Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það til l. um breyt. á lögum nr. 75 frá 14. sept. 1981, um tekju- og eignarskatt, með síðari breytingum, var lagt fram í Ed. og hefur hlotið eðlilega þingmeðferð þar. Á seinni árum hefur skattlagning á tekjur manna sætt mikilli og vaxandi gagnrýni. Hefur sífellt borið meira á tillögum um verulega lækkun tekjuskatta eða afnám þeirra. Þessar almennu óvinsældir tekjuskattsins eiga sér eflaust margar skýringar. Tekjuskatturinn, eins og aðrir beinir skattar, er ávallt sérgreindur og honum beint að tilteknum gjaldendum til greiðslu. Gjaldendur gera sér því mun betri grein fyrir hver skattbyrðin raunverulega er en gerist með óbeina skatta sem bæði leynast ósérgreindir í verði á vörum og þjónustu og falla þar að auki til greiðslu í fjölmörgum smáum greiðslum jafnóðum og stofnað er til útgjalda við vörukaup. Önnur ástæða fyrir óvinsældum tekjuskattsins er sú að hann kemur nokkuð misjafnt niður á gjaldendum. Hefur í því sambandi bæði verið á það bent að skattalög sköpuðu mönnum í atvinnurekstri rýmri möguleika til frestunar á skattgreiðslum en launamönnum, en þó einkum að menn hefðu misgóða aðstöðu til ólöglegs undandráttar á tekjum frá skatti og að ýmsir þeir hópar sem besta aðstöðu hefðu í þeim efnum nýttu sér hana til hins ýtrasta. Skattsvik eru óneitanlega mikið þjóðfélagsvandamál. Það dylst engum að þau eru útbreidd hér á landi og að mikið vantar á að skattasiðferði þjóðarinnar sé sem skyldi. Öllu erfiðara er þó að gera sér grein fyrir því tölulega hversu miklu fé er komið undan skatti. Er reyndar að störfum hópur sérfræðinga sem leitast við að leggja mat á þetta, en þennan starfshóp skipaði ég í haust í framhaldi af þál. þar að lútandi á síðasta vori. Meira máli skiptir þó í þessu sambandi að grípa til raunhæfra aðgerða til að draga úr skattsvikum. Þar skiptir hert skattaeftirlit langmestu máli og hafa nú þegar verið veittar stöðuheimildir fyrir 20 nýjum stöðum skattaeftirlitsmanna. Þriðja gagnrýnisatriðið á tekjuskattinn er að óhófleg skattlagning dregur úr framtaki og vinnuvilja gjaldenda, en þessara áhrifa gætir lítt varðandi aðra skatta. Sú vitneskja manna að upp undir 60% af viðbótartekjum þeirra muni renna til hins opinbera hlýtur að draga verulega úr áhuga þeirra fyrir að leggja á sig aukið erfiði við viðbótartekjuöflun. Þessi atriði og mörg fleiri hafa leitt til þess að margir stjórnmálamenn hafa gerst talsmenn þess að lækka verulega eða afnema tekjuskatt a.m.k. sem skattstofn ríkissjóðs. Ég dreg í efa að slíkt hjal sé alvara þeirra manna sem annars eru meðmæltir auknum ríkisumsvifum og ríkisforsjá á sem flestum sviðum. Hvað okkur sjálfstæðismenn áhrærir er afnám tekjuskatts af almennum launatekjum hins vegar eðlilegur liður í þeirri grundvallarstefnu flokksins að færa aukið vald til einstaklinga og samtaka þeirra og afnema óþarfa íhlutun og afskipti ríkisvaldsins, jafnframt því sem framtak einstaklinga og uppbygging atvinnurekstrar verði örvuð m.a. með aðgerðum í skattamálum. Á s.l. vori var samþykkt hér á Alþingi þáltill. um afnám tekjuskatts af almennum launatekjum í áföngum. Í framhaldi af þeirri samþykkt er í samkomulagi stjórnarflokkanna frá 7. sept. s.l. tekið upp ákvæði um að fyrsti áfangi þessa afnáms tekjuskatts skuli nema 600 millj. kr. og skuli hann koma til framkvæmda við álagningu tekjuskatts á árinu 1985. Í þessum áætlunum er ekki að því stefnt að tekjuskattur verði afnuminn með öllu. Áfram yrði tekjuskattur í einhverjum mæli lagður á þá sem best mega sín þannig að tekjuskattsgreiðslur þeirra standi undir kostnaði sem felst í greiðslu ríkissjóðs á álögðum útsvörum þeirra sem standa höllum fæti og útborgun á barnabótum til láglaunafólks. Hins vegar er þess ekki að vænta að ríkissjóður muni hafa nettótekjur af tekjuskattinum eftir að þessi breyting er komin til framkvæmda. Verður því samhliða hinum einstöku áföngum í afnámi tekjuskatts að laga aðra þætti ríkisfjármálanna að þessum breyttu aðstæðum. Að mínu mati verður það helst gert með minnkun ríkisútgjalda samfara minnkandi ríkisumsvifum og minnkandi afskiptum ríkisvaldsins. Það frv. sem hér er til umr. er útfærsla á fyrsta áfanga afnáms tekjuskatts af almennum launatekjum. Með því er stefnt að skattalækkun hjá öllum gjaldendum tekjuskatts og að sú lækkun verði hlutfallslega mest hjá gjaldendum með lágar tekjur og tekjur í lágu meðaltali. Annað meginstefnumið frv. er að draga úr þeim ójöfnuði sem ríkt hefur um skattlagningu hjóna með hliðstæðar tekjur eftir því hvernig tekjuöflun hefur skipst milli hjónanna. Í fjárlagafrv. er gengið út frá því að meðaltekjur á mann hækki um 22% milli áranna 1983 og 1984 og um 11.4% milli áranna 1984 og 1985. Í ljósi breyttra forsendna liggja nú fyrir nýjar áætlanir Þjóðhagsstofnunar um tekjuþróun og er þar gert ráð fyrir að meðalhækkun tekna verði svipuð milli áranna 1983–1984 og 1984–1985 eða því sem næst 25% í báðum tilvikum. Skattbyrðin 1985 yrði því sú sama og 1984 ef skattvísitala yrði hækkuð um 25%. Breytingar á fjárhæðum í lögum um tekju- og eignarskatt skv. þessu frv. eru að megninu til grundvallaðar á slíkri hækkun skattvísitölu. Til að ná þeim markmiðum, er að ofan greinir, er þó vikið frá þessu að því er varðar brtt. í 3. og 4. gr. frv. varðandi skattstiga og persónuafslátt. Er þess þar fyrst og fremst að geta að öll skattahlutföll eru lækkuð, en þó mest hið fyrsta. Er gerð tillaga um að fyrsta skattþrepið verði 20% í stað 23% nú, annað þrep verði 31% í stað 32% nú og þriðja þrepið 44% í stað núgildandi 45%. Jafnframt er gerð tillaga um að skattþrep verði þrengd nokkuð, en það veldur því að heldur dregur úr skattalækkun hinna tekjuhærri og fjárhagslegt svigrúm skapast til að beina skattalækkunum einkum að hinum tekjulægstu. Í annan stað er gerð tillaga um að ónýttur hluti neðsta skattþrepsins hjá hinu tekjulægra hjóna verði millifærður til hins makans, allt að 100 þús. kr., og lengist neðsta þrep tekjuhærri makans sem þessu nemur á kostnað miðþrepsins. Sú mismunun milli skattlagningar heimila með hliðstæðar tekjur sem viðgengst nú hefur verið mönnum nokkur þyrnir í augum. Er innbyggt í núgildandi skattkerfi hagræði fyrir þær fjölskyldur þar sem bæði hjónin afla tekna umfram þær fjölskyldur sem hafa aðeins eina fyrirvinnu. Skv. núgildandi lögum gæti sá munur sem er milli heildarskattlagningar hjóna, eftir því hvernig tekjuöflun skiptist á milli þeirra, mestur orðið 80 300 kr. við skattlagningu 1985. Með framangreindri tillögu er dregið úr þessum hámarksmismun. Þrátt fyrir þessa lagfæringu er enn allnokkur munur á skattlagningu hjóna eftir skiptingu tekjuöflunar. Ég tel að nokkur munur sé mjög vel réttlætanlegur í þessum efnum. Það er augljóst mál að því getur fylgt kostnaður að bæði hjónin vinni úti, ekki síst ef börn eru á heimilinu. Er eðlilegt að tillit sé tekið til þessa kostnaðarauka við skattlagningu. Hitt er alltaf matsatriði hvaða fjárhæðir sé eðlilegt að miða við. Frv. þetta leiðir til verulegrar lækkunar á tekjuskatti allra hópa gjaldenda. Nemur lækkun þessi frá 17.1 % að meðaltali hjá hjónum upp í 18.6% að meðaltali hjá einstæðum foreldrum. Meðaltalslækkun á álögðum tekjuskatti einhleypinga er þar á milli eða um 18.3%. Eins og ég sagði hér að framan lækkar skattbyrði nær allra gjaldenda skv. till. frv. Sú lækkun er þó mismikil eftir tekjum gjaldenda. Sem hlutfall af tekjum er lækkunin þannig mest hjá hjónum með samanlagðar tekjur á bilinu 350–500 þús. kr. og lætur nærri að tekjuskattslækkun hjóna á þessu bili nemi að meðaltali 2% af tekjum ársins 1984. Hjá einhleypingum er lækkun skatta sem hlutfall af tekjum hæst á tekjubilinu 200–300 þús. kr. og er rúmlega 1% af tekjum ársins 1984 á þessu tekjubili. Þar sem lagt er til að álagningarkerfi tekjuskatts verði endurskoðað með frv. þessu er gert ráð fyrir að skattvísitala fyrir árið 1985 verði ákveðin í fjárlagafrv. Af þessu leiðir nauðsyn til að breyta ákvæðum nokkurra laga til að hækka fjárhæðir í hlutfalli við verðlagsþróun milli ára. Er hér um að ræða lög um frádrátt frá tekjum manna vegna fjárfestingar í atvinnurekstri, lög um Framkvæmdasjóð aldraðra og lög um tekjustofna sveitarfélaga og hefur þegar verið mælt fyrir þeim frv. hér í þessari hv. deild nú á þessum síðustu dögum. Þá er gert ráð fyrir hinum sérstaka barnabótaauka sem þegar hefur verið afgreiddur til 2. umr. í þessari hv. deild. Ég vil að lokum leggja áherslu á að brýna nauðsyn ber til að þetta frv. hljóti hraða meðferð í þinginu. Í því er kveðið á um ýmsa þætti sem nauðsynlega þurfa að liggja fyrir er kemur að framtalsskilum í byrjun næsta árs. Vegna þeirra breyttu forsendna er leiddu af nýgerðum kjarasamningum hefur þetta frv. orðið síðbúnara en æskilegt hefði verið, en ég treysti að sá tími sem til stefnu er verði vel nýttur og afgreiðslu þess verði lokið fyrir jólaleyfi. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég hygg að það sé nokkuð sjaldgæft í framsöguræðum hæstv. ráðh. hér á Alþingi að þeir noti tækifærið til að gera sérstaka grein fyrir stefnumálum síns eigin flokks þegar um er að ræða samsteypustjórnir, en það var það sem hæstv. fjmrh. gerði áðan og notaði svo tækifærið til að veitast að öðrum stjórnmálaviðhorfum í landinu og sem eiga fulltrúa á hv. Alþingi. Þetta er nokkuð athyglisvert á sama tíma og hæstv. fjmrh. fer fram á það við okkur að það verði reynt að greiða fyrir þessu máli svo sem kostur er á þeim fáu dögum sem eftir eru af þinghaldinu til jóla. Ég vil sérstaklega víkja að þeim orðum hæstv. fjmrh., þó að það væri ástæða til að ræða hans mál ítarlega, þar sem hann talaði um að það væri sérstakt keppikefli ákveðinna stjórnmálaafla í landinu að auka það sem hann kallar ríkisumsvif. Hvað eru ríkisumsvif? Þau eru margvísleg, en m.a. og að meginhluta til er þar um að ræða svokallaða félagslega þjónustu, þ.e. að útgjöld til heilbrigðis- og tryggingamála og útgjöld til menntamála eru uppistaðan í útgjöldum ríkisins. Krafa um minnkandi ríkisumsvif er þess vegna krafa um skerta þjónustu í þessum greinum og það er það sem Sjálfstfl. leggur höfuðáherslu á í raun, þ.e. að skera niður félagslega þjónustu bæði í heilbrigðis-, trygginga- og menntamálum, eins og kemur fram í tíð núv. ríkisstj. Þess vegna hefur samneysla minnkað í hennar tíð frá því að hún tók við. Það er hins vegar fróðlegt að virða fyrir sér ríkisútgjöld á föstu verðlagi eins og gert er í áliti minni hl. fjvn., sem er dagsett 11. des. 1984 og hefur verið dreift hér sem þskj. 283. Þar kemur það fram að ríkisútgjöld á föstu verðlagi munu aukast verulega milli áranna 1984 og 1985. Í nál. minni hl. fjvn. segir: „Hækkun heildarútgjalda ríkissjóðs á næsta ári umfram almenna verðhækkun jafngildir liðlega 1.2 milljörðum kr. sem er meira en þrefalt hærri upphæð en áætlað er að verja til byggingar grunnskóla, til hafnarframkvæmda, dagvistarheimila, íþróttamannvirkja, sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva á árinu 1985.“ Það er m.ö.o. þannig að ríkisútgjöld eru meiri á föstu verðlagi á árinu 1985 en á árinu 1984 skv. því fjárlagafrv. sem nú liggur fyrir. Og það er býsna fróðlegt að átta sig á þeirri staðreynd að á sama tíma og hæstv. fjmrh. kemur upp í ræðustólinn og belgir sig út með það að aðrir flokkar séu sérstaklega að tína fram aukningu ríkisútgjalda kemur í ljós að heildarútgjöldin eru þetta há. En auðvitað er fyrst og fremst ágreiningur um skiptingu þessara útgjalda. Kostir tekjuskatts eru að mínu mati fyrst og fremst tveir. Í fyrsta lagi á að vera hægt að leggja tekjuskatt á eftir efnum og ástæðum, þ.e. mestan skatt á þá sem mestar tekjur hafa og minnstan á þá sem minnstar tekjur hafa. Þannig á tekjuskattur að geta stuðlað að jöfnun lífskjara í landinu á hverjum tíma. Hann á að flytja fjármuni frá þeim sem mikið hafa til þeirra sem þurfa á stuðningi að halda við sérstakar aðstæður, eins og sjúkdóma eða þvíumlíkt. Annar kostur tekjuskattsins er sá að álagning hans er ljósari fyrir skattgreiðandann en t.d. neysluskattar. Menn gera sér betur grein fyrir því hvað þeir eru að borga til samneyslunnar þegar þeir fá skattseðilinn sinn heim á ári hverju eftir að álagningu er lokið. Þetta eru tveir meginkostir tekjuskatta og vafalaust meginástæðan til þess að menn hafa lagt á það áherslu að reyna að laga þetta kerfi hér á landi sem annars staðar. En þá komum við að göllunum á tekjuskattinum. Og gallarnir eru fyrst og fremst á því almenna efnahagskerfi, sem við búum við, sem verður ekki breytt með góðu móti og ég er ekki viss um að allir hafi áhuga á að breyta því. Það er það kerfi þar sem þúsundir framteljenda telja fram sínar eigin tekjur sjálfir og geta einnig í sumum tilvikum samið um það við þá sem hjá þeim vinna hvernig tekjurnar eru taldar fram. Þetta gerir það að verkum að tekjuskattskerfið kemur misjafnt út. Fastlaunamenn, opinberir starfsmenn t.d., borga skilyrðislaust skatta af öllum sínum tekjum. Flestir almennir launamenn gera það einnig. En hinn hópurinn er geysilega stór sem hefur aðstöðu til að ráða því sjálfur hvernig tekjur hans eru taldar fram á hverjum tíma. Þetta hefur orðið til þess að það er mikil óánægja með skattakerfið hér á landi. Það er misrétti og menn eru argir yfir því að þurfa að borga skatta meðan