Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um skilatryggingu vegna úreldingar bifreiða. Meðflm. mínir eru hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir, 6. þm. Reykv., og Jóhann Einvarðsson, 8. þm. Reykn. Till. hljóðar sem hér segir: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa frumvarp til laga um skilatryggingu vegna úreldingar bifreiða." Á síðustu árum hefur bifreiðum fjölgað mikið hér á landi og er fyrirsjáanlegt að á næstu árum muni tugir þúsunda bifreiða úreldast. Það er áætlað að árlegur fjöldi þessara bifreiða verði 10–20 þúsund. Nú þegar er það orðið alvarlegt vandamál víða um land að koma þessum bifreiðahræjum fyrir. Víða má sjá þessar ónýtu bifreiðar þar sem þær liggja í algjöru hirðuleysi öllum til ógagns og skapa auk þess ákveðnar hættur fyrir börn og unglinga, svo að ekki sé talað um náttúruspjöll. Er brýnt að nú þegar verði gripið til nauðsynlegra ráðstafana til að fyrirbyggja frekari neikvæða þróun í þessum efnum og skylda bifreiðaeigendur til þess að gera viðeigandi ráðstafanir við að koma gömlum og ónýtum bifreiðum til úreldingar. Það er eðlilegt að þetta sé gert með skilatryggingargjaldi sem lagt verði á við kaup nýrra bifreiða. Sá háttur tíðkast víða erlendis hjá þjóðum sem komnar eru lengra í umhverfisverndarmálum en Íslendingar. Við þurfum ekki að leita lengra en til Noregs til að sjá hve gott skipulag er á hlutunum þar. Þar greiða bílaeigendur skilatryggingargjald við kaup á bílum. Skilatryggingargjald er ætlað til að kosta eyðingu bifreiðarflaks í brotajárnsvinnslu og til að tryggja að eigandinn skili bifreið á réttan stað þar sem hann fær helming upphæðarinnar endurgreiddan. Auk þess má segja að skilatrygging geri eftirfarandi gagn: 1. Brotajárni er skilað á hagkvæmari hátt til endurvinnslu. 2. Bifreiðaflök og annað brotajárn verður ekki skilið eftir á víðavangi. Ef svo er þá getur einhver tekið bifreiðarflakið og innheimt skilagjaldið. 3. Í þessu felst ákveðin hugarfarsbreyting hjá almenningi. Hér er um hluta af mun stærra vandamáli að ræða sem er söfnun og endurvinnsla brotajárns almennt. Þessum málum hefur lítið verið sinnt af hálfu hins opinbera til þessa. Hins vegar hafa einkaaðilar, svo sem fyrirtækið Sindra-Stál hf. í Reykjavík, komið hér við sögu á liðnum árum og unnið merkilegt brautryðjendastarf í þessum efnum. Með skipulögðu átaki er unnt að gera mun meira í endurvinnslu úrgangsefna, í þessu tilfelli úreltra bifreiða. Skilatryggingargjaldið væri hvatning til eigenda að skila úreltum bifreiðum til eyðingar. Í því felst einnig óbein skipulögð söfnun tugþúsunda ónýtra bifreiða til þeirra sem mundu annast eyðingu þeirra. Við flm. leggjum áherslu á ómengað umhverfi, hreint og fagurt land. Efni þessarar till. stefnir að því markmiði. Flm. vænta þess að till. fái góðar undirtektir. Að lokinni umræðu leggjum við til að henni verði vísað til allshn.



Virðulegi forseti. Við Íslendingar búum í ríku og gjöfulu landi. Þótt tekjum okkar og neyslu sé vissulega misskipt erum við ein af neyslufrekustu þjóðum heims. Það sýna okkur og sanna tölur um sykurneyslu, um bílaeign og margt fleira. Síðasti ræðumaður í þessum stól gat þess að hér söfnuðust fyrir 10–20 þús. bílhræ á ári. Í gær var mér sagt hér í þinghúsinu að við ættum nýtt heimsmet, að þessu sinni í plastnotkun: 20 kg á mann á ári. Það er öllu hent og hús brotin, nýtt keypt og byggt í staðinn. Þetta eru einkenni neyslusamfélagsins. Það er sóknin eftir skammtímagróða og svokölluðum lífsgæðum sem ræður ferð. Við vitum hverjar afleiðingarnar eru ef ekki verður tekið upp nýtt verðmætamat á þessari jörð. Vanþekking er ekki sú afsökun sem við berum við, heldur hitt hversu fáir og smáir við erum. Sóun okkar á auðlindum náttúrunnar sé svo lítið brot af sóun mannkyns, mengun af okkar völdum svo lítill hluti af mengun fjölmennra iðnaðarþjóða. Þetta ásamt fjarlægð okkar frá helstu mengunaruppsprettum í austri og vestri er afsökun okkar fyrir því að hér á landi er umræða um alþjóðlega umhverfisvernd enn á frumstigi og þátttaka Íslendinga í alþjóðasamstarfi þar um nær engin. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um verndun ósonlagsins sem ég flyt ásamt hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni og Steingrími J. Sigfússyni. Till., virðulegi forseti, miðar að því að við Íslendingar öxlum ábyrgð okkar í samfélagi þjóðanna og leggjum okkar litla skerf af mörkum til þess að stöðva vaxandi þynningu ósonlagsins sem nú stefnir lífsskilyrðum á jörðinni í stórfellda hættu. Till. er á þskj. 137 og hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni: 1. að gera nú þegar ráðstafanir til að draga úr notkun ósoneyðandi efna hér á landi, 2. að hefja án tafar þátttöku í sameiginlegu átaki annarra Norðurlandaþjóða sem hafa sett sér það takmark að minnka notkun ósoneyðandi efna um 25% fyrir árið 1991 og um a.m.k. 50% fyrir árið 1999, 3. að efna til samstarfs opinberra stofnana og sérfræðinga í viðkomandi iðngreinum til að gera áætlun um hvernig draga megi úr og hætta notkun þessara efna hér á landi, 4. að staðfesta svo fljótt sem við verður komið Montreal-samninginn um verndun ósonlagsins frá 