Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál hefur verið til meðferðar í fjhn., og eins og nál. ber með sér, leggur meiri hl. n. til, að það verði samþ. óbreytt, en einn nm., hv. þm. V-Ísf. (ÁÁ), hefur áskilið sér rétt til að fylgja brtt., sem kynnu að verða fluttar. Eins og hv. þd. er kunnugt, er þetta frv., um ráðstöfun á greiðsluafgangi ríkissjóðs árið 1951, byggt á samkomulagi milli stjórnarflokkanna. Ég vil þó í þessu sambandi láta það koma fram, að enda þótt ég ásamt öðrum nm., sem mynda meiri hl. fjhn., leggi til, að frv. verði samþ. óbreytt, þá er ekki því að leyna, að sérstaklega í samhandi við 2. lið frv., um byggingarsjóð verkamanna, hefði verið nærri mér að flytja Brtt. varðandi það, hvernig byggingarsjóðsstjórnin skyldi verja þessum 4 millj. kr. til þess að veita lán til byggingarframkvæmda í Reykjavík annars vegar og í öðrum kaupstöðum hins vegar. En ég hef þó ekki flutt þá brtt. og læt þá við það sitja að lýsa yfir í þessu sambandi, að ég mun á öðrum vettvangi reyna að beita þeim áhrifum, sem kunna að vera fyrir hendi, til þess að hlutfallslega meira af lánveitingum byggingarsjóðs fari til byggingarframkvæmda í Reykjavík en verið hefur á undanförnum árum. Segi ég þetta vegna þess, að mér skilst, að þróunin hafi verið sú, að í æ ríkari mæli hefur skapazt verulegt ósamræmi milli þess fjár, sem byggingarsjóður verkamanna hefur veitt til bygginga í Reykjavík annars vegar og í öðrum kaupstöðum hins vegar. Eins og kunnugt er, leggja annars vegar bæjarsjóðir fram fé í byggingarsjóð og hins vegar ríkissjóður, og á hvor aðili að leggja fram jafnstórt framlag. Ef litið er yfir gang þessara mála til 1945, kemur í ljós, að framlag Reykjavíkurkaupstaðar til byggingarsjóðs hefur verið liðlega 4.8 millj. kr., en á sama tíma hefur byggingarsjóður veitt til byggingarframkvæmda í Rvík liðlega 6.1 millj. kr.; m.ö.o. hefur gengið til byggingarframkvæmda í Reykjavík úr þessum sjóði umfram það, sem bæjarsjóður Rvíkur hefur lagt fram á þessu árabili, 1.3 millj. kr. Hins vegar hefur á sama tíma framlag annarra kaupstaða til byggingarsjóðs verið tæplega 3 millj. kr., en byggingarsjóður hefur veitt til þessara kaupstaða á sama tímabili tæpar 18 millj. kr., eða 17.9 millj., sem þýðir, að á sama tíma sem til þessara byggingarframkvæmda í Reykjavik hefur farið umfram það, sem bæjarsjóður Rvíkur hefur lagt fram, 1.3 millj. kr., hafa í öðrum kaupstöðum farið umfram það, sem sjálfir kaupstaðirnir hafa lagt fram, 15 millj. kr. Af þessu sést glögglega, að hér er um óverjandi ósamræmi að ræða, sem kann ekki góðri lukku að stýra, - að tekið sé, að segja má, fé úr bæjarsjóði Reykjavíkur til þess að lána til byggingarframkvæmda í öðrum kaupstöðum og kauptúnum. Í árslok 1950 eru skuldir byggingarfélags verkamanna í Reykjavík 11 millj. kr., en skuldir byggingarfélaga annars staðar á landinu eru 21 millj. kr. Þá liggur fyrir, að á sama tíma hafa verið byggðir í Rvík verkamannabústaðir, sem voru samtals 373 íbúðir, en annars staðar á landinu voru þeir 391 íbúð. Ég skal nú ekki fjölyrða um þetta meir, en vildi að þetta komi fram, svo að þm. yrði ljóst það misræmi, sem hér hefur skapazt. Ég hef sem sagt á það fallizt undir meðferð málsins í n., að það verði samþ. óbreytt, en mun á öðrum vettvangi reyna að freista þess, að nokkur leiðrétting fáist á því misræmi, sem fram að þessu hefur átt sér stað í þessum efnum.

Forseti (JG): Ósk hefur borizt um það frá minni hl. fjhn., að umr. um þetta mál verði frestað, vegna þess að ekki er búið að útbýta nál. og brtt. frá honum.



Herra forseti. Þetta frv. um heimilishjálp í viðlögum er komið til Nd. aftur frá Ed., þar sem því var breytt. Breytingin er fólgin í 7. gr., þar sem áður var gert ráð fyrir, að ríkissjóður greiddi 1/3 af þeim halla, sem kynni að verða, en þó mætti það aldrei fara fram úr 100 þúsundum. Ed. hefur nú numið burt þetta 100 þús. kr. takmark, og þess vegna hefur málinu verið vísað til heilbr.- og félmn. N. hefur athugað málið og samþ. að mæla með því, að frv. verði samþ. eins og það er nú.



Herra forseti. Ég vildi vekja athygli á því, að það er ekki búið að útbýta því þskj., sem felur í sér breytingar á þessu frv., og erfitt er að taka afstöðu til málsins fyrr en búið er að leggja það þskj. fram.

Forseti (JG): Þessu þskj. er verið að útbýta. Sér hv. þm. Dal. nokkra ástæðu til, að umr. verði frestað?



Herra forseti. Ég vildi aðeins líta á þskj. áður. Þetta frv. hefur tekið dálitlum breytingum í Ed. Upphaflega var íkveðið í frv., að teiknistofa landbúnaðarins gerði teikningar og samþ. fyrir sitt leyti byggingu geymsluhúsa garðávaxta, sem væru styrkhæf samkv. jarðræktarlögunum. Slíkt mun þó ekki almennt vera um þær byggingar, sem styrkur er veittur til samkv. lögum þessum, og var frv. breytt í Ed. til samræmis við það, og hygg ég, að landbn. Nd. sætti sig við afgreiðslu frv. á þennan hátt.



Herra forseti. Frv. þetta er komið frá Ed. og hefur verið til athugunar í fjhn. þessarar deildar. Nefndarmenn hafa orðið ásáttir um að mæla með, að þetta frv. verði samþ., þ.e.a.s. efni þess, en hins vegar taldi n. rétt að gera nokkrar breytingar á frv. til þess að gera ákvæði þess skýrari en þau nú eru. Hafa verið lagðar fram brtt. á þskj. 570 við þrjár greinar frv. - Í fyrsta lagi flytur n. till. um, að það verði skýrt fram tekið í 1. gr., að þetta fé renni í sérstakan sjóð, er verði í vörzlum Tryggingastofnunar ríkisins, en .aðgreindur frá öðru fé, er sú stofnun hefur undir höndum. Þetta er ekki skýrt fram tekið í frv. - 2. brtt. er um það, að þessu fé verði varið til lána og styrkveitinga til þess að koma upp vinnuheimilum, vinnustofum og vinnutækjum fyrir öryrkja og gamalmenni til að styðja þetta fólk til sjálfsbjargar, svo að það geti notað sína takmörkuðu starfsgetu. Í frv., eins og það nú er, er rætt um vinnuheimili og vinnustöðvar, en n. telur, að einnig geti komið til mála að styrkja öryrkja til að eignast vinnutæki, þó að þeir hafi ekki aðstöðu til að dveljast á vinnuhæli. - Í þessari sömu till. er gert ráð fyrir heimild til að veita sveitarfélögum lán úr sjóðnum í þessu skyni. Þó eru sett takmörk fyrir, hve miklu þau megi nema af stofnkostnaðinum. Þar er einnig gert ráð fyrir, að til greina komi að veita einstökum mönnum aðstoð í þessu skyni, helzt einstökum öryrkjum, en líka kemur til greina að veita einstökum mönnum styrk til að koma upp vinnuhælum fyrir öryrkja. Einnig kemur til mála að styrkja félagssamtök til að koma upp stofnunum í líkingu við S.Í.B.S., sem hefur sett upp vinnuhæli handa berklasjúklingum í Mosfellssveit. - Síðasta brtt. er við 3. gr. og er um, að félmrh. skuli taka ákvarðanir um styrkveitingar úr sjóðnum og að hann setji þau skilyrði fyrir lánunum og styrkveitingunum, sem ástæða þykir til, einnig að ráðh. setji reglur um fyrirkomulag vinnuheimilanna og vinnustöðvanna, er fá lán eða styrk úr sjóðnum. - Er gert ráð fyrir, að sá erfðafjárskattur, sem til fellur frá ársbyrjun 1953, renni í þennan sjóð. Erfðafjárskatturinn er áætlaður 300 þús. á þessa árs fjárl. Segir í nál., að nm. séu á einu máli um, að hyggilegt sé að verja skattinum fyrst um sinn í þessu skyni. En ekkert er hægt að segja um, hver þörf er fjárveitinga í þessu skyni, og verður reynslan að skera úr um það, og kemur þá til athugunar Alþ. að gera breytingar á þessu, ef þörf þykir. Sé ég svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum. Einn nm., hv. 2. þm. Reykv., skrifaði undir nál. með fyrirvara. Hafði hann kosið að hafa brtt. öðruvísi, og mun hann gera grein fyrir því, ef hann sér ástæðu til.



