Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til laga um Útflutningsmiðstöð iðnaðarins, 155. mál Nd., hefur verið til athugunar í iðnn. Á þskj. 506 skilar n. samhljóða jákvæðu áliti um frv. og mælir með samþykkt þess. Sama var einnig raunin í Nd. Frv. þetta er flutt af hæstv. ríkisstj., en samið af n. 8 manna undir forustu ráðuneytisstjóra iðnrn., Árna Snævarr. Árið 1968 ákvað stjórn Félags ísl. iðnrekenda að stofna til skrifstofu innan vébanda félagsins til fyrirgreiðslu fyrir félagsmenn, sem hyggja á útflutning iðnaðarvarnings í kjölfar EFTA-aðildar. Af ríkisins hálfu hefur nokkur styrkur verið veittur til þessarar starfsemi á árinu 1969, Í millj. á fjárlögum, en s. l. ár 3 millj. Samkvæmt þessu lagafrv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir, að stofnað verði til sjálfstæðrar stofnunar, útflutningsmiðstöðvar, með þeim aðilum, er hefðu áhuga fyrir áframhaldandi starfi til eflingar útflutningi íslenzks iðnaðarvarnings, þ. e. Félagi ísl. iðnrekenda, Landssambandi iðnaðarmanna, Sambandi ísl. samvinnufélaga, iðnaðardeild, auk opinberra aðila, þ. e. viðskipta- og iðnaðarráðuneytisins fyrir hönd íslenzka ríkisins. Gengið er út frá, að Félag ísl. iðnrekenda leggi niður sína útflutningsskrifstofu, en hún gangi inn í þessa nýju stofnun með reynslu þá, sem fengizt hefur til þessa. Samkv. 3. gr. frv. er hlutverk Útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins að kynna íslenzkan iðnvarning á erlendum vettvangi, að framkvæma markaðsathuganir erlendis fyrir iðnfyrirtæki á Íslandi, að leiðbeina iðnfyrirtækjum um útflutning, að skipuleggja sameiginlega útflutningsstarfsemi iðnfyrirtækja og að annast milligöngu um sölu á iðnaðarvörum erlendis. 4. gr. frv. kveður á um stjórn stofnunarinnar, sem skipuð skal sex mönnum, völdum til 4 ára, tveim tilnefndum af Félagi ísl. iðnrekenda, en einum af hverjum þessara aðila: Landssambandi iðnaðarmanna, Sambandi ísl. samvinnufélaga, viðskrh. og iðnrh. Samkvæmt sömu grein er gert ráð fyrir, að iðnrh. skipi formann og varaformann úr hópi Félags ísl. iðnrekenda. Þetta var nokkuð rætt í iðnn., en að athuguðu máli þótti þessi háttur á formanns- og varaformannskjöri ekki óeðlilegur með tilliti til þess, að þessi samtök ákveða að leggja alla sína útflutningsstarfsemi undir þessa stofnun. Landssamband iðnaðarmanna hefur hins vegar minni hagsmuna að gæta vegna meðlima sinna, hvað útflutning snertir, og gert er ráð fyrir, að Samband ísl. samvinnufélaga, iðnaðardeild, haldi áfram því starfi, sem þar hefur verið unnið til markaðskönnunar og sölu á íslenzkum iðnaðarvarningi á erlendum mörkuðum. Hins vegar eru þessir aðilar einnig með í þessu samstarfi. Samkv. 5. gr. er gengið út frá því, að þessari starfsemi sé haldið uppi með fjárveitingu frá ríkissjóði og framlagi þeirra, sem að útflutningsmiðstöðinni standa. Einnig er gert ráð fyrir, að þeir aðilar, sem notfæra sér starfsemi stofnunarinnar, greiði þóknun fyrir störfin. Því ber að fagna, hversu góð samstaða hefur náðst um þetta mikilsverða mál, og væntir iðnn., að það fái góðar undirtektir í þessari hæstv. þd., svo að það verði að lögum á yfirstandandi þingi.



Herra forseti. Frv. það til l. um aðild Íslands að alþjóðasamningi um stjórnmálasamband, sem hér er til umr., var flutt af ríkisstj. í Nd. Þar var þetta frv. samþ. shlj. Í Ed. var frv. að lokinni 1. umr. vísað til allshn, í þessu frv., ef samþykkt verður, felst heimild til handa ríkisstj. að gerast aðili fyrir hönd Íslands að alþjóðasamningi um stjórnmálasamband, sem gerður var í Vínarborg 18. apríl 1961, og er samningurinn prentaður sem fskj. með frv., svo og einnig heimild fyrir ríkisstj. til að gerast aðili að viðbótarbókunum með samningnum. Þessi samningur hefur að geyma skrásetningu á reglum þjóðarréttarins varðandi friðhelgi og önnur réttindi sendiráða, sem ríki og þjóðir hafa lengi fylgt samkv. venjurétti. Meginþorri þjóða heims eða ríkja heims er þegar aðili að þessum samningi, þar á meðal Norðurlandaþjóðir. Sú varð niðurstaða allshn. að mæla einróma með því, að þetta frv. verði samþ.



Herra forseti. Menntmn. hefur haft þetta frv. til meðferðar, og eins og álit n., sem útbýtt hefur verið, ber með sér, mælir n. með því, að frv. verði samþ., en einn nm., hv. 2. þm. Austf., skrifaði þó undir nál. með fyrirvara. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál, en vísa í því efni til grg. fyrir frv., en tel þó rétt að geta þess, að til viðtals við n. komu samkv. eigin ósk tveir fulltrúar frá Félagi bryta og bentu okkur á, að námskeið þau, sem haldin eru samkv. l. nr. 50 frá 1961 og vitnað er til í 4. lið 3. gr. frv., hefðu ekki verið haldin að undanförnu eða miklir erfiðleikar á því að halda slík námskeið vegna lítillar þátttöku. Við skildum það þannig, að í rauninni væri það ósk brytafélagsins, að þessi ákvæði l. frá 1961 væru afnumin, vegna þess að þau hefðu reynzt ekki framkvæmanleg. N. sá sér að vísu ekki fært að verða við óskum um það, enda hefði nokkuð verið í kringum það mál og áliðið þings að fara að gera till. um breytingu á öðrum lögum. En að sjálfsögðu verður að reyna, - og það held ég, að sé sameiginlegt álit n., - að koma til móts við þetta sjónarmið, eftir því sem unnt er. Ég vil jafnframt vekja athygli á því, að n. sú, sem fjallaði um málið í Nd., taldi, að með reglugerð væri hægt að ákveða lægri tölu þátttakenda en l. frá 196l gera ráð fyrir eða hingað til hefur verið gert ráð fyrir, þegar þessi námskeið hafa verið haldin, þannig að sú litla þátttaka, sem verið hefur og engin ástæða er til þess að vefengja það, sem brytafélagið segir um þá hluti, yrði því ekki til fyrirstöðu, að námskeiðin yrðu haldin. Ég held, að mér sé óhætt að segja það fyrir hönd n., að hún tekur undir ábendingar menntmn. Nd. varðandi þetta atriði. Að öðru leyti hefur þetta frv. fengið allrækilegan undirbúning, eins og fram kemur í grg. fyrir frv., þannig að niðurstaða n. hefur verið sú að mæla með samþykkt þess, án þess að hún sem nefnd a. m. k. flytji við það brtt.



