Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Ég skal ekki tefja umræður sem hér þurfa að fara fram í dag á þessum fundi, en það eru fáir dagar til jóla og þess vegna eðlilegt að aðeins sé rætt um þinghaldið. Fundartími í dag er breyttur frá því sem venja er samkvæmt samkomulagi á milli forseta og formanna þingflokka. Mig langar hins vegar til að upplýsa að nú bíða 22 fyrirspurnir munnlegs svars og 14 fyrirspurnir skriflegs svars. Sumar hafa beðið alllengi, aðrar skemur. Sumum er auðvelt að svara, önnur svör eru hins vegar nánast skýrslugerðir og taka langan tíma, en ég vil minna á að einfaldar fyrirspurnir, sem sendar voru viðkomandi ráðherrum fyrir hér um bil þremur vikum, hafa enn ekki komið inn í sali þingsins, hvorki í formi munnlegra né skriflega svara. --- Er ekki fundur örugglega byrjaður? Mér þætti vænt um, virðulegur forseti, ef það væru ekki margir fundir í einu í salnum. Þó að það sé full hagræðing í því, þá er sameinað þing til þess gert að þar sé einn fundur en ekki tveir og allra síst margir í senn. Þáltill. eru a.m.k. 35 sem bíða þess að verða sendar til nefnda og flestar eru algerlega óræddar. Þetta stafar m.a. af því að varaþingmenn hafa haft forgang samkvæmt venju, en enn fremur vegna þess að eðlilega hefur nokkur tími farið til umræðna utan dagskrár um mál sem efst hafa verið á baugi. Mig langar, virðulegur forseti, til að óska eftir því sérstaklega að séð verði fyrir fundardegi fyrir jólaleyfi fyrir þáltill. svo að það gefist kostur á að senda þær til nefnda og nefndir geti síðan sent þær til umsagnar þannig að þær umsagnir gætu legið fyrir þegar jólaleyfi þingmanna lýkur. Ég vil enn fremur óska eftir því að séð verði fyrir því að ráðherrar, sem vilja eða þurfa að vera við viðkomandi umræður, verði þá hér þannig að umræður geti gengið greitt fyrir sig. Ég tek það fram að sumar þessara tillagna hafa legið fyrir þinginu frá því í október. Mér finnst ekki óeðlilegt, miðað við þann þrönga tíma sem eftir er til jóla, að umræður um þáltill. fari fram á föstudegi eða laugardegi sem er utan hins venjulega fundartíma hins háa Alþingis. Ég vil sem sagt, virðulegur forseti, óska eftir því að það gefist tækifæri til þess í einn þingdag að ræða og koma til nefnda þáltill. sem nú eru um það bil 35 og bíða umræðu og afgreiðslu.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Ég vil taka með hv. 1. þm. Reykv. undir þá ósk sem hann bar fram um að það verði séð fyrir a.m.k. einum fundardegi til þess að fjalla um þáltill. sem fyrir liggja, en eins og fram kom í máli hans eru þær alls 35. Ég þykist gera mér grein fyrir því að að vart verði hægt að ræða þær allar áður en jólaleyfi hefst ef ég tel í huganum þær klukkustundir sem eru héðan af og til jóla. En ég mælist eindregið til þess að það verði séð fyrir a.m.k. einum fundardegi til þess að grynnka a.m.k. á þeim fjölda þáltill. sem nú liggja fyrir. Eins vil ég taka undir það sem hv. þm. sagði um fyrirspurnir. Það kom reyndar fram hér í þingskapaumræðu í síðustu viku að ég er orðin nokkuð óróleg vegna tveggja fsp. sem ég bar fram snemma í haust, en þær voru reyndar líka bornar fram í fyrra til hæstv. fjmrh. og mun vinnsla þeirra hafa hafist þegar sl. vetur. Vonast ég eindregið til þess að svör við þeim liggi fyrir sem allra fyrst.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti mun að sjálfsögðu leitast við að ljúka sem allra mestu af þeim málum sem fyrir liggja fyrir jólaleyfi, en getur ekki annað en orðið við síendurteknum beiðnum um utandagskrárumræður eða þingskapaumræður þannig að það hefur verið hingað til afar erfitt að halda dagskrá. Vissulega skal forseti reyna að sjá svo til að dagur finnist til að afgreiða þau mál að því marki sem mögulegt er, en að sjálfsögðu er ólíklegt að hægt verði að afgreiða öll þau mál sem nú liggja fyrir.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Ég skil svar hæstv. forseta á þann veg að hún beiti sér fyrir slíkum fundardegi um þáltill. fyrir jól og ég vil nota þetta tækifæri til að þakka bæði þessar umræður og henni fyrir þessa yfirlýsingu.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Till. sú til þál. um staðfestingu samkomulags um loðnuveiðar Norðmanna sem hér liggur fyrir á þskj. 168 hefur verið rædd í utanrmn. og var þar um hana gott samkomulag. Það hefur orðið að ráði að hv. 8. þm. Reykn., formaður utanrmn., greini frá meðferð nefndarinnar á málinu og helstu efnisatriðum.

