Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Friðrik Sophusson : Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir það sem fram kom í ræðu hæstv. forsrh. um þingsköp í gær að það er afar óheppilegt að það hafi þurft að slíta þessa umræðu í sundur. Hér er á ferðinni mjög veigamikið mál og eðlilegt að viðhorf sem flestra stjórnmálaflokka fái að koma fram strax á fyrsta degi umræðunnar. En það var kannski athyglisverðast við þá umræðu sem fram fór hér í gær að hæstv. iðnrh. og viðskrh., Jón Sigurðsson, lýsti því yfir að hann hefði viljað ganga lengra í opnunarátt en frv. gerir ráð fyrir. Þegar umræðunni var hætt var það af þeim ástæðum að boðaður hafði verið fundur í hv. utanrmn. Sþ. til að ræða um málefni Litáens og samskipti Íslands og Litáens. Og eftir að hafa lesið blöðin í morgun þá skilur maður betur hvers vegna sá fundur var haldinn og kannski hefði maður átt von á því að einhver yfirlýsing kæmi frá hæstv. ríkisstjórn í dag varðandi það málefni. En af því hefur ekki orðið. Ég vek einnig aðhygli á því, virðulegi forseti, að hæstv. viðskrh., sem hér talaði í umræðunni í gær og fékk til þess leyfi að tala á undan þeim ræðumanni sem fyrstur var á mælendaskrá, ætlaði sér að vera viðstaddur þessa umræðu og svífur hér inn í salinn í þeim svifum. Það hefði verið ákjósanlegt einnig, virðulegi forseti, að hæstv. utanrrh. hefði séð sér fært að vera viðstaddur umræðuna en ekki skulu gerðar kröfur til þess. Hann veit af þessari ósk og kemur ugglaust síðar á þennan fund. Við 1. umr. þessa máls er eðlilegt að fjalla nokkuð almennt um frv. en einnig er nauðsynlegt að ræða sér í lagi þær viðræður sem nú eiga sér stað milli EFTA-ríkjanna og Lichtenstein annars vegar og Evrópubandalagsríkjanna hins vegar um evrópska efnahagssvæðið, enda er það ljóst að þessi mál, sem hér er verið að ræða, mun þurfa að ræða aftur þegar og ef Íslendingar ákveða að taka þátt í því samstarfi sem hlotið hefur heitið Evrópska efnahagssvæðið. Á bls. 18 í athugasemdum með þessu frv. sem hér er til umræðu er á þetta minnst, en þar segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Nefndin [þ.e. nefndin sem undirbjó þetta frv. sem hér er til umræðu] hefur ekki tekið afstöðu til þess hvaða fyrirvara Ísland verði að gera um erlenda fjárfestingu í viðræðum við Evrópubandalagið. Samningaviðræðurnar um hið Evrópska efnahagssvæði hafa ekki heldur verið til sérstakrar umfjöllunar í nefndinni sem samdi frumvarp þetta, en reikna má með því að ef úr stofnun EEA verði þurfi að taka til endurskoðunar þau ákvæði, sem hér er lagt til að gildi um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri, þ.e. að því er varðar borgara annarra EEA - ríkja. Nefndin telur samt sem áður brýnt að lögfesta frumvarpið nú sem fyrst enda núgildandi reglur sundurlausar og ósamstæðar.`` Með öðrum orðum lýsir nefndin því yfir að það starf, sem hefur verið unnið af nefndinni, hafi reyndar tekið tillit til þessara viðræðna og hugmynda um að opna fyrir aukið samstarf við útlendinga en það sé þó fyrirsjáanlegt og nauðsynlegt að taka málið algjörlega upp til skoðunar ef og þegar Ísland verður aðili að Evrópska efnahagssvæðinu. Það er því alveg bráðnauðsynlegt hér í þessari umræðu að fjalla nokkuð um þetta mál. Fyrst vil ég þó snúa mér að frv. eins og það liggur fyrir og lýsa yfir stuðningi við þá meginstefnu sem kemur fram í því en taka jafnframt fram að æskilegt hefði verið að frv. gengi lengra í nokkrum atriðum en gert er eins og það lítur út núna og áður en hv. fjh.- og viðskn. hefur fengið tækifæri til að fjalla um það. Það er ljóst að Íslendingar þurfa á auknu áhættufjármagni að halda og það kann að vera heppilegt og eðlilegt og æskilegra að leita eftir samstarfi við erlenda aðila þannig að það samstarf beri í sér áhættu útlendinganna fremur en að taka lán, oft með ríkisábyrgð eða opinberri ábyrgð einhvers konar, hjá útlendingum og greiða erlendum aðilum það aftur algjörlega án tillits til þeirrar áhættu sem felst í áhættusömum atvinnurekstri. Það má gera ráð fyrir að slíkt samstarf og samvinna ýti undir útflutning, en eins og fram kemur í skýrslum OECD er eitt það mikilvægasta sem Íslendingar þurfa að gera og átta sig á á næstu árum, og reyndar allar þjóðirnar sem þar starfa, að ýta undir útflutning og utanríkisviðskipti og framkalla þannig þann hag sem fæst af sérhæfingu í framleiðslu einstakra ríkja og svæða. Með því að auka samstarf yfir landamæri má búast við að slíkt verði hægara því oft eru þeir tilbúnir til að leggja fé í fyrirtæki annars staðar sem þekkja vel til markaðarins þar sem vörurnar eiga að seljast. Því miður hafa Íslendingar verið heldur óheppnir að undanförnu í vali á nýjum útflutningsgreinum. Ég ætla ekki að sakast við einn eða neinn í því sambandi en ég hygg að flestir geti nú verið sammála um að loðdýrarækt og fiskeldi hafi ekki skilað því sem ætlast var til þegar þeim atvinnugreinum var ýtt úr vör eða þær a.m.k. stórauknar eins og gert var fyrst og fremst og ekki síst vegna áhrifa frá stjónvöldum fyrir nokkrum árum síðan. Að vísu eru þau mál flókin og alls ekki ætlunin hér að fara að gagnrýna þá sem að verki stóðu. Það má ugglaust sýna fram á að það hefði verið hægt að ná betri árangri með öðrum vinnubrögðum en ekki er tækifæri til þess að fjalla frekar um það við þessa umræðu málsins. Þetta er fyrst og fremst nefnt hér til þess að benda á að Íslendingar hafa lagt verulega fjármuni, mjög mikla fjármuni í útflutningsgreinar sem ekki hafa skilað sér og þetta er nefnt hér til þess að leggja áherslu á nauðsyn þess að Íslendingar vandi valið. Það kann að vera heppilegt að velja útflutningsgreinar í samráði og samvinnu við erlenda aðila sem eru nær markaðnum og geta þess vegna gefið okkur nauðsynlegar upplýsingar um það hvernig vel sé að verki staðið. Ég fagna því að sjálfsögðu að í þessu frv. er verið að stíga ákveðið skref í átt til þess sem við getum kallað vestrænar leikaðferðir, þ.e. þær leikaðferðir sem tíðkast í Vestur - Evrópu og hjá iðnvæddum ríkjum, en þau ríki hafa verið einna fremst í því að opna fyrir erlenda fjárfestingu. Og þykir mér full ástæða til að nefna það hér, ekki síst vegna þess að hæstv. forsrh. gat þess í stefnuræðu núv. hæstv. ríkisstjórnar að vestrænar leikaðferðir í efnahagsmálum ættu ekki við hér á landi. Þykir mér full ástæða til að benda á að hér virðist vera nokkuð skipt um stefnu og er full ástæða til að fagna því. Það frv. sem hér er til umræðu er byggt að langmestum hluta á frv. sem hefur verið flutt áður, fyrst til sýnis af ríkisstjórn hv. 1. þm. Suðurl. Þorsteins Pálssonar en síðan af nokkrum þingmönnum Sjálfstfl., síðast á síðasta þingi. Ég rifja það upp að það frv. var samið af fulltrúum sem þáríkjandi stjórnarflokkar settu á laggirnar. Í þeirri nefnd, sem undirbjó það frv., voru fulltrúar Sjálfstfl., Framsfl. og Alþfl. Niðurstaða fékkst í það samstarf án nokkurs fyrirvara, en í ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar gerðist það að Framsfl. hafði fyrirvara og reyndist vilja fara gegn frv. eins og það lá þá fyrir en frv. var lagt fram á Alþingi án þess að ætlunin væri að afgreiða það þá. Það er einnig ljóst að Alþb. hefur í gegnum tíðina verið á móti opnun fyrir erlenda fjárfestingu. Vil ég rifja upp í því sambandi málflutning sem bæði hv. 4. þm. Norðurl. v. og hæstv. menntmrh. viðhöfðu þegar verið var að breyta iðnaðarlögunum og gefa iðnrh. tækifæri til að opna möguleika fyrir erlenda aðila að eiga iðnfyrirtæki að meiri hluta til hér á landi. Það atriði er tekið upp í þetta frv. sem hér er til umræðu. Ég nefni þetta hér vegna þess að svo virðist vera sem Alþb. hafi einnig skipt um stefnu í þessum málum og ber vissulega að þakka það þótt ekki sé gengið eins langt og við hefðum kosið, þeir sem hafa meiri áhuga en kemur fram í þessu frv. á því að opna fyrir erlendar fjárfestingar hér á landi og að ýta undir fjárfestingar Íslendinga erlendis. Mig langar nú, virðulegi forseti, til að fara nokkrum orðum um fyrirliggjandi frv. og varpa fram fyrirspurnum og athugasemdum um einstök atriði þess. 1. gr. frv. og 2. gr. eru nákvæmlega eins og greinarnar í frv. sem flutt var af fyrri ríkisstjórn, en í 3. gr. er breyting eins og kom fram hjá hæstv. forsrh. þegar hann mælti fyrir frv. Þessi breyting er sú að nú er gerður sá fyrirvari um erlenda fjárfestingu að þeir einir geti notið þess að fjárfesta hér á landi sem koma frá löndum þar sem Íslendingar hafa sama rétt til fjárfestingar. Slíkar reglur eru stundum kallaðar gagnkvæmnisreglur og má segja að hugmyndin sé góðra gjalda verð. Ég bendi hins vegar á að það er ekkert einfalt mál að fylgja slíkri reglu eftir, ekki síst vegna þess að í mjög mörgum tilvikum og kannski flestum horfa mál þannig að fyrirtæki af erlendum toga eru í eigu manna og fyrirtækja frá mörgum þjóðum. Það er einnig mjög erfitt að bera saman réttindi í mismunandi löndum, hvort réttur eins sé lakari en réttur annars. Þetta hlýtur þess vegna að vera flókið í framkvæmd og mjög erfitt að meta þetta atriði, enda er það svo að mismunandi reglur gilda á mismunandi sviðum. Ég verð því að segja að ég hef miklar efasemdir um að þessi regla geti gengið upp í íslenskum rétti og hefði kosið að hæstv. forsrh. gerði betur ljóst en gert er í athugasemd við þessa grein hvernig fylgja á þessari hugmynd eftir vegna þess að það liggur fyrir að mismunandi reglur gilda á mismunandi sviðum atvinnulífs í hinum ýmsu löndum. 