Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er nú liðið rúmt ár síðan Alþ. samþykkti flugvallarsamninginn svo nefnda. Í þessum samningi eru fólgin fjögur meginatriði: 1. Herverndarsamningurinn skyldi falla úr gildi og her sá, sem hér hafði verið, fluttur á burt. 2. Keflavíkurflugvöllurinn skyldi verða íslenzk eign. 3. Bandaríkjastjórn skyldi heimilað að nota flugvöllinn í ákveðnu skyni, í tiltekinn tíma og stjórna starfsemi sinni þar. 4. Ákveðið var, að Bandaríkjastjórn skyldi njóta vissra sérréttinda í sambandi við starfsemi sína og starfsmenn á vellinum. Ég var því andvígur, að þessi samningur væri gerður, og voru það aðallega þrjú atriði, sem ollu því. 1. Ég taldi samninginn skerða alger umráð Íslendinga yfir landi sínu og hér væri því um hagsmunamál að ræða, sem í senn hefði menningarlega og fjárhagslega þýðingu. 2. Ég taldi samninginn varhugaverðan vegna þess, að bækistöðvum á flugvellinum mætti fyrirvaralítið breyta, í herstöðvar, og ég taldi í grundvallaratriðum rangt af smáþjóð að láta stórþjóð í té stöðvar, sem hægt væri að nota sem herstöðvar. 3. Ég taldi það óeðlilegt og rangt að veita Bandaríkjamönnum þau sérréttindi, sem þeim voru veitt í samningnum með tilliti til skatta og tolla. Þegar samningurinn var til umræðu hér á Alþ. í fyrra, má segja, að fram hafi komið þrjár meginskoðanir í sambandi við þann vanda, sem samningnum var ætlað að leysa, þ. e. a. s. kröfuna um, að Bandaríkjamenn yrðu á burt með her sinn. Í fyrsta lagi vildu sumir heimila Bandaríkjamönnum viss afnot af Keflavíkurflugvellinum áfram, þ. e. a. s. meðan þeir hefðu hergæzlu í Þýzkalandi og í sambandi við hana, og að annast þar vissa starfsemi og hafa þar starfsmenn undir eigin stjórn. Í öðru lagi var sú skoðun, sem haldið var fram af hv. Sósfl., að Bandaríkjamönnum skyldu meinuð öll afnot af Keflavíkurflugvellinum. Þriðja skoðunin var sú, sem fram kom í brtt. okkar hv. 3. landsk. þm. (HV), en hún var fólgin í því, að Bandaríkjamönnum skyldu heimiluð afnot af flugvellinum, meðan þeir hefðu herskyldum að gegna í Þýzkalandi, en að flugvöllurinn og allur rekstur hans væri algerlega undir íslenzkri stjórn. Ég skal ekki orðlengja frekar um það, hvort rétt hafi verið eða rangt að gera umræddan samning. Það, sem nú er um að ræða, er það, hvort samningurinn hafi verið vel eða illa framkvæmdur, hvort vel eða illa hafi verið haldið á rétti Íslendinga við framkvæmd hans. Í upphafi þessa þings hafði ég afráðið að bera fram þrjár fyrirspurnir til hæstv. utanrrh. viðvíkjandi framkvæmd samningsins. Ég hef talið, að framkvæmd hans hafi ekki verið lýta- eða ágallalaus, og þess vegna hafði ég ákveðið að bera fram á þinginu þær fyrirspurnir, sem ég skal nú leyfa mér að lesa: 1. Hvers vegna hefur ekki verið sett reglugerð sú um stjórn og rekstur Keflavíkurflugvallarins, sem ráð er fyrir gert í flugvallarsamningnum, sem samþykktur var 5. okt. 1946? 2. Eru framkvæmdir þær, sem nú er unnið að á Keflavíkurflugvellinum, gerðar með samþykki ríkisstj.? 3. Er það rétt, að hið ameríska flugfélag, sem annast rekstur Keflavíkurflugvallarins í umboði Bandaríkjastjórnar, hafi nær engan erlendan gjaldeyri selt íslenzkum bönkum? Þegar ég hafði afhent þessar fyrirspurnir til skrifstofunnar, sagði ég hæstv. forsrh. frá þeim, og tjáði hann mér þá, að von væri á skýrslu frá hæstv. ríkisstj. um þetta mál allt. Mæltist hann til þess, að ég biði skýrslunnar og drægi þessar fyrirspurnir til baka, og féllst ég á það. Nú hefur þessi skýrsla komið fram. Hún hefur verið lesin hér á Alþ. og auk þess birt í blöðum. Segja má, að í skýrslunni sé leitazt við að svara fyrstu fyrirspurninni, sem sé því, hvers vegna hafi ekki verið sett reglugerð um stjórn og rekstur Keflavíkurflugvallarins, og er ástæðan, sem fram er færð sú, að nauðsynlegt sé að fá víðtækari reynslu en orðið er, til þess að unnt sé að setja reglugerðina. Ég kemst ekki hjá því að segja, að mér finnst þessi skýring ekki fullnægjandi. Það er liðið ár, síðan þessi samningur var gerður, og ½ ár, síðan Keflavíkurflugvöllurinn var afhentur Íslendingum sem eign þeirra. Þessi tími er svo ríflegur, að hægt hefði átt að vera að setja reglugerð til þess að skera úr ýmsum vafaatriðum, sem um er að ræða í samningnum og í ljós hafa komið í sambandi við framkvæmd hans. Við annarri spurningunni hefur fengizt fullt svar. Mér skilst, að hæstv. ríkisstj. hafi samþ. þær miklu framkvæmdir, sem verið er að vinna að á flugvellinum. Hitt er annað mál, hvort hæstv. ríkisstj. hefur þar gert rétt eða ekki. Á þriðju spurninguna er ekki minnzt eða svar við henni. Á þau mál, sem þar er vikið að, hefur ekki verið minnzt áður við þessar umr. Síðan ég ætlaði að bera fram fyrirspurnirnar, hef ég fengið upplýsingar, sem ég tel staðfestar, að það sé rétt, að þetta ameríska flugfélag hafi nær engan erlendan gjaldeyri selt íslenzkum bönkum. Þó er vitað, að það greiðir allmiklar fjárhæðir í íslenzkum peningum. Það er vitað, að allt kaup, sem starfsmenn þess fá greitt á Íslandi, er greitt í íslenzkum peningum og auk þess kaup þeirra manna, sem vinna við hinar geysimiklu framkvæmdir, sem og ýmis rekstrarkostnaður flugfélagsins. Ég sé ekki, að félagið geti haft aðrar tekjur í íslenzkum peningum en þær, sem það fær af að selja farmiða með vélum sínum frá Ameríku til Norðurlanda, og það ætti ekki að mega selja öðrum farmiða fyrir íslenzka peninga en Íslendingum. En mér kæmi mjög á óvart, ef tekjur félagsins af íslenzkum farþegum væru svo miklar, að nægðu fyrir öllu því, sem félagið þarf að nota af íslenzkum gjaldeyri. Hér er um eitthvað það að ræða, sem ekki er fullljóst, og ég held, að öllum væri fyrir beztu, að þetta mál yrði upplýst til fulls. Ef það er svo, að félagið selji útlendingum far fyrir íslenzkan gjaldeyri, þá á hæstv. ríkisstj. að stöðva það og hefði raunar átt að vera búin að stöðva það fyrir löngu. Um þá skýrslu flugvallarn., sem hæstv. utanrrh. las upp, er það að segja, að hún var mér til nokkurra vonbrigða. Mér finnst ekki vera í henni ýmsar upplýsingar, sem nauðsynlegt sé að fá, og auk þess finnst mér, að í henni gæti nokkurrar minnimáttarkenndar gagnvart Bandaríkjamönnum. Hins sama finnst mér hafa gætt í ræðum hæstv. utanrrh. og hæstv. flugmrh. Mér finnst þeir hafa lagt höfuðáherzlu á að sýna fram á, að allt það, sem aflaga hafi farið, sé að kenna starfsmönnum, sem fyrrv. flugmrh. hafi ráðið. Nú er það auðvitað fjarri mér að mæla því bót. sem aflaga fer, og tel ég það jafnámælisvert, hver sem í hlut á, en hitt vil ég leyfa mér að átelja, að það sé gert að aðalatriði, hvaða íslenzkum embættismönnum það sé að kenna, sem aflaga fer, í stað þess að skýra frá, hverjar ráðstafanir hafi verið gerðar til þess að koma í veg fyrir slíkt framvegis. Og það er vissulega athyglisvert, að ekkert orð skuli látið falla um það, að afstaða eða aðgerðir Bandaríkjamanna hafi skapað nokkra erfiðleika við framkvæmd samningsins, en í stað þess er allt kapp lagt á að sýna fram á, að þeir erfiðleikar, sem orðið hafa, séu tilteknum íslenzkum embættismönnum að kenna. Ég tel, að framkvæmd þessa samnings hafi verið ábótavant að ýmsu leyti, og vil leyfa mér að nefna 8 atriði í því sambandi: 1. Bandaríkjamenn hafa engan rétt á vellinum nema í sambandi við samgöngur sínar við Þýzkaland. Hitt vita allir, að völlurinn er notaður meira en í þágu Þýzkalandsferðanna. Þessi afnot eru ekki í samræmi við skýlaus ákvæði samningsins. Í skýrslunni segir að vísu, að hæstv. ríkisstj. hafi heimilað flugfélaginu afnot af fasteignum öllum á vellinum, en ef því hafa verið heimiluð afnot af vellinum til hvers sem það vill nota hann, þá er vafamál, hvort hæstv. ríkisstj. hefur ekki gert meira en rétt er, að hún geri að Alþingi forspurðu. Það er staðreynd, að réttur Bandaríkjamanna er takmarkaður við samgöngurnar við Þýzkaland, en að sá aðili, sem fer með umboð Bandaríkjastjórnar, notar völlinn miklu meira. 