16. september 1987 og Vínarsáttmálann frá 22. mars 1985, um sama efni." Ég ætla ekki að eyða löngu máli í útlistun á eyðingu ósonlagsins, né heldur afleiðingum þess ef ekkert verður að gert. Það var gert ágætlega á síðasta þingi þegar Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir mælti fyrir þáltill. sinni og fleiri þm., um bann við innflutningi og notkun ósoneyðandi efna. Í grg. með till. þeirri sem er á dagskrá, svo og í fylgiskjali I, sem er erindi Sigurbjargar Gísladóttur, deildarefnafræðings hjá Hollustuvernd ríkisins, er einnig gerð ítarleg grein fyrir staðreynd málsins sem er þessi: Úrgangsefni frá efnaiðnaði á jörðu niðri eru smám saman að eyða ósonlaginu sem verndar jarðarbúa fyrir skaðlegum útfjólubláum geislum sólar. Þynningin sl. átta ár nemur 4–5%. Meira en helmingur þeirrar þynningar er talinn vera af völdum freona og halona, en það eru lofttegundir sem stíga upp í heiðhvolfið úr úðabrúsum, svampi, frauðplasti slökkvitækjum og kælikerfum. Það var árið 1974 að bandarískur efnafræðingur, Sherwood Rowlands að nafni, benti á þá hættu sem í stefnir með notkun þessara lofttegunda í iðnaði. Enginn dró í efa kenningu hans um keðjuverkandi niðurbrot ósons í tilraunastofum, en vísindamenn voru ekki á einu máli um hvort þessa gætti uppi í heiðhvolfinu sjálfu. Um það hver áhrifin yrðu ef svo væri efaðist hins vegar enginn. Sem fyrr sagði verndar ósonlagið jarðarbúa fyrir skaðlegum útfjólubláum geislum sem valda m.a. húðkrabbameini hjá mönnum og dýrum. Útfjólublá geislun er einnig skaðleg gróðri í sjó og a landi. Einkum er þörungasvifið, undirstaða lífkeðju sjávar, viðkvæmt fyrir útfjólublárri geislun. Aukin losun halona, freona og annarra úrgangsefna í andrúmsloftið veldur líka hækkandi meðalhita á jörðu niðri. Úrkomubelti og vindakerfi geta breyst og sjávarstaða hækkað með bráðnun jökla. Það er því ekki aðeins líkamleg heilsa manna sem hér er í veði, heldur lífsviðurværi þeirra og aðbúnaður allur. Áhyggjur manna vegna þessarar skelfilegu framtíðarspár hafa farið vaxandi eftir því sem vísbendingar þessari kenningu til stuðnings hafa hrannast upp. Það var þó ekki fyrr en sl. haust, þegar Geimferðastofnun Bandaríkjanna kynnti nýjar niðurstöður rannsókna yfir Suðurskautslandinu, að fyrir lágu gögn sem staðfestu hana. Gatið í ósonlaginu yfir suðurhveli hefur aldrei verið stærra. Ósonmagnið þar hefur minnkað um helming, eða um 50%, frá árinu 1979. Jafnframt mældist þar nú hundraðfalt meira magn af freonum en í tempraða beltinu og telja menn nú engan vafa leika á samhenginu þarna á milli. Í mars 1985 gekkst Umhverfismálastofnun Sameinuðu þjóðanna fyrir alþjóðaráðstefnu í Vínarborg þar sem 35 þjóðir undirrituðu sáttmála um verndun ósonlagsins. Þeirra á meðal voru Noregur, Danmörk, Svíþjóð og Finnland. Þegar árið 1986 leið án þess að í augsýn væri raunverulegur árangur og frekari samkomulagsumleitanir virtust vonlitlar tóku þessi fjögur lönd sig saman, ákváðu að bíða ekki lengur heldur hefjast handa upp á sitt eindæmi. Á þingi Norðurlandaráðs á þessu ári, nánar tilgreint þann 25. febr. 1987, héldu umhverfismálaráðherrar þessara fjögurra landa fund sem markaði tímamót. Þar var ákveðið að hvert land gerði úttekt á notkun sinni á freonum á árinu 1986, miðað við innflutning á hreinu efni. Jafnframt skyldi svara spurningunni um það hvort unnt yrði að minnka notkunina um fjórðung fyrir árið 1991. Það var skipuð sérstök vinnunefnd á vegum embættismannanefndar um umhverfismál til þess að fylgja þessum verkum eftir. En embættismannanefndin sjálf hefur tvívegis komið saman frá því í febrúar, fyrst 18. júlí og svo aftur 18. nóv., þ.e. á fimmtudegi fyrir réttri viku. Íslendingar eiga þrjá fulltrúa í þessari embættismannanefnd. Enginn þeirra mætti á þá tvo fundi sem haldnir hafa verið síðan 25. febrúar 1987. Á meðan þessu starfi fór fram á Norðurlöndum, nema hér á Íslandi, var hafinn undirbúningur nýrrar ráðstefnu um verndun ósonlagsins á vegum hinna Sameinuðu þjóða. Ráðstefnan var haldin í Montreal í Kanada um miðjan september sl., og 16. september undirrituðu 24 þjóðir ásamt Efnahagsbandalagi Evrópu þar samning sem miðar að því að iðnaðarþjóðirnar minnki notkun sína á freonum um 20% fyrir 1994 og um 50% fyrir 1999, miðað við ársnotkun 1986. Vart hafði blekið þornað á Montreal-samningnum þegar Geimferðastofnun Bandaríkjanna kynnti þær niðurstöður sem ég hef þegar rakið. Hvort sem sú er eina ástæðan eða ekki hafa þær raddir orðið æ háværari sem telja Montreal-samninginn ganga of skammt. Meðal þeirra sem tekið hafa í þann streng er Birgitta Dahl, umhverfismálaráðherra Svía. Þannig var staðan þegar ráðherranefnd um umhverfismál hittist á ný hinn 7. okt. sl. Íslenski samstarfsráðherrann í þessum málaflokki, félmrh., sat ekki þann fund og reyndar enginn íslenskur ráðherra. En þar lágu fyrir svör frá hinum löndunum fjórum. Notkun á freonum hafði verið könnuð og hún var á árinu 1986 0,5 til 1 kg á mann. Ég vil í þessu sambandi vísa til töflu ll sem er að finna í grg. þessarar till. á bls. 3. Þar kemur fram að sameiginlega nota þessi lönd ríflega 15 þús. tonn af hreinum freonum. Það er ekki stór hluti heimsframleiðslunnar