Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér, ásamt ýmsum fleiri hv. þm. Sjálfstfl., að bera fram á þskj. 22 till. til þál. um innflutning landbúnaðarvéla. Eins og kunnugt er, er þörfin fyrir mikinn innflutning búvéla mjög brýn, og hefur oft verið um það rætt og það hér á hæstv. Alþ. ekki alls fyrir löngu. Í þessari þáltill., sem hér er flutt, er farið fram á það, að á næstu árum verði fyrst og fremst fullnægt eftirspurn og þörfum búnaðarsambanda og ræktunarsambanda fyrir hinar stórvirkari ræktunarvélar, auk annarra búvéla eftir því sem hægt er. Hér er lagt til, að ekki færri en 500 dráttarvélar verði fluttar til landsins á næsta ári. Nú munu margir telja þetta lága tölu. En ef athugað er, að hér er farið fram á, að fullnægt verði á næsta ári þörfum á stórvirkari vélum til ræktunarsambanda og búnaðarfélaga, þá mætti á árinu 1950 flytja inn mjög mikið af smærri dráttarvélum, sem notast eiga á eftir vinnu hinna stórvirkari véla, sem eiga að brjóta landið og undirbúa það til ræktunar. Og því leggjum við mesta áherzlu á það, að strax á næsti ári verði flutt inn þessi stórvirkari tæki, til þess að ræktunarsambönd og búnaðarfélög þurfi ekki að bíða þess lengi að geta starfað samkv. þeim l., sem þessi samtök eru stofnuð fyrir. Það er ekki langt síðan hér á hv. Alþ. var rætt um innflutning búvéla. Var þá rætt um áætlun, sem gerð hefur verið, að því er hæstv. landbrh. segir eftir ósk hans, en eftir því sem hv. þm. Ísaf. segir eftir ósk hans. Það er út af fyrir sig ekki stórt atriði, hvor þeirra óskaði eftir því, að áætlun væri gerð um þörf landbúnaðarins fyrir innflutning á búvélum á næstu þremur árum. Aðalatriðið er, að áhugi virðist vera fyrir því að flytja inn landbúnaðarvélar í stórum stíl. Og það hefur mikið að segja, ef unnið er ötullega að því að gera nákvæma og ýtarlega áætlun um þörf landbúnaðarins fyrir slík tæki. Og ef fullnægt er þeirri till., sem hér liggur fyrir, þá er vitanlega eitt höfuðatriði þess það að vita nákvæmlega, hver þörf landbúnaðarins er í þessu efni, bæði um dráttarvélar og stórvirkari jarðvinnsluvélar. En mér skilst, að þrátt fyrir áætlanir, sem gerðar hafa verið um þetta, séum við litlu nær því að vita nákvæmlega, hver þörfin er í þessum efnum. Ég hef séð áætlanir um þetta, bæði frá verkfærakaupanefnd og Búnaðarfélagi Íslands, og þar ber svo mikið á milli, að það mun vera mjög erfitt að átta sig eftir þeim áætlunum á því, hvað það rétta er í þessum efnum. Þó efast ég ekkert um, að bæði Búnaðarfélag Íslands og verkfærakaupanefnd hafi gert þetta eftir beztu vitund. En mér skilst, að báðar þessar stofnanir hafi ekki gefið sér nægilegan tíma til þess að afla sér nægra gagna og upplýsinga um þetta, sem er þó meginatriði og höfuðnauðsyn í þessu máli. Ég vil benda á það, að ef farið væri eftir áætlunum verkfæran. um stórvirkar vélar, þá þarf erl. gjaldeyri um 8 millj. kr., en ef farið er eftir áætlunum Búnaðarfélagsins, þarf ekki nema 3 millj. Ef við samþ. till. og viljum strax á næsta ári fullnægja eftirspurninni eftir stórvirku vélunum, þá nægir ekki að fara eftir áætlunum Búnaðarfélagsins. Ef það er rétt, sem verkfæran. segir, þá þurfum við 8 millj. Ef það skyldi vera rétt, sem Búnaðarfélagið segir, þá er ekkert vit í að flytja inn vélar af þessari gerð fyrir 8 millj. kr. Af þessu má ljóst vera, að það er nauðsynlegt að fá nákvæmari áætlanir til að vinna eftir en þær, sem nú liggja fyrir. Ég vil benda á, af því að ég hef tekið tölur upp úr áætlunum, að verkfæran. leggur til, að fluttar verði til landsins 94 beltisvélar 25–60 hestafla, en Búnaðarfélagið aðeins 40, af því að það telur ekki þörf á að fá fleiri. Verkfæran. leggur til að fá 62 hjólavélar 20–30 hestafla; en Búnaðarfélagið telur nægilegt að fá 40. Bæði verkfæran. og Búnaðarfélagið eru stofnanir bænda. Hér er svo mikið ósamræmi, að ég skil ekki, að fjárhagsráð geti áttað sig á, hvort er réttara og eftir hvoru eigi að fara. Ég vil nefna nokkur fleiri dæmi: Verkfæran. telur nauðsynlegt að flytja inn 1.700 plóga, en Búnaðarfélagið 2 þús. Verkfæran. vill fá 2500 herfi, Búnaðarfélagið 3.500. Verkfæran. vill fá 4 þús. vagna með gúmmíhjólum, Búnaðarfélagið 2 þús. Ég vil ekki gera upp á milli þessara stofnana, af því að ég tel, að báðar þessar stofnanir vilji vinna samvizkusamlega, en því meiri vandi er þá að gera sér grein fyrir, hvor þessara stofnana hefur á réttu að standa, þar sem við viljum ekki að fyrra bragði gruna þær um græsku eða fljótfærni. En hvað þessa heyvagna snertir, þá er mér ljóst, að þar hefur verkfæran. á réttara að standa, því að litið er komið af þeim til landsins. Ég ætla, að það sé nær sanni að telja, að það vanti 4.000 en 2.000. Verkfæran. telur, að það vanti 1.500 rakstrarvélar, en Búnaðarfélagið 3.500, verkfæran. 1.500 snúningsvélar og múgavélar, en Búnaðarfélagið 4 þús. Vegna þess að báðar þessar stofnanir hafa talsverða tiltrú og traust, þá er miklu erfiðara að gera sér grein fyrir, hvorri stofnuninni er rétt að fara eftir. Ef önnur hefði traust okkar, en hin ekki, þá væri vandinn minni. Ég legg til, að hæstv. stj. óski eftir að fá betri upplýsingar varðandi áætlanir um vélaþörfina næstu 3–4 ár, og það er hægt með því að hafa samband við alla búnaðarfélagsmenn í landinu, - þeir munu vera um 200, - senda þeim skeyti og biðja þá að athuga hvern í sínu félagi, hver vélaþörfin sé þar næstu 3–4 ár, svo að hægt sé með rökum að segja til um, hvað vanti af vélum til landsins, svo að það sé víst, að það, sem flutt er til landsins, komi að sem beztum notum, en að það sé ekki flutt inn, sem er kannske sízt þörf fyrir. Ég held, að þótt þetta sé gert, þá þurfi það ekki að tefja fyrir framkvæmdum. Samgöngurnar eru ekki svo slæmar og ekki svo erfitt að ná sambandi við búnaðarfélagaformennina, að það megi ekki takast á tiltölulega stuttum tíma, en það er ljóst, að þær áætlanir, sem við höfum hér frá verkfæran. og Búnaðarfélaginu, eru ekki til að byggja á. Till., sem ég flyt, fer fram á að fullnægja eftirspurn stórvirku vélanna á næsta ári og annarra véla, sem nauðsynlegastar eru og mest eftirspurn eftir, og einnig, að inn verði fluttar 500 smærri dráttarvélar. Í áætlunum verkfæran. og Búnaðarfélagsins er gert ráð fyrir, að vanti 3.500 dráttarvélar. Ég get vel trúað, að þetta sé rétt, þó að ekki hafi komið pantanir til þeirra, sem flytja þessar vélar inn og dreifa þeim, nema nokkuð á annað þúsund, því að það hefur ekki verið leitað enn til bændanna sjálfra og búnaðarfélaganna, hvort þeir séu kaupendur að svona mörgum dráttarvélum. Við vitum, að það eru 1.200–1.500 pantanir fyrirliggjandi, en ég tel líklegt, að a. m. k. 3 þús. bændur vilji kaupa slíkar dráttarvélar og þurfi á þeim að halda. En skynsamlegast er að vita það með vissu, og það er hægt með því að hafa samband við búnaðarfélagaformennina. Það er lofsvert, að hæstv. ríkisstj. virðist hafa áhuga á því að flytja inn landbúnaðarverkfæri til landsins á næstunni. Og það umtal, sem hefur orðið um þetta í síðustu viku, gefur von um, að þetta verði gert, en ákvörðun um þetta hefur ekki verið tekin samt sem áður. Till., sem hér er flutt, fer fram á ákvörðun í þessu efni, og það hefur vitanlega miklu meira að segja fyrir bændur landsins en umtal og annað, sem ekki er nein föst ákvörðun. Þess vegna óska ég eftir, að till. verði samþ. og vísað að lokinni fyrri umr. til síðari umr. og allshn.



