Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Þorláksson) Háttv. Ed. hefir gert eina breytingu á þessu frv. eftir að það fór hjeðan, þannig, að feld hafa verið niður niðurlagsorð 1. liðs 10. greinar, þau, að sjúklingar væru skyldir til að láta lækni í tje skýrslu um það, hvar þeir hefðu tekið sjúkdóminn. Allsherjarnefnd hefir nú aftur borið sig saman um þetta efni, og kom okkur saman um að gera þá breytingu að setja þetta aftur inn í frv. Hún sjer ekki, að ástæða hafi verið til að fella þetta burtu, og formaður nefndarinnar í Ed., sem hafði þetta mál þar til meðferðar, sagði í viðtali við mig, að þetta hefði verið gert af því, að engin refsiákvæði væru í frv., ef út af þessu væri brugðið. Þetta er ekki allskostar rjett: sektarákvæðum 17. gr. var breytt þannig, að þau næðu til afbrota við 10. gr. En nú er ekkert eftir í 10. gr., sem 17. gr. á við, ef þetta verður felt burtu, og er því komið fram ósamræmi í frv. Hins vegar telur nefndin rjett að hafa þessa skyldu í lögunum. Telur nefndin það ekki viðurkvæmilegt að leggja þá kvöð á lækna að grenslast eftir því, hvar sjúklingurinn hafi smitast, en heimila sjúklingnum að verjast allra upplýsinga. Það er svo mikilsvert að fá sem nákvæmastar upplýsingar um útbreiðslu veikinnar, að það má á engan hátt fella úr lögunum þessi ákvæði, því það mundi gera alla eftirgrenslan miklu erfiðari.

Frsm. (Björn Hallsson) Þegar lögin um varnir gegn berklaveiki voru til umræðu og meðferðar hjer í þessari háttv. deild 1921, rekur ef til vill einhverja háttv.þm. minni til þess, að jeg og háttv.þm. Str. (MP) ýttumst nokkuð á um það, hvort þessi lög ættu að koma til framkvæmda strax eða að því skyldi frestað vegna fjárskorts og erfiðleika á framkvæmd þeirra. Okkur greindi ekki á um undirbúning málsins frá hlið læknastjettarinnar í raun og veru, heldur um kostnaðinn. Jeg var þá frsm.allshn.; hún lagði þá á móti því, að málið gengi fram, en lagði til, að því væri með rökstuddri dagskrá vísað til umsagnar sýslunefnda, vegna kostnaðarhliðarinnar; vegna þess, að til þeirra kasta myndi allmikið koma með fjárframlög til framkvæmdar laganna. Nú er það komið í ljós og sú raun á orðin, að þetta var ekki allsendis ófyrirsynju gert; þessi kostnaður er þung byrði á sveitarsjóðum og ríkissjóði, og sýslufjelögin stynja nú þegar undir þeim gífurlega kostnaði, sem framkvæmd laganna fylgir, og það svo, að sveitarsjóðir í sumum sýslum rísa tæplega undir, og við því bjóst allshn. þegar hún vildi fresta málinu 1921, Þess vegna var ekki ósanngjarnt, að sýslu nefndirnar fengju að segja sitt álit áður en lögin yrðu samþykt. Það var þetta, sem nefndin óttaðist, eins og þá var margtekið fram, en ekki það, að hún vildi ekki vinna að útrýming berklaveikinnar. Nú eru þessi lög ekki nema að litlu leyti komin til framkvæmda enn, eins og vænta mátti, vegna kostnaðarins, vegna þess að ekki hefir verið hægt fjárhags vegna að ráðast í þær byggingar, sem óhjákvæmilega þarf að reisa, til þess að lögin komi að fullu gagni. En nú verður að reyna að framfylgja þessum lögum sem best, úr því þau voru sett, og er þá ekki um annað að ræða en að gera þau þó framkvæmanleg vegna kostnaðarins fyrir hlutaðeigandi dvalarhjeruð. Þetta frv., sem hjer liggur fyrir, á þskj. 262, er komið fram af því, að sum sýslufjelög hafa orðið mjög hart úti og er um megn að rísa undir kostnaðinum. Háttv. aðalflm. þess (SvÓ) skýrði það rækilega við 1. umr., og skal jeg ekki endurtaka það hjer. En það er eðlilegt, að svona fari, þar sem sveitarsjóðirnir hafa ekki aðra tekjustofna en aukaútsvörin, sem er jafnað niður eftir efnum og ástæðum, og eru takmörk fyrir því, hvað á er hægt að leggja. Því er sanngjarnt, að ríkissjóður hlaupi undir baggann, þegar um er að ræða stöðvun berklaveikinnar. þegar sýslufjelögin geta ekki borið kostnaðinn, þar sem það er í raun og veru alþjóðarmál að vinna bug á veikinni. Eins og háttv. aðalflm. frv. (SvÓ) tók fram, þá eru gjöldin orðin allhá, sem leiða af þessari lagaframkvæmd, í 6 sýslum er það frá 1.40–3.20 krónur að meðaltali á mann síðastliðið ár, og er það hár nefskattur auk annara skatta. Það verður því að telja nauðsynlegt, að þingið sjái um, að þetta verði ekki einstökum sveitarfjelögum um megn, því að gjaldið getur hækkað enn. Þetta frv. gengur nú í þá átt, að sett verði hámark fyrir því, hvað greiða skuli fyrir hvern mann úr sýslusjóði til jafnaðar. Nefndin taldi farið nokkuð nærri meðalhófi í frv. þessu og leggur til, að það verði samþykt. Hámark gjaldsins er þar sett kr. 2.25, og því nokkur ljettir fyrir þær sýslur, sem verst eru settar, en þó er það hins vegar nokkuð mikið gjald. Háttv. þm. Dala. (BJ) bar fram frv. eftir ósk kjósenda sinna, sem hann svo tók aftur, er þetta kom fram, þar sem hann setti kr. 1.50 að meðaltali á mann. Nú flytur hann brtt. við þetta frv., þar sem hann vill færa þetta meðaltal úr kr. 2.50 í kr. 1.50, og til vara 2 krónur. Nefndin hefir ekki tekið ákvörðun um þessa till., og hafa nefndarmenn því óbundnar hendur. Hins vegar finst mjer mikið ljett á dvalarhjeruðum, sem harðast verða úti, með ákvæði frv., og þar á meðal fyrir kjördæmi háttv.þm. Dala. (BJ), þar sem hefir verið greitt síðasta ár kr. 2.93 á mann í því hjeraði. Mjer er ekkert kappsmál, hvort verður ofan á, að setja, eins og frv. gerir ráð fyrir, kr. 2,25 á mann, eða varatill. háttv.þm. Dala. (BJ), 2 kr., en aðaltillaga hans finst mjer of lág. Vænti jeg því, að hún verði ekki samþykt. Mjer finst satt að segja, að vjer verðum að gá að því að vera ekki of kröfuharðir við ríkissjóðinn. Hann hefir, eins og allir vita, í mörg horn að líta, og berklavarnirnar eru orðnar þungur baggi á honum. T. d. eru veittar til þeirra í fjárlögunum 1924 120000 kr., og er það engin smáræðisupphæð, og mun þó síst af veita. Að öðru leyti sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta. Nefndin telur, eins og jeg áður tók fram, rjett, að frv. nái fram að ganga, og jeg býst við, að háttv. deild muni taka í sama streng.

Bjarni Jónsson Það var rjett, sem háttv. 2. þm.N.-M. (BH) sagði, að jeg hefði flutt frv. eftir beiðni kjósenda minna. Svo er þar málum komið, að þeim finst þeir geti eigi til langframa risið undir þeirri byrði, sem berklavarnalögin leggja þeim á herðar, enda er þar ein sveit, að minsta kosti, mikið sýkt. Því var það, að þeir báðu mig að bera fram brtt. í þá átt, að gjaldið skyldi vera kr. 1.50 á mann, en þar sem jeg veit, að sumir hv.þm. vilja fara hóti hærra, hefi jeg einnig tekið tillit til óska kjósenda minna og viljað láta þær einnig koma til atkvæða. Það er raunar orð og að sönnu, að tæringarvarnarlögin eru þungur baggi á ríkissjóði, en hygnir menn hafa þann sið, áður en þeir leggja fje í eitthvert fyrirtæki, að spyrja um það, hvað sje að hafa í aðra hönd. Í þessu máli er um það að ræða að gera hættulegan sjúkdóm og illan viðureignar landrækan, sjúkdóm, sem ef hann nær að þróast, getur eigi aðeins orðið hið mesta þjóðarböl, heldur þjóðardauði, eins og loftslagi hjer er háttað. Jeg vona, að mönnum skiljist, er þeir athuga þetta, að ekki sje nema eðlilegt, að landssjóður leggi nokkuð á sig til útrýmingar slíkum vágesti. En hvað viðvíkur gjaldinu á sýslurnar, þá er það lagt á alveg út í bláinn, því hending ein ræður því, hvar sjúklingurinn á heimili, þegar hann veikist. Þannig getur hlaðist ódæmakostnaður á einstakar sýslur, sökum atvinnu, sem þar er stunduð, eða annars. En þar sem hjer er í eðli sínu um sóttvarnir að ræða, þá ætti í raun og veru hver einasti eyrir að koma úr landssjóði, eða þá frá sýslunum eftir mannfjölda og gjaldþoli, en ekki eftir tölu sjúklinganna. Því það ætti öllum að vera ljóst, að þau sýslufjelög eru, að öðru jöfnu, ófærust til þess að láta fje af hendi rakna, sem flesta hafa sjúklingana. Helst hefði jeg því kosið að bera fram brtt. um það, að sýslurnar yrðu undanþegnar gjaldinu, en þótti það ekki fært að fara svo langt, því jeg gerði ekki ráð fyrir, að sú brtt. gæti átt byr að fagna í þinginu. Hins vegar var mjer sönn ánægja að bera fram þessa brtt., sem hjer liggur fyrir, um það, að gjaldið skuli fært niður í kr. 1.50 á hvern mann í sýslunni, og fara þar að óskum kjósenda minna, sem hvorki telja sjer nje öðrum kleift að greiða meira gjald. Vona jeg því, að háttv.þm. sjái sjer fært að samþykkja lægri töluna, og þó jeg hafi borið fram varatillögu um kr. 2.00, þá er það ekki vegna þess, að jeg telji ekki lægri töluna nógu háa. Því þó ekki muni nema 50 aurum á till., þá safnast þegar saman kemur, og landssjóður stendur altaf best að vígi með greiðslurnar, því hann hefir skattheimtumeistara og skattheimtuheimildir, en sýslurnar hafa yfir engum slíkum gróðavegum að ráða til að jafna á móti álögðum gjöldum. Einstaka sýslur kynnu raunar að geta lagt á tolla, en í flestum tilfellum kæmu þeir aðeins niður á sýslubúum sjálfum, svo að því yrði lítill ljettir. Jeg vil nú enda mál mitt eins og jeg byrjaði og taka það fram, að útrýming þessarar skæðu veiki er þjóðarhagur og þjóðarnauðsyn, en ekki neinna sjerstakra hjeraða. Og þó eitt hjerað standi nú öðrum betur að vígi í þessu efni, þá má ekki vita, hvað svo verður lengi, ef ekki er tekið röggsamlega í taumana. Tune tua res agitur, paries cum proximus aidet, segir latneska máltækið, eða „þá er einum vá fyrir dyrum, þegar öðrum er inn of komin“, sem það heitir á vorri tungu. Og í þessu liggur það, eins og jeg tók fram í upphafi, að skyldan hvílir á ríkissjóði. Læt jeg svo útrætt um þetta mál.