aðrir sleppa, a.m.k. þeir sem virðast hafa mjög stórfelldar tekjur og eignir, lifa í vellystingum praktuglega og búa við önnur kjör en þeir sem greiða skattana. Hrikalegasta dæmið um þetta sem við höfum séð á undanförnum mánuðum er úthlutun á svokölluðum Stigahlíðarlóðum í Reykjavík, þar sem ákveðnir einstaklingar gátu boðið stórar upphæðir í þessar lóðir á sama tíma og það lá fyrir að sömu einstaklingar höfðu það sem kallað er eða var vinnukonuútsvar, greiddu mjög lítið til samneyslunnar. Ég hygg að þetta Stigahlíðarævintýri, sem sýndi þó aðeins brot af staðreyndum málsins, hafi orðið til þess að ýta mjög undir þá hreyfingu í landinu að tekjuskattsálagningin væri óhæf með öllu. Og ég er sannfærður um að sú umr. var ekki síst ástæða til þess að það var rætt um það í fullri alvöru núna í haust, m.a. af forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar, að nauðsynlegt væri að fara svokallaða skattalækkunarleið í kjarasamningum. Þetta eru meginástæðurnar til þess að menn velta því fyrir sér hvort ekki er rétt að lækka tekjuskatt. Ég segi fyrir mig að ég var ekki í þeim hópi. Ég var í þeim hópi sem taldi að það ætti að reyna að laga tekjuskattskerfið. Ég lagði áherslu á það, eins og margir aðrir, að það ætti að bæta skattaeftirlit og ég legg auðvitað áherslu á það enn þá, en ég er þeirrar skoðunar að jafnvel margfalt skattaeftirlit muni ekki leysa þann vanda sem við stöndum frammi fyrir í sambandi við okkar tekjuskattskerfi. Og ég vara við því að það verði tekið upp allsherjarlögreglukerfi hér á landi í þessum efnum þar sem menn verði meira og minna hundeltir af opinberum aðilum. Hins vegar held ég að eftirlit með skattgreiðslum og tekjum manna sé affarasælast þannig að opinber gögn eins og t.d. fjölmiðlar beiti sér fyrir því að benda á þá mismunun sem kemur fram í skattlagningu og jafnframt verði opnað fyrir það að skattayfirvöld eigi að taka tillit til ábendinga sem t.d. koma fram í blöðum eða annars staðar á opinberum vettvangi um undarlegar skattgreiðslur manna, þá fari skattayfirvöld á staðinn til að kanna málið. Þeir sem hafa hreint mjöl í pokanum hafa auðvitað ekki neinu að kvíða, ættu miklu frekar að fagna því að yfir þeirra mál yrði farið og ættu þá gjarnan að eiga kost á opinberri ókeypis leiðréttingu hafi þeir verið hafðir fyrir rangri sök. Ég held að slíkt félagslegt aðhald í skattamálum sé mikið affarasælla en eitthvert gífurlegt eftirlitsbákn þó að ég geri ekki lítið úr því að þarna þarf að fylgjast vel með og betur en gert hefur verið. Eitt af því sem veldur mismunun í skattamálum er sú gífurlega mismunun sem á sér stað á milli fyrirtækja og einstaklinga. Einstaklingsfyrirtæki geta fært á rekstur alls konar almenna rekstrarliði sem venjulega falla undir rekstrarkostnað heimila. Þess vegna held ég að einn megingalli skattalöggjafarinnar hér á landi núna sé fólginn í því að þeir sem kunna, þeir sem vita, þeir sem þekkja kerfið, geta notfært sér smugurnar út og suður meðan almenningur, sem áttar sig ekki á þessum pappírum, á í rauninni engan annan kost en að greiða skatta að fullu af öllu því sem hann hefur á milli handanna. Ég held að þessar smugur, sem alltaf er verið að búa til fyrir fyrirtækin, séu kannske ein meginástæðan fyrir þeirri miklu óánægju sem er með tekjuskattana hér á landi. Ég er ekki að tala hér fyrir sérstakri skattpíningu fyrirtækja út af fyrir sig, en ég er að tala um að það á ekki að vera að búa til auðveldar undankomuleiðir fyrir fyrirtæki við greiðslu skatta eins og gert hefur verið á undanförnum árum. Þegar menn eru komnir að þeirri niðurstöðu að það eigi að lækka tekjuskatta einstaklinga hljóta menn að spyrja: Hvað á að gera í staðinn? Á að skera niður ríkisútgjöld og draga úr samneyslu? Mitt svar er nei. Það á ekki að draga úr samneyslu. Þá vil ég væntanlega afla annarra skatta í staðinn fyrir lægri tekjuskatt. Hvaða skattar eru það? Núv. ríkisstj. og sjálfstfl. hafa lagt áherslu á að í staðinn ættu að koma almennir neysluskattar. Ég held að það sé í rauninni mjög varasamt vegna þess að almennir neysluskattar leggjast af miklum þunga á þær vörur sem eru brýnustu nauðsynjar heimilanna í landinu. Í þessum efnum bendi ég t.d. á frv. ríkisstj. á þskj. 252 um virðisaukaskatt þar sem gert er ráð fyrir 18–19% hækkun á verði matvæla sem enginn kemst hjá því að kaupa. Ég er þess vegna ekki þeirrar skoðunar að það eigi að flytja lækkun tekjuskattsins yfir í óbeina skatta, þ.e. söluskattinn eða virðisaukaskattinn. Ég er þeirrar skoðunar að þessa lækkun tekjuskatta ætti almennt að færa yfir á eignarskatta. Ég vil láta það koma fram í þessari umr. að ég er sammála þeim áherslum sem fram koma í till. Alþfl. um eignarskattsauka sem lögð hefur verið fram hér á þinginu. Ég held að slíkir skattar séu heppilegri og skynsamlegri en óbeinir skattar og tekjuskattar. Þetta vildi ég láta koma fram, herra forseti, almennt um skattamál. Varðandi frv. sem hér liggur fyrir bendi ég á að það var samhljóða afgreitt í hv. Ed. og mun ég fyrir mitt leyti beita mér fyrir því að við höfum hér sömu afstöðu, Alþb.-menn, og þar var um að ræða. En hér er ekki um að ræða nettóskattalækkun. Þetta er frv. um skattaskipti. Í staðinn fyrir lækkun tekjuskattsins á að koma stóraukin skattlagning á áfengi og tóbak sem er auðvitað skattlagning út af fyrir sig og menn geta haft ýmsar skoðanir á þeirri skattlagningu. Ég er þeirrar skoðunar að verð á þeim vörum megi gjarnan vera mjög hátt, en þar fær ríkissjóður í sinn hlut verulegan hluta af þeirri skattalækkun sem felst í tekjuskattsbreytingunni. Í annan stað hefur ríkisstj. lagt til að fara út á þá vafasömu braut, að ekki sé meira sagt, að hækka enn þá einu sinni söluskattinn, jafnóréttlátur og hann er og jafngallað og söluskattskerfið í landinu er. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér, herra forseti, vegna þess að frv. um hækkun söluskatts fékk hér mjög litla umræðu, að vekja athygli á því að þar er gert ráð fyrir hálfu prósenti í svokallaðan söluskattsauka. Hvað þýðir það? Það þýðir að farið er inn á þá braut að koma enn frekar í veg fyrir að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga fái hlutdeild í söluskattstekjunum. Nú er þetta ekki ný braut eða frumleg sem hæstv. fjmrh. er hér með till. um. M.a. hefur sá sem hér stendur átt aðild að slíkri ákvörðun söluskatts. Það er hins vegar nýlunda að á sama tíma og lagt er til að hækka söluskatt um hálft prósentustig gerist það að í fjárlögum er byggt á þeirri forsendu að tekjur Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga á árinu 1985 verði skertar verulega eða um nokkra tugi milljóna króna og er það í annað sinn í sögunni sem Jöfnunarsjóður sveitarfélaga er skertur. Í fyrsta skipti var það á árinu 1984 með lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum og greinilegt er að það á að halda áfram á sömu braut á árinu 1985. Ég hlýt að harma hvað Samband ísl. sveitarfélaga hefur tekið linleg.a á þessu máli, að mínu mati, vegna þess að hér er um að ræða sjóð sem er nákvæmlega jafnmikilvægur sem tekjur fyrir sveitarfélögin og útsvörin eða fasteignagjöldin. Og ég hlýt að nota þetta tækifæri til að spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann sé tilbúinn að beita sér fyrir því að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga fái eðlilegan aðgang að þessu hálfa söluskattsprósenti, þannig að hér verði ekki um að ræða svokallaðan söluskattsauka, heldur gangi hluti af þessu til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga sem nú er ætlunin að skerða sérstaklega með þeim afleiðingum fyrir fjárhag sveitarfélaganna sem slíkt hlýtur óhjákvæmilega að hafa. Þessar almennu aths., herra forseti, vildi ég láta fylgja þessu frv. við 1. umr. af minni hálfu. Að öðru leyti vísa ég til þeirra umr. sem fram hafa farið um skattamál hér síðustu daga í hv. Nd. og bendi einnig á að ég á sæti í hv. fjh.- og viðskn. Nd. þar sem kostur verður á því að fjalla um þetta frv. sérstaklega.



Herra forseti. Ég tek hér til máls um það mál sem nú er á dagskrá til að fagna því að það skuli borið fram og komið til Nd. Það á sér nokkra forsögu. Ég vildi segja það hér í upphafi að það er ekki seinna vænna að við sjáum þetta mál hér í þingsölum. Það höfðu margir vonast eftir því að frv. á þessa lund yrði borið fram á síðasta þingi og urðu fyrir vonbrigðum að svo væri ekki gert. Ég var einn í þeirra hópi. Til þess lágu þá ástæður sem voru skýrðar, þ.e. ástand ríkissjóðs á síðasta ári. Því meiri ástæða er til þess að fagna því að nú skuli hér hafa verið gerð sú bragarbót að bera fram frv. til l. um breyt. á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Ég vil í upphafi minnast örlítið á forsögu þessa máls. Það var fyrir síðustu alþingiskosningar, vorið 1983, að Sjálfstfl. gerði um það landsfundarsamþykkt og síðan var það eitt af meginatriðum í kosningastefnuskrá hans að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum í áföngum. Eftir að Alþingi kom saman að loknum kosningum báru allmargir þm. Sjálfstfl. fram þáltill. um þetta mál til efnda á þessu fyrirheiti. Það er rétt að taka það fram að þáltill. mjög svipaðs eðlis var einnig borin fram af þm. Alþfl., þannig að þá þegar var ljóst að allstór hópur þm. var þessu máli greinilega sérlega meðmæltur, fyrir kosningar kom það raunar fram að fleiri flokkar töldu að fara bæri inn á þessa braut. Þann 22. maí í vor var síðan samþykkt þáltill. sem innihélt meginefni þeirra tveggja þáltill. sem ég nefndi. Var það efni hennar að fjmrh. skyldi leggja fyrir þing nú í haust, þegar það kæmi saman, nánari tillögur um afnám tekjuskatts af almennum launatekjum í áföngum. Það eru efndirnar á þeirri þáltill. sem við höfum fyrir framan okkur nú. Hér er þess vegna stigið mjög merkt spor. Við höfum ekki séð í lagasögu okkar lengi, ekki hátt á þriðja áratug, aðgerð sem þessa þar sem hér er raunverulega um að ræða grundvallarbreytingu á skattakerfi landsins. Tekjuskatturinn hefur verið allmikilvæg tekjuöflunarleið og var það sérstaklega hér fyrr á árum. Hann er allmikilvægur enn í dag þó að hann hafi ekki verið nema 10% af tekjum ríkissjóðs á liðnum árum. En þegar lagt er inn á þá braut að afnema hann af öllum almennum tekjum sætir það vitanlega nokkrum tíðindum. Hér hefur, af eðlilegum ástæðum kannske, verið farið inn á þá braut að framkvæma þessa aðgerð í áföngum. Við höfum heyrt það á máli fjmrh. að gert er ráð fyrir að hér sé um þriggja ára tímabil að ræða. Það kemur heim og saman við þá tölu sem við sjáum í þessu frv. sem er 600 millj. kr. lækkun tekjuskattsins. Ef við lítum á nettóupphæð tekjuskattsins á þessu ári, þá er hún 1800 millj., þannig að hér er um þriðjungs lækkun frá þeirri tölu að ræða. Það er út af fyrir sig vel og því ber að fagna að þetta skref er þó stigið. Hins vegar hefði verið miklu æskilegra ef unnt hefði verið að framkvæma þetta á skemmri tíma en þremur árum. Það leit svo sannarlega út fyrir það í samningunum á liðnu sumri og liðnu hausti að hin svonefnda skattalækkunarleið yrði farin, þar sem ríkisstj. kvaðst mundu beita sér fyrir því að tekjuskatturinn yrði lækkaður um 1100 millj. kr. Því miður náðist ekki samkomulag í vinnudeilunum um kjarasamninga við verkalýðssamtökin á þessum grundvelli. Ég ætla ekki hér að rekja þá sögu né nefna af hverju það var eða hverjir báru á því helst ábyrgð. Það þjónar engum tilgangi nú, eftir að sá hlutur er búinn og gerður. En þegar maður veltir því fyrir sér hvort ekki væri unnt að afnema tekjuskattinn af almennum launatekjum á skemmri tíma en hér er gert ráð fyrir hlýtur hugurinn að hvarfla til þessara atburða á síðasta hausti með sérstöku tilliti til þess að kjarasamningar við launþegahreyfinguna í landinu standa fyrir dyrum strax á miðju næsta ári. Það er þess vegna full ástæða til að láta þá von í ljós að bæði ríkisstj. og verkalýðshreyfingin athugi þá leið af fyllstu alvöru og nægilega tímanlega hvort hér er ekki einmitt um þá leið að ræða sem gæti reynst einna affarasælust og farsælust lausn á kjaramálum á komandi ári. Það er kannske óþarfi að tíunda það hér sérstaklega, það hefur svo oft verið sagt áður og fjmrh. vék að því hér í sinni framsöguræðu, hvers vegna svo breið samstaða virðist hafa tekist um afnám tekjuskatts af almennum launatekjum. Það er vitanlega fyrst og fremst vegna þess, sem einnig var ágætlega rakið af síðasta ræðumanni, hv. þm. Svavari Gestssyni, að hann er í sjálfu sér nú orðið ranglátur skattur. Hann er fyrst og fremst skattur á opinbera starfsmenn, hann er í öðru lagi skattur á launamenn og hann er skattur sem ákaflega illa skilar sér og í því er mikið ranglæti fólgið. Og það er af þeim ástæðum og þeim orsökum sem viðhorfin eru nú orðin önnur en fyrir nokkrum áratugum þegar flestir voru fylgjandi því að innheimtur skyldi tekjuskattur svo sem verið hefur. Þar að auki er hann vitanleg.a á sinn hátt vinnuletjandi, eins og fjmrh. benti einnig á. Ég held að það beri ekki síður að fagna þeirri miklu samstöðu milli stjórnmálaflokkanna sem hefur náðst hér um þetta mál. Og það er vitanlega ákaflega mikilsvert atriði fyrir framtíðarþróunina og framkvæmdir á næsta ári í þessum efnum. Sú þáltill. sem ég minntist á áðan spratt úr till. Sjálfstfl. og Alþfl. Hún var samþykkt þann 22. maí á Alþingi í vor, ekki aðeins af þm. þessara flokka heldur af þm. allra flokka, um hana var algjör samstaða. Það var mjög ánægjulegt að sú skyldi vera niðurstaðan. Í öðru lagi er ástæða til þess að undirstrika það, sem hv. þm. Svavar Gestsson sagði áðan í sinni ræðu, að algjör samstaða náðist um þetta mál í Ed., þannig að því fylgdu allir flokkar. Þess vegna má búast við því að svo verði einnig við umr. hér og afgreiðslu málsins í Nd. Slík samstaða allra flokka er vitanlega mjög mikilvæg um þetta mál vegna þess að hún tryggir framgang þess. Það er rétt að undirstrika að í frv. felst tekjuskattslækkun fyrir alla skattgreiðendur, örlítið misjafnlega mikil þó, vegna þess að öll skattahlutföll í skattstiga eru lækkuð, en þó mest hið fyrsta. Og það má spyrja: Af hverju er hið fyrsta lækkað mest? Það er sama hugsunin á bak við það og að skattþrepin eru þrengd. Það er gert í þeim tilgangi að beina lækkun skatta einkum að hinum tekjulægstu. Það er mjög mikilsvert atriði sem rétt er að undirstrika. Í öðru lagi hafa skattfrelsismörk tekjuskattsins verið hér allverulega hækkuð. Við getum tekið hér hjón þar sem annað aflar allra teknanna. Mörkin hefðu orðið á næsta ári að óbreyttri skattbyrði 322 þús. kr., en verða u.