Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf um forföll þingmanns frá þingflokksformanni framsóknarmanna, Hjálmari Árnasyni, dagsett 14. mars sl.: „Þar sem Magnús Stefánsson, 3. þm. Norðvesturkjördæmis, er lasinn og getur því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í kjördæminu, Herdís Á. Sæmundardóttir framhaldsskólakennari, taki sæti hans á Alþingi á meðan.“ Herdís Á. Sæmundardóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs undir liðnum um störf þingsins til að ræða við hæstv. menntamálaráðherra um menntunarmál blindra og sjónskertra en því miður vannst ekki tími til að afgreiða svar ráðherra við fyrirspurn minni um efnið. Þurfa blindir menntun? spyr Blindrafélagið, og ekki að ástæðulausu. Aðeins einn kennsluráðgjafi sinnir ráðgjöf við kennara um það hvernig kenna skuli um 100 blindum og sjónskertum nemendum á öllum skólastigum. Það sér hver maður að einn ráðgjafi til að sinna svo miklum þörfum hjá svo stórum hópi er hvergi nærri fullnægjandi. Þetta hefur legið fyrir nokkuð lengi en ágerst eftir að sérstök blindradeild var lögð niður í upphafi þessarar aldar. Í upphafi þessa kjörtímabils skipaði hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, starfshóp til að fara yfir þennan vanda. Í ágúst 2004 skilaði starfshópurinn niðurstöðu. Meginniðurstaða starfshópsins var að stofna þyrfti þekkingarmiðstöð í málefnum blindra og sjónskertra til að aðstoða skólana við að kenna blindum börnum. Síðan eru núna liðin þrjú skólaár og engin þekkingarmiðstöð er enn komin á fót. Hingað hafa komið erlendir sérfræðingar og sagt okkur að aðstöðuleysi blindra skólabarna sé hér einstætt miðað við þau lönd sem við berum okkur saman við. Hér sjáum við viðtöl við foreldra blindra barna sem taka fjölskyldur sínar upp með rótum og flytjast búferlum til annarra landa til að flýja vonda þjónustu okkar í íslenska skólakerfinu, ekki bara til Norðurlandanna heldur líka suður til Mið-Evrópu. Við hljótum að spyrja hvernig á því stendur að kerfið skuli enn ekki hafa brugðist við og að þremur árum eftir að starfshópurinn skilaði ráðherra niðurstöðunum sé enn ekki komin á fót sú stofnun sem óskað er eftir. Nú er kjörtímabilið að verða búið. Hæstv. menntamálaráðherra hefur 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir að hreyfa þessu máli. Ég hef eins og fram kom í máli hans reynt að svara fyrirspurninni hans en hann ekki séð sér fært að vera viðstaddur þegar svo var þannig að nú er kærkomið tækifæri til að fara aðeins yfir hið mikilvæga mál sem menntun sjónskertra og blindra er. Það er rétt sem kom fram, nefnd skilaði tillögum á sínum tíma en það eru fleiri tillögur sem komu fram en eingöngu um þekkingarmiðstöðina. Eftir þeim hefur verið unnið og meðal annars var mikið fagnaðarefni þegar nokkrir aðilar, menntamálaráðuneytið, Reykjavíkurborg og síðan Jöfnunarsjóður sveitarfélaga, komu sér saman um að fjármagna sérkennsluráðgjöf. En hvað segir þetta okkur, að þrír aðilar þurfi að koma að slíkum málum? Það segir okkur að þetta fer flest í gegnum kerfið og að margir aðilar þurfa að koma að þessu máli. Og það er miður þegar mikill vilji er til staðar innan kerfisins að við getum þá ekki náð að samþætta hlutina betur. Þess vegna er núna kærkomið tækifæri til að segja frá því þegar ég var á fundi í lok febrúar, mig minnir að það hafi verið 26. febrúar, þar sem mér voru kynntar m.a. niðurstöður í skýrslu frá erlendum sérfræðingum sem m.a. við styrktum Blindrafélagið til að fá hingað til lands. Það eru mjög athyglisverðar niðurstöður og koma heim og saman við margt það sem kom fram í nefndinni á sínum tíma. Á þeim fundi voru líka borgarstjórinn, heilbrigðisráðherra og fleiri sem allir lýstu eindregnum vilja sínum til að fara í það að framkvæma. Þess vegna greip ég tækifærið og ákvað í samráði við m.a. Blindrafélagið að skipa nefnd, ekki bara eina nefndina enn, heldur framkvæmdahóp sem hefur það hlutverk að setja hlutina í þann farveg að þeir komist til framkvæmda. Hluti af því er þekkingarmiðstöðin sem hv. þingmaður kom inn á því að blindir, eins og allir aðrir í samfélaginu, eiga að fá sína menntun og það aðgengi að menntun sem við viljum að öllum einstaklingum sé skaffað hér á landi.

Virðulegi forseti. Hver er staðan í baráttu margra hópa fyrir réttindum sínum? Baráttu fatlaðra? Baráttu blindra og sjónskertra? Baráttu aldraðra, öryrkja? Hún er ákaflega dapurleg. Aldraðir eyða ævikvöldi sínu í baráttu fyrir réttindum sínum, blindir og sjónskertir verja drjúgum hluta skólagöngu sinnar á öllum skólastigum í baráttu við menntamálaráðherra íslenska lýðveldisins og íslensku ríkisstjórnina um að fá þá grunnþjónustu að þeir geti fengið lágmarksmenntun út úr skólagöngu sinni. Staðan er einfaldlega sú að réttindi eru brotin á blindum og sjónskertum börnum og nemendum á öllum skólastigum. Sú er staða málsins. Það var líka staða málsins þegar hópurinn skilaði af sér fyrir þremur árum niðurstöðu um að það þyrfti þekkingarmiðstöð fyrir blinda og sjónskerta til að ráðleggja kennurum í skólum landsins. Síðan þá hefur ekkert gerst, sinnuleysi hæstv. menntamálaráðherra og ríkisstjórnarinnar um málefni blindra og sjónskertra er með ólíkindum. Hæstv. menntamálaráðherra svaf á verðinum. Það eru þrjú ár síðan hópurinn skilaði af sér. Það eru tveir mánuðir þangað til kjörtímabilið er á enda. Það er þriðja kjörtímabil ríkisstjórnar þessara tveggja flokka og það er að sjálfsögðu áfellisdómur yfir stöðu málsins að foreldrar þurfi að flýja land með börn sín séu þau blind eða sjónskert og vilji þeir fá viðunandi menntun fyrir þau. Skólakerfið okkar hefur brugðist blindum og sjónskertum börnum. Sú er staða málsins í dag. Hvað segir hæstv. menntamálaráðherra? Jú, að sjálfsögðu á að veita þeim sömu grunnþjónustu. Auðvitað á að gera það, en orðunum fylgja engar efndir af því að verkin tala yfir ríkisstjórninni sem er að fara frá eftir tvo mánuði. Sú er staða málsins og staðreyndin er að ekkert hefur verið gert í þessum málum þremur árum eftir að nefndin skilaði af sér. Þremur árum seinna er staðan enn þá sú að það er verið að brjóta réttindi á blindum og sjónskertum börnum á öllum skólastigum.

Hæstv. forseti. Það er dapurlegt að þurfa að standa hér og reka á eftir hæstv. menntamálaráðherra í því efni sem hér er um rætt, að koma af stað þekkingarmiðstöð fyrir blind og sjónskert börn. Því miður er þetta ekki einsdæmi því að við þekkjum að málefni heyrnarskertra og heyrnarlausra hafa líka verið látin reka á reiðanum hjá þessari ríkisstjórn. Nú hefur borið svo við í menntamálanefnd að að öllum líkindum verður stórt og viðamikið frumvarp hv. þm. Sigurlínar Margrétar Sigurðardóttur um réttarstöðu heyrnarlausra og réttarstöðu táknmálsins ekki afgreitt frá menntamálanefnd á þessu þingi þrátt fyrir að í orði kveðnu sé veruleg samstaða þingmanna úr öllum flokkum um það mál. Dæmið sem hér er tekið um þekkingarmiðstöð fyrir blind eða sjónskert börn er af sama toga. Í orði kveðnu eru þessi stjórnvöld öll af vilja gerð - en hvar eru efndirnar? Sleifarlagið er ófyrirgefanlegt. Hæstv. menntamálaráðherra verður að grípa í taumana, tala mun skýrar og ekki bara setja nefnd sem hún segir að eigi að vera aðgerðanefnd. Hér þarf aðgerðir og það strax. Auðvitað erum við að gera þetta allt of seint. Eins og ég segi er algerlega nauðsynlegt að við komum þannig fram að öllum sé tryggt aðgengi að þessu samfélagi. Blindum og sjónskertum börnum er ekki tryggt aðgengi að því öðruvísi en komið sé til móts við þær óskir sem þau hafa sett fram í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Menntun sjónskertra og blindra snýst ekki eingöngu um rétt þeirra til kennslu við hæfi, heldur er þetta hreinlega spurning um mannréttindi þeirra einstaklinga sem búa við þessa fötlun. Það er alveg ljóst að allt frá því að sérdeild Álftamýrarskóla var lögð niður hefði önnur þjónusta þurft að koma í staðinn, eitthvað annað en að vísa menntun þessara barna og unglinga yfir í hið almenna skólakerfi, grunnskólana og framhaldsskólana. Þó að við Álftamýrarskóla starfi nú einn sérfræðingur til að sinna stuðningi við kennara er það engan veginn nóg. Tæplega 200 börn og unglingar þurfa á sérstakri aðstoð að halda og það sjá allir að það dugar ekki að hafa einn sérfræðing til að sinna þessum stóra hópi. Það gengur heldur ekki að við séum með sérdeild í hverjum einasta skóla því að sem betur fer er þetta ekki það algeng fötlun að það sé ástæða til að hafa sérdeild í hverjum skóla. Sérfræðiþekkingin þarf að vera til staðar og öllum hefur verið ljóst að svona miðstöð, þekkingarmiðstöð, þarf að vera rekin af myndarskap og það að borgin, ríkið og Samband íslenskra sveitarfélaga komi að þessu máli á ekki að vera til að tefja. Þarfirnar eiga að ganga fyrir, greiðsluþátttaka þessara aðila og hvernig hún skiptist á svo að koma á eftir. Fyrst og fremst á að greina þarfirnar og þjónustuna og 

Virðulegur forseti. Eftir að vandinn hefur legið fyrir árum saman var skipaður starfshópur. Starfshópurinn vann og hann skilaði niðurstöðu og það leið eitt ár og það leið annað ár og það er að líða þriðja árið - og þá gerðist það. Það var skipaður annar starfshópur. Og eftir tvo mánuði er kjörtímabilið búið. Ég trúi því sem hæstv. menntamálaráðherra segir, að hér séu mörg kerfi sem þurfi að vinna saman og það gangi illa og það taki tíma og margir beri ábyrgð og það sé flókið og hún sé öll af vilja gerð. Virðulegur forseti. Þegar kerfið er þungt og silalegt og þegar kerfið virkar ekki og þegar réttindi eru brotin, ekki síst á börnum, þarf einmitt að taka af skarið. Og þegar kerfið virkar ekki í menntamálum fyrir hina verst settu er það menntamálaráðherrann yfir Íslandi sem þarf að taka af skarið - og enginn starfshópur. Það sem menntamálaráðherrann á Íslandi þarf að gera áður en hann lætur af embætti eftir tvo mánuði er að gefa út um það yfirlýsingu hér í þessum ræðustól að hann muni sjá til þess að stofnuð verði þekkingarmiðstöð til að þjóna þessum börnum. Og fyrir menntamálaráðherra, ríkisstjórn, ríkissjóð og Alþingi er þetta smámál. Þetta er spurningin um 3–4 stöðugildi. Fyrir þau börn sem hér eiga hlut að máli er þetta hins vegar stórmál og ekki síður fyrir aðstandendur þeirra. Ég hvet hæstv. menntamálaráðherra til að sýna sinn góða vilja í verki, og til að taka af öll tvímæli um það að því ástandi sem ég held að fólk úr öllum flokkum geti verið sammála um að sé ekki boðlegt ljúki, og þegar skólaárið hefjist í haust geti blind og sjónskert skólabörn treyst því að aðstoð verði hægt að sækja í þekkingarmiðstöð sem þjónar þeim.

Frú forseti. Það er auðvitað dæmigert fyrir forgangsröðun hjá núverandi ríkisstjórn að við þurfum á síðasta starfsdegi þingsins að kalla eftir sjálfsagðri þjónustu við blinda og sjónskerta og ýmsa aðra hópa sem eiga við fötlun að stríða því að velferðarþjónustan og ríkisstjórnin hefur brugðist þessu fólki. Á dögunum var fréttaflutningur af því að gefin hefðu verið tæki til að auðvelda blindum börnum að sjá og ná einhverri færni vegna fötlunar sinnar. Þar kom fram að nú hafi þessi tæki beðið í sjö mánuði vegna þess að húsnæði vantaði og það var vísað á nefnd þriggja ráðuneyta sem ekki hefði skilað niðurstöðu sinni. Ég vil af tilefni þessarar umræðu hér spyrja hæstv. ráðherra, vegna þess að ráðuneyti hennar var eitt af þeim sem nefnt var í þessu sambandi: Hversu lengi eiga þessi tæki að bíða og hversu lengi eiga þessi blindu börn, sem eru u.þ.b. 30, ef fréttin var rétt, að bíða? Ég ítreka það hér að þessi ríkisstjórn hefur tvo mánuði til aðgerða. Það er búið að tala nóg, það þýðir ekki að vísa til einhverra aðgerðahópa, ráðherra verður að grípa til aðgerða. Ég hvet hana til þess að leysa þennan vanda með tækin sem eru enn í kössunum. Það er ástæðulaust að láta þessi börn bíða og líða fyrir það.

Frú forseti. Það er nákvæmlega verið að gera það sem hv. þingmaður sagði áðan. Það er verið að taka af skarið. Það er alveg ljóst að það eru þarfirnar sem þurfa að ganga fyrir og kerfið verður einfaldlega að laga sig að þörfunum. Það er þess vegna sem ég skipaði framkvæmdahóp sem hefur það markmið að koma þekkingarmiðstöð á laggirnar en það er ekki menntamálaráðuneytið eitt og sér sem stendur að slíkri þekkingarmiðstöð. Þess vegna hef ég ákveðið að fara þessa leið í samráði við Blindrafélagið þar sem að koma þeir aðilar sem þurfa að koma að, sem eru sveitarfélögin, þ.e. Reykjavíkurborg. Borgarstjóri er búinn að lýsa yfir sínum vilja, grípa þarf þann vilja. Heilbrigðisráðherra er búinn að lýsa yfir sínum vilja, grípa þarf þann vilja og nýta hann. Félagsmálaráðherra líka. Þess vegna eigum við að nýta þann vilja sem er til staðar núna og fara í þessar aðgerðir, nota þann vilja sem er til staðar að menn eru reiðubúnir, á grundvelli faglegrar skýrslu sem hefur verið unnin, m.a. af þessum erlendu sérfræðingum, til að fara í þær aðgerðir sem við þurfum á að halda til þess að öllum börnum landsins verði sinnt. Um það erum við sammála og þess vegna ætlum við að halda áfram að fara eftir þeim tilmælum sem koma m.a. fram í skýrslunni til að sinna þörfum þeirra barna sem við erum að ræða um hér í dag.

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að óska hæstv. menntamálaráðherra til hamingju með enn einn starfshópinn. Það er bara búið að tala nóg, það er staðreynd málsins. Núna, um mitt árið 2007, eru einstakir hópar fatlaðra Íslendinga að berjast dag hvern fyrir því sem er almennt viðurkennt sem grundvallarmannréttindi þeirra, þ.e. jafnt aðgengi á við aðra Íslendinga að skólagöngu og annarri grunnþjónustu í íslensku velferðar- og skólakerfi. Þetta eru sjálfsögð mál og þess vegna getur það ekki flokkast undir neitt annað en blaður að hlusta á það að stjórnvöld ætli að skipa enn einn starfshópinn, fá vilja þessara og hinna aðilanna og allir séu fullir af velvilja. Þetta er, eins og hv. þm. Helgi Hjörvar sagði áðan, spurning um smáaura. Þetta er spurning um örfá stöðugildi, stærsta spurningin er hins vegar um pólitískan vilja. Þetta er spurning um pólitískan metnað íslensku ríkisstjórnarinnar til að búa þannig um hnúta að allir þessir hópar, hvort sem þeir eru blindir, fatlaðir eða skertir að einhverju öðru leyti, hafi jafnt aðgengi að samfélaginu á við okkur hin sem erum það ekki. Við vitum að hv. þingmaður frjálslyndra og óháð nú, Sigurlín Margrét Sigurðardóttir, hefur flutt þingmál sitt um táknmálið og réttindi heyrnarlausra mörgum sinnum á Alþingi og við erum nokkur í salnum sem höfum flutt það með henni. Það er að sjálfsögðu verið að gera hana að aðhlátursefni með því að gefa henni vonir um það aftur og aftur að málið verði afgreitt úr menntamálanefnd því það verður það örugglega ekki. Það er ekki á dagskrá hinna 80 mála sem fyrir þinginu liggja í dag. Það er ekkert sem bendir til þess að þetta mál, sem er eitt mesta mannréttindamál sem liggur fyrir þinginu, verði afgreitt úr menntamálanefnd. Það er ástæða til að nota tækifærið nú á síðasta opinbera starfsdegi þingsins til að skora á hæstv. menntamálaráðherra og forseta þingsins að beita sér fyrir því, að ég tali ekki um hv. formann menntamálanefndar, að málið verði 

Hæstv. forseti. Við greiðum atkvæði um frumvarp til laga um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar. Við 2. umr. um málið komu upp ákveðin álitamál sem ég lýsti yfir í umræðunni að ég óskaði eftir eða vildi gefa mér svigrúm til að kanna betur á milli umræðna, 2. og 3. umr. Það var í ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar sem þessum álitamálum var varpað fram. Við ætlum að gefa okkur tíma milli umræðnanna til að skoða nánar þá þætti sem þar var komið inn á og munum því við þessa atkvæðagreiðslu málsins sitja hjá, hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs.

Hæstv. forseti. Fyrir þessum fundi liggja 80 dagskrármál. Á borðum og í hillum í hliðarherbergi eru allir rekkar að fyllast, rúma ekki þau mál sem verið er að skófla inn á borðin og inn í þingsalinn, en ég vek athygli hæstv. forseta þingsins á því að samkvæmt starfsáætlun á þinghaldi að ljúka í dag. Nú viljum við fá botn í þessi mál. Á þinghaldi að ljúka í dag eða á að framlengja þinghaldið? Ég vek einnig athygli á því að sérnefnd um stjórnarskrá Íslands hefur setið að störfum á maraþonfundum til þess að ræða þær tillögur sem formenn stjórnarflokkanna báru inn á borð Alþingis fyrir fáeinum dögum. Mér býður í grun að hér sé á ferðinni pólitískur loddaraleikur, sviðsettur af Framsóknarflokknum. 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að nefndir Alþingis hafa verið afkastamiklar og eru búnar að afgreiða frá sér mörg mál sem eru komin á dagskrá og mörg þingskjöl eru komin í hliðarherbergi. Mér finnst ekkert hægt að finna að slíku, mér finnst ánægjulegt að nefndir þingsins hafi getað lokið afgreiðslu svo margra góðra mála. Hvað varðar síðan lyktir þingstarfa er ljóst að enn er margt ógert í þinginu en ég geri ráð fyrir, og hef gert ráð fyrir, að forustumenn flokkanna og þingflokkanna og forseti Alþingis muni í dag tala saman um þau mál og kanna hvort grundvöllur er fyrir einhvers konar samkomulagi um hvernig megi ganga hér frá málum þannig að allir hafi fullan sóma af.

Talarðu fyrir hönd forseta Alþingis?


            

Það er að sjálfsögðu forseti Alþingis sem stjórnar Alþingi 

Frú forseti. Það mun ekki standa á okkur í stjórnarandstöðunni að greiða fyrir þingstörfum til þess að hægt sé að ljúka þeim málum sem sátt næst um, en til þess að sátt náist þurfa menn að tala saman. Það er út af fyrir sig ágætt að hæstv. forsætisráðherra hlutist til um að hér verði haldnir fundir með oddvitum þingflokka, og flokka eftir atvikum, til að reyna að ná þeirri sátt. Ekki hefur enn verið boðað til neins fundar um það. Hins vegar vildi ég benda hæstv. forseta á að enn starfar sérnefnd um stjórnarskrármál og hún hefur ekki enn lokið fyrstu yfirferð sem felst í því að kalla fyrir nefndina ýmsa sérfræðinga. Hefur ekki verið hlaðið á nefndina neinum miklum óskum af okkur í stjórnarandstöðunni. Það eru aðrir sem hafa haft veg og vanda af því. Það er hins vegar alveg ljóst að ef nefndin á að geta lokið störfum þarf hún að fá verulegt rými til að geta farið yfir þau gögn sem henni hafa borist og umsagnir, og freista þess eftir atvikum að ná samstöðu um málið. Það vantar ekki viljann hjá okkur í stjórnarandstöðunni til þess. Það kann að vera að hann skorti einhvers staðar annars staðar. Þess vegna vildi ég spyrja hæstv. forseta hvort hún hygðist með einhverjum hætti fresta fundum þingsins í dag til að gefa stjórnarskrárnefndinni færi á að hittast - eða hvenær á að leyfa sérnefndinni að fá tíma til að fara yfir þessi mál? Í fyrsta kasti þarf hún að ljúka því að kalla fyrir sig ýmsa aðila sem nefndarmenn hafa óskað eftir en hún á síðan algerlega eftir að ræða málið. Til þess þarf hún drjúgan tíma sýnist mér miðað við þær upplýsingar sem fram hafa komið innan nefndarinnar. Á þetta vildi ég í fullri vinsemd benda hæstv. forseta til þess að sjálfsögðu að greiða fyrir þingstörfum.

Hæstv. forseti. Það er ekki nógu góður bragur á því að við skulum hér vera stödd þann dag sem starfsáætlun þingsins gerir ráð fyrir að þingi verði lokið og við vitum ekki hversu lengi á að halda áfram. Ég er þó ekki að kveinka mér undan því álagi sem alltaf fylgir síðustu dögum þings. Það er eðlilegt og undir það göngumst við. Hins vegar hlýtur líka að teljast eðlilegt að rætt sé við stjórnarandstöðuna fyrr en nú virðist eiga að gera. Hæstv. forsætisráðherra lætur okkur vita hér að til standi að ræða við stjórnarandstöðuna þegar líður á daginn.  Í ljósi þessa alls hlýtur að vera eðlilegt að hæstv. forseti Alþingis kalli stjórnarandstöðuna til samráðsfundar um þetta áður en lengra er haldið. Það hlýtur að vera eðlilegt að gera kröfu um slíkt af því að við viljum öll ljúka þinghaldinu í sátt. Ef við náum ekki sátt um það hvernig þinghaldinu á að ljúka, hvernig ætlum við þá að ná sátt um önnur mál stærri sem eru í sérnefndum?

Hæstv. forseti. Hvernig hyggst forseti þingsins stýra þinghaldinu í dag? Hvenær verða formenn þingflokka kallaðir til samráðs, eða a.m.k. samræðu, um þinghaldið í dag? Ég vil fá að vita þetta núna.

Frú forseti. Eins og hér hefur komið fram eru 80 mál sett á dagskrá í dag. Samkvæmt þeirri starfsáætlun Alþingis sem gildir enn á þingi að ljúka í dag. Hæstv. forsætisráðherra svaraði því ekki að það ætti neitt að breyta þinglokum þannig að það verður þá að skoðast sem óbreytt að þinglok eigi að verða í dag. Hæstv. forsætisráðherra var spurður og taldi ekki neinar breytingar þar á. Hins vegar tilkynnti forsætisráðherra forseta þingsins að til stæði að kalla saman þingflokksformenn til að fara yfir dagskrána. Ég spyr hæstv. forseta hvort ekki sé ráð ef ljúka á þinghaldi í dag að gera nú þegar þinghlé og forseti og forsætisráðherra fari ásamt formönnum þingflokka yfir dagskrána og hvað sé brýnt að afgreiða, annað geti þá beðið sumarþings. Ef við ætlum við að ljúka þinginu í dag, eins og dagskráin segir til um, sýnist mér þörf á að fara yfir þessa dagskrá nú þegar. Ég legg til við hæstv. forseta þingsins að gert verði nú þegar hlé á störfum þingsins, forsvarsmenn þingflokkanna kallaðir saman og farið yfir þessi mál eins og hér er ýjað að að standi til að gera.

Forseti gerir ráð fyrir því að fylgja hinni prentuðu dagskrá er hér liggur fyrir en mun að sjálfsögðu kanna hvenær unnt verður að halda fund með formönnum þingflokka og forseta.

Frú forseti. Ég geri enga athugasemd við það að hér sé fylgt prentaðri dagskrá. Ég vil einungis ítreka það sem ég benti á áðan, við erum í miðjum klíðum í sérnefndinni um stjórnlagafrumvarpið. Við þurfum í sjálfu sér ekki mikinn tíma til að ljúka fyrstu yfirferð, þ.e. fyrirtöku, en hins vegar tel ég að það sé nokkurra klukkustunda vinna í bara því að komast til botns í því hvort hægt sé að ná samstöðu um að breyta málinu og leggja það þannig fyrir þingið. Ég spyr hæstv. forseta með tilliti til þess að hún telur sjálf að hér sé samkomulag um mjög mörg mál og ætti að vera auðvelt að ljúka þeim: Hvenær ætlar forseti að gefa tíma fyrir sérnefndina til að starfa og komast a.m.k. að einhvers konar niðurstöðu um framhald málsins? Ég held að það mundi flýta fyrir þinglokum og hugsanlega leiða til þess að hægt yrði að ljúka þingi fyrir miðja næstu viku, og hugsanlega fyrir helgi ef það væri hægt að gefa sérnefndinni færi á að a.m.k. láta glitta til botns í því máli. 
            

Forseti vill upplýsa það að ekki hefur borist nein beiðni frá sérnefnd um stjórnarskrármál um að gera hlé á fundum þingsins til að hún hafi ráðrúm til að halda fleiri fundi í þessari nefnd.

Kannski er formaðurinn …

Að sjálfsögðu mun forseti taka það til skoðunar ef slík beiðni berst.

Virðulegi forseti. Í dag dugði ekkert minna en blað upp á stærðina A-3 til að koma fyrir öllum málum sem eru á dagskrá á þessum 89. fundi. 80 mál eru á þessu skjali  Ég átti satt best að segja von á því í gær að formenn þingflokka yrðu kallaðir á fund til hæstv. forseta Alþingis til að ræða um þinglokin og fara yfir það hvernig við ætluðum að lenda þessum stóra pakka sem við höfum fyrir framan okkur. Ég sem þingflokksformaður Frjálslynda flokksins varð ekki var við að það bærist nein beiðni um það eða kall um það að þingflokksformenn ættu að koma til fundar til að ræða þetta sem er þó mjög brýnt, verð ég að segja, því að við höfum fyrir framan okkur mörg mjög stór mál. Þetta er ekki allt í sátt, það er líka ágreiningur. Það má búast við því að fjölmargir þingmenn þurfi að tjá sig bæði vel og lengi um mörg þeirra mála sem eru hér á dagskrá og eru núna fyrst að koma til 2. umr., stór og þung þingmál sem skipta að sjálfsögðu miklu máli. Ég vildi leggja fram þá tillögu eða hugmynd að fundi yrði nú frestað og formenn þingflokka kallaðir á fund hjá forseta þar sem við settumst niður og reyndum að fara yfir það og gera upp hug okkar til þess hvaða mál við teljum að okkur sé rétt og skylt að reyna að afgreiða héðan sem fullbúin lög og þingsályktanir en vinsa hitt úr sem frekar má bíða, þau mál sem kannski eru ekki orðin nægilega þroskuð í vinnuferli okkar á Alþingi til þess að verða að lögum og geta því hæglega beðið haustsins. Ég held að það væri skynsamlegt, virðulegi forseti, að reyna að vinna þetta svona. Sú staða sem við stöndum frammi fyrir núna þar sem við höfum þennan mikla fjölda mála fyrir framan okkur, þar sem við vitum ekki hvernig við ætlum að fara að því að ljúka þessu þingi, er mjög slæm og 

Forseti þakkar fyrir góðar ábendingar hv. þingmanns en forseti ber fullt traust til hv. þingmanna um að ljúka hér þingstörfum svo að sómi sé að, enda vanir menn.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum, frá meiri hluta landbúnaðarnefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ólaf Friðriksson og Atla Má Ingólfsson frá landbúnaðarráðuneyti, Jóhannes Sigfússon, Jóhönnu Pálmadóttur, Fanneyju Ólöfu Lárusdóttur og Björn Elíson frá Landssamtökum sauðfjárbænda, Gunnar Sæmundsson frá Bændasamtökum Íslands, Jóhannes Gunnarsson og Ólaf Klemensson frá Neytendasamtökunum og Stefán Úlfarsson frá ASÍ. Þá hefur nefndinni borist umsögn frá Samtökum verslunar og þjónustu. Frumvarp þetta er samið á grundvelli samnings um starfsskilyrði sauðfjárræktar milli ríkis og Bændasamtaka Íslands frá 25. janúar 2007. Samningurinn er gerður á grundvelli 30. gr. laga nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum, og er markmið hans einkum að efla framþróun innan sauðfjárræktar, stuðla að sjálfbærri nýtingu, tryggja jafnvægi milli framboðs og eftirspurnar, bæta afkomu sauðfjárbænda og styrkja landsbyggðina. Gildistími er til sex ára frá 1. janúar 2008. Í samningnum er gerð grein fyrir því hvernig heildarframlög ríkisins til sauðfjárbænda skuli skiptast milli mismunandi flokka, þ.e. beingreiðslu, gæðastýringar, ullarnýtingar, markaðsstarfs og birgðahalds, nýliðunar- og átaksverkefna og svæðisbundins stuðnings. Bændasamtök Íslands munu hafa umsjón með ráðstöfun á hluta þessa fjár og setja sér verklagsreglur um úthlutun greiðslna sem landbúnaðarráðherra staðfestir. Heildarframlög ríkisins munu lækka ár frá ári út samningstímann, þ.e. munu fara úr 3.348 millj. kr. á ári í upphafi og verða á lokaári samningsins 3.197 millj. kr. Samningurinn gerir ráð fyrir að reglur um greiðslumark og aðilaskipti að því haldist óbreyttar. Skráð greiðslumark er ákveðið viðmið sem veitir handhafa rétt til beingreiðslna úr ríkissjóði í réttu hlutfalli við tiltekinn fjölda ærgilda. Greiðslumarkið er bundið við lögbýli og er framsal þess milli lögbýla heimilt að nánar tilgreindum skilyrðum uppfylltum. Lagt er til að jöfnunargreiðslur verði framvegis umreiknaðar í greiðslumark og mun heildargreiðslumark því aukast í samræmi við það og verða 368.457 ærgildi. Heildarbeingreiðslur á ári munu að öðru leyti skiptast hlutfallslega eins milli lögbýla og á árinu 2007. Álagsgreiðslur vegna gæðastýringar munu aukast og greiðslur vegna ullarframleiðslu haldast óbreyttar sem lýsir áframhaldandi áherslu samningsaðila á ullargæði. Aukin áhersla verður lögð á markaðsstarf sauðfjárbænda en þó munu framlög til þessa flokks, að meðtöldu birgðahaldi, lækka á samningstímanum. Framlög til nýliðunar hafa ekki verið útfærð. Af framangreindu leiðir að hlutfall samningsfjárhæðar sem greitt er beint til bænda hækkar á samningstímanum. Þá er í samningnum að finna sérstakt ákvæði um búskaparlok sem felur í sér að bændur sem orðnir eru 64 ára eiga þess kost að láta af framleiðslu en halda óskertum beingreiðslum. Í samningnum er gengið út frá því að hvor samningsaðili geti óskað eftir viðræðum um endurskoðun á einstökum atriðum samningsins og einnig er fyrirvari gerður um endurskoðun ef forsendur breytast í kjölfar samningaviðræðna Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Þrátt fyrir að frumvarp þetta sé samið á grundvelli samnings um skilyrði sauðfjárræktar er í því einnig að finna nokkrar breytingar á ákvæðum laganna sem ekki leiðir beint af efni samningsins, samanber t.d. 16. og 22. gr. frumvarpsins. Hins vegar ber að geta þess að í tengslum við afnám útflutningsskyldu er lagt til í 21. gr. að samningsskylda Bændasamtaka Íslands og sláturleyfishafa um verkaskiptingu við slátrun og verkun sauðfjár- og stórgripaafurða til sölu á erlendum markaði verði felld brott. Við umfjöllun nefndarinnar hefur komið fram að veigamesta breytingin og sú sem mestur styr hefur staðið um varðar afnám útflutningsskyldu kindakjöts frá 1. júní 2009. Bændasamtökin hafa lýst yfir þeirri skoðun sinni að þrátt fyrir að samkomulag hafi tekist um þetta umdeilda atriði hafi ekki staðið til að leggja fram lagabreytingu þessa efnis fyrr en á hausti komanda. Að öðru leyti eru samningsaðilar á einu máli um að nýi samningurinn sé gegnsærri en gildandi samningur sem jafnframt á að leiða til þess að lagatextinn verði skýrari. Því til stuðnings má benda á þær greinar frumvarpsins sem varða breytingar á fyrirkomulagi gæðastýringar. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Jón Bjarnason og Gunnar Örlygsson skrifa undir álitið með fyrirvara. Jón áskilur sér jafnframt rétt til að koma fram með eða styðja breytingartillögu. Einar Már Sigurðarson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Magnús Þór Hafsteinsson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu með fyrirvara. Undir nefndarálitið rita Drífa Hjartardóttir, Jón Kristjánsson, Gunnar Örlygsson, með fyrirvara, Guðmundur Hallvarðsson, Birkir J. Jónsson, og Jón Bjarnason, með fyrirvara.