Það er ástæða til að gleðjast yfir, hvað mikill áhugi er ríkjandi um innflutning landbúnaðarvéla, og er gott fyrir ríkisstj. að fá slíkan stuðning og þá sérstaklega þann hluta stj., sem starfar að því og beitir sér fyrir, að slíkt verði gert. Það hefur sýnt sig, að talsverðir örðugleikar eru á, að þetta verði gert, en þessi till., sem hér er komin fram og væntanlega verður samþ., er þó viljayfirlýsing og er til stuðnings fyrir þá, sem sérstaklega beita sér fyrir þessum málum. En á það vil ég benda hv. þm., að ég hygg, að ekki verði litið á þessa till. sem l., þó að hún verði samþ., heldur sem viljayfirlýsingu, því að l. samkv. ber þessi mál undir ríkisstj. En það var ýmislegt í ræðu hv. flm., sem mér virtist byggt á nokkuð miklum misskilningi. Hann eyddi löngum tíma í það að bera saman áætlanir frá Búnaðarfélaginu og verkfæran. og sýna fram á, að þeim bæri ekki saman. Nú get ég sagt hv. þm. það, að það væri sama, hvað margir kæmu fram og hvað mikla þekkingu sem þeir hefðu á íslenzkum landbúnaði, þá gætu þeir aldrei samið pöntunarlista, sem væri hægt að fara eftir, því að það er svo margt í óvissu, sem getur breytzt á næstunni. Þess vegna er eðlilegt, að menn líti misjöfnum augum á, hvað þurfi af vélum til landsins, og þessar áætlanir á ekki að skoða sem pöntunarlista, heldur aðeins sem áætlun, sérstaklega sem undirbyggingu undir gjaldeyrisáætlanir, hve miklu þurfi að verja til þess á næstu árum. Pöntunarlisti verður ekki fullbúinn, fyrr en bændur eða búnaðarfélög eru búin að leggja fram pöntun til viðkomandi verzlunar um það. En þessu verður slegið föstu, eftir því sem tímar líða og pantanir koma fram. Þess vegna er það aðalatriðið nú að gefa gjaldeyrisyfirvöldunum einhverja hugmynd um, hve mikinn gjaldeyri þurfi til þessara hluta. En það er nokkur hluti vélanna, sem nokkur vissa er um, en það eru hinar stórvirku vélar, sem eiga að fara í ræktunarsamböndin. Nú er verið að stofna þau, og það er vitað, hvaða vélar þau vantar. Sá þáttur er mjög auðleystur. Ef hv. þm. ber saman þann hluta innflutningsáætlunarinnar frá þessum tveimur stofnunum, þá sér hann, að þar skeikar sama sem engu. Tiltölulega munar það mikilli upphæð hjá verkfæran. og Búnaðarfélaginu, en það kemur til af þeirri einföldu ástæðu, að verkfæran. setur útsöluverð á þær vélar, sem hún óskar eftir, að pantaðar verði, en Búnaðarfélagið innkaupsverð. Í því liggur munurinn. Í sambandi við þetta mál vil ég aðeins hreyfa því, að það er sennilegt, að bændur krefjist þess nú á skömmum tíma að fá allar þær fljótvirku vélar, sem unnt er að fá inn í landið til aukinnar framleiðslu, en þær vélar allar mundu kosta svo mikla upphæð bæði í gjaldeyri og eins í fé frá einstaklingum, að við getum gert okkur ljóst, að við höfum engan veginn ráð á að fullnægja þeirri þörf á næstu árum, nema eitt atriði komi þar inn í, sem hefur ekki verið nægur gaumur gefinn, en það er það, að bændur verða að hefja samvinnu og sameign um slíkar vélar. Það væri útilokað, að bændur gætu fengið ræktunarvélar inn í landið, eins og þeir þurfa, ef þeir sameinuðust ekki um notkun þeirra. Stofnun ræktunarsambandanna hefur sannað þetta, að því er snertir hinar stóru ræktunarvélar. Ég er sannfærður um, að sömu leið verður að fara a. m. k. með allar hinar dýrari heimilisvélar. Við þurfum ekki að sitja lengi við að reikna, hvað slíkar vélar mundu kosta, ef hver ætti að eiga þær fyrir sig, til að sannfærast um, að slíkt er með öllu ókleift, bæði fyrir þjóðfélagið og einstaklinga. Ég get sagt frá því hér, að fyrsta sporið í þessa átt hefur þegar verið stigið, þar sem bændur í Búnaðarfélagi Mosfellssveitar eru nú að athuga sín á milli, hvaða vélar þeir þurfi að fá inn í sveitina og hvað margir geti verið um hverja vél og hvernig þeir eigi að skipta sér niður utan um vélarnar. Þó að þáltill. fjalli ekki um þetta, þá vil ég í sambandi við hana benda á, að það er stórt spursmál, hvort ekki er rétt af fjárhagsráði og viðskiptan. að láta þá ganga fyrir, sem bindast samtökum um slíka félagsnotkun á vélunum. Einmitt þetta atriði getur líka haft áhrif á vélaþörfina í framtíðinni. Þess vegna verður það aldrei nema lausleg áætlun, sem við getum gert fram í tímann um einstaka vélaflokka. Hitt er aðalatriðið, að við getum gert grein fyrir, hve mikil gjaldeyrisþörfin muni vera, og það tel ég, að hafi verið gert með áætlunum Búnaðarfélagsins og verkfæran., þó að þeim beri ekki alveg saman.