þ.b. 370 þús. kr., svo aðeins ein tala sé nefnd í því efni. Í fjárlögum sem nýlega hafa gengið í gegnum 2. umr. í Sþ. sjáum við að þar er áætlað að tekjur ríkissjóðs af tekjuskattinum verði nettó á næsta ári þó ekki nema 1535 millj. kr. eða milli 6 og 7% af fjárlögum. Samsvarandi tala hefur verið 10%, þannig að hér er strax um greinilega lækkun að ræða, enda er í fjárlagatölunni gert ráð fyrir að þetta frv. muni taka gildi nú á þessu haustþingi. Það er í öðru lagi annað atriði sem er ástæða til að undirstrika. Ég nefndi skattalækkun fyrir alla og þá sérstaklega fyrir þá sem lægstar hafa tekjurnar. Í öðru lagi er það spurningin um það hvað á að koma hér í staðinn. Í forsendum fjárlaga, sem lagðar voru fyrir þingið í haust, kom fram að þó ætlunin væri að lækka tekjuskattinn um þriðjung eða 600 millj. var því bætt við að þessu tekjutapi ríkissjóðs yrði á hinn bóginn mætt með neyslusköttum, eins og það var þar orðað. Þetta gladdi nú ekki sérlega þá menn, eins og þann sem hér stendur, sem hafa haft á því mikinn áhuga og beitt sér fyrir því að fram næðu þær tillögur og þau fyrirheit sem samþykkt höfðu verið hjá stjórnmálaflokkum um tekjuskattslækkun vegna þess að í sjálfu sér hefði þar verið um lítinn hag almennings að ræða ef jafnþung byrði hefði verið lögð á herðar hans í mynd annarra skatta. - Ég vil þó skjóta því hér inn að ég tel að það sé tvímælalaust að óbeinir skattar koma hér miklu réttlátar niður en beinir skattar eins og tekjuskatturinn. En síðan átti það sér stað, er fjmrh. svaraði fsp. frá mér í Sþ. nú um miðjan nóv. um framkvæmd skattalækkunartillagnanna, að hann gat þess að hann mundi beita sér fyrir því, eins og hann orðaði það, að ekki kæmu aðrir skattar á móti tekjuskattslækkuninni, þannig að hér yrði um nettóskattalækkun að ræða. Hér var vitanlega um grundvallarbreytingu að ræða og mjög til hagsbóta fyrir skattgreiðendur, eins og liggur raunar í augum uppi. Þessi afstaða fjmrh. hlaut síðan samþykki í ríkisstj., en hér var um grundvallarstefnubreytingu að ræða frá því, sem stóð í forsendum fjárlaga, að aðrir eða neysluskattar kæmu hér upp á móti. Það ber sérstaklega að fagna þessari stefnumörkun og þessari ákvörðun ríkisstj. fyrir forgöngu fjmrh. í þessu efni. Það hefur verið um það rætt að 0.5% hækkun söluskatts sé raunverulega mótvægi hér við lækkun tekjuskattsins. Þetta er vitanlega hin mesta fásinna og firra vegna þess að það liggur ljóst fyrir að sú aðgerð hefur verið framkvæmd til þess að vega þó ekki sé nema að litlu leyti upp á móti endurgreiðslu 500 millj. kr. söluskatts til sjávarútvegsins. Sú hækkun er 200–250 millj. kr., en endurgreiðslan til sjávarútvegsins nemur 500 millj., þannig að hún vegur ekki nema upp í tæpan helming. Það má hins vegar til sanns vegar færa að vitanlega er um ýmsar aðrar álögur að ræða sem þessa dagana hafa verið að aukast og má kalla óbeina skatta, eins og hækkanir á áfengi og tóbaki. Það er þó árviss viðburður og reyndar oft á ári og kemur ekki svo sérlega inn í þessa mynd. En hins vegar má segja að nú er tekjuskatturinn þó ekki orðinn nema mjög lítill hluti af tekjum ríkissjóðs eða 6–7% og þess vegna má ugglaust lýsa þeirri von að ekki þurfi að koma til sérstakra álaga þegar fram verður haldið við afnám hans. Það væri langhagstæðast ef unnt væri að beita hér samdrætti og sparnaði í rekstri ríkisins meðan á þessari tekjuskattslækkun stæði. Framtíðin verður hins vegar að leiða í ljós hvernig það gengur og hvernig á þeim málum verður tekið, en alla vega er það tíðindavert að þessi fyrsti áfangi, þetta fyrsta spor skuli þó hafa verið stigið án sérstakra nýrra skatta. Í þessu sambandi vil ég undir lokin aðeins minnast á annað atriði í þessu frv. sem að mínu mati horfir mjög til bóta. Það er að nú er í fyrsta sinn tekið á því vandamáli sem nefnt hefur verið húsmæðraskattur. Það er einfaldlega það að hjón með sömu tekjur hafa greitt mjög mismunandi skatta, eftir því hvort bæði hjónin vinna úti eða aðeins annað. Nú er það vitanlega svo að oft er það að menn hafa um það frjálst val hvort bæði hjónin vinna úti eða aðeins annað. En það er einnig oft að hjónin eiga þess ekki kost að bæði vinni úti. Þar getur komið margt til, börn á heimili, veikindi og fleira. Þess vegna hefur það verið í hæsta máta óréttlátt að hegna þeim fjölskyldum þar sem fyrirvinnan er aðeins ein með verulega hærri tekjusköttum sem hafa numið allt að 80 þús. kr. Nú hefur verið stigið eitt skref í átt til þess að leiðrétta þetta ranglæti. Það er þó alls ekki jafnað hér til fulls, það er fjarri því. En með þeirri heimild, sem í frv. felst, að leyfa millifærslu til hins makans, þ.e. að færa yfir ónýttan hluta neðsta skattþreps hjá hinu tekjulægra hjóna að hámarksupphæð 100 þús. kr., þá er þetta þó nokkur leiðrétting sem getur hæst numið 11 þús. kr. í skatti. En eins og ég segi höfum við fjölmörg dæmi þess að mismunurinn, þó hjón hafi sömu tekjur, getur numið 30, 40, 50 og allt upp í 80 þús. kr. Þessari breytingu ber því að fagna. Á hinn bóginn er það alveg rétt, sem hér hefur komið fram, að vitanlega er ýmis kostnaður samfara því ef bæði hjón vinna úti og það er ekki nema rétt að til þess sé tekið tillit þegar þessum málum verða síðar gerð fullnaðarskil. Ég held að aukið skattaeftirlit sé hér engin lausn alls vanda. Það er vitanlega sjálfsagt að skatteftirlitið sé svo virkt og raunhæft sem kostur er. En það er engin leið út úr þeim ógöngum og því myrkviði sem íslenska skattakerfið raunverulega er orðið að fjölga þar starfsmönnum í miklum mæli, þannig að við búum hér við hálfgert lögregluríki í þeim efnum. Ég tel að það sé ekki lausnin. Lausnin er vitanlega fyrst og fremst sú að skattakerfið sé einfalt og í öðru lagi að skattakerfið sé sanngjarnt. Og ég tel að það frv. sem fjmrh. hefur mælt fyrir hér í dag sé mikilvægt spor í þá átt.



Herra forseti. Ég hef ekki mikinn áhuga á því að tala lengi yfir auðum stólum og því skal ég ekki flytja hér langa eða mikla ræðu, en ég tel þó óhjákvæmilegt að við þetta tækifæri standi ég upp og tjái mig með örfáum orðum um þetta frv. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir framlagningu þess og hæstv. ríkisstj. fyrir þá stefnu sem mörkuð er með flutningi þess frv., þ.e. um skipulagða áfanga að því að fella niður tekjuskatt af almennum launatekjum. Ég fer hins vegar ekki dult með þá skoðun mína að hér sé allt of skammt gengið og að stjórnvöld hefðu átt að grípa miklu rösklegar til aðgerða á þessum vettvangi og taka miklu fastari tökum á því mikla óréttlæti og þeirri mismunun sem ríkir í þjóðfélaginu á þessu sviði, þ.e. í greiðslu skatta. Ég held þess vegna að þetta frv. sé meira táknrænt, það sé fyrsta sporið og fyrsti áfanginn í þeirri stefnu að fella niður tekjuskatt af almennum launatekjum, heldur en hitt að það leiðrétti þær misfellur sem nú eru uppi. Sannleikurinn er sá að í skjóli tekjuskattslaganna þrífst sennilega mesta ranglætið, mesta misréttið sem fyrir hendi er í þjóðfélaginu í dag. Tekjuskattslögin eru skálkaskjól ójafnaðarins og þar af leiðandi fullkomin afskræming á hinum upphaflega tilgangi tekjuskattsins sem slíks. Tilgangur tekjuskatts er í aðalatriðum tvíþættur. Annars vegar er um það að ræða að afla tekna fyrir ríkissjóð til samneyslunnar og hins vegar er um það að ræða að jafna tekjum á milli þjóðfélagsþegna. Það er athyglisvert varðandi tekjuöflunina að hlutur tekjuskatta, sérstaklega tekjuskatta einstaklinga, fer sífellt minnkandi í tekjuöflun ríkissjóðs. Í því frv. til fjárlaga sem nú liggur fyrir kemur fram að gert er ráð fyrir því að tekjuskattar einstaklinga nettó nemi 1.5 milljarði kr., sem er vel innan við 10% af áætlaðri útgjaldaþörf ríkissjóðs, þannig að ljóst er að þessu leyti, þ.e. varðandi tekjuöflun til ríkissjóðs, að tekjuskatturinn gegnir sífellt veigaminna hlutverki. Ef litið er á tekjujöfnunarhlutverk tekjuskattsins held ég að það blasi við öllum að einmitt í skjóli tekjuskattslaganna þrífst hér meiri ójöfnuður en dæmi eru til um áður. Það er kannske erfitt að henda reiður á því í tölum, en það blasir við öllum og er opinbert leyndarmál að hér er ekki aðeins svikið undan sköttum og skattalögin brotin, heldur er farið fram hjá þeim af fullkomnu samviskuleysi. Nú er ég ekki að dæma þjóðina alla sem misindismenn á þessum vettvangi. Ég er hins vegar að nefna þetta til að vekja athygli á þeirri staðreynd að tekjuskatturinn er annaðhvort orðinn svo hár að ekki er við unað eða að hann þykir stríða svo gegn hagsmunum fjöldans að fólk skirrist ekki við að brjóta eða beygja þessi lagaákvæði sem gilda um framtöl og skattgreiðslur. Raunin hefur því orðið sú að tekjuskatturinn er fyrst og fremst launamannaskattur og mig furðar að verkalýðshreyfingin og þau stjórnmálaöfl sem í orði kveðnu eru sífellt að berjast fyrir hagsmunum hins vinnandi fólks skuli ekki leggja miklu meiri áherslu, höfuðáherslu á það einmitt að uppræta það misrétti sem ríkir og uppræta þær skattaálögur sem fyrst og fremst lenda á launafólkinu. Þetta hefur gert það að verkum að á Íslandi hafa nú skapast tvær þjóðir, eins og réttilega hefur verið bent á oft á undanförnum mánuðum, önnur sem greiðir skatt, hin sem sleppur við að greiða skatt. Vera má að mögulegt sé að herða skattaeftirlit og ná til þeirra sem ekki greiða skatt eða greiða óeðlilega skatta í dag, en ég held þó að það sé gífurlega mikið verk, kosti mikla fjármuni og sé borin von að það beri tilætlaðan árangur. Ég vek athygli á því líka að í þessu sambandi er ekki alltaf hægt að benda á að menn beinlínis svíki undan skatti. Það var rétt, sem hv. 3. þm. Reykv. nefndi fyrr í þessari umr., að í skjóli fyrirtækjareksturs hafa menn oft möguleika til þess að telja fram útgjöld á kostnað fyrirtækisins sem þeir sjálfir eru kannske að leggja til, þannig að þeir sleppa við að greiða skatta af þeim hlunnindum og þeirri fyrirgreiðslu sem þeir fá í gegnum fyrirtæki eða stofnanir sem þeir vinna hjá. Og þarna er ekki hægt að festa hendur á beinum skattsvikum. Þar er um að ræða ýmiss konar krókaleiðir fram hjá lögunum og yrði gífurlega mikið verk ef skattyfirvöld ættu að fara að eltast við öll slík undanbrögð. Hv. 3. þm. Reykv. hefur tekið undir það að tekjuskattinn þurfi ef ekki að afnema þá að lækka, en hann leggur á það áherslu að í staðinn verði tekinn upp eignarskattur. Ég hef allan fyrirvara á að sú leið sé skynsamleg. Ég vek athygli á því að eignir manna hafa verið margskattaðar. Fyrst hafa tekjurnar verið skattlagðar og það sem eftir er hefur þá verið notað til að koma sér upp eignum. Þess vegna er ósanngjarnt að taka aftur skatt af þeim verðmætum sem menn hafa eignast eftir tekjuskattsgreiðslur af hreinum og óumdeilanlegum tekjum þeirra. Ég vek líka athyli á því að menn borga ekki aðeins tekjuskatt af almennum tekjum, þeir borga líka útsvör og þegar þeir koma sér upp eignum borga þeir að sjálfsögðu söluskatt og alls kyns óbeina skatta af því að koma sér upp þessum eignum og þeir borga fasteignagjöld og svo mætti áfram lengi telja. Ég hef þess vegna margoft lýst því sem minni skoðun að ég teldi það ekki óeðlilegt, ef tekjuskatturinn yrði afnuminn, að teknir yrðu upp neysluskattar í hans stað. Flatur skattur, almennur skattur, kæmi og til greina, þannig að þeir sem væru ekki færir um að greiða skatta gætu þá sótt um undanþágur frá þessum flata skatti, en allur obbinn af fólki mundi þá greiða hann. Herra forseti. Ég skal ekki lengja ræðu mína öllu frekar. Ég stóð aðeins upp til að láta í ljós þessar skoðanir mínar. Ég tel sem sagt að þetta frv. sé spor í rétta átt, en tel að það gangi allt of skammt. Ég er þeirrar skoðunar að tekjuskatturinn eins og hann viðgengst á Íslandi sé algjörlega óviðunandi. Í skjóli tekjuskattslaganna þrífst ranglæti og misrétti sem ekki verður við unað öllu lengur. Ég skora á Alþingi og hv. stjórnvöld að berjast með oddi og egg fyrir því að þessu allsherjar spillingarkerfi verði breytt þannig að sæmilegur friður ríki um skattgreiðslur þegnanna í framtíðinni.



