir séu keyptar af Félagsvísindastofnun. Varðandi 3. liðinn: „Telur ráðherra eðlilegt að háskólastofnanir keppi við einkafyrirtæki um framkvæmd slíkra kannana?“ Það er afar mikilvægt varðandi Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands að þess sé gætt þegar um útselda þjónustu er að ræða, sem veitt er í samkeppni við einkaaðila, að sú starfsemi verði fjárhagslega afmörkuð frá öðrum rekstri stofnunarinnar og að sá rekstur sé ekki niðurgreiddur með öðrum tekjum í samræmi við ákvæði samkeppnislaga. Eftir því sem ég best veit fer Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands að sjálfsögðu eftir þessu.

Frú forseti. Skoðanakannanir eru í sjálfu sér hluti af lýðræðislegri umræðu í samfélaginu ef þeim er varið með þeim hætti. Lýðræðisleg umræða getur oft og tíðum hneigst í hinar og þessar áttir þó að menn séu ekki alltaf sáttir við þann farveg. Ég held þó að það sé mikilvægt að gerður sé skýr greinarmunur á því hvert sé t.d. verksvið skoðanakönnunarstofnunar eins og Gallups og svo Háskóla Íslands, hvort það sé eðlilegt að hann taki að sér ónafngreind verkefni og spyrji um viðhorf til einstakra fyrirtækja eða slíkt. Mér finnst það vera nokkuð langt gengið. Einnig finnst mér að t.d. ríkisstofnanir og ráðuneyti þurfi að setja sér siðareglur þegar þau kaupa skoðanakannanir, eins og t.d. þegar iðnaðarráðuneytið keypti tvisvar á sama árinu 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það sem kom fram hjá hv. málshefjanda og fyrirspyrjanda um skoðanakannanir, hvort eðlilegt sé að gerðar séu viðamiklar kannanir í aðdraganda kosninga alveg fram á síðustu stundu. Að mínu viti er það ekki bara svo að þær lýsi stöðunni eins og hún er þegar könnun er gerð heldur er ekki hægt að útiloka að könnunin sjálf geti líka haft áhrif á skoðun almennings. Þetta er því bæði spurning um orsök og afleiðingu í þessu efni. Ég minni á að dæmi eru um það erlendis að kannanir séu bannaðar síðustu dagana fyrir kosningar. Ég er dálítið hallur undir þau sjónarmið. Ég vil líka gera athugasemdir við skoðanakannanirnar sem slíkar, hversu fátæklegar þær eru. Það er einvörðungu spurt um afstöðu til flokka eða persóna en nánast ekkert um afstöðu til málefna. Ég man ekki eftir neinni könnun fyrir síðustu sveitarstjórnarkosningar um stærstu málefnin sem voru efst á baugi á höfuðborgarsvæðinu svo dæmi sé nefnt.

Frú forseti. Ég finn mig knúna til að taka upp hanskann fyrir félagsvísindin. Það er talað um þau eins og skoðanakannanir séu einhver óæðri vísindi. Þær eru náttúrlega rannsóknir, félagsvísindi sem lúta þeim lögmálum sem vísindarannsóknir lúta alveg eins og raunvísindi. Það er enginn munur á því hvort þær rannsóknir fara fram innan sjálfstæðra rannsóknastofnana, háskóla eða einkafyrirtækja. Mjög margar rannsóknir hafa náttúrlega farið til einkafyrirtækja undanfarin ár og áratugi og ekki bara á þessu sviði. Hvaða munur er á því t.d. að Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri rannsaki jarðveg og að skoðanir manna á Íslandi séu rannsakaðar hjá Háskólanum í Reykjavík? Hins vegar þarf að bæta læsi fólks á skoðanakannanir og taka síðan umræðu um að hvaða umgerð við viljum hafa um þær kannanir. Það er önnur umræða og þá hlýtur umgerðin að vera utan um kannanir sem allir gera, sama hverjir það eru.

Virðulegi forseti. Skoðanakannanir eru eins misjafnar og þær eru margar. Sumar eru vísindalegar og nákvæmar, aðrar eru illa gerðar og ná ekki þeim árangri sem að er stefnt. En þær ráða ekki gengi eða gæfuleysi stjórnmálaflokka. Það sem mér finnst hins vegar vera brennandi spurning hvað varðar skoðanakannanir og pólitík er hvort við eigum ekki að skoða það að fara sömu leið og gert er í sumum Evrópulöndum, eins og t.d. á Ítalíu og nokkrum öðrum löndum að ég held, að banna birtingu á skoðanakönnunum síðustu dagana fyrir kosningar hvort sem það er heil vika eða 3–4 dagar. Ég held að það mundi skapa heilbrigðara andrúmsloft dagana fyrir kosningar af því að skoðanakannanir stýra mjög umræðunni og stýra því að lokum t.d. hvernig einstökum flokkum gengur, sérstaklega litlu flokkunum sem mælast úti. Ef þeir mælast úti í öllum könnunum er líklegra að á bresti flótti. Ég held að andrúmsloftið yrði heilbrigðara ef menn skoðuðu það að banna birtingu kannana síðustu dagana fyrir kosningar.

Virðulegi forseti. Ég var ekki alveg sáttur við svör hæstv. ráðherra og fannst þau bera keim af útúrsnúningi. Með þessari fyrirspurn er ég alls ekki að mælast til þess að ráðherra fari að hlutast til um það hvernig Háskóla Íslands eða stofnunum á hans vegum er stjórnað, alls ekki. Ég er að kalla eftir skoðun eða áliti ráðherra á því hvort hún, sem er æðsti yfirmaður Háskóla Íslands og hæstv. menntamálaráðherra, telji eðlilegt eða samrýmast kröfum um fagleg vinnubrögð óháðra vísindastofnana að þær geri kannanir eins og við sáum Félagsvísindastofnun gera á Íslandi, í sveitarfélögum víða um land, löngu áður en frestur til að skila inn framboðum var runninn út. Ég tel það mjög vafasamt faglega séð að opinber vísindastofnun á vegum Háskóla Íslands stundi slík vinnubrögð. Látum vera þó að einkafyrirtæki hefði gert það. Mér hefði verið alveg sama um það, enda geta þau gert það sem þau vilja svo framarlega sem þau vinna innan ramma laganna. En mér finnst mjög vafasamt faglega séð að vísindastofnun geri skoðanakannanir með þessum hætti, því að við vitum að mjög víða áttu eftir að koma fram framboð í sveitarfélögum. Þessar kannanir voru í raun og veru algerlega marklausar. Það var ekkert að marka þær, þetta var tómt kjaftæði. Þarna er verið að eyða tíma vísindamanna, ekki kannski fjármunum Háskóla Íslands en tíma vísindamanna, í einhverja vinnu sem er tómt rugl frá a til ö. Og mér finnst það mjög ámælisvert að Háskóli Íslands, sem er fagleg rannsóknarstofnun, eyði tíma sínum og starfskröftum í það að stunda samkvæmisleiki af þessu tagi. Mér finnst það mjög ámælisvert og því bar ég fram þessa fyrirspurn en ég verð að segja að svör ráðherra valda mér nokkrum vonbrigðum.

Frú forseti. Það var aldrei meiningin að vera með útúrsnúninga. Það er einfaldlega þannig að Félagsvísindastofnun heyrir stjórnskipulega undir Félagsvísindadeild Háskóla Íslands. Við verðum einfaldlega að treysta því að það sem þaðan kemur sé byggt á faglegum grunni, enda hef ég ekki orðið vör við annað. Þetta er grundvallaratriði í þessu máli. Síðan verð ég líka að taka undir með hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur sem kom inn á það sem er líka þýðingarmikið í þessu sambandi, þ.e. að það eru ákveðin vísindi að stunda rannsóknir. Það skiptir miklu máli að skoðanakannanir séu faglega framkvæmdar. Ég get ekki annað séð en bæði opinberir aðilar eins og Háskóli Íslands eða Félagsvísindastofnun, sem og einkaaðilar, hafi staðið sig í meginatriðum vel við gerð skoðanakannana. Það væri miklu frekar að gera kröfu til einkaaðila sem sjá um skoðanakannanir að þeir standi sig og þeir hafa gert það. Við getum nefnt Gallup og fleiri ágæt fyrirtæki sem hafa gert þetta vísindalega. Þetta eru rannsóknir sem eiga sér stað. Þeir viðhafa faglegar rannsóknaraðferðir til að nálgast niðurstöðu, niðurstöðu sem við eigum síðan í meginatriðum að geta treyst. En það verður nú stundum að segjast að skoðanakannanir eru eitt og niðurstöður kosninga eru annað. Við sjálfstæðismenn verðum bara að bíta í það súra epli að við erum alltaf aðeins hærri í skoðanakönnunum en það sem kemur síðan upp úr kjörkössunum. 
            

Forseti. Þörfin fyrir nýjan framhaldsskóla í Suðvesturkjördæmi er augljós og aðkallandi að mínu viti. En fyrirspurn þessi sem hv. þm. Samfylkingarinnar Rannveig Guðmundsdóttir lagði fyrir er til þess gerð að kalla fram hvaða áform hæstv. menntamálaráðherra hafi um uppbyggingu framhaldsskóla í Suðvesturkjördæmi og þá hvort stofnun nýrra framhaldsskóla í Mosfellsbær, Kópavogi og Hafnarfirði hafi verið tímasett. Áhugi sveitarstjórnarmanna í Suðvesturkjördæmi á uppbyggingu nýrra framhaldsskóla er skiljanlega mikill. En eðli máls samkvæmt þarf að nást um það samkomulag milli ríkis og sveitarfélags eða félaga að sækja fjármagn til uppbyggingarinnar í ríkissjóð. Það beinir reyndar augunum að því hversu heppilegt það sé að hafa framhaldsskólann hjá ríkinu en ekki sveitarfélögum. En það er hins vegar ekki efni þessarar fyrirspurnar. Aftur að Suðvesturkjördæmi. Í nóvember síðastliðnum gerði Kópavogur samning við Knattspyrnuakademíu Íslands um uppbyggingu heilsu-, íþrótta- og fræðaseturs í Kórahverfinu. Við það tækifæri lét Gunnar I. Birgisson bæjarstjóri Kópavogs og flokksbróðir menntamálaráðherra þau orð falla að nauðsynlegt væri að reisa nýjan framhaldsskóla í Kópavogi og það sem meira er, að beinlínis sé gert ráð fyrir því í samningi bæjarins við knattspyrnuakademíuna að nýr framhaldsskóli rísi í Kórahverfinu. Hann viðurkenndi hins vegar að ekki hefði verið gengið frá öllum lausum endum í því efni. Svo gerðist það í Mosfellsbæ daginn fyrir kosningar að Sjálfstæðisflokkurinn fullyrti að næsti framhaldsskóli í Suðvesturkjördæmi mundi rísa í Mosfellsbæ. Þar fór fyrir sjálfstæðismönnum eins menn vita, flokkssystir Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, Ragnheiður Ríkharðsdóttir bæjarstjóri í Mosfellsbæ, væntanlega fráfarandi bæjarstjóri. Þá er ekki nema von að menn staldri við og vilji vita hvar hinn nýi framhaldsskóli eigi að rísa. Verður hann í Kópavogi, verður hann í Mosfellsbæ eða verður hann kannski í Hafnarfirði, frú forseti?

