Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með l. um ríkisábyrgðasjóð frá síðasta ári var stefnt að því að koma þeim málum í fastara kerfi og reyna að leggja grundvöll að því, að draga mætti úr þeim miklu vanskilum, sem væru á ríkisábyrgðalánum. Þá var m.a. ákveðið samkv. þeim 1., að allar áfallnar ríkisábyrgðir skyldu teknar til athugunar og samningar gerðir við viðkomandi aðila, eftir að athugað hefði verið, hvort þeir mundu vera þess umkomnir að standa undir þeim skuldbindingum, og ef svo var ekki, þá var gefinn eftir hluti af kröfunum, en að svo miklu leyti sem talið var fært að greiða þessar áföllnu kröfur, hefur Seðlabankinn að undanförnu unnið að því að koma þessum málum .í það horf, að gengið yrði frá nýjum samningum og nýjum skuldabréfum, þar sem miðað væri við, að viðkomandi aðilar gætu risið undir greiðslum samkv. þessum nýju samþykktum. Með l. er einnig gert ráð fyrir, að strangari reglur séu hér eftir settar um ríkisábyrgðir, þannig að ætla má að öðru óbreyttu, að það séu minni líkur til þess í næstu framtíð, að veruleg áföll verði af hinum nýju ábyrgðum, og auk þess er þess að geta, að vegna mjög hagstæðrar afkomu má gera ráð fyrir, að þeir aðilar, sem ríkisábyrgðir hafa fengið, hafi margir hverjir mun betri aðstöðu til að standa í skilum. Í fjárl. ársins í ár er gert ráð fyrir, að lagðar séu 38 millj. kr. til ríkisábyrgðasjóðs sem framlag til þess að mæta þeim kröfum, sem kunna að falla á sjóðinn. Með frv. því, sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir, að sjóðnum verði heimilað að taka 50 millj. kr. lán. Ástæðan til, að þessi leið er farin í stað þess að hækka framlag ríkissjóðs, byggist á því, að gert er ráð fyrir, eins og í upphafi sagði, að innan tíðar fari skuldbindingar sjóðsins minnkandi og það verði minna, sem hann þarf úti að láta vegna vanskila, og af þeim sökum sé ekki eðlilegt að fara að hækka þá beinu fjárveitingu, sem nú er til sjóðsins, heldur sé hægt að reikna með, að hann geti risið undir slíku láni, sem tekið yrði til að mæta kröfunum nú þessi fyrstu ár. Fjhn, hefur athugað frv. og fellst fyrir sitt leyti á það sjónarmið, sem i því kemur fram, hvað sem liður skoðunum manna að öðru leyti um l. um ríkisábyrgðir. En n. mælir einróma með því, að þessi heimild verði veitt til lántöku fyrir sjóðinn, sem frv. fjallar um.



Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. fjhn. með fyrirvara. Ég tel við eiga að gera með nokkrum orðum grein fyrir því, hvers vegna ég skrifaði undir með fyrirvara. Astæðan er sú, að ég tel ekki, að fram hafi komið, svo sem vera ætti, ýtarlegur rökstuðningur fyrir því, að sú 50 millj, kr. heimild, sem ríkisstj. biður um með frv. þessu til lántöku handa ríkisábyrgðasjóði, sé nauðsynleg eða eðlileg í alla staði. Í grg. frv. eru alls ekki færðar sönnur á lántökuþörf sjóðsins. Þar segir að vísu, að allar líkur bendi til, að ríkisábyrgðasjóður þurfi á talsverðu fé að halda á næstunni, en enginn reikningur fylgir fyrir liðið ár eða töluleg áætlun um þetta ár eða næstu ár, aðeins að líkur bendi til þessarar þarfar. Við hv. 5. þm. Norðurl. e. báðum þess vegna um tölulegar upplýsingar í