Herra forseti. Ég þarf ekki miklu að bæta við það, sem ég hef áður sagt. Það, sem hæstv. ráðh. sagði um till. mína, var að mestu leyti vinsamlegt, enda var ekki við öðru að búast. En það er byggt á misskilningi hjá hæstv. ráðh., þegar hann segir, að tiltölulega lítið beri á milli hjá verkfæran. og Búnaðarfélagi Íslands varðandi stórvirku vélarnar, vegna þess að verkfæran. gerir ráð fyrir 94 vélum, en Búnaðarfélagið aðeins 40. Það má vera, að það þurfi ekki nema 40 vélar til ræktunarsambandanna, en við skulum hugsa okkur, að það sé rétt, að það þurfi 94 vélar til að fullnægja ræktunarsamböndunum og búnaðarfélögunum, og ég geri ráð fyrir, að það sé meiningin, og mér hefur heyrzt á hæstv. ráðh., að keppt sé að því, að á næstu árum verði fullnægt þörfinni fyrir stórvirkar vélar hjá búnaðarsamböndum og samtökum, sem hafa á stefnuskrá sinni að auka ræktun í landinu. Það er það, sem þessi till. ætlast til. Nú vitum við ekki, hvort er rétt. Við vitum ekki, hvort er nauðsynlegt að fá 94 stórvirkar vélar til að fullnægja þörfinni. Þess vegna er það, sem ég tel nauðsynlegt, að leitað sé glöggra upplýsinga um það atriði með því að hafa samband við formenn búnaðarfélaganna í landinu, því að þeir hljóta að geta svarað fljótt, hve margar af þessum vélum er þörf á að fá í þeirra búnaðarfélagi. Hæstv. ráðh. segir, að þetta komi í ljós smátt og smátt, og því getum við sætt okkur við þær till., sem liggja fyrir. En við getum ekki látið okkur nægja að sjá það smátt og smátt, ef við ætlum okkur að fullnægja eftirspurninni á næstu árum. Hann minntist á, að viðskiptan. reiknaði með útsöluverði, en Búnaðarfélagið með gjaldeyrisþörfinni og í því lægi munurinn. Hann mun liggja að nokkru leyti í því, en þó aðallega í hinu, að verkfæran. gerir ráð fyrir fleiri vélum, og þess vegna munar svo miklu á heildartölunni, 3 millj. og 8 millj. kr. Hér er því ekki smávægilegur munur. Hér er svo mikill munur, að fjárhagsráð og ríkisstj. verða að fá nánari upplýsingar, áður en ákvarðanir eru teknar. Ég get verið að nokkru leyti sammála hæstv. ráðh. um það, að bændur ættu að slá sér saman um stærri tæki, eins og þeir hefðu gert um stærri ræktunarvélar. En það verður þó að benda á, að það er afar erfitt að koma við sameign og sameiginlegri notkun á ýmsum heimilistækjum. Það getur komið sér afar illa, að menn eigi og noti í sameiningu t. d. sömu dráttarvél, því að oft þurfa menn að nota hana á sama tíma, og það er nú einu sinni svo, að menn vilja, ef þess er kostur, helzt eiga einir sér sínar vélar og sín tæki, nema þessar stóru vélar, sem búnaðarfélögin og ræktunarsamböndin eiga. Að öðru leyti tel ég ekki þörf á að bæta fleiru við það, sem ég hef sagt, nema ég tel, að það verði varla hjá því komizt fyrir hæstv. ríkisstj. og fjárhagsráð að afla betri upplýsinga hjá formönnum búnaðarfélaganna, hvað mikið þurfi af hverri tegund landbúnaðarvéla.



Það er að sjálfsögðu rétt, sem hæstv. ráðh. benti á, að vald yfir því, hvað inn er flutt af landbúnaðarvélum, er í höndum fjárhagsráðs. Því er það, að þótt þessi till. verði samþ., þá er það, eins og hæstv. ráðh. réttilega tók fram, viljayfirlýsing, sem getur haft sitt gildi, en reynslan hefur sýnt okkur því miður, að þótt samþykktir séu gerðar í þál.-formi til okkar stjórnarvalda um sérstakar framkvæmdir í viðskiptamálum, þá hafa þær ekki ávallt borið tilætlaðan árangur. En ég vil aðeins benda á í sambandi við þetta mál, áður en það fer til n., að sé til þess ætlazt, að till. um þetta verði samþ. á þingi, og hún verði til þess að ýta undir og örva innflutning á landbúnaðarvélum þeim, sem um er rætt í till., þá held ég, að þurfi að gera breyt. á henni. Mér skilst á hæstv. 1. flm., að nú sé í pöntun nokkuð á annað þúsund dráttarvélar. Ég geri ráð fyrir, að reynt hafi verið að fá leyfi fyrir innflutningi á þessum vélum hjá viðkomandi yfirvöldum. Hér í þessari till. er minnzt á þessar smærri dráttarvélar, og er þar lagt til, að á næsta ári verði fluttar inn 500 af þeim vélum. Verði till. samþ. óbreytt, sýnist mér, að þeir, sem hafa vald á þessum innflutningi, hafi nokkra afsökun, þó að þeir veiti ekki innflutningsleyfi á næsta ári fyrir fleiri vélum en þetta. En ef fyrir liggja nú þegar pantanir í á annað þúsund af slíkum vélum, þá finnst mér því langt frá því fullnægjandi að fá þessa tölu. Ég veit ekki, hvað langt er komið hjá fjárhagsráði að áætla innflutning fyrir næsta ár og hvað mikið ráðið kann að ætla til kaups á landbúnaðarvélum, en mér sýnist þörf á að flytja meira inn af þessum heimilisdráttarvélum, en þarna er talað um í till. Vildi ég því beina þeirri ósk til n., sem fær till. til meðferðar, að hún athugi þetta mál og kynni sér það sem bezt og miði till. sínar sérstaklega við það eða geri þær þannig úr garði, að ekki verði hætta á því, að þær verði hemill á þennan vélainnflutning á næstu árum, því að það er auðvitað síður en svo, að bændum sé greiði gerður með því, að hér sé verið að samþ. ályktanir um þessi mál, ef þær ályktanir eru hemill á innflutninginn. Ég vona því, að n. taki þetta atriði sérstaklega til athugunar. Annað vildi ég benda á í sambandi við þessa till., og gildir að því leyti sama um þá till., sem var næst á undan á dagskránni, þ. e. um innflutning jeppabifreiða, að á meðan svo stendur á, að ekki er hægt að fá fullnægt á einu ári eða mjög skömmum tíma eftirspurn eftir þessum tækjum, þá tel ég mjög þýðingarmikið, að því, sem inn er flutt af þessum tækjum, verði dreift réttlátlega um héruð landsins. Ég vildi því skjóta til hv. n., hvort hún vildi ekki athuga. hvort ekki ætti að setja beinlínis í slíka till. eitthvert ákvæði um það, að félagssamtök bænda hefðu yfirstjórn á því, hvernig þessum tækjum skuli dreift um landið, meðan svo stendur á, að ekki er hægt að fullnægja eftirspurninni og draga verður úr pöntunum, sem berast. Ef það er þannig, að aðeins þeir, sem fást við innflutning á þessum hlutum, ráði því, hverjum þessi tæki eru seld, getur þessi skipting komið mjög misjafnlega niður í hinum einstöku byggðarlögum. Ef það er einn aðili, sem hefur yfirstjórn á dreifingunni, má vænta þess, að meiri sanngirni ráði í skiptingu þessara tækja. Ég tók eftir því, að í grg. þáltill. um innflutning á jeppabifreiðum víkja flm. að þessu á þá leið, að það sé sjálfsagt, að það sé félagsskapur bænda, sem hafi stjórn á þessum hlutum. Þeir tala þar um það, að sjálfsagt sé, að einhver stofnun bændastéttarinnar hafi með úthlutun tækjanna að gera. Ég vil því skjóta til n., hvort ekki væri ástæða til að fá þetta alveg ákveðið í till. sjálfa.



