Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan 2 í dag, að loknum Störfum þingsins, fer fram umræða utan dagskrár um sóknarfæri í heilbrigðisþjónustu. Málshefjandi er hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Heilbrigðisráðherra Álfheiður Ingadóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Forseti vill tilkynna að fyrirspurn um úrbætur í fangelsismálum, mál 117 á þskj. 130 frá Vigdísi Hauksdóttur, er kölluð aftur.

Virðulegi forseti. Nú háttar svo til að á fundi fjárlaganefndar í gærkvöldi tók meiri hluti fjárlaganefndar út álit sitt um svokallað Icesave-mál í andstöðu við stjórnarandstöðuna. Á þessum fundi óskaði ég eftir því að nefndin settist aðeins á rökstóla um þau efni sem við höfðum óskað eftir að kæmu til nefndarinnar til umræðu og unnin voru að beiðni hennar. Þar vísa ég til þeirra álita sem við óskuðum eftir frá efnahags- og skattanefnd. Þannig háttar þar til að fjögur mismunandi álit koma úr þeirri nefnd, ekkert samhljóða þannig að það er engin meirihlutaniðurstaða í efnahags- og skattanefnd varðandi þetta mál. Og þó ekki væri nema fyrir það eitt, hefði það gefið fullt tilefni fyrir fjárlaganefnd sem óskaði - ég ítreka - óskaði eftir þessu áliti að setjast aðeins á rökstóla um innihaldið í þeim álitum sem óskað var eftir. Það var því miður ekki gert. Enn fremur óskaði ég eftir því í ljósi síðustu ummæla í fjölmiðlum, sem höfð voru eftir fyrrverandi utanríkisráðherra, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, að hún yrði kölluð fyrir nefndina til þess m.a. að ræða þau ummæli sem höfð hafa verið eftir henni opinberlega í fjölmiðlum, að Íslendingar hefðu gengið til samninganna eins og sakamenn. Það er ekki af neinni illmennsku sem þessi beiðni er sett fram, langt því frá, heldur þvert á móti af þeirri einföldu ástæðu að grundvallaratriðið varðandi samningsgerðina eru hin svonefndu Brussel-viðmið, hin umsömdu viðmið sem svo háttar til að fyrrverandi utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, mælti fyrir þingsályktun um. Hún var samþykkt á Alþingi 5. desember sl. og er grundvallaratriði í þessu máli þar sem ætlast er til að tekin séu mið af hinum fordæmalausu 

Hæstv. forseti. Hér er spurt hvers vegna Icesave-málið hafi verið tekið úr fjárlaganefnd í gær og að ekki hafi verið orðið við óskum um frekari umræðu. Ég gerði grein fyrir ástæðunni í fjárlaganefnd í gær. Ég taldi að málið væri fullreifað og þær beiðnir sem komu fram mundu ekki bæta neinu við það. Við ræddum mjög ítarlega þessi Brussel-viðmið í sumar, hvernig þeim væri fyrir komið. Við gerum grein fyrir því í nefndaráliti sem væntanlega kemur fyrir þingið í dag frá meiri hluta nefndarinnar að þeim sé með ákveðnum hætti komið fyrir í nýja frumvarpinu og þeim samningum sem þar voru gerðir. Var vitað að afstaða langflestra nefndarmanna í fjárlaganefnd, allra flokkanna, a.m.k. fulltrúa þeirra, lá fyrir. Þeir höfðu tjáð sig um afstöðu sína gagnvart frumvarpinu. Áður en við ræddum málið eða komumst að niðurstöðu taldi ég að það þjónaði ekki tilgangi fyrir málið né vinnuna í fjárlaganefnd að lengja þann tíma sem málið væri í umræðu þar. Við vorum búin að fá fjóra mjög langa og mikla fundi þar sem við kölluðum til þá aðila sem við töldum að þyrftu að koma að málinu og skoða hvernig búið væri um þær breytingar sem orðið hafa frá því að lögin voru samþykkt við lok sumars og var farið yfir það frumvarp sem nú liggur fyrir þinginu og rætt við þá sem staðið höfðu í samningagerðinni. Það var rætt við slitastjórnir og skilanefndir og við lögfræðinga sem gert höfðu athugasemdir við málið og að fengnum öllum þessum upplýsingum taldi ég að málið væri þannig búið að hægt væri að taka afstöðu til þess. Meginniðurstaða meiri hluta fjárlaganefndar var að um málið væri jafnvel eða betur búið en var við afgreiðsluna í lok sumars. Þess vegna var lagt til að frumvarpið yrði samþykkt óbreytt.

Virðulegi forseti. Rétt í þessu var dreift nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar varðandi Icesave-málið. Í nefndaráliti meiri hlutans fylgja með sem fylgiskjöl fjögur nefndarálit úr efnahags- og skattanefnd þar sem farið er mjög ítarlega yfir þessa þætti og eru mjög mikilvæg gögn í þessu máli. Því miður var ákveðið í fjárlaganefnd að fara ekki neitt efnislega yfir álit efnahags- og skattanefndar þrátt fyrir að þar sé að finna mjög gagnlegar ábendingar og upplýsingar sem nauðsynlegt hefði verið að fjalla um. Með öðrum orðum, það er alveg ljóst mál að með þessum hætti var eingöngu verið að setja á svið einhvers konar leikrit þar sem hlutverk efnahags- og skattanefndar var ekki neitt annað en að skrifa stíla en ætlunin frá upphafi var greinilega sú að hafa ekki nokkurn með. Því vil ég spyrja hv. þm. Ögmund Jónasson, sem situr í efnahags- og skattanefnd og skrifar ásamt hv. þm. Lilju Mósesdóttur undir álit 2. minni hluta, hvaða skoðun hann hafi á þessum einkennilega málatilbúnaði af hálfu meiri hluta fjárlaganefndar. Það er greinilegt að hér hefur verið sett upp einhvers konar skrautsýning eins og við sjáum stundum í skólaleikritum þar sem nefndarmenn í efnahags- og skattanefnd höfðu eitt hlutverk og það var að vera statistar til að fylla upp í eyður á leiksviðinu. Það er augljóst mál að hlutverk efnahags- og skattanefndar var ekki annað og þetta er illa dulbúið leikrit til þess eins að reyna að dylja að þessu máli var einfaldlega ekki lokið í vinnslu fjárlaganefndar. Nefndin hirti ekkert um þær ábendingar sem komu fram, hvorki hjá fulltrúum ríkisstjórnarflokkanna 

Hæstv. forseti. Það er tvennt sem greinir Icesave-málið frá öðrum málum sem komið hafa fyrir þingið. Í fyrsta lagi er það mjög stórt í sniðum og mikilvægt af þeim sökum að það fái vandaða og ítarlega meðferð. Í öðru lagi er það frábrugðið ýmsum öðrum málum að það hefur fengið ítarlega meðferð, ekki bara innan veggja Alþingis heldur í þjóðfélaginu almennt þannig að þingheimi eru málavextir vel kunnir. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson gerir nokkuð úr því að komið hafi fleiri en eitt álit frá meiri hluta í efnahags- og skattanefnd. Mér finnst það ekkert ámælisvert nema síður sé en ég skil afstöðu hv. þingmanns. Hann er í flokki sem heitir Sjálfstæðisflokkurinn. Þar á bæ hafa menn haft þann hátt á að leggja allan þingflokkinn undir pólitískt straujárn, heitt, og strauja þangað til út kemur ein skoðun.  
            

