Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heyrendur góðir. Ræða sú, er hv. 4. landsk., Brynjólfur Bjarnason, innleiddi umr. þessar með í gærkvöld, bar jöfnum höndum vott um gáfur þm. og málfimi, svo og ótakmarkað blygðunarleysi í meðferð sannleikans og fullkomið siðleysi í framkomu gegn pólitískum andstæðingi. Hv. þm. viðhafði meðal annarra prúðmannlegra orða um núverandi hæstv. forsrh. þau ummæli, sem ekki verða misskilin, þótt eigi væru sögð beinum orðum, að hann væri milljónaþjófur og landráðamaður -„og þó fátt eitt talið“, bætti hv. þm. við. Fátt eitt talið. Þetta bara það minnsta. Hv. þm. virðist svo sem ekki telja landráð meðal hinna meiri háttar ávirðinga. Ég held, að það þurfi meira en meðalmannfyrirlitningu til þess að bera svona á borð fyrir alþjóð manna í þeirri von, að það sé þeim til framdráttar, sem það gerir. Annars ætla ég mér ekki nú að fara langt út í að svara þessari ræðu hv. þm. Ég get þó ekki leitt hjá mér að minnast á örfá atriði hennar - aðeins til þess að sýna meðferð hv. þm. á staðreyndum og málflutning hans. Ein hin fyrsta ásökun hans í garð stj. var það, að hún hefði látið skera niður 15% af framkvæmdum í fjárl. - Hugsið ykkur slíkt fantastrik gegn alþýðu manna - 15% atvinnurýrnun í landinu. Hver er svo sannleikur málsins? Það, að hér var eiginlega um tilfærslu að ræða á ýmsum liðum verklegra framkvæmda, eins og þeir voru á fjárlagafrv. eftir 2. umr. Við 3. umr. var ýmsum nýjum liðum og hækkunum bætt inn í frv., en svo aðrir lækkaðir á móti til jafnvægis. Og þess varaðist hv. þm. að geta, sem þegar hefur verið upplýst, að á fjárl. þessum, sem nú er verið að afgreiða, er ætlað til verklegra framkvæmda um 16 millj. kr. meira en á fjárl. síðasta árs, er hinir viðsýnu og stórhuga sósíalistar stóðu að. Svona er nú háttað niðurskurði núverandi ríkisstj. á hinum verklegu framkvæmdum í landinu. Ríkisstj. verður ekki ásökuð fyrir hann. Ég er fyllilega sammála hæstv. fjmrh., að það væri fremur ástæða til að ásaka hana fyrir hitt, að fallast á það að hækka opinberar framkvæmdir frá því, sem þær voru á síðasta árs fjárl., eins og allt er í pottinn búið. Ekki vegna þess, að framkvæmdanna sé ekki full þörf og meira en það, heldur vegna hinnar miklu útgjaldahækkunar á fjárl. og ekki siður vegna hins, hve hætt er við, að hinar geysilega miklu opinberu framkvæmdir lami framleiðsluatvinnuvegi þjóðarinnar með því að draga um of frá þeim verkafólkið. Þjóðin lifir ekki lengi á opinberum framkvæmdum, ef framleiðsla landsmanna lamast, t.d. vegna verkafólksskorts. Þetta varð þó að samkomulagi milli þings og stjórnar, að því við bættu þó, að ríkisstj. fékk heimild til þess að fresta framkvæmdum að einhverju leyti. ef fjármála- eða atvinnuástand þjóðarinnar gerði það nauðsynlegt. En þessi heimild var svo annað ásökunarefni hv. þm. á hendur ríkisstj. - hinn svívirðilega 15% niðurskurð kórónaði svo ríkisstj. með því að afla sér heimildar til enn meiri niðurskurðar. Ég held, að ekki verði komizt hjá því að minna hv. þm. á það. að þegar gengið var frá fjárl. s.l. árs, þá sátu hér í ríkisstj. tveir ákaflega ötulir og árvakrir framfaramenn, sem hétu Brynjólfur Bjarnason og Áki Jakobsson. Þegar þeir gengu frá fjárl. sínum, fengu þeir samþ. þar heimild til þess að draga úr framkvæmdum til verklegra framkvæmda, sem ekki eru bundin í öðrum l. en fjárl., um allt að 30% - o.s.frv., svo framarlega sem ríkisstj. telur, að vinnuafl dragist um of frá framleiðslustörfum. Þó var þá ætlað 16 millj. kr. lægri upphæð til verklegra framkvæmda en nú, eins og fyrr er sagt. Með öðrum orðum, heimild þeirra var næstum hin sama og heimild núverandi ríkisstj., að öðru leyti en því, að þeir vilja fá leyfi til þess að draga úr framkvæmdum, en núverandi ríkisstj. fer aðeins fram á að fá þeim frestað. Hvernig er nú hægt að samræma það, að það, sem var þjóðhollusta og framsýni 1946, sé þröngsýni og böðulsháttur 1947? Það er á allan hátt þakklætisvert, þegar hv. þm. ber ósannindin fram bein og umbúðalaust heldur en að viðhafa þessa meðferð á staðreyndum og sannindum. Ég held nú, að þessi dæmi ættu að nægja til þess að sýna sannleiksást og samvizkusemi þessa hv. þm. í málflutningi. Ég get þó ekki stillt mig um að minnast ofurlítið á ráðvendni hans í útskýringum hinna nýju gjalda, er stjórnin var tilneydd að beita sér fyrir. Hv. þm. lét í það skína, ýmist að gjöldin kæmu til með að leggjast aðallega á framleiðsluna til lands og sjávar eða fyrst og fremst á launamennina í landinu. Þó veit hv. þm. sjálfur, eins og allir aðrir, sem kynnt hafa sér þessi mál, að þess var vendilega gætt, að hinir nýju tollar féllu ekki á vörur, sem ganga beint inn í framleiðsluna, eins og t.d. fóðurvörur og áburð o.fl. Hann veit líka, eins og búið er að upplýsa í þessum umr., að tollunum er einnig haldið að mestu utan við þær vörur, sem framfærslukostnaður þjóðarinnar byggist á, og að því sem þær gera það, þá verða þær greiddar niður eða skapa neytendum kauphækkun að sama skapi á móti. Hitt er svo engin ný uppgötvun, að ekki er hægt að afla ríkissjóði milljónatekna, án þess að það komi á einhvern hátt við þjóðina. En svo samvizkusamur er hv. þm. í útreikningum sínum, að hann deilir höfðatölu landsmanna í þá upphæð, sem áætlað er, að hinir nýju tollar færi ríkissjóði, og þykist þar með sanna að þeir leggi þær byrðar á launamenn landsins, er nemi launalækkun að meðaltali 9% á heimilisföður. Hvernig þætti honum að láta beita þessari reikningsaðferð gagnvart sjálfum honum? Tekjur ríkissjóðs s.l. ár voru um 200 millj. kr. Hvernig væri nú að skipta þjóðinni niður í 5 manna fjölskyldur og deila þeirri tölu síðan í þessa upphæð - og birta síðan með feitu letri. að ríkisstj. þeirra Brynjólfs og Áka hefði lagt um 8.000 kr. álögur á hverja 5 manna fjölskyldu í landinu? Ætli það hefði ekki einhverjum þótt ástæða til að gripa til gagnráðstöfunar? Ég læt nú þetta nægja hér um að sinni og sný mér að öðru. Hæstv. menntmrh., Eysteinn Jónsson. gerði í gær skýra grein fyrir því, hvers vegna Framsóknarfl. ákvað að taka þátt í núv. ríkisstj., ég þarf ég því engu við það að bæta. Flokknum var það fyllilega ljóst, samkv. öllum sólarmerkjum að dæma, að þar mundi ekki vera um að ræða neinn dans á rósum. - En flokkurinn hefur aldrei skorazt undan því að taka á sig ábyrgð og áhættu, sem jafnan fylgir stjórnmálalegum örðugleikum, ef hann hefur talið sig hafa aðstöðu til að þoka áfram þeim málum, er hann berst fyrir og eru í samræmi við stefnu hans. Í samræmi vió þessa stefnu sina og fortíð sína ákvað hann þátttöku sína í núverandi stjórnarstarfi. Flokkurinn leit svo á þegar í upphafi stjórnarkreppunnar s.l. haust, að eðlilegast og æskilegast væri. að allir flokkar þingsins gætu sameinazt um ríkisstj. til að mæta þeim vanda, sem nú er við að fást, og reyndi að stuðla að því. Þetta tókst ekki. sem kunnugt er, þar eð kommúnistar reyndust einnig stefnu sinni og fortíð trúir og hlupust á burt úr ríkisstj., jafnskjótt og örðugleikarnir drápu á dyr - þó að þeir hefðu lifað þar hátt á meðan ölið var á könnunni. Hæstv. menntmrh. ræddi og útskýrði rækilega málefnasamning ríkisstj. að öðru leyti en þann kafla, er fjallaði um landbúnaðarmálin, og mun ég nota þetta tækifæri til að fara um hann nokkrum orðum. Fyrsta atriðið, sem þar er getið, er hin nýja skipan á afurðasölumálum landbúnaðarins. Frv. hefur verið samið í samræmi við það og er nú til meðferðar á Alþ. Þar er tekin öll afurðasölulöggjöfin í heild, kjöt- og mjólkursölulögin með nokkrum viðauka og endurbótum, ásamt hinni nýju ákvörðun um meðferð og stjórn þessara mála. Aðalnýmæli þessa frv. er það ákvæði þess, að yfirstjórn og framkvæmd afurðasölunnar skuli fengin í hendur bændunum sjálfum eða félagssamtökum þeirra, er sjálf velja sér fulltrúa í níu manna framleiðsluráð, er nú tekur við málunum af búnaðarráði. Kýs Stéttarsamband bænda fimm menn í það á félagsfundi, en 4 greinar þeirra félagssamtaka bænda, er annast meginhluta afurðasölunnar, kjósa sinn manninn hver. Þykist ég mega fullyrða, að þegar þessi löggjöf er á komin, þá verði skipan þessara mála komin í þann farveg, er meginhluti bænda hefur jafnan kosið sér. Þegar afurðalögin voru sett í fyrstu af aðkallandi nauðsyn, skorti með öllu þann félagslega grundvöll, sem nauðsynlegur var, til þess að bændur gætu þá þegar tekið málin í sínar hendur, enda var þetta þá algert nýmæli hér á landi. Það var því einn kostur nauðugur fyrir framkvæmdavald ríkisins, er setti löggjöfina, að taka framkvæmdina einnig í sínar hendur fyrst í stað. Þó var þegar í lögunum ráð fyrir því gert, að bændur gætu tekið vissan þátt framkvæmdanna í sínar hendur, er félagsleg skilyrði væru fyrir hendi af þeirra hálfu. Þannig varð það einnig í framkvæmdinni. Og á þeim 12 árum, sem afurðasölulöggjöfin hefur verið í gildi, hefur skilningur bændastéttarinnar á nauðsyn þessarar löggjafar og félagssamtök þeirra smám saman verið að þróast og mótast í þá stefnu, að þeir yrðu sjálffærir um að taka með öllu við framkvæmd málanna. Eftir það, að Stéttarsamband bænda endanlega var stofnað á Hvanneyri s.l. haust með fullu samkomulagi allra aðila, var ekki lengur eftir neinu að bíða með að fá því málin í hendur. Þetta er gert í áður nefndu frv., sem samið er um, að verði að lögum á þessu þingi - og þar með fær Stéttarsamband bænda löglega viðurkenningu sem fulltrúi bændanna í hagsmunamálum þeirra, á sama hátt og stéttarfélög verkamanna og launþega fyrir alllöngu hafa fengið löghelgaða viðurkenningu sem opinberir málsvarar og umboðsmenn þessara stétta. Þá tel ég nauðsynlegt að fara nokkrum orðum um verðlagsákvörðun landbúnaðarvaranna, en um hana eru sérstök ákvæði í frv. Um valdið til verðlagsákvörðunar, sem vissulega er eitt höfuðatriði þessara mála, hefur jafnan staðið nokkur styr, frá því að afurðasölulöggjöfin var sett, og hefur um það oltið á ýmsu. Af þeim leiðum, sem reyndar hafa verið á því 12 ára tímabili, sem löggjöfin hefur gilt, þori ég að fullyrða, að sú aðferð, sem tekin var upp á stríðsárunum og útfærð í hinni svokölluðu sexmannalöggjöf, hafi náð langalmennustum vinsældum og viðurkenningu meðal bænda. Það var grundvöllur þessarar löggjafar, að það verð skyldi á hverjum tíma sett á afurðir bænda, að þeir, sem landbúnað og landbúnaðarstörf stunda, bæru svipað úr býtum til jafnaðar og aðrar vinnandi stéttir þjóðarinnar. Það er svo að sjá, að þarna hafi löggjafinn fundið lausnarorðið, er allur þorri bænda var fús að fallast á. Bændur eru ekki kaupkröfumenn í þeim skilningi, að þeir krefjist þess að lifa við betri launakjör en almenningur í landinu yfirleitt. En hins krefjast þeir, að verða ekki settir skör neðar í lífskjörum, en allir aðrir landsmenn, enda verður þjóðfélagið að horfast í augu við það, að hér er ekki unnt að halda við framleiðslu landbúnaðarvara fyrir þjóðina til frambúðar, ef þeim, sem það starf stunda, er ætlað að búa við önnur og lakari launakjör, en allir aðrir. - Ég held líka, að allir sanngjarnir menn hafi viðurkennt, að þessi grundvöllur sé bæði sanngjarn og eðlilegur, þó að nokkur styr hafi staðið um það, hvernig hafi tekizt framkvæmd á honum í sexmannanefndarsamkomulaginu alkunna. Í afurðasölufrv. er gert ráð fyrir því að lögleiða þennan grundvöll að nýju. Og aðferðin til að fínna hann er ekki ósvipuð og fyrr. Ætlazt er til, að Stéttarsamband bænda tilnefni þrjá menn í nefnd af sinni hálfu, en á móti komi þrír menn frá félagssamtökum neytenda. Til aðstoðar þessum sex mönnum er ætlazt til, að komi tveir helztu fræðimenn á þessu sviði: hagstofustjóri og forstöðumaður búreikningaskrifstofu ríkisins. Verði hinir sex nm. sammála um niðurstöðuna, er hún að fullu gildandi fyrir báða aðila. Fari hins vegar svo, að ekki náist fullt samkomulag meðal nm., er gert ráð fyrir, að yfirnefnd þriggja manna, er skipuð sé einum manni frá fulltrúum bænda, einum frá fulltrúum neytenda, svo og hagstofustjóra, felli fullnaðarúrskurð um deiluatriðin. Þetta atriði gildir þó aðeins á meðan það ástand varir, að landbúnaðarvörur eru greiddar niður á innlendum markaði, eða ef greiddar yrðu útflutningsuppbætur á þær. Í löggjöfinni um stéttarfélög er félögum launþega veittur samningsréttur af þeirra hálfu til ákvörðunar kaupgjaldsins gagnvart atvinnurekendum og félagssamtökum þeirra. Enginn kaupsamningur er löglegur, nema samþykktur sé af báðum aðilum. Náist ekki samkomulag, getur það endað í átökum, sem leiða til verkfalls og verkbanns, sem svo að lokum lyktar þannig, að annar hvor aðilinn eða báðir slaka til, oftast fyrir milligöngu sáttasemjara. Það má segja, að með hliðsjón af þessari löggjöf hefði verið eðlilegast, að samninganefndir bænda og neytenda væru eini aðilinn, sem fjallaði um verðlag landbúnaðarvaranna, og ef ekki gengi saman með þeim, færu að síðustu fram samskonar lokaátök og hjá verkamönnum og vinnuveitendum, er samningar ekki takast. En á það hefur verið bent, og því verður varla á móti mælt, að á meðan það ástand varir, að ríkið greiðir niður allmikinn hluta af verði landbúnaðarvaranna, þá raskar það að verulegu leyti eðlilegu jafnvægi á milli framleiðandans og neytandans, ef til átaka kæmi - eins og aðstaðan á milli verkamannsins og atvinnurekandans færðist úr eðlilegum skorðum, ef ríkið greiddi niður nokkurn hluta vinnulaunanna, svo að þau kæmu ekki fram í kaupgreiðslum hjá atvinnurekandanum. Það mætti segja, að undir þeim kringumstæðum gæti hvor fyrir sig, bóndinn eða verkamaðurinn, verið óvægari í kröfum sínum umverðlagið eða kaupgjaldið, ef þeir vissu, að ríkisstj. yrði að greiða afurðaverð eða kaupið niður að vissu marki til þess að geta haldið ríkisbúskapnum gangandi. - Það er af þessum ástæðum, að ekki var talið fært annað en að samþykkja ákvæðið um yfirnefndina, á meðan þetta fyrirkomulag helzt, því að þótt niðurgreiðsluleiðin sé síður en svo fremur gerð vegna bændanna, en þjóðfélagsþegnanna í heild - og þeir óskuðu sér, að unnt yrði að leggja það niður sem fyrst -, þá þýðir ekki annað en að horfast í augu við þá staðreynd, að þjóðfélagið er orðið svo flækt í vísitölufarganinu, að ekki verður hlaupið upp úr því fyrirvaralaust. En svo er á hitt að líta, að grundvallarákvæði þessa máls, um, að verðlagið skuli miða við það, að framleiðandinn hafi sambærileg kjör við aðrar stéttir, á að vera höfuðtrygging hans í þessu máli. Þess vegna er það reginmisskilningur, sem fram kemur hjá þeim, sem halda því fram, að neytendum sé gefið úrslitavald til verðákvörðunarinnar með því að ákveða hagstofustjóra sem oddamann yfirnefndarinnar. Yfirnefndin hefur hér ekki sama hlutverk og samninganefnd í venjulegum kaupdeilum, heldur eins og dómari í lagaskýringum. Lögin ákveða verðlagið eftir vissum forsendum. Yfirnefndin með hagstofustjóra sem leiðsögumann á svo að leiða hinar réttu forsendur í ljós og síðar að fella dóminn eftir þeim, alveg á sama hátt og venjulegur dómstóll felldi dóm í vandasömu máli í samræmi við orð og anda viðkomandi laga. Menn hafa iðulega misjafnar skoðanir um réttmæti dóma, og svo getur farið hér. En þjóðfélagið getur ekki veitt þegnum sínum meira réttaröryggi en það að setja réttlát lög og láta svo dæma í þeim af mönnum, sem til þess hafa mesta þekkingu og leggja embættisæru sina í veð fyrir að gera sitt bezta. Annað atriði stjórnarsamningsins varðandi landbúnaðarmálin var það, að frv. það, sem liggur fyrir Alþ. um endurskoðun ræktunarsjóðslaganna, verði samþ. á þinginu. Frv. þetta lá fyrir síðasta þingi, en dagaði þá uppl. Aðalbreytingar frv. frá gildandi lögum eru í þessu fólgnar: 1. Fjárráð sjóðsins verða aukin frá því, sem nú er, þannig, að til hans leggist árlega framlag úr ríkissjóði, er nemi hálfri milljón króna á ári í næstu 10 ár, alls 5 milljónir króna. Sjóðnum sé aflað lánsfjár með lágum vöxtum, allt að 10 milljónum króna. 2. Lánsupphæðir eru hækkaðar upp í allt að 60% af kostnaðarverði mannvirkisins - og lánin er heimilt að veita til ræktunar, byggingar útihúsa og allra annarra framkvæmda í þágu landbúnaðarins nema íveruhúsa - en lán til þeirra verða veitt samkv. l. um landnám og nýbyggðir. 3. Vextir af stofnlánum ræktunarsjóðs skulu lækka í 21/2%. Því ber ekki að neita, að hætta er á, að starfsfé það, er sjóðnum er ætlað, reynist bráðlega helzt til takmarkað, miðað við verkefni þau, sem honum eru ætluð, og lánsfjárþörf þá, sem fyrir er og fram undan er. Þess var freistað á síðasta þingi að auka það nokkuð, en það tókst ekki. Nú eru hins vegar þær horfur í fjármálum, að ótækt var að setja afgreiðslu málsins í tvísýnu með stórfelldum breytingum á frv. vegna hinna mikils verðu lagfæringa á lánskjörum landbúnaðarins, sem í því felast. Má og fullyrða, að örðugt mundi hafa reynzt að fá frv. lögfest á yfirstandandi þingi, ef það hefði ekki verið tekið upp í málefnasamning ríkisstj. Hins verður líka að vænta, að eftir að sjóðunum hefur verið efldur svo, sem nú er í ráði, þá verði hann þess megnugur að afla sér lánsfjár á venjulegum lánamarkaði án þess að hækka útlánsvexti sína að stórum mun. Mál þetta hefur ekki enn náð afgreiðslu frá þinginu vegna ofurlítið mismunandi sjónarmiða innan ríkisstj. um aðferðina til öflunar lánsfjárins. En nú er að verða samkomulag um það atriði, svo ekkert er lengur til fyrirstöðu á afgreiðslu málsins. Þá er einnig um það samið í starfssamningi stjórnarinnar, að núgildandi jarðræktarlög verði endurskoðuð og jarðræktarstyrkurinn aukinn hlutfallslega - miðað við þær aðstæður, er voru, þegar lögin voru endurskoðuð síðast, með tilliti til þeirra breytinga, er síðar hafa orðið á aðstæðum til jarðræktarinnar. Það verður tæpast um það deilt, að aukin ræktun og þar með bætt aðstaða til aukinnar vélanotkunar er jöfnum höndum eitt hið mesta nauðsynjamál bændanna til betri afkomu og þjóðarinnar í heild vegna lækkunar framleiðslukostnaðar landbúnaðarafurða, svo að báðum aðilum ber að leggja megináherzlu á þær framkvæmdir. Hin stórlega bætta aðstaða við ræktunina, sem skapaðist við hina nýfengnu löggjöf um félagsræktun og framkvæmd hennar og þar með aukna notkun stórvirkra jarðvinnslutækja, mun og án efa hafa í för með sér stórfelldar framfarir í þessum efnum nú og á næstu árum. Þá tel ég rétt að geta hér eins mikils verðs hagsmunamáls landbúnaðarins, er núverandi ríkisstj. hefur haft með höndum og afgreitt fyrir skömmu. - Eins og kunnugt er tók ríkissjóður á sínum tíma ábyrgð á verði útfluttrar ullar á stríðsárunum, þ.e. á árunum 1943, 1944 og 1945. Ullarbirgðir þessar höfðu legið óseldar í landinu öll stríðsárin og bændur því orðið að biða eftir andvirðinu og greiðsluskilum frá ríkissjóði. Þegar núverandi ríkisstj. tók við; stóð málið þannig: Búið var að selja út úr landinu ull fyrir ca. 7.570.200. Selt er, en ógreitt fyrir ca. 1.117.000. Óseldar birgðir í landinu f. ca. 1.340.000, þannig að áætlað var, að fyrir alla ullina yrðu greiddar ca. 10.027.200 kr. Verð allrar ullarinnar með ábyrgðarverði og áætluðum geymslukostnaði var áætlað alls um 13.580 þús., svo að halli sá, er ríkissjóður kæmi til að bera af ábyrgð ullarverðsins og geymslu hennar, gæti orðið um 31/2 milljón króna. Ríkisstj. leit svo á, að þýðingarlaust væri fyrir ríkið að aka þessu lengur á undan sér. ríkissjóður var lögum samkvæmt skuldbundinn að greiða þetta, og bændur. sem von var, langeygðir eftir að fá þessi gömlu viðskipti uppgerð. Stjórnin ákvað því í samræmi við nær einróma vilja, sem fram hafði komið í fjvn. Alþingis fyrir áramótin, að ljúka viðskiptum þessum. Með góðri samvinnu og aðstoð Sambands ísl. samvinnufélaga, sem hefur með höndum 80% af ullinni, og heildverzlunar Garðars Gíslasonar tókst henni að ráða þannig fram úr þessum málum, að meginhluti greiðslunnar mun nú verða færður inn í viðskiptareikninga viðkomandi bænda. Sú upphæð, sem samkomulag varð um að greiða þessum aðilum vegna hinnar óseldu ullar og ábyrgðarhallans. nam 4,8 milljónum, en fullnaðargreiðsla fer svo fram, þegar eftirstöðvar ullarinnar verða seldar - og ríkisstj. hefur átt þess kost að endurskoða geymslukostnaðarreikningana og hefur lagt samþykki sitt á þá. Að síðustu vil ég svo geta þess, að tekjuöflun sú, er ríkisstj. hefur beitt sér fyrir á þinginu og nú er orðin að lögum og kommúnistar hafa gert mestan hávaða út af, er að sjálfsögðu einn liður í þeim ráðstöfunum, sem nauðsynlegar eru, til þess að ríkið sé m.a. þess megnugt að standa undir gjöldum þeim, sem hér hefur verið á minnzt, svo og löggjöf þeirri, sem samþykkt hefur verið undanfarið, bæði lögum um landnám og nýbyggðir o.fl., sem kommúnistar hafa hælt sér af að hafa samþykkt, en sem vitanlega yrðu ekki meira virði en pappírinn, sem þau eru prentuð á, ef ekki væri jafnframt staðið að tekjuöflun, sem óhjákvæmileg er, til þess að þau komi að liði.