Jóhann Einvarðsson Hæstv. forseti. Með tillögu þeirri sem hér liggur fyrir Sþ. er þess farið á leit við Alþingi að það heimili staðfestingu samkomulags milli Íslands og Noregs frá 1. þ.m. um loðnuveiðar Norðmanna í íslenskri lögsögu á vertíðinni 1988--1989. Samkomulagið er birt sem fskj. með tillögunni. Til stóð að utanrmn. flytti þessa tillögu eins og tvö síðustu árin, en það hefur atvikast þannig að hún hefur nú verið flutt með þessum hætti. Samkvæmt samkomulaginu munu norsk skip fá heimild til að veiða allt að 54 þús. lestum af loðnu á vertíðinni ásamt þeim afla sem fellur í hlut Noregs verði aukning á leyfilegum afla í framhaldi af rannsóknaleiðangri í janúar nk. Samkvæmt samkomulagi milli Íslands og Noregs frá 1980 skiptist heildarafli loðnu þannig milli landanna að Ísland fær 85% en Noregur 15%. Skv. 4. gr. samkomulagsins eiga Norðmenn rétt til 15% hlutdeildar í viðbótarmagni sem ákveðið er á viðkomandi veiðitímabili. Af Íslands hálfu er almennt talið hagstætt að veita Norðmönnum heimild til að taka þetta viðbótarmagn á yfirstandandi tímabili frekar en draga það frá hlut Íslands á næsta veiðitímabili. Þessi háttur hefur þrisvar sinnum verið hafður á, fyrir árin 1986, 1987 og 1988. Aflinn 54 þús. lestir svarar til 15% af þeirri 360 þús. lesta aukningu sem þegar hefur verið ákveðin. Óvíst er hvort frekari aukning verður ákveðin í janúar nk. Veiðiheimildir Norðmanna takmarkast við veiðitímabilið til 15. febr. 1989, en veiðar eru auk þess bannaðar á svæði vestan 13. gráðu vestur, sunnan 64. gráðu 30 norður. Samkomulagið sem hér liggur fyrir var rætt við hagsmunaaðila hér á landi og rætt í utanrmn. tvisvar áður en það var undirritað. Því er í raun ekki ástæða til að vísa því til nefndar, en við munum skjóta á stuttum fundi til þess að formlegur háttur sé hafður á því fyrir síðari umræðu sem verður trúlega næsta fimmtudag.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Með tillögu þeirri sem hér liggur fyrir á þskj. 188 fer ríkisstjórnin þess á leit að Alþingi heimili staðfestingu tveggja Norðurlandasamninga frá 29. sept. 1986 um starfsréttindi kennara, annars vegar kennara í grunnskólum og hins vegar kennara í framhaldsskólum. Samningar þessir voru gerðir í framhaldi af samningi frá árinu 1982 um sameiginlegan vinnumarkað fyrir bekkjarkennara. Kveðið er á um gagnkvæman starfsrétt kennara innan Norðurlanda að uppfylltum menntunarskilyrðum í viðkomandi grein. Þeir eru gerðir í fullvissu þess að frjáls skipti kennara milli Norðurlanda geti orðið til hagsbóta fyrir þróun skólastarfsins. Samningarnir eru birtir sem fskj. með tillögunni. Í þeim er að finna nánari skilyrði um viðurkenningu starfsréttindanna. M.a. er þess krafist að kennarar hafi fullnægjandi kunnáttu í því tungumáli sem er kennslumálið í viðkomandi skóla. Ég leyfi mér, hæstv. forseti, að leggja til að tillögu þessari verði að lokinni umræðunni vísað til hv. utanrmn.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Hæstv. forseti. Ég tel rétt að það komi fram í þessum ræðustól að menntmrn. hefur farið yfir þá tillögu sem hér liggur fyrir og fellst á hana. Ég tel nauðsynlegt að það sé skýrt þegar Alþingi fjallar um mál af þessu tagi að ekki einasta utanrrn. heldur einnig fagráðuneytin hafi fjallað um málið fyrir sitt leyti og fallist á þau þó hér sé um stjórnartillögu að ræða. Þess vegna kveð ég mér hér hljóðs, hæstv. forseti.