Herra forseti. Það er r~it hjá hv. þm. V-Húnv., að eins og frv. kom frá hv. Ed. var það að sumu leyti óljóst, og ég álít, að það sé nú á ýmsan hátt skýrara og betur orðað. En það eru einkum tvö atriði, sem ég hefði heldur kosið að hefðu verið öðruvísi, þó að ég hafi ekki á þessu stigi kosið að bera fram brtt. Eins og frv. kom frá Ed., var ætlazt til, að þessi erfðafjárskattur rynni til ríkisins og það veitti fé til þessara stofnana. Ég tel heppilegra, að Tryggingastofnunin sjálf komi upp þessum hælum, og er það ekki útilokað með breytingu fjhn. Þá er og betra, að sjóðurinn sé aðgreindur og í vörzlum Tryggingastofnunarinnar. Upp á notkun þessa fjár væri heppilegra, að Tryggingastofnunin skipulegði sjálf að koma upp slíkum vinnuheimilum, því að oft þarf sérfræðilega kunnáttu til að athuga, hvernig nota eigi vinnugetu öryrkja, og því ekki nema að nokkru leyti treystandi á getu einstaklinga og félaga til að gera slíkt, þó að það hafi að vísu tekizt vel í Reykjalundi. Ég mun ekki að svo stöddu flytja brtt. um þetta, en set þetta fram til athugunar. - Varðandi 3. gr. held ég að væri heppilegast, að Tryggingastofnun ríkisins tæki ákvarðanir um lánveitingar og styrkveitingar úr sjóðnum og það væri háð samþykki ráðh. Ætti að vera litlum efa bundið, að Tryggingastofnunin fylgist bezt með slíku og ætti að hafa sem mest ráð í því. Fyrir ráðh. ætti að vera nóg að leggja samþykki sitt á þetta. - Þetta eru ekki svo veigamiklar athugasemdir, að ég hafi við þessa umr. viljað flytja brtt. við frv. Í heild er frv. betur orðað og skýrara eins og fjhn. leggur til að því verði hreytt, og má þá athuga við 3. umr. um frekari brtt. - Þetta vildi ég segja vegna þessa fyrirvara.



Herra forseti. Þess verður vart um þessar mundir, að nokkurrar bjartsýni gætir hjá þm. um fjárhagsafkomu ríkisins og þeir telja óhætt að færa eitthvað af tekjustofnum ríkisins til og láta þá gegna öðru hlutverki en að renna í ríkissjóð. Þetta frv. er ekki stórvægilegt og ekki um háa fjárhæð að ræða, en þó spor í þessa átt. - En í sambandi við þetta mál vil ég leyfa mér að minna hv. þm. á, að í gildi eru lög, sem snerta það efni, sem hér liggur fyrir. Þegar lögin um almannatryggingar voru sett, var þetta sjónarmið látið liggja til grundvallar því frv. og það rætt allmikið. Niðurstaðan varð sú, að með lögunum um almannatryggingar var ákveðið, að ellistyrktarsjóðunum, sem höfðu safnazt áður en lögin voru sett, og sjóðum þeim, sem sjúkrasamlögin höfðu safnað, skyldi varið til að koma upp elliheimllum og stofnunum fyrir öryrkja. Í 101. gr. l. um almannatryggingar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ellistyrktarsjóðunum skal varið til að koma upp elliheimilum og stofnunum fyrir öryrkja, sbr. 17. gr. Tryggingastofnunin skal gera heildartill. um, hvar elliheimilum og stofnunum fyrir öryrkja skuli komið upp, og sé stefnt að því, að tryggingaumdæmi, eitt eða fleiri, geti verið saman um stofnun þeirra og rekstur. Tillögur þessar skulu lagðar fyrir félagsmálaráðherra til staðfestingar og síðan tilkynntar hlutaðeigandi sveitarfélögum. Að fenginni staðfestingu félagsmálaráðherra skal fara fram atkvæðagreiðsla um, hvort koma skuli upp slíkum stofnunum, ef Tryggingastofnunin eða sveitarstjórnir eins eða fleiri sveitarfélaga óska þess. Atkvæðagreiðslan fer fram á sameiginlegum fundi sveitarstjórna í því umdæmi, er hlut á að máli. Ef meiri hluti er því fylgjandi, að komið verði upp slíkum stofnunum, getur ráðherra ákveðið, að samþykktin sé bindandi fyrir öll sveitarfélög innan umdæmisins eða umdæmanna, ef fleiri eru, og að þau sameiginlega skuli koma á fót slíkri stofnun innan þess tíma, er ráðherra ákveður. Jafnframt er þá Tryggingastofnuninni skylt að greiða upphæðir þær, sem standa í ellistyrktarsjóðum hlutaðeigandi sveitarfélaga, upp í stofnkostnaðinn.“ Í 104. gr. sömu laga segir: „Heimilt er að veita sveitarfélögum byggingarlán úr varasjóði sem hér segir: a) Til að koma upp elliheimilum og öryrkjastofnunum, sbr. 101. gr., þó ekki yfir 40% af þeim hluta varasjóðsins, sem myndaður er úr Lífeyrissjóði Íslands.“ Út af þessu vil ég leyfa mér að beina þeim fyrirspurnum til fjhn., sem hefur fjallað um þetta mál, hvort n. hefur tekið til athugunar þau atriði í sambandi við þetta mál, sem nú skal greina: 1) Hve miklu nemur fé ellistyrktarsjóðanna gömlu, sem ákveðið er að eigi að renna til þess að koma upp elliheimilum og öryrkjastofnun? 2) Hefur verið gerð heildartill. um það, hvar stofnun fyrir öryrkja skuli komið upp samkvæmt ákvæðum almannatryggingal.? 3) Hefur Tryggingastofnunin greitt fjárhæð úr ellistyrktarsjóði upp í stofnkostnað slíkrar stofnunar? 4) Hafa sveitarfélögin fengið byggingarlán samkv. 104. gr. almannatryggingal. til þess að koma upp stofnun fyrir öryrkja? Ef til vill hefur n. athugað þetta, en mér finnst sambandið milli þessara ákvæða í gildandi l. og frv., sem verið er að fjalla um, vera þannig, að eðlilegast sé, að þetta verði athugað í einni heild. Að öðru leyti vil ég taka fram, að ég tel brtt. þær, sem fluttar eru af fjhn., vera til bóta á frv. og mun fylgja þeim, ef málið kemur til atkv. hér í deildinni.



Út af þessum fsp. hv. þm. A-Sk. vil ég taka fram, að n. athugaði ekkert sérstaklega í sambandi við þetta mál þessi ákvæði almannatryggingal., sem hv. þm. minntist á, og verð ég að viðurkenna, að ég hef ekki munað eftir því, að til væru í þeim l. ákvæði um þessi efni. Annars er auðvitað hægt að fá upplýsingar viðvíkjandi því, sem hv. þm. spurði um upphæð ellistyrktarsjóðs, í gegnum reikninga stofnunarinnar og eins um það, hvað kann að hafa verið greitt úr þeim sjóði og hvort lán hafa verið veitt þar. En vegna þess að þessar aths. eru komnar fram, finnst mér eðlilegast, að umr. verði frestað nú og málið tekið af dagskrá, og ættu þessar upplýsingar þá að geta legið fyrir á næsta fundi d. Hef ég sízt á móti því, að það verði gert, og mundi þá n. fá þessar upplýsingar, sem hv. þm. hefur óskað eftir og segja má að snerti þetta mál nokkuð.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu vinsælt mál að koma upp vinnuhælum fyrir öryrkja og gamalmenni, enda virðist þetta frv. hafa mikið fylgi í báðum d. þingsins. - Mér finnst sjálfsagt, að ekki verði hjá því komizt að taka tillit til þeirra atriða, sem hv. þm. A-Sk. gat um í ræðu sinni, og má að vísu undarlegt teljast, að það skuli ekki hafa komið til athugunar, hvorki í Ed. né Nd., þegar málið var í nefnd. En ég vildi þó sérstaklega í sambandi við þetta mál benda á, að þótt hér sé um nauðsynlegar og vinsælar stofnanir að ræða, þá er hér verið að ráðstafa, eins og hv. þm. A-Sk. gat um, föstum tekjulið ríkissjóðs, en mér finnst, að slík ráðstöfun á föstum tekjuliðum ríkissjóðs geti farið út í öfgar. Mætti t.d. hugsa sér, að lestagjald af skipum rynni til Slysavarnafélags Íslands, og það mætti kannske hugsa sér, að veitingaskatturinn ætti að renna til þess að byggja gistihús víðs vegar á landinu, sem er afar mikil nauðsyn. Það má því lengi um það deila, hvaða verkefni er nauðsynlegast að taka og koma í framkvæmd og nota til þess einn af . föstum tekjuliðum ríkissjóðs, því þótt hér sé um tvær tekjugreinar að ræða, annars vegar erfðafjárskatt og hins vegar fé, sem að erfðum fellur til ríkissjóðs, þá er þó meginhlutinn af þessu fé erfðafjárskatturinn, sem nú er áætlaður í fjárl. 300 þús. kr. Ég geri ekki ráð fyrir, að þetta hafi mikil áhrif á hv. þd., eins og málum er nú komið, en mér finnst ógerlegt að afgreiða svo frv., að ekki sé bent á þetta atriði, sem ég álít vera grundvallaratriði í sambandi við afgreiðslu slíks máls.