2. Þá er það skatt- og tollfrelsið. Það er upplýst af hæstv. utanrrh., að þeir erlendu menn, sem á vellinum starfa, njóta skatt- og tollfrelsis, hvað sem þeir gera á flugvellinum. Þetta er í ósamræmi við skýlaus ákvæði samningsins. Í raun og veru er um að ræða nokkurs konar „fríhöfn“ þarna suður á Reykjanesi, og þar dvelja menn, sem að vissu leyti eru ekki háðir íslenzkum lögum og undanþágurnar, sem þeir njóta nú, eru meiri en gert er ráð fyrir í samningnum. Hér verður að krefjast þess skýlaust, að samningurinn sé haldinn að fullu og öllu. Mér er það fullkomlega ljóst, að þar sem rekstur Þýzkalandsferðanna blandast saman við aðra starfsemi þess aðila, sem rekstur vallarins annast, er hér um mikinn vanda að ræða, en mér finnst samt ekki að við hefðum átt að þurfa til þess ár eða 6 mánuði að finna skynsamlega lausn. 3. Bandaríkjamönnum er skylt að þjálfa Íslendinga til flugvallastjórnar, en lítið hefur verið gert að slíku. 4. Bandaríkjamenn hafa fleiri menn á vellinum en talið var nauðsynlegt, þegar samningurinn var gerður. Þess var þá oft getið, að aldrei þyrftu að vera þar fleiri en 600 útlendingar. Ég segi ekki, að rekstur vallarins nú annist meira en 600 manns, en þar vinna fjölmargir aðrir útlendingar eða um 400, svo að heildartalan er hærri en ráð var fyrir gert. 5. Bandaríkjastjórn er samkvæmt samningnum skylt að sækja um landvistar- og dvalarleyfi fyrir alla menn, sem á vellinum starfa. Hins vegar munu hafa verið fluttir þangað menn án landvistarleyfis og síðan sótt um leyfið eftir á, þegar mennirnir hafa verið komnir til landsins. Hér virðist hafa verið nauðsyn að standa betur á verði en gert hefur verið. 6. Bandaríkjamenn nota hér á landi ýmis tæki, svo sem bifreiðar o. fl., sem eru gjaldskyld samkv. íslenzkum lögum. Þeim var leyft að nota slík tæki eftir þörfum í sambandi við Þýzkalandsferðirnar, en það, sem þar er umfram, er að sjálfsögðu gjaldskylt, þó að ekki séu nú greidd af þeim gjöld. 7. Hið ameríska flugfélag hefur selt íslenzkum bönkum nær engan erlendan gjaldeyri, og liggur því nærri að álykta, að það afli sér gjaldeyris með sölu flugmiða fyrir íslenzka peninga til annarra en Íslendinga. Sé svo, eru íslenzk gjaldeyrislög sniðgengin. 8. Á flugvellinum fást útlendingar við starfsemi, sem sérstaka heimild þarf til samkv. íslenzkum lögum, svo sem lækningar og lyfjasölu, án þess þó, að þeim hafi verið veitt slík heimild. Þessi átta atriði sýna, að framkvæmd samningsins hefur verið ábótavant í verulegum atriðum. Það er fjarri mér að telja, að hæstv. ríkisstj. hafi vísvitandi verið að vinna gegn íslenzkum hagsmunum og í þágu bandarískra hagsmuna, en hinu vil ég halda fram, að því fari fjarri, að framkvæmdin hafi tekizt nægilega vel eða eins vel og skyldi með tilliti til mikilvægis þeirra hagsmuna. sem hér er um að ræða. Ég tel, að reynslan af framkvæmd samningsins hafi sýnt það glögglega, að raunverulega hafi sú leið, sem við hv. 3. landsk. stungum upp á, verið skynsamlegasta úrlausnin á flugvallarmálinu, þ. e. a. s. að Íslendingar tækju að fullu og öllu rekstur flugvallarins í sínar hendur, en réðu síðan útlendinga til starfa á vellinum, að svo miklu leyti sem þeir gætu ekki annazt rekstur hans sjálfir, m. ö. o. að reksturinn væri að öllu leyti á ábyrgð Íslendinga, en síðan væru Bandaríkjamönnum heimiluð afnot af honum með vissum skilmálum. Þá hefði meiri hluti þeirra vandamála við framkvæmdina, sem nú hafa komið í ljós, ekki komi til. Hitt skal ég fúslega játa, að sum vandamálin eiga beinlínis rót sína að rekja til þess, hvað fyrirkomulagið er óhentugt, og að erfitt er að ráða fram úr þeim, fyrst samningurinn er eins og hann er. Það hlýtur að leiða til margháttaðra árekstra, þegar erlendri ríkisstj. er heimilaður stórrekstur á þýðingarmiklu íslenzku landsvæði, og ekki er ætlazt til þess, að hann heyri að öllu leyti undir íslenzka löggjöf. Ég vil nota þetta tækifæri til að andmæla þeirri skoðun, að íslenzkir kommúnistar séu þeir einu, sem hafa verið andvígir samningnum og vilja átelja það, að framkvæmd hans hefur ekki verið sem skyldi. Í þessu sambandi má minnast þess, að þegar samningurinn var gerður í fyrra, þá voru allir þeir flokkar, sem stóðu að samþykkt hans, klofnir um afstöðuna til málsins. Því fór fjarri, að kjósendur Sjálfstfl. væru sammála um samninginn, og það er kunnara en frá þurfi að segja, að Framsfl. var svo að segja alveg tvískiptur, t. d. var formaðurinn andvígur samningnum, en ritari flokksins, núverandi hæstv. flugmrh., fylgjandi honum. Alþfl. var ekki heldur sammála. Meiri hl. hans var samningnum fylgjandi, en tveir voru honum andvígir, og einn greiddi ekki atkv. um samninginn, svo að þar voru einungis sex af níu þm. hans, sem voru með samningnum. Og á sameiginlegum fundi allra alþýðuflokksfélaganna hér í bænum s. l. haust fékkst mjög naumur meiri hl. fyrir að vísa frá till., sem lýsti andúð á, að samningurinn væri gerður. Tillaga um að lýsa yfir stuðningi við málið var hins vegar aldrei samþ. í flokksfélögum Alþfl. s. l. haust. Þetta sýnir, að íslenzkir kjósendur höfðu í fyrra mjög skiptar skoðanir um afstöðu til málsins. Það er því mesti barnaskapur að gera ekki ráð fyrir, að þeir, sem voru andvígir málinu í fyrra, fylgist með sérstökum áhuga með því, hvernig framkvæmdin fer úr hendi. Það er mikil villa að gera ráð fyrir, að andstaða gegn samningnum og gagnrýni á framkvæmd hans sé ekki miklu víðtækari í hugum Íslendinga en svo, að hún sé aðeins hjá kommúnistum, því að það væri til að setja í hóp með þeim fjölmarga kjósendur, sem vitað er, að vildu hafa fyrirkomulagið öðruvísi en gert var. Fyrst ég er farinn að ræða nokkuð almennt um þetta mál, þá er rétt að geta þess, að þegar samningurinn var gerður í fyrra, var því lýst yfir af hálfu ýmissa meðhaldsmanna hans, að hann væri aðeins gerður til fimm ára og að ekki kæmi til mála að framlengja hann að þeim tíma liðnum. Það er að vísu nokkuð snemmt að hefja almennar umr. um endurnýjun samningsins, en ég vil benda á, að hingað til hefur mér vitanlega ekki heyrzt nokkur rödd opinberlega um, að samninginn skuli framlengja að þessum fimm árum liðnum. En með tilliti til þess, sem skeð hefur síðan samningurinn var gerður, finnst mér full ástæða til, að hæstv. utanrrh. og hæstv. flugmrh. geri opinberlega grein fyrir því, hver afstaða þeirra sé til þessa máls. Ég vil því leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til þeirra beggja, hvort það sé ekki skoðun þeirra, að samningnum beri að segja upp að þessum fimm árum liðnum. Þetta hefur verulega þýðingu í sambandi við það, hvernig Íslendingar eigi að haga ráðstöfunum sínum þann tíma, sem eftir er af samningstímabilinu. Ef það er meiningin, sem ég og margir aðrir telja sjálfsagt, að samningnum verði sagt upp að þessum fimm árum liðnum, þá er sérstök nauðsyn fyrir okkur að gera ráðstafanir, sem geri okkur Íslendingum kleift að taka allan rekstur flugvallarins í okkar hendur eftir þessi fimm ár, en eins og nú er, gætu