Frú forseti. Það er rétt að undirstrika að á hverjum tíma liggja fyrir hjá ráðuneytinu ýmsar hugmyndir um nýja framhaldsskóla. Annars vegar koma til afar eðlilegar óskir heimamanna þar sem byggð vex og íbúum fjölgar en einnig er vaxandi áhersla á þörf og rétt til nálægðar framhaldsskóla og síðan koma ýmis byggðasjónarmið þar inn í þannig að sem allra víðast verði hægt að stunda framhaldsnám í heimabyggð. Við erum að sjá það gefast afar farsællega á norðanverðu Snæfellsnesi. Hins vegar hefur ráðuneytið frumkvæði að því að skipuleggja nám, námsframboð og byggingu aðstöðu eftir eðlilegum þörfum og áherslum þjóðfélagsins í heild. Undanfarin missiri hefur umræða aukist um nýja skóla svona nokkuð vítt og breitt um landið og ekki síst á höfuðborgarsvæðinu og Suðvesturkjördæmi sem þessi fyrirspurn meðal annars snýst um. Í haust lét ég gera sérstaka athugun á væntanlegri uppbyggingu nýrra íbúðahverfa á þessu svæði sem við erum stödd á. Nú á þessu ári hefur starfað hópur eða nefnd á vegum ráðuneytisins til að setja fram heildstætt yfirlit yfir þá kosti sem fyrir eru um stofnun nýrra framhaldsskóla og stækkun þeirra sem fyrir eru þannig að við getum metið landið í heild. Við þekkjum umræðuna um framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Ýmsar aðrar hugmyndir eru uppi. Hópurinn er að meta þetta út frá annars vegar íbúafjölgun og byggðinni, þ.e. hvernig hún er að vaxa. Síðan verður að sjálfsögðu að taka tillit til ákveðinna nálægðarsjónarmiða, byggðasjónarmiða og annars. Kemur þá að síðari spurningunni: Hefur stofnun nýrra framhaldsskóla í Mosfellsbæ, Kópavogi og Hafnarfirði verið tímasett? Rétt er að taka fram að nú þegar eru hafnar framkvæmdir við stækkun Flensborgarskólans í Hafnarfirði. Sú stækkun mun koma að fullu til framkvæmda og skólinn taka hið nýja húsnæði til notkunar í haust. Tillögur um stækkun Fjölbrautaskólans í Garðabæ liggja fyrir, þ.e. um 1.000 fermetra stækkun sem verið er að vinna að og skipuleggja. Forsendur stækkunar Iðnskólans í Hafnarfirði eru til skoðunar og hefur skólameistari Iðnskólans í Hafnarfirði kynnt mér þær tillögur. Í gildi er áætlun í kjölfar samkomulags ráðuneytisins og Reykjavíkurborgar um stækkun og endurbætur á fimm framhaldsskólum. Fyrst má nefna MH. Þar erum við þegar byrjuð. Svo eru það Fjölbraut í Ármúla og Iðnskólinn í Reykjavík. Þar er þegar byrjað að hanna nýja hæð sem bæta á við Iðnskólann í Reykjavík. Loks eru það MR og Fjölbrautaskólinn í Breiðholti. Vert og rétt er að geta þess að MR hefur núna á fjárlögum 50 milljónir og hafði á síðastliðnu ári líka og mun hafa það á næsta ári varðandi uppbyggingu Casa Nova eða endurbætur á Casa Nova og í kjölfar þess er ljóst að hefjast mun framtíðaruppbygging og endurbætur á húsnæði Menntaskólans í Reykjavík. Það er nokkuð sem liggur líka fyrir. Um það eigum við eftir að semja að sjálfsögðu við borgina. En þetta hafa menn rætt sín á milli og hefur legið fyrir í nokkurn tíma. Sérhver ákvörðun hefur áhrif á heildarmyndina - Það er vert að hafa í huga - og ekki síst ákvarðanir sem varða Breiðholtið og nágrenni á Suðvesturhorninu, ef við tölum um það. Fyrir liggur álit nefndarinnar, sem ég gat um áðan um áðan, um staðsetningu nýrra framhaldsskóla og niðurstaðan gerir nokkuð ljóst hvar skórinn kreppir á þessu svæði. Rétt er að geta þess að hún telur að í ljósi þróunar við utanverðan Eyjafjörð, jarðganga og annars, t.d. íbúaþróunar, sé rétt að hefja uppbyggingu á framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð í samræmi við óskir heimamanna. En þetta eru tillögur. Það er síðan annað að tryggja fjármagnið. Þetta er stefnumótun þannig að menn átti sig á þörfinni og hvar skórinn kreppir. Það er mikilvægt að menn hafi það í huga. Vaxtarsvæði byggðarinnar við Faxaflóa er á austurjaðrinum, allt frá Kjalarnesi um Mosfellsbæ, Úlfarsfellssvæði, Grafarholtið, Elliðavatn, Garðabæ og til Hafnarfjarðar. Þessu átta þingmenn Suðvesturkjördæmis sig alla vega á. Við sjáum að flestir framhaldsskólarnir eru á þessu svæði vestan megin Elliðaáa. Tveir skólar, FB og Borgarholtsskóli, eru núna austan megin. En þenslan í íbúafjölda er mestmegnis í Mosfellsbænum, á Norðlingaholtinu, við Vatnsenda og síðan í Garðabæ þegar til lengri tíma er litið. Við erum að sjá líka gríðarlega uppbyggingu á Vallasvæðinu í Hafnarfirði. Þar er því þörfin að mati nefndarinnar. Nefndin segir að í ljósi íbúaþróunar og byggðar í Mosfellsbæ, á Kjalarnesi, við Úlfarsfell og uppbyggingar þar, og hugsanlega Geldinganesi með tilliti til nýs meiri hluta í Reykjavíkurborg, sé rétt að þar rísi skóli. Þeir mæla sem sagt með því að framhaldsskóli rísi í Mosfellsbæ. Nefndin fór einnig yfir Reykjanes. Þar var stækkun Fjölbrautaskóla Suðurnesja tekin í notkun á síðasta ári. Þar er líka mikil íbúafjölgun og þrýstingur á að taka næstu skref á þeim slóðum. Þeir mæla með að fylgjast grannt með íbúaþróun á Suðurnesjum næstu missirin og taka ákvörðun í ljósi þróunar. Ég tel 

Frú forseti. Íbúum Mosfellsbæjar barst blað frá Sjálfstæðisflokknum þar sem stendur skýrt, með leyfi forseta: „Ný skýrsla menntamálaráðherra. Framhaldsskóli í Mosfellsbæ er í fyrsta forgang.“ Ég gat ekki heyrt það greinilega á orðum hæstv. menntamálaráðherra áðan að þetta væri rétt og vil því spyrja: Er rétt að næsti framhaldsskóli á höfuðborgarsvæðinu rísi í Mosfellsbæ? Talandi um Mosfellsbæ. Hvaða staðsetningu er menn þá að velta fyrir sér, í bænum sjálfum, þ.e. miðsvæðis, á Varmársvæðinu eða er ráðherra að hugsa um bæjarmörkin, þ.e. nær Reykjavík og þá jafnvel rétt fyrir utan Grafarholt eða Grafarvog?

Frú forseti. Eitt fyrsta þingmál mitt þegar ég kom á þing 1999 var bygging framhaldsskóla sem víðast í heimabyggðum þannig að fólk gæti sótt framhaldsskóla í heimabyggð. Eitt af fyrstu málum mínum var einmitt framhaldsskóli á Snæfellsnesi og reyndar vakti ég líka máls á framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Framhaldsskólinn á Snæfellsnesi er nú kominn. Ég hef síðan flutt á Alþingi, á tveimur eða þremur undanförnum þingum, tillögu um framhaldsskóla í Mosfellsbæ. Mosfellsbær er eitt stærsta byggðarlagið sem ekki hefur nú framhaldsskóla innan sinna vébanda. Framhaldsskóli er hluti af því að byggja upp samfélag. Þetta mál hefur samt fengið miklu daufari undirtektir en ég átti von á. Mér hefur fundist til dæmis sjálfstæðismeirihlutinn í Mosfellsbæ sýna þessu fullmikið og ótrúlegt tómlæti. Þess vegna fagna ég því, í raun fyrir hönd Mosfellsbæinga, ef nú verður 

Forseti. Þetta er fróðleg umræða. Hér er spurt um hvar nýr framhaldsskóli á tilteknu svæði eigi að koma. Menntamálaráðherra svarar með því að nefnd sé í gangi, að fróðir menn segi þetta og hitt, að hæstv. ráðherra muni eftir góða stund ákveða hvernig þetta verður og það þurfi nú fjárveitingar hjá öðrum ráðherra og svona. Síðan er því lýst að flokksmenn ráðherrans í ákveðnu sveitarfélagi lofuðu fyrir kosningarnar að ráðherra ætli að setja skólann niður þar. Enn er spurt að því hvort ráðherrann, ef hún setur nú skólann niður þar, ætli nú að gera það í miðbæ þessa sveitarfélags eða einhvers staðar niður við ströndina eða uppi í dalnum. Þetta sýnir náttúrlega hvað það er innilega fáránlegt að við skulum enn þá hafa þetta þannig að framhaldsskólarnir séu á valdi eins tiltekins ráðherra. Sveitarfélögin eiga auðvitað að ráða framhaldsskólanum og ákveða sjálf ein sér eða mörg saman hvar þeir skuli byggðir og láta svo menntamálaráðherra vita af því. Þetta er stefna okkur samfylkingarmanna og ég vona að hún komist sem fyrst í framkvæmd. Þá mundum við losna við umræður af þessu tagi, niðurlægjandi umræður af þessu tagi í þingsalnum.

