Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég býst við, að þetta verði aðeins fá orð, sem ég segi um þetta mál nú, og er það þó ekki fyrir það, að ég sé beinlínis sammála því, sem allir hv. dm., sem töluðu í þessu máli við 2. umr., virtust vera sammála um, að það þyrfti ekkert um málið að tala frekar. Skil ég það ekki vel, að þeir hv. þm., sem ekki höfðu framsögu fyrir n. eða voru á annan hátt sérstaklega við málið riðnir, skyldu þá vera að tala, úr því að þeir töldu, að um málið væri ekkert frekara að segja. Ég álít nú þvert á móti, að það sé ástæða til þess að tala mjög mikið um þetta mál nú, svo mikið, sem nægði til þess að sannfæra þá hv. þm., sem þessu máli fylgja, um það, hvað þeir eru virkilega að gera. Hvað mörg orð þyrfti til þess, skal ég ekki um segja, en vissulega væri þörf á því að segja svo mörg orð sem til þess þyrfti. Ég býst ekki við, að ég geri neina tilraun til þess samt sem áður, ég hef ekki þá mælsku til að bera, sem til þess mundi vera nauðsynleg, heldur voru það orð, sem hér féllu við 2. umr. málsins, sem mig langar til ekki beinlínis að gera aths. við, heldur öllu frekar að biðja um nánari skýringu á. Ekki þarf ég þó að biðja hv. frsm. meiri hl. um neina skýringu á hans ræðu, því að ég tók ekki eftir, að þar kæmi raunverulega neitt annað fram en það, að hann taldi málið sjálft útrætt og það væri ákveðið fyrirfram, að það yrði samþ., og þess vegna væri ekkert um málið að segja. Ekki ætla ég heldur að biðja hv. þm. Barð. um skýringu né að gera aths. við hans ræðu. Hann vildi nú áminna okkur um að temja okkur einhverjar háleitar hugsanir, mig minnir, að hann kallaði þær hnattrænar. Ég vil ráðleggja honum út frá því að byrja siðabótina á sjálfum sér. Ég held, að sumum hafi virzt, að hann stundum hugsi það, sem hann kallar sveitrænt eða héraðsrænt, og svo veit ég ekki, hvort þær hnattrænu hugsanir, sem koma fram hjá honum, að gera ráð fyrir hinum allra lægstu og verstu hvötum hjá andstæðingum sínum, mundu bæta heiminn mikið, þó að honum tækist að drífa sína siðabót svo langt, að hún næði um allan heim, en þetta gerði hann nú að því, er okkur framsóknarmenn snerti, og það er ekki annað en það, sem við eigum að venjast af hendi þessa hv. þm. Þegar hann kom fyrst á þing, var hann að þessu á hverjum degi. Sennilega smádregur úr þessu, eftir því sem hann situr lengur á þingi, ef það verður lengur en til vorsins. En það voru orð í ræðu hæstv. landbrh., sem ég vildi víkja að, og þætti mér það leitt, ef hann getur ekki hlýtt á þau. Sömuleiðis var það hv. 3. landsk., og það er bezt, að ég byrji á að víkja að hans ræðu, þar sem hæstv. landbrh. er ekki viðstaddur enn, ef ske kynni, að hann kæmi hér í d. síðar. Þeir komu báðir að nokkru leyti inn á sama efni, og get ég ekki svarað hv. þm. nema minnast nokkuð á hæstv. ráðh. um leið. Hæstv. ráðh. var að gera lítið úr því, að landbrh. væru gefin aukin völd með þeim bráðabirgðal., sem hér er leitað staðfestingar á, og hann hefur fyrr gert þetta, bæði í útvarpsumr., í Nd., og hér í þessari d., en það verð ég að kannast við, að hv. 3. landsk. talaði um þetta atriði málsins af miklu meiri hreinskilni en hæstv. ráðh. Hann viðurkenndi það sem sé, sem ekki er heldur annað hægt, ef rökum er beitt, að allt vald í verðlagsmálum landbúnaðarins væri eftir þessum bráðabirgðal. endanlega í höndum landbrh. Þetta viðurkenndi hv. 3. landsk. hreinskilnislega og drengilega, og fer honum þar betur en flestum stuðningsmönnum þessa máls, sem ég hef heyrt tala um það, en hann taldi bara, að þetta væri ákaflega eðlilegt, að valdið væri þarna yfir þessum málum, meðan ríkissjóður greiddi niður verð þessara vara. Það má þá vænta þess, að hv. þm. snúist á móti löggjöf eins og þessari, ef niðurgreiðslur hætta. En ég álít, að þetta mál sé nú ekki eins einfalt og hv. þm. vill vera láta. Ef þetta væri einhver sérstök gjöf þjóðfélagsins til bænda, þá væri þetta náttúrlega rétt, en ég get alls ekki viðurkennt, að svo sé, og hv. 1. þm. N.