sem er um 1 millj. tonna. Svarið við spurningunni um hvort 25% niðurskurður væri mögulegur á næstu þremur árum var já frá löndunum öllum. Og það má segja að í svörunum sumum hafi falist: Já, það er enginn vandi. Niðurstaða ráðherrafundarins, hinn 7. okt. sl., var að Norðurlönd halda fast við fyrri áætlun um niðurskurð á notkun þessara efna, enda þótt Montreal-samningurinn hafi verið gerður í millitíðinni. Hins vegar hvetur ráðherranefndin til þess að löndin staðfesti hann hið fyrsta og mælir með öðrum aðgerðum sem raktar eru á bls. 3 og 4 í grg. þessarar till. Í fylgiskjali Il, sem er samþykkt ráðherrafundarins ásamt fylgigögnum, má einnig sjá hvernig hvert land hyggst draga úr notkun sinni, en það er nokkuð misjafnt eftir aðstæðum. Alls staðar er stefnt að því fyrst að hvetja til og gera samninga um minni notkun, en dugi það ekki til að ná settu marki eru löndin reiðubúin til þess að beita öðrum ráðum svo sem lagaboði eða skattlagningu á umrædd efni. Það er miður, virðulegi forseti, að þurfa að segja það hér að Íslendingar hafa þrátt fyrir samstarfið í Norðurlandaráði ekki tekið þátt í þessu undirbúningsstarfi, ekki safnað saman eða skilað inn upplýsingum um notkun þessara efna hér á landi, né heldur áætlun um hvernig draga megi úr henni. Hvernig getur staðið á þessu? Sú skýring sem nærtækust er og mér kemur fyrst í hug er að hér á landi fer enginn ráðherra öðrum fremur með umhverfismál. Kannski síst hæstv. félmrh. sem þó er samstarfsráðherra á þessu sviði. Umhverfismálin, þessi mikilvægi málaflokkur, er dreifður og þar með hornreka í nær öllum ráðuneytum. Umhverfismálin eru munaðarlaus í stjórnkerfi okkar. Fyrri ríkisstjórn hafði uppi mikil fyrirheit um bót og betrun í þessum efnum eins og reyndar svo mörgum öðrum þótt lítið yrði um efndir. Í starfsáætlun núv. ríkisstjórnar er einnig ákvæði um, með leyfi forseta, að "sett verði almenn lög um umhverfismál og samræming þeirra falin einu ráðuneyti". Sú staðreynd að samstarfi um umhverfismál á vegum Norðurlandaráðs var hætt eftir að þessi ríkisstjórn tók við gefur litlar vonir um efndir þessa ákvæðis í stjórnarsáttmála. Því það dugir ekki að líta á Ísland sem einangrað eyland fjarri öðrum mannabyggðum þegar umhverfisvernd er annars vegar. Þær hættur sem nú steðja að andrúmslofti og lífsskilyrðum allra jarðarbúa eru svo miklar og fjölþættar að þær krefjast sameiginlegs átaks allra þjóða. Þar mega Íslendingar ekki lengur sitja hjá. Við vitum það líka af reynslunni af gerð Hafréttarsáttmálans að rödd Íslands á alþjóðavettvangi getur skipt máli. Ég tel mig, virðulegi forseti, hafa rökstutt tvo liði till., nr. 2 og 4, þ.e. annars vegar um að við sláumst í hóp Norðurlandaþjóðanna og setjum okkur sama mark og þær við niðurskurð á notkun þessara efna hérlendis og hins vegar að við staðfestum Montreal-samninginn og Vínarsáttmálann sem hann byggir á. Það er hins vegar nauðsynlegt að byrja á tiltektinni heima hjá sér áður en maður fer að setja út á heimili annarra. Ég nefndi í upphafi míns máls að við Íslendingar værum meðal neyslufrekustu þjóða heims. Og það er því miður ekkert sem bendir til þess að framlag okkar til eyðingar ósonlagsins sé minna á mann en framlag milljónaþjóðanna, þvert á móti. Það er lítið vitað um notkun þessara efna sem hráefna eða blandaðra efna í iðnaðarframleiðslu hér á landi, hvað þá um magn þeirra í fullbúnum iðnaðarvörum. Þó hefur einn maður, Páll Lúðvíksson vélaverkfræðingur, gert tilraun til þess að taka saman upplýsingar um þessa notkun. Sl. sumar dró hann út úr innflutningsskýrslum 1986 töluna 208 tonn af kælivökva. Ef þetta væri hið eina sem hér væri notað af freonum, sem það er örugglega ekki, jafngilti það 0,85 kg á hvert mannsbarn á landinu eða meira en á hinum Norðurlöndunum öllum að Danmörku undanskilinni þar sem notkunin 1986 var 1 kg á mann. Það er þó kostur í þessu sambandi að það er ekkert sem segir að okkur ætti að vera erfiðara en hinum Norðurlandaþjóðunum að draga úr notkun þessara hættulegu efna eins og 1. gr. till. gerir ráð fyrir. Ég vil vísa til grg. á bls. 4 þar sem raktar eru í fimm liðum nokkrar þær ráðstafanir sem ríkisstjórnin gæti beitt til þess að draga strax úr notkun ósoneyðandi efna hér á landi. Í fyrsta lagi að ríkisstjórnin stuðli að aukinni notkun CFC-22 í stað CFC-12 - og ég ætla ekki að fara mikið nánar út í þessi heiti á tilbúnum freonum, en þetta eru tveir freonar - þar sem því verður við komið í kælikerfum og varmadælum. CFC-22 hefur aðeins 9% eyðingarmátt á við CFC-12. Það er ljóst að kælikerfi ýmiss konar eru útbreidd og mikilvæg hér á landi vegna fiskiðnaðarins. Og þótt varmadælur séu ekki mjög útbreiddar fer notkun þeirra vaxandi. Annars staðar á Norðurlöndunum eru 13– 25% allrar freon-notkunar bundin við kælikerfi og eru þá ísskápar og frystikistur í heimahúsum undanskildar nema í Noregi. Búast má við svipuðum eða jafnvel hærri hlutfallstölum hér á landi. Það er talið að auka megi notkun þessa óvirkara freons, sem er nr. 22, í stað þess nr. 12, en CFC-22 er enn sem komið er hvergi á bannlista. En það er brýnt að þróa aðferðir til þess að nota hættuminna efnið í fiskiðnaði okkar þar