Forseti. Það er gott að hæstv. ráðherra er búin að gera könnun og að hún liggur fyrir. Hins vegar nam ég það ekki af máli menntamálaráðherra að búið væri að taka neina ákvörðun um hvar næsti framhaldsskóli, hinn nýi framhaldsskóli í Suðvesturkjördæmi, ætti að rísa. Eru þá væntanlega fallin um sjálf sig kosningaloforð sjálfstæðismanna í Kópavogi og Mosfellsbæ. Það er kannski annað mál. Hins vegar skiptir máli fyrir fólkið í þessum byggðarlögum og í þessum sveitarfélögum að vita hvort við erum að tala um viðbyggingar eða nýbyggingar, stækkanir eða nýja skóla með þeim möguleikum sem nýir skólar veita sveitarfélögunum. Vissulega er það alveg rétt hjá hv. þm. Merði Árnasyni, eins og kom fram í framsögu minni, að miklu nær væri að hafa þetta hjá sveitarfélögunum. Þá væri þetta í nærumhverfinu og stjórnin allt önnur í stað þess að þurfa að sækja málið með þessum hætti. Það er rétt að verið er að stækka Flensborg. Tíðindi voru að berast um að stækka ætti FG. Allt eru þetta mjög góð tíðindi. Ég gleðst líka yfir því að verið sé að skoða Iðnskólann í Hafnarfirði. Það hafa líka komið fram tillögur frá Hafnfirðingum um að setja niður Listmenntaskóla á Völlunum í Hafnarfirði. Nógar eru því hugmyndir sveitarstjórnarmanna um uppbyggingu. Hins vegar kom ekki fram í máli hæstv. menntamálaráðherra hvort hún ætli á grundvelli nefndarstarfsins að taka af skarið um hvar næsti nýi framhaldsskóli í Suðvesturkjördæmi eigi að rísa. Mér finnst full ástæða til þess að það komi fram hér og nú.

Mér finnst merkilegt að ekki megi verða framfarir í skólamálum ef sjálfstæðismenn koma að málum og það sé gagnrýnisvert að sjálfstæðismenn í Mosfellsbæ hafi undanfarin fjögur ár verið að knýja dyra og knýja svara varðandi uppbyggingu framhaldsskólans í Mosfellsbæ, hvort þangað komi framhaldsskóli. Sem ráðherra ber ég hins vegar ábyrgð á því að reyna að kortleggja þarfirnar þannig að við getum sinnt óskum nemenda á þessu svæði og þeir komist inn í framhaldsskóla. Hópurinn sem var skipaður skoðaði þetta fram til 2014 og það er alveg ljóst að hann leggur til á grundvelli nálægðarsjónarmiða og byggðasjónarmiða að farið verði í uppbyggingu eða skipulagningu á framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð og síðan verði farið í uppbyggingu í Mosfellsbæ. Það eru fyrstu verkefnin. Hópurinn legur jafnframt til að hugað verði að hinni miklu íbúafjölgun á norðausturhluta höfuðborgarsvæðisins, þ.e. í Norðlingaholtinu, Vatnsendasvæðinu, og leggur til að hugað verði að uppbyggingu á því svæði. Ég vil hins vegar ítreka að það er mikilvægt að við áttum okkur á því hver forgangsröðunin er. Ég mun sérstaklega líta til þessara tillagna og þessarar skýrslu frá hópnum sem vísbendingar og vegvísis til þess að móta starfið. Það er alveg ljóst að hann segir Mosfellsbær fyrst og síðan uppbygging á norðausturhluta höfuðborgarsvæðisins ásamt utanverðum Eyjafirði. Við erum því búin að kortleggja það hverju við viljum sinna og hvernig við viljum sinna þörfum framhaldsskólanemenda, ég tel að það sé fyllsta ástæða til þess. Við vitum að stefnumótunin verður að liggja fyrir, síðan er annað að tryggja fjármagn til frekari uppbyggingar. Það þurfum við auðvitað að tryggja í gegnum fjárlög. En það er gott varðandi stefnumótunina að við vitum hverjar þarfirnar eru. Þær liggja fyrir og við vitum hvernig á að nálgast þær.

Virðulegi forseti. Ég beini þessari fyrirspurn til hæstv. dómsmálaráðherra: 1. Hvert er áætlað hlutfall hugverkastuldar í íslensku hagkerfi og hvert er áætlað hlutfall hugverkastuldar í hagkerfi heimsins? 2. Hefur farið fram úttekt á hugverkastuldi á Íslandi og hlutfalli hans í íslensku hagkerfi, og ef svo er, hver var niðurstaðan? Hafi slík úttekt ekki farið fram, er hún fyrirhuguð? Það liggur fyrir að hugverkastuldur er alvarlegt og vaxandi vandamál í hagkerfinu. Mörg gögn benda til þess að brotatíðni sé nokkuð há í þessum málum hér á landi og þau réttarfarsúrræði sem fyrir hendi eru séu ekki nægilega virk. Er enda stefnt að því að styrkja stöðu rétthafa hugverka þegar um viðskipti er að ræða, ekki síst með hliðsjón af því hvernig brugðist verði við í nágrannalöndum okkar á næstu missirum - það liggur fyrir að hugverkastuldur er vaxandi og viðvarandi vandamál út um allan hinn vestræna heim. Því til glöggvunar má geta þess að þann 15. október 1998 skilaði framkvæmdastjórn Evrópusambandsins svonefndri grænbók, grænni bók um aðgerðir gegn eftirlíkingum, sjóræningjaútgáfum á vörumerkjum, mynd- og hljóðefni og hugbúnaði á innri markaði Evrópusambandsins. Í þeirri grænu bók kemur fram að þessi brot gegn hugverkaréttindum námu á bilinu 5–7% af heimsviðskiptum fyrir átta árum. Engin ástæða er til að draga í efa að hugverkastuldur hafi færst verulega í vöxt síðan, ekki síst með efnahagslegum uppgangi og samfélagslegum í löndum Asíu eins og í Kína og víðar. Brot á hugverkaréttindum gætu því verið komin vel upp fyrir þessa tölu, 5–7% af heimsviðskiptum, sem er gífurlega há tala. Þetta ógnar að sjálfsögðu innri markaðnum með því að skekkja samkeppni og draga úr verðgildi fjárfestinga og áhrifin eru að sjálfsögðu margs konar. Hér á landi hefur umfang brota gegn hugverkaréttindum ekki verið kannað ítarlega svo að ég viti. Þess vegna beini ég þessari fyrirspurn til hæstv. dómsmálaráðherra og skora á hann að beita sér fyrir slíkri úttekt hafi hún ekki farið fram eða sé hún ekki í gangi. Jafnframt bendir ekkert til þess að tíðni brota af öðru tagi gegn hugverkaréttindum sé önnur og lægri hér á landi en í grannlöndunum og með því megi ganga út frá því að hér á landi sé í einhverjum mæli markaður með ólöglegar fjölfaldanir, t.d. á mynd- og hljóðefni á geisladiskum, eftirlíkingum á merkjavöru og ólöglegum hugbúnaði. Því er fyllsta ástæða til að fara ítarlega í þessi mál, rannsaka umfang hugverkastuldar og grípa til markvissra aðgerða gegn honum.

Virðulegi forseti. Samkvæmt upplýsingum frá lögreglunni hafa alls 84 mál verið skráð í málaskrá lögreglu vegna ætlaðra brota á höfundalögum. Elsta málaskráningin er frá árinu 1995. Þá hefur á undanförnum árum verið ákært í nokkrum málum vegna brota á höfundalögum og dómar hafa gengið í málum en dæmd viðurlög eru iðulega í formi sekta. Ég gef mér þá forsendu að hv. þingmaður vísi einkum til hugbúnaðar og stuldar á honum þegar hann ræðir áætlað hlutfall hugverkastuldar í hagkerfi heimsins. Í nýrri skýrslu Samtaka rétthafa og framleiðenda hugbúnaðar, BSA-samtakanna, vegna ársins 2005, sem út kom núna í maímánuði, segir að hlutfall ólögmætrar hagnýtingar á PC-tölvuhugbúnaði standi nokkurn veginn í stað milli áranna 2004 og 2005 og nemi um 35% af heildarumfangi hugbúnaðarins í veröldinni en á sama tíma aukist fjárhagslegt tap milli áranna um ríflega 1,6 milljarða bandaríkjadala. Í 97 ríkjum heims, sem rannsökuð eru, lækkar hlutfall ólögmætrar hagnýtingar hugverka milli áranna 2004 og 2005 hjá meira en helmingi ríkjanna eða í 51 ríki. Í 19 ríkjum hækkar hlutfallið. Það er niðurstaða samtakanna að á sama tíma og keyptur var PC-tölvuhugbúnaður löglega fyrir tvo dollara á árinu 2005 hafi ólögmæt öflun búnaðar numið einum dollara. Árið 1999 beindi ég sem menntamálaráðherra því verkefni til Ríkisendurskoðunar að hún kannaði notkun ólöglegs hugbúnaðar hjá stofnunum og fyrirtækjum ríkisins. Skilaði Ríkisendurskoðun skýrslu um málið í desember 1999 og er unnt að kynna sér hana á vefsíðu stofnunarinnar. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað í tilefni af þessari fyrirspurn hefur Ríkisendurskoðun ekki endurtekið slíka úttekt. Af hálfu Microsoft á Íslandi hefur því verið beint til mín sem dóms- og kirkjumálaráðherra að ráðuneyti mitt taki þátt í því verkefni með fyrirtækjum að kanna hvernig háttað er hugbúnaðarleiðum hjá stofnunum ráðuneytisins. Er verið að huga að því á vegum ráðuneytisins hvernig því samstarfi verði best háttað. Tilmælin frá Microsoft á Íslandi eru m.a. rökstudd með því að alþjóðlegar athuganir á vegum BSA sýni nauðsyn þess að hér á landi sé gert átak í þeim tilgangi að útrýma ólögmætum hugbúnaði. Tíðni þessarar ólögmætu notkunar hefur ekki verið mæld af stjórnvöldum umfram það sem gert var 1999 og ég greindi áður frá en ég vænti þess að þeir sem búa yfir upplýsingum frá BSA fyrir Ísland muni birta þær upplýsingar. Loks vil ég minna á að fyrir þessu þingi liggur frumvarp til laga frá mér um öflun sönnunargagna vegna ætlaðra brota á hugverkaréttindum. Meginmarkmið frumvarpsins er að lögbinda virkari úrræði en nú gilda til að bregðast við brotum gegn hugverkaréttindum og auðvelda rétthöfum þeirra að afla sönnunargagna um þau til að verja hagsmuni sína. Ég tel að það sé ákveðnum erfiðleikum bundið að setja fram trúverðugar áætlanir um hlutfall hugverkastuldar í íslensku hagkerfi og raunar vaknar sú spurning hvort ástæða sé til þess að ætla lögreglu eða aðilum á vegum dómsmálaráðuneytisins að eiga frumkvæði að slíkum úttektum eða áætlunum. Hins vegar er ljóst að lögregla kemur að málum og það er m.a. lögbundið hlutverk hennar að starfa í samvinnu við önnur stjórnvöld og stofnanir sem hafa með höndum verkefni sem tengjast starfssviði lögreglu, vinna að uppljóstrun brota og stemma stigu við afbrotum, vernda eignarrétt, opinbera hagsmuni og hvers konar lögmæta starfsemi. Verkefnið snertir hins vegar marga aðila, bæði einkaaðila og opinbera aðila, og ég vænti þess að þær upplýsingar sem snerta Ísland og koma fram í þessari könnun BSA, og ég nefndi hér fyrr, verði birtar opinberlega af þeim aðilum sem ráða yfir þeim upplýsingum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra umræðuna. Það liggur fyrir að ekki hefur farið fram mæling á umfangi þess sem kalla má hugverkastuld, hvort sem um er að ræða hugbúnað, sem er vissulega algengast, mynd- og hljóðefni á geisladiskum, eftirlíkingar á merkjavöru eða ólöglegan hugbúnað svo nefnd séu alvarlegustu tilvik brota gegn hugverkaréttindum. Á sumum sviðum má jafnframt reikna með að tíðni brota sé umtalsverð og að sjálfsögðu fyrst og fremst um fjölföldun tölvuforrita að ræða eins og hæstv. ráðherra gat um og reynslan hefur leitt í ljós erlendis. Þá hefur vafalaust áhrif hér á landi eins og annars staðar að tækni hefur fleygt fram. Nú er mjög auðvelt að fjölfalda hvers konar mynd- og hljóðefni með mjög litlum tilkostnaði og fyrirhafnarlítið svo vægt sé til orða tekið og oft án þess að gæðin verði mun lakari. Fyrir nokkrum árum voru gæði á sjóræningjaefni eða stolnu efni hvers konar oft mun lakari en á hinu raunverulega efni og stóð það þessum undirheimaiðnaði töluvert fyrir þrifum. Nú er staðreyndin sú að það er hægt að falsa og líkja eftir myndefni, hljóðefni og hvers kyns merkjavöru og hugbúnaði með ævintýralega góðum árangri. Það hefur, að ég held, hleypt nýju lífi í hugbúnaðarstuld og hugbúnaðarþjófnað af hverri sort. Ég tel ekkert benda til þess að það sé að dragast saman hér á landi. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að úttekt og mæling á hugverkastuldi liggi fyrir rétt eins og það liggur fyrir hvert hlutfall af hugverkastuldi er í hagkerfinu víða erlendis, fyrir átta árum var talað um að það væri 5–7%. Það hefur dregist saman í einhverjum löndum, sagði hæstv. ráðherra, það er ágætt. En ég held að það sé áríðandi og mikilvægt að einmitt dómsmálaráðuneytið beiti sér fyrir slíkri mælingu 