-M. færði nú rök að því, og þarf ég ekki að endurtaka neitt af því, sem hann sagði. Hitt er annað mál, að þjóðfélagið skiptir það miklu máli, hvert verð er á landbúnaðarafurðum, meðan nauðsyn þykir ýmist að greiða þær niður ellegar að greiða nokkurn styrk til að kaupa þær, eins og hefur átt sér stað um kjötið. En er það nú endilega víst, að það sé sanngjarnt, þó að þetta sé játað, að bændastéttin sé tekin út úr og gerðar ráðstafanir gagnvart henni, sem ekki eru gerðar gagnvart neinni annarri stétt? Eins og nú stendur, þá neita ég því afdráttarlaust. Orsökin til þess, að bændur þurfa að fá svo hátt verð fyrir vörur sínar, að ekki er annað fært en ýmist að greiða þær niður úr ríkissjóði eða veita neytendum styrk, er sú sama og til þess, að sjávarútvegurinn þarf að fá hærra verð fyrir sína vöru en þeirra markaður lætur í té, og ríkið er nú farið að gera ráðstafanir út af því til að styðja þá. Það er ein og sama orsökin til þess hvors tveggja, sú, að tilkostnaður í landinu við alla framleiðslu er of hár fyrir framleiðsluna, og ekki óverulegt atriði í þessum tilkostnaði við framleiðsluna er kaupgjaldið í landinu, bæði verkamanna og annarra, því, að það er mesti misskilningur, að kaup verkamanna eitt skapi tilkostnað við framleiðsluna, það er kaup ótal annarra starfsmanna, sem raunverulega lifa á framleiðslunni. Þess vegna finnst mér, að ef gengið er inn á þessa hugsun hv. 3. landsk., að það þurfi að svipta heila stétt frelsi og sjálfsákvörðunarrétti um sína eigin vöru og um öll afkomuskilyrði sín, þá hljóti það að vera fleiri stéttir, sem þetta á við, og ekki þá hvað sízt launastéttirnar í landinu. Það kann að vera, að hin miklu afskipti ríkisins, sem nú eru orðin um allt líf manna í landinu, allan atvinnurekstur þeirra og starf, leiði til þess, að ríkisvaldið verði að taka það í sínar hendur að skammta hverri stétt og hverjum þjóðfélagsþegni það, sem talið er, að honum beri. Ef svo er, þá er ekkert við því að segja í raun og veru, ef þetta verður nauðsynlegt, en það á ekki bara að taka eina stétt út úr og beita hana tökum, sem engin önnur stétt er beitt, eins og með þessum l. er gert gagnvart bændastéttinni. Ég hygg, að allir viðurkenni, bæði verkamenn og aðrir, að verkföll séu þjóðfélagsböl, þegar þau skella á. Við höfum haft verkföll undanfarið. Þó að það væri boðað, þegar núverandi hæstv. ríkisstj. var mynduð, að hún mundi tryggja vinnufrið í landinu, meðan hún sæti, þá hefur verið nóg af verkföllum, og nú var mjög haft á orði, t. d. í síðasta verkfalli, í báðum verkamannablöðunum, hvílíkt böl þetta væri, og ég hygg, að hátt kjötverð og hátt mjólkurverð hafi ekki verið talið meira böl en það. Nú vil ég spyrja hv. þm. og biðja hann að gera grein fyrir því, hvernig á því stendur, að réttmætt er, að setja bændastéttinni l., sem svipta þá algerlega umráðum yfir sínum tekjum, en ef talað er um að setja l. um, hvernig kaupgjald skuli vera, þá eru það þrælalög á hans máli. Annaðhvort er þá hvorugt þrælalög eða hvort tveggja. - Ég man það glögglega frá 2. umr., að bæði hv. 3. landsk. og hæstv. landbrh. voru að mótmæla því, að bændastéttin væri eina stéttin, sem yrði að beygja sig fyrir slíkum ráðstöfunum sem þessum af hálfu ríkisvaldsins. Þeir töldu upp ýmiss konar stéttir. En þetta er bara alls ekki rétt. Það hafa ekki verið gerðar neinar ráðstafanir gagnvart öðrum stéttum, sem hægt er að líkja við það, sem bændastéttin verður að þola. Þeir nefndu iðnaðarmenn. Satt er það, að þar hefur verið sett hámarksverð, en innan þessa ramma er iðnaðarstéttin frjáls, - hún má bara ekki yfirstíga hámarksverðið. Hún er svo frjáls, að hún er búin að loka stéttinni og neytir aðstöðu sinnar til að einoka. Þetta er allt annars eðlis. Smiðurinn er frjáls og má smíða og selja húsgögn eftir samkomulagi við kaupandann. En kunningi minn í sveit er ekki frjáls að selja dilkskrokk. Þarna er mikill mismunur á aðstöðu stéttanna. Nú er á boðstólunum útlent smjör allt að því helmingi ódýrara en íslenzkt smjör. Hvað ætli iðnaðarmenn mundu nú segja, ef leyfður yrði frjáls innflutningur á húsgögnum, en þar yrði munurinn áreiðanlega meiri en á smjörinu? Þeir minntust einnig á verzlunarstéttina. Það væri viðskiptaráð, sem setti ákvæði um útflutning og innflutning. En þetta er allt annars eðlis. Það er ekki sama, hvort um er að ræða framleiðslu mannsins sjálfs eða vörur, sem keyptar eru frá útlöndum og seldar hér með ágóða. Það er ekkert skrýtið, þótt höfð sé hönd í bagga um álagningu þessara vara. Þessar hömlur eru nú þannig, að verzlunarstéttin hefur eins konar einokun í landinu. En vitanlega má hver sem vill hefja búskap í landinu og keppa um sölu landbúnaðarafurða. En það þykir ekki nóg, heldur eru fluttar inn landbúnaðarvörur frá útlöndum. Nú í vetur hefur verið selt hér danskt smjör, og mér er kunnugt um það, að einu samlagi hefur reynzt erfitt að selja smjör sitt. - Nú er hv. 3. landsk. genginn út, og verð ég að segja það, að það er hálfleiðinlegt að ræða við menn, sem hlaupa þannig á dyr. Hið sama gildir um hæstv. ráðh. Þess vegna skal ég aðeins víkja lítillega að því, sem hann