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að verja Sjálfstæðisflokkinn og vinnubrögð hans í gegnum tíðina. En ef Vinstri grænir ætla sér að taka upp sömu vinnubrögð og hér var lýst af síðasta ræðumanni er Alþingi Íslendinga í vanda statt vegna þess að það dylst engum að sá minni hluti sem var gegn Icesave-frumvarpinu hjá Vinstri grænum hefur nú verið svínbeygður til að samþykkja málið, því miður. Hv. formaður fjárlaganefndar kom upp áðan og sagði að málið hefði verið fullreifað. Ég velti fyrir mér eins og aðrir hafa gert hér: Af hverju báðum við um álit frá efnahags- og skattanefnd ef ekki stóð til að fara yfir það álit í fjárlaganefnd og kanna hvað menn hefðu þar að segja? Það var ekkert meirihlutaálit úr efnahags- og skattanefnd heldur fjögur minnihlutaálit. Maður veltir líka fyrir sér af hverju málið var ekki fullrætt í fjárlaganefnd í gær. Ég kallaði eftir afstöðu einstakra þingmanna og þá sögðu menn að málið hefði verið rætt í sumar. Það höfðu hvorki meira né minna en tveir þingmenn komið að málinu, þar á meðal núverandi varaformaður fjárlaganefndar sem sendi þau skilaboð utan af sjó snemma sumars að við ættum að hætta þessu karpi og samþykkja Icesave-samninginn eins og hann var. Þá voru hvorki meira né minna en auðlindir að veði og margt annað. Ég óska eftir því að hv. þm. Björn Valur Gíslason komi upp í ræðustól og lýsi afstöðu sinni 

Virðulegur forseti. Það er rétt að ég sagði það fyrr í sumar að þingmenn ættu að taka á sig smárögg og klára þetta mál, afgreiða það þegar á því var færi á sínum tíma. Við værum kannski betur á vegi stödd á mörgum öðrum sviðum ef við hefðum gert það og ég er enn þeirrar skoðunar.

Ertu úti á sjó?

Ég er enn þeirrar skoðunar. Þú mátt vera úti á sjó, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, ef þú vilt það, það er ágætt að vera úti á sjó.  Ég tel að þetta mál sé fullrætt. Það er búið að ræða þetta mál núna í bráðum hálft ár í þessum sal, í nefndum Alþingis, í fjárlaganefnd, í efnahags- og skattanefnd, í utanríkismálanefnd, það er búið að ræða þetta á tugum funda ef ekki hundruðum. Það er búið að kalla inn á fundi tugi einstaklinga, fulltrúa félagasamtaka, fulltrúa stofnana og alla þá sem hafa haft áhuga á að ræða þetta mál, þeir hafa fengið aðgang í nefndir og rætt þetta og tjáð sig. Málið er fullrætt að mínu viti. Það er engu við þetta að bæta og við þingmenn eigum sömuleiðis að sýna smádug, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, og afgreiða þetta mál, klára það eins og það er í dag. Við förum ekki lengra með það, það er vel ásættanlegt eins og það er. 

Frú forseti. Ég kveð mér hér hljóðs til þess að ræða stór orð stjórnarandstöðu sem hefur engu gleymt og ekkert lært, og taka undir orð hv. þm. Ögmundar Jónassonar í ræðu sem hann flutti áðan. Hugmyndafræðin var sú að virkja framtak einstaklingsins og draga úr afskiptum hins opinbera af atvinnulífinu, losa um hömlur, opna aðgengi að takmarkalausu lánsfé á milli landa. Ef fáeinir einstaklingar yrðu forríkir mundu allir njóta góðs af því. Sjálfstæðisflokkurinn komst að þeirri niðurstöðu í byrjun þessa árs að þessi hugmyndafræði hefði ekki klikkað, bara fólkið sem átti að framkvæma hana. Er það svo? Er það staðreyndin? Er ekki allur Icesave-vandinn sprottinn upp úr þessari sömu hugmyndafræði?  
             Hvar er uppgjör Sjálfstæðisflokksins við íslenska efnahagsundrið 

Í hvaða veröld ert þú …?

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt að það hefur töluvert verið rætt um þessi mál og við höfum heyrt margar ræður eins og hv. þm. Róbert Marshall flutti hér áðan. En þær snerta ekki með nokkrum hætti efnisinnihald þessa máls. Frumvarpið sem við erum að vísa til hér felur í sér breytingar á fyrirvörum sem Alþingi samþykkti í sumar. Það sem er viðfangsefni okkar nú er að greina hvort fyrirvararnir eru enn til staðar eða hvort þeir eru ekki enn til staðar. Mér sýnist við snöggan yfirlestur á nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar að þar sé skautað yfir þessi atriði meira og minna. Það er vísað til almennra yfirlýsinga fjármálaráðherra sem ekkert lagagildi hafa. Lagalegir, skýrir fyrirvarar hafa verið felldir út eða sallaðir niður, brytjaðir niður, og í staðinn eru komnar almennar, loðnar, pólitískar yfirlýsingar. Það er það sem við eigum að vera að ræða hérna vegna þess að málið snýst um hvernig hagsmuna Íslands í þessu máli er gætt núna. Það er það sem málið snýst um. Við verðum þess vegna að reyna að átta okkur á því, bara í þessari umræðu hér í dag, hvort fjárlaganefnd hafi tekist á við það verkefni sitt að greina hvað stendur eftir af þeim fyrirvörum sem Alþingi samþykkti hér í sumar. Mér sýnist umfjöllunin í meirihlutaáliti fjárlaganefndar vera hálfköruð, svo maður líti þetta samt sem áður nokkuð jákvæðum augum, hún er mjög ófullburða. Það er auðvitað það sem verður rætt við 2. umr., hvernig farið hefur verið með þessa fyrirvara sem nú hafa ýmist verið felldir brott eða þynntir út þannig að ekkert hald er í þeim. Það er það sem við þurfum að tala um. Það er kjarni málsins á þessari stundu, 

Virðulegur forseti. Ég ætla aðeins að skipta um gír í þessari umræðu og taka hana úr þessu pólitíska karpi. Mig langar að ræða hér störf þingsins út frá skipulagi verkefna þingsins og því sem kom fram hér fyrr í vikunni, m.a. hjá hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni og fleirum, mál sem rætt var á fundi forsætisnefndar í gær og á fundi formanna þingflokkanna. Ég hef rætt það áður og fengið hnjóðsyrði um að ég ætti kannski ekki að vera í svona mörgum nefndum eða að ég kvarti undan of miklu vinnuálagi. Málið er ekki það. Málið er að mér finnst það dæmi um ekki nógu góð vinnubrögð að það skuli ekki vera hægt að skipuleggja störf þingsins nema með nokkurra klukkustunda fyrirvara. Dagskrá morgundagsins er kannski til um kvöldmatarleytið daginn áður og það getur af sér gríðarlegt óhagræði. Og þegar ég nefndi þetta við fólk var eitt svarið, sem ég fékk í gær, að þetta hafi nú alltaf verið svona á þessum vinnustað. Mörg svörin hafa verið í anda hallærislegrar karlrembu þegar ég hef nefnt þetta, talað er um húsmæðranefndina, nefndina sem forseti þingsins kallaði saman til þess að kanna hvernig væri hægt að gera þingstörfin skaplegri fyrir heimilislíf fólks. Ég vil beina því til hæstv. forseta og formanna þingflokkanna að taka drögin að dagskrá vikunnar og setja dagskrá hvers dags inn í hana í upphafi vikunnar. Það getur ekki verið svo erfitt en ef það er það væri kannski ágætt að óska einfaldlega eftir utanaðkomandi sérfræðiaðstoð við þetta 

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að ræða þetta Icesave-mál og hvernig á því hefur verið haldið hér í þinginu. Í fyrsta lagi vil ég koma því að hér að ég sakna þess að ekki sé efnisleg umræða um þetta frumvarp, m.a. frá hv. þm. Birni Vali Gíslasyni, um það sem er verið að setja þjóðina út í með þessu frumvarpi og með vilja ríkisstjórnarinnar, sem er komin í einhverja blindgötu sem hún kemst ekki aftur út úr. Það er mjög sérkennilegt að horfa upp á þetta. Það á að keyra þetta í gegn hvað sem það kostar, þannig blasir það við okkur þingmönnum og við þjóðinni. Svo virðist það gleymast algjörlega, eins og þegar hv. þm. Róbert Marshall heldur innblásnar ræður hér, að stærsti hluti þessa máls og Icesave-samningarnir urðu nú til á vakt Samfylkingarinnar í viðskiptaráðuneytinu og Fjármálaeftirlitsins. Hér stendur svo samfylkingarfólk alltaf eins og það sé hvítþvegið af þessu öllu saman. En það var á þeirra vakt sem Icesave-samningarnir urðu til  Það er mjög athyglisvert að lesa hér álit sem fylgir áliti meiri hlutans, þ.e. álit 2. minni hluta efnahags- og skattanefndar. Ég ætla að leyfa mér, með leyfi frú forseta, að vitna hérna aðeins í textann: „Það er ekki hægt að útskýra þessa stefnubreytingu AGS nema með þeim hætti að Bretar og Hollendingar hafi beitt pólitískum þrýstingi í stjórn AGS til að tryggja að íslenska ríkið taki á sig Icesave-skuldbindingarnar.“ Þetta segja hv. þingmenn Ögmundur Jónasson og Lilja Mósesdóttir og þarna liggur hundurinn grafinn. Evrópusambandið er, með hjálp þessara þjóða, að reyna að þvinga ríkisstjórnina til að samþykkja og ná í gegnum þingið skuldbindingum sem okkur ber ekki að taka á okkur. Okkur ber ekki að greiða þetta. Það er mun betra, segi ég, að taka sénsinn og láta þá fara með okkur fyrir dómstóla því að samkvæmt þeim samningum sem ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn ætla að samþykkja hér munum við borga 