Herra forseti. Þegar lög um sundhöll í Reykjavík voru sett 1928, var í þeim meðal annars kveðið svo á, að nemendur í skólum, sem ríkið kostaði að meira eða minna leyti, skyldu fá ókeypis aðgang að sundhöllinni til æfinga. Í þeim l. var enn fremur svo fyrir mælt, að ekki mætti selja almenningi aðganginn dýrara en þyrfti til þess, að fyrirtækið bæri sig. Reynslan hefur orðið sú, að á þessu fyrirtæki hefur orðið, eins og á sundlaugum yfirleitt hér á landi, verulegur rekstrarhalli, sem nemur mörg hundruð þúsundum króna ár hvert, og hefur ekki þótt fært að hafa aðgangseyrinn það háan, að mætt gæti hallanum. Hins vegar var með íþróttal. frá 1910 lögboðin sundskylda í skólum landsins, og hér í Reykjavík hefur þessi sundkennsla að mestu farið fram í Sundhöll Reykjavíkur, en það þýðir, að sundhöllin er lokuð öllum almennum sundhallargestum fimm daga í viku yfir vetrarmánuðina. Utan Reykjavíkur, þar sem kennslan fer fram í sundlaugum og sundhöllum, er sá hluti ekki með í skólakostnaðinum og er greiddur af ríkinu, en ríkissjóður hefur ekki viljað gera slíkt hið sama varðandi Sundhöll Reykjavíkur vegna þess ákvæðis, sem lagt er hér til, að fellt verði niður. Frv. þetta fer einungis fram á, að kostnaður við sundkennslu nemenda, er fram fer í Sundhöll Reykjavíkur, verði færður á skólakostnað og að hluta endurgreiddur af ríkissjóði eins og annars staðar. Vænti ég þess, að frv. þetta fái góðar undirtektir, og legg til, að því verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Frv. þetta felur í sér heimild til handa sveitarstjórnum, þ.e. bæjarstjórnum og hreppsnefndum, til þess að leggja sérstakt gjald á kvikmyndasýningar, er renni í sveitarsjóði. - Vil ég um þetta mál vísa til grg., sem því fylgir, og tel því ekki ástæðu til að fara frekar út í það, en legg til, að málinu verði vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Þetta mál, sem hér er um að ræða, þ. e. endurskoðun fasteignamatsins, hefur verið til meðferðar í n., sem ég á sæti í, þ. e. fjhn., og hefur nú ekki verið samkomulag um málið þar. Undir meðferð málsins hér í d. hafa komið fram ýmsar brtt., og sýnist vera nokkur skoðanamunur milli hv. þm. um afgreiðslu málsins. Það er rétt að láta það koma fram, að þess hefur verið freistað að ná samkomulagi um afgreiðslu málsins, sem ekki hefur nú orðið, og í framhaldi af því hef ég leyft mér að flytja brtt. við hina rökst. dagskrártill., sem hv. þm. Siglf. (ÁkJ) flytur í þessu máli. Efnislega er enginn munur á till. minni og till. hv. þm. Siglf., en ég hef þó lagt til, að sú breyt. verði á henni gerð, að hún umorðist eins og fram kemur á þskj. 566. Aðalefni málsins er svo samkv. þessum till. báðum að vísa frv. frá á þessu stigi málsins, og vil ég fyrir mitt leyti rökstyðja till. mína með því, að fyrir dyrum standi heildarendurskoðun skattal. í framhaldi af till., sem ég hef flutt í Sþ. ásamt hv. þm. Ak. Er í till. vitnað til þess, að telja megi, að sú till. verði samþ., vegna þess að það er vitað, að minn flokkur mun styðja till., og hæstv. forsrh. hefur lýst yfir hér í d. og einnig á öðrum vettvangi, að þetta mál muni ná fram að ganga í þinginu. Nú kynni svo að vera, að þm. sýndist samt sem áður, að ekki væri með öllu viðkunnanlegt að afgr. slíka till. eins og þessa, meðan ekki lægi beint fyrir um afgreiðslu hins málsins. En þar sem ekki er gert ráð fyrir. að þingið standi lengi úr þessu og till. til þál. um endurskoðun skattalöggjafarinnar er til meðferðar í hv. fjvn., sýndist mér ekki óeðlilegt, að að lokinni þessari umr. yrði atkvgr. frestað, því að ef henni yrði frestað, þó að ekki væri nema til næsta fundar, mundi kannske liggja fyrir nánari vitneskja um þau örlög, sem áminnzt till. um endurskoðun skattalöggjafarinnar mundi hljóta í sameinuðu þingi.



Ég hef áður látið í ljós álit mitt um sumt af brtt., en ekki fullkomlega um þær allar. Ég vil mæla með því, a8 brtt. frá hv. 2. þm. Skagf. á þskj. 355 verði samþ., að undanskildum síðasta málsl. 1. till. En hinar till. sýnast mér geta verið til bóta, og þar af leiðandi koma svo þær viðaukatill., sem sumir þm. hafa gert við þessa sömu liði. En till. á þskj. 410 og 424, frá hv. þm. A-Húnv., sýnast mér vera til hins lakara, og vildi ég mælast til þess, að þær yrðu felldar. Annars kvaddi ég mér aðallega hljóðs til þess að minnast á dagskrártill. þær tvær, sem hér liggja fyrir um að vísa málinu frá. Ég vildi eindregið mæla á móti því, að þessar dagskrártill. væru samþ. Er sama, hvor þeirra er, þar sem báðar eru um það að vísa málinu frá, nokkurn veginn með sömu aðalrökum, en aðalrökin eru þau, að með því að frv. þetta hafi í för með sér allverulega hækkun á opinberum gjöldum, sé ekki rétt að samþ. það. Þessi rök fá ekki staðizt, og er mjög auðvelt að sýna fram á það. Í frv. er ekki gert náð fyrir, að fasteignaskatturinn renni til ríkissjóðs, heldur er gert ráð fyrir, að hann renni til bæjar- og sveitarfélaga. Þess vegna mundi það verða þannig, ef fasteignaskatturinn hækkaði fyrir það, að nýtt fasteignamat færi fram, eða ef t. d. bæjar- og sveitarfélögum væri heimilað að hækka hann, - þá mundi það ekki verða til þess að hækka opinber gjöld, heldur til þess að lækka heildarupphæð útsvaranna og þar með útsvörin sjálf. Það væri m. ö. o. aðeins um tilfærslu að ræða hjá bæjar- og sveitarfélögum, og þess vegna fær þessi aðalrökstuðningur fyrir dagskrártill. alls ekki staðizt. Það liggur ekkert fyrir um það, að tekin yrði nokkuð hærri fjárhæð af landsmönnum í heild, þó að fasteignaskatturinn hækkaði, en áður, heldur mundi heildarupphæð útsvaranna og þar af leiðandi útsvörin sjálf vitanlega lækka sem því næmi. Ég skal svo ekki fara út í að rökræða þetta öllu meira, þetta liggur svo í augum uppi. Þeir, sem eru á móti því að framkvæma nú nýtt mat, - en gamla matið er, eins og allir vita, ekki nothæft lengur, bæði gamalt og úrelt, - þeir geta ekki haft á móti því nema bara vegna þess, að þeir eru á móti því að hækka fasteignaskattinn og vilja heldur, að bæjar- og sveitarfélög taki svo að segja allar sínar tekjur með útsvörum. - Ég skal sem sagt ekki rifja hér upp aftur allar þær umr., sem um þetta mál hafa farið fram, en vildi aðeins með þessum rökum mæla á móti þessari dagskrártill., sem fram hefur komið, og rifja upp aftur, hver afstaða mín er til brtt., sem fram hafa komið.