sagði hér við 2. umr. Hann vildi mótmæla því, að með frv. þessu væri valdið dregið úr höndum bænda. Hann lagði mikla áherzlu á það og meira að segja tvítók það, að áður hefði landbrh. haft miklu meira vald en nú. Ég ætlaði nú að spyrja hann að, í hverju þetta vald hefði verið fólgið. Hví voru þessi brbl. þá sett? Því má hver trúa sem vill, að lögin hafi verið sett til þess að draga valdið úr höndum ríkisstj. Hins vegar virtist mér gangurinn vera sá, að ríkisstj. sé að reyna að ná sem mestu valdi í sínar hendur. Þetta er líka ekkert undarlegt, - allar ríkisstjórnir vilja hafa sem mest vald. Til þess að ráðh. geti sannað þessi ummæli sín, finnst mér, að hann verði að sanna alveg nýja stærðfræðiformúlu, - sem sé, að 1/5 sé hærri tala en 1 heill. Öðruvísi er þetta ekki mögulegt. Áður skipaði ráðh. 1 fulltrúa af 5, en nú skipar hann alla fulltrúana. Reyndar eru þeir allir bændur, en það skiptir ekki máli í þessu tilfelli. Mér virðist aðeins ein leið koma til mála, sem hann byggir þessa fráleitu kenningu á. Áður voru 2 fulltrúar frá framleiðendum og 2 frá neytendum og oddamaður skipaður af ríkisstjórn. Ráðh. gerði ráð fyrir, að framleiðendur og neytendur færu jafnan sína leiðina hvor, og þá skæri oddamaðurinn úr. Þótt út frá þessu sé nú gengið, þá get ég ekki séð, að vald ráðh. hafi verið meira en það er nú. Hafi ráðh. ráðið öllu áður, þá ræður hann þar öllu enn. En nú er engan veginn víst, að framleiðendur og neytendur greini á, og um það eru til dæmi deginum ljósari. Um 6 manna nefndar verðið, þar sem framleiðendur og neytendur sömdu, varð samkomulag, og þótt 7. maður hefði verið skipaður af ráðh., hefði niðurstaðan samt verið samþ. með 6:1. Það er allt annað mál fyrir bændur að hafa þó talsmenn innan þeirrar stofnunar, sem ákveður verð á vörum þeirra, - en ég segi, að bændur sem slíkir hafa engan fulltrúa í búnaðarráði. Afstaða meðlima búnaðarráðs er hin sama og konungkjörnu þingmannanna hér áður fyrr. Þjóðin kallaði þá aldrei sína fulltrúa, þótt þeir væru Íslendingar. Þeir fylgdu líka nálega aldrei málstað þjóðarinnar, og ef það kom fyrir, þá voru þeir settir frá. - Ég skil ekki í öðru, og ég vil vona, að hv. 3. landsk. og flokksbróðir hans hér í hv. deild sjái sig um hönd og greiði atkv. á móti frv. Kunnugt er, að hæstv. forseti Nd. og flokksbróðir 3. landsk. lítur í raun og veru eins og ég og við framsóknarmenn á málið, þótt hann sæi sér ekki fært að greiða atkv. gegn því vegna stuðnings síns við ríkisstj. M. ö. o., hann gat ekki vegna stefnu og fortíðar Alþfl. ljáð þessu máli lið, og 3 landsk. getur það ekki heldur, nema loka alveg fyrir alla þá glugga, sem hans sósíal-demokratiska birta hefur skinið inn um til þessa. Hvað þeir kunna að gera, vil ég ekki segja, en ef frv. þetta gengur í gegn, eins og líkur benda til, þá mega þeir vita það, að ef sá tími kæmi, að sett yrði svipuð löggjöf gagnvart þeirri stétt, sem þeir telja sig hafa umboð fyrir, þá munu þeir standa verr að vígi en ef þeir fylgdu nú réttu máli. Ætla þeir að láta ríkisstj, handjárna sig til að fremja óhæfuverk? Við atkvgr. um daginn greiddi einn sjálfstæðismaður atkv. á móti frv., og ef þeir 2 Alþfl.menn, sem eru hér í hv. deild, væru stefnu sinni trúir, mundi það nægja til að koma málinu fyrir kattarnef. Sama mætti e. t. v. segja um sósíalista, en þar sem það er alkunna, að þeir eru tækisfærissinnar, og geta vel sagt, að svart sé hvítt, ef þeir ætla sig græða á því, þá er ekki neins að vænta af þeim. Þess vegna sný ég máli mínu til hv. 3. landsk. og flokksbróður hans hér í hv. deild.



Það má ekki minna vera en ég svari fyrir sjálfan mig svo einbeittum áskorunum sem hv. 1. þm. Eyf. hefur beint til mín. Þá er einnig skylt og sjálfsagt að þakka þá sérstöku umhyggju, sem hv. þm. ber fyrir Alþfl.

Ég hef gert það alltaf

. Já, hv. þm. kveðst raunar alltaf hafa gert það, en ég hygg þó, að stundum hafi mistök orðið á því, en ég skal ekki rekja það hér. - Ég mun nú svara áskorun. hans, en það hef ég þó þegar að sumu leyti gert, en mun þó drepa hér á nokkur atriði til viðbótar. Ég kem þá að kaflanum um hreinskilnina, en þar get ég verið stuttorður. Ég taldi það kost á frv., að það viðurkennir, að úrslitavaldið væri í höndum ráðherra. Ég sagði enn fremur, að þetta væri eðlilegt, eins og málum er nú háttað, þar sem ríkið greiðir 2/5 hluta af söluverði varanna til bænda. En hv. þm. gleymdi að taka það fram, að hér er enginn verulegur munur á því, að valdið var og er í höndum ráðherra. Hér er þetta viðurkennt í frv.

Hefur landbrh. viðurkennt þetta?

