Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. til l. um breyt. á l. um ættleiðingu er komið hingað eftir að hafa hlotið meðferð í Ed., en þetta frv. er flutt til samræmis við breytingar, sem gerðar hafa verið á l. um kosningarrétt og kjörgengi til Alþingis, stofnun hjúskapar og fjárræði, þegar aldursmörkin voru færð úr 21 ári niður í 20 ár. Það er talið rétt, að sömu sjónarmið eigi við um aldursmark það, sem getið er um í 6. gr. l. um ættleiðingu, en það þýðir það, að samþykki foreldris til ættleiðingar þyrfti þá ekki nú, þegar viðkomandi hefði náð 20 ára aldri, en var áður 21 árs aldur. Ég hygg, að það sé eðlilegt að meta þetta aldursmark á sama hátt og þau önnur, sem ég hef getið um. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að þessu máli verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Frv. þetta hefur hlotið afgreiðslu í Ed., og það er sama eðlis og frv. það, sem ég mælti fyrir áðan, að því leyti, að það er verið að færa aldursmark úr 21 árs aldri niður í 20 ár. En á síðasta þingi var breytt l. um stofnun hjúskapar, þannig að 21 árs aldursmarkið var fært niður í 20 ár. En sennilega má segja, að yfirsézt hafi þá að gera sams konar breytingu, eins og hér er lagt til, á 2. mgr. 4. gr. l. um stofnun og slit hjúskapar. En þessi breyting hefur þýðingu að því leyti, að hún hefur áhrif á ábyrgð viðkomandi aðila í vissum tilfellum í sambandi við heitrof, ef um slíkt er að ræða, sem hann mundi þá ekki bera ábyrgð á nú innan 20 ára aldurs, en var áður þannig, að viðkomandi bar ekki ábyrgð á innan 21 árs aldurs. Ég vil leyfa mér að leggja til, herra forseti, að máli þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Frv. þetta til l. um veitingu ríkisborgararéttar var undirbúið í dómsmrn. með venjulegum hætti og er komið hingað í þessa hv. d. frá Ed., og hefur þar verið fjallað um það samkv. þeim meginreglum, sem þingið hefur fylgt á undanförnum árum, nokkuð löngum tíma, um afgreiðslu og meðferð mála eins og þessa. Ég vil leyfa mér að leggja til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Allshn. flytur hér brtt. á þskj. 396. Hún er við 12. gr. l., og er meginbreytingin frá gildandi lögum sú, að þar sem segir í upphafi 12. gr. áfengislaganna, að í kaupstöðum, þar sem áfengisútsala er, geti dómsmrh. veitt veitingahúsum leyfi til vínveitinga, þegar eftirtalin skilyrði eru fyrir hendi, sem þar eru tiltekin, leggur allshn. til með þessari brtt., að þessi heimild verði nokkuð rýmkuð þannig, að dómsmrh. er heimilt að veita veitingahúsum leyfi til vínveitinga að uppfylltum þeim skilyrðum, sem eru óbreytt og áður hafa verið, og sömuleiðis er gert ráð fyrir því í þessari brtt., að það sé einnig heimilt að veita vínveitingaleyfi húsum utan kaupstaða á þeim árstíma, sem heimsóknir erlendra ferðamanna eru að jafnaði mestar, þ. e. frá 1. júní til 30. sept. Sömuleiðis er lagt til að 6. mgr. í 12. gr. áfengislaganna falli niður, en hún er svo hljóðandi, að ef áfengisútsala í kaupstað er lögð niður samkv. ákvæðum 10. gr., falli samtímis úr gildi vínveitingaleyfi veitingahúsa þar. Það kom fyrir allshn. erindi, sem var sent frá eigendum veitingahúss í Hafnarfirði, fyrirtæki, sem Skiphóll heitir, og þar er skýrt frá því, að þetta félag hafi tekið á leigu húseign við Strandgötu í Hafnarfirði, og þar hefur verið komið fyrir kaffisölu á jarðhæð og opnaður jafnframt 50 manna salur á 2. hæð hússins, þar sem ýmis félagasamtök í þessu bæjarfélagi hafa fengið aðstöðu. Enn fremur er verið að vinna að innréttingu á 200 manna samkomusal á 3. hæð hússins. Þessir aðilar óskuðu eftir því að fá vínveitingaleyfi, en samkv. l. eins og þau eru nú, er það ekki heimilt, þar sem engin áfengisútsala er í Hafnarfirði, en hins vegar benda þeir réttilega á það, að í fjölmörgum tilfellum fara ýmsir aðilar úr kaupstaðnum til Reykjavíkur til þess að halda árshátíðir sínar og aðrar veizlur, sem slíkir aðilar efna til og þar með er gengið fram hjá þessu eina stærsta bæjarfélagi landsins af þeirri einu ástæðu, að áfengisútsala er ekki í Hafnarfirði. Allshn. taldi rétt að verða við þessum tilmælum og breyta 12. gr. áfengislaganna á þann hátt, sem ég hef þegar skýrt frá, og brtt. liggur nú fyrir á þskj. 396. Við teljum ekki ástæðu til þess að binda þetta endilega við, að áfengisútsala þurfi að vera í viðkomandi kaupstað eða viðkomandi héraði og því teljum við eðlilegt, að þessi breyting sé gerð. En hins vegar höldum við ákveðið við það, að áður en vínveitingaleyfi er veitt, skuli leita umsagnar bæjarstjórnar eða sýslunefndar í þeim kaupstað eða sýslu, er í hlut á, og er ráðh. óheimilt að veita slíkt leyfi, ef hlutaðeigandi bæjarstjórn eða sýslunefnd reynist leyfisveitingunni mótfallin. Við 7. gr. er brtt., sem er nánast sagt leiðrétting - í stað orðanna „1. maí, 17. júní, 1. desember og sumardaginn fyrsta“ í 1. mgr. komi: „sumardaginn fyrsta, 1. maí, 17. júní og fyrsta mánudag í ágúst“ og síðan eru aftur aðrar leiðréttingar í sambandi við Áfengisverzlun ríkisins, sem breytt er í Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins, en þetta sást mönnum yfir, þegar brtt. voru fluttar við 2. umr. 3. brtt. er við 16. gr., um að á eftir a-lið komi nýr stafliður, 4. mgr. 1. tölul. orðist svo: „Flytji skip hingað ólöglega áfengi, svo að telja megi það verulegan hluta af farmi þess, skal heimilt að gera skipið upptækt handa ríkissjóði með dómi.“ Ég vil aðeins leiðrétta, að það hefur slæðzt þarna villa, þegar brtt. var prentuð, sem ég vildi leyfa mér að leiðrétta hér með, að í stað orðanna „skal heimilt“ komi „er heimilt“. Að öðru leyti tel ég ekki ástæðu til þess að skýra frekar þær brtt., sem allshn. flytur við áfengislögin, en hins vegar eru hér fleiri brtt., sem að sjálfsögðu munu verða til þess, að miklar umr. verða um þessi mál í heild, og ætla ég á þessu stigi ekki að taka þátt í því, fyrr en þá e. t. v. að frsm. þeirra brtt. hafa flutt sínar ræður.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér brtt. við þetta frv. ásamt hv. 1. þm. Vestf. og 1. þm. Norðurl. v. Brtt. okkar er á þskj. 397. Hér er um að ræða tvær till. Sú fyrri er á þessa leið: „Hvert veitingahús, er vínveitingaleyfi hefur, skal halda uppi fullkominni þjónustu án vínveitinga a. m. k. eitt laugardagskvöld af hverjum fjórum eftir kl. 8 síðd., samkv. reglum, er ráðh. setur að fengnum till. áfengisvarnaráðs.“ Þessi till. er samhljóða brtt., sem mþn. sú, sem athugaði áfengislögin samkv. ákvörðun Alþ„ lagði hér fram við áfengislöggjöfina. Við teljum eðlilegt, að þau veitingahús, sem fá vínveitingaleyfi, taki á sig þessa þjónustu, sem hér er rætt um, og þá sérstaklega fyrir þá aðila, sem ekki óska sérstaklega eftir vínveitingum. Það er kunnugt, að samkomuhús ýmis hafa sótt mjög fast á það að fá vínveitingaleyfi, því að það fer varla á milli mála, að það hefur gefið þeim talsverðar tekjur í aðra hönd, svo að það sýnist ekki óeðlilegt, að þessi hús, sem sækja svona mikið eftir þessum heimildum, taki á sig þá þjónustu, sem hér er um að ræða, þ. e. að þau skuli a. m. k. halda uppi fullkominni þjónustu eitt laugardagskvöld af hverjum fjórum eftir kl. 8 síðdegis án vínveitinga. Ég vænti sem sagt, að hv. þd. geti fallizt á það, að hér sé ekki farið fram á of mikið við þessa aðila, þó að þeir yrðu að halda uppi slíkri þjónustu, sem þarna er gert ráð fyrir, enda er þetta í fullu samræmi við till. mþn„ sem um málið fjallaði. Hin brtt. okkar á þessu sama þskj. er þannig, að ákveðið skuli verða, að verði ungmenni innan 20 ára aldurs uppvíst að ölvun, skuli viðkomandi lögregluyfirvöld þegar í stað rannsaka, hver selt hafi eða veitt því áfengið, og skuli hinir seku sæta refsingu samkv. 45. gr. þessara laga. Það hefur verið allmikið um það rætt, sérstaklega í vissum tilvikum, að vínveitingastaðir eða aðrir, sem vín hafa með höndum, hafi veitt ungmennum vín, en slíkt brýtur fullkomlega í bága við áfengislögin, þar sem óheimilt er að selja eða veita yngra fólki en því, sem náð hefur 20 ára aldri, vín. Í vissum tilfellum hefur borið mjög mikið á þessu og jafnvel verið settar á laggirnar sérstakar rannsóknarnefndir til þess að athuga um framferði unglinganna, sem af þessu hefur hlotizt. En það er álit okkar, að þegar slík atvik verða, sé sjálfsagt að láta fara fram sérstaka rannsókn á því, hver það er í raun og veru, sem veitt hefur þessum ungmennum hið ólöglega áfengi í þessum tilfellum og þeir, sem sekir reynast, verði látnir sæta refsingu samkv. lögum. Það hjálpar vitanlega lítið í þessum tilfellum að fyllast vandlætingu yfir því, að unglingarnir skuli hafa reynzt drukknir. En hitt skiptir vitanlega öllu máli að reyna að finna þann seka í þessum efnum, hver það hefur verið, sem veitt hefur þeim áfengið, því að samkv. lögum er það óheimilt að veita ungmennum á þessum aldri áfengi. Okkur hefur fundizt skorta mjög á, að lögregluyfirvöld í landinu teldu sér raunverulega skylt að láta fara fram rannsóknir af þessu tagi. Því viljum við setja það skýlaust inn í áfengislögin, að ef það kemur fyrir, að ungmenni innan 20 ára aldurs reynast vera drukkin, skuli fara fram rannsókn á því, hvaðan áfengið er komið, hver hinn seki er, sem selt hefur þeim eða veitt áfengið. Það er mín skoðun, að ef undanbragðalaus rannsókn færi fram í þessum efnum, mundi vera hægt að koma í veg fyrir vínveitingar til ungmenna í mörgum tilfellum. En nú sýnist mér, að vettlingatök séu á þessu hjá lögregluyfirvöldum, sem láti þetta að mestu leyti afskiptalaust, þegar slíkt kemur upp. Ég hef þá gert grein fyrir þessum tveimur brtt., sem við flytjum á þskj. 397, og þarf þá ekki að fjölyrða um þetta meir að sinni. Hér eru að vísu komnar fram ýmsar aðrar brtt. við áfengislögin, þ. á m. sú till., sem er á þskj. 419 og gerir ráð fyrir því, að heimilað verði að selja sterkt öl. Þessi till. mun að sjálfsögðu verða hér til umr. síðar, þegar frsm. till. hefur gert grein fyrir henni, og geri ég þá ráð fyrir því að taka einhvern þátt í þeim umr., en skal ekki frekar víkja að henni, meðan frsm. hafa ekki gert grein fyrir till. En ég vænti, að till. okkar á þskj. 397 fáist nú samþykktar.