4. gr. frv. er auðvitað aðalgreinin, rétt eins og 4. gr. í fyrra frv. og byggir hún að sjálfsögðu í meginatriðum á því frv. sem þá var til skoðunar í tíð fyrri ríkisstjórnar og eins á síðasta þingi þegar nokkrir sjálfstæðismenn undir forustu formanns Sjálfstfl. endurfluttu það frv. Í 1. tölul. er gert ráð fyrir því að íslenskir ríkisborgarar einir geti átt fyrirtæki sem stundar fiskveiðar og virðist vera mjög víðtækt samkomulag hér á landi um það eins og fram hefur komið hjá öllum þeim sem talað hafa í þessum málum, að ástæða sé til að takmarka, jafnvel útiloka, fjárfestingar erlendra aðila í náttúruauðlindum landsins. Ég ætla ekki hér við 1. umr. að ræða það mál mjög mikið en vissulega hefði gefist tilefni til þess og gefst kannski síðar því að hér er verið að ræða um málefni sem hefur þýðingu langt umfram það sem um getur í þessum tölulið vegna þess að hér er komið að kjarna þess máls, hver eigi auðlindirnar. Hver á fiskimiðin? Hvað þýðir 1. gr. laga um stjórn fiskveiða? Á að greiða fyrir það að fá að njóta þess réttar að fiska í fiskveiðilögsögunni? Og hverjum ber að greiða? Kann að vera að reglur um sölu veiðileyfa eða uppboð á kvótum mundu hjálpa okkur ef einhvern tíma kynni að koma að því að við þyrftum að eiga samstarf við annað ríki og teldum það heppilegt fyrir okkar hagsmuni að veita erlendum aðilum einhvern rétt til veiða í íslenskri fiskveiðilögsögu vegna þess að við fengjum önnur veigameiri réttindi í staðinn? Með þessum orðum er ég ekki að stinga upp á slíku, heldur aðeins að nefna það að það eru fjölmörg álitaefni sem þarf að svara og það er full ástæða til að kanna það þegar rætt er um jafnmikilvægan hlut og þann að breyta íslenskum lögum eins og hér er verið að gera ráð fyrir í það horf að einungis íslenskir ríkisborgarar megi veiða í íslenskri fiskveiðilögsögu. Ég vil taka það fram, virðulegi forseti, að það er stefna Sjálfstfl. að hafa þennan 1. tölul. eins og þarna getur og hann er í fullu samræmi við 1. tölul. í því frv. sem lagt var fram af ríkisstjórn 1. þm. Suðurl. Ég hef hins vegar kosið að nefna þessi atriði hér því ég held að þau hangi saman og veit reyndar að ýmsir ráðherrar í hæstv. ríkisstjórn hafa gefið þessu máli gaum og hugað að málum eins og þessu. Varðandi 2. tölul. hef ég athugasemdir fram að færa. Hér er gert ráð fyrir því að einungis íslenskir ríkisborgarar, og einungis þeir ríkisborgarar sem lögheimili eiga hér á landi, geti átt fiskvinnslufyrirtæki, en fiskvinnsla er skýrð í 2. tölul. Hins vegar geti útlendingar og íslenskir ríkisborgarar sem búsettir eru erlendis átt í frekari úrvinnslu, eins og það er kallað, eins og segir í lokaorðum 2. tölul. 4. gr. Ég verð að játa það að mér finnst þessi tölul. of þröngur. Ég hefði kosið að íslenskir ríkisborgarar með lögheimili erlendis og erlendir aðilar ættu þess kost að eignast hlut í fyrirtækjum í fiskvinnslu öðrum en þeim sem eiga í fyrirtækjum eða gera út báta sem fiska í íslenskri fiskveiðilögsögu. Ég er þess vegna sammála þeim sjónarmiðum sem koma fram í fyrra frv. Þar að auki tel ég að þessi grein sé þannig að það sé ekki vegur að greina á milli frumvinnslu og úrvinnslu í fiskvinnslunni sjálfri og sú greining, sem hér er um að ræða, sé þvert á rök og skynsemi. Í þessum tölul. er gert ráð fyrir því að útlendingar geti ekkert átt í venjulegri fiskvinnslu en geti átt, ja, mikinn hluta í greinum þar sem um frekari úrvinnslu er að ræða. Og hver er þessi frekari úrvinnsla? Jú, samkvæmt orðanna hljóðan er um að ræða umpökkun afurða í neytendaumbúðir eða frekari vinnslu afurða til að gera þær hæfari til dreifingar, neyslu og matreiðslu. Ég verð að segja alveg eins og er að ég held að menn komi til með að lenda í gífurlegum vandræðum þegar þeir ætla að greina á milli þessarar úrvinnslu og annarrar vinnslu, eins og reykingu, súrsun, niðursuðu, niðurlagningu o.s.frv. Ég tel að það sé nánast útilokað og þess vegna sé afar óheppilegt að skipta með þeim hætti sem hér er gert. Nær hefði verið að reyna að finna reglu þess efnis að erlendir aðilar, sem tilbúnir eru til að fjárfesta í fiskvinnslunni, gætu gert það svo framarlega sem fyrirtækið sem í hlut á eigi ekki hagsmuni í fyrirtæki sem stundar veiðar í íslenskri fiskveiðilögsögu. Þess vegna tel ég að þessi breyting, sem hér hefur orðið á frá því að fyrra frv. var flutt, sé ekki til bóta. Í 3. tölul. er um að ræða nýtt ákvæði, ákvæði sem ekki var í fyrra lagafrumvarpi. Hér er um að ræða tillögu til lagabreytingar en í dag er í sérstökum lögum sagt frá því hverjir geta virkjað og eignast virkjunarréttindi, bæði vatnsfalla og jarðhita. Það skal tekið undir með hæstv. viðskrh. og iðnrh. að kominn er tími til að skýrari lagareglur gildi um þetta atriði. Ég tel að Sjálfstfl. sé sammála því að full ástæða er til þess að Íslendingar einir geti átt fyrirtæki á borð við þessi, enda er um náttúruauðlindir landsins að ræða. Hins vegar kæmi auðvitað til greina að gera á þessu undantekningar við sérstök tiltekin skilyrði sem ég ætla ekki að ræða frekar hér, en gætu t.d. opnast ef við ættum samstarf við einhverja sem vildu njóta mikillar orku frá íslenskum orkuverum. Þá mætti opna það mál með sérstökum lögum þegar tiltekin tilefni gefast. Það sem er hins vegar athygli vert við þennan 3. tölul. er að hæstv. viðskrh. og iðnrh. lýsti því í gær að nauðsynlegt væri að flutt yrði lagafrumvarp um þessi atriði --- og þá á hann ugglaust við jarðhitaréttindin og réttinn til að virkja vatnsföll hér á landi --- vegna hugsanlegrar inngöngu okkar í Evrópska efnahagssvæðið. Undir þetta vil ég taka en bendi á að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki flutt slík frv. Og ef ég má nefna til sögunnar það starf sem unnið er nú í hv. iðnn. Nd. undir forustu hv. 2. þm. Austurl., þá er það starf unnið á vegum þingsins en ekki á vegum hæstv. ríkisstjórnar. Það starf er gagnlegt og við höfum fallist á það, fulltrúar Sjálfstfl. í nefndinni, að taka þátt í því starfi sem þar er unnið, en ég tel að það sé skylda hæstv. ríkisstjórnar að leggja fram stjfrv. um þetta efni ef hún vill fá það afgreitt á ábyrgð stjórnarmeirihlutans. Ég hygg hins vegar að það mál hafi stöðvast í þingflokki Framsfl. En ef ég fer með rangt mál í því sambandi er full ástæða til að hæstv. forsrh. geri grein fyrir því og leiðrétti þau ummæli því mér hefur skilist að Framsfl. sé ekki tilbúinn til þess að afgreiða frv. með þeim hætti sem hæstv. viðskrh. og iðnrh. kýs. Þetta vil ég nefna varðandi 3. tölul. 4. gr. frv. Mér finnst vera full ástæða til þess að hæstv. forsrh. skýri sín sjónarmið, ekki síst vegna orða hæstv. viðskrh. og iðnrh. sem hann viðhafði í umræðunni í gær. Ég er sammála hæstv. viðskrh. þegar hann segir að það hafi verið óþarfi í 4. tölul. að þrengja ákvæði gildandi laga með því að koma í veg fyrir, eins og gert er ráð fyrir í þessum tölulið, að útlendingar geti átt meira en 49% í flugfélögum eða í íslenskum flugfélögum, þ.e. flugfélagi sem starfar hér á landi á grundvelli íslenskra laga. Í núgildandi lögum hefur ríkisstjórnin tækifæri til að veita undanþágu ef útlendingar vilja eiga meira en en 50% í slíkum félögum. Um 5. tölul. er lítið að segja um fyrri partinn. Þar er gert ráð fyrir að erlendir aðilar megi eiga 25% hlutafjár í íslenskum viðskiptabanka sem rekinn er af hlutafélagi. Það er kannski þetta síðasta hugtak sem skiptir máli: ,,sem rekinn er af hlutafélagi``. Þetta þýðir það að Íslandsbanki hf. getur, ef eigendum þess banka sýnist, selt 25% hlutafjár til erlends aðila eða bætt við hlutafé sitt þannig að erlendur aðili kæmi inn til samstarfs og ætti allt að 25%. En ég vek athygli á því að Landsbankinn og Búnaðarbankinn geta ekki nýtt sér þetta tækifæri ef stjórnendur þeirra banka vildu gera það, einfaldlega vegna þess að þeir bankar starfa ekki í hlutafélagsformi. Fyrr á þessu þingi og reyndar á síðasta þingi hafa orðið við ýmis tækifæri umræður um bankana og form á bönkum. Hæstv. iðnrh. og viðskrh. hefur lýst skilningi á því að það kunni að vera nauðsynlegt til þess að undirbúa íslenska bankakerfið undir aukna samkeppni að reka ríkisbankana í öðru formi en nú er gert, en enn þá hefur ekkert frv. komið fram frá hæstv. ríkisstjórn um þetta efni. En ég get sagt frá því að þingmenn Sjálfstfl. hafa í hyggju að endurflytja sitt frv. á þessu þingi, en þeir hafa á undanförnum þingum flutt frv. þess efnis að breyta ríkisviðskiptabönkunum í hlutafélagaform. Þá er gert ráð fyrir því hér að frá 1. jan. nk. geti erlendir hlutafélagabankar sem skráðir eru erlendis starfrækt rekstur útibúa hér á landi. Ég ætla ekki að vera margorður um þetta ákvæði en bendi á að hæstv. viðskrh., yfirmaður bankamála hér á landi, gerði við þetta athugasemd í sinni ræðu í gær. Ég vil enn fremur benda á að svo virðist sem hæstv. viðskrh. hafi í ýmsum efnum aðra skoðun en a.m.k. sumir stuðningsmenn hæstv. ríkisstjórnar og kem ég síðar að því í mínu máli. Um 6. liðinn ætla ég ekki að vera margorður en varðandi 7. liðinn er nauðsynlegt að taka fram nokkur atriði. Hæstv. viðskrh. minntist á 7. liðinn í sinni ræðu hér í gær og taldi hann vera mjög þungan í vöfum. Undir það vil ég taka. Og þó vil ég sérstaklega benda á að í niðurlagi 7. tölul. 