Virðulegi forseti. Hér eru menn eðlilega að ræða af hverju þessi vinnubrögð eru viðhöfð í tengslum við þetta Icesave-mál. Allir sem hafa skoðað þetta mál komast að þeirri niðurstöðu að búið er að henda út fyrirvörunum sem samdir voru hér í sumar, meira og minna. Hér kemur stjórnarmeirihlutinn og talar eins og það sé bara eitthvert nagg í mönnum að vilja fara yfir þetta stóra hagsmunamál. Það er að vísu líka búið að upplýsa það hér að hv. þm. Ögmundur Jónasson er búinn að lofa að vera þægur og stilltur og það verður fróðlegt að vita hvað hann fær í staðinn. Út af orðum hv. þm. Róberts Marshalls held ég að það sé skylda okkar þingmanna að fara fram á opinbera rannsókn og það sem allra fyrst. Rannsóknarefnið er eðlilega: Hverjir voru með Sjálfstæðisflokknum í ríkisstjórn 2007–2009. Það verður að kanna þetta.  
            

Virðulegi forseti. Það er í rauninni fátt sem kemur á óvart við þessa umræðu hér, hún fer í hefðbundin hjólför öfugt við það sem við þingmenn lögðum okkur fram um að gera í allt sumar, að reyna að lágmarka þann skaða sem íslensk þjóð yrði fyrir, sem í stefndi af því frumvarpi sem lagt var fram hér á hinu háa Alþingi 5. júní sl. Ég tel að sú orðræða sem hér hefur farið fram muni ekki gagnast okkur neitt sérstaklega vel við að lágmarka skaðann fyrir íslenska þjóð af því frumvarpi sem nú liggur fyrir til afgreiðslu. Þess vegna urðu mér það gríðarleg vonbrigði þegar málið var tekið út með því offorsi sem um getur og var rætt hér í gær. Ég taldi og treysti, einfaldlega vegna þess að við höfðum gefið okkur tíma til að fá umsagnir til að fara í gegnum þetta, að við mundum rýna þær breytingar sem gerðar höfðu verið á þeim lögum sem Alþingi setti í ágúst sl. Það færi betur á því að við héldum umræðunni á þeim nótum. Ég get þó ekki látið hjá líða að nefna það hér, af því að hv. þm. Ögmundur Jónasson hafði þá kenningu uppi að ásjóna sjálfstæðismanna væri öðrum fremur mjög slétt og felld af því einfalda verklagi sem hann sagði að væri tíðkað í þeim flokki, að menn væru straujaðir þar með heitu straujárni, held ég að ég hafi tekið rétt eftir. Sumir eru að vísu skorpnari en aðrir, það kann vel að vera, en menn upplifa það með ýmsum hætti. Ég skal alveg viðurkenna að í tveimur stærstu málum sem íslensk þjóð hefur þurft að horfast í augu við núna undanfarið, í ESB-málinu og síðan í Icesave-málinu, minnir framganga þingflokks Vinstri grænna miklu fremur á textann um fatlafólið þar sem það ók loks í veg fyrir valtara og varð að klessu, ojbara. Ég sé ekki betur en að í þessum tveimur meginmálum hafi VG algjörlega látið valta yfir sig af þingflokki Samfylkingarinnar.

Frú forseti. Ég hef setið í hv. efnahags- og skattanefnd og ég tek það starf alvarlega. Okkur var falið af hv. fjárlaganefnd að fjalla um efnahagslegar afleiðingar þessa nýja samkomulags um Icesave. Það er ekki rétt að málið hafi verið rætt í hörgul. Það eru komnir nýir fletir á málinu, nú skal greiða vexti hvernig sem árar og lánið gæti hugsanlega orðið endalaust, 50–100 ára lán með hugsanlega mjög háum raunvöxtum sem þjóðin þarf að greiða - hugsanlega. Svo sat maður alla síðustu helgi undir gífurlegri pressu að reyna að átta sig á þessu: Hvað þýðir það að búið er að frysta kröfurnar niður í krónutölu? Hvað þýðir það að komin er heilmikil gengisáhætta inn í dæmið? Hvernig á að bregðast við því þegar búið er að lengja lánið hugsanlega endalaust? Þetta gerði ég um síðustu helgi og vann mikið og stíft í þessu og skilaði nefndaráliti undir mikilli tímapressu sem átti að fara til fjárlaganefndar. Svo upplifði ég það, frú forseti, í gær að málið var tekið út átta tímum eftir að nefndaráliti var dreift á fundinum á meðan umræður voru á Alþingi þar sem þingmenn voru uppteknir við umræður. Þvílík vanvirðing, frú forseti, á starfi efnahags- og skattanefndar. 
            

Hæstv. forseti. Hér hafa verið notuð ýmis orð um að við skyldum taka Icesave-málið úr fjárlaganefnd í gær, allt frá því að kalla það sýndarmennsku og leikrit, eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson gerði, yfir í að kalla það vanvirðingu, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal kallaði. Við fengum álit frá efnahags- og skattanefnd í hádeginu í gær, fjögur ólík álit. Að sjálfsögðu hef ég lesið þau og það sem fylgir álitinu sem kemur fram frá meiri hluta fjárlaganefndar er að öll þessi álit eru lögð fram með málinu inn í 2. umr. og þau eru þar með komin á borð allra þingmanna til umfjöllunar í 2. umr. þar sem þingheimur, hver og einn þingmaður, tekur afstöðu. Við lásum að sjálfsögðu þetta álit og komumst að þeirri niðurstöðu að það kallar ekki fram neinar breytingar hjá þeim meiri hluta sem tók afstöðu. Það var ekkert í þessu nefndaráliti sem breytti þeirri skoðun minni eða þeirra sem þar tóku afstöðu og það verða menn að meta. Í þessu felst ekki lítilsvirðing, ég gaf mér tíma til að lesa þetta þótt ekki hafi liðið nema átta tímar frá því að álitinu var dreift í fjárlaganefnd þar til málið var tekið úr nefnd. Það var eiginlega búið að fjalla um öll þau atriði sem þarna voru vegna þess að við vorum með fulltrúa frá Seðlabankanum hjá fjárlaganefnd til að skýra þau út fyrir okkur. Þau sjónarmið sem þarna komu fram hafa mörg hver komið fram í ræðustóli vegna þess að einhverra hluta vegna ræða menn í störfum þingsins Icesave-mál sem verið er að leggja inn og á að fara í 2. umr. einhvern tíma seinna í vikunni eða í byrjun næstu viku. Þar á málefnaleg umræða að fara fram, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson benti réttilega á. Ég held að menn eigi líka að hætta því sem hér hefur komið fram, m.a. hjá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni, að halda að maður geti notað einhvern töfrahatt hvað þetta varðar, að trúa því að með því að ýta málinu frá sér hverfi það. Það er því miður ekki þannig. Við höfum margoft tekið þá umræðu. Það er engin patentlausn á þessu Icesave-máli. Það er hægt að vísa því frá en menn tala alltaf eins og þetta sé mál sem hverfur við að ýta því í burtu og það eru býsna margir þingmenn sem hafa reynt að nota þessar barbabrellur í umræðunni. 

Virðulegi forseti. Ég veit að það eru mjög margir þingmenn hérna inni sem hefðu viljað tjá sig við þessa umræðu. Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta hvort hún muni ekki beita sér fyrir því að þessi liður verði lengdur, sérstaklega þegar um jafnstór og mikilvæg mál er að ræða og Icesave-frumvarpið. Ég nefndi það að á fjárlaganefndarfundi í gær hefði á engan hátt verið fjallað efnislega um frumvarpið. Það er rétt að hv. varaformaður Björn Valur Gíslason opnaði munninn til þess eins að segja okkur að málið hefði verið rætt. En efnislega var málið ekki rætt þótt ég kallaði eftir því. Ef eina leiðin 

Forseti vill geta þess að hér er farið að þingsköpum þannig að ef menn vilja breyta þessu þarf að breyta þingskapalögum og er hægt að huga að því þegar þessi þingskapalög verða endurskoðuð.

