Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi bréf, dags. 30. okt. 1992: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska eftir því að 1. varaþingmaður Sjálfstfl. í Norðurl. e., Svanhildur Árnadóttir bankastarfsmaður, Dalvík, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti.`` Undir bréfið ritar Tómas Ingi Olrich, 5. þm. Norðurl. e. Þá hefur borist annað bréf, einnig dags. 30. okt. 1992: ,,Þar sem sjútvrh., Þorsteinn Pálsson, 1. þm. Sjálfstfl. í Suðurlandskjördæmi, verður erlendis í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér að beiðni hans með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþingmaður Sjálfstfl. í Suðurlandskjördæmi, Drífa Hjartardóttir bóndi, Keldum, Rangárvallahreppi, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti.`` Undir þetta bréf ritar Geir H. Haarde, formaður þingflokks Sjálfstfl. Þá hefur borist eftirfarandi bréf, einnig dags. 30. okt.: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska eftir því að 1. varaþingmaður Framsfl. í Norðurl. v., Elín R. Líndal hreppstjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti.`` Undir þetta bréf ritar Páll Pétursson, 1. þm. Norðurl. v. Þá er hér enn bréf, dags. 30. okt. 1992: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísan til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska eftir því að þar sem 1. varaþingmaður Alþb. í Reykjavíkurkjördæmi getur ekki vegna sérstakra anna tekið sæti sitt á Alþingi taki 2. varaþingmaður Alþb. í Reykjavíkurkjördæmi, Guðmundur Þ Jónsson, formaður Iðju, Félags verksmiðjufólks í Reykjavík, sæti í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti.`` Undir þetta bréf ritar Guðrún Helgadóttir, 14. þm. Reykv. Þá er hér bréf stílað til forseta Alþingis, dags. 30. ok. 1992: ,,Vegna sérstakra anna sé ég mér ekki fært að taka sæti á Alþingi á næstunni sem 1. varaþingmaður. Alþb. í Reykjavíkurkjördæmi. Virðingarfyllst, Auður Sveinsdóttir.`` Svanhildur Árnadóttir, Drífa Hjartardóttir, Elín R. Líndal og Guðmundur Þ Jónsson hafa öll tekið áður sæti á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um foreldrafræðslu sem er að finna á þskj. 134. 1. flm. þessarar tillögu er hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir en auk hennar Anna Ólafsdóttir Björnsson, Kristín Ástgeirsdóttir, Kristín Einarsdóttir og Jóna Valgerður Kristjánsdóttir. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela menntmrh. að beita sér fyrir því að tekin verði upp foreldrafræðsla í skólum landsins, í fjölmiðlum og í samráði við heilbrrh. á heilsugæslustöðvum. Skipaður verði vinnuhópur sem komi með tillögur um æskilegt inntak, form og umfang foreldrafræðslu á fyrrgreindum stöðum fyrir 1. nóv. 1993.`` Tillaga þessi er endurflutt en hún var fyrst lögð fram undir lok 113. löggjafarþings og varð þá ekki útrædd. Efni tillögunnar er jafnviðeigandi nú, enda er uppeldi barna eitt af grundvallarviðfangsefnum hvers samfélags á hverjum tíma. Ég mun ekki endurtaka greinargerðina sem fylgir þáltill. en vísa í hana. Eins og fram kemur þar bera foreldrar mikla ábyrgð samkvæmt skipulagi uppeldismála í okkar þjóðfélagi og margt bendir til þess að þeir hafi erfiða stöðu til þess að sinna foreldraskyldum sínum. Þar er þá fyrst og fremst átt við langan vinnudag og mikla atvinnuþátttöku foreldra sem m.a. gerir foreldrum erfitt að sinna samstarfi við aðrar uppeldisstofnanir, svo sem leikskóla og skóla eða stofnun eins og kirkjuna. Þessi tillaga er flutt í þeim tilgangi að styrkja foreldra í uppeldishlutverki sínu sem að mati flutningskvenna er mikilvægt til að núverandi uppeldisskipan fái staðist, auk þess sem fleiri aðgerðir þyrftu að koma til. Auk ofannefndra ástæðna fyrir fræðslu af þessu tagi er bent á eftirfarandi rök í greinargerðinni með tillögunni: 1. Engin fræðsla um foreldrahlutverkið og barnauppeldi er í boði fyrir alla í skólakerfinu eða annars staðar í þjóðfélaginu. Ástæður þess eru margvíslegar. Þær tengjast m.a. skilgreiningum á hugtakinu menntun, því hvernig hefðbundin skólanámsskrá þróaðist á grunni kynskiptra skóla og ekki síst á hlutverkamun kynjanna í uppeldismálum. 2. Bent er á þau rök að vísindaleg þekking á þroska og uppeldi barna hefur stóraukist á liðnum áratugum án þess að komast til foreldra almennt. Ætla má að það dragi úr öryggi foreldra í samskiptum við sérmenntað fólk á dagvistarheimilum og í skólum. 3. Bent er á að þótt foreldrar hafi hingað til getað byggt á reynslu fyrri kynslóða eru aðstæður nútímaforeldra og barna, a.m.k. í þéttbýli, mjög breyttar frá því sem foreldrarnir sjálfir þekktu frá eigin uppvexti. Í þessu sambandi má benda á eftirfarandi: Mun takmarkaðri tími er til samskipta en áður. Börnin í hverri fjölskyldu eru að meðaltali færri. Foreldrar þurfa að hafa samskipti við æ fleiri aðila sem annast börn þeirra í leik, námi og starfi. Hjónaskilnaðir eru tíðir, nýjar fjölskyldugerðir að verða æ algengari, t.d. stjúpfjölskyldur, og mun fleiri foreldrar eru einstæðir nú en bjuggu við slíkar aðstæður sem börn. Fjölmiðlar keppa við foreldra um athygli á heimilinu. Þá má minna á staðreyndir um einelti sem við kvennalistakonur höfum raunar sérstaklega gert skil, fíkniefnaneyslu, kynferðislegt ofbeldi gagnvart börnum, börn á vergangi og sjálfsvíg hjá ungu fólki sem dæmi um vandamál sem smám saman eru að koma upp á yfirborðið og þörf væri að fræða foreldra um. Einnig má benda á nýlega könnun á trúarlífi Íslendinga sem sýnir áhrifamátt foreldra, einkum mæðra, varðandi trúariðkun barna sinna síðar í lífinu. 4. Nefna má sem rök að þegar boðið er upp á foreldrafræðslu eða námskeið um samskipti foreldra og barna, bæði hér og í nágrannalöndunum, hefur eftirspurn foreldra verið mikil. Því miður hefur þetta mest verið í formi einkanámskeiða sem ekki ná til allra. Í tillögunni er lagt til að foreldrafræðslu verði komið á í skólum landsins, í fjölmiðlum og á heilsugæslustöðvum samkvæmt nánari tillögum frá sérstökum vinnuhópi. Nú þegar samdráttur er í þjóðfélaginu er mikilvægt að gera átak í þessum málum. Samdrátturinn ætti að gefa foreldrum aukinn tíma fyrir slíka fræðslu og til barnauppeldis. Um leið má gera ráð fyrir að atvinnuleysi og erfiðleikar sem því eru samfara komi mjög niður á samskiptum foreldra og barna. Við þessar þjóðfélagsaðstæður tel ég raunar að þessi tillaga um foreldrafræðslu hafi sérstaka skírskotun. Það er von flutningskvenna að nú ríki þjóðarsátt um það að styrkja beri fjölskylduna og hennar mikilvæga hlutverk og að þetta mál fái farsæla meðferð hjá hv. menntmn. Það er ósk flutningskvenna að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til síðari umr. og menntmn. Ég vil bæta því við að því miður gafst hv. 1. flm. ekki færi á að fylgja málinu úr hlaði að þessu sinni. Hins vegar hefur hún víðtæka þekkingu á þessum málum eins og fram kemur glögglega í greinargerðinni. Ég tel að í vinnu nefndarinnar muni að sjálfsögðu verða að leita álits og upplýsinga um hvernig þessum málum verði best fyrir komið. Það er fyrst og fremst ósk okkar flutningskvenna að þetta mál fái brautargengi því að ef þetta er ekki eitt af brýnustu málunum sem taka þarf á í samfélaginu, þá veit ég ekki hver þau eru. Og ég ítreka það að að lokinni þessari umræðu verði málin vísað til síðari umr. og hv. menntmn.

Hæstv. forseti. Það er enginn vafi á því að hér er hreyft athyglisverðu máli sem mér þykir alveg sjálfsagt að verði kannað vandlega í hv. menntmn. Mér er kunnugt að í mörgum löndum er lagt mikið upp úr foreldrafræðslu. Ég veit að t.d. í Bandaríkjunum er lögð sérstaklega mikil áhersla á þetta atriði. Með þessu er auðvitað ábyrgð foreldra í skólastarfinu aukin og það er vafalaust af hinu góða. Það er verðugt markmið að styrkja foreldra eins og segir hér í lok greinargerðarinnar með tillögunni í sínu ábyrgðarmikla hlutverki til góðs fyrir uppvaxandi kynslóðir Íslendinga því lengi býr að fyrstu gerð. Undir þetta tek ég og e.t.v. er þetta leiðin. Það ber sérstaklega að athuga og ég hvet til þess að hv. menntmn. fari vandlega ofan í þetta mál.

