Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Að sjálfsögðu er ég sammála hæstv. ráðherra um að það á að leggja umferðarspár og aðrar faglegar viðmiðanir til grundvallar þegar ákvarðanir eru teknar um samgönguframkvæmdir og þar á að sjálfsögðu ekki að tjalda til einnar nætur. Ef spár gera ráð fyrir því að það þurfi 2+2 veg eftir tíu ár þá er það sjónarmið að fara í slíka framkvæmd. En það er líka staðreynd að við erum ekki með ótakmarkaða fjármuni og mjög mikilvægt er að nýta þá á sem árangursríkastan hátt, m.a. til að draga úr slysum og komast yfir lengri leiðir. Auðvitað er best að fá 2+2 og kaflar t.d. á leiðinni austur fyrir fjall eins og búturinn milli Hveragerðis og Selfoss kallar tvímælalaust nú þegar á 2+2 veg með mislægum gatnamótum á þeim hættulega kafla sem þar er. Svo er líka spurning hvort lausn eins og t.d. var valin á leiðinni upp í Mosfellsbæ, tveggja akreina vegur í báðar áttir en gatnamót í hringtorgum í staðinn fyrir mislæg, getur ekki vel dugað. Ég verð ekki var við annað en að sú framkvæmd sé ágætlega heppnuð og er þar þó ærinn umferðarþungi. Ég fagna því að samráðshópur sé kominn á laggirnar um stefnumótun og að leggja faglegar viðmiðanir á leiðir út frá höfuðborgarsvæðinu og sama á auðvitað við víðar. Til dæmis þarf að fara að huga að því hvernig umferð verður fyrir komið út frá Akureyri og í næsta nágrenni Akureyrar þarf að fara að móta stefnu um það til framtíðar að hvaða marki þarf þar 2+2 eða 2+1 á umferðarþyngstu köflunum eins og norður frá Akureyri og norður yfir Moldhaugnaháls og að Ólafsfjarðarvegamótum o.s.frv. Ég hefði svo gjarnan viljað vita ef hæstv. ráðherra hefði haft tíma til að svara spurningu minni um Vaðlaheiðargöngin alveg sérstaklega hvort nokkur vafi leiki á því að áformin þar ganga út á það að framkvæmdin verði eign ríkisins að samningstíma loknum og renni þá saman við hið almenna vegakerfi.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir það innskot sem kom fram í andsvari hans eins og að umferðarspáin sem ég ræddi um varðandi Suðurlandsveginn er 2+2 miðað við umferðarspár til tíu ára og að við eigum ekki að tjalda til einnar nætur. Þetta er auðvitað hárrétt og þetta er það sjónarmið sem hefur verið haft í heiðri og fara á eftir og auðvitað er alltaf haft í heiðri líka að nýta peningana sem best til að fækka slysum á köflum. Ef ég heyrði rétt talaði hv. þingmaður um kaflann frá Selfossi til Hveragerðis og bara til að segja það hér vegna umræðu að það er sá kafli sem Vegagerðin og allir voru sammála um að kæmist sem fyrst í framkvæmd en jafnframt er hafin vinna við umhverfismat við kaflann frá Hveragerði að Selfossi. Ég vil líka fá að minna á að þau sveitarfélög sem hafa verið að kalla á þessa framkvæmd eru núna fyrst að skila skipulagi á þessu svæði og hafa komið sér saman um hvernig það á að vera, þó svo að til mín hafi komið aðilar sem hafa rætt um aðrar leiðir eftir að sú niðurstaða var komin fram. Þannig er þetta einfaldlega að sitt sýnist hverjum í þessum málum. Ég ætla líka að segja það, virðulegi forseti, af því að hv. þingmaður talar um mislæg gatnamót og slíkt sem kostar mikla peninga að ég hef séð tölur sem komu m.a. frá fulltrúum íbúasamtaka í þriðja hverfi höfuðborgarinnar út af gatnamótum Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar eftir aðgerð sem þar var gerð. Ég hef séð tölur um umferðaróhöpp og slys eftir breytinguna og þar er stórkostlegur munur á og það er auðvitað miklu ódýrari framkvæmd en það sem verið er að tala um núna, mislægu gatnamótin, þriggja hæða og allt það. Sú aðgerð skilaði sér fullkomlega og hefur stórbætt ástandið þarna og fækkað slysum og er dæmi um góða framkvæmd.

Herra forseti. Akkúrat, ég held að menn eigi ekki alltaf að þurfa að finna upp hjólið. Það er ágætisreynsla af lausnum eins og hringtorgum meðan umferðin er ekki meiri en svo að þau nægja. Það eru auðvitað margfalt ódýrari gatnamót, eins og breytingarnar sem gerðar voru og auðvitað allt of seint á mótum Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar en hafa stórlagað ástandið þar með ljósastýringu og beygjuakreinum og öllu sem þar var bætt við og sýnir sig að stundum er fyrir miklu minni peninga en dýrustu og flottustu lausnirnar hægt að ná miklum árangri til að fækka slysum og það er það sem mér finnst menn verða að hafa í huga. Og 2+1 vegir, ef menn ná þrisvar til fjórum sinni lengri köflum fyrir sama fé, auka náttúrlega umferðaröryggi margfalt. Svíar hafa mjög góða reynslu af því að nota slíkar lausnir. Enn bíð ég eftir svarinu um Vaðlaheiðargöng. Er það ekki algerlega á hreinu, getur ekki hæstv. ráðherra komið með þetta eina já, að það sé þannig að 

Hæstv. forseti. Það er kannski rétt sem hér hefur komið fram að það þyrfti að vera meiri tími til að ræða þetta en svona er þetta nú. Ég gleymdi því líka í ræðu minni áðan, og það var kannski vegna þess að ég var ekki kominn nógu aftarlega, að þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir það frumkvæði sem hann sýndi við einkaframkvæmdina við Hvalfjarðargöngin á sínum tíma sem auðvitað var þörf og góð framkvæmd og var sett í gagnið vegna þess að þessi leið var farin. Ég er ekki viss um að tekist hefði að koma henni eins fljótt og vel í gang nema vegna þeirrar framsýni sem þar var um að fara með verkið í einkaframkvæmd sem við erum enn að borga af. Má ég líka minna á, virðulegi forseti, að gjöldin hafa heldur betur lækkað þannig að það hefur sýnt sig að þetta er gott dæmi um einkaframkvæmd sem ríkið mun svo eignast í leiðinni. Jú, það hlýtur að vera svoleiðis með Vaðlaheiðargöng að við séum að tala um sama formið. En ég vil taka það fram og hafa fyrirvara á, virðulegi forseti, vegna þess að við erum að fara í raun og veru inn á þá 

Hæstv. forseti. Ég hef fullan skilning á því að hæstv. samgönguráðherra hafi ekki getað svarað öllum þeim spurningum sem til hans var beint og þar á meðal minni sem var sett fram undir lok umræðunnar en það gefst tækifæri til þess núna. Hæstv. samgönguráðherra hefur verið með mjög afdráttarlausar yfirlýsingar á Alþingi um kosti einkaframkvæmdar í þá veru að slík framkvæmd standist betur tímaáætlanir, hafi síður tilhneigingu til að fara úr böndum en auk þess hefur hæstv. ráðherra vísað í meiri sveigjanleika, viðbragðsflýti og hæfni. Þetta kom fram í ræðu sem hæstv. samgönguráðherra flutti 2. október sl. eftir stefnuræðu forsætisráðherra. Spurning mín er þessi: Hvaðan hefur hæstv. samgönguráðherra upplýsingar sínar? Á hverju byggir hann þessar afdráttarlausu yfirlýsingar?

Virðulegi forseti. Ég er ákaflega stoltur af því sem ég sagði, og hv. þingmaður hefur lesið hér upp, í umræðunni um stefnuræðu forsætisráðherra frá síðasti hausti og stend við það allt saman og afstaða mín hefur ekkert breyst hvað það varðar. Við höfum því miður ekki reynslu nema af einni einkaframkvæmd í vegamálum og það eru Hvalfjarðargöngin sem ég ræddi um áðan og þakkaði hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir frumkvæðið sem hann sýndi á þeim tíma við að koma því á legg að Hvalfjarðargöng yrðu lögð. Það má eiginlega segja sem svar við spurningu hv. þingmanns ef við tökum bara innlenda dæmið að reynslan af því er á allan hátt mjög góð, áætlanir hafa staðist vel, reksturinn hefur gengið vel samanber það að gjöldin hafa verið að lækka, þau eru hlutfallslega orðin miklu lægri en þau voru í byrjun og þetta er hið besta mál. Þetta gerði það að verkum, eins og ég held að allir séu sammála um, að með því að taka Hvalfjarðargöngin í einkaframkvæmd voru þau lögð á þeim tíma, annars hefðu þau þurft að bíða eftir því að koma inn á hefðbundna samgönguáætlun. Það hljóta þá að vera, virðulegi forseti, sem rök fyrir spurningu hv. þingmanns að taka þetta innlenda dæmi um Hvalfjarðargöng og eins og það hefur gengið fyrir sig, sem var frábær úrlausn og rekstur sem hefur gengið vel. Vafalaust getur, eins og hv. þingmaður talaði um í ræðu sinni, erfitt ástand á fjármálamörkuðum ruglað svona dæmi. Ég var á sýningu í dag sem heitir Verk og vit. Ég ræddi þar við aðila sem eru og hafa verið í miklum framkvæmdum og spurði hvernig gengi. Þær hefur rekið í stopp vegna ástandsins á fjármálamörkuðum og þetta er í byggingarframkvæmdum á höfuðborgarsvæðinu. Virðulegi forseti. 

Hæstv. forseti. Þetta var nú ansi rýrt. Erlendis eru fjölmargar skýrslur til um einkaframkvæmd í samgöngumálum sem sýna hið gagnstæða, að hún hafi reynst dýrari, hún hafi iðulega farið úr böndunum og komið í bakið á skattgreiðendum. Hæstv. samgönguráðherra segir að hann byggi rök sín á því eina innlenda dæmi sem við höfum sem eru Hvalfjarðargöngin. Nú vill svo til að ég vísaði í skýrslu ríkisendurskoðanda sem tekur fram að ekki hafi verið pólitískar forsendur fyrir gerð Hvalfjarðarganganna nema þessi leið væri farin og þess vegna var hún farin. En hún var dýrari og stjórnarformaður Spalar hefur margoft sagt í mín eyru að það hefði verið miklu ódýrara ef ríkið hefði framkvæmt þessa … 
            

Hæstv. forseti. Já, það getur vel verið að það sem hér kom fram hjá hv. þingmanni hefði verið dýrara, auðvitað hafa menn verið að borga af lánum og öðru slíku en það má þá líka segja að það kemur á móti að af þessum ríkissjóðspeningum hefur hann verið að fá vexti af því sem hann eyddi ekki. Aðalatriðið er að ríkissjóður notaði þá peninga í önnur verk þannig að einkaframkvæmdin Hvalfjarðargöng tók ekki neitt frá öðrum framkvæmdum og þess vegna fóru þau í gang. Svo getur verið að vextir hafi verið óhagstæðir í byrjun og ég hygg að ég hafi líka heyrt það að vegna deilna um hvort það væri yfir höfuð hægt að gera þetta hafi erlendir lánardrottnar gert hærri ávöxtunarkröfu. Síðan hefur lánunum verið skuldbreytt og fengist betri vextir á þau en grundvallaratriðið er þetta. Virðulegi forseti. Það sem ég ætlaði segja, vegna þess að nú hef ég nákvæmar upplýsingar um þetta, að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, sem þá var samgönguráðherra, og hæstv. forseti Íslands, sem þá var fjármálaráðherra, voru þeir aðilar sem settu þetta verk í gang og skrifuðu 

Herra forseti. Hæstv. ráðherra ítrekaði hér að almenningssamgöngur eins og strætisvagnasamgöngur væru verkefni sveitarfélaga og ég veit að sveitarfélögin skorast ekki undan því að reka almenningssamgöngur og hafa eðlilega gert það með vaxandi þunga á höfuðborgarsvæðinu. Hins vegar er dapurlegt að ríkisvaldið skuli beinlínis vinna gegn uppbyggingu almenningssamgangna á þessu svæði með því að leggja - hæstv. ráðherra, ég er að tala um að það sé dapurlegt að ríkisvaldið skuli vinna gegn uppbyggingu almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu með því að leggja mjög íþyngjandi álögur sérstaklega á almenningssamgöngurnar. Þar er einkum tvennt sem ég vil tiltaka og það er að almenningsvagnar njóta ekki sömu endurgreiðslu á virðisaukaskatti að tveimur þriðju hlutum af kaupum á nýjum vögnum eins og hópferðabifreiðar gera. Þarna munar mörgum tugum milljóna sem lagt er á þessi fyrirtæki. Það er líka annað, hæstv. ráðherra, að þegar þungaskatturinn var aflagður og olíugjaldið tekið upp átti það ekki verða íþyngjandi, ekki meira en þungaskatturinn var. Reyndin er önnur, þetta er íþyngjandi fyrir reksturinn, bæði stofnkostnaðurinn og reksturinn á almenningssamgöngum alls staðar á landinu, því að þær eru reknar víðar en á höfuðborgarsvæðinu, alls staðar kemur ríkið þvert á þá nauðsynlegu þróun sem er uppbygging almenningssamgangna í landinu. Þar er verk að vinna, hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Meðan strætisvagnarekstur er verkefni sveitarfélaganna þá er þetta sú verkaskipting sem við verðum að fara eftir og við höfum oft fjallað um þessi atriði, það er alveg klárt. Síðan er það aftur spurning um hvernig tollar af virðisaukaskatti af strætisvögnum eru og öllu því. Það er væntanlega vegna þess að strætisvagnarekstur eða innheimtan af gjöldunum er hvorki innskattur né útskattur. Hv. þingmaður var hér á þinginu þegar þungaskatti og olíugjaldi var breytt og ég get alveg tekið undir það að þá voru sett fram fögur markmið um að lækka og setja olíugjald til þess að auka notkun á dísilknúnum bílum. Þau hafa ekki gengið eftir vegna þess að olíuverð í heiminum hefur rokið miklu meira upp en bensínverð. Þetta er það sem hefur ruglað þetta dæmi og mér skilst að þetta sé til komið vegna þess að Kínverjar kaupi svo mikið af olíu. Það er kannski aðalorsökin, ég veit það ekki en ég hef lesið um það. Þetta eru þeir hlutir sem hafa ruglað þetta dæmi. En ég ítreka það sem ég sagði áðan að strætisvagnarekstur er verkefni sveitarfélaganna. Við getum farið aftur í gegnum það sem hv. þingmaður minntist á, þ.e. skatta og álögur af tækjunum þegar þau eru keypt til landsins. En ég minni hins vegar á það, virðulegi forseti, að bæði á vegum fjármálaráðuneytis og samgönguráðuneytis, með aðild fulltrúa sveitarfélaganna en fulltrúar sveitarfélaganna eiga sæti í nefnd sem fyrrverandi hæstv. samgönguráðherra skipaði, er þessari vinnu að ljúka og við skulum bíða og sjá hvað kemur út úr því.

Herra forseti. Mér þykir heldur leitt að þurfa að leiðrétta hæstv. ráðherra sveitarstjórnamála hér úr pontu hvað varðar almenningssamgöngur, hæstv. ráðherra, þær eru alls ekki lögboðin verkefni sveitarfélaga. Og það er ekkert sem segir til í neinum  Þetta er valkvætt verkefni sem sveitarfélögin hafa neyðst til að taka að sér, alein og óstudd gegn mjög íþyngjandi álögum af hendi ríkisins vegna þess að ríkið hefur algjörlega forsómað stefnumörkun og þátttöku í þessum mikilvæga þætti samgangna í landinu. Aðeins eitt að lokum, hæstv. ráðherra. Það hafa ekki 

Hæstv. forseti. Aðeins vegna þess að hv. þingmaður nefndi hér áðan flóabátinn Baldur og nokkrir þingmenn hafi talað um hann þá er mér bæði ljúft og skylt að svara því. Ég hef hlustað á og fengið ályktanir frá sveitarfélögum þarna og fleirum, eins og þingmenn Norðvesturkjördæmisins hafa einnig fengið. Mér sýnist ekki ætla að ganga eftir áform um hvenær almennilegur vegur á að vera kominn á þetta svæði, eins og talað var um þegar samningurinn var gerður við núverandi rekstraraðila Baldurs, svokallaður niðurtröppunarsamningur, og þá verðum við að sjálfsögðu að taka þetta upp og skoða á ný. Það er auðvitað grundvallaratriði því sá samningur var gerður miðað við að almennilegur vegur væri kominn á ákveðnum tíma. Það gengur ekki eftir og þá skoðum við þetta að sjálfsögðu aftur.

Hæstv. forseti. Hæstv. samgönguráðherra hefur lýst því yfir úr ræðustól Alþingis að einkaframkvæmd sé hagkvæmari með tilliti til kostnaðar og með tilliti til þess að tímaáætlanir standist betur en þegar um er að ræða framkvæmd á vegum hins opinbera. Ég hef spurt hvaðan hann hafi upplýsingar um þetta vegna þess að ég hef kynnt mér fjölmargar skýrslur um einkaframkvæmd, m.a. í Bretlandi og víðar í Evrópu þar sem reyndin hefur verið þveröfug við það sem hæstv. ráðherra lýsir. Þess vegna hef ég óskað eftir því að hann gerði þinginu grein fyrir því hvaðan hann hafi þessar upplýsingar vegna þess varla geta menn verið að fullyrða svona eitthvað út í loftið. Ég trúi því ekki að ríkisstjórnin gangi erinda verktaka og að menn séu svo gagnrýnislausir í málflutningi sínum að þeir leyfi sér að fullyrða svona nokkuð gagnvart Alþingi og alþjóð án þess að byggja á einhverjum raunhæfum rannsóknum og skýrslum, þegar verið er að fullyrða um þetta fyrirkomulag með þeim hætti sem hæstv. ráðherra hefur verið gert. Nú kemur á daginn að hann segist hafa upplýsingarnar frá Hvalfjarðargöngunum, einkaframkvæmdinni þar. Það hefur verið gerð úttekt á Hvalfjarðargöngunum af hálfu opinbers aðila, Ríkisendurskoðunar. Ég vísaði í þá úttekt en þar kemur fram og er skýrt á hvern hátt hafi ekki verið pólitískar forsendur, samstaða um að ráðast í verkefnið, nema með einkaframkvæmd. Það kemur líka í ljós að það hafi ekki verið ódýrara eða hagkvæmara að fara einkaframkvæmdarleiðina en hina leiðina. Það er einfaldlega verið að segja: Það hefði hins vegar ekki endilega verið gert. Og þá er komið að veikleikum einkaframkvæmdarinnar því ég heyrði ýmsa hér í salnum segja: Það hefði ekkert verið framkvæmt, það hefði ekkert verið gert. Það má vel vera. Þess vegna hafa t.d. einkaframkvæmdarsinnar í Bretlandi verið að framkvæma geysilega mikið á kostnað framtíðarinnar. Skólar hafa risið. Sjúkrahús eru opnuð, allt saman í einkaframkvæmd. En í bókhaldi viðkomandi sveitarfélaga eða ríkis eru engar skuldir vegna þess að þær eru hjá einkaaðilanum sem framkvæmir en komandi kynslóðum er ætlað að borga. Þessu er ekki þannig varið með Hvalfjarðargöngin. Þar eru það þeir sem fóru um göngin sem greiddu, því að sjálfsögðu er það þjóðin sem borgar. Hún borgar, hvort sem það er með sköttum eða notendagjöldum af því tagi sem hér um ræðir. Hér er því verið að fjalla um hvort þetta fyrirkomulag, einkaframkvæmdin, sé dýrari eða ódýrari kostur. Hvort það standist betur áætlanir en framkvæmdir á vegum hins opinbera. Ég leyfi mér að vísa í skýrslur sem unnar hafa verið um þetta efni og ítreka það, ég hef þær undir höndum, og furða mig á því að hæstv. ráðherra leyfi sér að fullyrða svona nokkuð og byggi síðan ekki á nokkru. Hann vísar í Hvalfjarðargöngin og reynsluna af þeim þegar fyrir liggur úttekt Ríkisendurskoðunar sem segir að sú framkvæmd hafi ekki verið hagstæðari fyrir skattborgarann eða notandann með þessu fyrirkomulagi og ráðleggur gegn því að ráðast í einkaframkvæmd á Sundabraut. Það er beinlínis tekið fram að það væri ekki heppileg leið að fara. Hér segir, með leyfi forseta: „Þá er heldur ekki hægt að draga þá ályktun að sérstök rök mæli með því að fela einkaaðilum gerð og rekstur Sundabrautar, hvort sem er 1. áfanga eða þeirra síðari, fremur en að ráðast í framkvæmdina með hefðbundnum hætti á vegum ríkisins.“ Þetta er það sem Ríkisendurskoðun er að segja. 
            

Hæstv. forseti. Ég ætla rétt að vona að enginn haldi því fram að með því að vera hlynntur einkaframkvæmd eða beita sér fyrir einkaframkvæmd þá gangi menn þar með erinda verktaka eða verksala. Svoleiðis er það ekki. Það er auðvitað keppikefli allra aðila sem standa að framkvæmdum að fá sem lægst og best tilboð, að sem flestir sem taki þátt í útboðum og skili inn tilboðum þannig að ríkissjóður og verkkaupinn, hver sem hann er, fái góð tilboð. Þó að auðvitað séu svo alltaf ákveðin mörk fyrir því hverju er hægt að taka. Stundum geta tölur verið þannig. Hv. þingmaður gerði það að umtalsefni að ég hefði ekki vitnað í neina skýrslu. En ég hef lesið mikið um einkaframkvæmdir í Noregi þótt ég sé ekki með þær skýrslur fyrir framan mig. Við höfum líka átt fund með aðilum frá Noregi sem hafa sýnt okkar fram á hvernig þetta er gert. Ég held að þetta hafi gefist bara mjög vel. Það verður áfram þannig, virðulegi forseti, að þótt ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson séum sammála um ýmsa þætti, t.d. á félagslega sviðinu, þá verðum við sennilega aldrei sammála um einkaframkvæmd eða hlutafélög eða opinber hlutafélög eins og við ræddum hér ekki alls fyrir löngu með Keflavíkurflugvöll sem opinbert hlutafélag. Um þetta verðum við einfaldlega ósammála og það er bara hið besta mál. Það er ekkert að því. En, virðulegi forseti, hér í þessu stutta andsvari langar mig til að spyrja hv. þm. Ögmund Jónasson hvort það hafi ekki verið fínn samningur sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon þáverandi samgönguráðherra og þáverandi hæstv. fjármálaráðherra Ólafur Ragnar Grímsson beittu sér fyrir og skrifuðu undir á vordögum 1991 sem var undanfari að framkvæmdinni við Hvalfjarðargöng, sem er eins og ég hef áður sagt hin besta framkvæmd. Var hv. þingmaður ekki ánægður með það verk sem þar var unnið?

Hæstv. forseti. Ég get alveg fullyrt það við hæstv. ráðherra að við Steingrímur J. Sigfússon erum algjörlega sammála í þessu máli. Samningur um Hvalfjarðargöng hefði verið enn betri, enn hagstæðari ef hann hefði verið framkvæmdur alfarið á vegum ríkisins. Það voru hins vegar ekki pólitískar forsendur fyrir því eins og fram kemur í úttekt Ríkisendurskoðunar á þessu máli. Nú eru að dúkka upp um síðir einhverjar skýrslur frá Noregi sem hæstv. ráðherra segist hafa lesið. Fyrr við umræðuna sagðist hann hins vegar byggja sín sjónarmið fyrst og fremst á Hvalfjarðargöngunum. Þegar hann síðan er rekinn til baka með það þá er farið að reyna að klóra í einhverjar aðrar skýrslur. Halda menn að þingið láti bjóða sér svona málflutning? Ég ætla að vona að svo sé ekki. Þessi framsetning hæstv. ráðherra og sjálfstæðisflokksmanna upp til hópa og reyndar margra úr stjórnarliðinu, því miður allt of margra hægri krata líka, gengur út á að láta stjórnast af hugmyndafræði. En það er hugmyndafræði fjármagnsins sem gengur erinda þess og staðhæfir algerlega út í loftið að markaðsvæðing, einkaframkvæmd sé betri. Síðan þegar kemur að því að færa málefnaleg rök fyrir máli sínu, sýna okkur dæmin, sýna fram á með málefnalegum rökum að þetta sé betra, að það sé hagkvæmari kostur og ódýrari kostur þá eru engin svör. Að minnsta kosti er mjög fátt um þau og það er óþægilega fátt um svör hjá hæstv. ráðherra, Kristjáni Möller.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður sagði að hann og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefðu verið algjörlega sammála um það sem gert var við Hvalfjarðargöng en að hægt hefði verið að gera það enn betur með því að fara í ríkisframkvæmd. Ég er ekki sammála því. Þá hefði verkið tafist um einhver ár, við vitum ekki hve mörg, fáum aldrei svar við því. Jákvæð áhrif á byggðaþróun á Vesturlandi hefðu þá komið miklu seinna. Hvað hefði það kostað á móti vöxtum sem e.t.v. voru hærri vegna þess að tekið var lán fyrir framkvæmdinni en ekki tekið beint úr ríkissjóði? Hv. þingmaður sagði að framkvæmdin hefði verið góð og glæsileg en gera hefði mátt hana enn betri með því að gera þetta. Þá verðum við að svara spurningunni: Ef göngin hefðu komið fimm, tíu eða fimmtán árum seinna, hvað hefði það kostað? Þá hefði það jákvæða sem gerðist með þeim ekki komið strax fram og eitthvað hefði það kostað. Hér hefur verið rætt um Vaðlaheiðargöng og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon rifjaði upp kosningabaráttu okkar. Hann sagði í kosningabaráttunni að hann útilokaði ekki einkaframkvæmd, hann talaði jafnvel fyrir henni hér áðan með Vaðlaheiðargöng. Við áttum hér samræður ekki alls fyrir löngu, ég og einn helsti talsmaður Vinstri grænna í samgöngumálum, Árni Þór Sigurðsson - ég man ekki í hvaða umræðu það var. Þá töluðum við um einkaframkvæmd og veggjöld og hv. þingmaður lokaði ekki á að hann væri hlynntur skoðunum á þessum atriðum. Ég held ég muni þetta nokkurn veginn rétt svona. Hv. þm. Ögmundur Jónasson á ekki eintóma skoðanabræður í flokki sínum hvað þetta varðar. Ég hef nefnt hv. þm. Árna Þór Sigurðsson og 4. þm. Norðvest. var líka hlynntur einkaframkvæmd hvað varðar Vaðlaheiðargöng.

Hæstv. forseti. Hæstv. samgönguráðherra leggur mér orð í munn um Hvalfjarðargöngin. Ég hef lagt áherslu á að við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson og aðrir þingmenn í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði erum algerlega á einu máli hvað varðar einkaframkvæmd. Hún er þegar á heildina er litið eftir þeim upplýsingum sem við höfum aflað okkur - og við höfum farið talsvert vel í saumana á þessum málum - dýrari og óhagkvæmari kostur en sá að láta ríkið framkvæma beint. Þetta segir reynslan, við höfum skýrslur og ég vísa enn og aftur í úttekt Ríkisendurskoðunar. Þetta eru staðreyndir sem virðast liggja á borðinu. Síðan er það hitt, það eru hinar pólitísku hliðar um forgangsröðun og hvort af framkvæmdum yrði. Ég leyfi mér að vara almennt við þessari einkaframkvæmdarstefnu. Við höfum dæmin frá Bretlandi. Það er mjög auðvelt að vísa reikningum yfir á framtíðina, það er mjög auðvelt. Á þeirri forsendu hafa skólar verið byggðir og sjúkrahús reist, allt í einkaframkvæmd, miklu dýrara, tímaáætlanir hafa iðulega ekki staðist. Það á við um samgöngumálin líka. Þetta vildi ég ræða í ljósi mjög afdráttarlausra yfirlýsinga frá hæstv. samgönguráðherra um kosti einkaframkvæmdar. Þegar farið er að grennslast nánar fyrir um á hverju hæstv. ráðherra byggir þá er það ekki neitt, þá er þetta bara eitthvert tal út í loftið. Ég hef af því miklar áhyggjur ef ríkisstjórnin og hæstv. samgönguráðherra 

Herra forseti. Það er kannski nauðsynlegt að rifja upp nokkrar staðreyndir í sambandi við Hvalfjarðargöng til þess að menn séu ekki að nota þau sögulega séð með óréttmætum hætti og blanda því inn í áform sem nú eru uppi um einkaframkvæmd í almennri vegagerð. Ég bið menn að fara ekki út í slíka lágkúru í málflutningi, af því að þeir sem þekkja söguna vita að þetta eru ósambærilegir hlutir, bæði hvað varðar hina pólitísku stöðu mála, eins og hún var og í sjálfu sér er, og þá staðreynd að Hvalfjarðargöng voru frá byrjun lögð upp sem algerlega sjálfstætt verkefni sem mundi borga sig sjálft, að umferðin mundi greiða þau til baka að fullu. Þau voru hvergi inni á vegáætlun og engin pólitísk samstaða er um að taka þau þangað inn og ýta öðrum framkvæmdum aftur fyrir. Þau voru hvergi inni í röð jarðgangaáforma á þessum tíma og þetta vissu allir. Opinber og hálfopinber fyrirtæki, Sementsverksmiðja ríkisins, Akraneskaupstaður og Járnblendiverksmiðjan, sem þá var, ef ég man rétt, að hálfu í eigu ríkisins, voru frumkvöðlar í málinu og á því byggði það að ráðist yrði í verkið. Það má segja með Vaðlaheiðargöng að dæmið sé svipað hvað það varðar að efnisleg rök eru fyrir því að láta það hagræði sem umferðin sem um þau kemur til með að fara nýtur af göngunum að einhverju leyti hjálpa til við að borga þau. Það er algerlega ljóst að einfaldast og ódýrast væri að ríkið annaðist þá framkvæmd sjálft og tæki gjöldin til að borga þann hluta verksins sem umferðin getur séð um. En þetta eru alveg sérstök dæmi. Í báðum tilvikum hafa þau ekki verið inni í framkvæmdaröð. Heldur hæstv. ráðherra, Kristján Möller, eitt augnablik að samstaða væri um það, eða er hann tilbúinn til að leggja það til, að fresta Oddsskarðsgöngum og byrja á Vaðlaheiðargöngum á undan með venjulegum hætti? Þannig talaði hv. þingmaður a.m.k. í vor þegar hann var í vesturhluta Norðausturkjördæmis, svo breyttust ræðurnar þegar hann var kominn austur á land. Ekki er hátt risið á slíkum málflutningi. Það er fráleitt að bera þessi dæmi, og sérstaklega Hvalfjarðargöngin, saman við það sem nú virðist vera á döfinni, að fara í einkaframkvæmd á einstökum hlutum þjóðvegakerfisins sem samstaða er um að ráðast í eins og að bæta veginn austur fyrir fjall. Að fara þá leið sem gefið er í skyn að eigi að fara í samgönguáætluninni er alger ófæra, að senda allan reikninginn inn í framtíðina og að ríkið taki lán hjá framkvæmdaraðilunum á byggingartíma og borgi svo inn á verkið næstu 25 árin. Þetta er rugl og ég er sannfærður um að Ríkisendurskoðun er ekki margar vikur, ef hún fær að gera um það skýrslu fyrir hæstv. ráðherra, að koma fyrir hann vitinu og leiða fram sterk rök fyrir að þetta sé óráð og auðvitað eigi að fara í þessa framkvæmd eins og er bæði eðlilegast, einfaldast og ódýrast á venjulegum forsendum og að ríkið geri þetta sjálft, bjóði að sjálfsögðu framkvæmdina út og láti verktaka um að vinna verkið eins og við gerum almennt í okkar vegagerð. Ég verð því að hryggja hæstv. ráðherra með því að tilraunir hans til þess að reyna að digta upp einhvern ágreining um þessi mál í röðum okkar þingmanna Vinstri grænna eru dæmdar til að mistakast því að hann er enginn fyrir hendi. Auðvitað má hæstv. ráðherra reyna að eyða tíma sínum í slíka vitleysu en það hefur bara ekkert upp á sig fyrir hann því að honum mun ekki verða kápan úr því klæðinu. Hæstv. ráðherra hefur ekki allt of þykkan ís undir fótum í sumum tilvikum í þessum málum, hafandi talað eins og hann gerði, eða flokksbræður hans í Norðvesturkjördæmi, sem gerðu meira og minna alla sína kosningabaráttu út á það að þeir ætluðu að leggja niður gjaldtöku í Hvalfjarðargöngum, jafnmálefnalegt og það nú var. Hvar standa þeir nú með þau mál? Er það orðið markmið hjá Samfylkingunni að hýða sjálfa sig í hverju málinu á fætur öðru, að láta kosningaloforðin fara öll ofan í vaskinn bara í hvelli? Er ekki nóg að hann sé hálfstíflaður af Fagra Íslandi? Þarf meiri kekki ofan í vaskinn hjá Samfylkingunni, svo sem eins og öll loforðin í samgöngumálum? Ég bið hæstv. ráðherra að láta af þessum leik og eiga frekar málefnalegan orðastað við okkur um þessa hluti eins og þeir eru og eins og þeir liggja fyrir. Enn hryggir það mig að hæstv. ráðherra skuli ekki hafa bein í nefinu til þess að taka af skarið um það hver er hans afstaða til þess að það sé að sjálfsögðu skilyrði að þessi mannvirki - verði þau að einhverju leyti, eins og Vaðlaheiðargöng, unnin í einkaframkvæmd - verði eign ríkisins að samningstíma loknum og renni 

Hæstv. forseti. Já, þetta er skemmtileg umræða. Við erum komin aftur til ársins 1991 og ætla ég enn einu sinni að þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, þáv. samgönguráðherra, fyrir það frumkvæði sem þar var sýnt, að hafa kjark og þor til þess að beita sér fyrir samningum um Hvalfjarðargöng eins og þar var gert, sem var þá einkaframkvæmd. Ég vona, hæstv. forseti, að hv. þm. Ögmundur Jónasson hlusti nú á mig. Ég var að dásama þá ákvörðun sem tekin var af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni 1991 að beita sér fyrir því sem samgönguráðherra að gera þann samning sem gerður var um Hvalfjarðargöng á sínum tíma, hann skrifaði algjörlega á blað þessa fyrstu einkaframkvæmd í samgöngumálum á Íslandi. Nú er verið að fara svipaða leið. Hv. þingmaður ræddi hér um frumkvöðlastarf Sementsverksmiðjunnar og var það ekki Járnblendiverksmiðjan líka hvað varðar Hvalfjarðargöng? Nú höfum við frumkvöðla fyrir norðan, sem eru sveitarfélögin á svæðinu. Þau stofnuðu fyrirtækið Greið leið sem hefur unnið alla undirbúningsvinnuna og lögðu til að þessi leið yrði farin, einkaframkvæmdarleið, þar sem rukkuð yrðu veggjöld. Er það ekki rétt munað hjá mér að hv. þingmaður hafi á kosningafundum fyrir norðan lýst yfir þeirri skoðun sinni að fara ætti í Vaðlaheiðargöng sem einkaframkvæmd? Hann gagnrýndi m.a. þann sem hér stendur fyrir að opna á það að verkið yrði unnið sem ríkisframkvæmd. Hv. þingmaður spurði mig þá hvort ég héldi að peningarnir kæmu af himnum ofan og þess vegna ætti að fara í Vaðlaheiðargöng sem einkaframkvæmd. Virðulegur forseti. Ég segi það enn og aftur að ekki er samhljómur á milli þingmanna Vinstri grænna, einn talar í suður og annar talar í austur.

Herra forseti. Aumingja ráðherrann, hæstvirtur, er bara fastur í því hjólfari sínu að reyna að snúa upp á málin með þessum hætti. Ég nenni ekki að eiga orðastað við hann á slíkum forsendum. Ég held að hæstv. ráðherra, Kristján Möller, ætti frekar að fara norður á Akureyri og halda fund og biðjast afsökunar á því að hafa verið með algerlega innstæðulaus loforð um gjaldfrjáls Vaðlaheiðargöng strax - það átti að byrja á þeim í fyrrahaust ef marka mátti orð ráðherrans fyrir kosningar. Ef borðinn sem Samfylkingin strengdi yfir Ráðhústorgið er enn til, þar sem þetta stóð, væri gaman að bregða honum upp, ég hugsa að Akureyringar yrðu kampakátir ef ráðherrann kæmi og stæði undir borðanum þegar hann bæðist afsökunar á því að hafa verið með svona rugl, vegna þess að þetta var innstæðulaust og hæstv. ráðherra vissi það vel. Vaðlaheiðargöng hafa hvergi verið inni í röð jarðganga og engin pólitísk samstaða um að taka þau fram fyrir önnur. Áhugi heimaaðila í héraði á þessu þarfa verki er hins vegar lofsverður og ég hef að sjálfsögðu alltaf tekið undir það að það sé mjög spennandi kostur í samgöngumálum á þessu svæði að koma þessu verki áfram. En pólitískar forsendur eru þessar, sem raun ber vitni, í málinu og það vitum við vel. Varðandi Hvalfjarðargöngin - þar voru náttúrlega fleiri hlutir sem voru algerlega sérstakir. Hér var verið að tala um að ráðast í fyrstu neðansjávarjarðgöng á Íslandi, umtalsverð áhætta var talin fólgin í verkefninu sem menn notuðu sem rök gegn því að til greina kæmi að taka það inn á vegáætlun og ýta öðrum verkefnum aftur fyrir það. Hugsunin var sú þegar lögin voru sett og samningurinn gerður. Það er alveg rétt að ég skrifaði undir þann samning, ásamt þeim forseta lýðveldisins sem nú er, uppi á Akranesi á sínum tíma, ég held að það hafi verið í janúarlok 1991. Ekki var haft hátt um það þegar sjálfstæðismenn voru að vígja göngin að einhverjir aðrir hefðu átt frumkvæðið að því að koma þeim af stað. En þegar þetta var gert var það með fyrirvara um að kannski yrði ekkert af framkvæmdinni. Ef áhættan yrði talin 

Virðulegi forseti. Þetta er mjög skemmtileg umræða. Hér kom fram að stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Norðausturkjördæmi hvað varðar Vaðlaheiðargöng var að vinna það verk í einkaframkvæmd. Það hefur komið fram og kom fram á kosningafundum og það hefur verið staðfest hér, í einkaframkvæmd með veggjaldi. Hér kom líka fram, farið aftur til 1991, frá hv. þingmanni sem þá var samgönguráðherra, að áhættan sem var talin fylgja þessu mundi hafa áhrif á fjármögnun og kannski yrði ekkert úr verkinu vegna áhættu. Þá kemur það líka þarna inn og er staðfesting á því sem ég sagði áðan: Er það ekki ein af ástæðunum fyrir því að við fengum óhagstæð lán í byrjun og vorum kannski að borga hærri fjármagnskostnað þá, sem seinna lækkaði við endurfjármögnun, að það var dýrara vegna þessarar áhættu og þetta var fyrsta verkið? Hér er því komin, virðulegi forseti, staðfesting á því og þá er búið að hrekja ýmislegt af því sem hv. þm. Ögmundur Jónasson var að tala um áðan hvað varðar Hvalfjarðargöng þar sem vitnað er í það að sú ágæta einkaframkvæmd hefði verið dýrari þegar upp var staðið. Hér hefur það komið fram, það var m.a. út af áhættuþættinum.

Herra forseti. Ég held að þessi umræða af hálfu hæstv. ráðherra muni dæma sig sjálf og að þeir sem koma til með að lesa þetta, ef einhverjir nenna því síðar meir, verði fullfærir um að dæma það hvernig hæstv. ráðherra reynir hér að snúa upp á hlutina. Það er að sjálfsögðu ekki stefna mín eða Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að Vaðlaheiðargöng séu unnin í einkaframkvæmd. Það er ekki stefna okkar. Ég hef margsagt - og á þessum fundum sem hæstv. ráðherra er að vitna hér í þá held ég að hafi nokkurn veginn örugglega alltaf tekið það fram af því það er mín skoðun 

En það var ekki í boði.

Það var ekki í boði á sínum tíma og er ákaflega ólíklegt að það verði í boði allra næstu árin hvað varðar Vaðlaheiðargöng.

... einkaframkvæmd.

Það er veruleikinn sem við stöndum frammi fyrir í málinu.

Og þess vegna ...

Áhugamenn í héraði hafa unnið að málinu á þessum forsendum.

Og þess vegna ...

Veit hæstv. ráðherra þetta ekki? Hvað er hæstv. ráðherra að reyna að sanna með þessum frammíköllum? Heldur hann að hann bæti málflutning sinn með þessu? Hefur hæstv. ráðherra ekki burði til að ræða þessi mál á grunni staðreynda sem má kalla svo þó það sé auðvitað alltaf kannski hæpið að nota orðið staðreyndir um pólitískan veruleika. En hann er eins og hann er. Samgönguráðherrar bæði núverandi og fyrrverandi hafa ekki verið með þessa framkvæmd inni í vegaáætlun. Það hefur ekki verið um það pólitísk samstaða. Halda menn að menn mundu taka því fagnandi fyrir vestan og austan ef jarðgöngin sem eru næst í röðinni ættu að frestast vegna þess að það ætti að ráðast í þessa framkvæmd sem auðvitað standa önnur rök fyrir en kannski þegar tekinn er út þröskuldur af því tagi sem ný Oddsskarðsgöng eiga að gera eða göng til Bolungarvíkur eða undir Hrafnseyrarheiði? Hæstv. ráðherra vinnur hvorki málaflokknum né sjálfum sér gagn með því að reyna að fara með umræðuna niður á þetta plan. Þó ég sé nú ekki sérlega trúaður maður þá segi ég nú bara: Í guðs bænum, hæstv. ráðherra, 

Forseti. Ég ætla nú svo sem ekki að lengja þessa umræðu um vegamálin og þá sérstaklega Vaðlaheiðargöngin sem mætti nú fara að kalla Vaðalheiðargöngin miðað við þann vaðal sem hefur verið á samgönguráðherra í þeim málum hérna í kvöld. Það er þó þörf á að rifja hérna upp sumt af því sem núverandi samgönguráðherra sagði fyrir síðustu kosningar og á í erfiðleikum með að kannast við hér í kvöld, heyrist mér. Hann fór mikinn, eins og sagt hefur verið og hann hlýtur að muna eftir því sjálfur. Alla vega hafði hann af því gaman að dreifa bæði barmmerkjum og blöðum og bæklingum og standa í myndatökum frammi fyrir stórum plakötum norður á Akureyri þar sem bærinn var skreyttur með þeim slagorðum að hér yrði borað í gegnum Vaðlaheiði, að hér yrðu gerð gjaldfrjáls Vaðlaheiðargöng strax og það væri hreinn ræfilskapur eða aumingjaskapur - ég man ekki hvað hann kallaði það í grein sem ég held að hafi verið á bloggsíðu hans frekar en á bloggsíðu Samfylkingarinnar - að fara ekki í þetta í hvelli, bara strax eftir kosningar, fyrir fyrstu snjóa haustið 2007. Það var nú ekkert flóknara en það. Þetta var ekkert flókin framkvæmd eða óyfirstíganlegt að nokkru leyti að ráðast í hana strax. Á heimasíðu Samfylkingarinnar má finna ágæta grein eftir núverandi hæstv. samgönguráðherra Kristján L. Möller þar sem hann fer yfir þessi mál um gjaldfrjáls Vaðlaheiðargöng í framkvæmd. Þar segir hann meðal annars, með leyfi forseta: „Samfylkingin boðaði í janúar síðastliðnum“ - þetta er skrifað 20. apríl 2007 - „stórátak í samgöngumálum sem mótvægi við ætlan ríkisstjórnarinnar um uppbyggingu stóriðju á höfuðborgarsvæðinu ...“ Og ein af þeim leiðum voru gjaldfrjáls Vaðlaheiðargöng strax. Og áfram segir núverandi hæstv. samgönguráðherra um það mál, með leyfi forseta: „Hlutafélagið Greið leið ehf. hefur unnið alla undirbúningsvinnu Vaðlaheiðarganga mjög faglega og á sinn reikning. Ætlan félagsins hefur verið að gera göngin sjálf með 750–1.000 milljón kr. framlagi ríkisins, auk ríkisábyrgðar ...“ Síðan reifar hann það mál frekar en skrifar síðan undir kafla sem hann skýrir „Veggjald ekki innheimt.“ Það er fyrirsögnin á næsta kafla í þessari fínu grein eftir hæstv. samgönguráðherra Kristján L. Möller. Með leyfi forseta, segir hann: „Í ljósi seinagangs stjórnvalda í þessu brýna máli hef ég sett fram þá skoðun mína að við eigum að flýta gerð Vaðlaheiðarganga sem mest og hefja framkvæmdir ekki seinna en um næstu áramót ...“ Ég ítreka að þetta var skrifað 20. apríl 2007. Þau áramót eru liðin. 

Nei, þau voru í lok desember.

Jú, í lok desember, segi ég, venju samkvæmt. Sá tími er liðinn. Áfram skrifar hæstv. samgönguráðherra, með leyfi forseta: „Þetta er hægt og svigrúm er fyrir þessa framkvæmd í hagkerfinu þar sem ekki verður af stórstækkun álversins í Straumsvík. Vaðlaheiðargöng eiga að okkar mati að vera annaðhvort hefðbundin ríkisframkvæmd með fjárveitingu eða lántöku ríkissjóðs eða einkaframkvæmd ... Mér er kunnugt um mikinn áhuga nokkurra verktaka á [þessari framkvæmd].“ Þegar hæstv. samgönguráðherra er búinn að reifa fjármögnun ganganna og hvernig hann vilji láta framkvæma hana þá segir hann í grein sinni á heimasíðu Samfylkingarinnar, með leyfi forseta: „Ég er með þessu að segja að veggjald verði ekki innheimt af notendum Vaðlaheiðarganga ...“ Svo einfalt var það nú, skýrt og skorinort. Ég veit ekki hvernig í ósköpunum er hægt að misskilja það sem þar kemur fram og þetta er enn öllum aðgengilegt á heimasíðu Samfylkingarinnar, undirritað af Kristjáni L. Möller sem þá skipaði fyrsta sæti lista Samfylkingarinnar í Norðausturkjördæmi eins og stendur undir greininni. Kristján L. Möller heldur áfram í sömu grein, með leyfi forseta: „Verði framkvæmdum við Vaðlaheiðargöng flýtt og framkvæmdir hafnar, eins og hér að framan er rakið, verður hægt að opna þau um áramótin 2009–2010 ...“ Það er nú ekki langt í það þannig lagað. En ég er ekki viss um að það verði keyrt þar í gegn gjaldfrítt um áramótin 2009–2010. Ég er ekki tilbúinn að veðja miklum pening á það. Og hæstv. samgönguráðherra endar þessa ágætu grein sína á því að segja, með leyfi forseta: „Sýnum [nú] meiri kraft en núverandi stjórnvöld [hafa gert] og ráðumst í gerð [gjaldfrírra] Vaðlaheiðarganga strax.“ Undir þetta skrifar Kristján L. Möller sem skipar fyrsta sæti á lista Samfylkingarinnar í Norðausturkjördæmi. Þann 20. apríl er þetta birt á heimasíðu Samfylkingarinnar og þar stendur það enn. Reyndar er sjálfur hæstv. samgönguráðherra búinn að loka aðgangi að sinni eigin síðu sem innihélt nú reyndar margar skemmtilegar greinar sama efnis. En það leið ekki langur tími frá því að ríkisstjórn var mynduð að viðtal við samgönguráðherra kom í svæðisútvarpinu á Akureyri undir fyrirsögninni og inngangi fréttamanns: „Samgönguráðherra lofar ekki að flýta göngunum.“ Bíddu nú við. Samgönguráðherra lofar ekki að flýta göngunum. Hann var ekki að tala um að fresta þeim. Hann var ekki að tala um að endurskoða málið. Hann lofaði ekki að flýta þeim. Í fréttum svæðisútvarpsins á Akureyri sagði, með leyfi forseta: „Nýr samgönguráðherra vill ekki lofa því að framkvæmdum við Vaðlaheiðargöng verði flýtt. En hann leggur áherslu á að allir þingmenn kjördæmisins vinni að málinu í sátt og samlyndi.“ Þannig háði hæstv. samgönguráðherra Kristján L. Möller og Samfylkingin kosningabaráttu sína í Norðausturkjördæmi á sínum tíma og höfðu gaman af og lögðu mikið í, lögðu reyndar allt undir, máluðu bæinn rauðan með stórum plakötunum sínum og stóru borðunum um gjaldfrí Vaðlaheiðargöng strax. En síðan kom hann af sínum fyrsta fréttamannafundi fyrir norðan og sagði. „Ég lofa því ekki að flýta framkvæmdunum.“ Menn verða bara einfaldlega að kannast við það sem þeir sögðu. Það er ekki svo langt síðan ... 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Birni Vali Gíslasyni fyrir það að lesa hér upp úr fyrstu málsgreininni sem var í þessari grein um að Samfylkingin boðaði stórátak í samgöngumálum vegna þess að það er sannarlega rétt. Það var gert. Það var gert af okkar foringja, okkar formanni Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur strax í kringum 10. eða 11. janúar í aðdraganda kosninga þar sem boðuð var ný byggðastefna sem byggðist á stórátaki í samgöngumálum, fjarskiptamálum og menntamálum. Ég er ákaflega stoltur af því sem þar var sett fram og það má sjá í stjórnarsáttmála. Ég skal þó líka segja það alveg hiklaust að allir aðrir flokkar komu þá á eftir með svipaða skoðun. Sem betur fer er það þannig að samhljómur er á Alþingi Íslendinga meðal allra flokka um stórátak í samgöngumálum. Ég er ákaflega stoltur af því, virðulegi forseti, að hafa á um það bil átta til níu mánuðum komið því til leiðar að hér ræðum við þessa samgönguáætlun með þeim framkvæmdum sem þar eru, flýtiframkvæmdum ýmsum, 750 millj. kr. viðbótarframlagi við tengivegi en meðal annars sagði hv. þm. Vinstri grænna Jón Bjarnason strax í desember það alveg sérstaklega glæsilegan árangur að gera þetta því hann hafi oft talað fyrir viðbótum í því og sagði að þarna væri það að takast. Ég er líka stoltur af því að hafa getað sett í þessa samgönguáætlun sem ríkisstjórnin stendur að sjálfsögðu öll bak við framkvæmd eins og Vaðlaheiðargöng og gert það á þennan hátt. Allir aðrir en ég sögðu í kosningabaráttunni fyrir norðan að hún ætti að vera í einkaframkvæmd og með veggjöldum og vildu ekki hlusta á hina framkvæmdina. Þess vegna vil ég núna, virðulegi forseti, af því að andsvaratíminn er búinn, spyrja hv. þingmann Björn Val Gíslason hvort hann hafi ekki verið sammála sínum oddvita sem á kosningafundi meðal annars í Sjallanum andmælti því 

Forseti. Mér þykir hæstv. samgönguráðherra fara mikinn. Mér sárnaði samt að hann skyldi tala um sinn foringja í Samfylkingunni en kalla síðan minn ágæta formann eingöngu formann. Þarna er pínulítill áherslumunur í því hvernig menn líta á sína andlegu leiðtoga í stjórnmálum og hann er að þakka  Þú ert örugglega stoltur af framkvæmdum við Vaðlaheiðargöng. Ég ætla ekkert að efa að þú sért það. En þetta var með öðrum hætti gert og er með öðrum hætti gert heldur en þú lofaðir að gera og það sem þú sagðist ætla að gera. Og ég skil ekki hvað þér finnst erfitt 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að beina orðum sínum til forseta en ekki einstakra hæstv. ráðherra eða hv. þingmanna.

Hæstv. forseti. Ég hélt að ekki þyrfti eitt augnablik að áminna menn um að menn könnuðust við það sem þeir hefðu sett fram í ræðu og riti. Það þarf ekki að koma til þess, hvorki að brýna til þess né efast um það, það er ekki. Ég veit ekki hvernig það er á þeim bæ sem hv. þingmaður starfar á, hvort það er þannig á þeim bæ sem hann var áður á, ég veit það ekki en ég vil ekki trúa því. Ég kannast vel við allt sem ég hef sett fram sem stefnumál og barist fyrir. Ég ítreka það og segi: Ég er ákaflega stoltur af þessum verkum og að hafa komið þessu til leiðar ásamt mörgum öðrum góðum verkum sem við ræðum í þessum viðauka við samgönguáætlun. Svo gott sem allir þingmenn Vinstri grænna sem tóku til máls fögnuðu þeim góðu verkum sérstaklega í upphafi málsins þó að þeir hefðu athugasemdir við ýmislegt annað sem stóð þar.  
             Hv. þingmaður gat þess ekki, einhverra hluta vegna, að ég sagði m.a. í kosningabaráttunni að það sem lægi á bak við þetta væri einfaldlega það atriði að jafnræði ætti að ríkja milli verka. Sveitarstjórnarmenn á Vesturlandi telja, og í ályktunum frá Sambandi sveitarfélaga á Vesturlandi hefur það komið fram, að Vaðlaheiðargöng eigi að vera gjaldfrjáls - og vona ég nú að hv. þingmaður taki eftir þó að foringinn hans, háttvirtur, sé að láta hann hafa punktana. Menn hafa talað um það að ef Vaðlaheiðargöng væru gjaldfrjáls ætti að fella gjaldið skilyrðislaust niður í Hvalfirðinum. Það hefði kostað 6,5 milljarða. Má ég líka, virðulegi forseti, nefna það að Eyþing hefur áfram ályktað um það 

Forseti minnir á tímamörk sem hér gilda.

Forseti. Lá það ekki ljóst fyrir fyrir síðustu kosningar, þegar hæstv. samgönguráðherra var að ræða um gjaldfrjáls Vaðlaheiðargöng, að þau mundu kosta einhverja peninga? Kemur það honum á óvart núna, hæstv. ráðherra, að með því að hafa göngin gjaldfrjáls hefði það kannski þýtt aukin útgjöld eins og hann nefndi hér áðan? Á framboðsfundi á Akureyri sem var tekinn upp, sýndur í sjónvarpsstöð fyrir norðan og er enn aðgengilegur á netinu - og það er hægt að horfa á hann þar. Þar komu allir frambjóðendur í Norðausturkjördæmi, í efstu sætum úr öllum flokkum, fram og ræddu þau mál sem brýn voru í kjördæminu, m.a. samgöngumál og m.a. Vaðlaheiðargöng. Þar var Kristján L. Möller, hæstv. samgönguráðherra, einn á báti í umræðu sinni um gjaldfrjáls Vaðlaheiðargöng,  
             Forseti, má ég biðja þig um að biðja samgönguráðherra að hafa hljótt um sig meðan ég tala?

Forseti telur mikils virði að hv. þingmenn fái frið til þess að tala.

Forseti. Allir frambjóðendur aðrir en Kristján Möller töluðu af ábyrgð um þá framkvæmd sem ætlunin var að fara í varðandi Vaðlaheiðargöng. Hann var þar einn á báti með sitt eilífa loforð um gjaldfrjáls göng í gegnum Vaðlaheiði sem ætti að byrja á strax haustið eftir kosningar - en þá var hæstv. samgönguráðherra sjálfur komin til valda. Um það er ég einfaldlega að spyrja: Kannast hann ekkert við það? Kannast hæstv. samgönguráðherra ekki við að hafa sagt slíkt og hvers vegna gengst hæstv. samgönguráðherra ekki við orðum sínum 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á 67. gr. umferðarlaga, nr. 50/1987, sem miðar að því að sérstakt gjald verði lagt á eigendur eða umráðamenn ökutækja sem vanrækja að færa ökutæki sitt til lögmæltrar skoðunar. Ítrekað hefur verið bent á nauðsyn þess að ná til ökutækja í umferðinni sem eru óskoðuð og í lélegu ástandi. Af þeim sökum legg ég fram þetta frumvarp í þeirri trú að það muni, verði það að lögum, fækka óskoðuðum ökutækjum í umferð til muna. Gjald það sem hér um ræðir er hugsað sem eins konar viðurlag vegna vanrækslunnar og þar með hvatning til eigandans að bæta ráð sitt og ber honum að greiða þegar mætt er með ökutækið í skoðun á skoðunarstöð. Til að hvetja eigendur til að draga ekki of lengi að færa ökutæki til skoðunar er gert ráð fyrir að gjaldið lækki um helming, sé það greitt innan ákveðins frests. Sé ökutæki fært til skoðunar en gjaldið ekki greitt er lagt til að það hækki um 100%. Jafnframt yrðu gerðar ráðstafanir til þess að taka skráningarnúmerin af viðkomandi ökutæki. Gera má ráð fyrir því að eigendur ökutækja muni, ef frumvarpið verður að lögum, fremur kjósa að fara með ökutæki sín til skoðunar og komast þannig hjá því að borga gjaldið. Virðulegi forseti. Ökutækjaeign landsmanna hefur aukist geysilega á undanförnum árum. Um síðustu áramót voru skráð ökutæki hér á landi 258.009, þar af voru 25.128 þeirra óskoðuð eða tæplega 10% af heildarökutækjafjölda landsmanna. Þetta er með öllu óviðunandi ástand út frá umferðaröryggissjónarmiðum, en skilvirk úrræði hefur til þessa skort eftirfylgni með því að óskoðuð ökutæki séu færð til skoðunar. Spyrja má hvers vegna verið er að leggja til að gjald verði lagt á eigendur óskoðaðra ökutækja í stað þess að beita sektum. Því er til að svara að þetta refsivörsluúrræði, þ.e. að leggja á gjald í stað sektar, á rót sína að rekja til þess að reynst hefur þungt í vöfum að reka refsimál vegna umræddra brota. Með því fyrirkomulagi sem hér er lagt til verður gjaldið greitt þegar eigendur færa ökutæki sín til skoðunar á skoðunarstöðvum og er talsvert hagræði í því. Umferðaröryggisgjald er nú innheimt við skoðun ökutækis og hefur þetta fyrirkomulag reynst vel. Til þessa hefur það fyrst og fremst verið verkefni lögreglunnar að hafa eftirlit með því að fylgt sé reglum um skyldu eigenda ökutækis til þess að færa það til skoðunar. Mjög misjafnt er eftir landshlutum hversu vel lögreglan fylgist með því að óskoðuð ökutæki séu færð til skoðunar og fer það aðallega eftir því hvort mannafli er fyrir hendi til að sinna því verki. Engum blöðum er um það að fletta að mjög brýnt er, og í þágu aukins umferðaröryggis, að eigendum ökutækja sé veitt aðhald þannig að þeir fylgi þeim reglum sem gilda um vátryggingu og skoðun. Þó svo að hér sé verið að gera tillögu um talsvert hátt gjald vegna vanrækslu á að færa ökutæki til skoðunar verður að skoða það í ljósi þess hver sú hætta er talin vera sem óskoðuð ökutæki, sem ekki eru í lagi, kunna að skapa í umferðinni. Eins og staðan er nú getur lögreglan samkvæmt 69. gr. umferðarlaga tekið skráningarmerki af ökutæki sem ekki hefur verið fært til skoðunar þegar krafist er. Lögreglan hefur lýst því að hún kjósi að hafa sýnilega löggæslu í umferðinni sem mesta en síður sinna því að leita uppi óskoðuð ökutæki. Verði frumvarpið að lögum mundi lögreglan einungis hafa þau afskipti af óskoðuðum ökutækjum að taka skilyrðislaust skráningarmerki af ökutæki í umferð þegar vanrækt hefur verið að færa það til skoðunar í sex mánuði. Almenna reglan er að ökutæki skal færa til aðalskoðunar á þriðja ári eftir að ökutækið er skráð í fyrsta sinn, síðan á fimmta ári og árlega eftir það. Í tengslum við frumvarpið er ráðgert að gerðar verði breytingar á þessum reglum þannig að ökutæki væru fyrst skoðuð eftir fjögur ár, en síðan á tveggja ára fresti. Er það til samræmis við það sem gerist almennt í Evrópu. Til að auka umferðaröryggi er í tengslum við frumvarpið jafnframt stefnt að því að efla vegaeftirlit verulega með aukinni samvinnu lögreglunnar, eftirlitsmanna Vegagerðarinnar og skoðunarstöðva. Þegar er komin nokkur reynsla á slíka samvinnu í átaksverkefnum sem lofa góðu. Virðulegi forseti. Í skýrslu nefndar um leiðir til að styrkja atvinnulíf á Vestfjörðum, sem skilaði forsætisráðherra tillögum sínum í apríl 2007, er lagt til að sýslumanninum í Bolungarvík verði falin eftirfylgni með því að óskoðuð ökutæki verði færð til skoðunar. Í niðurlagi 3. mgr. er opnað á þann möguleika með því að ráðherra getur sett nánari reglur um álagningu og innheimtu gjaldsins, og að heimilt sé að fela öðru stjórnvaldi innheimtu gjalds í vanskilum. Helsti ávinningur með frumvarpinu er því að vænta má þess að óskoðuðum ökutækjum í umferð muni fækka verulega og að þetta fyrirkomulag muni almennt leiða til aukins umferðaröryggis. Frumvarpið var sett til umsagnar á heimasíðu samgönguráðuneytisins og bárust gagnlegar ábendingar. Virðulegi forseti. Ég vil leggja til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar Alþingis.

Herra forseti. Síðastliðið haust spurði ég hæstv. samgönguráðherra m.a. um skoðun á bílum og fjölda óskoðaðra bíla í landinu, einnig hvernig eftirliti og innköllun bíla væri háttað sem ekki væru færðir til skoðunar. Ég spurði einnig hæstv. ráðherra hversu margir óskoðaðir bílar hefðu tengst banaslysum undangengin fimm ár. Svör hæstv. ráðherra í desember sl. báru það með sér að þá hafi 22 þúsund óskoðuð ökutæki verið á götunum og yfir 3 þúsund ökutæki sem ekki voru tryggð. Það kom líka fram í svörunum að enginn var í rauninni boðaður í skoðun með sinn bíl þó svo að skýrar reglur séu um það, eins og hæstv. ráðherra rakti áðan, hvernig og hvenær færa eigi bifreiðar til skoðunar og þær séu merktar samkvæmt því á númeraplötu. Það kom einnig fram að eftirliti með því að bílar væru færðir til skoðunar var mjög ábótavant. Skýringin var sú að lögreglan hefði öðrum hnöppum að hneppa og mikilvægari en að elta uppi óskoðaða bíla í umferðinni. Það kom líka fram að gjald sem sett var á með lagabreytingu á árinu 2004 hefði aldrei verið innheimt en með þeim lögum voru sektir felldar niður. Það kom einnig fram að dregið hefði úr klippingum, að klippa númeraplötur af, sem er þó talið ansi virkt úrræði. Einnig kom fram að það er enginn fjárhagslegur hvati í kerfinu til þess að menn komi með bíla í skoðun. Þvert á móti geta menn sparað sér 3.000 kr. skoðunargjald með því að mæta ekki þetta árið með bílinn í skoðun vegna þess að það kemur ekki í bakið á þeim næst þegar þeir koma, af því að það er sama skoðunargjald þó svo að mörg ár líði. Og, herra forseti, það sem alvarlegast var að mínu viti að á þessum tíma tengdust 10 óskoðuð ökutæki banaslysum á þeim fimm árum sem spurt var um, á árunum 2003–2007. Það er auðvitað grafalvarlegt. Aðdragandi þessara fyrirspurna minna, sem voru tvær á þingskjölum 124 og 125, var í raun tilkynning frá lögreglunni í Árnessýslu í desember 2006 vegna þriggja banaslysa sem höfðu orðið í umdæmi hennar síðustu tvö árin þar á undan. Í þeim slysum áttu í hlut bifreiðar sem hefðu ekki átt að vera á götunni að mati lögreglu, voru ekki í viðunandi ástandi en höfðu þó fengið skoðun á viðurkenndri skoðunarstöð. Ég ætla ekki að rekja þá sorg og þá angist sem það veldur að missa ástvin í umferðarslysi en það er ekki forsvaranlegt að það skuli ekki vera betra eftirlit með óskoðuðum bílum í umferðinni. Almenna reglan er að menn skuli koma með bíla til skoðunar einu sinni á ári eftir að þeir eru orðnir fimm ára gamlir. Fyrst á að koma með nýja bíla eftir þrjú ár, síðan fimm ár og svo á hverju ári. Nú boðar hæstv. ráðherra að breyta eigi reglum um skoðunarskyldu og það er ein af ástæðunum fyrir því sem ég gagnrýni mjög harðlega það frumvarp sem hér liggur fyrir að gildistaka þess á ekki að vera fyrr en um næstu áramót. Það skiptir nefnilega ekki máli hversu oft á að skoða bifreiðar sem ekki eru færðar til skoðunar, aðalatriðið er að þær séu skoðaðar, ekki hvort það er á tveggja ára fresti eða á eins árs fresti. Taka þarf úr umferð þær bifreiðar sem ekki eru skoðaðar, það er aðalatriðið, ekki að breyta skoðunarreglum til samræmis við Norðurlöndin. Það er ekki það sem stendur okkur fyrir þrifum, hæstv. ráðherra, að reglurnar séu þær að færa eigi bifreiðar til skoðunar á hverju ári en ekki annað hvert ár eftir tiltekinn tíma eins og á Norðurlöndunum. Skoðun bíla hefur aðeins einn tilgang og það er að tryggja umferðaröryggi en til þess að svo sé verður skoðunin auðvitað að vera reglubundin, hún verður að vera án undantekninga og hún verður að vera framkvæmd með sama hætti alls staðar. Ég nefndi áðan að umferðarlögum var breytt á árinu 2004 þannig að í stað sekta kom gjald sem átti að leggja á ef bifreiðar væru ekki færðar til skoðunar. Það var aldrei innheimt og hefur aldrei verið innheimt. En gerð var önnur breyting á lögum og það var á árinu 1997 þegar Bifreiðaskoðun Íslands var einkavædd. Maður hlýtur að spyrja sig að liðnum 10 árum eftir að sú lagabreyting gekk í gegn hvort það var rétt skref að taka upp samkeppni í öryggiseftirliti sem þessu. Ég held að á þessum tíma hafi ástandið í þessum málum alla vega ekki batnað hér á landi. Það kemur fram í þeirri tilkynningu sem ég nefndi frá lögreglunni í Árnessýslu frá því í desember 2006 að þar áttu í hlut bifreiðar sem hefðu ekki átt að vera á götunni að mati lögreglu, voru ekki í viðunandi ástandi en höfðu þó fengið skoðun á viðurkenndri skoðunarstöð. Í einu tilfellinu var um að ræða yfir 20 ára gamlan jeppa sem var að hrynja í sundur, enda losnaði yfirbyggingin hreinlega af undirvagninum við áreksturinn sem þar var um að ræða og skoðunarsaga þessa bíls var með endemum. Ég efast um það, hæstv. ráðherra, að rétt hafi verið að fara í samkeppni í öryggiseftirliti sem þessu og ég tel að taka eigi þessa einkavæðingu til endurskoðunar. Þetta frumvarp er mér að vissu leyti mikil vonbrigði. Við hæstv. samgönguráðherra vorum sammála um það í vetur að mjög brýnt væri að taka til hendinni á þessu sviði. Ég spurði sérstaklega hvort hann væri mér sammála um að gera þyrfti stórátak í þessu efni en því var reyndar ekki svarað heldur að það þyrfti jú að endurskoða umferðarlögin til að kippa þessu í liðinn. Hvað kemur svo? Það er heimildarákvæði um gjald frá 15 þús. kr. upp í 30 þús. kr. Það á að greiða þetta gjald við skoðunina. Ég geri ekki ágreining um þessar fjárhæðir, mér finnst þetta ekki háar fjárhæðir, sérstaklega ekki miðað við förgunargjaldið sem menn fá þegar þeir koma með bíl til förgunar sem er 15 þús. kr., því hefur reyndar ekki verið breytt frá árinu 2005. En ég hlýt að spyrja hvort gerður hafi verið samningur eða leitað álits hjá skoðunarstöðvunum, hvort þær séu tilbúnar til að innheimta þetta gjald og hvað undirbúningur að þessu mundi kosta. Það kemur líka fram að setja eigi reglugerð um þetta og eins það að veita afslátt frá gjaldinu sem ég tel orka tvímælis. Annaðhvort á að hvetja menn til að koma með bílana til skoðunar innan tiltekins tíma og gegn einhverjum viðurlögum eða ekki, en ekki að veita einhvern aukafrest á það, ég sé engan tilgang með því. Eins og ég sagði áðan tel ég heldur ekki eðlilegt að bíða eftir því að ný reglugerð komi með breyttu fyrirkomulagi skoðunar hvað varðar tímalengdina. Þarna er einnig lagt til að ráðherra verði heimilt að fela öðru stjórnvaldi innheimtu gjalds sem er komið í vanskil og eins og hér hefur verið rakið af hæstv. ráðherra er þar væntanlega um að ræða sýslumanninn í Bolungarvík sem sá þessa, við skulum hreinlega kalla það viðskiptahugmynd til þess að efla starfsemi embættis síns og ég held að það hafi verið mjög vel til fundið. Vestfjarðanefndin tók það síðan upp og ég held að það sé bara mjög gott mál. Það sem ég vil fyrst og fremst gagnrýna er gildistökuákvæðið, að lögin eigi ekki að öðlast gildi fyrr en í janúar 2009. Það kemur fram að þarna er um u.þ.b. 25 þúsund ökutæki að ræða, 10% af öllum ökutækjum sem eru á götunum hér. Talið er að tæp 5 þúsund þessara ökutækja hafi ekki komið til skoðunar í meira en 25 mánuði og verið er að tala um að bæta sjö mánuðum við það. Talið er að 3.800 af þessum ökutækjum hafi ekki verið færð til skoðunar síðastliðna 13–24 mánuði og þá er verið að tala um umfram skoðunarskyldu, og þarna munu vera nær 10 þúsund ökutæki sem ekki hafa verið færð til skoðunar þó að liðnir séu 7–12 mánuðir fram yfir skoðunarfrest. Ég hlýt að spyrja hæstv. ráðherra: Af hverju á ekki að láta þessi viðurlög og þessi lög taka gildi t.d. tveimur mánuðum eftir að þau eru samþykkt, 1. júlí skulum við segja, en þá yrði heimilt að beita þessum sektum og innheimta þetta gjald? Þá mundi kannski takast að taka eitthvað af þessum hryllilega hættulegu bílum úr umferð í júlí og ágúst þegar umferðin er hvað mest og þegar slysin verða sem flest. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á að hæstv. samgönguráðherra sé mér ekki sammála um að það sé hægt. Ég hvet hæstv. ráðherra og skora hreinlega á hann að stíga nú skrefið til fulls, að taka a.m.k. skref í þessum efnum sem munar um, því að það þarf að taka þessa bíla úr umferð og það er engin ástæða til að bíða með slíkar aðgerðir fram yfir næstu áramót. Það þarf ekki að bíða eftir endurskoðun á reglugerð hvað varðar skoðunartímann, það er ekki spurning hvenær þeir eiga að koma heldur hvort þeir koma til skoðunar. Það á að grípa á lofti tilboð sýslumannsins í Bolungarvík og setja hann strax í vinnu, láta hann fara að kalla inn til skoðunar bíla sem ekki hafa komið til skoðunar, þessa 25 þúsund bíla. Þetta er enginn vandi, við erum með rafræna bifreiðaskrá. Bankarnir gera þetta á hverjum einasta degi, þegar menn eru komnir yfir eitthvert tiltekið mark þá eru aldeilis sendar út sjálfkrafa áminningar, og mönnum ætti ekki að veitast það erfiðara í þessu. Ég hlýt að nefna líka eitt atriði og það er hlutur lögreglunnar í þessu. Það þekkja allir ökumenn hvaða hvati það hefur greinilega verið í innheimtu á hraðaksturssektum þegar lögreglan í Húnavatnssýslum tekur sig til og leitar uppi þá sem aka of hratt. Það gæti kannski hugsast að rétt væri að koma einhvers konar hvata inn í þetta kerfi þannig að lögreglan teldi sér ekki bara skylt heldur væri henni ljúft að leita uppi bíla sem eru óskoðaðir og taka þá úr umferð. Ég tel líka að að nota mætti tekjuaukann sem af þessu skapast, og tekinn er fram í athugasemdum frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, til að setja einhvern hvata til lögreglunnar í þessu efni þannig að þeir gætu sinnt þessum málum betur. Einnig mætti hreinlega hækka greiðslu fyrir það að koma með bíla til afskráningar, 

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp er fyrst og fremst tillaga um aðgerðir í öryggismálum, til að auka öryggi vegfarenda í umferðinni. Eins og fram hefur komið í máli hæstv. ráðherra og hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur er full ástæða til að grípa til aðgerða í því skyni. Fram kemur í frumvarpinu að um 25 þúsund ökutæki séu óskráð, eða u.þ.b. tíunda hvert ökutæki. Það er býsna hátt hlutfall og færir rök fyrir því að full ástæða er til að grípa til aðgerða til að fækka óskráðum ökutækjum, koma þeim úr umferð og draga úr hættu sem af þeim stafar. Ég spyr hæstv. ráðherra um það gjald sem ætlunin er að taka upp, hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér í frumvarpstextanum að gjaldið eigi að innheimta í hvert sinn sem vanrækt er að færa ökutæki til skoðunar, sem þýðir að unnt sé að innheimta meira en eitt gjald af sama ökutæki ef það dregst lengi að færa það til skoðunar. Það er mikilvægt að hafa lagaákvæðin skýr í þeim efnum þannig að þeir sem vanrækja að færa ökutækin til skoðunar geti örugglega ekki komið sér undan sektargreiðslum af þessu tagi með því að draga það mjög lengi. Ég held að það ætti þá fremur að vera skýrt á hinn veginn að gjaldið muni frekar hækka með vaxandi vanrækslu. Í greinargerð með frumvarpinu er vísað til þess að Vestfjarðanefnd hafi lagt til að þetta gjald verði tekið upp og að sýslumanninum í Bolungarvík verði falið að annast innheimtu þess og eftirfylgni með því að óskoðuð ökutæki verði færð til skoðunar. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, til þess að taka af allan vafa um hvort það sé ekki rétt skilið að hann muni leggja það til, verði frumvarpið samþykkt, að sýslumanninum verði falið þetta verkefni eins og gefið er í skyn í greinargerðinni. Að öðru leyti er ekki ástæða til að fjölyrða um efni frumvarpsins. Ég get tekið undir ýmislegt af því sem fram kom í máli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, eins og t.d. að skoða það að flýta gildistöku frumvarpsins, en ég vil lýsa yfir stuðningi við málið, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir afdráttarlausan stuðning við frumvarpið sem hér er sett fram. Hann spurði mig einnar spurningar. Svarið við henni er einfaldlega: Jú. Við höfðum tvo kosti hvað varðar þetta mál, þennan fjölda óskoðaðra ökutækja, þ.e. að bíða eftir heildarendurskoðun á umferðarlögum sem er í gangi - kannski kemur það á vorþingi 2009, kannski ekki fyrr en fyrir jól 2009 - og það vildum við einfaldlega ekki gera. Þess vegna er frumvarpið tekið fyrir núna eitt og sér til þess að koma þessu fyrr í gagn, bíða ekki eftir heildarendurskoðuninni heldur sýna strax alvöru málsins, hvernig við lítum á þetta. Það að gjaldheimtan byrji ekki fyrr en 1. janúar nk. í staðinn fyrir 1. júní eða eitthvað annað - það þótti eðlilegt að gefa þennan aðlögunartíma en þó ekki aðlögunartíma vegna þess að hugmynd okkar er að auglýsa það mjög vel gagnvart óskoðuðum ökutækjum og umráðamönnum þeirra að fara með bifreiðarnar sem fyrst til skoðunar vegna þess að þá komist þeir hjá þessu gjaldi. Það má líka segja, virðulegur forseti, að ekki er meiningin með frumvarpinu að búa til einhvern mikinn og góðan gjaldstofn og rukka þessi gjöld, vonandi þarf ekki að rukka neitt af þeim. Megintilgangurinn er að vekja athygli almennings á því að fara með bifreiðar sínar til skoðunar á réttum tíma og trassaskapur hvað það varðar geti varðað þeirri gjaldheimtu og þeim sektum sem hér er lagt til. Ég hef þá trú og von að þegar umræða um þetta er hafin, og hún verður vonandi meiri, fari þeir sem hafa ekki miða sem sýnir að búið sé að skoða ökutækið sem fyrst með bifreiðina til skoðunar.

Herra forseti. Það er mjög gott að hæstv. ráðherra sá ekki ástæðu til þess að bíða eftir heildarendurskoðun umferðarlaga áður en þetta mál er hér lagt fram. Það er í sjálfu sér mjög gott að það er komið fram. Ég lýsi hins vegar endurtekið yfir vonbrigðum með að tækifærið skuli ekki notað og þessir bílar teknir úr umferð skipulega fyrir sumarið þegar umferðin er mest í júlí og ágúst. Ég verð að segja, herra forseti: Þetta er hænufet. Hænufet mjaka mönnum jú áfram en það er betra og það er brýnt í þessu máli að stíga skrefið til fulls. Ég sé ekki að neitt í máli ráðherrans skýri þann drátt sem lagður er til á gildistökunni. Það er ekkert sem kallar á það að láta menn hafa einhvers konar aðlögunartíma upp á sjö mánuði í þessu efni. Það er kominn tími til að taka á þessu og koma þessum bílum af götunum, því fyrr því betra.

Vegna framhalds fundarhalda í dag vil ég geta þess að þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga mín að þingfundurinn geti staðið lengur í dag þar til umræðu um dagskrármálin er lokið.

Herra forseti. Ég ætlaði að vekja athygli á því að í dag er auglýst samgönguþing sem er skipulagt með löngum fyrirvara. Þar eru mörg áhugaverð erindi um samgöngur og byggðaþróun og að mínu mati mikilvægt fyrir þingmenn að þeir geti tekið þátt í slíkum viðburði, hlustað á það sem þar er til umfjöllunar, tekið þátt í umræðum og skoðanaskiptum, ekki síst á því málasviði sem menn eru sérstaklega að vinna að. Það er því bagalegt að einmitt á þessum degi, á sama degi og árlegt samgönguþing er skipulagt, skuli dagskrá þingsins vera skipulögð með þeim hætti að samgönguráðherra sé að mæla fyrir ekki færri en sex þingmálum. Þannig er óhægt um vik fyrir þingmenn, ekki síst fyrir þá sem sitja í samgöngunefnd, að taka þátt í samgönguþingi. Mér finnst það sérkennilegt ráðslag. Fyrr í vetur var umræða um það að setja ekki þingfund ofan í umhverfisþing og þó ekki sé ætlast til að þingfundur sé felldur niður hefði mátt sníða dagskrá þingfundar þannig að nákvæmlega þessi mál rækjust ekki á. Virðulegi forseti. Ég vildi vekja athygli á þessu og mér finnst þetta mjög bagalegt.

Forseti vill vegna þessara orða geta þess að ekki hafði verið haft samráð um það þinghald sem hér er nefnt við forseta, auk þess sem formenn þingflokka höfðu vitneskju um þá dagskrá sem gert var ráð fyrir og engar athugasemdir voru gerðar við dagskrána og þar á meðal það að hæstv. samgönguráðherra mælti fyrir málum.

Hæstv. forseti. Vegna síðustu orða hæstv. forseta vil ég taka fram að þingflokksformenn þurfa að fá upplýsingar á þingflokksformannafundum um þá hluti sem hér eru til umfjöllunar. Ef haldið er samgönguþing, sem gert er ráð fyrir að þingmenn úr samgöngunefnd sitji, á sama tíma og verið er að setja á dagskrá málefni samgönguráðherra - það er ekki hægt að gera þá kröfu til þingflokksformanna að þeim sé það kunnugt. Það verður að vera í verkahring stjórnar þingsins að upplýsa um slíka hluti og tryggja að slíkir árekstrar verði ekki. Það hefur ekki verið borið undir þingflokksformenn hvort vera eigi lengdir fundir í dag eða ekki. Ég legg því til að hæstv. forseti kalli þingflokksformenn saman og ræði þetta á þeim vettvangi, hvort fundur verður lengdur eða ekki en beri það ekki undir atkvæðagreiðslu allsendis óundirbúið. Engir þingmenn gerðu ráð fyrir því fyrir fram að hér yrði lengdur fundur enda hafði það ekki verið rætt á síðasta fundi þingflokksformanna.

Vegna orða hv. þingmanns vill forseti geta þess að það var einmitt rætt. Forseti gerði grein fyrir því að búast mætti við lengri fundum á þriðjudegi og fimmtudegi. Forseti kannast ekki við að ekki hafi legið fyrir upplýsingar um að svo kynni að fara að fundur yrði lengri í dag. En að sjálfsögðu fer það allt eftir framvindu umræðunnar hvort við þurfum á löngum degi að halda í dag.

Hæstv. forseti. Ég vil þá biðjast afsökunar á því ef ég er að fara með fleipur í ræðustóli Alþingis. En þær upplýsingar sem ég hef frá þingflokksformannafundum eru þær að ekki hafi verið tekin ákvörðun um lengdan fund í dag. En það eru aðrir hlutir sem líka rekast á við dagskrá þingsins í dag. Þar vil ég nefna aðalfund Ríkisútvarpsins ohf. sem er boðaður kl. tvö. Samkvæmt nýjum lögum er þingmönnum heimilt að sitja fund þessarar nýju stofnunar. Það er eðlilegt að þingmenn hafi löngun til þess að sitja þennan fund. Ég gerði jafnvel ráð fyrir því að hæstv. menntamálaráðherra ætli að sitja hann. Mér fyndist óeðlilegt að hún gerði það ekki. Á sama tíma eru á dagskrá þrjú afar mikilvæg mál sem hæstv. menntamálaráðherra ætlar að tala fyrir. Ég veit ekki hvernig hæstv. ráðherra eða stjórn þingsins ætlar að samræma þessa hluti fyrir utan það að eftir því sem mér skilst munu þingmenn Norðvesturkjördæmis vera á leið út á land í kjördæmi sitt að ræða við sveitarstjórnarmenn um miðjan dag. Ég sé ekki annað en hér rekist hvað á annars horn í stjórn þingsins í dag, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég kem upp til að ítreka þær athugasemdir sem hér hafa verið bornar fram um skipulag þinghalds í dag. Ég óska eftir því, hæstv. forseti, að það verði borið undir atkvæði fundarins hvort hér eigi að vera lengdur fundur í dag fyrst hæstv. forseti er ekki tilbúinn til að fallast á þá eðlilegu tillögu, sem hér kom fram, að boðað yrði til fundar með formönnum þingflokka til að ræða skipulag þinghaldsins í dag.

Óskað hefur verið eftir að greiða atkvæði um tillögu forseta um lengingu fundartíma í dag og verður orðið við þeirri ósk.

Hæstv. forseti. Núverandi ríkisstjórn hefur heimilað staðfestingu á viðaukum á bókunum EES-samningsins. Þar er um að ræða viðauka I og hins vegar upptöku löggjafar Evrópusambandsins um matvæli og fóður. Þetta var staðfest 26. október sl. með fyrirvara um samþykki Alþingis. Þegar þessi vegferð hófst árið 2005 var það álit uppi að áhrifin á íslenskan landbúnað, á kjötiðnað, yrðu ekki mikil þar sem þetta snerti ekki tolla og tollvernd. Það yrðu áhrif VTO-samninga sem mundu fyrst og fremst auka samkeppni að utan á kjöt- og mjólkurvörumarkaði. Nú fullyrða hagsmunaaðilar landbúnaðarins, bæði mjólkur- og kjötiðnaðarins, að þessi matvælalög Evrópusambandsins muni dauðrota og eyðileggja íslenskar kjötvinnslur. Á íslenska kjötmarkaðnum framleiða íslenskir bændur í dag 25 þús. tonn en innflutningur á lægri tollum hefur numið 3–4% eða 700–800 tonnum. Nú er fullyrt að afleiðingar verði þær að innflutningur á kjöti kunni að aukast um 6–7 þús. tonn, fari í 25–30% af neyslunni. Þetta varðar störf þúsunda manna á Íslandi. Enn fremur fullyrða þeir að fæðuöryggi verði ógnað. Hér verði sýkingar vegna sjúkdóma tíðari. Sé þetta rétt er öllum íslenskum landbúnaði ógnað og neytendum um leið. Þessi óvissa umræða er ekki boðleg og því ber Alþingi skylda til að afgreiða ekki frumvarp hæstv. ráðherra á þessu þingi og skoða aðstæður og áhrif löggjafarinnar vel. Ég vil í fyrsta lagi mælast til þess við hæstv. ráðherra, ríkisstjórn og Alþingi að áhættumat fari fram um matvælaöryggi neytenda, enn fremur hvort dýraheilbrigði sé ógnað. Í öðru lagi: Mun innflutningur á hráu kjöti verða svona risavaxinn eins og afurðastöðvarnar fullyrða? Í þriðja lagi: Hverjar verða þá mótvægisaðgerðir stjórnvalda og landbúnaðarins? Hér er skýr krafa um að íslenskur landbúnaður, sem á mjög trygga neytendur, 

Herra forseti. Eins og okkur hv. þingmanni er báðum kunnugt hefur verið farið afskaplega varlega í þessu máli. Það mál sem hér um ræðir á sér afar langa forsögu og að því hefur verið unnið árum saman og reynt að fara yfir þá þætti sem hv. þingmaður gerði m.a. að umræðuefni. Eitt af því sem var m.a. skoðað sérstaklega var þetta áhættumat sem hv. þingmaður kallaði eftir. Gert var áhættumat varðandi búfjársjúkdómana og niðurstaða þess áhættumats var sú að áhættan væri lítil eða engin. Auðvitað geta menn aldrei fullyrt að engin áhætta felist í einhverjum viðskiptum með vörur. Við vitum t.d. að þessi innflutningur sem nú á sér stað á kjöti, á 600–800 tonnum, sem fer fram núna á grundvelli WTO og ESB-samninga - það má segja sem svo að því geti fylgt einhver áhætta. En við reynum að halda henni í lágmarki. Það er hins vegar rétt hjá hv. þingmanni að við erum með mjög heilbrigða stofna og við munum tryggja það eins og mögulegt er að vernda þá áfram, og ekki verður slegið neitt af í þeim efnum. Þess vegna er m.a. svo mikilvægt að við getum afgreitt þessi lög núna til að sækja okkur þær viðbótartryggingar sem allar forsendur eru fyrir að við getum sótt okkur. Ég var á ráðstefnu í gær sem Matís og Matvælastofnun efndu til. Þar kom fram að þróun varðandi t.d. kampýlóbakter- og salmonellusjúkdóma er svipuð hér og á Norðurlöndunum og bæði Finnar og Svíar hafa sótt sér slíkar viðbótartryggingar vegna innflutningsins og það hefur gengið vegna þessara ástæðna. En það er hins vegar alveg ljóst mál að ekki er hægt að sækja á um slíkar heimildir fyrr en fyrir liggur löggjöf Alþingis og því er svo mikilvægt að reyna að ljúka þessu núna. Ég vil segja, virðulegi forseti, sem er kjarni málsins, að þeir valkostir sem við stöndum frammi fyrir núna eru mjög skýrir. Það liggur t.d. algerlega ljóst fyrir, og það verða menn að hafa í huga, að við eigum ekki þann kost í stöðunni að búa við óbreytt ástand. Ég veit að hv. þingmanni er það algerlega ljóst. Búið er að breyta matvælalöggjöf í Evrópu á þann veg að þessi kostur, að vera með óbreytt ástand þar sem landbúnaðurinn er undanþeginn en sjávarútvegurinn og önnur matvælastarfsemi ekki, er ekki til staðar. 
            