Virðulegi forseti. Ég tek undir að það er nauðsynlegt að mæla þetta en ég tel að það sé ekki í verkahring dómsmálaráðuneytisins að stunda slíkar hagfræðimælingar hér á landi.

Frú forseti. Hæstv. sjávarútvegsráðherra lét þau orð falla úr ræðustóli Alþingis að stunda þyrfti hvalveiðar til þess að byggja upp þorskstofninn. Nefndi hann þá sérstaklega að það þyrfti að veiða hrefnuna þar sem hún æti meira en fyrri kannanir hefðu sýnt. Þessi vitleysisumræða, sem hæstv. sjávarútvegsráðherra stóð hér fyrir, rataði í fjölmiðla en enginn fjölmiðlamaður spurði hæstv. ráðherra hve margar hrefnur þyrfti að veiða til þess að þorskstofninn næði fyrri stærð. Ég er á því að það verði að skoða þessi ummæli hæstv. ráðherra, að það þurfi að veiða örfá dýr til þess að byggja upp þorskstofninn, í ljósi þess að menn eru ráðþrota. Menn standa einfaldlega ráðþrota gagnvart því hvernig fiskveiðistefnan hefur beðið skipbrot. Þessar barnalegu vangaveltur, að það sé hægt að kenna hrefnunni um hvernig komið er, lýsa þeirri örvæntingu sem hæstv. ráðherra finnur til þegar hann horfir upp á afleiðingar íslenska kvótakerfisins. Ef litið er yfir aflatölur Íslendinga nú og það ár sem landhelgin var færð út í 200 mílur, og mér finnst það við hæfi vegna þess að þessa dagana fara fram hátíðahöld í því tilefni, er niðurstaðan sú að við höfum ekki gengið til góðs. Árið 1978 var afli Íslendinga um 320 þús. tonn og er þá ótalinn afli útlendinga. Ef við lítum á hver afli Íslendinga er núna þá er hann rétt liðlega 200 þús. tonn. Eftir 20 ára stjórn vísindamanna, sem hafa trúað á þessa reikningslegu uppbyggingu á þorskstofninum, hefur ekkert gengið. Við höfum mínusárangur, 100 þús. tonna mínusárangur. Það er alvarlegt. Ég er á því að hæstv. sjávarútvegsráðherra ætti að líta til annarra þátta, fæðuframboðs og sjálfsráns í hafinu, það er m.a. þegar stór þorskur étur minni þorsk. Ef við lítum til þeirrar staðreyndar að það geta verið 200 milljónir nýliða í hafinu, það er þá þriggja ára fiskur sem er að koma inn í veiðina, - ef hann étur einn fisk yfir árið þá fækkar hann yngri þorskum um sama fjölda, 200 milljónir. Ef þetta er hálfskílóa fiskur sem hann étur þá hverfa þarna ofan í þorskinn, það sem hann étur undan sjálfum sér, 100 þús. tonn árlega. Ég er á því að hæstv. sjávarútvegsráðherra ætti að líta til þessara þátta í staðinn fyrir að horfa til þess að örfáar hrefnur skipti sköpum hvað varðar svokallaða uppbyggingu þorskstofnsins, frú forseti.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hve margar hrefnur ráðherra telji að veiða þurfi til að byggja upp þorskstofninn. Við þessari spurningu er í sjálfu sér ekki hægt að veita neitt óyggjandi svar miðað við núverandi þekkingu okkar á vistfræði hrefnu hér við land og samspili hennar við þorskstofninn. Þótt vísbendingar séu um að hrefna sé mikilvægur afræningi á þorski er ljóst að margt fleira hefur áhrif á vöxt og viðgang þorskstofnsins og því er e.t.v. aldrei hægt að svara þessari spurningu af mikilli nákvæmni. Þess er þó vænst að yfirstandandi rannsóknir á fæðuvistkerfi hrefnunnar geri okkur kleift að nálgast svar við spurningunni um vistfræðilegt samspil hrefnu og þorsks hér við land betur en nú er unnt. Samkvæmt síðustu talningu sem fór fram árið 2001 voru 43.600 hrefnur á landgrunninu við Ísland. Einfaldur samanburður á gögnum úr þeim fjórum flugtalningum sem fóru fram á tímabilinu 1986–2001 bendir til að stofninn hafi verið stöðugri eða stækkað lítillega á þessu tímabili. Úttektir vísindanefnda Alþjóðahvalveiðiráðsins og Norður-Atlantshafssjávarspendýraráðsins benda til þess að hrefnustofninn hér við land sé nálægt þeirri stærð sem hann var áður en hrefnuveiðar hófust hér við land árið 1914. Samkvæmt nýjustu úttekt vísindanefndar NAMMCO munu árlegar veiðar á 200 hrefnum færa stofninn niður í 83–94% af þessari stærð á næstu 20 árum og árlegar veiðar á 400 hrefnum færa stofninn niður í 69–87% á sama tímabili. Veiðar á 50 dýrum á ári munu ekki leiða til marktækra breytinga á stofninum samkvæmt úttektinni. Á grundvelli þessara úttekta hefur Hafrannsóknastofnun, eins og menn vita, á undanförnum árum lagt til að veiðum verði haldið innan við 400 dýr og jafnframt að þeim yrði háttað í samræmi við dreifingu hrefnu á íslenska landgrunninu en vegna átthagatryggðar einstaklinga má búast við að áhrif veiðanna verði að öðrum kosti meiri á afmörkuðum svæðum. Það er almennt viðurkennt að kjörnýtingarstærð hvalastofna liggi á bilinu 60–72% af upprunalegri stærð og miðast flest veiðistjórnunarkerfi við að halda stofnunum í þeirri stærð. Samkvæmt ofangreindri frumathugun á fjölstofnalíkani getur skipt verulegu máli fyrir langtímaafrakstur þorskstofnsins hvort hvalastofnarnir séu í hámarksstærð eða 70% af þeirri stærð. Sú ályktun byggði m.a. á ótryggum forsendum um hlutdeild þorsks í fæðu hrefnu hér við land. Frumniðurstöður úr fyrri helmingi rannsókna benda til að þær forsendur standist þegar litið er til landgrunnssvæðisins í heild. Hins vegar benda þær líka til verulegs breytileika eftir hafsvæðum sem nauðsynlegt er að taka tillit til við þróun fjölstofnalíkans. Þannig virðist sandsíli vera langmikilvægasta fæðutegundin út af suður- og suðvesturströnd landsins þar sem um eða yfir helmingur hrefnustofnsins heldur sig á sumrin. Þorskneysla hrefnunnar virðist hins vegar mest við Vestfirði og Norðurland þar sem þéttleiki hrefnu er minni. Hugsanlegt er því að tiltölulega takmarkaðar veiðar á þeim svæðum geti haft umtalsverð áhrif á heildarþorskneysluna. Þessi áhrif er þó ekki unnt að meta fyrr en rannsóknaverkefnum lýkur. Virðulegur forseti. Það er í sjálfu sér ekki neitt sem gefur hv. þingmanni tilefni til að ætla það af svari mínu á Alþingi fyrir nokkrum vikum sem hann vitnaði til að ég telji að eingöngu eigi að horfa til þorskneyslu eða fæðu hrefnunnar hér við land. Ég var einfaldlega að vekja athygli á því að fjölgun hrefnunnar og sú staðreynd að við erum ekki að veiða hana hefur að sjálfsögðu áhrif á uppbyggingu þorskstofnsins. Þess vegna ítreka ég að ég er þeirrar skoðunar og byggi hana m.a. á gögnum sem liggja fyrir - og ég trúi því ekki að hv. þingmaður sé mér ósammála um það - að hrefna sem ekki er nýtt og þessi mikli vöxtur hrefnustofnsins hafi áhrif á stöðu þorskstofnsins. Þessar tölur sem ég fór hér með og hafði eftir er auðvitað klár vísbending um að hægt er að hafa áhrif á stöðu þorskstofnsins með því að stunda skynsamlegar hrefnuveiðar hér við land. Og það er auðvitað ein ástæðan fyrir því að við erum yfir höfuð að ræða þessi mál. Við teljum nauðsynlegt og eðlilegt að nýta hrefnustofninn eins og aðra nytjastofna, m.a. til þess að halda ákveðnu jafnvægi í lífríkinu alveg eins og hv. þingmaður var að segja. Það er auðvitað þannig að ein tegundin étur aðra og stærri þorskur étur hinn smærri. Þetta er vel þekkt. Með nákvæmlega sama hætti er augljóst mál að óheft stækkun hrefnustofnsins, sú staðreynd að við nýtum hann ekki sem skyldi hefur að sjálfsögðu áhrif á stöðu lífríkisins. Það hefur margoft komið fram og það var eingöngu það sem ég vísaði til í ræðu minni fyrir nokkrum vikum sem hv. þingmaður vitnaði síðan til.