Hæstv. forseti. Ég vildi spyrja hæstv. forseta hvaða áform hún hafi varðandi fyrirtöku Icesave-frumvarpsins í þinginu. Ég las áðan á einhverjum vefmiðli að hæstv. fjármálaráðherra væri þeirrar skoðunar að málið ætti að koma fyrir þingið á fimmtudag. Ég velti fyrir mér hvort hæstv. forseta er kunnugt um þessa ósk hæstv. fjármálaráðherra og hvort ætlunin sé að verða við henni.

Frú forseti. Í síðustu viku spurði hv. þm. Guðmundur Steingrímsson að því hvort ekki væri hægt að leggja fram dagskrá þingsins með einhverjum ákveðnum fyrirvara. Hv. þm. Þór Saari tók undir það núna undir liðnum um störf þingsins. Ég mundi gjarnan vilja fá svör frá hæstv. forseta um hvort þetta sé í bígerð því að dagskrá þingsins fyrir þessa viku var sett inn á vefinn en hún er mjög óljós og tilgreinir raunar ekki hvaða mál liggja fyrir. Ég vil benda á að önnur þjóðþing, þar á meðal sænska og norska þingið, leggja fram dagskrár inn á vef sinn jafnvel margar vikur fram í tímann, að vísu með ákveðnum fyrirvara um breytingar. Ég held að það sé mjög mikilvægt, og það er hluti af fundarstjórn forseta, að við þingmenn getum fengið tækifæri og ráðrúm til að undirbúa okkur í 

Frú forseti. Ég tel eins og aðrir sem hér hafa tekið til máls að það sé nauðsynlegt að hafa þingsköp Alþingis í stöðugri endurskoðun og að hægt sé að setja niður dagskrá með þeim hætti að fólk geti skipulagt vinnutíma sinn jafnvel nokkra daga fram í tímann, það þykir ekki mikið. En það þýðir auðvitað að allir þingmenn verða að gera sér grein fyrir því að þá þarf að takmarka ræðutímann, þá þarf að ákveða hversu lengi umfjöllun um hvert mál á að standa og hverjir eru talsmenn o.s.frv. Það er gert í öðrum þjóðþingum. Ég tel það til fyrirmyndar og ég tel að við eigum að vinna þannig en það þýðir auðvitað ekki að taka þessa umræðu og lenda svo enn og aftur í ósamkomulagi á milli þingflokka um hvort takmarka megi ræðutíma fólks eða ekki, það hefur verið reynt nokkrum sinnum. Það er ekki hægt að skipuleggja tíma ef menn hafa ótakmarkaðan ræðutíma, það segir sig sjálft, og því er hægt að tala dögum saman. Ef við viljum betra skipulag verðum við líka að skilja hvað það þýðir.

Hæstv. forseti. Út af orðum hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur var tekin ákvörðun fyrir tveimur árum um að takmarka ræðutíma í þinginu verulega. Það liggja fyrir verulegar takmarkanir á ræðutíma þannig að sú staða er ekki uppi sem var áður að hægt væri að teygja ræðuhöld út í hið óendanlega. Það eru miklu skýrari reglur um þetta og hver þingmaður má ekki tala nema í takmarkaðan tíma samkvæmt þingsköpum. Ég held þó að ekkert ætti að standa því í vegi að forseti gefi út áætlun um vikuna og auðvitað geta menn gert breytingar á áætlun. En núna upp úr hádegi á þriðjudegi held ég að það væri ekki til of mikils mælst að forseti gæfi upp áætlun sína um hvernig dagskráin á að vera ekki á morgun heldur hinn.

Frú forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Birgis Ármannssonar sem er raunar andsvar við ræðu hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur um þetta. Fyrir tveimur árum var ræðutími takmarkaður umtalsvert. Ég get ekki séð að þó að við reynum að gæta meira vinnubragða í þinginu að það sé samasemmerki milli þess og að takmarka enn þá meira málfrelsi þingmanna og þá sérstaklega stjórnarandstæðinga. Það ætti að liggja fyrir nokkuð inn í upphaf þings hvaða þingmál það eru sem ráðherrar setja í forgang og að skjölum um það sé þá dreift. Það ætti alla vega að vera hægt að skipuleggja vikustarfið út frá því hvaða mál það eru sem ráðuneyti vilja setja í forgang. Við, almennir þingmenn, gerum okkur grein fyrir því að við fáum yfirleitt þann tíma sem eftir er til að reyna að tala fyrir okkar málum og ég held að það hljóti að vera hægt að skipuleggja vinnubrögðin betur en hér er gert núna.

Frú forseti. Það er brýnt að ræða þessi mál vegna þess að þau brenna greinilega á mörgum þingmönnum, skiljanlega. Ég vil vekja athygli á því að undanfarnar vikur höfum við ekki rætt neitt sérstaklega óvenjulega hluti. Það hafa ekki komið neinar sérstakar sprengjur inn í þingið sem hafa sett allt upp í loft þannig að það hefði átt að vera hægt undir þessum kringumstæðum að sýna eðlilega starfsemi þingsins í verki og hafa þá dagskrána skipulagða fyrir vikuna vegna þess mér sýnist þetta allt vera meira og minna mál sem hafa boðið upp á það. En afleiðingarnar af því að vita ekki hvað er á dagskrá t.d. daginn eftir eru þær að maður er ekki undirbúinn sem þingmaður. Ég tók t.d. ekki þátt í umræðum í síðustu viku um a.m.k. þrjú mál sem ég hefði undir venjulegum kringumstæðum viljað taka þátt í, einfaldlega vegna þess að ég vissi ekki daginn áður að þau væru á dagskrá og ég vil síður fara upp í pontu til að babla einhverja vitleysu.

Virðulegi forseti. Ég sé að forseta þingsins er nokkur vandi á höndum. Annars vegar er beðið um að framlengja ræðutíma um störf þingsins og hins vegar var sú umræða sem ég hlustaði á í salnum um störf þingsins ekki nema að litlum hluta um störf þingsins. Að mestum hluta gekk þessi umræða út á smáskítlegt pólitískt karp á lægsta plani 

Virðulegi forseti. Fljótlega í þessari umræðu var þess óskað að hæstv. forseti mundi svara því hvort ætlunin væri að taka Icesave-málið fyrir á næsta fimmtudegi, þ.e. ekki á morgun heldur hinn. Því hefur ekki enn þá verið svarað. Mér finnst hv. þingmenn ekki fara fram á mjög mikið eða mjög langt fram í tímann í skipulagi þingsins þegar farið er fram á að vita hvort þetta mikla mál komi til umfjöllunar ekki á morgun heldur hinn. Eins og hv. þm. Birgir Ármannsson vakti athygli á greindi hæstv. fjármálaráðherra frá því að hann telji að það eigi að hefja þessa umræðu á fimmtudaginn. Það er ágætt fyrir okkur hina að vita hvort það sé ætlunin eða ekki. Það er líka rétt sem hv. þm. Birgir Ármannsson hefur bent á að búið er að breyta þingsköpum til að gera skipulag þingsins auðveldara. Hér áður, fyrir þær breytingar, tókst mönnum að hafa eitthvert langtímaplan um störf þingsins. Ég er síðan ósammála hv. þm. Þráni Bertelssyni um að við höfum verið að ræða eitthvert smáskiterí þegar við vorum að ræða  
            

Forseti vill geta þess að hún mun svara þeim spurningum sem að henni hefur verið beint að lokinni umræðu um fundarstjórn forseta. Forseta hefur verið legið á hálsi fyrir að svara of fljótt og sömuleiðis að svara of seint þannig að hún vill heyra í öllum þingmönnum sem vilja gera athugasemdir við fundarstjórn og mun síðan svara spurningum sem hefur verið beint til forseta.

