Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Tímans vegna ætla ég ekki að fara langt út í þessa skýrslu, enda er aðaltilgangur með henni að hv. þm. fái hana í sínar hendur og geti séð hvernig með hefur verið farið og hvað hefur verið gert. En í stórum dráttum er það að segja, að það var unnið fyrir um rúma 2 milljarða kr. í höfnum á s.l. ári og var það hið mesta sem gert hefur verið. Í almennar hafnir fóru 1150 millj. kr., í landshafnir 829 millj. kr. og er Þorlákshöfn fyrirferðarmest af þeim svo sem kunnugt er. Hafnabótasjóður lánaði um 280 millj. kr. til hafnarframkvæmda á s.l. ári því að það fór svo sem fyrr að það skorti á að heimamenn hefðu það framlag sem þeir áttu í hafnirnar að leggja, nema með lánum frá Hafnabótasjóði. Að öðru leyti vitna ég til skýrslunnar sjálfrar sem skýrir það fyrir hv. þm. er um hafnamál er að segja.



Herra forseti. Till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 1976–79 var vísað til fjvn. 12. maí s.l. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. n., hafði n. tekið málið til umr. þegar eftir að þskj. um áætlunina hafði veríð útbýtt á Alþ., en allt um það hefur fjvn. haft mjög nauman tíma til athugunar og afgreiðslu málsins. Innan fjvn. náðist ekki samstaða um heildarafgreiðslu á till. til þál. um vegáætlun, en allt um það vil ég þakka öllum samnm. mínum fyrir góða samvinnu við afgreiðslu málsins og tel reyndar að um flestar þær till., sem meiri hl. n. flytur á sérstöku þskj., hafi náðst samkomulag innan n. þó að leiðir hafi skilist við endanlega afgreiðslu málsins. Svo sem kunnugt er eru vegalög nú í heildarendurskoðun og gert hafði verið ráð fyrir því að frv. að nýjum vegal. yrði lagt fyrir Alþ. á yfirstandandi þingi. Nú er það hins vegar augljóst mál að svo verður eigi. Það er með hliðsjón af því og þeirri yfirlýsingu hæstv. samgrh. að frv. að nýjum vegal. verði lagt fram á Alþ. þegar á næsta hausti að meiri hl. fjvn. telur, að rétt sé að bráðabirgðavegáætlun verði einungis gerð fyrir árið 1976. Er sú afgreiðsla málsins í fullu samræmi við efni frv. til l. um breyt. á vegal. sem Alþ. hefur nú samþykkt og afgreitt. Brtt. meiri hl. fjvn. eru því miðaðar við þessa afgreiðslu. Ég vil nota tækifærið og þakka vegamálastjóra og öðrum þeim starfsmönnum vegagerðarinnar sem veittu okkur nm. ómetanlega aðstoð við afgreiðslu málsins. Að sjálfsögðu er okkur ljóst að til þess að ekki ætti sér stað samdráttur að framkvæmdamagni, þá hefði það fjármagn, sem til skipta er, þurft að vera verulega hærri upphæð en fyrir hendi er samkv. þeim till. sem nú liggja fyrir. Talið er að nú, eftir að samþykktir hafa verið nýir verðtaxtar fyrir vinnuvélar, sé um 30% verðhækkun að ræða frá því að gengið var frá síðustu vegáætlun varðandi nýbyggingu vega og brúa. Meðan svo háttar með verðbreytingar í okkar efnahagskerfi segir sig sjálft að erfitt er að gera framkvæmdaáætlanir fram í tímann sem nokkuð er á að byggja. En nauðsynleg undirbúningsvinna og hönnun framkvæmda krefst þess hins vegar að framkvæmdaröð sé ákveðin með nokkrum fyrirvara svo að ekki standi á þeim frumgögnum þegar í framkvæmdir er ráðist. Brtt. við heildarramma vegáætlunarinnar eru að þessu sinni frekar smávægilegar. Varðandi tekjubálkinn er lagt til að hækkaður verði liðurinn innflutningsgjöld um 50 millj. kr. og tekjur af þungaskatti hækki einnig um 50 millj. kr. Eru þessar brtt. fluttar í samræmi við endurskoðaða áætlun Þjóðhagsstofnunar fyrir yfirstandandi ár. Þá leggur meiri hl. fjvn. til að sú breyting verði gerð á gjaldahlið áætlunarinnar að liðurinn verkfræðilegur undirbúningur lækki um 20 millj. kr. og liðurinn vatnaskemmdir og ófyrirséð lækki um 30 millj. kr. Um þessar brtt, geta að sjálfsögðu verið skiptar skoðanir. En með tilliti til þess að um verulegan samdrátt verður að ræða á framkvæmdamagni, þá ætti kostnaður við verkfræðilegan undirbúning einnig að geta lækkað að einhverju leyti. Um hinn liðinn, vatnaskemmdir og ófyrirséð, verður aldrei að fullu séð fyrir fram hvað raunverulega verður að áætla. En í þessum tilfellum verða þessir liðir: til verkfræðilegs undirbúnings 101 millj. kr. og vatnaskemmdir og ófyrirséð 42 millj. kr., eftir að þessar lækkunartill. hafa verið samþykktar. Þá er lagt til að inn sé tekinn nýr liður sem verður nr. 4 undir 5. tölul., sérstakar áætlanir: Norður- og austurvegur 150 millj. kr. Er það hluti af happdrættisfé samkv. lögum og ætlað að gangi til nýbygginga á þeim vegi í þeim hlutföllum sem lögin segja til um. Varðandi þann hluta happdrættisfjárins, sem ekki verður notaður til framkvæmda í ár, mun hæstv. samgrh. gefa yfirlýsingu um að verði endurgreitt síðar. Um aðra séráætlanir er það að segja, Norðurlandsáætlun og Austurlandsáætlun, að þær eru samdar af áætlanadeild Framkvæmdastofnunar í samráði við heimamenn, en staðfestar af ráðh., en fjvn. hefur ekkert haft með þær-áætlanir að gera. Þær eru samt sem áður prentaðar í heildaráætlun svo sem vera ber. Vísast til þess sem þar kemur fram varðandi skiptingu á fjárveitingum til hinna einstöku vegaframkvæmda. Um sjálfa vegáætlunina er það að segja að n. gerði ráð fyrir því að hvað framkvæmdir snerti væri hún í aðalatriðum látin standa óbreytt í krónutölu, en þó gæti verið um einstakar millifærslur að ræða innan kjördæmanna eftir því sem þm. kæmu sér saman um og legðu til. Að öðru leyti var í þeim efnum, þ.e. skiptingu fé milli framkvæmda í þjóðbrautir og landsbrautir, hafður sami háttur á og áður, að þm. komu með sínar till. til n. og hygg ég að í langflestum tilfellum hafi verið stuðst við till. sem fyrir hendi voru fyrir vegáætlun fyrir árið í ár. Að öðru leyti vil ég vísa til þess sem fram kemur í brtt. á þskj. 899. Lagt er til að lítils háttar breytingar verði gerðar á flokkun vega. Er þar annars vegar um leiðréttingu á texta að ræða vegna nafnbreytinga, aðrar till. fjalla um breytingar á landsbrautum vegna breytinga á býlum við vegarenda og nokkrar leiðréttingar frá fyrri vegáætlun. Þá eru teknir í þjóðvegatölu vegir að tveimur flugvöllum: að Gufuskálum og í Neskaupstað, en það er samkv. heimild í 12. gr. vegal., og samkv. sömu heimild var tekin í þjóðvegatölu vegur að Kirkjubæjarklaustri. Þá hafa einnig verið gerðar breytingar á flokkun vega þannig að á hraðbraut Djúpvegar kemur nýr kafli: Flugvöllur-Hnífsdalur. Þá er einnig um breytingu að ræða á þjóðbrautum, inn koma Vestfjarðavegur og Djúpvegur, þ.e. Vestfjarðavegur í Þorskafirði Flugvöllur við Ísafjörð og Hnífsdalur-Bolungarvík. Ég hef þá gert grein fyrir þeim brtt. sem meiri hl. fjvn. hefur leyft sér að flytja á þskj. 899. Um vegáætlunina og vegaframkvæmdir almennt væri að sjálfsögðu hægt að tala langt mál, en ég mun geyma mér bað þar til ný vegalög koma til umr. En það vil ég að lokum segja sem mína skoðun, að við framkvæmd núverandi vegalaga með þeim séráætlunum, sem í gangi eru, verður með ári hverju erfiðara að vinna og ég sé ekki að hjá því verði komist þegar á næsta hausti að gerð verði róttæk breyting á þeirri vegalöggjöf sem nú er í gildi. Að svo mæltu hef ég lokið máli mínu varðandi þessar brtt. meiri hl. fjvn. og vænti þess að brtt. verði samþykktar. Ég geri ekki ráð fyrir að ég taki aftur til máls nema eitthvert sérstakt tilefni gefist til við þessa umr. um vegáætlunina. Þess vegna vil ég segja bara tvö, þrjú orð í sambandi við till. sem hér liggur fyrir á þskj. 935 frá þm. Ragnhildi Helgadóttur. Ég verð að segja það, að mér finnst það gegna furðu þetta þm. ber fram till. um að fella niður fjárveitingu til brúargerðar sem þegar eru hafnar framkvæmdir við og er komin nokkuð út í vatnsfallið. Ég verð að segja, að það liggur við að hér sé um stjórnarskrárbrot að ræða.