Virðulegur forseti. Ég þakka formanni landbúnaðarnefndar fyrir þetta nefndarálit. Eins og kom fram við 1. umr. um málið deila menn ekki um að full þörf er á stuðningi við sauðfjárbændur og full ástæða til að veita verulega fjármuni til þess. Það er hins vegar spurning um hvernig farið er að og ég hlýt að spyrja formann landbúnaðarnefndar: Hvernig stendur á því að það Alþingi sem nú er verið að senda heim og hefur lokið kjörtíma sínum, sem var fyrir árin 2003 til vorsins 2007, á hér á síðasta degi sínum að taka til afgreiðslu fyrirkomulag stuðnings við sauðfjárbændur og samning við þá sem taka á gildi á miðju ári 2008 og gilda til ársins 2014? Er það ekki óeðlilegt að það þing sem núna er að fara heim, verður umboðslaust eftir tvo mánuði, sé að binda svo mikilvægan málaflokk til svo langs tíma í samningum í stað þess að eftirláta það nýju þingi sem kjörið verður í maí og þeirri nýju ríkisstjórn sem þá verður mynduð, þannig að hún hafi fullt forræði á jafnmikilvægum málaflokki eins og þessum? Eða er eitthvað sem rekur okkur til þess að afgreiða þetta núna eina mínútu í miðnætti?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar spyr hvort þörf sé á því að ganga frá samningi við bændur núna áður en þessu kjörtímabili lýkur. Þannig er með búskapinn að það þarf alltaf svolítinn fyrirvara á öllu. Menn geta ekki tekið mjög afdrifaríkar ákvarðanir með stuttum fyrirvara, menn verða að vita nokkuð fram í tímann hvernig samningar eru. Ég tel því að það skipti afskaplega miklu máli að gengið sé frá sauðfjársamningi núna. Í vor byrjar sauðburður og í haust þarf að ákveða ásetning og fleira þannig að menn verða að vita alltaf eitthvað fram í tímann hvernig framtíðin er og bændur leggja mikla áherslu á að þessi samningur verði samþykktur núna. Það er búið að gera þennan samning milli Bændasamtakanna og ríkisvaldsins og ég held að pólitískt séð skipti það kannski ekki öllu máli en ég held að það skipti mestu máli fyrir þessa atvinnugrein að hún hafi þann stöðugleika að hún viti hvernig framtíðin lítur út nokkur ár fram í tímann.

Virðulegur forseti. Eins og ég tók fram í fyrra andsvari mínu deila menn ekki um að styðja þarf við sauðfjárbændur en vandinn við það fyrirkomulag sem við höfum haft hefur verið sá að það virðist ekki hafa gagnast sauðfjárbændum til að hafa þá framfærslu sem við hljótum að ætla að þurfi á okkar tímum né heldur neytendum til að njóta þess vöruverðs sem við gerum kröfu til árið 2007. Það hlýtur auðvitað að segja hverjum skynsömum manni að það gefi fullt tilefni til að yfirvega vel og endurskoða með hvaða hætti staðið er að þessum stuðningi. Ég vil segja það fyrir mitt leyti að mér finnst það vont verklag þegar þing sem er að fara frá og ríkisstjórn sem er að fara frá semur til lengri tíma en eins kjörtímabils inn í framtíðina, í þessu tilfelli þing sem er að hætta í maí 2007 semur fyrir tímabilið frá síðari hluta árs 2008 og fram til ársins 2014. Ég tel að miklu betur færi á því - því auðvitað þurfa menn að skipuleggja sig fram í tímann - að ný ríkisstjórn hefji kjörtímabil á að gera samninga til viðlíka tíma og kjörtímabilin eru, fjögur ár, því að umboð okkar nær einfaldlega fram í maí og við verðum að ætla því þingi sem hér kemur saman í haust svigrúm til ákvarðana og endurskoðunar í jafnmikilsverðum málum og þessu og sérstaklega þegar þessi fjárstuðningur, sem út af fyrir sig er ekki deilt um, hefur ekki verið að skila meiri árangri en raun ber vitni, hvorki fyrir sauðfjárbændur né fyrir neytendur.

Hæstv. forseti. Sama umræðan kemur alltaf upp á þingi varðandi bændur og framfærslu sauðfjárbænda. Ég verð bara að upplýsa hv. þingmann um að það hefur gerbreyst. Það hefur gerbreyst undanfarin ár. Búin hafa verið að stækka, en mesta byggðaaðgerðin sem við getum gert í rauninni fyrir þessar veiku byggðir okkar er þessi sauðfjársamningur. Ég lít á hann sem mikla byggðaaðgerð. Ef við lítum á svæði eins og Strandir, Norðvesturland, Norðausturland, norðausturhornið, Suðurland og Suðausturland, þá byggir t.d. Suðausturland afkomu sína að mestu leyti á sauðfjárrækt og ferðaþjónustu. Það er bara þannig og ef sauðfjárræktin leggst af í þeim héruðum þá verður mjög erfitt að halda uppi einhverri byggð og í rauninni er sauðfjárræktin sú atvinnugrein sem eiginlega tengir ferðaþjónustuna mest á því svæði. Ég lít þannig á að þetta sé mikil byggðaaðgerð og mikilvægt sé að þessi samningur verði að veruleika og það er afskaplega mikilvægt að bændur geti skipulagt sig fram í tímann og þess vegna dugir ekki að koma með samning í haust sem á að taka gildi um áramót 2008.

Frú forseti. Ég tek alveg undir þau orð að sauðfjárræktin í landinu er gríðarlega mikilvæg til nýtingar landkosta okkar, til að tryggja öfluga búsetu vítt og breitt um landið og einnig er úrvinnsla úr sauðfjárafurðum gríðarlega mikill þáttur í matvælavinnslu okkar og tækniþróun. Einnig eru það miklir hagsmunir fyrir neytendur að eiga trygga og örugga framleiðslu og framboð á hollum matvörum, enda hefur það sýnt sig í nýlegri könnun að íslenskir neytendur leggja mikla áherslu á öflugan íslenskan landbúnað og góðar og hollar vörur sem hann framleiðir og vill eiga tryggan aðgang að þeim. Ég tek líka undir að gera þarf samninginn með nokkrum fyrirvara því að ferlið er langt í landbúnaðinum. Þess vegna spyr ég hv. þm. Drífu Hjartardóttur: Hvers vegna var farið gegn vilja bænda með að ríkið eða ráðherra mundi áfram hafa heimild til að grípa til skipulegs útflutnings, ef á þyrfti að halda, til að tryggja öryggi framleiðslunnar, markaðarins og framtíðarhagsmuni neytenda með aðgengi að þessum vörum? Ég er með bréf, sem ég kem að í seinna andsvari mínu, sem undirstrikar vilja bænda í þessum efnum og ég spyr því hv. þingmann: Hvers vegna samninganefndin og reyndar landbúnaðarnefnd, ég lagði til í landbúnaðarnefnd að við tækjum þetta upp þar, hafnaði því að taka útflutningsskylduna inn sem heimild.

Hæstv. forseti. Það er bara þannig að í þessum samningi sem var undirritaður fyrir hönd beggja aðila á útflutningsskyldan að falla niður 2009. Þannig er gengið frá því. En það er alveg rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að bændur vildu ekki að það kæmi inn í lagatexta fyrr en á næsta ári. Það er alveg hárrétt. En samningurinn lítur svona út eins og hann var lagður fyrir Alþingi og undirritaður af þessum aðilum, og það er rétt að þeir gerðu athugasemdir við þetta en ég ber ekki ábyrgð á samningnum sem slíkum. Það gerir fjármálaráðherra, landbúnaðarráðherra og Bændasamtök Íslands.

Frú forseti. Eitt af stærstu ágreiningsmálunum við samningsgerðina var hvort áfram skyldi vera heimild til að beita útflutningsskyldu til að tryggja öryggi markaðarins, framleiðslunnar og framboðsins til lengri tíma gagnvart neytendum. Bændum var stillt upp við vegg hvað þetta varðaði, af hálfu hins hluta samninganefndarinnar, þ.e. hluta ríkisins, var þetta eitt af skilyrðunum sem þeir eiga að uppfylla en þá töldu þeir sig samt vera með það í hendi að lagatextanum sem varðaði útflutningsskylduna yrði ekki breytt fyrr en eftir ár eða á næsta þingi. Þannig var þetta kynnt meðal bænda eins og kemur fram í bréfi sem hluti samninganefndar bænda skrifaði undir þar sem segir, með leyfi forseta: „Í öllu kynningarferlinu var bændum greint frá þessu,“ - þ.e. að lagaákvæði varðandi útflutningsskylduna kæmi ekki inn fyrr en á næsta ári þannig að við hefðum þá eitt ár til að meta það hvort það skyldi falla út eða ekki. „Á þessum fundi voru annars vegar fulltrúar bænda og hins vegar fulltrúi landbúnaðarráðherra eða aðstoðarmaður hans og tóku undir þetta sjónarmið, eða mótmæltu ekki.“ - Síðan koma lögin með allt öðrum hætti en höfðu verið kynnt þarna, þ.e. lagaákvæðið um að fella útflutningsskylduna strax niður kemur nú inn í þetta frumvarp. Ég leyfi mér að vitna til síðustu orða í bréfi þessara samningamanna þar sem segir, með leyfi forseta: „Við undirrituð mótmælum þessu harðlega og skorum á landbúnaðarnefnd Alþingis að sjá til þess að við áðurnefnd fyrirheit verði staðið.“ Það var fullkomlega útlátalaust við feril þessa máls að láta lagaákvæðið hvað þetta varðaði bíða til næsta árs og meta þá stöðuna upp á nýtt ef á þyrfti að halda. Ég flyt breytingartillögu þess efnis, 

Hv. þm. Jón Bjarnason heldur áfram að ræða þetta mál en það kom fram í landbúnaðarnefnd að vegna þess að þetta er sett inn í lögin núna voru þetta 300 millj. inn í samninginn til að mæta þessari stöðu hjá bændum. Það voru settar 300 millj. kr. inn í samninginn í staðinn. Ef það á að breyta þessu hefði þurft að taka þann samning upp og lækka um þessar 300 millj., taka þær til baka.

Virðulegi forseti. Ég geri grein fyrir nefndaráliti frá minni hluta landbúnaðarnefndar. Megináhersla og markmið Samfylkingarinnar er að stuðningur við landbúnaðinn nýtist bændum og íslenskum neytendum, skapi framþróun í greininni og sé árangursríkur stuðningur við atvinnulíf á landsbyggðinni. Samningur sá milli ríkis og Bændasamtaka Íslands frá 25. janúar sl. um starfsskilyrði sauðfjárræktar sem er grundvöllur þessa frumvarps nær hvorki markmiðum um aðlögun greinarinnar að innlendum markaði né um nýbreytni í atvinnulífsmálum dreifbýlisins og skilur bændur eftir í óvissu um kjör sin þegar útflutningsskyldu verður aflétt árið 2009. Ekki verður séð að markaðsstarf erlendis skili bændum tekjum fyrir framleiðslu sína og útflutningur því hvorki til hagsbóta fyrir bændur né neytendur. Samfylkingin styður beinan stuðning við landbúnað en gerir skýra kröfu um árangur, til hagsbóta fyrir framleiðendur og neytendur. Stuðningurinn verður að skila sér í góðri afkomu bænda og lágu verði til neytenda. Þau markmið vill Samfylkingin tryggja með gerð slíkra samninga. Rétt hefði verið við gerð samningsins að stíga frekari skref í átt að óframleiðslutengdum stuðningi við búvöruframleiðslu og gerð samninga um nýsköpun í atvinnustarfsemi í dreifbýli landsins. Markmiðsgreinar frumvarpsins eru jákvæðar en stangast á innbyrðis, t.d. er vandséð hvernig það fer saman að efla sauðfjárrækt sem atvinnugrein á sama tíma og offramleiðsla er í greininni fyrir íslenskan markað og að erlendir markaðir skili ekki viðunandi verði fyrir framleiðendur. Hvernig á að efla markaðsvitund innan greinar sem er jafnframleiðslustýrð og samningurinn ber vitni um? Hvernig á að skapa jafnvægi milli framboðs og eftirspurnar þegar útflutningsskyldu hefur verið aflétt án þess að framleiðslan minnki? Og hvernig er þá fyrirhugað að tryggja sauðfjárbændum viðunandi afkomu? Engar áætlanir eru uppi um hvernig upplýsingar um árangur gæðastýringar í sauðfjárrækt og um uppruna afurðarinnar eiga að berast til neytenda sem er þó neytendum áhuga- og hagsmunamál. Hvorki eru ákvæði í samningnum um stuðning við nýmæli í landbúnaðarframleiðslu né þróun heimagerðra afurða sem bæði Íslendingar og erlendir ferðamenn sækjast þó eftir. Niðurfelling útflutningsskyldu er jákvæðasta ákvæði þessa samnings fyrir íslenska neytendur en skapar um leið óvissu fyrir framleiðendur. Þeirri óvissu þarf að létta án þess að skapa hættu á verðhækkun á innanlandsmarkaði. Ámælisvert er að verið er að binda hendur tveggja næstu ríkisstjórna þrátt fyrir að samningurinn eigi ekki að ganga í gildi fyrr en átta mánuðum eftir að ný ríkisstjórn tekur við völdum. Landbúnaðarnefnd kom ekkert að málum á vinnslustigi samningsins, engin umræða var í nefndinni um markmið með samningnum eða útfærslur hans. Að þessu áliti standa Anna Kristín Gunnarsdóttir, Einar Már Sigurðarson og Jóhann Ársælsson.

Virðulegi forseti. Á þskj. 1121 er breytingartillaga sem ég flyt við þetta frumvarp. Eins og ég boðaði hér við 1. umr. gengur hún út á það að slá varnagla, fara ekki eins óvarlega og ég gat um við 1. umr., að taka útflutningsskylduna skilyrðislaust af án þess að nokkur möguleiki væri fyrir ríkið eða samtök bænda að hafa nokkur áhrif á þróun verðlagningar þessara hluta þegar þar að kemur. Ég tel fullkomið ábyrgðarleysi að ganga þannig frá þessum samningi vitandi það að við eigum von á því að aukinn innflutningur á kjötvöru geti haft þau áhrif að hér geti orðið mikil verðlækkun á afurðum sauðfjárbænda þannig að þeir verði skildir eftir í algjörri óvissu. Ég hefði ætlað að við 1. umr. kæmi fram skilningur hjá mörgum þingmönnum, m.a. hjá hv. þm. Drífu Hjartardóttur, formanni landbúnaðarnefndar, um að svo mætti ekki vera. Eigi að síður er skilað inn nefndaráliti meiri hlutans þar sem segir að nefndin leggi til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Ég á ákaflega erfitt með að koma því fyrir mig, virðulegi forseti, hvers vegna landbúnaðarráðherra vill ekki hafa í lögunum þann varnagla sem ég legg til með þessari breytingartillögu. Hvernig í ósköpunum stendur á því að hæstv. ráðherra vill þetta ekki? Hann veit ekki frekar en nokkur annar hvernig hlutirnir verða hér 2009 og 2010, hann hefur ekki hugmynd um það og getur ekki vitað það. Ég lít á það sem mikið kæruleysi og mjög ámælisvert að ganga svona frá hlutum. Það var hárrétt, virðulegi forseti, sem kom fram hjá formanni landbúnaðarnefndar, hv. þm. Drífu Hjartardóttur, þegar hún taldi upp þau landsvæði á Íslandi sem ættu kannski allt sitt undir því að sauðfjárræktin fengi að halda velli. Það var hárrétt upptalning. Hún fór í gegnum það og hversu gríðarlega þýðingu sauðfjárræktin hefur fyrir byggð í landinu. Eigi að síður vill hún ekki breyta þessu þannig að við höfum möguleika á að grípa til aðgerða ef til þess þyrfti að koma, við vitum það ekki. Það er algjörlega útgjaldalaust að gera þetta. Það kom mjög skýrt fram, virðulegi forseti, í umsögnum Bændasamtaka Íslands. Það kom mjög skýrt fram í samningaviðræðunum við ríkið að það var eindreginn vilji samninganefndarinnar að við hefðum þessa varnagla. Það kom líka mjög skýrt fram við landbúnaðarnefndina, við yfirferð á þessum hlutum, að það er skýr vilji samtaka bænda að hafa þennan varnagla. Eigi að síður er þetta afgreitt svona, lagt til að frumvarpið skuli afgreitt óbreytt. Aðspurð hér áðan, virðulegi forseti, sagði hv. formaður nefndarinnar að samningurinn væri svona og þess vegna gæti Alþingi ekki breytt honum. Síðan hvenær hefur Alþingi ekki heimild til að breyta samningi, ég tala nú ekki um þegar eindregin tilmæli samningsaðilans, samtaka bænda, eru að svo verði gert? Þetta vekur óneitanlega furðu mína. Ég skil ekki, eins og ég sagði áðan, hvaða kjarkleysi það er hjá hæstv. landbúnaðarráðherra að vilja ekki hafa þessa heimild. Ég bara skil það ekki. Ég skil ekki heldur hvaða ábyrgðarleysi það er af hálfu meiri hluta landbúnaðarnefndar að verða ekki við beiðni bænda. Algjörlega útgjaldalaust fyrir ríkið að öllu leyti. Það sýnir þvergirðingshátt að vilja ekki koma til móts við vilja þeirra. Vilji þeirra er alveg skýr og vilji þeirra er eðlilegur vegna þess að þeir hafa ástæðu til að óttast um hag sinn í þeirri óvissu sem framtíðin ber í skauti sér. Það er ekkert skrýtið. Það er mjög eðlilegt og mjög sjálfsagt. Þess vegna furða ég mig á þessu, virðulegi forseti, ég ítreka það við þingheim og bið menn að skoða þetta á yfirvegaðan hátt. Hér er ekki um neitt pólitískt mál að ræða. Hér er ekkert sem skiptir máli gagnvart stuðningi við eina ríkisstjórn, eða ekki stuðningi. Hér er um það að ræða að Alþingi Íslendinga komi til móts við eðlilega og sjálfsagða beiðni bænda, útgjaldalausa. Ég bið menn að hugleiða þetta mjög vel áður en kemur til atkvæðagreiðslu. Ég bið menn að styðja þessa tillögu mína vegna þess að hún er bara sett fram af eðlilegri varkárni til þess að geta þá mætt því sem framtíðin ber í skauti sér ef svo fer, annars ekki.

Virðulegi forseti. Að mínu mati hefur enginn hag af offramleiðslu sauðfjárafurða eða offramleiðslu í þessum geira nema sláturhúsin. Þau eru þannig fyrir tilverknað stjórnvalda að þau þurfa að hafa mikið sauðfé til að slátra og þar bera stjórnvöld vissulega mikla ábyrgð. Hins vegar langar mig til að spyrja hv. þm. Einar Odd Kristjánsson hvers vegna hann vilji ekki frekar styðja að búháttabreytingum í sveitum en viðhalda of mikilli framleiðslu fyrir íslenskan markað eins og það hlýtur að þýða ef bændur telja nauðsynlegt að flytja út ákveðið hlutfall af framleiðslu sinni. Það hlýtur að þýða að þeir viti að þeir framleiða of mikið fyrir íslenskan markað.

Virðulegi forseti. Ég skil ekki hvers vegna ég fæ þessa fyrirspurn, af hverju ég vilji ekki styðja búháttabreytingu hjá bændum.  Hins vegar vil ég geta þess að ég á von á því að menn biðji um þýðingar á því hvað það var sem framsögumaður minni hluta flutti hér áðan, hv. þm. Anna Kristín. Hvað í ósköpunum var þessi minni hluti að segja? Hvaða texti var það sem hún las upp og hvaða Íslendingur er það sem getur skilið hvað hún vildi sagt hafa? Það væri nær að ég spyrði hana til hvers í ósköpunum þessi ræða var haldin sem hún flutti sjálf.

Þingmanninum ber að ávarpa hv. þingmann með fullu nafni.

Virðulegur forseti. Það var gott að heyra að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson er áhugasamur um búháttabreytingar og mun styðja þær ef tillögur um þær koma fram. Ég dreg hins vegar þá ályktun að hann sé meiri áhugamaður um að viðhalda ástandinu í sauðfjárræktinni eins og það er frekar en að hraða breytingum vegna þess að tillaga hans lýtur að því að viðhalda ástandinu en ekki að breyta um form á atvinnu þeirra sem nú stunda sauðfjárrækt, en það þarf að gera að einhverju leyti. Það er hárrétt hjá hv. formanni landbúnaðarnefndar, Drífu Hjartardóttur, að sauðfjárrækt er undirstöðuatvinnugrein í vissum hlutum landsins. Það er sorglegt að rifja upp að einmitt í þeim sömu sveitum eru meðaltekjur mjög lágar og með þeim allra lægstu á landinu. Á Norðurlandi vestra, þar sem sauðfjárrækt er mjög ríkur þáttur í atvinnulífi, er hagvöxtur sennilega hátt í tíu prósent undir landsmeðaltali ef við tökum allan tímann fram að síðustu áramótum. Hagvöxtur var 1% neikvæður á ári til ársins 2004 og hefur örugglega verið a.m.k. 1% neikvæður á ári á þeim tíma sem síðan er liðinn.

Virðulegur forseti. Það er nú meira en að segja það að breyta um búskap. Það er meira en að segja það. Sauðfjárrækt á sér margra alda sögu á landi. Hún er búgrein með þannig rótum að þú haggar henni ekkert. Hún er ekki komin til af tilviljun. Hún er komin til vegna þess að íslensk náttúra hentar slíkri búgrein. Íslenskir sauðfjárbændur eru þeir aðilar í dreifbýlinu sem hafa dýpstar ræturnar til landsins og eru því mesta viðnámið þegar svo stendur sem nú er og dreifbýlið stendur svo veikt sem dæmin sanna. Það er ekki hægt að taka landbúnaðinn og segja: Nú ætlum við að gera þetta einhvern veginn allt öðruvísi. Til allrar hamingju hefur tekist og er að takast að setja á stofn loðdýrarækt sem ég hef mikla trú á að muni á komandi árum hafa umtalsverða þýðingu. En það gerist ekki eins og hendi sé veifað. Þetta er búgrein sem krefst gerhygli og kunnáttu. Það gerist ekki þannig að allt í einu segi menn: Hér er komin ný búgrein. Það er margra áratuga vinna á bak við það. Þar eigum við möguleika. Í dag og um ókomna framtíð skulum við vera viss um að sauðfjárræktin hefur grundvallarþýðingu fyrir byggðir landsins.

Frú forseti. Við ræðum um samning um starfsskilyrði sauðfjárræktar og breytingar á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum sem honum tengjast. Samningurinn sem liggur til grundvallar er gerður á milli fulltrúa Félags sauðfjárbænda annars vegar og ríkisvaldsins hins vegar. Þetta er samningur um umgjörð sauðfjárræktarinnar hvað ríkið varðar, bæði hvað snertir fjárhagslegan stuðning við atvinnugreinina, við framleiðsluna og skilgreinda þætti hennar, og þær skyldur og kvaðir sem lagðar eru á greinina á móti. Þetta er því tvíhliða samningur. Hann kveður að sjálfsögðu á um ákveðin markmið sem ég held að sé ágætt að rifja upp. Það er ágætt að hafa klárt að markmið samningsins eru tilgreind í 1. gr. hans. Þar segir, með leyfi forseta: „Markmið með ákvæðum þessa kafla um framleiðslu sauðfjárafurða eru: a. að efla sauðfjárrækt sem atvinnugrein og bæta afkomu sauðfjárbænda, b. að stuðla að nýliðun í hópi sauðfjárbænda og styrkja búsetu í dreifbýli, c. að sauðfjárrækt sé stunduð í samræmi við umhverfisvernd, landkosti og sjálfbæra landnýtingu, d. að örva markaðsvitund bænda og afurðastöðva og halda jafnvægi milli framleiðslu og eftirspurnar, e. að stuðla að framþróun í sauðfjárrækt.“ Þetta er hin pólitíska yfirlýsing sem samningurinn grundvallast á. Áður en ég vík að öðrum þáttum þessa máls vil ég geta þess að í nýgerðri skoðanakönnun frá Gallup um afstöðu þeirra til íslensks landbúnaðar sem spurðir voru kom fram að sterk samstaða er meðal þjóðarinnar og vilji til að standa að baki öflugum íslenskum landbúnaði. Þetta finnum við sem erum mjög tengdir greininni og fylgjumst með umræðunni. Hvernig svo sem það yrði gert verða stjórnvöld og Alþingi að útfæra. En skilaboðin eru afar skýr, að þjóðin vill öflugan og sterkan landbúnað, framboð af hollum og góðum landbúnaðarvörum og að sjálfsögðu á eins lágu verði og mögulegt er. Ég held að það sé nokkuð sem við eigum að taka höndum saman um að varðveita. Varðveita þessa ímynd, varðveita þessa kröfu og þær væntingar sem við erum sammála um að hafa beri til íslensks landbúnaðar og standa vörð um. Ég sagði við 1. umr. að ég teldi að jafnframt hefði í markmiðslýsingu samningsins átt að tilgreina hagsmuni allra neytenda. Hagsmunir neytenda varðandi landbúnaðarframleiðsluna eru hin stóra krafan. Taka hefði átt á þeim væntingum í samningnum þannig að umgjörðinni um greinina væri lokað. Gjörðin sem við viljum mynda líkt og sáttmála um búsetuna, sjálfbæra nýtingu landkostanna, framleiðsluna og hollustuna og framboð vörunnar til neytenda, allt þetta hangir saman í einni stórri heild sem við viljum  Hv. þm. Jóhann Ársælsson kallar: Sex ára áætlun. Það er í sjálfu sér ekki löng áætlun í landbúnaði. Við sem þekkjum framleiðsluferlið í landbúnaði vitum að það er býsna langt. Ekki er hægt að reka landbúnað á stöðugum skyndisamningum. Það er sama hversu mjög fólk langar til að vinna hratt. Framleiðsluferlið er langt frá því að hús eru byggð og frá því að land er ræktað, frá því að fé er sett á í sauðfjárræktinni og þar til það fer svo aftur að skila lömbum til slátrunar. Þetta er langur tími. Framleiðsluferlið er býsna langt og því mjög mikilvægt að öll samningsumgjörð sem greininni er búin og hún skyldug til að fara inn í sé líka til langs tíma, hvort sem við erum ánægð eða óánægð með einstaka þætti hennar og vildum hafa þá öðruvísi. Annað væri að mínu viti óábyrgt. Að sjálfsögðu má endurskoða ýmsa þætti innan þessa tímabils enda eru ákvæði um það. Ég segi þetta, frú forseti, til að menn átti sig á því að landbúnaðurinn hefur sérstöðu. Þetta er ekki eins og vörusala þar sem hægt er að breyta umgjörðinni með skömmum fyrirvara, án þess að ég mæli með slíkum vinnubrögðum almennt. Hitt skal líka tekið fram, að þessi samningur um starfsskilyrði sauðfjárræktar er einhliða unnin af meiri hluta ríkisstjórnarinnar. Aðkoma minni hlutans og annarra þingflokka að samningsgerðinni er engin. Við vitum í sjálfu sér um hvað umræðan snýst á hverjum tíma en þetta hef ég gagnrýnt. Ég hefði talið að það skipti máli að reyna að skapa eins mikla þjóðarsátt og þjóðarvitund um þá umgjörð sem landbúnaðinum er sköpuð í formi samninga milli ríkisins og búgreinanna. Pólitískir flokkar ættu að vinna saman að því. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum ítrekað flutt tillögu þess efnis á undanförnum þingum. Ég minnist þess meira að segja að hæstv. landbúnaðarráðherra, sem tekst oft vel upp, hafi í einni af sinni ágætu ræðum, líklega við setningu búnaðarþings fyrir tveimur eða þremur árum, minnst á að skipa þyrfti nefnd með sem breiðastri aðild samtaka atvinnulífs, samtaka bænda, samtaka neytenda og þingflokka um að taka á framtíðarskipan landbúnaðarmála. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, lögðum á 130. löggjafarþingi svohljóðandi tillögu til þingsályktunar varðandi þessi mál, um nýjan grundvöll búvöruframleiðslunnar og stuðning við byggð í sveitum. Flutningsmenn voru allir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Tillagan hljóðaði svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að kjósa nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka til að vera stjórnvöldum og Bændasamtökunum til samstarfs og ráðuneytis við mótun nýs grundvallar fyrir búvöruframleiðsluna og gera tillögur um ráðstafanir til að treysta byggð í sveitum. Sérstaklega verði hugað að því hvernig útfæra megi búsetutengdan grunnstuðning sem hluta af stuðningi við landbúnað og búsetu í sveitum. Markmiðið væri að finna leiðir til fjölbreyttari nýsköpunar og þróunar í atvinnulífi strjálbýlisins, skapa meira jafnræði milli greina, undirbúa nauðsynlegar breytingar vegna nýrra alþjóðasamninga á sviði landbúnaðarmála og taka á vandamálum núverandi landbúnaðarkerfis.“ Ég held að einmitt slík nálgun eins og við leggjum til hér, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sé hin rétta og mjög mikilvægt að einmitt svona sé unnið. Við sjáum það og ég vísa aftur til þeirrar skoðanakönnunar sem birt var nýverið um afstöðu svarenda, sem voru býsna margir, til íslensks landbúnaðar þar sem yfir 90% af þeim sem voru spurðir telja miklu varða að hér sé stundaður öflugur og góður landbúnaður með framleiðslu hollra vara og ríkuleg áhersla lögð á að landið sé í byggð. Þetta er líka mjög sterk vísbending um að við eigum að standa saman og vinna saman að þeirri umgjörð að tryggja að svo verði. Þess vegna gagnrýni ég þau vinnubrögð sem hæstv. landbúnaðarráðherra ber ábyrgð á fyrir hönd stjórnvalda og fjármálaráðuneytisins að leita ekki víðtækara samstarfs um gerð samningsins.

Við hverja?

