Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. minni hl. (Páll Hermannsson) Herra forseti. - Ég kemst ekki hjá því að minnast á forsögu þessa frv., áður en ég ræði sjálft frv. Eins og hv.þdm. munu muna, þá var borið fram á Alþ. 1943 frv. til l. um breyt. á jarðræktarlögunum. Með þessu var gengið mun lengra en áður hafði verið gert. Í þessu frv. var gert ráð fyrir eftirtöldum atriðum, sem myndu snerta samtök og ræktunarstarfsemi úti um landið og undirbúning að þeim. Í fyrsta lagi, að tryggt yrði svo sem hægt væri að fá vandaðar og stórvirkar vinnuvélar, og þá einnig að fá menn til þess að vinna með þær. Þá er gert ráð fyrir, að ríkið kaupi vélarnar ng síðan verði gerð tilraun til þess eftir góðan og réttan undirbúning að hefja jarðræktarframkvæmdir og vinna yfirleitt að þessum málum þannig, að öll jarðræktarstarfsemi geti verið varanleg eign fyrir þjóðfélagið. - Í öðru lagi var svo í því frv. gert ráð fyrir því, að styrkur samkvæmt jarðræktarl. hækki verulega á flæðiengi landsins. Þessu frv., sem flutt var á þingi 1943, var vísað frá með rökst. dagskrá. Landbn. þessarar hv. d. klofnaði um málið og meiri hl. n. bar fram rökst. dagskrá, sem var samþ., og vil ég leyfa mér að lesa hana upp með leyfi hæstv. forseta. Hana er að finna á þskj. 540 á bls. 766. Hún er svona: „Með því að mikið skortir á, að nauðsynlegur undirbúningur undir framkvæmdir þær, sem frv. gerir ráð fyrir, sé fyrir hendi, og í trausti þess, að ríkisstj. hlutist til um, að Búnaðarfélag Íslands framkvaemi hið allra fyrsta þessar undirbúningsrannsóknir og aðrar mikilsverðar athuganir, er ákveðnar hafa verið og lúta að eflingu landbúnaðarins, og að jafnframt verði nægilega margar stórvirkar jarðvinnsluvélar útvegaðar, til þess að reynsla fáist af notkun þeirra og nauðsynleg æfing í meðferð þeirra, telur deildin ekki tímabært að afgreiða frv. á þessu þingi og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þessu máli var vísað til mþn. búnaðarþings, sem starfað hefur að undirbúningi þessa máls. Árangurinn af því starfi n. var, að á þessu þingi s. l. haust, líklega í sept., voru lögð fram tvö lagafrv. út af þessari þál. og í sambandi við breyt. á jarðræktarl. Þessi frv. voru bæði flutt af sömu mönnum í n., þ. e. a. s. af þeim hv.þm. Mýr., hv.þm. Borgf. og hv. 2. þm. Skagf. Þessi tvö frv. voru gerð með tilliti til þess, sem gert var ráð fyrir í jarðræktarlagafrv. 1943, en þó þannig, að efnið var klofið í tvennt. Fyrri liður, sem sé regla um ræktunarsamtök, vélakaup og vélanotkun og undirbúning jarðræktar, og ýmislegt fleira, styrkur til kaupa á verkfærum o. fl., var sett í sérstakt frv., frv. til l. um jarðræktar- og húsagerðarsamþykktir í sveitum, sem nú hefur fengið afgreiðslu og nú fyrir skemmstu var staðfest sem lög. Þetta frv. er aftur á móti um hinn liðinn, styrkinn, sem ríkissjóður skuli leggja til ræktunar landsins. Þegar frv. var lagt fram í Nd., var það nákvæmlega í samræmi við frv. frá 1943, þannig að það var gert ráð fyrir að hækka styrkinn eftir jarðræktarl. um helming að því leyti, sem hann var annars hækkaður, til jarðabóta, þó ekki lengur en þangað til hvert býli hefði fengið vélfært land, ræktað eða óræktað, sem gæfi af sér 600 hestburði á ári. Frv. tók nú verulegum breyt. í n., þannig að í staðinn fyrir að hækka ræktunarstyrkinn, breytti n. frv. í það horf, sem það er í nú, en nú er það þannig, að það gerir ráð fyrir, að ríkissjóður kosti vinnslu landsins, þ. e. a. s., beri kostnað af þurrkun landsins og af annarri vinnslu þess. En bændur og aðrir jarðræktarmenn bera kostnað þann, sem stafar af áburði í landið og útsæði. Í n. var nokkur meiningarmunur um það, hvora þessa leið ætti að fara, en það varð ofan á að haga þessu eins og nú er gert ráð fyrir í frv., og ætla ég, að stuðningsflokkar ríkisstj. hafi einkum barizt fyrir því, að þessu yrði breytt, og fengið því líka ráðið. Mér finnst yfirleitt líta út fyrir það, að menn séu að verða um það sammála, að stefna beri að því marki að rækta landið vel, þó að menn greini eitthvað á um leiðir til þess. Mér finnst það ekkert undarlegt, þó að menn geti komið auga á þá miklu nauðsyn, og það er áreiðanlegt, að eftir því sem menn virða þá hluti betur fyrir sér, sannfærast þeir betur um það, að hér er um stórt nauðsynjamál að ræða, frá hvaða sjónarmiði sem það er litið. Ég hygg, að menn hafi alltaf vitað það og sjái nú betur og betur, enda oft viðurkennt, að úti í sveitunum, dreifbýlinu, séu fólgnir hinir beztu möguleikar frá uppeldisfræðilegu sjónarmiði. Það eru margir, sem vit hafa á þeim hlutum, sem telja það vera gæfu hverrar þjóðar, að æskan fái að alast upp í dreifbýli, en að henni sé ekki þrengt óeðlilega mikið. Þá er og þess að gæta, að þessi atvinnuvegur leggur fram mikið af fæðu landsmanna og það, sem þjóðin má sízt án vera. Ég hef hér fengið nýlega merkilega skýrslu eftir einn af þekktustu læknum þessa lands, sem jafnframt mun vera álit og skoðun lækna almennt. Þar talar þessi læknir um það, að fæðu manna sé aðallega skipt í tvo flokka, það sem hann nefnir heilsuverndandi fæðu og orkugefandi fæðu. Og af þeirri fæðu, sem kallast heilsuverndandi, er þar talið, að hver maður þurfi frá 50–100% af allri fæðu, sem hann neytir. Og hverjar eru svo þessar heilsuverndandi fæðutegundir, sem menn þurfa til þess að geta haldið heilsu sinni. Þær eru aðallega þessar: Mjólk, kjöt, egg, ostur, kartöflur, grænmeti, svo og fiskur, lýsi og eitthvað af því, sem hann kallar C-vitamíngefandi fæðutegundir og nefnir þar til fæðutegundir hér á landi, einkanlega ber. Þegar maður lítur yfir þessa skýrslu, sér maður; að meginið af því, sem telst hið allra nauðsynlegasta til þess að þjóðin haldi heilsu, eru þær fæðutegundir, sem ræktunin framleiðir, og geta menn þá skilið og skilja, hvers virði ræktunin og landbúnaðurinn er. Þegar einnig á það er litið, að jafnvel meiri hlutinn af því, sem þjóðin nærist á, er fenginn frá landbúnaðinum, þá fara menn að láta sér skiljast, að þó að sjávarútvegurinn leggi fram mikið af verðmætum, þá má þó ekki gleyma því, að landbúnaðurinn er svo nauðsynlegur til þess að halda lífinu í þjóðinni. Takmark bænda og stærsta sjónarmíð er það að koma landinu í rækt. Við vitum, að mikið af heyfeng landsmanna er fengið á ræktuðu og einnig á óræktuðu landi, og mikið af því er óvéltækt og ræktaða landið svo misjafnt, að það á ekki saman nema að nafninu til. Það er hægt að rækta einn ha. þannig, að hann gefi af sér 25 hestburði, slík ræktun er til. Af þess háttar ræktun er ekki hægt að lifa. Það kann að vera, að það sé hægt aðeins undir þeim kringumstæðum, að þessi uppskera sé notuð til fóðurs handa sauðfé í beztu og kjarnmestu beitar- og útigangshéruðum landsins. En það mætti kannske segja, að það væri í rauninni útigangshlunnindi, sem menn lifa þar á, en varla heyfengur. Það er hægt að rækta ha. þannig, að hann gefi af sér 40 hestburði, og það er það, sem yfirleitt er ræktað hér á landi nú. Af þeirri ræktun má lifa, með því að um leið fylgi góð markaðsskilyrði fyrir þær afurðir, sem heyfengnum er breytt í. En svo er hægt að rækta landið, að það gefi af sér 60 hestburði, og það er meira að segja ekki mikill vandi þar, sem jörðin er góð til ræktunar og vel ræktað og vel borið á. Enda er það áreiðanlegt, að sá mikli munur, sem er á. ræktaða landinu, stafar af því, hve áburðurinn er mismunandí mikill. Vitanlega er þetta mál stórmál fyrir ríkissjóð beinlínis í sambandi við þau útgjöld, sem honum er ætlað að hafa af þessu frv. Það er erfitt að gera sér grein fyrir, hvað mundi kosta að rækta landið eins og frv. gerir ráð fyrir: að rækta það þannig, að hvert byggilegt býli landsins hafi 600 hesta véltækt land, og það langsamlega mest á ræktaða landinu sjálfu, en þó kannske að einhverju leyti á óræktuðu. Það er erfitt að segja nokkuð ákveðið um það, en það er talið, að túnstærð á öllu landinu hafi verið 1944 37 þús. ha. Um 15 þús. ha. eru ræktaðir og sléttaðir á s. l. 25 árum. Það er talsvert af þeim sléttað, en eðlilega meiri hlutinn þýfður. Ef gert er ráð fyrir nálægt 40 heyhesta uppskeru af ha., eins og er meðaluppskera af túnum nú, þá lítur út fyrir, að þurfi í viðbót við þessa ræktun 22 þús. ha. lands til þess að hvert býli, en þau eru um 5-6 þús., fái þennan umtalaða heyfeng á véltæku landi. Þessu til viðbótar verður að gera ráð fyrir, að til séu í landinu nálægt 10 þús. ha. af véltæku útengi. Ef við göngum út frá að þurfa að rækta 22 þús. ha. lands til þess að fá landið í góða rækt og hvert býli hefði þetta mikla rækt og véltækt land, þá mætti telja, að slíkum málum væri komið í gott horf, miðað við mannfjöldann, sem kynni að vera að 10 árum liðnum í landinu, að minnsta kosti ágætlega séð fyrir þörf landsmanna á landbúnaðarafurðum, ef þessi heyfengur getur orðið eins og nú er gert ráð fyrir. En hvað myndi kosta að rækta hvern ha? Um það verður ekki neitt fullyrt, en Búnaðarfélag Íslands hefur leitazt við að gera áætlun um það, hvað það myndi kosta að vinna og rækta einn ha. lands nú, og er áætlun þess á þessa leið: Ef það þarf að fullþurrka ha., rækta upp mýri, þ. e., sem alveg þarf að þurrka, þá verður þurrkunarkostnaður á ha. 2330 kr., og er þar gert ráð fyrir, að opnir skurðir séu og unnir með vélum, en lokræsi gerð með handafli. Annar vinnslukostnaður á ha., án þess að þurrkun komi til greina, telur Búnaðarfélagið, að ætti að vera 1040 kr., og þar er gert ráð fyrir, að unnið sé með beztu vélum og hentugustu sem menn nú hafa. Kostnaður af áburði og útsæði til þess að koma einum ha. í rækt 1880 kr. og ræktunarkostnaður alls 5250 kr. Frá þessum upphæðum telur jarðræktarráðunautur Búnaðarfélagsins, að megi draga nálægt 600 kr., sem komi fyrir uppskeru, sem fengin er með eins árs forrækt og reiknast sem hagnaður. Og eru þá eftir 4650 kr. Nú er það alveg víst, að það er svo og svo mikið af landi, sem ekki þarf að þurrka, það er mikið af landi, sem er alveg fullþurrkað, en sumt þarf lítilla umbóta, þó að ekki þurfi að ræsa það eins og þar, sem er reglulega votlent. Það gæti því varla talizt óvarlegt að gera ráð fyrir, að draga mætti frá þessum vinnslu- og ræktunarkostnaði 150 kr. á ha., sem sé að gera ráð fyrir því, að það þurfi engan veginn að fullþurrka allt landið, sem ræktað verður. Yrði þá eftir 4500 kr., sem væri ræktunarkostnaður á hvern ha. Þá kemur í ljós, að öll ræktun eftir þennan umreikning ætti að kosta 99 millj. kr., og segjum þá 100 millj. kr. Og virði maður fyrir sér, hvernig þessi kostnaður skiptist eftir frv. á milli ríkis og ræktunarmanna, þá kemur í ljós, að skiptingin að heita má er nákvæmlega eftir hlutfallinu 3/5 og 2/5, þannig að ríkið borgar stærri en ræktunarmenn minni partinn. Og miði maður við 100 millj. kr. kostnað á verkinu í heild, verður kostnaðurinn fyrir ríkið 60 millj. kr., en fyrir ræktunarmenn 40 millj. kr. Þetta eru vitanlega geysilegar fjárhæðir, en það er líka mikið í aðra hönd, ef heppnin fylgir þessurrt framkvæmdum, sem sé sú heppni, að með þessum tilkostnaði sé hægt að rækta landið vel. Gangi maður út frá því, að þetta kostaði ríkið í heild 60 millj. kr. og það legði þetta fé fram á næstu 10 árum með nokkurn veginn jöfnum afborgunum, þá verða útgjöld ríkisins á ári um 6 millj. kr. Það er há fjárhæð, en er nú samt ekki allt útlit fyrir, að Alþ. treysti sér til að bæta við laun embættis- og starfsmanna ríkisins sem þessum útgjöldum nemur og kannske meiru? Ég bendi nú svona bara á þetta til samanburðar og til skýringar og upplýsingar fyrír hv. deildarmenn. Þetta frv. hefur legið hér fyrir hv. d. síðan um áramót. Landbn. gat ekki orðið sammála um það. Tveir nm., sem sé ég og hv.þm. Dal., skiluðum um þetta nál. 18. jan., þar sem lagt er til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir. En þrír nm. (EE, HG og KA) voru ekki þá reiðubúnir til þess að mæla með því, að frv. yrði samþ. Síðan hafa tveir nm. lagt fram nál. alveg nýlega, þar sem þeir leggja til að vísa málinu frá. Ég skal geta þess fyrir mína hönd og hv.þm. Dal., að þó að við leggjum til, að frv. verði samþ. eins og það er, þá er það ekki einungis fyrir það, að við séum vissir um það, að það sé í hinu heppilegasta formi, heldur hitt, að við viljum leggja áherzlu á, að þetta mál nái fram að ganga, og við töldum það einu vonina til þess, að það gengi fram eins og það liggur fyrir. Ég verð að telja, að það sé álitamál, hvort verði kostnaðarsamara fyrir ríkissjóð að vinna að ræktun landsins eftir þessu frv. eða eftir frv. eins og það var þegar það var lagt fram. Það mun velta á ýmsu um þetta. Ég býst þó við því, að þar, sem þarf að þurrka landið, verði þátttaka ríkisins eftir frv. kostnaðarmeiri en eftir frv. eins og það var fyrst. En þar, sem lítið þarf að þurrka, geri ég ráð fyrir, að þátttaka ríkisins verði ódýrari en eftir jarðræktarl. með tvöfölduðum styrknum. En náttúrlega mundi verða alls heldur dýrara fyrir ríkið að fara eftir frv. eins og það er en hinu upphaflega frv., sem sé þótt jarðræktarstyrkurinn hefði verið tvöfaldaður. En sá kostur er á þessu fyrirkomulagi, þ. e. eftir frv. eins og það er, að þarna er greitt fyrir þurrkun og vinnslu landsins það, sem þetta kostar. En það er varla hægt, býst ég við, að haga styrkveitingum úr ríkissjóði þannig, að nákvæmlega sama hlutfall komi á jarðvinnsluna alls staðar, vegna þess að aðstaða og jarðvegur eru svo misjöfn á hinum ýmsu stöðum. Í áliti frá öðrum minni hl. landbn. er nú lagt til enn á ný að vísa þessu máli frá með rökst. dagskrá. Annars er það um þetta nál. að segja, að út af fyrir sig er það vinsamlegt í garð málsins. Aðalástæðan fyrir því, að þeir hv.nm. vilja láta vísa málinu frá, er sú, að þeir telja, að frv. hafi tekið svo gagngerðum breyt. í hv.Nd., að það þurfi að athuga það betur og að ríkisstjórninni eigi að vera falið að athuga þetta allt betur með aðstoð Búnaðarfélags Íslands og nýbyggingarráðs og að síðan verði lagt fyrir næsta reglulegt Alþ. nýtt frv. Það er því ekki hægt að segja annað en að undirtektir undir málið eru út af fyrir sig góðar. En mér finnst koma á þessar undirtektir annar blær, þegar maður tekur jafnframt til greina till.hv.Nd. Stuðningsflokkar hæstv.ríkisstj. í Nd. lögðu nokkra áherzlu á það og færðu fyrir því sín rök, að málið ætti að komast í það form, að ríkið léti vinna vissan hluta af ræktunarstarfinu, sem sé þurrkun landsins og vinnslu, í staðinn fyrir að greiða háan styrk á flatareiningu. Og þessir hv.þm. í Nd. léðu ekki máls á því að fylgja frv. í öðru formi. Þegar svo þetta frv. kemur í þessu nýja formi hingað til hv.Ed., þá virðist mér, að a. m. k. nokkrir af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstjórnar hér setji það einkum út á frv., að það hefur tekið á sig þennan búning í hv.Nd., og það sé þess vegna, sem þeir telji nauðsyn á að taka sér enn frest til þess að undirbúa málið. Það er slæmt, að það skuli vera svona ósamræmi á milli hv. stuðningsflokka hæstv. ríkisstjórnar í Nd. og Ed. Það getur orðið til tafa, ef það reynist svo, að sá búningur, sem hv.Nd. vill hafa á máli, sé sá búningur, sem hv.Ed. getur ekki tekið til greina, a, m. k. ekki fyrst um sinn. En ég geri mér sjálfur vonir um það, að þetta frv. verði samþ. eins og það er. Einn fulltrúi stjórnarflokkanna í landbn. hefur nú ekki sagt sitt álit enn, og það getur allmikið oltið á hans áliti. En þó að svo færi, að rökst. dagskráin á þskj. 1194 yrði samþ., sem yrði töf á málinu, þá ylti mest á því að sú töf yrði ekki lengri en fram að næsta þingi, eins og rökst. dagskráin leggur til. Ég ætla ekki að fjölyrða um málið meira að sinni. Ég þykist hafa lagt það greinilega fram frá sjónarmiði fyrsta minni hl. landbn. Við álítum, að þetta ræktunarmál sé svo stórvægilegt mál, að það megi ekki dragast ár frá ári að taka alvarlega á því. Og þó að ýmislegt geti orkað tvímælis í frv., viljum við ekki setja það fyrir okkur og ráðum hv. d. fastlega til þess að samþ. frv. eins og það liggur fyrir.