fjhn. um hag og horfur þessa útibús ríkissjóðs, sem ríkisábyrgðasjóðurinn er. Hann er útibú frá ríkissjóði. Hv. form. n. tók vel undir þessa málaleitun okkar, eins og hans var von og vísa, og fór á stúfana til að útvega upplýsingarnar, og eftir tæpar 5 vikur kom svo form. með skrá yfir, hv að greitt hefur verið 1962 vegna ríkisábyrgða og hvað upp í þetta hefur komið inn í sjóðinn. Skrá þessi er gefin út af ríkisbókhaldinu, svo að ekki virðist reikningshaldið hafa komizt til banka á því ári, þó að gert væri ráð fyrir því við setningu l. um ríkisábyrgðasjóð, að hann yrði rekinn í banka. Og þótti það góð ráðstöfun af heilbrigðisástæðum þessara mála. Samkv. skránni eru greiddar ábyrgðir árið 1962 rúmlega 113 millj. kr., en innborganir frá lántakendum þar upp í rúmlega 5 millj., eða 108 millj. munur. Upp í þann mun kemur ríkisábyrgðagjald frá nýjum lántakendum, eins og sjóðurinn á að taka, 1 millj. 755 þús., og svo verðhækkunartekjur vegna gengisfellingarinnar góðu 1961 23 millj. 665 þús. kr., og svo er fjárveitingin samkv. fjárl. 1962 38 millj. kr. úr ríkissjóðnum. Munurinn í sjóðnum, mismunurinn, er því 44 millj. og 698 þús., þ.e. halli. Margt er vitanlega í þessari skrá forvitnilegt. Þar eru fyrirtæki með margra millj. kr. ábyrgðaráföll, en ég skal ekki fara mörgum orðum um þá hliðina, mér þykir ekki viðeigandi að tala þar um einstaka aðila, hvorki einstaka menn né fyrirtæki. Ég tel óviðeigandi að gera þau þannig að umræðuefni. Hins vegar vildi ég leyfa mér að spyrja um tvær upphæðir, sem ekki ætti að vera neitt óþægilegt persónulega fyrir nokkurn, þótt spurt sé um. Og þá er fyrri spurningin: Hvaða Marshall-lán er það, sem ríkisábyrgðasjóður hefur greitt með rúml. 5 millj.? Það er fyrri spurningin. Og svo: Hvers konar lán eru það, sem hafa fallið á ríkisábyrgðasjóð fyrir raforkusjóð, nálega 30 millj. samtals? Mér er spurn: Er verið að fara fram hjá ríkissjóði í bili með áföll af þessum fjárhæðum, fresta því, sem fram á að koma? Eða er það beint samkv. hlutverki sjóðsins, eins og l. hljóða, að greiða þessar upphæðir? Eru þær þess eðlis? Ég gat þess áðan, að yfirlit um út- og innborganir ríkisábyrgðasjóðs 1962 hefði sýnt rúml. 44 millj. kr. halla fyrir árið 1962, og nú vil ég leyfa mér að beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh.: Hvar voru þessar 44 millj. fengnar að láni handa sjóðnum? Einhvers staðar standa þær sem skuld sjóðsins. Voru þær skuld við ríkissjóðinn, og á lánsheimildarupphæðin, sem beðið er um, að verða til þess, að hægt sé að kvitta þessa skuld? Um þetta var spurt í fjhn., en þar fengust ekki svör. En fulltrúar ríkisstj. töldu, að réttara væri þá að spyrja um þetta undir umr. heldur en fara að tefja afgreiðslu n. með annarri sendiferð, sem mátti hugsa sér að gæti tekið nokkurn tíma. 3. gr. l. um ríkisábyrgðasjóð er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Tekjur ríkisábyrgðasjóðs eru: 1. Áhættugjald fyrir ríkisábyrgðir samkv. 4. gr. l. nr. 37 29. marz 1961, um ríkisábyrgðir, það er goldið verður eftir gildistöku l. þessara. 2. Fé það, sem endurgreiðist samkv. kröfum þeim, sem greinir i 3. tölul. 