Það þarf ekki að spyrja neinn um það, því að þetta er staðreynd. Hv. þm. taldi erfitt að sanna, að 1 maður af 5 gæti ráðið eins miklu og 25 skipaðir menn. Hann lék sér að því að sanna, að 2=2+1=1, og þetta sannaði hann mjög í allri ræðu sinni. Í þessu atriði og einmitt þegar mestu máli skipti, þá féllu atkv. þannig, - þegar fulltrúa bænda og neytenda greindi á, þá var úrslitavaldið hjá oddamanni, sem var skipaður af ráðherra. Munurinn er því ekki fjarska mikill frá því, sem var og er, - hann er miklu meir í orði en á borði. Það er í rauninni miklu betra að hafa ákvæði laganna augljós. - Hv. þm. spurði, hvers vegna ætti að beita bændur svona sérstökum ráðstöfunum. Það hefur einmitt verið bent á það, að það er ekki verið að beita bændur neinum sérstökum ráðstöfunum. Allar stéttir verða að hlíta meira og minna ströngum fyrirmælum um verðlag, hvað þá heldur þar sem ríkið greiðir beint uppbót á afurðir bænda. Hér þarf að setja glögg og skýr ákvæði. Sá, sem selur fisk, verður að selja fyrir ákveðið verð, og nú er meira að segja farið að greiða með fiskinum. Hv. 1. þm. Eyf. spurði líka, hvort frumorsök dýrtíðarinnar lægi hjá bændum, þar sem horfið hefði verið að því að greiða niður afurðir þeirra. Það er erfitt að svara þessu til fulls nema í löngu máli. En vissulega væri tilefnið nægilegt, þar sem þessi hv. þm. og flokksmenn hans eru sífellt að stagast á því, að þeir séu hinir einu réttu menn, er sífellt séu að berjast gegn dýrtíðinni. Það má minna þá á það og spyrja: Hver var fyrsta verðhækkunin hér innanlands, og hver kom skriðunni af stað? Fyrsta skrefið var stigið, er flutningagjöldin hækkuðu gífurlega í stríðsbyrjun. Það er óafsakanlegt, er við alþm. reyndum ekki að sporna neitt við. En samtímis þessu hélt verðlagið áfram að hækka, og afurðir bænda hækkuðu mjög á meðan kaupgjaldið var bundið að lögum, og var það ekki nema 20–30 stig, en landbúnaðarafurðir hækkuðu um 70–80 stig. Ég segi ekki, að þetta sé frumorsök dýrtíðarinnar, en þetta var fyrsta stóra skrefið til að hleypa henni af stað. Á þessu ber fyrst og fremst ábyrgð þessi hv. þm. og Framsfl., en ekki bændur.

Vorum við í meiri hluta á þingi?

. Þótt það hafi ekki verið, þá er frumkvæðið að rekja til Framsfl., og fékk hann síðan stuðning annarra. Þessa sögu mætti rekja lengur, en ég hygg, að nú sé nóg, enda mundi hlutur Framsóknar ekki batna við það. Hv. þm. sagði í lok ræðu sinnar, að menn hlytu að greiða atkv. gegn þessu frv., ef þeir vildu láta hina sósíal-demókratisku birtu halda áfram að skína inn um glugga sína. Við skulum sleppa öllum orðaleik, en ég vil segja það skýrt, að Alþfl. mun sem heild greiða atkv. með þessu frv. En við lítum ekki þannig á, að með þessu sé hin eina rétta úrlausn málanna fengin, en það er bót frá því, sem áður var, og hana verðum við að notast við, þar til heildarbreyting verður gerð. - Það mun vera rétt, að hæstv. forseti Nd. tók ekki þátt í afgreiðslu málsins, en þetta sannar aðeins það, að Alþfl. handjárnar ekki sína menn.

Hann kemur ekki handjárnum á þennan mann

. Hv. þm. má hafa það, hvernig sem hann vill, en annars væri bezt fyrir hann að halda sér við sinn eigin flokk. Það er óþarfi hjá hv. þm. að vera að ógna Alþfl., þótt hann veiti aðstoð sína þessu frv. og stuðli að því, að það verði að lögum. - Heyr á endemi! Hverjir settu gerðardómslögin? Þetta er ekkert nýtt hjá þessum hv. þm. og flokki hans. - Ég vildi óska, að hugarfarsbreyting yrði hjá þessum mönnum. Hvað bændur snertir, þá vil ég benda þm. á, að ekki er hægt að taka til samanburðar verkamenn í bæjum, það er ekkert til samanburðar, því að hér er um tvo aðila að ræða, annars vegar atvinnurekendur, sem kaupa vinnu, hins vegar verkafólk, sem selur vinnu sína. - Löggjöfin hefur afskipti af vinnudeilum og verkföllum og segir fyrir um, hvernig þau eigi að ganga, svo að þjóðfélaginu stafi af sem minnst hætta. Svona er eðlilegt, að málin séu, þó að ég viðurkenni, að á óróatímum þurfi að setja um það strangari lög, en því er nú ekki til að dreifa hér. Um verðlagningu landbúnaðarafurða er ekki um neina tvo aðila að ræða. Sá hluti kjötsins, sem er umfram kr. 6,80 nú, er beinlínis greiddur úr ríkissjóði. Ég finn hvergi hliðstæður í þessu. Kr. 10.80 er verðið, sem borgað er fyrir kjötið. Til þess að hægt sé að selja það, er það greitt niður. Ég vil minna hv. 1. þm. N.-M. á, að ég spurði hann um daginn, hvort kjötið mundi seljast jafnt, ef það væri ekki greitt niður. Hann svaraði þá, og var það fremur mælt af karlmennsku en fyrirhyggju. - Ég vil svo segja hv. þm., að hótanir hans hafa engin áhrif á mig.