Virðulegur forseti. Mig langar til þess að taka undir orð þeirrar þingkonu sem talaði hér fyrir þáltill. að umönnun barna er brýnasta mál þessa þjóðfélags. Það er ekkert, ég vil segja í veröldinni, sem er mikilvægara en það hvernig við stöndum að uppeldi nýrra kynslóða. Það ræður úrslitum í rauninni um framtíð samfélaganna hvernig að þeim málum er staðið. Þegar við komum að skólakerfinu er í grundvallaratriðum aðeins tvennt sem þyrfti að kenna ef út í það væri farið. Í fyrsta lagi að kenna fólki að afla sér lifibrauðs þannig að það geti séð sér farborða síðar meir. Í öðru lagi að kenna fólki að annast sjálft sig og afkvæmi sín. Þetta tvennt er í grundvallaratriðum það sem kenna þarf í skólakerfinu fyrir utan ýmislegt sem utan á þetta má hengja. En það vantar dálítið mikið upp á að í íslensku skólakerfi sé fólki kennt svo vel sé að annast sjálft sig og ekki síður afkvæmi sín. Ég held að ef við hugsum sjálf til baka til þess tíma þegar við vorum í skóla hafi ekki verið lögð sérstaklega mikil áhersla á hvernig við ættum síðar meir að sinna foreldrahlutverkinu. Það á fyrir flestum okkar að liggja að verða foreldri. Ef ég hugsa til minna menntaskólaára minnist ég þess varla að þar hafi verið nokkurt námsefni sem laut að því að síðar meir ætti maður eftir að verða foreldri. Það er mjög mikilvægt mál og mjög brýnt að fara að taka á þessu vegna þess að mér sýnist að að ýmsu leyti getum við merkt það í samfélaginu í dag að verulega skorti á þekkingu fólks á börnum og því hvernig umgangast beri börn og hvernig sinna beri börnum. Að einhver þráður hafi rofnað a.m.k. í nútímaborgarsamfélagi, sem kannski tengdi kynslóðirnar betur saman áður og skilaði þekkingu og reynslu frá einni kynslóð til annarrar, og þess vegna verði að fara að taka á þessum málum. Ég fagnaði því mjög þegar ég heyrði félmrh. lýsa því yfir nýverið að hún teldi að þetta ætti að vera eitt af brýnustu forgangsmálunum í íslensku samfélagi á næstu árum. Ég vona svo sannarlega að það sé raunverulegur vilji fyrir þessu og við sjáum þess stað í því sem þá verður gert af hálfu ríkisstjórnarinnar, í fjárlögum og ýmsum frv. sem hér eiga eftir að líta dagsins ljós og ýmsum verkefnum sem ríkisstjórnin mun beita sér fyrir. Sumt fólk lendir í miklum vandræðum með börn sín vegna efnalegs skorts vegna þess að það hefur ekki aðstæður eða efni til að búa nógu vel að börnum sínum. Aðrir lenda líka í þessu hreinlega af þekkingarskorti vegna þess að þeir vita ekki á hverju börn þurfa að halda og hvernig annast á börn. Mig langar í þessu sambandi að benda á úttekt í Morgunblaðinu sunnudaginn 20. sept. Þar kom þetta hræðilega orð ,,pokabarn`` fyrir. Í íslensku samfélagi er orðið talsvert af svokölluðum pokabörnum sem koma heim til sín á daginn að læstum dyrum þar sem poki hangir á hurðarhúninum. Í honum er það sem þau eiga að hafa til viðurværis yfir daginn. Það er náttúrlega hrein og klár tragedía að þannig skuli vera að börnum búið í okkar samfélagi. Þar er ekki bara við stjórnvöld að sakast heldur líka við foreldra sem bera auðvitað ábyrgð á börnum sínum. Mig langar að vísa í það sem segir í þessari könnun, sem var unnin af tveimur konum úr Kennaraháskóla Íslands. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Samkvæmt þessari könnun blasir sú staðreynd við að helmingur allra átta ára barna í Reykjavík er einhvern tíma vikunnar án umsjár fullorðinna og 25% allra sex ára barna. Um 36,8% barna af heildarsvarendahópi eru allt upp í 30 klst. á viku án umsjár fullorðins aðila. Eru þau annaðhvort alein eða með systkinum eða félögum. Systkini eru oft á svipuðum aldri og börnin eru í könnuninni og í flestum tilvikum undir tólf ára aldri.`` Þetta hefði kannski getað gengið og getur kannski gengið að einhverju leyti til sveita í dag. En í íslensku borgarsamfélagi gengur þetta engan veginn. Þessar tvær konur, sem heita Hrönn Pálmadóttir og Jóhanna Rútsdóttir, segja í viðtali: ,,Það sem vekur mesta furðu okkar er hversu ánægðir foreldrar eru þó yfirleitt. Við óttumst að það sé orðin almenn samþykkt í þjóðfélaginu að börn séu orðin fullorðin átta ára gömul og geti því bjargað sér sjálf. Kannski má líka skoða þessar niðurstöður í ljósi þess að þegar Íslendingar eru spurðir um ánægju og lífshamingju telja þeir sig gjarnan meðal ánægðustu og hamingjusömustu þjóða heims. Þeir vilja bera sig vel og finnst neikvætt að vera með barlóm.`` Það er ábyggilega nokkuð til í þessu. En það breytir þó ekki staðreyndinni hversu mörg börn ganga sjálfala. Þær segja áfram: ,,Við ætlumst til mikils af börnum, t.d. að þau sýni kærleika, séu kurteis, umburðarlynd, hlýðin, beri virðingu fyrir fullorðnum og séu dugleg að læra,`` segja Hrönn og Jóhanna. ,,En hvaða forsendur hafa þau til að standa sig þegar þeim er ekki sinnt sem skyldi? Bernska þeirra einkennist oft af öryggisleysi, kvíða og mótþróa og þessi vanlíðan barnanna kemur ekki síst fram í skólastarfi.`` Ástæðurnar fyrir því að svo illa er búið að yngstu kynslóðinni telja þær Hrönn og Jóhanna einkum vera þrjár. Í fyrsta lagi hafi skólamál ekki verið á forgangslista stjórnvalda --- og ég vek athygli á því vegna þess að það snýr ekki síst að okkur sem hér sitjum. Í öðru lagi gera foreldrar litlar kröfur þegar börn þeirra eiga í hlut. Í þriðja lagi hefur skólinn of lengi hjakkað í sama farinu. Hann er rekinn með svipuðum hætti og þegar mæður voru heima, þ.e. fyrir 30--40 árum. Þess vegna held ég að það sé orðið mjög brýnt fyrir okkur að taka á þessum málum. Ég held að ekki síst í ljósi þess þjóðfélagsástands sem við blasir ef hér verður áframhaldandi samdráttur og atvinnuleysi, sem við auðvitað vonum öll að verði ekki, eigi ástandið síst eftir að batna. Því við vitum að þá bætast oft ofan á þá erfiðleika sem fyrir eru ýmsir félagslegir erfiðleikar sem stafa af atvinnuleysi og slæmum efnahag. Ég ítreka það hér að ég tel þetta mjög mikilvægt mál. Við verðum að gera það sem í okkar valdi stendur til að taka á þessum málum og til að gera foreldrum kleift að sinna sínum skyldum --- ég vil taka það fram að þetta eru skyldur sem barnalögin leggja okkur á herðar. Stundum verður manni hugsað til þess vegna starfa hins hv. Alþingis að ekki sé alltaf borin mikil virðing fyrir barnalögunum á hinu háa Alþingi þegar vinnutími þingmanna er skipulagður.

Virðulegur forseti. Hér er hreyft mjög þörfu máli og nauðsynlegt að gefa sér dálítinn tíma til að skoða það í þessari virðulegu stofnun. Þannig vill til að ég á sæti í hv. menntmn. og gefst kostur á að fara aðeins yfir málið þar. Ég ætla því að spara mér athugasemdirnar í meginatriðum þangað til. Ég ætla þó að drepa á nokkur atriði. Í fyrsta lagi: Að hverju lýtur sá almenni vilji sem hér kemur fram í þegar fluttum þremur ræðum? Hann lýtur að því að það eigi að búa sæmilega að börnum almennt í þessu þjóðfélagi. Hvernig á að gera það og hvernig getum við nálgast það verkefni sem eigum sæti á Alþingi? Það er ekki auðvelt. Hvaða börn er hér um að ræða? Það eru auðvitað í fyrsta lagi þau börn sem eru á vegum stofnana sem með einhverjum hætti snerta opinbera aðila. Það eru leikskólar, grunnskólar og framhaldsskólar. Hvernig háttar þessu til að því sem varðar leikskóla í landinu? Staðreyndin er sú að þar erum við aftar en flestar aðrar þjóðir á svipuðu menningarstigi. Við búum mjög illa að okkar börnum að þessu leytinu til, sem m.a. sést af þeirri könnun sem hv. 10. þm. Reykv. vitnaði til áðan. Fjórðungur sex ára barna er einhvern tímann vikunnar einn, á sínum eigin vegum. Hér er verið að tala um sex ára einstaklinga. Í öðru lagi eru það grunnskólarnir. Þar stöndum við frammi fyrir því að skornir hafa verið niður tímar. Samkvæmt nýlegum upplýsingum kemur í ljós að sá tímaniðurskurður kemur einkum og sér í lagi niður á almennum grunngreinum t.d. íslensku. Jafnframt þýðir þessi niðurskurður það að ekki er hægt að taka á ýmsum sérverkefnum sem aðalnámskrá grunnskóla kemur inn á og snertir þann þátt sem við erum einmitt að ræða hér. Með öðrum orðum er verið að loka fyrir að þeim málum sé sæmilega sinnt. Um framhaldsskólann gildir það sama. Það er verið að loka framhaldsskólunum. Það er verið að tala um að þrengja þá verulega frá því sem er samkvæmt lögunum frá árinu 1988. Þetta er skólinn. Og þegar ég tala um skólakerfið er ég ekki að tala bara um grunnskóla, framhaldsskóla og háskóla. Ég er líka að tala um leikskóla. Ég tel að þar sé mjög víða pottur brotinn. Þetta er skólinn, það er einn þáttur þessa máls sem að börnum í landinu snýr. Hinn meginþátturinn sem að börnum snýr í landinu eru fjölmiðlar. Það liggja fyrir ítarlegar rannsóknir sem sýna að verulegur hluti barna eyðir stórum hluta ævi sinnar á fyrstu mótunarárum fyrir framan fjölmiðla. Þá er ég að tala um myndmiðla, sjónvörp af ýmsu tagi. Í þriðja lagi eru það svo heimilin sem hafa auðvitað áhrif á mótun barnanna á þessu skeiði. Þar er við margs konar vanda að glíma, ekki síst um þessar mundir þegar nærri fjögur þúsund Íslendingar eru á atvinnuleysisskrá. Sennilega hittir atvinnuleysið fyrir um það bil 10.000 landsmenn með beinum eða óbeinum hætti. Líka börn. Svona lítur þetta dæmi út í dag. Þrátt fyrir þau fögru orð sem menn kunna að láta falla hér er veruleikinn úti í þjóðfélaginu hins vegar afar dapur, satt best að segja, að því er varðar aðhlynningu barna. Spurningin í þessu efni er þess vegna að mínu mati í fyrsta lagi: Hvað er hægt að gera til þess að auka og styrkja ábyrgðartilfinningu foreldra þannig að þau taki umönnun barnsins fram yfir allt annað? Ég varð t.d. var við það þann tíma sem ég var menntmrh. og reyndi að ýta undir foreldrastarf í skólum með skipulögðum hætti að ég heyrði það dálítið að menn segðu sem svo: Jú, þetta er gott og blessað en við höfum ekki tíma til að sinna þessu foreldrastarfi. Vafalaust er það til í einhverjum tilvikum að fólk er önnum kafið við að afla sér lífsviðurværis en það er líka til að hlutirnir eru í vitlausri forgangsröð. Það er mikilvægara að mínu mati að sinna barni heldur en að afla tekna til þess að byggja sér tvöfaldan bílskúr svo ég nefni dæmi. Ég held að það þurfi í raun og veru að ýta á hlutina þannig að barn hafi ríkari og skarpari forgang í þjóðfélaginu en virðist vera nú í þjóðfélagi samkeppni, vöruþróunar, vöruæðis að ég segi ekki neyslusýki. Í annan stað eigum við að skilgreina ábyrgð skóla. Í þriðja lagi eigum við að skilgreina ábyrgð fjölmiðla, í fjórða lagi sveitarfélaganna og í fimmta lagi ríkisins. Þetta á að gera með skipulegum hætti. Við þurfum að gera okkur grein fyrir því líka að sú tillaga sem hér er verið að flytja kostar fjármuni. Ég spyr: Hver á að borga þá? Á ríkið að greiða þetta eða eru það sveitarfélögin? Við þurfum að svara því líka. Staðreyndin er nefnilega sú að það er verið að taka, liggur mér við að segja, börnin frá umræðum í þessari stofnun. Það er verið að færa þjónustu við börn eingöngu yfir til sveitarfélaganna. Það er verið að tala um að flytja grunnskólana til sveitarfélaganna. Það er búið að flytja leikskólana til sveitarfélaganna. Hver verður þá okkar hlutur í þessari stofnun að því er varðar stefnu gagnvart börnum, að því er varðar barnaheill almennt í landinu? Mitt svar er það að okkar hlutur verða fyrst og fremst hin almennu lífskjör. Meðan þau eru þannig að um 10.000 manns verða fyrir barðinu á atvinnuleysi með beinum eða óbeinum hætti á hverjum degi höfum við ekki staðið okkur sem skyldi. Við eigum að byrja að treysta almenn lífskjör í landinu til að standa sæmilega að málum að því er varðar börn og foreldrafræðslu líka. Þetta vildi ég segja, virðulegur forseti, um leið og ég endurtek það sem ég sagði áðan að þar sem ég á sæti í hv. menntmn. gefst mér kostur á að skoða þetta mál betur. En ég tel þetta mikilvægt og þarft mál og mér þykir vænt um að það skuli koma til umræðu í þessri stofnun sem ræðir sjaldan um hagsmuni barna.