Herra forseti. Ég mun hafa sama hátt á og síðasti ræðumaður að ræða ekki þær brtt. aðrar, sem hér hafa komið fram við þetta mál. sem á dagskránni er, heldur skýra með nokkrum orðum þá brtt., sem ég hef leyft mér að flytja ásamt fjórum öðrum hv. þm. á þskj. 419. Það má segja, að þetta mál sé svo margrætt hér í þessari hv. deild, að efnislega þyrfti ekki að skýra það á þessu stigi, nema þá að tilefni gefist til eins og þegar hefur verið tilkynnt, síðar í umr. og mun ég þá halda mig við þá skoðun. Sú meginbreyting hefur verið gerð á þessu máli, frá því að það var síðast flutt hér, að lagt er til að áður en ákvörðun sé tekin, skuli þjóðin sjálf dæma um, hvort þessi leið skuli farin eða ekki. Að leyfa sem sagt tilbúning og sölu á áfengu öli hér innanlands, sem er veikasta stig áfengra drykkja, sem við þekkjum, með sömu meðferð og annað áfengi hér í landinu, innan þess ramma, sem áfengislögin hafa mótað. Það eru þó nokkrir aðilar, sem hafa rætt við mig, sem hafa sagt eitthvað á þessa leið. Ja, ég mun verða á móti þessu, vegna þess að það er verið að leggja undir dóm þjóðarinnar mál sem á að vera til úrlausnar hjá Alþ. sjálfu. Aðrir hafa sagt: Ég verð á móti málinu, vegna þess að þarna er verið að leggja til að mál verði lagt undir dóm þjóðarinnar, sem er miklu minna um vert heldur en mörg önnur mál sem lagt hefur verið til, að þjóðin fengi að segja álit sitt á með sérstakri atkvgr. Við báða þessa aðila vil ég taka það fram, að ég held, að áfengislöggjöfin sé eina löggjöfin, sem hefur notað þetta um langt árabil. en í 10. gr. áfengislaganna segir m.a., að ef ætti að stofna til eða loka útsölustað Áfengisverzlunar ríkisins, þá skuli sú ákvörðun borin undir atkvæði viðkomandi aðila í viðkomandi sveitarfélagi. Við þurfum heldur ekki annað en að renna huganum til baka. Þegar bannlögin voru samþykkt fór fram þjóðaratkvgr. og eins þegar þau voru upphafin á sínum tíma, þannig að fordæmið er fyrir hendi, að þjóðin sjálf, kjósendur, útkljái þetta deilumál. enda hafa ábyggilega mjög margir þm. talið rétt að láta aðra segja til um, hvað þeir vildu í þessu efni. En þetta mál hefur ekki enn þá fengið þá meðferð, og þess vegna hafa meðflutningsmenn mínir, hv. þm. Jón Skaftason, Matthías Bjarnason, Steingrímur Pálsson og Björn Pálsson, leyft sér að leggja það til við hv. deild, að sá háttur verði á hafður, að áður en ríkisstj. geti veitt þessar heimildir, skuli þjóðin sjálf dæma þar um. Ég hef líka talið óþarft að senda mál þetta til n. Það hefur verið í n. nú á mörgum undanförnum þingum, og það hafa borizt umsagnir um það frá ýmsum aðilum, sem auðvitað hafa enn þá tækifæri og hafa sýnt það, að þeir vilja nota það tækifæri til að segja sinn hug um þetta mál en þar sem það er lagt til að það sé þjóðin, sem dæmi um málið, þá höfum við ekki lagt til að málið fari til n. eða sérstakra umsagna væri leitað. Ég þykist ekki á þessu stigi hafa ástæðu til þess að ræða málið frekar efnislega. Eins og ég tók fram í byrjun míns máls, þá hefur þetta mál verið ítrekað til umræðu hér í þessari hv. deild, og rætt mjög ítarlega. Ég geri ráð fyrir því, að svo verði enn nú, og þá munum við auðvitað, sem flytjum þetta mál. taka til máls á seinna stigi málsins, og þá ekki aðeins um þessa brtt., heldur og aðrar, sem fram hafa komið við áfengislögin, þótt ég geti auðvitað skýrt frá því strax eins og fram hefur komið á þskj., að ég er fylgjandi brtt., sem komið hafa frá allshn., en mun verða á móti þeim brtt., sem koma fram á þskj. 397 og ég mun þá síðar gera nánari grein fyrir.



Herra forseti. 12. gr. núgildandi áfengislaga hefur orðið nokkurt umhugsunarefni, að mér virðist, hjá sumum hv. þm., ef marka má af þeim brtt., sem fram eru komnar nú þegar við hana. Mér sýnist því rétt að rifja upp fyrir hv. þm., hvað felst í þessari 12. gr. áfengislaganna, en það er í fáum orðum sagt þetta: Í fyrsta lagi, að í kaupstöðum, þar sem áfengisútsala er, er ráðh. heimilt að veita veitingahúsi vínveitingaleyfi, ef fullnægt er ákveðnum skilyrðum. Í öðru lagi, að utan kaupstaða getur ráðh. veitt sams konar leyfi með sömu skilyrðum að fenginni umsögn viðkomandi sýslunefnda, ef það er einkum í þágu erlendra ferðamanna. Í þriðja lagi, að ef áfengisútsala í kaupstað er lögð niður, - en það er á valdi bæjarbúa sjálfra að gera það með almennri atkvgr. hvenær sem er, - þá fellur vínveitingaleyfi veitingahúsa í þeim kaupstað úr gildi um leið. Í fjórða lagi: ef veitingamaður brýtur gegn settum skilyrðum, þá skal hann þegar í stað missa vínveitingaleyfi sitt, og í fimmta lagi, að löggæzlumönnum er skylt að hafa gætur á starfsemi vínveitingahúsa, og ráðh. getur sett eftirlitsmenn með starfseminni á kostnað veitingahúsanna. Þetta er efnið í 12. gr. áfengislaganna. Nú hefur hv. allshn. flutt brtt. við þessa gr. í frv. sjálfu, sem búið er að samþ. í þessari hv. deild. Síðan flutti hv. n. aðra brtt. við þessa sömu gr., og hana er líka búið að samþykkja í þessari hv. deild, og nú flytur hv. allshn. þriðju brtt. við sömu gr., og hún er hér til umr. og er á þskj. 396. Ég tel rétt að vekja athygli hv. þm. sérstaklega á þessari brtt., sem ekki hefur komið til umr. hér fyrr að þessu sinni. Efnið í þessari brtt. er það, að það á að afnema þá reglu, sem hefur frá upphafi verið í gildi, að því aðeins megi leyfa veitingahúsi vínveitingar í kaupstað, að þar sé áfengisútsala. Þessi regla er byggð á því, að íbúar hvers kaupstaðar eiga að ráða því sjálfir með atkvgr., hvort þeir vilja hafa áfengissölu í bæjarfélaginu, hvort sem hún er frá verzlun eða veitingahúsi. Þess vegna er óheimilt að koma upp vínveitingahúsi, þar sem ekki er áfengisútsala, og jafnframt er því aðeins hægt að setja á áfengisútsölu, að íbúar kaupstaðarins hafi samþykkt það með almennri atkvgr. Þetta er sú regla, sem hefur gilt og gildir enn, að íbúar hvers kaupstaðar ráði þessu sjálfir, hvort áfengissala eigi sér þar stað, hvort sem hún er frá verzlun eða veitingahúsi, en með þessari brtt. á þskj. 396 á að afnema regluna, þ. e. ráðh. á að vera heimilt að leyfa vínveitingahús í kaupstað, ef bæjarstjórn eða meirihluti bæjarstjórnar fellst á það, jafnvel þó að íbúar kaupstaðarins hafi fellt það við atkvgr. að hafa þar áfengissölu. Þetta er efnið í till. Það liggur auðvitað í augum uppi, að áhugamönnum um áfengisneyzlu mundi að sjálfsögðu veitast það léttara að fá vínveitingahús í kaupstaðnum, ef þeir þurfa ekki að hafa nema meiri hluta bæjarstjórnar sér hliðhollan, heldur en að eiga undir högg að sækja um meiri hluta allra atkvæðisbærra manna í bæjarfélaginu. Þetta er aðferð til þess að koma á vínveitingahúsum, þar sem fólkið vill þau ekki. Í 13 kaupstöðum utan höfuðborgarinnar eru nú vínveitingahús aðeins í einum þeirra, það er á Akureyri. Hins vegar eru áfengisútsölur í 6 kaupstöðum af 13. Það má telja líklegt, að í hinum 7 kaupstöðunum sé engin áfengisútsala, af því að bæjarbúar kæra sig ekki um áfengissölu þar í neinu formi. En með samþykkt þessarar till. á þskj. 396 gæti áhugamönnum um vínveitingar auðveldlega tekizt að koma á vínveitingahúsum í öllum kaupstöðum landsins, hvað sem fólkið segði þar, ef þeir hafa tök á meiri hluta viðkomandi bæjarstjórnar. Þetta er efnið í tillögunni. Ég hef leyft mér að flytja brtt. á þskj. 422, þar sem ég legg til, að þessi fyrsti töluliður á þskj. 396 falli niður. Ég vil ekki opna þá möguleika, að verið sé að koma á áfengissölu í bæjarfélögum gegn vilja fólksins, þó að meiri hluti bæjarstjórnar hafi fallizt á það. Þeir, sem hins vegar kunna að samþykkja þessa brtt. hv. n., eru með því að svipta kaupstaðarbúa þeim rétti, sem þeir hafa haft, að geta ráðið þessum málum, og ég vona, að hv. þm. hugsi sig um, áður en þeir gera það. Þótt nú sé áfengisútsala í 6 kaupstöðum af 13, þá geta íbúarnir losað sig við þær með atkvæðagreiðslu hvenær sem er, og slíkt hefur verið gert, en vínveitingahús, sem búið er að leyfa í skjóli þessarar lagabreytingar, sem hér á að koma, geta þeir ekki losað sig við, ef þessi till. verður samþykkt. Ég held ég hafi tekið rétt hér eftir áðan hjá hv. frsm. 10. þm. Reykv., nei, það mun hafa verið hv. 4. þm. Vestf., að þetta sé sérstaklega gert vegna Hafnarfjarðar. Ég missti af því, hver það er í Hafnarfirði, sem er að óska eftir vínveitingahúsi þar. Ég held, að það sé ekki bæjarstjórnin samt, en einhver er að óska eftir því, og það eru engar fréttir, þó einhver finnist í Hafnarfirði svipaðs sinnis og þessir fimm hv. þm. En það hefur átt sér stað, að Hafnfirðingar hafa fellt með atkvgr. að hafa hjá sér áfengissölu í neinu formi. Nú á að ganga fram hjá því. Ég sé ekki ástæðu til þess að tala lengur um þessa till., ég held, að það liggi alveg ljóst fyrir öllum, hvað er meint með henni. En þá kemur till. á þskj. 419. Hún er ekki flutt af