Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigurður Jónsson Jeg sakna þess, að hæstv.forsrh. (S. E.) er ekki í deildinni, því að það hefði verið æskilegt að fá upplýsingar um það hjá hæstv. stjórn, hvaða reglur um aflífun búpenings hún hefði hugsað sjer að setja í reglugerðina. Því jeg fyrir mitt leyti er á móti því, að sett sjeu t. d. ákvæði um það, að búpening skuli einungis aflífa með skoti.

Forseti (G. B.) Jeg get gefið þær upplýsingar, að hæstv.forsrh. (S. E.) hefir látið uppi við mig, að sett muni verða í reglugerðina ákvæði um það, að búpening megi einnig aflífa með rothöggi.

Forsætisráðherra (S. E.) Eins og háttv. deildarmönnum er kunnugt, er frv. þetta komið frá Dýraverndunarfjelagi Íslands. Jeg hafði hugsað mjer að koma fram með brtt. við frv. þetta, en jeg fjell frá því. Bak við frumvarp þetta liggur mjög lofsverður áhugi á að bæta úr hinni mjög ógeðslegu slátrunaraðferð, að skera sauðfjenaðinn, sem enn er viðhöfð víða um land. Jeg vil því lýsa því yfir, að stjórnin mun láta framkvæma ákvæði þessa frumvarps með gætni, og láta standa í reglugerðinni ákvæði um, að aflífa megi búpening bæði með skoti og rothöggi.

Halldór Steinsson Jeg er þakklátur hæstv.forsrh. (S. E.) fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf. Því fyrst virtist svo sem háttv.þm. litu svo á, að alment yrði fyrirskipað að lífláta alt sauðfje með skoti, ef frv. þetta yrði að lögum. Og gat jeg eigi betur skilið en að það væri ástæðan fyrir því, að þeir voru frv. andvígir. En þar sem nú hæstv.forsrh. (S. E.) hefir gefið þessa yfirlýsingu, vona jeg, að hv. deildarmenn taki vel í málið og sýni því þann sóma, sem það á skilið, og samþykki frv. eins og það liggur fyrir.

Einar Árnason Jeg tók það fram við 2. umr. þessa máls, að jeg feldi mig ekki við, að lögleitt yrði, að allan búpening skyldi aflífa með skoti. En þar sem nú hæstv. stjórn hefir lýst því yfir, að hún muni setja í reglugerðina ákvæði um, að einnig megi aflífa búpening með rothöggi, get jeg greitt atkvæði með frv. eins og það liggur fyrir. Jeg vil ekki standa í vegi fyrir því, að þær slátrunaraðferðir, sem hjer hafa tíðkast, sjeu bættar, þótt jeg búist hinsvegar ekki við, að þessar reglur nái fyrst um sinn tilgangi sínum. Jeg teldi nauðsynlegt, að stjórnin gæfi í reglugerðinni frest þangað til þetta kæmi í framkvæmd, helst alt að tveim árum. Því að víða eru ekki til áhöld, svo hægt sje að fullnægja þessum reglum nú fyrst um sinn.

Forseti (G. B.) Frv. þetta er komið frá háttv. Nd„ var þar til meðferðar í sjútvn., og legg jeg það til, að því verði vísað til sömu nefndar hjer.

Forseti (G. B.) Frv. þetta er hingað komið frá hv.Nd., var þar til meðferðar í sjútvn., og legg jeg það til, að því verði vísað til sömu nefndar hjer.

Forseti (G. B.) Frv. þetta, sem hingað er komið frá háttv.Nd., var þar flutt af sjútvn., og legg jeg það til, að því verði vísað til sömu nefndar hjer.

Frsm. (Karl Einarsson) Jeg þarf ekkert að segja um þetta mál, frekar en stendur í nál., og vísa jeg því til þess.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Jeg vil aðeins leyfa mjer að skírskota til nál. á þingskjali 228, sem jeg vænti, að háttv. deildarmenn hafi lesið, og leggja til f. h. allsherjarnefndar, að háttv.þm. lofi málinu fram að ganga.

