Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vekur athygli á því að atkvæðagreiðslur fara fram síðar í dag.

Virðulegi forseti. Erindi mitt er í rauninni beiðni um aðstoð til hv. varaformanns samgöngunefndar. Við þekkjum að víða er verið að spara í þjóðfélaginu og eðlilegt að gera það en við þurfum að horfa vel til þess hvar við gerum það. Erindi mitt hingað upp er að ræða Laxárdalsheiði eða Laxárdalsveg þar sem hann tengir Vesturlandið við Norðurlandið og er varaleið milli Norðurlands og Suðurlands eða norðursvæðis og suðursvæðis þegar Holtavörðuheiði lokast. Um er að ræða 3,6 km kafla sem búið var að bjóða út, verktakar komnir á svæðið og búið að leggja í kostnað upp á allt að 50 millj. kr. vegna þessara vega. Síðan er ákveðið að fresta framkvæmdinni en eftir stendur að þessi kostnaður er orðinn til af líklega framkvæmdakostnaði upp á 80–100 millj. Það sem búið er að greiða fyrir er sá kostnaður sem er fallinn til vegna m.a. hönnunar, efnisvinnslu, landbóta og þess háttar þannig að það er ljóst að ekki verður haldið áfram með verkið. En mig langar að spyrja hv. varaformann samgöngunefndar hvort hann sé ekki reiðubúinn til að beita sér fyrir því með okkur þingmönnum að þessi framkvæmd nái fram að ganga þar sem áætla má að sparnaður ríkisins af því að hætta við verði eingöngu um 20 millj. kr. þegar upp er staðið. Ég ítreka það að mikilvægi þessa vegar er mjög mikið. Við gerum okkur líka grein fyrir því að þegar leiðir um Arnkötludal opnast mun umferð um þennan veg stóraukast því að þá verður komin betri tenging við hringveginn en verið hefur fyrir þá sem þurfa að fara Arnkötludalinn. Þá er þetta öryggisleið, þetta er varaleið milli landshluta þegar Holtavörðuheiði lokast sem gerist mjög oft. Það er að mínu viti ekki um mjög stóra upphæð að ræða og því fer ég fram á það við varaformann nefndarinnar að hann beiti sér með okkur þingmönnum fyrir að þetta nái fram að ganga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir að beina til mín þessari fyrirspurn. Frestun þessarar framkvæmdar er ein af fjórum framkvæmdum sem ég held að hafi verið tekin ríkisstjórnarákvörðun um fyrir einhverjum vikum síðan að fresta, það var þessi vegur um Laxárdalsheiði, Álftanesvegur sem var kannski stærsta framkvæmdin, Ysti Rjúkandi og færsla þjóðvegarins um Hellu sem er ekki stór framkvæmd heldur, held ég, með kostnað upp á 49 millj. ef ég man rétt. Auðvitað er einhver sparnaður sem hlýst af þessu þegar saman er komið. Við vitum að sjálfsögðu að ástæður þessara frestana eiga sér langan aðdraganda, kannski mörg ár, ná aftur til þess tíma þegar bankahrunið var ekkert annað en óræður glampi í hægra auga Davíðs Oddssonar. Þannig er einfaldlega staðan. Við höfum sem betur fer upplifað þá tíma undanfarin tvö ár að við höfum séð einhverjar mestu framkvæmdir í sögu Íslands. Árið í fyrra var metár, aldrei jafnmikið verið framkvæmt í vegamálum og það mun ekki standa á þeim þingmanni sem hér stendur að veita aðstoð í þessum efnum. Það er gríðarlega mikilvægt að haldið sé áfram í þessum framkvæmdum vegna þess að bættar samgöngur eru virðisaukandi fyrir byggðir landsins. Þær skapa aukna atvinnu, auka bjartsýni og auka lífsgæði svo ekki sé minnst á umferðaröryggi. Ég mun taka þátt í því ásamt hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni að 

Frú forseti. Í morgun birtist á forsíðu Fréttablaðsins, aðalupplýsingamiðils ríkisstjórnarinnar, fyrirsögnin „Lán vegna Icesave eru á hagstæðustu kjörunum“. Samkvæmt fréttinni munu þetta vera upplýsingar upp úr minnisblaði frá Seðlabanka Íslands sem átti að leggja fram í fjárlaganefnd í morgun. Ef þessi frétt er rétt er þarna verið að leggja fram minnisblað frá Seðlabankanum þar sem reynt er að færa rök fyrir því að lánið frá Bretum og Hollendingum vegna Icesave séu í raun miklu hagstæðari og á betri vöxtum en hin. Reyndar eru hin lánin á miklu lægri vöxtum en það er sagt að ef þau lán væru á föstum vöxtum en ekki breytilegum væru vextir þeirra líklega miklu hærri sem er í algjörri mótsögn við forsendurnar í greinargerð Seðlabankans sjálfs þar sem hann metur stöðu ríkisins og getu þess til að greiða og forsendur fjármálaráðuneytisins svoleiðis að það er greinilega misjafnt, ef fréttin er rétt, hvaða forsendur menn gefa sér. Í þessari frétt sem skrifuð er af fyrrum frambjóðanda Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í 1. sæti í alþingiskosningum og einum virkasta meðliminum þar til margra ára, sem hefur verið mjög duglegur að flytja okkur fréttir af kostum Icesave-lánsins, er jafnframt gerð grein fyrir því að þessi lán séu á svokölluðum Cirr-vöxtum, þ.e. Icesave-lánin, og að á þeim sé eitthvert álag. En það gleymist líka að lánin frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Norðurlöndunum eru lögð inn, þau eru reyndar að lána á línu, svoleiðis að á þau leggst eingöngu álagið. Vextirnir eru miklu hagstæðari en hér, þeir eru í raun bara brot af því sem vextirnir á Icesave-láninu eru. Það væri áhugavert ef hv. formaður fjárlaganefndar gæti útskýrt fyrir okkur mat sitt á þessu minnisblaði ef það hefur þá yfir höfuð komið fram.

Frétta…

Hæstv. forseti. Ég átta mig ekki alveg á innganginum að þessari fyrirspurn varðandi það hverjir eru upplýsingamiðlar og tengiliðir við fjárlaganefnd. Ég get upplýst hv. þingmann um að minnisblað frá Seðlabankanum barst ekki á síðasta fund fjárlaganefndar sem var í gær. Þar vorum við með Peter Dyrberg og tókum svo ákvörðun um það síðar á fundinum að fara í úttekt á vegum Hagfræðistofnunar til að skoða málið betur þar sem m.a. á að skoða þessi kjör öllsömul. Í morgun hittist fimm manna hópur úr fjárlaganefnd sem eru fulltrúar allra stjórnmálaflokkanna til að leggja á ráðin um hvernig við högum vinnunni í næstu viku. Ekkert vinnuplagg hefur komið frá Seðlabankanum varðandi þessa þætti og ég þekki ekki þá heimildarmenn sem eru hér á bak við. Aftur á móti er jafnaugljóst að það er mjög mikilvægt, og ein af mikilvægustu forsendunum í sambandi við umfjöllunina um málið í heild, að meta vexti. Það er heldur engin launung á því að ýmsar samanburðartölur hafa komið upp. Það hefur líka komið fram í umræðum í fjárlaganefnd varðandi Seðlabankann að menn verða að átta sig á því að þegar þeir eru að stilla upp lánasafni íslenska ríkisins skiptir miklu máli að vera með skammtímalán og langtímalán. Það eru mismunandi vextir. Eitt af vandamálum bankakerfisins fyrir hrun var það að þeir voru allir farnir að fjármagna sig á skammtímalínum til skamms tíma, einfaldlega vegna þess að það voru betri kjör, en það kom illilega í bakið á þeim. Rök hafa verið færð fyrir því af hverju hér eru settir fastir vextir, bæði út frá því að samsetning lána sé þá breytileg en líka vegna þess að það sé hagstæðara og öruggara fyrir okkur til lengri tíma að þekkja tölurnar en að vera í dægursveiflum samtímans. Líka hefur verið bent á að það eru uppgreiðsluákvæði í þessu þannig að ef við sjáum fram á að það sé miklu betra að færa þetta yfir í einhver önnur lán megum við greiða það án sérstaks kostnaðar. Ég ætla ekki að leggja mat á þetta. Þetta er hluti af því sem við fáum núna í nefndarálitinu frá efnahags- og skattanefnd og þá væntanlega frá stjórnarandstöðunni líka. Síðan förum við í það að fjalla um þetta í nefndaráliti fjárlaganefndar en það sem hér birtist í Fréttablaðinu eru ekki sérstakar heimildir frá fjárlaganefnd.

Frú forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, formanns utanríkismálanefndar, vegna þess að á miðvikudaginn var rifið út úr utanríkismálanefnd málið um Icesave og í efnahags- og skattanefnd var á sama degi tekin út umfjöllun til fjárlaganefndar um sama mál, Icesave. Þessi mál eru ekki útrædd. Það kemur melding frá utanríkisráðherra Hollands um að hann tengi saman Icesave og aðildarumsóknina til ESB. Ég spyr hv. þingmann, formann utanríkismálanefndar, hvort það hafi ekki verið of fljótt að taka málið út. Auk þess ræddum við rétt áðan að það eru fréttir um að vextirnir á þessu láni séu annaðhvort hagstæðir eða ekki hagstæðir. Er það ekki verkefni efnahags- og skattanefndar? Og hún er búin að ljúka umfjöllun, frú forseti. Mér finnst þetta mjög alvarlegt. Mér finnst alvarlegt líka við stöðu þingflokks hv. þingmanns að þar eru tveir þingmenn sem víkja af fundi nefndanna, hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir og hv. þm. Lilja Mósesdóttir. Báðir þessir þingmenn víkja af fundum nefndanna en það var vitað að þeir eru á móti málinu. Ég spyr hv. þingmann hvað sé að gerast í þingflokki Vinstri grænna vegna þess sérstaklega að það er vitað að allur sá þingflokkur er á móti aðild að Evrópusambandinu en samt stendur hann að því 

Frú forseti. Það úir og grúir og ægir öllu saman í fyrirspurn hv. þingmanns um þetta mál. Orðanotkun hans vekur athygli í þessu samhengi, hann segir annars vegar að Icesave-málið hafi verið rifið út úr utanríkismálanefnd og hins vegar að það hafi verið tekið út úr efnahags- og skattanefnd.

Rifið líka.

Ég man alls ekki til þess að hv. þm. Pétur Blöndal hafi verið á fundum utanríkismálanefndar þar sem þetta mál var til umræðu nema hann hafi þá kannski verið fluga á vegg sem lítið fór fyrir, en ég get fullvissað hv. þingmann um að málið var tekið út úr utanríkismálanefnd eftir umræður þar og eftir að við höfðum legið þar yfir hugmyndum að nefndaráliti.  Nú spyr hv. þingmaður hvort það hafi verið tekið út of fljótt. Málið er á forræði fjárlaganefndar svo að því sé haldið til haga. Fjárlaganefnd óskaði eftir umsögn þessara tveggja nefnda um tiltekna þætti málsins og við fjölluðum að sjálfsögðu um þá í áliti okkar og skiluðum því til fjárlaganefndar. Þar er að finna ýmsar ábendingar um hluti sem þyrftu og mættu fara betur í þessu máli og við mælum með að fjárlaganefnd skoði til þrautar. Málið er alls ekki útrætt á vettvangi þingsins eins og hér hefur komið fram. Það hefur meira að segja verið ákveðið 

Virðulegi forseti. Í ljósi þess að ákveðið hefur verið að fresta þingfundum í næstu viku til þess að menn geti einbeitt sér að Icesave-málinu er ekki fjarstæðukennt fyrir virðulegar þingnefndir og forsvarsmenn þeirra í efnahags- og skattanefnd og utanríkismálanefnd að velta fyrir sér hvort það eru fleiri þættir af því Icesave-máli sem eru til umfjöllunar sem þyrfti að skoða betur vegna þess að tíminn er núna að vinna örlítið með okkur. 
             En það er ekki það sem ég ætlaði að gera að umtalsefni heldur annar flötur á þessu undarlega máli sem Icesave-málið er. Það er alveg óhætt að segja að hið gamla breska heimsveldi gætti hagsmuna sinna vel í þeim leiðangri að knésetja íslensku þjóðina. Nú kemur í ljós að það eru íslenskir skattborgarar sem eiga að borga lögmannskostnað Breta upp á 2 milljarða kr. Að mínu mati er þetta hámark ósvífninnar af hálfu viðsemjenda okkar, þessa glæsilegu viðsemjenda, og þetta er líka því miður hámark niðurlægingarinnar fyrir íslenska þjóð að við eigum að borga 2 milljarða kr. fyrir breska lögfræðinga í þeim leiðangri þeirra að gæta hagsmuna breska ríkisins. Ef við snúum þessu yfir á íslenska lögfræðinga þá þyrfti íslenskur lögfræðingur sem margir mundu telja að hefði ágætan útseldan taxta upp á 20 þús. kr. að vinna í 100 þúsund klukkutíma við þetta verkefni. Mig langar til að spyrja hv. þm. Guðbjart Hannesson, formann fjárlaganefndar, hvort hann telji að við hefðum gætt hagsmuna okkar með þessum hætti í þeim ójafna leik sem þessi viðskipti voru og hvort hv. þingmaður telji ekki í ljósi þess að svona ákvæði eru sett inn í samninginn, svo dæmalaus frekjuákvæði af hálfu þessara viðsemjenda okkar, að þetta sé kornið sem fylli mælinn í viðskiptum okkar við þessa þjóð. Ekki eru Hollendingarnir betri. Þeir gera allt til að gera stöðu okkar 

Hæstv. forseti. Hér talaði fulltrúi úr fjárlaganefnd, hv. þm. Ólöf Nordal og bar til mín fyrirspurn til formanns fjárlaganefndar úr ræðustól Alþingis án þess að hafa tekið málið þar upp.

Ég er að tala við þig sem þingmann …

Ég geri mér fulla grein fyrir því en aftur á móti vek ég þar með athygli á því að ég hef verið að reyna að halda þessu máli til umræðu í fjárlaganefnd til að fá fram öll sjónarmið, fá fram allar upplýsingar, kalla eftir því, fá lengdan tíma til að við getum komið að málinu sem víðast. Þetta „settlement agreement“ sem vitnað hefur verið í var lagt fram í hinni frægu leynimöppu strax við upphaf málsins, er skjal nr. 1, hefur legið fyrir allan tímann þannig að auðvitað verðum við að ræða þetta mál. Það liggur alveg fyrir að við munum gera það og höfum gert það að hluta. Það liggur fyrir að Bretarnir gerðu kröfu um það í þessum samningaviðræðum að þeir væru með umsýslu milli 200–300 þúsund reikninga, 240 þúsund reikninga ef ég man rétt, og þeir borguðu út Icesave-skuldbindinguna til allra sinna innlánshafa. Þetta gjald er fyrir það. 

Hæstv. forseti. Ég ætlaði að vera jákvæður í garð hv. þm. Guðbjarts Hannessonar en með lokaorðum sínum breytti hann þeirri afstöðu minni. Ég ætlaði að hrósa hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir yfirvegun í þessum málum m.a. með það að ganga í það að fjárlaganefnd hefði nægan tíma til að fjalla um málin og eru þau vinnubrögð talsvert ólík þeim asa sem virðist hafa verið á því að ljúka málum út úr efnahags- og skattanefnd og utanríkisnefnd eins og hv. þm. Pétur Blöndal vék að. Ég tek það fram að ég sat ekki þessa fundi en miðað við frásagnir þingmanna var um það að ræða að málin voru tekin út í fullkomnu ósætti og upplýsingar sem hafa komið fram á síðustu tveimur sólarhringum sýna að það hefði verið full ástæða til að fjalla lengur um málið og gefst kannski kostur á því ef fjárlaganefnd gefur þessum nefndum meira svigrúm en menn héldu að yrði. En það sem gerist auðvitað í þessu máli í þessari viku, bara þannig að maður setji hlutina í samhengi, er að framan af viku virtist það vera ásetningur forustu ríkisstjórnarinnar að keyra þetta mál í gegn. Það virtist vera og það er ekki hægt að skilja þær ákvarðanir sem voru teknar innan efnahags- og skattanefndar og utanríkisnefndar öðruvísi en svo að það hafi verið reynt að keyra málið í gegn með það að markmiði að ljúka því sem fyrst. Það er ekki hægt að skilja þetta öðruvísi ella hefði þessum mikilvægu nefndum í þessu máli verið gefinn rýmri tími til að fjalla um málin. En það sem hefur hins vegar augljóslega gerst er að forusta ríkisstjórnarinnar hefur áttað sig á því að það væri ekki stuðningur í þinginu við málið í því horfi sem það er nú og til að reyna að kæla það mál niður og reyna með einhverjum hætti að ná tökum á málinu þá hefur verið tekin sú ákvörðun að gefa meiri tíma. 

Virðulegi forseti. Ég mun virða tímamörkin. Ég ræddi áðan um samgöngur og mikilvægi þess að við forgangsröðum rétt og tryggjum öryggi vegfarenda og eðlilegar samgöngur milli svæða. Ég sagði það áðan að líklega væri ríkisvaldið að spara einhverjar 20 millj. kr. með því að fresta eða falla frá framkvæmdum við Laxárdalsheiði, þ.e. veginn um Laxárdal, frá enda slitlagsins við Höskuldsstaði og út fyrir Leiðólfsstaði 20 millj. kr. Við virðumst geta leyft okkur að setja milljarð plús 2 milljarða í að sækja um aðild að Evrópusambandinu, ekki að fara í viðræður. Við virðumst geta borgað 2 milljarða kr. í lögfræðikostnað fyrir erlenda lögmenn sem hafa það að vinnu að kúga Ísland í raun og veru en við getum ekki haldið áfram með vegaframkvæmdir sem kosta nokkra tugi milljóna. Hver er forgangsröðunin í landinu í dag? Við vitum að vegaframkvæmdir eru líklega einhver arðbærasta framkvæmd sem við getum farið í þessa dagana. Við erum ekki að tala eingöngu um hvað verktakar og launamenn og aðrir hafa út úr þessu heldur hvað það er þjóðhagslega hagkvæmt að tengja betur byggðirnar og treysta vegasambandið. Sá vegur sem hér um ræðir er ekki síður mikilvægur en vegtenging út úr borginni vestur um því að þetta er varaleið milli norður- og suðursvæðisins, þetta er öryggisvegur. Þetta er ein helsta samgönguleiðin um þetta svæði og þetta verður ein helsta samgönguleiðin þegar Arnkötludalur verður kominn í gagnið.

Frú forseti. Ég vona að ég misbjóði ekki hv. þm. Guðbjarti Hannessyni með því að nefna eitthvað sem hann telur ekki við hæfi að ræða í þingsal og vill frekar fjalla um í nefnd. Ég skal reyna að halda mig bara við það sem ég ræddi áðan þó að mér sé eins og öðrum þingmönnum algerlega misboðið við þessar nýjustu upplýsingar sem reyndar voru að einhverju leyti komnar fram frá hv. þm. Pétri Blöndal vegna lögfræðikostnaðar Hollendinga sem var nánast jafnhár og þeir rukkuðu okkur um líka. Ég er feginn því, ef rétt er, að þær upplýsingar sem birtast á forsíðu Fréttablaðsins sé raunverulega ekki að finna í minnisblaði frá Seðlabankanum og þetta minnisblað sé kannski ekki til, enda hafa útreikningar Seðlabankans varðandi þetta mál fram að þessu verið gagnrýndir verulega, svo ekki sé meira sagt. Raunar þykir mér dálítið undarlegt ef ríkisstjórnin ætlaði að treysta á upplýsingar frá Seðlabankanum í þessu máli um möguleika ríkisins á því að endurgreiða lán því það hefur enginn seðlabanki nokkurn tíma í sögu heimsins komist að þeirri niðurstöðu að sitt eigið ríki væri ekki fært um að greiða lán sem verið væri að taka. Að ætla Seðlabankanum að greina þetta fyrir sig er í rauninni eins og ef Landsbanki Íslands hefði á sínum tíma beðið greiningardeildina sína að meta það hvort lán sem bankinn hefði verið að taka mundi nokkuð setja hann á hausinn. Vonandi verður sú vika sem í hönd fer hjá fjárlaganefnd nýtt vel til að afla upplýsinga utanaðkomandi manna, manna sem eru ekki háðir ríkisstjórninni á einn eða annan hátt, vegna þess að þá treysti ég því að menn muni á endanum breyta viðhorfi sínu til þessa máls og hægt sé að ná um það samstöðu. Ég vil þakka formanni fjárlaganefndar fyrir að staðfesta að þetta minnisblað hafi ekki komið fram.

Frú forseti. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson svaraði eiginlega í engu því sem ég spurði. Hann kvartaði undan því að málið væri flókið. Það er líka flókið. Það er tekið út úr tveim nefndum sem áttu að fá það til umfjöllunar án þess að þær væru búnar að fjalla um málið út í hörgul. Nú hafa t.d. komið upplýsingar um ýmsar efnahagslegar ástæður. Seðlabankinn var ekki búinn að svara spurningum sem ég beindi til hans í efnahags- og skattanefnd og auk þess var hv. fjárlaganefnd búin að óska eftir því að háskólinn veiti upplýsingar um efnahagsmál. Ég hefði talið að það heyrði undir efnahags- og skattanefnd að óska eftir slíku. Ég legg til að hv. formaður og hv. fjárlaganefnd beini þessum erindum aftur til efnahags- og skattanefndar og hv. utanríkismálanefndar til að vinna í næstu viku til að við höfum eitthvað að gera. Mér finnst alveg fráleitt að einungis ein nefnd fjalli um þetta stóra mál og tvær séu búnar að skila því án þess að hafa klárað verkefni sitt. Ég legg því til að menn taki þá ákvörðun að beina þessu aftur til nefndanna þannig að þær geti farið að vinna af viti í efnahagsmálum og utanríkismálum því það er alveg heilmikið óunnið. Það á t.d. eftir að finna út úr því hvort það sé samhengi milli Evrópusambandsaðildarinnar og Icesave-málsins. Ég vil fá það alveg á hreint. Menn eru að tala úti í heimi út og suður um að þetta tengist allt saman og það virðast allir hafa þá trú nema stjórnarliðar á Íslandi, að þetta tengist. Ég vil að hv. utanríkismálanefnd fái það á hreint hvort þetta tengist eða ekki og lesi jafnvel erlend blöð og kynni sér þetta eða tali við sendiherra Hollands og spyrji hann út í ummæli utanríkisráðherra þeirra. Ég vil líka að hv. efnahags- og skattanefnd fjalli um skýrslu Seðlabankans og fái svör hans við þeim. Hann kom aldrei á fund nefndarinnar eftir að spurningarnar höfðu komið fram.

Frú forseti. Ég vil í fyrsta lagi alls ekki kvarta yfir því að þetta mál sé flókið, það er misskilningur hjá hv. þingmanni. Ég kvarta ekki yfir því að mál séu flókin. Ég sagði þvert á móti að það þyrfti ríflegan tíma til að fjalla um það. Varðandi tengingarnar sem hv. þm. Pétur Blöndal gerir á milli Icesave-málsins og umsóknar og viðræðna okkar við Evrópusambandið um aðild að því, þá hafna ég því algerlega að einhver sérstök tenging sé þar á bak við og milli og ég vísa m.a. í orð utanríkisráðherra Svíþjóðar, Carls Bildts, sem fer með formennsku í Evrópusambandinu um þessar mundir þar sem hann vísar því sömuleiðis á bug að þarna séu tengingar á milli. Það kemur hins vegar ekki í veg fyrir að það kunni að henta einhverjum að búa til slíkar tengingar, eins og t.d. utanríkisráðherra Hollands en það er hans vandamál. Þegar hv. þm. Pétur H. Blöndal segir að málið hafi verið rifið út í ósætti í utanríkismálanefnd þá vil ég segja að ég kannast ekki við að það hafi verið rifið út í ósætti í utanríkismálanefnd. Það kom vissulega fram að það yrðu mismunandi eða fleiri en eitt nefndarálit í málinu. Það þýðir ekki að það sé ósætti um að málið sé afgreitt og ég spyr um … 

Hæstv. forseti. Ég skildi þögn hæstv. forseta svo að mér hefði ekki verið gefinn kostur á að bera af mér sakir en hérna var borið á mig ábyrgðarleysi í þessu máli. 

Forseti biður hv. þingmann að ræða fundarstjórn forseta undir þessum lið.

Hæstv. forseti verður að átta sig á því að ég var að ræða fundarstjórn forseta í því sambandi að ég var að útskýra hvers vegna ég hefði þurft að bera af mér sakir. Það er auðvitað forsenda þess að ég gerði athugasemd við fundarstjórn forseta, að þingmönnum væri ekki gefin mínúta til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri varðandi fundarstjórn forseta ef þeir gætu ekki útskýrt hvers vegna þeir gera athugasemd við fundarstjórn forseta. Ég ítreka bara það sem ég hef áður sagt að ég mótmæli þeirri nýju túlkun á ákvæði þingskapa  
            