Frú forseti. Mig langar núna á annarri mínútu sem ég hef til að fjalla um þetta mál að koma með smátillögu að lausn á þessu til að hugsa uppbyggilega. Það er talað um að erfitt sé að skipuleggja fram í tímann vegna þess að við vitum ekki hversu margir vilja taka til máls og hversu lengi menn vilja tala en þá mætti kannski hugsa sér að því yrði beitt mun oftar að fresta umræðum. Þegar eitthvað er komið á dagskrá liggur á að giska fyrir hve langur mælendalistinn er. Í þágu þess að við vitum hvað er að gerast í vikunni væri hægt að fresta umræðum í fleiri tilvikum þar til síðar. Það þarf ekkert endilega að hafa þær alltaf langt fram á kvöld og klára þær. Það er vel hægt að bíða og klára að ræða mál t.d. á fimmtudegi sem er hafið á þriðjudegi. Þetta er bara tillaga að einhvers konar lausn á þessu máli.

Forseti þakkar allar góðar ábendingar sem hafa borist um fundarstjórn og stjórn þingsins. Forseti vill geta þess að í upphafi þessa þingfundar var ekki ljóst hvort unnt yrði að hefja umræðu um Icesave á fimmtudaginn þar sem nefndarálit var ekki komið fram en nú hefur það verið upplýst úr forsetastóli að búið er að dreifa nefndaráliti meiri hlutans. Mun forseti leggja drög að því að Icesave-málið verði rætt á fimmtudaginn og hefur lagt áherslu á það við stjórnarandstöðuna að öll álit verði komin fram fyrir upphaf þeirrar umræðu. Á þessu sést hversu auðvelt er að skipuleggja umræður fram í tímann, það er háð ýmsum atriðum hvort hægt er að tilkynna umræðu um ákveðin mál. Það þarf að vera komið fram þingmál og málin þurfa sem sagt að vera komin fram.

Virðulegi forseti. Við Íslendingar búum svo vel að við erum með heilbrigðisþjónustu á heimsmælikvarða og þrátt fyrir að við höfum, a.m.k. endrum og sinnum, tilhneigingu til þess að gera lítið úr þeirri stöðu sem við Íslendingar erum í er þetta nokkuð sem liggur fyrir og hefur verið mælt hvað eftir annað af þeim stofnunum sem bera saman þjónustu á milli landa. Hafa í rauninni allir fundið fyrir því sem hafa þurft á þjónustu íslenska heilbrigðiskerfisins að halda og hafa samanburð við önnur lönd að þar er mikill mannauður og aðstaða sem nýtist okkur mjög vel. Í þessu felast mikil sóknarfæri. Það er hins vegar ekki nýtt að við höfum notað þau, í gegnum tíðina höfum við oft og tíðum nýtt þessa þjónustu fyrir borgara annarra landa, en aldrei held ég að við höfum haft eins góða aðstöðu til að nýta þetta í sóknarfæri fyrir okkur Íslendinga og einmitt nú. Við höfum alltaf þurft og átt að nýta þau sóknarfæri sem eru til staðar en núna erum við í þeirri stöðu út af efnahagsástandinu að við gætum misst margt af okkar besta fólki. Íslenskir heilbrigðisstarfsmenn eru mjög eftirsóttir og geta fengið störf hvar sem er í heiminum en þó sérstaklega í þeim löndum sem við berum okkur saman við, Norðurlöndunum. Ímynd þjóðarinnar er þrátt fyrir allt mjög góð, sérstaklega á þessu sviði. Við erum með mannauðinn, aðstöðuna og ímyndina og þess vegna eigum við mikla möguleika á þessu sviði. Hingað til lands koma 60 sjúklingar á mánuði í augnaðgerðir og um 10 sjúklingar á mánuði í lýtaaðgerðir. Þetta fer ekki hátt. Flestir þeirra eru frá Færeyjum, Grænlandi og Noregi. Það hefur verið mjög lítil markaðssetning hvað þessa hluti varðar, þetta hefur fyrst og fremst komið til af afspurn. Þær útflutningstekjur sem við höfum nú þegar af þessari þjónustu eru nokkur hundruð milljónir á ári og gætu mjög auðveldlega oltið á milljörðum ef rétt yrði á málum haldið. Þessar tekjur dreifast jafnt á heilbrigðisstarfsmenn sem heilbrigðisstofnanir og síðan aðila sem tengjast heilbrigðisþjónustu ekki neitt af því að í tengslum við þetta koma oft aðstandendur sem þurfa bæði að hafa ofan af fyrir sér og borða meðan á dvöl stendur. Virðulegi forseti. Ég velti þessu hér upp og vek athygli á því vegna þess að það er mjög mikilvægt að við nýtum þessi tækifæri núna. Þegar ég var heilbrigðisráðherra - og þá vorum við þó ekki í þeirri stöðu sem við erum í núna - gerði ég hvað ég gat til að ýta undir þetta til þess að við gætum nýtt þessi tækifæri. Meðal annars átti Ísland að vera í forustu fyrir Norðurlöndin á sviði heilbrigðismála á árinu 2009 og eitt af því sem ég lagði sérstaka áherslu á þar var sameiginlegt heilbrigðisþjónustusvæði á Norðurlöndunum. Norðurlöndin hafa farið þá leið að gera eitt svæði í hverju landi fyrir sig og það var nokkuð róttækt því að þau lönd, sérstaklega þau stærstu, skiptast upp í mörg heilbrigðisumdæmi. Þau hafa hins vegar farið þá leið að vera með eitt sameiginlegt svæði. Það er mjög margt sem mælir með því að Norðurlöndin vinni þétt saman á þessum sviðum, bæði hvað varðar það að fólk geti farið á milli landa og milli svæða og líka til þess að ná niður kostnaði á t.d. lyfjum og öðru slíku. Í þessari stuttu umræðu get ég ekki farið yfir þetta allt saman en spyr hins vegar hæstv. ráðherra hvort ráðherra, og fyrirrennari hennar, hafi fylgt eftir tillögum Íslands um eitt heilbrigðisþjónustusvæði á Norðurlöndunum. Ef svo er, hvernig hefur það gengið? Hefur verið rætt við Færeyinga um frekara samstarf á sviði heilbrigðismála eins og innflutning sjúklinga frá Færeyjum með samstarfi á sviði lyfjamála? Það mál var komið mjög langt þegar ég fór úr heilbrigðisráðuneytinu. Þá voru m.a. forustumenn í færeyskum heilbrigðismálum í heimsókn, í janúar, og ég var reyndar á leiðinni til Færeyja þegar ríkisstjórnin fór frá völdum. Að síðustu: Mun ráðherra reyna að bregða fæti fyrir innflutning sjúklinga til Íslands frá öðrum löndum eða reyna að koma í veg fyrir samstarf á vísindasviði á milli landa? Þrátt fyrir að ekki sé hægt að stoppa það, ráðherra þarf að breyta lögum til þess að svo megi verða, skiptir máli hvaða skoðanir ráðherra hefur á þessum málum af mörgum augljósum ástæðum 