Mér fannst í gærkvöld tvö höfuðeinkenni á ræðu Brynjólfs Bjarnasonar. Annars vegar hóflaust, barnalegt sjálfshól um Kommúnistafl. og hins vegar æðisgengið hatur á Alþfl. og sérstaklega eins og vænta mátti, á formanni hans, hæstv. forsrh., Stefáni Jóh. Stefánssyni. Brynjólfur Bjarnason sagði, að hér hefðu orðið þáttaskipti á öllum sviðum, er kommúnistar komust í ríkisstj. 1944. Hann nefndi launalög embættismanna ríkisins, hann nefndi orlofslög, hann nefndi meira að segja alþýðutryggingalöggjöfina o.m.fl., og sjá, allt þetta átti að vera kommúnistum að þakka. Sannleikurinn er sá, að réttara væri að segja, að þetta hafi allt verið gert þrátt fyrir afskiptaleysi kommúnista af þessum málum. Þeir áttu ekki frumkvæði að einu einasta þeirra, og þeir settu ekki afgreiðslu þeirra að skilyrði fyrir þátttöku í stjórninni. Nei, svo ólmir voru þeir 1944 að komast í stjórnina, að þeir gleymdu þá öllum þessum málum. Það má raunar kannske segja, að þetta hafi nú ekki verið meira en við mátti búast, en haustið 1946 færðu þeir sig það upp á skaftið, að þeir beinlínis neituðu að taka þátt í umræðum, sem þáverandi forsrh., Ólafur Thors, boðaði til um lausn aðkallandi vandamála atvinnuveganna. Þá urðu ímyndaðir hagsmunir erlendra stórvelda að sitja fyrir nauðsynlegum afgreiðslum okkar eigin mála. Brynjólfur Bjarnason sagði, að ágreiningurinn í ríkisstj. hefði ávallt verið milli ráðh. kommúnista annars vegar og ráðh. Alþfl. og Sjálfstfl. hins vegar, sem hefðu haldið saman. Þetta er rétt, að mestu leyti. Þess vegna eru líka aðgerðir þessarar stjórnar, fyrrv. stjórnar, sem þessi þm. lýsti nú sem hinnar beztu, ekki fyrst og fremst mótaðar af kommúnistum, sem hann segir, að hafi verið þar í minni hluta, heldur af Alþfl. og Sjálfstfl. Þetta hlýtur að liggja í augum uppi. Hatur þessa þm. á Alþfl. og forustumönnum hans er ekki nýtilkomið og skal því ekki mikið rætt. Aðeins skal ég leyfa mér að benda á það, að ég hef nú í samfellt tvo áratugi haft náið samstarf við hæstv. forsrh., Stefán Jóh. Stefánsson, fyrst sem ritara Alþfl. og síðar sem formann hans, og ég get lýst því yfir, að ég hef fáa eða enga menn fyrir hitt, er mér hefur þótt betra að vinna með en honum. Hann hefur aldrei látið undan hinum ofstækisfullu rógsherferðum kommúnistanna. Hann hefur séð hættuna, sem íslenzkum verkalýð og íslenzkri alþýðu stafaði af starfsemi kommúnista, og varað við henni. Þess vegna hefur hann verið ofsóttur. En það ánægjulega hefur skeð, að eftir því sem árásir þessara manna hafa harðnað, eftir því hafa fleiri þjappað sér saman um hann, bæði í Alþfl. og utan hans, eins og raun ber nú vitni. Þó að honum hafi verið brigzlað um svik, þjófnað og landráð, eins og Brynjólfur Bjarnason gerði í gærkvöld, hefur það engin áhrif haft, því að fólkið hefur fundið, að þetta eru allt ósannindi - heimatilbúin ósannindi í þar til gerðri verksmiðju kommúnista, en sú framleiðslustarfsemi er þeirra sérgrein, þeirra nýsköpun í íslenzkri pólitík. Eitt höfuðádeiluefni stjórnarandstöðunnar - kommúnista - á núverandi ríkisstj. og þann þingmeirihluta, sem henni fylgir, hefur upp á síðkastið verið það, að með skattalögum þeim, sem samþ. voru á Alþ. að tilhlutun þessarar stjórnar, hafi þjóðinni allri, og alveg sérstaklega öllum verkalýð og launþegum, verið bundnir svo þungir baggar, að ómögulegt sé undir þeim að rísa nema með hækkuðu grunnkaupi. Í þessu sambandi hefur verið hafin áróðursherferð til að koma af stað gagnráðstöfunum af hálfu verkalýðsfélaganna, en þessar „nauðsynlegu gagnráðstafanir“ virðast eiga að vera: uppsögn kaupsamninga, þar sem því verður við komið, og hækkun grunnkaups. Þó að þetta hafi nokkuð verið rakið hér við umr. áður, þykir mér rétt að gera nokkuð ýtarlegri grein fyrir ýmsum hliðum þessa máls nú, þar sem það virðist vera ljóst, að um þetta eigi að standa bardagi og sá bardagi getur orðið örlagaríkur. Í fyrsta lagi kemur þá til athugunar: Hvers vegna voru þessar skattahækkanir nauðsynlegar? Ástæðurnar eru aðallega þrjár: 1. Minni innflutningur til landsins og þar af leiðandi minni tolltekjur 1947, en 1946. 2. Auknar verklegar framkvæmdir og meiri framlög til þeirra en fyrr. 3. Mjög aukin útgjöld ríkissjóðs til niðurgreiðslu á vöruverði til að halda niðri vísitölunni. Um þessi atriði, hvert fyrir sig, er það að segja, að ég held, að öllum sé ljóst, að ekki verður unnt að halda uppi sama innflutningi til landsins og áður vegna óhagstæðs verzlunarjafnaðar og gjaldeyrisskorts. Af þessu leiðir aftur óumflýjanlega það. að tolltekjurnar minnka og eitthvað annað verður að koma í staðinn. Þetta er augljóst. - Mjög verulegum hluta af útgjöldum ríkisins er nú orðið varið til verklegra framkvæmda, og fer þessi upphæð sífellt vaxandi. Kommúnistar hafa raunar reynt að halda því fram, að dregið hafi nú verið úr þessum fjárframlögum við atkvgr. um brtt. á laugardaginn var, en slíkt er hin herfilegasta rangfærsla, því að enda þótt þar hafi verið gerð nokkur tilfærsla, sumir liðirnir lækkaðir til að mæta að nokkru hækkunum á öðrum liðum, er þó heildarútkoman mikil hækkun, bæði frá frv., eins og það var við 2. umr. og samanborið við fjárl. 1946. Á þetta hefur verið svo rækilega bent, að ég þarf þar engu við að bæta. En til þess að standast þessa hækkun þarf vitanlega fé. Kem ég þá að þriðja atriðinu, sem sé niðurgreiðslunum. Á fjárlögum er nú ætlað til þeirra hluta 35 millj. kr., og hefur aldrei fyrr verið varið jafnhárri upphæð úr ríkissjóði í því skyni. Til þess að skýra, hvers vegna þetta er nauðsynlegt, verður að rifja svolítið upp allar aðstæður. Í desember s.l. var svo komið málum útvegsins, að bátaflotinn komst ekki til veiða, nema ríkissjóður tryggði fast verð á aflanum. og með hliðsjón af kauplagi í landi var talið, að þetta fasta verð mætti ekki vera lægra, en 65 aurar fyrir kg af slægðum þorski með haus, sem svarar til 841/2 eyris fyrir slægðan fisk hauslausan og tilsvarandi fyrir annað. Til samanburðar og til þess að gera sér grein fyrir, hvernig þetta er hjá aðalkeppinautum okkar, Norðmönnum, er fróðlegt að athuga skýrslu, sem birtist í febrúarheft! tímaritsins „Ægis“ um fiskverðið í Noregi, en hún er þannig, með leyfi forseta: „En á því svæði, þar sem megnið af aflanum kemur á land, þ.e. í Lófót og Vesturálum, er verð á þorski og ýsu sem hér segir, miðað við ísl. peninga: Í herzlu og salt 37 aurar pr. kg, í ís og til innanlandsneyzlu 58 aurar og til hraðfrystingar 61,5 aurar. Hér er miðað við slægðan og hausaðan fisk. Hitt er aftur á móti staðreynd, að á sama tíma og hér er greitt 841/2 eyrir fyrir kíló af slægðum og hausuðum fiski greiða Norðmenn 37 aura ísl. fyrir fisk í sams konar ástandi. og þetta verð nær eins og stendur til mikils hluta aflans.“ Þessi skýrsla talar sínu máli. Í fyrsta lagi sýnir hún okkur, að hér er greitt fyrir fiskinn, og ríkissjóður hefur tryggt það verð, meira en helmingi hærra en Norðmenn greiða fyrir sömu vöru, þ.e.a.s. fisk, sem fer í salt, og er það út af fyrir sig ærið íhugunarefni. En skýrslan sýnir líka, að Norðmenn telja sig geta greitt 611/2 eyri fyrir hvert kg, sem fer til hraðfrystingar, en aðeins 37 aura fyrir hvert kg, sem fer í salt. Það er nú orðið á allra vitorði, að kaupgjald og verðlag er hér mjög hátt, samanborið við það, sem gerist hjá nábúum okkar og keppinautum. Það var yfirlýst stefna fyrrv. stjórnar og það er sömuleiðis og ekki síður yfirlýstur vilji þessarar stjórnar að grípa ekki til lækkana, fyrr en öll önnur sund eru lokuð. Í þeirri baráttu var eitt aðalvopnið nýsköpun atvinnuveganna, aukin vélavinna og afköst annars vegar og betri og fullkomnari hagnýting afurðanna hins vegar. Norska fiskverðið, sem þeir telja sig geta greitt fiskimönnunum, 37 aurar fyrir sömu vöruna í salt og greitt er fyrir 611/2 eyrir til hraðfrystihúsanna, talar þar sínu máli. Í Noregi. segir skýrslan, fer megnið af veiðinni í salt, aðeins lítið fryst. Hjá okkur er þetta orðið öfugt. Hér er meira fryst en saltað. Þetta er fyrsta atriðið, sem léttir okkur róðurinn. Aukin afköst nýrra veiðiskipa og fullkomnari hagnýting í nýjum hraðfrystihúsum. - En þetta er ekki nóg. Það virðist orðið þurfa meira til. En þá vill svo til, að eftirspurn eftir síldarafurðum og síld er svo mikil, að verðið á þessum vörum á heimsmarkaðinum virðist nú geta gert betur, en að borga okkur hinn háa framleiðslukostnað. Virðist þá liggja opið fyrir að færa þar á milli, enda er það heimilað í ábyrgðarlögunum, sem ég minntist á og samþ. voru fyrir áramótin. Þetta er áreiðanlega sú eðlilegasta og um leið sú sanngjarnasta leið, sem hægt er að finna til að jafna metin enn um stund, hvaða háttur sem á þessu kann að verða hafður. En heldur ekki þetta er nóg. Um leið og Alþ. tók að sér að tryggja sjómönnum og útgerðarmönnum þetta háa fiskverð, varð einnig að tryggja hraðfrystihúseigendum ákveðið verð, 1,33 kr. á enskt pund, fyrir frysta fiskinn og saltendunum ákveðið verð 2,25 kr. fyrir kg af söltuðum fiski, en hvort tveggja þessar tölur voru miðaðar við óbreytta vísitölu eða lítt breytta frá því, sem hún var, er lögin voru sett, eða um 310 stig. Um mánaðamótin janúar og febrúar hækkaði vísitalan um 6 stig, upp í 316, eins og kunnugt er, en þessi 6 stig voru við næstu mánaðamót greidd niður með því að lækka verð á kjöti og kartöflum sem þessu svaraði. Við næstu mánaðamót þar á eftir var upplýst, að vísitalan mundi enn hafa hækkað um 4 stig, ef ekkert hefði verið að gert, en þessari hækkun var enn mætt með niðurgreiðslu á kjöti, sem kom til framkvæmda um sama leyti. Nú kostar 3/4 til 1 millj. kr. fyrir ríkissjóðinn að greiða niður hvert vísitölustig, dálítið misjafnt eftir því, hvaða vörur eru teknar, svo að það er augsýnilegt, að til þessarar nýju niðurgreiðslu þarf mikið fé úr ríkissjóði, en til þess eru nú ætlaðar 35 millj. kr., eins og ég sagði áður, og miklu hærri upphæð en nokkru sinni fyrr. Mjög mikill hluti af þeim auknu tekjum, sem ríkissjóður hefur verið að afla sér með hinum nýju frv., fer því beinlínis til að halda dýrtíðinni í skefjum, svo að framleiðslustarfsemin geti gengið óbreytt og með fullum krafti. Þrátt fyrir hið háa verð, sem greitt er fyrir aflann, og miklu hærri tilkostnað í landi heldur en hjá keppinautum okkar, - er von um, að framleiðslan geti gengið um hríð án þess að lækka laun fólks, sem að þessu vinnur. Þegar því þessari baráttu ríkisstj. við dýrtíðina og baráttu fyrir því að þurfa ekki að ráðast á launakjörin til lækkunar er svarað af kommúnistum með kröfum um gagnráðstafanir til hækkunar á grunnkaupi, þá er það ekki verkalýðsmálabarátta, ekki einu sinni pólitísk barátta, eins og hún hefur tíðkazt hér hjá okkur, heldur beinlínis glæpur. Ég kalla það glæpsamlegt að ætla sér að knýja fram nú hækkanir, þar sem vitað er, að allar þær ráðstafanir, sem ég hef nefnt, og stórkostleg útgjöld úr ríkissjóði gera varla að nægja til þess að halda starfseminni uppi. Síldarvertíðin fer í hönd, og þjóðinni ríður nú kannske meira á því en nokkru sinni fyrr, að þar verði hvert tækifæri notað til aðdrátta í þjóðarbúið. Ef þessi leikur, sem stjórnarandstaðan kommúnistarnir - er nú að reyna að koma af stað, verður til að torvelda þá starfsemi, taka þessir menn á sig þunga ábyrgð. Mér hefur þótt rétt að rekja þetta mál allýtarlega, bæði vegna þess, að mér hefur í bili verið falið það vandaverk að fylgjast með hreyfingum vísitölunnar og gera ráðstafanir til niðurgreiðslu, þegar með þarf og hægt er, og reyna að velja til þess vörur, sem almenningur notar, svo að niðurgreiðslurnar komi að fullum notum, en engu síður, og kannske miklu fremur vegna þess, að ég tel hér verið að vinna óþrifaverk, sem þjóðin verður að gæta sín fyrir. Það hefur verið tekið fram áður, en mér finnst rétt að taka það fram líka í þessu sambandi, að allar tollahækkanir, sem valda verðhækkun á nauðsynjavörum, sem ganga inn í vísitöluna, koma þar fram til hækkunar, nema niðurgreiðsla á öðrum vörum jafni það upp, og í báðum tilfellum fá allir launþegar, sem taka laun með vísitölu, bætur fyrir hækkanir þessar, enda hefur aldrei áður mér vitanlega verið talað um grunnkaupshækkanir, þó að vara hafi hækkað í verði af öðrum ástæðum, sem er nákvæmlega það sama og nú gerist, heldur hefur vísitölunni verið ætlað að bæta það. Ég er raunar viðbúinn því að verða fyrir þessa skoðun mína „stimplaður“ af kommúnistum sem svikari við verkalýðinn eða eitthvað því líkt, en ég tek mér það ekki nærri, þegar það kemur úr þeirri átt og þegar ég hef fullkomna sannfæringu fyrir því að vera að gera rétt - að vara þjóðina alla við þessari hættu, og ég veit, að þjóðin lætur ekki teyma sig út í þetta ævintýri. Hún veit, hverju hún sleppir, en ekki, hvað hún hreppir. Hún vill fyrst og fremst halda því, sem hún hefur.

Því tjáir ekki að leyna, að verðlag hér innanlands er nú orðið svo hátt, að miklum vandkvæðum er bundið að selja vörur landsmanna með eðlilegum hætti á erlendum markaði. Ég tel skyldu mína að skýra þjóðinni frá því, að verzlunarsamningar við aðrar þjóðir hafa gengið mun verr en vonir stóðu til. Mun ég að gefnu tilefni frá hv. Brynjólfi Bjarnasyni víkja nánar að þessum málum síðar í kvöld. Nú þegar vil ég aðeins geta þess, að örðugleikinn hefur alls staðar verið sá sami: Hærra verðlag á íslenzkum vörum en sambærilegum vörum frá öðrum þjóðum. Þessi hætta er ekki heldur ný. Menn hafa lengi vitað, að hún var þá og þegar yfirvofandi. Sem betur fer, tókst fyrrv. stjórn undir forystu Ólafs Thors að verja verulegum hluta stríðsgróðans til nýsköpunar. Þess vegna stöndum vér nú um atvinnutæki betur að vígi, en nokkru sinni áður. Vegna þessara ráðstafana fyrrv. stjórnar getur Ísland nú átt glæstari framtíð, en nokkru sinni fyrr. ef vér kunnum með að fara. En þótt fyrrv. stjórn ynni með þessu ómetanlegt happaverk, þá sá hún þó ekki við öllu. Hún náði aldrei taumhaldi á dýrtíðaróhemjunni, enda var hún þá ekki orðin eins hættuleg og nú, því að atvinnutækin verða gagnslaus, ef verðbólgan gerir ómögulegt að selja afurðirnar, sem með þeim er aflað. Hin öra eyðsla gjaldeyrisins undanfarið og sú þurrð á lánsfjárgetu bankanna, sem gerði vart við sig þegar um mitt s.l. ár, er hvort tveggja að verulegu leyti bein afleiðing verðbólgunnar. Þá þegar var því skráð á vegginn, að snúast yrði til varnar gegn vágestinum. Núverandi stjórn er ekki að búa til kreppu eins og Sósfl. segir. Þvert á móti. Hún er mynduð til að berjast gegn þeirri kreppu, sem Sósfl. sá, að var í aðsigi, en vildi ekki leggja til raunhæfrar baráttu við. Sósfl. fékkst til að vera í ríkisstj. á meðan fjármunir voru fyrir hendi til að kaupa ný atvinnutæki, en hljópst frá ábyrgðinni, þegar sýnt var, að verðbólgan og afleiðingar hennar mundu verða helzta viðfangsefnið í íslenzkum stjórnmálum nú um hríð. - Sósfl. hefur mikið talað um verðbólguna fyrr og síðar. En hann hefur aldrei fengizt til að gera neitt, sem orðið gat til raunverulegrar lækningar. Á meðan hann átti sæti í ríkisstj. átti hann að vísu þátt í að borga vísitöluna niður. Nú, þegar hann er kominn úr stjórninni, þá fordæmir hann hið sama, er hann áður studdi. Slík eru heilindin. En niðurgreiðslurnar eru engin varanleg lækning, hvort heldur núverandi stjórn eða fyrrverandi stjórn standa að þeim. Þetta var öðrum flokkum en Sósfl. í fyrrv. stjórn fyllilega ljóst. Þeir skildu, að sjálf nýsköpunin var aðeins upphaf þess, sem gera þurfti. Þeir töldu að vísu ástæðulaust að hefja harmagrát yfir of háu verðlagi, á meðan afurðir landsmanna seldust erlendis með skaplegu móti. En þeim kom aldrei í hug, að hægt yrði að umflýja afleiðingarnar, þegar verðlagið í raun og veru reyndist of hátt og horfði til stöðvunar atvinnuveganna. Þeirri staðreynd vildi bæði Sjálfstfl. og Alþfl. láta taka eins og menn, þegar á hólminn kæmi. En það var þá, sem hv. Sósfl. lagði niður rófuna og flúði af hólmi. Hinir flokkarnir vildu að vísu eiga þátt i, hvernig stríðsgróðanum væri eytt, og réðu, að mestum hluta hans var varið skynsamlega til undirbúnings framtíðinni. Hv. Sósfl. vill aðeins vera með í því að eyða. Þegar möguleikinn til þess var í bili búinn vegna þess, hve þrengjast var farið um reiðufé, þá var áhugi hv. Sósfl. til þess að vera í stjórninni á þrotum. Þá sagði hann sig úr leik með yfirskinsástæðum. Hitt játa ég, að núverandi stjórn hefur enn ekki fundið framtíðarráðið í þessu. Mér finnst heldur ekki von, að hún finni á þrem mánuðum þau ráð, sem hvorki almenningur, Alþingi né ríkisstj. hafa fundið á s.l. sjö árum. Á þessu stigi hlýtur aðalviðfangsefnið að vera það, að vekja þjóðina til vitundar um þá hættu, sem er á ferðum, og reyna að efla þau samtök, sem vænlegust eru til lækningar þessum og öðrum vanda með þjóðinni. Eins og skugga verðbólgunnar leggur nú yfir fjármálalíf þjóðarinnar, þá hefur skuggi sundurlyndisins um langa hríð hvílt eins og mara á stjórnmálum landsins. Alþingi reyndist þess ómegnugt 1942 að mynda þingræðisstjórn. Þá var utanþingsstjórnin sett. Þegar þingið loksins síðari hluta árs 1944 sá að sér og myndaði stjórn fyrir forystu Ólafs Thors, vonuðum vér flestir, sem þá áttum sæti á Alþ., að slík ófremd ætti ekki eftir að henda oss á ný, að Alþ. reyndist ómáttugt að gegna þeirri helztu skyldu sinni að sjá landinu fyrir lögmætri stjórn. En á s.l. vetri virtist sækja í sama horfið. Ef ekki var að gert, blasti við sundurlyndi og úrræðaleysi í einu og öllu. Ef ómögulegt reynist að mynda þingræðisstjórn á Íslandi á hverjum tveggja ára fresti, þá er þingræðinu áreiðanlega hætt. Völdum og virðingu þeirrar stofnunar, sem mestum ljóma hefur varpað yfir Ísland og Íslendinga, er búinn vís voði með slíku áframhaldi. Í húfi er þó jafnvel ennþá meira. Enn eru mörg veður í lofti og ekki tryggt, hvort Íslendingum tekst að halda sjálfstæðu lýðveldi í landi sínu. Sjálfstæði svo lítillar þjóðar í jafnörðugu landi er fyrirbrigði, sem gengur kraftaverki næst, ef heppnast. Ég hef ætíð verið þeirrar skoðunar, að þetta kraftaverk yrðum vér að gera og íslenzku þjóðinni væri unnt að gera það, ef hún hefði samhug og vilja til að gegna þessu helgasta verkefni sínu. En ennþá er lýðveldi vort ekki annað en veikburða tilraun, sem á eftir að standa af sér storma tímans. Þrátt fyrir þá næðinga, sem nú leika í stjórnmálum heimsins, hefur tekizt að halda þannig á málum Íslands út á við, að lýðveldið stendur styrkara þar, en í fyrstu. Ísland hefur unnið sér álit og virðingu fyrir hófsama og skynsamlega framkomu í utanríkismálum þann stutta tíma, sem það hefur átt þar hlut að máli, þótt lítill sé. En því síður megum vér sjálfir verða niðhöggvar vors eigin lýðveldis. En á hvern veg hefði fremur verið nagað undan frelsi og sjálfstæði þjóðarinnar, en ef Alþ. hefði nú enn á ný gefizt upp við að sjá landinu fyrir lögmætri stjórn? Sannir unnendur lýðræðisins gera sér þess grein, að stjórn verður að vera í landinu, stjórn sem styðst við meiri hluta Alþ. og gerir Alþ. þar með starfhæft. Einmitt í þessu sambandi vil ég segja við þá sjálfstæðismenn. sem eru óánægðir yfir, að upp var tekið samstarf við Framsfl.: Það var búið að reyna aðra möguleika til stjórnarmyndunar. Þeir fóru allir út um þúfur. Í þrjá mánuði hafði Sósfl. tekizt að hindra, að þingræðisstjórn yrði mynduð. Valið var þess vegna um það, hvort menn vildu þá þingræðisstjórn, sem hægt var að mynda, eða enga stjórn og þann glundroða og upplausn, sem er tvífari stjórnleysisins. Slíkt val var vissulega ekki vandasamt. Ég hef aldrei farið dult með það, að ég hefði heldur kosið, að Sjálfstfl. hefði áfram farið með forystu í málum þessarar þjóðar undir forystu Ólafs Thors, fyrrv. forsrh., og ég vildi svo mikið til vinna, að ég mundi hafa sætt mig við, þótt hv., Sósfl. yrði einnig ásamt öðrum flokkum þátttakandi í slíkri stjórn, og var mér þó fyrir löngu ljóst, hvílíkur vandræðagripur sá flokkur er. En það kom ekki til. Þann flokk skorti þjóðhollustu til nýtra starfa, þegar menn uggði, að móti tæki að blása. Ég hef ekki heldur farið dult með það, að ég hefði haft sum atriði í stefnuskrá þessarar stjórnar með öðrum hætti, hefði ég einn ráðið, og sama veg mundi orðið hafa, ef flokkur minn hefði einn mátt mælast við. En úr því að ómögulegt reyndist, eins og sakir stóðu, að mynda stjórn undir forystu Sjálfstfl., varð að taka þann kost, sem hinum var næstbeztur. Stefna þessarar stjórnar er og í öllum höfuðatriðum hin sama og orðið hefði, ef Sjálfstfl. hefði myndað stjórn á ný. Nýsköpuninni verður haldið áfram og allra ráða leitað til að bjarga henni frá þeim voða, sem henni er búinn, ef ekki verður að gert. Aukin menning, blómlegt atvinnulíf, heill og sjálfstæði íslenzku þjóðarinnar eru þau markmið, sem Sjálfstfl. keppir að með þátttöku sinni í núverandi ríkisstj.