Hæstv. forseti. Mig langar með örfáum orðum að lýsa yfir stuðningi við tillöguna sem hér er flutt af þingmönnum Kvennalistans og hefur reyndar verið flutt áður. Hér er hreyft einhverju mikilvægasta máli í okkar þjóðfélagi, máli sem snýr að börnum. Þeir hv. þm. sem hafa talað á undan mér hafa rakið það mál nokkuð og eins þá umfjöllun sem hefur verið í fjölmiðlum nýlega um vanrækslu á börnum. Hér er bent á ýmsar leiðir sem mættu verða til þess að styrkja foreldra í sínu hlutverki. Ýmist með því að taka upp innan skólakerfisins fræðslu á þessu sviði, á heilsugæslustöðvum, í fjölmiðlum og eflaust væri hægt að hugsa sér námskeið og fleira. Ekki ætla ég að dæma um hvaða leið væri affarasælust. Fyrst og fremst vil ég taka undir með hv. flm. hvað það snertir að hér er um mjög mikilvægt mál að ræða. Ég get tekið undir það með síðasta ræðumanni að það eru takmörk fyrir því hvað hægt er að koma fyrir inni í skólakerfinu. Þá á ég sérstaklega við grunnskólann þegar alltaf er verið að fækka kennslustundum. Nú er svo komið að kennarar halda því fram að þeim undirstöðugreinum sem kenna þarf í grunnskólanum sé svo þröngur stakkur sniðinn að það sé orðið vandamál. Þá á ég kannski ekki síst við lestrarkennsluna. Kennarar biðja foreldra hreinlega um að láta börnin lesa heima. Láta þau lesa upphátt heima vegna þess að þeir hafi ekki tíma til að láta börnin lesa á þessum stutta skóladegi. Nú er ég ekki að finna að því að foreldrar séu beðnir um þetta. Ég nefni þetta aðeins vegna þess að ég er sannfærð um að sú stefna sem hefur verið uppi hjá stjórnvöldum og sérstaklega það skref sem stigið var í fyrra með svokölluðum bandormi er mjög hættuleg. Hæstv. menntmrh. heyrir því miður ekki mál mitt en ég veit að hann er ekki langt undan. Ég velti því mjög fyrir mér þessa daga hvaða stefnu hann hyggst taka og hvaða leiðir hann hyggst fara í málefnum barna. Eftir því sem ég best veit er búið að taka út úr grunnskólalögum ákvæði um einsetinn skóla, lengri skóladag og skólamáltíðir. Hverjar skyldu hugmyndir hæstv. mennmrh. vera í þeim efnum að koma þessum mikilvægu áhersluatriðum inn í lög að nýju? Kannski eru engar hugmyndir uppi um það. Þetta er kannski örlítið annað mál en hér er á dagskrá en þó tengist öll fræðsla og allar nýjungar sem vissulega þarf að koma inn í grunnskólann því að skóladagur verði lengdur. Ef við sjáum fyrir okkur grunnskólann þannig að skóladagur sé lengri og gefinn kostur á skólamáltíðum þá erum við að tala um allt annað þjóðfélag. Ég held að nú sé svo komið að þetta sé það sem við verðum að setja á oddinn. Þrátt fyrir að hér séu ákveðnir erfiðleikar í efnahagsmálum, sem enginn mótmælir, verður ekki hægt að láta þá erfiðleika koma niður á börnum.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrir hönd okkar flutningskvenna þakka jákvæðar undirtektir. Ég get tekið undir flest það sem hefur komið fram í þessari umræðu. Ég tek ekki síst undir að það er hollt að hugsa öðru hverju um það hvað skiptir mestu máli í okkar skólakerfi og menntakerfi og hvað það er sem er raunverulegt veganesti út í lífið. Auðvitað hlýtur þetta að vekja upp spurningar um hvað er menntun og hvernig munum við geta fært þá menntun sem varðar mikilsverða hluti frá kynslóð til kynslóðar. Jafnframt þá vil ég taka undir það að til þess að slík foreldrafræðsla geti orðið til góða þarf jafnframt að þrýsta á um að breyta samfélaginu þannig að hægt sé að láta fara saman aukna meðvitund og ábyrgð foreldra og betri aðstöðu þeirra. Hvort tveggja er börnum til hagsbóta og þar með samfélaginu öllu. Það er ýmislegt sem þarf að gerast núna þegar hinn óralangi vinnutími foreldra er að styttast. Það þýðir jafnframt í langflestum tilvikum verulega launalækkun. Ég er ekki að segja að sá vinnutími sem t.d. árið 1989 var að meðaltali yfir 50 stundir hjá karlmönnum og yfir 44 stundir hjá konum sé það sem við viljum en ég veit að í sumum tilvikum var þessi langi vinnutími til kominn vegna þess að aðeins með þessum hætti gátu foreldrar aflað tekna sem dugðu til framfærslu. Auðvitað er þetta bundið þeim kröfum sem gerðar eru, en engu að síður eru þessar sláandi tölur athyglisverðar, ekki síst í ljósi þess að vinnutími í nágrannalöndum okkar var u.þ.b. 10--15 stundum styttri ef ég bara tek tölurnar frá Noregi og Svíþjóð. Ég get nefnt jafnvel enn meiri mun ef ég leita til fleiri landa. Það sem ekki hefur gerst og verður að gerast er það að launamál komist hér í heilbrigt horf þannig að það séu greidd laun fyrir eðlilegan vinnutíma sem duga til framfærslu þannig að í rauninni sé hægt að tala um að hægt sé að sinna hagsmunamálum fjölskyldnanna. Auðvitað er þetta spurning um hugarfar og þetta er spurning um hvaðan þrýstingurinn kemur og þar skiptir að sjálfsögðu verulegu máli að foreldrar séu vel upplýstir og sjálfsöruggir í hlutverki sínu. Á ráðstefnu Barnaheilla sem var haldin sl. föstudag og laugardag var það kynnt sérstaklega að búið væri að fullgilda Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna af Íslands hálfu í samræmi við þá ákvörðun um vilja Alþingis sem tekin var í vor, í maímánuði. Ég vek sérstaka athygli á því að í Barnasáttmálanum er skilgreining á barni önnur en ég held að við almennt teljum á Íslandi, en þar er einstaklingur talinn barn upp til 18 ára aldurs. Ég held að það sé kominn tími til að við lítum á þetta með þessum hætti og séum ekki of bráð í að gera börnin okkar sjálfstæð og unglingana okkar sjálfstæða og gerum þá kröfu til samfélagsins að það sé eitthvað sem tekur við þessum börnum annað en misþægilegur vinnumarkaður. Það eru nefnilega dæmi um það að börn og unglingar séu vinnandi. Vissulega hefur það ákveðið uppeldisgildi en ég get ekki ímyndað mér að það hafi nokkurt uppeldisgildi t.d. þegar 12 ára börn vinna við að bera fram áfengi eins og dæmi eru um. Ég held að einhvers staðar hljóti að vera pottur brotinn á meðan slíkt gerist. Áreiðanlega er hér um sambland af fáfræði og e.t.v. örbirgð og neyð að ræða. En með góðri fræðslu og bættum aðstæðum fjölskyldnanna er ég ekki í nokkrum vafa um að úr þessu megi bæta. Ég óttast að í þessu samfélagi sé mikið um ráðvillta foreldra, bæði sem búa við erfiðar kringumstæður og einnig þá sem búa við skárri kringumstæður, því sem betur fer eru það ekki allir sem eiga erfitt. Það þarf að styrkja foreldra í að gera kröfur til sjálfra sín og til samfélagsins. Ég er stundum svolítið undrandi á því að foreldrar, allir þessir foreldrar í landinu skuli enn ekki vera orðnir sá öflugi þrýstihópur sem ástæða væri til og það bæði fyrir sjálfa sig og fyrir sínar fjölskyldur og fyrir sín börn. Ég trúi því að með foreldrafræðslu væri hægt að ætla það að þessi grundvöllur skapaðist og foreldrar færu að knýja á um úrbætur því af nógu er að taka, eins og fram hefur komið í þessari umræðu, sem þarf að laga og leiðrétta.

Virðulegi forseti. Þetta frv. um lánskjör og ávöxtun sparifjár fjallar um það að óheimilt verði frá næstu áramótum að verðtryggja fjárskuldbindingar og þar með talin inn- og útlán í bankakerfinu, skuldabréf, verðbréf og fleira og að lánskjaravísitalan verði lögð niður. Hv. 6. þm. Suðurl. hefur áður flutt þetta frv. fimm sinnum og í þetta sinn gerðist ég samflutningsmaður hans að frv. Segja má að oft hafi frv. verið flutt nokkuð seint á þingi, oft ekki fyrr en undir þinglok og ég held í eitt eða tvö skipti ekki komist til nefndar, en mér finnst vera komin full ástæða til nú þegar þetta frv. er flutt á haustdögum að sú nefnd sem væntanlega fær það til meðferðar, efh.- og viðskn., taki frv. alvarlega og afgreiði það frá sér. Ég get ekki látið hjá líða að lýsa yfir sérstakri þrautseigju þingmannsins að flytja þetta mál svo ár eftir ár. Á sama tíma og við höfum í allmörg ár tekið kaupgjaldsvísitöluna úr sambandi þá getur það ekki gengið til lengdar að lánskjaravísitalan sé í sambandi því ekki fara saman hagsmunir launþegans og hagsmunir fjármagnseigandans eða þeirra sem fjármagninu stjórna. Til þess hefur verið ætlast á undanförnum árum með þjóðarsátt í kaupgjaldsmálum að launafólk í landinu geri ekki kröfur til kauphækkana og taki á sig í vaxandi mæli þá erfiðleika sem steðja að í þjóðfélaginu. Út af fyrir sig er þetta eðlilegt sjónarmið á þessum erfiðu tímum sem nú ganga yfir þjóðfélagið en það er óeðlilegt að sama skapi gagnvart þeim sem ætlast er til að haldi kröfum sínum í skefjum að þeir eigi yfir höfði sér að um það sem þeir skulda eigi að gilda allt annað lögmál. Þetta getur ekki gengið og ef þörf hefur verið á breytingu þá er hún rík nú og ríkari en áður. Þetta er það sem lýtur að launþegunum og þeim þjóðfélagsþegnum sem verða að láta sér nægja þau laun sem atvinnulífið og ríkisvaldið telja að hægt sé að greiða hverju sinni. En þá komum við aftur að hinu dæminu, þ.e. atvinnurekstrinum sjálfum. Er hann fær um það að viðhalda þeim vöxtum sem verið hafa á skuldum atvinnulífsins? Atvinnulífið, og sérstaklega útflutningsatvinnuvegirnir, hefur verið að margfalda skuldir sínir á mörgum undanförnum árum og hinir háu vextir eiga sína sök á því hvernig komið er. Því er kominn tími til að slíðra þar sverðin líka og taka tillit til þess sem hinn almenni launþegi á að taka að sér og á að búa við. Það má einnig huga að atvinnurekstrinum í þessu sambandi því það hefur líka í för með sér öryggi hins vinnandi manns hvernig ástatt er með atvinnureksturinn. Sumir segja að gengisfellingar séu bannorð í þjóðfélaginu þó öllum sjáandi mönnum sé fært að sjá það, þó slæmt sé að viðurkenna, að gengisfelling hefur orðið. Ég er ekki talsmaður gengisfellingar en ég vil líta á hlutina raunsæjum augum. Ég tel að þegar pundið fellur um um það bil 15% þá glati útflutningsatvinnuvegirnir sem selja í sterlingspundum 15% af andvirði vöru sinnar, en þeir sem þurfa á gjaldeyri að halda til þess að eyða, og kannski það sem við segjum að óþörfu eða sem mætti draga úr, þeir fá hann á útsölu, með 15% afslætti. Ég held að við verðum að viðurkenna það að þessi aðferð er miður heppileg til að halda í við að menn fari gætilega með fjármuni og það sé verið að tefla á tæpt vað hvað útflutningsatvinnuvegina snertir, og alveg sama í hvaða grein það er, þetta er það sama. Við fáum ekki skilið, og það skilur það enginn nema helst ríkisstjórnin og Seðlabankinn, að þetta hafi engin áhrif. Þegar sterlingspundið fellur, þá eigi þetta engin áhrif að hafa á atvinnuvegina. Alls engin. Það átti engin áhrif að hafa heldur á atvinnuvegina þegar dollarinn féll. Fyrir einu ári fengu menn 62 kr. fyrir dollarann, núna hefur hann aðeins risið frá því að fara niður í 53 kr., ef ég man rétt. Á sama tíma erum við að myndast við að byggja upp nýjar atvinnugreinar. Við höfum lagt mikið upp úr ferðamannaþjónustu. Þar hefur verið farið í fjárfestingar upp á milljarða. Hvernig stendur hún að vígi? Er það aðlaðandi við þessa efnahagsstjórn að erlendir ferðamenn komi hér í ríkari mæli? Nei, ég held að það sé alveg öfugt. Þeir hljóta að draga úr ferðum til eins dýrasta lands í heimi. Það hlýtur að hrikta í stoðum undir ferðaiðnaðinum. Hvað er að gerast í öðrum greinum? Hvað er að gerast í iðnaði? Við erum að kaupa í ríkari mæli fullunna vöru sem er unnin af erlendu fólki og flytja til landsins og eftir því sem haldið er áfram á þeirri braut verður meira um það að framleiðsla leggst niður og atvinna minnkar í landinu. Því verður ekki á móti mælt að það verða að fara saman aðgerðir gagnvart launafólki almennt og aðgerðir gagnvart þeim sem fjármagnið eiga eða fara með umboð fyrir fjármagnið. Það verður að taka tillit á sama hátt í báðum þessum tilfellum. Þess vegna held ég að úr því sem komið er, bæði vegna þess hve lengi hefur lifað í þessum glóðum og vandamálin hafa hrannast upp á síðustu árum, þá sé enn ríkari þörf fyrir að samþykkja frv. í þessa átt en áður hefur verið. Þetta er ástæðan fyrir því að ég vildi leggja mitt lóð á vogarskálina með því að vera samflutningsmaður hv. 6. þm. Suðurl. En ég beini þeim tilmælum til formanns efh.- og viðskn. sem hér er inni, að það er ekki vansalaust fyrir Alþingi þegar frv. um sama efni er flutt árum saman að afgreiða það ekki úr nefnd. Það er hægt að afsaka sig og rík afsökun fyrir því þegar frv. er flutt seint á þingi að þá eru yfirleitt annir miklar og raunin hefur orðið sú að þá hafa nefndir verið þræluppteknar við að afgreiða stjórnarfrumvörp. Það er ekkert nýtt hjá þessari ríkisstjórn sem nú situr, aðrar ríkisstjórnir hafa lent í því sama, að vera með sinn annatíma í lok þings. Því er kannski ekki óeðlilegt að frv., þó þörf séu, mæti þá afgangi. En þegar frv. er flutt nú á haustdögum þá vænti ég þess að formaður efh.- og viðskn., sem er maður á besta aldri og knár og fljótur að bretta upp ermarnar, sjái sóma sinn og virðingu í því að afgreiða þetta frv. fljótt og vel.