Við okkur t.d., hv. þm. Jóhann Ársælsson. Mér finnst að aðrir þingflokkar eigi að eiga aðgang að því þegar verið er að gera samninga sem eru eins konar þjóðarsáttarsamningar um landbúnaðinn og verður, eðli málsins samkvæmt, að gilda allmörg ár fram í tímann vegna þess að eðli landbúnaðarins er með þeim hætti að það er ekki verjanlegt að breyta umgjörð hans í stórum dráttum, a.m.k. ekki þannig að það komi mjög hratt til framkvæmda, því að framleiðsluferlið er langt og búseta fólks sem á afkomu sína undir sauðfjárrækt er með þeim hætti að það getur ekki verið að sveiflast til og frá eftir ramma ríkisins um landbúnaðinn. Þetta vildi ég nefna hér og tillögur okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði miða einmitt að því að efla íslenskan landbúnað á þeim forsendum sem ég hef nefnt. Ég hef áhyggjur af þeirri þróun sem er víða í íslenskum landbúnaði, þ.e. fækkun býla í byggð, fækkun framleiðenda, æ dreifðari búseta sem gerir ekki aðeins framleiðsluna ótryggari heldur líka þann félagslega bakgrunn og félagslega styrk sem sú atvinnugrein þarf að eiga að baki sér. Það er alveg hárrétt að ýmsir nýir koma í staðinn og flytja inn þótt þeir stundi ekki landbúnaðarframleiðslu. Það er í sjálfu sér gott mál, þeir eru virkir þátttakendur í samfélaginu, en það er mjög mikilvægt að einmitt þessi félagslegi grunnur landbúnaðarins sé treystur, og því færri framleiðendur sem verða þeim mun meira óöryggi verður að baki framleiðslunnar. Þess vegna hef ég lagt til og flutt tillögu á Alþingi sem kveður á um að sett verði ákveðið þak á bústærðir hvað varðar þátttöku ríkisins t.d. í beingreiðslum. Við þekkjum það í sjávarútvegi að þar er samþjöppunin orðin býsna mikil. Sumum finnst hún óhóflega mikil og hún er það. Þar gripu menn þó til þess seint og um síðir að setja þak á kvótaeign lögaðila, hámark, og einmitt þegar verið var að breyta lögum um aflahlutdeildir smábáta eða smærri báta í því kerfi var á síðasta ári sett í lög hámark á hlutdeild þess lögaðila að heildaraflamarki sem var í þeim flokki. Þetta er því víða svona og ég held að það sé fyllilega tímabært að við hugum einnig að þessu innan landbúnaðargreinanna og gerum það í tíma áður en það orðið of seint, áður en samþjöppunin er orðin svo mikil að erfiðara verður að koma að til þess að beita stýritækjum eða hafa umgjörð um. Við hljótum öll að viðurkenna að það er óréttlátt að áskrift á beingreiðslum frá ríkinu, hvort heldur það er til sauðfjárræktar eða ég tala nú ekki um til mjólkurframleiðslu, sé alveg óháð bústærð. Komin er takmörkun á beingreiðslum vegna mjólkurframleiðslu og þó að hún sé ekki mikil þá lækkar hluturinn á hverja framleiðslueiningu eftir ákveðna bústærð og inn kemur annar stuðningur eins og á grip og þess háttar. Þar er þetta að byrja að koma inn og sumir hafa talið að það hefði jafnvel mátt koma sterkar inn þegar samningurinn var gerður. Ég tel að þetta hefði líka átt að koma inn í sauðfjársamninginn, ekki vegna þess að sauðfjárbúin séu nú þegar orðin svo stór að það þurfi að fara að takmarka það þess vegna, heldur að einmitt áður en slík þróun gengi miklu lengra væru sett slík mörk á þátttöku ríkisins í beingreiðslum til sauðfjárbúa sem miðuðust við einhverja ákveðna stærð og færu svo lækkandi úr því, því að ef stærðarhagkvæmnin er fyrir hendi ætti hún leysa af væntingarnar og kröfurnar um beingreiðslur. Þetta mundi líka virka sem hvati á að halda dreifðri byggð og dreifðri framleiðslu sem er líka fólgin í því. Ég hef flutt tillögu á Alþingi um að þetta verði gert og vísa til ályktana hinna ýmsu búgreinafélaga hvað þetta varðar þar sem þau telja þetta eðlilegt. Þetta er aðgerð sem ríkisvaldið verður að taka en einstök búgrein getur ekki gert. Ég get vitnað hér í ályktun, þó að hún lúti að svínakjötsframleiðslunni, þar sem varað er við að framleiðsla svínakjöts fari á örfáar hendur. Ég ætla, frú forseti, að lesa ályktunina til að árétta þessi sjónarmið. Þetta er erindi frá Svínaræktarfélagi Íslands frá árinu 2004 þar sem segir, með leyfi forseta: „Framleiðsluöryggi, samkeppni og sjálfbær þróun í íslenskum landbúnaði: Búnaðarþing 2004 samþykkir að beina þeim tilmælum til stjórnvalda að skipuð verði nefnd til að kanna umgjörð og starfsskilyrði kjötframleiðslunnar í landinu. Markmiðið verði að leita leiða til að tryggja, eftir því sem unnt er, að íslensk kjötframleiðsla verði rekin á forsendum sjálfbærrar þróunar og að framleiðendur og neytendur búi við ákveðið framleiðsluöryggi og lágmarkssamkeppnisskilyrði. Reynt verði að finna leiðir til að hindra fákeppni í kjötframleiðslu hér á landi. Sérstaklega verði hugað að eftirfarandi: 1. Að sett verði þak á hámarkshlutdeild hverrar framleiðslueiningar innan sömu framleiðslugreinar, í því skyni að ná fram markmiðum um framleiðsluöryggi og til að hindra fákeppni. 2. Að komið verði á fót sérstöku innra eftirliti með því að vara sé ekki seld langtímum saman undir sannanlegu kostnaðarverði.“ - Þarna er verið að vitna til þess að niðurboð var á kjöti þegar heilu bankarnir ráku kjötbúin, svínabúin, og gátu þess vegna ákveðið hvaða verð var á því hverju sinni. Við munum þann tíma og sá tími getur þess vegna komið aftur. - „Jafnframt verði hugað að breytingum á samkeppnislögum í sama tilgangi. 3. Að öll kjötframleiðsla í landinu lúti sömu grundvallarskilyrðum varðandi starfsleyfi. 4. Að skilyrði verði sett í starfsleyfi bús, um að það hafi yfir að ráða nægilega stóru landi til að dreifa á búfjáráburði, í samræmi við íslenskar aðstæður.“ Þarna eru tilgreind atriði sem snerta landbúnað framtíðarinnar, sjónarmið sem hefði einmitt átt að koma líka í sauðfjársamninginn. Búnaðarþing ályktar svo áfram árið 2004, með leyfi forseta: „Búnaðarþing árið 2004 beinir því til landbúnaðarráðherra að skipuð verði nefnd til að kanna umgjörð og starfsskilyrði landbúnaðarins. Markmiðið verði að tryggja, eftir því sem unnt er, að íslenskir framleiðendur og neytendur búi við ákveðið framleiðsluöryggi.“ - Segja má að sauðfjársamningurinn hafi það að hluta til að markmiði. Það er alveg rétt. „Sérstaklega verði hugað að eftirfarandi: 1. Að sett verði hámarkshlutdeild einstaka framleiðslueininga innan hverrar framleiðslugreinar, byggt á öryggis- og umhverfissjónarmiðum fyrir neytendur og framleiðendur.“ - Þarna eru sem sagt dregnir saman hinir sameiginlegu hagsmunir bæði neytenda og framleiðenda hvað þetta varðar. „2. Að opinbert eftirlit með búvöruframleiðslu verði samræmt um land allt. Einnig að skilyrði starfsleyfa verði samræmd í þeim greinum þar sem þeirra er krafist. 3. Að starfsleyfisskyld bú geti sýnt fram á að þau hafi nægilegt land til dreifingar á búfjáráburði, eða að þau geti ráðstafað honum á annan viðunandi hátt, í samræmi við íslenskar aðstæður og umhverfissjónarmið.“ Í þessum ályktunum er verið að draga mun sterkar inn umhverfissjónarmiðin varðandi íslenskan landbúnað en það sem við sjáum í þeim samningi sem hér er. Aðalfundur Landssamtaka sauðfjárbænda ályktar, 7. apríl árið 2005, með leyfi forseta: „Skilyrði fyrir greiðslum úr sauðfjársamningi er að greiðsluþegi hafi fasta búsetu á svæðinu (innan 50 km) þar sem framleiðslan fer fram. Sé sauðfjárbú rekið af lögaðila skal einn af eigendum, sem á að lágmarki 25% af félaginu, hafa búsetu á svæðinu þar sem framleiðslan fer fram.“ Þarna eru þeir að leggja áherslu á fjölskyldubúin og að þau séu í eigu og forsjá þeirra sem sitja og búa á jörðunum, það sé meginreglan. Síðan kemur í ályktun frá búnaðarþingi einnig, 10. maí 2005, með leyfi forseta: „Búnaðarþing 2005 beinir því til stjórnar Bændasamtaka Íslands að skipa starfshóp sem fái það hlutverk að meta hvort setja eigi reglur, og þá hvers konar, um hámarkshlutdeild framleiðslueininga í beingreiðslum í landbúnaði.“ - Akkúrat það sem ég er að benda á að hefði átt að skoðast við gerð sauðfjársamningsins. - „Hópurinn fái enn fremur það hlutverk að meta hvort þörf sé á aðgerðum sem beinast gegn samþjöppun á eignarhaldi bújarða. Stjórn Bændasamtaka Íslands leiti eftir því við Landssamband kúabænda, Landssamtök sauðfjárbænda og Samband garðyrkjubænda að þau tilnefni einn mann hvert í starfshópinn og að tveir komi frá stjórn Bændasamtaka Íslands.“ Nú er mér kunnugt um að Bændasamtökin hafa skipað nefnd til að kanna samþjöppun á jörðum en í þessu áliti þeirra, um að setja hámark á hlutdeild einstakra lögaðila í búgreinum til beingreiðslna, benda þeir á að fara ætti að horfa til þess. Það er reyndar þegar komið í mjólkurframleiðslunni, lítillega, eins og ég vék að áðan. Ég hefði talið að það ætti líka að færa það í sauðfjársamninginn áður en búin eru orðin það stór að mönnum finnist orðið óþægilegt að fara að beita slíkum aðgerðum. Þetta er að mínu viti mjög mikilvægt til að búa sáttmála milli ríkisins og búgreinarinnar þá umgjörð sem eðlileg er. Ég ætla síðan, frú forseti, að víkja aðeins frekar að samningnum með tilliti til þeirra markmiða sem í honum eru og hvar veikleikarnir eru. Í 4. gr. samningsins er tíundað að hluti fjármagnsins skuli renna til svæðisbundins stuðnings. Talað er um 43 millj. kr. á ári sem renni til svæðisbundins stuðnings. Það er vissulega pólitísk yfirlýsing um að sauðfjárræktin sé mjög mikilvæg fyrir búsetu og atvinnulíf á tilteknum svæðum. Það vitum við sem þekkjum vel til að það er einmitt svo. Ég verð að segja að mér finnst upphæðin vera allt of lág. Upphæðin sem kæmi þarna inn til jöfnunar ætti að vera hærri. Einnig hef ég grun um að reglurnar sem gilda um úthlutun á þessu fjármagni, þetta var upprunalega bundið við u.þ.b. 7.500 ærgildi sem samið var um að færi í þennan svæðisbundna stuðning, séu með þeim hætti að einmitt þau bú sem helst þyrftu á þessu að halda hafi ekki eðlilegan aðgang að stuðningnum en fyrst og fremst er hann lágur. Síðan er gert ráð fyrir að verja 80 millj. kr. á ári í nýliðun og átaksverkefni. Reglurnar í því eru reyndar ekki tilgreindar nákvæmlega en þær eru sjálfsagt útfærðar sérstaklega. Af þessum 80 millj. kr. er gert ráð fyrir því að til nýliðunar í stétt sauðfjárbænda verði varið 35 millj. kr. á ári í formi styrkja til bústofnskaupa, bæði til frumbýlinga og við ættliðaskipti á jörðum. Þarna er einmitt nefnt það atriði sem ég tel langveikast varðandi sauðfjárræktina. Það eru möguleikarnir til nýliðunar og möguleikarnir til ættliðaskipta á jörðum. Þegar framleiðslurétturinn, greiðslumarkið gengur kaupum og sölum og það verður að leysa það út með fjármagni, jarðaverð hefur hækkað gríðarlega og öll umgjörðin um það að stofna bú, þá er það ekkert smámál fyrir nýjan aðila að koma inn í búskap, hvort sem er til að taka við jörðinni, því þá verður oft að leysa út eignarhluta annarra á markaðsvirði eða kaupa sig inn og þetta er orðinn einn erfiðasti þátturinn varðandi landbúnaðinn, þ.e. hvað erfitt er með nýliðun. Atvinnugrein sem hafa verið búin þau skilyrði að nýliðun sé mjög erfið er á hættulegri braut. Ég held að ef við eigum að uppfylla þær pólitísku væntingar sem gerðar eru, en þær komu m.a. fram í skoðanakönnun sem ég var að vitna til sem var gerð meðal almennings í landinu sem vill öflugan, traustan og góðan landbúnað til framtíðar, þá verðum við heldur betur rækilega að huga að þessum hinum veikasta þætti í sauðfjárræktinni, sem er möguleiki til nýliðunar. Illu heilli lögðu menn niður Lánasjóð landbúnaðarins, lögðu hann inn í markaðspúkkið í peningaheiminum. Lánasjóðurinn hafði einmitt það hlutverk að veita lán, kannski það pólitíska stóra hlutverk að veita sérstök lán til bygginga og búskapar í sveitum. Ég man að við þingmenn Vinstri hreyfingar – græns framboðs lögðum til að lánasjóðnum væri breytt í þá veruna að hann væri til stuðnings nýliðunar í sveitum. Ég er enn þeirrar skoðunar að það hefði átt að gera. Nú er verið að reyna að koma fátæklega til móts við þetta í sauðfjársamningnum með því að tileinka þar ákveðið fjármagn til nýliðunar og til að taka við búum. Menn eru að átta sig á því gapi sem varð þegar þeir misstu lánasjóðinn og eru núna aftur að reyna að koma þessu inn í, þ.e. að ríkið komi að stuðningi við nýliðun og nýja bændur en þetta er bara svo ósköp smátt. Það sér hver heilvita maður að 35 millj. kr. á ári til þessa atriðis, þó að það sé virðingarverð viðleitni þá dugir það á engan hátt að mínu mati til að taka á þeirri þörf sem þarna er. Skortur á nýliðum og möguleikum nýrra til að koma inn í landbúnaðinn er einmitt ein mesta ógn þessarar búgreinar sem við viljum að sé öflug og eftirsótt og möguleikarnir til að koma inn í hana séu líka fyrir hendi. Þetta vil ég nefna, frú forseti. Sama er með þennan svæðisbundna stuðning. Við tölum um það og hæstv. landbúnaðarráðherra hefur meira að segja gert það og oft talað vel um hina pólitísku þýðingu sauðfjárræktarinnar fyrir búsetu í landinu. Hvað það varðar erum við sammála. En þá þurfum við líka að láta það sjást í verki og möguleikarnir til þess eru einmitt í gegnum svona sauðfjársamning. Ég tel hann einum um of framleiðslutengdan en taka ekki nægilegt tillit til þeirra pólitísku markmiða sem sett eru um möguleika sauðfjárræktarinnar og eflingu hennar og þar á meðal er líka svæðisbundinn stuðningur. Við vitum að mörg svæði sem standa nokkuð veikt hvað atvinnu varðar eru mjög háð því að sauðfjárræktin sé, þ.e. þar sem menn sækja aðra atvinnu en sauðfjárræktina. Við viljum ekki að þessi svæði fari í eyði, við viljum halda þeim í byggð. Við viljum viðhalda öflugu mannlífi og þar er sauðfjárræktin og atvinnugreinar tengdar henni grunnurinn. Þess vegna held ég að okkur öllum finnist sá stuðningur sem hérna er veittur sérstaklega til svæðisbundins stuðnings, upp á 43 millj. kr. á ári, allt of lágur. Við hefðum viljað sjá þar hærri tölur til þess að koma til móts við þessa þörf og koma til móts við þá pólitísku sýn sem við viljum standa vörð um um byggðir landsins, búsetu og uppbyggingu sauðfjárræktarinnar. Ég tel að þarna hefðu átt að vera nokkuð aðrar áherslur. Síðasta málið sem ég ætla síðan að víkja að, frú forseti, er útflutningsskyldan. Á undanförnum árum var gerður samningur um og sett í lög að landbúnaðarráðherra gæti á grundvelli ákveðinna forsendna gripið til og skyldað framleiðendur og afurðastöðvar til að flytja út ákveðinn hluta framleiðslunnar til að tryggja stöðugleika bæði á innlendum markaði og líka til að tryggja stöðugleika í framleiðslu í greininni. Við vitum að í sauðfjárrækt getur framleiðslan breyst á milli ára, bara vegna breytinga á árstíðum, breytinga á veðri og breytinga á heyskap, þó að það sé æ minna eftir því sem tæknin er meiri, en engu að síður er það. Skattlagning og verðástandið í þjóðfélaginu sem sauðfjárbændur hafa kannski engin bein áhrif á getur verið með þeim hætti að neyslan á vörunni getur sveiflast til. Það eru ýmis atriði sem bændur hafa ekki bein áhrif á sem geta samt haft mikil áhrif á framleiðsluna þannig að hún sveiflast til á milli ára. Áfram höfum við það sem markmið að tryggja að hér sé alltaf á boðstólum og uppfyllt eftirspurn eftir hollum og góðum landbúnaðarvörum og þá verðum við líka að búast við að geta tekið á okkur svona sveiflur án þess að það skerði tekjuafkomumöguleika einstakra bænda eða þeir fari að taka það persónulega á sig. Þess vegna var þessi útflutningsskylda sett á, að landbúnaðarráðherra hefði heimild til þess að beita henni, til að tryggja jöfnuð í slíkum sveiflum ef á þyrfti að halda. Síðan hafa menn rætt um möguleika á útflutningi á ákveðnu verði en að meginstofni er þetta pólitísk aðgerð. En nú er gripið til þess að fella brott heimild ráðherrans til þess að beita útflutningsskyldu. Það hafa samtök bænda bent á að sé mikið óráð og ég tel að ef við horfum á hagsmuni neytenda þá sé það líka mikið óráð að fella niður útflutningsskylduna því það skapar bara hættu á enn þá meiri sveiflum og áhættu innan greinarinnar. En þetta var einmitt eitt af þeim atriðum sem steytti á í samningum milli sauðfjárbænda og ríkisins. Eftir því sem mér hefur verið tjáð hafa fulltrúar ríkisins nánast sett hnefann í borðið og sagt að ef samningar ættu að nást um aðra þætti samningsins þá væri það krafa af hálfu ríkisins að útflutningsheimildin væri felld niður. Ég skil þetta ekki og mér finnst þetta mjög óábyrgt af hálfu stjórnvalda, því það er svo útlátalítið að hafa þessa heimild inni. Það þarf ekki að beita henni nema í þeim tilvikum þar sem bæði hagsmunir framleiðenda og neytenda geta beðið hnekki. Þetta er þá hluti af þeirri umgjörð sem við viljum skapa greininni til að tryggja bæði öryggi í framleiðslu og einnig öryggi gagnvart neytendum. Þess vegna var svo útlátalítið að hafa þessa heimild inni í lögum þó að farið yrði mjög sparlega í að grípa til hennar. Bændur töldu að þó að þeir yrðu að láta undan og þeim væri stillt upp við vegg hvað útflutningsskylduna varðaði, þá töldu þeir sig samt vera búna að ná því að samningurinn kvæði á um að það eða það væri heiðursmannasamkomulag um að lögunum yrði ekki breytt á þessum vetri hvað það varðaði að afnema útflutningsskylduna heldur yrði beðið næsta vetrar. Þannig gæfist visst svigrúm til þess að átta sig á þessum forsendum. Þannig segja þeir að málin hafi verið kynnt meðal bænda, það hafi verið heiðursmannasamkomulag um að lögunum hvað varðaði útflutningsskylduna yrði ekki breytt. En síðan þegar lagafrumvarpið kemur fram þá er það einn liðurinn í því lagafrumvarpi sem við erum að tala um, að afnám útflutningsskyldunnar verði komið strax inn í lög. Í tilefni af því hafa þrír fulltrúar í félagi sauðfjárbænda, í samninganefndinni, sent frá sér eftirfarandi yfirlýsingu til landbúnaðarnefndar hvað þetta varðaði og ég vil fá að lesa hana upp, með leyfi forseta: „Til landbúnaðarnefndar Alþingis, Drífa Hjartardóttir. Við undirrituð sem störfuðum í samninganefnd bænda um nýgerðan sauðfjársamning gerum eftirfarandi athugasemdir við frumvarp til laga um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Við mótmælum harðlega þeirri breytingu sem kemur fram í 23. gr. frumvarpsins, en þar segir: „Frá og með 1. júní 2009 fellur útflutningsskylda kindakjöts skv. 29. gr. laga nr. 99/1993 brott.““ Þetta er sem sagt komið strax inn í frumvarpið. Og áfram segir í þessu erindi bændanna: „Eftir að samninganefnd bænda hafði fallist á að útflutningsskylda kindakjöts skyldi falla niður frá og með 1. júní 2009 var alltaf samkomulag um að lagabreyting sem staðfesti þetta yrði lögð fram á haustþingi 2008 en ekki nú.“ Lagabreytingin var framan af í lagatextanum, ég er með eitt eintak þar sem það stendur: vinnuplagg, þannig að það þýðir ekkert að neita því ef einhverjum dettur það í hug. Þetta var síðan tekið út, eins og þeir segja á grundvelli þess að heiðursmannasamkomulag þurfi ekki að vera inni. Eins og segir í bréfinu, með leyfi forseta: „Framan af var þetta ákvæði inni í samningstextanum en var fellt niður undir lokin eftir að lögfræðingur landbúnaðarráðuneytisins taldi það betra og mundi engu breyta þar sem fullt samkomulag væri um að þetta kæmi ekki fram fyrr en 2008. En nú bregður svo við að þetta er sett inn í lagatextann.“ Og áfram segir í bréfinu: „Í öllu kynningarferlinu var bændum greint frá þessu. Á þessum fundum voru annars vegar fulltrúar bænda og hins vegar stundum landbúnaðarráðherra eða aðstoðarmaður hans og tóku undir þetta sjónarmið eða mótmæltu ekki.“ Síðan segir feitletrað í lok bréfsins: „Við undirrituð mótmælum þessu harðlega og skorum á landbúnaðarnefnd Alþingis að sjá til þess að við áðurnefnt fyrirheit verði staðið.“ Undir þetta rita Gunnar Sæmundsson bóndi, Jóhanna E. Pálmadóttir bóndi og Fanney Ólöf Lárusdóttir bóndi. Mér finnst þetta mjög alvarlegt óháð pólitískum skoðunum hvers og eins á því hvort útflutningsskyldan sé felld brott eða ekki. En ef þetta hefur verið með þeim hætti sem greint er frá hér, og ég hef enga ástæðu til að rengja og trúi ekki að neinn rengi það í sjálfu sér, er hægt að taka þetta ákvæði út og setja það inn í lagatexta á allt annan hátt en litið er á sem hluta af því samkomulagi sem gert var. Ég hef því, frú forseti, ákveðið að leggja fram breytingartillögu sem er að mörgu leyti samhljóða breytingartillögu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar. Við höfum rætt þetta en ég var ekki alveg viss um að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson mundi leggja fram breytingartillögu og lagði því mína fram. Hún er orðuð á annan hátt og ég vil leyfa mér að lesa hana hér upp, það sem lýtur að útflutningsskyldunni. Lagt er til að 2. gr. orðist svo, með leyfi forseta: „Í stað 3.–6. mgr. 29. gr. laganna koma tvær nýjar málsgreinar, sem hljóða svo: Landbúnaðarráðherra getur ákveðið að tiltekið hlutfall dilkakjöts skuli flutt á erlendan markað. Slíka ákvörðun skal aðeins taka ef ráðherra metur stöðu kjötbirgða, framleiðslu- og söluhorfur með þeim hætti að fyrirsjáanlegt sé verðhrun eða afkomubrestur hjá sauðfjárbændum og að fengnu áliti Bændasamtaka Íslands. Slíka ákvörðun skal tilkynna fyrir 1. ágúst ef hún á að gilda fyrir sláturtíð að hausti og getur hún gilt fyrir allt að tólf mánaða framleiðslu- og sölutímabil. Hafi landbúnaðarráðherra ákveðið útflutningshlutfall skv. 3. mgr. er sláturleyfishafa skylt að leggja til kjöt til útflutnings samkvæmt ákvörðun hans. Geri hann það ekki skal innheimta af honum gjald sem landbúnaðarráðherra ákveður og skal svara til mismunar á áætluðu heildsöluverði og viðmiðunarverði sem miðast við meðalverð fyrir útflutt dilkakjöt í heilum skrokkum undanfarna tólf mánuði. Allir framleiðendur dilkakjöts skulu taka þátt í þessum útflutningi eða sæta útflutningsuppgjöri fyrir sama hlutfall af framleiðslu sinni.“ Þarna legg ég áherslu á að þessi heimild sé inni fyrir ráðherra til að grípa til ef nauðsyn kallar og ef það er nauðsynlegt vegna greinarinnar, markaðarins og neytenda. Ég tel að okkur beri skylda til að hafa slík atriði inni. Þessi heimild hefur verið mikilvægur þáttur í umgjörð sauðfjárræktarinnar á undanförnum árum, þó að við vonum að ekki þurfi að beita henni. Það væri mjög óábyrgt að kippa henni burt í einu vetfangi. Samtímis er verið að rýmka heimildir til innflutnings á erlendum landbúnaðarvörum, sem eru samkeppnisvörur við sauðfjárræktina. Gott og vel. Við vitum ekki enn hver áhrif það hefur á stöðugleika innlendrar framleiðslu, innlendrar kjötvinnslu og matvælavinnslu o.s.frv. Ef við viljum vera heiðarleg gagnvart greininni og gagnvart neytendum eigum við að halda þessari umgjörð með þeim hætti sem hún verið, þ.e. heimild ráðherra til að grípa inn í ef nauðsyn krefur, bæði hvað varðar hagsmuni framleiðenda og hagsmuni neytenda. Vonandi þurfum við ekki að grípa til hennar. Vonandi verða hlutir með þeim hætti að hagsmunir allra aðila verði tryggðir án þess en það væri mjög óábyrgt að hafa heimildina ekki til staðar. Sá munur er á breytingartillögu minni og tillögu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, sem er efnislega á sömu lund og mín, að ég tel að ábyrgðin á heimildinni eigi að vera í höndum landbúnaðarráðherra en ekki Bændasamtakanna eins og hann leggur til. Varðandi útflutningsskylduna tel ég eðlilegt að við mundum kanna hvort ekki væri hægt að samræma þessi atriði. Frú forseti. Ég hefði talið að hafa ætti samninginn um sauðfjárræktina á breiðari grunni. Tryggja hefði þurft aðkomu annarra þingflokka en ríkisstjórnarflokkanna. Það er mikill vilji, bæði á þingi og meðal allrar þjóðarinnar, til að standa vörð um öflugan íslenskan landbúnað. Það er enginn sem vill svara á þann veg að hann vilji ekki gera það. Þá er þetta líka mikilvægt fjöregg sem við erum saman með í höndum okkar. Nýgerð skoðanakönnun sýndi að yfir 90% þjóðarinnar, þeirra sem voru spurðir, vilja að staðinn sé vörður um öflugan íslenskan landbúnað og hollustu íslenskra landbúnaðarvara. Við eigum að halda vel utan um það fjöregg. Það er mjög dýrmætt. Við eigum því að standa saman, hafa meira samvinnu við gerð svona samninga en gert var varðandi þennan samning. Engu að síður geri ég ráð fyrir að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs muni styðja að málið fari hér í gegn. En ég legg áherslu á breytingartillöguna sem ég flyt um heimild til að breyta útflutningsskyldu. Ég tel hana mjög mikilvægan þátt í þessum samningi til að undirstrika þá ábyrgð og þær skyldur sem bæði þingið og þjóðin vill axla varðandi íslenskan landbúnað og íslensku sauðfjárræktina. Ég hvet þingið til að samþykkja tillöguna sem ég hef lagt fram.

Hæstv. forseti. Eftir því sem ég hlusta meira á hv. þingmenn Vinstri grænna geri ég mér æ betur grein fyrir því hvað það er mikilvægt að þessir miklu samningar um sauðfjárbúskapinn og mjólkina skuli vera komnir í höfn og vera til ársins 2012 og 2013. Hv. þingmaður ber ekki meiri virðingu fyrir þeim samningum en svo að hann ætlar að fara með þá á allt annan hátt en aðra samninga. Ég ætla að spyrja hv. þingmann, af því að hann dreymir um að verða landbúnaðarráðherra: Ef það kæmi í hans hlut að semja slíkt mundi hann kalla fulltrúa frá öllum þingflokkum, stjórnar og stjórnarandstöðu, að þeirri samningagerð? Hann sagði þetta áðan berum orðum. Ég hef haft þetta eins og gerist hjá verkalýðssamtökum, eins og BSRB. Þarna koma bændur að, fulltrúar landbúnaðarráðuneytis og fjármálaráðuneytis. Ég sé að hv. formaður BSRB kinkar kolli og styður mig sennilega í þessari hugsun. En það er best að hv. þingmaður svari því. Ég vil líka segja út af útflutningsskyldunni, sem hv. þingmaður talar mikið um, að það hefur legið fyrir að hún er mjög gagnrýnd í WTO, talin beinn stuðningur upp á 1,5–2 milljarða. Ísland sætir mikilli gagnrýni fyrir að landbúnaðarráðherra skuli úrskurða að kjöt fari á þennan markað og taka það út af markaði. Einnig liggur fyrir að slíkt er gagnrýnivert út af samkeppnislögum. Í þriðja lagi liggur það fyrir að lambið hefur vikið af markaðinum, eins og ég hef margfarið yfir, og tapað hlutdeild. Nú liggur það fyrir í þessum samningum að ríkisvaldið mun mæta því ef sveiflur verða miklar. Það eru 300 milljónir á ári sem koma vegna þessa til bændanna, 1,8 milljarðar kr. til viðbótar inn í samninginn til að mæta sveiflunum svo bændurnir haldi sínu þó að verð lækki til neytenda. Ég tel því að þetta sé mjög farsæl lausn og um það var samstaða milli ríkisvalds og bænda að mæta þessu óhjákvæmilega atriði með þessu móti.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi er rangt hjá hæstv. ráðherra að samstaða hafi verið milli bænda og ráðherra. Ég las upp bréf sem sýndi að ráðherra hefði, að mati bréfritara, ekki staðið við þá samninga sem þeir töldu sig vera með í höndum. Hann hefði verið beittur öðrum þrýstingi til að standa ekki við hann. Ég treysti alveg orðum þeirra bænda sem sendu þetta bréf inn. Þó að ég ætli ekki að bera brigður á orð hæstv. landbúnaðarráðherra þá treysti ég alveg orðum þeirra bænda sem rituðu undir þetta bréf. Ég skal bara segja það við hæstv. landbúnaðarráðherra og vil ekki taka undir að þeir séu að fara með ósannindi, ég geri það ekki. Ráðherra talar um WTO-samninga. Þeir eru ekki í hendi og ekkert séð hver framvindan verður í því. Það er nú heldur slöpp röksemd hjá hæstv. ráðherra. Hagsmunir íslenskra bænda fara saman við hagsmuni bænda um allan heim, og hagsmunir íslenskrar landbúnaðarframleiðslu. Það skulum við hafa í huga. Varðandi það að hæstv. ráðherra þurfi ekki aðkomu annarra aðila en sjálfs síns við að gera samninga við bændur vil ég benda á að hann er ekki almáttugur. Ég veit ekki betur en að mjög öflugur stuðningur hafi borist frá samtökum BSRB og frá þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sem ályktaði þegar hæstv. landbúnaðarráðherra stóð hér upp í loft 

Hæstv. forseti. Ég vil út af útflutningsskyldunni segja að þegar í ljós kom - ég ætla ekki að bera upp á þessa menn að þeir séu ósannindamenn, þeir mátu það sennilega svo að lagabreytingin yrði haustið 2008. Ég hringdi í Jóhannes Sigfússon, Harald Benediktsson og Gunnar Sæmundsson í Hrútatungu og skýrði þeim frá því að óhjákvæmilegt væri af lagatæknilegum ástæðum og ýmsum öðrum ástæðum að hafa þetta sólarlagsákvæði í samningnum sem um hefði verið samið til þess að þurfa ekki að taka búvörulögin upp haustið 2008. Ég skýrði þeim öllum frá því og að allt sem ég hef hér sagt yrði staðið við og kæmi þar fram. Um þetta var samið, 300 milljónir sem koma strax til framkvæmda árið 2008 þó að útflutningsskyldan sé þá á en svo fer hún út 2009. Þeir hafa kannski metið þetta öðruvísi en þeir vita að ríkisvaldið stendur við allt sitt. Ég sé að nöfn þeirra Jóhannesar Sigfússonar og Haraldar Benediktssonar eru ekki á þessu blaði. Ég er sannfærður um að hér er mjög góður samningur. Hv. þingmaður segir að WTO-samningar séu ekki í hendi, það er hárrétt, þeir eru enn ekki í hendi en menn eru að undirbúa sig undir það. Það er talið mjög mikilvægt í svona samningum að búgreinin sjálf nálgist markaðinn og haldi sjálf utan um sín mál, allar búgreinar haldi sjálfar utan um sín mál, að vald ráðherra samkvæmt lögum sé ekki að grípa inn í, gera þetta eða hitt til að koma kjöti á markaðinn. Bændurnir búa sig sjálfir undir það, hvað vilja þeir flytja út, hvernig og hvaða verð þeir fá. Þeir bera ábyrgð á því. Þetta þykir eðlilegt og nú hafa sauðfjárbændur landsins samþykkt þessa samninga 90%. Engu að síður blasir hér við stórt tóm, hv. þingmaður hefur ekki svarað því að ef svo ólíklega vildi til að hann yrði landbúnaðarráðherra, hvernig hann ætli að standa að samningagerð. Ætlar hann að hafa alls konar fólk í þeim samningum, 

Frú forseti. Við heyrum að hér fer þreyttur landbúnaðarráðherra. Það er sjálfsagt að taka við af honum ef þannig æxlast. Ég treysti mér alveg til þess, get fullyrt það án þess að ég sé að kasta rýrð á störf hæstv. landbúnaðaráðherra, Guðna Ágústssonar. Hinu hefur hæstv. ráðherra ekki svarað heiðarlega: Hvers vegna var ekki staðið við þau fyrirheit sem gefin voru varðandi gerð þessa sauðfjársamnings? Þeir bændur sem skrifuðu bréfið segja að ekki hafi verið talið nauðsynlegt að setja þetta inn í samningstextann vegna þess að fullt heiðursmannasamkomulag væri um að útflutningsskyldan yrði ekki leidd í lög fyrr en eftir ár. Það má vel vera að hæstv. ráðherra hafi ekki haft pólitískt bakland til að standa við þau fyrri loforð sem hann gaf bændum. Þá á hann að viðurkenna það og biðja þessa heiðursmenn og samninganefndina afsökunar.

Það breytir engu.

Jú, það breytir því hvort maður stendur við heiðursmannasamkomulag sem gert er. Ef hæstv. landbúnaðarráðherra ætlar að halda því hér fram að þessir ágætu bændur fari með ósannindi þá er ég ekki sammála því. 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason hefur hér uppi athyglisverð sjónarmið hvað varðar útflutningsskylduna. Það virðist ekki sem hv. þingmaður hafi neinar áhyggjur af því hvaða verð neytendur fá hér á vörum. Það hefur verið reiknað út hjá WTO að menn séu að tala um 1,5 milljarða á ári sem bætast ofan á stuðning við bændur með því að hafa þessa útflutningsskyldu á. Þar fyrir utan er útflutningsskyldan sennilega brot á samkeppnislögum og afar óeðlilegt fyrirkomulag. Ég bið menn bara að velta því fyrir þér ef tekið yrði upp á því að setja einhverjar svona reglur um aðrar atvinnugreinar þar sem einstakir framleiðendur í greininni væru skyldaðir til að flytja framleiðslu sína á aðra markaði en þeir kjósa að selja á  Ég spyr bara: Finnst hv. þingmanni ekki nóg að ríkissjóður greiði 500 kr. með hverju einasta kílói af dilkakjöti sem er undir greiðslumarki? Finnst hv. þingmanni það ekki nóg? Eiga menn ekki að geta staðið í lappirnar og keppt á markaði með slíkan stuðning frá ríkinu upp á vasann? Ég held að Vinstri grænir skuldi neytendum útskýringar á afstöðu sinni, að þeir skuli sækja fram hér og heimta að haldið verði uppi óeðlilegu kerfi sem þessi útflutningsskylda er, eingöngu til þess að bæta því ofan á þann stuðning sem fyrir hendi er í sauðfjárframleiðslunni. Hvað er hæstv. verðandi landbúnaðarráðherra að fara?

Frú forseti. Hv. þingmaður vitnar til WTO sem er skammstöfun fyrir einhver alþjóðleg samtök um verslun með þjónustu. Við vitum ekkert hvar það mál er statt. Við getum þess vegna ekki tekið mikið tillit til þess enda, eins og rætt var hér um manna á meðal áðan, hefur WTO ekki atkvæðisrétt meðal íslenskra neytenda. 
             Hagsmunir neytenda og hagsmunir framleiðenda fara saman um það að þessari búgrein séu sköpuð tilhlýðileg starfsskilyrði. Ég vitna til þeirrar góðu könnunar sem gerð var meðal neytenda hér á landi um að yfir 90% vilja öflugan landbúnað og holla og góða framleiðslu. Og auðvitað skiptir verð máli. Okkur ber skylda til að standa vörð um þetta og til þess er þessi samningur. Einn mikilvægur þáttur hans er heimildin til útflutningsskyldu. Ekki útflutningur eins og hv. þingmaður nefndi, heldur heimildin sem mætti nota við mjög sérstakar aðstæður til að grípa til útflutningsskyldu ef það er nauðsynlegt fyrir hagsmuni bæði bænda og neytenda. Þessi samningur er um hagsmuni allra þessara aðila sem þarna á að ná utan um. 

Hæstv. forseti. Það er hrapallegt að kasta þessum möguleika frá sér og nota ríkisvaldið til að skylda framleiðendur til að flytja út framleiðslu sína sem þeir geta selt á innanlandsmarkaði. Hv. þingmanni finnst hrapallegt að því vopni skuli vera kastað frá sér. Hann vill geta látið landbúnaðarráðherrann taka slíkar ákvarðanir sem brjóta örugglega í bága við samkeppnislög í landinu og eru þar fyrir utan gjörsamlega óviðunandi fyrirkomulag og ögrun við neytendur í landinu. Þegar talað er um að það sé hagsmunum neytenda til góða að svona aðferðum sé beitt sem er bókstaflega beint gegn neytendum í landinu kemur það í veg fyrir að samkeppnin leiði fram það verð á markaðnum sem framleiðslan og framboðið á að skapa. Ég held að hv. þingmaður þurfi að fara vandlega yfir þetta. Ég hef áhyggjur ef hann er virkilega að tala fyrir hönd Vinstri grænna í þessum efnum. Mér hefur sýnst að þar þykist menn vera að tala fyrir hönd neytenda líka. Það er sko ekki talað fyrir hönd neytenda þegar menn tala með þeim hætti sem hv. þingmaður hefur verið að gera.  Ég held þess vegna að það sé mjög gott að menn ræði þessi mál og fái það algjörlega á hreint á hvaða leið Vinstri grænir eru hvað varðar þessi mál. Eru þeir flokkur sem er tilbúinn til að horfa á hagsmuni neytenda eða eru þeir bara að hugsa um einstaka búgreinar eða eitthvað því um líkt eins og virðist vera augljóst af þeim orðum sem hv. þingmaður hefur verið hér með um þessa útflutningsskyldu? Ég hvet hann til að eyða nú nóttinni í að fara yfir þetta mál og velta fyrir sér á hvaða braut hann sé þar.