Herra forseti. Nú munu vera fjórtán ár liðin á þessu hausti frá því að fyrrv. formaður Alþfl. flutti fyrst till. hér á hinu háa Alþingi um afnám tekjuskatts á einstaklinga. Það hefur reynst torsótt að vinna því máli fylgi og gildir hið sama í því efni og um önnur þau róttæk umbótamál sem Alþfl.menn hafa flutt hér fyrstir manna á þingi, en hefur jafnan tekið einn eða tvo áratugi fyrir þm. annarra flokka að taka við sér og leggja málinu lið. Þeir sem vilja beita sér fyrir afnámi tekjuskatts verða auðvitað í leiðinni að svara því hvernig þeir vilja mæta tekjumissi ríkissjóðs, hvort það á að vera í formi annarrar skattheimtu eða hvort því á að fylgja eftir með raunhæfum og framkvæmanlegum tillögum um niðurskurð ríkisútgjalda. Ef spurt er: Hver er skattastefna núv. ríkisstj.? þá er það útbreiddur misskilningur hjá hæstv. fjmrh. að hún sé fólgin í skattalækkunum. Það er einfaldlega rangt. Það stenst ekki. Þessi takmarkaði fyrsti áfangi í átt til lækkunar tekjuskatts er t.d. ekki til marks um skattalækkunarstefnu. Fyrr á þessum degi vorum við að afgreiða fjárlagafrv. gegnum 2. umr. og þar staðfestist að núv. ríkisstj. hyggst mæta þessu tekjutapi ríkissjóðs í formi annarrar skattlagningar. Það kemur fram í auknum sköttum, auknum gjöldum og hækkuðu verði áfengis og tóbaks og það kemur fram í hækkun á tímabundnu vörugjaldi og má það heita dæmigert fyrir skattastefnu þeirra sjálfstæðismanna. Á stjórnartímabili sjálfstæðismanna í fjmrn. 1974–1978 var þessu tímabundna vörugjaldi komið á með ströngum fyrirheitum að það skyldi aðeins gilda í eitt ár. Síðan hefur það verið endurnýjað sífellt og linnulaust og er nú enn einu sinni höggvið í þann knérunn. M.ö.o.: hér er ekki um að ræða skattalækkun, heldur skattatilfærslu. Sjálfstfl. hefur látið undan síga að því er varðar tekjuskattana að hluta til, en ákveðið að bæta ríkissjóði upp tekjumissinn í formi hækkaðra óbeinna gjalda sem leggjast á neyslu. Hann hefur ekki staðið við fyrirheit sín og loforð um að taka á síþenslu ríkisútgjalda. Engar tillögur af viti koma frá málsvörum sjálfstfl. um niðurskurð ríkisútgjalda, hvorki um eignarhald ríkissjóðs á fyrirtækjum þar sem hagkvæmnisrök mæla með því að slík fyrirtæki eða starfsemi yrði seld og falin öðrum aðilum né í öðru formi. Það er ástæða til að láta það koma fram við þessa umr. að fullyrðingar hæstv. fjmrh. um að hann hafi lækkað skatta eru alrangar. Það sem gerst hefur á fjármálaráðherratímabili hans er það að skattbyrði almennra launþega hefur þyngst, en því hefur hins vegar verið mætt með því að létta skattbyrði fyrirtækja og fjármagnseigenda. Þetta er hægt að rekja í mörgum liðum, en meginstaðreyndin er þó sú að hæstv. fjmrh. stendur frammi fyrir því að tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs er í raun og veru hrunið, það er ekki nothæft lengur sem tekjuöflunartæki. Það á við um bæði tekjuskattana, sem talsmenn allra flokka viðurkenna núna sem rangláta skatta, og um söluskatt þar sem fyrir liggja upplýsingar hér á hinu háa Alþingi um að skil á þeim skattstofni eru með öllu óviðunandi. Þá er ástæða til að minna á að það sem kallað hefur verið „velferðarkerfi fyrirtækjanna í fjárbúskap ríkisins“ heldur áfram að þenjast út og virðist njóta sérstakrar verndar núv. stjórnarflokka. Það er ástæða til að minna á eftirgjöf á sölusköttum til sjávarútvegsins, upphæð sem nemur 500 millj. kr. eða ámóta upphæð og þeirri tekjuskattslækkun sem hér er til umr. Hæstv. fjmrh. horfir á það aðgerðarlaust að útistandandi óbeinir skattar eru ekki innheimtir í stórum stíl. Hann horfir aðgerðarlaust á tölulegar staðreyndir, sem koma jafnvel frá opinberum stofnunum, um skattsvik og skattundandrátt sem líðst í stórum stíl. Hann gerir sig jafnvel sekan um að standa hér upp og gera grein fyrir atkvæði sínu þegar Alþfl.-menn fluttu við fjárlagaafgreiðslu till. um 10 millj. kr. framlag til aðgerða gegn skattsvikum. Þá greiðir fjmrh. sjálfur atkvæði á móti þessu og vísar til þeirra raka að þegar hafi verið gert ráð fyrir fjárveitingum í þessu skyni. Það er einfaldlega rangt vegna þess að till. sem fyrir liggja um aðgerðir gegn skattsvikum voru í tólf liðum, sbr. bréf sem þingflokkur Alþfl. sendi hæstv. fjmrh. á sínum tíma, en ekki hefur verið gert ráð fyrir fjárveitingum til þess nema að hluta til. Á það má minna að hæstv. fjmrh. hefur beitt sér fyrir lækkun skattprósentu á hlutafjáreign og hækkun frádráttarheimilda í því sambandi og lækkun skatta á arði hlutafélaga úr 65% í 51% af skattstofni sem er lækkun um fimmtung. Það er staðreynd að skattalækkun á hlutafjáreign og arði hlutafélaga hefur numið á yfirstandandi ári tugum milljóna í skattalækkun á vel stæðum fyrirtækjum. Það er ástæða til þess að minna hv. 2. þm. Reykn., sem hér talaði áðan, Gunnar G. Schram, á að hagdeild þeirra launþegasamtaka sem hann veitir forstöðu hefur komist að þeirri niðurstöðu að í stjórnartíð núv. ríkisstj. hafi átt sér stað skattalækkun til fyrirtækja á bilinu 1–1.5 milljarður kr. Í sömu álitsgerð sömu hagdeildar sömu launþegasamtaka eru færð rök að því að ef litið er á þessi mál í heild, þ.e. skattundandrátt, skattsvik og skattalækkanir til fyrirtækja í heild, miðað við full skil lögum skv., megi áætla að hér sé um að ræða tekjutilfærslu í þjóðfélaginu á tímabili hæstv. fjmrh. sem nemur hvorki meira né minna en 10 milljörðum kr. Það er einnig staðreynd að skattbyrði fjármagnseigenda hefur verið lækkuð. Það hefur gerst með því að lækka eignarskattsprósentu úr 1.2% í 0.95%. Það hefur gerst með því að hækka frádrátt fyrir eignarskatt um 57%, sem þýðir skattalækkun um u.þ.b. 160 millj. kr. Það hefur gerst með því að auka skattfrádráttarheimildir til fyrirtækja sem leggja fé í sjóði með það að markmiði að verja því til fjárfestingar. Sú skattalækkun nemur verulegum upphæðum þó ekki sé hægt að tíunda það nákvæmlega í tölum. Að mati hagdeildar BHM er því hér um að ræða skattalækkun til fjármagnseigenda um 5–600 millj. kr. Hér er m.ö.o. um að ræða að í tíð hæstv. fjmrh. hafa verið fluttir til fjármunir í þjóðfélaginu með þeim hætti að þeir sem best eru stæðir í þjóðfélaginu hafa notið skattalækkunar sem má meta á bilinu 2–21/2 milljarður kr. og er þá ekki minnst einu orði á skattundandrátt. Á sama tíma er það staðreynd líka að skattbyrði launþega hefur verið aukin, fyrst og fremst í formi beinna skatta og þá til sveitarfélaga í formi útsvara og í annan stað með því að hlutdeild þeirra í félagslegum útgjöldum hefur stóraukist. Ég spurði áðan: Hver er skattastefna ríkisstj.? Hún kemur fram af þessum staðreyndum. Skattastefna ríkisstj. hefur verið í því fólgin að þyngja verulega skattbyrði launþega, en létta skattbyrði fyrirtækja og fjármagnseigenda og þar er ekki um að ræða skattalækkanir. Ríkisstj. hefur brugðist þeirri skyldu sinni að svara þeirri spurningu, þegar hún núna stígur meira eða minna tilneydd þetta fyrsta skref í átt til tekjuskattslækkunar, hvernig hún hyggst mæta tekjumissi ríkissjóðs í staðinn. Hún hefur m. ö. o. ekki uppi neinar áætlanir um niðurskurð ríkisútgjalda, heldur mætir þessu eingöngu með auknum óbeinum sköttum á móti. Þetta eru allt saman dæmi um að það er ekki aðeins að tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs er hrunið, heldur liggur ljóst fyrir að það verður að ganga í það verk að endurskipuleggja ríkisfjármálin í heild. Hér hefur verið lagt fram á hinu háa Alþingi nýtt frv. til l. um verðjöfnunargjald af raforku. Þegar þau mál eru skoðuð og spurt einfaldra spurninga, eins og t.d. þeirrar hvernig verðmyndun á orku er hagað í þessu þjóðfélagi, kemur á daginn að mörgum milljörðum kr. hefur verið kippt út úr hinu eðlilega verðmyndunarkerfi raforku og varpað með óbeinum hætti á herðar launþega í því formi að ríkissjóður er að taka á sig síauknar byrðar vegna fjárfestingarmistaka fyrirrennara hæstv. ríkisstj. Þessar upphæðir eru orðnar hrikalegar. Þar er ekki aðeins verið að nefna fjárfestingarskuldina frá Kröflu og vexti og afborganir af þeim ósköpum, heldur allt málið í heild. Fjárfestingar vegna byggðalína, vegna sveitarafvæðingar, Kröfluvirkjunin sjálf og hvers kyns millifærslur í þessum raforkusektor eru farnar að nema milli 7 og 8 milljörðum kr. Lítum á enn eitt dæmi um hrikalegt ábyrgðarleysi og fjárglæfra í þessu þjóðfélagi á undanförnum árum. Það nægir að vísa til lífeyrissjóðsmála. Það blasir við að lífeyrissjóðakerfið er ábyrgt fyrir skuldbindingum sem eru með þeim hætti að fyrir hverja eina krónu sem inn kemur í iðgjöldum og tekjum eru þrjár krónur þegar í skuldbindingum, sem þýðir í tilviki margra lífeyrissjóða að innan tíðar munu þessar skuldir falla á ríkissjóð, ella munu stórir hópar standa frammi fyrir því, þegar menn komast á eftirlaunaaldur, að þeir sjóðir sem menn hafa greitt iðgjöld í eru greiðsluþrota og geta ekki staðið undir skuldbindingum sínum. Ef ríkisfjármáladæmið á Íslandi er skoðað í heild er ljóst að það er komið út í algjörar ógöngur. Sjálfvirknin í þessu kerfi í formi síþenslu ríkisútgjalda, sem byggjast á einhverjum tilteknum lögum, er eitt dæmið sem verður að stokka upp. Það verður að gerbreyta öllum vinnubrögðum við fjárlagagerð. Það verður að setja um fjölmargar ríkisstofnanir sólarlagslöggjöf. Það verður að ganga hreint til verks og flytja hér frv. til l. um sölu og afnám margvíslegra ríkisstofnana sem rök standa ekki til að séu íþyngjandi fyrir skattgreiðendur og launþega. Það er sama hvort litið er á tekjuhlið eða útgjaldahlið ríkisbúskaparins, hér er eins og engin hell hugsun hafi ráðið ferðinni árum ef ekki áratugum saman. Þetta kerfi er allt saman ónýtt. Og það er dapurlegt til þess að vita að hæstv. fjmrh. sem bregður sér alltaf öðru hverju í gervi verndara hins litla manns, hins almenna borgara, skuli í verki stýra fjármálum ríkisins með þeim hætti að byrðarnar af þessu ónýta kerfi þyngjast í sífellu á þessum almenna borgara, en síðan eru sérhagsmunaliópar sem hafa skarað eld að sinni köku og komið sínum hlut í sívaxandi mæli innan ríkisfjárlaga á herðar skattgreiðenda. Það þarf að moka þennan flór. Það er alveg ljóst að út af fyrir síg þýðir ekki að standa hér í stól og ræða skattamál, hvorki við hæstv. fjmrh. né aðra ráðh. Þeir hafa engan áhuga á þessum málum og sennilega ekkert vit á þessum málum sýnist mér. Alla vega sýna þeir enga viðleitni í þá átt að rannsaka þetta mál ofan í kjölinn né heldur neinn pólitískan kjark sem þarf til að taka ákvarðanir um að skera þetta ónýta kerfi niður við trog og byggja upp nýtt og nothæft í staðinn. Það lýsir sér best í því að öll fyrirheitin um skattalækkanir, sem Sjálfstfl. gekk með eftir seinustu kosningar, hafa ekki verið efnd. Þetta er aðeins sýndarmennska og viðleitni í þá átt, en mælt með skattahækkunum í staðinn. Þegar vikið er að öðrum stórum þætti, sem reynt er að ræða í samhengi við skattamálin, sem eru húsnæðismálin, stöndum við frammi fyrir því að er verið að samþykkja fjárlagafrv. að því er húsnæðismál varðar sem er gersamlega út í hött og gagnslaust. Lánasjóðir húsnæðismála, hvort heldur er Byggingarsjóður ríkisins eða verkamanna, eru báðir gersamlega sokknir til botns í fjármálaóreiðu. Skuldirnar sem hvíla á þessum sjóðum eru komnar yfir milljarð. Þetta er allt saman fjármagnað á lánum, var m.a. s. á yfirstandandi fjárlagaári fjármagnað að verulegu leyti með erlendum lánum. Vaxtamunurinn, sem þarna er um að ræða á milli inn- og útlána, er slíkur að ríkisframlög fara að verulegu leyti í þá hít. Þannig er alveg sama hvar borið er niður í þessu kerfi, hvort heldur eru húsnæðismál, lífeyrissjóðir, velferðarkerfi fyrirtækjanna, tekjuöflun ríkissjóðs og gjaldahliðin. Hér er ósköp einfaldlega svo komið að lengra verður ekki haldið áfram á þessari braut.

Hvað segir þú um málið á dagskrá?

Um hvað? Um málið á dagskrá? Ég er að segja að þetta er ákaflega lítilfjörlegt mál og það sem ég er að gagnrýna hæstv. fjmrh. fyrir er að þegar hann er að skreyta sig með því að hafa stigið hér lítið skref í átt til skattalækkunar í formi tekjuskatts er hann að beita blekkingum því að hann er að afla sér nýrra tekna í staðinn í formi hækkaðra óbeinna skatta. Þar með hefur hæstv. ráðh. ekki einu sinni staðið við loforð sitt. Það var eitt af loforðunum að hann mundi segja af sér ef nokkurn tíma reyndi á það að hann þyrfti að standa frammi fyrir því að hækka skatta á almenna borgara. En það þýðir ekki heldur að rifja þau loforð upp. Þau hafa verið gefin svo oft - í sambandi við erlendar skuldir, í sambandi við hlutfali erlendra skulda af þjóðarframleiðslu, í sambandi við afborganir og vexti af erlendum lánum sem hlutfall af tekjum ríkissjóðs, í sambandi við skattamál. Það er aldrei staðið við neitt. Þetta er dapurlegra en orð fá lýst. Um málið er það að segja að orðið hefur samkomulag um að styðja þetta mál svo langt sem það nær, en um leið er rétt að taka það skilmerkilega fram að með því að leggja á aðra skatta í staðinn er hæstv. ráðh. að bregðast sínum pólitísku loforðum og vekja upp grunsemdir um hvert verður framhald málsins. Hér á að vera fyrsti áfanginn. Hvernig ætlar hæstv. fjmrh. að fylgja þessu máli eftir þegar fram í sækir, næstu áfanga, ef það er vilji hans að stefna að afnámi tekjuskatts á launatekjur að fullu? Ef hann reynist ekki maður til að skila tillögum um niðurskurð á ríkisútgjöldum, sem eru óþörf og íþyngjandi, lendir hann aftur í sömu ógöngum, og verður að bæta sér þetta upp með nýjum og nýjum óbeinum sköttum.



