Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það um stofnfjársjóð fiskiskipa, sem hér liggur fyrir til umr. og afgreiðslu, er lagt fyrir Alþ. í sambandi við þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið til aðstoðar útveginum vegna erfiðrar afkomu hans. Þegar fiskverð var ákveðið um s.l. áramót og fiskverð til fiskseljenda hækkaði um 10%, þá gaf sú fiskverðshækkun að vísu sjómönnum á þorskveiðum kjarabót, sem gat talizt eðlileg miðað við aðrar starfsgreinar, en það var aftur á móti augljóst, að hlutur útgerðarinnar mundi ekki vera nægilegur til þess, að bátarnir gætu vænzt viðunandi afkomu á þorskveiðum á árinu 1968. Meðal þeirra ráðstafana, sem samkomulag varð svo um við forsvarsmenn útvegsins, var það, að ríkissjóður skyldi á þessu ári leggja fram 124 millj. kr., sem renna eiga í sérstaka deild hjá fiskveiðasjóði, til þess að standa undir afborgunum og vöxtum af lánum útgerðarinnar hjá sjóðnum, sem fyrirsjáanlegt er, að útgerðin getur ekki risið undir miðað við þær afkomuhorfur, sem við blasa. Þetta frv. felur þess vegna í sér, að við fiskveiðasjóð verði stofnuð sérstök deild, sem nefnist stofnfjársjóður fiskiskipa. Í 2. gr. frv. er kveðið á um meginhlutverk sjóðsins, en það er að veita eigendum fiskiskipa aðstoð við að standa straum af stofnfjárkostnaði fiskiskipa sinna, og þá fyrst og fremst með því að greiða afborganir og vexti af lánum þeim, sem veitt hafa verið af fiskveiðasjóði og tryggð eru með veði í skipunum. Stofnféð verður samkv. 3. gr. frv., eins og ég áðan gat um, 124 millj. kr., og leggur ríkissjóður það fram á þessu ári, en um tekjur sjóðsins í framtíðinni hefur ekki verið ákveðið. Það eru svo í frv. nánari ákvæði um, eftir hvaða reglum þessi sjóður skuli skiptast milli skipaeigenda, en það er í meginatriðum eftir heildarfiskimagni hlutfallslega og var kveðið svo á í upphaflega frv., að Fiskifélag Íslands skyldi senda fiskveiðasjóði eigi sjaldnar en misserislega skýrslur, þannig að hægt væri samkvæmt þeim að reikna út aflaverðmæti fiskiskipanna og finna út, hvað kæmi í hlut hvers og eins á sérstökum reikningi hjá sjóðnum. Í meðförum hv. Ed. var þessu ákvæði 4. gr. breytt, þannig að í staðinn fyrir að skýrslur Fiskifélagsins áttu að koma misserislega til sjóðsins, þá stendur nú í frv., að það eigi að skila þeim ársfjórðungslega. Í sjútvn. þessarar hv. d. ræddum við lítillega um þessa breytingu, og þar kom fram sú skoðun, að breytingin mundi naumast hafa raunverulega þýðingu, vegna þess að skýrslur Fiskifélagsins eru eingöngu um heildarfiskmagn, en ekki um verð á aflanum. Það er ekki hægt að reikna verðið út fyrr en í fyrsta lagi í vertíðarlok á aðalvertíðinni og sennilega ekki fyrr en í árslok vegna síðari hluta árs, en að sjálfsögðu er það hagsmunamál útvegsmanna sjálfra, að þessar skýrslur berist á réttum tíma, því að eftir því, sem meiri dráttur verður á, að þær berist, dregst það lengur að þeir fái uppgjör á sínu innleggi í þennan sjóð. Þess vegna var ekki talin ástæða til að breyta þessu aftur í upphaflegt form, þó að nefndin dragi í efa, að breytingin hafi praktíska þýðingu. Síðan er í frv. kveðið á um, að verja megi innstæðum útgerðarmanna í stofnfjársjóði fiskiskipa til annarra hluta en til greiðslna á afborgunum og vöxtum hjá fiskveiðasjóði, og er þá fyrst og fremst gert ráð fyrir, að þær greiðslur gangi til þess að gera upp vanskil hjá öðrum stofnlánasjóðum, en einnig að verja megi sjóðnum til nýrra framkvæmda eða til endurnýjunar á skipi, ef viðkomandi útgerðarmaður er ekki skuldugur við stofnlánasjóðina. Við 12. gr. frv. gerði hv. Ed. þá breytingu, að bætt var við greinina því, sem stendur nú í síðari málsl.: „Ef skip ferst eða verður dæmt ónýtt, skal innstæða hjá stofnfjársjóði falla til skipseiganda.