Atvinnumálaráðherra (KJ): Eins og stendur í greinargerðinni, þá er enn ekki fengin full reynsla fyrir því, hvernig lög nr. 43. 1921, um varnir gegn berklaveiki, muni reynast. Reyndar er sagt í greinargerðinni, að byrði þeirra sje farin að verða sumum hjeruðum alveg óbærileg. Jeg rengi það ekki og get vel trúað, að svo sje. en á hitt má líka minnast, að þau ætli að verða, og sjeu þegar orðin æðitilfinnanlegur baggi á ríkissjóði, eins og líka háttv. 2. þm.N.-M. (BH) tók fram í sinni ræðu. Jeg skal samt ekki deila um það, hvort landssjóður eigi að bera allan kostnaðinn eða ekki, þótt það sje skoðun mín, að ekki verði hjá því komist að láta hann að nokkru leyti hvíla á bæjar- og sveitarfjelögum. Til skýringar því, hversu kostnaðurinn er orðinn gífurlegur, skal þess getið að á árinu 1922 hafa verið greiddar með tæringarveikum sjúklingum alls 128249 kr., og það sem af er þessu ári, eða til marsmánaðarloka, kr. 59774.00. Eins og eðlilegt er, fer tala þeirra sjúklinga, sem eru styrktarhæfir eftir 14. gr., altaf hækkandi bæði í sjúkrahúsum úti um land, á Vífilsstöðum, í sjúkrahúsum hjer í bænum og með ljóslækningum, þar sem læknishjálpin hefir verið greidd, enda þótt sjúklingurinn hefðist við hjer í bænum utan sjúkrahúss. Útgjöldin hafa einnig farið mjög vaxandi vegna laga nr. 61. 1921, sem heimila hverjum hreppi að hafa 4 sjúklinga í sjúkrahúsi á kostnað ríkissjóðs. Þetta gildir jafnt um alla hreppa, án tillits til mannfjölda. t. d. jafnt fyrir Grímsey, sem hefir um 100 íbúa, og Svarfaðardal, sem hefir um 1200. Þetta er misrjetti, sem þarf að kippa í lag. Það má kallast hart, að fjölmennustu sveitirnar megi einungis senda 4 sjúklinga eins og þær mannfæstu, og að það sama skuli gilda um Reykjavík eins og til dæmis Seltjarnarneshrepp. Nú er það farin að verða alvenja, að hreppum sje skift í tvo hreppa, og má vel vera, að það sje eitthvað gert með tilliti til þessa. Að minsta kosti er það álit mitt, að oft hafi slík skifting verið næsta óheppileg. Hefir það verið tekið til yfirvegunar í landsstjórninni, hvort ekki mundi vera rjett að breyta núgildandi lögum á þann veg, að hjer eftir verði tala sjúklinganna miðað við fólksfjöldann í hverju sýslu- og bæjarfjelagi. Veit jeg, að landlæknir er hlyntur slíkri breytingu á l. nr. 61. 1921. en býst þó ekki við, að til þess verði hugsað nú. Aftur á móti er það sennilegt, að frumvarp í líka átt verði lagt fyrir næsta þing. Hvað snertir gjaldsákvæðið í frv., þá þykir mjer sæmilegt, að farinn sje þar meðalvegurinn, t. d. að samþykt sje varatillaga háttv.þm. Dala. (B.J) um 2 kr. gjald.

Sveinn Ólafsson Jeg get byrjað með því að þakka háttv.allshn. fyrir meðferð hennar á frv. Vænti jeg, að jeg þurfi ekki frekar að sýna nú en jeg gerði við 1. umr., hvernig þessu máli er farið úti um land, þar sem mest er kvartað undan framkvæmd berklavarnalaganna. Aðeins í tveim af þeim sýslum, sem jeg hefi sjeð skýrslur úr um þetta efni. hefir gjaldið orðið lægra en 2 kr. Á jeg þar við Húnavatnssýslu og Eyjafjarðarsýslu. En í skýrslum frá þessum sýslum er þó tekið fram, eins og hjá öllum hinum, að fyrirsjáanlegur sje á þessu ári mikill kostnaðarauki. Allar hinar sýslurnar eru fyrir ofan hámarksgjaldið, sem frv. tiltekur. Viðvíkjandi brtt.háttv.þm. Dala (BJ) skal þess getið, að vjer flm. gátum ekki orðið á eitt sáttir um það, hvað gjaldið skyldi vera hátt, og varð loks að samkomulagi að setja kr. 2.25, En jeg verð að segja, að mjer þótti það of hátt, og get því best felt mig við varatill. háttv.þm. Dala. Í flestum tilfellum mun meðlag með sjúklingum þessum í sjúkrahúsum vera 5 kr. á dag, og er þá hlutfallið það sama og gert er ráð fyrir í berklavarnalögunum, sem sje 2/5 sýslusjóði og 3/5 úr ríkissjóði. Auðvitað er það tóm tilviljun, á hvaða sýslu leggjast mest útgjöld vegna berklavarna. En þar sem þau gjöld keyra úr hófi, virðist sanngjarnlegt, að ríkissjóður beri bróðurpart gjaldsins; sumpart vegna þess, að byrðin getur þar orðið hjeruðunum of þung, og er jafnvel orðin það, en einkum þó vegna þess, að landssjóði ber að annast sóttvarnir, og berklavarnirnar eru fyrst og fremst sóttvarnir, fyrirskipaðar af Alþingi og heilbrigðisstjórninni. En þar sem háttv.þm. Dala. (BJ) hyggur, að sýkingin sje mest í þeim hjeruðum, sem menn fjölmenna í til að leita sjer atvinnu, þá held jeg, að það sje nokkuð vafasöm tilgáta. Má t. d. benda á N.-Múlasýslu og Dalasýslu, er virðast einna verst staddar í þessu efni, en á þeim stöðum er lítið aðstreymi fólks. Hins vegar má nefna Suður-Múlasýslu, sem virðist talsvert minna sýkt, þrátt fyrir það, að þangað er mikið aðstreymi af mönnum í ver. Skal jeg að lokum lýsa því yfir, að mjer mundi kærast, að samþykt yrði varatill. hv.þm. Dala. (BJ), og hygg jeg, að hún fari meiri óskum margra annara.

Magnús Pjetursson Háttv. 2. þm.N.-M. (BH) gat þess, að allshn. hefði fyrir tveim árum viljað vísa berklavarnafrv. til álits sýslunefnda, og taldi vel farið, ef svo hefði verið gert. En jeg verð að halda því fram, að það, sem síðan hefir fram komið, bendi ekkert í þá átt, að það hefði verið rjettara af nefndinni. Því þó svo hefði verið gert, þá er það augljóst, að sýslunefndirnar gátu ekki gert sjer neina ljósa grein fyrir byrðinni, sem á þær lagðist með lögunum, á meðan reynslan var enn ekki farin að sýna neitt um það. En jeg skal taka það fram, að berklavarnanefndin hefði verið fúsust að fylgja þeirri stefnu, að láta sem minst af kostnaðinum koma á aðra en ríkissjóð, því hún leit á berklavarnirnar sem hverjar aðrar sóttvarnir, og hefði það því verið sjálfsagðasta leiðin að láta ríkið kosta þær. En nefndin sá sjer það ekki fært, samt sem áður, að ganga svo langt. En það er síður en svo, að jeg sje mótfallinn breytingunni. Hæstv. atvrh. (KIJ) vil jeg þakka fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf viðvíkjandi kostnaðinum, og það gladdi mig að heyra, að hann fer í vöxt. Því það sýnir, að lögin eru farin að verka. En jeg get ekki varist því að láta í ljós þá skoðun mína, að það sje hæpið að fara eftir fólksfjölda sýslnanna eingöngu. Að minsta kosti efa jeg, að það yrði ódýrara fyrir ríkissjóð. Eftir gildandi reglum hefir t. d. Reykjavík heimild til sjúkravistar á kostnað ríkissjóðs fyrir fjóra sjúklinga, en jeg býst við, að þeir yrðu nokkuð margir, ef ákvæðinu yrði breytt á þann hátt, sem hæstv. ráðherra (KIJ) gerir ráð fyrir.