til hættulaust efni finnst. Í öðru lagi: Að banna innflutning og framleiðslu á úðabrúsum sem innihalda freon sem úðunarefni. Árið 1978, fjórum árum eftir að fram var sett kenningin um eyðingu ósonlagsins af völdum freona, þá bönnuðu Bandaríkjamenn notkun á þessu efni á úðabrúsa. Kanadamenn, Svíar og Norðmenn hafa einnig bannað ósoneyðandi efni á úðabrúsum. Þannig hafa stórir markaðir lokast fyrir framleiðendum alls kyns úðunarefna og þeir hafa einfaldlega brugðist við með því að nota önnur úðunarefni í staðinn. Það er því gjörsamlega sársaukalaust að banna innflutning og notkun þessara efna á úðabrúsum hér á landi. Nær öll efni, lyf jafnt sem hreinsiefni og lökk, eru nú til á úðabrúsum sem ekki innihalda freon og þetta hlýtur að teljast eðlilegt fyrsta skref til þess að koma í veg fyrir að grípa þurfi til alvarlegri aðgerða síðar meir. Í þriðja lagi: Að stuðla að betri nýtingu og endurnotkun ósoneyðandi efna í plastiðnaði og auðvelda framleiðendum að taka í notkun önnur hættuminni blástursefni til svamp- og einangrunargerðar. Í fjórða lagi: Að tryggja uppsöfnun, endurvinnslu og örugga förgun eða bruna ósoneyðandi efna þar sem þau eru notuð sem leysiefni í iðnaði og fatahreinsun. Í fimmta lagi: Að auka ekki frá því sem nú er innflutning á halonum til notkunar í eldvarnarkerfum. Hvað síðasta liðinn varðar vil ég vekja athygli á því að með mikilli og aukinni notkun tölvukerfa hefur notkun á halon-slökkvitækjum einnig aukist gífurlega hér á landi. Mér er kunnugt um að í einu húsi hér í borg eru yfir 100 slík tæki sem innihalda a.m.k. 400 kg af haloni. En menn telja sársaukalaust að auka ekki við þann innflutning frá því sem nú er og þess ber að geta að Eldvarnareftirlit Reykjavíkurborgar hefur mælt mjög gegn aukinni útbreiðslu þessara slökkvitækja. Hvað 3. lið tillögunnar varðar, um að efna til samstarfs opinberra stofnana og sérfræðinga í viðkomandi iðngreinum til að gera áætlun um hvernig draga megi úr og hætta notkun þessara efna hér á landi, er óþarft að hafa mörg orð. Það er nánast eðlilegt að kalla til sérfræðinga frá Orkustofnun, Iðntæknistofnun og viðkomandi iðngreinum til þess að geta framkvæmt þetta mikilvæga efni. Frú forseti. Í lok grg. með þessari till. er bent á að samdráttur í notkun freona í kælikerfum og bann við notkun úðabrúsa með freoni gæti orðið til þess að innflutningur og notkun þessara hættulegu efna drægist saman um fjórðung hér á landi. Það hlýtur að vera lágmarksframlag okkar Íslendinga á næstu þremur árum til viðhalds lífi á þessari jörð því að eins og góður málsháttur frá Kenya segir: Við höfum ekki fengið jörðina til eignar frá foreldrum okkar. Við höfum fengið hana að láni frá börnum okkar. Við skulum reyna, Íslendingar, að haga okkur í samræmi við þetta og ég vil leggja til að till. fái, að lokinni þessari fyrri umræðu, umfjöllun í hv. félmn. Sþ.



Hæstv. forseti. Hér er til umfjöllunar góð tillaga um verndun ósonlagsins, flutt af þremur hv. þm. Alþb. Á síðasta þingi var þetta mál einnig til umfjöllunar, þá flutt af hv. varaþm. Framsfl., Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur, eins og kom reyndar fram hjá flm., en málið fékk því miður ekki afgreiðslu þar sem svo langt var liðið á þingtímann. Það kom mér því óneitanlega svolítið á óvart að hv. 7. þm. Reykv., Álfheiður Ingadóttir, skyldi velja sér mál til flutnings hér á hinu háa Alþingi sem er svo nýlega tekið upp af þm. annars flokks þótt eflaust sé hún þar í fullum rétti. Ég hafði hugsað mér að endurflytja málið en þar sem við framsóknarmenn eigum nú ráðherra sem mál þetta heyrir undir og ég vissi að hann var þegar farinn að vinna í málinu í samráði við Hollustuvernd ríkisins lét ég það ógert. En aðalatriðið er að sjálfsögðu það að hérna er um gífurlega mikilvægt mál að ræða sem varðar okkur öll hvar í flokki sem við stöndum og hvar á jarðkringlunni sem við búum. Það er ótrúlega stutt síðan menn uppgötvuðu ósonlagið og gerðu sér grein fyrir mikilvægi þess fyrir lífið á jörðinni. Mælingar benda til þess að ósonlagið minnki ár frá ári þannig að allir hljóta að sjá að í óefni stefnir verði ekki að gert. Hv, flm. hefur í sinni tillögu skipt máli þessu í fjóra flokka sem raunar bera allir að sama brunni, þ.e. að gera ráðstafanir til þess að minnka notkun ósoneyðandi efna. Það er minnst á norrænt samstarf í þessu sambandi og þess vegna vil ég segja fyrir mitt leyti að ég hef nýverið verið skipuð í félags- og umhverfismálanefnd Norðurlandaráðs, en undir þá nefnd heyra þau mál sem hér eru til umfjöllunar. Ég mun kynna mér hvort og þá á hvern hátt væri hægt að vinna málinu framgang á þeim vettvangi, en ég veit að verndun ósonlagsins hefur verið þar til umfjöllunar og eins og kemur fram í grg. hafa umhverfismálaráðherrar Danmerkur, Svíþjóðar, Noregs og Finnlands ákveðið að vinna sameiginlega að því að hætta notkun ósoneyðandi efna á Norðurlöndum eins fljótt og mögulegt er. Hæstv. forseti. Ég tek að síðustu undir það með hv. flm. að það sem stendur okkur Íslendingum fyrir þrifum nú eins og svo oft áður er það að umhverfismálin heyra ekki undir eitt og sama ráðuneytið, en það er annað mál en engu að síður mikilvægt.