Áki Jakobsson Hæstv. fjmrh. var ekki við, þegar ég mælti fyrir dagskrártill. minni. En eins og ég benti á, fyrst þegar málið kom fram, var það upphaflega hugsað sem tekjuöflun fyrir ríkissjóð, þó að það hafi síðar breytzt, því að nú á þetta að vera björgun fyrir bæjar- og sveitarfélögin. Ég benti á það áður, að þarna hefði ekki verið leitað ráða hjá bæjarfélögunum. Bæjarstjórar voru hér á fundi í haust, en þetta kom ekkert fram þar. Síðan hef ég dálítið athugað viðhorfið og átt tal við ýmsa þessa menn, og ber þeim saman um, að þetta sé engin lausn á fjárhagsvandamáli bæjarfélaganna. Þess vegna er þetta tiltæki hæstv. ráðh., að flytja þetta mál sem tekjuöflunarmál fyrir bæjarfélögin án þess að hafa um það samráð við þau, gersamlega út í loftið; það er enginn að biðja hann um slíka starfsemi. - Bæjarstjórnafundurinn hér gerði ákveðnar samþykktir, sem þessi ráðh. lagði slíkt ofurkapp á að kveða niður, að hann hótaði að segja af sér ráðherraembætti, ef á nokkurn hátt yrði tekið tillit til þeirra till., sem hér um eitt skeið var búið að samþ. í þessari d., þannig að það er næstum furðuleg framkoma hjá honum að koma með þetta mál á þennan hátt, án þess að hafa samráð við bæjarfélögin, og hefur enga þýðingu; það nægir ekki til þess að hjálpa bæjarfélögunum fjárhagslega. Nú, það, sem hæstv. ráðh. sagði, að þetta hækkaði ekkert gjöldin, er eins og hver önnur fjarstæða. Það veit hver einasti maður, að þessi fasti gjaldstofn verður alltaf til þess að hækka gjöldin, og hjá flestum bæjarfélögum er þannig ástatt, að þar er engu hægt við að bæta. Ég skal að vísu viðurkenna, að útsvarsupphæðin kynni að lækka eitthvað við það, að fasteignaskatturinn hækkaði, en ég er viss um, að samanlögð upphæð fasteignaskatts og útsvara verður hærri en áður. Ég vil benda hæstv. ráðh. á það, að mjög mörg bæjarfélög eru þannig á vegi stödd, að þetta kemur þeim ekki að neinu haldi. Það hefur ekki staðið á því, að hægt væri að leggja þetta á. Bæjarfélögin hafa ekki verið neitt bundin við fasteignamatið. þegar þau leggja gjöld sín á. Þau hefðu eins getað reiknað það þannig, að miða við þrefalda eða fjórfalda upphæðina. Það er ekkert í fasteignalögunum, sem bannar þeim að útbúa sína skala yfir þetta sjálf. Bæjarfélögin geta tekið tillit til eigna manna í fasteignum við álagningu sinna gjalda, ef þau vilja, og þurfa ekki á slíkri aðstoð að halda frá hæstv. fjmrh. Það vantar ekki fleiri lagaheimildir til þess, að leggja megi gjöld á almenning. Erfiðleikarnir hafa verið í því fólgnir, að fólkið hefur ekki getað borgað gjöld sín til bæjarfélaganna, og það hefur gengið svo langt undanfarið, síðan hæstv. ráðh. fékk heimild til þess að innsigla fyrirtæki manna, að bæjarfélögin hafa orðið að víkja með að innkalla gjöld í bæjarsjóðinn vegna þess offors. sem hæstv. ráðh. hefur komið á með innköllun gjalda í ríkissjóð; á ég þar við innheimtu söluskattsins. Bæjarfélögin hafa tekið þá afstöðu að bíða með að innkalla sínar álögur, því að það er ekki líklegt, að menn geti frekar borgað sín útgjöld, ef fyrirtæki þeirra eru innsigluð og atvinnurekstur þeirra stöðvaður. Þannig hefur söluskatturinn verið innheimtur.

Vill þá hv. þm., að söluskatturinn verði ekki innheimtur?

Ég vil að minnsta kosti, að menn hafi nokkurn tíma til þess að greiða hann. Hæstv. ráðh. veit, að söluskatturinn er skattur, sem gefur tugi milljóna og er innheimtur af fólkinu, og hann veit, að skattur þessi kemur mjög óréttlátlega niður. Því er það, að ég er á móti þessum skatti og hef alltaf verið það. Það er enginn skattur, sem kemur eins ranglátlega niður á almenningi og söluskatturinn, það verður líka að vera hóf í allri innheimtu hans. Einu sinni voru menn settir í fangelsi, ef menn voru skuldugir, það þótti sjálfsagt að láta mann ekki ganga lausan, ef hann borgaði ekki skuldir sínar. Fjármálaráðherrar þeirra ára hefðu sjálfsagt risið upp hneykslaðir yfir þessu ástandi. En ég hélt, að við værum komnir það langt, að við mætum persónufrelsi manna meira en þetta og við létum fjármálalega hagsmuni víkja fyrir persónufrelsi manna. Þarna hefur hæstv. ráðh. fengið vald til þess að innsigla fyrirtæki manna, ef þeir borga ekki ákveðinn skatt. Fjhn.-maður hefur upplýst, að um það hafi verið talað að beita mjög varlega þessari heimild, en reynslan hefur verið sú, að engin önnur aðferð hefur verið reynd. Það hefur ekki einu sinni verið reynt að taka lögtök, heldur bara sendur innsiglunarmaður til þess að innsigla fyrirtækin. Þessu ákvæði hefur verið beitt af slíku tillitsleysi, að einstætt má telja, og hefur það orðið til þess, að mörg bæjarfélög hafa þegar lent í vandræðum með innheimtu útsvara hjá þeim mönnum, sem fram að þessu höfðu verið bezt færir um að borga þau. Það kemur því úr hörðustu átt, ef hæstv. ráðh. ætlar núna að breiða sig svona út yfir bæjarfélögin. Hann ætti bara að bíða eftir því, sem bæjarfélögin hafa að segja í þessu máli. Hann hlýtur að sjá, að það er lítið gagn í því fyrir bæjarfélögin að reyta íbúðirnar ofan af þeim bæjarbúum, sem ekki eru menn til þess að borga gjöld sín. Það lendir á bæjarfélaginu að bjarga fólkinu og hjálpa því til að lifa. Hæstv. ráðh. hefur getað innheimt þetta fyrir ríkissjóðinn, en það er þýðingarlaust fyrir hann að halda, að lausn vandamálsins fyrir bæjarfélögin fáist með því að gefa þeim heimild til aukinna álaga á fólkið. Það, sem gera þarf, er að auka atvinnu fólksins, svo sem komið hefur fram á mörgum bæjarstjórnarfundum víðs vegar um land. Ég vil nú fara nokkrum orðum um till. hv. 5. þm. Reykv. (JóhH). Mér finnst till. þessi nokkuð einkennileg, og það er í fyrsta skipti, sem ég hef séð slíkan rökstuðning hér á Alþ. Þar er ætlazt til, að frv. verði vísað frá, af því að fyrir Sþ. liggi nú till. til þál. um heildarendurskoðun á skattal. og þar á meðal tekjuskiptingu og verkaskiptingu ríkisins og bæjar- og sveitarfélaga. En það er ekki vitað, hvort þessi till. verður afgr. á þessu Alþ. eða hvort hún verður nokkurn tíma afgreidd, en að við eigum að fara að vísa til þessarar till. til að fresta þessu máli, finnst mér svo kjánalegt, að ég ætla að vera á móti þessari till. til rökst. dagskrár. Hv. þm. hefur e. t. v. ekki getað fengið sig til þess að greiða atkv. með frávísunartill. minni. Ég get ekki séð aðra röksemd með því að flytja þessa brtt.; hún er svo kjánaleg. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða frekar um þetta, en ég vil undirstrika, að þetta mál verði endurskoðað, því að nýtt fasteignamat er á engan hátt lausn fyrir bæjar- og sveitarfélögin, eins og málið er borið fram af hæstv. ráðh., og verður til þess að auka gjöldin og gera þau miklu verri bagga á fólkinu. Ég sé ekki, hvað það er, sem dregur hæstv. fjmrh. sérstaklega til þess að þurfa endilega að telja það svo stórt atriði að fara nú að leiðrétta fasteignamatið. Hann segir, að það sé ekki höfuðatriðið að auka á gjöldin, heldur sé þetta bara leiðrétting á fasteignamatinu. En fasteignamatið er ekkert annað en gjaldstofn. Það er orðið til á þann hátt, að ríkið setur reglur um það, hvernig leggja ó gjöld á. En ef þetta er ekki gert í því skyni að hækka gjöld, þá er þessi endurskoðun fasteignamatsins gersamlega tilgangslaus. En vitanlega er ástæðan sú að láta gjöldin hækka og útvega auknar tekjur í ríkissjóð, en það var erfitt að koma með það fram fyrir Alþ. að biðja um stórauknar tekjur fyrir ríkissjóð, þegar hann skilar jafnmiklum tekjuafgangi sem hann gerði á þessu síðasta ári og þegar gjaldabyrðar á almenningi eru svo miklar. að hann er ekki fær um að standa undir þessum gjöldum. Hæstv. ráðh. veit líka, að þessi breyting á fasteignamatinu mundi hafa þau áhrif og er gerð í þeim tilgangi að hækka gjöld almennings. Það er eðlilegt að miða gjöld manna við eignir manna, en ef hækka á fasteignamatið, þá verður að slaka til á öðrum gjöldum. Ef hæstv. ráðh. vill láta afnema söluskattinn, þá er ég til viðtals um það að endurskoða fasteignamatslögin. Afleiðingin yrði sú, að bankarnir hækkuðu lán út á fasteignir og að öðru leyti yrði um að ræða allmiklar hækkanir. Ég tel ástæðulaust að ræða um þetta frekar. því að mál þetta er ekki flutt í samnáði við bæjar- og sveitarfélögin á neinn hátt. Þau hafa ekki gefið hæstv. fjmrh. neitt umboð til þess að bera þessa till. fram fyrir þeirra hönd, og hæstv. ráðh. hefur snúizt öfugur við öllu, sem frá bæjarfélögunum hefur komið í þá átt að létta undir með þeim.