Herra forseti. Við fyrri umr. um það mál, sem hér er verið að ræða, gerði ég nokkra grein fyrir því hvernig þáltill. um vegáætlun, sem lögð var fram fyrir rúmri viku, kom mér fyrir sjónir og hvað í henni fælist að mínum dómi. Hv. formaður fjvn. hefur nú gert grein fyrir afgreiðslu n. eða meiri hl. hennar á þessari till. Í öllum þeim önnum, sem verið hafa á Alþ., hefur að sjálfsögðu gefist lítill tími til að vinna að afgreiðslu þessa mikilvæga máls á þann veg sem þyrfti, og ekki gefst heldur tími til að gera vegáætlun þau skil sem vert væri nú við síðari umr. Fyrir skömmu hefur verið útbýtt nál. minni hl. fjvn., en að því standa fulltrúar Alþb., Alþfl. og SF. Fæstum hv. þm. hefur gefist tími til þess að lesa það nál. og mun ég því koma því til skila við þessa umr. um málið. Í till. til þál. um vegáætlun fyrir árið 1976–1979 er gert ráð fyrir 25% niðurskurði framkvæmda á þessu ári miðað við áætlaðar framkvæmdir samkv. núgildandi vegáætlun. Þessi niðurskurður kemur til viðbótar jafnmiklum niðurskurði á árinu 1975. Framkvæmdir í ár eru því samkv. þáltill. einungis um 56% af framkvæmdamagni á vegáætlun 1974. Í þáltill. um vegáætlun var þessi niðurstaða um óbreytta krónutölu framkvæmdafjár til nýrra hraðbrauta, þjóðbrauta og landsbrauta og um niðurskurð vegaframkvæmda um fjórðung fengin með því að auka lántökur um 52% á árinu 1976, eða úr 1050 millj. kr. í 1600 millj. Í þáltill. er gert ráð fyrir að 75% allra framkvæmda við nýja þjóðvegi byggist á lántökum, þ. á m. bráðabirgðalánum til eins eða tveggja ára, en greiðsla þeirra lána kemur til frádráttar framkvæmdafé þegar á árunum 1977 og 1978. Hinn 16. maí 1975 voru samþ. á Alþ. lög sem gerðu skylt að tekið yrði 2000 millj. kr. lán til framkvæmda við Norður- og Austurveg á næstu 4 árum eða 500 millj. kr. til jafnaðar á ári, í fyrsta sinn 1976. Var því slegið föstu að fjárhæðir þessar kæmu til viðbótar almennu framkvæmdafé á þessum árum. Þrátt fyrir samþykkt þessara laga um sérstakar framkvæmdir við Norður- og Austurveg var í þáltill. um vegaframkvæmdir á árunum 1976–1979 gert ráð fyrir að þessi fjáröflun, sem innifalin var í tekjuhlið áætlunarinnar, rynni til almennra vegaframkvæmda. Einungis með þessum hætti hafði ríkisstj: flokkunum tekist að halda óbreyttri krónutölu framkvæmdafjár til nýrra þjóðvega, en það jafngildir í reynd 25% niðurskurði. Eftir að þm. gerðu sér grein fyrir að hverju var stefnt með þessari uppbyggingu vegáætlunar, varð l.jóst að ríkisstj. var ókleift að afgreiða vegáætlun með venjulegum og Lögboðnum hætti. Stjórnarflokkarnir hafa því orðið að horfast í augu við þá staðreynd að þeir hafa komið málum Vegasjóðs í algert þrot á tveggja ára stjórnartíma sínum og eru ekki færir um að afgreiða vegaáætlun eins og lög standa til. Hefur því verið gripið til þess ráðs að áætla tekjur á pappírnum 100 millj. kr. hærri en gert var í þáltill. sem lögð var fram fyrir 10 dögum. Á þessari hækkun áætlaðra tekna af innflutningsgjaldi og þungaskatti hafa engar skýringar fengist eða frekari sundurliðanir. Jafnframt hefur verið ákveðið að skera niður áætluð framlög til verkfræðilegs undirbúnings um 20 millj. kr. eða um 16% og til vatnaskemmda og ófyrirséðs kostnaðar, um 30 millj. eða um 41%. Till. þessar eru algerlega óraunhæfar. Aukning framkvæmdafjár með þessum hætti er fullkomlega jafngildi þess að fóðra hund með bita af eigin rófu. Með þessum hætti er lagt til að framlög til nýrra þjóðvega hækki um 150 millj. kr. og á að verja þeirri hækkun til framkvæmda við Norður- og Austurveg, en framlög til annarra framkvæmda verða óbreytt og skerðast að raungildi um fjórðung frá árinu 1975. Enn skortir þá 350 millj. kr. til þess að staðið sé við lagaákvæðið um að 500 millj. kr. lánsfjáröflun til Norður- og Austurvegar á þessu ári verði raunverulega varið til þessara vega. Þess í stað er nú við það miðað að óbreytt fjárveiting að krónutölu til almennra vegaframkvæmda. sé m.a. byggð á 354 millj. kr. láni frá Norður- og Austurvegi og eigi að endurgreiðast á næsta ári eða árum, þannig að almennar framkvæmdir skerðist þá sem því nemur frá því sem ella yrði til þeirra varið. Þegar þessi óskapnaður allur lá fyrir varðandi vegáætlun fyrir árið 1976 og algert getuleysi blasti við varðandi næstu 3 ár, sem skylt er að gera áætlun um samkv. vegal., var uppgjöfin staðfest með flutningi frv. ríkisstj. um breytingu á vegal., þess efnis, að engin vegáætlun verði afgreidd eins og gildandi lög gera ráð fyrir, heldur verði tekjur og gjöld Vegasjóðs á þessu ári einungis samþykkt með bráðabirgðavegáætlun. Alþ. hefur einungis haft þáltill. um vegáætlun til meðferðar í rúma viku samtímis því að ríkt hafa á Alþ. meiri annir vegna fyrirhugaðra þingslita en áður hefur þekkst. Er því ljóst að ekkert svigrúm er til að ráða fram úr vandamálum Vegasjóðs á þessum fáu dögum. Afgreiðsla vegáætlunar er eitt hinna mikilsverðustu mála þingsins. Verður því mjög að átelja hvernig hæstv. ríkisstj. hefur staðið að afgreiðslu þessa máls eftir að stefna hennar í efnahagsmálum hefur komið Vegasjóði í algert þrot. Eftir tveggja ára stjórnarsetu hægri stjórnar undir forustu Sjálfstfl. blasir við í vegamálum æðiólík mynd en sú sem Sjálfstfl. gaf fyrirheit um áður en hann tók við stjórnarforustunni. Þá töldu forustumenn flokksins sjálfsagt að stórauka framlag ríkissjóðs til vegamála af þeim tekjum sem hann hefur af umferðinni í landinu. Slík úrræði til að efla hag Vegasjóðs heyrast ekki úr þeim herbúðum nú, enda hafa stjórnarflokkarnir ekki síður komið ríkissjóði í þrot en Vegasjóði þrátt fyrir síhækkandi tekjur ríkissjóðs af umferðinni. Þess má geta, að samtímis því, að ríkissjóður greiðir 1556 millj. kr. á árinu 1976 í afborganir, vexti og beint framlag vegna Vegasjóðs, nema tekjur í ríkissjóð af tollum og söluskatti af bifreiðum og bensíni 4200 millj. kr. Söluskattstekjur ríkissjóðs af bensíni og bifreiðum eru áætlaðar 1900 millj. kr. í ár og nema nærri jafnhárri upphæð og varið er til allra nýrra vegaframkvæmda. Hafa söluskattstekjur ríkissjóðs af bensíni og bifreiðum þá hækkað um nær 500 millj. kr. frá árinn 1975 á sama tíma og raungildi vegaframkvæmda lækkar um fjórðung. Eftir tveggja ára forustu Sjálfstfl. íríkisfjármálum er hag ríkissjóðs hins vegar svo komið þrátt fyrir síaukna skattheimtu að þaðan er engrar aðstoðar að vænta fyrir Vegasjóð. Má í því sambandi geta þess að samkv. nýjustu opinberum upplýsingum um skuldir ríkissjóðs og ríkisstofnana við Seðlabankann hafa þær enn aukist í marsmánuði s.l. um 1218 millj. kr. Vegna þess, hvernig hæstv. ríkisstj. hefur leikið Vegasjóð og ríkissjóð, verður ekki á svo örskömmum tíma, sem gefinn er til afgreiðslu vegáætlunar, spornað við því að stjórnarflokkarnir afgreiði málefni Vegasjóðs með þeim einstæða hætti sem þeir stefna að. Til þessa hefur jafnan við afgreiðslu vegáætlunar tekist að ná samstöðu þm. stjórnar og stjórnarandstöðu og heildarafgreiðslu málsins. Minni hl. fjvn. telur hins vegar að vegna þess hversu seint þáltill. um vegáætlun er komin fram að þessu sinni og hvernig að undirbúningi og afgreiðslu hefur verið staðið sé honum ókleift að afgreiða vegáætlunina á þann hátt sem meiri hl. fjvn. hefur nú ákveðið.



Herra forseti. Ég hef ekki miklu við að bæta það sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, frsm. minni hl. fjvn. Það verður þó aldrei áréttað um of með hvaða hætti staðið er að afgreiðslu vegáætlunar að þessu sinni. Það var mikið deilt í sambandi við afgreiðslu síðustu vegáætlunar á þau vinnubrögð sem þá voru uppi höfð, hvað áætlunin kom seint fram, en þetta tekur þó út yfir það sem þá var. Menn minnast þess líklega síðan í gær þegar uppi var haldið fundum hér í d. þingsins á sama tíma og þm. kjördæma hlupu milli húsa á fundum sínum til þess að koma kjördæmamálunum á hreint, þ.e.a.s. að skipta niður þeim upphæðum sem um er að ræða í fjárveitingum til framkvæmda í vegum á árinu 1976. Slík vinnubrögð eins og viðhöfð voru hér í gærdag eru auðvitað gersamlega óverjandi í sambandi við mál eins og þetta. Það er ótækt að þm. gefist ekki betra tóm til þess að ræða þessi mál og fjalla um þau heldur en gerðist að þessu sinni og hefur gerst áður, líka í sambandi við afgreiðslu síðustu vegáætlunar.  Það er ljóst að með þeirri afgreiðslu sem nú á að viðhafa á vegáætlun, ef vegáætlun skyldi kalla, hefur hæstv.ríkisstj. gersamlega gefist upp á því að standa að málum í sambandi við framkvæmdir í vegum eins og gert hefur verið á undanförnum árum. Hér er um bókstaflega uppgjöf að ræða. Mál Vegasjóðs eru komin í slíkan hnút að líklega áður en vegáætlun var lögð fram, sem þá var reiknað með til fjögurra ára, hefur hæstv. ríkisstj. og þá kannske fyrst og fremst hæstv. samgrh. gert sér grein fyrir því að það var gersamlega útilokað að afgreiða þá áætlun eins og málum var komið. Þetta er auðvitað fyrst og fremst vegna stefnu hæstv. ríkisstj. í þessum málum sem og öðrum að því er fjármál varðar, og kemur það engum á óvart. En aðalerindi mitt að þessu sinni var að gera með örfáum orðum grein fyrir brtt. sem ég ásamt þremur öðrum hv. þm. stend að í sambandi við þessa vegáætlun fyrir árið 1976, Það er um að ræða að enn einu sinni er reynt að fá fram breytingu sem ég og aðrir hafa talið sjálfsagða að undanförnu, þ.e.a.s. að upp yrði tekinn að nýju vegskattur sem lagður var niður fyrir nokkrum árum. Andstæðingar þessa máls hér á hv. Alþ. hafa að öllum líkindum á undanförnum árum talið að staða Vegasjóðs væri það góð að óþarfi væri að leita neitt á ný mið í sambandi við tekjur til framkvæmda. Ég trúi því vart að þeir hinir sömu, sem þessa afstöðu hafa haft til mála, hafi hana enn, miðað við þá mynd sem nú blasir við í sambandi við vegaframkvæmdir á árinu 1976. Ég a.m.k. get ekki með nokkru móti séð að það sé réttlætanlegt að hafna leið til tekjuöflunar eins og hér er um að ræða þegar málum er svo komið eins og nú er, að Vegasjóður og fjárveitingar til framkvæmda á vegum eru það langt niður úr öllu valdi að meira að segja hv. stjórnarþm. sjálfum blöskrar. Hér er gert ráð fyrir því sem sagt í þessari brtt. að upp verði tekinn nýr tekjuliður sem yrði veggjald. Þær tölur, sem hér eru á settar í þessari brtt., eru upp færðar með hliðsjón af því sem gerst hefur í verðlagsmálum frá því að Vegagerð ríkisins tók saman skýrslu um þessi mál fyrir líklega þrem árum, og hér er einungis gert ráð fyrir því að veggjald næðist þá til innheimtu síðari hluta þessa árs, þ.e. 1976. Samkv. þessu mundi það gefa röskar 32 millj. kr. á þessum síðari helmingi ársins, en kostnaður af því yrði um 4.5 millj. ef gengið er út frá sömu forsendum og fyrir lágu á sínum tíma, en hvort tveggja fært upp eins og ég sagði áðan. Þessi till. er til þess flutt fyrst og fremst að freista þess að ná í fjármagn nú til þess að hrinda í framkvæmd nýendurskoðuðum reglum um snjómokstur sem eins og hv. þm. minnast, hæstv. samgrh. lýsti hér yfir fyrir nokkru að tilbúnar væru, en eftir því sem gert er ráð fyrir í vegáætluninni, þá mundu þær ekki koma til framkvæmda fyrr en árið 1978. Með því að afla tekna á þennan hátt væri nú þegar á þessu ári hægt að hrinda í framkvæmd þessum nýju reglum sem eru, eins og hefur komið fram áður á hv. Alþ., mjög nauðsynlegar og verður vart lengur við unað óbreyttar reglur varðandi snjómokstur. Og ég verð að segja að mér fyndist það undarlegt ef hv. Alþ. neitaði á þessum tíma, með hliðsjón af því sem menn standa frammi fyrir, að leita fanga í þessum þætti tekjuöflunar til þess að bæta úr þessu brýna verkefni sem breyting á snjómokstursreglunum er. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa öllu fleiri orð hér um. Ég vænti þess að hvað sem er um fyrri afstöðu hv. þm., sem andvígir hafa verið þessari tekjuöflun, þá hljóti þeir að fallast á það nú að oft hefur verið þörf, en nú er nauðsyn. Ég vænti þess því að þessi till. nái fram að ganga og að það verði hægt með þessum hætti að koma í framkvæmd þeim nýju reglum varðandi snjómokstur. Ég vil aðeins, áður en ég lýk máli mínu, segja það um þá brtt., sem útbýtt hefur verið frá hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur, að sú till. er nokkuð góð svo langt sem hún nær. En ég er nú svolítið hissa á hæstv. forseta Nd. að hann skuli standa að flutningi á till. með þessum hætti, þar sem einungís er gert ráð fyrir því að fella niður 390 millj. kr., en hvergi að því vikið á hvern hátt eigi að fara með það fé sem þarna er um að ræða.  Ég skal svo ekki, herra forseti, hafa þessi orð fleiri.