“ Þessari breytingu er sjútvn. d. algjörlega sammála, og sér ekki ástæðu til að gera neinar athugasemdir við hana. Um 13. gr. urðu nokkrar umr. í n., en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Óheimilt er að breyta nafni skips, sem aðild á að stofnfjársjóði, umdæmisbókstöfum eða umdæmisnúmeri, nema að fengnu skriflegu leyfi stjórnar fiskveiðasjóðs.“ Þetta þótti sumum nm. nokkuð strangir kostir, en sáu þó ekki ástæðu til að gera við það athugasemdir eða brtt. Niðurstaðan af athugun sjútvn. á frv. er sú, að við leggjum til, að það verði samþykkt óbreytt. Ég vil geta þess, að persónulega lít ég þannig á þá ráðstöfun, sem gerð er með þessu frv., að hún eigi eingöngu að miðast við það erfiðleikaástand, sem skapazt hefur hjá útgerðinni um þessar mundir. Ég álít, að það sé ekki æskileg þróun að gera mikið meira af því en gert hefur verið, að ríkissjóður taki að sér að greiða einstaka kostnaðarliði hjá útgerðinni, því að sé það gert langtímum saman, skapast sá hugsunarháttur hjá viðkomandi aðilum, að um þessi mál þurfi þeir ekki frekar að hugsa eða hafa af þeim áhyggjur. Við höfum nokkra reynslu af þessu varðandi vátryggingargjöldin, sem undanfarin ár hafa verið greidd fyrir milligöngu ríkisins, þannig að hluti af útflutningsgjaldi hefur runnið til þess að greiða vátryggingargjöldin. Mín skoðun er sú, að þetta fyrirkomulag hafi skapað mjög mikið vandræðaástand í tryggingarmálunum, ástand, sem við erum ekki búnir að greiða fram úr ennþá, og sem gerir það að verkum, að nú liggur hér fyrir þinginu frv. um hækkun og tilfærslu á útflutningsgjöldunum, sem alls ekki er æskileg miðað við þær aðstæður, sem við búum við í dag. Ég skal ekki ræða það mál frekar, en ég tel, að vátryggingariðgjöldin hafi hækkað óeðlilega mikið, vegna þess að þetta fyrirkomulag býður þeirri hættu heim, að tjónakröfur á tryggingarfélögin verði óeðlilega miklar. Þau mæta að sjálfsögðu tjónakröfunum með því að hækka iðgjöldin. En meðan útgerðin fær iðgjöldin greidd gegnum ríkissjóð, þó að gjaldið sé tekið af sjávarútveginum, hugsa menn ekki nægilega vel um þessi mál, og af þeirri hagsýni, og með því aðhaldi, sem vera þyrfti. Ég er anzi hræddur um, að ef það ástand, sem nú ríkir, verður varanlegt, að við þurfum að greiða vexti og afborganir af stofnlánum með svipuðum hætti, geti það haft alvarlegar afleiðingar. Ég vil þess vegna nota þetta tækifæri til að benda á þessa hættu, þó að mér sé ljóst, að eins og sakir standa er ekki um annað að ræða en að fara þessa leið. Ég vona, að strax þegar afkomuhorfur útgerðarinnar batna, verði horfið frá þessu hvorutveggja, þ.e. að greiða vexti og afborganir á þennan hátt, sem nú er lagt til, og að greiða tryggingariðgjöld með því móti, sem gert hefur verið undanfarin ár. Það má segja, að það sé hægt að vera hygginn eftir á, en ég álít, að einmitt á meðan góðæristímar gengu yfir útgerðina, hafi alls ekki átt að hafa þann hátt á greiðslu tryggingariðgjaldanna, sem gert hefur verið. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar, herra forseti, en endurtek það, að sjútvn. mælir með frv. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Fjhn. þessarar hv. d. hefur haft til meðferðar frv. um bókhald, eins og það kom breytt frá hv. Ed. Fjhn. hefur athugað frv., og eins og fram kemur á þskj. 622, mælir n. með því, að frv. verði samþ., en einstakir nm. hafa áskilið sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Þegar fjhn. þessarar hv. d. hafði frv. til athugunar, ræddu nm. m. a. um 2. gr. frv., þ.e.a.s. 15. lið í b-lið, varðandi bókhaldsskyldu bænda. Hins vegar töldu nm. ekki á þessu stigi málsins fært að gera brtt. þess efnis að gera bændur bókhaldsskylda. Það þyrfti nánari athugun. Engu að síður var talið rétt að láta það koma fram hér við 2. umr., að þetta hefði verið skoðað og umr. átt sér stað um þetta atriði. En að athuguðu máli töldu nm., að málið þyrfti að skoða betur og þess vegna ekki talið rétt á þessu stigi að flytja um það brtt. N. leggur því til, að frv. verði afgreitt til 3. umr.