Frú forseti. Ég þakka fyrir að tækifæri gefst til að eiga umræðu um þau drög að eigendastefnu ríkisins í fjármálafyrirtækjum sem nú hefur verið send alþingismönnum og unnið hefur verið að í fjármálaráðuneytinu að undanförnu í samstarfi við viðskiptaráðuneytið og fleiri aðila. Í leiðbeiningum Efnahags- og framfarastofnunarinnar um stjórnarhætti fyrirtækja í eigu ríkisins sem voru gefnar út á árinu 2005 er lögð á það mikil áhersla að ríkið móti sér eigendastefnu og skilgreini meginmarkmið þess með eignarhaldi í fyrirtækjum og skilgreini hlutverk ríkisins varðandi stjórnun þeirra og aðra þætti. Þetta er að sjálfsögðu til að tryggja að ríkið komi ekkert síður en aðrir fram sem upplýstur og virkur eigandi og til að tryggja faglega og skilvirka stjórnun þessara fyrirtækja, þótt í eigu ríkisins séu að hluta eða öllu leyti. Í þessari skýrslu OECD, eða skýrslu sem var gefin út samhliða þessum leiðbeiningum, er jafnframt á það bent að flest lönd hafa á undanförnum árum mótað slíka stefnu um skipulag, eigendahlutverk sitt, um að aðskilja umsýslu eignarhluta í fyrirtækjum frá öðrum þáttum, halda eigninni sjálfstæðri og aðskilinni og svo um reglusetningu varðandi þá markaði sem fyrirtækin starfa á um opinbert eftirlit og þar fram eftir götunum. Því miður hefur ríkið aldrei mótað slíka heildstæða stefnu á Íslandi hvað varðar einstaka tegund fyrirtækja sem þó hefði getað verið ærin ástæða til á umliðnum árum. Tökum sem dæmi orkufyrirtæki sem hafa verið í eigu ríkisins að stærstum hluta og eru enn eða þá fjármálafyrirtæki eða fyrirtæki almennt sem varanlega eða tímabundið eru í eigu ríkisins. Þeim drögum að eigendastefnu sem hér er nú rædd er ætlað að skýra aðkomu ríkisins sérstaklega sem eiganda að fjármálafyrirtækjum. Það er fjallað um markmið ríkisins með eignarhaldi í fjármálafyrirtækjum eða hvernig það er til komið, hvernig skipulagi eigandahlutverksins skuli háttað. Það eru tilgreindar ákveðnar meginreglur sem ríkið setji sér sem eiganda og settar fram ákveðnar kröfur og viðmið varðandi aðkomu ríkisins að þessum rekstri. Þessi eigendastefna er almenns eðlis og miðar að því að skapa traust á ríkinu sem eiganda. Í því sambandi er lögð höfuðáhersla á það að ríkið fari að sjálfsögðu að þeim leikreglum sem gilda almennt á markaði. Þannig mun ríkið t.d. miða aðkomu sína að rekstri fjármálafyrirtækja sem eiganda í samræmi við félagsform þeirra fyrirtækja sem það á eignarhlut í líkt og aðrir eigendur fyrirtækja og markaða gera að sjálfsögðu. Það skiptir máli hvort um er að ræða hlutafélagabanka eða sparisjóð svo dæmi sé tekið, eða fjármálafyrirtæki af öðrum toga. Það er jafnframt hnykkt á því í þessari stefnu að stjórnir fjármálafyrirtækjanna, algerlega óháð því að ríkið sé eigandi, eigi að bera ábyrgð á rekstri og að slík ábyrgð verði ekki frá þeim tekin þrátt fyrir að ríkið skipi eigendahlutverki sínu t.d. með þeim hætti að setja á fót Bankasýslu ríkisins. Allir eigendur fyrirtækja hafa tiltekin markmið og áherslur með eignarhaldi sínu og ríkið er þar engin undantekning. En þau geta að sjálfsögðu verið mismunandi í einhverjum mæli eftir því hver eigandinn er. Sem eigandi í fjármálafyrirtækjum þarf ríkið að hafa mótaða afstöðu til þess hvernig æskilegt sé að starfsemi þeirra sé háttað. Á sama tíma þarf að tryggja að afskipti eigandans af fjármálafyrirtækjum séu skipuleg, gagnsæ, hafin yfir vafa og sett fram faglega og málefnalega. Með eigendastefnu ríkisins er ríkið þannig að gera ljósar áherslur sínar sem eigandi í fjármálafyrirtækjum gagnvart stjórnarmönnum sem sitja fyrir hönd ríkisins í fyrirtækjunum, gagnvart öðrum eigendum og ekki síst gagnvart almenningi. Stjórnarmönnum ríkisins er þar með ljóst fyrir hvað ríkið stendur sem eigandi og þeir bera ábyrgð á því að koma þeim sjónarmiðum á framfæri í þeim stjórnum sem þeir sitja í. Þótt vissulega séu stjórnarmenn fyrst og fremst bundnir af sannfæringu sinni og eigi að hugsa um hag fyrirtækisins telur ríkið að þessir þættir fari saman, þ.e. hagur þess sem eiganda í fyrirtækjunum og velferð fyrirtækjanna sjálfra. Eigendastefnan á þannig við hvort sem ríkið á fyrirtæki að fullu, á í þeim meiri hluta eða heldur einungis á litlum minni hluta. Eigendastefnan var eins og áður sagði unnin í fjármálaráðuneytinu í samráði við viðskiptaráðuneytið. Þar var stuðst við áðurnefndar leiðbeiningar frá OECD og það var stuðst við eigendastefnu nokkurra landa sem mótuð hefur verið, einkum Noregs og Svíþjóðar, en þar hefur með mjög metnaðarfullum hætti verið unnið stefnumótandi starf af þessu tagi. Það var einnig stuðst við nýlegar leiðbeiningar um stjórnunarhætti fyrirtækja og bestu venjur í þeim efnum sem nú liggja fyrir, m.a. það sem hér hefur verið gefið út af Kauphöllinni, Viðskiptaráði og Samtökum atvinnulífsins. Þá var einnig haft um þetta samráð við sérstakan starfshóp sem hefur umsjón með endurreisn fjármálakerfisins. Það er ætlunin að sú eigendastefna sem nú er verið að kynna í drögum verði fyrirmynd að almennri eigendastefnu ríkisins sem unnin verði á næstu mánuðum og taki þá til allra þeirra félaga og fyrirtækja sem ríkið á hlut í. Stefnan sem hv. þingmenn hafa á sínum borðum skiptist í fjóra meginþætti. Í I. hluta er fjallað um markmið ríkisins með eignarhaldi í fjármálafyrirtækjum og þar eru sett fram þrjú meginmarkmið og fjögur undirmarkmið. Meginmarkmiðin eru: 1. Að stuðla að uppbyggingu heilbrigðs og öflugs fjármálakerfis sem þjónar hagsmunum íslensks samfélags. 2. Að byggja upp traust og trúverðugleika á íslenskum fjármálamarkaði, að rekstur og stjórnun fjármálafyrirtækja séu hafin yfir vafa og að leiðbeiningar og reglur sem unnið er eftir séu skýrar og aðgengilegar. 3. Lögð er á það áhersla að ríkið hafi eðlilegan arð af því fé sem það leggur til íslenskra fjármálafyrirtækja. Það er þó rétt að vekja sérstaklega athygli á því í því sambandi, samanber tölulið 3 í kafla I, að meginmarkmið ríkisins er að sjálfsögðu ekki bara það að hámarka arð af rekstri fyrirtækjanna sem slíkra. Mikilvægasti ávinningur samfélagsins og þar með réttlæting aðkomu ríkisins að þessu er að sjálfsögðu fólgin í skilvirkri þjónustu bankakerfisins og þeim hlut sem því er ætlað að inna af hendi í endurreisn efnahags- og atvinnulífs á Íslandi. Það verður hinn raunverulegi arður sem miklu meira máli skiptir en hitt þó að ríkið verði eðlilega að ætla rekstri sínum að þessu leyti að skila eðlilegri ávöxtun á því fé sem í það er lagt. Síðan er fjallað um þetta nánar hvað varðar markmiðin í tölusettum undirmarkmiðum sem ég tímans vegna hleyp yfir. Í II. hluta stefnunnar er gerð grein fyrir skipulagi eigendahlutverksins. Þar hefur verið mörkuð sú stefna að eignarhlutir og þar með eigendahlutverk ríkisins gagnvart hlutafélögum og almennt eigum ríkisins þar sem það er í meiri hluta sé hjá einu ráðuneyti, þ.e. fjármálaráðuneytinu. Þannig hefur því ekki verið fyrir komið hjá okkur fram að þessu. Þannig eru opinber hlutafélög nú dreifð á Stjórnarráðið. Leiðbeiningar og ráð og sömuleiðis fyrirkomulag þessara mála hjá flestum ríkjum er að hinu eiginlega eigendahlutverki ríkisins sé haldið á einum stað og þar sé um samræmda framkvæmd að ræða. Með þessu er hægt að draga skýrar línur milli hlutverks ríkisins sem eiganda annars vegar og annarra hlutverka þess, eftirlits- og stjórnsýsluþáttanna o.s.frv. Þessar breytingar eiga að taka gildi samhliða breytingum á lögum um Stjórnarráð Íslands sem nú eru til meðferðar á Alþingi. Hvað fyrirkomulagið varðar á þessu sviði er sömuleiðis til umfjöllunar frumvarp til laga um Bankasýslu ríkisins, þar verði til sú eining sem fari tímabundið með eignarhlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum sem stefnir í að verða umtalsvert, a.m.k. á einhverju árabili, væntanlega að halda 100% eignarhlut í langstærsta banka þjóðarinnar, eiga umtalsverða eignarhluti eða stofnfjárhluti í sparisjóðum og eiga minni háttar hluti, ef ekki að fullu eignarhald í Kaupþingi og Íslandsbanka. Það skýrist á næstu vikum hvernig til tekst í þeim efnum. Í stefnunni er sömuleiðis fjallað rækilega um þátt hvers og eins í þessum efnum, þ.e. ríkisins sem eiganda, Alþingis sem löggjafar- og eftirlitsaðila, fjármálaráðuneytisins sjálfs og þá Bankasýslunnar sem eignarhaldarans. Í III. hluta stefnunnar eru settar fram meginreglur sem ríkið vill halda í heiðri sem eiganda í fjármálafyrirtækjum. Þar er t.d. komið inn á starfsmannastefnu, samskipti, upplýsingagjöf og margt fleira. Í IV. og síðasta lagi eru settar fram á grundvelli markmiða ríkisins með eignarhaldi í fjármálafyrirtækjunum og meginreglna þess sem eiganda þær helstu kröfur og viðmið varðandi starfsemi þeirra sem ríkið vill leggja áherslu á. Stjórnarmenn og aðrir sem koma með einhverjum hætti að stjórn eða rekstri þessara fyrirtækja fyrir hönd ríkisins skulu í störfum sínum vinna að því að þeim sé framfylgt. Þessum kafla er skipt upp í sjö tölusetta liði sem tíminn leyfir ekki að fara yfir en þeir eru: 1. Um samskipti ríkisins og fjármálafyrirtækja sem það á eignarhluti í. 2. Um stefnumörkun og vinnulag. 3. Um starfshætti bankaráða og -stjórna 4. Um upplýsingagjöf ríkisins og fjármálafyrirtækjanna. 5. Um eftirlit. 6. Um launakjör þar sem lögð er áhersla á hófsemi í launakjörum. 7. Um jafnrétti og jafnræði þar sem m.a. jafnlaunastefna og fullt jafnrétti kynja er sérstaklega fram hafið. Frú forseti. Ég held að það sé mjög æskilegt að við náum að eiga svolitlar umræður um þetta mál og ég fagna því. Sömuleiðis væri gott ef hv. viðskiptanefnd, þrátt fyrir annir og sumartíma, gæti séð sér fært að fjalla um málið áður en drög þessi verða endanlega gefin út sem mótuð stefna sem áríðandi er að gert verði sem fyrst. Meðal annars vegna þeirra breytinga sem nú standa yfir og þess sem í vændum er í fjármálafyrirtækjunum held ég að það sé mjög æskilegt að ekki síðar en samhliða því að bankarnir verða loks endanlega fjármagnaðar og leggja af stað út í lífið sem fullburða stofnanir liggi áherslur ríkisins fyrir að þessu leyti. Vonandi verður hægt að ljúka þessari vinnu á næstu vikum og allar góðar ábendingar hér um eru að sjálfsögðu vel þegnar.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að fagna því að hér séu sett fram drög að eigendastefnu en í henni kemur fram hvernig ríkið ætlar að standa að rekstri fjármálastofnana sem það hefur eignast í kjölfar hrunsins. Í stefnunni eða í inngangi að henni kemur skýrt fram að grunnur hennar sé að ríkið þurfi að vera trúverðugur eigandi og að hafið sé yfir vafa að ekki séu pólitísk afskipti af daglegum ákvörðunum. Ég sakna þess reyndar mjög að það skuli ekki vera eitt af meginmarkmiðum stefnunnar. Það er minnst léttilega á þetta í inngangi en þetta ætti að vera meginmarkmið ásamt öðrum ágætum markmiðum sem þar eru upp talin. Ég mundi leggja til að það kæmi þarna inn sem eitt af fjórum meginmarkmiðum stefnunnar. Fram kemur í stefnunni að stjórnir og bankaráð skuli koma sér upp þremur nefndum, það eru starfskjaranefnd, endurskoðunarnefnd og áhættustýringarnefnd. Nú er því þannig háttað að endurskoðunarnefnd og áhættustýringarnefnd eru forsenda fyrir því að fjármálastofnunin fái starfsleyfi þannig að það er svolitlu púðri eytt í hluti sem eru raunverulega lögbundnir og látið líta út eins og þeir séu einhverjar nýjungar, sem er alls ekki. Varðandi starfskjaranefnd þá er eða hefur verið starfandi slík nefnd í öllum fjármálafyrirtækjum þannig að það er heldur ekki nýjung. Þá kemur fram að fjármálafyrirtæki skuli koma sér upp skilvirkum ferlum um innra eftirlit og innri endurskoðun. Í fjármálafyrirtækjum sem eru yfir tiltekinni veltu eða eru með yfir tiltekinn fjölda starfsmanna er skylda til þess að vera með innri endurskoðun. Það er reyndar svo að fjármálafyrirtæki fær ekki starfsleyfi nema ferlar, og þá skilvirkir ferlar, um innra eftirlit og innri endurskoðun liggi fyrir þannig að nýjungin er kannski ekki jafnmikil og mætti skilja af þessu. Þá kemur að launakjörum og þar verð ég að setja allverulega fyrirvara. Enn og aftur er verið að blanda þeirri vitleysishugmynd sem felst í kjararáði inn í þessa stefnu. Laun bankastjóra fjármálastofnana eða forstjóra fjármálastofnana munu eftir þetta takmarkast af launum forsætisráðherra sem eru 935 þúsund í dag og þessi laun eru ekki og verða ekki samkeppnishæf, um það þarf ekki að deila. Launastrúktúrinn í bönkunum mun taka mið af þessum hámarkslaunum og leiða til þess að laun í ríkisbönkunum verða ekki samkeppnishæf við einkabankana Íslandsbanka og Kaupþing og þeir munu þá raka til sín öllum bestu starfsmönnunum og það verður þá hratið sem verður í ríkisbönkunum. En það er kannski ætlunin, hver veit? Vítin eru til þess að varast þau. Á sinni tíð voru laun seðlabankastjóra lág í samanburði við þau laun sem giltu í fjármálageiranum og allur launastrúktúrinn í Seðlabankanum miðaðist við þau. Þar eru mörg lög af stjórnendum og þegar kom að sérfræðingunum varð launastrúktúrinn vegna þessara takmarkana þannig að þar voru borguð laun sem voru á engan hátt samkeppnishæf, ekki bara við bankakerfið heldur jafnvel líka við háskólastofnanir. Til þess að laða að hæfa einstaklinga komu upp alls konar undarlegar ráðstafanir, þeir gátu farið í langskólanám á fullum launum, þeir gátu tekið að sér ráðgjöf erlendis á háum launum en samt haldið launum heima á meðan og alls konar furðulegir hlutir komu fyrir sem mynduðu ógagnsæi. Þetta er einmitt það sem verið er að leggja til hérna. Ég vara því eindregið við að blanda kjararáði inn í þetta, stjórnirnar í nýjum fjármálafyrirtækjum eiga að geta beitt þeim meðulum sem þær telja hæfa á hverjum tíma til þess að laða að hæfa einstaklinga. Það er verið að takmarka valdsvið stjórnar óeðlilega mikið með þessu. Þá virðist að stefnumótunin eigi að eiga sér stað utan fjármálafyrirtækjanna en eins og þeir vita sem eru sæmilega að sér í þessum fræðum fer vel heppnuð stefnumótun þannig fram að hún kemur upp í gegnum fyrirtækið. Starfsmenn eiga þátt í henni, annars verður hún marklaust plagg sem enginn fer eftir. Menn fá ekki stefnu bankans senda í pósti. Jafnframt vil ég benda á að Bankasýslan er þarna inni eins og ég hef rakið í umræðum, það eru miklir gallar á hvernig standa á að því fyrirbæri. Það er mikilvægt að gera sér grein fyrir að í öllum fjármálastofnunum eru til starfsreglur stjórnar sem mikil vinna hefur verið lögð í og strangar reglur og lagarammi gilda um marga þá hluti sem eigendastefnan nær til. Í stefnunni er skýrt kveðið á um að aðskilja beri fjárfestingar- og viðskiptabankastarfsemi. Á því eru kostir og gallar sem þarf að ræða mun betur áður en svo stefnumarkandi ákvörðun er sett fram. Það þarf að liggja að baki vel ígrunduð ákvörðun um að skilja ólíka starfsemi að innan banka og get ég þar t.d. bent á Glass-Steagall Act, lög sem sett voru í Bandaríkjunum fyrr á síðustu öld. Þau gengu of langt í þessum efnum og er núna mál manna að bankar með blandaða starfsemi komi best út úr núverandi fjármálakreppu, enda sjáum við ekki neinn fjárfestingarbanka eftir á Wall Street en fjárfestingarbankar voru þá með einhæfa stefnu. Fyrir mér er þetta plagg ágætis fyrsta tilraun. Það þarf að vinna mun betur og er þá ágætt að hafa til hliðsjónar eigendastefnu Norðmanna og Svía en það eru vel unnin plögg. Hæstv. fjármálaráðherra benti á að það hefði verið gert en þetta er bunkinn sem þessar þjóðir hafa gert og er eigendastefnan þar mun betur unnin en þetta. 
             Til að mynda virðist tilgreint í eigendastefnunni hvað á að gerast í framtíðinni en hún á auðvitað að tilgreina hvað nákvæmlega er að gerast í dag til þess að þetta plagg standist tímans tönn. Til þess að stefnan standist í einhvern tíma þarf að ryðja út vitleysu eins og kjararáði og það þarf að hugsa Bankasýsluna mun betur en gert hefur verið. Það er gott að hafa í huga að vegurinn til glötunar er varðaður góðum ásetningi og það ber að hafa í huga þegar eigendastefnan er smíðuð.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir greinargerð hans fyrir þeim drögum að stefnu sem hér liggja fyrir og fagna því að hún sé fram komin. Það er gríðarlega mikilvægt á þeim krossgötum sem við stöndum nú á að eigendastefna liggi fyrir af hálfu ríkisins hvað fjármálafyrirtæki varðar og sé skýr. Er sérstakt fagnaðarefni að hæstv. ráðherra skuli leggja hana fram hér í drögum og gefa kost á umræðu í þinginu og umfjöllun í þingnefndum um hana áður en lengra er haldið í vinnunni. Eins og fram kom í máli hv. síðasta þingmanns er mikilvægt um stefnumörkun að hún komi ekki bara upp af gólfinu og í gegnum fyrirtækin, auðvitað á hún að gera það, en það er líka mikilvægt að haft sé sem allra víðtækast samráð í samfélaginu og að sem flestir aðilar séu kallaðir að því borði til þess að lýsa sjónarmiðum sínum til málanna. Það er liðin tíð sú bábilja að ríkið megi ekki eiga neitt og sú stefna sem hér er fram sett endurspeglar að sumu leyti þá breyttu stöðu og minnir okkur á að það er mikilvægt fyrir ríkið að setja fram eigendastefnu, ekki aðeins gagnvart bönkunum heldur þeirri margvíslegu starfsemi sem fram fer á þess vegum. Ég held að sá grunnur sem hér er fram lagður geti nýst í stefnumörkun gagnvart annarri starfsemi á vegum ríkisins. Þar eru til að mynda þættir eins og þeir sem snúa að starfsmönnum fjármálafyrirtækja ríkisins, og ég bið nú hv. þingmenn um að láta af þess konar umfjöllun um starfsmenn ríkisfyrirtækja að þeir séu hratið, svo ég vitni orðrétt í hv. síðasta ræðumann,  
             Ég held hins vegar að þetta sé einmitt það málefni sem við eigum að vera að ræða á Alþingi. Það er gríðarlega brýnt að endurreisn banka- og fjármálakerfisins í landinu takist vel og að hún vinnist sem allra skjótast vegna þess að þetta kerfi er æðakerfi efnahagslíkamans. Að þar séu ákvarðanir skjótar og skilvirkar og uppbygging takist vel, mun ráða svo gríðarlega miklu um hvort og að hve miklu leyti tekst að forða illa skuldsettum atvinnufyrirtækjum og illa skuldsettum heimilum frá því að brotlenda, og þeim mun fyrr sem við náum landi í þessum leiðangri þeim mun betra. Það eru gríðarlega ánægjulegar fréttir sem koma núna úr uppgjöri á gömlu bönkunum að það geti verið að tveir af þessum þremur bönkum verði þannig að kröfuhafarnir sjái tilefni til þess að taka þá yfir þó að einsýnt virðist að rekstur Landsbankans hafi verið með þeim hætti að enginn verði til þess að taka hann yfir og ríkið og þjóðin sitji upp með altjón af þeirri einkavæðingu ásamt Icesave-samningnum sem hér hefur verið ræddur í allnokkrar vikur. Það minnir okkur á það að þær samningaviðræður sem þingið hefur átt í við sjálft sig um Icesave-samningana þurfa að fara að fá niðurstöðu vegna þess að gerð þeirra samninga er ein af forsendunum fyrir þeirri endurreisn sem hér er verið að vinna að. Þær eru forsenda þess að landið hafi aðgang að alþjóðlegum fjármálamörkuðum, forsenda þess að erlendir kröfuhafar komi hér að nýrri bankastarfsemi í landinu. Þegar haft er í huga hversu gríðarlega mikilvægt það er að þessi kjarni í efnahagsstarfseminni, fjármálastarfsemin sjálf, komist aftur í samband við heiminn, við lánsfjármarkaði, og geti spýtt blóði út í efnahagslíkamann, geti endurfjármagnað atvinnufyrirtækin hér, geti fjármagnað verkefni til uppbyggingar á störfum fyrir þá nærfellt 20 þúsund Íslendinga sem nú ganga atvinnulausir, er það okkur áminning að hver vika sem við tefjum þessi verkefni er samfélaginu býsna dýrkeypt. Um leið hefur vaknað sú spurning, nú þegar standa vonir til þess að tveir af þessum þremur bönkum gætu orðið í eigu kröfuhafa, hvort ekki sé þá óþarft að búa til allt þetta skipulag í kringum eignarhald ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Ágætur þingmaður orðaði það þannig í umræðum í gær, held ég, hvort það ætti þá ekki að kalla þetta Landsbankasýsluna fremur en Bankasýsluna því að það væri aðeins einn banki sem ríkið þyrfti að hafa umsjón með. Auðvitað er það ekki svo, fyrir utan Landsbankann er minnihlutahlutur í þessum tveimur bönkum og síðan hlutir í sparisjóðunum og við eigum talsvert langt eftir í land í þeim leiðangri að draga ríkið út af fjármálamarkaðnum. Það fer best á því að það séu einkaaðilar og kraftur þeirra sem eru nýttir til þess að reka fjármálakerfið í landinu og er það fyrir öllum þorra manna hið endanlega markmið í þessum leiðangri. Það er hins vegar algerlega augljóst að það er nokkuð langt þangað til við stöndum frammi fyrir því og þess vegna þarf til skemmri tíma að koma á fót þeirri Bankasýslu og því skipulagi sem gerð er grein fyrir í þessari stefnu til þess að halda utan um þennan leiðangur og halda þessum leiðangri armslengd frá pólitík. Það er gríðarlega mikilvægt að pólitíkin blandist ekki saman við viðskiptin og þær áherslur sem lagðar eru í stefnunni, m.a. á það að þeir sem starfa í fjármálafyrirtækjum á vegum ríkisins leiti ekki til stjórnmálanna um ákvarðanir í einstökum atriðum heldur starfi sú stofnun sem sett er upp eftir góðum stjórnsýsluháttum og menn leiti þangað um ákvarðanir. Það er gríðarlega mikilvægt. Það verður líka að hafa í huga að það er ekki bara pólitíkin sem ekki má blandast inn í viðskiptin heldur hlýtur það líka að vera okkur mikið umhugsunarefni hversu viðskiptin eru farin að blandast í pólitíkina þegar allur fjármálageirinn er nú í raun og veru á ríkisábyrgð. Fjármálakerfið á Íslandi er að mestu fjármagnað í dag með innstæðum í bönkunum. 

Frú forseti. Nú hefur fjármálaráðuneytið loks lagt fram eigendastefnu vegna fjármálafyrirtækja. Reyndar tel ég löngu tímabært að ríkið setji sér heildareigendastefnu, sér í lagi vegna þeirra breytinga sem orðið hafa á eignarhaldi fyrirtækja, stórra og smárra á síðustu mánuðum. Mjór er þó mikils vísir og er vonandi að ríkisstjórnin haldi áfram að festa á blað hugmyndir sínar um stjórnun og stefnumörkun svo almenningur hafi eitthvað í höndunum til að tryggja gagnsæi og ábyrgð stjórnvalda þegar kemur að rekstri fyrirtækja og fjármálastofnana. Eigendastefnu ríkisins fyrir fjármálafyrirtæki er ætlað að skýra fyrirætlanir ríkisins sem eigandi að fjármálafyrirtækjum meðan á endurreisn íslenska fjármálakerfisins stendur yfir. Í upphafsorðum eigendastefnu segir, með leyfi forseta: „Stefnan tekur mið af þessum sérstöku aðstæðum og er með henni leitast við að skapa trúverðugleika og traust á ríkinu sem eiganda, bæði út á við gagnvart öllum almenningi, viðskiptavinum fjármálafyrirtækja og erlendum lánardrottnum og samstarfsaðilum, og einnig inn á við, gagnvart Alþingi, framkvæmdarvaldinu, fjármálafyrirtækjunum, starfsfólki þeirra og stjórnendum.“ Stefnan skiptist í fjóra meginþætti: Í fyrsta lagi er fjallað um markmið ríkisins með eignarhaldi sínu í fjármálafyrirtækjum. Með þeim markmiðum upplýsir ríkið hverju það vill ná fram með rekstri fjármálafyrirtækja í eigu þess. Í öðru lagi er fjallað um skipulag eigendahlutverksins innan ríkisins. Gerð er grein fyrir ábyrgð hvers aðila og tengslum milli þeirra. Í þriðja lagi eru settar fram meginreglur ríkisins sem eiganda. Um er að ræða meginreglur sem þeir aðilar innan ríkisins er fara með umsýslu eignarhluta ríkisins þurfa að fara eftir. Á þetta einkum við um Bankasýslu ríkisins. Í fjórða lagi eru tilteknar kröfur og viðmið í rekstri fjármálafyrirtækja. Þetta er í fyrsta skipti sem ríkið setur sér eigendastefnu með skýrum og skriflegum hætti. Ætlunin er að þessi eigendaskipti verði síðan grunnur að almennri eigendastefnu ríkisins sem verður á næstunni og nær til allra þeirra félaga og fyrirtækja sem ríkið á hlut í. Stefnumörkun ríkisins sem eiganda er mjög mikilvæg og á að vera hluti innri stjórnarhátta ríkisins. Þar eiga að koma fram viðhorf, ásetningur, agi og skipulag sem ríkið ætlar að hafa til að ná meginmarkmiðum sínum. Þar skiptir máli að tekið sé á þáttum eins og áreiðanleika, siðferði, stjórnunarstíl og viðhorfum ríkisins, stjórnskipulegri uppbyggingu og virkni, hvernig ábyrgð á úrræðum er útdeilt og hvernig starfsmanna- og mannauðsstjórnun er háttað. Því tel ég að hægt sé að gera miklar athugasemdir við hvernig unnið hefur verið að eigendastefnunni og endurreisn bankanna á þinginu. Frá því að þing kom saman eftir kosningar hefur verið unnið eftir tillögum frá samræmingarnefndum um endurreisn bankakerfisins og tillögum sérfræðingsins Mats Josefssons. Helstu tillögur hans byggðust á þeirri staðreynd að 90–95% af íslenska bankakerfinu yrði í eigu íslenska ríkisins og því væri mikilvægt að ríkið markaði sér skýra stefnu og kæmi á fót skýru stjórnskipulagi vegna bankanna hratt og vel. Því hefði ég talið eðlilegt að fyrst hefði ríkisstjórnin komið fram með eigendastefnu sína og síðan lagt fram nauðsynleg frumvörp til að tryggja að hægt væri að framfylgja henni. Við höfum hins vegar byrjað að vinna með eignaumsýslufélagið. Síðan fengum við frumvarp um bankasýsluna, svo kom fram um síðustu helgi að búið væri að gera samkomulag við skilanefndir Glitnis og Kaupþings sem skila áttu til þeirra nýju bönkunum og nú loksins fáum við stefnumörkun ríkisstjórnarinnar. Ég er sannfærð um að þetta eru ekki ný vinnubrögð heldur einmitt gömlu, góðu vinnubrögðin úr bankakerfinu. Til dæmis virðast menn þar hafa uppgötvað að það væri ágætt að vera með innri endurskoðun og eftirlit með starfsháttum og eitthvað sem heitir áhættustýring og svo væri kannski nauðsynlegt að vera með jafnréttisáætlun, enda víst lög um það. En hver er árangurinn? Það voru engir eldveggir. Menn lánuðu sjálfum sér í gríð og erg, bankakerfið hrundi og eintómir karlmenn voru við stjórnvölinn. Eiginlega verð ég að segja að það er alveg sláandi hversu mikið af jakkafötum mætir á fund viðskiptanefndar í ljósi þess hversu mikið af góðum jafnréttisáætlunum er að finna bæði hjá fyrirtækjum og ríkinu. Seinna í dag ætlum við að ræða frumvarp ríkisstjórnarinnar um Bankasýsluna og stutt er síðan lög um eignaumsýslufélagið var afgreitt. Minni hluti viðskiptanefndar hefur bent á að nú sé tími til að staldra við, kalla aftur saman samræmingarnefndina um endurreisn bankakerfisins, yfirfara eigendastefnuna og byggja stjórnskipulag upp aftur samkvæmt henni en ekki slengja henni fram þegar búið er að móta skipulag til að ramma inn og birta í litríkum bæklingum. Ég sakna einnig að ekki sé sérstakur kafli um siðferði eða hvernig koma eigi í veg fyrir spillingu í eigendastefnunni. Fátt er mikilvægara en að ríkið marki sér stefnu í siðferðismálum. Eftir græðgisvæðingu síðustu ára þar sem peningar, arðsemi og græðgi voru sett á stall og dýrkuð er kominn tími til að við skilgreinum viðhorf okkar og samfélagsábyrgð upp á nýtt. Í eigendastefnunni er þetta hins vegar afgreitt á mjög einfaldan hátt í meginreglunum: „Fjármálafyrirtækin skulu vera meðvituð um samfélagslega ábyrgð sína.“ Hvað þýðir þetta, að vera meðvitaður um samfélagslega ábyrgð sína? Ég verð líka að viðurkenna að það er mjög einkennilegt að lesa fyrstu eigendastefnu ríkisins sem formaður Vinstri grænna, hæstv. fjármálaráðherra, leggur fram fyrir þingið að þar er ekki eitt orð um umhverfismál, ekki eitt einasta orð.  Hæstv. fjármálaráðherra sem hæst hefur talað um skort á siðferði og siðgæði í íslensku fjármálakerfi hefði átt að hafa nægan tíma síðasta hálfa árið til að koma inn svo sem einni og einni setningu um siðareglur í eigendastefnu ríkisins. Ég vona svo sannarlega að hann muni eiga gott samstarf við þingið eins og hann talaði um í ræðu sinni varðandi endurbætur á eigendastefnunni og noti þetta einstaka tækifæri til að koma fram nauðsynlegum breytingum á skipulagi og starfsháttum íslenska fjármálakerfisins.

