Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga á þskj. 632 um úrskurðaraðila í starfsaldurslistadeilu flugmanna Flugleiða hf. Betra væri að segja: í deilu flugmanna Flugleiða hf, um starfsaldurslista, og getur verið að nefndin, sem fær þetta mál, lagi það. Þessi deila á sér nokkuð langan aðdraganda og skal ég ekki eyða löngu máli í að rekja þá sögu, en vil þó nefna örfá meginatriði. Þegar við sameiningu flugfélaganna 1974 var gert ráð fyrir því að þar yrði einn starfsaldurslisti flugmanna. Flugmenn eru með þá sérstöðu innan starfsliðs Flugleiða og víðar að vera með svokallaðan starfsaldurslista. Hins vegar var ýmsum atriðum í sameiningu flugfélaganna frestað, m. a. þessu. Undanfarin þrjú ár má hins vegar segja að unnið hafi verið nokkuð sleitulaust að því að ná saman starfsaldurslista og sameina þannig þá lista sem gilda fyrir Félag ísl. atvinnuflugmanna og Félag Loftleiðaflugmanna. Árið 1978 skipuðu félögin bæði nefnd í þessu skyni sem kom sér út af fyrir sig saman um ýmis atriði, t. d. var hún sammála um að sameiginlegan starfsaldurslista þyrfti að gera. En án þess að ég reki það í smáatriðum strönduðu tilraunir þessara,r nefndar því miður og varð ekki lengra haldið áfram á þeirri braut. Árið 1979 reis kjaradeila flugmanna. Þá varð samkomulag um að skipa gerðardóm í kjaradeiluna. Sá gerðardómur gekk þann 5. sept. 1979. Er í grg. með þessu frv. vitnað nokkuð til þess sem fram kom frá gerðardómi þessum um starfsaldurslista sem dómurinn taldi vera verulegan fjötur um fót við allar ákvarðanir í launa- og kjaramálum. Mál þetta var síðan tekið upp á vegum sáttasemjara á s. l. ári. Skipaði ríkissáttasemjari í málið aðstoðarmann, dr. Gunnar G. Schram, sem segja má að hafi starfað sleitulaust s. l. ár að því að ná saman starfsaldurslista. Að vísu gaf sáttasemjari málið frá sér í haustmánuðum, en eftir nokkra fundi með deiluaðilum varð hann við beiðni um að taka málið upp að nýju. Sáttasemjari lét fara fram atkvæðagreiðslu um sáttatillögu. Sú sáttatillaga var felld af einum deiluaðila. Sömuleiðis var leitað eftir samkomulagi um gerðardóm, en það tókst ekki heldur. Málið kom því frá sáttasemjara aftur skömmu fyrir síðustu áramót. Í þessu sambandi hefur nú komið fram, m. a. frá Félagi ísl. atvinnuflugmanna, að rétt hefði verið að skipa sáttanefnd, og má það vel vera. Ég vil að það komi fram að þeir nefndu það við mig í septembermánuði. Hins vegar var það mat þeirra manna, sem gerst þekkja til þessa máls, að æskilegt væri að sáttasemjari, dr. Gunnar G. Schram, reyndi áfram, enda málinu þaulkunnugur. Eftir að sáttasemjari gaf það frá sér að nýju í lok ársins var töluvert um þetta mál rætt, en þó ákveðið að láta það bíða nokkuð að grípa til frekari tilrauna, m. a. í þeirri von að ýmsir möguleikar, ýmsar stöður sem leitað var eftir fyrir flugmenn erlendis, verkefni sem Flugleiðir voru þá að afla sér eða hafa þegar aflað sér, kynnu að greiða fyrir lausn þessa máls. Sömuleiðis töldu menn æskilegt að sjá nokkru betur hver framtíð Atlantshafsflugsins yrði, því að sjálfsögðu er innst inni deilan vegna þess að með starfsaldurslista kunna ýmsir flugmenn að missa starf sitt ef samdráttur verður. Þar ræður starfsaldurslistinn og því er þetta eðlilega mikið tilfinninga- og hitamál. Nú hefur Flugleiðum hf. að vísu tekist að festa verkefni erlendis, m. a. nýlega í Nígeríu og í Lýbíu. Eru nú reyndar stöður erlendis á vegum Flugleiða orðnar fyrir 39 flugmenn, miðað við 74 sem áætlað er í störf hér heima. Þarna hefur því verulegur fjöldi stöðugilda bæst við. Því miður fer hins vegar svo, þegar þjálfa á í þessar stöður, að starfsaldurslistinn veldur deilum