4. gr. er gert ráð fyrir því að heildarfjárfesting erlendra aðila í hverri atvinnugrein fyrir sig megi ekki fara yfir 25% nema til komi leyfi viðskrh. Ég tel að mjög erfitt sé að framkvæma þessa yfirlýsingu og ég tel alls óeðlilegt að viðmiðunin sé mat Þjóðhagsstofnunar. Ég tel það ekki vera mjög góðan lagagrundvöll að eitthvað sé ,,að mati Þjóðhagsstofnunar``, og það verði að vera skýrari og fastari grundvöllur sem menn nota, grundvöllur sem þá er lögbundinn helst. En ég bendi á að hérna koma alls konar vandkvæði upp, t.d. þau hvort miða eigi við allan iðnaðinn. Á að miða eingöngu við byggingariðnað? Á að miða eingöngu við skóiðnað á Íslandi o.s.frv.? 8. liðurinn er óbreyttur frá því sem var í fyrra frv. 9. liðurinn nokkuð breyttur en þó í sömu stefnu og áður hafði verið í fyrri frv. Í 5. gr. frumvarpsins vil ég gera þá athugasemd og gera þá fyrirspurn til hæstv. forsrh. í leiðinni --- og þá ef hæstv. viðskrh. kýs að taka það mál upp enn fremur: Hvernig stendur á því að Seðlabanki Íslands skuli birta opinberlega upplýsingar um fjárfestingu erlendra aðila eins og kemur fram í 2. mgr.? Er ekki nóg að Seðlabankinn safni saman þessum upplýsingum og þær séu til haldbærar? Hvers vegna á að birta þessar upplýsingar á hverju ári frekar en upplýsingar um fjárfestingar íslenskra aðila í innlendum atvinnurekstri? Er ekki aðalatriðið að Seðlabankinn fyrir hönd íslenskra stjórnvalda fylgist með og geti gefið stjórnvöldum og öðrum upplýsingar þegar á þarf að halda án þess að honum sé það skylt í upphafi hvers árs? Ég ætla ekki hér í 1. umr. að ræða um búsetuhugtakið og lögheimilishugtakið og hvort ástæða sé til þess að gera það að skilyrði stundum að um lögheimili sé að ræða en í öðrum tilvikum búsetu. Þetta þarf hv. nefnd að athuga. Í 9. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir því að viðskiptaráðherra geti bannað erlendum aðila fjárfestingu hér á landi ef hann hefur verið sviptur réttindum til atvinnurekstrar með dómi í öðru ríki. Þetta er nýtt ákvæði sem er ástæða til þess að taka undir en kann að vera æði erfitt í framkvæmd. Í 10. gr. hefur orðið sú breyting frá fyrri frumvörpum að nú er gert ráð fyrir því að sú nefnd um erlenda fjárfestingu sem þar er gerð grein fyrir skuli kosin hlutfallskosningu í Sþ. Áður var gert ráð fyrir því að ráðuneytin tilnefndu menn í þessa nefnd. Ég skildi þá hugsun vel því að þá var verið að tilnefna sérfræðinga á hinum ýmsu sviðum. Nú er þetta vald framselt til Alþingis sem þýðir auðvitað það að meiri hluti nefndarinnar getur haft pólitískt stefnuljós. Út af fyrir sig er ekkert við því að segja en það þýðir í raun að álitaefni sem koma upp verða leyst fremur með pólitísku en faglegu mati. En síst situr á mér að koma í veg fyrir að Alþingi fái hér aukin völd og mun ég ekki beita mér gegn breytingu á þessu ákvæði þó að ég hafi skilið ákvæðið í fyrra lagafrumvarpi ágætlega. Það hefði verið full ástæða til að ræða ýmislegt sem kemur fram í athugasemdum með frv. Ég beini því til hæstv. forsrh. að umsagnir sem bárust til nefndarinnar verði sendar til hv. fjh. - og viðskn. þannig að þingnefndin geti áttað sig á því hvernig frv. hefur breyst, en mér er kunnugt um það að frv. hefur breyst í ýmsum atriðum. Áður en ég held lengra er þó full ástæða til þess að geta um það hér að það er ein víkkun í þessu frv. frá fyrra frv. og það varðar leyfi útlendinga til að stunda útvarpsrekstur og blaðaútgáfu hér á landi. Það er vissulega athygli vert og full ástæða til að spyrja hæstv. forsrh. að því hvernig á því stendur að núv. hæstv. ríkisstjórn telur ástæðu til að rýmka þetta ákvæði miðað við það ákvæði sem var í því frv. sem áður hafði verið samið. Ekki svo að skilja að ég hafi við þetta að athuga á þessu augnabliki, en a.m.k. er full ástæða til að fá skýringar á því til hvers þessi breyting var gerð. Á bls. 17 í greinargerðinni er fjallað um viðhorf innan OECD sem staðfesta það sem ég fyrr hef sagt í minni ræðu um þá stefnu sem þar er rekin. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að svo komnu máli að fara í frv. frekar, í einstök atriði þess. Hér er verið að samræma lagareglur, verið að eyða réttaróvissu og verið að undirbúa Íslendinga undir opnara samstarf við aðrar þjóðir. Um það er auðvitað gott eitt að segja þótt okkur kunni að greina á um einstök atriði frv. Hv. nefnd getur auðvitað fjallað um málið ítarlegar og þá kann að vera ástæða til að ræða það betur við 2. umr. málsins. Mig langar nú, eins og ég gat um í upphafi, til að ræða um annan þátt þessa máls, en hann snýr að því að þessi mál munu verða aftur á dagskrá þegar og ef Íslendingar ákveða að taka þátt í Evrópska efnahagssvæðinu. Þetta er skýrt tekið fram, eins og ég hef áður sagt í minni ræðu, á bls. 18 í athugasemdum með frv. Það er öllum kunnugt, þeim sem hafa fylgst með umræðum um evrópska efnahagssvæðið hér á Alþingi, að meiri hlutinn, stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar, höfnuðu því á sínum tíma að ríkisstjórnin fengi umboð til samninga. Hæstv. ríkisstjórn og stuðningsmenn hennar hér á Alþingi höfnuðu því jafnframt að teknar yrðu upp tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið á sama tíma og töldu það geta spillt fyrir árangri í viðræðunum. Það er líka alkunna að hæstv. forsrh. gerði mjög mikið úr þeim fyrirvörum sem Íslendingar hefðu þegar, að mig minnir í mars árið 1989, var ákveðið að Íslendingar tækju þátt í þessu sameiginlega starfi EFTA - ríkjanna og yfirlýsing kom frá EFTA um það hvernig þessar viðræður við EB yrðu lagðar upp. Nú hefur það gerst á síðustu dögum að hæstv. forsrh. hefur verið sakaður um tvískinnung í þessum efnum öllum, ekki af hálfu stjórnarandstöðunnar, enda hefði slíkt verið reiknað sem árás stjórnarandstöðunnar á andstæðing í stjórnmálum. Þvert á móti hefur þessi árás komið úr herbúðum stjórnarsinnanna sjálfra því að hinn 1. febr. sl. skrifar hv. 2. þm. Austurl. opið bréf til hæstv. forsrh. og þetta bréf er birt í málgagni forsrh. sjálfs. Það er full ástæða til þess þegar verið er að ræða um þessi mál að fjalla um þetta bréf, sem hv. 2. þm. Austurl. sendi hæstv. forsrh., og spyrja af því tilefni hver sé stefna hæstv. ríkisstjórnar varðandi viðræðurnar sem nú fara fram á milli annars vegar EFTA og Lichtenstein og hins vegar Evrópubandalagsins og spyrja jafnframt um það hvort hæstv. utanrrh. hafi fullt og óskorað umboð allrar hæstv. ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna þegar hann er að vinna að þessum málefnum. En eins og allir vita hefur það gerst í samningaviðræðunum að ýmsum fyrirvörum, sem voru til í upphafi, hefur verið ýtt út af samningsborðinu. Með leyfi forseta vil ég fjalla örlítið um þetta bréf sem varpar ljósi á það um hvað þetta mál snýst. Ég er engan veginn að gera það álit sem kemur fram í þessu bréfi að mínu, en þetta bréf varpar þó ljósi á þær hugmyndir sem eru uppi meðal a.m.k. sumra stjórnarsinnanna og hlýtur að leiða til þess að þess verði krafist af hæstv. ríkisstjórn að hún svari ýmsum grundvallarspurningum. Hv. 2. þm. Austurl. segir orðrétt m.a. í sínu bréfi, með leyfi forseta: ,,Það sem ég tel alvarlegast við málsmeðferðina hingað til er að ekki fara saman orð og efndir. Málið er kynnt og rekið á allt öðrum forsendum en látið var í veðri vaka þegar upp var lagt fyrir tveimur árum. Sáralítið er gert af ríkisstjórnarinnar hálfu til að varpa hlutlægu ljósi á þessar samningaviðræður. Almenningur fær rangar og villandi upplýsingar um þýðingarmikla þætti.`` Hér er því haldið fram að ekki fari saman orð og efndir og málið sé rekið á allt öðrum forsendum en látið var í veðri vaka þegar upp var lagt. Þetta eru stór orð og þungur dómur um málsmeðferðina í þessu mikilvæga máli. Hv. 2. þm. Austurl. rifjar það upp sem menn vita að ef og þegar Íslendingar verða aðilar að Evrópusamstarfinu sem kallast Evrópska efnahagssvæðið, þá má gera ráð fyrir því að Íslendingar verði að taka inn í sína löggjöf á tilteknum tíma um það bil 1400 samþykktir Evrópubandalagsins og texta sem er upp á mörg hundruð ef ekki þúsundir blaðsíðna.