2. gr., svo og fé, sem greiðist upp í kröfur ríkisábyrgðasjóðs samkv. 2. mgr. 4, gr. 3. Framlög, sem ákveðin verða í fjárlögum hverju sinni, eftir því sem sjóðurinn þarf á að halda“. Svo er tekið fram í 4. gr., að sjóðurinn taki að sér áfallnar ábyrgðir allt frá 1. jan. 1961. Sem sagt, það á að byggja hann upp, skilst mér, fyrir þennan tíma aftur til 1. jan. 1961. Það eru því tvö ár, sem hér er um að ræða fyrir sjóðinn. Og upplýsingar lágu fyrir í n., að því er snertir seinna árið, 1962. Ljóst er af þeirri gr., 3. gr., sem ég las upp áðan úr l. sjóðsins, að gert er ráð fyrir, að á fjárl. hverju sinni sé sjóðnum ætlað það fé, sem þarf til að jafna halla hans. Á árinu 1961 voru á fjárl. ætlaðar 38 millj. til þess að mæta ríkisábyrgðatöpum, árið 1962 jafnhá upphæð, og enn 1963 er jafnhá fjárhæð. Fjárhæðin hefur ekki verið hækkuð, og gæti það náttúrlega verið umræðuefni, hvers vegna hún hefur ekkí verið hækkuð, ef fjárþörfin fer vaxandi, og þar sem það væri líka í samræmi við hækkandi fjárl. að öðru leyti. Það sýnist a.m.k. ekki fjarstæðukennt, þó að hún hækkaði í samræmi við umsetningu ríkissjóðs. En svo kemur það líka til greina, að fjárveitingin samkv. fjárl. 1961 hefur ekki verið notuð. Hvers vegna var hún ekki notuð? Var það máske ekki gert, til þess að hægt væri að sýna á yfirborðinu betri útkomu hjá ríkissjóði? Mér virðist m.ö.o., að 38 millj. kr. standi inni hjá ríkissjóði sem skuld hans við ríkisábyrgðasjóð, og mér virðist því, að greiðsluafgangurinn, sem talið var að væri, ef ég man rétt, 57 millj. fyrir árið 1961, hafi í raun og veru verið 38 millj. kr. minni, þar sem þetta var vangoldið af fjárveitingu til ríkisábyrgðasjóðs af fjárveitingu upp í ábyrgðir, sem féllu á ríkissjóðinn og ríkisábyrgðasjóður átti að taka á móti, þegar búið var að setja honum lög og ákveða honum þau verkefni, sem honum voru ætluð fyrir 1961 og 1962. Það er augljóst, að ef þessar 38 millj., sem ráðstafað var á fjárl. 1961, hefðu verið teknar til síns rétta brúks, þá hefði verið lítill halli á ríkisábyrgðasjóði nú, eða aðeins munurinn á 44 millj. og 38 millj. Lántökuþörfin er þess vegna þeim mun minni. Er það ekki rétt skilið, hæstv. fjmrh., að ríkisábyrgðasjóður eigi inni hjá ríkissjóði þessar 38 millj. frá 1961? Eins og hv. frsm. n. gat um áðan, hefur Seðlabankanum verið falið að semja um endurgreiðslu áfallinna ábyrgða fyrir ríkissjóð. Sjálfsagt er hann nú búinn að ganga frá miklu af þeim samningum, a.m.k. eru liðnir þeir eindagar, er hann setti til samningagerðarinnar. Frá Seðlabankanum tel ég, að hefði átt að liggja fyrir hjá fjhn, skýrsla um, hvaða endurgreiðslna mætti vænta til tekna fyrir ríkisábyrgðasjóð á þessu ári og næstu árum. Í stuttu máli: Það hefði átt að fylgja þessu frv. til n, áætlun um tekjur og gjöld sjóðsins a.m.k. fyrir árið 1963. Ég vil leyfa mér að skora á hæstv. fjmrh. annaðhvort að leggja fram hér við þessa umr. slíka áætlun eða láta fjhn. hana í té milli 2. og 3. umr. E.t.v. spyr nú einhver stjórnarsinni eða jafnvel hæstv. fjmrh. sjálfur: Hvað gerir það til, þótt lántökuheimild þessi sé veitt? Hún verður ekki notuð, nema hennar þurfi með. En frá mínu sjónarmiði er engin trygging fyrir því, að