Hæstv. forseti. Það er eins og hæstv. ráðherra skilji ekki kjarna málsins. Það er verið að tala um að þetta geti orðið 6.000–7.000 tonn, að íslenskur landbúnaður muni rústast við þessar aðstæður. Það eru nýjar upplýsingar. Það eru mjög alvarlegar upplýsingar fyrir Alþingi Íslendinga, fyrir landbúnaðinn og fyrir neytendur á Íslandi sem þykir vænt um landbúnað sinn. Það er það sem ég er að tala um. Enn er Alþingi Íslendinga í okkar huga æðra en Evrópusambandið eða ESA. Sjávarútvegurinn mun standa með landbúnaðinum í þessu, það er ekki verið að ógna honum. Ég er aðeins að fara fram á að við fáum þann tíma sem við þurfum. Gangi þessar vondu spár eftir þá skulum við gera okkur grein fyrir því að það er verið að rústa íslenskan landbúnað. Hann verður ekki svipur hjá sjón eftir tvö til þrjú ár. Þess vegna er mjög mikilvægt að Alþingi taki forustuna í málinu um að staldra við, gefa landbúnaðinum og afurðastöðvunum þann tíma sem þær þurfa til að fara yfir þessar fullyrðingar og þessa stöðu. Hvernig við verjum hagsmuni okkar er mjög mikilvægt við þessar aðstæður.

Virðulegi forseti. Það er enginn ágreiningur okkar í milli eins og hv. þingmanni er ljóst, um að verja hagsmuni íslensks landbúnaðar. Það er auðvitað minn einlægi ásetningur að gera það og þannig hef ég unnið allan tímann. Það er ekki svo að hægt sé að slá því föstu, öðru nær, að þessar ákvarðanir muni hafa þær afleiðingar í för með sér sem hv. þingmaður nefnir. Ég tel sjálfsagt að við skoðum þetta og það getum við vel gert. Við eigum ekki að slá því föstu núna þegar sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd er komin ágætlega af stað í vinnu sinni við þetta mál að við getum ekki afgreitt málið. Það eru allar forsendur fyrir því að við getum afgreitt það. Það eru ný tíðindi, sem eru mjög undarleg, ef það er svo að menn hafi komist að þeirri niðurstöðu að það sé ekkert skjól í tollverndinni í landinu. Til hvers eru menn þá að vísa? Að við eigum að verja landbúnað okkar með öðrum ráðum? Er verið að tala um það þegar fyrir liggur að áhættumatið er það sem ég sagði? Þá erum við ekki með þau tæki og tól til að verja það á grundvelli þeirra heilbrigðisskírskotana sem við höfum haft. Við verðum auðvitað að horfa til tollverndarinnar. Eða eru menn að segja að það skipti engu máli hvernig tollarnir gagnvart landbúnaðinum þróast? 

Hæstv. forseti. Fyrirspurn mín til samgönguráðherra snýr að öryggisþætti þess þegar breytt verður um hið svokallaða langdræga farsímakerfi sem núna er NMT-kerfi en við stefnum á það að taka upp þriðju kynslóð farsímakerfisins sem mun þá dekka þau svæði sem NMT-kerfið dekkar í dag. Þó er rétt að geta þess að NMT-kerfið dekkar ekki öll svæði. Það eru t.d. nokkrir blettir á Vestfjörðum nálægt landi og undir háum fjöllum, eins og fyrir Hornstrandir, þar sem NMT-kerfið virkar ekki og mér ekki ljóst hvort hið nýja farsímakerfi muni virka þar heldur. Það gerir heldur ekki metrabylgjukerfið þ.e. VHF-kerfið svokallaða, og þar erum við auðvitað komin inn í tilkynningarskyldumálin og það öryggishlutverk allt saman þar sem við erum með sjálfvirka tilkynningarskyldu. Þess vegna spyr ég hæstv. samgönguráðherra hvort farið verði gaumgæfilega yfir þá stöðu sem upp kemur um næstu áramót þegar farsímakerfið sem nú er, NMT-kerfið, verður lagt af, hvort við séum þá örugglega þannig í stakk búin fyrir framhaldið að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af því að skipta um kerfi sem á sér stað á versta tíma ársins, þ.e. yfir svartasta skammdegið og háveturinn og sendarnir eru yfirleitt staðsettir uppi á fjöllum. Það væri auðvitað afar bagalegt ef upp kæmi sú staða að öryggiskerfi okkar væri ekki til staðar af einhverjum orsökum. Ég vek athygli á þessu við hæstv. samgönguráðherra og vil að hann svari þessum hugleiðingum mínum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka upp þetta mál og vekja máls á því á Alþingi. Eins og við vitum verður hið langdræga 450 MHz farsímakerfi, NMT-kerfið, lagt af um næstu áramót eins og löngu hefur verið ákveðið. Það eru margar ástæður fyrir því. Kerfið er dýrt, varahlutir fást ekki í það og fáir notendur. Í staðinn sjáum við núna að farsímafyrirtækin eru hvert á fætur öðru að setja upp hið nýja kerfi, langdræga kerfi á 900 eða 1.800 tíðnisviðinu, sem nær langt út á haf og upp á fjöll. Eins og ég hef áður sagt er ánægjulegt að segja að um næstu áramót, ef áætlanir farsímafyrirtækjanna ganga eftir og það sem Fjarskiptasjóður er að gera, verður Ísland allt orðið farsímavætt fyrir GSM-tæknina og langt út á haf. Vegna þess sem hv. þingmaður ræddi hér, sem er eðlilegt að hann geri, um tilkynningarskylduna og öryggi sjófarenda á litlu bátunum, þá átti ég nýlega fund með forstjóra Neyðarlínunnar, Þórhalli Ólafssyni, og þar var m.a. farið yfir þessi atriði. Ég er nokkuð viss um að þessi mál eru öll í fínum farvegi og öryggi sjófarenda verður auðvitað ekki stefnt í hættu um hávetur þegar þetta gerist. Neyðarlínan er nú að setja upp nýjan útbúnað fyrir allt að 300 millj. kr. sem á að vera tilbúinn 1. ágúst næstkomandi og hann á að dekka m.a. það sem hv. þingmaður talaði um. Ég vil svo segja, virðulegi forseti, út frá því sem hv. þingmaður ræddi, að við skulum skoða þetta vel og það verður auðvitað ekki tekin nein áhætta með því. Ég er þess nokkuð fullviss að þau 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir skýr og greinargóð svör. Að lokum vil ég beina þeim tilmælum til hæstv. ráðherra að það liggi algjörlega fyrir þegar við komum til þings næsta haust að þær öryggisprófanir sem þurfa að fara fram við skiptingu kerfanna liggi fyrir og búið sé að prófa þetta vel vegna þess að ef fresta þarf gildistökunni og fresta þarf framkvæmdinni þá er betra að menn geri það á fyrstu mánuðum nýs þings, á næsta hausti, en í desember eða janúar við mjög erfiðar aðstæður sem þá eru uppi vegna þess hvar land okkar er staðsett á hnettinum og vegna veðurfars. Ég vænti þess, miðað við orð hæstv. ráðherra, að þessum tilmælum verði fylgt eftir fyrir haustið.

Hæstv. forseti. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði í lokin. Við skulum vakta það sameiginlega og láta fara í gegnum það þegar nær dregur þessum tímamótum að ekki verði tekin nein áhætta en ég hef verið fullvissaður um að ekki sé ástæða til að hafa áhyggjur af því. Það er auðvitað margt að gerast í þessum málum. Ég kom því ekki frá mér í minni fyrri stuttu ræðu en það er m.a. ástæðan fyrir því að setja á þessa langdrægu senda á hærri staði, upp á hærri fjöll til að ná lengra út og ef það er að verða þannig að þessi langdrægu farsímakerfi ná yfir 100 kílómetra út frá ströndum landsins þá er það náttúrlega mjög gott hvað varðar ferlivöktun á bátum og að fá neyðarhnappana og hringingarnar og allt sem þar kemur inn. Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan að ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu og í sameiningu skulum við sjá til þess að þetta verði vaktað á réttum tíma og allt verði klárt áður en 

Virðulegi forseti. Í síðustu viku kynnti menntamálaráðuneytið á málþingi nýja sjónvarpstilskipun Evrópusambandsins sem okkur ber að lögfesta líklega næsta vetur. Samkvæmt henni ber okkur að herða reglur um auglýsingar á óhollustu sem beint er að börnum en Ísland er með mun slakari eða vægari reglur en nágrannalönd okkar um auglýsingar sem beint er að börnum. Á kynningunni kom fram að stór hluti auglýsinga í kringum barnatíma eru auglýsingar á skyndibita, sykruðum vörum og óhollustu og eru þessar óhollustuauglýsingar mun algengari í ríkissjónvarpinu en á Stöð 2. Nágrannalönd okkar hafa verið að taka á þessum málum vegna síaukinnar offitu barna. Bretar banna t.d. með lögum óhollustuauglýsingar sem beint er að börnum en þar er offita einna mest af nágrannalöndum okkar. Við Íslendingar erum á svipuðu róli og Bretar og spár eru um verulega versnandi ástand ef ekkert verður að gert. Svíar og Finnar banna slíkar auglýsingar og Danir eru með mjög miklar takmarkanir á þeim. Samkvæmt nýrri skoðanakönnun Capacent Gallup sem gerð var fyrir menntamálaráðuneytið kemur fram að þátttakendur í skoðanakönnuninni voru langflestir mjög andvígir því að leyfa að auglýsingum sé beint að börnum. Það kom einnig fram á málþinginu að útvarpsstjóri Ríkisútvarpsins sagði að það mundi ekki breyta neinu fyrir Ríkisútvarpið þó að það hætti að auglýsa í kringum barnatímana. Þess vegna spyr ég hæstv. menntamálaráðherra hvort hún sé tilbúin að beita sér fyrir því að Ríkisútvarpið gangi fram með góðu fordæmi og setji sér þá reglu að auglýsa ekki óhollustu á tímum barnaefnis eða á þeim tíma sem gera má ráð fyrir að börn horfi á sjónvarp og að það verði gert nú þegar.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur fyrir þessa fyrirspurn og vekja um leið athygli á því málþingi sem við stóðum fyrir í menntamálaráðuneytinu um daginn varðandi nýja tilskipun ESB sem mun snerta m.a. þau málefni sem við munum fjalla um á næsta þingi. Það er ljóst, og ég hef þegar boðað það, að ég mun flytja á haustþingi nýtt fjölmiðlafrumvarp sem fyrst og fremst snertir það innihald sem tilskipun ESB segir til um en það hafa náttúrlega margir mismunandi skoðanir á því sem þar er og þaðan kemur. Það er rétt að m.a. voru teknar fyrir á málþinginu auglýsingar sem beinast að börnum og þá sérstaklega auglýsingar á óhollustuvörum sem beinast að börnum. Það er skoðun mín og ég mun ekki hafa það þannig í því nýja fjölmiðlafrumvarpi sem mun líta dagsins ljós að það verði beint lagaákvæði um að banna auglýsingar gagnvart börnum. Ég mun ekki beita mér fyrir því heldur miklu fremur láta fjölmiðlunum það eftir að móta sínar eigin reglur, m.a. með tilliti til þeirra sjónarmiða sem snerta börn og þeir verða þá sjálfir að taka af skarið. Það kom m.a. fram á þessu þingi að 365 miðlar ætla ekki að breyta þessum reglum hér sér en síðan gildir auðvitað annað um Ríkisútvarpið. Við vitum það, m.a. í ljósi þeirra umræðna sem við höfum svo átt á hinu háa Alþingi, að þær leiðir sem við höfum gagnvart Ríkisútvarpinu eru þær að við getum beitt okkur m.a. í gegnum samninginn. Ég vil taka það fram að sá samningur sem er á milli Ríkisútvarpsins og menntamálaráðuneytisins kveður á um það að Ríkisútvarpið eigi að huga sérstaklega að því hvernig auglýsingar eigi að vera í kringum barnatíma. Ég mun taka þetta mál upp og ræða það við útvarpsstjóra þegar við förum yfir samninginn en engu að síður er grundvöllurinn og endapunkturinn alltaf sá að að við eigum að treysta foreldrunum, fjölskyldunum í landinu til þess að meta hvað er best fyrir börnin þeirra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör og er sammála henni í því að lagasetning er auðvitað síðasta úrræði ef menn grípa ekki til annarra ráða. Ég legg líka áherslu á það að auðvitað er ábyrgð foreldranna mest en ábyrgð samfélagsins er líka mikil. Þess vegna tel ég það mjög áríðandi og hvet hæstv. ráðherra til að taka af festu á þessu í samningnum við Ríkisútvarpið. Ég sá í Morgunblaðinu í morgun að talsmaður neytenda og umboðsmaður barna gera ráð fyrir að fram muni koma fortakslaust bann á auglýsingum sem beint er að börnum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sjái það fyrir sér að fortakslaust bann á auglýsingum sem beint er að börnum sé fram undan hjá okkur. Ég hvet sem sagt hæstv. ráðherra til að taka á þessum málum og vonast til að Ríkisútvarpið taki á málum fljótt og helst að tilkynna það í dag á aðalfundi sínum að það muni ekki auglýsa í kringum barnatíma eða beina auglýsingum að börnum.

Herra forseti. Ég er almennt ekki hlynnt boðum og bönnum þannig að ég mun ekki beita mér fyrir að bannað verði að sýna auglýsingar í kringum barnatímann. Ég mun hins vegar taka málið upp og ræða það við Ríkisútvarpið, m.a. á grundvelli þessa ákvæðis sem er í samningum og hljóðar svo, með leyfi forseta: „RÚV skal leitast við að taka tillit til hagsmuna barna áður en teknar eru ákvarðanir um birtingu auglýsinga þar sem auglýstar eru vörur eða þjónusta ætluð börnum.“ Ég tel til að mynda auglýsingar og auglýsingar eru ekki það sama. Eigum við t.d. að banna auglýsingar sem hvetja börn til að hreyfa sig meira? Ég tel alls ekki að svo eigi að vera þannig að við eigum að treysta því fólki sem vinnur á fjölmiðlunum og þeim sem eru forsvarsmenn fjölmiðla að leysa þetta í samvinnu við menntamálaráðuneytið og í samvinnu við foreldra. Það eru enn og aftur foreldrar sem hafa síðasta orðið varðandi það hvernig neysluvenjur barnanna eru hverju sinni.

Herra forseti. Hæstv. samgönguráðherra hefur viðrað það viðhorf sitt, bæði í umræðum á Alþingi og svo ítrekað í viðtali við Kastljós í síðustu viku, að hann geti ekki tekið afstöðu til tiltekinna samgöngumála á þeim grundvelli að hann kunni að þurfa að úrskurða í hugsanlegum deilumálum á síðari stigum. Hér ber ráðherrann fyrir sig vegalögin og ákvæði 28. gr. þar sem segir að ef ágreiningur rís milli Vegagerðar og sveitarstjórnar um legu vegar skuli skjóta þeim ágreiningi til ráðherra. Nú hefur þessu ákvæði aldrei verið beitt og ég tel ekki líklegt að núverandi hæstv. samgönguráðherra sem nýlega hefur tekið við málefnum sveitarfélaganna einnig muni ríða á vaðið hvað það varðar og beita þessu ákvæði. Hins vegar er ekki hér um að ræða venjulegan stjórnsýsluúrskurð eins og á t.d. við ef skipulagsákvörðun eða umhverfismat eru kærð. Hér er einungis um það að ræða að ráðherra höggvi á hnútinn ef aðilar máls, þ.e. Vegagerð og sveitarfélög, eru ekki ásáttir um legu tiltekins vegar. Að halda því fram að ráðherra geti ekki haft afstöðu í tilteknum málum eins og t.d. gagnvart Sundabraut eða vegi um Hornafjarðarfljót er ekkert annað en fyrirsláttur að mínu mati. Eða hvernig getur ráðherrann ákveðið fyrir fram um hvaða vegspotta verði hugsanlega ágreiningur á síðari stigum? Eigi þessi röksemd að halda verður hann einfaldlega að segja sig frá öllum slíkum ákvörðunum. Nei, ráðherrann er að koma sér undan því að taka pólitíska afstöðu í málum sem miklu varða í málaflokki hans og það er hreinlega ekki hægt að sætta sig við það. Hvað Sundabraut varðar þá liggur fyrir afstaða borgarstjórnar Reykjavíkur. Það er ljóst að hún er mikið hagsmunamál, ekki bara höfuðborgarsvæðisins heldur skiptir hún miklu um samgöngur milli borgarinnar og vestur og norður um land sömuleiðis. Ég tel því brýnt að samgönguráðherra komi úr felum og greini frá sýn sinni á málið. Er hann sammála hv. formanni samgöngunefndar Alþingis, Steinunni Valdísi Óskarsdóttur alþingismanni, og formanni samgönguráðs, borgarfulltrúanum Degi B. Eggertssyni um að leggja beri Sundabraut í göng milli Gufuness og Laugarness?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður spyr enn einu sinni um Sundabraut, þetta eru eins konar raðspurningar. Hann les hér upp úr 28. gr. og öllu því sem fjallað er um þar. Ég hef ekki neinu við það að bæta en hv. þingmaður talar um að greininni hafi aldrei verið beitt. Nei, það er alveg hárrétt. Þessari grein hefur sennilega aldrei verið beitt en það hefur verið boðað a.m.k. einu sinni ef ekki tvisvar að henni kynni að verða beitt ef ekki næðist samkomulag. Ekki kom þó til þess að beita þyrfti greininni þar sem samkomulag náðist. Virðulegi forseti. Man ég það kannski e.t.v. rétt eða er það rangt munað hjá mér að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hafi setið í nefnd sem var að undirbúa nýju vegalögin?

... rétt munað.

Hann hefur þá væntanlega verið einn af þeim sem lagði blessun sína yfir þessa umræddu grein og þá skýringu með þeirri grein sem þar kemur fram. Alla vega veit ég og það kemur fram að hv. þingmaður sat þá sem fulltrúi Vinstri grænna í þessari nefnd og félagar hans á Alþingi samþykktu þessi lög.

Vinstri grænir ...

Já, þannig var það nú. En þetta er ekki alveg svona einfalt eins og hann setur fram og sem betur fer gerist svona ekki oft. En takið eftir, það eru ef til vill tvö mál í farvatninu núna, annars vegar þetta mál og hins vegar lega um Hornafjarðarfljót. Hér er ekki verið að víkja sér undan neinni ákvörðun, virðulegi forseti, alls ekki. Komið er að drögum að umhverfismati varðandi þetta mál. Nokkrar athugasemdir komu inn og verða settar fram, verið er að vinna að málinu. Má ég líka aðeins minna á, virðulegi forseti, að í apríl 2006 var ákveðið í verkefnahóp fyrir Sundabraut að tillögu fulltrúa frá Reykjavíkurborg að kanna Sundagangaleið og það var ekki fyrr en í ágúst í fyrra sem tilraunaborunum lauk þar. Þess vegna er málið í þessu ferli. Í framhaldi af beiðninni um að kanna Sundagangaleið 

Herra forseti. Hæstv. samgönguráðherra velur enn eina ferðina að svara ekki um afstöðu sína til þessa mikilvæga máls. Þegar hann kemur hér og fer að blanda í þetta umræðu um vegalögin þá vil ég í fyrsta lagi taka fram að þetta ákvæði í vegalögum er gamalt og það kom ekki inn í þau vegalög sem hann er að tala um hér. Í öðru lagi var ég ekki fulltrúi vinstri grænna í þessari nefnd heldur fulltrúi Sambands íslenskra sveitarfélaga og við fulltrúar Sambands íslenskra sveitarfélaga höfum ævinlega haft athugasemdir við nákvæmlega þetta ákvæði í vegalögunum. Það ætti ráðherrann að kynna sér þannig að  Þó að ráðherrann sé glöggskyggn þá getur hann ekki séð allt fyrir. Hann getur ekki vitað fyrir fram um hvað verður ágreiningur. Ágreiningurinn liggur ekki alltaf fyrir í upphafi. Hann getur komið fram á síðari stigum, t.d. á skipulagsstigi eða þegar málið er í umhverfismatsferli þannig að hér stendur ekki steinn yfir steini. Þetta er ekki venjulegur stjórnsýsluúrskurður eins og t.d. ef umhverfisráðherra fellir úrskurð vegna kærumáls varðandi skipulag eða umhverfismat. Þetta er allt annars eðlis. Þetta er bara það að ráðherrann á að höggva á hnútinn. Hann tekur ekki skipulagsvaldið af sveitarfélögunum í þessu máli. Það getur hann ekki gert, það getur hugsanlega umhverfisráðherra gert ef málið fer í kæruferli samkvæmt skipulags- og byggingarlögum 

Virðulegi forseti. Sú nefnd sem hv. þingmaður sat í fyrir hönd Sambands sveitarfélaga endurskoðaði öll vegalögin og breytti því sem var þá ekki til góðs. Þannig voru þau sett fram og hv. þingmaður gerði enga tillögu um breytingu á því sem var í gömlu lögunum. Þess vegna er þetta svona í nýju lögunum með samþykki hans sem þáverandi fulltrúa Sambands sveitarfélaga og þeirra sem sátu á Alþingi þegar þetta var samþykkt. 
             Virðulegi forseti. Það liggur við að ég segi að þetta sé venjulegt ábyrgðarleysi vinstri grænna sem kemur hérna fram og að sí og æ sé verið að leita að einhverjum atriðum til að vekja athygli á sjálfum sér. Þannig er það bara eins og ég segi og hef sagt. Sundabrautarmálið er í ákveðnu ferli. Væntanlega eru vinstri grænir ekki á móti því að þetta fari í umhverfismat eða hvað? Ég hef ekki heyrt áður að svo sé. Umhverfismatið er að hefjast og við leyfum því að ganga fram. Hægt væri að taka ákvörðun í framhaldi af því. Virðulegi forseti. Ég vil aðeins segja eitt að lokum: Ég hef verið ásakaður um ýmislegt annað hingað til en að vera á móti jarðgöngum, eða hvað?

Virðulegi forseti. Ég er með fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra varðandi fyrirhugaða ferð hennar og annarra ráðamanna á opnunar- og lokahátíð Ólympíuleikanna í Peking sem nú er á næsta leiti. Fjölmargir, og þar á meðal ég, bundu vonir við að staðsetning leikanna í Peking mundi verða til þess að bæta stöðu mannréttindamála í Kína en því miður virðist það ekki vera niðurstaðan nema að litlu leyti. Samkvæmt alþjóðlegu mannréttindasamtökunum Amnesty International eru Ólympíuleikarnir notaðir til að réttlæta varðhaldsvist án réttarhalda í Peking sem er liður í að hreinsa borgina fyrir ágúst 2008. Á meðan má baráttufólk þola sífellt meiri áreitni, stofufangelsi og ósanngjörn réttarhöld. Við getum ekki gefið alræðisstjórninni í Kína, sem skeytir litlu um mannréttindi þegna sinna, afslátt af þeim grundvallarmannréttindum sem við gerum kröfu til og hver einstaklingur á rétt á að njóta hvar sem er í heiminum. Að mínu mati eigum við Íslendingar, ráðamenn okkar, að ganga fram fyrir skjöldu og taka afstöðu með mannréttindum á móti mannréttindabrotum kínversku alræðisstjórnarinnar og láta ógert að mæta á opnunar- og lokahátíð Ólympíuleikanna og sýna afstöðu okkar í verki. Ef fulltrúar okkar mæta er líklegt að kínversk stjórnvöld túlki það sem viðurkenningu á þeim stjórnarháttum sem viðhafðir eru í Kína. Það sem skiptir máli er að íslensk stjórnvöld gefi ekkert eftir, hvort sem ráðamenn okkar eru þar í boði íþróttahreyfingarinnar eða kínverskra stjórnvalda. Í mínum huga snýst málið ekki um hver býður heldur fyrir hvað við stöndum sem fulltrúar Íslands á Ólympíuleikunum. Það er hins vegar skiljanlegt að ráðamenn vilji sýna íþróttamönnum stuðning með því að mæta á leikana en það má gera með því að mæta á pallana og hvetja þá þegar þeir keppa í sínum greinum á leikunum. Bæði opnunar- og lokahátíðin eru í boði kínverskra stjórnvalda. Vera ráðamanna okkar þar sendir röng skilaboð. Í beinu framhaldi spyr ég: Hefur hæstv. menntamálaráðherra endurskoðað ákvörðun sína um hvort hún verði viðstödd opnunar- og lokahátíð 

Herra forseti. Það er rétt að undirstrika að afstaða ríkisstjórnarinnar - og hefur ávallt verið hjá íslenskum stjórnvöldum - er alltaf með mannréttindum og móti mannréttindabrotum, þannig að það komi skýrt fram. Ég veit það að hæstv. utanríkisráðherra hefur rætt m.a. við sendiherra Kínverja á Íslandi og eindregið lýst áhyggjum okkar yfir stöðu mannréttindamála m.a. í Kína, þannig að það sé sagt. Það er engan afslátt verið að gefa af þeirri afstöðu okkar þrátt fyrir að við þiggjum og munum þiggja boð íslensku íþróttahreyfingarinnar sem ég fundaði reyndar með í vikunni. Þar ítrekaði hún eindregið afstöðu sína, að það væri mikilvægt að við sýndum samstöðu með Ólympíuleikunum og íslensku íþróttamönnunum. Ég tel mikilvægt að svo sé gert, enda yfirmaður íþróttamála, og það eru ákveðnar áhyggjur sem ég hef varðandi þá þróun sem menn sjá í tengslum við Ólympíuleikana. Ég velti því líka fyrir mér á þeim tíma 1980 þegar við sendum fólkið á Ólympíuleikana í Moskvu. Það var engan veginn samþykki okkar á þeim grimmdarverkum sem kommúnistar í Sovétríkjunum frömdu á sínum tíma, það var engan veginn þannig. Ég velti því líka fyrir mér núna þegar vetrarólympíuleikarnir verða í Rússlandi 2014 að vissulega er Rússland lýðræðisríki en það munu koma upp spurningar líka í tengslum við þá Ólympíuleika. Hvað með Tsjetsjeníu? Hvað með ástand mála sem tengjast Rússum á einn eða annan hátt? Ætlum við að fara á þá friðarleika sem Ólympíuleikarnir eru, stundum og stundum ekki? Ég tel mikilvægt að við sýnum fyrst og fremst okkar íslensku íþróttamönnum samstöðu og það er þess vegna sem ég er að fara.

Herra forseti. Með því að mæta ekki værum við ekki einungis að mótmæla stjórnarháttum í Kína heldur einnig því að Ólympíuleikarnir séu nýttir til að réttlæta ósanngjarna meðferð á þegnum þess lands sem þeir eru haldnir í hverju sinni. Mér finnst hið sama gilda alls staðar sem leikarnir eru haldnir. Ef brotið er á mannréttindum þar eigum við að standa með mannréttindum. Erlendir ráðamenn hafa margir hverjir gefið út að þeir ætli ekki að mæta á opnunar- og lokahátíðina vegna þess að kínversk stjórnvöld hafa ítrekað brotið á sínum eigin þegnum í tengslum við Ólympíuleikana. En nú þegar fyrir liggur að hæstv. menntamálaráðherra muni að öllum líkindum mæta á leikana sem fulltrúi ríkisstjórnar, kæmi til greina af hennar hálfu að taka upp fund með kínverskum ráðamönnum á meðan á veru hennar í Kína stendur og ræða stöðu mannréttindamála?

Hæstv. forseti. Varðandi síðustu spurningu hv. þingmanns vil ég ítreka að ég væri reiðubúin til þess að gera það. En ég er fyrst og fremst þarna á vegum íþróttahreyfingar íslensku íþróttamannanna. Varðandi það að mæta á Ólympíuleikana þá hef ég margítrekað sagt að af öllu óbreyttu munum við fara. En hins vegar er það líka þannig að við fylgjumst auðvitað gaumgæfilega vel með þróun og gangi mála. Það er ekkert hægt að segja um hvernig málin þróast núna á næstu vikum og mánuðum. Það er ljóst í mínum huga að við förum þangað til þess að sýna íþróttamönnum okkar samstöðu en um leið þá erum við ekki að hvika frá eindreginni stefnu íslenskra stjórnvalda sem er sú að við mótmælum öllum mannréttindabrotum hvar sem þau eru framin.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um opinbera háskóla. Með frumvarpi þessu eru lagaákvæði um opinberra háskóla færð til samræmis við þann almenna lagaramma um starfsemi háskóla sem ákvarðaður var með lögum nr. 63 frá 2006, um háskóla. Ákvæði þeirra laga taka til allra íslenskra háskóla óháð rekstrarformi og afmarka fagleg og rekstrarleg starfsskilyrði skólanna. Þar skipta mestu máli kröfur laganna um gæðaeftirlit, samræmingu prófgráða og gagnkvæma viðurkenningu náms ásamt áherslu á sveigjanleika í skipulagi háskólanna sem og að þeim sé tryggt faglegt sjálfstæði. Þar var undirstrikuð sérstaklega sú meginregla sem gildir hér á landi að byggja og hlúa vel að sjálfstæði háskólanna. Ákvæði gildandi sérlaga um háskólana þrjá, Háskóla Íslands, Háskólann á Akureyri og Kennaraháskóla Íslands, byggja öll á áþekkum grunni og hafa að geyma hliðstæð ákvæði í flestum efnum. Þá hefur mikil samvinna verið milli skólanna um framkvæmd og setningu reglna. Má slá því föstu að skólarnir búi allir við eitt og sama umhverfi í lagalegu tilliti. Í frumvarpinu er við það miðað að ein heildarlöggjöf muni gilda um alla opinbera háskóla. Ekki er á þessu stigi gert ráð fyrir því að frumvarpið taki til menntastofnana landbúnaðarins. Ég tel þó fyrirsjáanlegt í ljósi þeirrar skipanar sem stefnt er að með frumvarpinu að taka verði ákvæði laga um búnaðarfræðslu til endurskoðunar eins og mælt er nánar fyrir um í ákvæði frumvarpsins til bráðabirgða. Almenn samstaða mun vera um það meðal íslenskra háskólamanna að vel hafi tekist til með setningu rammalaganna og að ekki sé þörf á því að greina á milli íslenskra háskóla eftir rekstrarformi þeirra. Það leiðir hins vegar af þeim almennu sjónarmiðum sem gilda um ríkisrekstur að þörf er á sérstökum lögum um þá opinberu háskóla sem reknir eru sem ríkisstofnanir. Er þar einkum vísað til þess að stjórnsýsla ríkisins er lögbundin. Þannig verða í fyrsta lagi allar heimildir til fjárhagsráðstafana í ríkisrekstri að byggjast á lögum. Er hér bæði um að ræða framlög til lögbundinnar starfsemi og eins fjáröflun til annarra verkefna. Í öðru lagi verða ráðstafanir er varða réttindi og skyldur starfsmanna og nemenda að hafa bæði heimild og stoð í lögum og loks í þriðja lagi er við það miðað að megindrættirnir í skipulagi ríkisrekstrar séu ákvarðaðir af löggjafanum, m.a. hvað varðar skipun yfirstjórnar opinberra stofnana. Meginmarkmið fyrirliggjandi frumvarps er því í samræmi við þau stefnumið sem sett voru með almennu lögunum um háskóla að tryggja að fagleg starfsskilyrði íslenskra háskóla verði þau sömu óháð rekstrarformi en að teknu tilliti til þeirra sérsjónarmiða sem um ríkisrekstur gilda. Frumvarpið er samið af nefnd sem skipuð var til að endurskoða lög nr. 136/1997, um háskóla, ásamt gildandi sérlögum um starfandi ríkisháskóla. Nefndin skilaði frumvarpi til laga um háskólana í desember 2005 sem síðar varð að lögum, þessum rammalögum um háskóla sem nú gilda nr. 63/2006. Við undirbúning frumvarps þessa var nefndinni gert að taka mið af þeirri þróun og breytingum sem orðið hafa undanfarin ár á umhverfi opinberra háskóla í samanburði við þróun í öðrum OECD-ríkjum. Tillögur nefndarinnar skyldu vera til þess fallnar að samræma skilyrði og efla opinbera háskóla og gæði námsframboðs þeirra. Við gerð frumvarpsins sem unnið var í samstarfi við menntamálaráðuneytið hafði nefndin samráð við starfandi opinbera háskóla á Íslandi. Meginefni frumvarpsins byggir að verulegu leyti á viðamiklu úttektarstarfi sem fram hefur farið innan íslenska háskólakerfisins á síðastliðnum árum.  Hæstv. forseti. Meðal þeirra úttekta sem litið var til við gerð frumvarpsins eru þrjár sem einkum varða Háskóla Íslands. Það eru úttektir sem við höfum nú rætt hér um á fyrri þingum og hafa orðið tilefni ýmissa umræðna. Í fyrsta lagi er úttekt sem menntamálaráðherra fól Ríkisendurskoðun að gera á fjárhagsstöðu, fjármögnun, árangri, gæðum, rekstrarformi og stjórnsýslu HÍ. Skilaði Ríkisendurskoðun mér síðan úttekt sinni vorið 2005. Í öðru lagi fól ég fjögurra manna hópi árið 2004, undir forustu dr. Ingu Dóru Sigfúsdóttur, að taka út akademíska stöðu Háskóla Íslands. Tekur úttektin til rannsóknarstarfs við skólann á árunum 1999–2002. Skýrsla dr. Ingu Dóru og samstarfsmanna hennar var birt í september 2005. Í þriðja lagi átti Háskóli Íslands frumkvæði að því að Samtök evrópskra háskóla, European University Association, gerðu úttekt á skólanum þar sem lögð var sérstök áhersla á uppbyggingu framhaldsnáms og gæðastarf. Þessi úttekt er ekki liður í opinberu eftirliti með skólanum heldur var tilgangur hennar fyrst og fremst að fá ábendingar og ekki síður ráðleggingar frá hópi erlendra háskólamanna sem nýst gætu við framtíðaruppbyggingu skólans. Lokaskýrsla hópsins var birt í september 2005. Enda þótt þessar úttektir hafi Háskóla Íslands að viðfangsefni beina niðurstöður þeirra skýru ljósi á ýmsa þætti í starfs- og rekstrarskilyrðum opinberu háskólanna allra. Á þetta sérstaklega við um skýrslu Ríkisendurskoðunar eins og nánar er lýst í almennum athugasemdum frumvarpsins. Virðulegi forseti. Ég mun nú gera nokkra grein fyrir meginefni frumvarpsins. 1. Sérlög um Háskóla Íslands og Háskólann á Akureyri munu falla brott verði frumvarpið að lögum og gert er ráð fyrir því í 1. gr. frumvarpsins að menntamálaráðherra birti auglýsingu um þá opinberu háskóla sem munu starfa samkvæmt lögunum. 2. Frumvarpið geymir tilteknar meginreglur um uppbyggingu og skipulag opinberra háskóla. Það einkennir frumvarpið að skólunum er veitt allmikið svigrúm til setningar reglna um nánari útfærslu á innra skipulagi sínu. Það er í rökréttu og beinu samræmi við það að við erum að efla hér sjálfstæði háskóla. Uppbygging frumvarpsins er því í anda rammalöggjafarinnar sem við höfum nú þegar samþykkt. Að þessu leyti er inntak frumvarpsins í fullu samræmi við þá almennu stefnumörkun, sem fram kemur í almennu lögunum um háskóla, að undirstrika sjálfstæði háskóla og að skapa þeim sem víðast svigrúm til athafna. 3. Hlutverk háskólaráða er betur skilgreint en áður og staða þess sem yfirstjórnar háskóla er styrkt. Ekki eru gerðar breytingar á meginhlutverki rektors, sem áfram er formaður háskólaráðs. Sjálf skipan í háskólaráð breytist á hinn bóginn verði frumvarpið að lögum. Í háskólaráði HA sitja nú fimm einstaklingar: rektor, sem er sjálfkjörinn í ráðið og er jafnframt forseti þess, tveir fulltrúar kennara, einn fulltrúi stúdenta og einn fulltrúi skipaður af menntamálaráðherra. Í háskólaráði HÍ, Háskóla Íslands sitja rektor, sem er sjálfkjörinn í ráðið og jafnframt forseti þess, fjórir fulltrúar kennara, einn fulltrúi samtaka háskólakennara, tveir fulltrúar stúdenta og tveir fulltrúar sem menntamálaráðherra skipar. Frumvarpið miðar við að meiri hluti háskólaráðs verði auk rektors skipaður tveimur utanaðkomandi einstaklingum sem valdir af menntamálaráðherra, auk fulltrúa nemenda og fulltrúa háskólasamfélagsins. Þessir fimm sækja sér síðan tvo fulltrúa til viðbótar sem ekki eru starfsmenn eða nemendur viðkomandi háskóla. Er með því verið að ná því markmiði að meiri hluti háskólaráðs sé skipaður af fólki sem er utan háskólans. Við val á utanaðkomandi fulltrúum skal hins vegar leitast við að tryggja sem víðtækasta þekkingu og reynslu háskólanum sérstaklega til stuðnings. Þátttaka og áhrif kennara og nemenda í skólaráðum er á hinn bóginn efld. Ég vil vekja athygli þingheims á því að skólarnir fá öflugra hlutverk heldur en áður og sjálfstæði þeirra verður aukið. Þar af leiðandi má segja að starf skólaráðanna verði meira og að þau hafi í rauninni meira vald en núverandi stjórnir deilda. 4. Það nýmæli er í frumvarpinu að skólar eru skilgreindir sem meginskipulagseiningar í starfsemi háskóla. Með því verður til öflugt burðarlag í stjórnskipan skólanna sem getur verið farvegur og vettvangur fyrir margvíslega stoðþjónustu við kjarnastarfsemi þeirra, það er kennslu og rannsóknir. Tillagan um eflingu skóla er algjört lykilatriði í sameiningu Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands, samanber áform um sameiningu þeirra og almenna stefnumörkun Háskóla Íslands. Ég vek athygli og minni hv. þingmenn á að þessir skólar munu sameinast núna 1. júlí 2008 og meginmarkmið þeirrar sameiningar er náttúrlega að gera kennaramenntunina enn öflugri. 5. Samhliða því að skólar verði að megineiningum í starfi háskóla verður til nýtt starf forseta skóla sem mun bera ábyrgð á fjármálum og rekstri sviðsins og þeirra stofnana sem undir það heyra. Gerð er tillaga um að starfsheiti þess sem ráðinn er æðsti yfirmaður skóla verði forseti til þess að undirstrika að hann fari með yfirstjórnarhlutverk ásamt rektor. Þó er háskólaráði heimilað að ákveða annað starfsheiti, telji ráðið af einhverjum ástæðum að það sé æskilegt. Í tillögunni felst að forsetar verði ráðnir af rektor að undangenginni auglýsingu. Forsetum er ætlað að vera akademískir leiðtogar skóla og hafa frumkvæði að útfærslu heildarstefnu háskóla á vettvangi síns sviðs. Til þeirra verða gerðar ríkar hæfiskröfur. 6. Skilvirkari stjórn opinberra háskóla er markmiðið. Ráðning forseta skóla, ásamt eflingu megineininga í starfseminni, felur í sér styrkari forustu, valddreifingu og möguleika á því að bæta stoðþjónustuna og þverfræðilegt samstarf. Með þessu er brugðist við ábendingum sem fram hafa komið um að stjórn opinberra háskóla þurfi að verða mun skilvirkari heldur en hún er nú. 7. Þá er rétt að geta þess að þess var ekki óskað af nefnd þeirri sem vann þetta frumvarp að hún fjallaði um fjárhagsmálefni háskóla. Ákvæði 24. gr. frumvarpsins, sem fjallar um fjárhagsmálefni, fela ekki á neinn hátt í sér grundvallarbreytingar á gjaldtökuheimildum háskóla. Þó er beinlínis gert ráð fyrir að einstakir háskólar geri tillögu til ráðherra um fjárhæð skrásetningargjalda. Fjárhæð þeirra verður þó eftir sem áður fastsett í lögum eins og nú er og breytingar á þeirri fjárhæð verði lagðar fyrir Alþingi af ráðherra, eins og verið hefur. Við setningu ákvæðisins hefur m.a. verið litið til athugasemda sem fram hafa komið hjá umboðsmanni Alþingis um heimildir til gjaldtöku. Ég tel líka rétt að undirstrika það að í ljósi aukins sjálfstæðis skóla þá eiga náttúrlega háskólaráðin að hafa að minnsta kosti skoðun á því hver fjárhæðin eigi að vera. Herra forseti. Ég leyfi ég mér að lokum að leggja til að frumvarpinu verði að umræðunni lokinni vísað til 2. umr. og hv. menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Það kemur fram í máli hæstv. ráðherra að megintilgangurinn sé að skólarnir búi allir við eitt og sama lagaumhverfið. Vissulega má til sanns vegar færa að það geti verið skynsamlegt. En á það ber þá líka að líta að það eru fleiri háskólar en opinberir háskólar og eðlilega þurfa þeir allir að búa við sambærilegar aðstæður ef þeir eiga að starfa, geta keppt um nemendur og boðið fram nám sitt. Fjármögnunin er auðvitað kjarninn í þessu máli. Mér sýnist á öllu að hér sé sami skollaleikurinn viðhafður og verið hefur á undanförnum árum. Hér er verið að setja peninga til annarra háskóla en opinberra háskóla eftir öðrum leiðum þannig að þeir fá meira fé úr ríkissjóði til þess að standa undir starfsemi sinni en opinberu háskólarnir. Þar með eru skólar eins og Háskóli Íslands settir í ósanngjarna stöðu við aðra háskóla eins og Háskólann í Reykjavík í samkeppni um starfsmenn. Ríkið sjálft dælir peningum úr ríkissjóði í gegnum Lánasjóð íslenskra námsmanna inn í einkaháskólana til þess að þeir geti yfirboðið starfsfólk Háskóla Íslands og dregið það þaðan út yfir í einkaháskólana. Þetta er skollaleikur, virðulegi forseti. Hæstv. menntamálaráðherra vinnur að því að brjóta niður opinberu háskólana. Þetta er pólitísk stefna sem verið er að hrinda hér í framkvæmd og var deilt um í tíð allra síðustu ríkisstjórnar. Ég hlýt að spyrja: Er það enn þá svo að ný ríkisstjórn ætli að leggja lið þessum skollaleik hæstv. menntamálaráðherra?

Frú forseti. Skollaleikur og skollaleikur. Þessi skollaleikur - og ég held að menn verði þá að fara að endurnýja inntakið í því orði - hefur leitt til þess að háskólastarfið og háskólakerfið á Íslandi blómstrar. Aldrei hafa verið fleiri háskólanemar í háskólum landsins en núna, aldrei hafa verið fleiri námsleiðir í framboði en núna. Ríkisháskólarnir sérstaklega standa styrkari fótum en nokkru sinni fyrr. Það er algerlega rangt sem farið er með hér og verið að fleipra um í ræðustól Alþingis að ríkisháskólarnir fái minna fjármagn úr ríkissjóði en einkaháskólarnir. Það er rangt og menn skulu bara reikna það út og það þýðir ekki að taka eingöngu það sem kemur frá Lánasjóði íslenskra námsmanna. Menn verða að taka allan heildarpakkann og heildarpakkinn inniheldur m.a. hinn mikla rannsóknarsamning sem gerður hefur verið við Háskóla Íslands, nýlegan rannsóknarsamning sem gerður var, og fagnað var af öllum þingheimi, við Háskólann á Akureyri. Af hverju? Af því að þetta eru burðugir skólar sem við eigum að halda áfram og munum halda áfram að styðja við. Þar verður engin breyting á. Hins vegar er kjarninn sá að okkur greinir á, það er grundvallarmunur á okkar pólitík, míns flokks og þess flokks sem hv. þingmaður er nú í. Við ætlum að halda áfram samkeppni, við ætlum að halda áfram að efla ríkisháskólana á þeim forsendum sem við höfum gert. Við munum að sjálfsögðu fara yfir fjármagnið og hvernig við munum standa að fjármögnun skólanna nú sem endranær. Ekkert reiknilíkan er heilagt. Það hefur aldrei verið þannig, hvort sem við erum að tala um framhaldsskóla eða háskóla. Við munum ávallt endurnýja reiknilíkanið með það í huga og með þær forsendur að við viljum halda áfram að byggja upp rannsóknir og háskólastarf sem á að vera samkeppnishæft á alþjóðavettvangi. Að þessu höfum við stefnt og við erum á góðri leið.

Virðulegi forseti. Á síðustu sjö árum hefur Háskólinn í Reykjavík fengið einn milljarð kr. úr ríkissjóði umfram það sem hann hefði fengið ef hann væri opinber háskóli. Hvers vegna? Vegna þess að það er pólitísk stefna hæstv. menntamálaráðherra að Háskólinn í Reykjavík fái meiri peninga á hvern nemanda en Háskóli Íslands. Ef það er rétt sem hæstv. ráðherra segir að ríkisháskólarnir standi styrkari fótum nú en nokkru sinni fyrr, spyr ég: Hvernig má það vera að aðrir háskólar þurfi miklu meira fé en þeir? Hvernig má það vera að á undanförnum árum hafi háskólaprófessorar haft miklar áhyggjur af þessari þróun? Háskólaprófessorar við Háskóla Íslands hafa komið niður í Alþingi og hitt þingflokka og gert grein fyrir áhyggjum sínum og í hverju þær fælust. Þær felast í því sem ég var að gera grein fyrir, að ríkið gerir öðrum háskólum kleift að yfirborga prófessora og kennara betur en ríkisháskólarnir geta, borga þeim hærra kaup, betri aðstæður og annað slíkt með þeim peningum sem ríkissjóður leggur fram í gegnum Lánasjóð íslenskra námsmanna. Það er skollaleikur, virðulegur forseti. Þeir sem trúa á samkeppni verða þá að gæta þess að samkeppnin sé þannig að þeir sem keppi búi við sömu aðstæður. Það er engin samkeppni að binda annan með báðar hendur fyrir aftan bak og ætla honum að keppa í sundi við hinn sem hefur báðar hendur frjálsar.

Frú forseti. Þetta er merkilegur málflutningur sem hér er fluttur. Það er ljóst að hér er að birtast í nokkuð brenglaðri mynd en þó er hún að skýrast, hver stefna Frjálslynda flokksins er í þessu máli. Þeir vilja ekki samkeppni, þeir vilja ekki fjölbreytni í háskólastarfi á Íslandi. Það er alveg rétt, það var pólitískt tekist á um það hvort fylgja ættu jöfn fjárframlög með nemanda hvort sem hann færi í einkaskóla eða sjálfstæðan háskóla eða ríkisháskóla. Það er rétt, þetta er bara pólitík. Þetta er bara spurning um það hvort menn vilja láta jöfn fjárframlög fylgja nemanda hvort sem hann fer í einkaskóla eða ríkisháskóla. Ég segi já, við eigum ekki að segja fólki í hvaða skóla það eigi að fara, fólk á að hafa val, við eigum ekki að miðstýra því úr hvaða ráðuneyti sem við komum.

Hæstv. forseti. Komið er til umræðu frumvarp hæstv. menntamálaráðherra um opinbera háskóla. Ég sé ekki ástæðu til annars en að fagna því að það mál skuli vera komið fram og okkur gefist kostur á að ræða það. Þó að við höfum fullar hendur í hv. menntamálanefnd og hefðum alveg getað kosið að fá frið til að klára þau fjögur stórmál sem þar eru til mjög ítarlegrar skoðunar, svo ítarlegrar að öll önnur mál sem komið hafa inn í nefndina síðan í desember hafa orðið að víkja, þá fagna ég því engu að síður að málið skuli komið fram, hvort sem ég sé það fyrir mér að nefndin geti klárað vinnu sína við það fyrir vorið eður ei. Ekki þarf að deila um það að háskólamenntun verður sífellt mikilvægari í þjóðfélagi okkar, æ fleiri atvinnugreinar gera kröfu um háskólapróf og sívaxandi hluti hvers kyns náms hérlendis er á háskólastigi. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og flokkurinn allur hefur í gegnum tíðina fagnað hverju nýju tækifæri sem ungt fólk fær til náms. Þetta vil ég undirstrika í upphafi máls míns til að tryggja að ekki verði snúið út úr orðum mínum eins og reynt var að gera hér, meira að segja af hæstv. menntamálaráðherra, með frammíköllum í gærdag. Við erum sannfærð um að sú þróun sem farin er af stað haldi áfram. Er það trúa mín að með tímanum verði háskólanám af einhverju tagi lokaáfangi að meira eða minna leyti að allri almennri menntun. Af þessu leiðir að menntun verður stöðugt mikilvægari sem lykill að fjölbreyttum atvinnutækifærum og að sama skapi enn þá þýðingarmeiri fyrir atvinnulíf og fyrir samfélag. Þess vegna erum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs líka fylgjandi því að öflugt samstarf sé milli atvinnulífsins og háskólanna þó svo að við séum ekki hlynnt því að ganga jafnlangt og sú ríkisstjórn sem nú situr er tilbúin til að ganga og kem ég síðar að því þegar ég fjalla um skipun háskólaráðsins eins og lagt er til í frumvarpinu. Ég vil segja í inngangi mínum áður en lengra er haldið, hæstv. forseti, að að mati okkar sem störfum fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð er lykilatriðið að tryggja jafnrétti til náms, jafna stöðu þeirra sem sækjast eftir háskólanámi. Í þeim efnum komum við að skólagjaldaumræðunni sem hv. þm. Björn Valur Gíslason hóf í umræðu um störf þingsins í gærmorgun og kom heldur betur við kaunin á sumum þingmönnum  Það er hárrétt að umræðan um skólagjöld er lykilumræða í pólitík dagsins í dag, skólamálapólitík dagsins í dag snýst ekki hvað síst um jafnrétti hvað varðar þennan þátt málsins, þ.e. skólagjöld eða ekki skólagjöld. Mig langar til að dvelja strax við þetta atriði og kýs að eyða megni ræðutíma míns í umræðu um það. 

Frumvarpið fjallar ekki um skólagjöld.

Ég skal taka þennan punkt frá hv. formanni menntamálanefndar strax, frumvarpið fjallar ekki um skólagjöld. Hvers vegna skyldi það nú vera? Það er vegna þess að það er núningur á milli samstarfsflokksins sem núna er í ríkisstjórnarsamstarfi við Sjálfstæðisflokkinn og Sjálfstæðisflokksins og þar af leiðandi núningur milli hæstv. menntamálaráðherra og Samfylkingarinnar í þessum efnum. Það kom fram í máli hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur í gær sem las skilmerkilega úr stefnumarkandi plaggi Samfylkingarinnar að Samfylkingin væri andvíg skólagjöldum. Sjálfstæðisflokkurinn er það ekki. Ástæðan fyrir því að ekki er fjallað um skólagjöld per se í þessu frumvarpi er auðvitað sú að þarna eru andstæð sjónarmið. Á hitt vil ég þó benda að þingmenn Samfylkingarinnar hafa á ólíkum tímum opnað munninn og talað og tjáð sig um það að þau séu opin fyrir umræðu um skólagjöld. Margir þingmenn Samfylkingarinnar, þar á meðal hæstv. viðskiptaráðherra og ef ég man rétt hæstv. utanríkisráðherra, hafa opnað á það að hugleiða megi að þeirra mati að taka upp skólagjöld í framhaldsnámi í háskóla. Einu sinni var lína Samfylkingarinnar dregin þar að ekki ætti að setja skólagjöld á grunnnámið. Ég veit ekki hvort svo er enn en það á vonandi eftir að koma fram hjá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar í þessari umræðu. Eitt af lykilatriðunum í umræðu um stöðu háskólanna þarf að koma til nánari skoðunar í þessari umræðu, þ.e. að jafna samkeppnisstöðu háskólanna, sem ég heyri ekki annað en allir séu sammála um að þurfi að gera í orði kveðnu. Þá er spurningin: Hvernig gerum við það og hvernig er samkeppnisstaðan ójöfn? Það er hárrétt sem hæstv. menntamálaráðherra sagði í andsvari við hv. þm. Kristin H. Gunnarsson áðan að það væri rangt að opinberir háskólar fái minna úr ríkissjóði en einkaháskólar. Það er í sjálfu sér rétt fullyrðing hjá hæstv. ráðherra en það er ekki þar sem aðstöðumunurinn er ójafn. Aðstöðumunurinn verður ójafn þegar ofan á opinbera framlagið, sem er jafnhátt á nemanda í opinbera háskólanum og nemanda í einkaháskólanum, koma skólagjöld og að auki lán úr Lánasjóði íslenskra námsmanna til þeirra nema sem borga skólagjöld.

Ekki gleyma rannsóknarstyrkjunum.

Við skulum vera minnug þess að u.þ.b. helmingur af námslánunum er beinlínis styrkur þannig að meðgjöfin sem einkareknu háskólarnir fá nemur öllum skólagjöldunum. Hvað skyldu þau vera há? Ég er hér með upplýsingar um skólagjöld í Háskólanum á Bifröst. Ég sé ekki betur en að í frumgreinadeild þar séu skólagjöldin á ársgrundvelli þar 262 þús. kr á ári og í meistaranámi 352 þús. kr. Ég tel að þetta sé á ársgrundvelli en þó gæti þetta verið fyrir önnina, ég læt það kannski liggja á milli hluta. Það sem ég veit um Listaháskólann er að skólagjöld í vetur kostuðu skólanema í þeim skóla 255 þús. kr. og það mun hækka næsta vetur upp í 285 þús. kr. Skólagjöld í Háskólanum í Reykjavík sýnast mér vera í grunnnámi 272 þús. kr. og í meistaranámi 622 þús. kr. Reyndar er þar annað meistaranám sem kallað er meistaranám II, þar eru 728 þús. kr. greiddar í skólagjöld. Síðan má nefna MBA-námið í Háskólanum í Reykjavík sem kostar 1,3 millj. kr. á ári.

En í Háskóla Íslands?

Ég ætla ekki að taka meistaranámið til skoðunar hér vegna þess að MBA-námið lýtur kannski öðrum lögmálum. Háskóli Íslands tekur skólagjöld fyrir MBA-námið og setur það undir Endurmenntunarstofnun Háskóla Íslands af því að Endurmenntunarstofnun er heimilt samkvæmt lögum að taka skólagjöld. Þetta er auðvitað eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sagði áðan skollaleikur, hér er um skollaleik að ræða. Einkaháskólunum er mismunað ekki bara hvað þetta varðar, að þeim sé heimilt að taka skólagjöld af nemendum sínum og fá gríðarlega háar upphæðir umfram framlagið frá ríkissjóði til starfsemi sinnar, heldur er þeim líka mismunað á öðrum stað í hinu opinbera kerfi og það er í fjárlögunum. Í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar frá í haust getur að líta heimildir skólanna til að taka inn nemendur og það kemur í ljós að heimildir einkaháskólanna til að taka inn nemendur eru mun rýmri en heimildir opinberu háskólanna. Hvað þýðir það, hæstv. forseti? Það þýðir að núverandi ríkisstjórn vill að nemendur fari í auknum mæli í einkaskólana og ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar er þess vegna afar hlynnt einkarekstrarforminu í háskólunum. Undir það hlýtur Samfylkingin að verða að kvitta. Þegar á allt er litið skiptir mestu máli þegar talað er um misjafna stöðu háskólanna að skoða heildarfjárframlagið sem hver skóli hefur úr að spila á hvern nemanda. Þá kemur út miklu hærri fjárupphæð sem einkaháskólarnir hafa úr að spila á hvern nemanda en það sem opinberu háskólarnir hafa, jafnvel þó að rannsóknarframlögin séu tekin með í dæmið. Nú er að færast í vöxt að einkaháskólarnir óski eftir rannsóknarsamningum og vilji fá aukið framlag vegna rannsókna sinna því að þeir vilja í auknum mæli hasla sér völl sem rannsóknarháskólar. Ég geri ekki athugasemd við það, en ég geri athugasemd við það að mismununin skuli vera með þeim hætti sem hún er og að ríkisstjórnin skuli leyfa sér að beina háskólanemum í auknum mæli og frekar inn í einkaháskólana en í þá opinberu. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gerðum mjög alvarlegar athugasemdir við það þegar Tækniháskóli Íslands var einkavæddur, þegar ákvörðun var tekin um að leggja hann niður og færa stærstan hluta þess náms sem þar var í boði undir einkahlutafélag sem lagði á skólagjöld. Mig minnir að Samfylkingin hafi staðið við hliðina á okkur í þeirri deilu sem við áttum þá.

Já, mig minnir það.

Með þessari breytingu sögðum við Vinstri hreyfingin – grænt framboð að jafnrétti til náms í tæknigreinum á Íslandi mundi skerðast verulega vegna þess að þá voru ákveðnar greinar lokaðar inni í einkaháskóla og ekki lengur hægt að nema þær greinar öðruvísi en að greiða fyrir það há skólagjöld. Til þess að koma í veg fyrir slíkt misrétti lögðum við fram frumvarp á 131. löggjafarþingi sem lesa má á þskj. 808 þar sem gert var ráð fyrir því að sjálfseignarstofnunum á háskólastigi og einkareknum háskólum væri óheimilt að innheimta skólagjöld af nemendum sem stunduðu nám í greinum sem ekki væri unnt að leggja stund á í ríkisháskólunum. Við höfum einlægt verið samkvæm sjálfum okkur hvað varðar skólagjaldamálin og skólagjaldapólitík. Við viljum tryggja fjölbreytt nám á háskólastigi. Ef einkaháskólar kjósa að leggja skólagjöld á nemendur sína verða þeir að lúta skertu framlagi frá hinu opinbera enda skulum við reikna með því að framlag hins opinbera á hvern nemanda nægi fyrir menntun viðkomandi einstaklings, eða hvað? Nú kann að vera að einhverjir staldri við. Kannski er það líka þar sem skórinn kreppir, að það þurfi að hækka opinbera framlagið, að það nægi ekki lengur fyrir þeirri kennslu sem háskólarnir meta að þörf sé á að hver einstaklingur fái. Ef það er mergurinn málsins erum við líka alveg tilbúin til að skoða það. Grunnprinsippið er í öllu falli þetta: Framlagið frá hinu opinbera til hvers háskólanema eða til háskólanna á hvern nema þarf að vera svo hátt að það nægi fyrir menntun viðkomandi. Kjósi einkaháskólarnir að fara inn á skólagjaldabrautina, sem þeir hafa allir kosið hingað til, hljóti hið opinbera framlag að skerðast sem því nemur. Það þýðir að við erum að jafna stöðu háskólanna þannig að hverjum og einum nema fylgi álíka há upphæð, sú upphæð sem háskólasamfélagið og stjórnvöld eru sammála um að þurfi til að gefa viðkomandi einstaklingi grunnmenntun eða haldgóða menntun í viðkomandi háskóla. Hæstv. forseti. Ég sé að það hefur gengið mikið á ræðutíma minn enda eru skólagjöld mér og okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði hjartans mál. Ég tel að félagar mínir sem hér munu taka til máls komi kannski frekar inn á aðra þætti málsins, það er mjög margt sem þarf að skoða í þessu máli. Ég nefni skipan háskólaráðs sérstaklega. Ég nefni það að okkur þingmönnum hefur verið send bæði ályktun og greinargerð frá Vöku, félagi lýðræðissinnaðra stúdenta, sem harmar það að nýtt frumvarp til laga um opinbera háskóla feli í sér fækkun fulltrúa stúdenta í háskólaráði. Ég tel að við hljótum að verða að taka til skoðunar þau rök sem þar eru færð fram. Við fyrstu sýn sýnast mér þau vera afar skynsamleg. Við þurfum líka að tala um þessa nýju orðanotkun. Máltilfinning mín setur örlítið spurningarmerki við notkun á orðinu skóli, skóli innan skóla.

Skóli innan skóla, já.

Ég minnist þess þegar leikhúsfrömuðurinn Bertolt Brecht var að setja upp leiksýningar sínar og kom inn í leikhús þar sem Stanislavski, sem var mikill frömuður í rússnesku leikhúsi, vildi hafa allt mjög náttúrulegt í leikhúsinu og allir áttu að vera eins sannir og hugsast gat, hann lét byggja heilu húsin á leiksviðinu til að fólk tryði því sem það sá á leiksviðinu. En þegar Bertold Brecht leiddi barn inn í slíkan leikhússal og barnið sá húsið á leiksviðinu sagði það: „Abba babb, hús inni í húsi.“ Kannski erum við að tala um skóla inni í skóla, sem kann að vera eitthvað sem við þurfum að skoða betur. Ég kann því hins vegar vel að hér skuli vera talað um forseta og forseta skóla, það er starfsheiti eða titill sem hið akademíska háskólasamfélag hefur notað hingað til, forsetar deilda, ég er sátt við það. En hitt legg ég til að við skoðum 

Frú forseti. Ég sé mig tilneyddan til að gera athugasemd við það sem fram kom í máli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur. Hún hélt því fram að ríkisstjórnin sem nú er við völd og stendur að þessu frumvarpi vildi að nemendur sem sækja nám í háskóla innrituðu sig og stunduðu nám í einkaskólum frekar en í ríkisháskólum. Þessi fullyrðing stenst ekki. Undir hana get ég ekki skrifað og ég hygg að félagar mínir í Samfylkingunni, sem eru í samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn, geti ekki skrifað undir það heldur. Þetta er einfaldlega ekki rétt hjá hv. þingmanni.

Viltu ekki bara láta okkur um að tala.

Það sem við viljum og það sem ég vil, af því að hv. þm. Mörður Árnason virðist ekki vera sammála því sem hér kom fram,  Við höfum sýnt það í verki bæði með fjárframlögum og með því að styðja við bakið á þessum skólum í opinberri umræðu og með þeim verkum sem við getum státað af á þessu sviði.

Hæstv. forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. formanni menntamálanefndar þegar hann segir að hann aðhyllist fjölbreytt háskólasamfélag. Ég kom að því í upphafi máls míns að ég væri hlynnt fjölbreyttu samfélagi hvað varðar háskólana. Ég fagna hverju nýju tækifæri sem ungir Íslendingar hafa til háskólanáms svo að það sé alveg á hreinu. Hins vegar verð ég að benda hv. þingmanni á að það er rétt sem ég sagði áðan að í fjárlögum yfirstandandi árs er nemum í auknum mæli beint inn í einkareknu háskólana sem taka skólagjöld fremur en inn í hina opinberu. Máli mínu til stuðnings vitna ég til greinargerðar með fjárlagafrumvarpi ársins 2008. Á blaðsíðu 278 kemur fram fjölgun nemendaígilda í þessum skólum, þ.e. hvaða heimildir hafa skólarnir á fjárlögum til þess að fjölga ársnemendum. Þá kemur í ljós að Kennaraháskóli Íslands og Háskóli Íslands fá lægri stuðul heldur en einkareknu háskólarnir, Háskólinn á Bifröst og Háskólinn í Reykjavík. Stuðullinn í Háskólanum í Reykjavík er 5,8% fjölgun ársnema. Í háskólanum á Bifröst er hann 6,3% á meðan Kennaraháskóli Íslands fær einungis fjölgun ársnema upp á 3,2% og Háskóli Íslands 3%. Þarna munar um það bil helmingi á fjölgun ársnema sem einkareknu skólarnir hafa í fjárlagafrumvarpinu þegar borið er saman við opinberu háskólana. Þetta er pólitísk stefnumótun sem þessi ríkisstjórn stendur að og hún kemur fram í þessu fjárlagafrumvarpi.

Frú forseti. Það er ágætt að ég og hv. þingmaður séum sammála um að ástæða sé til að stuðla að fjölbreyttu háskólasamfélagi. Við höfum barist fyrir því á hinu háa Alþingi og Sjálfstæðisflokkurinn hefur stuðlað að því á sínum tíma í menntamálaráðuneytinu. Enda sjáum við hvernig háskólaumhverfið hefur breyst. Það er ekki langt síðan ég var í háskóla. Innritaðist þar árið 1993. En þegar ég tók ákvarðanir mínar um námið var staðan þannig að ég hafði í raun bara um einn háskóla að velja. Það var Háskóli Íslands. Ef ég væri í sömu sporum í dag hefði ég úr miklu fleiri möguleikum að moða. Fleiri glæsilegir háskólar hafa staðið sig ákaflega vel og við eigum að standa á bak þá burtséð frá því hvort þeir eru einkareknir eða ríkisreknir. Við eigum að vera sammála um að efla og styrkja háskólasamfélag á Íslandi og hafa það fjölbreytt. Það er til góða fyrir nemendur og fyrir þjóðfélagið allt. Ég hef ekki þær tölur fyrir framan mig sem hv. þingmaður nefndi. En ég get ekki fallist á að ríkisstjórnin eða Sjálfstæðisflokkurinn vilji stuðla að því að nemendur fari í einkaháskóla frekar en í ríkisháskóla. Eins og ég sagði, ég er ekki með þessar tölur sem hv. þingmaður nefndi en sé gengið út frá öðrum mælikvörðum, t.d. nemendafjölda í Háskóla Íslands, þá mætti halda því fram að ríkið stuðlaði fremur að því að stúdentar færu í ríkisháskóla en í einkaskóla. Nemendur þar eru miklu fleiri en í einkaskólum. Ég held að þetta sé ekki svart og hvítt og tel því ekki hægt að fullyrða um þessi mál líkt og hv. þingmaður gerði. Aðalatriðið er að styðja og efla og styrkja alla þá háskóla sem hér starfa með það að markmiði að 

Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að það er þörf fyrir að standa á bak við alla háskóla á Íslandi. Það tel ég mig hafa gert og ég heiti því að gera það áfram í framtíðinni. Það munu félagar mínir í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði áfram gera líkt og hingað til. Okkur greinir hins vegar á um leiðir, um hvaða leið beri að fara til að standa við bakið á öllum háskólum á Íslandi og öllum háskólanemum á Íslandi. Sjálfstæðisflokkurinn verður að átta sig á því, þótt hann hafi setið í menntamálaráðuneyti allt of lengi, að margra mati, að þótt veruleg fjölgun hafi orðið á háskólunum á Íslandi er ekki þar með sagt að það sé Sjálfstæðisflokknum að þakka.

Allt Sigga Kára að þakka.

Herra minn trúr. Þetta er tilhneiging eða breytingar sem við höfum verið að sjá í öllum nágrannalöndum okkar. Þetta er krafa frá háskólanemunum sjálfum. Frá ungu fólki, frá starfsfólki háskóla og frá háskólasamfélaginu og það hefur viljað þannig til að Sjálfstæðisflokkurinn er svo þaulsætinn í menntamálaráðuneytinu á þeim tíma. En þetta eru ekki verk Sjálfstæðisflokksins. Varðandi tölurnar sem ég nefndi, og hv. þingmaður hefur ekki gert tilraun til að bera brigður á, verð ég bara að segja að þær tala sínu máli. Þær staðfesta fullyrðingu mína um að þessi ríkisstjórn hefur gefið einkaháskólunum möguleika á að taka inn fleiri nema á þessu ári en opinberu háskólunum. Þegar hv. þingmaður segir að ég eigi að líta til þess að Háskóli Íslands kenni langflestum nemum, af því það séu svo margir nemar í Háskóla Íslands, þá segi ég auðvitað: Háskóli Íslands er það sem á ensku heitir „university“, háskóli sem reynir að kenna öll fög undir sólinni. Það eru engir aðrir háskólar á Íslandi sem gera það. Kannski er Háskóli Íslands eini háskólinn sem hefur rétt á því að kalla sig „university“?

Virðulegi forseti. Mér finnst gæta mikillar ónákvæmni í þessari umræðu. Mig langar að benda hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur, sem talar fyrir skerðingu á framlagi til einkarekinna háskóla, á að það sem hún sagði áðan, um að einkareknir háskólar fengju meira framlag til stúdenta en Háskóli Íslands er rangt.  Beinar fjárveitingar á fjárlögum til Háskóla Íslands árið 2008, þetta er úr fjárlögunum, verða samtals 7,1 milljarður. Beinar fjárveitingar til Háskólans í Reykjavík eru tæplega 1,9 milljarðar kr. Nemendafjöldi þessara skóla, samkvæmt nýjustu upplýsingum á vef Hagstofunnar, er þannig að í Háskóla Íslands eru 9.586 nemar og í Háskólanum í Reykjavík 2.907 nemar. Þar munar um 15%, Háskóla Íslands í vil. Mig langar að fara fram á, þegar umræða er tekin um mismunun svokallaða milli einkarekinna háskóla og opinberra háskóla af því það virðist vera mjög hátt og ofarlega á dagskrá, að fólk taki sér tak og skoði málin. Það eru allt öðruvísi rekstrarskilyrði í þessum tveimur formum og reyndar eru allir okkar háskólar ólíkir innbyrðis. Mér þætti forvitnilegt að heyra Kolbrúnu Halldórsdóttur tala um að minnka framlag til Listaháskóla Íslands. Af hverju talar hún á þessum nótum? Við þurfum öll að sameinast um að efla háskólana okkar. Þetta er akkúrat það sem við eigum öll að standa fyrir.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðfinna Bjarnadóttir kemur með þær tölur úr fjárlagafrumvarpinu að það muni 15% hvað Háskóli Íslands fær meira á nemanda, ef ég skildi það rétt, en Háskólinn í Reykjavík. Ég verð að beina sjónum hv. þingmanns að því að þetta eru afar ólíkir skólar. Háskóli Íslands á sér áratugalanga sögu sem hefur verið að byggja upp gríðarlega öfluga starfsemi á mjög mörgum brautum. Hann er með rannsóknastofnanir á ýmsum sviðum. Ég man ekki hvað stofnanir háskólans eru margar en við skulum bara átta okkur á því að við berum hér saman afar ólíka skóla. Háskóli Íslands er flaggskip æðri menntunar á Íslandi sem við höfum haldið úti áratugum saman, við afar þröngan kost, og þjóðin öll er ákaflega stolt af. Sá skóli hefur náð rannsóknarsamningi við stjórnvöld sem aðrir háskólar vilja keppa að að fá. Ég styð sannarlega aðra háskóla, sem eru nýir og eru að feta sín fyrstu spor, í því að fá rannsóknarfjárframlag frá hinu opinbera. Þess vegna vil ég auka fjárframlag til rannsókna og til menntunar almennt. Ég vil ekki skerða framlög til neinna háskóla. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að ég vilji skerða framlögin sem slík. Ég vil bara að allir háskólar hafi jafnháa upphæð á hvern nemanda hvort sem það er fengið með skólagjöldum eða opinberu framlagi. Þá vil ég undanskilja rannsóknarframlagið. Um rannsóknarframlagið fyrir Háskóla Íslands hljóta að gilda önnur lögmál en varðandi nýju háskólana. Þeir hljóta að verða að gefa sér tíma til að ná því framlagi. En þegar við leggjum saman skólagjöldin og hið opinbera framlag á nemanda til kennslu þá tel ég að það þurfi að vera sambærileg upphæð til opinberu háskólanna eins og hinna einkareknu.

Virðulegi forseti. Mér þótti vænt um að heyra hv. þingmann segja að hún vilji ekki skerða framlög til háskólanna. Ég held að það skipti miklu máli. Mig langar líka að benda á að í þessari umræðu hefur ekki komið fram að einkareknu háskólarnir, og þá sérstaklega HR og Bifröst, eru með langflesta nemendurna í ódýrasta reikniflokknum. Það skiptir svolitlu máli að við áttum okkur á því að við þurfum að efla alla skólana og um leið og við tölum um skólagjöld þá er það ekki ofboðslega hátt hlutfall af heildarrekstri skólanna. Skólagjöldin í HR eru 128 þús. kr. á önn. Skráningargjöldin eða skólagjöldin, eftir því hvernig maður vill líta á það, í HÍ eru 45 þúsund á ári. Það munar auðvitað svolitlu. En þegar grunneiningin er 400 þús. kr. fyrir ódýrasta reikniflokkinn er ekki hægt að reka háskóla á þeim forsendum. Ef við þykjumst eiga háskóla sem eru bara kennsluháskólar þá skulum við bara gleyma því vegna þess að það fást ekki starfsmenn í háskólastarf sem ekki fá svigrúm til að stunda rannsóknir. Þetta er ekkert flókið mál. Þetta fer algerlega saman, rannsóknir og kennsla, og því ber að líta á sheildarfjármagnið. Það munar þessum 15% á HÍ og HR og það er HÍ í vil. Ég vil fara fram á að þingmenn kynni sér þessi mál áður en þeir koma með fullyrðingu í ræðustól að það muni þannig að það sé hallað á opinberu háskólana.

Hæstv. forseti. Ég lít svo á að hv. þingmaður hafi áttað sig á því að ég er ekki að tala um skerðingu til háskólanáms. Ég tala fyrir því að við, þetta ríka samfélag, forgangsraði í þágu menntunar og tryggi það að hér fari enn stærri skerfur af heildarkökunni til menntamála en hefur gerst hingað til. Í frumvarpi sem ég talaði um í ræðu minni sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði lögðum til þá nefndum við Listaháskólann sérstaklega. Við teljum að Listaháskólinn eigi að vera eins og aðrir opinberir háskólar án skólagjalda. Tryggja eigi að hægt sé að kenna listnemum fyrir það framlag sem hið opinbera leggur skólanum til. Ef það er of lágt eins og opinbera framlagið er reiknað núna á að hækka það að okkar mati þannig að við erum ekki að tala um neina skerðingu. Ég lít svo á að hv. þingmaður hafi áttað sig alveg á því. Varðandi kennsluháskóla og rannsóknarháskóla þá er ég alveg sammála hv. þingmanni um að eru engir háskólar sem ekki hafa rannsóknarskyldur. En ég vil að við áttum okkur líka á því að nýir háskólar verða ekki fullskapaðir á einu ári. Það veit ég líka að hv. þingmaður veit. Það tekur ákveðinn tíma að vinna sig upp í það að verða fullgildur háskóli með fullgilt rannsóknarframlag og ég er sannfærð um að bæði Háskólinn í Reykjavík og Háskólinn í Bifröst eiga eftir að ná því markmiði sínu en þeir eru á þeirri vegferð núna. Það er ekki hægt að líkja saman rannsóknum þessara nýju háskóla, sem standa sig mjög vel og eru á réttri braut hvað þetta varðar, við rannsóknarþátt Háskóla Íslands. Ég vil því leyfa mér að líta á Háskóla Íslands sem flaggskip æðri menntunar á Íslandi. Þess vegna er ég hlynnt því og sátt við að honum sé umbunað fram yfir þá skóla sem yngri eru af því að aðstaða hans og saga er sú sem ég rakti í fyrr andsvari mínu.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um opinbera háskóla ef það hefur farið fram hjá einhverjum hv. þingmönnum því að umræðan hefur farið um víðan völl og kannski ekki eingöngu um það frumvarp sem hér liggur fyrir. Hæstv. menntamálaráðherra mælti fyrir frumvarpinu og fór yfir helsta inntak þess. Það er auðvitað fagnaðarefni fyrir okkur í menntamálanefnd að fá líka frumvarp um háskólastigið. Þá erum við komin með öll skólastigin undir á svipuðum tíma og það er auðvitað ekki nema ánægjulegt verkefni þó að það sé býsna erfitt að glíma við það. Segja má að þetta frumvarp sé skilgetið afkvæmi rammalaga um háskóla sem við samþykktum á síðasta þingi ef ég man rétt. Nú eru sem sagt sett sérstök lög um opinbera háskóla sem nauðsynlegt er af ýmsum ástæðum. Það er rétt sem fram kemur hjá hæstv. menntamálaráðherra að búnaðarfræðslan er utan við það og bráðabirgðaákvæði eru um það. Það er hins vegar alveg nauðsynlegt að þeir opinberu háskólar verði líka settir undir þegar þar að kemur og að þessir skólar sitji allir við sama borð. Það er tekið á skipulagsbreytingum sem nauðsynlegar eru og mikill áhugi hefur verið í Háskóla Íslands á að gera. Það tengist beint og óbeint sameiningu við Kennaraháskólann. Það er kannski meginástæðan fyrir því að það liggur á að þessu máli ljúki fyrir þinglok þannig að sú sameining geti átt sér stað við eðlilegar aðstæður 1. júlí nk. Það kallar hins vegar á að samræma þarf ýmsa hluti líka milli þeirra háskóla sem þetta frumvarp á við. Það eru þá Háskóli Íslands og Háskólinn á Akureyri. Þar kemur t.d. skipan háskólaráðsins til þar sem verið er að fækka fólki í háskólaráði Háskóla Íslands miðað við það sem var en fjölgað er í háskólaráði Háskólans á Akureyri. Það er spurning hvaða leiðir á að fara í þessu sambandi og auðvitað er eðlilegt að menntamálanefnd fari sérstaklega yfir þessa skipan. Fleiri möguleikar eru væntanlega þarna uppi. Mér sýnist hins vegar að þessi skipan sé um margt athyglisverð og sé blanda af leiðum, byggð á samkomulagi sem menn hafa náð á einhverju stigi. Ýmsar spurningar hafa vaknað varðandi það að meiri hluti ráðsins verður skipaður fulltrúum utan háskólasamfélagsins. Háskólasamfélagið hefur meiri hluta í ráðinu þegar tveir af hinum utanaðkomandi eru valdir þannig að háskólasamfélagið getur, ef ástæða er til - en væntanlega verður samkomulag um það hvaða tveir einstaklingar eru hæfastir til að koma inn í ráðið til þess að efla það og styrkja. Þá verða það sem sagt menn innan háskólasamfélagsins sem velja þessa tvo til viðbótar, sem er mikilvægt í þessu sambandi. Mér finnst eðlilegt að við förum yfir þetta og skoðum sérstaklega hvort hugsanlega sé eitthvert annað form betra. Það er augljóst mál að þetta er nokkuð viðkvæmt gagnvart háskólastúdentum. Háskólafylkingarnar hafa verið tvær lengst af, nokkuð jafnvígar og mismikill munur hefur verið á þeim þegar tekist hefur verið á í kosningum. Báðar fylkingar hafa alltaf átt fulltrúa í háskólaráði. Þetta er alla vega umræða sem við verðum að fara yfir. Eðlilega hefur nokkuð verið rætt um fjárhagsmálefni skólanna. Þau skipta auðvitað gífurlega miklu máli. Það er kostur við þetta frumvarp að í 24. gr. eru heimildir sem skólarnir hafa til að afla sér fjármuna utan þess sem fjárlög ákvarða, settar í eina grein. Fram að þessu hefur þetta verið á víð og dreif og jafnvel sum ákvæði ekki nægilega skýr. Hæstv. menntamálaráðherra fullyrðir, og er óþarfi að gera athugasemdir við það, að hér sé ekki um grundvallarbreytingar að ræða. Hér er hins vegar um orðalagsbreytingar að ræða og við þurfum auðvitað að fara yfir að það sé alveg tryggt að hér sé ekki verið að víkka eitthvað sem fyrir var. Það orðalag verður skoðað nákvæmlega í menntamálanefndinni. Hér er hins vegar brugðist við áliti frá umboðsmanni Alþingis varðandi ákveðna þætti sem deilt hefur verið um. Það er, eins og við vitum, nauðsynlegt að allar slíkar heimildir séu mjög skýrar í lögum því að í raun og veru má annars líta þannig á að heimildir séu ekki til staðar. Það þarf auðvitað að vera skýrt skipulag í þeim efnum. Frú forseti. Ég held að það sé eðlilegt að við stöldrum aðeins við umræðuna um fjármál skólanna. Við hófum umræðu um þessi mál í gær þar sem fyrst og fremst var þó horft til skólagjalda. Umræðan hefur nú þegar nokkuð farið í þann farveg. Ég sagði í gær að sú umræða væri flóknari en svo að hún færi vel í því umræðuformi sem við vorum með í gær, þ.e. í tveggja mínútna ræðu, enda kom í ljós að nokkrir hv. þingmenn sögðu ýmislegt sem þeir meintu kannski ekki og auðvelt var að misskilja. Ég tók t.d. eftir því að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir gerði tilraun til þess að skýra málin og mér fannst það virðingarverð tilraun. Hún skýrði málið varðandi það sem hv. þingmaður sagði í gær, að draga ætti frá þau skólagjöld sem aðrir háskólar en opinberu háskólarnir taka til sín. Það mátti þá auðvitað skilja að það ætti að skerða framlagið til Listaháskóla Íslands sem því næmi. Nú segir hv. þingmaður að það hafi alls ekki verið meiningin og ég trúi því heldur ekki að það hafi verið skoðun hv. þingmanns að þannig ætti að fara að. Hv. þingmaður telur þó að í þess stað eigi að auka framlagið til skólanna þannig að þeir geti rekið starfsemina með þeim hætti sem þeir telja eðlilegt. Það væri auðvitað æskilegt í heimi allra bestu heima að hver skóli gæti sett óskalista sinn fram og ríkissjóður yrði síðan við þeirri beiðni. Ég held samt að raunveruleikinn sé annar og það sé okkur afar nauðsynlegt, þegar við erum að skipta þeim fjármunum sem við höfum, að ferlið sé sem gegnsæjast og að reglur séu um það. Vegna umræðu og skoðanaskipta sem áttu sér stað milli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur og hv. þm. Guðfinnu Bjarnadóttur, um mismunandi nálgun varðandi framlög til háskólanna, þá er ekki hægt að segja að ein nálgun sé rétt í þeim samanburðarfræðum. Hv. þm. Guðfinna Bjarnadóttir tók heildarúthlutun fjár til Háskóla Íslands og síðan heildina til Háskólans í Reykjavík og þá var Háskóli Íslands 15% yfir. Það hallaði sem sagt á Háskólann í Reykjavík í þeim samanburði. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir kom svo með annan samanburð um að í fjárlögum fyrir þetta ár væri gert ráð fyrir hlutfallslega meiri fjölgun í Háskólanum í Reykjavík en í Háskóla Íslands og komst þá að því að það hallaði í hina áttina. Ég held að hvorugt sé út af fyrir sig alveg rétt í samanburðinum. Ég held að málið sé í raun og veru miklu flóknara. Ég held líka að það hafi verið tilgangurinn hjá hv. þm. Guðfinnu Bjarnadóttur, að benda á að ekki væri hægt að bera þetta saman á svona einfaldan hátt. Námsferill nemenda í háskóla er misjafnlega dýr og það er auðvitað hluti af þessu. Við áttum okkur á því að þegar skólar eru að fara af stað, sérstaklega þeir sem ekki eru opinberir, þá verður að skoða þær reikniformúlur sem eru til staðar og átta sig á því hvar best er að byrja. Hvernig verður sem mestu fjármagni náð frá ríkinu þannig að það nýtist sem best við uppbyggingu skólanna? Þeir nemendur eðlilega valdir úr sem talið er að fari frekar ódýra leið á námsferlinum á meðan verið er að treysta grunn skólanna. Síðan er spurningin: Hvernig heldur sú þróun áfram ef ekkert annað er gert en þetta? Þá er hætt við því að við fáum miklu einsleitari skóla við hliðina á opinberu háskólunum. Viðskiptafræðin er kennd í mörgum skólum en kennaramenntunin hefur verið talin ein af þeim greinum sem kemur hvað best út úr reiknilíkani. Þess vegna hafa skólar lagt áherslu á það - og ég hef tekið eftir því að Háskólinn í Reykjavík hefur opnað leið inn í þá menntun og það er ekkert skrýtið. En það segir í raun og veru að við þurfum að endurskoða reiknilíkön með reglulegu millibili. Það er alveg klárt mál að slík mannanna verk eru eins og önnur að þau eru ekki fullkomin og það hljóta að koma fram gallar og kostir sem menn þurfa að skoða. Frú forseti. Það er eins og oft þegar farið er að ræða um menntamálin þá flýgur tíminn frá okkur. Ég ætlaði aðeins að staldra við þessa flóknu umræðu sem ég vil gera athugasemd við að menn reyni ekki að einfalda of mikið. Það er fjárhagsstaða skólanna og hvernig þeir afla fjár. Ein leiðin sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir nefndi var að draga frá skólagjöldin það sem hinir skólarnir tækju til að ná jafnstöðu í þessu tilliti. Ég held að við lendum þá mjög fljótlega í ógöngum vegna þess að dæmið er ósköp skýrt og við getum haldið okkur við það varðandi Listaháskólann. Þó að það sé hægt að bæta því við sem upp á vantar frá ríkissjóði, ef menn ætla að jafna þetta, þá þarf að draga úr einhvers staðar annars staðar ef fjármagnið er ekki ótakmarkað. Í svari sem hv. þm. Mörður Árnason fékk frá menntamálaráðherra yfir það hvernig lánasjóðurinn lánar til skólagjalda er mjög merkilegt yfirlit yfir skólagjöldin sem sýnir okkur að full þörf er á því að að skoða þetta í heild sinni. Ég er alveg viss um að mörgum hv. þingmönnum bregður þegar þeir sjá hvaða frumskógur þetta er. Það er engin lína í því, við höfum ekki rætt hvar skólagjöld eiga að vera og hvar ekki. Það er auðvitað hægt að hafa þá einföldu línu og segja: Þau eiga hvergi að vera, en það er einhver breyting sem tekur óratíma að koma í gang. Þess vegna er það ábyrgðarleysi ef við ræðum ekki um það fyrr en seinna og veltum því fyrir okkur hvaða leið er best að fara til að tryggja að það sé jafnrétti til náms og að skólar sitji við sama borð. Þetta eru tveir þættir sem eru alger lykilatriði. Við í Samfylkingunni höfum, eins og hér hefur komið fram, samþykkt á landsfundi okkar ákveðna stefnu í þessum efnum og hún stendur. Þess vegna er þetta frumvarp eins og það er. Það segir ekki að við viljum ekki ræða um þetta og skoða hvaða leiðir séu bestar til að tryggja þessi tvö markmið sem ég nefndi áðan. Ég tel ýmsa vankanta á því að draga frá eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir nefndi. Önnur leið sem nefnd hefur verið er að lána ekki til skólagjalda. Það held ég að sé leið sem er algerlega óraunhæf vegna þess að ekki viljum við mismuna fólki eftir efnahag, þ.e. að þeir sem ekki eru betur staddir geti þar af leiðandi ekki farið í skóla sem hefur skólagjöld. Sú leið gengur afar illa. Þá er þriðja leiðin eftir og hún er sú að aukið verði framlag til skólanna. Það er flókið mál. Eigum við að auka það eingöngu til opinberu háskólanna eða eigum við að auka það einnig til hinna skólanna? Eins og hv. þm. Guðfinna Bjarnadóttir benti á þá þarf að skoða samningana og rannsóknarpeningana líka, þannig að engin af þessum leiðum er að minni hyggju einföld. Það er alltaf einhver vandi og þess vegna er afar mikilvægt að yfir þetta sé farið og það væri ábyrgðarleysi af stjórnarflokkunum að gera það ekki. Það er verkefni stjórnarflokkanna að fara yfir þetta frá a til ö og reyna að komast að sem skynsamlegastri niðurstöðu. Ég trúi því að það sé í raun og veru vilji allra hv. þingmanna þótt svo ýmsir hv. þingmenn hafi þann sið að gefa sér yfirleitt fyrir fram hvaða leið er best án þess að fara yfir málið í heild sinni. Þeir lenda þá oft og tíðum í því að fá málið í bakið og þurfa að leiðrétta misskilning sem skapast hefur af orðum þeirra. Frú forseti. Tími minn er á þrotum og ég verð því að láta staðar numið þó að ýmislegt hafi verið ósagt. Verður það þá að bíða betri tíma.