Herra forseti. Þetta frv. var lagt fram á síðasta þingi í þinglokin, svo að menn eru nú kunnugir efni þess. Það var lítillega endurskoðað á milli þinga að því er grg. viðvíkur. Síðan hefur það legið fyrir Nd. frá því í þingbyrjun og nú nýverið verið afgreitt þaðan. Frv. var afgreitt þar með samkomulagi um brtt., sem fluttar voru af iðnn. og allir stóðu að, og þær fela í sér þá breytingu á frv., að það skuli ekki minna en 51% af hlutafé þess félags, sem hér er um að ræða, að jafnaði vera í eigu ríkisstj. Síðan varð samkomulag um nýtt ákvæði, að ráðh. skipi n. þriggja sérfróðra manna, tilnefndra af framkvæmdanefnd rannsóknarráðsins, til að afla upplýsinga um mengunarhættu, sem stafa kann af olíuhreinsunarstöðinni, og n. skili áliti um þetta efni, áður en tekin verður ákvörðun um byggingu stöðvarinnar, þannig að það liggi fyrir. Um þessar breytingar var full samstaða í Nd. Ég held nú ekki, að ég þurfi að eyða löngum tíma í að mæla fyrir frv. hér, sem svo lengi hefur verið fyrir sjónum alþm. Þeir geta kynnt sér þá undirbúningsvinnu, sem að þessu hefur verið unnin, en meginefni málsins er það, og það hefur verið mín skoðun, að rn. væri komið það langt í undirbúningi þessa máls, að til þess að hnýta endahnútinn í málinu og fá úr því skorið, hvort rétt sé að byggja hér olíuhreinsunarstöð, þá væri hagkvæmt að setja á stofn undirbúningsfélag, sem við getum kallað svo, eins og hér er gert ráð fyrir, að sett verði á laggirnar til þess að fjalla um málið. Ef af þessu verður, mundi stjórn slíks fyrirtækis, sem ríkisstj. hefði forgöngu um að koma á laggirnar, fá í hendurnar öll þau gögn, sem fyrir liggja í iðnrn. um olíuhreinsunarstöð hér á landi. Ég tel einnig mjög líklegt, að þegar Alþ. samþykkir frv. sem þetta, þá kunni að koma meiri hreyfing á málið, og kannske koma þá fleiri sjónarmið upp heldur en enn hafa komið, en það eru margvíslegir valkostir, sem hér er um að ræða í sambandi við olíuhreinsunarstöðina. Um þá er vandlega fjallað í grg., og skal ég því ekki lengja tímann með því að fara verulega út í að ræða þá. Breytingunni í Nd. var ég samþykkur, að skipuð yrði þessi nefnd til þess að rannsaka mengunarhættuna af olíuhreinsunarstöð. Það hefur verið gagnrýnt, að lítið hafi verið fjallað um það í grg. Um það hefur sérfræðingur, Ágúst Valfells efnaverkfræðingur, skrifað skilmerkilega grein ekki alls fyrir löngu í Morgunblaðið og að öðru leyti gæti hann látið í té frekari upplýsingar, ef óskað væri eftir. En í stórum dráttum er það skoðun okkar, sem að þessum málum unnum - og sú skoðun byggist m. a. á því, sem við urðum áskynja, þegar við skoðuðum nýtízku olíuhreinsunarstöðvar í Finnlandi, sem eru með allt öðrum hætti að þessu leyti en gamlar olíuhreinsunarstöðvar - að mengunarhætta sé sáralítil af slíkum olíuhreinsunarstöðvum. Um þetta þurfum við að vísu ekki að fara mörgum orðum hér, vegna þess að gert er ráð fyrir, að það mál sé kannað einnig til hlítar, áður en ákvarðanir eru teknar um það að setja upp olíuhreinsunarstöð. Það er alveg augljóst mál, að olíuhreinsunarstöðvar, t. d. í stórborgum eða stöðum, þar sem þeim er hrannað saman mörgum og stórum frá gamalli tíð, eins og vitnað hefur verið til í Brooklyn í Bandaríkjunum, þær eru af þeirri gerð, að þegar margt safnast saman af slíkum stöðvum, þá verður auðvitað frá þeim bæði óþefur og reykur, þó að ekki sé kannske um beina eitrun að ræða. Hér yrði nú ekki nema um eina stöð og sennilega litla að ræða, en hún gæti þó orðið stærri. Ég hef látið orð falla um það í Nd., að ástæða sé til að ætla, að hinar nýtízkulegu aðferðir, sem menn nú hafa yfir að ráða, tækniaðferðir til að forðast alla mengun frá olíuhreinsunarstöðvum, beri fullan árangur og vitnaði ég í því sambandi til byggingar olíuhreinsunarstöðvar í Bordeauxhéraði, sem er eitt af beztu vínframleiðsluhéruðum Frakklands. Þar er stór stöð, 4.5 millj. tonna framleiðsla á ári. Ég sá fyrir nokkrum dögum í Alþýðublaðinu mjög ógreinilega mynd, sem gæti verið af hvaða stöð sem væri. Ég er ekki að segja, að myndin sé fölsuð, en það er sagt, að þetta sé olíuhreinsunarstöð, sem okkur er bent á til fyrirmyndar. Nú hef ég undir höndum mjög ítarlega grg. frá sendiráði okkar í París um það, í hverju mengunarvarnirnar í þessari olíuhreinsunarstöð eru fólgnar og hversu „effektivar“ þær eru taldar vera. Þar er bæði um að ræða verndun andrúmsloftsins, jarðvegsvernd, úrvinnslu afgangsvatnsins og takmörkun á hávaða. Það er óþarfi fyrir mig að fara að lesa upp skýrslur um þetta, enda eru þær fleiri heldur en ein, en að sjálfsögðu er rétt, að n. fái þær til athugunar. Það, sem veldur óþefnum við þessar stöðvar, er að gas og annað safnast í geymana, þegar þeir tæmast og svo þegar geymarnir eru fylltir aftur eftir gamla laginu, þá streyma út þessi menguðu loftefni, en til að forða þessu eru nýtízkugeymar byggðir með fljótandi þaki, sem þýðir það, að ekkert loft safnast fyrir, heldur lyftir olían bara geymisþakinu upp jafnt og þétt, þar til það er komið á sinn stað. Ég er að sjálfsögðu enginn sérfræðingur á þessu sviði, en vildi aðeins nefna þetta. Það var ekki út í bláinn, sem ég sagði þetta í Nd., og ég mun að sjálfsögðu láta n., sem fær málið til meðferðar, í té þær upplýsingar, sem ég hef um þetta, og þá alveg sérstaklega um þessa stóru stöð í Frakklandi, sem er, eins og ég sagði, sett niður þarna í mjög gróðursælu héraði, en hins vegar hefur verið talið, að tekizt hafi að koma í veg fyrir þá mengun, sem stafar t. d. af óþef og reyk eða öðru slíku. Þetta er dálítið svipað og við urðum varir við, utanrrh. og ég, þegar við vorum í heimsókn í Luxembourg og skoðuðum þar mikil stáliðjuver, sem eru þar á stóru svæði. Þar voru gamlar verksmiðjur og gömul framleiðsla með geysimiklum reyk og ryki. Það var auðvitað greinilegt, að þetta hlaut að valda miklum óþægindum fyrir íbúana í kring. Aftur á móti voru nýjar verksmiðjur, sem enginn reykur var frá, af því að þá hafa verið fundnar með nýrri tækni aðferðir til þess að eyða gersamlega þessum reyk. Það