Virðulegi forseti. Ég hef litlu við greinargóða framsöguræðu hv. 1. flm. að bæta. Þar var rökstutt, að mínu mati, mjög rækilega hvers vegna fyllsta ástæða er til að taka þetta mál upp hér á Alþingi og nauðsynlegt að Íslendingar grípi til aðgerða. Vegna orða hv. 5. þm. Norðurl. e. vil ég bara segja að ég held að þar gæti nokkurs misskilnings að það sé með nokkrum hætti óeðlilegt að mál sé tekið upp þó að það hafi áður verið flutt hér inni á Alþingi. Skiptir þá í raun ekki máli hverra flokks menn hafa gert það. Þess fyrra þingmáls sem hún vitnaði til er að góðu getið hér í till. og þar af leiðandi því frumkvæði, sem þá var sýnt, haldið til haga með því að geta þess að málinu hafi verið hreyft hér og hvernig því hafi verið hreyft. Sú tillaga náði enda ekki fram að ganga, dagaði uppi á síðasta þingi. Þar af leiðandi náði flutningur hennar ekki tilgangi sínum og það er í fyllsta máta eðlilegt að málinu sé hreyft áfram. Hér er líka á ferðinni miklu víðtækari till. sem gerir ráð fyrir að fela ríkisstjórninni víðtækari ráðstafanir en sú tillaga gerði ráð fyrir og svo er það þannig að það er nauðsynlegt að hv. þm. Framsfl. geri sér grein fyrir, einmitt líka vegna þess að það skeður svo sjaldan, að þó að þeir detti niður á jákvæð og góð mál endrum og sinnum þýðir það ekki þar með að þeirra flokkur hafi fengið einkarétt á þeim um aldur og ævi og að þeir geti þar með í raun slegið einhvers konar eignarhaldi sínu á málið, öðru nær, enda á að vera sama hvaðan gott kemur. Ég fagna því ef hæstv. heilbrmrh., sem er framsóknarmaður eins og þm. eflaust vita, er farinn að sinna málinu, en eins og fram kom í framsöguræðu hefur frammistaða hæstv. ríkisstjórnar ekki verið mjög beysin í þessu máli fram að þessu, þannig að það veitir ekki af að einhver hæstv. ráðherra í ríkisstjórninni vakni til lífsins. Stóll Íslands hefur verið auður það sem af er þessu kjörtímabili þegar ríkisstjórnir, hvort sem það er á Norðurlöndunum eða annars staðar í heiminum, hafa sent fulltrúa sína til að fjalla um þessi mál. Að síðustu er það auðvitað augljóst að svo mikið er að gerast í þessu máli, svo miklar upplýsingar eru að koma fram á þessum síðustu mánuðum, að það er alveg nauðsynlegt að skoða málið og taka á því í því ljósi. Ég nefni sérstaklega nýjar upplýsingar um skaðsemi freon-efnanna og það hversu hratt gengur á ósonlagið, svo og þá hreyfingu á því að að grípa til aðgerða á alþjóðavettvangi, bæði á vettvangi Norðurlandaþjóðanna og eins alþjóðlega á vegum Sameinuðu þjóðanna. Ég vona því að þessi till., sem rækilega hefur verið rökstutt að mikil nauðsyn er á að flytja og afgreiða og framkvæma, fái jákvæða og rösklega umfjöllun og í öllu falli má treysta því að ekki standi á stuðningi hv. þm. Framsfl. við að koma henni áleiðis.



Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 5. þm. Norðurl. e. fyrir undirtektirnar og ég leyfi mér að láta þá ósk í ljós að hún og aðrir þm. Framsfl. beiti afli sínu innan ríkisstjórnarinnar til þess að þetta mál fái framgang. Ég hafði vænst þess að geta átt hér orðastað við nokkra þá hæstv. ráðherra sem með þessi mál fara í ríkisstjórn landsins. Svo er ekki eins og menn sjá og það eru eðlilegar skýringar á þeirra fjarveru, er ég sannfærð um. En það er nauðsynlegt, meðan við ekki höfum umhverfismálaráðuneyti í þessu landi, að ráðherrar sem með einstaka málaflokka fara setji þau verk í forgang. Þar á ég við að félmrh. þarf auðvitað, að mínu viti, að taka strax aftur upp samstarf um umhverfismál á vegum Norðurlandaráðs. Þar á ég líka við það að heilbrmrh. þarf hið fyrsta að fela Hollustuvernd ríkisins eða öðrum aðilum að gera gangskör að því að kanna notkun þessara efna hér á landi. Þar á ég við að utanrrh. má gjarnan líta á bunkann, sem liggur í ráðuneytinu, af óþýddum alþjóðlegum samningum sem flestir hverjir fjalla um mengunarvarnir af ýmsu tagi. Þeir munu vart færri en 30 talsins. Þar á ég líka við að hæstv. iðnrh. má gjarnan hvetja til þess að stofnanir sem undir hans ráðuneyti heyra, svo sem eins og Orkustofnun og Iðntæknistofnun, fái bætta aðstöðu til þess að sinna málum af þessu tagi og öðrum málum sem varða losun úrgangs út í náttúruna og andrúmsloftið. Ég vænti þess eins og meðflm. minn að till. fái skjótan framgang hér í þinginu.