Eiríkur Einarsson Herra forseti. - Ég tel ekki mitt hlutskipti hafa verið að taka hér næstur til máls, því að frá landbn. þessarar hv. d. eru komin fram tvö nál., frá tveimur og aftur tveimur nefndarmönnum. En ég er þar staki hrafninn, fimmti nefndarmaðurinn, án þess að ég hafi sagt álit mitt um málið. En hv.frsm. 2. minni hl. n. er ekki hér til staðar í hv. d., og þess vegna get ég, þar til séð er, hvort hann eða annar hv.þm. verður hér til staðar til þess að ræða afstöðu þess minni hl., sagt mitt álit um málið. Ég get sagt það strax, að þegar búið var að ræða þetta frv. á nokkrum fundum í n., þá hallaðist ég að því, að ekki væri annað fært en að afgr. þetta mál að þessu sinni með rökst. dagskrá. Og það er skoðun mín enn, að svo sé. Því að þótt sitt hvað gott megi um þetta frv. segja og að meining þess sé tvímælalaust góð og byggð á velvilja til landbúnaðarins og framfarahug, þá finnst mér það ótraustar brautir, sem þarna er farið inn á. Og það gefur mér tilefni til að hika dálítið við afgreiðslu málsins. Eins og getið var í ræðu hv.frsm. fyrsta minni hl. nú, þá er þetta ekki nýmæli á þingi. Það hefur verið flutt áður, og varð þá ekki að l. Og þau nýmæli, sem þá lágu fyrir, hafa nú verið flokkuð í sundur, ef svo mætti orða það, og er það einn þátturinn, sem hér kemur fram, till. um styrkveitingar ríkisins til þess að koma á almennri ræktun til þess að fullnægja þörf og lágmarksheyfeng á ræktuðu landi á hverri jörð, eftir nánari ákvæðum, sem sett eru í frv. Ég get játað það, að ef nógu væri úr að spila, þannig að hægt væri að haga jarðræktinni eftir vild og öllum óskum manna um jarðrækt væri fullnægt, þá gæti ég léð þessu frv. alveg athugasemdalaust atkv. mitt. Og ég vil bæta því við, að ég tel, að seint verði svo miklu eytt til íslenzkrar jarðræktar, að það beri að telja eftir. En því takmarkaðri sem þær fjárveitingar eru, sem til jarðræktar fara, því betur ber að því að gá, að rétt sé að farið í þessum efnum, til þess að það fjármagn fái notið sín á réttan veg. Það er í sambandi við þetta, sem ég síðast sagði, sem ég sérstaklega steyti við, að því er þetta frv. snertir. Ég er nefnilega ekki bjartsýnni en svo, að mér meir en flýgur í hug, að þegar ætti nú að fara að framfylgja þessu frv., ef að l. yrði, með ræktun víðs vegar um land, svo að lágmarksheyfengur af ræktuðu landi væri eins og tekið er til í frv., og með því fjármagni frá ríkinu til þess að koma málinu í þetta horf, þá gæti svo farið, sem ég vildi, að aldrei kæmi til, að það yrðí að rifa seglin á öðrum sviðum íslenzkrar jarðræktar. Þarna væri eins konar kvöð sköpuð til þessarar lágmarksræktunar á heil búnaðarfélög, hvar sem er um landið, þar sem svona samþykktir væru gerðar, sem í frv. greinir. Og verður ekki séð, hvað til þess þyrfti hverju sinni. En meðan maður er ekki kominn lengra en svo, að því er getu til framkvæmda áhrærir, að legið hefur við, að illa gengi að hafa alltaf tilbúið það fé, sem áætlað hefur verið til sumra hinna stærri aðgerða í samræmi við framkvæmdir jarðræktarl., þá virðist mér einsýnt, að maður verður að viðhafa nokkra gát. Ég vildi, að aldrei kæmi til, að óttast þyrfti neitt getuleysi til jarðræktarframkvæmda, en allur er varinn góður. Og ef nú svo færi, að með samþ. þessa frv. væri boginn að vissu leyti ofspenntur, og ef það yrði aftur til þess, að vegna heimilda þeirra, sem hér yrðu veittar, yrði að draga úr framkvæmdum í jarðyrkju þar, sem búandmannskrafturinn er mestur og jarðvegurinn beztur, þá álít ég, að það gæti orðið til eftirsjónar, einnig fyrir beztu meðhaldsmenn þessa frv., sem fylgt hafa því eftir af beztum hug. Ég er ekki með þessu að halda fram, að það sé ekki nauðsynlegt, sem í frv. er farið fram á, og mér dettur ekki í hug að mótmæla því, að réttilega hafí verið komið auga á þá nauðsyn. En spurninguna tel ég aftur á móti vera þá, hvort hin jafnláta aðstaða til jarðræktarinnar yfirleitt er ekki hentust til þróunar í þessum málum, þannig að þeir, sem eru úti um hinar dreifðu byggðir landsins, sern hafa túnin þýfð og líka ræktað land, nytu samræmilega góðs af framkvæmd hins opinbera í jarðræktarmálum á við aðra landsmenn, án þess að vera dregnir í sérdilk til forréttinda. Nú er stefnt að því að fá sem allra stórvirkust jarðvinnslutæki, sem gefur nokkurt tilefni til bjartsýni í þessum efnum. Og fyrir mér er það grundvallaratriði í öllum þessum málum, að það verði sem allra örust þróunin í jarðræktarmálunum og að sem allra mest verði hægt að útvega af hentugustu jarðvinnslutækjum til útbýtingar eftir skynsamlegustu reglum, sem finnast, til búnaðarfélaga og búnaðarsambanda, hvar sem er um landið, fyrir góðan jarðveg og dugandi bónda, með jöfnum, samræmdum rétti fyrir alla þessa menn, þar sem enginn um allt landið verði settur hjá og enginn um allt Ísland njóti heldur sérstakra forréttinda. Þó að ég sé, af ástæðum, sem ég hef greint, með því, að málinu að þessu sinni verði vísað frá með rökst. dagskrá, hef ég ekki skrifað undir nál. þess minni hl., sem það leggur til. Hv. annar minni hl. landbn. talar um í sínu nál., að 17. gr. jarðræktarl. þurfi að endurskoðast og bætir svo við, að koma þurfi í veg fyrir, að almannafé, sem varið er til ræktunarinnar, verði notað til þess að auðga einstaka menn og gera jarðirnar að braskvöru. Ég get tekið undir það með þeim, að ég vildi ekki stuðla að því að gera jarðir að braskvöru. En ég vildi hins vegar vinna að því, að jarðir verði gerðar yfirleitt sem allra eigulegastar. En þeir, sem leggja sig í brask og eru gróðamenn, vilja leggja sig eftir því, sem er einhvers virði. Og hvað sem um allt brask má segja, vildi ég gjarnan, að það, sem gert er í krafti jarðræktarl., yrði til þess að auðga sem allra flesta búendur í sveitabyggðum landsins, og ég vildi, að þeir allir yrðu ríkir. Þá hætti allur jarmur um uppbæturnar, af því að þeir væru allir orðnir forríkir, vegna þess, hve jörðin er góð og mild til ræktunar. Og þau efni, sem íslenzkir bændur hafa nú hlotið á þessum peningatímum, því að þeir hafa losað sig af skuldaklafanum, eru ekki meiri en svo, að ef gerði harðindaár, er ég hræddur um, að ekki yrði lengi að fara kúfurinn af því. Og hamingjan forði Íslendingum frá því að fara inn á nýjar kreppuráðstafanir. Ég er óhræddari við auðsöfnun bænda en kreppuráðstafanir. Þær er ég hræddur við. En það er eðlilegt, að hæstv.Alþ. vilji setja sínar skorður við því, hve mikið er veitt til jarðræktarframkvæmda og að það sé ekki meira en þarf. En sízt vil ég segja, að það sé óhentugt, að bændur auðgist af þessu. Þeir þyrftu að auðgast af þessu. Það skapar þeim manndóm, sjálfstæða lífsskoðun og öryggi allri framtíð Íslands, ef þeir auðgast af þessu, ekki til þess að verða braskarar, heldur sjálfstæðir menn á óðulum sínum, og það megi svo haldast með íslenzkum manndómi frá kyni til kyns. Þetta yrði heildinni fyrir beztu. En hugurinn er ekki meiri en svo allvíða hjá bændum, því er verr og miður, að þeir þurfa margháttaðrar örvunar við, til þess að finna öryggi fyrir sig á bújörðum sínum. Ég vildi, að þetta væri ekki rétt hjá mér, en ég er hræddur um, að svo sé. En þetta öryggi eykst ár frá ári, þegar þeir verða þess varir, hve hæstv.Alþ. verður með góðum skilningi við þörfum þeirra og þeirra viðleitni til að afla góðra tækja til þess að bæta jarðir sínar. Og er einn þáttur þeirra málefna það frv., sem hér liggur fyrir, sem, þó að ég vilji ekki, að það verði samþ. nú, er á sinn hátt góðra gjalda vert. Ég mun, samkv. þessu, sem ég nú hef sagt, mæla með því, án þess að ég hafi gefið út sérstakt nál. um það, að frv. verði afgr. á þessu stigi með rökst. dagskrá, er feli það í sér, að málið þurfi víðtækari og betri undirbúning, svo að þau sérréttindi, sú sérstaða, sem á að skapa með samþykkt þessa frv., ef að l. yrði, komi ekki í l. án frekari athugunar. Ég hygg, að það sé ekki búið að lesa það ofan í kjölinn, til hvers það kynni að leiða að samþ. frv. eins og það er. Ef hæstv. ríkisstjórn kæmist að þeirri niðurstöðu, að svo mikið beri nú að leggja til jarðræktar sem frekast er unnt miðað við fjárhaginn, og ég þykist vita, að sú verði niðurstaðan, þá mundi það gleðja mig. Það er í trausti þess, að hæstv. ríkisstjórn, með aðstoð þessa ráðuneytis, sinni framkvæmdum þessum fyrir næsta þ., svo að leitt geti til sem beztrar niðurstöðu á víðtækum grundvelli, að ég fyrir mitt leyti vil, að frv. verði afgreitt með rökst. dagskrá. Ég vildi, áður en ég sezt niður, segja, að ég tel þá rökst. dagskrá, sem hér liggur fyrir frá hv. minni hl., á þann hátt, að ég gæti vel samþykkt hana, en ég vildi fyrir mitt leyti þó gjarnan, að orðalag dagskrárinnar af hálfu þessarar hv. d. í hendur hæstv. ríkisstjórnar væri dálítið meira örvandi til jákvæðra aðgerða en orðalag dagskrárinnar, sem fyrir liggur á þskj. 1194, en með tilliti til þess, að ég vildi gjarnan, að hún feldi í sér meira örvandi ákvæði, vildi ég leyfa mér að bera fram brtt. við hina rökst. dagskrá um, að hún verði þannig orðuð: „Þar sem deildin telur, að breytingar þær, sem frv. gerir ráð fyrir á fyrirkomulagi jarðræktarmála, kunni að valda verulegri röskun á grundvelli þeim, sem jarðræktarlögin eru reist á, og gera framkvæmd þeirra ótrausta, og í trausti þess, að ríkisstjórnin undirbúi endurskoðun jarðræktarlaganna í samráði við Búnaðarfélag Íslands og nýbyggingarráð fyrir næsta reglulegt Alþingi og leggi síðan frv. fyrir þingið, þar sem miðað verði við sem öruggasta þróun íslenzkrar jarðræktar með þeim hætti, að góður jarðvegur og framtakssemi bændastéttarinnar fái sem bezt notið sín, álítur deildin ekki rétt að af greiða frv. á þessu þingi og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Ég vildi leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessa brtt. mína um orðalag dagskrárinnar.