Forsætisráðherra (S. E.) Aðeins stutt athugasemd. Í raun og veru lít jeg svo á, að þetta frv. hefði átt að koma frá stjórninni, vegna nauðsynlegra rannsókna á innlendum og erlendum lögum, sem að þessu lúta. Jeg hefi því miður ekki átt kost á að athuga þetta mál eins ítarlega og jeg hefði viljað og eins og nauðsyn er, en þó er nokkur bót í máli, að það hefir verið athugað af færum manni, en þó enganveginn svo, að stjórnin geti tekið ábyrgð á þeirri rannsókn.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Jeg er alveg samdóma hæstv. forsætisráðherra um það, að rannsókn og undirbúningur þessa máls hefði átt að vera hjá stjórninni. En þó svo sje ekki, og þar sem talsvert brýn þörf er á frv., þá álít jeg ekki mjög varhugavert að samþykkja það til bráðabirgða. Svo ætti stjórnin að ganga gegnum frv. á eftir og bæta inn í það því, sem á vantar um eftirlátna muni horfinna manna. Þetta frv. nær aðeins til þeirra, sem farist hafa af einhverjum ákveðnum slysum, sem kunnugt er um, að orðið hafi. Jeg hefði helst óskað, að þessu máli hefði verið vísað til stjórnarinnar, en jeg veit, að lífsábyrgðarfjelögin vilja ógjarna greiða lífsábyrgð sætýndra manna, og álít því hættulaust þó frv. fái fram að ganga.

Karl Einarsson Jeg ætla ekki að halda neina ræðu um þetta mál; deildinni er það svo kunnugt, að þess gerist engin þörf. Það eru harla skiftar skoðanir um málið, og undarlegt, að það skuli hafa komið fram, þar sem stjórnin hefir lýst yfir því, að hún ætli að taka embættaskipun landsins til nákvæmlegrar athugunar og gera till. um fækkun embætta, eftir því sem unt er. Af þessum ástæðum tel jeg eigi rjett að samþykkja nú frv. þetta, enda gæti svo farið, að sameining þessara embætta færi í bága við niðurstöðu stjórnarinnar að athuguðu máli. Jeg vil því gera till. um, að deildin vísi málinu til stjórnarinnar.

Flm. (Karl Einarsson) Ástæðurnar fyrir því, að frv. þetta er fram komið, eru teknar fram í greinargerðinni, og get jeg látið mjer nægja að vísa til hennar. Vænti jeg þess, að hv. deild skilji nauðsyn málsins og leyfi frv. að ganga áfram. Legg jeg það til, að því verði vísað til fjhn.