Herra forseti. Ég vildi gjarnan beina nokkrum atriðum til þeirrar n. sem fær þetta mál til athugunar, og vil biðja hana að athuga, hvort ekki væri líka þörf á að minnast á þau í till. Ég vil þá fyrst minnast á það, að þegar lagt var fram fé á sínum tíma til nýrra tækja, sem gefið var nafnið nýsköpunartæki, þá var ætlaður ákveðinn hluti til landbúnaðarvéla. Ég skal ekki rifja upp, hvað það var mikið né heldur, hve mikill hluti af því var notaður, en vil benda á hitt, að nýbyggingarráði var þá sýnilega ljóst, að frá sömu verksmiðju er ekki hægt að fá nema takmarkaða tölu véla og fyrir hinar ýmsu verksmiðjur höfðu ýmsir menn umboð, sinn maður fyrir hverja. Nýbyggingarráð áleit þörfina svo mikla, að hún lét marga aðila fá umboð, sem varð til þess, að við höfum fengið hinar mörgu tegundir af vélum, sem vinna sams konar vinnu. Það sýnir sig, að ýmsir þeirra, sem höfðu þá innflutningsleyfi fyrir þessum vélum, telja sig engar skyldur hafa með útvegun varahluta í þær. Svo að segja nýjar vélar standa nú ónotaðar, af því að varahlutir hafa ekki verið fluttir inn. Ég býst við, að ef fullnægja á þessari till. eða þá þeim áætlunum, sem gerðar hafa verið í sambandi við þessar vélar, þá fari eins nú og áður, að það sé engin leið að fá þessar vélar frá einhverri ákveðinni verksmiðju og allar af sömu gerð, heldur fáum við yfir okkur flóð af vélum ýmissa tegunda, og því vil ég beina því til n. að leggja þá skyldu á herðar umboðsmanna að hafa þá varahluti til, sem með þarf, og að þeir fái því aðeins innflutningsleyfi, að þeir fullnægi því skilyrði. Það segir sig sjálft, að menn hafa meiri söluágóða af vél, sem kostar t. d. 6–7 þús. kr., en varahlut, sem kostar 6–7 kr. Ég legg mikla áherzlu á þetta. Ég skal ekki mótmæla því, að það komi margar gerðir, þó að það sé mjög hæpið og borgi sig betur að mínu áliti að bíða lengur. En ég legg áherzlu á það, að ef fara á inn á þessa braut, að flytja inn margar ólíkar vélategundir til sömu vinnu, þá sé það gert að skyldu að flytja inn varahluti, og innflutningurinn því aðeins leyfður, að umboðsmaðurinn skuldbindi sig til þess. Ég þurfti að fá varahlut í vél, og umboðsmaðurinn sagði: „Það er engin sala á þessu, stykkið kostar eina krónu, en þér getið kannske fengið svona stykki annars staðar.“ Og það fékkst annars staðar, en hann var ekki að skipta sér af þessu, því að það borgaði sig ekki fyrir hann, þar sem það var enginn söluágóði af svona hlutum. Þá er það annað, sem ég vildi benda á, og það er, að þegar þess er gætt, hvað við erum í miklum gjaldeyrisvandræðum og vantar peninga til allra hluta, þá er líka mikil spurning, hvort á að leyfa þeim mönnum að flytja inn dráttarvélar, sem nenna ekki að láta vinna með þeim nema svolítinn tíma af sólarhringnum, og ætti að leggja á þá þá skyldu að láta þá nota þær allan sólarhringinn og hafa vaktaskipti, en þessar vélar hafa sums staðar ekki unnið nema takmarkaðan tíma og oft staðið ónotaðar tímunum saman. Ég teldi því rétt, að n. talaði um það við verkfærakaupanefnd, sem þarna hefur yfirumsjón, að hún hagaði svo til, að unnið væri að þessum vélum í vaktaskiptum allan sólarhringinn út. Þá nýttist vinnan betur og þá þyrfti færri vélar til að fullnægja eftirspurninni, en þegar ekki er látið vinna nema 8–10 tíma. - Þetta er annað atriðið, sem ég vildi biðja hv. n. að taka til athugunar í viðræðum sínum.



Herra forseti. Í sambandi við það, sem hv. 1. þm. N-M. sagði hér um varahlutina, þá er ég honum sammála um það, að nauðsynlegt er að sjá svo um, að varahlutir séu til. En ég held, að það hafi nú ekki undanfarið staðið á umboðsmönnunum að hafa þá til, heldur hafi staðið á því, að þeir fengju innflutningsleyfi. Það er ekki rétt, að þeir, sem verzla með vélar, hagnist mest á því að flytja vélarnar sjálfar inn, heldur hagnast þeir mest á því að selja varahlutina, þar sem þeir mega leggja á þá 30%, en ekki nema 5% á vélarnar. Það gagnar ekki, þó við segjum: Þú, góði maður, ert skyldugur að hafa varahluti. - Við verðum líka að fara til þess mikla ráðs, sem sagt er, að ráði yfir okkar sölu, og segja: Þú ert skyldugur að veita innflutningsleyfi fyrir varahlutum, svo að vélarnar geti fengizt. - Að sjálfsögðu verður þetta áfram eins og verið hefur, en það verður aldrei of mikið gert úr nauðsyn þess, að varahlutir séu fyrir hendi. Það má vera, að hv. þm., sem talaði hér áðan, þekki einhverja slóða, sem hafa innflutningsleyfi fyrir varahlutum og nota þau ekki. En það eru þá einstakir slóðar, sem nota ekki innflutningsleyfi, sem þeir hafa í höndum fyrir varahlutum, sem þeir geta selt með 30% álagningu, en leggja kapp á að flytja inn vélar, sem þeir geta ekki selt nema með 5% álagningu. Ég þekki ekki svona slóða, sem fást við verzlun. En við skulum ekki gleyma því, hve nauðsynlegt það er að hafa á hverjum tíma varahluti, og skil, að það sé nauðsynlegt að brýna þetta fyrir þeim, sem veita leyfin, engu síður en fyrir þeim, sem flytja þá inn. Í sambandi við það, sem hv. þm. V-Húnv. sagði hér áðan, vil ég taka fram, að þegar hann talar um að breyta till., til þess að hún verki sem örvun á innflutning landbúnaðarvéla, þar sem hún nú aftur á móti verki sem hemill, ef hún verði samþ. óbreytt, þá er þetta, að ég hygg, byggt á miklum misskilningi hjá hv. þm. Ef hann hefur lesið till., ætti hann að minnsta kosti að sjá, að eins og hún er nú, fer hún fram á gríðarmikinn innflutning alls konar landbúnaðarvéla, þar á meðal 500 minni dráttarvélar. Flm. yrðu því fegnastir, ef þessar vélar gætu orðið fleiri. En ef farið væri eftir till. að öðru leyti, held ég, að það þætti nóg að flytja inn 500 dráttarvélar á næsta ári, því að eins og till. er nú, fer hún fram á tugi milljóna í öðrum vélum, sem við flm. teljum nauðsynlegt að leggja kapp á að fá á næsta ári, og þá aðallega hinar stórvirku ræktunarvélar, en að því loknu má vissulega koma með hinar minni dráttarvélar, sem eru ódýrari og eiga að koma á eftir ræktuninni. Og ef þessi till. verður samþ. óbreytt, skilst mér, að hún fari fram á 20 millj. kr. innflutning landbúnaðarvéla í erlendum gjaldeyri, og það er þess vegna reginmisskilningur hjá hv. þm. V-Húnv., ef hann telur, að slík till. verki sem hemill á innflutning landbúnaðartækja á næstu árum. Ég tel óþarft að fjölyrða meira um þetta að svo stöddu. Ég þakka fyrir góðar undirtektir um till. og vona, að hún verði samþ. annaðhvort óbreytt eða með einhverjum þeim breyt., sem samkomulag verður um.