Ég ætla ekki að tala mikið um þetta mál, en ræða sú, sem síðasti ræðumaður flutti, kom mér til að segja nokkur orð. Hv. 1. þm. Eyf. minntist á social-demókratiska glugga, sem sólina legði inn um til Alþfl. Það eru fleiri, sem hafa tekið eftir því, að þessir gluggar eru lokaðir. Í Alþýðublaðinu í dag er fullt af afmælisgreinum. Endar sú síðasta þeirra á þá leið, að Alþfl. hafi því miður gengið úr vistinni í bráðina. - Ég held, að afstaða Alþfl. í þessu máli sýni það greinilega, sem 1. þm. Eyf. tók fram, að Alþfl. er genginn úr vistinni, svo að það er engin tilviljun, að þessi grein birtist í dag. Ég hef ekki heyrt öllu lélegri vörn fyrir málstað en síðustu ræðu hv. 3. landsk. - Hann segir það kost á lögunum, að verðlagningarvaldið sé í höndum ráðherra. Röksemdafærslan er sú, að þetta sé vegna þess, hvernig nú er ástatt um ríkisframlög til að greiða hluta af verði landbúnaðarafurða. Hv. þm. hlýtur að vita, að þetta eru ósannindi. Bændur hafa aldrei beðið um einn eyri af þessu framlagi. Þeir hafa þvert á móti samþ. á fundum, að þeir vildu vera lausir við það. Hvers hafa þeir óskað? Að fá að verðleggja sína vinnu og vöru og taka svo á sig skaðann, ef einhver yrði, það er einmitt í dag, sem neytendurnir eru að sækja framlag sitt, til að fá eins konar neyzlustyrk fyrir kjötið. Svo er annað, sem hv. þm. hefur ekki áttað sig á. Hann segir það eðlilegt, að verðlagningarvaldið sé í höndum ráðh., vegna þess að niðurgreiðslan sé í hans höndum. - En hér er annað frv. frá ríkisstj. til að greiða niður verð á saltfiski, og enn fremur till. um að greiða þær uppbætur til 1. okt. og enn fremur till. um að verðuppbæta freðfisk o. fl. Allt þetta er gert til þess að hægt sé að greiða verkamönnum kaup. En framleiðendurnir verða að biðja um þetta framlag til þess að geta haldið framleiðslunni áfram. Það er skýlaus játning hv. þm., að það eigi að setja þessi lög vegna þess, að hluti af kaupi bænda sé greiddur úr ríkissjóði. Af þessu ætti ekki að koma til mála, að verkamenn fengju að ráða kaupi sínu. Ég veit ekki, hvort þetta er það, sem hann hefur ætlazt til, en allir sjá, að þessi yfirlýsing um fylgi við þetta frv. er yfirlýsing um það, að hann sé fylgjandi, eða hafi verið fylgjandi gerðardómslögunum. - Ég vil í því sambandi minnast á gerðardómslögin. Hv. þm. byrsti sig áðan og talaði um með æsingi, hver von væri af Framsfl. Ég held nú samt, að fæstir geti neitað því, að gerðardómslögin frá ársbyrjun 1942 hafi verið ólíkt réttlátari en þau lög, sem hér er verið að setja, gagnvart bændum. Munurinn á gerðardómslögunum og þessum lögum er sá, að gerðardómslögin voru almenn, þjóðfélagslegs eðlis, til að halda niðri verðlagi og verðbólgu, og náðu jafnt yfir allar stéttir þjóðfélagsins, en þessi lög ganga yfir eina stétt, aðeins yfir bændur, og eru því lög, sem eiga engan rétt á sér í þjóðfélaginu. - Ég ætla svo ekki að tala meira um gerðardómslögin. Nú er svo komið, að hér liggja fyrir framan okkur frv. um meðgjöf á saltfiski, freðfiski o. fl., sem ríkissjóður á að borga. Það má segja um fjármálaóreiðu hæstv. ríkisstj. líkt og einn hv. þm. sagði hér niðri í gær. Hann sagði, að það væri engu líkara en menn væru að keppast um að gera sem mestar kröfur í bú. Það vita allir, að lögin um fiskimálasjóð, lögin um húsbyggingar í kaupstöðum o. fl., o. fl. ná aldrei tilgangi sínum, eins og nú er komið, og það stafar fyrst og fremst af því, að hlaupið var frá gerðardómslögunum og dýrtíðinni sleppt lausri. Því hefur verið haldið hér fram, að það væri landbúnaðarvöruverðið, sem skapaði dýrtíðina. Þetta er auðvitað hin mesta fjarstæða, og þeir, sem halda þessu fram, vita meira að segja, að það er vitleysa, enda er það svo, að dýrtíðin og hækkað kaupgjald kemur hvergi harðara niður en á bændum. Ég skal nefna eitt dæmi, sem sýnir ljóslega, hvernig kaupgjald í sveitum hefur hækkað margfalt á við vöruverð. Vífilsstaðahælið gat fyrir stríð fengið vetrarmann fyrir 700 kr. yfir veturinn, en nú getur það ekki fengið mann fyrir minna en 1000 kr. á mánuði, þ. e. um fjórtánföld hækkun, enda er það orðið svo, að maður lítur varla í dagblað án þess að sjá þar auglýstar jarðir til sölu. Ég vil nú gefa Alþfl. það heilræði á 30 ára afmælinu að hætta lausamennskunni, og hv. 3. landsk. vil ég ráða til að sýna slíka hugarfarsbreytingu með atkv. sínu við afgreiðslu þessa máls hér í dag.



Það hafa komið hér fram skýringar á því, af hverju dýrtíðin stafaði og hvenær hún hafi byrjað. Ég lít svo á, að stíflan hafi brotnað strax í styrjaldarbyrjun, þegar kaup sjómanna var hækkað. Þá hófst það kapphlaup, sem síðan hefur haldið áfram þangað, sem nú er komið. Með þessu er ég ekki að segja, að þessi yfirsjón afsaki allar þær vitleysur, sem síðan hafa verið gerðar í dýrtíðarmálunum. En þótt ég sé sammála framsóknarmönnunum hér í deildinni um það, að bændur hafi verið illa leiknir og óréttilega, þá get ég ekki hælt þeirri aðferð, sem Búnaðarfélag Íslands hefur tekið upp. Forustumenn þess hafa gert sig seka um þá stórkostlegu villu að ætla sér að stofna verkalýðsfélag án þess að kunna það. Ég get getið þess nú á 30 ára afmæli Alþýðusambands Íslands, að ég átti nokkurn hlut að stofnun þess félagsskapar. Grundvallaratriði slíks félagsskapar er það, að menn stofna félagið sjálfir, borga gjöld til þess sjálfir og gera sjálfir það, sem gera þarf. En það, sem forustumenn bændasamtakanna flöskuðu á, var það, að þeir ætluðu að láta löggjafann skaffa sér fé til sinna þarfa. Það er ekki þannig, sem Sigurður Guðnason fer að, þegar hann hyggur á stórræði. Það er hollt fyrir formann Framsfl. að vita þessa hluti, svo að hann geri betur næst, þegar hann ætlar að stofna verkalýðsfélag.