eru dýr tæki, og þeir tjáðu okkur þar, að yfirleitt væru menn inni á þeirri stefnu að leggja fremur niður gömlu verksmiðjurnar og byggja nýjar en að reyna að hreinsa þær, ef svo mætti segja, eða gera þær óskaðlegar með hreinsitækjum, því að það væri bæði kostnaðarsamt og heldur ekki eins öruggt eins og að beita þeirri nýju tækni, sem fyrir hendi er. Ég held, að á þessu sviði eins og. á öllum öðrum sviðum hafi verið lögð á það mjög mikil áherzla á undanförnum árum í iðnþróuðu löndunum og með geysilega miklum árangri - að samræma nýtízku iðnvæðingu sanngjörnum kröfum almennings um að forða sér frá skaðlegum áhrifum mengunar, í hverri mynd sem hún birtist, og einnig eins og oft er talað um í sambandi við slík mál, að hafa fulla gát á því, sem kallað hefur verið náttúruvernd eða umhverfisvandamál í sambandi við slíkar verksmiðjur. Ég ætla nú ekki að orðlengja um þetta meira, tel það óþarft að sinni. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Ég vil fagna þessu frv. Með því er gerð tilraun til þess að koma meðferð þessa olíuhreinsunarmáls í fast skipulagsform. Eins og fram kemur í fskj., sem frv. fylgir, þá hefur það lengi verið í athugun og umr., allt frá 1961. Ég er vel kunnugur meðferð þessa máls, því að ég sat í þeirri embættismannanefnd, sem fjallaði um málið frá 1961 og allt þar til iðnrn. tók það í sínar eigin hendur. Ég verð hins vegar að viðurkenna það, að ég var ekki alls kostar ánægður með meðferð málsins, hvorki áður eða eftir að rn. fjallaði um það. Ég er ekki þannig að áfellast neinn sérstakan. Gagnrýni mín byggist fyrst og fremst á því, sem fram kemur í fskj. 1, að sóknin í málinu er eiginlega næstum því öll frá erlendum aðilum. Það eru erlendir olíumenn, sem hingað hafa leitað og farið fram á að mega byggja hér olíuhreinsunarstöð, en eins og líklegt er og raunar skiljanlegt, þá hafa þessir menn ekki ávallt hagsmuni okkar Íslendinga í huga eins og skyldi. Það kemur fram, þegar lesið er þetta fskj., að allar þær stöðvar, sem gert var ráð fyrir að hér yrðu byggðar, eru litlar stöðvar, yfirleitt um 1 millj. tonna ársframleiðsla eða minni. Það er aðeins ein stöð, sem gert er ráð fyrir að verði stærri, þ. e. 2 millj. tonna stöð, sem hollenzka fyrirtækið Vitol gerði tilboð um að byggja hér á landi, en viðræður við það fyrirtæki féllu niður og harma ég, að ekki tókst að fá þær í gang aftur og kanna tilboð fyrirtækisins betur. Fyrst og fremst vil ég vara mjög við því, þegar nú á að taka málið fastari tökum, að láta erlenda aðila eftir sem áður hafa forgöngu í málinu. Ég tel, að hið nýja fyrirtæki, ef sett verður á fót, eigi að byrja með því að koma á eigin athugun á olíuhreinsunarstöð hér á landi og ráða til þess óháða sérfræðinga á þessu sviði. Við Íslendingar höfum ekki sérfræðingum á að skipa í olíumálum eða málum olíuhreinsunarstöðva, sem von er. Þetta eru margslungin mál og breytingar allar í heiminum og á markaði með olíu og olíuvörur eru mjög miklar eins og stöðugt berast um fréttir í blöðum og öðrum fjölmiðlum. Það er einnig full ástæða til að ætla, að þessar breytingar, sem nú eru að gerast, geti haft veruleg áhrif á stöðu þessa lands í sambandi við olíuhreinsistöð. T. d. getur sá mikli olíufundur, sem er orðinn í Alaska og á norðurhveli jarðar almennt, m. a. við Noregsstrendur, leitt til þess, að olíuflutningar verði mjög miklir fram hjá ströndum okkar lands. Það getur að sjálfsögðu haft veruleg áhrif til breytinga á hagkvæmni og stærð olíuhreinsunarstöðvar. Ég nefndi það í upphafi, að fyrst og fremst hefur verið rætt um litla stöð, 1 millj. tonna eða minni. Ég hef af ýmsum ástæðum verið því mjög andsnúinn, að svo lítil stöð yrði reist hér. Það er alveg rétt, eins og komið hefur fram, að litlar stöðvar hafa verið reistar, en samkvæmt þeim upplýsingum, sem ég hef bezt getað aflað mér, þá eru fæstar slíkar stöðvar hagkvæmar í rekstri lengur. Tækni hefur fleygt fram á þessu sviði og yfirleitt er það svo með miklar tækniframfarir, að þær leiða gjarnan til stærri eininga, og það mun vera staðreyndin, að svo hefur orðið á sviði olíuhreinsunar. Mér var sagt ekki alls fyrir löngu, að t. d. suður á Ítalíu mætti nú fá keypta 1 millj. tonna stöðvar fyrir mjög lítið verð, vegna þess að þær eru ekki lengur samkeppnisfærar. Þær litlu stöðvar, sem hafa verið reistar, njóta yfirleitt einhverra fríðinda í tollum eða sköttum o. þ. h., og mun það iðulega vera ein aðalástæðan fyrir því, að þær eru enn þá starfræktar. Lítil stöð hefur einnig fjölmarga aðra annmarka. Það hefur verið minnzt hér á mengun, og fagna ég þeirri brtt., sem fram er komin í því sambandi, og ég tek undir það, sem hæstv. forsrh. sagði, að það er orðin mjög mikil þróun í hreinsun úrgangsefna frá olíuhreinsunarstöðvum, en staðreyndin er sú, eins og hann nefndi sjálfur, þegar hann nefndi hina stóru stöð í Frakklandi, að hreinsunartæki eru þá fyrst góð og árangursrík, að stöðvarnar séu nógu stórar. Vitanlega má setja fullkomin hreinsunartæki á litla stöð, en það er æði kostnaðarsamt og ekki talið, að slík hreinsunartæki standi eins vel undir sér í sambandi við stærri olíuhreinsunarstöðvar. Því hafa þeir aðilar, sem ég hef rætt við um þessi mál, vakið athygli á einmitt þessum annmarka að koma við fullkominni hreinsun á lítilli stöð. Annar er sá annmarki, sem fylgir lítilli stöð, að afgangsefni frá lítilli stöð eru mjög lítil og dýr, en afgangsefnin frá olíuhreinsunarstöðvum eru mörg mjög mikilvæg í iðnaði. Þetta kom mjög til umr. í sambandi við sjóefnavinnslu þá, sem hefur verið til athugunar á Reykjanesi. Þaðan gæti fengizt mikið klór og með etylum frá olíuhreinsunarstöð má framleiða plastefni og önnur efni olíuefnaiðnaðarins, en eins og hv. alþm. vita, þá er það einn mesti vaxtariðnaður undanfarinna ára. Ég fyrir mitt leyti legg því ríka áherzlu á það, að jafnframt því, sem sjálfstæð athugun á byggingu olíuhreinsunarstöðvar er gerð, þá verði lögð mikil áherzla á að kanna, hvort hér megi ekki með einhverju móti koma upp stærri stöð. Ég á þar við stöð, sem er svona 3 millj. tonna eða meira. Ég geri mér grein fyrir því, að það þarf að flytja út verulegan hluta framleiðslu slíkrar stöðvar, en með þeim miklu flutningum, sem eru á milli landa og fara jafnvel vaxandi um N.