allshn„ hún er flutt af fimm hv. þm. Þar er lagt til að heimila bruggun og sölu á áfengum bjór, ef meiri hl. alþingiskjósenda, sem greiða atkv., samþykki það við þjóðaratkvgr., sem á að fara fram að ári. Sams konar till. kom fram í frumvarpsformi fyrir 3 árum, nema að þar var ekki gert ráð fyrir þjóðaratkvgr. Það frv. var fellt hér í hv. deild með 23 atkv. gegn 16, að viðhöfðu nafnakalli þá. Þegar slík till. sem þessi kemur fram, þá hlýtur maður að spyrja að því, enda hefur oft verið um það spurt, í hvaða tilgangi er hún flutt, tillagan um áfenga bjórinn? Því að varla er hún tilgangslaus. Og ég vil spyrja hv. flm. þessarar till. nú, í hvaða tilgangi flytja þeir tillöguna? Ég held, að það geti ekki verið um nema tvenns konar tilgang að ræða, annaðhvort er hún flutt til þess að draga úr áfengisneyzlu í landinu eða hún er til þess að auka hana. Annar tilgangur getur ekki verið með henni. Og verði þessi till. samþykkt, þá er það öllum ljóst, að afleiðingin verður annaðhvort aukin áfengisneyzla eða minnkuð áfengisneyzla. Hingað til hafa þessar till., sem hvað eftir annað hafa verið fluttar, strandað á því, að alþm. hafa ekki talið það vera til bóta að samþykkja slíkt. Alfreð Gíslason læknir og fyrrv. alþm. hefur kynnt sér þessi mál sérstaklega, hvaða áhrif neyzla áfenga bjórsins hefur haft í nágrannalöndum okkar. Hann hefur skrifað um þetta mjög fróðlega ritgerð, sem er óprentuð enn, og hann hefur leyft mér að lesa yfir þessa ritgerð og taka upp úr henni, ef mér sýndist svo. Ég vil nú leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér stuttan kafla úr þessari ritgerð læknisins um þetta efni. Hann segir: „Árið 1959 voru að tilhlutun Norðurlandaráðs skipaðar nefndir, er athuga skyldu áfengismálin í norrænum höfuðborgum, öðrum en Reykjavík. Nefndirnar létu þegar fara fram rannsókn á drykkjuvenjum unglinga, hver í sinni höfuðborg, og eru niðurstöður fróðlegar á marga lund. Áfengisneyzla ungmenna reyndist misjöfn í hinum ýmsu höfuðborgum, og mest í Kaupmannahöfn. Þegar tekið var meðaltal. voru 60% drengja á aldrinum 14 ára farnir að neyta áfengis, 80% 16 ára pilta og 90% þeirra, er voru 18 ára. Það kom fram, að flestir drengjanna byrjuðu með öldrykkju, tóku síðan til við vínið og enduðu á sterkum drykkjum. Í Osló drekka 14 ára áfengisneytendur nærri eingöngu bjór, en í Kaupmannahöfn reynist helmingurinn þegar kominn í kynni við brenndu drykkina. Við 18 ára aldur hafa um 20% áfengisneytenda í Osló, Stokkhólmi og Helsingfors aldrei bragðað sterka drykki, en í Kaupmannahöfn aðeins 8%. Þar er bjórdrykkjan meiri og almennari en í öðrum höfuðborgum Norðurlanda, og þar sem annars staðar byrja börnin á öli, en lenda fyrr í neyzlu vína og sterkra drykkja.“ Enn fremur segir í þessari ritgerð: „Víða í bæjum og borgum þykir mikið kveða að drykkjuskap um helgar. Þá ganga ölóðir menn berserksgang og valda spjöllum á almannafæri, svo og í heimahúsum, og fangageymslurnar yfirfyllast af drykkjurútum. Þannig er þetta í Svíþjóð og talið vandamál. Þar var það margra álit, að orsök ófarnaðarins væri einhliða neyzla sterkra drykkja og að ráðið til úrbóta væri að fá menn til að drekka létt vín og bjór í stað brennivíns. Þessi skoðun hlaut hljómgrunn hjá ráðamönnum þar í landi. Í samræmi við þennan skilning á vandamálinu var í Svíþjóð gerð mikil rýmkun á bjórsölu fyrir liðlega 3 árum. Síðan hafa matvöruverzlanir mátt selja áfengt öl. að vissum skilyrðum uppfylltum, og þessi mikla rýmkun ásamt verðlækkun á léttum vínum átti að verða til þess, að úr drægi neyzlu brenndra drykkja og þá um leið úr ofurölvun. Áhrif þessara ráðstafana eru nú tekin að koma í ljós. Bjór- og vínneyzla hefur aukizt til muna þessi síðustu ár, en gagnstætt von manna dregur ekki úr neyzlu sterku drykkjanna. Drykkjulæti eru jafnmikil um helgar og áður var, hin aukna öl- og víndrykkja dreifist á alla daga vikunnar. Þeir, sem fyrr drukku sig fulla í vikulok, gera það enn og hafa einungis bætt ölinu á sig aðra daga vikunnar. Þá vekur það athygli, hversu fyrrverandi drykkjumönnum reynist erfiðara en áður að standast áfengisfreistingar, og er því um kennt, að áfengt öl blasi nú við, svo að segja í hverri búð. Loks er þess getið, að nú eftir aðeins 3 ár frá því rýmkað var um bjórsölu, er í Svíþjóð tekið að brydda á hreinni bjórofdrykkju, sem áður þekktist þar lítt. Frá þessari dapurlegu reynslu segir sænskur læknir nýlega í tímaritsgrein, Alkohol-frågan, 9. hefti, 1968. Þessi læknir segir: Ölalkoholism visar ökning senare dren, - en þessi læknir, sem Alfreð Gíslason vitnar til, er Klaus Sjöberg, sem er læknir við geðsjúkrahús í Svíþjóð. - Áfengi bjórinn kemur þannig ekki í stað brennivínsins, heldur til viðbótar því. Í Svíþjóð eru fáanlegar öltegundir mismunandi að áfengismagni. Sú tegund, sem leyfð var frjáls sala á síðustu árin og hér er getið um, hefur 3½% vínanda miðað við rúmmál. Hins vegar er sterkur bjór þar 5,6%, og er sala hans takmörkunum háð. Fyrir nokkru ákváðu sænsk stjórnvöld að gera staðbundna og tímabundna tilraun með frjálsa sölu þessa sterka öls. Tilraunin hófst í nóv. 1967 og skyldi standa þangað til í des. 1968 og takmarkast við tvö lén, Gautaborg, Bohus og Värmland. Í júní 1968, hálfu ári fyrr en til stóð, var tilrauninni snögglega hætt, svo slæm varð reynslan. Drykkjuskapur magnaðist á þessum stöðum og horfði til vandræða vorið 1968. Það var bjórdrykkja unglinga, sem einkum olli áhyggjum og beinlínis knúði ríkisstj. til að kippa að sér hendinni. Í maí 1965 bar það til tíðinda í Danmörku, að ölgerðarmenn gerðu verkfall og stóð það í 6 vikur. Reynt var að bæta fólki þetta upp með innfluttu öli, en samt dró mikið úr bjórneyzlu í landinu þennan tíma. Afleiðingin varð minnkandi drykkjuskapur og kom m. a. fram í því, að tala umferðarslysa af völdum ölvaðra ökumanna lækkaði um þriðjung fyrstu verkfallsvikurnar.“ Þetta er það, sem ég hef tekið upp úr hinni óprentuðu ritgerð Alfreðs Gíslasonar læknis. Hér er ekki um að villast, að neyzla áfenga bjórsins, sem átti að draga úr neyzlu sterkra drykkja, gerði það ekki, heldur varð neyzlan hrein viðbót við fyrri áfengisneyzlu. Ekki er hitt síður athyglisvert, að í höfuðborgum þessara nágrannalanda okkar hefur neyzla áfenga bjórsins komið því til leiðar, að 60% af 14 ára drengjum eru orðnir áfengisneytendur og 80% þeirra, sem eru orðnir 16 ára að aldri. Nú kunna menn að segja, að í þessum löndum sé miklu frjálsari sala á áfengum bjór en gert er ráð fyrir í till. á þskj. 419, en því frjálsari sem salan á áfenga bjórnum er, því meir hefði hún þá átt að draga úr neyzlu sterku drykkjanna, en hún dró ekkert úr neyzlu þeirra. Allt varð þetta viðbót. Auðvitað mundi reynslan hér á landi verða alveg sú sama, ef þá ekki verri. Það vantar svo sem ekki, að með áfengislögunum, sem hér eru til umr., er bannað að selja eða veita unglingum áfengi, samkvæmt till. allshn., sem þessi hv. deild er búin að samþykkja, ætla ég, að það sé ekki ofmælt, að þeir, sem mestu áhrifin hafa á það, hvort unglingar neyta áfengis, séu vínsalarnir sjálfir, vínveitingahúsin og vínverzlanirnar. Þessir aðilar eiga að dæma um það, hvort unglingarnir sýna nokkur eða engin skilríki fyrir því, hvort þeir hafa leyfi eða heimild til að kaupa áfengi. Þeir eiga að meta það sjálfir, sem selja áfengið. Þannig er nú búið að breyta frv. Ég held, að áfengi bjórinn verði ekki síður unglingunum tiltækur en sterka vínið er nú, og mér dettur í hug, að næturklúbbarnir muni nú ekki láta sitt eftir liggja. Ég get ekki látið hjá líða, þegar ég minnist á þessi mál að minna á frv. sem flutt var á Alþ. 1932 um sama efni, um bruggun og sölu á áfengu öli. En um það frv. sagði þáv. forsrh., Tryggvi Þórhallsson, í þingræðu, með leyfi hæstv. forseta: „Frv. ætti að geta fengið fulla afgreiðslu nú þegar við þessa umr., því að mínu áliti er ekki um margt að ræða í sambandi við það. Það er ástæðulaust að fara út frá því að tala um kreppuráðstafanir og öflun ríkistekna og því um líkt. Það eina, sem hér er um að ræða, er hinn aukni drykkjuskapur í landinu, sem af því mundi leiða, ef leitt yrði í lög, að brugga skuli og selja áfengt öl. Sumpart mundi það auka drykkjuskapinn strax og sumpart leggja grundvöll að vaxandi drykkjuskap í framtíðinni. Þessi afleiðing yfirgnæfir svo allar aðrar ástæður með og móti frv., að um þær ætti ekki að þurfa að ræða. - Ölið mundi vekja drykkjufýsnina hjá ungum mönnum, verkamönnum og skólapiltum. Eins og Spánarvínið hefur reynzt kvenfólkinu hættulegt, mundi ölið reynast unglingum og öðrum, sem lítil peningaráð hafa.