Herra forseti. Ég vil aðeins leiðrétta misskilning, sem fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni í sambandi við varahlutina. Því er nefnilega þannig varið, að fjárhagsráð veitir gjaldeyrisupphæð til þessara hluta, þ. e. véla og varahluta, í einu lagi, þannig að það er ekki sök fjárhagsráðs, heldur innflytjenda sjálfra, þegar þessa hluti vantar. Þó að það sé gott fyrir þá, sem verzla, að geta skotið sér á bak við fjárhagsráð, er ekki hægt að gera það í sambandi við landbúnaðarvélar og varahluti í þær, því að innflytjandinn ræður, hvað hann notar í varahluti og hvað í annað.



Ég hvika ekki frá því, sem ég hélt fram, að því er snertir þessar smærri dráttarvélar. Ég vil benda á það, að þarna er stigið styttra skref en hjá Búnaðarfélaginu, sem hefur áætlað þörfina fyrir þessar dráttarvélar 3 þúsund á fjórum árum. Og eins og ég nefndi áðan, þá eru, eftir því sem hv. 1. flm. segir, fyrirliggjandi pantanir nú þegar í eitthvað á annað þúsund af þessum vélum. Maður skilur það, að þegar herjað er á gjaldeyrisyfirvöldin og beðið um innflutning á 2 þús. vélum, en hins vegar tilhneiging í þá átt að draga úr honum, þá getur þótt gott að benda á það, að komið hafi fram till. frá 9 þm., þar sem ekki er gert ráð fyrir nema 500 vélum. -Um aðra liði í till. ræddi ég ekki áðan í þessu sambandi. - Hins vegar er ég sammála því, að þörfin er brýnust fyrir hinar stórvirku vélar, sem eiga að fara til ræktunarsambandanna. Ég fjölyrði ekki meira um þetta, og vænti þess, að hv. n. taki þessar athugasemdir til greina.



Herra forseti. Ég vildi mega gera örstutta athugasemd. - Mér þótti vænt um, að hv. þm. V-Húnv. skyldi segja, að hann hefði ekki rætt um hina liði till., því að það er þó viðurkenning á því, að hann sleit úr samhengi þennan lið, og hann vildi sem sagt alls ekki loka augunum fyrir því, að hann verkar ef til vill alls ekki sem hemill, ef till. er skoðuð í heild. Hann sagði, að Búnaðarfélagið stigi stærra skref í till. sinni. Hversu miklu stærra? Hefur Búnaðarfélagið ekki gert áætlun um 60 millj. kr. innflutning á 4 árum? En eins og þessi till. er orðuð, fer hún fram á 20 millj. kr. innflutning á næsta ári - eða 60 millj. kr. á 3 árum. Hún verkar því alls ekki sem hemill, og það sést, ef hún er lesin í heild. Flm. eru auðvitað reiðubúnir til viðræðna um breytingar, ef talið væri heppilegra að auka innflutning stærri véla og draga úr innflutningi á öðru. En ég geri ráð fyrir, að engum detti í hug, að fluttar verði inn landbúnaðarvélar á næsta ári fyrir meira en 20 millj. eins og till. gerir ráð fyrir. Ég þarf svo ekki að orðlengja þetta. Ég vona, að hv. þm. V-Húnv. rétti upp höndina með till. ásamt öðrum, sem sammála verða um hana. Hér er stórt spor stigið í áttina til þjóðþrifaframkvæmda og gleðilegt, að hæstv. ríkisstj. skuli beita sér fyrir innflutningi landbúnaðarvéla í svo stórum stíl.

Fyrirspyrjandi (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Það er öllum kunnugt, að fyrirhugað hefur verið, að ríkið reki raforkuver og komi rafleiðslum frá þeim sem víðast. Það sér enginn enn þá fyrir, hve vítt þær kunna að spenna yfir né hve mörgum heimilum takist að fullnægja á þann hátt. En það er þó þegar ljóst, að það eru svæði og partar af svæðum í landinu, sem ekki verður fullnægt með rafmagn frá þeim orkuverum, sem ríkið kann að reka. Ef þessi svæði eiga að fá rafmagn, verður það að vera með öðrum hætti. Vindrafstöðvar breiddust töluvert út á stríðsárunum, en þær hafa gengið mjög úr sér aftur, sérstaklega vegna þess, að tilfinnanlegur skortur hefur verið á varahlutum til þeirra. Margir eigendur þessara stöðva hafa aldrei fengið neina varahluti með þeim og innflytjendur þeirra ekki hugsað um að útvega þá, enda fullnægja vindrafstöðvarnar rafmagnsþörf heimilanna ekki nema að tiltölulega litlu leyti. Allmargir hafa fengið dieselstöðvar, þær eru miklu skárri og fullnægja að mestu rafmagnsþörf heimilanna, og hvað ljós snertir má segja hið sama um þær vindstöðvar, er bezt hafa reynzt. Nú er það upplýst, að þeim heimilum, sem aldrei geta fengið raforku frá stórum virkjunum, ríður á að fá rafmagnsþörf sinni fullnægt, og yrði það trúlega helzt með dieselstöðvum. Við hv. þm. A-Sk. beinum því þessari fyrirspurn til hæstv. atvmrh. og vonum, að einhverjar leiðir séu á döfinni hjá hæstv. ríkisstj. til að hjálpa þessum heimilum. Ég fullyrði ekkert um, hve mörg þau eru, enda geri ég ráð fyrir, að það sjáist hjá raforkumálastjóra. En við væntum þess, að upp úr þessari fyrirspurn og því, sem ríkisstj. er væntanlega að láta undirbúa í þessum efnum, finnist leið til að fullnægja sem fyrst rafmagnsþörf þeirra heimila, sem hér um ræðir.