Herra forseti. Það má segja, að aðalatriði þessa máls séu eiginlega tvö. Annars vegar er það að Láta framkvæma nýtt fasteignamat og færa fasteignamatsverðið meira til samræmis við núverandi verðlag en áður hefur verið gert. Í öðru lagi er hitt aðalatriði frv., að færa fasteignaskattinn, sem byggður er á þessu mati, yfir á bæjarfélögin og reyna að færa þeim þannig á einhvern hátt úrbætur, vegna þess að tekjustofnar þeirra hrökkva hvergi nærri til þess að standa undir gjöldum bæjarfélaganna. Ég tel eðlilegt og sanngjarnt, að athugun fari fram á fasteignamatinu og það verði fært meira til núgildandi verðlags, því að eins og nú er, þá njóta eigendur fasteigna alveg sérstakra vildarkjara, ekki bara við álagningu fasteignaskattsins, heldur líka við álagningu tekju- og eignarskattsins, þar sem fasteignir eru metnar með verði, sem er langt fyrir neðan sannvirði, miðað við verðlag almennt. Allir þeir, sem hafa átt fasteignir, hafa því farið langtum betur út úr þeim verðbreytingum, sem orðið hafa á öllum sviðum í landinu. Þeir, sem áttu fasteignir og skulduðu í þeim peninga, hafa stórhagnazt á þeim verðbreytingum, sem orðið hafa í landinu. Þeir hafa hagnazt meira en nokkur önnur sérstök stétt manna. Þess vegna er það réttlátt, að fasteignamatið verði fært til réttlátara verðs en það er í dag, og þessum hluta frv. er ég fyrir mitt leyti fyllilega samþykkur. En svo kemur hitt atriðið, á hvern hátt þetta frv. leysir úr vanda bæjar- og sveitarfélaganna, og þar er öðru máli að gegna. Fasteignaskatturinn er nú í fjárlögum fyrir þetta ár áætlaður um 700 þús. kr. Það, sem jafnað er niður á alla bæjar- og sveitarsjóði í landinu, eru þessar 700 þús. kr., sem er upphæð, sem má segja að sé einskis virði eins og gildi peninga er nú háttað, og þar með er fasteignaskatturinn einskis virði til þess að bæta úr tekjuskorti bæjar- og sveitarfélaganna, nema hann verði hækkaður og tilsvarandi hækkuð gjöld á þegnum bæjar- og sveitarfélaganna. Ég hef við annað tækifæri, og sérstaklega í umræðunum um söluskattinn, lýst yfir, að ég tel, að bæjar- og sveitarfélög landsins séu komin á það stig fyrir atbeina ríkisvaldsins, að rekstur þeirra sé um það bil að stöðvast; þau geta ekki innheimt gjöldin af þegnum sínum til þess að reka þau á þann hátt, sem verið hefur undanfarið og ætlazt er til. Söluskatturinn, sem nú er tekinn af landsfólkinu, er eins hár og öll útsvör landsmanna til samans. Þetta gefur auga leið, hvað verður, ef þessu er haldið áfram, fyrst að ganga þannig eftir sköttunum og svo að loka fyrirtækjunum, ef þau geta ekki greitt þessa skatta upp á stundinni. Þetta hefur orðið til þess, að bæjarfélögin hafa orðið að víkja með sínar innheimtur fyrir ríkissjóði, sem hefur gengið svo hart að með sínar innheimtur, að bæjarfélögin eiga nú útistandandi skuldir svo að milljónum króna nemur, sem eru ógoldin útsvör, og geta svo ekki sjálf staðið í skilum með sínar greiðslur. Hæstv. fjmrh. sagði, að það gerði hvorki til né frá með þennan skatt, - að ekki þyrfti að vera um hækkun eða lækkun að ræða á honum, hér væri bara um tilfærslu að ræða. Þetta er ekki rétt. Skyldi ekki eignarskattur til ríkissjóðs hækka, ef fasteignamatið verður fimmfaldað? Skyldi þetta þá bara vera tilfærsla? Nei, ég held ekki. Þetta er raunveruleg hækkun á gjöldum í ríkissjóð. Þó að allt réttlæti mæli með því, að skattar á fasteignum verði hækkaðir frá því, sem þeir eru nú, þá kemur þetta þannig út, að það hvorki hjálpar þegnum bæjarfélaganna til þess að standa straum sinna útsvara né bæjunum til þess að innkalla skuldir sínar, en verður hins vegar til þess að auka tekjur ríkissjóðs og gera bæjarfélögunum enn ómögulegra en áður að ná sínum tekjum inn. Því verður ekki á móti mælt, að þetta verkar á þennan hátt, þótt það væri ekki þetta, sem hæstv. ráðh. vildi láta í veðri vaka. Ég held því, að þetta frv. sem ákveðið úrræði fyrir bæjar- og sveitarfélögin verði að athuga og undirbúa betur. Ég tel því rétt að samþ. rökstudda dagskrá, til þess að málið verði betur undirbúið. Ég hef trú á því, að hv. 5. þm. Reykv. hafi örugga vissu fyrir því, að till. hans um endurskoðun á skattal. verði samþ., en það sé ekki eins og hv. þm. Siglf. vill vera láta, að hann flytji sína rökst. dagskrártill. út í bláinn. Það hafa mörg önnur mál verið afgreidd hér með hliðsjón til annarra mála, og í þessu máli sé ég ekki neitt því til fyrirstöðu, og mun ég því greiða atkv. með dagskrártill. hv. 5. þm. Reykv. Ég tel það ekki neitt aðalatriði, hvort málið fær afgreiðslu á þessu þingi eða síðar, heldur að þegar það verður samþ., þá greiði það eitthvað úr fyrir bæjar- og sveitarfélögunum, en eins og það nú er flutt, bætir það ekkert úr tekjuþörf þeirra. Það mál er jafnóleyst, þótt þetta mál verði samþykkt. Ég er kominn á þá skoðun, að þetta vandamál bæjar- og sveitarfélaganna um tekjuöflun þeirra verði ekki leyst með því að leggja nýjar álögur á bæjarbúana og sveitarfélögin, heldur fengist lausnin með því að losa bæjarbúana við eitthvað af þeim gjöldum, sem þeir hafa, og ríkið taki á sig eitthvað af því, sem þeir bera. Það hefur sýnt sig, að ríkissjóður hefur ekki þurft á að halda öllum þeim tekjum, sem hann hefur innheimt af bæjar- og sveitarfélögunum og þegnum landsins, og eru það a. m. k. milli 50 og 60 millj. kr.

Mér sýnist hv. þm. hafa lyst á að ráðstafa þeim.