Íslendingar það ekki. Ég vil því leyfa mér að óska þess, að þessir tveir hæstv. ráðh. lýsi skoðun sinni á því, hvort ekki sé rétt og sjálfsagt að segja samningnum upp, þegar samningstíminn sé liðinn. Ég tel, að ef slík yfirlýsing fengist af hálfu hæstv. ráðh., mundi það hreinsa andrúmsloftið að verulegu leyti, en ýmsum þykir það nú ekki svo skírt sem skyldi. Það mundi verða ýmsum, sem nú eru óánægðir með samninginn og framkvæmd hans, til hugarhægðar, ef þeir fengju yfirlýsingu af hálfu þessara tveggja ráðh. um þá skoðun þeirra, að samningnum beri að segja upp, þegar samningstíminn er á enda. Ég vil ekki ljúka svo máli mínu, að ég geti þess ekki, að af ræðum hæstv. utanrrh. og hæstv. flugmrh., sem og af skrifum ýmissa dagblaða, mætti helzt ráða, að hér væri um mjög þýðingarlítið og í rauninni einfalt mál að ræða. Þegar búið sé að víkja frá störfum einhverjum ónýtum embættismönnum frá tíð fyrrv. flugmrh., þá séu öll vandamál úr sögunni. Það er ástæða til þess að andmæla þessum málflutningi í heild. Því fer vissulega afar fjarri, að hér sé ekki um að ræða viðkvæmt og þýðingarmikið mál. Það er þvert á móti eitt þýðingarmesta og viðkvæmasta vandamál okkar, ekki aðeins síðan lýðveldið var stofnað, heldur einnig síðan við fengum fullveldi okkar viðurkennt. Það er vitað, að Bandaríkjamenn ætla sér að byggja heilt bæjarhverfi á íslenzku landi, ýmsar stórbyggingar, íbúðarhús, skrifstofur, skóla, kirkju og þar fram eftir götunum, en samkv. samningnum eiga þeir að hafa rétt til að vera hér aðeins 6½ ár. Er nú líklegt, að aðili, sem gerði ráð fyrir að vera hér aðeins svo skamma stund, mundi leggja í slíkar framkvæmdir? Ég hygg, að svo verði ekki talið. Og þá er hér um alvarlegt mál að ræða og vissulega léttúðugt að loka augunum fyrir því, að þetta bendir til þess, að gagnaðilinn geri ekki ráð fyrir því að vera sagt að hverfa héðan eftir fyrrgreindan tíma. Sömuleiðis á öllum að vera kunnugt um, hvernig um þetta mál er ritað í erlendum blöðum. Hæstv. utanrrh. er vafalaust gerkunnugur því, sem birtist í erlendum blöðum um Ísland og Íslendinga, og hæstv. flugmrh. sjálfsagt líka. Og þá hljóta þeir að vita, í hvaða tón þau hafa skrifað um þetta mál. Þar er yfirleitt litið á samninginn sem herstöðvasamning, m. ö. o. að Bandaríkin hafi herstöðvar hér á landi, og er oft um það talað þannig, að ráð sé fyrir því gert, að svo muni verða um ófyrirsjáanlegan tíma. Þessi ummæli eru að vísu oft ekki byggð á nægum kunnugleik á því, hvert eðli samningsins þó í raun og veru er, en engu síður hljóta þessi skrif erlendra blaða að benda til þess, að víða sé gert ráð fyrir, að Bandaríkjamenn verði hér um langan tíma. Vil ég ekki sízt benda á, hvernig blöð og jafnvel opinberar nefndir í Bandaríkjunum hafa um þetta mál rætt. Ég skal ekki rekja það nánar að þessu sinni, og væri það þó hægt, en mér virðist það ekki ástæðulaust, að þessi skrif veki nokkurn ugg í brjósti Íslendinga. Íslenzku þjóðinni er hér geysilegur vandi á höndum, og með tilliti til þess get ég ekki látið hjá líða að minnast á, að mér hefur fundizt gæta nokkurrar léttúðar í ummælum hæstv. ráðh. sem og blaða í sambandi við þetta mál. Það er mjög varhugavert að leitast við að draga yfir það fjöður, hvílíkt vandamál hér er á ferðinni og ræða um það, svo sem væri það hið eina, sem gera þurfi, að losna við nokkra lélega starfsmenn íslenzka, og fá aðra í staðinn. Hinu vil ég ekki mæla á móti, að óviðurkvæmilegur málflutningur sé hér viðhafður af hálfu hv. Sósfl. Þar er um að ræða málflutning, sem maður á yfirleitt að venjast úr þeim herbúðum, mikil stóryrði og óvarleg, og skal ég vissulega ekki mæla því bót. En þótt mönnum geðjist ekki að framkomu íslenzkra kommúnista í sambandi við þetta mál fremur en önnur, má það ekki verða til þess, að menn missi sjónar á, að hér er um þýðingarmikið mál að ræða, sem ræða verður um og hugsa um af mikilli alvöru. Ég tel, að þessum samningi beri að segja upp, þegar samningstíminn er liðinn. Bezti undirbúningurinn að uppsögn samningsins er í því fólginn, að haldið sé vel og skelegglega á málstað okkar gagnvart hinum samningsaðilanum, en ef linlega er á haldið, þá er hinum aðilanum varla láandi, þótt hann geri ekki ráð fyrir, að samningnum verði sagt upp. Ég vona því, að hæstv. utanrrh. og hæstv. flugmrh. haldi framvegis skelegglegar á málstað okkar en gert hefur verið á því samningsári, sem liðið er.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Ég skal ekki lengja mál mitt mikið. það hefur ekki komið margt nýtt fram eftir ræðu mína á dögunum, þó að alllangt hafi verið talað, eins og ég vék að nokkrum orðum á föstudaginn. Það leynir sér ekki hjá þeim hv. þm., sem síðast talaði, að hann er þeim samningi andvígur, sem gerður var í fyrra, og telur hann munu færa mikla hættu yfir hina íslenzku þjóð. Afstaða þeirra, sem samninginn samþykktu, er að sjálfsögðu allt önnur. En hér er þess að gæta, að við þessa samningsgerð mæltust Íslendingar ekki einir við. En auðvitað hefðum við ekki samþ. þann samning, ef við hefðum talið hann jafnhættulegan og þessi hv. þm. vill vera láta, enda er það svo, að margt af því, sem fært er til um þær hættur, er af þessum samningi muni stafa, að það er af annarlegum rótum runnið, svo sem þau erlendu blaðaskrif og annað slíkt, sem hann færði til. Þar er sumt alveg rétt og nákvæmlega hermt, en annað er úr lagi fært, eins og gengur og gerist, og ég hef satt að segja ekki gert mér grein fyrir á, hvoru meira ber, enda tel ég, að fyrir okkur skipti það litlu máli, sem verið er að segja um okkur og ákvæði samningsins, og þá sérstaklega það atriði, sem hann gerði mest að umræðuefni, uppsagnarákvæði samningsins, því að það atriði er svo ótvírætt sem mest má vera. Það er ekki sagt, að samningurinn skuli falla úr gildi að þeim tíma liðnum, sem þar er ákveðinn, heldur að það sé á valdi hvors aðila um sig að segja honum upp með þeim hætti, sem ráðgert er. Það er því á valdi stjórnarinnar á þeim tíma, hvort þetta ákvæði verður notað eða ekki. Það er ekki nema eðlilegt og sjálfsagt, að þeir, sem telja alls konar hættur í samningnum fólgnar, eins og hv. 2. þm. Reykv. og hv. þm. Siglf., liti öðrum augum á málið en þeir, sem telja að samningurinn sé alls ekki svo hættulegur, heldur telja að hér sé um að ræða hagkvæmnismál fyrir Íslendinga. En það, hversu lengi samningurinn skuli standa, um það verða þeir aðilar, sem þar eiga hlut að máli, að ákveða á sínum tíma eftir þeirri reynslu, sem þá verður fengin af samningnum. Ég tel sjálfsagt, að íslenzk stjórnarvöld haldi þannig á málinu, að ekkert verði gert, sem bindur landið lengur en í samningnum segir. og að allt sé gert, sem hægt er, til þess að afla okkur þekkingar í þessu efni eins og öðrum, til þess að við verðum sem bezt undir það búnir að taka við þeirri starfrækslu, sem þar er um að ræða, í okkar hendur, ef okkur svo lízt. Ég tel það engu máli skipta fyrir sjálfstæði Íslands, hvort svo er gert eða ekki, af því að þessi samningur haggar ekki einum stafkrók við sjálfstæði Íslands og skapar þannig enga þá hættu, sem ekki er þegar margfaldlega fyrir af öðrum ástæðum. Hér er ekki um neitt slíkt stórmál að ræða í þeim skilningi, sem sumir andstæðingar þessa samnings vilja vera láta. Hitt er annað mál, að það eru ýmis atriði í þessum samningi, sem sjálfsagt hefði mátt hafa með öðrum hætti. Vitanlega væri æskilegt, að við gætum annazt öll þau störf, sem vinna þarf á íslenzkri