Frú forseti. Endurreisn bankakerfisins er ærið verkefni og stjórnvöld eru ekki öfundsverð að vera í þeirri stöðu að þurfa að tjasla því saman. Það er bæði gott og skynsamlegt að ríkið marki sér skýra eigendastefnu. Meginmarkmið hennar eru göfug og líst mér að mestu leyti ágætlega á stefnuna sem slíka. Ég mundi hins vegar einnig vilja benda á nauðsyn þess þegar ríkið markar sér stefnu sem kröfuhafi því að þar á það einnig mikilla hagsmuna að gæta. Það er Bankasýsla ríkisins, ný stofnun, sem á að fara með eignarhluta ríkisins og fylgja eigendastefnunni og ég hef töluverðar áhyggjur af henni. Ekki er gert ráð fyrir faglegri ráðningu í stjórn stofnunarinnar og það finnst mér afspyrnuvitlaust. Það er flott markmið að vilja halda bankakerfinu armslengd frá fjármálaráðherra en ég hef enga trú á að það geti orðið ef fjármálaráðherra á að skipa stjórn Bankasýslunnar sem svo ræður forstjóra. Það verður hægur vandi fyrir fjármálaráðherra, hver svo sem hann er á hverjum tíma, að koma jábræðrum og -systrum í þessar lykilstöður. Frú forseti. Við vitum enn ekki hvernig hið nýja bankakerfi mun líta út. Staðan er allt önnur nú en í síðustu viku og hver veit hvernig hún verður að ári. Hlutverk Bankasýslunnar er í raun að miðstýra bankakerfinu. Ég er ekki hrifin af slíkri miðstýringu en gott og vel. Nú eru sérstakir tímar og kannski er slík miðstýring réttlætanleg í allt að fimm ár en stofnuninni er ætlað að starfa í þann tíma í mesta lagi. Nú er sú staða komin upp að tveir bankanna verða e.t.v. í erlendri eigu en einn í fullri eigu ríkisins. Ríkið mun hins vegar eiga 10–12% í hinum bönkunum ef þetta gengur eftir. Ég get ekki séð hvernig ríkið getur unnið í gegnum Bankasýsluna að því undirmarkmiði eigendastefnunnar að tryggja samkeppni á fjármálamarkaði við þessar aðstæður. Gott væri að fá að vita hvernig ríkið hyggst snúa sig út úr þeirri klemmu. Að öðru leyti líst mér ágætlega á eigendastefnuna sem slíka og fagna því sérstaklega að sjá að bankarnir eiga að gæta jafnræðis á milli viðskiptavina og fylgja skilgreindum ferlum og verklagi, m.a. við úrlausn á skuldavanda fólks og fyrirtækja í rekstrarerfiðleikum því að á það mun reyna. Fjórða undirmarkmið eigendastefnunnar snýr að því að tryggja að eignaraðild í fjármálafyrirtækjum verði dreifð. Í ljósi sögunnar finnst mér mikilvægt að tryggja að bankarnir komist ekki aftur í eigu þeirra manna sem settu allt á hliðina. Svo er það þetta með launin. Það er hluti af stærri umræðu að enginn megi hafa hærri laun en forsætisráðherra og það eru örugglega margir sem vona að hún ákveði ekki að lækka launin sín og þar með allra hinna líka. Ég vil benda á að þetta geti verið hættulegt og það er ekki víst að við fáum hæfustu stjórnendurna ef þetta verður raunin. Að öðru leyti líst mér ágætlega á stefnuna en mér finnst að hún mætti kannski vera ítarlegri. Ég vil taka undir sumt af því sem hv. þm. Eygló Harðardóttir sagði um að hún mætti vera ítarlegri og að siðferðissjónarmið og umhverfissjónarmið ætti að taka til skoðunar. Mér þætti líka æskilegt að stefnan yrði tekin til endurskoðunar reglulega vegna þess að eins og við sjáum eru breytingar á þessu sviði svo örar og því þurfum við að gera ráð fyrir ákveðnum sveigjanleika.

Virðulegi forseti. Við erum hér komin til að ræða hlutverk og stefnu ríkisins sem eiganda fjármálafyrirtækja en áður en ég vík máli mínu að því er rétt að skoða aðeins í víðara samhengi hlutverk hins opinbera á fjármálamarkaði því að ríkið gegnir auðvitað veigamiklu hlutverki sem ekki tengist beint því að ríkið verður fyrirsjáanlega eigandi fjármálafyrirtækja. Ríkið hefur ekki minna hlutverki að gegna sem regluvörður við lagasetningu og því hlutverki gegnir það auðvitað áfram. Þar gegna lykilhlutverki fyrir hönd ríkisins stofnanir eins og Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn og vitaskuld Alþingi sjálft með lagasetningunni og jafnframt stofnanir eins og Samkeppniseftirlitið og Neytendastofa. Fleiri stofnanir mætti telja upp sem huga að samkeppnissjónarmiðum og neytendasjónarmiðum. Þá skiptir ekki síst máli í ljósi stöðunnar og umræðunnar að hið opinbera gæti að hagsmunum þeirra sem eru nú mjög skuldsettir, hvort sem það eru heimili eða fyrirtæki og eiga í viðskiptum við banka, hvort sem það verða ríkisbankar eða einkabankar eða aðrar lánastofnanir. Ríkið mun því hafa veigamiklu hlutverki að gegna sem ekki birtist í þessari eigendastefnu og við munum án efa þurfa að ræða það hlutverk í þessum sal mjög ítarlega á næstu mánuðum og missirum. En þegar hugað er að eigendastefnu verður fólk að átta sig á því að það er verulegur eðlismunur á ríkisfyrirtæki og einkafyrirtæki þótt það sé talsverð einföldun er hægt að miða við að einkafyrirtæki horfi fyrst og fremst á hagnað og hafi hagnaðarsjónarmið að leiðarljósi við rekstur sinn. Það má svo sem vel vera að sitt sýnist hverjum um það en sú virðist vera raunin. Það er hins vegar varhugavert að ætla sér að reka ríkisfyrirtæki á sömu forsendum og reyndar tilgangslítið að hafa rekstur í eigu ríkisins ef markmiðin eiga að vera hin sömu og hjá einkafyrirtækjum. Það blasir t.d. við að nú er það mun mikilvægara fyrir þjóðfélagið að enduruppbygging atvinnulífsins gangi vel, og þar gegna fjármálastofnanir lykilhlutverki, en að það verði verulegur hagnaður af starfsemi t.d. Landsbankans. Þótt það sé í sjálfu sér æskilegt að hann sé rekinn með hagnaði skiptir meira máli að fjármálakerfið styðji vel við endurreisn viðskiptalífsins sem síðar skilar okkur öllum, og þar á meðal ríkissjóði, ávinningi. Hins vegar má ekki kosta til hverju sem er þannig að við rekstur stofnana eins og Landsbankans eða sparisjóðanna, sem munu fyrirsjáanlega komast í eigu hins opinbera að hluta til, þarf auðvitað að gæta aðhalds og taka ekki áhættu umfram það sem nauðsynlegt er. Það hlýtur að vera eðlilegur liður í eigendastefnu að finna eitthvert jafnvægi á milli þessara þátta, þ.e. hins jákvæða sem viðkomandi fyrirtæki skila efnahagslífinu og þjóðfélaginu og svo þess kostnaðar sem hlýst af því að horfa ekki eingöngu til hagnaðarsjónarmiða. Við höfum nú þegar, og höfum haft lengi, fjármálastofnanir sem reknar eru að hluta til á félagslegum grunni eins og t.d. Íbúðalánasjóður og Byggðastofnun. Svipuð sjónarmið verða sjálfsagt uppi að einhverju marki við rekstur á bönkum í ríkiseigu og sparisjóðum í ríkiseigu þótt við viljum væntanlega ekki ganga svo langt að breyta þeim í einhvers konar félagslegar stofnanir einfaldlega vegna þess að kostnaðurinn við það yrði meiri en réttlætanlegt er. Við rekstur ríkisfyrirtækja þarf ekki eingöngu að huga að markmiðunum með rekstrinum heldur líka umgjörðinni, stjórnsýslu og stjórnarháttum. Það er mat mitt að það fyrirkomulag sem lagt er til bæði með eigendastefnunni og frumvarpi um Bankasýslu sé nokkuð skynsamlegt þótt auðvitað sé það ekki fullkomið frekar en önnur mannanna verk. Við höfum reynt ýmislegt í bankarekstri í gegnum tíðina. Við viljum alveg örugglega ekki hverfa aftur til fyrirkomulagsins sem var undanfarin sex ár en við viljum ekki heldur hverfa til þess fyrirkomulags sem var næstu 60 ár þar á undan með pólitískum bankaráðum og bankastjórum, pólitískum lánveitingum að uppistöðu til og mikilli umræðu um ýmiss konar smáspillingu, laxveiðar og annað slíkt, sem virkar reyndar hjákátlegt í samanburði við það sem gekk á undanfarin sex ár. En hvað sem því líður viljum við ekki heldur endurtaka það þannig að við erum brennd bæði af hrunadansinum sem fylgdi einkavæðingunni undanfarin sex ár og líka af forsögunni um pólitískt bankakerfi sem var einnig kostnaðarsamt þótt það sé reyndar einnig álitamál hvort einkavædda bankakerfið olli meira skaða á sex árum en hið pólitíska bankakerfi gerði á 60 árum þar á undan. Við stöndum frammi fyrir því að Landsbankinn er nær örugglega á leið í eigu ríkisins og hann er stærsti íslenski bankinn og verður það fyrirsjáanlega eitthvað áfram. Það skiptir því gríðarlegu máli fyrir allt hagkerfið hvernig til tekst með rekstur þess banka. Hið opinbera mun ekki skorast hjá því að reka þann banka mjög vel og auðvitað þarf ríkið einnig að gæta vel að hagsmunum sínum í sparisjóðunum. Ég á reyndar ekki von á því að neinn þeirra verði að fullu í eigu hins opinbera en einhverja hlutdeild mun hið opinbera eiga og aðkomu að stjórnun vegna þeirrar eignarhlutdeildar. Þar þarf einnig að standa vel að málum. Sparisjóðirnir eru vitaskuld miklu minni stofnanir en Landsbankinn en þeir skipta miklu í þeim byggðum sem þeir þjóna og sérstaklega í þeim byggðum utan höfuðborgarsvæðisins þar sem bankarekstur er að öðru leyti mjög lítill eða enginn. Þar verður hið opinbera með aðkomu sinni að gæta þess sem eigandi að þessar stofnanir, sparisjóðirnir, veiti góða þjónustu, enda væri ella ekki völ á neinni fjármálaþjónustu á viðkomandi stöðum. Það væri hægt að ræða þessi mál lengi en tímans vegna er ekki hægt að gera grein fyrir öllu. Ég vil þó ljúka máli mínu á því að benda á að þegar hið stóra samhengi er skoðað skiptir margt máli. Ég er þegar búinn að nefna hlutverk ríkisins sem regluvarðar og lagasetningarhlutverkið. Nú erum við að ræða hlutverk þess sem eiganda en svo þurfum við að huga að því hvernig til tekst almennt að ná tökum á efnahagsmálum, sérstaklega gjaldeyrismarkaðinum, 

Virðulegi forseti. Ég tek undir þakkir til hæstv. fjármálaráðherra fyrir að við skulum vera að ræða þessa ágætu eigendastefnu á þinginu og ég fagna því að hún er komin fram, svo langt sem hún nær. Það gladdi mig líka að hæstv. fjármálaráðherra sagði í ræðu sinni að þetta væri eigendastefna í drögum og hvatti til þess að við í viðskiptanefnd funduðum um hana. Við höfum reyndar fundað um hana einu sinni og fengið ágæta kynningu á henni frá fjármálaráðuneytinu. En ég vona svo sannarlega að við getum átt um hana fleiri fundi og haft á hana áhrif vegna þess að markmiðin eru góð. En þessi stefna ber það með sér að þetta er skjal í mótun og sett fram miðað við tilteknar forsendur og tiltekinn veruleika sem við erum ekki viss um að verði þar sem hlutirnir breytast svo hratt. Þetta tengist allt saman, eins og hefur verið rætt hér, Bankasýslan, eigendastefnan, eignaumsýslufélagið og sparisjóðirnir, sem við ræddum fyrr á þessu þingi, og ég get tekið undir með hv. þm. Eygló Harðardóttur að sú röð sem þessir hlutir eru ræddir í er kannski ekki til eftirbreytni. En þetta er erfitt verkefni og hæstv. fjármálaráðherra er kannski nokkur vorkunn að standa frammi fyrir því og þurfa að ákveða hvar á að byrja af því að allt þarf að bíða eftir hinu og þetta kallast allt á. Ég hef því vissa samúð með ráðherranum. Þess vegna er mikilvægt að við ræðum þetta allt í samhengi og að við séum ekki búin að útiloka neitt eða komin á einhverja braut þar sem verklagið snýst allt um að færa hlutina inn í skipulagið. Við verðum að átta okkur á því að við verðum að hafa þetta sem lifandi verkefni. Á mánudaginn náðist mikilvægur áfangi sem vakti vonir um að uppbygging fjármálakerfisins yrði jákvæðari og betri en ég hef þorað að vona, það var þegar samkomulag stjórnvalda við skilanefndir bankanna þriggja var kynnt. Það voru fyrstu jákvæðu fréttirnar sem við höfum fengið í mjög langan tíma. En það er ekkert fast í hendi og hæstv. fjármálaráðherra tók það sérstaklega fram í gær að það þyrfti að klára stofnun Bankasýslunnar, hann vildi hafa vaðið fyrir neðan sig. Og allt í lagi með það. En það er hins vegar morgunljóst að allar forsendur gætu breyst ef þetta gengur eftir og planið sem lagt var upp með þegar eigendastefnan var sett fram gæti þess vegna orðið allt annað. Þetta plagg, eins ágætt og það er og markmið þess, er í rauninni orðið úrelt. Ég vil nefna nokkur dæmi. Gegnumsneitt miðast öll vinnan í þessu plaggi við að ríkið sé eini eigandinn og það ræðir ekki um hlutverk eða stefnu ríkisins sem meðeiganda, að ég tali ekki um sem 10% eiganda, eins og stefnir vonandi í að ríkið verði í tveimur bönkunum. Ekki er talað um hvernig þessi markmið eigendastefnunnar muni nást ef ríkið er með 10% hlut. Hvernig ætlar ríkið að geta sett fram allar þær kröfur sem gerðar eru? Tíminn líður alveg ótrúlega hratt og ég er rétt að byrja. Ég vil leggja á það áherslu að þetta er fínn grunnur og nauðsynlegt að ríkið setji sér skýr markmið en við erum í verkinu miðju. Við þurfum að klára þessa hugsun og sjá hver þróunin verður áður en lengra verður haldið. Annars fer takmarkið að verða það að uppfylla planið 

Hæstv. forseti. Það er löngu tímabært að ríkisvaldinu sé mörkuð eigendastefna enda rekur ríkið fjölda fyrirtækja. Sú stefna sem við ræðum hér nær eingöngu til fjármálafyrirtækja en fram kemur að henni sé jafnframt ætlað að vera grunnur að almennri eigendastefnu ríkisins sem unnin verður á næstunni og á að ná til allra þeirra félaga og fyrirtækja sem ríkið á hlut í. Nágrannalönd okkar hafa öll mótað slíka stefnu og hafa erlendir ráðgjafar ríkisstjórnarinnar eindregið mælt með því að slík stefna sé mótuð og gagnrýnt að hún sé ekki til staðar. Samhliða eigendastefnunni er unnið að því að flytja eignarhald opinberra fyrirtækja til fjármálaráðuneytisins og styrkja þannig þekkingu, samræmi og reynslu í hlutverki ríkisins sem eiganda og skilja að eigendahlutverk, reglusetningu og eftirlit. Þær áætlanir styð ég heils hugar. Á þessari stundu er ekki ljóst til hversu margra fjármálafyrirtækja sem alfarið verða í eign ríkisins stefnan mun ná en ljóst er að hún mun a.m.k. ná til Landsbankans. Það má vel vera að endurskoða þurfi ákveðin atriði stefnunnar ef skilanefndir Glitnis og Kaupþings taka yfir rekstur Íslandsbanka og nýja Kaupþings en að öðru leyti tel ég stefnuna góða. Frú forseti. Vantraust gegnsýrir íslenskt samfélag og mikilvægt er að við gerum allt sem í okkar valdi stendur til að endurvekja traust á stofnanir samfélagsins. Ég vil því ræða sérstaklega það meginmarkmið stefnunnar sem lýtur að uppbyggingu trausts og trúverðugleika á íslenskum fjármálamarkaði. Þar segir m.a. að rekstur og stjórnun fjármálafyrirtækja þurfi að vera hafin yfir vafa og leiðbeiningar og reglur sem unnið er eftir að vera skýrar og aðgengilegar. Ég tek heils hugar undir það markmið en til að það verði uppfyllt þarf að hafa föst tök. Í bönkunum í dag starfa margir stjórnendur sem eiga persónulegra hagsmuna að gæta vegna fyrirgreiðslna sem þeir fengu. Þá var útlánastarfsemin oft og tíðum óábyrg í meira lagi og sama fólk og tók ákvarðanir um lánveitingar á nú að greiða úr vandanum gagnvart viðskiptavinum. Það er óásættanlegt fyrir íslenskan almenning að ekki sé skipt um stjórnendur í fjármálakerfinu og verður nánast ógjörningur að skapa trúverðugleika í kringum starfsemina ef þeim sem stuðluðu að vandanum er treyst fyrir því að leysa hann.  
             Sjálfstæðisflokknum vil ég veita þau ráð að sýna fyrirætlunum ríkisstjórnarinnar um ábyrga eigendastefnu sömu auðmýkt og þeir auðsýna fulltrúum sínum í miðstjórn Sjálfstæðisflokksins og þá sérstaklega fulltrúanum sem ber ábyrgð á einu stærsta, alvarlegasta og dýrkeyptasta hneyksli Íslandssögunnar, Icesave-reikningunum.

Virðulegur forseti. Eftir bankahrunið situr ríkið eftir með stóru bankana og eignarhluti í fyrirtækjunum á Íslandi í fanginu. Meginþróun um allan hinn vestræna heim hefur verið í öfuga átt við þetta, þ.e. að færa sem mest af fyrirtækjum og þjónustu í velferðarríkjunum í hendur markaðarins eða einkaaðila. Þó vil ég undanskilja grunnstoðir eins og heilbrigðisþjónustuna, félagsþjónustu og menntakerfið. Þar hefur ríkisreksturinn verið svarið að mestu leyti en hinar pólitísku átakalínur hafa einmitt snúist um hversu langt við eigum við að ganga í einkavæðingu og að færa verkefni til markaðarins almennt og hvað á að vera eftir hjá ríkinu. Þarna hefur tekist á grunnhugmyndafræðin bæði hjá vinstri og hægri mönnum. Nú situr ríkið allt í einu uppi með mörg fyrirtæki í fanginu og hvernig snúum við okkur í því? Jú, það þarf að setja skýrar reglur um hvernig eigi að halda á stjórnun og eignarhaldinu. Það verður að vera sanngirni og réttlæti í öllum ákvörðunum. Það þarf að halda pólitíkinni og viðskiptunum aðskildum. Það er flókið og það er viðkvæmt einmitt núna þegar ríkið á fyrirtækin að meira eða minna leyti. Í augnablikinu er íslenskt samfélag mjög viðkvæmt og við höfum ekki efni á að gera nein mistök í þessu sambandi. Allur grunur um óeðlilegar ákvarðanir, teknar á óljósum forsendum mun virka sem olía á eld á næstu missirum. Þess vegna er svo mikilvægt að eigendastefna ríkisins verði skýr. Við höfum beðið mjög lengi eftir henni og núna fáum við að sjá fyrstu viðleitni í þá átt að setja slíka stefnu fram. Ég hélt reyndar að hún yrði nákvæmari og fyllri en ég tek undir með þeim sem hafa sagt í þessum ræðustól í umræðunni að mjór er mikils vísir. Framsóknarmenn hafa ályktað um þessi mál. Ég ætla ekki að lesa þær ályktanir hér, virðulegur forseti, en þær ganga út á það að jafnræði eigi að gilda og ekki eigi að búa svo um hnútana að ríkið trufli samkeppni á markaði. Þetta er viðkvæmt verkefni sem þessi eigendastefna á einmitt að taka á. Þegar lesið er í gegnum eigendastefnuna sem við erum að fjalla um hér sést að verið er að reyna að taka á þessum málum. Ég vil fagna því að það á að koma hinni opinberu umsýslu með hlutafélögum og félögum í eigu ríkisins á einn stað, inn í eitt ráðuneyti, þ.e. til fjármálaráðuneytisins. Hingað til hefur smákóngahugsunin verið allt of ríkjandi í þessu sambandi þar sem við höfum verið með eignarhaldið á höndum hinna og þessa ráðherra. Það kemur fram á bls. 4, virðulegur forseti, að varðandi það að koma öllu eignarhaldinu fyrir á hendi eins ráðuneytis, fjármálaráðuneytisins, eigi að draga skýra línu milli hlutverks ríkisins sem eiganda og annarra hlutverka þess. Það kemur líka þar fram, virðulegur forseti, að eftirlitshlutverkið eigi að heyra undir viðskiptaráðuneytið. Á mannamáli þýðir þetta, virðulegur forseti, að hæstv. viðskiptaráðherra Gylfi Magnússon á að hafa eftirlit með hæstv. fjármálaráðherra Steingrími J. Sigfússyni. Þetta virkar svolítið skrýtið en eitthvert skipulag verðum við að hafa á þessu systemi hér, virðulegur forseti, og ég tel að þetta sé alla vega skref í rétta átt miðað við þá stöðu sem við erum að upplifa núna. Ég vil, virðulegur forseti, segja hér að lokum að ég vil gefa þessari stefnu líf. Þetta er upphaf að því að móta hér dýpri eigendastefnu og ég vil hvetja hæstv. fjármálaráðherra Steingrím J. Sigfússon áfram, ég tel að hæstv. ráðherra sé á réttri braut með því að leggja þessa eigendastefnu fyrir þingið og fagna því sem fram kom að hæstv. ráðherra er opinn fyrir því að viðskiptanefnd taki eigendastefnuna til skoðunar og það verði hlustað á góðar ábendingar, komi þær frá viðskiptanefnd.

Frú forseti. Ég vil þakka kærlega fyrir þessa umræðu og bregðast við nokkrum atriðum sem hér hafa verið nefnd. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson nefndi að það að aðgreina bankareksturinn og meðferð þeirra mála frá hinu pólitíska valdi ætti að vera eitt af meginmarkmiðum stefnunnar. Það er svo sem fullgilt sjónarmið út af fyrir sig en ég vil benda á að fyrirkomulagið sjálft er gagngert sett upp nákvæmlega til þess að ná því fram, þar á meðal og ekki síst að búa til sjálfstæða einingu, sjálfstæða stjórnsýslueiningu í armslengd frá fjármálaráðuneytinu sem haldi eignarhaldið í fjármálafyrirtækjum. Af sjálfu leiðir að margt sem hér er nefnt er hluti starfsreglna fjármálafyrirtækja og sumt af því bundið í lögum eða bundið við starfsleyfisveitingu þeirra. Það breytir ekki því að það getur verið eðlilegt að því sé lyft í hinni opinberu eigendastefnu. Varðandi launakjör sem hér hafa verið nefnd og það að kjararáð eigi ekki að vera að ákveða laun bankastjóra er verið að móta þá heildarstefnu að laun æðstu stjórnenda fyrirtækja og stofnana í eigu ríkisins almennt skuli ákveðin af kjararáði, óháð forminu sem þar er við lýði samanber það að taka opinber hlutafélög og hlutafélög og sameignarfélög inn undir kjararáð. Ekki stendur til að bakka með þá stefnu. Launin þurfa að sjálfsögðu að vera samanburðarhæf og þannig að hæft fólk fáist til að vinna að þeim störfum en það stendur ekki til að hverfa aftur til 2007, það er mjög mikilvægt að allir hafi það á hreinu. Þeirri stefnu er hafnað hér í þessari starfsmannastefnu. Hér er ekki talað um kaupauka og bónusa heldur um það að byggt sé á eðlilegum framgangi í starfi og mönnum sé umbunað fyrir vel unnin störf á þann hátt sem heilbrigt er. Græðgisvæðingunni er hafnað. Ætli það sé nú ekki þannig að launin hafi verið eitthvað hærri í Kaupþingi en í Sparisjóði Strandamanna? Það breytir ekki hinu að ólíku er saman að jafna örlögum þessara tveggja stofnana. Það þurfti sem sagt engin ofurlaun til, hvorki í Sparisjóði Strandamanna né Sparisjóði Suður-Þingeyinga til þess að reka þær stofnanir vel og með ábyrgum hætti og mikið mega þeir þakka fyrir sem eru þar í viðskiptum. Það er lögð hér mikil áhersla á þjónustuhlutverk þessara fjármálastofnana sem ríkið kemur að og sérstakt mikilvægi þess að þær styðji við atvinnulífið og heimili. Að sjálfsögðu kemur það inn á það að eitt af markmiðum ríkisins með þátttöku sinni í þessum rekstri er nákvæmlega það sem hæstv. viðskiptaráðherra kom hér vel inn á. Það er vikið að því að hin nýja stefna feli í sér að aðgreina eigi viðskiptabankastarfsemi og fjárfestingarbankastarfsemi með skýrum hætti eftir því sem hið síðara er þá við lýði í okkar viðskiptabönkum. Það má færa fyrir því rök að bæði séu kostir og gallar að hafa það svo, en eitt er alveg öruggt og það er að það afstýrir miklum hættum sem við þekkjum núna mjög vel þegar viðskiptabankar helltu sér út í fjárfestingarbankastarfsemi og hrundu svo með stórkostlegum kostnaði fyrir samfélagið sem aðallega leiddi af síðari þættinum. Það er fjárfestingar- og útrásarbrölt þeirra sem kostar nú samfélagið dýrt en ekki það ef þeir hefðu haldið sig við venjulega viðskiptabankastarfsemi. Ég held að við eigum að setja þetta fyrirkomulag á fót, móta eigendastefnu, setja á fót Bankasýslu og vera með eignaumsýslufélag óháð því hvort ríkið verður 80%, 60% eða 50% eigandi að fjármálakerfinu í heild. Það finnast mér ekki gild rök að við eigum að breyta eitthvað taktinum í þessu þó að svo sé. Að síðustu bendi ég á að hér er lögð mikil áhersla á jafnréttismál, umhverfismál og samfélagsleg gildi. Ég bendi mönnum á að lesa á bls. 6, bls. 7 og bls. 8 þar sem fjallað er ítarlega um alla þessa þætti. Ef menn vilja styrkja þá enn frekar stendur ekki á mér í þeim efnum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti frá menntamálanefnd um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 6/2007, um Ríkisútvarpið ohf., með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið að nýju milli 2. og 3. umr. Fram hefur komið að eðli innheimtunnar hefur breyst úr innheimtu á afnotagjöldum í skattheimtu. Áður sá Ríkisútvarpið um innheimtu afnotagjalds en við þær breytingar sem gerðar voru á lögum um Ríkisútvarpið í lok síðasta árs var gjaldtakan færð til skattyfirvalda. Á þeim tíma sem Ríkisútvarpið sá um innheimtu afnotagjaldanna var m.a. samið sérstaklega við Öryrkjabandalag Íslands um afslátt frá gjaldinu til handa lögblindum og heyrnarskertum. Nefndin telur eðlilegt að litið verði til sanngirnissjónarmiða við gjaldtökuna eins og verið hefur og beinir því til ríkisstjórnarinnar að skoðað verði sem allra fyrst hvaða afslættir voru veittir á gjöldunum og hvernig unnt er að viðhalda þeim. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Hv. þm. Skúli Helgason var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Eftirfarandi hv. þingmenn skrifuðu undir nefndarálitið auk þeirrar sem hér stendur: Ásmundur Einar Daðason, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Eygló Harðardóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Unnur Brá Konráðsdóttir og Margrét Tryggvadóttir.

Frú forseti. Ég skrifa undir þetta nefndarálit sem er verið að leggja hérna fram á fundi milli 2. og 3. umr. og fagna því að þetta var eitthvað sem við gátum sameinast um í nefndinni. Það voru hins vegar ýmis önnur álitamál sem komu upp við 2. umr. og þá sérstaklega hvað varðar innheimtu á þessum skatti gagnvart lögaðilum. Hv. þm. Pétur Blöndal benti sérstaklega á að það virðist reglan, eins og hún er núna, að allir lögaðilar verða skyldugir til þess að greiða þennan skatt. Tel ég að það sé ákveðið misræmi þarna á meðhöndlun á lögaðilum og einstaklingum því að í ákvæðunum um þennan skatt er talað um að það sé ákveðið lágmark á tekjum, það er ákveðið tekjuviðmið. Ef fólk uppfyllir ekki þetta tekjuviðmið er það undanskilið frá því að greiða þennan skatt. Ég tel mjög mikilvægt að það verði skoðað hvort það ætti að gilda það sama um lögaðila að þeir þurfi að vera með einhvers konar lágmarkstekjur áður en þeir fara að borga þennan skatt. Ég held að við höfum verið nokkuð sammála í nefndinni að það kannski félli ekki algjörlega undir það sem við værum að ræða hérna um gjalddagana en hins vegar væri ástæða til að taka þetta upp seinna í nefndinni og skoða það frekar. Ég held að við höfum verið nokkuð sammála um að þetta væri eitthvað sem menntamálanefnd mundi vilja skoða frekar.