Ég vil benda hlustendum á að bera saman síðustu orð hæstv. utanrrh., Bjarna Benediktssonar, við harmagrát hæstv. menntmrh., Eysteins Jónssonar. sem hann flutti hér í gær. Hann gerði ekki minnstu tilraun til að bera þær blekkingar fyrir þjóðina, að það væri meiningin að halda áfram nýsköpuninni. Hann veit, að það er meiningin að stöðva hana að öllu leyti og að það er verið að vinna að því nú skipulagsbundið að skapa hrun meðal þjóðarinnar. Hæstv. utanrrh. finnur, að það er erfitt að flytja slíkan málstað, og þess vegna gripur hann til þess síðustu mínúturnar að tala eins og hann talaði, þó að allur hans málflutningur og annarra meðlima stj. og annarra, sem talað hafa af hálfu stjórnarflokkanna, beri vott um það gagnstæða. Annars sýnir fátt betur rökþrot ríkisstj. en það. hvernig hæstv. utanrrh. og forsrh. hafa gert það að veigamiklu atriði að ræða um ferðakostnaðarreikninga mína. Ekkert sýnir betur, að þetta eru menn, sem eru að fálma eftir röksemdum, af því að þeir eru að vinna að málstað, sem er andvígur allri þjóðinni. Hæstv. forsrh. valdi mér nokkrar kveðjur í gær, sem ég vil svara með nokkrum orðum. Ræða hans var athyglisverð fyrir það, að hún sannar betur en nokkuð annað, hve illan málstað ríkisstj. hefur, þegar forsrh. getur haldið jafnómerkilega ræðu. Það var almennt viðurkennt þegar stjórnin tók við völdum, enda skýrt fram tekið af fyrrv. forsrh., að aldrei hafi verið eins bjart framundan í markaðsmálum landsins, en nú er svo komið, að ríkisstj. er búin að gera samning við Englendinga, sem er sannkallaður smánarsamningur, en í Sovétríkjunum hefur hún ennþá engum árangri náð, og hæstv. utanrrh. lýsti því yfir, að allt tal um góðar markaðshorfur í því landi væru staðlausir stafir. Fyrir þjóð eins og Íslendinga, sem eiga alla afkomu sína undir því að eiga örugga markaði fyrir hinar fábreyttu útflutningsafurðir sínar, er vitanlega sjálfsagt að gera allt, sem hægt er til þess að tryggja sér fasta samninga um sölu afurða til langs tíma. Ísl. þjóðin má aldrei við því að verða fyrir stórum skakkaföllum, fyrir hana er allt undir því komið að vera örugg um söluna. Á undanförnum tveimur árum hefur það valdið sjávarútvegi okkar gífurlegu tjóni, að þegar vertíð hefur byrjað, hefur allt verið í óvissu um sölu. Ég hef oft bent á það, að ísl. þjóðinni sé hagkvæmt að fá markaði fyrir sem mest af útflutningsvöru sinni í þeim löndum, sem komið hafa á hjá sér áætlunarbúskap, þ.e. í Sovétríkjunum og öðrum ríkjum í Mið- og Austur-Evrópu, vegna þess að í þessum löndum er útilokað, að viðskiptakreppur skelli yfir, sem taka fyrir útflutninginn fyrirvaralaust, þegar verst gegnir, og setji þjóðarafkomuna í hættu, eins og átti sér stað í kreppunni 1932. En auk þess sem það er hagræði fyrir Íslendinga að gera samninga til langs tíma um sölu afurða okkar, þá er það nauðsynlegt fyrir þau lönd, sem tekið hafa upp áætlunarbúskap. Slík ríki geta ekki gert skyndisamninga um mikið magn í stuttan tíma án þess að hafa nokkra tryggingu fyrir framhaldinu. Það truflar allt hagkerfi þessara landa. Þessi lönd vilja sjálf gera samninga til langs tíma, og þannig falla algerlega saman viðskiptalegir hagsmunir Íslands og þeirra. Fyrir rösku ári síðan gerðu Íslendingar fyrsta verzlunarsamning sinn við Sovétríkin. Sá samningur var, eins og öllum er kunnugt, mjög hagkvæmur, og var það skoðun allra útvegsmanna, að það bæri að halda áfram þessum viðskiptum og auka þau. Frá hendi Sovétríkjanna kom fram ákveðinn vilji til að viðhalda og auka viðskipti landanna. Í því skyni að athuga möguleika á þessu kom hingað til lands á s.l. hausti fulltrúi frá matvælakaupastofnun Sovétríkjanna. En honum var tekið fálega. Hann fékk ekki tilboð um þær vörur, sem hann bað um. Afturhaldið var þá önnum kafið í samningum um Keflavíkurflugvöllinn og mátti ekki vera að því að sinna slíkum hégóma sem sölusamningum um afurðir okkar. Allar tilraunir Sölustöðvar hraðfrystihúsanna til að ýta undir, að samningar yrðu gerðir, urðu árangurslausar. Þessu tækifæri til þess að koma á varanlegum viðskiptum við Sovétríkin var sleppt. Auk þessa var ekki hirt um að láta sendiherra Íslands í Sovétríkjunum dveljast í Moskva til þess að vinna að áframhaldi viðskiptanna. Það sýndi sig, að hjá þeim, sem mestu réðu um utanríkis- og verzlunarmálin, var ríkjandi alger andúð gegn því að hafa önnur viðskipti við Sovétríkin, en þau að selja þeim aðeins það, sem ógerlegt var að selja annars staðar. Þetta kom skýrt fram í umr. um herstöðvarsamninginn í haust, er Emil Jónsson, hæstv. viðskmrh., lýsti því yfir, að Íslendingar vildu ekki stóra viðskiptasamninga við Sovétríkin, og hefur hann þar talað fyrir munn afturhaldsaflanna yfirleitt. Á s.l. ári átti íslenzka þjóðin þess kost að fá markað í Sovétríkjunum fyrir allar afurðir sínar til langs tíma við mjög hagstæðu verði. Þjóðin hefur aldrei í sögu sinni átt annað eins tækifæri, og er sorglegt til þess að vita, að hún skuli hafa látið það ganga úr greipum sér og standi nú uppi í einhverjum þeim mestu viðskiptaörðugleikum, sem hún hefur komizt í, að því er utanrrh. og fjmrh. hafa upplýst. Þetta hefur m.a. orðið þess valdandi, að núv. ríkisstj. hefur gert viðskiptasamning við England, sem vafalaust er sá mesti smánarsamningur, sem íslenzka þjóðin hefur gert, eins og ég mun víkja nánar að síðar. Allar nágrannaþjóðir okkar hafa keppzt um að afla sér markaða í Sovétríkjunum og ríkjum Mið- Evrópu og hafa ekki látið neitt tækifæri sér úr greipum ganga til þess að hagnýta hina miklu möguleika. En Íslendingum var öðruvísi farið. Íslenzka afturhaldið gat komið því til leiðar, að í stað þess að setjast að samningaborðinu við Sovétstjórnina, þá voru hafnar aðgerðir, sem settu Íslendinga í það ljós gagnvart Sovétríkjunum, að þeir hygðu á það eitt að fjandskapast við þau, styðja þau öfl í heiminum, sem nú eru að undirbúa 3. heimsstyrjöldina í því skyni að leggja Sovétríkin að velli. Það var knúið fram af þessum öflum, að Bandaríkjunum var látin í té flugherstöð í Keflavik, sem allir vissu, að bandaríska afturhaldið ætlar sér að nota í stríði gegn Sovétríkjunum, ef þeim tekst að koma því á. Afturhaldinu á Íslandi var vel kunnugt um það, að Sovétríkin hlutu að skoða þetta tiltæki Íslands beinan fjandskap við sig, enda er ekkert farið dult með það í amerískum blöðum í yfirlýsingum amerískra stjórnmálamanna. að hér sé um herstöð gegn Sovétríkjunum og öðrum Evrópuríkjum að ræða. Sú röksemd, að Bandaríkjunum væri þetta nauðsynlegt vegna hersetu sinnar í Þýzkalandi, er í raun og veru hlægileg og ekki svara verð og aðeins ætluð fávísum mönnum hér innanlands. Aldrei hefur nokkurt tiltæki íslenzkra stjórnarvalda valdið þjóðinni eins miklum skaða í viðskiptamálum hennar og Keflavíkursamningurinn. Og raunar hefur aldrei verið unnið heimskulegra verk á Íslandi, en þessi samningur, hvernig sem á hann er lítið. Þær skóþurrkur ameríska afturhaldsins, sem komu málinu fram, treystu því í fávísi sinni, að samningurinn mundi leysa viðskiptamál landsins á þann veg, að Bandaríkin mundu í þakklætisskyni kaupa af okkur afurðir okkar fyrir gott verð. Þessir menn vissu, að ekki gat verið um að ræða nein eðlileg stórviðskipti milli Íslands og Bandaríkjanna, því að Bandaríkin eru sjálf stórframleiðandi hvers konar sjávarafurða og hafa víðáttumikil og auðug fiskimið við bæjardyr sínar. Löngun afturhaldsins til þess að losna við að þurfa að selja Sovétríkjunum afurðir okkar var svo mikil, að það hikaði ekki við að skerða sjálfstæði landsins í þeirri von, að afturhald Bandaríkjanna tæki okkur upp á arma sína. En það fór á annan veg, en ætlað var. Það fór fyrir landsölumönnunum eins og oft hefur farið fyrir þeim mönnum, sem bregðast þjóð sinni og gerast þjónar erlendrar ásælni. Sennilega hafa landsölumennirnir hvergi aflað sér meiri fyrirlitningar, en einmitt hjá stjórnarvöldum Bandaríkjanna. Nú hvarflar það ekki að Bandaríkjastjórn að gera viðskiptasamning við Ísland. Bandaríkin hafa fengið það, sem þau vildu. Þau eru búin að fá herstöðvar á Íslandi, og það, hvort þessar fáu hræður, sem búa hér á Íslandi, séu í vandræðum við að koma út fiskafurðum sínum, snertir þau ekki. Bandaríkin eru búin að fá herstöðvar, þau þurfa ekki á vináttu Íslendinga að halda. Íslendingar geta ekki næstu 6 og hálft ár orðið Bandaríkjunum til trafala, hvað herstöðvar snertir, hvernig sem hugur þeirra kann að vera. Ef Íslendingar hefðu komið fram eins og sjálfstæð þjóð og neitað herstöðvarkröfum Bandaríkjanna afdráttarlaust, þá hefði afstaðan verið önnur. Þá hefðu Bandaríkin þurft á vináttu Íslendinga að halda og gert sér fyllilega ljóst, að eini grundvöllur slíkrar vináttu voru hagkvæmir viðskiptasamningar. Landssölumennirnir töldu sig eiga á milli að velja smánarinnar af því að bregðast þjóð sinni eða glata viðskiptamöguleikum í Bandaríkjunum. Þeir völdu smánina og niðurlæginguna og hafa nú líka misst af markaðinum. Eftir að Keflavíkursamningurinn var gerður, var því framar öllu nauðsynlegt, að íslenzk stjórnarvöld beittu ýtrustu varfærni og lipurð í samningum um sölu á afurðum okkar, og var þá sérstaklega nauðsynlegt, að íslenzka stjórnin þrátt fyrir Keflavikursamninginn gerði ekkert það, sem gæti orðið þess valdandi, að þjóðir Evrópu teldu Ísland bandarískt leppríki. En gæfa Íslands var ekki nóg til þess að því auðnaðist að stinga við fætt gegn frekari undanlátssemi við ásælni Bandaríkjanna, jafnskaðlegt sem það var afurðasölu landsins. Eftir myndun núv. ríkisstj. hefur stórum hallazt á ógæfuhlið fyrir þjóðinni í markaðsmálum. Það var að sjálfsögðu ekki við góðu að búast, þegar þessir menn tóku við stjórn. Hæstv. utanrrh., Bjarni Benediktsson, er einn ofsafengnasti hatursmaður Sovétríkjanna hér á landi. Hann átti upptök að því, að Sjálfstfl. gerði hvers konar róg og nið um Sovétríkin, þjóðskipulag þeirra og forustumenn að pólitísku vopni í innanlandsmálum. Og fyrir hans atbeina er ekkert tækifæri látið ónotað til þess að viðhalda meðal almennings hvers konar hleypidómum um Sovétríkin. Svo mikill var ofsi þessa manns, að í þingræðu í fyrra vetur stimplaði hann Sovétríkin sem fullkomið einræðisríki. Hæstv. utanrrh. telur það nauðsynlegt fyrir pólitíska velferð sína og flokks síns, að ekki takist hagfelldir viðskiptasamningar við Sovétríkin, því að hann sér það, að ef svo færi, mundi vera erfitt að blekkja almenning eins herfilega og hann hefur gert um Sovétríkin, eðli þeirra og árangur. Það var því vitað, að hæstv. utanrrh. mundi leggja sitt fram til þess að yfirvinna þær tálmanir, sem komnar voru hvað snertir viðskipti okkar við Sovétríkin. Enda er það nú komið á daginn, að hann heldur áfram á þeirri braut að auka sem mest á allar torfærur í vi$skiptum við Sovétríkin, og nú síðast hefur hann tekið upp á sitt eindæmi að láta umboðsfélagi Standard Oil í hendur flotastöð Bandaríkjanna í Hvalfirði til viðhalds, þannig að hún geti verið til taks fyrir Bandaríkjaflotann a.m.k. í næstu 3 ár. Eftir því, sem Bjarni Benediktsson hefur nú upplýst í þinginu, ganga samningar við Sovétríkin mjög treglega. Ástæðan fyrir því, hve nú gengur treglega í samningum við Sovétríkin, er sú, að með stjórn þessara mála hér á landi fara menn, sem vilja engin viðskipti við Sovétríkin hafa af pólitískum ástæðum önnur en þau, sem eru alveg óhjákvæmileg vegna þess, að ekki sé möguleiki á að drífa upp markaði annars staðar. Á meðan Bjarni Benediktsson stjórnar utanríkismálum á Íslandi er útilokað, að stórfelldir og hagkvæmir viðskiptasamningar verði gerðir við þjóðirnar á meginlandi Evrópu, af því að slíka samninga vill hann ekki gera. Hann kýs heldur óhagkvæma verzlunarsamninga við Englendinga. Það er eitur í hans beinum,. að Íslendingar tengist viðskiptalega þeim þjóðum, sem komið hafa á hjá sér sósíalistísku hagkerfi, þrátt fyrir það, þótt lönd þeirra séu hagkvæmustu og eðlilegustu markaðir íslenzkra afurða. Nú er Bjarni Benediktsson búinn að ganga frá samningum í höfuðatriðum við Englendinga. Og eru þeir samningar í stíl við alla stefnu núv. ríkisstj., að kalla yfir Ísland hrun og atvinnuleysi, til þess að gefa auðmönnum landsins tækifæri til þess að auðgast enn meira en orðið er, bæði með því að féfletta millistéttirnar, sem safnað hafa nokkrum fjármunum á undanförnum árum, og til þess að lækka launin og lífskjör fólksins. Enn hefur að vísu ekki verið gengið formlega frá samningunum í Englandi, en íslenzka ríkisstjórnin hefur fallizt á að selja Bretum allt að 18.900 tonn af síldarlýsi fyrir 95 pund tonnið. Markaðsverð er hins vegar 130–140 pund. Á mótt þessu kemur það, að Bretar kaupa allt að 12 þús. tonn af hraðfrystum fiski á verði, sem er rösklega ábyrgðarverðið, þó með þeim skilmálum, að á móti hverju tonni af hraðfrystum fiski, sem Englendingar taka, skuli Íslendingar láta fylgja eitt og hálft tonn af lýsi á fyrrgreindu verði. Með þessu móti er ríkisstjórnin að ráðstafa síldarkúfnum, sem svo hefur verið nefndur. Ef miðað er við lægsta markaðsverð á lýsi, 130 pund, þá greiðir íslenzka ríkisstj. með þessu móti 52 og hálft pund eða 1.375 kr. með hverju tonni af hraðfrystum flökum, sem Englendingar kaupa. Þetta þýðir, ef þessi mismunur er dreginn frá, freðfiskverðinu, að íslenzka ríkisstj. selur raunverulega hraðfrysta fiskinn fyrir 70–80 aura pundið. Í því sambandi skal þess getið. að salan til Sovétríkjanna í fyrra var kr. 1,12, og nú hefur tilboð borizt í 5.000 tonn af hraðfrystum flökum fyrir kr. 1,43. Það er ástæðulaust að vera að viðhafa sterk orð út af svona sölusamningum. Tölurnar tala sínu máli. Freðfisksalan til Englands er 30% lækkun frá sölunni til Sovétríkjanna á s.l. ári, - og helmingi lægra heldur en franska tilboðið, sem nú hefur borizt. Það má segja, að það sé keypt dýru verði að halda viðskiptunum við England. En mér er spurn, hvernig ætlar ríkisstj. að fara að, ef síldveiðarnar bregðast? Og hvernig ætlar ríkisstj. að fara að því að bjóða út freðfiskinn til þeirra landa, sem við getum ekki boðið lýsið? Freðfiskurinn íslenzki hefur ekki fram að þessu verið nein gustukavara. Hann hefur alls staðar líkað vel, og var því engin þörf á því að ganga inn á svo gífurlega verðlækkun á þessari vöru. Það er enn þá ein spurning, sem rétt væri, að ríkisstj. svaraði. Hvað ætlar hún að gera, þegar síldarlýsið okkar fellur aftur niður í eðlilegt verð, þannig að ekki verði hægt að greiða þennan stórfellda verðmismun með verði lýsisins, eins og hún hefur gert nú? Þrátt fyrir þessa smánarsamninga kaupa Engiendingar ekkert af saltfiskframleiðslu okkar, og ekki endist lýsið til þess að borga svo niður verðið á saltfiskinum sem nú hefur verið gert á freðfiskinum. Þrátt fyrir þennan lélega samning í Englandi hefur þó heildarverð afurðanna hækkað frá því í fyrra, vegna hækkunar síldarlýsisins. Allir viðskiptasamningar okkar hafa beðið eftir úrslitum í London, þannig að með þessum samningi er raunverulega ákveðið útflutningsverð á þessum tveim þýðingarmestu útflutningsvörum okkar. Þess er ekki að vænta, að hægt verði að fá í öðrum löndum hagstæðara verð en ríkisstj. hefur fallizt á í Bretlandi, svo að þessi samningur mun verða mjög örlagaríkur fyrir alla afkomu íslenzka sjávarútvegsins og þjóðarinnar í heild. Íslenzka ríkisstjórnin hefur haldið þannig á samningunum í London og Moskva, að í London var hún ákveðin að gera samninga, að hvaða afarkostum, sem hún yrði að ganga. En í Moskva átti því aðeins að gera samninga, að ekki reyndist kleift að selja nægilegt magn annars staðar, og þá helzt eingöngu um þær vörur, sem ekki gengu út. Þetta hefur verið svo augljóst á öllu háttalagi stjórnarinnar, að ríkisstj. gat ekki vænzt þess að fá nein endanleg tilboð í Moskva fyrr en það sæist, hver yrðu úrslit samninganna í London. Þannig ber stjórnin sjálf alla ábyrgð á því, hve samningarnir í Moskva hafa gengið treglega, og getur engan um sakað.



Gott kvöld. Hv. þm. Siglf., sem talaði hér áðan, vék að byggingu síldarverksmiðjanna á Norðurlandi. Það má að vísu segja um þær, að þar sem engin kostnaðaráætlun hafi verið gerð, þá hafi ekki verið hægt að fara fram úr áætlun. Á þinginu 1944 var samþ. heimild fyrir 20 millj. kr. til þessara síldarverksmiðja, og í apríl 1946 var þessi ábyrgð hækkuð upp í 27 millj. kr., og þá sagði þessi hv. þm. í grg. fyrir frv., orðrétt: „Framkvæmdir eru nú það vel á veg komnar, að nokkurn veginn má sjá, hver byggingarkostnaðurinn verður. Má ætla, að til þess, að unnt verði að ljúka byggingarframkvæmdum bæði í Höfðakaupstað og Siglufirði, þurfi að hækka lántökuheimild ríkisstj. úr 20 millj. kr. upp í 27 millj kr.“ Þetta var í aprílmánuði 1946, en í nóvember 1946 er flutt frv. um hækkun upp í 38 millj., og nú er komið upp úr dúrnum, að þessar framkvæmdir muni kosta a.m.k. 43 millj. kr., og svo á það víst að bæta úr, að engin kostnaðaráætlun hafi verið gerð. Annars er öll sú framkvæmd svo, að furðu gegnir, og skal ég ekki fara út í það hér. En til dæmis um sukkið skal ég nefna það, að hv. þm. Siglf., Áki Jakobsson, sagði, að verksmiðjurnar yrðu tilbúnar fyrir síldarvertíð 1946, en byggingarn., sem hann skipaði, tók til leigu húsnæði á Siglufirði til 1. júlí 1947, þannig að n. hefur verið kunnugt um, hvenær verksmiðjurnar yrðu tilbúnar. Hv. þm. Siglf., Áki Jakobsson, segir, að ég hafi sagt, að þessi stjórn ætlaði að stöðva nýsköpunina. Mikil er óskammfeilnin. Það sem ég lagði áherzlu á, var, að nú þyrfti að koma í veg fyrir hrun, og ég benti á það, að núverandi stjórnarandstaða hefði skipulagsbundið unnið að því að skapa hrun og stöðva nýsköpunina. Hv. þm. Siglf., Áki Jakobsson, ætti ekki að minnast á markaðsmál. Hann lét í veðri vaka, að miklir möguleikar væru á því að selja allar afurðir okkar til Rússlands og að aldrei hefði verið bjartara fram undan í markaðsmálum okkar, en nú vita allir, að þetta var ekkert annað en skrum og undirbúningur hans undir að fara úr stjórninni. Ég held, að flestum muni nú finnast gagnrýni stjórnarandstæðinga við þessar umr. missa marks. Glöggt dæmi er það, þegar hv. 4. landsk. þm., Brynjólfur Bjarnason, var að deila á stjórnina fyrir niðurskurð verklegra framkvæmda, og hefur hæstv. atvmrh. gert því skil. En einu get ég ekki sleppt, sem þetta snertir, fyrst hv. þm. fór að minnast á það í þessu sambandi, og það er um skólabyggingar. Á árinu 1946, en þá var hann menntmrh., var varið úr ríkissjóði til byggingar nýrra skólahúsa sem hér segir: Til húsmæðraskólabygginga 1,3 millj., til héraðs- og gagnfræðaskólabygginga 900 þús. kr., og til byggingar barnaskóla 1,7 millj. kr., eða samtals 3,9 millj. kr. Þetta var það, sem hinum mikla afreksmanni tókst að fá til þessara framkvæmda af 200 millj. kr., sem notaðar voru á því herrans ári. Í þessu fjárlagafrv., sem hann kallar niðurskurðarfjárl. er ætlað til þessara mála: Til húsmæðraskólabygginga 1,275 millj., til héraðs- og gagnfræðaskólabygginga 4,250 millj. og til byggingar barnaskóla 3,8 millj. eða samtals 9,325 millj. kr. á móti 3,9 millj. Samt er það svo, þótt þessar fjárveitingar hafi þannig verið hækkaðar svo stórkostlega frá því, sem þær voru í tíð Brynjólfs Bjarnasonar, þá verður hin mesta fjárþröng til skólabygginga á yfirstandandi ári og sennilega á næstu missirum. Og þessa fjárþröng geta menn fyrst og fremst þakkað skörungsskap og röggsemi Brynjólfs Bjarnasonar á árinu 1946 eða hitt þó heldur, þegar hann sætti sig við svo lágar fjárveitingar til þessara mála, að ríkissjóður dregur á eftir sér skuldahalann út af skólabyggingum frá þeim tíma, og mun gera það um ófyrirsjáanlega framtíð. Af þessari röggsemi hv. þm. verða menn að súpa seyðið á næstunni. Viðskilnaðurinn í þessum efnum er mjög í stíl við það, sem er í öðrum efnum. Það er fróðlegt og skemmtilegt að heyra, þegar kommúnistar eru að afsaka framkomu sina á undanförnum árum. Formaður flokksins, Brynjólfur Bjarnason, komst svo að orði í gærkvöld, að kallað hefði verið saman flokksþing Sósfl. s.l. haust og gerðar ályktanir um, að ekki yrði lengur frestað að gera ráðstafanir til þess að hefta hinn taumlausa verzlunargróða og gjaldeyriseyðslu. Í þessu liggur það, að það hafi mátt fresta þessu fram að þeim tíma. Þegar menn nú vita, hvernig ástatt er í gjaldeyris- og verzlunarmálum, þá verður afstaða kommúnista þessi: Það mátti fresta ráðstöfunum til þess að hefta taumlausa gjaldeyriseyðslu, þangað til allar gjaldeyrisinnstæður voru búnar. Þá var tímabært að gera ráðstafanir gegn gjaldeyriseyðslunni. Það mátti fresta því að gera ráðstafanir til þess að hefta hinn taumlausa verzlunargróða, á meðan inn í landið voru fluttar vörur fyrir 1 milljarð á tveimur árum. Það má nú segja um þennan kattarþvott, að margt er lagt á fylgismenn Sósfl., og ekki sízt, þegar þar við bætist, að það hefur aldrei staðið til, að Sósfl. gerði það að nokkru aðalatriði í afstöðu sinni til stjórnarmyndunar og löggjafar að hefta taumlausan verzlunargróða og gjaldeyriseyðslu. Það sést á því, að fyrrverandi stjórnarsamstarf sprakk ekki á því. Þeim var vel vært með það allt, og það sést einnig á því, að það stóð ekki til að gera það að slitaskilyrði í sambandi við stjórnarmyndunarsamninga, sem kommúnistar áttu þátt í í vetur. Það er margupplýst og vottað. Það vottar ekki fyrir því, að nokkurn botn sé að finna í ræðuhöldum kommúnista, enda ber vist ekki að gera kröfur til þess. Þeir látast ekki sjá það, að allar gjaldeyrisinnstæðurnar eru búnar. Þeir segja mönnum að loka augunum fyrir því ósamræmi, sem orðið er milli söluverðs afurðanna. og þess, sem menn verða að fá fyrir vinnu sína við fiskinn vegna dýrtíðar og verðbólgu í landinu. Hvað varðar þá um það, þótt ríkisútgjöldin séu komin langt yfir 200 milljónir kr., vísitalan í 310 stig. milljónatugum þurfi að verja til þess að halda henni þar og von sé á milljónatuga tjóni vegna fiskábyrgðarinnar? Það vottar ekki fyrir nokkrum till. frá þeim, sem nokkur vitglóra er í, um það, hvernig mæta eigi þessu ástandi. Ekkert er þar að hafa nema hvatningar til manna um að gera þetta ástand enn verra. Það verður þó að segja kommúnistum eitt til viðurkenningar, þeir finna tómahljóð í þessu og að það vantar tilfinnanlega hlekk í keðjuna. Þessi hlekkur hefur því verið smíðaður, og var gripurinn sýndur í gærkvöld. Hv. 4. landsk. þm., Brynjólfur Bjarnason, flutti hér lausnarorðið í gær, og fólst það í þessari kenningu hans: Viðskiptasamningar fara eftir því, hvort menn vilja fá gott verð. Og svo fylgdi langur lestur um samningana við Rússland. Nú er ætlunin þessi: Næstu misseri á heill stjórnmálaflokkur á Íslandi - Kommúnistafl. - að lifa á þjóðsögunni um vondu mennina, sem ekki vildu selja fiskinn háu verði, þótt það væri hægt. Hvers vegna ekki? spyrja víst margir. Af því að þeir vilja búa til kreppu og steypa þjóð sinni í fátækt og eymd. Þannig hljóðar svarið. Hv. 4. landsk.. Brynjólfur Bjarnason, var að dylgja um, að það vært ekki von, að Rússar gætu keypt afurðir af Íslendingum hæsta verði, þar sem Íslendingar sendu Björn Ólafsson og þess háttar menn, en aðrar þjóðir ráðherra, og þar sem til Rússlands væru sendir menn. sem hefðu deilt á Sovétskipulagið og stæðu að blöðum, sem slíkt hefðu gert fyrr, og síðan loks að utanrrh. landsins hefði deilt á Rússa á Alþ. Ósköp er nú að heyra greindan mann tala svona. Það er nú meiri mæðan, og langt getur ofstopinn leitt. Út af þessu tali hv. 4. landsk., Brynjólfs Bjarnasonar, um blaðaskrif, ræðuhöld og gagnrýni á stjórnmálastefnur annars vegar og viðskiptasamninga hins vegar er rétt að spyrja hann og hans félaga: Hefur ekki hann og margir aðrir kommúnistar gert það að ævistarfi sínu að bera róg og níð á Breta og Bandaríkjamenn og bera stjórnendum þeirra þjóða á brýn öll hin verstu afbrot? Notar hann og þeir félagar ekki málgagn sitt álíka mikið til þessarar iðju og til þess að hlaða svívirðingum að andstæðingum sínum innan lands? Hafa ekki Bretar um áratugi verið aðalviðskiptaþjóð Íslendinga, og keyptu Bandaríkjamenn ekki nær allar afurðir Íslendinga á styrjaldarárunum, og hefur ekki verið ætlunin að byggja m.a. á viðskiptum við þessar þjóðir framvegis? Eftir ræður þeirra hv. 4. landsk., Brynjólfs Bjarnasonar, og hv. þm. Siglf., Áka Jakobssonar, spyrja menn: Hafa kommúnistar haldið uppi árásum sínum á Breta og Bandaríkjamenn til þess að spilla viðskiptum við þessar þjóðir? Og menn minnast þess, að þeir kumpánar, sem þessa iðju stunda, hafa talið sig gjaldgenga í ríkisstjórn og í samninganefndir við þessar sömu þjóðir. Hefur ekki einn af þeim mönnum, sem standa að rógsiðju Þjóðviljans gegn Bretum, t.d. setið í samninganefnd í London á þriðja mánuð, og hafa kommúnistar ekki tranað sér fram í viðskiptanefndir, sem sendar hafa verið til Bretlands og annarra þjóða, sem þeir hafa beinlínis ofsótt? Eftir að hafa heyrt skoðanir 4. landsk., Brynjólfs Bjarnasonar, á því, hvernig menn eigi að haga sér til þess að geta fengið gott verð fyrir fisk, þá væri fróðlegt að heyra, í hvaða skyni hans menn hafa verið að fara í samninga til þeirra landa, sem ég áðan nefndi. Ég sé ekki betur, en að Brynjólfur Bjarnason eigi aðeins einn tækan kost, og hann er sá að koma hér og taka þetta slúður sitt um rússnesku samningana, pólitík og fisksölu til baka. Geri hann það ekki, þá verður að líta svo á, þótt undarlegt megi virðast, að hann hafi meint það, sem hann sagði í gærkvöld, en þá játar hann þar með á sig og sína menn, að þeir hafi gert og geri allt, sem að þeirra dómi sé bezt fallið til þess að spilla fyrir verzlunarhagsmunum Íslendinga í Bretlandi og Bandaríkjunum. Á þennan hátt lenda þeir í vandræðum, sem fara að búa til þjóðsögur án þess að vera skáld. Lítum svo á, hvaða sökum Brynjólfur Bjarnason ber Rússa með dylgjum sínum um samninga við þá. Hann dylgjar um, að Rússar vilji ekki gera eðlilega verzlunar- og viðskiptasamninga, ef þessi eða hinn komi þar nærri, sem gagnrýnt hafi framkomu þeirra. Hann dylgjar um, að Rússum muni ekki nægja það eitt að fá vörur fyrir peninga sina, heldur vilji þeir einnig tryggja sér það í leiðinni, að framkoma þeirra í pólitík sé ekki gagnrýnd og að það sé einhver viss manntegund, sem verði að annast samninga, til þess að árangurs sé að vænta. - Hefur hv. þm. athugað, hvað hann er að bera Rússum á brýn með þessu skrafi sínu? Það er full ástæða til að beina því til manna, að það er sjálfsagt mjög hæpið, að það sé viðeigandi, að einstakir þm. taki sér fyrir hendur að gera erlendum ríkjum slíkar getsakir, sem Brynjólfur Bjarnason hefur látið sér sæma að gera í þessu sambandi. Allir vita nú, hvern hug Brynjólfur Bjarnason ber til Sovétríkjanna og að hann vill vera þeim hollur í einu og öllu, en ég held, að Rússar mættu í þessu sambandi biðja um varðveizlu fyrir vinum sínum. Þegar skynsamir menn eru komnir út í að byggja afstöðu sína í þýðingarmestu þjóðmálum á öðrum eins þvættingi og Brynjólfur Bjarnason flutti hér um afurðasölumálið, þá eru þeir komnir í meira, en lítinn vanda. Til svona málflutnings er ekki gripið fyrr, en í síðustu lög. Það er kannske hægt að bjóða mönnum upp á svona fæðu í sellum kommúnista, en er það nú ekki til of mikils mælzt að fara fram á það við hugsandi menn - og það heila þjóð, þótt eigi sé hún fjölmenn -, að hún byggi stefnu sína í atvinnu- og fjármálum á þessum hugarórum kommúnista? Sjálfir vita þeir, að þetta er tóm endaleysa. Hvers vegna eru þeir þá að ætlast til, að aðrir byggi á þessu? Kommúnistar hafa verið klemmdir upp í horn, og þeir eiga sér ekki útgöngudyr, og þess vegna er það, að þeir í vandræðum sínum búa til þjóðsöguna um vondu mennina, sem ekki vilja selja fiskinn með háa verðinu, af því að þá langar svo til þess að sveita landsmenn sína, og um stóru þjóðina, sem einstaka menn tala svo illa um, að það er ekki von, að hún geti borgað eins vel fyrir verzlunarvörur litlu þjóðarinnar og verið gæti, ef „réttir“ menn hefðu með höndum málefni litlu þjóðarinnar. Og svo stórfelld eru vandræðin, að það er ekki hægt að horfa í það, þótt þjóðsagan feli í sér órökstuddar dylgjur og getsakir í garð einmitt þeirrar þjóðar, sem höfundar hennar vilja eiga vinbezt við. Má þar um segja: Ekki sér hann sína menn, svo hann ber þá líka.



