Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef á þskj. 169 leyft mér að flytja frv. til l. um breyt. á lögum um lögskráningu sjómanna. Ég vil taka skýrt fram strax, að þetta frv. er ekki hluti af svonefndum félagsmálapakka, hvorki núv. ríkisstj. né tveggja fyrrv., en þeir munu vera einstæðasta framlag sem saga verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi hefur kynni af, a.m.k. hvað varðar þann hluta félagsmálapakkanna sem hafa verið loforð til íslenskrar sjómannastéttar. En það má segja í örstuttu máli, að þeim loforðum megi jafna við þessi fjögur orð: Svik ofan á svik. Ég flyt frv. um breyt. á þessum lögum nú, þótt frv. um breyt. á þeim sé á ferðinni í hv. Ed., að gefnu tilefni, einnig vegna þess að þetta mál var á sínum tíma flutt inn á þing af mér og nokkrum öðrum hv. þm. Það er um að sá embættismaður hins opinbera, sem á að sjá um lögskráningu sjómanna, gæti þess að samningsbundnar tryggingar sjómanna séu í gildi. Ég flutti frv. um þetta 1962, og fjallaði það um þá grein laganna um lögskráningu sem telur upp þau gögn sem skipstjóri á að afhenda lögskráningarstjóra þegar skráning í skipsrúm fer fram. Efni frv, var á þá leið, að auk þeirrar upptalningar, sem fyrir var í lögum um skjöl þau sem skipstjóri þyrfti að hafa með sér, þyrfti hann að hafa vottorð frá tryggingarfélagi þess efnis, að samningsbundnar líf- og slysatryggingar sjómanna væru í gildi. Ég benti á það þá í ítarlegu máli og reyndar í grg. einnig, að mjög hefði færst í vöxt á þeim tíma að samtök sjómanna hefðu samið um og tekið upp í kaup- og kjarasamninga sína líf-, slysa- og örorkutryggingar. En vegna mjög tíðra sjóslysa, sem urðu á þeim árum, og í framhaldi af þeim komst upp um ítrekaða vanrækslu þeirra sem um lögskráninguna áttu að sjá og gæta þess að hinar samningsbundnu tryggingar væru í gildi, þá var þetta frv. flutt. Það var ekki eingöngu að um væri að ræða kröfu frá einum þrýstihóp, eins og það hefur verið orðað í sölum þessarar hv. d. af embættismönnum deildarinnar, heldur var hinn þrýstihópurinn, samtök útgerðarmanna, líka á ferðinni og tók undir það við útgerðarmenn - einstaklinga úr þeirra röðum - að þeir gættu þess að tryggingar væru fyrir hendi og þeir hefðu þær í gildi. Það var í sjálfu sér mjög einföld brtt. sem lögð var til. Hún var á þá leið, að við upptalningu þeirra skjala, sem skipstjóri ætti að leggja fram hjá lögskráningarstjóra, ætti að bætast yfirlýsing frá viðkomandi tryggingarfélagi um að samningsbundnar líf- og slysatryggingar væru í gildi, eins og þar stóð. Nú kom í ljós í meðförum Alþ., þegar málið kom til Ed., að þar kom hik á ákveðna þm. Ég geri ráð fyrir að það hafi m.a. verið vegna þess, að þeir voru embættismenn sem höfðu með slíka lögskráningu að gera í heimabyggð sinni. Það kom hik á þá um að svo gæti farið, ef undirsátar þeirra í embætti gegndu ekki sinni embættislegu skyldu, að þeir yrðu sjálfir skaðabótaskyldir ef þessarar embættisskyldu væri ekki gætt. Því varð það úr til að ná samkomulagi og til að fá málið þó í gegn með breyt., að bætt var í frv. brtt., sem síðar var svo samþ. í Nd., þess efnis, að ef útgerðarmaður vanrækti að hafa slíka líf- og slysatryggingu í gildi yrði viðkomandi útgerðarfyrirtæki ábyrgt fyrir umsömdum bótagreiðslum. Skylda embættismannsins til að gegna starfi sínu var þannig ekki tekin í lög og um leið ekki heldur baktryggingin, sem var ábyrgð ríkissjóðs á gerðum þessa starfsmanns síns. Nú kom í ljós þegar fram liðu stundir að aðvörunarorð mín þá reyndust rétt. Það kom að því að það fórust skip þar sem einmitt hafði gerst að lögskráningarstjóra hafði láðst að lúta settum reglum. Hann hafði lögskráð á skipið án þess að gæta þess að í gildi væru hinar samningsbundnu tryggingar. Ég hélt að mér höndum í þessu máli. Það voru ekki margir aðrir sem sýndu því athuga þá. Alla vega hafa þeir, sem hafa verið að hamast við að bjóða yfir búðarborðið svokallaða félagsmálapakka á undanförnum árum, ekki haft mikinn áhuga á þessum þætti hagsmunamála sjómanna. Ég beið eftir því að dómur félli í Hæstarétti varðandi eitt slíkt mál. Málið er nr. 87 í Hæstarétti frá árinu 1976, en dómur var kveðinn upp í nóv. 1978. Þar komst meiri hl. dómenda að því - eða þrír af fimm - að útgerð skipsins, eins og reyndar segir í lögunum, en ekki ríkissjóður, bæri skaðabótaábyrgð þegar lögskráð hafi verið á skip án þess að í gildi væri líf- og slysatrygging sem um er fjallað í greindu lagaákvæði. Ég geri ráð fyrir því, ef menn skoða hæstaréttardóma á liðnum árum í sambandi við skyld mál, að þar komi í ljós að mjög naumur meiri hluti fylgi hinum skráðu lögum, en síðan komi minni hlutinn sem viðurkenni hið siðferðilega rétta í málinu og dæmi samkv. því. Þannig var það í þessu máli, að minni hluti dómenda - eða tveir af fimm - sagði í sératkvæði sínu á þessa leið, - vil ég leyfa mér að fara með það orðrétt, með leyfi forseta, en þeir segja í mjög ítarlegri grg. sinni einmitt á þessa leið: „Könnunarskylda skráningarstjóra er sérstaklega brýn, og lýtur hún að afmörkuðu og auðkönnuðu atriði. Lagaákvæðinu er ætlað að tryggja, að líf- og slysatrygging sjómanna, sem lögskráðir hafa verið, sé ávallt í gildi í samræmi við kjarasamninga, svo sem grg. með frv. til l. ber með sér. Skráningarstjóra urðu á saknæm mistök, er hann gætti þess ekki, áður en hann lögskráði skipverja á vélbátinn, að krefjast yfirlýsingar tryggingarfélags um líf- og slysatryggingu þeirra. Sætti hann áminningu í sakadómi fyrir brot á þessari starfsskyldu sinni, eins og í héraðsdómi greinir. Þessi mistök skráningarstjóra leiddu til þess, að vélbáturinn lét úr höfn með lögskráða áhöfn, án þess að skipverjar væru líf- og slysatryggðir í samræmi við gildandi kjör. Urðu afleiðingarnar þær, að áfrýjendur fengu ekki greidda vátryggingarfjárhæð þá, er þeir áttu rétt á samkv. framansögðu, þar sem útgerðarmaður reyndist ógjaldfær. Eins og hér stendur á, þykir vera um að ræða slík mistök í stjórnsýslu, að leggja verði bótaábyrgð vegna þeirra á ríkissjóð, en hann ber ábyrgð á þessum mistökum lögskráningarstjórans.“ Svo mörg voru þau orð. Það var ekkja sem sótti málið vegna sjálfrar sín og þriggja ólögráða barna sinna. En dómurinn féll á þá leið, að hvorki hún né börnin fengju neitt af tryggingarupphæðinni. Meiri hluti Hæstaréttar kvað upp þann dóm, að þrátt fyrir sannaða vanrækslu embættismanns ríkisins bæri ríkissjóður ekki ábyrgð. Það, sem ég legg til nú með breyt. á þessum lögum, er orðrétt á þessa leið: „Reynist útgerðarfyrirtæki eigi fært um greiðslu slíkra bóta ber ríkissjóður fulla ábyrgð á greiðslu þeirra.“ Þetta þýðir að það verði gengið fyrst að útgerðarfyrirtækinu og séð hvort það sé greiðslufært. Ef svo er ekki og fyrir liggur þá um leið og jafnframt að lögskráningarstjóri, embættismaður ríkisins, hefur vanrækt að gegna embættisskyldu sinni beri ríkissjóður fulla ábyrgð. Mér finnst það satt að segja ansi hart, - ég hef nú ekki þann langa lista með mér yfir þau mörgu laga- og reglugerðarákvæði sem Íslensk sjómannastétt, allt frá hinum lægst setta á einu skipi til skipstjóra, verður að hlíta í starfi sínu fram yfir aðra borgara þessa lands, - að það skuli geta átt sér stað, þegar sjómenn hafa, kannske eftir langa og harða samninga við viðsemjendur sína, náð samkomulagi um þessi þýðingarmiklu atriði, líf- og slysatryggingar, sem engri stétt hér á landi ber frekar en þeim mönnum sem geta sannað ákveðið prósentuhlutfall af sínum aðilum sem dauðahlutfall í starfi, á hverju einasta ári, að hægt sé að leysa embættismenn undan ábyrgð sem þeir eiga skilyrðislaust að bera og hlíta í embætti. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta nema frekari ástæða gefist til. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til að frv. þessu verði vísað til 2. umr. að lokinni 1. umr. og, að ég hygg, allshn.



Herra forseti. Það er ekki ástæða til að hafa langt mál um það frv. sem hér er til umr., en ég vil þó nota tækifærið til að lýsa stuðningi mínum við þetta mál. Ég hygg að ef grannt væri skoðað kæmust menn, því miður, að þeirri niðurstöðu að víða er ábótavant að því er varðar lögskráningu á íslensk skip. Full þörf er á að Alþ. geri það sem það getur, og því ber í raun og veru skylda til að koma í veg fyrir þau mistök sem hafa átt sér stað og enn eiga sér stað í sambandi við lögskráningu. Þetta er einn þáttur af því máli. Aðrir hafa komið til umræðu hér, og sumir hafa verið í hinum margumtalaða félagsmálapakka til sjómanna. Frv. af því tagi liggja fyrir þinginu nú, en þetta er aðeins eitt til viðbótar. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða mikið um þetta mál. Það er auðvitað alveg augljóst að Alþ. á ekki að vera þrándur í götu þess að sjómenn í þessu tilfelli nái þeim rétti sem þeir eru búnir að ná í kjarasamningum við viðsemjendur sína. Ég sé því ekki að það sé nein ástæða til þess að Alþ. verði ekki við því að samþ. breyt. þá sem hér um ræðir. Vel má vera að það komi upp í hug einhverra, - einhverra segi ég, ég vona að þeir verði ekki margir, - að verið sé að leggja á ríkissjóð óeðlilega greiðslubyrði ef til þess kæmi að viðkomandi útgerðarmaður gæti ekki innt skyldu sína af höndum. En þetta er svo mikið réttlætismál og stórmál gagnvart þeim sem hér eiga í hlut, að ég held að menn hljóti að geta orðið sammála um að ríkissjóður verði að koma til. Þeir aðilar, sem hér um ræðir, eiga ekki að bera ábyrgð á axarsköftum, ef svo má orða, embættismanna ríkisins. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um málið fleiri orð, en mér fannst rétt strax við 1. umr. málsins að lýsa afstöðu minni til þess og að ég væri meðmæltur frv. og styddi það.