Frú forseti. Ef hv. þingmaður velkist í vafa um stefnu Vinstri grænna í landbúnaðarmálum liggur hún fyrir. Ég hef m.a. rakið hana hér. Hins vegar get ég alveg skilið vandamál hv. þingmanns, ég veit ekki alveg um stefnu Samfylkingarinnar í landbúnaðarmálum. Hún er sérstök og kannski vantar meiri heild án þess að ég ætli nokkuð að ræða hana hér. Hitt ætla ég að segja að það er verið að gera þennan samning um sauðfjárræktina. Menn geta deilt um hvort eigi að gera svona samning eða ekki. Það er pólitísk ákvörðun að svona samningur sé gerður. Hann hefur verið gerður undanfarin ár. Hann hefur tekið til ákveðinna þátta sem hafa snúið að framleiðendum, líka pólitískum markmiðum eins og búsetu og tryggingu á framboði á landbúnaðarvörum og enn fremur hafa þeir þar af leiðandi snúið líka að neytendum með framboði á hollum og góðum vörum. Almenningur í landinu hefur sýnt það, m.a. í nýjustu Gallup-könnun, að yfir 90% af þjóðinni vilja standa vörð um þetta. Eigum við bara að segja að það komi okkur ekkert við? Eigum við bara að segja að þessi sameiginlegi vilji, þessi sterki vilji þjóðarinnar um öflugan íslenskan landbúnað, hollar landbúnaðarvörur, komi okkur bara ekkert við? Ég er ekki þeirrar skoðunar. Ég tel að við eigum að búa þessari búgrein einmitt þá umgjörð sem standi undir þeim væntingum sem almenningur í landinu gerir, einmitt vegna hagsmuna almennings. Þá verðum við líka að vara okkar á því að grípa til aðgerða sem geta veikt þessa stöðu. Við skulum vona að ekki þurfi að grípa til þessarar heimildar um útflutningsskylduna en henni hefur verið beitt á undanförnum árum til að styrkja þennan grunn. Menn geta deilt um hvort það hafi verið rétt. En fáránlegt er gagnvart greininni og neytendum að kippa henni bara allt í einu í burt, 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Fjallar frumvarpið aðallega um samning við sauðfjárbændur. Við getum haft skiptar skoðanir á því hvort og hvernig eigi að styrkja landbúnað hér á landi eða yfirleitt í heiminum, en það er viðurkennt að landbúnaður flestra landa þurfi ákveðinn stuðning. Það er m.a. gert til að tryggja framleiðslu á matvörum, að tryggja holla og góða matvöru og í rauninni að tryggja fæðuframboð í viðkomandi landi. Það þykir öllum þjóðum eðlilegt að hvert land sé sem næst því að brauðfæða þjóð sína og tryggja það að framleiðsla á landbúnaðarvörum sé til staðar. Margt hefur breyst á síðustu öld og núna á allra síðustu tímum þegar flutningar landshorna, landsvæða og heimsálfa á milli hafa aukist og nú er flogið með korn, sáðvöru og jafnvel viðkvæma vöru eins og grænmeti heimshornanna á milli. Hin svokallaða hnattvæðing stuðlar að því að hinar iðnvæddu þjóðir nýta sér markaði þar sem vinnuframlag er ódýrt og auðvelt að rækta eða framleiða þær vörur sem vantar í viðkomandi landi. Þar með hefur innflutningur á ýmsum vörum breyst, bæði útflutningur og innflutningur á vörum hefur breyst hin síðari ár. Þetta er að sumu leyti góð þróun en að mörgu leyti líka mjög slæm þróun fyrir heimsbyggðina með tilliti til þess að hinar ríku þjóðir eru oft að nota bágt ástand í þróunarríkjum til þess að fá ódýrt vinnuafl eða notfæra sér löggjöf sem er ekki það trygg eða það sterk að hún hindri að notað sé eiturefni eða vöru eins erfðabreytta framleiðslu þar sem viðkomandi efni eða vara væri bönnuð í þeim löndum sem varan er svo flutt til. Við sem búum í hinum sterkari og þróaðri iðnríkjum heims fleytum því rjómann af þessari þróun en vanþróaðri ríki þar sem vinnuaflið er ódýrt fá að vísu möguleika til atvinnutækifæra en að sama skapi er launum haldið niðri og verið að nota efni á mörgum stöðum sem eru ekki æskileg. Þetta kemur aðeins inn á sauðfjársamninginn að því leytinu til að við verðum að horfa til þess að fylgja búskaparháttum og styrkjum nágrannalanda okkar og því sem viðgengst. Við þurfum líka að fylgja þeirri þróun og sjá með hvaða hætti best er að styrkja byggð í landinu og framleiðslu bænda án þess að það valdi háu vöruverði eða komi á einhvern annan hátt við búskap í sveitum landsins eða raski búskap. Beingreiðslur til bænda í þeirri mynd sem við höfum fram til þessa stundað, þ.e. framleiðsluhvetjandi greiðslur, eru á undanhaldi en þær eru í þessum samning. Greiðslur til bænda sem frekar stuðla að öruggari búsetu, ræktun og búsetu í sátt við umhverfið og sjálfbæra þróun, eru styrkir sem eru, að ég tel, styrkir framtíðarinnar og að því umhverfi verður Alþingi og bændastéttin að laga sig og bændur eru að því. Það er önnur þróun í gangi og hún hefur náð bólfestu hér á landi, það er að ná tryggari framleiðslu með hagkvæmni stærðarinnar, þ.e. búin hafa verið að stækka og á það aðallega við um kjúklingabúin, svínaræktina og mjólkurframleiðsluna núna. Þessi þróun er greinilega að teygja anga sína í sauðfjárræktina líka, búum fækkar, búin stækka og beingreiðslurnar til sauðfjárbænda og til mjólkurframleiðslunnar, kvótinn, gengur orðið kaupum og sölu. Þar af leiðandi getur þetta kerfi okkar og sú þróun sem þarna hefur orðið einnig orðið til þess að búseta í sveitum veikist því að bændur verða færri þó að búin stækki og það hefur áhrif á búsetu annarra í viðkomandi sveitarfélagi og viðkomandi svæði getur veikst að þessu leyti. Ef við erum sammála því að styrkja þurfi bændur til framleiðslu í sauðfjárræktinni og mjólkurframleiðslunni, þá skiptir líka máli hvernig við gerum það. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði viljum tryggja örugga matvælaframleiðslu og við viljum standa þannig að verki að við getum verið örugg með að brauðfæða landsmenn. Við viljum tryggja matvælaöryggi og því viljum við stuðla að styrkjum til bænda og gera samninga við viðkomandi félög bænda eins og hér er verið að gera við bændur í sauðfjárframleiðslu. Eins og hæstv. landbúnaðarráðherra sagði fyrr í dag fara þessir samningar fram eins og hverjir aðrir samningar á milli launþega og atvinnurekanda eða hins opinbera. Þessir samningar eru ef til vill örlítið flóknari og snerta fleiri en eingöngu bændur, en það er mikilvægt að samningar sem þessir séu gerðir til langs tíma, hvort heldur það er í sauðfjárræktinni, mjólkurframleiðslunni eða skógræktinni þar sem framleiðsluferlið er á þann veg að bændur verða að vita hvernig samningarnir standa nokkur ár fram í tímann. Þetta er eðlilegt. Mér þótti nokkuð miður að verða vitni að og hlusta á lestur bréfs frá fulltrúum sauðfjárbænda þar sem þeir rekja með hvaða hætti þeir telja að vanefndir séu í samningnum, að það sem þeim hafði verið lofað að yrði í samningnum hefði verið tekið út, þ.e. að í samningnum ætti áfram að vera kveðið á um útflutningsskylduna en það ákvæði yrði svo tekið upp aftur 2008 þegar komin væri einhver reynsla á aukinn innflutning á kjötvörum, því að þær breytingar sem þegar hafa verið gerðar á niðurfellingu á tollum og heimild til innflutnings á kjötvörum munu hafa áhrif á sauðfjárframleiðsluna og eins á nautakjötsframleiðslu, svínakjötsframleiðslu og kjúklingaframleiðslu. Ef við höfum lært eitthvað af markaðsmálum þar sem offramboð er á íslenska markaðnum þá höfum við mörg dæmi en nýlegustu dæmin eru að öllum líkindum offramleiðsla bæði í kjúklingaframleiðslunni og þó sérstaklega í svínakjötsframleiðslunni sem var nærri búin að setja þá framleiðslu alla á hausinn. Af þeim sökum tel ég að það þurfi að varast allar kollsteypur. Ef aukinn innflutningur á kjöti hefur áhrif á sölu á íslensku lambakjöti á innanlandsmarkaði mun það hafa mjög alvarlegar afleiðingar. Þar sem framleiðsluferlið er langt þurfa bændur að hafa möguleika á að aðlagast breyttum aðstæðum. Þar af leiðandi tel ég að útflutningsskyldan eða möguleikar til útflutnings sem stýritæki hefði átt að vera enn þá inni. Hæstv. forseti. Þar sem ég tel að aukinn innflutningur á kjöti muni halda markaðnum í nokkurri óvissu þrátt fyrir samninginn tel ég að við þurfum sem neytendur að horfa á það innflutta kjöt sem kemur á markaðinn, við þurfum að skoða verðið. Við höfum örugglega möguleika á því að flytja inn kjöt sem er mun ódýrara en íslensk framleiðsla, hvort heldur það er svínakjöt, kjúklingakjöt eða nautakjöt. Þar með tel ég að hagsmunum neytenda sé ekki að öllu leyti borgið því að það sem mér finnst skipta miklu máli er að við höfum upplýsingar um það og að fyrir liggi hvers konar kjöt þetta er. Hvaða gæði erum við að flytja inn? Hægt er að benda á reynslu Dana, sem gerð var skil í einu dagblaðanna í gær eða fyrradag, sem ég hafði fengið upplýsingar um að Danir höfðu verið að berjast við sýkingar í kjúklinga- og svínakjötsframleiðslunni hjá sér, stafýlókokka- og kampýlóbaktersýkingar. Þeir fóru í mjög róttækar aðgerðir og réðust á vandann til þess að framleiða heilnæmari og betri vöru neytendum í hag. Danski markaðurinn er opinn fyrir innflutningi af Evrópska efnahagssvæðinu og þegar þeir fóru að skoða kjötvörur sem voru til sölu í verslunum í Danmörku kom í ljós að margt af því sem var þar í kjötborðunum var í raun ekki mannamatur. Kjötið var yfirfullt af bakteríum og sýkt vara, hvort sem það kom þannig frá bóndanum, hvort það kom upp í sláturhúsinu eða hvort það magnaðist upp sýking á löngum flutningi eða hvernig það var en alla vega var mikill munur á gæðum vörunnar hvað þetta varðaði á danskri vöru og innfluttri en þarna var innflutta varan mun ódýrari. Þannig var verið að höfða til neytenda að það væri þeirra hagur að kaupa hið ódýra kjöt. Þegar við horfum á íslenska framleiðslu fáum við því miður sem neytendur ekki að njóta þess að sjá hvað við höfum í höndunum þegar kemur að samanburði við innflutt kjöt því að það vantar allar merkingar. Eina sem við höfum eru verðmerkingarnar, annað hefur neytandinn ekki. Fyrir bóndann skila gæðin sér að einhverju leyti í verði til bóndans, allt of lítið að mínu mati, hvort sem hann er í gæðastýrðri framleiðslu eða ekki. En þetta rennur allt saman út í sömu bakkana í kjötborðinu hvort heldur það er framleiðsla frá bónda sem er með gæðastýringu og tekur á sig það sem sú framleiðsla krefst eða hvort að það er frá bændum þar fyrir utan sem hafa ekki sama eftirlit og þessir bændur. Þetta er hluti af því sem ég hvet íslenska sauðfjárbændur og aðra bændur til að huga vel að, að ef að við ætlum að standast innfluttu kjöti einhvern snúning, þ.e. við vitum að barist verður um verðlagið. Við getum ekki keppt við vinnuafl sem tekur lægri laun, bændur og sérstaklega sauðfjárbændur geta ekki farið neðar hvað varðar afkomu og tekjur af sauðfjárræktinni. Við munum því að öllum líkindum verða með kjötverð sem er og verður hærra en á innfluttu kjöti og þá er það okkur auðvitað til vansa, bændastéttinni eða þeim sem hafa staðið í vegi fyrir því að koma vörunni til neytenda þannig að við getum vitað hvaða vöru við erum með í höndunum. Þá vil ég nefna það líka að mér finnst metnaður í sauðfjárræktinni ekki vera nægilega mikill hvað varðar hlutfall lífrænt ræktaðrar vöru. Það verður að segjast eins og er að ég tel eðlilegt að sauðfjárbændur sjálfir hafi ekki mikinn metnað eða þörf eða áhuga á að fara út í slíka framleiðslu því að í fyrsta lagi vantar stuðninginn, það vantar hvatann og það vantar allt aðgengi bæði að sláturhúsum og markaði til þess að þessi framleiðsla verði áhugaverð og gefi eitthvað í aðra hönd. Ég tel að þetta séu hlutir sem við þurfum að skoða. Hæstv. forseti. Ég ætla á eftir að fara nokkrum orðum um frumvarp sem ég hef flutt og hefur orðið eftir á borðinu mínu. Ég ætla að biðja hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur um að rétta mér frumvarpið sem er í sæti nr. 29. Hæstv. forseti. Ég bað hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur að færa mér gögn sem liggja á borðinu mínu. Það er eðlilegt að ekki sé mikill áhugi hjá íslenskum bændum fyrir því að fara út í lífrænan landbúnað og þá í framleiðslu á lífrænt ræktuðum dilkum því að það er svo margt sem stendur í vegi fyrir því. Ég tel að hvað varðar lífræna framleiðslu eigi stjórnvöld og þá hæstv. landbúnaðarráðherra einnig sök á því að hafa ekki hvatt frekar til að taka einu skrefi lengra en gert er með gæðastýrðri framleiðslu því að með henni er lagður mjög góður grunnur að því að fara út í lífrænt vottaða framleiðslu. Þarna tel ég vanta skilning, áhuga og metnað fyrir hönd þeirra bænda sem gætu farið í þessa framleiðslu. Það skiptir miklu máli, hæstv. forseti, að það sé jafnvægi í sauðfjárframleiðslunni, jafnvægi á innanlandsmarkaðnum og eins hvað varðar útflutning, hvort sem hann er samkvæmt útflutningsskyldu eða að bændur finni sér sjálfir markaði. Auðvitað skiptir máli að hinn erlendi markaður sé með þeim hætti að fyrir kjötið fáist ásættanlegt söluverð. Það gengur ekki til lengri tíma að niðurgreiða þessa vöru en því miður höfum við þurft að gera það fram undir þetta til að koma henni hreinlega inn á markaðinn og þá sérstaklega Bandaríkjamarkað þar sem möguleikar eru til að fá ásættanlegt verð fyrir kjötið. Slíkir markaðir eru líka mjög viðkvæmir og ef bændur eiga að standa sjálfir í þeirri markaðssetningu og án útflutningsskyldu er eins gott að yfirvöld hafi heildræna sýn á aðrar aðgerðir sem geta þá kippt fótunum undan slíkum markaði, eins og t.d. hvalveiðar sem munu hafa og hafa haft áhrif á markaðssetningu á íslensku kjöti í Bandaríkjunum. Einnig það að fara varlega í innflutningi á erfðabreyttu fóðri því að nú er staðan sú að innflutningur á erfðabreyttu fóðri er alls ráðandi í fóðurblöndum og fóðri á markaði okkar og þó svo að meiri hlutinn af þessu fari í fóður til mjólkur- eða nautgripaframleiðslu og sérstaklega þá svína- og kjúklingaframleiðslunnar fer eitthvað af þessu erfðabreytta fóðri einnig í sauðfjárframleiðsluna. Ef sú vitneskja kæmist á leiðarenda og til neytenda er hætt við því að þessum veika markaði yrði endanlega kippt út. Það er ekki nóg að fara í markaðssetninguna og koma vörunni á markað erlendis. Það verður að gæta þess að kippa ekki undan henni fótunum. Það hefur enginn hvatt til þess að fara í offramleiðslu á dilkakjöti en gæðastýringin hefur og mun hafa m.a. takmarkandi áhrif á þá framleiðslu. Eins og hv. þm. Jón Bjarnason kom hér inn á eru möguleikar til nýliðunar í þessari grein orðnir mjög erfiðir og takmarkaðir. Það hefur orðið fækkun á sauðfjárbúunum. Þau eru orðin stærri. Það er erfiðara fyrir nýliða að kaupa jarðir. Jarðaverð hefur hækkað og þar af leiðandi hefur orðið erfitt fyrir niðja bænda að taka við búum. Ofan á allt bættist svo að Lánasjóður landbúnaðarins var lagður niður þannig að möguleikar okkar til að nota hann til að veita lán til nýliðunar í sveitum eru úr sögunni. Ákvæði um að styrkja ákveðin svæði og veita styrki til nýliðunar eru inni í þessum samningi en þeir eru því miður lágir og þurfa örugglega endurskoðunar við þannig að ég hefði talið það öryggisatriði að endurskoða samninginn 2008 með tilliti til útflutningsskyldunnar og eins með tilliti til þeirrar upphæðar sem hér er getið hvað varðar nýliðun í greininni. Hæstv. forseti. Eins og ég sagði áðan liggur fyrir þinginu á þskj. 29, 29. mál, tillaga til þingsályktunar um aðlögunarstuðning við lífrænan landbúnað. Hún er flutt af mér og þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Jóni Bjarnasyni, Kolbrúnu Halldórsdóttur, Steingrími J. Sigfússyni og Ögmundi Jónassyni, og er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að beita sér fyrir aðgerðum til að veita bændum sérstakan aðlögunarstuðning við lífrænan landbúnað sambærilegan þeim sem veittur er annars staðar á Norðurlöndum.“ Þessi tillaga hefur verið flutt fjórum sinnum áður, hefur ekki fengið afgreiðslu og aldrei verið útrædd og er því endurflutt hér óbreytt ásamt ítarlegri greinargerð. Í henni kemur fram að lífrænn landbúnaður er styrktur mun meira annars staðar á Norðurlöndunum og víðast hvar í Evrópu en gert er hér á landi. Við sjáum það líka í verslunum í dag að innflutningur á lífrænt vottuðum vörum, þá sérstaklega matvörum, eykst dag frá degi. Nú er svo komið að í flestum matvöruverslunum landsins eru orðnar sérstakar deildir sem selja eingöngu lífrænt vottaðar vörur, hvort heldur er matvöru, snyrtivöru eða annað. Ég tel að íslenskir bændur séu í raun og veru að missa af lestinni. Af hverju eiga íslenskir bændur ekki að eiga stærri hlutdeild í þeirri söluaukningu sem er á lífrænt vottuðum vörum? Þarna eru tækifæri. Við höfum möguleika á að stuðla að sjálfbærri þróun, styrkari búsetu og verða við kröfu neytenda hvað varðar öryggi og hollustu. Við eftirlátum þessa þörf neytenda öðrum bændum í öðrum löndum og þar af leiðandi drögum við úr mikilvægum þætti sjálfbærrar þróunar, þ.e. bætum við mengun af löngum flutningi á þeim vörum sem hér eru seldar undir vottun lífrænnar framleiðslu. Því nær sem við erum markaðnum með þá framleiðslu því betra er það fyrir umhverfið og náttúruna. Ég tel að við séum að missa af tækifæri. Við búum í tiltölulega hreinu landi, við búum við aðstæður þar sem í miklu meira mæli er hægt að nota jarðvarma fyrir lífræna ylrækt en gert er í dag. Auk þess virðist hlýnun andrúmsloftsins og hlýnun yfirleitt hafa náð til okkar og þar af leiðandi megi búast við því að öll útiræktun verði auðveldari. Margir bændur hafa verið hræddir við að ekki væri hægt að vera hér með lífrænt vottaða landbúnaðarframleiðslu vegna þess hversu norðarlega við búum en sauðfjárframleiðslan liggur mjög vel við lífrænni ræktun. Það vantar svo lítið upp á að sú vara sem framleidd er undir stjórn gæðastýringar nái þessu takmarki. Það er aðeins eitt sem stendur út af og það er áburðargjöfin. Ég tel að bændur þurfi miklu frekar hvatningu og stuðning til að fara út í þetta en að einhverjar aðrar takmarkanir eigi að hafa þar áhrif á. Og stuðningurinn þarf að vera til lengri tíma en tveggja ára. Hann þarf a.m.k. að vera til fimm ára til að koma á þessari framleiðslu svo að hún nái hérna fótfestu og sé í einhverjum mæli. Hæstv. forseti. Ég hvet hæstv. landbúnaðarráðherra, þó að stutt sé eftir af þinginu og að öllum líkindum stutt eftir af embættisferli hans, til að taka á þessum stutta tíma sinnaskiptum og hvetja til og stuðla að því að inn í frumvarpið komi viðbótarákvæði um frekari stuðning til bænda sem fara í lífrænt vottaða framleiðslu, hvort heldur er sauðfjár eða aðra.

Virðulegi forseti. Þessi umræða er hluti af því máli, þeim þætti stjórnmála sem ég hef lagt hvað mesta áherslu á á síðastliðnum fimm árum og látið mig mest varða, þ.e. hagur heimilanna og matarverðið. Er þess skemmst að minnast að snemma á þessu þingi, í upphafi þings í október, lagði Samfylkingin fram tillögu um að lækka matarverð með því að fella niður vörugjöld, lækka virðisaukaskatt og afnema tolla og gera það í samkomulagi við bændur og búa til samning um breytingar á stuðningi við þá. Ljóst er að í löndum þar sem gerðar hafa verið grundvallarbreytingar á umhverfi landbúnaðar hefur framleiðsla aukist og starfsemi blómgast í tengdum framleiðslugreinum. En það er afar mikilvægt að gera breytingar í góðri sátt. Þess vegna lögðum við til að gerður skyldi ásættanlegur aðlögunarsamningur við bændur áður en tollar yrðu aflagðir og að samráð yrði haft um fyrirkomulag stuðnings í framtíðinni. Við vorum fullmeðvituð um það, virðulegi forseti, að þetta mundi taka ákveðinn tíma en brýnt væri að byrja á þessu og byrja að leggja línur upp á nýtt. Núverandi landbúnaðarkerfi er gallað og það er dýrt. Bændur búa við þrengri kost en þeir þyrftu og stöðugt fækkar í sveitum landsins. Verðlags- og samkeppniseftirlit þarf að efla og fylgjast með verðmyndun til neytandans frá bóndanum sem í vissum tilvikum fær aðeins 20% eða 40% af útsöluverði í sinn hlut. Lækkun matarverðsins kemur að sjálfsögðu öllum til góða. Þar vil ég ekkert undanskilja bændur sjálfa. Við skulum bara horfa á að þeir bændur sem eru í sauðfjárrækt þurfa eins og aðrar fjölskyldur kaupa allar vörur til heimilis síns. Því er fráleitt hvernig þessu máli hefur ævinlega verið snúið upp á eina stétt í landinu og ég harma það. Lækkunin er sérstaklega mikil kjarabót fyrir barnafjölskyldur og það enginn vandi að taka á þessum málum vegna þess að peningar hafa flætt í ríkiskassann á allra síðustu árum en á sama tíma hefur dregið mjög úr stuðningi við fjölskyldur. Umhverfi fjölskyldunnar hefur því miður orðið þyngra og erfiðara en nokkru sinni áður, mitt í þessari velmegun. Ég vil sérstaklega taka fram að í eldhúsdagsumræðum í gær gerði Katrín Júlíusdóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, þetta einmitt að umtalsefni og hún gerði það vel. Hún dró það saman hvernig umhverfi ungrar barnafjölskyldu er, hvað varðar allan aðbúnað, allan stuðning hins opinbera og dró fram aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar. Mikilvægt er í umræðu af þessu tagi að við höfum það alltaf að leiðarljósi að fjölskyldupólitík er jafnmikilvæg fyrir allar fjölskyldur hvar sem þær búa, hvort sem það er í þéttbýlinu eða í dreifbýlinu. Það á ekki að tala um okkur og þau eða segja við og þau. Þetta erum við öll. Við öll sem eigum hlut að máli. Við höfum búið við heimsins hæsta verð og í allri umræðunni um það bregðast rökþrota stjórnmálamenn ævinlega við með því að fara að tala um bændur, að verið sé að ráðast á bændur. Við höfum aldeilis kynnst því í Samfylkingunni. En loksins tók ríkisstjórnin við sér og áttaði sig á því að farið væri að halla undan fæti, að nokkuð ljóst væri orðið að það yrði erfitt að lifa af eftir næstu kosningar og eitt af því sem var brugðist við með var að taka loksins á honum stóra sínum og lækka matarverðið. En það varð einhvern veginn til hálfs. Virðisaukaskatturinn var lækkaður úr 14% í 7%. Vörugjöldin voru afnumin að hluta. Þau voru afnumin en þó ekki. Tollar pínulítið, án nokkurrar vinnu við kerfisbreytingar og þar með var verið að viðhalda flóknu stjórnkerfi og því viðhaldið að mikil uppsöfnunaráhrif verða sem þessir skattar ríkisins valda. Ég hlýt, virðulegi forseti, að minna á að við helmingslækkun á tollum mundu tekjur ríkissjóðs minnka um 145 millj. kr. en samkvæmt skýrslu formanns matvælaverðsnefndar kæmu inn í ríkiskassann vegna veltuáhrifa um 900 millj. kr. til baka. Ef allir tollar væru felldir niður drægjust tekjur ríkissjóðs saman um 290 millj. kr. En vegna aukinnar veltu innan lands mætti reikna með tekjuaukningu ríkisins upp á 1.800 millj. kr., 1,8 milljarða. Það er nú ýmislegt sem hægt er að gera fyrir slíka fjármuni til þess að kerfisbreytingar gangi mjúklega fyrir sig og tryggi það örugglega að úr þeim verði sá stuðningur sem ætlast er til, eins og við höfum lagt til varðandi breytingar á stuðningi við bændur. Það er alveg ljóst að bændur eru ofboðslega hræddir við umræðuna um lækkað matarverð. Þeir eru hræddir við allar breytingar sem snúa að þeim. Þeir eru hræddir við að eitthvað verði tekið í burtu sem þeir þekkja og annað komi ekki í staðinn. Við vitum það öll, vegna þess að við erum öll með bændur í fjölskyldum okkar og eigum bændur jafnvel að nánum vinum, og við þekkjum það vel að í sumum tilfellum skilar sáralítill hluti af verðinu sér til bóndans. Sá samningur sem hér á að fara að afgreiða er enn á ný settur fram með sama hætti og áður að pukrast er með hann bak við luktar dyr og hann kemur skyndilega fram á sjónarsviðið þegar haldinn er blaðamannafundur til að kynna hann. Ekkert samráð var haft við fagnefnd Alþingis, ekkert samráð haft við aðra þingflokka til að tryggja stuðning við að samningurinn lifi og þetta sé gert í sátt en tryggt að engar breytingar verði þó að breytingar verði á ríkisstjórn. Allt gert með gamla laginu, svolítið til bænda en kerfið fær sitt. Kerfið fær sitt. Við, hagsmunaaðilar kerfisins, pössum kerfið okkar. Það er mottó núverandi ríkisstjórnar og stjórnarliðanna á Alþingi. Það er þyngra en tárum taki. Og af því ég nefni það hversu lítill hluti af verðinu skilar sér til bóndans, þá ætla ég aðeins fara yfir það. Kristján L. Möller, þingmaður Samfylkingarinnar, gerði á því könnun. Hún var ekki vísindaleg en hún leiddi margt fróðlegt í ljós og hún á fullt erindi inn í umræðuna. Hann kannaði hver munurinn á kílóverði til bóndans væri og til neytenda út úr verslun. Munurinn var æpandi. Bóndinn sem framleiðir heimsins besta lambakjöt, og það undirstrika ég hér, vegna þess að það er líka reynt í umræðunni að tala til okkar sem viljum fara aðra leið og hafa öðruvísi kerfi til hagsbóta fyrir alla, eins og við séum á móti hinni góðu, íslenskframleiddu vöru. Það er rangt. Munurinn á kílóverði til bóndans og til neytenda var æpandi. Bóndinn sem framleiðir heimsins besta lambakjöt fékk aðeins 310 kr. fyrir hvert kíló - könnunin var gerð í fyrra - eða um 4.700 kr. fyrir 15 kílóa þungan skrokk. Ég trúði vart þeim tölum en samkvæmt könnun á verði á höfuðborgarsvæðinu kom þetta út. Og þegar skoðað var á hvaða verði lambakjöt var selt þegar búið var að saga það niður ófrosið í lambaframhryggjasneiðar, súpukjöt, kótilettur, lærissneiðar og slög og verðið á því var frá 2.515 kr. og upp í 11.198 kr. fyrir það magn sem menn settu fram, þá leiddi þessi skyndikönnun í ljós að 15 kílóa lambaskrokkur sem bóndinn fékk 4.700 kr. fyrir kostar ófrosinn og niðursagaður út úr búð um 23.000 kr. Um 23.000 kr. Verðgildi skrokksins hafði aukist um rúmar 18.000 kr. eða rúmlega 400% frá haga til maga. Bóndinn fékk 20% útsöluverðsins. Hvaða kerfi er þetta? Hvaða aðra framleiðsluvöru er hægt að taka sem kæmist í hálfkvisti við það sem hér er á ferðinni? Og svo segja menn þegar við gagnrýnum þetta kerfi: Þau eru óvinir bænda. Sér er hver vinurinn, segir sú er hér stendur. Sér er hver vinurinn að bjóða upp á slíkt kerfi. Þegar afkoman er skoðuð nánar og þegar maður reynir að átta sig á hvort þetta sé ábatasamur atvinnurekstur, því að allan tímann sem við ræðum þetta mál hér í þessum sal er komið upp og sagt: Þetta er allt að lagast. Búin eru að stækka. Umfangið er að aukast. Afkoman er betri. En maður veltir því fyrir sér, hvernig má það þá vera að þeir ábúendur sem maður þekkir sjálfur, þar eru yfirleitt bæði konan og maðurinn að reyna fyrir sér með aðra atvinnu meðfram búskap til að geta búið á býlinu sínu. Hversu ábatasamur er nú atvinnureksturinn? Jú. Miðað við þessar tölur fær bóndi sem leggur inn 300 lömb að hausti eða um það bil 4.500 kíló af kjöti, samkvæmt þessu um 1,4 millj. kr. fyrir innleggið. 1,4 millj. fyrir 300 fjár. Þetta er kerfið sem stjórnarmeirihlutinn er að verðlauna. Þetta er kerfið sem þessi stjórnarmeirihluti heldur svo fast um að það má enginn að þessu koma né af því vita fyrr en blaðamannafundur er haldinn. Bóndinn fær hugsanlega 1,2 millj. kr. í greiðslu frá ríkinu. Ég ætla ekki að setja nafn á greiðslurnar því mér er alveg ljóst að þær eru flóknar. Þetta þýðir að bóndinn fær um 2,6 millj. kr. í heildartekjur miðað við það verð sem skyndikönnunin leiddi í ljós í fyrra. Á meðan bóndinn fær 2,6 millj. kr. í sinn hlut að ríkisgreiðslunum meðtöldum kostar sama magn af kjöti 6,9 millj. kr. út úr búð miðað við framangreinda skiptingu í kjötflokka. Og reynið ekki að koma hér og telja mér trú um að þetta hafi verið einstök tilviljun, að þetta verð sé nú ekki almennt, að það sé miklu betra og miklu hærra. En hvað gerir ríkið? Hvað gerir ríkið sem við í þessum sal erum að reyna að fá til að bregðast við breyttum tímum og breyttum kröfum og bregðast við þannig að bæði neytendur og bændur hafi sóma af? Ríkið fær af þessu 850 þús. kr. í virðisaukaskatt af útsöluverðinu eða sem nemur um það bil 70% af ríkisgreiðslunum. Þetta er alveg gasalega flott. Þetta er glæsilegt. En þá vaknar spurningin: Hver ber ábyrgð á háu verði? Hver fær mismuninn? Hver getur og hver vill svara því? Það reyndi hv. þm. Samfylkingarinnar Jóhanna Sigurðardóttir, að leiða í ljós. Hún bar fram nokkrar fyrirspurnir til hæstv. landbúnaðarráðherra. Og skyldi maður nú hafa haldið að svörin við þeim mundu liggja ljós fyrir. Hver gerir samninga eins og þá sem við ætlum að fara að afgreiða áður en þingi lýkur öðruvísi en að hafa þessar upplýsingar á hreinu? Við skulum skoða það. „1. Hvernig skiptist verðmyndun á helstu tegundum landbúnaðarvara á árunum 2005 og 2006, annars vegar innlendra og hins vegar innfluttra, sundurliðað milli eftirfarandi þátta, bæði hlutfallslega og í krónum: a. framleiðenda, b. heildsöluálagningar, c. smásöluálagningar, d. opinberra gjalda?“ Mundu ekki allir þingmenn í þessum sal halda að nú kæmi svar sem segði að miðað við að framleiðsluverðið sé þetta, þá skiptist verðið svona og svona og svona og út kæmi útsöluverð? Nei. Ekki hér á Íslandi. Ekki hér á Alþingi. Ekki í svari frá þessum hæstv. landbúnaðarráðherra. Svarið er nefnilega svona, með leyfi forseta: „Ekki liggja fyrir upplýsingar um þau atriði sem spurt er um hvað innlendar landbúnaðarvörur varðar, enda er verðmyndun þessara vara frjáls og óháð opinberum verðafskiptum. Þetta á þó ekki við um tilteknar mjólkurvörur, þ.e. nýmjólk, rjóma, undanrennu, skyr (ópakkað), smjör (allir flokkar), ost (17% og 26%) nýmjólkurduft og undanrennuduft, en á grundvelli 1. mgr. 13. gr. búvörulaga ákveður verðlagsnefnd búvara heildsöluverð þessara vara, þ.e. sömu vara og verðlagðar eru skv. 8. gr. búvörulaga að teknu tilliti til afurðaverðs til framleiðenda. Sjá auglýsingu um heildsöluverð þessara vara í Lögbirtingablaðinu, dags. 21. desember 2005, og auglýsingu um lágmarksverð á mjólk til framleiðenda í Lögbirtingablaðinu, dags. 28. desember 2005. Umbeðnar upplýsingar varðandi innfluttar landbúnaðarvörur liggja ekki fyrir hjá ráðuneytinu, en einhver hluti þeirra kann að fást hjá Hagstofu Íslands og Samkeppniseftirlitinu.“ Svona er svarið um hvernig verðið skiptist frá framleiðendum og milli framleiðenda og heildsöluálagningar og smásöluálagningar opinberra gjalda. Svarið hefur verið lagt fram á hæstv. Alþingi, af vinum bænda. „2. Ef framangreindar upplýsingar liggja ekki fyrir, telur ráðherra rétt að slíkar upplýsingar liggi fyrir, séu aðgengilegar og uppfærðar reglulega og er hann tilbúinn að beita sér sérstaklega fyrir því?“ Svar: „Að mati ráðherra er mikilvægt að fyrir liggi sem ítarlegastar upplýsingar um hagtölur í landbúnaði, landbúnaðarframleiðslu og verðmyndun landbúnaðarvara, m.a. í þeim tilgangi að auka sem mest gagnsæi og auðvelda ákvarðanatöku. Sama gildir um innfluttar landbúnaðarvörur og verðmyndun þeirra. Þær stofnanir sem sinna þessum málum einkum eru: Hagþjónusta landbúnaðarins, Hagstofa Íslands og Samkeppniseftirlitið. Hjá Hagþjónustu landbúnaðarins hefur á síðustu árum verið gert átak í að bæta upplýsingar um afkomu og stöðu bænda og eru þær upplýsingar í aðgengilegu formi á heimasíðu Hagþjónustunnar. Ráðherra er einnig kunnugt um nokkra bót á söfnun upplýsinga, hagtalna er heyra undir Hagstofu Íslands og varða áburðarnotkun, búfé og uppskeru, framleiðslu og kjötneyslu og veiðitalna, en það er mat ráðherra að þar þurfi að bæta um betur. Á heimasíðu Bændasamtaka Íslands er einnig að finna hagnýtar upplýsingar í þessu sambandi.“ „3. Hafa Bændasamtökin óskað eftir því að í það verði ráðist að fá fram sundurgreindar upplýsingar um verðmyndun á landbúnaðarvörum?“ - Það er mikilvægasta málið fyrir bændur miðað við það sem ég las upp um skyndikönnun sem gerð var síðastliðið sumar. Svar: „Eftir því sem best er vitað hefur slík ósk ekki komið fram.“ Hvað er að þessu fólki? Hér erum við að gera milljarða samning. Hann á að taka gildi 1. janúar 2008. Hann á að vera í gildi út árið 2013. Svo mikill stjórnmálamaður er ég að ég geri mér grein fyrir að það væri mjög erfitt að gera samning við einhverja tiltekna stétt og taka hann upp öðruvísi en það væri a.m.k. ríkur vilji til af beggja hálfu. Hvað vita menn svo um sundurliðaðar upplýsingar og hvað vita þeir um verðmyndunina? Ekki neitt og það hefur ekki verið beðið um það. Virðulegi forseti. Mér finnst þetta svar svo hrikalegt varðandi þá umræðu sem við erum í að ég blygðast mín fyrir að vera að lesa svörin upp þó að ég geri það. Fjórða spurningin sem ég les upp er, með leyfi forseta: „4. Telur ráðherra rétt að lögfest verði að hlutur bóndans í verði landbúnaðarvara verði sérstaklega skráður á þær vörur í verslunum?“ - Sem væri væntanlega til þess að gera neytandann, kaupandann, meðvitaðan um stöðuna. Þá telur ráðherra ekki rétt að það sé gert. Það yrði kostnaðarsamt bæði fyrir framleiðendur og neytendur og erfitt mál. Virðulegi forseti. Það er mjög erfitt að ræða um þessi mál á Alþingi. Það er erfitt að ræða um matarverðið sem spannar alla matvöru í eldhúsinu okkar, hvort heldur sem það er kjöt framleitt hjá bóndanum eða kjöt framleitt sem eins konar iðnaðarvara, eins og segja má um kjúklinga og að sumu leyti um svín, eða alla hina vöruna sem er notuð og er orðin eðlileg og sjálfsögð neysluvara og valkostur. Ég tek það enn og aftur fram að á mínu heimili er lambakjötið í hávegum haft. Við vitum alveg hvað við munum halda áfram að kaupa hvernig svo sem er farið með að opna hér valkosti. Samningurinn er ekki til góðs fyrir bændur og hann er ekki til góðs fyrir neytendur en það þyrfti núna árið 2007 að horfa í nýja tíma, í framtíðina, gera hlutina öðruvísi, með nýjum hætti, nákvæmlega eins og við vorum að reyna að taka eitt lítið skref í, Samfylkingin, með tillögum okkar og höfðum þó þau áhrif að ríkisstjórnin þykist ætla að gera það sama og við. Hún lækkar virðisaukaskattinn, hún lækkar vörugjöldin til hálfs og ætlar að lækka þau meira seinna, hún gerir pínulítið í tollum og ætlar að gera meira seinna. Hún segir því já, já, já við tillögum okkar þó að hún fari svona að og ýti vandanum á undan sér. Ég get ekki annað, virðulegi forseti, út af umræðunni og aðbúnaðinum sem ég var að tala um áðan, aðbúnað fjölskyldnanna og útgjöld fjölskyldnanna, en nefnt raforkumálin. Samkvæmt svari hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, formanns Framsóknarflokksins, Jóns Sigurðssonar, kom fram að 25% raforkunotenda hefðu fengið á sig hækkun á raforkuverði eftir að raforkulögunum var breytt. Hverjir skyldu það vera, þessi 25% sem lentu í verstu hækkuninni? Bændur og fólk í dreifbýli. Ég vona að þeir aðilar sem eiga eftir að taka ákvarðanir í þessum málum og ráða enn þá öllu og eru orðnir uppteknir af valdinu og því sem þeir mega, átti sig á því að raforkuhækkunin hefur komið allra verst niður á bændum, sauðfjárbændum. Eitt versta dæmi sem kom fram í þeirri umræðu var að það hafi orðið allt að 60% hækkun á raforkuverði í versta tilfellinu. Það er ekki verið að horfa heildstætt á mál. Það er ekki verið að taka á málum þannig að það verði nýir tímar hjá bændum. Það er ekki verið að taka á málum þannig að horft sé til neytenda. Nei. Það er verið að halda öllu í horfinu og ákveða að ákveðin stétt manna eigi sitt undir ákveðnum stjórnmálaflokkum. Það er það sem verið er að gera með svona samningi. Þessu viljum við breyta. Virðulegi forseti. Ég ætla að segja það í lokin að varðandi stuðning við búsetu í dreifbýli og atvinnugreinar erum við Íslendingar ekkert öðruvísi en nágrannaþjóðir okkar og þjóðir í Evrópu sem styðja búsetu í dreifbýli undir ýmsum formerkjum, m.a. með stuðningi við landbúnað ýmiss konar. En hér eru aðgerðirnar svo fábreyttar og gefa viðkomandi svæðum og einstaklingum ekki nægilegt olnbogarými til þróunar og búháttabreytingar. Auk þess hafa, og það hefur margoft komið fram í umræðu um dreifbýlið, undirstöðuþættir eins og samgöngur verið vanræktir gróflega. Þetta kemur niður á þróun landsbyggðarinnar og stendur í vegi fyrir að hún eflist. Þetta hefur hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, aftur og aftur bent á í umfjöllun sinni um stöðu dreifbýlisins. Það sem við höfum fyrst og fremst gagnrýnt varðandi búfjársamninginn og er líka gagnrýni mín fyrir utan það hversu mér finnst mikil skammsýni einkenna hann, það er að verið er að binda hendur tveggja næstu ríkisstjórna og það tæpu ári áður en núverandi samningur rennur út. Eðlilegra hefði verið, eins og margoft hefur komið fram, að drög lægju fyrir og gengið yrði frá samningi að lokinni myndun næstu ríkisstjórnar. En það hvarflar ekki að stjórnarflokkunum að neitt eigi að gera í einhverju víðtæku samkomulagi. Þeir eru orðnir svo helteknir af valdinu sem þeir hafa haft, Sjálfstæðisflokkurinn í 16 ár og hinn í 12, að þeim finnst að þeir ráði öllu, megi allt og þess vegna gera þeir hvað sem er. Það er það sem er að núna í þessu máli eins og öllum öðrum. Það sem daprast er þó er að þrátt fyrir mikla fjármuni sem í samningnum felast eru bændur kvíðafullir og þeir telja samninginn gallaðan og þeir eru hræddir við niðurfellingu á útflutningsskyldunni. Af hverju ætli þeir séu svona hræddir við það? Þeir eru svo hræddir um afkomu sína. Þeir eru hræddir og kvíðafullir varðandi samning sem þessir vinir bænda eru að gera. Þetta segir sitt. Að lokum þetta, virðulegi forseti. Rekinn hefur verið linnulaus áróður stjórnarliða og áhangenda þeirra gagnvart Samfylkingunni og þeim sjónarmiðum sem hún hefur sett fram sem eru öðruvísi en þau sem stjórnarflokkarnir hafa sett fram hingað til þó að þeir séu svo að feta í fótspor okkar hægt og sígandi með sínum hálfu sporum. Linnulaus áróður og málflutningur okkar hefur verið affluttur freklega. Því vona ég að einhverjir úr þeirra hópi séu að fylgjast með umræðunni um búvörusamninginn í dag og hafi heyrt mál mitt um hvað það er sem Samfylkingin stendur fyrir og hvað er verið að afflytja í málflutningi hennar. Það er algjört einkamál ríkisstjórnarinnar hvernig staðið er að samningnum, hvernig hann er útfærður og okkur kemur hann ekkert við. Það var ekki haft samráð við okkur, það var ekki haft samráð við landbúnaðarnefnd, það var ekkert talað við Alþingi fyrr en hann lá tilbúinn og hafður var um hann blaðamannafundur. Á okkur er heldur ekki hlustað með ábendingar. Þess vegna verður þetta bara umræða um samning sem ríkisstjórnin ræður. Ríkisstjórnin hefur því miður setið allt of lengi. Þetta er enn eitt dæmi um hvað hún er orðin valdasjúk og að það er farið að skorta lýðræðisleg vinnubrögð á Alþingi. Fyrst og fremst ætlum við að breyta því í kosningunum í vor.