grund. Það er vonandi, að svo verði, en þegar þar að kemur, verður úr því skorið. Varðandi þá miklu andstöðu, sem hv. þm sagði, að hefði mætt samningnum, þá er það á allra manna vitorði, að meginþorri þjóðarinnar taldi samninginn vera góða lausn á þessu máli, sem leysa þurfti í fyrra, og meira en sætti sig vei við samninginn. Menn töldu þessa lausn vera mjög heppilega. Og ég vil sérstaklega geta þess, að það er algerður misskilningur, sem hv. þm. hélt fram, að á flokksfundum sjálfstæðismanna, a. m. k. hér í bæ, hefði komið fram nokkur andstaða gegn þessum samningi. Það var þvert á móti. Menn voru óvenjulega sammála um þessa samningsgerð og töldu hana einstaklega heppilega. Hitt er annað mál, að í flokknum voru ýmsir menn, sem höfðu sérstöðu um ýmis smærri atriði, eins og veli getur verið, þó að menn séu sammála um það, sem hefur meginþýðingu. Ég skal ekki vefengja það, að ýmsir sjálfstæðismenn hafi fundizt, sem hafi litið öðrum augum á þennan samning en meiri hluti flokksins og meiri hluti þjóðarinnar gerði, en ég held, að það sé ástæðulaust að telja sér trú um andstöðu gegn þessum samningi, sem aldrei var til og bezt kom fram í þeirri misheppnuðu tilraun, sem gerð var í fyrra, þegar þó var búið að hleypa miklum æsingi í þetta mál og undirskriftum safnað gegn samningnum af miklu offorsi. Ég held, að ekki hafi fengizt, þó að tekið sé með utanbæjarfólk það, sem í náðist, nema 1/6 íbúa bæjarins til þess að mótmæla. Ég held, að það gefi ákaflega rétta mynd af áliti manna á þessum samningi, og eftir atvikum taldi yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar samninginn sérlega heppilegan og málinu mjög vel ráðið til lykta. Varðandi einstök atriði af því, sem hv. þm. minntist á, þá skal ég ekki fjölyrða um þau. Það voru flest sömu atriði og sama eðlis og hjá hv. 2. þm. Reykv. og hv. þm. Siglf. Hann vildi marka sérstöðu sína frá því, sem hinir fluttu fram, en meginhlutinn af efni ræðu hans var það sama. Það eina, sem hv. þm. kom réttilega inn á, voru gjaldeyrisviðskiptin milli þeirra. sem þarna eiga hlut að máli. Ég er ekki reiðubúinn að gefa skýrslu um það, því að til þess vantar mig nú nauðsynleg gögn. Málið hefur verið til meðferðar hjá ríkisstj., og viðskiptaráð hefur látið semja grg. og till., sem eru nú til meðferðar hjá einstökum ráðh. Ég geri ráð fyrir, að það hafi mesta þýðingu í þessu efni, hvort menn vilja heimila útlendingum yfirleitt að selja farmiða hér á landi fyrir íslenzkan gjaldeyri. Það er mikil spurning, hvort á að heimila mönnum að kaupa farmiða fyrir íslenzkan gjaldeyri, nema þeir geri grein fyrir, að þeir hafi fengið tilsvarandi gjaldeyrisleyfi hjá yfirvöldunum. Þess hefur ekki verið gætt í þessu efni, og þarf það athugunar við. Vona ég, að ákvörðun verði tekin um það, áður en langt um líður. Annars er þetta mál í höndum hæstvirts viðskiptamálaráðherra, og mun ekki standa á að framfylgja þeim ákvörðunum, þegar þar að kemur. Það er alveg rangt, að sérstök aðferð sé viðhöfð um innflutning þeirra manna, sem koma frá Bandaríkjunum til að starfa við flugvöllinn. Stundum hefur ekki verið veitt dvalarleyfi, fyrr en þeir hafa verið komnir hingað. Ég veit ekki, við hvaða tímamark er miðað þar, en hitt veit ég, að það hefur komið mikið starf á aðalræðismannsskrifstofuna í New York í þessu sambandi, um áritun þeim til handa samkvæmt því, sem mér er tjáð, og síðan er fylgzt með því hér heima, að mér er sagt af mönnum, sem sérstaklega hafa verið til þess settir, að við flugvöllinn séu engir menn nema þeir, sem hafa til þess fullkomið leyfi. Er engin ástæða til að hafa hér aðra siði en tíðkast yfirleitt um útlendinga, sem hingað koma. Munurinn er aðeins sá um Bandaríkjamenn og flesta aðra, að þeir þurfa áritun á vegabréf sín, áður en þeir koma hingað. Fyrir ýmsa aðra þarf enga áritun til að komast hingað. Það er fyrst, ef þeir eru lengur en þrjá mánuði, að leyfi þarf. Það er því strangara með Bandaríkjamenn en aðra útlendinga, sem hingað koma, og þess vegna sízt ástæða til að sakast um slæmt eftirlit með þeim. Það er hægt að benda á hundruð og þúsundir tilfella með aðra en Bandaríkjamenn, sem koma hingað og fá ekki dvalarleyfi, fyrr en þeir stigu fæti hér á land, enda vita menn, að sami háttur er hafður um það, hvar sem er í heiminum, að menn þurfa að fá áritun á vegabréf sín, þegar þeir koma í land, en útvega það ekki, áður en þeir koma til landsins. Í öllu þessu tali felst sú mikla hræðsla við það, að þessi samningur og öll hans framkvæmd hafi verið þannig, að sjálfstæði landsins stafi hætta af, þó að þar sé farið eftir strangari reglum en annars tíðkast í sams konar tilfellum. Ég verð að segja við þá, sem bera í brjósti þennan ótta við Bandaríkjamenn, að ef Bandaríkjamenn vilja beita okkur illu í þessu efni, þá hefðu þeir varla farið að semja við okkur sem jafnréttháa aðila í einu og öllu. Þeir gátu haft í fullu tré við okkur, ef þeir hefðu viljað, án þess að fara þannig samningaleiðina. Við höfum séð svo mörg dæmi um það á síðari árum, hvernig smáþjóðirnar hafa verið algerlega réttlausar gegn voldugum nágrönnum sínum, að við ættum sannarlega ekki að kvarta yfir því, sem hér hefur átt sér stað, þegar við lítum á þau ósköp, sem aðrar þjóðir hafa orðið að þola. Við ættum því sannarlega ekki að gefa misjafnlega réttsýnum blaðamönnum ástæðu til að segja ófrægðarsögur um skipti okkar við þetta vinsamlega ríki, sem hefði sannarlega getað, ef það hefði viljað, beitt okkur svipaðri kúgun og ýmsar þjóðir hafa orðið að þola og verða að þola um þessar mundir. Við eigum að viðurkenna það, sem satt er, að Bandaríkin hafi viðurkennt okkur, eins og vera ber, sem jafnréttháan aðila, og menn eiga að koma fram við þá sem slíka, en hvorki að feila þykkju á þá né vera með neina, minnimáttarkennd gagnvart þeim út af atriði, sem að engu leyti haggar við okkar sjálfstæði, heldur er eingöngu slíkt atriði, sem iðulega kemur fyrir í skiptum milli hinna stærri ríkja, án þess að nokkur maður sjái ástæðu til þess að gera út af því nokkra aths. En það er vitað mál, að algeng eru milli ríkja svipuð viðskipti og þau, sem hér eiga sér stað, að þau noti hvert flugvelli annarra, og dettur engum í hug, að með því sé nokkur þjóð að ofurselja þjóðerni sitt eða neitt slíkt. Hitt er annað mál, að meðan þessi samningur er í gildi og Bandaríkjamenn hafa samkvæmt honum nokkur hundruð manna lið í landinu, þá er út af fyrir sig ákaflega hæpið fyrir okkur að blanda þeim of mikið saman við íslenzkt þjóðlíf að öðru leyti. Ég hef af þeim sökum talið ákaflega hæpið, að það ætti að leggja áherzlu á að tengja byggð flugvallarins við byggðina í Keflavík sjálfri. Ég hef verið þeirrar skoðunar, að það gæti verið eins gott að láta hana vera nokkuð úr alfaraleið, vegna þess líka, að þegar Íslendingar taka að sér rekstur flugvallarins, þá þurfa þeir á þessum húsum að halda fyrir sjálfa sig til þeirrar starfrækslu, sem þeir koma til með að hafa þar á staðnum. Þá vil ég benda þeim mönnum, sem telja, að hér sé um einhverja þjóðernishættu að ræða, á það, að þessir Bandaríkjamenn eru ekki nema helmingur á við þá Dani, sem eru nú víðs vegar um landið. Þykir þó engum þjóðernishætta stafa af þeim, en mikil af Bandaríkjamönnum. Það er því best, að þessir menn lifi hér út af fyrir sig sínu daglega lífi, að vísu undir íslenzkum l., eftir því sem samningar standa til, með sérstakri aðstöðu, sem um hefur verið samið. Hv. þm. lét svo, að