Allir þeir, sem hlustuðu á eldhúsumræðurnar fyrra kvöldið, hafa vafalaust veitt því athygli, að talsmaður kommúnista hefur sérstaklega veitzt að Alþfl. og forustumönnum hans á þann veg, að það lýsir ofsafullu og móðursjúku hatri og heift. En þannig er og hefur verið afstaða kommúnista um heim allan. Þeir hafa aldrei þreytzt á því að kalla jafnaðarmenn sósíal-fasista, böðla og svikara, samtímis því sem þeir hafa sungið ráðstjórnarskipulaginu og hinum alþjóðlega kommúnisma lof og dýrð. Það er sama, hvort lesin er Daily Worker í London og New York, Land og Folk í Danmörku, Friheten í Noregi. Ny Dag í Svíþjóð eða Þjóðviljinn á Íslandi, alls staðar er línan ein og sama: fyrst og fremst haturssjúkar árásir á jafnaðarmenn og lofgerðarrolla um kommúnista. Kommúnistar eru óvægnir og ósvífnir andstæðingar jafnaðarmannastjórnanna í Englandi, Noregi og Svíþjóð. Í Landsþingskosningunum í Danmörku nú fyrir skömmu síðan einbeittu kommúnistar sér einna mest gegn jafnaðarmönnum og réðust sérstaklega hatramlega gegn hinum glæsilega foringja þeirra, Hans Hedtoft. Í Þýzkalandi hafa kommúnistar sérstaklega lagt í einelti hinn skelegga og hugprúða foringja þýzku jafnaðarmannanna, dr. Schumacher, sem um fjölda ára þjáðist í fangaherbúðum Hitlers. En hvað veldur þá þessu taumlausa hatri, þessum móðursjúku og ofsafengnu árásum? Svarið liggur raunverulega í augum uppl. Þeir telja jafnaðarmennina versta þröskuld á vegi sínum gegn áformum þeirra um að beita alþýðunni fyrir þeirra pólitíska kommúnistíska vagn. Þeir vita sem er, að upplýst og þroskuð verklýðshreyfing, sem alþýðuflokkarnir styrkja og efla og hafa samstarf við, er ólíklegust til þess að ljá eyru ofstækisbrölti kommúnista. Þeir vita sem er, kommúnistarnir, að allar umbæturnar, sem alþýðuflokkarnir berjast fyrir og hrinda í framkvæmd, svo sem almannatryggingar, orlofslöggjöf, öryggislöggjöf, verkamannabústaðir, aukið skipulag og lýðræði í atvinnumálum og margt annað á líka lund, verka algerlega gegn byltingarbrölti þeirra og ofstæki. Þess vegna veitast kommúnistar alveg sérstaklega að jafnaðarmönnum alls staðar og rægja og ofsækja foringja þeirra með öllum þeim ráðum, en þau eru mörg, sem óvandaðir og heiftúðugir ofstækismenn hafa á takteinum, enda fylgja þeir dyggilega í því efni kennisetningu hinnar illræmdu Jesúítareglu, að tilgangurinn helgi meðalið. Ég tel rétt, meðal annars að gefnu tilefni af þessum umræðum, að nefna hér örfá dæmi um baráttuaðferð kommúnista og vinnubrögð, í árásarákafa þeirra gegn Alþfl. og trúnaðarmönnum hans. Um nokkurra ára skeið hafa kommúnistar endurtekið staðlausar ásakanir og ósannindi í sambandi við stofnun h/f Alþýðuhússins, og smjattaði Brynjólfur Bjarnason þar á gömlum rógi og dylgjum. En þegar kommúnistar höfðu, með aðstoð nokkurra vanmetakinda eins og Sigfúsar Sigurhjartarsonar, sprengt nokkuð út úr Alþfl. og tvístrað verkalýðshreyfingunni og skipulagsbreyting hafði verið gerð á alþýðusambandinu, þá ætluðu kommúnistar sér að klófesta húseignir, sem verkalýðsfélögin og Alþfl. höfðu frá upphafi átt í sameiningu, og nota þær fyrir flokksstarfsemi sína. Þá var af eðlilegum ástæðum nauðsynlegt að koma nýju formi á hið sameiginlega eignarhald þeirra aðila, sem fyrr og síðar hafa átt þessar húseignir og eiga þær enn. Það eru samtök Alþfl. og verklýðsfélaganna í Reykjavík. Þau eiga áfram, eins og hefur alltaf verið, þessar eignir, og í verklýðsfélögunum í Reykjavík, sem eru áfram aðaleigendur þessara eigna, eru því miður allmargir kommúnistar. Þegar kommúnistar hófu rógsferð sina út af þessum eignum, skoruðu alþýðuflokksmenn innan verklýðsfélaganna á kommúnista að bera undir dómstólana það, sem gert hafði verið í þessu máli. Lengi vel voru kommúnistar tregir til þessa, en voru að lokum neyddir til þess og hafa nú gertapað þessu máli fyrir undirrétti, og munu úrslitin í æðra rétti verða þau sömu. Þannig er þessi rógsaðferð kommúnistanna. Það er gömul aðferð óknyttamanna að gera hróp að saklausum mönnum til þess að dylja sína eigin sekt. Það hlutverk hæfir bezt kommúnistum utan þings og innan. Kommúnistar hafa mjög belgt sig út af heildsölunum, kallað þá afætur, sem ætti að leggja niður við trog og skera. Þeir hafa og talið þá mestu óvini nýsköpunarinnar. En hvernig hafa þá verið framkvæmdir kommúnista í samræmi við stóru orðin? Ég vil benda á eitt dæmi, er sýnir það glögglega. Þegar nýbyggingarráð, sem átti að hafa með höndum framkvæmd nýsköpunarinnar, var stofnað, sótti Einar Olgeirsson fast eftir formennskunni, en varð þó að láta sér lynda að vera varaformaður, þó að sænsk blöð hafi það, vafalaust ranglega, eftir honum, að hann sé formaður þess. En aðra kröfu gerði þó Einar Olgeirsson. Hann krafðist þess, að einn af umsvifamestu og auðugustu heildsölum landsins yrði gerður að framkvæmdastjóra nýbyggingarráðs. Þessi heildsali, eins og reyndar fleiri, hefur fyrr og síðar styrkt Kommúnistafl., sérstaklega með riflegum fjárframlögum. Og Einar Olgeirsson fékk vilja sínum framgengt, en heildsalinn hafnaði þessu boði. En söm var gerð kommúnista og venjulegt samræmi á milli kenninga og framkvæmda. Og út af áburði kommúnista í minn garð í sambandi við heildsölu vil ég gera kommúnistum eða t.d. Sigfúsi Sigurhjartarsyni, en hann þekki ég manna tekjugráðugastan, á meðan hann var í Alþfl., það tilboð, að gefa honum allt það, sem ég á í heildsölufyrirtækjum, og allan þann gróða, sem ég hef af þeim haft. En nú, þegar kynni að fara að glaðna yfir þessum hv. þm. vegna fjárvonarinnar. verð ég að hryggja hann með því, að ég á ekki neitt í neinu heildsölufyrirtæki og hef aldrei fengið eyris ágóða frá neinu slíku fyrirtæki. En það er áreiðanlega meira, en segja má um suma kommúnista. t.d. hv. þm. Siglf., Áka Jakobsson, og hv. 2. þm. Reykv. Einar Olgeirsson, en sá síðarnefndi hefur meðal annars verið hluthafi í olíufélaginu Nafta og vafalaust hlotið þar góðan ágóða. Þangað verður því Sigfús Sigurhjartarson að snúa sér og til heildsalans mikla, sem eftir kröfu kommúnista átti að verða framkvæmdastjóri nýbyggingarráðs, ef hana vill fá einhvern hluta af heildsalagróðanum. Kommúnistar hafa það til siðs hin seinni ár að guma af ættjarðarást sinni. Þessi yfirdrepskapur þeirra kemur þó aðallega í ljós á þann hátt að ráðast á og reyna að auka andúð gegn öllum þeim erlendum ríkjum, sem ekki eru á valdi kommúnista. Allir kannast við hatur það og ofstæki, er þeir reyna að efla gegn engilsaxnesku ríkjunum, og einnig að vissu leyti gegn Norðurlöndum og þó einkum Svíum. Þeir reyna að læða því inn leynt og ljóst, að sjálfstæði Íslands stafi óumræðanleg hætta af yfirgangi Bandaríkjanna, Bretlands og jafnvel Svíþjóðar. Barátta þeirra, ofstopi og blekkingar út af flugvallarsamningnum við Bandaríkin, sem án efa var eins og á stóð hið eina rétta í samræmi við alþjóðlegar skyldur okkar innan Sameinuðu þjóðanna, er mönnum mjög minnisstæð að endemum og ósvífni. En þegar Rússar óskuðu eftir herstöðvum á Svalbarða, kröfðust norskir flokksbræður þeirra gegn öllum öðrum flokkum, að þær yrðu samþykktar, og íslenzkir kommúnistar hrópuðu hallelúja. Þannig er afstaða kommúnista. Óvinátta, tortryggni og illúð gegn öllum þjóðum og ríkjum, sem ekki eru undir áhrifavaldi kommúnista, en blind fylgd og hlýðni við stefnu Rússa í utanríkismálum, hversu tækifærissinnuð og yfirgangssöm sem hún kann að vera. Einkennilegur og mjög táknrænn er málflutningur kommúnista út af íslenzkum landhelgismálum. Ég hef átt þess kost að halda fram málstað Íslands á erlendum vettvangi í sambandi við landhelgismálin. En einmitt af því, að ég, sem stend í fyrirsvari Alþfl., hef haft tækifæri til þess að bera fram erlendis eindregnar kröfur um stækkaða landhelgi við Ísland og einnig að veita þar öfluga andstöðu gegn erlendum óskum um not landhelginnar og landsins fyrir erlenda fiskimenn, hafa kommúnistar reynt að segja, að hvítt sé svart, og snúið alveg við staðreyndum, í ofstæki sínu og hatri. Haustið 1943 var ég meðal fulltrúa Íslands á alþjóðlegri fiskimálaráðstefnu í London. Hinn 14. okt. 1943 komu ákvæðin um landhelgi til umræðu. Þá flutti ég mjög ákveðna yfirlýsingu um þetta mál og gerði þar grein fyrir óskum og kröfum Íslendinga um að fá íslenzka landhelgi stækkaða og Faxaflóa friðaðan. Vorið 1945 var ég formaður íslenzkrar samninganefndar við Svía. Af þeirra hálfu voru í samningunum bornar fram mjög eindregnar og ákveðnar óskir um aukin réttindi fyrir sænska fiskimenn, er veiðar stunda við Ísland. Á fyrsta fundinum, sem þetta kom fram, eða 7. marz 1945, er það bókað eftir mér í fundargerðinni. að það væri ómögulegt fyrir Íslendinga að uppfylla þær kröfur Svía, sem fram hefðu verið bornar. En samninganefnd Svía sat fast við sinn keip, ég á fundi 20. marz 1945 endurtóku þeir óskir sínar. Þá er bókað eftir mér, að það væri ómögulegt að veita nokkurri þjóð sérstök réttindi í íslenzkri landhelgi og bað sænsku nefndarmennina að gæta að því, að fiskimiðin við strendur Íslands væru það dýrmætasta, sem Íslendingar ættu, og væri það því lífsnauðsyn fyrir þá að vernda þau á sem öruggastan hátt, og að Íslendingar væru að gera ráðstafanir til þess að færa út landhelgi sína. Til þess að eyða þessum óskum Svía á kurteislegan hátt varð það að ráði, að formaður sænsku samninganefndarinnar skrifaði mér bréf um tilmæli Svía í þessu efni og ég eftir viðteknum formum í bréfaskiptum á milli vinveittra þjóða tók það fram í svarbréfi mínu, að ég skyldi mæla með því, að íslenzka ríkisstj. tæki þetta til velviljaðrar athugunar. Það var þá hin mikla synd mín að fylgja föstum kurteisisreglum í slíkum bréfaskiptum. Blekkingarnar eru svipaðar hjá kommúnistum í hvert sinn, er þeir í sjúku hatri reyna að sverta andstæðinga sína. S.l. sumar var haldinn í Noregi fundur norrænna þingmanna. Þar var meðal annars til umræðu norræn, fjárhagsleg samvinna. Ég notaði þá tækifærið til þess að skýra afstöðu Íslands og halda fram eindregnum málstað þess til verndunar íslenzkrar landhelgi og fiskimiðanna kringum strendur landsins. Hefur þessi ræða bæði verið birt í Alþýðublaðinu og eins orðrétt í þingtíðindum fulltrúafundarins. Á þessum fundi sat og Sigfús Sigurhjartarson, og ekki varð þess vart af neinum, að hann fyndi köllun hjá sér til þess að nota þetta tækifæri til þess að halda fram málstað Íslendinga. Hann steinþagði, eins og vafalaust hefur verið viturlegast. Ég hef dregið fram þessi atriði sem táknræn dæmi um það, hvernig kommúnistar umhverfa staðreyndum í pólitísku skyni og með það fyrir augum að svala árásarþorsta sínum gagnvart andstæðingunum.