Ég get að mestu látið nægja að vísa til þess, sem hv. þm. Str. sagði um þetta mál. En ég get þó ekki látið hjá líða að lýsa vonbrigðum mínum yfir ræðu hv. 3. landsk. þm., en þó get ég verið honum þakklátur fyrir, að hann hefur með ræðu sinni skýrt málið og slegið vopnin úr höndum þeirra, sem vilja breiða yfir aðalatriði málsins. Hann játaði það, að í rauninni væri allt vald í höndum ráðh., en það er gagnstætt því, sem þm. Sjálfstfl. hafa reynt að halda fram. Ég skal ekki endurtaka neitt af því, sem hann sagði, því að hann rakti það nægilega, en skal til viðbótar því, sem hann sagði, minna hv. 3. landsk. á, hvenær aðalhækkun landbúnaðarvara átti sér stað, og það var samkv. ákvörðun 6 manna n., og verðlagið, sem þá var ákveðið, var beinlínis miðað við kaupgjald í landinu, miðað við það, að bændur bæru sama úr býtum fyrir vinnu sína og aðrar vinnandi stéttir landsins. Já, - hann lýsti yfir því, að hann yrði nú með þessu frv. Það hryggir mig, og ég skildi hann svo, að Alþfl. yrði heill og óskiptur með því. Það kann að vera svo að því er þingmenn flokksins snertir, að enginn greiði atkv. gegn þessu máli, en öllum er kunn afstaða forseta Nd., að hann a. m. k. styður það ekki, en það hefur nú ýmislegt komið fram um það, að hv. þm. hafi ekki mikið fylgi flokksbræðra sinna úti um land til þess að samþ., slíkt frv. sem þetta. Það hafa ýmsir lesið flokksblað hans á Ísafirði, Skutul. Mig minnir, að þessi þm. væri einu sinni ritstjóri þessa blaðs, og ég sé, að það fylgir alveg eins hreinni sósíal-demókratiskri stefnu nú eins og það gerði þá. Í því blaði hefur hvað eftir annað verið vikið að því, að þetta væru kúgunarlög, sem ekki næði nokkurri átt, að sett væru um eina stétt þjóðfélagsins, og ég veit, að svo er víða um flokksbræður þessa hv. þm., að þeir algerlega fordæma það, að flokksbræður þeirra á þingi skuli vera með í slíku. Og það eru fleiri en Alþfl.menn, sem líta þannig á þetta mál. Maður heyrir það á mörgum kjósendum Sjálfstfl. úti um land, að þeir líta eins á þetta. Mér er minnisstætt, þegar stuðningsblað ríkisstj., Íslendingur, blað Sjálfstfl. á Akureyri, skýrði frá þessum lögum og sagði, að ekki yrði því neitað, að l. væru anzi einræðiskennd og gætu orðið hættuleg í höndum sumra manna. En blaðið huggar sig aðeins við það, að svo ágætur maður sem Pétur Magnússon skipaði sæti landbrh., það var frá blaðsins sjónarmiði eini ljósi punkturinn í þessu. En nú er það bara einu sinni svo, að núverandi landbrh., hversu ágætur maður sem hann kann að vera, er dauðlegur eins og aðrir menn og ráðherrastaðan einnig af öðrum ástæðum völt, svo þó að þessi svör væru tekin gild, mundu þau ná skammt. Nei - frjálslyndir menn í landinu fordæma þessa lagasmíð. Út af því, sem ég minntist á hans afstöðu til gerðardómslaganna og spurningu minni um það, hvaða rök væru fyrir því, að það hefðu verið þrælalög, en þetta ekki þrælalög, þá svaraði hann því, að þetta væri ólíkt, um kaupgjaldið sömdu tveir aðilar, vinnuveitendur og vinnuþiggjendur, og þess vegna væri eðlilegt, að þeir semdu um þau atriði, sem kaupið varðaði, en það var svo að heyra, að verðlag landbúnaðarvara væri ákveðið af einum aðila. Ég hélt, að erfitt væri að selja landbúnaðarafurðir, ef enginn keypti þær. Mér skilst, að það hljóti að vera tveir aðilar, sem þetta mál varðar, og það var nú gamla fyrirkomulagið, sem var haft í þessu máli, sem líkja má við sáttanefnd, þar sem atvinnurekendur og verkamenn semja með þátttöku sáttasemjara ríkisins. Þm. var með í því að koma því fyrirkomulagi á, en nú telur hann, að það hafi verið óheppilegt, en einn vilji ráðh. sé það eina rétta. Hv. þm. Str. vék að þessu ástandi, sem þetta mundi skapa, en hæstv. ráðh. og hv. 3. landsk. hafa haft hér á orði, að þetta væri sjálfsagt á meðan greiðslur færu fram úr ríkissjóði til þess að lækka verð landbúnaðarvara. Ég vil halda því fram, eins og hv. þm. Str. og þm. S.-Þ. óbeinlínis, að þessar greiðslur eru raunverulega hluti af kaupgjaldi launþega í landinu og annað ekki, þær eru það, og hafa verið færð rök að því. Ég skildi ekki vel ræðu hv. þm. S. Þ. og skal því ekki fara út í hana. Mér skildist á honum, að bændastéttina vantaði samtök og þess vegna væri komið sem komið væri um það, að þetta er eina stétt þjóðfélagsins, sem á að kúga á þennan hátt, eins og stefnt er að í þessu frumvarpi. Ég hef orðið þess var undanfarið, að verið er og að nokkru leyti búið að stofna stéttarfélag bænda, sem ætlað er sérstaklega að fjalla um þetta mál, fyrir utan það, sem bændur eiga nú stéttarfélag, sem orðið er mjög gamalt, en aðallega hefur fengizt við önnur mál landbúnaðarins. Hvort þeir, sem gengust fyrir þessari stofnun bænda, hafa ekki kunnað neitt til þessa, það skal ég ekkert um segja, en ekki veit ég, hvort hann er hæstaréttardómari í þessu efni. Gæti sennilega hv. þm. Dal. sagt betur um þetta en ég, því að hann hefur verið meira við þetta riðinn. En ég ætla bara að vona, úr því að hv. þm. S.-Þ. telur svona mikla nauðsyn - sem ég er honum alveg sammála um - að efla stéttarfélag bænda, að hann gerist á allan hátt stuðningsmaður þess, að slík samtök komist á og verði öflug, og vinni þar ekki annað en það, sem til sameiningar má verða og þrifa þeim samtökum.



