Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. var lagt fram í hv. Nd. til staðfestingar á brbl., sem hæstv. ríkisstj. gaf út 30. júní í sumar af þeim ástæðum, að fyrirsjáanlegt þótti, að stjórn skuldaskilasjóðs sjávarútvegsins mundi ekki hafa lokið úthlutun lána úr sjóðnum fyrir 1. júlí, eins og gert var ráð fyrir þegar lögin voru sett, en þau eru nr. 120 frá síðastliðnu ári. Þótti því nauðsynlegt að lengja starfstíma sjóðstjórnarinnar með brbl. frá því, sem hann hafði verið ákveðinn í lögum. Þær breytingar, sem gerðar hafa verið á frv., eru ekki svo veigamiklar, að ég líti svo á, að ástæða sé til að taka þær sérstaklega til meðferðar. Frv. var tekið fyrir á fundi í sjútvn., og voru þar mættir þrír af fimm nm. Þeir, sem mættir voru, voru því fylgjandi, að frv. yrði samþ. eins og það liggur fyrir. En með því að tvo nm., þá hv. 4. og 6. landsk. þm., vantaði á fundinn, þótti mér varlegra að orða það svo, að nál. væri frá meiri hl. sjútvn. Mér er þess vegna ekki kunn afstaða þessara tveggja hv. nm., en ef hún er eitthvað í misræmi við þær niðurstöður, sem þeir komust að, sem mættir voru, kemur það sjálfsagt fram í umr. í hv. deild. - Þeir, sem mættir voru í sjútvn., leggja til, að frv. sé samþ. óbreytt eins og þegar hefur verið gengið frá því.



Herra forseti. Ég hef áður hér í hv. þd., oftar en einu sinni, látið í ljós, að ég teldi það mjög misráðið, þegar Alþ. breytir einum og sömu lögum með fleiri en einum lögum á sama þingi. Við vorum hér áðan, á þessum sama fundi, að samþ. frv. sem lög um að breyta þeim l., sem þetta frv., sem fyrir liggur, einnig er um breyt. á. Þessi tvö frv. um breyt. á þessum sömu lögum eru borin fram til staðfestingar á brbl., sem stjórnin gaf út, og eru þessi tvenn lög um breyt. á lögum um aðstoð til bátaútvegsmanna. - Nú vildi ég spyrja: Væri ekki hægt af nefnd að sameina þessi tvö frv. í eitt? Er það nauðsynlegt að samþ. brbl. eins og þau liggja fyrir?  Ég ætla ekki að segja meira um málið og vona, að menn athugi þetta og taki það til greina framvegis.



Herra forseti. Nefndin hefur athugað þetta frv. og hefur orðið sammála um að leggja til, að það verði samþykkt óbreytt. Það er engin ástæða til að tefja deildina með ræðu um þetta mál nú, það var skýrt við 1. umr., og auk þess má vísa til þeirrar grg., sem fylgir frv. Þessi ákvæði um eyðingu svartbaks hafa nú verið í gildi um langan tíma, og er þetta frv. um framlengingu þeirra nú flutt af því, að þessi lög falla úr gildi um næstu áramót, en nauðsyn er, að lögin hverfi ekki úr sögunni og falli ekki niður, og því er það ósk flm. og vilji allra nm., að frv. verði samþykkt eins og það kemur fyrir.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að hafa á móti þessu frv. í heild, en hins vegar vildi ég gjarnan fá upplýstar tvær fullyrðingar, sem eru í grg. fyrir frv. Mér þætti mjög gott, ef hv. frsm. vildi upplýsa okkur hér í deildinni um, hvaðan þeim er komin sú speki, sem í þeim felst. Önnur er sú, hvaðan flm. er komin vitneskja um það, að skotlist hafi farið svo mjög aftur á síðustu árum. Hitt er sú fullyrðing, að eiturdauði sé ekki kvalafullur. Hvaðan hafa hv. flm. þessa vizku? Hefur einhver hrafn krunkað þessu að þeim, eða skilja þeir fuglamál, hefur einhver fugl trúað þeim fyrir þessu? Ég hefði gaman af að heyra, hvaðan þeim er komin þessi speki.