Frsm. (Björn Hallsson) Nokkru af því, sem jeg þurfti að svara háttv.þm. Dala. (BJ). hefir þegar verið svarað af 1. þm. S.-M. (SvÓ), svo að jeg get sparað mjer það. Mjer dettur ekki í hug að neita því, að sum sýslufjelög verði harðara úti í þessu efni en önnur, og við því verður aldrei gert fyllilega. Samt sem áður hefir það ekki þótt fært til þessa að taka þetta alt upp á ríkissjóðinn, en í rauninni er meir og meir verið að stefna að því marki að gera alt landið að einni framfærslusveit, og mun það þykja orka mjög tvímælis, hvort slíkt sje rjett braut. Að vísu er það nauðsynlegt að útrýma berklaveikinni, og kostnaðurinn af þessum ráðstöfunum fer líka dagvaxandi, Hæstv. atvrh. (KlJ) hefir nú upplýst að árið sem leið hafi verið greiddar 128 þús. kr. til varnar berklaveiki, og nú þennan fyrsta ársfjórðung þessa árs um 60 þús., svo þetta eru engar smáupphæðir, sem veltur á. Er ekkert um það að segja, ef árangur sjest verulegur, sem vænta má að sje. Jeg hefi allgóðar heimildir fyrir því, að á Vífilsstöðum komist nálega allir sjúklingar undir ákvæði berklalaganna, og gefur það bendingu um, að lögin sjeu ef til vill misbrúkuð, því að varla eru alir fátækir, sem þangað lenda, og væri ekki ólíklegt, að sumir gætu borgað fyrir sig sjálfir. Út af till.háttv.þm. Dala. ( BJ) skal jeg segja það fyrst og fremst, að jeg er auðvitað ekki að lá honum það, þótt hann flytji þetta eftir tilmælum kjósenda sinna. En geta má þess þó í þessu sambandi, að jeg átti nýlega tal um málið við sýslumann Dalamanna af hendingu, og taldi hann, að 2 kr. væri sanngjarnt. Háttv. þm. Str. (MP) sagði, að það gleddi sig, hvað mikið hefði verið borgað til berklavarnanna, því það sýndi nauðsyn laganna og það, að þau kæmu að gagni. Jeg skal ekkert deila við hann um þetta, en vísa til þess, sem jeg hefi áður sagt, að jeg hafi nokkra tilhneigingu til þess að halda, að smogið sje í gegnum möskva laganna. Annars skal jeg ekki fara að vekja upp neinar gamlar væringar út af þessu máli við þennan háttv.þm. (MP), og get svo lokið máli mínu.

Bjarni Jónsson Jeg verð að leiðrjetta eitt atriði í ræðu hv. 1. þm. S.-M.(SvÓ). Jeg sagði ekki, að meiri sýking væri á þeim stöðum, þar sem fólk safnaðist saman til atvinnu, en annarsstaðar, en hitt sagði jeg, að ef sýking kæmi þar upp, breiddist hún fljótar út þar en annarsstaðar. Og það er í rauninni hepni, að slíkt hefir ekki komið fyrir. t. d. að skeiðríðandi tæring legðist á Siglufjörð, þar sem menn liggja stundum úti svo að segja eins og hundar. - Annars kemur það mjer nokkuð á óvart, hvað hjer virðist ætla að reynast erfitt að koma fram rjettu máli. Það er þó bersýnilegt, að hjer er um ríkisnauðsyn að ræða, og gjöldin eiga því að leggjast jafnt á alla landsbúa. Annars þarf jeg fáu að svara. Mjer þótti að vísu undarlegt það, sem haft var hjer eftir sýslumanni Dalamanna, þó það haggi reyndar ekkert því, sem jeg hafði sagt. En hann var einmitt sjálfur fundarstjóri á fundinum, þar sem þetta var samþykt, og er þess ekki getið, að hann hafi gert þar neinn ágreining.

Frsm. (Magnús Kristjánsson) : Eins og kunnugt er, var ákveðið með lögum 31. maí 1921, að fyrir 1. júní 1922 skyldi endanleg skipun gerð á seðlaútgáfu bankanna. Nú fór svo, að á síðasta þingi kom ekkert frv. fram um þetta, vegna þess, að stjórnin þóttist ekki viðbúin að inna af hendi nauðsynlegan undirbúning, og þá var fresturinn framlengdur til 1. júní þessa árs. Nú liggur ekki fyrir neitt frv. um breytingu á þessu, eða til fullnaðarskipunar á seðlaútgáfunni, og verður því að samþykkja frv. það, sem fyrir liggur, og framlengja enn eins árs frest, til 1. júní 1924. Þetta er svo einfalt mál, að um það þarf ekki að fjölyrða. En þó vil jeg láta það í ljós sem mína skoðun, að þessar framlengingar ættu ekki að þurfa að eiga sjer stað oftar, heldur þyrfti að gera endanlega skipun á þessu á næsta þingi.