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt samkv. nýgerðri yfirlýsingu ríkisstj. vegna þess samkomulags, sem náðist í síðustu vinnudeilu í byrjun marz, og það er meginefni frv. Aðrar breytingar, sem hér fylgja með, eru minni háttar, en þar eru veittar viðbótarheimildir vegna nýrra aðila, sem húsnæðismálastjórn er að ákveðnum skilyrðum uppfylltum heimilt að lána, og skýra þær sig sjálfar. Meginefni frv. er, eins og ég sagði áðan, tilkomið vegna lausnar vinnudeilunnar og er um það að lækka vísitölugreiðslur af íbúðarlánum húsnæðismálastjórnar um helming frá því, sem verið hefur hingað til. Ég tel, að frv. þurfi ekki frekari skýringa við. Önnur atriði þess eru tæknilegs eðlis, sem er afleiðing af þeirri meginbreytingu, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir til umr., er flutt vegna hins alvarlega fjárhagsástands, sem ríkir hjá tryggingasjóði fiskiskipa vegna minnkandi tekna sjóðsins á s. l. 2 árum og þá alveg sérstaklega á árinu, sem leið, svo að við borð hefur legið, að fiskibátaflotinn stöðvaðist af þessum sökum. Frv. gerir ráð fyrir tekjuauka til handa sjóðnum, sem nemur 42 millj. kr. og er ætlunin að auka útflutningsgjald á þremur sjávarafurðum, þ. e. a. s. saltfiski humar og saltsíld, sem þessu nemur, og fá aðrir liðir, sem hingað til hafa notið tekna af útflutningsgjöldum, ekki þessa viðbótarhækkun til sín, heldur skal hún renna óskert til vátryggingasjóðsins. Ég hirði ekki um, nema sérstakt tilefni gefist til, að rekja þá sorgarsögu, sem orðin er um þennan sjóð, og ég hygg, að út af fyrir sig sé það ekki ágreiningsefni, að hann þurfi aukinna tekna við, heldur hitt, að mönnum kann að sýnast sitt hverjum um það, með hvaða hætti það er gert. Þetta er sem sagt megintilgangur frv. Ég vil þó taka það skýrt fram, að þrátt fyrir þann tekjuauka, sem hér er um að ræða, er ekki leystur nema einn hluti þess vanda, sem hér er við að etja, og sýnt, að fleiri leiðir þarf að fara til úrbóta í þessum efnum, sem nú eru í athugun af þar til kvöddum mönnum, og væntanlega verður hægt að skýra frá því við síðari umr. málsins, hvaða hugmyndir koma helzt til greina. Eðlilega hafa borizt mótmæli gegn þessu frv., svo sem öðrum tekjuaukafrv., en ég skal ekki heldur fara út í að ræða það við þessa umr. málsins, nema sérstakt tilefni gefist til, en ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Aðalatriði þessa frv., eins og það var fyrst lagt fyrir í hv. Ed., eru tvö. Í fyrra lagi var lagt til að fjölga í síldarútvegsnefnd úr 7 mönnum í 8 og skyldi ráðh. skipa áttunda manninn eftir sameiginlegri tilnefningu Félags síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi og Félags síldarsaltenda á Suðvesturlandi. En samkv. gildandi lagaákvæðum um skipun síldarútvegsnefndar eiga bæði þessi félög fulltrúa í síldarútvegsnefnd, þannig að þarna var um viðbótarmann að ræða, sem útnefndur skyldi af þeim sameiginlega. Í öðru lagi var meginbreytingin samkv. frv. sú, að síldarútvegsnefnd skyldi hafa skrifstofu á Austurlandi, en í gildandi fyrirmælum um síldarútvegsnefnd er aðeins gert ráð fyrir, að hún hafi skrifstofu á tveim stöðum, þ. e. a. s. í Reykjavík og á Siglufirði. Þessu síðara meginefni frv. var breytt í meðförum hv. Ed. í það horf, sem það nú er í á þskj. 350, þar sem segir: „Heimili síldarútvegsnefndar, varnarþing og aðalskrifstofa skal vera á Siglufirði.