Frú forseti. Við ræðum hér framhaldsnefndarálit menntamálanefndar vegna skattheimtu, gjalds sem renna þarf til Ríkisútvarpsins. Hér er grundvallarbreyting á ferðinni frá því sem áður var þegar um var að ræða gjald til útvarpsins annars vegar og nú með breyttum lögum þegar úr verður skattur. Þá er hugmyndin að hann verði lagður á á sama hátt og skatturinn um Framkvæmdasjóð aldraðra hefur verið lagður á. Það er ljóst að erfiðara er að fást við afslætti af sköttum en almennum afnotagjöldum. Hins vegar hafði Ríkisútvarpið samið við ákveðna aðila um afslátt af þeim gjöldum sem þar voru, og þótti það sjálfsagt, og var Ríkisútvarpið þá og er í eigu ríkisins. Það var því sanngjarnt að þessi þáttur yrði skoðaður nú, hvort sömu aðilar ættu með einhverjum hætti að njóta afsláttar frá þessum skatti og þá hvernig. Það er ekki á færi menntamálanefndar að ákveða breytingar á skattalöggjöfinni. Því vísar nefndin þeirri skoðun sinni til hæstv. ríkisstjórnar um að hún skoði þá hvort og hvernig hægt er að fara í að veita afslátt af þessum skatti. Það er hins vegar rétt eins og hv. 7. þm. Suðurk., Eygló Harðardóttir, ræddi hvort allir lögaðilar eigi að greiða þennan sama skatt. Á að horfa til þeirra með tilliti til tekna fyrirtækjanna? Þar erum við komin í einhvern allt annan farveg en upphaflega var gert ráð fyrir en sjálfsagt að skoða og þá með hvaða hætti. Þá komum við kannski að kjarna málsins að þegar við breytum þáttum eins og þessum og erum að fara úr afnotagjöldum í skatta þurfum við kannski að skoða töluvert nánar hvernig við erum að breyta, af hverju við erum að breyta og hvað á að fylgja í kjölfarið. Við stöndum kannski frammi fyrir því hér og nú að sú löggjöf sem Alþingi afgreiddi um Ríkisútvarpið hefur líklegast ekki verið jafnvönduð og Alþingi taldi vera. Á þessu er ákveðinn galli sem menntamálanefnd beinir til hæstv. ríkisstjórnar að hún skoði og fari yfir. Þetta er enn einn þáttur í því að á hinu háa Alþingi þurfum við sem hér sitjum að vanda okkur við löggjöfina, skoða vel alla þætti í þeim breytingum sem hér eru gerðar þannig að þingið þurfi ekki sí og æ að vera að fá til baka lög vegna tæknilegra ágalla eða einhverra annarra ágalla á einhverri löggjöf sem Alþingi hefur samþykkt. Það sýnir okkur að við þurfum að vanda okkur betur við löggjöfina og fara yfir alla þá þætti sem hún kann hugsanlega að snerta til þess að ekki komi til þess aftur og aftur að við þurfum að taka inn löggjöf, breyta henni eða vísa til aðila um að skoða frekar. Frú forseti. Þetta er sanngirnismál sem menntamálanefnd er sammála um að beina til ríkisstjórnarinnar að skoða frekar.

Frú forseti. Eins og fram hefur komið eru undanþegnir gjaldinu þeir einstaklingar sem ekki skulu sæta álagningu sérstaks gjalds í Framkvæmdasjóð aldraðra. Þetta eru börn inn 16 ára aldurs og þeir sem eru 70 ára og eldri í lok tekjuárs. Einnig eru undanþegnir gjaldinu einstaklingar sem hafa tekjuskattsstofn samkvæmt 1. og 3. tölulið 61. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, og þar er miðað við ákveðin árslaun. Einnig skal skattstjóri fella niður gjald af öldruðum og öryrkjum undir 70 ára aldri sem dveljast á dvalar- og hjúkrunarheimilum. Nefndin var sammála, eins og fram hefur komið, um að beina því til hæstv. ríkisstjórnar að þessu til viðbótar verði skoðað hvaða afslættir voru veittir á gjöldunum áður og hvernig unnt væri að viðhalda þeim afsláttum. Nefndin vísar í áliti sínu til afsláttar til handa lögblindum og heyrnarskertum Í þessu samhengi eru aðstæður lögaðila allt aðrar og augljóslega ekki sambærilegar þó að sjálfsagt sé að skoða það síðar.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta viðskiptanefndar en álitið er að finna á þskj. 245, um frumvarp til laga um Bankasýslu ríkisins. Með þessu frumvarpi er lagt til að sett verði á fót sérstök ríkisstofnun sem beri heitið Bankasýsla ríkisins og heyri undir fjármálaráðherra. Þeirri stofnun er ætlað að fara með eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum, sem nokkuð hafa verið hér til umræðu í morgun, en líftími stofnunarinnar á að takmarkast við fimm ár. Í frumvarpinu kemur fram að gert er ráð fyrir því að ríkið losi um eignarhald sitt á fjármálafyrirtækjum þegar tækifæri gefast, en nú standa vonir til þess að slíkt tækifæri hafi opnast eins og þingmönnum er kunnugt. Nefndin ræddi á fundum sínum það álitaefni hvort koma ætti verkefnum Bankasýslunnar fyrir í hlutafélagi eða stofnun. Meiri hlutinn telur að stofnun eigi betur við þegar litið er til mikilvægis þess að stofnanir lúta almennum reglum ríkisrekstrar, þær hafa skilgreindan ramma og mjög skýra ábyrgðarkeðju, þ.e. að ráðherra ber endanlega ábyrgð gagnvart almenningi. Þá bendir meiri hlutinn einnig á að stofnanir lúta reglum upplýsinga- og stjórnsýslulaga. Í 1. gr. frumvarpsins er kveðið á um að Bankasýslu ríkisins sé heimilt að setja á fót og fara með eignarhluti ríkisins í félögum sem samræmast hlutverki og markmiðum hennar. Fram kom fyrir nefndinni að hér væri m.a. átt við hlutafélag um eignaumsýslu ríkisins, en lög þar að lútandi hafa nýlega verið afgreidd hér á hv. Alþingi.. Í 2. og 3. gr. frumvarpsins er mælt fyrir um stjórn og forstöðu stofnunarinnar. Mælt er fyrir um að þriggja manna stjórn stofnunarinnar, skipuð af fjármálaráðherra, móti áherslur í starfi og fylgist með starfsemi og rekstri stofnunarinnar. Meiri hlutinn leggur til þá breytingu við 1. mgr. 2. gr. að einn varamaður verði skipaður í stjórnina. Þá leggur meiri hlutinn til þá breytingu á ákvæðum um til hversu langs tíma á að skipa stjórn Bankasýslunnar og forstjóra Bankasýslunnar sem ráðinn skal af stjórninni. Í báðum tilvikum er í frumvarpinu miðað við fimm ára skipunar- og ráðningartíma en meiri hlutinn leggur til breytingu í þá veru að fella tímatakmarkið brott. Verði frumvarpið svo breytt að lögum skipar fjármálaráðherra stjórn Bankasýslu ríkisins ótímabundið og stjórnin gerir ótímabundinn ráðningarsamning við forstjóra og er í síðarnefnda tilvikinu gert ráð fyrir gagnkvæmum uppsagnarfresti. Ég vil, frú forseti, á þessu stigi vekja athygli á breytingartillögu sem ég hef flutt við þessa grein og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Við b-lið 1. tölul. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Fjármálaráðherra leggur tillögu um skipun stjórnar Bankasýslunnar fyrir viðskiptanefnd Alþingis og skipar hana að fengnu áliti nefndarinnar.“ Hér er sem sagt gert ráð fyrir beinni aðkomu þingsins að skipan stjórnar Bankasýslunnar til viðbótar við þær aðrar kröfur sem gerðar eru til stjórnarmanna í 6. gr. frumvarpsins og ég kem að síðar. Í 4. gr. eru helstu verkefni Bankasýslunnar talin upp í tíu stafliðum. Í a-lið er tekið fram að Bankasýslan fari með eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Í 4. mgr. 1. gr. segir að henni sé heimilt að setja á fót og fara með eignarhluti ríkisins í félögum sem samræmast hlutverki og markmiðum hennar. Meiri hlutinn leggur því til breytingar á a-lið til rýmkunar, þ.e. að í stað orðsins „fjármálafyrirtækjum“ komi: fyrirtækjum og félögum, sbr. 1. gr. Í b- og c-lið er gert ráð fyrir að Bankasýslan sjái um samskipti ríkisins við fjármálafyrirtæki sem ríkið á hlut í og hafi eftirlit með framkvæmd eigendastefnu ríkisins, eins og hún er á hverjum tíma, gagnvart fjármálafyrirtækjum. Meiri hlutinn leggur áherslu á að það sé skýrt að Bankasýslunni er ekki ætlað að taka úr sambandi ábyrgð og valdsvið bankaráða og stjórna í fjármálafyrirtækjum og leggur því til breytingar á frumvarpinu í þá veru að Bankasýslan hafi samskipti við stjórnir fjármálafyrirtækja en ekki við fjármálafyrirtækin sjálf. Ekki er um það að ræða að með stofnun Bankasýslu ríkisins takmarkist ábyrgð yfirstjórna fjármálafyrirtækja. Þau verða rekin á viðskiptalegum forsendum á ábyrgð bankaráða, stjórna og stjórnenda eins og hver önnur félög og bera þessir aðilar ábyrgð á rekstrinum líkt og stjórnendur fyrirtækja á markaði. Við höfum hér í morgun, frú forseti, hlýtt á umræður um drög að eigendastefnu sem nýlega voru kynnt. Vegna þess atriðis sem fjallað er um í nefndaráliti meiri hluta viðskiptanefndar vil ég vekja athygli á því sem segir í drögum að eigendastefnu á bls. 5 um Bankasýslu ríkisins, með leyfi forseta: „Bankasýslan er fagleg umsýslustofnun eignarhluta og lýtur sérstakri stjórn og starfar eftir sérstökum lögum þar sem verkefni hennar eru skilgreind með skýrum hætti. Stofnunin fer með eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum fyrir hönd fjármálaráðuneytisins og fara starfsmenn stofnunarinnar með eignarhluti ríkisins og atkvæðarétt þess á hluthafafundum. Stofnunin setur fjármálafyrirtækjum viðmið í rekstri með samningum, m.a. um endurskipulagningu fjármálafyrirtækja og hefur eftirlit með því að settum markmiðum verði náð. Stjórn stofnunarinnar skipar sérstaka þriggja manna valnefnd sem tilnefnir fyrir hönd ríkisins aðila til setu í bankaráðum og stjórnum fjármálafyrirtækja.“ Síðan kemur hér, með leyfi forseta: „Bankasýsla ríkisins sér þannig alfarið um samskipti ríkisins sem eiganda við fjármálafyrirtæki sem ríkið á hlut í og tengjast eigandahlutverki þess. Bankastjórnir, stjórnir og stjórnendur fjármálafyrirtækja munu ekki eiga bein samskipti við fjármálaráðuneytið eða ráðherra.“ Áfram, með leyfi frú forseta, segir hér um bankaráð og stjórnir: „Bankaráð og stjórnir fjármálafyrirtækja eru ábyrg fyrir rekstri einstakra fjármálafyrirtækja og geta ekki vikið sér undan þeirri ábyrgð.“ Hér er, frú forseti, verið að ítreka það, jafnt í nefndaráliti meiri hluta hv. viðskiptanefndar sem og í drögum að eigendastefnu, að Bankasýslunni er ekki ætlað að vera neitt yfirbankaráð eða neinn yfirfrakki á fjármálastofnanirnar heldur hljóta bankaráðin og stjórnir að bera fulla ábyrgð á rekstri einstakra fjármálafyrirtækja og geta ekki vikið sér undan þeirri ábyrgð eins og þar segir. Reyndar er meira um þetta fjallað í drögum að eigendastefnu því að þar segir á bls. 7, með leyfi forseta: „Stjórnir, bankaráð og stjórnendur fjármálafyrirtækja skulu ekki hafa beint samband við fjármálaráðherra eða fjármálaráðuneytið vegna atriða sem varða einstök fyrirtæki eða einstaklinga. Öll almenn samskipti ríkisins sem eiganda fjármálastofnana við fjármálafyrirtæki fara í gegnum Bankasýslu ríkisins.“ Frú forseti. Í d-lið 4. gr. kemur fram það sem reyndar hefur verið nefnt hér áður að Bankasýslan fari með atkvæði ríkissjóðs á hluthafafundum fjármálafyrirtækja. Meiri hlutinn leggur til að við ákvæðið verði bætt að stofnunin fari einnig með hlut ríkisins á fundum stofnfjáreigenda í sparisjóðum en gera má ráð fyrir að ríkið muni eignast hluti í sparisjóðum. Í 5. gr. frumvarpsins er áréttað að Bankasýslan skuli kappkosta að styrkja samkeppni almennt á fjármálamarkaði. Meiri hlutinn áréttar í nefndaráliti þann skilning sinn að eigendastefna eigi ekki að hindra eðlilega samkeppni á milli fjármálafyrirtækja og tekur fram og vill árétta að lögfesting þessa frumvarps um Bankasýslu ríkisins takmarkar í engu gildissvið samkeppnislaga og eftirlit á grundvelli þeirra. Ég vil víkja aðeins aftur að drögum að eigendastefnu, frú forseti, en þar er fjallað um þetta á bls. 2 þar sem fyrsta undirmarkmið er rakið sem er, með leyfi forseta: „Númer eitt að tryggja samkeppni á fjármálamarkaði til framtíðar. Þrátt fyrir að hluti fjármálafyrirtækja verði a.m.k. tímabundið í eigu ríkisins er mikilvægt að öflug samkeppni ríki á þessum markaði. Mikilvægt er að stjórnvöld og stjórnendur banka og annarra fjármálastofnana taki ekki ákvarðanir í tengslum við endurskipulagningu fjármálakerfisins sem draga úr eða takmarka samkeppni.“ Frú forseti. Í 6. gr. frumvarpsins er fjallað um hæfi stjórnarmanna og forstjóra. Leggur meiri hlutinn til breytingu á greininni í þá veru að rýmka ákvæðið þannig að við bætist að stjórnarmenn og forstjóri megi ekki hafa hlotið dóm fyrir brot á þeim sérlögum sem gilda um aðila sem lúta opinberu eftirliti með fjármálastarfsemi. Í 7. gr. er mælt fyrir um að stjórn Bankasýslunnar skipi þriggja manna valnefnd sem hafi það hlutverk að tilnefna aðila fyrir hönd ríkisins sem hafa rétt til setu í bankaráðum eða stjórnum fjármálafyrirtækja til samræmis við hlutafjáreign ríkisins. Meiri hlutinn telur brýnt að valnefndin tryggi að hlutföll kynjanna í bankaráðum og stjórnum fyrirtækja og félaga verði sem jöfnust og leggur til breytingu í þá veru. Meiri hlutinn áréttar í nefndaráliti sínu að sama sjónarmið um sem jafnastan hlut karla og kvenna eigi við um þriggja manna stjórn Bankasýslunnar sem ráðherra skipar. Í 4. mgr. 7. gr. er mælt fyrir um almenna heimild til að bjóða sig fram til setu í bankaráðum og stjórnum fyrirtækja fyrir hönd ríkisins. Meiri hlutinn leggur til þá breytingu að hver sem er geti boðið sig fram til setu í bankaráðum og stjórnum fyrirtækja með því að senda nefndinni ferilskrá sína og telur nauðsynlegt í þessu sambandi að taka fram að til þess að ákvæði þetta komi til með að virka í reynd sé nauðsynlegt að auglýsa eða kynna með einhverjum hætti að verið sé að skipa í stjórnir umræddra fyrirtækja og félaga sem ríkið fer með eignarhlut í. Þá leggur meiri hlutinn til nýtt ákvæði til bráðabirgða þar sem kveðið er á um að fyrir 1. nóvember nk. gefi Bankasýslan ráðherra skýrslu um starfsemi sína í fyrsta sinn, m.a. um hvernig til hefur tekist með stofnun hennar og framkvæmd þeirra verkefna sem undir hana heyra. En samkvæmt 8. gr. frumvarpsins yrði ráðherra veitt slík skýrsla að nýju fyrir 1. júní 2010 og þinginu síðan í kjölfarið og svo árlega eftir það. Frú forseti. Nefndinni barst álit frá efnahags- og skattanefnd, sem er fylgiskjal með áliti meiri hluta viðskiptanefndar, en þar var m.a. fjallað um þörfina fyrir að skilgreina framtíðarskipulag innlends fjármálamarkaðar og að ákvarðanir þar að lútandi yrði að taka á faglegum grunni. Einnig var áréttað mikilvægi þess að sjónarmið um jafnrétti karla og kvenna yrðu höfð að leiðarljósi við ákvarðanir valnefndar í bankaráð og stjórnir. Þá benti nefndin á að í 4. mgr. 1. gr. frumvarpsins væri Bankasýslunni veitt heimild til að fara með hlut ríkisins í félögum sem samræmast hlutverki og markmiðum stofnunarinnar, eins og ég hef áður rakið, og þar er m.a. átt við svonefnt eignaumsýslufélag. Kvaðst efnahags- og skattanefnd telja það fyrirkomulag veita starfsemi félagsins ríkari vernd gegn pólitískum áhrifum en ef fjármálaráðherra færi með hlut ríkisins. Hv. efnahags- og skattanefnd gerði við lokaafgreiðslu tillögu um að fjármálaráðherra væri heimilt að framselja eignarhlutinn í eignaumsýslufélaginu til Bankasýslu ríkisins. Frú forseti. Við umfjöllun um málið í nefndinni var um það rætt hvort Bankasýsla ríkisins yrði að leita eftir samþykki fyrir því fyrir fram hjá Fjármálaeftirlitinu að eignast virkan eignarhlut í fjármálafyrirtæki og er þar vísað til ákvæða um virkan eignarhlut í 40. gr. laga um fjármálafyrirtæki. Hvað þetta varðar bendir meiri hlutinn á að í 3. mgr. 1. gr. laga nr. 125/2008, það eru neyðarlögin svonefndu, er ríkinu veitt heimild til að fara með virkan eignarhlut í fjármálafyrirtækjum án þess að undirgangast ákvæði 40. gr. Fjármálaráðuneytið fer þannig með eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum á grundvelli þessa ákvæðis og Bankasýslan hefur það hlutverk samkvæmt ákvæðum frumvarpsins að fara með eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Ekki verður talið að með þessu fyrirkomulagi verði slík breyting á stöðu ríkisins sem eiganda í fjármálafyrirtækjum að sérstaklega þurfi að meta hæfi stofnunarinnar til þess að fara með virkan eignarhlut í fjármálafyrirtækjum. Frú forseti. Ég hef hér hlaupið á nefndaráliti meiri hluta hv. viðskiptanefndar. Þau tengsl sem þar er að finna við drög að eigendastefnu sem hér voru kynnt og þær breytingartillögur sem meiri hlutinn leggur til og þá breytingartillögu sem ég flyt hér í eigin nafni á sérstöku þingskjali. Við 1. umr. um þetta mál vakti ég athygli á því að skilin á milli gömlu og nýju bankanna hafa dregist langt umfram það sem menn ætluðu við hrunið í október sl. Nú er útlit fyrir að þau skil geti orðið 14. ágúst nk., tíu mánuðum eftir hrun, þegar ríkið greiðir eiginfjárhlut inn í bankana allt að 271 milljarð kr. Í tíu mánuði hefur ríkið rekið þrjá nýja banka sem stofnaðir voru í kjölfar neyðarlaganna. Það er ljóst, frú forseti, að enda þótt kröfuhafar í gamla Kaupþingi og Glitni ákveði að taka yfir allt að 90% eignarhlut í Nýja Kaupþingi og Íslandsbanka mun ríkið áfram verða eini eigandi, 100% eigandi stærsta bankans, Landsbankans en eiginfjárframlagið til Landsbankans er áætlað 140 milljarðar kr. og er það 10 milljörðum meira en samanlagt eiginfjárframlag til hinna bankanna tveggja, þ.e. að efnahagsreikningur Landsbankans mun verða stærri en samanlagður efnahagsreikningur hinna beggja. Þar að auki mun ríkið verða beinn eða óbeinn eigandi að 10–12% í bönkunum tveimur, Nýja Kaupþingi og Íslandsbanka, og ljóst í þriðja lagi, frú forseti, að ríkið mun væntanlega verða stofnfjáreigandi í allmörgum sparisjóðum. Því er sýnt að ríkið geti verið með allt að 60–75% markaðshlutdeild á fjármálamarkaði enn um sinn. Því tel ég, frú forseti, og tek undir það sem hæstv. fjármálaráðherra sagði hér bæði í gær og í umræðunni í morgun að það sé full þörf á þeirri stofnun sem hér er lagt til að verði lögfest, Bankasýslunni. Auðvitað verður umfang þessarar stofnunar eitthvað minna en til var ætlast í upphafi og flestir fagna því. En það er út af fyrir sig ekki ástæða til þess, minna umfang er út af fyrir sig ekki ástæða til þess að vanda sig ekki eins og kostur er og halda áfram að fylgja þeim leiðbeiningum og tillögum um uppbyggingu nýrra banka með aðkomu ríkisins sem kallað var eftir, m.a. frá Mats Josefsson, sænska bankasérfræðingnum. Ég vil að lokum, frú forseti, fagna þeim umræðum sem hér urðu í morgun um drög að eigendastefnu. Á fundi viðskiptanefndar í gær var eigendastefnan kynnt og við fengum kynningu á henni frá fjármálaráðuneytinu eins og hér hefur komið fram í máli hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur. Ég vænti þess að við getum þegar þing kemur saman strax eftir verslunarmannahelgi sest yfir drög að eigendastefnu í viðskiptanefnd og tekið mið af þeim umræðum sem hér fóru fram í morgun og leitað eftir ábendingum frá fleirum til þess að skoða hana frekar og leggja okkar lóð á þær vogarskálar. Ég fagna þessari eigendastefnu sérstaklega, það er margt í henni sem ég sé ástæðu til þess í raun að fagna sérstaklega, frú forseti. Það eru kannski ekki efni til þess að fara í þetta því að þetta er búið að vera hér á dagskrá í morgun, en ég gæti talið hér upp nokkuð mörg atriði sem mér hugnast sérstaklega vel. Frú forseti. Meiri hlutinn leggur til að frumvarp um Bankasýslu verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef hér rakið og auk þess breytingartillögu frá mér. Undir nefndarálitið skrifa auk þeirrar sem hér stendur Magnús Orri Schram, Lilja Mósesdóttir, Jónína Rós Guðmundsdóttir og Sigríður Ingibjörg Ingadóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta viðskiptanefndar vegna frumvarps til laga um Bankasýslu ríkisins. Nefndarálitið er að finna á þskj. 253. Síðan leggjum við einnig fram breytingartillögu, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og Margrét Tryggvadóttir, auk mín, á þskj. 289 sem ég mun líka fjalla um. Eins og fram kemur í minnihlutaálitinu höfum við gert verulegar athugasemdir við þetta frumvarp og ég vísa í álitið en einnig í þær umræður sem voru áðan um eigendastefnuna og tek undir með hv. nefndarformanni að þessar umræður skarast allar saman. Þessu frumvarpi er ætlað að leggja áherslu á endurreisn og uppbyggingu öflugs innlends fjármálamarkaðar sem eru góð markmið sem við tökum að sjálfsögðu undir. En það sem minni hlutinn gerir athugasemdir við hér er að við erum efins um hvort þessum góðu markmiðum verði endilega framfylgt með þessu frumvarpi, verði það að lögum. Við erum ekki sannfærð um að þessari umsýslu sé best fyrir komið í ríkisstofnun og um það urðu miklar umræður í nefndinni. Við bendum á í minnihlutaáliti okkar að í minnisblaði frá fjármálaráðuneytinu kemur í ljós að innan flestra ríkja OECD hefur umsýslan smám saman verið færð til eins ráðuneytis þannig að umsýslan verði samræmd og er ekki endilega höfð í sérstökum stofnunum. Ríkisendurskoðun hefur einnig bent á að stofnuninni sé ætlað að sinna verkefnum sem fjármálaráðuneytið er fullfært um að sinna og að nú á tímum niðurskurðar í öllu ríkisapparatinu er lögð til ný ríkisstofnun sem kosta mun íslenska skattgreiðendur 70–80 millj. kr. árlega. Við teljum, og segjum það í nefndaráliti, að slíkt sé erfitt að réttlæta á þessum tímum. Við í minni hlutanum teljum bæði hreinlegra og eðlilegra að ef ætlað er að koma á miðstýringu í bankakerfinu verði það þá gert með minni yfirbyggingu og mun minni tilkostnaði úr fjármálaráðuneytinu sjálfu en að farin verði sú leið að ráðherra handvelji sitt fólk í ríkisstofnun til að framfylgja þessari stefnu. Bankasýslunni er ætlað að framfylgja eigendastefnunni, eins og fram hefur komið, og þegar nefndarálitið var ritað var sú stefna ekki komin fram. Hún hefur komið fram en í ljósi þess hversu miklar breytingar hafa orðið nú síðustu vikuna er sú gagnrýni sem kemur í nefndarálitinu enn í gildi. Við teljum að eigendastefnan hefði þurft að liggja fyrir þegar þetta var lagt fram. Síðan er það atriði sem við leggjum mikla áherslu á og tökum undir með fjölmörgum umsagnaraðilum, að betur hefði farið á því að eigendastefnan væri ekki fyrir allt fjármálakerfið í heild sinni heldur fyrir hverja fjármálastofnun fyrir sig og þá aðallega í ljósi samkeppnissjónarmiða. Mun ég fara ítarlegar yfir það seinna í máli mínu. Það er eðlilegt, nú þegar fjármálastofnanirnar eru komnar á hendur ríkisins, að gerð sé krafa um að fjármálaráðherra hafi ekki afskipti af stjórn bankanna. Það markmið er gott og gilt. Við fyrstu sýn er það einmitt markmið þessara laga, að færa þetta frá fjármálaráðherra, en þegar málið er skoðað nánar eru fjármálaráðherra ætluð mikil völd innan þessarar stofnunar og þau völd felast í því að ráðherra velur þriggja manna stjórn og ræður svo framkvæmdastjóra. Við teljum eðlilegra að ráðið verði í þessa stjórn með öðrum hætti og aðrar stöður stofnunarinnar einnig á faglegri forsendum, t.d. að fara með það í ráðningarferli hjá ráðningarstofu eða hjá óháðri valnefnd. Undir nefndarálitið skrifa, auk þeirrar sem hér stendur, Guðlaugur Þór Þórðarson, Margrét Tryggvadóttir og Eygló Harðardóttir. Breytingartillaga sú sem ég nefndi áðan er flutt, eins og ég segi, af okkur þremur, hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni og Margréti Tryggvadóttur, auk mín, og er í tveimur liðum. Þar segir í 1. gr. að við gerum tillögu að breytingu á 10. gr., að í stað þess að lögin taki gildi nú þegar taki þau gildi 1. október 2009. Röksemdin fyrir því er sú að þá liggur fyrir hvernig eigendastrúktúrinn verður. 30. september nk. á það að liggja fyrir samkvæmt áætlunum þannig að við leggjum til að þessi stofnun verði ekki sett á laggirnar fyrir þann tíma. Við setjum einnig ákvæði til bráðabirgða í 2. gr. sem orðast svo, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir ákvæði 10. gr. um gildistöku taka lögin einungis gildi ef ríkið er þá meirihlutaeigandi Landsbanka, Nýja Kaupþings og Íslandsbanka.“ Með þessu leggjum við áherslu á að ef það ferli sem nú er hafið og gengur vonandi eftir, þ.e. að kröfuhafar yfirtaki tvo af þremur bönkunum, teljum við í raun óþarft að setja á fót þessa ríkisstofnun og setjum þetta skilyrði við gildistökuákvæðið. Ef við verðum í þeirri stöðu á þeim tíma, 1. október, að ríkið eigi Landsbankann einan og lítinn hluta í Kaupþingi og Íslandsbanka sé þetta í raun óþarft. Þá er ég algjörlega ósammála hv. þm. Álfheiði Ingadóttur sem sagði að þrátt fyrir þær breytingar á aðstæðum væri þessi ríkisstofnun algjörlega þörf. Ég verð nefnilega að segja að ég hræðist mjög að menn séu hér farnir að setja á fót ríkisstofnanir bara til þess að hafa heimildina í lagi. Mér finnst það hættulegt, mér finnst það í raun stórhættulegt, og ég ítreka það sem ég sagði í morgun, þetta ber þannig að að erfitt er að sjá hvort er mikilvægara, planið sjálft og stofnunin sjálf eða þau markmið sem henni er ætlað að ná fram. Það sem er að gerast hérna er allt annað en lagt var upp með. Það eru ekki boðleg rök að ætla að segja að það sé sami hluturinn, það skipti ekki máli hvort um sé að ræða þrjá banka eða einn, að við þurfum samt sem áður að hafa þetta svona. Markmiðið um að færa þetta frá pólitíkinni er gott. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í gær að í rauninni væri ekki um annað að ræða en annaðhvort að hafa þetta eins og lagt er til eða hafa þetta á borðshorninu í fjármálaráðuneytinu. Hann spurði okkur sjálfstæðismenn sérstaklega hvort það væri það sem við vildum. Ég tel að þetta séu ekki þeir tveir einu valkostir sem um er að ræða og þótt borðshornið á skrifborði fjármálaráðherrans sé eflaust ágætt tel ég, og tek þar undir með Ríkisendurskoðun, að það sé algjörlega boðlegt að hafa þetta inni í fjármálaráðuneytinu, sérstaklega núna þegar eignarhaldið kemur til með að breytast, vonandi. Og ég treysti því ágæta fólki sem vinnur þar til að losa hæstv. fjármálaráðherrann við þetta af borðshorninu og taka þetta til sín annars staðar í ráðuneytið. Það er ekki verið að færa þetta algjörlega frá pólitíkinni. Eins og fram hefur komið mun fjármálaráðherrann eftir sem áður skipa stjórn þessarar Bankasýslu. Hann mun tilnefna og skipa, jú, jú, verið er að setja inn einhver breytingarákvæði um að viðskiptanefnd verði leyft að segja álit sitt á því. En eins og ég sagði í þeirri nefnd er ég alveg búin að átta mig á því, þar sem ég er í minni hluta þar, að það er ekkert sérstaklega mikið gefið fyrir álit okkar í minni hlutanum. Ég treysti því ekki að athugasemdir mínar verði teknar til greina og þær hafi einhver áhrif á þessa stjórnarskipan. Keisarinn er ekki í neinum fötum í þessum efnum. Verið er að færa þetta frá pólitíkinni en það er ekki gert neitt annað en að setja einn millilið. Eins og bent hefur verið á, það gerði m.a. hv. þm. Margrét Tryggvadóttir í ræðu sinni í morgun, er mjög auðvelt fyrir hæstv. fjármálaráðherra að koma hverjum þeim sem hann vill þarna að. Þá takmarka ég það ekki endilega við núverandi hæstv. fjármálaráðherra, heldur verður fjármálaráðherranum, hver sem hann er, ekki skotaskuld úr að koma sínu fólki þarna að. Ef við segjum í öðru orðinu að við ætlum að takmarka pólitíska valdið og í hinu orðinu að láta fjármálaráðherrann einan skipa hlýtur hver maður að sjá að það gengur ekki upp. Mér finnst algjörlega fráleitt að hafa þetta svona. Það sem ég vakti athygli á í morgun var að ég hef skilning á því að fjármálaráðherranum sé vandi á höndum, við kvörtum hér og kveinum í minni hlutanum yfir því að hlutirnir gangi ekki nógu hratt og við þurfum að gera þetta áður en þetta gerist og að eigendastefnan verði að koma áður en Bankasýslan kemur. Og nú er eigendastefnan komin en þá er hún ekki nógu góð vegna þess að aðstæður hafa breyst. Það er skiljanlegt og ég hef fulla samúð með fjármálaráðherra eins og ég sagði áðan. En þannig er þetta bara og þess vegna verðum við að taka þetta verkefni og ekki missa það út úr höndunum þannig að verkefnið sem slíkt fari að eiga eitthvert sjálfstætt líf en ekki það markmið sem við höfum og deilum öll, að koma bankakerfinu sem bestu í gagnið. Núna, þegar við höfum þennan mikilvæga áfanga að baki sem vakti hjá manni miklar vonir um að uppbyggingin yrði miklu jákvæðari og miklu hraðari en maður hefur þorað að vona síðustu mánuðina, megum við ekki festast í slíkri ríkisstofnunarhugsun að það geti ógnað þeirri jákvæðu þróun. Ríkisstofnanir eru nefnilega þannig að ég leyfi mér að fullyrða að það sé mun auðveldara að stofna þær en að leggja þær niður. Ég er viss um að verði Bankasýslu ríkisins komið á laggirnar verði henni stýrt af ótrúlega metnaðarfullum ríkisstarfsmönnum sem munu gera allt hvað þeir geta til að viðhalda sjálfum sér og reka sína stofnun, finna henni hlutverk og tilgang um aldur og ævi. Ég meina ekkert illt með því, en það er bara það sem gerist. Það er fullt af ríkisstofnunum sem við gætum lagt niður -  Þetta eru sjónarmið og ég vísa í umsögn Samkeppniseftirlitsins þar sem það gerir líka athugasemdir við að það sé ein eigendastefna, eins og ég vék að áðan, að betra væri að vera með eigendastefnu fyrir hvern og einn banka vegna þess að meiningin er ekki að steypa alla í sama mót, eða hvað? Ein eigendastefna, ein ríkisstefna um hvernig bankakerfið eigi að vera - hvað ef sú stefna er röng? Hvað ef sú stefna klikkar? Samkeppniseftirlitið segir, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að mótuð verði sérstök stefna um rekstur hvers fjármálafyrirtækis sem Bankasýslan kemur að. Þannig er heppilegt að skýrt sé að ríkið hafi almenna eigendastefnu sem lúti að skipan stjórna, skyldum stjórnarmanna, samskiptum milli eigenda og stjórnar og starfskjör stjórnar og æðstu stjórnenda en jafnframt að mótuð sé sérstök eigendastefna fyrir hvern og einn banka um rekstraráherslur þeirra, viðskiptastefnu og rekstrarmarkmið. Heppilegast er að sérstaka eigendastefnan sé mótuð á vettvangi stjórnar hverrar fjármálastofnunar fyrir sig eftir atvikum að höfðu samráði við Bankasýsluna.“ Þetta er skrifað áður en nokkuð lá fyrir um að kröfuhafarnir yrðu mögulega eigendur að bönkunum. Þetta þarf að hugsa, virðulegi forseti, og við verðum að hugsa hugsunina til enda til þess að vera tilbúin og til þess að geta gert hlutina sem best, ekki bara troða fyrirtækjunum inn í einhverja stofnun sem þarf að búa til bara til að fjármálaráðherra hafi heimildina. Það kom fram á fundi nefndarinnar, hjá fulltrúa fjármálaráðuneytisins, að eignaumsýslufélagið hafi ekki verið stofnað og jafnvel að það verði ekki stofnað - en það er gott að hafa heimildina. Hvers lags bull er þetta? Gott að hafa heimildina. Eigum við ekki að stofna einhverjar fleiri stofnanir, bara af því að það er svo gott að hafa heimildina? Skýrslustofnun ríkisins var í ágætum sjónvarpsþætti, það held ég að sé hámark  Það sem ég legg áherslu á er að frumvarpið og þessi eigendastefna sem fyrir liggur miðar að því að ríkið verði ráðandi aðili í öllum bönkunum. Vonandi verður það ekki, tökum mið af því. Förum a.m.k. í gegnum þá hugsun að það gæti verið betra að gera þetta á einhvern annan hátt vegna þess að forsendur hafa breyst. 70–80 milljónir á ári er slatti af peningum. Ég bendi hv. þingmönnum á að ræða 70–80 milljónir á ári við forsvarsmenn lögreglustjórans í Reykjavík, lögregluna á höfuðborgarsvæðinu. Ég er viss um að hægt væri að koma þeim peningum í lóg. Áskrift fjármálaráðuneytisins fær 680 millj. kr. á fjárlögum á ári. Þeir hafa sinnt þessu eigenda- og samræmingarhlutverki síðustu 10 mánuði og hafa gert það af mesta mætti og ég trúi þeim og treysti alveg til að halda áfram, sérstaklega -  Ég vék að því áðan að hættulegt væri að hafa eina eigendastefnu fyrir allt kerfið og vísaði þar í umsögn Samkeppniseftirlitsins. Jafnframt kom umsögn frá bankaráði Landsbankans þar sem einnig er vakin athygli á þessu og þar er einmitt notað það orð sem ég hef notað hér, „stórhættulegt“. Þar segir, með leyfi forseta: „Ríkið situr uppi með stjórn allra helstu fjármálafyrirtækja landsins og hugmyndir um að miðstýra þeim líkt og hér eru settar fram eru stórhættulegar íslenskri fjármálastarfsemi. Grundvallaratriði í þeirri uppbyggingu sem nú á sér stað á íslenskum fjármálamarkaði er að gefa þarf fjármálafyrirtækjum svigrúm til að laga sig að breyttum aðstæðum. Það verður ekki gert með einum samræmdum hætti heldur með því að leyfa hverju fyrirtæki fyrir sig að meta hver heppilegasta leiðin er að mati stjórnar þess.“ Ég tek undir þessi orð. Það sem ég hef líka áhyggjur af er að þrátt fyrir að það segi í eigendastefnu ríkisstjórnarinnar og að fram komi í frumvarpinu að bankaráðin beri ábyrgðina, það sé alveg klárt, held ég að þegar maður er kominn með eitthvert yfirbankaráð í Bankasýslunni aukist sú hætta að ábyrgðin falli á milli laga, að bankaráðið bendi á Bankasýsluna og Bankasýslan á bankaráðið. Það verður ákvörðunarfælni vegna þess að það liggur ekki skýrt fyrir hvernig eigi að koma þessu við og ef eitthvað skyldi fara úrskeiðis er hætta á að menn fari að benda hver á annan. Ég tel að við eigum frekar að setja þetta í þann farveg að ábyrgðin verði skýr. 
            