Frú forseti. Ég þakka tækifærið til að fá að ræða sóknarfæri í heilbrigðisþjónustu sem eru mýmörg. Mig langar til að byrja á því að nefna þjóðfundinn sem hér var haldinn á laugardaginn var þar sem dregin var upp framtíðarsýn fyrir íslenska þjóð, m.a. á sviði heilbrigðis- og velferðarmála. Í upphafi máls míns langar mig að nefna tvö af nokkuð mörgum dæmum um þær væntingar eða þá framtíðarsýn sem þjóðfundargestir drógu upp í þessum málaflokkum. Þá er fyrst til að taka þessa góðu setningu hér: „Góð heilbrigðisþjónusta og samfélagsleg velferð sem byggir á aðgengi fyrir alla aldurshópa og býr framtíðarkynslóðum góð lífsskilyrði.“ Þetta eru skilaboð þjóðfundar til okkar á Alþingi. Annað sem ég vil koma inn í umræðuna og snertir sóknarfærin er þessi setning: „Jafnrétti til góðrar heilbrigðisþjónustu með áherslu á almenna lýðheilsu, jafnframt því sem heilbrigðiskerfið nýtist til atvinnuuppbyggingar og öflunar útflutningstekna.“ Það var merkilegt að fá að vera með á þessum þjóðfundi á laugardaginn og væri margt hægt um það að segja. Íslenska heilbrigðiskerfið uppfyllir þegar margar af þeim væntingum sem þjóðfundargestir gera til þess. Við þekkjum mælikvarðana. Eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði stenst íslensk heilbrigðisþjónusta fyllilega samanburð við önnur lönd, lífslíkur og ungbarnadauði, vel menntað starfsfólk, aðgengi tiltölulega jafnt að þjónustunni o.s.frv. Þetta þekkjum við allt saman. Nýlega hefur verið staðfest að Ísland lendir í 3. sæti, næst á eftir Hollandi og Danmörku, með tilliti til árangurs og gæðaviðmiða við mat á heilbrigðisþjónustu 33 Evrópuríkja. Heilbrigðisþjónustan okkar er því sem betur fer enn þá í fararbroddi meðal þjóða. Ótal tækifæri og möguleikar birtast á heilbrigðistæknisviði. Hér eru að mörgu leyti kjöraðstæður til rannsókna og þróunar og saman eru þessir möguleikar og góð þekking og undirstöðumenntun auðlind sem við eigum að nýta okkur til hins ýtrasta. Það er mikilvægt að vinna skipulega að áætlun um eflingu og uppbyggingu hátækni- og sprotafyrirtækja í heilbrigðisþjónustu á Íslandi því að þar býður íslensk heilbrigðisþjónusta upp á mörg tækifæri og þar er virkilega mikið að gerast. Mig langar til að minna á að 6. nóvember sl. komust færri að en vildu á hátækni- og sprotaþingi. Það ríkti engin kreppa í hugarfari stjórnenda þessara fyrirtækja, heldur trú á bjarta framtíð á Íslandi, einnig á sviði heilbrigðisþjónustu. Nýlega var opnaður Heilsutæknigarðurinn KÍM þar sem eru 12 fyrirtæki með um 40 starfsmönnum þar sem bæði er um að ræða framleiðslu úr íslenskum jurtum og smíði og þróun flókinna rannsóknartækja. Ég hef staldrað aðeins við, frú forseti, sóknarfærin sem eru í íslenskri heilbrigðisþjónustu hér innan lands á sviði rannsókna og nýsköpunar, en ég hlýt einnig að nefna lækningatengda ferðaþjónustu. Við þekkjum öll hugtakið „heilsutengd ferðaþjónusta“ sem m.a. iðnaðarráðuneytið hefur unnið ötullega að stefnumótun í og ég verð að segja að það er fullur hugur í heilbrigðisráðuneytinu til að vinna ötullega að þeirri hlið sem snýr að lækningatengdri ferðaþjónustu. Ég hef ákveðið að setja á laggirnar nefnd sem hefur það hlutverk að vinna tillögur um stuðning eða hlutverk hins opinbera í lækningatengdri ferðaþjónustu sem er þá sambærileg við þá nefnd sem ég nefndi áðan, þá sem vinnur á vegum iðnaðarráðuneytisins. Þar munum við byggja m.a. á skýrslunni Heilsa og hagsæld með nýsköpun sem er samstarfsverkefni menntamálaráðuneytis og heilbrigðisráðuneytis. Ég vænti mikils árangurs af því. Frú forseti. Eins og vant er reynist þessi tími ansi stuttur. Ég veit að ég á aðra ræðu eftir og þá mun ég svara þeim spurningum 

Virðulegur forseti. Það eru mjög mörg tækifæri núna til sóknar í heilbrigðisþjónustunni þó að við göngum í gegnum mikla hagræðingu. Það eru t.d. tækifæri til skipulagsbreytinga. Sú er hér stendur stóð fyrir utandagskrárumræðu um daginn um heilbrigðismál þar sem var mjög ánægjulegt að heyra hvað þingmenn voru tilbúnir til að gera breytingar á þjónustunni varðandi það að koma hugsanlega á hér svokölluðu valfrjálsu stýrikerfi að danskri fyrirmynd. Það er mjög spennandi að nýta núna tímann til þess að ræða skipulagsbreytingar. Hér hefur aðallega verið rætt um hvaða erlendu sjúklinga við getum fengið til að meðhöndla og nýta þá það fjármagn sem þannig kemur inn til að efla hér áfram heilbrigðisþjónustuna. Það var minnst á bæði augnlækningar og lýtalækningar og að talsvert magn sjúklinga væri að koma hingað til okkar í þessu sambandi. Ég minni líka á að krabbameinssjúklingar frá Færeyjum hafa verið hér í meðferð og Björn Zoëga, sem er núna starfandi forstjóri á Landspítalanum – háskólasjúkrahúsi, hefur einmitt sagt að greiðslan sem kemur frá Færeyjum vegna þessa kemur í veg fyrir að fækka þurfi fólki eins mikið og ella í þeirri kreppu sem við göngum núna í gegnum. Hann telur að ef við náum fleiri sjúklingum svona inn frá Færeyjum megi gera enn betur. Það sama á við um Grænlendinga. Grænlensk yfirvöld eru núna að skoða það að senda fleiri sjúklinga hingað og ég veit að FSA á Akureyri hefur líka skoðað samstarf við Grænland. Landspítalinn er tilbúinn í það líka samkvæmt upplýsingum Björns þannig að það er mjög spennandi að sjá hvað við getum gert meira fyrir vini okkar í nágrenninu. Varðandi norrænt samstarf er það ekkert nýtt af nálinni, það er búið að vera norrænt samstarf mjög lengi í heilbrigðismálunum og ég minni á 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að vekja athygli á þessu þarfa máli þar sem ég vil tala fyrir miklum möguleikum og bjartri framtíð á þessu sviði. Blessunarlega hafa Íslendingar fjárfest dável og ríkulega í heilbrigðisþjónustu á síðustu árum og uppbygging á því sviði um allt land hefur verið til fyrirmyndar. Þá vek ég líka athygli á því að Íslendingar hafa fjárfest mjög í námi á þessu sviði og þar höfum við veðjað á réttan hest vegna þess að með því höfum við skapað ríkulega fjölbreytni í störfum víða um land. Þessa fjárfestingu, hvort heldur er í fólki eða fasteignum, þurfum við að mínu viti að nýta með margvíslegum hætti. Þar horfi ég til innflutnings á sjúklingum, ef hægt er að tala um innflutning í þeim efnum. Þar eru mörg tækifærin, hvort heldur er frá Grænlandi eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir nefndi áðan eða frá öðrum Norðurlöndum, Ameríku og fleiri ríkjum. Þetta má þó aldrei verða til þess að við lækkum þær gæðakröfur sem við gerum til þjónustu okkar eigin fólks. Þetta má aldrei bitna á þeirri þjónustu sem skal vera fyrir hendi til handa sjúku fólki á Íslandi, fötluðum og gamalmennum. Þetta á alltaf að vera viðbót við þá þjónustu sem hér er en tækifærin eru fyrir hendi vegna þess, og þar kemur forsenda þessa alls, að við höfum fjárfest í fólki og fasteignum 

Frú forseti. Ég fagna því hversu jákvætt hæstv. heilbrigðisráðherra tók í læknatengda ferðaþjónustu eða heilsutengda ferðaþjónustu þó að nefndarskipan muni ekki breyta öllu hvað það varðar. Fullt af fólki er að vinna í þessum geira nú og væri nær að leita til þess og spyrja hvernig verkefnin ganga. En við Íslendingar munum hafa alla burði til þess landfræðilega, þjónustulega og ímyndarlega á sviði heilbrigðismála að kalla til fólk erlendis sem vill njóta þeirrar þjónustu sem íslenskt heilbrigðisstarfsfólk hefur upp á að bjóða. Við erum þannig í sveit sett að við getum sagt svo, landfræðilega, að Norðurlandabúar og Evrópubúar aðrir sem og Ameríka geta sótt hingað til að njóta þeirrar þjónustu sem við getum veitt. Við erum framarlega á sviði heilbrigðismála, við erum framsækin, rannsóknir sýna að við stöndum vel að vígi. Við eigum að efla þau tækifæri sem við blasa nú þegar niðurskurður blasir við í okkar eigin hagkerfi, að reyna að efla þá fólkið okkar, efla mannauðinn með því að flytja til okkar fólk sem vill og þarf á þeirri þjónustu að halda sem við getum boðið upp á. Það er hægt að gera með vali þeirra sem hingað vilja sækja sem og að koma á tengslum og samningum við önnur lönd. Við munum jafnframt sjá að þessu fólki sem sækir hingað lækningaþjónustu fylgja aðstandendur. Þetta er gjaldeyrisaflandi fyrir íslenska þjóð. Þetta veitir vel menntuðu heilbrigðisstarfsfólki okkar tækifæri til að stunda vinnu sína og nýta nám sitt á Íslandi okkur til góða og þeim sem hingað vilja sækja þá þjónustu. Ég skora á hæstv. heilbrigðisráðherra 