11 þúsund.

Já, 11 þúsund blaðsíðna í sama broti og íslenska lagasafnið er í dag. Það er sú tala sem menn hafa verið að tala um. Það starf jafngildir að magni til líklega nokkurra áratuga starfi Alþingis. En auðvitað er það ekki samanburðarhæft því að okkur er ekki gefinn sá kostur, eðlilega, eins og í venjulegri löggjöf að gera þær breytingartillögur sem okkur sýnist því að að sjálfsögðu þegar um er að ræða viðskiptasamning --- ef menn kjósa að kalla þetta viðskiptasamning en ekki samstarf --- þá verður auðvitað að taka hann með þeim gæðum og göllum sem hann hefur að geyma þegar við tökum þessa afstöðu. Ég skil það svo, virðulegi forseti, að hæstv. forsrh. hafi vikið hér af fundi vegna þess að hann hafi lesið mjög ítarlega efni þessa bréfs og hann þurfi þess vegna ekki bæði að hlusta á það eftir að hafa lesið það þannig að ég læt það átölulaust þótt hann sé ekki hér staddur rétt á meðan ég geri grein fyrir efni bréfsins. En auðvitað mun ég víkja spurningum til hans jafnframt sem ég æski þess að hann svari hér í umræðunni. Hv. þm. rifjar upp hvað hæstv. forsrh. sagði í Ósló 14. og 15. mars 1989, en þar sagði hæstv. forsrh. m.a. að hann teldi að Íslendingar gætu aldrei gefið sig á vald yfirþjóðlegum stofnunum. Við gætum aldrei afsalað okkur fullveldinu. Hann taldi líka og sagði það mjög skýrt í þessari yfirlýsingu að Íslendingar ættu að gera fyrirvara í þessu samstarfi, sérstaklega hvað varðar frelsi á sviði fjármagnshreyfinga, þjónustu og fólksflutninga. Og það sama sagði hann að ætti við um frelsi á sviði þjónustu og vinnuaflsflutninga. Og orðrétt sagði hæstv. forsrh., með leyfi forseta, í þessari yfirlýsingu sinni í Ósló: ,,Við erum að sjálfsögðu fúsir til að kanna þessi atriði en aðlögun verður að gerast smám saman og byggja á vandlegu mati á áhrifum slíks á íslenskt fullveldi.`` --- Þetta eru orðrétt ummæli úr yfirlýsingu hæstv. forsrh. Síðar í þessu bréfi gerir hv. 2. þm. Austurl. grein fyrir því hvernig fyrirvararnir hafi dottið út í umræðunum hver af öðrum þannig að lítið standi eftir af þeim fyrirvörum sem gerðir voru í upphafi og hv. þm. segir að hæstv. viðskrh. hafi með reglugerðarbreytingu í sumar í raun og veru tekið ráðin af hæstv. ríkisstjórn og stjórnarflokkum. Hv. þm. gerir einnig grein fyrir því að líklega sé fríverslun með fisk úr sögunni í þessum viðræðum. En eins og þeir vita sem a.m.k. horfðu á sjónvarpið á dögunum þegar stjórnmálaforingjar okkar komu saman til að ræða um þessi mál, þá virðist það vera taktík eða strategía hæstv. utanrrh. að bíða með stærsta málið þar til á örlagastundu. Ég vil gjarnan ef hægt væri að forsrh. hlustaði á þetta.

Hann kannast við þetta allt saman.

Já, hann kannast við þetta allt saman en ég tel að í þessari umræðu hér þurfi hæstv. forsrh. að svara því til hvort hann styðji eindregið þá stefnu sem rekin hefur verið af hálfu utanrrn. um taktík eða strategíu, svo að maður noti nú erlend hugtök, í þessum viðræðum sem nú eiga sér stað. En þessi taktík byggir á því að á örlagastundu, á síðustu stundu geti Íslendingar treyst á aðrar EFTA - þjóðir þannig að þær taki á sig fórnarkostnaðinn. Það þýðir á mannamáli að þær muni t.d. taka það á sig að leyfa innflutning á landbúnaðarafurðum og öðrum varningi sem ekki átti að vera kannski í upphafi í þessum samningum upp á það að Íslendingar geti hindrunarlaust og tollalaust flutt inn fisk til Evrópuríkjanna innan Evrópubandalagsins. Þetta er sagt á sama tíma og Norðmenn auka styrki sína við norskan sjávarútveg. Ég er ekki að spyrja vegna þess að ég hafi á móti því að Íslendingar taki þátt í þessu samstarfi. Ég er að spyrja vegna þess að það kemur fram í bréfi hv. þm. að það sé allt öðruvísi farið með þetta mál heldur en hæstv. forsrh. lagði upp með. Það hlýtur þess vegna að vera krafa okkar að hæstv. forsrh. svari þessum atriðum nú við umræðuna. Ég ætla ekki að gerast miklu margorðari um þetta bréf hv. þm. Hann hefur að sjálfsögðu málfrelsi hér í hv. deild og ég efast ekkert um það ef hann fylgir venju sinni að hann taki hér til máls og tali a.m.k. eitt ,,hjörl`` sem mun vera um það bil 45 mínútur þegar hann kemur að þessum þætti. Fagna ég því að hann muni taka þátt í umræðunni, sem einnig hans sessunautur, hv. 4. þm. Norðurl. v., sem var einn af þeim mönnum sem sömdu þetta frv., en það er full ástæða til að hann komi hér og staðfesti að sú opnun sem hér á sér stað sé á ábyrgð Alþb. En ég rifja það upp að fyrr á þessu kjörtímabili hafði hv. þm. --- og ég gæti flett þeirri ræðu upp mjög einfaldlega --- mörg horn í síðu þess að verið væri að örva erlendar fjárfestingar hér á landi. Þau orð lét hann falla m.a. í umræðu um breytingu á iðnaðarlögunum á sínum tíma, en einmitt sú breyting er nú orðin hluti af því frv. sem hér liggur fyrir og hv. þm. stendur að. En í lok bréfs hv. 2. þm. Austurl. til hæstv. forsrh. er einmitt fjallað um þetta mál með þeim hætti að ég sé ekki betur en hæstv. forsrh. verði að koma hér í umræðuna og svara skýrlega fyrir sig. Ég ætla ekki að fara dýpra ofan í þessa umræðu alla, en ég vil þó rifja upp að hæstv. forsrh. hafði nokkuð þung orð í garð dr. Gunnars G. Schram, prófessors í lögum, þegar Gunnar G. Schram leyfði sér að segja að það væri aðeins stigsmunur en ekki eðlismunur á þátttöku okkar annars vegar í Evrópska efnahagssvæðinu og hins vegar innan Evrópubandalagsins. Og hæstv. utanrrh. lofaði landsmönnum því að hann ætlaði að tala við hæstráðandi yfirvald sitt hér á landi, sem er tengdamóðir hans, til að koma skikk á Schram-ættina. Ekki veit ég hvort það hefur verið reynt en hafi það verið reynt hefur það a.m.k. gjörsamlega mistekist því að dr. Gunnar G. Schram skrifaði grein í Morgunblaðið skömmu síðar og endurtók staðhæfingar sínar. Ég hygg því að hæstv. forsrh. verði a.m.k. að gera upp sinn hug og skýra frá því hvort hann fallist á þau sjónarmið sem koma fram hjá dr. Gunnari eða hvort hann sé við sama heygarðshornið og vilji loka augunum fyrir því að þátttaka í Evrópska efnahagssvæðinu þýðir auðvitað gjörbreytingu á því sem við í dag köllum fullveldi Íslendinga. Ég hef gerst, virðulegur forseti, nokkuð langorður um þetta atriði, sem ég tel mjög mikilvægt, því að hér á landi er því haldið fram að ríkisstjórnin sé sammála um hvernig standa beri að viðræðunum við Evrópubandalagið. Ég hef hins vegar fyllstu ástæðu til að halda að ríkisstjórnarflokkarnir séu margklofnir um þetta mál og þeir séu að reyna að ýta þessu máli á undan sér til þess að koma í veg fyrir að þessi ágreiningur blossi upp fyrir kosningar. Það eigi að reyna að ýta ágreiningnum það langt fram í tímann að ekki verði á hann minnst fyrr en eftir kosningarnar sem verða í apríl. Vonandi skýrist samt eitthvað þegar hæstv. forsrh. hefur svarað þeim fsp. sem til hans hefur verið beint um þetta málefni. Ég vil minna á í þessu sambandi að önnur þjóðþing, bæði norska þingið og sænska þingið, hafa tekið miklu meiri þátt í þessum undirbúningi í þessum viðræðum heldur en nokkurn tímann Alþingi Íslendinga. Þetta veit ég og hef heyrt frá þingmönnum bæði í Svíþjóð og Noregi. Og maður hlýtur að spyrja sig: Hvernig stendur á því að Alþingi Íslendinga tekur ekki þátt í þessu með sama hætti og þing sumra annarra EFTA-ríkja? Ég vil taka það fram, virðulegi forseti, að þó þessi gagnrýni komi fram á málsmeðferð ríkisstjórnarinnar og sá grunur læðist að manni að þar sé ekki allt með feldu, þá lít ég svo á og minn flokkur að taka eigi þátt í þessum viðræðum af fullum heilindum. Við bentum reyndar á það í upphafi að við vildum að ríkisstjórnin hefði umboð Alþingis, skýrt og afmarkað umboð Alþingis, til þeirra verka og jafnframt að Íslendingar tækju upp viðræður við Evrópubandalagið til þess að finna út hvort hægt væri að ná fram betri réttindum en við höfum nú með bókunum sem Evrópubandalagið hefur gert. En þar er bókun sex sú mikilvægasta. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál. Ég hef farið mjög ítarlega í nokkur helstu atriði frv. sem fyrir liggur. Ég hef jafnframt kosið að færa inn í umræðuna nokkur mikilvæg atriði sem snerta þau efnisatriði, ekki síst vegna þess að þau efnisatriði verða aftur til umræðu ef og þegar við gerumst aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu. Þær viðræður sem þar fara fram hljóta að kalla á það að í umræðunni hér verði okkur gerð skýr grein fyrir því hvað þar er að gerast því það snertir í öllum meginatriðum það mál efnislega sem hér er til umræðu.