að nýju, svo að öfugt við þær vonir, sem menn bundu við þessar viðbótarstöður kynnu að leysa málið, hefur svo ekki orðið og hefur Félag ísl. atvinnuflugmanna boðað verkfall frá og með miðnætti í nótt af þessum ástæðum. Við alla þessa aðila ræddi ég áður en til þessarar verkfallsboðunar kom. Á fund minn gengu fulltrúar Félags ísl. atvinnuflugmanna fyrir um það bil 10 dögum og lýstu þá á ný áhuga sínum á því að skipuð yrði sáttanefnd. Jafnframt létu þeir í veðri vaka að þeir mundu sætta sig við úrskurð ef slík sáttatilraun yrði árangurslaus. Ég gerði þá að tillögu minni jafnframt að niðurstaða slíkrar sáttatilraunar eða úrskurðaraðila yrði látin ná aftur fyrir sig til 15. mars og þannig leiðrétt sú starfsþjálfun, sem nú fer fram, ef niðurstaðan yrði önnur en félagið byggir á. Þetta samþykkti stjórn Flugleiða og sömuleiðis Félag Loftleiðaflugmanna. Hins vegar hafnaði Félag ísl. atvinnuflugmanna því, að þetta yrði látið ná þannig aftur fyrir sig, og taldi sig með engu móti geta fallist á þá tilfærslu í stöðum sem fylgir þeirri starfsþjálfun sem Flugleiðir verða að ráðast í m. a. vegna þeirra stöðugilda sem aflað hefur verið erlendis. Ríkissáttasemjari hefur síðan sjálfur rætt við deiluaðila og gert ítarlega tilraun til þess að ná samkomulagi sem gæti leitt til þess, að frá þessu verkfalli verði horfið, og m. a. lagt áherslu á svipaða tillögu og ég lagði fram, en því miður hefur það reynst árangurslaust. Eins og ég sagði í upphafi míns máls vil ég ekki tefja tímann með því að rekja þetta ítarlega. Ég vil aðeins segja það, að allir þeir aðilar, sem að þessu máli hafa komið, virðast sammála um að lausn á þessari deilu um starfsaldurslista sé forsenda fyrir því, að ganga megi til samninga um kaup og kjör. Sömuleiðis hygg ég að allir geti verið sammála um að lausn á þessu deilumáli sé forsenda fyrir því, að þetta flugfélag, sem hefur átt í verulegum erfiðleikum, geti risið upp úr þeim. Ég held að það sé óumdeilanlegt. Ég vil taka fram að með þessum orðum er ég ekki að halla á einn eða neinn. Venjulega er það svo að allir eiga nokkra sök þegar menn deila. Ég hef því lagt til við ríkisstj., að frv. eins og það, sem hér er nú flutt, verði lagt fram, og hef jafnframt rætt við stjórnarandstöðu um þetta mál og leitað eftir samstarfi við hana. Í þessu frv. er farin nokkuð óvenjuleg leið. Ekki er ætlast til þess að úrskurðaraðili taki til starfa fyrr en fjórum vikum eftir gildistöku þessara laga og verði tíminn þangað til notaður til þess að gera enn eina tilraun til samkomulags með skipun sáttanefndar. Þessi leið er hér valin þar sem komið hefur fram í þeim viðræðum, sem fram hafa farið, að hún virðist eiga ríkan hljómgrunn hjá deiluaðilum, sérstaklega Félagi ísl. atvinnuflugmanna. Þeir hafa sjálfir lagt áherslu á að slík sáttatilraun yrði gerð. Í þessu frv. er jafnframt kveðið svo á í 3. gr., að vinnustöðvun sú, sem boðuð er frá og með 10. apríl vegna þessarar deilu, verði óheimil og aðrar vinnustöðvanir í því skyni að knýja fram aðra skipan mála en lög þessi gera ráð fyrir. Í frv. er gert ráð fyrir að Hæstiréttur tilnefni úrskurðaraðila. Ég vil að lokum geta þess, að eftir samþykkt ríkisstj. í morgun kallaði ég á fulltrúa Félags ísl. atvinnuflugmanna og fór þess mjög eindregið á leit við þá, að þeir féllu frá þessari verkfallsboðun og samþykktu að sáttanefnd yrði skipuð á þennan máta, enda næði niðurstaða hennar eða úrskurðaraðila yfir þá deilu sem nú stendur um þjálfun í hinar nýju stöður. Ég hef nú fengið þær fréttir frá fundi flugmanna, sem má segja að hafi staðið í dag, að þeir hafa hafnað þessu og eru ákveðnir í því að standa við sína