Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Það hefur orðið nokkur töf á afgreiðslu þessa máls hjá n. vegna þess, að það liggur við borð, að Ísland verði aðili í alþjóðlegum gjaldeyrissjóði, og verður þá þessi sjóður lagður niður. Nú munu aðrar þjóðir ekki taka mál þessi til meðferðar fyrr en upp úr áramótum. N. leggur því til, að frestað verði málinu um sinn, til þess að ríkissjóður þurfi ekki að taka ábyrgð á greiðslu vaxtataps vegna gjaldeyrisvarasjóðsins. Vænti ég þess, að frv. verði samþ. Það heimtar litlar sem engar umr.



Herra forseti. - Í frv. þessu er farið fram á, að ríkið gangi í ábyrgð fyrir 1 millj. kr. láni fyrir landssmiðjuna. Orsök þessa frv. er fyrst og fremst sú, að landssmiðjan stendur nú í stórvirkjum. Hún er að reisa stórbyggingu fyrir starfsemi sína. Það er fjögurra hæða hús, með um 600 fermetra gólffleti hver hæð, auk kjallara af sömu stærð, og mun það kosta um 11/2 millj. kr. Skiptir því miklu að geta fengið hagkvæmt lán til framkvæmdanna. Hagur landssmiðjunnar er nú á þessa leið: Eignir kr. 2331000.00, þar af hrein eign kr. 900000.00. Mismunur kr. 1431000.00. Þar við bætast útistandandi skuldir kr. 200000.00, eða samtals kr. 1631000.00. Föst lán landssmiðjunnar eru nú: Hjá ríkissjóði kr. 50000.00, landsverzlunarvarasjóði kr. 10000.00 og hjá vegagerð ríkissjóðs kr. 90000.00, eða samtals kr. 150000.00. Laus lán landssmiðjunnar eru nú um kr. 1480000.00, og lítur stjórn hennar svo á, að hagkvæmara mundi að koma lánum þessum í föst lán. Fjhn. vill mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. - Ég hef við upphaf þessarar umr. gert grein fyrir þeim brtt., sem n. flytur, og hef litlu þar við að bæta. Hæstv. ríkisstj. hlutaðist til um, að málið yrði tekið af dagskrá til frekari athugunar. Nú vil ég mælast til, að þeir, sem flutt hafa brtt., taki þær aftur til 3. umr., svo að málið geti gengið áfram.



Þetta frv. er fram borið samkvæmt ósk stj. síldarverksmiðja ríkisins. Eins og hv. þm: er kunnugt, hafa verið samþ. l. um síldarverksmiðjur ríkisins, og í þeim er heimild til lántöku, 10 millj. kr. Nú er svo komið, að þær framkvæmdir, sem stjórn verksmiðjanna hefur í huga, eru svo miklar, að þessi heimild nægir ekki. Nú er í ráði umfram þá stækkun, sem þegar hefur verið gerð, að byggja nýja verksmiðju á Siglufirði fyrir næstu vertíð, sem vinnur úr 4000 málum á sólarhring, og einnig verksmiðju á Skagaströnd, 5000 mál, einnig fyrir næstu vertíð, en hvort hún kemst upp, er fyrst og fremst undir því komið, hvort fyrirhuguð hafnarmannvirki komast þar upp svo snemma, því að það er ástæðulaust að byggja hana þar, ef höfnin er ekki komin, en það mál liggur nú líka fyrir þinginu. Þetta frv. er því nauðsynleg ráðstöfun til að geta framkvæmt l., sem þingið samþ. 1942. Fyrst eftir að málið hafði verið samþ., varð töf á framkvæmdum, fyrst og fremst vegna þess, að erfitt var að fá vélar, og það, sem var þá fyrst og fremst gert, var að byggja verksmiðjurnar, en nú er svo komið, að búast má við, að hægt sé að fá vélar frá Ameríku hindrunarlítið, og vonandi er hægt að reikna með, að 1946 getum við fengið vélar frá Svíþjóð, en Svíar eru einna lengst komnir í framleiðslu á slíkum tækjum, einkum þó lýsisskilvindum. Frv. er því fram borið til þess, að við getum hagnýtt okkur þá möguleika, sem stofnað hefur verið til með l. frá 1942. Ég vil mælast til þess, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og fjhn., og vænti ég, að hún reyni að hraða málinu svo sem frekast er unnt.