Forseti vill spyrja hv. þingmann hvort hún eigi mikið eftir af ræðu sinni. Telur hv. þingmaður að hún muni nota ræðutíma sinn? Ef svo er hugar forseti að því að gera þinghlé í hálftíma fyrir matarhlé.

Virðulegur forseti. Þegar forseti hóf mál sitt átti þingmaðurinn eftir 7 mínútur og 47 sekúndur en nú eru þær reyndar bara sjö þannig að ég óska eftir að fá að nýta allan minn tíma og geri hlé á máli mínu ef það er það sem forseti óskar eftir.

Virðulegi forseti. Já, það er best að finna þann stað sem ég var komin þegar gert var hlé vegna hádegisverðar og treysti ég því að allir séu mettir og sælir. Það sem ég vildi ítreka og hef verið að rekja í máli mínu er að hversu göfug sem markmiðin eru með þessu frumvarpi er ekki víst að þau náist endilega með þessari aðferð. Þess vegna höfum við í minni hlutanum lagt áherslu á að við stöldruðum aðeins við, hægðum á ferðinni og reyndum að skoða hlutina í samhengi til að við gætum einbeitt okkur einmitt að þessum markmiðum en ekki að því að þröngva þessu verkefni inn í eitthvert plan sem hefur tekið breytingum. Ég ætla aðeins að ræða einstök atriði í lokin en vil þó áður en ég vík frá umsögnum aðeins fara yfir athugasemdir sem fram komu frá Samtökum atvinnulífsins varðandi þetta mál. Þær tengjast einmitt eigendastefnunni sem við ræddum í morgun. Samtök atvinnulífsins vekja athygli á því að jafnvel gæti þessi stofnun verið óþörf og vísa máli sínu til stuðnings í stöðugleikasáttmála ríkisstjórnarinnar sem gerður var við aðila vinnumarkaðarins. Samtökin telja stofnunina sem sagt óþarfa. Það segir, með leyfi forseta, í umsögn Samtaka atvinnulífsins: „Þessi stefna um erlent eignarhald er sett fram í stöðugleikasáttmála aðila vinnumarkaðarins, ríkisstjórnarinnar og sveitarfélaganna, dags. 25. júní 2009, en þar segir: „Eigendastefna ríkisins gagnvart bönkunum feli í sér að erlendir aðilar geta eignast meiri hluta í einhverjum nýju bankanna og eftir atvikum öðrum fjármálafyrirtækjum. Þannig verði m.a. reynt að tryggja eðlilegan aðgang að erlendu lánsfé fyrir atvinnulíf og heimili. Endurskipulagningu á eignarhaldi bankanna verði lokið 1. nóvember 2009.““ Þarna ættu menn að gleðjast yfir fréttum um samkomulag milli kröfuhafa og stjórnvalda en svo segir áfram, með leyfi forseta: „Samtök atvinnulífsins draga mjög í efa að þörf sé á að koma á fót nýrri ríkisstofnun, Bankasýslu ríkisins. Gangi eftir sú eigendastefna sem fyrirheit eru gefin um í stöðugleikasáttmálanum verður slík stofnun óþörf. Mæla Samtök atvinnulífsins með að öll áform um stofnun Bankasýslu ríkisins verði lögð til hliðar a.m.k. þar til fyrir liggur hver niðurstaðan verður í eignarhaldi bankanna.“ Þetta er nákvæmlega það sem ég vildi sagt hafa. Ég tek algerlega undir sjónarmið Samtaka atvinnulífsins og óska hér með eftir því að málið verði tekið inn til nefndar milli 2. og 3. umr. Ég held að við í viðskiptanefnd ættum í alvörunni að setjast yfir þetta með það að markmiði að finna á því þann flöt að við getum tekið tillit til allra þeirra atburða sem eru að gerast og reynt að gera stefnuna þannig úr garði að það auki líkurnar á að markmiðunum verði náð. Að lokum, virðulegi forseti, vildi ég aðeins ræða einstök atriði. Það er á nokkrum stöðum, bæði í frumvarpinu um Bankasýsluna og svo líka í eigendastefnunni, lögð áhersla á mjög fróm markmið hvort sem þau eiga að vera jafnrétti eða jafnræði eða umhverfismál eins og hæstv. fjármálaráðherra vék að í morgun. Ég verð að segja að mér finnst alltaf, ég vil ekki segja kostulegt en það hlægir mig að ákveðnu leyti þegar ég verð vör við það í viðskiptanefnd að í hverju málinu á fætur öðru er sett inn klausa um að við þurfum að gæta að jafnrétti kynjanna. Ekki misskilja mig, ég er mjög hlynnt jafnrétti kynjanna og vil að því verði komið á eins víða og mögulegt er. Það er ekki nóg að segja það, það þarf líka að standa við stóru orðin. Í breytingartillögu meiri hlutans er lögð áhersla á að ítreka þessi jafnréttissjónarmið, en hvernig er svo framkvæmdin hjá hæstv. ríkisstjórn? Maður þarf ekki annað en að rifja upp skipan ríkisstjórnarinnar sjálfrar til að sjá að ekki er alltaf farið eftir þeim fallegu markmiðum sem sett eru fram. Ég má til með að vekja athygli á annarri nýlegri nefndaskipan ráðherra í ríkisstjórninni, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, þar sem skipuð var nefnd sem átti að endurskoða stjórn fiskveiða, fiskveiðistjórnarkerfið. Þar voru skipaðir ýmsir fulltrúar. Hvor ríkisstjórnarflokkurinn fékk tvo fulltrúa og a.m.k. Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur úr stjórnarandstöðunni. Ég veit ekki hvort Borgarahreyfingin á þar fulltrúa en ég vissi af því að tilnefndir voru tveir fulltrúar frá hvorum flokki til að hægt væri að gæta þess að nefndin yrði ekki bara skipuð körlum eða bara skipuð konum. Ég vissi það vegna þess að ég var annar fulltrúi Sjálfstæðisflokksins. Síðan þegar nefndin er tilkynnt vakti það óneitanlega athygli mína að stjórnarflokkarnir voru með hvor sinn fulltrúann, karl og konu í hvort skipti sem leit vel út. Síðan kom fulltrúi Framsóknarflokksins og það var hv. fulltrúi Gunnar Bragi Sveinsson, ég geri enga athugasemd við það, ég veit ekki hvaða kona var tilnefnd líka, og fulltrúi Sjálfstæðisflokksins var hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson sem er mætur maður og er ég ekki að gera ágreining um það. Þá fannst mér nefnilega svolítið skrýtið vegna alls tals um jafnrétti, vegna alls tals um að við þurfum alltaf að hafa uppi þessa klausu, verðum öll að hugsa jafnræðið. Þrátt fyrir þetta var passað upp á að karlarnir væru fleiri þannig að ég hvet þingmenn stjórnarflokkanna sem setja þessi mál sífellt í öndvegi að hugsa til þess hvernig framkvæmdin á þessum málum er. Þess vegna segi ég að markmiðin geta verið ákaflega fögur, hvort sem það er í eigendastefnu ríkisstjórnarinnar eða í lögum um Bankasýslu, en við þurfum að athuga hvernig þetta er í framkvæmd. Ég ætla að ljúka máli mínu, virðulegi forseti, á þeim orðum að ég vara við því að ríkisstofnanir séu settar á fót bara til að hafa heimildina og sjá svo til hvort hægt er að nota hana. Það er stórhættulegur hugsunarháttur.

Frú forseti. Hér er til umfjöllunar frumvarp til laga um Bankasýslu ríkisins. Markmið þessa frumvarps er að fjarlægja eignarhlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum og jafnvel öðrum fyrirtækjum eins og kostur er frá framkvæmdarvaldinu. Lagt er til að sett verði á fót sérstök ríkisstofnun sem heyri undir fjármálaráðherra sem fer með þennan eignarhlut ríkisins. Ekki er gert ráð fyrir að þessi eignarhlutur verði lengi í eigu ríkisins. Hámarkstími þessa fyrirkomulags, samkvæmt frumvarpinu áður en gerðar voru á því breytingar, var fimm ár. Nokkuð var rætt um það í nefndinni hvort Bankasýslan ætti að vera stofnun eða hlutafélag. Meiri hlutinn taldi stofnanafyrirkomulagið betra þar sem ábyrgðarkeðjan er mjög skýr, ramminn afmarkaður og almennar reglur um ríkisrekstur eiga við. Slíkt er talið henta þeim markmiðum og starfsrömmum sem Bankasýslan lýtur. Gert er ráð fyrir því að fjármálaráðherra skipi þriggja manna stjórn Bankasýslunnar og skulu stjórnarmenn uppfylla ströng hæfisskilyrði sem nánar eru skilgreind í 6. gr. frumvarpsins. Gert er ráð fyrir því í breytingartillögu hv. formanns viðskiptanefndar að fjármálaráðherra leggi síðan tillögur sínar um stjórn Bankasýslunnar fyrir hv. viðskiptanefnd. Stjórnin ræður síðan forstjóra sem einnig skal uppfylla ströng hæfisskilyrði sem skilgreind eru í 6. gr. frumvarpsins. Um þessa skipan leggur meiri hlutinn áherslu á að jafnréttissjónarmið skuli höfð í heiðri og síðan framkvæmd. Þá er í 7. gr. frumvarpsins gert ráð fyrir því að stjórn Bankasýslunnar skipi þriggja manna valnefnd er tilnefni aðila í stjórnir fyrirtækja og bankaráða fyrir hönd ríkisins. Lögð er áhersla á hæfi og eðlilega kynjaskiptingu þar eins og annars staðar í frumvarpinu. Verkefni Bankasýslunnar eru tilgreind í 4. gr. frumvarpsins. Þau eru fyrst og fremst eins og ég hef þegar sagt að fara með eignarhlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum og hugsanlega á öðrum félögum, að sjá um samskipti ríkisins við stjórnir umræddra fyrirtækja og sjá um að eigendastefnu ríkisins sé framfylgt. Í 5. gr. frumvarpsins er talað um samkeppnissjónarmið og að mikilvægt sé að stofnunin kappkosti að efla og styrkja samkeppni á fjármálamarkaði. Meiri hlutinn undirstrikar að þó ríkið hafi sett sér eigendastefnu er hún einungis rammi til að vinna innan og í henni er lögð áhersla á að einstaka fjármálastofnanir marki sér sérstöðu og framtíðarsýn. Eigendastefnan á því á engan hátt að hindra eðlilega samkeppni á milli fjármálafyrirtækja. Hv. efnahags- og skattanefnd hefur lagt til að ekki væri óeðlilegt að eignaumsýslufélag það sem hún hefur verið að vinna með færi undir Bankasýsluna til að gæta þeirra sjónarmiða að félagið verði ekki fyrir sterkum pólitískum áhrifum sem geta komið fram ef félagið heyrir beint undir fjármálaráðherra. Nokkrar utanaðkomandi umsagnir bárust nefndinni vegna málsins. Fyrst vil ég nefna umsögn Samtaka fjármálafyrirtækja sem tala um mikilvægi þess að bankar móti sér stefnu og sérstöðu til að tryggja heilbrigða samkeppni. Í því frumvarpi sem nú er til umfjöllunar er sérstaklega fjallað um samkeppnisþáttinn í 5. gr. Einnig er talað um að Bankasýslan eigi að starfa samkvæmt eigendastefnu ríkisins og í þeim drögum sem hv. viðskiptanefnd hefur haft til umfjöllunar og hefur verið fjallað um á þingi í dag er sterk áhersla á að bankar tilgreini sérstöðu sína og framtíðarsýn. Því er ljóst að komið hefur verið mjög til móts við þessa athugasemd Samtaka fjármálafyrirtækja. Önnur athugasemd frá Samtökum fjármálafyrirtækja snýr að beinum afskiptum Bankasýslunnar að daglegum rekstri einstakra fjármálastofnana. Meiri hluti nefndarinnar taldi þessa athugasemd réttmæta og leggur því til breytingu á 4. gr. frumvarpsins þannig að Bankasýslan hafi samskipti sín í gegnum stjórnir fyrirtækjanna en ekki beint við þau sjálf. Athugasemdum Fjármálaeftirlitsins um stjórnarnefnd Bankasýslunnar hefur verið mætt með því að velja Bankasýslunni stofnanaform fremur en hlutafélagaform þannig að stjórnarmenn séu fyrst og fremst ábyrgir gagnvart Bankasýslunni og fjármálaráðherra en njóta að sjálfsögðu réttinda og hafi skyldur sem stjórnarmenn annarra fjármálafyrirtækja. Í umsögn Viðskiptaráðs segir um stjórnarhætti hins opinbera, með leyfi forseta: „Viðskiptaráð fagnar því að settar séu skýrar leikreglur um eigendahlutverk ríkisins, svo og þeim áherslum frumvarpsins og endurreisn, virka samkeppni, gagnsæi og upplýsingamiðlun til almennings. Ráðið hefur um nokkurt skeið talað fyrir því að hið opinbera og opinber fyrirtæki tileinki sér góða stjórnarhætti og gaf m.a. út leiðbeiningar um stjórnarhætti opinberra fyrirtækja í samstarfi við Samtök atvinnulífsins og Kauphöllina. Leiðbeiningar þessar byggja að meginstefnu til á leiðbeiningum Efnahags- og framfarastofnunarinnar sem fjallað er um í athugasemdum frumvarpsins. Stór hluti fyrrgreindra leiðbeininga hefur ratað með einum eða öðrum hætti í frumvarp þetta. Þar má nefna eigendastefnu hins opinbera, takmarkað svigrúm ráðherra til að beina tilmælum til stjórnar stofnunar, að forstjóri beri ábyrgð gagnvart stjórn, að verkefni stjórnar séu vel skilgreind, virka upplýsingamiðlun og fleira. Þessum áherslum ber að fagna.“ Ljóst er að í hinu síkvika umhverfi dagsins í dag hefur ýmislegt breyst frá því að frumvarpið var lagt fram í júní. Nú liggur t.d. fyrir samkomulag við skilanefndir viðskiptabankanna þriggja, Glitnis, Kaupþings og Landsbanka Íslands, þar sem gert er ráð fyrir því að skilanefndir Glitnis og Kaupþings að undangengnu samráði við kröfuhafa geti eignast meiri hluta hlutafjár Íslandsbanka og Nýja Kaupþings en jafnframt er ljóst að Landsbanki Íslands mun verða að fullu í eigu ríkisins. Auðvitað hvarflaði að manni við þessi tíðindi sú hugsun að þörfin fyrir Bankasýsluna hafi minnkað. En þegar maður spyr sig spurningarinnar stóru: Ef við stofnum ekki Bankasýsluna, hvað gerum við þá með Landsbanka Íslands, með hluti okkar í Glitni og Kaupþingi, með hugsanlegan hlut okkar í sparisjóðum, með hlut okkar í fyrirtækjum og félögum sem kunna að falla undir Bankasýsluna? Auk þess skulum við muna að það er ekki endanlega ljóst hvort samkomulagið um bankana muni verða að veruleika, það liggur ekki fyrir fyrr en í haust. Svar mitt við þessari spurningu er því: Höldum okkur við Bankasýsluna og það ágæta endurskoðaða frumvarp sem er til umfjöllunar. Hugsanlega verður hún umfangsminni en efni stóðu til í upphafi og líftími hennar jafnvel styttri sem er vel. Mér hefur ekki verið bent á neina betri leið til að tryggja fjarlægð fjármálafyrirtækja frá framkvæmdarvaldinu, með fullri virðingu fyrir skrifborði og fangi fjármálaráðherra, faglega skipan í stjórnir og stjórnendahlutverk, heilbrigða samkeppni fjármálastofnana með skýra stefnu og framtíðarsýn. Stofnun og rekstur Bankasýslunnar mun að sjálfsögðu kosta sitt en aðrar útfærslur á þeim verkefnum sem hún mun sinna munu líka kosta sitt. Deild í ráðuneyti með tilheyrandi sérfræðivinnu kostar sitt eins og dæmin sanna. Stofnun ríkisstofnunar eins og Bankasýslunnar er ekki helsta stefnumál neins stjórnmálaflokks en veruleiki okkar nú sumarið 2009 er sá að við sitjum með stóran hluta fjármálafyrirtækja landsins í ríkisfanginu og nú viljum við koma þeim blíðlega á fæturna í þeirri von að þau verði smám saman fullburða og sjálfráða eftir faglegt uppeldi hjá Bankasýslunni.

Virðulegi forseti. Ég vil í stuttu andsvari spyrja hv. þingmann sem sagði að það kosti sitt að reka Bankasýsluna sem deild í fjármálaráðuneytinu. Telur þingmaðurinn í ljósi þess að við erum að fara í mesta niðurskurð ég vil leyfa mér að segja í Íslandssögunni, þar sem fjármálaráðuneytið fær núna á fjárlögum 680 millj., hefur verið að rækja þetta hlutverk síðustu mánuði, telur þingmaðurinn það algerlega útilokað að gerð væri sú krafa til fjármálaráðuneytisins að þeir sinntu þessu hlutverki innan þeirra fjárheimilda sem þeir hafa núna? Þannig gætum við sparað ríkissjóði 70–80 millj. kr. sem ég er viss um að ég og þingmaðurinn gætum fundið góðan stað til að verja í önnur mál.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég veit að við deilum því sjónarmiði að við vildum gjarnan nýta þessa fjármuni til annars en ég verð að viðurkenna að ég held að við verðum að verja einhverjum fjármunum í faglega umsýsla með þessum fjármálafyrirtækjum okkar. Ég tel að þau faglegu sjónarmið vegi það mikið að jafnvel þó svo þetta gæti farið inn á eitthvert yfirfullt skrifborð í fjármálaráðuneytinu þá eigum við í raun og veru að verja þessum fjármunum í einhvern ákveðinn tíma til að tryggja faglega umsýslu. En svo vona ég að eftir ákveðinn árafjölda getum við nýtt þessa fjármuni í annað.

Virðulegi forseti. Í þjóðhagsspá frá sama fjármálaráðuneytinu og við erum að ræða er tekið sérstaklega fram sem og í skýrslu fjármálaráðherra sem hann lagði fyrir þingið ekki alls fyrir löngu var talað um að sá vandi sem við stöndum frammi fyrir í því að ná ríkisfjármálunum saman væri gríðarlegum eins og við vitum. Þar þyrfti að fara sérstaklega vandlega með fjármuni ríkissjóðs þannig að þeir fjármunir yrðu nýttir sem allra best og einskis væri látið ófreistað að draga úr útgjöldum ríkissjóðs án þess að það kæmi niður á velferðarþjónustunni. Hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra sagði í blaðaviðtali fyrir hálfum mánuði síðan að hann væri búinn að leita leiða til að draga úr útgjöldum ráðuneytis síns og ætlaði að reyna að koma því þannig fyrir á næsta ári að ekki yrði dregið mikið úr þjónustu við fatlað fólk. Nú ætla ég ekki að gera lítið úr því verkefni sem við stöndum frammi fyrir en einmitt í ljósi þess ítreka ég spurningu mína: Falla 70–80 millj. í þetta undir þá skilgreiningu sem hæstv. fjármálaráðherra sagði í skýrslu sinni að verið sé að nýta skattfé borgaranna með sem allra bestum og skynsamlegustum hætti?

Frú forseti. Fá verkefni standa hjarta mínu nær en það að hugsa vel um fatlaða en eftir sem áður deili ég þeirri hugsun sem ég held að sé ein grunnhugsun hjá þeim ágæta flokki sem hv. þingmaður stendur fyrir, að það er fátt mikilvægara en að koma bönkunum á fæturna til þess í raun og veru að tryggja að það fáist fjármagn til að fara að byggja upp atvinnulíf í landinu. Og ég held að ekkert sé eins mikilvægt og það að við eigum fjölbreytt og gott atvinnulíf því það er í raun og veru alger undirstaða þess velferðarkerfis sem m.a. þjónusta við fatlaða er. Ég lít þannig á að þetta sé tímabundið og ég vildi óska þess að við gætum nýtt fjármagnið á annan hátt en ég tel þetta verkefni vera það mikilvægt að við eigum að veita í það fjármagn sem við þurfum á sem faglegastan og bestan hátt til að koma bönkunum á fæturna.