Frú forseti. Ég hjó eftir því að hv. þm. Einar Már Sigurðarson lagði áherslu á að fara yrði yfir það hvernig laga ætti samkeppnisstöðu skólanna en tryggja jafnframt jafnrétti til náms, sem hann leggur áherslu á í máli sínu. Ég er sammála honum um að það sé mikilvægt. En ég hlýt að spyrja hann: Á sama tíma og hann opnar á það sem hann kallar fordómalausa umræðu um skólagjöld í háskólunum, eru í huga jafnaðarmannsins Einars Más Sigurðarsonar einhverjar líkur á því að það muni auka jöfnuð og jafnrétti að láta menn borga hærri skólagjöld? Eru einhverjar líkur á að upptaka skólagjalda, það að fólk eigi að borga meira, muni auka jafnrétti til náms?

Frú forseti. Ég verð að segja að ég átta mig ekki á því hvað hv. þingmaður átti við.

Hann var að tala um skatta, hærri skatta.

En þegar maður setur hv. þingmann í eðlilegt sögulegt samhengi og skoðar í hvaða flokki hv. þingmaður er þá skilur maður málið. Hann byrjar á að gefa sér að einhver hafi sagt eitthvað sem hann hefur aldrei sagt og leggur síðan út af því. Ég hef aldrei sagt það að ég teldi að fara ætti í fordómalausa umræðu um skólagjöld. Ég hef aldrei nefnt það þannig. Ég hef alltaf talað um að við færum í fordómalausa umræðu um jafnstöðu skólanna. Það er hins vegar ljóst að skólagjöld hljóta að koma inn í þá umræðu. En umræðan á ekki að vera um fordómalausa umræðu um skólagjöld eða að menn gefi sér fyrir fram að taka eigi þau upp. Vandinn með hv. þingmenn Vinstri grænna er oft sá að þeir gefa sér fyrir fram einhverja niðurstöðu. Þeir hafa þessa hreinu línu. Þeir vilja, ef ég skildi hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur rétt, taka skólagjöld algjörlega út úr öllum skólum, út úr öllum skólum.

Að vel athuguðu máli.

Að vel athuguðu máli og spurning hve lengi og mikið þeir vilja þetta. Ég sagði áðan að auðvitað er það falleg hugmynd, í besta heimi allra heima að þannig geti orðið. En við verðum að átta okkur á því þá hvað það kostar okkur. Hvernig við viljum framkvæma það og hvar viljum við auka skattheimtu eða skera niður. Við höfum takmörkuðu fjármagni úr að spila og ég tel að það sé bráðnauðsynlegt að við sýnum ábyrgð í því hvernig við förum með opinbert fé. Það er hins vegar yfirlýst stefna þessarar ríkisstjórnar að forgangsraða í þágu menntunar. Menntun er sett fram fyrir ýmislegt annað. Það er stefnan og við teljum að menntun sé eitt það mikilvægasta sem við byggjum upp hjá þjóðinni. Þess vegna höfum við þá ábyrgu afstöðu að þessa hluti þurfi að skoða í heild sinni. Við gerum okkur grein fyrir því að það þarf aukið fjármagn í menntakerfið.

Þess vegna ætlið þið að lækka skatta.

Frú forseti. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningunni sem ég lagði fyrir hann. Ég vil segja að ég hef ekki gefið mér neitt fyrir fram í þessu efni og ekki gert þingmanninum upp neinar skoðanir. Þess vegna var ég að spyrja hann. Ég spurði hann til að fá skýringar á því sem mér fannst koma fram í máli hans. Hann talar um jafnrétti til náms, að það sé mikilvægt. Hann segir að við eigum að skoða þetta mál heildstætt og fordómalaust. Nú segir hann að hann hafi ekki verið að tala um skólagjöld en að sjálfsögðu muni þau koma inn í umræðuna. Mér er eiginlega sama hvernig þau ber að. En ég veit ekki betur en að greint hafi verið frá því í umræðum í gær hver stefna Samfylkingarinnar væri, afdráttarlaust samþykkt á landsfundi. Ég spyr þess vegna: Hvað meinar þingmaðurinn núna þegar hann kemur og segir að við verðum að ræða þetta allt fordómalaust? Hvað er best í heimi allra heima o.s.frv.? Er það þannig að Samfylkingin lifi nú í ríkisstjórnarheiminum og þá horfi hún allt öðruvísi á málið en hún gerði fyrir kosningar? Ég spyr þingmanninn þessarar einföldu spurningar: Eru að hans mati, í huga jafnaðarmannsins Einars Más Sigurðarsonar, einhverjar líkur á að það muni auka jafnrétti til náms að taka upp skólagjöld í opinberum háskólum eða að hækka skráningargjöld? Það er mín spurning. Getur þingmaðurinn svarað henni?

Frú forseti. Ég tel náttúrlega ljóst að ef spurningin er sett upp á þennan einfalda hátt að ef ætlunin væri að auka jafnrétti til náms og að það ætti að gera með hækkun skólagjalda þá væri það nú ekki sú leið sem best dygði til þess. Hún mundi ein og sér ekki auka jafnrétti til náms. Hins vegar er sérkennilegt ef hv. þingmaður áttar sig ekki á því að þegar þetta mál er skoðað í heild þá hljóti skólagjöldin að koma til umræðu. Ég benti áðan á ágætt svar til hv. þm. Marðar Árnasonar. Þar kemur fram að Lánasjóður íslenskra námsmanna hefur á tímabilinu frá 2001–2007 lánað 2,6 milljarða kr. Það segir sig sjálft að það hlýtur að koma inn í myndina. Hvernig viljum við hafa það? Við getum nálgast það þannig og spurt: Erum við sátt við skólagjöld í öllu námi sem hér um ræðir? Ég leyfi mér að hafa spurningarmerki við að taka eigi skólagjöld í öllu því námi. En þá þarf maður að svara því á móti spurningum á borð við: Hvaða peningar koma í staðinn? Þurfum við að taka peningana annars staðar, hugsanlega innan menntakerfisins? Eigum við kannski að skoða hvort vera ættu skólagjöld annars staðar, þar sem þau eru ekki? Ég ætla ekki að útiloka það, sjáið til. Hins vegar er stefna Samfylkingarinnar afar skýr í þessu, eins og hv. þingmaður áttaði sig á. Við erum hins vegar í stjórnarsamstarfi og það segir sig sjálft að þegar flokkar eru ekki algjörlega sammála í málum þá hljóta þeir að ræða saman og komast að sameiginlegri niðurstöðu. Ég segi aftur: Þegar jafnrétti til náms er grundvallaratriðið og fjármagn til menntunar er aukið þá held ég að við hljótum að eiga auðvelt með það í stjórnarsamstarfinu að komast að sameiginlegri niðurstöðu. Ég trúi því og treysti að við munum með sameiginlegri niðurstöðu auka jafnrétti til náms og auka veg menntunar í landinu. Það er mikilvægast.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni að það sé mikilvægt að ræða þessi mál, háskólana, á fordómalausan hátt. Það má gera það varðandi alla þætti þessa máls. Markmið umræðunnar hlýtur að vera það að styrkja og efla háskólasamfélagið, starfið í háskólum landsins til hagsbóta fyrir nemendur, kennara, starfslið skóla og samfélagið allt. Manni hefur oft fundist þegar verið er að ræða um málefni skólanna og sérstaklega háskólastigsins að þá hafi menn kannski fest sig í umræðu um skólagjöld eða einhverja tiltekna einstaka þætti þeirra mála. Það er miður, sérstaklega í umræðu um þetta ágæta frumvarp, frumvarp til laga um opinbera háskóla, sem tekur yfir háskólana í heild sinni og starfsemi þeirra. Í frumvarpinu er ekki mælt fyrir um gjaldtöku opinberra háskóla og þess vegna furða ég mig svolítið á því að umræðan eins og hún hefur þróast hér snýst fyrst og fremst um skólagjöld og fjármál háskólanna en kannski síður um efnisinnihald frumvarpsins sem er mjög merkilegt. Ég ætla því að geyma mér umfjöllun um fjármálin og huga að öðrum þáttum málsins í ræðu minni. Eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir nefndi eru hér fjölmörg álitaefni undir. Við höfum tekið eftir því í opinberri umræðu um þessi mál frá því að frumvarpið var lagt fram að ýmsir aðilar í þjóðfélaginu hafa spurt spurninga varðandi einstök efnisatriði eins og um skipan háskólaráðs og stjórnskipulag hinna opinberu háskóla sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Það eru atriði sem við þurfum að ræða í þessari umræðu og síðan í hv. menntamálanefnd þegar málið kemur til skoðunar þar. Ég hyggst víkja aðeins að því á eftir í ræðu minni. Ég legg áherslu á það sem kom fram í máli hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar að þetta frumvarp er gríðarlega mikilvægt mál fyrir opinberu háskólana. Maður hefur orðið var við mikinn þrýsting frá háskólunum og ekki síst frá Háskóla Íslands um að frumvarpið verði að lögum fyrir sumarið. Sá þrýstingur helgast auðvitað af því að ekki er langt síðan að Háskóli Íslands og Kennaraháskóli Íslands sameinuðust og skólarnir hafa í tengslum við þá ákvörðun unnið að skipulagsbreytingum á hinum sameinaða skóla sem þetta frumvarp byggir á og segja má að frumvarpið byggi á þeim hugmyndum sem fram hafa komið frá yfirstjórnum skólanna beggja. Þess vegna er afar mikilvægt að við ræðum um þá hluti fyrst og fremst með hliðsjón af hagsmunum skólanna af því að málið fari í gegn og það fari efnislega í gegn á þann hátt að það þjóni sem mest hagsmunum þeirra skóla sem undir frumvarpið falla. Síðan eru mörg tækniatriði sem líta má til. Ég tók eftir því að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir nefndi í ræðu sinni að það stangaðist á við málkennd hennar að rætt væri um skóla í því sambandi að einstakar deildir Háskóla Íslands eins og lagadeild og viðskipta- og hagfræðideild fengju yfirskriftina skólar. Við umfjöllun í nefndinni munum við taka þetta til skoðunar og heyra hvað skólarnir sjálfir hafa um slík atriði að segja. Það skiptir auðvitað mestu máli hvað háskólarnir sjálfir vilja í þessum efnum, hvað þeir vilja kalla einstakar deildir sínar. Ég vil kannski varpa því fram í þessari umræðu að orðið skóli á hverjum sjálfstæðum skóla innan háskólans er ekkert einsdæmi. Við höfum fyrirmyndir utan úr heimi eins og t.d. í Harvard-háskóla í Bandaríkjunum. Ég veit ekki betur en að lagadeildin þar heiti Harvard Law School þó að hún sé hluti af Harvard-háskóla. Það sama má segja um John F. Kennedy School of Government eða Harvard Business School. Allar þessar deildir sem við höfum kallað á Íslandi lagadeild, viðskipta- og hagfræðideild, félagsvísindadeild o.s.frv. eru sambærilegar einingar við þessar þó að þær heiti skólar. Þetta eru atriði sem við munum taka til skoðunar þegar þar að kemur. Ég vildi aðeins víkja að háskólaráðunum af því að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir og fleiri sem um frumvarpið hafa fjallað hafa hefnt háskólaráðið eins og því er komið fyrir í frumvarpinu og skipan þess. Í 5. gr. frumvarpsins segir að stjórn háskólans sé falin háskólaráði og rektor og það sé háskólaráð sem marki heildarstefnu í kennslu og rannsóknum og móti skipulag háskólans o.s.frv. Með öðrum orðum að háskólaráð fari ásamt rektor með æðsta vald í málefnum háskólans og því er lýst ákaflega skilmerkilega í 5. gr. Síðan er kveðið á um að rektor háskóla sitji í háskólaráði og sé formaður þess og jafnframt eigi þar sex fulltrúar sæti. Þar fyrir utan eru svo ákvæði í frumvarpinu um háskólafund sem sé samstarfsvettvangur háskólasamfélagsins þar sem fram fari umræða um þróun og eflingu háskólans. Það er alveg hárrétt sem fram kemur í frumvarpinu og hæstv. menntamálaráðherra nefndi að í þessu fyrirkomulagi felst ákveðin breyting frá því fyrirkomulagi sem nú er. Ég tel mjög mikilvægt að við ræðum hvort það fyrirkomulag sé gott eða slæmt. Ég sat sjálfur í háskólaráði Háskóla Íslands um tveggja ára skeið, það var áður en ákveðnar breytingar voru gerðar á því, og ég verð að taka fram að það fyrirkomulag sem var á stjórnskipun háskólans þá var kannski ekki endilega það besta sem hægt er að hugsa sér. Við munum auðvitað skoða þessi atriði við meðferð málsins í nefndinni. Ég vildi nefna það í þessari umræðu að það er allur gangur á því hvernig skipan háskólaráða og yfirstjórna eða stjórnskipulags skóla er háttað, bæði hérlendis og erlendis. Ég tók mig til vegna þessarar umræðu og fór inn á heimasíður þriggja háskóla til að fara aðeins yfir það hvernig háskólaráð í þremur háskólum á Íslandi eru skipuð. Ef við víkjum fyrst að Háskólanum á Akureyri þá fer háskólaráð fer með æðsta ákvörðunarvald innan háskólans, sinnir yfirumsjón málefna er varða háskólann almennt og markar honum heildarstefnu. Háskólaráð stuðlar að, skipuleggur og hefur umsjón með samvinnu deilda og samskiptum við aðila utan skólans, þar með talið samstarf við aðra skóla og rannsóknastofnanir. Háskólaráð hefur úrskurðarvald í málefnum háskólans eftir því sem lög mæla fyrir um og nánar er kveðið á um í reglugerð. Í háskólaráði Háskólans á Akureyri sitja fimm fulltrúar, þar af einn nemandi - af því að athugasemdir hafa komið frá nemendum við skipan háskólaráðs í þessu frumvarpi - og síðan eru fjórir fulltrúar til vara. Innan stjórnskipulags Háskólans á Akureyri starfar svo gæðaráð og í því eiga sæti rektor, allir deildarforsetar, framkvæmdastjóri, gæðastjóri, einn fulltrúi starfsmanna og annar fulltrúi nemenda. Gæðaráðið er má segja háskólaráðinu til ráðgjafar. Loks er ein stjórn í viðbót hjá Háskólanum á Akureyri sem ástæða er til að vekja athygli á og það er framkvæmdastjórn. Framkvæmdastjórn sér um samræmingu á daglegum rekstri skólans. Þar eiga sæti sex fulltrúar og enginn þeirra er nemandi. Nemendur eiga því fulltrúa í háskólaráði og gæðaráði en ekki í framkvæmdastjórn. Í Háskólanum á Bifröst er málum öðruvísu fyrir komið. Háskólaráðið þar ákvarðar sameiginlega stefnumörkun háskólans á sviði kennslu, kennslufræði og rannsókna. Ráðið er samráðsvettvangur um starfshætti, samskipti og gæði í starfi háskólans ásamt því að vera umræðu- og ákvarðanatökuvettvangur um öll önnur málefni háskólasamfélagsins. Í ráðinu sitja 15 fulltrúar sem fara með atkvæðisrétt auk þriggja fulltrúa sem ekki eru með atkvæðisrétt í háskólaráði. Af þessum 15 eru fulltrúar kennara í öllum deildum og fulltrúar nemenda allra deilda ásamt forsetum deildanna, rektor, aðstoðarrektor og fleiri aðilar. Athyglisvert er að til hliðar við háskólaráðið sjálft er skipuð háskólastjórn og sú stjórn fer með yfirumsjón og eftirlit með öllum málefnum, eignum og rekstri skólans í samráði við rektor. Nefndin ræður rektor til starfa, skipar dómnefndir vegna rektors- og kennararáðninga, afgreiðir rekstraráætlun og ársreikning skólans og heldur utan um hinn daglega rekstur stofnunarinnar. Í háskólastjórninni sitja fimm aðilar. Þar af eru tveir frá Samtökum atvinnulífinu, einn frá menntamálaráðherra, einn frá Hollvinasamtökum Bifrastar og einn fulltrúi tilnefndur af háskólaráði. Enginn fulltrúi er frá stúdentum. Lítum loks á hvernig málum er fyrir komið í Háskólanum í Reykjavík. Í háskólaráði eiga sæti átta fastafulltrúar og tveir varamenn sem skipaðir eru af eigendum skólans og eru fulltrúar íslensks atvinnulífs. Þetta eru fyrst og fremst fulltrúar sem koma utan frá en ekki úr skólanum og annast fyrst og fremst daglegan rekstur og stefnumörkun Háskólans í Reykjavík. Til hliðar við háskólaráð Háskólans í Reykjavík er svo ráðgjafaráð sem starfar með háskólaráði og stjórnendum skólans að mótun framtíðarstefnu og aðgerðaáætlana. Í ráðinu eru fræðimenn og stjórnendur frá sjö erlendum háskólum. Þetta yfirlit um fyrirkomulag og stjórnskipun Háskólans á Akureyri, Háskólans á Bifröst og Háskólans í Reykjavík sýnir fram á að skipan háskólaráða á Íslandi og aðkoma nemenda að þeim er með ýmsu móti. Ég ætla ekki að lýsa því yfir að eitt fyrirkomulag sé betra en annað en ég geri ráð fyrir að skipan háskólaráða hljóti að miðast af því hlutverki sem ráðinu á hverjum stað er ætlað að sinna. Af því að vikið hefur verið að því að nemendur missi einn fulltrúa í háskólaráði frá því sem nú er þá hef ég skilið stefnumörkun ráðherrans og frumvarpshöfunda á þann veg að með því að endurskipuleggja stjórnskipulag Háskóla Íslands og opinberu háskólanna á þann hátt sem frumvarpið gerir ráð fyrir sé þetta hugsað þannig að Háskóli Íslands verði stjórnsýsluleg regnhlíf yfir hina sjálfstæðu skóla og að innan hvers skóla komi nemendur frekar að framtíðarstefnumörkun, faglegum vinnubrögðum og öðru sem skiptir þá mestu máli í skólastarfinu. Menn geta auðvitað haft sína skoðun á því hvort rétt er að fara þá leið eða ekki en hún er alla vega málefnaleg og til umræðu hér og ég lít svo á að við í mennamálanefnd munum taka þessi atriði og önnur til gagngerrar skoðunar. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu mína lengri. Mér fannst hins vegar ástæða til að varpa ljósi á að fyrirkomulag þessara mála er með ýmsum hætti í háskólum á Íslandi og ég þykist vita að slíkt eigi einnig við um hinn erlenda háskóla sem við miðum okkur við.

Herra forseti. Til að taka af öll tvímæli varðandi það sem ég sagði um skipan háskólaráðsins þá hef ég svo sem ekki gert upp hug minn um þá tillögu í þessu frumvarpi. Ég er fullkomlega opin fyrir því að skoða hana fordómalaust eins og svo mjög er kallað á í þessari umræðu. Ég tel ábendingar sem við höfum fengið frá Vöku, félagi lýðræðissinnaðra stúdenta, athyglisverðar og tel að það þurfi að skoða nánar þær ábendingar að með þessari breytingu sé verið að fækka fulltrúum nemenda í háskólaráðinu úr tveimur af tíu niður í einn af sjö eða úr 20% nefndarmanna niður í 14,3%. Þetta er athyglisverð ábending sem ég treysti að farið verði ofan í saumana á ásamt öðrum þáttum þessa máls. Ég vil hins vegar gera athugasemd við annað í máli hv. formanns menntamálanefndar, sem varðar í raun og veru gildistökuákvæðið og þann mikla hraða sem á að vera á afgreiðslu þessa máls. Ég bendi hv. þingmanni á að 15 vinnudagar eru eftir af þessu þingi. Á þeim 15 dögum eru eftir 5 fundir í menntamálanefnd. Menntamálanefnd fundar tvisvar í viku og það verður talsvert um fundardaga, eins og venjulega á vorin, sem verða frídagar. Þótt einir 5 nefndadagar verði á þessum tíma þá er ég sannfærð um að við eigum eftir að eiga fullt í fangi með að klára þau fjögur frumvörp sem liggja fyrir nefndinni og hafa verið í vinnslu síðan í desember, skólafrumvörpin þrjú og menntafrumvarpið stóra. Ég sé ekki hvernig hv. þingmaður ætlar að hafa tíma til að klára þetta frumvarp í ofanálag á þeim skamma tíma sem eftir er af þinginu.

Herra forseti. Vegna athugasemda varðandi gildistökuákvæðið vil ég segja að þetta frumvarp um opinbera háskóla er ákaflega mikilvægt fyrir starfsemi háskólanna, þar á meðal Háskóla Íslands. Ég nefndi að ég og eflaust fleiri hefðum fundið fyrir miklum þrýstingi, m.a. frá Háskóla Íslands, á að gera þetta frumvarp að lögum fyrir sumarið til að háskólar geti komið í gildi fyrirætlunum sínum um að breyta stjórnskipulaginu. Ég tel að við þurfum, ef það er rétt hjá hv. þingmanni að einungis 15 vinnudagar séu eftir af þinginu, að spýta í lófana, fjölga fundum nefndarinnar og gera það sem við getum til að koma til móts við óskir og sjónarmið háskólanna, sem ég hygg að komi fram í nefndarstarfinu þegar þeir koma til fundar við nefndina. Ég hef fulla trú á að þessi ágæta nefnd og það góða fólk sem þar starfar, þar á meðal hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, muni leggja sitt af mörkum til að af því geti orðið. Ég geri ráð fyrir því að við högum vinnu okkar í tengslum við þetta mál og önnur með hliðsjón af aðstæðum.

Hæstv. forseti. Ég mun ekki draga af mér í vinnunni við þessi mál í menntamálanefnd, eins og hv. þingmaður auðvitað veit. Nefndin hefur starfað afar vel og verið mjög iðin, jafnvel nefnda iðnust það sem af er þessu þingi.

Alveg lúsiðin.

Alvara málsins er hins vegar sú að til stendur að breyta skólakerfi okkar frá leikskóla og upp í háskóla. Það liggur fyrir á hvern hátt ríkisstjórnin vill gera það. Gríðarlega margar umsagnir liggja fyrir um þau mál sem við vinnum að nú þegar. Ég hef verið talsmaður þess að hægja megi á þeirri vinnu eða hugsa sér það að þau mál fengju frest, að áfram yrði unnið í þeim málum, einhverju þeirra eða öllum, í sumar. Málin kæmu síðan í nýjum búningi fyrir þingið í haust og yrðu kláruð um jólaleytið. Það hefur ekki fengið mikinn hljómgrunn hjá hv. formanni nefndarinnar. Hann hefur viljað halda því til streitu að reyna til hins ýtrasta að klára málin í vor. Ég leggst á sveif með honum varðandi það að vel verði unnið og fundum verði fjölgað. Ég get hins vegar ekki sagt að ég geti bætt við tíma í sólarhringinn þótt ég vildi gjarnan hafa vald til þess. Ég held að menn verði að horfa á veruleikann í þessum efnum. Það er skammur tími til stefnu og þessi ríkisstjórn verður að átta sig á því að eitthvað af þessum málum þarf mögulega að frestast. Kannski þyrftu menn að fara að ákveða hvaða málum megi fresta.

Herra forseti. Það er alveg satt hjá hv. þingmanni að mikið álag hefur verið á menntamálanefnd þennan vetur og umfangsmikil frumvörp verið til umfjöllunar. Ég tel að við höfum unnið þau vel og séum komin á síðari hluta þeirrar vinnu í nefndinni. Við skulum bara sjá hvað setur með það. Við skulum líka sjá hvað setur með þetta frumvarp. Nú hefur verið mælt fyrir því og við erum ekki komin með neinar umsagnir í hendur. Það má vel vera að háskólasamfélagið taki þessu frumvarpi opnum örmum og komi einungis með lítils háttar ábendingar og breytingartillögur sem auðvelt verður að vinna. Ég hef aðeins skoðað athugasemdir frá stúdentum sem varða fyrst og fremst tvö atriði. Annars vegar er skipan háskólaráðsins og hins vegar skipunartími þeirra sem þar sitja. Ég hef ekki orðið var við aðrar mjög yfirgripsmiklar efnisbreytingar sem stúdentarnir vilja gera. Við skulum sjá hvernig landið liggur þegar umsagnir koma fram. Þá er miklu raunhæfara að veita einhver svör um frekara framhald málsins. En við verðum hins vegar að líta til þeirra hagsmuna sem eru í húfi og vilja þeirra skóla sem eiga að starfa samkvæmt þeim lögum sem verða til þegar þetta frumvarp verður samþykkt, hvenær sem það verður.

Herra forseti. Hér er rætt mikilvægt mál. Ég vil gera athugasemdir við það nú strax að menntamálaráðherra virðist farin úr salnum. Svo nálgast hádegisverðarhlé ískyggilega. Ég velti því fyrir mér hvernig þessum ræðutíma verði háttað. Það er eins og öll framkvæmd á þessari umræðu sé upp og niður. Þetta mál var fjórða mál á dagskrá en var kippt fram fyrir. Ég vænti svara frá hæstv. forseta um hvernig þessari umræðu muni vinda fram.

Gert er ráð fyrir matarhléi að lokinni ræðu hv. þingmanns. En ef hv. þingmaður óskar eftir því að fresta ræðu sinni þá er sjálfsagt að verða við því. Ég tek eftir því að hæstv. menntamálaráðherra, sem vitað var að þyrfti að yfirgefa þinghúsið, virðist hafa gert það fyrr en ráð var gert fyrir. Ef hv. þingmaður vill geyma ræðu sína þar til síðar í dag þegar hæstv. ráðherra kemur aftur í hús þá er sjálfsagt að verða við því.

Er verið að tala um hálftvö eða miklu seinna?

Forseti getur boðið hv. þingmanni að kannað verði með hæstv. ráðherra, hvort hún geti komið til að hlýða á ræðu hv. þingmanns nú þegar.

Já, ég held að það sé best að gera það.

Forseti mun kanna það en býður hv. þingmanni að halda áfram ræðu sinni á meðan.

Hæstv. forseti. Þetta var undarleg byrjun á ræðu minni. En mig langar að koma inn á umfjöllunarefni síðasta ræðumanns, hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar í andsvörum sem hann fékk frá öðrum þingmönnum. Vissulega eru önnur mikilvæg mál í menntamálanefnd. Það er mér til efs að þau mál klárist á vorþinginu. Þetta eru einfaldlega það stór mál. Þótt ég fagni því að fram sé komið frumvarp um opinbera háskóla og brýnt að ræða þau málefni þá er þetta kannski ekki alveg rétta tímasetningin. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir minntist á að gildistökuákvæðið væri frekar skammt undan, 1. júlí 2008, sem sýnir að þetta á að vinna með hraði. Ég held að betur færi á því að þessi umræða yrði ígrundaðri en hér er boðað. Háskólanám er afar mikilvægt. Ég held að það komi fram í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram og eins munurinn á áherslum stjórnmálaflokkanna. Við framsóknarmenn höfum sagt að við höfnum skólagjöldum í grunnnámi á háskólastigi. Við viljum að hér sé fjölbreytt háskólasamfélag og að allir njóti háskólamenntunar á grunnstigi, óháð efnahag og búsetu. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sagði í ræðu sinni að hann furðaði sig á að aðrir þingmenn hefðu tekið skólagjaldaumræðuna upp en ég vil af því tilefni …

Forseti biðu hv. þingmann að afsaka en borist hafa fregnir um að hæstv. ráðherra sé farin úr húsi. Hvort vill hv. þingmaður gera hlé á ræðu sinni þar til hæstv. ráðherra er kominn aftur eða halda áfram?

Þá fresta ég henni.

Ljómandi. Þá hefur þú þinn hátt á.

Ég held að það sé best að fresta ræðu minni. Hádegisverðarhlé verður eftir tvær mínútur og ég ítreka það að mér finnst ekki góður bragur á því starfsumhverfi sem við þingmenn búum við. Meiningin með nýjum þingsköpum var að breyta þessu. Mér finnst viss lítilsvirðing við þingið að taka til umræðu þessi mikilvægu frumvörp þegar hæstv. menntamálaráðherra getur ekki verið við umræðuna.

Háttvirtur þingmaður hefur gert hlé á ræðu sinni.

Herra forseti. Ég vil gera athugasemd við skipulag og dagskrá þessa fundar. Hér ræðum við 4. dagskrármálið. Tveimur málum hæstv. menntamálaráðherra var ýtt út af dagskrá og mér býður í grun að það eigi að slíta þessa umræðu um mál opinberra háskóla í tvennt þar til ráðherra hefur lokið öðrum störfum utan húss. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvort nú eigi að taka fyrir, að loknu hádegisverðarhléi, 6. mál á dagskrá, Póst- og fjarskiptastofnun. Það var gerð athugasemd við það í morgun að vitað væri að aðalfundur Ríkisútvarpsins ohf. yrði í dag og að búist væri við því að hæstv. menntamálaráðherra þyrfti að sitja hann. Það var kvartað undan því að þingmenn hefðu ekki tök á því eins og hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra getur síðan farið úr umræðunni og skilið hana eftir í lausu lofti. Ég geri alvarlega athugasemd við þessa skipan mála, hæstv. forseti.

Út af ummælum hv. þingmanns vill forseti taka fram að 2. og 3. dagskrármálið hafa ekki verið tekin af dagskrá heldur hefur umræða um þau verið færð aftur fyrir 4. dagskrármál.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Álfheiði Ingadóttur og geri athugasemd við það hvernig þinghaldið er skipulagt. Ég gerði strax athugasemdir við það í upphafi fundar í morgun. Sett voru inn á dagskrána ekki færri en sex mál frá hæstv. samgönguráðherra á sama tíma, og ég vakti máls á því að í dag, og haldið er árlegt samgönguþing. Væntanlega er ætlast til þess að samgönguráðherra verði þar viðstaddur. Það kæmi mér a.m.k. á óvart ef hann ætlaði ekki að vera þar. Okkur þingmönnum í samgöngunefnd gefst ekki kostur á að sækja það þing vegna þess að við þurfum að sjálfsögðu að fylgjast með umræðum um samgöngumálin. Mér finnst þetta ekki góður bragur. Það var samþykkt með atkvæðum 26 þingmanna í morgun að halda fundi fram á kvöld. Þeir þingmenn eru nú allir farnir meira og minna út úr húsi. Hæstv. menntamálaráðherra sýnir þann dónaskap, vil ég segja, að fara úr umræðu um mikilvægt frumvarp um háskóla þegar talsmaður eins stjórnarandstöðuflokksins í menntamálum er að hefja sitt mál, 

Hæstv. forseti. Vegna orðaskipta sem við áttum hér áður en við gerðum hádegishlé óska ég einungis eftir því að hæstv. forseti segi okkur hvernig tilhögun fundarins verður það sem eftir lifir dags, hvort við höldum áfram með mál samgönguráðherra þar til þau klárast og hvað verður þá tekið að því loknu, hvort það verði mál menntamálaráðherra eða hvort það verði mál hæstv. félagsmálaráðherra. Hvernig hyggst hæstv. forseti skipuleggja þennan dag til enda?

Vegna orða hv. þingmanns vill forseti taka fram að það er ætlunin að taka næst fyrir mál hæstv. samgönguráðherra og halda þeim áfram eitthvað fram eftir degi þó að það sé ekki endilega ákveðið að þeim verði öllum lokið, það fer eftir því hvernig það vinnst eða hvort um annað verður samið. Hins vegar er gert ráð fyrir að hæstv. menntamálaráðherra verði kominn hér aftur til að halda áfram umræðum um mál hæstv. ráðherra um hálfsex í dag.

Hæstv. forseti. Úr því að hæstv. menntamálaráðherra þurfti að hlaupa hér úr húsi fyrr en gert var ráð fyrir þá spyr ég: Hvers vegna getum við ekki haldið áfram með mál samgönguráðherra þangað til þeim lýkur og tekið síðan mál menntamálaráðherra að því loknu? Er ekki hægt að hugsa sér að þá megi halda þræði í málum hæstv. samgönguráðherra og að þau verði kláruð og menntamálaráðherra komi að því loknu? Svo kann að vera að fundurinn endist ekki til þess að taka málefni hæstv. félagsmálaráðherra. Mér sýnist stefna í það eins og þessum málum vindur fram.

Vegna orða hv. þingmanns vill forseti endurtaka að það er ætlunin að taka hér fyrir mál hæstv. samgönguráðherra og halda þeim áfram fram eftir degi en auðvitað eins og venja er að hafa ýmsa möguleika opna, en ætlunin er sú að ljúka málum hæstv. samgönguráðherra.

Virðulegi forseti. Mér hefði fundist eðlilegt að fyrir fram undirbúinni dagskrá hefði verið fylgt. Það var gerð ákveðin samþykkt í upphafi þingfundar þar sem var talað um að dagskráin yrði tæmd og því er eðlilegt að fyrir fram boðaðri dagskrá verði fylgt, þingmenn hafa miðað við það, hvernig þeir ætla að tala og taka þátt í ákveðnum málum. Því hefur verið breytt og nú er enn verið að breyta þegar komið er fram á miðjan þingfundardag og það er gjörsamlega ómögulegt að þingmenn geti ekki skipulagt vinnu sína með ákveðnum og eðlilegum hætti. Þess ber að geta að nú klukkan tvö er aðalfundur hins opinbera hlutafélags Ríkisútvarpsins þar sem hinn almenni borgari er neyddur til að greiða afnotagjöld hvort sem honum líkar betur eða verr og margir þingmenn hefðu haft löngun til þess að mæta á þann fund en þar sem dagskránni er breytt að geðþóttaákvörðum hverju sinni þá er mönnum gert það ómögulegt, þeir verða að sæta því og bíða hér. Það verður að gera kröfu til þess, virðulegi forseti, að fá upplýsingar um það 

Forseti vill taka fram vegna orða hv. þingmanns að samkvæmt þingsköpum er það í valdi forseta hvernig dagskránni vindur fram. En það er að sjálfsögðu reynt að verða við óskum og koma til móts við sem flesta í þeim efnum og forseti getur endurtekið að það er ætlunin að taka nú fyrir mál hæstv. samgönguráðherra og reyna að ljúka þeim á þeim tíma sem þörf þykir.

Herra forseti. Ég vil bara vekja athygli á því að það eru auðvitað fleiri en ráðherrar sem þurfa að skipuleggja tíma sinn og eins og hér kom fram, m.a. hjá hv. þm. Jóni Magnússyni, er eina ferðina enn verið að snúa dagskránni við í dag. Hæstv. forseti segir að ætlunin sé að halda áfram með mál samgönguráðherra fram eftir degi, síðan taki eitthvað annað við. Mér leikur forvitni á að vita: Eru einhver tímamörk á því hvað hæstv. samgönguráðherra getur verið hér lengi í dag? Er ætlunin að taka síðan mál menntamálaráðherra eða félagsmálaráðherra? Eins og ég segi, það er mikilvægt að það séu aðrir en ráðherrarnir sem hafi ráðrúm til þess að undirbúa sig og þeir sem ætla að tala til að mynda í málum sem eru á vettvangi félagsmálaráðherra þurfa kannski að vita það ef þeirra mál koma hugsanlega fyrr á dagskrá en ætla mætti samkvæmt boðaðri dagskrá. Mér finnst eðlilegt að forseti greini okkur frá því.

Herra forseti. Ég tek undir þær spurningar sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson varpaði hér fram til forseta, en ég vil bæta við spurningunni: Hvenær og hvar var tekin ákvörðun um þessa breyttu dagskrá? Var það gert í forsætisnefnd? Var það gert að höfðu samráði við formenn þingflokka? Gerði forseti það sjálfur, sá sem hér situr, eða 1. forseti sem nú fer fyrir flokki allra þingmanna Norðurlandskjördæmis vestra vestur á Patreksfjörð, meðan þing stendur og verið er að ræða mjög mikilvæg mál? Hvar var þessi ákvörðun tekin? Mér býður svo í grun, herra forseti, að þessi ákvörðun hafi fyrst og fremst verið tekin með þarfir einstakra ráðherra í huga. Mér finnst það miður ef svo er og ég hlýt að spyrja forseta: Hvenær var þessi ákvörðun tekin 

Forseti vill taka fram vegna orða hv. þingmanna að áður hefur forseti svarað því að það sé ætlunin að halda hér áfram með dagskrá og taka málefni hæstv. samgönguráðherra fyrir og reyna að ljúka þeim á þeim tíma sem nauðsynlegur er til þess. Síðan verður haldið áfram eftir dagskránni en einnig hefur komið fram í máli forseta að gert er ráð fyrir að hæstv. menntamálaráðherra muni koma hér aftur hálfsex í dag og þá er gert ráð fyrir því, eftir því hvernig fram vindur í störfum þingsins, að taka fyrir málefni hæstv. menntamálaráðherra. Vegna orða og fyrirspurna nokkurra hv. þingmanna vill forseti rifja upp ákvæði 63. gr. þingskapa, 2. mgr., en þar segir: „Forseti getur breytt röðinni á þeim málum sem eru á dagskrá og einnig tekið mál út af dagskrá.“

Virðulegi forseti. Þetta mál snýst um það hvaða virðingu Alþingi Íslendinga ber fyrir sjálfu sér og hvort hér er ríkisstjórnarmiðað þing sem tekur eingöngu mið af hagsmunum ráðherra, hvort þeim dettur í hug að sækja þingfundi eða sækja ekki þingfundi. Það er nú einu sinni þannig að ráðherrarnir eru kjörnir alþingismenn og þeim er skylt, jafnt sem öðrum þingmönnum, að sækja þingfundi. Þetta er spurning um það hvaða virðingu ber Alþingi Íslendinga fyrir sjálfu sér, hvaða virðingu ráðherrar í ríkisstjórninni bera fyrir Alþingi Íslendinga og sjálfum sér. Það er búið að ákveða með löngum fyrirvara hvernig dagskrá á að vera en vegna þess að ráðherrar bera ekki næga virðingu fyrir þinginu, störfum þingsins og tíma annarra þingmanna er henni ekki fylgt. Þar með þurfa allir þingmenn, sérstaklega þeir þingmenn sem láta sér annt um þingstörfin og vilja vinna sína vinnu, að sitja og standa algjörlega andstætt því sem verður að telja eðlilegt 

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna breytts fyrirkomulags á skráningu og þinglýsingu skipa. Frumvarpið er afrakstur samvinnu samgönguráðuneytis, dóms- og kirkjumálaráðuneytis, Fasteignamats ríkisins og Siglingastofnunar Íslands. Frumvarp þetta er að nokkru byggt á sömu sjónarmiðum og fram komu í frumvarpi um sama efni er lagt var fram á Alþingi á 132. löggjafarþingi 2005–2006, en varð þá ekki að lögum. Með frumvarpi þessu er þó ekki lagt til líkt og þá að færsla þinglýsingarbóka skipa og báta og framkvæmd nauðungarsölu verði hjá einu sýslumannsembætti. Megintilgangur frumvarpsins er að tryggja samræmi milli aðalskipaskrár og þinglýstra heimilda um skip með því að taka upp samræmdan þinglýsingargagnagrunn fyrir skip. Með því að taka upp samræmdan gagnagrunn fyrir skráningu og þinglýsingu skipa er stuðlað að auknu hagræði og skilvirkni við þinglýsingar skipa, þar sem upplýsingum um þinglýsingar skráningarskyldra skipa verður safnað saman miðlægt á einum stað. Þinglýsingarbækur sýslumanna verða beintengdar aðalskipaskrá Siglingastofnunar í þinglýsingakerfi sem rekið er af Fasteignamati ríkisins í umboði dómsmálaráðuneytisins. Skráningu og þinglýsingu skipa er þannig háttað í dag að þinglýsingarbækur eru handfærðar hjá u.þ.b. helmingi sýslumanna á landinu. Önnur embætti hafa haldið þinglýsingarbækur skipa í eldra tölvukerfi en auk þess að vera komið til ára sinna var mikið óhagræði fyrir sýslumenn falið í því að þinglýsa í mismunandi þinglýsingarkerfum. Með því að taka upp samræmdan þinglýsingargagnagrunn fyrir skip verða þinglýst skjöl aðgengileg á tölvutæku formi í skipabók þinglýsingarstjóra. Markmiðið er sem fyrr segir að tryggja samræmi milli aðalskipaskrár og þinglýstra heimilda um skip. Þar sem skipabók þinglýsingarstjóra verður beintengd aðalskipaskrá Siglingastofnunar Íslands verður framkvæmd þinglýsinga einfölduð þar sem ekki verður lengur nauðsynlegt að senda tilkynningar um breytta skráningu frá Siglingastofnun til sýslumannsembætta og tilkynningar frá sýslumönnum til Siglingastofnunar. Auk þess verða þinglýst skjöl ekki lengur send á milli sýslumannsembætta þegar skip eru færð á milli umdæma, heldur verða öll skjöl skönnuð og aðgengileg á rafrænu formi. Í frumvarpinu er einnig lagt til að breytt verði viðmiðun á mælingu skipa úr brúttólestum í brúttótonn. Mismunandi reglur gilda um stofnun og rétt eignarhafta á skrásettum skipum eftir því hvort þau eru fimm rúmlestir eða stærri eða minni en fimm rúmlestir. Ekki er um að ræða neina efnisbreytingu á gildandi reglum og munu þær taka til svipaðs fjölda skipa og verið hefur. Helsta ástæða breyttrar viðmiðunar er einkum sú að mælieiningin rúmlestir er á undanhaldi með tilkomu nýrrar alþjóðasamþykktar um mælingu skipa. Virðulegur forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um það frumvarp sem hæstv. samgönguráðherra hefur mælt fyrir, það lætur nokkuð lítið yfir sér. Mig langar þó örlítið að spyrja meira út í nokkur atriði sem hér eru á ferðinni. Fram kemur í athugasemdum með frumvarpinu að hér sé ekki gert ráð fyrir, eins og í því frumvarpi sem lagt var fram um sama efni fyrir þremur þingum síðan, að færsla þinglýsingarbóka skipa og báta verði hjá einu sýslumannsembætti, nefnilega sýslumanninum á Ísafirði. Það sem mér leikur forvitni á að vita er: Hvaða röksemdir voru þá fyrir því á sínum tíma þegar það var sett inn í frumvarpið? Þekkir ráðherrann þá sögu? Var það hugsanlega meðvituð ákvörðun um að styrkja einhverja starfsemi, flytja störf á landsbyggðina eða eitthvað í þeim dúr? Hafi þau viðhorf verið uppi er mikilvægt að fá það fram hér við þessa umræðu hvaða rök eru þá fyrir því að fallið sé frá því. Eiga þau þá ekki við lengur eða eru einhver önnur sjónarmið sem valda þessari breytingu? Mig langar líka að spyrja aðeins út í þær breytingar sem gert er ráð fyrir. Hér á að hverfa frá viðmiðuninni um brúttórúmlestir og fara yfir í brúttótonn og er í því sambandi vísað til alþjóðlegra reglna um mælingu skipa. Það er ekki alltaf alveg einhlítt, eins og ég hef skilið málið, hvaða breyting felst í því. Hér er verið að tala um 5 brúttótonn í staðinn fyrir 5 brúttólestir í 10. gr. frumvarpsins og spurningin er þá: Er það t.d. sami fjöldi skipa sem fellur þar undir? Mér þykir sennilegt að það sé ekki þannig. Hvaða áhrif hefur það þá ef t.d. er verið að fjölga skipum sem lenda í þessum lægsta flokki? Síðan segir í fylgiskjali, kostnaðarmati frá fjármálaráðuneytinu, með leyfi forseta: „Samkvæmt áætlun Fasteignamats ríkisins er gert ráð fyrir að stofnkostnaður vegna forritunar og aðlögunar á hugbúnaði verði minni háttar. Þá er gert ráð fyrir að innfærsla gagna og rekstur gagnagrunnsins verði borinn uppi með gjöldum á notendur skrárinnar.“ Eru þær gjaldtökuheimildir þá til staðar nú þegar eða hvaða viðbótarálögur er annars um að ræða vegna þessa? Hér gerir kostnaðarmatið beinlínis ráð fyrir því að einhver kostnaðaraukning verði vegna þessara breytinga sem notendur skrárinnar eigi að bera. Hefur ráðherra þá einhverjar upplýsingar um það hversu miklar breytingar eða aukinn kostnað eða gjalda verið er að leggja til í frumvarpinu með þessum breytingum? Þetta eru bara örfáar athugasemdir, engar stórvægilegar á þessu stigi málsins. Ég held að það sé kannski ekki tilefni til þess heldur þegar málið kemur til umfjöllunar í nefnd. En þetta eru nokkrar athugasemdir við fyrsta yfirlestur sem ég varpa hér inn í 1. umr. um málið.

Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frumvarp sem mér sýnist að stærstum hluta vera hið ágætasta. Það er samt nauðsynlegt að velta fyrir sér varðandi gjaldskrár hafna hvort þetta geti þýtt að í einhverjum tilfellum muni legudagagjöld, eða hvað gjöldin heita sem hafnirnar innheimta, hafa áhrif á þær. Ég spyr af því að ég þekki nú aðeins til í hafnarstjórnarmálum, ég hef setið í hafnarstjórn frá 1982 í Sandgerði. Mér leikur forvitni á að vita hvort það geti haft einhver áhrif varðandi gjaldtöku hafna að breyta úr brúttórúmlestum. Það er nú ekki fleira sem ég ætla að spyrja ráðherrann um.

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim þingmönnum sem hafa tjáð sig um frumvarpið sem hér er flutt enda held ég að það sé frumvarp sem er allt til bóta hvað þetta varðar. Fyrst varðandi spurningu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar um röksemdafærsluna fyrir þessu frumvarpi eða því sem lagt var fram fyrir einu ári síðan. Því get ég auðvitað ekki svarað vegna þess að ég vissi ekki hvað þá var á ferðinni en ég veit hins vegar hvað hér er um að ræða. Aðeins varðandi brúttórúmlestir og brúttótonn þá erum við að færa þetta í þetta sama horf vegna breytinga á alþjóðasamþykktum. Ég held að sé bara hið besta mál og svara þá hv. þm. Grétari Mar Jónssyni í leiðinni. Þetta á ekki að leiða til þess að hafnirnar noti breytinguna til að hækka gjaldskrá sína. Það er ekki hugsað þannig ...  Varðandi þriðja þáttinn, gjaldtökuheimildir, sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson fjallaði um, þá eru þær minni háttar, eins og segir í umsögn fjármálaráðuneytisins. Ég geri mér ekki grein fyrir því hvort mikill kostnaður fylgi því að setja þetta inn í rafræna kerfið. Það er auðvitað besta mál að setja þetta inn í Landskrá eins og hér er talað um að gera. Erum við ekki að stíga hér skref til einfaldara og betra Íslands? Þetta er hugsað þannig. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir þeirra innlegg í þessa umræðu.

Frú forseti. Tilefni þess að ég kem hér upp aftur er að brúttórúmlestir eru ekki alltaf það sama og brúttótonn. Þess vegna breytist stærðarmæling á skipum. Þarf þá ekki að setja í lög að hafnirnar taki tillit til þess? 30 rúmlesta bátur er ekki það sama og 30 brúttórúmlesta bátur. Það er spurning um hvort það sé í öllum tilfellum eins og hafi þá með gjaldheimtu hafnanna að gera, hvort mælingar séu mismunandi.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svörin. Hann greindi reyndar frá því að hann þekkti ekki forsögu málsins þannig að hann gæti ekki svarað því sem ég spurði um varðandi staðsetningu á færslu þinglýsingarbóka skipa og báta. Það sem ég er í raun og veru að vekja hér máls á er að í frumvarpinu sem var lagt fram á 132. þingi, en varð ekki að lögum, var gert ráð fyrir að þessi vinna færi fram hjá einu sýslumannsembætti, þ.e. sýslumannsembættinu á Ísafirði. Það sem mér leikur forvitni á að vita er: Var það gert vegna þess að það var meðvituð ákvörðun um að reyna að flytja einhver störf út á land eða voru einhverjar aðrar ástæður fyrir því að það var lagt til? Hæstv. ráðherra segir nú að hann geti ekki svarað því en eftir stendur þá spurningin: Er ákvörðunin um að hafa fyrirkomulagið eins og frumvarpið gerir nú ráð fyrir, að binda þetta ekki við eitt embætti, sérstaklega meðvituð eða hvað liggur í raun og veru að baki henni? Þetta eru bara vangaveltur og mér finnst eðlilegt að við förum betur yfir málið á vettvangi samgöngunefndar og spyrja út þá sem þekkja gjörla til samningu þessa frumvarps og vinnunnar á bak við það, bæði af hálfu ráðuneytisins og Siglingastofnunar, þannig að við fáum nánari svör við þessum spurningum og öðrum sem kunna að vakna í vinnslu málsins.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Póst- og fjarskiptastofnun, nr. 69/2003. Breytingarnar lúta fyrst og fremst að tveimur ákvæðum laganna, annars vegar eftirlitsúrræðum Póst- og fjarskiptastofnunar skv. 5. gr. og hins vegar breytingum á fyrirkomulagi endurskoðunar ákvarðana Póst- og fjarskiptastofnunar skv. 13. gr. Virðulegi forseti. Ég geri nú nánari grein fyrir einstökum breytingum. Ákvæði 5. gr. laganna eiga það sameiginlegt að fjalla aðeins um eftirlit stofnunarinnar með fjarskiptafyrirtækjum og póstrekendum. Það er hins vegar svo að lög um fjarskipti og lög um póstþjónustu hafa að geyma fjölmörg ákvæði sem beinast að öðrum en þessum aðilum. Póst- og fjarskiptastofnun hefur skort eftirlitsúrræði gagnvart slíkum aðilum og er hér lagt til að bætt verði úr þeim skorti. Lagt er til að einstaklingum og lögaðilum, öðrum en fjarskiptafyrirtækjum og póstrekendum, sé skylt að láta Póst- og fjarskiptastofnun í té upplýsingar og gögn með sambærilegum hætti og fyrrgreindum aðilum. Með frumvarpinu eru lagðar til umtalsverðar breytingar á fyrirkomulagi endurskoðunar ákvarðana Póst- og fjarskiptastofnunar. Aðstæður á fjarskiptamarkaði hafa breyst á undanförnum árum, samkeppni hefur aukist töluvert og ríkissjóður hefur hætt öllum afskiptum af fjarskiptarekstri. Ákvarðanir Póst- og fjarskiptastofnunar hafa á undanförnum árum orðið sífellt umfangsmeiri og flóknari og byggjast oft á ítarlegum hagfræði-, lögfræði- og tæknilegum greiningum á fjölmörgum undirmörkuðum fjarskiptamarkaðarins. Slíkar ákvarðanir geta verið í vinnslu mánuðum eða jafnvel árum saman og er samráð haft við markaðsaðila og Eftirlitsstofnun EFTA áður en endanleg ákvörðun Póst- og fjarskiptastofnunar liggur fyrir. Þessar ákvarðanir eru kæranlegar til úrskurðarnefndar um fjarskipta- og póstmál. Ákvarðanir Póst- og fjarskiptastofnunar sem kærðar voru til úrskurðarnefndar á árum áður voru minni og einfaldari í sniðum. Því þykir nú eðlilegt að ákvarðanir sem stofnunin tekur geti gengið beint til dómstóla til endurskoðunar án viðkomu hjá úrskurðarnefnd. Jafnframt hefur kostnaður vegna starfa nefndarinnar aukist verulega og því er nú lagt til að tekið verði upp málskotsgjald vegna kæru lögaðila til nefndarinnar sem standi undir rekstri mála fyrir henni. Um leið er lagt til að skipan nefndarinnar verði breytt og hún taki mið af breyttu umhverfi. Þá er lagt til að Póst- og fjarskiptastofnun geti skotið niðurstöðum úrskurðarnefndarinnar til dómstóla. Breytingarnar fela í sér stytt skipunartímabil nefndarmanna og að samgönguráðherra skipar nefndarmenn án sérstakrar tilnefningar Hæstaréttar eins og verið hefur. Helstu breytingar sem lagðar eru til með breytingunni á 13. gr. eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi er lagt til að málsaðili geti valið hvort hann beri ákvörðun Póst- og fjarskiptastofnunar undir sérstaka úrskurðarnefnd eða beint undir dómstóla. Samkvæmt núgildandi lögum þarf málsaðili að tæma kæruleið innan stjórnsýslunnar áður en til höfðunar dómsmáls getur komið. Í öðru lagi er lagt til að Póst- og fjarskiptastofnun geti skotið úrskurðum úrskurðarnefndar til dómstóla, en sú heimild er ekki fyrir hendi í gildandi lögum. Í þriðja lagi eru lagðar til breytingar á skipun úrskurðarnefndar þannig að skipunartímabil styttist úr fjórum árum í tvö og að samgönguráðherra skipi nefndarmenn án sérstakrar tilnefningar Hæstaréttar eins og verið hefur hingað til. Í fjórða lagi er gert ráð fyrir að tekið verði upp gjald vegna kæru lögaðila til nefndarinnar. Þá eru að lokum lagðar til breytingar á málsmeðferðartíma og málshöfðunarfrestum. Lagt er til að hámarksmálsmeðferðartími fyrir úrskurðarnefnd verði lengdur úr átta vikum í tólf vikur og að málshöfðunarfrestur vegna höfðunar dómsmáls verði styttur úr sex mánuðum í þrjá. Virðulegi forseti. Ég geri nú nánari grein fyrir þessum breytingum: Skipunartímabil nefndarmanna styttist og samgönguráðherra skipar nefndarmenn án sérstakrar tilnefningar Hæstaréttar. Tilgangur breytinganna er að skipan nefndarinnar verði í betra samræmi við almennar stjórnskipunarreglur. Hérna skipta breyttar aðstæður miklu máli. Þegar úrskurðarnefndin var fyrst skipuð árið 1996 var megintilgangurinn að tryggja sjálfstæði úrskurðaraðilans gagnvart stjórnvöldum en ríkið var þá stærsti eignaraðilinn að hlutabréfum í Landssímanum hf. en fyrirtækið hefur nú verið selt. Þau sjónarmið og þær sérstöku aðstæður sem áður réttlættu gildandi tilhögun á skipan nefndarmanna í úrskurðarnefnd eiga ekki alls kostar við lengur varðandi ágreiningsmál sem varða fjarskiptamálin, sem eru stærsti hluti þeirra mála sem koma til kasta nefndarinnar. Hámarksmálsmeðferðartími fyrir úrskurðarnefnd verður lengdur úr átta vikum í tólf vikur. Hér er því kveðið á um lengdan málsmeðferðartíma úrskurðarnefndar en reynsla síðustu ára hefur sýnt að átta vikna málsmeðferðartími er ekki raunhæfur. Í nýrri 3. mgr. 13. gr. er samkvæmt frumvarpinu kveðið á um að aðili máls geti skotið úrskurði úrskurðarnefndar til dómstóla. Málshöfðunarfrestur er þó styttur úr sex mánuðum í þrjá. Þetta er í samræmi við sjónarmið er fram koma í rammatilskipun ESB og framkvæmdina hjá langflestum ríkjum ESB. Þetta ætti að leiða til hagræðis fyrir málsaðila, enda getur verið hagsmunamál fyrir þá að fá niðurstöðu í málum sínum hratt og örugglega. Þá er gert ráð fyrir því nýmæli að Póst- og fjarskiptastofnun geti borið úrskurð úrskurðarnefndar undir dómstóla. Þau mál sem lenda á borði úrskurðarnefndarinnar eru oft stefnumótandi á markaði og er fyrst og fremst ætlað að stuðla að aukinni samkeppni í fjarskiptum, neytendum til hagsbóta. Oft er um að ræða stór og mikilvæg mál sem jafnvel hafa verið til meðferðar hjá Póst- og fjarskiptastofnun í nokkur ár, eins og t.d. ákvarðanir sem teknar eru í kjölfar ítarlegra markaðsgreininga á fjölmörgum undirmörkuðum fjarskiptamarkaðarins. Jafnframt er oft um að ræða stór og mikilvæg mál sem verið hafa lengi til meðferðar hjá stofnuninni og sum hver hafa farið í gegnum langt samráðsferli m.a. við eftirlitsstofnun EFTA, ESA, t.d. ákvarðanir sem teknar eru í kjölfar ítarlegra markaðsgreininga á fjölmörgum undirmörkuðum fjarskiptamarkaðarins. Í ljósi sjálfstæðis stofnunarinnar gagnvart faglegum ákvörðunum er því mikilvægt að hún geti, ef mál tapast fyrir nefndinni, átt kost á að skjóta þeim til endanlegrar niðurstöðu hjá dómstólum. Í nýrri 4. mgr. 13. gr. er lagt til að málsaðili geti valið hvort hann beri ákvörðun Póst- og fjarskiptastofnunar undir úrskurðarnefndina eða beint undir dómstóla. Samkvæmt núgildandi lögum þarf málsaðili að tæma kæruleið innan stjórnsýslunnar áður en til höfðunar dómsmáls getur komið. Þessi breyting eykur réttaröryggi borgaranna þar sem nú verður unnt að skjóta ákvörðunum Póst- og fjarskiptastofnunar beint til dómstóla, kjósi aðili máls svo auk þess sem þetta styttir ferlið til endanlegrar niðurstöðu dómstóla ef vilji stendur til þess að fara þá leið. Í nýrri 5. mgr. 13. gr. er kveðið á um heimild nefndarinnar til að taka gjald vegna málsmeðferðar fyrir nefndinni. Gjaldið skal miðast við kostnað vegna reksturs málsins. Ekki verður heimilt að gera notendum fjarskipta- og póstþjónustu eða Póst- og fjarskiptastofnun að greiða slíkt gjald. Í nýjum 6. mgr. og 7. mgr. 13. gr. er fjallað um starfshætti og starfsreglur nefndarinnar sem kveðið skal nánar á um í reglugerð. Rétt er að ítreka að nefndin verður áfram sjálfstæð við ákvarðanatöku í málum sem á borð hennar koma. Að lokum felur bráðabirgðaákvæði í sér að þrátt fyrir að skipan nefndar í samræmi við breytingar á lögum eigi að verða eigi síðar en 1. júlí næstkomandi, skuli sú úrskurðarnefnd sem starfar nú, leysa úr þeim óútkljáðu málum sem hún hefur til meðferðar. Þetta er til þess að breytingar á skipan nefndarinnar hafi sem minnst áhrif á þau mál sem skotið er til hennar á þeim tíma sem breytingarnar eiga sér stað. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þau sjónarmið sem hæstv. samgönguráðherra rakti þegar hann mælti frumvarpinu sem hér um ræðir. Ég tek það sérstaklega fram að ég tel að um úrskurðarnefnd í málum varðandi póst- og fjarskipti séu hlutirnir færðir til þess horfs sem almennt gildir um úrskurðarnefndir. Það skiptir verulegu máli að menn hafi einsleitni, en slíkar nefndir eru hugsaðar sem ákveðin, ódýr og fljótleg leið fyrir hinn almenna neytanda eða aðila á viðkomandi starfssviði til að fá fljótt og örugglega álit, þess vegna lögfræðiálit eða hlutlægt álit á því hvernig skuli fara með mál. Ég tel að með þeim breytingum sem hér er verið að leggja til fari menn rétta leið. Það er hins vegar spurningin um hvernig eigi að fara með þá fresti sem um er að ræða og hámarksmálsmeðferðartíma. Yfirleitt er miðað við það varðandi úrskurðarnefndir, og þau sjónarmið hafa verið uppi innan Evrópusambandsins varðandi úrskurðarnefndir í svona málum, að málsmeðferðartíminn sé almennt skammur, að miðað sé við að þær séu hraðvirk leið til að ljúka þeim ágreiningi sem þar er um að ræða. Dómstólaleiðin er jú almennt fær eftir að úrskurður úrskurðarnefndarinnar liggur fyrir. Úrskurður úrskurðarnefndarinnar er hugsaður þannig að hann minnki álag á dómstóla, auðveldi neytendum að bera upp kvörtunarmál og þeir geti með ódýrum hætti leitað eftir lausn og a.m.k. ráðgefandi álit. Spurningin er sem sagt um málsmeðferðartímann: Hve langur hann á að vera? Það skiptir verulegu máli að hafa hann sem stystan, þó ekki styttri en svo að efnislega og vel sé tekið á málum. Ég tel að það sem hér er um að ræða sé tvímælalaust til bóta, þ.e. að leggja til að koma á betra horfi varðandi málefni úrskurðarnefndarinnar en verið hefur. Það er eitt atriði sem ég vil gera sérstaklega að umtalsefni af því að það hefur lengi plagað mig. Mér hefur fundist það lengi mjög vont að víða í lögum er Hæstarétti Íslands falið að taka þátt í eða hafa afskipti af stjórnsýslunni, jafnvel löggjöfinni, með einum eða öðrum hætti, að skipa nefndir og annað. Ég tel að það eigi almennt að þurrka úr lögum, að miða við að Hæstiréttur Íslands sé sem æðsti dómstóll landsins og hann gegni því hlutverki. En það er öðrum falið eins og er raunar með stjórnarskrá, að gæta þeirra hagsmuna sem heyra undir framkvæmdarvald og löggjafarvald. Það er mjög mikilvægt að skipta mun betur á milli framkvæmdarvalds, löggjafarvalds og dómsvalds heldur en gert er í íslenskri löggjöf. Ég tek undir og er sammála því að heppilegra sé, ef um tilnefningaraðila er að ræða, að aðrir sinni því en dómstólar. Ég tala ekki um æðsta dómstól landsins sem á að njóta óskoraðrar virðingar sem æðsti dómstóll landsins. Það á ekki að blanda honum inn í stjórnsýsluna sem slíka. Ég vil taka þetta sérstaklega fram af því að mér hefur fundist skorta á að menn hafi hugsað nægilega vel út í að það er ekki hlutverk dómstóla að blanda sér í stjórnsýsluna með þessum hætti. Það verður að leita eftir öðrum tilnefningum varðandi úrskurðarnefndir eða aðrar slíkar nefndir sem heyra undir stjórnsýsluna, nema þá að það heyri undir dómsvaldið sem slíkt. Ég fagna því sérstaklega að þessi breyting skuli gerð. Mér hefur stundum fundist ég vera hrópandinn í eyðimörkinni þegar kemur að þessu. En það er spurning um hvenær tími minn kemur.

Frú forseti. Ég ætla að taka upp sama atriði og hv. þm. Jón Magnússon gerði að umræðuefni í sambandi við þetta frumvarp, sem hæstv. samgönguráðherra hefur nú mælt fyrir, þ.e. varðandi úrskurðarnefndir. Ég ætla samt að byrja á að fara yfir annað atriði í frumvarpinu, þ.e. meginmarkmið þess. Í 1. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir því að fleiri aðilum en fjarskiptafyrirtækjum og póstrekendur sé skylt er að láta Póst- og fjarskiptastofnun í té upplýsingar og gögn sem hún telur nauðsynleg. Þetta er gert í því skyn að efla eftirlitshlutverk á sviði póst- og fjarskiptamála sem ég held út af fyrir sig að sé ekki vanþörf á. Ég tek undir að það er áreiðanlega skynsamlegt að leggja það til. Í greinargerð með frumvarpinu er reifað, undir athugasemdunum um 1. gr., hvaða lagaákvæði eru tiltekin. En hér er gert ráð fyrir því að m.a. einstaklingum verði gert skylt að láta Póst- og fjarskiptastofnun í té upplýsingar sem hún kann að kalla eftir og telur að varði eftirlitshlutverk sitt. Ég hefði viljað heyra nánar um það frá hæstv. ráðherra í hvaða tilfellum einstaklingar geta beinlínis verið settir undir þetta lagaákvæði. Ég er alls ekki að leggjast gegn því að svo sé en mér finnst mikilvægt að það liggi fyrir í hvaða tilfellum það er. Og sömuleiðis þá hvort það hafi verið rætt við Persónuvernd því að auðvitað getur verið um viðkvæmar persónuupplýsingar að ræða. Mér finnst mikilvægt að fá það svolítið fram í þessa umræðu eða a.m.k. við frekari vinnslu málsins hvernig því víkur við. Ég ætla sérstaklega að nefna úrskurðarnefndirnar. Ég heyrði að hv. þm. Jón Magnússon, sem hér talaði áðan, er áhugamaður um það viðfangsefni, ekki síst sem lögfræðingur. Hann hefur áhuga á að fjalla um úrskurðarnefndirnar. Þar er auðvitað stjórnsýslulegt viðfangsefni en í þessu frumvarpi, í þessum málaflokki, er enn ein úrskurðarnefndin á stjórnsýslustigi. Ég veit ekki hvað úrskurðarnefndirnar eru margar á vegum ríkisins. Ætli þær séu ekki svona 60, 70 talsins eða eitthvað þess háttar? Eftir því sem mér virðist og eftir því sem ég hef kynnt mér - ég verð að viðurkenna að ég þekki starfsemi sumra býsna vel en annarra lítið sem ekkert - er svolítið misjafnt með hvaða hætti úrskurðarnefndir á stjórnsýslustigi eru skipaðar, hvaða umboð þær hafa og hvernig þær starfa. Mér finnst það alveg sérstakt athugunarefni hvernig við viljum skipa þessum málum þegar kemur að því að tryggja réttarstöðu einstaklinga og lögaðila sem telja sig þurfa að leita réttar síns vegna einhverra ákvarðana sem eru stjórnsýslulegs eðlis. Það er talað um að mikilvægt sé að renna styrkari stoðum undir þá meginreglu íslenskrar stjórnskipunar að ráðherrar fari í reynd með æðstu yfirstjórn stjórnsýslunnar, hver á sínu sviði, og beri ábyrgð á stjórnarframkvæmdum öllum í samræmi við 14. gr. stjórnarskrárinnar eins og hér segir í greinargerð, með leyfi forseta. Þá finnst mér eins og verið sé að segja: Ja, ábyrgðin er framkvæmdarvaldsins, ráðherrans og þess vegna verður hann að hafa um það að segja hvernig úrskurðarnefndin er skipuð. Auðvitað má þá spyrja: Eru þá ekki úrskurðarnefndirnar óþarfar? Er það ekki bara ráðherrann sem á að taka þessar stjórnsýslulegu ákvarðanir? Það var þannig einu sinni en síðan fundu menn upp á þessu, að setja úrskurðarnefndir á laggirnar í hinum og þessum málum og taka þannig þetta vald og ábyrgð frá ráðherrum og yfir í nefndir. Nú á að styrkja þessa meginreglu, að ráðherrann fari með æðstu yfirstjórn stjórnsýslunnar og beri á henni ábyrgð. Þess vegna er m.a. lagt til, eins og ég hef skilið, að Hæstiréttur komi ekki lengur að því að skipa eða tilnefna fulltrúa í úrskurðarnefnd heldur séu allir fulltrúarnir skipaðir af ráðherra. Hv. þm. Jón Magnússon tekur undir þetta viðhorf og segir að þetta sé svona í áttina. Hann sér ekki hlutverk Hæstaréttar og telur að dómstólarnir eigi ekki að vera með hlutverk í þessu efni. Ég ætla ekki að tjá mig sérstaklega um það. Það kann vel að vera að það sé eðlilegt og rétt viðhorf. En um leið segir í greinargerð á blaðsíðu 7 neðarlega, með leyfi forseta: „Styttri skipunartími og fullkomin ábyrgð samgönguráðherra á skipun nefndarinnar ætti að skapa úrskurðarnefndinni strangara kostnaðarlegt aðhald en nú er raunin.“ Það er verið að búa til strangara aðhald með þessari nefnd, m.a. kostnaðarlega. Lögð er áhersla á meginhlutverkið, meginreglu stjórnsýslunnar, að ráðherra beri samkvæmt stjórnarskránni ábyrgð á stjórnarathöfnum. Þá hlýtur að vakna sú spurning, hvort úrskurðarnefndin er þá ekki orðin of háð ráðherranum til þess að geta tekið sjálfstæðar óháðar ákvarðanir. Það er að vísu lögð á það áhersla hér í greinargerðinni. Þar segir: „Hin nýja úrskurðarnefnd verður þó algjörlega óháð ráðherra við faglegar úrlausnir mála eins og áður.“ Ég leyfi mér að velta því upp hvort það sé nú endilega þannig og sjálfgefið, þegar verið er að hnykkja á stjórnsýsluvaldi ráðherranna, að skerpa tök ráðherrans á skipan nefndarinnar. Lögð er áhersla á meira eða strangara aðhald kostnaðarlega á nefndina sem mér finnst fara aðeins í bága við hitt sem hér er sagt, að nefndin sé algjörlega óháð ráðherranum. Ég velti þessu upp. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að það sé löngu tímabært að skoða úrskurðarnefndir á stjórnsýslusviði almennt. Ég held að þær séu búnar að lifa sínu lífi og fara eigi í heildarskoðun á því hvort ekki sé skynsamlegra að fara aðrar leiðir en að hafa svona margar kærunefndir, úrskurðarnefndir, á hinum ýmsu sviðum, t.d. að setja á laggir sérstakan stjórnsýsludómstól sem tæki fyrir stjórnsýslukæru af þessum toga þannig að allar stjórnsýslukærur, óháð því á hvaða sviði þær eru, fari í sama farveg og fái sambærilega meðhöndlun og meðferð. Það er nú svona viðhorf sem ég hef áður reifað í umræðum á Alþingi fyrr í vetur, m.a. í umræðunni um frumvarp umhverfisráðherra til skipulagslaga og mannvirkjalaga. Ég tel að úrskurðarnefndirnar séu svolítið gengnar sér til húðar. Það sé minnsta kosti fullkomlega eðlilegt að fjalla um hvort þær séu rétt aðferð. Síðan er annað ákvæði sem mér finnst svolítið skrýtið en í 2. gr. frumvarpsins, undir staflið d., um 3.–5. mgr. 13. gr. laganna Þar segir, með leyfi forseta: „Taka skal gjald vegna málskots fjarskiptafyrirtækja og póstrekenda til úrskurðarnefndar og málsmeðferðar fyrir nefndinni.“ Í greinargerð segir, með leyfi forseta, á blaðsíðu 7 neðst og áfram á blaðsíðu 8: „Í nýrri 5. mgr. 13. gr. er í frumvarpinu kveðið á um málskotsgjöld og fjármögnun starfsemi hinnar nýju úrskurðarnefndar. Þar er kveðið á um heimild nefndarinnar til að taka gjald vegna málskots fjarskiptafyrirtækja og póstrekenda vegna málsmeðferðar fyrir nefndinni. Gjaldið skuli miðast við kostnað vegna þóknunar nefndarmanna, reksturs málsins fyrir nefndinni, starfsaðstöðu, sérfræðiaðstoð og gagnaöflun. Gert er ráð fyrir að úrskurðarnefndin kveði á um fjárhæð gjalds í úrskurði sínum og að gjaldið verði greitt gegn afhendingu úrskurðar. … Tekið er fram að ekki er heimilt að gera notendum fjarskipta- og póstþjónustu eða Póst- og fjarskiptastofnun að greiða gjald samkvæmt ákvæðinu. Þá eru gjöld samkvæmt greininni aðfararhæf.“ Þetta vekur upp að ég tel ákveðnar prinsippspurningar, þ.e. hvort það sé eðlilegt að þegar einhver aðili í samfélaginu leitar réttar síns, hefur sem sagt ákveðnar leiðir til þess í lögum, í þessu tilfelli úrskurðarnefnd geti hann kært stjórnsýsluákvörðun til úrskurðarnefndar en fái ekki úrskurðinn nema að greiða kostnaðinn við vinnu nefndarinnar. Hann fær ekki úrskurðinn afhentan nema gegn greiðslu. Hvernig sæju menn slíkt fyrir sér, t.d. í dómskerfinu, að menn fengju ekki dóm nema að borga dómstólnum fyrir? Ég er hræddur um að það þætti ekki góð latína. Eins og ég segi, mér finnst ekki koma fram í greinargerð röksemdin fyrir þessari hugsun. Það þarf að gera betur grein fyrir því sem að baki býr. Ég mun óska eftir því í vinnu samgöngunefndar að fá frekari rökstuðning fyrir þessari aðferðafræði. En, frú forseti, mér finnst þetta vægt til orða tekið umhugsunarefni, að menn þurfi að greiða fyrir úrskurð úrskurðarnefndar á stjórnsýslustigi. Réttilega er hér tekið fram að þetta gildir ekki um alla. Þetta gildir um suma. Þá vakna líka spurningar um hvort verið sé að mismuna þeim sem geta leitað réttar síns hjá úrskurðarnefndinni ef sumir aðilar geta þurft að greiða fyrir úrskurð en aðrir ekki. Þetta eru nokkur atriði sem mér finnst ástæða til að skoða sérstaklega við meðferð þessa máls. Ég geri ekki kröfu um að hæstv. samgönguráðherra hafi svör við öllum vangaveltum mínum á reiðum höndum í þessari umræðu. En ég vildi vekja máls á þessu vegna þess að þetta fannst mér tilefni til að vekja athygli á. Ég mundi vilja, við meðferð málsins í nefnd, fá frekari rökstuðning fyrir þessum atriðum. Þess vegna er rétt að nefna þau við 1. umr., m.a. til að þeir sem hafa unnið þetta frumvarp af hálfu ráðuneytisins geti búið sig undir spurningar, vangaveltur og hugsanlegar óskir um frekari upplýsingar sem koma munu fram í vinnu nefndarinnar þegar málið kemur þar til meðhöndlunar. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fara sérstaklega yfir efni frumvarpsins nema ég ítreka það sem ég sagði strax í upphafi, að ég held að fullt tilefni sé til að fara í þann leiðangur sem þetta frumvarp gerir ráð fyrir með markmiði sínu, að efla og styrkja eftirlitshlutverk Póst- og fjarskiptastofnunar á sviði fjarskiptamála og póstmála. Ég held að mörg dæmi kalli á það og nefni bara í framhjáhlaupi t.d. póstþjónustuna. Borist hafa upplýsingar um það að undanförnu að skerða eigi verulega póstþjónustu, m.a. á landsbyggðinni. Vestfirðir hafa verið nefndir í því sambandi. Það er örugglega ekki vanþörf á að styrkja þetta hlutverk. Ég tek undir það. En hér eru engu að síður nokkrar efnislegar athugasemdir, vangaveltur sem ég vil leggja til við 1. umr.

Hæstv. forseti. Ég þakka þeim þingmönnum tveimur sem tjáðu sig um þetta mál, annars vegar þeim hv. þm. Jóni Magnússyni, sem fagnar frumvarpinu og breytingunum sem gerðar eru, tíminn er kominn. Jafnframt þakka ég hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir þær efnislegu athugasemdir sem hann setur hér fram. Eins og hann gat um, hann starfar sjálfur í hv. samgöngunefnd, fara þau betur yfir þetta þar. Hann nefndi 1. gr., þar er náttúrlega bara verið að setja þetta inn þannig að einstaklingar og lögaðilum öðrum en fjarskiptafyrirtækjunum sé skylt að láta Póst- og fjarskiptastofnun í té upplýsingar og gögn sem stofnunin metur nauðsynleg í tengslum við eftirlit og athuganir sem tengjast málum sem um er fjallað í ákvæðum laga um fjarskipti og póstþjónustu, eins og segir í athugasemdum við 1. gr. Við vitum að ýmsir aðilar flytja inn alls konar talstöðvar o.fl. sem getur truflað og annað slíkt. Það gerist líka stundum, eins og hv. þingmaður fjallaði hér um, að menn heyra ýmislegt sem þeir eiga kannski ekki að heyra með alls konar tækjum og þá er hægt að sækja um heimild til að láta vita af því. Aðeins aftur að úrskurðarnefndinni sem mér fannst hv. þingmaður ræða mest um. Mér finnst eðlilegt að setja þetta svona fram. Ég held að það sé eðlilegt að þeim sem skjóta máli til úrskurðarnefndar beri þá að greiða fyrir það. Þá er það sett þannig fram að þegar stór aðili er á móti litlum aðila borgar sá stóri meira, það er ákveðið hlutfall - mér finnst eðlilegt að setja þetta þannig inn þannig að menn skjóti ekki málum til úrskurðarnefndar til þess eins að fá prufu án þess að það kosti neitt. Þarna kemur þá kostnaðarvitund inn í þetta og ég held að það sé bara til bóta. Hvort sem er í þessu eða einhverju öðru eiga menn ekki að skjóta málum til úrskurðarnefnda til að sjá hvað kemur út úr því. Þegar þeir skjóta málinu til nefndarinnar og fá þá í leiðinni að þeir þurfi að borga fyrir úrskurðinn og í réttu hlutfalli verður allt einfaldara. Að öðru leyti vil ég, hæstv. forseti, þakka fyrir ágæta umræðu um þetta mál.