þetta verði þannig, að hún verði ekki notuð, þó að hægt væri að komast af án hennar. Hæstv. ríkisstj. virðist einmitt gefin fyrir að taka lán og skjóta skilum hjá ríkissjóði á frest með því að taka t.d. lán vegna þess, sem ég kalla útibú ríkissjóðs. Það sýnir dæmið, sem ég nefndi, um 38 millj. kr. fjárveitinguna 1961. Ríkissjóður gat vel innt hana af hendi til ríkisábyrgðasjóðs. Hann þurfti ekki að taka lán hjá sjóðnum. En þá hefði vitanlega greiðsluafgangurinn orðið minni. Ég tel einnig, að lántaka, sem átti sér stað fyrir ríkissjóð hjá atvinnuleysistryggingasjóði 1962, sanni þetta, og fleira gæti ég nefnt. Það er af þessum ástæðum, sem ég hef minnzt á, sem ég skrifaði undir nál. með fyrirvara og óska nú rökstuðnings, að lántökunnar sé þörf. Vitanlega er ég ekki mótfallinn því, að lán sé tekið, ef þess þarf með, og þess vegna skrifaði ég undir nál., en hafði þó fyrirvara á.



Herra forseti. Með lögum frá síðasta Alþ. var ákveðið að stofna ríkisábyrgðasjóð. Skyldi hann taka við öllum kröfum, sem ríkissjóður hafði eignazt vegna vanskila á ríkisábyrgðalánum, og hafa framvegis með höndum umsjón með ríkísábyrgðalánum. Það var ætlunin, að með þessu kæmist betri skipan og meiri regla á þessi mál heldur en verið hefur áður, og jafnframt, að banka yrði falin umsjón sjóðsins. Sá banki skyldi sumpart vera fjmrn. til aðstoðar og ráðuneytis varðandi umsóknir um nýjar ríkisábyrgðir, hvort þær skyldu veittar og hverra trygginga skyldi krafizt, í öðru lagi hafa eftirlít með því, að staðið væri í skilum, og ganga eftir því, að skuldunautar greiddu tilskilda vexti og afborganir á réttum tímum. Eftir að 1. höfðu verið samþ., hófust viðræður við Seðlabanka Íslands um það, að hann tæki að sér ríkisábyrgðasjóðinn, vörzlu hans og umsjón, og á s.l. hausti var svo gerður samningur milli ríkissjóðs og Seðlabankans um þetta efni. Síðan hefur verið unnið að því, sumpart að afhenda ríkisábyrgðasjóði í vörzlu Seðlabankans umræddar kröfur, og jafnframt hefur Seðlabankinn lagt í það mjög mikla vinnu að athuga hverja einstaka vanskilaskuld og kröfu, kanna það, hvort skuldunautar gætu gert skil og með hverjum hætti, og vinna að samningum við þá um skil. Þetta hefur að sjálfsögðu verið og er gífurlega mikið starf og er ekki lokið enn. Hv. 1. þm. Norðurl. e. spyr, hvers vegna reikningur ríkisábyrgðasjóðs fylgi ekki þessu frv. Því er til að svara, að slíkur reikningur er að sjálfsögðu ekki til, þar sem ekki er enn búið að fara yfir allar þessar kröfur og ganga frá samningum við nærri alla aðila. Strax þegar búið er að ganga frá samningum, verður auðvitað saminn reikningur sjóðsins og birtur. Hins vegar er það hér eins og oftar, að þegar núv. ríkisstj. er að vinna að því að hreinsa til og reyna að lagfæra eitthvað af þeirri óreiðu, sem myndazt hefur og skapazt á undanförnum árum og áratugum, ekki sízt af völdum Framsfl., þá eru málsvarar þess flokks mjög undrandi yfir því, að stjórnin skuli ekki þegar búin að kippa í lag allri óreiðunni, sem Framsfl. hefur borið mesta ábyrgð á. En ég vil fullvissa þennan hv. þm. um það annars vegar, að óreiðan og vanskilin voru það mikil, að það tekur töluverðan tíma