Forseti (StgrA): Hv. þdm. hafa heyrt brtt., sem hefur verið lesin upp, við rökstuddu dagskrána.

Frsm. 2. minni hl. (Haraldur Guðmundsson) Ég get nú að langmestu leyti látið mér nægja að vísa til nál. á þskj. 1194, sem ég og hv. 6. landsk. stöndum að. N. þykir þó rétt að láta fylgja þessu örfá orð, og sérstaklega gefa ummæli hv. síðasta ræðumanns, hv. 2. þm. Árn., tilefni til þess. Fyrst vildi ég mega segja það, að ég tel, að þær breyt. á fyrirkomulagi jarðræktarmálanna, sem gert er ráð fyrir í því frv., sem hérna liggur fyrir, horfi að minnsta kosti að vissu leyti í rétta átt. Ég hygg, að það hafi einmitt sýnt sig, að einn ágalli jarðræktarlaganna og fyrirkomulagsins í þessum efnum undanfarin án hafi verið sá, að framkvæmdirnar voru í svo margra manna höndum með svo mismunandi þekkingarskilyrðum og við svo mismunandi ástæður, að niðurstaðan hafi ekki orðið slík sem skyldi. Auk þess hefur að minni hyggju ekki verið tekið nægilegt tillit til þess, þegar ráðizt hefur verið í ræktun og hún styrkt af ríkissjóði, að sérstök áherzla væri lögð á að byrja ræktun á þeim stöðum, sem með tilliti til gæða landsins og aðstöðu til nytja á því voru líklegastir til að skila því fé aftur, sem til ræktunarinnar var lagt. Með því að taka upp þá aðferð í þessum efnum, sem lagt er til í frv., sem sé, að ríkissjóður sjái um og kosti ræktunina, þá hygg ég, að fram hjá þessum agnúum verði stýrt. En rétt er þó að taka fram, að að minni hyggju er í frv., eins og það er nú úr garði gert, ekki svo tryggilega frá þessu atriði gengið, að ég geti talið það fullnægjandi, og vísa ég um það efni til nál. á þskj. 1194. Hv. 2. þm. Árn. taldi það í sjálfu sér engan ágalla, þó að það fé, sem ríkissjóður legði fram til jarðræktar, yrði til þess að auðga einstaka menn. Það, sem hann taldi aðalatriðið í þessu sambandi, væri að gera jarðirnar sem eigulegastar. Segja má, að nokkuð sé til í því, að það sé æskilegt, að jarðirnar séu eigulegar, ef það kemur ekki þannig fram, að þær verði að sama skapi dýrari. En það segir sig sjálft, að ef verð jarða hækkar fullkomlega til jafns við það, sem þær verða eigulegri, þá er spursmál, hvort sá, sem situr á eigulegri jörð, verður nokkuð betur settur en hinn, sem situr á óeigulegri jörð, og ef taka þarf lán fyrir mismuninum. Það, sem að minni hyggju er megintilgangur jarðræktarlaganna nú og eins þessa frv., sem hér liggur fyrir, er það, að búa svo að þeim, sem við landbúnað fást, að þeim sé fært að framleiða landbúnaðarafurðir með sem allra lægstum tilkostnaði, þannig að hægt sé að selja þær fyrir sem allra lægst verð og sambærilegt við það, sem aðrar nauðsynjavörur kosta, og jafnframt sé þeim mönnum, sem vinna að þessu, tryggðar þær tekjur af vinnu sinni, að þeirra lífskjör geti staðizt samanburð við lífskjör annarra atvinnustétta í landinu. Menn eru sammála um, að þessu marki sé ekki unnt að ná nema með því að hverfa að verulegu leyti frá því, að vinnan sé öll unnin af handafli, og vélar notaðar til erfiðustu vinnunnar. Til þess að það sé hægt, verði að sjálfsögðu að fara á undan sú vinnsla á jörðunum, að vélum megi koma við. Þetta er vissulega rétt, en ef sá böggull fylgir þessu skammrifi, að jarðirnar hækki í verði sem því nemur, sem þær verða eigulegri, þá getur útkoman orðið sú, að vextirnir af þeim höfuðstól, sem bundinn er í jörðinni, og þær nauðsynlegu afborganir, sem á hverjum tíma verður að greiða, éti upp það, sem afrakstur jarðarinnar, vex fyrir þessar umbætur, sem á henni eru gerðar, og þá er sá, sem á henni býr, engu betur settur eftir en áður. Ef það fé, sem það opinbera leggur fram til umbóta á jörðunum, verður þess vegna fullkomlega kvaðalaus eign þess manns, sem við því tekur, sem hann getur selt næsta manni fullu verði og kannske hærra en tilkostnaðurinn nam, hlýtur það að leiða til þess, að jarðirnar hækki í verði og meir og meir þurfi til að greiða vexti og afborganir og minna verði eftir til annarra þarfa bóndans, sem á jörðinni býr, og fólksins, sem vinnur hjá honum. Tilgangur 17. gr. jarðræktarlaganna er sá, eins og viðurkennt er, að fyrirbyggja, að svo fari. Það er viðurkennt af öllum, bæði þeim, sem eru meðmæltir eða samþykkir þessu ákvæði og telja það eðlilegt og réttmætt, og eins hinum, sem eru andvígir því, að þessi gr. hafi ekki undanfarin ár náð tilgangi sínum, að koma í veg fyrir óeðlilega hækkun á jarðveginum. Það er að sjálfsögðu rétt að geta þess í þessu sambandi, að þar hafa verið önnur öfl að verki en umbætur á jörðunum, öfl, sem hafa verið svo áhrifarík í því efni, að þess er ekki að vænta, að ákvæði l. um þetta efni gæti fyrirbyggt verðhækkun, eins og nú er ástatt. Ef þetta frv. verður að l., annaðhvort í sinni núverandi mynd eða með einhverjum breyt. í þá átt að kveða nánar á um framkvæmdirnar en gert er í frv., virðist mega gera ráð fyrir því, að ríkissjóður tæki á sig að leggja fram til þessa máls um 60 millj. kr., og þeir, sem eru bjartsýnastir og mest stórhuga í þessum efnum, láta sér detta í hug,. að þessu verki, sem við er miðað í frv., mætti: verða lokið á hér um bil 10 árum eða kannske ekki fullkomlega þeim tíma. Það liggur alveg í augum uppi, að það fer mjög mikið eftir því, hvernig þessu fé er varið og hvernig er um það atriði búið, hvort það kemur að þeim notum, sem til er ætlazt. Ef óþarfa umbætur verða gerðar á jörðunum og þær hækka í verði við hver eigendaskipti, þá er augljóst mál, að vextir og afborganir hljóta að taka til sín mjög verulegan hluta af afrakstri jarðanna. Ég legg því á það hina mestu áherzlu, að um leið og þessi breyt. verður gerð, verði einnig kveðið skýrar á um það efni, sem nú felst í 17. gr. jarðræktarlaganna, og tryggilegar frá því gengið en nú er, að því verði beitt í framkvæmdinni. Fyrir skömmu afgreiddi þetta þing l. um byggingar- og ræktunarsamþykktir í sveitum. Þegar þau l. voru afgr., þá hygg ég, að ekki hafi verið búizt við því, að jafnstórfelldar breyt. yrðu gerðar á jarðræktarlögunum eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, því að mér virðist alveg auðsýnt, að þau l. séu miðuð við jarðræktarlögin í meginatriðum eins og þau nú eru. Ef þá hefði verið ráðið, að ríkið skyldi kosta að fullu alla framræslu og þurrkun landsins og alla vinnslu þess, þá væri að sjálfsögðu miklum mun eðlilegra, að ríkið beinlínis gerði ráðstafanir til þess að kaupa þær vélar, sem til þess þarf, heldur en að vera að styrkja samlög bænda víðsvegar um landið til þess að afla véla, nema þá í þessu frv. væri beinlínis gert ráð fyrir, að vélarnar væru tiltækar með ákveðnum kjörum til þessara framkvæmda, þó að þær ættu að vera í eign Búnaðarsambandsins, eins og gert er ráð fyrir í fyrrnefndum l. Yfirleitt má segja, að þar sem um svo stórkostlega grundvallarbreytingu er að ræða eins og lagt er til í þessu frv., þar sem í staðinn fyrir að veita einstaklingum styrk, sem miðaður er við það ákveðna verk, sem þeir inna af höndum, þá hefur ríkið tekið að sér að greiða allan kostnað við ræktunarframkvæmdirnar, að þá leiði af sjálfu sér, að jarðræktarlögunum í heild sinni verði að breyta í ýmsum atriðum, ef þau eiga að samrýmast því fyrirkomulagi, sem gert er ráð fyrir, að upp verði tekið. Eitt atriði þykir mér rétt að nefna enn í þessu sambandi. Þar sem um svo stórar upphæðir er að ræða eins og ætla má, að gert sé ráð fyrir samkv. þessu frv., þá virðist mér augljóst mál, að sjálfsagt sé að haga þessum framkvæmdum þann veg yfirleitt, að fyrst sé snúið sér að framkvæmdum í þeim héruðum eða á þeim löndum, þar sem útlit er fyrir eða þar sem telja má víst, að peningarnir komi fyrst að gagni eða skili sér fljótt aftur. En þá er orðið erfitt, að ég ekki segi ókleift, að byggja á þeirri viðmiðun, sem gerð er í þessu frv. nú, þar sem kveðið er svo á, að allir þeir, sem hafa umráð yfir býlum, sem ekki fá 6 hundruð hesta heyskap af véltæku landi, skuli koma jafnt til greina til þess að láta ríkið annast þessar framkvæmdir fyrir sig. Ég hygg einmitt, að þetta atriði í frv. sé mikil ástæða til að athuga nánar áður en slík löggjöf sem þessi er sett. Eins og í grg. segir, þá liggur engin heildaráætlun fyrir um það, hve mikill kostnaður lendir á ríkissjóði, ef frv. yrði samþykkt, og ég get ekki látið vera að segja, að mér finnst það mikill galli á málsmeðferð allri, að glöggar upplýsingar um þetta efni skuli ekki vera látnar fylgja. Landbúnaðarnefnd hefur átt þess kost að fá að sjá ýmislegt, sem þetta mál varðar og Búnaðarfélag Íslands hefur í sínum fórum, og á því eru byggðar þær tölur, sem teknar eru hér upp í grg. Það má engan veginn líta svo á þær, að ég telji, að megi treysta þeim og þetta séu endilega þær réttu tölur. Það er að minni hyggju nokkurn veginn jafnlíklegt, að upphæðin sé heldur um of eins og líka hitt, að hún sé heldur van. En að sjálfsögðu er einnig upphæðin að verulegu leyti undir því komin, hvaða reglum verður fylgt um það, hvaða land sé fyrst tekið til ræktunar, bæði með tilliti til þess, hvort það er gott ræktunarland og hver aðstaðan er með tilliti til samgangna, markaðs og annars slíks. Einnig hygg ég, að það sé engum efa undirorpið, að með því að taka samfelldar stórar landspildur með þessum stórvirku vélum, sem hér er gert ráð fyrir, muni ræktunin í heild sinni verða ódýrari en ef tekin eru smástykki á víð og dreif með þeim annmörkum og aukakostnaði, sem sjálfsagt hlýtur að fylgja slíku fyrirkomulagi. Allt þetta tel ég, að þurfi nánar að athuga, áður en sú mikla grundvallarbreyt. verður gerð á l., sem hér er lögð til. Því leggjum við til, þessi minni hl., að málið verði að þessu sinni afgreitt á þann hátt, að ríkisstjórnin undirbúi málið fyrir næsta reglulegt Alþ. og hafi um það samráð við Búnaðarfélag Íslands og einnig við nýbyggingarráð. Ég get þó bætt við, að ég geri ráð fyrir, að nýbyggingarráð hafi ekki aðstöðu til þess að kynna sér þetta mál í einstökum atriðum neitt svipað því á þann veg jafnvel eins og Búnaðarfélag Íslands. Það verður að sjálfsögðu að vænta þess, að miklu meiri kunnugleiki sé á þessum málum hjá Búnaðarfélagi Íslands. Hins vegar hygg ég, að um meginatriði málsins megi vænta þess, að nýbyggingarráð hafi aðstöðu til að skapa sér ákveðna skoðun, einmitt með tilliti til þess, að það, sem ákveðið verður í þessu efni, sé gert með hliðsjón af því, sem ráðið hugsar sér að gera til stuðnings atvinnuvegum í landinu, sem jafnmikla þýðingu hafa, ekki einasta fyrir þá einstaklinga, sem þennan atvinnuveg rækja, heldur fyrir þjóðina alla í heild. Um brtt.hv. 2. þm. Árn. á ég bágt með að ræða ýtarlega í einstökum atriðum. Ég hef aðeins heyrt hana lesna upp, að vísu vel og skörulega, en hún er svo löng, að ég festi mér hana ekki fullkomlega í minni. Mér fannst hún nálgast að vera eins konar drápa í óbundnu máli, en ég skal þó játa, að ég fæ ekki séð, að hún sé neitt verulega til bóta frá því, sem lagt er til af okkur tvímenningunum á þskj. 1194, og mér finnst ég því ekki geta, nema aðrar ástæður komi til, horfið frá þeirri dagskrá og stutt brtt. hans. Annars virtist mér í ræðu hans allri, að í raun og veru væri hann samþykkur dagskrártill. eins og hún er hér, þó að hann hafi ýmislegt við rökstuðning hennar í nál. að athuga, sem ég vissi fyrir og furða mig ekki heldur neitt á. Till. okkar tvímenninganna er sem sagt, að málið verði afgreitt á þann hátt, sem í dagskrártill. felst, í trausti þess, að ríkisstjórnin hafi undirbúið málið svo fyrir næsta reglulegt Alþ., sem ekki verður síðar en 1. okt. í haust, að það geti þá fengið fulla afgreiðslu þ., og þá sé ég ekki, að nein töf þurfi að verða á því, að framkvæmdir geti hafizt samkv. því skipulagi, sem þá verður ákveðið.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) Mér þótti viðkunnanlegra að gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. Ég býst við, að í sjálfu sér séu ekki skiptar skoðanir um, að nauðsyn sé fyrir landbúnaðinn að auka ræktun landsins. Ég hef lengi ekki verið í neinum vafa um, að framleiðslan til landbúnaðarins veltur á því, hvort honum tekst að koma nægilega miklu landi í ræktun og heyskapur geti að mestu leyti farið fram á ræktuðu véltæku landi. Þetta eru sem sagt ekki skiptar skoðanir um. Hitt geri ég ráð fyrir, að séu frekar skiptar skoðanir um, að hve miklu leyti bændastéttin sé fær um á eigin spýtur að annast ræktun lands síns. Því verður ekki neitað, að á síðari árum hafa orðið geysilegar breyt. á efnahag bændastéttarinnar. Hún hefur losnað úr skuldum og að því er virðist aflað sér talsverðra sjóða. Samt sem áður dreg ég ekki í efa, að mjög æskilegt væri, að ríkissjóður gæti veitt meira fé en gert hefur verið á undanförnum árum til ræktunar landsins. Á síðasta ríkisreikningi, 1941, eru gjöld samkv. jarðræktarlögunum nálega 320 þús. kr. Síðan hafa þau aukizt nokkuð við lækkað peningagildi, en í frv. því, sem liggur fyrir hér á þskj. 708, er gert ráð fyrir, að þessi útgjöld hækki upp í 6 millj. kr., eða eftir því, sem fram kom í Nd., rúmlega það á ári. Það líður nú varla sá dagur, að ekki heyrist rætt um það hér á hæstv.Alþ., að fjárhagur ríkisins sé kominn í öngþveiti og að teflt sé á tæpasta vaðið um fjárhagsafkomu ríkissjóðs á yfirstandandi ári. Þó að þetta sé að ýmsu leyti orðum aukið að því leyti, að hagur ríkissjóðs er í sjálfu sér engan veginn slæmur núna, og hefur jafnvel kannske 2 til 3 síðustu áratugina aldrei verið þetri en nú, þá verður því hins vegar ekki neitað, að eins og nú stendur, á ríkissjóður í talsverðum fjárhagserfiðleikum. Eins og reynslan hefur sýnt, er mjög erfitt að afla þeirra tekna, sem óhjákvæmilegar eru til að standa undir þeim útgjöldum, sem ríkissjóði er bakað á síðari árum. Ég sé ekki, hvernig á að afla tekna til þeirra útgjalda, sem ætlazt er til með þessari löggjöf. En ég vil hins vegar ekki láta ríkissj. taka á sig skuldbindingar, sem ekki eru horfur á, að hann geti staðið við. Ég geri einnig ráð fyrir því, ef horfið yrði að því ráði að auka svo mjög sem hér er lagt til framlög til ræktunar landsins, þá mundi reynast óhjákvæmilegt að skera niður önnur framlög, sem nú eru veitt til landbúnaðarins. Samkvæmt fjárl. 1945 eru þessi útgjöld 8 millj. kr., þar með talin skógrækt, sem ekki er hægt að segja, að gangi beinlínis til landbúnaðarins, en fyrir utan allar uppbætur rúmar 8 millj. kr. Ef horfið yrði að því ráði að auka framlag til jarðræktar og skera niður eitthvað af þeim framlögum, sem nú eru veitt til landbúnaðarins, þarf athugunar við, hvaða liði ætti helzt að skera niður, en það hefur enn þá ekki verið athugað nægilega. Auk þess tel ég frv. þetta þurfa nánari athugunar en það hefur fengið, og mun ég því, þrátt fyrir það þó að ég viðurkenni fullkomlega þá nauðsyn, sem á því er að auka ræktun landsins, greiða atkv. með dagskrártill. annarri hvorri, sem fyrir liggur. Ég tel ekki miklu máli skipta, hvor dagskrártill. yrði samþykkt.