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Jeg get þakkað háttv. deild, fyrir nefndarinnar hönd, fyrir góðar viðtökur á þessu frv. Jeg mun reyna að vera svo stuttorður, sem kostur er á, en verð þó að athuga ýmislegt viðvíkjandi frv. og brtt., sem allmargar eru komnar fram. Ætla jeg þá að byrja á því að skýra nánar frá því, hver útgjöld það mundi hafa í för með sjer fyrir ríkissjóð, ef þetta frv. yrði að lögum. Jeg gat um það við 1. umr., hversu miklu styrkur til túnræktar út af fyrir sig myndi nema samkvæmt frv. Sýndi jeg fram á, að enda þótt dagsverkatala á þeirri grein jarðræktarinnar ykist um helming frá því, sem nú er, þá myndi styrkurinn samt ekki verða hærri en nú er gert ráð fyrir í fjárlagafrv. stjórnarinnar, að veitt verði til búnaðarfjelaga til styrktar slíkum framkvæmdum. miðað við kr. 1.50 á hvert dagsverk. Um önnur atriði í II. kafla frv., svo sem bygging áburðarhúsa, sem á að styrkja að 1/3, skal jeg taka það fram, að ekki er gott að gera nákvæma áætlun um það, hvaða kostnað myndi af því leiða. En ef bygð yrðu áburðarhús og safnþrær á hverju býli landsins, en þau eru um 6000 alls, þá mætti gera ráð fyrir, að þau yrðu um 270000 teningsmetrar að stærð, og 1/3 kostnaðar við byggingu þeirra nema sem næst 11/2 miljón króna. Þetta eru að vísu háar tölur og mikið fyrir ríkissjóð að svara þessu út. En ef þetta er borið saman við það, sem gert hefir verið síðan um aldamót, þá sjest, að á þeim 22 árum, sem síðan eru liðin, hafa verið gerð alls áburðarhús og safnþrær, er nema 40000 teningsmetrum, og 1/3 af byggingarkostnaði þeirra nemur þá 220000 kr., eða 10000 kr. á ári. Er þannig búinn nú þegar 1/7 hluti af þessum byggingum. - Nú má gera ráð fyrir, að heldur frekar verði gert að byggingum í þessari grein eftirleiðis, og hækkaði þá styrkurinn sem því svaraði. Væri bygt helmingi meira, yrði styrkurinn 20000 kr. á ári; ef þrisvar sinnum meira, þá 30000 kr., o. s. frv. Þarf því ekki að búast við stórfeldum kostnaði af þessum lið, en þetta er eitt af því fyrsta, sem framkvæma á, því undir hagnýtingu áburðarins er túnræktin komin. Þá kem jeg að garðræktarstyrknum, en hann á að nema þess, er gerð nýrra matjurtagarða kostar. Það er sama um hann að segja, að ákveða nákvæmlega, hve mikill hann muni verða. En ef litið er til þess, sem inn hefir verið flutt af jarðeplum síðustu árin, má komast nokkuð nærri því, hve miklu hann muni nema. Á árunum 1915 til 1919, að báðum meðtöldum, hafa verið flutt inn jarðepli fyrir 1300000 kr., eða fyrir 260000 kr. til jafnaðar á ári. Hafa verið á þessum árum fluttar inn 11600 tunnur árlega, en sjálfir höfum við ræktað 33000 tunnur til jafnaðar á ári. Má af þessu sjá, að ræktunin þarf ekki að aukast nema um 1/4 hluta til þess, að ekki verði lengur þörf á því að flytja jarðepli inn frá útlöndum. Kostnaðurinn við þennan ræktunarauka myndi nema ca. 225000 kr., og er það minna en nú er árlega greitt út úr landinu fyrir innflutt jarðepli. 1/5 hluta af þessari upphæð á svo ríkissjóður að leggja til, og yrðu það þá 45000 krónur, sem landið legði til alt í alt, og skiftist það niður á mörg ár, sem þó væri óskandi, að yrðu sem fæst. Ef það tæki 9 ár, yrði kostnaður ríkissjóðs 5000 krónur á ári. En þó því marki yrði náð að auka svo innlenda garðrækt, að framleitt yrði jafnmikið og nú er neytt í landinu, þá ber náttúrlega ekki að láta þar staðar numið, heldur auka ræktunina áfram, og þá jafnframt halda áfram styrkveitingum til hennar. Samkvæmt því, sem jeg hefi nú talið, er augsýnilegt, að með þessum kafla frv. er ekki um neinar stórupphæðir að ræða. Ef rækilega verður tekið til að rækta, þá nemur það máske alls um 140000 kr. árlega, þegar frá líður. En eins og jeg hefi tekið fram, er ekki unt að gera um það nákvæma áætlun. Tek jeg þetta aðeins fram til þess, að háttv. deild geti sjeð, að hjer verður ekki að ræða um stórvægileg útgjöld úr ríkissjóði. Þá kem jeg að III. kafla frv., og er þar fyrst heimilað að veita úr ríkissjóði 50000 krónur á ári til þess að kaupa og starfrækja jarðræktarvjelar. Í upphaflega frv. var farið fram á, að veittar yrðu 100000 krónur í þessu skyni, og var það miðað við þá reynslu, sem fengist hefir um árlegan kostnað við starfrækslu vjelanna, en var þó áætlað heldur ríflega, svo að nokkur afgangur yrði til nýrra verkfærakaupa. Jafnframt var upphaflega ætlast til, að vinnukaupendur gætu fengið allan vinnukostnaðinn lánaðan. Þessu breytti nefndin þannig, að hún færði styrkinn úr ríkissjóði niður í 50000 kr. og að vinnukaupendur gætu fengið hálfan starfrækslukostnaðinn lánaðan, gegn fullnægjandi tryggingu. Áleit nefndin, að þetta mundi ekki verða neitt til þess að draga úr notkun vjelanna. Báðar vjelarnar kostuðu um 120000 krónur, og á það, sem eftir stendur af andvirði þeirra, um 84000 kr., að greiðast úr ræktunarsjóði, samkv. 19. gr. frv. Það, sem nú er útistandandi fyrir vinnu þúfnabananna, er um 40000 kr., og stendur inni bæði á Suður- og Norðurlandi. Þetta fje á að renna í sjerstakan sjóð, vjelasjóð, og sömuleiðis allir vextir og afborganir af lánum samkvæmt 16. gr. frv. en þau lán endurgreiðast og ávaxtast eftir sömu reglum og nú gilda um jarðræktarlán úr ræktunarsjóði. Hversu langt verður þangað til vjelasjóðurinn er orðinn það stór, að hann geti borið kostnaðinn við starfrækslu og innkaup á landbúnaðarvjelum, er ómögulegt að áætla nákvæmlega. Reynsla er enn ekki fengin fyrir því, hvort vjelar þessar verða framtíðartæki eða ekki, og þess ber að gæta, að það, sem unnið hefir verið með þeim hingað til, er það hagfeldasta, sem gera má ráð fyrir, mest samfeld landsvæði, eins og t. d. hjerna í grend við Reykjavík. Má búast við, að þær verði minna notaðar úti um land, að minsta kosti þar, sem ekki er nema um smá landsvæði að ræða, sem hægt er að koma þeim við, enda hefir reynslan þegar sýnt, að vinnan verður þar dýrari en með hestum. Þess vegna er ekki gott að vita. hve lengi verður að safnast í sjóðinn, en líklegt er, að það taki ekki mjög langan tíma, því vinnan verður sjálfsagt seld eitthvað dýrara en kostnaðinum nemur. Yrði lagt í sjóðinn 50000 kr. á ári, mundi það nema eftir 10 ár 1/2 miljón. og 5% vextir yrðu 25000 kr„ eða sem svaraði hálfu framlagi ríkissjóðs. Annars vill nefndin leggja áherslu á það, að ekki sje keypt inn meira af þessum vjelum, fyr en reynsla er fengin með þær að fullu. Þá kem jeg að IV. kafla frv., sem er um jarðræktarlán. Um þann kafla urðu nokkrar umræður við 1. umr. Þess vegna bar nefndin sig saman við háttv. 1. þm. Reykv. (JakM). Var hann sammála nefndinni í því, að ákvæði kaflans mundu ekki fara neitt í bága við ríkisveðbankalögin. Þar sem engin brtt. hefir komið fram við þennan kafla, má líta svo á, að hv. deild álíti, að ákvæði þau, sem í honum eru, geti átt heima í þessum lögum, og fjölyrði jeg svo ekki frekar um það. Við V. kafla frv. hefir nefndin komið fram með eina brtt. Í kafla þessum, sem er um jarðeignir ríkissjóðs, er svo ákveðið, að jarðabætur, sem leiguliði á þjóðjörð eða kirkjujörð greiðir með landskuld og leigur, skuli metnar til slíkrar greiðslu helmingi minni en ella. Nefndinni þótti við nánari athugun, að þetta væru nokkuð harðir kostir, og leggur því til, að fyrir „helmingi minni“ komi: þriðjungi minni. Er því fremur sanngirni í því að lækka þetta, þar sem svo er ákveðið, að leiguliðarnir fái engan styrk af opinberu fje til þessara jarðabóta. Vonar nefndin, að hv. deild fallist á þetta og samþykki brtt. Þá kem jeg að VI. kaflanum, um erfðafestulöndin. Nefndinni var ókunnugt um, hvaða reglur giltu um þetta í kaupstöðum landsins. En frá ríkissjóðs hálfu hefir það verið samningsatriði oftast við kaupstaðina, eða kauptún, þar sem ríkissjóður hefir átt land, hvernig þessum málum væri fyrir komið. Við 1. umr. kom fram athugasemd frá háttv. 2. þm Reykv. (JB). um að ákvæði frv. mundu fara í bága við þær reglur, er gildi hjer í Reykjavík. Kallaði nefndin því borgarstjóra á fund með sjer, og kom þá í ljós, að sum atriði kaflans mundu ekki koma vel heim við það, sem tíðkast hjer í Reykjavík, og varð því að samkomulagi, að nefndin bæri fram brtt. á þá leið, að Reykjavík yrði undanskilin þessum ákvæðum. Vera kann, að sömu ástæður sjeu fyrir hendi í fleiri kaupstöðum, án þess að nefndinni sje það kunnugt, en ef málefnum bæja verður sjerstaklega skipað með lögum innan skamms, þá má breyta þessu til betri vegar. Að öðru leyti þarf jeg ekki að fara nánar út í þennan kafla frv. Þá kem jeg að VII. kaflanum, um tilraunanýbýli. Nefndin hefir, eins og hv. þingdm. hafa sjeð, breytt tölu nýbýlanna, sem gera á tilraun með, frá því sem stóð í upphaflega frv., eða bundið ákvæðið við 2 nýbýli, í stað 5. Má ýmislegt um þetta atriði frv. segja. Er það eftirtektarvert, að frá því fyrsta að farið var að hugsa um jarðrækt og eflingu landbúnaðarins hjer á landi, hefir mikið verið um það hugsað að koma upp nýbýlum. Sjást þess merki þegar á 18. öld. Árið 1776 er sett „tilskipun um fríheit fyrir þá, sem vilja taka upp eyðijarðir eða óbygð pláz á Íslandi“. Samkvæmt þeirri tilskipun er þeim, sem reisa nýbýli eða setjast að á eyðijörðum. veitt ýms hlunnindi. t. d. eru þeir leystir undan öllum sköttum og tíundargjaldi í 20 ár. Auk þess eignuðust þeir býlið endurgjaldslaust, ef enginn annar gerði lögmætt tilkall til landsins, en höfðu ella lífstíðarábúð. Þessi tilskipun er numin úr gildi með lögum um nýbýli frá 1897, sem miða einnig að því, að stofnuð sjeu nýbýli. Var um þær mundir talsverð hreyfing í þá átt, en árangurinn varð lítill. Virðast flest af þeim býlum, sem reist hafa verið, hafa lagst aftur í eyði. Hugmyndin um stofnun nýbýla hefir þó altaf haldist við, og er hún nú nokkuð á annan veg en áður var. Sumarið 1902 ferðaðist Þórhallur heitinn Bjarnarson biskup um Snæfellsnes, og í grein, er hann skrifar um þá ferð 1904. getur hann þess, að besta ráðið til þess að tryggja fólk í sveitunum væri að koma upp nýbýlum. En eins og jeg hefi tekið fram, bendir reynslan til, að nýbýlarækt á þeim grundvelli, sem verið hefir hingað til. sje ekki sjerlega heppileg. Það er margs að gæta og við mikla örðugleika að etja, þegar fjelaus maður kemur að óræktuðu landi og stofnar til bús. Þegar hann er búinn að byggja nauðsynleg hús og koma sjer upp gripum, er komið svo mikið fje í það, að ómögulegt er fyrir hann að lifa við það, nema hafa vissan markað fyrir afurðirnar; og er það vitanlega stærsta atriðið. Þó að þessi stefna verði nú tekin upp, sem farið er fram á í frv., að ríkið kosti ræktun nýbýla, þá eru líkindin engu minni á því, að tap verði á rekstri þeirra, en þótt einstaklingar ættu í hlut. heldur jafnvel öllu meiri. En enda þótt nefndin hafi ekki trú á því, að þessi nýbýli í Mosfellslandi komi til með að bera sig, þá vill hún þó ekki leggja á móti því, að haldið verði áfram tilraunum með þau. Kostnaðurinn við að fullrækta landið er áætlaður 1350 krónur á hvern hektara, og þegar þar við bætist kostnaður við bygging íbúðar- og peningshúsa, þá verður leigan af þessu svo mikil, sem nýbyggjunum er ætlað að greiða, að óvíst er, að þeir geti klofið þann kostnað, jafnvel þótt þeir hefðu nægan markað. Nefndin gerir ráð fyrir, að kostnaðurinn við hvert býli verði svo mikill, þegar alt kemur til alls, að 4% af honum nemi um 1600–1700 krónum á ári. Mjer virðist líklegast, að ef nýbýlahugmyndin á að komast í framkvæmd, þá verði það helst með samningi við bændur, þannig að nýbygginn leigði land af bóndanum og ræktaði það, en hefði svo samninga við bóndann um atvinnu hjá honum þann hluta ársins, sem hann þyrfti ekki að vinna sjálfum sjer. Álít jeg þetta eina grundvöllinn, sem tryggur gæti reynst í þessu máli. Jeg hefi þá drepið á aðalatriðin viðvíkjandi kostnaðinum, sem af frv. mundi leiða, og þarf jeg ekki að fara nákvæmar út í það atriði, enda munu háttv.þdm. sjálfsagt vera búnir að kynna sjer það áður að mestu. Nefndin hefir komið fram með nokkrar brtt. við frv., og hefi jeg þegar minst á þær. Jeg vil þá minnast nokkuð á brtt. þær, sem komnar eru fram við frv., og fyrst á brtt. á þskj. 407, frá háttv. 4. þm. Reykv. (MJ). I. brtt. fer fram á að lögbjóða þá skipan á stjórn Búnaðarfjelags Íslands, sem fjelagið hefir nýlega tekið upp. Nefndin getur fallist á að taka þetta ákvæði upp í frv. með viðaukatillögu á þskj. 423, að landbúnaðarnefndir Alþingis hafi tillögurjett um stjórn fjelagsins, og er það samkvæmt því, sem Búnaðarfjelagið hefir tekið upp. Þá er II. brtt. á sama þskj., við 7. gr. Samkvæmt frv. sker Búnaðarfjelagið úr þeim ágreiningi, sem þar greinir, en brtt. fer fram á, að þetta sje felt niður og fært aftur í 13. gr., með þeirri breytingu, að atvinnumálaráðherra skeri úr, sbr. V. brtt. á sama þskj. Nefndin getur ekki fallist á þessa brtt. Telur hún, að ekki muni geta til þess komið, að stjórn Búnaðarfjelagsins sje ekki einfær um að skera úr þvílíkum deilum, og telur óþarft að ónáða atvinnumálaráðherra um slík smáatriði. Sjer nefndin því ekki ástæðu til að breyta þessu, þar sem Búnaðarfjelagið er líka, þá sjaldan þetta mundi koma fyrir, rjettur aðili til að setja niður slíkan ágreining. VI. brtt. á þskj. 407 fer fram á að fella niður 15. gr., sem mælir svo fyrir, að árlega megi veita úr ríkissjóði alt að 50000 kr. til þess að kaupa og starfrækja nýtísku jarðræktarvjelar. Í stað þess er Búnaðarfjelaginu falið, með VII. brtt. á sama þskj., að sjá um þetta, en ekki ákveðin nein upphæð, sem verja megi í þessu skyni. Nefndin getur ekki verið samdóma háttv.flm. (MJ) um þetta. Hún telur, að eftir brtt. sje það ótakmarkað, sem til þessa má verja, og gæti það valdið ríkissjóði meiri útgjöldum. Það yrði sem sje undir öllum kringumstæðum að starfrækja þær vjelar, sem Búnaðarfjelagið hefði keypt, og þó að það sje á þingsins valdi, hve miklu það vill verja til þessa, verður það að veita nóg til þeirrar starfrækslu. Nefndin vill því binda þetta í lögunum við ákveðna upphæð, sem ekki megi fara fram úr. Þá er 1. brtt. á þskj. 420. frá háttv. 2. þm. Skagf. (JS). Fer hún í þá átt, að það, sem megi veita til starfrækslu og tilrauna með jarðræktarvjelar, sje bundið við áðurnefnda upphæð, en í henni felist tekjur vjelasjóðs. Við það minkar tillag ríkissjóðs; en aftur á móti verður þess þeim mun lengra að bíða, að vjelasjóður geti annast þetta einn. Eftir þessari brtt. eru vjelakaup tekin undan þessari upphæð, og á þingið þá að ákveða í hvert sinn. hve miklu skuli varið í því skyni. Þetta tryggir, að vjelar verði ekki keyptar, nema með samþykki þingsins, en þá verður tillag ríkissjóðs aftur hærra, þar sem sjerstök fjárveiting er ætluð til þeirra kaupa. Nefndin álítur, að verði þessi brtt. samþykt, mætti færa upphæðina niður um 10000 krónur: starfræksla vjelanna mundi ekki kosta meira en 40000 kr., og væri ástæðulaust að veita meira fje til hennar. Nefndin gæti fallist á að taka vjelakaupin undan, verði upphæðinni breytt, og mælist hún því til þess við háttv.flm. (JS), að hann taki brtt. aftur, svo að hún geti komið sjer saman um þetta við hann fyrir 3. umr. 2. brtt. á þskj. 420 leiðir af þeirri fyrstu, og felur auk þess í sjer nánari ákvæði um lán þau, sem gert er ráð fyrir að veita mönnum, sem nota þessar vjelar. Þar er tekið fram, að lánin skuli veitt með sömu tryggingu, vöxtum og afborgunarskilmálum, sem gilda um lán úr ræktunarsjóði. Það var tilætlun nefndarinnar, að ákvæði 16. gr. um afborgunar- og vaxtakjör ættu að skiljast á þennan hátt. En aftur er það tekið fram í brtt., að þessi lán skuli veitt gegn ekki lakari tryggingu en ræktunarsjóðslán. Háttv. flm. (JS) hefir ætlað að binda þetta sem mest við ákvæðin, sem gilda um lán úr ræktunarsjóði, og er nefndin þar á sama máli sem hann. En hún telur, að fá megi fullnægjandi tryggingu, þó ekki sje á sama hátt sem um ræktunarsjóðslán. Tryggingar fyrir þeim lánum eru margbrotnar og umsvifamiklar, með meðmælum sýslunefnda, og gæti það orðið óþægilegt fyrir menn, að þurfa að fara eftir því um þessi lán. Jeg skal taka það fram fyrir hönd nefndarinnar, og leggja áherslu á, að hún ætlast til, að ekki verði um annað að ræða en jarðarveð, því að aðrar tryggingar eru svo stopular og þurfa endurnýjunar, en þessi lán verða veitt til langs tíma. Hjer skilur ekki mikið á milli háttv.flm. (JS) og nefndarinnar, og ef hann vill taka þessa brtt. aftur til 3. umr., vænti jeg, að auðvelt sje að finna leið til samkomulags. Háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) flytur brtt. á þskj. 418, við 34. og 38. gr. Nefndin er samþykk þessum brtt. að öllu leyti. Um ákvæði 34. gr., að menn eigi að sanna fyrirfram, að þeir ætli að taka land sitt til ræktunar, felst nefndin á, að það sje tæplega framkvæmanlegt; fellir hún sig því við skilyrðin í brtt. og telur hana til bóta. Sama er að segja um brtt. við 38. gr., að gripheld girðing skuli jafnan um þann hluta landsins, sem ræktaður er. Það er ekki tekið fram í greininni, en nefndin taldi það svo sjálfsagt, að vart þyrfti að taka það fram, því að án þess yrði land ekki tekið til ræktunar, allra síst í kaupstöðum. Fleiri brtt. hafa ekki komið fram, og skal jeg að síðustu drepa á eitt atriði, sem jeg hefi geymt, en það er um erfðafestulönd. Upphaflega var svo ákveðið í frv., að þar sem taka mætti land til ræktunar samkvæmt skilyrðum VI. kafla, gætu hreppsnefndir í kauptúnum og bæjarstjórnir í kaupstöðum tekið land til ræktunar utan takmarka kaupstaðanna eða kauptúnanna, þó að einstakir menn ættu. Nefndin breytti því svo, að þetta næði einungis til þeirra landa, sem eru innan takmarka kaupstaða og kauptúna, en ef þjóðjörð eða kirkjujörð liggur að landi kaupstaðar eða kauptúns, skuli það fara eftir tillögum Búnaðarfjelagsins, hvort þessi ákvæði skuli ná til þeirra. Leggur nefndin áherslu á, að hún ætlast ekki til, að lönd utan takmarkanna, sem eru eign einstakra manna, skuli hlíta þessum ákvæðum.