Frú forseti. Við lifum á einkennilegum tímum, tímum þar sem svo margt sem við tókum sem sjálfgefnum hlut er ekki öruggt lengur. Það krefst þess að við þorum að hugsa út fyrir rammann, leggja fram skapandi og frjóar lausnir. Mér fyndist eðlilegt að hver fjármálastofnun setti sér sín eigin markmið, viðmið og fyndi sína eigin leið til endurreisnar og með hvaða hætti hún getur lagt lóð á vogarskálarnar í öllu samfélaginu. Það gerist ekki með miðstýringu. Hér er lagt upp með það markmið að takmarka pólitískt vald innan bankakerfisins, sem er gott og gilt en skrefið er ekki stigið til fulls. Þess í stað á fjármálaráðherra að velja fólk í stjórn sem svo ræður forstjóra stofnunarinnar. Nú hefur komið fram breytingartillaga um að hv. viðskiptanefnd skuli segja álit sitt á valinu en mér finnst það ekki faglegt. Það þarf enga sérstaka snilligáfu til að sjá að það er hægðarleikur fyrir fjármálaráðherra að hafa bæði tögl og hagldir í Bankasýslunni. Ég mundi vilja að hér yrði faglega staðið að ráðningu starfsfólks ef við eigum á annað borð að koma þessari stofnun á fót. Frú forseti. Á minnisblaði frá fjármálaráðuneytinu kemur fram að flest lönd innan OECD hafi smám saman fært forræði eignarhluta til eins ráðuneytis þannig að umsýslan verði samræmd og mælir OECD með því fyrirkomulagi. Ríkisendurskoðun hefur einnig bent á að Bankasýslunni sé ætlað að sinna verkefni sem fjármálaráðuneytið virðist að flestu fullfært um að leysa af hendi og það muni auka útgjöld ríkisins um 70–80 millj. kr. árlega. Þeir fjármunir kæmu sér örugglega vel víða t.d. hjá lögreglunni eða í heilbrigðiskerfinu. Mig langar líka að tala um samkeppnissjónarmið. Nú blasir við gerbreytt staða. Ef til vill verða tveir af þremur bönkum í eigu annarra en ríkisins, ef til vill erlendra aðila. Ríkið mun samt sem áður eiga 10–12% í þeim bönkum. Ég get ekki séð hvernig hægt er að skapa heilbrigt samkeppnisumhverfi við þær aðstæður að Bankasýslan eigi bæði að stýra ríkisbanka og fara með eignarhluti ríkisins í bönkum sem eru að mestu leyti í eigu annarra og í samkeppni við ríkisbankann. Nú er kerfið í hraðri þróun og við vitum ekki hvernig það mun á endanum líta út. Mér finnst óðs manns æði að koma þessari Bankasýslu upp núna þegar við vitum ekki hvernig kerfið mun verða. Þarf virkilega heila ríkisstofnun til að fara með eignarhlut í einum banka? Er ekki hreinlegra að Fjármálaeftirlitið og fjármálaráðuneytið fylgist með því sem þar fer fram í stað þess að setja upp leikrit þar sem fjármálaráðherra velur í öll hlutverk? En hvað eigum við að gera í staðinn? Ég er ekki viss um að við þurfum að gera neitt. Það fer hins vegar eftir því hvernig málin þróast. Endurfjármögnun bankanna hefur dregist og nú stefnum við á miðjan ágúst. Væri ekki ráð að doka við og sjá hvort raunveruleg þörf sé fyrir slíka stofnun áður en við spanderum öllum þessum peningum í að búa til bákn sem kannski er óþarft?

Frú forseti. Ég skrifa undir nefndarálit frá minni hluta viðskiptanefndar varðandi Bankasýslu ríkisins. Ástæðan fyrir því að ég er sammála öðrum í minni hlutanum er að ég er alls ekki sannfærð um að tímabært sé að ræða þetta mál í 2. umr. Eins og kemur fram í nefndaráliti okkar höfum við töluverðar áhyggjur af þessu fyrirkomulagi og eftir þá vinnu sem hefur farið fram í nefndinni er ég ekki viss um hvort við séum algerlega orðin sammála eða það væri orðið skýrt að þessari umsýslu væri best komið fyrir í nýrri ríkisstofnun. Síðan voru punktar sem varða eigendastefnu sem við ræddum um í morgun. Þegar við vorum að klára þetta álit og klára málið út úr nefndinni lá eigendastefnan ekki fyrir þrátt fyrir að margoft væri búið að óska eftir að fá stefnuna svo hægt væri að kynna sér hana og vinna með hana samhliða frumvarpinu. Því miður varð það ekki því það dróst mjög að leggja eigendastefnuna fram í ríkisstjórn. Tel ég að það skaði málið að eigendastefna skuli ekki hafa verið lögð fram samhliða því að nefndin var að fjalla um frumvarpið. Ég verð hins vegar að segja að ástæðan fyrir því að ég er ekki á breytingartillögu félaga minna í minni hlutanum um að fresta gildistökunni og að Bankasýslunni verði bara komið á fót ef allir þrír bankarnir verða þarna undir. Ég get tekið undir hluta af breytingartillögunni, ég tel mjög eðlilegt að fresta gildistökunni því við þurfum að skoða þetta mál betur og sjá fyrir okkur hvernig þróunin verður en ég er hins vegar ekki alveg fyllilega sannfærð um það hvort við þurfum Bankasýslu yfirleitt. Helstu rökin í mínum huga fyrir því af hverju við þyrftum hugsanlega að stofna Bankasýslu eru tölurnar sem við erum að fást við, upphæðirnar. Það hefur mikið verið talað um kostnað við rekstur Bankasýslunnar, það séu 70–80 millj. kr. árlega. Ef ég mætti kannski setja tölur svolítið í samhengi þá er ársreikningur ríkisins, af því að við erum að tala um útgjöld, þá erum við að tala um einhvers staðar í kringum 500 milljarða en eignir bankanna, sem eru þá nýju bankarnir, þá er efnahagsreikningur upp á 2.000 milljarða. Þó að Landsbankinn verði einn þarna undir og einhverjir sparisjóðir þá erum við að tala um stærðargráðu upp á alveg 1.000–1.200 milljarða sem Bankasýslan er með undir sér í gegnum störf sín. Þetta eru alveg gífurlegar upphæðir og þess vegna finnst mér kannski erfitt að eiga að fara að sjá eftir þeim 70–80 millj. þegar við erum að tala um að varsla 1.000 milljarða. Ég held að við ættum kannski að hafa aðeins lært af umræðunni sem hefur verið í samfélaginu í gær og í dag þar sem bent var á að við virðumst hafa lagt einhverja tugi milljóna í samningaviðræður um Icesave á meðan þeir sem við vorum að semja við lögðu 1 til 2 milljarða. Við sjáum niðurstöðuna af því og árangurinn af því þannig að þetta er spurning um að setja tölur í svolítið meira samhengi. Ég er hins vegar mjög ósátt við verkferlið sem tengist endurreisn bankanna, mjög ósátt. Mér finnst að við höfum byrjað á öfugum enda. Við hefðum átt að byrja á því að fá eigendastefnuna og við hefðum þá getað unnið með hana og tillögur samræmingarnefndar um endurreisn bankakerfisins og þær tillögur sem sérfræðingurinn Mats Josefsson hefur lagt fram. Þegar samræmingarnefndin skilaði tillögum sínum 11. febrúar gerðu menn ráð fyrir því að undir lægi 90–95% af bankakerfinu og þess vegna væri mjög mikilvægt að koma á þessu stjórnskipulagi sem við erum að fást við hérna, annars vegar Bankasýslunni og síðan eignaumsýslufélaginu. Ef ég mætti kannski minna, með leyfi forseta, á hvað það var sem endurreisnarnefnd bankakerfisins lagði til á sínum tíma 11. febrúar þá tala þeir um í sinni skýrslu, með leyfi forseta, að „starfandi bankar verði endurreistir af ríkisstjórninni, bæði rekstrarlega og fjárhagslega. Komið verði á fót eignasýslufélagi,  (á ensku: Asset Management Company)  sem muni hafa það hlutverk annars vegar að styðja endurreisn stærri fyrirtækja sem gegna mikilvægu hlutverki í íslensku efnahagslífi og hins vegar að endurskipuleggja félög og bjarga verðmætum sem glatast ef félögum fara í þrot. Ríkisstjórnin taki við hlutverki eigenda bankanna og láti bankana vita að viðskipti eigi ekki að ganga fyrir sig með sama hætti og áður.“ - Spurning hvort þetta sé alveg skýrt. - „Stjórnendur banka geri sér grein fyrir því nýja umhverfi sem þeir starfa í og leggi sitt af mörkum og styðji ríkisstjórnina við að koma stefnumálum hennar, varðandi endurreisn efnahagslífsins í framkvæmd. Endurbættur verði laga- og framkvæmdarammi varðandi uppgjör gömlu bankanna. Skipting verðmæta, sem fást við sölu eigna gömlu bankanna, á milli kröfuhafa verði sanngjörn, réttlát og gagnsæ. Íhugað verði að setja upp sjálfstætt eignarhaldsfélag sem fari með hlutabréf ríkisins í bönkum og fjármálastofnunum. Mótuð verði afstaða til framtíðareignarhalds á fjármálastofnunum, m.a. hugsanlega sölu hlutabréfa. Settar verði reglur og eftirlitsrammi í samræmi við það sem gerist best alþjóðlega.“ Ég tel að það sem við erum að fást við hérna, Bankasýslan, sé þetta sjálfstæða eignarhaldsfélag sem fari með hlutabréf ríkisins í bönkunum og fjármálastofnunum. Það er greinilega skýr stefnumörkun hjá meiri hlutanum þess efnis að þeir sjá það ekki ganga upp og vera með hlut ríkisins í sjálfstæðu félagi heldur eigi þetta að vera sjálfstæð stofnun sem verði undir fjármálaráðuneytinu. Í inngangi skýrslunnar sem ég vísa til kemur mjög skýrt fram að ætlunin er að endurskoða tillöguna reglulega eða ársfjórðungslega. Mér taldist til að það væru komnir sex mánuðir síðan skýrslan var lögð fram og ég hef ekki frétt af því enn þá að slík endurskoðun hafi farið fram. Ég tel að það sé mjög tímabært, sérstaklega í ljósi þess sem gerðist um síðustu helgi, samkomulagið við skilanefndina um yfirtöku rekstrar á Nýja Kaupþingi og Íslandsbanka. Þess vegna held ég að það liggi alveg fyrir að við munum kalla málið inn í viðskiptanefnd aftur á milli 2. og 3. umr. Það hefði leikandi verið hægt að fresta 2. umr. sem samkvæmt þingsköpum og verklagi sem maður hefur séð á þinginu á að vera meginumræða um mál, 2. umr. Þegar þessari umræðu er lokið fara fram ákveðnar atkvæðagreiðslur um breytingartillögur og annað og þar með er búið að festa þær breytingar. Að mínu mati hefði verið mun betra ef við hefðum gefið okkur aðeins betri tíma varðandi þetta stóra mál og horft á það heildstæðar og við hefðum tekið inn Bankasýsluna, við hefðum tekið inn eigendastefnuna, við hefðum tekið inn hvaða vinna er í gangi innan nefndar um endurreisn fjármálakerfisins og hvort hún mundi vilja breyta tillögum sínum í ljósi þess sem hefur gerst. Mig minnir að á fundi viðskiptanefndar núna síðast hafi ein af spurningunum sem hæstv. fjármálaráðherra fékk þegar samkomulag við skilanefndirnar lá fyrir verið: Hvað gerist með eignaumsýsluna, eignaumsýslufélagið, hvað gerist með Bankasýsluna? Það var alveg ljóst af svörum hans að það var ekki alveg skýrt hvað mundi gerast en hann teldi kannski heppilegast að við héldum bara áfram á sömu braut og sæjum síðan til. Síðan kom fram á fundi í viðskiptanefnd að alla vega væri búið að hægja mjög á stofnun eignaumsýslufélagsins. Menn ætluðu að sjá til hvort nauðsyn væri að stofna það en hér erum við hins vegar að keyra áfram Bankasýsluna. Ég tel líka mjög mikilvægt þegar við ræðum þetta mál hvað varðar umsýsluna og eignarhlut ríkisins í nýju bönkunum að það liggur fyrir að frá og með 14. ágúst muni ríkið setja 271 milljarð inn í þessa þrjá banka. Það er ekki komið í ljós hvort skilanefndirnar uppfylla þau skilyrði sem Fjármálaeftirlitið gerir til eigenda banka á Íslandi þannig að vel gæti hugsast að við munum vera að reka þrjá banka þannig að það væru þá þrír bankar sem falla hérna undir auk hugsanlega einhverra sparisjóða. Við erum ekki búin að svara því hvers vegna eigum við að trúa því að nýju bankarnir verði betur reknir en þeir gömlu. Hvers vegna ætti þjóðin, við þingmenn sem fulltrúar þjóðarinnar, að treysta því að sama sagan endurtaki sig ekki? Hvað er í stjórn og skipulagi nýju bankanna sem stjórnvöld verða að treysta á sem tryggir skilvirkan, agaðan og faglegan bankarekstur? Þess vegna var það svo óþægilegt þegar maður spyr sig þessara spurninga að í ljósi þeirra upplýsinga sem við fengum í meðferð málsins treystu menn mjög á eigendastefnu ríkisstjórnarinnar til að svara þessum spurningum. Hvað er það sem er í stjórnun og skipulagi nýju bankanna sem mun gera það að verkum að þjóðin geti treyst því að þeir verði betur reknir og það verði betri siðleg viðhorf innan nýju bankanna en voru í þeim gömlu? Við vorum að fást við formið, skipulagið en höfðum ekki þann ramma sem ríkisstjórnin hafði sett utan um þetta. Ef við förum síðan aðeins í gegnum þetta skemmtilega og áhugaverða plagg um eigendastefnuna þá segir þar að það sem Bankasýsla ríkisins á að gera, með leyfi forseta: „Bankasýsla ríkisins fer með eigandahlutverk ríkisins í fjármálafyrirtækjum meðan á uppbyggingu og endurreisn fjármálakerfisins stendur. … Bankasýslan er fagleg umsýslustofnun eignarhluta. Hún lýtur sérstakri stjórn og starfar eftir sérstökum lögum þar sem verkefni hennar eru skýrt skilgreind. Stofnunin fer með eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum fyrir hönd fjármálaráðuneytisins og fara starfsmenn stofnunarinnar með eignarhluti ríkisins og atkvæðarétt þess á hluthafafundum. Stofnunin setur fjármálafyrirtækjum í meirihlutaeigu ríkisins viðmið í rekstri með samningum, m.a. um endurskipulagningu fjármálafyrirtækja, og hefur eftirlit með því að settum markmiðum verði náð. … Stjórn stofnunarinnar skipar sérstaka þriggja manna valnefnd sem tilnefnir fyrir hönd ríkisins aðila til setu í bankaráðum og stjórnum fjármálafyrirtækja. Bankasýsla ríkisins sér alfarið um samskipti ríkisins sem eiganda við fjármálafyrirtæki sem ríkið á hluti í og tengjast eigandahlutverki þess. Bankastjórnir, stjórnir og stjórnendur fjármálafyrirtækja munu ekki eiga bein samskipti við fjármálaráðuneytið eða ráðherra.“ Síðan er ef við rennum hratt í gegnum helstu meginreglur Bankasýslunnar þá á hún að fylgja þeim í störfum sínum og samskiptum við fjármálafyrirtækið. Það er jafnræði í starfsemi fjármálafyrirtækja og í samskiptum við hluthafa. Gagnsæi í samskiptum ríkisins við fjármálafyrirtækið. Helstu tillögur um ákvörðun eigenda í málefnum sem snerta rekstur fjármálafyrirtækis skulu settar fram, ræddar og bornar upp til samþykkis á aðalfundum þeirra. Bankasýsla ríkisins mun í samvinnu við aðra eigendur ef við á setja árangursviðmið fyrir fyrirtækin, stjórnir og bankaráð bera ábyrgð á því að þeim sé fylgt eftir. Fjármagnsskipan fjármálafyrirtækja skal taka mið af markmiðum sem ríkið hefur með á eignarhaldinu sem og stöðu fyrirtækjanna sjálfra. Samsetning stjórna og bankaráða skal taka af mið af hæfni og fjölbreytni á grundvelli eðlis og starfsemi hvers fyrirtækis. Launafyrirkomulag skal vera gagnsætt og sanngjarnt miðað við almenna framvindu efnahagslífsins og að vel unnin störf stuðli að framgangi: Stjórnir og bankaráð skulu vera sjálfstæð gagnvart stjórnendum og framkvæmdastjórn fyrirtækjanna. - Það er áhugavert að það er talað um sjálfstæði gagnvart stjórnendum og framkvæmdastjórn fyrirtækjanna en hvernig er með sjálfstæði stjórna hins vegar gagnvart Bankasýslunni? - Ætíð skal auglýst í stöður æðstu stjórnenda, svo sem banka- og framkvæmdastjóra. Stjórnar- og bankaráðsmenn skulu vinna eftir skýrum áætlunum og leitast stöðugt við að bæta hæfni sína og ná settum markmiðum. Fjármálafyrirtæki skulu vera meðvituð um samfélagslega ábyrgð sína. Starfsmannastefna fjármálafyrirtækja skal leitast við að tryggja virka þátttöku allra sem þar vinna, greinargóða miðlun upplýsinga til starfsfólks og starfsmannalýðræði. Fullt jafnrétti kynja í launamálum og framgangi starfa innan fyrirtækjanna skal sett í öndvegi. Ég verð að segja fyrir mig að ég hefði talið mjög þarflegt að við hefðum getað rætt þetta í nefndinni og kallað til sérfræðinga, bæði innan endurreisnarnefndarinnar og þeirra sem eru sérfræðingar í stefnumótun og rætt við þá í samhengi við Bankasýsluna. Þetta var ein af mörgum meginathugasemdum sem við fengum frá Viðskiptaráði og fleiri aðilum að mönnum fannst mjög óþægilegt að hafa ekki eigendastefnuna sem viðmið þegar að því kom að ræða þetta frumvarp og skila inn umsögnum. Við óskuðum eftir áliti efnahags- og skattanefndar um frumvarpið og þeir bentu sérstaklega á tengslin við eignaumsýslufélagið. Enn á ný erum við þar komin að ákveðnum upphafspunkti því það er algerlega upp í loft núna hver tengslin þar verða og hvort verði almennt stofnað til eignaumsýslufélags. Ég verð líka að gera athugasemd við það að ekki skyldi einn einasti fulltrúi minni hlutans vera viðstaddur afgreiðslu efnahags- og skattanefndar sem er að vísu mjög vel skipuð fólki sem situr líka í viðskiptanefnd. Ég segi fyrir mína parta ef við förum efnislega í gegnum málið þá hefði mér ekki hugnast að þetta hefði verið sett í opinbert hlutafélag. Það tengist fyrst og fremst gagnsæi og upplýsingaöflun um það hvað Bankasýslan er að gera og þeim gífurlegu fjármunum sem eru þarna undir eins og ég nefndi í upphafi ræðu minnar. Ég get ekki tekið undir athugasemdir hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur um að við eigum að hætta að leggja áherslu á kynjahlutföllin í stjórnun fyrirtækja. Það væri hins vegar ágætt ef við færum kannski að sjá meiri árangur af þessu. Við höfum stundum hálfhlegið að því innan viðskiptanefndar þar sem konur eru í meiri hluta að við virðumst bara fá karlmenn í mjög fínum jakkafötum í heimsókn til okkar. En það hefur svo sem kannski aldrei verið neinn galli í mínum augum að hitta nokkra karlmenn. Það sem ég gerði meginathugasemdir við, og ég er mjög sátt við að formaður og meiri hluti nefndarinnar hafi tekið tillit til þeirrar athugasemdar, er skipan stjórnar Bankasýslunnar. Þetta eru sams konar athugasemdir og við gerðum varðandi skipan stjórnar eignaumsýslufélagsins. Við töldum ekki eðlileg þessi miklu tengsl ef markmiðið væri að rjúfa tengslin milli pólitíkur og umsýslunnar á þessum eignarhlutum að það yrði bara fjármálaráðherra sem mundi skipa í stjórn Bankasýslunnar. Það yrði þá hugsanlega gert í einhverjum bakherbergjum eða framherbergjum í fjármálaráðuneytinu. Hér er komin breytingartillaga frá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur sem ég fagna mjög, með leyfi forseta: „Fjármálaráðherra leggur tillögu um skipun stjórnar Bankasýslunnar fyrir viðskiptanefnd Alþingis og skipar hana að fengnu áliti nefndarinnar.“ Þótt það sé alveg á hreinu að fjármálaráðherra geti náttúrlega algerlega hunsað álit okkar þá ætla ég enn þá að hafa veika von um þessi nýju vinnubrögð sem hefur verið talað svo mikið um hérna að ef það koma alvarlegar athugasemdir frá viðskiptanefnd varðandi tillögur fjármálaráðherra  Það eru ýmsir þættir sem ég tel að við þyrftum að skoða betur milli 2. og 3. umr. Mér finnst mjög áhugavert að skoða eigendastefnu sænsku ríkisstjórnarinnar þar sem komið er inn á ákveðna þætti sem ég tel að við mættum kannski impra mun betur á hjá okkur, hvort sem við teljum eðlilegt að það fari inn í lögin um Bankasýsluna eða hvort það fari inn í eigendastefnuna, hlutir t.d. eins og það að mikil áhersla er á því hjá Svíum að almenningur geti mætt á hluthafafundi í ríkisreknum fyrirtækjum. Þeir eru með mjög skýrar reglur um það hvernig skal standa að vali á fólki í stjórnir fyrirtækja. Helstu athugasemdir sem ég gerði kannski við eigendastefnuna tengjast þessum siðareglum eða siðferði og félagslegri ábyrgð ríkisins sem eiganda. Þetta eru hlutir sem ég tel skipta miklu máli að við ræðum og það væri einmitt mjög áhugavert að fá sérfræðinginn Mats Josefsson á fund nefndarinnar á milli umræðna til að við getum vonandi orðið aðeins sáttari öll bæði í meiri og minni hluta um það hverju við erum að skila af okkur og haft betri skilning á því.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að segja hv. þingmanni það að ég er í öllum meginatriðum algjörlega sammála ræðu þingmannsins en ég vildi þó koma hér í stutt andsvar til að leiðrétta það sem var kannski túlkun þingmannsins á því sem ég var að gera athugasemdir við varðandi kostnaðinn. Ég vil bara ítreka það að ég sé ekki eftir fjármunum í endurreisn bankanna og það vil ég að komi algjörlega skýrt og klárt fram. Hins vegar sé ég alltaf eftir fjármunum sem hugsanlega er eytt að óþörfu. Það er það sem ég hef verið að vekja athygli á. Ég er ekki sannfærð um að þessi Bankasýsla nái þeim markmiðum sem við erum öll sammála um að liggi hér að baki. Ég tel að við ættum að skoða það betur hvort hægt sé að nýta það starfsfólk og þann mannafla sem fyrir er án aukakostnaðar fyrir ríkið áður en við förum að verja 70–80 milljónum sem hægt er að verja í önnur þarfari mál. Ég held að okkur beri skylda til þess sem þingmönnum að hugsa alltaf um hvernig við getum nýtt fjármuni hins opinbera sem best og það var það sem ég var að gera athugasemd við. Það er ekki að ég tími ekki að verja nauðsynlegum fjármunum í endurreisn bankanna, ég vildi að það kæmi fram. Síðan varðandi jafnréttismálin var ég heldur ekki að segja að við eigum ekki að huga að þeim. Ég var frekar að vekja athygli á því að ekki er nóg að tala um þau heldur verður að framkvæma þau og þar held ég að ég og hv. þingmaður séum sammála.

Frú forseti. Það er alltaf ánægjulegt að fara í meðsvar eins og hv. þm. Pétur Blöndal vildi fara að kalla þennan lið. Ég fagna því sem hv. þingmaður sagði þegar hún vildi útskýra mál sitt og ég tek því líka þannig að hún sé raunar sammála mér að við séum náttúrlega að tala um alveg gífurlega fjármuni sem eru þarna undir. Ég verð hins vegar líka að segja það að ég hef töluverðar áhyggjur af hinum 50 prósentunum sem eru hugsanlega að fara í hendurnar á skilanefndunum. Við erum að leggja í mikla vinnu í að móta ákveðna eigendastefnu og starfsumhverfi fyrir þessi 50–60% af bankamarkaðnum en erum held ég bara rétt byrjuð að krafsa í yfirborðið hvað varðar skilanefndirnar og hlutverk þeirra. Síðan get ég algjörlega tekið undir það sem hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir sagði um að það væri mjög ánægjulegt að við færum að sjá einhvern árangur af öllum þessum áætlunum og markmiðum um aukið jafnrétti og þá sérstaklega hvað varðar atvinnulífið. Ég held að við hérna á þinginu höfum tekið stór skref t.d. núna við síðustu kosningar. Bara í mínu kjördæmi á listi hv. þingmanns mikinn heiður af því að við náðum 50% hlutfalli kvenna sem þingmenn Suðurkjördæmis. Ég er því alveg sannfærð um að þetta sé eitthvað sem hún vil gjarnan sjá, jafnara hlutverk kynjanna. Ég ætla hér með bara að ljúka mínu meðsvari og þakka fyrir.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér í annað sinn Bankasýslu ríkisins. Það sem hefur tekið breytingum er raunverulega óverulegt, að nú hefur verið reynt að slá á þá gagnrýni sem helst hefur verið á þetta frumvarp með því að viðskiptanefnd gefi umsögn um þá sem koma til greina sem stjórnarmenn. Við hlustuðum fyrr í dag á hæstv. fjármálaráðherra flytja drög að eigendastefnu fyrir fjármálastofnanir. Þetta stangast að nokkru leyti á við það vegna þess að í stefnunni kemur skýrt fram að grunnur hennar sé að ríkið þurfi að vera trúverðugur eigandi og það verði að vera hafið yfir allan vafa að ekki séu pólitísk afskipti af daglegum ákvörðunum. Ég hef reyndar bent á að ég saknaði þess að þetta skuli ekki vera eitt af meginmarkmiðum eigendastefnunnar en þar sem hún er í drögum eru líkur á því að því verði breytt. Við skulum alla vega vona það. Þessi hugsun endurspeglast ekki í því hvernig lagaramminn um þetta allt saman verður vegna þess að í Bankasýslu ríkisins, sem mun skipa stjórn bankanna, er hægt að velja inn pólitískt, það er hægt að raða inn algjörlega pólitískt þar. Það er raunverulega ekki í anda eigendastefnunnar. Við erum hér tveim þrem tímum eftir að kynnt voru drög að eigendastefnu að ræða frumvarp sem raunverulega tekur til þess að ekki verði farið eftir eigendastefnunni, sem er óneitanlega sérstakt þannig að hér stangast hvað á annars horn. Við ræddum þetta í hv. efnahags- og skattanefnd og þar voru aðallega tvö atriði sem stóðu út af. Það var þetta með stjórnina og hins vegar með félagsformið, hvernig því skyldi háttað. Það var bent á að með því að velja það að þetta væri stofnun en ekki hlutafélag mundum við útiloka að erlendur ríkisborgari gæti orðið framkvæmdastjóri eða forstjóri þessarar nýju stofnunar eða þessa nýja fyrirbæris, en með því að vera með það á hlutafélagaformi er slíkt leyfilegt. Þar sem við erum að leita til bestu hugsanlegu einstaklinga til að stýra þessum apparötum ríkisins er þessi útilokun bagaleg. Annað atriði er að þetta fellur beint undir kjararáð, að laun forstjóra þessarar svokölluðu Bankasýslu falla undir kjararáð. Enn og aftur bendi ég á gallann við þá hugmyndafræði að hæstv. forsætisráðherra skuli vera hæstlaunaði starfsmaðurinn og laun skuli miðast út frá því þannig að það er ljóst að þarna enn og aftur er verið að skerða möguleika til þess að ráða kannski heppilegasta einstaklinginn. Það er ekki afsökun eins og stjórnarliðar klifa sífellt á að ekki hafi tekist svo vel til í rekstri bankanna með forstjóra á ofurlaunum að það skipti einhverju máli. Jafnframt er hnýtt í þá augljósu staðreynd að það er hægt að laða að hæfa einstaklinga með launum, það er stanslaust hnýtt í þá augljósu staðreynd og bent á bankahrunið í því sambandi. Eins og allir hugsandi menn vita náttúrlega er það í besta falli kjánalegt yfirklór. Þessi tvö aðalgagnrýnsiatriði, þ.e. annars vegar stjórnin og hins vegar félagsformið, hafa ekki tekið neinum breytingum. Það eina er að menn reyna að fá er einhvers konar syndakvittun með því að viðskiptanefnd fái að gefa umsögn um stjórn eða stjórnarmenn sem hæstv. fjármálaráðherra getur síðan skipað en hann þarf á engan hátt að fara eftir því. Síðan er náttúrlega grundvallarspurningin að hér á Íslandi gerast hlutirnir það hratt núna að umhverfið breytist skjótt, ekki frá degi til dags heldur frá klukkutíma til klukkutíma. Mál sem bráðlá á í gær eða fyrir hádegi, nú á að gefa sér góðan tíma í að hugsa um þau. Það er því erfitt henda reiður á hvað er að gerast, svo hratt gerast hlutirnir og svo oft breytast ákvarðanirnar. Helsta röksemdin fyrir Bankasýslu ríkisins var sú að nú væri ríkið að yfirtaka megnið af fjármálakerfi Íslendinga og að það væri rétt að því yrði stjórnað í einhvers konar stofnun. Nú hefur okkur aftur á móti verið sagt að það séu yfirgnæfandi líkur á því að tveir af þrem viðskiptabönkum verði í einkaeign og að Bankasýslan muni hafa umsjón eingöngu með Landsbankanum, eignarhaldsfélagi sem starfsmenn fjármálaráðuneytisins segja að verði uppi í hillu, og síðan er talað um sparisjóðina. Það er engin opinber ákvörðun komin fram í málefnum sparisjóðanna. Þó svo að ljóst sé að einhverjir þeirra þurfa að fara fram á aukið stofnfjárframlag er alls ekki víst hvernig því máli muni lykta og alls ekki víst að þrátt fyrir að ríkið þurfi að koma með stofnfjárframlag í sparisjóðina að það muni eignast meiri hluta í sparisjóðunum þannig að ríkið geti ráðið stefnu stjórnar í krafti atkvæðavægis. Hlutverk Bankasýslu ríkisins, sem einhver hv. þingmaður benti á að nú mætti kalla Landsbankasýslu ríkisins, hefur minnkað gríðarlega út af fyrrnefndum ástæðum, að Glitnir og Kaupþing lenda líklega í eign kröfuhafa, og því er vandséð út af hverju við erum að halda áfram með þetta mál. Jafnframt vil ég svona að lokum, það er óþarfi að nota allan ræðutímann í þetta, benda á að sá kostnaður, 80 milljónir, sem er áætlað að kosti að reka Bankasýslu ríkisins, er ansi mikill til þess raunverulega að taka völd sem hefðbundið eru í höndum stjórna fjármálastofnana eða þessarar einu fjármálastofnunar sem víst er að fari undir þetta, þ.e. Landsbankans. Þetta eru miklir peningar þó svo að þeir séu auðvitað, eins og bent hefur verið á, smáræði miðað við lögfræðikostnaðinn sem við Íslendingar höfum undirgengist að greiða fyrir Breta út af Icesave-málinu og Hollendinga reyndar líka. Ég mæli með að frumvarpi um Bankasýslu ríkisins verði vísað aftur til viðskiptanefndar og þar verði tekið tillit til þessarar augljósu gagnrýni, þ.e. númer eitt að félagaforminu verði breytt í hlutafélag þannig að möguleiki sé á í fyrsta lagi að ráða erlendan ríkisborgara, í öðru lagi að hægt sé að reka stofnunina af greiddum arði af bönkunum þannig að þetta lendi ekki á ríkissjóði. Númer tvö verði athugað með stjórnina, að fara að þeim tillögum sem var fjallað um m.a. í efnhags- og skattanefnd en lentu reyndar ekki inni í minnihlutaálit vegna þess að eins og virðist tíðkast nú að málið var rifið út meðan minni hlutinn var ekki á fundi án þess að hann vissi af því þannig að hann fékk því ekki færi á að koma með álit. Númer þrjú að það verði endurskoðað að forstjóri stofnunarinnar falli undir kjararáð vegna þess að það mun binda hendur stjórnar í að ráða þann einstakling sem hún kynni að telja hæfastan. Það getur vel verið að það sé hægt að fá einhvern mjög hæfan einstakling sem hefur mikla reynslu af þessum málum og er hafinn yfir allar efasemdir, það getur vel verið að það sé hægt að fá hann fyrir 935 þús. kr. en það er skammsýni að binda hendur stjórnarinnar áður en kemur að því að finna þennan einstakling. Ég mæli með því að málinu verði vísað aftur til viðskiptanefndar og hún taki tillit til þessara athugasemda minna.