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Með tillögu þeirri sem hér liggur fyrir á þskj. 189 er lagt til að Alþingi heimili staðfestingu Norðurlandasamnings frá 3. nóv. sl. um stofnun norræns þróunarsjóðs. Í athugasemdum við tillöguna er rakinn aðdragandinn að stofnun sjóðsins, en hugmyndin mun upphaflega hafa komið fram á þingi Norðurlandaráðs árið 1984. Samningurinn er birtur sem fskj. með tillögunni ásamt samþykktum fyrir sjóðinn, en hvort tveggja er byggt á tillögum norrænu ráðherranefndarinnar á þingi Norðurlandaráðs í mars sl. Markmiðið með stofnun þessa sjóðs er að örva félagslegar og efnahagslegar framfarir í þróunarlöndunum með því að veita lán sem eru með kjörum Alþjóðaþróunarstofnunarinnar, International Development Association. Þessi lán eru ýmist vaxtalaus eða með mjög niðurgreiddum vöxtum. Lána skal fyrst og fremst til verkefna þar sem norrænir hagsmunir eru í húfi af hálfu verktaka eða annarra verkseljenda og aðrar lánastofnanir, eins og t.d. Norræni fjárfestingarbankinn, lána einnig til framkvæmdanna á venjulegum kjörum. Með þessum hætti verður unnt að hleypa af stokkunum verðugum og nauðsynlegum verkefnum sem e.t.v. mundu þó ekki annars standast ýtrustu hagkvæmnikröfur venjulegra lánastofnana. Auk þess fengju Norðurlönd þarna samkeppnistæki til að keppa við ýmsar aðrar iðnaðarþjóðir sem margar hafa við hliðina á sínum venjulegu framkvæmdalánastofnunum ,,mjúk lán`` eins og þau eru oft kölluð. Stofnfé sjóðsins er 100 millj. SDR sem greiða skal á fimm árum. Þar af er hlutur Íslands um 55,9 millj. kr. eða um 11,2 millj. kr. á ári miðað við núverandi gengi. Stjórn sjóðsins skal skipuð einum fulltrúa frá hverjum Norðurlandanna tilnefndum af viðkomandi ríkisstjórnum. Það er gert ráð fyrir að sjóðurinn taki til starfa 1. jan. nk. og hafi aðsetur í skrifstofu Norræna fjárfestingarbankans í Helsingfors. Það skal fram tekið að þessi sjóður hefur þegar starfað á undirbúningsskeiði það sem af er þessu ári og hafa Íslendingar tekið þátt í því starfi. Ríkisstjórnin hyggst á næstunni flytja frv. til l. vegna ákvæða í samningnum um undanþágu frá skattlagningu og fleira. Ég leyfi mér, hæstv. forseti, að leggja til að þessari þáltill. verði að lokinni umræðunni vísað til hv. utanrmn.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Ég leyfi mér að fagna því að þessi tillaga er komin hér fram og tel ástæðu til að lýsa yfir fylgi við þessi mál sem auðvitað hafa verið afgreidd áður í samningum á milli Norðurlandaríkjanna. Í fyrsta lagi kemur þetta til með að styrkja stöðu okkar í þróunarhjálpinni sem slíkri og er það vel. Það er til fyrirmyndar að veita slík mjúk lán með sama hætti og IDA gerir. Enn fremur, og það er kannski þess vegna fyrst og fremst sem ég kem hér upp, held ég að þessi sjóður geti verið tæki fyrir Íslendinga sem hafa átt í nokkrum erfiðleikum með útflutning á hugviti og tækni sem hér er til staðar en hægt er að gera með hjálp úr þessum norræna þróunarsjóði ef um samstarf okkar og annarra Norðurlandaríkja er að ræða. Ég tel þess vegna ástæðu til þess að koma upp við fyrri umr. málsins og fagna því að nú stendur til að staðfesta þennan samning sem gerður hefur verið á milli norrænu ríkisstjórnanna um stofnun sérstaks norræns þróunarsjóðs.