Herra forseti. - Þessi brbl. voru gefin út með samþykki þriggja þingflokka. N. hefur ekki talið ástæðu til að skýra frá störfum sínum, þar eð þeim er enn ekki lokið. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ., en einn nefndarmaður hefur sérstöðu.



Ég hef frá upphafi verið því mótfallinn, að ríkið stofni sér í þá fjárhagslegu hættu að kaupa eignir setuliðsins. Eins og meðferð þessa máls er nú háttað ber þingið alla ábyrgðina, en fjarri mun fara, að vel horfi með sölu þessara eigna, og því lengra sem líður, því verðminni verða þær.



Ég mæli með, að þetta frv. verði samþ., en er þó samþykkur hv. 3. þm. Reykv. um það, að framkvæmd þessa máls er varhugaverð. Ríkið blandaði sér í þetta mál til þess að tryggja einstaklingum hagkvæm kaup, en koma í veg fyrir allt brask með eignir þessar. Þessum tilgangi mun ekki hafa verið náð. En úr því að ríkið er búið að taka þetta að sér á annað borð, þá mæli ég með þessu frv. í því trausti, að hæstv. ríkisstj. sjái um, að þessi viðskipti lendi ekki á neina braskbraut.



Herra forseti. Í l. frá 1936 um meðferð einkamála í héraði er sett skilyrði fyrir, að menn fái skipun sem dómarar, að menn hafi starfað í þrjú ár í ýmsum þýðingarmiklum störfum, svo sem fulltrúar eða skrifstofustjórar í stjórnarráðinu eða lögreglustjórar, skrifstofustjórar og fulltrúar bæjarstjóra o.fl. Með þessu frv. er farið fram á að bæta hér við alþingismönnum, að þeir lögfræðingar, sem hafa setið á þingi í þrjú ár og öðlazt þar með reynslu við setningu og meðferð 1., hafi þessi sömu réttindi. Frv. kom frá Ed. og var samþ. einróma þar. Allshn. þessarar d. mælir sömuleiðis með, að frv. verði samþ. óbreytt.



Ég skal verða við tilmælum hæstv. forseta að lengja ekki umr. í dag. Ég vil aðeins geta þess, að menntmn. leggur til, að frv. nái fram að ganga óbreytt.



Ég hef leyft mér að bera fram brtt. við þetta frv. á þskj. 637. Ég hef við fyrri umr. málsins lýst, hvaða breyt. ég óska að fá á frv. til að ná því sama og hv. flm. lýsti, að væri aðaláhugamál sitt að tryggja með flutningi þessa frv., en það var, að ætíð væri til heima í héraði og sömuleiðis á aðalsafni landsins nothæft eintak af þessum kirkjubókum. Nú er það sjáanlegt, að eins og frv. er flutt, þá er ekki hægt að ná þessum tilgangi, svo að fullnægjandi sé. Ef frv. er samþ. óbreytt, þá koma þær ekki til safnsins fyrr en a.m.k. nokkrum áratugum eftir, að byrjað er að færa þær heima í héraði. Eftir því sem frv. ætlast til, þá verður bókin ekki til nema í mörgum brotum, sem sé fyrir hverja sókn út af fyrir sig, en ekki prestakallið í heild, hún verður m.ö.o. færð af mörgum mönnum. Yrði þá alltaf að fá menn úr hverri sókn til að vinna þetta starf í staðinn fyrir að taka afrit handa landsbókasafninu og sömuleiðis héraðsbókasafni, ef til er og þau óska eftir. Með brtt. minni næst því fullkomlega það, sem hv. flm. taldi höfuðmarkmið sitt, ef bækurnar eru til fullfærðar á hverjum tíma, bæði í þjóðskjalasafninu og heima í héraði, þar sem þau óska eftir, að það sé gert. Það næst enn fremur, að þau eintök, sem til eru, eru færð af þeim, sem sjálfur gerir skýrsluna, en gengur ekki milli manna og veikist í mörg ár, kannske milli margra heimila, eins og ella mundi. Þetta er því miklu tryggara til að ná höfuðtilgangi frv., en útilokar líka óþarfa umstang við að taka þessi afrit, eins og mundi verða, ef sérstakur maður væri fenginn til að taka afrit fyrir hverja sókn í prestakallinu. Sóknir í prestaköllum eru allt upp í sex, og væru það þá allt að sex menn, sem ættu að afrita þessi litlu brot hver fyrir sig. Við, sem þekkjum til úti um sveitir, vitum, í hvaða lagi það væri, ef margir menn ættu að færa þetta hver fyrir sig. Ég játa fúslega, að með þessari breyt. er prestunum lögð miklu meiri skylda á herðar, en ég veit, að þeir eru fúsir til að taka hana að sér til þess að hafa bækurnar í lagi, því að ég veit, að þeir óska eftir, að bókhald þeirra og skýrslugerð sé í svo góðu lagi sem unnt er, og vilja heldur leggja á sig aukaerfiði en það sé gert á skotspónum af mörgum í prestakallinu, eins og ætlazt er til í frv. Þá er líka tryggt, að frumbókin yrði send til þjóðskjalasafnsins 50 árum eftir, að hún er útskrifuð, en presti þá afhent aftur afritin, sem hann hefur gert fram til þess tíma, svo að alltaf er til í prestakallssafninu afrit af kirkjubókinni, sem er fullkomlega færð fram til dags „dató“ á hverjum tíma. Þetta álít ég betra fyrir prestinn og margfalt betra og tryggara fyrir þá, sem eiga að nota safn ríkisins á hverjum tíma, að eiga bækurnar færðar fram á síðasta ár og að geta haft heima í prestakallinu bækurnar sjálfar eða afrit af þeim. Ég get því ekki skilið, hvað fyrir hv. n. vakir, ef hún telur sig til neydda að leggjast á móti þessari brtt. við frv. eða þá hv. flm. Ég hygg, að sá mótþrói sé algerlega á misskilningi byggður, því að eftir því sem mér virtist n. og hv. flm. áður líta á þetta mál, þá virtist mér ekkert bera á milli um, að það fyrirkomulag, sem ég sting upp á, sé talsvert betra en það, sem í frv. er.