Herra forseti. Við fyrri umr. þessa máls, sem hér er nú á dagskrá, vakti ég athygli á þeirri varhugaverðu stefnu sem till. hæstv. ríkisstj. um nýja vegáætlun markaði. Ég benti þá á að það lægi fyrir alveg ljóst að niðurskurður hefði orðið á s.l. ári, árinu 1975, miðað við framkvæmdakostnað í vegagerðarmálum, í kringum 30%, og nú væri enn lagt til með hinni nýju vegáætlun að raunverulegur niðurskurður framkvæmda mundi verða 25–30% aftur. Ég sagði þá að það væri alveg augljóst, að þetta fengi ekki staðist í reynd og það væri ekki hægt að una við áætlun, sem byggð væri upp á þennan hátt. Ég benti á það að þessi niðurskurður framkvæmda í sambandi við nýlagningu vega væri mun meiri en ætti sér yfirleitt stað í sambandi við opinberar framkvæmdir. Það er því að mínum dómi alveg ljóst mál að það er ekki hægt að víkjast undan því að gera sérstakar ráðstafanir til þess að afla meira fjár til framkvæmda í vegagerðarmálum. Það er ekkert annað en að lemja höfðinu við steininn að ætla að víkja sér undan því eða neita því. Þetta framkvæmdafé, sem nú er gert ráð fyrir á áætlun, getur ekki staðist. Ég benti á það í aths. mínum einnig, að það væri ekki aðeins það að framkvæmdafé til vegagerðar væri orðið svona lítið, heldur væri einnig verulegur galli á þeim till. sem fyrir lægju um skiptingu fjárins, þar sem svo er komið að það er gert ráð fyrir að rétt um það bil helmingur af öllu nýbyggingarfénu til vegagerðar gangi til hraðbrautaframkvæmda og þannig er hins vegar ástatt að sum kjördæmi landsins fá ekkert af þessum 50% sem ganga til hraðbrautaframkvæmda. Þannig er þessu t.d. varið á Austurlandi. Austurland fær ekkert af öllu þessu fjármagni, um helmingi þess sem gengur til nýbyggingar á vegum. Auðvitað er ekki hægt að búa við þetta lengi, og það er í rauninni alveg furðulegt, eins og ég benti á, að það skuli vera ráðh. úr hópi Framsfl., sem treystir sér til þess að koma fram með till. af þessu tagi ár eftir ár. Ég álít að það verði að takast á við þetta vandamál og viðurkenna það að stefna af þessu tagi fær ekki staðist, það á að breyta henni. Á það var einnig bent að í sambandi við þá vegáætlunartill., sem hér lá fyrir, var ekki farið eftir gildandi lögum sem Alþ. hefur samþ. um happdrættislánsfé til vegagerðar, þar sem skýlaust er mælt svo fyrir að því fé, sem kemur inn með þeim hætti, eftir þessari fjáröflunarleið, á að verja í ákveðna vegi og í ákveðnum hlutföllum. En vegáætlunin, sem lögð var fram, tók ekki tillit til þessara laga. Nú er það staðreynd að féð er boðið út, það er auglýst sem happdrættislánsfé til vegagerðar, og ég hygg að það verði aflað fjár samkv. þeirri leið sem nemur í kringum 500 millj. kr. á þessu ári, eins og gert var ráð fyrir. Þá hefðu samkv. þessum lögum, sem ég vitna til, 2/3 af þessu fjármagni átt að renna til Norðurvegar, þ.e.a.s. til vegagerðarinnar frá Reykjavík til Akureyrar, og til Austurvegar, til vegagerðarinnar frá Reykjavík til Austurlandsins um Suðurland. En tillit til þessa er ekki tekið í vegáætlun. Við frekari athugun málsins hefur hæstv. ríkisstj. komist að þeirri niðurstöðu, að sú áætlun, sem hér var lögð fram til vegáætlunar fyrir næstu 4 ár, það væri engin leið að samþykkja þá áætlun, og hefur tekið upp þá aðferð að samþykkja aðeins vegáætlun fyrir yfirstandandi ár, árið 1976, en hverfa frá því, sem áður var ákveðið í lögum, að gera einnig áætlun fyrir árin 1977, 1978 og 1979. Þetta er auðvitað neyðarleið, að hafa þennan hátt á. Ég álít að þessi neyðarleið sé þó skömminni skárri heldur en fara að samþykkja vegáætlun í þeim búningi sem hún var hér lögð fyrir, því að það tel ég að hefði verið alveg fráleitt. En með því að gera aðeins vegáætlun fyrir yfirstandandi ár, þá má segja að það sé ekki stefnt til mikilla breytinga, því að raunverulega er í gildi vegáætlun fyrir yfirstandandi ár. Hún lá nú aðeins fyrir til endurskoðunar. Nú hefur meiri hl. hv. fjvn. lagt til að taka þó tillit til laga um Norður- og Austurveg og happdrættislánsfjárins með þeim hætti að taka inn á vegáætlun þessa árs 150 millj. kr. og skipta þeirri fjárhæð í samræmi við það sem segir í lögunum. En auðvitað er ljóst að þetta er eigi að síður brot á lögunum, því að í þeim segir alveg skýrum orðum, í 7. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Fjármunir þeir, er inn koma fyrir sölu happdrættisskuldabréfanna, skulu renna til Vegasjóðs og skal þeim varið að 2/3 hlutum til að greiða kostnað við gerð Norðurvegar milli Akureyrar og Reykjavíkur og að 1/3 hluta til að greiða kostnað við gerð Austurvegar milli Reykjavíkur og Egilsstaða um Suðurland.“ Hér stendur að þetta skuli gera. Féð kemur inn, það er boðið út, þetta er samkv. lögum, og vegáætlun getur ekki breytt þessu. En við þetta er ekki staðið. Það er að vísu ákveðið að verja hluta af þessu fjármagni samkv. lögunum, en geyma annan hluta eða lána hann almennt Vegasjóði til annarra framkvæmda. Það verður auðvitað að vona að þetta verði leiðrétt síðar þó að svona sé farið að í þetta skiptið í algerri nauðvörn og það verði staðið við þessa löggjöf í reynd á áætlun fyrir næstu ár. Auðvitað kemur í ljós við meðferð þessa máls það, sem ég sagði við fyrri umr. málsins, að það er ekki hægt að víkja sér undan því lengur að það verður að afla meira fjár til framkvæmda. Það er ekki hægt að reka Vegasjóð á næstu árum með því fjármagni sem hann hefur yfir að ráða nú. En auk þess sem afla þarf frekari tekna til Vegasjóðs, þá er ég einnig á því að það verði að taka upp aðra skiptingu þessa fjár en við er miðað í þessari áætlun og var miðað við í áætluninni fyrir 4 árin. Það verður ekki unað við það að um helmingur þessa fjármagns renni til hraðbrautaframkvæmda. Það er óréttlátt. Það verður því að lækka það hlutfall sem fer til hraðbrautaframkvæmdanna, en auka hins vegar fjármagn til þjóðbrauta og landsbrauta. Það er alveg óhjákvæmilegt að gera það. Með því er ég ekki að segja að það sé ekki nauðsynlegt að leggja hraðbrautir í landinu og sinna þeirri vegagerð líka, en það er ekkert réttlæti í því að skipta þessu fjármagni á þennan hátt. Þessi mál eru að komast í slíkt öngþveiti víða á landinu að það verður að breyta þessari skiptingu. Ég hef bent á það áður að auðvitað verður einnig að standa við þær áætlanir sem samþykktar hafa verið og gerður hefur verið samningur víð stjórnvöld um að framkvæma, eins og t.d. Austurlandsáætlun. En það stendur mjög upp á að það sé staðið við þann samning sem gerður var á sínum tíma við ríkisstj. um Austurlandsáætlun. Það var reynt að standa við þá áætlun lengi vel, en nú hefur þetta dregist mjög mikið og stendur hér mikið upp á. Og það er vitanlega ekki hægt að taka því þegjandi þegar lögð er fram till. um að svíkja framkvæmdir í þessum efnum, eins og að framkvæma Austurlandsáætlun, verulega frá því sem orðið er. En það kalla ég ef á að teygja það í 4 ár enn að framkvæma þá áætlun sem átti raunverulega að ljúka samkv. samningi þar um á árinn 1975. Auðvitað verður að reyna að standa við þessa áætlun sem þannig hefur verið umsamið. Það er ekki hægt að lækka fjárveitingu til hennar jafnt og þétt eins og hér var till. uppi um. Hið sama gildir um Norðurlandsáætlun, að það verður líka að reyna að standa við þá áætlun að því leyti sem hún hefur verið samþykkt af stjórnvöldum. Mér er það alveg ljóst að eins og staðið er að afgreiðslu þessa máls nú, þá er ekki um mikið að tala annað en ræða hér nokkuð um þessa stefnu almennt. Hér er alveg bundin fjárhæð, raunverulega þegar samþykkt, því að í gildandi vegáætlun fyrir þetta ár, sem enn er í gildi og er aðeins í endurskoðun nú, er búið að ákveða það fjármagn sem úr er að spila til hraðbrauta og til þjóðbrauta og landsbrauta, og í þessari endurskoðun er harla lítið hægt að gera. En aðalatriðið er að mínum dómi að menn viðurkenni það nú, þegar á síðan að takast á við áætlun fyrir allt áætlunartímabilið, þ.e.a.s. fyrir árin 1977, 1978 og 1979 sem væntanlega verður þá gert á næsta hausti, næst þegar Alþ. kemur saman, að viðurkenna að það þarf að leita að meira fjármagni ef á að vera hægt að komast úr þessum vandamálum og það þarf að breyta um stefnu í sambandi við ráðstöfun á fénu. Ég hef heldur enga trú á því að þegar verður farið að takast á um þessi mál hér á Alþ., þá geti skapast samstaða um það að leysa þessi þungu fjárhagsmál á þeim grundvelli að helmingurinn af nýbyggingarfénu eigi að renna í hraðbrautir. Það er ábyggilega ekki grundvöllur fyrir því á Alþ. þó að við ætlum að sinna þeim málum einnig um leið að sanngjörnum hluta. Ég hef með þessum orðum lýst minni almennu afstöðu til þessara mála og hvað ég álít að þar þurfi að gera. Ég er fyrir mitt leyti reiðubúinn til samstarfs og ég veit að það er minn flokkur, reiðubúinn til samstarfs við stjórnvöld um að takast á við þessi vandamál, af því að okkur er alveg ljóst að það verður ekki staðið að afgreiðslu þessara mála í þessu formi öllu lengur. En þá þarf líka að gefa sér tíma til þess að leysa málið. Þetta mál ætti að leggja fyrir Alþ. strax á næsta hausti, svo að nægur tími sé til stefnu, og leita eftir eins breiðu samkomulagi og mögulegt er á Alþ. um bað að afla fjár til þessara allra nauðsynlegustu framkvæmda og reyna að ná samkomulagi um skiptingu á þessu fé eftir því sem mögulegt er. En það vil ég taka fram hvað mig áhrærir, að bað getur ekkert samkomulag orðið við mig um það að fylgja þeirri stefnu sem mörkuð er í síðustu vegáætlun og þessari sem hér liggur fyrir. Ég tel þá stefnu alranga.