“ Þetta voru orð hins merka manns, en það hafa fleiri merkir menn látið til sín heyra um, hvaða áhrif mundu verða af sölu og bruggun á sterkum bjór hér í landinu. Síðast í morgun birtist merk grein eftir einn af mætustu borgurum þessa þjóðfélags, að ég ætla, Helga Ingvarsson, fyrrv. yfirlækni á Vífilsstöðum. Ég hygg, að hv. þm. muni virða orð hans í þessu máli a. m. k. eins mikils og ýmissa annarra, svo mikils virtur er hann og vandaður á allan hátt, og að það megi treysta honum til nokkurrar leiðsagnar í þessu máli, ekki síður en þjóðin treysti honum til leiðsagnar í að útrýma berklaveikinni á Íslandi. Ég vil lesa stuttan kafla úr þessari grein, með leyfi hæstv. forseta, sem Helgi Ingvarsson skrifar og birt er í morgun. Hann segir: „Að undanförnu hafa till. um sölu áfengs bjórs ýmist verið felldar eða dagað uppi á Alþ. Sennilega hefur meiri hl. alþm. þótt viðurhlutamikið að bera persónulega ábyrgð á því, að einu viðbrögð Alþ. í áfengismálum væru þau að auka á fjölbreytni áfengistegunda, sem eingöngu gæti orðið til þess að fjölga áfengisneytendum og auka drykkjuskap í landinu. Margir óttast líka og ekki að ástæðulausu, að bjórinn yrði tálbeita fyrir unglinga og þá drykkjumenn, sem eru að berjast við að reyna að hætta allri áfengisneyzlu. Gamlir drykkjumenn fúlsa heldur ekki við bjórnum. Af 130 mönnum, sem handteknir voru vegna ölvunarafbrota á tilteknu svæði í Englandi, neyttu 18% eingöngu bjórs og léttra víntegunda. Nú hafa nokkrir alþm. fundið upp á því klókindabragði að bera fram till. um þjóðaratkvgr. um bruggun bjórs. Með þessu yrði ábyrgðinni af afköstum bjórsins velt af einstökum þm. yfir á þann ópersónulega fjölda, sem ljær bjórnum lið sitt. Úrslit í almennri atkvgr. um hömlur á áfengissölu í Keflavík og Vestmannaeyjum geta gefið bjórmönnum nokkra von um framgang þessa áhugamáls þeirra. Mér er óskiljanlegt, að ábyrgir aðilar skuli leggja kapp á að knýja fram þá breytingu á áfengislöggjöfinni, sem líkleg er til að auka á drykkjuskap. Sannast að segja er hér eins og víðast annars staðar slíkt sinnuleysi og öngþveiti ríkjandi í áfengismálum, að full þörf er á, að sem flestir legðust á eitt til að reyna að finna ráð til útbóta.“ Þetta voru orð Helga Ingvarssonar yfirlæknis. Nú kunna menn að segja, að í þessum löndum, nágrannalöndunum, sem ég hef vitnað til og birt upplýsingar um, að í þessum löndum sé frjálsari sala á áfengum bjór heldur en gert er ráð fyrir í þeirri till., sem liggur fyrir á þskj. 419. En ég ætla, eins og ég sagði áðan, að það breyti harla litlu vegna þess, að ástandið er almennt svo, að þeir, sem ætla sér og vilja ná í þennan drykk, hvort sem er bjór eða sterkt vín, geta það eins og löggjöfinni er háttað og á að verða háttað eftir þessa meðferð að þessu sinni hér á Alþ. Að sjálfsögðu verður því á lofti haldið og hefur þegar verið gert, að samkv. till. á þskj. 419 um áfenga ölið eigi að fara fram þjóðaratkvgr. og það sé sannarlega réttmætt, að þjóðin fái að ráða. En þrír af fimm flm. þessarar till. fluttu fyrir þremur árum frv. um bruggun og sölu á áfengu öli, og ekki hugkvæmdist þeim þá, að þörf væri á þjóðaratkvgr. Þeir höfðu ekkert við það að athuga þá, að Alþ. réði úrslitum þessa máls eins og annarra þingmála. En það frv. var, eins og áður er sagt, fellt með miklum atkvæðamun, og þess vegna er nú gripið til þess ráðs að reyna að koma málinu fram með till. um þjóðaratkvgr. eins og yfirlæknirinn frá Vífilsstöðum bendir á, af því sennilega, að hv. flm. hefur ekki þótt líklegt, að þeim tækist að koma málinu fram hér á Alþ., án þess að slíkt ákvæði væri. En sé þörf á þjóðaratkvgr. um þetta mál. hversu oft hefði þá ekki átt að fara fram þjóðaratkvgr. um mikilsverð og afdrifarík mál á undanförnum árum og áratugum? Þjóðaratkv. getur verið nauðsynlegt eða réttmætt, ef um sérstök stórmál er að ræða. En því aðeins er réttmætt að leggja spurningu fyrir þjóðina, sem á að svara játandi eða neitandi, að hverjum og einum sé gert sem allra auðveldast að gera sér grein fyrir, hvað er þjóðinni fyrir beztu í málinu. Hér á þjóðin að svara, hvort brugga eigi og selja áfengan bjór í landinu. Er þá ekki viðbúið, að fjöldi manna hugsi sem svo: Vonandi minnkar drykkjuskapurinn og þá sérstaklega hjá unglingum, þegar þeir geta valið sér þetta saklausa öl í staðinn fyrir sterku vínin, og þess vegna svara ég játandi. Ég ætla, að svo geti farið um mikinn fjölda manna. Og svona hugsuðu Svíar líka og ekki aðeins almennir borgarar, heldur yfirvöldin sjálf. En hvernig fór? Reynslan hjá þeim varð dýrkeypt. Eiga svo Íslendingar að falla í sömu gröfina? Eða er það eitthvað betra að gera það með þjóðaratkvgr., ef illa á að fara? Og þá er aðalatriðið fyrir mér í þessu máli það, að mig hryllir við, ef íslenzkir foreldrar eiga von á því, áður en langt um líður, að 60% af 14 ára drengjunum þeirra verði orðnir áfengisneytendur eins og er í höfuðborgum nágrannalandanna. Eða hvaða ástæðu höfum við til að ætla, að betur fari hér? Þjóðaratkv. hefur ekki farið fram á Íslandi í 25 ár eða síðan þjóðin greiddi atkv. um endurreisn lýðveldisins og fullveldi 1944. Í þessi 25 ár hefur Alþ. haft mörg stórmál og jafnvel örlagarík mál til meðferðar. Samt hefur engin þjóðaratkvgr. farið fram um þau. En nú á 25 ára afmæli fullveldisins kemur fram mál á Alþ., sem flm. þykir svo mikilsvert, að því hæfi ekki lakari eða óvirðulegri meðferð en ákvörðuninni um fullveldið. Og málið er áfengur bjór. Ég verð að segja það, að mér er forvitni á að sjá, hverjir verða sammála flm. í þessu efni. Ég gat þess hér áður, að tilgangurinn með flutningi till. á þskj. 419 um áfengt öl hlyti að vera annaðhvort sá að draga úr áfengisneyzlu í landinu eða auka hana. Það getur ekki verið neinn tilgangur þar á milli. Ég hef sýnt fram á, að reynsla nágrannaþjóðanna er sú, að áfenga ölið auki hana og það svo mikið sem bjórdrykkjunni nemur, að meiri hl. 14 ára skólapilta í höfuðborgum fjögurra Norðurlanda eru orðnir áfengisneytendur vegna áfenga ölsins, og í Kaupmannahöfn t. d. eru 9 af hverjum 10 18 ára piltum, sem höfðu vanið sig á öldrykkju, orðnir neytendur sterku drykkjanna. Og nú liggur fyrir till. á þskj. 419 um áfengan bjór á Íslandi. Hvernig á þá að svara spurningunni: Er till. flutt til þess að draga úr áfengisneyzlu í landinu eða til að auka hana? Getur það verið, að reynsla nágrannaþjóðanna hafi farið fram hjá flm. þessarar till.? Ég ætla mér ekki að bera þeim það á brýn. Þvert á móti hygg ég, að þeim sé ekki síður kunnugt um reynslu nágrannaþjóðanna í þessum efnum en mér. Og af þessu dreg ég þá ályktun, að till. sé ekki flutt til þess að draga úr áfengisneyzlu í landinu. Hv. flm. munu gera sér það ljóst, að áfengisneyzlan muni aukast sérstaklega meðal æskufólks. Ég geri ráð fyrir, að þeir líti svo á, að það geri þjóðinni ekkert til ef þeir líta þá ekki svo á, að það sé til bóta, því að annars flyttu þeir ekki þessa till. Alþm. er að sjálfsögðu frjálst að hafa hvaða skoðun, sem þeim sýnist í hverju máli og fylgja henni fram. Hér eru skiptar skoðanir um það, hvort aukin áfengisneyzla, sérstaklega æskufólks, verði þjóðinni til góðs eða ekki. Ég mun síður en svo harma það, að þjóðin fái ótvíræða mynd af því, hvernig alþm. líta á það mál. Niðurlag till. á þskj. 419 er ákvæði til bráðabirgða svo hljóðandi, með leyfi forseta: „ Ríkisstj. er skylt að láta á árinu 1970 fara fram þjóðaratkvgr. meðal alþingiskjósenda um, hvort þeir vilji leyfa tilbúning og sölu áfengs öls samkv. því, sem segir í 7. gr. Ef meiri hl. þeirra, er atkvæði greiða, er samþykktur, öðlast 7. gr. gildi. Við þjóðaratkvgr. skal fara eftir lögum um kosningar til Alþingis, eftir því sem við á.“ Þarna stendur „ef meiri hl. þeirra, er atkvæði greiða, er samþykktur“. Ég veit ekki, hvað þetta er. Ég held, að þetta hljóti að vera prentvilla og eigi að vera „samþykkur“. Eða hver ætti að samþykkja meiri hl.? Þetta hlýtur að vera prentvilla og eigi að vera „samþykkur“. Og þá lít ég svo á, að mgr. sé svona: „Ef meiri hl. þeirra, sem atkvæði greiða, er samþykkur, öðlast 7. gr. gildi“. Ég vona, að hv. flm. leiðrétti þetta, ef það er röng tilgáta hjá mér, að þarna sé um prentvillu að ræða. En nú vil ég spyrja: Ef meiri hl. þeirra, sem atkvæði greiða, er ekki samþykkur, hvað þá? Það er svo sem augljóst. 