Virðulegur forseti. Ég vil bregðast við svörum hæstv. ráðherra og annarri ræðu hans, og þakka fyrir hana. Ég vil velta því betur upp í sambandi við úrskurðarnefndina og gjaldið - ég er ekki endilega andvígur því í útgangspunkti, ég ætla ekki að taka af skarið með það. Það má líka benda á að þegar dómstólar fella dóma dæma þeir oft aðila máls til þess að greiða t.d. málskostnað en þeir greiða að vísu ekki dómstólnum í þeim tilvikum. Þetta er ákveðið prinsippmál, finnst mér, spurning, og á ekki einungis sérstaklega við um úrskurðarnefndina á sviði póst- og fjarskiptamála heldur um úrskurðarnefndir almennt. Er eðlilegt að við heimilum í lögum að úrskurðarnefndin geti tekið gjald af þeim sem sækja rétt sinn til viðkomandi úrskurðarnefndar? Þetta snýst ekki um það hvort stór aðili eigi að borga mikið og lítill aðili lítið, þetta er bara ákveðin prinsippspurning og á ekki bara við um úrskurðarnefnd á sviði póst- og fjarskiptamála. Finnst okkur eðlilegt að innleitt sé í lög að úrskurðarnefndir taki gjald fyrir úrskurði sína? Ef svarið við því er já í þessu frumvarpi hlýtur sú spurning líka að vakna þegar við fjöllum um annað mál sem er til meðferðar í þinginu, sem eru skipulagslögin. Þar starfar úrskurðarnefnd á sviði skipulags- og byggingarmála, þar geta einstaklingar leitað réttar síns ef þeir telja á sér brotið í skipulagi, geta sem sagt skotið skipulagsákvörðunum sveitarfélaga til úrskurðarnefndar. Finnst okkur eðlilegt að hlutaðeigandi einstaklingur sem vill leita réttar síns geti átt á hættu að fá reikning fyrir vinnu nefndarinnar? Ég efast um að okkur finnist það eðlilegt, við erum að hér að búa til ákveðin tæki fyrir borgarana, einstaklinga og lögaðila, til þess að leita réttar síns. Við viljum öll að réttarríkið verði í hávegum haft og menn eigi rétt á því að leita réttar síns ef þeir telja á sér brotið án þess að það sé háð fjárhag manna. Mér finnst eðlilegt að við förum betur yfir röksemdirnar á bak við þetta í nefndinni. Ég er ekki að gera stórmál úr þessu, mér finnst þetta prinsippmál gagnvart úrskurðarnefndum almennt. Er þetta leið sem við viljum fara og viljum við þá láta það gilda á fleiri sviðum en því sem hér er til umfjöllunar? Ég get ítrekað það sem ég sagði í fyrri ræðu minni að ég tel að úrskurðarnefndir séu almennt komnar á tíma og fara eigi fram heildstæð umræða um það innan stjórnkerfisins, og þess vegna hér á Alþingi, hvort menn vilji fara aðrar leiðir en nú er gert með öllum þessum úrskurðarnefndum sem ég held að séu 60 eða 70 í kerfinu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjarskipti, nr. 81/2003. Frumvarpið var unnið í samvinnu samgönguráðuneytis og Póst- og fjarskiptastofnunar. Megintilgangur frumvarpsins er að innleiða ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 717/2007 frá 27. júní 2007, um reiki á almennum farsímanetum innan bandalagsins, og um breytingar á tilskipun 2002/21/EB, eða reikireglugerðarinnar, eins og hún heitir. Jafnframt að styrkja heimildir Póst- og fjarskiptastofnunar til að leggja smásölukvaðir á fjarskiptafyrirtæki með umtalsverðan markaðsstyrk í kjölfar markaðsgreiningar, fella niður ákvæði um skyldu fjarskiptafyrirtækja til að veita innanlandsreiki í farsímanetum nema í kjölfar markaðsgreiningar, auk þess sem gert er ráð fyrir nokkrum breytingum á gildandi fjarskiptalögum til þess að efla neytendavernd. Virðulegi forseti. Ég vík nú að athugasemdum um ákveðnar greinar frumvarpsins. Ákvæðið er til þess að fella íslenska löggjöf að áðurgreindri reikireglugerð. Markmið hennar er að tryggja að notendur almennra farsímaneta borgi ekki óhóflegt verð fyrir reikiþjónustu innan EES-svæðisins þegar þeir hringja eða taka á móti símtölum þegar þeir eru á ferðalagi erlendis. Þetta er til þess að ná fram öflugri neytendavernd og um leið til að tryggja samkeppni milli rekstraraðila farsímaneta. Með því að fella brott 35. gr. laganna er sérstök skylda til innanlandsreikis í almennum farsímanetum aflögð. Þessi breyting er í samræmi við athugasemdir ESA, frá 28. september 2006, og aðgangstilskipun ESB nr. 2002/19/EB, en samkvæmt henni verða aðgangskvaðir aðeins lagðar á fjarskiptafyrirtæki sem tilnefnd hafa verið sem fyrirtæki með umtalsverðan markaðsstyrk í kjölfar markaðsgreiningar. Ákvæði 28. gr. fjarskiptalaga þykja fullnægjandi í þessu sambandi. Orðalag nýrrar 35. gr. laganna tekur til erlends reikis. Með reikireglugerðinni er innleidd sérstök Evrópugjaldskrá sem felur í sér tiltekin mörk á það gjald sem rekstraraðilum farsímaneta er heimilt að taka fyrir að veita alþjóðlega reikiþjónustu innan EES-svæðisins. Þessi hámarksgjaldskrá á að endurspegla eðlilega álagningu miðað við heildsölukostnaðinn við að veita reikiþjónustuna, en um leið að veita rekstraraðilunum frelsi til samkeppni með því að greina á milli tilboða þeirra og aðlaga verðlagningu þeirra að markaðsaðstæðum og vali neytenda. Jafnframt er í reglugerðinni sérstaklega kveðið á um skyldur farsímafyrirtækja til þess að upplýsa viðskiptavini sína meðal annars um þann kostnað sem getur orðið við að hringja eða taka á móti símtali í öðru landi. Þrátt fyrir að reglugerðin sé ekki innleidd fyrr en nú tekur gjaldtaka fjarskiptafyrirtækjanna hér á landi nú þegar mið af ákvæðum hennar. Með nýrri málsgrein við 27. gr. laganna verður kveðið á um heimild Póst- og fjarskiptastofnunar til að leggja smásölukvaðir á fyrirtæki með umtalsverðan markaðsstyrk í kjölfar markaðsgreiningar. Þessi heimild á við ef stofnunin telur að heildsölukvaðir muni ekki skila tilætluðum árangri í að efla samkeppni og tryggja hagsmuni notenda fjarskiptaþjónustu. Með þessari breytingu er 17. gr. alþjónustutilskipunar ESB nr. 2002/22/EB innleidd, en kvaðirnar sem greinin heimilar í slíkum tilvikum, felur í sér kröfur um að tilgreind fyrirtæki setji ekki upp of hátt verð, hamli ekki aðgangi að markaði eða takmarki ekki samkeppni með tilgreindum hætti. Í gildandi lögum eru engar slíkar kvaðir og því felur breytingin í sér fullnægjandi innleiðingu tilskipunarinnar í íslensk fjarskiptalög. Í þeim tilgangi að ná fram öflugri neytendavernd og tryggja frekari samkeppni á fjarskiptamarkaði er lagt til að gildissvið helstu ákvæða laganna þar sem kveðið er á um talsímaþjónustu verði víkkað út svo að lögin nái jafnt yfir tal- og farsímaþjónustu. Farsímafyrirtækjum er þannig gert að sjá til þess að viðskiptavinir þeirra séu upplýstir um kostnað sem hlýst af því að hringja í net annarra fjarskiptafyrirtækja hér á landi. Jafnframt að tryggja neytendum aðgang að reikningum yfir viðskipti sín við fjarskiptafyrirtækin og tryggja að notendur farsímaþjónustu njóti sömu réttinda og notendur talsímaþjónustu þegar fjarskiptafyrirtækin grípa til aðgerða vegna vanskila notenda. Lagðar eru til breytingar á 1. mgr. 65. gr. laganna sem fjallar um markaðssetningu fjarskiptabúnaðar. Fram kemur í ákvæðinu að óheimilt sé að setja á markað annan notendabúnað en þann sem uppfyllir tilteknar grunnkröfur og ber CE-merkingu því til staðfestingar. Með því að taka af öll tvímæli um að innflutningur einstaklinga til eigin nota eða í öðrum tilgangi teljist markaðssetning er verið að tryggja neytendavernd og jafnræði milli neytenda auk þess sem minni hætta ætti að vera á fjarskiptatruflunum og röskun fjarskiptaöryggis. Að lokum eru í frumvarpinu lagðar til breytingar á ákvæði laganna er fjalla um útgáfu Póst- og fjarskiptastofnunar á skírteinum sem heimila einstaklingum að starfrækja ákveðnar tegundir þráðlauss búnaðar eins og talstöðva. Í ljósi markmiða um einfaldari stjórnsýslu er lagt til að fella niður skilyrðislausa kröfu um skírteini sem hætt er að þjóna tilgangi sínum. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Meginmarkmið þess frumvarps sem hér er lagt fram er að innleiða reglur Evrópuþingsins, nr. 717/2007/EB, þar sem ætlað er að koma á öflugri neytendavernd varðandi reikisamtöl, þ.e. samtöl í GSM-síma á milli landa svo sem kveðið er á um í 3. gr. frumvarpsins. Þessi reglugerðarsmíð á vegum Evrópusambandsins á sér mjög langan aðdraganda. Í ljós kom að í raun er um að ræða mjög virkt verðsamráð á milli farsímafyrirtækjanna. Fyrirtækin skiptast á gagnkvæmum reikningum vegna reikisímtalanna og þannig sér hvert fyrirtæki fyrir sig hvað hin fyrirtækin taka í afnotagjöld, þ.e. þegar Síminn á Íslandi eða Vodafone á Íslandi gengur frá sínum reikningum þá sjá þeir hvaða gjöld fyrirtækin, t.d. Vodafone á Spáni eða í Austurríki eða hvaða landi svo sem er, taka fyrir þjónustu sína. Það var því í raun vegna svokallaðs „World Roaming“ eða alþjóðavæðingar GSM-netsins um allsherjarverðsamráð allra farsímafyrirtækjanna að ræða. Þar sem þá myndaðist ákveðin samkeppnishindrun og var um virkt verðsamráð að ræða á milli þessara fyrirtækja þá var spurningin hvernig ætti að bregðast við því. Við miðum við það og við höfum það sem grundvallaratriði í löggjöf okkar að eðlileg samkeppni, virk samkeppni eigi að tryggja hagsmuni neytenda, hún eigi að tryggja að þeir fái betri og hagkvæmari þjónustu, eigi að tryggja að þeir fái lægsta verð sem kostur er þannig að það verði sem best nýting á framleiðsluþáttunum. Það er það sem við miðum við í okkar samkeppnisþjóðfélagi. Það er grundvöllurinn undir samkeppnislögunum, undir lögunum um þá starfsemi sem Samkeppnisstofnun ber að framfylgja. Þarna vorum við komin inn á svið þar sem ekki var hægt að gera þetta vegna þess að símafyrirtækin fylgdust með hvert hjá öðru. Það var raunar fyrir nokkrum árum íslenskt fyrirtæki sem ungir menn stofnuðu sem gerði tilraun til þess að ná fram ákveðinni breytingu og lækkun á símgjöldum. Um þetta var skrifað í mörg erlend rit, m.a. hið virta rit The Economist á sínum tíma en þar var talað um að hringja frá Stokkhólmi til Lissabon í gegnum Reykjavík. En eins og stundum gerist í markaðssamfélaginu gleypir sá stóri hinn litla og þarna var um að ræða ákveðna hagkvæmni og ákveðna hugmynd sem gerði það að verkum að stóru aðilarnir þurftu að taka tillit til þess og keyptu viðkomandi fyrirtæki út af markaðnum. Þetta var ákveðinn liður í útrás ungra manna sem að sjálfsögðu voru tilbúnir til þess að nýta sér þá hagsmuni sem þeim voru boðnir vegna þess að stóru fyrirtækin vildu kaupa fyrirtækið fyrir miklu hærri fjármuni en þeir hefðu getað ímyndað sér að um væri að ræða. En þannig hefur þetta verið og virt enskt blað, Sunday Times, birti fyrir nokkrum árum yfirlit yfir það með hvaða hætti farsímafyrirtækin færu að varðandi gjaldtöku. Þar kom m.a. í ljós að jafnvel þó að fólk hafi slökkt á farsímanum sínum og það sé hringt í hann frá Ástralíu þá tekur farsímafyrirtækið gjald af þeim síma sem slökkt er á. Þegar um er að ræða að fólk er að taka á milli í reikisamtölum þá er verið að taka gjald af báðum aðilum, þ.e. bæði þeim sem tekur við símtalinu og þeim sem hringir. Ódýrasta form á símafjarskiptum er í gegnum „World Roaming“ kerfið eða GSM-kerfið og er mun ódýrara en línutengingarnar. Stofnkostnaðurinn er ákveðinn en þetta er miklu ódýrari símtalaflutningur en í gegnum hið hefðbundna gamla símakerfi. Samt sem áður er verðlagningin á þeirri þjónustu miklu, miklu hærri en á þjónustunni sem kostar miklu meira að veita. Og hvernig stendur á því? Hvernig stendur á því að yfir heiminn hefur það verið þannig að verðþróunin hefur ekki fylgt því, vegna aukinnar hagkvæmni vegna kostnaðarsparnaðar þá hafa neytendur í engu notið þess hagræðis sem um hefur verið að ræða? Þetta er það sem þeir í Neytendastofnun Evrópusambandsins bentu á, reglulega í langan tíma, að þarna væri um að ræða óeðlilegar samkeppnishindranir varðandi reikisímtöl. Það þyrfti að gera nauðsynlega hluti til þess að koma á ákveðnu hagræði fyrir neytendur til þess að tryggja öflug og góð fjarskipti á góðu og eðlilegu verði. Það sem sú tilskipun sem hér er verið að tala um að taka upp hefur helst verið gagnrýnd fyrir er að þar sé um að ræða ákveðið ákveðið hámarksverð. Fyrirtækin mega ekki fara umfram það verð sem ákveðið er á reikisímtölum, og hér er verið að leggja til að verði tekið upp, og þá er þetta neyðarráðstöfun vegna þess að markaðurinn virkar ekki. Ég skil nú ekki af hverju hv. þm. Pétur Blöndal víkur sér úr salnum meðan ég er að tala um það atriði þar sem markaðurinn virkar ekki. Honum hefur kannski orðið illt í maganum við að hlusta á að það væri til samkeppnissvið sem væri þannig að það þyrfti að grípa til ákveðinna ráðstafana af hálfu opinberra aðila til þess að samkeppnin væri hreinlega ekki eyðilögð. Hér erum við einfaldlega að tala um að það er sett hámarksverð. Það sem þessi tilskipun hefur m.a. verið gagnrýnd fyrir er að við ákvörðun hámarksverðsins sé farið allt, allt of hátt upp, að Evrópusambandið miði við að gjaldtaka á GSM-símtölum sé langt umfram það sem eðlilegt geti talist miðað við þann kostnað sem símafyrirtækin verða fyrir við þá símtalsflutninga eða fjarskiptaflutninga sem um er að ræða. - Ég tel raunar að svo hafi verið. Ég hef á grundvelli eða vegna þátttöku minnar í neytendastarfi getað fylgst með með hvaða hætti sú tilskipun sem hér er verið að tala um að lögleiða hefur verið að þróast, með hvaða hætti og hvaða afskipti og athugasemdir Evrópusamband neytenda hefur haft af þessum reglum, og Evrópusamband neytenda hefur ítrekað gagnrýnt þetta regluverk á þeim grundvelli að þarna væri verið að gefa of mikið svigrúm, að við mat á hvað væri hámarksverð væri í raun verið að fara allt of hátt með það. Nú stendur íslenska löggjafarþingið hins vegar frammi fyrir því að samþykkja þær reglur sem þegar hafa verið samþykktar úti í Brussel en við hér á löggjafarþinginu á Íslandi erum að koma að þessu máli í fyrsta skipti núna. Það er ekki eins og þetta mál sé að byrja núna eða hafi verið að byrja í fyrra eða hittiðfyrra, þetta er dálítið eldra, vegna þess að það er töluvert langt síðan menn gerðu sér grein fyrir því að fjarskiptafyrirtækin hafa tekið allt of mikið fyrir þessa þjónustu og verðlagt hana allt, allt of hátt. Þeir sem hafa viljað fylgjast með hafa getað séð hvernig umræðurnar um þetta hafa þróast. Hins vegar hafa hv. þingmenn á löggjafarþingi Íslands ekki haft neitt með þetta mál að gera fyrr en það er lagt fram í frumvarpsformi sem er út af fyrir sig allra góðra gjalda vert. Þetta frumvarp er allra góðra gjalda vert og þarna er um að ræða virkari neytendavernd en ella væri, og þess vegna er ég samþykkur þessu frumvarpi. Ég vil vekja athygli á því að hvorki við né þeir sem sátu á síðasta þingi eða fyrir síðustu kosningar hafa haft möguleika á því að fylgjast með þeirri þróun sem hefur verið í umræðunni um þessi atriði, um reikisímtölin, um það með hvaða hætti okrað hefur verið á neytendum fram og til baka fyrir þessa þjónustu, og með hvaða hætti og hvernig ætti að þróa viðspyrnu þannig að þetta okur gæti ekki haldið áfram. Það er fyrst og fremst sú viðspyrna sem Evrópusambandið var að setja með reglum nr. 717/2007/EB, þ.e. viðspyrna við okri þar sem ekki var um að ræða að hægt væri að koma við virkri samkeppni. Við komum hér að málinu án þess að hafa nokkurn tímann getað lagt nokkuð til málanna, lagt nokkuð inn í orðabelginn eða komið að okkar sjónarmiðum varðandi það með hvaða hætti og hvernig þetta regluverk ætti að þróast. Nú er þetta rétt að okkur og sagt: Gjörið þið svo vel, hér er þessi pakki. Ég segi já, ég er tilbúinn til þess að samþykkja hann, hann er tvímælalaust til bóta. En ef við hefðum eitthvað haft um hann að segja á einhverjum öðrum tíma þá kann vel að vera að við hefðum séð ákveðna agnúa eða ákveðna hluti sem til betri vegar hefði mátt færa. Við hefðum kannski getað lagt inn í ákveðin sjónarmið varðandi það að gjaldtakan, þetta hámarksverð sem verið er að ákveða sé í raun allt of hátt því að flutningur í gegnum GSM-netið kostar svo lítið. Þetta er svo einfalt að þetta kostar ekki nema óverulegan hluta þannig að álagið á hvert GSM-símtal á hverja mínútu er mörg hundruð prósent miðað við kostnað viðkomandi símafyrirtækis. Ég tel því að með því að setja þessa hámarkstaxta á þá sé Evrópusambandið ekki í raun að gera annað en að koma að fyrstu viðvörun til seljanda á þessu sviði um að ekki verði lengur liðið og þeir geti ekki lengur farið fram eins og þeim hentar og okrað á neytendum eins og þeim sýnist. En það er þó farið mjög vægilega í sakirnar. Það er ekki verið að kreppa að fyrirtækjunum. Það er miklu frekar að þau fái enn um sinn að leika allt of lausum hala. Ég tel að svo hafi verið og á vettvangi Evrópusambandsneytenda, BEUC, hefur meðan á smíði þessarar reglugerðar og þessa regluverks Evrópusambandsins hefur staðið ítrekað verið vakin athygli á því að þarna væri ekki stigið nógu stórt skref til þess að koma í veg fyrir þá óeðlilegu markaðsstarfsemi sem um er að ræða á þessu sviði. En það má kannski segja að mjór sé mikils vísir og hér er lagt af stað í ákveðna vegferð sem er þó góðra gjalda verð. Um leið og ég lýsi því yfir að ég styð þetta frumvarp og tel það vera framfaraspor vegna samkeppnishindrananna sem eru á þessu sviði þá vil ég ekki láta hjá líða að benda á það að í okkar litla samfélagi þar sem markaðsstarfssemin er iðulega skert, þar sem kostir hins frjálsa markaðar fá ekki að njóta sín til fulls, þar sem um er að ræða samræmdar verðskrár, þó að það sé fyrst og fremst vegna fákeppni, þá mættu íslensk stjórnvöld taka til hendinni og þyrftu ekki ævinlega að bíða eftir því að boð kæmu frá Brussel um það að gæta hagsmuna íslenskra neytenda heldur gætu þau haft forgöngu um að gæta að hagsmunum fjöldans, að hagsmunum hinna mörgu en ekki bara láta þá fáu fara fram að geðþótta. Ég vil, virðulegi forseti, láta það vera lokaorð mín í 1. umr. um þetta frumvarp að mér finnst þarna vera stigið mjög nauðsynlegt skref þar sem markaðssamkeppnin hefur verið skekkt en íslensk stjórnvöld ættu í fleiri atriðum þar sem markaðssamkeppnin er skekkt og samkeppnisþjóðfélagið virkar ekki að stíga sams konar skref í þeim efnum og gert er í þessu frumvarpi.

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjarskipti frá 2003, með síðari breytingum. Ég vil þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir framsögu hans. Ég get tekið undir fjölmargt af því sem kom fram í máli hv. þm. Jóns Magnússonar. Hann fór mjög rækilega yfir marga þætti þessa máls og margar hliðar þess. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki alveg eins brennandi áhugamaður um að hið frjálsa markaðshagkerfi virki alltaf til hins ýtrasta eins og þingmaðurinn Jón Magnússon, en burt séð frá því held ég að mjög margt af því sem kom fram í máli hans eigi fyllilega rétt á sér. Ég hef a.m.k. tilheigingu til að trúa því og halda að frumvarpið sé flutt í þeim tilgangi að efla vernd neytenda og styrkja möguleika þeirra á því að fylgjast með þeim kostnaði sem þeir verða fyrir vegna talsíma- og farsímaþjónustu eða reikiþjónustu eins og hún heitir nú. Ég held að hér sé verið að stíga skref sem ganga í þá veru að samræma gjaldskrá innan Evrópska efnahagssvæðisins fyrir þá þjónustu sem um er að tefla. Ég held að það sé rétt sem kom fram áðan að oft sé verið að taka miklu hærri gjöld fyrir þessa þjónustu en nemur raunverulegum kostnaði sem liggur þar á bak við - jafnvel þó að gert sé ráð fyrir eðlilegri arðsemi af þessari starfsemi séu menn að greiða miklu hærri gjöld. Mig furðar, ef það er rétt sem fram kom í máli hv. þm. Jóns Magnússonar, að jafnvel þótt hringt sé í símtæki sem slökkt er á skuli vera tekið gjald fyrir það af því númeri sem hringt er í,  Ég vil einnig koma inn á það sem enn fremur kom fram í máli Jóns Magnússonar, hv. 10. þm. Reykv. s., þ.e. með hvaða hætti Evrópureglugerðir og tilskipanir ber að íslenskum stjórnvöldum og þá Alþingi sérstaklega þegar um er að ræða að þær kalli á lagabreytingar. Þetta er mál sem hefur komið upp nokkur skipti í vetur þegar mælt hefur verið fyrir frumvörpum og þingmálum þar sem verið er að leiða í íslenskan rétt tilskipanir frá Evrópusambandinu sem falla undir samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði. Það er augljóst að þetta mál er ekki alveg nýtt af nálinni, þetta er búið að vera nokkuð lengi í undirbúningi, og tilskipun Evrópusambandsins um reiki á almennum farsímanetum er frá árinu 2002, þannig að það var ljóst að þær reglur sem hér eru á ferðinni mundu verða innleiddar í íslenskan rétt. Eins og fram kemur í greinargerð er umrædd reikireglugerð hluti af EES-samningnum samkvæmt ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, um breytingu á IX. viðauka EES-samningsins nr. 143/2007, frá 27. okt. 2007, „með þeim breytingum og viðbótum sem leiðir af IX. viðauka, bókun I, um altæka aðlögun og öðrum ákvæðum hans“, eins og segir í greinargerð, með leyfi forseta. Við höfum fjallað um það fyrr í vetur með hvaða hætti þessar reglur ber að íslenska löggjafarþinginu. Ljóst er að þegar reglur kalla á lagabreytingar á að kynna þær strax á upphafsstigi á þinginu. Settar voru reglur, eins og ég hef áður vitnað til, árið 1994 af hálfu forseta Alþingis, forsætisnefndar, um meðferð EES-mála þar sem gert er ráð fyrir að þau komi á fyrstu stigum til kynningar í utanríkismálanefnd, í viðkomandi fagnefnd og gagnvart þingmannanefnd EFTA. Það er ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá því í október 2007 að þessi tilskipun sé hluti af EES-samningnum. Ég get upplýst að ég á sæti í þingmannanefnd EFTA. Ég hefði gert ráð fyrir því að mál af þessum toga væru þá kynnt gagnvart þingmannanefnd EFTA. Við höldum reglulega fundi, áttum til að mynda fund í Brussel í október og annan í Strassborg í nóvember um það leyti sem þetta mál er að fara í gegnum sameiginlegu EES-nefndina. Það kom aldrei þar til umfjöllunar, var ekki greint frá því að þetta væri í farvatninu. Það er sem sagt þessi aðferðafræði sem hefur verið viðhöfð sem ég leyfi mér að gagnrýna í störfum þingsins og þetta lýtur auðvitað að því hvernig þingið tekur á þessum málum. Við eigum að vera miklu ákveðnari í því að kalla eftir því að stjórnsýslan komi með þessi mál, sérstaklega þegar um það er að ræða að það kallar á lagabreytingar því að þá hefur væntanlega verið af hálfu Íslands skrifað undir þessar tilskipanir með fyrirvara og hinum stjórnskipulega fyrirvara beitt gagnvart viðkomandi reglum vegna þess að þær kölluðu á lagabreytingar. Ég tel því að það sé mjög mikilvægt - og ég leyfi mér, frú forseti, í hvert skipti sem mál af þessum toga kemur upp að vekja athygli á þessu vegna þess að dropinn holar steininn. Mér finnst mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir því að það er Alþingi sem fer með löggjafarvaldið, það er Alþingi sem breytir lögum og það er eiginlega ekki hægt að una því að prinsippákvarðanir um lagabreytingar á stjórnsýslustigi séu teknar í einhverjum starfsnefndum á vegum stjórnsýslunnar, framkvæmdarvaldsins, annars vegar hins íslenska eða þeirra landa sem eru EFTA-löndin í EES og stjórnsýslu Evrópusambandsins hins vegar. Þetta vildi ég láta koma fram í umræðu um þetta mál. Ég hef engar athugasemdir við efnisatriði frumvarpsins, að svo miklu leyti sem ég hef getað farið yfir það, og að svo miklu leyti sem ég, svo að ég sé algerlega heiðarlegur, skil alla þá tækni sem hér er á ferðinni, því að hún er flókin, en ég trúi því að með frumvarpinu sé verið að leita leiða til að efla neytendavernd og til að draga úr kostnaði við reikisímtöl innan Evrópska efnahagssvæðisins og ég tel að það sé jákvætt mál og mikilvægt að það nái fram að ganga. Ég vildi þó ekki láta hjá líða, virðulegur forseti, að vekja máls á því að það er mjög brýnt að við séum okkur meðvituð um þær reglur sem koma yfir okkur frá Evrópusambandinu í gegnum EES-samninginn og að þær fái efnislega meðferð á undirbúningsstigi af hálfu Alþingis í þeim nefndum sem eiga að fjalla um þessi mál, þ.e. utanríkismálanefnd, viðkomandi fagnefnd og þingmannanefnd EFTA. Þetta vil ég einfaldlega ítreka í umræðu um þetta þingmál.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni sem gerði grein fyrir því hvernig hann hefði komið að málum í EFTA-nefndinni og haft afskipti af því. Ekki er nógu oft vikið að því að það er verulega til vansa að þingmenn skuli samþykkja að á ferðinni skuli vera löggjafarstarfsemi, undirbúningur og umræða undir löggjöf, án þess að nokkurn tíma komi til kasta Alþingis Íslendinga á því stigi sem íslenska þjóðin að þjóðarétti hefur nokkuð með það að gera. Vegna þess hversu illa og óhönduglega tókst til við gerð samningsins um Evrópska efnahagssvæðið höfum við enga möguleika til að skipta okkur af þeirri löggjöf sem okkur er síðan ætlað að lögleiða nema á byrjunarstigi, meðan málið er á fyrsta undirbúningsstigi, sem venjulegast tekur þá nokkur ár að fullgilda og fer í gegnum mjög marga aðila og margar nefndir til þess að verða að tilskipunum eða reglugerðum Evrópubandalagsins. Þetta er það sem við þurfum að sæta - við, Norðmenn og Liechtenstein - vegna þess hvernig samið var á sínum tíma um Evrópska efnahagssvæðið, að við höfum ekkert með málið að gera nema á byrjunarstigi. Mér finnst full ástæða til, alltaf þegar tækifæri gefst til, að vekja athygli á því að það er óþolandi að fagráðherrar hver á sínu sviði, og þá sérstaklega hæstv. utanríkisráðherra, gæti þess ekki - og það á að vera í verkahring hæstv. utanríkisráðherra að gæta að því - að Alþingi Íslendinga sé þátttakandi í allri löggjafarstarfsemi sem lýtur að og varðar þær reglur og regluverk sem kemur frá Evrópusambandinu og að starfsnefndir Alþingis geti fylgst með málum með sama hætti og hagsmunaaðilar gera á Íslandi. Á grundvelli þess að Alþýðusamband Íslands er í Evróputengslum er þar verið að fjalla um reglugerðir á sviði vinnuréttar. Sama er um Samtök atvinnulífsins, sama er um Neytendasamtökin o.s.frv. Á Alþingi Íslendinga, sem hefur það stjórnarskrárskipaða hlutverk að setja þjóðinni lög, sitja menn og hafa ekkert um málið að segja fyrr en það er lagt til í frumvarpsformi, að taka upp ákvæði reglugerðar Evrópuþings og Evrópuráðs samkvæmt ákveðnu númeri og nafni. Þá höfum við enga möguleika til að gera einhverjar breytingar eða setja fram athugasemdir. Það finnst mér athugavert. Nú skal það hins vegar viðurkennt að iðulega er um verulegar réttarbætur að ræða í þessu regluverki en ég ber samt sem áður svo mikla virðingu fyrir íslensku hugviti og íslenskri getu, og möguleikum okkar sem höfum og eigum að sinna umræddu hlutverki, að við gætum gert góða hluti enn betri. Það er hlutverk okkar og því verðum við að sinna. Mun vitlegra hefði verið - með þeim gríðarlega kostnaðarauka sem hellt var yfir landsmenn í tengslum við starfsemi Alþingis, m.a. aðstoðarmenn o.fl. - að skipta því þannig að búinn væri til þekkingarbanki, m.a. á þessu sviði, þannig að þingmenn væru færir um að sinna löggjafarstarfinu eins og þeim ber skylda til, m.a. varðandi hinar erlendu gerðir. Þar er potturinn fyrst og fremst brotinn. Á sama tíma og ég hef lýst yfir stuðningi við frumvarpið gengur það að hluta til lengra en tilskipun Evrópusambandsins og um lágmarkstilskipun er að ræða, eftir því sem ég get séð, þannig að við getum gengið lengra. En ég tel að við eigum líka að skoða hvort samkeppni sé næg varðandi GSM-þjónustu á innanlandssviðinu og tel að veruleg ástæða sé til að fylgjast mjög vel með því.

Frú forseti. Það er einmitt kjarni málsins sem hér kom fram hjá hv. þm. Jóni Magnússyni að það er í raun fyrst og fremst á frumstigi mála sem EFTA-ríkin eða EES-ríkin hafa möguleika á því að koma að undirbúningi löggjafar og hafa áhrif á hana. Það er sannarlega þannig í EES-samningum að við Íslendingar eins og Noregur og Liechtenstein höfum tæki og tækifæri til að koma að undirbúningi mála, taka þátt í undirbúningsvinnu í nefndum stjórnsýslunnar, við höfum möguleika á því að koma sjónarmiðum okkar á framfæri. Það er meira að segja þannig að í samskiptum af þeim toga þegar verið er að undirbúa löggjöf er ekkert sérstaklega verið að spyrja að því, eins og ég hef skilið málin, hvort athugasemdir komi frá Evrópusambandsríki eða EFTA-ríki í EES-samstarfinu. Það er fyrst og fremst spurt að því hvað menn hafi til málanna að leggja, hvaða þekkingu menn búi yfir, hvernig þau sjónarmið sem þarna koma fram geti nýst í þeirri vinnu sem verið er að vinna þegar löggjöf er undirbúin. Þarna höfum við auðvitað mjög margt til málanna að leggja. Það hefur komið fram, m.a. af hálfu fulltrúa Evrópusambandsins, að í sumum málum eins og t.d. tilskipun sem nú er í umræðunni um málefni siglinga, hafi þau sjónarmið sem Noregur og Ísland settu fram í undirbúningsvinnunni haft veruleg áhrif á þá tilskipun Evrópusambandsins einfaldlega vegna þess að það eru lönd sem létu sig þetta mál varða strax á frumstigi og hafa mikla þekkingu og reynslu á þessu sviði og gátu haft áhrif. Menn sáu það í Evrópusambandinu að þarna voru sjónarmið, viðhorf og reynsla sem eðlilegt var að taka tillit til. Ég segi því eins og hv. þm. Jón Magnússon að íslenska stjórnsýslan og íslenskir sérfræðingar hafa margt til málanna að leggja í mörgum málum sem verið er að vinna og það getur átt við í fjarskiptamálunum eins og á hverju öðru sviði. Þess vegna er mjög mikilvægt að við fylgjumst með því sem verið er að gera og tökum þátt í því. Ég tek undir það að í rauninni er ekki boðlegt fyrir þingið að þessi mál beri alltaf að því á allra síðustu stigum og þetta sé í raun og veru frágengið allt saman, vegna þess að það t.d. hvort einhver tilskipun eins og sú sem hér er á ferðinni eða hver önnur heyrir undir EES-samninginn eða ekki er í sjálfu sér pólitísk ákvörðun. Fyrsta spurningin sem ég mundi vilja spyrja þegar svona mál koma upp er sú: Heyrir viðkomandi tilskipun undir EES-samninginn eða ekki? Þeirri spurningu er að sjálfsögðu svarað en það er gert á embættisstiginu, af hálfu stjórnsýslunnar þannig að sú pólitíska umræða fer í raun ekki fram eins og hún ætti að gera að mínu viti. Af því að þingmaðurinn Jón Magnússon sagði að við og Noregur og Liechtenstein værum undir þá sök seld að hafa lítil áhrif nema rétt á allra fyrstu stigum vek ég athygli á því að í norska Stórþinginu hafa verið settar mjög ákveðnar reglur um meðferð EES-tilskipana, hvernig þær koma inn í þingið, á hvaða stigum, hvaða meðferð þær fá þar og umfjöllun. Við getum lært af því, ég veit að utanríkismálanefnd hefur farið og kynnt sér þessi mál í norska Stórþinginu og ég held að við ættum bara að taka upp svipað vinnulag og þar er. Þingmenn norska Stórþingsins hafa miklu meiri aðgang að því sem er að gerast hjá Evrópusambandinu, miklu meiri upplýsingar um þær tilskipanir sem eru í undirbúningi af því að þær koma þar til kynningar á miklu fyrri stigum en gert er hér. Við eigum auðvitað ekki að sætta okkur við að þetta sé með öðrum hætti hér en í öðrum þingum EES-ríkjanna. Ég tel að við getum gert miklu betur í þessu og ítreka það sem ég hef sagt áður í umræðunni um þetta mál og tek undir það með hv. þm. Jóni Magnússyni.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um viðauka við fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2007–2010. Forsaga málsins er sú að Alþingi samþykkti þann 17. mars 2007 þingsályktun um samgönguáætlun fyrir árin 2007–2010. Í kjölfar ákvörðunar um niðurskurð þorskkvótans síðastliðið sumar ákvað ríkisstjórnin að grípa til mótvægisaðgerða í formi framkvæmda í samgöngumálum til að draga úr áhrifum fyrirsjáanlegs aflasamdráttar og styrkja innviði fjölmargra svæða á landsbyggðinni. Tilkynnti ríkisstjórnin flýtingu framkvæmda að upphæð 6.500 millj. kr. Í ljósi svo mikilla breytinga á samgönguáætlun þótti nauðsynlegt að gera viðauka við hana, sem ég legg nú fram í formi þingsályktunartillögu, og geri þar með grein fyrir breytingum á einstökum liðum áætlunarinnar. Mun ég hér á eftir gera grein fyrir helstu breytingunum sem lagt er til að gerðar verði á samgönguáætluninni í hverjum málaflokki fyrir sig. Helstu breytingar á áætlun um flugmál eru þær að lagt er til að lengingu Akureyrarflugvallar um 460 metra auk ýmissa annarra tengdra aðgerða verði flýtt. Viðhaldsframkvæmdum á flugvellinum er einnig flýtt til samræmis. Gert er ráð fyrir að gerð verði flughlöð við nýja samgöngumiðstöð á Reykjavíkurflugvelli og einnig verði gerð ný bráðabirgðaaðstaða fyrir innanlandsflug á vellinum, m.a. vegna áforma um aukna samkeppni og eins til þess að bæta úr brýnni þörf fyrir húsnæði sem fyrir hendi er burt séð frá því hvaða ákvarðanir kunna síðar að verða teknar um framtíðarflugvallarstæði. Framangreindar framkvæmdir eru fjármagnaðar með lántöku hjá ríkissjóði á svipaðan hátt og endurgerð Reykjavíkurflugvallar á sínum tíma. Tekið er fram að sérstök fjáröflun til samgöngumiðstöðvarinnar er felld niður þar sem gert er ráð fyrir að miðstöðin verði fjármögnuð á annan hátt og hún standi sjálf undir kostnaði við fjárfestingu og rekstur. Víkur þá sögunni að siglingamálum. Liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um mótvægisaðgerðir vegna samdráttar þorskveiðiheimilda var að fresta skyldi gildistöku ákvæða hafnalaga um breytingu á styrkjum til hafnarframkvæmda um tvö ár eða til 1. janúar árið 2011. Hafnir sem verða fyrir tekjusamdrætti og eru með verkefni inni á gildandi samgönguáætlun eiga því möguleika á að fresta framkvæmdum sem voru á áætlun árin 2007 eða 2008 til áranna 2009 og 2010. Nokkrar hafnir hafa þegar valið þennan kost í ár og ljóst er að fleiri munu bætast í hópinn á næsta ári. Í fjárlögum fyrir árið 2008 var þess vegna tekin ákvörðun um tímabundna frestun 200 millj. kr. framlags til hafnarmannvirkja. Á grundvelli upplýsinga sem fyrir liggja hjá Siglingastofnun Íslands um stöðu verkefna er gerð tillaga um færslu verkefna fyrir 200 millj. kr. frá árinu 2008 yfir á árin 2009 og 2010. Frá samþykkt samgönguáætlunar 2007–2010 í mars 2007 hafa komið fram óskir um nokkrar minni háttar breytingar á verkefnum sem falla undir siglingamálakafla áætlunarinnar. Hér er gerð tillaga um breytingar á samgönguáætlun til að mæta þessum óskum. Um er að ræða breytingar á fimm liðum í siglingamálaáætluninni, tvær á rekstrarliðum og þrjár á stofnkostnaðarliðum. Lagt er til að liðurinn Hafnir, líkantilraunir og grunnkort verði hækkaður vegna óska sveitarfélaganna um rannsóknir vegna nýrrar atvinnustarfsemi. Eins er gerð tillaga um fjárveitingu til að hefja fyrstu rannsóknir og líkantilraunir vegna nýrrar hafnar við Húsavík. Gerð er tillaga um hækkun á samningi við Neyðarlínuna um rekstur Vaktstöðvar siglinga. Einnig eru gerðar ýmsar tillögur um breytingar og frestun verkefna að ósk sveitarfélaganna. Þá er komið að vegamálunum. Meginefni breytinga áætlunarinnar í vegagerð tekur á ákvörðun sem ríkisstjórnin tók á síðastliðnu sumri um flýtingu framkvæmda eins og áður hefur komið fram. Helstu breytingar í vegagerð samkvæmt því eru þessar: Framkvæmdum við Suðurstrandarveg verður flýtt og lýkur árið 2010. Framkvæmdum við Snæfellsnesveg á Fróðárheiði verður flýtt og lýkur 2010. Framkvæmdum við Vestfjarðaveg frá Þorskafirði til Vatnsfjarðar verður flýtt. Þær fjárveitingar sem lagt er til að veittar verði til Vestfjarðavegar koma til viðbótar fjárveitingum af söluandvirði Símans. Með þessu fjármagni á að vera unnt að ljúka endurbyggingu vegarins frá Þorskafirði í Kollafjörð. Vegurinn austan Þorskafjarðar verður lagfærður og lagt á hann bundið slitlag. Unnið verður að endurgerð vegarins milli Vattarfjarðar og Vatnsfjarðar. Framkvæmdum við jarðgöng milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar verður flýtt og lýkur þeim 2012. Framkvæmdum við Strandaveg frá Djúpvegi að Drangsnesvegi verður flýtt og lokið við að leggja bundið slitlag á hann árið 2009. Framkvæmdum við Dettifossveg verður flýtt og þeim lokið 2010. Framkvæmdum við Norðausturveg verður flýtt. Með þeim fjárveitingum sem lagt er til að komi til Norðausturvegar verður unnt að leggja nýjan veg á milli Öxarfjarðar og Þistilfjarðar, gera tengingar til Raufarhafnar og Þórshafnar og ljúka tengingu frá Vopnafirði að hringvegi. Með þessum fjárveitingum er áætlað að ljúka framkvæmdum á norðurhluta vegarins árið 2009 en 2010 á suðurhlutanum í Vopnafirði. Framkvæmdum við jarðgöng milli Eskifjarðar og Norðfjarðar verður flýtt og hefjast þær árið 2009 og mun ljúka 2012. Hafnar verða framkvæmdir við nýjan veg yfir Öxi árið 2009 og mun þeim ljúka árið 2011. Nokkrar aðrar tillögur eru gerðar um breytingu á áætluninni. Ein þeirra er um nýjan tengiveg að Bakkafjöruhöfn, sem nú heitir Landeyjahöfn, en samkvæmt áætlunum sem nú eru uppi um hafnargerð þar þarf að leggja veginn á þessu ári. Ein veigamesta breytingin á samgönguáætlun varðar jarðgöng undir Vaðlaheiði og tvöföldun Suðurlandsvegar. Miðað er við að framkvæmdir við Vaðlaheiði geti hafist á árinu 2009 og ljúki árið 2011 og að framkvæmdir við tvöföldun Suðurlandsvegar frá Litlu kaffistofunni að Hveragerði hefjist árið 2009. Báðar þessar framkvæmdir verða unnar í einkaframkvæmd. Hlutur ríkisins verður greiddur með jöfnum árlegum greiðslum í 25 ár eftir að framkvæmdum lýkur. Virðulegi forseti. Óhætt er að fullyrða að margir landsmenn hafa beðið með þó nokkurri óþreyju eftir því að hafist verði handa við þessar tvær framkvæmdir, Vaðlaheiðargöng og tvöföldun Suðurlandsvegar. Því er mikið ánægjuefni að fyrirliggjandi þingsályktunartillaga skuli gera ráð fyrir þessum verkum báðum. Vaðlaheiðargöng stytta leiðina milli Akureyrar og Húsavíkur, og þar með hringveginn, um 16 kílómetra og gegna lykilhlutverki í því að skapa á Norðausturlandi eitt öflugt atvinnusvæði, þjóðinni allri til góða. Að hafist verði handa við tvöföldun Suðurlandsvegar var fyrir löngu orðið brýnt umferðaröryggismál en umferð um Suðurlandsveg í nágrenni höfuðborgarinnar fer sífellt vaxandi. Nokkrar aðrar breytingar felast í viðauka við samgönguáætlun sem vert að útlista í lokin. Lagt er til að greitt sé mótframlag vegna endurbóta á ferjuhöfnum á Dalvík og á Brjánslæk. Þá felur viðaukinn einnig í sér tilfærslu á fjárveitingum milli ára þar sem sýnt þykir að ekki verður unnt að vinna að nokkrum verkefnum eins og fyrri áætlun gerði ráð fyrir og undirbúningur hefur tekið lengri tíma en áætlað var. Hér er um að ræða Sundabraut og tilteknar framkvæmdir við Vesturlandsveg og Suðurlandsveg. Eru fjárveitingar til þessara framkvæmda færðar til á milli ára. Hluti af því svigrúmi sem við það myndast er notað til að auka framkvæmdir við tengivegi um 700 millj. kr. Þá má geta þess að stofnkostnaður vegna Grímseyjarferju er tiltekinn sérstaklega en var áður innifalinn í upphæðinni til ferja og flóabáta. Að lokum er lagt til að gerðar verði breytingar á fjárveitingum til almenningssamgangna, m.a. vegna fjölgunar ferða Herjólfs til Vestmannaeyja og til styrktar flugsamgöngum til Vestmannaeyja. Hæstv. forseti. Tillaga þessi til þingsályktunar um viðauka við samgönguáætlun 2007–2010 sem ég hef hér mælt fyrir felur í sér mikla aukningu framkvæmda í samgöngumálum. Hún er til þess fallin að styrkja innviði byggðanna með flýtingu mikilvægra aðgerða en jafnframt er stigið stórt skref á sviði umferðaröryggismála með upphafi framkvæmda við tvöföldun Suðurlandsvegar. Þessi áætlun og í raun allt það mikla átak sem við verðum nú vitni að í samgöngumálum er í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og loforð fyrir kosningar um stórsókn í samgöngumálum. Það er sannfæring mín og ríkisstjórnarinnar að góðar og öruggar samgöngur um land allt, sem og trygg fjarskipti ráði úrslitum um það hvort okkur auðnist að skapa á Íslandi eitt blómlegt atvinnusvæði byggt á traustum grunni, þar sem íbúar njóta jafnræðis til góðra lífskjara og geta allir lagt sitt að mörkum til hagvaxtar og uppgangs þjóðfélaginu öllu til heilla. Um er að ræða miklar og mikilvægar framkvæmdir. Ég er þess fullviss að þær munu verða þjóðinni allri til heilla á komandi árum. Þetta er upphafið að nýjum tímum í samgöngumálum á Íslandi, vil ég leyfa mér að segja. Hér er ekki bara um að ræða mótvægisaðgerðir vegna tímabundinna erfiðleika. Hér er beinlínis verið að leggja grunninn að þjóðhagslegum vexti framtíðarinnar þar sem góðar samgöngur, styttri og öruggari leiðir milli fólks og staða munu gegna lykilhlutverki. Þetta verk er ærið og ég hef fundið það hvarvetna, ekki síst hér í þingsal, að um mikilvægi þessa máls ríkir mikill samhugur. Hæstv. forseti. Ég hef nú mælt fyrir þingsályktunartillögu um viðauka við samgönguáætlun fyrir árin 2007–2010. Ég legg til að tillögunni verði að lokinni þessari umræðu vísað til síðari umr. og hv. samgöngunefndar.

Frú forseti. Ég get tekið undir það með hæstv. samgönguráðherra að mikilvægt sé að við byggjum hér blómlegt atvinnulíf og blómlegt mannlíf um land allt, að hér séu góðar samgöngur, hvort sem það eru hefðbundnar samgöngur eins og vegir, flugvellir, hafnir, eða fjarskipti. Um það held ég að við getum öll verið sammála að sé ákaflega þýðingarmikið. Þess vegna er ég ánægður með þá áherslu sem var t.d. í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2008 hvað samgöngumálin varðar. Þar er lagt fram verulega aukið fjármagn til samgöngumála almennt og ég er sannfærður um að það er skynsamleg ráðstöfun. Hún er kannski ekki síst skynsamleg við þær aðstæður sem blasa nú við í efnahagslífinu þegar fyrirsjáanlegur samdráttur er þar. Það er fyrirsjáanlegt að fyrirtæki muni halda að sér höndum í auknum mæli vegna aðstæðna á mörkuðum, m.a. hvað varðar aðgengi að lánsfé, og við sjáum ef til vill fram á aukið atvinnuleysi á næstu mánuðum og missirum. Þá er skynsamlegt fyrir opinbera aðila eins og ríki og sveitarfélög að blása lífi í glæðurnar, m.a. með fjárfestingu í innviðum í samfélaginu eins og í samgöngum, í menntakerfinu, heilbrigðisþjónustu o.s.frv. Þess vegna held ég að þær áherslur sem hér eru lagðar séu almennt talað jákvæðar. Hæstv. ráðherra hefur farið yfir þær helstu breytingar sem hann leggur til í viðauka við þessa áætlun og mun hún að sjálfsögðu fá ítarlegri umræðu efnislega í samgöngunefnd. Það eru nokkur atriði sem ég vil þó nefna strax í upphafi. Í fyrsta lagi ætla ég að fara örfáum orðum um hafnarmálin og siglingamálin, um hafnarsjóðina. Bent hefur verið á að m.a. vegna tekjusamdráttar hafnarsjóðanna vegna aflasamdráttar muni ýmsir hafnarsjóðir óska eftir því að fresta framkvæmdum sínum vegna þess að þeir hafa ekki fjárhagslega burði til þess að standa undir framkvæmdum sem þeir hafa verið með í áætlunum sínum. Sannarlega var gert ráð fyrir því að gildistími hafnarlaganna varðandi hlutdeild ríkissjóðs í hafnarframkvæmdum væri framlengdur um tvö ár og hér kemur m.a. fram í greinargerð með tillögunni að einhverjir hafnarsjóðir hafi þegar kosið að nýta sér þá frestun til áranna 2009 og 2010 í staðinn fyrir 2007 og 2008. Enda þótt ákvörðun hafi verið tekin um að bæta við tveimur árum var það gert fyrst og fremst í ljósi aflasamdráttarins sl. sumar og nú þegar komið er fram á árið 2008 kunna aðrar aðstæður að vera uppi í efnahagslífinu. Hinn almenni samdráttur í efnahagskerfinu getur orðið þess valdandi að við þurfum jafnvel enn að endurskoða þessar tímasetningar. Ég veit það ekki nákvæmlega en þetta er nokkuð sem ég mundi vilja taka upp í umræðum um málið í samgöngunefnd. Ég ætla að spyrja um það sem kemur hér fram að því er varðar norðaustur/suðvesturflugbraut á Keflavíkurflugvelli. Hér er gert ráð fyrir því að fjármagn komi beint úr ríkissjóði. Ég skil það þá þannig að það fjármagn, 250 millj. kr. framlag vegna norðaustur/suðvesturbrautar á Keflavíkurflugvelli, falli niður í samgönguáætluninni en komi beint úr ríkissjóði. Ég spyr hvort ætlunin sé að koma henni í full not. Það hefur alltaf verið forsenda fyrir því að hægt sé að leggja niður sambærilega braut á Reykjavíkurflugvelli og átti að vera búið að gera fyrir mörgum árum. Er það mál sem sagt í höfn með þessu? Síðan ætlaði ég að fara aðeins yfir vegamálin. Hér segir að nú liggi fyrir hvernig fjármögnun Vaðlaheiðarganga verði háttað, göngin verði fjármögnuð í einkaframkvæmd með veggjöldum sem standa munu undir helmingi kostnaðar. Hér segir jafnframt, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að hluti ríkisins í göngunum greiðist með jöfnum árlegum greiðslum eftir að framkvæmdum lýkur árið 2011 í 25 ár.“ Það sem ég vil spyrja um hér er: Hvernig á þessi einkaframkvæmd að fara fram? Hér er talað um veggjöld. Hæstv. samgönguráðherra sagði það skýrt fyrir síðustu kosningar að það stæði ekki til - eða að hann vildi a.m.k. að Vaðlaheiðargöngin kæmu og það yrði án veggjalda. Hann skar sig úr þingmannahópi, ef ég man rétt, eða a.m.k. oddvitahópi stjórnmálaflokkanna í Norðausturkjördæmi hvað þetta snertir. Núna virðist annað vera uppi á teningnum og þá finnst mér eðlilegt að ráðherrann geri hreint fyrir sínum dyrum. Hann þarf að skýra frá því af hverju hann skipti um skoðun í þessu máli. Fékk hann ekki sitt fram eða breytti hann sjálfur um afstöðu í málinu? Það er mikilvægt að við - og kjósendur í Norðausturkjördæmi - fáum að vita hvernig á þessu stendur. Síðan er spurningin varðandi þessar einkaframkvæmdir. Hefur ráðherrann mótað einhverja stefnu varðandi einkaframkvæmd í samgöngumálum almennt séð? Það er talað um sérstaka fjármögnun hér við tiltekin verkefni. Það á t.d. við um Suðurlandsveginn, það er þessi sérstaka fjármögnun sem verið er að tala um. Hefur ráðherrann mótað stefnu um það hvernig og í hvaða tilvikum standa á að framkvæmdum með einkaframkvæmd, hverjir eiga að geta tekið þátt í henni? Hefur farið fram þjóðhagslegt hagkvæmnimat á því hvort þessi leið er hagkvæmari en hefðbundin fjármögnun eða jafnvel sérstök lántaka ríkissjóðs til tiltekinna framkvæmda? Ég hef miklar efasemdir um það sjálfur að þetta sé hagkvæm leið. Ég vil alls ekki útiloka hana en ég hef miklar efasemdir um að hún sé hagkvæm fyrir ríkissjóð þegar upp er staðið, sérstaklega þetta með veggjöldin. Er slíkt hugsanlegt annars staðar? Svo ætla ég að segja hér dálítið um Suðurlandsveginn sem ég veit að er ekki sérstaklega vinsælt. Ég hef miklar efasemdir um að skynsamlegt sé að fara í þessa tvöföldun eins og núna hefur verið ákveðið. Ég er þeirrar skoðunar að umferðaröryggi hefði verið jafnvel tryggt með almennilegum 2+1-vegi og þá er ég ekki að tala um veg eins og er uppi á Sandskeiði sem er í raun allt of mjór og ekki nægilega vel frá honum gengið. Ég á við almennilegan 2+1-veg eins og við þekkjum erlendis frá. Þá hefði að mínum dómi verið hægt að fara í fleiri framkvæmdir og er ég þá að hugsa um leiðina út frá Reykjavík um Vesturlandsveg. Hér er t.d. sagt að frestað verði framkvæmdum við Vesturlandsveg á Kjalarnesi. Vesturlandsvegur á Kjalarnesi er mjög brýnt verkefni frá umferðaröryggislegu sjónarmiði, ekkert síður en aðrar meginleiðir út frá höfuðborginni og mér finnst miður að hann skuli líða fyrir þetta. Ég hefði viljað sjá heildstæða stefnumótun um það hvernig menn taka á meginumferðaræðum út úr höfuðborginni, að Vesturlandsvegurinn væri ekki látinn bíða eins og ákveðið hefur verið til þess að geta búið til fullkomnar lausnir annars staðar. Ég hefði viljað sjá stefnumótun um að fara í 2+1-veg alls staðar út úr höfuðborginni með þeim möguleika að fara síðan í tvöföldun á þeim í síðari skrefum. Þá væri hægt að fara jafnvel alla leið austur á Selfoss og upp í Borgarnes eftir góðum 2+1-vegum í fyrsta áfanga og eiga síðan möguleikann á að breikka þá á síðari stigum. Ég er sem sagt gagnrýninn á þessa forgangsröðun. Ég veit að ég á ekki mjög marga aðdáendur hvað þetta sjónarmið snertir hér á þingi 

Virðulegi forseti. Það er fyrirgefanlegt þótt menn séu afturhaldssamir í sumum hlutum en í samgöngum er það ófyrirgefanlegt. Ef vel ætti að vera, og rétt væri að verki staðið, væri Vegagerðin nú að skipuleggja 2+2 akreinar, þ.e. fjórar akreinar, á leiðinni Selfoss/Reykjavík, bara ef horft er til næstu 15–20 ára - nákvæmlega sama og menn eru að tala um um Sundabrautina eða Sundagöng sem væntanlega verða að veruleika. Þannig verða menn að hugsa þetta. Aðferðin 2+1 er gjörsamlega úrelt og vonlaus framkvæmd miðað við þann þunga sem er sívaxandi á leiðinni austur fyrir fjall. Það er út úr kortinu, og kemur manni mjög á óvart, að hv. þingmanni skuli detta í hug að fara þessa leið þó að hægt sé að sýna fram á að ekki þurfi margbreiðar traðir á rollugötunum - þetta er ekki slíkt. Um er að ræða mjög þunga og vaxandi umferð og það er lágmark að ræða um tvöföldun með tilliti til umferðarþungans, með tilliti til aðstæðna - veðurs, hríðardaga, þokudaga - því að heiðin sjálf er ótrúlega erfið þótt ekki sé hún fjarri þéttbýli. Menn verða að horfast í augu við þetta út frá því sjónarmiði og vinna samkvæmt því. Sem betur fer eru engin áform um að draga úr í þessum efnum og vonandi verður haldið fast og ákveðið við tvöföldun Suðurlandsvegar - væntanlega og vonandi verður fyrsti áfangi þess verks boðinn út í árslok.

Frú forseti. Hv. þingmaður má ekki misskilja mig á þann veg að ég sé andvígur því að farið sé í endurbætur á Suðurlandsvegi. Ég tel að slíkar endurbætur séu brýnar, ég tek alveg undir það, og það þarf að gera það alla leið austur á Selfoss. Ég er alveg sammála þeirri skoðun. Mér finnst hins vegar vanta heildarstefnumörkun um hvernig farið er í þessar framkvæmdir. Meðan menn fara í fullkomna lausn á þessum leiðum, eins og gjarnan er sagt, þá líður hin mikilvæga leið vestur á land og upp í Borgarnes. Ég hefði talið það skynsamlegri forgangsröðun að byrja á því að taka allar þessar leiðir, með þeirri leið sem ég nefndi hér - sem er 2+1, sem hefur gefist mjög vel annars staðar og gefst enn vel annars staðar í kringum okkur, mjög gott umferðaröryggi. Sérfræðingar hafa bent á það og þingmenn hafa væntanlega fengið upplýsingar um það á ráðstefnu þar sem um þetta hefur verið fjallað. Þar með er ekki sagt að 2+2 vegur sé ekki góð lausn líka og eigi ekki að verða hin endanlega lausn á þessum leiðum. Ég er ekki að segja það. Ég er bara að segja að ákveðin leið - mikil og þung umferðarflutningsleið út úr höfuðborginni, vestur á land upp í Borgarnes, þar sem mikil umferð bæði fólksbíla og flutningabíla - líður fyrir það. Hér er m.a. gert ráð fyrir því að fresta framkvæmdum við tvöföldun á Vesturlandsvegi á Kjalarnesi sem er mikil slysagildra, þar sem er mikil umferð, þar sem er íbúðabyggð - þetta er ég að benda á en ekki segja að ekki mega gera einhverja hluti annars staðar. Það á ekki misskilja eða túlka orð mín með þeim hætti. Ég leyfi mér að láta þetta viðhorf mitt koma fram í þessari umræðu af því mér finnst mikilvægt að það heyrist. En ég geri mér grein fyrir því að margir eru ósammála mér um þetta og ekki síst þingmenn Suðurkjördæmis, m.a. væntanlega úr mínum eigin flokki. En það verður þá bara svo að vera og ég leyfi mér að halda þessu viðhorfi á lofti. Ég hef verið talsmaður þess að um leið og við horfum á Reykjanesbrautina og Suðurlandsveginn á Selfoss ættum við líka að horfa á Vesturlandsveginn alla leið upp í Borgarnes og 

Virðulegi forseti. Það hefur sýnt sig á þeim liðlega tveimur árum sem liðin eru frá því að Vegagerðin lamdi í gegn aðferðina 2+1 um Svínahraun að sú leið og sú aðferð er gjörsamlega óbrúkleg. Ósjaldan hafa komið upp þau tilvik að bílar hafa stoppað á einföldu akreininni, bilað og lent í vandræðum, og það hefur stoppað alla umferð um Suðurlandsveg. Ekki einu sinni björgunarsveitir hafa komist að bílunum. Við búum við þannig landslag og aðstæður að það er í rauninni í heild ekkert dýrara að hafa 2+2 en 2+1 með alls konar hliðarvikum og sveigjum í okkar líflega landslagi. Þó ekki væri nema það þá svarar það strax spurningum um það hvað sé skynsamlegt í þessum efnum. En öryggið felst fyrst og fremst í því að fjölga akreinum á þessu svæði. Gott dæmi er svæðið milli Selfoss og Hveragerðis þar sem óhugnanlega mörg slys eru, banaslys og erfið slys, og 2+2 er lágmarkið sem nútímamenn eru að tala um. Bara lágmarkið.

Frú forseti. Það er greinilegt að þingmaðurinn Árni Johnsen telur sjálfan sig nútímamann en væntanlega að undirritaður sé einhver fornmaður í þessu samhengi. Ég vil undirstrika það sem ég sagði, og ef þingmaðurinn hefði hlustað þá hefði hann heyrt að ég sagði það í ræðu minni - ég er ekki að tala um þá útfærslu á 2+1 sem er í Svínahrauninu. Ég tel hana óbrúklega og tek undir það með honum. Ég hef sjálfur víða ekið á 2+1 vegum um Evrópu og þeir eru ekki svona klénir eins og vegurinn í Svínahrauni. Þeir eru almennilega útfærðir - góðar vegaxlir, vel útfærð gatnamót, gott aðgengi fyrir bíla eins og sjúkrabíla eða slökkviliðsbíla og annað slíkt sem sinna björgunarstörfum. Ég er ekkert að tala um þessa útfærslu, ég tek undir það að hún er óbrúkleg. En ég er sannfærður um að hægt hefði verið að fara þessa leið í fyrsta áfanga og ná þá fleiri kílómetrum ef svo má segja - það hefði verið hægt að fara upp á Vesturlandið sem ég tel að hafi orðið út undan í þessu að ósekju. Ég tek eftir því að um leið og ég er að tala um það að ég vilji auka umferðaröryggi alls staðar út frá höfuðborginni - á Reykjanesbrautinni, á Suðurlandsvegi og vestur um land líka á Vesturlandsvegi - hefur þingmaðurinn Árni Johnsen engan áhuga á því að tala um umferðaröryggi þegar við erum að ræða um leiðina hér vestur á land og upp í Borgarnes því að hann kemur hvergi inn á það í sínu máli.

Sjálfsagt að gera það.

Frú forseti. Umræðan um Suðurlandsveg er náttúrlega sorgleg að því leyti að menn telja að nóg hafi verið að vera með hann 2+1, sem er auðvitað úrelt viðhorf. Við tókum þennan veg ekki í notkun fyrr en fyrir þremur árum og hann er eiginlega minnismerki um það hvernig vegagerð á ekki að fara fram. Það er sorglegt að við skulum hafa farið þá leið sem farin var. Hann er hreint til skammar. Það þarf að tvöfalda Suðurlandsveg og ekki er nóg að tala um Suðurlandsveg austur á Selfoss því að verði farið í hafnarframkvæmdir í Landeyjarhöfn eða á Bakka þarf raunverulega að tvöfalda veginn alla leið austur í Bakkafjöru. Það er að mínu mati nauðsynlegt. Af því að verið er að tala um vegaframkvæmdir og samgöngumál tekur maður eftir því að ekki er gert ráð fyrir því í fjárhagsáætlun eða peningum í Reykjanesbrautina, sem er verið að tvöfalda - og væntanlega munu þau útboð sem verið er að gera í hana verða miklu hærri, og í raun allar vegaframkvæmdir og samgöngubætur eftir gengisfellingu sem hefur orðið frá áramótum. Maður tekur líka eftir því að ekkert fjármagn er í svokallaðan Ósabotnaveg sem unnið hefur verið að síðastliðin þrjú ár og er nú klár til þess að leggja á hann bundið slitlag. En engir peningar eru ætlaðir í það. Það er furðulegt að stoppa framkvæmdir sem unnið hefur verið að af því að einhverja peninga vantar upp á. Það vantar líka veg í Þorlákshöfn frá vatnsverksmiðjunni sem verið er að byggja þar og niður að höfn. Það má tala um ferju frá Vestmannaeyjum, eftir því sem mér skilst var verið að opna tilboð í nýja ferju sem á að sigla frá Vestmannaeyjum í Bakkafjöru. Það var verið að opna tilboð í dag og ég vænti þess að hæstv. samgönguráðherra, Kristján Möller, segi okkur frá því á eftir. Þar er lægsta tilboð 50% hærra en reiknað var með í kostnaðaráætlun. Ég ætla ekki að tala aftur um það sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson talaði um um Suðurlandsveginn. Það er ekki sniðugt að menn skuli fara í hrepparíg í samgöngumálum. Auðvitað styðjum við þingmenn Suðurkjördæmis vegabætur í kringum Reykjavík, það er partur af landi okkar. Allir ferðast meira og minna til og frá Reykjavík og ekkert óeðlilegt að allir vilji hafa sem mestar lagfæringar í samgöngukerfi okkar, hvort sem það snýr að Sundabraut eða Sundagöngum eða öðru þess háttar. En kostnaðarauki er augljós núna bara með tilliti til þess hvað hefur verið að gerast í samfélaginu. Ég get ekki orða bundist um ágætan félaga, hv. þm. Árna Johnsen, sem fer að tala um að Vegagerðin þvingi einhvern. Það er hálfsorglegt þegar alþingismenn kenna embættismönnum og starfsmönnum, sem eru undir ráðuneytum, um ófarir í svona málum. Mér finnst það ekki við hæfi.

Virðulegi forseti. Það skýtur skökku við þegar hv. þm. Grétar Mar Jónsson er farinn að verja rangar upplýsingar. Það hefur tíðkast í æ ríkari mæli undanfarin ár að Vegagerðin tjaldar röngum upplýsingum. Hægt er að færa rök fyrir því í mörgum tilvikum. Alveg sama hvort verið er að tala um Grímseyjarferju, kostnað við gerð jarðganga eða aðra þætti sem hafa gjörsamlega farið úr böndum hjá Vegagerðinni. En ég ætla ekki að teygja lopann í þeim efnum núna heldur benda á að full rök eru fyrir því sem ég segi, að Vegagerðin hefur þvingað fram ákveðna hluti með því að skila ekki fullnægjandi upplýsingum. Fúskvinnubrögð.

Frú forseti. Ekki ætla ég að taka það að mér að verja stofnanir ef þær nota þau vinnubrögð sem hv. þm. Árni Johnsen heldur fram. Það eru slæm tíðindi ef það er tilfellið að Vegagerðin vinni með þeim hætti að gefa upp rangar upplýsingar um rannsóknarþætti. Hv. þingmaður hefur mikla þingreynslu, 20 ára þingreynslu, og hefur verið mikill áhugamaður um samgöngubætur, það verður aldrei af honum skafið að hann hefur lagt sig fram um þær og fáir þingmenn hafa verið jafnstórhuga í samgöngumálum og hv. þm. Árni Johnsen. Ég er nýliði hér og ætla ekki að fara í frekari umræður við Árna Johnsen um það en kannski hefur hann rétt fyrir sér hvað Vegagerðina varðar. Ég hef stundum gagnrýnt stofnanir sem ég þykist þekkja til og á ýmsum sviðum og síðast í gær fékk ég bágt fyrir að tala um vísindamenn og þekkingu þeirra á fiskstofnunum í hafinu. Kannski er þetta bara líkt með okkur Árna hv. þingmanni Suðurkjördæmis Johnsen og kannski erum við bara á sama báti í þessu. Hann þekkir vel til í þeim geira sem snýr að samgöngumálum og Vegagerðina og samgönguráðuneytið og hvernig þessar stofnanir starfa. Sem nýliði verð ég að játa að ég hef ekki þessa reynslu og ég hélt að þetta þekktist ekki en ég fékk eiginlega hálfgerðar vítur frá sjávarútvegsráðherra í gær fyrir að efast um heilindi heillar stofnunar og þekkingu og visku þeirra 

Frú forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um viðauka við fjögurra ára samgönguáætlun 2007–2010. Ég vildi gera þennan viðauka að umtalsefni og óska eftir því að hæstv. samgönguráðherra svari nokkrum spurningum sem ég vil leggja fyrir hann. Þannig er að núgildandi samgönguáætlun sem samþykkt var í mars á síðasta ári gerði ráð fyrir því að hafist yrði handa um tvöföldun vegarins frá Reykjavík og austur fyrir Selfoss með brú yfir Ölfusá norðan Selfoss. Það er sú áætlun sem er í gildi. Ég hef upplýsingar um að í apríl á síðastliðnu ári ritaði þáverandi samgönguráðherra Vegagerð ríkisins bréf þar sem óskað var eftir því að hafist yrði handa um undirbúning að þessu verki, fyrst með því að sveitarfélögin færu í skipulagsvinnu sem nauðsynleg væri fyrir þessa framkvæmd, sem er 2+2 frá Reykjavík austur fyrir Selfoss með brú eins og ég nefndi. Ég minnist þess að hafa sjálfur átt aðild að því að sú framkvæmd, ný brú, væri tekin inn á það tímabil sem þarna var um að ræða. Nú hef ég að sjálfsögðu fylgst með þessu máli frá því að þessar samþykktir voru gerðar. Mér er vel kunnugt um að Vegagerðin og sveitarfélögin á þessu svæði í Suðurkjördæmi hafa verið að vinna að skipulagsmálum á svæðinu og það verk er mislangt komið eftir því hvar er. Hins vegar hef ég heyrt frá hæstv. samgönguráðherra nokkrum sinnum á blaðamannafundum og í tilkynningum að nú loksins sé búið að taka ákvörðun um að tvöfalda eigi Suðurlandsveg. Ég átta mig ekki á því hvenær sú ákvörðun var tekin. Ég skil það svo að hún hafi verið tekin í fyrravor og þrátt fyrir blaðamannafundi og kynningarfundi um framkvæmdina sé ekkert nýtt í því. Þess vegna langar mig að spyrja: Hvað er verið að gera með þeirri áætlun sem nú er lögð fram með þessum viðauka við samgönguáætlun þar sem segir m.a. um Suðurlandsveg, með leyfi forseta: „Í gildandi áætlun fyrir árin 2007–2010 var gert ráð fyrir að af sérstakri fjáröflun komi 1.400 millj. kr. til tvöföldunar Suðurlandsvegar í Suðurkjördæmi. Það stendur alveg skýrt, þetta er til tvöföldunar á þessum vegi. Það er skýrt að búið var að taka þessa ákvörðun í fyrravor. Núna er spurningin: Hvað verður ef þessi áætlun er samþykkt þar sem einungis er gert ráð fyrir því að farið sé frá mörkum Gullbringusýslu að Hveragerði? Hvað með aðra hluta leiðarinnar? Stendur það ekki áfram í þeirri áætlun sem nú er eða er verið að fella það úr gildi? Kannski má nefna það í framhjáhlaupinu sem hv. fyrri ræðumaður, Árni Þór Sigurðsson, nefndi þegar hann talaði um leiðina vestur um land, að í núgildandi áætlun er gert ráð fyrir að hafist verði handa um úrbætur frá Reykjavík og vestur í Borgarnes. Það er inni í núgildandi áætlun eins og ég skil málið. Þess vegna vildi ég fá skýringar á því hvað við erum í rauninni að samþykkja með þessari áætlun umfram það sem samþykkt var síðastliðið vor. Mér finnst afskaplega mikilvægt að við áttum okkur á því. Það má alla vega ekki vera þannig að við göngum aftur á bak í þessu máli. Það er eðlilegt og sjálfsagt að í viðauka sem þessum séu teknir ýmsir nýir valkostir, nýjar leiðir, nýjar hugmyndir og nýjar aðferðir í samgöngumálum. Þannig háttar til að á haustþinginu lagði ég ásamt 18 þingmönnum fram þingsályktunartillögu um uppbyggingu hálendisvegar um Kjöl. Mér er kunnugt um að eðli málsins samkvæmt fór sú þingsályktunartillaga til samgöngunefndar sem ég held að hafi harla lítið unnið með tillöguna. Aflað hefur verið umsagna sem ég hef skoðað en meira veit ég ekki til að gert hafi verið við þá tillögu sem gekk út á það að ríkisstjórninni væri falið að kanna undirbúning og kanna þessa vegarlagningu. Það er væntanlega hæstv. samgönguráðherra sem falið hefur verið að kanna málið en mér er spurn: Hvers vegna kemur ekki eitthvað um hugsanlegan Kjalveg í þessum viðauka eða á að láta það mál deyja drottni sínum? Það væri að sjálfsögðu eðlilegt að það kæmi eitthvað um slíkan undirbúning í þessari áætlun ef á annað borð er einhver vilji til þess. En ég nefni það aftur að tæplega 20 þingmenn samþykktu að þetta yrði skoðað. Ég hefði viljað sjá slíka skoðun í þessum viðauka, mér fyndist það eðlilegt og sjálfsagt og við ættum að standa þannig að því og það þyrfti að koma inn í þennan viðauka við samgönguáætlun í meðferð nefndarinnar. Ég mundi vilja leggja það til. Ég hef þá ekki fleiri orð um þennan viðauka en vildi gjarnan fá að heyra hvert er sjónarmið hæstv. samgönguráðherra í þessu máli.

Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt mál sem hv. þm. Kjartan Ólafsson kom inn á um Kjalveg. Við viljum fara varlega í mörgu er lýtur að sambúð lands og þjóðar en þegar upp er staðið hljótum við að elska fólkið okkar meira en landið og þess vegna er mikilvægt að þar náist sátt á milli. Grundvöllurinn er að fólkið okkar geti búið í landinu við mannsæmandi skilyrði. Það er engin spurning að samgöngumálin eru eitt mikilvægasta mál nútímans, í sögu þjóðarinnar, að fylgja því eftir og tryggja þar umbætur svo um munar af miklum metnaði. Kjalvegur er einn af þeim möguleikum sem mun stytta gríðarlega vegalengdina milli Norðurlands og Suðurlands, milli norðursvæðisins og norðausturlands og höfuðborgarsvæðisins. Það skiptir máli að stytta þessa leið ekki síst fyrir fólkið sem býr á landsbyggðinni og það á að hafa forgang í viðmiðuninni. Það mun þýða að akstursleiðin frá Norðurlandi til höfuðborgarsvæðisins verður undir þremur og hálfri klukkustund með nýjum og eðlilegum og aðlöguðum Kjalvegi eftir hagstæðustu leið um það svæði. Það hefur verið vegur um Kjalveg öldum saman og við verðum að fylgja tímanum, draga úr blæstri og hreyfingu þess vegarstæðis sem þar er og gera þar eðlilegan og aðgengilegan veg sem styttir leiðina milli landshluta, jafnar rétt þegnanna í landinu til að búa við eðlilegar aðstæður, til að sækja menningarsamkomur í Reykjavík til að mynda sem eru á kostnað ríkisins í tíma og ótíma.

Frú forseti. Hv. þm. Árni Johnsen gerir að umtalsefni þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir og hugmyndir um uppbyggingu Kjalvegar. Varðandi þann dagskrárlið sem við ræðum nú sem er viðauki við samgönguáætlun er m.a. talað þar um að hefja skuli framkvæmdir við Vaðlaheiðargöng og það er augljóst að arðsemi þeirrar framkvæmdar mundi aukast til muna ef hálendisvegur kæmi yfir Kjöl. Það er ekki nokkur spurning. Og í þeim arðsemisútreikningum þyrfti að liggja fyrir hvort Kjalvegur verði byggður og hvaða áhrif hann hefði á þá framkvæmd. Mér er það alveg ljóst, ég hef séð útreikninga í þá átt að arðsemin eykst gríðarlega þannig að ég lít svo á að þessar tvær framkvæmdir séu nátengdar. Auk þess er það í forgangi hjá Evrópuþjóðum, m.a. í Skandinavíu, að stytta vegalengdir. Öll uppbygging samgöngukerfis til lengri tíma byggir á því að stytta vegalengdir. Stytting vegalengda sparar útblástur, sparar tíma, minnkar álag á það vegakerfi sem við höfum nú og það eykur umferðaröryggi. Öll rök hníga að því að sú framkvæmd sem er uppbygging Kjalvegar skilar sér inn í samfélagið og gríðarlega mikið til þeirra svæða sem um er að ræða, þ.e. Suðurland og Norðurland.

Frú forseti. Ég hef varla orðið tölu á því hversu oft hefur verið breytt út af dagskrá þessa fundar eins og hún var lögð fram í morgun. Veit ég vel að forseti hefur vald til að skipa röð mála á dagskrá eins og henta þykir hverju sinni en mér sýnist ljóst að það þyki henta að hafa einn ráðherra inni í einu og þegar hæstv. ráðherrum þóknast að fara eitthvað annað eða sinna öðrum skyldum en þeim að vera hér og mæla fyrir málum samkvæmt boðaðri dagskrá þá er dagskránni einfaldlega breytt. Þannig er að við höfum farið í 1. mál og síðan 4. og þá er stopp af því að ráðherra þurfti að fara. Síðan í 5., 6., 7. og 8. mál og þá er stopp af því að hæstv. ráðherra þurfti að fara. Nú er boðað að við eigum að fara í 11. mál vegna þess að hæstv. félagsmálaráðherra er kominn hingað til fundar. Ég verð að segja, herra forseti, að hennar tími er ekki kominn á þessari dagskrá. 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Álfheiði Ingadóttur varðandi það sem hún sagði um fundarstjórn forseta. Í 8. gr. þingskapa segir að forseti stjórni umræðum og sjái um að allt fari fram með góðri reglu. En hér er ekki farið eftir neinni reglu, hér er allt í bullandi óreglu og það er ekki þannig sem þinghald á að fara fram á löggjafarþingi Íslendinga. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að miðað við það að byrjað var á því í morgun að taka ákvörðun um að þinghaldið skyldi standa þangað til dagskráin væri tæmd, þá vil ég spyrja hæstv. forseta hvernig hann sjái fyrir sér að þinghaldið gangi áfram. Það er alveg rétt sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir benti á áðan að flakkað er á milli dagskrárliða aftur á bak og áfram og þingmenn hafa ekkert með það að gera. Hvernig sér forseti fyrir sér að dagskráin gangi áfram og hvernig henni muni ljúka? Hvernig er röð dagskrárliða hér eftir?

Frú forseti. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram hjá tveimur hv. þingmönnum, Álfheiði Ingadóttur og Jóni Magnússyni, sem hafa fjallað um fundarstjórn forseta. Það er alveg með ólíkindum hvernig fundarstörfin ganga fyrir sig í dag. Í morgun var dreift dagskrá þar sem voru fjölmörg mál frá a.m.k. þremur ráðherrum, mörg stór mál. Byrjað var á því að breyta röðinni á málum hæstv. menntamálaráðherra þannig að hún byrjaði á að ræða um háskólamálið og fór svo í miðjum klíðum, lét ekki einu sinni vita að hún væri að fara sem er náttúrlega þvílíkur dónaskapur að maður þekkir ekki annað eins. Síðan er farið í mál samgönguráðherra og hann var með ein sex mál á dagskrá ofan í samgönguþingið sem er í dag. Nú er hann farinn og þá á að stoppa umræður um hans mál. Í morgun voru greidd atkvæði um að halda fundi fram á kvöld og 26 hv. þingmenn studdu það. Mér sýnist að meira en 20 þeirra séu flognir úr húsi. Ætla þeir ekki að vera viðstaddir umræðuna fram á kvöld? 

Forseti hafði gert ráð fyrir því að umræðu um mál samgönguráðherra yrði lokið á þessum tíma. Þeim hefur nú verið frestað um stund enda hafði ráðherra gert aðrar ráðstafanir en hann mun koma aftur að loknum umræðum um málefni hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um aðild starfsmanna við samruna félaga með takmarkaðri ábyrgð yfir landamæri en drög að frumvarpinu voru samin af Rannsóknasetri vinnuréttar og jafnréttismála við Háskólann á Bifröst. Með frumvarpi þessu er lagt til að sett verði lög hér á landi til innleiðingar á efni 16. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins um samruna hlutafélaga yfir landamæri. Sú tilskipun var reyndar að stórum hluta innleidd hér á landi með lögum nr. 54/2007, um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög, og var það gert fyrir forgöngu viðskiptaráðuneytisins. Sú löggjöf mælir þó ekki fyrir um þátttökurétt starfsmanna við samruna fyrirtækja og því er nauðsynlegt að setja sérstakar reglur um þátttökurétt starfsmanna sem kveðið er á um í 16. gr. tilskipunarinnar. Hér er því um það að ræða að meginefni einnar tilskipunar er innleitt á vegum tveggja ráðuneyta hér á landi í samræmi við efni einstakra ákvæða hennar og skiptingu málaflokka innan Stjórnarráðs Íslands. Þessi skipting á milli viðskiptaráðuneytisins og félags- og tryggingamálaráðuneytisins er jafnframt í samræmi við þann hátt sem hafður var á annars vegar í tengslum við setningu laga nr. 26/2004, um Evrópufélög, og lög nr. 27/2004, um aðild starfsmanna að Evrópufélögum, og hins vegar lög nr. 92/2006, um evrópsk samvinnufélög, og lög nr. 44/2007, um aðild starfsmanna að evrópskum samvinnufélögum. Frumvarp það sem hér er mælt fyrir hefur það meginmarkmið að innleiða reglur til að vernda rétt starfsmanna samrunafélaga til að eiga aðild að ákvörðunum sem varða starfsemi félagsins sem þeir vinna hjá. Jafnframt tekur verndin til þess að viðhaldið verði reglum um aðild starfsmanna sem í gildi eru í þeim félögum sem taka þátt í stofnun samrunafélags. Ef ekkert þátttökufélaganna starfar samkvæmt þátttökureglum fyrir skráningu félagsins er þess þó ekki krafist að það setji reglur um þátttöku starfsmanna. Í frumvarpinu er kveðið á um að unnið verði samkvæmt tilteknu ferli. Ferlið byggir á því að þegar ákveðið hefur verið að stofna samrunafélag skuli framkvæmdastjórnir eða stjórnir þeirra félaga sem þátt taka í stofnun þess gera nauðsynlegar ráðstafanir til að hefja samningaviðræður við fulltrúa starfsmanna félaganna um tilhögun á aðild starfsmanna í samrunafélaginu. Markmið samningaviðræðna er að ná samkomulagi um aðild starfsmanna að samrunafélagi, þ.e. varðandi rétt fulltrúa starfsmanna til upplýsinga, samráðs og þátttöku. Gert er ráð fyrir að sérstök samninganefnd sé í forsvari fyrir starfsmenn þátttökufélaga við þær viðræður. Við myndun nefndarinnar skal m.a. tryggja að nefndarmenn séu kosnir eða tilnefndir í hlutfalli við fjölda starfsmanna hjá þátttökufélögum, hlutaðeigandi dótturfélögum og starfsstöðvum í hverju aðildarríki fyrir sig. Gert er ráð fyrir því að fulltrúar sem kjörnir eru á Íslandi til setu í slíkri samninganefnd séu kosnir af trúnaðarmönnum innan fyrirtækisins en að starfsmenn sem ekki eiga trúnaðarmann velji sér sameiginlegan fulltrúa sem taki þátt í kjöri fulltrúa í samninganefndina. Séu engir trúnaðarmenn innan fyrirtækis eiga allir starfsmenn þátttökufélagsins rétt á að taka þátt í kjöri fulltrúa í samninganefndina. Enn fremur hefur frumvarpið að geyma ákvæði sem ætlað er að tryggja rétt fulltrúa starfsmanna í samninganefndinni til að fá upplýsingar um þau fyrirtæki sem standa að stofnun samrunafélags og áform þeirra er varða starfsemi félagsins. Einnig er kveðið á um rétt sérstöku samninganefndarinnar til að kalla eftir sérfræðiaðstoð og bera þau félög sem taka þátt í stofnun samrunafélags allan kostnað af starfi nefndarinnar. Ef aðilar koma sér saman um að koma á þátttöku starfsmanna skal í samkomulagi kveðið á um nánari tilhögun svo sem fjölda fulltrúa í eftirlitsstjórn eða stjórn samrunafélagsins. Samningaviðræður geta samkvæmt frumvarpinu að hámarki staðið yfir í eitt ár. Aðilar geta ákveðið að slíta viðræðum og gilda þá ákvæði III. kafla um aðild starfsmanna, eftir því sem við á. Sama máli gegnir ef ekki næst samkomulag innan þess frests sem veittur er til viðræðna. Meginreglan er sú að einfaldur meiri hluti atkvæða ræður afstöðu sérstöku samninganefndarinnar. Ef niðurstaða samningaviðræðna verður að áhrif fulltrúa starfsmanna á skipan stjórnar eða framkvæmdastjórnar samrunafélagsins verði minni en fyrir stofnun þess þarf samkomulagið hins vegar að hljóta atkvæði frá auknum meiri hluta. Virðulegi forseti. Tilskipunin sem frumvarpið byggir á, um samruna hlutafélaga yfir landamæri, er meðal annars sett með hliðsjón af þörf á samvinnu og sameiningu félaga með takmarkaðri ábyrgð frá mismunandi aðildarríkjum Evrópusambandsins. Með tilskipuninni er greitt fyrir samruna félaga með takmarkaðri ábyrgð yfir landamæri og er þar mælt fyrir um að lög aðildarríkjanna skuli heimila samruna innlends félags með takmarkaðri ábyrgð og félags með takmarkaðri ábyrgð frá öðru aðildarríki yfir landamæri, að því tilskildu að lög hlutaðeigandi aðildarríkja heimili samruna þess háttar félaga. Efni 3. og 6. mgr. 16. gr. tilskipunarinnar sem hér um ræðir fellur annars vegar undir lög nr. 2/1995, um hlutafélög, með síðari breytingum, og lög nr. 138/1994, um einkahlutafélög, með síðari breytingum, en bæði hlutafélagalögin og einkahlutafélagalögin falla undir málefnasvið viðskiptaráðuneytisins. Því eru í samráði við viðskiptaráðuneytið lagðar til í frumvarpinu tilteknar breytingar á fyrrnefndum lögum, þannig að innleiða megi 16. gr. tilskipunarinnar að fullu. Nánar er fjallað um meginefni frumvarpsins í ítarlegri greinargerð og vísa ég um frekari skýringar til hennar. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. félags- og tryggingamálanefndar.