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt með því að taka undir það, sem kom fram hjá síðasta hv. ræðumanni, að sú stefna, sem hefur verið ríkjandi undanfarin 2– 3 ár og er í vaxandi mæli í vegáætlun, að verja meira og meira af því fjármagni, sem fæst til nýbyggingar vega, í hraðbrautir, er algerlega óbolandi og ég trúi því ekki að hv. Alþ. fallist á þá stefnu ef hún væri skoðuð sem slík rædd og afgreidd hér. Þetta hefur þróast með ýmsum ákvörðunum. T.d. var stórt stökk tekið með samþykkt síðasta Alþ. að taka 2000 millj. kr. happdrættislán til Norður- og Austurvegar sem að sjálfsögðu fellur að verulegu leyti saman við meginhraðbrautakerfi landsins. Ég ætla hins vegar ekki að ræða þetta. Þótt ég vilji taka undir það sem hér hefur verið sagt að þessu leyti, þá stend ég ekki upp til að ræða þetta fyrst og fremst. Ég bind helst vonir við að endurskoðun vegalaga, sem nú er fram undan, lagfæri þetta. Ég hygg að hæstv. ráðh. geri sér fulla grein fyrir því að þessi þróun er fyrir ýmsa landshluta óþolandi og því hefur hann beitt sér fyrir því að vegalög verði endurskoðuð og sú áætlun, sem nú liggur fyrir, aðeins gerð til eins árs. Ég bind vonir við að þar fáist á nauðsynleg leiðrétting. Það má kannske bæta því við, að ef þessi þróun er erfið fyrir Austfirðina, þá er hún öllu erfiðari fyrir Vestfirðina. Ef ég man rétt eru þó Austfirðir með í Norður- og Austurvegi, en Vestfirðir eru það að sjálfsögðu ekki og þeir hljóta 30 millj. af rúmlega milljarði sem á að fara í hraðbrautafé og síðan aðeins sinn hundraðshluta, 16%. af því sem fer í þjóðbrautir og landsbrautir. Ég held því að þessi mynd, þótt í fáum orðum sé upp dregin, hljóti að sýna hvernig þetta þróast fyrir þann landshluta sem ég er fulltrúi fyrir. En ég stend upp fyrst og fremst til þess að lýsa furðu minni á því sem hér kemur fram um Norðurlandsáætlun og ekki síst í nál. frá meiri hl. fjvn. bar sem segir: „Um hinar einstöku áætlanir, Norðurlandsáætlun og Austurlandsáætlun. er bað að segja að þær ern samkv. till. áætlanadeildar Framkvæmdastofnunar og hæstv. samgrh.“ Í l. um Framkvæmdastofnun ríkisins, bæði þeim sem áður voru og þeim sem nú hafa verið samþ., segir í 3. gr., 4. lið, með leyfi forseta, um verkefni stjórnar Framkvæmdastofnunar: „að fjalla um og samþykkja allar áætlanir, sem stofnunin gerir, áður en þær eru sendar ríkisstj.“ Um þessa áætlun, sem núna kemur fram, hefur aldrei verið fjallað í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins, og ég sé ekki betur en þetta sé hrein lögleysa sem hér kemur fram. Ég ætla að vísu ekki að fara mörgum orðum um þá skiptingu sem þarna er um að ræða, en þó geta þess að ég sit í stjórn Framkvæmdastofnunar, en fékk í hendurnar hér á hv. Alþ. plagg til framkvæmdaráðs og Vegagerðar ríkisins frá áætlanadeild um skiptingu Norðurlandsfjár allt fram til 1979. Í upphaflegu mati á þörf hinna ýmsu byggðarlaga á Norðurlandi var talið að þörf Strandabyggðar væri einhvers staðar á milli 8 og 10% af heildarfjárþörfinni, í þeirri frumáætlun sem kom fram 1973. Síðan hefur þetta smám saman verið endurskoðað og arðsemi reiknuð út af miklu kappi, og það vakti dálitla furðu einu sinni þegar einn hluti af Strandavegi, þ.e. um Prestbakka, var reiknaður í arðsemina 0 - það hlýtur þá að þýða að þann vegarkafla á ekki að leggja, og menn skildu ekki beinlínis hvernig þeir áttu þá að komast norður á Hólmavík. En þannig hefur þetta smám saman verið reiknað niður og í þeirri áætlun, sem nú er búið að útbýta án þess að rædd hafi verið í stjórn stofnunarinnar, er hetta smám saman lækkað til Strandabyggðar úr 20 millj., sem bað var á síðasta ári. niður í 10 nú og síðan 1978 niður í 4 og 1979 niður í 4 milli., þ.e.a.s. rúm 2% af heildarfjármagninu. Ég skal að vísu geta þess að í vetur var útþýtt til stjórnarinnar mjög mikilli skýrslu og þykkri um Norðurlandsáætlun, en henni var aðeins útbýtt og um hana hefur aldrei verið fjallað. Ég hafði hugsað mér að taka þetta mál upp á fundi sem átti að vera í morgun, en honum var frestað til föstudags og til þess gafst þá ekki tækifæri. Ég vil einnig geta þess að ég hef farið yfir þessa skýrslu og öll þau plögg sem ég hef um Norðurlandsáætlun. Það þarf að gera enn þá ítarlegar áður en þetta verður rætt ef það verður rætt af stjórn Framkvæmdastofnunarinnar, ef það verður einhvern tíma. Ég fæ ekki séð að í þessu mati sé t.d. tekið tillít til þessara 2000 millj. eða þess hluta þar af sem á að fara til Norðurlandsins. Ég ann Norðurlandinu fyllilega að fá verulegt fjármagn í sína miklu vegi, enda hefur ákaflega mikið verið unnið þar upp á síðkastið, eins og í Húnavatnssýslunni, og skulum við allir fagna því. En ég fæ ekki séð að slíkir hlutir séu teknir þarna með. Getur verið að mér hafi yfirsést. En það hlýtur þó, ef þetta er rétt hjá mér, að hafa veruleg áhrif á skiptingu á þessu fjármagni. Og hitt skal ég svo segja, að það er náttúrlega orðið hlægilegt að vera þarna með 175 millj. og 177 millj. í sérstökum áætlunum af 4 milljörðum. Nú veit maður ekki til hvers þetta er, þetta hefur ekkert hækkað og það er kannske langeðlilegast að fella þetta bara inn í hina almennu áætlun. Ég hugsa að það sé það skynsamlegasta. En sem sagt, slík vinnubrögð sem þessi eru að mínu áliti alger lögleysa, og þó að ég ætli ekki að bera hér fram neina brtt.. því að ég veit ekki satt að segja hvernig það verði gert, þá sýnist mér þó að stjórn Framkvæmdastofnunar hljóti að fjalla um þetta, og ef hún kemst að annarri niðurstöðu, þá hlýtur skipting þessa fjármagns að verða önnur en er upplýst í þessu plaggi.



Herra forseti. Ég skal vera mjög stuttorð. Ég ætla mér ekki að gera vegáætlun að umtalsefni hér í einstökum atriðum. Ég vil aðeins taka undir þau meginsjónarmið, að ég tel þessa þróun um hið síaukna hlutfall hraðbrauta í okkar ráðstöfunarfé til vegamála mjög varhugaverða. Ekki þar fyrir, að hraðbrautir og góðir varanlegir vegir eru auðvitað góður og æskilegir í sjálfu sér. En það er staðreynd að þetta óhæfilega mikla fjármagn til hraðbrautanna verður til þess að öðrum vegum, þjóðbrautum og landsbrautum, er haldið í algeru svelti. Það liggur í augum uppi og þarf ekki að fjölyrða frekar um það. Vonandi er að ný vegalög muni breyta stefnunni í þessum efnum. Ég verð því miður að segja að það litla, sem ég hef heyrt af störfum þeirrar n. sem hefur unnið að gerð nýrra vegalaga, bað finnst mér ekki gefa ástæðu til bjartsýni. Það liggur og í augum uppi að fjármögnun Vegasjóðs verður að taka til endurskoðunar þannig að hann sé að einhverju leyti hlutverki sínu vaxinn og þurfi ekki að vera svo átakanlega háður lánsfé eins og hann er í dag. Ég hef leyft mér að bera fram smá brtt. sem er til komin í tilefni af brtt. á þsk3. 935 frá hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur sem hljóðar á þá leið, að Vesturlandsvegur um Borgarfjörð, sá liður skuli felldur niður. Ef svo kynni nú að fara að þessi fjárfúlga liggi á lausu og það væri ekkert sérstakt brúk fyrir hana neins staðar annars staðar, þá langar mig til þess að gera till. um í brtt. þeirri, sem ég er með, að brtt. á þskj. 935 orðist þannig að í stað orðanna „Liðurinn fellur niður“ komi: Texti liðarins orðist svo: Djúpvegur. - Þetta er stórt og mikið verkefni, þörfin er brýn, ótvíræð og okkur Vestfjarðaþm. finnst 25 millj. kr. framlagið til Djúpvegar í rýrasta lagi. Ég leyfi mér að leggja þessa brtt. fram hér til góðfúslegrar athugunar.