7. gr. öðlast þá ekki gildi. Hún öðlast aðeins gildi, ef meiri hl. þeirra, er atkvæði greiða, er samþykkur áfenga bjórnum. Annars öðlast 7. gr. ekki gildi. Ég vil vekja athygli hv. þm. á þessu orðalagi þarna í till. Þetta er nefnilega alveg óvenjulegt. Það er talsvert meira í 7. gr. en það, sem stendur í þessu plaggi. Það stendur m. a. í 7. gr., að hannað skuli að brugga eða selja áfenga drykki á Íslandi. Þá fellur þetta niður. Ekki veit ég, hvort þetta bráðabirgðaákvæði er orðað svona af ásettu ráði eða ekki. Ég ætla ekkert að dæma um það. Ég ætla ekki einu sinni að gizka á það. En sé þetta orðað svona af ásettu ráði, þá fer nú till. að verða viðameiri en mönnum hefur kannske dottið í hug. Þá verður niðurstaðan þessi: Ef þjóðin samþykkir við almenna atkvgr. bruggun og sölu á áfengum bjór, þá fær þjóðin hann. En ef þjóðin samþykkir hana ekki, þá er ekki lengur bannað að brugga áfenga drykki, og þá mun heldur ekki standa á áfenga bjórnum. Niðurstaðan verður sú sama, hvort sem þjóðin samþykkir eða fellir till. um áfengan bjór. Þetta er snilldarlega orðað. Það þarf alveg sérstaka hugkvæmni til þess að geta orðað till. á Alþ. á þennan veg, ef þetta er ekki fyrir einhverja handvömm. Ég segi, að ef þetta er gert af ásettu ráði, er það held ég einsdæmi um orðalag á till., sem flutt er á Alþingi. Að geta komizt að sömu niðurstöðu, hvort sem menn eru með eða móti, það er laglega af sér vikið. En ef þetta verður samþ. eins og till. er þarna úr garði gerð og ég hef nú bent hv. þm. á, þá fer 8. gr. l. að verða einkennilegt fyrirbrigði í íslenzkri löggjöf. Ég ætla ekki einu sinni að fara yfir þá gr. Þetta frv., áfengislagafrv., sem hér liggur fyrir til 3. umr. eins og það var flutt og eins og það er enn eftir tvær umr., er þannig úr garði gert að mínum dómi, að það skiptir litlu máli, hvort það er samþ. eða fellt. Þótt frv. verði að lögum eins og það er nú eftir 2. umr., þá held ég, að enginn maður muni merkja hina minnstu breytingu til bóta á áfengismálum þjóðarinnar. En verði brtt. á þskj. 419, sem ég hef núna gert að umtalsefni, bráðabirgðaákvæðið, samþ. og svo einnig vínveitingahúsin í kaupstöðunum hjá fólkinu, sem vill ekki hafa þau, ef þetta verður hvort tveggja samþ., þá skiptir það ekki litlu máli, hvort frv. í heild verður samþ. þannig eða ekki. Ég býst við meira að segja, að það verði mjög eftirminnilegt, ef það yrði samþ. þannig. Það vakti athygli mína strax við 1. umr. málsins, eins og ég gat um þá, hvernig á því gæti staðið, að hv. allshn. flytti óumbeðið frv., sem nm. lýstu jafnframt yfir, að þeir hefðu enga afstöðu tekið til og skömmu síðar flutti n. margar brtt. við sitt eigið frv. og enn lýstu nm. því yfir, að þeir hefðu enga afstöðu tekið til þeirra till. Þetta vakti athygli mína, og ég hef ekki fengið neina skýringu á þessu fyrr en nú. Nú tel ég mig hafa fengið hana. Ég held, að skýringin sé sú, að a. m. k. sumir hv. nm. hafi séð, að frv., sem fyrir þá var lagt og þeir voru beðnir að samþykkja, að n. flytti, var hvorki fugl né fiskur. Það var meinlaust og gagnslaust, og þeir sáu enga ástæðu til þess að fara að neita því að tengja nafn n. við frv., enda held ég, að frv. sjálft sé ekkert annað en umbúðir, umbúðir um kjarna, kjarnann á þskj. 419, og hv. áhugamönnum um áfenga bjórinn hafi þótt rétt að sýna ekki kjarnann fyrr en við síðustu umr. í þessari hv. d. Lengur gátu þeir ekki dregið að sýna hann, og nú er hann hér. En hv. allshn. hefur ekki tengt sitt nafn við þá till. En hvernig ætli standi á því, að till. um áfenga bjórinn kemur ekki fram fyrr en á síðasta stigi, við síðustu umr. málsins hér í hv. d.? Mig grunar, að það sé vegna þess, að það hafi ekki átt að brenna sig á sama soðinu og fyrir þremur árum, þegar frv. var flutt þá, að gefa fólki víðs vegar um landið tóm til að frétta a. m. k. af þessu frv. eða till. og senda mótmæli, eins og það gerði þá. En þá drifu að mótmælin. Mig minnir, að það hafi verið um 30 eða yfir 30 félagssamtök og stofnanir í landinu, sem sendu þá mótmæli, enda tók málið sinn tíma, fyrst rætt við 1. umr., síðan vísað til n. og loks rætt við 2. umr. Þetta tók sinn tíma eins og gengur og gefur að skilja. En nú þykir hv. flm. heppilegra, að till. um áfenga bjórinn komi aldrei til n. Og það tekst þeim með því að flytja hana við 3. umr. Þannig hafði fólk almennt í landinu lítið svigrúm til þess að kynna sér málið. En samt hafa komið mótmæli, þótt skammur væri tíminn síðan þessi till. kom í dagsins ljós. Ég sé, að í gærdag hafa Alþ. borizt mótmæli víðs vegar að af landinu gegn till. um áfenga bjórinn frá 35 félagssamtökum og stofnunum víðs vegar um land. En í dag fyrir hádegi bárust síðan mótmæli, eins og hæstv. forseti las hér upp. Erindin eru 23. Ég get ekki sannprófað, hvort þau eru öll gegn áfenga bjórnum, en mér er tjáð, að þau séu það. Af 36 erindum, sem nefnd voru af stóli forseta í gær, var eitt um kvensjúkdómadeild, en 35 mótmæli gegn áfenga bjórnum. Hér eru nú erindi, sem eru 23 talsins og komu fyrir hádegi, en eins og ég sagði áðan, get ég ekki fullyrt um, hvort þau eru öll mótmæli gegn áfenga bjórnum. En líti maður yfir listann, bendir margt til þess. Sérstaklega er áberandi, hvað félagssamtök kvenna víðs vegar um landið hafa mótmælt hér sterklega. Það er yfirgnæfandi, hvað konur mótmæla þessari till., ungmennafélög, slysavarnafélög, bindindisfélög og áfengisvarnanefndir og félög áfengisvarnanefnda. Þá ætla ég, að komið hafi mótmæli frá Sambandi ísl. barnakennara og e. t. v. fleiri kennarasamtökum, sem ég hef ekki haft tækifæri til að kynna mér enn sem komið er. Svona eru undirtektirnar, jafnvel þótt örskammur tími líði frá því að till. var flutt. En hvar eru meðmælin með till.? Senda engir Alþ. bendingu um, að það sé nauðsynlegt að samþykkja þetta mál? Ekki gerðu þeir það 1966. Það kom ekki ein einasta rödd til Alþ. til stuðnings bjórfrv. þá. Og ekki er ein einasta rödd komin enn fram, hvað snertir þetta mál mér vitanlega. Ég tel rétt að þessu sinni að orðlengja ekki meira um þær till., sem hér liggja fyrir. Það gengur sinn gang að sjálfsögðu, þetta mál, gegnum hv. d. eða til atkv. í þessari hv. d. eins og önnur mál. Ég bíð rólegur eftir þeim úrslitum, sem um þetta verða, en ég er ánægður að einu leyti, eins og ég hef reyndar nefnt áður. Ég er mjög ánægður yfir því að fá rétta og ótvíræða mynd af skoðunum hv. þm. hvers og eins í málinu. Því fagna ég. Þessa mynd fengum við fyrir þremur árum, og mér er ánægja í að fá þá mynd enn á ný.



Herra forseti. Nú er hringt stóru bjöllunni. 5 hv. þm. leggja fram till. á þskj. 419 um þjóðaratkvgr. Fyrirliði þeirra er hv. 10. þm. Reykv., Pétur Sigurðsson. Meðreiðarmenn hans eru hv. 2. þm. Reykn., Jón Skaftason, hv. 4. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, hv. 8. landsk. þm., Steingrímur Pálsson og hv. 5. þm. Norðurl. v., Björn Pálsson. En um hvað á þessi atkvgr. að vera? E. t. v. um nýja stjórnarskrá handa lýðveldinu? Ýmsir munu mæla, að kominn sé tími til þess að athuga það mál og greiða um það atkvæði. Eða um nýjar leiðir í skóla- og menningarmálum, heilbrigðismálum eða jafnvel efnahagsmálum, sem eru eilíft vandamál? Nei. Það er ekkert af þessu, sem þeir vilja láta greiða atkvæði um. Fimmmenningarnir vilja láta þjóðina segja til um það með almennri atkvgr., hvort hún óski eftir meiri áfengisneyzlu í landinu. Áfengið hefur sína fylgifiska og ekki fallega. Það er óþarfi að lýsa þeim. Ef til kemur, verður atkvgr. um það, hvort gefa eigi þessu fylgdarliði áfengisins aukinn byr í seglin. Mér þykir sennilegast, að persónulegar þrár flm. liggi að baki till. Líklega eru þeir þyrstir, og trúlega eru þeir haldnir minnimáttarkennd vegna þess, að líkamlegt vaxtarlag þeirra sé öðruvísi en þeir vilja hafa það. Þeir búast við að verða betur metnir af samtíðarfólki, ef þeir verða gildari um miðjuna, hafa heyrt, að öldrykkju fylgdu stærri magar, svonefndar bjórvambir, og telja þær eftirsóknarverðar. En þurfa fimmmenningarnir endilega að þamba öl til þess að fá kúlur framan á sig? Geta þeir ekki notað eitthvað af þeim mörgu áfengistegundum, sem fást hér í vínverzlun ríkisins? Þeir munu svara því til, að vegna þess að þeir drykkir eru sterkir, sé tæplega hægt að drekka nógu mikið magn af þeim. En geta þeir þá ekki brugðið á ráð Bárðar gamla á Búrfelli að þynna mjaðarskömmina með vatni? Bárður fór með sinn kút að bæjarlæknum og bætti þar í hann, en tillögumennirnir munu allir hafa vatnsleiðslur í sínum húsum, svo að blöndunin getur orðið þeim auðveldari en Bárði. Falli hinum fimm hv. þm. ekki þetta ráð, má benda þeim á annað. Þegar þingi lýkur í vor, gætu þeir farið til Kaupmannahafnar og gengið þar á ölkrár næsta sumar. Ef þeir stunda vel drykkjuna, gætu þeir sennilega verið búnir að fá álitlegar kúlur framan á sig á næsta hausti, þegar Alþingi kemur saman, gætu þá komið til þings hressir og pattaralegir, allvel gildir um miðbikið, lausir við vanmáttarkenndina og vel færir til löggjafarstarfa. Það er alldýrt fyrirtæki að láta fara fram þjóðaratkvgr. Kostnaður ríkisins við þetta er töluverður, og svo eru dagsverk kjósendanna. Í samanburði við þetta eru það smámunir einir, þó að tillögumennirnir fimm verði utanlands næsta sumar í persónulegum erindum fyrir sig. Ég er viss um, að allt slampast af og jörðin heldur áfram að snúast, þó að þessir fimm dándismenn verði fjarri sínu föðurlandi í fáeina mánuði. En brtt. þeirra tel ég ósköp kjánalegan samsetning og legg til, að hún verði felld.