Herra forseti. Ég vil lýsa yfir stuðningi við þetta frv., en ég get ekki flokkað það undir félagsmálapakka eða neitt slíkt. Þarna er fyrst og fremst um það grundvallarréttaratriði að ræða, hvort stofnun beri ábyrgð á gerðum starfsmanna sinna, og mér finnst ákaflega hæpið ef ríkisvaldið hefur ekki uppi þá meginreglu að stofnanir beri ábyrgð á störfum sinna manna.



Herra forseti. Ég vil taka undir mál þeirra, sem hér hafa talað, og mun veita þessu frv. brautargengi fyrir mitt leyti. Hins vegar hlýtur maður aðeins að staldra við vegna þess að hér er dálítið sérkennilegt mál á ferðinni. Hér liggur það fyrir í hæstaréttardómi, að ríkið virðist ekki bera ábyrgð á „axarsköftum“, eins og hér hefur verið nefnt, eigin starfsmanna, og það er auðvitað réttlætismál, úr því að svo er, að fyrir það líði ekki konur og börn sjómanna sem farast við störf sín. Ég hlýt hins vegar aðeins að vekja á því athygli, að vissulega er þessi trygging öðruvísi til komin hjá sjómönnum en öðrum starfsstéttum í landinu, þar sem opinberir starfsmenn eiga að sjá um að tryggingin sé í lagi. En sú spurning hlýtur að vakna: Hver gætir hagsmuna annarra sem hafa slík ákvæði í kjarasamningum sínum? Þá eru það venjulega atvinnurekendur sem eiga að sjá um að sú trygging sé í lagi, og ég hef sterkan grun um að þar sé víða pottur brotinn. Og þá er auðvelt að sjá fyrir sér hvað gerist ef slíkt mál kæmi upp, að maður færist á sama hátt við starf sitt og það kæmi í ljós að slík trygging hefði ekki verið framkvæmd. Þess vegna vil ég óska eftir því, að þegar málið kemur til n., sem ég geri ráð fyrir að það geri, hugi menn aðeins að því að fleiri stéttir eru harla lítt tryggðar í slíkum tilfellum. Ef þetta er misskilningur bið ég hv. flm. að leiðrétta mig um þessar efasemdir.



Herra forseti. Ég vil byrja mál mitt á því að þakka ræðumönnum fyrir undirtektir þeirra við þetta frv., en vil þó vegna orða hv. 5. þm. Vestf. taka fram, að það eru hin furðulegustu atriði sem hafa verið tekin inn í hinn svokallaða félagsmálapakka til sjómanna, þ. á m. atriði sem maður telur hinn sjálfsagðasta hlut í sambandi við öryggismál. Þá undanskil ég algjörlega eðlilega félagslega þróun í þjóðfélagi okkar sem aðilar allra þjóðþinga eiga að geta flutt frv. um og barist fyrir að ná fram, en eiga ekki alltaf að þurfa að fara inn á viðskiptasvið viðkomandi vinstri ríkisstjórna og verkalýðshreyfingar. - En það, sem ég bendi á í sambandi við félagsmálapakkann sérstaklega og ég hef ekki enn þá fyrirgefið sumum félögum mínum í íslenskri sjómannastétt að fara að semja um sem viðskiptavöru, vegna þess að ég tel svo sjálfsagt að því sé komið á, er m.a. einn og annar öryggisbúnaður sem er sjálfsagður um borð í flotanum. Ég veit ekki hvaða aðilar meðal launþega, sem í landi starfa, þurfa að gefa eftir í launum sínum, t.d. ef það eru sett upp ný umferðarmerki á Suðurlandsbrautinni. Það er eitthvað álíka sem fyrri ríkisstj. samdi um og taldi rétt að bjóða sjómannastéttinni. En vegna þess, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, þá má vel vera og ég efa ekki að þess muni finnast dæmi, að á samningum einhverra aðila, sem samið hafa um tryggingar, sé eitthvert ólag. En ég bendi þá á að þeir hafa þá vörn að þeir eru við til þess að fylgjast með slíku sjálfir. Þeir hafa trúnaðarmenn í landi til að vinna fyrir sig, og þeir fylgjast með málum. Lögskráningu í lögum var breytt á einu stigi í þá átt að gefa aukið frjálsræði til útgerðar fiskiskipa í sambandi við lögskráningu, oft og tíðum á þann veg að viðkomandi aðilar, sem skráðir eru um borð í skipin, koma þar ekki nærri. Þeir eru kannske ekki lögskráðir þegar skipið er komið út á sjó. Þeir eru búnir að vera úti á sjó marga daga þegar þeir eru lögskráðir. Þeir geta jafnvel verið dauðir, og þess finnast því miður dæmi. Því er um svo mikla sérstöðu í sambandi við þetta mál að ræða að ég vil ekki leggja sjómenn að líku við aðrar stéttir landsins í sambandi við slík mál. Til viðbótar skal ég taka það fram, að þess vegna er svo tekið til orða hjá mér í frumvarpsflutningi mínum að greiðslan sé á ábyrgð ríkissjóðs, að í og með hef ég í huga að viðkomandi embættismaður sé fríaður af því að að sjálfsögðu geta mannleg mistök alltaf átt sér stað. En það er þá í hendi viðkomandi yfirmanns viðkomandi stofnunar, ríkissjóðs í þessu tilfelli, að gera ráðstafanir til þess og meta hvort eigi að fara að þeim embættismanni með skaðabótakröfu eða ekki. Ég veit að reynt er að gæta þessa. Ég vil líka undirstrika það sem kom fram í orðum hv. þm. Karvels Pálmasonar. Við vitum báðir, því að við höfum við þau mál fengist, að víða er misbrestur á. Við vitum líka að það er afskaplega erfitt að gegna starfi skráningarstjóra. Það eru t.d. hreppstjórar sem þarf að kalla til að nóttu sem degi undir vissum kringumstæðum. Ég vil því ekki alfarið gefa sök þeim hópi manna sem gegnir þessu starfi. Því segi ég að það sé eðlilegt, ef mistök koma fyrir, eins og við höfum hér átakanlegt dæmi um, þá sé það ríkissjóður sjálfur sem beri ábyrgðina. Að sjálfsögðu getur hann tryggt sig fyrir slíku ef hann telur að mistökin verði í svo miklum mæli að þess sé þörf.



Herra forseti. Á þskj. 167 hef ég leyft mér ásamt 1. þm. Suðurl. að flytja frv. til laga um breyt. á lögum nr. 120 31. des. 1976, um tollskrá o.fl., með síðari breytingum. 1. gr. frv. hljóðar þannig: „2. og 3. mgr. 27. tl. 3. gr. laganna, sbr. 1. gr. laga nr. 11/1979, orðist svo: Lækkun gjalda af hverri bifreið má nema allt að 750 þús. og heildarlækkun að meðtöldu innflutningsgjaldi allt að 1 millj. 500 þús. kr. Þó skal heimilt að lækka gjöld af allt að 25 bifreiðum árlega um allt að 1.5 millj. kr. fyrir þá sem mestir eru öryrkjar, en geta þó ekið sjálfir sérstaklega útbúinni bifreið. Heildarlækkun að meðtöldu innflutningsgjaldi má nema allt að 3 millj. kr. af hverri bifreið samkv. þessari mgr.“ 2. gr.: Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Á 100. löggjafarþingi flutti ég ásamt Vilhjálmi Hjálmarssyni þáv. þm. og Hilmari Rósmundssyni frv. til laga um breytingu á tollskrá sem var í beinu samræmi við óskir og ábendingar frá landssamtökum lamaðra og fatlaðra í landinu. Á því þingi varð það frv. að lögum. Við gerðum ráð fyrir í frv. að allt að 500 bifreiðar nytu tollalækkana, en í meðförum Alþ. var talan lækkuð í 400 bifreiðar árlega. Á 100. löggjafarþinginu voru samþ. lög um að fella niður gjöld af allt að 400 bifreiðum árlega fyrir bæklað fólk eða lamað svo og fólk með lungnasjúkdóma, hjartasjúkdóma og aðra hliðstæða sjúkdóma, allt á svo háu stigi að það ætti erfitt með að fara ferða sinna án farartækis. Samkv. þeim lögum má lækkun gjalda af hverri bifreið nema allt að 500 þús. kr. og heildarlækkun að meðtöldu innflutningsgjaldi allt að 1 millj. kr. Þó er heimilt að lækka gjöld af allt að 25 bifreiðum árlega um allt að 1 millj. kr. fyrir þá sem mestir eru öryrkjar, en geta þó ekið sjálfir sérstaklega útbúinni bifreið. Heildarlækkun að meðtöldu innflutningsgjaldi má þá nema allt að 2 millj. kr. af hverri bifreið. Eins og öllum er ljóst hafa orðið miklar verðhækkanir síðan þessi lagabreyting tók gildi. Lætur nærri að verð bifreiða hafi hækkað um 50%. Að mati okkar flm. ber brýna nauðsyn til að hækka niðurfellingu á gjöldum, þar með talið innflutningsgjald, á bifreiðum til öryrkja til samræmis við þær verðlagshækkanir sem orðið hafa frá gildistöku laganna, til þess að það fólk, sem nú fær úthlutun, fái svipuð kjör og að var stefnt með fyrri lagabreytingu. Þarf raunar ekki að rökstyðja þá nauðsyn frekar. Við leggjum því til í þessu frv. að niðurfelling gjalda og innflutningsgjalds af þessum bifreiðum hækki um 50% frá gildandi lögum. Það hefði verið ástæða til að gera um leið breytingu í þá átt að fjölga bifreiðum í þessu skyni. Við höfum ekki talið ástæðu til að gera það að þessu sinni, en þó vil ég benda á að við úthlutun, sem nú á að fara fram, eru gildar umsóknir, sem komnar voru inn þegar umsóknartími var út runninn, um 700 talsins. Mikið skortir því á að hægt sé að fullnægja þarna brýnustu þörfum. Það kom einnig til umræðu við síðustu lagabreytingu, hvort ekki væri ástæða til að setja inn í lögin ákvæði sem heimila fjmrh. að hækka árlega niðurfellingu gjalda af slíkum bifreiðum, þ.m.t. innflutningsgjald, í samræmi við verðlagsbreytingar, sem gæti þá komið í staðinn fyrir nauðsyn þess að gera sífellt lagabreytingar í samræmi við þær verðlagsbreytingar sem orðið hafa hverju sinni. Þetta mætti mótspyrnu þegar málið var til umræðu á 100. löggjafarþingi. Þá var talið að Alþ. væri með slíku að veita ráðh. of mikil völd hvað þetta snertir. Ég tel ástæðu til þess að það atriði verði athugað í þeirri nefnd sem fær frv. til meðferðar. Það mundi auðvelda þetta mál. En sjálfsagt eru á því agnúar sem þarf að skoða vandlega. Við væntum að þessi lagabreyting, sem er aðeins í samræmi við þá brýnustu nauðsyn sem við teljum vera, njóti stuðnings hv. þm. og fái skjóta afgreiðslu í þingdeildum svo að hún verði að lögum fyrir þá úthlutun sem þarf að fara fram helst fyrir lok næsta mánaðar. Ef skilningur er á málinu tel ég að hægt væri að fá málið úr nefnd strax eftir það þinghlé sem nú er áformað. Málið kæmi þá til endanlegrar afgreiðslu í hv. Alþ. þegar að þinghléi loknu. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um þetta mál. Það er ekki það langt síðan málið var hér til ítarlegrar umr. og skoðunar. Ég veit líka að hv. þm. hafa almennt áhuga á þessu réttlætismáli. - Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég lýsi stuðningi mínum við þetta frv., sem fram er komið, um breyt. á lögum um tollskrá o.fl., með síðari breytingum. Eins og fram kom hjá frsm. var sambærilegt frv. við það, sem flutt er nú, flutt á 100. þingi, en hér er einungis um að ræða hækkanir á þeirri upphæð, sem þá var samþ., með tilliti til verðhækkana sem orðið hafa. Ég vil taka undir með frsm. og segi að ég tel eðlilegt að þetta fylgi verðlagsþróun á hverjum tíma. Ég hafði reyndar áður en frsm. kom inn á það mál ætlað mér að flytja brtt. við frv., þannig að tekið yrði tillit til verðlagsþróunar á hverjum tíma. Ég tel að rýmka þurfi heimildina, sem felst í frv., þannig að svo sjálfsögð breyting, sem hér um ræðir, þurfi ekki að koma fyrir þingið á hverju ári. Ég tel að eðlilegt sé að rýmka þessa heimild og að upphæðin breytist árlega með tilliti til verðlagsþróunar. Ég held ég haldi mér við að flytja brtt., enda mun það stuðla frekar að því að nefndin skoði hana samhliða frv. Ég vil því leyfa mér að flytja eftirfarandi brtt., svo að nefndin hafi hana til skoðunar samhliða frv.: „Við 2. mgr. 1. gr. bætist: Heimilt er að hækka þessa undanþágu árlega með tilliti til verðlagsþróunar á hverjum tíma.“