Björn Kristjánsson Það hefir orðið hlutverk mitt að segja fáein orð um þingsályktunartill. á þskj. 179. Eins og hv. deild veit, er till. borin fram af fjárveitinganefnd Nd. Skjöl, sem að þessu máli lúta, eru þessi: 1. Umsókn hr. Árna Th. Pjeturssonar um 1000 kr. styrk á ári, eða 8000 kr. í eitt skifti fyrir öll, fyrir að hafa mist barnaskólastöðu við skólann á Vatnsleysuströnd, sem hann telur sig hafa verið sviftan að ástæðulausu haustið 1920. 2. Umsókn formanns skólanefndar fyrir hönd nefnds kennara um skólann, með meðmælum skólanefndar. 3. Umsókn Árna sjálfs til skólanefndar. 4. Útdráttur úr fundabók skólanefndar, þar sem hún ákveður að mæla aðeins með kennara þessum. 5. Brjef fræðslumálastjóra, dagsett 8. nóv. 1908, sem heimilar honum að vera kennari við sama skóla, með landssjóðsstyrk, að fengnu samþykki stjórnarráðsins, þótt hann hafi ekki kennarapróf. 6. Vottorð frá prófasti Janusi Jónssyni um barnaprófun. 7. Meðmæli aðstandenda barna þeirra, sem þá voru í skóla hjá Árna og voru 20 að tölu. 8. Vottorð um barnapróf frá Þórði Klemenssyni. 9. Vottorð um hæfileika Árna Th. sem barnakennara, þar á meðal frá síra Árna Þorsteinssyni á Kálfatjörn, síra Sigurði Sivertsen á Útskálum, prófasti Árna Björnssyni í Görðum, Guðmundi Finnbogasyni prófessor og síra Friðriki Hallgrímssyni á Útskálum. Jeg mun koma að þessum vottorðum síðar. Kennari þessi skýrir svo frá, að hann hafi verið 30 ár barnakennari, þar af 26 ár við fasta barnaskóla í Miðneshreppi, Njarðvíkurhreppi og Vatnsleysustrandarhreppi. Hann kendi fyrir afarlág laun fram eftir æfinni, og gat nú fyrst búist við að fá lífvænlega stöðu, ef hann hefði fengið skóla þann, er hann hafði síðast kent við í 9 ár. En í stað þess að fá stöðu þessa var hann sviftur henni og annar settur við skólann í hans stað, þvert ofan í vilja skólanefndar, foreldra og allra hreppsbúa, að einum undanskildum. Hafði þessi setti maður því hvorki meðmæli skólanefndar nje annara skólanefnda. Tvívegis segist kennarinn hafa skrifað stjórnarráðinu og kvartað yfir þessu, en ekkert svar fengið. Hann hefir því snúið sjer til Alþingis og væntir sjer hjálpar frá því. Loks leggur kennarinn fram vottorð sýslumanns síns um, að hann hafi heiðarlegt mannorð og sje í alla staði heiðvirður maður. Þó að kennari þessi sæki um styrk til þingsins sem sárabætur, þá hefir hann tekið það fram við mig, að hann vildi miklu heldur fá stöðu sína aftur, sem enn þá er óveitt. Þess vegna hefir fjárveitinganefnd Nd. tekið það ráð að leggja til, að málið yrði rannsakað, til þess að hann geti fengið stöðu sína aftur, ef sú rannsókn gefur tilefni til þess. En hvað miklar líkur eru til þess má sjá af vottorðum þeim, sem jeg með leyfi hæstv. forseta vil leyfa mjer að lesa upp. Þau tala betur máli kennarans en jeg get gert. Fyrsta vottorðið er frá Þórði Klemenssyni og hljóðar þannig: „Jeg undirskrifaður, sem samkvæmt skipun yfirstjórnar fræðslumálanna var prófdómari við vorpróf, sem haldið var í barnaskólanum í Suðurkoti á Vatnsleysuströnd, votta hjer með, að börnin reyndust yfirleitt mjög vel kunnandi, og mörg þeirra höfðu ágætan skilning og þekkingu á námsgreinunum, og var auðfundið, að þau höfðu notið góðrar fræðslu kennara. Öll framkoma barnanna, siðprýði og kurteisi, sýndu ljóslega, að í skólanum ríkti hlýðni, regla og agi, enda er kennarinn, hr. Árni Th. Pjetursson, að góðu kunnur sem sjerlega lipur og áhugasamur í kenslustarfi sínu. Minni-Vogum, 29. maí 1920. Þórður Klemensson.