“ Um það leyti, sem þetta frv. var til meðferðar í hv. Ed., bárust sjútvn. þessarar hv. d. mótmæli gegn þessari breytingu frá eftirtöldum aðilum: Í fyrsta lagi frá Félagi síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi, í öðru lagi frá Félagi síldarsaltenda á Suður- og Vesturlandi og í þriðja lagi frá LÍÚ. Eftir að frv. var komið til n. í þessari hv. d., sendi n. það með áorðinni breytingu að sjálfsögðu síldarútvegsnefnd til umsagnar, og var beðið með afgreiðslu á málinu í n. eftir svari síldarútvegsnefndar. Það barst henni í gær, 16. þ. m., og segir þar m. a. „Síldarútvegsnefnd mælir eindregið gegn því, að frv., eins og það er eftir afgreiðslu í Ed., verði samþ.“ Í mótmælum Félags síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi, þar sem flestir eða allir síldarsaltendur á Siglufirði munu vera aðilar, segir svo: „Vér leyfum oss hér með að mótmæla harðlega framkomnu frv. fjögurra þm. úr Norðurlandskjördæmum þess efnis, að aðalskrifstofa síldarútvegsnefndar skuli vera á Siglufirði, og vísum til einróma samþykktar fjölmenns aðalfundar Félags síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi, þar sem þess var krafizt, að skrifstofu síldarútvegsnefndar í Reykjavík verði falin yfirumsjón með söltun síldar á Norður- og Austurlandi, en jafnframt tekið fram, að skrifstofur verði þó áfram á Siglufirði og Austfjörðum.“ Þessi mótmæli eru, eins og orðalagið ber með sér, send í tilefni af þmfrv., sem flutt var í hv. Ed., áður en frv. það, sem hér liggur fyrir, var lagt fram, en meginefni þess þmfrv., þ. e. a. s. að aðalaðsetur síldarútvegsnefndar skuli vera á Siglufirði, var tekið upp í frv., sem hér liggur fyrir. Þetta bréf á þannig að sjálfsögðu alveg eins við um það frv. Enn fremur segir, með leyfi hæstv. forseta: „Vér vörum alvarlega við því, að hagsmunum saltsíldarframleiðslunnar sé fórnað í annarlegum tilgangi og bendum á, að félög síldarsaltenda og síldarútvegsnefnd, sem skipuð er fulltrúum margra hagsmunasamtaka, hljóti að hafa meiri þekkingu á málefnum og vandamálum saltsíldarframleiðslunnar en aðilar, sem hvergi hafa komið þar nærri. Vér væntum þess fastlega, að við afgreiðslu þessa máls verði heildarhagsmunir saltsíldarframleiðslunnar og þeirra aðila, sem henni eru tengdir, látnir ráða. Virðingarfyllst, f. h. Félags síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi, Jón Þ. Árnason.“ Þetta bréf var sent til formanns sjútvn. Nd. Alþ. Þá eru það mótmælin frá Félagi síldarsaltenda á Suður- og Vesturlandi. Þau hljóða svo, með leyfi hæstv. forseta: „Frv. það, sem samþ. hefur verið við 2. umr. í Ed. Alþ. varðandi síldarútvegsnefnd, teljum við varhugavert og til hins verra, ef að lögum yrði í því formi, sem það nú er, vegna þeirrar breytingar, er á því var gerð, þ. e. ákvæðið, sem fjallar um lögheimili og aðalskrifstofu nefndarinnar. Nær allir saltendur á landinu eru eindregið þeirrar skoðunar, að eins og nú háttar - og hefur verið undanfarin ár - sé nauðsynlegt, að yfirstjórn síldarútvegsnefndar hafi aðsetur í Reykjavík, á sama hátt og allar aðrar greinar útflutningsframleiðslu sjávarafurða hafa. Vér leyfum oss því að mótmæla eindregið, að nefnt atriði frv. verði að lögum og skorum á hv. Nd. Alþ. að fella það úr frv. Virðingarfyllst, f. h. Félags síldarsaltenda á Suður- og Vesturlandi, Ólafur Jónsson, Margeir Jónsson.