Jónas Jónsson Ég vil segja fáein orð út af hinni stuttu ræðu hæstv. fjmrh. Ég get vel skilið þann hluta ræðu hans, sem lýtur að því, að það sé örðugt með peninga. En á hinn bóginn er verið að tala um stórmiklar framkvæmdir á þessu sviði, t. d. að reisa nýjar síldarbræðslur á stöðum, þar sem ekki er höfn. Þannig að það, sem hlýtur að verða matsmál fyrir Alþ. og stj., er það, hvað þetta kosti fyrir framtíðina. En fyrst hv. 3. landsk.þm. er kominn í d., vildi ég segja fáein orð út af hans ræðu. Hann hélt því fram, að honum litist ekki á það skipulag að halda við byggðinni eins og hún er. Hann hugsar sér, að þetta gæti verið öðruvísi, það væri hægt að taka það bezta af landinu o. s. frv. Þetta finnst mér vera mjög æskilegt, að sé tekið til athugunar nú meðan þetta mál er til umr., vegna þess að þessi röksemd sýnist vera mjög álitleg á yfirborðinu. En ég verð að hryggja hv.þm. og d. með því að segja, að allt, sem hefur verið gert í þessa átt með það bezta úr landinu, hefur endað þannig, að það er verri útkoma á því en jafnvel á býlum, sem búið er að basla við í þúsund ár. Ég ætla að taka tvö dæmi: Annað hefur hv.þm. átt nokkurn þátt í að framkvæma, en hitt dæmið er nær okkur, í Mosfellssveitinni. Hin svokallaða Síbería í Flóanum var gerð á þeim tíma, þegar hv. 3. landsk. var ráðh., þá var hann atvmrh. og sá um það, sem gert var á þessum stað. Með þessum framkvæmdum í Flóanum var stefnt að því, sem hv.þm. hefur alltaf verið að tala um. Ég þarf ekki að fara lengra út í þetta, og ég vil ekki segja, að þau missmíði, sem áttu sér stað í Síberíu, hafi verið hv. 3. landsk. að kenna, því að þá var samstjórn Framsfl. og Alþfl. Það voru þrír menn, sem aðallega virtust bera ábyrgðina á þessu verki, Ásgeir L. Jónsson, ráðunautur, Hermann Jónasson, landbrh. og Haraldur Guðmundsson, sem þá fór með atvinnumálin og lagði til vinnukraftinn. Þetta land var valið eftir þessum reglum. Það er samfellt sléttlendi og liggur rétt hjá akbrautinni til Eyrarbakka, og í þetta land hafa verið sett nokkur hundruð þúsund kr. En niðurstaðan er sú, að eftir mörg ár er þetta land ónothæft. Það er búið að grafa í það skurði, sem fyllast af vatni á vorin, svo að það er illfært þar um að komast. Nú vil ég benda hv.þm. á það, að þetta mun vera eina tilraunin, sem íslenzka ríkið hefur gert í þessa átt, og hún er þannig, að það er ekki enn kominn fram sá maður eða kona á Íslandi, sem veit, til hvers á að nota þetta land, því að það er alls ekki hægt að nota landið til búskapar. Kemur þá hitt dæmið, sem er annars eðlis. Thor Jensen tekur sér fyrir hendur að sýna það, sem kom fram í ræðu hv.þm. Hann kemur á stórfelldri ræktun á Korpúlfsstöðum, hér nærri Reykjavík, þar sem hægt er að hafa fullkomnustu véltækni. Hann ræktar og ræsir fram stóra landfláka, og þetta er betra land til ræktunar en Síbería. Hann byggir stórhýsi og rekur þarna eitthvert stærsta kúabú á Íslandi. En svo kaupir bæjarstjórn Reykjavíkur þessa jörð, Korpúlfsstaðina, og þó að verkamannaflokkarnir hafi ekki nema 7 fulltrúa þar á móti 8, er ótrúlegt annað en að þeir hefðu getað komið því til leiðar að hafa þar þann búskap, sem þeir telja, að eigi að koma í stað gamaldags búskapar, og þarna eru þau allra beztu skilyrði til nýtízkubúskapar, sem hægt er að hugsa sér. En nú skal ég segja hv.þm., hvernig er ástatt í þessu dæmi, þar sem ætti að vera fyrirmyndarbýli. Nú eru örfáar skepnur á Korpúlfsstöðum, túnið var í sumar leigt til slægna, og þegar búið var að flytja burtu töðuna, var túnið leigt út sem hestabeit. Húsnæðið hefur verið notað til geymslu fyrir skran úr Reykjavík og sumpart verið leigt fyrir fávita. Þó var þar allt, sem nauðsynlegt var til þess að reka nýtízkubúskap. En þetta er frá búskaparlegu sjónarmiði versta meðferð, sem nokkurn tíma í sögu landsins hefur verið viðhöfð við nokkurt stórbýli. Ég verð að segja það um hv. 3. landsk. og ræðu hans, að það hefði getað verið skemmtilegt að hlusta á hana, ef maður hefði ekkert vitað um málið annað en það, sem hann sagði. En það er sá beizki sannleikur, að ríkið hefur gert þessa tilraun, og nú er þetta býli í höndum bæjarstjórnar Reykjavíkur, og ég sé ekki annað en að þessi dæmi séu það eina, sem til eru til þess að sanna, hvernig slíkur stórbúskapur hefur gengið. Ég get tekið dæmi til viðbótar. Í Vestmannaeyjum er verið að byggja fjós yfir 50 kýr, og þeir, sem þar eru kunnugir, telja, að mjólkurlítrinn þurfi að kosta 4 kr., vegna þess hvað framleiðslukostnaðurinn er mikill. Fólkinu í bæjunum fjölgar alltaf, og það mun komast að þeirri niðurstöðu, að ef það getur ekki fengið mjólkina frá Ameríku, þá verður það að sætta sig við að fá hana frá þessum búskap, sem dreifður er um allt landið. Ég vil segja hv. 3. landsk. og þeim, sem segja, að allt sé óskaplega ófullkomið í sveitunum, hvernig véltæknin er hjá okkur hér í Reykjavík. Muna menn, hvernig það var hér við höfnina áður en Bandaríkjamenn komu? Sjómenn urðu stundum að draga fiskinn á sjálfum sér eða kasta honum úr bátunum upp á bryggjuna, og þar tók annar við. Við skulum játa, að okkur vantar á öllum sviðum, bæði í bæjum og sveitum, meiri tækni. Fyrst verið er að tala um þessa hluti, er ekkert á móti því að segja eitt dæmi úr sveit, þar sem ég var kunnugur s.l. sumar. Það er oft talað um, að það vanti smjör og mjólk. Þarna var nokkuð myndarlegur búskapur, en fólkið var fátt og það vann ákaflega mikið. Konan fór á fætur kl. 5 á morgnana, mjólkaði kýrnar og fór svo 3 tíma út að raka. Svo þurfti hún að hugsa um matinn, þurfti svo aftur að mjólka á kvöldin og fór ekki að hátta fyrr en kl. 12–1 á kvöldin. Það má segja, að þetta sé þrældómur, en þetta er þó alveg rétt lýsing á því, hvernig þetta fólk vinnur. Ég álít, að kenningar hv. 3. landsk. og margra fleiri þm. séu byggðar á röngum hugmyndum um það, hvað hægt er að gera hér á landi í þessum efnum. Þeir halda, að það sé hægt að koma hér á stórfelldri ræktun með vélum í kringum bæina, en reynslan hefur sýnt, að sú tilhögun er ekki heppileg. Það verður að taka tæknina í þjónustu framleiðslunnar úti um hinar dreifðu byggðir landsins, það hlýtur að verða veigamikill grundvöllur undir íslenzku þjóðlífi.