Það er svo allt annað mál, þó að ríkissjóður endurgreiði eitthvað af þessu til þeirra á einhvern hátt, en þær greiðslur fara ekki allar á þá staði, þar sem þörfin er mest, og sýnist mér þá, að hæstv. ríkisstj., sem lætur innheimta þessar álögur, hefði getað sparað sér mikið ómak og létt mikið erfiðar byrðar bæjar- og sveitarfélaganna með því að sleppa innheimtu þessara skatta. Ég er með því, að skattamatið verði lagfært og samræmt. En ég vil um leið gera þá kröfu, að bæjar- og sveitarfélögin njóti þess tekjuauka, sem þannig kemur inn, en þetta komi ekki fram sem hækkaður eignarskattur, sem ríkissjóður hefur e. t. v. ekkert að gera við, nema þá til þess að úthluta á næsta þingi. En ég sé hins vegar ekki, að þetta mál sé það vel undirbúið, að það sé skynsamlegt að ganga frá því á þessu þingi, núna í þinglokin. En ég tel rétt, að úrslit þess fengjust í milliþn., sem gerði till. um öll skattamál ríkisins og bæjar- og sveitarfélaganna og hvernig þessum tekjum verði skipt milli þessara aðila. Ég mun því samkvæmt framansögðu greiða atkv. með dagskrártill. hv. 5. þm. Reykv.



Herra forseti. Það er nú ekki af neinni feimni við að fylgja till. hv. þm. Siglf., svo sem hann áleit, að ég flyt mína brtt. við till. hans, heldur af því, að till. hans er að verulegu leyti á misskilningi byggð og það, sem hann sagði um brtt. mína, svo sem fram kom í ræðu hans, en samkvæmt málflutningi hans hefðum við getað verið sammála um aðalatriði þessa máls. Hv. þm. Siglf. rökstuddi sína dagskrártill. með því að segja, að þetta frv. leysti ekki vandræði bæjar- og sveitarfélaganna og þess vegna ætti að vísa því frá. Mér hefur aldrei komið til hugar, að þetta frv. væri flutt í þeim tilgangi að leysa fjárhagsörðugleika bæjar- og sveitarfélaganna, en til þess vísar hv. þm. í þeirri rökst. dagskrártill., sem hann flytur. En með hliðsjón af því, að fyrir Alþ. liggur nú önnur till. til þál., þar sem gert er ráð fyrir því, að endurskoðun fari fram á skattakerfinu í landinu, þar sem öll meginatriði þess komi til athugunar, þá þykir mér rétt að rökstyðja dagskrártill. með tilvísun til þeirrar þáltill., eins og gert er á þskj. 566. Það, að ég flyt rökstudda dagskrá með tilvísun til þessarar þáltill., þýðir ekki það, að ég hafi vissu fyrir því, að sú till. verði samþ. Vitanlega veit ég ekki um það, þótt ég viti um afstöðu míns flokks til hennar og hafi heyrt hér það, sem hæstv. fjmrh. hefur sagt í þessu máli. Ef þetta reyndist svo rangt hjá mér, að hún eigi fylgi að fagna hér, þá er minn rökstuðningur ekki réttur. Það er af þessum ástæðum, að ég flyt mína brtt. við till. þm. Siglf., þótt báðar till. leiði til hins sama, - að málinu verði vísað frá. Ég er alveg sammála hv. þm. Siglf. um, að endurskoðun fasteignamatsins hafi enga þýðingu, nema fundinn sé fastur gjaldstigi. Heildarendurskoðun skattakerfisins er réttlætanlegt mál, þegar tekinn er til athugunar eða ákvarðaður gjaldstigi fyrir bæjar- og sveitarfélög. Það hefur verið leiðrétt, sem fram kom í ræðu hæstv. fjmrh. um rangan rökstuðning í till. okkar um þetta mál varðandi hækkanir á opinberum gjöldum. Þetta hefur verið leiðrétt með tilvísun til eignarskattsins og á margan annan hátt. Ég held, að að formi til sé ekki rétt að hafa fasteignaskatt í l. um fasteignamatið. Í l. um fasteignaskatt frá 1945, 1. gr., segir svo: „Í kaupstöðum og hreppsfélögum er heimilt að leggja árlega fasteignaskatt á húseignir og önnur mannvirki, lóðir og lendur, og skal hann vera eins og hér segir: 1. Af byggingarlóðum, byggðum og óbyggðum, allt að 2%. 2. Af húseignum og öðrum mannvirkjum alit að 1%. 3. Af túnum, görðum, reitum, erfðafestulöndum og öðrum lóðum og lendum allt að 0.5%.“ Ef um það er rætt að rétta bæjarfélögunum hjálparhönd með því að leggja gjöld á þessar fasteignir, hækka þær heimildina í l. frá 1945 til að leggja fasteignaskatt á lóðir og lendur. En m. a. af þessari ástæðu og öðrum legg ég til, að málið fari til frekari athugunar við endurskoðun skattakerfisins, „til betri undirbúnings,“ eins og hv. þm. Hafnf. orðaði það. - Ég sagði, að það mundi frekar nást samkomulag um þetta mál, ef hæstv. fjmrh. hefði fengizt til samkomulagsvið þá till., sem fram kom, enda er þessi dagskrártill. ekki borin fram fyrr en vitneskja er fengin um það. Þess vegna er meginefni þessa máls, eins og nú er komið með þetta frv. eins og svo mörg önnur, að það brestur á samkomulag. Ég held, að málið ætti að fá betri undirbúning, og þá skiptir minna máli, hvort það er afgreitt ári fyrr eða síðar, heldur, að það sé afgreitt á sómasamlegan hátt.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja örfá orð. Dagskrártill. stenzt ekki fullkomlega, enda þótt fasteignamatið mundi hækka eignarskattinn til ríkisins. Það er rétt að taka fram, að þótt skatturinn sjálfur hækki, þá er hann ekki aðalatriðið, sem skiptir hér máli. Það er hægt að leiðrétta fasteignamatið, en láta skattinn standa óbreyttan, ef menn hefðu þá skoðun. Þess vegna sýnist mér höfuðrök þessarar dagskrártill. ekki standast, ef litið er á aðalatriðið. Hv. þm. hefur haldið því fram, að hann væri á móti þessu máli nú vegna þess, að það ætti að hnýta saman ný l. vegna tekna bæjar- og sveitarfélaga og endurskoðun fasteignamatsins, en ég sé ekki ástæðu til þess. Mér finnst vera hægt að taka þessa leiðréttingu eða endurskoðun sem mál út af fyrir sig og finnst eðlilegt að afgreiða þetta á þennan hátt. Því hefur verið haldið fram, að þetta væri ekki hægt, en ég hef fært fram ástæðu fyrir þessari skoðun og sýnist, að ekki þurfi að hengja þetta saman. Út af því, hvort nauðsynlegt væri að leiðrétta fasteignamatið, hefur það komið fram, að fasteignamatið sé aðalskattstofn. Þetta er ekki rétt, það hefur aðra þýðingu. Það hefur verið upplýsingar um verðmæti eigna. Þegar menn afla upplýsinga um verðmæti eigna í sambandi við viðskipti, líta menn á fasteignamatið. Af þessari ástæðu er ekki sízt nauðsynlegt, að hlutföllin í fasteignamatinu séu nærri lagi. Það er ekki aðeins vegna skatta, heldur einnig af ýmsum öðrum ástæðum. Það er ekki vani að meta eignir á kostnaðarverði, en þýðingarmest er, að hlutfallið sé rétt, vegna þess að menn afla sér upplýsinga um verðmæti eigna með því að gá í fasteignamatið. Af þessari ástæðu var ákveðið, að fasteignamatið skyldi endurskoðað á 10 ára fresti. Það er furðulegt, að það skuli nú, þegar 10 ár eru liðin frá síðustu endurskoðun, rísa mótspyrna gegn endurskoðun fasteignamatsins, en á þessum 10 árum hefur orðið meiri breyting á verðlagi en nokkurn tíma áður í sögu landsins. Hér er blandað inn í annarlegum sjónarmiðum, sem ég hef þegar rætt og þykir slæmt, að sé blandað hér inn í. Það er leitt, að ekki er hægt að fá samtök um að samþ. þetta og um leið afhenda fasteignaskattinn til bæjar- og sveitarfélaga. Ég sé ekki ástæðu til að svara þeim fjarstæðum, sem hv. þm. Siglf. kom með. Það var á honum að heyra, að hann teldi eðlilegt, að þeir, sem rækju iðnað og verzlun, innheimtu söluskattinn og fengju að halda honum til að nota hann í sínar þarfir. Þetta er mórall hv. þm., og finnst honum furðulegt, að ekki sé hægt að framkvæma þetta þannig. Atvinnurekendur taka þetta af fólkinu og skila því svo aftur til ríkisins. Að þessu finnur hv. þm., og finnst mér það furðulegt að láta þessa skoðun koma fram. Það finnst hv. þm. Siglf. ámælisvert, að menn skuli vera látnir skila því, sem þeir innheimta fyrir ríkið. Honum finnst skrýtið, að það skuli ekki látið afskiptalaust, að einkafyrirtæki taki til sinna þarfa það, sem þau innheimta fyrir ríkið. - Hv. þm. tók ýmislegt fleira fram, sem ég hirði ekki um að fjölyrða frekar.