Magnús Jónsson Það er hressandi og gleðilegt að hafa þennan lagabálk til meðferðar. Það hefir atvikast svo, að mikill tími þingsins hefir gengið í karp og þrætur um lítilsverð mál, en lítið um stór og merkileg nýmæli, sem líkur eru til, að þinginu auðnist að leiða til lykta. En hjer er um stórmerkilegt mál að ræða. Frá fornu fari hefir það verið viðurkent, að landbúnaðurinn sje sá atvinnuvegur þjóðarinnar, sem telja mætti merkilegastan. Það er gamall málsháttur, að bóndi er bústólpi, en bú er landstólpi. En á síðustu árum hefir önnur atvinnugrein vaxið landbúnaðinum yfir höfuð og er orðin talsvert sterkari að fjármagni. Og því verður ekki neitað, að landbúskaparhættir vorir eru nú svo breyttir, að vjer þurfum að reka sjávarútgerð í stórum stíl, eða alt fer um koll. Ríkissjóður þarf nú svo mikið fje, að óhugsandi er, að landbúnaðurinn, í því formi, sem hann er nú í, geti annað því að fleyta þessu bákni. Þessir atvinnuvegir verða að lifa í sátt og samlyndi; annar bróðirinn má ekki vilja hinum illa. Þó er ekki laust við, að stundum hafi andað kalt frá landbúnaðinum til útgerðarinnar. En það er, eins og maður einn sagði við mig á dögunum, varasamt að drepa drógina, sem menn ætla að bjargast á til bæja. Það er best fyrir landbúnaðinn, að sjávarútvegurinn blómgist, og útgerðinni er hagur að því, að landbúnaðurinn standi sem traustustum fótum. Jeg hygg, að allir verði að viðurkenna, að landbúnaðurinn er sterkasta stoðin, sem menningargrundvöllur og menningarberi. Þetta frv. virðist stefna í þá átt að hleypa nýju fjöri í ræktun landsins, og kennir þess, að menn vilja rífa hann upp úr gamla farinu og gera hann meira megnugan, svo að ekki þurfi um hann að segja eins og nú, að hann geti lítið borið og lítið megi á hann leggja. Það er ekki lítill „idealismi“, sem liggur að baki ýmsu í þessu frv., og enn frekar því frv., sem þetta frv. er samið upp úr, og má mikið vera, ef hann var ekki fullmikill á pörtum. Hjer kemur hið sama fram, sem jeg sá haldið fram í riti einu, er nýlega var útbýtt hjer á þingi, hve góður jarðvegurinn er hjer á landi. Er haft eftir fróðum mönnum, að hvergi sje betri jarðvegur fyr en suður við Nílárósa. En þá hlýtur eitthvað annað að koma til greina, svo sem lofthiti, því að jarðvegurinn hjer skili ekki eins miklu af sjer og í löndunum fyrir sunnan okkur. Tel jeg því rjett að fara í engu óðslega, heldur byrja skynsamlega, en síga svo á, ef koma mætti landbúnaðinum í betra horf. Jeg sje ekki betur en að frv. þetta þræði þann veg sæmilega. Það getur verið vafamál, og reynslan ein verður að skera úr því, hvort hið allmikla fjárframlag úr ríkissjóði, sem um getur í 7.–12. gr., verði til þess að lyfta landbúnaðinum, svo að hann geti skilað aftur öllu því fje. eins og menn gera sjer vonir um. En jeg tel langsamlega tilvinnandi að gera þessa tilraun. Jeg skal svo ekki hafa lengri inngang, en víkja að brtt. þeim, sem jeg hefi leyft mjer að flytja. Þær eru smávægilegar og hagga í engu stefnu frv. Háttv. frsm. (ÞórJ) mintist á 1. brtt. og var henni hlyntur; þarf jeg því vonandi ekki að færa mikil rök fyrir henni. Hjer þótti eiga betur við, að í lögunum sjálfum væri tekið fram, hvernig stjórn Búnaðarfjelagsins skuli skipuð, meðan hún hefir þau fjárforræði og það vald, sem henni er ætlað með þessu frv. Það er vitanlegt, að þó að fjelagið hafi breytt samþyktum sínum í þessa átt, getur það breytt þeim aftur, og engin trygging er fyrir því, að þetta fyrirkomulag haldist, nema beinlínis sje ákveðið í lögunum sjálfum. Viðaukatill. nefndarinnar, á þskj. 423, hafði jeg satt að segja ekki tekið eftir fyr, en jeg býst ekki við, að hún hafi nein áhrif á tilgang brtt. minnar. II. og V. brtt. mín á þskj. 407 eiga saman. Jeg vildi fella niður úr 7. gr. að Búnaðarfjelagið skuli skera úr ágreiningi þeim, sem þar er gert ráð fyrir, að kunni að rísa, og bæta aftan við 13. gr., að með sama hætti skuli skorið úr öllum ágreiningi, sem verða kann um ákvæði 7.–12. gr. Munurinn á tillögum mínum og frv. er sá, hvort Búnaðarfjelag Íslands eða atvinnumálaráðherra skuli hafa úrskurðarvaldið. Mjer virðist hjer horfa svo við, sem Búnaðarfjelagið sje annar aðili málsins; annars vegar er sá, sem framkvæmir verkið, hin vegar á Búnaðarfjelagið að athuga það og meta, og rísi ágreiningur, er rjett, að þriðji aðilinn skeri úr, yfirstjórn atvinnumálanna. Þetta kæmi vonandi sjaldan fyrir, eins og hv.frsm. (ÞórJ) tók fram. Háttv. frsm. kvað óþarft að ónáða atvinnumálaráðherra um slíka smámuni; en það er einmitt tilgangur minn með þessu að hnippa í hann. Með frv. er sett svo mikið stjórnarbákn yfir þetta, að jeg óttast, að atvinnumálaráðuneytið kunni að leggja höfuðið á koddann og sofna yfir þessum málum, og er þá einmitt rjett að ýta við því, ef einhver ágreiningur kemur upp. Háttv. frsm. (ÞórJ) hljóp yfir 2 brtt. mínar, nr. III. og IV. Nefndin hafði bætt inn í upphaflega frv. ákvæði um, að fyrstu dagsverkin hjá fátækum einyrkjum skuli metast jöfn 10 frá öðrum, þannig að þeir fái styrk fyrir alt, sem er umfram 5 dagsverk. Jeg tel ákvæðið um 10 dagsverk svo vægt, að ekki taki því að gera undantekningu, enda yrði talsverður munur með þessu móti á einyrkjum og öðrum. Orðalagið í niðurlagi greinarinnar er auk þess svo rúmt, að ef til vill mætti skilja það á þá leið, að jafnan skyldi meta 5 dagsverk hjá einyrkjum sem 10 hjá öðrum. Jeg kysi því heldur, að þessi málsgrein yrði feld niður og greininni væri ekki breytt frá því, sem hún var í upphafi. Hin brtt. er við 12. gr. Þar er rætt um styrk til nýrra matjurtagarða, en jeg vil bæta því við, að fyrirtækið skuli vera skynsamlegt, að áliti Búnaðarfjelagsins; annars njóti það ekki styrks. Jeg hefi þá skoðun á garðrækt hjer á landi, að menn eigi að ýta undir bændur að rækta jarðepli til heimilisþarfa með heimafólki sínu, en ekki hvetja þá til að leggja svo mikla stund á þá ræktun, að þeir ætli sjer að keppa við erlenda vöru. Engin regla er undantekningarlaus, og ekki sú heldur, að best sje að framleiða sem flest í landinu sjálfu. Það er heppilegast að rækta það, sem best skilyrði eru til, en jeg er hræddur um, að menn kunni að flana út í jarðeplarækt í stórum stíl, og vil því, að Búnaðarfjelagið hafi þar altaf hönd í bagga með. Í frv. er ákveðið, hvað garðar megi vera minstir, til þess að þeir njóti styrks, og er það jafnvel hvöt fyrir menn til að leggja út í garðrækt í stórum stíl, en jeg tel ekki vert að eggja menn á það. Þá er VI. brtt., um að 15. gr. falli niður. Í upphaflega frv. var gert ráð fyrir, að veittar yrðu 100000 kr. til kaupa og starfrækslu jarðræktarvjela; nefndin færði það niður í 50000 kr., en jeg legg til, að þessi ákvæði falli niður. Með þessu er það ekki tilgangur minn að berjast gegn því, að keyptar verði nýtísku vjelar, en jeg vil ekki, að nein upphæð sje fastákveðin, sem til þessa megi verja, hvorki 100000 kr. nje 50000 kr., meðan vjer höfum ekki fengið meiri reynslu í þessum efnum. Jeg vil, að Alþingi sje óbundið að þessu leyti. Ef reynslan leiðir í ljós, að hjer sje gott verksvið fyrir þúfnabana og aðrar nýtísku vjelar, hygg jeg, að aldrei mundi standa á því, að Alþingi veitti nægan styrk til að kaupa þær og starfrækja. Háttv. 2. þm. Skagf. (JS) hefir fallið frá brtt. sinni, en jeg held, að jeg láti mína flakka og láti atkvgr. skera úr um hana. Jeg var að hugsa um að gera brtt. við 28. gr., viðvíkjandi því, með hvaða hætti jarðabætur skuli ganga upp í landskuldir, en satt að segja treysti jeg mjer ekki til þess að finna þar þá leið, sem best væri, og hefi jeg því slept því með öllu. En mjer þykir vænt um, að háttv. landbn. hefir breytt þessu, og mun jeg greiða því atkv. mitt.