Kristín Einarsdóttir : Virðulegur forseti. Það hefur margoft verið bent á nauðsyn þess að samræma lög og reglur um fjárfestingu erlendra aðila í íslensku atvinnulífi því gildandi ákvæði hafa verið mjög óljós og ósamstæð. Að því leyti ber að fagna því að sett sé heildarlöggjöf um það efni. Ég get þó ekki sagt að ég sé sammála þeirri niðurstöðu sem kemur fram í frv. sem hér er til umræðu. Ég er sammála megintilgangi frv. eða því leiðarljósi, sem lagt er til grundvallar, að Íslendingar haldi yfirráðum yfir auðlindum sínum en ég tel að því miður náist það ekki fram með þessu frv. Tilgangurinn er góður en ég efast stórlega um að hann náist með þessu frv. Lítum nú á 4. gr. frv. sérstaklega, sem hlýtur að vera mikilvægasta grein þess, og athugum fyrsta liðinn. Þar er gert ráð fyrir að íslenskir ríkisborgarar og lögaðilar, sem hér eiga heima, hafi einir rétt til þess að stunda fiskveiðar í landhelgi Íslands. Þessu er ég alveg sammála því og tel að það eigi að útiloka að erlendir aðilar geti átt eignarhlut í íslenskum fiskiskipum sem stunda veiðar í íslenskri landhelgi. Ákvæði frv. um fiskvinnslu eru hins vegar mjög óljós og vil ég í því sambandi benda á að það er mjög erfitt að gera greinarmun á því hvenær erlend fjárfesting er leyfð og hvenær ekki. Það kemur t.d. fram að erlendir aðilar mega eiga fyrirtæki sem flytja út ferskan fisk og þeir geta átt fyrirtæki sem setja fisk í neytendaumbúðir og til frekari vinnslu. Ég er ósammála þessu. Ég tel að aðalútflutningsiðnaður okkar eigi að vera í höndum Íslendinga og að það fyrirkomulag sem hér er gert ráð fyrir muni auðvelda erlendum hagsmunaaðilum að ná tökum á fiskafla og þá um leið á fiskveiðum. Þó það yrði með óbeinum hætti. Ég vil benda á að það hefur komið fram hjá mörgum, bæði talsmönnum atvinnurekenda og samtaka í sjávarútvegi, að erfitt muni reynast að koma í veg fyrir ítök útlendinga í sjávarútvegi, einnig fiskveiðum, ef opnað verði fyrir erlenda fjárfestingu í atvinnulífi og þjónustugreinum. 2. tölul. 4. gr. er mjög óskýr og opnar fyrir innkomu erlendra aðila í fiskveiðilandhelgina. Þess vegna get ég alls ekki fallist á þennan tölulið óbreyttan. Ég held einnig að eignaraðild útlendinga að fiskvinnslufyrirtækjum muni ýta undir það að meiri aðgreining verði á þessum þáttum, þ.e. fiskvinnslu og útgerð. En í meiri hluta fyrirtækja í íslenskum sjávarútvegi eru veiðar og vinnsla á hendi sama aðila og yfirleitt er það talið treysta rekstur viðkomandi fyrirtækja og hamla jafnframt að einhverju leyti útflutningi á ferskum fiski. Ég get því alls ekki verið sammála því hvernig þarna er með farið og hefði talið miklu heppilegra að öll fiskvinnsla væri á hendi Íslendinga en ekki grautað svona saman eins og þarna er gert ráð fyrir. Hef ég enga trú á að það sé nokkur lifandi leið að halda þessu aðgreindu. Ég tel einnig mjög vafasamt að frekari vinnsla sjávarafurða geti verið í höndum erlendra aðila að svo miklu leyti sem þarna er gert vegna þess að það mun geta orðið til þess að við missum alla möguleika á því að hér geti skapast frekari úrvinnsla á sjávarafla. Einnig tel ég að það ákvæði að erlendir aðilar geti átt fyrirtæki sem flytja út ferskan fisk sé mjög hættulegt fyrir greinina og með því munum við tapa yfirráðunum yfir auðlindinni sem er meginmarkmiðið með þessu frv. Ef litið er aðeins nánar á frv. þá gerir það ráð fyrir mikilli rýmkun að því er varðar íslenska viðskiptabanka. Ég tel að það atriði þurfi að kanna nánar og vil í því sambandi benda á að opnun á bankakerfinu og íslenskum fjármagnsmarkaði getur haft ýmsa hættu í för með sér ef ekki er að gáð. Langar mig í því sambandi að spyrja hvort einhver athugun hafi verið gerð á hugsanlegum áhrifum á íslenskt efnahagslíf ef bankakerfið er opnað. Hér er einungis gert ráð fyrir 25% eignarheimild í bönkum en samkvæmt þeim samningum sem verið er að gera við Evrópubandalagið er gert ráð fyrir að erlendir bankar geti starfað hér óhindrað. Þessi ákvæði mundu því einungis ná til tiltölulega mjög fárra landa miðað við það hversu margir munu geta stofnað hér banka ef af samningum um evrópskt efnahagssvæði verður. Þar er gert ráð fyrir að Íslendingar taki yfir öll lög Evrópubandalagsins. Þau gera ráð fyrir að ef banki hefur leyfi til að starfa í einu landi þá hafi hann leyfi til að starfa í öðru. Þarna er því mjög mikið ósamræmi. Það sem ég hef áhuga á að vita er hvort reynt hefur verið að meta áhrifin á íslenskt efnahagslíf af því að opna bankakerfið á þennan hátt. Það er vert að minna á að íslenska bankakerfið hefur veitt fyrirtækjum í landinu nauðsynlega fyrirgreiðslu. Sparifé landsmanna er bakhjarl þeirra aðgerða. Þeir sem koma nýir inn á fjármagnsmarkaðinn hafa engar þess háttar skyldur og geta því laðað til sín sparifé en skilið innlendu bankana eftir með vandamál atvinnulífsins. Þetta finnst mér mikilvægt að athuga vel áður en farið er út í slíka opnun sem gert er ráð fyrir í frv. og reyndar enn frekar að því er varðar evrópskt efnahagssvæði. Ein af þeim atvinnugreinum sem mikið er horft til núna er ferðaþjónusta. Nú er gert ráð fyrir að erlendir aðilar geti orðið aðilar að þess konar fyrirtækjum. Ég velti því fyrir mér hvort menn séu búnir að gera sér grein fyrir hvaða áhrif þetta muni geta haft á þá atvinnugrein. Í því sambandi bendi ég á að kröfur flestra í greininni sjálfri eru að minnka umsvif erlendra aðila hér á landi. Á þetta ekki síst við um ferðaskrifstofur þar sem þeirra fulltrúar hafa lagt höfuðáherslu á að fyrirtæki í ferðaþjónustu verði í höndum Íslendinga, sérstaklega að því er varðar ferðir innan lands. Mig langar til að vita hvernig þetta hefur verið hugsað og hve mikil samvinna hefur verið höfð við t.d. aðila í ferðaþjónustu varðandi þetta atriði og kannski enn frekar að spyrja hvort einhver takmörkun sé á þessu sviði varðandi evrópska efnahagssvæðið. Ég vil benda á að þarna er um nýtingu á mjög verðmætri auðlind að ræða, landinu, því að ferðaþjónusta byggir auðvitað fyrst og fremst á íslenskri náttúru og landinu. Þess vegna megum við ekki horfa fram hjá þeirri auðlind þegar við erum að meta það með hvaða hætti við tryggjum yfirráð Íslendinga yfir auðlindum landsins. Ég sé heldur ekki nægilega vel tekið á þeim atriðum sem ég hef verulegar áhyggjur af. Það er almenningurinn, það er jarðvarmi, það eru fallvötn. Við getum tekið hálendið sem dæmi. Það getur verið mjög erfitt fyrir Íslendinga að krefjast þess að þeirra sé rétturinn þar ef á að hleypa erlendum aðilum t.d. inn í ferðaþjónustu án þess að þar sé tekið á hver hafi afnotarétt. Það er ekki einkaréttur á hálendinu og þar af leiðandi getur verið mjög erfitt að henda reiður á þessu. Ég bendi einnig á, og það kom reyndar fram hjá síðasta ræðumanni, að mjög er óljóst hvort frv. um yfirráðarétt yfir jarðvarma og fallvötn og fleiri þætti, sem er til meðferðar í iðnn. þessarar deildar verður afgreitt á þessu þingi. Ekki virðist vera samkomulag um það meðal allra sem í nefndinni eru að svo verði gert. Þess vegna finnst mér það atriði ákaflega óljóst. Ef þetta frv. verður að lögum þá er tekið mjög stórt skref í einu í átt að því að hleypa erlendum aðilum inn í íslenskt efnahagslíf, skref sem ég tel vera of stórt. Ég held að það eigi að taka smá skref og taka þau skref sem við teljum í hvert skipti að þjóni okkar hagsmunum. Velti ég því fyrir mér fyrir hvern þetta frv. er flutt nú, svo víðtækt sem það er. Ég vil einnig benda á að í 5. gr. er talað um að tilkynna beri Seðlabanka Íslands og gjaldeyriseftirliti alla erlenda fjárfestingu jafnskjótt og samningar eða ákvarðanir þar að lútandi liggja fyrir. Ég velti því fyrir mér þegar ég var að lesa þessa grein og reyndar aðrar greinar tengdar því hvað gerist ef þessu er ekki framfylgt. Verður um starfsleyfismissi að ræða ef brotið er gegn þessari grein? Það kemur ekki neitt