Frú forseti. Ég vil þakka þá miklu umræðu sem hér hefur farið fram því hún hefur verið mjög upplýsandi um þann grundvallarágreining sem er í þessu máli milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Við erum ekki sammála um hvort þörf sé fyrir stofnun eins og Bankasýsluna. Við erum ekki sammála um hvort það eigi að vera stofnun eða hlutafélag og við erum ekki sammála um hvort, þegar og ef til þessa kemur, ganga eigi frá þessu núna og setja þessa starfsemi af stað með þessum hætti nú eða, eins og Sjálfstæðisflokkurinn eða Borgarahreyfingin hafa lagt til, að gera það einhvern tíma í haust. En þannig er það bara og þetta hefur auðvitað komið fram í störfum nefndarinnar, það er ekkert athugavert við það. Mig langar aðeins til að nefna að mönnum hefur orðið tíðrætt um að hæstv. fjármálaráðherra séu veitt mikil völd með því frumvarpi sem hér er til umræðu og er þá sérstaklega horft til þess að honum er ætlað að skipa stjórn Bankasýslunnar samkvæmt frumvarpinu. Ég hef flutt breytingartillögu þess efnis að tillögur ráðherra verði lagðar fyrir viðskiptanefnd sem gæfi álit sitt á þeim og það er einn hv. þingmaður sem komið hefur í ræðustól í dag og tekið undir þá tillögu. Aðrir meta það lítils og mér finnst það miður því að ég tel að aðkoma þingsins að skipan í stjórn Bankasýslunnar sé til bóta. En því miður virðast mér alla vega fulltrúar Sjálfstæðisflokks og Borgarahreyfingar ekki deila þeirri skoðun með meiri hlutanum og hv. þm. Eygló Harðardóttur. Óskað hefur verið eftir því að málið verði tekið til nefndar á milli 2. og 3. umr. og að sjálfsögðu verður við því orðið og ég hef gert ráðstafanir til þess að nefndin geti komið saman á mánudaginn til að fara yfir þau atriði sem óskað er eftir að fjalla nánar um. En í raun tel ég að þetta mál hafi fengið mjög ítarlega umfjöllun. Við höfum fengið mjög ítarlegar umsagnir, við höfum farið mjög vel yfir þær en niðurstaðan er sú að við erum ekki sammála og þá verður bara þannig að vera. Við í meiri hlutanum höfum lagt til töluvert miklar breytingar á þessu frumvarpi og ég tel að þó svo að menn hafi kannski ekki gert það að umræðuefni í dag séu þær breytingar allar til bóta. Þær eru til komnar vegna athugasemda og ábendinga sem við höfum fengið í umsögnum og einnig frá minni hlutanum í nefndinni. Ég sagði í ræðu minni fyrr í dag að ég væri ekki sammála því að Bankasýslan væri óþörf við þær aðstæður sem uppi eru og ég vil ítreka það sem ég sagði þá að það er útlit fyrir að ríkið verði með einhvers staðar á milli 60–75%, a.m.k., af fjármálamarkaðnum á sínum borðum. Eins og hv. þm. Eygló Harðardóttir benti á í ræðu sinni er þar um umtalsverða fjármuni að ræða sem þarf að sýsla með eins og Bankasýslunni er ætlað. Ég ætla að spara mér, frú forseti, tímans vegna og þess samkomulags sem fyrir liggur um að reyna að ljúka þingstörfum með fyrra móti í dag að ræða hvernig menn hafa í gegnum tíðina verið í þeim stórhættulega leik sem hér var nefndur, að setja niður stofnanir bara til að setja niður stofnanir. En ég gat ekki stillt mig fyrr í dag um að kalla fram í og minna menn á hvernig staðið var að stofnun Sjúkratryggingastofnunar fyrir tveimur og hálfu ári. Ég sé að hér er allt öðruvísi að verki staðið og miklum mun betur en þá var. Efnislegar athugasemdir sem ekki er tekið á í áliti meiri hlutans hafa ekki verið miklar í þessari umræðu en ég vil þó, vegna orða hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar, sem að vísu á ekki sæti í viðskiptanefnd, en þar fjölluðum við um þetta,  „Þó má ráða ríkisborgara frá öðrum ríkjum Evrópska efnahagssvæðisins eða aðildarríkjum stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu 1) eða Færeyjum 2) til starfa með sömu kjörum og íslenska ríkisborgara. Einnig má víkja frá þessu ákvæði þegar um er að ræða aðra erlenda ríkisborgara ef sérstaklega stendur á.“ Ég tel ástæðu, frú forseti, til að ítreka þetta enda þótt það sé bjargföst afstaða mín að Íslendingar séu ekkert verri öðrum þjóðum til að gegna starfi eins og því sem hér um ræðir. Mér hefur þótt á stundum, þegar menn ræða það hvernig við ætlum að reisa okkur úr rústum, að þeir tali oft af mikilli vanvirðingu um Íslendinga og íslenska ríkisborgara sem margir hverjir eru mjög vel menntaðir og mjög vel hæfir til að taka þátt í uppbyggingu nýs bankakerfis á heilbrigðari grunni en þeim sem áður var. Karlar og konur sem ekki komu nálægt þeirri svikamyllu sem hér hrundi sl. haust. Í frumvarpinu um Bankasýsluna er einmitt sérstaklega tekið á því og kallað eftir því að almenningur og fólk úti í bæ óski eftir því að ganga í störf fyrir ríkið í þessari endurreisn eða uppbyggingu með því að senda valnefndinni hjá Bankasýslunni starfsferil sinn.

Popúlismi.

Hv. þingmanni er tíðrætt um „popúlisma“ og ég man í fljótu bragði ekki eftir neinu frumvarpi sem hér hefur verið til umræðu sem hann hefur ekki viðhaft það orð um, en ég deili ekki þeirri skoðun þingmannsins. Ég tel þetta mjög mikilvægt. Ég lýsti því við 1. umr. að einmitt þetta ákvæði kæmi til móts við fjölmargar athugasemdir og ábendingar, kvartanir vil ég jafnvel kalla það, sem þingmenn hafa fengið um að erfitt sé fyrir fólk sem ekki er innvígt í skólabræðrasamfélagið og klíkurnar á Íslandi og er kannski að koma heim úr námi, að komast að í bönkunum jafnvel þótt þeir hafi átt að vera undir ríkinu. Þar hafi enn þá gilt sama gamla reglan um að maður þekki mann og menn hafi þurft að vera með í „geiminu“ til að fá þar vinnu áfram. Ég tel að þetta sé ekki „popúlismi“, ég tel að þetta sé mjög mikilvægt atriði eins og flest þau ákvæði frumvarpsins sem við ræðum. Ég tek undir það, frú forseti, að þetta mál fari til hv. viðskiptanefndar milli 2. og 3. umr. og hef gert ráðstafanir til að nefndin komi saman á mánudaginn kemur.

Frú forseti. Það er líkt og vanalega að ef borin er fram gagnrýni á einhver mál þá bregst hv. þm. Álfheiður Ingadóttir við af heift og talar um svikamyllur og Sjálfstæðisflokkinn og ...

Af hverju tengir hv. þingmaður það tvennt saman?

vegna þess að þú varst að gera það. Það er eitt sem hv. þingmaður verður að skilja - og nú ætla ég að taka upp í mig orð sem eru dónaleg - 

Ég vil biðja ræðumann að gæta orða sinna.

Ég geri það. Það er ekki þannig að þau störf sem um er að ræða séu þannig að hægt sé að pikka fólk upp af götunni í að vinna þau. Þetta eru sérfræðistörf, flókin störf og krefjast margra ára þjálfunar. Það verðum við að hafa í huga þegar ráðið verður í þessi störf að það þarf að laða að fólk sem hefur mikla reynslu, mikla þekkingu af þessum störfum. Þetta er ekki þannig að hægt sé að pikka upp fólk af götunni. Ég get ekki orðið heilaskurðlæknir. Það er ekki hægt að setja mig í að vera heilaskurðlæknir. Ég hef engar forsendur til þess. Það er ekki hægt að setja mig upp í vörubíl að láta mig keyra, ég hef engar forsendur til þess, enga reynslu. Það er nákvæmlega eins með þetta, þetta eru sérfræðistörf sem krefjast mikillar þekkingar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um kosningar til sveitarstjórna. Með frumvarpinu er lagt til að tekið verði upp nýtt kerfi persónukjörs í sveitarstjórnarkosningum hér á landi. Þar sem gert er ráð fyrir að kosningar til sveitarstjórna flytjist innan tíðar til dómsmálaráðuneytisins hefur orðið að samkomulagi milli mín og samgönguráðherra að ég leggi fram þetta mál en samhliða því hefur verið lagt fram frumvarp til laga um breytingu á lögum um kosningar til Alþingis. Grundvöllur að báðum frumvörpum var lagður í samráðshópi stjórnvalda, fulltrúa allra stjórnmálaflokka sem sæti eiga á Alþingi og fulltrúa Sambands ísl. sveitarfélaga auk utanaðkomandi sérfræðinga. Virðulegi forseti. Hér á landi eru fulltrúar til Alþingis og sveitarstjórna almennt kjörnir í hlutfallskosningum þar sem kosning er bundin við framboð á listum. Kosningar til sveitarstjórna geta þó undir vissum kringumstæðum verið óbundnar þar sem allir kjósendur eru í kjöri, samanber ákvæði í sveitarstjórnarlögum þar um. Hingað til hafa listar verið boðnir fram raðaðir en kjósendur hafa síðan mátt breyta þeim. Vægi þeirra breytinga hefur þó lengst af verið lítið. Persónukjörskerfi það sem lagt er til í frumvarpinu felur í sér grundvallarbreytingar á fyrrgreindri aðferð við kosningar til sveitarstjórna. Meginbreytingin felst í því að listar eru í aðalatriðum boðnir fram óraðaðir. Kjósandinn kýs lista eins og verið hefur en raðar síðan frambjóðendum sem eru í persónukjöri á listanum í töluröð, forgangsröð, jafnmörgum og hann kýs að raða. Með þessum hætti endurspeglar forgangsröðunin óskir kjósandans um það hverjir eiga að skipa sæti listans og í hvaða röð. Lagt er til að við útreikning á niðurstöðum persónukjörs verði beitt aðferð sem er oft nefnd írska aðferðin eða svonefnd forgangsröðunaraðferð. Aðferðin er ekki ný af nálinni en á sér lengsta sögu á Írlandi þar sem hún hefur verið viðhöfð í nær öllum kosningum allt frá því á millistríðsárunum. Aðferðafræðin er talin sú þróaðasta sem völ er á við persónukjör enda má fullyrða að engin önnur aðferð nái með eins afgerandi hætti að endurspegla vilja kjósenda til þess hvaða frambjóðendur þess lista sem þeir kjósa skuli ná kjöri. Talning atkvæða í persónukjörinu er útfærð þannig að lesið er í vilja kjósenda til hins ýtrasta. Fái frambjóðandi sem kjósandi hefur raðað númer eitt ekki nægilegt magn atkvæða til að ná kjöri er litið á aðrar óskir kjósandans um skipan í sæti listans. Sama gerist ef kjósandinn styður mann sem nýtur mikils fylgis. Fái slíkur frambjóðandi fleiri atkvæði en hann þarf til að ná kjöri er horft til þess hvaða aðra frambjóðendur kjósandi hans vildi styðja. Kúfurinn umfram atkvæði frambjóðandans er þá færður til þeirra í réttum hlutföllum. Aftur er markmiðið að fara að vilja kjósenda eins og frekast er kostur. Ég legg áherslu á að með þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu er ekki með neinum hætti hróflað við listakosningu og hlutfallskosningakerfinu hér á landi. Kjósendur munu eftir sem áður kjósa tiltekinn lista og telst atkvæði listanum til tekna óskipt við úthlutun sæta til listans í réttu hlutfalli við úrslit kosninganna. Persónukjörið hefur því einungis áhrif á það hvaða frambjóðendur hvers lista hreppa þau sæti sem listinn fær í viðkomandi kjördæmi eða í sveitarstjórn samkvæmt niðurstöðu kosninganna. Lagt er til að framboðslistar verði tvískiptir. Í efri hluta framboðslistans skal skipa þeim sem boðnir eru fram til persónukjörs og skal tala þeirra vera jöfn tölu fulltrúa í sveitarstjórn. Þessi hluti listans er boðinn fram óraðaður og skal yfirkjörstjórn hluta til um hvaða frambjóðandi skuli vera efstur á listanum en aðrir frambjóðendur raðast í stafrófsröð frá honum að telja þar til byrjað er aftur á stafrófinu ef þörf krefur. Neðri hluta listans skipa frambjóðendur sem boðnir eru fram með hefðbundnum röðuðum hætti. Ekki er skylt að bjóða fram á raðaðan hluta listans en sé það gert mega nöfn á honum vera allt að því jafnmörg og á persónukjörshluta hans. Tala frambjóðenda á lista getur því verið breytileg allt frá því að svara til fjölda aðalmanna sem kjósa skal upp í tvöfalda þá tölu. Ástæða þessarar uppskiptingar á framboðslistum í óraðaðan og raðaðan hluta er tvíþætt. Annars vegar að gera val kjósenda viðráðanlegra og hins vegar að auðvelda framboði að manna neðstu sæti lista þar sem frambjóðendur hafa getað gengið út frá því að ná ekki kjöri. Áhersla skal lögð á að þrátt fyrir þessa tvískiptingu verða aðalmenn ávallt valdir með persónukjöri. Sama má segja um valið á varamönnum nema í algjörum undantekningartilvikum. Þar sem kjósendum er ætlað talsvert aukið hlutverk frá því sem verið hefur eru í frumvarpinu gerðar ráðstafanir til að fyrirbyggja að ýmis mistök sem kjósendur kunna að gera leiði til ógildingar atkvæðisins. Þannig hefur það ekki áhrif og leiðir ekki til ógildingar þó strikað sé yfir nafn frambjóðenda á lista enda geta útstrikanir ekki haft neina merkingu í því persónukjörsfyrirkomulagi sem hér er lagt til. Sé talnaröð rofin eða gallar eru á henni leiðir það heldur ekki til ógildingar atkvæðis en getur þó leitt til þess að einungis hluti persónulegra atkvæða telst gildur. Hafi kjósandi merkt við frambjóðanda af öðrum lista en þeim sem hann greiðir atkvæði hefur það heldur ekki áhrif á gildi atkvæðisins. Slík merking getur þó haft þau áhrif að fyrirætlun kjósandans um röðun frambjóðenda nái ekki að öllu leyti fram að ganga. Þá telst framboðslistaatkvæði gilt þótt láðst hafi að merkja við listabókstaf ef nafn eða nöfn á honum eru tölusett eða krossað við nafn enda sé ekki merkt við nöfn á fleiri en einum lista og ekki aðrir gallar á atkvæðinu. Loks er lagt til að kjósanda sem ekki er fær um að árita kjörseðil verði heimilt að hafa með sér aðstoðarmann sem hann velur sjálfur. Er hér um nýmæli að ræða en með þessu er komið til móts við þá sem sökum fötlunar eiga erfitt með að nýta sér rétt til persónukjörs án aðstoðar. Gildir fyrirkomulagið einnig þegar viðkomandi kýs utan kjörfundar. Í þessum tilvikum þykir þó nauðsynlegt að kjörstjóri sé jafnframt viðstaddur til að tryggja að kjósandinn sé ekki beittur þrýstingi eða þvingun við kjörið. Virðulegi forseti. Markmiðið með þessu frumvarpi er að efla lýðræði í landinu og er í þessum efnum verið að fylgja eftir þeirri þróun sem orðið hefur víðast hjá grannþjóðum okkar. Með persónukjöri eru áhrif kjósenda á það hvaða einstaklingar fá umboð til setu á Alþingi og í sveitarstjórnum aukin um leið og dregið er úr áhrifum flokkanna. Má í því samhengi segja að persónukjör dragi úr þeim möguleikum flokkanna að ákveða sjálfir hvaða fulltrúar þeirra ná kjöri í kosningum. Eftir stendur að það er flokkanna að ákveða hvaða einstaklinga þeir bjóða fram til persónukjörs og hvaða aðferðum þeir beita við val á þeim hópi. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir efni frumvarpsins og legg til að að lokinni þessari umræðu verði frumvarpinu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. dómsmálaráðherra var unnið að þessu frumvarpi í vinnuhópi á vegum ríkisstjórnarinnar þar sem komu að embættismenn bæði úr forsætisráðuneyti og dómsmálaráðuneyti auk sérfræðings. Auk þess fengu allir þingflokkar á Alþingi tækifæri til að senda tengiliði inn á þessa fundi og var ég í því hlutverki fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins. Ég get borið vitni um að vinnan við undirbúning þessa frumvarps var býsna góð og ekki út á hana að setja. Vandlega var farið yfir ýmis álitamál í þessu sambandi og þau rædd. Niðurstaðan var ekki endilega sú að menn væru endilega sammála en hins vegar voru reifuð fjöldamörg álitaefni sem upp komu í þessu sambandi. Þetta samráð, sem var gott og raunverulega til fyrirmyndar, felur hins vegar ekki í sér samþykki eða stuðning, hvorki af minni hálfu persónulega né míns flokks. Ég vil geta þess í upphafi að hér er um að ræða allt annan og vandaðri undirbúning en átti sér stað í aðdraganda frumvarps um persónukjör sem lagt var fram á síðasta vetri og dagaði uppi í þinginu. Þó að ég sé ekki sammála efnisatriðum þess frumvarps sem nú liggur fyrir að öllu leyti og hafi ýmsar athugasemdir og fyrirvara hvað það varðar þá er það þó a.m.k. góður grundvöllur til að ræða málin. Ég tel mikilvægt að allsherjarnefnd fari vandlega yfir það í störfum sínum til að komast að góðri niðurstöðu. Nú er það markmið ríkisstjórnarinnar að þetta frumvarp verði afgreitt þannig að unnt verði að nota nýjar reglur við kosningar til sveitarstjórna á næsta vori. Það setur auðvitað ákveðna tímapressu á málið. Ég vil hins vegar undirstrika að það er mikilvægt að nægur tími gefist til umræðu í þjóðfélaginu um þessar breytingar því eins og hæstv. dómsmálaráðherra sagði er um grundvallarbreytingar að ræða. Það er verið að gerbreyta fyrirkomulagi við val í sveitarstjórnarkosningum og má segja að grundvöllur kosningarinnar verði með verulega ólíkum hætti því sem við höfum þekkt á undanförnum árum og áratugum. Ég legg því áherslu á mikilvægi þess að málið fái góða umræðu og ekki bara á vettvangi þingnefndarinnar heldur líka í þjóðfélaginu þannig að þau viðhorf sem uppi kunni að vera í samfélaginu nái eyrum þingmanna. Í því sambandi er auðvitað sérstaklega mikilvægt að nefna samráð við sveitarstjórnarmenn. Samband ísl. sveitarfélaga átti fulltrúa, tengilið á þeim fundum voru haldnir í undirbúningi málsins en ég held að víðtækara samráð við sveitarstjórnarmenn sé afar brýnt og mikilvægt. Ég get borið um það að í hópi sveitarstjórnarmanna eru verulega skiptar skoðanir um þetta mál og það er mikilvægt að það endurspeglist í störfum nefndarinnar. Af því að það er mikilvægt að málið fái góðan tíma og af því að frumvarpið sem slíkt er góður grunnur að þeirri hugmynd sem það byggir á þá er í sjálfu sér jákvætt að málið skyldi koma fram nú á þessu sumri þannig að það sé kostur á að vinna málið fram á haustið og hugsanlega fram eftir hausti. Í því sambandi er mikilvægt að tíminn verði nýttur til að afla umsagna, ýta undir umræður í þjóðfélaginu og þess háttar. Frá mínum bæjardyrum séð er það jákvæð meginstefna sem hefur verið mörkuð af hálfu ríkisstjórnarinnar með framlagningu þessa frumvarps, og raunar frumvarps til laga um breytingar á kosningum til Alþingis líka, að auka vægi persónukjörs. Ég er persónulega þeirrar skoðunar að það sé á margan hátt mjög jákvætt og í anda lýðræðis að auka áhrif kjósenda á það hverjir það eru sem veljast til kjörinna trúnaðarstarfa, hvort sem er á vettvangi sveitarstjórna eða Alþingis. Við vitum hins vegar að það eru vankantar á þessu og það er auðvitað alltaf spurning hversu langt eigi að ganga í þessa átt. Það er á þeim forsendum sem við eigum að nálgast málið á vettvangi nefndarinnar og fjalla um það, bæði út frá grundvallarprinsippinu, þ.e. hversu mikið vægi persónukjörs á að vera og hvaða tæknilegu útfærsluatriði eru nauðsynleg í því sambandi. Ég fagna því frumvarpinu þótt ég hafi ýmsa fyrirvara og athugasemdir hugsanlega á síðari stigum við einstakar greinar en ég fagna því að þetta mál er komið til umræðu og tel mikilvægt að vel sé vandað til alls starfs í því sambandi. Ég geri mér grein fyrir því að það eru skiptar skoðanir í þinginu um útfærsluna í þessu sambandi og mér hefur þótt á samræðum við þingmenn að þar skiptust menn ekki endilega eftir flokkslínum heldur gætu verið mismunandi viðhorf innan einstakra flokka. Einmitt þess vegna er mikilvægt að þrátt fyrir að við vitum auðvitað um markmiðið um sveitarstjórnarkosningarnar næsta vor að við gefum okkur tíma til að fara yfir þau mismunandi sjónarmið í þessu sambandi og getum leyst þetta mál á farsælan hátt án þess að það lendi í hjólförum mikilla flokkspólitískra átaka.

Virðulegi forseti. Ég gleðst yfir því að þetta frumvarp skuli vera komið fram og reyndar er líka komið frumvarp um breytingar á kosningum til Alþingis. Ég vil taka undir hvert orð sem hv. þm. Birgir Ármannsson sagði um starf nefndarinnar. Ég var fulltrúi Framsóknarflokksins í vinnuhópnum sem fjallaði á sama tíma um þjóðaratkvæðagreiðslur og stjórnlagaþing. Nú er þessi vinna með persónukjörið komin frá þeirri nefnd og liggur fyrir í frumvarpsdrögum. Eins og komið hefur verið inn á eru skiptar skoðanir um þessi mál hér á landi og má kannski sérstaklega segja að það skeri líka flokka. Markmiðið með þessu frumvarpi eða þessum tveimur frumvörpum sem er búið að leggja fram fyrir þingið er að auka lýðræði og auka persónukjör og aðkomu fólks að því að fá að velja á kjördag það fólk sem það treystir. Að mínu mati er samkvæmt þessu frumvarpi ekki gengið nægilega langt í þá átt því að meginlínan í þessu frumvarpi er sú að það er ekki opnað á að það megi velja persónur á milli flokka, ekki hægt að velja lárétt heldur er valið bundið við einn lista. Til að einfalda málið er það raunverulega í útfærslu svo að segja má að flokkarnir séu að færa prófkjörið inn á kjördag. Mér finnst því ekki nægilega langt gengið í þessu því að með því að auka áhrif kjósenda ættu kjósendur að sjálfsögðu að mega fara líka á milli lista og viðhafa þá persónukjör af öðrum listum treysti þeir öðrum aðilum en þeim sem sitja á þeim lista sem þeir ætla að kjósa til þess að fara með sína rödd inni á Alþingi. Þetta er aðallega það sem ég hef við málið að athuga. Ég tek undir með hv. þm. Birgi Ármannssyni að þó að ég hafi verið í þessari nefnd er það engin skuldbinding af hálfu Framsóknarflokksins um að frumvarpið verði samþykkt af Framsóknarflokknum enda á málið náttúrlega eftir að koma til betri umræðu innan þingflokksins. Þá munum við meta það í framhaldi hvort við stöndum að nefndaráliti um þetta frumvarp. Það er svo sem ekki meira um þetta að segja á þessu stigi. Ég hef lýst göllunum og að þetta gangi ekki alveg nógu langt en annað í frumvarpinu styð ég persónulega eins og það hvernig talið er upp úr kosningum og að atkvæði nýtist til fulls þeim aðilum sem eru valdir í efstu sæti, að umframatkvæði nýtist þá næsta manni og annað eins og hæstv. dómsmálaráðherra fór svo vel yfir. Þessi útfærsla er sótt í hina svokölluðu írsku leið og þá nýtist hvert atkvæði í raun og veru hjá þeim aðilum sem koma til með að sitja á viðkomandi lista. Ég er líka hrifin af þeirri hugmynd að hafi kjósandi ekki áhuga á því að taka þátt í persónukjöri gildir atkvæði hans að sjálfsögðu greiddum flokki. Svo var líka mikið rætt í nefndinni að kannski væri erfitt að leggja á kjósendur að merkja við marga en í þessu frumvarpi er tekið á því að í raun og veru ræður kjósandi hvað hann velur marga, einn, tvo, þrjá, hættir þá jafnvel eða hvernig sem það verður, þannig að þau atkvæði nýtast þeim frambjóðenda sem kjósandi kýs. Þetta eru áherslur mínar eftir vinnu í nefndinni, frú forseti, og ég fagna því að frumvarpið er komið fram þó að ég sé ekki sammála nokkrum atriðum.