að kippa því i lag, en jafnframt, að það verður unnið að því með þeim hraða og atorku, sem unnt er. Hins vegar þarf hv. þm. ekki að kvarta yfir því, að hann hafi ekki þær upplýsingar, sem á þarf að halda. M.a. má benda á það, að í ríkisreikningi fyrir 1961, sem samþ. hefur verið og lögfestur hér á Alþ., er skýrsla um allar ábyrgðir ríkissjóðs í árslok 1961, sem telur hvorki meira né minna en um 40 blaðsíður, frá bls. 180-219, og er það sundurliðun á hverri einustu ábyrgð. Auk þess var að sjálfsögðu orðið við beiðni hv. þm. um það að láta fjhn. í té skýrslu yfir allar áfallnar ábyrgðir á árinu 1962. En þessu til viðbótar óskar svo hv. þm. eftir - og virðist fremur undrandi á því, að ekki skuli lögð fram áætlun, töluleg áætlun um afkomu ríkisábyrgðasjóðs þetta ár og hin næstu ár. Afkoma ríkisábyrgðasjóðs er auðvitað ákaflega óviss samkv. eðli málsins, og það gegnir nokkurri furðu, að hv. þm. skuli ætlast til þess, að gerð sé áætlun mörg ár fram í tímann, hver kunni að verða vanskil á næstu árum á lánum þeim, sem ríkið er í ábyrgð fyrir. Vitanlega veltur þetta á afkomu atvinnulífsins í heild, það veltur á aflabrögðum, það veltur á markaðsverði, markaðsástandi o.s.frv. Við skulum taka dæmi um togaraútgerðina, sem mjög hefur barizt í bökkum nú um nokkurra ára skeið. Töluvert af þeim ríkisábyrgðum, sem á hafa fallið hin síðustu ár, stafar af erfiðleikum togaraútgerðarinnar. Mér er spurn: Hvernig á að fara að spá því nú og setja upp tölulega áætlun, sem lögð yrði fyrir Alþ., um það, hver verði afkoma togaranna á næstu árum og hvort þeir muni geta staðið að fullu í skilum með lán sín eða ekki? Það veltur auðvitað að verulegu leyti á atvikum, sem við ráðum ekki yfir og getum ekki séð fyrir, svo sem aflabrögðum. Auðvitað er hægt að setja upp einhverja ágizkunaráætlun, en hún hlyti að sjálfsögðu af þeim ástæðum, sem ég hef getið, að vera svo ónákvæm og í rauninni út í loftið, að á henni yrði ákaflega lítið byggjandi. Það er auðvitað sjálfsagt og gott og gagnlegt að gera áætlanir fram í tímann, eftir því sem föng eru á, og ætla ég, að núv. ríkisstj. hafi lagt og látið leggja í það meiri vinnu en aðrar ríkisstj. að gera slíkar áætlanir um framkvæmdir og afkomu þjóðarbúsins. En það sér hver maður, sem vill athuga það með nokkurri gaumgæfni, að ríkisábyrgðir eru með þeim hætti og hugsanleg eða væntanleg vanskil, að það er næsta ógerlegt að gera áætlanir um það mörg ár fram í tímann, hvort þessi og þessi aðilinn muni standa í skilum eða ekki. Hv. þm. bar fram tvær fsp. um það, hvaða tiltekin lán það væru, annars vegar Marshalllán, hins vegar úr raforkusjóði, sem fallið hefðu á ríkissjóð eða ríkisábyrgðasjóð á s.1. ári. Mér þykir leitt, að hv. þm. skyldi ekki láta mig vita af þessari fsp. áður, þannig að ég gæti haft þau gögn við höndina, hvaða tilteknu lán þetta væru. En að sjálfsögðu er það skylt, ef hann óskar þess, að gefa þær upplýsingar þá við 3. umr. En sem sagt, þau gögn hef ég ekki við höndina hér. Hv. þm. segir, að fjárveiting, 38 millj. í fjárl. fyrir 1961 til ríkisábyrgðasjóðs eða vegna áfallinna ríkisábyrgða, hafi ekki verið notuð, það sé vangoldið, og þessar 38 