Hæstv. forseti. Eins og aðrir vil ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að taka upp þetta mál, líta á heilbrigðisþjónustuna frá öðrum sjónarhóli en bara út frá þjónustu við sjúka og í forvarnaskyni. Það er vert að líta líka á heilbrigðisþjónustuna sem mikilvæga atvinnugrein og atvinnuskapandi fyrir fjölda manns. Það er nokkuð sem ég tel að við eigum núna, í þeim efnahagsþrengingum sem við búum við, að hafa sem sjónarhorn líka. Fyrst og fremst viljum við í þeim miklu erfiðleikum sem við stöndum frammi fyrir verja velferðarþjónustuna, þjónustu við sjúklinga. Það er einmitt það sem við ætlum að gera, standa vörð um velferð fólks, en við ætlum líka að verja störfin. Þess vegna er svo mikilvægt að við horfum á þessi sóknartækifæri núna til að skapa ný störf. Við getum gert það á svo mörgum sviðum, við getum notað þetta sem tækifæri til gjaldeyrisöflunar og það innan heilbrigðisþjónustunnar. Það er ímynd Íslands, sérstaklega hreinleiki, náttúrufegurð, tækniþekking og gott menntunarstig sem vinnur með okkur í markaðssetningu á þjónustu og framleiðslu á heilbrigðissviði. Það eru sóknarfæri á heilbrigðissviði eins og öðrum sviðum. Það er mikilvægt að leyfa fjölbreytileikanum að njóta sín, setja ekki öll eggin í sömu körfuna eins og okkur hefur hætt til á öðrum sviðum. Ég tel mjög mikilvægt að stjórnvöld marki sér stefnu á þessu sviði og varði sóknartækifærin til lengri tíma litið. Heilsutengd ferðaþjónusta getur orðið arðvænleg atvinnugrein ef vel og faglega er að verki staðið. Víða um land geta heilbrigðisstofnanir verið sterkur liður í slíkri uppbyggingu, fengið nýtt og viðameira hlutverk en þær hafa í dag og styrkt með því rekstrargrunn og svæðisbundna þjónustu. Sem dæmi um slíka stofnun get ég nefnt Heilbrigðisstofnun Þingeyinga 

Frú forseti. Eins og aðrir ræðumenn þakka ég kærlega fyrir þessa umræðu, hún er virkilega þörf. Ég held að við séum öll sammála um mikil sóknarfæri í heilbrigðisþjónustunni. Við erum ekki að tala um atvinnugrein sem getur orðið framúrskarandi, heldur erum við að tala um atvinnugrein sem er framúrskarandi. Við sjáum það á því að við erum með mesta langlífi á Íslandi, við erum að tala um að við erum með hæsta hlutfall meðal OECD-ríkjanna varðandi fimm ára lifun hjá þeim sem greinast með brjóstakrabbamein, dánartíðni nýbura er mjög lág, við erum með mjög hátt hlutfall lækna per íbúa. Allar tölur sýna okkur að við erum framúrskarandi í þessu. Erlend ráðgjafanefnd um hvar við ættum að leggja áhersluna í háskólanámi kom einmitt fram með það að við ættum að leggja áherslu á heilbrigðisvísindi sem ættu síðan að endurspeglast í nýsköpun og í atvinnulífinu. Skoðun mín er sú að við eigum ekki að standa hérna og tala um að verja velferðarkerfið eða heilbrigðiskerfið. Við eigum að tala um að standa vörð um fólkið okkar. Það er fólkið sem byggir upp heilbrigðisþjónustuna, það er fólkið okkar sem notar heilbrigðisþjónustuna þannig að við þurfum að spyrja og svara því hvernig við getum veitt fólkinu okkar besta þjónustu og hvort hægt sé að samþætta það og styrkja núverandi þjónustu með því að bjóða erlendum heilsuferðamönnum heilbrigðisþjónustu eins og áður hefur verið nefnt. Þetta held ég að sé virkilega sóknarfæri. Þegar hefur verið bent á dæmi eins og það að Grænlendingar vilja í auknum mæli nýta sér heilbrigðisþjónustuna hérna. Færeyingar hafa leitað eftir því. Það er búið að stofna Heilsufélag Reykjaness sem ætlar að skapa 300 störf á Reykjanesi á næstu þremur árum Við erum að heyra um einkafyrirtæki sem vill opna spítala í Mosfellsbænum. Pör hafa þegar leitað hingað í tæknifrjóvgun. Það er ýmislegt sem hægt er að gera og það skiptir náttúrlega miklu máli að við sem þingmenn spyrjum okkur hvernig við getum aðlagað lagaumhverfið til að opna fyrir þessa möguleika. Hvernig getum við samþætt þetta 

Frú forseti. Ég vil byrja á að fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. heilbrigðisráðherra að hún styðji hugmyndir um lækningatengda ferðaþjónustu og hafi nú skipað nefnd þar um. Það rímar við það sem hefur verið að gerast í ferðaþjónustunni með heilsutengda ferðaþjónustu og í raun ættu þessir tveir þættir að geta unnið saman og styrkt hvor annan. Þótt auðvitað sé ekki um sama hlutinn að ræða held ég samt að í ímyndarfræðunum gæti þetta hjálpað hvort öðru. Það skiptir líka mjög miklu máli í þessu samhengi að ræða um þá miklu nýsköpun sem nú fer fram í litlum, nýjum, íslenskum sprotafyrirtækjum sem byggir auðvitað á þeirri þekkingu og þeirri menntun sem Íslendingar hafa fengið á sviði heilbrigðisvísinda. Sú uppbygging mun örugglega færa okkur miklar útflutningstekjur, kannski ekki á næstu missirum en þegar fram í sækir, ég er viss um það. Þar nýtum við líka hið séríslenska, eins og t.d. íslenskar jurtir, og byggjum þar á gamalli hefð grasalækninga eins og allir vita. Í kjarna sínum fjallar þetta mál hins vegar um það sem hæstv. ráðherra hafði eftir sem setningu frá þjóðfundinum, um að nýta heilbrigðiskerfið til atvinnuuppbyggingar og öflunar útflutningstekna. Það er það sem hér er verið að ræða og það er það sem mér heyrist að allir sem tekið hafa til máls í þessari umræðu séu sammála um að við eigum að gera. Auðvitað þarf að gera það fagmannlega og með yfirsýn yfir það sem er að gerast og það verður að verða viðbót við það sem við erum að gera hér heima. Það má aldrei bitna á því sem fyrir er eða þeirri þjónustu sem þegar er veitt.

Virðulegi forseti. Um leið og ég fagna ræðu hæstv. ráðherra tek ég fram að það er samt ekki til eftirbreytni að hæstv. ráðherra svari ekki spurningunum. Nú veit ég ekki hver svörin eru. Ef ég miða við þá ræðu sem ég heyrði hjá hæstv. ráðherra er ég afskaplega ánægður með viðbrögðin. Mér finnst kveða við góðan tón og ég styð ráðherra í því að vinna með þessum hætti. Ég er svo sannarlega afskaplega sáttur við þau viðbrögð sem hér komu frá hv. þingmönnum. Þau voru öll á einn veg, að menn ættu að nýta þessi tækifæri. Enn fremur eru allir hv. þingmenn sammála um, eins og hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson sagði, að þetta mætti aldrei verða til þess að við lækkuðum þjónustustigið hjá okkur. Til þess er leikurinn ekki gerður. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir fór einmitt yfir það að tekjurnar sem Landspítalinn fær nýtast til að halda fólki að störfum á Landspítalanum. Virðulegi forseti. Við erum með lagaumhverfi sem býður upp á þetta, það var samþykkt með atkvæðum allra þingmanna, ekki í minni tíð heldur í tíð hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur sem ráðherra. Þess vegna hefði ég áhuga á því að fá að vita hvað menn voru að gera með þetta norræna samstarf. Þar var lagt upp með, og ég var búinn að tala við alla ráðherra á Norðurlöndunum, um að vera með eitt þjónustusvæði og þeir tóku allir vel í það, sáu allir haginn í því sem hefur hjálpað okkur mikið. Því er heldur ekki að leyna að síðasti hæstv. ráðherra tók mjög illa í þessar hugmyndir. Núna liggur fyrir að suður á Reykjanesi er að fara í gang mjög mikil starfsemi sem mun, miðað við þær upplýsingar sem ég hef, skaffa 300 sérfræðingum störf. Það er einu ári á eftir vegna þess að ekki var opnað á að nýta skurðstofur þar sem eru mjög lítið notaðar. Ef það hefði hins vegar verið gert hefði verið hægt að taka á móti sjúklingum í ágúst á þessu ári en ekki ágúst 2010. 
             Virðulegi forseti. Svo því sé til haga haldið finnst mér mjög óþægilegt að geta ekki komið með viðbrögð við svörum við spurningum mínum. Ég vona að ég þurfi ekki að fara í 