Herra forseti. Ég hafði, satt að segja, ekki ætlað að taka þátt í þessum umr. að þessu sinni, þar sem ég hef verið að undanförnu að reyna að afla mér upplýsinga, sem enn þá hafa ekki borizt, réttra upplýsinga um reynslu þeirra þjóða, sem skyldastar okkur eru, af milliölinu og sterka ölinu og hvaða áhrif það hefði haft á neyzluvenjur og víndrykkju í þessum löndum. Ég á von á að fá nýjar upplýsingar um þetta atriði frá Svíþjóð, en því miður eru þær ekki enn þá komnar, þannig að ég hafði hugsað mér að bíða með að taka til máls um þetta mál. þar til þær upplýsingar eru fengnar. En ég kemst þó ekki hjá því vegna ræðna tveggja flokksbræðra minna úr eldri deild flokksins að segja hér nokkur orð um þær ræður. Ég er farinn í gegnum nokkuð mörg ár að kannast við þann tón, sem ég heyrði í þeim, hvernig sumir gefa sér forsendur og halda heilar ræður út frá forsendum, sem hvergi eru til staðar nema í þeirra eigin hugarheimi, enda niðurstaðan oft eftir því. En þetta er nú kannske innanríkismál í þeim flokki, sem ég tilheyri, og skal ég ekki fara að flíka því mjög hér. Ég verð að segja það, að vinur minn, hv. 1. þm. Vestf„ flutti hér alleinkennilega ræðu, og er þá ekki mikið sagt. Mér fannst, að á ýmsum sviðum væri málflutningur hans ærið mótsagnakenndur. Tímans vegna skal ég aðeins víkja að þessu örfáum orðum, ekki fara út í öll þau atriði, sem ástæða væri til að víkja að, heldur aðeins nokkur. Hann harmaði mjög þá breytingu, sem lagt væri til að gerð yrði á gildandi lögum um, hvaða skilyrði þyrftu að vera fyrir hendi til þess, að veitingahús í 1. flokki gætu öðlazt vínveitingaleyfi. Og hann komst að þeirri niðurstöðu, að ef þessi brtt., sem flutt er á þskj. 396, yrði samþ., væri þar með verið að koma hlutunum þannig fyrir, að vínveitingahús í kaupstöðum gætu selt áfengi í óþökk meiri hluta bæjarbúa, eins og hann orðaði það og hneykslaðist hann eðlilega mjög á því. Hins vegar virtist það ekki valda honum neinum hrellingum eða hneykslan að virða að vettugi þjóðarvilja, ef meiri hluti þjóðarinnar við atkvgr. lýsti því yfir, að hann væri því samþykkur og teldi til bóta frá því ófremdarástandi, sem nú ríkir í áfengismálunum, að leyfa sölu á léttu öli í landinu eftir nákvæmlega sömu reglum og nú gilda um sölu á sterku áfengi. Honum fannst ástæðulaust, að meiri hluti þjóðarinnar fengi tækifæri til þess að segja sína skoðun á þessu máli, og honum fannst ekkert athugavert heldur við það, þó sú skoðun þjóðarinnar, sem kæmi fram í atkvgr., yrði að engu metin. Hv. þm. sagði: Í hvaða tilgangi er till. fimmmenninganna flutt? Og hann komst að þeirri skynsamlegu niðurstöðu, að annaðhvort vekti fyrir okkur að auka á áfengisneyzluna í landinu með því að leggja til að leyfð yrði framleiðsla á léttum bjór ellegar þá að við gerðum okkur væntanlega vonir um að minnka áfengisneyzluna: Þetta er rétt hjá hv. þm. Öðrum hvorum þessum kosti er til að dreifa. En hv. þm. var ekki í miklum vafa sjálfur um það, hver niðurstaðan yrði af þessu, ef létt öl yrði framleitt í landinu og leyft til sölu. Hann flutti um það atriði nokkuð langa ræðu og vitnaði þar í ýmsa mæta menn, og skal ég ekkert fara á þessu stigi málanna að rífast um það við hann. En ég vil benda honum á, að það eru ýmsir aðrir og ekkert ómerkari menn, sem hafa alveg þveröfugar skoðanir á áhrifum þess á vínneyzluna í löndunum. Og meðan hv. þm. var að tala og flokksbróðir hans, sem talaði á eftir, las ég í fljótheitum yfir mjög athyglisverða skýrslu, sem birtist í Nordisk Kontakt, 5. hefti 1969 á bls. 306, um reynsluna af þessu í Svíþjóð. Þetta hefti liggur hér frammi á borðum allra þm„ og getur hver og einn lesið þetta og kynnt sér af eigin reynd, hver reynslan er þar sögð hafa verið af tilkomu ölsins í Svíþjóð. Ég þýddi nokkur atriði úr þessari skýrslu, meðan hv. þm. var að tala og í ónákvæmri og óvandaðri þýðingu ætla ég, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp efnisleg atriði úr þeirri skýrslu. Yfirskrift skýrslunnar er „Áfengissalan minnkar í Svíþjóð“. Undirfyrirsögn er „Órói hjá brennivínsframleiðendum og kartöfluframleiðendum“. Það er undirfyrirsögnin. Í inngangi skýrslunnar segir: „Með mikilli gleði tilkynntu sænsk áfengismálayfirvöld þann 20. febr. s. l., að vínsalan árið 1968 hefði verið sú lægsta síðan verkfallsárið 1963. Sala sænsku áfengisverzlunarinnar minnkaði á árinu 1968 um 4.4% eða í 50.4 milljarða lítra. Það vill segja, að minnkun frá árinu 1967 er um 2.3 milljarða lítra.“ Þetta er nýjasta reynsla Svía af árinu 1968, borið saman við árið 1967. Enn fremur segir í skýrslunni m. a. þetta: „Yfirstjórn áfengismálanna lýsti yfir mikilli ánægju með fráhvarfið frá sterku drykkjunum til léttu drykkjanna, og forsvarsmenn bindindishreyfingarinnar voru að sjálfsögðu mjög ánægðir.“ Síðar í þessari skýrslu segir enn fremur, að meðal þeirra, sem mótmæltu þessari þróun, væri að sjálfsögðu formaður samtaka sænskra brennivínsframleiðenda. Hv. þm., sem töluðu hér á undan mér, létu báðir að því liggja, hvor á sinn hátt að vísu, að fyrir okkur flm. brtt., sem hér er verið að ræða, lægi það að auka á þau vandræði, sem hér væru til staðar vegna neyzlu áfengis. Það er auðvelt að gera mönnum upp tilgang með flutningi mála. En ég vil biðja þessa hv. ágætu þm. að athuga nú betur, áður en þeir leyfa sér að staðhæfa hluti, sem þeir gerðu áðan, þá reynslu, sem ég var hér að lýsa og fengizt hefði í Svíþjóð. Það er enginn vandi að draga upp sorglegar myndir af áhrifum neyzlu áfengis á unglinga og raunar alla þá, sem þess neyta í óhófi. Áfengið er til staðar í landinu. Því verður ekki breytt nema með banni, og enginn hér á hv. Alþingi hefur, meðan ég hef hér setið, lagt það til eða talið það framkvæmanlegt að banna algerlega sölu á áfengum drykkjum í landinu. Ég tel það vera, eins og sagt er í hnefaleikum, að berja fyrir neðan beltisstað, þegar tveir síðustu ræðumenn voru að láta að því liggja, að við vildum með tillöguflutningi okkar auka á þetta vandamál. Ég þori að fullyrða, að við ætlumst allir til þess og við trúum því, þar til reynslan afsannar það, að með tilkomu létta ölsins muni fara hér, kannske ekki alveg í upphafi, en mjög fljótlega þannig, að ekki einasta dragi úr neyzlu áfengisins, heldur verði neyzlan sjálf miklu mennilegri heldur en hún er í dag við þau ákvæði, sem eru gildandi um sölu áfengisins. Ég skal verða fyrstur manna til að draga réttar ályktanir af þeirri reynslu, sem við fáum væntanlega eftir 2–3 ár, ef leyft verður að selja létt öl í landinu. Sjái ég fram á það og séu færð fyrir því rök, að það geri ástandið, illt ástand, enn þá verra, þá skal ekki standa á mér að breyta til þeirra reglna, sem í gildi eru í dag. En ég trúi því enn þá, að ef framleiðsla á léttu öli verður leyfð, munum við bæta ástand þessara mála í landinu, en ekki gera það verra. Það er aðalatriðið. En á þessu stigi málanna ætla ég ekki að lengja þessar umr. mikið meira.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 32, var flutt á síðasta þingi að heita má í mjög svipuðu formi og það nú kemur fram. Það var þá sent til umsagnar, þ. á m. til umsagnar Sambands ísl. sveitarfélaga, en þetta mál snertir að sjálfsögðu þá aðila, sem með þau mál fara, mest allra og eingöngu að segja má. Umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga um málið, þegar það var því sent á síðasta þingi, var neikvæð. Sambandið lagði þá gegn því, að frv. yrði samþ. Ég hafði aftur samband við formann Sambands ísl. sveitarfélaga, áður en n. tók þetta mál til afgreiðslu hjá sér, og spurði um afstöðu þeirra, hvort hún væri sú sama um þetta frv., sem nú lægi fyrir, og fram hefði komið á síðasta þingi og taldi hann svo vera. Að þessu athuguðu leggur meiri hl. n. til, - n, klofnaði um málið, - en meiri hl. leggur til, að frv. verði afgreitt með svofelldri rökst. dagskrá: „Með því að telja verður eðlilegt, að jafnveigamiklar breytingar á tekjustofnalögunum og frv. gerir ráð fyrir séu gerðar í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga, en ekki gegn vilja þess, ályktar d. að vísa frv. frá og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Það er sem sagt till. meiri hl. heilbr.- og félmn., að málið verði afgreitt með rökst. dagskrá, sem fram kemur á þskj. 301.



Herra forseti. Hér er fram haldið 2. umr. um þetta frv. Sú umr. hófst 11. marz í vetur, og þá flutti hv. frsm. meiri hl. heilbr.- og félmn., hv. 3. þm. Sunnl., sína framsöguræðu. Hann hefur nú flutt aðra núna, en mér finnst hún hvorki verri né betri en sú gamla og ræði ekki um það frekar. En þegar þetta var til umr. hér 11. marz, var umr. frestað eftir minni ósk, og ég fór fram á það, að hv. heilbr.- og félmn. reyndi að fá umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga um málið, áður en það yrði afgr. frá Alþ. Nú skilst mér á frsm. meiri hl., að umsögn þaðan sé ekki væntanleg, annaðhvort af því, að n. telur ekki ástæðu til að leita eftir umsögn frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, eða þetta samband óskar ekki að láta umsögn sína í té. Ef stjórnendur Sambands ísl. sveitarfélaga eru á móti frv., get ég vel skilið, að þeir vilji komast hjá því að reyna að færa rök fyrir því, að rétt sé að fella frv. eða vísa því frá. Ég get vel skilið, að þeir óski ekki að gefa út bréf um það, að sanngjarnt sé, að verzlanir í Neskaupstað borgi 300% hærra og verzlanir í Stykkishólmi, á Patreksfirði, Hólmavík, Siglufirði, Dalvík, Fáskrúðsfirði, Stokkseyri og Eyrarbakka, svo að dæmi séu nefnd, og þar með fólkið á þeim stöðum, borgi 200% hærra aðstöðugjald en hliðstæðar verzlanir í höfuðborginni, en þetta gerðist árið sem leið. Og ef Samband ísl. sveitarfélaga er á móti því, að frv. nái fram að ganga, tel ég líka skiljanlegt, að það kæri sig ekki um að lýsa yfir skriflega þeirri stefnu sinni að láta hraðfrystihús á Patreksfirði, Suðureyri, Bolungarvík og Hólmavík í Vestfjarðakjördæmi, á Dalvík og Raufarhöfn í Norðurlandskjördæmi eystra, á Vopnafirði, Eskifirði og Neskaupstað í Austurlandskjördæmi og hraðfrystihús á Akranesi og í Grafarnesi í Vesturlandskjördæmi, svo að dæmi séu nefnd, borga 100% hærri aðstöðugjöld en hraðfrystihús í Reykjavík, á Sauðárkróki, Siglufirði og Seyðisfirði þurfa að borga. En þannig var þetta 1968. Í ræðu sinni hinn 11. marz í vetur sagði frsm. meiri hl. hv. heilbr.- og félmn., 3. þm. Sunnl., að aðstöðugjald, sem lagt væri á verzlanir, kæmi á þeirra rekstur, en lenti ekki á fólkinu á þeim stöðum, þar sem verzlanirnar eru. Hann vitnaði í því sambandi í verðlagseftirlit ríkisins. Ég get sagt honum það, þeim hv. þm., að ég hef aldrei tekið alvarlega það ríkisstjórnarapparat, sem nefnist verðlagseftirlit. Auðvitað bitna aðstöðugjöldin á fólkinu á þeim stöðum, þar sem þau eru á lögð, í hækkuðu vöruverði eða í lakari þjónustu á annan hátt en verzlanirnar gætu veitt, ef þessi gjöld væru ekki svona há. Sama máli gegnir um atvinnufyrirtæki, eins og t. d. frystihúsin. Það er ekki eingöngu mál frystihúseigendanna. Sé þessum fyrirtækjum íþyngt með háum, opinberum gjöldum og jafnvel kippt fótum undan rekstri þeirra með óhæfilegum álögum og meiri en annars staðar tíðkast, þá er það mál, sem sannarlega snertir almenning á þessum stöðum. Um það verður ekki deilt. Það er því alrangt, sem hv. 3. þm. Sunnl. heldur fram, að þetta sé aðeins mál verzlunar- og atvinnufyrirtækja, sem eru látin innheimta þessi opinberu gjöld. En jafnvel þó að það væri rétt, sem hv. þm. heldur fram um þetta, sem ekki er, þá bætti það lítið úr skák, ranglætið er það sama, hvort sem það bitnar á verzlunarfyrirtækjum, atvinnufyrirtækjum eða á almenningi. Mér þykir nú satt að segja hálfleiðinlegt, herra forseti, að þurfa að flytja mál mitt, meðan aðeins eru 4 þdm. á fundi auk mín, og ég vildi þess vegna mælast til þess við forseta, ef ekki tekst að fá fleiri í salinn, að fresta málinu og leyfa mér að flytja afganginn af ræðu minni á næsta fundi, ef þá væri betur mætt. Ég tel þetta eiginlega ekki gott.

Ég vil mjög óska þess, að hv. þm. lyki ræðu sinni, þar sem þetta mál hefur svo lengi legið í salti og það er tekið á dagskrá samkv. hans ósk. Hins vegar, þótt forseta þyki miður, að svo fáir hlýði á ræðu hv. þm., þá er það ekki sök forseta.