Virðulegur forseti. Ég tek til máls vegna þess að ég vil lýsa yfir stuðningi við það mál sem hér er á ferðinni. Ég er einn af þeim sem trúðu á verðtrygginguna í upphafi. Þegar verið var að kynna fyrir okkur á sínum tíma hugmyndirnar um að verðtryggja fjárskuldbindingar þá var sú hugmynd seld mönnum með eftirfarandi hætti: Það væri ósköp eðlilegt að menn ættu að greiða sínar skuldir, það sem þeir fengju lánað ættu þeir að borga til baka. Og þegar væri búið að verðtryggja fjárskuldbindingar þá mundi koma ró á þennan markað, menn færu að borga sem svaraði 1--3% vexti af sínum lánum og hættu að græða á því að fá lán og greiða ekki til baka samsvarandi upphæðir með vöxtum og eðlilegt væri. Þetta var sagt við þjóðina. En hver er svo reyndin? Hvað hefur gerst síðan? Við fengum ekki bara jákvæða raunvexti, við fengum margfalda raunvexti. Við fengum okurvexti sem menn voru settir í steininn fyrir að taka áður en þessi lög tóku gildi. Ég held að okkur hafi borið langt af leið í þessu máli og reyndar hafi stefnan frá upphafi verið röng, það verður að viðurkennast, einfaldlega vegna þess að leikreglurnar í þjóðfélaginu eru skekktar með svona ákvæðum. Eignir hljóta að verða að geta tekið breytingum, líka fjárskuldbindingar. Þjóðfélagið er alltaf að breytast og kaupi maður t.d. fasteign á einum stað þá sættir maður sig við það og veit að leikreglurnar eru þær að þessi fasteign getur selst fyrir minna eða meira þegar að því kemur að maður þarf að selja hana aftur. Og þegar einhverjir lána peninga í ákveðnum tilgangi, þá þurfa þeir líka að taka þessa áhættu. Það eru eðlilegar leikreglur fjármálakerfisins. Ég held þess vegna að tillagan sé löngu tímabær. Það hefur líka komið í ljós að þjóðfélagið hefur ekki verið tilbúið að standa við einhver svipuð ákvæði gagnvart t.d. launafólki, gagnvart launum og öðrum stærðum í þjóðfélaginu, enda ekki hægt. Það hljóta allir skynsamir menn að sjá að um leið og búið er að negla niður allar stærðir í þjóðfélaginu með verðviðmiðunum, þá mun kerfið springa vegna þess að við munum aldrei geta reiknað svo nákvæmlega út að ekki muni einhverju skeika og einhvers staðar þarf að myndast útblástur úr kerfinu. Það hefur verðbólgan séð um í þessu kerfi okkar. Með því að trúa á það að hægt sé að verðtryggja fjárskuldbindingar hafa menn séð til þess að þær skekkjur sem hafa verið á ferðinni í kerfinu hafa lent á einhverjum öðrum. Einhvers staðar hafa þær orðið að koma fram og það hafa þá færri aðilar orðið fyrir skaðanum. Ég held að mönnum ætti að vera orðið þetta nokkuð ljóst eftir allan þennan tíma sem búið er að viðhalda verðtryggingu á hluta af þessu kerfi okkar en ekki á öðrum hluta. Það er að vísu eðlilegt að sumir aðilar í þjóðfélaginu sem eiga hlut að máli séu fastheldnir á verðtryggingar, þeir telja sig hafa í þeim tryggingar og hafa í sjálfu sér verið með sérstökum hætti friðaðir í þjóðfélaginu gagnvart því að tapa fjármunum. Ég held að þessi tími eigi að vera liðinn og menn eigi að vera tilbúnir til að gera upp við þessa fortíð og setja alla aðila í þjóðfélaginu undir sama hatt með því að þeir verði að taka þátt í fjármálakerfi þjóðarinnar undir sömu leikreglum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóhanni Ársælssyni fyrir góðar undirtektir við þetta mál og fagna því að það er í fyrsta sinn frá því að ég flyt frv. að ég fæ góðar undirtektir úr þessari átt, frá hans ágæta flokki og ég vona að ég njóti þar víðtækari stuðnings í þessu máli. Ég þakka hv. samflutningsmanni mínum fyrir hans ræðu og tek undir brýningu hans til formanns efh.- og viðskn. um að hann liggi ekki á málinu heldur afgreiði það fljótt og hratt í gegnum nefndina. Við umræður um daginn talaði hv. þm. Steingrímur Hermannsson og studdi málið og ég flyt honum og þakkir. Ég get hins vegar því miður lítið þakkað hæstv. viðskrh. fyrir þau orð sem hann lét falla um málið. Hann er enn við sama heygarðshornið og víkur ekki frá villu síns vegar. Nú gleymdi hann alveg vorboðanum sem hann líkti frv. mínu við sl. vetur. Hæstv. ráðherra sagði að vandamálið sem frv. mínu er ætlað að takast á við hafi verið ýtt til hliðar enda sé verðbólga hér minni en í flestum Evrópulöndum. Vandamálið hefur verið leyst á annan hátt, sagði hæstv. ráðherra. En hvernig? leyfi ég mér að spyrja. Það var leyst með fjöldagjaldþrotum fyrirtækja og heimila sem vaxtaokrið og skuldauppsöfnin olli. Slíkan hrunadans þolir íslenska þjóðin ekki öðru sinni. Þeir sem líta fram hjá þessu eru menn sem neita að horfast í augu vð staðreyndir. Ráðherrann kvað lög vera í undirbúningi þess efnis að verðtrygging verði háð samningum milli lántakenda og lánveitenda. Hinn síðarnefndi, lánveitandinn, getur sett verðtryggingu sem skilyrði fyrir láninu. Verðtryggingin yrði því í reynd áfram lögþvinguð. Ég undirstrikaði þetta um daginn og enn tyggur ráðherrann það sama. Þetta fyrirkomulag gildir ekki í viðskiptalöndum okkar. Það er rangt hjá ráðherranum. Verðtrygging er hvergi við lýði nú nema í löndum rómönsku Ameríku þar sem fjármál öll eru komin í kaldakol. Það er að sjálfsögðu barnaskapur hjá ráðherranum að verðbólga á Íslandi hafi verið sigruð í eitt skipti fyrir öll. Fregnir um stöðugar verðhækkanir einkafyrirtækja og opinbera geirans á síðustu vikum benda til verðbólguþróunar, ekki síst ef launþegasamtök sýna viðbrögð. Þá má verðtrygging fjárskuldbindinga samkvæmt lánskjaravísitölu ekki vera fyrir hendi til að magna að nýju verðbólgu upp í þá ófreskju sem hún varð á árabilinu 1982--1990.

Virðulegi forseti. Oft erum við sammála, ég og hv. 1. þm. Vestf., en ekki í dag. Hv. þm. sagði að nú væri enn ríkari þörf en áður hefur verið á að samþykkja frv. Þar vil ég lýsa mig honum algerlega ósammála. Þetta frv. er nú flutt í sjötta sinn. Frá því það var fyrst flutt hefur verðbólga á Íslandi hjaðnað meira en dæmi eru um í sögu lýðveldisins. Verðbólgan er núna lægri en hún hefur nokkurn tíma verið sl. hálfa öld. Veit ég víst að þetta er ekki varanlegt ástand en þetta er mjög mikill árangur í þessu hálfrar aldar stríði við verðbólguna. Ég vil vekja athygli þingmanna og flm. á því að það er einmitt á þeim tíma sem þetta gerist að lánskjaravísitala er hér við lýði. Ég tel það þess vegna ekki rétta skoðun að lánskjaravísitalan sjálf sé verðbólguvaldur, að henni fylgi sjálfkrafa verðbólguskrúfa. Þvert á móti sýnir reynsla síðustu fimm ára að svo er ekki. Ég held því alls ekki fram að þarna sé orsakasamhengið það að það sé lánskjaravísitölunnar vegna að verðbólgan hefur hjaðnað, því fer víðs fjarri. En þetta sýnir bara svo ekki verður um villst að vandamálið liggur annars staðar. Eins og ég vék að í minni fyrri ræðu, þá hefur tekist að stöðva framrás verðbólgunnar. Ég tel núna enga ástæðu til að samþykkja frv. af þessu tagi. Ég hef áður lýst því að ég er því andvígur. Fram undan er að fella úr lögum ákvæði sem skylda til notkunar ákveðinnar lánskjaravísitölu. Reyndar tel ég eðlilegt að við samræmum okkar skipan á þessu sviði því sem algengast er í okkar viðskiptalöndum, þ.e. það séu ekki lagaákvæði um verðtryggingar fjárskuldbindinga og heldur ekki bann, að mönnum sé frjálst að semja um þetta eins og aðra þætti lánskjara. Slíka breytingu er því aðeins óhætt að gera að menn telji sig hafa náð nokkurn veginn jafnvægi í verðlagsmálum. Ég vona að það fari senn að verða óhætt að segja að svo sé og ítreka afstöðu mína til frv. Ég skil vel að frv. er í góðu skyni flutt og þess vegna leyfði ég mér að segja þegar við ræddum frv. síðast, af því að það kom í síðustu fimm skiptin fram um vor, að maður væri farinn að líta á frv. eins og vorboðann. Nú er það flutt að hausti og þar með er slíkur andblær, sem því áður fylgdi, úr sögunni. Ég er andvígur frv. og hef ekki fleira um málið að segja.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir meginefni frv. en vil sérstaklega vekja athygli á því að að sjálfsögðu fara lánskjör eftir fleiru en verðtryggingu og því eru það vaxtakjörin í heild sem skipta á hverjum tíma miklu máli. Staðan er sú hjá okkur að vextir eru hér tiltölulega háir samkvæmt upplýsingum Þjóðhagsstofnunar þó þá megi finna hærri í öðrum löndum, t.d. í Svíþjóð. Eitt sker sig þó úr og það eru ríkisbréf. Vextir á þeim eru miklu hærri hér en í öðrum viðskiptalöndum. Það er vissulega athugunarefni, bæði fyrir hæstv. ráðherra, hæstv. ríkisstjórn og stuðningsflokka hennar að reyna að breyta því og koma í sambærilegt horf við samkeppnislönd okkar.

Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. Það er rétt hjá hæstv. viðskrh. að verðbólgan var margföld miðað við það sem hún er nú þegar frv. var fyrst flutt, einkum í þrjú fyrstu skiptin ef ég man rétt. En þá voru líka töluverðar launahækkanir í landinu, bara miklar launahækkanir á þessu tímabili. En einmitt núna eftir að hin svokallaða þjóðarsátt var gerð, og síðan framlengd og maður er að vona að verði enn framlengd hvað sem kann að verða, þá er nauðsyn að sýna launþegum og atvinnurekstri í landinu að Alþingi Íslendinga ætlist til þess sama af þeim sem fjármagnið eiga og launþegum og atvinnulífi, að hafa hér taumhald á kaupgjaldi og líka á því sem fjármagnið fer fram á fyrir sig. Það er ætlast til þess að launþegar færi miklar fórnir við þær erfiðu aðstæður sem eru í þjóðfélaginu. Til þess að sýna launþegum að það sama skuli yfir alla ganga og ef ætlast er til þess að launþegar, sem tekið hafa lán og eru bundnir af verðtryggingu, stilli í hóf sínum kröfum hljóta þessir sömu launþegar að fara fram á það við stjórnvöld og við löggjafann að hann stilli í hóf álögum á þá í sambandi við vaxtamál. Það er auðvitað fleira en vextirnir sem kemur hér til. Það er ýmis kostnaður í sambandi við lánin sem er orðinn óheyrilega mikill. Lántökugjöldin eru ekki neinn smáskattur á þá sem taka lánin, hvort sem það er launþegi eða atvinnulífið. Það eru auðvitað margfalt hærri upphæðir sem atvinnureksturinn verður að bera. Þess vegna sagði ég það að ég teldi núna enn brýnni þörf fyrir því að flytja og fá frv. lögfest. Það hefur hæstv. viðskrh. ekki fallist á svo að við getum sæst á það að vera sammála um það að vera ósammála í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Frv., sem hér liggur fyrir, er fyrir margra hluta sakir býsna áhugavert og vekur upp og gefur færi á umræðu um lánskjaravísitölu, tilgang hennar, eðli og reynslu manna af henni. Ég tel það eitt af brýnni umræðuefnum Alþingis að velta þessu máli fyrir sér. Auðvitað er margt sem orkar tvímælis þá gert er, hvort sem það er að setja á tiltekna vísitölu til að mæla stærðir eða taka hana af. Það þarf að líta á málin frá nokkuð víðu sjónarhorni og taka inn í býsna marga þætti sem hafa áhrif á heildarmyndina. Ég vil nefna fáein atriði sem mér hefur fundist vera annmarki á þessu vísitölukerfi almennt og stuðla frekar en hitt að því að grafa undan trausti á slíku fyrirkomulagi. Ég vil fyrst nefna þann megingalla að sá sem á að greiða skuldina og undirgengst skuldbindingar um vísitölu tekur á sig alla áhættu um þróun mála á lánstímanum hvað varðar vísitölu og vexti og önnur þau kjör sem kveðið er á um í lánssamningi að séu breytileg. Eitt af því sem mér hefur fundist orka mjög tvímælis er hvort það ætti að heimila lánveitingar með breytilegum kjörum. Það er að mínu viti nokkurt siðleysi fólgið í því að fá fólk til að taka lán á tilteknum kjörum, eins og þau líta út við undirskrift samnings, en áskilja sér síðan rétt til að breyta þeim kjörum sér í hag og lángreiðandanum í óhag hvenær sem er á lánstímanum. Þar á ég fyrst og fremst við vextina. Það er alkunna og þarf ekki að minna menn á það að eitt af því sem hefur valdið verulegum vandræðum hjá fjöldamörgum hér á landi eru þessir breytilegu vextir. Menn muna kannski enn þá tíma þegar vextirnir fóru úr 3% upp í 10% á örskömmum tíma að því er mig minnir árið 1984 eða 1985. Auðvitað gerbreytir þetta stöðu þeirra sem taka lánið. Það eykur því gífurlega kostnað þeirra við lántökuna. Mér hefur stundum fundist að það væru réttar leikreglur að skipta áhættunni til helminga og skylda þá sem veita lán eða vilja fá aðra til að taka lán hjá sér að hafa fast fyrirkomulag á láninu og afnema ákvæði um breytileg lánakjör eða fyrirvara lánveitanda um það að hann áskilji sér rétt til að breyta kjörum á láninu hvenær sem honum dettur í hug. Það er eitt af þeim atriðum sem hafa reynst launafólki hvað erfiðust í gegnum tíðina og hefur ítrekað komið mjög hart niður á pyngju þeirra, t.d. hækkanir á afborgunum af lánum til húsnæðiskaupa. Mér finnst að mörgu leyti sanngjarnar leikreglur að sá sem lætur lánið eða peningana af hendi undirgangist þá kvöð að lánið, sem hann er að veita, sé með föstum kjörum. Hvort sem það er með verðtryggingu eða vöxtum sem samið er um þarf það að vera fast og óumbreytanlegt út lánstímann svo sá sem tekur lánið veit að hverju hann gengur og hefur þar fast land undir fótum allan lánstímann. Hann tekur að vísu áhættuna af því að afsala sér hugsanlega skárri lánskjörum ef vextir kynnu að lækka en sá sem lætur lánið af hendi verður líka að sæta því að taka áhættu því hann getur ekki tekið sér hærri vexti ef vaxtastigið hækkar á lánstímanum. Það held ég að sé grundvallaratriði í fjármálaviðskiptum að þeir sem taka lán geti búið við það öryggi að lánskjör séu föst. Eitt dæmi af hálfu stjórnvalda sem hefur breytt verulega miklu fyrir lántakendur er hringlandaháttur og lagabreytingar sem koma aftan að fólki. Ég nefni sem dæmi lögin um greiðslumark fasteignaveðlána sem sett voru 1985 en þau voru sett í kjölfarið á misgengi launa og verðlags og áttu að tryggja hag þeirra, sem greiða lán, með þeim hætti að greiðslubyrði þeirra fari ekki upp fyrir fast skilgreint mark hverju sinni. Ef vextir hækkuðu eða vísitölumisgengi myndaðist sem leiddi til hærri afborgunar af lánunum, þá átti sá munur sem varð á greiðslumarkinu og afborguninni, ef hún varð hærri, að flytjast aftur fyrir höfuðstól og lengja greiðslutíma þannig að þeir sem tóku lánin áttu þá að búa við það öryggi á lánstímanum að greiðslur þeirra af láninu færu ekki upp fyrir tiltekið greiðslumark. Þetta voru skilmálar sem voru samþykktir á Alþingi og settir fram í skuldabréfum t.d. hjá Húsnæðisstofnun ríkisins. Síðan gerist það að menn eru látnir sæta því, þeir sem að þessum skilmálum gengu og töldu sig hafa öryggi í þessum efnum, að lögunum um greiðslumark er breytt og verndin gagnvart breytilegum vöxtum er afnumin þannig að hækkaðir vextir komu beint fram í hækkandi greiðslum en dreifðust ekki á lánstímann eða aftur fyrir lánstímann með vernd greiðslumarksins. Þarna voru stjórnvöld á þeim tíma að koma aftan að þeim sem höfðu tekið lán með þessum kjörum og töldu sig hafa skrifað undir skuldbindingar sem veittu þeim þessa vernd. Ég hef tekið þetta mál upp í húsnæðismálastjórn og við höfum verið að fara yfir lögfræðilegt álit í þessum efnum. Það er ljóst að mínu viti að sú framkvæmd að velta hækkun vaxtanna á Byggingarsjóð ríkisins á síðasta ári úr 3,5% í 4,9% beint út til greiðenda í hverja afborgun er mjög umdeilanleg. Ég tel ekki leika vafi á því að þessi framkvæmd stenst ekki lög. Niðurstaðan í þessu máli liggur ekki fyrir en hún mun líka hafa mikil áhrif á greiðslubyrði þeirra sem hafa tekið lán í Byggingarsjóði verkamanna þar sem fyrirhuguð er hækkun vaxta úr 1% í 2,4% 1. mars nk. Ég vil líka nefna að með verðtryggingunni sem slíkri er sá sem veitir lánin að taka sér býsna miklar tryggingar gagnvart öllum hugsanlegum breytingum, t.d. breytingum erlendis sem við getum ekki haft nein áhrif á og valda erfiðleikum í okkar þjóðarbúskap. Lánveitendur hafa tryggt sig fyrir þeim þó að þeir erfiðleikar lendi á almenningi í landinu af fullum þunga að öðru leyti. Þannig má nefna sem dæmi, sem að sumu leyti er kannski dálítið broslegt, að uppskerubrestur á kaffi í Brasilíu leiðir til hækkunar skulda hjá fólki hér á landi af því að sá sem hefur lánað hefur tryggt sig fyrir því með svokallaðri lánskjaravísitölu og hvernig að því er staðið að reikna hana út. Maður kann auðvitað að spyrja sjálfan sig: Er rétt eða eðlilegt að sá sem á útistandandi peninga hjá öðrum þurfi ekki að taka neina áhættu í þessum efnum? Á hann að njóta þess að eign hans hjá öðrum hækkar við að erfiðleikar verði í kaffiuppskeru í Brasilíu? Það er nákvæmlega það sem gerist að það veldur hækkun á höfuðstól lánsins. Annar ókostur verðtryggingar er sá að menn hætta að greina á milli raunverulegra vaxta. Menn hætta að gera sér grein fyrir hver er hinn raunverulegi kostnaður við að taka lán. Í vitund manna er til eitthvað sem heitir verðtrygging og hún er eitthvað sem er utan sviga í þeim efnum og bætist bara við höfuðstólinn. En auðvitað er kostnaðurinn við að taka lán ekki bara vextir og lántökukostnaður. Hann er líka verðtrygging. Verðtrygging er ekkert annað en aukavextir. Hún er í eðli sínu ekkert annað en vextir sem heita verðtrygging. Hinu mega menn náttúrlega ekki gleyma að verðtryggingu fylgja líka kostir. Þeir kostir eru helstir fyrir þá sem skulda, eins og atvinnuvegina og aðra, að sá hluti vaxta sem heitir verðtrygging greiðist ekki út á hverjum gjalddaga heldur dreifist á lánstímann. Allir þekkja muninn á vöxtum og verðtryggingu þannig að vextir lánsins koma til greiðslu hverju sinni að fullu. Menn greiða vextina á gjalddaga frá síðasta gjalddaga en verðtryggingin, sem er hluti vaxtanna, veldur því að það er minna sem menn þurfa að greiða hverju sinni en hafa lengri tíma til að borga þann þátt vaxtanna sem heitir verðtrygging. Ókosturinn við að afnema verðtryggingu yrði sá að vextir kæmu að fullu til greiðslu hverju sinni. Það mundi trúlega hækka greiðslubyrði á ákveðnum tímabilum í afborgun láns. Þetta verða menn að vera meðvitaðir um líka. En í heildina finnst mér óeðlilegt að verðtrygging skuli vera slík trygging fyrir þá sem lána peninga sem raun ber vitni. Þeir hafa í raun og veru allt sitt á þurru, taka enga áhættu og áskilja sér þar að auki heimild til þess að auka kostnaðinn við lántökuna með breytilegum vöxtum ef tilteknar aðstæður leiða til þess að vextir almennt hækka í þjóðfélaginu. Staða þeirra sem lána gagnvart stöðu þeirra sem skulda allt of ójöfn. Staða þeirra sem skulda þarf að verða miklu styrkari en hún er í reynd. Því tel ég þetta frv. í sjálfu sér fyllilega tímabært og vænti þess að það leiði til skaplegrar umræðu um lánskjör og ávöxtun sparifjár, eins og hér segir, en kannski ekki hvað síst um stöðu skuldara í samfélagi markaðshyggjunnar.