Herra forseti Ég fagna því frv., sem hér hefur verið kynnt, en vil um leið hvetja til þess að sú brtt., sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur gert grein fyrir úr þessum stól, verði tekin til alvarlegrar umfjöllunar og væntanlega samþ. á þessu þingi fljótlega. Ég tel fullkomlega ástæðulaust að á hverju þingi þurfi að koma fram frv. til l. um breytingar á þessum málum vegna þeirrar verðbólguþróunar sem við búum við. Langeðlilegast er að sú niðurfelling og Lækkun gjalda, sem hér um ræðir, verði ákveðin í eitt skipti fyrir öll í þá veru að hún taki tillit til verðlagsþróunar á hverjum tíma. Ég get ekki stillt mig um það, úr því að þessi mál eru komin til umr., að benda á nokkur atriði sem eru tengd þessu máli af margvíslegum sökum. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar, að í sambandi við úthlutun leyfa fyrir bifreiðum, sem njóta þeirra kjara sem hér um ræðir, þurfi að standa nokkuð betur að útgáfu leyfanna en gert hefur verið. Ég held að ekki hafi verið tekið nægjanlegt tillit til efnahags þeirra einstaklinga sem leyfi hafa fengið, og þyrfti að gera gangskör að því að kanna hann hverju sinni þannig að tryggt verði að fólk, sem vissulega býr við örorku af því tagi sem þessi lög ná til, fái ekki leyfi ef efnahagur þess er á þann veg og tekjur að það hafi fyllilega ráð á að kaupa bifreiðar á því verði sem allur almenningur gerir. Hér held ég að sé ekki um neina mismunun að ræða, heldur miklu frekar meira jafnrétti. Þá vil ég aðeins í tengslum við þetta mál minna á að hér er um að ræða hjálpartæki. Bifreið er fyrst og fremst hjálpartæki fatlaðs manns til að losna úr þeirri einangrun sem hann býr við. En fatlað fólk þarf að nota mörg önnur hjálpartæki. Ég tel brýna nauðsyn bera til að samræma þau lög og þær reglur sem gilda um niðurfellingu tolla og aðflutningsgjalda af hjálpartækjum. Það er nefnilega svo, að fötlun er ekki bundin við hreyfihömlun. Hún kemur fram á mjög margvíslegan hátt. Í mjög mörgum tilvikum er hún það sem kallað er dulin eða ósýnileg fötlun. Þá þarf einnig og er brýn nauðsyn að reyna að auka upplýsingaflæði til þess fólks sem nýtur réttar eða á að njóta réttar samkv. lögum og reglugerðum sem samþ. hafa verið á hinu háa Alþingi. Ég vil að endingu leggja til að sú brtt., sem nú hefur komið fram við frv. til laga um breyt. á lögum nr. 120 31. des. 1976, um tollskrá o.fl., með síðari breytingum, verði samþ, svo að hið háa Alþingi þurfi ekki á hverju einasta ári að afgreiða breyt. á lögum til lækkunar gjalda af þeim ökutækjum sem fatlaðir fá.



Herra forseti. Ég tel að hér sé hreyft mjög eðlilegu máli, sem áður hefur raunar verið minnst á í umræðum á Alþ. á þessum vetri, og það sem mér finnst kannske skipta mestu í því máli er sú brtt., sem kom hér fram og var nefnd af hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, að um verði að ræða heimild í lögum til að færa þessar upphæðir til með tilliti til verðlagsþróunar. Það er raunverulega ekki aðalatriðið hvort upphæðir eru færðar til um ákveðna tölu núna, eins og gerð er till. um í frv. hv. þm. Alexanders Stefánssonar, það skiptir ekki öllu, heldur að tilfærsluheimildin verði inni og hægt að gera ráð fyrir reglulegum breytingum framvegis með tilliti til verðlagsþróunar. Ég verð þó að segja að orðalagið á till. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, 10. landsk. þm., er dálitið ónákvæmt og þyrfti að athuga í nefnd við hvaða þátt verðlagsþróunarinnar á að miða. Á að miða við framfærsluvísitölu, á að miða við byggingarvísitölu eða verðbótavísitölu? Þetta er atriði sem nefndin getur auðvitað athugað. Ég er einnig sammála því sem kom fram hjá hv. 6. þm. Norðurl. e., að það er rétt að taka til íhugunar í þessu sambandi úthlutun leyfanna, hvernig hún fer fram, og ég tel einnig vert að vekja á því athygli, hvort ekki sé ástæða til að taka til athugunar endurnýjunartíma bifreiða sem hér hefur verið miðað við, þ.e. fimm ár eins og þetta hefur verið. En meginmálið í þessu finnst mér þó vera það, og þess vegna kom ég nú upp að sinni, að við höfum haft fyrir framan okkur á Alþ. í vetur og í fyrravetur fjöldamörg mál sem snerta málefni fatlaðra. Það eru einstök frv. um einstakar lagfæringar á einstökum þáttum í tryggingalöggjöfinni og annarri löggjöf. Mér finnst að hin mörgu mál, sem flutt hafa verið hér í frumvarpsformi, ættu að verða okkur hvatning til að taka á málunum með heildstæðari hætti en gert hefur verið. Mér finnst líka að alþjóðaár fatlaðra, árið 1981, ætti að verða okkur sérstök hvatning til að endurskoða margvísleg lög og reglugerðir sem snerta hagsmunamál fatlaðra. Nú eru þessi málefni dreifð um löggjöf mjög víða. Ég kann ekki að telja alla þá lagabálka og allar þær reglugerðir sem hér er um að ræða, en þær eru legíó. Það er jafnvel erfitt fyrir stjórnkerfið sjálft að átta sig á þessum reglugerðum, lögum, undantekningarákvæðum, heimildarákvæðum og matsákvæðum út og suður í öllu kerfinu, hvað þá heldur fyrir hina fötluðu sjálfa sem við þessi kjör eiga að búa. Þess vegna held ég að einföldun á kerfinu, uppstokkun og samræming á því öllu, sé ein út af fyrir sig mikilvægt hagsmunamál fyrir fatlaða í þessu landi og við ættum að setja okkur það í tengslum við alþjóðaár fatlaðra að samræma þetta og um leið marka framtíðarstefnu um hvernig með þessi mál skuli farið, ákveða verkefnaskrá til nokkurra ára fram í tímann, þannig að það verði ekki tilviljanirnar einar, hver er duglegastur að þrýsta á hvern blett á hverjum tíma, sem ráði úrslitum um á hvaða málum er tekið.