verkfallsboðun ef ekkert verður gert til að stöðva það. Ég vil svo segja að lokum, að því miður er ekki svo, þótt þetta frv. verði samþykkt og þótt úrskurður gangi, sem gera verður að sjálfsögðu ráð fyrir og hlýtur að gerast og þannig verði einn starfsaldurslisti, að deilumál innan félagsins við flugmenn verði leyst - langt frá því. Kjarasamningar eru opnir og nauðsynlegt vitanlega að ljúka þeim. Hins vegar er það mat þeirra aðila, sem að þessu máli hafa fyrst og fremst komið, að nauðsynlegt sé að fá einn starfsaldurslista áður en unnt er að takast á við það mál. Ég vil að lokum fara þess á leit við hv. deild, að máli þessu verði hraðað eins og frekast er kostur og það komist til Ed. nú fyrir eða um kvöldmatarleytið, skulum við segja, og verði afgreitt þaðan í kvöld. Ég held að sú röskun, sem fylgir því ef flug stöðvast á morgun, sé mjög alvarleg og því nauðsynlegt að stíga skrefið áður en til þess kemur. Ég vil leyfa mér að vona, að sú nefnd, sem fær þetta mál, geti afgreitt það fljótt, og legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Herra forseti. Þingflokkur sjálfstæðismanna tekur fram að samráð hefur ekki verið haft við fulltrúa flokksins um mál þetta fyrr en kl. 13 í dag. Mál þetta hefur algerlega verið í höndum ríkisstj. og hlýtur hún að bera alla ábyrgð á meðferð þessa margþætta máls. Með tilvísun til þess, að hér er um viðkvæmt og mikilvægt mál að ræða, munu þm. Sjálfstfl. ekki leggja stein í götu afgreiðslu málsins á þeim skamma tíma sem Alþingi er ætlað að fjalla um málið. Þm. Sjálfstfl. taka ekki efnislega afstöðu til frv. og munu því sitja hjá við afgreiðslu málsins. Herra forseti. Einu afskiptin, sem þingflokkur sjálfstæðismanna mun hafa af meðferð málsins, eru að leggja til að málið sé nefnt sínu rétta nafni, þ .e. frv. til l. um gerðardóm, en ekki frv. til l. um úrskurðaraðila o. s. frv. Alþb. seilist í þessu efni langt um hurð til lokunnar í yfirdrepsskapnum til þess að reyna að leyna því, að takist sættir ekki er hér auðvitað um gerðardóm að ræða að undangengnu banni við verkfalli og ekkert annað. Auðvitað er svo Framsfl. reiðubúinn að þjónusta þá Alþb. menn eins og fyrri daginn og kemur engum á óvart.



Herra forseti. Fyrir u. þ. b. tveimur árum var á ferðinni meðal stjórnmálamanna mjög svipað frv. og hér um ræðir til þess að takast á við mjög hliðstæða deilu hjá sömu starfsstétt. Þá rekur mig minni til þess, að við Alþfl.-menn og framsóknarmenn, sem þá áttum aðild að ríkisstjórn, höfðum um nokkurt skeið verið reiðubúnir til þess að standa að sams konar lausn á þeirri deilu eins og hér á að eiga sér stað, en þriðji aðili stjórnarsamstarfsins, sem var Alþb., þvældist ávallt fyrir. Undir lokin var okkur gefið í skyn að vera kynni að fallist yrði á slíka lausn ef einhver annar en samgrh., sem þá var úr flokki Alþb., fengist til þess að bera málið fram. Lýsti félmrh. Alþfl., Magnús H. Magnússon, sig þá reiðubúinn til þess. Hins vegar kom aldrei til að á þetta reyndi því að þegar samþykki þriðja aðilans var loks fengið var það orðið of seint. Þær tafir drógu m. a. þann dilk á eftir sér, að svonefndu þaki var lyft af launum allra hálaunamanna í landinu, og gerði það þáv. ríkisstj. erfiðara fyrir er ástæða hefði verið til. Ég vil aðeins minna á þetta nú því að á þeim tveimur árum, sem síðan eru liðin, virðist vera orðið greiðara um götur hjá Alþb. að ganga frá málum eins og hér um ræðir. Fyrir okkur Alþfl.