Virðulegi forseti. Ég fagna mjög auknum stuðningi úr Alþb. við þetta mál. Það er erfitt að koma hæstv. ráðherra í skilning um þessi mál. Hann tuðar og endurtekur: Það er verðbólgan en ekki verðtryggingin. En veit hann ekki að þetta er náskylt og vaxtahækkanirnar fara beint út í verðlagið? Um það er lýkur leiða þær til hruns. Afstaða ráðherra til þessa máls er alveg furðuleg. Hann talar um að nú sé frv. ekki vorboði af því að það er flutt að hausti þegar það er að myrkra af nótt. Hæstv. ráðherra veitti ekki af vorboða þó að haust sé. Síðar á þessum fundi á að ræða um atvinnuleysi. Myrkrið felur ekki atvinnuleysið. Það vantar vorboða þar og í mörgu tilliti, hæstv. ráðherra. Mál væri að vakna.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um lækkun húshitunarkostnaðar sem ég flyt ásamt tveimur öðrum þingmönnum. Till. hljóðar þannig, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að ljúka áætlun um lækkun húshitunarkostnaðar sem sett var fram í till. til þál. sem flutt var á 113. löggjafarþingi 1990--1991, 453. máli.`` Hinn 1. okt. 1990 skipaði hæstv. þáv. iðnrh. og núv., Jón Sigurðsson, nefnd til að gera tillögur um verðjöfnun á raforku og undirbúa frv. til laga um það efni. Starfssvið nefndarinnar var síðar víkkað þannig að hún fjallaði einnig um heildsöluverð á raforku og vanda þeirra hitaveitna sem hafa hæstar gjaldskrár. Í nefndina voru skipaðir fulltrúar allra þáverandi stjórnmálaflokka, þeir Eiður Guðnason, sem var formaður nefndarinnar, Þorvarður Hjaltason, Óli Þ. Guðbjartsson, Jón Helgason, Sveinbjörn Jónsson, Danfríður Skarphéðinsdóttir, Pálmi Jónsson og Birgir Ísl. Gunnarsson, en þegar hann varð seðlabankastjóri tók Friðrik Sophusson við hans starfi. Nefndin skilaði skýrslu og tillögum 5. mars 1991 sem allir nefndarmenn stóðu að, þeir Friðrik Sophusson og Pálmi Jónsson þó með fyrirvara. Á grundvelli tillagna nefndarinnar flutti iðnrh. strax eftirfarandi tillögu til þingsályktunar, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að beita sér fyrir að lækka húshitunarkostnað á Íslandi þar sem hann er hæstur og minnka þannig þann aðstöðumun einstaklinga og fjölskyldna sem nú er við lýði. Þessi aðstöðujöfnun skal m.a. eiga sér stað með eftirfarandi hætti: 1. Auknum jöfnuði skal náð í þremur áföngum á næstu tveimur árum þannig að kostnaður við hitun íbúðarhúsnæðis vísitölufjölskyldunnar (35.420 kWh ársnotkun) hjá rafveitum og rafkyntum hitaveitum verði ekki hærri en 5.000 krónur að jafnaði á mánuði, miðað við verðlag í janúar 1991.`` --- Þess má geta að miðað við breytingu á vísitölu síðan mun þessi upphæð vera núna um 5.400 kr. ,,2. Alþingi beinir því til þingkjörinna fulltrúa í stjórn Landsvirkjunar að þeir á þeim vettvangi beiti sér fyrir sérstökum aðgerðum til lækkunar á heildsöluverði raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis. Aðgerðirnar miði að því að heildsöluverð á raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis lækki á næstu tveimur árum niður í kostnaðarverð orku frá nýjum virkjunum að viðbættum flutningskostnaði til dreifiveitna.`` --- Þess verður að geta að því miður hefur lítið áunnist í þessu efni en með því að lækka verðið niður í kostnaðarverð orku frá nýjum orkuvirkjunum var reiknað út að hinn svokallaði langtímajaðarkostnaður væri aðeins 74% af heildsöluverði Landsvirkjunar. Síðan hefur komið til krafa um auknar arðgreiðslur Landsvirkjunar í ríkissjóð sem að sjálfsögðu veldur líka hækkun á orkuverði. ,,3. Viðskrh. ákveði að á síðari helmingi þessa árs verði greiddar 35 millj. kr. af því fé sem á fjárlögum er veitt til niðurgreiðslna á vöruverði á árinu 1991 til aukinnar verðjöfnunar á raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis, enda eigi húseigendur ekki þess kost að kaupa orku frá hitaveitum sem byggja á jarðvarma. Þessi tilfærsla niðurgreiðslufjár verði síðan aukin. 4. Iðnrh. láti fram fara úttekt á fjárhagsstöðu hitaveitna sem byggja á jarðvarma þar sem kostnaður við hitun íbúðarhúsnæðis er hærri en sambærilegur kostnaður við hitun íbúðarhúsnæðis vísitölufjölskyldunnar hjá rafveitum og rafkyntum hitaveitum. Úttektinni verði lokið eigi síðar en 1. okt. 1991. 5. Fjmrh. beiti sér fyrir ráðstöfunum til að aðstoða hitaveitur, sem byggja á jarðvarma, við skuldbreytingar á lánum þeirra eða leggi fram tillögur um aðrar aðgerðir til þess að tryggja að kostnaður við hitun íbúðarhúsnæðis vísitölufjölskyldunnar hjá þeim verði ekki hærri en hjá rafveitum og rafkyntum hitaveitum skv. 1. tölul., enda sýni fyrirtækin aðhald í rekstri og umsvifum. 6. Því fé, sem Landsvirkjun kann í framtíðinni að verða gert að greiða ríkinu fyrir virkjunarréttindi, verði að hluta varið til aukinnar verðjöfnunar á innlendri orku.`` Því miður náðist ekki samstaða um að afgreiða þessa tillögu fyrir þinglok þá. Þrátt fyrir það ákvað núv. ríkisstjórn í maí 1991 að taka fyrsta skrefið samkvæmt þessum tillögum og auka niðurgreiðslu til rafhitunar um 60 millj. kr. En síðan virðist tillögunum hafa verið stungið algjörlega undir stól þar sem ríkisstjórnin hefur ekkert aðhafst frekar í þessu skyni. Samkvæmt tillögunni átti heildartilfærsla niðurgreiðslna þegar þeim væri lokið að nema um 220 millj. kr. Nú er gert ráð fyrir í núv. fjárlagafrv. að lækka mikið þá niðurgreiðsluupphæð sem þarna var ætlað til að taka af. Það fjármagn á ekki að renna til þess að lækka orkuverð heldur til þess að létta byrðum af ríkissjóði. Síðustu vikurnar hafa hins vegar komið frá ríkisstjórninni hugmyndir og tillögur sem ýmsar orkuveitur óttast að muni valda auknum verðmismun á orku. Þegar þar við bætist að atvinnuleysi fer vaxandi og ráðstöfunartekjur minnka verður slíkur mismunur á okruverði enn þá ranglátari og tilfinnanlegri. Það er því mikilvægt að Alþingi taki afdráttarlausa afstöðu í þessu máli með samþykkt á grundvelli tillagna sem allir flokkar voru í aðalatriðum sammála um fyrir tveimur árum. Í 6. lið tillögu hæstv. iðnrh. er vikið að því að láta skuli hluta af því verði sem Landsvirkjun greiðir fyrir orkuréttindi í framtíðinni renna til orkujöfnunar. Það höfðar til þess að það sé óviðunandi að Landsvirkjun skuli fá þessi réttindi í sumum tilvikum fyrir ótrúlega lágt verð án þess að taka á sig einhverjar skyldur á móti. Þar virðist vera réttlætanlegt að hafa efst á blaði skylduna til þess að landsmenn fái orkuna frá fyrirtækinu á sem jöfnustu verði. Ég vil svo leyfa mér að óska eftir því að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til síðari umr. og iðnn.

Frú forseti. Í tilefni af þessari till. til þál. langar mig að rifja upp að í stefnuyfirlýsingu núv. ríkisstjórnar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Lífskjör verða jöfnuð, m.a. með lækkun húshitunarkostnaðar þar sem hann er mestur.`` Þetta stefnumið er svo áréttað í stefnu- og starfsáætlun ríkisstjórnarinnar, Velferð á varanlegum grunni. Eins og kom fram hjá hv. 2. þm. Suðurl. var það eitt af fyrstu verkum núv. ríkisstjórnar að auka niðurgreiðslur á orku til hitunar íbúðarhúsnæðis og breyta framkvæmd þeirra til jöfnunar. Þessi breyting kom til framkvæmda 1. júní 1991. Með þeirri ákvörðun má segja að fyrsta áfanga af þremur í tillögum meiri hluta orkuverðsjöfnunarnefndar frá 1991 hafi verið náð, eins og reyndar hv. 2. þm. Suðurl. vék nokkuð að. Með bréfi til stjórnar Landsvirkjunar 21. maí 1991 áréttaði ég það markmið að menn vildu stefna að lækkun kostnaðar við hitun íbúðarhúsnæðis á svonefndum köldum svæðum í samræmi við tillögur orkuverðsjöfnunarnefndar. Ég beindi því þar til stjórnar Landsvirkjunar að hún ynni að því marki. Þann 10. apríl á þessu ári ritaði ég svo aftur stjórn Landsvirkjunar bréf og ítrekaði þar ósk ríkisstjórnarinnar til fyrirtækisins að heildsöluverð á raforku til íbúðarhúsnæðis yrði lækkað. Í þessu bréfi sagði enn fremur, með leyfi forseta: ,,Ráðuneytið bendir jafnframt á að vegna lágs heimsmarkaðsverðs á olíu er kostnaður við rafhitun íbúðarhúsnæðis svipaður eða hærri en við olíukyndingu þrátt fyrir auknar niðurgreiðslur úr ríkissjóði.`` Þá var á það bent að sá áfangi sem náðist á sl. ári hafi fyrst og fremst verið með auknum niðurgreiðslum úr ríkissjóði og æskilegt væri að í næsta áfanga verði hlutur orkufyrirtækjanna stærri. Þessi sjónarmið áréttaði ég svo á ársfundi Landsvirkjunar í apríl á þessu ári þar sem ég fjallaði sérstaklega um jöfnun orkuverðs. Reyndar kom þetta líka fram í fyrirspurnatíma hér sl. fimmtudag. Þá kom einnig fram að stjórn Landsvirkjunar hefði að svo stöddu ekki séð sér fært að koma til móts við þessi tilmæli. Það er álit stjórnar Landsvirkjunar að hvorki verðlagningarsjónarmið né ríkjandi markaðsaðstæður réttlæti slíka verðlækkun. Ég vil taka fram að ég mun enn halda þessum sjónarmiðum að stjórn Landsvirkjunar og minni á að þar eru þingkjörnir fulltrúar að störfum. Hvað hitaveiturnar varðar og málefni þeirra sem hæstan hafa kostnað vil ég sérstaklega vekja athygli á því að á föstudag í síðustu viku yfirtók ríkissjóður stóran hluta af skuldum hitaveitu Eyra. Þá var jafnframt staðfest að byggðasamlag hefði verið stofnað um orkuveiturnar á Selfossi, Eyrarbakka og Stokkseyri, en það var einmitt forsendan fyrir þeim stuðningi. Þá liggur fyrir erindi frá Hitaveitu Suðureyrar við Súgandafjörð sem er eitt af þessum dýru orkuveitufyrirtækjum þar sem enn er óskað eftir aðstoð ríkisins. Um það mál er fjallað hjá iðnrn. og fjmrn. Þá vil ég nefna að með vísun til samnings um yfirtöku ríkissjóðs af skuldum Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar frá árinu 1987 mun fara fram úttekt á stöðu þessara mála þar. Það er því langt í frá, virðulegi 2. þm. Suðurl., að tillögum orkuverðsjöfnunarnefndar hafi verið stungið undir stól eins og hér virtist ýjað að í máli framsögumanns og í grg. þáltill. sem við hér ræðum, en í grg. með till. segir, með leyfi forseta: ,,Síðustu vikurnar hafa hins vegar komið frá ríkisstjórninni hugmyndir og tillögur sem margir óttast að muni valda auknum verðmismun á orku.`` Þessa hugsun endurtók svo 1. flm. tillögunnar. Ég get fullvissað hv. 2. þm. Suðurl. um að ekkert í þeim hugmyndum sem ræddar hafa verið í ríkisstjórn mun valda auknum verðmismun á orku. Ég tel þvert á móti að breytingar á virðisaukaskattsskilum orkufyrirtækja gætu leitt til þess að dragi úr verðmismun á orku. Ég vek líka athygli á því að í hugmyndunum sem ræddar voru var gert ráð fyrir því að auknu fé yrði veitt til niðurgreiðslna á orku til hitunar hjá þeim sem búa við hæst orkuverð. Mín skoðun er sú að með tilteknum breytingum á virðisaukaskattskerfinu mætti einmitt með því að leggja virðisaukaskatt á orku til húshitunar afla þess fjár sem á hefur skort til að lækka hitunarkostnað á svonefndum köldum svæðum og hjá dýrustu hitaveitunum. Ef Alþingi kýs að álykta um lækkun hitunarkostnaðar er að mínu áliti mjög mikilvægt að þingið móti samhliða stefnu um hvert fé verði sótt til slíkra breytinga. Ég tel mikilvægt að þingmenn fjalli einnig um þá hlið málsins. Við vitum öll, sem þingið sitjum, að á þessum erfiðu tímum í fjárhagsmálefnum ríkisins verður margt að víkja sem menn gjarnan vildu gera. Mig langar til að benda á það að iðnrn. hefur ekki tök á því að auka fé til orkuverðsniðurgreiðslna á tímum almennrar lækkunar fjárveitinga í raunverulegum stærðum til allra málaflokka. Til þess eins að halda niðurgreiðslum á orku óbreyttum á næsta ári í fjárlagafrv., eins og tillaga er gerð um, þurfti í reynd að skera niður aðra fjárlagaliði iðnrn. umfram almenna kröfu til slíkrar lækkunar. Í tillögu orkuverðsjöfnunarnefndarinnar var gert ráð fyrir því a.m.k. hluta þess fjár sem varið yrði til að auka niðurgreiðslur á orkunni kæmi af fé sem ætlað er til niðurgreiðslna á vöruverði. Eins og kunnugt er eru fram undan verulegar breytingar á því kerfi. Ég tel að þetta komi fyllilega til greina en tel að sjálfsögðu að það sé þingsins að fjalla um það í samhengi við fjárlagagerðina. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég árétta þá skoðun mína að ég tel það mikilvægt að hv. iðnn. fjalli um þetta mál, fyrst og fremst út frá því sjónarmiði hvernig er best að koma í framkvæmd þeirri stefnu sem mörkuð var í tillögum orkuverðsjöfnunarnefndarinnar frá 1991. Ég tel ekki fyrir fram víst að það sé heppilegast að gera það með þáltill. því hér er fyrst og fremst um framkvæmdaratriði að ræða sem ræðst af þeim fjárveitingum og skiptingu þeirra, en vil að lokum taka undir anda þeirrar tillögu sem hér er flutt.