fram í frv. um hvernig með skuli fara ef ekki er farið eftir 5. gr. frv., sem er um tilkynningaskyldu og annað. En ég gat ekki séð það á yfirlestri frv. að það væri tekið á því atriði en mér þykir mikilvægt að svo verði gert. Mér þykja einnig of rúmar heimildir viðskrh. til undanþága, sérstaklega í 4. gr. Ef við tökum t.d. 6., 7. og 8. lið 4. gr. þá er ekki greint sérstaklega í hvaða tilvikum viðskrh. skuli veita undanþágur. Þykir mér þurfa að vera ákvæði um það með hvaða hætti eða í hvaða anda undanþágur skuli verða. Mér þykir þetta mjög mikilvægt, ekki síst með tilliti til þess að sl. sumar, þann 27. júlí, gaf viðskrn. út reglugerð um skipan gjaldeyris - og viðskiptamála á grundvelli laga, mjög gamalla laga að vísu, sem eru frá 1979 og hefðu sjálfsagt þurft endurskoðunar við. En ég fullyrði að með útgáfu reglugerðarinnar sem viðskrn. gaf út í sumar hafi viðskrh. í raun tekið sér löggjafarvald þar sem þar var um svo veigamiklar breytingar að ræða. Þar var farið inn á verksvið löggjafans. Hvaða skoðun sem maður hefur á þeirri reglugerð sem þá var út gefin er það ljóst að hún fór algjörlega á svig við þau lög sem sett voru 1979 sem og bæði umræður, greinargerð og annað sem fram kom þegar þau lög voru samþykkt. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að inni í lögunum standi hvenær og í hvaða tilvikum ráðherra skuli veita undanþágur frá ákvæðum laganna. Ég vil líka gera að umtalsefni 10. gr. frv. þar sem tekið er fram að ákveðin nefnd muni geta metið hvenær erlend fjárfesting ógnar öryggi landsins. Þar er talað um að viðskrh. geti þá stöðvað viðkomandi fjárfestingu. Ég hef velt því fyrir mér hvort þetta þyrfti ekki að vera ákveðnara, hvort hann þurfi þá ekki að gera það ef nefndin metur svo að fjárfestingin ógni öryggi landsins, hvort það sé ekki eðlilegra að þá skuli viðskrh. stöðva viðkomandi fjárfestingu. Mér finnst veikt að nefndin hafi þá raunverulega ekki vald til þess að hafa þarna eitthvað um að segja, heldur eingöngu að vera til leiðbeiningar fyrir viðskrh. og síðan sé það sett í hans vald hvort eftir skuli fara. Á bls. 17 í greinargerðinni með frv. er talað um viðhorf innan OECD. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Stefna þessi byggir á því að með auknu frjálsræði í fjármagnsviðskiptum milli landa verði tryggð hámarksnýting þeirra framleiðslugæða sem hagsæld hvílir á.`` Þetta er að vísu ekkert nýtt, maður heyrir þetta mjög oft. Og síðar kemur: ,,Meginmarkmiðið er að svipað frelsi gildi um fjármagn og almennt þykir sjálfsagt í dag að gildi um viðskipti með vörur og þjónustu. Milliríkjaviðskipti með fjármagn og sú efnahagsuppbygging, sem af þessu hlýst, leiða yfirleitt til virkari og víðtækari samskipta ríkja á milli og eru þá líkleg til að leiða til bættrar hagstjórnunar aðildarríkjanna.`` Þetta finnst mér miklar fullyrðingar án alls rökstuðnings. Mig langar til að fá nánari útskýringar á því hvað þarna er átt við og langar jafnframt til að fá aðgang að og vita hvaða rannsókn þetta byggir á. Sagt er að það sé markviss rannsókn á löggjöf aðildarríkjanna sem OECD hafi framkvæmt og þetta m.a. er byggt á. Þessu hef ég ekki aðgang að og finnst þarna dálítið mikið fullyrt miðað við það að í mörgum ríkjum þar sem fjárfestingar hafa verið leyfðar frjálsar þá hefur þetta alls ekki gengið eftir. Get ég nefnt í því sambandi ýmis ríki í Suður - Ameríku, t.d. Argentínu, Úrúgvæ og Chile sem opnuðu sitt land fyrir erlendum fjárfestingum. Til að byrja með jukust erlendar fjárfestingar þar mjög og leit út fyrir að væri mjög til hagsbóta fyrir þessi ríki en síðan hefur efnahagsstjórn þeirra kollsteypst. Þannig að ég er ekki alveg viss um að fullyrðingar í skýrslu OECD séu réttar að því er varðar mörg ríki og gæti mjög átt við um Ísland líka. Ég óttast að Ísland sem er svo mjög háð einni auðlind, sem er náttúruleg auðlind, og þess vegna hlýtur efnahagskerfið, efnahagur landsins að sveiflast mjög eftir henni. Þess vegna óttast ég mjög að þarna sé allt of mikil bjartsýni á ferðinni og raunar fullyrði að þarna geti varla verið um staðhæfingar að ræða sem geti átt við Ísland. Því er líka haldið fram að það sé mjög nauðsynlegt fyrir okkur að fá erlenda aðila til að fjárfesta á Íslandi og muni það reynast okkur mjög farsælt þar sem erlendir aðilar muni fjárfesta og taka þar af leiðandi á sig einhverja áhættu. Ég veit ekki betur en að reynsla okkar af erlendri fjárfestingu í fiskeldi sé alls ekki góð og ég veit ekki betur en að íslenskir aðilar hafi tekið meiri hlutann af þeim skelli í gjaldþrotum t.d. í fiskeldi að undanförnu. Síðan langar mig til að gera að umtalsefni samningana milli EB og EFTA. Það virðist augljóst að þetta frv. verður strax orðið úrelt ef af þeim samningum verður og því vandséð hvers vegna verið er að flytja þetta núna. Ríkisstjórnin virðist vera sammála um það að breyta verulega út af strax næsta vor, eftir tvo til þrjá mánuði, því hún hefur samþykkt, að því er manni skilst, að taka við öllum þeim 11 þúsund blaðsíðna lagatexta sem eru lög Evrópubandalagsins á þessu sviði. Þannig að það er merkilegt að vera að flytja þetta inn í þingið núna þó að auðvitað sé nauðsynlegt að taka á þessu máli. Þess vegna hefði mig langað til að vita hvort þetta er plagg sem er eitthvað í líkingu við það sem ríkisstjórnin er að semja um við Evrópubandalagið. Ef svo er er það algjörlega gagnstætt þeim upplýsingum sem við höfum fengið hingað til þar sem fyrir liggur að ríkisstjórnin hefur samþykkt allan lagagrunn Evrópubandalagsins. Þess vegna hlýtur það að vera umhugsunarefni hvað af þessu er sett sem skilyrði af Íslands hálfu í samningunum við Evrópubandalagið.  Það er sem sagt margt að athuga í þessu máli og það þarf að fá svör við mjög mörgum þáttum þessa máls og hef ég alls ekki farið í hvert einasta atriði heldur farið tiltölulega vítt og breitt yfir frv., enda er þetta 1. umr. málsins og reikna ég með að fulltrúi Kvennalistans í fjh. - og viðskn. vinni þetta mál enn frekar og að það verði farið vandlega yfir þetta mál. Ég bendi hins vegar á að það er tiltölulega skammur tími til stefnu og þykir mér mjög alvarlegt að ríkisstjórnin skuli leggja fram svona viðamikið mál á síðustu vikum þingsins. Forsrh. tók þannig til orða hér í gær að þetta væri eitt af stærstu málum þingsins og get ég verið honum sammála um það. Síðan er ætlast til þess að við rjúkum í að samþykkja þetta fyrir þinglok sem ég tel mjög óraunhæft að ætla ef fara á í þetta mál eins og þarf að gera ef einhver alvara er að baki. Menn hljóta að þurfa að skoða mjög vandlega hvaða áhrif þetta muni hafa á íslenskt efnahagslíf og hef ég vissar áhyggjur af því. Samvinna við erlenda aðila í atvinnurekstri hér á landi getur auðvitað haft ýmsa kosti í för með sér, svo sem aðgang að tækniþekkingu, mörkuðum og viðskiptasamböndum. Að sjálfsögðu er hægt að afla þekkingar og eiga markaðssamstarf við útlendinga án þess að um eignarhlut sé að ræða í fyrirtækjum. Vil ég benda á að í mörum tilvikum fá Íslendingar ekki aðgang að þeirri tækniþekkingu og þeim mörkuðum sem erlendu aðilarnir ráða yfir. Þeir vilja halda sínu sjálfir. Þeir halda þessu mjög þröngu og passa að Íslendingar fái ekki mjög mikil sambönd og of mikla þekkingu til þess að gera sjálfa sig ekki óþarfa. Ekkert kemur þó í staðinn fyrir rannsóknir og þróunarstarf í íslensku atvinnulífi. En það hefur hingað til verið vanrækt af stjórnvöldum. Í stað þess að setja traust sitt á að erlendir aðilar bjargi þjóðarbúinu væri vænlegra fyrir íslensk stjórnvöld og atvinnurekendur að treysta undirstöður atvinnulífsins í landinu með því að tryggja óskoruð yfirráð yfir náttúruauðlindum okkar með því að hlúa að menntun og hugviti. Þetta held ég að væru betri fyrstu skref í átt að því að treysta undirstöðurnar heldur en fara þá leið sem þetta frv. gerir ráð fyrir.