-Atlantshafið og ég rakti áðan, tel ég miklar líkur til þess, að slíkri framleiðslu megi koma á heimsmarkað. Ég tel satt að segja mjög vafasamt, að það sé þjóðhagslega hagkvæmt fyrir okkur Íslendinga að byggja litla stöð. Ég tel líklegt, að það þurfi að veita slíkri stöð slík kjör, að vafasamt geti orðið, að hún sé raunverulega þjóðhagslega hagkvæm með þeim breytingum á olíuflutninga- og olíuhreinsunarmálum, sem fram undan eru. Ég sagði áðan, að þetta mál hefði verið lengi í bígerð. Í raun og veru sé ég einnig ástæðu til þess að fagna því, að svo hefur verið. Það er hætt við því, að rasað hefði verið um ráð fram, ef hinum fyrstu tilboðum hinna erlendu aðila hefði verið tekið. T. d. var iðulega á það minnzt að reisa olíuhreinsunarstöð hér inni í Vogum. Ég tel það mjög vafasamt. Það verður að gæta þess, jafnvel þótt fullkomin hreinsunartæki á úrgangsefni olíuhreinsunarstöðva séu sett upp, að þeim fylgja ávallt nokkrar hættur. Það er ávallt hætta á olíuleka, bæði frá stöðvunum sjálfum og sömuleiðis frá þeim skipum, sem flytja olíu til stöðvanna og framleiðsluna frá þeim. Það er vitanlega ljóst, að það væri enn þá verra og enn þá erfiðara að losna við slíka mengun hér inni í Vogum heldur en við opið haf, þó að á hvorugum staðnum sé það gott. Sömuleiðis er þetta sá staður hér við Reykjavík, þar sem staðviðri eru oft mest og úrgangsefni í reyk frá framleiðslustöðvum liggja jafnan yfir í lengri tíma og valda mestum skaða. Ég tel því, að það eigi að leita ítarlega að stað, þar sem mengunarhætta er sem minnst og jafnframt þar sem olíuhreinsunarstöð er í nálægð við þann annan iðnað, sem upp gæti komið. Tengsl á milli slíkra iðngreina eru afar mikilvæg, og ber að taka þau til greina þegar í upphafi. Mér sýnist, þótt ekki vilji ég slá þeim stað einum föstum, að staðsetning við Straumsvík væri einna álitlegust fyrir olíuhreinsunarstöð. Ég vil svo ljúka þessum fáu aths. mínum með því að endurtaka það, sem ég sagði áðan, að ég fagna því, að verið er að koma þessu máli í fast skipulagsform. Ég fyrir mitt leyti vil fylgja þessu frv., ekki sízt með þeim brtt., sem hafa verið gerðar á því í Nd. og gera ráð fyrir athugun á mengun og meirihlutaeignarrétti okkar Íslendinga. Þetta hvort tveggja tel ég mjög mikilvægt á þessu stigi athugana á olíuhreinsunarstöð.



Herra forseti. Frv. þetta má í rauninni skoða sem fylgifisk frv. þess, sem ég mælti fyrir áðan, og get ég því vísað til framsögu minnar um það. En auðsætt er, að það sama hlýtur að eiga við um þinglýsingargjöld eins og stimpilgjöld, að sömu nauðsyn ber til að breyta ákvæðum um þau, þannig að hið nýja fasteignamat leiði ekki til stórhækkunar á þessum gjöldum. En meginsjónarmiðið hefur verið það í sambandi við þessi frv. bæði, að þessi gjöld héldust nokkurn veginn óbreytt, þrátt fyrir hækkunina á fasteignamatinu. Eins og nál. á þskj. 532 ber með sér, þá leggur fjhn. til, að þetta frv. verði samþ., en með sams konar fyrirvara einstakra nm. eins og var um hitt frv.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta mál, sem hér liggur fyrir, til meðferðar og eins og nál. það, sem útbýtt hefur verið, ber með sér, leggur n. einróma til, að frv. verði samþ., en þó þannig, að einstakir nm. hafa áskilið sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Eins og fram kemur í grg. fyrir frv., þá er ástæðan til þess, að frv. þetta er borið fram, sú, að gert er ráð fyrir, að á þessu vori gangi hið nýja fasteignamat í gildi, sem mundi leiða til stórhækkunar á stimpilgjöldum að öðru óbreyttu, en ástæðulaust þykir og má gera ráð fyrir, að það geti skapað meira eða minna öngþveiti á fasteignamarkaðinum, ef stimpilgjöldin væru látin hækka til samræmis við þá hækkun, sem orðið hefur á fasteignamati. Eins og ég sagði áðan, þá hafa einstakir nm. áskilið sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., og vil ég að sjálfsögðu ekki taka fram fyrir hendur manna, ef menn óska eftir að gera grein fyrir sérstökum aths., sem þeir kunna að vilja gera við frv., en ég vil þó geta þess - og tel það eina af ástæðunum til þess, að frv. var afgreitt með slíkum fyrirvara af hálfu n. - að það bar á góma á fundi n., hvernig væri með stimpilgjöld, þegar um samruna fyrirtækja eða aðrar slíkar breytingar á formi eignaraðildar yrði að ræða. Nú heyrir þetta mál í sjálfu sér undir skattalögin, en eins og kunnugt er, þá liggur fyrir þessu þingi frv. um breytingu á skattalögunum, sem ég geri ráð fyrir að verði afgreitt í einni eða annarri mynd. En varðandi þetta atriði vil ég þó leyfa mér að benda á eftirfarandi ákvæði 2. gr. frv., sem samkvæmt mínum skilningi má túlka þannig, að heimilt sé að gefa eftir, heimilt sé og jafnvel skylt að gefa eftir stimpilgjöld, þegar slíkar breytingar á eignaraðild verða. Með leyfi hæstv. forseta stendur þetta í 2. gr.: „Þegar fasteign eða skip er afsalað hlutafélagi eða sameignarfélagi, greiðist sama gjald, þó skal ekki innheimta gjald af þeim eignarhluta að tiltölu, þegar svo er ástatt, að fyrri eigandi verður áfram eignaraðili að félaginu.“ Samkvæmt mínum skilningi er eðlilegt að túlka það þannig, að þó að breytt sé um eignarform eða samruni eigi sér stað, ef það eru sömu eigendur og áður, þá eigi ekki að innheimta slíkt stimpilgjald. Að öðru leyti mundi þetta að mínu áliti heyra undir skattalögin, en ég taldi rétt að geta þess, að þetta mál var rætt á fundi n., þó að hún hafi ekki séð ástæðu til þess að gera sérstakar brtt. Nú þykir þetta ófullnægjandi og ef hér kynnu að koma fram einhverjar brtt. eða óskir um að bera þær fram, annaðhvort af hálfu hv. nm. eða annarra, þá mundi ég auðvitað vera reiðubúinn til þess að kalla n. saman að nýju fyrir 3. umr. málsins og taka þetta mál til nánari athugunar. Að öðru leyti, herra forseti, leggur n. til, að þetta frv. verði samþ.