Júlíus Sólnes Virðulegur forseti. Ég vil fyrir mitt leyti taka undir með hv. þm. og hæstv. ráðherra sem hér hefur talað og lýsa yfir stuðningi mínum við þessar hugmyndir. Samstarf Norðurlanda á þessu sviði hefur áreiðanlega að mörgu leyti verið markvert og athyglisvert. Þó eru nokkrir agnúar á þessu samstarfi. M.a. rifja ég upp að fyrir nokkru kom fram gagnrýni í dagblaði á starfsemi Norræna fjárfestingarbankans þar sem var m.a. bent á að Íslendingar sætu að því er virtist ekki við sama borð og hin Norðurlöndin. Þar var bent á að íslenskum fyrirtækjum hefur gengið ákaflega erfiðlega að ná samningum við Norræna fjárfestingarbankann um aðstoð vegna verkefna og annarra hluta. Svo virðist sem viðbrögð Norræna fjárfestingarbankans séu þau að honum beri einungis að eiga viðskipti við opinbera lánasjóði á Íslandi og ríkisvaldið beint meðan fyrirtæki á hinum Norðurlöndunum virðast eiga greiðan aðgang að fjárfestingarbankanum. Nú langar mig til að spyrja hæstv. viðsk.- og iðnrh. hvort búast megi við að eitthvað svipað verði uppi á teningnum með Norræna þróunarsjóðinn því ef svo er er ekkert vel af stað farið, a.m.k. hvað okkur Íslendinga varðar. Hins vegar gæti þessi sjóður orðið til þess að styðja Norðurlöndin í þeirri viðleitni að efla útflutning og stuðla að víðtæku samstarfi á útflutningsmörkuðum, einkum og sér í lagi í þriðja heiminum, og þá er vel.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 1. þm. Reykv. og 7. þm. Reykn. fyrir stuðning við stjtill. sem hér er til umræðu. Vegna fsp. hv. 7. þm. Reykn. vil ég segja að ég tel að fréttir í Dagblaðinu Vísi, sem hann vitnaði til og hafðar voru eftir íslenskum lánasjóðsmanni eða starfsmanni í fjármögnunarfyrirtæki, hafi ekki verið á rökum reistar, enda var þeim svarað af Norræna fjárfestingarbankanum síðar í sama blaði og þar var rakið að gagnrýnin var að verulegu leyti á misskilningi byggð. Það er rétt að á Íslandi hafa aðstæður ráðið því að opinberir aðilar standa á bak við mörg þau fyrirtæki sem lán hafa fengið úr bankanum. Það er þó alls ekki rétt að það gildi um þau öll og það er heldur ekki rétt að þar hafi yfirleitt verið krafist opinberra ábyrgða. Fyrsta og lengi vel eitt stærsta lán Norræna fjárfestingarbankans er einmitt dæmi um það en það var til Íslenska járnblendifélagsins sem vissulega er í eigu íslenska ríkisins að rúmlega hálfu. Þar voru tryggingarnar eingöngu veð í eignunum. Í öðrum tilfellum hefur verið um að ræða sjálfskuldarábyrgðir eigenda eða a.m.k. af bankans hálfu boðið upp á þær. Ég tel að sé hlutlaust á málið litið og farið yfir sögu lánveitinga Norræna fjárfestingarbankans til Íslands frá stofnun hans árið 1976 muni hver maður geta séð að þar hafi verið lánað eftir aðstæðum á mjög skynsamlegan hátt og trygginga krafist í samræmi við eðli framkvæmdarinnar í hvert sinn. Ég tek undir þær óskir sem komu fram í máli beggja hv. þm. sem hér töluðu áðan um að stofnun þróunarsjóðsins geti orðið til þess að auðvelda Íslendingum þátttöku í verkefnum í þróunarlöndum og ég er sannfærður um að þeir muni þar njóta aðgangs í samræmi við það sem þeir hafa til málanna að leggja og fram að bjóða. Ég er þess fullviss að þetta nýja tæki til þróunaraðstoðar og til örvunar á útflutningsverkefnum frá Norðurlöndum muni reynast okkur sérstaklega vel.