Herra forseti. Ég ætlaði nú raunverulega ekki að taka til máls við þessa umr. og ætla ekki að ræða þáltill. sjálfa, en ræður tveggja eða þriggja hv. þm. hér í kvöld hafa gefið mér tilefni til þess að segja örfá orð. Þegar hv. þm. Karvel Pálmason mælti hér fyrir brtt. sinni um álagningu veggjalds, þá komst hann að orði eitthvað á þá leið, að oft hefði verið þörf, en nú væri nauðsyn og að andstæðingar veggjaldsins til þessa hlytu nú að greiða atkv. með þessari till. vegna ástands Vegasjóðs, að því er mér skildist. Satt að segja gat maður komist við af umhyggju hv. þm. vegna þessa bágborna ástands Vegasjóðs. En nú langar mig til þess að spyrja hv. þm., vegna þess að það kom ekki fram í ræðu hans, af hvaða umferð á að innheimta þetta gjald, af hvaða vegum á að innheimta gjaldið. Gjarnan vildi ég líka vita hvaða hugmyndir hv. þm. hefur um upphæð gjaldsins á hinar ýmsu stærðir bifreiða sem um vegina aka. Það er ekki nóg að segja í þessari till. að veggjaldið muni gefa Vegasjóði 32.1 millj. kr. það sem eftir er af árinu. Það verða að fylgja þessu einhverjar skýringar. Ég held nefnilega að bifreiðaeigendur, sem um þessa vegi koma til með að aka, vilji gjarnan fá að kynnast umhyggju hv. þm. Karvels Pálmasonar fyrir þeim. En ég vil aðeins segja hv. þm. það, að við, sem höfum verið andvígir álagningu veggjalds, erum það enn þá vegna þess að víð höfum alveg óbreyttar skoðanir á þessari óréttlátu skattheimtu sem veggjaldið er. Satt að segja nenni ég ekki að fara að telja upp allar þær ástæður sem við höfum máli okkar til stuðnings. En það er sem sagt enn reynt að koma hér á skattheimtu sem vart þekkist nokkurs staðar, nema í ýmsum þjóðlöndum að vísu á vegum sem eru þá yfirleitt í einkaeign og eru lagðir af einkafyrirtækjum og greiddir af fjármagni sem kemur inn fyrir þetta veggjald. Ég vil aðeins ráðleggja hv. þm. Karvel Pálmasyni að heita nú sjálfum sér því, þegar þessi till. hans hefur verið felld, að reyna nú ekki aftur. Það er nóg komið af þessum fíflaskap hér á hv. Alþ. Ég þarf ekki að segja í sjálfu sér fleira um þessa till. Ég varpaði fram þessum spurningum í upphafi máls míns til hv. þm., en ég vil aðeins segja að það skiptir mig í raun engu máli hvort hann svarar þeim, vegna þess að ég held að bað geti ekki orðið vit í svörunum hvort eð er. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson sagði í ræðu sinni. að það þyrfti að lækka framlag til hraðbrauta. en auka til þjóðbrauta. Ég held að hann hafi svo bætt við að ekki væri þar með sagt að ekki ætti að leggja hraðbrautir. En inntakið í máli hans var að það þyrfti að leita að meira fjármagni og fyrst og fremst að breyta um stefnu við ráðstöfun fjárins, breyta stefnunni í þessa átt sem hann sagði, að lækka hraðbrautaframlagið, en auka til þjóðbrauta. Að sjálfsögðu tók hv. þm. Steingrímur Hermannsson undir með hv. þm. Lúðvík Jósepssyni og talaði um þessa óþolandi stefnu sem flokksbróðir hans, hæstv. samgrh., rekur. Þetta minnir mann á stefnu annars flokksbróður hv. þm. Steingríms Hermannssonar, hæstv. utanrrh., hún fer eitthvað á svig við stefnu þm. líka. En hvað eru þessir hv. þm. raunverulega að segja. Mér sýnist þeir vera að segja það, að við eigum að aka áfram á moldarvegunum, við eigum að aka á vegum sem eru þá ófærir nánast allt árið. Aukin bifreiðaeign landsmanna hefur að sjálfsögðu í för með sér aukna umferð, - umferð sem vegirnir, eins og þeir eru nú, þola ekki, og þessi aukna umferð kallar á það að vegirnir verði lagðir slitlagi. Hin aukna umferð og aukin bifreiðaeign þýðir auðvitað líka auknar tekjur í Vegasjóð, þar með fæst meira fé til vegagerðar, og vaxandi hluta af því fé er nauðsynlegt að verja til hraðbrautaframkvæmda. Annars hljóta vegirnir að verða ófærir allt árið, eins og ég sagði áðan.



Herra forseti. Ég vil nú byrja mál mitt á því að þakka hv. fjvn. fyrir störf hennar og það mikla álag sem fjvn.-menn hafa lagt á sig í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Þeim hefur verið fullkomlega ljóst að það hefur verið erfiðleikum háð að ná fjármagni til þess að koma áfram þeirri áætlun sem við þó erum með nú, og veit ég að hjá þeim er meiri skilningur á því heldur en hjá flestum öðrum. En ég vil sem sagt færa þeim öllum þakkir, bæði meiri hl. og minni hl., í þessu starfi þeirra og veit að það hefur verið mikið sem þeir hafa þurft á sig að leggja. Þótt margt hafi nú komið fram í umr. með ýmsum hætti, þá hefur það þó glatt mig verulega að allir hv. þm. eru sammála um að það þurfi meira fé til veganna. En það hefur einmitt verið mjög áberandi á þessu ári að því væri lýst yfir að það ætti að draga úr fé til vega, en ekki auka það. Og það var eitt af því sem kom fram í umr. hjá samtökum vinnumarkaðarins sem kölluð voru og ávítuðu ríkisstj. fyrir það. Ég hef aldrei tekið þær ávítur mjög alvarlega, enda hefur mér skilist að það væri afskaplega erfitt að sameina það að draga úr slíkum framkvæmdum og halda þó fullri atvinnu, eins og var þó höfuðkrafan. Áður en ég segi meira um þessi mál vil ég taka það skýrt fram, að það er rétt með farið að það er stefnt að því að bjóða út 500 millj. af happdrættisfé vegna Norður- og Austurvegar. Það er búið að bjóða 300 millj. út og það mun þegar selt, en hitt er eftir, en að því er stefnt. Hins vegar skiptum við hér ekki nema 160 millj. kr. inn á þessi svið, og auðvitað var það hugsun okkar að fá þetta til viðbótar því sem fyrir var þó að það hafi ekki tekist sem skyldi vegna okkar fjárhagslegu erfiðleika nú. Það var ekki talið vogandi að bjóða út meira eða afla meira lánsfjár til vegagerðar á þessu ári. Hins vegar er samkomulag um að þessar 350 millj., sem fram úr standa, eru eign Norður-, Austur- og Vesturvegar, hvernig sem við höfum það nú, og ber Vegasjóði að skila því síðar, en ekki hefur verið um það samið hvenær það yrði gert og verður að reyna að haga því svo, eins og nú var reynt að gera, að það raski ekki þeim framlögum til annarra svæða sem það hefði gert verulega ef þetta hefði verið tekið núna, allar 500 millj., og aðeins sett inn á þetta svæði. Er ég þakklátur fyrir að samstaða tókst um þetta. En að sjálfsögðu var alltaf gert ráð fyrir því að skipta þessu í vegáætluninni í meðferð fjvn., en vegna þess að við höfðum ekki meira við að bæta heldur en gert var þó og þurftum svo mikið að auka við vegna vegaviðhaldsins og slíkra hluta, sem þó er of lítið að gert, þá var þetta ekki sundurliðað í upphafi, en tekið skýrt fram að þetta er fengið með þessum hætti, aðeins 150 millj. af þessum 500 er ráðstafað nú á þau vegasvæði sem til stendur, að það gagni til, hitt bíður síðari tíma. Ég vil svo í sambandi við það, sem sagt hefur verið um rýrnunina á framkvæmdamætti vegafjárins á milli áranna 1975 og 1976, geta þess, þar sem vegamálastjóri hefur reiknað það út, að þetta er nú ekki eins svart og ég hélt það vera, þótt nógu svart sé það. Þá er þetta þannig, að magnbreytingin á milli áranna 1975 og 1976 í vegaviðhaldi er 1.8%, en hækkun er þarna þó nokkur, í nýbyggingum vega er það 16.7% og í brúm er þetta 19%. Þetta eru öruggar tölur. Ég hafði áður haft samband við Vegagerðina um þetta og svo fengið líka tölur frá Framkvæmdastofnuninni og hafa þessar tölur nú verið bornar saman og þá er útkoman þessi. Ég vil svo endurtaka það, sem ég sagði við fyrri umr. þessarar vegáætlunar, að á s.l. sumri skipaði ég n. til þess að endurskoða vegal. því að mér var fullkomlega ljóst að það er ekki hægt að framkvæma þessi mál, svo að í nokkru lagi sé, nema breyta vegal. frá því sem þau eru nú. Og þetta reyndi ég að gera á eins breiðum grundvelli og hv. 2. þm. Austurl. talaði um, með því að taka þm. úr öllum flokkum sem eiga fulltrúa á hv. Alþ. og einnig að dreifa þeim um landið eins og tök voru á. Það var kannske ekki alls kostar auðvelt að koma þessu fyrir, t.d. hjá minnsta flokknum sem hafði tvo þm. Ég vildi ekki velja tvo úr sama kjördæmi og varð því að hagræða því þannig að þetta mætti takast. Þessi n. var búin að gera drög að breytingum snemma á s.l. vetri, en í meðferð flokkanna var ekki hægt að fá um þetta samstöðu og ekkert óeðlilegt þó að hv. þm. þyrftu sinn tíma til þess að skoða þessar breytingar. Hins vegar voru undir lokin komnar upp hugmyndir hvernig með mætti fara, og þessi n. heldur áfram að vinna undir forsæti ráðuneytisstjórans í samgrn. og vegamálastjóra með þessum hv. þm. Ég geri mér vonir um að það takist nú að ná samstöðu um þetta og þegar búið er að fá ramma að þessu væntanlegu frv., sem n. gæti staðið sæmilega að, þá mun ég gefa þeim þm., sem eru hver úr sínum flokki, kost á því að senda samþm. sínum þetta, eins og ég mun gera við mína þm. Hins vegar tek ég það fram að slíkar till., sem ekki væru þá afgreiddar, mættu náttúrlega ekki fara í blöð eða til birtingar, heldur yrðu sendar sem trúnaðarmál til þess að þm. gætu átt auðveldara með að taka afstöðu til þessara mála. Mér er það líka fullkomlega ljóst, eins og hefur komið fram hjá fleiri þm. og komið hefur fram í ræðum mínum um þessi mál, að það verða ekki frekar í vegum heldur en í öðru gerðir hlutir án fjármagns. Og okkur skortir meira fjármagn, um það er ekkert að efast. Hins vegar vitum við, að við erum í öldudal þar um og því höfum við þrengt að okkur eða ekki látið að óskum okkar í þessum efnum svo sem við vildum gera. En að þessum málum verðum við að vinna, og það gleður mig stórum að heyra að það er almennur áhugi á því að gera þetta. Þess vegna treysti ég því að okkur takist að sameinast um fjáröflun til Vegasjóðs, enda er ljóst að það verður að koma til tekjuöflun ef vel á að fara, því að því eru takmörk sett sem við getum framkvæmt fyrir lánsfé í sambandi við vegina, þó að ég hins vegar taki það fram að það verðum við einnig að gera. Ég ætla ekki að fara hér að ræða um hraðbrautir, þjóðbrautir og landsbrautir vegna þess að ég er búinn að gera svo oft grein fyrir því í hverju þessar breytingar liggja. Þær liggja bara í umferðarþunganum, sem við köllum. Vegurinn, sem í dag er þjóðbraut, getur orðið hraðbraut á morgun bara vegna aukinnar umferðar, sem stafar af því að bílum okkar fjölgar óðum, svo að ekki þarf þar um að ræða. Þetta vita allir. Þess vegna er nauðsynlegt einmitt að gera breytingu á sjálfum vegal. því að þetta kerfi, sem var gott hjá okkur 1960, hentar ekki lengur. Út af því, sem hv. 2. þm. Vestf. sagði hér áðan, þá má ekki minna vera en vegamálaráðh. fái áætlanirnar ef hann á að samþykkja þær, og ætla ég ekki að fara frekar út í það. Hitt vil ég svo segja, að ég ætla nú ekki að fara að eyða löngum tíma í að ræða þær till. sem hér hafa komið fram, vil þó víkja að till. hv. 5. þm. Vestf. og þeirra sem með honum eru. Ég vil taka það fram þó að ég á sínum tíma hafi staðið að því að gera till. um að tekið yrði umferðargjald af vegum sem væru með varanlegu slitlagi, þá mun ég ekki standa að slíkri till. nema það sé undirbúið áður en vegáætlun er lögð fram, hvort sem einn eða annar flytur, vegna þess að um þessa hluti vil ég hafa eðlileg vinnubrögð. Það auðvitað breytir ekki því hvað hv. þm. vill um þá hluti, en það segir ekki að slík hugmynd geti ekki komið til greina við vissar aðstæður. Ég gæti farið út í það að ræða prósentuskiptingu á milli kjördæma, en ég ætla ekki að eyða tíma í það núna. Ég get látið þá ágætu vini mína hér, hv. þm., sem eru að ræða um þetta hafa þetta allt frá 1965–1976 með brúnni yfir Borgarfjörð, og þá verð ég að biðja bara eitt kjördæmi afsökunar á hvað það er lágt og það er Vesturland.  Út af till., sem hér hefur komið fram frá hv. 5. þm. Reykv. um að fella niður framlag til brúargerðar yfir Borgarfjörð, þá var mér næst að álykta tvennt: Í fyrsta lagi héldi hv. 5. þm. Reykv. að þetta væri séreign fyrir mig, ég ætti þessa brú einn og þess vegna væri best að taka af mér þessa fjárveitingu. Ekki er ég alveg viss um, hv. 5. þm. Reykv., að samherjar þínir þar efra mundu vilja útskýra það með þeim hætti. Og ekki er ég heldur víss um að það þyki gott form á þskj. að fella niður þessi útgjöld án þess að gera upp vegáætlunina tekjumegin líka því að þar væri komin slagsíða á með þessum hætti, og þá veit ég ekki nema formið væri orðið gallað eins og hefur nú verið talað um hjá sumum ráðh., embættismönnum og þm. hér á þessum drottins degi, og sú kennslustund, sem við höfðum í þeirri fræðigrein í dag, ætti þá að ná eitthvað víðar. En út af þessu ætla ég ekki að fara að eyða neinum orðum. Ég veit að hv. þm. eru raunsæir. Og það þarf enginn að halda að þó að hann vildi eitthvað fara að reyna að koma við skapið í mér með þessu, þá gerðist það með öðrum hætti en að gleðja mig. Og ég er ekki alveg víss um að það hafi verið hugsunin. En hafi það verið, þá þakka ég kærlega fyrir það. En ég segi hv. þm. það, að þetta tal um veginn fyrir Borgarfjörð læt ég mér í léttu rúmi liggja að öðru leyti en því, að ég kviði því ef úrlausnin verður á eftir því sem gamli vegurinn og gömlu brýrnar þola. Og alveg er ég nú víss um það, að vinur minn ágætur, hv. 5. þm. Vestf., það mundi nú heyrast í hinum yfir Hvítá ef hann kæmi að brúnni og kæmist ekki yfir vegna þess að hún hefði dottið niður.