Frsm. 2. minni hl. (Haraldur Guðmundsson) Ég hefði löngun til að ræða við hv.þm. S-Þ. um það efni, sem hann tók til meðferðar í ræðu sinni, því að ég hygg, að þar gæti nokkurs misskilnings á báða bóga. En tími gefst ekki til þess. Þó vil ég minna hv.þm. á það, að þegar talað er um landbúnað á Íslandi, er rétt að gera sér grein fyrir því, að það gildir ekki það sama um sauðfjárrækt og kúabú og ýmislegt annað, sem landbúnaðurinn hefur tekið yfir á seinni árum, svo sem ræktun alifugla o. fl. Til þess að nokkur von sé til þess, að nautgriparækt gefi þann arð, sem þarf til þess að menn vilji stunda þann atvinnuveg, hygg ég, að allir séu sammála um, að það sé nauðsynlegt, að innanlands séu nærtækir markaðir fyrir slíka framleiðslu. Það mun sýna sig, að framleiðslan gefur betri arð með því að hún sé stunduð að mestu leyti á ræktuðu landi heldur en á hálfræktuðu eða óræktuðu landi. Þess vegna á fyrst og fremst að taka það land til ræktunar, sem bezt hentar fyrir hverja framleiðslugrein fyrir sig. Nautgriparækt á að stunda þar, sem það hentar bezt, og sauðfjárrækt þar, sem hún hentar bezt. Á öðrum stöðum, þar sem sauðfjárræktin er meginþátturinn í búskapnum, má nota víðáttuna og beitilöndin. Það verður að meta landið eftir því, til hvers það er nothæft. Ég geri ekki ráð fyrir, að það hafi átt að skilja ræðu hv.þm. þannig, að hann álíti, að halda ætti búskapnum áfram í svipuðu formi og verið hefur, enda þótt vel mætti skilja hana svo. Raunar er það svo, að sú tækni, sem víða er komin á, sýnir svo ljóslega yfirburði vélavinnunnar fram yfir það, sem verið hefur, að ekki mun líða á löngu, unz nýtízkubúskapur verður rekinn víðast hvar. Ég hef séð búskap, þar sem allt var unnið með vélum, ekki bundinn nokkur baggi né snertur ljár. Með slíkum aðferðum sparast vinnukraftur, og tilkostnaður við framleiðsluna verður miklu minni. En slík vinnubrögð heimta, að hver tegund búskapar sé rekin þar, sem skilyrðin eru bezt, á þann hátt fæst mest fyrir sem minnsta vinnu. Hv. þm. sagði, að sú reynsla, sem fengin væri af stórbúskap hér á landi, sýndi, að þetta væri vitleysa, og tók tvö dæmi því viðvíkjandi. Annað var Síbería í Flóanum, en það er áveitusvæði frá 1937. Hann taldi þetta landsvæði nú einskisvert. Ég hygg þó, að þetta sé ekki rétt. Það mun vera mikið sótt eftir þessum spildum, meðal annars frá Eyrarbakka, enda fæ ég ekki séð, þótt spildurnar séu ekki meira en 75 m breiðar og skurðir á milli, að það torveldi á nokkurn hátt nytjar þessa lands, því að auðvitað má brúa þessa smáskurði. Í öðru lagi mun það svo, að ekkert hefur verið gert til að þetta land yrði nytjað sem skyldi. Það hefur meðal annars verið látið vanta áburð. Af þessu er ljóst, að hér er ekki um heppilegt dæmi að ræða. Sama máli gegnir einnig um Korpúlfsstaði. Um búskap bæjarins á þessu landi verður enn ekkert sagt, þar eð hann er naumast byrjaður. Þar munu vera um 50 gripir, sem voru taldir heppilegur stofn, en eru enn þá í uppvexti. - Varðandi það, að ræktunin þar sé að engu orðin, þá er það vitanlega ofmælt. Meðalheyfengur af túnum er 50 hestar af hektar. En eftir því sem upplýst er nú, er verið að undirbúa þar búrekstur, og ég veit ekki til, að ræktun þar hafi spillzt að verulegu leyti. Hitt, til hvers húsin eru nú notuð, kemur þessu máli ekki við. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta frekar að sinni. En viðvíkjandi ummælum hæstv. ráðh. um vafasama getu ríkissjóðs, þá virðist mér auðsætt, að því meiri nauðsyn sé að verja þessu fé rétt og láta það koma þar niður, sem heppilegast er.

Eiríkur Einarsson Herra forseti. - Ég vildi aðeins bæta örfáum orðum við það, sem ég sagði áður í sambandi við það, sem til mín var mælt af hv. síðari ræðumanni. Hv. 3. landsk. gerði orð mín að nokkru umtalsefni. Það var eitt atriði, sem hann reyndi að gera sér mat úr, sem sé það, að ég legði á það höfuðáherzlu, að jarðeignirnar yrðu dýrar, hækkuðu í verði. Þetta er alveg rétt hjá honum. En ég sá ekki betur en að hann teldi þetta að einhverju leyti háskalegt, þar sem hann amaðist við því, að jarðeignirnar hækkuðu í verði. Ég fæ nú ekki betur séð en að þetta sé það sama og að amast við því, að jarðeignirnar batni, en það er takmark, sem allir keppa að í öllum landsbyggðum, að jarðirnar batni. Til þess er nú allur róðurinn fyrst og fremst með jarðræktarlögunum að gera ábýlisjarðir í landinu að verðmætri eign. Ég sé nú ekki betur en að kostirnir, sem fylgja þessu, séu svo mjög ósambærilegir við vankantana, að maður geri sig broslegan að vera að ræða það, og ég held, að sé alveg ástæðulaus sá ótti, sem fram kom hjá hv.þm., að hætta væri á, að jarðirnar lentu í braski, ef þær væru gerðar verðmeiri, og því yrði að dreifa því víðar. Ég veit ekki, hvað sagt yrði, ef þeirri kenningu væri fylgt í nýtízku húsagerð í bæ, t. d. Reykjavík, að ekki væri vert að vera að keppa að því takmarki að byggja húsin þannig, að þau séu laus við raka, ljósaútbúnaður sem beztur, herbergjum hagað þannig, að húsin séu sem heilsusamlegust og bezt til íbúðar o. s. frv. Því betur sem þessu er framfylgt, þeim mun dýrmætari er eignin. Ég býst við, að fáir yrðu til þess að halda fram þessari fáránlegu kenningu. Það segir sig sjálft, að öllum eignum eykst verðgildi með auknum umbótum. Ég skal svo ekki hafa þetta lengra.

Frsm. minni hl. (Páll Hermannsson) Herra forseti. - Ég var að gera mér vonir um, að samnefndarmaður minn, hv. 2. þm. Árn., mundi máske rétta þessu frv. hjálparhönd. En nú hefur mér skilizt, að ekki þurfi að gera ráð fyrir því. Hæstv. fjmrh. hefur minnzt á þetta mál, og hann hefur dregið í efa, að ríkissjóður hafi bolmagn til að taka á sig þær byrðar, sem fylgja því að samþ. þetta frv. Og eftir að hafa heyrt undirtektir þessara tveggja flokksbræðra, er ég nokkuð uggandi um afdrif frv. Ég býst því við, að langar umr. um málið hafi litla þýðingu, eins og raunar er um fleiri mál. Út af því, sem hæstv. landbrh. sagði um kostnaðinn, sem er náttúrlega mikill, þá finnst mér hans afstaða sem fjmrh. skiljanleg. Ég skal játa, að ríkissjóður hefur í mörg horn að líta, og mér finnst því eðlilegt, að hæstv. landbrh. vildi gjarnan hafa hugmynd um það, hvernig hann fengi staðið við þær skuldbindingar, sem þarna eru lagðar á herðar ríkissjóðs. En þó ég skilji hann að þessu leyti, er ég honum ekki sammála, ef hann er á þeirri skoðun, að ríkissjóður gæti ekki innt þessi gjöld af höndum. Heldur er ég þeirrar skoðunar, að hann verði að gera það, af því að ég held, að landbúnaðurinn geymi að nokkru leyti lykilinn að heilsulind þjóðarinnar, bæði að því leyti, sem hann leggur þjóðinni til þá fæðu, sem hún má ekki án vera, og ekki síður vegna þess, að sveitalífið verður alltaf heilsulind allrar þjóðarinnar. Að því er viðvíkur ummælum hv. 3. landsk. um þetta mál, bæði í nál. hans og hv. 7. landsk. og í umr., vildi ég gera örfáar athugasemdir. Í nál. á þskj. 1194 er á það bent, að hv.Nd. hafi gerbreytt grundvelli frv. eins og hann var, þegar það var lagt fram, með því að ákveða, að ríkissjóður skuli kosta framræslu og vinnslu landsins í stað þess að greiða aukinn jarðabótastyrk, eins og frv. gerir ráð fyrir. Þetta virtist hv. Nd, og að þessari skoðun í þeirri hv. d. stóðu einkanlega, að því er mig minnir, eingöngu menn úr þeim flokkum, sem styðja núverandi hæstv. ríkisstjórn, og hefði maður getað búizt við, þegar ráðizt var í þessa fjárveitingu, að nokkur trygging hefði verið fengin fyrir því, að stuðningsflokkar hæstv. ríkisstjórnar í þessari hv. d. gætu fallizt á þessa breyt. Sérstaklega hefðu þeir menn, sem vildu framgang þessa máls, þurft að hafa kynnt sér þetta. En mér sýnist annað hafa orðið uppi á teningnum, og verð ég að segja, að mér þykir það mjög miður, að sá ráðandi meiri hl. í þinginu skuli ekki geta haft betra samræmi í sínum vinnubrögðum í svona stóru máli en það, að þar sem annar hlutinn leggur áherzlu á að verði í jákvæðu formi, einmitt það form verður til þess, að hin d. getur ekki samþ. frv. Í nál. á þskj. 1194 er komizt svo að orði, að ef þessum grundvelli, sem áður var, sé gerbreytt, þá sé óhjákvæmilegt að taka jarðræktarlögin í heild til endurskoðunar eða a. m. k. setja ýtarlegt ákvæði í þau um það, hvernig þessum framkvæmdum ríkisins skuli hagað, en slíkt sé tæpast á færi þingnefndar, sem er önnum kafin við önnur störf. Hv. 3. landsk. benti á, að l. um ræktunarsamþykktir og húsagerð í sveitum, sem hafa orðið til fyrir nokkrum vikum síðan, gengju út frá því, að jarðræktarlögunum yrði breytt á þennan hátt. Mun þetta vera alveg rétt. En ég held, að það þurfi ekki að standa í vegi fyrir framkvæmd þessara l. Þegar l. voru sett um jarðræktarsamþykktir, hafði verið gengið út frá öðru fyrirkomulagi á jarðræktarlögunum, og er það af því, að í þessu frv. er ekki neitt ákvæði um það, hvernig skuli framkvæma þau fyrirmæli, sem í því eru. Það er óbundið. Hv. 3. landsk. talaði um, að það yrði að tryggja það, að fyrst yrðu unnin auðunnustu löndin, sem jafnframt hefðu markaðsskilyrði. Þar sem t. d. svo stendur á, að mjólk vantar sérstaklega, álít ég sjálfsagt að greiða fyrir því í frv. Heyrzt hefur um það, að upplýst hafi verið á búnaðarþingi núna nýlega, að vanti um 40% og þyrfti að fjölga kúm um 1/3 til að fullnægja þörfinni. Þessar kýr þyrftu ekki allar að vera þar, sem mjólkurmarkaður er, því að mikið af mjólkurafurðum mætti líka selja í unnu ástandi, svo sem smjör, skyr o. s. frv. Slíkt mætti gera víðar en þar, sem mjólkurmarkaður er. Ég skal svo ekki orðlengja meira um þetta mál. Vildi ég mega vænta þess, að frv. yrði samþ. En ef svo færi, að það yrði ekki samþ., þá vildi ég a. m. k. vænta þess, að það yrði lagt vandað frv. um þetta mál fyrir næsta þing. Hv. 3. landsk. sagði, að þess væri tæplega að vænta, að þm., sem hlaðnir eru fleiri störfum, geti leyst af hendi það verk, sem þarf til undirbúnings. Ég er honum ekki sammála um þetta. Mér finnst, að þingnefndir þær tvær, sem hafa haft þetta mál til meðferðar í hér um bil sex mánuði samfleytt, hefðu vel getað unnið nokkurt umbótaverk á þessu frv., ef þær hefðu viljað leggja verk í það. En það þýðir ekkert að ræða það atriði úr þessu. Annaðhvort verður frv. samþ. eins og það er eða það verður fellt eða vikið frá á einhvern annan hátt. En ég er ekki alveg viss um það, að næstu sex mánuðina, sem nú væntanlega líða þangað til þing kemur saman næst, verði miklu betra tækifæri til að athuga þetta mál, endurskoða það og gera sér grein fyrir því en jafnvel landbn. þingsins hefðu getað á öllum þessum langa þingtíma, ef þær hefðu tekið sér það fyrir hendur fyrir alvöru, en svo sker reynslan úr því.