Frsm. (Barði Guðmundsson) Hv. þm. V.-Sk. segist ekki skilja, hvernig n. geti verið andvíg brtt. hans. Ég verð að segja, að ég botna ekkert í, hvers vegna hann hefur komið með þessa brtt. Hann segir, að það sé í samræmi við ákvæði frv. um að innheimta bækurnar, þegar hann í brtt. vill láta kalla þær inn fimmtíu árum eftir, að þær eru fullritaðar, en í frv. stendur fimmtíu árum eftir, að þær eru löggiltar til notkunar í embætti prestsins. Það munar miklu á þessu. Ef brtt. væri fylgt, þá mundi ekki nást í bækurnar, fyrr en þær væru orðnar 100 ára gamlar. Þetta virðist hann ekki athuga, og í raun og veru er á engan hátt hægt að segja, að brtt. feli í sér bót á frumvarpinu. Hann leggur mikla áherzlu á, að heppilegast sé, að afritin séu gerð á laus blöð, sem séu send árlega til safnsins, og svo þegar fimmtíu ár séu liðin frá því að byrjað var að endurrita bókina, yrði loks krafizt bókarinnar sjálfrar, en hin lausu blöð endursend prestakallinu. Ég vil benda á það í sambandi við þetta mál, sem hefur ekki svo litla þýðingu fyrir safnið, en það er pappírsmergðin. Það er versti fjandi safna, hinn óskrifaði pappír, sem berst þangað. Svona mundu bækurnar líta út samkvæmt því, sem ætlazt er til í frv. hv. 2. þm. Skagf. ( Þm. sýndi nokkrar útskrifaðar opnur í bók.) Nú skal ég leyfa mér að sýna hv. þm., hvernig þessar bækur mundu líta út samkv. till. hv. þm. V.-Sk. (Hér sýndi þm. bók, sem var óskrifuð á annarri síðu, en skrifuð á hinni, sums staðar mjög lítið, sums staðar nokkru meira.) Þannig mundu afritin líta út samkv. till. hv. þm. V.-Sk., sama sem ekkert annað en óskrifaður pappír. Svona mundu afritin af prestþjónustubókunum líta út eftir till. hv. þm. V.-Sk., nákvæmt sýnishorn af því, ef brtt. hans er samþ. Nú flettum við blöðunum. Sjáið þið. Hér er skýrsla frá Hofteigsprestakalli, tvö nöfn á henni. Nú er hér aðeins tekið afrit af frumskýrslunni, en þar eru líka dálkar fyrir fædda, skírða, dána og gifta, svo að hver bók yrði a.m.k. 4–5 sinnum stærri en hér er um að ræða. Svo kemur annað, sem vert er að gefa gaum, en það eru erfiðleikarnir á að halda öllu þessu í röð og reglu. Allir, sem eitthvað hafa fengizt við kaupskap, vita, hvað þægilegt er að eiga við lausblaðabækur. Það er hægt að nota þær í nokkur ár, en eins og hann gerir ráð fyrir að nota þær í fimmtíu ár eða þar yfir, þá yrði þetta gersamlega óframkvæmanlegt. Í þessu sambandi vil ég minna á orð, sem hv. þm. V.-Sk. lét falla við 2. umr. Hann sagðist ekki vilja gefa tvo aura fyrir prestþjónustubækur, sem væru bundnar. Svo leyfir hann sér að koma með brtt., sem gengur út á, að ekki sé hægt að innkalla bækurnar fyrr en eftir kannske hundrað ár. Ég vil skora á menn að fella þessa brtt. svo rækilega, að menn séu ekki að leika sér að að bera fram till., sem byggjast ekki á neinni skynsemi.



