Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Hjörleifsson Kvaran) Eins og kunnugt er, var málið tekið út af dagskrá síðast. Síðan hefir nefndin komið fram með brtt. við þetta frv., og eru þær á þskj. 456, en þar sem þeim hefir ekki verið útbýtt hjer í deildinni fyr en alveg á þessu augnabliki, eru menn tæplega búnir að átta sig á því, sem þar er á ferðinni. Þó er ástæðulaust að fresta umr. þess vegna, því að þessar breytingar eru smávægilegar. Orðið „ópíum“ skal falla burt í 1. málsgrein 1. greinar, o. s. frv. Eins og menn sjá, eru þetta einföld atriði, en jeg skal geta þess fyrir hönd nefndarinnar, að hún taldi sjálfsagt að birta auglýsingu á sínum tíma í Stjórnartíðindunum, með skýringum þeim, sem við eiga, þ. e. hvað sje unnið og hvað óunnið ópíum o. s. frv.

Frsm. (Guðmundur Guðfinnsson) Jeg þarf ekki að orðlengja um frv. þetta og get aðeins vísað í greinargerðina fyrir því, þar sem alt er tekið fram, er máli skiftir. Jeg hefði kosið að kynna mjer nánar fjárhag og eignir ellistyrktarsjóðanna, eins og nú er, en ekki tekist, sakir tímaskorts, og ekki getað fengið þær upplýsingar, er jeg þurfti. það lítur svo út sem próf. Eiríkur Briem hafi kynt sjer þetta mjög nákvæmlega, en sá galli er á, að menn eiga erfitt með að sjá, hversu mikið gagn yrði að þessari hækkun nú sem stendur, þar sem jeg get ekki lagt fram skilríki fyrir styrkveitingum úr sjóðnum nú. Jeg þekki til í einum hreppi, þar sem ellistyrkur nemur nú einu ómagaframfæri, en eftir útreikningum prófessorsins mundi það að 40 árum liðnum svara framfæri 3 ómaga. Jeg hefði haft tilhneigingu til að ganga lengra og hækka gjaldið meira, en vildi þó ekki gera það. Hvort sem sjóðurinn væri aukinn með hærri gjöldum eða gripið til annara úrræða til þess að auka hann, þá tel jeg það ekki illa farið. Vona jeg svo, þar sem allir sjá, hversu gætilega er af stað farið, að deildin samþykki frv. eins og það liggur nú fyrir.

Fyrirspyrjandi (Jónas Jónsson) Það er langt liðið síðan fyrirspurn þessi kom fram. Af því, sem mjer hefir skilist á hæstv. atvrh., sem nú er einnig fjrh., að aðiljar þeir, sem áttu að gefa upplýsingarnar, væru ekki viðbúnir að gefa ítarleg svör, þá finst mjer ekki ástæða til að fara svo nákvæmlega út í málið og ella hefði orðið. Það nægir að benda á þann tvenna tilgang, sem fyrirspurnin felur í sjer. Fyrst að fá vitneskju um, hvernig bankarnir skifta fje sínu milli atvinnuveganna. Sjávarútvegurinn hefir hingað til hlotið mestan hluta veltufjárins. Útvegurinn notar nú nýtísku vjelar og nýtísku skipulag á öllu, sem að sjó lýtur; það er fjárfrekt, enda hefir langmest af. veltufje bankanna horfið þessa leið. Öðru máli er að gegna með jarðræktina; hún er enn þá utangarðs hjá þjóðinni. Landbúnaðinn vantar vetufje til aukinnar jarðræktar og býla. En í stað þess hefir fólkið flúið sveitirnar, og enn þá er straumurinn til kaupstaðanna. Ef fengist glögg skýrsla yfir, hvernig vetufjeð skiftist, þá væri grundvöllurinn fenginn fyrir kröfum sveitanna um rjettátari skiftingu en hingað til. Þess vegna er þessi þáttur fyrirspurnarinnar, hve mikið hver atvinnuvegur og einstök hjeruð hafi fengið af veltufjenu, nauðsynlegur fróðleikur fyrir þing og stjórn. Og þótt ekki komi ljós svör nú, þá vænti jeg, að þau muni síðar koma. Þá er hinn þátturinn, hvernig tapið skiftist milli atvinnuveganna og hjeraðanna. Um það vita menn ekki neitt annað en það, að sjerstaklega annar bankinn hefir tapað stórfje; sumt hefir hann gefið upp nú þegar og sumt fær hann vitanlega aldrei borgað, þótt það sje enn þá fært sem eign. Við þessari spurningu á þjóðin heimtingu á að fá svar. Það hefir verið reynt að halda því fram hjer á Alþingi, að þegar stóratvinnurekendur lendi í fjárþröng, þá eigi þjóðin að hlaupa í skörðin. Þá eru tekin stórlán með okurkjörum og þeim fleygt inn í vafasamar lánsstofnanir, sem síðar eiga að ala gjaldþrotsmennina. En á hverjum bitnar þetta? Hver borgar brúsann? það gerir þjóðin, sumpart með háum vöxtum og sumpart með landssjóðsgjöldum. Jeg álít, að ástand síðustu missira hafi sýnt, að það er þörf á því að hafa annað eftirlit með lánsstofnunum og atvinnuvegunum en verið hefir. Það er óskaplegt að láta einstaka menn og stjettir ausa peningum úr lánsstofnununum út í sjóinn fyrir óstjórn og fyrirhyggjuleysi, og láta þetta síðan bitna á öllum almenningi. Jeg get hugsað, að þeir, sem ekki vilja vita neitt um tryggingar fyrir enska láninu, vilji ekkert um þetta vita. En jeg er ekki einn í þeirra tölu. Og þótt ekki fáist fullnægjandi svör nú, mun eigi verða lint á kröfum um fulla vitneskju, fyr en hún er fengin. Það hefir víðar verið farið ógætilega í þessum efnum en hjer. Jeg skal nefna dæmi. Í gær bárust fjesýslumönnum hjer skeyti um það, að 2 bankar í Noregi hefðu stöðvast. Annar þeirra hafði þó fengið mikla hjálp og var álitinn úr hættu. En búist er við, að bankar þessir komist af stað aftur með hjálp ríkisins. Þá skal jeg koma með dæmi, sem sýnir, að hræðslan við að láta vita um slíka hluti er ekki alstaðar jafnrík og hjer. Einn af stærstu bönkunum í Danmörku er Andelsbanken í Kaupmannahöfn. Hann var stofnaður 1914 og hefir 80 útibú víðs vegar um Danmörku. Þessi banki hefir vaxið hraðar en nokkur annar banki í Danmörku, en þó hefir síst á það skort, að aðsúgur hafi verið gerður að honum. Það hefir oft undanfarin ár verið ráðist á hann af miklum móði, venjulega skömmu áður en reikningar hans koma út. En þá hafa árásirnar þagnað, því að það hefir jafnan sýnt sig, að bankinn stóð sig vel. Nú fyrir í skömmu gerðist „kritikin“ hávær. Bankastjórnin baðst þá eftir rannsókn á í hag bankans, og kom þá í ljós, að hann var ágætlega stæður og allur grunur var ástæðulaus. Þetta sýnir, að erlendis eru menn ekki hræddir við að spyrja eða svara. En hjer vilja menn láta skakkaföllin gleymast án rannsóknar eða eftirlits. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta nú; jeg geri athugasemd seinna, ef svo fer, sem mig grunar, að stjórnin geti ekki gefið fullnaðarsvar nú.