Flm. (Finnur Ingólfsson) Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. sem er að finna á þskj. 146 og er 138. mál þingsins. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Páll Pétursson, Stefán Guðmundsson, Guðni Ágústsson og Valgerður Sverrisdóttir. Till. hljóðar svo með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að stofna í samvinnu við námsmannasamtökin, þ.e. stúdentaráð Háskóla Íslands og Bandalag íslenskra sérskólanema, byggingarsjóð sem hafi það hlutverk að fjármagna íbúðarbyggingar fyrir námsmenn. Byggingarsjóðurinn verði sjálfstæð stofnun með sérstakri stjórn og verði í vörslu Seðlabanka Íslands. Byggingarsjóðnum verði heimilað að taka lán hjá Byggingarsjóði verkamanna. Sjóðurinn verði til að byrja með í eigu ríkisins og námsmannasamtakanna. Tekjur sjóðsins verði leigutekjur af húsnæði í eigu sjóðsins og greiði námsmenn innan námsmannasamtakanna ákveðið hlutfall af árlegum skólagjöldum sínum til byggingarsjóðsins. Fyrstu 10 árin greiðir ríkissjóður árlega þrefalda þá upphæð til sjóðsins sem námsmenn greiða. Þegar tekjur sjóðsins standa undir eigin framlagi sjóðsins við fjármögnun bygginga afhendi ríkið samtökunum eignarhlut sinn í sjóðnum.“ Hæstv. forseti. Með þessari till. er lagt til að farin verði ákveðin leið til að leysa það ófremdarástand sem er á hverju hausti í húsnæðismálum námsmanna á höfuðborgarsvæðinu. Könnun, sem Félagsstofnun stúdenta lét gera árið 1982 á húsnæðisaðstöðu stúdenta við Háskóla Íslands, sýndi að 4,6% stúdenta bjuggu á stúdentagörðum en 40% stúdenta bjuggu í leiguhúsnæði. Í des. 1986 gerði Lánasjóður ísl. námsmanna könnun á húsnæðisaðstöðu námsmanna sem voru í lánshæfu námi hér á landi. Sú könnun sýndi að 50% námsmanna bjuggu í leiguhúsnæði og í dag búa innan við 4% stúdenta við Háskóla Íslands á stúdentagörðum. Rannsókna eða kannana á ástandinu er því ekki þörf. Nú er aðgerða þörf. Daglegar auglýsingar, og það í tugatali, í dagblöðum í ágúst og september á ári hverju, þar sem námsmenn auglýsa eftir húsnæði og heita hárri fyrirframgreiðslu, segja sína sögu um ástandið. En hvernig námsmenn geta heitið hárri fyrirframgreiðslu er óskiljanlegt. Framfærsla Lánasjóðsins í dag er 25 þús. kr. á mánuði og þar af er ætlað tæplega 4 þús. kr. til greiðslu á húsnæði. Ég hef fengið það staðfest af starfsmanni Húsnæðismiðlunar stúdenta að algengasta verð á mánuði fyrir eitt herbergi var 8–12 þús. kr., 20–25 þús. kr. fyrir tveggja herbergja íbúð og 30–35 þús. kr. fyrir þriggja herbergja íbúð. Þetta leiguverð er ekki greitt af námsmönnum sjálfum nema að hluta til. Auðvitað lendir það á foreldrum, vinum eða venslamönnum að aðstoða námsmenn í þessum efnum. Að enn skuli vera 40 manns á biðlista eftir húsnæði hjá Húsnæðismiðlun stúdenta 11/2 mánuði eftir að skólar eru almennt byrjaðir lýsir ástandinu. Ég veit að hv. alþm. kannast margir við raunasögu námsmanna og annarra við leit að húsnæði. Mig langar til að segja eina sem ég tel að lýsi því ástandi sem nú ríkir á leigumarkaðinum. Hjón norðan úr landi töldu sig vera búin að tryggja sér tveggja herbergja íbúð hér í Reykjavík í vetur fyrir 20 þús. kr. á mánuði. Þegar þau mættu á staðinn með búslóðina tilbúin til að hefja námið hafði íbúðin verið leigð öðrum sem borgaði 30 þús. kr. á mánuði. Þessi hjón eru enn húsnæðislaus og á biðlista hjá Húsnæðismiðlun stúdenta. Búslóðin er geymd í bílskúr og þau búa hjá ættingjum, viku í senn á hverjum stað. Þessi hjón þekkja ástandið á húsnæðismarkaðinum í höfuðborginni. Fullyrða má að þótt fjöldi námsmannaíbúða í Reykjavík á næstu fimm árum verði þrefaldaður muni enn skorta á til að leysa brýnasta vandann. Félagsstofnun stúdenta er nú að byggja nýja hjónagarða. Það er gert ráð fyrir að fyrsti áfangi þeirra verði tekinn í notkun árið 1988, sem munu vera 20 íbúðir, og síðan verði teknar í notkun 73 íbúðir fram til ársins 1990. Þetta mun aðeins létta undir með námsmönnum við Háskóla Íslands. En við megum ekki gleyma því að það eru fleiri námsmenn en bara þeir sem stunda nám við Háskólann. Innritaðir stúdentar í Háskóla Íslands árið 1987 eru 4233. Félagsmenn í Bandalagi ísl. sérskólanema eru 3000. Þau samtök hafa ekkert húsnæði til útleigu fyrir sína félagsmenn. Þeir verða því eingöngu að treysta á leigumarkaðinn. Auk þessa verða hundruð, jafnvel þúsundir námsmanna sem stunda nám á framhaldsskólastigi, þ.e. í mennta- og fjölbrautaskólunum, einnig algjörlega að treysta á húsaleigumarkaðinn. Ef sú tillaga, sem hér er mælt fyrir, verður að veruleika mætti hugsa sér að á næstu tveimur árum mætti fjárfesta í námsmannaíbúðum fyrir 200 millj. kr. með því að námsmenn sem skráðir eru í Háskóla Íslands og félagsmenn í Bandalagi Ísl. sérskólanema greiddu 1000 kr. hver í sérstakt framlag til Byggingarsjóðs og ríkissjóður kæmi með þrefalda þá upphæð á móti og einnig með því að lán fengist hjá Byggingarsjóði verkamanna fyrir 80% af byggingarkostnaði. Fyrrv. félmrh. beitti sér fyrir því með lagasetningu á Alþingi að hægt væri að lána námsmönnum og öðrum félagslegum samtökum 80% af byggingarkostnaði leiguhúsnæðis fyrir þessa hópa. Það gekk erfiðlega til að byrja með að fá Byggingarsjóð verkamanna til að lána til þeirra bygginga sem nú eru í gangi á vegum Félagsstofnunar stúdenta. Það var ekki fyrr en á árinu 1985 að fyrrv. félmrh. ritaði stjórn Húsnæðisstofnunar bréf þar sem hann óskaði eindregið eftir því að Félagsstofnuninni yrði lánað til þessara framkvæmda og nú eru þær framkvæmdir í gangi. Því er það í raun alger forsenda fyrir því að hægt sé að fara út í mjög miklar byggingarframkvæmdir, eins og lagt er hér til, að lán komi frá Byggingarsjóði verkamanna. Fyrir utan það sem hér hefur verið nefnt um húsnæðisaðstöðu eða reyndar aðstöðuleysi námsmanna vil ég nefna hér nokkur atriði enn sem ég tel að vegi þungt í rökfærslu fyrir því að byggingarsjóður sem þessi fyrir námsmenn sé nauðsynlegur. Í fyrsta lagi: Eftir því sem framboð og húsnæði fyrir námsmenn verður meira, því minni verður námskostnaður nemenda. Leigan mun verða lægri í námsmannahúsnæðinu en á hinum almenna leigumarkaði. Í öðru lagi mun lægri námskostnaður draga úr kröfum námsmanna um hækkun á framfærslukostnaði frá Lánasjóði ísl. námsmanna. Það er þjóðfélagslega hagkvæmara að fjármagna félagslegar íbúðabyggingar fyrir námsmenn en að fjármagna húsnæðiskostnað þeirra á almennum markaði. Í þriðja lagi er hægt með fjölgun námsmannaíbúða að draga úr aðstöðumun milli landsbyggðar og höfuðborgar hvað menntun varðar. Í fjórða lagi getur hátt leiguverð haft áhrif á varanlega búsetu fólks. Foreldrar námsmanna eða þeir sjálfir bregðast oft við húsnæðisvandanum með því að fjárfesta í íbúðum á höfuðborgarsvæðinu. Í fimmta lagi er öflugur byggingarsjóður fyrir námsmenn framtíðarlausn á húsnæðisvanda þeirra. Hæstv. forseti. Húsnæðismál námsmanna hafa áður komið til umræðu hér á hv. Alþingi. Þáltill. hv. þm. Stefáns Guðmundssonar um að fela ríkisstjórninni að kanna sérstaklega á hvern hátt megi bæta úr þeim mikla húsnæðisvanda sem námsmenn utan Reykjavíkur búa við var samþykkt hér á Alþingi 1984, en því miður hefur okkur lítið skilað fram á við á þessu sviði. Ég trúi því að með samstilltu átaki námsmanna sjálfra og ríkisvaldsins sé hægt að koma fastri stjórn á húsnæðismál námsmanna fyrir framtíðina því við þær aðstæður sem námsmenn búa í dag er útilokað að búa til lengdar. Hæstv. forseti. Ég legg til að aflokinni þessari umræðu að þáltill. þessari verði vísað til félmn. Sþ.



Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um viðskiptabann á Suður-Afríku. Þetta efni, viðskipti okkar Íslendinga við Suður-Afríku, hefur fyrr borið á dagskrá á þessu Alþingi þegar hæstv. utanrrh. svaraði fsp. varðandi þetta efni. Í þeirri umræðu kom fram að viðskipti okkar við Suður-Afríku fara nú aftur vaxandi eftir að úr þeim dró um tíma í kjölfar mikillar umræðu og ákvarðana stjórnvalda um að beina tilmælum til aðila viðskiptalífsins um að draga úr þessum viðskiptum. Það kom einnig fram að Íslendingar hafa, a.m.k. að nafninu til, í þessu efni eins og fleiri verið aðilar að norrænu samstarfi á þessu sviði, en nú hefur það því miður skeð að Íslendingar hafa dregist aftur úr hinum Norðurlandaþjóðunum og ekki fylgt þeim eftir í að grípa til harðari ráðstafana til að mótmæla hinni ómanneskjulegu kynþáttaaðskilnaðarstefnu stjórnvalda hvíta minni hlutans í Suður-Afríku. Það kemur m.a. fram í fskj. með þessari þáltill. að þrjár Norðurlandaþjóðanna hafa lýst yfir á þessu ári meira og minna altækum viðskiptabönnum á Suður-Afríku. Í skýrslu svonefndrar Sérstöku nefndar á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna um aðgerðir gegn kynþáttaaðskilnaðarstefnunni kemur fram í kafla þar sem fjallað er um aðgerðir einstakra þjóða að Svíþjóð, Noregur og Finnland hafa öll á þessu ári sett viðskiptabann á Suður-Afríku. Þetta kemur fram í fskj. I með tillögunni. Í mars 1987, þ.e. í mars á þessu ári, setti norska þingið lög um efnahagslegar refsiaðgerðir gegn Suður-Afríku og Namibíu og þau lög tóku gildi 20. júlí 1987. Meðal annars felst í þessum lögum almennt bann á innflutning og útflutning til Suður-Afríku. Sömuleiðis í mars á þessu ári lagði sænska ríkisstjórnin fyrir þingið frv. til l. um aðgerðir gegn Suður-Afríku og þar er sömuleiðis um viðskiptabann að ræða. Finnar settu í júní á þessu ári sambærileg lög sem banna með öllu innflutning varnings frá Suður-Afríku og útflutning þangað. Síðan er það svo að á vettvangi Sameinuðu þjóðanna hafa Norðurlandaþjóðirnar reynt að koma fram sem hópur og svo skemmtilegt eftir atvikum sem það er kom það í hlut Íslands að mæla fyrir hinu sameiginlega áliti Norðurlandaþjóðanna þegar fram fóru atkvæðaskýringar varðandi ályktun Sérstöku nefndarinnar um kynþáttaaðskilnaðarstefnunna. Þessi atkvæðaskýring Norðurlandaþjóðanna flutt af Íslandi er fskj. II með þessari tillögu. Þar er einmitt kveðið mjög sterklega að orði um nauðsyn þess að Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna grípi til harðra aðgerða gegn Suður-Afríku. Svona er nú staðan, herra forseti, og í framhaldi af orðaskiptum sem fóru fram á þinginu fyrr í vetur, þegar hæstv. utanrrh. svaraði fsp., er það skoðun okkar þm. Alþb., sem flytjum þessa till., að ekki sé eftir neinu að bíða að Ísland sláist í hóp þeirra Norðurlandaþjóða sem sett hafa viðskiptabann á Suður-Afríku. Það hefur sýnt sig hér eins og reyndar annars staðar að tilmæli stjórnvalda og almennur áróður duga ekki til. Viðskiptahagsmunir og gróðavon ráða ferðinni hvað sem öllum fögrum fyrirheitum um annað líður. Nýlega barst mér í hendur vitneskja um dæmi sem er nokkuð lýsandi fyrir ástand þessara mála hér uppi á Íslandi. Þrátt fyrir allan áróðurinn, þrátt fyrir tilmæli stjórnvalda eykst innflutningur varnings frá Suður-Afríku og kannski ekki alveg að ástæðulausu. Það er nefnilega svo að í annarri af tveimur sjónvarpsrásum landsmanna hefur núna í þrígang á stuttum tíma verið sýnd auglýsing um varning frá Suður-Afríku. Stöð 2 hefur í þessum mánuði, dagana 5., 10. og 18. nóvember, sent út alllanga leikna auglýsingu um ávexti frá Suður-Afríku. Þar er auglýst vörumerkið Del Monte og ég hef með mér sýnishorn af þessum varningi. Þetta er perudós frá Del Monte fyrirtækinu. Þeir sem til þekkja vita að stór hluti af framleiðslu og markaðsvörum þessa fyrirtækis er einmitt ættaður frá Suður-Afríku. Þeir sem horfa á auglýsingu frá Stöð 2 geta daginn eftir labbað út í verslun á Íslandi og keypt sér svona dós, niðursoðnar perur, í sýrópi vel að merkja, og á bakhlið sendur: South African Reserving Cooperation, Cape Town, South-Africa. Það þarf ekki frekari vitna við. Það er ekki um að villast. Ég ætla sannarlega að vona fyrir hönd forráðamanna Stöðvar 2 að hér hafi einfaldlega átt sér stað slys, að þeim ágætu mönnum hafi ekki verið ljóst að þeir væru að senda út auglýsingu um suður-afrískar vörur, því að ég trúi því ekki að siðferðisstig forráðamanna þar á bæ sé á því stigi að þeir mundu gera þetta vitandi vits. Ég hafði