Það er sjaldgæft að verða í lifandi lifi aðalsöguhetjan í reyfara, sem er uppspuni frá rótum, eins og ég var í skáldsögu Áka Jakobssonar hér áðan, og er það sannarlega ánægja fyrir svo óskáldlega persónu sem mig, lítinn og lágkúrulegan, að svona mikið skuli við mig haft, og mun það vissulega veita mér ótalda ánægju í daglegu striti, að ég skuli verka svo eggjandi á ímyndunarafl Áka Jakobssonar, að hann skyndilega verður mesti reyfarahöfundur, sem setið hefur á Alþingi. Mér vinnst ekki tími til að rekja lið fyrir lið öll ósannindi hv. þm., og skal aðeins víkja að örfáum atriðum. Um flugvöllinn vil ég aðeins segja það, að útlendingar þeir, sem þar starfa, eru að öllu leyti háðir umsjá útlendingaeftirlitsins og sækja um dvalarleyfi hér jafnharðan. Liggur mikill fjöldi slíkra umsókna nú fyrir dómsmrn., og hef ég ekki látið afgreiða þær, vegna þess að ég vil fá yfirlit um fjölda þessara manna og starfsgreiningu, áður en dvalarleyfin verða endanlega veitt. Að svo miklu leyti sem enn kann á að vanta, að búið sé að koma öllu í rétt horf af Íslands hálfu á Keflavíkurvellinum, þá er það fyrst og fremst sök Áka Jakobssonar. Hann vanrækti undirbúning þessa máls í ráðherratíð sinni og gerði núverandi stjórn þar með erfiðara fyrir. Að öðru leyti er það flugmálastjórinn, sem vanrækt hefur að gera stjórninni aðvart, ef þarna er eitthvað öðruvísi en vera skal. Mega þeir Áki og Ellingsen mín vegna deila um, hvors sökin sé meiri. Það skiptir mig litlu. Þá gerði Áki Jakobsson það að árásarefni á mig, að ég hefði að næturlagi farið suður á Keflavíkurvöll til að heilsa upp á utanrrh. Bandaríkjanna, Marshall, og taldi það úrslitasönnun um óhæfni mína til að vera utanrrh. Minnstu máli skiptir, að ráðherrann kom hér að kvöldi, en ekki um nótt. Sýnir það aðeins, að jafnt er sagt ósatt um smátt sem stórt. Það er góður og gamall íslenzkur siður að heilsa gestum, sem að garði ber, ekki sízt ef boð hefur komið á undan þeim. Sendiráð Bandaríkjanna tilkynnti mér, að ráðherrans væri von, og var það þá jafnt í samræmi við íslenzka sem alþjóðlega hæversku að taka á móti honum, er hann stigi á íslenzka grund. Hitt vil ég segja, að ég var ekki í amalegum félagsskap að hitta Marshall, því að kvöldinu áður hafði hann einmitt setið í dýrlegum fagnaði með sjálfum Stalín austur í Kreml. Var þar veitt af mikilli rausn og tuttugu minni drukkin. Veit ég, að Áki Jakobsson mundi hafa unað sér vel í því hófi, enda mundi hann áreiðanlega ekki hafa þurft að kvíða því að vera rukkaður fyrir það áfengi, sem hann hefði þar tekið út. Vegna ummæla Áka Jakobssonar um viðskiptasamningana við Rússa og framkomu mína í þeim skal ég rekja það mál nokkuð ýtarlega og sýna fram á lið fyrir lið, hversu fullyrðingar hans eru haldlausar. Ég mun ekki gera það af skáldlegu hugarflugi, eins og Áki Jakobsson talaði áðan, heldur halda mér við staðreyndirnar einar, eftir því sem þær óvefengjanlegar birtast í skjölum þeim, er í stjórnarráðinu liggja. En af þeim má marka framkomu Áka Jakobssonar í einu og öllu. Hún hefur öll verið á hinn sama veg og kemur fram í skiptum hans af viðskiptasamningunum við Rússa. Það er upphaf þessa máls, að á s.l. hausti komu hingað 6 fulltrúar úr utanríkisviðskiptaráðuneyti Sovétríkjanna, að því er segir í bréfi Sovétsendiráðsins hér, dags. 19. sept. 1946, og er þá tilkynnt, að þeir hafi komið til Íslands um sinn í sambandi við afskipun á íslenzkum fiskútflutningsvörum til Sovétríkjanna. Hæstv. fyrrv. atvmrh., Áki Jakobsson, hefur auðsjáanlega haldið, að úr því að menn þessir voru frá hinu stéttlausa ríki Sovétsambandsins, stæði á sama, hvort um væri að ræða menn, sem sendir væru til að sjá um útskipun á þegar keyptum fiski, eða útsenda samninganefnd til millíríkjaviðskipta, og hóf þegar í stað samningaumleitanir um frekari verzlunarviðskipti við þessa afskipunarfulltrúa og ritaði þeim bréf, dags. 21. sept., þar sem teknar eru upp viðræður um kaup Sovétríkjanna á ísuðum fiski. Nokkrum dögum síðar ítrekaði utanrrn. þessi tilmæli til Sovétsendiráðsins hér og spurðist fyrir um, hvort þessi viðskiptanefnd mundi vilja kaupa fleiri íslenzkar vörur, en þegar áður hefði verið samið um. Sovétsendiráðið svaraði þessu um hæl með bréfi. dags. 3. okt., og tilkynnti, að tilboð Íslendinga mundi verða sent áleiðis til hlutaðeigandi stjórnarvalda í Sovétríkjunum. Síðan bætir Sovétsendiráðið orðrétt við í íslenzkri þýðingu: „Sendiráðið telur rétt að nota þetta tækifæri til að nefna, að Sovétfulltrúarnir, sem eru nefndir í bréfi yðar. komu til Íslands til að taka á móti íslenzkum fiskframleiðsluvörum í sambandi við viðskiptasamninginn.“ Rétt stjórnarvöld rússnesk gátu eigi látið skýrar uppi en þetta, að afskipunarmenn þessir væru hér eingöngu í þeim tilgangi. en alls ekki komnir til að gera nýja verzlunarsamninga. Þrátt fyrir þessa ábendingu Sovétsendiráðsins og þrátt fyrir það, að hæstv. ráðh. barst ekki svar við bréfi því, er hann hafði sjálfur skrifað nefndinni 21. sept., var hæstv. ráðh., Áki Jakobsson, ekki af baki dottinn um þessar samningaumleitanir sínar. Hann átti áframhaldandi viðræður við formann þessarar nefndar, mann að nafni hr. Semenov. Jafnframt útvegaði hann sér skýrslur hjá Landssambandi útvegsmanna og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna um það verð, sem þessar stofnanir teldu líklegt, að fá þyrfti fyrir framleiðslu útvegsmanna á þessu ári. Þessar skýrslur voru honum sendar með bréfi, dags. 16. og 17. okt. s.l., og strax sama dag, eða hinn 17. okt. sendir hæstv. ráðh. þessar skýrslur áleiðis til herra Semenovs. En þeim mun varhugaverðara var að nota skýrslur þessar þannig, þar sem þær voru auðvitað samdar til leiðbeiningar fyrir íslenzka samningsaðila við erlend stjórnarvöld og alls ekki til þess lagaðar á þessu stigi að koma þeim í hendur, svo sem á daginn kom, því að þegar lögin um ábyrgðarverð á fiski voru síðar sett, þá reyndist verð það, sem íslenzka stjórnin varð að taka ábyrgð á, miklum mun hærra heldur en verðhugmyndir þær, sem ráðh. setti fram við herra Semenov í októbermánuði. Má nærri geta, á hvern veg slík vinnubrögð voru til þess löguð að greiða fyrir síðari samningum við Sovétríkin, þegar miklu hærra verðs varð að krefjast. Þ.e.a.s. ef þessi plögg frá hæstv. ráðh. hafa nokkru sinni komizt til réttra aðila, svo sem ætla verður, þó að þeir að öðru virtust litt hirða um skipti hr. Semenovs af þessu máli. Fyrst eftir að hæstv. atvmrh., Áki Jakobsson, hafði lagt þennan vænlega grundvöll fyrir samningsgerð við Sovétríkin, skipaði hann hinn 23. okt. þriggja manna nefnd til þess að ræða við herra Semenov og aðra fulltrúa ríkisstjórnar Sovétríkjanna um sölu á íslenzkum sjávarafurðum. (Í nefnd þessa voru skipaðir Ársæll Sigurðsson, formaður, Ólafur Jónsson og Einar Sigurðsson). Daginn eftir átti nefndin fund með herra Semenov og spurði hann þá, hvaða vörur Sovétríkin hefðu áhuga á að kaupa af Íslendingum á næsta ári og hvaða magn af hverri vörutegund. Herra Semenov kvað þau hafa áhuga á mörgum útflutningsvörum Íslendinga, en þó einkum þeim, er að neðan greinir, og í þeirri röð, sem þær eru hér taldar: 1. síldarlýsi. 2. saltsíld. 3. þorskalýsi. 4. hraðfrystum fiski. 5. ísuðum fiski. 6. saltfiski, 7. söltuðum hrognum. Minnsta magn, sem Sovétríkin teldu sig geta sætt sig við af síldarlýsi og saltsíld. væru 2/3 af framleiðslunni, en helzt vildu þau fá keypta þessa framleiðslu alla. Ef samningar tækjust um það, mundu þau jafnframt vilja taka það, sem vér þyrftum að selja af öðrum vörum. Herra Semenov sagðist vilja undirstrika það, að hann hefði ekki umboð til samninga, heldur hefði honum aðeins verið falið að leita tilboða, sem hann mundi síma til Moskvu. Þar mundi svo verða tekin afstaða til þeirra og þá væntanlega útnefnd samninganefnd með fullu umboði. Hr. Semenov kvað Sovétríkin hafa hug á því, að viðræðum væri hraðað, og óskaði að fá sem fyrst að vita hugmyndir Íslendinga um magn og verð hinna þriggja tegunda, sem fyrst eru taldar hér að framan. Mánudaginn 28. okt. var svo haldinn fundur í utanrrn. að tilhlutan fors.- og utanrrh., Ólafs Thors, sem stýrði fundinum. Þar voru mættir, auk forsrh. og fulltrúa í utanrrn., níu menn frá ýmsum greinum sjávarafurðaframleiðslunnar, þar á meðal 2 nefndarmanna, þeir Einar Sigurðsson og Ólafur Jónsson. Auk þessara voru mættir tveir menn frá innflutningsverzluninni. Í lok þessa fundar lýsti forsrh. yfir því sem niðurstöðu fundarins, að fulltrúar íslenzkra framleiðenda væru fúsir til þess að hefja nú þegar viðræður og samningaumleitanir við fulltrúa ríkisstjórnar eða verzlunarstofnana Sovétríkjanna um viðskipti milli landanna. Hins vegar óskuðu þeir ekki að nefna verð eða magn, fyrr en samningar hæfust við menn með umboði, en hann fyrir sitt leyti óskaði, að það gæti orðið sem fyrst, helzt innan viku eða svo. Bezt teldi hann, ef samningar gætu farið fram hér á landi, en þó væri það ekki nein krafa. Bað hann þá nm., sem mættir voru á fundinum, að tilkynna hr. Semenov þessa niðurstöðu fundarins. Daginn eftir tilkynntu nm. hr. Semenov þessa niðurstöðu og ummæli forsrh. Hr. Semenov spurði, hvort hann mætti síma þessi ummæli forsrh. til Moskvu og bera hann fyrir þeim, og svöruðu nm. því játandi. Hann kvaðst þá mundu gera það. Bjóst hann við, að það mundi taka nokkra daga að fá svar að austan, en hann mundi láta n. víta, þegar er svar kæmi. Fleiri fundi hafði n. ekki með herra Semenov. N. skrifaði hæstv. fyrrv. atvmrh. bréf, dags. 13. nóv., þar sem hún tilkynnir, að hr. Semenov sé nú farinn til Englands og muni ekki koma aftur fyrr en eftir hér um bil hálfan mánuð. Segir n. að lokum, eftir að hún hefur rakið gang málsins: „Nú er n. kunnugt um, að útgerðarmenn og frystihúsaeigendur eru orðnir óþolinmóðir að biða eftir lausn þessara mála, og má segja, að það sé að vonum, þar sem nú ýtir hver tíminn öðrum, er vertíð stendur fyrir dyrum. Eigi að bíða eftir komu hr. Semenovs frá Bretlandi - en hann kvaðst mundu koma hingað þaðan -. dragast allar viðræður a.m.k. um tveggja vikna skeið, eins og áður er sagt. N. hefur því komið sér saman um að beina því til yðar, herra atvmrh., hvort ríkisstj. mundi ekki telja rétt að leita eftir því með milligöngu utanríkisþjónustunnar, að þessum málum verði hraðað svo sem unnt er.“ Eftir þetta hefur ekki heyrzt frá hr. Semenov. svo að vitað sé. Hann svaraði n. aldrei þeim skilaboðum og tilboðum, er hann hafði fengið í hendur. og hann lét aldrei sjá sig framar hér á landi. Áður en hr. Semenov fór af landi brott, hefur hæstv. fyrrv. atvmrh., Áki Jakobsson, þó skýrt frá því, að hann hafi átt samtal við sig hinn 9. nóv. er sagt, að þá væri svar frá Moskvu komið og málið væri í athugun. Síðan hefur sem sagt ekkert spurzt til hr. Semenovs. Ekki gerði fyrrv. atvmrh., Áki Jakobsson, gangskör að því, eins og n. bað um, að óska þess, að utanrrh. tæki mál þetta upp. En ráðuneytið gerði það engu að síður að eigin hvötum í des., og þegar sendifulltrúi Íslands í Moskvu samkv. tilmælum utanrrh. grennslaðist þá eftir því, hvað meðferð þessara tilboða Íslendinga liði, skýrði réttur aðili honum þar svo frá, að viðræðurnar milli Semenovs og atvmrh. hefðu að sínu áliti aðeins verið lausleg viðtöl til að kanna jarðveginn, enda væri Semenov ekki fulltrúi Sovétstjórnarinnar, heldur aðeins starfsmaður hjá verzlunarstofnuninni Exportkleb. Og þegar íslenzka samninganefndin austur í Moskvu, eða Ársæll Sigurðsson fulltrúi í henni, sem rætt hafði við hr. Semenov hér á landi, óskaði eftir að fá að tala við hr. Semenov, þá var honum tjáð, að hr. Semenov væri veikur, svo að ekki væri hægt að fá að tala við hann. Stóð við það, þegar síðast fréttist. En það er fleira, sem horfið hefur úr þessari sögu, en hr. Semenov, því að í atvmrn. finnst ekki skýrsla samninganefndarinnar hér um viðtöl hennar við hr. Semenov, hvort sem hæstv. fyrrv. atvmrh. hefur viljað skjóta þessari opinberu embættisskýrslu undir stól eða hann hefur mislagt hana þar. Á þessum trausta grundvelli voru reistar fullyrðingar hæstv. fyrrv. atvmrh. um, að Rússar mundu vilja kaupa mestallar afurðir okkar á þessu ári. Það var fyrst eftir að núverandi ríkisstj. tók við, sem í alvöru voru teknar upp samningaumræður við Sovétríkin, enda höfðu rétt rússnesk stjórnarvöld skýrt frá í desember, að þau væru því samþykk, að íslenzk samninganefnd kæmi til Moskvu, annaðhvort í janúar eða í febrúar. Hitt kæmi ekki til mála, að rússnesk nefnd færi til Reykjavíkur. Þegar samninganefndin fór austur til Moskvu, höfðu menn enn ekki til hlítar áttað sig á, að orð hæstv. fyrrv. atvmrh. um sölumöguleika austur í Rússlandi voru fleipur eitt byggt á viðræðum við mann, sem ekkert umboð hafði til verzlunarsamninga, heldur hafði eingöngu verið sendur hingað til að sjá um afskipun á fiski. Vegna þess að menn gerðu sér þetta ekki nógu ljóst, voru þeir bjartsýnni, en efni stóðu til. Samningaumleitanirnar austur í Moskvu standa ennþá yfir, og vegna þess að það er ósamrýmanlegt hagsmunum Íslands að gera þær á þessu stigi að umræðuefni í einstökum atriðum, læt ég Áka Jakobsson eða aðra ekki ögra mér til þess. En það mun ekki standa á mér að gefa skýrslu um það mál allt, jafnskjótt sem efni standa til. Hitt má segja, að þeir samningar hafa gengið mjög erfiðlega. Háttvirtir sósíalistar hafa verið að læða því út meðal almennings, að ein af ástæðunum til þess sé sú, að ekki hafi verið nóg mark tekið á hr. Semenov hér á landi. Ég hef nú skýrt frá því, hvert mark Sovétyfirvöldin sjálf tóku á samningaumleitunum hans, og sýnir það, að hæstv. atvmrh., Áki Jakobsson, hefur einmitt gert sig að óvenjulegu fífli og orðið íslenzku þjóðinni til skammar og skaða með því að gera sér ekki grein fyrir réttu eðli málsins. Þá sagði hv. Brynjólfur Bjarnason í gær, að það væri ekki vænlegt til samninga við Sovétríkin að hafa mann í sæti utanrrh. slíkan sem mig. Hið sama er í enn sterkara mæli notað í áróðri manna á milli og Áki Jakobsson áréttaði það mjög í ræðu sinni. Sannleikurinn er þvert á móti sá, að ég hef frá fyrstu tíð haft mikinn hug á skiptum við Sovétríkin. Ég lagði mig fram sumarið 1943, að sem mest yrði greitt fyrir því, að beint stjórnmálasamband yrði tekið upp á milli Íslands og Rússlands, sbr. fundargerðir utanrmn. frá því í júlí það ár. Ég hef ætíð talið það miklu skipta, að undir viðskipti Íslendinga rynnu sem flestar stoðir. Hv. Sósfl. vill eingöngu hafa skipti við löndin í Austur-Evrópu. Ég játa, að slíkt tel ég ekki hyggilegt. Ég tel rétt að dreifa viðskiptunum sem mest, sæta þeim beztu kjörum, sem fáanleg eru á hverjum tíma, en gæta þess þó, að ávinna sér traust og varanlega markaði. Mér er þess vegna mjög ljóst, að það hefur mikla þýðingu fyrir Ísland að hafa gott verzlunarsamband við Sovétríkin. Í þessu sambandi skiptir engu, þó að ég hafi aðrar stjórnmálaskoðanir en ráðandi menn í Rússlandi. Ef Sovétríkin ættu aðeins að hafa skipti við þær þjóðir, er hafa sömu skoðanir í öllum efnum og sjálf þau, mundu þau vera mjög einangruð. Slíkt hefur þeim auðvitað aldrei komið til hugar, enda fer því fjarri, að ég trúi á hrakspár kommúnista um yfirvofandi heimsstríð eða óbrúanlegt djúp milli hinna lýðfrjálsu vesturvelda og Sovétríkjanna. Ég er sannfærður um, að með nægri þolinmæði á báða bóga tekst að finna þar varanlegan grundvöll samvinnu. Ekki sízt þess vegna tel ég sjálfsagt, að Íslendingar hafi verzlunarsamband við Sovétríkin sem önnur lönd. Þá hafa hv. sósíalistar einnig fundið að því, að Björn Ólafsson var sendur í samninganefndinni austur til Moskvu. Jafnframt finna þeir að því, að ekki hafi nógu virðulegir eða háttsettir menn í þjóðfélaginu verið sendir austur þangað. Sannleikurinn er sá, að Björn Ólafsson hefur átt sæti í samninganefndum bæði við Breta og Bandaríkjamenn, einmitt um þá samninga, sem grundvöllinn lögðu að stríðsviðskiptum þessara þjóða við okkur og hafa því hina mestu þýðingu. Síðan hefur hann verið fjmrh. Íslands um tveggja ára skeið og er einn helzti maður sinnar stéttar hér á landi. Var því vart unnt að finna virðulegri fulltrúa úr þeim hóp til slíkrar sendifarar. Fer því og fjarri, að réttir aðilar rússneskir hafi látið uppi nokkra gremju yfir sendimennsku þessa ágæta fulltrúa. Þvert á móti hefur einn nm. sagt mér, að austur þar hafi Björn verið meðhöndlaður sem virðulegasti maður hinna útsendu fulltrúa, einmitt vegna fyrri embættisstöðu sinnar hér á landi. Þá breiðir hv. Sósfl. það út, að unnt hefði verið að ná hagkvæmari samningum við Sovétríkin, ef þeim hefði verið boðið meira lýsismagn, en gert var. Um það er því til að svara, að rússnesk yfirvöld hafa í samningunum austur í Moskvu aldrei farið fram á hærri hundraðshluta af lýsismagni okkar, en þeim var boðinn. Ásakanir þessar eru því gersamlega gripnar úr lausu lofti. Fyrir liggur vitnisburður n., sem verið hefur að samningum austur í Moskvu og hafði þá dvalið þar um nær tveggja mánaða skeið, um ástæðuna fyrir því, af hverju samningar gangi treglega. Í skeyti n., dags. 13. apríl s.l., segir hún: „Öll n. sammála, tregða ná samningum, sumpart mismunur verðhugmyndum aðila, sumpart ótti Rússa erfiðleika hagnýta íslenzkar vörur, þetta síðara á einkum við ísfisk. saltfisk auk varnings, sem Rússar þegar neita að kaupa.“ Þennan vitnisburð gefur m.a. nm. hr. Ársæll Sigurðsson, fyrrv. formaður Sósíalistafélags Reykjavíkur, og verð ég að ætla. að hann hafi á þessu öruggari þekkingu, en rógtungur flokksbræðra hans hér. Sósíalistar segja nú, að í þann veginn sé verið að gera mjög óhagstæða samninga við Breta. Þeirri samningsgerð er eigi lokið enn, og skal ég þess vegna ekki gera hana að umræðuefni að svo stöddu frekar en hina. Ég vil aðeins skýra frá því, að ástæðan til þess, að treglegar hefur gengið með samningsgerðina austur í Moskvu, en í Englandi, er einmitt sú, að Rússar hafa í heild boðið erfiðari kjör, en Englendingar hafa séð sér fært. Það er eina - og aleina - ástæðan fyrir því, að þeir samningar hafa gengið treglegar en hinir. Þessi staðreynd, sem er óvéfengjanleg, sannar eins fullkomlega og unnt er, að allt gambur Áka Jakobssonar er staðlausir stafir. Á hinu megum við ekki furða okkur, Íslendingar, þó að erfiðlega gangi um sölu á þeim afurðum okkar, sem við heimtum hærra verð fyrir, en fáanlegt er hjá öðrum þjóðum. Bæði Rússar og Englendingar hafa átt í þeim raunum, meðan á stríðinu stóð, og eiga nú í slíkum fjárhagslegum erfiðleikum vegna uppbyggingarinnar eftir stríðið, að ekki er von, að þeir gefi okkur umframverð fyrir vöru okkar né kaupi annað af okkur, en þeir hafa þörf á. Veit ég ekki, hvort íslenzkum hagsmunum væri til framtíðar borgið með því að lifa þannig á bónbjörgum annarra. Sannleikurinn er sá, að ef afkoma okkar verður sæmileg í ár, þá er það eingöngu vegna þess, hversu síldarlýsið nú er eftirsótt vegna feitmetisskorts í heiminum. Það er vegna þeirrar eftirspurnar, sem við getum komið annarri vöru okkar út, sumri a.m.k., enda þótt við verðum að heimta hærra verð, en aðrir gera. Slíkar söluaðferðir geta gengið eitt ár eða tvö. Til frambúðar eru þær ekki. Ef ný kauphækkunaralda og verðbólguvöxtur hefst, er stefnt í beina ófæru. Þeir, sem fyrir því standa, eru visvítandi að grafa undan lífsmagni atvinnuveganna, að stofna til kreppu og atvinnuleysis.



Herra forseti. Hæstv. utanrrh. réðst hér í síðustu ræðu á hæstv. fyrrv. atvmrh. fyrir samningatilraunir hans við Sovétríkin. Þær samningatilraunir, sem hæstv. utanrrh. talaði um, strönduðu ekki vegna aðgerða hæstv. fyrrv. atvmrh., heldur vegna þess, að aldrei fékkst leyfi til að bjóða síldarlýsi til Rússa. Árás hæstv. utanrrh. á hæstv. fyrrv. atvmrh. hittir því fyrst og fremst fyrrv. hæstv. utanrrh., Ólaf Thors. Verðhugmynd sú, sem talað var um fyrir lýsi, var 125 pund og talaði hæstv. utanrrh. um, að það væri of lágt. Við skulum vona, að hann tryggi hærra verð nú. Íslenzka þjóð! Þú heyrðir í gærkvöld boðskap hinnar nýju heildsölustjórnar umbúðalaust, og þú heyrðir hér áðan þann aumasta boðskap, sem nokkur forsrh. hefur nokkru sinni flutt sinni þjóð. Hefurðu nokkurn tíma heyrt ámáttlegra væl, aumari barlóm eða séð annað eins glórulaust bölsýni og úrræðaleysi? Þú þekkir lagið - gamla Coca-cólasönginn. Þú þekkir vísuna - hrunstefnu- og kreppukvæðið, og þú þekkir höfundinn: sótsvartasta auðmannaafturhaldið í Reykjavík, sem aldrei getur hugsað sér að fórna neinu fyrir þjóðina, en sendir nú þjóna sína út af örkinni til þess að heimta, að þjóðin fórni bættum lífskjörum sínum, svo að auðmannavaldið fái haldið stríðsgróða sínum og okurauði óskertum. Og hverjir eru mennirnir, sem nú kyrja þennan hrunsöng og sjá ekkert fram undan nema eymd og volæði? Eru það ekki sömu mennirnir og lofuðu ykkur því fyrir kosningar, að þeir vildu allir vinna að nýsköpun atvinnulífsins og batnandi kjörum fólksins? Hvað hefur breytzt? Það, sem hefur breytzt, er, að nú eru þeir búnir að fá ykkur til að kjósa sig - nú hafa þeir völdin - nú þurfa þeir ekki að biðja ykkur um atkvæði, nú geta þeir hótað ykkur, að ef þið ekki hlýðið auðmönnum Reykjavíkur og liggið auðmjúkir fyrir skipunum þeirra, þá getið þið fengið að svelta. Ég skora á þessa ríkisstj. að leggja stefnu sína tafarlaust fyrir kjósendur landsins og láta þá dæma um hana á lýðræðislegan hátt, og þori hún það ekki, þá verður hún og stuðningsmenn hennar að sitja með það ámæli, að hún hafi svikizt að kjósendum landsins og flekað þá undir fölsku yfirskini til þess að gefa sér umboð til nýsköpunar og framfara, sem hún nú misnotar til þess að hefja árásir á alþýðu manna í þágu auðdrottna landsins og svartasta afturhalds þess, en undir yfirskini dýrtíðarinnar. Ég velt, að þessir herrar þora ekki að taka áskorun minni, þora ekki að láta fólkið skera úr um stefnuna í kosningum, af því að þeir óttast fólkið og lýðræðislegan dóm þess, af því að þeir ætla sér nú að nota valdið, sem þeir hafa klófest, til þess að láta kné fylgja kviði, ef þeir geta. Og það er nauðsynlegt, að fólkið geri sér ljóst, hvernig þeir ætla að ná takmarki sínu. Um leið og við rannsökum það, þá fáum við líka svarið við þeirri spurningu, hvernig á því standi, að velgengnin, stórhugurinn og bjartsýnin, sem var hjá þjóðinni fyrir nokkrum mánuðum síðan, sé nú að víkja fyrir bölsýni og vesaldómi. Ríkisstjórn á Íslandi hefur svo mikið vald yfir atvinnulífi landsins, að hún getur ráðið því, hvort hér á landi er kreppa eða velgengni. Það er ekkert einsdæmi, að slíkt vald sé sett í hendur einstakra manna í okkar þjóðfélagi. Verðirnir við Sogsstöðina geta ráðið því, hvers konar ástand ríkir í Reykjavík. Þeir geta skrúfað fyrir rafstrauminn, og þá stöðvast ekki aðeins atvinnulífið að mestu - það verður líka dimmt á heimilunum. Og í skjóli myrkursins geta þá ekki aðeins þjófar og ræningjar oft leikið lausum hala, heldur er þá og góður jarðvegur til þess að hræða menn, sérstaklega börnin, með draugum og afturgöngum. En bæjarstjórn Reykjavíkur velur sem verði við Sogsstöðina heiðarlega menn, sem ekki leika sér að því að skrúfa fyrir strauminn, enda mundu þeir vart verða lengi í stöðunni, ef þeir gerðu slíkt. En ríkisstj. Íslands hefur skrúfað fyrir þann straum, sem hún ræður yfir. Hún hefur skrúfað fyrir lánveitingar til bygginganna - hún hefur skrúfað fyrir gjaldeyrinn - hún er að reyna að skrúfa fyrir atvinnuna - allt til þess að braskarar og arðræningjar geti leikið lausum hala. Og það, sem er það hættulegasta, hún er að reyna í skjóli þess myrkurs, sem hún er að leiða yfir þjóðina, að ræna hana bjartsýninni og stórhugnum, hræða hana á bolsadraugnum og afturgöngum hrunstefnuliðsins, svo að þjóðin verði jafnúrræðalaus og stjórnin er sjálf. Það er engin ástæða til þess að skrúfa fyrir og leiða hrun og kreppu, myrkur og vonleysi yfir þjóðina - ekki meiri ástæða, en það var 1944. Þá sáu þeir hæstv. núverandi forsrh. og hæstv. núverandi menntmrh. heldur ekkert nema myrkrið og hrunið fram undan og börðust gegn því, að nýsköpunarstjórn væri mynduð, þó að gæfa Íslands yrði þeim þá yfirsterkari. Þá sáu þeir heldur enga leið aðra fram undan, en niðurskurðarfrv. Coca-colastjórnarinnar á launum, sem þá var lagt fyrir þingið f nafni dýrtíðarinnar. Þá gerðu þeir gys að okkur sósíalistum sem skýjaglópum og sögðu allar afurðir okkar óseljanlegar vegna dýrtíðar. Það engin tilviljun, að sá ráðherrann, sem dansaði hrunadansinn í útvarpinu í gærkvöld af mestum fjálgleik, var Eysteinn Jónsson. Það hefur aldrei annað lag komizt inn í hans koll öll þessi ár. Ísland á enn nægan auð, ef menn kunna að nota hann, og mun skapa sér hann meiri og meiri, ef aðeins nýsköpun atvinnuveganna er haldið áfram, en hún ekki drepin. Útflutningur Íslands í ár ætti vart að verða undir 450 milljónum með sæmilegu síldarári, miðað við afla- og verðlagshorfur nú. Það er 50% meira, en í fyrra. Er þá ástæða til bölsýni fyrir þjóðina? Síður en svo. - Verkamenn verða að fórna, segja stjórnarherrarnir. Verkamenn mega ekki æsa sig upp á móti fórnunum, sem heildsalastjórninni þóknast að heimta af þeim. En verkamenn hafa fórnað. Verkamenn hafa sætt sig við kjör, sem eru undir meðaltali þess, sem íslenzka þjóðin getur boðið börnum sínum. Árstekjur þjóðarinnar eru nú um 1.000 milljónir króna. Það gerir meðaltekjur um 35 þús. kr. fyrir fimm manna fjölskyldu. En Dagsbrúnarmaðurinn í Reykjavik verður að sætta sig við 20 þús. kr. tekjur, ef hann vinnur hvern dag ársins, og þúsundir verkamanna verða að þola atvinnuleysi marga mánuði og miklu lægra árskaup þess vegna. Það er ekki Dagsbrúnarmaðurinn, sem þarf að halda lögfræðinga í þjónustu sinni til þess að fela gróðann. Það er ekki Dagsbrúnarmaðurinn. sem flytur í tólf herbergja íbúðir nú. Braggarnir eru enn hlutskipti barnafjölskyldnanna - og aðstoð ríkisstj. við að losna úr þeim er sú að svíkjast um að borga styrkinn til þess að útrýma heilsuspillandi íbúðum og svíkjast um að lána fé til þess, að verkamenn geti byggt nógu fljótt yfir sig. Verkamenn Íslands hafa sætt sig við vísitöluna frá 1939 í trausti þess, að það kæmi aldrei sú ríkisstj. til valda á Íslandi, að hún legði sig í líma til þess að falsa hana, svo að hún gæti hlíft milljónagróða auðmannanna við álögum. En nú hefur þetta brugðizt. Nú byrjar höfuðárás auðmannastéttarinnar í Reykjavík á alþýðuna einmitt með því, að auðvaldið hagnýtir sér veilur vísitölunnar frá 1939. Ég skal nú leiða tvo helztu hagfræðinga landsins sem vitni um þessa fölsun vísitölunnar, tvö átrúnaðargoð núverandi stjórnarflokka. Jón Blöndal, einn helzti leiðtogi Alþfl., segir í grein 26. okt. 1945: „Þótt búreikningarnir frá 1939–40 geti verið nothæfur grundvöllur til að reikna út verðlagsbreytingarnar, sem orðið hafa síðan. þá er hitt jafnvist, að þeir eru algerlega ónothæfir til þess að dæma um, hver sé meðalneyzla almennings af ýmsum nauðsynjavörum í dag“. Kemst J. Bl. að þeirri niðurstöðu, að vísitalan sé þá svo fölsuð, að hún sé a.m.k. 37 stigum of lág. Það þýðir, að fyrir launþega með 500 kr. grunnkaup mundi þessi skekkja vísitölunnar nema a.m.k. 2.220 kr. fyrir allt árið. Og nú er þessi skekkja, sem þá nam yfir 10% af launum Dagsbrúnarmannsins, aukin gífurlega með tollaálögum stj. Hinn hagfræðingurinn, sem ég ætla að leiða fram sem vitni, er hagstofustjóri - yfirlýsing hans, sem lesin var hér í útvarpið af hæstv. fjmrh. í gærkvöld. Sú yfirlýsing er löðrungur á allt stjórnarliðið fyrir fals þess og fláræði i þessum málum. Hagstofustjóri segir: „Launþegum er því tryggt, að bæði sú verðhækkun, sem verður strax á neyzluvörum þeirra vegna tollahækkana, og sú, sem verða kann síðar á þeim vegna tollahækkana á framleiðsluvörum, lendir ekki á þeim, að svo miklu leyti, sem neyzla þeirra er í samræmi við útgjaldareikning þann, sem vísitalan byggist á.“ Hvað þýðir þetta á mæltu máli? Það þýðir, að ef verkamaðurinn vill sætta sig við að borða rúgbrauð, hafragraut og tros 6 daga vikunnar, eins og hann gerði 1939, sætta sig við að geta ekki keypt ver á rúmfötin sín eða góð föt handa fjölskyldunni - sætta sig við að fara á bíó einu sinni eða tvisvar á ári eða gera ekki meiri kröfur til skemmtanalífs, en því samsvarar - sætta sig við lélega íbúð og fátækleg húsgögn eins og hann gerði þá, - þá fær hann fullar uppbætur á vísitöluna. En ef verkamaðurinn gerir kröfur til að lifa eins og maður, lifa við þau kjör, sem Ísland getur boðið öllum börnum sínum í dag, þá er vísitalan stórfölsuð og þá verður verkamaðurinn, eins og hagstofustjóri segir á öðrum stað, að bera því meiri hluta af tollahækkuninni sjálfri án uppbótar. Með öðrum orðum, ef þú, launþegi, vilt ekki sætta þig við fátæktina og neyðarkjörin, sem þjóðstjórnarflokkarnir bjuggu þér 1939, er þeir skelltu þrælalögunum á þig, ef þú rist úr kútnum og heimtar mannsæmandi lífskjör, þá skal þér verða refsað fyrir með vaxandi tollaálögum á neyzlu þina án nokkurrar uppbótar - það er með raunverulegum tollahækkunum. Tveir af helztu hagfræðingum landsins, Jón Blöndal og hagstofustjóri, hafa nú hrakið blekkingar ráðherranna, og ég verð að segja, að það er til skammar fyrir ráðherra að bera svona blekkingar á borð fyrir þjóðina, blekkingar, sem þeir reyna ekki að halda fram í þinginu, af því að þeir vita, að þær eru samstundis tættar í sundur af okkur sósíalistum. Og hvernig stendur á því, að þessir menn skuli í senn dirfast að bera slíkar blekkingar á borð fyrir fólkið og samtímis ráðast á hagsmuni þess með aðferðum, sem Morgunblaðið segir, að „nálgist brjálæði?“ Georg Brandes segir einhvers staðar, að það sé ekki til villtara dýr, en auðkýfingurinn, sem óttist um pyngju sína. Og hann er því villtari sem pyngjan er úttroðnari. Morgunblaðið veit vafalaust bezt, hvenær það dýr verður svo villt, að það fari að nálgast brjálæði. Í Reykjavík eru 100 einstaklingar og félög, sem áttu 1944 samkvæmt eigin uppgjöf um fjórðung af eignum þeirra Reykvíkinga, sem eignarskatt greiða, eða 73 milljónir af 268 milljónum. En í þessum 73 milljónum eru allar eignir þessara milljónamæringa skráðar á fasteignamatsverði, en raunverulegt verðmæti þeirra er, sem kunnugt er, margfalt meira. Þegar tillit er svo tekið til þess, að ekki er of vel tíundað og eignir þeirra hafa vaxið síðan, þá er ekki of hátt áætlað, þótt sagt sé, að 100 ríkustu félög og einstaklingar í Reykjavík eigi yfir 200 millj. kr. í skuldlausum eignum. Þessir aðilar hafa grætt auð sinn á stríðinu. Fyrir stríð var ekki talað um milljónafélög á Íslandi, nema í því sambandi, að þau skulduðu milljónir eða hefðu farið á hausinn. Eysteinn Jónsson, hæstv. menntmrh., sagði í gær: „Þeir, sem hafa hagnazt mest, eiga að ganga á undan.“ Vel mælt, Eysteinn. En hvar marséra þeir á undan til að fórna, heildsalarnir þínir i ríkisstj.? Komdu með 50–100 milljónir, sem heildsalarnir vilja fórna af auð sinum fyrir þjóðina sina, Eysteinn lítil, þá skulum við tala við þig i alvöru. Og þá mundi alþýðan líka taka í alvöru dýrtíðartalið þitt. Milljónamæringar Reykjavikur væru ekki rúnir inn að skinninu samt. Þeir ættu yfir 100 milljónir króna eftir sem áður. En meðan þessir auðkýfingar sýna engan lit á að fórna, en leggja tugmilljóna álögur á alþýðuna til að auka dýrtíðina og rýra kjör launþega, þá er allt tal þessarar ríkisstj. um dýrtíðina ekkert nema hræsni og yfirdrepsskapur, lúalegt yfirvarp til þess að ráðast á lífskjör alþýðu og hlífa vellauðugum bröskurum Reykjavíkur við réttlátum fórnum. Ríkisstj. hefur líka sýnt sitt sanna innræti gagnvart dýrtíðinni og heildsölunum á öðru sviði. Verðlagsnefnd hefur fyrir mörgum vikum samþykkt nokkra lækkun á álagningu heildsalanna á vörum, með öðrum orðum, dregið nokkuð úr einkaálögum heildsalanna á alþýðuna til þess að minnka dýrtíðina. Maður skyldi nú ætla, að stjórnin hafi tekið slíku fegins hendi, en það var eitthvað annað. Stjórnin hefur hingað til hindrað, að þessi lækkun kæmi til framkvæmda, bannað þessa baráttu við dýrtíðina. því að hún hefði orðið á kostnað heildsalanna. Trú stjórn herrum sinum, heildsalastjórnin! Hæstv. menntmrh. sagði, að verkamenn mættu ekki vera að heimta grunnkaupshækkanir. Fjögur verkamannafélög hafa þegar fengið verulegar grunnkaupshækkanir í tíð núverandi ríkisstj., þar á meðal félag, þar sem Alþfl. telur sig eiga ítök í stjórn, og það félag fékk einmitt grunnkaupshækkun með samningum við fulltrúa ríkisstj., og á ég hér við félag bílstjóra í sérleyfisferðum, sem 2. apríl undirskrifaði samning við ríkisstj. um grunnkaupshækkun úr 640 kr. upp i 715 kr. á mánuði, eða næstum 12% grunnkaupshækkun. Hæstv. menntmrh. og hæstv. forsrh. töluðu um, að það mætti ekki byrja ný grunnkaupshækkunaralda. Slíkt væri „glæfralegt ævintýri, sem gæti haft í för með sér stórkostlegt tjón,“ sögðu þeir. Hvaða rugl er þetta. í hæstv. ráóherrum? Grunnkaupshækkanirnar eru byrjaðar. Þið hafið sjálfir riðið á vaðið með 12% grunnkaupshækkun til bílstjóra í ríkisþjónustu. Og auðvitað heldur þetta áfram. Haldið þið, að það megi engir aðrir fá grunnkaupshækkanir en þeir, sem vinna hjá ríkinu og hafa alþýðuflokksmenn í stjórn verkalýðsfélaga? Og ef þið haldið, að verkamenn þurfi ekki grunnkaupshækkanir, þá lesið bara ykkar eigin blöð. Emil Jónsson, hæstv. ráðh., sagði hér áðan, að það væri hvorki meira né minna en „glæpur“ að fá fram hækkun á grunnkaupi. það væri „óþrifaverk“, og hann hótaði öllu illu. Ég sagði hér áðan frá einu félagi. sem hefði fengið 12% grunnkaupshækkun í þessum mánuði. Við hvern samdi það félag? Hver framdi þann glæp að ganga inn á þá grunnkaupslækkun? Það var Emil Jónsson, hæstv. ráðh. Einmitt undir hans ráðuneyti og í samráði við hann er þessi grunnkaupshækkun gerð. Hvað er þá Emil Jónsson samkvæmt hans eigin orðum, ef grunnkaupshækkun er glæpur? Er ekki bezt fyrir svona menn að hafa færri orð og smærri og láta vera að belgja sig út eins og hann gerði áðan? Það er ekki barátta fyrir alþýðuna gegn dýrtíðinni, sem þessi ríkisstj. er að heyja. Það er barátta gegn alþýðunni fyrir dýrtíðinni, ef svo má að orði komast, barátta til þess að auka dýrtíðina á kostnað alþýðu, barátta fyrir því að hindra það, að auðmennirnir verði fyrst að fórna. Þessi barátta ríkisstj. „nálgast brjálæði“, segir Morgunblaðið. Og það er brjálæði af þessum herrum að ætlast til þess, að alþýðan beri ein kostnaðinn af dýrtíðinni.