Forseti. Ég verð að segja að ég hef ákaflega litla trú á þessum ræðum hæstv. sjávarútvegsráðherra og þeim rannsóknum sem hann og hans menn hafa í raun og veru pantað hjá fiskifræðingunum og eru öðrum þræði til að réttlæta hinar svokölluðu vísindaveiðar á hrefnu og viðhalda einhvers konar íslenskum málstað í hvalveiðimálum. Menn vita því miður ekki margt um vistfræði hafsins. Ástæðan er m.a. sú að hér á Íslandsmiðum hefur Hafrannsóknastofnun verið falið það hlutverk að rannsaka nytjastofnana, rannsaka þess vegna ekki aðra líffræði hafsins fyrr en alveg nýlega. Ég kallaði umræðu af þessu tagi einu sinni pólitískan bjánahátt. Það var annar ráðherra sem þá sat en ég held að þau ummæli eigi nú í heild vel við um þessa vísindamennsku sjávarútvegsráðherra.

Virðulegi forseti. Umræður og hugleiðingar um áhrif sjávarspendýra á vistkerfi hafsins eru að sjálfsögðu ávallt mjög áhugaverðar. Ég held að það sé enginn vafi á því að sjávarspendýr geti haft umtalsverð áhrif. Þetta eru dýr með heitt blóð, þau brenna miklu og þurfa mikla næringu til vaxtar og viðgangs. Hins vegar finnst mér frekar hæpið að hrefnustofninn einn og sér hafi afgerandi áhrif á það hvort okkur takist að byggja upp þorskstofninn eður ei. Ég held að aðrar breytur í vistkerfi hafsins hafi miklu meiri þýðingu. Við getum nefnt nýliðun þorsks, sjálfsát og afrán eins og hv. þm. Sigurjón Þórðarson benti á en við megum heldur ekki gleyma skilyrðum fiskstofnsins til vaxtar, þ.e. að fiskurinn hafi nóg æti og góð skilyrði til vaxtar. Það er mín sannfæring og vissa og trú, virðulegi forseti, að ef þau atriði eru í góðu lagi þurfi í sjálfu sér ekki að hafa miklar áhyggjur af því þó að hrefnan sé til staðar í vistkerfinu umhverfis landið.

Frú forseti. Ég gat ekki betur heyrt en að hæstv. ráðherra væri að draga til baka ummæli sín um að hægt væri að kenna hrefnunni um þessa misheppnuðu uppbyggingu þorskstofnsins enda held ég að það sé augljóst. Hann nefndi hér að veiðar á 400 hrefnum skiptu einhverjum sköpum eða mögulega gerðu það. Ég verð að minna hæstv. ráðherra á það að hann er að tala um innan við 1% af stofninum og hann er einnig að tala um það að þessar veiðar hafi ekki áhrif á stofnstærðina. Þess vegna er hann í rauninni að segja að veiðarnar skipti litlu sem engu máli, samandregið, en ég er fylgjandi hvalveiðum og ég tel að við eigum að nýta þessi dýr eins og önnur dýr hafsins. Það sem ég benti á var að sjálfsrán er miklu nærtækari skýring á því hve illa gengur. Mér finnst að hæstv. ráðherra ætti að íhuga það sem ég benti honum á, að ef einn þorskur sem er að koma inn í veiðina étur einu sinni þorsk yfir árið eru það um 200 millj. einstaklinga sem hann étur. Ef þessi fiskur sem hann étur er hálft kíló hverfa þarna 100 þús. tonn. Auðvitað eiga menn að líta á stærstu leikarana í vistkerfinu, þ.e. fiskana sjálfa, en ekki horfa alltaf á hvalina og síðan það hvað við tökum upp úr hafinu. Það eru þættir sem skipta miklu minna máli en orkuflæðið sem er í vistkerfinu. Þá er ég að tala um fiskana sjálfa. Ég vonast til að þessi umræða verði til þess að hæstv. ráðherra nái nú áttum. Það er allsvakalegt að vera með svona ummæli og telja að veiðar á nokkrum tugum eða hundruðum hrefna skipti höfuðmáli varðandi stjórn fiskveiða. Það eru aðrir þættir sem skipta miklu máli og ég er tilbúinn að taka hæstv. ráðherra á ný í líffræðikennslu 

Virðulegi forseti. Þetta er gamalkunnugt bragð, að gera mönnum fyrst upp skoðanir og ráðast síðan á þær uppdiktuðu skoðanir og segja: Þetta er óskapleg vitleysa sem hv. þingmaður var að segja.  Það er hins vegar alveg rétt hjá hv. þingmanni að ýmsar aðrar ástæður valda því að við erum í þessari miklu lægð með þorskstofninn. Ég er ekki að gera lítið úr þeirri lægð og því að við höfum ekki náð neinum árangri í þessum efnum. Ég vakti einfaldlega athygli á einum þætti þess máls af því að ég var sérstaklega spurður um það að gefnu tilefni. Þannig var að birtar höfðu verið upplýsingar og bráðabirgðaniðurstöður rannsókna Hafrannsóknastofnunar, mjög góðar vísindalegar rannsóknir á fæðuframboði fyrir hrefnuna, og þær leiddu það m.a. í ljós að samkvæmt þessu var hlutfall þorsks í fæðu hrefnu stærra en áður hafði verið talið. Ég vakti athygli á þessu og það er auðvitað augljóst mál að þegar maður dregur ályktanir af þessu benda þær til þess að ein forsenda fyrir því að við getum byggt hér upp þorskstofn er sú að við stundum hvalveiðar. Ég sýndi fram á það að tiltölulega litlar veiðar hafa strax áhrif í þessum efnum. Það þýðir hins vegar ekki að við eigum eingöngu að horfa á þessa breytu í þessari miklu jöfnu. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að ýmislegt annað skiptir máli eins og hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson sagði líka áðan. Sjávarspendýrin hafa mikil áhrif en það skiptir líka höfuðmáli að fiskurinn hafi nóg af æti. Við ræddum þessi mál nokkrum sinnum í vetur og ég setti fram sjónarmið mín í þessum efnum. Mér er það ljóst eins og öllum öðrum að forsenda fyrir því að við getum séð uppbyggingu þorskstofnsins er að hann hafi nóg æti og ákvarðanir mínar t.d. varðandi veiðar á loðnu í vetur tóku ekki síst mið af þessu.