Herra forseti. Efni þess frv., sem hér liggur fyrir, er að hækka þá heimild, sem veðdeild Landsbanka Íslands hefur samkvæmt núgildandi lögum til útgáfu bankavaxtabréfa, um 100 millj. kr. Fjhn. hefur haft þetta mál til meðferðar, og eins og nál, á þskj. 531 ber með sér, þá leggur n. einróma til, að frv. veri samþ. óbreytt. En ég tel ástæðu til þess, enda er það í samræmi við óskir, sem fram komu í n., að skýra hv. þdm. í örfáum orðum frá, hvers konar lán er þarna um að ræða og til hvers þau eru veitt. Ég efast um, að hv. þdm. sé það kunnugt, en um þetta fékk ég í morgun upplýsingar frá forstöðumanni veðdeildarinnar. Hann tjáði mér, að þessi lán hefðu að undanförnu verið í fyrsta lagi veitt eigendum eldri húsa til viðgerðar á húsunum, og í rauninni væri það nýmæli í þeirri starfsemi, sem veðdeildin hefði áður haft með höndum. Þegar veðdeildinni var síðast heimilað hér á hv. Alþ. að gefa út nýjan flokk bankavaxtabréfa - það var með lögum frá 1965 - þá voru það 100 millj., sem þar var um að ræða, en 25 millj. eða fjórði hluti þeirrar upphæðar hefur verið veittur í þessu skyni. Að öðru leyti hefur þetta fé verið lánað fólki til kaupa á íbúðum í eldri húsum. Lánin eru veitt þannig, að út eru gefin bankavaxtabréf fyrir lánsfénu, en þó mun það vera þannig, þegar um fyrrgreindu lánin er að ræða, sem veitt eru til viðgerðar, að þá kaupir Landsbankinn eða veðdeildin þessi bréf, svo að menn fá þetta þá í reiðufé. Þegar um önnur lán er að ræða hins vegar, þá fá þeir lánið aðeins í bankavaxtabréfum, sem þeir verða þá sjálfir að selja. Viðgerðarlánin munu yfirleitt vera til 7 ára, en önnur lán til 15 ára, og vextir eru 9%. Ég innti ekki sérstaklega eftir veðkröfum og öðru slíku, að sjálfsögðu gætir veðdeildin þess, að lánin séu vel tryggð. Það má gera ráð fyrir því, að ekki sé um sérstakt vandamál að ræða, þegar lán eru veitt út á gamalt húsnæði, vegna þess að veðlán, sem hvíla á þessum gömlu húseignum, eru venjulega mjög lág. Ég geri ráð fyrir því, þegar um lán í bankavaxtabréfum er að ræða, sem eru til 15 ára, að slík bréf verði ekki seld nema með meiri eða minni afföllum. Það er auðvitað afleiðing verðbólgunnar, að erfitt verður að selja slík skuldabréf öðruvísi. Forstöðumaðurinn tjáði mér enn fremur, að þessar 100 millj., sem veðdeildin hafði heimild til að gefa út bankavaxtabréf fyrir samkv. núgildandi lögum, hefðu verið notaðar að fullu og mjög mikið af umsóknum um slík lán lægi fyrir, enda ekki vafi á því, að veðdeildin fullnægi hér þörf, sem aðrar lánastofnanir telja í meginatriðum utan síns verkahrings að fullnægja. Ég taldi rétt, að þessar upplýsingar kæmu fram við þessa umr.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., er flutt eins og fram kemur í aths. við það, óbreytt frá þeim tillögum, sem nefnd, er skipuð var hinn 28. okt. 1970, lagði fram. Nefndin skilaði áliti nýlega. Svo sem alkunna er, hefur á undanförnum árum verið mikill skortur á starfsliði í sjúkrahúsum í ýmsum greinum, en nokkrar nýjar stéttir hafa bætzt við á undanförnum árum. Réttur þessara stétta hefur ekki verið afmarkaður með lögum hvorki að því er starfsheiti varðar né starfsgreiningu, þó að það sé talið nauðsynlegt. Í umsögn landlæknis, sem dagsett er 9. okt. 1970, var enn fremur lagt til, að samið yrði á næstunni frv. til laga um aðstoðarfólk við lækningar og yrði frv. þannig úr garði gert, að undir lögin gætu fallið allir slíkir tæknilegir aðstoðarmenn, þ. á m: meinatæknar og röntgentæknar, sem svo hafa verið nefndir. Það er einróma álit nm., að taka yrði til endurskoðunar og samræmingar öll gildandi lög og reglugerðir um heilbrigðisstéttir, sem hafa hlotið það nafn í þessu frv., og eðlilegast væri þá að fella slík ákvæði saman í einn og sama lagabálk. Þetta er að sjálfsögðu framtíðarverkefni, sem unnið mun verða að, en nauðsynlegt er talið vegna ýmissa óljósra atriða, að meinatæknum og röntgentæknum verði nú þegar ætlað það starfssvið, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Sú nefnd, sem undirbjó frv. fyrir ári, var skipuð Jóni Ingimarssyni, skrifstofustjóra heilbr.- og trmrn., Ásmundi Brekkan yfirlækni, Bergljótu Haraldsdóttur meinatækni, Davíð Davíðssyni prófessor og Maríu Finnsdóttur yfirhjúkrunarkonu. Niðurstaðan af störfum nefndarinnar er með öðrum orðum þetta frv., sem hér er að langmestu leyti og nánast eingöngu faglegs eðlis og þess vegna eðlilegt, að fulltrúar frá þeim aðilum, sem ég nefndi hér áðan, skipuðu slíka nefnd, og er nefndin sammála um að leggja til, að frv. verði eins og ég hef þegar greint frá. Ég held, að þetta frv. sé góð byrjun og tel það tvímælalaust nauðsynlegt, að byrjað sé á því að samræma þessi störf. Ljóst er af fyrri umræðum hér í þinginu, þ. á m. í fsp.-tíma hér fyrir nokkru, að ýmislegt annað þarf þarna til að koma, eins og fram hefur komið áður, og síðan þarf að fella þetta allt inn í einn lagabálk og veita þessum starfshópum opinberlega viðurkenningu til þessara starfa með löggildingu, til þess að þeir einir gegni þessum stöðum, sem axlað geta þá ábyrgð, sem óhjákvæmilega hvílir á herðum þessa fólks. Þróunin erlendis bendir einnig til þess, að fleiri slíkir sérhæfðir starfshópar verði hafðir til aðstoðar við lækningar, þar sem tæknimenntað aðstoðarfólk er nauðsynlegt, með tilkomu nýrra hjálpartækja og nýrra sjúkrahúseininga með mjög flóknum tæknibúnaði. Ég tel ekki þörf á því að fjalla um einstakar greinar frv. umfram það, sem segir í aths. um það, enda er frv., eins og ég áðan sagði, mjög faglegs eðlis og vart á færi annarra en þeirra, sem þar gerst til þekkja, að fjalla um efni einstakra greina, sem ég tel þó, að skýri sig nokkuð sjálfar. Það er rétt að geta þess, eins og ég minntist á áðan, að í ýmsum efnum stendur ekki á lagasetningu, heldur langtum fremur á reglugerðarsetningu varðandi starfsskiptingu þessara stétta, og er að því unnið á vegum rn., að reglugerðir verði settar hið allra fyrsta, og ætti það einnig að auðvelda samskipti þessa fólks, þannig að ekki þurfi að verða ágreiningur um, hvað sé á starfssviði hvers og eins. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.og félmn. Og ég vildi gjarnan, áður en ég vík hér úr ræðustólnum, leggja áherzlu á það, að þessi þáttur í skilgreiningu sérmenntaðs fólks í heilbrigðisþjónustunni nál fram að ganga á þessu þingi, ef þess er nokkur kostur. Ég hef orðið var við það, að ýmsir hafa gert aths. við fyrirsögn frv., og hún er að sjálfsögðu ekki heilög kýr, sem ekki má breyta, ef menn geta fundið þar eitthvað betur við hæfi en hér er lagt til. En sú n., sem málið undirbjó, var sem sé skipuð þeim fulltrúum, sem greint er frá í aths. við frv. og ég áðan nefndi, og hún leggur einróma til, að frv. nál fram að ganga. Eins og ég segi, má breyta minni háttar atriðum, eins og fyrirsögn frv., sem ekki er nauðsynlegt, að sé endilega með þeim hætti, sem hér er lagt til, ef menn eiga betri orð í fórum sínum, og þá einkum sú þingnefnd, sem um málið fjallar. Ég óska eindregið eftir því, að n. hraði afgreiðslu málsins, þannig að það nál fram að ganga á þessu þingi, sem nú er langt komið.



Herra forseti. Það segir svo í stjórnarskránni, að laun forseta Íslands skuli ákveðin með lögum, og þannig hefur það verið og ákveðin launaupphæðin, 35 þús. kr., þegar það seinast var ákveðið. Ef þessu ætti að halda svo áfram, þá yrði Alþ. á hverjum tíma, þegar launabreytingar eru, - a. m. k. ef veruleg ástæða þykir til að breyta launakjörum forseta - að ákveða þau. Við athugun á því, hvernig endurskoða skyldi laun forsetans hefur nú komið upp sú hugmynd, að sennilega væri það eðlilegast eins og komið er, að Alþ. afsali þessu valdi sínu með löggjöf til kjaradóms og kveðið verði þá á um það, að laun forsetans séu ákveðin af hálfu kjaradóms eins og laun ráðherra og hæstaréttardómara eru nú. Þetta er efni málsins og vænti ég, að góð samstaða geti orðið um það og fljót afgreiðsla á þessu máli.



Herra forseti. Þjóðleikhúsið hóf starf sitt vorið 1950 og hefur nú starfað í 21 ár. Löggjöfin um Þjóðleikhús hafði verið sett nokkru áður og er frá árinu 1947, en reglugerðir hafa verið gefnar út 1949, 1951, 1953 og 1958. Á þessum tveggja áratuga starfstíma Þjóðleikhússins hefur fengizt mikilvæg reynsla um það, með hverjum hætti málum þess yrði haganlega skipað og hefur nú þótt tími til kominn að endurskoða lög og síðan reglugerð um Þjóðleikhús. Til þess að endurskoða lögin skipaði menntmrn. hinn 6. febrúar 1970 n. og voru skipaðir í hana Birgir Thorlacius, ráðuneytisstjóri í menntmrn., sem var formaður n., Baldvin Tryggvason, framkvæmdastjóri og stjórnarformaður Leikfélags Reykjavíkur og dr. Þórður Eyjólfsson, fyrrverandi hæstaréttardómari. Hafa þessir 3 menn samið það frv., sem hér er um að ræða, en mjög náið samstarf hefur verið haft við leikara Þjóðleikhússins, þjóðleikhúsráð og þjóðleikhússtjóra. Þær breytingar, sem felast í þessu frv. frá gildandi lögum um Þjóðleikhús, eru margar og mikilvægar. Þar er kveðið skýrar á um það, en í gildandi lögum, að þótt flutningur leikrita sé aðalhlutverk Þjóðleikhússins, beri því einnig að sýna óperur og listdans að staðaldri og að á hverju ári skuli eitt eða fleiri viðfangsefni sérstaklega ætluð börnum. Þá er skipan þjóðleikhúsráðs gerbreytt, en skipan þess hefur verið eitt þeirra atriða, sem einkum hafa verið gagnrýnd í núgildandi lögum um Þjóðleikhús. Starfstímabil þess er nú tímabundið, en var áður ótímabundið og fulltrúum í því hefur verið fjölgað, til þess að það geti orðið vettvangur sem flestra þeirra sem leikhúsreksturinn varðar. Starfstímabil þjóðleikhúsráðs er ákveðið allt að 4 ár, en Alþ. kýs nýtt ráð eftir hverjar reglulegar alþingiskosningar. Fráfarandi þjóðleikhúsráð heldur þó umboði sínu, þangað til nýtt ráð er fullskipað. Verkefni þjóðleikhúsráðs samkvæmt frv. er að hafa eftirlit með starfsemi leikhússins. Það á að fjalla um starfs- og fjárhagsáætlun leikhússins fyrir komandi leikár og staðfesta hana með þeim breytingum, sem því þykir rétt að gera. En áætlunina á þjóðleikhússtjóri að semja með aðstoð fjármálafulltrúa og bókmennta- og leiklistarráðunautar og framkvæmdaráð á að hafa samþykkt hana. Í þjóðleikhúsráði er með þessu frv. gert ráð fyrir, að eigi sæti þessir aðilar. Í upphafi fyrsta þings eftir hverjar reglulegar alþingiskosningar á hver þingflokkur að tilnefna einn fulltrúa fyrir hverja 10 þm. í flokknum eða brot úr þeirri tölu. Þá á Bandalag ísl. listamanna að kjósa 3 fulltrúa, einn tónlistarmann, einn listdansara og einn rithöfund. Félag leikara Þjóðleikhússins einn fulltrúa, menntmrh. skipar einn fulltrúa, en þjóðleikhúsráðið sjálft á að kjósa sér formann. Þar sem hér er um að ræða mjög mikla fjölgun á meðlimum þjóðleikhúsráðs frá því, sem nú er, er gert ráð fyrir því, að við Þjóðleikhúsið skuli starfa 5 manna framkvæmdaráð og er það í raun og veru