Ég verð að segja, að mér finnst það koma úr einkennilegri átt, þegar menn heyra rödd frá forstöðumanni þjóðskjalasafns eða öðru slíku bókasafni og skjalaverði, sem byggist á jafnlítilli skynsemd og þessi ræða. Ég hygg, að eitt hafi verið rétt af því, sem hann sagði, en það var, að hann óttaðist, að hann mundi hafa svo annstrangt, að hann gæti ekki haldið öllu safninu í röð og reglu, eins og hverjum bókaverði er gleði að gera, sem vill hafa reglu á hlutunum. Ég skal svo víkja að þeim blekkingum, sem hann var hér með, sem mig furðar á, að jafngreindur maður og athugull skuli láta henda sig að bera fram í áheyrn svo margra manna og skynugra sem eru hér í þessari hv. d. Hann kemur hér fram með afrit af kirkjubókum og segir, að versti fjandi safnanna sé hinn mikli óskrifaði pappír og að af honum verði svo mikið, ef skýrslurnar séu sendar árlega, því að það sé ekki hægt að skrifa nema á aðra síðuna. Hann tekur sem sönnunargagn fermingarskýrslur presta, sem eru svo útbúnar, að ekki er prentað frá hans hendi nema öðrum megin á blaðið. Það skilur hver maður, að auðvelt er að búa skýrsluform þannig út, að hægt sé að skrifa beggja vegna, eða er það einhver ný fræði frá þjóðskjalasafninu á Íslandi, að ómögulegt sé að skrifa nema öðrum megin, ef blöðin eru laus? Það er kyndug fræði frá mínum bæjardyrum séð, og ég vil óska skýringar á því frá hv. 5. landsk., sem er þjóðskjalavörður á Íslandi, hvers vegna sé ófært að útbúa slík skýrsluform handa prestum og öðrum þannig, að skrifa megi á blöðin beggja vegna  Þá sagði hv. þm., að ég hefði sagt við 2. umr. málsins, að ég vildi ekki gefa tvo aura fyrir 50 ára gamlar kirkjubækur. Ég sagði, að ég vildi ekki gefa tvo aura fyrir bækur, sem væru búnar að ganga manna á milli í 50 ár og geymast misjafnlega. Aftur á móti eru margar hundrað ára og mörg hundruð ára gamlar bækur, sem ég vildi gjarnan eiga. Eins og hann ætti að þekkja bezt af landsbókasafninu, þá eru margar bækur, sem flækzt hafa lengi á milli, orðnar ónothæfar, og ef þær ættu að ganga enn lengur á milli og færast af mörgum mönnum, þá er gefið, að slík eintök yrðu einskis virði. Með þeim till., sem ég flyt, er tryggt, að alltaf fáist í þjóðskjalasafninu afrit af kirkjubókum, sem hefur ekki gengið á milli neinna og er alveg nýtt og óveikt. Þá eru þær margfalt meira virði en ef þær ættu að ganga manna á milli um hver áramót, taka af þeim afrit í mörgum sóknum og kæmu svo til landsbókasafnsins eftir 50 ár. Ég ímynda mér, að það væri ekki neinn hagur fyrir þjóðskjalasafnið. Það, sem þessi mótstaða hv. þm. byggist á, er efalaust ekkert annað en það, að hann telur eftir sér að taka við skýrslum árlega, raða þeim niður og færa inn. En þá væru líka alltaf nýjar prestsbækur til dags „dató“, heldur en eins og núna að hafa þær ekki fyrr en eftir 60 eða 100 ár. Vitanlega er það aukið starf, en til hvers er stofnunin og bókaverðirnir og starfsmennirnir, ef þeir eiga ekki að halda slíkum hlutum í lagi og helzt fá bækurnar óvelktar og í sem beztu ásigkomulagi? Ég verð því að segja, að þessi mótbára hv. 5. landsk. byggist ekki á skynsemi, - ekki einu sinni á minnsta snefli af því, sem hagnýtt er í þessu efni. Hún byggist eingöngu á einhverri sérstakri afturhaldssemi og mótþróa, að vilja ekki breyta nokkurn skapaðan hlut til frá því, sem áður var, þó að hann viti, að á mörgum sviðum eru bækur, sem hann hefur fengið, í óhæfu ástandi og þeim aðferðum, sem eru við hafðar, ávant í stórum stíl.