Herra forseti. Ég þakka þær undirtektir sem málið hefur fengið, sem raunar undirstrika það sem við vissum, að hv. alþm. hafa mikinn áhuga á þessum málum, enda væri annað óeðlilegt þegar lítið er til þess sem á undan er gengið í sambandi við þessi mál. Allir stjórnmálaflokkar hér á landi hafa gefið skýr og ákveðin svör um áhuga sinn á því að sinna málefnum fatlaðra og annarra aðila í þjóðfélagi okkar sem minna mega sín og full þörf er á að leiða til betri meðferðar en hefur verið til þessa. Ég minni á það hér, að í upphafi þessa þings flutti ég þáltill. í sambandi við málefni hreyfihamlaðra, sem er mjög mikilvægt mál, þar sem um er að ræða að opinberir aðilar taki höndum saman til að leysa það sem margoft hefur verið yfirlýst að væri skylt að gera og raunar komið í byggingarlöggjöf, að gera átak í því að auðvelda hreyfihömluðu fólki að komast leiðar sinnar bæði til að geta sinnt ýmsum störfum í þjóðfélaginu og notið þeirra venjulegu mannréttinda sem öllum finnst eðlilegt að fólk hafi. Þetta mál er því miður búið að vera nokkuð lengi í meðförum þingsins. Ég reiknaði satt að segja með að hv. alþm. mundu greiða götu þess þanrúg að málið væri þegar komið til meðferðar hjá stjórnvöldum. Ég vona að ekki verði löng bið á því. Hér hefur komið fram ýmislegt um brtt. þá sem hv. 10. landsk. þm. hefur lagt fram. Ég vil upplýsa að ég er fyllilega sammála um að þess fyrirkomulags sé þörf, enda greindi ég frá því áðan og ræði í grg. með frv. um slíkt ákvæði. Þegar við flm. vorum að undirbúa þetta frv. skoðuðum við einmitt nokkuð það atriði með tilliti til þess sem kom fram á 100. löggjafarþingi þegar slík breyting var gerð síðast á tollskránni. Þá mætti þetta atriði mótspyrnu í þn. á hv. Alþ. og einnig hjá embættismannakerfinu, sérstaklega í fjmrn. Var talið að það væri varhugavert og þyrfti að skoða nánar, og í meðferð Alþingis á 100. löggjafarþinginu þótti ekki ástæða til að tefja framgang málsins með því að eyða miklum tíma í þetta atriði. Ef hægt er frá lagalegu sjónarmiði, þá finnst mér þessi meðferð í sambandi við þetta mál mjög eðlileg og fylgi henni. En slíkt þarf auðvitað að athuga vel. Ég vænti þess, að hv. þn., sem fær málið til meðferðar, athugi það mjög gaumgæfilega, eins og ég raunar lagði til í framsöguræðu fyrr. Ég get líka tekið undir að það þarf að athuga úthlutunarreglurnar. Þeim var breytt með síðustu breytingu á lögunum og úthlutunarnefndin er öðruvísi samsett nú. En að sjálfsögðu þarf að athuga það mál. Umsóknafjöldi, sem fram kemur í sambandi við þessa eftirgjöf, er mjög mikill. Á síðasta ári, 1979, sóttu raunar enn þá fleiri um niðurfellingu gjalda en þegar hefur komið fram. En eins og ég sagði áðan, þegar umsóknartíminn var liðinn í byrjun þessa mánaðar voru komnar um 790 fullgildar umsóknir. Það, sem kom fram hjá hv. 6. þm. Norðurl. e., er alveg rétt, að mörgum fleiri hjálpartæk um fyrir fatlað fólk þarf að koma undir sömu aðstöðu. Í frv., sem samþ. var á 100. löggjafarþinginu, var einmitt gerð sú breyting, að önnur hjálpartæki, sem fatlað fólk þarf á að halda, njóti sömu réttinda. Það eitt hefur komið fram, sem fulltrúar í fjmrn. segja að sé erfitt ákvæði í lögunum og ég vil taka fram hér að væri e.t.v. ástæða fyrir þd. að skoða í samráði við fulltrúa frá tolladeild fjmrn., að sett var inn ákvæði um að það þyrfti læknisvottorð í sambandi við niðurfellingu tolla af öðrum hjálpartækjum fyrir fatlað fólk. Fulltrúar í fjmrn. segja mér að þetta valdi erfiðleikum og sé eiginlega óþarft ákvæði í lögum, það sé ástæðulaust að fatlað fólk og ekki síst mikið fatlað fólk, sem getur vart komist leiðar sinnar, þurfi endilega að vera að sækja til lækna til að fá vottorð sem það þarf að greiða fyrir kannske frá 2–5 þús. kr., fyrir utan allan aukakostnað við að fá það vottorð, það raunverulega tefji fyrir framkvæmd laganna. Þetta er atriði sem ég vildi nefna hér að væri rétt að kæmi til skoðunar í hv. þn. sem fær málið til afgreiðstu. En það var gert ráð fyrir því í síðustu breytingu laganna, að fatlað fólk fengi tollaeftirgjöf á öllum hjálpartækjum, sem það þarf á að halda, en bætt við að það skyldi vera „samkv. læknisvottorði“. Það kemur því til skoðunar að fella það ákvæði niður í samráði við fulltrúa ráðuneytisins. Ég vil svo að lokum endurtaka þakkir fyrir þann áhuga, sem hér kemur fram, og taka undir það með hæstv. félmrh., að hér er um mál að ræða sem Alþ. þarf að taka til heildarskoðunar. Er slíkt raunar í samræmi við þá yfirlýsingu sem allir stjórnmálaflokkar, sem fulltrúa eiga á hv. Alþ., hafa fyrir fram gefið yfirlýsingu um. Og það er vel í samræmi við ár fatlaðra 1981 að hv. alþm. og stjórnvöld taki höndum saman um að gera stórt átak, ekki aðeins í að samræma löggjöf fyrir fatlað fólk, heldur einnig að koma til framkvæmda ýmsum velferðarmálum fyrir fatlaða.



Það kom fram í máli hv. 1. þm. Vesturl. að honum þykir sem ýmis áhugamál sín hafi ekki haft eins skjótan framgang og hann hafði vænst. Ég á þess vegna von á að hann taki undir með mér þegar ég vil álíta að hér séu mörg mikilvæg málefni á dagskrá, sem við þurfum að vinna að, og andmæli þeirri óhæfu að Alþ. verði leyst frá störfum lengur en brýnasta nauðsyn krefur.



Herra forseti. Ég get tekið undir það sem hæstv. forseti sagði, að það liggur býsna mikill málabunki fyrir þessu þingi sem hæglega ætti að vera hægt að vinna að á næstu dögum og þeim kannske tveimur vikum sem hugmyndin er að senda þingið heim, þó svo að ráðh. þyrftu ekki að sitja í þingsölum lon og don daginn langan og tefja sig frá störfum í ráðuneyti. Erindi mitt í hingað í þetta sinn var að taka undir með hæstv. félmrh. og benda á þá staðreynd, þvílík beðja, þvílík ringulreið ríkir í löggjöf um málefni fatlaðra hér á landi. Það eru í gildi í dag hvorki færri né fleiri en 16 lög og reglugerðir um málefni fatlaðra á Íslandi. Það var fyrir alllöngu skipuð nefnd sem átti að endurskoða allan þennan laga- og reglugerðahóp. Ég veit ekki til þess að sú nefnd hafi haldið einn einasta fund og vil þó ekki hafa hana fyrir rangri sök, það gæti verið að þeir væru orðnir einn eða tveir. Það er kannske rétt mönnum til fróðleiks að telja þau lög og reglugerðir og nefna með nafni sem samþ. hafa verið hér á þingi um málefni fatlaðra. Það eru lög um endurhæfingu, lög um aðstoð við þroskahefta, lög um almannatryggingar, lög um vinnumiðlun, lög um ráðstöfun erfðafjárskatts og erfðafjár ríkissjóðs til vinnuheimila, lög um grunnskóla, lög um heyrnleysingjaskóla, lög um heilbrigðisþjónustu, lög um ráðstöfun og fræðslu varðandi kynlíf og barneignir og um fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir, lög um tollskrá, byggingareglugerð nr. 292/1979, reglugerð um félagsmál og upplýsingadeild Tryggingastofnunar ríkisins, lög um heimilishjálp í viðlögum, reglugerð um heimilisþjónustu fyrir aldraða, reglugerð um öryrkjavinnu og reglugerð um sérkennslu. - Þetta eru öll þau lög, sem í gildi eru hér á landi um málefni fatlaðs fólks, sem vitað er um. Þau kunna að leynast einhvers staðar fleiri. Ég vildi aðeins nefna þetta til þess að þeir hv. þm., sem hafa tíma til að sitja fundi Nd., gerðu sér grein fyrir hvers konar mál væri hér á ferðinni og hversu mikilvægt er fyrir þingið að reyna að vinna bráðan bug að breytingu á þessum lögum, endurbótum á þeim og samræmingu þeirra. Þetta er eitt hið stærsta mál fyrir hinn stóra hóp sem hefur ekki notið sömu kjara í þjóðfélaginu og við hinir sem heilbrigðir erum. Ég vænti þess fastlega, að hið háa Alþingi sjái sér nú fært í tilefni af ári fatlaðra 1981 að gera gangskör að því að hreinsa til í þeim lagabálkum og þeim lagaviðjum og flækjum sem þetta fólk býr við og þekkir ekki nema brotabrot af.



Herra forseti. Segja má að hér sé hreyft athyglisverðu máli. Það er að sjálfsögðu gott málefni, sem hér er um fjallað, að hækka lagaheimildir til þess að fella niður innflutningsgjöld af bifreiðum fyrir öryrkja, hreyfihamlað fólk, eins og það heitir víst nú orðið. En ég vil aðeins vekja athygli á því, að það er búið að lofa býsna miklu á þessum síðustu vikum. Það á að gera ýmislegt fyrir fólkið í landinu, en það er ekki nóg að samþykkja hér í Nd. - og jafnvel þó það sé gert í Ed. líka - lagaheimildir af þessu tagi, heldur er nauðsynlegt að ráð sé fyrir því gert í fjárlögum. Og ég saknaði þess í ræðu hæstv. heilbr.- og trmrh., að hann skyldi ekki láta þess getið, hvaða undirtektir það hefði fengið í fjmrn. að hækka þær fjárhæðir sem hér er um að ræða. Það hefur komið fram og síast út, að þótt sáttmálsörkin sé býsna fallegt plagg og þótt þar sé talað um það, að í félagsmálapakkann eigi að fara einhverjir milljarðar, þá standi ekki til að efna margt af þessu strax á þessu ári. Og fram kom í ræðu hæstv. fjmrh. í sjónvarpinu í gærkvöld, að hann hygðist enn hækka launaskattana á þessu ári, sem nú er að ganga yfir, um a.m.k. helming þeirrar fjárhæðar sem í sáttmálsörkinni er lofað að rétta sem dúsu upp í launafólk í landinu. Ég vil í því efni einnig minna á það, að á s.l. ári, þegar sú vinstri stjórn, sem þá sat, var að fá launþega til þess að gefa eftir af sínum verðbótum 1. des., þá var því heitið að lækka beina skatta í þeim fjárlögum sem samþykkt yrðu fyrir árið 1979. En eins og við vitum var ekki við þetta staðið, heldur þvert á móti voru hinir beinu skattar hækkaðir þvert ofan í skattamálasamþykktir Alþýðusambandsins, eins og ég veit að hv. 7. þm. Reykv. man eftir, þar sem m.a. hefur verið komist að þeirri niðurstöðu, að tekjuskattar bitni fyrst og fremst á launafólki í landinu, séu launaskattar. Ég vil þess vegna leggja mjög mikið upp úr því, að fyrir liggi strax við þessa umræðu yfirlýsing um það frá hæstv. heilbr.- og trmrh. og frá hæstv. fjmrh., að ekki muni standa á því af þeirra hálfu að gera ráð fyrir fjármagni í þessu skyni, ef þetta frv. kæmist í gegnum þingið nú á þessum vetrardögum. Það væri einnig skemmtilegt að fá um það nánari upplýsingar, hvaða upphæðir, hvaða fjármagn liggur á bak við þau orð sem hæstv. trmrh. viðhafði áðan. Það er nefnilega ekki nóg að koma upp í þennan ræðustól og lýsa yfir að það eigi að gera hvað eina fyrir hvern sem er í þessu landi, en vera á hinn bóginn ekki reiðubúinn til að gera ráð fyrir neinu fjármagni í fjárlögum til þess að standa við loforðið. Þess vegna væri mjög fróðlegt og skemmtilegt ef hæstv. trmrh. leyfði Alþ. að fylgjast með því, hvernig hann ætlar sér að standa við þau orð sem hann sagði hér áðan, og ef hann gæti núna einnig upplýst okkur nánar um það, hvað hann hafði í huga þegar hann sagði þetta, eða hvort það muni kannske vera eins og mig grunar, að sú ræða, sem hann flutti áðan, hafi orðið til á stundinni ógrunduð og hann eigi eftir að ræða þessi mál nánar við félaga sinn, hæstv. fjmrh., sem - eins og við heyrðum í sjónvarpinu í gærkvöld - ætlaði ekki að vera neitt örlátari en hans fyrirrennarar, svo að hann gengur jafnvel fram af jafnörlátum manni og Guðmundur J. Guðmundsson annars er, hv. 7. þm. Reykv. Það er þetta sem ég vildi segja. Talað er um að bjarga þurfi sæmd Alþingis. Maður hefur heyrt mikið talað um það upp á síðkastið. Einnig hefur verið talað um það, að nauðsynlegt sé að fá einhverja ríkisstj. í landið. Og þeir menn, sem núna sitja, hafa fengið mikið fylgi hjá fólkinu. Það hvílir mikil ábyrgð á þeirra herðum. Fólkið ber mikið traust til þeirra. Það ætlast til þess, að þessir háu ráðherrar, sem njóta svo óskoraðs trausts fyrir dugnaðinn og fyrir að hafa nú komið á ríkisstj. í landinu, séu ekki að fleipra hér í ráðherrastólunum rétt eins og þeim sýnist og hvenær sem þeim þóknast. Við heyrðum það í gærkvöld, að þeir ætluðu að hækka skattana. Það var eftir að skoðanakönnunin fór fram. Maður veit því ekki hvort þeir eru nú jafntraustir í sessi og þá, af þeim sökum. Það eru ýmsir hér sem þykir nóg um. Það eru ýmsir sem gera sér grein fyrir því, að á sama tíma og þjóðartekjur minnka í landinu er kannske ekki óeðlilegt að ríkið minnki líka sinn hlut. Við vitum það, að ef þjóðartekjurnar minnka hlýtur að minnka það sem hver og einn hefur til skipta, allir hafa til skipta, kakan minnkar. Og ef á að gera ráð fyrir því, að um leið og þjóðartekjurnar minnka haldi ríkið enn áfram að auka sína skatta, þá þýðir það annað tveggja að raðstöfunarfé einstaklinganna minnkar eða skuldasöfnunin erlendis vex. Það var gert mikið spé að því, að við sjálfstæðismenn værum reiðubúnir til þess að koma margvíslegum umbótum á hér í þjóðfélaginu með því að spara á móti. Við heyrðum það í sjónvarpinu í gær, að hæstv. fjmrh. er ekki þeirrar skoðunar, heldur hyggst hann halda áfram að hækka skattana. Ég vona að eitthvað af því fé, sem þannig á að innheimta af skattkúguðum lýðnum, megi renna í vasa þeirra sem minnst mega sín í þjóðfélaginu, öryrkjanna, þeirra sem bágast eiga. Ég vil einnig segja það, að ekki væri kannske heldur úr vegi að ýmislegt af þessari auknu skattheimtu í landinu megi renna til aldraðs fólks. Ég held að við getum ekki verið stottir af því, Íslendingar, hvernig aðbúnaður þess er að mörgu leyti hér. Við dáumst að því mikla framtaki, sem gert er með hjúkrunarheimili aldraðra í Kópavogi, og gerum okkur grein fyrir því, að ríkisvaldið mundi aldrei sýna þvílíkan dugnað til að hjálpa þessu fólki. Það liggur t.d. fyrir, að hv. 1. landsk. þm. hefur beitt sér fyrir miklu framtaki í þessa veru í Hafnarfirði, þar sem hjúkrunarheimili aldraðra er nú í byggingu. Það væri ánægjulegt ef eitthvað af þeirri skattahækkun, sem boðuð var í gærkvöld, gæti runnið til þess að létta þar undir, - eða er kannske meiningin að þetta fari allt saman í eyðslu? Það getur vel verið. Við höfum reynslu af því af fyrri vinstri stjórnum, að eyðslan hefur viljað vaxa. Og ef ég man rétt frá þeim tímum þegar Gunnar Thoroddsen, hæstv. forsrh., var borgarstjóri Reykjavíkur, þá minnir mig að ýmsum andstæðingum hans, sem nú sitja með honum í ríkisstj., hafi þótt nóg um eyðsluna í borgarapparatinu þá. Ég held að þeir hafi ekki haft sérstakt orð á því, að dregið hafi úr eyðslu undir hans stjórn. En það verður náttúrlega fróðlegt að fylgjast með þessu. Það, sem ég fer fram á og vil spyrja um er í fyrsta lagi þetta: Má búast við því, að Nd. Alþingis fái tíma til að fjalla um þetta frv., eða megum við búast við því, að hæstv. ríkisstj. ætli að fá legáta sína til þess að senda þm. heim úr því húsi hvers sæmd þeir hafa bjargað upp á síðkastið, eða megum við kannske búast við því að fá umræður um stefnuræðu hæstv. forsrh. áður en við verðum sendir heim? Hver er meiningin í þessu máli? Það er þetta sem mér finnst nauðsynlegt að komi fram.