Hæstv. forseti. Það er ýmislegt sem ég get verið á móti í málflutningi hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur áðan. Eins get ég tekið undir margt með hv. þingmanni. Ég vil fyrir það fyrsta segja að við erum ekki heltekin af neinu valdi. Þar sem hv. þingmaður var að ræða um matarverðið og verð til bóndans og neytandans, milliliðina sem koma þar að. Það er í raun með ólíkindum hver virðisaukinn verður frá framleiðanda og til neytenda. Vissulega væri mjög gott ef hægt væri að sjá það á matvörunni sem fólkið kaupir hvað fer til framleiðandans og hvað fer til neytandans því það er í sjálfu sér ekki eðlilegt að það verði svona mikill munur sem fer í milliliðina. Samningurinn er einmitt gerður við bændur. Þetta er í raun kjarasamningur við bændur. Þess vegna eru fulltrúar flokkanna ekki að ráðslagast um samninginn heldur eru það bændur, fjármálaráðherra og landbúnaðarráðherra sem gera samninginn. Beingreiðslurnar fara beint til bóndans, jöfnunargreiðslurnar fara beint til bóndans. Þar er ekkert að fara í milliliðina. Það er líka athyglisvert þegar við ræðum um hátt matarverð á Íslandi að það eru aðeins 5% af íslenskri framleiðslu í matarkörfunni sem við kaupum. Annað er innflutt. Af hverju skyldu þá innfluttu matarvörurnar vera svona miklu dýrari hér en annars staðar? Það er alltaf verið að skella skuldinni á bændur en ég veit að hv. þingmaður gerir það ekki. Hún hefur verið mjög sanngjörn í málflutningi sínum hvað það varðar.

Virðulegi forseti. Ég veit að þingmaður þekkir mjög vel til kjara bænda og mér heyrist og hefur alltaf heyrst að það sé styttra á milli sjónarmiða okkar en hún vill vera láta. Auðvitað á að vera hægt að sjá hvert verðið er til bænda. Við erum ekki að tala um hvernig greiðslur fara til bænda eða að greiðslurnar fari annað. Ég rakti það áðan hvernig þetta skiptist. Við höfum heldur ekki verið að tala um bændur. Við höfum talað um matarverðið almennt og við höfum talað um hvað þurfi að gerast til að það verði breytingar. Við höfum bent á uppsöfnunaráhrifin sem skekkja alla verðlagningu. Þess vegna lagði formaður matvælanefndar til að vörugjöldin yrðu alveg tekin af þrátt fyrir að það færi út neyslustýring á sykri, hún yrði bara að vera annars staðar vegna þess að þetta er flókið og þetta er flókið í verslununum og í kerfi og stýrikerfi. Sama er með tollana. Það er ógrynni af tollnúmerum og um leið og búið er að létta þessu af lækka tollar á vörum til bænda. Tollar á innfluttar vörur lækka sem gera þær ódýrari. Ég er sannfærð um, eins sannfærð og ég stend hér, að fólk mun áfram velja það besta. Þetta er kerfisbreyting sem skiptir máli. Virðulegi forseti. Núna samkvæmt samningnum munu Bændasamtökin fá 3,2 milljarða á ári. Ég var að benda á að áætlað væri að niðurfelling tolla mundi skila í ríkiskassann um 1,8 milljörðum og það á einu ári. Það er engin smáfjárhæð sem hægt er að nota í breytingar og aðlögunarsamninga og kerfisbreytingu.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni áðan að verið væri að gera samninginn núna, það væri nógur tími. Það er bara þannig, hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, ef hv. þingmaður vildi hlusta á það sem ég hef að segja, að þá er það of seint að gera samninginn í haust 2007, samning sem þarf að taka gildi árið 2008 vegna þess, eins og ég sagði áðan í andsvari við hv. þm. Helga Hjörvar, að það er sauðburður í vor og síðan er sláturtíð að hausti og menn verða að geta hagað sínum ásetningi hvað á að velja til líflamba. Það gera menn í haust, það gera menn í ágúst/september en ekki þegar fara á að hleypa til í desember. Lífkeðjan er svolítið löng og það verður að huga að hlutunum í tíma. Samningurinn er að mínu mati afar góður fyrir bændur og ekki síður fyrir ríkið og neytendur og það er mjög mikilvægt að hann nái fram að ganga núna. Bændur eru að fara í allt annað umhverfi núna með niðurfellingu tollanna. Þá verður mikil samkeppni á markaðnum, miklu meiri en menn hafa verið í áður. Þess vegna er þetta mjög mikilvægt. Ég vil nefna það því að hv. þingmaður vildi meina að það væru bara þingmenn stjórnarflokkanna sem hefðu samþykkt samninga við bændur, að þá minnir mig að það hafi verið svo þegar samningur við kúabændur var hér til afgreiðslu að þá hafi það bara verið einn þingmaður sem ekki vildi samþykkja þann samning. Allir aðrir voru sammála. Þannig er það í hv. landbúnaðarnefnd að þar erum við yfirleitt mjög sammála, allir þingmenn.

Virðulegi forseti. Þetta er samræða sem er mjög erfið. Hver samþykkir svo samningana sem þau hafa gert? Hvað gerist ef maður samþykkir þá ekki? Hvernig mat er haft á þeim flokkum sem ekki greiða einhverjum samningi atkvæði eða greiða ekki atkvæði gegn honum? Við þekkjum þessa umræðu alla. Það sem við stöndum frammi fyrir er að hér eru gerðir tveir samningar, mjólkursamningur og sauðfjársamningur til sex ára upp á 3,3 milljarða á ári og ég benti á að við niðurfellingu tolla er áætlað - og þetta eru útreikningar frá forstjóra Hagstofunnar - að 1,8 milljarðar komi inn vegna breytinga á umsvifum. Við erum að tala þarna um 5 milljarða sem er hægt að setja á vogarskálina til að gera breytingar. Ef menn hugleiða að það eru að verða breytingar og ætla sér eitthvað með tollabreytingar hefði e.t.v. mátt framlengja þann samning um eitt eða tvö ár. Það er ekki gert. Núna er búinn til nýr samningur til sex ára þannig að hann rennur út árið 2013. Af hverju er bændur kvíðafullir? Þeir eru kvíðafullir af því að þeir eru ekki alveg sáttir við samninginn. Það er sama óöryggið í þeirra röðum eins og áður en samningurinn var gerður en það er búið að læsa þá líka inni í samningi.

Hæstv. forseti. Það var Alþýðuflokkur hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur sem innleiddi með forustuhlutverki matarskattinn á sínum tíma, líklega 1988, og barðist sérstaklega fyrir honum í tekjuþurrð ríkisins. Nú er staðan önnur og hægt að gefa þessa peninga eftir því að ríkissjóður er skuldlítill, nánast skuldlaus, og hefur aðra möguleika. Ég vil hér segja: Hvaða kvíði er hjá bændum? 90% bænda studdu þennan samning í almennri atkvæðagreiðslu. Það sýnir að þeim líkar þessi samningur, þeir taka honum vel og þeir trúa á hann sem tækifæri fyrir sig til að styrkja búskap sinn o.s.frv. Jú, það fara 3,2 milljarðar að meðaltali á ári í sex ár í þennan samning sem kemur bændum til hagsbóta, styrkir búin og tryggir þau til framtíðar í endurskipulagningu, þýðir lægra verð á disk neytenda á þessu frábæra lambakjöti og bætir hag heimilanna, ekki hærri upphæð en feðraorlofið sem hér fer árlega til ungra feðra sem geta þá verið með börnum sínum. Þeir fá þessa upphæð úr ríkissjóði, 3,3 milljarða. Allir eru sammála um þá félagslegu aðgerð. Ég verð að segja fyrir mig að bændur bera auðvitað ábyrgð á sláturhúsum sínum og sölustarfi. Kerfið fær mjög lítið af þessum peningum. Bændurnir fá þessar beingreiðslur nánast allar beint til sín og það er alveg ljóst að af 300 lömbum koma úr sláturhúsi eins og hv. þingmaður veit 1,4 millj., og 1,2 millj. úr beingreiðslunum, 2,6 millj. samtals. Þetta eru svona 200 ær, sem er ekki fullt starf. Þessi bóndi vinnur með, sækir tekjur í hlunnindi eða annað. Það verður að horfa á þetta í heild sinni án þess að reyna að rífa það niður og kenna öðrum um það 

Virðulegi forseti. Ég hef alltaf svo gaman af því í þessari umræðu þegar menn fara að tala um það að 1988, fyrir 19 árum, hafi Alþýðuflokkurinn komið með matarskatt. Það var vegna þess að það var verið að breyta um kerfi, úr söluskattinum sem var orðinn svo hriplekur af því að menn voru orðnir svo flinkir við að nýta sér allar smugur í honum og yfir í virðisaukaskatt. Þá kom sú hugmynd fram hjá þáverandi fjármálaráðherra að vera með matvæli í einu skattþrepi, það yrði engin flækja á milli prósentustiga af reynslunni sem hafði verið af söluskattinum. Það mætti miklu andstreymi og það var horfið frá því. Þá vil ég benda á að Danmörk sem við berum okkur mjög saman við á mörgum sviðum er með 25% virðisaukaskatt af allri matvöru. Samt er matur þar miklu lægri. Það er vegna þess að kerfið hjá þeim er allt öðruvísi. Danir eru ekki með þessa tolla, vörugjöld og allt það. En af því að ríkisstjórnin er búin að boða að hún ætli líka að lækka tolla og afnema þá á tilteknum tíma þó að hún sé ekki búin að segja á hve löngum tíma vil ég spyrja um tvennt: Kom aldrei til álita vegna þeirrar stefnumörkunar að framlengja sauðfjársamninginn um eitt eða tvö ár? Svo vil ég spyrja ráðherrann hvort það sé virkilega rétt að Bændasamtökin hafi ekki óskað eftir sundurliðun á verðmyndun landbúnaðarvöru.

Hæstv. forseti. Það mun hafa verið í ríkisstjórnartíð Sjálfstæðisflokks og Alþýðuflokks - forsætisráðherra þess tíma, Davíð Oddsson, lauk hinum fyrsta alþjóðlega GATT-samningi með ákvæðinu um innflutning á erlendum landbúnaðarvörum - að sú stefna var mörkuð að þetta gerðist á löngum og hægfara tíma og að landbúnaðurinn gæti búið sig undir breytinguna. Það er auðvitað sú vegferð sem við erum enn á í WTO-samningum. Þar liggur ekkert fyrir enn þá í næstu lotu. Hún er þegar búin að taka 3–4 árum lengri tíma en hún átti að gera. Það er ljóst mál að Bandaríkjamenn, Frakkar, Bretar, öll þessi ríki eru að hugsa um sinn landbúnað. Allar þær 149 þjóðir sem þar sitja yfir málum eru að hugsa um sinn landbúnað, vilja halda í sinn landbúnað eins og íslenska þjóðin var að staðfesta nú í skoðanakönnun fyrir stuttu að hátt í 94% þjóðarinnar vilja standa vörð um íslenskan landbúnað. Stefnumörkunin er enn skýr. Tollar munu sjálfsagt lækka í gegnum WTO-samninga 

Af hverju …?

Það var hennar slys. Við erum rísandi 

Virðulegi forseti. Ég man alveg eftir stórfyrirsögnum í tilteknum blöðum um að Samfylkingin ætlaði að leggja samfélag bænda í rúst. Svoleiðis fyrirsögn kom ekki skömmu síðar þegar stjórnarflokkarnir eltu okkur í tillöguflutningnum. Ég geri mér alveg grein fyrir þessum hlutum. Ég heyri að í raun og veru hefur aldrei verið neitt annað í stöðunni en að vera með allt óbreytt. Ég tek það þannig að þó að núna sé tal um tollalækkanir er í raun og veru engin ákvörðun hjá þessum flokkum um að taka á neinu. Mér finnst mjög alvarlegt að hæstv. landbúnaðarráðherra skuli ekki hafa svarað fyrirspurn minni um það hvort það sé virkilega rétt sem stendur í svari við fyrirspurn Jóhönnu Sigurðardóttur að Bændasamtökin hafi ekki óskað eftir sundurliðun á verðmyndun á landbúnaðarvörum. Þetta er grundvöllur að því að geta tekið á þessari óhagstæðu skiptingu og þar sem hæstv. landbúnaðarráðherra svarar mér ekki hlýt ég að ganga út frá því að svarið sem er á borðum okkar sé rétt. Ég álasa Bændasamtökunum fyrir það, ég álasa þeim fyrir að kalla ekki eftir þessari sundurliðun þannig að það liggi fyrir á hverjum tíma hvað bóndinn fær lítið af heildarverðinu á meðan alltaf er svo sagt að háa matarverðið sé bóndanum að kenna. Hér segi ég úr ræðustól Alþingis: Það hefur aldrei komið frá Samfylkingunni að hátt matarverð sé bóndanum að kenna. Það er afflutningur á stefnu okkar af öðrum sem eru hræddir við hana.

Frú forseti. Við 1. umr. um þetta mál áttum við nokkurn orðastað, ég og hæstv. landbúnaðarráðherra. Ég setti samninginn sem hér er til umræðu í samhengi við ýmsa aðra samninga sem gerðir hafa verið og skoðaði hvernig að slíkum málum er staðið. Ég tengdi það ráðherraræðinu sem því miður hefur farið vaxandi undanfarin ár. Við höfum kynnst því vel í fjárlaganefndinni þar sem þessir samningar koma flestir til skoðunar. Við sjáum því mjög vel í fjárlaganefndinni alla þessa samningagerð og hvernig ráðherraræðið hefur aukist ár frá ári. Nú eru gerðir samningar stórir og flóknir um ýmsa hluti til langs tíma. Það er rétt, svo það valdi ekki misskilningi, að auðvitað getur verið eðlilegt að samningar séu gerðir til langs tíma. Það er t.d. mjög eðlilegt gagnvart sauðfjárbændum að nægur fyrirvari sé þegar málið snýst um framtíðaráform þeirra, t.d. um bústofn og stærð hans. Það er líka eðlilegt að það sé gert til nokkuð langs tíma þannig að fjárfestingar og annað þess háttar geti tekið mið af slíku. Þetta er allt saman eðlilegt. En það sem er óeðlilegt, sem ég vék að í ræðu minni við 1. umr., er að engir aðrir skuli koma að slíkum samningum en viðkomandi ráðherrar. Nú geri ég ráð fyrir því að ráðherrum líði vel með vald sitt og vilji sýna það og nýta svona eins og kostur er.

Þetta er líkt og með kjarasamninga.

Hæstv. ráðherra. Ef við skoðum líkingu við kjarasamninga þá sem hæstv. ráðherra vill gera þá er meginreglan þar sú að samið sé milli viðsemjenda. En vissulega kemur ríkisvaldið oft að lausn kjarasamninga sem þriðji aðli, nema þegar ríkisvaldið semur við ríkisstarfsmenn, þá er það nú yfirleitt samninganefndin sem kemur að því.

Þeir eru æðimargir.

Það er hárrétt hjá hæstv. ráðherra. Þeir eru æðimargir. En ég er ekki viss um að þeir séu margir til svo langs tíma sem hér er gert. Ég er ekki viss um að þeir séu mjög margir sem eru gerðir til svo langs tíma  Ég nefni þetta ekki síst vegna þess að á fundi í fjárlaganefnd í gær var dreift nýrri skýrslu frá ríkisendurskoðun þar sem er samantekt á skuldbindandi samningum ráðuneyta og styrkveitingum ríkissjóðs á árinu 2006. Þar er farið yfir alla þá samninga sem gerðir eru með þeim hætti og þar með er samningur sá sem við ræðum hér. Til að gefa örlitla mynd og ég ætla mér ekki, frú forseti, að ræða þessa skýrslu í smáatriðum heldur aðeins að setja hana í samhengi, eru 19 samningar yfir milljarð. Nítján samninganna sem gerðir hafa verið eru yfir milljarð. Þarna eru miklir peningar á ferðinni og um margs konar samninga að ræða. Undir landbúnaðarráðuneytinu segir, með leyfi forseta: „Alls eru skráðir átta samningar sem ráðuneytið hefur gert og nema skuldbindingar ríkissjóðs vegna þeirra 34,4 milljörðum kr. á tímabilinu 2006–2010. Stærstu samningarnir eru vegna mjólkurframleiðslu og framleiðslu á sauðfjárafurðum, 29,2 milljarðar kr. Aðrir stórir samningar eru við Bændasamtök Íslands, 3,2 milljarða kr. skuldbinding á tímabilinu, og við Samband garðyrkjubænda 1,7 milljarða kr. skuldbindingu á tímabilinu.“ Þetta er sem sagt yfirlit yfir þá samninga sem landbúnaðarráðuneytið hefur gert og það er eðlilegt að þessir stærstu samningar séu nefndir hér. Þeir vega auðvitað mjög þungt. En það sem þeir hafa fram yfir mjög marga aðra samninga að þeir koma þó fyrir Alþingi. Þeir eru lagðir fram til umræðu sem er því miður ekki hægt að segja um alla samninga sem gerðir eru. Það ber auðvitað að þakka hæstv. ráðherra að slíkt sé gert og færi betur á að aðrir hæstv. ráðherrar tækju hæstv. landbúnaðarráðherra til fyrirmyndar að því leyti. Því er hins vegar ekki að neita að samningar landbúnaðarráðuneytisins eru háir eins og ég sagði áðan. Þessir tveir stærstu eru við mjólkurframleiðendur og sauðfjárbændur. Þeir vega þungt. En hér segir líka í skýrslunni, þegar samningarnir eru flokkaðir, þá er talað um samninga sem gerðir eru við samtök og þar segir, með leyfi forseta: „Aðeins er um að ræða samtök bænda og hafa verið gerðir þrír samningar við þá um mjólkurframleiðslu, framleiðslu sauðfjárafurða og garðyrkju. Áhættan hér liggur fyrst og fremst í þeim fjárhæðum sem um ræðir og hve flóknir samningarnir eru. Nauðsynlegt er að skoða framkvæmd þeirra árlega.“ Ég held að tvær síðari setningarnar skipti gífurlega miklu máli. Það er annars vegar er um mjög flókna samninga að ræða og síðan þarf að tryggja að framkvæmd þeirra sé skoðuð reglulega, t.d. árlega eins og Ríkisendurskoðun segir. Þetta var eitt af því sem ég nefndi í ræðu minni við 1. umr. Það væri mjög nauðsynlegt að meta árangur slíkra samninga og meta allar hliðar málsins. Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra, vegna væntanlega kennslustunda í merkum stjórnmálaskóla Framsóknarflokksins, datt ofan í áróðurstækni, þ.e. þá að draga ályktanir af orðum mínum í aðra átt heldur en eðlilegt hefði verið að skilja þau. Ég sagði að meta þyrfti árangur samninganna þegar um slíkar upphæðir er að ræða, í báða enda eins og ég orðaði það. Ég hélt því fram að framsóknarmenn skildu að það væri mikilvægt að skoða báða enda. En ég átti ég við að annars vegar væri endinn sem sneri að bændunum sjálfum, hvernig skilar þetta sér til bænda, og síðan hinn endinn, þ.e. hvernig skilar þetta sér síðan til neytenda. Þá kom gamalkunnur ræðubútur frá hæstv. ráðherra um að bændunum væri kennt um hátt matvöruverð, sem hvarflaði ekki að nokkrum manni. Ég held að það sé varla til sá maður, nema einhver áróðursmeistari Framsóknarflokksins sem hefur hugmyndaflug í að tengja hlutina þannig saman. Það blasir við að bændurnir fá ef eitthvað er of lítið fyrir framleiðsluna en ekki öfugt. Skýringin á hinu háa matarverði er því annars staðar en hjá bændunum sjálfum. Það er m.a. þess vegna sem ég sagði að það þyrfti að skoða báða enda. Það getur vel verið að hægt sé að auka hlut bænda án þess að auka fjármagnið í samninginn og um leið megi lækka matarverð. Ég tel að það séu sameiginlegir hagsmunir neytenda og bænda að lækka matarverð. Það styrkir stöðu íslensks landbúnaðar ef hægt verður að lækka verðið á þeim vörum. Ég held ég hafi einmitt sagt það í fyrri ræðu minni og get endurtekið að íslenskar landbúnaðarafurðir hafa auðvitað gæðin fram yfir flestar aðrar. Staða þeirra á markaði er þar af leiðandi mun sterkari, sé verðið á þeim ekki íþyngjandi hátt. Hluti af þeim vanda sem snýr að íslensku samfélagi er of hátt matarverð og eðlilegt að minna á tilraun til þess um síðustu mánaðamót að lækka og það virðist vera að það hafi tekist býsna vel í matvöruverslunum að fá lækkunina fram þrátt fyrir að ýmsir hafi haft af því áhyggjur. En það er hins vegar meira áhyggjuefni að veitingahúsin skuli ekki hafa tekið þátt í því að sama skapi. En frú forseti, varðandi slíka samninga sem þann sem við ræðum hér, flókinn samning til langs tíma, er auðvitað eðlilegt að viðhöfð séu önnur vinnubrögð við gerð slíkra samninga. Það er eðlilegt að það komi fleiri aðilar að borði. Það er ekki eðlilegt að ráðherrann einn með völdu aðstoðarfólki gangi frá slíkum samningum. Ég held að vinnubrögðin væru betri ef tryggð yrði meiri aðkoma að því, m.a. mætti kalla fulltrúa þingflokka til við slíka iðju í undirnefnd þar sem málið yrði kynnt og leitað hugmynda. Ég geri mér grein fyrir því að allar samningaviðræður eru flóknar. Þess vegna er ekki síður mikilvægt að baknefndir séu að störfum til að tryggja sem mesta sátt, ég tala nú ekki um vegna þess að við vitum að það er breytingaskeið fram undan. Það er breytingaskeið fram undan í þessum málum. Við þurfum að vanda okkur við það. Enginn vill að bændur fari illa út úr þeim breytingum. Það er auðvitað eðlilegt að í samningum sé fyrirvari um niðurstöðu Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar í þeim samningum sem þar er unnið að. Eðlilegt væri að við skoðuðum hvernig við ætlum að mæta því. Þessi iðja, sem hefur verið stunduð allt of lengi og það verður því miður líklega bara verkefni sagnfræðinga að velta því fyrir sér hvernig það hefur skilað sér í hag bænda, að binda málin í svo þröngum hópi, þessa samningagerð. Vert væri að skoða hvort ekki væri á stundum gott að fá einhverja nýja hugsun við hlutina en vera ekki of fastir í sama farinu. Gleymum því ekki, frú forseti, að hér er auðvitað stigið ákveðið skref þótt lítið sé, þ.e. að taka útflutningsskylduna af. Hún hefur valdið að vísu nokkrum deilum, meira að segja í stuðningsliði ríkisstjórnarinnar. Hæstv. ráðherra sér væntanlega sjálfur um þann slag. En í þingstörfunum er farið að bera of mikið á að ráðherraræði. Þegar það kemur fram í þessari mynd þá er Alþingi stillt upp við vegg. Það liggur ljóst fyrir að ef breytingartillaga frá einum hv. stjórnarþingmanna yrði samþykkt þá yrði samningurinn ekki lengur við lýði. Þá þyrfti að taka upp nýjar samningaviðræður og endurtaka alla kosninguna og ferlið sem slíkt. Menn hafa í raun og veru ekki þessa möguleika. Það er enginn möguleiki í raun og veru að koma með breytingartillögur og setja allt málið í uppnám. Málið er í raun frágengið. Það er búið að ganga frá því og ekkert nema leikaraskapur að fara með málið í gegnum umræður, í nefndarstörf o.s.frv. vegna þess að engu er hægt að breyta. Þetta er allt saman frágengið. Hæstv. ráðherra hefur geirneglt allt. Hann hefur engan áhuga sýnt á því að taka með sér neina aðra en sérvalda aðstoðarmenn með sér. Þeir virðast vera í svipuðum þankagangi og hæstv. ráðherra. Það er skortur á nýrri hugsun í málinu. Ég hélt þó að ýmsir hefðu á því áhuga að reyna að finna betri lausnir. Vegna þess að það er þó sameiginlegt mat, trúi ég flestra, að hag bænda þurfi að bæta og eðlilegt að menn leiti allra leiða til þess. Það hefur sigið látlaust á ógæfuhlið ráðherraræðisins undanfarin ár. Ég er viss um að hæstv. ráðherra gæti rifjað þetta upp með mér því hann hefur lengri þingreynslu en ég. Ég hef ekki verið hér nema í um átta ár og hef séð margt gerast á þeim tíma. Ég trúi því að þessi þróun hafi hafist fyrr. Ef hæstv. ráðherra leyfði sér þann munað að velta fyrir sér stöðu löggjafarvalds og framkvæmdarvalds þá trúi ég að honum mundi bregða mjög hversu hallað hefur á löggjafarvaldið í þeim samanburði. Frú forseti. Ég ætla ekki að tala mjög lengi um þetta mál þó brýnt sé og stórt. Ég vildi aðeins tengja þessa umræðu inn á þetta svið. Ég held að á haustdögum, ef ekki strax á sumarmánuðum, verði lagður sérstakur grunnur að því að snúa við þeirri óheillaþróun sem við höfum horft upp á of lengi, þar sem framkvæmdarvaldið hefur aukið hlut sinn á kostnað löggjafarvaldsins.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður gerir mikið úr ráðherraræði. Ég hef litið á mig sem þjón þjóðarinnar í starfi mínu sem landbúnaðarráðherra en ekki herra. Ég hef leitað eftir samkomulagi og oft náð góðri samstöðu um mál á þingi. Það sýnir sig að samstaða ríkir um íslenskan landbúnað. Fyrir það vil ég allt saman þakka. Hins vegar er það undarlegt sem fram kemur, hér bæði hjá Vinstri grænum og Samfylkingunni, að þeir álíta að í samningsgerð við bændur, sauðfjárbændur, kúabændur og bændur almennt og þess vegna verkalýðshreyfinguna, eigi fulltrúar flokkanna á Alþingi Íslendinga að sitja við samningagerð. Ég væri engum samningi búinn að ljúka ef svo væri. Þar fyrir utan sjá allir að þetta væri mjög óeðlilegt fyrirkomulag. Það er eðlilegt að framkvæmdarvaldið geri samning við stéttarfélög, samtök bænda, við sjómenn og fleiri. Þannig hefur það verið áratugum saman. Þetta er ný krafa sem sýnir náttúrlega að sósíalistarnir í báðum flokkum, gömlu kommarnir í báðum flokkum, hafa náð völdum bæði í Samfylkingunni og Vinstri grænum. Sannleikurinn er auðvitað sá að blessaður Pútín sjálfur í Rússlandi er framsýnni í efnahagsmálum en þessir flokkar á Íslandi. Það liggur auðvitað fyrir að þessir samningar hafa skilað sér til bænda. Megnið af þessum upphæðum fara beint til bænda. Neytendur njóta þess. Ég hef kallað aðila vinnumarkaðarins að samningagerð, t.d. í kringum mjólkina. Vikum og mánuðum saman fóru þeir yfir síðasta samning. En hins vegar er hér kominn samningur til Alþingis. Hann verður staðfestur hér og ég vona að um hann ríki mikil samstaða.