“ Næst vil jeg leyfa mjer að lesa upp vottorð frá síra Árna Þorsteinssyni, sem hljóðar þannig: „Sem sóknarprestur gef jeg það vottorð, að börn þau, sem nutu kenslu hjá hr. Árna Th. Pjeturssyni, tóku þeim framförum, sem búast má við og menn geta vonað að börn taki á því æfiskeiði, sem þau eru. Um ástundun kennarans og lifandi áhuga á barnafræðslu votta jeg, ásamt áðursögðu, með sannri gleði. Kálfatjörn, 17. apríl 1897. Árni Þorsteinsson. Þriðja vottorðið, sem jeg vil lesa, er frá sjera Árna Björnssyni og hljóðar þannig: „Af þeirri kynningu, sem jeg hefi haft af börnum þeim, sem notið hafa tilsagnar hjá hr. barnakennara Árna Theódór Pjeturssyni, á Suðurkotsbarnaskóla á Vatnsleysuströnd, og síðan til mín gengið sem prests, get jeg vottað, að þau eru prýðisvel uppfrædd, og má þar af þá ályktun draga, að nefndur kennari bæði hafi góða kennarahæfileika, enda stóræfður í starfinu, og að því, er jeg heyrt hefi, árvakur og skyldurækinn. Görðum, 6. júní 1920. Ámi Björnsson.“ Auk þessara þriggja vottorða vil jeg nefna vottorðin frá sjera Sigurði Sivertsen, Sigurði Ólafssyni hreppsnefndaroddvita og Magnúsi T. Bergmann hreppstjóra, sem öll mæla eindregið með Árna og gefa það ótvírætt í skyn, að hann njóti álits og virðingar sem góður kennari. Jeg hefi hjer litlu við að bæta, en vil aðeins geta þess, að allar líkur eru til, að einhver óvinur Árna hafi komið því til leiðar við stjórnarvöldin, að svona fór, og að þau hafi treyst hans upplýsingum betur en öllum þeim vottorðum, sem umsókn hans fylgdu. Úr þessu ætti nánari rannsókn að geta bætt, og jeg vænti þess, að hin hv. deild vilji ekki koma í veg fyrir, að maðurinn fái hlut sinn rjettan, ef hann á það skilið. Sje eitthvað dularklætt við þetta mál, þá ætti gríman að falla við betri rannsókn, og engin ástæða til að verja eða halda verndarhendi yfir því athæfi, sem miðar til þess að launmyrða heiðarlega menn. En jeg ætlast ekki til, að Árni fái neina úrlausn eða uppreisn, ef hann á það ekki fullkomlega skilið. Sjálfur þekki jeg manninn lítið, þótt hann sje í mínu kjördæmi, því hann hefir altaf verið andstæðingur minn í stjórnmálum, en heiðarlegur andstæðingur. Af því, sem jeg nú hefi sagt, ber jeg það traust til deildarinnar, að hún samþykki till., nema að hún kjósi heldur hina leiðina, að veita honum þessar 8000 kr. nú í fjárlögunum, er hann mælist til að fá í sárabætur.

Guðmundur Ólafsson Jeg vil stinga upp á því, að málinu verði vísað til fjárveitinganefndar, svo að því verði ekki flaustrað af, eins og öðru líku máli hjer um daginn.

Halldór Steinsson Jeg vildi aðeins geta þess, út af þeim ummælum, að fjárveitinganefnd hefði ekkert látið til sín heyra í málinu, að jeg sem frsm. fjárveitinganefndar ætlaði að tala um það, ef hv. 2. þm. G.-K. (B. K.) hefði eigi orðið fyrri til að biðja sjer hljóðs. En af því, að jeg var honum alveg sammála og hefði talað í líka átt, þá sá jeg enga ástæðu til að taka til máls.

Jóhannes Jóhannesson Þessi maður fór fram á fjárveitingu í beiðni sinni til Alþingis, og taldi fjárveitinganefnd sjer því skylt að rannsaka málið. Eins og frsm. nefndarinnar (H. St.) tók fram, lítur nefndin svo á, að málið sje að fullu rannsakað af hennar hálfu, og telur því þýðingarlaust, að málinu sje vísað til hennar til frekari rannsókna, en hefir óbundin atkvæði um þingsályktunartillöguna.