Páll Pétursson Frú forseti. Örstutt athugasemd að gefnu tilefni. Ég held að það sé í ýmsum tilfellum hægt að gagnrýna lánveitingar Norræna fjárfestingarbankans, þ.e. það er nokkuð til í þeirri gagnrýni sem kom fram hjá Gunnlaugi Sigmundssyni. Málið er að í mörgum tilfellum borga íslenskir lántakendur hærri vexti en aðilar á hinum Norðurlöndunum þurfa að gera og á ég þá ekki við Færeyinga sem eru meðhöndlaðir af enn meiri hörku en við. Hér gengur það hins vegar þannig fyrir sig að bankarnir taka lán og aukakostnaður hleðst á sumt af þeim lánum sem kemur til Íslands. Varðandi Færeyinga hefur það a.m.k. verið til skamms tíma þannig að fyrirtæki í ríkiseigu, svo sem eins og rafveiturnar í Færeyjum sem eru eingöngu í eigu ríkisins, hafa orðið að skila ríkisábyrgð fyrir sínum lánum á meðan fyrirtæki eins og t.d. Kongsberg-vopnaverksmiðjurnar í Noregi, sem voru 100% í eigu norska ríkisins, þ.e. hlutafélagið var 100% í eigu norska ríkisins, þurfti ekki ríkisábyrgð fyrir stóru láni. Það fyrirtæki fór á hausinn og Norræni fjárfestingarbankinn tapaði þar stórfé. Það tel ég vera gagnrýni vert og eðlilegt að samræmi sé í þessu. Ég er hins vegar ekki með þessu að segja að við höfum ekki haft stórmikið gagn af Norræna fjárfestingarbankanum. Þrátt fyrir að við höfum þarna í sumum tilfellum að mínu mati þurft að taka lán með hærri vöxtum eða meiri kostnaði en hinar þjóðirnar höfum við tvímælalaust haft stórmikið gagn af starfsemi þessa banka.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Frú forseti. Það er auðvitað alveg rétt hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. að það má gagnrýna ýmsar lánveitingar sem Norræni fjárfestingarbankinn hefur veitt á þeim tólf árum sem hann hefur starfað. Það væri skárra ef þar væri allt yfir gagnrýni hafið. Hins vegar tel ég það ósanngjarna, óréttmæta og órökstudda gagnrýni að þarna hafi þjóðerni lánsumsækjenda ráðið nokkru um. Ég held að það sé langeinfaldast að sýna fram á þetta með því að benda á þau fyrirtæki íslensk sem eru vön að taka lán á alþjóðlegum lánamörkuðum fyrir eigin reikning og á eigin ábyrgð, og ég nefni til sögunnar tvö, annars vegar Landsvirkjun og hins vegar Flugleiðir. Þessi fyrirtæki hafa sjálf oft og einatt valið þegar þannig hefur staðið á að taka lán hjá Norræna fjárfestingarbankanum. Af hverju skyldi það hafa verið? Náttúrlega af því að bankinn hefur boðið þeim betri kjör en þá stóðu til boða hjá öðrum erlendum lánveitendum. Þarna er oftast ekki um millikostnað að ræða sem getur auðvitað breytt heildarkostnaði af lánunum þegar þau fara um hendur innlendra milliliða. Um það mál er ég ekki að ræða hér, en vil ítreka þá skoðun mína að íslensk fyrirtæki hafi þar sem aðstæður voru jafnar notið jafnhagstæðra kjara og önnur fyrirtæki í Norræna fjárfestingarbankanum. En auðvitað geta aðstæður og atvik orðið til þess að hér sé meira um smáfyrirtæki. Það hefur einmitt verið eitt af þeim atriðum sem bankinn hefur verið gagnrýndur fyrir að hann hafi ekki náð að þjóna þeim fyrirtækjum svo sem verðugt væri og það er stöðugt úrlausnarefni þessarar lánastofnunar að koma til móts við þær óskir eftir því sem skynsamlegt og hagkvæmt getur talist. Ég tel það hvorki eðlilegt né skynsamlegt að blanda lánamálum Kongsberg Vapenfabrikk inn í þá umræðu sem hér fer fram. Það er vissulega rétt að það var ámælisvert að mínu áliti af hálfu norskra stjórnvalda að standa ekki betur á bak við það mál. Það lán var upphaflega veitt í góðri trú á það að norska ríkið stæði þar að baki. Þar fór sem fór og verður mönnum til umhugsunar og athugunar á framtíðinni.