Jón Sigurðsson Það hefir orðið að samkomulagi milli mín og háttv. landbn., að jeg taki brtt. mína aftur til 3. umr. og beri mig saman um hana við nefndina. Ber lítið á milli, og getum við því sennilega orðið sammála. Mun jeg því sleppa því að tala um brtt. mína nú.

Magnús Kristjánsson Jeg ætla mjer ekki að ræða mál þetta yfirleitt, aðeins minnast á nokkrar brtt. á þskj. 407, frá hv. 4. þm. Reykv. (MJ). Mjer virðist 3. brtt. hans þess eðlis, að jeg muni ekki geta samþykt hana. Veit jeg eigi, hvað hv.flm. (MJ) hefir gengið til að koma með hana, en jeg skal taka fram, hvers vegna jeg er á móti henni. Það er ekki hægt að ætlast til þess, að þeir menn, er um ræðir í síðustu málsgr. 10. gr. frv., fátækir einyrkjar, geti unnið mikið að jarðabótum. Er því full sanngirni í því, að þeir njóti styrks fyrir dagsverk þau, er þeir vinna fram yfir 5. ekki síður en þeir, sem njóta styrks fyrir þau dagsverk, er þeir vinna fram yfir 10, þar sem ástæður þeirra manna eru ólíkt betri en hinna fyrtöldu. Fjórðu brtt. tel jeg alls óþarfa, og þó heldur til hins lakara. Liggur það í hlutarins eðli, að þessi öryggisráðstöfun, sem í brtt. á að felast, er aðeins endurtekning á því, sem stendur í frvgr. sjálfri, því að þar er einmitt trúnaðarmanni Búnaðarfjelagsins falið að velja garðstæðið og samþykkja það. Samþykkir hann auðvitað ekki nema því aðeins, að fyrirtækið sje að lihans dómi skynsamlegt. Brtt. við 15. gr. er nokkurt álitamál, en jeg mun þó ekki geta gefið henni atkv. mitt. Má vera, að rjettara sje að sumu leyti að fastbinda ekki þessa fjárupphæð, en að því leyti er þó það betra, að þá er síður hætt við, að þessi starfsemi falli niður. Hinar brtt. við frv. fellst jeg á og tel þær til bóta.