Gísli Jónsson Herra forseti. - Það má sjálfsagt segja, að þetta sé eitt af stærstu málum, sem liggur fyrir þessu þingi, hvort sem miðað er við það fjármagn, sem til þess er ætlað til að framkvæma allar þær aðgerðir, sem frv. kveður á um, eða það gagn, sem það á að veita landsmönnum í framtíðinni. Mér þykir því rétt að láta málið ekki fara svo úr d., að ég lýsi ekki afstöðu minni til þess. Ég sé, að þetta mál hefur farið í landbn, þessarar d. 8. janúar, og n. hefur afgr. 18. janúar nál., sem er svo útbýtt næsta dag. Síðan hefur ekki þótt tækifæri eða ástæður til að taka þetta mál til umr. allan þennan tíma, rúman mánuð. Ég verð að segja það, að mér finnst hvort tveggja, að annars vegar hafi hv.frsm. lítið rekið á eftir þessu máli og þá kannske ekki haft þann áhuga fyrir því, sem maður kynni að vænta, og hins vegar, að forseti hafi beitt óvenjulegri ósanngirni í að taka málið á dagskrá, sem ég hef ekki orðið var við með önnur mál. En ef svo lítill áhugi er fyrir þessu stórmáli, að sjálfir nm. hafa ekki getað þar neinu um þokað í meira en mánuð, þá er þess varla að vænta, að það verði afgr. á stuttri stundu, jafnumfangsmikið og það er. Ég minnist þess, að á þinginu 1943 bar hv.þm. Str. fram mikinn lagabálk um breyt. á jarðræktarl., sem fór að nokkru leyti í sömu átt. Ég lýsti þá yfir fylgi mínu við það frv. í grundvallaratriðum. Ég held, að búnaðarþing og Búnaðarfélag Íslands hafi fengið þetta frv. til meðferðar og jafnvel mþn. í búnaðarmálum. Út úr því hefur svo komið það frv., sem hér er borið fram af hv.þm. Mýr. o. fl., en þetta frv. er í rauninni allt annað mál, og það lakasta er það, að það er eins og þeir, sem hafa haft það til meðferðar, hafi ekki komizt að fastri niðurstöðu um, hvað ætti að gera við þetta stórmál. Mér virðist, að sumir af þessum mönnum hefðu átt að vita betur, þar sem í landbn. Nd. eru sumir sömu mennirnir og fjölluðu um málið á búnaðarþingi. Þetta finnst mér mikill galli á málinu sjálfu, auk þess sem það er vitað, að það er ekki nema einn liður í að reisa við landbúnaðinn á Íslandi, sem sé ræktunin, því að þar eru aðrir liðir, sem eru eins þýðingarmiklir eða jafnvel enn þýðingarmeiri. Ég get ekki hugsað mér, hvernig menn geta hugsað sér að láta rækta 600 hesta tún á jörðum eins og t. d. á Rauðasandi, þar sem möguleikar eru til að hafa tugi þúsunda hesta af grasi með litlum ræktunarkostnaði, en á sama tíma er ekki hægt að koma þangað nokkurri vél, nema þá ef fengin væri herflugvél til að flytja þær þangað. Það er ekki lítið atriði, að samhliða því, sem jörðinni er bylt um og landið ræktað, sé komið á sæmilegu vegasambandi. Það segir sig sjálft, að það er ekkert vit í að verja milljónatugum í að stækka túnin á jörðunum, ef það á fyrst að vera útilokað um langan tíma, að hægt sé að koma þangað vélum, og þar næst að unnt sé að koma þaðan nokkrum afurðum. Þetta er einn liður í málinu, sem verður að leysast, eða þá að láta það standa til langframa, að þessu fé verði aðeins varið í þær jarðir, sem áður hafa fengið þau fríðindi að fá vegasamband og aðstöðu til að selja sínar afurðir. En það er að bæta gráu ofan á svart að veita kannske meira en helming þessa fjár til að stækka túnin þar, en láta hina vera afskekkta áfram, slitna út úr vegasambandi og án allra möguleika til að geta selt afurðir sínar. Mér þætti því vænt um, að hv.frsm. vildi athuga þetta og virða mér til vorkunnar, þó að ég geti ekki fellt mig við frv. eins og það er, eftir að hafa heyrt þessa afstöðu mína. Mér finnst þetta fara í gagnstæða átt við það, sem fram kom hjá hv.þm. S.-Þ., því að mér virtist hann leggja mikla áherzlu á, að þetta frv. tryggði fyrst og fremst, að haldið yrði uppi dreifbýli í landinu og hlynnt að því. Mér finnst þetta frv. vinna gagnstætt því, mér finnst það vera spor í áttina til að færa byggðina saman, því að þar er útilokað, að hin fjarlægari býli geti á nokkurn hátt notið þeirra fríðinda, sem frv. gerir ráð fyrir. Og ef það er rétt skilið hjá mér, og ég ætla að ganga út frá því, þangað til mér er bent á annað, þá get ég ekki fylgt þeirri stefnu, því að ég er sammála hv.þm. S.-Þ., að ég met miklu meira en fé sumt af þeim þjóðlegu verðmætum, sem enn þá eru geymd í dreifbýlinu, og dreifbýlið er einmitt líklegasti staðurinn í þessu landi til að geyma þau verðmæti í framtíðinni. Kemur þar margt til greina, og skal ég ekki fara út í það nú, en eftir að ég hef kynnt mér það sérstaklega, hef ég ákveðið að fylgja hverri þeirri krónu, sem veitt er til dreifbýlisins, fylgja því, að það sé gert, af því að ég álít, að því fé sé vel varið, sem fer til að halda uppi þeirri menningu, sem er svo mikils verð, að ég er fullviss um, að það mundi gerbreyta íslenzku lífi, ef hún væri þurrkuð út, en ég sé ekki, að þessar till., sem hér koma fram, séu nokkuð nema stórt spor í þá átt að þurrka hana út, því að það er vitanlegt, að það getur enginn maður látið þau býli njóta þessara kjara, sem enn þá eru svo einangruð, að ekki er hægt að koma þangað nokkurri vél nema skóflu og spaða. Ég vil í sambandi við þetta einnig benda á, að það er engan veginn nægilegt að tryggja ræktunina, þó að þjóðin gæti greitt 60 milljónir til að koma henni í það horf, sem hér er gert ráð fyrir, ef það er ekki tryggt um leið, að þessari ræktun verði haldið við. Það, sem mér finnst meginatriði í málinu, er að tryggja, að býlin komist í vegasamband, fái rafmagn og markaði fyrir sínar afurðir og viðunandi húsakynni til að búa í. Þetta tel ég frumskilyrðið til að hægt sé að fleygja stórkostlegu fé í ræktunina, því að ef þetta frumskilyrði er ekki fyrir hendi, þá er nákvæmlega sama, hvað mikið er ræktað, því að hvað mikið sem hægt er að slá og hvað mikið sem hægt er að starfa með vélum, þá geta menn ekki haldizt við búskap á þessum jörðum, nema þeir séu settir í lífvænlegt samband við annað atvinnulíf landsins. Þá tel ég það einnig stórkostlegan ágalla á þessu frv., að þar skuli ekki vera beinlínis tryggt, á hvern hátt skuli greiða það fé, sem ætla þarf til þessara framkvæmda, því að það segir sig sjálft, að þótt sagt sé, að þetta skuli gert, þá er það ekki nóg, ef ekki er á sama tíma fullkomlega tryggt, að hægt sé að veita nægilegt fé til framkvæmdanna árlega, því að annars verður á næsta þingi eða því þingi, sem telur þess þörf, að breyta þessum l. þannig, að þau skuli ekki koma til framkvæmda fyrr en ríkissjóður hefur ráð á að leggja nóg fé til framkvæmdanna. Þá þykir mér einnig vanta næg ákvæði um það í þessu frv., hvernig skuli fara með það verðmæti, sem ríkissjóður hér á þátt í að skapa, og hefur hv. 3. landsk. nokkuð komið inn á það. Mér finnst alveg ótækt, að það séu engin ákvæði um það í l., hver skuli í framtíðinni vera eigandi að þeim 60 millj. kr., sem hér er ráðgert að leggja í þessar framkvæmdir. Ég tel ekki undir neinum kringumstæðum réttlátt að setja t. d. 30 þús. kr. í einhverja ákveðna jörð, sem liggur nærri markaðsstað, ef það er gert á kostnað þeirra, sem enn þá verða að bíða einangraðir úti á landi, og svo skyldu einhverjir einstaklingar verða þess aðnjótandi á þann hátt, að þeir seldu jörðina með þeim umbótum, sem gerðar hefðu verið fyrir þessar 30 þúsundir, og fengju þannig allt féð í sínar hendur. Mér fyndist þetta alveg óverjandi, og ég tel, að þessa hlið málsins verði að taka til athugunar, ef á að vera hægt að ætlast til þess, að þm.samþ. 60 millj. kr. útgjöld, án þess að tryggt sé, að einhverjir vissir menn geti ekki fengið þetta fé á kostnað annarra. Þá kom hv.þm. Str. hér með upplýsingar, sem mér finnst vera svo athyglisverðar, að ef þær eru réttar, þá er ekkert vit í þessum framkvæmdum. Hann fullyrti, að nú á síðustu árum hefði það verið svo, að stærstu býlin, þar sem væru vel ræktuð tún og unnið á véltæku landi með fullkomnustu vélum, þau gæfu af sér langminnstan arð hlutfallslega. Ef þetta er byggt á nokkurri reynslu, þá vaknar sú spurning, hvort það sé nokkur vitglóra að taka aðra eins byrði á ríkissjóð eins og gera á með þessu frv., ef að l. verður. Ég veit ekki, hvort þetta er rétt, ég á erfitt með að trúa því, en þetta er að vísu frá manni, sem ekki er fyrir löngu kominn úr sæti landbrh. og hefur löngum stært sig af því, að hann þekkti landbúnaðarmálin bezt hér á þingi. Ef hann hefur fullar sannanir fyrir því, að þar, sem mest hefur verið ræktað, þar séu afkomuskilyrðin lökust nú á tímum, þá er ekki glæsilegt að samþ. frv. eins og þetta. Ég vil einnig leyfa mér að benda á, að eftir því sem ég bezt veit, munu verða nokkuð hörð átök um það nú á búnaðarþingi, hvernig eigi að skipuleggja önnur mál landbúnaðarins, sem vitanlega geta haft miklu meiri þýðingu fyrir bændur en þetta mál, og er það ekki sagt til að halda fram, að þetta mál hafi ekki mikla þýðingu, en það er sumt í skipulagningu búrekstrarins. Ég hygg, að það sé rétt, að það séu orðin nokkuð hörð átök um það, sérhagsmunaátök um það, hvort ákveðnir bændur hér á landi eigi að fá beztu markaðina eins og Reykjavík til að selja kjöt og mjólk, en jafnframt að útiloka aðra, sem þó einnig eru bændur í landinu. Ég veit ekki, hvernig er hægt að hugsa sér að halda þeirri stefnu áfram, sem mér sýnist hafa verið fast sótt af þeim, sem fastast standa utan um þetta frv., að einangra að fullu ákveðna landshluta til að nota ákveðna markaði fyrir aðra landshluta, og þeir, sem búa í því Gósenlandi, eiga að fá aðgang að markaðinum, en aðrir eiga að svelta fyrir þá og fá ekki aðgang að því. Það hefur verið haldið þannig á þessum málum að undanförnu, að ríkissjóður hefur orðið að standa undir verðuppbótum á þeim vörum, ull, gærum og jafnvel kjöti, sem ekki hefur verið hægt að nota í landinu, á sama tíma og þjóðinni hefur verið haldið í mjólkursvelti og er haldið enn þá. Á þessu virðist ekki vera nokkurt skipulag, hvorki frá Búnaðarfélaginu né öðrum aðilum. Það virðist því tími til kominn að skipuleggja þessi mál ekki síður en sjálfa jarðræktina. Ég heyri sagt og hef það eftir blöðum hér, að nú sé verið að flytja inn fyrir milljónir smjör frá Ameríku handa landsmönnum í stað þess að skipuleggja þannig landbúnaðinn, að hægt sé að flytja það frá Norður-, Austur- og Vesturlandi, þeim stöðum, sem geta ekki komið mjólkinni frá sér á mjólkurmarkað. Auk þess er öllum ljóst, að hér er leyfð svo mikil hrossarækt, að hún er að eta upp landið og það svo, að Alþ. hefur þótt ástæða til að taka þar í taumana og samþ.l. um ítölu. Þetta hefur líka orðið til þess að eyðileggja fyrir bændum möguleika til að selja gott dilkakjöt, því að markaðurinn er fylltur á haustin með óætu eða lítt ætu hrossakjöti, sem er selt fyrir minna verð og bolar þar með burt einhverri beztu fæðutegundinni, sem til er í þessu landi. Þetta er ekki gert fyrir alþjóð, heldur fyrir skipulagsleysi og í eiginhagsmunaskyni einstakra manna, sem þykir þægilegra að láta 4050 bikkjur ganga á klakanum, en hugsa ekki um að skapa sér aðstöðu til að búa með nýtízku sniði og á þann hátt, sem hollast er fyrir íslenzku þjóðina. Allt þetta eru atriði, sem vert er að taka til athugunar fyrir bændur og eru ekki síður mikíls verð en fara að veita stórfé í aukna ræktun eins og hér er um að ræða. - Þá er það einnig atriði, sem vert er að minnast á, að nú er þjóðinni haldið í svelti vegna kartöfluleysis. Hér vantar enn þá tilfinnanlega garðávexti. Það er órannsakað mál, hvort ekki mætti með betra skipulagi á þessum hlutum öllum hjálpa bændum heldur en að ausa svo og svo mörgum milljónum að órannsökuðu máli í ræktun, sem mundi skapa mikla óánægju, ef farið væri eftir því, sem þetta frv. ákveður. Ég vil út af því, sem hv.þm. S-Þ. minntist á tvö atriði, leyfa mér að benda á hvernig hefur farið með framkvæmdir í Síberíu. Það sýnir bezt, hversu það er afar nauðsynlegt, að þetta stórmál sé rannsakað gaumgæfilega, áður en tekið er svona stórt spor. Ég hygg, að allir séu sammála um, að það sé engum manni til sóma að hafa komið nálægt þeim verkum. Það eru ekki til svo bjartsýnir menn í Búnaðarfélaginu, á búnaðarþingi eða nokkurs staðar annars staðar, sem gera sér nokkurn tíma von um, að það verði að gagni, sem þar hefur verið gert. Það væri sorglegt, ef svo og svo mikið af því fé, sem ætlað er til þessara framkvæmda, væri látið jafnóhugsað í einn og annan stað á landinu. Út af því, sem hann sagði um Korpúlfsstaði, þá vil ég leyfa mér að benda á, að hann veit vel, af hverju þessi mikla jörð er nú komin eins og hún er komin.