Herra forseti. Í þeirri brtt. við rökst. dagskrána frá hv. 5. þm. Reykv., sem nú liggur fyrir, er vitnað til væntanlegrar heildarendurskoðunar á skattal., og þess vegna vil] hann víkja málinu frá. Ég vil benda á, að það er óeðlilegt að binda þetta saman, sérstaklega þegar þetta er ekki framkvæmt af sömu mönnum. N. þeirri, sem falið er að endurskoða skattal., er ekki falið að endurskoða fasteignamatið. Hér er því ekkert samband á milli. Endurskoðun og lagfæring á fasteignamatinu er ekki skattamál, en hitt er skattamál, að athuga, hvaða opinber gjöld miðast við verð eigna. - Annars er ekki ástæða til að hafa fleiri orð um þetta, en ég vildi víkja að brtt. á þskj. 355, frá hv. 2. þm. Skagf. o. fl. Það er farið fram á, að atkvgr. um 1. brtt. skuli vera þannig, að síðasti liður verði borinn upp sér. Mér skildist á flm., að þeir hefðu ekkert við þetta að athuga. Ég vil spyrja hæstv. forseta, hvort þetta verði ekki þannig, þegar til atkvgr. kemur. Ef einhver vandkvæði eru á þessu, þá mun ég flytja brtt. Mér sýnist vera auðvelt að haga þessu þannig, að bera sér upp síðasta liðinn.



Herra forseti. Það hafa verið fluttar á þessu þingi þó nokkrar till. í skattamálum, sem miðuðu að því að létta skattabyrðina, og þó sérstaklega hjá þeim, sem hún hvíldi þyngst á. Við 2. umr. um eitt frv. ríkisstj. flutti ég nokkrar till. um að gera mönnum kleift að breyta persónufrádrætti og um skattskyldu giftra kvenna. Allar till., sem fluttar voru af sósíalistum um að reyna að létta undir með mönnum, voru felldar. Nú liggur fyrir till., sem yrði óhjákvæmilega til þess að þyngja skattana. Það eru vitanlega rétt rök fyrir þessu frv.; fyrst og fremst þarf að breyta fasteignamatinu, til þess að eignarskatturinn komi réttilega niður á fasteignir. Í öðru lagi er nauðsynlegt að breyta fasteignamatinu vegna þess, að það er lagt til grundvallar verðlagi í bönkum og slíkum stofnunum. Hitt er jafnómótmælanlegt, að auðvitað verður sú breyt. til að þyngja fasteignaskatta. Ég skal nefna dæmi, sem yrðu til að þyngja skattana. Fasteignamatið í Reykjavík yrði þannig að fara nærri brunabótamati. Ég held, að brunabótamatið á húsum - lóðir ekki meðtaldar - sé um 1800 millj. kr. Samkv. l. frá 1945 hefur bæjarstjórn Reykjavíkur rétt til að innheimta 1% fasteignagjald. Ef bæjarstjórnin notaði sér þetta, fengi hún 18 millj. kr. Ef þetta er svo, er þetta vissulega há upphæð miðað við fasteignagjöld, sem eru innheimt án tillits til skulda. Það er innheimt jafnt af skuldugum og skuldlausum. Það er ekki rétt að gera ráð fyrir. ef þetta er samþ., að öðrum l. verði breytt eða að bæjarstj. notfæri sér ekki heimildina. Ef engar aðrar náðstafanir eru gerðar, er viðbúið að þetta þýði, að leigjendunum yrði íþyngt og gjaldinu yrði velt á húsaleiguna. Stefna ríkisstj. er að reyna að hindra menn í því að byggja íbúðir með því að halda strangt í það lagabann, sem hindrar menn í því að byggja yfir sig. Það er erfitt að standa undir slíku, ef menn eru ekki fasteignaeigendur. Hvað snertir þá fasteignaeigendur, sem eru í tölu verkamanna og millistéttarinnar, þá geta þeir illa borgað af sínum eignum nú og eru óðum að missa þær fyrir aðgerðir ríkisstj. Við skulum segja, að þetta sé ekki stór upphæð, 1500–2000 kr., en það getur verið nóg til þess, að menn missi íbúðir sínar. Þess eru dæmi, að millistéttin hefur misst verkfæri og dýrmætar vélar vegna innheimtu söluskattsins, vegna þess að þeir hafa ekki getað fengið lán fyrir skuldunum. Eins er það með íbúðirnar, svipuðum skatti er velt á leigjendurna. Mörgum eigendum húsa eða íbúða yrði gert erfitt að halda í eignina og mundu jafnvel missa hana. Þó er einn stórfelldur kostur við þessi lög, ef sú brtt., sem hv. þm. A-Húnv. flytur á þskj. 410, verður samþ., og er þar gert ráð fyrir, að hækkun fasteignamatsins gangi ekki í gildi. Þetta er rétt, og ég vildi fá tóm til að flytja brtt. eða ná samkomulagi við hv. fim. um, að þetta gilti einungis um eignir undir ákveðnu fasteignamati, t. d. 100–300 þús. kr., sem samsvarar venjulegum íbúðum í Reykjavík, - sem sagt, að menn ættu rétt á að fá veðlán út á slíkar eignir. Það þýðir, ef till. um 3/5 hluta í veðlánum verður samþ., að bjarga mörgum mönnum, sem hækkun fasteignaskattsins mundi eyðileggja fyrir. Svo framarlega sem þessi breyt. verður samþ., yrði það til bóta, ekki aðeins á þessum l., heldur hvað viðvíkur möguleikum ríkisins til lána. Ég vil þess vegna leyfa mér að biðja hæstv. forseta að slíta ekki svo umr. nú, að mér gefist ekki kostur á að bera fram brtt. Ég skal geta þess, að ég skil þetta svo, að það vaki fyrir hæstv. fjmrh. í sambandi við það kapp, sem hann leggur á að fá þessi lög samþ., að þetta muni gefa verulegar tekjur í ríkissjóð. Það hefur komið fram við þessar umr., að breyting á fasteignamatinu mundi verða til þess að breyta eignarskattinum þannig, að hann yrði auðvitað hærri en hann er nú og lenti réttilega á mörgum eignum, og eru það aðalmeðmælin með þessari breyt., en hins vegar er ekki reiknað með neinum slíkum tekjum í fjárl. núna, og gerir því lítið til, hvernig farið er með þetta mál nú. Enn fremur er hættan sú, að þau bæjarfélög, sem ættu að fá tekjurnar, fengju þær ekki fyrstu árin. Ef það er tilætlunin, að þetta komi bæjarfélögunum til góða strax, ætti að breyta því þannig, að ríkissjóður greiddi kostnaðinn við fasteignamatið, en skattarnir rynnu til bæjarfélaganna. Ef þess vegna hægt er að ná samkomulagi við hæstv. fjmrh. um að afgr. þetta þannig, að eignarskattinum verði náð af stóreignum, en hins vegar þyrfti ekki að stofna mönnum í volæði með þessu, þá mundi tilganginum vera náð að einhverju leyti. Ég álít þess vegna, að það sé ekki heppilegt, hvað mikið kapp er lagt á að sveigja ekki í neinu til hvað þetta snertir. Ég vil biðja hæstv. forseta að slíta ekki svo umr., að mér gefist ekki kostur á að flytja brtt.

Forseti (SB): Það hefur komið fram ósk um, að umr. verði frestað. Verður orðið við þessari ósk, og er umr. frestað og málið tekið af dagskrá.