Herra forseti. Það hvarflaði að mér áðan, þegar hv. 7. landsk. þm. var að tala, að hann væri reiður einhverra hluta vegna. Það kann að vera að skýringin á geðbrigðum hans felist í innanhúsástandinu í Sjálfstfl., svo að ég blanda mér ekki í þau mál. Þau verður að leysa á vettvangi þess ríkis sem þar er um að ræða.

Eru þau ekki á dagskrá?

Þau eru ekki á dagskrá þessa fundar, nei, hæstv. forseti, - og skipti hann nú og skapi. Það, sem hér er hins vegar á dagskrá og hv. 1. þm. Vesturl. og aðrir hv. þm. eru að ræða, er frv. það sem Alexander Stefánsson og Þórarinn Sigurjónsson hafa lagt fram um breytingu á lögum um tollskrá. Í tilefni af því hefur hv. 7. landsk. þm., Halldór Blöndal, séð ástæðu til þess að mæla nokkur vísdómsorð um afkomu ríkissjóðs og nauðsyn þess að gæta jafnan aðhalds á því sviði. Þakka ég honum þá hvatningu, sem hann hefur hér flutt, og veit að hann mælir þar manna heilastur. Þar er um að ræða heilræði sem flutt eru af drengskap og heilindum í garð þeirrar ríkisstj. sem nú situr í landinu. En mér kemur í hug nú undir ræðu hv. þm., að í stjórnarmyndunarviðræðunum, sem fram fóru hér um jóla- og nýársleytið, voru fluttar till. um lækkun á sköttum ríkissjóðs um u.þ.b. 25 milljarða kr. Það, sem vantaði upp á, átti helst að leysa með útgáfu skuldabréfa á innlendum markaði, hitt átti „að vera með gati“, eins og það var kallað. Þetta var sú fjármálaspeki sem við fengum að kynnast um áramótin úr herbúðum hv. þm., af hálfu nokkurra aðila í Sjálfstfl., sem þó vildu ekki kannast við málið þegar til kom, og varð að kenna till. við einhvern Mr. X, sem af skiljanlegum ástæðum hefur enn ekki gefið sig fram í opinberu þjóðlífi hér á landi. Eftir að þessar till. komu fram um áramótin hefur það greinilega gerst, að hv. 7. landsk. þm., Halldór Blöndal, telur ástæðu til að hvetja núv. ríkisstj. til aðhalds og aðgátar, sparnaðar í ríkisrekstrinum. Þá ábendingu þakka ég. Ríkisstj. mun vafalaust reyna að halda þannig á málum að aðhalds sé gætt. Það var einnig athyglisvert við þá ræðu sem hv. þm. flutti hér áðan, að ævinlega þegar upp koma mál af því tagi sem hv. þm. Alexander Stefánsson flytur hér núna og fjöldamörg önnur mál í opinberri umræðu um margra ára skeið, þá spretta þeir upp, þm. Sjálfstfl., og tala um veisluhöld, eins og þeir gerðu 1971 þegar hækkaður var elli - og örorkulífeyrir úr 4.900 kr. í 7500 kr. á mánuði. Þetta voru kölluð ófyrirgefanleg veisluhöld fyrir aldraða og öryrkja í þessu landi. Og það er sérkennilegt með eins velviljaða menn og ég er sannfærður um að hv. ?. landsk. þm. er, að þeir skuli ævinlega, þegar að svona málum kemur, spretta upp með þessum neikvæða hætti. Auðvitað gerum við okkur það ljóst, að þetta kostar fé. Auðvitað gerum við okkur það ljóst, að framlög til verkamannabústaða kosta peninga, framlög til elliheimila kosta peninga, til sjúkrahúsa, til dvalarheimila aldraðra, og þannig mætti lengi telja, til skólakerfisins og þessir peningar eru fengnir með skattlagningu á landinu. Það er ekki hægt að fá þá öðruvísi. Og það er ekki um það að ræða, að til sé einhver vondur, óhlutgerður aðill sem heiti ríki og hirði af mönnum þessa fjármuni. Hugmyndin er sú, að ríkið sé þarna millifærsluaðili milli borgaranna og taki skatta af mönnum sem síðar eru fluttir til hinnar félagslegu þjónustu. Mér þætti hins vegar fróðlegt að vita hvað það er, sem hér væri hugsanlegt að spara. Vafalaust er það eitthvað. Ég dreg ekki í efa að í 330 milljarða fjárlögum sé hægt að spara einhverjar upphæðir. Ég dreg það ekki í efa. Mönnum hefur oft gengið það dálítið illa, en við skulum reyna það. Reynslan er bara sú, að það tekur tíma að láta slíkan sparnað skila sér. En við skulum samt sem áður athuga það. Við skulum líta á stærsta liðinn á fjárlögum íslenska ríkisins, sem er heilbr.- og trmrn. með 110 milljarða kr. Ég hef ekki orðið var við eina einustu till. hér á hv. Alþ. um það, að hægt sé að spara eina einustu krónu á þessum lið. Ég hygg að þarna mætti ná einhverju fram til sparnaðar án þess að þjónustan versnaði en till. á hv. Alþ. ganga allar út á það, að þarna þurfi að auka við. Og ég er sammála því, að þarna þarf að auka við. En ég segi þá líka, eins og hv. þm. Halldór Blöndal benti á áðan, að til þess að auka þarna við verða menn að þora að grípa til skattlagningar og sækja peningana í þ jóðfélaginu þangað sem hægt er að sækja þá. Það eru til peningar í þessu þjóðfélagi. Það eru til aðilar sem hafa stoppið furðuvel við að greiða til samneyslunnar hér á undanförnum árum, en þeir eiga að gera það og það þarf að búa þannig um hnútana, að þeir geri það. Þessi orð mín eru flutt í tilefni af ræðu þeirri sem hv. 7. landsk. þm., Halldór Blöndal, flutti áðan, en líka í tilefni af mörgum öðrum ræðum sem eru iðulega fluttar hér á hv. Alþ. um nauðsyn stórfelldra skattalækkana, meðan menn sjá æpandi alls staðar í þjóðfélaginu þarfir, kröfur, sanngjarnar kröfur til úrbóta hjá fólki sem býr raunverulega við mjög lakan kost. Áður en við förum að belgja okkur út með till. og hugmyndir um skattalækkanir skulum við gera okkur grein fyrir því, að hér á Íslandi er fólk sem enn þá þarf að lifa á innan við 200 þús. kr. á mánuði. Mér þætti gaman að sjá þá hv. alþm., sem hér sitja, leika þá list að tóra, að skrimta af þeim upphæðum sem ákveðnum einstaklingum er ætlað að lifa af. Við verðum að taka tillit til þessarar grundvallarstaðreyndar, ef við ætlum að stjórna. En til þess er ríki og ríkissjóður að stýra málum og færa til fjármuni í þjóðfélaginu eftir því sem brýn nauðsyn krefur. Þó verða menn auðvitað að gæta sín í þeim efnum, að ganga ekki eins langt og mörg dæmi eru til um frá Svíþjóð t.d., en ég hirði ekki um að rekja þau hér og er ekki sérlega hrifinn af þeim. Af því að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson er búinn að kveðja sér hljóðs og ættar að segja eitthvað hér á eftir, þá ætla ég að víkja nokkrum orðum sérstaklega til hans og ávarpa hann fyrir fram. Alþýðuflokkurinn á Íslandi er flokkur sem í öðru orðinu berst fyrir félagslegum framförum, fyrir jafnrétti. Mörg mál, sem þm. Alþfl. hafa flutt hér á Alþ., t.d. hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og fyrrv. hæstv. félmrh., Magnús H. Magnússon, eru ákaflega jákvæð og hafa framfarir í för með sér ef þeim er fylgt eftir. En þetta kostar fjármuni. Og við verðum að gera okkur það ljóst, að til þess að koma þessum málum í framkvæmd verðum við að sækja þessa fjármuni. Ef við þorum ekki að segja það, að við þurfum að sækja þessa fjármuni hér í landinu, þá erum við um leið að segja að við séum að dæma þessi félagslegu umbótamál úr leik, henda þeim út um gluggann. Og mér finnst það kostulegt að flokkur, stofnaður 1916, um leið og Alþýðusamband Íslands, með alla sína fortíð og sögu á bakinu, glæsilega fortíð að mörgu leyti á þessum sviðum, skuli nú allt í einu vera kominn - mér liggur við að segja: hægra megin við íhaldið á ýmsum sviðum að því er þessi mál varðar. Mér finnst það kostulegt að svo skuli vera. Og þessi lokaorð flutti ég bara til þess að koma í veg fyrir það, að Sighvatur Björgvinsson hefði ekkert að segja í ræðustól, sem væri nýlunda á Alþingi.