-mönnum er það ekki nýtt mál, sem hér er um deilt, frekar en fyrir öðrum þm. Við höfum fylgst lengi með því máli sem hér er lögð til ákveðin leið um lausn á. Í morgun kom hæstv. samgrh. að máli við okkur og kynnti okkur stöðuna frá sjónarhóli ríkisstj. og bar fram tvær óskir: Í fyrsta lagi að þingflokkur Alþfl. féllist á að greiða götu málsins þannig að frv. gæti fengið afgreiðslu frá báðum deildum þingsins nú í dag. Þingflokkur Alþfl. hefur samþykkt að verða við þeirri ósk og munum við þm. Alþfl. greiða götu þessa máls í báðum deildum svo að málið hljóti afgreiðslu í dag. Í öðru lagi leitaði hæstv. samgrh. eftir afstöðu þingmanna Alþfl. til þessa sérstaka máls. Þingflokkur Alþfl., minnugur fyrri afstöðu sinnar í hliðstæðu máli, hefur samþykkt að standa að afgreiðslu málsins og mun greiða atkvæði með frv. bæði í Nd. og í Ed. Hvað frv. skuli heita er ekki meginatriði málsins. Meginatriðið er að sjálfsögðu efnisinnihald frv. En það er út af fyrir sig ekki nýtt að ákveðinn stjórnmálaflokkur þurfi að umskíra mál sem honum eru viðkvæm. Man ég í svipinn eftir mörgum umskírnum á gengisbreytingu, sem nú síðast mun víst heita breyting á viðmiðun gengisaðlögunar, og er þá ekkert skrýtið þó að nú sé gerðardómur kallaður úrskurðaraðili.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að þessi umr. hér yrði notuð til að skattyrðast við hv. 1. þm. Reykv. og ekki heldur við hv. 3. þm. Vestf. Það gefst nægur tími til þess við umr. um önnur mál hér á Alþingi. Ég vil þó aðeins segja það út af ummælum þeirra, að í fyrsta lagi er því ekki að treysta að greiðara sé um götur hjá Alþb. í svona málum, eins og hv. 3. þm. Vestf. orðaði það, og í öðru lagi held ég að það séu aðrir en Alþb. sem eigi skilið einkunnina yfirdrepsskapur í sambandi við þetta mál. Hvað er það annað en yfirdrepsskapur þegar flokkur ákveður að sitja hjá við afgreiðslu máls, en flytur engu að síður till. um breytingu á heiti þess hins sama máls. Það er sérkennileg afstaða. Hér er um að ræða frv. til l. um þrjú meginatriði: Í fyrsta lagi, að sett verði sáttanefnd til þess að reyna enn til þrautar að ná samkomulagi í þeirri deilu sem staðið hefur í mörg ár um það, hvernig ráða á flugmenn til verka hjá Flugleiðum hf. þar sem um er að ræða tvö stéttarfélög á sama starfsvettvangi sama fyrirtækis. Í öðru lagi gerir frv. ráð fyrir því, að úrskurðaraðili verði skipaður að loknu starfi sáttanefndar ef samningar takast ekki innan fjögurra vikna. Á það ber að leggja höfuðáherslu, að reynt verði til þrautar á þessum fjórum vikum að ná samkomulagi. Takist það ekki ber að úrskurða um starfsaldurslista. Í þeim efnum verður að taka ýtrasta tillit til fram kominna sjónarmiða, ekki síst félagslegrar aðstöðu flugmanna, ekki aðeins miðað við núverandi rekstur fyrirtækisins, sem hér um ræðir, heldur einnig að taka tillit til þess möguleika, sem óneitanlega er yfirvofandi, að enn frekari samdráttur geti orðið í rekstri fyrirtækisins. Í þriðja lagi gerir frv. ráð fyrir að það verkfall, sem nú er að skella á vegna starfsaldurslistans, sé óheimilt. Hér er komið að mikilvægu grundvallaratriði. Það er mat þingflokks Alþb., að hér sé um að ræða óhjákvæmilega neyðarráðstöfun þar sem sýnt er að engin lausn finnist á þessum mjög svo sérstæðu deilumálum eftir hefðbundnum samkomulagsleiðum. Hér er ekki um kaupdeilu að ræða, heldur er hér á ferðinni átakamál innan starfshóps um sérstök vinnuréttindi. Á þessum forsendum, herra forseti, hefur þingflokkur Alþb. ákveðið að standa að því frv. sem hér er á dagskrá.



Herra forseti. Mér þykir rétt vegna þeirra ummæla, sem komu hér fram hjá hv. 1. þm. Reykv., að taka það fram, að ég á allan heiðurinn af þessu orði. Það er frá mér komið og hefur engin athugasemd verið við það gerð. Þetta er úrskurður sem um er að ræða, mér þykir orðið satt að segja fallegt og ég vil kannast við það.