Forseti. Þessi fyrirspurn á sér forsögu í annarri sem svarað var 5. apríl um mat iðnaðarráðherra og stofnana hennar á nýtanlegri vatnsorku á Íslandi með fullu tilliti til umhverfisverndar. Iðnaðarráðherra var líka spurð að því þá hvort hún stæði enn við þá fullyrðingu sína eða staðhæfingu á iðnþingi 2005 að við ættum að láta staðar numið við eina milljón tonna í ársframleiðslu áls sem er reyndar 5% af heimsframleiðslu áls. Það fór nú svo um þá fyrirspurn að svörin við henni voru ekki ákaflega greið. Iðnaðarráðherra sagði að vísu að viðmiðunin við 30 teravattstundir, sem sérstaklega var tiltekin úr þremur ritum sem iðnaðarráðherra hefur staðið að með ýmsum hætti, sá sem nú situr eða hinir fyrri, að reyndar væri kominn vafi á það og hæstv. iðnaðarráðherra vitnaði sérstaklega til orkumálastjóra á ársfundi Orkustofnunar árið 2004 sem taldi að nær væri að miða við 26 teravattstundir. Kann að vera að þær 4 teravattstundir sem hér munar tengist Jökulsá á Fjöllum. Að minnsta kosti var þessu svarað en þó þannig að þetta væri mat sem héngi í lausu lofti. Þess vegna tel ég rétt að gefa hæstv. iðnaðarráðherra færi á að nefna sína eigin skoðun, sína eigin stjórnmálastefnu um hve mörg teravött hún telji að megi fá árlega úr vatnsföllum hérlendis með hagkvæmum hætti að teknu tilliti til umhverfisáhrifa. Ég tel líka að rétt sé að gefa ráðherranum tækifæri til - vegna þess að umræðurnar um síðustu fyrirspurn fóru að snúast um aukaatriði máls sem ég á jafnmikla sök á og iðnaðarráðherrann - að ítreka eða breyta afstöðu sinni frá iðnþingi í fyrra eða að minnsta kosti orðræðu hennar í kringum iðnþing í fyrra svo við drögum stóran hring í kringum þetta, um að „þegar framleiðsla í stóriðju verði komin í sem svarar til einnar milljónar tonna álframleiðslu á ári verði af ýmsum ástæðum rétt að láta gott heita“ eins og stóð í endursögn Íslensks iðnaðar frá mars–apríl 2005.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir öll þau tækifæri sem hann gefur mér en hv. þingmaður spyr: „Hversu mörg teravött telur ráðherra að megi fá árlega úr vatnsafli hérlendis með hagkvæmum hætti og að teknu tilliti til umhverfissjónarmiða?“ Svarið er eftirfarandi: Í mars sl. lagði hv. þm. Mörður Árnason spurningar fyrir mig varðandi þetta sama mál, þ.e. hve mikla raforku megi fá úr vatnsaflsvirkjunum hérlendis með hagkvæmum hætti og að teknu tilliti til umhverfissjónarmiða. Í svari mínu rakti ég hvernig tölur um virkjanlegt vatnsafl hefðu verið fundnar allt frá 1981 og hvernig þær hefðu breyst í tímans rás, m.a. vegna breyttra viðhorfa varðandi umhverfisáhrif. Ég taldi mig hafa svarað spurningum um þetta mál á fullnægjandi hátt. Mér er því lífsins ómögulegt að skilja hvers vegna hv. þingmaður kemur aftur fram með sömu spurningarnar með þeirri einu breytingu að nú vill hann vita mína persónulegu skoðun á því hvað ég telji að megi fá mörg teravött árlega úr vatnsafli hérlendis. Ég geri ráð fyrir að hann eigi við árlegar teravattstundir þ.e. orkuna en ekki aflið. Í fyrra svari mínu vitnaði ég m.a. í ummæli orkumálastjóra frá ársfundi Orkustofnunar árið 2004 þar sem hann taldi að ef til vill væri nú réttara að tala um 26 teravattstundir á ári í stað 30 áður vegna breyttra viðhorfa varðandi umhverfisáhrif vatnsaflsvirkjana. Í grein orkumálastjóra í Morgunblaðinu 16. maí sl. sem hann nefnir Orka handa álverum segir hann, með leyfi forseta: „Eins og rifjað var upp í grein sama höfundar hér í blaðinu hinn 6. apríl sl. má ætla að framleiða megi hérlendis 50 teravattstundir af raforku á ári (TWh/a), þar af 25–30 úr vatnsorku en 20–25 eða jafnvel meira úr jarðhita.“ Ég hef enga ástæðu til að draga í efa orð orkumálastjóra í þessu efni enda er Orkustofnun stjórnvöldum til ráðuneytis í orkumálum. Hvaða skoðun ég kann að hafa sjálf er ekki aðalatriði málsins en gefur mér ef til vill tilefni til að spyrja hv. þingmann hvort hann vill ekki upplýsa hvað honum finnst að hann eigi að fá mikla orku úr vatnsaflsvirkjunum ef hann hefur myndað sér skoðun þar um. En meðan ég gegni embætti iðnaðarráðherra tala ég sem iðnaðarráðherra. Ég get ekki skipt um hatt í sambandi við það hvort ég er að tala sem einstaklingurinn Valgerður Sverrisdóttir eða iðnaðarráðherra Valgerður Sverrisdóttir. 
             Svo kemur næsta spurning: „Er ráðherra enn þeirrar skoðunar sem hún lýsti í ræðu á iðnþingi 18. mars 2005 að „þegar framleiðsla í stóriðju verði komin í sem svarar til einnar milljónar tonna álframleiðslu á ári verði af ýmsum ástæðum rétt að láta gott heita“?“ Og þarna er hv. þingmaður að vitna til rits Íslensks iðnaðar. Svarið er þetta: Síðari spurning hv. þm. Marðar Árnasonar vekur einnig furðu þar sem hún er efnislega endurtekin frá 22. mars sl. sem var þá fullsvarað af minni hálfu. Ég get því aðeins endurtekið svar mitt um að tilvitnuð endursögn Íslensks iðnaðar frá mars–apríl 2005 er ekki rétt. Í ræðunni sem ég flutti var ekki minnst á milljón tonn. Ég viðhafði hins vegar þau orð í viðtali við fjölmiðla að loknu iðnþingi 2005 að þegar framleiðsla áls yrði komin í 1 milljón tonna á ári væri af ýmsum ástæðum rétt að draga úr áherslu á þeim vettvangi. Ég stend við þau orð. Nú horfa mál þannig að hin þrjú starfandi álfyrirtæki í landinu hafa öll lýst yfir áhuga á frekari fjárfestingum í greininni á næstu tíu árum eða svo. Um þetta liggja fyrir viljayfirlýsingar og hafnar eru samningaviðræður milli álfyrirtækjanna og viðkomandi sveitarfélaga annars vegar og orkufyrirtækja hins vegar eins og kunnugt er. Iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti átti ekki frumkvæði að þessum áformum að öðru leyti en því að ráðuneytið átti aðild að sameiginlegri aðgerðaáætlun varðandi staðarval fyrir álver á Norðurlandi til að leysa ákveðin vandamál og koma í veg fyrir ótímabæra samkeppni sem spillti samstarfi sveitarfélaga í þeim landshluta. Engin ákvörðun liggur fyrir um framkvæmdir að svo stöddu neins staðar og er alls óvíst hvort af þeim verður. Samningum um raforkuöflun sem í verulegum mæli mætti líklega fá frá jarðhitavirkjunum er ekki lokið. Mat á umhverfisáhrifum er í tveimur af þremur tilvikum óunnið. Af þessu má ljóst vera að stjórnvöld draga ekki lengur vagninn í þessum málum en þau beita áhrifum til að beina þeim í skynsamlegan farveg.

Frú forseti. Við þekkjum áldýrkun hæstv. iðnaðarráðherra og einhvers staðar hljóta að vera takmörk, sagði ráðherrann. Maður veltir fyrir sér hvar þau takmörk eru, t.d. vegna náttúruverndarsjónarmiða. Ég velti fyrir mér hvaða afstöðu ráðherrann hefur þá til tveggja lagafrumvarpa sem liggja fyrir þinginu. Annars vegar að fella brott heimildir í lögum til að virkja frekar í Þjórsárverum, fella brott heimild til Norðlingaölduveitu. Hins vegar að fella brott úr lögum heimild Kaupfélags Skagfirðinga og Rariks eða Héraðsvatna hf. um virkjun við Villinganes, fella þá heimild brott úr lögum. Hvaða afstöðu hefur ráðherrann til þess? Ég óttast einmitt afstöðu ráðherrans í ljósi þeirra ummæla sem féllu þegar tekið var viðtal við hæstv. ráðherra á Botnum eða við Hálslón við Kárahnjúkavirkjun. Þá sagði ráðherrann að þar væri engin sérstök náttúrufegurð sem færi undir lón. 

Ég bið hv. ræðumann að virða ræðutíma.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mál upp að nýju. Það er full ástæða til að hafa alvarlegar áhyggjur af þeim pólitísku hugmyndum hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur, sem fram koma í þessu svari um að hér sé að efni til verið að virkja 25–30 teravattstundir í vatnsafli að teknu tilliti til umhverfissjónarmiða. Hér er nærri því um að ræða ýtrustu hugmyndir orkuiðnaðarins um virkjanir vatnsafls á Íslandi þó að það sé vissulega þannig að mörg af þeim verkefnum megi skoða einangruð og ein sér og réttlæta vegna efnahagslegs ávinnings að ráðast í, þá yrði eftir að virkjuð hefðu verið 25–30 teravattstundir á landinu öllu allt annað Ísland en við þekkjum í dag. Það yrði Ísland virkjað frá fjalli til fjöru með vegalagningum, með háspennulínum um 

Ég bið hv. ræðumann að virða ræðutíma.

Forseti. Það er nánast gaman að sjá hvað hæstv. iðnaðarráðherra er illa við þessa umræðu og fer út í ýmsar áttir þegar að henni kemur með ekki ákaflega kurteislegum athugasemdum um þann aumingja sem hér stendur í ræðustól og meiningu hans. Fyrirspurnina varð að endurtaka með öðru orðalagi vegna þess að hæstv. iðnaðarráðherra skaut sér undan að svara henni síðast með því að fara út og suður í ræðustólnum þannig að það er ósköp eðlilegt að hún komi aftur. Við getum því miður ekki þakkað fyrir svörin enda þau ekki þannig fram reidd að þau krefjist þakka. Ég er hins vegar ánægður með að hæstv. iðnaðarráðherra hefur þó lýst yfir einhverri skoðun sinni á málinu, þeirri að taka undir með þeim sem telja að hér séu 25–30 teravattstundir framleiðanlegar með fullu tilliti til umhverfissjónarmiða, með þeirri framtíðarsýn sem hv. þm. Helgi Hjörvar lýsti hér áðan. Ég er líka ánægður með að iðnaðarráðherra kannast við að hafa nefnt eina milljón tonna í ársframleiðslu á áli. Að vísu hefur hún bakkað út úr því sem hún sagði að þá væri af ýmsum ástæðum rétt að láta gott heita, sem hún sagði samkvæmt endursögn Íslensks iðnaðar og í frétt í Ríkisútvarpinu um mjög svipaða hluti. Nú segir hún að þá eigi að draga úr áherslu á þeim vettvangi. Málið er þetta: Hæstv. iðnaðarráðherra vill ekki staldra við þessa tölu vegna þess að hún vill hafa eitt verkefni í gangi í einu þangað til svo langt er gengið sem orkuiðnaðurinn, sem er hinn eiginlegi húsbóndi hæstv. iðnaðarráðherra í sínu starfi - þangað til hún er orðin ánægð með sitt og ekki er í raun og veru fleira virkjanlegt af hagkvæmnisástæðum og það er hin raunverulega ástæða þess að iðnaðarráðherra er á flótta í þessu máli í dag, bæði í þessum fyrirspurnatíma og hinum fyrri.

Hæstv. forseti. Eitt er víst að ég er ekki á neinum flótta og hv. þingmaður hlýtur að gleðjast yfir því að ég tel að þegar við erum komin í milljón tonn þá eigi að fara að spyrna við fótum. Er ekki hv. þingmaður ánægður með slíkar yfirlýsingar? Þetta hef ég sagt og þetta stend ég við. En það er hins vegar óskaplega erfitt að eiga við Samfylkinguna í þessari umræðu allri vegna þess að hún ber kápuna á báðum öxlum. Samfylkingin hefði getað komið í veg fyrir að allt það sem nú er til umfjöllunar í sambandi við stóriðjuframkvæmdir væri á döfinni vegna þess að Samfylkingin er ekki bara á Alþingi. Samfylkingin á fulltrúa í sveitarstjórnum. Í Hafnarfirði er Samfylkingin með hreinan meiri hluta og það vill svo til að stækkun álversins í Straumsvík verður ekki framkvæmd nema það verði samþykkt af hálfu samfylkingarmanna í Hafnarfirði. Þeir hefðu getað komið í veg fyrir að þetta færi yfirleitt af stað. Það er búið að selja land. Þar að auki á Hafnarfjarðarbær það land þar sem mestar líkur eru á að virkjað verði vegna Helguvíkur. Samfylkingin í Hafnarfirði getur stoppað það ef hún einu sinni vill. Samfylkingin er í þeim meiri hluta sem enn er starfandi á Húsavík, ef hún hefur ekki hrökklast frá nú þegar. Þar væri ekkert um að vera ef Samfylkingin vildi það ekki.  Síðan er það hver stefnan er. Nú er nefnd að störfum sem er skipuð fulltrúum allra þingflokka. Hún á m.a. að marka framtíðarstefnu um nýtingu þeirra auðlinda sem lögin ná til, þ.e. auðlindalögin. Ég trúi því að á þessu ári getum við áttað okkur betur á því hvernig framtíðin lítur út í þessum efnum, að minnsta kosti hvað það varðar hvernig valið er á milli orkufyrirtækja sem sækjast eftir sömu virkjunarkostunum.