Ragnar Arnalds : Herra forseti. Það frv. sem hér er til umræðu felur í sér almenna löggjöf um erlenda fjárfestingu á Íslandi. Það er byggt á starfi tveggja nefnda og átti ég sæti í síðari nefndinni sem um það fjallaði en hún skilaði af sér seint á seinasta ári. Tilgangur þessa frv. er að sjálfsögðu sá að samræma lagaákvæði um fjárfestingu erlendra aðila en ákvæði um þetta efni eru á víð og dreif í íslenskri löggjöf. Það hafa átt sér stað miklar umræður um stefnumótun Íslendinga í framtíðinni gagnvart Efnahagsbandalagi Evrópu. Þar hefur margt verið samtímis í umræðu. Það er ljóst að þegar það Alþingi, sem þjóðin kýs í vor, kemur saman, þá fær það fljótlega það verkefni að svara einhverri stærstu og örlagaríkustu spurningu sem þjóðin hefur staðið frammi fyrir um áratuga skeið, þ.e. spurningunni um samskipti okkar við Evrópubandalagið. Það er hins vegar afar auðvelt að villast og ruglast í myrkviði þessa máls sem er afar flókið. En ég sé ekki betur en allt bendi til þess að Íslendingar eigi þriggja kosta völ: Í fyrsta lagi geta þeir gengið formlega í Evrópubandalagið. Í öðru lagi geta þeir hugsanlega gert samning við Evrópubandalagið ásamt öðrum EFTA - ríkjum um svonefnt Evrópskt efnahagssvæði. Og í þriðja lagi geta þeir staðið utan við hvort tveggja og gert þá nýjan tollasamning við Evrópubandalagið. Auðvitað er höfuðnauðsyn að allir landsmenn átti sig á þeim reginmun sem er á þessum þremur kostum. Með aðild að Evrópubandalaginu eru dyrnar opnaðar upp á gátt fyrir fólki, fjármagni og fyrirtækjum frá Evrópu. Íslenska samfélagið verður þá hluti af stærri heild og t.d. yrðum við þá að opna landhelgi okkar milli 12 og 200 mílna fyrir bandalagsþjóðunum. Þessari leið höfnum við alþýðubandalagsmenn algjörlega. Evrópska efnahagssvæðið, sem er annar kosturinn, er millileið. Því er ætlað að opna tollfrjálsan markað innan Evrópubandalagsins fyrir EFTA - ríkin án þess að þau þurfi að gerast formlegir aðilar að Evrópubandalaginu. Ég vil taka það skýrt fram að við alþýðubandalagsmenn höfum samþykkt að kannað sé í viðræðum hvað í þessu gæti falist. En við höfum ítrekað hvað eftir annað að hafa verður fullan fyrirvara áframhaldandi um óskert forræði Íslendinga yfir landi sínu og landhelgi, atvinnulífi, efnahags - og menningarlífi. Í því sambandi vil ég taka alveg sérstaklega fram að við alþýðubandalagsmenn viljum halda fast við þá fyrirvara sem fram komu í ræðu hæstv. forsrh. í marsmánuði 1989 þegar þessar viðræður fóru af stað eða ákvarðanir voru teknar af hálfu EFTA um að hefja þær. Auðvitað er Evrópskt efnahagssvæði miklu skárri kostur fyrir Ísland heldur en aðild að Efnahagsbandalaginu og á þessu tvennu er reginmunur þótt sumir vilji reyna að rugla þessu sem mest saman og villa um fyrir fólki, jafnvel telja því trú um að á þessu sé sáralítill munur.

Hvort er reginmunur eðlis - eða stigsmunur?

Alveg hiklaust eðlismunur. Ég vil hins vegar taka það skýrt fram að á þessu stigi málsins er ekki hægt að átta sig á því hvort þessi leið er yfirleitt fær fyrir Íslendinga. Enn er of margt óljóst í sambandi við þessar viðræður og niðurstöðu þeirra, sérstaklega hvað varðar hina fjölmörgu fyrirvara sem óhjákvæmilegt er að Íslendingar setji í þessu samhengi til að hægt sé að fullyrða hvað hentar Íslendingum í þessu efni. Sérsamningur Íslands við Efnahagsbandalagið er svo aftur þriðja leiðin. Ég vil taka það sérstaklega fram að það væri sannarlega engin einangrunarstefna sem í því fælist. Þótt við hleyptum ekki þessum þjóðum alveg inn á gafl hjá okkur þá gætum við átt við þær stóraukið samstarf á fjölmörgum sviðum og við gætum aðlagað efnahagslíf okkar að alþjóðlegri þróun með ýmsum hætti og það er einmitt það sem í raun og veru er verið að gera með flutningi þess frv. sem hér er til umræðu um erlenda fjárfestingu á Íslandi. Það er frv. sem ætlað er að aðlaga íslenskt efnahagslíf að nokkru að þeirri alþjóðlegu þróun sem átt hefur sér stað í nálægum löndum og í því felst hiklaust nokkur opnun. En ég legg hins vegar áherslu á það að um leið er þar ákveðin varnarlína dregin til verndar íslensku atvinnulífi og ég teldi afar mikilvægt ef íslenskir stjórnmálaflokkar bæru gæfu til að fylkja sér um þá varnarlínu sem þar er dregin. Í þessu felst að samkomulag næðist milli stjórnmálaflokkanna um það að hér væru mörkin dregin. Í því felst þá um leið að um væri að ræða málamiðlun eins og þetta frv. að sjálfsögðu hlýtur að vera. Og ég þarf auðvitað ekki að taka það fram að ef við alþýðubandalagsmenn hefðum mátt ráða þessum málum alfarið sjálfir þá hefði þetta frv. að sjálfsögðu litið eitthvað öðruvísi út. Frv. er málamiðlun. Það er ekkert leyndarmál. Sumir samstarfsaðilar í þessari ríkisstjórn vildu ganga lengra til opnunar eins og greinilega mátti heyra á máli hæstv. viðskrh. þegar hann ræddi þessi mál í gær. En við alþýðubandalagsmenn vorum með ákveðna áherslupunkta. Við lögðum sérstaka áherslu á það hvað íslenskt atvinnulíf er smávaxið og viðkvæmt og því mikilvægt að landsmenn hafi forræði þess í eigin höndum og við töldum að frv. hefði við umræður milli samstarfsflokkanna mótast og þróast á þann veg að hægt væri að una við, þannig að við ákváðum að standa að flutningi þess. Þau ákvæði sem við teljum hvað mikilvægust í þessu frv. snerta einmitt þá varnarlínu sem þarna er dregin. Ég nefni sérstaklega þá öryggisventla sem í frv. eru, annars vegar þann öryggisventil að ef fjárfesting erlendra aðila í atvinnurekstri hér á landi fer fram úr 250 millj. kr. á einu almanaksári skal sú fjárfesting háð sérstöku leyfi viðskrh. Þetta er ákveðinn öryggisventill sem við töldum mjög mikilvægan. Ég nefni í öðru lagi það ákvæði frv. að heildarfjárfesting erlendra aðila í hverri atvinnugrein fyrir sig fari ekki fram yfir 25% nema til komi leyfi viðskrh. Í þessu felst líka ákveðinn öryggisventill þó ég taki að vísu greinilega fram að við alþýðubandalagsmenn hefðum kosið að þetta ákvæði hefði gilt um allar atvinnugreinar en ekki fyrst og fremst um almennan iðnað eins og hér er raunin. Þetta þyrfti að gilda einnig og ekkert síður um verslun og þjónustu. Ég tek það líka fram hvað bankana varðar að ég geri mikinn mun á því hvort erlendum bönkum er heimilað að kaupa upp íslenska banka eða kaupa sig inn í þá eða hvort þeim er einungis heimilað að setja upp eigin útibú í samkeppni við íslenska banka. Við alþýðubandalagsmenn lögðum áherslu á það að þessi síðari leið yrði valin og það varð ofan á og ég tel að lengra sé ekki hægt að ganga í þeim efnum, því það er auðvitað grundvallaratriði að Íslendingar hafi fullkomið vald á bankastarfsemi sem hér fer fram. Það eru ýmis áhersluatriði sem vissulega hefðu átt heima í þessu frv. Ég nefni bara sem dæmi að við alþýðubandalagsmenn hefðum talið að verja hefði átt íslenska menningarstarfsemi með sérstöku ákvæði til þess að koma í veg fyrir að erlendir aðilar hasli sér þar völl. Þetta náðist nú ekki fram við undirbúning málsins og verður þá að leggja áherslu á það atriði við önnur tækifæri. Einnig hefðum við viljað sjá þarna ákvæði sem fæli það í sér að reynt væri að vernda innlendan ferðamannaiðnað, enda er alveg ljóst að nái erlendar ferðaskrifstofur forustu í þessari atvinnugrein, þá mun það mjög þrengja atvinnumöguleika Íslendinga, ekki síst íslenskra leiðsögumanna. Þannig má ýmis dæmi nefna um það sem betur hefði mátt fara í þessu frv. en í heildina tekið töldum við samt það mikinn ávinning í því að í því fælist ákveðin varnarlína til verndar íslensku atvinnulífi að við vildum standa að flutningi þess. Auðvitað verður aldrei nógsamlega varað við því að Íslendingar opni ekki allt upp á gátt hvað varðar fjárfestingu erlendra manna á Íslandi. Ég minni á yfirlýsingu Verslunarráðsins, sem fram kom í greinargerð frá starfsmönnum Verslunarráðs, þar sem talið er að allt að 30% af verslun og þjónustu gæti komist á hendur erlendra manna ef útlendir menn fengju fullt frelsi til fjárfestingar í þessum atvinnugreinum hér á landi. Auðvitað væri okkur mikil hætta búin ef svo færi og það er enginn vafi á því að einmitt verslunin og þjónustan eru mikið áhyggjuefni. Íslendingar eru auðvitað ekki nein venjuleg smáþjóð. Þeir eru tuttugu sinnum fámennari en minnstu smáríkin sem eru að reyna að halda uppi raunverulegu sjálfstæði. Hér er fjármagn af ákaflega skornum skammti og hér eru engin íslensk stórfyrirtæki á alþjóðamælikvarða. Margar atvinnugreinar standa hér veikt og á ég þar ekki síst við dreifbýlisverslunina og ýmiss konar þjónustustarfsemi. Það er alveg ljóst að ef erlend stórfyrirtæki ná undirtökum í verslun og þjónustu þá er viss hætta á því að erlend fyrirtæki gætu komist bakdyramegin inn í íslenskan sjávarútveg, jafnvel þótt ákvæði væru af því tagi sem eru hér í þessu frv. Ég hjó eftir því að hv. 6. þm. Reykv. Kristín Einarsdóttir spurði hæstv. forsrh. að því hvort efni þessa frv. væri í samræmi við samningsstöðuna gagnvart hinu Evrópska efnahagssvæði og það væri sannarlega ágætt að hæstv. forsrh. treysti sér til að svara þessari spurningu hér á eftir. Sjálfur get ég auðvitað auðveldlega gert það, því að mér sýnist einsýnt að svo er ekki. Í þessu frv. er greinilega gengið miklu styttra en gert hefur verið í viðræðunum um evrópskt efnahagssvæði. Í þessu frv. er einmitt dregin ákveðin varnarlína og það er ljóst að það er miklu meiri hætta á ferðum ef sú stefna yrði samþykkt sem virðist vera að mótast í viðræðunum um evrópskt efnahagssvæði. Hins vegar er ljóst hvort sem af þeim samningum verður eða ekki og hvort sem þeir ná meirihlutafylgi íslenskra alþingismanna þegar þar að kemur, að þörf er á samræmingu af því tagi sem felst í þessu frv. vegna þess að þá munu gilda tvenns konar ákvæði, annars vegar gagnvart þessum nýju samstarfsaðilum á evrópska efnahagssvæðinu og svo hins vegar ákvæði gagnvart öllum öðrum þjóðum. Herra forseti. Ég hef lagt áherslu á það í mínu máli hér að Íslendingar eiga þriggja kosta völ. Það er einmitt reginmunur á því sem uppi er í viðræðum um evrópskt efnahagssvæði annars vegar og því sem felst í þessu frv. hins vegar. 250 millj. kr. formúlan í þessu frv. er ekki til umræðu í viðræðum um evrópskt efnahagssvæði. 25% formúlan, sem ég nefndi hér áðan, er heldur ekki til umræðu í viðræðum um evrópskt efnahagssvæði. Ég held þess vegna að það fari ekkert milli mála að með samþykkt þessa frv. væri dregin ákveðin varnarlína og ég vildi sannarlega sjá það að allir alþingismenn treystu sér síðan til að standa við þá línu.