Færi bara aðra leið.

Það er kostnaður við 80 km til viðbótar og á þeirri leið eru enn þá eldri brýr sem mundu bila líka. Ég skal svo ekki þreyta hv. þm, lengur með tali um þessa vegáætlun. Ég endurtek það, sem ég hef áður sagt, að ég þakka hv. þm. fyrir störf þeirra í sambandi við þetta mál. Það er engum ljósara en mér að það hefur verið lítill tími til þess, og ég harma það ekki þótt við höfum verkefni fram undan samtímis í nýjum vegalögnum og nýrri vegáætlun. Mér finnst fara vel á því að svo verði.



Herra forseti. Það var aðeins örstutt ræða sem ég ætlaði að halda til að fylgja úr hlaði þessari litlu brtt. minni, en ég fékk raunar í ræðu hæstv. ráðh. tvö tilefni til þess að standa hér upp. Hann nefndi tvö atriði sem voru í sjálfu sér alveg eðlileg. Annað er formsatriði. Ég hafði raunar komið auga á að það þskj., sem hér var útbýtt í kvöld með till. frá mér, var formleka ekki rétt, þetta var alveg rétt ábending hjá hæstv. ráðh., og ég hafði beðið skrifstofuna að forma leiðréttingu fyrir mig þannig að ég gæti lagt það hér fram. Ég bið hæstv. forseta að meta það hvort muni vera réttara að láta prenta upp þskj. með þeirri leiðréttingu eða honum sýnist réttara að ég dragi til baka till. þá sem hér var útbýtt í kvöld. Það gildir mig einu, einungis að till. verði rétt upp borin. En rétt hljóðar hún svona, með leyfi hæstv. forseta: „a. Við 2. tölul. 1.2.1. Almenn lánsfjáröflun. Fyrir „1350“ kemur: 960. b. Við 3. tölul. sundurliðun 2.3.1. Hraðbrautir. 1. Vesturlandsvegur 05 Um Borgarfjörð. Liðurinn fellur niður.“ Í þessu formi er till. rétt og eins og hún var upphaflega hugsuð. Tilgangurinn með flutningi þessarar till. er alls ekki að koma við skapið í hæstv. samgrh. Honum hefur e.t.v. fundist eða hann talið að ég hefði ástæðu til einhvers slíks. Ég hef þegar deilt við hæstv. ráðh. í sambandi við annað mál. Ég hef ekki minnstu tilhneigingu til að láta áhyggjur mínar af því máli bitna á nokkurn hátt á hæstv. ráðh. Ég vil skýra það að það er langt síðan ég tók þá ákvörðun að bera fram brtt. við vegáætlun henni til lækkunar ef slík till. kæmi ekki fram frá n. eða þá hún væri komin fram frá öðrum þm. á undan. Það er öllum hv. þm. ljóst að það verður að gera einhverjar ráðstafanir til þess að draga úr útgjöldum ríkisins, ef ekki úr þeim útgjöldum sem þegar er gert ráð fyrir af fé ríkisins, þá að draga úr því lánsfé sem ríkið fær til ráðstöfunar. Allar slíkar till., ef samþ. verða, eru til þess fallnar að draga úr þenslu. Þegar við þm. höfum rætt um það við okkar ráðh. að okkur þætti ekki nægilega mikillar samhaldssemi gæta í sambandi við ráðstöfun fjármuna ríkisins eða við lánsfjártökur, þá hefur okkur verið bent á það að Alþ. ráðstafaði miklum fjármunum í sambandi við vegáætlun, þessu réði Alþ. og það væri rétt að þm. legðu þá til lækkun á þeirri áætlun ef þeir vildu sýna fram á að þeir meintu það sem þeir segðu, að dregið væri úr þenslunni. Þegar ég hef farið yfir þessa vegáætlun, þá sýnist mér að þessi líður komi helst til greina til þess að lækka áætlunina með einföldum hætti. Með þessu á ég alls ekki við að ég telji ekki æskilegt að byggð verði brú yfir Borgarfjörð. Mér er alveg ljóst að það getur verið að því mikið hagræði. Það er ekki til að ergja hæstv. samgrh. sem ég flyt þessa till., heldur til þess að draga úr útgjöldum sem mér finnst vera ákveðin á röngum tíma. Eins og fjárhagsástand íslensku þjóðarinnar er í dag, er tíminn til þessarar framkvæmdar ekki rétt valinn að mínu mati. Þess vegna legg ég til að á vegáætlun fyrir árið í ár verði liður þessi felldur niður, og ég bið hv. þdm. að skilja það að með þessu er tilraun gerð til að draga úr þeim gífurlegu útgjöldum, sem við höfum, og draga úr því að sífellt séu tekin lán til fleiri og fleiri framkvæmda. Þetta verður að mínu mati að bíða. Að því er varðar röskun hlutfalla á milli kjördæma, þá get ég sem þm. ekki tekið þá röksemd gilda. Ef sú röksemd hæstv. ráðh. er rétt, þá er þm. ekki leyfilegt að bera fram brtt. við vegáætlun. Ég tel það tvímælalausan þm.- rétt að flytja brtt. við þetta mál eins og önnur sem hér eru fram borin, og það verður að vera mál þeirra sem um það fjalla að öðru leyti hvernig hlutfall er þar á milli kjördæma. Ég hef ekki verið spurð um það sem þm. Reykv. hvernig reykvíkingar koma inn í þennan hlutfallareikning. Ég hef ekki orðið vör við það að hæstv. samgrh. kallaði þm. Reykv. á fund út af þessu máli. Ég veit hins vegar að haldnir hafa verið fundir með þm. annarra kjördæma. Ég get þess vegna engrar afsökunar beðíð á því þó að ég sem þm. Reykv. og sem þm, sem vill gjarnan hjálpa til þess að draga eitthvað úr ofþenslu í fjármálapólitík ríkisins, - ég get engrar afsökunar beðist þá á þessari till. Ég get einungís vænst þess að hv. þm. styðji þessa till. Ég vil biðja hæstv. forseta að taka till. og meta hvort þskj. á að prenta upp eða hvort á að bera þetta upp sem skrifl. brtt.

Forseti (Ásgeir Bjarnason) Hv. 5. þm. Reykv. hefur lýst hér þeirri brtt. sem er á þskj. 935 og er brtt. við brtt. á þskj. 899 um vegáætlun.

Þetta er ekki brtt. við brtt. Annað hvort er það svo að fyrri till. er dregin til baka -

. Fyrri till. er brtt. við brtt. Það var það sem ég var að ræða um. En ég lít þannig á, eftir því sem hv. þm. hefur lýst till. sinni, að þá hafi till. verið hugsuð á annan veg en þann sem komst á pappírinn. Þarna er því um misprentun að ræða og því þarf ekki afbrigða við. En ef hv. þm. eru á annarri skoðun, þá óska ég þess að þeir láti til sín heyra um það. Að öðrum kosti lít ég þannig á að um leiðréttingu sé að ræða.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs fyrst og fremst til að þakka hæstv. samgrh. fyrir skýlausa yfirlýsingu hans um, að fjármagn það, sem nú er boðið út vegna Norður- og Austurvegar. verði geymt til næsta árs eða e.t.v. næstu ára að einhverju leyti, umfram það sem nú hefur orðið samkomulag um að varið verði til þessara vegaframkvæmda á þessu ári, þ.e.a.s. 150 millj. Þar af eru 100 millj. í Norðurveg og 50 millj. í Austurveg. Fyrir viku, þegar ég kom aftur til þingstarfa utanlands frá, þá sýndist mér þessi mál ekki horfa nógu vel, en ljóst var að mikill fjárskortur var hjá Vegasjóði, og þess vegna var það mál okkar, sem að þessu frv. stóðum fyrir ári, að við værum reiðubúnir til þess að fallast á að lánað yrði eitthvað af fjármagninu til að herða ekki um of að öðrum vegaframkvæmdum í landinu, en þó auðvitað með því skilyrði að þetta fé yrði ekki tekið endanlega í hinn almenna Vegasjóð, heldur yrði það greitt á næsta ári til framkvæmda við þá vegi sem því var ætlað að vera notað til. Og yfirlýsing ráðh. er sem sagt alveg skýlaus í þessu efni og fagna ég því. Það er að vísu svo, að sjálfsagt verður þetta fjármagn minna virði á næsta ári en það hefði orðið í ár. En við búum nú öll við erfitt fjárhagsástand og sjálfsagt að fallast á að hafa þennan hátt á málum. Við gleðjumst sérstaklega yfir því að samkomulag hefur orðið um að af því fjármagni, sem fer í Norðurveg, verði 75 millj. varið til þess að byggja upp veginn á Holtavörðuheiði sem er meginfarartálmi milli Norðurlands og Suðurlands og 25 millj. fari til að bæta veg á Öxnadalsheiði sem er annar helsti farartálminn á leiðinni milli hinna tveggja höfuðborga Norðurlands og Suðurlands. En að því er aftur varðar deilurnar sem hafa orðið um skiptingu fjármagns milli hraðbrauta, landsbrauta og þjóðbrauta, þá skal ég ekki blanda mér í þær að öðru leyti en því að benda á að menn verða að hafa það hugfast að mjög mikið af aðalvegum landsins er nú þegar í hraðbrautatölu og sumir af þeim vegum eru beinlínis nánast ónýtir. Vegamálastjóri fræddi mig á því áðan að vegurinn t.d. á Hrútafjarðarhálsi hefði í morgun verið gersamlega ófær. Hann er hraðbraut. Og hann er inni í þessum áætlunum sem nú er unnið að gerð vega eftir. Ég minnist þessa að síðustu vor mörg hver hafa vegir í Vestur-Húnavatnssýslu einkum verið með þeim hætti að þó að maður hafi ekið þar á jeppa, þá hefur varla verið hægt að komast áfram og oft hefur orðið að fara utan vegar. Nú er þessi vegur aðalbrautin á milli Reykjavíkur og Akureyrar ófær, gersamlega. Og þess vegna er auðvitað ekki hægt að segja að ekki megi verja fjármagni til uppbyggingar hraðbrauta ef bær eru enn þá verri heldur en þjóðbrautir og landsbrautir, eins og er í þessu tilfelli, að vísu kannske ekki allt árið, en á vissum árstímum. Þarna er um framkvæmd að ræða á milli Hrútafjarðar og Miðfjarðar sem kostar um 200 millj. kr. Við höfum getað látið í þessa framkvæmd af Norðurlandsfé og hraðbrautarfé samtals nú 1/5 hluta af þessu eða 40 millj. kr. Þetta er vegarkafli sem alger nauðsyn er, ekki bara fyrir það kjördæmi sem ég starfa fyrir, heldur fyrir landið allt, að verði byggður upp þannig að hann verði fær a.m.k. nokkurn veginn allt árið og eyðileggist ekki um leið og þungatakmörkunum er létt af, eða bara þær eru minnkaðar þó þeim sé ekki að fullu aflétt, eins og nú hefur verið gert. Hitt er allt annað mál, og það skal ég fúslega fallast á, að í erfiðu efnahagsástandi eins og nú er, þá er ekki til fjármagn til þess að leggja bundið slitlag svo að neinu nemi á hraðbrautirnar, hvorki hér sunnanlands né annars staðar. En ég fellst ekki á það sjónarmið að aldrei megi leggja bundið slitlag á neinn vegarspotta nema byrjað sé út frá Reykjavík. Það eru til spottar annars staðar á landinu þar sem meiri umferð er en hér í nánasta nágrenni, eins og t.d. í gegnum Blönduós, svo að dæmi sé nefnt, og út frá Akureyri, nánasta nágrenni Akureyrar, og auðvitað má alveg eins byrja á þeim vegarköflum eins og hér t.d. uppi í Hvalfirði. En ég skal ekki tefja þessar umr. Ég vildi aðeins undirstrika að það hefur verið samkomulag frá okkar hálfu, sem stóðum að frv.-flutningi hér í fyrra og fengum samþykkt lög um Norðurveg og Austurveg, - samkomulag við samgrh. og gott samstarf við hann um að hafa þann hátt á sem raunin hefur orðið, að nota einungis 150 millj. í ár af þeim 500 millj. sem út verða boðnar, en geyma 350 millj. Við teljum að við leggjum okkur þar fram um það að sýna að við viljum taka ábyrga afstöðu í erfiðu fjárhagsástandi, og ég vona að allir geti á þetta sæst.