Mundi forseti ekki vilja reyna að fá einhverja fleiri með því að hringja bjöllu sinni?

Þess skal freistað.

Og betur má, ef duga skal. Hv. 3. þm. Sunnl. sagði í ræðu sinni 11. marz, að það mundi þýða beina hækkun á útsvörum launamanna, ef jöfnuður yrði gerður á aðstöðugjöldunum, eins og við hv. 5. þm. Norðurl. e. förum fram á í okkar frv. Einu sinni var ákvæði í l. um það, að áður en sveitarfélag gæti fengið framlag úr jöfnunarsjóði sveitarfélaga, skyldi það hækka álögð útsvör hjá sér um 20% frá þeim gjaldstiga, sem er í útsvarslögunum. Nú er búið að nema þetta úr l. Það er búið að breyta þessu. Nú þarf aðeins lítilfjörlega hækkun á útsvörum fram yfir hinn lögákveðna gjaldstiga, til þess að sveitarfélag geti fengið framlag úr jöfnunarsjóði. Ef sveitarfélag því þyrfti að fá bætta þá tekjulækkun, sem það yrði fyrir við leiðréttingu á aðstöðugjöldum, mundi það aðallega gerast með framlögum úr jöfnunarsjóði, en ekki með auknum útsvarsálögum á almenning. Annars var aðalefnið í ræðu hv. 3. þm. Sunnl. hinn 11. marz að lýsa fyrir þdm. því, að hann hefði mikla þekkingu og reynslu í sveitarstjórnarmálum, og einnig að lýsa því, að ég mundi vera mjög þekkingarlítill í þeim efnum, og hann dró a. m. k. mjög í efa, að ég hefði eiginlega nokkurt vit á þeim málum. Ef ég man rétt, sagðist hann hafa verið bæjarstjóri í einum kaupstað hér í 12 ár. Ég held, að það hafi verið rétt af honum að benda þdm. sérstaklega á þetta, þessa miklu þekkingu sína. Það gæti annars dulizt fyrir mönnum, að hún væri svo mikil, því að hún sést ekki af skrifum hans eða ræðum um þetta mál, a. m. k. ekki því, sem hér liggur fyrir. Hv. 9. þm. Reykv., Hannibal Valdimarsson, flutti einnig ræðu um þetta mál hinn 11. marz, og þar benti hann á það, að þetta væri alvörumál og menn ættu ekki að vera með grín eða gáska í sambandi við það, það væri ekki viðeigandi. Þetta var ágæt áminning hjá hv. 9. þm. Reykv., og mér kemur því ekki til hugar að ræða hér um það, hvort hv. 3, þm. Sunnl. hafi meiri eða minni þekkingu en ég á sveitarstjórnarmálum. Slíkt tal er ekki sæmilegt á Alþ., það mundi aldrei leiða til dómsniðurstöðu, sem talin væri svo örugg, að ekki yrði um deilt. Ég vil alls ekki fara að snúa þessu þannig upp í léttúðarfullt tal og grín, því að þetta er rétt, sem hv. 9. þm. Reykv. sagði á dögunum, að þetta er alvarlegt mál. En ég get vel skilið, að hv. 3. þm. Sunnl. kjósi fremur að færa umr. yfir á þetta svið heldur en að reyna að sannfæra þdm. um, að það sé rétt stefna, sem hann fylgir, að láta t. d. verzlanir og fiskfrystihús í Vestmannaeyjum borga 100% hærra aðstöðugjald en hliðstæð fyrirtæki í Reykjavík eru látin borga. Ég hef bæði nú og áður nefnt dæmi um ranglætið, sem menn eru beittir með framkvæmd tekjustofnalaganna, eins og hún nú er. Ég vil enn nefna dæmi um þetta. Tilbúinn áburður er einn af helztu nauðsynjavörum landbúnaðarins. Á einstaka stöðum, svo sem í Búðardal, í Borgarnesi og í Vopnafjarðarkauptúni, var ekkert aðstöðugjald tekið af áburði árið sem leið. Sveitarstjórnirnar þar munu hafa talið, að það væri ekki rétt að skattleggja svo mikla nauðsynjavöru fyrir landbúnaðinn. Á öðrum stöðum má gera ráð fyrir, að bændur þurfi að borga að meðaltali frá 200 kr. og upp í 1000 kr. og jafnvel meira í aðstöðugjald af áburðarskammtinum á túnin sín á þessu ári. Þetta er ákaflega mismunandi. Það er ekki langt síðan sett voru hér á hinu háa Alþ. lög um atvinnujöfnunarsjóð, og menn ræða um landshlutaáætlanir svonefndar. Tilgangurinn með þessu hvoru tveggja er sagður vera sá að efla atvinnurekstur og halda við byggðinni sem víðast um landið. En ég tel vonlítið, að þetta takist, að efla atvinnurekstur og halda við byggðinni á ýmsum stöðum á landinu, ef haldið verður áfram að heimta margfalt hærri opinber gjöld af fólki á einum stað en öðrum. Þeir í meiri hl. heilbr.- og félmn. flytja hér till. til rökstuddrar dagskrár, og ég held, að hv. frsm. n. hafi lesið hana öðru sinni núna áðan. Hún er satt að segja furðuleg, þessi dagskrártill., að orðalagi. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Með því að telja verður eðlilegt, að jafnveigamiklar breyt. á tekjustofnal. og frv. gerir ráð fyrir séu gerðar í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga, en ekki gegn vilja þess, ályktar deildin að vísa frv. frá og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þeir telja, að það megi ekki gera veigamiklar breytingar á l. gegn vilja Sambands ísl. sveitarfélaga. Hvað eru þeir að segja með þessu? Þeir eru með því að lýsa því yfir, að Alþ. geti ekki gert þýðingarmiklar breyt. á þessum l., nema Samband ísl. sveitarfélaga samþ. Það samband er orðið Alþ. æðra í þessum málum samkvæmt þessu. En hverjir skyldu vilja lýsa slíku yfir með því að samþ. þessa dagskrártill., hverjir fleiri af þdm. en þessir fjórir, sem skipa meiri hlutann? Ég veit það ekki. En það verður fróðlegt að sjá, hverjir vilja gefa slíka yfirlýsingu hér á Alþ., að það megi ekki afgr. mál, sem snerta sveitarfélögin, nema Samband ísl. sveitarfélaga samþ. Það verður fróðlegt að sjá þetta, og þess vegna óska ég, hæstv. forseti, eftir því, að það verði haft nafnakall um dagskrártill., þegar til atkvgr. kemur.

Forseti (SB): Forseti vill aðeins taka fram, að það var á hans ábyrgð, sem hv. 3. þm. Sunnl. var veitt orðið til framsögu í þessu máli nú. Framsaga í þessu máli hafði farið fram áður, eins og hv. 1. þm. Norðurl. v. gat um í sinni ræðu.

Frsm. meiri hl. (Guðlaugur Gíslason: Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að lengja umr. um þetta mál, þær hafa þegar orðið allmiklar. En það er aðeins eitt atriði, sem ég vil undirstrika, sem ég að vísu gerði í ræðu minni 11. marz, en það er sá misskilningur, sem virðist vera hjá hv. 1. þm. Norðurl. v., að það sé skylda fyrir sveitarfélögin að nota þá heimild, sem er í l. um aðstöðugjöldin. Hann benti á, að aðstöðugjöld væru allt að 100% hærri í Vestmannaeyjum en hér í Reykjavík. Þetta er ekki ákvörðun Alþ., að svo er. Þetta er ákvörðun bæjarstjórnar Vestmannaeyja, að þannig er. Aðstöðugjöldin í Vestmannaeyjum gætu verið 100% lægri en í Reykjavík, ef bæjarstjórnin í Vestmannaeyjum teldi það eðlilegt. Það er aðeins heimildarákvæði um að leggja á aðstöðugjöld og ákveða upphæð þeirra að vissu marki. Ég held, að ég hafi aldrei brigzlað hv. 1. þm. Norðurl. v. um neina vanþekkingu á sveitarstjórnarmálum eða því síður verið að hæla mér af minni þekkingu. Ég sagðist hafa nokkra reynslu í þessum málum, annað held ég, að ég hafi ekki sagt um það. En ég sagði og segi það aftur, að hann hlýtur að misskilja þetta, ef hann heldur, að sveitarfélög séu skyldug að nota útsvarsstiga að fullu og það sé ákvörðun Alþ., að aðstöðugjöld eru hærri víða um land en hér í Reykjavík. Það er ákvörðun sveitarstjórnar á hverjum stað, að svo er, en ekki ákvörðun Alþ. Ef sveitarstjórnir telja sig ekki þurfa að nota þá heimild, sem í l. er um álagningu aðstöðugjalds, þá auðvitað gera þau það ekki, en ef þau telja sig þurfa að nota hana og það sé eðlilegri innheimta og eðlilegri skattálagning á borgarana heldur en bein útsvör, þá gera þeir það, bæði í Vestmannaeyjum og annars staðar. Þetta er það, sem fyrir liggur um þetta atriði. Ég held, að það sé hverjum einasta sveitarstjórnarmanni ljóst, sem einhverja reynslu hefur í þessum málum, að tilfærsla á gjöldum innbyrðis, t. d. tilfærsla á aðstöðugjaldi eða lækkun á aðstöðugjaldi, getur ekki þýtt annað en hækkun á útsvörum á aðra borgara bæjarins. Þetta er tilfærsla á gjöldum á milli þegna byggðarlagsins. Þetta held ég, að liggi alveg ljóst fyrir. Bæjarstjórn ákveður um hver áramót, hver heildarupphæð gjalda skuli vera, og ef aðstöðugjöld eru lækkuð, þá getur það ekki komið annars staðar fram en í hækkuðum útsvörum. Ég held, að hverjum einasta sveitarstjórnarmanni hljóti að vera þetta ljóst. Þar af leiðir, að lækkun aðstöðugjalds, ef það er gert með beinum l. hér á Alþ., þá þýðir það hækkun á útsvörum. Það er tilgangslaust að benda á, að það sé hægt að fara í jöfnunarsjóðinn og sækja þangað mismuninn. Ef svo væri, þá væri ákaflega lítill vandi að sjá um fjárreiður sveitarfélaganna, það væri ekki annað en að hafa útsvörin nægilega lág og sækja síðan fé úr jöfnunarsjóði. En ákvæðin um jöfnunarsjóð eru þau, eins og allir vita, að það verður að fullnýta stigann áður og rúmlega það nú. Það var 20% álag áður. Og ef mörg sveitarfélög fara að fella niður aðra tekjustofna en útsvörin, taka þau í hámark, þá auðvitað minnkar framlagið úr jöfnunarsjóði til annarra sveitarfélaga, sem gera það ekki, og það þýðir, að þá hljóta útsvör að fara að hækka, þangað til öll sveitarfélög eru komin á sama markið og treysta á jöfnunarsjóð frekar en aðrar tekjur. Þetta er því að mínum dómi miklu flóknara mál en svo, að það sé eðlilegt, að þetta sé gert, nema að mjög vel athuguðu máli og leitað álits Sambands ísl. sveitarfélaga, sem þetta mál snertir fyrst og fremst, hvernig þeir aðilar vilja haga álagningu gjalda til þarfa sveitarfélaganna. Það er ekki tekið neitt vald af Alþingi. Alþ. getur gert hvað sem það vill, bæði um þessi lög og önnur. Það er aðeins bent á, að þetta sé svo flókið mál, að það sé eðlilegt, að samráð sé haft við Samband ísl. sveitarfélaga og forsvarsmenn þess, ef á að breyta l. um tekjustofna.