Virðulegi forseti. Frv. það sem ég mæli hér fyrir til l. um breyt. á lögum nr. 107 frá 30. des. 1978, um sérstakt tímabundið vörugjald, með síðari breytingum, var lagt fram í Ed. og hefur hlotið eðlilega meðferð þar. Með frv. því sem hér hefur verið lagt fram um breyt. á lögum nr. 107 frá 1978, um sérstakt tímabundið vörugjald, er lagt til að gildistími innheimtu sérstaks vörugjalds verði framlengdur og gjaldið innheimt í eitt ár til viðbótar, þ.e. á árinu 1985. Lögum nr. 107 frá 1978 var einungis ætlað að gilda til 31. des. 1984 þar sem gert var ráð fyrir að á þessu ári yrðu lög um vörugjald endurskoðuð í tengslum við gildistöku nýrra tollalaga. Dregist hefur að leggja fyrir Alþingi hið nýja tollalagafrv. og þar með einnig löggjöf um vörugjald. Er því nauðsynleg.t að framlengja gildistíma þessara laga um eitt ár eða þar til ný löggjöf um vörugjald tekur gildi, væntanlega á árinu 1985. Gjald þetta er sérstaklega mikilvægt með tilliti til afkomu ríkissjóðs og er gert ráð fyrir því í frv. til fjárlaga fyrir árið 1985. Áætlaðar tekjur af innheimtu þess á árinu 1985 eru um 1390 millj. kr. Gjaldið er bæði lagt á innfluttar vörur og innlendar vörur sem falla undir þá vöruflokka sem taldir eru upp í nefndum lögum og er gert ráð fyrir að af innfluttum gjaldskyldum vörum verði vörugjaldstekjur um 1180 millj. kr., en 210 millj. kr. af innlendri framleiðslu. Ekki er gert ráð fyrir neinum breytingum á þeim vöruflokkum sem gjaldskyldan nær til og verður gjaldið því eftir sem áður innheimt í tveimur gjaldflokkum, þ.e. 24% af vörum í lægra gjaldflokki, en 30% í þeim hærri. Ég tel ekki ástæðu til á þessu stigi að hafa frekari orð um frv. og legg til að því verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Það væri vissulega ástæða til að hafa langt mál um það frv. sem hér er til umr., en þar sem tími er tiltölulega knappur vil ég vísa til framsögu minnar í Ed. Einnig gerði ég allmikla grein fyrir máli þessu á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna og hef ég látið dreifa því meðal þm. Þegar þetta mál var hér til umr. fyrir um ári voru komnar upp mjög erfiðar aðstæður í fiskveiðum okkar og talið var nauðsynlegt að grípa til sérstakra ráðstafana vegna þeirra aðstæðna. M.a. í ljósi þess var frv. þá flutt um breyt. á lögum um veiðar í fiskveiðilandhelginni. Fyrsta ástæðan fyrir því að þær reglur um aflaúthlutun voru teknar upp var sú að ekki var lengur hægt að koma við frekari sóknartakmörkun á þorskveiði en þegar hafði verið gripið til og hætt var við að slík takmörkun leiddi aðeins til þess að sóknin í aðra botnlæga fiskstofna yrði aukin, t.d. ýsu, karfa, ufsa og grálúðu, en þeir stofnar voru áður taldir vannýttir en voru þá taldir fullnýttir, en þegar hið svokallaða skrapdagakerfi var tekið upp á sínum tíma var gengið út frá því að þeir stofnar væru vannýttir. Önnur ástæða var sú að það var talið mjög erfitt, eins og reynslan hafði sýnt, að takmarka þorskveiðina með sóknartakmörkunum við nákvæm aflamörk. Það hafði oft verið reynt og ávallt hafði veiðin farið mjög verulega fram úr því sem stefnt var að. Þriðja ástæðan og ekki sú veigaminnsta var sú, að talið var að aflamarksleiðin tryggði betur en önnur leið að sá afli sem til skipta væri dreifðist eins jafnt og réttlátlega á byggðarlög og fiskiskip um allt land og kostur var á. Það má segja að þetta hafi tekist allvel. Það er t.d. alveg ljóst að hefði aflanum ekki verið skipt með þessum hætti og samkeppni verið um aflann er hætt við að mörg skip hefðu orðið algerlega út undan í veiðinni og einnig byggðarlög. Með þessum hætti hefur því tekist að tryggja betur vinnu í landi en ella hefði orðið. Fjórða ástæðan fyrir því að þessar reglur voru upp teknar var sú að með henni var talið að koma mætti við meiri sparnaði og hagkvæmni í rekstri fiskiskipa en eftir öðrum leiðum. Það er að sjálfsögðu erfitt að fullyrða um hvort þetta hefur tekist, en hins vegar bendir allt til þess að sparnaður hafi orðið verulega mikill. Það hefur t.d. komið í ljós að veiðarfærasala í landinu hefur stórlega minnkað, sérstaklega að því er varðar net, og einnig eru dæmi um að olíusparnaður hafi orðið verulegur. Þá hefur einnig tekist að beina skipum í úthafsrækjuveiði sem hefur aukið hagkvæmni veiðanna. Það hefur einnig komið í ljós að nokkrum skipum hefur verið lagt eða dregið mjög úr sókn þeirra. Það eru t.d. nokkru færri togarar á veiðum en var áður og hefur verið giskað á að það mundi nema u.þ.b. 7–8 togurum ef litið er á árið í heild. Það er því full ástæða til að framlengja þær heimildir sem gefnar voru á s.l. ári í ljósi þeirrar reynslu sem þegar er fengin á þessu ári. Hitt er svo annað mál að ýmsir ágallar hafa komið fram á þessu kerfi, eins og alltaf vill verða, og nauðsynlegt að gera þar ýmsar lagfæringar. Ráðgjafarnefnd um þessi mál hefur unnið að því að undanförnu að undirbúa reglugerð fyrir næsta ár, ef þessar lagaheimildir verða veittar, og er vonast eftir því að hún ljúki störfum í næstu viku, en þegar liggja fyrir drög að reglugerð og hafa sjávarútvegsnefndir þingsins fengið þau drög til skoðunar. Það sem er mikilvægast í þeim breytingum sem þar eru fyrirhugaðar er að auka val skipanna, þ.e. að þau geti öll valið á milli svokallaðs sóknarmarks og aflamarks. Það er mjög þýðingarmikið að auka sveigjanleika í þessu kerfi þannig að þeir sem telja sig fara illa út úr því einhverra hluta vegna eigi annan valkost og sá valkostur yrði svokallað sóknarmark. Ég vænti þess að þessi gögn hafi borist mörgum þm. frá sjútvn.mönnum. Nefndirnar hafa einnig starfað saman að þessu máli. Vænti ég þess að nefndarstörfin muni af þeim sökum taka tiltölulega stuttan tíma. Ég vildi hins vegar nota tíma minn til að gera hér nokkra grein fyrir bráðabirgðaniðurstöðum úr könnun á viðhorfum útgerðar- og skipstjórnarmanna við hinu svokallaða kvótakerfi 1984, en þessi könnun var gerð á s.l. sumri og var verið að ljúka úrvinnslu úr henni. Þar kemur margt fróðlegt í ljós og eru þar mjög góðar upplýsingar um afstöðu manna til stjórnunar á fiskveiðum þótt það séu alls ekki óyggjandi niðurstöður. Um 50% af þeim sem spurðir voru svöruðu og ætti könnunin því að gefa nokkuð góðar vísbendingar, en það á eftir að vinna frekar úr henni. Fyrsta spurning í þessari könnun var sú hvort menn álíti að heildarstjórn fiskveiða við Ísland sé nauðsynleg eða þörf. Svöruðu 88.7% því játandi, aðrir svöruðu því játandi með fyrirvara, en 6.3% neitandi. Önnur spurning fjallaði um það hvort aðilar álíti að stærðarmörk báta 10 brúttólestir, sem veiða úr sameiginlegum kvóta, séu rétt viðmiðun. Því svöruðu 60% játandi, en um 40% sögðu nei með mismunandi rökstuðningi. Það var einnig spurt hvort rétt væri að hafa sameiginlegan kvóta fyrir fleiri bátastærðir. Því svöruðu játandi 34.7%, en neitandi 65.3%. Þá var einnig spurt hvort rétt væri að skipta sameiginlegum kvóta smábáta í landshluta. 46.8% svöruðu því játandi, en 53% neitandi. Ein spurningin var þannig: „Sögusagnir hafa gengið um að reglur um kvótakerfið hafi verið sniðgengnar, t.d. með því að fiski hafi verið landað fram hjá vigt eða slæmum fiski kastað aftur í sjóinn. Hefur þú sjálfur vitneskju um eitthvað slíkt frá fyrstu hendi?“ Okkur þótti mikilvægt að heyra viðhorf manna til þessa. Neitandi svöruðu 75.5%, en játandi svöruðu 24.5% eða samtals 107 aðilar án frekari skýringa. Fiski er landað fram hjá vigt, sögðu 16, fiski er hent í sjóinn, sögðu 60, en 18 töldu að fiski væri bæði hent og landað fram hjá. Það voru 24.5%, sem töldu að eitthvað slíkt hefði átt sér stað, en 21 svaraði ekki. Þá var spurt: „Í 18. gr. reglugerðarinnar er fjallað um tilfærslur kvóta milli skipa, hvenær þær eru heimilaðar og hvernig það skal gert. Telur þú þessar reglur vera of rúmar?“ þ.e. um millifærslur. - Það voru 38.1% sem töldu þær vera of rúmar, ágætar eins og þær eru sagði 41.1% og of þröngar 20.8. Þá var spurt: „Aflakvóti einstakra skipa af hverri fisktegund ákvarðast af veiddu aflamagni þess á viðmiðunartímabilinu 1.11.1982 til 31.10.1983, en tók ekki mið af verðmætum aflans. Telur þú að kvóta skips af hverri fisktegund eigi að ákvarða: eftir aflamagni, verðmæti, bæði aflamagni og aflaverðmæti, annað?“ Það voru 26.8% sem töldu að það ætti að vera eingöngu eftir aflamagni, 12.1 eftir verðmæti, 49% eftir bæði aflamagni og aflaverðmæti og 12.1% tiltóku annað eða ýmislegt. Það væri að sjálfsögðu mjög æskilegt að geta farið þá leið sem 49% nefndu, bæði eftir aflamagni og aflaverðmæti, en það liggja hins vegar ekki nægilega góðar upplýsingar fyrir um aflaverðmæti skipanna á þessu viðmiðunartímabili og þess vegna hefur það ekki verið talið fært. Síðan var spurt: „Er ástæða að þínu mati að hafa allar eftirfarandi sjö fisktegundir inni í kvótanum: þorsk, ýsu, ufsa, karfa, skarkola, grálúðu, steinbít?“ Því svöruðu játandi 39.5%, en neitandi 46.2. Það voru 178 sem sögðu að skarkoli ætti að vera utan við kvóta, 169 steinbítur, 130 grálúða, 101 ufsi, 68 ýsa, 52 karfi og 6 þorskur. Í þessu kemur fram að allir telja mestu ástæðuna til að vernda þorskinn og fæstir að beri að hafa skarkolann og steinbítinn inni í kvóta. Í þeim hugmyndum sem núna liggja fyrir frá ráðgjafarnefnd er talið að ekki sé ástæða til að hafa skarkola og steinbít inni í kvótanum. Síðan var spurt hvort menn teldu að kvótakerfið hefði leitt til sparnaðar í rekstri fiskiskipanna. 49% svöruðu því játandi, en 50% neitandi. Það er mismunandi rökstuðningur fyrir því, en þarna má segja að það sé nokkuð jafnt á komið um hvort menn telji að það hafi leitt til sparnaðar í rekstri fiskiskipa eða ekki. Því verður við að bæta í þessu sambandi að spurðir voru bæði fiskvinnsluaðilar, útgerðarmenn og sjómenn. Að sjálfsögðu eru það útgerðarmennirnir sem best vita um hver sparnaðurinn er, en þetta svar á eftir að flokka og taka niður hverjir hafa t.d. svarað þessu játandi af hálfu útvegsmanna annars vegar og svo sjómanna og fiskvinnslumanna. Það er að sjálfsögðu mikilvægt, en þetta gefur nokkra vísbendingu. Síðan var spurt um það: „Hafa orðið breytingar til batnaðar á gæðum landaðs fisks við tilkomu kvótakerfisins?“ Það voru 65% sem svöruðu því játandi, 5.3% bæði já og nei, en 29.7% neitandi af mismunandi ástæðum. Að lokum var spurt hvernig menn teldu að ætti að stjórna fiskveiðum. Það voru gefnar upp mismunandi leiðir. Í fyrsta lagi aflakvótar á fiskiskip líkt og nú er. Það voru 46.3% sem töldu að svo ætti að vera. Skrapdagakerfi fyrir togara og sóknartakmörkun á báta eins og giltu undanfarin ár vildu 19.2%. Sóknarkvóta á einstök fiskiskip vildu 2.3%. Aflakvóta á verstöðvar eða landshluta vildu 1.9%. Aflakvóta á fiskverkunarstöðvar vildu 1.6%. Verðmætakvóta á skip með takmörkun á þorskveiði vildu 5.8%. Frjálsar veiðar að ákveðnu heildarhámarki á hverja fisktegund vildu 16.2%. Auðlindaskatt, t.d. með sölu veiðileyfa vildu 0.5%. Annað/ýmislegt vildu 6.2%. Ég er ekki að segja að þessar niðurstöður séu óyggjandi frekar en aðrar skoðanakannanir. Það var lögð í þessa könnun mikil vinna og ég held að hún hafi orðið til þess að menn hafi a.m.k. hugleitt málin betur. Það voru áhafnir skipa sem svöruðu þarna í mjög mörgum tilvikum. Fram kemur í þessari könnun að menn eru almennt þeirrar skoðunar, sé á heildina litið, að hér hafi verið rétt staðið að málum þótt ýmsir ágallar hafi komið fram sem þurfi að lagfæra. Eitt af því, sem mjög var umdeilt á síðasta þingi þegar um þessi mál var fjallað, var það mikla vald sem sjútvrh. var fengið með því að stjórna þessum málum. Það var að sjálfsögðu ljóst að koma mundu upp margvísleg ágreiningsefni varðandi skipan þessara mála. Því var ákveðið að sérstök nefnd skyldi fjalla um öll slík ágreiningsefni. Í hana voru skipaðir Stefán Þórarinsson deildarstjóri sjútvrn., formaður, Kristján Ragnarsson framkvæmdastjóri LÍÚ af hálfu útgerðarmanna og Helgi Laxdal formaður Vélstjórafélags Íslands af hálfu sjómanna. Þessi nefnd hefur unnið mjög mikið starf á árinu og hún hefur úrskurðað um margvísleg vafamál. Auðvitað hafa orðið þar ítarlegar umr., en það er hins vegar svo að enginn úrskurður var upp kveðinn nema með algerri samstöðu nefndarmanna. Það er mjög til fyrirmyndar að mínu mati hvernig þessir aðilar og hagsmunaaðilar almennt hafa verið tilbúnir að leggja sig fram til að ná samstöðu í jafnerfiðu og viðkvæmu máli og þetta mál er. Það hafa í Ed. verið gerðar nokkrar breytingar á frv. Sú veigamesta er sú, að nú er ekki gert ráð fyrir að lögin gildi nema í eitt ár í stað þriggja eins og lagt var til. Ég er þeirrar skoðunar að það sé mun verra að gildistíminn hafi verið styttur svo mikið. Það er fyrst og fremst vegna þess að það er afar erfitt að geta ekkert sagt um hvernig málum skuli hagað í framtíðinni. Sjútvrn. fær um það spurningar allt árið: Hvernig verður þetta á næsta ári? Við getum ekki undirbúið næsta ár og framtíðina án þess að hafa lagaheimildir. Það er t.d. nokkuð merkilegt að margir hafa spurt um það og ályktað um það hvort ekki sé heimilt að flytja afla á milli ára, þ.e. ef það er ekki lokið við að veiða afla í ár, hvort þá megi ekki geyma hann fram á næsta ár. Það er margt sem mælir með því. Það væri þá minna veitt og minna um að afli væri framseldur. Hins vegar er ekki hægt að gera slíkt nema til þess séu lagaheimildir og lögin gildi fyrir lengri tíma en eitt ár. Einnig tel ég t.d. ekki eðlilegt að afli fylgi í öllum tilvikum skipi. Hins vegar er mjög erfitt við það að eiga þegar skip hefur hafið veiðar í upphafi árs að fara þá að breyta aflakvóta þess vegna þess að það hefur verið selt eða fært á milli landshluta. En ef hægt væri að mynda reglur til lengri tíma, t.d. tveggja ára, ég tala nú ekki um ef það væri til þriggja ára, væri hægt að skapa þarna meira öryggi og meira samræmi. Þannig er um marga hluti. Ég tel þess vegna miður að ekki skuli nást um það samstaða að þessi lög gildi til lengri tíma en eins árs. Ég viðurkenni vissulega að mjög margir hagsmunaaðilar hafa mælt gegn því, en hins vegar eru aðrir að samþykkja ályktanir sem ganga út á það að fá meiri vissu um framtíðina. Við höfum einnig viljað leggja til að þeir aðilar sem velja hið svokallaða sóknarmark hefðu þá möguleika að byggja upp reynslu. t.d. ef þeir velja sóknarmark á næsta ári gæti reynsla þeirra á því ári orðið grundvöllur að aflamarki árið eftir. Með því værum við komnir með sveigjanlegt kerfi þar sem menn gætu unnið sig upp og hægt væri að taka tillit til margbreytilegra aðstæðna. En eftir því sem tíminn er skemmri, þeim mun erfiðara er að gera það. Einnig var lagt til að það yrði heimilt að úthluta í sérstökum tilvikum, ef skip hverfa úr rekstri, fiskvinnslustöðvum aflakvóta. Það er vissulega orðin miklu minni ástæða til þess þegar lögin eiga aðeins að gilda til eins árs, en það geta komið upp slíkar aðstæður, ef skip hverfa úr rekstri, að heppilegra gæti verið að geta tímabundið úthlutað aflamagni til fiskvinnslustöðvar í stað þess að úthluta til skipanna því að ef ekkert skip er eftir á viðkomandi stöðum þýðir það að viðkomandi byggðarlag fær engan afla. Hins vegar væri hugsanlegt að viðkomandi byggðarlag gæti fengið önnur skip til að veiða fyrir sig ef það hefði ráð á einhverju aflamagni. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa þessi orð fleiri. Eins og ég sagði í upphafi væri vissulega ástæða til þess að ég gerði mjög ítarlega grein fyrir þessu máli öllu. Það hefur margt komið fram af minni hálfu um það, bæði í Ed. og á þingum hinna ýmsu hagsmunasamtaka í haust, og ég tel því ekki ástæðu til að endurtaka það allt saman hér, en mun að sjálfsögðu ræða þetta mál frekar eftir því sem umr. fara fram hér og menn biðja um upplýsingar um mál þetta. Ég vil að lokum leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Það mun hafa verið um svipað leyti fyrir um ári sem efnislega álíka frv. og það sem hæstv. ráðh. var nú að mæla fyrir var hér til umr. Ég tek undir með hæstv. ráðh. um að hér er gífurlega stórt mál á ferðinni, mál sem snertir nánast hvern og einn einasta Íslending á hvern veg verður með farið. Ég ætla strax í upphafi að lýsa þeirri skoðun minni að ég er andvígur þessu máli. Mín skoðun hefur ekkert breyst frá því fyrir ári að ég mælti gegn því og greiddi atkv. gegn því hér á Alþingi. Mér sýnist hins vegar allt benda til þess að þetta mál verði hér afgreitt í svipuðum dúr og frá því var gengið eða með þeirri meðferð sem það fékk í hv. Ed. og þykir mér ólíklegt að neinar breytingar fáist á þessu máli frá afgreiðslunni sem þar varð. Ég vil eigi að síður segja örfá orð í upphafi þó að ég vilji á engan hátt gera tilraun til að tefja málið með einum eða neinum hætti. Það er hins vegar ástæða til að vekja á því alveg sérstaka athygli að stórmál eins og þetta skuli vera að koma inn í deildina aðeins viku áður en gert er ráð fyrir að þm. fái jólaleyfi. Ég er ekki með þessu að ásaka hæstv. ráðh. neitt sérstaklega í þessum efnum, en þetta er eitt af þeim mörgu málum sem þyrfti miklu meiri skoðun og lengri tíma til umfjöllunar en örfáar e.t.v. klukkustundir í nefnd á mesta annatíma þingsins. Ég hygg að það hafi verið, og svo kom fram í fyrra, meginforsendur fyrir lagasmíðinni að í ljósi minnkandi aflamagns þyrfti að beita strangara aðhaldi til stjórnunar. Ég sagði eitthvað á þá leið, þegar frv. var til umr. hér á s.l. hausti, að verið væri að veita einstaklingi, í þessu tilfelli hæstv. sjútvrh., nánast alræðisvald yfir fiskvinnslu og fiskveiðum í landinu. Og ég er andvígur því. Þetta er ekki sagt til að hnjóða á nokkurn hátt í núv. hæstv. ráðh., heldur almennt því að hér er verið að afsala einum einstaklingi allt of miklu valdi. Hér sést miðstýringin í allri sinni nekt, ef svo má orða. Ef það er rétt sem ég hef upplýsingar um, þá sýnist mér að þessi stjórnun, sem gilt hefur yfirstandandi ár, hafi ekki orðið til þess að aðhald yrði meira miðað við þær tillögur sem fram voru settar um veiðimagn. Á árinu 1983, þegar engin kvótaskipting var, a.m.k. ekki í þeim anda sem var í ár og gert er ráð fyrir að verði á næsta ári, hafði Hafrannsóknastofnunin gert ráð fyrir að veiða um 350 þús. tonn af þorski. Undir því kerfi sem þá var, skrapdagakerfinu, voru þó ekki veiddar nema 298 þús. lestir, þ.e. ekki var veitt undir þeirri stjórnun sem þá var að því hámarki sem fiskifræðingar lögðu til að leyft yrði. Árið 1984 gerðu fiskifræðingar tillögu um 220 þús., ef ég man rétt, og það bendir allt til þess að veiðin fari upp í a.m.k. 290 þús. tonn. Það er allt sem bendir til þess. Þessi stjórnun, þessi miðstýring hefur því ekki leitt til þess að menn væru neitt nær því að standa við þær tillögur, sem fiskifræðingar telja að skynsamlegt sé að fara eftir, að magni til. Sú grundvallarástæða, ein af fleirum, er að þessu leytinu til, sýnist mér, fallinn um sjálfa sig, fyrir nú utan hitt að það er stór spurning hvort byggja á fiskveiðar á skyndiákvarðanatöku eftir tvær ferðir fiskifræðinga. Þarf ekki miklu meira til að koma til að hægt sé að byggja að verulegu marki á upplýsingum að því er þennan þátt varðar? Nú er það augljóst og allir hafa viðurkennt það að skilyrði í sjónum eru á þessu ári miklum mun betri en áður hefur verið. Það bendir allt til þess að við séum að því leytinu til betur í stakk búin til að ná meira aflamagni með eðlilegum hætti en verið hefur, þannig að ekki er það ástæða til áframhaldandi stjórnunar í formi kvótaskiptingar. Ég held líka að það séu mjög breytt viðhorf hjá þeim aðilum sem fyrir um ári töldu á Fiskiþingi að grípa yrði til þeirra aðgerða sem kvótinn leiddi af sér. Ég held að þeir aðilar séu mjög á annan veg þenkjandi nú en þeir voru þá og telji að aðstæður og forsendur séu nánast gerbreyttar frá því sem þær voru þá til þess sem þær eru nú og þess vegna ætti að hverfa frá kvótaskiptingu í svipuðu eða sama formi og verið hefur við lýði yfirstandandi ár. Nú hef ég ekki á móti því að reynt sé að hafa stjórn og reiðu á hlutum, en það er hægt að gera á margan hátt. Ég er t.d. sannfærður um að lagfæring á hinu svokallaða skrapdagakerfi hefði skilað sér miklu betur en það sem hér er lagt til og verið hefur við lýði í ár. Það var hægt að útfæra það á allt annan hátt og betri en gert var. Ég bendi t.d. á að hægt hefði verið og það hefði verið skynsamlegra margra hluta vegna, ef ekki flestra, að lengja t.d. þann tíma sem togarar voru stopp kringum áramót, kringum stórhátíðar, kringum verslunarmannahelgi og svo mætti fleiri tíma nefna sem hefðu skilað sér í aðhaldi að því er varðar stjórnun þessara veiða. Þá vil ég nefna eitt sem er kannske meginmálið, a.m.k. fyrir þá sem búa á svæðum þar sem fiskvinnslu og fiskveiðar stunda kannske 80–90% af vinnuaflinu. Ég held að það þurfi miklu meir en gert hefur verið í stjórnun fiskveiða á þessu ári að taka inn í þá mynd og inn í þá stjórnun það hlutfall stöðugilda sem er í fiskvinnslu og fiskveiðum á þessum svæðum. Það er raunar grundvallarskilyrði að þau svæði sem þannig eru sett, búa að svo stórum hluta í vinnuaflinu við þessar atvinnugreinar, njóti forgangs umfram önnur landsvæði. Það er talið að af sjálfu sér leiði og sé eðlilegt hugsun að þau landsvæði sem hægt er að byggja orkuver á og nýta þannig auðæfi okkar njóti forgangs í þeim efnum. Á nákvæmlega sama hátt hlýtur það að vera grundvallarskylda stjórnvalda að sjá til þess að því er varðar fiskveiðar og fiskvinnslu að þau landsvæði sem nýta þá stóriðju hafi forgang um sókn í auðlind, bæði vegna þessa og ekki síður vegna hins að það á auðvitað að stunda fiskveiðar þaðan sem það er hagkvæmast og ódýrast, gefur bestan arð. Það sjónarmið er, að mínu viti a.m.k., að litlu leyti haft í huga við þá kvótaskiptingu sem verið hefur á árinu í ár og hér er gert ráð fyrir að framlengja lítt eða óbreytta. Ég sagði áðan að slíkt ógnarvald, liggur mér við að segja, eins og einum ráðh. er veitt með þessu er algerlega afleitt að mínu viti. Það liggja eins og rauður þráður í gegnum allt þetta frv. og þau lög sem fyrir hendi eru setningar eins og „ráðherra getur“. Það byrjar nánast hver einasta grein og ekki bara grein, heldur hver einasta mgr. í frv. á þessum orðum, „ráðherra getur“. Er forsvaranlegt fyrir löggjafarsamkomuna að afsala sér svo gífurlega miklu valdi í þessum þætti, sem ekki er nú svo lítill, á þann veg sem hér er lagt til að gert verði? Ég held að það sé óskynsamlegt allra hluta vegna að gera slíkt. Og ég ítreka: Það er ekki sagt vegna þess að ég sé að lýsa vantrausti á hæstv. núv. sjútvrh. Það ætti við um hvern og einn sem í því embætti kann að sitja. Kannske má bæta því við að ég vil ekki hæstv. núverandi sjútvrh. svo illt að sitja uppi með slíkt ógnarvald. Ég er ekki verri en það í hans garð. Hæstv. ráðh. vék að því áðan að því miður, að hans áliti, hefði gildistímanum verið breytt í Ed. úr þremur árum í eitt ár. Ég hef þveröfuga skoðun. Ég fagna því að þó skyldi vera horfið frá því að láta slíkt fyrirkomulag gilda þrjú ár fram í tímann. Ég held að fyrr en seinna eigi menn eftir að komast að því að ekki verður hægt að una því fyrirkomulagi sem við nú búum við. Það er slíkur fjötur á dugnað þessarar stéttar sem við þurfum fyrst og fremst á að halda að skili sem mestu. Sjómannastéttin og útgerðaraðilarnir munu ekki sætta sig við það til lengdar að vera heftir eins og þeir hafa verið og hér er lagt til að verði áfram þrátt fyrir að allt bendi til þess að taka megi mun meira af fiskstofnunum en menn hafa talið undanfarið og í ljósi þess að þau svæði sem fyrst og fremst ættu að njóta þessara gæða hafi ekki notið þeirra. Ég hef tölur um það t.d. að árið 1982 komu frá Vestfjörðum um 20% af útflutningsverðmæti þess sem Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna flutti út. Þar búa um 4–5% þjóðarinnar. Menn sjá á þessu hversu gífurlega stór þáttur í atvinnulífinu þessi grein er og það nær ekki nokkurri átt, að mínu viti, að þar sem þannig háttar til séu sett bönd á þá einstaklinga, sem geta aflað þessara auðæfa á hagkvæmastan hátt og sem ódýrast, og þeir fái ekki að njóta þess eins og hægt er og þá umfram aðra sem hafa aðrar atvinnugreinar úr að spila og geta skapað ný atvinnutækifæri á fleiri sviðum en í þessari grein. Það liggur við að Vestfirðir hafi veríð stimplaðir sem óhæfur landsfjórðungur til orkuöflunar, til iðnaðar í stærri stíl, og við því er í sjálfu sér ekkert að segja. En þá hljótum við í ljósi þess að krefjast þess af stjórnvöldum að í þessum þætti sé svo á málum haldið að Vestfirðingar og þar með þjóðarbúið geti nýtt sér auðæfin úr sjónum. Ég verð að segja að hversu mikið ágæti sem menn telja kvótafyrirkomulagið, eins og það hefur verið á árinu í ár, tel ég það alveg fráleitt að setja t.d. handfæraveiðar undir kvóta. Ég tel líka mjög vafasamt að línuveiðar séu settar undir slíka mælistiku. Mér sýnist því allt bera að sama brunni, að óskynsamlegt sé flestra hluta vegna að framlengja það fyrirkomulag í stjórnun fiskveiða sem hér er lagt til og það geti verið beinlínis hættulegt fyrir þjóðina að gera slíkt. Númer eitt er að það er stórhættulegt að afhenda einum einstaklingi slíkt ægivald sem hér er lagt til að gert verði og því er ég andvígur. Ég skal svo ekki, herra forseti, eyða lengri tíma að þessu sinni. Ég geri ráð fyrir að þegar málið kemur úr nefnd gefist betra tækifæri til að tjá sig í málinu.



Herra forseti. Frv. það sem hér er til umr., um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, er að flestu leyti samhljóða því frv. sem rætt var og samþykkt á Alþingi í des. s.l. ár. Í umr. þá voru flestir hv. þm. á þeirri skoðun að allt of stuttur tími væri ætlaður til umfjöllunar um þetta þýðingarmikla og vandasama mál sem varðar alla íslensku þjóðina svo mikið. En hér erum við aftur og aftur í tímapressu síðustu daga fyrir jólaleyfi. Ég hefði kosið að hafa hér lengri tíma og taka þá með í umr. ýmsar þær tillögur sem komið hafa fram um stjórnun fiskveiða, t.d. tillögur sem formaður Farmanna- og fiskimannasambandsins lagði fram nú nýverið og eru virkilega áhugaverðar. En því miður, það kemur ekki til með að vinnast tími til þess að gera þeim þau skil sem þyrfti þar sem bæði bárust þær seint, eftir að þetta frv. var lagt hér fram, og svo það að svo stuttur tími er ætlaður til umfjöllunar um mál þetta sem raun ber vitni og það eru óneitanlega slakleg vinnubrögð þegar fjallað er um undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar. Ákvörðun tekin um fiskveiðistefnu, er það sem við erum að gera - eða er ekki svo? Það er spurning. Mín tilfinning fyrir innihaldi þessa frv. er sú að í raun séum við ekki að ákvarða hér neitt nema það að fela hæstv. sjútvrh. alræðisvald við stjórnun veiða, framlengingu á valdi hans til að viðhalda því skömmtunarkerfi sem upp var tekið fyrir ári. Vissulega er það þetta sem við erum hér að ræða um, aðalinntak þessa frv. Og hvað hefur svo kvótakerfið fært okkur það ár sem það hefur verið í gildi? Í grg. sem fylgir frv. fáum við þær upplýsingar að samkvæmt gæðaskýrslu Fiskifélags Íslands hafi nýting veiðarfæra verið betri og gæði fisks, sem veiddur er á vetrarvertíð 1984, verið meiri en þess sem veiddist 1983. Auðvitað. Hver neitar því? Hvenær hefur það gerst að ekki hefur verið munur á gæðum fisks milli ára þegar eins mikill munur hefur verið á tíðarfari og var á milli áranna 1983 og 1984? Ef rekja á þessa gæðaaukningu til þess kvótakerfis sem sett var á um síðustu áramót hlýtur að þurfa að gera samanburð á afla og tíðarfari fleiri ára en þarna er gert. Um betri nýtingu veiðarfæra gildir það sama. Ef skoðuð er veiðarfæranotkun fleiri ára sést að sú þróun var þegar hafin. Slæm rekstrarstaða útgerðarinnar hafði haft það í för með sér að þegar hafði verið leitað leiða til sparnaðar í veiðarfærakaupum sem og öðrum þáttum útgerðar. En kvótaskiptingin hefur áreiðanlega ýtt undir þessa þróun og það er vel. Það segir einnig í grg. frv. að í stórum dráttum hafi þeim markmiðum, sem stefnt var að í upphafi, verið náð. Það er indælt að sjá þetta hér á pappírum, en ég efast um að hægt sé að standa við slíkar fullyrðingar. Ef gögn liggja fyrir sem sanna hið gagnstæða hafa þau ekki borist sjútvn.-mönnum og af svörum fulltrúá sjútvrn., sem mættu á fund n., hefur ekkert komið fram sem hægt er að byggja þá afstöðu á að markmiðum þessarar stefnu hafi verið náð, nema þá að það séu einhver þau markmið sem aldrei hafa verið gerð opinber. Því var m.a. haldið fram af fylgismönnum frv. við samþykkt þess fyrir ári að með ákveðnu aflamarki á skip sé tryggt betur en hægt er með öðrum leiðum fiskveiðistjórnunar að jafna dreifingu afla á byggðarlög. Hafi það verið eitt af þeim markmiðum sem stefnt var að í upphafi hefur það mistekist, enda er það ráðgáta, hvernig skipting afla á báta, miðað við meðalafla þriggja ára þessara sömu báta, getur komið því til leiðar að um réttlátari og jafnari skiptingu á milli byggðarlaga sé að ræða. Stjórnun fiskveiða er nauðsynleg.. Það er staðreynd sem allir horfast í augu við og flestir eru tilbúnir til að játa. En frv. það sem hér er á ferðinni gefur í raun allt of litlar upplýsingar um það sem fram undan er, að hverju er stefnt. Eins og komið hefur fram er ég á móti því að einum manni sé falið það alræðisvald sem þetta frv. felur í sér. Það er þó rétt að taka það fram að sú skoðun mín mótast ekki af því að ég telji vinnubrögð hæstv. sjútvrh. s.l. ár vera slæm, síður en svo. Ég tel að hann hafi í flestum tilvikum farið vel með það vald sem honum var fengið. En ég er engu að síður sannfærð um að þetta er ekki rétt leið í landi lýðræðis og ekki rétt gagnvart þeim sem vinna og hafa unnið við þennan undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar. Herra forseti. Það eru ýmis fleiri atriði sem ég hef við frv. að athuga en það hver eða hverjir skuli fara með valdið. Í fyrsta lagi má nefna þar veiðar smábáta sem ég tel sjálfsagt að séu utan kvóta. Þó svo augljós sé nauðsyn þess að hafa á því stjórn hversu mikill afli berst á land, svo ekki sé hætta á útrýmingu ákveðinna fiskitegunda, er óhætt að fullyrða að það aflamagn sem trillurnar bera að landi skiptir þar ekki sköpum. Þeir sem stunda sjó hafa haft tækifæri til að ná sér í aukakvóta, en ekki þessi ákveðni hópur sjómanna. Þeir voru reknir í land. Slík ráðstöfun er óskiljanleg og ég ítreka enn og aftur að sá tonnafjöldi sem berst að landi með smábátum er ekki það mikill að hann skipti hér nokkru máli. Annað atriði, sem ég geri aths. við og mun flytja till. um við 2. umr., eru humarveiðar. Humarveiðar hafa um árabil takmarkast af heildarkvóta og sú aðferð gefist vel. s.l. sumar bregður hins vegar svo við að beitt er sömu reglum og um fiskveiðar, þ.e. ákveðinn kvóti á hvern bát. Þessi ákvörðun virðist hafa verið tekin án þess að nokkur rök mæltu sérstaklega með henni og ábyggilegt er að ekki stuðlar þessi sérstaka ákvörðun að jafnari dreifingu afla milli byggðarlaga. Ég mun flytja till. um að takmörkun humarveiða verði sett á sama hátt og gert var hér áður með heildarkvóta. Það eru fleiri atriði sem ég tel að skoða þurfi betur áður en frv. þetta kemur til endanlegrar afgreiðslu, svo sem handfæra- og línuveiðar. Í 5. gr. frv. er fjallað um opnun ákveðinna svæða til veiða á vannýttum fiskistofnum. Það er að vissu marki ágætt. Þarna hefði þó mátt fylgja ákvæði um stærð báta og gerð veiðarfæra sem nota á við veiðar á þessum svæðum. Ég er þeirrar skoðunar að ákaflega varhugavert sé að opna ákveðin svæði án þess að sett séu stærðartakmörk báta. En um þessi atriði og fleiri verður eflaust fjallað ítarlega af sjútvn. þessarar hv. deildar. Þær tvær breytingar sem þegar hafa verið samþykktar í hv. Ed. á frv. eru svo sannarlega til bóta, sérstaklega það að fellt er út ákvæði um að lögin skuli gilda til þriggja ára. Það var hrein vitleysa. Engar þær niðurstöður liggja fyrir um reynslu kvótakerfisins sem hefðu réttlætt slíka lagasetningu. En þó tvær breytingar hafi verið gerðar er enn margt sem þarf meiri umfjöllun og vonandi að það liggi fyrir haldbærari upplýsingar til alþm. en voru á fyrstu fundum sjútvn. um frv.