millj. standi því inni í ríkissjóði og að greiðsluafgangur sé því þessum 38 millj. minni árið 1961. Þetta er að sjálfsögðu alger misskilningur, og hv. þm. ætti að vita það sjálfur. Arið 1961 þurfti ríkisábyrgðasjóður ekki á þessari fjárveitingu að halda. Eins og kunnugt er, var það ákveðið með 1., að hluti af gengishagnaði við gengisbreyt. í ágúst 1961 skyldi renna til ríkisábyrgðasjóðs til þess að standa að nokkru undir áföllnum ríkisábyrgðum, sem eru yfirleitt vegna atvinnuveganna. Og við uppgjör fyrir árið 1961 kom í ljós, að tekjur ríkisábyrgðasjóðs nægðu til þess að standa undir áföllnum ábyrgðum, án þess að 38 millj., sem ætlaðar voru samkv. fjári., yrðu notaðar. Þess vegna voru þær ekki greiddar og verða að sjálfsögðu ekki greiddar. Og það er alger misskilningur, að hér sé um eitthvert vangoldið fé að ræða eða það standi í ríkissjóði. Auk þess er búið að leggja fyrir Alþ. og afgreiða sem lög ríkisreikninginn fyrir árið 1961, þar sem þetta er staðfest, að þessar 38 millj. skyldu ekki greiddar af hendi, vegna þess að þess var ekki þörf. Þessi hv. þm., 1. þm. Norðurl. e., fjallaði sjálfur í hv. fjhn. um ríkisreikninginn og hafði enga aths. við þetta að gera, og er því næsta furðulegt, að hann skuli nú koma, eftir að hann hefur sjálfur staðið að þessari afgreiðslu, og telja, að ríkisreikningurinn 1961 sé rangur að þessu leyti. Það er auðvitað fjarstæða ein. Þá spyr hv. þm., hver sé þörf á því að fá þessa 50 millj. kr. lántökuheimild fyrir ríkisábyrgðasjóð. Í rauninni svaraði hann sér sjálfur. Hann skýrði frá því, að i upplýsingum frá ríkisbókhaldinu hefði það komið fram, að á árinu 1962 vantaði rúmar 40 millj. á það, að ríkisábyrgðasjóður hefði nægilegt fé til þess að standa undir ríkisábyrgðum áföllnum það ár, þrátt fyrir það að fjárlagaupphæðin, 38 millj., fyrir 1962 væri innt af höndum og hlutinn af gengishagnaði notaður að fullu. Og vitanlega er þessi lántökuheimild m.a. miðuð við það, að tekið verði lán til nokkurra ára, ekki langs tíma, til þess að jafna þennan halla á sjóðnum á s.l. ári. Hér er um að ræða bráðabirgðaskuld sjóðsins, og ætti hann að fá með þessu frv. formlega heimild til þess að fá lán til nokkurra ára til að jafna þennan mismun. Hv. þm. segir, að ríkisstj. sé með þessu að skjóta á frest skilum hjá ríkissjóði. Ég skil nú satt að segja ekki þessi ummæli, því að öll miðar þessi starfsemi og hin nýja löggjöf um ríkisábyrgðir og um ríkisábyrgðasjóð einmitt að því að reyna að koma á skilum eða koma þessum málum í full skil og hverfa sem mest frá vanskilastefnunni, sem verið hefur leynt og ljóst stefna Framsfl. í þessum málum. Og þetta er ákaflega auðvelt að rökstyðja, því að sumir málsvarar Framsfl., m.a. núv. formaður hans, hafa lýst því yfir beinlínis á Alþ., að oft og tíðum hafi verið veittar ríkisábyrgðir vegna lána vitandi vits um það, að ekki mundi verða staðið í skilum, þetta væri form, sem Framsfl. hefði viljað nota til þess að styðja eða koma á fót ýmsum nauðsynlegum fyrirtækjum og framkvæmdum. Við höfum oft lýst því yfir af hendi núv. ríkisstj. og stjórnarflokka, að frá þessari stefnu viljum við hverfa. Ríkisábyrgðir er sjálfsagt og nauðsynlegt