Nei, nei

. Það er fyrst og fremst fyrir hreina og beina ofsókn frá Framsfl. Þessi jörð var þannig komin, að sá, sem þar bjó, var fyrsti bóndinn á Íslandi, sem hafði gengið svo langt, að hann hafði fengið sér vélar til að hreinsa mjólkina heima. Það var vitað, að ekki var sótt eins mikið eftir mjólk nokkurs framleiðanda og hans, svo viðurkennd var hans framleiðsla fyrir gæði. Þá kom Framsfl. með mjólkurlögin. Hann kom með sérstakan skatt á kýr hér í nágrenni bæjarins, mér er tjáð allt upp í 200 kr. á kú. Það má nærri geta, hvað þungur þessi skattur hefur verið á þetta bú. Stærsta og fullkomnasta bú landsins varð að leggja niður fyrir ofsókn frá framsóknarmönnum. Síðan hefur sömu stefnu verið haldið áfram gagnvart öllum bændum vestan Mosfellsheiðar, þeir hafa orðið að greiða þennan þunga skatt, sem afurðasölul. lögðu á þá. Það varð til þess, að þeir urðu að hrökklast frá jörðum sínum. Þetta er ástæðan til þess, að gera varð þetta mikla og velræktaða tún að hrossabeit, eins og hv.þm. S-Þ. lýsti svo sorglega hér áðan. Það verður því, ef á að samþ. þetta frv., að setja ákvæði til að fyrirbyggja, að svona verði farið með jarðirnar, þegar búið er að rækta þær sumpart fyrir ríkisfé og sumpart fyrir dugnað einstakra manna.

Það er bezt að gera það með því að láta Framsókn ekki komast til valda aftur. - JJ: Ekki ræður hún yfir Reykjavíkurbæ

. Mér fannst það koma úr hörðustu átt, þegar hann fór að tala um, að þetta mikla tún væri nú haft til hrossabeitar, því að það var fyrir aðgerðir hans flokks.

Draumórar

. Nei, hreinn veruleiki.

Ekki hefði Reykjavíkurbær þurft að beita túnið hestum þrátt fyrir það. - BBen: Hefur það ekki átt sér stað á Austfjörðum, að hestum væri beitt á tún? - IngP: Nei, svo lélegir bændur eru ekki á Austfjörðum, það er áreiðanlegt

. Ég vil segja hv.þm. S-M. það, að þótt ég hefði mikla löngun til að fylgja þessu frv., þá treysti ég mér ekki til þess í því formi, sem það er. Og ef það færi samt sem áður í gegn, þá tel ég nauðsynlegt á næsta þingi að bera fram stórkostlegar breyt. við þau l. Eftir að hafa fengið þá skoðun, sé ég ekki annað réttara en að fylgja þeirri dagskrá, sem fram er komin um að fela ríkisstj. að undirbúa málið betur en gert hefur verið í stað þess að láta samþ. það nú og verða síðan að gera stórkostlegar breyt. á því á næsta þingi. Ég vil leggja alveg sérstaklega áherzlu á, að ef þetta frv. er samþ. í meginatriðum eins og það liggur fyrir, þá tel ég, að það sé fyrsta og stærsta sporið til að færa byggðina saman, og það er hlutur, sem ég vil ekki gera. Ég tel einnig, að tryggja verði í frv. sjálfu, að fé sé fyrir hendi til að ljúka framkvæmdum, og til að skapa þeim stöðum, sem framkvæmdirnar fá, viðunandi möguleika til að koma frá sér ekki eingöngu þeim afurðum, sem nú eru framleiddar þar, heldur þeim afurðum, sem á að framleiða þar við að ríkið leggur svo og svo margar milljónir í framkvæmdir á þessum stöðum, því að án þess að það sé gert, verður þessi ræktun fjarstæða ein frá mínu sjónarmiði.

Jónas Jónsson Ég er nú ánægður með ýmisleg, sem hv.þm. Barð. sagði um þessi mál. Við erum báðir aldir upp í dreifbýli og lítum því á málið frá líkum sjónarmiðum. En ég fæ ekki séð, að það sé nokkuð hættulegt, þótt málið gangi fram eins og það liggur fyrir nú. Það, sem okkur ber ekki saman um, eru einkum söguleg atriði, og í því vil ég leiðrétta hv.þm. lítillega. Við erum sammála um það, að sá búskapur, sem verkalýðsflokkarnir mæla með, sé bæjarbúskapur og félagsbúskapur, sem rekinn sé í nágrenni kaupstaðanna. Á svona 100 hektara landi í Síberíu mætti koma á búskap, sem fyrir þeim vakir. En það hefur ekki verið gert, og það stafar ekki af því, að óheppilegir staðhættir séu fyrir hendi, heldur vegna þess, að hugur Íslendinga stefnir ekki til slíkra framkvæmda. Og það er aðalatriðið. Ég býst við, að hv.þm. Barð. viti, að helzti áróðursmaður þessarar stefnu, Halldór Kiljan Laxness, rithöfundur, hefur haldið því fram, að Korpúlfsstaðabúskapur væri sú fyrirmynd, sem hér ætti að stefna að. Ég hef skilið skáldið svo, að búið á Korpúlfsstöðum væri svo stórt, að þar væri hægt að nota allar hugsanlegar vélar, sem til búskapar eru notaðar, og það væri aðalatriðið. Í þessu sambandi álít ég, að ekki mundi spilla, þótt þessi búskapur Halldórs Kiljans og hans fylgismanna væri athugaður dálítið með hliðsjón af þeirri reynslu, sem fengizt hefur af ríkisbúunum á Kleppi og Vífilsstöðum og á bæjarbúunum á Siglufirði og Ísafirði og í Vestmannaeyjum. Það er langt síðan byrjað var að reka búin á Kleppi og Vífilsstöðum, og þetta eru stórbú og myndarlega rekin. En þau bera sig aðeins þannig, að reksturinn rétt flýtur, þótt ríkið leggi til landið og húsin alveg án endurgjalds. Maður gæti hugsað sér, hver útkoman væri, ef búin ættu að standa undir landinu og byggingunum. En ástandið er nú þannig, að verkalýðsflokkarnir eru búnir að sprengja svo upp kaupið, að landbúnaðurinn er eiginlega ekki lengur arðbær atvinnuvegur. Í höndum einstakra manna yrði reksturinn allt öðruvísi settur en hjá ríkisbúunum. Þar yrði hann að standa undir kaupum á landinu og ræktun þess og byggingum og fleiri kostnaðarliðum. Þess vegna er það ekki sambærilegt vegna aðstöðumunar að bera saman búin á Kleppi og Vífilsstöðum og einstaklingsrekstur. En búin rétt hjá bænum bera sig ekki nema þau séu rekin af einstaklingum. Það má segja um búin á Siglufirði og Ísafirði, að þau séu illa sett vegna þess, að þau eiga að búa við mikinn skort á landrými og erfiðar kringumstæður. En reynslan af rekstri þeirra sýnir þó, að það er ekki nóg, að búin séu rekin rétt við kaupstaðina. Þó hefur búið í Vestmannaeyjum farið verst út úr þessu, því að það hefur verið að byggja hús og rækta. Ég vil nefna þessi dæmi til þess að sýna það, að á Íslandi ber ekkert bú sig, sem rekið er eftir fyrirmynd Halldórs Kiljans og hans manna. Það var þetta, sem ég ætlaði að sanna. Það, sem sameinar okkur þm. Barð. og mig, er það, að við trúum því, að það sé ómetanlegt fyrir menningu þjóðarinnar, að dreifbýlinu sé haldið við með heimilum sínum og atvinnurekstri og húsakosti, eftir því sem kröfur tímans eru hverju sinni. En svo er það sögulegt atriði, sem ég þarf að skýra fyrir hv.þm.Hv. þm. gengur með einhverja gamla hugaróra frá baráttuárunum um mjólkurlögin. Það virðist eins og þeir villi honum sýn. Hann vill halda því fram, að mjólkurl. og Framsfl. hafi drepið búskapinn hér í nágrenni Reykjavíkur og gert ómögulegt að reisa við búið á Korpúlfsstöðum. En ég vil minna hv.þm. á, að nokkru frá Korpúlfsstöðum rak Magnús á Blikastöðum mikið bú, og allt gekk vel, enda var Magnús duglegur og útsjónarsamur maður um þessi efni. Og það, sem fór með búskapinn á Korpúlfsstöðum, var ekki mjólkurlöggjöfin, heldur það, að á jörðinni urðu mannaskipti. Thor Jensen var orðinn gamall maður og gat ekki lengur haldið áfram að sjá um rekstur þessa mikla bús. En ástæðan til þess, að Reykjavíkurbær reisir ekki búið við, er blátt áfram sú, að kaupgjaldið er búið að sprengja búskapinn, ekki aðeins þar, heldur líka alls staðar undir áhrifum setuliðsvinnunnar og annarra slíkra breytinga, svo að heita má ómögulegt að reka bú annars staðar en þar, sem fjölskyldan heldur saman. Ef reisa á við búið að Korpúlfsstöðum, veltur mest á því að fá hæfan mann til að stýra því. Ef borgarstjórinn í Reykjavík bæði mig að útvega mann til þess að standa fyrir búinu, þá mundi ég svara, að ég væri ekki reiðubúinn til þess, þótt ég þekki menn víða um land og marga ágæta búforka. Það er búið að sprengja allan landbúnað í nágrenni Reykjavíkur og stærri kauptúna. Það er útskýringin.

Frsm. minni hl. (Páll Hermannsson) Ég ætla aðeins að gera stutta athugasemd út af ræðu hv.þm. Barð. Hann átaldi mig og nokkra aðra þm., sem hann taldi, að hefðu áhuga fyrir framgangi málsins, fyrir þann drátt, sem frv. hefur fengið. En ég tek þessar átölur ekki nærri mér, af því að mér finnst þær ekki vera á rökum byggðar. Það mun vera rétt, að minni hluti landbn. gaf út álit um málið 18. jan. s.l. Því var fljótlega útbýtt, en þessi tími hefur þó liðíð, þar til málið var tekið á dagskrá. Ég vil minna hv.þm. Barð. á, að ég hef hér í d. utan dagskrár vakið athygli hæstv. forseta á þessum drætti, auk þess hef ég oftar en einu sinni minnzt á þetta við forseta þar fyrir utan. Þótt þetta hafi dregizt, vil ég bera blak af forseta vegna þessa dráttar. Ástæðan fyrir þessum drætti er fyrst og fremst sú, að ekkert hefur heyrzt frá meiri hl. n. um málið fyrr en nú 21. febr. með útgáfu nál., sem var útbýtt á fundi í gær. Mér finnst mjög eðlilegt, að forseti hafi viljað bíða eftir þessu nál., þótt langlundargeð manna sé takmörkunum háð, einkum þegar líða tekur að þinglokum. Í þessu nál. er mælzt til, að málinu sé vísað frá með rökstuddri dagskrá, sem mér skildist, að hv.þm. Barð. gæti hallazt að. Hv. þm. sagðist ekki geta fylgt frv. og taldi á því marga annmarka. Og mér skildist á honum, að ég ætti að svara fyrir eitthvað af þessum annmörkum. En það get ég ekki. Hann verður að ræða um það við flokksbróður sinn, hv.þm. A.-Húnv. Hann hefur ráðið mestu um það form, sem frv. er í nú. Þetta er helzt að segja um þær breyt., sem orðið hafa á frv. og valdið hafa því, að hv.þm. telur sig ekki lengur geta fylgt því. Hins vegar vil ég benda á það, að eins og frv. var lagt fram, var það mjög í samræmi við frv. um breyt. á jarðræktarl., sem lá fyrir þingi 1943 og hv, þm. fylgdi. Neðri deild er búin að ákveða að hafa málið þannig og ekki öðruvísi, og við, sem fylgjum þessu máli, verðum að þiggja það heldur svona eða ekki neitt. Annars held ég, að frv. sé ekki eins slæmt og hv.þm. Barð. telur það. En ég get ekki borið ábyrgð á þeim breytingum, sem gerðar hafa verið á því. Um þær verður hv.þm. að tala við flokksmenn sína, aðallega þó hv.þm. A.-Húnv., sem mestu hefur ráðið um þann búning, sem frv. er í nú.

Frsm. meiri hl. (Bjarni Benediktsson) Ég get algerlega látið mér nægja að vísa til nál., sem meiri hl. allshn. hefur lagt fram. N. leggur til, að undanteknum hæstv. forseta d., að frv. sé vísað frá með rökstuddri dagskrá og hæstv. ríkisstj: falið að undirbúa málið betur. Sérstaklega er þess óskað, að fullkomnari skýringar verði gefnar en enn hafa fengizt á því, hverjar breytingar þessi stóri lagabálkur gerir á fyrri löggjöf. Það má að vísu segja, að n. geti borið þetta saman, en hér er um mjög stóran lagabálk að ræða, sem var lagður fram á síðustu stundu, og það er óvenju erfitt að átta sig á, hvað í þeim ákvæðum felst, auk þess sem hér er um mjög viðkvæmt mál að ræða. Ég skal ekki að svo stöddu ræða meira um þetta, heldur vísa til nál.