Herra forseti. Ég tek eindregið undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram frá hv. 4. þm. Suðurl. og get stytt mál mitt hér við 1. umr. þessa máls með því að vísa til þeirra ábendinga og röksemda sem hv. síðasti ræðumaður flutti hér. Ég tel að mjög margar athugasemdir sé réttmætt að gera við þetta frv. sem hér er komið til hv. þd. rétt um viku áður en gert er ráð fyrir jólaleyfi og raunar tæpri viku áður. Það er mjög ámælisvert í rauninni að frv. um svo stórt mál skuli koma svo seint fram og þingnefnd ekki gefast færi til ítarlegrar athugunar á því, svo viðamikið sem þetta mál er. Þetta gildir ekki síður vegna þess hvernig að málsmeðferð var staðið á síðasta þingi þegar unnið var að mörgu leyti við svipaðar aðstæður að þessu máli og þeim mun ríkari áhersla hefði verið að gefa Alþingi nú kost á því að meta reynsluna af þessari löggjöf og gera það vandlega. Ég hygg t.d. að það sjónarmið hæstv. ráðh., sem hann mælti hér fyrir og kemur fram í frv. eins og það var lagt fram upphaflega í hv. Ed., að æskilegt væri að hafa gildistíma laganna lengur en til eins árs, undirtektir við það sjónarmið hefðu kannske getað orðið aðrar ef mönnum hefði gefist aukið ráðrúm til þess að fara yfir málið og athuga það með nægan tíma og nægar upplýsingar fyrir framan sig. Ég tel það mjög eðlilega niðurstöðu hjá hv. Ed. að hafa breytt þessu ákvæði í ljósi þeirrar litlu vitneskju sem fyrir liggur um það m.a. hvernig hugmyndin er að beita því valdi sem frv. veitir heimild til, eins og fram kemur í grg., svo ég leyfi mér að vitna til lokaorða í grg. með frv., þar sem segir: „Enda þótt eigi sé enn ljóst hvernig stjórn fiskveiða verði háttað ber nauðsyn til að aflað verði svipaðra lagaheimilda og gert var á síðasta ári.“ Þar kemur þetta alveg skýrt fram, að óvissa er mikil um það með hvaða hætti hæstv. ráðh. og ráðgjafar hans hyggjast standa að stjórnun veiðanna, þó að ég geri ekki ráð fyrir því að mjög róttækar breytingar séu fram undan í því efni frá þeim hugmyndum sem hæstv. ráðh. hefur hér viðrað, en um þetta höfum við enga vissu. Eins og menn muna þá var gagnrýni okkar Alþb.manna og margra fleiri á þetta frv. ekki síst fólgin í því mikla valdaafsali sem í því fælist, í þeirri miðstýringu gagnvart aðalatvinnuvegi landsmanna sem felst í þeim heimildum sem frv. veitir og hér var rakið m.a. af hv. 3. þm. Vestf. Karveli Pálmasyni og ljóst er þegar lagatextinn er lesinn, þar sem vísað er til ráðh. í hverri mgr. og á eftir hverri lagagrein sem þar er, og heimildir veittar sjútvrh. til þess að ráða ferðinni í þessum efnum. Ég vil að það komi fram að ég tel stjórnun fiskveiða vera nauðsynlega og raunar hefði verið ástæða til að breyta til frá því kerfi sem kallað var skrapdagakerfi og reynt var hér fyrr á árum, að breyta frá því fyrr en gert var. Og ég er ekki andstæðingur þess að í verulegum mæli sé miðað við aflamark á fiskiskip. Það tel ég vera skynsamlega tilhögun, skynsamlegt að reyna slíka stjórnun veiðanna og hef áður lýst skoðunum mínum í þeim efnum og rökum sem að því lúta. Menn mega ekki blanda því saman, annars vegar þeim sjónarmiðum hvað sé æskileg aðferð og hins vegar hverjir fari með valdið í þessum efnum og hvernig menn vinni sig áfram að settu marki. Það voru fluttar brtt. á síðasta þingi, þegar hliðstætt mál var til meðferðar, um það að Alþingi væri gefinn kostur á að marka megindrætti fiskveiðistefnu fyrir komandi ár með samþykkt þáltill. Ég held að þá leið hefði átt að fara þá og það sýndi sig að ráðrúm var fyllilega til þess, en því var borið við af hæstv. ráðh. þá og talsmönnum þessa máls að það væri ekkert ráðrúm til þess að þingið fjallaði frekar um málið. Reglugerð ráðh. lá hins vegar ekki fyrir fyrr en viku af febrúar eða 8. febr. á þessu ári þannig að fyllilega voru tök á því að ræða málið hér og marka meginstefnu innan ramma löggjafar um þessi efni. Ég minni á það og vil leggja á það mjög ríka áherslu, eins og raunar kom fram hjá hv. 4. þm. Suðurl. í hans máli og hv. 3. þm. Vestf., að fráleitt er að vera að setja smábáta undir 10 brúttórúmlestum að stærð og jafnvel miðað við hærri mörk, hærri stærðarmörk, að setja þá undir kvóta. Sú tilhögun sem staðið var að á þessu ári tel ég að sé í rauninni víti til varnaðar í þeim efnum og raunar er undir það tekið í grg. með þessu frv. Þar kemur fram, með leyfi forseta, á bls. 3 í grg.: „Þannig hefur reynslan verið af veiðum smábáta undir tíu lestum sem fiska úr sameiginlegu heildaraflamarki. Aflasæld smábáta hefur verið mjög misjöfn við landið og því hafa takmarkanir á sókn bitnað harðar á einstökum landshlutum en öðrum.“ Þetta segir í grg. með þessu frv. eins og það kom frá hæstv. ríkisstj. Það er ekki nema eðlilegt að í Ed. væri um þetta mál fjallað og að svo miklu leyti sem ég hef kynnt mér umsagnir sjútvn. Ed. þá eru þar allskýrir fyrirvarar í sambandi við aflamark eða kvóta á smábáta og ég vænti þess að þessi þingdeild sjái til þess að kveða með enn afdráttarlausari hætti á um þessi efni, þannig að hér verði felld inn í lagatexta þann, sem samþykktur kann að verða, skýr ákvæði um það að smábátar séu undanþegnir aflamarki og línuveiðar mættu þar fylgja í heild sinni að mínu mati. Það er fyllsta ástæða til að ýta undir línuveiði af mörgum ástæðum sem ég ætla ekki að fjölyrða hér um að þessu sinni. Ég vona sem sagt að þingdeildin geti sameinast um það að samþykkja tillögur þar að lútandi og æskilegast væri að sjálfsögðu að þær kæmu frá hv. sjútvn. sameiginlega, eftir að hún hefur litið á málið. Ég ætla, herra forseti, nú við þessa umr. ekki að orðlengja þetta frekar. Það gefst hér færi síðar við 2. og 3. umr. máls að ræða þetta nánar. Ég harma það að tími deildarinnar og sérstaklega tími hv. sjútvn. verður mjög naumur til þess að fjalla um þetta viðamikla efni og hefði sannarlega þurft að halda öðruvísi á málinu þannig að menn hefðu getað afgreitt það með góðri samvisku hér út úr þinginu og gert á því nauðsynlegar breytingar.



Herra forseti. Hér hefur stórt og viðamikið og viðkvæmt mál rekið á okkar fjörur. Það er ekki ástæða til að hefja um það langar umr. hér við 1. umr. málsins. Að sjálfsögðu verður því vísað til n. þar sem það fær eins nákvæma umfjöllun og hægt er á svo skömmum tíma sem nú er til jóla. Þó vil ég segja um það örfá orð á þessu stigi. Ég held að það séu flestir hv. alþm. sammála um það að stjórnun fiskveiða verður að viðhafa með einhverjum hætti eins og ástandi aðalfiskistofna okkar er háttað. Þetta mál var rætt mikið fyrir einu ári síðan og þá voru samþykkt lög sem gilda til ársloka 1984. Ég hygg að margir hv. alþm. hafi þá verið í vafa um hvaða stefnu ætti að marka í þessum málum, en flestir hölluðust að því að þær aðalreglur yrði að móta m.a. með hliðsjón af eindregnum samþykktum Fiskiþings, sem þá var nýlokið en Fiskiþing á s.l. hausti, þ.e. haustið 1983, markaði mjög skýrar línur í þessum efnum. Og lögin sem sett voru hér á þingi voru held ég sett og samþykkt með hliðsjón af þeim samþykktum því að það er talið að illt sé að stjórna þessum þætti sjávarútvegsins nema í allnánu samráði við yfirlýstan vilja heildarsamtaka sjávarútvegsins. En í einu atriði var þó horfið frá samþykktum Fiskiþings ef ég man rétt. Ég ætla að þar hafi verið talað um að miða mörkin milli smábáta og stærri báta við 12 tonn heldur en 14. En þegar þessar reglur litu dagsins ljós var búið að færa stærðarmörkin niður í 10 tonn. Þetta hef ég alltaf talið að hafi verið röng stefna. Ég tel það miður farið að frá þessum samþykktum Fiskiþings skyldi vera vikið. Þetta hefur mjög bitnað á ákveðinni bátastærð og valdið margs konar óþægindum sem mér eru kunn. Enda sýnir það sig nú, þegar litið er yfir reynslu liðinna mánaða og menn reyna að færa sér hana í nyt, að þá er þetta eitt af þeim atriðum sem staldrað er við. Og nú er talað um það að mér sýnist, a.m.k. í sjútvn. Ed. sem fjallað hefur um þetta mál, að þessi stærðarmörk, 10 rúmlestir, hafi verið þar allmjög til umræðu. Ég skil það svo að n. sé á því að endurskoða þurfi þessi mörk, jafnvel að færa þau upp í 15–18 lestir, með tilliti til þess m.a. að skráðar bátastærðir miðist ekki um of við þessa ákveðnu stærð. Þetta tel ég vera mjög til athugunar og horfa til bóta. Ýmsir, þar með hv. 3. þm. Vestf. hér áðan, hafa gert mikið úr því að lög þessi leggi allt of víðtækar heimildir í hendur hæstv. sjútvrh. og vissulega er það rétt. Ef við lítum á frv., sem er mjög keimlíkt þeim lögum sem í gildi eru, þá eru þetta nú aðeins sex stuttar greinar en ein er þó miklu lengst, fyrsta greinin. En í frv. er held ég tólf sinnum talað um að „ráðh. getur“ eða „ráðh. er heimilt“. Það liggur við að segja megi miðað við þessi ákvæði laganna: Ráðh. getur allt.  Og menn hafa talað um mikla miðstýringu í þessum málum. Nú er það fjarri mér að drótta nokkru slíku að hæstv. sjútvrh. því að ég held að hann hafi reynt að halda á þessum heimildum eftir bestu samvisku. En það er ekki þar með sagt að sjútvrh. á Íslandi beri alltaf nafn Halldórs Ásgrímssonar þannig að miða verður við ráðherradóminn en ekki einstaklinginn sem gegnir embættinu hverju sinni. En heimildir laganna eru svo víðtækar að ráðh. stjórnar að sjálfsögðu þessum efnum öllum með reglugerðum og ýmsum ákvörðunum. Það segir að vísu hér í frv., og er það eins og stendur í núgildandi lögum, að ráðh. skuli hafa samráð við sjútvn. Alþingis um framkvæmd á ákvæðum laganna. Og ég legg ríka áherslu á að ráðh. hafi sem allra nánasta samvinnu við sjútvn. Alþingis. Hvort tveggja er að þar sitja menn, sem við veljum til þess að athuga þessi mál og eru þeim kunnugastir, og annað hitt að það er mikill styrkur fyrir hæstv. ráðh. sjálfan að hafa sem nánast samráð við þessa reyndu menn. Mér heyrist á þeim umr. sem hér hafa farið fram í hv. deild og því sem rætt hefur verið í hv. Ed. að nú sé allmjög reynt að stefna í átt til aukins frelsis enda þótt menn hallist helst að kvótakerfinu áfram. Það er talað um aflamark, sóknarmark, tegundarmark og þar fram eftir götunum og að menn hafi nú frjálsara val en þeir hafi haft á þessu ári um hvort þeir halla sér að aflamarki eða sóknarmarki. Ég veit ekki hvort hið svokallaða tegundarmark er mjög mikið í umr. þó á það hafi verið bent. Þetta tel ég að sjálfsögðu vera til bóta. Þá er einnig nauðsynlegt að horfa til hagsmuna hinna einstöku byggðarlaga. Þegar litið er yfir byggðir landsins hlýtur að koma í ljós að ýmsar þeirra eiga allt sitt undir þessari atvinnugrein. Þar eru menn frá fornu fari vanir að róa til fiskjar þegar gæftir eru sæmilegar og einhvers afla er von. Þeir fiska sem róa, hefur lengi verið sagt, og mönnum er ekki vel við að sitja í landi þegar dagar eru bjartir og logn á sjó. Þeim þykir ansi hart að mega þá ekki róa til þess að afla sér fiskjar í soðið a.m.k. Þetta er afar fjarstætt eðli þeirra og uppeldi að mega ekki róa þegar hugurinn stendur til þess. Verði kvótakerfið svokallaða samþykkt áfram, eins og mér finnst allar líkur benda til, þá leyfi ég mér að leggja mikla áherslu á það að veiðar smábáta verði, eins og ég hef bent á, sem allra mest utan við þetta kerfi, þar með handfæraveiðar og línuveiðar eins mikið og fært verður talið. Ég býst ekki við, þó að þetta frv. verði samþykkt svona líkt og það lítur út í dag, að menn séu yfirleitt ánægðir með kvótann. En vonandi bíða okkar bjartari tímar í þessum efnum. Það eru ýmsir sjómenn sem minnast á það að lífríki sjávarins sé nú tekið að glæðast til muna miðað við það sem verið hefur á síðustu árum og að sjávarútvegurinn í heild, sem við höfum byggt alla okkar nútíð og framtíð á, megi vænta bjartari tíma þannig að hægt verði að losa um sem flestar hömlur sem á hann eru lagðar í dag. Og ég leyfi mér að gerast liðsmaður í hópi hinna a.m.k. hóflega bjartsýnu manna sem búast við bjartari hag sjávarútvegsins á allra næstu tímum.