Frú forseti. Hér er um að ræða frumvarp sem hefur það að markmiði að innleiða reglur til þess að vernda rétt starfsmanna félaga sem renna saman yfir landamæri, þ.e. félaga sem eru einkahlutafélög eða hlutafélög, félög með takmarkaða ábyrgð, svokölluð, til að vernda rétt starfsmanna til aðildar að ákvörðunum sem varða starfsemi félagsins sem þeir vinna hjá og tryggja að ekki falli niður réttur þeirra, m.a. til upplýsinga og til samráðs og til þátttöku í starfsemi og stjórnun félagsins þótt félagið fái skrifstofu eða höfuðstöðvar hér á landi. Það sem vekur eftirtekt mína þegar ég skoða þetta frumvarp er tvennt. Í fyrsta lagi langar mig til þess að spyrja hverju það sætir að það hefur tekið heilt ár að koma fram með frumvarp sem tryggir þennan þátttökurétt starfsmanna eftir að hér voru samþykkt á síðasta ári lög nr. 54/2007. Ég minni á að þegar innleiðing Evróputilskipunarinnar um Evrópufélög var samþykkt á Alþingi komu þessi mál, annars vegar lög um Evrópufélög og hins vegar lög um aðild starfsmanna og til tryggingarréttar þeirra í Evrópufélögum, samhliða inn í þingið og voru samþykkt sama dag sem lög nr. 26 og 27, 27. apríl 2004. Þetta er auðvitað miklum mun eðlilegra vinnulag, frú forseti, að mál sem þessi fylgist að í gegnum þingið eins enda þótt þau komi í rauninni frá tveimur ráðuneytum eins og hér um ræðir. Það er hæstv. viðskiptaráðherra sem leggur fram frumvarp til breytinga á félagaréttinum en hæstv. félagsmálaráðherra sem leggur fram mál sem varða þátttökurétt starfsmanna í löggjöfinni. Mig langar bara til þess að fá upplýst af hverju þetta verklag er viðhaft í þetta sinn, hvort einhver ljón hafi verið þar í vegi, af hverju þessi mál fylgdust ekki að á sínum tíma og af hverju þetta hefur tekið heilt ár. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra að drög að frumvarpinu voru samin af Rannsóknarsetri vinnuréttar og jafnréttismála við Háskólann á Bifröst. Í því sambandi langar mig til að spyrja hvort haft hafi verið samráð við aðila vinnumarkaðarins við þessa frumvarpssmíð eins og reyndar var tekið fram þegar á sínum tíma, á árinu 2004, voru lögfestar tilskipanir frá Evrópusambandinu um hin svokölluðu Evrópufélög sem ég nefndi áðan. Þetta er annað atriðið, frú forseti, sem mig langar til að fá upplýsingar um. Hitt atriðið varðar það sem fram kemur í upphafi greinargerðar með þessu frumvarpi að það eru ekki ákvæði um þátttökurétt starfsmanna í löggjöf okkar um einkahlutafélög og hlutafélög og þar af leiðandi ekki heldur í lögum nr. 54/2007, eins og er í dönskum rétti. Það er í rauninni ef ég skil þetta mál rétt ástæðan fyrir því að verið er að flytja þetta frumvarp. Mér þykir forvitnilegt að vita hvernig þessum ákvæðum í danska réttinum er háttað. Á sínum tíma var heilmikil umræða í samfélaginu um svokallað atvinnulýðræði, þ.e. rétt starfsmanna til þess að fá upplýsingar sem varða starfsemi, stöðu og stefnu í rekstri fyrirtækisins, m.a. upplýsingar um stöðu sem er verið að verja ef félög koma hingað til lands og starfsmenn hafa haft slíkan rétt, að það detti ekki niður hér á landi. Mér finnst þetta mjög spennandi málefni og mér þykir miður að við skulum ekki hafa líkt og Danir lagaákvæði sem tryggja þátttöku og aðild starfsmanna í félögum með takmarkaða ábyrgð nema þá að þessu frumvarpi samþykktu í svokölluðum samrunafélögum, sem sagt ekki í öðrum félögum ef ég skil þetta rétt. Mig langar til að spyrja hæstv. félagsmálaráðherra hvort hún telji til greina koma að setja almennar reglur sem snerta þetta sama mál en þær tækju þá til fleiri félaga en þeirra sem varða Evrópufélögin annars vegar og samrunafélög hins vegar. Ég held að það væri verðugt verkefni fyrir hæstv. félagsmálaráðherra. Ég á ekki von á því að það verði mikill ágreiningur um einstaka efnisatriði þessa frumvarps. Það er mjög gott og eðlilegt að það verði gengið tryggilega frá því að réttindi starfsmanna sem hér er um rætt falli ekki niður við samruna. Mér þykir líka gott að sjá að ef samkomulag næst í samninganefnd um aðild starfsmanna um að minnka þann rétt þá þarf aukinn meiri hluta starfsmanna til þess að samþykkja það.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður beinir til mín nokkrum spurningum sem snerta þetta mál. Ég skal reyna að svara þeim af bestu getu og ef eitthvað vantar upp á það þá skal ég sjá til þess að hv. þingmaður fái það sem upp á vantar í meðförum þingsins á þessu frumvarpi og í meðförum nefndarinnar. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að það hefði vissulega verið eðlilegra að þetta frumvarp yrði samferða frumvarpi um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög sem var samþykkt fyrir ári síðan og hefur tekið gildi og var flutt að frumkvæði viðskiptaráðuneytisins. En menn voru í eilitlum vandræðum með hvar ætti að staðsetja þau atriði sem varða starfsmennina og þátttökurétt þeirra í þessu. Rannsóknarsetri vinnuréttar og jafnréttismála við Háskólann á Bifröst var fengið það úrlausnarefni og eftir því sem ég er upplýst um þá tók það bara þennan tíma að finna þessu stað. Það sem kemur fram í þessu frumvarpi varð niðurstaðan. Ég vona að það komi ekki að sök þó að vissulega hefði verið æskilegra að þessi mál hefðu fylgst að. En ég vil taka undir með hv. þingmanni um það sem mér fannst gæta í orðum hennar, þ.e. að við erum langt á eftir öðrum þjóðum að því er varðar atvinnulýðræði og þátttökurétt starfsmanna í fyrirtækjum og stjórnun fyrirtækja. Það hefur verið áhugamál mitt lengi að tryggja starfsfólki okkar meiri rétt og að það sé unnið miklu skipulegar en gert hefur verið með atvinnulýðræði. Ég flutti fyrir nokkrum árum hér á Alþingi frumvarp þar að lútandi. Ég get því alveg tekið undir með hv. þingmanni að það þarf svo sannarlega að tryggja miklu betur þátttökurétt starfsmanna og að koma hér á miklu öflugra atvinnulýðræði en það er nánast ekki neitt hér á landi. Ég get því alveg stutt þingmanninn í því að það yrði sett í gang einhver vinna í því máli. Nú veit ég að vísu ekki um afstöðu ríkisstjórnarinnar til þess en ég dreg enga dul á það hér að mér finnst vanta mikið upp á atvinnulýðræði hér á landi. Ég hélt satt að segja, virðulegi forseti, að ég væri í andsvörum en ég sé að ég kom hér í ræðu. En ég vona að ég hafi að einhverju leyti svarað spurningum hv. þingmanns.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra hefur svarað þeim spurningum sem ég bar fram áðan og það er gott að fá það staðfest að við erum náttúrlega mjög langt á eftir nágrannalöndum okkar í þessum efnum og við erum líka mjög langt á eftir því sem ég held að margir haldi að við séum. Á árum áður var hér töluverð umræða um atvinnulýðræði og nauðsyn þess að starfsmenn fengju aðild og upplýsingar um þau mál sem snerta starfsmenn auðvitað mjög mikið vegna þess að það er þeirra lifibrauð og atvinna. En síðan varð ekkert úr þessu hjá okkur. Þetta gufaði einhvern veginn upp. Ég mun taka áskorun ráðherrans og reyna að koma máli þessa efnis hér inn í þingið, vonandi nú á vordögum. Ég vil þakka þau svör sem ég fékk og mér þykir gott til þess að vita að það er stuðningur við frekara atvinnulýðræði í ríkisstjórninni og við skulum vona að það sé hjá fleirum en bara hæstv. félagsmálaráðherra.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun í barnaverndarmálum til næstu sveitarstjórnarkosninga árið 2010. Barnavernd heyrir undir félags- og tryggingamálaráðuneytið samkvæmt lögum um barnavernd, nr. 80/2002. Ráðuneytið ber ábyrgð á stefnumótun málaflokksins og skal ráðherra leggja fyrir Alþingi framkvæmdaáætlun til fjögurra ára í senn að loknum sveitarstjórnarkosningum. Með þessari þingsályktunartillögu má segja að brotið sé í blað því að þrátt fyrir ákvæði laganna frá 2002 er þetta í fyrsta sinn sem lögð er fram heildstæð framkvæmdaáætlun í þessum mikilvæga málaflokki. Samkvæmt lögum á að leggja slíka áætlun fram að loknum hverjum sveitarstjórnarkosningum, sem gekk ekki eftir. Vinna við þessa áætlun hófst fyrst í tíð þessarar ríkisstjórnar og hefur mikil vinna verið lögð í hana á undanförnum mánuðum. Áætlunin er unnin af ráðuneytinu og Barnaverndarstofu sem saman skulu vinna að framkvæmd hennar með það að markmiði að tryggja að börn sem búa við óviðunandi aðstæður eða stofna heilsu sinni og þroska í hættu fái nauðsynlega og árangursríka aðstoð. Við gerð framkvæmdaáætlunarinnar var byggt á ákvæðum barnaverndarlaga um ábyrgð og skyldur ríkisins í barnaverndarmálum og jafnframt tekið mið af aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar í málefnum barna til ársins 2011 sem samþykkt var á Alþingi í júní í fyrra. Framkvæmdaáætlunin var unnin í víðtæku samráði við sveitarfélögin í landinu. Drög að henni voru send öllum sveitarstjórnum og barnaverndarnefndum og Sambandi íslenskra sveitarfélaga til umsagnar. Einnig var haldið málþing um áætlunina þar sem efnt var til samráðs fulltrúa ríkisins, einstakra sveitarfélaga og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Meðal ábendinga sem fram komu var að í áætluninni skorti umfjöllun um fötluð börn og börn af erlendum uppruna og var tekið tillit til þeirra í lokagerð hennar. Í umfjöllun um framkvæmdaáætlunina hafa sveitarfélögin lagt ríka áherslu á stuðning Barnaverndarstofu við barnaverndarnefndir um land allt. Þetta er sannarlega mikilvægt enda rík áhersla lögð á þetta hlutverk Barnaverndarstofu í 7. gr. barnaverndarlaga. Um þetta er einnig fjallað í athugasemdum við þingsályktunartillöguna þar sem fram kemur að áherslur Barnaverndarstofu og ráðuneytisins muni nú og um næstu framtíð beinast að því að innleiða og þróa ný úrræði í barnaverndarmálum, meta árangur úrræða í barnavernd, styrkja starf Barnaverndarstofu og efla barnavernd á vegum sveitarfélaganna. Athyglisverðar upplýsingar koma fram þegar maður skoðar fjölda tilkynninga til barnaverndarnefnda, hve mikið þeim hefur fjölgað á umliðnum árum. Tilkynningar til barnaverndarnefnda voru 2.728 árið 2000 en sex árum síðar, árið 2006, voru tilkynningarnar orðnar 6.874. Tilkynningar fóru yfir 8 þús. árið 2007 þannig að mikið verk er að vinna í barnavernd og brýnt að hafa leiðsögn eins og barnaverndaráætlun þá sem ég mæli nú fyrir. Hlutverk sveitarfélaga á sviði barnaverndar er stórt og verkefnin viðamikil. Í lögum um barnavernd er kveðið á um að sveitarstjórnir marki sér stefnu og geri framkvæmdaáætlun fyrir hvert kjörtímabil á sviði barnaverndar innan sveitarfélagsins. Ég bind miklar vonir við að framkvæmdaáætlunin sem hér er kynnt verði sveitarstjórnum hvatning og stuðningur við gerð slíkra áætlana og mun jafnframt ganga eftir því að þau uppfylli framangreint skilyrði laganna. Barnavernd er stór og mikilvægur málaflokkur sem snýst um vandasöm og viðkvæm mál. Mikilvægi þess að vandað sé til verka verður því aldrei ofmetið. Í barnavernd er fjallað um hagsmuni, velferð og framtíð barna og fjölskyldna þeirra. Barnaverndarlög leggja ríkar skyldur á þá sem vinna að barnaverndarmálum og það sem stendur ávallt efst í barnaverndarstarfi er sú fortakslausa krafa að hagsmunir barns séu ávallt hafðir í fyrirrúmi og gilda þar engar undantekningar. Eðli þessara mála er slíkt að þau krefjast mikils af þeim sem að þeim vinna og því er fagleg þekking þeirra, menntun, kunnátta og færni, hornsteinninn að farsælu starfi. Hæstv. forseti. Ég mun nú fara nokkrum orðum um helstu efnisatriði þeirrar framkvæmdaáætlunar í barnaverndarmálum sem hér liggur fyrir, þótt hún sé vissulega viðameiri en svo að hægt sé að gera öllum þáttum hennar fullnægjandi skil. Áætlunin skiptist í þrjá meginkafla með skilgreindum markmiðum og verkefnum. Verkefni eru tímasett, gerð er grein fyrir framkvæmd þeirra og áætluðum kostnaði og jafnframt er skilgreint hvernig mat skuli lagt á árangur. Í fyrsta kafla er fjallað um aðgerðir til að efla barnaverndarstarf á vegum félags- og tryggingamálaráðuneytisins, í öðrum kafla um aðgerðir til að efla barnaverndarstarf á vegum Barnaverndarstofu og í þriðja kaflanum er fjallað um aðgerðir til að efla þjónustu og verklag á þessu sviði. Áætlaður kostnaður vegna verkefna sem kveðið er á um í framkvæmdaáætluninni er um 35 millj. kr. á ári og mun ráðuneytið taka tillit til þess kostnaðar í tillögum sínum vegna fjárlagagerðar ársins 2009. Það skal tekið fram varðandi þessar 35 millj. kr. að þá er undanskilið viðamikið verkefni um foreldrafærniþjálfun, en það verður unnið í samráði við sveitarfélög og önnur ráðuneyti og er gert ráð fyrir að kostnaður vegna þess muni skiptast á marga aðila. Meginmarkmið þess hluta áætlunarinnar sem snýr að ráðuneytinu felast einkum í því að ráðuneytið eigi frumkvæði að þróun löggjafar á sviði barnaverndar. Í því skyni er miðað við að ráðuneytið meti reglulega framkvæmd barnaverndarlöggjafar, sérstaklega með hliðsjón af nýjungum og breytingum í barnaverndarstarfi. Einnig er lögð áhersla á hlutverk ráðuneytisins í því að tryggja samráð og samvinnu við önnur ráðuneyti sem sinna málefnum barna. Meðal mikilvægra verkefna ráðuneytisins er að efla og þróa samvinnu við Samband íslenskra sveitarfélaga og sveitarfélögin um barnaverndarstarf. Þá skal ráðuneytið eiga frumkvæði að því að fram fari mat á álagi í barnaverndarstarfi og endurmat á starfsmannaþörf sveitarfélaganna í málaflokkinum. Meginmarkmið framkvæmdaáætlunarinnar sem snúa að Barnaverndarstofu eru í fjórum liðum. Í fyrsta lagi að efla barnaverndarstarf á hennar vegum með því að greina úrlausnarefni á sviðinu, fylgjast með þróun málaflokksins, gera tillögur um endurbætur við félags- og tryggingamálaráðuneytið og taka þátt í framkvæmd þeirra. Í öðru lagi að efla þjónustu Barnaverndarstofu þannig að hún verði markvissari, aðgengilegri og skjótari og ávallt í samræmi við þarfir viðskiptavina á hverjum tíma. Þetta á við um ráðgjöf, fræðslu og eftirlit og rekstur heimila og stofnana á vegum stofnunarinnar. Áhersla er lögð á að jafnræði ríki gagnvart þeim sem eiga samskipti við stofnunina. Í þriðja lagi er það markmið að bæta hæfni, getu og nýtingu starfsfólks Barnaverndarstofu og þeirra sem starfa á hennar vegum. Virðulegi forseti. Ég vil geta sérstaklega um nokkur verkefni í framkvæmdaáætluninni sem teljast til nýmæla á þessu sviði. Árið 2005 hófst samstarf 32 Evrópuríkja við þróun gæðastaðla um umönnun barna í fóstri, jafnt á stofnunum eða annarri vist utan heimilis. Í september 2007 hófst vinna við þróun íslenskra gæðastaðla sem byggist á fyrrnefndu Evrópusamstarfi. Þessi vinna er langt komin og gert ráð fyrir að markviss kynning gæðastaðlanna fyrir starfsfólk meðferðarheimila og barnaverndarnefnda geti hafist í sumar. Þá vil ég nefna áætlanagerð sem nú er unnið að á Barnaverndarstofu um fyrirkomulag á markvissu eftirliti með vistun barna á meðferðarheimilum. Þessi áætlun á að liggja fyrir í lok ársins. Þá er gert ráð fyrir að áætlun um markvisst eftirlit með börnum sem vistast í öðrum úrræðum utan heimilis liggi fyrir í árslok 2009. Þessi tvö verkefni um gæðastaðla vegna umönnunar barna í fóstri og sömuleiðis verkefni um skipulegt og markvisst eftirlit með þessum úrræðum tel ég einstaklega mikilvæg. Sorgleg dæmi úr fortíðinni hafa sýnt okkur að faglegar kröfur til vistunar- og meðferðarúrræða þurfa að vera nákvæmar og skýrar. Sömuleiðis verður eftirlit með þessum úrræðum að vera í föstum skorðum og fela í sér faglegt aðhald og faglegan stuðning við þá sem sinna því vandasama verkefni að fóstra börn annarra, annast þau og veita þeim meðferð. Í framkvæmdaáætluninni sem hér er til umfjöllunar eru nokkur verkefni sem fela í sér mat á árangri ýmissa úrræða. Eitt þeirra er mat á árangri meðferðarheimila. Ráðist verður í slíkt mat á einum til tveimur heimilum þar sem meðal annars verður safnað upplýsingum um viðhorf vistbarna og foreldra til meðferðarinnar og árangurs hennar. Kynferðisbrot gegn börnum eru meðal erfiðustu og vandmeðförnustu mála sem koma til kasta þeirra sem vinna við barnavernd. Undanfarin ár hefur Barnahús gegnt mikilvægu hlutverki í þessum málum en í haust eru tíu ár liðin frá því að starfsemi hófst í Barnahúsi. Meðal verkefna á framkvæmdaáætlun er að meta árangur starfseminnar sem þar fer fram. Um er að ræða heildarmat á starfinu, áhrifum þess á rannsókn kynferðisbrota og meðferð þolenda. Annað verkefni tengt Barnahúsi er rannsóknarverkefni þar sem rannsakaður er framburður barna sem koma í Barnahús vegna gruns um kynferðislegt ofbeldi. Meginmarkmið rannsóknarinnar er að skoða hvaða atriði í framburði barna leiða til opinberrar ákæru og dóms fyrir kynferðisbrot. Skráningu gagna vegna þessarar rannsóknar er þegar lokið og er stefnt að því að skýrsla um niðurstöður hennar verði tilbúin á næstu vikum. Á síðustu árum hefur orðið umtalsverð fjölgun á tilkynningum til barnaverndarnefnda sem bendir meðal annars til aukins álags á starfsfólk í barnavernd. Samkvæmt upplýsingum sem Barnaverndarstofa hefur aflað er mikill munur milli barnaverndarnefnda á því hve margar tilkynningar leiða til nánari könnunar og í sumum tilvikum er aðeins lítill hluti tilkynninga kannaður frekar. Brýnt er að gera athugun á eðli og umfangi tilkynninga og hlutfalli þeirra sem leiða til könnunar máls hjá barnaverndarnefndum. Í framkvæmdaáætluninni er gert ráð fyrir samstarfi um þetta verkefni við Háskóla Íslands eða Rannsóknasetri í barna- og fjölskylduvernd og mun áætlun um verkefnið liggja fyrir í byrjun næsta árs. Að lokum vil ég nefna sérstaklega ný meðferðarúrræði sem ég bind miklar vonir við og gerð eru nokkuð ítarleg skil í áætluninni. Eitt þeirra er svonefnd fjölþáttameðferð (MST = Multisystematic Therapy) sem felst í því að glímt er við hegðunarraskanir unglinga í þeirra venjubundna umhverfi, þannig að meðferð er veitt án þess að taka þá út af heimili sínu. Margar aðferðir í meðferð utan stofnana hafa verið þróaðar, ekki síst í Bandaríkjunum. Fjölþáttameðferðin er hins vegar sú sem mesta athygli hefur vakið jafnt í Bandaríkjunum og Evrópu. Þess má geta að átta ár eru síðan Norðmenn ákváðu að innleiða þetta meðferðarform á landsvísu og Svíar og Danir hafa siglt í kjölfarið. Rannsóknir á árangri fjölþáttameðferðar hafa sýnt umtalsvert betri langtímaárangur en hefðbundin stofnanameðferð og reynsla annarra þjóða af aðferðinni gefur tilefni til að endurskoða þá stefnu sem fylgt hefur verið í meðferðarmálum barna og unglinga hér á landi. Barnaverndarstofa mun stýra þessu verkefni og er gert ráð fyrir að tvö meðferðarteymi geti hafið meðferð af þessu tagi í haust. Gert hefur verið ráð fyrir fjármagni til þess. Þessi teymi munu þjónusta barnaverndarnefndir á Suðvesturlandi og Norðurlandi og er áætlað að unnt verði að bjóða meðferðina allt að 90 fjölskyldum á ári. Annað verkefnið er foreldrafærniþjálfun að erlendri fyrirmynd þar sem foreldrum er boðin uppeldisráðgjöf og þjálfun í foreldrafærni. Áhersla er einkum lögð á fræðslu og ráðgjöf fyrir foreldra fyrsta barns, foreldra barna á unglingsaldri og foreldra barna með sérþarfir. Mikið þróunarstarf hefur verið unnið á þessu sviði hjá Hafnarfjarðarbæ en erlendar rannsóknir hafa sýnt fram á góðan árangur þessarar þjónustu. Barnaverndarstofa mun í samvinnu við fræðslusvið Hafnarfjarðarbæjar gera áætlun um innleiðingu þessarar aðferðar á landsvísu, en stefnt er að því að árið 2010 standi foreldrafærniþjálfun til boða foreldrum um allt land. Loks vil ég nefna áframhaldandi þróun Barnaverndarstofu á meðferð fyrir unga gerendur í kynferðisbrotamálum. Það liggur fyrir að allnokkur fjöldi gerenda í kynferðisbrotamálum gegn börnum er undir 18 ára aldri. Einnig hafa rannsóknir leitt í ljós að yfir helmingur fullorðinna kynferðisbrotamanna hefur feril sinn á unglingsaldri. Samkvæmt samningi Evrópuráðsins um vernd gegn kynferðislegri misbeitingu, sem Ísland á aðild að, ber að bregðast við þessum vanda og veita viðeigandi aðstoð. Nauðsynlegt er að bregðast við kynferðisafbrotum sem framin eru af börnum og unglingum á markvissan og faglegan hátt, bæði í ljósi hagsmuna hinna ungu gerenda en ekki síður til þess að fækka þessum afbrotum. Barnaverndarstofa mun áfram þróa meðferð fyrir unga gerendur kynferðisbrota á Stuðlum og á meðferðarheimilum og jafnframt undirbúa meðferð utan stofnana í samvinnu við sérfræðinga. Ég hef fyrr í ræðu minni getið þess að hlutverk sveitarfélaga á sviði barnaverndar er afar mikilvægt. Þar er nærþjónustan við íbúana, þar ganga börnin í leikskóla og grunnskóla, eru í íþrótta- og tómstundastarfi, þar sækja börn og foreldrar þeirra þjónustu heilsugæslustöðva og félagsþjónustu og svo mætti áfram telja. Þegar grunur vaknar um að barn búi við óviðunandi uppeldisskilyrði, verði fyrir áreitni, ofbeldi eða stofni heilsu sinni og þroska í hættu er það mjög oft á þessum vettvangi. Því er afar mikilvægt að barnaverndaryfirvöld sveitarfélaganna séu árvökul og iðin við að uppfræða þá sem í starfi sínu sinna börnum og minna á tilkynningarskyldu í barnaverndarmálum sem getið er um í lögum. Barnaverndarstofa gegnir jafnframt þýðingarmiklu hlutverki, ekki síst vegna lögbundinnar skyldu sinnar til sinna leiðbeiningum um túlkun og framkvæmd barnaverndarlaga ásamt fræðslu og ráðgjöf fyrir barnaverndarnefndir í landinu. Virðulegi forseti. Með þessum orðum hef ég mælt fyrir þingsályktunartillögu um framkvæmdaáætlun í barnaverndarmálum til sveitarstjórnarkosninga árið 2010. Ég legg til að tillögunni verði að lokinni þessari umræðu vísað til síðari umr. og til hv. félags- og tryggingamálanefndar.

Herra forseti. Hér mælir hæstv. félagsmálaráðherra fyrir tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun í barnaverndarmálum fram til næstu sveitarstjórnarkosninga árið 2010. Það var afar ánægjuleg lesning og fyrirætlanirnar eru góðar svo langt sem þær ná. Fyrirheitin eru fögur en þau eru flest hver orðin nokkuð lúin. Vonandi tekst hæstv. nýjum félagsmálaráðherra betur upp í þessum efnum en fyrirrennurum hennar í sæti félagsmálaráðherra síðustu kjörtímabil. Ég hefði kosið að sjá að upplýst væri um það í þessari umræðu hvaða tillögur hæstv. ráðherra hyggst gera og er að gera nú við smíði fjárlaga fyrir árið 2009. Það er mjög mikilvægt að það komi fram í þessari umræðu. Ef þessi þingsályktunartillaga um framkvæmdaáætlun á að ná fram að ganga, sem ég vona einlæglega að geri, þá kostar það töluvert mikla peninga, verulega fjármuni. Þessum orðum verða að fylgja fjármunir, það er algerlega ljóst. Ég vil aðeins víkja að einum þætti þeirra vandamála sem hér blasa við en hann varðar börn og ungmenni með geðraskanir. Ég hef bæði sem lögmaður og í einkalífi umgengist börn og ungmenni sem strítt hafa við lesblindu, ofvirkni, athyglisbrest og aðrar geðraskanir. Í skýrslum kemur fram að 2–5% barna úr hverjum árgangi eigi við alvarlegar hegðunar- eða geðraskanir að stríða og hafi þörf fyrir sérhæfða og öfluga þjónustu í skóla- og heilbrigðiskerfum, 2–5% barna sem fæðast í hverjum árgangi. Með öðrum orðum má reikna með því að í hverjum árgangi séu að lágmarki 80–100 börn og upp í 215 börn sem eiga við þessa erfiðleika að stríða. Það þýðir að í þjóðfélaginu í dag eru um eða yfir 2.000 börn fram að 16 ára aldri eða aðeins lengur sem glíma við þessi vandamál. Hér er átt við þann hóp barna sem á við alvarlegustu vandamálin að glíma. Jafnvel bestu heimili og bestu foreldrar ráða ekki við ástandið, jafnvel girðing fjölskyldu, góðrar móður, góðs föður, vina og ættmenna nægir ekki til að hjálpa. Það þarf samfélagshjálp, það þarf öryggisnet í kringum þessi börn. Í skólakerfinu áður fyrr voru þessi börn kölluð „heimsku börnin“ sem hrökkluðust út úr því vegna vanrækslu. Flest hver þeirra höfðu markverða hæfileika á öðrum sviðum, málarahæfileika, listhæfileika og fjöldann allan af hæfileikum sem ekki voru ræktaðir. Þessi stóri hópur barna er í áhættuhópi. Það er líklegra, og reyndar mjög líklegt, að mörg þessara barna lendi í alvarlegum erfiðleikum. Þetta er hópurinn sem er í verulegri áhættu að lenda í fíkniefnum og afbrotum og ýmis konar sálarháska fljótlega eftir að þau ná kynþroska eða jafnvel fyrr. Þessi vandamál eru vissulega greind og ég hef rekist á að sama barnið hefur verið greint með þessi vandamál jafnvel fimm sinnum frá 7 til 14 ára aldurs alltaf með þeim niðurlagsorðum greiningarinnar að það þurfi úrræði, það þurfi að grípa til aðgerða, það þurfi að gera eitthvað án þess að nokkuð hafi gerst. Í niðurlagi svona greiningar kemur gjarnan fram að ef ekkert verði að gert muni barnið lenda í afbrotum, fíkniefnum og öðrum háska. Í þessum dæmum sem ég hef séð hefur þessi forspá eða greining því miður gengið eftir með dapurlegum afleiðingum. Meðferðarúrræðin í dag eru vægast sagt af mjög skornum skammti. Meðferðarúrræðum hefur í raun stöðugt fækkað, ég tala t.d. um meðferðarheimili. Ég held að þau séu núna vel innan við 40, ef ég man rétt og hæstv. félagsmálaráðherra leiðréttir mig ef svo er ekki, en sum þessara barna þurfa slík úrræði. Ég er þó meðmæltari því að hjálpin fari fram á heimili barnsins með öryggisnet í kringum það sem tengist skóla, iðjuþjálfum, sálfræðingi og heimilislækni. Þetta eru allt þekktar staðreyndir og sérfræðingur og foreldrar hafa árum saman barist fyrir raunhæfum aðgerðum og fjárveitingum ríkisins til málaflokksins en komið að tómum kofa. Ég get ekki annað en hugsað þá hugsun vegna fjársveltis sem ríkir í málaflokknum, og spurt: Væri ekki nær að þeim milljörðum sem ríkisstjórnin veitir eða hyggst veita til greiningardeilda, leyniþjónustu og sérsveitarlögreglu, til fulltrúa í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna og til varnarmálaskrifstofu, væri varið til barna með alvarlegar geðraskanir? Væri það ekki nær? Stafar þjóðfélagi okkar ekki hætta af þessum börnum, að þau fari í hundana, eins og það er orðað. Viljum við það? Nei, auðvitað ekki - með tilheyrandi tjóni fyrir þjóðfélagið. Við viljum það alls ekki. Fyrir mig er ekki vandi að forgangsraða. Ég vil frekar bjarga þessum börnum en leggja að á annan milljarð í varnarmálaskrifstofu, það get ég sagt. Þessi vandamál eru margrannsökuð og fyrir liggja fjölmargar skýrslur þar að lútandi. Ég leyfi mér að minna á afar ítarlega og greinargóða skýrslu frá árinu 2004 sem unnin var af Kristjáni Má Magnússyni sálfræðingi um málefni barna og ungmenna með geðraskanir. Ríkisstjórnin bað um þessa skýrslu en henni var bara stungið niður í skúffu. Það eru fjögur ár liðin síðan það var gert. Þessi skýrsla er raunsæ úttekt á þessum stórfellda vanda og þar er líka bent á virk úrræði til úrbóta. Þar voru m.a. þessar tillögur. Ég sé að sumt af þeim hefur ratað inn í þingsályktunartillöguna. Þar kemur m.a. fram að við breytingu á grunnskólalögum og reglugerð um sérfræðiþjónustu grunnskóla í tengslum við yfirfærslu grunnskóla til sveitarfélaga á árinu 1996, hafi dregið úr hlutverki sérfræðiþjónustu gagnvart börnum og ungmennum með geðraskanir. Það má lesa það úr þessari skýrslu að börn með þessar alvarlegi raskanir séu í „limbói“ þjónustuleysis vegna kerfisbreytinga og það er auðvitað með öllu óverjandi ástand. Ég segi það enn og aftur að þessi skýrsla hefur nánast legið í þagnargildi og fátæklegar tillögur ríkisstjórnar Framsóknarflokksins og nýrrar ríkisstjórnar í síðustu fjárlögum gára ekki yfirborð þessa vanda. Ég segi það hér að það er okkur til skammar að ekki skuli tekið myndarlega til hendinni í þessum málaflokki og það er þyngra en tárum taki að vita til þess að börn með geðraskanir skuli þurfa að sæta því að vera í fleiri, fleiri mánuði, allt að 14 mánuði, á biðlista hjá BUGL. Vonandi er að rætast úr varðandi það ástand en það er jafnvel of langt að bíða í einn dag eftir úrræðum vegna þess að hver dagur í lífi barns, 13–14 ára, sem er í þessu ásigkomulagi er dagurinn sem það lendir hugsanlega í fíkniefnum. Það er aðeins tímaspurning hvenær mörg þeirra ánetjast fíkniefnum og afbrotum og lenda í annarri ógæfu. Gerist það eru þau háð samfélagsaðstoð til æviloka og slíkt barn getur kostað hundruð milljóna kr. til æviloka. Ég minni líka á það að lokum að Vinstri hreyfingin – grænt framboð lagði fram ítarlega fjárlagatillögu við gerð síðustu fjárlaga um úrbætur sem allar voru felldar. En ég hvet og vona að hæstv. 

Hæstv. forseti. Ég fagna þessari tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun í barnaverndarmálum fram til næstu sveitarstjórnarkosninga. Hér kemur fram fjöldi atriða í framhaldi af aðgerðaáætluninni um málefni barna og ungmenna sem samþykkt var á sumarþingi sl. vor. Það sem verður spennandi að fylgja henni eftir og leitast við að framkvæma á þessu kjörtímabili og bregðast við þeim atriðum sem hv. þm. Atli Gíslason nefndi áðan, þ.e. að reyna með einhverjum hætti að grípa mun fyrr inn í þau vandamál sem steðja að og við verðum vör við í skólum landsins, oft og tíðum meira að segja í leikskólum og reyna að samræma aðgerðir strax með viðkomandi fjölskyldum á þeirra heimavelli, innan heimilisins og í skólunum og beita til þess fjölþættum aðferðum. Þarna hefur þekking aukist mjög á undanförnum árum, þegar hafa verið gerðar tilraunir með viðbrögð og aðgerðir og menn hafa stigið stór skref í foreldrafræðslu. Þessu þarf að fylgja eftir betur og prófa víðar og breiða út um landið allt þannig að skólar landsins geti beitt þessu úrræði og brugðist við eins fljótt og mögulegt er, því fyrr sem brugðist er við þeim mun meiri líkur eru á að árangur náist. Hér eru taldar upp margar leiðir sem mögulegar eru, ný meðferðarúrræði eins og t.d. fjölþáttameðferðin, fjölþáttameðferðarfóstur og foreldrafærniþjálfun og fleira mætti telja sem þegar er í gangi og við treystum á að verði reynt á kjörtímabilinu og auðvitað verða þá að fylgja peningar til þess að hægt verði að beita þessum aðferðum. Eftir sem áður þarf í einhverjum tilfellum að grípa til fósturúrræða, þ.e. að fjarlægja börn af heimili tímabundið. Eftir alla þá umræðu sem farið hefur fram, m.a. hér í þinginu, er ljóst að í þeim efnum þarf að beita bæði nýjum aðferðum og öruggara eftirliti, betri eftirfylgni og klárari markmiðssetningu og allt þetta er boðað í þessum texta, aukið gæðaeftirlit og því ber að fagna. Ég hlakka til að takast á við þetta frumvarp í félags- og tryggingamálanefnd og fagna því að það er fram komið og treysti á að við getum jafnvel bætt um enn betur og fylgt áfram þessari metnaðarfullu framkvæmdaáætlun.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þær umræður sem hér hafa farið fram um þessa framkvæmdaáætlun og ég get út af fyrir sig tekið undir það sem fram kom hjá hv. þingmanni, Atla Gíslasyni, 7. þm. Suðurk., að það er ekki nóg að setja fram áætlanir, það þurfa að fylgja peningar og ekki síst eftirfylgni. Það þarf líka að vera áhugi fyrir hendi hjá þeim sem eiga að framkvæma þetta vegna þess að ef það eru gerðar framkvæmdaáætlanir sem liggja bara ofan í skúffu skila þær auðvitað engu. Það má vel vera, eins og hv. þingmaður sagði, að ýmislegt í þessari framkvæmdaáætlun sé ekki nýtt en engu að síður er þarna verið að gera tilraun til þess að setja fram fyrstu framkvæmdaáætlunina í barnaverndarmálum og ég held að a.m.k. sé þar stigið skref í viðleitni til þess að gera betur í þessum málaflokki. Ég vil líka minna hv. þingmann á að ég held að það hafi aldrei á jafnstuttum tíma og þessi ríkisstjórn hefur verið að störfum verið sett jafnmikið fjármagn til málefna barna. Ég vil minna á að það var sett verulegt fjármagn til þess að stytta biðlista bæði á BUGL og Greiningarstöð ríkisins og sett fram metnaðarfull áætlun um að ná niður biðlistum þar. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að þeir eru til skammar og við eigum að leggja metnað okkar í að stytta þessa biðlista og tæma. Að því er unnið og allar áætlanir sem hafa verið settar fram í þessu efni ganga eftir. Það voru settir, ég man ekki hvað það eru miklir fjármunir, en einhver hundruð milljóna voru sett í það að ganga á þessa biðlista. Í þessari áætlun er líka gert ráð fyrir fjármagni, 35 millj. kr. á ári, og það mun verða tekið tillit til þess í tillögum vegna fjárlagagerðar árið 2009. Þá er undanskilið það verkefni sem ég nefndi hér um foreldrafærniþjálfun en það er verkefni sem mun skiptast bæði á ríki og sveitarfélög. Ég vil taka undir hvert einasta orð sem hv. þm. Atli Gíslason sagði um börn með ofvirkni og geðraskanir. Það er nokkuð sem ég hef orðið mjög vör við þessa fáu mánuði sem ég hef setið í ráðuneytinu, þ.e. hvað þetta er sívaxandi vandamál sem verður að taka á. Það hafa mjög margir foreldrar sem eiga börn með ofvirkni og geðraskanir komið á minn fund út af þessum vandamálum og það er alveg ljóst að þegar fleiri börn greinast, eins og á Greiningarstöð ríkisins og BUGL, þá er ekki nóg að greina börnin heldur þarf náttúrlega úrræði til þess að mæta þjónustu sem börnin þurfa á að halda í skólakerfinu, leikskólum og í félagslega kerfinu. Þar liggur hinn stóri vandi, vegna þess að það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði að þeir sem greinast með ADHD eða ofvirkni og geðraskanir falla í ákveðinn áhættuhóp. Þeim er hættara við að flosna upp úr skóla eða ánetjast fíkniefnavandanum og það er auðvitað mjög dýrt fyrir samfélagið ef það er látið gerast án þess að gerð sé tilraun til að koma til móts við þessi börn með þeirri þjónustu sem þau þurfa á að halda. Þessa dagana, væntanlega nú á næstu tveimur vikum, mun nefnd sem hefur verið að störfum og hefur einmitt skoðað ADHD hópinn, skila mér niðurstöðum svo hægt verði að leita leiða til úrbóta og hvernig megi auka þjónustu við þann hóp. Vandamálið sem við stöndum frammi fyrir er ekki bara að greina þessa hópa og skilgreina hvaða þjónustu þeir þurfa heldur er það þannig að í mörgum tilvikum er óljóst hvar ábyrgð sveitarfélaganna liggur í þjónustunni og hvar ábyrgð ríkisins liggur. Það er nokkuð sem ég vil vinda mér í með mínu fólki að skoða til þess að það verði ekki deiluefni á milli ríkis og sveitarfélaga sem allt of oft er, ekki bara í þessum málaflokki heldur fleirum, hver eigi að borga brúsann. Það hef ég séð allt of, allt of oft og það er nokkuð sem verður að fara í og meðan það er ekki klárt bitnar það einmitt á þessum börnum. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hv. þingmaður hóf um þetta mikilvæga mál. Ég er honum sammála í einu og öllu og ég hef haft verulegar áhyggjur af þeirri þróun sem verið hefur. Áður fyrr, fyrir 10, 15 árum þegar ég var að vinna í ráðuneytinu heyrðist varla um þessi mál en þau eru að koma í mjög vaxandi mæli upp núna og á því verður að taka. Hv. þingmaður sagði að fyrirheitin væru orðin lúin en hann vildi gefa mér tækifæri til þess að sýna hvers ég væri megnug með ríkisstjórninni í þessu efni. Við skulum bara sjá hvað setur í því efni en ég fullvissa hv. þingmann um að ég hef fullan hug á því að fylgja þessum málum fast eftir og allt kemur þetta fram í þeirri aðgerðaáætlun sem var samþykkt á síðasta vorþingi, aðgerðaáætlun í þágu barna og ungmenna. Að henni er verið að vinna mjög ákveðið í nefnd og í þingsályktunartillögunni kom fram að sú nefnd hefur það verkefni að fylgja eftir þeim tillögum sem þar koma fram til þess að bæta stöðu barna og ungmenna. Í nefndinni eiga sæti fulltrúar frá fjórum eða fimm ráðuneytum ásamt sveitarfélögunum og ég vona sannarlega að við munum sjá árangur af þeirri aðgerðaáætlun eftir því sem líður á kjörtímabilið.

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til þess að undirstrika mikilvægi þess að þegar fjallað eru um greiningar, hvort sem það er um ADHD eða greiningar almennt, að ekki sé litið á það sem vandamál heldur sem viðfangsefni. Það er markmið okkar í sambandi við ný grunnskólalög að fjalla um skóla án aðgreiningar og það er einmitt afar mikilvægt að við hættum að líta á börn og unglinga með einhvers konar frávik sem vandamál heldur bara sem eðlileg og sjálfsögð viðfangsefni. Þess vegna er mjög mikilvægt að úrræðin sem við beitum felist í að þjálfa starfsfólk innan skólanna, kennarana, og að við hættum að sætta okkur alltaf við það að menn biðji um að börn séu fjarlægð úr bekkjum eða að leitað sé annarra úrræða, að farið sé með þau eitthvert annað, heldur verði starfsfólk þjálfað til þess að vinna með þau sem hluta af hópnum. Því það er eins með þessi börn og mörg önnur, hvort sem um er að ræða fötlun, þroskafrávik eða ofvirkni eins og hér er verið að ræða um, að ef okkur tekst ekki að gera þetta að sameiginlegu viðfangsefni skólans og fjölskyldnanna í heild náum við engum árangri. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort hann muni ekki leita eftir samstarfi við hæstv. menntamálaráðherra í sambandi við úrlausn á þessu og styðja síðan Samtök ísl. sveitarfélaga því þetta er auðvitað hluti af þeim kjaraumræðum sem í vændum eru.

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála síðasta ræðumanni um að auðvitað eigum við að stefna að skóla án aðgreiningar og skilgreina þessi verkefni sem eðlileg og sjálfsögð viðfangsefni, eins og hv. þingmaður orðaði það. Við stöndum hins vegar frammi fyrir þeirri staðreynd að sú þjónusta sem börn fá í skóla eftir greiningu er mjög misjöfn, mjög mismunandi eftir skólum, það er bara staðreynd og á því verður auðvitað að taka. Það er auðvitað forsenda þess að við náum árangri í þjónustu við þessi börn að þau fái þá þjónustu innan skólans sem þau þurfa á að halda og þar þarf auðvitað að vera til þjálfað starfsfólk sem hefur þekkingu til að takast á við það verkefni. Hv. þingmaður spyr hvort ég ætli að leita samstarfs við menntamálaráðherra í þessu máli. Það er auðvitað sjálfsagt að gera það en ég minni enn og aftur á að menntamálaráðherra og menntamálaráðuneytið eiga fulltrúa í þeirri samstarfsnefnd sem vinnur með þau verkefni sem eru í aðgerðaáætluninni fyrir börn og ungmenni. En ég mun að sjálfsögðu ræða við menntamálaráðherra, og hef reyndar gert það, um að þetta sé mál sem við þurfum að taka sameiginlega á og ég vona að það verði gert.

Herra forseti. Það vekur athygli mína að í þingsal hefur enginn úr Sjálfstæðisflokknum tekið þátt í þessari umræðu. Það er auðvitað sorglegt þegar hæstv. ráðherra Jóhanna Sigurðardóttir talar hér um mjög merkilegt og þarft mál að enginn úr Sjálfstæðisflokknum skuli veita henni liðsstyrk og tala um að það þurfi að gera eitthvað. Mér sýnist að í þessu máli eins og í mörgum öðrum verði erfitt hjá henni að fá peninga til þess að leysa þetta mál eins og þarf. Þetta er mikið mál og þetta er samstarfsverkefni skóla og sveitarfélaga, fjölskyldna viðkomandi aðila, barna sem þurfa að fá aðstoð og meiri aðstoð en önnur börn í skólakerfinu. Ég dreg ekki í efa að hæstv. ráðherra vill gera eins og hún getur og koma til móts við þetta og laga þetta, en ég óttast að áhugaleysi sjálfstæðismanna, sem eru helmingur ríkisstjórnarinnar, spegli það sem hæstv. ráðherra þarf að glíma við, þ.e. áhugaleysi Sjálfstæðisflokksins og því muni hæstv. félagsmálaráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, eiga erfitt með að fá peninga eins og þarf í þetta verkefni.

Herra forseti. Vegna þess að hv. þingmaður hefur áhyggjur get ég sagt að reynsla mín af samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn að því er þennan málaflokk varðar er alveg ágæt. Ég vil minna hv. þingmann á að fyrsta verkefni þessarar ríkisstjórnar var að setja fram aðgerðaáætlun í málum barna og ungmenna. Það var mjög góð samstaða um það milli stjórnarflokkanna. Verulegir fjármunir voru settir í fyrstu aðgerðirnar sem áætlunin kvað á um, þ.e. að fara í átaksverkefni til að taka á biðlistunum bæði hjá Greiningarstöðinni og BUGL. Ég varð ekki vör við að Sjálfstæðisflokkurinn væri eitthvað að streðast á móti þessari áætlun sem við settum fram í barnaverndarmálum. Ég hef því a.m.k. ekki enn fundið fyrir öðru en að við séum samstiga í því að framfylgja þessari áætlun. Ég vil þó taka það fram hér, og ástæða er til að hafa áhyggjur af því, að settir eru miklu minni fjármunir til málefna barna hér á landi en t.d. á hinum Norðurlöndum. Þar þurfum við að taka okkur verulega á vegna þess að hverri krónu sem sett er í að bæta stöðu barna í samfélaginu, ekki síst barna sem þurfa á aðstoð að halda, er vel varið. Það er afskaplega dýrt að missa börn út í neyslu á fíkniefnum eða að þau flosni upp úr skóla. Það er dýrt fyrir samfélagið og við eigum að vera okkur alveg fullmeðvituð um að hverri einustu krónu sem við setjum í þennan málaflokk er vel varið og mun skila sér margfalt aftur til samfélagsins.

Herra forseti. Ég vil enn og aftur segja að það vantar miklu meiri peninga í þennan málaflokk. Hæstv. ráðherra Jóhanna Sigurðardóttir staðfestir það þegar hún segir að við leggjum minna fé til málefna barna almennt en önnur þjóðfélög sem við viljum bera okkur saman við. Það staðfestir það sem ég hélt fram áðan að áhugaleysi sjálfstæðismanna 

Hvaða kjaftæði er þetta?

Það segir mikið þegar 24 þingmenn sjá sér ekki fært að mæta til að taka þátt í umræðu um þessi alvarlegu mál sem snúa að geðheilsu barna og yfir höfuð að málefnum barna. Þetta er það sem þeir hafa gert í gegnum tíðina, að halda niðri fjárveitingum til þessara málaflokka. Sjálfstæðismenn eru nú búnir að vera í ríkisstjórn í 20 ár og hafa ekkert lagt þessu lið. Það er fyrst núna að það örlar aðeins á vilja hjá hæstv. félagsmálaráðherra að kippa þessum málum í liðinn. Ég óttast þó að það verði áfram mjög erfitt að bæta úr í þessum málaflokki vegna afstöðu sjálfstæðismanna frekar en annarra í þinginu.

Herra forseti. Orð hæstv. félagsmálaráðherra um þá sérstöku fjárveitingu og átakið sem ákveðið var að fara í á sl. hausti í geðverndarmálum barna og ungmenna kveiktu í mér og urðu til þess að ég bað um orðið þótt svo sýndist sem umræðan væri að tæmast. Það urðu nokkrar umræður um þessa framkvæmdaáætlun í síðustu viku í tilefni fyrirspurna minna til hæstv. heilbrigðisráðherra. Hann fer eðlilega með þau mál sem lúta að geðheilbrigðisþjónustu barna og ungmenna. Eins og hæstv. ráðherra nefndi voru settar 150 millj. kr. í sérstaka aðgerðaáætlun í ágúst sl. og skyldi aðgerðaáætlunin taka til 18 mánaða. Þegar átta mánuðir voru liðnir af þeim tíma spurði ég ráðherrann hvar áætlunin stæði, hvaða árangur hefði náðst og hvernig yrði með framhaldið. Í máli hans kom fram að 16. ágúst í fyrra, þegar þessi áætlun var samþykkt, voru 165 börn og unglingar á biðlista hjá barna- og unglingageðdeildinni, BUGL. Núna, átta mánuðum síðar, voru þau 107. Það hafði saxast verulega á listann en enn fleiri höfðu bæst á hann. Biðtíminn hafði styst eitthvað. En við skulum gera okkur grein fyrir því að þrátt fyrir að setja 50–60 millj. til BUGL til þess að bæta stöðuna, er árangurinn ekki meiri en þessi. Það eru enn þá 107 börn á biðlista eftir fyrsta viðtali á BUGL. Það er enginn að tala um innlögn eða aðstoð, þetta eru viðtal og greining. Það er auðvitað grafalvarlegt ástand. Ég vil taka fram að það hafa líka styst biðlistar hjá Miðstöð heilsuverndar barna en betur má ef duga skal. Við skulum átta okkur á því, herra forseti, að við glímum við uppsafnaðan vanda. Á undanförnum áratugum hafa geðheilbrigðismál verið olnbogabarn í heilbrigðiskerfi okkar en geðheilbrigðismál barna og ungmenna hafa sætt þar afgangi. Við verðum bara að viðurkenna það. Við erum með allt of fáa sérfræðimenntaða menn í þessum fögum og ég vil hvetja til þess enn og aftur að stofnaður verði prófessorsstóll við læknadeild Háskóla Íslands í geðlækningum barna og ungmenna. Það mundi efla starfið á þessu sviði og væntanlega kalla á kandídata og stúdenta til þess að leggja þetta fyrir sig. Við erum einfaldlega með allt of fáa sérmenntaða menn á þessu sviði. Okkur hefur ekki tekist að kalla á sálfræðinga inn í þessa þjónustu við börn og ungmenni sem er þó svo brýn vegna þess að Tryggingastofnun hefur ekki greitt með sama hætti fyrir þjónustu sálfræðinga eins og hún gerir fyrir þjónustu geðlækna. Það er mikið verk að vinna þarna enn þá. Eitt af því sem var í þessari aðgerðaáætlun og mig langar til að nefna hér er að kalla átti til sjálfstætt starfandi sérfræðinga sem eru með stofur sínar úti í bæ og fá þá til að koma inn í þessa þjónustu til að þétta netið. Árangur af því er því miður mjög lítill. Mér er kunnugt um að einungis einn sjálfstætt starfandi sálfræðingur hefur orðið við auglýsingu og hvatningu um að leggja málinu lið í þessu átaki þannig að það virðist ekki hafa tekist. Á sama tíma er unnið leynt og ljóst að því að koma upp einkarekinni geðdeild barna og unglinga í Heilsuverndarstöð Reykjavíkur ehf., gömlu Heilsuverndarstöðinni sem illu heilli var tekin, seld og yfirgefin af ríki og borg sem aldrei skyldi verið hafa. Nú eru þar að hreiðra um sig einkaaðilar til þjónustu í heilbrigðismálum sem líta á þá þjónustu eins og hverja aðra vöru. Hún er kostuð af bönkum. Ef þú ert með gott kort frá tilteknum banka þá færðu afslátt af heilbrigðisþjónustu þarna. Hæstv. heilbrigðisráðherra upplýsti okkur í síðustu viku um að nú í þessari viku væri verið að opna þessa geðdeild barna og unglinga. Ég verð að segja alveg eins og er að ég tel að við höfum ekkert efni á því að dreifa kröftunum á þessu sviði. Við höfum mjög fáa sérhæfða starfsmenn á þessu sviði og þurfum á öllum þeirra sameinuðu kröftum að halda. Það er ekki hægt að horfa upp á það mótmælalaust og ógrátandi, hreint út sagt, að einkareksturinn sogi þarna til sín sérfræðinga frá BUGL á sama tíma og ríkið setur 150 millj. kr. í þá þjónustu, þar af 65 millj. kr., minnir mig, til að efla BUGL sérstaklega. Rætt hefur verið um að þétta þurfi samvinnu sveitarfélaga og ríkisins. Ég tek undir það sem með hv. þm. Grétari Mar Jónssyni. Það er til fleiri átta að líta þar vegna þess að vandamál barna með geðraskanir eru svo fjölþætt að þau snerta ekki bara sveitarfélög og embætti hæstv. félagsmálaráðherra og hæstv. menntamálaráðherra. Þau snerta líka, eins og ég hef nefnt, verksvið hæstv. heilbrigðisráðherra og ekki síst hæstv. fjármálaráðherra. Við vitum að þrír þessara ráðherra koma frá Sjálfstæðisflokknum og einn frá Samfylkingu. Ég þarf auðvitað ekki að útlista hverjum ég treysti best í þeim efnum og hverjum ég treysti verst. Frá því hæstv. heilbrigðisráðherra tók við embætti hefur mér fundist hann fara um á verksviði sínu sem fíll í glervörubúð. Ég treysti honum ekki í þessum efnum, engan veginn, en ég vil hvetja hæstv. félagsmálaráðherra til dáða. Það þarf að styrkja barna- og unglingageðdeildina. Eitt af því sem gera átti í þessu átaki var að gera úttekt á starfsemi og stjórn til að byggja framtíðarstefnu og gera langtímaáætlun um úrræði við börn og unglinga með geðraskanir og það er gott. Ég óttast að ekkert sé verið að vinna að þeirri úttekt. Það kom ekkert fram um það í síðustu viku að úttektin væri hafin. Ég vil hvetja til þess að farið verði í slíka úttekt á vegum utanaðkomandi aðila og að verði litið til fleiri þátta en bara stífrar heilbrigðisþjónustu sem flokkuð er undir geðhjúkrun og geðlækningar. Það þarf að taka skólana og félagsþjónustu sveitarfélaganna og þétta allt netið því að það er dapurlegt til þess að vita að þegar mest á ríður í lífi fjölskyldna og barna skuli ekki vera til öryggisnet sem grípur þau. Þau eru í frjálsu falli í fleiri mánuði þangað til þeim býðst fyrsta úrræði. Ég vil hvetja hæstv. félagsmálaráðherra til dáða á þessu sviði og að hún samþætti starf sitt því starfi sem nú fer fram hjá heilbrigðisráðherra. Ekki veitir af.

Herra forseti. Ég ætlaði að leiðrétta hv. þm. Álfheiði Ingadóttur um að hún gleymdi dómsmálaráðuneyti þegar hún taldi upp hvaða ráðuneyti mundu hafa afskipti af þessu fólki. Margir krakkar sem lenda í þessari ógæfu hafa jafnvel ekkert verið greindir eða greindir of seint. Þeir lenda í ógæfu, jafnvel í glæpum og í fangelsum þar sem dómsmálaráðherra er æðsti maður, enn þá a.m.k.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Grétari Mar fyrir að minna mig á dómsmálaráðherra í þessu sambandi, ekki batnar staðan þegar enn einn sjálfstæðismaðurinn bætist við.

Er þetta planið sem þið eruð á?

Þetta er planið sem við erum á vegna þess að við erum að fjalla um hvað ræður fjárveitingum og áherslum í málefnum barna og unglinga. Við tínum til eina fjóra ráðherra, hv. þm. Ólöf Nordal, og fjögur ráðuneyti sem að þessu koma sem eru í höndum Sjálfstæðisflokks, þar á meðal fjármálaráðuneytið, og svo eitt sem er í höndum hins stjórnarflokksins og ég hef lýst yfir fullum stuðningi við á þessu stigi. Ég tek eftir því að í þessari framkvæmdaáætlun er vikið sérstaklega að meðferðarúrræðum, annars vegar fyrir unga kynferðisbrotamenn og hins vegar fyrir unga brotamenn almennt. Það er ákaflega mikilvægt verkefni. Það er dapurlegt að þurfa að horfa upp á að ungmenni skuli þurfa að fara í fangelsi innan um harðsvíraða glæpamenn, jafnvel glæpagengi, og koma þaðan út kannski skaddaðri á sálinni en þeir fóru þar inn. En nú vænkast hagur Strympu, herra forseti. Það eru komnir ekki færri en tveir sjálfstæðisþingmenn í salinn þannig að það gæti verið að þeir tækju til máls og við gætum haldið þessari umræðu eitthvað áfram.

Herra forseti. Ég óska auðvitað hæstv. félagsmálaráðherra gæfu og gengis í þessu máli og efast reyndar ekki um heilindi hennar til að fylgja því eftir. En til að opna augu hugsanlega fleiri í þeirri baráttu er hér örlítið viðbótarnesti: Einkenni barna með geðraskanir eru greinanleg oft og tíðum í frumbernsku þeirra eða fyrir fimm ára aldur. Ef ekkert er síðan að gert þegar barnið verður kynþroska, 12, 13, 14, 15 ára, er hver dagur í lífi foreldrisins skelfilegur. Það er dagur sem er upp á líf og dauða. Skyldi barnið mitt lenda í fíkniefnum á morgun? Gerist það? Það veldur andvökunóttum og þungum áhyggjum. Það er dapurlegt til þess að vita og ég þekki dæmi þess að foreldrar slíkra barna sem hafa lent í þessum afbrotum og í fíkniefnum verða óánægðir með að börnin fái skilorðsdóm. Þeir telja þau betur komin í fangelsi en úti á götu. Það er ákaflega dapurlegt til þess að vita. Þessi börn geta eyðilagt sig á sál og líkama á þeim árum sem fara í hönd, frá 13, 14 ára aldri til tvítugs. Barn sem þannig hefur eyðilagt sig með fíkniefnum og öðru getur kostað þjóðfélagið - og þessar tölur eru ekki út í hött - allt upp undir 300 milljónir á æviskeiði þess. Þá er ég að tala um lífeyri sem getur farið yfir 100 milljónir, um fangelsiskostnað sem er 9 eða 10 þús. kr. á dag, um eignatjón sem þessi börn kunna að valda og þar fram eftir götunum. Með því að bjarga einu barni úr klóm þessara erfiðleika sparar þjóðfélagið um 300 millj. kr. Með því að bjarga tíu börnum sparast e.t.v. 3 milljarðar. Það er til ótrúlega mikils að vinna. Þess vegna má ekki til neins spara. Ég þykist vita að ef gerð yrði greining á föngum á Litla-Hrauni kæmi í ljós að ótrúlega stór hluti vistmanna á sögu slíkra erfiðleika að baki. Ég uppgötvaði reyndar í heimsókn á Litla-Hrauni í vetur að slíkar sjúkrasögur eða ferlar fylgja ekki föngunum. Mér þótti það nú miður.  Unnið er að tilraunaverkefni í skóla í Grafarvogi, ef ég man rétt. Þar er verið að búa til öryggisnet: Foreldri, barn, skólayfirvöld, heimilislæknir, sálfræðingur, iðjuþjálfi eða aðrir. Ef svona verkefni á að takast þá kostar það fjármuni. Það þýðir ekki að greina og greina ef viðbrögð fylgja ekki. Ég verð að ítreka að úrræðin eru þekkt. Þau hafa verið reynd í Noregi, að ég hygg með góðum árangri. Það er til fjöldinn allur af skýrslum sem sýna fram á ýmis úrræði. Það sem á vantar nú eru peningar og það verulegir fjármunir. Ég skora á þingmenn Sjálfstæðisflokksins - ég ætla nú ekki að fara að skammast í þeim hér - að beita sér fyrir því að leggja verulegt fjármagn í þennan málaflokk á fjárlögum fyrir næsta ár. Þá er ég að tala um milljarða fremur en milljónir, hundruð milljóna. Það er annað sem veldur vandræðum. Hér er ekki bara um að ræða kröfur á hendur ríkinu, að ríkið þurfi að leggja til fjármagn, heldur er þetta kostnaður við sveitarfélögin. Sveitarfélög á landsbyggðinni standa mörg hver mjög illa vegna þess að tekjustofnar þeirra eru ekki nægir og þau geta ekki sinnt þessum málaflokki eins og þeim ber líka skylda til og foreldrar eiga rétt til. Við það bætist að skortur er á læknum á landsbyggðinni auk þess að þúsundir einstaklinga í Reykjavík eru án heimilislæknis þannig að það kerfi er líka illa haldið hér í Reykjavík. Ég ítreka að ég óska hæstv. félagsmálaráðherra góðs gengis í þessum málaflokki.

Herra forseti. Hér er rædd þessi ágæta tillaga til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun í barnaverndarmálum fram til næstu sveitarstjórnarkosninga árið 2010. Þingmenn, ráðherra og formaður félagsmálanefndar, hv. þm. Guðbjartur Hannesson, sem hér hafa tekið til máls hafa reifað þetta mál mjög vel. Ég verð nú að segja alveg eins og er að eftir að við höfum farið yfir plaggið í félagsmálaráði þá finnst mér það vera mjög ítarlegt og gott. Það er í rauninni alveg ótrúlega tæmandi á sumum sviðum og mér finnst sumpart að farið sé helst til nákvæmlega ofan í hlutina. En það er hins vegar rétt sem fram hefur komið hjá þingmönnum og síðasta ræðumanni sem hér talaði, hv. þm. Atla Gíslasyni, að það er ýmislegt í svona nákvæmri og viðamikilli áætlun sem kallar á meiri fjármuni. Í þeim efnum er ég viss um að það kallar á hundruð milljóna ef farið er í þessa áætlun lið fyrir lið eins og hér er gert ráð fyrir og þeir fjármunir hafa ekki enn þá verið merktir nema að einhverju marki. Hins vegar er örugglega margt hér sem betur má gera með breyttum og bættum vinnubrögðum fyrir það fjármagn sem þegar hefur verið lagt í málaflokkinn. Í ljósi þess að í dag stóð á forsíðu Fréttablaðsins að ríkissjóður mundi verða af 150 milljörðum á árunum 2008–2010 þá hefur maður pínulitlar áhyggjur af þessum hluta. Þetta er ekki endilega bara spurning um að skora á okkur stjórnarþingmenn að útvega fjármagn eða tryggja fjármagn í þetta. Við hljótum líka að spyrja okkur að því hvað höfum við af peningum fyrir framtíðina. Hér var talað um að mikið fjármagn þyrfti til þessa og er þá fleira nefnt eins og t.d. þörfin á fleiri heimilislæknum hér á höfuðborgarsvæðinu. Þótt einhvern ákveðinn fjölda fólks vanti heimilislækna þýðir það ekki endilega að fólk sé í einhverjum vandræðum þess vegna. Það er mjög misjafnt hvernig það kemur til að fólk sækir í slíka þjónustu. Maður hafði engar áhyggjur af því að vera ekki með heimilislækni þegar maður þurfti aldrei á honum að halda, spurði ekki einu sinni um það og fór ekki fram á að fá einn slíkan. Ég held að þetta verði kannski vandamál, alla vega til einhvers tíma litið. Við þurfum að herða sultarólina þegar kemur að fjármögnun ríkissjóðs og það er ekki aðeins bundið við okkur hér á Íslandi. Það klárlega eitthvað sem margar þjóðir standa frammi fyrir í ljósi þess að mjög svo hefur hægt á í efnahagslífinu víða, bæði austan við okkur og vestan við okkur. T.d. eru Bretar farnir að kalla saman neyðarfundi vegna þess. Mér finnst þetta mjög metnaðarfull áætlun og mjög ítarlega unnin. Ég geri ekki lítið úr því sem bent hefur verið á að það vanti fjármagn í einstaka liði og finnst svo sem líka ástæða til að koma inn á það. Þetta er áætlun til ársins 2010. Þetta þarf náttúrlega ekki allt að gerast strax en þarna eru mjög mörg brýn málefni og alveg klárt að sum þeirra verða ekki unnin nema til komi auknar fjárheimildir. Ég vil þó undirstrika að það gæti orðið talsvert tekjufall í ríkissjóði á næstu þremur árum.

Herra forseti. Það er aumkunarvert að hlusta á þingmanninn Ármann Kr. Ólafsson flytja ræðu um að það vanti peninga í verkefni í málefnum barna sem við ræðum hér, á sama tíma og verið er að eyða hundruðum milljóna, jafnvel milljörðum, til að komast í öryggisráðið. Utanríkisráðherra er á þeysingi út um allan heim að reyna að fá atkvæði í öryggisráðið svo hún geti skipað einhvern fulltrúa þar. Verið er að skipa sendiherra sem hafa ekkert að gera og annað í þeim dúr. Bruðlið í þjóðfélaginu í hinum ýmsu málefnum er með þeim hætti að hv. þingmaður er bara aumkunarverður þegar hann talar um þessi mál, að ekki sé hægt að eyrnamerkja peninga í þetta. En það er hægt að setja peninga í alls konar vitleysu, alls konar dellu sem hefur verið gerð hér upp á síðkastið vegna þess að fyrir sex mánuðum síðan var allt í svo góðu ástandi. Það var samt ekki gert ráð fyrir því að setja pening í þetta málefni í desember þegar við samþykktum fjárlög fyrir árið 2008, þegar allt átti hér að vera í besta standi og í sögulegu hámarki. Þetta er bara sorglegt að hlusta á þingmanninn. Það er líka sorglegt að þurfa að svæla þingmenn Sjálfstæðisflokksins í þessa umræðu af því þeir treysta sér ekki til að taka þátt í henni. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að þingheimur ræði þessi mál betur en hann hefur gert og tali um hvernig fólk forgangsraðar verkefnum sem kosta peninga. Það er til fullt af peningum en það þarf bara að raða þeim í rétta röð. Það á ekki að standa í bruðli og vitleysu og eyða peningum í óþarfa bull og þvælu, í ferðalög með þotum 

Herra forseti. Til þess að róa Grétar Mar get ég upplýst hann um að við vorum hérna þrír þingmenn Sjálfstæðisflokksins að funda niðri í þingflokksherbergi. Við hlustuðum á umræðuna þar í gegnum sjónvarpið og tókum eftir því af mikilli athygli sem hv. þingmaður var að segja. Hins vegar vísa ég því algjörlega á bug að það sé aumkunarverð staða að standa hér og tala um peningaleysi. Hitt er annað mál að það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, það þarf að forgangsraða. Ég tek heils hugar undir það. Ef ég var ekki nógu skýrmæltur hér áðan þá sagði ég að hérna væru mjög brýn verkefni á ferðinni. Það er alveg á hreinu, það má gera betur í forgangsröðun á vegum ríkisins. Ég tek undir að bruðlið er víða í þjóðfélaginu. Það hefur verið algjörlega út í bláinn, ég er sammála því. Þess vegna er það alltaf spurning um hvernig við eigum að eyða peningum úr þessum blessaða ríkissjóði. Ég útiloka ekki að taka þátt í einhverri uppstokkun á því hvernig þessum peningum er eytt. Ég held að ýmislegt sem kemur fram í þessari áætlun sé algjörlega bráðnauðsynlegt og að margt annað mætti víkja.

Herra forseti. Það er ágætt að hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson viðurkenni að það megi forgangsraða með öðrum hætti en gert er. Það er fyrsta skrefið. En hann nefndi ekki hvar er hægt að skera niður en það gerði ég. Við höfum tekist á um það frá síðustu kosningum hvernig standa eigi að því, hvernig eigi að forgangsraða. Þegar fjárlögin voru samþykkt sem við erum að vinna eftir núna voru settir smáaurar í þetta, í það sem hæstv. ráðherra Jóhanna Sigurðardóttir hefur úr að moða í þessa málaflokka. Það er auðvitað sorglegt að á sama tíma ...

Smáaurar?

Smáaurar, segi ég. Þetta eru allt of litlir peningar í þetta málefni og til málefna barna fara of litlir peningar. Það er öllum ljóst. En sömu aðilar sóttust eftir að komast í öryggisráð Sameinuðu þjóðanna. Þeir ákváðu að það væri í lagi að setja pening í það. Þeir ákváðu líka að skipa fleiri sendiherra og búa til ný sendiráð um allan heim, sem kosta stórfé og skila engum árangri fyrir íslenska þjóð. Við höfum á launum sendiherra án sendiráða sem vinna einhver gæluverkefni eða tilgangslaus verkefni í utanríkisráðuneytinu. Á þetta höfum við bent. Það er mikið bruðl í þjóðfélagi okkar og sorglegt að vita til þess að menn skuli ekki sjá sóma sinn í að breyta því og setja peningana fremur í málaflokk eins og hér er um að ræða, málefni barna.

Herra forseti. Mér skildist á hv. þm. Grétari Mar Jónssyni að það væru smáaurar sem færu í félagsmálin í heild sinni þegar hann talaði um málaflokka ráðherrans. Hitt er annað mál að síðan breytti hann ræðu sinni og færði áhersluna á málefni barna. Ég get tekið undir að auka megi fjármagnið sem fer í málefni barna. Og ég tek undir að það er auðvitað búið að bruðla of mikið í þessu þjóðfélagi. Það er hárrétt. Það er verst að ég er að mörgu leyti sammála þessum ágæta ræðumanni. Hann talaði til mín eins og við værum algerlega ósammála en ég get líka tekið undir að það megi örugglega skoða hversu dýr utanríkisþjónustan er, hvort við séum með of mörg sendiráð, hvort við ættum kannski vera með færri sendiráð og viðskiptaskrifstofur í stað sendiráða sums staðar. Það hvort við erum með of marga eða of fáa sendiherra má allt saman ræða. Ég var alls ekki að útiloka þá umræðu ef hv. þingmaður skildi það þannig. Þótt mér sé ekkert allt of ljúft að þurfa að koma hér og taka undir margt sem hann sagði þá var margt af því af viti. Ég kem þess vegna upp og tek undir margt af því. Varðandi öryggisráðið þá fara örugglega gríðarlega miklir fjármunir í þá umsókn en ég sé hins vegar ekki fyrir mér að þar verði aftur snúið úr því sem komið er. En hvort ég er endilega sammála því að sækja þar um og leggja verulega áherslu á það skal ósagt látið.

Herra forseti. Ég stend upp til andsvara við hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson. Hann kvartaði yfir því að ríkissjóður mundi standa illa og að samdráttartími væri fram undan. Ég verð að taka fram að ríkissjóður stendur mjög vel, eins og ítrekaðar yfirlýsingar hæstv. fjármálaráðherra benda til. Þar er borð fyrir báru. En það er ekki efnilegt að heyra þessi orð hv. þingmanns þegar þarf svo sárlega milljarðatugi eða hundruð milljóna í þetta verkefni. Hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson talar líka um forgangsröð. Þá spyr ég: Vill hv. þingmaður frekar ráðstafa eins og hann hefur gert, 2,3 milljörðum kr. í fjárlögum og fjáraukalögum til hernaðar og hernaðartengdra framkvæmda, til heræfinga á Íslandi á friðartímum, til herafla sem á að flýja ef stríð brýst út og Bandaríkin að taka við? Vill hv. þingmaður jafnframt eyða 1,5 milljörðum í varnarmálaskrifstofu, eins og hv. þingmaður samþykkti á þingi í gær, fremur en að verja börn og ráðstafa fé í þágu þeirra? Það liggur fyrir áhættumat fyrir börnin. Það liggur fyrir greining en það liggur ekki fyrir nokkur þarfagreining á því að eyða þessum 3,8 milljörðum kr. í hernað og hernaðartengd atriði. Það svíður undan því að vita af þessum vanda þegar bruðlað er með peninga í þennan málaflokk með þeim hætti sem raun ber vitni. Það er ótrúleg forgangsröðun á algerlega óskilgreindri hættu.

Herra forseti. Það má vera að alltaf megi gera betur þegar kemur að málefnum barna. En það er ljóst að víða er staða barna verri, ekki síst þar sem eru börn sem lifa á stríðshrjáðum svæðum. Þar búa börn við allt aðrar og verri aðstæður heldur en hér eru. Almennt séð ætla ég að halda því fram að vel sé hlúð að börnum á Íslandi. Það er þannig og það veit hv. þingmaður mætavel. Það að tala nánast sé eins og við séum að reka her á Íslandi er náttúrlega alveg hreinn og beinn útúrsnúningur. Að sjálfsögðu ber okkur að tryggja varnir landsins, það er alveg ljóst. Það mun alltaf fara einhver peningur í það. En hvort þetta á akkúrat að vera 3,8 milljarðar eða 2,3 milljarðar auk 1,5 milljarða með varnarmálaskrifstofunni, eða eitthvað örlítið meira eða örlítið minna, það er verkefni sem við verðum að leggjast yfir. Þess vegna komum við á forgangsröð. Við ætlum ekki að sleppa því að vera með varnir. Þá gætum við lent illa í því, því miður. Við ætlum ekki sleppa því. Forgangsröðunin gengur út á hversu miklu við verjum til einstakra málaflokka. Ég get alveg hugsað mér að endurskoða hvað fer í varnarmálaskrifstofu, til heræfinga og hvað fer til málefna barna. Það er eitt af því sem liggur undir hjá fjárlaganefnd hverju sinni og ég sit reyndar í henni.

Herra forseti. Ég get verið sammála því að almennt er vel hlúð að börnum á Íslandi. Ég er alveg sammála því og foreldrar sinna því. En ég er að tala um hóp barna sem greinast með geðraskanir og alvarlegar persónuleikatruflanir. Það eru 3–5% af börnum fæddum í hverjum árgangi. Þetta eru 2.000 börn, í þessum áhættuhópi, á aldrinum frá fæðingu til 16–17 ára aldurs. Ég einblíni á þessi börn sem eru í verulegum vanda. Þau eru í þeim áhættuhópi að lenda í fíkniefnum, afbrotum og fangelsum með stórkostlegum kostnaði fyrir þjóðfélag okkar. Hvert barn sem illa fer fyrir á árunum 13 til tvítugs, sem eyðileggur sig á sál og líkama, getur kostað þjóðfélag okkar 300 millj. kr. Þannig að ef maður bjargar 10 börnum þá er maður að spara, ef maður hugsar þetta í peningum, 3 milljarða kr. Ég þarf ekki að fjölyrða um að það að eyða 3,8 milljörðum í hernað og hernaðartengd atriði og heræfingar á Íslandi er fráleitt þegar upplýst er að það eigi að fara með 35 millj. kr. inn í málaflokkinn sem hér er mælt fyrir um.  (Fél.- og trmrh.: Það er miklu meira.)  Það eru 55 millj. kr. Ég spurði hæstv. félagsmálaráðherra að þessari tölu.  (Fél.- og trmrh.: Það er á fjárlögum núna og heldur áfram á næsta ári.)  Já, en það vantar svo gríðarlega á þennan málaflokk að mér finnst þessi fjárveiting til hernaðar- og varnarmála geggjuð.

Herra forseti. Það er margt og merkilegt sem hv. þm. Grétar Mar Jónsson hefur til málanna að leggja þegar við ræðum um barnaverndarmál. Ég heyrði ekki eitt einasta orð í hans ræðu sem sneri að tillögunni sem liggur fyrir en hins vegar getur hann talað lengi um Sjálfstæðisflokkinn. Mér finnst í sjálfu sér ágætt að hann skuli hafa svona mikinn áhuga á honum. Það sýnir náttúrlega þá virðingu sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur í þessu landi. En það væri áhugavert ef Frjálslyndi flokkurinn, með Grétar Mar Jónsson í broddi fylkingar, hefði eitthvað raunverulegt til málanna að leggja, eitthvað annað en píp um hverjir séu hér, hverjir sitji og hlusti á skrifstofum sínum og hverjir séu í salnum. Ég held satt að segja að það væri skemmtilegra að eiga orðastað við mann sem hefði eitthvað raunverulegt til málanna að leggja. Það væri gaman að spyrja hann út í nokkur atriði því ég er viss um að hv. þm. Grétar Mar Jónsson, frá Sandgerði, hefur lesið þessa tillögu afskaplega vel. Mig langar t.d. að vita hvaða skoðanir hann hefur á þeim rannsóknarverkefnum sem fjallað er um í þessari tillögu og hvort hann telji ekki til verulegra bóta að auka rannsóknir á umhverfi barna. Eða hvað finnst honum um að sérstök áhersla sé lögð á að veita athygli ungum börnum, eins og menn hafa rætt í dag, og þeim hættum sem að þeim steðja? Heldur hv. þm. Grétar Mar Jónsson að Sjálfstæðisflokkurinn, sem ég veit ekki betur en sé í ríkisstjórn, styðji ekki mál hæstv. félagsmálaráðherra? Ekki fylgist hann vel með ef það er raunin.

Herra auðvitað. Auðvitað er sjálfsagt að halda áfram rannsóknum og auka rannsóknir á aðstæðum barna. Spurningin er ekki um það en það vantar samt meiri peninga í þennan málaflokk. Það er sjálfsagt mál. Það er dálítið sérkennilegt hjá þingmanninum, þegar búið er að svæla tvo þingmenn frá Sjálfstæðisflokknum til að taka þátt í umræðunni en þeir hafa ekki verið í umræðunni um þessi mál, um málefni barna, að reyna að verja það að þau hafi forgangsraðað rangt við gerð fjárlaga. Þau hafa sett peninga í annað en þetta og ég óttast, eins og ég hef sagt áður, að það vanti fjármagn í málefni barna. Það er ekkert flókið. Ég óttast, þrátt fyrir að á vorþingi hafi verið samþykkt svokallað velferðarfrumvarp Jóhönnu Sigurðardóttur sem var ekki með eyrnamerktum peningum, þ.e. engir peningar eyrnamerktir í nein ákveðin málefni …  (Fél.- og trmrh.: Það er rangt.)  Það er ekkert rangt, hv. þingmaður. Fjárveitingin kom í fjárlögum fyrir árið 2008 og þess vegna gagnrýnum við hvernig kökunni er skipt. Um það snýst málið. Við höfum komið inn á að það sé frekar valið að setja peninga í umsókn að öryggisráði Sameinuðu þjóðanna en að eyrnamerkja peninga í málefni barna. Bruðlið er á miklu fleiri sviðum. Ég talaði um öryggisráðið en ég talaði líka um sendiráðin og hitt og þetta bruðl.

Forseti vill benda hv. þingmanni á að Jóhanna Sigurðardóttir er hæstv. félagsmálaráðherra.

Herra forseti. Þetta fór nákvæmlega eins og mig grunaði, að hv. þm. Grétar Mar Jónsson hefur engan sérstakan áhuga á þessu máli eða að ræða það sem hér er um að tefla heldur þvælist hann bara fram og aftur og talar út og suður og getur ekki einu sinni farið rétt með það sem hann talar um. Það þarf ekki að fjölyrða neitt um það, ég fékk svar við því að hv. þingmaður hefur ekki fylgst sérstaklega vel með þessari umræðu eða kynnt sér það mál sem við erum að ræða hér. Það liggur þá bara fyrir.

Herra forseti. Það kemur bersýnilega í ljós í þessari umræðu að það fer illilega í taugarnar á hv. þm. Ólöfu Nordal að við skulum krítisera hvernig kökunni er skipt. Það fer virkilega í taugarnar á henni. Þegar hún talar um að við þekkjum ekki til málanna er það náttúrlega ekkert annað en ömurlegur útúrsnúningur. Ég þekki vel til þessara mála og ég þekki þær hörmungar sem margar fjölskyldur hafa lent í út af börnum sem hafa verið að vissu leyti veik út af þessu, misþroska og öðru, og þess vegna er sorglegt að lenda í svona umræðu um þetta. Það sem ég er að gagnrýna enn og aftur er að það vantar peninga í málaflokkinn. Flokksbróðir hv. þm. Ólafar Nordal, Ármann Kr. Ólafsson, tók undir þessi sjónarmið mín, að kökunni væri kannski vitlaust skipt og peningum vitlaust forgangsraðað í hin ýmsu málefni sem snúa m.a. að börnum, svo ég taki það fram enn og aftur. Það vantar aura og það þarf að stýra þeim og þegar við gagnrýnum hvar og í hvað aurarnir eru settir, peningarnir, virðist það koma við kaunin á hv. þm. Ólöfu Nordal. Þess vegna segi ég enn og aftur: Það er ekki hægt að fara út í þessa sálma í einstaka atriðum, enda skiptir það kannski ekki máli, við erum að tala um málaflokkinn í heild sinni og það er af nógu að taka þar.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda. Þróun undanfarinna ára hefur sýnt að Ísland er hluti af alþjóðasamfélaginu og bæði vinnumarkaður og mannlíf allt hefur tekið stórstígum breytingum í átt til fjölþjóðlegra samfélags. Hin fjölmenningarlegu áhrif á efnahagslega velsæld og grósku eru óumdeilanleg og við tökum þátt í alþjóðlegri samkeppni um fólk og fyrirtæki, hugmyndir og nýsköpun. Frjáls flutningur fólks, fjármagns og þjónustu hefur skapað áður óþekkt tækifæri. Velmegun og samkeppnisforskot Íslands til framtíðar ræðst meðal annars af því að hingað laðist hæfileikafólk og að sköpuð verði skilyrði til að fjölbreyttur mannauður nýtist til að efla og styrkja stöðu Íslands í samfélagi þjóðanna. Í þessu felast ómæld tækifæri. Án vinnuframlags innflytjenda stæði ýmis þjónusta, fiskverkun og byggingariðnaður höllum fæti. Um aldamótin voru erlendir ríkisborgarar 2,6% af mannfjöldanum hér á landi en nú eru þeir 6,8%, sem er umtalsverð aukning sem kallar á markvissar aðgerðir stjórnvalda. Sé litið til nágranna okkar hefur innflytjendum fjölgað mun meir hér á landi en í Danmörku og Svíþjóð á allra síðustu árum. Fjöldi fullorðinna af erlendum uppruna hefur þrefaldast á þessum tíma úr rúmum 7 þúsund í tæplega 22 þúsund manns og fjöldi barnanna hefur ríflega tvöfaldast á sama tíma. Hér er því ekki einungis um erlenda starfsmenn að ræða heldur fjölskyldufólk sem sest hér að. Þetta skiptir miklu máli þegar hugað er að stefnumótun í málaflokknum. Enda einsetti ríkisstjórnin sér í stefnuyfirlýsingu sinni á síðastliðnu vori að samin yrði heildstæð framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda með það að markmiði að betur verði tekið á móti erlendu fólki sem flyst til landsins og því auðveldað að verða virkir þátttakendur í íslensku samfélagi. Þrátt fyrir samdrátt í byggingariðnaðinum hefur lítið hægt á þróun á skráningum starfsfólks frá hinum nýju aðildarríkjum Evrópusambandsins. Helstu breytingarnar eru að hlutfallslega fjölgar þeim sem ráðast til verslunar- og þjónustustarfa og erlendum starfsmönnum fækkar í byggingariðnaði, einkum á landsbyggðinni. Íslenskt samfélag hefur alla burði til að vera í fararbroddi hvað varðar farsæla og gagnkvæma aðlögun okkar sem fyrir erum í landinu og nýrra íbúa af erlendum uppruna. Við njótum þeirrar sérstöðu að innflytjendur eru virkir þátttakendur í atvinnulífinu og leggja sína skatta og skyldur til samfélagsins. Það er markmið okkar að allir sem hér búa hafi jafna möguleika til þátttöku í því. Til að svo megi verða þurfa stjórnvöld og stofnanir, sveitarfélög, atvinnulíf, félagasamtök, landsmenn og innflytjendur sjálfir að taka höndum saman. Ég fól innflytjendaráði að hafa verkstjórn um gerð framkvæmdaáætlunarinnar sem ég mæli hér fyrir en hún er byggð á tillögu innflytjendaráðs sem samþykkt var á fundi ráðsins í mars síðastliðnum. Áætlunin byggir öðrum þræði á stjórnarsáttmálanum og á samþykktri stefnu í málefnum innflytjenda frá janúar 2007. Enn fremur er byggt á dýrmætri reynslu sem myndast hefur meðal þeirra sem starfa á þessum vettvangi og á efni frá fjölsóttu, opnu málþingi innflytjendaráðs í janúar 2008. Við gerð áætlunarinnar voru öll ráðuneytin beðin um að fara yfir verkefni sem þau eða stofnanir þeirra sinna með tilliti til þess hvað megi betur fara og til hvaða aðgerða þurfi að stofna svo ná megi markmiðum ríkisstjórnarinnar í innflytjendamálum. Rétt er að geta þess að margt hefur þegar verið gert og annað er í burðarliðnum. Má hér nefna umtalsverða aukningu fjármagns til íslenskukennslu frá og með 2007. Árið 2006 voru veittir styrkir til námskeiða fyrir þrjú þúsund nemendur en á árinu 2007 var fjármagn veitt fyrir tæplega sex þúsund nemendur um leið og kostnaður nemenda lækkaði verulega. Einnig má nefna að fyrir Alþingi liggja nú lagafrumvörp sem fela í sér bætt vinnubrögð. Það eru frumvörp til breytinga á lögum um atvinnuréttindi útlendinga og lögum um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins, sem meðal annars hafa það markmið að tryggja að ríkisborgarar ríkja utan svæðisins sem hér dvelja og starfa hafi til þess tilskilin dvalar- og atvinnuleyfi. Er lagt til að veiting leyfanna verði einfölduð og samræmd. Einnig að skráningar verði bættar, meðal annars með því að ríkisborgurum ríkja innan Evrópska efnahagssvæðisins verði gert kleift að skrá sig hjá einum aðila við komuna til landsins. Fjölmenningarsetrið hefur verið eflt á undanförnum missirum og má einkum rekja það til aukins fjármagns sem setrið hefur fengið vegna mótvægisaðgerða ríkisstjórnarinnar. Verkefnastjóri með aðsetur á Austfjörðum mun meðal annars vinna með sveitarfélögunum að gerð móttökuáætlana, halda þeim til haga og útbúa góðar fyrirmyndir fyrir sveitarfélögin. Þá var á síðastliðnu ári gefinn út bæklingurinn Fyrstu skrefin sem hefur að geyma mikilvægar upplýsingar fyrir innflytjendur á níu erlendum tungumálum auk íslenskunnar sem birtist alltaf með. Bæklingurinn var hugsaður fyrst og fremst fyrir fólk sem var að taka sín fyrstu skref hér á landi, en reynslan hefur sýnt að margir aðrir þurfa á honum að halda. Hann hefur þegar verið endurútgefinn. Í janúar síðastliðnum voru í fyrsta sinn veittir styrkir úr þróunarsjóði innflytjendamála. Umsóknir í sjóðinn voru fjölmargar og bera gróskunni og grasrótarstarfinu ákaflega gott vitni. Alls voru veittir 17 styrkir samtals að fjárhæð rúmar 9 milljónir króna. Í athugasemdum með tillögu þessari er gerð grein fyrir öðrum breytingum undanfarinna ára og áhrifum þeirra á íslenskt samfélag, greint er frá helstu atriðum sem taka þarf afstöðu til við samningu frumvarpsins um aðlögun innflytjenda, fjallað er um samstarf ríkis og sveitarfélaga og um gildi þess að samfélagið í heild takist á við það verkefni. Á Íslandi hafa félagasamtök, símenntunarmiðstöðvar, ýmsar sjálfseignarstofnanir og fyrirtæki þróað þjónustu við innflytjendur og samfélagið allt á sviði fjölmenningar og innflytjendamála. Þetta er auðlind sem rétt er að hvetja stjórnvöld, stofnanir, atvinnulíf og samfélagið til að nýta öllum til hagsbóta. Vefur og þjónusta Fjölmenningarseturs getur orðið bakhjarl í þessu starfi og miðar að því að allar helstu upplýsingar stjórnvalda séu aðgengilegar á einum stað til frjálsra nota. Þá gegnir þróunarsjóður innflytjendamála mikilvægu hlutverki við að styðja við þróun og nýsköpun á þessu sviði. Ég mun nú gera nokkra grein fyrir einstökum atriðum framkvæmdaáætlunarinnar, en þingsályktunartillagan er byggð upp af 16 verkefnum stjórnvalda sem hvert um sig felur í sér eina eða fleiri aðgerðir. Helstu þættir áætlunarinnar felast í að samin verði löggjöf um aðlögun innflytjenda sem ætlað er að kveða á um atriði sem almenn löggjöf á einstökum sviðum tekur ekki til, að upplýsingamiðlun til innflytjenda verði efld og bætt og að öflun upplýsinga um innflytjendamál verði fest í sessi, meðal annars tölulegar upplýsingar af ýmsu tagi. Þá eru tilgreindar fjölmargar aðgerðir á sviði einstakra ráðuneyta og stofnana sem ítarlega er fjallað um í fjórða kafla athugasemdanna. Ég mun stofna starfshóp til að semja frumvarp um aðlögun innflytjenda sem mun taka til atriða er varða upplýsingamiðlun og upplýsingasöfnun, réttarstöðu innflytjenda, svo sem til túlkaþjónustu og um starfsemi stofnana, ráða og nefnda í málaflokknum sem önnur löggjöf fjallar ekki um. Samhliða legg ég áherslu á að þess verði ævinlega gætt að lagaákvæði sem eiga heima í almennri löggjöf verði þar en ekki í sérlöggjöf um aðlögun innflytjenda svo tryggt sé svo sem kostur er að ákvæði laga sem hafa áhrif á velferð innflytjenda fylgi meginstraumnum. Stefnt er að því að tölulegar upplýsingar um innflytjendamál verði bættar og gagnagrunnur Hagstofunnar hafi að geyma upplýsingar um fyrstu og aðra kynslóð innflytjenda. Einnig verði gerðar reglubundnar kannanir bæði um aðstæður innflytjenda og viðhorf almennings til þeirra. Upplýsingamiðlun til innflytjenda er í brennidepli framkvæmdaáætlunarinnar og eru fjölmörg verkefni tilgreind, bæði þau sem ná til stjórnvalda í heild og einstök verkefni ráðuneyta eða stofnana. Má hér nefna uppbyggingu upplýsingavefs Fjölmenningarseturs á nokkrum tungumálum þar sem allar helstu upplýsingar um réttindi og skyldur innflytjenda í íslensku samfélagi verður að finna. Verður hann opnaður innan skamms. Margar ríkisstofnanir hafa sett sér markmið sem birtast í áætluninni um aðgengi fólks af erlendum uppruna að upplýsingum, svo sem Tryggingastofnun ríkisins, Brunamálastofnun, Íbúðalánasjóður og Barnaverndarstofa. Lagt er til að eftirlit með vinnustöðum verði bætt með það að markmiði að útlendingar á vinnumarkaði njóti sömu kjara og réttinda og aðrir. Þetta verkefni verður á ábyrgð Vinnumálastofnunar í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins. Einnig verður eftirlit hert með aðbúnaði, hollustuháttum og öryggi í starfsgreinum þar sem fjöldi erlendra starfsmanna er mikill og ber Vinnueftirlit ríkisins ábyrgð á þessu verkefni. Í framkvæmdaáætluninni eru fjölmörg verkefni á ábyrgð menntamálaráðuneytisins, enda hvílir rík skylda á skólakerfinu gagnvart menntun og aðlögun innflytjenda og við að búa æsku landsins undir líf og starf í fjölbreyttara samfélagi. Verkefni menntakerfisins eru einkum að veita tækifæri til íslenskunáms, styðja við samfélags- og fordómafræðslu, auðvelda nám í öðrum kennslugreinum, útvega viðeigandi námsgögn og mennta kennara til að mæta fjölbreyttari þörfum nemenda. Fjallað er sérstaklega um að innflytjendur hafi sama aðgang og aðrir að félagsþjónustu sveitarfélaga, að fólki með fötlun sem er af erlendum uppruna sé kynnt sérhæfð þjónusta og að börn af erlendum uppruna njóti þeirrar verndar sem íslensk barnaverndarlöggjöf kveður á um. Einnig er lögð áhersla á að innflytjendur hafi sama aðgang að heilbrigðisþjónustu og aðrir landsmenn og er brýnt að upplýsingar um heilbrigðiskerfið og sjúkratryggingar séu aðgengilegar á helstu tungumálum sem innflytjendur tala. Ég vil að lokum nefna mikilvægi sveitarfélaganna í þessum efnum en þau veita nærþjónustu sem hefur mikil áhrif á daglegt líf fólks. Mér er kunnugt um að hjá Sambandi íslenskra sveitarfélaga fer nú fram skipulögð vinna við mótun stefnu þess í innflytjendamálum og einstök sveitarfélög leggja sig fram um að taka vel á móti innflytjendum. Snertifletir við sveitarfélögin eru fjölmargir og er sérstaklega fjallað um móttöku nýrra íbúa í framkvæmdaáætluninni. Gert er ráð fyrir að Fjölmenningarsetur útbúi fyrirmynd að móttökuáætlun sem sveitarfélögin geta notað í þessu skyni. Við gerð þessarar framkvæmdaáætlunar var leitast við að afla nákvæmra upplýsinga um kostnað. Heildarkostnaður liggur ekki fyrir en ljóst er þó að margar aðgerðir eru innan ramma fjárheimilda ráðuneyta og stofnana. Fyrirsjáanlegur kostnaður er víða tilgreindur og allar tillögur að aðgerðum hafa verið unnar í samráði við þá sem á þeim bera ábyrgð og er gert ráð fyrir að þeir tryggi fjármagn við innleiðingu þeirra. Virðulegi forseti. Þessi framkvæmdaáætlun ber það með sér að vera sú fyrsta sem Alþingi samþykkir. Í henni er komið á framfæri ábendingum til fjölmargra aðila í samfélaginu sem gegna mikilvægu hlutverki við farsæla aðlögun innflytjenda að íslensku samfélagi og þeir hvattir til dáða. Hér hafa einungis nokkur verkefni verið nefnd. Ég vænti þess að áætlunin komist sem fyrst til framkvæmda en gert er ráð fyrir að hún verði endurskoðuð að tveimur árum liðnum í ljósi framvinduskýrslu og þá verði ný áætlun til fjögurra ára lögð fyrir Alþingi. Ég legg til að að lokinni umræðu verði tillögunni vísað til félags- og tryggingamálanefndar.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsögu hennar hér og óska henni og okkur öllum til hamingju með þessa þingsályktunartillögu sem er sú fyrsta af þessu tagi. Vonandi á hún eftir að breyta og bæta verulega það svið í samfélaginu sem að þessu snýr að því ólöstuðu sem hingað til hefur verið gert en við höfum farið skrykkjótta leið í þessum málaflokki. Orðalagið í þingsályktuninni með greinargerðinni er víða þannig að ábyrgð, framkvæmd og samstarf eru fyrst og fremst á opinberum vegum. Ég vil spyrja ráðherrann sérstaklega um það hlutverk sem aðrir, Alþjóðahúsið, verkalýðshreyfingin, Rauði krossinn og miðstöð innflytjendarannsókna í Reykjavíkurakademíunni eiga að hafa í þessu. Er ekki gert ráð fyrir því að starfa með 

Virðulegi forseti. Við setjum nú fram fyrstu framkvæmdaáætlunina í þessum mikilvæga málaflokki og í kjölfar þess verða lög sett. Þessi málaflokkur hefur fengið að þróast án þess að til hafi verið um hann löggjöf eða sérstök áætlun. Það er kannski af hinu góða líka vegna þess að margir hafa komið að þessu máli um land allt, félagasamtök og ýmsir aðilar sem um þessi mál fjalla. Á því höfum við einmitt byggt í þessari áætlun. En vegna fyrirspurnar hv. þingmanns um að ábyrgðin og framkvæmdin hvíli fyrst og fremst á opinberum vegum þá er eðlilegt að ábyrgðin sé fyrst og fremst þar. Það er þó ekkert í þessari áætlun sem kemur í veg fyrir að hún verði fengin öðrum aðilum til framkvæmda eins og þeim sem hv. þingmaður nefndi. Þetta verður vitaskuld skýrt nánar í þeirri löggjöf sem 

Forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Mér heyrist ég og hæstv. ráðherra vera sammála um að sú þekking og reynsla sem byggst hafa upp, þær upplýsingar og gögn sem orðið hafa til hjá aðilum sem ekki eru hér sérstaklega nefndir sem ábyrgðar-, framkvæmdar- eða samstarfsaðilar, muni nýtast. Þeir sem ég nefndi hér, og auðvitað margir fleiri, verða þó leiddir til þessarar vinnu á þeim forsendum sem bestar sýnast í þessu efni. Ég þakka ráðherranum fyrir þau svör.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. félagsmálaráðherra fyrir greinargóða framsögu með þessari viðamiklu tillögu. Það vekur athygli mína að á blaðsíðu 5 í greinargerðinni segir m.a., með leyfi forseta: „Stjórnvöld munu leitast við að hafa sem víðtækast samstarf við samfélag innflytjenda, félagasamtök, sjálfseignarstofnanir og atvinnulíf um framkvæmdina og nýta þannig þá sérþekkingu sem myndast hefur um málefni innflytjenda á margvíslegum vettvangi, svo sem innan Rauða kross Íslands og Alþjóðahúss.“ Þetta vekur upp spurningar um að hvað miklu leyti þessir aðilar hafa fengið aðkomu að samningu tillagnanna sem hér liggja fyrir, svo góðar sem þær kunna nú að vera, sem ég ætla ekki að tjá mig um á þessu stigi. En mér býður í grun að þessir aðilar hafi kannski ekki fengið fyllilega fullkomna aðild að samningu tillagnanna. Ég spyr þess vegna, með tilvísun í það sem hér segir í greinargerðinni: Hver hefur aðkoma frjálsra félagasamtaka, sérhæfðra aðila Alþjóðahússins og Rauða krossins verið að samningu 

Virðulegi forseti. Það var okkur mikið keppikefli í félags- og tryggingamálaráðuneytinu þegar við fórum að vinna að þessari framkvæmdaáætlun að nýta þá þekkingu og reynslu sem víða er til staðar í þjóðfélaginu í þessum mikilvæga málaflokki eins og hjá þeim aðilum sem hv. þingmaður nefndi, frjálsum félagasamtökum, Rauða krossinum, Alþjóðahúsi o.s.frv. Ég veit ekki hvort það hefur farið fram hjá hv. þingmanni að það var haldið mjög fjölsótt málþing um þessa framkvæmdaáætlun þar sem allir þessir aðilar komu á. Þeir komu með mjög góðar ábendingar um ýmis atriði sem skiluðu sér rakleitt inn í þessa framkvæmdaáætlun. Mér er því til efs að í nokkrum öðrum málaflokki hafi verið haft eins víðtækt og breitt samstarf við alla aðila sem hafa þekkingu og mikla reynslu á þessum málum. Ég held að þessi tillaga beri þess glöggt vitni og ég veit ekki til þess að þeir sem best þekkja til í þessum málum séu með stórar athugasemdir við þessa framkvæmdaáætlun.