Herra forseti. Með þessari fyrirspurn er leitað eftir því, hvort ríkisstj. hafi gert ráðstafanir til þess, að fullnægt verði sem fyrst rafmagnsþörf þeirra heimila í landinu, sem geta ekki fengið raforku frá stórum vatnsaflsstöðvum. Það er nú vafasamt, hve sterkt á að kveða að orði um þetta, en ég tel þó rétt að rifja upp athugun, sem farið hefur fram í landbrn. í sambandi við þetta mál. - Það munu vera um 6.000 sveitabýli hér á landi, flest í mjög miklu dreifbýli, og þar af leiðandi er ljóst, að það er bæði dýrt og mun sækjast seint að koma rafmagni inn á öll þessi býli með stórvirkjunum sem höfuðleiðum. Eftir því sem næst verður komizt, hafa nú 816 býli fengið rafmagn, að vindrafstöðvum fráskildum, en ekki eru til skýrslur um þær, svo að ég viti. Nú á síðustu árum, eftir að farið var að leggja linur út um land frá stærri raforkuverum, hefur lítið eitt þokazt í áttina, en þó ekki meira en svo, að um 150 af þessum 816 býlum fá rafmagn út frá stórvirkjunum, Soginu, Laxá og Andakílsárvirkjuninni lítils háttar. Auk þess eru í undirbúningi rafveitur frá ýmsum stöðum, þannig að gera má ráð fyrir, að með sömu rafmagnsframkvæmdum og verið hafa komi rafmagn til viðbótar inn á 2.300 sveitabýli eða þar um bil á einu til tveimur árum. En það er bezt að geta þess nú þegar, að samkvæmt fjárveitingu ákveðinni af Alþ. til rafveituframkvæmda ríkisins nú er ekki hægt að reikna með meira, en 100 býlum árlega, þannig að allir sjá, að ef ekki er hægt að verja meiri fjármunum til þessara framkvæmda en nú er og útlit er fyrir á þessu ári, að þá muni þessi róður sækjast heldur seint. Nú er rétt að minna á það, að samkvæmt 35. gr. raforkulaganna er heimilt að lána úr raforkumálasjóði til einkavirkjana, og verður að því ofur lítil viðbót við þá tölu, sem ég nefndi áðan. Nú hafa 416 sveitabæir rafmagn frá einkavirkjunum, og er það stærsti samfelldi flokkurinn af raforkuframleiðsluaðferðum fyrir sveitirnar. Eftir að ég tók við þessum málum, fór ég að athuga um að láta 35. gr. raforkulaganna koma betur til framkvæmda til þess að bæta ofur lítið úr rafmagnsskortinum til sveita. Og vorið 1947 var í ráðuneytinu gengið frá reglum um úthlutun lánsfjár samkvæmt þessari grein. Þá lágu ekki fyrir margar beiðnir um lán, sem eðlilegt var, af því að mönnum var ekki almennt ljóst, að þessi leið var til. Var síðan ákveðið að taka árlega frá 150 þús. kr. til þessara framkvæmda og úthluta undir eftirliti raforkumálastjóra. Síðan voru lánin ákveðin þannig, að lána má af kostnaðarverði virkjunar á hverjum stað til 17 ára, afborgunarlaust í 2 ár, en vextir eru 2½%. Umsóknum um lán úr raforkumálasjóði til þessara virkjana fjölgaði fljótlega, og nú liggja fyrir umsóknir frá 20 býlum; verið er að ganga frá virkjunum á 5 þeirra, og á næstu 5 árum er gert ráð fyrir að ljúka öllu verkinu. Þrjú fyrstu árin er lánsféð 150 þús. kr. á ári, eða samtals 450 þús. eða nákvæmlega sú upphæð, sem ákveðið var að taka frá úr sjóðnum í þessu skyni, svo að hún dugir þessi þrjú ár, en ef lánbeiðnum fjölgar, tel ég rétt að auka lánsfé til þessara framkvæmda. En þó að gert sé ráð fyrir, að flestir bændur, sem hafa góða aðstöðu til virkjunar við bæjarvegginn, fari af stað og fái til þess lán úr raforkumálasjóði, munum við skammt á veg komast um lausn þessa máls í heild. Það yrðu aldrei nema tiltölulega fá sveitabýli. Af þeirri ástæðu fól ég forstjóra Landssmiðjunnar s. l. vetur að rannsaka, hvort hægt mundi að afla dieselvéla til að bæta úr rafmagnsþörf sveitanna, eða þeirra sveitabýla, sem ekki hafa aðgang að þeim tveimur leiðum til rafmagnsöflunar, sem ég hef nú minnzt á. Í þessu sambandi er rétt að geta hinna fjölmörgu vindrafstöðva, sem margir höfðu trú á um skeið, að gætu leyst þörf dreifbýlisins til bráðabirgða. En reynslan hefur orðið sú, að þær eru alls staðar að leggjast niður. Aðalástæðan mun vera sú, að vegna óstöðugrar veðráttu hér á landi, þar sem ýmist eru stormar eða stillur, er nauðsynlegt að hafa allmikla geyma með stöðvunum, en ókosturinn við þá er sá, að þeir eru bæði dýrir og ganga fljótt úr sér. Annað er það í sambandi við óstöðuga veðráttu, að stöðvarnar hafa oft bilað í veðrum. Og því miður er óvíða á næstu grösum tiltækileg aðstoð til að halda vélunum í lagi. Það eru tiltölulega fáir staðir, þar sem þessar stöðvar hafa verið og eru notaðar með góðum árangri, og er sá árangur mjög háður umhirðu og hagleik þeirra manna, sem eiga þessar stöðvar, svo að þær verða lítils virði nema í höndum hagleiks- og hirðumanna. En sé ekki almennum úrræðum til að dreifa, er lítil von til þess, að vindrafstöðvarnar haldist við, hvað þá að þeim fjölgi, þannig að sérfræðingar telja, að nægileg reynsla sé fengin fyrir því, að lausnina sé ekki að finna í þeim. - Af þessari ástæðu fól ég forstjóra landssmiðjunnar, eins og ég sagði áðan, að leita eftir hentugum dieselrafstöðvum til raforkuframleiðslu. Nú hefur tekizt að fá umboð fyrir nýja gerð slíkra véla, sem framleidd er í Bretlandi og sérstaklega ætluð einstökum heimilum, eða sveitaheimilum. Þessar nýju ensku stöðvar hafa þann kost fram yfir þær rafmagnsstöðvar, sem notaðar hafa verið hér á landi fram að þessu, að þær eru m. a. alveg sjálfvirkar. Þær eru þannig útbúnar, að um leið og fyrsta ljósið er kveikt á morgnana fara þær af stað, og fara út þegar síðasta ljósið er slökkt að kvöldinu. Þessi þægindi eru svipuðust því að fá rafmagn frá stórum orkuverum, eða stærri stöðvum. Verð á þessum stöðvum frá Englandi er 9.700 krónur - 6.000 watta - og fer síðan lækkandi, svo að þær minnstu kosta 2.700 krónur. Það er talið nokkurn veginn öruggt, að stærri vélarnar nægi til ljósa og orku, sem notuð er utan húss í sveitum, t. d. til heyþurrkunar og verkfæra, og svo til eldamennsku. Það er að vísu ekki talið hagfræðilega rétt að breyta olíu í orku og orkunni aftur í hita, en vegna vinnusparnaðar er talið hagkvæmt að nota þessar stöðvar til allrar venjulegrar suðu. Hins vegar er ekki talið borga sig að framleiða orku til upphitunar, og verður að leysa þá þörf öðruvísi, en láta þessar stöðvar nægja til ljósa, suðu og annarrar venjulegrar heimilisorkuframleiðslu. Það er ákvæði um það í raforkulögunum, að þegar um héraðsrafveitur er að ræða, á sýslan að kosta þær að einum þriðja hluta. Þetta hefur verið leyst þannig, að þessi þriðjungur hefur verið tekinn með heimtaugagjaldi til býla, sem fá raforkuna. Þetta hefur verið samþykkt í nokkrum sýslum, sem hafa fengið rafmagn, en ekki farið inn á þá braut að leggja sérstaka bagga á þau heimili, sem ekki fá raforkuna. Það hefur þótt eðlilegra, að þeir einir, sem fá rafmagnið, bæru framlagið, sem tilskilið er af sýslunnar hálfu. Og nú hefur það sýnt sig, samkv. reglum, sem útbúnar hafa verið og samþykktar af félögum, að meðalkostnaður við heimtaugagjald hefur verið um 6 þús. kr. á býli. Þetta er nokkuð misjafnt, af því að mælikvarðinn, sem farið er eftir við álagningu þessa gjalds, er að nokkru leyti bundinn við fasteignamat viðkomandi jarða. Þetta verður þannig nokkuð misjafnt. En reynslan sýnir, að meðalheimtaugagjald er um 6 þús. kr. á býli. M. ö. o., þá kemur í ljós, að þessar diesel-stöðvar til framleiðslu rafmagns, sem hér er um að ræða og unnt er að útvega, kosta upp og ofan svipað á býli eins og heimtaugagjaldið frá hinum stærri rafmagnsveitum.