Herra forseti. Það hallar nú degi og vel í samræmi við vinnubrögð Alþingis að þá skuli tekinn tími til að ræða aðalatriði þess sem til umr. verður á þessu þingi. Við lifum á fiskveiðum fremur en öðru í þessu landi og það hlýtur að skipta gífurlegu máli hvernig að þeim hlutum er staðið. Hér liggur fyrir frv. til l. sem er að því leyti sérstakt að það mætti koma efni þess öllu fyrir í einni grein sem hljóðar eitthvað á þá leið: Ráðh. fer með sjávarútvegsmál og setur hann reglugerð um framkvæmd þeirra allra. En einhverra hluta vegna hafa menn viljað eyða pappír og bleki og gert þetta þó nokkuð umfangsmikið í textanum. Ég ætla að byrja á því að vekja athygli á 2. gr. Við höfum unnið að friðun fiskistofna við Ísland eftir tillögum fiskifræðinga um alllangt skeið. M.a. hefur verið reynt að friða ákveðin svæði á grunnslóð og sjá til þess að smærri bátar einir hefðu aðgang til veiða á þessu svæði. Kannske er þetta bundið minningunum um það þegar togarar toguðu inn á firði fyrir vestan, eins og Dýrafjörð t.d., og vestfirskir sjómenn leituðu stuðnings síns sýslumanns til að fá þeirri ásókn þeirra hnekkt. Ég veit ekki til að af meiri hugprýði og á minni fleytu hafi menn reynt að verja landhelgi þessa lands. Afleiðingarnar voru líka mannskaði, en kannske stappaði það líka stálinu í menn að verja þessa landhelgi í von um að hún yrði handa íslensku þjóðinni og handa íbúum þeirra svæða sem byggju við ströndina. Nú hefur það gerst að ráðh. hleypti á seinasta ári bátaflota inn á þessi svæði til veiða, þannig að það var bein aðför að smábátum þeim sem þar höfðu áður stundað veiðar. Það var óhemjumikið góðæri til sjávarins við Vestfirði á árinu sem er að líða. Firðir voru fullir af fiski og seinni part sumars og á haustin leitar þessi fiskur út úr fjörðunum og til hafs. Dragnótaveiðarnar sem þarna voru heimilaðar urðu m.a. til þess að menn veiddu þann fisk sem þannig var að leita til hafs. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðh. er ljóst hvílík hringavitleysa þessi ráðstöfun var, hvílík valdníðsla fólst í því að framkvæma þetta á þann veg og hve mikla vorkunnsemi fátækir menn, sem áttu litla báta, sýndu þegar þeir spurðu m.a. mig hvort hugsanlegt væri að maðurinn gerði sér ekki grein fyrir því hvaða fiskitegundir þeir veiddu í dragnótina. En sleppum því. Ráðgjafarnir sem lögðu þetta til eru með sitt kaup alveg á þurru og hafa engar áhyggjur af því hvernig fer fyrir þeim mönnum sem trúðu því að þessi hafsvæði væru þeim frjáls til veiða. Í allri lagasetningu skiptir það máli að hinn siðferðilegi bakgrunnur eigi sér grundvöll hjá þjóðinni. Ef hinn siðferðilegi bakgrunnur laga á sér ekki grundvöll leita menn leiða til að hnekkja þeirri lagasetningu. Landhelgi Íslendinga er búin að vera almenningur frá því að við Íslendingar eignuðumst einhverja landhelgi. Við höfum litið á hana sem sameign þjóðarinnar. Við höfum vissulega viðurkennt að útgerðarmenn, sjómenn, eigendur fiskvinnslustöðva og fiskvinnslufólk í landi væru nátengdari hagsmunalega séð þessari sameign en aðrir landsmenn. Engu að síður hefur það haft grundvallaráhrif á afkomu allra landsmanna hvernig til tókst með veiðar á hverjum tíma. Þau forundur gerðust að þegar talað var um hagsmunaaðila voru allt í einu ekki til aðrir hagsmunaaðilar en sjómenn og útgerðarmenn. Eigendur fiskvinnslustöðva í landi og fiskvinnslufólkið gleymdust gjörsamlega. Það virtist ekki eiga nokkurn rétt. En þegar í alvöruna var komið gerðust enn þá meiri undur. Það voru útgerðarmennirnir einir sem áttu fiskinn í sjónum. Þeir voru allt í einu orðnir eigendur að þessum fiski. Hann hafði þó ekki komið inn á rekstrarreikning hjá þeim á árinu 1983 eða á efnahagsreikning á árinu 1983 sem væri nú sanngjarnt miðað við skattaframtal og hugleiðingar manna um slíka hluti. Nei, þau forundur gerðust að útgerðarmenn voru allt í einu orðnir einu eigendurnir að fiskinum í sjónum hringinn í kringum landið. Og jafnvel þeir sem áttu loðnubáta sem höfðu verið í slipp lengri tíma sáu nú fram á góða daga. Það var bara að selja kvótann og koma sér svo í sólarlandaferð á eftir. Ég hygg að þeir sem hafa verið að úrelda skip á undanförnum árum hefðu gjarnan viljað eiga þau bundin við bryggju til að ná sér í einhvern kvóta og auðvelda leið til fjáröflunar eftir þessari aðferð. En það var margt annað merkilegt við þetta sölukerfi. Til þess að mega kaupa aflann þurftir þú að eiga skip og ef þú áttir skip undir tíu tonnum máttir þú ekki kaupa afla. Þó að ekkert sérstakt benti til þess að það væri meiri rányrkja þó að veiðarnar færu fram á skipi sem væri tíu tonn frekar en skipi sem væri tólf tonn, þá gerðust þau forundur einnig að það var algjörlega bannað að kaupa kvóta ef þú áttir skip sem var tíu tonn. Ég hygg að það verði seinlegt að sannfæra íslensku þjóðina um þá siðfræði sem liggur á bak við svona uppsetningu. Það hljóta að vera einhver gífurleg markmið, hagræn eða til björgunar þjóðarheildinni, sem réttlæta slíkar kúnstir. Þess vegna hljótum við að spyrja númer eitt: Voru hin hagfræðilegu markmið á bak við þessa framkvæmd á þann veg að það réttlætti þær aðgerðir sem hér voru lagðar til og framkvæmdar með pomp og pragt? Það er rétt að menn fletti upp á bls. 3 í frv. því takmarkið með fiskveiðistjórn hlýtur að sjálfsögðu að vera það númer eitt að ná fiskinum úr sjónum, þeim fiski sem á að drepa og vinna. Er það ekki númer eitt? Ef það er númer eitt að alfriða allan fisk er náttúrlega einfalt mál að leggja niður allar veiðar. Markmiðið hlýtur að hafa verið að taka ákveðið magn af fiski og koma honum á land. Og nú skulum við líta á hvernig til hefur tekist. Það er vissulega allt útlit fyrir að okkur takist að veiða ákveðnar fiskitegundir. M.a. tekst okkur trúlega að ná þeim þorskafla sem úthlutað var. Þó er það ekki víst því að heimilt er að láta ógert að veiða þann afla sem úthlutað var. Það er engin refsing við því að fá stóran kvóta og nota hann ekki. En lítum nú á stofna eins og steinbítinn. Það er úthlutað 15 þús. tonnum. Það er búið að veiða 8 þús. Hvar skyldu þeir nú ætla að veiða þennan steinbít við strendur landsins frá ágúst og fram að áramótum sem eftir er? Ég dreg mjög í efa að sú skarkolaveiði, sem hér er áætlað að ná, standist. Það má vera að það takist að veiða þennan ufsa sem verið er að tala um. Ég set einnig spurningarmerki við það. Niðurstaðan er nefnilega sú að kvótakerfið hefur dregið úr hagvexti í landinu. Það hefur komið í veg fyrir að verðmæti sem voru til í sjónum séu tekin á land, unnin og seld. Það er kannske eitt það spauglausasta fyrir ríkisstjórnina íslensku að sitja uppi með það að glötuð tækifæri til verðmætasköpunar hafa runnið fram hjá. Ætli það eigi ekki sinn þátt í því að átökin hér innanlands hafa orðið jafnhörð og raun ber vitni. Hagfræðileg markmið hljóta að vera þau að ná þeim fiski sem ætlað er að veiða. Hagfræðileg markmið hljóta einnig að vera þau að tryggja að sá fiskur sem veiddur er berist óskemmdur að landi, hann sé verkaður þar á þann hátt að verðmætasköpunin verði sem mest. Menn hafa gumað af því að mat á fiski, sem borist hafi á land á netavertíð, sé betra en á undanförnum árum. Á undanförnum árum gátu menn hengt upp skemmdan fisk og verkað hann í skreið og komist nokkuð vel frá því efnahagslega. Sá markaður er ekki til staðar í dag. Þess vegna lá það alveg ljóst fyrir að sá sem kom með gersamlega ónýtt hráefni gat ekki selt það þegar hann.kom í land nema í gúanó. Það er þessi stóri munur sem hefur orðið til þess að menn tóku það af meiri alvöru að reyna að koma með skaplegt verðmæti að landi. En engu að síður er það stóra vandamál að koma í veg fyrir að fiskur væri eyðilagður með netaveiði, eins og víða hefur verið, látið liggja kyrrt. Það brestur kjark til að taka á því. Hitt vandamálið, sem legið hefur í því að menn hafa eyðilagt fisk með of stórum hölum í flottroll, er einnig látið eiga sig. Stjórnun fiskveiðanna hefur sem sagt ekki beinst að þeim aðalatriðum sem þurfti að beina þeim að. Fiskifræðingar lögðu fram á seinasta hausti svarta skýrslu, en settu þó í hana mörg ef vegna þess að þeir voru að mæla stofnstærð á þorski við landið eftir annarri aðferð en þeir höfðu nokkurn tíma notað áður. Við höfum á undanförnum árum friðað gífurleg svæði við strendur þessa lands til að ala þar upp fisk. Við höfum reglur um að hægt sé að loka svæðum ef þar er of mikið af smáfiski. Við höfum sögulegar heimildir fyrir því að hægt er að taka 350 þús. tonn af Íslandsmiðum áratug eftir áratug upp á hvert ár. Þess vegna hljótum við að spyrja: Voru leiðbeiningar fiskifræðinganna á umliðnum árum það lélegar, það gersamlega gagnslausar að við stæðum allt í einu frammi fyrir því að ekki væri heimilt að veiða nema 200 þús. tonn? Til hvers voru þá þeirra leiðbeiningar ef slíkt hrun hafði átt sér stað? Við þetta bætist svo að líffræðinga og fiskifræðinga greinir á um eitt grundvallaratriði í þessum fræðum. Ef meðalþyngd á fiski í fjallavatni fellur miðað við aldur, þá er sagt: Það er allt of mikið af fiski í vatninu. Það verður að veiða meira. Það er allt of mikið af fiski miðað við æti sem til fellur. En ef meðalþyngd á þorski í úthafinu snarfellur vegna þess að hann hefur ekki æti, þá segja menn: Það má ekki veiða þorskinn. Hvar er samræmið í þessu tvennu? Þetta rekst hvort á annað. Það er eins og fiskifræðingarnir hafi bitið sig fasta í að það væri seiðafjöldinn, sem kæmi á hverju ári, sem skipti höfuðmáli, en ekki hitt, hver væru lífsskilyrðin í sjónum, ætismagnið. Það dynur á mönnum jafnt og þétt að það eigi að gera allan þorskinn kynþroska. Hvar er röksemdin á bak við það? Í landbúnaði, þar sem menn stunda ræktun á dýrum til matvælaframleiðslu, eru það alþekkt sannindi að til þess að framleiða hvert kíló af kjöti á einhverjum grip skipti höfuðmáli að hraðala hann, en ekki hitt, að hann nái sem mestum aldri því þá kostar hvert kjötkíló miklu meira af fóðri. Þess vegna hættu menn m.a. að hafa sauði, en tóku upp á því að fella lömbin á haustin. Þess vegna eru kjúklingarnir drepnir löngu áður en þeir verða kynþroska. Hvaða áhrif skyldi það hafa á ætisþörfina í sjónum hvort við ætlum að brjóta þetta lögmál og krefjast þess að allur þorskur verði alinn upp í þá stærð að hann sé orðinn kynþroska? Ég verð að segja eins og er að vissulega er fiskifræðin áhugavert fag, en líffræðin er það líka og lífsskilyrðin í sjónum, hitastig sjávar, eru hinir stóru þættir sem hafa hatt afgerandi áhrif á aflagengd við þetta land. Það ár sem nú er að líða hefði sennilega verið með betri árum fyrir Vestfirði hvað veiðimöguleika snerti ef menn hefðu fengið að sækja þar sjóinn á sama hátt og á undanförnum árum. Vegna hvers? Vegna þess að hitinn í sjónum út af Vestfjörðum hefur verið miklu meiri en hann var. Það er engin tilviljun að þeir sem rannsökuðu Arnarfjörð frá Hafrannsóknastofnun á liðnu sumri komust að því að það hefði verið meira líf í firðinum en nokkurn tíma áður á þeim tíma sem þeir framkvæmdu athuganir. En það er fleira sem ber að skoða í þessu máli. Það getur vel verið að fiskifræðingar hafi ákveðna skoðun á því hve stór stofn þurfi að vera af ýsu, steinbít og öðrum fiskitegundum. En spurningin er ekki bara um stærð stofnsins. Spurningin er líka um hvort þessi stofn er seljanlegur á hverjum tíma. Kannske mætti taka það með í útreikninginn líka hvort hægt sé að sveifla til lífskjörum þjóðarinnar gersamlega eftir duttlungum þessara manna. Þeirra tillögur hljóðuðu upp á 200 þús. tonn á þessu ári, árið 1983 upp á 350 þús. tonn, 1982 450 þús. tonn, 1981 400, 1980 300, 1979 250, 1978 270 og 1977 250. Það sér hver einasti maður að það er gersamlega vonlaust að halda uppi eðlilegri hagstjórn í landinu ef svona rosalegar sveiflur eru raunveruleiki. Ég hallast að því að það séu ekki síður marktækar sögulegar upplýsingar sem liggja fyrir um hvað veitt hefur verið á Islandsmiðum. Er það orðið svo að sú reynsla sé einskis virði, en ein bátsferð hringinn í kringum landið gefi meiri upplýsingar á haustdögum? Það eru engar smáræðis græjur sem mennirnir eru með til að telja fiskinn í sjónum ef það er niðurstaðan. Því miður finnst mér sem það hafi örlað á vissum námshroka hjá þeirri stétt sem hefur kynnt sér fiskifræði. Fræðigreinin er ung og þar er margt ókannað. Það er of mikið af fullyrðingum sem byggjast á hæpnum rökum og litilli vísindalegri vinnu á bak við þau rök. Hluti af því er e.t.v. það að við Íslendingar höfum varið of litlu fjármagni til rannsókna á sviði sjávarútvegsmála. Við höfum varið allt of litlu fjármagni til rannsókna á þessu sviði. Ég vil vekja athygli á að sú stjórnarandstaða sem hér er og hefur talað talar gegn kvótakerfinu. En hver er alvaran á bak við þann málflutning? Jú, alvaran er sú að mönnum er meira í mun að semja um að komast í jólafrí en að standa á þeirri meiningu sinni að þetta kerfi sé rangt. Mönnum er meira í mun að stytta mál sitt til að hraða afgreiðslu þess í gegnum þingið á sama tíma og með vörunum berjast þeir gegn því. Er trúverðug sú afstaða? Það hefur gerst í þessum sölum að menn hafa talað til morguns vegna þess að þeir meintu það sem þeir sögðu og höfðu áhuga á að berjast á móti málum. Hér gerist það aftur á móti að stjórnarandstaðan talar vissulega gegn í orði, en greiðir fyrir framgöngu málsins á borði. Ég verð að segja að ég ber litla virðingu fyrir slíkum málflutningi. Hann er merkingarlaus. Það er engin áhersla þegar menn flytja þannig mál sitt og mig undrar að svo geðlítið lið sé komið inn á Alþingi að menn láti hafa sig í þá þversögn sem liggur á bak við að tala gegn frv. í orði, en gera svo allt til að flýta fyrir framgöngu þess þegar fyrirsjáanlegt er að ef stjórnarandstöðunni væri einhver alvara í sínum málflutningi gæti hún haft afdrifarík áhrif á meðferð málsins í þinginu.