Herra forseti. Ég vil þá svara þessum tveim spurningum hæstv. ráðh., dómsmrh. með meiru. Það er þá fyrst, hvaðan við hefðum þá vizku, að eiturdauði væri ekki kvalafullur. Það hef ég nú aldrei sagt, heldur hitt, að hann tekur svo stuttan tíma, að segja má, að hann verði í einu vetfangi. Magnús heitinn Björnsson náttúrufræðingur, sem ég held að hafi haft betur vit á fuglum en hæstv. ráðh., með allri respekt fyrir hans fuglaþekkingu, telur, að fuglar hafi svo hraða blóðrás, að eitrið berist þess vegna miklu hraðar út um líkamann en gerist hjá spendýrum, þess vegna er tíminn svo stuttur, sem líður frá því, að fuglinn étur eitrið, þangað til hann drepst af því, enda vita þetta allir, sem hafa séð. Þeir segja, að fuglinn geti rétt aðeins rykkt sér upp og kannske flogið stuttan spöl, en falli síðan niður dauður. Þetta gerist allt, ef svo má segja, á fáeinum sekúndum. Um skotlistina er það að segja, að meðan rjúpnadráp var stundað meira en nú er og menn höfðu tíma, þá var skotlist stunduð svo miklu meira en nú er, að það er vafalítið, að nú hefur henni mikið farið aftur. Ég skal ekki segja, hvað þessu veldur, en engu að siður er sannleikurinn sá, að það er skotið mjög lítið í sveitum nú orðið. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. ráðh. viti þetta, og skal ekki fara að deila við hann um það. En ég vil bara benda honum á, að það er staðreynd, að skotlistinni hefur farið aftur, og hitt, eins og sýnt hefur verið fram á, að dauðastríð fugla af eitri tekur svo stuttan tíma, að segja má, að það taki ekki nema nokkrar sekúndur og er miklu skemmra en hjá spendýrum, sem hafa miklu hægari blóðrás. Og þó að það komi ekki þessu máli við, þá skil ég ekki, hvað hæstv. ráðh. getur haft á móti því að drepa svartbak með eitri, því að sannast að segja hélt ég, að enginn hefði verið annar eins eiturbani og hann sjálfur í sinni borgarstjóratíð, þegar hann var að láta eitra fyrir mýs og rottur og önnur þess háttar kvikindi.

Já; og hunda og flækingsketti.



Herra forseti. Ég verð að benda á það, að hv. frsm. sagði algerlega rangt frá, þegar hann sagði, að því væri ekki haldið fram, að eiturdauði fugla væri ekki seigdrepandi og kvalafullur. Í grg. stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Það hefur verið sagt af mörgum, einkum þeim, sem dýravinir þykjast vera, að eiturdauðinn sé mjög kvalafullur og jafnvel seigdrepandi. Þótt það megi segja með nokkrum sanni um nokkur spendýr, er allt annað um fugla.“ Það á með öðrum orðum að neita því, að eiturdauðinn sé kvalafullur fyrir fugla. Hitt harma ég, að þessir hv. þm. skuli ekki skilja fuglamál, því að ef þeir kynnu það, mundu þeir eflaust geta frætt okkur um sitthvað. Hins vegar, ef skotlistinni hefur hrakað svo mjög sem þeir láta, þá finnst mér, að það ætti ekki að vera að eitra, svo að þeir gætu skotið sem flesta fugla, sem þá væri ekki búið að drepa á eitri. 
            