Herra forseti. Hæstv. heilbrmrh. hafði orð á því, að ég hefði verið í vondu skapi áðan, og ég get þá sagt það, að mér þótti maðurinn býsna ísmeygilegur, sem var hér í ræðustólnum, raunar í bæði skiptin, og verð að gera nokkrar athugasemdir við ræðu hans. Fyrst kemur mér það mjög mikið á óvart, að hann skuli vera að reyna að slá keilur með því að við skulum ekki vera búnir að leggja fram brtt. í Nd. við fjárlagafrv. sem hefur ekki verið afgreitt úr nefnd. Ég hef aldrei heyrt um það fyrr og hef þó ekki setið í ráðherrastól og síst af öllu verið viðskrh., að það sé vaninn hér á Alþ. að leggja fram brtt. við fjárlagafrv. löngu áður en það kemur úr nefnd til 2, umr. En það getur verið að þessi þingreyndi ráðh. og mikli gáfumaður viti það betur en við hinir eða hafi kannske séð þetta í einhverri rauðri hillingu eða eitthvað því um líkt.

Hv. þm. til upplýsingar, þá eru fjárlög afgreidd í Sþ.

Ég vissi það. Ég var að segja það. En mér heyrðist ráðh. sakna þess að hafa ekki hér fyrir framan sig einhverjar brtt. við fjárlagafrv. Hvar bjóst hann við að fá þær?

Það er misheyrn, hv. þm.

Var það misheyrn? Ég vil svo aðeins vekja athygli á því, að hæstv. trmrh. láðist að gefa hér það loforð sem beðið var um, að hann beitti sér fyrir því að fjárlögum yrði breytt og tekið tillit til þess af meiri hl. fjvn. og af ríkisstj. í þá veru sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Það er að Sjálfsögðu til einskis að vera að samþykkja frv. í deildum Alþingis á þessu þingi ef ekki er gert ráð fyrir því í fjárlögum, að þær heimildir, sem þar eru samþykktar, nái fram að ganga. Þetta láðist hæstv. ráðh, að gera. Ég vil samt vona í lengstu lög að ríkisstj. bregði ekki fæti fyrir þetta mál, heldur láti undan þeim þrýstingi sem hún mun verða fyrir í þingsölunum, vegna þess að hér er um mikið réttindamál að ræða. Hér höfum við fyrir framan okkur frv. til fjárlaga fyrir árið 1980, sem lagt var fram á haustþinginu og yfirlýst hefur verið af hæstv. ríkisstj. að hún líti á sem sitt skilgetna afkvæmi og ætli að leggja til grundvallar við gerð fjárlaga fyrir yfirstandandi ár. Sú yfirlýsing vekur furðu mína og einnig ummæli hæstv. félmrh. í sambandi við verkamannabústaðina, dagvistunarmálin, og í sambandi við þetta allt saman, vegna þess að ég man mætavel eftir því frá haustdögum 1978 þegar hann lofaði félagsmálapakkanum þá og fékk í staðinn þá gjöf frá launþegum að þeir gáfu eftir þrjú vísitölustig fyrir félagsmálapakkann og tvö fyrir skattalækkanirnar. Finnst hæstv. trmrh. að það, sem í þessu plaggi stendur, og það, sem felst í fjárl. ársins 1979, sé einhverjar efndir á þeim fyrirheitum sem gefin voru í desembermánuði 1978? Það væri t.d. fróðlegt að fá það fram hjá honum eða öðrum mönnum sem báru ábyrgð á þeirri gjöf og vildu þiggja hana, hvað sjómenn hafa borið úr býtum. Og ef við lesum blöðin í dag sjáum við þá yfirlýsingu frá flokksbróður hæstv. trmrh., Jóni Hannessyni, formanni launamálaráðs Bandalags háskólamanna, að í þeirra hlut hafi ekkert komið. Það er þess vegna ekki nóg þó maðurinn sé mælskur og beri af okkur hinum í því að vera ísmeygilegur, það er náttúrlega ekki nóg að vera að flagga svona hlutum hérna. Og ég vil segja það við hv. 1. þm. Vesturl. - vegna þess að ég veit að hann getur verið harður í horn að taka þegar svo ber undir og hefur sýnt það ekki síst í sinni heimabyggð - að honum veitir ekki af að taka á núna í þingflokknum og í stjórnarherbúðunum, ef hann ætlar að ná því fram að hæstv. ríkisstj. fáist til að ætla nægilegt fjármagn á fjárl. þessa árs til að hægt verði við þau fyrirheit að standa sem í þessu frv. felast.