ríkisstj. hefði ekki haft hugsun á að innheimta tolla og skatta hjá flugfélaginu eftir því, sem samningar stæðu til. Það er tekið fram í skýrslunni, að íslenzka ríkisstj., eða flugvallarn. fyrir hennar hönd, hafi um þetta borið fram ákveðna kröfu, sem að vísu hafi ekki orðið samkomulag um í einstökum atriðum, en þó hefur fengizt viðurkenning á því, að flugfélagið og þeir, sem starfa á þess vegum, eigi ekki að komast undan sérákvæðum samningsins. Þá ber hv. þm. fram þá spurningu: Hvers vegna þarf að semja? Hvers vegna er ekki sett reglugerð? Sannleikurinn er sá, að reglugerðin, sem ráð er fyrir gert í samningnum, eins og ég gerði grein fyrir á dögunum, er nokkuð annars eðlis. Þar er fyrst og fremst hugsað um umferðarstjórnina á vellinum, en ekki annað eins og þetta. Það, sem hér skiptir máli, er það, að hér hefur verið gerður samningur milli okkar og Bandaríkjanna. Mörg ákvæði samningsins eru ótvíræð. En eins og önnur mannanna verk, eru önnur atriði hans þannig, að menn verða ekki með öllu sammála um, hvað í samningnum felst. Og við erum skuldbundnir til að fara eftir því, hvernig ákvæði hans verða skilin, ekki af öðrum aðilanum einhliða, heldur verðum við að vera við því búnir að halda ekki öðru fram í því efni en því, sem viðurkennt yrði af alþjóðlegum dómstóli, ef til þess kæmi. Þess vegna er það út í bláinn að segja varðandi svona reglugerð, að við eigum að ákveða hana einir. Við verðum að koma okkur saman um framkvæmd samningsins. og þá tjáir ekki að halda öðru fram en því, sem líklegt er, að verði viðurkennt af alþjóðadómstóli. Þess vegna verður um þennan samning eins og aðra að ná samkomulagi, setja sjónarmiðin fram, sjá, hvað á milli ber, og komast svo að samkomulagi, ef það er ekki neitt slíkt, sem ber á milli, sem okkur þykir með öllu óaðgengilegt og alls ekki í samræmi við samninginn. Þetta liggur í augum upp. Það er þess vegna fjarri því, að stjórnin geti tekið móti ávítunum af þessum sökum, heldur hefur flugvallarn. farið rétt að og þá einu leið, sem hugsanlegt er að fara í milliríkjaviðskiptum, því að þótt fjarri fari því, að samningurinn skerði sjálfstæði Íslands eða sé ósamboðinn íslenzka ríkinu, heldur þvert á móti, þá er þetta engu að síður samningur, sem við erum bundnir við samkvæmt alþjóðal., og hann verður túlkaður á þann veg, sem um samninga. gildir, og hann verður framkvæmdur á þann veg, sem framkvæmd samninga yfirleitt segir til um, en þar er það ekki vilji annars, sem ræður einn, heldur vilji beggja, en ástæðulaust að leita til dómstóla, nema ágreiningur sé um slík meginatriði sem ómögulegt sé að ná samkomulagi um. Nú vil ég varðandi það atriði, sem sérstaklega hefur verið talað um, að linlega hafi verið staðið á verði varðandi innheimtu tolla og skatta, skýra frá því, að þar náðist samkomulag í höfuðatriðunum. Það má segja, að það hafi kannske dregizt lengur en æskilegt hefði verið, því mæli ég ekki á móti, en það er nú svo, að mönnum hefur ekki enn komið saman um meðferð málsins í einstökum atriðum. Okkur hefur ekki þótt fært að ganga að því tilboði, sem við höfum fengið, en hinum finnst, að kröfur okkar gangi lengra en segir í samningnum, en samkomulag varð í meginatriðunum. En ég er þeirrar trúar, að við frekari umræður verði samkomulag um meðferð málsins, á þann veg, að við megum við una. Náist ekki samkomulag, þá verðum við að taka til eigin ráða, og þá er tími til að láta málið fara lengra, í málaferli fyrir alþjóðadómsóli. Ég skil vel, að þeir, sem vilja gera samskipti þessara tveggja ríkja tortryggileg og koma þar fjandskap á, vilji láta allt fara í hörku um framkvæmd samningsins. En við, sem teljum mikilsvert fyrir íslenzka ríkið að halda vinsemd og góðu samkomulagi við Bandaríkin, teljum samninginn í höfuðatriðum heppilegan og að hann verði á engan veg misnotaður á Íslendingum. Við munum fylgja fram þeirri stefnu okkar og reyna að leysa öll þau vandamál. sem upp kunna að koma friðsamlega. Það má segja sem svo: Hví að hafa svo vafasama samninga? Ég hef lagt stund á lögfræðikennslu á annan tug ára, og ég hef ekki ennþá vitað þá lagagrein, hvað þá heilan samning, að ekki mætti skrifa fram og aftur um mismunandi atriði, sem þar eru sett upp. Seint mun finnast svo fullkominn samningsgerðarmaður, að ekki geti sitt sýnzt hverjum, og að því leyti er þessi samningur eins og hvert annað mannanna verk, en óneitanlega happasælt og gott mannanna verk. Hv. 2. þm. Reykv. talaði ákaflega mikið um þessa skatta og tolla og las þar upp úr skýrslum flugvallarn. Hann sagði, að samkvæmt því, sem hann las upp, ættum við í einu og öllu að hlíta ákvörðunum Bandaríkjamanna um þetta efni. En hann gleymdi að lesa framhaldið, sem tryggir rétt okkar gagnvart Bandaríkjamönnum. Það hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þetta fyrirkomulag á að tryggja það, að ekki sé farið í kringum ákvæði samningsins um vöruinnflutning, og ef tollayfirvöldin telja, að um óeðlilegan innflutning sé að ræða, ber þeim skylda til að hafa þegar í stað samráð við flugmálastjórnina og flugvallarn., sem tekur ákvarðanir þar að lútandi, áður en til afhendingar kemur. Með þessu geta íslenzk stjórnarvöld fylgzt og metið sjálfstætt, hvernig ákvæði 9. gr. samningsins skuli framkvæmd.“ Þá kemur fram í þeirri skýrslu um grg.. sem Bandaríkjamenn hafi tekið að sér að gefa, að Íslendingar hafi rétt til að sannreyna, hvort þar sé um vörur að ræða, sem samkvæmt samningnum eigi að njóta hlunninda. Hitt er annað mál, að stjórnarvöldin verða í því efni að fara eftir samningum, en geta ekki farið eftir eigin geðþótta, en það er endanlega á þeirra valdi, hvaða vörum er hleypt inn í landið samkvæmt þessum ákvæðum, og ef það fer í hart, þá verða Bandaríkin að sækja á og kæra Ísland fyrir alþjóðadómstóli, ef ekki næst samkomulag. Hv. 2. þm. Reykv. vildi gera þetta atriði mjög tortryggilegt, þar sem segir, að Íslendingar geti fylgzt með þessu, og spyr, af hverju sé ekki sagt, að þeir skuli gera það. Auðvitað er ætlazt til, að þeir fylgist með því. Þeir hafa aðstöðu til þess. Hv. 2. þm. Reykv. talaði mikið um það, samkvæmt hvaða lagaheimild Bandaríkjamenn hefðu tollfrelsi hér á landi. Vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp úr l. um, að ákvæði samnings frá 7. okt. 1946 við Bandaríki Ameríku, er varða aðflutningsgjöld o. fl., skuli öðlast gildi. Þar segir svo: „Meðan samningur sá. er undirritaður var fyrir Íslands hönd hinn 7. okt. 1946 við Bandaríki Ameríku um niðurfelling hervarnarsamningsins frá 1941 o. fl., er í gildi, skulu ákvæði hans, er varða aðflutningsgjöld, útflutningsgjöld. tekjuskatt, afnotarétt fasteigna og önnur atriði, sem sérstaklega er rætt um í samningnum og varða íslenzka löggjöf, hafa lagagildi hér á landi. Þarna er beinlínis sagt, að ákvæði samningsins öll skuli hafa lagagildi hér á landi. Hér er þetta tekið fram í l., sem sett voru á síðasta þingi og hv. þm. sagðist að vísu vera andvígur, en tók þó þátt í meðferð þessa máls í n. Í 9. gr. flugvallarsamningsins segir, með leyfi hæstv. forseta: „Eigi skal leggja neina tolla eða önnur gjöld á efni það, útbúnað, nauðsynjar eða vörur, sem inn er flutt til afnota fyrir stjórn Bandaríkjanna eða umboðsmenn hennar samkvæmt þessum samningi eða til afnota fyrir starfslið það, sem dvelur á Íslandi vegna starfa, sem leiðir af framkvæmd samnings þessa. Útflutningsgjalda skal heldur eigi krefjast af útflutningi téðra vara: Og 10. gr. hljóðar svo: „Eigi skal leggja tekjuskatt á þær tekjur þess starfsliðs Bandaríkjanna, sem á Íslandi dvelur við störf, er leiðir af framkvæmd samnings þessa, er koma frá aðilum utan Íslands.