Virðulegi forseti. Þetta er í þriðja sinn á þessu þingi sem húshitunarkostnaðarmál landsbyggðarinnar koma til umræðu. Sannarlega er ástæða til að svo brýnt hagsmunamál landsbyggðarfólks sé oft til umræðu á hinu háa Alþingi enda er mjög mikilvægt að hægt verði að halda áfram að beita aðgerðum til þess að lækka húshitunarkostnaðinn á hinum köldu svæðum og beita aðgerðum er miða að jöfnun upphitunarverðs í landinu. Hæstv. iðnrh. gerði rækilega grein fyrir því í sínu máli að það hefði verið fyrsta verk eftir myndun ríkisstjórnarinnar að beita sér fyrir sérstakri aðgerð er lækkaði verð á húshitun á hinum köldu svæðum landsbyggðarinnar. Verðlækkunin nam allt að 11%. Þessi raunlækkun húshitunar á köldum svæðum landsbyggðarinnar hefur haldið sér allt fram til þessa og er, eins og ráðherrann gerði grein fyrir líka, í fjárlagafrv. fyrir árið 1993. Hæstv. ráðherra gerði einnig grein fyrir því að til þess að verja auknar niðurgreiðslur til lækkunar varð hann að grípa til niðurskurðar á öðrum þáttum í rekstri ráðuneytisins. Það er sannarlega ástæða til að þakka hæstv. ráðherra vasklega framgöngu í þessu máli allt fram til þessa. Það gefur vonir um að hann muni halda áfram að beita öllum ráðum til að ná enn frekari árangri í þessu brýna hagsmunamáli. Ég vil hvetja hv. þm. til að styðja svo góðan hug sem birtist í störfum hæstv. ráðherra í þessu máli. Ég lít svo á að till. þeirra framsóknarmanna til þál. sé einmitt sett fram í þeim tilgangi að styðja við bakið á hinni jákvæðu viðleitni hæstv. iðnrh. og framgöngu hans í þessu máli allt fram til þessa. Það verður nefnilega að segja eins og er að um fá mál hefur meira verið rætt á þingi mörg undanfarin ár en þetta en það hefur staðið á verkunum. Í raun hefur misréttið verið að aukast og húshitunarkostnaðurinn verið að vaxa og íþyngja heimilum á landsbyggðinni miðað við verðlagsþróun húshitunar á höfuðborgarsvæðinu. Er hér eitt talandi dæmi um það misrétti og aðstöðumun sem landsbyggðarfólk þarf að búa við andspænis höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna er það mjög brýnt landsbyggðarmál að þarna náist jöfnuður með því að lækka með öllum tiltækum ráðum húshitunarkostnað á köldum svæðum landsbyggðarinnar. Á þessu hefur einmitt hæstv. iðnrh. mjög góðan skilning. Því ber sérstaklega að fagna. Og ríkisstjórnin hefur það líka. Það kom greinilega fram í yfirlýsingum ríkisstjórnarinnar strax í upphafi að hún ætlar sér verk að vinna í þessu eins og fyrsta verk hennar gefur fyrirheit um og störf hennar fram að þessu. Að verja þó niðurgreiðslurnar til húshitunar í þeim þrengingum og þeirri kreppu sem yfir okkur dynur núna. Allir eru sammála um að grípa þurfti til sparnaðaraðgerða og niðurskurðar í ríkisfjármálum. Þó hefur tekist gott samkomulag um að verja niðurgreiðslurnar og reyna að auka þær þegar vænkast hagur ríkissjóðs. Ég vil ítreka það að við eigum að reyna að ná góðum sáttum að styðja við bakið á ríkisstjórninni og hæstv. ráðherra til góðra verka og frekari átaka í þessu máli. Það sem brýnast er að gera núna er að styðja frumkvæði hæstv. ráðherra í að opna augu stjórnar Landsvirkjunar fyrir því að hún fari að grípa til sérstakrar lækkunar á heildsöluverði raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis. Hv. flm. vita gjörla að gert var samkomulag um sérstaka áfangaáætlun eins og þessi till. til þál. kveður á um. Mikilvægur þáttur í þeirri aðgerð er að orkusölufyrirtækin mundu taka þátt í þessum samþáttaaðgerðum. Það er rétt sem hæstv. iðnrh. skýrði út áðan að nú er einmitt komið að þætti þeirra í þessu máli. Hæstv. ráðherra útskýrði nákvæmlega hvað hann hefði gert í þessu máli allt fram að þessu og hann hefði beitt öllum ráðum er hann byggi yfir til að reyna að kalla stjórn Landsvirkjunar til ábyrgðar og verka en það hefði lítið verið um jákvæð svör frá stjórn Landsvirkjunar fram að þessu önnur en þau að telja á þessu hin mestu vandkvæði. Nú reynir á hv. þm. á hvern hátt þeir treysta sér til að styðja hæstv. ráðherra í þeirri góðu viðleitni að opna augu stjórnar Landsvirkjunar fyrir því að hún taki hér þátt og bendi á leiðir með hvaða hætti slíkt mætti gera. Trúi ég því að hv. flm. sem að baki till. til þál. standa muni ekki láta sitt eftir liggja í þeim efnum. Alla vega við að hafa áhrif á sinn mann eða sína menn í stjórn Landsvirkjunar. Ég mun gera slíkt hið sama. Ég þakka hv. flm. að hafa vakið athygli enn á þessu máli. Ég tel að það sé samkomulag um að framkvæma þá áætlun sem fyrrv. ríkisstjórn gekk frá og samþykkti. Ég tel að það sé samkomulag um það innan núv. ríkisstjórnar að framkvæma þá áætlun. Og hafi fyrrv. ríkisstjórn hinar bestu þakkir fyrir góða framgöngu í því að koma þessu máli þó í þann farveg sem hún gerði. Virðulegi forseti. Tímanum er lokið og ekki meira um þetta mál að segja að þessu sinni.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu till. til þál. um lækkun húshitunarkostnaðar. Eins og hv. 1. flm., 2. þm. Suðurl., sagði er tillagan ekki ný af nálinni. Hún er sem sagt frá 113. löggjafarþingi en fékk ekki þann framgang sem menn vonuðust eftir þrátt fyrir góðan vilja allra þingmanna. Í fyrirspurnatíma á Alþingi í fyrra spurði hv. varaþingmaður Sigurður Þórólfsson hvort tillagan mundi ekki ná framgangi á hinu háa Alþingi. Þá sagði hæstv. iðnrh. að hann teldi svo mundi verða en vegna tímaskorts á 113. löggjafarþingi hefði ekki verið hægt að lögfesta hana. Nú höfum við tíma og nú höfum við tíma til að framkvæma hin góðu verk. Hv. 5. þm. Austurl. talaði hér mikið og heitt. Ég vildi að hægt hefði verið að jafna þann hita sem í hans máli var því hann hrósaði hæstv. ráðherra mjög fyrir að hafa gengið skref í jöfnunarátt í fyrra. En hv. þm. gleymdi alveg að geta þess að í fyrra hækkaði rafmagnsverð þrisvar sinnum. Það varð því ekki um jöfnun að ræða því miður. Þessu má ekki gleyma. Höldum áfram að skoða hvaða tillögur eru í gangi hjá hæstv. ríkisstjórn í húshitunarmálum af því að hæstv. iðnrh. gaf tilefni til þess. Hann sagði áðan að allar tillögur hæstv. ríkisstjórnar væru í þá átt að jafna húshitunarkostnað. Það er alrangt því miður. Það er alls ekki til að jafna. Ég er t.d. með bréf frá Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Í tengslum við fjárlagafrv. fyrir árið 1993 hefur verið til umræðu að leggja ný gjöld á húshitun í landinu. Fréttir hafa borist af því að annaðhvort verði hætt að endurgreiða virðisaukaskatt, innskatt, eða lagt verði á nýtt þrep í virðisaukaskatti. Stjórn Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar hefur af þessu verulegar áhyggjur. Það hefur verið rætt um það árum saman að orkuverð hitaveitunnar sé allt of hátt og leita þurfi allra leiða til að lækka það. Hækkun vatnsverðs vegna nýrra skatta yrði notendum hér mjög erfitt. Nú er hitunarkostnaður hér 2,5 sinnum hærri en í Reykjavík er gerir samkeppnisstöðu þeirra byggðarlaga mjög erfiða gagnvart þeim svæðum sem bjóða ódýrari orku. Samband ísl. hitaveitna hefur tekið saman meðfylgjandi töflu sem sýnir þá hækkun er nýir skattar hafa í för með sér. Það er reiknað með að nýtt skattþrep í virðisauka yrði 14%. Það er mjög breytilegt eftir veitum hver áhrifin yrðu. Hjá Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar eru útgjöldin að stærstum hluta afborganir og vextir. Innskatturinn er því ekki ýkjahár. Nýtt skattþrep legst hins vegar á öll útgjöld af fullum þunga. Nýr skattur á húshitun yrði mjög óréttlátur því hann leggst svo mismunandi á notendur eftir því hvar þeir búa.`` Leggst mismunandi á notendur eftir því hvar þeir búa. Það er ekki verið að jafna orkuverð með þessum tillögum. Síðan er í fjárlagafrv. gert ráð fyrir því að 80 millj. kr. komi til niðurgreiðslu á húshitun á köldum svæðum. 80 millj. gera náttúrlega ekki neitt til jöfnunar. Það hljóta allir að viðurkenna sem hafa skoðað þær miklu hækkanir sem verða.  En það eru aðrar tillögur uppi líka hjá hæstv. ríkisstjórn sem ekki lækka orkuverð né jafna. Ég er hér með bréf frá Rafmagnsveitum ríkisins, sem iðnrh. var líka sent. Hæstv. iðnrh. var að ræða um að það væri verið að tala um jöfnun og jafnvel lækkun en það er alls ekki rétt. Ég ætla að lesa það bréf líka, með leyfi hæstv. forseta: ,,Á fundi Rafmagnsveitu ríkisins, fulltrúa iðnrn. og fjárlagaskrifstofu þann 17. sept. 1992 um fjárlög fyrir árið 1993 kom fram af hálfu fjárlagaskrifstofu að ríkisstjórnin hefði ákveðið eftirfarandi: 1. Að B-hluti ríkisfyrirtækja tæki á sig lífeyrissjóðsskuldbindingar að fullu vegna eigin starfsmanna. 2. Að ríkisfyrirtæki greiði arð í ríkissjóð sem verði hlutfall af eigin fé, 2%. 3. Að hætt verði endurgreiðslu innskatts þegar um er að ræða virðisaukaskattsfrjálsa sölu. Afleiðingar af framangreindum breytingum verða eftirfarandi: 1. Tilfærsla á lífeyrissjóðsskuldbindingum frá ríkissjóði til Rarik veldur samkvæmt lauslegu mati kostnaðarauka upp á u.þ.b. 9 millj. kr. á árinu 1992. 2. 2% arður af eigin fé hefði vegna ársins 1991 orðið 222 millj. kr. 3. Ef innskattur verður ekki endurgreiddur af hitasölu sem er án virðisaukaskatts veldur það 200 millj. kr. kostnaðarauka á árinu 1993. Verði heimilað að fella niður virðisaukaskatt af þeirri heildsölu Landsvirkjunar sem ætla má að sé vegna húshitunar verður kostnaðarauki á árinu 1993 60--70 millj. kr. Samkvæmt upplýsingum tekjudeildar fjmrn. þarf sérstaka stjórnvaldsákvörðun til að heimila slíka túlkun eða undanþágu. Þetta er það sem við höfum verið að tala um um jöfnun húshitunarkostnaðar. Þrátt fyrr góðan vilja og heitar bænir hv. 5. þm. Austurl. sýnist mér að ef ríkisstjórnin ætlar með tillögum sínum að ganga þennan veg verður hækkun og ójöfnuður enn þá meiri en nú er á húshitun í landinu. 