“ Þetta bréf er einnig sent til formanns sjútvn. þessarar hv. d. Í umsögn LÍÚ segir svo: Landssamband ísl. útvegsmanna lætur í ljós furðu sína yfir breytingu þeirri, sem Ed. Alþ. hefur samþykkt á frv. til l. um breyt. á l. um síldarútvegsnefnd á þskj. Ed. 236, en breyting deildarinnar á frv. er þess efnis, að heimili, varnarþing og aðalskrifstofa síldarútvegsnefndar skuli vera á Siglufirði. Frv. á þskj. 236 var flutt að heiðni hæstv. sjútvmrh. samkv. ósk um flutning þess frá sjö manna nefnd, sem skipuð var af rn. s. l. sumar til þess að gera till. um framtíðarskipulag á sölu verkaðrar síldar til útflutnings. Samkv. till. nefndarinnar skyldi síldarútvegsnefnd hafa skrifstofur í Reykjavík, Siglufirði og á Austurlandi. Var þessi till., sem sjútvmrh. tók upp í frv. um breyt. á l. um síldarútvegsnefnd gerð í einu hljóði af sjö manna nefndinni. Till., sem gengu í sömu átt, höfðu áður verið samþykktar einnig í einu hljóði af Félagi síldarsaltenda norðan- og austanlands, Félagi síldarsaltenda suðvestanlands og af síldarútvegsnefnd. Þessir aðilar eru kunnugastir málavöxtum, og ber þeim öllum saman um, að mjög óheppilegt sé, að aðalskrifstofa nefndarinnar sé í Siglufirði og á öðrum stað en síldarútvegsnefnd heldur fundi sína. Hefur það leitt til mikilla tafa á afgreiðslu mála hjá síldarútvegsnefnd, sem aftur veldur truflunum á framleiðslu og sölu síldarinnar. Hefur þetta oft bakað síldarsaltendum og viðskiptamönnum þeirra, útgerðarmönnum og sjómönnum, og síldarútveginum í heild stórtjón, sem auðvelt er að sanna með dæmum. Auk þessa hefur þetta fyrirkomulag í för með sér mikinn aukakostnað við starfsemi nefndarinnar. LÍÚ skorar því á hæstv. Alþ. að færa frv. í upphaflegt horf hvað þetta snertir, þ. e. að: „Nefndin skal hafa skrifstofur í Reykjavík, Siglufirði og á Austurlandi.“ Virðingarfyllst, F. h. LÍÚ, Sig. H. Egilsson. Til sjútvn. Nd. Alþ.“ Og loks segir í umsögn síldarútvegsnefndar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Á fundi síldarútvegsnefndar í dag var svo hljóðandi samþykkt gerð sem svar við bréfi sjútvn. Nd. Alþ., dags. 25. marz s. l.: „Síldarútvegsnefnd hefur móttekið bréf sjútvn. Nd., dags. 25. marz s. l., ásamt frv. til l. um breyt. á l. nr. 62 21. apríl 1962, um síldarútvegsnefnd og útflutning saltaðrar síldar. Í bréfi sjútvn. er óskað eftir umsögn síldarútvegsnefndar um frv., eins og það liggur fyrir eftir 2. umr. í Ed. Síldarútvegsnefnd mælir eindregið gegn því; að frv., eins og það er eftir afgreiðslu í Ed., verði samþykkt. Síldarútvegsnefnd telur fráleitt, að Alþ. samþykki lagabreytingu varðandi starfstilhögun og daglegan rekstur síldarútvegsnefndar, sem gengur í berhögg við álit þeirra aðila, sem falið hefur verið að hafa yfirumsjón með sölu- og framleiðslumálum saltsíldar, enda mætti ætla, að þeir, sem að þessum málum starfa, séu líklegastir til þess að geta dæmt um það, hvað bezt henti í þessu efni. Vísar nefndin í þessu sambandi til fyrri samþykkta sinna svo og samþykkta félaga síldarsaltenda og LÍÚ, sem sendar hafa verið sjútvn. Nd. Þar sem allmikils misskilnings gætti í umr. í Ed. varðandi starfsemi síldarútvegsnefndar, leyfum vér oss að senda yður ályktun, sem samþykkt var með öllum atkv. á fundi síldarútvegsnefndar 12. sept. s. l., svo og afrit af aths., er formaður síldarútvegsnefndar sendi formanni sjútvn. Ed. þann 12. febr. s. l. Samþykkt þessi var gerð með atkvæðum allra nm. (7) í síldarútvegsnefnd. Virðingarfyllst, F. h. síldarútvegsnefndar, Njáll Ingjaldsson. Til sjútvn. Nd. Alþ.“ Ég sé nú ekki ástæðu til að rekja efni eldri aths. síldarútvegsnefndar, sem hún sendi hv. Ed. varðandi meðferð málsins þar og ummæli, sem þar féllu. Þó vil ég geta þess, að í þeim plöggum kemur það fram, að nefndin mun hafa á sínum tíma sagt upp öllu starfsfólki sínu með það fyrir augum að geta komið við aukinni hagræðingu og sparnaði í rekstri. Þessi ráðstöfun mun að einhverju leyti hafa verið misskilin, að mér skilst af þeim á Siglufirði, á þann veg að það stæði til að leggja starfsemi nefndarinnar þar alveg niður. Í þessum gögnum kemur það fram, að sú er alls ekki ætlun síldarútvegsnefndar, heldur er þar gert ráð fyrir að halda áfram að reka þar skrifstofu á hennar vegum, sem að sjálfsögðu annast þar viðskipti tunnuverksmiðjunnar og önnur nauðsynleg