hliðstæðara því þjóðleikhúsráði, sem nú starfar. Í því eiga sæti formaður þjóðleikhúsráðs, sem jafnframt er formaður framkvæmdaráðs, þjóðleikhússtjóri, fjármálafulltrúi Þjóðleikhússins, sá af fulltrúum Félags ísl. leikara í þjóðleikhúsráði, sem félagið ákveður og fulltrúi leikarafélags Þjóðleikhússins í þjóðleikhúsráði. Eins og hér kemur fram, er hér um gerbreytingu að ræða á yfirstjórn leikhússins frá því, sem nú er. Reglunum um skipan þjóðleikhússtjóra er einnig gerbreytt. Þjóðleikhússtjóra á nú samkvæmt frv. að ráða til 4 ára í senn og má endurráða sama mann einu sinni, þannig að enginn getur gegnt þessum starfa lengur en 8 ár. Þá er og það nýmæli í frv., að ráða skal að leikhúsinu bókmennta- og leiklistarráðunaut, listdansstjóra og tónlistarráðunaut. Ákvæði er í frv. um það, að miða skuli við, að svo margir leikarar, söngvarar og listdansarar starfi við Þjóðleikhúsið, að það geti jafnan leyst af hendi þau verkefni, sem því ber að sinna. Það er gert ráð fyrir, að það verði lögfest, að blandaður kór starfi við Þjóðleikhúsið. Tímaskeiði leikársins er og breytt. Það á framvegis að vera frá 1. september til 1. ágúst, en ekki frá júlíbyrjun til júníloka, eins og nú á sér stað. Þá er gert ráð fyrir því, að Þjóðleikhús og Sjónvarp komi saman á fót leikmunasafni, er önnur leikfélög geti gerzt aðilar að. Þetta safn leigi búninga, leiktjöld og annan sviðsbúnað til leikfélaga. Lögð er áherzla á það, að um aukið samstarf verði að ræða milli Þjóðleikhússins og leikfélaga áhugamanna, t.d. með því að láta þeim í té leikstjórn og gestaleikara. Fyrirmæli er í frv. um það að fara skuli í leikferðir um landið á starfstíma Þjóðleikhússins, að komið skuli á fót sérstökum leiklistar-, sönglistar- og listdansskóla ríkisins og að síðustu, að komið skuli á fót öðru 1eiksviði til eflingar starfsemi hússins. Í þessu eru fólgnar þær meginbreytingar, sem á gildandi lögum eru ráðgerðar. Þær lúta fyrst og fremst að miklu nánari ákvæðum um hlutverk Þjóðleikhússins og verkefni þess, en eru í gildandi lögum, gerbreytingu á skipan þjóðleikhúsráðs og breyttri tilhögun á ráðningu þjóðleikhússtjóra, en þau ákvæði mundu koma til framkvæmda, þegar þjóðleikhússtjóri yrði ráðinn næst. Ákvæðin um þjóðleikhúsráðið mundu koma til framkvæmda þegar á fyrsta þingi eftir kosningar, eftir að frv. hefði verið samþ. Með þessu móti vona ég, að mér hafi tekizt að gera grein fyrir kjarnanum í þeim breytingum, sem þetta frv. fæli í sér, ef að lögum yrði og leyfi mér, herra forseti, að leggja til að málinu verði, að lokinni 1. umr., vísað .til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Það er ekkert óeðlilegt að breyta þurfi lögum um Þjóðleikhús, sem eru frá 1947 og þar af leiðandi 24 ára gömul og til greina þurfi að taka þá reynslu, sem fengizt hefur á þessu tímabili. Þess vegna vil ég leyfa mér að fagna því, að frv. er nú komið fram til endurskipulagningar á þessum málum. Hins vegar vil ég mjög kvarta undan því, hversu naumur tími er hér ætlaður til athugunar á þessu stórmáli, sem ég vil nefna svo. Ég vonast til þess, að hæstv. menntmrh. ætlist ekki til þess, að Alþ. afgreiði þetta mál á þeim skamma tíma, sem eftir er til umráða, því þegar ég sá dagskrá þessa fundar, sem yfir stendur, í morgun, þá sá ég, að fram var komið frv. um Þjóðleikhús, og fór hingað niður í alþingishús til þess að fá að sjá þetta frv. En þá var það ekki til. Þetta var kl. 10. Þegar menn komu svo hingað ti1 þingfundar, þá lá þetta frv. að vísu hér á borðum manna, en af sjálfu leiðir, að enginn tími hefur gefizt til athugunar á þessu frv. nú og tæplega er við því að búast, að hann gefist á þeim skamma tíma, sem eftir er af þinghaldi, sem nú mun fullráðið, að ljúki fyrir páska. Ég óska eftir því, að það komi fram hér við þessa umr., hvort til þess er ætlazt, að þetta mál verði afgreitt á þessu þingi. Það eru mörg nýmæli í þessu frv. og talsvert margar breytingar. Það er breytt skipan þjóðleikhúsráðs, fjölgað í því og það skipað með öðru móti en nú er. Þjóðleikhússtjóra skal t.d. ráða til 4 ára í senn. Ég hygg, að það sé nú til bóta og legg ég þó engan dóm á starf núverandi þjóðleikhússtjóra með þeim orðum. En ég hygg, að það sé rétt stefna að miða að því, að menn verði ekki alltaf ellidauðir í embættum sínum, heldur gefist valdhöfum hverju sinni kostur á að skipta þar um, eftir því sem þurfa þykir. Og ekki á það sjálfsagt sízt við störf að listamálum, eins og hér um teflir, þar sem breytingar eru hraðar og kröfur tímanna breytilegar og breytast ört. Ég skal nú ekki þreyta hv. þdm. á langri ræðu um þetta atriði, en ég sé, að inn í þetta frv. er sett nánast alveg utan úr heiðloftinu, að komið skuli á fót sérstökum leiklistar–, sönglistar– og listdansskóla ríkisins. Um þetta hef ég og við nokkrir þm. flutt æði oft frv., sem raunverulega miðaði að því að stofna þennan skóla, en ég sé ekki, að til móts við þá hugmynd sé komið nema að mjög óverulegu leyti með þeim ákvæðum 20 gr., þar sem segir, að komið skuli á fót sérstökum leiklistar–, sönglistar– og listdansskóla og að menntmrn. setji nánari ákvæði um hann í reglugerð. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég held, að þingið verði að glíma við það að setja þessum skóla lög. En ég skal ekki ræða þetta frekar, ef svo er, sem mér virðist, að þetta mál sé aðeins sýnt á þessu þingi, en eigi ekki að ganga fram. Annars mun ég þá segja eitthvað fleira um það.