Herra forseti. Þessi aths. hv. 3. þm. Sunnl. var alveg óþörf. Ég hef aldrei haldið því fram, að sveitarfélögum væri skylt að leggja á aðstöðugjöld, aldrei dottið í hug að halda því fram, af því að það er ekki. Það er rétt, sem hann segir, þetta er heimild, heimildarákvæði. En heimildarákvæðunum hefur verið beitt þannig víða um land, að það leiðir af sér óverjandi ranglæti milli manna og fyrirtækja í þjóðfélaginu, alveg óverjandi ranglæti, og þess vegna þarf Alþ. að taka í taumana og setja hömlur á þetta, og það er það, sem stefnt er að með þessu frv. og að það sé ekki hægt að nota þessi ákvæði eins og gert hefur verið, það sé ekki heimilt að mismuna mönnum svona herfilega eftir því, hvar þeir eru búsettir á landinu. Ranglætið er það sama, hver sem fyrir því stendur, og það er það, sem þarf að lækna. Og þetta er ekkert flókið mál, alls ekkert flókið mál. Hv. þm. segir, að þarna verði um að ræða aðeins tilfærslu milli þegna í viðkomandi sveitarfélögum. Ég get bent á það, og hann tók undir það reyndar í sinni ræðu núna, að sveitarfélögin eiga rétt á því, ef gjöldin hjá þeim fara fram úr vissu marki og meira en eðlileg tekjuöflun getur mætt, þá eiga þau rétt á því að fá framlög úr jöfnunarsjóði sveitarfélaga og mundu vitanlega gera það. Hann segir, að það sé sjálfsagt að leita álits Sambands ísl. sveitarfélaga um þetta. Það var það, sem ég fór fram á 11. marz, að yrði gert, að hér lægi fyrir skriflegt álit frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, en hann hefur gert grein fyrir því, að það verði ekki gert í þessu máli.



Herra forseti. Það er hérna lítið frv., sem ég flyt ásamt hv. 5. þm. Norðurl. v., frv. til l. um breyt. á l. um sauðfjárbaðanir. Efni þess er ósköp einfalt. Það er aðeins að breyta þeim tímatakmörkum, sem sett eru í núgildandi lögum um það, hvenær baðanir skuli fara fram. En eins og nú er, er það á tímalbilinu frá 1. nóv. til 1. marz, en við leggjum til, að þessu verði breytt þannig, að í staðinn fyrir 1. marz komi 1. maí: Rökin fyrir þessu eru nokkuð dregin fram hér í grg. Það kann að vera, að það hefði verið nægilegt að hafa þennan tíma um 15. apríl, og er e. t. v. eðlilegra. Það skiptir kannske ekki höfuðmáli. En ég vil aðeins vekja athygli á því, að þessi lög eru sett 1959, og ég hef verið að gera mér grein fyrir því í seinni tíð með þessi lög og mörg önnur, sem eru sett um það leyti eða fyrr, að þau bera nokkuð merki þess, að við höfum lifað sérstaklega góðviðristíma undanfarna áratugi, og það er enginn vafi á því, að veturnir á þessum síðasta áratug hafa verið yfirleitt miklu kaldari en gerðist á næstu 30–40 árum þar á undan, og það tímabil var búið að móta ákaflega mikið í raun og veru skoðanir manna um veðurfar hér á landi og margar ákvarðanir, sem taka varð og varð að draga ályktanir einmitt af veðurfari um. Þess vegna er það, eins og tekið er þarna fram, að yfirleitt er kaldasti tími ársins janúar og febrúar. Við það bætist, að í seinni tíð hafa fjárhús yfirleitt verið reist úr steini og mikið með einföldu járni, eru þau því mjög köld, og það getur því í mörgum tilfellum verið óframkvæmanlegt að koma við böðun fyrir 1. marz. Þess vegna held ég, að það sé skynsamlegt að samþykkja þetta frv. Það má kannske segja, að það væri ekki alvarlegt lagabrot, þó að það drægist fram yfir 1. marz hjá einhverjum, sem ekki treysti sér til að baða vegna þess, hversu kalt væri í húsum, en það er a. m. k. viðkunnanlegra, að það sé heimilt, og ég vil þess vegna eindregið mæla með því, að hv. Alþingi fallist á þessa breytingu, annaðhvort 1. maí eða a. m. k. 15. apríl. Ég vil svo leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og landbn.



Herra forseti. Þessi lög um böðun eru frá 1959, og þar er ákveðið, að það megi baða á tímabilinu frá 1. nóv. til 1. marz. Ég er búinn að tala um þetta mál bæði við Pál Pálsson yfirdýralækni og eins við búnaðarmálastjóra. Það er engin tilviljun, að við berum þetta frumvarp fram, og ég álít fara vel á því, að Jónas sé 1. flm., því að hann er formaður fyrir vísindaráði í landbúnaðarmálum. En þetta kom til umr. á Búnaðarþingi og var mikið rætt og nokkuð skiptar skoðanir um það. Þar varð samkomulag um að lengja þetta tímabil, en það var ágreiningur um, hve mikið ætti að lengja það, hvort það ætti að ná fram í apríl eða eitthvað fram eftir marz. Og niðurstaðan varð sú, og þeir eru búnir að senda erindi til þingsins, sem liggur frammi í lestrarsal Alþingis, að það var samþ. að óska eftir því, að það væri frá 15. nóv. til 15. marz. Páll Pálsson sagði mér, að þeir, sem væru að baða fyrri part vetrar, einkum væri það nú t. d. í Breiðafirðinum, þar sem þeir hefðu fé í eyjum, þá væru þetta vandræði, það væri ekki baðað nema sumt af fénu. Og þetta er víða þannig. Þannig var það hjá okkur t. d. í Húnavatnssýslunni í vetur. Þeir fóru að baða í hlákunum, meðan fé lá úti, þá fóru þeir að smala. Það urðu ekki nægilega góð samtök, enda smalast ekki þannig í fyrstu smölun, þar sem víðlent er. Það er alveg víst, að það vantaði víða af fé. Sumir sögðust hafa baðað það seinna. Má vera, að einhverjir hafi gert það, en ég er sannfærður um, að það hafa ekki allir gert það, ekki a. m. k. allt. Og þetta verður til þess, ef menn eru að smala, einn og einn maður og jafnvel þó að reynt sé að smala yfir stærri svæði, að það verður alltaf eitthvað eftir, á meðan féð er látið liggja úti. Svo þegar kólnar í veðri, koma frostin. Hús eru afar mikið breytt frá því, sem áður var. Þá voru húsin yfirleitt með torfþaki, a. m. k. norðanlands, en nú eru þau orðin með steyptum veggjum og einföldu járnþaki, og það er stórhættulegt að baða fé í miklum frostum í svo köldum húsum. Það er hlýtt á Nýja-Sjálandi t. d., ég var þar í 6 mánuði, í einu mesta sauðfjárræktarlandi í heimi, - og það ber dálítið á brjósthimnubólgu í lömbum þar, og þess vegna er það kjöt ekki flutt út. Og sérfræðingar töldu, að þessi brjósthimnubólga kæmi af því, að þeir baða yfirleitt að vorinu eða þegar hlýtt er, þegar lömbin eru fædd, og þá voru lömbin böðuð líka, unglömbin, og þau ofkólnuðu á því. Nærri má þá geta hérna, hvort það er gott að baða um háveturinn, þegar frost eru hvað mest. Svo er það þannig, að það skiptir fljótt um veður hér á Íslandi, og jafnvel þó að það sé hlýtt, þegar byrjað er að baða, getur verið komið hörkufrost, þegar búið er að baða. Við vitum það t. d. í vetur, að það hefur oft komið fyrir, að það hefur breytzt á einu dægri frá hita og upp í þetta 10–15 stiga frost. Ég álít, að aðalatriðið sé að baða, þegar hlýtt er, en það skiptir ekki að öðru leyti máli, hvenær baðað er. Ég hef sjálfur tvíbaðað um sumarmál, og það varð engri kind meint af því. Annað atriði er það, að ef menn baða seinni part vetrar, fæst miklu meiri ull af fénu, það týnir miklu síður ullinni. Og þetta ár, sem ég tvíbaðaði um sumarmál. fékk ég þriðjungi meiri ull. Ég er sannfærður um það, að böðun á einmánuði eða í apríl einhvern tíma gefur allt að því 1/4 meira af ull í mörgum tilfellum. Ef ull hækkar í verði, sem ekki er ólíklegt, og hún hækkar náttúrlega í krónutölu þegar á þessu ári, þá hygg ég, að þarna geti verið um talsvert mikið fjárhagsspursmál að ræða. Og ekki er ólíklegt, að farið verði að vinna meira úr ull okkar en gert hefur verið, og ef vel er að málum unnið, markaðsöflun ytra fyrir ullarfatnað og annað slíkt, ætti það bæði að geta aukið atvinnu innanlands og eins ætti það að vera vegur, ef vel er á málum haldið, að hækka ullarverðið til bændanna. A. m. k. er það þannig með Ástralíubúa, það er þar mikið af bændum, sem lifa svo að segja eingöngu á ullarframleiðslu, þar sem Merinoféð er. Það er haft mest vegna ullarinnar. Okkar ull er ekki jafngóð til klæðnaðar, en hentar aftur betur í ýmislegt annað, eins og gardínur, gólfteppi o. fl., þannig að ég geri mér vonir um, að ullin verði mjög mikill þáttur í tekjum bænda í framtíðinni. Ég efast um, að það henti nokkur ullartegund betur í teppi á gólf. Ég hef séð alveg frábær teppi úr íslenzkri ull, þannig að það eitt út af fyrir sig, ef það gæfi meiri ull, gæti svarað kostnaði. Annars er þetta aðalatriðið, þegar á að baða féð, að það náist allt saman, og það næst ekki allt fyrr en orðið er kalt í veðri og allir eru farnir að hýsa féð. Og þá kemur kuldatímabilið, sem yfirleitt er um háveturinn, þannig að í mörgum tilfellum hentar bezt að baða, þegar fer að hlýna, og það er ekki fyrr en í apríl. Það fer ekki að hlýna verulega í veðráttu fyrr. Þetta er því ástæðan fyrir því, að við komum með þetta frv. Við teljum það hagkvæmara fyrir bændur a. m. k. að hafa leyfi til að baða, þegar, veðráttan fer að hlýna að vorinu, vegna þess að þá er hægt að ná öllu fénu og við fáum meiri ull af því. Og það er miklu minni hætta á því, að það ofkólni. Ég talaði um þetta við Pál Pálsson, og hann er á sama máli með þetta, að heimildin eigi að ná fram til aprílloka, og hið sama má segja um búnaðarmálastjóra, þannig að þetta er ekki aðeins sérálit okkar flm. Og ég get auðvitað lýst því yfir sem minni skoðun og minni reynslu, að ég vil helzt baða í apríl, ég tel það hagkvæmast á allan hátt og bezt fyrir skepnurnar líka, enda er ómögulegt að vera tryggur að ná öllu fénu fyrr en farið er almennt að hýsa og þá er að kólna svo mikið í veðráttunni. Ég geri ráð fyrir að þetta frv. verði sent til umsagnar bæði til Búnaðarfélagsins og yfirdýralæknis, og þá fæst þeirra álit, og ég sé þess vegna ekki ástæðu til þess að fjölyrða meir um þetta. Breytingin er eingöngu þetta, að það er lengt tímabilið, sem heimilt er að baða á, því að það er dálítið leiðinlegt að standa í því, ef ill veðrátta er, og svo er talað um lagabrot og varðar sektum, ef ekki er baðað, hvernig sem á stendur með veðráttu. Og ef þetta er samþ., tel ég líkur til þess, að böðun verði framkvæmd á þann hátt betur, að það náist til allra skepnanna, og síður hætt við, að þær ofkólni, vegna þess að böðun sé framkvæmd á óhagkvæmum tíma.