Er hún ekki of veik?

Hún þyrfti að vera traustari.

Hjörleifur Guttormsson : Virðulegur forseti. Ég get í rauninni tekið upp þráðinn þar sem hv. 6. þm. Norðurl. e. kom inn hér um það leyti sem síðasti hv. ræðumaður var að ljúka máli sínu, varðandi þá varnarlínu sem hugmyndin er að draga með því frv. sem við ræðum hér um erlendar fjárfestingar. Ég er þeirrar skoðunar að þessi varnarlína, sem menn hyggjast draga með lögfestingu þessa frv. eins og það liggur hér fyrir, sé of veik. Ég hefði talið að það þyrfti að draga þessa línu með verulega öðrum hætti. Ég hef algjörlega óbundnar hendur varðandi afgreiðslu þessa máls og það liggur fyrir í mínum þingflokki að ég áskil mér allan rétt til að taka afstöðu til þessa frv. óbundið, einstakra ákvæða þess, vegna þess að ég tel að hér sé um það stórt og mikilsvert mál að ræða að það sé útilokað að binda sig með þeim hætti sem hér er dregið vegna þess að hér eru mjög stórir hagsmunir fyrir þjóðina í húfi til lengri tíma litið. Ég tel að þetta frv. sé allt of seint fram komið hér í þinginu af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Ég hefði talið að mál af þessum toga þyrfti að fá heilt þing til umræðu og athugunar ef vel ætti að vera. En jafnframt tel ég mjög mikilsvert að það séu lögfest ákvæði, samræmd ákvæði varðandi erlendar fjárfestingar þannig að ég er ekki með ágreining um þá stefnu sem lagt er upp með í þessu frv. að samræma ákvæði þar að lútandi sem vantar í sumum lögum, er í einstökum sérlögum, en vantar hins vegar á vissum sviðum algjörlega ákvæði um þetta efni. Ég get því tekið undir það markmið að sameina í eina löggjöf meginreglur varðandi erlendar fjárfestingar. Hér eru hins vegar tekin skref sem erfitt verður að stíga til baka og ástæðulaust er að taka svo stór nú og mun farsælla að flýta sér hægt í máli sem þessu því það er ekkert sem rekur á eftir, ekki íslenskir hagsmunir að ég fæ séð, að ganga svo langt eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Inn í umræðu um þetta mál hafa dregist samningaviðræðurnar um evrópskt efnahagssvæði og viðhorf til Evrópubandalagsins. Það er út af fyrir sig ekkert skrýtið. En þeim mun nauðsynlegra er að menn geri sér ljóst hvort eitthvert samhengi er þarna á milli og hvert þetta samhengi þá er. Mér fannst það t.d. afar þokukennt, svo ekki sé nú meira sagt, þegar hæstv. forsrh. tók þennan þráð upp í umræðuþætti í sjónvarpinu 22. jan. sl., en það var einmitt daginn sem ríkisstjórnin náði saman um það frv. sem hér er lagt fram. Og það voru fleiri ráðherrar í þeim þætti sem gerðu mikið úr því að þarna væri verið að draga skýr mörk og fyrir áheyrandann mátti ætla að verið væri að tala um það að þau mörk sem hér eru dregin mundu þá einnig gilda sem almennir fyrirvarar í sambandi við hið Evrópska efnahagssvæði. Nú kann að vera að talsmenn ríkisstjórnarinnar hafi bara verið það óskýrir í sínu máli, en öðruvísi varð þetta ekki skilið. Ég hef þessa texta hér, þarf ekki að vitna til þeirra. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að menn átti sig á því að á sama tíma og þetta frv. er hér fyrir lagt þá er það stefna ríkisstjórnarinnar, a.m.k. hluta ríkisstjórnarinnar, að reyna að ganga frá samningi um evrópskt efnahagssvæði með vorinu. Ef slíkur samningur yrði gerður sem varðar svið þar sem um 2 / 3 hlutar af útflutningi okkar, utanríkisviðskiptum, eru þessa stundina, þetta evrópska efnahagssvæði, þá stæði ekki steinn yfir steini í því sem hér er á ferðinni varðandi ýmsa þætti. Varðandi einstaka atriði er samræmi og sambærileg ákvæði sem gert er ráð fyrir, en varðandi meginmyndina þá mundi þetta frv. víkja fyrir lögfestingu þess samnings sem menn þar eru að tala um og margar af þeim hindrunum, sem hér eru fram settar, mundu fjúka út í buskann. Þá giltu ákvæði þessa frv. fyrir aðila utan svæðisins, utan EES. Það er mál út af fyrir sig. Það getur verið á sínum stað að hafa slíka almenna löggjöf og ganga svo lengra gagnvart tilteknu svæði í einhverjum samningi ef menn eru efnislega á því að það skuli gert. En umfram allt mega menn ekki leggja málin rangt fyrir. Það þarf að vera þingi og þjóð ljóst hvert verið er að fara og samningurinn um EES gengur svo miklu lengra um ýmsa þætti mála. Og ef áformin ganga upp þá er það skammt undan og þá er það verkefni næsta þings, ef ekki sumarþings, að fjalla um slíkan samning, fella hann eða lögfesta. Þeir þættir sem ég geri efnislegar athugasemdir við í þessu frv. eru satt að segja margir. Ég vil, virðulegur forseti, aðeins nefna hér örfá atriði. Ég tel að sú almenna opnun, sem hér er um að ræða varðandi atvinnulíf og fjármálastofnanir fyrir erlenda þátttöku og erlendar fjárfestingar --- að ekki sé nú talað um reglugerðina sem hæstv. viðskrh. smellti hér á á sumardögum þegar þingið var ekki að störfum og ríkisstjórnin meira og minna út um allar koppagrundir, þá var bara í einu vetfangi, með einni reglugerð opnað fyrir fjármagnsflutninga til og frá landinu í áföngum en þannig að frá 1. jan. 1992 eru þar engar hömlur uppi nema varðandi skammtímafjármagnshreyfingar. Þegar þetta er tekið saman, opnunin fyrir erlenda banka, opnunin fyrir fjármagnshreyfingar, þá tel ég að þau atriði, sem eru góðra gjalda verð í 4. gr. frv. varðandi íslenskan sjávarútveg, varðandi fiskveiðar og hluta af íslenskri fiskvinnslu, muni reynast heldur haldlítil í raun vegna þess að leiðirnar fram hjá, ef ekki beint þá óbeint, með fjármálalegum tökum á veiðum og vinnslu séu það auðveldar að þar verði ekki miklum vörnum við komið, þegar hagkerfið að öðru leyti er orðið gegnsýrt af erlendum fjárfestingum, erlendum hagsmunum og möguleikum á því að flytja hingað fjármagn án þess að spyrja kóng eða prest í fjárfestingar og til þess að bjóða innlendum fyrirtækjum, til láns ef ekki með beinum hætti sem hlutafé. Ég vil líka benda á, og það tel ég einn stóran galla á þessu frv., ákvæðin sem fela það í sér að það sé opnað fyrir fjárfestingu upp í 100% gagnvart meginhluta þjónustufyrirtækja og iðnaðar í landinu. Þar eru engar hömlur settar með þessu frv. Hér hefur verið tekið dæmi og ég tel það gott dæmi sem hv. 6. þm. Reykv. kom með hér inn í umræðuna. Það er ein af þeim greinum sem teljast til vaxtarbrodda í íslensku atvinnulífi, ferðaþjónustan. Hvað halda menn að gerist í íslenskri ferðaþjónustu eftir að búið er að lögfesta ákvæði sem þessi? Í grein sem auðveldara er fyrir útlendinga heldur en varðandi flest annað að koma inn í til þess að taka af toppana, fleyta rjómann ofan af og stýra þessari grein og flytja hagnaðinn af henni úr landi. Það er það sem menn eru að gera hér. Og hvernig er eignastaðan almennt í íslenskum fyrirtækjum, þar á meðal í íslenskum iðnfyrirtækjum, og aðgangur til þróunar í sjávarútvegi sem á að opna hér fyrir, í úrvinnslu, pökkunariðnaði og frekari úrvinnslu? Hvernig haldið þið að staðan sé hjá innlendum fyrirtækjum til þess að standast freistingar erlends fjármagns sem auðvitað reynir að koma sér inn þar sem matarholur eru, þar sem arð er að fá? Og þar er sannarlega opnað fyrir með þeim ákvæðum sem hér liggja fyrir.  Þetta er stefna sem ég trúi ekki á að sé til farsældar fyrir Íslendinga. Því hef ég alla fyrirvara á varðandi afstöðu til þessa máls.