Herra forseti. Ég vildi svara hv. 2. þm. Reykv. nokkrum orðum. Hann sagði áðan, að núverandi ríkisstj. hefði skrúfað fyrir gjaldeyrinn og fjármagnið, en hann er búinn að gleyma því, að þegar þessi stjórn tók við, var búið að ráðstafa öllum gjaldeyri þjóðarinnar, og það er óhætt að bæta því við, sem hann viðurkenndi hér áðan, að nýsköpunin var aðeins í byrjun, er stjórnarskiptin urðu núna í vetur. Ef þetta er lagt saman, þá er það með öðrum orðum þannig, þegar núverandi ríkisstj. tekur við völdum, að gjaldeyririnn er búinn, en nýsköpunin aðeins í byrjun. Hv. 2. þm. Reykv. var að reyna að afbaka það, sem ég sagði um þá ríku og fórnirnar. Svo sannarlega eiga hinir ríku að vera með og fórna, er fórnanna verður krafizt, og það sagði ég. Og þeir eru vissulega með núna, svo langt sem það nær enn þá. Það er svo langt frá því, að hinar nýju tollaráðstafanir ríkisstj. komi harðast niður á hinum fátæku, að þetta kemur þvert á móti harðast niður á þeim, sem eyða umfram meðallag, þungir skattar hafa verið lagðir á munaðarvöru, þótt ekki sé hægt að segja, að neinna sérfórna hafi enn verið krafizt. En ég vil spyrja hv. þm., hve margar milljónir tóku kommúnistar af milljónamæringunum, er þeir lögðu á veltuskattinn, þar sem engar nauðsynjar voru undan skildar, ekki einu sinni hafragrauturinn, hvað þá meira? Já. hve margar milljónir tóku þeir af hinum ríku með þessu lagi, þegar verið var að falsa vísitöluna, því að veltuskatturinn kom ekki aðeins beint á allar nauðsynjar, heldur gat ekki orðið tekinn til greina, vísitalan var m.ö.o. fölsuð sem því nam. Þessir menn ættu ekki að tala digurt. Og þar með var ekki látið staðar numið, heldur var gerð sú breyting, að reikna ekki með verðlag á vörum, ef þær fengust á markaðinum fyrir lægra verð. Og kommúnistar voru fremstir í flokki að verja þetta. Ég vil svo benda mönnum á þetta: Hvað mundu kommúnistar hafa gert, ef þeir hefðu viljað gera sitt bezta til að mæta vandanum nú. Mundu þeir þá hafa eggjað lögeggjan til pólitískra verkfalla til þess að auka enn ósamræmið, sem er að gera ókleift að halda atvinnulífinu gangandi? Nei, áreiðanlega ekki, þeir mundu hafa farið þveröfugt að. Þeir mundu hafa hvatt verkalýðssamtökin til samvinnu við ríkisstj. um þessar bráðabirgðaráðstafanir, sem gerðar hafa verið, og til miklu stærri fórna, ef þeir hefðu sjálfir verið í ráðherrastólunum. Í vinsamlegu framhaldi af því, sem gert hefur verið að undanförnu, mundu þeir hafa hvatt verkalýðssamtökin til samninga við ríkisstj. um aðrar og frekari ráðstafanir gegn dýrtíðinni, sem meira væru til frambúðar, og þá auðvitað með sérstöku tilliti til þess, að þá væri tekin upp sú stefna í öllum greinum að gera ódýrara að lifa ráðdeildarsömu menningarlífi í landinu, en nú er. Með því væri stefnt að því að leysa dýrtíðarvandamálið með sem minnstum fórnum af hálfu alþýðu manna. Þetta er sú stefna, sem verkalýðssamtök annarra landa fylgja, sem ekki eru svo ógæfusöm að eiga kommúnista að leiðtogum. Þetta er leiðin, sem hér á að fara í stað verkfalla. Samvinna í þessum efnum við ríkisstj. er leiðin, þá stefnu verður að taka upp hér og velja nýja forustumenn verkalýðssamtakanna, sem skilja, hvað gera þarf og vilja fá það bezta út úr hlutunum.



Herra forseti. Það kom berlega fram í ræðu hv. 2. þm. Reykv., hve blindur hann er í ofsa sínum og rökþrota í árásum sínum á núverandi ríkisstj., þar sem aðalásökunin var um fölsun á vísitölunni, og byggði hann þar á og vitnaði í ummæli Jóns Blöndals hagfræðings og ásakanir hans í garð ríkisstj. í þessu efni. En hér er því við að bæta, að ummæli og útreikningar hagfræðingsins áttu við fyrrv. ríkisstj., sem ráðherrar kommúnista, Áki og Brynjólfur, áttu sæti í, svo að ásakanir hv. 2. þm. Reykv. í garð núverandi ríkisstj. snúast í hendi hans og verða að ádeilum á hans eigin menn. Þannig er þetta allt á eina bókina lært hjá þessum flokki. Þegar fyrrv. ríkisstj. settist á laggirnar fyrir rösku 21/2 ári - og kommúnistar fengu í fyrsta sinn fulltrúa í ríkisstj. „hérna úti á Íslandi“, eins og þeir segja, og fullkomna íhlutun um stjórn landsins, voru margir bæði utan og innan stjórnarflokkanna, sem báru mjög takmarkað traust til þeirra heilinda, er því samstarfi fylgdu. Stefnuyfirlýsingar og baráttuaðferðir þeirra frá fyrri árum lofuðu engu góðu í þeim efnum. Þó voru aðrir, er tóku þátttöku þeirra í ríkisstj. sem tákn þess, að hér væri um alger sinnaskipti að ræða. Nú hefðu þeir lagt byltingakenningar og byltingastarfsemi á hilluna og ætluðu að gerast ábyrgir aðilar í þjóðfélaginu að almennum umbótastörfum á lýðræðislegan hátt. Þetta væri og í samræmi við málflutning þann, sem þeir höfðu tekið upp í stjórnmálabaráttu síðustu ára. Og hinir trúuðu sögðu sem svo: Það er sérlega mikils vert, ekki sízt á þessum tímum, sem yfir standa, að fá stjórnmálaflokk, er hefur jafnmikil áhrif í verkalýðssamtökum landsins eins og kommúnistafl., til ábyrgrar þátttöku í stjórn landsins til framkvæmda og nýsköpunar, eftir því sem ástæður leyfa, en þó ekki siður til hins, að standa með öðrum stjórnmálaflokkum að þeirri bjargráðastarfsemi, sem fyrr eða síðar verður óhjákvæmileg vegna þess öngþveitis í verðlags- og atvinnumálum, sem hér hefur skapazt. Eftir að þeir hafa staðið með öðrum flokkum að endurbótum og nýsköpun í atvinnulífinu - sögðu þessir menn -, hljóta þeir að taka þátt í þeim aðgerðum, sem nauðsynlegar reynast á sínum tíma til að tryggja rekstur og starfsöryggi þessarar nýsköpunar þjóðarinnar. Þær ráðstafanir geta krafizt einhverra fórna frá öllum þjóðfélagsstéttum og því orðið óvinsælar og illframkvæmanlegar, nema allar stéttir og fulltrúar þeirra standi að þeim sameiginlega. Hvaða trú sem menn höfðu á þessum bollaleggingum, þá var ekki hægt að neita því, að þetta væru rök í málinu. Fyrrv. ríkisstj. átti með öðrum orðum að vera nokkurs konar íslenzkur „föðurlandsástarskóli“ fyrir kommúnistana. Og ekki var nú gott að mæla á móti því, að slíka stofnun hafði okkur lengi vantað. Og svo hófst samstarfið með pomp og pragt. Þjóðinni hefur áður verið skýrt frá því, að hún eigi það að þakka hinu dásamlega sósíalistahugviti hv. 2. þm. Reykv., Einars Olgeirssonar, að menn komu loks auga á það, að rétt mundi nú vera að nota eitthvað af þessum 5–6 hundruð millj. kr., sem þjóðinni hafði þá safnazt í erlendum gjaldeyri. Og það er svo að sjá, af því sem nú liggur fyrir, að ríkisstj. hafi einnig notið í ríkum mæli hugkvæmni hans og félaga hans í að koma þessum aurum í lóg á ekki allt of löngum tíma. Eftir að stjórnarkreppan s.l. haust og vetur hafði staðið á fjórða mánuð og stjórnmál landsins voru að komast í fullkomið öngþveiti - og flestar leiðir höfðu verið reyndar til að koma á nýrri stjórn, en árangurslaust -, þá neita þeir að síðustu að vera til viðtals um hina síðustu tilraun til myndunar þinglegrar stjórnar, er forseti Íslands fól núverandi forsrh. - tilraun, sem að flestra dómi hlaut að vera lokatilraun, eins og stjórnmálaástandið var í þinginu, áður en reynt yrði með utanþingsstjórn eða þing rofið. Þegar hér var komið málum var svo ástatt, að komið var fram á árið 1947 - en engin fjárlög til fyrir það ár og ekkert samkomulag um afgreiðslu þeirra. Ríkið var búið að taka ábyrgð á fiskverðinn, sem var hærra en svo, að nokkrar líkur væru til, að fyrir það seldist í markaðslöndunum. Enginn uggi var seldur af þessa árs framleiðslu nema það, sem togararnir fluttu jafnóðum út. Frjáls gjaldeyrir bankanna var að þrjóta og utanríkisverzlun að stöðvast. Dýrtíðarvísitalan hækkaði með hverju tungli og ógnaði útflutningsstarfseminni þrátt fyrir hið háa ábyrgðarverð. Á fjárlagafrv. vantaði milljónatugi, ef ekki átti að skera niður mestan hluta verklegra framkvæmda, eða nema úr gildi nýsamþykkta lagabálka, er bundu ríkissjóði stórkostleg útgjöld - og gera aðra að einskisverðu pappírsgagni. Nú fyrst reyndi á kappana í kommúnistafl. Þeir höfðu setið sólarmegin um stund og aflað sér vinsælda, eins og hinn rangláti ráðsmaður, sem ritningin segir frá, með því að ausa af fé þjóðarinnar á báða bóga. Nú varð ekki lengur komizt hjá aðgerðum, sem kröfðu þjóðina um fórnir, ef ekki átti að sigla öllu til brots. Nú áttu þeir að ganga undir prófið í fræðum föðurlandsástar og ábyrgðartilfinningar í hinum mikla skóla, er þeir höfðu setið í um stund. Og hvernig lauk því prófi? Þannig, að þeir höfðu sýnilega ekkert lært og engu gleymt af sínum fyrri fræðum og starfsháttum. En þeir neituðu að viðurkenna staðreyndir og neituðu að taka þátt í þeim varnarráðstöfunum. sem aðrir flokkar féllust á gegn yfirvofandi háska. Síðan núverandi ríkisstj. tók við, hefur svo flokkurinn tekið upp sitt gamla ábyrgðarleysi alveg ógrímuklætt. Um leið og hann beitir sér fyrir hækkun á útgjöldum ríkisins, sem nema milljónatugum, berst hann með hnúum og hnefum gegn öflun nýrra tekna og til fullnægingar þeim greiðslum, er hann sjálfur hefur staðið að því að lögskipa á undanförnum árum og gumað af sem stórfelldum framförum og nýsköpun. En þeir góðu herrar láta ekki þar við sitja að skjóta sér undan allri ábyrgð, heldur beita og öllum sínum áróðri utan þings og innan til að torvelda og eyðileggja þær tilraunir, sem núverandi stjórn og stuðningsflokkar hennar eru að beita sér fyrir til viðnáms verðbólgunni og meðfylgjandi fjármálaöngþveiti, sem nú er að grafa undan atvinnulífi og afkomu þjóðarinnar, ástandi, sem þeim ætti þó að vera skyldast að hjálpa til að ráða bót á. En þetta nægir þeim ekki, heldur virðast þeir nú ætla að bita höfuðið af skömminni með tilraunum sínum í þá átt að fylkja verkalýðsfélögum landsins, sem þeir illu heilli hafa náð of miklum tökum á, gegn Alþ. og ríkisstj. með pólitískum gagnráðstöfunum í þeirri von, að þeim tækist á þann hátt að brjóta niður hið stjórnskipulega vald, er þjóðin hefur búið sér á stjórnfrjálsan og lýðræðislegan hátt. Nú virðast þeir telja tíma til þess kominn að venja þjóðina af þeim gamaldags hugsunarhætti, að meiri hluti þings og lögleg ríkisstj. eigi að ráða löggjöf og stjórna málum þjóðarinnar. Það séu þeir sjálfir í krafti þess valds, er þeir hafa sölsað undir sig í skjóli hinna frjálsu félagssamtaka þjóðarinnar, sem héðan af eigi að segja fyrir verkum í þjóðfélaginu. „Höfuðátökin munu verða á milli verkalýðsfélaganna og ríkisstj.,“ hrópaði hv. 4. landsk., Brynjólfur Bjarnason, upp hér í þingsalnum í gærkvöld. Það var svo sem ekki vandséð, hvað hann var að fara. En þeim, sem með samúð og skilningi hafa fylgzt með hinum frjálsu félagssamtökum verkalýðsins á undanförnum áratugum, baráttu þeirra og sigrum, mætti þykja það raunalegur endir á stuttum, en glæsilegum starfsferli þeirra, ef það ætti fyrir þeim að liggja að láta óvandaða þjóðmálaskúma ginna sig út í það glæfralega ævintýri að beita samtakamætti sínum, er þau hingað til hafa notað réttilega til að hefja sig til jafns við aðrar stéttir í þjóðfélaginu og skapa sér þjóófélagsaðstöðu til jafns við þær, að fara nú að beita honum til þess að brjóta niður það lýðræðisstjórnarform þjóðfélagsins, sem þau hafa vaxið í skjóli við og hefur gefið þeim lífs- og starfsskilyrði. Mér finnst ástæða til að láta þessi orð falla vegna ummæla hv. 4. landsk., Brynjólfs Bjarnasonar, hér í gær og vegna þeirrar hreyfingar, sem hann og ýmsir samherjar hans eru að reyna að koma af stað í þessa átt um þessar mundir, en ekki af því, að ég óttist, að íslenzk alþýða sé svo óþroskuð, að hún láti teyma sig út í slíka ófæru. Hún er lýðræðislega sinnuð, og hún þekkir sporin, sem hræða, úr sögu sinnar eigin þjóðar og annarra. Hún veit, hverjar afleiðingar það hafði fyrir íslenzku þjóðina á sínum tíma, er ofbeldisfullir óróaseggir, sem töldu sig hafa til þess nægileg mannaforráð að skapa sér sín eigin lög og eigin rétt utan við þjóðfélagið og gegn því, brutust þar til skyndivalda. Og hún þekkir einnig sams konar harmsögu frá öðrum þjóðum. Hún veit, að í skjóli þingræðis og lýðræðis er henni búið það vald, sem henni muni reynast farsælast til frelsis og þroska. Og það mun hún ekki láta pólitíska ævintýramenn fleka af sér, fyrst hún hefur aftur öðlazt það.