að veita í mörgum greinum til þess að koma á fót og aðstoða þjóðnytjafyrirtæki, og ekki sízt ýmislegt, sem gera þarf fyrir hinar strjálu byggðir landsins. En stuðningur við slík nauðsynleg mannvirki eða fyrirtæki á auðvitað að vera byggðar á traustum grundvelli, sumpart á beinum styrkjum, ef til þess þarf, og sumpart á ríkisábyrgðum á lánum, sem líkur eru til að viðkomandi aðili geti staðið undir. Hitt er auðvitað vansæmandi og í rauninni siðspillandi í fjármála- og efnahagslífi þjóðar, að veita ríkisábyrgðir á lánum, þar sem bæði skuldari og ábyrgðaraðili vita það eða gera ráð fyrir því, að allt lendi í bullandi vanskilum. Löggjöfin um ríkisábyrgðir og ríkisábyrgðasjóð og allt það mikla starf, sem lagt hefur verið fram varðandi þetta mál, miðar að því að hverfa frá vanskilastefnu Framsfl. og inn á heilbrigðar brautir í fjárhags- og efnahagsmálum.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. afsakaði það, að ekki hefðu legið fyrir skýrir reikningar um ríkisábyrgðasjóð, með því, að ekki hefði unnizt tími til að gera þá reikninga. Þetta getur náttúrlega verið góð afsökun út af fyrir sig. En ég verð að segja það, að hún er þó ekki í fullu samræmi við þær yfirlýsingar, sem sami hæstv. ráðh. hefur gefið oft og einatt hér á Alþ., að reikningum skuli hraðað og þeir skuli liggja fyrir strax að árum loknum. En afsökunina er nú vert að taka gilda. Hins vegar er ekki fært að afsaka það, að ekki skuli liggja fyrir neinar tölulegar áætlanir í þessu sambandi. Hæstv. ráðh. sagði, að þær væri erfitt að gera, en vitanlega væri þó hægt að gera þær, það varð hann að viðurkenna. Hæstv. ráðh. svaraði ekki þeim fsp. mínum um tvo útgjaldaliði, sem eru á yfirlitinu um ríkisábyrgðasjóð 1962 og ég bað um skýringar á. Mér finnst afar eðlilegt, að hann hefði ekki getað gefið þær upplýsingar nú, sem um var beðið, og mér þykir ágætt, að þær komi fram, annaðhvort til n. eða við 3. umr. Þá lagði ráðh. ákaflega mikla áherzlu á það frá upphafi til niðurlags í ræðu sinni, að nú væri verið að ráða bót á óreiðu, sem Framsfl. hefði átt mikla sök á í þessum málum. En óreiðan að því er ríkissjóðinn snertir í þessum efnum var ekki meiri en það, að jafnan voru árlega greiddar allar þær ríkisábyrgðir, sem féllu á ríkissjóð, þær voru greiddar jafnharðan, og það er sú hlið málanna, sem hér er til umr. Ég hef gert aths. við það, að nú eigi að skjóta á frest skilum hjá ríkissjóði á ábyrgðum, sem á falla. Hitt er svo annað mál og önnur hlið þessara mála, hvernig viðskipti ríkisins eru við þá, sem það veitir ábyrgðir. Um það greinir okkur dálítið á, mig og hæstv. ráðh., í orði. Ég er ekki viss um, hvort það er á borði. Ég tel, að ríkið eigi að styðja þá viðleitni í landinu, sem horfir til atvinnuaukningar og hagsbóta, þegar þess er þörf, og það eigi að gera það með sanngirni og ekki hafa í því sambandi endilega bankasjónarmið. En um þetta höfum við rætt áður. Það er þetta, sem hæstv. fjmrh. talar um sem óreiðusjónarmið. Ég er aftur að tala um það, að ég telji, að ríkissjóður eigi jafnharðan að greiða þau skuldatöp, sem á hann falla vegna ábyrgðarinnar, en ekki skjóta því til framtíðarinnar, og þá vil