Magnús Jónsson Jeg skal ekki fara að karpa um þessar brtt. mínar, enda er mjer engin þeirra kappsmál, nema helst 6. brtt., við 15. gr. Tel jeg miklu heppilegra, að ekkert sje ákveðið um, hvað miklu fje skuli varið til kaupa á jarðræktarvjelum, svo að hægt sje að haga sjer einungis eftir því, sem reynslan sýnir, hver nauðsyn og gagn er af þeim. Er það engan veginn tilgangur minn að þrengja þetta, heldur aðeins að koma í veg fyrir, að þetta ákvæði verði hreint pappírsgagn, en það verður það sennilega, ef það stendur óbreytt. Því að ef reynslan t. d. verður sú, að eitt og eitt ár þarf meira fje í þessu skyni, þá má búast við, að leitað verði fjárveitingar aukreitis. Ef háttv. þingmenn kynnu heldur að aðhyllast till.háttv. 2. þm. Skagf. (JS), þá má alveg eins setja hana inn á eftir, þótt gr. verði feld burtu við þessa umr. Um það, hvort styrkurinn verði bundinn við 5 eða 10 dagsverk, skal jeg ekki deila, en mjer finst, að 10 dagsverk sje það lágmark, sem varla taki því að fara niður fyrir. Háttv. þm. Ak. (MK) taldi 4. brtt. óþarfa, því að Búnaðarfjelagið hefði það vald eftir frvgr. sjálfri, sem brtt. mín vildi fá því. Þetta er ekki rjett. Er sagt í greininni, að styrkurinn skuli ekki verða greiddur fyr en garðurinn hefir gefið sæmilega uppskeru. En það getur altaf orðið álitamál, hvað telst sæmileg uppskera, og það gæti verið sæmileg uppskera til heimilisþarfa og gagnlegt bóndanum, þegar hann hefir unnið verkið með eigin starfskröftum heimilisins, þó að það væri stór skaði, ef rekið er með kostnaði og til þess að keppa við erlenda vöru. Brtt. mín mundi stuðla að því, að varlega yrði í þetta ráðist, og gæti forðað frá gönuhlaupum og óskynsamlegum tilkostnaði.

Sveinn Ólafsson Jeg á 2 brtt. við frv. þetta, við 34. og 38. gr. þess. Skal jeg ekki fjölyrða um þær, því háttv.frsm. (ÞórJ) hefir lýst því yfir, að nefndin væri mjer sammála um þær. Held jeg að háttv.þdm. muni líka vera mjer sammála um, að þær sjeu til bóta. En jeg vildi fara nokkrum orðum um ákvæði 27., 28. og 29. gr. frv., um rjett leiguliða til að láta jarðabætur koma upp í landskuldina. Jeg er ekki allskostar ánægður með ákvæði þessara greina, en treysti mjer þó ekki alveg fyrirvaralaust að koma fram með brtt., sem mjer líkuðu fyllilega. Tel jeg líka óvíst, að brtt.hv. landbn. sjeu að öllu heppilegar. Það, sem vakir fyrir mjer, er, að þessi heimild landsetanna til að vinna af sjer landskuldina kunni að verða misnotuð. Einkum sýnist mjer, að þetta geti orðið á afdalajörðum og andnesjabýlum, er liggja í eyði öðruhvoru, og enn fremur á þeim jörðum, er liggja undir skemdum af náttúrunnar völdum. Í þær jarðir er eigi álitlegt að kasta opinberu fje til jarðabóta. Mundi heldur ekki gott að sannprófa, hvort jarðabætur á þessum jörðum væru svo sem vera ætti, þegar mjög eru afskektar. Er því athugavert að færa kvöðina niður, eins og háttv. landbn. leggur til á þskj. 397. Vil jeg vekja eftirtekt háttv. landbn. á þessu, ef vera mætti, að hún sæi sjer færi að gera brtt. um þetta til 3. umr., sem trygði það betur, að heimild þessi yrði ekki misnotuð. En það vil jeg taka fram, að jeg er meðmæltur þeirri stefnu, að heimila leiguliðum að greiða landskuld með jarðabótum þar, sem enginn vafi getur á því leikið, að jarðirnar verði bygðar áfram og jarðabæturnar verði að varanlegum notum. Af því að jeg hefi á hendi umboð nokkurra þjóðjarða, þá þekki jeg nokkuð til þessara ólíku staðhátta. Sumar þessar jarðir, sem á afskektum stöðum eru, ganga oft úr byggingu og eru stundum í eyði. En þar, sem svo stendur á, er varnaglinn, sem sleginn er í 27. gr., „svo sem við getur átt“, tæplega nóg trygging þess, að hjer verði ekki óskynsamlega að farið og fje varið ófyrirsynju til bóta lítt nýtum jörðum.

Jón Auðunn Jónsson Það er aðeins lítil fyrirspurn til háttv.frsm. (ÞórJ), um það, hvort orðin í 2. gr. frv.: „öðrum sjóði eða stofnun, sem er eign ríkisins“ eigi að ná til Landsbankans og útibúa hans.

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Jeg hefi litlu að svara, og um sumt af því, sem jeg vildi sagt hafa. hefir háttv.þm. Ak. (MK) tekið af mjer ómakið. Háttv. 4. þm. Reykv. (MJ) sagði, að stundum hefði andað kalt frá landbúnaðinum til sjávarútvegsins. Jeg kannast ekki við, að þetta sje rjett, og í framsöguræðum mínum hefi jeg verið alveg hlutlaus, enda tel jeg rjett og sjálfsagt, að þeir styðji hvorn annan. Það er rjett hjá hv. sama þm., að jeg gleymdi að minnast á 2 brtt. hans, 3. og 4. brtt.Háttv. þm. Ak. (MK) hefir nú minst á þær báðar, og er jeg honum sammála. En um 3. brtt. var raunar óþarfi af mjer að geta, því að auðsjeð var, að landbn. mundi vera á móti henni, þar sem hún hefir fært þetta ákvæði úr þeim skorðum, sem það áður var í, en sem hv.þm. (MJ) vill nú aftur færa það í. Álítur landbn. rjett, að 5 dagsverk hjá fátækum einyrkjum jafngildi 10 dagsverkum hjá öðrum, er betur stendur á fyrir. Er það auðsætt, að þó um einyrkja sje að ræða, geta sumir verið svo efnum búnir, að þeir eigi hægt með að kaupa mikla vinnu að, sem aðrir geta ekki. Og þó að mat sje á þessu, eru meiri líkur til, að minni órjettur yrði heldur en eftir brtt. Fjórða brtt.hv.þm. (MJ), sem á að tryggja það, að ekki sje til fyrirtækisins stofnað, nema það sje skynsamlegt að áliti Búnaðarfjelagsins, er óþörf. Búnaðarfjelagið hefir alla umsjón með fyrirtækinu og hefir trúnaðarmann í hverjum hreppi; er það næg trygging þess, að það fái að vita um öll fyrirtæki áður en þau eru byrjuð. Hann taldi rjettara, að atvinnumálaráðherra skæri úr ágreiningi, sem verða kynni út af fyrirtækjum þeim, er ræðir um í 7.–12. gr., heldur en Búnaðarfjelagið. Hefi jeg áður svarað því. En þótt svo væri fyrir mælt, þá mundi það í framkvæmdinni verða Búnaðarfjelagið, því að atvinnumálaráðherra mundi altaf fara eftir tillögum þess. Annars mun sjaldan koma til úrskurðar um þessi mál, en það sýnist rjettast, að Búnaðarfjelagið hafi úrskurðarvaldið, því að það verður ávalt hlutlaust og getur enga tilhneigingu haft til að halla á annanhvorn aðilja. Háttv. þm. (MJ) sagði, að auðvelt mundi að fá fje úr ríkissjóði til þúfnabana, ef nauðsyn þætti til. Það má vel vera, en þó getur það verið vafasamt, hvort það mundi ætíð. Sýnist mjer rjett, að veitt sje ákveðin upphæð til þessa, svo að full reynsla fáist á þessum tækjum. Er víst, að ekkert tæki er jafnstórtækt til að auka ræktunina sem þetta, og er því full ástæða til að afla sjer fullrar reynslu um það. Háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) mintist á ákvæði 27., 28. og 29. gr. frv., og þótti þar ekki nægilega tryggilega um búið. Nefndin vill gjarnan athuga þetta betur í samráði við hann. En hins vegar fæ jeg ekki sjeð annað en að hjer sje vel um búið. Í 27. gr. er sá varnagli, að þetta verði aðeins svo, sem „við getur átt“, og er því lítil hætta á því, að þetta verði á þeim jörðum, sem skemdir vofa yfir eða hætt er við að leggist í eyði. einkanlega þegar þess er gætt, að Búnaðarfjelagið hefir alstaðar eftirlitsmann, sem lítur eftir þessu. En eins og jeg sagði áðan, er nefndin fús til að athuga þetta með hv.þm. (SvÓ). Háttv. þm. Ísaf. (JAJ) beindi þeirri spurningu til mín, hvort 2. gr. frv. næði til Landsbankans og útibúa hans. Orðin í 2. gr. eiga einungis við veðbankann, og nefndin hefir ekki ætlast til eða skilið það svo, að fjelagið ætti aðgang að öðrum bönkum ríkisins. Er þetta aðeins miðað við IV. kafla frv., um ræktunarlán úr ræktunarsjóði, eða veðbanka, þegar sjóðurinn hefir runnið inn í hann.