Voru ekki stöðvarnar á 9. þús. kr.?

Jú, þær dýrustu. En heimtaugagjaldið hefur reynzt 10 til 12 þús. kr., þar sem það er dýrast. Og það lætur nærri, að verð á þessum dieselrafstöðvum verði svipað og heimtaugagjaldið á hvert býli, þannig að það sýnir sig, að reynist þessar vélar vel, sem maður hefur ástæðu til að ætla, þá er miklu fljótlegra og þarf ekki svipað því eins mikið fjármagn til þess í heild að leysa raforkuspursmál dreifbýlisins með þessum stöðvum eins og með því að leiða rafmagnið frá vatnsaflsstöðvum. Að vísu má geta þess, að til þess að reka þessar stöðvar þarf olíu og benzín, og til þess þarf ærinn gjaldeyri. En það gæti komið á móti því, að allmikinn gjaldeyri þarf að greiða vegna hinna dýru rafleiðslna, sem annars yrði að leggja út um öll héruð landsins. Og hefur ekki verið reiknað út, hvort gjaldeyrir þessi, sem færi til olíunotkunar á þessum diesel-stöðvum, mundi verða meiri - sennilega mundi hann þó verða töluvert minni - heldur en gjaldeyrir, sem mundi fara til þess að greiða erlent efni, sem þyrfti að flytja inn í landið vegna raforkuleiðslna. - Eftir að landssmiðjan hafði fengið þessi tæki, auglýsti hún þau og gerði grein fyrir þeim. Og síðan hafa drifið til hennar beiðnir frá ýmsum bændum um að útvega þessar stöðvar, þannig að nú þegar eru um 100 menn búnir að fastsetja pöntun á þeim fyrir næsta ár, og fjöldi manna um land allt er að athuga þetta og velta fyrir sér og búa sig undir framkvæmdir á þessu sviði. Í sambandi við þetta hef ég leyft mér að skrifa fjárhagsráði og benda því á þessa staðreynd og óskað eftir því, að það væri viðbúið að veita gjaldeyri á þessu ári fyrir 300–500 slíkum stöðvum á sveitabæi og þeim tækjum, sem nauðsynleg eru til þess að koma rafmagninu inn á heimilin. Þá hef ég farið fram á við gjaldeyris- og innflutningsnefnd, að hún í sinni innflutningsáætlun geri ráðstafanir til þess, að þeir menn, sem beita sér fyrir því að reisa einkavatnsaflsstöðvar, fái nægilegt efni til þess að koma þessum stöðvum upp. Nú hef ég falið Landssmiðjunni í áframhaldi að gera ýtarlegar tilraunir, eða látið gera á vegum landssmiðjunnar tilraunir með þessi tæki, bæði um orku þeirra, notagildi og orkueyðslu, og væntanlega liggja niðurstöður þeirra tilrauna fyrir, áður en langir tímar líða. Verði það nú svo, að reynslan sýni, sem ég álit, að vel muni mega vænta, að þarna sé að finna lausn á þessu vandamáli sveitanna, kemur til kasta ríkisins að stuðla að hentugum lánum fyrir bændur til þess að eignast þessi tæki. Það er nú þegar samkv. ræktunarsjóðslögunum verkefni ræktunarsjóðs m. a. að greiða fyrir því, að raforkan komist inn á sveitaheimili í landinu, og eru lán, sem sá sjóður veitir til þessa, mjög hentug. En hins vegar má búast við, að það þurfi að gera ráðstafanir til þess að afla meira lánsfjár til þessara hluta, svo að ekki strandi á því, að bændur vanti möguleika í því efni. Ég held, að ég þurfi nú ekki að hafa fleiri orð um þetta. Þetta er í fáum dráttum það, sem gert hefur verið af atvmrn. til þess að athuga þessi mál og greiða fyrir því, að nokkur framkvæmd geti á þeim orðið. Og verða þá vitanlega úrræðin til þess að afla sveitunum rafmagns á næstu árum þessi: Fyrst og fremst það að halda áfram að leggja línur um byggðirnar, eftir því sem fjárhagsorka leyfir, og þá sérstaklega á þéttbýlum svæðum á okkar mælikvarða, og má búast við, að nokkuð mikið af býlum landsins fái raforkuþörf sinni fullnægt á þann hátt. Af raforkumálastjóra er nú verið að vinna að athugun á því, hvaða svæði á landinu og hve margir bæir er líklegt að fái lausn þessara mála gegnum ríkisrafveitur nú á næstu árum. - Og annað úrræðið er að halda áfram að stuðla að því, að einstakir bæir, sem einn eða fleiri saman hafa aðstöðu til að koma upp heimavatnsaflsstöðvum, fái lán og veitingu fyrir gjaldeyri til kaupa á þeim tækjum, sem nauðsynleg eru til þess að koma upp slíkum stöðvum. Og þriðja og síðasta úrræðið, sem ég geri ráð fyrir, að sé það bezta og hentugasta, verður, ef dieselrafstöðvar verða fáanlegar, að nota þær til raforkuframleiðslu á sveitaheimilum. Og þetta, sem ég hef lýst, að gert hefur verið af ráðuneytinu í sambandi við þær stöðvar, tel ég spor í rétta átt.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. atvmrh. fyrir greið og góð svör við þessari fyrirspurn. Ég vil láta í ljós gleði mína yfir því, að maður eygir í gegnum þau svör, sem hann gaf, nóg til þess, að hægt sé að gera ráð fyrir, að þau býli, sem þannig eru sett, að þau geta ekki fengið raforkuþörf sinni fullnægt með leiðslum frá stærri raforkustöðvum, og ekki hafa aðstöðu til að virkja bæjarlækinn hjá sér, muni nú geta samt sem áður fengið lausn á því vandamáli, sem raforkuspursmálið er fyrir sveitabýli landsins. Í sambandi við þetta vil ég benda á, að eins sjálfsagt og það er, sem hæstv. atvmrh. sagðist mundu vilja stuðla að, að gjaldeyrisyfirvöldin komi hér á móti og veiti leyfi fyrir nauðsynlegum innflutningi til þess að þessar dieselrafstöðvar geti komizt upp og verið reknar, og eins sjálfsagt og það er líka, að þeir menn, sem ráðast í það að koma þessum stöðvum upp hjá sér, fái lánamöguleika, sem hæstv. atvmrh. kom líka inn á, þá held ég, að eftir sé að athuga einn lið í þessu sambandi, sem ég vil benda hæstv. ráðh. á. Það er að vonum, að vélamenning hér á okkar landi er tiltölulega lítil, enda ung. Og þegar þessar nýju rafstöðvar, dieselstöðvarnar, útbreiðast meðal almennings, má ganga út frá því sem gefnu, að ekki hafi allir, sem þær fá, þekkingu til þess að fara vel og rétt með þær. Það er því ákaflega hætt við, að fleiri eða færri af þessum stöðvum geti bilað í höndunum á þeim. sem fá þær. Þess vegna er nauðsynlegt, að þær útbreiðist þannig um landið, að samhliða því sem þær útbreiðast í héruðum, komi í þeim sömu héruðum upp verkstæði, þar sem hægt sé að fá gert við þessar vélar, þegar þær ganga úr sér. Þess vegna vil ég benda á það, hvort ekki muni vera rétt að haga útbreiðslu þessara véla þannig, að þær útbreiðist á hverju ári fyrir sig um ákveðin svæði, þannig að séð verði um, að á þeim sömu svæðum verði jafnframt komið upp verkstæðum til þess að geta gert við þessar dieselvélar, ef þau verkstæði eru ekki til þar fyrir. Þetta fyrirkomulag um útbreiðslu þessara véla teldi ég heppilegast, þannig að sveitabyggðirnar væru í þessu efni teknar í áföngum, þar sem það fylgdist að, að séð væri fyrir nægum viðgerðaverkstæðum um leið og vélarnar útbreiddust. Og ef þær kæmu til landsins um 500 á ári, mundi á ekki mjög mörgum árum með innflutningi þeirra vera hægt að ráða verulega fram úr rafmagnsþörf sveitanna. En, sem sagt, ég teldi heppilegast, að þær dreifðust á ári hverju um tiltölulega takmarkað samfellt svæði, þannig að með þeim væri á þessum svæðum í hverjum áfanga nokkurn veginn séð fyrir rafmagnsþörf sveitabýlanna þar og þar sem séð væri um, að verkstæði væru fyrir hendi til viðgerða á þessum rafstöðvum. Ef þær hins vegar dreifðust um allt landið á hverju ári, sem þær væru fluttar inn, svona nokkurn veginn skipulagslaust, þá gæti svo farið, að margir, sem þessar vélar fengju, stæðu eftir stuttan tíma ráðalausir, og það vegna lítilvægra bilana, sem kynnu að eiga sér stað í þessum vélum.