Menntmrh. (Brynjólfur Bjarnason) Mér þykir rétt að segja hér nokkur orð. Mér þykir mjög miður farið, að meiri hl. hv.n. skuli ekki hafa getað fallizt á að mæla með samþ. frv. með þeim breytingum, sem n. kynni að hafa talið nauðsynlegt, að gerðar yrðu á því. Frv. þetta er búið að vera lengi á döfinni. Það stendur hér í nál. frá hv. meiri hl., að það líti út fyrir, að undirbúningi málsins sé mjög ábótavant. Ég veit ekki, hverju sætir, að slík fullyrðin skuli koma frá hv. meiri hl. Ég hygg þetta frv. sé mjög vel undirbúið og það séu fá frv., sem liggi fyrir þinginu, sem fengið hafi eins rækilegan undirbúning. Þetta frv. lá fyrir síðasta þingi og var þá borið fram sem stjórnarfrv. Það var samið af n., sem í voru Gissur Bergsteinsson hæstaréttardómari, dr. Símon Jóh. Ágústsson uppeldisfræðingur og Vilmundur Jónsson landlæknir. Þeir sömdu frv. upprunalega, eins og það var lagt fram á síðasta þingi. Og eru þeir engir viðvaningar, hvorki hvað snertir kunnugleika á þessu máli né í lagasmíði. Síðan l. voru sett 1943, hefur fengizt mikil reynsla. Síðan barnaverndarl. voru sett árið 1932, hefur fengizt mikil reynsla í þessum efnum, og er dr. Símon t. d. nákunnugur þessari reynslu. Við þessa meira en 10 ára reynslu hefur því verið stuðzt við samningu þessa frv. og enn fremur við erlend l. um þessi efni, sem n. hefur viðað að sér og lagt mikla vinnu í að athuga. Ég skal ekki fara langt út í að rekja efni þessara frv., en læt mér nægja að nefna nokkrar helztu breyt. frá núgildandi l. Í fyrsta lagi eru í þessi l. tekin upp ákvæði um það, að meðlimir barnaverndarráðs, barnaverndarnefndar og fulltrúar þeirra skuli gerðir að opinberum starfsmönnum, sem þeir hafa ekki verið hingað til, og hafa réttindi opinberra starfsmanna samkv. l. Í öðru lagi, að barnaverndarn. skuli hafa eftirlit með unglingum allt til 18 ára aldurs, en samkv. barnaverndarl. frá 1932 er aðeins um börn að ræða til 16 ára aldurs; hér er hins vegar lagt til, að þetta nái til 18 ára aldurs ungmenna, sem eru líkamlega, andlega eða siðferðislega miður sín. Í þriðja lagi er hér ákvæði um, að barnaverndarráð í Reykjavík skuli ráða fulltrúa, að fengnum till. barnaverndarn., sem sé starfsmaður hjá barnaverndarn., og enn fremur er hægt samkv. l. að ráða fleiri starfsmenn að fengnu samþ. bæjarstj. Hygg ég, að flestir, sem hafa haft kynni af þessum málum, séu sammála um, að hér sé um svo mikið starf að ræða, að það verði ekki framkvæmt þannig, að nokkuð gagn sé af, í frístundavinnu einni saman, eins og gert hefur verið að undanförnu að mjög miklu leyti, enda þótt barnaverndarn. hér hafi starfsmann eins og nú standa sakir. Þá er í frv. nýtt ákvæði um það, að barnaverndarnefndum verði veitt heimild til þess að gera ráðstafanir upp á eigin spýtur, ef börn líða skort vegna örbirgðar. Ég hygg, að þetta ákvæði sé alveg sérstaklega nauðsynlegt, því að í mörgum tilfellum er ekki annað, sem þarf að gera, heldur en að bæta úr þessum skorti til þess að framkvæma þá vernd, sem nauðsynleg er til þess, að börn bíði ekki líkamlegt eða andlegt tjón. Enn fremur er í frv. ákvæði um það, að barnaverndarn. skuli hafa til umráða heimili til þess að vista börn og unglinga, sem framið hafa lagaafbrot, og enn fremur þar sem hægt er að láta fara fram athugun á börnum, sem ástæða þykir til að vista til frambúðar utan heimilis síns, því að oft verður ekki úr því skorið, hvort nauðsyn beri til slíkrar vistunar nema uppeldisfræðingar eða hæfir menn geti látið fara fram rannsókn á því. - Einnig er í frv. gert ráð fyrir, að ríkið komi upp hæli fyrir börn og ungmenni, sem lent hafa á glapstigum, og skulu greiðslur fyrir vist þessara barna fara eftir l. um framfærslu sjúkra manna og örkumla. Í 39. gr. frv. eru nokkuð ýtarleg ákvæði um vinnuvernd barna og ungmenna, og eru þetta ákvæði, sem algerlega hefur vantað í löggjöfina, þ. e. a. s., að í þeim er að vísu ein setning, sem segir fyrir um, að þetta sé eitt af verkefnum barnaverndarn. Er einkennilegt, að við skulum ekki enn vera komin á það stig að hafa sett l. um vinnuverndun barna og ungmenna, þar sem þetta eru þær allra frumstæðustu reglur, sem allar menningarþjóðir hafa sett í þessum efnum og enn þá vantar hjá okkur. Einnig er í frv. ákvæði um skyldu manna til að kæra fyrir barnaverndarn. yfir illri meðferð barna, og eru þar allnákvæm refsiákvæði, sem vantar algerlega í núgildandi l., en eru nauðsynleg, til þess að l. nái tilgangi sínum. Ungmennaeftirlit, sem sett var með l. árið 1942, er með þessum l. úr gildi numið, en hins vegar hefur það, sem nýtilegt er í l. um ungmennaeftirlit að mínum dómi og þeirra, sem með þetta hafa fjallað, verið tekið upp í frv. Þetta eru nokkur þau stærstu og mikilsverðustu atriðin í því frv., sem hér liggur fyrir og ég tel öll mjög nauðsynleg og aðkallandi, að verði gerð að l. Ef þetta frv. nær hins vegar ekki fram að ganga, verður ástandið þannig, þar eð ungmennaeftirlitið, sem sett var með l. 1942, en þegar er búið að afnema í praksis, að það skapar hin mestu vandkvæði, ef ekkert kemur í staðinn. Tel ég óviðunandi að búa við slíkt ástand, og get einnig lýst þessu yfir fyrir hönd hæstv. félmrh. Það eru líka fleiri smærri atriði, sem mundu valda miklum erfiðleikum, ef frv. nær ekki fram að ganga eins og allir höfðu gert ráð fyrir, sem nálægt frv. hafa komið. Í þeim mjög svo ófullkomnu barnaverndarl., sem nú eru í gildi, eru t. d. engin ákvæði um varamenn í barnaverndarráð, en nú er einn meðlimur barnaverndarráðs erlendis, þannig að í ráðinu starfa nú ekki nema 2 menn, og ef annar þeirra félli frá, væri ekki nema einn eftir, og yrði ráðið þannig óstarfhæft. Sýnir þetta eina dæmi, hve miklir erfiðleikar það geta orðið að búa lengi við þetta ástand, ef ekki fást nauðsynlegar breyt. Nál. hv. meiri hl. allshn. er nokkuð kynlegt; í fyrsta lagi þær fullyrðingar, að undirbúningi málsins sé mjög ábótavant. Frv. þetta er samið af mþn. og fór síðan til hv.Alþ., og fékk það mjög ýtarlega meðferð í hv.Nd. Var mér kunnugt um það, að hv.heilbr.- og félmn.Nd. lagði í það sérstaklega mikla vinnu og á fundum þeirrar n. mættu barnaverndarn. og barnaverndarráð. Heilbr: og félmn. gerði á frv. talsvert miklar breyt., sem m. a. eru í því fólgnar, að ungmennaeftirlitið er lagt niður, en í stað þess er þessum málum á annan veg fyrir komið, eins og hér er lagt til í þessu frv. Barnaverndarn., barnaverndarráð og öll heilbr.- og félmn.hv.Nd. urðu að lokum alveg sammála, þrátt fyrir að ýmislegt hefði áður á milli borið. Náðist þetta samkomulag eftir mjög mikla vinnu og mjög ýtarlegar umr., sem að mestu leyti fóru fram á fundum heilbr.- og félmn., barnaverndarn., barnaverndarráðs og sérfræðinga í þessum greinum og í umr., sem enn fremur fóru fram í hv.Nd. um málið. Það var lögð í þetta frv. svo mikil vinna, að það dagaði uppi og náði ekki fram að ganga á síðasta þ. Nú flutti hv.heilbr.- og félmn. frv. að nýju í hv.Nd., og einmitt vegna þess, hve mikla vinnu var búið að leggja í það á síðasta þ. í hv.Nd., náði frv. nú tiltölulega skjótri afgr. í þeirri hv. d., og án þess að á því hafi verið gerðar neinar verulegar breyt. voru það nokkrar breyt., sem samþ. voru, er fluttar voru af hæstv. félmrh., eftir að hann hafði rætt við sakadómara. Get ég enn fremur tekið fram, að sakadómari var tilkvaddur við samning frv. og umr. um það. - Þegar þessi saga er rakin, er ég alveg hissa á því, að þessir fjórir hv.nm. skuli geta komið með slíkar fullyrðingar, að frv. sé illa undirbúið; þetta er ákaflega fjarri sanni. Rökin, sem þeir færa fyrir þessu, eru m. a. þau, að fræðslumálastjóra hafi ekki verið sent frv. til umsagnar og ekki heldur hinni nýju n., sem nú er starfandi, mþn. í skólamálum. Nú er það svo, að þessi mál heyra alls ekki undir fræðslumálastjóra og þau tilheyra alls ekki því verkefni, sem mþn. í skólamálum hefur verið markað, þannig að ég býst við því, að ef fræðslumálastjóra væri sent frv. til umsagnar, mundi hann ekki gera á því neinar breyt. og ekki telja það sitt verkefni. Er mér kunnugt um, að mþn. í skólamálum er ófáanleg til þess að fara að taka þetta frv. til endurskoðunar, því að það verk mundi verða framkvæmt af þeim manni, sem alltaf hefur verið með í ráðum, þ. e. form. barnaverndarráðs, prófessor Ásmundi Guðmundssyni. Þetta er því alveg út í bláinn sagt og mundi ekki hafa neina þýðingu, en er hins vegar ekkert annað en undanbrögð. Ég er búinn að sýna hv. meiri hl. allshn. fram á það, að röksemdir hans duga ekki, og hann veit það vel, þegar hann ber fram þessar röksemdir, að þær eru ekkert annað en undanbrögð. Í nál.hv. meiri hl. standa þessi laglegu orð: „Það hefur þannig komið í ljós, að fræðslumálastjóri landsins hefur aldrei í embættisnafni haft þetta mikilsvarðandi mál til athugunar eða umsagnar. Virðist þó sem barna- og unglingaskólar ættu að vera öruggasta barnaverndin, og þess vegna hæpið, að máli sem þessu sé ráðið til lykta án samráðs við yfirmann skólanna.“ Þetta eru hins vegar bara tóm orð, því að margt mætti telja til barnaverndar, ef færið væri út í þá sálma. Það er að vísu rétt, að skólarnir eru þýðingarmiklir, að því er snertir uppeldi unglinga, en það er hins vegar fleira, sem til greina kemur, t.d. atvinnumálin; það hefur ekki lítið að segja, hvort atvinnuleysi er í landinu eða ekki, sömuleiðis kemur þetta tryggingunum við, og mætti alveg eins vísa þessu til tryggingarráðs, og væri þá ekki úr vegi að leita umsagnar nýbyggingarráðs. Það er alveg rétt, að hugtakið barnavernd á sér ákaflega djúpar rætur í okkar þjóðfélagi, og er hægt að tengja það við alla skipun okkar þjóðfélags, en það er ekki það, sem hér er um að ræða; heldur er hér um að ræða alveg takmarkað svið, sem ákveðnum aðilum er falið, ákvarðanir og ráðstafanir takmarkaðar með l., sem allar menningarþjóðir hafa komið á hjá sér og við höfum verið og erum að gera tilraunir með, en þótt frv. væri sent fræðslumálastjóra og mþn. í skólamálum, hefði það enga þýðingu. Það má segja, að eitt atriði í röksemdum hv. meiri hl. hafi nokkuð til síns máls; það er að grg. vanti með frv., til þess að hv.þm. geti áttað sig á því. Það er rétt, að grg. þess er mjög stutt, og getur af þeim sökum verið erfitt fyrir hv.þm. að átta sig á frv., en hins vegar var þetta frv. hér til umr. í fyrra, og geta hv.þm. lesið grg. í þingtíðindunum, þar sem hún er tekin upp. Það er ekki venja, þótt frv. sé breytt hér á hv.Alþ., að þeim breyt. fylgi grg., heldur ætlazt til þess, að hv.þm. geti áttað sig sjálfir á þeim breyt., sem gerðar hafa verið. Hér er aðeins sá munurinn, að þessar breyt. eru gerðar að vissu leyti á öðru þ., - þær voru komnar fram á hinu þ., en eru bornar fram á þessu þ. sem nýtt frv., flutt af heilbr.- og félmn., eins og hv.Nd. gekk frá því á sínum tíma, að öðru leyti en því, að úr frv. eru felld ákvæðin um ungmennadóm. Auk þess eru nokkrar aðrar breyt., en fæstar þeirra eru verulegar efnisbreytingar. Þessi rökstudda dagskrá hv. meiri hl. hefur því enga þýðingu; útkoman yrði aðeins sú frá minni hálfu, að ég mundi senda það barnaverndarn. og barnaverndarráði, og sömuleiðis mundi ég, vegna fyrirskipana hv.Alþ., senda það til fræðslumálastjóra og mþn. í skólamálum, og mundu þessir aðilar leggja til, að frv. yrði samþ. eins og það er í höfuðdráttum, að svo miklu leyti, sem þeir vilja taka afstöðu til þess. Það er að vísu sagt hér í nál.hv. meiri hl., að á síðustu stundu hafi komið till. til breyt., sem þyrfti að gera á frv., frá aðilum, sem um málið hafa fjallað. Það er rétt, að einn af meðlimum barnaverndarn. taldi rétt að gera eina breyt. á frv. á síðustu stundu, sem var í því fólgin, að barnaverndarn. yrði gefin heimild - undir vissum kringumstæðum - til þess að vista ungmenni. Þegar ég heyrði frá þessu skýrt, þar sem þetta var notað sem röksemd á móti því, að frv. yrði samþ., fór ég til meðlims barnaverndarn., sem borinn var fyrir þessu. Hann taldi, að hann gæti fallizt á slíka vistun ungmenna undir alveg vissum kringumstæðum og heimild yrði veitt til þess, þó þannig, að allir nm. yrðu sammála um það, en ef hann hefði vitað, að þessi uppástunga sín yrði notuð til þess að bregða fæti fyrir frv., hefði hann aldrei á þetta minnzt. Væri auðvelt fyrir hv. meiri hl. að koma með þessa brtt. sjálfur. Það virðist þess vegna vera svo, að eitthvað annað hafi vakað fyrir hv. meiri hl., sem mér er alveg ókunnugt um, heldur en þau rök, sem fram eru borin á nál., því að þau eru alveg haldlaus. Ég tel ástandið í þessum málum vera í slíku öngþveiti, ef frv. nær ekki fram að ganga, að mjög erfitt verði að komast hjá því að gefa þetta frv. út sem brbl., og mundi ég a. m. k. fara fram á það við ríkisstj. Að þessu máli athuguðu vona ég, þrátt fyrir þessa skoðun hv. meiri hl. allshn., að frv. nái samþykki hv. d.