2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, er sífellt að hefja fyrrv. ríkisstj. upp til skýjanna. Ég tek þessum lofsöng með þökkum sem einn af ráðherrum fyrrv. ríkisstj., en jafnframt verð ég að gera þá játningu, að ég styð núverandi ríkisstj. á þeim grundvelli. að hún sé nýsköpunarstjórn og haldi áfram starfi fyrrv. stjórnar, þar sem hún hætti. Ég tel, að hinar ósvífnu aðdróttanir kommúnista til núverandi hæstv. ríkisstj. séu af því einu sprottnar, að þeir eiga engan fulltrúa í ríkisstj. Með starfi og sívaxandi áhrifum Alþfl. á undanförnum árum hefur tekizt að afla alþýðu þessa lands þeirra mannréttinda og lífskjara, sem hún á nú við að búa. Þetta hefur gerzt í samvinnu og með samningum við aðra flokka, þannig að þrátt fyrir það að áhrifa Alþfl. gætti lítið í fyrstu, ná þau nú langt inn í fylkingar annarra flokka. Mörg áhugamál, sem Alþfl. flutti fyrstur allra og barðist einn fyrir árum saman, eru nú orðin áhugamál flestra hugsandi manna hér á landi úr öllum flokkum. Margt er enn óunnið, en þó hefur baráttan gegn atvinnuleysi, fátækt og menntunarskorti borið glæsilegan árangur. Stórstigum framkvæmdum var á komið í tíð fyrrv. ríkisstj. Launalög voru sett, lög um opinbera aðstoð við íbúðarhúsabyggingar, skólalöggjöf og margt fleira. Þetta gerðist allt fyrir síðustu kosningar. Með þessari löggjöf um mannréttindi og framfarir og með innkaupum skipa og véla var stefnt að því að tryggja það, að baráttan gegn atvinnuleysinu, fátæktinni og menntunarskortinum bæri varanlegan árangur. Eftir var þó að útvega fé í ríkissjóð til þess að greiða hin auknu útgjöld vegna alþýðutrygginganna og menntamálanna. Eftir var að útvega fé til þess að framkvæma l. um opinbera aðstoð við byggingar íbúðarhúsa í þeim mæli, sem þörf er á og l. segja fyrir um, þótt þau hafi þegar komið að verulegum notum. Eftir var og að útvega fé til stofnlánadeildar, svo að nýsköpunin kæmi að fullum notum. Þarna voru verkefni fyrir flokka þá, sem bundizt höfðu samtökum um ríkisstj. til þess að fá framangreind lög sett á Alþ. Það var skylda þeirra við þjóðina að leysa þessi verkefni, það voru svik að víkja sér undan því. Fyrrv. forsrh., Ólafur Thors, var þetta ljóst. Hann gerði ítrekaða tilraun til þess að fá fyrrv. stjórnarflokka til þess að sameinast um þetta. Hann kallaði þáverandi ráðh. saman á stjórnarfund í septembermánuði s.l. Hann taldi upp verkefnin, sem fyrir lágu, og skoraði á flokkana að efna loforð sín við þjóðina og gera til þess nýtt átak. Við alþýðuflokksmenn vorum þegar reiðubúnir til þess að ganga til samninga um þessi mál. Við vildum treysta grundvöll hinnar nýsettu félagsréttindalöggjafar og koma nýbyggingunum í framkvæmd með fjárútvegun, en ráðherrar kommúnista neituðu og svöruðu því einu, að þeir væru ekki til viðtals um úrlausn neinna innanlands vandamála, meðan ekki væri gengið frá flugvallarsamningnum við Bandaríkin. Það er vert fyrir alþýðu manna til sjávar og sveita að festa sér þessi svör kommúnista rækilega í minni. Með þessu brugðust þeir gersamlega alþýðunni á Íslandi. Þeir neituðu að vinna að lausn vandamálanna. Réttindalöggjöfin og nýsköpunin hefði lítið orðið annað en skrípamynd, ef þeir hefðu mátt ráða. Síðan kom hin langa stjórnarkreppa, sem ég tel eigi þörf á að rekja. Kommúnistafl. skipti sér í tvo hópa, sem töluðu við menn úr hinum flokkunum til skiptis og létu líklega um stjórnarmyndun við alla til þess að viðhalda glundroðanum, og Alþ. var óstarfhæft þangað til í byrjun febrúarmánaðar, að núverandi ríkisstj. var mynduð fyrir forgöngu formanns Alþfl. og með aðstoð annarra manna, sem sáu, að hið unga lýðveldi flaut að feigðarósi, ef ekki tækist að mynda ríkisstj. Með neitun sinni um að vinna að því að koma nýsköpuninni á fastan fjárhagsgrundvöll og útvega fé í ríkissjóð til þess að standa straum af þeim mikilsverðustu lögum, sem sett hafa verið, síðan Alþ. var stofnað, hafa þeir, sem stjórna Kommúnistafl., enn á ný sannað, svo að eigi verður í móti mælt, að þeir berjast ekki fyrir hagsmunum íslenzkrar alþýðu. Það er allt annað, sem ræður gerðum þeirra. Erlent herveldi á þar trúa þjóna, sem eru reiðubúnir til að fórna þriggja áratuga baráttu hinnar íslenzku alþýðu og hagsmunum hennar fyrir ímyndaða hagsmuni þess. Þurfa kjósendur þessa flokks, sem hafa látið blekkjast til fylgis við hann illu heilli og undir fölskum forsendum, framar vitnanna við? Mér var, meðan ég átti sæti í fyrrv. ríkisstj., ánægja að því að vinna að stefnuskrá stjórnarinnar. Ég varð þó oft fyrir vonbrigðum, einkum af samstarfi við ráðherra kommúnista. Ég sé eigi ástæðu til að rekja það hér til hlítar, en það, sem mér fannst mest áberandi, var hið fullkomna virðingarleysi þeirra fyrir hugsjónum flokks síns og hagsmunum alþýðunnar, þegar fjárhagslegir hagsmunir flokks þeirra voru annars vegar, og hins vegar algert kæruleysi þeirra um öll fjármál ríkisins, og einkum skaraði hv. þm. Siglf., Áki Jakobsson, fram úr í þeim efnum. Er þetta öllum augljóst, og komst kunnugur maður svo að orði, að hann, Áki Jakobsson, meðhöndlaði fé ríkissjóðs jafnan eins og hann væri að fara með fé versta óvinar síns. Bera smáar og stórar ráðstafanir þessa þm., meðan hann sat í ríkisstj., þessu órækt vitni. Af hinum smáu ráðstöfunum má nefna sendiförina til Póllands, sem kostaði 100 þúsund krónur og bar þann árangur einan, að upplýst var, að vonir væru til, að Pólverjar vildu kaupa 1.600 hryssur. Hryssurnar áttu allar að vera jarpar að lit og nokkru stærri, en til eru með íslenzku vaxtarlagi. Af hinum stóru ráðstöfunum hafa verið nefndar nýju síldarverksmiðjurnar. Þær voru, svo sem kunnugt er, ekki tilbúnar fyrir síðustu síldarvertíð samkvæmt upplýsingum byggingarnefndar sjálfrar, hvað svo sem líður hinum ósönnu staðhæfingum Áka Jakobssonar. En með óhagsýnni byggingaraðferð hefur þm. Siglf. lagt margra milljóna króna skatt á sjómenn og útgerðarmenn. Þessi hv. þm. gerði að umtalsefni þrjár ferðir, sem hann sagði, að ég hefði farið til útlanda á ríkiskostnað á árinu 1945, og vildi bera saman við sínar ferðir heim í kjördæmið og til Sandgerðis. Mínar ferðir voru að vísu ekki nema tvær, þar af önnur í einkaerindum, og skorti mig hugkvæmni Áka Jakobssonar til þess að láta ríkissjóð borga hana. Hin ferðin kostaði ríkið álíka og ein Siglufjarðarferð þm. Siglf. Hv. þm. sagði, að ég mundi hafa keypt hraðbátana svonefndu í einni af ferðum mínum. Þetta er ekki rétt, en hvað sem því líður, reyndust bátarnir ekki hæfir eftir þeim kröfum, sem gerðar eru hér til varaskipa. Þeim var skilað og andvirðið endurgreitt. Hús þm. Siglf., mjölhúsið fræga á Siglufirði, er hins vegar hrunið, og það hrynur daglega meira og meira, húsið er ónýtt, og undirstaða þess er ónýtt. Þegar Áki Jakobsson skilar andvirði þess í ríkissjóð, skal hann gera samanburð á mjölhúsinu og varðbátunum. Annars var öll ræða hans, eins og hlustendur hafa heyrt, byggð upp eins og mjölhúsið. Stoðirnar voru ónýtar, sperrurnar voru ónýtar og undirstaðan var ónýt. Þess vegna hrundi ræðan ofan á ræðumann sjálfan eins og mjölhúsið. Áður en ég skil við þm. Siglf., vil ég taka fram, að fjmrh., formaður nýbyggingarráðs, hefur beðið mig að upplýsa, að nýbyggingarráð hefur aldrei beðið Áka Jakobsson að kaupa eina spýtu né hann haft samband við nýbyggingarráð um hin umræddu eikarkaup. Vegna fjármálaafglapa ráðh, kommúnista, vegna glundroðans, sem ríkti á Alþ., og vegna þeirra mörgu verkefna, sem biðu úrlausnar. var mér því mikill léttir, þegar núverandi ríkisstj. var mynduð. Ég ber hið bezta traust til núverandi ríkisstj. Þar er valinn maður í hverju rúmi, að öðrum ólöstuðum, og málefnasamningurinn mjög viðunandi. Þessarar ríkisstj. bíða mörg vandamál og þá fyrst og fremst þau, að bæta úr því, sem fyrrv. ríkisstj. átti ógert, vegna þess að kommúnistar brugðust gersamlega skyldum við alþýðu þessa lands. Það, sem þegar hefur gerzt, gefur góðar vonir um, að þetta takist. Verið er að afgreiða fjárlög, þar sem séð er fyrir tekjum til þess að mæta hinum auknu útgjöldum vegna launalaganna, nýju fræðslulaganna og hinum stórkostlegu réttarbótum vegna laganna um almannatryggingar, án þess að ríkið safni skuldum þess vegna. En þrátt fyrir þetta er í fjárlagafrv. þessu áætlað að verja meira fé til verklegra framkvæmda heldur en nokkru sinni áður. Ríkisstj. og Alþ. hafa þannig þegar gert sitt til að bæta úr svikum kommúnista og halda uppi löggjöf þeirri, er sett hefur verið á undanförnum þingum til þess að tryggja afkomu, réttindi og frelsi landsmanna og atvinnu handa öllum. Enn er eftir að framkvæma ýmislegt, svo sem sjá fyrir fé til húsabygginga samkvæmt áður nefndum lögum og fé til stofnlánadeildar sjávarútvegsins. svo að nýsköpunin geti haldið áfram, svo sem áætlað hefur verið og áætlað verður. En allt, sem þegar hefur verið gert, og allt, sem áætlað er að gera, miðar að því að halda uppi og bæta þau lífskjör, sem alþýða manna hér í landinu nú hefur, tryggja atvinnu handa öllum og festa þá mannréttindalöggjöf, sem þegar hefur verið sett, með það fyrir augum að bæta hana síðar. Þessi áform hæstv. ríkisstj. eru kommúnistaforsprökkunum þyrnir í augum. Þeir óttast, að þau heppnist. Þeir vilja láta menn halda, að ekki sé unnt að stjórna landinu án þeirra. Þess vegna reyna þeir nú að æsa til pólitískra verkfalla. Þeir hafa stjórn alþýðusambandsins á valdi sínu, og nú ætla þeir að nota hinn mikla aga og tryggð, sem verkafólk víðs vegar um landið ber til sambandsins frá gömlum tímum, flokki sínum til framdráttar, til þess að ónýta hin mikilvægu störf ríkisstj. og þar með spilla lífskjörum alls almennings í landinu. Það er öllum kunnugt, að vegna hinnar miklu dýrtíðar í landinu eru miklir erfiðleikar á að selja afurðir sjávarútvegsins til útlanda fyrir það verð, sem fyrir þær þarf að fást, svo að unnt sé að halda atvinnuvegunum áfram. Öll afkoma landsmanna er þó undir því komin, að það takist. Ný verkföll og ný hækkun á dýrtíðinni mundi skapa atvinnuleysi og stofna núverandi lífskjörum almennings, nýsköpuninni og mannréttindamálum hans í hættu. Þess vegna vil ég skora fastlega á alla, sem mál mitt heyra, alla samherja og aðra úr verkalýðshreyfingunni, sem þátt hafa tekið í frelsis- og mannréttindabaráttu verkalýðsins og unna henni framar öllu, að ræða þessi mál og athuga gaumgæfilega, fylkja sér gegn skemmdarstarfsemi kommúnista og afstýra á þann hátt hinu ábyrgðarlausa pólitíska verkfallsbrölti þeirra. Verkalýðssamtökin eiga að vinna fyrir hagsmuni hinna vinnandi stétta, en ekki fyrir pólitíska sérhagsmuni Kommúnistafl. Þá ná þau sínum tilgangi: að varðveita velmegun alþýðunnar í landinu.



Enda þótt fulltrúar Sjálfstfl. í núverandi hæstv. ríkisstj. séu að eðlilegum hætti höfuðmálsvarar flokksins við þessar umr., hefur þótt rétt, að ég segði hér örfá orð. Ég skal hlífast við að víkja að hinum óvenju rætna og móðursjúka orðaflaumi hv. þm. Siglf., Áka Jakobssonar, ekki eingöngu vegna vorkunnsemi við fyrrv. samstarfsmann, heldur fyrst og fremst vegna þess, hversu hæstv. utanrrh. hefur nú húðstrýkt hann rækilega, svo að þar er ekki á bætandi. Hv. 4. landsk., Brynjólfur Bjarnason, sagði, að ráðherrar sósíalista í fyrrv. stjórn hefðu hótað að gera það að fráfararatriði, ef fallizt hefði verið á að leigja Bandaríkjamönnum herstöðvar haustið 1945, og með því girt fyrir slíkan leigumála, mundi það síðar talinn merkasti viðburður í stjórnmálasögu Íslendinga á þessari öld. Ójá, ekki verður þá Íslandssagan efnisrík. Er það að vísu satt, að einmitt Brynjólfur Bjarnason sagði mér afdráttarlaust, að sósíalistar féllust ekki á slíkan samning. Hitt er hugarburður einn, að sú vitneskja hafi ráðið úrslitum málsins, m.a. vegna þess, að sjálfum datt mér aldrei í hug að verða við óskum Bandaríkjanna. Vil ég þá víkja að því, sem mest hefur verið gert að umtalsefni að undanförnu, en það er ástandið í atvinnu- og fjármálalífi þjóðarinnar. Hefur það verið málað óvenju dökkum litum og ýmist fyrrv. eða núverandi stjórn sætt ámæli. Staðhæft er, að allur gjaldeyrir sé uppétinn og lánstraust þrotið. Jafnframt á fjárhagur ríkisins að vera hinn hörmulegasti. Það á að sanna í senn gáleysi og ávirðingu fyrrv. stjórnar. sem og það, að þjóðin riði á glötunarbarmi, hrunið biði á næsta leiti og meðan aðrar þjóðir búi við góða og hraðbatnandi afkomu, hafi Íslendingar lengi stefnt öllu í augljósan voða; Aðrir benda á, að ríkisstj. hafi lagt á nýja skatta og í ofanálag lækkað áætluð útgjöld fjárl. til verklegra framkvæmda um 15%. Hvað þarf frekar vitnanna við? Stjórn afturhaldsins er vitandi vits að skapa atvinnuleysi og kreppu, fyrst og fremst í því skyni að fá tekið verkalýðinn þrælatökum. Þetta er hvort tveggja jafnfáránlegt. Hæstv. fjmrh. gaf í gær ýtarlega skýrslu um fjárhag ríkisins. Hann sannaði með óyggjandi rökum, að fjárhagur ríkissjóðs hefur aldrei staðið með meiri blóma en nú. Tekjuafgangur ríkisins á síðasta ári var hvorki meira né minna en nær 25 millj. kr., og skuldlausar eignir ríkisins eru orðnar um 150 millj. króna. Út af fullyrðingum um óhóflega gjaldeyriseyðslu skal ég upplýsa þetta. Um síðustu áramót voru innistæður á nýbyggingarreikningi rúmlega 131 millj. króna. Á frjálsum reikningi voru þá 93 millj. kr., en auk þess hafði þá verið ávísað fyrir vörur, sem ekki höfðu verið fluttar inn, 46 milljónum. eða samtals 139 millj. króna, auk nýbyggingarreikningsins. Að telja þennan gjaldeyri eyddan einvörðungu vegna þess, að Íslendingar hafa einsett sér að kaupa ný tæki, neyzlu- eða framleiðsluvörur fyrir hann, er auðvitað höfuðfirra. Meðan þjóðin notar þær vörur, framleiðir hún að sjálfsögðu ný verðmæti. Þannig eiga Íslendingar nú liggjandi fisk og lýsi í landinu fyrir talsvert á 2. hundrað millj. kr., að ekkert annað sé nefnt. Sannleikurinn er sá, að þegar frá eru skilin síðustu stríðsárin, hafa Íslendingar aldrei búið jafnvel hvað gjaldeyri og lánstraust snertir sem nú og aldrei fyrr né síðar, án allra undantekninga, átt jafnglaðar og rökstuddar vonir um góða gjaldeyrisafkomu sem nú. Nægir í því sambandi aðeins að nefna, að vegna nýsköpunarinnar er sízt ofmælt, að líkur benda til, að með meðalaflabrögðum geti andvirði útfluttra afurða vel orðið 500 millj. kr., en það hefur aldrei fyrr náð 300 millj. Ég get þess hér, að á s.l. hausti áætlaði nefnd sérfróðra manna andvirði útfluttrar vöru allt að 800 millj. Þetta er sannleikurinn. Þrátt fyrir það hefur gjaldeyrir eyðzt, og yfir því fárast menn og veita spekingslega vöngum, rétt eins og við þeim blasti áttunda viðundrið. En nýsköpunarstjórnin ákvað að kaupa ný tæki fyrir 300 millj. kr. Henni yfirsást, og raunar öllum öðrum líka, að í kjölfar þessarar nýsköpunar sigldi um 100 milljóna kr. óvenjulegur innflutningur til að fullnægja hinum nýju þörfum. Hún sá heldur ekki fyrir, að tvær síldarvertíðir mundu bregðast og skilja eftir allt að 100 milljóna kr. eyðu í skynsamlega áætlun um gjaldeyristekjur þjóðarinnar. Stjórnin stöðvaði heldur ekki þann fjárstraum, sem leitaði sér farvegs í hrópandi þörf fólksins fyrir föt, húsgögn, en einkum þó húsnæði. Við þetta bætist svo, að stjórnin beitti sér ekki fyrir því að skerða daglegt viðurværi almennings. Má vera, að það sé yfirsjón. En nokkur afsökun mætti það þó vera Íslendingum, að við höfum lengur búið við þröngan kost en margir eða flestir aðrir. Að öllu þessu athuguðu þarf okkur ekki að furða á, að gjaldeyrir okkar hefur eyðzt. Enginn bóndi, sem keypt hefur sér margar og stórvirkar landbúnaðarvélar og auk þess prýtt híbýli sín eða jafnvel byggt yfir sig og sína, er svo skyni skroppinn, að honum komi á óvart, að peningaeignin vex ekki, heldur minnkar við slíka úttekt, og ekki þó sízt ef sauðfjárpestin samtímis hefur skert innlegg hans eins og síldarleysið gjaldeyristekjur Íslendinga. Nei, allt er þetta skiljanlegt, og skilst líka öllum, sem um það hugsa. Samfara þessu getur svo vel komið fyrir, að Íslendingar þurfi á bráðabirgðayfirdrætti erlendis að halda. Ekkert er auðveldara, en útvegun hans, þar sem menn eru kunnugir því, hverra gjaldeyristekna er von vegna nýsköpunarinnar í atvinnulífi þjóðarinnar. Það er mikill barnaskapur að ætla, að við Íslendingar einir þurfum að glíma við vissa örðugleika. Það þurfa allar þjóðir og flestar í ríkari mæli en við. Það er enn fjær sanni að telja okkur Íslendinga hafa stefnt fjárhags- og atvinnulífi okkar til glötunar, meðan aðrir sæki hratt fram á gæfubrautinni. Íslendingum er alveg óhætt að slá tvennu föstu. Í fyrsta lagi, að þjóðin hefur aldrei verið jafnvel stæð fjárhagslega sem nú. Í öðru lagi, afkomuhorfur hafa aldrei verið jafn bjartar sem nú og sízt, ef miðað er við aðrar þjóðir, aðeins ef við kunnum fótum okkar forráð. Að stagast á því, að hrun sé fram undan, og gefa jafnframt í skyn, að stefna fyrrv. stjórnar valdi mestu þar um, er eigi aðeins fásinna, heldur og óvenju óviturleg fjarstæða. Sannleikurinn er sá, að einmitt vegna þess, að stefna fyrrv. stjórnar sigraði 1944, er bjart fram undan. Hefði sú stefna þá orðið ofan á, að fyrst þyrfti að lækka kaup, síðan kaupa tæki, þá ættum við engin ný tæki í dag, einfaldlega vegna þess, að vegna stöðugra kaupdeilna hefðu gjaldeyristekjur þjóðarinnar orðið hundruðum milljóna kr. minni, auk þess sem við hefðum vafalítið étið afganginn upp, ef ekki hefði verið horfið að því ráði að festa meiri hluta innstæðna á nýbyggingarreikningi. Ég endurtek: Hefði þessi stefna ráðið, hefði stefna nýsköpunar orðið undir, þá ættum við engin ný tæki og heldur engan gjaldeyri. Þá stæði þjóðin - vön peningaflóði og eyðslu stríðsáranna - uppi vopnlaus og varnarlaus í lífsbaráttunni, og þá væri hrun fram undan. “Í stað þess fengum við tvöfaldan fiskiflota, fjórfaldan kaupskipaflota, tvöföld verksmiðjuafköst, þúsundir nýrra landbúnaðartækja o.m.fl. Þetta eru hin nýju vopn okkar. Með þeim er sigurinn fyrir fram tryggður, einvörðungu að skynsemin bregðist ekki almenningi. Allt er þetta óhrekjanlegt. En eins og ég hef margtekið fram, verða menn jafnframt að láta sér skiljast, að þótt við eigum mörg og góð ný framleiðslutæki, erum við samt ekki alls megnugir. Skömmu eftir að fyrrv. stjórn tók við völdum, flutti ég í des. 1944 útvarpsræðu hér frá Alþ. Lýsti ég þá afstöðu Sjálfstfl. til stjórnarmyndunarinnar, gerði að umtalsefni þær vonir, sem tengdar voru við nýsköpunina, og komst m.a. svo að orði: „Fyrr en sannprófað er, hversu mikið framleiðslan eykst með nýsköpuninni, frá því sem nú er, þegar Íslendingar búa við gömul og úrelt tæki á flestum sviðum, verður ekki úr því skorið, hvað hægt verður að borga fyrir mannaflið. Það er sá úrskurður, sem við stjórnarliðar viljum bíða eftir, áður en við gerum kröfur á hendur verkalýðnum um kauplækkun, því að fyrr er heldur ekki hægt að sjá, hvort yfirleitt er óhjákvæmilegt að gera slíkar kröfur. Hitt er svo auðvitað stjórninni og stuðningsmönnum hennar ljóst, eins og öllum öðrum, að ef dómur reynslunnar verður sá, að hin nýja tækni fær ekki risið undir óbreyttu kaupi, verður ekkí hjá því komizt, að allir - ekki bara þeir lágt launuðu, heldur allir, sem framfæri hafa af framleiðslunni, verða að lækka kröfur sínar, því að til langframa getur engin þjóð búið við hallarekstur: Þessi ummæli og önnur svipuð hef ég margendurtekið. Nú er svo komið, að úrskurður er að falla um verðmæti framleiðslunnar með hinum nýju tækjum. Við sjáum, að afkoman stórbatnar, miðað við það, sem ella hefði orðið. En við sjáum líka, að nú verður sérhver sannur nýsköpunarmaður að slá skjaldborg um nýsköpunina, svo að henni verði enginn miski gerr. Ég gerist ekki talsmaður kauplækkana í dag. Ef til vill neyðist ég til þess fyrr en varir. En ég aðvara hrópandi röddu gegn nýjum kaupkröfum og sérhverjum nýjum útgjaldaauka á framleiðsluna. Hér hafa margir borið hönd fyrir höfuð hæstv. núverandi ríkisstj. og sannað, að enn sem komið er hefur hún fyrst og fremst haft það tvíþætta hlutskipti að reyna að treysta nýsköpunina og að taka á sig fjáröflun til þeirrar margvíslegu, þörfu, en fjárfreku lagasetningar, sem fyrrv. ríkisstj. miklaðist af, en hafði ekki séð fjárhagslega farborða. Jafnframt hefur ríkisstj. unnið að því að ná samningum um sölu framleiðsluvara þjóðarinnar með þeirri festu og dugnaði, sem allir Íslendingar vita að einkenna störf hæstv. núv. utanrrh.. Bjarna Benediktssonar. Verður enn ekkert fullyrt um niðurstöður, annað en það, að bregðist að einhverju leyti þær vonir, sem menn töldu réttmætt að gera sér um síðustu áramót, stafar það af einhverju öðru en áhuga eða dugleysi hæstv. ríkisstj. Að stjórnin sé að reyna að skapa kreppu, er of fjarstætt, til að því verði trúað. Hitt er svo óvíst, hvort henni tekst að afstýra kreppu, verði nýsköpunin stöðvuð með nýjum kaupkröfum. Út af aðgerðum hæstv. ríkisstj. í dýrtíðarmálunum segi ég það eitt, að ég er henni sammála um það, að enn eru úrræðin ófundin. Sannleikurinn er sá, að enn hefur þessi stjórn í þeim efnum ekkert aðhafzt annað en það, sem aðrir hafa áður gert, og ef til vill er ein höfuðógæfan í dýrtíðarmálunum. þ.e.a.s. að blekkja þjóðarmeðvitundina með því að leyna vísitölunni með niðurgreiðslum úr ríkissjóði. Þetta markar engin tímamót, því að aðrir, þar á meðal fyrrv. ríkisstj., eru sömu sök seldir, og stjórnin varð nauðug viljug að ganga sömu ógæfubraut. Annars átti hún ekki úrkostar, eins og sakir stóðu. Út af myndun hinnar nýju ríkisstj. vil ég að lokum segja þetta: Við alþingiskosningarnar á s.l. sumri lagði þjóðin blessun sína yfir stefnu og starf fyrrv. ríkisstj. og óskaði, að það samstarf héldi áfram. Í því ljósi koma stjórnarskiptin, sem orðin eru, undarlega fyrir sjónir. Saga stjórnarskiptanna er kunn, og skal ég ekki rekja hana hér að öðru leyti en því að minna á, að út af ágreiningi, er reis innan stjórnarinnar, báðust ráðherrar sósíalista lausnar, strax og Alþ. hafði samþ. hinn svo kallaða flugvallarsamning, og ákvað ég þá að beiðast lausnar fyrir stjórnina alla hinn 20. okt. s. l. Ágreiningur sá, er þannig reis milli mín og sósíalista, var þó eigi magnaðri en svo, að allt haustið og fram í janúarmánuð s.l. vorum við öðru hverju að ræða um endurreisn fyrrv. stjórnar. Það mistókst þó, sem kunnugt er. Ástæðan var fyrst og fremst sú, að sósíalistar settu mér viss skilyrði, sem ég taldi mér ekki sæmandi að ganga að. Þegar ég snemma í janúar tilkynnti herra forseta Íslands, að ég hefði ákveðið að hætta tilraunum til stjórnarmyndunar, fól hann formanni Alþfl. að mynda stjórn. Eftir fjögurra vikna ötult starf tókst honum það. Tel ég mig mega fullyrða, að allur þingflokkur sjálfstæðismanna var mjög fús til samstarfs við Alþfl. Hitt skal svo játað, að margir okkar voru afar tregir til samstarfs við Framsfl., og var ég meðal þeirra. Samt sem áður ákváðum við að gera það, og bar ég sjálfur upp till. um það, bæði í þingflokki og flokksráði Sjálfstfl. Ég var því og er stuðningsmaður núv. hæstv. ríkisstj. og mun veita henni þann stuðning til allra nytsamra starfa, sem mér er frekast auðið.