Herra forseti. Ég vil einnig þakka hæstv. ráðh. fyrir þessar upplýsingar. En ég vil í sambandi við þetta mál leyfa mér að benda á, að þegar raforkulagafrv. var athugað í n. í hv. Ed., þá var þetta atriði sérstaklegs rætt við þáverandi ráðh., sem fór með þessi mál, núverandi hæstv. viðskmrh., sem lagði mjög mikið á móti því þá, að þetta fé, samkv. 37. gr.; um 150 þús. kr. lánsfé á ári, væri veitt til slíkra rafstöðva, sem hér er nú rætt um, diesel-rafstöðva. Hann taldi, að það væru mjög miklir ágallar á því að styðja að því, að inn í landið kæmi mjög mikið af slíkum rafstöðvum, m. a. vegna þess, að lítið eftirlit yrði með því, hvernig þær yrðu keyptar og hvernig þær mundu reynast, Nú vildi ég gjarnan fá að heyra, hvort hæstv. viðskmrh. er því samþykkur, sem hæstv. atvmrh. tók fram í sambandi við innflutning þessara rafstöðva og hvort hann hefur breytt skoðun í þessu, og einnig væri gott að fá að vita, hvort þetta um diesel-rafstöðvarnar er mælt með samkomulagi við raforkuráð. Í sambandi við þetta mál vil ég leyfa mér að benda á, að þetta er ekki nein ný uppfinning, að nota megi þessar vélar til raforkuframleiðslu, því að síðustu þrjú árin hafa verið gerðar margvíslegar tilraunir til þess að fá innflutningsleyfi, þó að þau innflutningsleyfi hafi ekki fengizt - fyrir slíkum diesel-vélum frá Ameríku, til raforkuframleiðslu, og ódýrari vélum en hér hefur verið talað um. Ég vil, að það verði tekið til athugunar, hvort ekki muni vera hægt að spara 30–40% af verði þessara véla, með því að kaupa þær frá Ameríku, í stað þess að fá þær frá Englandi. Og ég tel, að það þurfi að athugast miklu nánar, en gert hefur verið af Landssmiðjunni, hvort þetta séu þau heppilegustu tæki til þess að leysa með raforkuþörf sveitanna. Það er síður en svo, að þessi verksmiðja í Englandi; sem þessar vélar hafa verið fengnar frá til þessara tilrauna hér, sé eina verksmiðjan í heiminum, sem framleiðir þessi tæki. Og þessar diesel-vélar, sem hér hafa verið nefndar, eru ekkert frábrugðnar öðrum diesel-vélum, heldur aðeins sett í samband við þær tæki, sem setja þessar vélar í gang, þegar kveikt er fyrsta ljósið, og stöðva þær, þegar síðasta ljósið er slökkt. Þessu væri hægt að koma við í sambandi við allar dieselvélar, sem notaðar eru í landinu.

Atvmrh. (Bjarni Ásgeirsson) Hv. 1. þm. N-M. ræddi um eftirlitið með þessum vélum og viðgerðir á þeim, og er það alveg rétt hjá honum, að þessi hlið málsins er athyglisverð. Ég gleymdi að taka það fram, að ég hef rætt sérstaklega þessa hluti við raforkumálastjóra og óskað eftir því, að hann undirbyggi til ráðun. áætlun um viðgerða- og eftirlitskerfi sérstaklega með þessum stöðvum, ef innflutningur á þeim og notkun skyldi aukast stórlega frá því, sem nú er, og ef yfirleitt yrði farið inn á þessar leiðir til raforkuframleiðslu. Og hef ég rætt um tvennt í því efni. Fyrst það að koma upp eins konar stuttu námskeiði fyrir þá bændur eða aðra þá, sem kaupa slíkar stöðvar, til þess að kenna þeim meðferð á þessum vélum og hirðingu. Og í öðru lagi hef ég rætt um að koma upp nokkurs konar viðgerðakerfi, eða sjá um, að menn væru til staðar nægilega margir á þeim svæðum, þar sem þessar vélar væru notaðar, til þess að gera við bilanir, sem fram kæmu á vélunum. Þetta er vitanlega stórt atriði. Út af fyrirspurn hv. þm. Barð. vil ég geta þess, að um þær reglur, sem ráðun. gefur út um aðstoð við kaup á rafstöðvum, hefur ráðun. samráð við raforkumálastjóra og raforkumálanefnd. Hins vegar hef ég ekki snúið mér til hæstv. viðskmrh. um þessi mál, því að þau lágu undir mitt ráðuneyti. En ég taldi rétt, í samráði við þá sérfræðinga í þessum efnum, sem ég hafði fengið upp í hendurnar, að gera þessar áætlanir, sem ég hef lýst. - Og viðkomandi því, hvort hægt sé að fá annars staðar betri eða ódýrari dieselvélar, en í Englandi, þá dettur mér ekki í hug að neita því. Þetta, sem ég hef tekið fram, er aðeins byrjun á þessum athugunum, og verður að sjálfsögðu haldið áfram að leita fyrir sér um þetta. En ég vil að gefnu tilefni aðeins benda á, að ég tel, að þessi tilraun, sem hér hefur verið gerð, sýni, að þessar vélar hafi nokkra kosti fram yfir þær vélar, sem hingað til hafa verið notaðar hér á landi til sömu nota, þó að vitanlega hafi verið unnið að því á mörgum árum að leysa þetta spursmál. Og ég bað forstjóra Landssmiðjunnar að leita ekki síður fyrir sér í Englandi í þessu efni, sem var sérstaklega vegna gjaldeyrisástæðna, því að skortur á dollurum er allmikil hindrun í vegi fyrir því að geta fengið þessar vörur frá Ameríku. Og ef líklegt væri, að við gætum fengið frá Englandi heppileg tæki til raforkuframleiðslu í sveitum, þá teldi ég miklu meiri líkur til þess, að hægt væri að afla þeirra þaðan, en frá Ameríku, beinlínis vegna gjaldeyrisástæðna. En ef það sýndi sig, að það væri ódýrara að fá þessi tæki frá Ameríku og við hefðum ástæður til þess að geta keypt þau þaðan, þá er vitanlega sjálfsagt að fagna því og taka öllum umbótum, sem á þessu sviði fást.