“ Það er því allt tekið fram berum orðum í samningnum, sem hv. 2. þm. Reykv. var að rífast út af, og það er skýlaust sagt, að ekki skuli leggja toll á þessar vörur. Ég mun því ekki á þessu stigi fara frekar út í að ræða aðstöðu Bandaríkjanna varðandi innflutninginn, þar eð slíkt hefur enga þýðingu. Hins vegar er sjálfsagt, að ríkisstj. athugi nánar sum atriði samningsins í samráði við þingn. Það er ómögulegt að komast í kringum það, að Bandaríkin hafa tollfrjálsa innflutningsheimild samkv. þessu ákvæði samningsins, þótt ef til vill mætti segja, að það sé óheppilegt og mjög umdeilanlegt, en við verðum líka að gæta þess, að þótt svo sé, þá er það engu að síður í gildi og var sett vegna þess, að Íslendingar eiga að hafa stórkostlegan fjárgróða af samningsgerðinni að öðru leyti. Þótti ekki ástæða til þess að leggja skatta eða tolla á þennan varning, vegna þess að um það er samið í samningnum, að Íslendingar eigi endurgjaldslaust að samningstíma liðnum að verða eigendur að þeim miklu mannvirkjum. sem þarna verða reist, og þótti því ekki eðlilegt að láta Íslendinga fyrst taka tolla og skatta af kostnaðinum við að koma þessum mannvirkjum upp. Eins og ég upplýsti hér um daginn, hafa Bandaríkjamenn látið undan kröfum Íslendinga um breytingar á fyrirkomulagi í þessum efnum, sem sé að í stað þess, að þeir ætluðu sér í fyrstu að reisa þessi mannvirki úr bráðabirgðaefni, þá ætla þeir nú að byggja úr varanlegu efni, til þess að þau geti orðið varanleg eign fyrir íslenzka ríkið, en það, að þeir ætluðu sér í upphafi að byggja úr bráðabirgðaefni, kemur um leið í bága við þær fullyrðingar sumra, að þeir ætli sér að sitja hér um aldur og ævi. Hvað þessi mannvirki snertir, er hér ekki um neinar smáupphæðir að ræða. Það var gert mjög tortryggilegt í fyrra, þegar fyrrv. forsrh. (ÓTh) sagði, að Bandaríkjamenn byggjust við að leggja í völlinn um 80 til 70 milljónir króna, en ég veit með vissu, að þær framkvæmdir, sem þarna verða gerðar, koma til með að kosta tugi milljóna króna. Hér er því verið að skapa verðmæti handa Íslendingum, sem þeir taka við að samningstíma liðnum, þegar þeir taka við stjórn flugvallarins, en undir okkar kringumstæðum væri ómögulegt að reisa þessi mannvirki af eigin rammleik. sem ég vil segja, að sé meira en öryggisnauðsyn fyrir allar flugferðir yfir Norður-Atlantshafið, að séu á þessum stað. Það er ekki hægt að hafa sómasamlegt öryggi á þessari flugleið, nema þessi flugvöllur sé starfræktur, og það hefðu áreiðanlega komið fram þungar kröfur frá umheiminum á hendur okkur Íslendingum um að koma þessum mannvirkjum upp af eigin rammleik, ef ekki hefði verið séð fyrir þessu á annan veg. Það var sem betur fer gerður þessi samningur við Bandaríkin, sem m. a. fól þessi hlunnindi í sér fyrir Íslendinga, þar sem við fáum stórkostlegan fjárgróða af þessu að lokum, og verður það því tiltölulega þýðingarlítið, hvað við verðum að fórna varðandi toll- og skattgreiðslur af einstökum hlutum, vegna þess að búið er að semja um, að þetta eigi að greiðast með þessum tiltekna hætti. Hitt er svo annað mál, að staðið verði fyllilega á verði um það, að enginn réttur, sem Íslendingar eiga samkvæmt samningnum, verði borinn fyrir borð og allir þeir skattar og tollar innheimtir, sem við eigum rétt á. Hefur ríkisstj. tekið upp hagkvæmar leiðir til þess að fá því framgengt, sem hægt er, og þegar fengið sín meginsjónarmið viðurkennd. Þessu til viðbótar kemur svo það, sem einnig er viðurkennt í skýrslunni, að ég geri ráð fyrir, að það muni mjög verulegar rekstrartekjur koma inn af vellinum, er renna til ríkissjóðs Íslands, vegna þeirra gjalda, sem þær flugvélar greiða, sem þarna fara daglega um. Mætti að vísu segja, að ekki væri ólíklegt, að þau gjöld rynnu í sameiginlegan sjóð, er varið yrði til viðhalds og rekstrar vallarins, en það hefur ekki verið ráðgert af Íslendinga hálfu, heldur að þessar tekjur rynnu beint í ríkissjóð Íslands. - Það er hins vegar rétt, og hefur aldrei verið dregin nein dul á það, að Bandaríkjamenn hafa sérstöðu varðandi þessar toll- og skattgreiðslur, vegna þess að þeir eiga að greiða þau gjöld með öðrum hætti. Hitt er svo annað varðandi sérstöðu þeim til handa að öðru leyti, t. d. í sambandi við það, sem hv. 2. þm. Reykv. talaði um hér á dögunum, að þeir mundu ekki vera látnir sæta viðurlögum fyrir brot á íslenzkum lögum, ef þeir gerðust sekir um ólöglegan innflutning og annað slíkt, og er það algerlega rangt. Um þetta sæta þeir vitanlega sömu viðurlögum og íslenzkir þegnar, og get ég upplýst, að Bandaríkjamenn, sem á vellinum hafa starfað og teknir hafa verið fyrir brot á íslenzkum lögum, hafa sumir nú þegar setið í íslenzku fangelsi, sumpart til þess að taka út sinn dóm og sumpart í gæzluvarðhaldi. Einn slíkur maður bíður nú dóms, þar sem gera má ráð fyrir, að fangelsisvist verði lögð á. Það er rangt, sem hv. þm. gaf í skyn á dögunum. að þessir menn væru bara sendir af landi burt, ef þeir gerðust brotlegir við íslenzk lög, því að þeir eru þvert á móti dregnir fyrir íslenzka dómstóla, þegar íslenzk yfirvöld hafa hendur í hári þeirra. Það getur að sjálfsögðu komið fyrir að einhverjum þeirra hafi tekizt að sleppa, því að eins og kunnugt er, eru mörg brot framin, án þess að takist að hafa upp á þeim, sem brotið hefur framið. Það er t. d. enn ekki upplýst, hver stal plagginu frá flugvallarn., og enginn vafi er á því, að sá, sem það gerði, hefur framið lagabrot, en stundum eru yfirvöldin svo mild, eins og í þessu tilfelli, að þau kæra sig ekki um að hefja málaferli út af slíku, því að þau vita, að almenningsdómurinn er bezti dómurinn á slíka menn. - Um aðra nákvæmni hv. þm. nægir að geta þess, að hann sagði, að það hefðu verið greiddar yfir 20 milljónir króna í dollurum til Bandaríkjamanna fyrir þá hermannabragga, sem íslenzk yfirvöld hefðu keypt af þeim. Mér hefur ekki tekizt að fá nákvæma upphæð yfir þetta, en ég þori að fullyrða, að þessi fjárhæð er margfaldlega ýkt og nær ekki neinni átt. Þá gat hv. 2. þm. Reykv. þess og var með miklar dylgjur um það, að þeir embættismenn, sem gefið hefðu þessa skýrslu, sem ég las upp í framsöguræðu minni, mundu hafa verið til þess knúðir af mér. Þessu vil ég algerlega vísa á bug og verð að segja, að ég hef sjaldan heyrt meiri árás á íslenzka embættismenn og minna gert úr manndómi þeirra og heiðarleik en þegar gefið er í skyn, að þeir hafi látið hræða sig til þess að gefa skýrslu gegn betri vitund. Það kom glögglega fram hjá hv. þm. og í blaði hans, Þjóðviljanum, að sumir þessara manna mundu hafa verið sviptir lífsframfæri sínu og orðið atvinnulausir, ef þeir hefðu ekki skrifað undir þessa skýrslu. Ég vil nú leyfa mér að spyrja: Ætli Þjóðviljinn eða þeir, sem hann kosta, hefðu ekki viljað borga töluvert, ef það hefði legið fyrir, að beitt hefði verið hótunum um brottrekstur við þessa embættismenn, ef þeir skrifuðu ekki undir ranga skýrslu? Ég er alveg viss um það, að Kommúnistafl., sem hefur yfir meira fjármagni að ráða en runnið er af íslenzkum rótum, mundi ekki hafa hikað við að taka alla þessa menn á laun og kosta þá ríkulega til æviloka, ef þeir hefðu gefið honum vottorð um, að á þeim hefði þannig verið níðzt, enda er sannleikurinn sá, að enginn flugufótur er fyrir þessum ásökunum. Þessir