Ég býst við, að það þýði ekki mikið að lengja umr. um þetta. Þó vil ég með nokkrum orðum leiðrétta nokkuð af þeim fjarstæðum, sem hér hafa komið fram. Hv. 1. þm. Eyf. skýrði frá því alveg réttilega, að ég hefði á sínum tíma verið með því að setja þau ákvæði inn í afurðasölulögin, að verðlagsn. væru skipaðar með þeim hætti sem nú er gert, oddamanni frá ríkisstj. og tveimur mönnum, sem ættu sérstaklega að bera hagsmuni framleiðenda fyrir brjósti, og öðrum fyrir neytendur. Þetta er rétt, og ég vil bæta því við, að fyrstu árin, meðan samvinna var milli Alþfl. og Framsfl., þá gekk þetta sumpart vel og sumpart skaplega. En þegar Framsfl. fór að fara fyrir alvöru í lausamennsku, taka saman við hina og þessa, semja við íhaldsflokkinn og loks að taka upp samstarf við hann um setningu gerðardómslaganna, þá spilltist meira en þetta atriði. Þeir hv. 1. þm. Eyf. og hv. þm. Str. hafa haldið hér langar ræður um það, að verðlagning landbúnaðarafurða hafi í raun og veru verið í góðum höndum hjá þessum mönnum, og því ekki ástæða til að breyta til. Ég verð að segja það sem mína skoðun og sem meginorsök fyrir því, að ég fylgi þessu frv. nú, að ég álít einmitt, að verðlagsyfirvöldin hafi í þessu efni sýnt sig gersamlega óhæf til þess að rækja það starf, sem þeim var ætlað, undir lokin, ekki alltaf. Ég má kannske minna hv. þm. Str. á það, að ég ætla, að það hafi verið haustið 1944, að verðlagsyfirvöldin rannsökuðu, hvað bændur þyrftu að fá fyrir kjötið, ef allar greiðslur úr ríkissjóði féllu niður. Hvað var það, sem niðurstaðan sýndi þá? Ég er ekki svo minnugur, að ég fullyrði, að ég fari rétt með, en mig minnir, að það hafi verið kr. 17.87 fyrir kílóið, ef þeir áttu sjálfir að taka þann halla, sem yrði af því kjöti, sem út yrði flutt, umfram hallann af því kjöti, sem seldist hér heima. Hvað sem um þessa hluti verður sagt, þá er bara þetta eitt full sönnun þess, að hér var um ábyrgðarlausar forgangskröfur að ræða í bú, sem hv. þm. Str. kallaði gjaldþrotabú. Svo ætlast hann til, að á þessum grundvelli sé byggt og þeim kostnaði sé haldið áfram. Ég sé mýmarga galla á þessu frv. hér, það eru hreinustu bráðabirgðalög, en það er bara nauðsyn til að breyta til frá því, sem áður var. Það skal sagt búnaðarþingi til lofs, að það sá, að þetta var vitleysa og annað ekki. - Ég held í raun og veru, að með þessu sé alveg fullsvarað ummælum þessara hv. þm. um áhuga þeirra í dýrtíðarmálunum og þeirra miklu viðleitni að binda dýrtíðina í landinu. Það sýnir, að þetta er gersamlega ábyrgðarlaust skraf, sem er tekið upp, þegar þeir eru ekki lengur við völd, en vanræktu meðan þeir gerðu ekkert sjálfir. Þetta er sorgleg saga. Ég skil vel, að hv. þm. S.-Þ. segi: „Ef hræðslupeningarnir hefðu aldrei verið borgaðir, hefðu flutningsgjöldin aldrei hækkað.“ Og ég skil, hv. þm. Str., þegar hann segir: „Ef hin ágætu lög, gerðardómslögin, hefðu verið framkvæmd, þá væri allt í lagi.“ En þeim dettur ekki í hug að trúa neinu af því. Og ég vil líka minna hv. þm. Str. á, að þegar gerðardómslögin voru sett, gegn vilja allra skynsamra manna, einnig í Framsfl., þá var það gert, þegar nýbúið var að hækka allar afurðir fyrst. Þetta er sannleikurinn í þessu efni, og það þýðir ekki að hafa það eins og strúturinn, að stinga höfðinu ofan í sandinn og neita að horfast í augu við staðreyndirnar. Ég skal taka undir það, að það er að ýmsu leyti mjög erfitt að sjá, hvað framundan er, en það er gersamlega fjarri sanni að láta sér detta í hug, að við getum til lengdar búið við þetta háttalag, að greiða þurfi uppbætur á framleiðsluna, bæði það, sem neytt er innanlands, og eins hitt, sem flutt er úr landi; að ríkissjóður haldi áfram að greiða þessar uppbætur, getur enginn lifandi maður látið sér detta í hug. Hér verður að gera breyt., og því bar ég fram brtt. við þetta frv., að þessi l. skyldu endurskoðast ekki síðar en á næsta þingi. En einmitt fyrir það, að slíkar ráðstafanir eru gerðar, slíkar greiðslur, á að gera það að skyldu þeirrar stjórnar, sem ræður gangi málanna, að hafa einnig íhlutun og áhrif á, hvaða verðlag er sett á þessar vörur. Ég játa það, sem fram kom í ræðu hv. þm. S.-Þ., og hann þakkaði fjmrh. fyrir, að eins og þetta frv. liggur fyrir, þá má teygja það á þann veg, að hér sé um neytendastyrk að ræða, en ekki framlög til bænda, og ég skil vel, að hv. þm. Framsfl. komi þetta vel, þó að þeir hafi ekki flutt hæstv. fjmrh. sömu þakkarorðin í þessum efnum og þm. S.