samband við auglýsingadeild þessarar stofnunar í morgun og sá fulltrúi sem ég fékk þar samband við fullyrti að a.m.k. hefði sér verið ókunnugt um að þeir hefðu undanfarna daga verið að senda út sjónvarpsauglýsingu um vörur frá Suður-Afríku. En svona er nú málunum komið. Auðvitað er það síðan innflytjandi þessa varnings sem gengur svo langt þrátt fyrir tilmæli stjórnvalda og yfirlýsta stjórnarstefnu á Íslandi að reyna að draga úr viðskiptum við þetta land að kaupa sérstaka sjónvarpsauglýsingu og láta senda hana út jafnvel án þess að gera ráðamönnum sjónvarpsstöðvarinnar grein fyrir því hvaða varning hann er að fara fram á að þeir auglýsi. Þeirra er mest skömmin og ég ætta að leyfa mér að lýsa því yfir að það er von mín og einlæg ósk að almenningur í landinu dragi úr viðskiptum við þetta fyrirtæki, við þennan innflytjanda sem þeir geta aflað sér upplýsinga um í firmaskrá hver er. Síðan er það svo að menn gera oft lítið úr því að viðskipti við Suður-Afríku skipti svo miklu máli. Þau séu svo lítill hluti af innflutningi til Íslands. En er það rétt ef við skoðum málið? Er ríki sem er einhvers staðar á milli 30. og 40. sætis hvað varðar innflutning varnings til landsins mjög lítið? Þetta er þjóð sem flytur inn til Íslands næstum því jafnmikið af vörum og frændur okkar Færeyingar t.d. Er hægt að segja að það séu einhver smávægileg viðskipti sem ekki skipti máli, að þau gefi ekki tilefni til að taka siðferðislega afstöðu? Ég segi nei. Sú staðreynd að það má finna mörg Evrópulönd sem flytja inn jafnmikið eða jafnvel minna af vörum til Íslands en Suður-Afríka gerir að verkum að við getum ekki afsakað okkur og þvegið hendur okkar með því að þetta séu svo lítil viðskipti. Ég hef tekið fyrir októberhefti Hagtíðinda, talið þar saman þau lönd sem við kaupum meira frá og minna frá en Suður-Afríku. Mér teljast það vera 36 lönd sem við eigum meiri viðskipti við, en 80–90 lönd sem við eigum minni viðskipti við en Suður-Afríka. Suður-Afríka gæti í þessu tilfelli, hvað varðar innflutning varnings á þessu ári mánuðina janúar-september, verið einhvers staðar nálægt 37. sæti. Og eins og ég segi má finna mörg jafnvel nágrannalönd okkar sem við verslum minna við. Þetta eru því engin rök og jafnvel þó að þessi innflutningur væri miklu minni og þessi viðskipti væru miklu minni eigum við samt að taka siðferðislega afstöðu sem á ekki að ráðast af magni viðskiptanna eða viðskiptahagsmunum. Ég held að því miður sé alveg sýnt, þrátt fyrir áróður stjórnvalda, þrátt fyrir aðgerðir verkalýðshreyfingar og ýmissa fleiri aðila, þrátt fyrir víðtæka samstöðu úti í þjóðfélaginu um að reyna að takmarka þessi viðskipti, að gróðahagsmunir verslunarinnar ráði ferðinni. Það þýðir þá ekki annað en koma fyrir þá menn vitinu með lögum. Ég skora því á hv. alþm. að styðja framgang þess að annaðhvort með lagasetningu eða með því að setja allan varning frá Suður-Afríku á bannlista verði komið í veg fyrir að vörur verði fluttar hingað frá þessu ríki. Sjálfum er okkur í lófa lagið og með einföldum hætti getum við afnumið okkar viðskipti eða okkar útflutning þangað sem er reyndar hverfandi lítill. Ég hygg að það þurfi í sjálfu sér ekki að taka á þessu máli á fleiri sviðum. Mér er ekki kunnugt um menningarsamskipti eða samskipti á sviði íþrótta við Suður-Afríku. Ég held að fjárfestingar íslenskra aðila í Suður-Afríku séu ekki af því tagi að það sé ástæða til að hafa áhyggjur, en ég vek á því athygli að þær þjóðir sem átt hafa í gegnum tíðina meiri viðskipti og samskipti við þetta land, eins og hinar Norðurlandaþjóðirnar, hafa líka lagt hömlur á eða jafnvel bannað þessa hlið viðskiptanna. Herra forseti. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa um þetta fleiri orð. Málið talar fyrir sig sjálft. Staðreyndirnar tala sínu máli. Ég lít svo á að það sé pólitísk samstaða um það á Íslandi að grípa til aðgerða af þessu tagi til að mótmæla kynþáttaaðskilnaðarstefnunni og reyna að hnekkja henni. Þátttaka okkar Íslendinga í samnorrænum aðgerðum, margyfirlýst stefna íslenskra ríkisstjórna, bæði þeirrar er nú situr og fyrri ríkisstjórna, um að draga úr þessum viðskiptum og samskiptum liggur fyrir. Það eina sem þarf að gera er að tryggja að hún sé framkvæmd, þessi stefna, tryggja að hún nái fram að ganga. Ég þykist hafa sýnt fram á að hún geri það ekki nema gripið verði til miklu róttækari aðgerða en menn hafa hingað til verið að reyna. Þess vegna sýnist mér einboðið að ekkert annað en viðskiptabann á Suður-Afríku nái þar með tilgangi sínum.