Herra forseti. Hér liggur fyrir frv. um breytingu á lögum um tollskrá, um lækkun gjalda af bifreiðum, sem má nema allt að 750 þús. kr., og skattalækkun að meðtöldu innflutningsgjaldi allt að 1.5 millj. Ég fyrir mitt leyti er mjög hlynntur þessu frv. og er sammála því, að það sé athugað gaumgæfilega í n. Ég tel, að ekki hafi verið nóg gert í þessum efnum á undanförnum árum, og ég tel sömuleiðis, að það sé svo margt annað í þessu þjóðfélagi þar sem fé sé verr varið en til að koma til móts við þessa aðila. Umræður hafa farið nokkuð út fyrir frv. sjálft. Einkum finnst mér hæstv. félmrh. hafa farið töluvert út fyrir umræðuefnið, sérstaklega út af ræðu hv. 7. landsk. þm. Hæstv. félmrh. taldi að hv. 7. landsk. þm. hefði verið reiður þegar hann flutti sína ræðu. Mér finnst þetta nú ekki bera vott um mikla skapstillingu hjá hæstv. ráðh., enda er varla við því að búast að honum líði sérstaklega vel. Það er búið að króa hann þarna af við heitan miðstöðvarofn og bræður hans í ríkisstj. og samherjar ætla að hita hann hægt. Það er þegar farið að sýna sig, að hann er farinn að fara ákaflega í höfuðið á honum, þessi hiti frá ofninum - og kannske líka samfélagið við hina. Þetta er greindur og gegn maður, hæstv. ráðh., en það er auðvitað hægt að fara þannig með heilsu manna að þeir tapi sér mjög, eins og hann gerði hér í ræðu sinni áðan. Ég sá ekki nokkurn vott þess að 7. landsk. þm. væri reiður þegar hann talaði hér áðan. Hann spurði bara ósköp kurteisislega, eins og hans var von og vísa, hvernig hæstv. trmrh. ætlaði að sjá fyrir þessu fjármagni. Það er ósköp eðlilegt, að mönnum verði dálítið bilt við eftir að hafa fengið alveg sérstaklega íhaldssaman fjmrh. eins og nú er. Sérstaklega hefur þeim mönnum orðið bilt við sem hafa stutt Alþb., skal ég segja hæstv. félmrh., þegar þeir hafa séð hæstv. fjmrh. í sínu nýja gervi á sjónvarpsskerminum eða í viðtölum við blöð. Hv. 7. landsk. þm. sagði að fjmrh. ætlaði að hækka skattana á landsmönnum og hæstv. félmrh. tók undir það með honum, að þarfirnar í þessu þ jóðfélagi væru margar, þar væri margt ógert - vitaskuld er það alveg rétt - og því þyrfti að hækka skatta. En ég þekki þrjá menn í hæstv. ríkisstj. sem vilja lækka skattana. Þeir eru horfnir, þeir sjást ekki núna, þeir eru kannske að undirbúa málið. Ég veit ekki annað en að forsrh. þessarar ríkisstj., landbrh. og dóms- og kirkjumálaráðh. hafi í Sjálfstfl. staðið að samþykkt um það að afnema alla skatta sem vinstri stjórnin lagði á sem hæstv. félmrh. var í og hæstv. fjmrh., - þeir stóðu að þeirri samþykkt, að þeir yrðu afnumdir. Það hefði því verið fróðlegt - jafnhliða því sem þessir ráðherrar telja að hækka beri skattana á landslýð - að heyra frá hinum, þessum þremur, hvernig þeir ætli að snúast við. Og mér er ekki grunlaust um að einn stuðningsmaður þessarar ríkisstj., sem nú er í framboði eða verður í framboði við forsetakjör, sé harðari en nokkur maður annar af þessum 60 í því að afnema þessa skatta. Hann stóð upp hér fyrir jólin í sambandi við staðfestingu þeirra brbl. og lagafrv., sem þá lágu fyrir, og talaði mjög harkalega gegn þeim.  Það væri fróðlegt að fá að vita hvað þessi blessuð stjórn er að fara og hvort hún viti sjálf hvað hún er að fara. Það er ekki nóg að segja að það liggi á að mynda ríkisstj. í landinu því að Alþ. sé óstarfhæft, eins og hv. 3. þm. Reykv. sagði þegar hann skrifaði undir reisupassa forsrh. til Bessastaða. Svo á að reka Alþ. heim, eftir að þessi ríkisstj. er komin, og segja: Nú hafið þið ekkert að gera, skrattarnir ykkar, farið þið bara heim. - Það er skemmtilegt framundan í þessu þjóðfélagi. Hefur íslenska þjóðin höndlað hamingjuna með tilkomu þessarar ríkisstj.? Og svo eru menn í þessari stjórn sælir og glaðir yfir því, hvað þjóðin fagni þessari stjórnarmyndun. Ég minnist þess, að ég var þá held ég 17–18 ára - nú er einn af guðfeðrunum að biðja um orðið - þegar Chamberlain kom frá því að semja við Hitler um frið um alla eilífð. Honum var fagnað á Heathrow-flugvelli af þúsundum manna og allir sögðu að Chamberlain væri einhver mesti friðarhöfðingi, hann hefði tryggt frið í heiminum. Það leið ekki langur tími þar til þeir, sem fögnuðu Chamberlain á Heathrow - flugvelli, könnuðust ekki við að hafa komið þangað. Og hvað skeði svo næst á eftir? Nei, það er ekki ástæða til þess fyrir menn að fagna á meðan þeir hafa ekkert sýnt og ekkert gert. Það er ekki nóg að mynda ríkisstj. ef ekkert annað fylgir með, ef einn segist ætla að afnema skatta, annar segist ætla að bæta við skattana, þriðji segist ætla að beita aðhaldi í öllu og fjórði flytur svo ræðu um svona allt að 15 – 16 milljarða ný útgjöld. Hvar á að taka þau? Hæstv. félmrh. segir: Við eigum að hækka skattana, það er enn þá til fólk í þessu landi sem á peninga. Við verðum að taka þessa peninga af því. En það er líka til annað. Þeir sem skara fram úr, þeir sem leggja mikið á sig og vinna lengi, þeir sem hafa háar tekjur í þjóðfélaginu eru ekki að gera þetta eingöngu fyrir samfélagið, ekkert frekar en ráðh. eru að gera það bara fyrir samfélagið að vera ráðh. Þeir vilja hafa eitthvað eftir af tekjunum. Við skulum segja að haldið sé áfram að hækka skatta taka meira til samfélagsins af þeim sem hafa háar tekjur og leggja hart að sér við vinnu. Hvað skeður þá? Ef á að fara að taka kannske 90% af þessu fólki þegar komið er upp í ákveðna upphæð, þá minnkar það bara við sig vinnuna, hættir að vinna. Við skulum taka tekjuháar stéttir í þessu þjóðfélagi. Við skulum taka stétt eins og læknastéttina. Hvernig svara þeir? Þeir svara því með minnkandi vinnu, lengra fríi. Við skulum taka aflasæla skipstjóra eða sjómenn á aflasælum skipum, sem hafa góðar tekjur af því að þeir leggja mikið og hart að sér og eiga langan vinnudag. Ef á að fara að taka af þeim allt, þá vilja þeir heldur vera lengur heima á sínu heimili og dytta að sínu húsi og vera með sinni fjölskyldu. Þannig má lengi telja. Það er ekki nóg að vera gripinn skattabrjálæðishækkunum og sjá ekkert annað og vilja ekkert annað. Það verður ekki borgað með þeim hækkunum, þegar fólk er hætt að vinna og farið að draga við sig. Hæstv. trmrh. sagði að enginn hefði bent á að hægt væri að lækka útgjöld til stærsta og dýrasta málaflokksins í þessu þjóðfélagi, heilbrigðis- og tryggingamála. Ég sé ekki að hægt sé að lækka mikið lífeyristryggingarnar nema lækka lífeyrisgreiðslurnar til einstaklinga. Minnsti kostnaður við lífeyristryggingarnar er útgreiðsla á vegum Tryggingastofnunar, það vita allir. Öðru máli gegnir um sjúkratryggingarnar. Þar er auðvitað ýmislegt hægt að færa til betri vegar, en til þess þarf stór og mikil átök. Ég geri ekki ráð fyrir því, að menn séu tilbúnir á nokkrum dögum eða vikum í slík átök, en vafalaust má þar lækka ýmislegt, sem maður gæti komið inn á við allt aðrar aðstæður en hér eru. Og ég segi fyrir mitt leyti, að ég vil standa með hvaða ríkisstj. sem situr - og þar með þessari - að því að beita auknu aðhaldi í rekstri þjóðfélagsins og þjóðarbúskaparins. Ég ætla ekki að taka undir hvaða óskir og kröfur sem gerðar eru á hendur samfélaginu, því að það er mín skoðun að við verðum að setja um það ákveðið mark hvað við getum gengið langt í sköttum á einstaklinga í þjóðfélaginu. Og þá verður þetta að fylgjast að, hvort sem okkur líkar sú stjórn sem situr vel eða illa. Við vitum að of miklar skattahækkanir draga úr vinnu manna, draga úr áhuga þeirra að auka tekjur sínar. Þetta verðum við að hafa fast í huga þegar við ræðum þessi mál. Ég ætlaði mér ekki að fara svo geyst út í umr. út af þessu frv. nema vegna þess sem á undan er gengið. En ég ætla að lokum að segja hæstv. félmrh. það - og í fullri vinsemd því að mér er síður en svo neitt í nöp við hann –að þegar hann kemur hér til þess að ræða um mál sem falla undir hans málaflokk eða málaflokka, þá skiptir þar ekki máli þó að hann hafi nú um hríð trúlofast litlum hluta af Sjálfstfl. Sjálfstfl. mun lifa eftir sem áður, þrátt fyrir þessa trúlofun Gunnars Thoroddsens og hans fylgifiska og Alþb. og Framsfl., og við sjálfstæðismenn - ég segi: við sjálfstæðismenn, sem virðum samþykktir og gerðir meiri hl. í okkar flokki á hverjum tíma, munum í afstöðu til þessarar ríkisstj. láta málefni ráða. 

Sighvatur Björgvinsson Hæstv. forseti. Ég er að vísu ekki með tollskrána hérna með mér, heldur Tímann. En það getur komið í sama stað niður, því að eins og allir vita er mörg matarholan á banakringlunni og víða hægt að vitna í tollskrá í þessu sambandi. Ég vil aðeins taka það fram í sambandi við frv. það sem hér er flutt af þeim hv. þm. Alexander Stefánssyni og Þórarni Sigurjónssyni, að út af fyrir sig held ég að það sé til bóta, en þó væri til athugunar að breyta þessum ákvæðum þannig, að í staðinn fyrir að tiltaka krónutöluupphæðir í lögum með þessum hætti sem heimilt er að lækka gjöld af bifreiðum til öryrkja og annarra sjúklinga, þá væri þessi krónutöluupphæð lögð á vald fjmrh. með reglugerð, þannig að ekki þyrfti ávallt að koma til lagabreytinga þegar þyrfti að hækka þessa frádrætti eða þessar niðurfellingar vegna mikillar verðbólguþróunar í landinu. Þegar verðbólga er um 50%, eins og verið hefur á undanförnum árum og því miður eru ekki miklar líkur á því að hún fari minnkandi, a.m.k. ekki meðan núv. hæstv. ríkisstj. situr, þá er óeðlilegt og mjög óæskilegt að hafa slíkar krónutölur bundnar í lögum, þannig að frv. þurfi að fara í gegnum þrjár umr. í Nd. og þrjár umr. í Ed:, þ.e. lagabreytingaprósessinn allan, til þess að hægt sé að breyta slíkum krónutöluupphæðum. Ég held að það væri miklu nær að leggja þetta á vald félmrh., eins og raunar brtt. er komin fram um. Ég vil aðeins í sambandi við ummæli hæstv. félmrh. áðan um þá hækkun, sem varð á bótagreiðslum almannatrygginga sumarið 1971 þegar gildistöku tekjutryggingarinnar, sem var nýmæli í þeim lögum, var flýtt um fjóra mánuði, taka fram að hæstv. ráðh. gleymdi að geta um það sem er meginatriði í málinu, að reikningurinn fyrir þennan kostnað er enn þá ógreiddur. Þegar ákvörðunin var tekin um að flýta gildistöku tekjutryggingarinnar um fjóra mánuði var ekki útvegað neitt fé til þess að það væri hægt, heldur var með þeirri ákvörðun gefin út innistæðulaus ávísun. Sú innistæðulausa ávísun hefur enn ekki verið greidd. Eins og nú standa sakir mun skuld ríkissjóðs við Tryggingastofnun ríkisins vera um 5 milljarðar kr., eða var það um s.l. áramót, og hún stafaði af þessari ákvörðun sem fyrirrennari hæstv. ráðh. og flokksbróðir, þáv. félmrh., tók sumarið 1971 án þess að hafa nokkurt fé til þess að greiða fyrir hana. Síðan eru menn búnir að velta þessari skuld á undan sér árum saman og engin ríkisstj. hefur treyst sér til þess að gera hana upp, með þeim afleiðingum að nú skuldar ríkissjóður Tryggingastofnun ríkisins um 5 milljarða kr. og meginhlutinn af þeirri skuld stafar af þeirri ákvörðun sem tekin var sumarið 1971 án þess að nokkurt fé væri fyrir hendi til þess að greiða þær tryggingabótahækkanir sem þar voru ákveðnar. Þetta held ég að hæstv. félmrh. ætti að muna og hvorki telja það sér né sínum flokki til sérstaks ávinnings að hafa tekið ákvörðun af þessu tagi. Ég ætlaði mér ekki að ræða önnur mál undir þessum dagskrárlið. Hins vegar óskaði hæstv. ráðh. eftir því, þegar hann beindi orðum sínum til mín áðan, að ég gerði það. Það er sjálfsagt að láta af því verða, þótt ég takmarki ræðutíma minn og stytti mál mitt, m.a. vegna þess að hér liggur fyrir þinginu till. til þál. frá skrifara þessarar d. þar sem hann segir að till. sé flutt til að bæta úr ástandi deilna. Ég held að það þyrfti mjög að bæta úr ástandi deilna hér í þinginu og ætla að gera mitt til þess, að úr ástandi deilna verði bætt, með því að verða ekki langorður um þessi mál að þessu sinni. En það er ekki að ástæðulausu sem menn af góðum hug vilja gefa hæstv. félmrh. góð ráð. Hvernig skyldi standa á því? Auðvitað gefa menn þau ráð af heilum hug. Þau eru af góðum hug gefin, eins og hæstv. ráðh. tók fram. Ástæðan skýrist í því blaði af Tímanum sem ég er með hérna, frá 19. febr. s.l. Þar er rætt við einn af fremstu verkalýðsleiðtogum Alþb., Ingólf nokkurn Ingólfsson, fyrrum formann Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Og hvað segir Ingólfur? Hann segir, með leyfi forseta: „Það er ljóst, að þeir, sem ferðinni ráða (í Alþb.), telja betur komið málefnum flokksins án þessara manna (verkalýðsmannanna) en með þá innanborðs“. Svo kemur innskot blaðamannsins: Nú gæti flestum sýnst að verkalýðsflokkur teldi æskilegt að hafa fulltrúa launþega innan flokksins. „Ekki sýnist það alltaf vera í reynd, enda ekki einsdæmi að menn skreyti sig með lánsfjöðrum,“ svaraði Ingólfur. „Verkalýðsforingjar mættu líka svo sem vel vera innan flokksins, en helst ekkí þar í flokki sem þeir gætu haft einhver áhrif eða verið til erfiðleika.“ M.ö.o.: Þessi verkalýðsforingi Alþb. segir að menn í pólitískri forustu þess flokks vilji ekkert hafa með ráð þeirra manna að gera sem hafa tileinkað sér reynsluþekkingu á efnahags- og atvinnumálum. En hann segir líka, hann vekur athygli á því, að í Alþb. hafi þeim mönnum ekki heldur verið hossað hátt sem sýnt hafi sérfræðilega innsýn í efnahagsmál. Þeir hafa yfirleitt verið lagðir til hliðar, þótt einhverjum gæti dottið í hug að eftirsókn væri eftir slíkum mönnum, einkanlega þegar flokkurinn hefur sig talsvert í frammi með spaklegum yfirlýsingum um stefnu í efnahagsmálum. M.ö.o.: hin pólitíska forusta Alþb. vísar ekki aðeins á bug ráðum þeirra, sem yfir reynsluþekkingu búa í efnahags- og atvinnumálum, heldur einnig ráðum hinna, sem yfir sérfræðilegri þekkingu búa sem þeir hafa aflað sér með skólagöngu. Og eins og hv. þm. Alþb., Guðmundur J. Guðmundsson, sagði í morgun í morgunútvarpi, þá standa spekingarnir eftir. Það er því ekki skrýtið þó menn vilji af góðum hug gefa þeim mönnum ráð og vekja af svefni, sem hvorki vilja tileinka sér ráð þeirra, sem yfir reynsluþekkingu búa í flokki sínum, né hinna, sem hafa aflað sér þekkingarinnar með menntun.