Frú forseti. Það væri hægt að hafa langt mál um þróunina sem ég gerði að umtalsefni áðan, þ.e. hvernig framkvæmdarvaldið hefur stöðugt verið að færa sig upp á skaftið á kostnað löggjafarvaldsins. Ég geri ráð fyrir að hæstv. landbúnaðarráðherra fái betri tíma til að velta því fyrir sér þegar fer að hægjast um eftir 12. maí og geti þá í rólegheitum skoðað þessa þróun. Eins og ég sagði áðan hef ég trú á því að hæstv. ráðherra muni bregða nokkuð þegar hann fer að skoða stöðuna, hvernig hún var þegar hann kom fyrst inn á þing og hvernig hún er í dag hvað þetta varðar. Það er greinilega erfitt fyrir hæstv. ráðherra að setja sig í þær stellingar að það sé hægt að hafa eitthvert samráð varðandi samningagerð sem þessa. Það eru til ýmsar útgáfur af því. Ekki er verið að ætlast til þess í þessu sambandi að fulltrúar allra flokka séu í þeirri samninganefnd sem hittir t.d. fulltrúa bænda heldur væri hægt að hafa samráðsnefnd sem baknefnd sem hægt væri að fara með mál til og ræða. Þannig væri hægt að skapa samstöðu um málið og koma nýrri hugsun að. Hins vegar er það alveg ljóst að ábyrgðin mun liggja hjá meiri hlutanum. Það er alveg rétt, þannig að ég gleymi því ekki, að ég hugsa að hæstv. landbúnaðarráðherra hafi náð samstöðu um mjög mörg mál með alls konar samráði 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni hlý orð í minn garð og raunar ágætan stuðning í mörgum málum í þinginu. Ég ætla ekki að eyða fleiri orðum í þennan góða samning. Hann verður bændum mikilvægur og neytendum einnig og framtíð sauðfjárræktarinnar. Hann kemur inn á byggðasvæði sem sannarlega þurfa á þessum stuðningi að halda og mun á næstu sex til sjö árum skapa miklu sterkari sauðfjárrækt í landi sem er eitt besta sauðfjárræktarland heims með frábærar afurðir. Hv. þingmaður velti því upp að ég myndi tímana tvenna og það er rétt. Ég kom fyrst inn á þing árið 1987, gríðarlega erfið ár frá 1987–1991, allt að fara norður og niður, erfiðleikar í fyrirtækjunum og samdráttur í þjóðfélaginu, gríðarleg kreppa frá 1991–1995 og miklir erfiðleikar, atvinnuleysi og landflótti. Svo komu síðustu 12 ár hagsældar með jafnri og sterkri þróun þannig að Ísland er á ný búið að ná sér í fremstu röð á mörgum sviðum og menn horfa til þessa lands hvernig þetta hefur gengið. Útrás fyrirtækjanna, ný tækifæri og störf hafa haft gríðarlega mikið að segja. Ég hygg að þjóðin muni ekki kjósa gegn þessari hagsæld 12. maí. Þess vegna trúi ég því að hún muni átta sig, blessuð þjóðin. Hún kann sitt fag þegar kemur að kosningum. Hún kýs ekki gegn hagsmunum sínum heldur vill þessa þróun áfram. Hún mun ekki treysta kaffibandalaginu til að taka við og það væri náttúrlega einstakt ef sósíalistarnir á Íslandi næðu völdum 12. maí og færu að stjórna.

Frú forseti. Það verður að segjast eins og er að það fer hæstv. landbúnaðarráðherra miklum mun betur þegar hann dettur í kosningagírinn heldur en þegar hann fer í Rússagrýluna. Það var heldur hjáróma málflutningur. Hinn hefðbundni framsóknaráróður, sem hæstv. ráðherra hefur stundað í nokkrum kosningum, er greinilega kominn í gang og nú á að treysta á þjóðina, að hún muni sjá að allt er fagurt sem fram undan er ef Framsóknarflokkurinn fær áfram að velgja stólana. Það verður að segjast eins og er, frú forseti, að litla trú hef ég á því að spádómar hæstv. ráðherra rætist. Ég held að því miður, hans vegna og hans flokks, sé tími Framsóknarflokksins liðinn sem slíkur og sé nú nær því að menn í flokknum einbeiti sér að því að reyna að endurreisa hlutina frá því þegar Framsóknarflokkurinn 

Frú forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að blanda mér í þessar umræður enda hafa tveir talsmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gert það prýðilega og gert grein fyrir afstöðu okkar til þessa máls, hv. þm. Jón Bjarnason og Þuríður Backman. Við viljum standa vörð um öflugan landbúnað og hlaupumst ekki undan merkjum í þeim efnum. Við lítum á það sem samtengt hagsmunamál búgreinarinnar, úrvinnsluiðnaðarins og neytenda í landinu að fundin sé farsæl sambúð þessara aðila og við styðjum og stuðlum að því að hér sé landbúnaður og tiltekið matvælaöryggi eins og nálæg lönd yfirleitt gera. Það má segja að aðstæður okkar og Norðmanna séu að mörgu leyti hliðstæðar í þessum efnum og annarra landa þar sem menn standa við bakið á búskap við hánorrænar aðstæður. Reyndar er það svo að víða um heim og víðast hvar er landbúnaður í einhverjum mæli studdur. Aðeins örfá lönd reka hann án nokkurra styrkja og þá fyrst og fremst lönd sem hafa einstaklega hagstæð náttúruskilyrði og hagstæðar aðstæður og þá er yfirleitt um að ræða mjög þróaðan stórbúskap sem er þó rekinn á öðrum forsendum en þeim sem hefðbundinn evrópskur og vestur-evrópskur landbúnaður hefur gjarnan verið að hann er samtvinnaður menningu og búsetu og byggð viðkomandi landa og almennt viðurkennt að hann býr við nokkuð sérstakar aðstæður og um hann gilda sérstakar reglur. Þá er og til þess að líta að heimsverslun með matvæli er langt frá því að vera á hreinum samkeppnisforsendum. Víða eru enn við lýði útflutningsstyrkir sem bjaga verðmyndun og skekkja. Tiltölulega lítill hluti heimsframleiðslunnar hefur þannig áhrif á verðmyndun á þessu sviði og það er löngu viðurkennt og tekist á um það víða á alþjóðavettvangi að á þessu sviði gilda flóknar og sérstakar reglur. Enn má bæta því við sem snýr að umhverfismálum og umhverfishlið þessarar atvinnugreinar en hún er ræktunarstarf og nýtir lífrænar auðlindir og búpening þannig að allt hangir þetta saman með ýmsum hætti. Ég gæti farið út í langa efnisumræðu um þennan samning, virðulegi forseti, og stöðuna í íslenskum landbúnaði og hefði alveg skap í mér til að gera það og hef ýmislegt um það að segja. Ég þykist alveg vera umræðuhæfur á því sviði, reynslu minnar og þekkingar vegna. En það sem knúði mig til að biðja um orðið voru orðaleppar hæstv. landbúnaðarráðherra. Mér finnst með endemum að hæstv. landbúnaðarráðherra skuli aftur og aftur í þessari umræðu um búvörusamning, um faglegt og mikilvægt pólitískt málefni þeirrar atvinnugreinar hverrar málefni hann fer með í Stjórnarráði Íslands koma inn í umræðurnar með hreint pólitískt skítkast og orðaleppa af því tagi að það er hæstv. ráðherra til stórkostlegrar minnkunar. Hvaða erindi á það inn í umræður um búvörusamning að fara að væna menn um þröngsýni, afturhaldssemi, kommúnisma eða hvað það nú er sem hæstv. ráðherra telur einna verstu ónefnin sem hann geti skellt á menn? Og halda menn að það væri ekki meiri reisn yfir því fyrir landbúnaðarráðherra lýðveldisins að reyna að vera málefnalegur og reyna að svara yfirveguðum ræðum sem fluttar hafa verið með einhverjum rökum og einhverjum málefnum? Hæstv. landbúnaðarráðherra ræður að vísu mjög illa við slíkar umræður, það er vel þekkt. Og þá bregður hann yfirleitt annað tveggja á það að segja aulabrandara og flissa sig út úr umræðunni eins og hann væri staddur á þorrablóti eða hann fer í pólitískt skítkast og orðaval af því tagi sem hann viðhafði áðan og trekk í trekk undir þessari umræðu, aðallega í andsvörum að vísu. Fyrst við hv. þm. Jón Bjarnason, svo við hv. þm. Einar Má Sigurðarson og reyndar í fleiri tilvikum hér. Það er ekki stórmannlegt. Nú getum við að sjálfsögðu eftir því sem við viljum fært pólitískan eldhúsdag inn í umræður um einstök þingmál eins og hér er þá verið að gera af hálfu hæstv. landbúnaðarráðherra. Honum nægði greinilega ekki gærkvöldið. En það vil ég segja við hæstv. landbúnaðarráðherra að ef hann ætlar að tosa fylgi Framsóknarflokksins eitthvað upp held ég að hann ætti að reyna að nota einhverjar árangursríkari aðferðir en þessar. Auðvitað er það deginum ljósara að ríkisstjórnin er farin á taugum. Það leyndi sér ekki í umræðunum í gærkvöldi að þar töluðu hræddir menn þar sem voru ráðherrar ríkisstjórnarinnar, röðuðu sér á mælendalistana og notuðu nánast allan ræðutíma sinn í að hamast í stjórnarandstöðunni, höfðu lítið fram að færa frá eigin brjósti og höfðu greinilega misst trúna á og kjarkinn hvað það varðar að þeir hefðu eitthvað það fram að færa af eigin ágæti og afrekum sem dygði til þess að þjóðin mundi kjósa þá og fela þeim aftur völdin í landinu. Nei, það var hvað stjórnarandstaðan væri hættuleg. Allur málflutningurinn gengur út á það. Og hæstv. landbúnaðarráðherra er hér enn við sama heygarðshornið. Hann segir að vísu að þegar þjóðin fari að hugsa sig um, eins og hann orðaði það hér áðan, muni fylgi Framsóknarflokksins vaxa. Ætli það sé ekki akkúrat öfugt? Ætli það sé ekki einmitt vegna þess að þjóðin hefur verið að hugsa sig um sem Framsóknarflokkurinn er að verða að engu og verðskuldað. Það er nefnilega þannig, frú forseti, að kjósendur eru fullfærir um að meta hlutina sjálfir og þeir þurfa ekki og allra síst hjálp Framsóknarflokksins til þess og leiðbeiningar og leiðsögn um það hvern þeir eiga að kjósa í vor. Framsóknarflokkurinn á að reyna að vera maður til þess, ef svo má að orði komast, að bera ábyrgð á verkum sínum en hlaupa ekki í felur, hlaupa ekki í stjórnarandstöðu og þá geta kjósendur dæmt um það hvort þeir telji að hann hafi staðið sig þannig að hann verðskuldi mikið traust og trúnað. Það er sem betur fer allt sem bendir til þess að Framsóknarflokkurinn fái rækilega ráðningu, sem hann á skilið, rétt eins og hann fékk í sveitarstjórnarkosningunum sl. vor og leið hans niður á við í íslenskum stjórnmálum sem hefur verið samfelld, a.m.k. síðan 1995, haldi áfram. Framsóknarflokkurinn er á góðri leið með að gera sjálfan sig að næstminnsta ef ekki minnsta flokki landsins og hann hefur við engan að sakast nema sjálfan sig.

Er þetta ekki um búvörusamninga?

Ég er að nota það tækifæri sem þú bauðst upp á, hæstv. landbúnaðarráðherra, að fara í almennan pólitískan eldhúsdag og ef þú þolir ekki að þér sé svarað ættirðu að vera í einhverju öðru starfi. Það er bara þannig. Hæstv. landbúnaðarráðherra ætti þá að fá sér eitthvað annað að starfa. Ég er alveg ófeiminn við að ræða við Framsóknarflokkinn um þessa hluti en ég fer fram á það okkar allra vegna að við reynum að hafa umræðuna sæmilega málefnalega. Það er ekki stórmannlegt 

Hæstv. forseti. Dæmi nú hver fyrir sig. Var þetta málefnaleg umræða um búvörusamning? Hér hafa að vísu farið fram mjög málefnalegar umræður af hálfu flokkssystkina hv. þingmanns og margra annarra. Hins vegar hafa pólitískar glettur, sérstaklega á milli mín og Samfylkingarinnar, komið upp og eru ekki til skaða í umræðunni. Einhvern tíma orti skáld: Fullur af illu einu/illyrðin sparar síst. Hér hefur hv. þm. Steingrímur Sigfússon sýnt að hann þolir enga gagnrýni, stekkur upp á nef sér og verður fokvondur ef við hann er komið. Í 24 ár hefur þessi hv. þingmaður skammað allt og alla með stóryrðum. Nú er búvörusamningsumræðan hans um sauðfjárræktina sú að hann þolir ekki einhverjar pólitískar glettur sem hér hafa gengið og hann kemur inn í umræðuna alveg eins og snúið roð. Mér er nákvæmlega sama því að ég hef engar áhyggjur af stöðu Framsóknarflokksins. Hann mun ná fylgi sínu. Þjóðin mun auðvitað átta sig á því að menn sem boða það sem hv. þingmaður og flokkur hans boðar eiga ekki að komast til valda á Íslandi. Þeir eru best settir í stjórnarandstöðu eins og slíkir flokkar eru auðvitað um allan heim. Hæstv. forseti. Hér hefur í dag farið fram mjög málefnaleg 2. umr. um búvörusamninginn og nú sjá allir og ég bið þingheim og þá sem fylgdust með umræðunni að sjá í hvers lags skapi hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er. Um leið og hann fær smágagnrýni verður hann öskuillur og fýkur upp í ræðustólinn með enn þá meiri svívirðingum en nokkru sinni fyrr. Ég skal að vísu viðurkenna að mér þykir vænt um hv. þingmann og tel hann til vina minna og ég veit að hann hefur heilmikla þekkingu á landbúnaðarmálum enda verið landbúnaðarráðherra sjálfur, sveitadrengur að uppeldi og 

Frú forseti. Ég bjóst ekki við því að hv. þm. Guðni Ágústsson þyldi að tekið væri aðeins á honum. Það sannaðist auðvitað. Það er nefnilega svo undarlegt með hæstv. landbúnaðarráðherra að hann telur að hann eigi að hafa einkarétt á tilteknum hlutum, hann eigi að hafa einkarétt á því að kalla andstæðinga sína hér ónefnum, gera þeim upp skoðanir, kenna þá við kommúnisma, einræði, afturhald, þröngsýni og guð má vita hvað. En um leið og aðeins er tekið á móti hæstv. landbúnaðarráðherra er hann hrokkinn í þennan gír. Það er ekki þannig að hæstv. landbúnaðarráðherra Guðni Ágústsson hafi einn leyfi til þess og geti búið við friðarskyldu hvað það varðar að það megi ekki anda á hann á móti. Þannig finnst framsóknarmönnum að þetta eigi að vera, þeir megi úthúða öðrum, snúa út úr og gera þeim upp skoðanir en um leið og tekið er eitthvað á móti er allt í uppnámi á framsóknarheimilinu. Það er svo undarlegt með þá framsóknarmenn að þeir halda að þeir njóti einhverrar friðhelgi. Það er ekki búið að friðlýsa tegundina enn þá. Það er ekki svo að það megi ekki anda á hana, eða hvað? Ég held að hæstv. landbúnaðarráðherra verði bara að una því að stundum sé tekið á móti honum þegar hann kemur með sinn venjulega stíl eins og hann hefur gert aftur og aftur í umræðunni. Það var landbúnaðarráðherra sem hóf þennan leik, það var landbúnaðarráðherra sem kom með pólitískt skítkast í umræðuna aftur og aftur í andsvörum og það er við hann að sakast ef menn kvarta undan því að þetta hafi sett ljótan svip á umræðuna sem hefur að öðru leyti fjallað um þetta faglega mál, búvörusamninginn. Vegna þess sem hér var rætt um að það væri eitthvað óeðlilegt að vekja athygli á því að um málið hefði ekki verið haft mikið þverpólitískt eða faglegt samráð vil ég segja að svo er að sjálfsögðu ekki. Það er fullkomlega eðlilegt í ljósi þess að hér er ekki bara um samning að ræða, hér er um stefnumótun og starfsgrundvöll heillar atvinnugreinar að ræða og það er eðlilegt að menn veki athygli á því að æskilegt væri að reyna að leita um slík málefni sem víðtækastrar samstöðu og þverpólitískrar sáttar, enda var það iðulega gert á árum áður.

Hæstv. forseti. Í tíð hv. þingmanns sem landbúnaðarráðherra hygg ég að gerður hafi verið einn búvörusamningur. Ég hygg að hann hafi staðið að honum með svipuðum hætti og gert er við þennan búvörusamning. Ég vil segja um orð hv. þingmanns að framsóknarmenn hafa ekki staðið mikið í því að verja sig. Þeir hafa þolað mikla gagnrýni, ósvífna umræðu af hálfu vinstri grænna og margra annarra, mjög ósvífna og ódrengilega umræðu. Framsóknarmenn  Ég minntist á blessaðan Pútín áðan. Ætli það hafi ekki farið fyrir brjóstið á honum? Pútín sem er mjög framsýnn maður og er að reyna að breyta Rússlandi er aðdáunarverður. Hann vildi auðvitað að sín staða í sínu landi væri eins og hún hefur verið hjá Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum síðustu árin, vaxandi hagsæld og velmegun. Ég minntist á blessaðan Pútín. Kannski hefur það farið fyrir brjóstið á hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, svo viðkvæmur er hann vegna fortíðar sinnar, þessi hv. þingmaður, og þeirra skoðana sem hann hafði. Menn vita hvernig Austur-Evrópa fór. Hún fór illa vegna þess að pólitíkin 

Frú forseti. Varðandi búvörusamninginn 1991 var einmitt reynt að skapa mjög víðtæka sátt á bak við hann. Grunnur að þeim samningi var lagður í víðtæku samstarfi aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda. Eftir föngum var leitað pólitísks samstarfs um það mál líka. Sá samningur var í raun skilgetið afkvæmi þjóðarsáttarinnar og það er ágætt að halda því til haga að bændur áttu stóran hlut í þjóðarsáttinni, og samstarf landbúnaðarins við stjórnvöld og aðila vinnumarkaðarins skipti á þeim tíma mjög miklu máli. Þannig varð t.d. verðlagning búvara stór liður í því að ná niður verðlagi og verðbólgu í kringum 1990 og ætli landbúnaðarráðherra hafi ekki eitthvað komið þar við sögu. Varðandi orðræðuna að öðru leyti telur hæstv. ráðherra sig sjálfsagt mjög orðprúðan þegar hann ber á aðra að þeir séu kommúnistar í hinum austur-evrópska skilningi sem hæstv. ráðherra vitnar þar til. Ég tel að það sé alvarlegur áburður á menn ef það er það sem hæstv. ráðherra á við, að hann ýi að því að maður eigi eitthvað sammerkt með flokkseinræðisharðstjórum kommúnistaríkja Austur-Evrópu eins og þau urðu verst. Ég frábið mér að mér sé líkt við slíkt. Ég á ekkert skylt við það hugarfar.  Hæstv. landbúnaðarráðherra finnst þetta allt í lagi. Hann slengir þessu hér fram og er svo hissa þegar honum er aðeins svarað, vælir þá eins og þeir framsóknarmenn gjarnan gera ef eitthvað er tekið á þeim. Ég verð bara að fara að fá einhverja leiðsögn um það hvað má yfirleitt segja við framsóknarmenn og hvað ekki til þess að þeir hrökkvi ekki af hjörunum.

Hæstv. forseti. Ég hef fylgst nokkurn veginn með umræðunni. Ég varð satt að segja dálítið hissa á því þegar inn í hana var dregið pólitískt ástand í Austur-Evrópu fyrr á tíð. Þar höfðu menn uppi nokkuð sem kallað var áætlunarbúskapur. Hann var hugsaður þannig að það voru einstakar grunngreinar sem um var gerð áætlun fram í tímann. Fimm ára áætlanir voru þekktar, jafnvel sex ára áætlanir, sjö ára áætlanir eða eitthvað svoleiðis þar sem ríkið hafði fingurna í öllu saman, þ.e. hvernig reka ætti viðkomandi atvinnugreinar. Hvað skyldi vera innifalið í þeim búfjársamningi sem við erum með í höndunum? Er ekki hægt að halda því bókstaflega fram að ríkið sé með fingurna víða í þessum atvinnurekstri í landbúnaði á Íslandi? Er ekki hægt að halda því fram að þetta sé ríkisrekinn atvinnurekstur að mörgu leyti þegar meira en helmingurinn af því sem bændur fá fyrir vinnu sína er greiddur úr ríkissjóði? Það eru ekki mörg ár frá því að hér voru framlög á fjárlögum til að byggja haughús í sveitum. Slík framlög voru á fjárlögum eftir að ég kom á þing, einhvern tímann á árunum 1992–1994. Þá voru afgreiddir slíkir styrkir til þessa atvinnurekstrar í landinu. Nei, ég held að menn ættu ekki að tala um landbúnað á Íslandi eins og þar sé fullt frelsi og þar sé staðið að því með sama hætti og í öðrum atvinnugreinum. Það er ekki þannig. Þessi atvinnurekstur er meira og minna undir handarjaðri ríkisins og búinn að vera alla tíð. Það eru ekki allir sáttir við að það skuli vera þannig. Hvar er frelsi bændanna? Hafa menn frelsi til framleiðslu? Nei, menn hafa ekki frelsi til framleiðslu einfaldlega vegna þess að frelsi getur ekki verið til staðar nema að til staðar sé markaður sem dugar fyrir þeim tölum sem framleiðslan hefur. Verðið sem menn fá fyrir viðbótarframleiðsluna dugar ekki til þess. Þess vegna geta menn ekki talað um fullt frelsi til samkeppni og framleiðslu í landbúnaði. Kerfið er ekki þannig, það er þannig að það er skammtað til aðilanna og menn hafa haldið þannig utan um þetta að þeir hafa ætlast til þess að hægt væri að stýra framleiðslunni og stuðningnum til bænda. En bæði kerfin, bæði mjólkurframleiðslan og sauðfjárafurðaframleiðslan, eru úr sér gengin af því að menn hafa leyft einhverju pínulitlu frelsi að koma þar inn sem þýðir að það er ekki hægt að halda áfram inn í framtíðina með fyrirkomulagið eins og það er. Reyndar hefðu menn átt að endurskoða það kerfi hvernig svo sem á stæði núna en það bólar ekkert á því í samningunum. Hér er haldið áfram með sama hætti inn í framtíðina eins og menn hafa gert í fortíðinni. Það er það sem ég tel ámælisverðast í þessum samningi sem er þetta langur og inn í framtíðina, alveg til ársins 2013, að hér eru ekki stigin nema pínulítil skref inn í framtíðina. Það eina sem skiptir verulegu máli í þessum samningi er að menn hopa frá þeirri útflutningsskyldu sem á bændum hvílir. Menn hafa auðvitað komist að raun um að hún getur ekki gengið upp. Það er ekki hægt að nota hið opinbera með þeim hætti sem var gert með þessari útflutningsskyldu. Það er ekki hægt að segja við framleiðendur í landinu: Þið skuluð flytja framleiðslu ykkar út. Jafnvel við framleiðanda sem getur selt allt sitt kjöt á markaði innan lands. Hann skal vera skyldugur til að flytja út kjöt. Ég er algjörlega sammála hæstv. landbúnaðarráðherra um að þessu þurfti að breyta. Það er jákvætt í þessum samningi. Ég er á þeirri skoðun að á ferðinni sé samningur sem menn hefðu átt að vanda sig meira við. Af hverju skyldu menn hafa stokkið til og klárað þennan samning með þessum hætti? Svörin hafa ekki komið. Ég tel að svörin við þessu séu þau að þeir sem ráða ríkjum á ríkisstjórnarbænum og í forustu Bændasamtakanna hafi talið það öruggara ef þeir ættu að fá að halda áfram á sömu braut og þeir hafa verið á að gera þennan samning og ganga frá honum áður en þessi ríkisstjórn snýr upp tánum í vor. Það held ég að sé ástæðan fyrir því að menn telji að svona mikið liggi á við að ljúka þessari samningsgerð. Ekki þurfti að gera það vegna þess að ekki væri nógur tími til að ganga frá þessum málum eftir að nýtt þing hefði verið komið saman að hausti. Samningurinn sem í gildi er rennur ekki út fyrr en um áramót. Ég hafði svo sem ekki ætlað mér að halda langar ræður um þennan samning. Ég er búinn að segja það sem ég ætlaði að segja um hann við 1. umr. Ég vil þó til öryggis endurtaka það sem ég tel ástæðu til að gera í hverri ræðu sem samfylkingarmenn halda sem er það að við viljum hjálpa landbúnaðinum á Íslandi inn í framtíðina. Við leggjum ekki til að stuðningurinn verði tekinn af honum. En við gerum það að skilyrði að þær aðferðir sem eru notaðar til að hjálpa landbúnaðinum verði ekki til þess að hækka verð á öðrum vörum á markaði á Íslandi. Það er lágmarksskilyrði fyrir því að við getum stutt landbúnaðarstefnuna. Við sjáum ekkert eftir þeim fjármunum sem er verið að nota til að styðja landbúnaðinn í landinu en við getum ekki sætt okkur við að það verði til að halda uppi verðlagi á matvörum hér í landinu, á öðrum vörum en landbúnaðurinn framleiðir og selur. Þarna þurfa menn að finna sáttaleið og líka aðferðir sem duga landbúnaðinum inn í framtíðina. Við viljum auðvitað að hér sé landbúnaður. Þegar menn tala um þá skoðanakönnun sem Bændasamtökin létu fara fram - það þurfti ekkert að gera hana. Það vita allir að fólk á Íslandi vill að hér séu framleiddar landbúnaðarvörur. En það er ekki hægt að nota slíka könnun sem einhvers konar sönnun fyrir því að viljum að það séu notaðar innflutningshömlur og annað slíkt til að hækka almennt vöruverð í landinu. Það er bara ekki þannig. Íslendingar eru tilbúnir að standa við bakið á bændum og framleiðslu þeirra og greiða hana niður en við erum ekki tilbúin til að greiða niður kjöt til útflutnings á aðra markaði. Hvað skynsemi er í því þegar menn fá ekki hærra verð en raun ber vitni á þeim mörkuðum? Hér hefur mikið verið rætt um þessa útflutningsskyldu og vinstri grænir virðast t.d. mjög harðir á því að það eigi að halda uppi því kerfi sem segir auðvitað sitt um það hvers konar afstöðu þeir hafa til neytenda í landinu. Ég verð að segja alveg eins og er að ég bara skil það ekki. Hvernig í ósköpunum stendur á því að þeir átta sig ekki á því að þessi útflutningsskylda hækkar vöruverð í landinu um 1,5 milljarða á ári samkvæmt mati WTO? Auðvitað þurfum við að hætta slíku, fyrir nú utan að það er full ástæða að halda að það sé brot á samkeppnislögum að vera með þessa útflutningsskyldu. Þessa umræðu þurfa menn að taka. Ég trúi því að menn komist að þeirri niðurstöðu að þær aðferðir sem við höfum búið við á undanförnum árum sem hafa valdið hér háu vöruverði á öðrum vörum en landbúnaðurinn framleiðir séu ótækar og við verðum að leita annarra leiða. Ef þessi ríkisstjórn lifir ekki af kosningarnar í vor tel ég fulla ástæðu til þess að gera mér góðar vonir um það að bændur á Íslandi verði meira en tilbúnir til að ræða aðrar leiðir til stuðnings við landbúnað en þær sem hafa verið hafðar uppi fram að þessu. Ég tel reyndar að þeim hafi aldrei verið nein hætta búin af hálfu Samfylkingarinnar þó að þeir hafi kosið að ráðast gegn henni vegna þeirra tillagna sem hún setti fram. Það var svolítið öðruvísi þegar ríkisstjórnin kom með sínar þótt þær væru af sama tagi. Þetta er pólitíkin á Íslandi sem menn þurfa að búa við en það er alveg ástæða til þess að ræða um hana. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, hæstv. forseti, en ég taldi ástæðu til að kveðja þennan búvörusamning með þessum hætti.

Frú forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi eitthvað misskilið viðhorf okkar í þessum efnum ef hann leggur út af því þannig að okkur sé það eitthvert sérstakt keppikefli og kappsmál að halda við útflutningsskyldum um aldur og ævi. Það er allt annað mál að hafa heimildir til þess að mögulegt sé að grípa inn í ef þannig aðstæður skapast tímabundið, t.d. hér á kjötmarkaði, að til hreinna vandræða horfir. Ég veit að hv. þingmaður þekkir það vel til þessara mála að hann man það ástand sem t.d. skapaðist hér á kjötmarkaði um skeið og varð engum til framdráttar eða til góðs og ekki heldur neytendum. Þetta kostaði samfélagið allt mikla fjármuni vegna þess að hlutir fóru algjörlega úr böndunum. Það urðu fjöldagjaldþrot í vissum kjötgreinum og umtalsvert þjóðhagslegt tap í raun og veru af því ástandi sem þar skapaðist. Sem betur fer hefur kjötmarkaðurinn jafnað sig og almennt hefur landbúnaðarmarkaðurinn leitað og náð miklu betra jafnvægi nú síðustu árin. Það á að vera öllum fagnaðarefni og vonandi getur það haldist þannig. Vonandi reynir ekkert á einhverja sameiginlega útflutningsskyldu hjá bændum. En vegna þess hvernig kerfið er uppbyggt og vegna þess hversu óskaplega viðkvæmur þessi markaður er þá hafa margir áhyggjur af þessari mögulegu stýringu sem þarna hefur getað átt sér stað, að henni verði alveg varpað fyrir róða og engin tæki eða möguleikar séu til að grípa inn í ef svona ástand virðist vera að skapast. Í mínum huga eru það að minnsta kosti aðalrökin fyrir því að æskilegt væri að hafa möguleika til inngrips af þessu tagi jafnvel þótt við getum verið sammála um að það sé ekki æskilegt að þurfa það. Ég held að það sé ekki, a.m.k. ekki eins ég hugsa það, markmið í sjálfu sér eða keppikefli eða eitthvað sem menn vilji gera. Spurningin er hvort það skaðar einhvern að það séu möguleikar til þess ef svona aðstæður skapast.

Hæstv. forseti. Það ástand sem hv. þingmaður vísaði til á markaðnum var auðvitað erfitt og vont fyrir þá sem áttu hlut að máli. En ég vil þá beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hvort hann telji að það hefði átt að taka upp slíka útflutningsskyldu á aðrar greinar. Telur hann yfirleitt að þessi aðferð gangi ef framleiðendur af einhverjum ástæðum lenda í vandræðum vegna offramleiðslu eða kunna ekki fótum sínum forráð á markaðnum? Á þá ríkið að koma til og gera það að skyldu að einstakir framleiðendur taki vörur af markaði og flytji út? Ég er algjörlega andvígur svona aðferðum, að hið opinbera geti gripið inn með þessum hætti og tel það hið mesta óráð. Það er ekki verið að banna bændum að flytja út kjöt af neinu tagi þó að þessi útflutningsskylda sé tekin af. Það er hins vegar verið að hverfa frá þessari aðferð sem ég tel að gangi ekki. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég hef aldrei botnað í því hvers vegna neytendur og þeir aðilar sem bera hag neytenda mest fyrir brjósti, verkalýðsfélög og aðrir, hafa ekki mótmælt því harðar en þeir hafa gert að nota slíkar aðferðir við að skammta framboð á markað. Mér finnst þær ekki boðlegar og þær eru að öllum líkindum líka lögbrot.