Ég er ekki flm. frv

Hv. 5. landsk. talaði um, þegar hann sýndi prestsbókina, að svona litu afritin út, er farið væri eftir frv. Þetta eru hreinustu ósannindi. Það er alls ekki ætlazt til eftir frv., að afrit af kirkjubókunum séu tekin í heilu lagi, heldur í hverri einstakri sókn, og það er auðvitað fært inn mismunandi eftir sóknum, því að töluröðin á fæddum, dánum, skírðum eða giftum er ekki eins rétt í þeim afritum, sem tekin eru fyrir bókasöfn heimilanna. Ég sé svo í raun og veru enga ástæðu til að vera að ræða þetta meira. Það upphlaup, sem hv. 5. landsk. var að gera um þetta, er frá mínum bæjardyrum gersamlega óskiljanlegt. Það er ekki rætt neitt um hið praktíska fyrirkomulag á þessum hlutum, enda virðist hv. þm. hafa sáralítinn áhuga á að færa þetta með samvinnu í það lag, sem hentugast væri, bæði fyrir þá, sem þurfa að nota þessar heimildir síðar, og þá menn, sem eiga að starfa að því að gera heimildirnar sem beztar úr garði. Fyrir sóknarprestana er líka metnaðarmál, að bækur þeirra og skýrslur séu góðar heimildir, vel færðar og í góðu lagi, en ekki í tómum brotum. Bækurnar kannske eyðilagðar af því að flækjast í illum geymslum og að margir hafa handfjatlað þær. Ég vil þess vegna vonast til, þar sem ég er sannfærður um, að brtt. minar ná fullkomlega eins vel upphaflegum tilgangi flm. og áreiðanlega geðfelldari þeim mönnum, sem eiga að útbúa heimildirnar, og betri fyrir þjóðskjalasafnið, þó að þjóðskjalavörður sjái það ekki, að það sé athugað hlutdrægnislaust, hvað heppilegast er í þessu efni. Ég efast ekki um, að hver maður, sem leggur þetta niður fyrir sér hlutdrægnislaust, sér, að þær eru heppilegri fyrir alla og ná tilganginum betur en upphaflega frv.