viðskipti, sem að starfsemi síldarútvegsnefndar lúta á Siglufirði. Ég er ekki nægilega kunnugur því, hvernig allt þetta mál varðandi aðalaðsetur síldarútvegsnefndar hefur komið til, og mætti segja mér, að þetta væri tilefni þess, að allur sá málarekstur hefur farið í gang, sem kominn er af stað út af þeirri ætlun síldarútvegsnefndar að endurskipuleggja sinn rekstur. En ég verð að segja það sem mína skoðun, án þess að ég vilji Siglufirði neitt illt, að ég tel, að síldarútvegsnefnd verði eins og önnur fyrirtæki að hafa nægilegt svigrúm til þess að geta hagrætt sínum rekstri og gert á honum skipulagsbreytingar, eftir því, sem starfsemin krefst hverju sinni. Auk þessara gagna, sem sjútvn. hefur haft til meðferðar í sambandi við þetta mál, er svo að geta þess, að n. barst ljósrit af bréfi nokkurra síldarsaltenda á Siglufirði, dags. 10. des. s. l., þar sem þeir mótmæla fyrirhuguðum flutningi á aðalskrifstofum síldarútvegsnefndar til Reykjavíkur. Er þarna, að mig minnir um 10 eða 11 saltendur að ræða af um 20, sem reka síldarsöltun á Siglufirði. Loks er svo þess að geta, að bæjarstjórnin á Siglufirði sendi n. símskeyti, dags. 25. marz, með umsögnum nokkurra símstöðvarstjóra á Norðurlandi og Austurlandi um símaþjónustu milli síldarbæja eystra og Siglufjarðar. Kemur það fram í þeim umsögnum, að talið er, að símaþjónustan hafi verið nokkuð viðunandi, a. m. k. s. l. 2 ár. Eins og fram kemur í nál. sjútvn. á þskj. 631, varð n. ekki sammála um afgreiðslu þessa máls. Minni hl. n., þeir Björn Pálsson, Pétur Sigurðsson og Guðlaugur Gíslason, hafa lagt til, að frv. verði samþ., en tveir þeirra hafa þó gefið það álit út með fyrirvara. Meiri hl. n. metur fram komin mótmæli, sem ég hef rakið, gegn frv. þannig, að þeir aðilar,. sem studdu upphaflega frv., afturkalli raunverulega stuðning sinn við það eftir breytinguna, sem Ed. gerði á því, og að þeir óski ekki eftir að frv. nái fram að ganga. Í þessu sambandi vil ég láta það í ljós sem mína skoðun, að jafnvel þótt sú leið yrði farin hér í þessari hv. d. að breyta frv. í upphaflegt horf, efast ég um, að það mundi ná fram að ganga í hv. Ed. miðað við afstöðu manna þar til þessa umdeilda atriðis. Út frá því hefur það orðið niðurstaða okkar, sem meiri hl. sjútvn. skipum, að við viljum taka til greina mótmæli þeirra aðila, sem við teljum að hafi staðgóða þekkingu á starfsemi síldarútvegsnefndar og hafa sjálfir mikilla hagsmuna að gæta í sambandi við starfsemi nefndarinnar, bæði fyrir sig og sitt starfsfólk, þ. e. a. s. sjómenn og verkafólk. Við viljum mæta mótmælum þeirra gegn frv. með því að leggja til, að málinu verði vísað til ríkisstj. eins og fram kemur í nál. okkar á þskj. 631. Við teljum, að það sé eðlilegt, að síldarútvegsnefnd haldi uppi starfsemi á Siglufirði og sunnanlands og austan, og annars staðar á landinu, miðað við þarfir og aðstæður á hverjum tíma. Við teljum, að vegna hinna alkunnu breytinga á síldveiðunum, megi ákvæði um þetta ekki vera allt of einskorðuð í lögum. Við leggjum sem sé til, herra forseti, að frv. verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Það er e. t. v. gert heldur meira veður úr þessu máli en ástæða er til. Hér er að nokkru leyti um orðaleik að ræða, og ég er nú satt að segja dálítið undrandi á því, hvað formaður sjútvn. Nd. hefur haft mikið fyrir að safna saman þessum mótmælum og láta prenta þau, því að þegar maður les þetta, virðist nú ekki vera um mikið deilt. Allir leggja þeir til, að skrifstofur séu á Austfjörðum, Siglufirði og Reykjavík. Það er bara þetta aðal-, sem fer í taugarnar á þeim, og þeir geta ekki þolað, að frv. sé samþ. vegna þess. Það hlýtur öllum að vera ljóst, að það skiptir ekki öllu máli, hvort þetta aðal- stendur framan við í einhverjum af þessum stöðum