Frú forseti. Töluverðar umræður hafa verið um afnám verðtryggingar síðustu missirin hér á landi. Verðtryggingarkerfið var sett á á sínum tíma til að draga úr óstöðugleika í efnahagsmálum en núna eru uppi vangaveltur um hvort verðtryggingin gæti verið ein af orsökum óstöðugleikans þar sem hún dregur úr áhrifum stýrivaxta Seðlabankans. Efnahagslegar aðstæður á Íslandi hafa breyst mikið frá því að verðtryggingarkerfinu var komið á. Fjármálamarkaðurinn hefur breyst, frjálsræði hefur aukist, þjóðfélagið er opnara og alþjóðavæðing er vaxandi. Bankastjóra greinir á um hvort afnema eigi verðtryggingu lána. Hæstv. forsætisráðherra hefur lýst þeirri skoðun sinni að stefna beri að afnámi verðtryggingar. Hæstv. viðskiptaráðherra sagði í umræðum í þinginu 4. mars 2004 um verðtrygginguna, með leyfi forseta: „Það er rétt sem hér kom fram að verðtryggingin er mjög sérstök. Hún er í raun íslenskt fyrirbæri og að því leyti til er hún óæskileg að það er erfitt að útskýra þetta fyrir öðrum þjóðum. Kannski er það ekkert svo oft sem þarf á því að halda. Engu að síður er verra að vera með eitthvert fyrirkomulag hér, miðað við það að við erum á þessum opna markaði Evrópu, sem aðrar þjóðir átta sig ekki á hvað er.“ Ég velti því fyrir mér, frú forseti, hvort verðtryggingin sé í raun séríslenskt fyrirbrigði og hversu mörg lönd önnur hafi þetta fyrirkomulag. Sagt er að þau séu fá en hvers vegna? Hvers vegna erum við með þetta séríslenska fyrirbrigði verðtryggingu? Frú forseti. Við þurfum að taka upp umræður um afnám verðtryggingar og því spyr ég hæstv. viðskiptaráðherra: 1. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að afnema verðtryggingu lána? 2. Hvaða kosti og galla telur ráðherra að verðtrygging lána hafi fyrir almenna lántakendur? 3. Hvaða kosti og galla telur ráðherra að afnám verðtryggingar lána gæti haft fyrir almenna lántakendur?

Hæstv. forseti. Eins og önnur málefni á fjármagnsmarkaði hljóta vextir og verðtrygging ætíð að vera til stöðugrar athugunar. Það sem kann að vera heppilegt á einum tíma þarf ekki að vera það á öðrum. Svo kann einnig að vera um þessi atriði. Til þess að unnt sé að taka upplýsta ákvörðun um hvort rétt sé að ráðast í breytingar á núverandi lögum og reglum um vexti og verðtryggingu hef ég skipað nefnd sem falið var að skoða kosti og galla verðtryggingar lánssamninga og meta áhrif þess á innlent fjármálakerfi væri heimild til verðtryggingar afnumin eða settar frekari skorður en þegar er að finna í VI. kafla laga nr. 31/2001. Þegar niðurstöður nefndarinnar liggja fyrir mun ég fara yfir málið og meta hvort skynsamlegt sé að leggja til að gerðar verði breytingar á framangreindum lögum. Reynslan sýnir að kostir verðtryggðra lána fyrir almenna lántakendur eru einkum þeir að raunvextir slíkra lána eru lægri en raunvextir óverðtryggðra. Er talið að þar muni um 2–3%. Þá má gera ráð fyrir að greiðslubyrði slíkra lána sé jafnari á lánstímanum. Þó svo að hagsmunir lántakenda skipti vissulega miklu máli megum við ekki gleyma hagsmunum eigenda þeirra fjármuna sem standa að baki útlánum. Í því sambandi vil ég vekja sérstaka athygli á því að verðtryggð útlán eru örugg leið til að ávaxta lífeyrissparnað launafólks og tryggja því áhyggjulausara ævikvöld. Þótt lægri raunvextir verðtryggðra lána vegi ákaflega þungt í huga mínum, þegar bornir eru saman kostir og gallar verðtryggingar, er aldrei svo að ekki megi benda á kosti óverðtryggðra lána fyrir einstaka lántakendur. Má hér nefna að höfuðstóll óverðtryggðra lána hækkar ekki þótt komi til aukinnar þenslu og verðbólguskots. Vel má hugsa sér að einstaka lántakendur sjái sér frekar hag í hækkun vaxta og aukinni greiðslubyrði afborgana og vaxta sem af slíku leiðir en því að verðtryggður hluti höfuðstóls leggist við höfuðstól og dreifist á eftirstöðvar lánstímans. Ekki verður sagt að auðvelt sé að koma auga á augljósa kosti afnáms verðtryggðra lána fyrir almenna lántakendur þótt tekið væri dæmi hér að ofan um að einstaka lántakendur kunni að vera í þeirri aðstöðu að þeim væri hagstæðara að greiða hærri raunvexti sem kæmu til sífelldrar endurskoðunar við breytingar á verðlagsþróun. Er væntanlega svo um langflesta lántakendur að þeir hafi miðað áætlun sína frekar við festu hvað varðar greiðslubyrði lána en sveiflur. Öðru máli gegnir um galla afnáms verðtryggingar. Fyrir það fyrsta má gera ráð fyrir mun hærri raunvöxtum ef verðtrygging væri ekki til staðar. Í öðru lagi mætti að öllu jöfnu gera ráð fyrir að lánveitendur yrðu tregari til að veita lán til jafnlangs tíma og nú er. Í þriðja lagi mætti gera ráð fyrir að vextir yrðu mjög sveiflukenndir. Loks vil ég nefna að hagsmunum lífeyrissjóða til að tryggja félagsmönnum sínum áhyggjulaust ævikvöld kynnu að verða settar verulegar skorður. Þrátt fyrir allt framansagt og einkum vegna þess að verðtrygging hér á landi hefur verið töluvert til umræðu að undanförnu er rétt að benda á að um árabil hafa lántakendum staðið til boða ýmsir valkostir þegar lán hafa verið tekin. Þannig hefur einn af stóru viðskiptabönkunum boðið óverðtryggð lán í íslenskum krónum til allt að 40 ára. Þá hafa gengistryggð lán af ýmsu tagi lengi tíðkast. Má jafnvel gera því skóna að afnám verðtryggingar kynni að leiða til þess að lán til almennra lántakenda yrðu almennt gengistryggð. Þá kann að vera vafasamt að binda hendur lántakenda og lánveitenda með valdboði umfram það sem þegar er gert en gildandi lög heimila verðtryggingu lánssamninga en gera hana ekki að skyldu. Frjálsir samningar á milli aðila eru að mínu mati heppilegasta leiðin til að tryggja hag bæði lántakenda og lánveitenda.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra las hér svar sem ég er ekki viss um að hún hafi lesið áður. Ég gat ómögulega vitað hvort hún væri með eða á móti því að afnema verðtryggingu eins og fyrirspurnin gengur út á. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra að það vægi þungt í huga hennar varðandi verðtryggingu að raunvextir verðtryggðra lána væru lægri en óverðtryggðra. Mig langar að biðja hæstv. ráðherra að hugsa aðeins til baka. Fyrir u.þ.b. ári síðan áttum við umræður um verðtryggða vexti. Þar var ég með útreikninga yfir ákveðin tímabil sem sýndu að það er bara ekki rétt að raunvextir verðtryggðra lána séu lægri í öllum tilvikum en vextir á óverðtryggðum lánum. Það kom í ljós þegar farið var að skoða málið að raunvextir verðtryggðu lánanna, sem voru með meiri tryggingar en hin, voru hærri þegar upp var staðið. Því hlýtur ráðherra að þurfa að skoða það í huga sér hvort það sem vegur svona þungt í huga hennar á við rök að styðjast eða ekki.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka ráðherra fyrir svörin og fagna því að skipuð skuli hafa verið nefnd til að fara betur yfir þessi mál. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir almenning að komist verði að skýrri niðurstöðu til að upplýsa menn um þetta kerfi sérstaklega þar sem mjög oft hefur verið mikil og neikvæð umræða um verðtrygginguna. En mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um þær vangaveltur sem eru uppi, t.d. síðast í gær í Kastljósi, um að verðtryggingin gæti í rauninni verið ein af orsökum óstöðugleikans í dag þar sem hún dregur úr áhrifum stýrivaxta Seðlabankans. Mig langar að heyra álit hæstv. ráðherra á þeirri fullyrðingu að verðtryggingin gæti verið orðin ein af orsökum óstöðugleikans.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst segja að ég held að það sé umhugsunarefni fyrir hæstv. forseta hvort hún hefði ekki átt að gera athugasemd hér við ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar þegar hann talar um að hann sé ekki viss um að ráðherrann hafi lesið svar sitt áður. Ég fullyrði að svona hefði ekki verið komið fram við karlmann sem ráðherra. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem komið er fram með þessum hætti gagnvart kvenráðherrum. Ég gæti nefnt nokkur dæmi bara frá þessum vetri sem segja mér að það er komið fram með öðrum hætti gagnvart konum sem eru ráðherrar og það er stundum kallað karlremba. Hvað varðar það svar sem ég gaf hér þá er það þannig að þetta mál er til umfjöllunar í nefnd sem ég hef skipað vegna þess að þetta er mikilvægt mál. Þetta er stórt mál. Við verðum að vita hvað við gerum og hvað við erum að gera ef við förum út í að breyta því fyrirkomulagi sem verið hefur í sambandi við verðtryggingu hér á landi. Við erum með mjög lítið hagkerfi, einstakt á heimsvísu. Það er örsmátt og þess vegna erum við viðkvæm fyrir öllum sveiflum. Við sem komin erum yfir miðjan aldur, ég leyfi mér að segja það, munum líka eftir þeim tíma þegar sparifé brann upp í verðbólgu. Við getum ekki kallað slíkt yfir okkur aftur. Þær sveiflur sem verið hafa á síðustu vikum segja okkur að við erum ekki komin í gegnum það að hér geti ekki komið upp verðbólga aftur, því miður. Auðvitað eru það mikil vonbrigði að verðbólgan er allt of há einmitt nú eins og málin standa í dag. Ég ætla ekki að fullyrða neitt um það að einmitt þessi verðtrygging geti valdið óstöðugleika í efnahagskerfinu en ég tel þó að svo sé ekki vegna þess að aðalvandamálið hjá okkur er það að við getum því miður 

Frú forseti. Ég óskaði eftir því úr salnum að fá að bera af mér sakir eftir þessa undarlegu ræðu hæstv. ráðherra. Mér var það ekki heimilað og því kem ég upp til að ræða fundarstjórn forseta. Þegar ræðumenn í þessum stól hafa uppi ásakanir í garð þingmanna um karlrembu eða eitthvað slíkt verður að vera einhver fótur fyrir slíku. Þegar slíkar ásakanir eru bornar á mann úr þessum ræðustól hlýtur maður að mega bera af sér sakir. Því kem ég upp undir dagskrárliðnum um fundarstjórn forseta. Sá sem hér stendur hefur haft uppi svipuð orð um aðra ráðherra þegar þeir koma hingað og lesa svör sem virðast vera samin af embættismönnum í ráðuneytum þeirra og 

Ég bið hv. þingmann um að gæta orða sinna.