Frú forseti. Mér var eitthvað svo mikið niðri fyrir um þau tækifæri sem liggja innan lands og í rannsóknum að ég komst ekki að svörunum en það er langt í frá að ég vilji víkja mér undan umræðunni. Hv. þingmaður spyr hvað líði tillögum sem hann flutti um eitt heilbrigðisþjónustusvæði á Norðurlöndum. Því er til að svara að settur var á fót sameiginlegur vinnuhópur sem honum mun vera kunnugt um en svo var einnig haldin ráðstefna í Reykjavík 17. mars sl. um tækifæri og hindranir í norrænni samvinnu á sviði heilbrigðisþjónustu. Það var forveri minn, hv. þm. Ögmundur Jónasson, sem þá stjórnaði heilbrigðisráðuneytinu. 
             Umræðan hefur, frú forseti, snúist ansi mikið um væntanlega tilskipun Evrópusambandsins um rétt fólks til að leita sér lækninga yfir landamæri sem jafnframt mundi þá opna fyrir möguleika á að meðhöndla erlenda sjúklinga hér á landi. Það er reiknað með að slík tilskipun líti jafnvel dagsins ljós innan tveggja ára. Því er það að þær umræður sem hófust að frumkvæði hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar um sameiginlegt þjónustusvæði á Norðurlöndum hafa þróast í átt til tvíhliða viðræðna milli Íslands og Færeyja, Íslands og Grænlands, Íslands og Svíþjóðar og Íslands og Noregs. Hér hefur verið nefnt nokkuð af því sem í pípunum er. Menn þekkja frá síðustu helgi umræðuna um 1–2 sjúkraflug á mánuði til Grænlands og að grænlenskur ráðherra er væntanlegur hingað um næstu mánaðamót til að reyna að semja um þjónustu við 40–50 sjúklinga til viðbótar. Ég vil nefna að samstarfssamningur við Færeyinga bíður nú undirritunar og var tilkynnt í morgun að hann væri tilbúinn þannig að þarna eru líka ansi mörg tækifæri í boði. Það er umframgeta í íslenskum heilbrigðisstofnunum, þar er góður aðbúnaður, vel menntað og hæft starfsfólk og það er mikilvægt á þessum tímum niðurskurðar að vera einmitt vakandi fyrir sóknarfærum í heilbrigðisþjónustu  
             Ég þakka þessa góðu umræðu og mun læra af henni, frú forseti, að skipuleggja ræðu mína með öðrum hætti.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 47/2006, um kjararáð. Á mannamáli má segja að þetta frumvarp snúist um að lækka kaup m.a. þeirra sem vinna á Alþingi eða þeirra sem hér starfa sem kjörnir fulltrúar. Meginmarkmið frumvarps þessa tengist því að draga úr útgjöldum ríkissjóðs á erfiðum tímum og mæta stórfelldum tekjusamdrætti vegna efnahagskreppunnar, að þeir sem í betri færum eru til þess leggi sitt af mörkum m.a. með því að hærri laun og hæstu laun séu lækkuð. Frumvarp þetta mælir í fyrsta lagi fyrir um framlengingu þess að óheimilt sé að hækka laun þeirra sem falla undir úrskurðarvald kjararáðs nú til ársloka 2010. Í reynd er um að ræða framlengingu á ákvæði sem kom inn í lög sem ákvæði til bráðabirgða og felur þetta í sér. Þannig verður til ársloka 2010 óheimilt að hækka laun umfram úrskurði kjararáðs sem kveðnir voru upp á árinu 2009, þar á meðal úrskurði um launalækkanir alþingismanna, ráðherra og annarra sem heyra undir úrskurðarvald kjararáðs og kjararáði var falið með fyrirmælum í lögum að gera. Kjarasamningar verða almennt lausir 30. nóvember 2010. Úr því er að sjálfsögðu ekki ljóst hvernig aðstæður þróast en fram að þeim tíma, sem sagt langleiðina út næsta ár, liggja fyrir gildandi kjarasamningar þar sem sami tónninn er sleginn í öllum tilvikum, að ég hygg, þ.e. að aðeins lægstu laun taka einhverjum hækkunum en almennt haldast hærri og hæstu laun óbreytt. Það ætti þar af leiðandi ekki neitt að vera því til fyrirstöðu að ganga frá því í hvaða samhengi þessi ákvörðun verður framlengd. Hún rímar við þá áherslu í launamálum sem almennt hefur orðið samstaða um í samningaviðræðum aðila vinnumarkaðarins, bæði á almenna vinnumarkaðnum með samningum Alþýðusambandsins og Samtaka atvinnulífsins, sömuleiðis hvað varðar samninga ríkisins við BSRB og önnur þau samtök sem þegar hefur samist við. Á hinn bóginn er ekki heldur gert ráð fyrir því að binda kjararáð lengur en til ársloka 2010 með þessari ráðstöfun, enda verður þá orðið eitthvað skýrara um framhald kjaramála og þróun þeirra mála hér í landinu. Ráðstöfuninni er sem sagt ætlað að gilda tímabundið og að því búnu gæti kjararáð að óbreyttu fellt að nýju aðra úrskurði um þá sem heyra undir úrskurðarvald þess, að sjálfsögðu að teknu tilliti til kjara þeirra viðmiðunarhópa sem horft er til eins og kjör verða á þeim tíma. Heimilt yrði engu að síður að endurskoða úrskurði til lækkunar, til dæmis ef í ljós kæmi að viðmiðunarhópar hefðu lækkað enn meir en sem nemur úrskurðum ráðsins. Þá er kveðið á um að þetta ákvæði taki ekki til forseta Íslands. Það helgast af ákvæði 2. mgr. 9. gr. stjórnarskrárinnar þar sem segir að óheimilt skuli að lækka greiðslur af ríkisfé til forseta á kjörtímabili hans. Í öðru lagi mælir frumvarpið fyrir um að við ákvörðun launa nýrra aðila sem falla undir úrskurðarvald kjararáðs skuli gætt samræmis eins og kveðið er á um í 1. mgr. ákvæðis til bráðabirgða II. Kjararáð skuli við ákvörðun launa þessara aðila gæta samræmis við þá launalækkun sem ákvörðuð var til handa alþingismönnum, ráðherrum og öðrum sem heyra undir úrskurðarvald ráðsins. Tilgangurinn er að þeir sem hæstu launin hafa lækki hlutfallslega mest að jafnaði eins og kunnugt er. Kjararáði er eftirlátið svigrúm til að útfæra þá ákvörðun. Hér er m.a. átt við ákvörðun launa samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna og hugsanlega nýrra forstöðumanna sem geta komið til og fallið undir kjararáð við sameiningar stofnana ríkisins eða annað í þeim dúr. Ein af forsendum sem gengið er út frá er að laun þessara aðila hækki ekki á árinu 2010. Frú forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari og hef ég lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Það væri óskandi að ráðherrar ríkisstjórnarinnar mundu vera svo ákafir í að gera hér tillögur að lagabreytingum eins og hæstv. fjármálaráðherra fer fram með nú í þessu frumvarpi. Kjararáð er sjálfstæð stjórnsýslunefnd og hún starfar eftir lögum um kjararáð og eftir stjórnsýslulögum. Ráðið hefur það hlutverk að fylgjast með þróun á launamarkaði og gera tillögur að launum til þeirra aðila sem undir ráðið falla, þar undir eru t.d. alþingismenn, ráðherrar og dómarar. Nú var lögunum breytt fyrir síðustu áramót þar sem var sett inn ákvæði til bráðabirgða nr. II í lögum um kjararáð. Þar var þessi lækkun skilgreind og skyldu þau lög sem framkvæmdarvaldið fór fram á að kjararáð mundi lækka hér lög ákveðinna aðila í þjóðfélaginu. