Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um bætta vettvangsþekkingu þingmanna. Tillagan hljóðar svo: "Alþingi ályktar að undirbúa skuli breytingu á starfi þingmanna, annarra en ráðherra, sem feli í sér að þingmönnum verði ár hvert skylt að starfa tvær vikur við almenn framleiðslu- eða þjónustustörf í sínu kjördæmi. Jafnframt skyldunni sé þetta réttur sem þingmanni ber. Þessar starfsvikur falli inn í starf þingmanna á jafneðlilegan hátt og viðvera á þingfundum gerir nú. Í þessu skyni verði sett á fót nefnd á vegum Alþingis til að undirbúa breytinguna. Nefndin starfi í náinni samvinnu við samtök launafólks og atvinnurekenda. Miðað skal við að nefndin skili áliti fyrir upphaf næsta þings." Greinargerð: "Menntun og fyrri störf þingmanna eru margs konar og því saman komin margháttuð reynsla á Alþingi. Það er þó sláandi að fáir þingmenn koma úr almennum framleiðslu- eða þjónustustörfum, störfum sem stór hluti íslensku þjóðarinnar vinnur. Margir þingmenn hafa einhvern tíma unnið þessi störf en það er þó langt um liðið hjá flestum. Það hefur margoft komið fram í tali þingmanna hve mikilvægt sé að bakgrunnur þeirra sé sem fjölbreytilegastur og að Alþingi endurspegli það samfélag sem best er það stjórnar. Til að svo geti orðið er nauðsynlegt að þingmenn afli sér reglulega þekkingar og reynslu á almennum framleiðslu- og þjónustustörfum, þeim störfum sem minnst eru metin og lægst eru launuð. Þeim er nauðsynlegt að vita af eigin raun hvaða kjör hinn almenni launamaður býr við og hvaða erfiði liggur að baki hverrar krónu er þeir ráðstafa. Hálfur mánuður skipti ekki sköpum, en gæfi þingmönnum tækifæri til að komast í nána snertingu við kjör hins almenna launamanns og kynnast viðhorfum hans. Flm. álítur eðlilegt að þau fyrirtæki sem tækju þingmenn í vinnu greiddu þeim ekki laun, en að föst þingmannslaun breyttust þann tíma og í staðinn kæmu laun samsvarandi þeim er þeir hefðu fengið á viðkomandi vinnustað. Að sjálfsögðu er líkamlegt atgervi þingmanna ærið mismunandi en eflaust tækist að finna störf sem flestir gætu ráðið við. Þá yrðu þeir þingmenn undanskildir þátttöku í starfsvikunum sem ekki hefðu heilsu til." Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um bætta vettvangsþekkingu þm. Í grg. rökstyð ég lítillega ástæður þessarar till. og tel ástæðulaust að tíunda þau rök hér. Ég ætla mér þó að rökstyðja mál mitt eilítið betur í þeirri von að sem flestir hv. þm. sannfærist um ágæti tillögunnar og veiti henni brautargengi. Reynslan hefur sýnt að við lítum á tilveruna þaðan sem við erum hverju sinni. Sem dæmi má nefna að þó svo við sjáum hungur víða um heim getum við ekki séð af nema 0,05% af þjóðartekjum okkar til hjálpar. Ef einhver hæstv. ráðherra okkar væri þar staddur fyndist honum trúlega eðlilegt að eyða mun meiru í þennan málaflokk. Sama má segja um afstöðu til landsbyggðarinnar. Hv. þm. geta talað fjálglega um nauðsyn á jafnvægi í byggðum landsins, en búandi í Reykjavík eru það hagsmunir þess svæðis sem oft verða ofan á í raun. Menn taka nefnilega sjaldnast afstöðu með málefnum nema þeir búi við aðstæðurnar sjálfir. Vel stæðir Íslendingar hampa því mjög að nánast allir landsmenn óháð fjárhag og þjóðfélagsstöðu hafi stundað verkamannavinnu á skólaárum sínum. Margir þeirra fullyrða síðan að þeir þekki þess vegna vel til starfa og kjara verkafólks og nota þessa reynslu sína til að horfa fram hjá misréttinu og réttlæta sig og forréttindi sín. Þm. er oft boðið að skoða fyrirtæki og alls kyns framleiðslutæki. Það getur vissulega verið spennandi og áhugavert að fara hraðferð með leiðsögumanni meðfram færibandi. En ef hv. þm. stæðu hálfan mánuð á sama stað við færibandið gerðu þeir sér e.t.v. betur grein fyrir óánægju þess sem þar stendur allan ársins hring fyrir um 35 þús. kr. á mánuði. Það var mér þörf lexía er ég vann sl. sumar í frystihúsi eftir langt hlé og varð hugmyndin þar að sannfæringu minni. Herra forseti. Setu á Alþingi fylgir mikil ábyrgð. Það var því notalegt að fá hlýlegar viðtökur og ég settist andagtug til að hlýða á umræður á mínum fyrsta þingfundi. Ég varð þó satt að segja eilítið undrandi á þeim umræðum sem þar fóru fram um þær 1000 millj. sem flugstöðin nýja hafði farið fram úr kostnaðaráætlun. Mér skildist á þeim hæstv. ráðherrum sem lögðu orð í belg að vissulega væri þetta leiðinlegt mál, en því miður væri í raun enginn ábyrgur. Annað er uppi á teningnum með þá verst settu í samfélaginu. Það er höfðað til ábyrgðartilfinningar þeirra og þeir eru látnir axla allar byrðar og afleiðingar lélegrar stjórnunar. En í þessu tilviki var engu líkara en deilan stæði um ómerkilegt óviljarúðubrot, svo lítið virtist mér hún snerta samvisku sumra. En skyldu hæstv. ráðherrar gera sér grein fyrir erfiði almenns launafólks sem þurfti til að greiða umframkostnaðinn, upphæð sem svarar til 30 þús. mánaðarlauna verkamanns eða 2500 ársverka? Ég held varla. Þá hefðu þeir varla dirfst að láta iðnaðarmannaskara vinna langt fram á nætur vikum saman til að geta státað sig af stöðunni í kosningabaráttunni. Ég hugsaði því sem svo að ef hv. þm. ynnu fyrir verkamannalaunum hálfan mánuð á ári og vissu að þeir þyrftu að vinna 60 þúsund sinnum það til að vinna fyrir flugstöðvarskekkjunni litu þeir þetta mál e.t.v. alvarlegri augum. Enn fremur veitti ég því athygli að þegar rætt var um þessa gríðarlegu fjárhæð var ekki minnst á hana sem verðbólguhvata í samfélaginu. En eigi almenn laun að hækka þó ekki sé nema um nokkrar krónur á tímann er óðara gripið til verðbólgusöngsins og margháttaðra mótaðgerða. Mér finnst að hv. þm. mættu hugleiða að fyrir þá fjárhæð sem hér um ræðir mætti hækka dagvinnulaun 5000 verkamanna um 50% í heilt ár. Ég þykist þess fullviss og veit reyndar að viðbrögð hv. þm. við tillögu þessari séu ærið misjöfn. Einhverjir staðnæmast við "kómíska" hlið málsins og er e.t.v. ekkert athugavert við það, en hv. þm. skulu vita að þessi till. er sett fram í fyllstu alvöru Alþingi til vegsemdar og virðisauka. Þó svo að nokkrir hv. þm. hafi á árum áður unnið í almennum störfum milli þinga til að drýgja tekjur sínar veit ég að slíkt viðgengst hjá fáum nú. Þó finnast þeir hv. þm. sem sækja í þessi almennu illa launuðu störf einhvern tíma í sumarleyfi sínu og ætla ég að þeir muni glöggt skilja tillögu mína. Mér finnst ég finna fjarlægð þessarar stofnunar frá því sem mikilvægast er að gerast í samfélaginu, finnst vanta jarðsamband við samfélagsgrunninn. Einhverjir munu eflaust tala um þegnskylduvinnu í þessu sambandi, en því mótmæli ég harðlega. Þetta yrði bara hluti af þingmannsstarfinu eins og hver önnur fundarseta. Þegnskylduvinna er samfélagsleg kvöð óháð því hvað einstaklingurinn starfar við en ekki starfsskylda eins og þetta mundi verða, starfsskylda sem tæki mið af sérstökum eiginleikum þingmannsstarfsins, þ.e. þeim að taka ákvarðanir um hagi fólks því til hagsbóta. Öllum störfum fylgir einhver kvöð og þessi mundi fylgja þingmennskunni. Ég álít skipta miklu máli að kjörnir fulltrúar fólks kynnist vinnustöðum þeirra lægst launuðu í samfélaginu og að þeir reyni sjálfir hversu mikil vinna liggur að baki hverrar einnar krónu úr ríkiskassanum. Ég tel líka reyndar að þessar starfsvikur kæmu til góða á þann hátt að kjósendur kynntust annarri skemmtilegri hlið á umboðsmönnum sínum en þeir hafa átt að venjast hingað til, hlið sem ég er sannfærð um að mundi auka gagnkvæmt traust. Þó nokkrir hafa dregið úr mér kjark. Mér hefur m.a. verið bent á að virðing hins háa Alþingis og mín yrði meiri ef þessi tillaga yrði jafnvel dregin til baka. Ég er að sjálfsögðu á öndverðum meiði, eins og ég tel mig hafa rökstutt hér áður, og álít að þeir er svo hugsa hafi jafnvel mestu þörfina á þessum starfsvikum. Mér hefur verið tjáð að tillögur varaþm. og þá sérstaklega úr stjórnarandstöðu séu settar umræðulaust í nefnd og svæfðar þar svefninum langa, en ég skora á hv. þm. að sýna þá dirfsku og einlægni að taka efnislega afstöðu til tillögunnar. Menn bjóða sig fram og ná kjöri á hv. Alþingi til þess að taka afstöðu til málefna en ekki til að úthýsa þeim. Ég óska þess að tillaga mín hljóti því efnislega meðferð. Ég er sannfærð um að breytingin sem lögð er til mundi bæta störf hins háa Alþingis og þar með stjórnun landsins. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til hv. atvmn.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka flm. fyrir flutning þessarar tillögu og fyrir þá góðu ræðu sem hún hélt áðan. Verst þykir mér einungis að svo fáir þm. skyldu vera viðstaddir til að hlusta á hana vegna þess að þetta er mál sem skiptir mjög miklu í starfi okkar allra hér. Síðan kvennalistakonur komu inn á þing hafa þær ítrekað í máli sínu lagt áherslu á mikilvægi þess að þeir umboðsmenn eða fulltrúar sem hér starfa á vegum annarra séu í náinni snertingu við það þjóðlíf sem bærist á hverjum tíma. Öðruvísi geti þeir ekki orðið verðugir fulltrúar. Og einmitt það að vita hvernig aðrir hafa það og kannski ekki síst að hafa hæfileika til að setja sig í spor annarra, því að aldrei getur maður farið í öll störfin þó að maður mundi reyna, er kannski lykillinn að því að geta í raun verið verðugur fulltrúi. Þessi leið sem hér er lögð til er sannarlega ein aðferð til að halda fólki í tengslum. Mér finnst þetta bráðsnjöll hugmynd í sjálfu sér þó mér hafi ekki gefist tími til að hugsa hana nánar, en strax og ég heyri hana finnst mér hún ekki bara skemmtileg, mér finnst hún líka snjöll. Við höfum hins vegar haft annan hátt á í Kvennalistanum. Við höfum lagt mikla áherslu á að skipta með okkur störfum, bæði inni í þeirri hreyfingu sem Kvennalistinn er og einnig út á við í öllum þeim störfum sem fulltrúar Kvennalistans taka að sér. M.a. þess vegna höfum við lagt áherslu á að þingkonur okkar séu ekki nema takmarkaðan tíma inni á Alþingi vegna þess grundvallarsjónarmiðs sem kemur fram hér í þessari tillögu, til þess að geta verið í lifandi tengslum við það líf sem lifað er í landinu á hverjum tíma, til þess að missa ekki jarðsambandið inni í reglum og siðum þessarar stofnunar sem í eðli sínu ber með sér hættuna á því að þeir einangrist sem hér vinna. Verkefnaskerfurinn er mikill, kvaðirnar eru margir. Það er sífelld beiðni um að sinna málum. Og svo gæti farið ef maður gætir sín ekki að maður megi bara hreinlega ekki vera að því að mæta á fundina með hreyfingunni sinni, með fólkinu í landinu af því að maður er alltaf að vinna að verkefnunum, að málunum. Þetta skeður einmitt smám saman, hægt og sígandi, að menn einangrast. Það er það hættulega. Þá gera menn sér ekki grein fyrir því að þeir eru í raun rofnir úr tengslum. Tengslin hafa rofnað. Ég álít að þessi tillaga verðskuldi umræður. Ég vona að fleiri taki til máls. Mér þykir miður að svo fáir eru hér viðstaddir. Þessi umræða þyrfti ekki bara að eiga sér stað meðal þm. heldur líka meðal þeirra sem kjósa þá. Mér finnst hún allrar góðrar athygli verð, þessi till., og þakka fyrir flutning hennar.



Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 620 frá atvmn. um till. til þál. um úrbætur í raforkumálum Norður-Þingeyjarsýslu: "Nefndin hefur rætt tillöguna á fundum sínum og kallað til viðræðu fulltrúa frá Verkfræðistofu Guðmundar og Kristjáns, Rafmagnsveitum ríkisins og Orkustofnun. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með svofelldri breytingu: Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að fela iðnrh. að gera ráðstafanir til úrbóta í raforkumálum Norður-Þingeyjarsýslu." Undir nál. rita Valgerður Sverrisdóttir, formaður, Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir, fundaskrifari, Eggert Haukdal, Guðmundur H. Garðarsson, Jón Sæmundur Sigurjónsson, Ólafur Þ. Þórðarson og Geir Gunnarsson. Hæstv. forseti. Ég vil að það komi fram varðandi þetta mál að þarna er sérstaklega átt við Þistilfjörð og Þórshöfn og svæðið þar í kring, þ.e. austan Öxarfjarðarheiðar. Á síðasta ári var lokið við 66 kw. línu frá Laxárvirkjun að Kópaskeri sem var mikilvæg og nauðsynleg framkvæmd og íbúum á því svæði, þ.e. vestan Öxarfjarðarheiðar, mikils virði hvað afhendingaröryggi snertir og full ástæða til að nefna líka það sem vel er gert.



Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir samhljóða nál. allshn. á þskj. 625 um undirbúning notkunar á blýlausu bensíni hér á landi, en nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt svo breytt: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd er meti hvort taka eigi í notkun blýlaust bensín og hvaða aðgerða sé þörf til að svo geti orðið. Nefndin ljúki störfum eigi síðar en fyrir árslok 1988. Kostnaður við störf nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði." Umsagnir hafa borist frá eftirtöldum aðilum: Iðntæknistofnun Íslands, Olíufélaginu Skeljungi hf., Hollustuvernd ríkisins og Bílgreinasambandinu. Það er svo að flestar þjóðir eru að leita lausna á sínum mengunarvandamálum þó við segjum og vitum að við búum í landi þar sem mengun er lítil. Eigi að síður verðum við að halda vöku okkar og hvað varðar mengun af útblæstri bifreiða er víða í þéttbýli um talsverða mengun að ræða. Mengunarvarnir ríkisins hafa t.d. stundað mælingar hér í Reykjavík og að sögn Ólafs Péturssonar fara fram stöðugar mælingar á Miklatorgi. Á árunum 1986–1987 mældist þar að meðaltali 0,5 míkrógrömm í rúmmetra og hæst steig þessi tala í 2 míkrógrömm við ákveðin skilyrði. Þessar tölur eru svipaðar því sem mælist í mörgum stórborgum. Ýmsir staðir hér mundu þó mæla meiri mengun en er á Miklatorgi, svo sem Laugavegur, Hlemmur og fleiri staðir, þrátt fyrir að nú er á boðstólum blýminna bensín en var, en þá hefur bifreiðum á móti fjölgað. Flestar þjóðir hafa verið og eru að setja í gildi stranga útblástursstaðla. Hér er verið að semja nýja reglugerð um mengunarvarnir og þar verða vonandi settir staðlar um útblástur bifreiða. Nefndin tekur undir þann tilgang sem kemur fram í grg. með tillögunni hjá hv. flm. og gerir að sínum, með leyfi forseta, en þar segjast flm. þessarar till. til þál. ekki ætla sér þá dul að fjalla á faglegan hátt um þau vandamál, en vilja samt vekja athygli stjórnvalda á þeim umræðum sem fram fara í öðrum löndum um þessi mái. Með sívaxandi fjölda bensínknúinna farartækja hér á landi er brýnt að þessi mál verði tekin föstum tökum og reglur og aðgerðir samræmdar. Til þess þurfi kunnáttumenn og sérfræðingar að koma stjórnvöldum til aðstoðar. Enn fremur er mikilvægt að mati nefndarinnar að í þessari skipuðu nefnd eigi sæti fulltrúar hagsmunaaðila, notenda og seljenda svo og kunnáttumenn um umhverfismál. Nefndin ætti að geta skilað áliti í lok þessa árs. Undir þetta nál. skrifa eftirtaldir: Guðni Ágústsson, Kristín Halldórsdóttir, Guðrún Helgadóttir, Jón Kristjánsson, Sverrir Hermannsson, Árni Gunnarsson. Fjarverandi við afgreiðslu málsins var hv. þm. Vilhjálmur Egilsson.



Herra forseti. Þetta mál var á dagskrá síðasta fundar Sþ. og flutti þá 1. flm., hv. þm. Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir, framsögu um þetta mál. Ég er 2. flm. þessarar till. og vil leyfa mér að svara þeirri gagnrýni sem komið hefur fram á tillöguna frá Kristínu Halldórsdóttur hv. 10. þm. Reykn. Ég átti von á að sá flokkur sem hún starfar fyrir, Kvennalistinn, mundi fagna þessari till. á þeim forsendum að kjör hinna lægst launuðu hafa verið fyrir borð borin og sérstaklega við gerð síðustu kjarasamninga, en við fengum ekki þann stuðning sem við bjuggumst við úr þeirri átt og harma ég það mjög. Í málflutningi hv. þm. kom ýmislegt fram og þá sérstaklega að þessi tillaga feli í sér uppgjöf, uppgjöf að því leyti til að við viljum að ríkisvaldið komi inn í og greiði fyrir fólk sem á lágum launum er styrk því til framfæris. Ég er ekki sammála því að þarna sé um uppgjöf að ræða heldur er skylda þjóðfélagsins að styðja við bakið á þeim sem lægst hafa launin og sem geta ekki bjargað sér í þjóðfélaginu. Nákvæmlega sama er með þetta og almannatryggingar og fleira, að það fólk sem nýtur almannatryggingabóta getur ekki séð fyrir sér og þess vegna kemur ríkisvaldið inn í. Í þessu tilviki er ekki um slíkt að ræða heldur að það er vinnandi fólk sem þarna á í hlut, en aðstæðurnar í þjóðfélaginu eru þannig að það getur ekki lifað af þeim launum sem það vinnur fyrir. Að vísu er ég alveg sammála hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur í því að auðvitað eiga þessar greiðslur að koma frá atvinnurekandanum en ekki ríkinu. En því miður eru aðstæður þannig nú að verkalýðshreyfingunni hefur ekki tekist að koma því þannig fyrir að laun yrðu hækkuð meira en raun ber vitni og tekur tillit til þeirra greina sem verst eru staddar, fiskvinnslunnar í landinu, við sína viðmiðun. Þá vaknar sú spurning: Hvað á að gera svo að þetta fólk hafi til hnífs og skeiðar? Við svo búið verður ekki unað. Að greiða til baka frá ríkisvaldinu er ein lausn og sú lausn sem liggur beinast við í okkar huga, þm. Borgarafl. Í fyrsta lagi að færa upp skattleysismörk og síðan að borga óráðstafaðan persónufrádrátt til baka. Ég held að þetta kerfi sé mjög hentugt og leiði til þess að þeir sem á lægstu laununum eru fái lifað og verði jafnframt hvati á ríkisvaldið til að þrýsta á um að lægstu tekjur hækki og þrýsti þannig á atvinnureksturinn. Það sem þessi till. felur í sér er ekki að þetta þurfi að vera til eilífðarnóns, en vegna þeirra sérstöku aðstæðna sem nú eru teljum við þetta vera rétt. Það kom fram í máli hv. þm. að það hljóti að vera krafa að fólk geti haft ofan í sig af átta stunda vinnudegi. Ég er alveg sammála því að það hlýtur að vera okkar markmið þegar til lengri tíma er litið, en það eru ekki þau teikn á lofti að svo geti verið. Að lögleiða lágmarkslaun tel ég ekki vera þá lausn sem dugar því staðan er þannig, miðað við það sem maður sér og heyrir og finnur, að ýmsar greinar útflutningsatvinnuveganna eru ekki í stakk búnar til að greiða hærri laun en því miður nú á sér stað. Hækkum við launin upp í 40 þús. eða 50 þús., sem æskilegt væri, mundi það kippa stoðunum undan þessum atvinnurekstri. Að sjálfsögðu má gera þá kröfu til ríkisvaldsins að það búi þannig um hnútana að þessum útflutningsatvinnugreinum verði sköpuð rekstrarskilyrði og þær geti borið upp þessar tekjur, en þá þarf að verða stefnubreyting af hálfu ríkisvaldsins. Það sem ég vildi bæta við er það að núna eru atvinnugreinar mjög missterkar til að bera uppi laun og sumar greinar, bæði í verslun og þjónustu, geta borið miklu hærri laun en aðrar og þá sérstaklega útflutningsatvinnuvegirnir og svo samkeppnisiðnaðurinn. Þarna skapast visst ójafnvægi á milli og væri æskilegt að breyta þessu þannig að peningar séu fluttir milli þessara greina. Mundi ég telja mjög æskilegt að ríkisvaldið tæki frá þessum þáttum, sem betur eru settir og sem grasserað hafa á undanförnum árum, og færði yfir til hinna svo að hækka mætti laun. En um það er ekki að ræða hér heldur er það sem þessi till. gegnir út á það að almennt verði skattleysismörk hækkuð og ónýttur persónufrádráttur greiddur til baka. Ég held að þetta sé, eins og fram kom í máli hv. 1. flm., eina raunhæfa tillagan sem fram hefur komið á þessu þingi til að bæta kjör hinna lægst launuðu og í svipinn sé ég ekki hvernig það ætti að gerast með öðrum hætti.



Hæstv. forseti. Ég þakka þeim sem talað hafa í þessu máli. Satt best að segja finnst mér það dálítið nöturlegt þegar verið er að tala um jafnþýðingarmikið mál og kjör launafólks í landinu að þá skuli maður tala um það bara fyrir þingtíðindi. Þm. gefa sér mjög fáir tíma til þess að vera viðstaddir, að ég tali nú ekki um ráðherrana. Þeir sjást líklega ekki í þinghúsinu frekar en fyrri daginn. Ég ætla að fara nokkrum orðum um það sem hv. 10. þm. Reykn. Kristín Halldórsdóttir sagði um þessa till. okkar síðast þegar hún var til umræðu. Þetta er kannski fyrst og fremst til upplýsingar. Tillögur um lágmarkslaun eru ekkert nýtilkomnar. Það er ekkert nýtilkomið að hin lágu laun hér á Íslandi eru til vansæmdar. En hitt er annað mál að launamisréttið hefur aldrei verið eins gífurlegt og í seinni tíð. Einu sinni flutti Stefán Jónsson tillögu um lágmarkslaun. Mér hefur alltaf fundist sú tillaga ágæt, sérstaklega á þeim tíma sem hún var flutt, enda var hún svo skynsamleg að hún var eiginlega ekki rædd. Ég veit meira um tillögur um lágmarkslaun. Þar ætla ég bara að fara í minn eigin feril því að ég þekki hann. Ég þori ekki að treysta minni mínu svo að ég sé að nefna margt fólk og gleyma kannski öðru. Eftir að ég kom að samningum aftur 1976 eftir að hafa ekkert nálægt þeim komið síðan 1950 var mér það alveg ljóst að kjaramál voru komin í þann farveg að þau yrðu ekki leyst í samningum. Ég á kannski eftir að tala betur um þetta í síðari umræðu, en mér var það ljóst. Ég tók við Sókn 1976 um vorið eða síðla vetrar. Þá boðuðum við til láglaunaráðstefnu með öllum verkalýðsfélögum í Reykjavík. Ég held að það hafi verið eitt félag sem þáði boðið, þ.e. eitt félag í Reykjavík, það var nokkuð af félögum utan af landi. Við ræddum þessi mál mikið og útkoman varð sú að við samþykktum að í næstu kjarasamningum yrði gerð krafa um 100 þús. kr. lágmarkslaun. Þetta var þegar gamla myntin gilti. Alþýðusambandsþing 1976 var mikið átakaþing. Það gerðust ýmsar uppákomur. Ég var í kjaramálanefnd þingsins. Þar urðu miklar umræður um einmitt þessa tillögu og hún náði samþykkt á Alþýðusambandsþingi, kannski óviljandi, í öllu fuminu sem varð þar út af því hvernig mál æxluðust þar. En hún var samþykkt samt. Hún vakti ekkert mjög mikla hrifningu, en þó varð einn maður til að leggja okkur nærri því óvænt lið. Þar ég við Ólaf heitinn Jóhannesson sem þá var í ríkisstjórn. Hann sagði að sér fyndist tillagan sanngjörn og það væri vel hægt að borga þessi laun. Síðan eru gerðir samningar sem kallaðir hafa verið "sólstöðusamningarnir". Þessi tillaga náði ekki fram að ganga þar, en hins vegar varð mjög mikil breyting til bóta bæði á launum og kjörum láglaunafólks í þessum samningum. Það sem felldi þá samninga var það sem alltaf vill ske. Þeir þutu upp allan launastigann. Kauphækkunum var velt út í verðlagið, samningum kennt um verðlag og verðbólgu. Í skjóli þess voru svo sett þau lög sem við kölluðum "kaupránslögin" í febrúar 1974. Mér dettur í hug: Ætli að það sé alltaf komið svona aftan að fólki af ríkisvaldinu í febrúar? Ég hugsa það megi taka hann út úr almanakinu. Við börðumst gegn þessum lögum. Mér er mjög minnisstætt að ég fór norður á Húsavík og sá þar þann mesta snjó sem ég hef nokkurn tíma séð og vona að ég sjái aldrei aftur, var þar veðurteppt í tvo sólarhringa og fór með togara til Akureyrar og var þar veðurteppt í þrjá sólarhringa. Þá vorum við að berjast gegn þessum lögum. Þetta var kosningaár. Það var kosið um vorið, það var 1978, og kannski urðu þessi mál meira kosningamál en kjaramál. En það er einmitt þá um vorið sem ég fór að ræða það við hóp af fólki sem ég vissi að hafði svipaðar skoðanir í þjóðmálum og ég að það yrði að setja einhverja tryggingu, einhverja afkomutryggingu fyrir það fólk sem alltaf væri troðið undir. Ég sé ekkert athugavert við þetta og ekkert ljótt við þetta. Og mig langar að heyra: Hvað er athugavert við þó að kjör lægst launaða fólksins séu tryggð, að það megi ekki fara neðar en þetta í launum með nokkurn mann án þess að það þurfi endilega að fara upp úr öllu? Ég álít að við, löggjafinn, og þjóðfélagið berum ábyrgð á öllum þegnum þjóðfélagsins. Ef einhverjum mistekst, sem við köllum aðila vinnumarkaðarins, ef þeir svíkjast undan merkjum, eiga ekki hinir að gjalda þess sem illa fara út úr þessu. Nú hafa verið gerðir kjarasamningar, þ.e. Verkamannasambandið hefur gert kjarasamninga. Verkamannasambandið stóð eitt að þessum kjarasamningum. Aðrir máttu ekki nálægt þeim koma. Mér vitanlega hafa þeir aldrei verið ræddir neitt í miðstjórn ASÍ. Ég á að heita þar enn þá og ég hef ekki heyrt nefnt að þeir væru ræddir þar. Þeir eru gerðir í Garðastrætinu náttúrlega eins og allir vita. Þessir samningar eru í minni vitund þrælpólitískir nauðungarsamningar. Þeir eru felldir núna í hverju verkalýðsfélaginu á fætur öðru. Það er erfitt að tala við fólk sem er ekki viðstatt, en það verður að hafa það. Ég sagði í fáeinum orðum við hæstv. fjmrh. einhvern tíma í vetur að ef verkalýðshreyfingin reyndi ekki að rétta hlut lægst launaða fólksins núna mætti hún fara að biðja fyrir sér. Hann sagði hérna við mig í gættinni: Hún má fara að biðja fyrir sér. Hann kannski neitar því eins og hann sagði það. Svona handviss var hann um að hann hefði alla þræðina í sinni hendi. Þessir þræðir hæstv. fjmrh. eru illilega að slitna úr höndunum á honum þegar þessir samningar, sem sagðir eru samdir í Arnarhvoli, eru kolfelldir í verkakvennafélaginu í Hafnarfirði. Við vitum hvernig fór um samningana í Dagsbrún. Það er ekkert nýtt að upphlaup eru í verkalýðsfélögunum í kringum samninga. Ég hef staðið frammi fyrir mjög erfiðum fundum í Sókn, en það fólk sem hefur haft forustuna er ungt, reitt fólk sem hvorki kann við vinnuna né kjörin. Svo hefur verið. Ég lái því ekki, alls ekki, en það er auðvitað erfitt að standa frammi fyrir svona fundum og finna sjálfur að maður hefur ekki náð þangað sem maður vildi ná. Ég sá eins og þið sjálfsagt það sem birtist á skerminum frá Dagsbrúnarfundinum þegar verkamennirnir gengu út af fundinum. Þetta var fólk úr öllum aldursflokkum. Ég þekkti gamla baráttujaxla, menn sem þekkja erfiða lífsbaráttu og erfiða kjarabaráttu, menn sem aldrei hafa brugðist sínu félagi. Þeir gengu út og þið sáuð hversu sárir þeir voru á svipinn. Ég segi bara það: Ef löggjafinn og ríkisvaldið ætlar ekkert að taka við sér öfunda ég þá ekki ef þeir ætla að taka við brennandi reiði þessa fólks. Þeir eru engir menn til þess. Þegar verkamenn rísa upp í reglulegri reiði, virkilegri, réttlátri reiði, ráða ekki svona skussar við þá, það er útilokað, eins og þeir sem eru að reyna að stjórna landinu núna. Kannski á þetta eftir að sjást, en ég er friðsemdarmanneskja, þó ég hafi svolítið hátt núna, og ég hef alltaf viljað leysa ágreining áður en hann verður vandamál. Að vísu er ágreiningur um kaupgjaldsmálin núna orðinn ákaflega mikið vandamál. En enn er kannski hægt að leysa það. Þessi leið, sem við leggjum til borgaraflokksmenn, er leið til að leysa þetta. Það verður að gera eitthvað og gera það strax fyrir það fólk sem er búið að troða undir svona rækilega og svona lengi. Í þeim tilgangi er þessi tillaga flutt. Mér er alveg sama þó talað sé um einhverja uppgjöf í mér. Það er engin uppgjöf í mér enn þá. Ég er raunsæ manneskja sem reyni að fara þá leið sem ég held að gefist best hverju sinni. Ég veit að við höfum ekki tíma núna nema fram til kl. 1 og ég held að ég sé búin að segja það sem er nauðsynlegast í bili. Ég á eftir að segja ýmislegt í sambandi við þessa kjarasamninga og fleira þegar efnahagsmálin verða rædd.



Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hlustaði ekki á sumar þessar ræður. Ég var orðinn svangur, það verður að segja hlutina eins og þeir eru, og veit því ekki hver sagði hvað. En það hljóta allir að skilja að 31 500 kr. á mánuði, miðað við þá dýrtíð sem er í landinu, er ekki bjóðandi neinum. Það er á hreinu. Og þegar blasir við að allar líkur a.m.k. benda til þess að víða sé minnkandi atvinna þannig að það eru minni líkur en hefur verið til þess að fólk geti bætt laun sín með yfirvinnu, hvað er þá til ráða? Er það ekki alveg þrautreynt að með samningum næst þetta ekki vegna þess, eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, að það fer upp allan launastigann og það bara breikkar bilið? Ef hv. þm. telja sig ekki geta farið þá leið sem þáltill. segir fyrir um verða hinir sömu að benda á aðra færa leið, að mínu mati, vegna þess að þetta er þing og þjóð til vansa. Maður er að heyra að þriggja herbergja íbúð sé á bilinu 27 og upp yfir 30 þús. á mánuði, leigukjörin á henni, og það sé ekki hægt að fá hana fyrir minna. Hvernig á þetta fólk að komast af? En á sama tíma er stór hluti af þjóðinni á mjög góðum launum. Mismunurinn er vaxandi ár frá ári. Og svo eru hv. þm., hverjir sem það hafa verið, en ég heyrði í ræðu hv. síðasta ræðumanns, 1. flm. þessarar till., að segja: Það er verið að gefast upp. - Ég held að það sé verið að gefast upp ef menn ekki gera eitthvað í málinu. Þá eru menn að gefast upp. Ég held að það væri ráð, ef það er ekki hægt að fá samstöðu um eitthvað svona, og ég er ekki að segja að þetta sé eina leiðin, alls ekki, að menn tækju sig saman og ræddu málin og reyndu að finna leið út úr þessum ógöngum. Þetta eru ógöngur. Þetta er okkur til skammar. Það er verið að borga sumum yfirvinnu sem er hér um bil eins mikil og þessir samningar hljóða upp á, það vitum við, kannski meira. Og síðan er lágtekjufólkinu boðið upp á þessi laun. Krónutöluna í sjálfu sér þýðir ekkert að horfa á heldur hvað er hægt að fá fyrir þessar krónur. Ég veit að það er neyð t.d. að setja lög um að lágmarkslaun eigi að vera svona og svona. Það var gert t.d. í Bandaríkjunum og sjálfsagt víðar. En hvað á að gera? Er það leið? Geta menn komið sér saman um það? Ég vil auglýsa eftir því hér og nú að hv. þm. ræði þessa tillögu á þeim nótum að þeir bendi á einhverjar lausnir í málinu og síðan verði rætt hvað er hægt að koma sér saman um í þessu máli.