Herra forseti. Við hv. þm. G-K., fyrrv. samstarfsmann minn, vil ég segja það um stjórnarskiptin, að hann veit eins vel og ég, að það var eingöngu vegna þess, að sósíalistar lýstu yfir, að við gerðum það að fráfararatriði, ef gerðir yrðu samningar við Bandaríkin um herstöðvar. Annars hélt þessi hv. þm. að ýmsu leyti prýðilega ræðu, því að þar voru hraktar af venjulegum skörungsskap ýmsar vitleysur í kjarna þess, sem stjórnarliðar hafa haldið fram við þessa umr. Út af árásarræðu hæstv. samgmrh. á þá, sem vilja gera verzlunarsamning við Sovétríkin, vil ég segja það, að hv. þm. hefur tekið þessa ræðu upp úr þskj., svo að ekki er hægt að vitna í hana orðrétt. Hann kærir sig ekki um, að ræðan liggi á glámbekk, og er það eðlilegt. Út af spurningu hæstv. menntmrh. um það, hvort ég hafi ekki borið róg á Bandaríkin, vil ég svara því, að ég hef aldrei verið utanrrh., en ég tel mig aldrei hafa borið róg á þau og hef heldur aldrei ætlað í styrjöld gegn þeim og hef aldrei afhent Rússum herstöðvar til að fara í stríð gegn Bandaríkjunum, og ef ég hefði gert þetta, þá væri tilgangslaust að fela mér að gera verzlunarsamninga við Bandaríkin. Hæstv. utanrrh. bar sig illa undan því, hversu sár ádeila okkar sósíalista hefði verið. Sérstaklega kvartaði hann sárt undan því, að frá því skuli hafa verið skýrt, að Bandaríkin skuli hafa fengið hér herstöðvar, sem stefnt er gegn Sovétríkjunum. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðh. að biðjast vægðar eða beiðast undan því, að skýrt sé frá óhappaverkum hans, sem eru landinu til tjóns. En til að bjarga hagsmunum Íslands er ekkert annað ráð, en að losna við manninn sjálfan. Í öðru orðinu ásakaði hæstv. ráðh. okkur fyrir að hlaupa úr stj., en í hinu orðinu fyrir að vilja tala við menn, sem hafa gert flugvallarsamninginn. Hann réðst harkalega á okkur fyrir að vilja tala við Framsfl. um stjórnmál, en sjálfan klígjar hann ekki ekki við að sitja með þeim í stj. Hæstv. ráðh. situr nú sjálfur í stj. með versta afturhaldinu í Framsókn. Hæstv. samgmrh. stærir sig af ýmsum framkvæmdum, sem gerðar hafi verið. Það er bezt að minna hann á það, að það hefði engin nýsköpunarstjórn verið mynduð, ef hæstv. núverandi forsrh. og aðrir slíkir hefðu fengið að ráða. Þá hefðu engin launal. komið, engar alþýðutryggingar, engin nýsköpun. Það er allt rangt, sem hæstv. forsrh. hélt fram, að sósíalistar hefðu viljað, að Rússar fengju herstöðvar á Svalbarða. Yfirleitt hafa blöð okkar lýst sig andstæð öllum herstöðvum í norðurhöfum. Það er líka rangt, að norskir kommúnistar hafi viljað herstöðvar á Svalbarða. Ég hef undir höndum bréf, sem er undirskrifað af hæstv. forsrh., þar sem hann mælir með því, að Svíar fái hér landhelgisrétt, enda hefur bréfið verið birt, svo að það þýðir ekki að mótmæla því. Hæstv. forsrh. seldi sjálfum sér og nokkrum félögum sínum eignir verklýðsfélaganna, sem voru margra milljóna virði, fyrir 100 þús. kr. Hann segir, að hæstiréttur sýkni hann fyrir þetta. Ég skal ekki segja um það, en verknaðurinn er hinn sami fyrir það. Þeir ráðh., Bjarni Benediktsson og Eysteinn Jónsson, segja, að ég hafi kallað hæstv. forsrh. landráðamann og stórþjóf. Þetta er misskilningur, ég sagði ekkert slíkt. Það voru aðeins þessir hæstv. ráðh.. sem drógu þessar ályktanir af orðum mínum. Ég nefndi aðeins nokkrar staðreyndir, sem standa allar óhaggaðar. og ég get ekki gert að því, þó að þessir hæstv. ráðh. dragi þá ályktun af þeim, að hæstv. forsrh. sé landráðamaður og stórþjófur. Hæstv. stj. stærir sig af því. að þessi fjárl. séu hærri en fjárl. undanfarandi ára. Þetta fjárlagafrv. er undirbúið af fráfarandi stj. Það eina, sem núverandi stj. hefur gert, er að lækka framlög til verklegra framkvæmda um 15% og láta allar ólögbundnar greiðslur niður falla, ef henni sýnist svo. Þetta er þó aðeins byrjunin. Hæstv. menntmrh. sagði, að nú yrði almenningur að vera við því búinn að taka á sig miklar fórnir. Hinum glæsilegu horfum í afurðasölumálunum hefur hæstv. stj. tekizt að spilla svo, að ekki er séð fyrir afleiðingarnar. Í staðinn fyrir að draga úr dýrtíðinni er vöruverð stórhækkað af verðlagsráði. Komið hefur verið í veg fyrir, að álagning væri lækkuð, og hafa ráðh. Alþfl. þar gengið fram fyrir skjöldu. Allt eru þetta staðreyndir, sem hæstv. ríkisstj. getur ekki mælt á móti. Hæstv. fjmrh. reyndi að mæla móti rökum þeim, er ég færði fram um tollahækkunina. Það er þó staðreynd, að þessi tollur sé hátt á 18. hundrað á 5 manna fjölskyldu. Ef laun verkamanns eru 20 þús., þá er það 9% af launum manns. Og ef tollahækkunin er yfir 45 millj. kr. og ef íbúar landsins eru 130 þús., þá er dæmið rétt. Svo var hæstv. ráðh. að vitna í ummæli og tölur frá hagstofustjóra, en ummæli hans hagga ekki rökum mínum, heldur staðfesta þau. Hann segir að vísu, að tollahækkunin valdi 2% hækkun. Það þýðir það, að þessi 2% ganga inn í vísitöluna, en hinum 7% er svo mætt með niðurgreiðslunum, en þær verða menn að borga með nýjum álögum. Hæstv. menntmrh. sagði, að nú stæðum við á gljúfurbarmi og lagði út af því. Þetta er sama og hann sagði 1943. Þá horfðust menn í augu við algerða stöðvun. Hvað gengur að manninum? Afurðirnar hafa aldrei selzt eins háu verði, við höfum aldrei ráðið yfir eins miklu fjármagni, og milljónamæringar vaxa upp eins og gorkúlur. Samt stöndum við á barmi gljúfursins. Síðan hann fór að skipta sér af stjórnmálum. hefur hann aldrei sagt annað en þetta, við stæðum á gljúfursbarmi, allt væri að fara í strand, við yrðum að draga saman seglin, lækka tekjur almennings og umfram allt að stórlækka laun, hrunið væri í nánd og nú yrðu allir að færa fórnir. Þessar kröfur eru gerðar til almennings, meðan aðrir hafa velt sér í milljónum, en verkamaðurinn og bóndinn, sem hafa innan við 20 þús. kr. árstekjur, eiga að þakka fyrir að mega taka að sér byrðarnar, en það má ekki skerða hár á höfði milljónamæringanna. Það bólar ekki á eignakönnuninni. og hvernig á að framkvæma hana, má marka af því, að hún á ekki að gefa neinar tekjur. Hæstv. ráðh. heldur fram þeirri nýju kenningu, að hinir nýju tollar komi harðast niður á þeim ríku. Hingað til hefur verið haldið, að þeir lentu harðast á þeim fátæku. Í hverra þjónustu eru slíkir menn sem þessi hæstv. ráðh.? Í slíkum manni á íslenzka auðmannastéttin dyggan þjón. Þessi spámaður hrunstefnunnar var við stjórn á kreppuárunum. 1942 vildi hann aftur taka forustuna og gerði þá að skilyrði allsherjarlaunalækkun. 1944 var boðskapur hans sá, að það væri glapræða að kaupa nýja togara, heldur ætti að lána innstæður okkar erlendis og lækka grunnlaun launamanna. Þessu hélt hann fram þá í sambandi við skrif Jóns Árnasonar í Samvinnunni og Tímanum 1944. Ef þessir foringjar framsóknarmanna hefðu fengið að ráða, hefði enginn togari verið keyptur og menn væru búnir að fá nýtt Eysteinstímabil eins og var fyrir stríð. Þá værum við ekki nú á barmi gljúfursins, heldur í gljúfrinu, og þá væri Eysteinsstefnan hér ráðandi, þjóðin fengi á sig tolla á tolla ofan og það ætti að vera ráðið til að vinna bug á dýrtíðinni. Nei, þetta verður aldrei úrræðið til að stöðva verðbólguna. Hinar vinnandi stéttir verða að fá að ráða ráðum sínum í friði fyrir nokkrum spekúlöntum, sem líta á hag auðmannanna, en ekki fjöldans, þær verða að fá að mynda stjórn, sem er fulltrúi alþýðunnar og skapar henni örugga afkomu. Góða nótt.



Ég skal taka það sem sýnishorn af málflutningi Brynjólfs Bjarnasonar, að hann sagði, að það eina, sem núverandi stj. hefði gert í sambandi við fjárl., væri að lækka verklegar framkvæmdir. Í því frv., sem hv. þm. útbjó, var ætlað til skólabygginga 4.300 þús. kr., en í fjárl., eins og þau eru nú, er til þess ætlað 9.300 þús. kr. Þetta er eitt dæmið um málfærslu hans. Þá er það hv. þm. G-K. Ég held, að það sé vafasamt gagn þeim málstað, sem mest hefur verið rætt um hér í kvöld, að segja þjóðinni ekki blátt áfram, hvernig ástandið er, því að það er undirstaðan undir því, að menn geti botnað í því, sem þarf að gera. Nú kemur hann og reynir að gera þær upplýsingar, sem ég hef hér áður gefið, tortryggilegar. Hann flutti einu sinni enn ræðuna um blómann, eins og hann væri ekki búinn að halda hana nógu oft. En það þýðir ekki lengur að ætla sér að leyna þjóðina, hvernig komið er, það verður hann að gera sér ljóst. Hann hefur jafnvel vefengt upplýsingar, sem ég gaf, að allur gjaldeyrir væri þrotinn, hefði verið ráðstafað. Nægilegt svar við því er það eitt að spyrja hann, hvort hann haldi, að bankarnir séu að taka gjaldeyrislán að gamni sínu. Nei. það er þannig, að öllum gjaldeyrinum hefur verið ráðstafað. Það er ekki hægt að afsaka það, sem gert hefur verið í gjaldeyrismálunum undanfarin ár, með því, að keyptir hafi verið inn nokkrir togarar og mótorbátar. Það var hægt að gera miklu stórkostlegri hluti fyrir þann eina milljarð og 200 þús. kr., sem ráðstafað hefur verið af erlendum gjaldeyri á tveimur árum og fimm mánuðum. Minnstur hluti þess hefur farið til nýsköpunarinnar. Um fjárhagsástand ríkisins, sem hann sagði, að hefði verið með meiri blóma, en nokkru sinni fyrr, þá verð ég vist að endurtaka það einu sinni enn, að fjárlagafrv. var skilað með 40,5 millj. kr. tekjuhalla. Ekki aðeins ég, heldur líka hæstv. fjmrh. hefur upplýst þetta. Þetta er nú allur blóminn. Um afkomu atvinnuveganna þarf ég ekki að endurtaka, að það þarf að verja á þessu ári 35 millj. kr. til að halda vísitölunni í 310 stigum, til þess að atvinnuvegirnir geti framleitt með því að fá ríkisábyrgð fyrir verði, sem er hærra en hægt er að fá á erlendum markaði. Ég hef áður heyrt spádóma hans um, hversu bjart sé fram undan, en lítið af því hefur staðizt. M.a. höfum við hlustað á það, að aldrei hafi verið bjartara fram undan í afurðasölumálunum, en það er annað en það, sem stj. hefur orðið að reyna. Ég vil taka undir það, sem hæstv. fjmrh. sagði í gær, að það er ógeðfellt að þurfa að heyra þetta óviðurkvæmilega gort um afrek fyrrv. ríkisstj. Það er ekkert við því að segja, að bent sé á það með rökum, sem sú hæstv. stj. hefur gert, en við megum ekki láta þann metnað verða til þess, að við horfumst ekkí í augu við vandann, það er aðalatriðið. Að lokum vil ég segja þetta, til að rifja það upp, sem fór fram, áður en hinn nýi tónn kom inn í umr.: Kommúnistar voru við stjórn, þangað til gjaldeyririnn var búinn. Þeir samþ. útgjöld, sem útheimtu stórkostlegar tekjuhækkanir, en hlupu frá öllu, þegar þurfti að fara að afla teknanna. Þeir samþ. veltuskattinn, en tóku ekkert af milljónamæringunum. Þeir réðu í einu og öllu yfir sjávarútveginum og höfðu alla aðstöðu til að koma málum hans í gott horf, en þeir skildu þannig við hann, að samþ. varð 30% hærra verð fyrir útfluttan fisk, en hægt var að fá á erlendum markaði, til þess að flotinn kæmist á vertíð. Kommúnistum hefur farizt svo forustan í sjávarútvegsmálum fyrir útgerðarmenn og sjómenn, að hún mun kosta milljónir og aftur milljónir, svo mikið hefur sukkið verið, og á næstu árum mun verða tekið hver veit hvað mikið af diski hvers einasta sjómanns fyrir þessa ráðsmennsku þeirra. En hvað sem líður öllum metingi okkar um afrek fyrrv. og núverandi stj., þá er nú höfuðnauðsyn að vinna vel, áður en grípa þarf til óyndisúrræða. Enginn má draga sig í hlé, og allra sízt má það þolast, að kommúnistar misnoti félagssamtökin til að halda uppi pólitískri skemmdarstarfsemi, sem þeir hafa nú í undirbúningi. Góða nótt.



Herra forseti, góðir hlustendur. Þá eru eldhúsdagsumræður þessar brátt á enda. Þær hafa á margan veg verið lærdómsríkar. Kommúnistar hafa greinilega sýnt innræti sitt og hugarfar í baráttu sinni gegn hagsmunum alþjóðar og ofstæki sitt gegn andstæðingunum og þá sérstaklega Alþfl. Öll málefnaatriði þeirra hafa verið hrakin lið fyrir lið, og stendur þar ekki steinn yfir steini. Persónulegar árásir þeirra, síendurteknar og þó hraktar, og ósvífni þeirra um menn og málefni hafa þeir, sem fyrir hafa orðið, látið sér í léttu rúmi liggja og sem vind um eyru þjóta. Það, sem átti að vera sókn af hálfu kommúnista, hefur breytzt í vesala vörn, blandaða stóryrðum og upphrópunum. Sú sókn og andstaða, sem nú hefur komið fram á Alþ., er tákn um sókn meginhluta þjóðarinnar gegn upplausnarstarfsemi kommúnista. Og þess er ekki sízt þörf. Ástand í íslenzkum atvinnu- og fjármálum er að verða á þá lund, án þess að um nokkurn barlóm sé að ræða, að lítið má út af bregða, ef ekki á að skapast öngþveiti og atvinnuleysi. Þau glæfralegu áform, sem kommúnistar eru nú að undirbúa í formi pólitískra verkfalla, eru sem svikráð og árásir á alþýðu manna. En því verður að treysta, að verkalýðssamtökin láti ekki þessa pólitísku loddara og glæframenn ginna sig út í slíka ófæru. Ríkisstj. birti stefnu sína, þegar hún tók við völdum. Hún hefur hér í umr. gert nokkra grein fyrir þessari stefnu og sýnt fram á, að hún hafi nú þegar á stuttum tíma lagt fyrir Alþ. mörg frv. í samræmi við málefnasamninginn, og önnur eru í undirbúningi. Má fyllilega vænta þess, að áfram verði haldið á markaðri braut. En það er víst og áreiðanlegt, að ekki hvað sízt er nauðsynlegt að leggja öruggan grundvöll að því stefnuskrármáli ríkisstj., að atvinnuvegir landsmanna verði reknir á sem hagkvæmastan hátt á arðbærum grundvelli og stöðvist ekki vegna verðbólgu og dýrtíðar. Að þessu mun ríkisstj. vinna af öllu kappi og að sjálfsögðu gegn harðri andstöðu kommúnista. Ég heiti á góða Alþfl.menn um land allt og aðra stuðningsmenn stjórnarinnar að aðstoða hana í áformum sínum, sem mörkuð eru í upphafi málefnasamningsins, að vernda og tryggja sjálfstæði landsins, að koma í framkvæmd endurskoðun á stjórnarskránni, að tryggja góð og örugg lífskjör allra landsmanna og áframhaldandi velmegun og að halda áfram og auka nýsköpun í íslenzku atvinnulífi. Þetta mark hefur stjórnin sett sér. Meginhluti íslenzku þjóðarinnar skilur áreiðanlega, að því marki þarf að ná, og mun að því styðja. Góða nótt.



Í þessum umr. hefur sannazt, að allar ásakanir hv. Sósfl. á stjórnina eru staðleysu stafir. Núverandi stjórn er ekki að búa til kreppu, heldur er hún að reyna að leysa þann vanda, sem Sósfl. skorti hug til að leggja í baráttu við. Núverandi ríkisstj. hefur ekki lagt sérstakar kvaðir á launastéttir landsmanna, heldur hefur hún með skattaálögum sínum einmitt hlíft þeim svo mikið sem unnt er, þegar inn þarf að ná jafn miklum upphæðum og raun ber vitni um. Núverandi stjórn hefur ekki fundið upp það ráð að halda dýrtíðinni niðri með niðurgreiðslum úr ríkissjóði. Sú aðferð hefur verið notuð árum saman og sósíalistar samþykktu hana, meðan þeir voru í ríkisstj., og fulltrúar þeirra voru einmitt ásamt öðrum fjvnm. nú flytjendur að tillögunni um að ætla 35 millj. úr ríkissjóði í þessu skyni, og enginn kommúnisti greiddi á Alþ. atkv. á móti þessari fjárveitingu. Ef þar er því um að ræða árás á launastéttirnar, sem ekki er, þá er Sósfl. ekki siður sekur en aðrir. Það hefur sannazt, að þó að það hafi fallið í hlut þessarar stjórnar að fá samþ. ný tekjuaukalög fyrir ríkissjóð, þá er það ekki hennar verk, að útgjöldin eru nú svo há, að nauðsyn er á þessu. Þetta er annars vegar afleiðing verðbólgunnar, hins vegar ýmiss konar nytsemdarlöggjafar, sem sett hefur verið síðustu árin, en hefur þann galla með sínum kostum, að fjármuni verður að gjalda til að framkvæma hana. Þó að ríkisstj. hafi beitt sér fyrir nokkrum sparnaði á sumum útgjöldum fjárlaganna frá því, sem áður var, þá er nú engu að siður meira veitt til verklegra framkvæmda, en nokkru sinni hefur verið áður. Þá hefur sannazt, að þó að Sósfl. ávíti stjórnina fyrir of háa skatta, þá hefur enginn flokkur nokkru sinni í sögu landsins gengið lengra í útgjaldakröfum, en þessi flokkur hefur gert á þessu þingi. Þegar formaður flokksins kom inn í alþingissalinn eitt sinn, meðan á atkvgr. stóð, og vissi ekki, um hvað verið var að greiða atkv., þá spurði hann upp yfir alla: „Er það hækkunartillaga?“ Þegar því var svarað játandi, þá greiddi hann henni atkv., án þess að vita, um hvað hún var. Þarna er stefnu flokksins rétt lýst. Flokkurinn hefur verið með hverri einustu hækkunartillögu og á móti hverri einustu lækkunartillögu, annarri en að lækka framlag til elliheimilisins Grundar hér í Reykjavík. Af einhverri óskiljanlegri ástæðu var það eina málið, fyrirgreiðslan fyrir gamla fólkinu, sem Sósfl. vildi ekki styðja, heldur greiddi atkv. á móti. Ferill Sósfl. í þessum umr. og afskiptum af málefnum þingsins er með þeim hætti, að einsdæmi er. Út yfir tekur þó, að flokkurinn hyggst nú, eftir að hann hefur orðið undir í rökræðum og atkv. á Alþ., að reyna að beita áhrifum sínum í verkalýðsfélögum landsins til að brjóta á bak aftur nauðsynlega skattalöggjöf, sem Alþ. hefur sett á lögmætan hátt. Það hefur verið sagt, að kommúnistar réðu yfir verkalýðshreyfingunni á Íslandi og þess vegna væri nauðsynlegt að semja við þá. Þetta er ekki nema að litlu leyti rétt. Sem betur fer, þá er það enn almenningur, sem úrslitaráðin hefur. Í frjálsu þjóðskipulagi ráða verkamenn félögum sínum gagnstætt því, þar sem kommúnisminn hefur náð öllum völdum í ríkinu. Það er að vísu rétt, að kommúnistar geta efnt til verkfalla og misbeitt aðstöðu sinni í verklýðsfélögunum á pólitískan hátt, a.m.k. um sinn. En þeir geta þetta ekki til lengdar, nema þeir fái til þess fylgi almennings. Nú er að því komið, að almenningur verður að vakna til vitundar um skemmdarstarfsemi kommúnista. Kommúnistar ætla nú að misbeita trúnaðarstöðum sínum í verkalýðsfélögunum til að brjóta á móti lögmætum fyrirmælum Alþingis Íslendinga. Ef almenningur lætur nota félagsskap sinn til slíkra óþurftarverka, gerist hann eigin böðull. Málin hafa nú verið skýrð og glögglega lögð fyrir almenning þessa lands. Blekkingar kommúnista eru sundurtættar. Þeim, sem á þær trúa, er því engin vorkunn lengur, og mun svo reynast, að þeir eru færri en kommúnistar hefðu kosið. Íslenzka þjóðin fylkir nú liði til þess að halda í heiðri lögum og lýðræði þessa lands. - Þess vegna er dómurinn kveðinn upp yfir kommúnistum. Það er flokkur þeirra, sem biður hruns, og launaðir erindrekar þeirra, sem bíða atvinnuleysis. Það er þess vegna, sem nú lætur svo ámátlega í þeim. En íslenzka þjóðin lætur þau óp ekki trufla sig, heldur sækir einhuga fram til betri tíma.



Með því að þrátt fyrir þann niðurskurð, sem ríkisstj. lét gera á framlögum til verklegra framkvæmda í fjárlfrv., tel ég, að það í verulegum atriðum, ef framkvæmd verða, tryggi framhald þeirra, en vegna hinnar víðtæku heimildar, sem stjórnin hefur verið veitt til að fresta framkvæmdum, tel ég mér ekki fært að fylgja frv. og greiði ekki atkv. -  (Til þeirrar grg. vísuðu síðan við atkvgr.: ÁkJ, ÁS. BrB, EOl, HermG, KTh)  . Frv. afgr. sem lög frá Alþingi (A. 744).



Heiðraðir hlustendur. Hæstv. menntmrh. og hæstv. landbrh. sögðu báðir áðan, að við, sósíalistar, höfum hlaupizt brott úr ríkisstj. Ólafur Thors upplýsti hins vegar, að við í samningum um ríkisstj. hefðum sett fram slíka skilmála, sem hann hefði ekki getað gengið að. Hvers konar skilmálar skyldu það hafa verið? Við kröfðumst fórna af auðmönnum landsins. En Eysteinn Jónsson fór í stjórn án þess að tryggja nokkuð slíkt. Hann gafst upp. Við höfðum lagt fram tekjuöflunartillögur. Við vorum alltaf reiðubúnir að benda á tekjuöflunarleiðir, svo framarlega að okkar till. væru samþ. En því var aldrei sinnt. Þá sagði hæstv. menntmrh., að Brynjólfur hefði lagt til, að 4 millj. væri varið til skólabygginga. En hann lagði til, að það væru 14 milljónir. Hæstv. fjmrh. talaði um það í gær, að hætta væri á ferð fyrir nýsköpunina, af því að ábyrgðarlausir menn, kommúnistar, væru þess albúnir að kyrkja hana í fæðingunni. Og hæstv. menntmrh. sagði, að við sósíalistar hefðum ekki barizt fyrir því, að tekið verði í taumana um gjaldeyrisverzlunina í tíma. Það er einmitt það, sem við höfum gert. Eysteinn ætti að tala varlegar og hugsa um ræðu Ólafs Thors. Það var búið að eyða mjög miklu af því fé, sem undanskilið var nýbyggingarreikningi, og það var svikizt um að leggja á nýbyggingarreikning eins og lög mæla fyrir, af því að ekki var sinnt þeim till., sem við sósíalistar gerðum ásamt núverandi fjmrh. til þáverandi fjmrh. Sjálfstfl., að leggja 100 milljónir til hliðar til viðbótar og borga inn 15%, og þá voru nægir peningar til. Við þessu var daufheyrzt þá og hefur ekki verið framkvæmt ennþá. Þjóðin kaus núverandi þing til þess að halda nýsköpuninni áfram í atvinnuvegunum. Og þeir, sem stöðva hana nú og hefja árás á lífskjör almennings, þeir bregðast þjóðinni í trausti þess, að þjóðin geti ekki hreyft sig, af því að fjögur ár séu til kosninga. Þeir reikna með því, að þjóðin sé ofurseld þeim til fjögurra ára upp á náð og miskunn. Þeir reikna með því, að þeir geti lagt á hana vægðarlausar álögur, leitt yfir hana atvinnuleysi, skellt á hana gengislækkun í haust og afnumið allan vísitöluútreikning. En þessir herrar reikna allir skakkt, eins og þeir reiknuðu 1944, þegar þeir héldu um haustið, að komið væri tækifærið til að lögbjóða launalækkun, eins og þeir reiknuðu skakkt 1941, þegar þeir héldu, að engin hætta væri á kauphækkunum, af því að Stefán Jóhann sagði það, eins og þeir reiknuðu skakkt 1942, þegar þeir héldu, að verkalýður Íslands mundi sætta sig við gerðardóm og þrælahald, meðan auðkýfingar rökuðu saman stríðsgróðanum til þess að öðlast öll atvinnuvöld í þessu landi. Haustið 1944 vofði innanlandsófriður yfir þjóð vorri. Það vorum við sósíalistar, sem þá áttum drjúgan þátt í því, að slíðruð voru sverðin og friður komst á, sem nú hefur ríkt í tvö ár og fært þjóð vorri ómetanlega blessun. Nú hefur afturhaldssamasta klíka auðmannastéttarinnar á Íslandi rofið þennan frið, einmitt þeir auðmenn, sem ekkert hóf þekkja á ágirnd sinni og aldrei linna árásum á alþýðu manna, meðan hún á nokkurn eyri handa á milli fram yfir það brýnasta, sem hún þarf til að draga fram lífið. Vilji auðvald Reykjavíkur stríð við alþýðu Íslands, þá verður það að fá það. En það var ekki alþýða manna, sem hóf þann hildarleik. Afturhaldið vegur nú enn í sama knérunn og 1939 og 1942, að láta alþýðuna fórna, svo að auðvaldið geti grætt. Alþýðan mun taka á móti. Alþýða Íslands treystir sér til að stjórna landi sínu án þess að skerða þau lífskjör, sem vinnandi stéttirnar nú búa við. Og hún hefur sýnt, að hún getur það, þegar áhrifa hennar hefur notið. Hún sér því enga ástæðu til að fórna velferð sinni og barna sinna á altari milljónamæringanna í Reykjavík að óreyndu. Og það er ekki aðeins efnahagsleg velferð alþýðunnar, sem er undir því komin. að árás afturhaldsins verði mætt með órofa einingu alþýðu og allra framleiðslustétta. Frelsi og framtíð þjóðarinnar er líka í veði. Íslendingar! Það voru ófyrirleitnir höfðingjar, allt of auðugir og allt of voldugir, sem eyðilögðu lýðveldið okkar á Sturlungaöld. Þeir píndu og pláguðu alþýðuna og drápu úr henni kjarkinn til þess að standa á verði um heill og frelsi landsins gegn ofurvaldi höfðingjanna og ásælni erlenda konungsvaldsins. Þá átti alþýðan sér engin samtök. Nú á íslenzk alþýða sér samtök, verklýðssamtök, samvinnusamtök, framleiðslusamtök. Í þessum samtökum liggur máttur hins íslenzka lýðveldis - sú eining alþýðunnar, sem í þeim birtist, er hornsteinn íslenzks frelsis. Látið auðjarla Íslands vita, að eigi að fórna einhverju hér á Íslandi nú, þá er það valdi þeirra og auð, sem fyrst verður að fórna, því að það vald og sá auður er Íslandi hætta nú sem á Sturlungaöld. Afturhaldið á Íslandi verður að fá að kenna á því, að alþýðusamtök Íslands eru engin skóþurrka fyrir það, sem það geti þurrkað í afleiðingunum af óstjórn og ágirnd þess sjálfs. Fyrst afturhaldinu tókst við kosningarnar að svíkjast til valda með kosningaloforðum, þá er nú heill og velferð Íslands í höndum þessara samtaka íslenzku alþýðunnar. Von Íslands byggist nú á því, að þau víki ekki frá varðstöðunni um rétt sinn og frelsi.