menn voru beðnir um að gefa sanna og rétta skýrslu um það, sem þarna hefði verið framkvæmt, og hefur ekki á nokkurn veg verið leitazt við að fá þá til að skrifa undir annað en það, sem þeir töldu rétt og satt. Ég veit ekki til, að neinn ráðh. hafi talað um þessa skýrslugerð við nokkurn mann nema hr. Gunnlaug Pétursson, sem ég hef í mínu ráðun. og hef daglegt samband við, og að öðru leyti hafa þessir menn komið sér sjálfir saman um hana og vitanlega samið hana á þann veg, sem þeir töldu sannleikanum samkvæmt. Eða hvers konar hótanir ætli hafi átt sér stað við hr. Erling Ellingsen, sem komið hefur drengilega fram gagnvart ríkisstj. í þessu máli og tók sig til og tilkynnti upp í stjórnarráð, að hann ætti enga ábyrgð á þeim rangfærslum, sem birtust í Þjóðviljanum í októberbyrjun. Hv. þm. Siglf. setti sjálfur þennan mann yfir flugmál landsins, og því kemur það alleinkennilega fyrir sjónir, ef þeir menn, sem hér eru með getsakir í garð embættismanna, trúa honum til að hafa framið slíkt óhæfuverk að gefa ranga skýrslu til upplýsinga fyrir almenning, svo sem þeir nú ásaka hann um, einungis af hræðslu við ofsóknir. Hv. 2. þm. Reykv. lauk máli sínu með því að ásaka okkur fyrir það að hafa ekki tekið miklu meira fyrir þennan samning en við hefðum gert, vegna þess að samningurinn væri eiginlega þúsundir milljóna dollara virði, held ég, að hann hafi sagt. Í fyrra var gerð ýtarleg grein fyrir því, af hverju þessi samningur var gerður, og hef ég rifjað upp sumt af því nú. Þar hefur aldrei komið til mála nein landssala eða heimtun á endurgjaldi fyrir afsal þeirra réttinda, sem aldrei var afsalað, og af þeirri ástæðu er þetta tal hv. 2. þm. Reykv. gersamlega ástæðulaust. Hitt fær engum dulizt, að þessar ræður hv. þm. eru sprottnar af sama toginu, eins og þegar hann hefur farið landshornanna á milli í sumar til þess að breiða það út, að einungis ef núverandi ríkisstj. færi frá, mundi verða borgað miklu hærra verð fyrir afurðir okkar á markaði í Austur-Evrópu. Uppistaðan í ræðum hv. 2. þm. Reykv. og hans flokksbræðra um þessar mundir sýnir, að það er einmitt hann, sem er meira en reiðubúinn, - hann er trylltur af löngun til þess að reyna að verzla með réttindi landsins og láta einhverja aðra en Íslendinga sjálfa kveða á um það, hverjir eigi að vera í ríkisstj. hverju sinni. Og hv. þm. má vera þess fullviss, að ekki aðeins mér, heldur meiri hluta þingheims og allrar þjóðarinnar flökrar við, þegar hann er að tala um undirlægjuhátt og annað slíkt gagnvart erlendri þjóð. Hann hefur nú þegar, m. a. frammi fyrir alþjóð í útvarpinu, gert sig bera að því að ganga annarra erinda en Íslendinga, og ætti hann því ekki að vera að bregða öðrum um þá ómennsku, sem hann hefur gerzt sekur um sjálfur, enda hygg ég, að það muni vera réttmæli, sem einn gamall og reyndur þm. sagði hér á dögunum, þegar menn undruðust mjög margmælgi í ræðum hv. þm. - en vissulega var ekki að finna skýringuna hvorki í málflutningi né efni ræðu hans - að skýringin væri sú, að hann mundi fá eitthvert fé greitt fyrir hana seinna annars staðar frá, og ég held, að málflutningur þessa hv. þm. sé allur með því marki brenndur, að þar sé verið að tala fyrir annarra eyru en Íslendinga.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Ég vil að þessu sinni vera mjög stuttorður. Fyrir helgina svaraði ég fyrirspurnum hv. þm. Siglf. um innheimtu flugvallargjalda. Hv. þm. spurði, hvort borgað hefði verið gjald af benzíni og einnig lendingargjald, og svaraði ég, að svo væri. Nú er skylt að geta þess, að ég fékk um þetta rangar upplýsingar. Búið er að borga lendingargjöldin, en ekki benzíngjaldið, en ég er alveg sammála hv. þm. í því, að úr innheimtu á flugvallargjöldunum verður að bæta, enda mun það gert, og hún verður einnig auðveldari, eftir því sem fastari skipun kemst á þessi mál. Ég vil út af ummælum hv. 4. þm. Reykv. segja örfá orð. Hann sagði, að hv. þm. Siglf. væri kennt um alla þá óreiðu, sem á þessum málum væri. Ég veit satt að segja ekki, hvers vegna hv. þm. segir þetta, þar sem hæstv. utanrrh. hefur gefið upplýsingar um öll atriði málsins. Hins vegar væri ekki að furða, þótt bent væri á þau atriði, sem sérstaklega heyrðu undir framkvæmd hans í þessu efni. Ég hygg, að ríkisstj. sé það ekkert áhugamál að draga athygli manna frá því, hvernig þessi mál standa nú. Það mætti benda á það, að reglugerðin um flugvallargjöld á Reykjavíkurflugvellinum var ekki sett fyrr en í marz 1947. Hv. þm. Siglf., sem þá var ráðh., lét sem sagt líða allan þann tíma - frá 7. okt. 1946 - án þess að setja reglugerðina. Ég verð að segja það, að ég varð hissa á þessu. Ég segi þetta í tilefni ummæla hv. 4. þm. Reykv., þar eð hann sagði, að verið væri að ásaka einn mann út af öllu þessu. Ég skal ekkert um það segja, hverjum eru að kenna þær misfellur, sem komið hafa í ljós í sambandi við þetta mál, en þetta er a. m. k. hv. þm. Siglf. að kenna. Hv. 4. þm. Reykv. minntist nokkuð á framtíð þessa samnings. Ég greiddi samningnum atkvæði mitt á sínum tíma og segi nú ekki annað en það, að rétt er að athuga, hvernig hann reynist, og sjá svo til, hvað til mála getur komið að gera síðar í þessum efnum. Ég tel það eðlilegt og sjálfsagt, að við reynum að búa þannig út flugmál okkar, að við getum orðið undir það búnir að taka þau að öllu leyti í okkar hendur. Ég skildi hv. 4. þm. Reykv. ekki, þar sem hann sagði, að það hefði komið fram í ræðum manna og einnig blöðum, að framkvæmd samningsins væri vandalaus. Mér virðist þetta alveg talað út í bláinn og hæstv. utanrrh. hefur hér einmitt gert mikið úr því, hvílíkt vandaverk framkvæmd hans væri, og ýmsar reglur það varðandi hefðu ekki verið settar strax, vegna þess að það var vandaverk, sem krafðist reynslu. Ég mun ekki fara fleiri orðum um þetta að sinni. Ræða hæstv. utanrrh. var skýr og skorinorð, og tel ég mig í bili ekki hafa fleira að segja varðandi þetta mál.

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Herra forseti. Ég tel rétt að fara nokkrum orðum um mál þetta, en eins og mönnum er kunnugt, þá hefur þegar mikið verið rætt um það hér í Sþ. undanfarna daga. Hæstv. utanrrh. hefur farið ýtarlega í einstök atriði, og mun ég því ekki rekja málið lið fyrir lið, en aðeins svara því, sem mér þykir ástæða til. Ég vildi þá fyrst drepa á það atriði, að þegar samningur þessi var gerður, þá hófu kommúnistar fyrstir manna upp raustir sínar og reyndu að þyrla ryki í augu manna með því að halda því fram, að hér væri um landráð og þjóðhættulegan samning að ræða, sem komið gæti þjóðinni á kaldan klaka. Hrakspár um framkvæmd samningsins voru miklar og ljóslega málaðar upp allar þær hörmungar og voði, sem íslenzka þjóðin ætti fyrir höndum, ef samningurinn væri gerður. Sú alda, sem í fyrstu reis vegna alls þessa, féll þó furðu fljótt niður, ekki vegna þess, að kommúnistar hættu æsingum sínum, heldur vegna dómgreindar almennings í þessu máli. Strax eftir að samningurinn var svo gerður, átti að gera samtök um að hindra framkvæmd hans, og síðar áttu svo þessi samtök að vera vakandi auga þjóðarinnar yfir því, hvernig stjórnarvöld landsins höguðu framkvæmd hans. Þetta hjaðnaði fljótlega niður, enda átti aldrei fjölmennu fylgi að fagna. Eftir að samningurinn var samþ., þ. 5. okt., var haldið landsþing Alþfl., og féllst það á allt það, er Alþ. hafði gert varðandi þetta mál, og ég hef vissu fyrir, að um flokksmenn mína um allt land gegndi sama máli. Hitt er