Frú forseti. Það kann vel að vera að það sé eins og hæstv. ráðherra segir. Það mun þá væntanlega koma fram þegar þetta mál kemur inn til meðhöndlunar nefndar og umsagnir koma frá þeim sem eðlilegt er að leita umsagna hjá. Ég hjó bara eftir þessu orðalagi hér í greinargerðinni vegna þess að það gefur tilefni til þess að draga þá ályktun að þessir aðilar hafi ekki beinlínis verið þátttakendur í samningu þessara tillagna. Hins vegar er mér alveg ljóst, og það kemur líka fram í greinargerðinni með þessari tillögu, að þetta þing var haldið í janúar og fjölmargar komu ábendingar þar, m.a. frá frjálsum félagasamtökum. En ég vildi bara hnykkja á þessu að spyrja hver formleg aðkoma frjálsra félagasamtaka ásamt Alþjóðahúsi og Rauða krossi, hafi verið að gerð tillögunnar sjálfrar.

Virðulegi forseti. Þótt ég sé ánægð með þessa áætlun og telji að aðkoma margra að henni hafi tryggt að hún sé vel úr garði gerð þá kemur það auðvitað ekki í veg fyrir að ýmsir aðilar geti haft margvíslegar skoðanir á henni. Þeir geta kannski komið með góðar ábendingar í nefndarstarfinu í félags- og tryggingamálanefnd þegar tillagan fer þangað. Ég fagna öllu sem bætir tillöguna og vona bara að við getum þá náð breiðri samstöðu um það. Við erum að stíga fyrstu skrefin hér til þess að móta áætlun og í framhaldi af því löggjöf í þessum málaflokki. Það er því mjög mikilvægt, bæði fyrir innflytjendur og samfélagið allt, að vel takist til í þeim efnum.

Frú forseti. Ég fagna framkomu þessarar þingsályktunartillögu. Ástæða þess að ég kveð mér hljóðs hér er sú að ég á sæti á Norðurlandaráðsþingi í meðborgaranefnd sem fjallar einmitt um málefni innflytjenda. Þau hafa verið nokkuð til umræðu núna undangengin ár og unnar hafa verið margar góðar skýrslur varðandi mál innflytjenda. Þess vegna fagna ég sérstaklega því að við skulum taka þennan málaflokk með þeim hætti sem hér hefur verið kynnt, með þingsályktunartillögunni annars vegar og svo lagasetningu í kjölfarið. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra í kjölfar þeirrar umræðu sem hér hefur verið um sérþekkingu. Hún er gríðarlega mikil á Norðurlöndunum í dag. Munum við þá annaðhvort í undirbúningi þessa verkefnis eða í nefndarstarfinu leita í smiðju þeirra aðila sem tekið hafa hvað mestan þátt í þessu starfi á norrænum vettvangi? 
            

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu munum við gera það. Það er auðvitað sjálfsagt að nýta okkur reynslu þeirra þjóða sem betur þekkja til þessa málaflokks en við og sem hafa lengur haft innflytjendur í sínu landi. Einnig var litið til reynslu þessara þjóða þegar við vorum að semja framkvæmdaáætlunina og mun það örugglega verða gert í enn meira mæli þegar við semjum frumvarpið. Ég vil nefna það út af orðum hv. þingmanns og líka síðasta ræðumanns að ég var mjög óánægð með það á síðasta þingi hjá fyrri ríkisstjórn að hún skyldi ekki setja þá stefnumótun sem var þó unnin í síðustu ríkisstjórn fyrir Alþingi til skoðunar. Ég átti auðvitað þann kost að setja þetta mál ekki fyrir þingið heldur einungis að fá það samþykkt í ríkisstjórn eins og stefnumótunina. Mér finnst sjálfsagt í svona stórum málaflokki að Alþingi eigi fulla aðkomu að þessu, bæði framkvæmdaáætlunina og auðvitað 

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að óska hæstv. félagsmálaráðherra til hamingju og okkur öllum með þessa framkvæmdaáætlun fyrir innflytjendur því að hana hefur auðvitað vantað. Við í Frjálslynda flokknum lögðum til fyrir síðustu kosningar að fresta frjálsu flæði fólks frá Búlgaríu og Rúmeníu. Við lögðum líka til að settir yrðu auknir peningar í íslenskukennslu. Eftir kosningar byrjaði ríkisstjórnin á því, þó að hún og flestir aðrir hefðu skammað okkur fyrir rasisma í kosningabaráttunni, að fresta frjálsri för Búlgara og Rúmena til Íslands. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og vinnuhópi hennar fyrir þessa þingsályktunartillögu. Það er fagnaðarefni í sjálfu sér og jákvætt að tillagan kemur inn á svo margvísleg svið. Innflytjendamál eru ekki eitt tiltekið mál heldur snerta þau menntamál, heilbrigðismál, atvinnumál og fleira. Þess vegna finnst mér mikilvægt að benda á það sem liggur í framkvæmdinni. Ef við horfum á tillöguna í heild sinni sést hve mikil ábyrgð og mörg verkefni hvíla á fjölmenningarsetrum við að sjá um verkefnin. Það þýðir að peningar renna frá ríkissjóði til fjölmenningarseturs sem ríkisstofnunar. Í kjölfarið ráða svo fjölmenningarsetrin aðra aðila til að sjá um verkefnin. Þau ráða því hver fær hvað mikið og hver geri hvað. Þetta finnst mér frekar óskilvirk leið til að taka á þessum málum. Peningar tapast þegar einhver „milliliður“ stendur á milli umráðafjár og framkvæmdaraðila verkefna. Í ýmsum tilvikum í þessari þingsályktunartillögu renna peningar beint til þeirra sem sinna sjálfir verkefninu en það er samt gríðarlega mikið sem hvílir á fjölmenningarsetrum, sérstaklega á landsbyggðinni. Ég mundi frekar mæla með því að þessir styrkir rynnu beint til þeirra sem sjá um verkefnin. Þannig væri þessum markmiðum í þingsályktunartillögunni náð með skilvirkari hætti án þess að tapa peningum í milliaðila. Ég vil líka benda á að á heimasíðu félags- og tryggingamálaráðuneytisins segir, með leyfi forseta: „Öll ráðuneyti Stjórnarráðsins, Samband íslenskra sveitarfélaga og fjölmargir aðrir hafa komið að vinnslu áætlunarinnar. Meðal annars var byggt á upplýsingum og tillögum sem fram komu á opnu málþingi innflytjendaráðs um málefni innflytjenda sem haldið var í janúar síðastliðnum.“ - Og mín var ánægjan að taka þátt í því. Það var talað um grasrótina. Ég sjálfur er nýbúinn að tala við Alþjóðahúsið og fleiri aðila um þessi mál og mér var sagt m.a. að síðan fyrrnefnt málþing innflytjendaráðs var haldið í janúar síðastliðnum hafa þau ekki heyrt orð um þessa áætlun fyrr en hún birtist á netinu. Grasrótin var í raun á ýmsan hátt lokuð úti við vinnslu þessarar áætlunar. Að leita samráðs hefur ákveðna merkingu og þýðingu, það þýðir einmitt samráð og samvinna. Það er ekki til fyrirmyndar að að búa til einhverja risastóra áætlun eins og þessa þingsályktunartillögu án þess að leita stöðugt eftir nánu samráði og samvinnu þeirra sem málið snýst um og þeirra sem mesta þekkingu hafa. Ég tel það bara sjálfsagt mál. Ég vil fara yfir nokkur mál sem mér finnst afar mikilvæg í þingsályktunartillögunni og vöktu athygli mína. Í II. kafla greinargerðarinnar undir fyrirsögninni Atvinnurekendur segir m.a., með leyfi forseta: „Mikilvægt er að atvinnurekendur mismuni ekki umsækjendum um atvinnu eftir uppruna og leitist við að styðja innflytjendur í starfi þannig að þeir njóti starfsþróunar á við aðra.“ Ég er auðvitað sammála þessu en spurning mín er um framkvæmdina, hvernig er hægt að tryggja að þetta sé framkvæmt? Í IV. kafla greinargerðarinnar undir fyrirsögninni Bæklingurinn Fyrstu skrefin stendur m.a., með leyfi forseta: „Reglubundin endurskoðun bæklings á níu erlendum tungumálum um fyrstu skrefin í íslensku samfélagi sem verður uppfærður eftir þörfum og dreift á helstu viðkomustöðum innflytjenda.“ Ég tel þetta frekar ónákvæma leið til að dreifa upplýsingum og ég mundi frekar mæla með að þessi bæklingur sé afhentur með atvinnu- og dvalarleyfi. Í IV. kafla greinargerðarinnar undir fyrirsögninni Dvalar- og atvinnuleyfi, um einföldun skráningar ríkisborgara ríkja innan Evrópska efnahagssvæðisins, segir m.a.: „Skráningarkerfi verði einfaldað þannig að útlendingar sem hafa heimild til að dvelja hér á landi án sérstakra dvalarleyfa skrái sig hjá einu stjórnvaldi við upphaf dvalar, sbr. tillögur í frumvarpi til laga um breytingu á lögum um útlendinga, nr. 96/2002, með síðari breytingum.“ Þetta er bara fínt mál en um markmið varðandi ríkisborgara ríkja utan Evrópska efnahagssvæðisins segir: „Með samvinnu stjórnvalda sem koma að málefnum útlendinga, meðal annars með gagnkvæmri upplýsingagjöf þeirra á milli, verði komið í veg fyrir að ríkisborgarar ríkja utan Evrópska efnahagssvæðisins geti án afskipta stjórnvalda dvalið og eftir atvikum starfað hér á landi án tilskilinna leyfa.“ Hér er áhersla lögð á eftirlit og þetta fjallar bara um það. Hver er einföldunin fyrir þetta fólk, fyrir þá sem eru utan EES-svæðisins? Í IV. kafla undir fyrirsögninni Móttaka við búsetuflutning, um að sveitarfélögum verði auðveldað að koma á skipulögðu móttökuferli fyrir nýja íbúa, segir m.a., með leyfi forseta.: „Útbúin verði fyrirmynd að móttökuáætlun sveitarfélags sem miðist að því að tryggja að innflytjendur verði sem allra fyrst virkir þátttakendur í samfélaginu“ o.s.frv. Hvernig þá? Sjá markmiðið „Að gera sveitarfélögum kleift að setja sig í samband við aðflutta útlendinga“ en þar segir m.a., með leyfi forseta: „Áætlað er að á næstu árum verði fyrirkomulag íbúaskráningar hjá Þjóðskrá tekið til endurskoðunar, þar á meðal tæknilegt umhverfi skrárinnar. Við þá endurskoðun verði búið svo um hnúta að sveitarfélög fái tilkynningar um alla útlendinga sem flytjast til þeirra.“ Spurningin er: Bera sveitarfélögin ábyrgð á því að kynna sér málin? Er þetta skylda eða eru þau bara hvött til þess? Undir markmiðinu „Mat og viðurkenning á erlendri starfsmenntun og námi verði einfaldað“, stendur m.a., með leyfi forseta: „Mat og viðurkenning á erlendri starfsmenntun og námi verði einfaldað og upplýsingar þar um þýddar á fleiri tungumál og gerðar aðgengilegar á vef ráðuneytisins sem og á vef Fjölmenningarseturs.“ Og einnig að mat og viðurkenning á erlendri starfsmenntun og námi heilbrigðisstétta verði einfaldað. Spurning mín er: Hvernig? Fyrir mig er þetta spurning um framkvæmd. Hvernig á að viðurkenna menntun fólks erlendis frá? Nú ætla ég að koma inn á mikilvægt mál fyrir mig a.m.k. Það er undir fyrirsögninni Atvinnumál og atvinnuþátttaka. Í lið 8.1, um um bætt eftirlit með vinnustöðum, er lýsingin sú, með leyfi forseta: „Samstarf stjórnvalda og aðila vinnumarkaðar um eftirlit með að gildandi lög og kjarasamningar séu virt og dvalar- og atvinnuleyfi í gildi í kjölfar samþykktar frumvarpa um útlendinga og atvinnuréttindi útlendinga.“ Í lið 8.2, um fræðslu til atvinnurekenda, er lýsingin sú, með leyfi forseta: „Fræðsla og upplýsingamiðlun á netinu til atvinnurekenda um lög og reglur er gilda um ráðningu erlendra starfsmanna, hvort sem er á grundvelli laga um atvinnuréttindi útlendinga“ o.s.frv. Við getum augljóslega gert ráð fyrir því að innlendir atvinnurekendur sé meðvitaðir um hvað stendur í lögum og kjarasamningum en hins vegar eru margir ef ekki flestir innflytjendur sem koma til landsins ekki vel upplýstir um atvinnuréttindi sín og skyldur. Samt er nákvæmlega ekkert í þingsályktunartillögunni sem skýrir hvernig ríkisstjórnin ætlar að 

Frú forseti. Ég vil byrja á að fagna umræðu á hinu háa Alþingi um málefni innflytjenda. Umræða um málefni innflytjenda hefur aukist verulega undanfarin ár bæði meðal almennings og stjórnmálamanna en lítið hefur farið fyrir almennri stefnumótun hins opinbera í þessum málaflokki. Umræðan hefur að miklu leyti snúist um hvaða vandamál fylgi innflytjendum og hvernig herða og takmarka megi aðgengi þeirra að landinu, líkt og kom fram í máli hv. þm. Grétars Mars Sigurðssonar, í stað þess að horfa til þess hvernig innflytjendur styrkja og auðga íslenskt samfélag sé þeim veitt færi á að njóta sín í samfélaginu án fordóma. Við þurfum að búa vel að innflytjendum og sjá til þess að þeir njóti jafnra tækifæra á við aðra þjóðfélagsþegna og gera þeim þannig kleift að verða hluti af samfélaginu, bæði í félagslegu og lagalegu tilliti. Mikilvægt er að sjá til þess að innflytjendur verði ekki einangraður minni hluti samfélagsins en hægt er að fyrirbyggja slíkt með markvissum aðgerðum og þar leikur stefnumótun stjórnvalda, upplýsingar og fræðsla lykilhlutverk. Framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda sem hér liggur fyrir er að flestu leyti mjög góð og gott innlegg í umræðuna. Ég set hins vegar spurningarmerki við ríkisstofnanavæðingu ýmissa þátta í ályktuninni því að ljóst er að þriðji geirinn eins og hann er kallaður í ályktuninni - hér er átt við félagasamtök, símenntunarmiðstöðvar, einkaaðila o.s.frv., sem dæmi má nefna Alþjóðahús og Rauða krossinn og fleiri einkaaðila og stofnanir - hefur að miklu leyti tekið málefni innflytjenda upp á sína arma undanfarin ár og átt frumkvæði að margvíslegri þjónustu svo sem fræðslu, ráðgjöf, upplýsingagjöf og svo mætti lengi telja. Ljóst er að einkaaðilar eru fullfærir til þess að sinna mörgum af þeim verkefnum sem gert er ráð fyrir í framkvæmdaáætluninni. Ég spyr hæstv. félagsmálaráðherra hvort ekki væri nær að styrkja og efla þriðja geirann sem nú er til staðar á markaðnum og hefur að geyma ómælda þekkingu í stað þess að keyra í átt til miðstýringar með þeim hætti sem hér er lagt til.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka félagsmálaráðherra fyrir yfirferð hennar á málinu í upphafi þar sem verið er að fjalla um tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda. Innflytjendamál hafa verið að breytast mjög hratt hér á landi á undanförnum árum og eins og ráðherra kom inn á er kannski ein mesta breytingin sú að hingað er komið margt fjölskyldufólk til að setjast að og verður sífellt hærra hlutfall í stað þess að áður fyrr kom hingað fólk sem dvaldi stutt og yfirgaf síðan okkar ágæta land aftur. Það hefur komið fram hér hjá ýmsum hv. þingmönnum og það hefur víðar komið fram í umræðunni og er eitt af því sem ég man að hæstv. menntamálaráðherra og Sjálfstæðisflokkurinn lagði mikla áherslu á í kosningabaráttunni, að auka þyrfti og bæta við íslenskukennslu sem er gríðarlega mikilvægt þegar tekið er á móti fólki sem kemur til að setjast hér að. Þetta er ekki einfalt mál og það er í rauninni gríðarlega flókið fyrir skólakerfið. Bara í því sveitarfélagi, Kópavogi, þar sem ég þekki hvað best teljast í tugum löndin sem fólk kemur frá og er með börn í grunnskólum. Þetta er því orðið mjög flókið fyrir hið opinbera og um leið hlýtur það að vera mjög flókið fyrir fólkið líka að koma til að dvelja hér og búa í framandi landi eins og Ísland er fyrir margt af því. Þess vegna er mjög gott að í þessari aðgerðaáætlun er mikið lagt upp úr því að aðgangur að upplýsingum fyrir alla aðila sé góður og ekki bara að aðgangurinn sé góður heldur er líka mikið lagt upp úr því að miðlunin á upplýsingum verði markviss. Ég vil líka undirstrika að mér finnst víða hafa verið unnið vel í þessum málaflokki nú þegar. Víða um land er mjög vel unnið í þessum málaflokki og fjölmenningarsetrin þar standa sig mjög vel. Mér finnst í rauninni aðdáunarvert hvernig staðið hefur verið að þessum málum vestur á fjörðum, á Ísafirði. Það er búið að byggja upp mikla og góða þekkingu fyrir vestan og ég held að þessi tillaga til þingsályktunar þurfi einmitt að taka mið af því starfi, og hún gerir það að mörgu leyti, sem nú þegar er unnið að en hún þarf líka að ýta undir það að hin frjálsu félagasamtök og aðilar sem vinna í þessum málaflokki fái hvatningu. En eins og hv. þingmaður sem talaði á undan mér kom inn á getur þetta leitt til þess að farið verði inn í ákveðna miðstýringu sem gæti hugsanlega minnkað hvatana fyrir þessa frjálsu aðila. Ég tek heils hugar undir það en ég held að það sé eitthvað sem við munum skoða sérstaklega í félagsmálanefnd þegar málið verður þar til meðferðar. Einnig er komið inn á þróunarsjóðinn og honum er væntanlega ætlað að vera hvati fyrir þessa aðila en þróun og nýsköpun eru auðvitað mjög mikilvæg atriði í þessum málaflokki. En jafnframt því að rannsóknir séu mjög öflugar og mikilvægar þarf að gera þær mjög reglulega þannig að hægt sé að átta sig á hver þróunin er í þessum málum frá einum tíma til annars, frá einu ári til annars, því að þetta umhverfi breytist í rauninni mjög hratt og breytist kannski með misjöfnum hætti milli byggðarlaga, milli landshluta, milli sveitarfélaga og jafnvel innan höfuðborgarsvæðisins. Ég get líka tekið undir að nauðsynlegt er að efla eftirlit á vinnustöðum, og það er kannski það sem mesta umræðan hefur verið um, að ekki sé gengið á rétt þess fólks sem hingað kemur og er kannski ekki komið almennilega inn í lög og reglur varðandi ýmsa þætti hér. Maður þekkir dæmi þess að brotið hafi verið mjög gróflega á fólki en hins vegar finnst mér þó að viðhorfið sé að breytast og það sé orðin almenn samstaða hér á landi um að líða ekki slíkt. Ábendingar samfélagsins eru auðvitað mjög nauðsynlegar í þeim efnum. Það er mjög mikilvægt að líta til þeirra landa sem eru mörgum árum og áratugum á undan okkur í þessari þróun og kannski ekki síst til Norðurlandanna. Ég held að þá sé ekki síst mikilvægt að spyrja hvað þau hafi gert rangt því að þau viðurkenna alveg að þau hafi gert margt rangt og vildu hafa farið öðruvísi að en raun ber vitni. Það er afar mikilvægt að fá þær upplýsingar líka til að við föllum ekki í sömu gryfju. Að öðru leyti fagna ég þessari þingsályktunartillögu um leið og ég tek heils hugar undir það að hún verður að vera hvati fyrir þá aðila sem núna vinna mjög gott starf og hafa unnið mjög gott starf, aðila sem flokkast undir frjálsa aðila, eins og Alþjóðahús, Rauði krossinn og slíkir aðilar. Að sjálfsögðu veit ég líka að það má gera betur víða og þessi aðgerðaáætlun er vissulega stórt skref í þeim efnum.

Frú forseti. Hér er á ferðinni merkilegt mál frá hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra sem er tillaga til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda. Mér finnst góður bragur á því að hæstv. ráðherra skuli leggja þetta mál fyrir þingið vegna þess að það er ýmislegt í því sem er fróðlegt fyrir þingið að fjalla um og átta sig á hvað hæstv. félagsmálaráðherra hyggst fyrir í þessum málaflokki. Það er auðvitað þekkt að innflytjendum hefur fjölgað gríðarlega á Íslandi á mjög skömmum tíma og við höfum rætt það áður á Alþingi hversu vel við höfum verið undirbúin á sumum sviðum og illa á öðrum til að taka á móti fólki svona skyndilega. Mér finnst rétt að taka fram strax í upphafi að það er mjög mikilvægt að gera greinarmun annars vegar á því fólki sem kemur hingað tímabundið til vinnu og fer væntanlega aftur til baka - og við erum þegar farin að sjá það núna að þeir starfsmenn sem komu hingað vegna ákveðinna verkefna eru að hverfa á braut og eins virðast gengismálin að einhverju leyti hafa áhrif á starfsmenn alla vega frá sumum löndum - og hins vegar því fólki sem kemur hingað til langs tíma. Það sem mig langaði til að ræða hér er einkum tvennt. Í fyrsta lagi að íslensk tunga er rauður þráður í gegnum þessa framkvæmdaáætlun og meðferð íslenskunnar hjá þeim erlendu borgurum sem hér eru. Ég hef oft rætt stöðu íslenskunnar áður og ekki síst þegar kemur að innflytjendum sem hér búa. Ég er á þeirri skoðun að það sé algert grundvallaratriði að mikið sé lagt í íslenskukennsluna, það hefur verið gert að undanförnu og þess er skemmst að minnast að hæstv. menntamálaráðherra gaf verulega í hvað varðar fjármuni til íslenskukennslu. Það er samt sem áður þannig að núna þegar slaknar svolítið á spennunni á vinnumarkaði kemur betur og betur í ljós að þeir sem ætla að búa hér þurfa helst að kunna íslensku. Ég gat ekki betur heyrt í fréttum í gær en að fjallað væri um það að útlendingar sem búa hér vilji í auknum mæli læra íslensku vegna þess að það er einn af samkeppnisþáttunum á íslenskum vinnumarkaði. Þegar meiri barátta verður hjá fólki á atvinnumarkaðnum kemur býsna vel í ljós að það að hafa lært íslensku skiptir verulegu máli fyrir þetta fólk og að það einangrist ekki í sínu lífi og við náum að aðlaga þessa nýju Íslendinga að okkar samfélagi og menningu. Ég held að við verðum alltaf að hafa það efst á blaði. Þess vegna finnst mér jákvætt að það er töluvert fjallað um þetta í framkvæmdaáætluninni. Ég get nefnt atriði er varða túlkaþjónustuna og eins auðvitað hið gríðarlega mikilvæga mál sem er íslenskunám fyrir fullorðna. Ég tel líka gott að samráð sé mikið bæði við aðila vinnumarkaðarins og hagsmunaaðila, félagasamtök og slíka aðila sem hafa með þessi mál að gera. Ég trúi því að á vettvangi atvinnurekenda sé einnig mikill vilji og skilningur á því mikilvæga máli sem er að starfsmenn kunni íslensku því að við þurfum ekkert að ræða það hvers konar kostnaður það er að vera jafnvel með annað tungumál í fyrirtækjunum. Vegna þessa langar mig aðeins að nefna eitt atriði sem kemur fram í framkvæmdaáætluninni og það varðar það markmið að innflytjendur hafi aðgang að nauðsynlegum upplýsingum um íslenskt stjórnkerfi og samfélag. Það kemur reyndar fram annars staðar líka að í þessu skyni er verið að leggja til að vefir og útgáfa verði á ensku og jafnvel móðurmáli viðkomandi sé um stóra hópa að ræða fyrir utan náttúrlega íslensku. Því vildi ég varpa því fram til umræðu, og líka fyrir hæstv. félagsmálaráðherra þegar hún heldur áfram að þróa þetta mál, að jafnvel þótt maður geri sér fulla grein fyrir því að menn verði að hafa aðgang að öllum nauðsynlegum upplýsingum og það sé kannski grundvallaratriði fyrir þá sem hingað koma að geta áttað sig á hvert eigi að leita með hin ýmsu mál, þá sé þetta samt einhvern veginn þannig að við séum fara út úr því aftur að vilja að íslenskan sé alltaf í fyrsta sæti og þetta sé frekar til að leysa úr einhverjum vanda en ekki að menn venjist á það að við séum alltaf með erlent tungumál og mikil áhersla sé lögð á það. Við vitum að stór hópur Pólverja býr á Íslandi og auðvitað sér þess merki að pólskan er farin að sjást víða og það er ekkert um það að segja í sjálfu sér. Þetta fólk talar ekkert endilega ensku, enda er ekki augljóst að enskan þurfi alltaf að vera annað tungumálið, ég er ekki að segja það heldur að í þessu vandasama verki gefi menn ekkert eftir varðandi tungumálið vegna þess að þegar menn búa á svona óskaplega litlu málsvæði þá er það svo mikilvægt og það verður aldrei of oft sagt hversu miklu máli það skiptir. Einnig langar mig að fjalla um það sem reyndar hefur aðeins komið fram áður og það er samvinna við aðra aðila. Í því frumvarpi sem hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra er með í undirbúningi eru gríðarlega mörg atriði á ferðinni, þetta verður umfangsmikil löggjöf og það verður mjög fróðlegt að sjá hvernig því máli vindur fram hjá hæstv. ráðherra. Ég skil þetta svo að þarna sé verið að tvinna saman hluti frá ýmsum öðrum stöðum, stoppa í göt o.s.frv. En ég hef dálítinn áhuga á og kannski örlitlar áhyggjur af því hvernig við ætlum að huga að hinum svokallaða þriðja geira eða þeim sem hafa sinnt þessum málum úti í þjóðfélaginu. Ég vil endilega að það sé tryggt að aðkoma þeirra að málinu sé skýr og góð og við þurfum ekki að orðlengja það hversu merkilegt starf hefur verið unnið hjá Alþjóðahúsi svo dæmi sé tekið. Við getum nefnt fleiri aðila, við getum nefnt Rauða krossinn og fleiri. Ég vil gjarnan að menn horfi til þess þegar þetta frumvarp er í vinnslu í ráðuneytinu og eins vona ég að hv. félagsmálanefnd Alþingis horfi sérstaklega til þess, þegar hún fjallar um þessa þingsályktunartillögu, hvernig hnykkja megi á því að sem flestir geti komið að því að vinna þetta verk. Vegna þess að það hlýtur alltaf að vera best að sem flestir sem hlut eiga að máli taki þátt í verkefni eins og því að hjálpa innflytjendum að bæta stöðu sína. Að því hljótum við að stefna og ég hvet hæstv. ráðherra alveg sérstaklega í því efni. Vegna þess hversu margþætt þessi starfsemi er og á vegum margra ráðuneyta, þetta eru ýmis verkefni, þá átta ég mig ekki alveg á forgangsröðuninni, hvort það er ákveðin forgangsröðun í einstökum málum. Maður sér að það eru einhver ártöl nefnd en það er dálítið vont að átta sig alveg á því, en væri fróðlegt að heyra hvaða mál umfram önnur ráðherra leggur mesta áherslu á og svo væri auðvitað fróðlegt að vita hver hæstv. ráðherra telur að kostnaðurinn af þessu verði. Það er nauðsynlegt fyrir okkur að vita hver hann er og jafnvel hvernig hann skiptist en ég veit að gert er ráð fyrir þessum kostnaði á næstunni. Það er alveg skýr stefna hjá ríkisstjórninni að vinna þessi mál vel en engu að síður væri dálítið fróðlegt að heyra þetta, sérstaklega með tilliti til forgangsröðunarinnar sem ég nefndi hér. Og ég vil þá aftur nefna að í mínum huga hlýtur íslensk tunga að vera gríðarlega mikið forgangsatriði og að fólk sem hingað kemur falli inn í samfélagið þannig að það geti notið þess að búa hérna og við getum talað við það og það geti verið hluti af okkar samfélagi.

Hæstv. forseti. Ég fagna því eins og aðrir að fyrir þingið er komin þingsályktunartillaga um framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda. Ég fagna því að hún sé ekki bara stjórnarmál heldur einnig rædd utan þings. Þetta er mál sem fær þinglega meðferð, fer inn í nefnd og þar gefst tækifæri til þess að ræða við hagsmunaaðila sem vinna að innflytjendamálum, leita umsagna og kalla í viðtöl. Ég á von á því, eins og umræðan hefur verið og miðað við hve margir eru á mælendaskrá, að umræðan verði lífleg í félags- og tryggingamálanefnd. Við munum vinna að endurbótum á þessari áætlun eftir því sem þörf þykir. Það er grundvallaratriði að við vinnum út frá þeim markmiðum sem þarna eru nefnd, þ.e. mannréttindum, jafnrétti, umburðarlyndi, einstaklingsfrelsi og samstöðu. Þau atriði verður öll að hafa í huga þegar við vinnum með innflytjendur. Við höfum mörg hver, flest sjálfsagt, dvalið um skemmri eða lengri tíma erlendis og notið þjónustu annarra landa. Oft hefur okkur þótt sú þjónusta sjálfsögð hvort sem það hefur verið á Norðurlöndum eða annars staðar. Við viljum með sama hætti taka á móti því fólki sem kemur hingað hvort sem er til lengri eða skemmri tíma, til vinnu, náms eða búsetu. Við viljum að það njóti sambærilegra lífskjara og Íslendingar og að þess sé gætt að farið sé með innflytjendur og þá sem hingað koma til starfa eða búsetu eins og Íslendinga á allan hátt. Á þessu hefur verið svolítill misbrestur. Það er mikilvægt að þessi þingsályktunartillaga og öll sú vinna sem fer fram í málefnum innflytjenda leiði til umbóta frá því sem verið hefur á undanförnum árum. Mikill fjöldi hefur komið til starfa og við reyndumst ekki nógu vel undir það búin að taka við öllum þeim hópi. Ég ætla í sjálfu sér ekki að fara yfir þessa þingsályktunartillögu eða einstök atriði hennar. Ég fæ tækifæri til þess í félags- og tryggingamálanefnd. En mig langar samt að ræða einn mikilvægan þátt vegna þess að mér finnst hafa gætt þess misskilnings í umfjölluninni hingað til að það sé ákveðin miðstýringarárátta í þeim hugmyndum sem hér koma fram. Það er rétt að ávallt þarf að gæta að því hvaða hlutverki ríkið gegnir í slíkum málum og að hve miklu leyti sveitarfélögin sinna verkefnum eða aðrir aðilar, þriðji geirinn, eins og það er kallað í þessari þingsályktunartillögu, sem vinnur sjálfstætt að eigin frumkvæði að málaflokknum. Ég held að allir geri sér grein fyrir því að málefni innflytjenda verða ekki leyst af ríkinu. Þar þurfa allir að koma að. Skólarnir, leikskóli, grunnskóli og framhaldsskóli, hvort sem þeir heyra undir sveitarfélög eða ríki. Við getum talað um félög sem hafa gegnt gríðarlega miklu hlutverki og hafa mikla reynslu eins og Rauða krossinn. Við getum nefnt gott frumkvæði og mikla vinnu einkafyrirtækis á borð við Alþjóðahúsið og svo mætti áfram telja. Það hefur verið mjög ánægjulegt að sjá með hvaða hætti menn hafa fundið ný og góð úrræði. Menn hafa tekið upp samstarf jafnvel foreldrahópa eða einstaklinga í samfélögunum sem hafa bókstaflega tekið að sér að bjóða fólk velkomið í samfélagið, leiða það til starfa í íþróttahreyfingunni o.s.frv. Eftir sem áður held ég að óhjákvæmilegt sé að þeim hluta sem ríkið ætlar að halda utan um verði sinnt með formlegum hætti. Til eru eldri ályktanir um Fjölmenningarsetur og um þær er fjallað í þessu máli sem eðlilegt er, m.a. í kafla á blaðsíðu 10 í þingsályktunartillögunni þar sem fjallað er um Fjölmenningarsetur sem sé byggt á grundvelli ályktunar frá Alþingi frá árinu 2000. Gert er ráð fyrir að tryggja að menn eigi aðgang að upplýsingum og geti safnað upplýsingum frá stofnunum, aðilum og fyrirtækjum sem vinna á sviðinu, kannski undir einn vef. Fjölmenningarsetrið mundi sinna upplýsingamiðlun til einstaklinga og sjái um samræmingu og ráðgjöf. Það þýðir ekki að þeir eigi að veita ráðgjöfina heldur haldi utan um verkefnin og sjái til þess að þeim sé sinnt. Ég held að það sé of áhættusamt að treysta á að ólík fyrirtæki, einstaklingar og aðrir geri þetta. Það mun örugglega leiða til þess að enginn, og ekki er ráðuneytið burðugt til þess, héldi utan um, stoppaði í götin og tryggði jafnræði eða að fylgdi málum vel eftir. Það er engin tilviljun að Fjölmenningarsetrið er staðsett á Vestfjörðum. Það er aðeins eitt Fjölmenningarsetur þótt hér hafi menn talað um slík setur í fleirtölu. Það er bara eitt Fjölmenningarsetur og eru engin áform um að setja á stofn fleiri þótt hugsanlega gætu verið tengiliðir úti á landi, eins og er á Austfjörðum, sem er raunar aðili að Fjölmenningarsetrinu en staðsettur annars staðar. Þar er um að ræða störf án staðsetningar. En í raun er eitt setur sem hefur þetta hlutverk. Ég held að það sé mjög mikilvægt að það fái að halda þeim sessi. Í því felst ekki að fela slíkri stofnun að sjá um sjálf verkefnin heldur er þriðji geirinn mjög mikilvægur. Allt það starf sem þar hefur unnist og sú gerjun sem þar hefur átt sér stað, eins og kom fram hjá hv. þm. Ólöfu Nordal, á einmitt að lyfta þessum geira og hjálpa til þess að taka frumkvæði og sinna verkum sínum. Til þess er Fjölmenningarsetrið mjög mikilvægt. Auðvitað hafa ýmsir farið af stað og viljað eigna sér þetta hlutverk. Það hefur verið ákveðin togstreita, ég ætla bara að viðurkenna það, á milli Fjölmenningarsetursins og Alþjóðahússins sem þarf auðvitað að eyða. Mér finnst því eytt hér með þingsályktunartillögunni sem í engu skerðir mikilvægi hvors fyrir sig. Einnig hafa komið upp hefðbundnar umræður um að Fjölmenningarsetrið sé statt á Vestfjörðum og sé ekki eins aðgengilegt fyrir alla. En það ýtir undir hlutverkið sem við erum að tala um að Fjölmenningarsetrið sinni. Það á ekki að vera í miðjunni eða að þangað eigi allir að koma og hitta fólk. Það eru aðrir sem sjá um það. Þetta er samræmingaraðilinn sá sem sér um upplýsingamiðlun og þar af leiðandi á þetta vel heima hvar sem er. Og eins og ég sagði áðan er eðlilegast að þetta sé statt á því svæði sem hefur haft innflytjendur til áratuga. Þar er mikil reynsla af slíkum málum og þar vita menn nákvæmlega hvernig á að skipa málum þótt ekki megi gera lítið úr því að einnig þarf að sækja reynslu frá útlöndum. Ég fagna þessari tillögu og ætla að sinni ekki að fara dýpra í einstök atriði en þetta. Ég fagna því að þetta kemur þessa leiðina af því að þá hafa allir möguleika á að koma með athugasemdir og ábendingar til félags- og tryggingamálanefndar og óska eftir viðtali. Við getum með þeim hætti unnið áfram og bætt þessa áætlun. Þessu fylgir langur minnislisti og eflaust er margt sem þarf að bæta við. En við skulum hafa í huga að hversu vel sem ríkið sinnir þessu þá verður þjónustan sem sveitarfélögin veita, ýmis frjáls félög, smærri fyrirtæki og verkalýðsfélög, sem hafa gegnt gríðarlega miklu hlutverki, algjörlega ómissandi fyrir innflytjendur.

Virðulegi forseti. Það er fagnaðarefni að hæstv. ríkisstjórn skuli hafa lagt fram þingsályktun og þingmál um málefni innflytjenda þar sem reynt er að nálgast þessi viðfangsefni skipulega og á þann veg að innflytjendur geti aðlagast íslensku samfélagi og orðið okkur sem hér búum fyrir til sem mest gagns og við þeim. Hún er að vísu nokkuð óvenjuleg þessi tillaga. Í henni er ekki mjög nákvæm útlistun á því sem gera á heldur er á henni stikkorðastíll og ljóst að nokkuð er óunnið í því að skýra betur þær línur sem ríkisstjórnin hyggst leggja í þessum málum. Þó má segja að þessi samsetning á stikkorðum í ályktuninni sé leiðarvísir um það hvert skuli haldið þótt innihaldið sé að nokkru leyti ekki alveg skýrt. Ég held virðulegi forseti, að það sé eðlilegt að nálgast þessi viðfangsefni eins og menn hafa ákveðið að gera, þ.e. út frá því að við gengum í Evrópska efnahagssvæðið fyrir 14 árum. Þá var tekin um það pólitísk ákvörðun, ekki bara hér á landi heldur í öllum þeim ríkjum sem eru aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu, að hætta að miða svæði þjóða við ríki heldur við efnahagssvæðið allt. Með öðrum orðum var hin pólitíska ákvörðun sú að hætta að gera greinarmun á þeim sem búa í tilteknu landi eftir uppruna og þjóðerni. Ákveðið var að líta á alla sem búa á tilteknu landsvæði sem íbúa þess en ekki sem innlenda og útlendinga. Kjarninn í þeirri pólitísku ákvörðun er einmitt sá að hætta að aðgreina menn eftir þjóðerni, hætta að mismuna mönnum eftir uppruna þannig að menn hafi allir sama rétt og beri sömu skyldur sem starfa í sama þjóðfélagi. Það er hinn pólitíski veruleiki, hin pólitíska ákvörðun sem var tekin á sínum tíma. Það er eins gott að menn átti sig á því að þetta er sú stefna sem menn hafa markað. Þetta er sú stefna sem ég hygg að allir stjórnmálaflokkar fylgi. Ég veit ekki til þess að nokkur stjórnmálaflokkur hafi þá stefnu að segja upp samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og ganga úr Evrópska efnahagssvæðinu. Þá afstöðu yrðu menn að hafa ef menn vildu ekki lengur samþykkja hina pólitísku stefnu sem felst í frjálsri för launþega um allt hið Evrópska efnahagssvæði. Þannig hljótum við að grundvalla alla stefnu okkar í málefnum útlendinga einmitt á þessari pólitísku niðurstöðu. Sumir hafa þá afstöðu og áhuga á að Íslendingar eigi að gera meira en að vera aðilar að hinu Evrópska efnahagssvæði og eigi líka að ganga í Evrópusambandið eða íhuga hvort ekki sé rétt að sækja um aðild. Þeir sem hafa þá afstöðu hljóta að gera sér grein fyrir því að þar með væru þeir að festa enn frekar í sessi grundvallarþáttinn, þ.e. hina frjálsu för launþega um allt Evrópska efnahagssvæðið. Þá gengur ekki að búa til aðgreiningu á íbúum lands eftir þjóðernisuppruna, að meðhöndla þá með öðrum hætti gagnvart tryggingakerfi eða landamæraeftirliti og öðru slíku. Menn hafa ákveðið að um alla íbúa svæðisins gildi sömu reglur og þeir hafi sömu réttindi og sömu skyldur. Það hlýtur að vera grundvallaratriðið í framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda, að byggja á þessu. Það er ástæða til að rifja þetta upp, m.a. vegna þess hversu oft fjölmiðlaumræða um málefni útlendinga er óstöðug og sveiflukennd. Nýlega var mikil umræða í fjölmiðlum um málefni Pólverja. Mér fannst að mörgu leyti sem fjölmiðlarnir misstu sig í þeirri umræðu. Þar kom einhvers staðar fullyrðing um að einstaklingur í frétt væri talinn glæpamaður. Undir eins komu kröfur fram og málflutningur í fjölmiðlum um að þessi einstaklingur ætti að fara úr úr landi. Af hverju er ekki búið að reka manninn út landi? var spurt. En þegar að er gáð eru málsatvik þannig að hann hafði aldrei verið dæmdur fyrir glæp. Hann hafði ekki einu sinni verið ákærður fyrir glæp. Ef við hættum nú að hugsa um einstaklinginn sem Pólverja heldur sem Íslending og spyrjum: Hverjum dettur í hug á Íslandi að handtaka mann af því að einhver segir að hann sé glæpamaður? Engum. Auðvitað dettur engum það í hug. Ég held að íslenskir fjölmiðlar, sem fjölluðu svona mikið um þetta mál, mættu hugleiða hvernig þeir setja fram fréttir sínar í ljósi þessarar umræðu. Útlendingar hér á landi eiga sama rétt og Íslendingar. Þeir bera sömu skyldur. Það er kjarni málsins. Þess vegna gerum við ekki svo fáránlegar kröfur að ætlast til þess af lögregluyfirvöldum að þau handtaki mann sem er hvorki dæmdur né ákærður. Ég held að grundvallaratriði í allri stefnu í málefnum útlendinga sé að leggja sig fram um að þeir læri íslensku. Það er lykillinn að því að þeir komist inn í íslenskt samfélag á þeim forsendum sem þjóðin hefur búið til. Þannig geta þeir skilið siði, hefðir og venjur og tileinkað sér, og lagt fram sína siði og sínar venjur og útskýrt fyrir þeim sem tala málið. Tungumálið er lykillinn að stefnu okkar í málefnum útlendinga. Ég vil gera nokkuð ríkar kröfur til þess að útlendingar læri íslensku. Það þýðir líka að það verður að gera ríkar kröfur til ríkis og sveitarfélaga, að bjóða upp á möguleika fyrir útlendinga á að læra íslensku. Það fer saman. Ég held að það sé númer eitt, gagnvart þeim sem vilja búa og starfa um lengri eða skemmri tíma, að gera þá kröfu til þeirra að þeir læri íslensku fljótt og vel. Ég held að það sé lykilatriði. Ég er að sumu leyti dálítið íhaldssamur í þessum efnum. Það fer óskaplega í taugarnar á mér að koma á veitingahús, á hótel eða á mannamót og þurfa að tala útlensku við þann sem afgreiðir mig. Mér finnst það ekki rétt. Mér finnst ég eiga rétt á að geta talað mitt tungumál á öllum helstu stöðum. Þótt ég sé ekki með þessu að amast á neinn hátt við þeim ágætu útlendingum sem þjónað hafa mér á ýmsum stöðum að þá verð ég bara að segja: Ég vil að þeir læri íslensku og tali hana í starfi sínu. Ég held að það sé eðlileg krafa. Ég held að útlendingar sjálfir séu sammála því að svona eigi að gera, að það eigi að leggja áherslu á tungumálið. Það er lykillinn að því að ná fram aðlögun þeirra að íslensku samfélagi og samþættingu þess samfélags við menningu þeirra og siði eftir atvikum. Auðvitað er þetta eins og annað í mannlegum samskiptum, gagnkvæmt og gagnvirkt, virðulegi forseti.

Frú forseti. Ég vil enn og aftur fagna þessari þingsályktunartillögu um framkvæmdaáætlun varðandi innflytjendur. Ég fagna jafnframt starfsemi Fjölmenningarsetursins á Ísafirði og Alþjóðahúsinu í Reykjavík og ýmsu sem þessar stofnanir, ef stofnanir skulu kallast, hafa verið að gera. Þær eru á réttri braut. Það eru góð verk sem þeir vinna. Útgáfa á bæklingum til innflytjenda er auðvitað spor í rétta átt og kynnir rétt þeirra og skyldur. Þróunarfélag innflytjenda er af því góða en það er auðvitað ýmislegt sem betur má fara. Við horfum upp á að börn innflytjenda eiga oft undir högg að sækja. Börn af annarri kynslóð, jafnvel þriðju kynslóð innflytjenda, lenda í því í skólakerfinu og í lífinu að verða fórnarlömb eineltis og í sumum tilfellum lenda þau í því að verða gerendur sem er kannski ekkert skárra nema síður sé. Það er auðvitað eitthvað sem við þurfum að koma í veg fyrir að gerist. Við þurfum að leggja áherslu á að aðlaga innflytjendur að íslensku samfélagi og, eins og komið hefur fram í þessari umræðu, setja þurfi meiri peninga í íslenskukennslu. Skólakerfið þarf líka að geta tekið á móti þessu fólki. Við í Frjálslynda flokknum lentum í því í síðustu kosningabaráttu fyrir ári síðan að tala um innflytjendamál. Það fór bersýnilega mjög í taugarnar á fólki í öðrum stjórnmálaflokkum á Íslandi að við skyldum voga okkur það. Við lögðum það til að fresta frjálsri för Búlgara og Rúmena til Íslands. Við lögðum til að settir yrðu meiri peningar í íslenskukennslu fyrir útlendinga, fyrir innflytjendur, og fengum bágt fyrir. En strax eftir kosningar tók ríkisstjórnin sig til og frestaði för Búlgara og Rúmena inn í landið okkar og setti 100 millj. í íslenskukennslu fyrir innflytjendur. Þetta var auðvitað ágætt svo langt sem það náði. Ég veit ekki hvsort 100 millj. kr. duga en ég held að féð hefði þurft að vera meira. Það þarf að gera meiri kröfur til atvinnurekenda, til verkalýðsfélaganna og til ríkis og sveitarfélaga sem hafa verulegar tekjur af innflytjendum. Sveitarfélögin hafa útsvarstekjur, ríkissjóður hefur tekjuskatt og atvinnurekendur reyna að bjarga rekstrinum með því að fá erlent vinnuafl. Þeir fá ekki vinnuafl á Íslandi og hafa þurft á innflytjendum að halda, bæði tímabundið og eins fólki sem vill setjast hér að. Verkalýðsfélögin hafa svo félagsgjöld af innflytjendum. Það væri ekkert óeðlilegt að sú krafa væri gerð til vinnumarkaðarins og ríkis og sveitarfélaga að þau stæðu betur að því að aðlaga fólk, sem vill setjast hér að sérstaklega, að íslensku samfélagi. Það er kannski öðruvísi þegar fólk kemur hingað til að dveljast í stuttan tíma, í þrjá mánuði, sex mánuði eða eitthvað þess háttar. Það er ljóst að ríkið getur ekki sett lög um að innflytjendur skili læknisvottorði eða sakavottorði um leið og þeir koma inn í landið en atvinnurekendur gætu hugsanlega gert þá kröfu. Sú krafa er auðvitað gerð á bæði Íslendinga og útlendinga sem vinna í matvælavinnslu, hvort sem það er í fiskvinnslu eða í kjötvinnslu, að þeir sýni læknisvottorð en erfiðara er að krefja þá um sakavottorð. Þegar frjálst flæði byrjaði 1. maí 2006 þá segja atvinnurekendur mér margir hverjir að fólkið hafi breyst, að hingað hafi komið öðruvísi fólk eftir 1. maí en fólkið sem flutti til Íslands fyrir þann tíma. Þrátt fyrir að menn hafi haft passlega mikið álit á þessum svokölluðu atvinnumiðlunum þá voru atvinnurekendur að leita eftir samviskusömu fólki, duglegu fólki sem vildi vinna mikið. Eftir 1. maí 2006 breyttist þetta að töluverðum hluta. Þá fór að koma meira af fólki sem ekki var búið að fara í gegnum síu eins og það gerir hjá atvinnumiðlununum og þar af leiðandi var misjafn sauður í mörgu fé. Þetta var dálítið neyðarlegt en menn fögnuðu því að hér væri komið frjálst flæði og Íslendingar gætu farið út um allan heim og unnið. Það er auðvitað alveg rétt. En hverjir fóru og hverjir gátu nýtt sér þetta? Það var yfirleitt fólk með mikla menntun, jafnvel sérþekkingu á ákveðnum sviðum. Það hafði góða möguleika á að vinna á Evrópska efnahagssvæðinu. Láglaunafólkið á Íslandi, þ.e. verkamenn og jafnvel iðnaðarmenn, fékk mikla samkeppni frá því fólki sem kom inn í landið til að finna betri lífskjör en það hafði í sínu heimalandi, það er ekkert óeðlilegt. Það er með fólkið eins og þorskinn, það fer þar sem ætíð er og lifibrauðið er betra, passlegur hiti og fæða. Sumir félagar mínir í þinginu segja að ég geti ekki haldið ræðu nema að koma þorskinum að. Það er auðvitað rangt. Ég get það alveg en stundum leyfir maður sér að koma honum að svona óvænt. Þetta eru auðvitað neikvæðir fylgikvillar þessarar nauðsynjar. Við þurfum nauðsynlega á innflytjendum að halda víða í samfélaginu. Við getum ekki mannað sum störf með Íslendingum. Þess vegna er það dýrmætt fyrir okkur að fá þetta fólk inn í landið til að manna fiskvinnslur og ýmis fyrirtæki. Aðild að Evrópska efnahagssvæðinu auðveldar för allra þeirra sem búa á Evrópska efnahagssvæðinu. En við þurfum kannski að hafa meiri áhyggjur af nýjum löndum sem gerast aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu. Ég óttast satt að segja meira þegar þjóðir eins og Tyrkir eru orðnar aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu þar sem mjög ólík menning og trúarbrögð eru. Ég er ekki bara að tala um það af fenginni reynslu frá frændþjóðum okkar á Norðurlöndunum og Þýskalandi og víðar. Þar hafa vandamálin fyrst byrjað þegar fólk sem er með mjög ólík trúarbrögð og ólíka menningu flyst þangað. Það er fagnaðarefni að fá þessa framkvæmdaáætlun frá félags- og tryggingamálaráðherra og ég vona að þetta verði til þess að færa okkur fram á við og gera betur í þessum málum heldur en við höfum gert. Ég vona jafnframt að við náum að koma í veg fyrir ýmis vandamál sem þessu gætu fylgt.

Forseti vill minna hv. þingmann á hefðbundin ávörp úr ræðustóli Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að það skuli vera komin fram sú tillaga sem hér ræðir um til þingsályktunar og tel að hér sé mun betur að verki staðið hjá hæstv. félagsmálaráðherra en gert var í tíð fyrri ríkisstjórnar. Þar voru menn að pukrast með þetta og málið var ekki lagt fyrir þingið. Ég tel þetta vera miklu betra verklag eins og hér er staðið að málum. Ég get tekið undir með hv. þm. Paul Nikolov að það er gott að þessi þingsályktunartillaga skuli vera komin fram. Það er þó þannig að hér eru beinin sett fram en kjötið vantar. Það er það sem væntanlega á eftir að sjá dagsins ljós. Ég tek undir varnaðarorð hv. þm. Erlu Óskar Ásgeirsdóttur varðandi efasemdir hennar um ríkisvæðinguna. Ég vil ræða það sem sett er fram í þingsályktunartillögunni, þ.e. í 1. lið um verkefni stjórnvalda. Þar segir að betur verði tekið á móti erlendu fólki sem flyst til landsins og því auðveldað að vera virkir þátttakendur í íslensku samfélagi. Síðan kemur að því að rækta menningu síns hóps. Það sem mér finnst skipta mestu máli er að við aðstoðum þá sem hingað flytja við að aðlagast því samfélagi sem það er flutt til, að fólk fái virkan stuðning við að læra tungumálið, fái virkan stuðning og möguleika á því að afla sér þekkingar á samfélagi, lögum, sögu og menningu þjóðarinnar. Það er grundvallaratriði að við höfum þá möguleika að takmarka aðkomu útlendinga við það sem þjóðfélagið og velferðarkerfið geta ráðið við. Í samningi um Evrópska efnahagssvæðið eru ákvæði um slíka takmörkun. Skylda ríkisstjórnar er við þá sem í landinu búa og það er skylda ríkisstjórnarinnar að gæta þess að allir búi við sömu kjör, sömu lög, sama rétt og njóti þeirrar velferðar sem við teljum og viljum skapa fólkinu í landinu. Við frjálslynd höfum haft uppi ýmis varnaðarorð. Við höfum bent á vandamál vegna félagslegra undirboða. Við höfum bent á vandamál sem hafa komið til vegna þess að það hefur verið svo stríður fólksstraumur að velferðarkerfið hefur hreint og satt ekki staðið undir því sem þurfti að gera. Út úr þessu hefur verið snúið og stundum er heppilegra að vísa til annarra tíma þegar verið er að fjalla um mál sem mörgum er lagið að snúa út úr. Mikill fólksstraumur úr einum stað til annars skapar ákveðin vandamál. Þess vegna vil ég, með leyfi virðulegs forseta, vísa í ræðu sem haldin var af þáverandi borgarstjóra í Reykjavík, dr. Gunnari Thoroddsen, þann 18. ágúst árið 1949, en hann var einn merkasti stjórnmálamaður síðustu aldar. Þar var að ræða mikinn fólksstraum af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. Í ræðunni segir dr. Gunnar m.a., með leyfi forseta: „Hinn mikli vöxtur Reykjavíkur að íbúatölu er ekki að óskum okkar Reykvíkinga. Við finnum glöggt þá örðugleika sem hið óeðlilega aðstreymi leggur okkur á herðar. Það skapar okkur gríðarlegan kostnað. Við þurfum þess vegna að leggja fleiri götur, byggja fleiri skóla og fleiri íbúðir. Mannvirki okkar, vatnsveita, raforkuver, hitaveita, höfn verða of lítil fyrr en varða mundi ef fjölgunin væri róleg og eðlileg. Þjóðhagslega er þessi þróun ekki æskileg.“ Dr. Gunnar Thoroddsen var einn gleggsti stjórnmálamaður síns tíma og hann greindi í þeirri ræðu sem ég hér vísa til þau fjölmörgu vandamál sem skapast vegna þess að fólksstraumur verður örari en auðvelt er að ráða við. Á þeim tíma, eins og kemur fram í tilvitnaðri ræðu dr. Gunnars Thoroddsens, gerðu menn sér grein fyrir og töluðu um þann vanda sem mikill fólksstraumur veldur. Hins vegar hefur borið á að talsmenn fjölmenningarinnar hafi viljað viðurkenna þau vandamál sem hljóta alltaf að koma upp þegar mikill fjöldi fólks flyst af einum stað á annan til lengri dvalar. Að sjálfsögðu eru það sambærileg vandamál og dr. Gunnar benti á í ræðu sinni. Það er við þeim vandamálum sem við þurfum að bregðast og stjórnendur þjóðfélags bera ábyrgð gagnvart þeim sem undir þá heyra. Þeir bera ábyrgð á því að allir sem hér dvelja njóti mannréttinda og félagslegs atlætis. Þess vegna taldi ég og tel að íslensk stjórnvöld hefðu átt að grípa til ráðstafana á sínum tíma til að takmarka aðstreymi og gæta þess íslenska velferðarkerfið gæti ráðið við þann fólksstraum sem um væri að ræða. Það var vandamál að útvega fólki kennitölur, að börn þeirra innflytjenda sem hingað komu til lengri dvalar gætu fengið skólavist eða eðlilega þjónustu. Við frjálslynd bentum á þau undirboð sem tíðkuðust og við bentum á þær aðstæður sem margir byggju við sem væru hreinlega ekki mannsæmandi. Við héldum því líka fram að það væri spurning um hvort til væri nægjanlega góð skráning á því hve mikill fjöldi væri í landinu. Nú hefur komið í ljós, og var frétt um það í Fréttablaðinu fyrir nokkrum dögum, að þetta hefur allt reynst rétt. Það liggur fyrir að Vinnumálastofnun skráir nú fólk sem óvíst er hvort er búið að vera hér um lengri eða skemmri tíma en skráningin á sér stað núna. En ég verð að segja það hæstv. félagsmálaráðherra til hróss að ég hygg að það sé m.a. vegna þess að hún hefur beitt sér í þessu máli og viljað taka á málum af röggsemi að það komi ekki til þeirra vandamála sem ég hef rakið og sem vissulega var gagnrýnisvert. Það er ekki ásættanlegt að við búum ekki öllum þeim sem hér eiga rétt til veru mannsæmandi aðstæður í þessu velferðarþjóðfélagi okkar. Ég tel að það skipti gríðarlega miklu máli að við tökum vel á móti því fólki sem hingað kemur, leitar sér lífshamingju og vill gerast nýtir þjóðfélagsborgarar í okkar samfélagi. Það hefur til þess fullan rétt en við eigum ávallt að fara varlega og gæta þess að það séu þeir sem vilja verða nýtir þjóðfélagsþegnar en ekki fólk sem getur verið ógn við það samfélag sem við búum í. Það verður að bregðast við því og hugsanlega hefur ekki verið gætt nægjanlega að málum þar. Ég vil að höfuðáhersla sé lögð á tungumálakennslu í sambandi við framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda. Lykillinn að því að þeir sem hingað flytja og dvelja í lengri tíma, geti notið þeirra samfélagslegu möguleika og úrræða sem við viljum að allt fólk hér í landi geti notið, er að þeir hafi góða þekkingu á íslenskri tungu. Það er lykillinn að því að önnur kynslóð og þriðja kynslóð innflytjenda aðlagist með sem bestum hætti. Það er líka lykillinn að því að þeir sem hingað flytjast hingað og ætla sér að búa hér hafi virka og nauðsynlega þekkingu á samfélaginu, á lögum samfélagsins, siðum þess og menningu. Það eru þessi atriði sem eru grundvallaratriði í sambandi við eðlilega og nauðsynlega aðlögun að samfélaginu. Það eru tunga, lög, menning og siðir sem við þurfum að leggja áherslu á. Að sjálfsögðu eigum við ekki að þvinga einn eða neinn en það eru mikilvæg atriði til þess að aðlögun og velmegun þessa hóps sem hingað kemur geti nýst og verið sem best og sem fyrst.

Virðulegi forseti. Mér hefur þótt athyglisvert að hlýða hér á þrjá þingmenn Frjálslynda flokksins flytja mál sitt. Mér fannst vera samhljómur í máli Grétars Mars Jónssonar hv. þingmanns og Kristins H. Gunnarssonar en mér fannst að það mætti greina annan tón hjá hv. þm. Jóni Magnússyni. Það sem ég tók eftir í ræðu hv. þingmanns var að stjórnvöld verði að huga mjög að því fólki sem samfélaginu gæti staðið ógn af, þ.e. að stjórnvöld hafi ekki brugðist nægilega við slíku fólki sem hugsanlega kann að stafa einhver ógn af, ef ég skildi hv. þingmann rétt. Mig langar að kalla aðeins eftir því til hvaða aðgerða stjórnvöld gætu gripið og hvers konar fólk er verið að ræða hér um svona til að fá meira kjöt á beinin og átta mig betur á umræðunni. Hv. þingmaður lagði líka ríka áherslu á það að stjórnvöld leggðu mikið upp úr því að útlendingar lærðu málið, siði, kynntust lögum, menningu og siðum mjög vel. En mér fannst ekki koma alveg vel nægilega fram hvernig ætti að bregðast við því ef viðkomandi vill ekki kynna sér þessa siði o.s.frv. Það er ekki erfitt að koma hér og setja fram svona sjónarmið en það er afar mikilvægt að fylgja því eftir og reyna að gera grein fyrir því til hvaða aðferða er hægt að grípa. Ég held að það væri til þess að dýpka og fylla þessa umræðu ef hv. þingmaður væri tilbúinn til þess að benda á slíkar aðgerðir. 
            

Virðulegi forseti. Það er engin góður karlakór þar sem allir syngja í sömu tóntegund. Menn verða bæði að syngja í dúr og moll að sjálfsögðu. Og það er nú einu sinni þannig að -  Varðandi það sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson var að vísa til þá get ég ekki greint að það sé meiningarmunur um þau helstu áhersluatriði sem um er að ræða. Við erum sammála um það að við viljum skapa almenna velferð fyrir þá sem hingað koma. Þegar hv. þm. Lúðvík Bergvinsson spyr, hvað ef þeir sem hingað koma vilja ekki taka þeirri íslenskukennslu eða kennslu í samfélagsfræðum sem ég var að vísa til, þá vék ég einmitt að því í ræðu minni og ef hv. þingmaður hefði hlustað grannt eftir þá hefði hann heyrt það sem ég sagði, að sjálfsögðu viljum við ekki neyða neinn. Fólk verður að ráða sér sjálft. Við viljum ekki neyða ákveðnum hlutum upp á fólk. Það er nú frekar í anda þeirrar hugmyndafræði sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson aðhyllist en þeirrar sem lýtur að viðhorfum frjálslyndra manna í samfélagi. Að sjálfsögðu neyðum við engan til einhverra slíkra hluta. Fólk verður að ráða sér sjálft. Það verður að taka því hvort það vill nýta sér þá þjónustu sem ég tel að við ættum sem samfélag að bjóða útlendingum upp á. Varðandi seinna atriðið sem hv. þingmaður vék að, þ.e. hvað stjórnvöld geti gert varðandi komur hópa til landsins sem talið er æskilegt að takmarka. Hvernig brugðust stjórnvöld við hópi vélhjólamanna sem ætlaði að koma til landsins? Þau brugðust einfaldlega þannig við að hópnum var ekki hleypt inn í landið. 

Virðulegi forseti. Í fyrirspurn minni var ég kannski ekki endilega að vísa til hópa en hv. þingmaður talaði um að hingað kæmi fólk sem samfélaginu kynni að stafa ógn af og það gæti bæði verið um hópa eða einstaklinga að ræða. Ef svo er þá þarf vissulega að fara fram ákveðin vinna áður, til að greina hvers konar fólk er um að ræða eða hvaða hættur steðja að samfélaginu vegna komu þess. Slík vinna vissulega þarf þá að fara fram og það væri gott að það kæmi fram. Hv. þingmaður vitnaði í ræðu sinni talsvert í dr. Gunnar Thoroddsen, fyrrverandi forsætisráðherra og borgarstjóra, og benti réttilega á að það er alveg ljóst að þegar fólk færir sig á milli staða hefur það vissulega áhrif, frjáls för fólks gerir það, hefur kostnað í för með sér o.s.frv., um það er ekki deilt. Spurningin er kannski miklu frekar sú hvernig eigi að bregðast við. Ef þetta er vandamál sem á að reyna að komast hjá hvort þá sé verið að tala um að hefta frjálsa för fólks eða hvernig viðbrögð er verið að tala um. Það er kannski það sem mér finnst skipta máli að komi fram í þessari umræðu. Hv. þingmaður setur fram sín sjónarmið og talar um það sé óheppilegt að allar raddir í kórnum séu eins, allir hafi sömu raddirnar. En það var hins vegar að heyra hér áðan að að minnsta kosti tveir fyrstu meðlimir kórsins tjáðu sig á svipaðan og sambærilegan hátt.

Virðulegi forseti. Ég leyfði mér að vísa í ræðu dr. Gunnars Thoroddsens heitins vegna þess að hann var borgarstjóri í Reykjavík á helstu umbrotatímum í íslensku samfélagi þegar um var að ræða eina mestu byggðaröskun í íslensku samfélagi. Það er oft gott að rífa hlutina út úr því samhengi sem þeir eru í í raunveruleikanum í dag og átta sig á því hvað sagan getur kennt okkur. Þess vegna vísaði ég til og benti á að það eru sömu sjónarmið og röksemdir sem dr. Gunnar Thoroddsen benti á á sínum tíma fyrir 59 árum. Þau eiga með sama hætti, að breyttu breytanda, við í dag nema nú er um að ræða innflytjendur en þá var um að ræða fólk sem streymdi af landsbyggðinni til höfuðborgarinnar. Þar með skapast ákveðin vandamál en það koma líka ákveðnir góðir hlutir með þeim sem koma, að sjálfsögðu. Spurningin er hvernig við bregðumst við. Á þetta var ég að benda, þ.e. að við þurfum að gæta þess að það sé jafnvægi í samfélaginu og það verði ekki félagsleg undirboð og gæta þess að virða mannréttindi allra. Á þeim tíma þegar fólk streymdi af landsbyggðinni þá var nú heldur betur pottur brotinn. Fólk bjó í heilsuspillandi húsnæði í lengri tíma. Við slíku höfum við varað og viljað berjast gegn. Það er eitt sem er grundvallaratriði, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson. Þegar við erum meira og minna að tala sama tungumálið um það að gæta réttinda þeirra sem hingað eru að koma, skapa þeim góð lífskjör, þá mega menn ekki reyna að búa til andstæðinga eða reyna að halda fram að menn séu að segja eitthvað annað en þeir eru raunverulega eru að 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda. Ég hef fylgst af athygli með þessari umræðu í dag og verð að segja að þegar á heildina er litið er samhljómur í því sem fólk er að segja. Það er samhljómur að því leyti að við erum öll sátt við meginboðskapinn sem hér kemur fram og lýtur að því styrkja löggjöf og stofnanir sem sinna aðkomufólki, fólki sem flust hefur til Íslands og hefur sest hér að til skamms eða langs tíma. Menn hafa sett fram ýmis varnaðarorð í þessu efni og eins og við munum hafa verið deildar meiningar um hve mikið við eigum að opna þjóðfélagið fyrir aðstreymi vinnuafls. Það kom upp í aðdraganda kosninga, hygg ég að það hafi verið þegar ákveðið var að opna Ísland fyrir fólki frá hinum svokölluðu nýju Evrópusambandsríkjum. Við fluttum þá sameiginlega tillögu, Samfylkingin og Vinstri hreyfingin – grænt framboð, um að hafa ívið lengri frest en þáv. ríkisstjórn var reiðubúin til að fallast á. Síðan voru aðrir sem vildu að þessi frestur yrði enn lengri. Staðreyndin er sú að þar vorum við aðeins að tala um frest á einhverju sem kæmi til með að verða að veruleika innan ekki svo ýkja langs tíma. Staðreyndin er náttúrlega sú að heimurinn er allur að opnast til góðs og ills með kostum og löstum og það á einnig við um vinnumarkaðina. Sérstaklega á þetta að sjálfsögðu við um hið Evrópska efnahagssvæði en samstarf þeirra ríkja sem eiga aðild að því byggir m.a. á því að þar verði frjálst flæði vinnuafls. Nú er Ísland opið fyrir öllu hinu Evrópska efnahagssvæði þó að einhverjar skorður séu þar enn í vissum undantekningartilvikum. Við mismunum hins vegar fólki eftir því hvaðan það kemur úr heiminum. Launafólki í Evrópu stendur Ísland opið en búi fólk annars staðar í heiminum þá er það lokað. Það sem mér finnst vera áhyggjuefni er að ríkisstjórnin ætlar núna að opna vinnumarkaðinn fyrir erlendu fólki utan hins Evrópska efnahagssvæðis ef það hefur próf upp vasann, ef það hefur próf upp á það sem vísað er til í greinargerð með frumvarpinu að vera hæfileikafólk. Hér er verið að opna á að við gefum heimild til t.d. starfsfólks í heilbrigðisþjónustu, læknum, hjúkrunarfræðingum. Við skulum minnast þess hvað það þýðir fyrir þróunarlöndin sem missa í unnvörpum fólk úr þessum geira. Nei, þá ætla Íslendingar að búa til sérstaka glufu fyrir hæfileikafólkið svokallaða með háskólagráðu. Það liggur fyrir frumvarp þessa efnis fyrir þinginu og er núna til umfjöllunar í félagsmálanefnd Alþingis. Við mismunum í þágu launafólks í Evrópu og þá á kostnað annars fólks, ef svo væri hægt að komast að orði. Þegar við ætlum núna að opna landið enn meira ætlum við að gera það á þessum forsendum. Ég hef um það ákveðnar efasemdir. Hér hafa verið fluttar ýmsar ræður, þar á meðal með varnaðaraorðum um að Ísland sé að opnast of mikið og hratt, það komi of margt erlent fólk hingað á of skömmum tíma. Ég held að það sé mikið til í þessu og ég vara við því að leggja út á versta veg varnaðarorð sem menn setja fram með mjög málefnalegum hætti hvað þetta snertir. Við erum mjög lítið samfélag og það má lítið út af bregða til að hér fari ekki allt úr skorðum. Við getum ekki tekið á móti fólki eins og við viljum og maður heyrir þingmenn úr öllum flokkum tala fyrir. Hvernig á að gera þetta? Hvernig á að hafa innstreymið til landsins það temprað að það valdi ekki ójafnvægi? Jú, það gerir maður einmitt með því að skapa jafnvægi, með því að koma í veg fyrir að hér skapist eftirspurn í stórum stökkum. Það er þarna sem samhengið liggur á milli þeirrar stefnu sem íslensk stjórnvöld hafa fylgt á undanförnum árum og mikils innstreymis erlendra launamanna til landsins. Þar erum við náttúrlega að tala um stóriðjustefnuna sem m.a. hefur sett allan vinnumarkaðinn á spil. Muna menn eftir því þegar við úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfðum einmitt uppi varnaðarorð hvað þetta snertir? Þetta er nokkuð sem okkur ber að læra af og draga rétta lærdóma af fyrir framtíðina. Hæstv. forseti. Ég er ánægður með megininntakið í þessari þingsályktunartillögu. Hér er verið að stofnanagera og skapa lagalega umgjörð fyrir ýmsu sem er að verða til og er þegar orðið til hvað varðar móttöku útlendinga til landsins inn á íslenskan vinnumarkað. Þar hafa margir komið við sögu, verkalýðssamtökin og margvísleg grasrótarsamtök. Síðan hafa orðið til stofnanir á borð við Alþjóðahúsið og opinberar stofnanir á borð við Fjölmenningarsetrið á Vestfjörðum og þannig mætti áfram telja. Menn hafa svolítið verið að ræða hvert eigi að vera hlutverk hins opinbera og svokallaðra grasrótarsamtaka eða þriðja geirans, eins og stundum er vísað til, stofnana á borð við Rauða krossinn, jafnvel Alþjóðahúsið og annað af því tagi. Ég segi fyrir mitt leyti að mér finnst alveg sjálfsagt að huga að því að gera samninga við slíka aðila um tiltekin verkefni. En ef við ætlum að taka þennan málaflokk eins alvarlega og mér heyrist þingið almennt vilja og þverpólitísk samstaða er um, á það að vera skipulagt á vegum samfélagsins. Þá á þessi þjónusta að sjálfsögðu að eiga sér kjölfestu í hinu opinbera kerfi. Hér hafa sjálfstæðismenn komið upp og talað af fyrirlitningu um ríkisvæðingu. Hvers konar rugl er þetta eiginlega, þegar verið er að tala um hvað við sem samfélag ákveðum að gera í sameiningu og reka það á eins hagkvæman og markvissan hátt og við mögulega getum? Við skulum ekki gefa okkur neinar endanlegar niðurstöður í þessum efnum. Mér er kunnugt um að menn eru að ræða leiðir í þessu sambandi innan félagsmálaráðuneytisins og ég tel að stjórnvöld hefðu kannski átt að vera duglegri að sækja ráðgjöf og efna til umræðu við hina margbreytilegu flóru sem kemur að þessum málum. Ég held að það hefði verið heppilegt en við eigum ekki að festa okkur í einhverjum farvegi eins og ég heyrði á málflutningi ýmissa sjálfstæðismanna hér í umræðunni sem töluðu af fyrirlitningu um það sem þeir kölluðu ríkisvæðingu. Við erum einfaldlega að tala um starfsemi á vegum hins opinbera til að sinna mjög veigamiklum og mikilvægum málum.

Forseti. Mér kemur örlítið á óvart inntakið í síðari hluta ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar þar sem hann talaði þriðja geirann svolítið út af borðinu. Hann lagði áherslu á - já, væntanlega heitir það fyrsti geirinn, sem eru þá ríkisstofnanirnar. Mér þótti hv. þm. Paul Nikolov, flokksbróðir síðasta ræðumanns, einmitt tala um það hér að mikil þörf væri á frekari samvinnu fyrsta geirans og þriðja geirans. Ég held að það sé það sem við þurfum að rannsaka hér í framhaldi af þessari þingsályktunartillögu þegar hún hefur verið samþykkt hvernig samvinnunni verður háttað. Ég held að það sé einmitt mjög mikilvægt og er sömu skoðunar og hv. þm. Paul Nikolov að þriðja geirinn, þessi samtök, stofnanir óformlegar eða óopinberar stofnanir og félagasamtök, fái tækifæri til þess að beina kröftum sínum ásamt almannavaldinu að þessu efni. Ég held líka, sérstaklega í þessum málum, að það sé auðveldara fyrir aðkomumennina, sem hv. þingmaður kallaði svo - sem er kannski ágætt nafn vegna þess að við erum bæði að tala um innflytjendur sem eru íslenskir ríkisborgarar, um innflytjendur sem ekki eru orðnir það og um erlenda verkamenn. Ég held að það sé auðveldara fyrir þá að tala við fólk úr þriðja geiranum en að tala beinlínis við fulltrúa ríkisstofnana, m.a. vegna þess að þó að mörgum þykir ríkið vont hjá okkur þá er það nú verra á ýmsum stöðum úti í heimi og þaðan sem aðkomumennirnir koma upphaflega.

Hæstv. forseti. Ég var í rauninni að vara við einhverjum allsherjarlausnum í þessu og hvetja til þess að við skoðuðum alla möguleika. Ég talaði um að mikilvægt gæti verið að semja við þau samtök og stofnanir sem hv. þm. Mörður Árnason vísaði til. Ég talaði hins vegar fyrir því að það ætti að vera ákveðin kjölfesta í þessum mikilvæga málaflokki og lýsa minni skoðun á því að hún eigi að vera hjá hinu opinbera, það er mín skoðun. Það er langt því frá að ég tali af nokkurri vantrú um þriðja geirann, hvort sem það eru samtök á borð við Rauða krossinn eða Alþjóðahús eða verkalýðshreyfinguna. Ég tala nú almennt bara nokkuð vel um hana en gef mér ekki neitt fyrir fram í þessum efnum eins og mér fannst þingmenn Sjálfstæðisflokksins gera. Þeir töluðu um ríkið sem eitthvað af hinu illa þegar við töluðum um samfélagið og hvernig við getum gert hlutina á sem hagkvæmastan hátt. Þetta voru mínar áherslur. Ég vek athygli á því að það kunna að vera mismunandi sjónarmið að ég hygg innan allra flokka um hvaða stofnanalegu leiðir er best að fara í þessum efnum. Við erum að tala hér um þingsályktunartillögu sem tekur á mjög mörgum málasviðum, tungumálakennslu, vinnumarkaði, margvíslegum réttindum og það er ekkert endilega eitthvað eitt sem gildir um alla þessa þætti. Það er þetta sem var þungamiðjan í málflutningi mínum.

Forseti. Þá er um þetta eins og oft er að hér er um misskilning að ræða og við hv. þm. Ögmundur Jónasson erum meira og minna sammála í þessu. Til dæmis elskum við ríkið og erum þeirrar skoðunar í pólitík að ríkið eigi að hafa sitt pláss og það eigi ekki að tala illa um ríkið og ekki um ríkisstarfsmenn. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að einmitt í þessum málaflokki sé hlutverk þriðja geirans, og ég er ekki að tala um einkafyrirtæki eða hagnaðarfyrirtæki heldur um félagasamtök og hálfopinber samtök sem ég tel að Rauði krossinn í raun og veru sé og alþjóðabandalög af hans tagi, sé óvenju mikið í þessum efnum. Mér heyrist að við hv. þm. Ögmundur Jónasson séum bara sammála um það. Og í framhaldinu sé rétt að leita þeirra lausna á ýmsum vanda sem við stöndum frammi fyrir að athuga hvort ekki sé með þjónustusamningum eða að fela þessum samtökum í þriðja geiranum verkefni, hægt að leysa málin betur en að festa þau inni í ríkisstofnunum af ástæðum sem ég tilgreindi hér áður.

Hæstv. forseti. Ég held að við séum ekki ósammála í grundvallaratriðum í þessum efnum. Ég tel að sjálfsögðu mikilvægt að skoða hvernig hægt væri að gera þjónustusamninga við aðskiljanlega aðila um framkvæmd ýmissa verkefna en ég kvika ekki frá þeirri grundvallarafstöðu minni að mér finnst að þungamiðjan í þessu starfi eigi að vera hjá samfélaginu, hjá hinu opinbera. Ríkið hefur verið að gera ýmsar tilraunir í þessum efnum. Þannig var sett á laggirnar fjölmenningarsetur á Vestfjörðum. Ég þekki þessi mál ekki nægilega vel til að geta talað um þau af einhverri þekkingu og dýpt, málið kemur fyrir félagsmálanefnd og þá gefst okkur tækifæri til að setja okkur betur inn í þau mál. En ég spyr: Er hægt að efla þá stofnun til að sinna tilteknum þáttum eða vera þungamiðjan í þessu starfi? Mér finnst það vera nokkuð sem við hljótum að skoða. Síðan eru aðrir þættir sem eiga hugsanlega heima annars staðar. Ég tel að með þessari þingsályktunartillögu sé verið að lýsa yfir vilja Alþingis og stjórnvalda til að taka á þessum málum á markvissan hátt. Ég hvet til þess að við gefum okkur engar endanlegar lausnir um útfærslur sem gefnar fyrr en að vel athuguðu máli.