Herra forseti. Frv. þetta, sem hér er flutt á þskj. 212, er, eins og sagt er í greinargerð þess, flutt samkvæmt tilmælum félmrh. og er samhljóða frv., sem flutt var á síðasta þingi af hv. þm. S-Þ., en náði þá ekki afgreiðslu. Frv. þessu var á síðasta þingi vísað til heilbr.- og félmn. Ed., og sendi n. það þá til umsagnar tveim aðilum og fékk svar frá öðrum þeirra, yfirlækninum á Kleppi. og fólst í þeirri umsögn að nokkru leyti svar þeirra beggja, þar sem hinn aðilinn, sem var landlæknir, vísaði til svars Helga Tómassonar. Að þessum svörum fengnum þótti n. rétt að leita fyrir sér með áframhald þessa frv. og sendi því félmrn. ósk um, að það leitaði umsagna sveitarfélaganna um málið. Þetta var gert á s. l. vori og frv. síðan undirbúið af félmrn., sem óskaði þess svo, að heilbr.- og félmn. bæri málið fram á þingi nú. N. varð þó ekki sammála um flutning frv., og standa því aðeins 4 nm. að því. og hafa þeir allir óbundnar hendur um einstök atriði frv. og málið í heild. N. er þó öll sammála um meginefni þessa máls, að það þurfi sem skjótasta og bezta úrlausn. Eins og kom fram á síðasta þingi, er þetta mál hið mesta vandræðamál fyrir sveitarfélögin, og er það fram borið vegna þess, að þau standa uppi alveg úrræðalaus með fávita, geðsjúklinga og aðra vandræðamenn, sem þau geta á engan hátt séð um og ógerlegt er að hafa á heimilunum. Þetta mál hefur verið alllengi á döfinni hjá sveitarfélögunum, en það var fyrst hafinn rækilegur undirbúningur að því á landsþingi Sambands ísl. sveitarfélaga 1946, þar sem kosin var nefnd til að safna skýrslum um þetta vandræðafólk og koma fram með till. um, á hvern hátt verði heppilegast að ráða bót á þessu máli. Árangurinn af þessari starfsemi sambandsins var svo það frv., sem borið var fram á síðasta þingi, og eins og kemur fram í grg. þess, var það borið fram með það fyrir augum að bæta úr þeirri brýnu þörf, sem er fyrir hendi að skapa þessu vandræðafólki tryggan dvalarstað. Eins og segir í frv. sjálfu, er ætlunin að gera þetta með þeim hætti, að sveitarfélögin fái heimild til að reisa og reka öryrkjahæli fyrir þá öryrkja, sem þeim ber að annast framfærslu á og eigi verður með öðrum hætti séð fyrir viðunandi dvalarstað. Svo er til þess ætlazt, að sveitarfélögin leggi fram ákveðna fjárupphæð í stofnkostnað hælisins og ríkissjóður leggi fram í eitt skipti fyrir öll 1½ millj. kr. til stofnunar þess. Gert er ráð fyrir, að félmrh. ákveði, að fengnum till. stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga, hvar hælið skuli reist og hvenær hafist verði handa um framkvæmdir og starfsemi þess: Með öðrum orðum er aðeins gert ráð fyrir, að þetta verði heimildarlög og ákvörðunarvald um framkvæmd málsins verði í höndum félmrh. En það er eitt atriði sérstaklega athyglisvert í þessu máli, sem ég vildi undirstrika í þessum umr., og það er samningsumleitun sveitarfélaganna við Reykjavíkurbæ út af hælinu í Arnarholti. Eins og kom fram í greinargerð þeirri, sem fylgdi frv. í fyrra, rekur Reykjavíkurbær hæli að Arnarholti á Kjalarnesi fyrir ýmiss konar sjúklinga og öryrkja. Á þessu hæli hafa dvalið um 60 manns til jafnaðar, og hefur verið á því nokkur rekstrarhalli, en þó er talið, að hann mundi hverfa með öllu, ef hælið yrði stækkað nokkuð. Nú er það álitið heppilegast með framkvæmda- og kostnaðarhlið málsins fyrir augum að reka aðeins eitt hæli á landinu fyrir þetta fólk. Því var það, að Samband ísl. sveitarfélaga ákvað að reyna að komast að samkomulagi við Reykjavíkurbæ um að gerast aðili að rekstri þessa hælis, sem þá yrði stækkað eftir þörfum. Þetta tókst þó ekki, og hefur komið í ljós, að Reykjavíkurbær telur ekki grundvöll til slíks samnings fyrir hendi, þar sem vanti í lög ákvæði, sem legðu kvöð á sveitarfélögin um að standa við sinn hlut í þessu efni. En í 17. grein þessa frv. er sérstaklega gerð grein fyrir því, hvernig bregðast skuli við, ef bæjarstjórn Reykjavíkur gengur til samninga við Samband ísl. sveitarfélaga um þetta mál, og vildi ég vekja athygli deildarinnar á þessu atriði, að með þessu ákvæði fellur niður sú hindrun. sem hefur orðið til að koma í veg fyrir samkomulag Reykjavíkur og sveitarfélaganna um rekstur Arnarholtshælisins. Nú er mér óhætt að segja, að þótt heilbr.- og félmn. hafi látið þann fyrirvara fylgja frv., að nm. hefðu óbundnar hendur um málið, var öll n. sammála um nauðsyn á úrlausn þessa máls og þörfinni fyrir hæli handa þessu fólki, einnig sá nm., sem vildi ekki vera með í flutningi frv. Það, sem n. greindi á um, var aðeins það, hvor leiðin væri heppilegri fyrir skjóta lausn þessa máls, að flytja frv. eða ekki. En það er óhætt að segja, að n. hefur öll skilning á þessu máli og því, að það krefst sem skjótastrar úrlausnar, en þarf þó að vera vel undirbúið. Það kom fram í þeirri umsögn, sem okkur barst, og einnig í umr. um málið, að það eru talin á því nokkur vandkvæði að ætla að reka aðeins eitt hæli fyrir alla þá flokka vandræðamanna, sem talið er að þyrftu að dvelja á slíku hæli, en á síðasta þingi var þessu vandræðafólki skipt niður í 7 flokka. Það eru á því greinilegir erfiðleikar að ætla þessu fólki öllu einn dvalarstað. Þegar þetta mál var athugað fyrir nokkru, kom í ljós, að af 154 sjúklingum, sem talið var að þyrftu hælisvíst fyrir, voru um 2/3 geðsjúkt fólk og fávitar, en var úr hinum 5 flokkunum. Erfiðleikarnir stafa af því, að við höfum svo til allar tegundir slíkra sjúklinga, sem þurfa að dvelja á sérstökum hælum, en í sumum flokkunum er svo fátt, - sem betur fer, má segja. - að tæplega er hægt að hugsa sér að reisa fyrir þá sérstakt hæli, en erfitt er að koma þeim fyrir með annars konar sjúklingum. Þetta var sem sagt eitt af þeim atriðum, sem heilbr.- og félmn. sá að mundi verða örðugt að ráða fram úr í sambandi við byggingu hælisins. Hins vegar voru allir nm. einhuga um að gera það sem mögulegt væri, til að greiða fyrir því, að málið fengi heppilega lausn, og flm. þessa frv. töldu sig bezt geta unnið að því með því að flytja það. - Ég leyfi mér svo að óska þess, að málinu verði vísað til heilbr.- og félmn. á ný til athugunar.