Fjármálaráðherra (KIJ): Hv. fyrirspyrjandi (JJ) gat þess í upphafi ræðu sinnar, að langt væri um liðið síðan hann bar fyrirspurn þessa fram. Það er satt að vísu, en þegar er fyrirspurnin kom fram, skrifaði stjórnin báðum bönkunum og bað þá að láta í tje nauðsynlegar upplýsingar. Nú eru svörin komin frá bönkunum, og það síðara er dagsett 17. apríl, svo jeg vona, að hv. fyrirspyrjandi geti ekki sagt, að jeg hafi legið lengi á þessu. Ef svara ætti fyrirspurn þessari svo ítarlega, sem gert er ráð fyrir af spyrjanda, þá yrði það langt mál. En svar mitt verður mjög stutt að þessu sinni. Landsbankinn segir svo í brjefi sínu út af fyrirspurninni, að með því að bankinn hafi ekki áður látið fara fram slíka sundurliðun og um ræðir í fyrirspurninni, hvorki í aðalbankanum nje útibúunum, og þar eð þetta sje afarmikið og seinlegt verk, ef það eigi að framkvæmast nákvæmlega, og þar eð starfsfólk bankans sje nú sem stendur önnum kafið, og svo standi yfir ársreikningagerðaskil bankans, þá sjái bankastjórnin sjer ekki fært að svo stöddu að láta í tje hinar umbeðnu upplýsingar. Hins vegar sje bankastjórnin fús til strax og henni vinnist tími til þess, að láta framkvæma sundurliðun þá, er um getur í fyrirspurninni, svo framarlega sem stjórnin óskar þess. Enn fremur segir bankastjórnin, að þetta sje ekkert áhlaupaverk; til þess þurfi að minsta kosti 2 menn í 3 mánuði, og það menn, sem kunnugir sjeu í bankanum og geti farið í útibúin og gert þar upp á sama grundvelli, en þeir menn sjeu nú svo önnum kafnir, að ekki geti komið til mála að sinna þessu fyr en ársskilum bankans sje lokið. Jeg geri nú ráð fyrir, að stjórnin telji þetta svo mikilsvert atriði, að hún noti sjer tilboð Landsbankastjórnarinnar. Þá getur Landsbankinn líka farið sjer hægt með þetta, en sundurliðunin verið tilbúin fyrir næsta þing. En Íslandsbanki svarar á þá leið, að til þess að unt sje að svara ítarlega umgetinni fyrirspurn, þá þyrfti fyrst að fara fram svo nákvæm skoðun á öllum lánsskjölum bankans og útibúa hans, að óhugsandi sje að ljúka þeirri skoðun fyrir þinglok. Bankastjórnin fer ekki ítarlega inn á þetta, en jeg geri ráð fyrir, að hún muni líka fús til þess að gefa sundurliðaða skýrslu, sem tilbúin yrði fyrir næsta þing. Fleira get jeg ekki að svo stöddu svarað þessari fyrirspurn.

Fyrirspyrjandi (Jónas Jónsson) Það fór sem mig varði, að það var ekki hægt að fá nú slíkt svar, sem fyrirspurnin gerði ráð fyrir. Jeg skal taka það fram, að jeg álít stjórnina ekki vítaverða, en bankarnir hafa alls ekki komið fram sem skyldi, er þeir draga svona lengi að senda jafneinföld svör. Jeg tel þetta eftir atvikum sæmilega lausn á málinu, þar sem hæstv. stjórn treystir sjer til að geta á næsta þingi gefið þingheimi glögga skýrslu um þetta mál. Vænti jeg, að bönkunum verði ekki vegna tómlætis leyft að skjóta sjer undan að gefa skýrslur þær, sem þeir eru skyldir að láta yfirboðurum sínum í tje.