Herra forseti. Ég vil byrja á að taka undir með félögum mínum í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem hafa lýst yfir því að við erum í meginatriðum mjög sátt við og ánægð með að þessi þingsályktunartillaga hefur verið lögð fram. Við lögðum á það mikla áherslu fyrir síðustu þingkosningar, eins og reyndar fleiri flokkar, að mótuð yrði heildstæð stefna í málefnum innflytjenda og að reynt yrði að taka myndarlega á þeim málum og að sjálfsögðu er verið að gera það með þeirri þingsályktunartillögu sem nú hefur verið lögð fram. Ég fagna því og vænti þess að hún fái góða og ítarlega umfjöllun í hv. félagsmála- og trygginganefnd og þar verði farið yfir einstaka þætti þeirrar áætlunar sem hér er lögð fram og leitað umsagna þeirra aðila sem eðlilegt er að leita umsagna hjá um málið og hafa mikla reynslu og þekkingu á þessu málasviði. Þeir munu þá koma með frekari ábendingar og hugmyndir um viðbætur, breytingar o.s.frv. við málið í meðförum þingsins. Það eru nokkur atriði sem ég hefði viljað hnykkja á. Hv. þm. Paul Nikolov fór yfir allmörg atriði í tillögunni og rakti viðhorf og lagði fram spurningar varðandi ýmis atriði. Ég ætla að hnykkja á nokkrum þeirra atriða sem okkur finnst mikilvægt að verði skoðuð og hugsanlega fást einhver viðbrögð við frá hæstv. félagsmálaráðherra við umræðuna. Ég ætla að byrja á að nefna það sem í þingsályktunartillögunni er kallað Fyrstu skrefin á bls 15 undir tölulið 3 um upplýsingamiðlun til innflytjenda. Þar er fjallað um að gefinn verði út sérstakur bæklingur sem heiti Fyrstu skrefin. Ég held að við getum öll verið sammála um að einmitt fyrstu skrefin, það sem mætir innflytjanda þegar hann kemur til landsins er ekki hvað síst mikilvægt, hvernig tekið er á móti fólki þegar það kemur fyrst til landsins. Það skiptir miklu máli fyrir þá upplifun sem það hefur af því að koma til landsins og hvernig það upplifir viðmótið til sín þegar það kemur hingað. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Talað er um að fara eigi fram reglubundin endurskoðun á bæklingi á níu erlendum tungumálum um fyrstu skrefin í íslensku samfélagi sem verði uppfærður eftir þörfum og dreift á helstu viðkomustöðum innflytjenda. Sem ábending væri kannski skynsamlegt og mikilvægt að bæklingur af þessu tagi væri hreinlega afhentur með atvinnu- og dvalarleyfi þegar fólk fær það, að þetta sé ekki bara til dreifingar á einhverjum tilteknum stöðum heldur sé þetta eitthvað sem er tryggt að fólk fái almennt þegar það kemur hingað til lands. Hér hefur aðeins verið talað um réttindi ríkisborgara utan Evrópska efnahagssvæðisins og kannski er ekki mikil ástæða til að fara frekar yfir það. Það er líka tekið fyrir í öðru þingmáli sem hér er og hv. þm. Ögmundur Jónasson gat um og er þegar til umfjöllunar. Hv. þm. Paul Nikolov vakti athygli á því að það er afar mismunandi nálgun hvað varðar ríkisborgara ríkja innan EES-svæðisins annars vegar og þeirra sem koma frá ríkjum utan þess hins vegar. Hvað varðar dvalar- og atvinnuleyfi til ríkisborgara innan EES-svæðisins er lögð áhersla á að reyna að einfalda þá stjórnsýslu alla og hvernig á móti þeim er tekið en hvað varðar ríkisborgara utan EES-svæðisins er meiri áhersla á eftirlit með þeim og má velta því fyrir sér hvernig einföldunin á þessu stjórnkerfi mætir ríkisborgurum sem eru utan EES-svæðisins. Þetta er til umhugsunar, ekki ákveðnar tillögur í þessu efni á þessu stigi. Hv. þm. Paul Nikolov vakti líka athygli á því í umfjöllun sinni um kaflann Móttaka við búsetuflutning á bls. 23 í tillögunni að sveitarfélögum verði gert auðveldara að koma á skipulegu móttökuferli fyrir nýja íbúa og þarna verði unnin einhver fyrirmynd að móttökuáætlun sveitarfélags, sem ég held að sé ágætt. En það væri gott, finnst mér, að í þessu ferli sé þeirri spurningu líka svarað hvernig á að gera þetta og hvernig á svona móttökuáætlun að vera. Á hún að vera samræmd fyrir alla sem koma, óháð því í hvaða sveitarfélag þeir fara eða á þetta að vera með mismunandi hætti? Ég vil einnig nefna mikilvægt mál sem varðar mat og viðurkenningu á erlendri starfsmenntun og námi. Hér er talað um að einfalda eigi þetta mat og viðurkenningu á erlendri starfsmenntun. Ég held að það sé mjög þýðingarmikið að gera þetta og vinna að því en hér má líka segja að þeirri spurningu er ósvarað hvernig á að gera það. Mér finnst ekki nóg í ályktun eins og þessari, sem er má segja ákveðin framkvæmdaáætlun, að það eigi að einfalda reglurnar eða þetta mat og viðurkenningu á erlendri starfsmenntun heldur verður að segja hvernig á beinlínis að ná þeim árangri sem þarna er að stefnt. Mér finnst það vanta og eðlilegt að um það sé frekar rætt á vettvangi nefndarinnar. Það má velta fyrir sér umfjölluninni um aðlögun nemenda að íslensku skólakerfi. Þar er fjallað um að sérhver skóli geri sína áætlun um innritun og móttöku barna af erlendum uppruna. Þar vaknar líka spurningin: Eigum við að vera með margar mismunandi áætlanir sem hver skóli vinnur fyrir sig eða á samræma það eitthvað meira, hafa samræmda áætlun sem tekur mið af mismunandi bakgrunni þeirra nemenda sem koma til landsins þannig að nemendur með sambærilegan bakgrunn fái sömu móttökur óháð því í hvaða skóla þeir eru en það sé ekki undir hælinn lagt? Þetta eru atriði til umhugsunar og ábending um það hér af okkar hálfu. Ég vek líka athygli á að á bls. 46 í tillögunni undir 15. kafla þar sem fjallað er um íslenskunám fyrir fullorðna er í grein 15.4 talað um starfstengt íslenskunám fyrir fiskvinnslufólk. Ég held að starfstengt íslenskunám sé almennt mjög mikilvægt og í raun og veru alveg óháð því hvaða atvinnugrein um er að tefla. Innflytjendur starfa ekki aðeins í fiski eða í frystihúsum, þeir starfa á mörgum öðrum atvinnusviðum. Mér finnst að svara þurfi þeirri spurningu hvort ekki sé ætlunin og markmiðið að koma á starfstengdu íslenskunámi fyrir allar atvinnugreinar ef svo má segja, að ekki sé aðeins ein atvinnugrein tekin út úr, takmörkuð eins og hún er. Mér finnst að þetta þurfi að koma til umfjöllunar í nefndinni og hugsanlega inn í nefndarálit o.s.frv. Það síðasta sem ég vildi nefna í þessu samhengi, herra forseti, er það sem lýtur að atvinnuleyfum útlendinga. Um það er aðeins fjallað lítillega í tillögunni en mér sýnist að hér sé enn þá gert ráð fyrir að atvinnuleyfi séu veitt fyrirtækjum, atvinnurekendum, að það séu atvinnurekendur sem fá í raun og veru atvinnuleyfin eða atvinnuleyfi til útlendinga séu bundin tilteknum vinnuveitanda. Við vinstri græn lögðum fram frumvarp á Alþingi í nóvember sl. þar sem m.a. er gert ráð fyrir því að atvinnuleyfi verði veitt til einstaklinga en ekki fyrirtækja og einstaklingarnir fái í hendur allar nauðsynlegar upplýsingar á móðurmáli sínu. Þetta voru áherslumál okkar. Við teljum mjög mikilvægt að einstaklingarnir fái atvinnuleyfin í hendur til sín. Um þetta hefur verið mikið rætt, þetta var eitt af áherslumálum okkar í kosningabaráttunni, þetta var líka eitt af áherslumálum Samfylkingarinnar í kosningabaráttunni fyrir síðustu kosningar. Mér leikur því forvitni á að vita hver afstaða hæstv. félagsmálaráðherra er til þessa máls, hvort hún styður hugmyndina í því þingmáli sem við höfum lagt fram um að atvinnuleyfin verði veitt einstaklingum en ekki atvinnurekendum, og hvort ekki væri eðlilegt að um þetta mál væri sérstaklega fjallað í þessari þingsályktunartillögu. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál. Almennt líst 

Hæstv. forseti. Ég stend hér aðallega upp til þess að þakka fyrir þá góðu og málefnalegu umræðu sem farið hefur fram um þessa fyrstu framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda. Ég held að þinginu væri mikill sómi að því ef svo færi að eftir umfjöllun í nefndinni væri hægt að ná breiðri samstöðu um málið og þingheimur væri einhuga um þessa áætlun. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að það hafa komið fram ýmsar ábendingar og athugasemdir sem ég vænti að verði skoðaðar nákvæmlega í félags- og tryggingamálanefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar og hún muni þá eftir atvikum taka tillit til þeirra athugasemda sem hafa komið fram. Mér þótti mjög ánægjulegt og fagnaði því mjög að við þessa fyrstu framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda hafi innflytjandi, Paul Nikolov, tekið þátt í umræðunni með mjög málefnalegum og góðum hætti. Við hljótum auðvitað að hlusta vel á hvað innflytjendur hafa til málanna að leggja í þessu sambandi. Það hefur mikið verið talað um íslenskukennsluna sem er auðvitað grundvöllur fyrir því að innflytjendur geti aðlagast landi og þjóð vel og eðlilega. Það hefur líka sýnt sig í þeim könnunum sem hafa verið gerðar að innflytjendur vilja læra íslensku og ríkisstjórnin hefur lagt sig fram um að auka verulega fjármagn til íslenskukennslu sem var lítið til að byrja með, að mig minnir 15 milljónir. Hæstv. menntamálaráðherra hefur verið ötul við að auka fjármagn til íslenskukennslu sem nú er um 240 milljónir en ekki 100 milljónir eins og einn hv. þingmaður nefndi áðan. Það er auðvitað mjög mikilvægt að við aukum jafnt og þétt framlag til íslenskukennslunnar. Einn eða tveir ræðumenn nefndu að við þyrftum að læra af t.d. Norðurlandaþjóðunum um það sem miður hefur farið og ég get vel tekið undir að það er mjög mikilvægt að gera það. Í því sambandi nefni ég að í Svíþjóð var gefin út svokölluð „svartabók“ þar sem skráð voru þau mistök sem Svíar sáu að þeir höfðu gert í þeirri þróun sem þeir hafa gengið í gegnum varðandi innflytjendur. Ég á von á því að þegar farið verður að móta löggjöf um innflytjendur hér muni það verða skoðað, þ.e. hvað aðrar þjóðir hafa talið til mistaka í þeirri þróun sem þær hafa gengið í gegnum í því ferli. Þar sem engum sérstökum spurningum var beint til mín sé ég ekki ástæðu til að svara neinum spurningum en hins vegar komu fram ábendingar og athugasemdir sem verða væntanlega ræddar í nefndinni. Varðandi spurningu síðasta ræðumanns, hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, þá fórum við í gegnum þegar við ræddum frumvarpið um atvinnuréttindi útlendinga þá leið sem er lögð fram í því frumvarpi og er til umfjöllunar í félags- og tryggingamálanefnd. Þar var rædd nálgun í þessu máli sem ég veit að eru skiptar skoðanir um. Þar eru aðilar vinnumarkaðarins sammála og ég legg auðvitað mikið upp úr því að við höfum hliðsjón af því sem þessir aðilar leggja til. Þeir benda á í þessu sambandi að þetta fyrirkomulag leiði til þess að það verði auðveldara bæði fyrir stjórnvöld og stéttarfélög að fylgjast með því að ekki sé farið illa með útlendinga á innlendum vinnumarkaði, svo dæmi sé tekið. Þeir benda á t.d. að í því fyrirkomulagi sem er ábyrgist atvinnurekandi greiðslu heimferðar o.s.frv. Þetta mál er til umfjöllunar í félags- og tryggingamálanefnd og við fáum þá frekara tækifæri til þess að ræða það þegar það mál kemur aftur til 2. umr. Að lokum ítreka ég þakklæti fyrir þá góðu umræðu sem hér hefur farið fram og þá breiðu samstöðu sem mér sýnist vera um þetta mikilvæga mál þó að eðlilega hafi ýmsir þingmenn sett fram ákveðnar athugasemdir og ábendingar sem verða væntanlega skoðaðar í nefndinni sem fær málið til umfjöllunar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Með frumvarpi þessu er lögð til breyting á 13. gr. gildandi laga um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Tilefni þess er að 19. júlí 2006 gaf Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, eins og við þekkjum hana, út rökstutt álit þar sem fram kemur að búsetuskilyrði 3. og 4. mgr. 13. gr. laganna fyrir aðgangi að námslánum feli í sér óbeina mismunun gagnvart farandlaunþegum og fjölskyldum á framfæri þeirra og teljist þar með brot gegn 2. mgr. 28. gr. og 31. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið og 2. mgr. 7. gr. reglugerðar ráðsins (EBE) nr. 1612/68, um frelsi launþega til flutninga innan Evrópska efnahagssvæðisins, með síðari breytingum. Í 3. mgr. 13. gr. laga um Lánasjóð íslenskra námsmanna kemur fram að ríkisborgarar ríkja á Evrópska efnahagssvæðinu sem hafa búsetu hérlendis vegna starfs síns, fjölskyldur þeirra og aðrir sem eru eða hafa verið á þeirra framfæri eigi rétt á námslánum eins og þar er lýst. Samkvæmt 4. mgr. 13. gr. laganna er það m.a. skilyrði lánveitingar að umsækjandi hafi haft fasta búsetu á Íslandi í tvö ár samfellt. Í 28. gr. EES-samningsins er aftur á móti mælt fyrir um réttindi launþega til frjálsrar farar á Evrópska efnahagssvæðinu og í 2. mgr. ákvæðisins er sérstaklega mælt fyrir um bann við mismunun gagnvart slíkum aðilum á grundvelli þjóðernis hvað varðar rétt til atvinnu, launakjara og annarra starfs- og ráðningarskilyrða. Þá er í 31. gr. samningsins lagt bann við hömlum á staðfesturétti ríkisborgara annarra aðildarríkja samningsins. Í framangreindum ákvæðum EES-samningsins er þannig mælt fyrir um jafna meðferð farandlaunþega og innlendra þátttakenda á vinnumarkaði að því er varðar félagsleg réttindi. Að mati ESA falla námslán undir félagsleg réttindi. Í rökstuðningi ESA kemur fram að jafnvel þótt framangreind búsetuskilyrði eigi jafnt við um Íslendinga og erlenda EES-ríkisborgara þá felist í þeim óbein mismunun í framkvæmd þar sem Íslendingar eigi auðveldara með að uppfylla þau en aðrir EES-ríkisborgarar. Í svari íslenskra stjórnvalda til ESA hefur verið boðað að íslensk stjórnvöld hyggist endurskoða ákvæði 13. gr. laga um Lánasjóð íslenskra námsmanna og undirbúa frumvarp sem tekur tillit til framangreinda athugasemda ESA. Frumvarp það sem við nú ræðum er afrakstur þeirrar vinnu. Með þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu er brugðist við athugasemdum ESA, jafnframt því sem lagaákvæði um hverjir eigi rétt til fyrirgreiðslu Lánasjóðs íslenskra námsmanna eru einfölduð án þess að vikið sé frá grundvallarskilyrðum um tengsl námsmanna við Ísland. Við samningu frumvarpsins voru höfð til hliðsjónar ákvæði danskra laga um námsaðstoð og enn fremur norskra laga um sama efni. Virðulegi forseti. Ég mun hér gera grein fyrir meginefni þeirra breytinga sem lagðar eru til í 13. gr. laganna um lánasjóðinn: 1. Í 1. mgr. kemur fram sú almenna regla að námsmenn, sem eru íslenskir ríkisborgarar og uppfylla skilyrði laganna og reglna settra samkvæmt þeim, eiga rétt á námslánum. 2. Samkvæmt 2. mgr., sem samsvarar 3. mgr. 13. gr. gildandi laga, er lagt til að launþegar og sjálfstætt starfandi EES-ríkisborgarar verði lánshæfir hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna með sama hætti og íslenskir ríkisborgarar uppfylli þeir að öðru leyti skilyrði laga um Lánasjóð íslenskra námsmanna og reglna sem settar eru með stoð í þeim. Sama rétt eiga fjölskyldur þeirra eins og nánar er lýst í almennum athugasemdum með frumvarpinu. Samkvæmt þessu mun réttur til námslána takmarkast af þeim réttindum sem launþegi eða sjálfstætt starfandi EES-ríkisborgari nýtur samkvæmt EES-samninginum eins og hann hefur verið skýrður fram til þessa. Þessi framsetning tekur m.a. mið af reglum norska námslánakerfisins þar sem m.a. er við það miðað að launþegar og sjálfstætt starfandi EES-ríkisborgarar hafi ákveðin tengsl við landið, hafi starfað þar um ákveðinn tíma og að starf þeirra sé af ákveðnu umfangi til þess að geta átt rétt til aðstoðar. Þykja slíkar takmarkanir réttmætar þegar annars vegar er horft til hins félagslega tilgangs námslánakerfisins og tilgangsins með reglunum um frjálsa för. Er gert ráð fyrir því að í reglum sem settar verða á grundvelli lokamálsgreinar ákvæðisins verði þessi skilyrði nánar útfærð. 3. Í 3. mgr. er lagt til að í stað búsetuskilyrðis 4. mgr. 13. gr. gildandi laga komi skilyrði um fimm ára samfellda búsetu gagnvart ríkisborgurum á Evrópska efnahagssvæðinu og fjölskyldum þeirra sem starfa ekki sem launþegar eða sjálfstæðir atvinnurekendur á Íslandi. Gert er ráð fyrir undantekningum frá skilyrðinu um samfellda búsetu þegar um er að ræða nánar tilgreind atvik, sem rakin eru í 4. mgr. 1. gr. frumvarpsins. Þessi framsetning er að danskri fyrirmynd og byggir á niðurstöðu Evrópudómstólsins í svokölluðu Bidar-máli frá 15. mars 2005 þar sem fram kemur það mat dómstólsins að fallast beri á að ríkisborgarar frá öðrum EES-ríkjum þurfi að sýna fram á ákveðin tengsl við samfélagið til þess að koma í veg fyrir að innkoma þeirra valdi erfiðleikum í námslánakerfi viðkomandi lands. 4. Skýrt er tekið fram í 5. mgr. 1. gr. frumvarpsins að námsmenn eigi ekki rétt á námsaðstoð njóti þeir sambærilegrar aðstoðar frá öðru ríki. Er þetta sett til að sporna við mögulegri misnotkun í námslánakerfinu. 5. Í 6. mgr. er menntamálaráðherra veitt heimild til að setja reglur um rétt íslenskra og erlendra ríkisborgara til námsaðstoðar á Íslandi og erlendis, m.a. vegna þjóðréttarlegra skuldbindinga. Ákvæði þetta kemur í stað 1. og 2. mgr. 13. gr. gildandi laga. Í 1. mgr. 13. gr. gildandi laga er ákvæði þar sem stjórn Lánasjóðs íslenskra námsmanna er heimilt að ákveða að námsmenn frá Norðurlöndum, sem heimilisfastir eru á Íslandi og stunda nám hérlendis, hafi rétt til námslána samkvæmt lögunum með sama hætti og íslenskir námsmenn. Í 2. mgr. 13. gr. gildandi laga er svonefnd gagnkvæmnisregla sem felur í sér að heimilt er að láta ákvæði 13. gr. taka til einstakra annarra erlendra ríkisborgara njóti íslenskir námsmenn sambærilegra réttinda í heimalandi þeirra. 6. Jafnframt er í 6. mgr. gert ráð fyrir því að í reglum sem settar verða á grundvelli ákvæðisins megi ákveða að rétt íslenskra ríkisborgara annars vegar og launþega og sjálfstætt starfandi EES-ríkisborgarar hins vegar megi takmarka með því að líta til tengsla þeirra við íslenskt samfélag eða vinnumarkað. Þetta er mjög mikilvægt. Ekki er gert ráð fyrir því að í slíkum reglum verði gengið lengra en gert er í reglum norska námslánakerfisins að því leyti að miða rétt til láns vegna náms í öðru landi við búsetu hér á landi í allt að tvö ár á fimm ára tímabili. Slíkar takmarkanir mundu einnig gilda gagnvart íslenskum ríkisborgurum. Hæstv. forseti. Að lokum leyfi ég mér að leggja til að frumvarpinu verði að umræðu lokinni vísað til 2. umr. og hv. menntamálanefndar

Herra forseti. Það eru 47 ár síðan Lánasjóður íslenskra námsmanna var stofnaður og var þá fyrst kominn vísir að jafnrétti til náms á Íslandi. Menn geta deilt um lánskjör og endurgreiðsluhlutföll en lánasjóðurinn opnaði möguleika sem ekki voru fyrir hendi áður fyrir fjölda fólks. Nú er annað sem stendur í vegi fyrir jafnrétti til náms á Íslandi og eru það fjarskipti. Víða á landsbyggðinni er internettenging algjörlega óviðunandi, þrátt fyrir að einstaklingar og sveitarfélög hafi lagt í mikinn kostnað til að koma upp sendum og fá einkaaðila á svæðið. Tenging er óstöðug, viðhaldi er ábótavant og bandvídd er ófullnægjandi. Stærsti þjónustuaðilinn, sem er nánast einráður á þessu sviði, sér engan hag í því að bæta þjónustuna því að enginn annar hefur áhuga á að veita hana, þ.e. markaðslegar forsendur eru ekki fyrir hendi. Það sem gerir stöðu þessara notenda enn dapurlegri er að nú falla heimasvæði þeirra fæst undir útboð fjarskiptasjóðs. Óskiljanlegt, í besta falli illskiljanlegt. Ekki er hér um örfáa einstaklinga að ræða heldur heilu þorpin á landsbyggðinni. Það er sama hvort rætt er við aðila á Suðurlandi, í Borgarfirði eða á Norðausturlandi. Á hátíðarstundum er rætt um mikilvægi þess að byggð sé í landinu öllu. Netsamband er grundvallaratriði og í raun forsenda þess að byggðin lifi, ekki annars flokks netsamband heldur samband sem m.a. gerir börnunum okkar kleift að standa jafnfætis jafnöldrum sínum þegar kemur að námi. Þetta er hagsmunamál allra, gott fjarskiptasamband er byggðamál. Á öðrum stundum eru vangaveltur um tilverurétt minni byggðarlaga. Störfum fer sífellt fækkandi í landbúnaði og fiskvinnslu. Lítil sveitarfélög með einhæfa atvinnuvegi hafa átt erfitt með að bregðast við þróuninni. Atvinnutækifæri sem eru til þess fallin að hjálpa íbúum til að takast á við breytta tíma standa og falla með því að fjarskipti séu í góðu lagi. Bráðnauðsynlegt er að fámenn byggðarlög geti nýtt tæknina til fullnustu í heimabyggð. Tölvukunnátta er hluti af aðalnámskrá grunnskóla, hún er nauðsyn í framhaldsnámi og forsenda fjarnáms. Börn í dreifðum byggðum hafa dregist aftur úr hvað varðar aðgengi að upplýsingum á internetinu sem er sú vinnutilhögun í upplýsingaöflun sem tíðkast í samfélaginu í dag. Því miður er hætt við að dreifbýlisunglingurinn sé orðinn eftirbátur jafnaldra sinna í þéttbýli hvað varðar aðgengi að internetinu. Það er vaxandi áhyggjuefni. Hætta er á að með sama áframhaldi verði skaðinn óbætanlegur og að ungmennin hafi ekki sömu tækifæri í framhaldsskóla og um leið tækifæri um val á atvinnu í framtíðinni. Þetta varðar jafnrétti til náms. Við tölum um störf án staðsetningar en skiljum ekki að slitrótt internettenging og lítil bandvídd eru gríðarlega hamlandi atriði víða. Undanfarið hef ég heyrt fólk undra sig á því af hverju ungt fólk flytur ekki unnvörpum út á land þar sem öll þjónusta er fyrir hendi, yndisleg náttúra og viðráðanlegt húsnæðisverð. Skýringin er einföld: Óviðunandi netsamband takmarkar atvinnumöguleika og dregur úr samkeppnishæfni. Samgöngur sem felast í háhraðatengingu eru ekki lúxus heldur nauðsyn. Látum hugsjónir um jafnrétti til náms lifa, lifa í endurnýjaðri mynd. Hugsjónir frumherja Lánasjóðs íslenskra námsmanna mega ekki dofna. Breyttur tími kallar á fleira en framreikning fyrri samþykkta. Hann kallar á nútímavæðingu í samgöngum sem lýtur að öllum, hvort sem um er að ræða Jón eða séra Jón.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðnýju Hrund Karlsdóttur fyrir mjög snjalla ræðu og fyrir merkilegt framlag í þessa umræðu og jafnframt þarfa brýningu. Ég vil líta á þessa ræðu hv. þingmanns sem ákveðna brýningu til ríkisstjórnarinnar, til mín og hæstv. samgönguráðherra, um að taka á þessum málum sem skipta okkur svo miklu máli. Ég hef margoft sagt það úr þessum ræðustól að mikilvægustu byggðamálin í dag eru að efla samgöngur, fjarskipti og menntun. Það eru lykilatriðin varðandi umræðu um málefni lánasjóðsins, málefni skólakerfisins alls út frá þeim forsendum sem hv. þingmaður gerði svo vel grein fyrir í ræðustól áðan. Ég vil því sérstaklega þakka fyrir þessar ábendingar sem munu stuðla að því, þ.e. þegar við fylgjum þeim eftir, að við munum áfram auka jafnrétti til náms og fjölga jöfnum tækifærum sem eru okkur svo mikilvæg varðandi menntunina. Ég vil enn og aftur þakka hv. þingmanni fyrir þetta innlegg. Hún þekkir málið líka vel af eigin reynslu sem fyrrum sveitarstjóri á landsbyggðinni.

Virðulegi forseti. Það er orðið dálítið erfitt að reyna að skilja þær miklu reglur sem búið er að koma upp í kringum samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og ég verð að viðurkenna að þegar ég er búinn að lesa yfir frumvarpið og skýringar með því, og kannski sérstaklega það sem á nú að verða lagatexti, þá finnst mér málið ekki vera alveg skýrt. Það sem mér finnst verra er að málið er mjög opið. Þetta verður ansi mikil heimildalöggjöf miðað við þennan uppsetta lagatexta, sem ráðherra getur útfært eftir því sem honum sýnist rétt vera á hverjum tíma. Réttindin verða því óljósari, finnst mér, miðað við það sem gildir í dag. Ég held að nauðsynlegt væri að hv. menntamálnefnd skoðaði 1. gr. frumvarpsins í því ljósi að það sé þeim manni ljóst sem les textann hvaða réttur stendur hverjum til boða. Mér finnst það vera orðið ansi þokukennt þegar ég les mig í gegnum þennan texta hvað raunverulega felst í þessum ákvæðum. Í lagatextanum segir, þegar fjallað er um hverjir eigi að falla undir þann rétt sem felst í 1. mgr. 13. gr., með leyfi forseta: „Sama gildir um námsmenn sem eru ríkisborgarar ríkja á Evrópska efnahagssvæðinu og fjölskyldur þeirra.“ Síðan kemur tilvísun í reglugerð Evrópusambandsins nr. 1612/1968. Þá þarf að velta fyrir sér: Hverjir eru það sem falla þar undir? Hvaða skilgreiningar er að finna þar sem þarf að vita og hafa til hliðsjónar til að skilja hvaða takmarkanir felast í 2. mgr. þessarar 13. gr.? Mér finnst það vera dálítið óljóst satt að segja, svo ekki sé fastar að orði kveðið. Það kann að vera ljóst þeim sem eru með þessi plögg við höndina en íslenskur lagatexti er óljós vegna þess að það sem þarf til að skilja hann er að finna í öðrum texta og ekki endilega í íslenskum lagatexta þar að auki. Síðan set ég spurningarmerki við 3. mgr. þar sem fjallað er um rétt ríkisborgara ríkja á Evrópska efnahagssvæðinu sem ekki eru starfandi launþegar eða sjálfstæðir atvinnurekendur hér á landi, að þeir öðlist fyrst rétt til námsaðstoðar eftir fimm ára samfellda búsetu á Íslandi. Ég set spurningarmerki við það hvort það standist örugglega að aðgreina réttinn svona því að athugasemdirnar í málinu hafa að nokkru leyti byggst á þessu. Er þá hægt að taka ákveðinn hluta íbúa landsins út úr og segja við þá: Þið fáið ekki þennan rétt fyrr en eftir fimm ára dvöl? Þeir sem eru starfandi hafa ákveðinn rétt en þeir sem ekki eru starfandi hafa annan rétt. Ég velti því fyrir mér hvort það standist í raun og veru jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar eða þá reglu sem samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið hefur um jafnan rétt borgara innan svæðisins. Síðan kemur 4. mgr. þar sem er undanþága frá 3. mgr. en henni lýkur með því að segja, með leyfi forseta: „Menntamálaráðherra getur sett reglur um námslánarétt eftirlaunaþega, öryrkja og annarra launþega eða sjálfstæðra atvinnurekenda sem ekki uppfylla skilyrði 3. mgr. um fimm ára samfellda búsetu á Íslandi.“ Þá spyr ég: Hvaða reglur? Hvaða reglur getur ráðherrann sett um námslánarétt þessara hópa? Getur ráðherrann ákveðið það að rétturinn sé jafnmikill og þeir fá sem hafa hann? Getur ráðherra ákveðið að rétturinn sé minni, að hann sé breytilegur eftir ráðherrum eða tímum? Hvaða reglur getur ráðherrann sett? Mér finnst vanta afmörkun í lagatextann á þessu. Mér finnst þetta vera of mikið framsal á lagasetningarvaldi til ráðherra. Síðan er það síðasta málsgreinin sem mér finnst líka vera allt of rúm en þar segir að ráðherra geti sett reglur um rétt íslenskra og erlendra ríkisborgara til námsaðstoðar á Íslandi og erlendis. Það er allsherjarframsal til ráðherra um að setja reglur hvort sem það lýtur að Íslendingum eða útlendingum, hvort sem það lýtur að námi á Íslandi eða erlendis. Virðulegi forseti. Það er nú leitt að þurfa að ónáða menntamálaráðherra og formann menntamálanefndar á fundi þeirra hér í þingsalnum en ég get svo sem bara gert hlé á ræðu minni ef forseti  Ég geri einnig athugasemd við síðustu málsgreinina þar sem um er að ræða mjög opið framsal á heimild til ráðherra að setja reglur um námsaðstoð og hnýta það svo við að þær reglur taki mið af tengslum við íslenskt samfélag eða vinnumarkað. Hvað þýðir það, tengsl við íslenskt samfélag eða vinnumarkað? Það getur í raun og veru þýtt það sem ráðherranum sýnist hverju sinni af því að þegar hann hefur fengið þá heimild er það hans að túlka hvað í henni felst. Það eru mýmörg dæmi um það í heimildalöggjöf að ráðherra hefur túlkað löggjöf eins og honum sýnist, jafnvel á óvæntan hátt sem ekki var gerð grein fyrir þegar frumvarpið var rætt eða menn höfðu látið sér detta í hug að gæti verið um að ræða. Þess vegna er mér frekar illa við svona opnar heimildir og ég óska eftir því að hv. menntamálanefnd fari yfir þennan lagatexta til að reyna að ramma inn, afmarka heimildirnar, afmarka framsalið á lagasetningarvaldinu og gera það skýrara þannig að mönnum sé það betur ljóst en sjá má í þessu frumvarpi hvaða réttindi er verið að veita hverjum á hvaða tíma. Það segir t.d. í athugasemdum við þessa síðustu málsgrein að þetta komi í stað ákvæðis sem er í gildandi lögum þar sem stjórn Lánasjóðs íslenskra námsmanna er heimilt að ákveða að námsmenn frá Norðurlöndum hafi tiltekinn rétt. Það segir þó ekkert um það í lagatextanum. Það er ekkert afmarkað við námsmenn frá Norðurlöndum og engin trygging fyrir því þegar þetta er orðið að lögum að þeir námsmenn hafi þann rétt sem þeir hafa í dag. Menn eiga það þá bara undir ráðherranum á hverjum tíma - sem getur túlkað þetta og gefið út reglugerð eða sett reglur og breytt þeim - hvaða réttur á í hlut. Þetta er ekki þægileg staða fyrir námsmenn sem þurfa að vita hvaða reglur gilda og hvers þeir mega vænta á þeim tíma sem þeir ætla að stunda nám, um þá námsaðstoð sem er í boði af hálfu íslenska ríkisins. Þess vegna er nauðsynlegt að frumvarpið sé skýrt og reglurnar sem byggja á því séu augljósar þannig að það komi mönnum ekki í opna skjöldu sem síðar kann að verða ákveðið.

Herra forseti. Ég ætla í örfáum orðum að tjá mig um það frumvarp til laga um breytingu á lögum um Lánasjóð íslenskra námsmanna sem hér er lagt fram. Breyting þessi er eingöngu gerð, sýnist mér, vegna þess að Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, gaf út rökstutt álit þar sem fram kom að búsetuskilyrði 3. og 4. mgr. 13. gr. laga um Lánasjóð íslenskra námsmanna, nr. 21/1992, með síðari breytingum, fyrir rétt til námslána feli í sér óbeina mismunun gagnvart farandlaunþegum og fjölskyldum á framfæri þeirra. Það teljist þar með brot gegn 2. mgr. 28. gr. og 31. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið og 2. mgr. 7. gr. reglugerðar ráðsins nr. 1612/1968, um frelsi launþega til flutnings innan Evrópska efnahagssvæðisins, með síðari breytingum. Í téðri 4. mgr. 13. gr. laganna kemur fram að skilyrðið - áður en þessar breytingar verða samþykktar, ef þær verða það - er nú að umsækjandi þurfi að hafa fasta búsetu á Íslandi í tvö ár samfellt eða hafi haft fasta búsetu hér á landi í þrjú ár af síðustu tíu árum fyrir upphaf þess tímabils. Ég tek undir með hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni að 1. gr. frumvarpsins er ansi sérkennileg og þá er ég aðallega að tala um orðalag. Það er t.d. hér að breytingin sem á að gera með lögunum er sú að þeir eigi rétt á námslánum, ekki bara íslenskir ríkisborgarar heldur líka námsmenn, sem eru ríkisborgarar ríkja á Evrópska efnahagssvæðinu og fjölskyldur þeirra með þeim skilyrðum sem leiðir af rétti samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Síðan er vísað í ákvæði reglugerðar ráðsins nr. 1612 um frelsi launþega til flutninga innan Evrópska efnahagssvæðisins, með síðari breytingum, samanber 1. gr. laga nr. 47/1993, um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins. Ég velti fyrir mér hvort ekki væri hægt að skýra þetta ákvæði og gera það aðgengilegra þannig að þeir sem lesa lögin sjái svart á hvítu hvaða réttindi þeir hafa. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta lagafrumvarp en reikna með að fjallað verði um það í menntamálanefnd Alþingis.

Hæstv. forseti. Við fyrstu sýn virtist þetta frumvarp fela í sér talsverða réttarbót til erlendra ríkisborgara sem stunda nám hér á Íslandi og fjölskyldumeðlima sem eru á framfæri erlendra námsmanna á Íslandi. Þetta varðar búsetuskilyrðin sem í núgildandi lögum hafa, eftir því sem Eftirlitsstofnun ESA kemst að niðurstöðu um, falið í sér óbeina mismunun gagnvart farandlaunþegum og fjölskyldum á framfæri þeirra. Þegar málið er lesið koma svona hlutir í ljós eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gerði að umtalsefni. Ég verð líka að segja að stundum þegar maður les lagatexta eða frumvörp er maður búinn að lesa hálfu og heilu blaðsíðurnar áður en maður áttar sig á því að maður hefur ekki haldið þræði þannig að ég er þakklát hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir að draga fram í dagsljósið að þetta er einmitt eitt af þeim málum. Það er afar tyrfið, það er erfitt að skilja það og maður áttar sig ekki á því þó að maður rýni í það í sjálfu sér hvernig þetta kemur til með að virka, hverjar t.d. þessar takmarkanir eru sem getið er um í 2. mgr. 13. gr. laganna, hvaða takmarkanir það eru sem ESB-reglurnar innifela. Það kemur ekki fram í greinargerð með frumvarpinu. Maður áttar sig heldur ekki á því á hvern hátt þetta á að vera einföldun á því kerfi sem við erum með í dag og sömuleiðis skilur maður ekki það sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson rakti hér, þ.e. á hvern hátt þetta varðar Norðurlandabúa. Ég vil líka, og það er nú þess vegna sem ég kvaddi mér hljóðs, hæstv. forseti, benda þingheimi á það að hér fáum við til umfjöllunar í menntamálanefnd Alþingis enn eitt frumvarpið sem virðist vera einfalt en er það í sjálfu sér ekki og kann að útheimta yfirlegur á tyrfnum textum. Fimmtán starfsdagar eru eftir af starfi þessa þings. Þar af er gert ráð fyrir fimm fundardögum hjá menntamálanefnd auk þeirra nefndadaga sem eru til staðar og eins og ég gat um í máli mínu fyrr í dag er menntamálanefnd með fangið fullt og tekur við hér í dag þremur málum frá hæstv. menntamálaráðherra. Ég spyr: Hvað var því til fyrirstöðu að þetta mál kæmi fyrr fram? Þá hefði verið hægt að vinna það í nefndinni fyrri part vetrar. Ég verð að segja eins og er að ég tel ekki líklegt að það verði hægt að fara í þetta mál fyrr en þau skólafrumvörp sem við erum að vinna í eru komin í höfn. Að lokum, hæstv. forseti, finnst mér umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins á baksíðu frumvarpsskjalsins athyglisverð. Í henni kemur fram að fyrir skólaárið 2007–2008 hafi alls 11 íslenskir ríkisborgarar og fjórir erlendir ríkisborgarar fengið synjun á námslánum á grundvelli ákvæða um búsetuskilyrði í núgildandi lögum. Ég skil sem svo að með þessu frumvarpi verði leiðrétt mismunun sem þetta fólk hefur efalaust sætt. Það kemur fram að útgjöld ríkissjóðs verði óveruleg miðað við þennan fjölda við þessar breytingar, þó sé óljóst hvort erlendum ríkisborgurum og íslenskum ríkisborgurum erlendis eigi eftir að fjölga á meðal lánþega lánasjóðsins. Niðurlagssetning fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er síðan þessi, með leyfi forseta: „Gera verður einnig fyrirvara á því hvernig skilyrði um tengsl við Ísland við úthlutun námslána verði útfærð og túlkuð við meðhöndlun umsókna til íslenskra námslána.“ Þetta er ein af hinum óskiljanlegu setningum í þessu frumvarpi þannig að ég sé ekki annað en að hér sé heilmikið efni fyrir menntamálanefnd til að rýna í og fara ofan í saumana á. Ég verð að segja að þetta er eitt af þessum tyrfnu málum sem er kannski ekkert sérstaklega mikið tilhlökkunarefni að þurfa að bæta á sig þegar nefndin situr með fangið fullt eins og ég hef áður getið.

Virðulegi forseti. Ég lít nú svo á að það frumvarp sem hér liggur fyrir sé í sjálfu sér eðlileg og réttmæt og nauðsynleg réttarbót. Í beinu framhaldi af því máli sem við vorum að ræða áðan, um aðgerðaáætlun varðandi innflytjendur, erum við hér að tala um það hvernig við uppfyllum eðlileg og nauðsynleg skilyrði fyrir ríkisborgara ríkja Evrópska efnahagssvæðisins. Það er í sjálfu sér af hinu góða og mér finnst ástæða til að styðja þann hluta frumvarpsins sem lýtur að því ákvæði. Í 3. mgr. erum við síðan að tala um víðtækari rétt þar sem talað er um ríkisborgara ríkja Evrópska efnahagssvæðisins sem starfa ekki sem launþegar eða sjálfstæðir atvinnurekendur á Íslandi. Í sjálfu sér er ekki við því að amast og þar er fjallað um eðlilegan ramma, þ.e. fimm ára samfellda búsetu á Íslandi, með þá tilvísun til 4. mgr. Síðan koma nánari skýringar á því sem um er að ræða í 4. mgr. sem er í sjálfu sér ágætt líka en síðan eru alveg réttmætar ábendingar í lokamálsgrein þeirrar málsgreinar, þ.e.: „Menntamálaráðherra getur sett reglur um námslánarétt eftirlaunaþega, öryrkja og annarra launþega eða sjálfstæðra atvinnurekenda sem ekki uppfylla skilyrði 3. mgr. um fimm ára samfellda búsetu á Íslandi.“ Þá er spurning með hvaða hætti slíkar reglur ættu að vera og hvort það sé ekki í sjálfu sér eðlilegt og tæmandi talið sem hér að framan getur og hvort það sé nokkur ástæða til að hafa þetta ákvæði í lögum. Það mætti þess vegna strika það út að skaðlausu. Ég er sammála þeim sem hér hafa talað um að það er óeðlilegt og óheppilegt að hafa víðtækt lagaframsalsvald til handa framkvæmdarvaldshafa í lögum eins og hér er að hluta til tekið upp. Varðandi það að námsmenn eigi ekki rétt á námsaðstoð samkvæmt lögum þessum njóti þeir sambærilegrar aðstoðar frá öðru ríki er það sjálfsagt og eðlilegt ákvæði. Þá komum við að lokamálsgreininni þar sem segir í byrjun: „Menntamálaráðherra getur sett reglur um rétt íslenskra og erlendra ríkisborgara til námsaðstoðar á Íslandi og erlendis, þar á meðal vegna þjóðréttarlegra skuldbindinga.“ Ég get séð að það geti verið ástæða til þess, þrátt fyrir að hér sé um framsal lagasetningarvalds að ræða, að veita stjórnvöldum þessa heimild svo fremi að menn orði þessa málsgrein með örlítið öðrum hætti, t.d. með því að strika út orðin „þar á meðal“ og setja bara punkt á eftir „þjóðréttarlegra skuldbindinga“. Lokamálsgrein greinarinnar mundi þá hljóða svo: „Menntamálaráðherra getur sett reglur um rétt íslenskra og erlendra ríkisborgara til námsaðstoðar á Íslandi og erlendis vegna þjóðréttarlegra skuldbindinga.“ Þá náum við því markmiði sem mér sýnist vera stefnt að í frumvarpinu en færum ekki lagasetningarvaldið um of eða með óeðlilegum hætti frá Alþingi þar sem það á að vera.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til breytinga á lögum um Þjóðskjalasafn Íslands, nr. 66/1985. Með frumvarpinu er lagt til að bætt verði í lögin ákvæðum sem fjalla sérstaklega um skilgreiningar á skjölum og hvenær beri að skila þeim til safnsins. Er þetta gert með tilliti til notkunar og varðveislu rafrænna gagna sem hafa verið vaxandi þáttur í skjalameðferð opinberra stofnana mörg undanfarin ár. Jafnframt er lagt til að Þjóðskjalasafninu verði gert mögulegt að setja reglur um rafræn gagna- og skjalasöfn opinberra aðila sem ber að afhenda safninu skjöl sín til varðveislu. Á miðjum síðasta áratug mörkuðu stjórnvöld sér framsækna stefnu um málefni upplýsingasamfélagsins undir því metnaðarfulla formerki að „Íslendingar verði í fararbroddi þjóða heims við nýtingu upplýsingatækni í þágu bætts mannlífs og aukinnar hagsældar“. Var af því tilefni efnt til víðtæks samráðs um stefnumótun á þessu sviði. Meðal þeirra markmiða sem stefnt skyldi að var að endurskoða löggjöf, reglur og vinnubrögð stjórnsýslunnar með tilliti til upplýsingatækni í því skyni að örva tæknilegar framfarir og gera upplýsingar aðgengilegar almenningi án tillits til efnahags og búsetu. Frá þeim tíma hafa ýmsar breytingar verið gerðar á lögum, herra forseti, til að greiða fyrir notkun upplýsingatækni í stjórnsýslunni. Með lögum nr. 51/2003 var nýjum kafla um rafræna meðferð stjórnsýslumála bætt við stjórnsýslulögin. Í greinargerð með frumvarpi til þeirra laga er lýst þeim lágmarkskröfum sem talið var rétt að gera til rafrænnar málsmeðferðar í stjórnsýslunni. Jafnframt var bent á að frekari lagabreytingar kynnu að vera nauðsynlegar á einstökum sviðum. Þá ber þess að geta eins og lýst er í almennum athugasemdum með frumvarpinu að allt frá árinu 1996 hefur Þjóðskjalasafn Íslands unnið með ýmsum hætti að undirbúningi móttöku rafrænna gagna frá skilaskyldum aðilum. Í almennum athugasemdum er fylgdu frumvarpi því er varð að lögum nr. 51/2003 var m.a. bent á að í kjölfar þeirra þyrfti mögulega að breyta lögum um Þjóðskjalasafn Íslands. Meðal þeirra atriða sem talið var að huga þyrfti að og frumvarp þetta tekur mið af eru: 1. Skilgreiningar laganna á skjölum, en þá er átt við hvers konar gögn, jafnt rituð sem í öðru formi, sbr. 1. gr. frumvarpsins. 2. Skýr heimild fyrir Þjóðskjalasafn til að setja reglur um rafræn gagna- og skjalasöfn opinberra aðila sem skulu afhenda safninu skjöl sín til varðveislu. 3. Hvenær beri að skila slíkum skjölum til safnsins. Í frumvarpinu er miðað við að skjöl á rafrænu formi verði afhent safninu að jafnaði eigi síðar en þegar þau hafa náð fimm ára aldri. 4. Aðgangur að rafrænum skjala- og gagnasöfnum í Þjóðskjalasafni. Í frumvarpinu er lagt til að aðgangur að slíkum skjölum verði opinn 20 árum eftir afhendingu þeirra til safnsins. Það er orðið aðkallandi að Þjóðskjalasafnið hafi heimild til að setja reglur um rafræna skjalavörslu opinberra aðila. Sú aðferðafræði sem tíðkast víða um lönd við langtímavörslu rafrænna gagna og Þjóðskjalasafn leggur til að verði lögð til grundvallar varðveislu safnsins á slíkum gögnum byggir á að varðveita rafræn skjöl/gögn kerfisóháð, þ.e. ekki í því formi sem þau eru í skjalakerfum og gagnagrunnum skilaskyldra aðila, heldur með öðrum tryggum hætti samkvæmt opnum stöðlum og alþjóðlegum viðmiðunum. Slík aðferðafræði og sú breyting að gögnum sé skilað mjög ungum til Þjóðskjalasafns leggja áfram þær skyldur á stjórnvöld að veita borgurunum aðgang að gögnum sínum eins og stjórnsýslulög og góðir stjórnsýsluhættir gera ráð fyrir. Með þeirri breytingu sem lögð er til með 3. gr. frumvarpsins um að rafræn skjöl skuli afhent eigi síðar en þau hafa náð fimm ára aldri kann því að gefast tilefni til að huga að endurskoðun á ákvæði 20. gr. upplýsingalaga en samkvæmt því ákvæði skal Þjóðskjalasafn eða annað opinbert safn taka ákvörðun um aðgang að hinum umbeðnu gögnum. Í 5. gr. frumvarpsins er því áfram gert ráð fyrir að skilaskyldir aðilar skuli varðveita rafræn skjöl sín með tryggum hætti í a.m.k. 20 ár eða þar til aðgangur að þeim er veittur í Þjóðskjalasafni Íslands. Ekki er vitað um umfang þeirra gagna sem um ræðir og því erfitt að meta kostnað ríkissjóðs vegna þessa, en ljóst er að ekki verður um viðbótarkostnað að ræða á árinu 2008. Til að hefja móttöku rafrænna gagna er áætlaður kostnaður Þjóðskjalasafnsins fyrsta árið eftir gildistöku laganna 33,5 millj. kr. en 26,2 millj. kr. næstu tvö ár þar á eftir. Kostnaður gæti orðið eitthvað hærri eftir þann tíma. Kostnaðurinn skiptist þannig að gert er ráð fyrir 26,2 millj. kr. til að ráða fimm starfsmenn, þ.e. tvo sérfræðinga vegna viðtöku rafrænna skjalasafna, tvo sérfræðinga til að fara með eftirlit fyrir hönd safnsins með þeim sem afhenda gögn til varðveislu og einn starfsmann í tölvumál. Þá er gert ráð fyrir 7,3 millj. kr. sem tímabundnum kostnaði vegna búnaðarkaupa. Ekki hefur verið lagt mat á hugsanlegan kostnað ráðuneyta og stofnana vegna skila gagna á rafrænu formi en á móti gæti skapast hagræðing af minni pappírsnotkun. Virðulegur forseti. Ég hef gert grein fyrir þessu frumvarpi. Því er m.a. ætlað að skýra hlutverk Þjóðskjalasafnsins og gera það markvissara hvað varðar rafræn gögn sem hluta af þeim gögnum sem safninu ber að taka á móti og varðveita. Ég leyfi mér að lokum að leggja til að frumvarpinu verði að umræðunni lokinni vísað til 2. umr. og hv. menntamálanefndar.

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingar á lögum um Þjóðskjalasafn. Þó að frumvarpið fjalli fyrst og fremst um það á hvern hátt Þjóðskjalasafni Íslands verði gert kleift með skýrari hætti en nú er að setja reglur um rafræn gagna- og skjalasöfn opinberra aðila sem ber að afhenda safninu skjöl sín til varðveislu gefur þetta frumvarp óneitanlega tilefni til að ræða málið örlítið dýpra. Ekki skal sú sem hér stendur setja sig upp á móti því að Þjóðskjalasafni sé gert kleift að taka á móti rafrænum skjölum og bregðast við þeim breyttu tímum sem óneitanlega eru í veröldinni með tilkomu tölvutækni og internets, tölvupósts og allra þeirra rafrænu samskipta sem menn eiga í. Mér þykir þetta mál engu að síður gefa tilefni til að ræða örlítið um aðstöðu eða kannski öllu heldur aðstöðuleysi Þjóðskjalasafns Íslands. Í fjárlagaumræðunni í vetur var fjallað um þörf Þjóðskjalasafns fyrir aukna fjármuni og það var sett, ef ég man rétt, 100 millj. kr. fjárveiting til Þjóðskjalasafnsins, þ.e. það var breytingin frá frumvarpinu og til samþykktra laga. Ef ég man rétt komu að auki nokkrir tugir milljóna, hvort það voru 40 milljónir, í hlut Þjóðskjalasafnsins sem aukafjárveiting á yfirstandandi ári, þó hefur það sennilega verið á árinu 2007. Það væri fróðlegt að fá að heyra frá hæstv. menntamálaráðherra hér síðar í umræðunni hvernig fjármál Þjóðskjalasafns standa og hvernig Þjóðskjalasafni verður gert kleift að bæta þannig úr húsnæðisvanda sínum að hægt sé að búa í haginn fyrir þá breyttu starfsemi sem þessu frumvarpi fylgir. Við þekkjum það sem starfað höfum hér á Alþingi um nokkurt skeið að Þjóðskjalasafnið fór í gegnum stóra og mikla úttekt. Niðurstaða hennar var birt í nóvember 2001, fyrir það löngu að síðan hefur auðvitað ýmislegt breyst. Sú úttekt leiddi í ljós að geymslumál Þjóðskjalasafnsins væru langbrýnust af öllum geymslumálum safna hér á Íslandi. Nú settum við töluverða fjármuni í það á fjárlögum yfirstandandi árs að bæta úr geymsluvandamálum safna og það er eðlilegt að við fáum að heyra í þessari umræðu á hvern hátt Þjóðskjalasafnið fær úrbætur hvað þetta varðar. Við höfum öll orðið vitni að því hvernig Þjóðskjalasafnið hefur barist fyrir tilveru sinni, seinagangur hefur verið við endurnýjun á húsnæðinu sem Þjóðskjalasafnið er í, gömlu Mjólkursamsölunni við Laugaveg. Við höfum fengið að sjá fréttamyndir þar sem skjalabunkarnir standa í stöflum á trébrettum og bíða þess að hægt verði að sinna þeim og skrá þá. Húsið er nægilega stórt en ekki hefur verið gengið frá því með þeim hætti að það sé viðunandi eða henti þannig starfsemi Þjóðskjalasafns að hægt sé að segja að sómi sé að málum. Hæstv. ráðherra hefur viðurkennt þennan vanda safnsins í máli sínu hingað til. Það hefur komið fram í viðtölum við hana í fjölmiðlum að gera þurfi úrbætur hvað þetta varðar og ef ég man rétt hefur hún talið brýnustu þörfina hjá Þjóðskjalasafninu af öllum söfnum á Íslandi, þ.e. varðandi lagfæringar á geymsluhúsnæði. Líka hafa birst viðtöl í fjölmiðlum við merka héraðsskjalaverði eins og Hrafn Sveinbjarnarson, héraðsskjalavörð í Kópavogi, sem ber hag Þjóðskjalasafnsins sem eftirlitsstofnunar með skjalavörslu fyrir brjósti. Í athyglisverðu viðtali við Hrafn í Ríkisútvarpinu 2. febrúar 2008 segir hann að óskráð skjöl séu týnd skjöl þannig að það sé veruleg þörf á því að halda áfram þeirri skráningu sem Þjóðskjalasafnið á að hafa með höndum. Hrafn gagnrýnir harðlega í þessu viðtali hvernig búið er að Þjóðskjalasafninu, segir það þjakað af mannfæð, í safninu sé mýgrútur óskráðra skjala sem enginn viti hvað hafi að geyma og enginn viti hvað er geymt og hverju fleygt í hinum ýmsu stofnunum ríkisins. Rétturinn til að upplýsa um slíka hluti sé ekki nægilega virkur við þær aðstæður sem við búum við. Ef ástandið hjá Þjóðskjalasafninu er eins og hér er lýst skiptir auðvitað verulegu máli að hæstv. ráðherra segi okkur hvernig hún sér fyrir sér þær breytingar sem eiga að gera safninu kleift að taka á móti þeim rafrænu skjalasöfnum sem þetta frumvarp mælir fyrir um. Ég sé ekki betur en að slík skjalavarsla og slík nýbreytni í starfsemi safnsins þurfi að kosta nýja aðstöðu og eins og kemur fram í umsögn frá fjármálaráðuneytinu felur hún það í sér að ráða þurfi a.m.k. fimm starfsmenn, þar af tvo sérfræðinga vegna viðtöku rafrænna skjala, tvo sérfræðinga til að fara með eftirlit og einn sérfræðing í tölvumálum. Hér er greinilega um svo breytta starfsemi að ræða að við verðum að fá að vita það, þingheimur, á hvern hátt við megum gera ráð fyrir því að Þjóðskjalasafnið fái úrlausn húsnæðismála sinna og sinnar bættu aðstöðu. Eru t.d. uppi áform um að flytja Þjóðskjalasafnið í annað og hentugra húsnæði? Það hafa komið fram hugmyndir um það sem vert er að skoða í þessu sambandi og ég hefði viljað að hæstv. ráðherra svaraði einhverju um það hér enda þekkir hún þá umræðu eflaust manna best af þeim sem í þessum sal eru. Þó að hæstv. ráðherra sé ekki akkúrat í augnablikinu í salnum treysti ég og geri fastlega ráð fyrir því að hún hlýði á mál mitt og komi síðar í umræðunni með svör við þeim fyrirspurnum sem ég hef lagt hér fram.

Hæstv. forseti. Þessi dagur er hér búinn að vera fullkominn skrípaleikur hvað varðar dagskrá og fyrirkomulag vinnunnar. Þetta atvik sem hér á sér stað er til að kóróna þá vitleysu. Hér hefur verið rúmsterað fram og til baka með dagskrána, skipulag allra þeirra þingmanna sem tekið hafa þátt í umræðunni hefur þurft að víkja fyrir einhverri hentistefnu eða þörfum ráðherranna. Hér legg ég fram fyrirspurnir til hæstv. menntamálaráðherra út af því frumvarpi sem hún mælti fyrir rétt í þessu um Þjóðskjalasafn Íslands. Ég er ekki fyrr búin að ljúka máli mínu þar sem ég hef raðað þessum fyrirspurnum og borið þær upp fyrir hæstv. menntamálaráðherra en mér er tilkynnt að engir fleiri hafi kvatt sér hljóðs. Hvar er hæstv. menntamálaráðherra, hæstv. forseti? Ég krefst þess að fá hæstv. menntamálaráðherra hér í salinn til að ræða við mig þau álitamál sem ég reifaði í ræðu minni. Allt annað er lítilsvirðing, ekki bara við mig sem þingmann heldur við þingið sem löggjafarsamkundu Íslands. 
            

Herra forseti. Fyrr í vetur voru uppi miklar heitstrengingar um það hversu vel hin nýju þingsköp ættu að nýtast forseta sem skipuleggjanda vinnunnar í þinginu til að hér mætti ná málum fram, klára þau, ræða þau í heild, meira að segja málefnum ráðherra var raðað á sama dag, ráðherrar áttu að vera viðstaddir og það átti að vera hægt að klára málin. Hér hefur umræðunni í dag í þrígang verið slitið í miðjum klíðum, algerlega í miðjum klíðum. Ég hef aldrei á minni lífsfæddri ævi upplifað annað eins skipulagsleysi og vanvirðingu á störfum og tíma þeirra sem hér vinna.

Forseti vill áður en fleiri taka til máls undir liðnum um fundarstjórn forseta vekja athygli á því að forseta sýnist nú að allvel hafi gengið að vinna í þeim málum sem hér hafa verið á dagskrá í dag.

Ekki hefur forseti verið í henni.

Auk þess sér forseti ástæðu til að geta þess að í störfum þingsins er gerð tilraun til og mikill vilji er til þess að taka tillit til aðstæðna þingmanna og ráðherra, bæði þegar dagskrá er búin til og eins þegar unnið er á henni ef svo mætti segja. Það er því ekkert sérstakt eða nýtt að forseti taki tillit til aðstæðna þingmanna sem þurfa að gegna skyldustörfum utan þinghússins hverju sinni.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þau sjónarmið sem hafa komið fram hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur og Álfheiði Ingadóttur, það er með ólíkindum hvernig hefur verið staðið að málum í dag. Hvað eftir annað hefur dagskrá verið rofin og ekki farið að einu eða neinu leyti eftir þeirri tölusettu dagskrá sem var útbýtt í morgun. Sumir þingmenn eru búnir að bíða eftir því að komast í ræðustól í lengri tíma af því að þeir hafa búist við því að það væri eitthvert eðlilegt skipulag hér á málum en ekki algjört stjórnleysi eins og búið er að vera í dag. Það er nú einu sinni þannig, virðulegi forseti, að tími okkar allra er jafnmikilvægur. Tími þingmanna og tími ráðherra er jafnmikilvægur. Þegar ráðherra labbar í salinn er hann eins og hver annar þingmaður, tími hans er ekkert merkilegri en annarra. Það er gjörsamlega óviðeigandi að þingmaður sé hér í miðri ræðu að bera fram fyrirspurnir til ráðherra 

Forseti vill taka fram að hv. þingmaður sem hóf hér umræðu undir liðnum um fundarstjórn forseta hafði lokið ræðu sinni. Þegar forseti tilkynnti að ekki væru fleiri á mælendaskrá gerði hv. þingmaður athugasemd og óskaði eftir því að ráðherra svaraði tilteknum fyrirspurnum og forseta finnst það fullkomlega eðlileg athugasemd. Þess vegna gerir forseti ráð fyrir því þegar umræðum um fundarstjórn forseta lýkur að þessari umræðu verði frestað þannig að þingmaðurinn geti fengið svör frá hæstv. ráðherra við þeim fyrirspurnum sem fram voru bornar.

Herra forseti. Ég held að ég hafi upplifað eitthvað í dag sem ég hélt að ég mundi aldrei upplifa í þingsölum. Í mínum huga hefur dagskráin ekki riðlast, hún hefur algjörlega farið úr böndunum. Ég vil benda á það að þegar ég hafði hafið ræðu mína um opinbera háskóla bað ég um að hæstv. menntamálaráðherra yrði í salnum vegna þess að hún var þegar farin vegna anna. Mér var þá tjáð af forseta Alþingis að umræðan mundi hefjast aftur kl. 17.30. Það varð ekki vegna þess að þá höfðu málefni félagsmálaráðherra verið tekin fyrir og mér var tjáð að umræðan mundi aftur hefjast um sjöleytið, eitthvað svoleiðis. Síðan kom reyndar kvöldverðarhlé og mér var sagt að ég mundi þá taka til máls um leið og umræða um félagsmálin yrði búin. Rétt áður en sú umræða átti að hefjast var mér tilkynnt að það væri enn einu sinni búið að snúa þessu við og málefni LÍN yrðu tekin á eftir.  Þá spyr maður sig: 

Forseti. Fyrir okkur sem oft ræddum um fundarstjórn forseta á síðasta kjörtímabili er skemmtilegt að heyra stórkostlegar ræður hér um að aldrei fyrr hafi annað eins tíðkast og að þetta sé einhver svívirðilegasta framkoma við þingmenn sem orðið hafi frá upphafi 

… þingsköpum, áttu þau ekki að redda þessu?

Hitt verð ég þó að votta að það hafa orðið einhvers konar mistök hér í skipulagningu þessa dags í dag. Til dæmis var hér umræða sem ég ætlaði að taka þátt í um opinbera háskóla. Hún hófst fyrir hádegi eða átti að hefjast fyrir hádegi og nú eru líkur á að hún standi hugsanlega fram á næsta dag. Þetta þótti okkur nú ekki mikið fyrir kosningar satt að segja en þetta er vissulega ekki heppilegt og ég verð að taka undir kvartanir manna með það. Hins vegar vil ég hrósa forseta fyrir 

Herra forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hér hafa gert athugasemdir við þingstörfin. Hæstv. forseti hefur ekki verið viðstaddur þingfundinn lungann úr deginum en þau hafa sem sagt verið eins og hér hefur verið lýst, þ.e. mál hafa verið sett inn og tekin út í miðjum klíðum allt eftir því hvernig ráðherrar hafa dottið inn og út úr þinghúsinu. Það hefur allt miðast við það á meðan almennir þingmenn sem hafa ætlað að taka þátt í umræðum hafa ekkert vitað hvenær þeir kæmust að með sínar ræður eins og hér hefur verið rakið. Þau svör sem þeir hafa fengið hafa jafnvel ekki staðist og margsinnis verið breytt frá þessu. Í morgun fór fram atkvæðagreiðsla um það að halda þessum fundi fram á kvöld sem afbrigði frá hinum nýju þingsköpum sem forseti beitti sér fyrir. Nú er klukkan að verða hálftíu og ég hlýt að spyrja hæstv. forseta hvað hann hafi hugsað sér um framhald þingfundarins í dag. Á þessi ákvörðun um þingfund fram á kvöld að vera fram í nóttina líka eða hver eru áform forsetans í þessu efni? Það er mjög mikilvægt að við fáum svör við því. 
            

Hæstv. forseti. Mér er bæði ljúft og skylt að þakka hæstv. forseta fyrir viðbrögð hans við því að umræðu um Þjóðskjalasafn verði frestað og að framhald verði á 1. umr. Hæstv. menntamálaráðherra sýndi, eins og ég sagði áðan, þinginu þá lítilsvirðingu að ganga út úr húsi meðan ég stóð hér í miðjum klíðum með 

Forseti vill nú biðja hv. þingmenn um að sýna tillitssemi. Það er mikilvægt í störfum okkar að gera það vegna þess að bæði þingmenn, eins og forseti nefndi fyrr, og ráðherrar hafa margs konar skyldum að gegna og forseti reynir hverju sinni að taka tillit til þess og hefur að sjálfsögðu orðið við óskum um að umræðunni um annað dagskrármálið verði frestað.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur, virðulegur forseti hefur brugðist vel og drengilega við og tekið tillit til sjónarmiða þingmanna í ýmsu og hann á þakkir skildar fyrir það. Spurningin er hvort hann muni halda áfram þeirri góðu iðju. Miðað við hvernig mál hafa skipast hér í dag þá tel ég eðlilegt að fundi verði slitið nú þegar og að ekki verði haldið áfram í því algjöra reiðileysi sem hér hefur verið meira minna í dag og aldrei meira en nú. Ég beini þeim tilmælum til virðulegs forseta að þingfundi verði slitið og ný dagskrá verði lögð fram fyrir mánudaginn þar sem þessi mál verða tekin fyrir.

Herra forseti. Ég hlýt að biðja um svör við því hvernig á að halda þessum fundi hér áfram í kvöld. Ég kom til þings í morgun klukkan hálfellefu og þá lá fyrir dagskrá. Nú er búið að hlaupa, eins og hér hefur verið skýrt, fram og til baka í henni allri. Ég hef verið að bíða svolítið eftir 10. dagskrármálinu, umferðarlögum, en í morgun fór fram sérstök atkvæðagreiðsla, afbrigði, um hvort leyft yrði að ræða það. Ég spyr því hæstv. forseta: Hvenær á að ræða þetta mál sem var samþykkt í morgun að ræða? Er það einhvern tímann eftir miðnætti? Ég spyr hvernig eigi að halda þessum fundi áfram, herra forseti, og ég styð þær tillögur sem hér hafa komið fram um að fundinum verði í heild frestað því þetta er ekki boðleg framganga lengur á þessum degi. Það er nóg komið af þessum fíflaskap, vil ég leyfa mér að segja.

Áður en forseti gefur hv. 10. þm. Reykv. s. orðið um næsta mál, vill forseti geta þess að við munum leitast við að ljúka sem flestum þeirra mála sem hér eru á dagskrá. En það að sjálfsögðu fer alltaf eftir því hvernig okkur tekst það samstarf.

Virðulegi forseti. Það er bagalegt fyrir gæði umræðunnar á þinginu að það sé hlaupið á milli mála eins og hér er verið að gera. Okkur almennum þingmönnum er ætlað að fara úr þáttum sem heyra undir félagsmálaráðherra og síðan yfir í þætti sem varða menntamálaráðherra og þá loksins í mál sem varða hæstv. samgönguráðherra. En það verður að taka því og sætta sig við það sem að manni er rétt þegar maður getur engu breytt í því efni. En það verður að segja það alveg eins og er að það er ekki líklegt að vandað löggjafarstarf komi út úr slíku eða að umræðurnar skili miklu varðandi vönduð lögskýringargögn svo sem ætlast má til varðandi það sem kemur frá Alþingi. Hæstv. samgönguráðherra mælti fyrr í dag fyrir tillögu til þingsályktunar um viðauka við fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2007–2010 og rakti þar í góðri ræðu helstu breytingar og aðgerðir sem til stæðu og í sjálfu sér er margt gott um það að segja. Í gær var ég á fundi með íbúum í svokölluðu þriðja hverfi í Reykjavík, þ.e. því hverfi sem liggur að helstu umferðaræð landsins, Miklabraut í Reykjavík frá Háaleitisbraut og niður fyrir Kringlumýrarbraut. Þar var verið að kynna hugmyndir og tillögur um að gera þá leið greiðari með gerð mislægra gatnamóta og að setja umferð í stokk á þessari mestu umferðaræð þjóðarinnar. Þetta var mjög góður og gagnlegur fundur og þar kom fram að íbúasamtökin í hverfinu höfðu unnið mjög gott og gagnlegt starf við það að gera grein fyrir því og undirbúa og sýna fram á þarna væri hægt að fara ákveðnar leiðir. En þar var líka bent á, hæstv. samgönguráðherra, að þrátt fyrir að þær tillögur gangi eftir sem varða þennan hluta Miklubrautarinnar þá koma aðrir og austari hlutar Miklubrautarinnar sem á eftir að gera til þess að þar sé um greiða leið að ræða. Ég bendi á að þessi umferðaræð sem þjónar öllu landinu - því hvort sem okkur líkar það betur eða verr þá er þetta mikilvægasta umferðaræð landsins, þ.e. austur/vestur öxullinn í Reykjavík - er gjörsamlega sprungin. Við erum með öxulinn í Reykjavík eða sem sagt frá Reykjanesi og inn í Reykjavík, þ.e. suður/norður öxulinn sem er líka gjörsamlega sprunginn. Til viðbótar því sem gerist að öðru leyti varðandi samgönguáætlunina eins og hún var ákveðin á sínum tíma þá er hvergi gert ráð fyrir því að það sé hraðað eða gert neitt í því að lagfæra þessa hluti sem er einn mesti ljóður á samgöngukerfi okkar í þéttbýli. Ég hlýt því að spyrja og velta fyrir mér þegar ég horfi hér yfir þingsali: Hvar eru þingmenn Reykvíkinga til þess að fjalla um Sundabraut og það með hvaða hætti væri hægt að hraða aðgerðum hvaða hana varðar? Það er tvímælalaust eitt mesta hagsmunamál bæði íbúanna hér og alls landsins. En, virðulegi forseti, hér í salnum er enginn þingmaður Reykvíkinga, nema ég.  Það er til vansa að það sé ekki hugsað um það að leysa þau vandamál sem eru mestu vandamál samgangna í þéttbýli. Og þegar um er að ræða tillögu eins og þá sem hér um ræðir, um viðauka við fjögurra ára samgönguáætlun, þá tel ég að það sé mjög mikilvægt að þarna væri getið um það með hvaða hætti samgönguráðherra, framkvæmdarvaldið hyggst leysa, með hvaða hætti ríkisstjórnin ætlar sér að leysa þennan vanda. Nú skal ég leyfa öllum að njóta sannmælis og öllum að fá það sem þeir eiga skilið. Þá ber að benda á það að hið langa kyrrstöðutímabil R-listans í Reykjavík leiddi af sér ákveðna stöðnun í umferðar- og samgöngumálum þessa svæðis þar sem menn gengu ekki frá tillögum eða unnu heimavinnuna sína til þess að hægt væri að gera kröfur og standa á hagsmunamálum allra landsmanna hvað varðar umferð í þéttbýli, þessara þjóðvega í þéttbýli. Hvað svo sem því líður þá er það samt sem áður ekki vansalaust fyrir ríkisvaldið að láta þá hluti gerast með þeim hætti sem hér er, að á löngum tímum kvölds og morgna séu jafnmiklir erfiðleikar í samgöngum sem raun ber vitni. Því hefur lýst yfir hvað meðalhraðinn væri á þessum samgönguæðum, sem er allgóður, en það er nú einu sinni þannig að umferð mun aukast, bílum mun fjölga og fólki fjölgar. Þar af leiðandi verða vandamálin meiri og meiri svo fremi að ekki sé brugðist við. Að mínu viti er það nauðsynlegasta forgangsverkefni í samgöngumálum í þéttbýli að Sundabrautin verði að veruleika sem allra fyrst og að allt verði gert sem hægt er til þess að láta þá framkvæmd verða sem allra fyrst. Þá er það líka tvímælalaust verulega mikið atriði og eitt mikilvægasta atriðið varðandi samgöngur í þéttbýli, að austur/vestur öxullinn á höfuðborgarsvæðinu og norður/suður öxullinn verði þannig að þar sé um akfæra vegi að ræða þar sem fólk getur haldið eðlilegum meðalhraða. Ég tek undir með þeim þingmönnum sem fyrr hafa talað í umræðunni um að það er mikilvægt að leggja vegi, þ.e. annars vegar vestur frá Reykjavík og hins vegar yfir Hellisheiði til Selfoss þar sem um er að ræða vegi sem eru 2+2 eða sem sagt aðskildar akreinar, a.m.k. tvær í hvora áttina. Það er eitt sem ber að varast, hæstv. samgönguráðherra, og það er að hugsa og skammta í samgöngumálum. Þegar við leggjum út í mannvirkjagerð þá má ekki hugsa eða horfa rétt fram fyrir tærnar á sér heldur verður að hugsa til framtíðar og leggja aðeins varanlegri vegi og miða við það að þeir geti þjónað tilgangi til lengri tíma en nokkurra ára. Þegar af þeirri ástæðu tel ég og tek undir með hv. þm. Árna Johnsen og hv. þm. Grétari Mar þar sem það kom fram í máli þeirra fyrr í umræðunni, í þessari sundurslitnu margklofnu umræðu, að það er nauðsynlegt að hafa og ganga vel frá þeim samgönguæðum sem eiga að liggja út frá Reykjavík til Suðurlands. Við búum hér í mesta þéttbýli landsins og innan eða í um það bil klukkutímaakstursfjarlægð frá Reykjavík eða höfuðborgarsvæðinu búa yfir 70% landsmanna. Það hlýtur því að vera forgangsatriði að greiðar leiðir séu að og frá þessu svæði og greiðar leiðir innan þess. Því þar erum við að tala um hagsmunaatriði varðandi sparnað en við erum líka að tala um annað, hæstv. samgönguráðherra, við erum að tala um mannslíf. Og meðan það dregst að ganga frá viðunandi samgöngumannvirkjum í þéttbýli þá kostar það slys og það er það sem við verðum að horfast í augu við. Þess vegna er það forgangsatriði þegar gera á breytingar eða koma með hugmyndir um breytingar eins og þessa, að menn skoði það að eyða slysagildrum og gera akvegina öruggari. Það hlýtur að vera forgangsatriði.

Forseti vill minna hv. þingmenn á það í þessari umræðu og að jafnaði að þrátt fyrir að forseti hafi ríkan skilning á því að hv. þingmenn vilji tala beint til samgönguráðherra er það forsetinn sem á að ávarpa.

Herra forseti. Við fjöllum hér um tillögu til þingsályktunar um viðauka við fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2007–2010. Mikill hluti af þessari tillögu kemur til vegna ákvarðana um mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar sem kynntar voru síðasta sumar og ber tillagan þess skýrt vitni. Eins og þar var ákveðið var framkvæmdum raðað þannig að farið var í þær framkvæmdir sem voru nokkuð á veg komnar og á þeim svæðum sem þorskniðurskurðurinn kom illa við. Hér er því um að ræða framkvæmdir að mestu leyti í landsbyggðarkjördæmunum þremur og gjarnan framkvæmdir sem hægt væri að fara í fljótt. Það eru nokkur atriði sem mig langar til að nefna vegna þessa máls. Það er í fyrsta lagi að þarna er fjallað um og gert ráð fyrir að ráðist verði í Vaðlaheiðargöng í svokallaðri einkaframkvæmd, eða reyndar nýrri útfærslu á einkaframkvæmd getum við sagt. Ég vil lýsa þeirri skoðun minni að ég tel að það sé mikill bragur á því og gott að veggjöld séu nýtt til uppbyggingar samgöngumannvirkja. Ég mundi gjarnan vilja sjá meira af því í framtíðinni. Þetta á reyndar líka við um tvöföldun Suðurlandsvegar. Mér sýnist einnig að í ferjuþætti tillögunnar þar sem fjallað er um Vestmannaeyjaferju sé ákveðin útfærsla á einkaframkvæmd. Það er alveg víst að Hvalfjarðargöng hefðu varla orðið að veruleika á sínum tíma ef ekki hefði verið fyrir frumkvæði Spalar og þeirra sem hafa árum saman sótt vinnu við Hvalfjörðinn og í Hvalfirðinum. Fyrirkomulag þeirra framkvæmdar, þ.e. álagning veggjaldanna, var algjör forsenda fyrir því að Hvalfjarðargöngin voru byggð og það er alveg víst að það hefur reynst mjög vel. Umferð um göngin hefur verið miklu meiri en allar spár gerðu ráð fyrir. Sannleikurinn er nefnilega sá, og það er alveg skýrt í mínum huga, að með því að hleypa einkaaðilum að uppbyggingu samgöngukerfisins, t.d. með því að fjármagna framkvæmdir að hluta til með veggjöldum, er hægt að efla vegakerfið verulega og þar með hlýtur þjóðhagslegur ábati að fylgja. Veggjöld eru þekkt víða um heim í uppbyggingu samgöngumannvirkja. Bæði hafa þau verið notuð til fjárfestinga í samgöngukerfum en líka til að takmarka umferð á ákveðnum svæðum eins og t.d. í miðborgum. Við höfum farið varlega í að nýta þessa leið en ég held hins vegar að ástæða sé til þess að gera meira af því. Nú er það þannig, herra forseti, að hér á höfuðborgarsvæðinu eru brýnar framkvæmdir sem ráðast þarf í. Mig langar að nefna Sundabraut sem er mikill og eindreginn vilji fyrir hjá borgaryfirvöldum, og ég held reyndar að svo sé í öllum flokkum, að ráðist verði í Sundabraut eins fljótt og hægt er. Í því efni langar mig til að benda hæstv. samgönguráðherra á að þegar horft er á umferðarþungann hér á höfuðborgarsvæðinu, sem ég held að enginn velkjist í vafa um að er verulegur - ég vil reyndar meina að það sé mál allra landsmanna að umferðin sé greið hér til og frá borginni, þá held ég að við þurfum að líta dálítið stærra á málin en við höfum oft gert. Við þurfum að horfa á höfuðborgarsvæðið í stóru samhengi. Sundabrautin er einn þáttur í þessu en auðvitað eru fleiri framkvæmdir sem við vitum að við þurfum að horfa til. Ég held að við verðum að horfa langt fram í tímann og reyndar á það við um samgöngumál almennt. Við verðum að reyna að horfa svo langt fram í tímann að það sem við gerum rekist ekki hvað á annars horn. Við vitum að umferðarþunginn í Reykjavík er stöðugt að aukast og álagið á miðborgina mun aukast jafnt og þétt, ekki síst núna þegar allar þær stofnanir og háskólar og sjúkrahús eru komin niður í bæ. Þess vegna held ég að það sé gott að hugsa til þess hvernig hægt verði að koma fólki til og frá bænum. Þá kem ég að öðru áhugamáli mínu sem er staðsetning flugvallarins á Reykjavíkurflugvelli. Nú er kveðið á um í þessari tillögu, eins og ég skil hana, að það gert verði flughlað við fyrirhugaða samgöngumiðstöð á Reykjavíkurflugvelli árið 2008. Ég verð nú að segja að ég er afar ánægð með að þannig sé verið að auka möguleika til þess að koma samkeppni á í innanlandsflugi. Þeir sem hafa þurft mikið að ferðast til og frá borginni og út á land - það á bæði við um fólk sem býr úti á landi og Reykvíkinga sem eiga oft erindi út á land - vita að það er gríðarlega kostnaðarsamt að fljúga milli landshluta á Íslandi. Það er gríðarlega þung byrði fyrir fjölskyldur að þurfa t.d. að fara í læknisferð til Reykjavíkur með nokkur börn. Það er eiginlega algjörlega óþolandi að hafa ekki neina valkosti í flugsamgöngum nema að skipta við eitt fyrirtæki, svo ágætt sem það nú er. Ég get ekki fallist á að stoppa eigi allt varðandi Reykjavíkurflugvöll bara vegna þess að menn deila um það hér í Reykjavík hvar flugvöllurinn eigi að vera. Þess vegna er ég mjög ánægð með að þarna sé verið að höggva á þennan leiðindahnút með flughlaðinu. Þótt Reykjavíkurborg ákveði það innan einhverra ára að Reykjavíkurflugvöllur eigi að fara eitthvert annað - það gæti þá aldrei orðið fyrr en eftir 20 ár, held ég - þá er ekki hægt að láta bara reka á reiðanum allan þann tíma. Mér finnst umræðan um Reykjavíkurflugvöll enn þá algjörlega út og suður þannig að ég er bara mjög ánægð með að það skuli þó verið að stíga þetta skref núna hvað varðar flughlaðið. Ég bind miklar vonir við að það verði til þess að við sjáum samkeppni í flugi. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég hlakka til að fjalla nánar um þetta mál í hv. samgöngunefnd og veit að það verður skemmtileg umræða þar. Ég vonast bara til að það gangi allt vel fyrir sig.

Herra forseti. Ég ætla að koma með ákveðin atriði inn í umræðuna varðandi þennan viðauka við fjögurra ára samgönguáætlun. Ég fagna því að aukið er í þá samgönguáætlun sem samþykkt var hér á síðasta þingi og tel að það sé vissulega spor í rétta átt enda var átak í samgöngumálum eitt af meginmálum í aðdraganda kosninga í vor. Það er líka ánægjulegt í ljósi þess að á undanförnum árum, á síðasta kjörtímabili, var þáverandi samgönguáætlun skert um fleiri milljarða kr. Mig minnir að það hafi verið á bilinu 4–6 milljarðar kr. sem vegáætlunin ein var skorin niður þannig að menn eru hér hægt og rólega að vinna það upp. Þar áður voru vegáætlanirnar líka skornar og voru þær þó ekkert beysnar fyrir. Það eru því ánægjulegar þessar viðbætur sem núna er verið að gera en þó er fjarri því að búið sé að vinna upp þau sviknu loforð eða þær áætlanir gerðar sem voru hér fyrr á árum. Ríkisstjórnir sem setið hafa hér á undanförnum 8–12 árum, tel ég, hafa minnst aðhafst í samgöngumálum. Ég vil meina að árið 2005 sé eitt lakasta árið um langt árabil í þeim efnum. Þegar horft er til þess er það þó ánægjulegt að hér skuli verið að grípa til aðgerða. Ég vil hér minnast á örfá atriði og spyrja hæstv. ráðherra varðandi þessa viðbótaráætlun. Það er í fyrsta lagi varðandi flugvellina á Patreksfirði og Bíldudal. Hv. varaþingmaður Ingibjörg Inga Guðmundsdóttir lagði fram fyrirspurn um Patreksfjarðarflugvöll nú fyrir skömmu og ég á inni svar við fyrirspurn um flugvöllinn á Bíldudal. Við vorum á fundi með sveitarstjórnum Vesturbyggðar og Tálknafjarðar nú í dag og þá kom fram að báðar sveitarstjórnirnar hafa ályktað mjög afdráttarlaust um að flugvöllurinn, sérstaklega á Bíldudal - sem þær hafa þá sameinast um að verði meginflugvöllur, a.m.k. undir þeim kringumstæðum sem nú eru - verði byggður upp, lengdur og gerður afkastameiri. Ég veit að hæstv. ráðherra er kunnugt um hvort tveggja. Ég get vitnað hér í ályktun hreppsnefndar Tálknafjarðarhrepps sem er samhljóða ályktun hreppsnefndar Vesturbyggðar um þetta þar sem skorað er á samgönguráðherra að hrinda í framkvæmd stækkun Bíldudalsflugvallar sem allra fyrst. Við það skal miðað að flugvöllurinn verði í það minnsta sambærilegur að stærð og Þingeyrarflugvöllur eða með um 1.200 m flugbraut ásamt tilheyrandi öryggissvæðum. Síðan er rökstutt hversu gríðarlega mikilvægt þetta er fyrir byggðarlagið, að flugvöllurinn geti annað meiri umferð, tekið á móti stærri vélum, bæði hvað varðar farþega og flutninga. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort það komi ekki til greina - þó að ég eigi þessa fyrirspurn inni þá er hún búin að vera þar lengi - að við tökum inn í þessa áætlun fjárveitingu til þess að kanna eða undirbúa lengingu og styrkingu flugvallarins á Bíldudal. Jafnframt spyr ég hvort ekki eigi að finna framtíðarhlutverk og stöðu fyrir Patreksfjarðarflugvöll eins og hæstv. ráðherra kom hér inn á í svari sínu við fyrirspurn hv. þm. Ingibjargar Ingu Guðmundsdóttur um daginn. Þetta er svo gríðarlega brýnt að þetta sé gert fyrir samfélögin þarna sem sjá fram á mikla möguleika í tengslum við þessa umferð. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð um það, ég veit að hæstv. ráðherra er vel með á nótunum hvað þetta varðar. Hitt sem ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra út í varðar ferjusiglingar Baldurs um Breiðafjörð. Á fundinum fyrir vestan var lögð áhersla á að ferðum með Baldri yfir Breiðafjörð yrði ekki fækkað, frekar fjölgað en eins og nú stefnir í mun ferðum þar fækka. Það er rétt að greina frá því að 1. þingmaður kjördæmisins, hæstv. forseti Sturla Böðvarsson, rakti einmitt á þessum fundi að vegaframkvæmdum hefði seinkað sem hefði verið viss forsenda fyrir því þegar gert var ráð fyrir fækkun ferða. Það væru því mörg rök fyrir því að þessir samningar yrðu endurnýjaðir og ferðum fjölgað í samræmi við þann ferðafjölda sem nú er Breiðafjörð. Það mun líka þurfa að koma inn í samgönguáætlunina. Ég er hér með áskoranir frá íbúum í Vesturbyggð, Tálknafirði og einnig frá Framfarafélagi Flateyjar um þetta mál. Þetta vil ég því spyrja hæstv. ráðherra um. Þá vil ég líka spyrja hæstv. ráðherra um vegasambandið um Súðavíkurhlíð, þ.e. milli Skutulsfjarðar og Álftafjarðar við Ísafjörð. Við fylgdumst jú með fréttum í vetur af því hve oft var tilkynnt um hættu á ferðum fyrir Súðavíkurhlíð og að snjóflóð féllu þar jafnvel svo tugum skipti á skömmum tíma. Í úttekt sem hefur verið gerð á snjóflóðahættu um Súðavíkurhlíð kemur fram að það er sá vegarkafli á landinu þar sem hvað oftast falla snjóflóð eða mest hætta vegna snjóflóða. Þetta er innan byggðar og rétt er að í röðun vegaframkvæmda á Vestfjörðum hafa menn gert ráð fyrir því að aðrar framkvæmdir yrðu þar á undan. En svo horfir maður til þess að allar vegaframkvæmdir á Vestfjörðum sem gerðar voru áætlanir um fyrir jafnvel tveimur áratugum síðan hafa dregist og dregist, færst aftar og aftar. Að mínu viti eru því mjög góð rök fyrir því að þarna sé líka rækilega aukið í, að taka vegabætur, jarðgöng eða þá aðra leið sem menn gætu séð þar fullnægjandi nú þegar inn á dagskrá. Það væri mjög ósanngjarnt að láta það seinka framkvæmdum sem nú eru í gangi, heldur ætti frekar að vinna upp þær tafir og þau svik sem hafa verið varðandi vegáætlun, vegagerð og samgöngubætur á Vestfjörðum á undanförnum áratugum. Það var jú mörkuð sú stefna að það skyldi vera forgangsmál að tryggja samgöngur innan byggðarlaga. Samgöngur þarna á milli, þ.e. milli Ísafjarðarbæjar og Bolungarvíkur og Ísafjarðarbæjar og Súðavíkur - þetta er jú eitt byggðar- og atvinnu- og þjónustusvæði og á skilyrðislaust rétt á að vera tekið inn. Það er sjálfsagt að fagna því að nú skuli vera búið að bjóða út jarðgöngin um Óshlíð. Það var ekki hvað síst fyrir þrýsting og undirskriftir heimamanna að þau mál fóru á það skrið sem raun ber vitni þó að síðan sé sjálfsagt að þakka ráðherrum sem þar áttu hlut að máli þegar málin voru komin á þann rekspöl. Nú hefur það sama aftur gerst varðandi íbúa í Súðavík. Þeir óska eftir samgöngubótum  Ég er ekki kominn að öllu sem ég vildi nefna. Þetta er svo stuttur tími en ég óska eftir að fara þá aftur á mælendaskrá þar sem ég get þá haldið áfram máli mínu, herra forseti.

Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið í umræðum í þingsal í dag liggur ekki fyrir samkomulag um þinghaldið en ljóst hver var ásetningur hæstv. forseta þingsins. Greitt var um það atkvæði í upphafi dags að fara með þennan fund fram á kvöldið óskilgreint að því að mér skilst þó að ég hafi ekki verið viðstaddur þá umræðu. En hvað um það. Fyrir hönd þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs kom ég þeirri ósk á framfæri við hæstv. forseta í kvöldverðarhléi í kvöld að þingfundurinn 

Forseti tekur fram að að sjálfsögðu er það allt saman háð því hvernig þessari umræðu miðar, hvenær fundinum lýkur í dag. Enn eru allmargir á mælendaskrá undir því dagskrármáli sem hér er til umræðu, 8. dagskrármálið, þannig að forseti mun meta það þegar líður á þá umræðu hvernig fundinum verður fram haldið í kvöld. Það er svar forseta.

Hæstv. forseti. Nokkuð óljóst fannst mér vera svar hæstv. forseta. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um viðauka við samgönguáætlun og allmargir eru á mælendaskrá í þeirri umræðu. Fyrir mitt leyti og okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði kæmi til álita að komast að samkomulagi um að ljúka því máli, þessu þingmáli, þó að við vildum helst að sjálfsögðu að hlé yrði gert á þingfundi þegar í stað, enda var farið með þinghaldið fram á kvöldið gegn okkar óskum. Ég lýsi því yfir að við erum reiðubúin til viðræðna um málamiðlun hvað það snertir að ljúka umræðu um þetta tiltekna þingmál 

Herra forseti. Ég get tekið undir orð hv. síðasta ræðumanns, Ögmundar Jónassonar, og tel að við ættum að hætta þingstörfum í kvöld. Það var fallist á það í atkvæðagreiðslu í morgun að vera fram á kvöldið. Ég skildi það svo að það væri kannski til klukkan átta eða níu en nú er klukkan farin að ganga ellefu og ég held að við ættum að fara að stoppa núna.

Virðulegi forseti. Ég hygg að það væri til bóta og til að gera góðan brag á annars þetta tætingslega þinghald sem verið hefur í dag að tekin væri ákvörðun um það með hvaða hætti þinghaldið verður. Ég mælist til þess og beini þeim tilmælum til virðulegs forseta að lokið verði við umræðuna um það mál sem nú er á dagskrá og fundi síðan slitið. Ég beini þeim tilmælum eindregið til virðulegs forseta að taka ákvörðun um þetta þegar í stað þannig að þingmenn viti hvenær þingstörfum lýkur. Miðað við það að sjö voru á mælendaskrá síðast þegar ég skoðaði hana þá hygg ég að það sé a.m.k. rúmur klukkutími eftir til að ljúka þessu máli. En ég hygg að það væri til góðs að taka ákvörðun um það nú þegar að fundi verði slitið þegar þessu máli er lokið.

Herra forseti. Það væri sannarlega til þess að bæta fyrir það sem miður hefur farið í dag í stjórn þessa fundar ef hæstv. forseti féllist á að verða við þeim sanngjörnu tilmælum sem hér hafa verið sett fram um að ljúka fundi þegar umræðu um viðauka við samgönguáætlun lýkur. En ég vek athygli á því að enn eru sjö þingmenn á mælendaskrá í því máli að sagt er. Þá er eftir á dagskrá fundarins Landeyjahöfn, stjórnarfrumvarp, 1. umr. Einnig er eftir stjórnarfrumvarp um umferðarlög, breyting á umferðarlögum. Og loks er enn opið á dagskránni þar sem hæstv. menntamálaráðherra hljóp frá í hádeginu, 4. mál á dagskrá um opinbera háskóla. Mér sýnist því, herra forseti, að það sé lítið annað að gera en að fallast á þessi sanngjörnu tilmæli.

Forseti vill taka fram að honum er mjög vel ljóst hvaða mál eru á dagskrá þessa fundar og vill jafnframt vekja athygli á því að hér fer fram mjög efnismikil umræða um 8. dagskrármálið, mjög athyglisverð umræða, mjög góð og nauðsynleg umræða. Forseti vill því mælast til þess að hægt verði að halda áfram þeirri umræðu þannig að hann geti líka gefið sér tóm til að hugleiða þær óskir sem hér hafa komið fram. Forseti vill eindregið óska eftir því að hv. þingmenn gefi færi á því að umræðan haldi áfram.

Hæstv. forseti. Ég vil leyfa mér að mótmæla því að hæstv. forseti þurfi einhvern tíma til að hugleiða það hvort hægt sé að fresta þessum fundi eða klára fundinn þegar umræðu um samgönguáætlun er lokið. Hæstv. forseti getur ákveðið það hér og nú ef honum sýnist svo. En það er greinilegt að vilji hæstv. forseta stendur til annars. Það er í óþökk þeirra sem hafa verið hér í erfiðum umræðum, í málefnalegum umræðum, í miklum umræðum í allan dag. Fundurinn hefur staðið í tæpan hálfan sólarhring og hæstv. forseta ætti ekki að verða skotaskuld úr því að ákveða það hér og nú og tilkynna okkur hv. þingmönnum hvernig hann hyggst stýra þessum fundi til loka. Krafan er um að fundinum verði frestað þegar umræðu um samgönguáætlun lýkur. Ég óska eftir því að hæstv. forseti gefi okkur svar núna.

Forseti ætlar hins vegar að gefa hv. 9. þm. Reykv. n. orðið um fundarstjórn forseta.