Magnús Jónsson Það eru ekki mörg orð; jeg geri þetta ekki að kappsmáli, en vil aðeins, ef 3. brtt. mín yrði feld og þetta stæði um einyrkjana í frv., benda nefndinni á tvent til afhugunar: fyrst, hverjir eru fátækir einyrkjar, og í öðru lagi, hvort ekki sje fullrúmt orðað þetta ákvæði, að 5 dagsverk sjeu jafngildi 10 dagsverka hjá öðrum.

Jeg þarf ekki að svara þessu

. Nei, jeg skýt því til nefndarinnar til athugunar.

forseti (BSv): Mjer hefir borist skjal, dags. í dag, undirritað af 5 háttv. deildarmönnum, þeim SvÓ, PÞ, SSt, ÞorlJ og ÞorstJ, og hljóðar það svo: „Með því að minni hluti vatnamálanefndar hefir á deildarfundi 25. þ. m. látið í ljós, að hann hefði eigi fengið tíma til að koma fram með álit sitt um vatnamálið, þá tökum vjer aftur kröfu vora frá 25. þ. m. um töku málsins á dagskrá í dag, þó að því tilskildu, að málið verði tekið til 2. umr. 30. þessa mánaðar.“ Enn fremur skal jeg geta þess, að þeir 6 þm., sem komu fram með kröfu um það á fundi 25. þ. m. að taka „Frv. til laga um heimild fyrir ríkisstjórnina til að veita ýms hlunnindi fyrirhuguðum nýjum banka“ á dagskrá í dag, hafa sagt mjer, að þeir taki þessa kröfu sína aftur. Þar sem báðar þessar kröfur eru teknar aftur, koma þær eigi til atkvæða. Skildaga þann, er fimm háttv. deildarmenn hafa sett fyrir því, að þeir falli frá kröfu sinni, tel jeg vafasamt, að unt sje að taka til greina. Vil jeg engu þar um heita, en háttv.þm. geta endurtekið kröfu sína síðar um að fá málið á dagskrá, ef þeim þykir þörf á.

Frsm. (Stefán Stefánsson) Jeg leyfi mjer að mælast til þess við hæstv. forseta, að málið verði tekið út af dagskrá.

Magnús Kristjánsson Mjer virðist óþarft, að þetta mál sje nú tekið út af dagskrá, þar sem enginn ástæða er til þess að vera að tefja tímann á þann hátt. Eru nú komin eindregin mótmæli fram, frá Austfjörðum, gegn því, að þessi starfi verði lagður niður. Ætti því háttv. deild að vera farin að sjá, að jeg hafði á rjettu að standa í þessu máli síðast, og mætti þess vegna veita málinu fljóta afgreiðslu.

Frsm. (Stefán Stefánsson) Mjer kemur dálítið undarlega fyrir þessi krafa háttv.þm. Ak. (MK), að málið verði tekið til umr. nú þegar. Sje jeg ekki hvers vegna hv.þm. leggur svo mikla áherslu á þetta, því síst ætti hann að kvarta um tímaleysi, þar sem hann vill eindregið fella málið. En jeg hefi fulla ástæðu til að óska eftir að málið verði nú tekið út af dagskrá, því að jeg á enn eftir að afla mjer upplýsinga, sem snerta þetta mál.

Jón Þorláksson Jeg hefi leyft mjer að bera fram brtt. á þskj. 446, sem jeg álít, að segi með færri orðum það, sem hlýtur að vera meining aðaltill. á þskj. 445. Við því má búast, að kostnaðurinn við framhald þessara landmælinga verði upp undir 1 miljón kr. Nú segir till. ekkert um það beinlínis, hvort ætlast sje til þess, að stjórnin fullgeri sjálf þessa samninga eða ekki. En mjer virðist sjálfsagt, að þar sem um svona mikla upphæð er að ræða, ráði stjórnin málinu ekki til lykta án samþykkis þingsins. Annars þurfa ýms atriði þessu viðvíkjandi mjög náinnar athugunar, einkum að því leyti, hvað mikið skuli vinna að mælingum í óbygðum landsins og hvernig skuli haga framkvæmdunum yfirleitt. Þetta álít jeg að ekki sje unt að segja um ákveðið að órannsökuðu máli, og þess vegna sje mín tillaga heppilegri en hin sundurliðaða till. á þskj. 445. Út af því, sem sagt var við fyrri umr. málsins um mælikvarðastærðina, vil jeg benda á það, að kort í mælikvarðanum 1:100000 hafa að vísu þann kost að vera þægilegri í meðförum, en hins vegar eru þau í mælikvarðanum 1:50000 miklu nothæfari við undirbúning allra verklegra framkvæmda. En aðalatriðið er auðvitað, að til sjeu kort í öðrumhvorum mælikvarðanum. En jeg drep á þetta hjer til athugunar, þegar farið verður að semja um málið og til þess að minna á það, að hjer er margs að gæta.

Flm. (Magnús Jónsson) Það er best að jeg byrji á brtt. mínum, sem eru eingöngu orðabreytingar, sem sje að setja dönsku stjórnina í stað herforingjaráðsins, og á það við till. okkar hv. 3. þm. Reykv. (JÞ) beggja. Annars er meiningarmunurinn á till. okkar í rauninni enginn. Og að sjálfsögðu ætlast jeg ekki til þess, að stjórnin ráði þessu endanlega til lykta án samþykkis þingsins. En jeg taldi rjettara, til þess að herða á stjórninni, að telja fram nokkur einstök atriði, sem ástæða væri til að athuga sjerstaklega. Það væru kanske helst tímatakmörkin, sem gætu verið mönnum þyrnir í augum, sem sje 1924 -1935, en þau eru líka sett meira til áherslu en til þess, að stranglega þurfi að fara eftir þeim, ef það er miklum erfiðleikum bundið, en ástæða til að undirstrika það, að málið verði ekki dregið um of. Jeg vil leggja áherslu á það, að till. mín verði fremur samþ. en hin brtt., því að hún felur í sjer sama varnaglann, en tekur fleira fram. Um mælikvarðann er það að segja, að stærri mælikvarðinn, 1:50000, er miklu dýrari, en engu nákvæmari, en auðvitað er hann greinilegri og þægilegri til að marka vegi á hann o. s. frv. Minni mælikvarðinn, 1:100000, er aftur á móti miklu nothæfari alment og ódýrari, en þó engu ónákvæmari. Annars var það hugmynd mín, að uppdrættirnir yrðu gerðir eftir báðum mælikvörðunum, þegar stundir líða fram, og það mun líka hafa verið hugmynd herforingjaráðsins. En jeg tel rjettara að gera fyrst þann minni. Vona jeg því, að þessi liður till. fái að standa.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Jeg skal taka það fram, að þessi brtt. á þskj. 465 er nauðsynleg. Verða þessir samningar nú, eftir að vjer erum orðnir sjálfstætt ríki, að ganga á millum stjórna ríkjanna. Er ekki hægt að snúa sjer beint til herforingjaráðsins. Á brtt. þessi því jafnt bæði við brtt.hv. 3. þm. Reykv. (JÞ) og þáltill. Jeg skal taka það fram, að jeg álít það skifti engu, hver till. verði samþykt, en þó álít jeg brtt. fult svo heppilega sem aðaltill. Þegar samið verður, verður innihald aðaltill. tekið til greina, hvor þeirra sem verður samþykt.

Jón Þorláksson Tilgangur brtt. minnar var sá, að tryggja það, að uppástungurnar yrðu lagðar fyrir næsta þing. Er þeim tilgangi mínum náð með yfirlýsingum hv.flm. (MJ) og hæstv. atvrh. (KIJ), hver till. sem svo ofan á kann að verða. En það er atriði í aðaltill., sem fer í bága við þessar yfirlýsingar, þar sem skorað er á stjórnina að gera nú þegar uppdrætti í mælikvarðanum 1:100000 af þeim hlutum landsins, sem þegar hafa verið dregnir upp í mælikvarða 1:50000. Veit jeg ekki, hvort rjett er að gera slíkar áskoranir, þar sem liggur fyrir yfirlýsing frá herforingjaráðinu um það, að það ætli að gera þetta. Er það því nokkurt kostnaðarspursmál, hvort íslensku stjórninni eða herforingjaráðinu beri að framkvæma þetta. Líti herforingjaráðið svo á, að það eigi að ljúka við það, er það mældi áður en sambandslögin voru samþykt 1918, þá mun það líka kosta þessa uppdrætti. Má einnig benda á, að ef fje það, sem varið er til þess að gera mælingarnar, reynist ekki nóg, þá verður það til þess, að tekin verður upp aukafjárveiting á næsta þingi, og sýnist því ástæðulítið að koma með till. um þetta nú. Jeg hefi ekkert á móti því, að brtt. á þskj. 465 verði skoðuð sem brtt. við mína brtt., þó jeg skoði það óþarft. Stjórnin getur vel leitað samninga við herforingjaráðið og gætt þó allrar kurteisi gagnvart dönsku stjórninni.

Flm. (Magnús Jónsson) Jeg þakka hv. 3. þm. Reykv. (JÞ), að hann benti mjer á ónákvæmt orðalag í 4. lið þáltill., þar sem stendur, að láta nú þegar gera uppdrátt í mælikvarða 1:100000. Var það vitaskuld tilætlunin hjá mjer, að ekki skyldi byrja á þessu sem sjálfstæðu verki áður en samninga væri leitað við herforingjaráðið, heldur einmitt í sambandi við þá samninga. Mun líka vera algerlega óleyfilegt að gera kort af uppdráttunum, nema með leyfi herforingjaráðsins. Færi svo, að fje það, sem ætlað er til mælinganna 1924, hrykki ekki, mætti ef til vill leggja við það fje, sem veitt var til þeirra 1923, en ef það skyldi ekki vera hægt, þá má leita endurveitingar á fjenu á þinginu 1924.