Virðulegi forseti. Ég vil fagna því að þetta frumvarp er komið fram og að von er á sams konar frumvarpi um kjörið til Alþingis þó að það muni koma seinna vegna þess að það er rétt sem fram kom hérna áðan að ef ætlunin er að persónukjör eigi við í sveitarstjórnarkosningum á næsta vori þarf að leggja frumvarpið fram og reyna að koma því áfram sem fyrst. Markmið persónukjörs er að auka áhrif og völd kjósandans og þá um leið að auka lýðræðið og ég tel að því beri að fagna að tillögur af því tagi komi fram. Þetta dregur auðvitað úr flokksræðinu um leið en flokkar geta samt sem áður áfram, eins og gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi, flokkarnir ráða því náttúrlega hverjir veljast á þessa lista og á milli hvaða manna kjósandinn getur valið. Mér finnst gott að horfa til þess að margt fólk vill ekki vera í stjórnmálaflokkum, það kýs að vera ekki í stjórnmálaflokkum, en með kosningafyrirkomulagi af þessu tagi getur það fólk sem ekki vill vera í stjórnmálaflokkum einnig haft áhrif á það hvaða fulltrúar komast að. Auðvitað eru margir fylgifiskar og álitamál sem fylgja breytingum af þessu tagi, þetta eru náttúrlega gagngerar breytingar á því hvernig fulltrúar eru valdir til sveitarstjórna eða á Alþingi en í mínum huga eru þeir léttvægir í samanburði við þá lýðræðisbót sem verður af persónukjöri. Þeir þættir sem helst eru nefndir og þarf að líta til eru fjármál stjórnmálaflokkanna, að það þurfi að setja reglur um þau. Sumir vilja kalla það að prófkjörin færist yfir á kosningadaginn. Ég er nú ekki alveg sannfærð um að það sé nákvæmlega rétt útlistun en ég er hins vegar sammála því að það þarf að líta til reglna um fjármál stjórnmálaflokka í kjölfar breytinga af þessu tagi. Margir hafa áhyggjur af því að kynjahlutföll breytist eða að flokkarnir geti ekki haft áhrif á kynjahlutföll því að ekki er hægt að hafa fléttulista. Rannsóknir vísa ekki allar í sömu átt með það en ég tel að það kerfi sem hér er lagt til, sem nýtir atkvæðið mjög vel, forði því að ekki verði hægt að virða kynjahlutföll eða að þau skili sér ekki. Svo ber einnig að huga að því að flokkarnir ráða eftir sem áður hverja er hægt að velja þannig að þeir geta þá gætt þess að hlutföll kynjanna séu jöfn í þeim hópi. Þriðja atriðið sem oft er nefnt í þessu er að sitjandi fulltrúar hafi forskot fram yfir aðra. Væntanlega er það staðreynd sem erfitt er að koma í veg fyrir hvaða kerfi sem notað er nema einfaldlega fólki sé bannað að sitja nema eitt eða tvö kjörtímabil. Aðferðin sem hérna er lögð til í persónukjöri er mjög einföld fyrir kjósandann. Kjósandinn getur annaðhvort kosið flokk og þarf þá ekki að raða, sem þýðir í rauninni að þeir sem raða fyrir þann sem kýs flokkinn og raðar ekki. Síðan kemur kjósandinn í kjörklefann og hann merkir við í forgangsröð, hann merkir við eitt, tvö og þrjú og það er forgangsröð, þennan vil ég helst, svo vil ég þann næsta. Þetta er mjög einfalt fyrir kjósandann þegar hann kemur í kjörklefann þó svo að talningarkerfið sjálft sé nokkuð flókið, en það eru flest kosningakerfi út af fyrir sig, þau verða flókin þegar kemur að talningu. Það er flókið með útstrikanir í dag þannig að ég tel að ekki þurfi að hafa áhyggjur af því. Þetta kerfi virkar þannig að ef frambjóðandi hefur fengið þau atkvæði sem þarf til að komast að þá fara umframatkvæðin á þann frambjóðanda sem kjósandinn setur í annað sæti eða þriðja sæti og þannig koll af kolli þannig að atkvæðið nýtist að fullu. Ég tel svo sem ekki þörf á að hafa mörg orð um þetta meir, eins og ég sagði áður fagna ég frumvarpinu. Hins vegar er ég sammála hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að því leytinu til að mín skoðun er sú að það ætti að vera hægt að velja þvert á lista. Það tel ég að eigi að vera markmiðið og stefna beri að en það er ekkert að því að taka eitt skref í einu ef annað er ekki í boði. Ég vona bara að ekki verði langt í það að breytingar verði gerðar í þá átt að kjósandinn hefði kost á því að velja fólk af ýmsum listum. Það góða við það kosningakerfi sem hér er lagt til er að mjög auðvelt er að breyta því yfir í það kerfi að hægt sé að velja á milli lista. Þá vil ég líka taka undir orð hv. þm. Birgis Ármannssonar um að þetta þarf náttúrlega að ræða vel í þjóðfélaginu og kynna vel þannig að kjósendur átti sig á því sem hér er og við öll - ja, við erum náttúrlega kjósendur líka - þannig að við öll áttum okkur á þeim breytingum sem hér eru lagðar til. Og þó að hér hafi verið skipaður sérstakur starfshópur með fulltrúum allra flokka þarf þetta frumvarp náttúrlega að fá þinglega meðferð og ég á von á því að skoðanir þingmanna á þessu geti gengið mjög þvert á flokkslínur. Ég vil sem sagt bara þakka fyrir að þetta frumvarp er fram komið og á von á góðum umræðum í allsherjarnefnd um það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur kærlega fyrir ræðu hennar. Mig langar aðeins samt til að hnykkja hér á einu því að hún virðist ekki vera sammála mér þegar ég sagði að verið væri að færa prófkjör yfir á kjördag. Það er verið að færa prófkjör yfir á kjördag. Við getum líka látið það heita að raðað sé á listana á kjördag. Í raun og veru er breytingin í þessu kerfi sú að kjósandinn velur sér á kjördag fyrst lista til að kjósa og svo raðar hann þeim einstaklingum sem hann vill sjá í fyrsta, öðru, þriðja, fjórða sæti o.s.frv. Í aðdraganda svona kosninga er það listinn sem er í framboði allur og þeir aðilar sem hafa gefið kost á sér óraðað á listann sem eru raunverulega að heyja kosningabaráttuna því að leiðtogi listans verður ekki ljós fyrr en búið er að telja atkvæðin að afloknum kosningum. Þetta er kannski leiðinlegt orðaval að tala um að það sé búið að færa prófkjörið yfir á kjördag en þannig er það samt, hugsunin er sú sama, og ég var að reyna að varpa ljósi á það hvað þetta frumvarp gengi raunverulega út á. Mig langar aðeins til að vitna í frumvarpið á bls. 16, þar sem lýst er á stuttan og góðan hátt hvernig írska kerfið virkar, með leyfi forseta: „Annars vegar er það persónukjör og í ríkari mæli en lagt er til með þessum frumvörpum þar sem kjósendur fá ekki einungis að raða frambjóðendum eins flokks heldur geta raðað að vild saman frambjóðendum ólíkra flokka.“ Þessari hugmynd er ég afskaplega hrifin af og hefði óskað að frumvarpið gengi alla þessa leið. Það gerist ekki í þessari umferð en við sjáum til hvað setur.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara að þrasa við hv. þingmann um það hvort hér sé um prófkjör að ræða eða ekki. Hér er auðsjáanlega um kosningu að ræða og í frumvarpinu er gert ráð fyrir að, við skulum segja að það séu fimm sveitarstjórnarmenn og þá má bjóða fram lista með fimm nöfnum. Auðvitað geta innan einhvers flokks verið tíu manns sem vilja gjarnan komast á þann lista þannig að náttúrlega þurfa flokkarnir einhvern veginn að velja þá sem verða í framboði. Síðan er það kjósandans að velja hverjir af þeim ná kjöri. Ég tel nú að þetta séu deilur um keisarans skegg. Ég er hins vegar alveg sammála hv. þingmanni Vigdísi Hauksdóttur, við erum mjög sammála í því að vilja láta þetta ganga þvert á lista og get ég tekið vel undir það.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir framsögu um þetta mál, persónukjör. Ég vil byrja á því að segja að ég fagna því að þetta frumvarp skuli vera komið til umræðu. Eins og hefur komið fram í ræðum þeirra hv. þingmanna sem hafa talað er markmiðið með því að auka áhrif kjósenda í gegnum persónukjör og þar með auðvitað að efla lýðræðið, falleg hugsun, svo langt sem hún nær, hún er góð, hún er lýðræðisleg og erfitt að setja sig upp á móti hugmyndinni. Ég vil hins vegar, frú forseti, halda til haga nokkrum atriðum sem ég set ákveðin spurningarmerki við á þessum tímapunkti. Ég er ekki að segja að ég sé á móti þessum atriðum en ég velti fyrir mér hvaða áhrif þetta kemur til með að hafa. Auðvitað á málið eftir að fara til hv. allsherjarnefndar til umfjöllunar og fara þá í umsagnarferli og það á eftir að kalla eftir hugmyndum og tillögum frá ýmsum hagsmunasamtökum, sveitarfélögum og öðrum. Eins og áðan kom fram var nokkuð breið samstaða um það hvernig þessari vinnu var háttað. Samband ísl. sveitarfélaga tók þátt í þessum vinnuhópi og lagði sitt af mörkum þar og ég veit að Samband ísl. sveitarfélaga er mjög áfram um að þetta frumvarp verði að lögum og verði að veruleika sem allra fyrst. Hins vegar veit ég það líka að skoðanir eru skiptar meðal ýmissa sveitarstjórnarmanna um hugmyndina sem býr að baki persónukjöri. Ég ætla ekki að hafa þessa umræðu langa, frú forseti, enda stefnt að atkvæðagreiðslu hér mjög fljótlega, en vil þó reifa þrjú atriði sem ég vil velta upp í umræðunni. Í fyrsta lagi er það sem lýtur að kynjahlutföllum á framboðslistum. Ég held að við verðum að hugleiða það mjög rækilega hvaða áhrif það hefur á hlutfall kvenna t.d. í sveitarstjórnum og á Alþingi ef frumvarpið verður að lögum óbreytt. Við höfum nokkuð glæsta sögu, Íslendingar, varðandi kynjajafnrétti og konum hefur farið fjölgandi - þó að auðvitað hafi stundum komið bakslag - konum hefur farið fjölgandi á þingi og í sveitarstjórnum. En það er auðvitað alveg klárt að þetta fyrirkomulag tryggir engan veginn að það verði jafnt hlutfall karla og kvenna í þeirri útkomu sem verður niðurstaðan í persónukjöri. Það er kannski gaman að geta þess, frú forseti, án þess að það hafi eitthvert sérstakt gildi hér í umræðunni, að fyrsta persónukjörið sem fór fram á Íslandi var árið 1916. Nú er ég ekki að líkja aðstæðum á Íslandi í dag við aðstæður á Íslandi árið 1916 en engu að síður fór þá fram kjör til Alþingis eftir ákveðnar breytingar sem gerðar voru á kosningalögum. Það var í fyrsta skipti á Íslandi sem kjósendur gátu breytt númeraröð frambjóðenda frá þeirri númeraröð sem kom frá flokkunum. Þetta hafði þau áhrif að frú Bríet Bjarnhéðinsdóttir færðist niður um sæti. Ef persónukjör hefði ekki verið árið 1916 hefði frú Bríet Bjarnhéðinsdóttir orðið fyrsta konan til þess að taka sæti á Alþingi Íslendinga. Ég ítreka það sem ég sagði hér áðan, ég er ekki að segja að aðstæður séu eins núna og þær voru árið 1916 en þetta er hins vegar saga sem ég held að við eigum að taka mark á vegna þess að jafnréttisbaráttan hefur sýnt okkur það að við verðum alltaf að vera á vaktinni. Ég vil nefna þetta sem fyrsta atriðið, frú forseti. Annað atriði sem ég vil nefna lýtur að kostnaði frambjóðenda flokka sem fara í gegnum persónukjör. Ég held að við verðum að átta okkur á því að eins og frumvarpið er sett fram núna er gert ráð fyrir því að flokkarnir sem bjóða fram til kosninga ákveði fyrst hvaða fulltrúar fari inn á óraðaða lista í persónukjöri. Ef við tökum dæmi af flokki X sem ákveður að stilla upp tíu frambjóðendum á óraðaðan lista, þá þarf flokkur X að byrja á því að velja þessa tíu óröðuðu frambjóðendur. Flokkurinn þarf í fyrsta lagi að ákveða hvort fara eigi fram prófkjör, forval eða uppstilling. Við vitum hvernig flokkar á Íslandi á síðustu árum hafa hagað sér, að uppstillingar eru á algjöru undanhaldi og það eru prófkjör eða forvöl sem eru undantekningarlaust notuð. Þarna kemur því fyrsta prófkjör eða forval sem frambjóðandi flokks þarf að fara í gegnum. Þegar frambjóðandinn er síðan kominn í gegnum þá síu og kominn á óraðaðan lista flokks síns fer fram galopið prófkjör meðal allra kjósenda í kjördæmi viðkomandi frambjóðanda. Ég held að við hv. þingmenn eigum að ræða kosti og galla þess fyrirkomulags, ekki síst í ljósi þeirrar sögu sem við þekkjum af kostnaði við prófkjör frambjóðenda almennt í gegnum tíðina. Þess vegna tel ég afar brýnt að litið verði til þess að setja einhvers konar reglur, nýjar reglur um fjármál ekki bara stjórnmálaflokka heldur ekki síður frambjóðenda í prófkjörum ef þetta verður að lögum svona óbreytt. Síðan má auðvitað velta því fyrir sér hverjir hafi síðan mesta möguleika á að komast áfram á óröðuðum listum flokkanna. Ég ætla að leyfa mér að hafa ákveðnar efasemdir um að sumir hópar í samfélaginu eigi sömu möguleika og aðrir. Ég held t.d. að starfandi þingmenn eigi oftast nær meiri möguleika en nýliðar. Ég ætla líka að leyfa mér að halda því fram að karlar eigi oftast nær meiri möguleika en konur og ég ætla líka að leyfa mér að halda því fram að yngra fólk eigi minni möguleika en þeir sem eldri eru. Ég ætla líka að leyfa mér að halda því fram að frægð og frami og fyrri sigrar viðkomandi einstaklinga geti haft áhrif á það hvort menn komist áfram á óröðuðum listum í persónukjöri en ella. Það kann því að leiða til þess að þessi keppni eða þetta kapphlaup um hylli kjósenda, sem óhjákvæmilega fer fram í persónukjöri, geti skaðað flokkana. Nú er ég ekkert að halda hér uppi vörnum fyrir stjórnmálaflokkana,  „Líklegt má telja að persónukjör hafi einhver áhrif á flokkseiningu og flokksaga í stjórnmálaflokkum og rannsóknir styðja þá niðurstöðu.“ Síðan er á sömu blaðsíðu komið inn á þetta sem ég nefndi áðan varðandi fjármál stjórnmálaflokka og einstaklinga og ég tel að þessu verði að halda til haga. Þriðja atriðið sem ég vil nefna lýtur að 8. gr. frumvarpsins og er rætt á bls. 22 í greinargerðinni með frumvarpinu. Þar kemur það skýrt fram að þeir kjósendur sem taka ekki þátt í röðun frambjóðenda, þ.e. kjósandi sem setur x við sinn flokk en kýs hins vegar ekki að raða einstaklingunum heldur vill bara velja flokkinn, ef meiri hluti kjósenda kýs að gera það af því að einhverra hluta vegna vill meiri hluti kjósenda ekki skipta sér af röðun frambjóðenda þá er það minni hluti kjósenda flokksins sem ræður því umfram meiri hlutann hvernig röðun einstakra frambjóðenda verður.  Ég ætla ekki, frú forseti, að hafa lengra mál um þetta að sinni. Þetta eru þau þrjú álitaefni sem ég hnaut um þegar ég las þetta frumvarp. Hins vegar vil ég ítreka það sem ég sagði hér í upphafi, ég fagna því að frumvarpið sé komið fram. Þetta er skref í rétta átt og markmiðið er að efla lýðræðið og gefa kjósendum möguleika á því að hafa meiri áhrif en gert er í dag og við hljótum að fagna því öll þó að við höfum uppi ákveðin varnaðarorð varðandi tiltekin atriði í frumvarpinu.

Frú forseti. Ég vil taka undir orð hv. síðasta ræðumanns, Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur. Markmið með því frumvarpi til laga sem við hér ræðum er gott. Ég hef hins vegar svipaðar efasemdir og hv. þingmaður lýsti og kem til að gera grein fyrir almennum fyrirvara sem þingmenn Vinstri grænna hafa, margvíslegum, við þetta mál. Það er ekki eitt atriði öðrum fremur en fulltrúar Vinstri grænna, þeir Árni Þór Sigurðsson og Arndís Soffía Sigurðardóttir, tóku þátt í störfum nefndarinnar sem samdi frumvarpið og segi eins og aðrir sem hér hafa talað er aðkoma þingflokksins í gegnum þau er ekki yfirlýsing um stuðning við öll þau atriði sem í frumvarpinu felast. Mínir fyrirvarar eru þeir helstir að verði þetta frumvarp að lögum óbreytt verður ekki hægt að beita neinum ráðum til að rétta hlut kvenna eða fulltrúa frá fámennari byggðarlögum á Alþingi og í sveitarstjórnum. Ég tek undir með þeim sem hafa sagst óttast að með frumvarpinu verði prófkjörin einfaldlega flutt inn í kjörklefann og það með ærnum tilkostnaði. Ég ætla aðeins að fjalla nánar um stöðu kvenna í ljósi þessa frumvarps og takmarka umfjöllun mína við það þó að af mörgu sé að taka. Ég verð að lýsa ákveðnum vonbrigðum mínum með það hversu kvennasjónarmiðum er lítið sinnt í þessu frumvarpi og í rauninni undarlegt að hlutur kvenna í stjórnmálum skuli ekki fá sterkari umfjöllun og áherslu í greinargerðinni sem fylgir frumvarpinu. Ég fann smáumfjöllun þar sem dregið er í raun úr og í á bls. 17 hvað varðar áhrif persónukjörs almennt á hlut kvenna í sveitarstjórnum þar sem m.a. segir, með leyfi forseta, þar sem komið er inn á þetta, og eins og hér hefur verið bent á, að í nýrri rannsóknum sé það þó verulega dregið í efa að miðaldra karlframbjóðendur séu almennt teknir fram fyrir kvenframbjóðendur í persónukjöri og því geti aðferðin haft neikvæðar afleiðingar fyrir jöfnuð í kynjahlutföllum meðal kjörinna fulltrúa. Í greinargerðinni er þess hvergi getið hvaða rannsóknir hér um ræðir. Í ljósi þess er eðlilegt að maður leiti uppi þær rannsóknir sem nýjastar eru á Íslandi. Ég vil leyfa mér að vitna til rannsóknar sem ber heitið Framboð eða eftirspurn? Árangur kvenna í prófkjörum flokkanna því er einnig fjallað um þessi mál þar. Niðurstaðan er í útdrætti á bls. 207 í veftímaritinu Stjórnmál og stjórnsýsla. Þetta er rannsókn sem sagt á prófkjörum á Íslandi frá 1970–2007 og þar segir, með leyfi forseta: „Niðurstöðurnar gefa vísbendingar um að ekki sé um viðhorf kjósenda í prófkjörunum að sakast“ - þegar um er að ræða slakan hlut kvenna - „heldur sé skýringarinnar fremur að leita í því að færri konur bjóða sig fram og á það sérstaklega við um forustusæti framboðslistanna.“ Þetta kemur í rauninni þeim konum sem eitthvað hafa verið að vasast í stjórnmálum undanfarin 20–30 ár ekki mikið á óvart. Þetta er allt og sumt í rauninni sem er fjallað um kvennasjónarmið í greinargerðinni og ég tel það með algerum ólíkindum. Frú forseti. Neðst á bls. 5 í greinargerðinni segir að persónukjör dragi úr flokksræði eða möguleikum flokkanna til að ákveða sjálfir hvaða fulltrúar þeirra ná kjöri, það er ákveðið markmið með þessu frumvarpi. Ég verð að segja þá skoðun mína að það er mjög slæmt út frá kvennasjónarmiðum því margar rannsóknir sýna einmitt að það eru flokkarnir sjálfir sem hafa mest áhrif á það hvernig konur raðast á framboðslista og þá um leið möguleika þeirra á að ná kjöri einmitt með því hvaða leiðir flokkarnir velja við endanlega röðun á lista. Við þekkjum fléttulista og kvóta. Að vísu hefur þetta hingað til átt frekar illa við hér á landi þar sem prófkjör, opin og án nokkurra slíkra skilyrða eins og kvóta eða fléttu, hafa ráðið ríkjum og flokkarnir sem í hlut eiga og hafa verið með þessi opnu bindandi prófkjör hafa sem slíkir ekki haft nein áhrif á það hvernig raðast á lista, ekki nokkur áhrif í raun. Það að þurfa að draga úr flokksræði eins og sagt er og horfa síðan til prófkjaranna fer ekki alveg saman. Ef flokkar eru með opin bindandi prófkjör þá hafa þeir ekki mikil áhrif á röðun í efstu sæti.  Ég tel merkilegt að loksins þegar konur eru að nálgast 50% á Alþingi, 27 konur á móti 36 körlum náðu kjöri í vor, 43% þingmanna eru konur, loksins þegar konur eru að nálgast þetta mark þá skuli endilega þurfa að gera þær leiðir sem greiddu konum þessa leið, þ.e. fléttulistana og kvótana, ógreiðfærar og reyndar bannaðar með öllu. Það vekur upp spurningu hjá mér sem femínista. Er karlveldinu kannski ofboðið? Er það kannski svo að nú skuli vígið varið með hvaða ráðum sem tiltæk eru? Þetta er nokkuð sem ég hlýt að velta fyrir mér sem femínisti eins og ég segi. Stjórnmálabaráttan alla síðustu öld hverfist alltaf um það hve lítill hlutur kvenna í ábyrgðarstöðum hefur verið. Við þekkjum það að þetta hefur verið ákveðin barátta því að fyrir hverja konu sem tekur sæti á lista hefur karl þurft að víkja. Það hefur mikið áunnist eins og hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir nefndi en ég óttast, og til þess er ég komin í þennan ræðustól og ekki til að fjalla um annað, að hér sé stigið skref og það stórt skref aftur á bak. Það er mjög mikilvægt í mínum huga að hv. allsherjarnefnd fari mjög náið ofan í allar rannsóknir sem tiltækar eru á áhrifum persónukjörs á stöðu kvenna og ekki síður, eins og ég nefndi áðan, á stöðu fulltrúa frá fámennari byggðarlögum í sveitarstjórnum og á þingi. Ég vil nefna eitt atriði í viðbót að það þarf að fara vel og betur ofan í reynslu Norðurlandanna en gert er í greinargerð með frumvarpinu vegna þess að flokksræðið er í rauninni mest á Norðurlöndunum og hlutur kvenna einnig mestur. Það þarf að skoða þetta mjög vel ef markmiðið er að leita uppi eitthvað sem kallað er flokksræði, sem ég benti á að er ekki til hér á landi þar sem prófkjörin eru, að á Norðurlöndunum eru það flokkarnir sem raða eftir sínum reglum og kjósandi setur síðan vægi. Ég verð að segja að ég treysti hv. formanni allsherjarnefndar, Steinunni Valdísi Óskarsdóttur, að öðrum þingmönnum ólöstuðum, mjög vel til að fara vandlega ofan í þau atriði sem hér hafa einkum verið til umfjöllunar og vænti þess að fundin verði einhver sú leið sem kemur ekki í veg fyrir að það sé hægt að rétta hlut kvenna eða fólks úr fámennari byggðarlögum til þátttöku í ábyrgðarstörfum á vegum sveitarstjórna og Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég er eiginlega alveg undrandi á síðasta ræðumanni, hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, og vona hennar vegna að hún misskilji allt þetta frumvarp. Í fyrsta lagi hjálpar frumvarpið minnihlutahópum, konum og öðrum þeim sem búa á fámennari landsvæðum út af reiknireglu sem er að finna á bls. 24–25. Ég óska eftir því að hv. þingmaður kynni sér út á hvað þetta frumvarp gengur. Ég veit raunverulega ekki hvert hv. þingmaður er að fara með yfirlýsingum um að með frumvarpinu sé karlaveldinu ofboðið. Ég er femínisti en ég er ekki femínisti á þann hátt að ég sé á einhverjum forréttindum neins staðar í lífinu. Mér er hreinlega ofboðið yfir þessari ræðu. Grunnurinn er einnig sá að það koma 10 nöfn inn á óraðaðan kjörseðil og kjósendur velja lista á kjördag og raða því fólki upp sem þar er. Það er hvergi minnst á það í þessu frumvarpi enda teljum við það vera sjálfsagt eða alla vega tala ég fyrir mig að það verði fimm karlar og fimm konur, svo einfalt er það. Þá eru flokkarnir búnir að fara í gegnum þessa kynjaskiptingu, „fiftí-fiftí“, getur ekki verið betra, fimm konur, fimm karlar. Ef einhverjir aðrir flokkar hafa fleiri karla, 10 karla og engar konur, þá hlýtur það að sjálfsögðu að gerast í nútímasamfélagi að viðkomandi flokki verði refsað í kosningunum. Síðan á ekkert að standa í mótmælum og mótmæla „burt með kerfið“ ef ekki má svo breyta nokkrum hlut. Ég lýsi því yfir í þessum ræðustól að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir er raunverulega að gefa það í skyn og segja það berum orðum að hún treysti ekki kjósendum á kjördag til að raða fólki á lista út af einhverjum annarlegum sjónarmiðum.

Frú forseti. Þetta er náttúrlega hráskinnaleikur og útúrsnúningur hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur sem er undrandi á orðum mínum. Ég verð að segja að þetta er orðið eitthvert einkenni að ef maður er ekki sammála hv. þingmanni þá hafa menn ekki kynnt sér málið nægilega vel. Ég vísa því til föðurhúsanna að ég hafi ekki kynnt mér þetta frumvarp.  Ég vil segja að það var spurning sem ég setti fram hvort það gæti verið að karlveldinu væri ofboðið núna þegar konur eru að ná því að vera allt að helmingur þingmanna og ná vonandi betri stöðu næst. Ég velti því upp sem spurningu en ekki yfirlýsingu því það er alltaf eftir ein leið ef þessi verður valin og hún bregst konum, þá er eftir leiðin sem hér var farin um árið og það er kvennalisti.

Virðulegi forseti. Hér er ég komin í afar einkennilega stöðu. Ég var að átta mig á því að ég sit í stjórnarandstöðu og ég er farin að verja stjórnarfrumvarp. Hér koma hv. þingmenn upp, formaður allsherjarnefndar og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir og finna þessu allt til foráttu. Ja, mikill er misskilningurinn þessa dagana, frú forseti. En það verður að hafa það. Málflutningur þessara tveggja hv. þingmanna finnst mér fyrst og fremst einkennst af því að það sé hræðsla við breytingar, hræðsla við valdastrúktúrinn og hræðsla við það kannski jafnvel að þetta frumvarp gæti leitt til þess að viðkomandi þingmenn mundu ekki ná endurkjöri.  Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hrópar fram í: Margur heldur mig sig. Ég verð að lýsa því yfir í þessum ræðustól að ég hef ekki þessa skelfilegu upplifun af því að berjast fyrir pólitískri stöðu minni sem kona eins og hv. þingmaður lýsti allt aftur til ársins 1970 að mig minnir að það hafi verið ein þyrnum stráð braut að berjast fyrir pólitísku lífi sínu. Mér finnst það bara leiðinlegt ef þingmaðurinn hefur upplifað sinn pólitíska feril á þann hátt en það er ekki við mig að sakast í því. Ég er komin upp til að segja í þessari umræðu, í þessari umferð og ég á eftir að láta til mín taka af því að ég er svo heppin að sitja í allsherjarnefnd því að formaður allsherjarnefndar virðist ekki vera svo mjög hrifin af þeim efnisatriðum sem koma fram í þessu frumvarpi, mér finnst þetta afar jákvætt skref. Ég hefði viljað stíga þetta skref enn lengra eins og ég sagði að fólk væri ekki bara bundið við lista sem það kýs og raðar á heldur er ég svo djörf að ég vildi óska þess ef ég verð í framboði aftur að fólk sem kýs Framsóknarflokkinn geti kosið einstaklinga á hinum listunum líka.

Virðulegi forseti. Þá er komið að atkvæðagreiðslu um þetta skrípamál. Þetta er ætlað til að slá ryki í augu á fólki og er ætlað til að láta líta út fyrir að stjórnarflokkarnir séu að ráðast fyrst á þá sem mest mega sín með launalækkanir. Þetta mál er einfaldlega popúlismi eins og ég hef margoft sagt hérna í ræðum og getur haft alvarlegar afleiðingar fyrir launastrúktúr bæði hjá hinu opinbera og ef illa tekst til í einkageiranum. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um frumvarp ríkisstjórnarinnar um Bankasýslu ríkisins. Við í minni hlutanum höfum gert verulegar athugasemdir við þetta frumvarp og höfum farið fram á að það verði tekið til nefndar milli umræðna og hefur meiri hlutinn orðið við því. Þrátt fyrir að breytingartillögur meiri hlutans séu margar hverjar til bóta mun ég ekki greiða atkvæði en sitja hjá við atkvæðagreiðsluna og bíða með að taka afstöðu til frumvarpsins í heild þar til vinnu nefndarinnar er lokið. Ég mun hins vegar að sjálfsögðu greiða atkvæði með þeirri breytingartillögu sem við í minni hlutanum leggjum til.