Herra forseti. Það var raunar aðeins lítil aths. sem ég ætlaði að gera og ekki lengja umr. um áætlunina. En mér sýndist að hv. 5. þm. Reykv þyrfti enn að fara í smiðju til þess að laga sina till., því að ég sé ekki annað en það séu á henni formgallar enn þá ef ég hef heyrt rétt hvernig till. var lesin upp. Mér sýnist að það þurfi að breyta einu í viðbót. Það er till. um breyt. á almennri lánsfjáröflun, liður 1.2, í, undirliður. Síðan er farið yfir í sundurliðunina beint ef ég heyrði rétt: Vesturlandsvegur um Borgarfjörð. Liðurinn falli niður. En þá sé ég ekki annað en það þurfi líka að fara í gjaldalið 2.3.1. og lækka þann lið líka til þess að áætlunin sé rétt, en það er ekki till. um að breyta þeirri tölu líka. Ég vildi vinsamlega benda á að enn þá sýnist mér að þurfi að breyta till. til þess að hún standist miðað við áætlunina sjálfa. En úr því að ég er nú kominn hér í ræðustól, þá vil ég taka undir það að enda þótt ég skrifi án fyrirvara undir álit meiri hl. fjvn., þá er víðs fjarri að ég sé að öllu leyti ánægður með þá niðurstöðu sem hefur orðið hjá okkur. Og af því að hv. 2. þm. Austurl. kvaddi sér hljóðs áðan og talaði um hlut þess landshluta, þá verð ég þó að benda honum á að enda þótt ekki sé um hraðbrautir þar að ræða, þá gerir það ansi mikinn mun að það er þó í gangi Austfjarðaáætlun sem breytir þessum hlut og gerir hlut Austfjarðanna tiltölulega góðan miðað við Vestfirðina a.m.k.

Vestfjarðaáætlunin var búin.

Já, það er rétt, Vestfjarðaáætlunin er 10 ára gömul áætlun, og það tjóar ekki að tala um það endalaust að það hafi einu sinni verið framkvæmd Vestfjarðaáætlun og það séu til góðir vegir þar á heiðum þegar allt er ógert í flestum byggðum sem ekki er hægt að komast um. Einhvern tíma hl.ýtur að koma að því að það verði hætt að tala um það. En þetta er atriði sem klingir sífellt í eyrum. Ég ætla ekki að ræða mikið um þetta, en ég vil aðeins taka undir það, að ég lýsi sérstökum vonbrigðum mínum með það að við umr. um Norðurlandsáætlun skyldi ekki hægt að koma til móts við okkur um neina umþóttun. Og nú er á einu svæði, sem var metið í upphafi áætlunarinnar til jafns við Strandabyggð, nær fjórfalt fjármagn á við þar. Um þetta geri ég ekki brtt., en ég vildi lýsa því að ég er hreint ekki ánægður með þá niðurstöðu. Ég hygg að hér hafi komið fram í umr, að frá þessari áætlun hafi ekki verið gengið á þann hátt sem ætlast er til, og ég vænti þess að það takist viðtækara samstarf um þá áætlun næst þegar upp verður staðið.



Herra forseti. Það er nú lágmarkskurteisi við jafngrandvaran og háttvísan þm. eins og hv. þm. Ólafur G. Einarsson er að svara þeim spurningum sem hann bar hér fram áðan. Þessi hv. þm. er nú vikinn af fundi og sefur væntanlega svefni hinna réttlátu.

Það borgar sig ekki að svara honum.

Það mun vera rétt hjá hæstv. ráðh., hann þekkir það, en hann gæti þó kannske lesið það ef hann gæfi sér tíma til þess þótt síðar verði. Hann spurði í fyrsta lagi af hvaða vegi við, sem stöndum að brtt. um veggjald, hygðumst taka upp slíka skattlagningu. Því er fljótsvarað. Það eru þeir vegir sem nú eru með þeim hætti að það er talið eðlilegt, þ.e.a.s. Reykjanesbrautin og Suðurlandsvegur, og væntanlega, ef fram heldur sem horfir, líða ekki mörg ár þar til fleiri slíkir bætast í hóp gjaldtökunnar ef áfram verður haldið hraðbrautaframkvæmdum hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu eins og nú er gert ráð fyrir. Þá spurði hann í öðru lagi um upphæð gjaldsins. Ég greindi frá því, og það hélt ég að hv. þm. Ólafur G. Einarsson vissi, að hér væri um að ræða uppfært í kostnaði annars vegar gjaldið sjálft og hins vegar launakostnaðinn frá því sem þetta var þegar Vegagerðin gerði sína áætlun. Ég vil minna þennan hv. þm. á að það mun hafa verið 1965 sem vegskattur var fyrst á lagður og þá á Reykjanesbraut. Þessi vegskattur var að vísu misjafn eftir stærðum bifreiða, en hann stóð óbreyttur allt til ársins 1973, að ég held, að hann hafi verið afnuminn, 1972 eða 1973, ég þori ekki að full,yrða um hvort árið það var, en hann stóð óbreyttur allt til þess tíma. Og þá sjá menn hversu mikil blóðtaka þetta hefur verið þeim sem þessa leið óku á þessu árabili. Hafi gjaldtakan verið réttlát þegar hv. 1. þm. Suðurl. var samgrh., á þeim tíma sem gjaldið var á sett, 1965, þá er það gjald sem hér er reiknað með, sem gæti verið um 150 kr. til viðmiðunar við 50 kr. áður, ekki of í lagt í kostnaði í samanburði við það sem þeir spara sem eiga þess kost að aka þessa vegi. Hann beindi þeirri leiðbeiningu til mín að ég reyndi ekki aftur, ef mistækist nú að fá þetta mál samþykkt, þennan fíflaskap, sagði hann. Ég er efins í því að það sé nú hljómgrunnur fyrir slíku tali um þetta mál nema þá kannske innan hins þrönga hrings sem þessi hv. þm. starfar fyrst og fremst á, þ.e.a.s. Garðabæjar hins nýja og svæðisins hér í kring. En hvað um það, það má vel vera að í augum þessa hv. þm. sé hér um fíflskaparmál að ræða og að hann telji sig þess umkominn að geta talið dreifbýlisfólki trú um að hér sé um rangláta skattheimtu að ræða. Ég vil aðeins í þessu sambandi minna þennan hv. þm. á það - og þm. almennt, hverju hann hélt fram í sambandi við þá breytingu sem gerð var á 10% sjóðnum fyrir ári þegar það var hækkað upp í 25%. Þá stóð hann hér streittur við í ræðustól á Alþ. að reyna að telja þeim þm., sem börðust fyrir þessari hækkun á sjóðnum, trú um það að þeir væru einungis með þessari hækkun að rýra þann hlut sem kæmi til þessara dreifðu byggða, með því að hækka þennan sjóð úr 10% í 25%. Allir sjá nú hvert samræmi er í þeim málflutningi. Og eins mun fara fyrir þessum hv. þm. hversu mikið sem hann reynir á sig til þess að telja a.m.k. dreifbýlisfólki trú um það að það sé ranglátt að setja þennan skatt á aftur. Ég þarf í raun og veru ekki að eyða fleiri orðum að því sem þessi hv. þm. sagði. En mig langaði til þess að spyrja hæstv. samgrh. einnar spurningar, og ég vænti þess að hann geti svarað henni. Að vísu beindi hann orðum sínum til hv. 2, þm. Vestf., en hv. þm. Steingrímur Hermannsson ræddi hér um Norðurlandsáætlun, og eins og hér hefur komið fram hefur a.m.k. að nafninu til hluti Vestfjarða verið talinn tilheyra þeirri áætlun. En hæstv. samgrh. sagði af þessu tilefni að það væri lágmark að hann fengi áætlunina til þess að geta staðfest hana. mig langar að þessu gefna tilefni að spyrja hæstv. samgrh. um það, hvort hann hafi ekki staðfest framkvæmdir vegna Norðurlandsáætlunar á árinu 1975. Hver var það, sem staðfesti þá áætlun? Var það ekki hæstv. ráðh.? Ég vænti þess að svar við þessari spurningu fáist frá hæstv. ráðh. Þá gat hæstv. ráðh. þess að hann vildi helst fá till. þessa efnis fyrr þannig að hún gæti verið til umfjöllunar á svipuðum tíma og vegáætlun er í undirbúningi. Ég fellst á þessa skoðun hæstv. ráðh. og hugsa gott til glóðarinnar, fari svo að till. þessi verði felld nú, að koma henni það tímanlega á framfæri við hæstv: ráðh. áður en næsta vegáætlun verður lögð fram hér á Alþ. að honum gefist tækifæri til þess að þjóna þessu sínu gamla hugðarmáli sem hann var baráttumaður fyrir á sínum tíma, en virðist nú hafa að einhverju leyti - ég segi ekki miklu, einhverju leyti breyst nú hin síðari ár. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð hér um. Ég vil þó aðeins segja út af því sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson sagði áðan um að hraðbrautarleiðin á Hrútafjarðarhálsi væri nú ófær, að það er nú því miður svo að það geta fleiri vegir orðið ófærir heldur en hraðbrautir. Það ætti þessi hv. þm. að kannast við. Það eru bæði þjóðbrautir og landsbrautir sem geta verið og eru ófærar, og það er ástæða til þess að sinna þeim þættinum í sambandi við vegaframkvæmdir ekki síður. Ég vil svo að síðustu taka undir það, sem hér hefur komið fram og ég hef raunar látið í ljós áður, að ég tel að sú skipting sem nú er í sambandi við framkvæmdir í vegamálum þegar nær helmingur alls framkvæmdafjárins í sambandi við nýbyggingar vega fer til hraðbrauta á þessu takmarkaða svæði, eins og staðreynd er, þá er óeðlilegt og því verður ekki unað öllu lengur, hvað sem þeir talsmenn hraðbrautarlínanna segja, þá er það augljóst mál að hér er um að ræða svo mikið óréttlæti gagnvart landsbyggðinni að því verður ekki unað öllu lengur. Og það má raunar furðu gegna hversu dreifbýlisþm. í þeim kjördæmum, sem lítið sem ekkert fá af þessu fé, hversu lengi þeir hafa látið sér lynda þessar framkvæmdir og þessa skiptingu í sambandi við vegaféð. En það er alveg öruggt mál, að það hlýtur að koma að því fyrr en seinna að þess verður krafist að hér verði gerð breyting á og réttlátari skipting tekin upp í sambandi við framkvæmdirnar í vegamálum.