ég halda því fram, að það sé óreiðusjónarmiðið, sem hæstv. ráðh. hefur þar. Ég gat þess og ráðh. viðurkenndi það, að sú fjárveiting, sam á fjárlögum var til að mæta ábyrgðartöpum 1961, hefði ekki verið innt af höndum. Hann taldi það afar eðlilegt, vegna þess að ráðstafað hafi verið verðhækkunarágóða af gengisfellingunni 1961 til þess að mæta slíkum töpum. En ég lít svo á, að þó að fé því væri þannig ráðstafað, þá átti það ekki að leysa ríkissjóðinn undan því að inna af hendi þá fjárveitingu í þessu skyni, sem búið er að ákveða til þessara hluta. Ég lít svo á, að ráðstöfun gengishagnaðarins hafi verið miðuð við að mæta í framtíðinni þeim töpum, sem þannig yrðu til, og þess vegna hefði hæstv. fjmrh. átt aðeins að taka af því fé það, sem vantaði á, að fjárlögin kvittuðu áfallin töp 1961. Og þess vegna lít ég svo á, að í raun og veru eigi ríkisábyrgðasjóður þetta inni hjá ríkissjóði, og þetta sé einn vottur þess, að verið sé að reyna að láta þetta útibú ríkissjóðsins koma sem minnst við ríkissjóðinn. Og ég held mig við það, að þessi ráðstöfun hafi beinlínis verið gerð 1961 til þess að fá álitlegri niðurstöðu á ríkisreikningnum til þess að hæla sér af, eins og vissulega var gert þá fullkomlega. Ég tel of mikið bera á því hjá hæstv. ríkisstj., að hún vilji skjóta á frest skilum frá ríkissjóði. Ég minnist þess ekki, að lánsheimildir handa ríkissjóði hafi verið fengnar áður til þeirra verkefna, sem nú hafa verið fengnar lánsheimildir fyrir. Það var fengin lánsheimild til að leggja Keflavíkurveg. Það var ekki ágreiningsmál að vísu. En það hefur líka verið fengin lánsheimild til þess að standa straum af byggingarkostnaði menntaskóla og kennaraskóla og hjúkrunarkvennaskóla, 28 millj. Það hefur verið fengin heimild til þess að taka lán til lögreglustöðvarbyggingar, 14 millj. kr., og til byggingar ríkisspítala. Þetta eru fyrirtæki, sem skila ekki neinu til baka í ríkissjóð beint. Það er aðeins verið að skjóta á frest að inna skyldur ríkissjó$s af hendi til þessara fyrirtækja. Ég minnist ekki, að slik stefna hafi verið gildandi áður. Það má geta þess, að rekstrarhalli hjá rafveitunum, 88 millj. kr., hefur ekki verið greiddur, að hjá skipaútgerðinni er skuld, sem ríkissjóður ber ábyrgð á, 31/2 millj. kr., og svo er lántakan hjá atvinnuleysistryggingasjóði, beinlínis lántaka vegna rekstrar ríkissjóðs. Það er þetta, sem ég tel athugavert - mjög athugavert. Ég kalla það ekki beinlínis óreiðu, en þó hefði verið réttmætt að svara hæstv. fjmrh. með því, að þetta benti frekar til óreiðustefnu heldur en það, sem hann var að tala um til ámælis Framsfl. Og ég vildi, að það kæmi skýrt í ljós, að það væri ekki angi af þessari stefnu, sem lægi í því að biðja um 50 millj. kr. lántökuheimild handa ríkisábyrgðasjóði. Hann hefði áreiðanlega ekki þurft á þessari heimild að halda, ef 38 millj. kr. hefðu komið inn, eins og vera bar. Og það er áreiðanlegt, að löggjafinn, þegar hann ákvað, að gengishagnaðurinn ætti í framtíðinni að mæta ábyrgðartöpum, ætlaðist ekki til þess, að það tæki af ríkissjóði skylduna til að inna af hendi móti þessum töpum það, sem búið var þegar að ákvarða til þess á fjárlögum.