Ég vil leyfa mér að þakka n. fyrir afgreiðslu þessa máls. - Ég var ekki viðstaddur, þegar málið var tekið til 2. umr., en út af þeim umr., sem hér hafa farið fram, vil ég taka fram, að mér er það ekki neitt kappsmál þannig lagað, en það, sem fyrir mér vakti og vakir, var í fyrsta lagi að tryggja, að alltaf væru til tvö samrit af kirkjubókunum, svo að öruggt væri, þó að ein slík bók færist, að til væri annað samrit, sem treysta mætti og hægt væri þá að taka afrit af. Þetta var fyrir mér aðalatriðið í flutningi málsins. Hitt atriðið, sem ég lagði mikla áherzlu á, var að tryggja héruðunum, að þau fengju ávallt annað samritið. Það lægi heima í héraðinu hjá viðkomandi sýslu- eða héraðsbókasafni, því að ég taldi samkv. þeirri reynslu, sem margfaldlega hefur fengizt, að það mundi vera tryggara en þeim væri dreift hingað og þangað út um allar sýslur. Ég geri fastlega ráð fyrir, að von bráðar verði komið þeirri skipan á, að hvert hérað eigi sitt bóka- og skjalasafn, þar sem slíkar bækur eru vandlega geymdar og betur tryggðar en þegar þeim er dreift út um héruðin hingað og þangað hjá prestum í misjafnri .geymslu, eins og ávallt vill verða, þegar svo er. Það, sem ég tel, að skorti hér á við brtt. hv. þm. V.-Sk., er, að héraðsbókasöfnunum eru ekki tryggðar þessar bækur. Í brtt. er gert ráð fyrir, að þær séu geymdar á prestsetrunum og prestarnir geti haldið afritunum, e.t.v. hundrað ár. Í öðru lagi tel ég, að fyrirkomulag það, sem frv. gerir ráð fyrir, tryggi betur en með brtt., að bækurnar séu rétt færðar. Ég hef rekið mig á það, - og ég býst við allir þeir, sem eitthvað hafa grúskað í gömlum kirkjubókum, - að þar eru eyður og stundum undarlegar eyður og bersýnilegt, enda vitað, að nöfn og mikilsverðar athafnir hafa beinlínis fallið burtu. Ég gæti nefnt ýmis dæmi því til sönnunar, sem eru vel kunn. Ég er sannfærður um, ef sú skipan er höfð á, sem gert er ráð fyrir í frv., að einhver valinn maður kæmi heim í prestakallið og tæki afrit, þá gæti ekki hjá því farið, að hann ræki minni til, að þessi og hinn atburður hefði skeð, þessi hjón verið gift, þetta barn skírt o.s.frv. Þetta eru viðburðir, sem alloft hafa alveg fallið burtu af vangá hjá prestunum. Þetta tel ég nokkurt öryggi eða talsvert öryggi fyrir rétta færslu kirkjubóka og geri bækurnar verðmætari en ella, því að segja má, að í þessu felist á vissan hátt endurskoðun, sem er mikils virði. - Þá er náttúrlega, svo að ég snúi mér að brtt., ekki því að leyna, að því miður hafa verið nokkur brögð að því hjá einstökum prestum eins og hjá öðrum embættismönnum, að borið hefur á vanrækslu á þessu sviði, og það mun ekki vera dæmalaust, að ekki sé fært í kirkjubækur jafnvel árum saman, - skírnir, fermingar o.fl. sé á lausum blöðum í bókunum. Þetta mundi vitanlega ekki geta gengið með þeim hætti, sem gert er ráð fyrir í frv. mínu, vegna þess að þeir, sem kæmu heim á heimili prestanna til þess að að taka afrit af bókunum, mundu krefjast að fá þessar síður. Og ég vil fullyrða, að þeir prestar væru fáir, sem ekki notuðu tækifærið til að færa inn í prestþjónustubækur sínar um leið. Þetta allt saman tel ég frv. til gildis, og ég geri ekki mikið úr því, að þessar bækur verði sérstaklega þvældar, þó að einhver valinn maður úr hverri sókn kæmi heim á prestsetrið og tæki afskriftir af bókunum. Það mundi víðast hvar ekki taka nema dagsstund, ef sæmilega góður skrifari væri að, og viða ekki nema örfáa klukkutíma. Auk þess þurfa sóknarnefndarformenn að færa inn í bækurnar hjá sér skrá yfir alla, sem eru gjaldskyldir til prests og kirkju, og þarf því aðeins að bæta við þeim, sem eru innan við 16 ára aldur. Ég get þess vegna ekki gert mikið úr því. Aftur á móti játa ég, að það er eitt atriði, sem brtt. hv. þm. V.-Sk. stendur mínu frv. framar um, og það er, að sóknarpresturinn sendi eins og bráðabirgðaskrá eða skýrslu til safnsins, svo að safnið hafi á hverjum tíma aðgang að því, sem komið er í bækurnar, áður en þær eru færðar. Það tel ég vera til þæginda fyrir söfnin. En að öðru leyti, hvað snertir þarfir þjóðskjalasafnsins, þá verð ég að líta svo á, að þjóðskjalavörður sé okkur öllum dómbærari um þarfir safnsins, og hvað því hentar bezt einmitt á þessu sviði. Ég beygi mig því fyrir því, enda hefur hann réttilega bent á, að bækurnar skuli ekki afhenda fyrr en eftir 50 ár, þegar þær eru afskrifaðar.

Frsm. (Barði Guðmundsson) Hv. þm. V.-Sk. virtist gera sér mikinn mat úr því, sem ég sagði viðvíkjandi pappír, sem kæmi í þjóðskjalasafnið, ef svona fyrirkomulag væri notað. Hann tók fram, að lítill vandi væri að ráða bót á slíku, og bar mér heimsku á brýn, að ég skyldi leyfa mér að nefna þetta. Það væri mjög auðvelt að hafa skýrsluformin miðuð við hvert einstakt prestakall. En hv. þm. benti ekki á, hvernig ætti að koma þessu fyrir. Svo var hv. þm. að bera mér á brýn, að afstaða mín í þessu máli mótaðist af því, að ég vildi ekki hafa meira umstang í þjóðskjalasafninu en væri. Ég hugsa, að lítið kæmi til minna kasta að raða þessum skýrslum eða sjá um meðferð þeirra, en annars vil ég alveg vísa svona dylgjum frá mér sem óviðeigandi á þessum stað. Aftur á móti er rétt að minnast á það, sem hv. þm. sagði um óþægindin, sem sóknarprestarnir hefðu af því, ef þetta frv. yrði samþ. óbreytt, því að þá þyrftu sóknarnefndarformenn að koma heim á heimili prestanna, setjast þar upp og taka af skriftir. Þvílík óskapleg óþægindi fyrir sóknarprestinn á Breiðabólsstað eða annars staðar að taka á móti virðulegum sóknarnefndarmanni eina kvöldstund eða svo, því að lengri tíma tekur það ekki fyrir eina sókn. Þetta ætti hv. þm. V.-Sk. að vita allra manna bezt. Svo vil ég taka fram, að það er heldur óheppilegt dæmi, þegar hv. þm. talar um í því sambandi, að það séu sex sóknir í einu prestakalli. Það er alger undantekning, og það væri nýstárleg starfsemi, ef allt miðaðist við undantekningar, en ekki við reglurnar. Slíku anza ég ekki. Þá sagði hv. þm. V.-Sk., að ég hefði farið rangt með það atriði, sem ég hafði eftir honum við 2. umr. málsins, þar sem hann sagðist ekki vilja gefa tvo aura fyrir þær bækur, sem væru 50 ára gamlar eða hefðu gengið á milli manna í 50 ár, eins og hann vildi orða það. Ég skal taka skýrt fram, að efnislega fór ég alveg rétt með það, eins og allir geta heyrt, en það var frekar af góðvild gagnvart hv. þm., að ég notaði orðin á þá leið, að bækurnar væru orðnar 50 ára, heldur en þær hefðu gengið á milli manna. Þetta eru því bara útúrsnúningar hjá hv. þm. V.-Sk. Í frv. stendur, að fela eigi sóknarnefndarformönnum eða öðrum enn hæfari mönnum að annast þessar afskriftir og varðveita bækurnar. Ég efast um - með fullri virðingu fyrir hv. sóknarprestum -, að valinkunnir menn í hverri sókn standi ekki prestunum fullkomlega á sporði um hirðusemi og vandvirkni. Ég hef svo ekki meira að segja.