Virðulegi forseti. Hv. 2. þm. Vesturl. sagði frá því áðan að raforkuverðshækkanir hefðu étið upp allar niðurgreiðslurnar. Ég vona að ég hafi misskilið hana. Þegar hún sagði frá þessu virtist mér eins og hún væri frekar ánægð með þetta en hitt. Það vona ég að sé misskilningur af því að ég trúi því að hv. þm. sé mjög óánægður með það ef raforkuverðshækkanir eru meiri en ástæða þykir til og eðlilegt getur talist. En það breytir því eigi að síður ekki að niðurgreiðslurnar á húshituninni á köldum svæðum landsbyggðarinnar hafa hækkað að raunvirði um 11%. Fjárhæðirnar úr ríkissjóði á þessu ári til niðurgreiðslna á seinni helmingi síðasta árs og vonandi á næsta ári líka, ef hv. þm. ásamt stjórnarandstöðunni samþykkir væntanlega aðgerð ríkisstjórnarinnar fyrir næsta ár, leiða til þess að húshitunarkostnaðurinn er 11% lægri en hann hefði verið ef sömu niðurgreiðsluhlutföllum hefði verið beitt og gerðist í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það er staðreynd. Hitt er rétt að raforkuverðið hefur hækkað. Það breytir því eigi að síður ekki að ef niðurgreiðslurnar hefðu ekki hækkað væri verðið núna 11% hærra. 

Virðulegi forseti. Ég hefði ekki verið flutningsmaður að þáltill. um lækkun húshitunarkostnaðar sem hér er um fjallað nema vegna þess að ég tel þann ójöfnuð sem er í hitunarkostnaði mjög alvarlegan og tel útúrsnúninginn afskaplega ósmekklegan sem hv. síðasti ræðumaður viðhafði. Ég skil hann satt að segja ekki. Hann er að tala um góðan hug og fagran hug og ætlar síðan öðrum eitthvað allt annað. Það er undarlegur málflutningur. En það er náttúrlega ekki það sem þetta mál snýst um. Ég er að tala um það að því miður hefur raforkuverð hækkað. Ég get nefnt dæmi um lítið fyrirtæki í Dalasýslu sem rekið er fáa mánuði ársins og borgaði 300 þús. kr. meira í raforku í fyrra en í hittiðfyrra. Það er þetta sem ég er að tala um, hv. þm. Ég vona að við getum verið sammála um það og þurfum ekki að vera að snúa útúr hvort fyrir öðru að þessi jöfnuður náðist því miður ekki eins og að var stefnt.

Virðulegur forseti. Staðan hefur því miður breyst svo frá því ég bað um orðið þar til ég kemst að að hæstv. iðnrh. er hlaupinn úr salnum að sinna brýnni erindum en að hlusta á umræðu þingmanna um lækkun húshitunarkostnaðar. Ég verð að lýsa sérstakri hryggð minni yfir þeim önnum ráðherrans að mega ekki vera að því að dvelja með okkur um stund til að hlýða á viðhorf þingmanna til þessa máls, ekki síst eftir brýningar hv. þm. Gunnlaugs Stefánssonar sem hvatti þingmenn til að láta hendur standa fram úr ermum og berja á óvininum sem hann var búinn að finna, stjórn Landsvirkjunar. Það er auðvitað mikil framför þegar menn átta sig á því hver bregður fæti fyrir fögur stefnumörk og átta sig á því hver andstæðingurinn er, sem liggur í leynum og spillir fyrir fögrum áformum. Það mun vera stjórn Landsvirkjunar. Það tilkynnist hv. Alþingi að samkvæmt upplýsingum frá hv. 5. þm. Austurl. er það stjórn Landsvirkjunar sem hefur komið í veg fyrir að ríkisstjórnin næði fram markmiðum sínum. Efa ég ekki að þessar upplýsingar eru réttar enda er þingmaðurinn í betra sambandi við almættið en ég. Ég vil snúa mér að þessu fyrrbæri, stjórn Landsvirkjunar, sem þvælist fyrir og dregur lappirnar. Eftir því sem ég best veit er kosið í þá stjórn dálítið pólitískt, kannski ekki svo mjög en samt svolítið. Það slæðast þarna inn nokkrir menn sem ég er ekki grunlaus um að tilheyri Sjálfstfl. og Alþfl. Ef maður legði saman þessa grunuðu menn er ég ekki frá því að við hefðum drjúgan meiri hluta í stjórn Landsvirkjunar. Það er dálítið fróðlegt að velta því fyrir sér hvernig á því stendur að þessi meiri hluti, sem er sami meiri hluti og stendur að ríkisstjórninni, er að þvælast svona fyrir. Eru það sjálfstæðismennirnir og alþýðuflokksmennirnir í stjórn Landsvirkjunar sem eru svona fúlir út í sjálfstæðismennina og alþýðuflokksmennina í ríkisstjórn að þeir þvælast fyrir fögrum áformum, jöfnun? Það væri fróðlegt ef hv. þm. vildi gefa okkur upplýsingar um það því mér er alveg ókunnugt um hvernig mannval er í þessari stjórn að öðru leyti en því að hv. 1. þm. Norðurl. v. er þar og er mikill víkingur til verka eins og við vitum. Þetta er eiginlega fyrsta atriðið sem ég tel að hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson verði að varpa ljósi á. Hvernig stendur á því að sjálfstæðismennirnir og alþýðuflokksmennirnir í stjórn Landsvirkjunar þvælast fyrir fótum hæstv. iðnrh.? Þvílík ósvífni, liggur mér við að segja. Þetta gera ekki venjulegir flokksmenn, alla vega ekki í þessum flokkum, að þvælast fyrir sínum ráðherrum. Það er alveg greinilegt að þeir sem þarna eru eru engar heybrækur, eins og hæstv. utanrrh. upplýsti okkur um að fyrirfyndust í stjórnarliðinu, einhver slatti af heybrókum sem eyðilegði góð áform stjórnarinnar um breytingar á virðisaukaskatti. Það væri líka fróðlegt ef sá ágæti stjórnarþingmaður, sem hér situr og er annar af tveimur í þingsal að hlusta á umræður um lækkun húshitunarkostnaðar, upplýsti okkur um það svolítið nánar hverjar þessar heybrækur eru í stjórnarliðinu sem eyðileggja hin góðu áform í fjárlagafrv. Við skulum skoða þessi góðu áform sem heybrækurnar brugðu fæti fyrir. Það segir í fjárlagafrv., með leyfi forseta, á bls. 342: ,,Tekið er upp sérstakt framlag að fjárhæð 80 millj. kr. til niðurgreiðslu á húshitun á ,,köldum svæðum`` í tengslum við breytingar á virðisaukaskatti.`` Við höfum fengið útreikninga frá Sambandi ísl. hitaveitna á áhrifum þessara breytinga. Þær hafa ekki áhrif upp á 80 millj. kr. á fjárhag hitaveitna heldur 540 millj. Það kallast ekki að stuðla að lækkun eða jöfnun orkuverðs. Ég mundi segja að það væri öfugt, þ.e. hækkun. Það er sá fagnaðarboðskapur í fjárlagafrv. sem hæstv. iðnrh. stendur að.  Ég minnist þess að í umræðu um það frv. sagði hæstv. iðnrh. til að lýsa góðum hug sínum til jöfnunar að það væri ekki hlutverk ríkisins að jafna öllu út og suður. Ég spurði ráðherrann þá hvort þetta ætti ekki bara við bensín og olíur eins og augljóst var eða hvort það ætti líka við um húshitun, hvort það væri ekki hlutverk ríkisins að jafna öllu út og suður varðandi húshitun. Ráðherrann neitaði því ekki. Ég vildi því fyrst velta því fyrir mér hvort það væri virkilega þannig að Alþfl., með hæstv. iðnrh. í fararbroddi, sé sammála þeirri stefnumörkun sem hér er lýst að hafi verið flutt sem þáltill. á 113. þingi. Ég er nokkuð efins um að markmið Alþfl. og iðnrh. sé að jafna orkuverðið í ljósi þeirra umræðna og þess frv. sem ráðherrann hefur þegar flutt. Ég sé ekki annað en það sé markmið Alþfl. og iðnrh., sem leiðir flokkinn í þessu máli, að auka mismuninn. Eða hvernig skyldi standa á því að ráðherrann skuli ekki koma fram þeirri stefnu sem hann telur sig standa fyrir, að auka jöfnuð, í þremur áföngum á næstu tveimur árum þannig að kostnaður við hitun íbúðarhúsnæðis vísitölufjölskyldu hjá rafveitum og kynntum hitaveitum verði ekki hærri en 5.000 kr. að jafnaði á mánuði miðað við verðlag í janúar árið 1991? Ráðherrann er búinn að vera eitt og hálft ár í ríkisstjórn. Það er liðið eitt og hálft ár af tveimur og enn er ekki kominn nema einn áfangi til framkvæmda af þremur. Hvenær koma hinir tveir áfangarnir til framkvæmda sem boðaðir eru í fyrsta tölulið? Það þýðir lítið að vera að skrattast á stjórn Landsvirkjunar og segja að hún sé að þvælast fyrir. Ég veit ekki betur en ríkisstjórnin hafi þau tök á sínum heybrókum að hún komi fram sínum málum þegar þurfa þykir innan þings sem utan. Við knýjum því á um efndir ríkisstjórnarinnar á þessu fyrirheiti. Hvar eru efndirnar? 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þær umræður sem hér hafa farið fram og undirtektir við tilgang þessarar þáltill. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir þær aðgerðir sem hann hefur komið fram og eru í þessa átt og m.a. eru nú tíundaðar í greinargerð með tillögunni. Ég vil ekki halda því endilega fram að þrátt fyrir þessar aðgerðir iðnrh. hafi húshitunarkostnaður verið að vaxa eins og hv. 5. þm. Austurl. sagði að hefði orðið niðurstaðan síðustu árin, þ.e. að mismunurinn hafi vaxið. Ég vil viðurkenna árangur af þessum fyrsta áfanga. Ég held að það hljóti að vera auðvelt að sjá að við flm. till. styðjum hæstv. iðnrh. þar sem tillagan fjallar um að framkvæmd sé þáltill. sem hæstv. ráðherra lagði fram. Ég sé ekki að það sé hægt að undirstrika betur stuðning við hæstv. ráðherra en með því formi sem hér er haft á tillögunni. En því miður virðist það vera svo að hæstv. ráðherra þurfi á meiri stuðningi að halda. Hér er verið að bjóða stuðning Alþingis fram ef þessi tillaga verður samþykkt. Það hefur verði bent á hvernig hann hefur farið halloka í glímunni við stjórn Landsvirkjunar. Ég held því að hann hljóti að taka því fagnandi ef Alþingi vill knýja þarna á. Síðan er það hinn hlutinn sem er niðurgreiðsla úr ríkissjóði. Í tillögu hæstv. iðnrrh. var ákvæði um að það yrði tekið fjármagn af ákveðnum lið í fjárlögum, öðru niðurgreiðslufjármagni. Nú í fjárlagafrv. er hins vegar gert ráð fyrir því að þessi fjárlagaliður verði skorinn niður að verulegu leyti. En fjármagnið verður ekki notað til jöfnunar orkuverðs eins og þáltill. hæstv. iðnrrh. gerði ráð fyrir heldur fer það beint inn í ríkissjóð. Þess vegna held ég að það sé mjög brýnt nú, áður en fjárlagafrv. verður tekið til afgreiðslu, að vilji Alþingis komi skýrt fram í þessu efni. Ég vona að hv. 5. þm. Austurl., sem á sæti í fjárln., muni beita sér fyrir því og styðja þannig hæstv. iðnrh. Með þessari ábendingu vil ég líka svara þeirri spurningu hæstv. iðnrh.: Hvert á að sækja féð? Við ætlumst til þess að það verði gert á sama hátt og samstaða nær allra þingflokka var um þegar nefndin afgreiddi sína tillögu sem hæstv. iðnrh. gerði að sinni. Ég vil því vonast til þess að menn verði við áskorun hv. 5. þm. Austurl. sem og annarra um að þessu máli verði tryggður framgangur og að eitthvað fari að gerast í þessum málum almennt. Það mun ekki hafa gerst síðan bókin Velferð á varanlegum grunni kom fram, engin almenn framkvæmd. Er það kannski svo að útgáfa þeirrar bókar hafi sett stólinn fyrir dyrnar? Ég veit það ekki. Ég vona að svo verði ekki til frambúðar.

Út af dagskrá eru tekin 5. og 7. dagskrármál. Fleira liggur ekki fyrir þessum fundi. Til næsta fundar verður boðað með dagskrá. Fundinum er slitið.