Herra forseti. Í sjálfu sér er það mál, sem hér er til umr., einfalt og auðskiljanlegt í framsetningu. Ég get strax sagt það, að ég fylgi þessu máli vegna þess að ég tek þetta frekast sem leiðréttingu á þegar orðnum hlut. Verðbólga sú, sem hér hefur ríkt, erlendar verðhækkanir, sem hafa átt sér stað, hafa valdið því, að í þjóðfélagi okkar hafa greiðslur tryggingabóta til þeirra aðila, sem eiga að njóta, ekki fylgt verðlagi í sama mæli og hefði þurft. En eins og hæstv. forseti tók fram hafa blandast inn í þetta nokkur „prinsip“-mál, sem vissulega varða þetta mál. M.a. hefur hæstv. trmrh. gefið ástæðu til þess að þetta mál verði nokkru frekar rætt og þá kannske nokkru víðtækar en aðeins í samhengi við þetta eina mál, og þá um leið vegna yfirlýsingar frá hæstv. fjmrh. um hækkun skatta til þess m.a., geri ég ráð fyrir, að standa undir ýmsum félagslegum umbótum. Ég tek undir það með hæstv. trmrh., að við verðum að gera okkur grein fyrir því, að ef við ætlum að stuðla að eðlilegri þróun í okkar þjóðfélagi, sem fylgi að nokkru leyti og þá af einhverri skynsemi öðrum þjóðum á þessum sviðum, þá verðum við að vera reiðubúnir að kosta fjármunum til þess. Hins vegar er ekki alveg sama hvernig við förum að því. Hæstv. ráðh. talaði hér um einhvern Mr. X sem hefði flutt till. með gati. Ég hef nú ekki enn þá komist að því, hvort þetta er Mr. eða Mrs. X, sem þarna var á ferðinni, en alla vega veit ég að hæstv. trmrh. og félagar hans hafa fengið gatið til fylgilags við sig í núv. hæstv. ríkisstj. Hvað um það, við verðum að gera okkur grein fyrir því, eins og ég sagði áðan, að við þurfum að standa undir félagslegum umbótum og þær kosta peninga. En það er auðvitað ekki sama hvernig farið er að í sambandi við kostnað þessara félagslegu umbóta. Við gerum okkur grein fyrir því, að það frv., sem hér er á ferðinni, mun kosta útgjöld fyrir ríkissjóð, hvort sem það verður á yfirstandandi fjárhagsári eða næsta. Ég geri því miður fremur ráð fyrir því, að ef þetta frv. fer til n. nú, að það nái ekki fram ef fylgt verður till. ráðh., sem maður hefur heyrt um, að ríkisstj. ætli að senda þingið heim rétt þegar það er að komast á laggirnar til starfa, meðan hér liggja fyrir óafgreidd til umr. mál svo tugum skiptir, t.d. í Sþ., þá eigi að senda þessa drengi, þessa 50 sem standa í kringum ráðh., heim eins og hverja aðra stráka sem hafi hér ekkert að gera meðan þeir ráða ráðum þjóðarinnar uppi í stjórnarráði.  Kem ég þá aftur að því, að það er auðvitað ekki sama hvernig að félagslegum umbótum er unnið. Við sjálfstæðismenn höfum aldrei nokkurn tíma lagt það til, að dregið væri úr þörfu framlagi þjóðarinnar, hvorki til heilsugæslu, menntamála né annarra slíkra verkefna sem þjóðfélagið þarf að sinna. Okkur hefur hins vegar greint á við aðra um það, hvernig að þessu er farið og hvort ekki væri hægt að vinna þetta á ódýrari og skynsamlegri hátt en oft hefur verið gert. Og ég vil fagna ummælum hæstv. trmrh., þegar hann sagði hér áðan eitthvað á þá leið, að það mætti margt gott til Svíþjóðar sækja, en hann væri samt sem áður ekki hrifinn af öllu sem þaðan kæmi - ég held ég fari a.m.k. efnislega rétt með hans orð. Undir þetta vil ég heils hugar taka, vegna þess að það eru allt of margir í þessu þjóðfélagi sem hafa talið að þeir hafi öðlast hina æðstu visku með því að leita til Svíþjóðar um allar fyrirmyndir til félagslegrar framþróunar hér norður á Íslandi, sem ég tel fjarri öllu lagi. En vegna þess að bæði hæstv. ráðh. og hv. 7. landsk. þm. komu hér inn á nokkur atriði úr málefnasamningi ríkisstj., sem vissulega blandast inn í þær umr. sem hér hafa orðið. Bið ég hv. flm. frv., sem hér er til umr., afsökunar á því, að þeirra mál skuli tefjast vegna þessa, en það er m.a. vegna hótunar ráðh. um að senda þingið heim, að menn óska eftir að ákveðnum spurningum sé hér svarað, hvernig þeir ætli sér að uppfylla þau loforð sem þar eru gefin. Ég hefði t.d. talið fulla ástæðu til þess fyrir hæstv. heilbr.- og trmrh., að hann hefði komið hér fram á þingi - áður en þingið væri sett í hugsanlegt eða væntanlegt hlé - með frv. sem liggur tilbúið á hans borði, um þjónustumál aldraðra, hjúkrunarheimili aldraðra o.fl. Þetta frv. hefur legið í rn. nokkrar vikur, en það var unnið af nefnd manna sem skipuð var af fyrrv. heilbr.- og trmrh. Ég held að það hefði ekki verið ónýtt fyrir ráðh. ef hann hefði áhuga á því að gera nokkra betrumbót á þessum málum. Ég tel fulla þörf á að þingið hefði fengið þetta mál til umfjöllunar í n. meðan á þinghléi stendur. Ég sé enga ástæðu til þess, þótt fundum Alþingis verði frestað, að nefndir þingsins leggi niður störf eða mæti ekki til leiks og vinni að þeim málum sem til nefnda eru komin. Um þetta eina mál, vandamál aldraðra, get ég m.a. vegna þess að hv. 6. þm. Norðurl. e., Árni Gunnarsson, benti á það ófremdarástand sem ríkir í sambandi við löggjöf um fatlað fólk og öryrkja. Væri full ástæða til að vinna þau mál á sama hátt og reynt var að gera og byrjað var á í sambandi við öldrunarmálin, að ná þessum málum saman í einn málaflokk, í einn lagabálk, þar sem þeir, sem með þurfa að fylgjast, - ekki aðeins lagasmiðir, heldur hinir fjölmörgu sem að þessum málefnum vinna og þeir sjálfir sem hlunninda og bóta eiga að njóta samkv. gildandi lögum í þessum efnum, - geta gengið að viðkomandi ákvæðum á einum stað til að fylgjast með og finna það sem þarf. Það gefur enn frekar ástæðu til að spyrjast fyrir um þessi mál, að það kom fram í málgagni hæstv. forsrh. Gunnars Thoroddsens, Þjóðviljanum, í gær, að svokallaður félagsmálapakki, sem boðaður hefur verið, þegar reiknað hefur verið með u.þ.b. 30% verðbólgu, geti þýtt á næsta ári, ef loforðin koma þá til efnda, um 4 milljarða kr. eða um 60 þús. kr. á hvern launþega. Þetta mundu verða um 15–20 þús. kr. á hvert mannsbarn á næstu tveim árum. En nota bene - þessu fylgir, ef ég skil þennan loforðalista rétt, að engar grunnkaupshækkanir eigi að verða í þjóðfélaginu á þessu tímabili. Ef svo er ekki og þetta er rangt skilið hjá mér, þá vona ég að hæstv. ráðh. leiðrétti það og útskýri. Reyndar hefur hæstv. félmrh. útskýrt fyrir mér eitt atriði í sambandi við þennan stjórnarsáttmála, sem ég spurði hann um í persónulegu samtali, einmitt þennan kjara- og félagsmálaþátt. Satt að segja hef ég ekki trú á að það, sem þar kemur fram og launþegum er lofað, nái frekar fram en allt það sem lofað var í tíð fyrrv. ríkisstj., ríkisstj. sömu flokka og nú stjórna landinu - að frádregnum krötunum, en viðbættum núllmönnunum sem svo voru nefndir hér áðan. Bendi ég m.a. í því sambandi á þá hlutfallsbreytingu sem varð í þeirra stjórnartíð á milli fiskverðs til fiskimanna hér á landi og kauptaxta verkamanna. Það var þó í tíð sjútvrh. Sjálfstfl., Matthíasar Bjarnasonar, eins og hefur reyndar verið um ótalin ár, það hlutfall þar á milli, að íslenskir fiskimenn væru prósentulega nokkru hærri en hinn almenni verkamaður í landi og kemur þetta til af mörgum eðlilegum ástæðum. Það kemur til bæði af vinnuaðstöðunni, þeirri vosbúð sem starfinu fylgir, hættu í starfi, fjarveru o.fl., o.fl. En það var svo undarlegt í tíð þessarar stjórnar alls verkalýðsins, að þetta snerist alveg við. Þetta hlutfall varð á þann veg og hefur verið síðan og fer ekki batnandi, að fiskverð til sjómanna lækkaði og varð undir í þessu hlutfalli, undir vísitölu kauptaxta, sérstaklega kauptaxta verkamanna. Ég veit að þannig má finna fleiri slík dæmi og reyndar var getið hér um eitt dæmi áðan. Það var frá Bandalagi háskólamanna um kvartanir þær sem frá því hafa komið í sambandi við afgreiðslu félagsmálapakka fyrrv. ríkisstj. Nú vil ég taka það strax fram til þess að afstýra misskilningi og tefja ekki um of fyrir fundarstörfum, að margt af því, sem kom úr þeim félagsmálapakka til verkamanna og iðnverkamanna, var af hinu góða og var nauðsynlegt þeim til handa. Hins vegar endurtek ég þau orð mín fyrr í dag, að félagslegar umbætur til fólks í þessu landi þurfa ekki alltaf að nást fram í kaupslagi yfir búðarborð á milli ráðh. í einhverri ríkisstj. og pólitískra fylgisveina þeirra í verkalýðsfélögum.