Það er sannarlega ekki þörf á að gera langar athugasemdir við þessar umr. Það er ekki svo merkilegt, sem fram hefur komið, það verð ég að segja. Mér finnst gegna hreinustu furðu, að í ekki flóknara máli en hér er um að ræða skuli vera svo til útilokað af þeim, sem helzt ættu að hafa vit á því, að tala megi um málið af raunhæfni og eins og hlutirnir liggja fyrir, en vera með alls konar slettur og óviðeigandi fullyrðingar í sambandi við þetta, sem hvergi eiga sér nokkurn stað, það finnst mér hreinasta furða, og skal ég tilnefna nokkur dæmi úr ræðu hv. 5. landsk. Hann er að tala um, að það sé algerlega rangt, að sex sóknir séu í prestakalli og þar af leiðandi sex afrit af kirkjubókum. Ég sagði: „allt að sex sóknir í prestakalli“. Það er ekki óalgengt - og langalgengast -, að þrjár eða fjórar sóknir séu í hverju prestakalli. Ég hygg eiginlega, að fjórar sóknir séu algengastar í prestakallaskipuninni, eins og hún er nú í landinu. Nokkur prestaköll eru yfir, en aðeins örfá fyrir neðan. Hann segir, að afrit af þessum bókum séu tekin af valinkunnum og ágætum mönnum. Ég neita ekki, að þeir geta verið það, en þrátt fyrir það yrðu afrit þessara bóka a.m.k. í jafnmörgu lagi og sóknirnar í hverju prestakalli, og auðvitað mjög misjafnt, hverjir tækju að sér að færa kirkjubækurnar, og ekki víst, að alltaf væru hæfustu mennirnir, sem vildu gera það. Þó að víða séu til ágætir menn, þá get ég fullvissað bæði hv. 2. þm. Skagf., flm. frv., og hv. 5. landsk., frsm. þess, - a.m.k. hefur hagstofustjóri borið sóknarprestunum í landinu þann vitnisburð, - að alltaf væru áreiðanlegastar þær skýrslur, sem kæmu frá þeim. Þetta er í raun og veru mjög eðlilegt, því að þetta tilheyrir starfi þeirra, og ég þori að fullyrða, þegar prestar hafa verið nokkur ár í prestakalli, að þá er enginn maður í þeirri sveit, sem er betur kunnugur fólkinu almennt og betur kunnugur að færa skýrslur og færa þær rétt og fylgjast með öllum breyt. en einmitt sóknarpresturinn, sem hefur þjónað um nokkurra ára bil í hverjum stað. Það þori ég alveg að fullyrða. Ég er sannfærður um, ef taka á afrit af bókum, þó að valinkunnir menn séu að verki í hverri sókn, að þetta er allt í molum. Og ef svo er ástatt, eins og hv. flm. frv. sagði, að fallið hefði niður í skýrslugerð hjá prestum og eyður væru í bókunum, þá þori ég að fullyrða, að ekki mundu mörg ár líða, áður en fullt væri af eyðum, ef afritin ætti að taka af leikmönnum víðs vegar um landið. Ef presturinn sjálfur gleymir að færa það, sem hann vinnur sjálfur, þá hef ég enga trú á, að einn maður, sem kemur einu sinni á ári til að drekka kaffisopa, eins og hv. 5. landsk. nefndi, inni það af hendi.

Það er ekki víst, að hann fái kaffi.

Mér fannst hann sérstaklega vera að telja það eftir. Varðandi leiðréttinguna held ég, að hún yrði ekki mikil, ef þetta væri gert á einni kvöld- eða morgunstund. Gæti þá auðveldlega fallið niður eitt prestsverk eða svo, auk þess sem ég efast stórlega um, að þessari reglu yrði haldið, með allri virðingu fyrir þeim mönnum, sem hlut eiga að máli í hvert sinn.



Herra forseti. - Eins og fram kemur á þskj. 615, hefur fjhn. athugað þetta frv. og leggur til, að það verði samþ. eins og það liggur fyrir.

Frsm. ( Garðar Þorsteinsson) Allshn. hefur athugað þetta frv. og leggur til, að það verið samþ. með þeirri einu breyt., að framkvæmd leigunámsins fari eftir l. nr. 61 1917. Í frv. stendur „eignarnám“ í stað „leigunám“, og vil ég líta á það sem prentvillu. N. mælir með, að frv. verði samþ. með þessari einu breyt.



Herra forseti. - Ég sé ekki ástæðu til að halda langa framsöguræðu. Það er öllum kunnugt, að guðfræðideildin hefur búið við sama kennarakost síðan 1911. Það er og öllum kunnugt, sem til þekkja, að þar hefur einkum verið kennd guðfræði, en hins vegar ekkert, sem lýtur að „praktisku“ preststarfi. Björn Magnússon á Borg hefur tvisvar fengið meðmæli til starfa við guðfræðideildina, og hafa margir óskað, að honum yrði veitt þetta embætti og hlutur hans nokkuð réttur, þótt ég leggi engan dóm á fyrri embættaveitingar. Ég legg til, að málinu verði vísað til menntmn.