eða ekki. Þeir hafa nú ráðið öðru eins í þessum málum, þessir menn, eins og því, hvar þeir hafa nú möppurnar, sem þeim ríður mest á, og eins hafa þeir nú einhver ráð með að halda hér fundi, hvort sem aðalskrifstofan er hér í Reykjavík eða ekki, svo að ég held, að þetta sé nú meira deila um keisarans skegg. En það var þannig um aldamótin og fyrst eftir það og raunar töluvert langt fram á þessa öld, að Siglufjörður var forustubær í síldarsöltun og ýmiss konar síldarvinnslu. Ríkisstj. reisti þarna verksmiðjur, stórar verksmiðjur og fullkomnar eftir því, sem þá gerðist, og fólkið, sem þarna var, leit þannig á, að það hefði þarna forustuhlutverki að sinna. Síldarverkunin var þeirra metnaðarmál, fólkið lærði þetta og hafði áhuga fyrir þessu, vissi og áleit, að bærinn mundi falla og standa með þessari þróun síldarmála. Og þeir hafa alltaf haft mjög mikinn áhuga fyrir þeim málum. Nú er það svo með gömul höfuðból, að menn finna dálítið til þess, ef þau hætta að vera höfuðból og verða að miðlungsjörðum. Og auðvitað hafa Siglfirðingar fundið til þess, þegar síldin fjarlægðist þeirra byggðarlag og farið var að vinna meira annars staðar, og það hefur komið hart niður á þeim efnalega. Þeir hafa dálitlar áhyggjur af því, að þeir missi iðnskólann líka, hann verði færður annað. Ég skal ekki segja, hvenær það verður. Þeir hafa þar góð skilyrði hvað húsnæði snertir, en þeim finnst þetta dálítið erfitt að missa þetta hvort tveggja í einu, og það er að athuga það, að þetta hefur sálræn áhrif á fólkið. Við vitum það um gamla fjörhesta, sem alltaf hafa verið á undan, þegar þeir hafa verið reyndir við aðra, að þeir finna til þess, þegar þeir geta ekki verið fyrstir. Og einn mikill hestamaður sagði mér, að hesturinn hans dróst aftur úr 17 eða 18 ára gamall, og hann fann svo mikið til þess, hesturinn, sagði hann, að hann lét lóga honum. En hestar hafa nú tilfinningar eins og við. En þetta er nú meira tilfinningamál heldur en þetta sé efnisatriði, ofurkappið, sem allt í einu er hlaupið í síldarútvegsnefnd, landssambandið og saltendafélögin um allt Ísland, að þetta megi ómögulega vera aðalskrifstofa á pappírnum á Siglufirði. Það er dálítið hlægilegur hlutur. Ég hef nú víst ekkert verið frekari eða meiri áróðursmaður að flytja nefndir eða annað út um land en aðrir, en í þessu tilfelli finnst mér alveg ástæðulaust að vera að taka þetta af Siglfirðingum, ef þeir hafa ánægju af að halda því. Til hins treysti ég síldarútvegsnefnd ósköp vel - og ég held, að við þurfum ekkert að eggja hana á það - að halda fundi hér og að þeir eigi heima hérna. Þeir hafa yfirleitt verið duglegir að færa sig, menn, sem eru svona að koma sér dável fyrir í félagsmálum og hafa fengið einhverja bitlinga og laun, að flytja hingað, og ég hygg, að þeim verði ekkert óglatt að gera það áfram, þó að aðalskrifstofan verði á Siglufirði að nafninu til. Viðvíkjandi þessu símasambandi, sem sé svo slæmt við Siglufjörð, þá get ég ómögulega skilið það. Það er beint símasamband héðan og ekkert seinlegra að hringja þangað heldur en hér á milli húsa. Ég hef komið inn á skrifstofu þeirra hérna og verið að biðja um upplýsingar. Þeir hafa bara stutt á takka, búnir að fá allt að norðan, ef það er þar. Sama er með greiðslur. Þeir geta afgreitt þær símleiðis. Ef skrifstofur eru á öllum stöðunum, er þetta bara hlægilegur hlutur að vera að rífast um þetta, og ég held, að síldarútvegsnefnd geti eytt orku sinni í eitthvað annað frekar en að reyna að hafa þessa ánægju af íbúum Siglufjarðar. Þeim finnst stolt í því, að þarna eigi að vera meginskrifstofan. Þetta hefur nú haft ákaflega mikla þýðingu, þegar lífið er þessi síldarvinnsla. Hitt er annað mál, að í þessu frv. er verið að tala um að fjölga um einn mann. Það var upphaflega