Herra forseti. Í tilefni af fsp. hv. þm. um það, hvort ég eða ríkisstj. ætlumst til þess, að frv. verði afgreitt á þessu þingi, skal ég upplýsa, að ríkisstj. getur að sjálfsögðu ekki ætlazt til þess, að málið verði afgreitt á svo skömmum tíma, sem eftir er af þessu þingi. Engu að síður þótti mér rétt, að störfum n. lyki fyrir þinglok, þannig að hægt væri að útbýta málinu og það síðan verði til athugunar til næsta þings hjá þeim fjölmörgu aðilum, sem vitað er að hafa áhuga á þessu máli. En ég tel það að öllu leyti vera heppilegri og skynsamlegri vinnubrögð að afgreiðsla málsins bíði næsta þings.

Frsm. meiri hl. (Kristján Ingólfsson) : Herra forseti. Í frv. því, sem hér er flutt af hv. 2. þm. Austf., Páli Þorsteinssyni, sem nú er fjarverandi, er fjallað um sauðfjárbaðanir og fylgir frv. ýtarleg grg. Í stuttu máli talað gerir frv. þetta ráð fyrir, að sauðfjárbaðanir skuli fara fram alls staðar á landinu næsta vetur, veturinn 1971–1972, en eftir það verði heimilt að baða einungis annað hvert ár. Þetta mun í samræmi við lög, sem í gildi eru um þetta efni. En frv. kveður einnig á um, að heimilt verði ráðherra, - í frv. stóð upprunalega sýslunefnd, en meiri hl. landbn. Ed. gerir þá brtt. að valdið verði sett í hendur ráðh., sem telja má eðlilegra, - að veita undanþágu frá böðun sauðfjár, eins og hér segir, í héraði eða tilteknum byggðarlögum, þar sem fylgt hefur verið settum reglum um böðun og óþrifa í sauðfé hefur ekki orðið vart í mörg ár, enda mæli yfirdýralæknir og hlutaðeigandi héraðsdýralæknir með því, að slík undanþága sé veitt. Hins vegar er sá varnagli sleginn, að undanþága verði ekki veitt nema í eitt skipti í senn, þannig að aldrei líði lengri tími en 4 ár í milli þess að baðað sé. Ég hygg persónulega, að það, sem hv. flytjandi frv. á við í þessu sambandi, komi einkum og sér í lagi til með að snerta einangruð byggðarlög, sem vel hafa staðið sig, - byggðarlög á milli stórfljóta, sanda og áa, sem ekki hafa mikinn afréttarsamgang við önnur byggðarlög. Við vitum, að víða á landinu hefur regla á þessu verið ágæt, en þau byggðarlög eru reyndar til, sem því miður hafa ekki jafngóðan sess hér sem skyldi. Um það ætla ég ekki að ræða nánar. Ég vil geta þess hér, að landbn. Ed., eins og þskj. gerir grein fyrir, klofnaði í tvennt í málinu, og mun minni hl., sem hv. 5. hm. Sunnl. er frsm. fyrir, gera grein fyrir sínu máli hér á eftir. Ég tel, að hvað sem öllu öðru líður, eigi samþykkt þessa frv. að vera að fullu og öllu hættulaus, ég set svo mikið traust á þann mann, sem fer með landbúnaðarmál hverju sinni, og ætla, að aldrei verði sá maður svo ábyrgðarlaus, að hann veiti heimild til þess að sleppa böðun í byggðarlögum, sem þyrfti samkv. áliti héraðsdýralæknis að baða í. Ég álít, að það sé fullforsvaranlegt gagnvart heilsuvernd sauðfjárstofnsins að samþykkja frv., því að valdið er ekki í höndum eins einstaks bónda, heldur í höndum ráðh. að undangengnu áliti héraðsdýralæknis hverju sinni.

Frsm. minni hl. (Steinþór Gestsson) : Herra forseti. Það kann nú að vera, að einhverjum ókunnugum þyki það vera með ólíkindum, að ein n. skuli geta klofnað um ekki stærra mál en það, sem hér er til umr. Ég segi þetta af því, að ég hef orðið var við það, að ýmsir þeir, sem ekki hafa nána og glögga þekkingu á þeim málum, sem hér er um að ræða, sem sagt sauðfjárböðunum, líta á þær smærri augum heldur en ég tel ástæðu til að gera. Það er almennt viðurkennt, að við höfum nú þau lyf til nota við sauðfjárbaðanir, sem mega teljast næsta trygg eins og nú horfir. Eigi að síður höfum við orðið að viðurkenna það, að víða um land gætir óþrifa í sauðfé, og þó leitazt hafi verið við að einangra landssvæði og hefta samgang fjár milli stærri byggðarlaga, þá hefur það ekki heppnazt og smitanir átt sér stað á óþrifum milli svæða, og oftast nær verið hægt að rekja samgang yfir varnarlínur, þegar svo hefur átt sér stað. Þegar ég fór að ræða um þetta málefni, þá undanþágu, sem farið er fram á hér í þessu frv., við yfirdýralækni, þá sagði hann mér t. d. þá sögu, að það hefði mjög lítið orðið vart við óþrif í Árnessýslu austanverðri, en svo hefði viljað til núna fyrir tveim árum, að allt í einu varð vart við óþrif á næsta bæ við mig. Þegar var farið að athuga, hvað þarna hafði skeð, þá var það vitað, að fé frá þessum bæ sækir inn í Arnarfell austan undir Hofsjökli. En það hafði líka orðið vart óþrifa norður í Skagafirði, og má segja, að það sé nærri eini vegurinn til þess að óþrif hafi borist þarna á milli, að þar hafi orðið samgangur. Það er þess vegna að mínum dómi, ekki eingöngu af þessu dæmi einu, heldur af þekkingu minni af þessum málum í lengri tíma, að ég tel, að það sé vissara að fara vægilega og hægt í það að veita undanþágu frá þeim böðunum, sem nú eru ráðgerðar. Og það er eitt, sem ég hygg að allir þeir hafi orðið varir við, sem þurfa að sjá um, að þessi lög um sauðfjárbaðanir séu framkvæmd, þeir hafi allir orðið þess varir, að ef einn fær undanþágu, þó réttlát sé, þá vill annar fá hana, sem alls ekki á að fá undanþágu með réttum hætti. Eins og nál. minni hl. á þskj. 507 greinir frá, þá vitnum við hér til ummæla yfirdýralæknis varðandi þetta málefni, og minni hl. fellst á þetta álit yfirdýralæknis og leggur því til, að frv. verði fellt. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta frv. Ég held, að þetta skýri sig nægilega greinilega og ekki fari fram hjá neinum, hvað yfirdýralæknir segir um þetta efni. Að athuguðu máli tel ég, að umrædd till. yrði til þess að auka á vanda þann, sem fylgir framkvæmd sauðfjárbaðana, og er hann þó nægur fyrir.