Herra forseti. Svo er ákveðið með l., að tiltekið skipulagsgjald svokallað skuli tekið af öllum nýbyggingum, og er því gjaldi ætlað að standast kostnað við undirbúning skipulagsins, þ. e. skrifstofu þá, sem gerir skipulagsuppdrætti. Nú hefur orðið sú breyting á síðustu ár varðandi Reykjavíkurbæ, að hann hefur tekið þetta í sínar hendur og stofnað sérstaka skipulagsdeild með nokkrum starfsmönnum, sem vinnur þessi verk öll, sem skrifstofa skipulagsstjóra vann áður. Er því þannig ástatt, að gjald er tekið af öllum nýbyggingum í Reykjavik, en skrifstofa skipulagsstjóra vinnur ekki skipulagsstarfið, heldur sérstök deild hjá Reykjavíkurbæ. Þætti okkur flm. því eðlilegt, að skipulagsgjaldið rynni til bæjar- og sveitarsjóða, þar sem svo er ástatt eins og ég hef greint, enda var tilgangurinn sá, að gjaldið stæði undir þessum kostnaði. Ég vil taka fram, að þessi ráðstöfun er að sjálfsögðu gerð með bezta samkomulagi við skipulagsstjóra, og þessir tveir aðilar, skrifstofa skipulagsstjóra ríkisins og skipulagsdeild bæjarins, hafa alltaf haft gott samstarf. - Legg ég til, að þessu frv. verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Það er kannske ekki ástæða til að ræða um þetta nú, sérstaklega þar sem málið fer til n., sem ég á sæti í, en ég vil þó leyfa mér að benda á í þessu sambandi, að það mun ekkert hafa leift af því undanfarið, að sá tekjustofn, sem skrifstofa skipulagsstjóra hefur haft af þessu gjaldi, hafi nægt til þess að halda uppi starfsemi skipulagsn. og skrifstofu skipulagsstjóra. Ég vil því óska eftir, að það verði nokkru betur upplýst, í fyrsta lagi, hvort það fé, sem ætlað er í þessu skyni, muni gera meira en nægja til þess að halda uppi skrifstofu skipulagsstjóra, sem verður að reka áfram, og í öðru lagi, hvort ekki sé eðlilegt, ef Reykjavíkurbær tekur til sín nokkurn hluta af gjaldinu, að aðrir bæir úti um land, sem hafa ýmsan annan hliðstæðan kostnað af undirbúningi skipulagsins hjá sér, þ. e. hafa verkfræðinga í sinni þjónustu, sem annast mælingar og annan undirbúning, - að þeir fái þá einnig þann hluta af þessu gjaldi, sem til fellur í þeirra umdæmi. Ég fyrir mitt leyti teldi það ekki heppilegt, að út á þá braut yrði farið að klípa svo af þessu gjaldi skipulagsskrifstofunnar sem þannig yrði gert, en tel sjálfsagt, ef farið yrði út á þá braut varðandi Reykjavík, að það verði þá einnig gert þar, sem svipuð skilyrði eru fyrir hendi annars staðar. Eins og hv. 7. þm. Reykv. réttilega benti á, er þessi tekjustofn sérstakt, ákveðið gjald af nýbyggingum. En þróunin hefur orðið sú, að þetta gjald hefur dregizt mjög saman að undanförnu, og eru engar líkur til þess, að það verði á næstunni svipað því eins hátt og verið hefur undanfarin ár. Af þessum sökum álít ég því rétt, að þetta mál yrði gaumgæfilega athugað, a. m. k. áður en svo langt væri gengið, að starfsemi skipulagsskrifstofunnar yrði skert; ég tel hana svo gagnlega. Og þó að henni hafi ekki verið falið það verkefni út af fyrir sig að annast skipulag Reykjavíkurbæjar, álít ég, að ekki eigi að skerða það verk, sem hún innir af höndum, að minnsta kosti ekki svo að neinu verulegu nemi. Þessi skipulagsdeild, er Reykjavíkurbær heldur uppi, er rekin á hans kostnað eingöngu, að ég hygg, en ef út í það hefði verið farið, teldi ég líkur til þess, að skipulagsskrifstofa ríkisins hefði getað innt af höndum a. m. k. verulegan hluta af því starfi, sem skipulagsdeild Reykjavíkur hefur með höndum. Ég vildi þess vegna mjög eindregið leggja til, að ekki verði rasað um ráð fram í þessu máli. og hvað sem öðru líður, verði ekki starfsemi skipulagsstjóra skert svo að nokkru nemi frá því, sem nú er.



Herra forseti. Með þessu frv. er engan veginn ætlunin að skerða starfsemi skrifstofu skipulagsstjóra, og er ekkert í frv., sem gefur það í skyn. Þó að lagt sé til, að nokkur hluti skipulagsgjaldsins renni til að standa undir kostnaði bæjar- og sveitarfélaga við að gera skipulagsuppdrætti, mundi auðvitað starfsemi skipulagsstjóra og skipulagsnefndar halda áfram. Þetta er inni á fjárl. og mundi verða greitt og er greitt úr ríkissjóði. Nú er t. d. ætlað nokkurt fé í fjárl. fyrir árið 1952 til þessara hluta, þannig að samþykkt frv. yrði á engan hátt til þess að skerða þessa starfsemi. Í öðru lagi vil ég upplýsa það, sem meira að segja: er tekið fram, að frv, þetta nær til allra bæjar- og sveitarstjórna, en ekki Reykjavíkur einnar, því að í 1. gr. stendur: „Þar sem bæjar- eða sveitarstjórnir kosta skipulagsdeildir, er undirbúa eða gera skipulagsuppdrætti samkvæmt lögum þessum .....“ Til þess að fullnægja því, sem hv. þm. Hafnf. talaði um, mætti e. t. v. fella þarna niður orðið „skipulagsdeildir“ og orða upphafið þannig: Þar, sem bæjar- eða sveitarstjórnir undirbúa sjálfar eða gera skipulagsuppdrætti - o. s. frv. Í þriðja lagi vil ég taka fram, að það er að vísu rétt, sem hv. þm. Hafnf. sagði, að skipulagsnefnd ríkisins hefði væntanlega getað annað þeim störfum, sem skipulagsdeild Reykjavíkurkaupstaðar hefur með höndum. Það er rétt, en ekki nema með því móti að fjölga þar stórkostlega starfsmönnum. Með þeim starfsmönnum, sem hún hefur á að skipa, væri þess enginn kostur. Það hefði þurft að bæta þar við mörgum starfsmönnum til að anna því verki, og meðfram vegna þess, að bæjarstjórn Rvíkur taldi litlar líkur til, að ríkið færi að fjölga starfsmönnum til þess að koma skipulagi Rvíkur í betra horf, var þessi deild sett á stofn, og ætla ég, að um það atriði hafi enginn ágreiningur verið. Hitt vil ég aðeins undirstrika, sem er meginefni þessa máls, að þegar sveitarfélögin sjálf fara að hafa launað starfsfólk til þess að undirbúa sína skipulagsuppdrætti, er eðlilegt og í samræmi við tilgang þessarar löggjafar, að skipulagsgjaldið renni til að standa undir þeim kostnaði, en ekki eins og nú er, að skipulagsgjaldið frá Rvík sé látið renna til þess að standa undir kostnaði við skipulagsundirbúning úti á landi, en ekki í Reykjavík.



Herra forseti. Ég sé enga ástæðu til að fara að deila við hv. 7. þm. Reykv. um þetta, enda hygg ég, að skoðanamunur okkar sé ekki svo mikill, þegar allt kemur til alls. En ég vil þó benda á, að starf skipulagsnefndar ríkisins og skipulagsstjóra í sambandi við skipulagsuppdrætti fyrir kaupstaði og kauptún úti um landið er ekki að öllu leyti kostað af ríkissjóði, heldur verða viðkomandi kaupstaðir og kauptún að borga verulegan hluta af skipulagsverðinu, auk þess sem ríkissjóður leggur fram í þessu skyni við rekstur skipulagsskrifstofunnar. Það er þess vegna ekki þannig, að viðkomandi bæjar- og sveitarfélög, sem njóta aðstoðar skipulagsnefndar, fái það án nokkurs framlags, heldur ætla ég, að í kringum helmingur kostnaðar sé greiddur úr viðkomandi bæjar- og sveitarfélögum, sem njóta aðstoðar n., svo að út af fyrir sig má segja, að þau séu beinir þátttakendur í greiðslu kostnaðarins. - Þá er einnig kunnugt, að skipulagsstjóri hefur líka lagt fram starf fyrir Reykjavíkurbæ, svo að allt í allt er þetta nú þannig, að bæði nýtur Reykjavíkurbær nokkurrar fyrirgreiðslu frá skrifstofu skipulagsstjóra og eins verða kaupstaðir og kauptún úti um land að greiða verulegan hluta af þeirri fyrirgreiðslu, sem þetta kostar, þannig að þau kjör, sem Reykjavíkurbær nýtur hjá skipulagsnefnd, eru ekki svo gerólík því, sem aðrir kaupstaðir og kauptún njóta.



Ég skal ekki fara frekar út í þetta, en vil aðeins benda á, út af þeirri villandi mynd, sem hv. þm. Hafnf. gaf, að skipulagsuppdrættir Reykjavíkurbæjar eru unnir á skipulagsdeild Reykjavíkurbæjar og á hans kostnað. Uppdrættir fyrir kaupstaði og kauptún úti á landi eru gerðir á skrifstofu skipulagsstjóra, sem er kostuð af ríkinu. Ég veit, að hv. þm. skilur þann meginmun, sem þarna er.