Herra forseti. Þetta er að verða mjög skrautlegur sólarhringur þar sem við erum að ræða þessi mörgu mál. Hér hefur margítrekað komið fram að mál hafa verið tekin út af dagskrá eða umræðu frestað og mál sett inn aftur eftir því sem ráðherrarnir hafa dottið inn. Ekki stóð til að vera með þennan fund nema fram á kvöld, það var samþykkt í atkvæðagreiðslu og ég hélt satt að segja að forseti mundi ekki beita því úrræði eftir nýju þingsköpin að fara í atkvæðagreiðslu þegar ágreiningur var um það hvort fundurinn ætti að standa fram á kvöld. Það var samþykkt með 26 atkvæðum, 6 greiddu atkvæði gegn því. Ég hef fylgst með því í allan dag og mér sýnist að það séu einkum og sér í lagi þeir sex þingmenn sem voru andvígir því að fundur stæði fram á kvöld sem hafa verið samviskusamlega í fundarsalnum í allan dag en hinir sem samþykktu fund fram á kvöld eru meira og minna flognir burt með vissum undantekningum, 

Virðulegi forseti. Ég skildi orð virðulegs forseta svo að líta megi þannig á, miðað við þau orð sem virðulegur forseti viðhafði, að þegar umræðu lýkur um þetta dagskrármál verði þessum þingfundi slitið.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér þingsályktunartillögu um viðauka við fjögurra ára samgönguáætlun. Í henni er m.a. fjallað um ýmislegt sem flýtir samgönguáföngum frá því sem áður var áætlað. Sá sem hér stendur er mikill áhugamaður um bættar samgöngur hér á landi og fagnar því í sjálfu sér að rætt sé um að reyna að flýta vegaframkvæmdum, nauðsynlegum vegaframkvæmdum sem vissulega margir hefðu viljað sjá þegar orðnar að veruleika. Hvað um það, betra er samt að una við það sem gott er þótt seint komi og taka heils hugar á móti því sem lagt er til í þessari fjögurra ára áætlun. Þessar flýtiaðgerðir í vegamálum sem menn kalla svo í ríkisstjórninni eru sumar hverjar a.m.k. ekki komnar til framkvæmda enn þá og óvíst að þær komist til framkvæmda á þessu ári, sem var þó vissulega áætlað þegar ríkisstjórnin tilkynnti að vegna niðurskurðar í þorskafla yrði verklegum framkvæmdum flýtt hér á landi og reynt að styrkja þannig byggðirnar frekar en verið hefur og efla þar verkefni sem gæti að einhverju leyti orðið til þess að fólk sæi fyrir sér bjartari framtíð en boðið er upp á nú um stundir með aflatillögum hæstv. sjávarútvegsráðherra, að ég tali ekki um eftir þá spá sem nú liggur fyrir eftir síðasta vorrall Hafrannsóknastofnunar sem ekki gefur tilefni til aukinnar bjartsýni í þeim efnum. Þá er líka rétt að hafa í huga, hæstv. forseti, að þegar aðgerðir voru boðaðar um niðurskurð þorskafla orðaði forsætisráðherra það svo að þjóðfélagið væri svo afskaplega vel á vegi statt að það væri aldrei betur til þess fallið að taka á sig skerðingar í verkefnum og tekjum en einmitt um þessar mundir. Það dæmi hefur því miður algjörlega snúist við og ýmislegt bendir til þess í þjóðfélaginu núna að sú tíð sem forsætisráðherra sá fyrir sér og reyndar hæstv. fjármálaráðherra líka síðastliðið haust í ræðu sinni um fjárlögin sé horfin út í blámóðuna af ýmsum orsökum og að okkur steðji ýmiss vandi í efnahagsmálum og framtíð þessa lands í atvinnulegu tilliti sem menn áttu ekki von á á haustdögum, alla vega ekki innan ríkisstjórnarinnar. Ég held að það sé rétt munað hjá mér að hinar vísu greiningardeildir bankanna vöruðu ekki við þeirri vegferð sem við stöndum frammi fyrir núna á Íslandi. Fjármálaráðuneytið spáði því ekki heldur. Það er því margt breytt í þjóðfélagi okkar frá því að menn tóku ákvörðun um að skera niður atvinnu með því að skerða þorskaflann svo harkalega sem raun ber vitni og þess vegna væri enn frekar ástæða til að reyna að flýta þessum framkvæmdum, þ.e. koma þeim á framkvæmdastig en ekki bara að setja þær inn í áætlun, en gert hefur verið fram til þessa. Ég hygg að það sé ekki á marga landshluta hallað þótt því sé haldið fram af þeim sem hér stendur í ræðustól að Vestfjarðakjálkinn hafi setið harkalega eftir í vegaframkvæmdum á undanförnum árum og þar þurfi virkilega að taka til hendinni. Við erum hins vegar að lenda í því að deilt er um vegarstæði og framkvæmdir frestast á milli ára, eins, tveggja og jafnvel þriggja og það er auðvitað hörmulegt eins og staðan í samgöngumálum og vegakerfinu er á Vestfjörðum. Þetta á sérstaklega við um Barðaströndina alla, austur- og vesturhluta Barðastrandar. Hér eru hins vegar áætlanir um að reyna að flýta gerð vegar á vesturhluta Barðastrandar og væntanlega gengur það eftir. Ég legg sérstaka áherslu á það í þessari umræðu, hæstv. samgönguráðherra, að reynt verði að koma þeirri framkvæmd sem allra fyrst af stað. Menn þurfa að fara að sjá að gengið sé til verks í því að leggja þá nýju vegarkafla sem gert er ráð fyrir, ekki síst vegna þess að miklar deilur standa um þá framkvæmd sem við vildum fara með þverun fjarðanna fyrir vestan Bjarkarlund. Um það standa enn þá deilur hvernig vegarstæðið eigi að vera þó að langflestir Vestfirðingar hafi verið ákaflega sáttir við það sem þar var lagt til um þverun fjarða og styttingu leiða. Við í Frjálslynda flokknum höfum á undanförnum árum verið miklir talsmenn þess að gert yrði átak í vegamálum í landinu. Fyrir nokkuð mörgum árum mótuðum við okkur þá stefnu að sett yrði í forgang að gera jarðgöng og stytta leiðir, auka umferðaröryggi með því og spara tíma og áhættu fólks sem ferðast um vegina. Ég sé í þessari flýtiáætlun að verið er að taka til hendinni í því. Búið er að tímasetja hvenær Dýrafjarðargöngum og Norðfjarðargöngum lýkur og eins er búið að tímasetja hvenær Vaðlaheiðargöngum og Óshlíðargöngum lýkur. Þetta er nýmæli, hæstv. forseti. Ef við horfum aftur í tímann er það nýmæli að búið sé að setja jafnmörg verkefni í jarðgöngum á áætlun og hér er gert á næstu fáu árum í þeirri samgönguáætlun sem við ræðum nú. Ég vænti þess, einkanlega þar sem hv. Alþingi samþykkti þingsályktun frá okkur frjálslyndum á síðasta þingi um að vísa því til ríkisstjórnarinnar að haldið verði áfram að leggja drög að því að gera þau jarðgöng sem við teljum að þurfi að gera á Íslandi til að koma vegakerfi okkar niður á það sem ég kalla láglendisvegi, akfæra láglendisvegi allan ársins hring. Ég tel að með þeim merku áföngum sem hér eru boðaðir sé verið að stíga verulegt skref í öryggismálum þjóðarinnar í vegagerð og einnig til að stytta vegalengdir, sem ekki er vanþörf á hér á landi, og tryggja varanlegar samgöngur. Sama tel ég eiga við um þverun fjarða og þær hugmyndir sem hafa verið uppi í þeim efnum. Sem betur fer hafa menn á undanförnum árum tekið þá stefnu að eðlilegt væri að fara yfir firðina og tryggja full vatnsskipti í þeim frekar en að fara með fjörunum og gjörbreyta fjörulandslagi í hverjum firðinum á fætur öðrum. Ég tel að það sé betri vegagerð að fara yfir firðina en að breyta fjörulandslaginu í öllum fjarðarbotnum, bæði út frá öryggi, út frá vetrarfærð og eins umhverfislega séð. Við höldum lífríkinu í fjörðunum svo til óbreyttu þó að vegur komi yfir fjarðarbotnana eða firðina ef við tryggjum að vatnsskiptin, sjóskiptin í fjörðunum séu eðlileg og lífríkið haldist. Síðan er auðvitað hægt að taka undir það sem snýr að höfuðborginni sem er langt mál og verður ekki klárað í þessari ræðu minni. En ég undrast svolítið hvernig fjallað er um samgöngumál í höfuðborginni og ég átta mig ekki alveg á því, miðað við alla þá umferð sem nú er á götum borgarinnar, hvernig menn ætla að leysa samgöngumálin í Reykjavík ef setja á niður 20–30 þúsund manna byggð í vesturborginni með óbreyttum samgönguæðum. 
             Þetta vildi ég sagt hafa, hæstv. forseti, og óska þess að það sem hér er boðað gangi fljótt eftir í bættum samgöngum.

Herra forseti. Það er rétt að það er fagnaðarefni að bætt skuli í samgönguáætlun í þessu strjálbýla landi okkar þar sem bílaflotinn, ekki síst flutningabílarnir, er löngu vaxinn upp úr vegakerfinu um landið, og ekki síður hér á höfuðborgarsvæðinu. Því miður virðist mér sem hugur margra standi helst til þess að auka nú enn á umferðarmannvirki á höfuðborgarsvæðinu, hækka helstu umferðargötur upp í loft í stað þess að hægja á umferðinni og viðurkenna að olíuverðshækkunin sem nú hefur riðið yfir er ekkert að hverfa, hún verður viðvarandi. Hvernig á að bregðast við í því, herra forseti? Það verður að mínu viti best gert með því að gera mikið átak í almenningssamgöngum, ekki aðeins á höfuðborgarsvæðinu heldur líka úti um land. Því miður er ekki að sjá í þessum viðauka við samgönguáætlun neina stefnubreytingu hvað það varðar, að það sé nein viðurkenning á þeirri breyttu stöðu sem er uppi og hlýtur að vera uppi af tveim ástæðum í þessu landi, annars vegar þeirri sem ég nefndi áðan, olíuverðshækkuninni sem ég held að flestir séu sammála um að gangi ekkert til baka - sumir spá að tunnan fari í 200 dollara. Hitt er svo annað að útblásturinn og gróðurhúsaloftið sem umferðin okkar lætur frá sér hér á þessu landi er orðið svo mikið að þar verðum við að fara að snúa við. Við verðum að fara að draga úr útblæstri frá umferðinni, m.a. til að standa við þær skuldbindingar sem við höfum undirgengist á alþjóðavettvangi. Við skulum ekki gleyma því að við erum nú, Íslendingar, heimsmetshafar í útblæstri á koltvíildi á mann. Um leið og ég fagna því að fé í samgöngubætur á landinu er aukið sakna ég þess að ekki skuli vera orðin áherslubreyting, að menn skuli ekki vera komnir lengra inn í öldina, inn í þessa öld þegar gróðurhúsaloftið á eftir að breyta öllum okkar aðstæðum, m.a. með hækkaðri sjávarstöðu. Menn hljóta að fara að hugsa sig um og breyta um kúrs. Mig langar til þess, herra forseti, auk þess að nefna hér almenningssamgöngurnar, að segja vegna þessarar tillögu til þingsályktunar að það er afskaplega erfitt fyrir þá sem ekki eru innvígðir í framsetningu samgönguáætlunar að átta sig á því hvar raunverulega er verið að breyta, hvar er verið að bæta í. Mér hefði þótt þægilegra að það væri sett fram með skýrari hætti. Ég sé samt að hér er beint framlag frá ríkinu, 250 millj. kr. á þessu ári sem mér sýnist vera hrein viðbót, til þess að gera við norðaustur/suðvesturbraut Keflavíkurflugvallar. Á Reykjavíkurflugvelli eru þrjár flugbrautir. Ein þeirra, norðaustur/suðvesturbrautin sem er sú stysta, er með engum flugleiðsögutækjum en liggur þannig að aðflug að henni í verstu veðrum þegar hún er notuð liggur yfir geðdeild Landspítalans eða þar um bil. Þessi flugbraut er sú hættulegasta og sú versta á Reykjavíkurflugvelli. Mig langar til að ítreka spurningu sem kom hér fram einhvern tíma fyrr á þessum sólarhring um hvort ekki sé alveg öruggt að þegar búið er að opna norðaustur/suðvesturbrautina á Keflavíkurflugvelli verði hægt að loka þessari hættulegu litlu, stuttu braut á Reykjavíkurflugvelli. Ég tek einnig eftir því að vegna aðflugs- og öryggisbúnaðar til Reykjavíkurflugvallar er talað um 250 milljónir til viðbótar á þessu ári. Meðan flugið er í Vatnsmýrinni er mjög brýnt að bæta aðflugs- og öryggisbúnað. Ég hlýt að vona að þarna sé m.a. verið að tala um blindflugsbúnað á austur/vesturbrautina. Kannski er verið að tala um ratsjá þannig að það sé hægt að sjá hvaða flugvélar eru í aðflugi að flugvellinum en það, ágætu þingmenn, hefur einfaldlega ekki verið hægt. Blindflugsbúnaður hefur eftir því sem ég best veit aðeins verið á norður/suðurbrautinni. Flugbrautir og flughlöð á Reykjavíkurflugvelli, 515 milljónir - nei, fyrirgefið, þessi aðflugs- og öryggisbúnaður, herra forseti, er á Keflavíkurflugvelli þannig að það eru 500 milljónir í Keflavíkurflugvöll. Það er ekki verið að reikna með viðbót við aðflugs- og öryggisbúnað á Reykjavíkurflugvöll, þetta er rangt hjá mér, ég hef farið hér línuvillt, herra forseti. Engu að síður vænti ég þess að það sé verið að loka þessari norðaustur/suðvesturflugbraut og ég vænti þess að komið verði upp blindflugsbúnaði á austur/vesturbrautina á Reykjavíkurflugvelli. Á meðan völlurinn er þar er eins gott að hann sé eins öruggur og mögulegt er fyrir byggðina og fyrir farþega. Það vekur athygli mína á bls. 8 í þessari þingsályktunartillögu, í stofnkostnaði grunnnets, hver hlutur verkefna á höfuðborgarsvæðinu almennt er. Mér sýnist sem hann sé á bilinu 19–19,5%, kannski ívið hærri á árinu 2010 þegar reiknað er með að framlög til grunnnetsins lækki verulega. Þetta, herra forseti, hefur oft verið gagnrýnt. Við sjáum hverjar föstu tekjurnar eru hér af umferðinni, markaðar tekjur af umferðinni eru 12–15 milljarðar. Það er varlega áætlað að helmingur þess fjár falli til á höfuðborgarsvæðinu og það hefur verið bent á að það er mikið misvægi í því að einungis, eins og ég segi, 19 til kannski 20% fari til uppbyggingar á grunnneti, stofnbrautum hér á þessu svæði. Það þarf virkilega að gera bragarbót þar á. Þar hefði verið, herra forseti, tilvalið tækifæri til að bæta í vegna almenningssamgangna á þessu svæði. Ég sé að tíminn rennur frá mér, þetta er stórt og mikið mál og tiltölulega stuttur tími til að ræða þetta, en ég vil ekki, herra forseti, fara úr ræðustól án þess að rifja aðeins upp stöðuna sem er í siglingum yfir Breiðafjörð. Þar er í gildi samningur við Vegagerðina þess efnis að styrkir til ferjusiglinga yfir Breiðafjörð muni dragast saman og renna algjörlega út og verða að núlli í lok næsta árs. Ástæðan fyrir þessu er að það var reiknað með að þá yrði kominn vegur á Barðaströndina með bundnu slitlagi. Við vitum öll að svo er ekki, svo verður ekki á þessu ári og væntanlega ekki á því næsta. Ég tek undir áskoranir frá Framfarafélagi Flateyjar og frá bæjarráðum Vesturbyggðar og Reykhólahrepps um að þessi samningur verði endurskoðaður. Það er óviðunandi að verið sé að stytta ferðamannatímann á þessu landsvæði í báða enda með því að fækka ferðum Baldurs í byrjun júní og lok ágúst þegar þróunin öll kallar á að lengja þennan tíma 

Herra forseti. Það kom margt athyglisvert fram hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur og það er víst að þetta er umfangsmikið mál og að mörgu leyti flókið að fjalla um á stuttum tíma. Ég get líka tekið undir með hv. þingmanni að það tekur alltaf talsverðan tíma að átta sig á framsetningunni í þessari tillögu til samgönguáætlunar. Ég hlustaði með athygli á hv. þingmann og mig langar til að spyrja, herra forseti, eða fá nánari skýringar hv. þingmanns á hug hennar til flugvallarins í Reykjavík, þ.e. hvaða skoðanir hún hafi á stöðu flugvallarins í Reykjavík eins og nú er. Hún talaði nokkuð um þann búnað sem er á brautunum, reyndar töluvert um stuttu brautina en einnig um aðra af þeirri lengri. Ég skildi það þannig að hv. þingmaður teldi nauðsynlegt að flugvöllurinn í Reykjavík væri vel búinn. Mig langar bara til að fá fram hvort hv. þingmaður sé á þeirri skoðun að það sé ástæða til að fara í fjárfestingar á Reykjavíkurflugvelli þar sem hann er núna.

Herra forseti. Mér er ljúft og skylt að upplýsa hv. þingmann og þingheim um það að ég virði þá niðurstöðu skipulagsyfirvalda í Reykjavík að Reykjavíkurflugvöllur muni í fyllingu tímans og á skipulagstímabilinu fram til 2016, eða fyrir 2016 minnir mig að það sé, hverfa úr Vatnsmýrinni. Ég tel það eðlilegt í sjálfu sér og ég væri til í að upplýsa hv. þingmann um hugmyndir mínar um hvað ætti að koma í staðinn fyrir hann við þetta tækifæri eða annað. Ástæðan fyrir því að ég hef haft áhyggjur af flugvellinum í Vatnsmýri er ekki skipulagslegs eðlis. Ég álít að af því að hafa flugvöll í svo þéttri og miðri byggð sem hér er stafi nokkur hætta fyrir þá íbúa sem flugið er yfir höfðunum á allan daginn og reyndar einnig fyrir umhverfið. Við vitum að það hefur að meðaltali, þó ekki allra síðustu ár, orðið eitt alvarlegt slys á Reykjavíkurflugvelli á u.þ.b. 10 ára fresti og það er svipað og gerist með aðra flugvelli svipaðrar umferðar og stærðar. Ég tel að meðan flugvöllurinn er hér eigi ekkert til að spara að tryggja öryggi flugsins og byggðarinnar vegna þess að sambýli flugs og byggðar hér á þessu svæði er ansi mikið mál. Ég hef kynnt mér þessi mál og fylgst mjög náið með þeim um árabil og mér er ekki rótt, herra forseti, þegar ég horfi hér á það hvernig flugið fer langt út fyrir þau mörk sem þó eru leyfð og fyrirlögð.

Herra forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu um viðauka við fjögurra ára samgönguáætlun. Þar er náttúrlega fjallað um alls konar samgöngur. En ég ætla ekki að fara sérstaklega ofan í það. Mig langar til þess að lesa 40. gr. stjórnarskrárinnar. Þar stendur, með leyfi herra forseta: „Engan skatt má á leggja né breyta né af taka nema með lögum. Ekki má heldur taka lán, er skuldbindi ríkið, né selja eða með öðru móti láta af hendi neina af fasteignum landsins né afnotarétt þeirra nema samkvæmt lagaheimild.“ Og í 41. gr. segir, með leyfi forseta: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Svo ætla ég að lesa 26. gr. fjárreiðulaganna. Þar er þetta áréttað, með leyfi herra forseta: „Í frumvarpi til fjárlaga skal leitað heimilda til lántöku, lánveitinga og ríkisábyrgða á fjárlagaárinu. Í athugasemdum skal jafnframt vera yfirlit um heildarlántökur ríkisaðila, lánveitingar til einstakra aðila utan A-hluta og um veitingu ríkisábyrgða og skiptingu þeirra eftir helstu ábyrgðarflokkum.“ Af hverju er ég að segja þetta? Vegna þess að menn eru búnir að finna nýjan aðila til að borga alls konar hluti. Jarðgöng verða til, þau detta ofan af himnum. Það er einhver sem borgar. Það er ekki ríkið. Þetta heitir einkaframkvæmd. Það virðist vera að guð almáttugur borgi þarna af gæsku sinni. Og þetta kemur ekki fram í fjárlögum. Þetta kemur ekki fram í fjáraukalögum. Þetta kemur ekki fram í lánsfjárlögum. Þetta kemur fram hérna í tillögu til þingsályktunar sem hefur ekkert lagagildi. Börnin okkar verða hissa þegar þessar byrðar detta á þau í framtíðinni. Og til þess eru þessi ákvæði í stjórnarskránni. Til þess eru ákvæðin í stjórnarskránni að hindra það að börnin okkar verði hissa á þeim skuldbindingum sem við erum búin að leggja á herðar þeirra. Hér stendur meðal annars í þessu skjali á síðu 3 neðst, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir samkvæmt áætlun þessari að byggð verði ný Vestmannaeyjaferja á árunum 2008–2010 sem sigli milli Vestmannaeyja og Landeyjahafnar.“ Það er fínt. Síðan stendur, með leyfi herra forseta: „Ferjan og rekstur hennar hefur verið boðin út í einkaframkvæmd samkvæmt heimild í samgönguáætlun 2007–2010. Ekki er gert ráð fyrir að ríkissjóður eignist ferjuna að loknum 15 ára samningstíma og því verði um árlegar þjónustugreiðslur ríkissjóðs að ræða vegna hennar frá og með hausti 2010 í 15 ár. Gert er ráð fyrir að greiðslur þessar verði um 8.800 millj. kr. á tímabilinu ...“ Það eru 560 milljónir á ári. Halda menn, herra forseti, að fjármálaráðherrar framtíðarinnar geti sagt: „Nei, mér kemur þetta ekki við“? Ég er hræddur um ekki. Þetta er aldeilis skuldbinding fyrir ríkissjóð í blóra við stjórnarskrána. Þetta kemur hvergi fram annars staðar en hér. Síðan stendur á síðu 9, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að Vaðlaheiðargöng verði byggð í einkaframkvæmd með veggjöldum.“ - Það er fínt. - „Göngin verði þó fjármögnuð að hálfu af ríkissjóði með jöfnum árlegum greiðslum eftir að framkvæmdatíma lýkur árið 2011 í 25 ár.“ Í 25 ár rigna einhverjar greiðslur inn á ríkissjóð og fjárlaganefnd Alþingis, skyldi hún getað neitað því? Ónei. Hún bakar sér þá skaðabótaábyrgð. Það er búið að ráðstafa peningum ríkissjóðs án þess það standi í lánsfjárlögum eða í fjárlögum. Ef menn halda að það sé hægt að plata skattgreiðendur framtíðarinnar, börnin okkar og barnabörn á þennan hátt þá mótmæli ég því. Þau eru ekki svona heimsk. Síðan stendur hér á sömu síðu 9, með leyfi herra forseta: „Gert er ráð fyrir að Suðurlandsvegur frá Hveragerði að sýslumörkum Gullbringusýslu verði gerður í einkaframkvæmd. Vegurinn verður fjármagnaður af ríkissjóði með jöfnum árlegum greiðslum eftir að framkvæmdum lýkur árið 2010 í 25 ár.“ Hér er sama sagan. Það kemur allt í einu flottur vegur, tvær akreinar í báðar áttir með bili á milli. Flott, fínt, fínt. Allir eru voða hamingjusamir og enginn borgar. Auðvitað borgum við þetta. Það er ekki víst að þeir þingmenn sem hér sitja núna borgi þetta endilega. Þeir verða komnir á eftirlaun. En börnin okkar munu borga þetta í 25 ár, til ársins 2030 og eitthvað, til 2033 verða menn að borga þetta, verða skattgreiðendur þessa lands að borga þetta. Ég skil ekki þennan feluleik, herra forseti. Ég vil að svona hlutir komi fram í fjárlögum og í fjáraukalögum og sem skuldbinding ríkissjóðs. Þetta er að verða allt of algengt. Tónlistarhúsið hérna niður við höfn sem kostar, sumir segja 40 milljarða, það er heldur ekki neins staðar.  Það er sitthvað fleira í þessu, svona minni háttar. Hér stendur: „Markaðar tekjur fluttar frá fyrra ári“ um 361 milljón. Það er nú svo sem ekki stór peningur. Svo virðist vera að ríkissjóður sé að lána sjálfum sér. Lántökur þarna á árinu 2008, 1.406 milljónir, litlar, teknar að láni í tillögu til þingsályktunar, ekki í lánsfjárlögum, ekki í fjárlögum heldur í tillögu til þingsályktunar. Þar er tekin ákvörðun um að ríkissjóður taki lán hjá einhverjum. Svo er þarna Vestmannaeyjaferjan. Þar er hætt við að setja 725 millj. kr. árið 2009 eða 2010. Það þarf ekki lengur af því guð almáttugur borgar þetta  Það sem mér þótti skrýtnast í þessu máli er Grímseyjarferjan. Það er gert ráð fyrir því að hún kosti árið 2008 260 milljónir og svo árið 2009 260 milljónir líka. Ég hélt að það væri búið að klára þessa ferju, herra forseti. Ég hélt að hún væri farin að sigla. Liggur þá ekki kostnaðurinn fyrir? Hvernig getur stofnkostnaður af ferju sem er að sigla fallið á árið 2009? Ég skil það bara ekki. 

Þetta er ríkisstjórnin þín sem ...

Þetta er gömul venja  
             Þetta er mjög skrýtin  Ég minni líka á Egilshöll sem R-listinn byggði og datt ofan af himnum og enginn borgaði. Ég minni líka á fótboltavelli sem menn hafa byggt suður í Keflavík og víðar sem duttu líka ofan af himnum og enginn borgaði. Halda menn að enginn borgi þetta? 

Herra forseti. Ég ætlaði einmitt að koma í minni seinni ræðu að því sem hv. þm. Pétur H. Blöndal gerði hér að umtalsefni, þ.e. að stjórnsýslulegri eða þinglegri stöðu málsins. Þetta er bara ályktunartillaga sem hefur ekkert lagalegt gildi á nokkurn hátt. Fyrir utan aðferðina sem beitt er með ósýnilegum lántökum - menn vita ekki á hvaða kjörum á að taka féð að láni eða neitt. Það liggur ekkert fyrir með neinum hætti - þá hefur þessi tillaga í sjálfu sér engan bindandi gjörning fyrir Alþingi sem slíkt og alls ekki. Ég spyr því bara hvort samhliða þessari ályktun verði ekki lagt fram frumvarp til fjáraukalaga þar sem þetta kæmi þá alveg fram og fjárlaganefnd og Alþingi ræddi þetta mál á þeim forsendum sem stjórnarskrá og fjárreiðulög gera ráð fyrir. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort við stöndum ekki saman í því í fyrsta lagi að fara yfir hina löglegu hlið málsins ef þetta á að ganga fram svo vitlaust sem þetta er varðandi fjármögnunina og líka að farið sé mjög ítarlega ofan í það hvaða leið er hagkvæmust í fjármögnun þessara verkefna en ekki bara lögð fram órökstudd - eins og hv. þingmaður gerði rækilega grein fyrir - órökstudd tillaga að skuldbindingum fram í tímann án þess að því fylgi nokkur rökstuðningur að það sé hagkvæm leið að skuldbinda ríkissjóð með þessum hætti. Ég vildi, herra forseti, taka alveg afdráttarlaust 

Herra forseti. Þetta var nú ekki andsvar. Þetta var eiginlega meðsvar þannig að ég get nú eiginlega ekki svarað því. En auðvitað ætti svona tillögu að fylgja bæði lagafrumvarp, fjárlagafrumvarp í rauninni og lánsfjárlög inni í því.

Herra forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er ekki eðlilegt að þessu fylgi nákvæm úttekt á fjármögnun ef það á að fara aðra leið?

Ég var að segja það.

Jæja, við erum bara eins og samlokur í þessu máli við hv. þm. Pétur H. Blöndal, virðulegi forseti, og það sýnir nú hvað hlutirnir geta verið mjög skemmtilegir. Ég bara verð að segja það hv. þingmanni til hróss að einmitt varðandi hina lögformlegu umsýslu og stöðu fjármála ríkisins þá erum við oft sammála þó við séum ekki sammála í forgangsröðinni. Ég tel það mjög alvarlegt mál sem hér er á ferðinni ef þetta á að fara í gegnum þingið eins og hér er lagt upp með því það tel ég fullkomna lögleysu.

Herra forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hreyfir hér mjög mikilsverðu máli sem er undarleg framsetning á fjármögnun tveggja verkefna í þessari aukasamgönguáætlun. Nú er að vísu um tvö mjög óskyld verk að ræða, annars vegar Vaðlaheiðargöng sem er að mínu mati verkefni sem vel getur komið til greina að vinna með sérstökum hætti hvort sem menn kalla það einkaframkvæmd eða eitthvað annað og að þau standi undir sér eftir því sem þau geta með veggjöldum. Þetta er mjög sambærilegt dæmi og Hvalfjarðargöng á sínum tíma, hjáleið sem styttir og er valkostur við það að taka krókinn. Það hefur lengi legið fyrir að þau göng gætu séð um sig svona að hálfu leyti eða svo. Hitt er svo Suðurlandsvegurinn sem er almenn vegaframkvæmd og er náttúrlega alveg út í hött og er rugl að fara með í einkaframkvæmd. En það er annað og öllu alvarlegra sem ég sé í forsendu þessarar vegáætlunar og það er að ríkið ætlar ekki að leggja sitt framlag með venjulegum hætti í formi fjármögnunar á byggingartíma heldur á að fá það lánað hjá framkvæmdaraðilanum og endurgreiða það með föstum greiðslum í 25 ár sem er alveg borðleggjandi dýrari kostur, alveg örugglega vegna þess að fjármögnun einkaaðilans verður mun dýrari og auðvitað á ríkisframlagið að koma á byggingartíma í tilviki Vaðlaheiðarganga með jöfnum greiðslum. Þá verða þau ódýrari og veggjöldin borga svo lántökuna sem til þarf á móti. En Suðurlandsveg á að sjálfsögðu að leggja eins og venjulegan þjóðveg með opinberum fjárveitingum. Hitt er bara rugl, þ.e. að taka einhverja búta af þjóðvegakerfinu og fara með þá yfir í eitthvað sem menn kalla einkaframkvæmd eða einkafjármögnun og gera það svo svona. Ég held að hér sé verið að fara út í algjöra ófæru. Það þarf að reyna að koma vitinu fyrir menn í þessum efnum fyrr en seinna. Hér þarf þingið að taka í taumana og setja þessi mál í eðlilegan farveg.

Herra forseti. Ég er nú ekki alveg sammála hv. þingmanni að þessu leyti vegna þess að þegar fyrir liggur fjárveiting ríkissjóðs til dæmis til Suðurlandsvegar eða helmings Vaðlaheiðarganga og það liggur fyrir að það eigi að greiða svo og svo mikið á ári þá er það orðin ríkispappír og sá sem framkvæmir hann getur selt þann ríkispappír með nákvæmlega sömu ávöxtun og ríkissjóður sjálfur þannig að það á ekki að breyta neinu með fjármögnunarkostnaðinn. En þetta þarf að koma fram. Það þarf að gefa út þennan pappír og hann þarf að liggja fyrir. Það finnst mér skorta. Og svo getur vel verið að í Suðurlandsvegi geti einkaaðili fundið ódýrari lausn á vegaframkvæmdinni sjálfri. Ég efa það ekki. Ég hugsa að ef þetta yrði boðið út þá gæti fundist mjög snjöll lausn á heildarveginum. Hins vegar í því sambandi, ef ég má bæta við, þá finnst mér dálítil synd að menn skuli ekki skoða jarðgöng niður Kambana. Mér finnst dálítið dapurlegt að leggja tvöfaldan veg í hlykkjum þarna niður vegna þess að ég hugsa að eftir svona 10–15 ár muni menn gera þarna jarðgöng og þá er dálítið slæmt að vera búin að setja mjög dýran veg þarna niður brekkurnar í hlykkjum. En peningar sem koma frá ríkissjóði örugglega og með ákveðnum hætti samkvæmt lögum, það er peningur sem ber sömu ávöxtun eins og ríkissjóður borgaði sjálfur.

Herra forseti. Ég er ekki alveg sammála hv. þingmanni um þetta vegna þess að einkaaðilinn verður að fjármagna verkið á byggingartíma. Þó hann hafi samning í höndunum þá verður hann að fá fjármagnið einhvers staðar frá á meðan og alla veganna er mjög líklegt að meiri fjármagnskostnaður hlaðist á verkefnið á framkvæmdartíma en ella þyrfti að gera. Ríkið þarf ekkert að taka lán til þessara framkvæmda. Eða er þá ríkissjóður svona illa staddur eftir allt saman? Ef ríkissjóður þarf að taka lán er þá ekki eðlilegra að gera það bara með skuldabréfaútboði og borga þetta strax og ríkið endurgreiði svo bara skuldabréfin á gjalddögum þeirra? Það er miklu eðlilegri fjármögnunarleið en að fara þessa hjáleið við fjármögnun í gegnum framkvæmdaraðilann. Þetta er mjög óeðlileg uppsetning mála og ég held að menn séu að fara hér út í ófæru. Það vantar auk þess í öðru lagi alla stefnumörkun hvað varðar almennt hvernig menn ætla að standa að málum með umferðaræðarnar hér út frá höfuðborgarsvæðinu. Að taka einn veg svona fyrir og fara með hann yfir í einkaframkvæmd en gera þetta svo með hefðbundnum hætti suður á Suðurnes og upp á Vesturland er auðvitað bara rugl. Auðvitað á að vera 

Herra forseti. Ef fjármögnun allrar framkvæmdarinnar liggur fyrir í byrjun þá er það ríkistryggð greiðsla. Fjármögnunarkostnaður á framkvæmdatímanum tekur mið af því að það er ríkisábyrgð á því. Vextir verða því í lágmarki fyrir framkvæmdaraðilann. Ég hugsa meira að segja að þeir geti verið lægri heldur en er í dag ef menn nota það snilldarlega. Ég sé ekkert að því að menn geri þetta í einkaframkvæmd. Það sem ég er að gagnrýna hérna er ekki þetta heldur að þetta skuli hvergi koma fram. Það er ég að gagnrýna, að þetta kemur ekkert fram í fjárlögum eða í skuldbindingum ríkissjóðs. Ég er að gagnrýna þann endann og skattgreiðendur framtíðarinnar vita ekki hvað bíður þeirra.

Herra forseti. Hér er verið að ræða viðauka við fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2007–2010 sem er að mörgu leyti merkilegt plagg. Einhverjir hv. þingmenn hafa komið upp og sagt að þetta plagg hafi ekkert lagalegt gildi. Tæknilega er það örugglega rétt en ég hef trú á að það sé vilji þingsins sem kemur fram í því og þetta sé eitthvað sem á að vinna eftir. Það er alveg ljóst að þingmönnum sem búa á höfuðborgarsvæðinu er kannski meira umhugað um hvernig samgöngumálum er háttað þar en aftur á móti tala þingmenn sem búa úti á landi fyrir framkvæmdum í einstökum kjördæmum. Mér finnst ekkert óeðlilegt við það. Það sem ég hef hins vegar verið að spá í eru framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu, því að það er alveg ljóst að umferðarkerfið allt er að springa þar. Ég ætla að halda því fram að aukning á umferð verði ekki jafnmikil og verið hefur og það sé í rauninni tiltölulega einföld tölfræði sem ræður því, það eru fleiri bílar í landinu en ökuskírteini og það er afar hæpið að hver Íslendingur fari að aka fleiri en einum bíl í einu. Aukningin sem við höfum verið að sjá á vegamannvirkjum er ekki síst til komin vegna þess að bílaeign landsmanna hefur aukist mjög mikið sem hefur aftur leitt til þess að æ færri eru í hverjum bíl. Hins vegar verður aukningin alveg klárlega sú náttúrulega aukning sem verður meðal landsmanna að því gefnu að ekki komi til öflugri og betur nýttar almenningssamgöngur. Eitt af því sem ríkisvaldið hefur tekið upp og vill gera er að láta sveitarfélögin sjá um vegi sem liggja innan einstakra sveitarfélaga. Það hefur harla lítið verið gerð grein fyrir með hvaða hætti það eigi að gerast. Þetta hefur verið lagt þannig upp að sveitarfélögin fái þessa vegi gefins að því tilskildu að þau sjái síðan um þá. Þetta getur komið mjög misjafnlega niður á sveitarfélögum, bæði eftir því hvað þau eru stór og eins hvernig viðkomandi vegir eru þegar tekið er við þeim. Það sem ég vildi bera upp hér sem hugmynd, herra forseti, er að ríkisvaldið setjist niður með sveitarfélögunum á höfuðborgarsvæðinu og setji fram stóra og metnaðarfulla áætlun um það hvernig menn ætli að leysa þessa austur/vestur- og norður/suðurása á höfuðborgarsvæðinu, hvernig menn ætla að koma umferðinni frá syðstu og austustu byggðunum niður í miðbæ, því að það vill svo illa til að miðborg Reykjavíkur er byggð á skaga ef svo má segja og þess vegna er hún alls ekki miðsvæðis. Miðsvæðið er náttúrlega í Smáralindinni í Kópavogi, eins og allir vita, en svona er Reykjavíkursvæðið. Þess vegna held ég að það væri mjög gott að fá sveitarfélögin til að taka við þeim vegum sem eru innan viðkomandi sveitarfélaga með því skilyrði að um leið sé lögð fram metnaðarfull áætlun um það hvernig menn ætla að leysa umferðarþungann á höfuðborgarsvæðinu. Það gæti verið með öflugu vegakerfi og þar þyrftu væntanlega líka að koma til jarðgöng. Þar með ættu sveitarfélögin að geta verið sátt við að taka við þessum vegum ef þau sjá að fjármunirnir sem annars færu í þessa vegi nýtast í öflug og góð samgöngumannvirki því að allar þessar umferðaræðar eru að springa eins og við sjáum á hverjum morgni þó svo að við megum náttúrlega ekki alveg missa okkur í vitleysunni, því að auðvitað er ekkert óeðlilegt við það að þurfa að bíða eitthvað í umferðinni. Þá komum við að öðru máli sem er hér í vegáætlun og það eru samgöngumálin en ég veiti því sérstaka athygli að ekki er hugsað mikið um almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu þar. Ég held að almenningssamgöngur muni styrkjast á komandi árum, ekki aðeins vegna þess að eldsneytisverðið er orðið svo hátt og mun væntanlega haldast hátt, heldur líka vegna þess að ég held að við munum gefa þeim leiðum sem almenningsvagnar aka eftir miklu meiri gaum en við höfum gert. Reykjavíkurborg hefur verið að koma á forgangsakreinum í borginni og forgangsakreinar þurfa að koma til miklu víðar. Ég nefni t.d. Kringlumýrarbrautina sérstaklega í því sambandi. Ég held að það sé langbesta auglýsingin fyrir almenningssamgöngur ef þeir sem fastir eru í umferðarhnút horfa á gula bílinn keyra fram hjá sér fullan af fólki, þegar fólk fer að sjá í rauninni hagnað, tímalegan hagnað í því að taka strætó svo ég tali nú ekki um peningalegan hagnað eins og það er klárlega er ef fólk tekur strætó. Auk þess er byggðin að þéttast sem er líka ein af stórum forsendum fyrir því að efla almenningssamgöngur. Ég geri mér vonir um að þessi samgöngumáti eigi eftir að aukast og að við eigum eftir að gefa honum miklu meira vægi en við höfum gert hingað til. Það ætti að einhverju leyti líka að geta komið til móts við aðrar framkvæmdir, þ.e. ef við eflum almenningssamgöngur er ekki víst að byggja þurfi upp aðrar samgönguæðar jafnhratt og ella þyrfti. Annað mál sem mig langar að hreyfa varðandi samgöngumál á höfuðborgarsvæðinu eru hljóðvistarmál. Við þurfum að gefa hljóðvistarmálum miklu meiri gaum en gert hefur verið og það er alveg ljóst að íbúar höfuðborgarsvæðisins munu gera miklu meiri kröfur um það í framtíðinni. Við munum eftir þeim deilum sem urðu þegar Reykjanesbraut var tvöfölduð í gegnum Garðabæ og þeir sem ferðast hafa þar um hafa sé þann risavegg sem þar er kominn, gríðarlega öflugur hljóðveggur. En það verður auðvitað að gæta samræmis á milli íbúa og hvort sem það verður lausn eins og við sjáum í Garðabæ, sú útfærsla, munum við horfa til þess að íbúar eiga rétt á því að um leið og vegir eru hannaðir séu gerðar ríkar kröfur um að hönnun hljóðvistar sé vönduð og komi strax inn þegar er verið að byggja nýja vegi. Þá langar mig að koma aðeins inn á samgöngumiðstöðina sem á að fara að byggja. Ég ætla að leyfa mér að kalla þetta flugstöð. Ég held alla vega að sú hugmyndafræði að strætó fari þarna niður eftir sé hugmynd sem komi ekki til með að ganga upp. Það kemur til af því að verið er að lengja akstursleiðir vagnanna gríðarlega mikið ef þeir eiga að fara niður að Hótel Loftleiðum og þar í kring. Ég hef látið slá á það lauslega og mér sýnist að bara sá leggur muni kosta einhvers staðar á bilinu 130–180 millj. kr., bara aksturinn, og þá eftir að borga gjaldið fyrir að fá að vera inni í samgöngumiðstöðinni. Auk þess veit ég líka að ekki hefur verið haft mikið samráð við strætó vegna þessa. Það hefði verið æskilegra út frá samgöngum strætisvagna að samgöngumiðstöðin stæði miklu ofar en nú er raunin, einhver staðar nær Valssvæðinu eða þar í kring því að þetta er heilmikill útúrdúr og fyrir utan fjárhagslegan kostnað hefur þetta líka mikla mengun í för með sér. Tvöföldun vega eru gríðarlega dýrar framkvæmdir. Ljóst er að tvöföldun vega er eitthvað sem allir vilja en ég tel að við ættum að vera opin fyrir því að hugsa í 2+1 lausnum því að slysahættan er náttúrlega langmest þar sem tveir andstæðir straumar mætast. Við getum lagt 2+1 veginn miklu hraðar en 2+2 vegi, miklu lengri vegarkafla fyrir sama pening og þar með getum við aukið umferðaröryggi alveg gríðarlega. Hins vegar held ég að ekki sé pólitískur vilji fyrir því að taka upp umræðu um þetta varðandi Suðurlandsveginn því að hann verður væntanlega 2+2 og búið er að gefa út yfirlýsingar um það. Við ættum líka að skoða mjög alvarlega styttingu leiða norður yfir heiðar, norður yfir hálendið jafnvel, því að það væri gríðarleg lyftistöng fyrir Norðurland ef meiri samgöngur yrðu á milli landshlutanna. Hugmyndir um Kjalveg mundu náttúrlega bæta við alveg nýrri vídd þar sem Suðurlandið kæmi inn og verða til þess að auka gríðarlega ferðamennsku að vetrarlagi, ég ætla að leyfa mér að halda því fram. Þetta eru tvö ólík veðursvæði sem stutt yrði á milli og mundi þýða það að samgöngur á milli þeirra yrðu meiri og væri ágætt ef landinn færi bara norður í land í staðinn fyrir að fara í ítölsku Alpana. Herra forseti. Tíminn er liðinn. Ég ætla samt að gefa eina yfirlýsingu hér: Ef Vestmannaeyingar vilja ekki Landeyjahöfn eða Bakkafjöruhöfnina ætla ég ekki að stuðla að því að hún verði byggð. Ef þeir vilja ekki höfnina eins og umræðan hefur verið undanfarna daga, 

Herra forseti. Ég vil taka undir þá hugmynd hv. þm. Ármanns Kr. Ólafssonar um að sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu taki við vegunum innan síns svæðis og endurskipuleggi umferðarkerfið í sameiningu með tilliti til þess einmitt sem hann sagði, að efla almenningssamgöngur, koma upp forgangsakreinum fyrir strætó þannig að fólk sjái það og finni að þeir sem ferðast með strætó þurfa ekki að hafa áhyggjur af olíukreppunni eða háu olíuverði og þurfi ekki heldur að hafa áhyggjur af því að bíða og sitja fastir í teppu í umferðinni. Ég held að þetta sé mjög góð hugmynd og það er verðugt verkefni fyrir sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu að ganga í þetta mál því að mér sýnist að samgönguyfirvöld á hinu háa Alþingi hafi a.m.k. ekki hingað til haft nægilega mikinn metnað til að byggja upp nauðsynlegar almenningssamgöngur á þessu svæði. Ég fagna þessum hugmyndum hv. þm. Ármanns Kr. Ólafssonar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka undir þetta með mér. Ég undirstrika það að þegar kemur m.a. að almenningssamgöngum er það ekki bara spurning um að þetta eigi að vera verkefni sveitarfélaganna, þetta er spurning um það að sveitarfélögin og ríkið hafi sameiginlega sýn í umhverfismálum. Þegar sú sameiginlega er til staðar hljóta menn að vera sammála um að það sé hlutverk beggja aðila að huga að almenningssamgöngum. Ég vil hins vegar undirstrika það þegar ég segi þetta að vegunum sé ekki hent á sveitarfélögin án þess að þau fái nokkuð í staðinn, heldur verði gerð, eins og ég sagði, metnaðarfull áætlun um bættar samgöngur á höfuðborgarsvæðinu, eins konar átak sem skilar sér fljótt.

Virðulegi forseti. Hér er verið að ræða afar viðamikla tillögu til þingsályktunar um viðauka við samgönguáætlun. Það er von að mörgum hv. þingmönnum bregði þegar þeir hafa skyndilega lokið ræðutíma sínum og eiga mikið ósagt því að það er varla gerlegt að ræða í einhverjum smáatriðum um samgöngumál, og ekki bara vegamál heldur hafnamál og flugmál sem eru innifalin í þessu, á svo stuttum tíma. Þess vegna er ég ekki alveg viss um að það hafi verið góð breyting á sínum tíma þegar menn felldu allar þessar áætlanir inn í eina samgönguáætlun án þess þá að breyta ræðutíma eða þeim möguleika sem menn hafa til að ræða einstaka hluta áætlunarinnar í sæmilega skipulegu formi. Ég vil segja fyrst, virðulegi forseti, um það sem er nýmæli í þessari ályktun að ég fagna því að hér er í fyrsta skipti lagt til að veita fjármagn til jarðganga milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar. Það hefur verið baráttumál lengi að koma þeim göngum á og smám saman hefur það komist áleiðis í umræðunni og síðar í þingskjölum en það er í fyrsta skipti sem segja má að formlega sé gerð tillaga um fjárveitingu til verkefnisins. Ef þingið fellst á hana má segja að málið sé í höfn að svo miklu leyti sem það getur verið í höfn áður en framkvæmdir hefjast. Ég mundi telja litlar líkur að hætt yrði við málið eftir að þetta hefur verið samþykkt. Ég legg mikla áherslu á það, virðulegi forseti, þó að það séu mörg verkefni á Vestfjörðum sem þörf er á að ráðast í að staðið verði við áform um Dýrafjarðargöng. Ég held að eitt það allra mikilvægasta fyrir Vestfirðinga sé að tengja saman firðina, norðursvæðið og suðursvæðið, í eina samgöngulega og í framhaldinu atvinnulega heild. Í öðru lagi tel ég, og vildi biðja hæstv. ráðherra að huga að því, mikla þörf á að endurskoða áform um að leggja niður ferjusiglingar með flóabátnum Baldri. Eins og hæstv. ráðherra þekkir hefur verið gert ráð fyrir því að þegar vegurinn um Barðastrandarsýslu verður fullgerður leggist ríkisstyrktar ferjusiglingar yfir Breiðafjörðinn af. Nú er ljóst að það mun seinka verulega að ljúka þeim vegi og því nauðsynlegt að hæstv. ráðherra beiti sér fyrir því að áform um ferjusiglingar fylgi þeirri breytingu og að þær verði á næstu árum með þeim hætti sem verið hefur þar til a.m.k. vegurinn hefur verið kláraður sem vonandi verður fyrr en síðar. Það er greinilegt á öllu, virðulegi forseti, að atvinnufyrirtæki í Barðastrandarsýslu leggja mikið traust á að geta flutt afurðir sínar og aðföng til sín með flóabátnum þannig að ég held að það verði að endurskoða gildandi áform um að draga úr styrkveitingu og siglingum um fjörðinn á næstu árum. Það er svo síðari tíma verkefni að mínu viti að taka ákvörðun um hvort siglingar yfir flóann verði áfram styrktar þegar vegurinn verður uppbyggður. Við þekkjum það annars staðar frá að yfirleitt er reynslan sú að þegar kominn er góður vegur velja menn frekar að keyra veginn og þörfin fyrir ferjusiglingar leggst sjálfkrafa af. Það er ekki alveg víst að það gerist í þessu tilviki vegna aðstæðna en það er eitthvað sem menn þurfa að skoða þegar þar að kemur og meta þá. Ég fagna því einnig sem er hér í áætluninni um Vaðlaheiðargöng. Ég tel mikla þörf á að ráðast í þá framkvæmd og Norðfjarðargöngin. Ég vil hins vegar segja um fjármögnunina á Vaðlaheiðargöngum og reyndar tvöfölduninni á Suðurlandsveginum að ég hef efasemdir um að fara þá leið að dreifa kostnaði ríkisins á 25 ár. Með því móti sýna menn ekki raunverulegan kostnað sem fylgir þeirri ákvörðun að ráðast í framkvæmdirnar. Ég held að þingið verði að taka ákvörðun um fjármögnun og greiðslu á kostnaði á sama tíma og tekin er ákvörðun um framkvæmdina sjálfa. Það er ekki góður siður að mínu viti að slíta þetta í sundur. Við höfum eitt dæmi sem ekki er gott og hefur m.a. verið gagnrýnt af Ríkisendurskoðun, loforð um 35 ára framlög ríkisins til greiðslu á tónlistar- og ráðstefnuhúsi í Reykjavík. Ég tel þá leið sem þarna er farin ekki góða, að dreifa kostnaðinum með þessum hætti. Ég held að það sé að mörgu að hyggja í þessu. Í fyrsta lagi þurfa stjórnmálamenn að varast að lenda inn á þær brautir sem mér finnst að menn hafi gert um of á síðustu árum, að gefa loforð um að velja dýrustu lausnina á hverju vandamáli sem við er að glíma. Menn verða að velja góðar lausnir en verða að hafa hóf og stilla sig um yfirboð í þeim efnum því að þegar menn lenda út á þær brautir er áður en menn vita af búið að ráðstafa tugum milljarða króna til úrlausnar á verkefnum umfram það sem þörf er á. Það bitnar á öðrum verkefnum því að menn eyða ekki sömu krónunni tvisvar. Eitt af því sem menn hafa leiðst út í villigötur með að mínu viti er umræðan um 2+2 vegi. Loforð um slíkar úrlausnir eru langt umfram það sem rök standa til. Það er miklu kostnaðarmeira að fara í 2+2 vegi en 2+1 og ég held að menn eigi að horfa á að aðalatriðið í því er að aðgreina akstursleiðir og fækka tengingum inn á þessa vegi frá öðrum hliðarvegum. Það er það sem þarf að gera, þar skapast slysahættan. Af því að í umræðunni var nefnt að það þyrfti að huga að höfuðborgarsvæðinu vegna dauðaslysanna vil ég minna á að á síðasta ári voru öll dauðaslysin nema eitt á vegum utan höfuðborgarsvæðisins. Þar er einmitt þörfin fyrir aðgerðir til að auka öryggi manna í umferðinni. Og það er ekki bara fólkið sem býr á landsbyggðinni sem notar þá vegi, heldur nota líka höfuðborgarbúar þessa vegi að sumri, og vetri til í vaxandi mæli. Ég hef orðið áhyggjur af Sundabraut vegna þess að mér sýnist sem málið muni lenda í sjálfheldu yfirboða pólitískra stjórnmálamanna sem hafa gleymt því að þeir þurfa þegar upp er staðið að bera ábyrgð á kostnaðinum. Það eru farnar að koma spurningar um þörfina fyrir Sundabraut. Sundabraut er fyrst og fremst, sýnist mér, til að greiða fyrir umferð frá Grafarvogi í miðbæ Reykjavíkur. Það er fyrst og fremst innanbæjarumferð. Umferðin sem kemur norðan að eða fer norður, til og frá höfuðborgarsvæðinu, er ekki meiri en svo að fjórar akreinar um Mosfellsbæinn duga vel fyrir þá umferð, það þarf ekki meira til að mæta henni þannig að hún geti gengið greitt í gegn. Ég held að menn verði aðeins að hugsa þessi mál áður en lengra er haldið og menn steypa sér út í tugmilljarða króna framkvæmdir. Ég held líka, virðulegi forseti, að menn þurfi að huga að því að á höfuðborgarsvæðinu er ekki sjálfgefið að mæta öllum kröfum. Það er hvergi í stórborgum. Bæði í Lundúnaborg og Stokkhólmi hafa yfirvöld ákveðið að grípa til aðgerða til að takmarka umferð. Biðtíminn hér á höfuðborgarsvæðinu á umferðarálagi, hvort sem er að morgni eða síðdegis, er ekki meiri en svo að aksturstíminn er 10–15 mínútur lengri en ella væri. Hvað er réttlætanlegt að leggja út í mikinn kostnað til að stytta þennan biðtíma um fimm mínútur? Eða hvað telja menn hæfilegt í þeim efnum? Ætla menn að verja 30 milljörðum króna til að greiða fyrir umferð á mestu álagstímum þannig að menn séu fimm mínútum fljótari en ella? Ég hlustaði á mjög fróðlegt viðtal í útvarpi við prófessor í umferðarfræðum uppi í Háskóla Íslands og hann sagði einfaldlega: Menn verða auðvitað að láta markaðslögmálin vinna sitt verk að nokkru leyti. Þegar of margt fólk er komið saman á einn stað er eðlilegt að fólk færi sig til, fari þangað sem vandinn er minni. Að hluta til eiga lausnirnar að vera þær að fólkið flytur sig til, eins og það er að gera. Að hluta til eiga menn auðvitað að mæta þessum nýju kröfum en ég geld varhuga við því, virðulegi forseti, að menn stökkvi til og lofi lausnum á öllum vanda á öllum gatnamótum á öllum tímum.

Herra forseti. Bara örstutt, vegna atriða sem komu fram í máli hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar get ég tekið undir það með honum að það er sjálfsagt mál að menn velti því fyrir sér hvað eigi að ráðast í umfangsmiklar framkvæmdir til að leysa vanda sem er kannski, a.m.k. í samanburði við margt það sem menn þekkja í löndum í kringum okkur og víðar, ekkert endilega mjög stórkostlegur þó að hann sé tiltölulega nýr fyrir okkur Íslendinga, þ.e. umferðarteppur á höfuðborgarsvæðinu á vissum álagstímum. Það er eðlilegt að menn velti þessu fyrir sér og ég tek alveg undir það með honum, eða hvort menn vilji hugsanlega frekar beina fjármunum í annan farveg, eins og t.d. í bættar almenningssamgöngur innan höfuðborgarsvæðisins. Það eru auðvitað líka aðgerðir í samgöngumálum og geta verið þjóðhagslega miklu hagkvæmari. Varðandi Sundabrautina vil ég aðeins segja að ég er ekki alveg sammála því mati þingmannsins að hún sé fyrst og fremst innanbæjarlausn, þ.e. milli Grafarvogs og miðborgar Reykjavíkur. Auðvitað er hún það, það er auðvitað mikilvægt hlutverk hennar að leysa þann vanda en hún hefur fleiri hlutverk, m.a. á hún að vera ein viðbótaræð út af höfuðborgarsvæðinu sem margir telja að skipti máli frá sjónarmiði um öryggis. Síðan er ekki æskilegt og varla boðlegt til langframa að vaxandi umferð vestur og norður um land eða frá Norður- og Vesturlandi til höfuðborgarinnar, þar með talið þungaflutningar, fari í gegnum byggðarlagið sem Mosfellsbær er. Þessi þjóðbraut klýfur byggðarlagið Mosfellsbæ algerlega í tvennt þannig að það eru margvísleg svona rök. Síðan hitt, ég held að Sundabraut sé kannski besta leiðin til að stytta vegalengdina á milli, við skulum segja, Reykjavíkur og Akureyrar, a.m.k. í tíma talið, ekki endilega í kílómetrum en í tíma örugglega. Það er þjóðhagsleg hagkvæmni í því. 

Virðulegi forseti. Þó að ég haldi því fram að umferðin um Sundabrautina sé fyrst og fremst milli Grafarvogs og miðbæjar Reykjavíkur er ég ekki endilega að segja að Reykjavíkurborg eigi að borga það allt. Ég tel auðvitað sanngjarnt að ríkið taki þátt í því eins og það gerir víða, bæði á höfuðborgarsvæðinu og víðar, það tekur þátt í kostnaði við meginstofnæðar í viðkomandi byggðarlögum. Ef við horfum á þetta eins og það lítur út núna eru fjórar akreinar í norður frá Reykjavík. Með Sundabraut kæmu væntanlega aðrar fjórar. Það yrðu þá átta akreinar norður en hins vegar eru ekki nema fjórar til Suðurnesja og fjórar til Suðurlands. Menn sjá að við yrðum búin að yfirfjárfesta eða fjárfesta miklu meira í umferðaræðum norður en til Suðurlands og Suðurnesja. Það held ég að ætti að verða mönnum áhyggjuefni, a.m.k. hvatning til að hugsa þessa fjárfestingu upp á nýtt. Það er býsna margt sem menn þurfa að gera hér á höfuðborgarsvæðinu og ekki endilega að hlaupa á eftir öllum kröfum um ný umferðarmannvirki. Ég er alveg sammála hv. þingmanni í þeim efnum. Ég held t.d. að ef umferðin minnkaði um helming, ef einhverjar aðgerðir leiddu til þess, hyrfi öll þörf fyrir ný umferðarmannvirki á þessu svæði þar sem menn eru að glíma við að finna ásættanlegar lausnir. Ég held líka að það sé mjög óskynsamlegt þegar menn sem eru að finna lausnir fyrir það sem er í dag ætla sér á sama tíma að byggja 30 þúsund manna byggð í Vatnsmýrinni sem sprengir þessar lausnir um leið. Það þarf að vera eitthvert samhengi í því sem menn áætla á einum staðnum og þeim umferðarmannvirkjum sem menn telja skynsamlegt að leggja út í fyrir.

Herra forseti. Varðandi leiðirnar út úr höfuðborginni til norðurs held ég að með tilkomu Sundabrautar sé ekki hægt að reikna með því að Vesturlandsvegur í gegnum Mosfellsbæ sé í raun og veru þjóðbraut vestur og norður um land, það mun breytast. Það verður auðvitað fyrst og fremst umferðaræð til að þjóna, má segja, Mosfellsbæ, vaxandi byggð í Úlfarsárdal, í Grafarvogi, Grafarholti o.s.frv. Það mun flytjast til. Það vekur líka furðu mína að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sé andvígur því að búa vel að umferðarstraumum frá höfuðborginni yfir í Norðvesturkjördæmi sem þessar brautir eru að sjálfsögðu. Varðandi síðan aftur þetta með mannvirkin á höfuðborgarsvæðinu held ég að við getum verið sammála um að það þurfi að horfa á þessi mál með nýjum og öðrum hætti. Það hefur verið tilhneiging eins og t.d. hjá sveitarfélögunum hér á höfuðborgarsvæðinu, m.a. Reykjavíkurborg, undanfarin ár að reyna að horfa á umferðarmál með öðrum hætti. Við munum ekki geta leyst vaxandi umferðarþunga hér með sífellt nýjum umferðaræðum, það verður að leita nýrra lausna og það eru margvísleg rök sem tala fyrir því, samgöngupólitísk, fjárhagsleg, umhverfisleg rök að því er varðar umferðaröryggi o.s.frv. Við eigum að leggja meira fjármagn í þetta og það er það sem ég sakna auðvitað í heildarstefnumótun í samgöngumálunum hér, m.a. í samgönguáætlun, að menn taki þessa þætti inn, a.m.k. að því er höfuðborgarsvæðið varðar með miklu meira afgerandi hætti, almenningssamgöngur, möguleika á hjólandi umferð og gangandi. Hvað varðar uppbyggingu og þéttingu byggðar sem oft hefur verið rætt um er forsenda fyrir því að menn horfi á samgöngumálin út frá nýjum lausnum. Það er það sem ég veit að borgaryfirvöld vilja gjarnan gera og það þarf 

Virðulegi forseti. Ég held að eitt af því sem menn ættu að hugleiða til að hafa stjórn á þróuninni í miðborg Reykjavíkur sé að takmarka fjölda bílastæða þannig að menn komist einfaldlega ekki til vinnu sinnar hver og einn á sínum einkabíl, það bara séu ekki til nægjanlega mörg bílastæði fyrir alla þá sem hér vinna. Það þýðir einfaldlega að menn verða þá að koma sér í vinnuna eftir öðrum leiðum, almenningssamgöngum eða með öðrum hætti. Mér finnst ekkert að því að það sé hluti af lausninni, alveg eins og það að efla almenningssamgöngur sé líka hluti af lausninni. Mér finnst alveg koma til greina að ríkissjóður standi að einhverju leyti undir rekstri á almenningsvagnakerfi á höfuðborgarsvæðinu. Varðandi leiðina norður í land er ég á þeirri skoðun, virðulegi forseti, að menn eigi þar eins og annars staðar ekki að leggja út í meiri fjárfestingu en þörf er á. Mér finnst 2+2 vegir sem menn hafa lofað hér frá Reykjavík og austur fyrir fjall vera alveg á mörkum þess að standa undir sér. Ég held reyndar að á Suðurlandi sé það eiginlega of í lagt. Ég held að 2+1 dugi alveg þó að menn séu búnir að binda sig að einhverju leyti. Ég tel að hið sama eigi við um leiðina norður og vestur um nema það mætti hugsanlega segja að um leiðina að Kjalarnesi sé það mikil umferð að ef það er talið forsvaranlegt að hafa 2+2 vegi um Suðurland gildi það líka um leiðina upp á Kjalarnes. Frá Hvalfjarðargöngum og upp í Borgarnes er að mínu viti alveg tómt mál að tala um að þar eigi að vera 2+2 vegir þar sem umferðin er rétt rúmlega 2.000 bílar á sólarhring, a.m.k. innan við 3.000 bílar. Þar er 2+1 alveg yfrið nóg og ég held að menn eigi ekki að vera að kalla á dýrari lausnir en þörf er á.

Herra forseti. Það er að sjálfsögðu fagnaðarefni að nokkuð er verið að bæta við framkvæmdir í samgöngumálum þessi missirin og hér eru nokkrar viðbætur í þeim efnum á ferð í formi viðauka við fjögurra ára samgönguáætlun. Það er tvímælalaust skynsamlegt og aðstæður bjóða upp á það að auka nú í samgönguframkvæmdir sem voru náttúrlega hlutfallslega mjög litlar á ákveðnu árabili og því borið við að það væri helsta viðleitni stjórnvalda til að halda aftur af þenslu. Það eru engu að síður nokkur atriði sem ég vill koma aðeins inn á. Ég fagna því í fyrsta lagi að mikilvægar framkvæmdir í kjördæmi mínu, Norðausturkjördæmi, fá þarna úrlausn sem sumar hafa lengi verið á óskalistanum eins og lenging Akureyrarflugvallar. Ég fagna því reyndar líka að þar eru flughlöð, aðflugs- og leiðsögubúnaður fyrir sjálfvirkar lendingar, ILS aðflugs- og leiðsögubúnaður sem er ákaflega mikilvægur fyrir flugvöll sem ætlar sér að verða fullgildur alþjóðaflugvöllur með vonandi innan skamnms reglubundnu millilandaflugi allt ári. Ég bæti því svo við að vísu að það þolir náttúrlega ekki neina bið að stækka flugstöð á Akureyri og það verður að koma því máli í höfn. Sömuleiðis er það svo með Vaðlaheiðargöng að það er gott að hér sé að einhverju leyti eytt þeirri óvissu sem verið hefur uppi um það hvort og þá hvernig best er að ráðast í þá framkvæmd. Þetta eru að vísu ekki gjaldfrjáls Vaðlaheiðargöng strax eins og hæstv. samgönguráðherra lofaði í kosningabaráttunni og fór mikinn og ég held að hæstv. ráðherra verði að þola að það sé aðeins rifjað upp að ráðherra fór þar allógætilega. Það kom m.a. í hlut þess sem hér stendur að reyna að taka hann aðeins niður á jörðina, m.a. á framboðsfundi á Akureyri þar sem ég varaði við þessum málflutningi vegna þess ósköp einfaldlega að ég var þeirrar skoðunar að það væri ekki málinu til framdráttar og það yrði mjög ólíklega þannig að hægt yrði að efna loforð um að ráðast strax í gjaldfrjáls Vaðlaheiðargöng, ólíklegt að um það yrði pólitísk samstaða og jafnvel erfitt að réttlæta það með samanburði við aðrar hliðstæður eða þá hliðstæðu sem auðvitað blasir við og eru Hvalfjarðargöng. Vaðlaheiðargöng eru um mjög margt sambærileg framkvæmd, þetta er stytting á leið þar sem auðvelt er að koma gjaldtöku við. Þetta er algjörlega sérstakt verkefni þar sem helstu rökin eru styttingin og það hagræði sem af framkvæmdinni er og það er ekkert óeðlilegt við þær aðstæður að sú umferð sem nýtur verulega góðs af hagræðingunni í formi minni tíma, eldsneytissparnaðar og mikilla þæginda t.d. yfir veturinn, leggi þá eitthvað af mörkum á móti með nákvæmlega sama hætti og menn réttlættu og réttlæta enn gjaldtökuna í Hvalfjarðargöngum. Það er langt síðan ég fékk þá tilfinningu að göngin ættu að geta séð um sig sjálf að svona hálfu leyti. Í árdaga þessara hugmynda reiknaði ég það einu sinni út og notaði þá viðmið frá Hvalfjarðargöngum og fékk út þá tölu að göngin ættu að geta séð um svona 45–60% af kostnaði eftir því hvaða forsendur maður gaf sér með fjármagnskostnað og fleiri þætti, þannig að hér er farið mjög nálægt því ef þetta verður 50:50. Þetta eru sem sagt ekki gjaldfrjáls göng strax eins og stóð á borðanum fræga við Ráðhústorgið og vonandi lærir hæstv. ráðherra af þessu svolitla lexíu úr því að örlögin voru svo glettin við hann að gera hann að samgönguráðherra hafandi lofað þessu hástöfum og þar með komst hann auðvitað í einstaka aðstöðu til að efna kosningaloforðið um gjaldfrjáls Vaðlaheiðargöng strax en verður nú að játa sig sigraðan í því og leggur hér til frumvarp um að gjald standi undir helmingi kostnaðarins. Ég ætla ekkert að elta hæstv. ráðherra uppi frekar í þessum efnum en mér finnst allt í lagi að þetta sé í þingtíðindunum að svona er þessu komið og þarna er þá eitt loforð af þessu tagi farið fyrir lítið. Hvort hæstv. ráðherra skrapaði upp einhver atkvæði á Akureyri og Eyjafjarðarsvæðinu út á þetta skal ósagt látið en hann er þá ólíklegur til þess að fá þau aftur því að kjósendur eru heldur lítið fyrir það að láta fara svona með sig. Það er annað og öllu verra sem ég hlýt að nefna í þessum efnum. Ég vara hér mjög við þeirri braut sem boðuð er eða gefið er í skyn að farið verði út á varðandi hina svokölluðu aðferð við einkafjármögnun. Hvað varðar Vaðlaheiðargöngin er í mínum huga einboðið að ríkið á að leggja sinn hlut fram á byggingartímanum. Þannig verða þau mun ódýrari og auðveldara fyrir framkvæmdaraðilann að bjóða í verkið ef hann þarf ekki að fjármagna allan hlut ríkisins allan framkvæmdatímann og síðan er þetta greitt með jöfnum greiðslum kannski á 25 árum. Ríkið á ekki að taka lán í gegnum framkvæmdaraðila með þessum hætti. Ef ríkið þarf að taka lán á það að gera það sjálft með skuldabréfaútgáfu eða einhverjum öðrum hætti og borga sinn hluta framkvæmdarinnar strax, það er langeðlilegast. Ég vil líka spyrja í öðru lagi í þessu sambandi og ég vona að hæstv. samgönguráðherra geti gefið mér þar skýr og jákvæð svör: Er það ekki algerlega á hreinu að þessi framkvæmd verður sama eðlis og Hvalfjarðargöngin að því leyti að þegar samningstíma lýkur á ríkið mannvirkið og það verður hluti af vegakerfinu? Ég ætla rétt að vona að mönnum detti ekki annað í hug. Varðandi hins vegar Suðurlandsveginn er það alveg fráleitt að mínu mati að fara út á þá braut sem hér er boðuð, að kalla það einkaframkvæmd sem ríkið á síðan að borga að fullu með framlögum á 25 árum er alveg út í loftið. Ef ríkið þarf lán þá tekur það lán og býður verkið út og lætur einkaframtakið sýna hvað það getur framkvæmt verkið á hagkvæman hátt, þetta snýst ekkert um annað. Þetta er bara önnur aðferð til að láta einhvern verktaka koma að því að byggja veginn en það er það fyrirkomulag sem við höfum hvort sem er í dag, því að allar stærri framkvæmdir í vegamálum í landinu eru boðnar út og framkvæmdar af einkaaðilum. Þetta er orðaleikur og þetta er eiginlega skrípaleikur. Menn hengja sig í þetta af því að eitthvert tryggingafélag hélt að það hefði svo mikið vit á vegagerð, tryggingafélag, Sjóvá–Almennar. Hvaðan kemur því þessi óskapa þekking á vegamálum að það geti trompað betur en Vegagerðin sjálf og verktakarnir og allir framkvæmdaraðilarnir? Þetta er mikil ófæra og það á ekki að fara út á þessa braut auk þess sem það er stefnuleysi að vinna sum verkin með hefðbundnum hætti en önnur svona. Hvers vegna á að bjóða út eina tiltekna leið í einkaframkvæmd út frá höfuðborgarsvæðinu en ekki hinar? Það er vonandi loksins að hilla undir endann á því að Reykjanesbrautin klárist, unnin á hefðbundinn hátt, hefði mátt takast betur, sérstaklega hvað varðar verktaka. En ég held að það sé almennt ekki deilt um það og fyrir liggja skýrslur og úttektir Ríkisendurskoðunar og fleiri aðila um að það er ódýrast að gera þetta svona. Ríkið fær lán á hagstæðustum kjörum ef það þarf að taka lán og menn hafa löngu fastmótað það verklag að verktakar byggja síðan vegina og ríkið á þá og rekur þá og heldur þá og þannig á það að vera. Ég skora á hæstv. samgönguráðherra að vaxa af því að slá þessa vitleysu niður. Hér er að vísu vonandi ekki verið að tala um að fara vitlausustu og dýrustu leiðina af öllum sem sumum hefur dottið í hug, þ.e. svokallaða skuggagjaldaleið, sem hefur reynst mjög illa, en þetta er ekki framfaraspor að mínu mati nema síður sé. Ég vil auðvitað fagna öðrum áföngum hér eins og þeim sem bætast við á norðausturleið og víðar sem að sjálfsögðu eru jákvæðar og auðvitað löngu tímabært að það hilli loksins t.d. undir það að leiðin frá Húsavík og með ströndinni til Þórshafnar klárist. Þá er eftir og stendur upp á okkur þingmenn að finna leiðir til þess að klára bútana sem út af standa á Langanesströnd og þá er loksins hægt að fara að segja að þetta sé komið í lag og nútímavegasamgöngur séu að komast á á norðausturhorninu og vonandi styttist í það líka að það gerist á Vestfjörðum á því svæði sem búið hefur við langlakastar samgöngur að þessu leyti. Svo vil ég segja eitt að lokum um blessað höfuðborgarsvæðið og leiðirnar út frá því. Ég legg til að hæstv. samgönguráðherra skipi sérstakan starfshóp sem fái það verkefni með aðild sveitarfélaganna að móta eina samræmda stefnu á faglegum grunni um það hvernig samgöngumálum út frá höfuðborgarsvæðinu er háttað, meginumferðaræðunum er háttað. Þá á ég við bæði hvernig lausnir eru valdar í sambandi við samgöngumál og hvaða staðlar verða lagðir til grundvallar. Þetta er tómt rugl eins og þetta er, menn yfirbjóða hver annan, það er jafnvel lagst svo lágt að fara inn í umræðuna þegar orðið hafa hörmuleg slys og reynt að pína vegina upp um staðal við það. Það eru 2+2 og 2+1 og allt í tómu rugli, engin fagleg nálgun. Það á auðvitað að leggja hér fagleg viðmið til grundvallar og byggja vegina í samræmi við umferðarspár og með slysavarnir í huga og annað því um líkt og það á að vera markmið að nýta peningana sem best til að draga úr slysum m.a. Þá er vænlegt að komast þrisvar sinnum lengri leið með 2+1 vegi ef það er nóg og fullnægir umferðarþörfunum. Stjórnmálamenn verða stundum að standa í lappirnar og láta ekki 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta þingmál, aðrir fulltrúar þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa farið efnislega yfir þingsályktunartillöguna. Mig langar hins vegar til þess að beina fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra Kristjáns Möllers í tilefni af þessu þingmáli og ummælum hans í þinginu í október við stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra þar sem hæstv. samgönguráðherra Kristján Möller talaði um kosti einkaframkvæmdar. Hann vakti athygli þingheims á því að í samgönguráðuneytinu væri verið að huga að kostum einkaframkvæmdar á þremur fyrirhuguðum verkefnum, það væru göng undir Vaðlaheiði, tvöföldun Suðurlandsvegar og Sundabraut. Síðan segir hæstv. ráðherra í ræðu sinni, með leyfi forseta: „Það er skoðun mín að okkur beri að leita leiða til að nýta kosti markaðarins við uppbyggingu og rekstur samgöngumannvirkja eins og þeirra sem hér voru nefnd. Það er mögulegt að auka sveigjanleika, viðbragðsflýti og hæfni til að leysa ákveðin verkefni. Sýnt hefur verið fram á að slík verkefni standast frekar tímaáætlanir. Nýjar lausnir eru notaðar og kostnaður hefur minni tilhneigingu til að fara úr böndum, enda er ábyrgð og áhætta fremur verktaka en verkkaupa.“ Hér vísar hæstv. samgönguráðherra væntanlega í einhverjar rannsóknir eða framkvæmdir þegar hann fullyrðir í þinginu að einkaframkvæmdin hafi þessa kosti umfram framkvæmdir á vegum Vegagerðarinnar, sem vel að merkja eru nánast allar og hafa verið um alllangt skeið unnar á útboðsmarkaði, það eru verktakafyrirtæki sem sinna sjálfri framkvæmdinni. Með einkaframkvæmd er hins vegar verið að stíga skrefið enn lengra með því að fela einkaaðila, fyrirtæki, vegaframkvæmdina og umsjón og jafnvel eign tímabundið eða í lengri tíma á vegakerfinu eða hverju sem sett er í einkaframkvæmd. Ég hef séð athuganir og skýrslur innlendra aðila og erlendra um nákvæmlega þetta sem hæstv. samgönguráðherra fullyrðir svona afdráttarlaust í ræðu í þinginu og vísa í því efni t.d. til úttektar Ríkisendurskoðunar frá því í maí árið 2006. Þar er fjallað um kosti þess og ókosti að nota einkakvæmdarformið við stórframkvæmdir á borð við Sundabraut. Ríkisendurskoðun segir í þessari skýrslu að Hvalfjarðargöng hafi verið sett í einkaframkvæmd vegna þess að pólitískar forsendur hafi ekki verið fyrir gerð ganganna en hvorki hafi verið fólginn í því sparnaður né sé hægt að jafna Hvalfjarðargöngunum við aðra einkaframkvæmd af ýmsum ástæðum. Þetta kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar, þótt ég sé ekki alls kostar sammála öllu því sem kemur fram og m.a. því sem ég vísa hér til. Síðan segir, með leyfi forseta, í framhaldi: „Niðurstaðan af því sem hér hefur verið rakið er því að framkvæmdir við Hvalfjarðargöng geta hvorki talist hrein einkaframkvæmd í venjulegum skilningi þess orðs né er ástæða til þess að ætla að einkaframkvæmd skili þar betri árangri en hefði hún verið unnin á vegum ríkisins með hefðbundnum hætti. Þá er heldur ekki hægt að draga þá ályktun að sérstök rök mæli með því að fela einkaaðilum gerð og rekstur Sundabrautar, hvort sem er 1. áfanga eða þeirra síðari, fremur en að ráðast í framkvæmdina með hefðbundnum hætti á vegum ríkisins.“ Er þar verið að tala um það fyrirkomulag sem ég vísaði til, að ríkið annist framkvæmdina en með þeim hætti þó að verkið sé boðið út og verktakafyrirtæki komi þar við sögu. Eins og ég nefndi áðan og las upp ummæli hæstv. samgönguráðherra kemur þar fram að verktakar standi betur við tímasetningar og kostnaður sé áreiðanlegri o.s.frv. auk þess sem í þessu felist sparnaður. Hvaðan hefur hæstv. samgönguráðherra þessar upplýsingar? Í hvaða skýrslur er hann að vísa? Er hann að vísa í athuganir innlendra aðila, er hann að vísa í athuganir erlendra aðila og þá hverra? Ég get vísað á fjölmargar úttektir sem gerðar hafa verið á þessu í Bretlandi t.d. og ef út í þá sálma væri farið og farið að rifja upp einkaframkvæmdina t.d. á Ermarsundsgöngunum eða neðanjarðarlestakerfinu í Kaupmannahöfn eða fleiri framkvæmdum um Evrópu alla, þá hefur reyndin ekki verið sú sem hæstv. samgönguráðherra Íslands segir og staðhæfir. Síðan höfum við þessa úttekt Ríkisendurskoðunar að auki. Spurning mín til hæstv. samgönguráðherra eða ósk öllu heldur er sú að hann vísi okkur á þau gögn og rannsóknir sem hann byggir þessar afdráttarlausu staðhæfingar sínar á. Ég hefði haldið, hæstv. forseti, að við þær aðstæður sem nú eru uppi þar sem erfitt er að afla lánsfjármagns sé tilkostnaðurinn við einkaframkvæmd enn meiri, enn óhagstæðari en ella. Síðan höfum við því miður orðið vitni að því að verktakafyrirtæki hafa orðið gjaldþrota, við þekkjum það t.d. af Reykjanesbrautinni, framkvæmdum þar, þannig að hvar sem borið er niður í þessum staðhæfingum hæstv. ráðherra og reynt að finna þeim einhverja stoð í veruleikanum lendir maður sannast sagna í nokkrum ógöngum. Það verður fróðlegt að hlýða á mál hæstv. samgönguráðherra því að ég trúi ekki öðru en að hann gefi okkur greinileg svör við þessum spurningum.

Hæstv. forseti. Nú þegar líður að miðnætti og umræðu um þennan viðauka við fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2007–2010 er að ljúka vil ég fyrst þakka þingmönnum fyrir þá ágætu umræðu sem hér hefur átt sér stað um samgöngumál í dag. Hún hefur verið bæði frjó og ágæt. Hér hafa menn lýst skoðunum sínum mjög vel og sitt sýnst hverjum eins og gengur og gerist. Ég tek þó eftir því að í ræðum flestra þeirra þingmanna sem hér hafa komið lýsa þeir ánægju með þá áætlun sem hér er komin fram og það aukna fé sem er sett inn og þær flýtiframkvæmdir sem hér er verið að boða þó að menn diskúteri svo svolítið annað, eða skiptist á skoðunum réttara og betur sagt, um það hvernig ná skuli markmiðum þeim sem hér er talað um. Það er svo aftur hlutur sem verður vonandi alltaf, að menn verði ekki á eitt sáttir um þessi mál, hvernig þau eru unnin og hvernig skal vinna þau. Aðalatriðið er að við erum öll sammála um að gera sem mest, það þurfi að gefa í og það er það sem þessi ríkisstjórn er að gera. Eins og ég sagði, virðulegi forseti, hefur þetta verið mikil og góð umræða og ég kemst ekki yfir það í tíma mínum hér og nú að fara yfir öll þau atriði sem hafa komið fram. Ég hef að sjálfsögðu setið hana alla og skrifað hjá mér vegna þess að hér komu líka fram ýmis atriði sem vert er að hafa í huga þegar við förum í að endurskoða stuttu áætlunina og leggja fram löngu áætlunina næsta haust. Það eru hlutir sem þingmenn tjá hug sinn um nú og koma með sem er sjálfsagt að fara í gegnum og skoða hvort hægt er að verða við og setja inn. Eins og ég segi, virðulegi forseti, er mér svolítill vandi á höndum um hvar ég ætti að taka og á hverju byrja. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, flestallir þingmenn hófu mál sitt á að lýsa yfir ánægju sinni með það sem gert er þó svo að margir hafi talað um að það þurfi svo að gera eitthvað annað og meira. Margir hafa sett fram efasemdir um 2+2 vegi út frá höfuðborginni, eins og Suðurlandsveginn og Vesturlandsveginn. Ríkisstjórn hefur tekið þá ákvörðun að fara í 2+2 vegaframkvæmd á þessu svæði. Til dæmis hvað varðar Suðurlandsveg, ef menn eru að tala um 2+1 veg, er það bara þannig að miðað við umferðarspá förum við, ef ég man rétt, á 10 árum upp fyrir þær umferðartölur sem menn eru að tala um með 2+1 veg og verðum komin í 2+2. Eins og kom fram hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni sem talaði um þetta í dag eru líka margir sem tala um að síðan skulum við fara í að bæta við einni akrein og tvöfalda. Þetta er ekki alveg svona auðvelt vegna þess að stundum, eins og á Suðurlandsvegi, er verið að byggja á þeim vegi sem er fyrir og menn ætla þá að byggja nýjan við hliðina. Það er ákveðinn kostur við að gera það þannig, en það væri ekki eins gott að gera ef við værum með 2+1 veg. Ég ítreka það sem ég sagði með Suðurlandsveginn, miðað við þá ofboðslegu aukningu umferðar sem við höfum séð undanfarin ár og þær spár sem eru fyrir er það alveg tvímælalaust rökstuðningur fyrir því að fara þessa leið, fara í 2+2 veg, og hið sama má segja um veginn frá Kjalarnesi upp að göngum þegar í það verður farið og tölum auðvitað ekki um framkvæmdirnar sem eru í gangi, þ.e. tvöföldun Reykjanesbrautarinnar. Menn geta e.t.v. sagt að það taki allt of langan tíma. Við sjáum það auðvitað og höfum fyrir augum okkar að það eru komin mörg dæmi sem rökstyðja að sú ákvörðun var rétt að fara strax í 2+2 veg á Reykjanesbrautinni. Þetta vildi ég segja um það sem hér hefur verið talað um hvað það varðar allt saman. Ég ætla að koma aðeins inn á ræðu hv. þm. Jóns Magnússonar sem talaði hér fljótlega, talaði um framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu og það á mjög skynsamlegan hátt. Ég ætla að fara í gegnum þetta eins og hv. þingmaður gerði. Ég vil þá segja, bæði sem svar við fyrirspurn hans og svo eins við því sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon benti réttilega á, þ.e. hvatti til þess að samráðshópur yrði settur í gang á vegum samgönguyfirvalda; Vegagerðar, samgönguráðuneytis og höfuðborgarsveitarfélaganna; að það er töluvert langt síðan ég skrifaði Samtökum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og óskaði eftir tilnefningum þeirra um þrjá menn til að setjast í samstarfsráðshóp. Sveitarfélögin eru búin að tilnefna í hann. Vegamálastjóri verður í honum og sjálfur ætla ég að sitja í þeim hóp og akkúrat vinna verkefni eins og báðir þessir hv. þingmenn hvöttu hér til. Ég hygg að það verði mjög fljótlega, á næstu dögum, sem þessi hópur kemur saman til fyrsta fundar og vinnur að því að búa til vinnuplan sem yrði farið í gegnum. Tilgangurinn er sá sem hv. þingmenn töluðu hér um áðan, að fara í gegnum og kíkja á forgangsröðunina, kíkja á hvort aðrar leiðir eru færar til að auka umferðarflæðið sem hv. þm. Jón Magnússon gerði töluvert mikið að sínu umræðuefni. Ég hef stundum sagt að það sé ólíkt því sem er á landsbyggðinni þar sem það er spurning hvort menn yfir höfuð komast milli svæða. Ég hef oft tekið dæmi af starfsmönnum í álverksmiðjunni á Reyðarfirði á Austurlandi sem hættu að vinna um tvöleytið á aðfangadag en komust ekki heim til sín á Norðfjörð fyrr en um miðnætti vegna þess að Oddsskarðsgöngin voru lokuð. Nýlegt dæmi er líka af Fjarðarheiðinni þegar sjúklingur var fluttur frá Seyðisfirði upp á Hérað. Það tók að mér skilst átta tíma vegna þess að allt var ófært. Þetta er það sem við eigum við að glíma í samgöngumálum. Til að ítreka það enn einu sinni, á höfuðborgarsvæðinu snýst það um umferðarflæðið, hversu vel það gengur fyrir sig vegna þess að það er þjóðhagslega mjög óhagkvæmt að sá mikli fjöldi sem hér fer um sé í mikilli umferðarteppu og komist þess vegna ekki ferða sinna. Það hefur líka komið fram, eins og hjá hv. þm. Ármanni Kr. Ólafssyni, að vafalaust munum við aldrei geta uppfyllt það að menn komist jafnhratt í morgunumferð og síðdegisumferð, það hefur sennilega hvergi tekist í heiminum. Hv. þm. Jón Magnússon gat líka áðan um mislægu gatnamótin og stokkalausnir sem talað er um á Miklubraut og Kringlumýrarbraut. Ég punktaði það hér hjá mér og hv. þingmaður var sammála mér um það þegar við töluðum aðeins um það eftir ræðu hans að auðvitað hafa þessi áform og þær áherslur sem eru þarna breyst eftir því hvernig meiri hluti hefur skipast í borginni. Það er hlutur sem við höfum farið vel yfir. Hv. þm. Jón Bjarnason fagnar þessari aukningu eins og aðrir en spyr um bæði flugvöllinn á Patreksfirði og Bíldudal. Vegna þess að hv. þingmaður er farinn heim urðum við ásáttir um að ég mundi svara spurningum hans þegar ég tek fyrirspurnir hans fyrir. Hv. þingmaður er með fyrirliggjandi fyrirspurnir hér í þinginu um -  Þá kem ég að hv. þm. Álfheiði Ingadóttur sem líka fagnaði því að bætt væri í. Hún fór yfir í umræður um flugvöllinn og almenningssamgöngur sem eru auðvitað stórmál og ber að gefa meiri gaum. Við skulum hafa það í huga eins og alltaf að almenningssamgöngur eru eingöngu verkefni. Hvað varðar strætisvagna og rútubíla; strætisvagnar eru verkefni sveitarfélaganna, ríkisvaldið kemur hins vegar að útboði í sérleyfisbílunum milli staða á landinu. Þetta er það kerfi sem hér hefur verið og hefur verið unnið eftir. Ég er hins vegar ekki alveg sammála hv. þingmanni þegar hún ræðir um skiptinguna á vegafé til höfuðborgarsvæðis og landsbyggðar. Eins og hún ræddi um það hefur núna hallað á höfuðborgarsvæðið vegna flýtiframkvæmdanna sem hér hefur verið rætt um sem koma inn vegna þorskniðurskurðar. Hvort tekjurnar eru 50 á móti 50 skal ég ekki segja um en þetta er, held ég, ekki svona eins og þarna er sett fram. Við getum tekið sem dæmi skiptingu á símapeningunum margfrægu, 15 milljörðunum, þar eru um 10,6 milljarðar til höfuðborgarsvæðisins og 4,4 til landsbyggðar. Eitt sem við verðum líka að hafa þar í huga, virðulegi forseti, er lengd vega hér á höfuðborgarsvæðinu sem tilheyra ríkinu og svo aftur lengd vega úti um öll kjördæmi landsins, önnur kjördæmi sem tilheyra ríkinu. Þó að ég sé ekki alveg með þær tölur á hreinu munar þar mjög miklu. Virðulegi forseti. Því miður kemst ég ekki lengra, a.m.k. ekki í þessari ræðu minni, við að bregðast við þeim spurningum sem hér hafa komið fram en ég ítreka það sem ég sagði áðan, umræðan hefur verið góð og þó að ekki sé hægt að svara öllum spurningum sem koma fram lít ég á margt af þessu líka sem ábendingar frá þingmönnum