Frú forseti. Ég veit ekki til þess að ég hafi haft uppi nein ótilhlýðileg orð hér. Ég frábið mér að vera kallaður karlremba í þessum stól þegar engar slíkar sakir eiga við rök að styðjast. Ég hef fullt leyfi til að hafa uppi slík orð um ráðherra sem koma hér og lesa svör embættismanna, hvort sem þeir eru konur eða karlar.

Virðulegi forseti. Ég kem til að bera fram fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra um öryggisgæslu við erlend kaupskip. Þannig er málum háttað að fyrir um það bil þremur árum voru settar upp öryggisgirðingar við hafnir, hlið, gæsluskúrar og annað, og umferð sem fór þar í gegn þurfti að fara í gegnum ákveðna gæslu ef svo má segja. Reglurnar sem voru settar voru nokkuð ítarlegar og mörgum þóttu þær strangar, til að mynda voru allar komur skráðar. Menn þurfa að sýna vegabréf eða ökuskírteini til að sanna hverjir þeir eru. Það þarf að skrá þessar upplýsingar á þar til gerð eyðublöð og annað þar fram eftir götunum. Mörgum þótti þetta frekar nýstárlegt þegar þetta var sett á en maður hefur ekki heyrt annað en þetta hafi gengið nokkuð snurðulaust fyrir sig. Hins vegar hafa mér borist fregnir um að breytingar hafi orðið á þessu fyrirkomulagi í Reykjavíkurhöfn, þ.e. við Korngarð, Vogabakka, Ártúnshöfða og Vesturhöfn í Reykjavík og þess vegna langar mig til að bera fram eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. ráðherra. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: 1. Hvernig er öryggisgæslu háttað við erlend kaupskip sem liggja við Korngarð, Vogabakka, Ártúnshöfða og Vesturhöfn í Reykjavík? 2. Hafa orðið breytingar á tilhögun og framkvæmd öryggisgæslu á þessum stöðum á undanförnum mánuðum og ef svo er, hvaða breytingar hafa verið gerðar?

Virðulegur forseti. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson spyr hvernig öryggisgæslu sé háttað við erlend kaupskip sem liggja við Korngarð, Vogabakka, Ártúnshöfða og Vesturhöfn í Reykjavík. Eftir að hafa ráðfært mig m.a. við embættismenn er svar mitt svohljóðandi: Öryggisgæslu við erlend kaupskip er hagað til samræmis við lög og reglur þar sem það á við að sjálfsögðu. Árið 2004 voru sett lög um siglingavernd, nr. 50/2004, til að uppfylla þjóðréttarlegar skuldbindingar íslenska ríkisins samkvæmt ákvæðum alþjóðasamnings um öryggi mannslífa á hafinu, SOLAS frá 1974, með áorðnum breytingum. Samkvæmt lögum um siglingavernd fer samgönguráðherra með yfirstjórn siglingaverndarmála en Siglingastofnun Íslands með framkvæmd þeirra. Hafnaryfirvöldum og útgerðum er falið undir umsjón Siglingastofnunar að gera ráðstafanir til að tryggja vernd skipa, farms og hafna í samræmi við þessar reglur. Tilgangur laga um siglingavernd er að tryggja vernd skipa, áhafna, farþega, farms og hafnaraðstöðu fyrir hvers kyns ógn af hryðjuverkum og öðrum ólögmætum aðgerðum. Það er ekki í samræmi við tilgang laga um siglingavernd, samanber 4. gr., að upplýsa hvernig öryggisgæslu við erlend kaupskip er háttað í íslenskum höfnum og þess vegna verður ekki hægt í þessu svari að fara nákvæmlega ofan í það skipulag, enda tel ég að það sé affarasælast að fara að þeim reglum og treysta á að það eftirlit sem Siglingastofnun er falið tryggi sem besta framkvæmd. En að sjálfsögðu er ágætt að fá ábendingar um þetta frá alþingismönnum. Í annan stað er spurt: „Hafa orðið breytingar á tilhögun og framkvæmd öryggisgæslu á þessum stöðum á undanförnum mánuðum og ef svo er, hvaða breytingar hafa verið gerðar?“ Það hafa orðið breytingar á tilhögun öryggisgæslu samkvæmt upplýsingum sem ég hef. Breytingarnar hafa orðið við hafnaraðstöðu Faxaflóahafna enda er framkvæmd þessarar gæslu nýjung í starfsemi og skyldum hafnanna og því er eðlilegt að hafnirnar reyni að þróa framkvæmdina í samræmi við skyldur sínar. Tilgangur þessara breytinga er sagður vera sá að gera öryggisgæsluna hagkvæmari og skilvirkari innan þeirra reglna sem nauðsynlegt er að uppfylla en Siglingastofnun hefur eftirlit með því að framkvæmd gæslunnar sé samkvæmt þeim reglum sem fylgja skal eins og fram hefur komið. Tíminn mun leiða í ljós hvort þetta gengur eftir. Eins og áður er sagt er hvorki rétt né skylt að upplýsa um fyrirkomulag öryggisgæslu í einstökum höfnum eða breytingar sem gerðar hafa verið þar á. Ég vil að lokum segja að samgönguráðuneytið leggur auðvitað mjög ríka áherslu á að ýtrasta öryggis sé gætt og framkvæmdin sé þannig að hún tryggi það öryggi sem við gerum kröfur um enda skiptir það mjög miklu máli þar sem kröfur annarra ríkja og alþjóðlegar reglur eru mjög strangar og gerðar eru miklar kröfur um að öruggt sé að skip sem leggjast að höfnum á Íslandi hafi ekki búið við þær aðstæður að hætta geti stafað frá þegar í aðrar hafnir kemur. Þetta er svar mitt, virðulegur forseti.

Hæstv. forseti. Við erum eiginlega að ræða framkvæmd hafnaröryggiseftirlits, byggt á lögum um siglingavernd. Eins og hæstv. ráðherra sagði þá á að gæta þess að ekki fari fram neinar ólögmætar aðgerðir í höfnum landsins. Hæstv. ráðherra sagði einnig að leyndar væri gætt um eftirlitið og að sjálfsögðu er það að mörgu leyti eðlilegt þó að það hafi líka fælandi áhrif að eftirlitið sjáist. Ég held að það sem menn hafa kannski áhyggjur af séu sögusagnir og meira en það, það eru upplýsingar á blöðum og í viðtölum um að erlendar áhafnir sem eru skráðar á skip hafi staðið vakt í höfnum og aðrir sjáist ekki.

Virðulegi forseti. Frekar fannst mér svar hæstv. ráðherra vera rýrt í roðinu þó að ég hafi að vissu leyti skilning á því að hann vilji ekki upplýsa hér og nú hvernig gæslu við þessi skip er háttað. Hins vegar held ég að það sé alveg hárrétt sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson benti á að mikilvægur þáttur í slíkri öryggisgæslu sé að hún sé sýnileg og virk og að hún sé hreinlega trúverðug. Ég hef heimildir fyrir því að nú um mánaðamótin mars/apríl hafi mönnum, sem sáu um öryggisgæslu samkvæmt fyrirkomulagi sem búið var að koma á hjá höfnunum eða bryggjum við Reykjavíkurhöfn, hreinlega verið tilkynnt að allri gæslu við kaupskip yrði hætt, þ.e. við Korngarð, Vogabakka, Ártúnshöfða og Vesturhöfn. Að íslenskir starfsmenn hjá öryggisgæslufyrirtækjum sem sáu um þetta hafi nánast verið sendir heim. Þetta er ástæðan fyrir því að ég kom hingað, til að spyrja hæstv. ráðherra hvort einhver fótur gæti verið fyrir þessu, hvort hann gæti staðfest þetta. Ég hef sjálfur í höndum nokkuð ítarlega lýsingu á því hvernig þessari gæslu er háttað og sú lýsing virkar á mig sem afskaplega trúverðug og við lestur hennar er ég ekki í neinum vafa um að sú gæsla hefur verið öflug á meðan hún fór fram. Ég ætla svo sem ekki að fara að básúna það hér og nú hvernig þetta var gert enda ber ég virðingu fyrir því sjónarmiði að við séum ekki endilega að auglýsa það út um borg og bý hvernig gæsla um kaupskipin sé. Það er alveg ljóst að mörg þessara skipa geta verið viðriðin smygl og nógur er vandinn samt í þjóðfélaginu, til að mynda varðandi fíkniefni, þótt við opnum ekki fyrir ólöglegan innflutning á slíkum efnum eða öðru um þessar hafnir með slælegri gæslu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda og hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni fyrir þann skilning sem þeir sýna á því sjónarmiði sem fram kom hjá mér að ekki sé hægt að upplýsa í smáatriðum um það hvernig þessu eftirliti er háttað en þær ábendingar og athugasemdir sem fram komu í máli þeirra tel ég eðlilegt að verði farið yfir í ráðuneytinu með þeim aðferðum sem við höfum í gegnum Siglingastofnun sem sér um og ber ábyrgð á eftirlitinu með hafnaríkiseftirliti, þannig að gengið verði úr skugga um að þarna sé allt með eðlilegum hætti. Ég tel afar mikilvægt að þetta sé trúverðugt eftirlit og framkvæmd hennar og sé því ástæðu til að láta fara yfir það en ég hef haft upplýsingar um að skipafélögin hafa litið hafnaríkiseftirlitið að þessu leyti og eftirlitið í höfnunum mjög jákvæðum augum og talið að það auðveldi starfsemina og reksturinn á athafnasvæðum skipafélaganna að þessar reglur gildi, t.d. varðandi umferð hið næsta skipunum, og samstarf hafi verið býsna gott milli forsvarsmanna og starfsmanna skipafélaganna við eftirlitsaðilana. Ég held að það sé ríkur vilji til þess að svo sé enda mikið í húfi að þessir hlutir séu í lagi. En að gefnu tilefni er eðlilegt að líta til þessa máls vegna þessarar fyrirspurnar.