Virðulegi forseti. Ég held að ef við viljum fjalla um þessi mál af sanngirni þá verðum við auðvitað að hafa í huga sérstöðu landbúnaðarins og alveg sérstaklega þeirra tveggja greina hans sem eru bundnar af búvörusamningum. Þeir samningar eru ekki bara samningar um tiltekinn ríkisstuðning, þeir eru líka um leið starfsgrundvöllur þeirra greina. Að mínu mati er í raun og veru ekki hægt að líkja landbúnaðinum, og þá sérstaklega sauðfjár- og mjólkurframleiðslunni, saman við neina aðra atvinnustarfsemi. Nú getum við lengi deilt um það hvernig það kerfi er og af hverju það er eins og það er. Staðreyndin er auðvitað sú að það eru sögulegar, pólitískar, landfræðilegar og byggðarlegar ástæður fyrir því að hlutirnir eru eins og þeir eru. Það á sér allt sínar skýringar ef við viljum leita þeirra í sögunni. Menn hafa að mínu mati verið að vinna sig út úr þeim hlutum og í rétta átt, meira og minna samfellt síðastliðin tuttugu ár eða svo. Sérstaklega má þó segja að það hafi verið frá því á ofanverðum 9. áratugnum, með samningum og aðgerðum sem þá var farið í til þess að draga úr offramleiðslu sem þá var mjög mikil og var ríkisstyrkt og flutt út með miklum kostnaði, til þess ástands sem nú er og er náttúrlega til muna heilbrigðara en hlutirnir voru þá. Svo við tölum ekki um hversu lítið brot af ríkisútgjöldunum rennur til þessara verkefna í dag borið saman við það sem var hér fyrir ekkert óskaplega löngum tíma og við munum báðir, ég og hv. þingmaður. En ég held að hlutirnir hafi þokast mjög langt í rétta átt. Það hefur orðið mikil hagræðing í landbúnaðinum og matvælaiðnaðinum. En það má vissulega betur gera. Það er sameiginlegt viðfangsefni og sameiginlegt keppikefli og ég held að það sé farsælast að reyna að gera það í samstarfi. Samstarfi aðila vinnumarkaðarins, neytenda og bænda og reyna að hafa sem mestan frið um þetta mál. Það er okkar viðhorf.

Hæstv. forseti. Ég er algjörlega sammála síðustu orðum hv. þingmanns. Auðvitað þurfa menn að leita að friði um þessi mál. Sá friður hlýtur að verða fundinn með því að hann sé á milli allra aðila. Ég tel að sáttin eigi að vera um það að íslenskur landbúnaður, t.d. sá landbúnaður sem við erum að tala um í þessum samningi, sé styrktur í því augnamiði að hann sinni innanlandsmarkaði. Ef menn vilja síðan flytja út þessa vöru þá verði það að vera með þeim hætti að menn fái fyrir hana það verð sem til þarf. Útflutningsbætur voru lagðar af á sínum tíma eins og hv. þingmaður nefndi. En sannleikurinn er sá að við erum farin að greiða með útflutningi á undanförnum árum. Verðið á þeim vörum sem hafa verið fluttar úr landi segir okkur að þarna sé í raun og veru verið að styrkja útflutning. Það tel ég ekki vera neinn frið um. Mér finnst ekki heldur getað verið friður um að nota aðferðir eins og þær sem felast í útflutningsskyldunni, einfaldlega vegna þess að sú stýring inn á markaðinn sem þannig er fengin er mjög óeðlileg og mér finnst líka að menn þurfi að horfa í eigin barm hér á löggjafarsamkomunni og svara því hvort þeir telji það koma til greina að nota löggjöf í landinu til þess að skylda einstaka framleiðendur til þess að flytja vöru sína úr landi, jafnvel þó að þeir geti selt hana á innanlandsmarkaði. Það er aðferð sem ég get engan veginn skrifað upp á að geti gengið upp. Það er þess vegna sem ég hef verið á móti þessu fyrirkomulagi ekki síður en af hinni ástæðunni. En menn verða auðvitað að bera virðingu fyrir hagsmunum neytenda í þessu líka. Sú stýring á markaðnum sem þarna er á ferðinni er metin af öðrum aðilum en mér þar sem  
            

Frú forseti. Hér erum við að ræða samning við þá stétt eða þann hóp fólks í landinu sem stendur hvað verst Mér finnst merkilegt að verða vitni að því að hæstv. landbúnaðarráðherra komi í þessa umræðu og gefi það í skyn að ef breyting verður á stjórn landsins muni það hafa slæmar afleiðingar fyrir þennan atvinnuveg. Ég held að fólk sem starfar í landbúnaði, bændur, ætti að velta því fyrir sér hvernig þróunin hefur verið á síðustu árum, hvort hún hafi verið fram á við eða hvort miðað hafi aftur á bak, hvort fólk hafi það betra í þessum atvinnuvegi nú en það hafði áður en hæstv. landbúnaðarráðherra, Guðni Ágústsson, tók við völdum. Ég er sannfærður um að fólk mun örugglega segja að ástandið sé ekkert betra. Þess vegna furða ég mig á því að hæstv. landbúnaðarráðherra komi hér og tali eins og ástandið standi og falli með Framsóknarflokknum. Það má miklu frekar dæma það út frá ástandi landsbyggðarinnar, að lífsskilyrðum hafi miklu frekar hrakað á landsbyggðinni og meðal annars hjá sauðfjárbændum. Það er óumdeilt að Framsóknarflokkurinn hefur leikið byggðir landsins gríðarlega illa og einnig þann hóp sem hér um ræðir og við erum að fjalla um og hefur samþykkt þennan samning. Við í Frjálslynda flokknum erum talsmenn landsbyggðarinnar og teljum að þó svo við ætlum að fallast á þennan samning þá sé hann ekki algóður. Hann er mjög gallaður. Einn helsti gallinn við samninginn er sá að verið er að úthluta styrkjum, stórum hluta af þeim peningum sem við erum að tala um hér, sem er upp á um 19 milljarða samtals, eftir því hvernig bústarf manna var í byrjun 9. áratugarins. Það er sem sagt verið að úthluta styrkjum eftir því hvernig menn framleiddu fyrir liðlega 20 árum. Það er auðvitað gagnrýnisvert að verið sé að útdeila miklum opinberum fjármunum út frá svo gömlum tölum, út frá því hvernig menn framleiddu fyrir 25 árum. Ég vil einnig taka upp hanskann fyrir bændur í umræðunni um hátt matarverð, sem hefur blandast inn í umræðuna um þennan samning, og minna enn og aftur á það að innlend hefðbundin landbúnaðarframleiðsla er ekki nema einn þriðji af matarreikningi heimilanna. Þegar menn tala um og halda því á lofti að hátt verð á innlendum landbúnaðarvörum valdi miklum búsifjum hjá heimilum landsmanna, þá er það ekki alveg rétt. Ef menn skoða þetta grannt er þetta einn þriðji, eins og ég sagði áðan, af matarreikningi heimilanna. Síðan verðum við líka að líta til þess að þegar lækkanir hafa komið til, svo sem nýlegar lækkanir á virðisaukaskatti, þá hefur það ekkert skilað sér til heimilanna og má færa rök fyrir því að þó svo að miklar lækkanir fengjust á afurðum bænda þá þarf það ekki endilega að skila sér til neytenda eins og markaðurinn er nú um stundir. Það sem mér finnst að við verðum að athuga þegar við ræðum landbúnaðarmál er hvernig stjórnvöld hafa staðið sig á síðustu árum. Þau hafa staðið sig afar illa og leikið í rauninni sauðfjárbændur mjög grátt. Það hefur verið gefið í skyn að verið sé að fara í einhverja hagræðingu með fækkun sláturhúsa og opinberir fjármunir hafa verið notaðir, hugsið ykkur, í að loka atvinnutækjum á minni stöðum á landinu og úrelda sláturhús. Það hefur verið gert með þeim hætti að hæstv. landbúnaðarráðherra, sem lætur stundum í það skína að hann sé einhver brjóstvörn bænda, sem hann er alls ekki, telur að þetta sé leið til að komast að hagræðingu. Hver hefur árangurinn verið? Hann hefur ekki verið góður. Þetta hefur ekki skilað sér í vasa bænda. Hvað notuðu menn þegar þeir voru að rökstyðja að fara ætti í þessa úreldingu? Hvaða rök notuðu menn? Menn notuðu einhverja útreikninga sem voru gerðir fyrir sláturhús sem höfðu sameinast undir nafni Goða og höfðu farið þráðbeint á hausinn. Þetta eru útreikningarnir en hæstv. landbúnaðarráðherra kemur ekki og segir okkur frá því hvað þetta hafi í rauninni komið sér betur fyrir bændur eða hvað þá neytendur. Það kemur ekkert fram. Honum dettur ekki í hug að rökstyðja það og vissulega er öfugsnúið að Sjálfstæðisflokkurinn, sem kennir sig við frelsi í viðskiptum, stundum, skuli nota opinbera peninga til þess að úrelda og loka atvinnutækjum. Rökstuðningur þessara flokka, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, var m.a. sá að verið væri að uppfylla einhverjar Evrópureglur. Það var í rauninni bara plat og mjög ódrengilegt og ósvífið að þeir flokkar skuli nota þá röksemd vegna þess að landbúnaður er algerlega undanþeginn Evrópureglum og við getum hagað okkar málum eins og við viljum. Þar að auki er mun meira frelsi í Evrópusambandinu til að vera með heimasláturhús eða minni sláturhús þar sem ekki eru gerðar eins ríkar kröfur og hér. Hér erum við að setja upp kröfur sem eru mjög strangar og þær eru það strangar að það eru hvað hörðustu reglur sem hæstv. landbúnaðarráðherra gat fundið í Evrópusambandinu, sem eru í rauninni ekkert annað en viðskiptahindranir, til að koma í veg fyrir innflutning. Evrópusambandið setur strangar reglur um hvernig sláturhús eiga að líta út sem eru að flytja sláturafurðir á milli markaða og langt að. Þær reglur tók landbúnaðarráðherra upp en hann tók aldrei fram að hægt er að kaupa jafnvel heimaslátraðar afurðir í Frakklandi á mörkuðum. Hægt er að kaupa í Lúxemborg kjöt sem er slátrað í minni húsum. Hann tók það ekki fram heldur kom og setti í rauninni viðskiptahindranir á minni byggðir og neyddi þær til að loka sláturhúsunum og rétta þeim sem voru eigendur skuldanna þær upphæðir sem þeir höfðu veðsetningu fyrir í húsunum. Þetta er í rauninni byggðaeyðingarstefna sem Framsóknarflokkurinn hefur staðið fyrir á síðustu árum. Mér finnst þetta vera fyrir neðan allar hellur, sérstaklega vegna þess að það hefur kostað það að flytja hefur þurft sláturfé um langan veg, mjög langar leiðir, alla leið af Vestfjörðum og í Skagafjörðinn og í Húnavatnssýslurnar og síðan af Austfjörðum og alla leið í Skagafjörðinn, um mörg hundruð kílómetra leiðir sem er verið að flytja sláturdýr. Þetta er í raun ómannúðleg meðferð á dýrum að flytja þau svo langt í ljósi þess að reglurnar sem farið er eftir eru hálfrar aldar gamlar eða frá 1957. Það er reglugerðin sem hæstv. landbúnaðarráðherra starfar eftir og síðan deilir hann út styrkjum að miklu leyti eftir 25 ára gömlum viðmiðum. Þetta lýsir auðvitað hvernig hæstv. landbúnaðarráðherra hefur komið hlutunum fyrir en það er ekki af einhverjum illvilja heldur er það miklu frekar að hann hefur ekki komið hlutunum í verk. Það er mikið að gera í að halda ræður í veislum og hafa gamanmál en að fara að snúa sér að verkefnum dagsins í landbúnaðarráðuneytinu.  En þetta er alvarleg staða, sérstaklega í ljósi þess að byggðirnar standa víða og falla með þessari atvinnugrein. Við í Frjálslynda flokknum höfum haft ýmsar efasemdir t.d. um hvernig hæstv. landbúnaðarráðherra deilir út styrkjum til mjólkurframleiðslu, af því að ég sé hv. þm. Drífu Hjartardóttur í salnum sem þekkir vel til þessara mála.  Ég hef sjálfur lagt það til að við eigum frekar að aflétta reglum og auka frelsi í atvinnugreininni. Það sé miklu nær í stað þess að flytja inn þunglamalegar Evrópureglur um hvernig eigi að slátra þannig að safna þurfa öllum gripum saman á örfáum stöðum á landinu. Ég hef ekki sannfæringu fyrir því að þetta sé rétt og það væri óskandi að hæstv. landbúnaðarráðherra gæti rökstutt það hverju þetta hafi skilað, en hann er kannski staddur í einhverju öðrum verkum, frú forseti. Er hann í húsinu?

Landbúnaðarráðherra er í húsinu.

Ég treysti því að hann sé þá að hlusta. En ég held að ekki sé á vísan að róa með það frekar en að hann standi vörð um hagsmuni bænda en hann hefur ítrekað sannað það að hann gerir það ekki. Það hefur hann sýnt m.a. í þjóðlendumálunum, þar hefur hann ekki sinnt því kalli bænda þar sem hæstv. fjármálaráðherra hefur gengið mjög hart fram í kröfum um eignarland þeirra og hefur ekki tekið að nokkru tilliti til þinglýstra gagna og virðist fara hringinn í kringum landið á meðan hæstv. landbúnaðarráðherra er í einhverju öðru og virðist ekki hafa áhyggjur af því. En samt sem áður kemur hann hér og skammar stjórnarandstöðuna og telur að hagur bænda muni að einhverju leyti versna þó að stjórnarskipti verði. Ég get alveg fullyrt að ég er sannfærður um að hagur bænda væri miklu betur borgið ef Frjálslyndi flokkurinn færi með þau málefni. Við mundum ekki sætta okkur við að hægt væri að safna saman t.d. styrkjum, að kaupa upp styrki til mjólkurframleiðslu. Til dæmis að það sé óheft hvað hægt væri að styrkja eitt bú mikið. Mér finnst það vera vitleysa. Ef einhver ákveður t.d. að kaupa upp greiðslumark í mjólk þannig að búið mundi framleiða eina milljón lítra árlega mundi það þýða að til þessa eina bús rynnu allt að 50 millj. kr. af skattfé. Þetta grefur undan kerfinu og grefur undan þeirri sátt sem þarf að vera um stuðning til bænda. Ég er sannfærður um að margir gera sér ekki grein fyrir að landsbyggðin skiptir afar miklu máli fyrir hag Reykjavíkur. Það er nefnilega þannig að drjúgur hluti af því skattfé sem tekið er á landsbyggðinni rennur til höfuðborgarinnar. Það er í rauninni ekki nema helmingurinn af því skattfé sem tekið er af landsbyggðinni sem er varið aftur á landsbyggðinni, þannig að það er nettótilflutningur á fjármagni af landsbyggðinni til höfuðborgarinnar. Það er í sjálfu sér eðlilegt. Hér eru ýmsar stofnanir, svo sem sjúkrahús og menntastofnanir sem ekki eru á landsbyggðinni. En það þarf að veita landsbyggðinni meira frelsi og því miður hefur Framsóknarflokkurinn algerlega klikkað í því. Eitt skýrasta dæmið er þegar Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hafa svipt bændur réttinum til að nýta eignarlönd sín. Ég ræddi áðan um þjóðlendurnar sem hafa valdið mikilli ólgu víða en ég er að tala um að þessir flokkar hafa svipt bændurna réttinum til útræðis. Þetta hefur skaðað byggðir víða. Á Ströndum má nefna að þar hafa bændur haft nytjar af ýmsu. Þar hefur verið sauðfé en síðan hafa menn róið til fiskjar en búið er að taka það af þeim bara til að passa kvótann fyrir vini stjórnarflokkanna, fyrir vini Framsóknarflokksins og vini Sjálfstæðisflokksins. Þeim er alveg sama um þessa bændur sem missa spón úr aski sínum. Þetta skiptir líka afar miklu máli ef frelsi væri, t.d. á norðausturhorninu, fyrir bændur að fá að róa til fiskjar, ég tala ekki um að fá að leggja net fyrir hrognkelsi í fjöruborðinu. Nei, það er búið að taka þetta af þeim og við í Frjálslynda flokknum skiljum ekki hvers vegna, hvers konar mannvonska þetta er. Ég ræddi þetta einhvern tíma við hæstv. landbúnaðarráðherra og hann taldi það dónaskap að ræða þetta. Ég hef aldrei heyrt það á nokkrum manni að hann telji það vera dónaskap að færa það í tal ef einhver er sviptur eignum sínum. Mér finnst það vera alvarlegt - og ég sé að hæstv. landbúnaðarráðherra er kominn og er ekki seinna vænna því ég er að fara að ljúka ræðu minni - en það er óneitanlega furðulegt að Framsóknarflokkurinn sem kenndi sig einhvern tíma við samvinnuhugsjón og að standa vörð um dreifbýlið skuli standa í því að svipta menn útræðisrétti sínum, svipta menn að fá að nýta eignarlönd sem ná út fyrir stórstraumsfjöruborð, en það gerir Framsóknarflokkurinn og sýnir í rauninni hversu flokkurinn er kominn langt frá uppruna sínum. Hann er mögulega - ég veit ekki hvort hann er Evrópuflokkur en hæstv. landbúnaðarráðherra hefur, ef mig misminnir ekki, talað gegn því meðan sterkir leiðtogar flokksins sem virðast vera komnir jafnvel ofar í valdapíramída flokksins ráða meiru um gang mála þar, svo sem hæstv. utanríkisráðherra sem virðist vera einlægur Evrópusinni, en það væri fróðlegt að fá það hér nánar, hvort hann telji, hæstv. ráðherra, að við munum að einhverju leyti tengjast meira því sambandi eins og raddir koma innan úr Framsóknarflokknum, að menn vilji einlæglega fara þar inn eða skoða inngöngu. Fróðlegt væri að heyra það. En mér finnst það vera alvarlegt að hæstv. ráðherra skuli koma hér og færa fram mál en hann skuli ekki gera það með betri rökum, vera jákvæðari í garð þeirra sem hafa tekið undir að það þurfi að styðja bændur vegna þess að hann hefur ekki staðið vaktina hvað varðar hag dreifbýlisins. Það er mergurinn málsins og má segja að það megi rekja til þeirrar stefnu sem fyrrum hugmyndafræðingur Framsóknarflokksins hefur kynnt í Borgfirðingabók árið 2004 að stefnt skuli að borgríki. Hugmyndafræðingur Framsóknarflokksins sagði að stefnt skyldi að því í merkri grein sem hann ritaði í Borgfirðingabók. Ég er ekki sammála þessari sýn framsóknarmanna. Þessi hugmyndafræðingur er núna orðinn að formanni flokksins og má sjá þess merki að sú hugmyndafræði hefur verið í gangi um nokkurt skeið. Það er einfaldlega svo að alltaf er grafið meira og meira undan landsbyggðinni. Þetta er mjög sérstakt en þegar maður les þessa grein eftir núverandi formann Framsóknarflokksins, sem er frá árinu 2004, þá fær maður samhengi í hlutina. Þetta er bara stefnan sem var kynnt í orði 2004 og hefur verið á borði nú á síðustu árum. Þetta er einfaldlega stefna flokksins sem við í Frjálslynda flokknum sættum okkur ekki við. Við teljum einfaldlega að skynsamlegt sé að nýta allt landið. Það er skynsamlegt að leyfa bændum að renna fyrir fisk í fjöruborðinu. En Framsóknarflokkurinn er á móti því og hann vill líka taka af þeim eignarlönd og setja í rauninni lönd þeirra í gíslingu eins og hefur komið fram í ákalli landeigenda af Norðausturlandi nýlega. Mér finnst vera sérkennilegt að verða vitni að því að Framsóknarflokkurinn skuli standa í slíkum verkum. En maður er orðinn ýmsu vanur eftir að hafa starfað í fjögur ár á Alþingi, maður er farinn að venjast því að þetta eru verk framsóknarmanna og það virðist ekki skipta neinu máli þó þeir skipti út formanni sínum. Það var formaður áður sem trúði á að safna saman kvóta og atvinnurétti á fárra hendur og það væri lykillinn að því að þjóðinni vegnaði betur. Síðan kalla þeir nýjan formann inn í flokkinn og hann heldur áfram sömu stefnu, þ.e. að reyna að búa til þannig kerfi að atvinnuréttinum sé safnað saman og landsbyggðinni blæðir. Við í Frjálslynda flokknum höfnum þessu. Við teljum þetta óskynsamlegt og við eigum einfaldlega að snúa af þeirri braut og rökin eru, eins og ég sagði áðan, að það er til hagsældar fyrir borgarbúa að landsbyggðin fái að blómgast og dafna. Það er bara þannig vegna þess, eins og ég sagði, að meiri fjármunir renna af skattfé landsbyggðarinnar og suður á höfuðborgarsvæðið heldur en renna aftur til baka. Sýnt hefur verið fram á það í rannsókn sem gerð var á Bifröst og við í Frjálslynda flokknum viljum fara rækilega í gegnum það og fá þá fram raunverulega sátt um byggðamál og vonandi að hún fáist innan tíðar með nýrri stjórn. Ég verð að segja við íbúa landsbyggðarinnar og sérstaklega sauðfjárbændur að þeir hafa reynt Framsóknarflokkinn allt of lengi. Nú á að leyfa nýjum aðilum að komast að og stjórna þessu miklu betur. Það er miklu auðveldara að gera það en halda áfram í sama gamla framsóknarfarinu.

Hæstv. forseti. Áðan var ég skammaður af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir það að verja Framsóknarflokkinn og minnast eitthvað á aðra flokka. Nú hlustum við hér alveg á dæmalausa ræðu um ekki neitt og svívirðingar um Framsóknarflokkinn og rangtúlkanir fram og til baka. Auðvitað þarf ég ekki að verja Framsóknarflokkinn við svona aðstæður því að hann hefur ekkert gert af sér. Þetta er náttúrlega bara makalaus málflutningur sem hér hendir hv. þingmann að tala um allt og ekkert. Hann er að tíunda inn í umræðu um sauðfjársamning grein sem Jón Sigurðsson, formaður Framsóknarflokksins, skrifaði. Þar hygg ég að hann hafi verið að skrifa um það sem hefur verið að gerast allt frá Holtavörðuheiði og austur á Hvolsvöll, hjá 70–80% þjóðarinnar, þróun sem allir flokkar berjast gegn og vilja hafa öðruvísi. Minn formaður nefnir t.d. mjög mikið jarðgangagerð til þess að styrkja byggðir og laga, ef ég á að fara út í þá umræðu. Ég ætla ekki að deila við hv. þingmann. Ég vil hins vegar segja þegar hann minnist á Evrópusambandið að ég hygg að hinn mikli samningur, EES-samningurinn, sem var auðvitað deilt um og varð að veruleika, sé okkar viðskiptabrú. Ég vil halda mig við hann og sé hann sem okkar viðskiptabrú til Evrópu og eftir honum verðum við að vinna. Við erum auðvitað þátttakendur í alþjóðasamningum eins og WTO. Þaðan kemur ýmislegt í þróun mála hingað. Ég vil bara biðja um að ekki sé verið að flengjast um þennan víða völl og tala um allt annað. Það var sagt við mann þegar maður var barn: Segðu satt og stattu við orð þín. Ég held að það væri betra að ræða við mig meðan ég er hér heldur en að vera að fjalla um einhverjar greinar sem ekki eru hér til umræðu. Gangi 

Frú forseti. Ég var ekki með neinar svívirðingar. Ef ég hef verið með svívirðingar eða eitthvað ómaklegt vil ég biðja framsóknarmenn afsökunar á því. Ég held að svo hafi ekki verið, ég var einfaldlega að segja satt og rétt frá, því miður. Vera má að það séu svívirðingar að mati ýmissa framsóknarmanna að hlusta á það en það er það ekki. Það er bara þannig að sannleikanum verður stundum hver sárreiðastur og mér finnst það vera alvarlegt þegar framsóknarmenn gera sér ekki grein fyrir því að það vantar í rauninni 1.500 manns í íbúatölu Þingeyjarsýslu síðasta áratuginn ef hún hefði verið með sama hætti og annars staðar á landinu. Þetta er afleiðing stjórnarstefnu Framsóknarflokksins. Sama má segja um Vestfirði, þar hefur fækkað um 20% núna á örfáum árum. Hvers vegna er það? Það er vegna þess að Framsóknarflokkurinn hefur lagt atvinnuhöft á byggðirnar. Við í Frjálslynda flokknum erum ekki sátt við þessa stefnu og ég veit að margir framsóknarmenn, sem eru enn þá eða telja sig vera framsóknarmenn, eru líka ósáttir við þetta. Þess vegna erum við m.a. að sjá þessa málamyndabreytingu eða hvað þetta er. Fólk deilir um hvort þetta sé raunveruleg breyting eða hvort verið sé að festa ýmislegt í sessi og þá á ég við stjórnarskrárákvæðið um nýtingu auðlinda þjóðarinnar. Þetta kemur auðvitað við hjartað í framsóknarmönnum, þeir sætta sig ekki við þetta. Þetta er í rauninni afleiðing af stjórnarstefnunni. Menn hafa séð að Framsóknarflokkurinn hefur grafið undan byggðunum og fólkinu hefur fækkað. Þetta svíður hinum almenna borgara á Íslandi þegar hann fer 

Hæstv. forseti. Einhvern tímann var sagt: Segðu sömu lygina aftur og aftur og menn fara að trúa fyrir rest. Þetta er auðvitað málflutningur sem er fyrir neðan allar hellur. Nú minnist hv. þingmaður á Þingeyjarsýslur. Hér erum við að ræða sauðfjársamning sem mun skipta miklu máli fyrir Þingeyjarsýslur, stuðning til að skapa blómleg bú, öfluga atvinnugrein sem þar á mikinn hljómgrunn. Framsóknarflokkurinn hefur staðið fyrir og stjórnarflokkarnir Kárahnjúkavirkjun og stóriðju á Reyðarfirði. Alla daga er verið að skammast yfir því en Austurland hefur risið og þjóðin eignast þar fyrirtæki sem verður góð mjólkurkýr í framtíðinni og mun hafa hag af. Vissulega höfum við reynt margt til þess að efla byggðir landsins og þurfum ekkert að sitja undir svona umræðu. Sannleikurinn er sá að staða atvinnulífs á Íslandi, um allt land, er auðvitað miklu öflugri en hún var fyrir tólf árum þegar menn fluttu burt af Íslandi. Nú hafa menn þúsundum saman flutt heim og fengið störf í samræmi við sína menntun og sitt hæfi og  Hitt er svo allt annað mál, hv. þingmaður, að það eru alltaf verkefni til að takast á við og hvað kvótakerfið varðar, sem hv. þingmaður er með á heilanum, þá hafa allir flokkar að því komið. Sjávarútvegurinn er mjög sterkur í dag og hefur verið sterkur og verið að efla sig þrátt fyrir þá gengisþróun sem hér hefur verið síðustu árin. Hins vegar þarf auðvitað að skoða þær byggðir sem standa ekki sterkt og það er hið eilífa verkefni sem 

Frú forseti. Mér finnst miður að hæstv. landbúnaðarráðherra telji að ég sé að fara með rangt mál og kalli það jafnvel lygi, en það sem ég er að vitna í, frú forseti, eru einfaldlega tölur frá Hagstofu Íslands. Ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann taki ekki mark á Hagstofu Íslands. Þetta eru tölur frá Hagstofu Íslands sem sýna fólksfækkunina sem er bein afleiðing af stefnu Framsóknarflokksins. Af því að við erum að tala um þennan samning og afleiðingar hans fyrir byggðir landsins, þá verð ég að segja að hæstv. landbúnaðarráðherra ætti fara t.d. á Kópasker og sjá hvernig samningurinn hefur í raun þyngt og heft allar reglur fyrir sláturhúsið þar algjörlega að óþörfu. Hann hefur ekki verið góður fyrir byggðina þar og í rauninni þrengt að henni. Stefna Framsóknarflokksins hefur meira að segja meinað unglingum á Kópaskeri að leggja línu í fjöruna. Svo langt gengur þessi stefna Framsóknarflokksins. Maður er alveg gáttaður á því að hægt sé að bjóða upp á það núna árið 2007 að meina börnum að leggja línu í fjöru vegna þess að þau geti mögulega fengið fisk sem er búið að merkja kvótavinum sem styðja flokkana. Þetta er sárt en þetta er satt. Ég vona að hæstv. landbúnaðarráðherra hafi vit á að taka orð sín aftur um það að ég hafi sagt eitthvað í ræðu minni áðan sem er ósatt. Því miður er svo ekki. Þetta er sannleikur 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 91/2002, um varnir gegn landbroti, frá meiri hluta landbúnaðarnefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Atla Má Ingólfsson frá landbúnaðarráðuneyti, Guðjón Axel Guðjónsson frá iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti, Svein Runólfsson frá Landgræðslu ríkisins og Helga Jóhannesson og Gunnar Gunnarsson frá Vegagerðinni. Markmið frumvarpsins er að leiðrétta yfirsjónir sem urðu við gerð nýju vatnalaganna, nr. 20/2006, sem taka eiga gildi í haust. Með hliðsjón af meginreglu eignarréttar, „vötn skulu renna sem að fornu hafa runnið,“ er fasteignareiganda ekki heimilt að breyta vatnsfarvegi nema sérstök heimild standi til þess í lögum. Í 14. og 22. gr. nýju vatnalaganna er fjallað um tiltekin úrræði sem fasteignareigandi getur gripið til þegar árfarvegur breytist af völdum náttúrulegra aðstæðna og þegar yfir vofa spjöll af völdum landbrots eða árennslis vatns og enn fremur um íhlutunarvald ráðherra þegar svo háttar til. Iðnaðarráðherra verður ætlað að fara með yfirstjórn mála samkvæmt nýju vatnalögunum og mun að þeim óbreyttum vera sá ráðherra sem vísað er til í framangreindum lagagreinum. Þá er ráðgert að Orkustofnun muni sinna veigamiklu stjórnsýslu- og eftirlitshlutverki á grundvelli laganna og ber að tilkynna til hennar um allar framkvæmdir í eða við vötn vegna vatnsnýtingar. Þessi skipan mála er í athugasemdum frumvarpsins ekki talin samræmast að öllu leyti þeirri tilhögun sem mælt er fyrir um í 6. tölul. 9. gr. reglugerðar nr. 3/2004, um Stjórnarráð Íslands, þar sem fram kemur m.a. að landbúnaðarráðherra fari með málefni áveitna, fyrirhleðslna og framræslu. Meiri hluti nefndarinnar fellst á þau meginsjónarmið sem fram koma í athugasemdum en telur þó ástæðu til að leggja til eftirfarandi breytingar: 1. 1. mgr. 2. gr. verði breytt. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að hugsunin að baki gildistökuákvæði frumvarpsins hafi verið sú að leiðrétta mistök sem urðu þegar eignarnámsheimild landbúnaðarráðherra í 55. gr. gildandi vatnalaga var felld niður við gildistöku laga nr. 64/2003, um breytingar á ýmsum lögum á orkusviði. Nefndin telur eigi að síður eðlilegra að gildistaka frumvarpsins fari saman við gildistöku nýju vatnalaganna. 2. 2. tölul. 2. mgr. 2. gr. falli brott. Samþykkt þessa ákvæðis hefði það í för með sér að iðnaðarráðherra fengi rýmkaðar heimildir til eignarnáms í því skyni að annast nauðsynlegar framkvæmdir til vatnsveitugerðar, áveitugerðar, orkunýtingar o.s.frv. sem ekki virðist vera í samræmi við tilgang frumvarpsins. 3. Við 2. gr. bætist nýr töluliður til samræmis við óskir Landgræðslu ríkisins. Landgræðsla ríkisins er umsjónaraðili með gerð fyrirhleðslna samkvæmt lögum um landbrot og er tilgangurinn að veita stofnuninni ákveðið svigrúm til athafna án þess að henni beri að tilkynna um það til Orkustofnunar. Að lokum skal tekið fram að það er skilningur meiri hluta nefndarinnar að fasteignareigendur fari með þær heimildir sem 1. mgr. 1. gr. frumvarpsins fjallar um þrátt fyrir að Landgræðsla ríkisins sé undir ákveðnum kringumstæðum framkvæmdaraðili í skilningi laga um varnir gegn landbroti. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Einar Már Sigurðarson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Drífa Hjartardóttir, Jón Kristjánsson, Gunnar Örlygsson, Birkir J. Jónsson og Guðjón Hjörleifsson.