Herra forseti. Allshn. fékk til athugunar till. til þál. um tekjustofna sýslufélaga. N. ræddi þetta mál og varð sammála um að leggja til að till. yrði vísað til ríkisstj. þar sem málefni sveitar- og sýslufélaga eða tekjustofna þeirra munu vera í endurskoðun á vegum ríkisstj.



Herra forseti. Á þskj. 139 er að finna till. til bál. um sjónvarp á sveitabæi með aðstoð Byggðasjóðs. Till. þessari var vísað til fjvn, og hún sendi till. til umsagnar til Ríkisútvarpsins og til Byggðasjóðs. Umsagnir frá þessum aðilum bárust mjög seint, komu ekki til n. fyrr ca. 11. og 13. maí, svo að það mátti segja að það væri ekki langur tími sem gafst fyrir fjvn. að meta þær umsagnir, sem bárust, og gera sér að því loknu grein fyrir með hverjum hætti skyldi stutt að eða leyst úr þeirri þörf sem er bent á í tillgr. Það kom nokkuð á óvart með umsögn útvarpsstjóra, að það virðist svo sem Ríkisútvarpið hafi ekki haft í hyggju að reyna að koma til móts við staka sveitabæi til þess að gera þeim kleift að fylgjast með sjónvarpi. Segir svo í umsögn útvarpsráðs að enn þá eru í landinu nokkrir byggðakjarnar sem njóta ekki sjónvarps. Lengi hefur það verið hugmynd Ríkisútvarpsins að reyna að leysa vanda þeirra staða þar sem fyrir væru 7 notendur eða fleiri, en sökum þess fjárskorts, sem vel er lýst í grg. með till., hefur ekki reynst unnt að hrinda þessu í framkvæmd. Hins vegar hefur jafnan verið talið ókleift fyrir Ríkisútvarpið að sinna þörfum einstakra sveitabæja. Umsögn Byggðasjóðs er jákvæð að því leyti, að framkvæmdastjórar Framkvæmdastofnunarinnar láta í ljós það álit sitt að þetta mál muni verða metið af Byggðasjóði í hverju tilviki þegar til hans verði leitað. Sökum þess, hversu umsagnir bárust seint, þá sýndist fjvn. að það væri eðlilegust afgreiðsla á þessu mikilvæga máli að því yrði vísað til ríkisstj. svo að tóm gæfist til að finna leiðir til þess að leysa úr brýnni þörf. Fjvn. er ljóst mikilvægi málsins og hún metur það svo að þeir, sem búa á afskekktum stöðum og í mestu fásinni, hafi í raun mestu þörfina fyrir að geta notið sjónvarpsins. Það má að vísu, eina og segir í nál. n., segja sömu sögu um sjómenn á fiskimiðum umhverfis landíð. En með skírskotun til þess, sem ég hef rakið hér um umsagnir um málið og hug fjvn. til þess, þá sýndist n. að það væri líklegasta úrræðið í þessu efni og líklegasta lausnin að svo stöddu að vísa málinu til ríkisstj., og voru nm. allir sammála um það sem á fundi voru þegar málið var tekið fyrir.



Herra forseti. Ég vænti þess að ég níðist ekki um of á hæstv. forseta að því er varðar ræðutímann, en ég þakka honum fyrir að gefa mér kost á því að mæla hér örfá orð fyrir brtt. Ef umr. verður haldið áfram, sem ég vænti nú að ekki verði, þá munu að sjálfsögðu síðar við þessa umr. hér í nótt taka til máls menn sömu skoðunar og ég og halda áfram umr. um þetta mál. Þetta mál hefur hlotið miklar umr. hér í þinginu, fyrst og fremst vegna þess að í framsögu og raunar líka í grg. fyrir þessari þáltill. var alveg ótvírætt gefið í skyn að hverju væri stefnt af stuðningsmönnum og talsmönnum þessarar þáltill., þ.e.a.s. það er stefnt að því að leggja niður almennar prestskosningar í landinu. Það er ástæðan og grundvöllurinn fyrir því að þessi till. er flutt. Þetta kom fram í framsögu fyrir málinu, og nokkrir flm. auk frsm. till. tóku í sama streng undir umr. Sumir þessara hv. þm. hafa nú dregið í land og gefið í skyn að þetta væri ekki meining þeirra með flutningi þessarar þáltill. Við höfum því nokkrir hv. þm. leyft okkur að flytja brtt. á þskj. 509 varðandi þessa þáltill og viljum gefa þeim hv. flm., sem eru nú komnir á þá skoðun að þeir vilji ekki breyta í þá átt að nema úr gildi almennar prestskosningar í landinu, gefa þeim hér með færi á því að styðja við bakið á okkur sem höfum haldið uppi vörnum fyrir þau almennu mannréttindi að íslendingar eigi þess kost að velja sjálfir prest við sitt hæfi. Brtt. þessi er að aftan við 1. mgr. tillgr. bætist: „Þó skal endurskoðunin ekki hafa í för með sér afnám prestskosninga í núverandi mynd.“ Með þessu er það tryggt að þeim hv. flm. sem látið hafa í það skína á síðari stigum umr. um málið að þeir vildu ekki, a.m.k. beint, halda því fram að þeir væru að afnema prestskosningar, - þeim er hér með gefinn kostur á því að staðfesta þetta álit með því að greiða atkv. þessari brtt. En þáltill. er um það að kjósa n. 7 þm. sem hafi það verkefni að endurskoða lög um veitingu prestakalla. Ég, eins og ég sagði í upphafi, skal ekki níðast á góðvild hæstv. forseta. Ég er búinn að tala tvisvar í málinu, þetta er í þriðja skiptið. En eins og ég sagði ef það er meining hæstv. forseta að halda hér áfram umr. um málið, þá eru að ég vænti nægilega margir sömu skoðunar og ég hér þó að áliðið sé orðið nætur til þess að taka þátt í umr. og halda þeim áfram. En ég vænti þess að hæstv. forseti ætli sér ekki slíkt. Það væri að mínu viti óskynsamlegt að gera það nú á þessari stundu. Ég vænti þess því að hann fresti umr., helst nú þegar búið er að mæla fyrir brtt., það væri eðlilegast. En nú mun þegar einn hv. þm. hafa kvatt sér hljóðs, og við látum því sjá, ég og mínir skoðanabræður, hvernig framvinda mála verður, en tökum að sjálfsögðu þátt í málinu eftir því sem tilefni gefast til í áframhaldi umr.



Herra forseti. Ég vil segja það fyrst að ég kem hér aðeins til þess að gera aths. Ég hafði alls ekki hugsað mér að taka upp þráðinn þar sem frá var horfið, að ræða efnislega það sem hefur verið talað um að lægi á bak við þessa þáltill. En ég vildi leggja áherslu á það, að ég vil að þessi þáltill. komi til atkv. í þinginu. Fyrir páska má segja að málið væri útrætt, og andstæðingar þáltill. fóru þá fram á það við hæstv. forseta að hann lokaði ekki umr. Það kom í ljós að tilgangurinn var að leggja fram brtt. Síðan hefur málið ekki komið fyrir hér í Sþ. og nú er með síðustu orðum hv. 5. þm. Vestf. enn farið fram á það að umr. verði frestað, að sjálfsögðu í þeim tilgangi að málið komi ekki til atkvgr. Ég verð að segja það, að ég held að það hljóti að vera alveg einstakt hvílíkt ofurkapp er á það lagt að Alþ. fái ekki að kjósa n. í mál sem hefur verið í mörg ár til umr. og vita hvort slík n. kæmist að einhverri niðurstöðu. Allir eiga eftir að taka afstöðu til þess nál. sem kemur væntanlega frá þeirri n. og þá er tími til að taka efnislega afstöðu. Ég ítreka það að mig undrar alveg sérstaklega það ofurkapp sem hefur verið lagt á það að ekki mætti skoða þetta mál. Og brtt., um hvað fjallar hún? Er hún venjuleg? Ekki að mínu mati. Hún fjallar um bað að þrengja mjög starfssvið n. Ég held að ef hún verði samþ., þá komi það til með að verða matsatriði hvort hægt er að samþykkja breytingu á gildandi lögum um veitingu prestakalla sem þeir talsmenn vilja gera sem vilja viðhalda prestkosningum. Ég veit ekki hvort hv. flm. er þetta ljóst. Ég veit það svei mér ekki. En þegar Kirkjuþing afgreiddi síðast sínar till., þá voru þessir menn með brtt. við lögin líka, og þessar brtt. hljóðuðu um að bað væri heimilt að kalla prest. Ég veit ekki nema það verði að mati n. talið brjóta í bága við verksvið n., ef brtt. verður samþ., að taka upp slík ákvæði í lög. En þessi er skoðun þeirra sem hafa verið harðastir í því að viðhalda kosningafyrirkomulaginu. Ég held þess vegna að það sé miklu eðlilegra að hafa n. opna til starfa, eins og venja er, heldur en að þrengja það svið eins og gert er. Ég ætla ekki að tefja þennan næturfund með því að fara að lesa þeirra till. hér frá orði til orðs, þó að það sé ekki nema eitt blað. Þessari aths. vildi ég koma á framfæri og vil leggja áherslu á það; að ég vil, miðað við efnismeðferð málsins frá upphafi, að það komi fram hvort Alþ. vill kjósa slíka n. eða ekki til þess að taka á þessum málum, bað verði þá staðfest svart á hvítu að Alþ. er ekki til viðræðu um þessi mál ef þessi þáltill. verður felld.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að lengja umr. hér - með því að ræða þetta mál, en vildi aðeins vegna þeirra ásakana, sem síðasti ræðumaður, hv. 4. þm. Vestf., bar á hæstv. forseta, að hann hefði ekki tekið málið á dagskrá, láta það koma fram að málið var á dagskrá á fundinum í dag, en fyrir eindregin tilmæli hv. 4. þm. Vestf, var það ekki látið koma þá til umr, og umr. lokið, vegna þess að hann gat ekki verið viðstaddur. Það er sem sagt ekki sök hæstv. forseta, heldur samkv. beiðni hv. 4. þm. Vestf. að umr. um þetta mál var ekki lokið - í gær, má nú segja.