-Þ. gerði. Ég kann heldur lakar við þetta í frv. en eins og það var, en það breytir í sannleika engu raunverulega. En sé það svo, eins og framsóknarmenn halda fram, að með þessu sé ríkissjóður að greiða einhvern hluta af launum launþega og verkamanna í landinu, þá er það líka víst, að með þessu er verið að greiða einhvern hluta af tekjum eða launum bændastéttarinnar í landinu. Hv. þm. S.-Þ. sagði í sinni ræðu, að stíflan gegn dýrtíðinni hefði fyrst og fremst verið brotin, þegar hræðslupeningarnir, sem hann kallaði svo, voru upp teknir fyrir sjómenn. En hann gat þess jafnframt, að önnur stífla hefði brostið, að mér skildist ekki minni, þegar verðlag landbúnaðarafurða var rofið úr tengslum við kaupgjald í landinu og þar með hækkað eins og raun varð á. Og það veit hv. þm. Str. manna bezt, hvort hann gerði sér grein fyrir því á sínum tíma, hvaða afleiðingar gerðardómslögin kæmu til með að hafa, og hitt veit hann líka, að sú vanhugsaða lagasetning varð til þess, að meiri kauphækkanir urðu á árinu en sennilega hefði orðið; ef sú löggjöf hefði aldrei verið sett. Fullvíst er, að sala hefði gengið fyrir sig á venjulegan hátt snemma á árinu 1942, án þess að kæmi til slíkra aðgerða með þeim afleiðingum, sem hv. þm. er kunnugt um. Það væri ákaflega skemmtilegt að taka þátt í viðræðum hv. þm. S.-Þ. og hv. þm. Str. um það, hvor kynni betur að skipuleggja samtök bænda. Ég held, að það sé nú fjarlægur draumur, sem þm. S.-Þ. virðist láta sig dreyma um að koma í framkvæmd, að bændur stofni til verkfalla, hætti að framleiða kjöt og mjólk nema það, sem þeir þurfa að hafa í belginn á sér sjálfum, og ég held, að allar hans vonir um slíkar aðgerðir muni bregðast. En ég get ekki neitað því, að mér finnst einkennilegt, ef bændur gera ráð fyrir að geta byggt upp stéttarfélag með svipuðum tilgangi og verkamannafélögin, með beinum ríkisstyrk, eins og hv. þm. S.-Þ. orðaði það. Þegar hv. þm. Str. vill sýna fram á, hvernig þetta hefur breytzt frá því, sem var með verðlagsn., er þrautalendingin að vísa til 6 manna n. álitsins, sem að þeirra dómi jafngildir biblíu í þessum efnum. Það er sú lausn fengin með 6 manna n. álitinu, sem leysti þetta mál og var sanngjörn og eðlileg og því sjálfsagt að byggja á. Já, ég get ekki neitað því, að mig furðar á þessu. Ég geri ráð fyrir, að þm. sé öllum kunnugt, að Alþfl. var þegar í upphafi andvígur niðurstöðum 6 manna n. og sýndi fram á, að ómögulegt væri til lengdar að framkvæma þær að því er verðlagningu snerti. Mér finnst því hæpið af þm. Str. að halda sér að sex manna n. álitinu sem einhverjum sérstökum drottinsúrskurði, eftir að búnaðarþing, sem hann leggur mikið upp úr, hefur staðfest skjallega, að á því sé ekkert byggjandi, og víst er um það, að það er ekkert á því byggjandi, sem ekki er von. Ég skal ekki fara mörgum orðum um spádóma hv. þm. Str. og hv. þm. S.-Þ., sem báðir virtust stefna að því sama: algert þrot framundan. Hv. Str. orðaði það svo, að þm. hegðuðu sér eins og þeir væru að gera kröfur í bú, hvers konar bú veit ég ekki. Ég vil ekki neita því, eins og ég áður sagði, að það er tvísýnt um það, hvernig rætist fram úr á næstu árum, en ég get samt ekki neitað því, að mér finnst hv. þm. Str. vera ofhaldinn af þessari heimsku, og það er það, sem hefur auðkennt pólitík þessa hv. þm. upp á síðkastið mjög áberandi, eins og þau, sumpart eftirsóttu og sumpart reyndu, vistaskipti hv. þm. Str. hafa nokkurn svip sett á starfsemi flokksins. Eftir langt samstarf við Alþfl. var því slitið með gerðardómsl. 1942 og tekin upp mjög innileg samvinna við Sjálfstfl. og helztu forustumenn hans. Eftir kosningarnar 1942 sitjum við báðir á samningabekk, fyrst við alla flokka og síðan um að koma á vinstri stjórn með kommúnistum. Fullkomnar hugleiðingar, óskir og eftirlanganir voru af okkar beggja hálfu, þótt þessi yrði endirinn, - skal ég ekki rekja þá sögu alla, en það strandaði, það skal viðurkennt. Hv. þm. hefur verið í sambúð við Alþfl. og innilegri sambúð við Sjálfstfl. og leitað eftir sambúð við kommúnistafl. Það er sömu söguna og um hina flokkana að segja, og Alþfl. hefur einnig verið kenndur við slíkt óskírlífi, en kommúnistar héldu meydómi sínum fram undir það síðásta. Það má gera gys að þessu, en allir flokkar eru undir sömu sökina seldir í þessu efni. En það er dálítið mismunandi, hvernig gengur til með vistaskiptin. Ég skal ekki neita því, að Alþfl. hefur stundum haft vistaskipti, hann hefur stundum breytt um samstarfsmenn. En Alþfl. hefur aldrei haft vistaskipti í þeim skilningi, að hann hafði ekki fylgt áfram sömu málum, eftir því sem efni stóðu til og hægt var að koma fram. En það er meira en hægt er að segja um Framsfl., ég á orðastað við hann nú og skal því láta hina liggja í þagnargildi. Ég skal svo láta þessum mínum orðum lokið.