annað mál, að alls staðar á landinu fundust menn, sem töldu samninginn í sumum atriðum geta verið hættulegan okkur Íslendingum, og einmitt vegna uggs þess, sem var í sumum, þá var gætt sérstakrar varúðar varðandi mál þetta. Ég hygg, að þetta eina ár, sem liðið er síðan samningurinn var gerður, ætti að færa mönnum heim sanninn um, að ekkert hefur skeð, sem er hættulegt fyrir sjálfstæði og fullveldi okkar unga lýðveldis Íslands, og að viðskiptin við hina erlendu stórþjóð, sem samningurinn var gerður við, hafa í engu brugðizt vonum vorum. Eins og hv. 4. þm. Reykv. tók fram hér, þá gætir nokkurs misskilnings og ónákvæmni í ýmsum erlendum blöðum varðandi mál þetta, og hafa sum þeirra viljað halda því fram, að hér væri jafnvel um herstöðvasamning að ræða. Það er í raun og veru sízt að furða, þó að slíkur misskilningur slæddist inn í nokkur blöð erlend, þar eð einn flokkur í landinu sjálfu hefur róið og rær að því öllum árum, að hér sé einmitt um slíkan samning að ræða, og skirrist ekki við að láta það í ljós erlendis sem innanlands. Ég hef átt þess kost að ræða þetta mál við ýmsa ráðamenn Norðurlandaþjóðanna, að gefnu þeirra tilefni, og hafa þeir látið það álit sitt í ljós, að þeir hyggja, að virða beri íslenzku þjóðina fremur en hitt fyrir það, að hún gerði þennan samning, og vera má, að sumar af Norðurlandaþjóðunum eigi eftir að sigla í höfn jafnvandasömum málum og þessu, og óskandi, að þeim tækist það jafnfarsællega og okkur Íslendingum. Enn er eftir að taka ákvarðanir varðandi Svalbarða og Grænland, en hvort tveggja eru vandasöm mál. Þeirri skoðun, að með samningnum sé verið að ganga á landsréttindi Íslendinga og að þjóðinni stafi hætta af honum, eins og kommúnistar halda fram, hefur skotið upp á stöku stað erlendis, ef við nánari athugun viðkomandi manna hjaðnar sú trú algerlega niður, því að hún getur ekki byggzt á öðru en vanþekkingu á máli þessu. Og ég tel það víðs fjarri, að hin íslenzka ríkisstj., sem um samninginn fjallaði, hafi með samþykkt hans gengið á íslenzk landsréttindi eða í nokkru sett blett á þjóð sína. Hvað snertir framkvæmd samningsins, er skýrslan um það atriði ljósasta og greinarbezta vitnið. Hún hefur nú birzt bæði í blöðum og útvarpi, svo að ég sé ekki ástæðu til að lesa hana hér. Kommúnistar hafa leyft sér hér að gefa í skyn, að hún mundi á ýmsa lund ósönn og fölsuð. Ég vildi leyfa mér að taka það fram, að 2 af þeim mönnum, sem skýrsluna gerðu, eru mér báðir kunnir að sérstakri samvizkusemi og árvekni í störfum sínum, og ég hygg, að þeir séu af fleiri en mér taldir einir beztu og færustu embættismenn, sem ríkið hefur á að skipa. Þessir menn eru þeir Gunnlaugur Briem og Gunnlaugur Pétursson. Ég mundi ekki leyfa mér að hugsa, að þessir menn hefðu látið nota sig til þess að gefa einhver svikavottorð um óhæfu, sem verið væri að drýgja. Með þessu er ég ekki að varpa skugga á hina tvo mennina, sem að skýrslunni hafa unnið. Ég þekki þá ekki eins vel, en hef aldrei heyrt þeirra getið að öðru en vöndugheitum og trúi því eindregið, að þeir mundu aldrei láta nota sig sem verkfæri til þess að hylma yfir eitthvað, sem illa er gert. Skýrslan er mjög ljós og skýr í öllum atriðum. Í umr. þessum hefur helzt verið fundið að því, að ekki hafi verið í upphafi gerð sú reglugerð, sem þurfi, um framkvæmd samningsins, t. d. hvað viðvíkur flugvallargjöldunum. Ég hygg, að það út af fyrir sig geti ekki haft neina úrslitaþýðingu fyrir framkvæmd samningsins í heild. Ég tel, að ýmis tormerki hafi verið á að setja þessa reglugerð, strax eftir að samningurinn var gerður, vegna þess, að rétt gat verið að afla sér reynslu og nánari þekkingar um ýmis atriði, og ég hygg, að það hafi verið það, sem vakti fyrir hæstv. fyrrv. atvmrh. Nú hefur hæstv. menntmrh. hins vegar upplýst, að dráttur þessi hafi verið óhæfilega langur, og er því auðvitað ekki bót mælandi. Hvað viðvíkur byggingum á Keflavíkurflugvellinum, þá hafa kommúnistar fyllzt reiði mikilli út af því, að þegar um byggingar þessar til handa Bandaríkjum Norður-Ameríku hefur verið að ræða, þá hafi ekki skort fjárfestingarleyfi eða annað slíkt, sem annars eru vandkvæði á að afla fyrir Íslendinga sjálfa. Ég vil benda á það, að Bandaríkin vildu einmitt hafa þessar byggingar óvandaðar bráðabirgðabyggingar, en íslenzka ríkisstj. taldi íslenzkum hagsmunum betur borgið með því að hafa þessar byggingar varanlegar og vandaðar, með því að Íslendingar koma sjálfir til með að eignast þær og allt það, er fast er þarna suður frá. En þetta er aðeins ein tilraun kommúnista til þess að vekja tortryggni og óánægju með aðgerðir stjórnarvaldanna. Það mun koma í ljós, ef menn gera sér það ómak að skoða mál þessi niður í kjölinn, að þeir menn, sem um þessi mál hafa fjallað, hafa haldið eins vel og unnt var á málefnum Íslendinga og í engu borið hagsmuni þeirra fyrir borð. Hitt er annað mál, að þegar um jafnvíðtækan samning og þetta er að ræða, þá hljóta alltaf að rísa upp nokkur vafaatriði varðandi framkvæmd hans, en ég vil ítreka það, að ríkisstj. vill halda uppi þeim skýringum varðandi mál þetta, sem sýna, að íslenzkir hagsmunir hafa verið bornir fyrir brjósti og munu einnig vera það. Bandaríkjastj. hefur heldur í engu sýnt, að hún vilji ekki halda samninginn, og alltaf þegar vafaatriði hafa komið fram, hefur þeim lyktað með samkomulagi, sem Íslendingar þurfa ekki að kvarta yfir. Bandaríkin hafa alltaf sýnt lipurð varðandi vafamálin. Ég hygg, að slá megi föstu, að íslenzk stjórnarvöld hafi reynt að framkvæma samninginn með hagsmuni Íslendinga fyrir augum og að í engu hafi verið gengið á rétt þeirra, og í öðru lagi, að Bandaríkin hafi ekki sýnt vilja á að virða ekki samninginn. Ég hygg, að íslenzkum hagsmunum sé bezt borgið með því að halda samkomulagi og góðri sambúð við allar þær þjóðir, sem í engu hafa sýnt það, að vilja ganga á rétt okkar. Við Íslendingar, sem erum fámenn þjóð og valdalítil, höfum ekki efni á því að koma okkur út úr húsi hjá neinni þjóð, allra sízt hjá stórveldi eins og Bandaríkjunum, sem við höfum yfirleitt reynt að orðheldni og lipurð. Það er engin ástæða til að vera að troða illsakir við Bandaríkin út af samningi þessum, því að hann getur enga hættu haft í för með sér fyrir landið eða þjóðina. Reynslan ber því ótvírætt vitni, að þær hrakspár, sem spáð var, er samningurinn um Keflavíkurflugvöllinn var gerður, hafa ekki staðizt, en ég vil að lokum taka undir með samráðherrum mínum, hæstv. utanrrh. (BBen) og hæstv. menntmrh. (EystJ), að gefnu tilefni, er spurt var að því, hvort við værum því hlynntir, að samningurinn gengi úr gildi strax og hann væri útrunninn, að það fer eftir framkvæmd og reynslu af samningnum, hvaða afstaða verður tekin til málsins, þegar hann rennur út. Það getur enginn vitað, hvernig ástandið verður í heiminum þá, og það er vafasamt, að Íslendingar geti einir, svo að í lagi sé, rekið þennan flugvöll, sem er með þeim stærstu í heimi. Ég tel lítil líkindi til þess, að íslenzka ríkið hafi fullkomið bolmagn til að reka hann, því að samgöngur um hann verða miklar og þýðing hans fyrir alheimssamgöngur er mikil. En það getur skapazt aðstaða til að reka hann í samráði við aðra aðila, t. d. alþjóðaflugsamtök eða aðra, án þess að nokkur hætta sé búin íslenzku þjóðinni af þeim erlendu mönnum, sem hingað kæmu. Það er beint vantraust á þjóðina, að hér sé verið að stofna sjálfstæði hennar í hættu vegna nokkurra útlendinga, sem dvelja í landinu.