Hæstv. forseti. Ég á sæti í landbúnaðarnefnd og tók þátt í að fjalla um þetta mál þar. Við fulltrúar Samfylkingarinnar skrifuðum ekki undir þetta nefndarálit og því er kannski ástæða til að fara nokkrum orðum um málið nú við 2. umr. Eins og ýmsir muna kannski er hér verið að gera breytingar á lögum sem ekki hafa tekið gildi. Það eru vatnalögin sem urðu afar umdeild á síðasta þingi og urðu tilefni mikilla átaka milli stjórnar- og stjórnarandstöðu sem enduðu með því að um sátt náðist um að gildistakan yrði ekki fyrr en í október 2007. Þau lög eru á margan hátt þannig að í þeim er fólgin stefnubreyting sem var ákaflega umdeild og var mjög erfitt að fá menn til að viðurkenna að fælist í þessari lagabreytingu. Það er reyndar dapurlegt að umræða um slíkt grundvallarmál skuli hafa farið fram með þeim hætti að menn fengust aldrei til að viðurkenna í raun og veru hver breytingin væri. Sagt var að þetta væri einungis formleg breyting en hún er það aldeilis ekki. Í þessu er fólgin mjög mikil breyting frá því sem var í gömlu vatnalögunum frá 1923. Breytingin felst í raun og veru í því að í stað þess að lög um þessi efni, um vatn og það sem því tilheyrir í þessari lagasetningu, séu sett þannig að í þeim komi fram hvað sé leyfilegt þá er málinu snúið við. Það felst mjög mikil breyting í þessu, því að með því að telja upp í lögunum hvað sé leyfilegt að gera hefur Alþingi möguleika á að grípa inn í með lagabreytingum ef eitthvað nýtt hefur gerst sem er ástæða til að taka á í lögum. Eftir þessa breytingu, ef þessi lög taka gildi, þá er ástæða til að hafa áhyggjur af því að menn geti sótt ríkið til skaðabóta vegna lagabreytinga sem leiða af einhverjum nýjum veruleika sem kemur upp hvað þessi efni varðar. Slíkt er ekki hægt á grundvelli þeirra laga sem nú eru í gildi frá 1923. Það er þess vegna ástæða til að minna á það núna, þegar menn eru byrjaðir að gera breytingar á þessum lögum áður en þau taka gildi, að þau fela þetta í sér. Þeir flokkar sem eru í stjórnarandstöðu lýstu því yfir að þeir ætluðu sér að afnema þessi lög ef þeir gætu einhverju um það ráðið eftir næstu kosningar. Ég hef fulla ástæðu til að trúa því að það verði gert en auðvitað get ég ekki spáð fyrir um niðurstöður kosninganna. Ég tel að menn þurfi að skoða þessi mál mjög vandlega og fara yfir þau að nýju og setja lögin út frá sömu grundvallarsjónarmiðum og menn höfðu þegar vatnalögin frá árinu 1923 voru sett. Það var vönduð lagasetning sem hefur staðið tímans tönn betur en flest annað sem sett hefur verið í lög á Íslandi. Það ættu menn að virða þegar verið er að fást við jafnmikilvæg mál og þau sem hér um ræðir og skoða hvernig það sem best hefur dugað hefur verið gert. Menn tóku sér langan tíma til að vinna að þeirri lagasetningu og niðurstaðan varð sú sem raun ber vitni. Það var ekki þannig núna. Nú var farið af stað á vegum ríkisstjórnarinnar og tekinn til þess tiltölulega stuttur tími að ljúka endurskoðun á þessum lögum og gera á þeim þá grundvallarbreytingu sem ég nefndi áðan. Ég ætla ekki að fara yfir vatnalögin í ræðu minni núna en ég vildi bara nefna þetta vegna þess að hér er til umræðu breyting á vatnalögunum. Hæstv. landbúnaðarráðherra rankaði við sér á göngum Alþingis undir lokin á þeirri löngu umræðu sem varð um vatnalögin. Hann áttaði sig allt í einu á því að verið væri að færa eitthvað frá honum af því sem er á valdsviði hans. Nú er hann að reyna að ná því til baka. Vill ekki fara með þá skömm á bakinu heim af þessu þingi, síðustu ferðina úr stól landbúnaðarráðherra, að sitja uppi með það að hafa sofið á verðinum og ekki passað upp á það sem hann átti að passa upp á. Það er auðvitað dapurlegt fyrir hann. Ég sé ekki betur en að ríkisstjórnin öll sé að ganga í lið með honum. Það er eitt af forgangsmálum ríkisstjórnarinnar núna þegar kemur að lokadögum Alþingis að hysja upp um landbúnaðarráðherrann og reyna að koma þessu inn í lög sem ekki hafa tekið gildi. Það er kannski hægt að virða það að fólk vilji láta landbúnaðarráðherranum líða betur. En ég tel að margt annað mikilvægara bíði afgreiðslu Alþingis á síðustu dögum þingsins en þetta mál, sérstaklega í því ljósi að það eru mjög litlar líkur á því að það reyni nokkurn tímann á þennan lagatexta því að hann á ekki að taka gildi fyrr en um leið og vatnalögin sem ættu taka gildi á næsta hausti ef þau verða ekki afnumin. Þess vegna ágætt að rifja þetta upp núna. Ég ætla ekki að hafa mjög langa ræðu. Það stóð aldrei til enda bíða mörg verkefni þeirra sem eru að vinna í nefndum og að undirbúningi mála í þinginu. Mér skilst að nú eigi að fara að halda fund í þeirri sérnefnd sem er að fjalla um stjórnarskrána og það er náttúrlega gríðarlega mikilvægt ef þar er einhver möguleiki á að ná sátt um það mál sem þar er til meðferðar. Ég er satt að segja ekkert allt of bjartsýnn á að von sé til að sátt náist um það en það skal a.m.k. ekki standa á okkur samfylkingarmönnum að ganga til þess verks og reyndar veit ég að sú afstaða er uppi í öllum stjórnarandstöðuflokkunum að það mál eigi að ganga fyrir. Nú hef ég fengið miða í ræðustólinn þar sem segir að sú nefnd eigi að koma saman eftir 12 mínútur. Ég hef þann heiður að fá að sitja á þeim fundi þannig að ég ætla að leyfa mér að ljúka ræðu minni hér, hæstv. forseti, og láta þetta duga um þessa tilraun til að hysja upp um landbúnaðarráðherrann okkar.

Virðulegi frú forseti. Það frumvarp sem hér er flutt, um varnir gegn landbroti, er í sjálfu sér fyrst og fremst frumvarp til breytinga á svokölluðum vatnalögum. Vatnalögum sem ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins lagði svo ríka áherslu á að koma í gegnum þingið á síðastliðnum vetri, eða fyrir um ári síðan. Þetta er því mjög kyndug leið til að breyta öðrum lögum til þess að ná fram breytingum á nokkrum þáttum vatnalaganna. Þarna eru atriði sem lúta að, eins og hérna hefur verið gerð grein fyrir, breytingu á vatnsfarvegum sem samkvæmt lögum um varnir gegn landbroti heyrðu undir aðra aðila, heyrðu undir landbúnaðarráðuneytið. En á ákafanum og offorsinu sem var hér á síðastliðnum vetri í að einkavæða vatnið, þar sem iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins gekk fram af miklu kappi í að fá samþykkt lög sem fólu í sér einkavæðinguna á vatni og vatni sem auðlind, þá sást hún ekki fyrir að einhverju leyti og tók undir iðnaðarráðherrann mál sem hafa heyrt undir landbúnaðarráðherra. Við bentum á þetta í umræðum á Alþingi fyrir ári síðan og ég minnist þess að hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir, kom hér í þá umræðu fyrst og benti á það misræmi sem þarna væri á ferðinni, þ.e. að það væri verið að færa rannsóknir og eftirlit og leyfisveitingar hvað varðaði árfarvegi vegna landbrots, vegna fiskgengdar og sitthvað fleira sem heyrði undir landbúnaðarráðherra, undir einkavæðingarlögin um vatn. Þegar hæstv. landbúnaðarráðherra var spurður þá kom hann af fjöllum og virtist ekki einu sinni sjálfur hafa lesið það lagafrumvarp sem hann stóð þó að sem ráðherra í ríkisstjórn, um einkavæðinguna á vatni, sem var eitt umdeildasta mál á síðastliðnum vetri. Þetta kom honum í opna skjöldu eins og svo margt annað og þingmenn sem hér voru minnast þess hvernig ástatt var hjá hæstv. ráðherra. Þegar iðnaðarráðherra var spurður álits þá minnir mig að iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins fyndist í hæsta máta eðlilegt að öll þessi mál færu undir iðnaðarráðherra. Við þingmenn stjórnarandstöðunnar buðumst þá til þess að rétta hlut framsóknarráðherrans Guðna Ágústssonar og flytja strax breytingartillögu við vatnalögin sem tryggðu að þessir málaflokkar sem lutu að vatnsfarvegum til áveitna og til verndar landbroti og til fiskgengdar færu aftur undir landbúnaðarráðherra. En hann hafði ekki dug í sér til þess þá og af því varð ekki. Svo er núna gripið til þess af hæstv. landbúnaðarráðherra, og það má því segja honum svona til hróss að á síðustu dögum sínum sem landbúnaðarráðherra vill hann fara að reyna að draga þessa vitleysu í land, vitleysuna sem fór með inn í vatnalögin.  Í sjálfu sér geri ég ekki efnislegar athugasemdir við það þótt menn reyni að bæta þar úr. En hitt ber að hafa í huga að hér er verið að flytja lagabreytingar við allt önnur lög því hér er verið að flytja tillögu til breytingar á lögum um vatnalögin. Ég vil benda forseta á það og forseti ætti að beita sér í því að svona vinnubrögð séu ekki viðhöfð á þinginu, að láta önnur lög taka yfir ágalla laga sem heyra undir annan ráðherra. En þá er flutt hér frumvarp um að breyta vatnalögunum. Hefði ekki verið bara eðlilegra að flytja hér breytingartillögu við vatnalögin? Þau lög eru svo meingölluð þó að þau séu ekki enn komin til framkvæmda. Eins og við munum eftir á síðasta þingi var það m.a. fyrir kröfu samstilltrar stjórnarandstöðu, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Samfylkingarinnar og Frjálslynda flokksins hér á þingi að samið var um að gildistöku ákvæða þeirra yrði frestað til, að mig minnir, 1. nóvember 2007, þ.e. eftir næstu kosningar. Jafnframt lýstu þeir þrír flokkar sem stóðu mjög þétt saman hvað þetta mál varðaði, yfir því að það yrði þeirra fyrsta verk að afnema einkavæðinguna á vatnsauðlindinni. Maður veltir fyrir sér í þessu sambandi að Framsóknarflokkurinn sem hefur nú leitt þessa einkavæðingu, leitt einkavæðinguna í orkumálunum, leitt einkavæðinguna í raforkunni, leitt einkavæðingu vatnsins, var svo að mig minnir að samþykkja á flokksþingi sínu um daginn að nú væri einkavæðingunni lokið. Nú mundu þeir gera hlé á frekari einkavæðingu um sinn að minnsta kosti. Mér sýnist reyndar allt vera á fullu í þeim efnum. Átti ekki að fara að einkavæða hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja og selja það hæstbjóðanda? Í staðinn fyrir að ef ríkið vildi losa sig við hlutinn í Hitaveitu Suðurnesja þá væri hann afhentur viðkomandi sveitarfélögum sem eiga hinn hlutann. Nei, þá er valið að einkavæða það og setja á opinberan markað. Þannig að mér finnst nú ekki fara saman orð hæstv. iðnaðarráðherra og núverandi formanns Framsóknarflokksins annars vegar og hins vegar orð hans á flokksþinginu þegar hann var að tala um að nú ætti að fara að hægja á einkavæðingunni. Einkavæðing Iðnskólans er t.d. á fullu, að því er kom fram máli ráðherra fyrir nokkru síðan, þannig að einkavæðingin er nú á fleygiferð þó að framsóknarmenn segi um eitthvað að það sé ekki einkavæðing, þá er það náttúrlega eins og annað sem þeir segja í þeim efnum. En hefði ekki verið rétt að taka öll vatnalögin upp núna og við hefðum þá sameinast um að taka einkavæðingarákvæðin alveg út úr vatnalögunum? Ég held að fátt sé þjóðinni óvelkomnara en að við förum að einkavæða vatnið. Að óbreyttu, þ.e. verði þessi ríkisstjórn áfram, þá koma þau lög til framkvæmda sem voru samþykkt á síðasta þingi, þ.e. að auðlindin vatn verði færð í einkaeignarrétt og eignfærð sem slík. Frú forseti. Lögin sem nú á að setja eru mjög skondin því þetta er þá frumvarp til breytinga á lögum um varnir gegn landbroti sem lúta að vatnalögunum sem eru ekki enn komin til framkvæmda. Það er því verið að flytja tillögu til breytinga á lögum sem ekki eru komin til framkvæmda og koma vonandi aldrei til framkvæmda. Þetta eru mjög skrýtin vinnubrögð af hálfu Alþingis. Ég varpa eiginlega þeirri spurningu til hæstv. forseta, hvort forseti telji það eðlileg vinnubrögð, að vera að flytja hér frumvarp til breytinga á lögum við allt önnur lög, lög sem ekki eru einu sinni komin til framkvæmda og koma vonandi aldrei til framkvæmda. Ég dreg í efa að svona lagað sé nú bara stjórnsýslulega rétt. Annars ef ég ætti að rifja upp umræðuna um vatnið, um einkavæðingu á vatni, sem fór fram í fyrra, vatnalögin þar sem var kveðið svo á um að allt vatn skuli verða einkaeign, og svo skuli það renna til sjávar. Að allt vatn hvort sem það væri í fljótandi eða föstu formi skyldi getað lotið einkaeignarréttindum. Við gætum svo sem endurtekið 

Forseti hyggst gera hlé á þessum fundi í eina klukkustund og spyr hv. þingmann hvort komið sé að lokum í ræðu hans.

Tuttugu sekúndur. Frú forseti. Þetta frumvarp sem hér er verið að tala um, breytingu á lögum um varnir gegn landbroti er algjörlega óþarft. Vatnalögin sem slík verða numin úr gildi og þegar þar að kemur og við höfum skipt um ríkisstjórn í vor þá verður þetta allt fært til betri vegar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga frá allsherjarnefnd um veitingu ríkisborgararéttar. Nefndinni bárust 36 umsóknir um ríkisborgararétt á þessu þingi en samkvæmt 6. gr. laga um íslenskan ríkisborgararétt veitir Alþingi ríkisborgararétt með lögum. Nefndin leggur til að 18 einstaklingum verði veittur íslenskur ríkisborgararéttur að þessu sinni og ég leyfi mér að vísa til 1. gr. frumvarpsins um nöfn þeirra einstaklinga. Virðulegi forseti. Ég mælist til þess að málið fari ekki til allsherjarnefndar eftir þessa umræðu þar sem málið stafar frá nefndinni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá allsherjarnefnd um frumvarp til laga um skipan nefndar til að kanna starfsemi vist- og meðferðarheimila fyrir börn. Nefndin fjallaði um þetta mál á reglulegum fundum og fékk til sín fulltrúa frá forsætisráðuneyti og Barnaverndarstofu. Í frumvarpinu er lagt til að sett verði á fót nefnd til að kanna starfsemi vist- og meðferðarheimila fyrir börn. Einnig er í frumvarpinu mælt fyrir um stöðu nefndarinnar og valdheimildir hennar sem er nauðsynlegt til þess að hún geti rannsakað mál með tilhlýðilegum hætti. Þetta frumvarp er til komið vegna nýlegrar umfjöllunar um rekstur vistheimilisins Breiðavíkur á árunum 1950–1980, en rétt þykir að kanna jafnframt hliðstæðar stofnanir og sérskóla sem börn dvöldu í. Nefndin bendir á að frumvarpið girðir ekki fyrir að rannsókn nefndarinnar taki til einkaheimila sem börn hafa verið vistuð á fyrir tilstuðlan opinberra aðila. Jafnframt telur nefndin mikilvægt að í nefndina verði skipaður að lágmarki einn aðili með sérþekkingu á sviði barnaverndarmála. Nefndin fagnar frumkvæði ríkisstjórnarinnar að því að hefja framangreinda rannsókn en bendir á að jafnframt er rétt að taka mið af þeim upplýsingum sem þegar eru komnar fram þannig að þær geti orðið stjórnvöldum að leiðarljósi við farsæla stjórn og eftirlit með barna- og unglingameðferðarheimilum. Ég vil jafnframt láta þess getið hér að þetta mál fór ekki víða til umsagnar. Nefndin hefur haft afar skamman tíma til að vinna að málinu þar sem það er seint fram komið á þessu þingi. En ég læt þess getið í þessari umræðu að mér hafa munnlega borist athugasemdir frá Blaðamannafélaginu af því tilefni að í frumvarpinu er gert ráð fyrir að upplýsingalög gildi ekki um málið. Fyrir mitt leyti breytir það ekki afstöðu minni til frumvarpsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt eins og það liggur fyrir. Tveir nefndarmanna gerðu fyrirvara við samþykki sitt.

Frú forseti. Hér er í sjálfu sér ágætt frumvarp á ferðinni. Ég fór yfir það í ræðu minni í gær þegar það var lagt fram. En það stendur enn í mér að í athugasemdum við lagafrumvarpið segir á blaðsíðu 3, með leyfi forseta: „Þá skal nefndin leggja á það mat hvort og þá hvernig skuli brugðist við af hálfu stjórnvalda gagnvart þeim sem kunna að hafa í reynd sætt illri meðferð, ef könnunin leiðir slíkt í ljós.“ Þetta stendur svolítið í mér, frú forseti, að lagt skuli mat á hvort bregðast eigi við þegar niðurstaðan verður ljós. Varðandi nefndarálitið, sem ég veit að hefur verið unnið hratt, kemur ekkert fram varðandi þetta. Ég hefði haldið að kveða þyrfti skýrt á um að stjórnvöld ætluðu að bregðast við þegar niðurstöður væru komnar. Ég verð að viðurkenna, frú forseti, að þetta orðalag á bls. 3 stendur afskaplega mikið í mér. Mér þykir það mjög neikvætt í þessu tilfelli.

Virðulegi forseti. Ég var ekki viðstaddur 1. umr. þessa máls. Ég er því að heyra þessar athugasemdir hv. þingmanns í fyrsta sinn núna. En ég leyfi mér einfaldlega að benda á að þessi nefnd mun skila af sér niðurstöðum sem verða að sjálfsögðu í engu bindandi fyrir stjórnvöld. Hún er til ráðgjafar fyrir stjórnvöld. Ég vek jafnframt athygli á því að þótt allsherjarnefnd geri tillögu um að í nefndina verði skipaður sérfróður aðili á sviði barnaverndarmála þá er einnig gert ráð fyrir því frumvarpinu að nefndin geti kallað sér til aðstoðar sérfróða aðila. Ég vænti þess að ekki síst á grundvelli sérfræðikunnáttu nefndarmanna eða þeirra sem hún kallar til komi til álita að tillögur um ráðstafanir stjórnvalda komi fram, að lagt verði á það sérfræðilegt mat að hve miklu leyti slíkt getur komið til álita í ljósi útkomunnar. Jafnframt er rétt að benda á að nú þegar hafa stjórnvöld gripið til vissra ráðstafana sem ætlað er að tryggja þeim sem vistaðir voru á þessum barna- og unglingaheimilum aðstoð eftir því sem þörf krefur.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um opinber innkaup frá efnahags- og viðskiptanefnd, á þingskjali 1053. Nefndin hefur fengið til sín gesti og umsagnir eins og getið er um í nefndaráliti. Nefndin ræddi talsvert um það til hvaða aðila reglur frumvarpsins taka en líkt og í gildandi lögum er ekki gert ráð fyrir því að sveitarfélögin undirgangist þær skyldur sem kveðið er á um í 2. þætti laganna um opinber innkaup undir viðmiðunarfjárhæðum EES. Nefndin ræddi um að það að fara þyrfti rólega í sakirnar, enda eðlilegt að gætt sé sjálfsákvörðunarréttar sveitarfélaga. Fram kom á fundum nefndarinnar að við setningu gildandi laga hafi verið um það rætt að reglur um opinber innkaup undir framangreindum viðmiðunarfjárhæðum ættu einnig að gilda um sveitarfélögin. Ekki náðist samstaða um það á þeim tíma og var skipuð nefnd til að fjalla um málið sem hefur ekki enn lokið störfum. Sveitarfélögin sýsla með opinbert fé líkt og ríkið og töldu margir gesta nefndarinnar í ljósi þess ekki við það unað að sveitarfélögunum væri í sjálfsvald sett hvort þau undirgengjust þær auknu skyldur við opinber innkaup sem felast í 2. þætti laganna. Nefndin er sammála þessu, einkum í ljósi þess að mikið hefur verið rætt um hvort sveitarfélögin muni taka við sífellt fleiri verkefnum af ríkinu. Nefndin leggur til breytingu á frumvarpinu í því skyni að stíga hóflegt skref í átt að því að reglur um opinber innkaup taki til sveitarfélaganna. Þannig verði kveðið á um það berum orðum í lögunum að sveitarfélögum sé heimilt að beita reglum 2. þáttar frumvarpsins um innkaup sín. Geri þau það ekki beri þeim sjálfum að setja sér reglur um innkaup. Nefndin leggur þó til nokkurn aðlögunartíma, þ.e. til 1. janúar 2008. Nefndin hvetur einnig til þess að sú nefnd sem fjármálaráðherra skipaði í febrúar 2002 til að gera tillögur um gildissvið laga um opinber innkaup gagnvart sveitarfélögunum ljúki verkefni sínu og skili tillögum hið fyrsta. Á fundum nefndarinnar var fjallað um rammasamninga og þá hættu sem þeir geta haft í för með sér að tiltekin fyrirtæki eða bjóðendur verði útilokaðir frá markaðnum eða þá að nýir aðilar komist ekki inn á markaðinn. Ríkið er langstærsti kaupandinn og á sumum sviðum sá eini og varða því miklu þeir hagsmunir sem eru fólgnir í því að gera rammasamning. Rammasamningar sem slíkir teljast ekki andstæðir samkeppnislögum en hins vegar er það metið í hvert og eitt sinn hvort svo teljist vera. Hvað þessi atriði varðar þá skiptir tímalengd rammasamnings miklu. Í 3. mgr. 34. gr. frumvarpsins er kveðið á um að gildistími rammasamnings megi ekki vera lengri en fjögur ár, nema í undantekningartilfellum sem skulu helgast af málefnalegum ástæðum. Fram kom á fundum nefndarinnar að við samningu frumvarpsins hafi verið gengið út frá því að lög um opinber innkaup takmarki ekki gildissvið samkeppnislaga. Ræddi nefndin jafnframt þá stöðu sem upp getur komið ef kaupanda samkvæmt rammasamningi bjóðast jafngóðar vörur á mikið lægra verði, t.d. 30% lægra, á almennum markaði, t.d. á netinu. Telur nefndin eðlilegt að tekið sé mið af slíkum tilfellum í rammasamningnum sjálfum. Nefndin ræddi einnig ákvæði 75. gr. frumvarpsins um tilkynningu og rökstuðning höfnunar tilboðs og annarra ákvarðana. Telur nefndin eðlilegt að með hliðsjón af 45. gr. um forsendur kaupanda fyrir vali tilboðs verði hverjum bjóðanda tilkynnt hvernig tilboð hans hafi verið metið, svo og um mat á því tilboði sem tekið var. Skal þá litið til upptalningar í 45. gr. frumvarpsins en þar eru í 1. mgr. taldar upp fjölbreyttar forsendur sem geta komið til greina við mat á tilboði, þ.e. ekki aðeins lægsta verð. Ekki er um tæmandi upptalningu að ræða. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að ýmislegt annað en verð megi skoða þegar kaupandi tekur ákvörðun um innkaup. Má í þessu sambandi nefna 43. gr. þar sem kaupanda er veitt heimild til að kveða á um sérstök skilyrði sem tengjast framkvæmd samnings. Þetta eru einkum skilyrði varðandi félagsleg og umhverfisleg atriði. Þá er í 44. gr. kveðið á um að kaupanda sé heimilt að upplýsa í útboðsskilmálum hvar þátttakendur eða bjóðendur geti aflað sér upplýsinga um skyldur sínar varðandi skatta, umhverfisvernd, réttindi launþega, vinnuvernd og önnur skilyrði fyrir starfsemi á Íslandi eða í því sveitarfélagi þar sem verk verður unnið eða þjónusta innt af hendi. Þess ber þó að geta að forsendur fyrir vali tilboðs verða ávallt að tengjast hinu keypta eins og fram kemur í 1. mgr. 45. gr. Þar eru, líkt og rakið hefur verið áður, taldar upp í dæmaskyni forsendur sem geta legið til grundvallar mati á fjárhagslegri hagkvæmni. Þetta eru atriði eins og gæði, tæknilegir eiginleikar, umhverfislegir eiginlegar og rekstrarhagkvæmni og ég vísa til þess. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Ásta Möller og Ögmundur Jónasson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali Undir nefndarálitið rita auk mín hv. þm. Svanhvít Aradóttir, Lúðvík Bergvinsson, Birgir Ármannsson, Ágúst Ólafur Ágústsson og Sæunn Stefánsdóttir.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um opinber innkaup, mikill lagabálkur og að mörgu leyti vandað frumvarp sem byggist á mikilli vinnu. Ég geri athugasemdir við þær forsendur sem frumvarpið er reist á að sumu leyti. Með frumvarpinu eru settar reglur sem eiga að gilda um ríkisstofnanir sem bjóða út starfsemi sína. Ég er sammála því að um það þurfi að gilda skýrar og gagnsæjar reglur. En í ljósi þeirrar einkavæðingaráráttu sem hefur fest rætur í Stjórnarráði Íslands hlýtur maður að skoða þetta frumvarp með hliðsjón af reynslunni. Eitt af því sem ég staldra við í upphafi er hið mikla vald sem fært er til ráðherra um að bjóða út starfsemi. Ég vek t.d. athygli á niðurlagi 21. gr. frumvarpsins þar sem segir, með leyfi forseta: „Ráðherra getur með reglugerð ákveðið að ríkisstofnunum og ríkisfyrirtækjum sé skylt að bjóða út innkaup sín eða gera þau í samræmi við þau innkaupaferli sem kveðið er á um V. kafla laganna.“ Ráðherra getur með öðrum orðum með miðstýrðu reglugerðarvaldi ákveðið að ríkisstofnanir bjóði út þess vegna alla starfsemi sína. Finnst mönnum þetta vera eðlilegt? Er þetta í anda þeirrar valddreifingar sem stundum er boðuð að stofnanir geti sjálfar tekið ákvörðun um með hvaða hætti þær skipuleggja starfsemi sína? Við höfum fylgst með því hvernig þrengt var að Húsnæðisstofnun t.d. eða Íbúðalánasjóði, eins og hann heitir núna, þar sem pólitísk yfirvöld vildu þrengja að þeirri stofnun, gengu þar erinda bankanna sem hafa ásælst íbúðalánamarkaðinn. Þar var ekkert spurt hvað væri hagkvæmast fyrir Íbúðalánasjóð. Þar var bara spurt hvað þjónar pólitískum markmiðum, hinni pólitísku lund Sjálfstæðisflokksins í því sambandi. Finnst okkur þess vegna eðlilegt að festa það í lög um opinber innkaup að ráðherra, þess vegna ráðherra Sjálfstæðisflokksins, einkavæðingarráðherra, fái reglugerðarvald til að skipa ríkisstofnunum sem heyra undir ráðuneyti hans að einkavæða starfsemi sína? Ég hef um þetta miklar efasemdir. Síðan er hitt og það er hin hliðin á þeim peningi að ef á annað borð er ráðist í útboð er ekki óeðlilegt að um það gildi gagnsæjar reglur. Reyndar er það eitt sem menn voru ekki alveg sáttir við í umfjöllun og afgreiðslu málsins að hið sama er ekki látið ganga yfir sveitarfélögin sem líka eru opinberir aðilar og látið er ganga yfir ríkið. Sveitarfélögin andmæltu því mjög að þau heyrðu undir þessi lög en lýstu því þó yfir, eða fulltrúi sveitarfélaganna, að þau teldu eðlilegt að þau settu sér reglur hvað útboð snertir. Nú er ég ekki þeirrar skoðunar að það eigi að vera skylt undir öllum kringumstæðum að bjóða öll verk sveitarfélaga á Íslandi út, þess vegna á hinu Evrópska efnahagssvæði eins og okkur ber að gera. Það geta verið aðstæður uppi í sveitarfélagi þar sem það vill beina viðskiptum til fyrirtækja sem eru á svæðinu. Ég er alveg opinn fyrir þeirri hugsun. Þegar á hinn bóginn ráðist er í útboð er eðlilegt að um það gildi gagnsæjar og skýrar reglur. Þetta er nokkuð sem kom fram í nefndinni. Síðan er það sem er náttúrlega verst að þættir sem ég tel að ættu að vera samþættir inn í allt þetta frumvarp eru þar aðeins í eins konar aukasetningum. Ég er að tala um umhverfisþætti og félagslega þætti. Áherslan í frumvarpinu er á verðlag fyrst og fremst en ekki á þá þætti sem verkalýðshreyfingin í Evrópu og á Íslandi hefur lagt áherslu á. Mig langar í þessu sambandi til þess að vísa í mjög ítarlegar og efnismiklar athugasemdir sem efnahags- og viðskiptanefnd barst frá BSRB. Í umfjöllun BSRB segir m.a. með leyfi forseta: „Með nýju frumvarpi um opinber innkaup, byggðu á tilskipun Evrópusambandsins um sama efni, gefst tækifæri til að styðja ný sjónarmið og nýtt gildismat í innkaupum opinberra aðila þar sem aukin áhersla er lögð á sjálfbæra þróun og félagsleg gildi. Þó það sé vissulega mikilsvert að öllum þeim sem bjóða í verk eða þjónustu sé gert jafnhátt undir höfði að gefnum þeim forsendum sem kaupandi (hið opinbera) vill að séu uppfylltar, þá ber að hafa í huga að í raun er kaupandi að uppfylla þarfir almennings með kaupunum og þær þarfir séu fjölbreyttari en svo að skynsamlegt sé að einvörðungu sé beitt mælistiku „fjárhagslega hagkvæmasta kostsins“ eða að ódýrasta tilboði sé tekið. Stjórnvöld geta, án þess að meginreglur um jafna aðstöðu bjóðenda eða kröfum um gegnsæi sé fórnað með nokkrum hætti, nýtt sér opinber innkaup í þágu umhverfisstefnu, lýðheilsu, félagslegrar samhæfingar, atvinnumála og réttinda launafólks svo dæmi séu tekin. Ljóst er að stefna í opinberum innkaupum er öflugt stjórntæki enda eru kaup ríkisins á vöru og þjónustu talin nema um 90 milljörðum króna á ári eða sem svarar um 58% af útgjöldum ríkissjóðs vegna rekstrar og fjárfestinga. Þá má ekki gleyma innkaupum á vegum sveitarfélaganna.“ - Segir í þessari álitsgerð frá BSRB um frumvarpið. Enn fremur segir, með leyfi forseta: „Ákvæði í löggjöf um opinber innkaup geta haft jákvæð eða neikvæð áhrif á að markmið sjálfbærrar þróunar náist þar sem opinber innkaup vega þungt í hagkerfinu. Möguleikar á að setja kröfur t.d. um strangari hávaðamörk, minni losun koltvíoxíðs, að réttindi launafólks séu virt sem og reglur um aðbúnað á vinnustað, um aðgengi fatlaðra, sanngjörn viðskipti og um atvinnu þeirra sem standa höllum fæti, geta leitt til aukinnar sjálfbærni og breytt viðmiðunum hvort sem er í opinbera eða einkageiranum. Opinber yfirvöld bera mikla ábyrgð á að allir borgarar njóti fjárfestinga þeirra, að þeir búi í félagslega og umhverfislega heilbrigðu samfélagi þar sem allir eru taldir með og njóti atvinnu og félagslegrar verndar. Ef þessi atriði eru ekki höfð í huga í upphafi innkaupaferlis er hætta á að kostnaður þjóðfélagsins verði hærri en ella. Þau jákvæðu áhrif sem þannig má ná fram með víðsýnni stefnu í opinberum innkaupum einskorðast ekki við Ísland heldur hafa þau áhrif um heiminn allan að segja má þar sem aðföng opinberra aðila á Íslandi eiga uppruna sinn að miklu leyti í öðrum löndum. Þannig má setja viðmið af siðrænum toga og umhverfislegum við innkaup og hægt er t.d. að takmarka innkaup við þá aðila sem sannarlega virða launakjör og réttindi launafólks við framleiðslu eða framkvæmd, sama hver sem uppruni aðfanganna er. Tilskipun Evrópusambandsins um opinber innkaup og frumvarp ríkisstjórnarinnar um sama efni opna á möguleika í þessa átt sem BSRB fagnar og leggur ríka áherslu á að verði nýttir til fulls. Til að svo megi verða er nauðsynlegt að sem skýrast verið kveðið að orði í lagafrumvarpinu í þessum efnum. Þar skortir nokkuð á. Þá er ekki óeðlilegt að ætla að ný lagasetning um opinber innkaup kalli á endurskoðun á innkaupastefnu og útvistunarstefnu ríkisins eftir því sem tilefni eru til og endurskoðun á áherslum í stefnu og starfi Ríkiskaupa, jafnframt sem hugað verði að samræmdri framkvæmd slíkra mála á vettvangi sveitarfélaga.“ Síðan er spurt í þessari álitsgerð, með leyfi forseta: „Er kröfum félagasamtaka um félagslegar, siðrænar og umhverfislegar áherslur í opinberum innkaupum fylgt? Kröfur verkalýðshreyfingarinnar, eins og frá Evrópusambandi verkalýðsfélaga (ETUC), Evrópusambandi starfsfólks í almannaþjónustu (EPSU), en BSRB á aðild að þessum samböndum báðum, GMB í Bretlandi, samtaka fatlaðra í Evrópu, (European Disability Forum) sem Öryrkjabandalag Íslands er aðili að, Eurocities, The European Environmental Bureau, European Fair Trade Association og fleiri félagasamtaka, eru þær að einstök ríki nýti sér til fulls það svigrúm sem tilskipunin um opinber innkaup gefur yfirvöldum að taka tillit til umhverfis, félagslegra og siðrænna þátta í innkaupum og þess verði krafist að farið verði að lögum um félagsmál og umhverfismál og eftir alþjóðlegum sáttmálum. Krafa ofangreindra samtaka, og þar er BSRB á sama máli, er að þetta verði gert algjörlega skýrt í lögum hvers lands um opinber innkaup. Víða í tilskipun Evrópusambandsins um opinber innkaup er að finna heimildir til að taka tillit til slíkra þátta og um leið er svigrúm fyrir einstök þjóðríki sem innleiða tilskipunina til að skýra þessar heimildir og skerpa í landslögunum.“ Þetta er ekki gert í frumvarpinu í nægilega ríkum mæli nema síður sé. Í álitsgerðinni eru síðan ábendingar þar sem lagðar eru til breytingar á einstökum greinum frumvarpsins og má nefna t.d. 43. gr., þar sem segir: „Kaupanda er heimilt að kveða á um sérstök skilyrði, einkum varðandi félagsleg og umhverfisleg atriði, sem tengjast framkvæmd samnings, enda séu þessi skilyrði í samræmi við reglur EES-samningsins og hafi verið tilgreind í útboðsauglýsingu eða útboðsskilmálum.“ Hvers vegna á að orða greinina á þann hátt, að kaupanda sé heimilt að gera þetta? Hér vil ég taka undir það sem fram kemur í álitsgerð BSRB, að eðlilegt væri að breyta orðalagi þessarar greinar og segja, með leyfi forseta: „Kaupandi skal kveða á um sérstök skilyrði, einkum varðandi félagsleg og umhverfisleg atriði, sem tengjast framkvæmd samningsins.“ Hvers vegna er ekki hægt að hafa orðalag greinarinnar með þessum hætti ef við viljum á annað borð styrkja hin félagslegu sjónarmið og umhverfisþættina og gera þá að forsendum í útboðsstefnu hins opinbera? Það er greinilega ekki vilji til þess af hálfu meiri hlutans á Alþingi. Þess vegna verð ég að segja alveg eins og er, hæstv. forseti, að ég tel að frumvarpið eigi að bíða. Ég tel að frumvarpið eigi að bíða þar til eftir komandi alþingiskosningar. Mér finnst alveg fullkomlega óásættanlegt að setja ríkisstofnunum reglur um útboð með ríkri reglugerðarheimild fyrir ráðherra til að skipa ríkisstofnunum að bjóða út alla starfsemi sína, einkavæða hana, og forsóma síðan algjörlega þá þætti sem ég er að vekja athygli á, umhverfið, umhverfisþættina og hina félagslegu þætti. Nei. Það segir í lagagrein að fyrirtækjum sé heimilt að horfa til félagslegra þátta og umhverfisþátta en ekki skylt, eins og verkalýðsfélögin um alla Evrópu og samtök fatlaðra eru að óska eftir og er hægt að gera ef vilji löggjafans er fyrir hendi. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. forseta hvort ráðgert sé, eins og mér var sagt, að gera hlé á þessum fundi í kvöldmatartímanum.

Forseti vill upplýsa að gert er ráð fyrir kvöldmatarhléi núna frá klukkan sjö til klukkan hálfníu.

Það er langt í frá að ég hafi lokið ræðu minni.

Þá óskar forseti eftir því að hv. þingmaður geri hlé á ræðu sinni og taki til við framhald ræðu sinnar að þingfundarhléi loknu eða þegar málið verður tekið aftur á dagskrá.