gert eftir ósk síldarsaltendanna. Það var farið að þeirra óskum. En allt í einu virðast þeir ekki farnir að hafa neinn sérstakan áhuga fyrir þessu, heldur bara ef þetta óþægilega aðal- á að standa þarna framan við, þá vilja þeir bara ekkert láta eiga við þetta frv., fella það bara eða svæfa það. Ég get nú gengið inn á það kannske, að þetta hafi ekki sérstaklega mikla þýðingu að vera að bæta við þessum manni, en það var þeirra mál. Þeir áttu þessar till., óskuðu eftir þessu og við fórum bara eftir því. En þegar þeir semja þessi mótmæli, er eins og það sé einhver ósvífni af Alþ. að láta þetta vera eins og það hefur verið, að varnarþingið sé þarna. Austfirðingar fá skrifstofu núna samkv. lögum. Áður átti hún að vera bara í Reykjavík eða Siglufirði. Nú fá þeir þarna fasta skrifstofu fyrir austan. Undan hverju hafa þeir að kvarta? Ef þeir þurfa að fá einhverjar upplýsingar á hinum skrifstofunum, geta þeir símað bæði hingað og til Siglufjarðar. Ég sé ekki, að nokkur ástæða sé til þess að vera með meinsemdir við, að þetta sé orðað svona og Siglufjörður, - það hefur alltaf verið miklu meiri síld þar heldur en hér. Það er orðin lítil síld hér fyrir Suðvesturlandinu. Það er verið að flytja þetta langar leiðir, held ég. Ég sé bara ekki nokkra einustu ástæðu til þess að fara að hafa það hér af þeirri ástæðu. Það er verið að kaupa stór síldarflutningaskip. Það er líklegt, að það verði stóraukin söltun vegna ýmissa breyttra aðstæðna, og þá mun hlutur Siglufjarðar vaxa miðað við Reykjavík. Það er allt vel um það, að hér eru nógar nefndir, nógir skólar, og Reykjavík er ekkert snauðari fyrir það, þó að Siglfirðingar fái að hafa þarna eitthvert forustuhlutverk, sem aðallega verður náttúrlega á pappírnum í framkvæmd, þannig að ég skil nú ekki, þegar þessir stóru og öflugu menn í öllum þessum nefndum fara nú allir að leggjast á eitt að mótmæla þessum hættulega hlut, að þarna megi nú vera á pappírnum aðalskrifstofa. Ég held, satt að segja, að það sé engum til meins. Og ég vona nú það, að þó að hér sé kannske einhver smáágreiningur, þá séum við nú ekkert að hryggja Siglfirðinga með því að vera að breyta þessu. Þeir óska þess arna eindregið. Hv. formaður meiri hl. n. var að lesa hér upp einhverjar óskir frá saltendum á Siglufirði. Hvar ætli þeir eigi heima, þessir saltendur? Það hefur nefnilega verið þannig á Siglufirði, að megnið af söltunarstöðvunum hefur verið í eigu manna, sem eiga heima hér og þar annars staðar á landinu. Og það er þetta, sem Siglfirðingar hafa fundið ákaflega mikið til. Þeir hafa sjálfir ekki haft fjármagn til þess að leggja í stórar síldarsöltunarstöðvar, en meðan vel áraði hvað síldina snerti og hægt var að græða á þessu, þá ruddust þarna að menn, sem hafa haft aðstöðu til að ná í eitthvert fjármagn, byggðu síldarplön sín, fóru burt með ágóðann. Siglufjörður sat eftir með eitthvað smávegis af rekstrarútsvörum. Svo koma þessir menn núna, ef þeir eiga heima einhvers staðar annars staðar - ég býst við, að þeir eigi allir heima einhvers staðar annars staðar; ég hef ekki séð þennan lista og skal ekki fullyrða það og óska eftir því, að aðalskrifstofan sé nú hérna, en bara einhver aukaskrifstofa fyrir norðan. Ætli það skipti þá ákaflega miklu máli? Ætli þeir hafi ekki lyst á að fara norður og salta, þar sem aðalskrifstofan er, ef þeir halda, að þeir græði á því? Nei, ég sé ekki, að þetta hafi neina þýðingu, og ég tel alveg ástæðulaust fyrir okkur, úr því að fólkinu á Siglufirði er þetta mikið áhugamál, alveg ástæðulaust fyrir okkur að vera að breyta þessu frv., og ég vona þess vegna, að það gangi í gegn. Þetta er ekki stórmál, sem neinu skiptir fyrir einn eða neinn, en þetta er þeim áhugamál og þá getum við vel orðið við þeirra óskum í þessu efni.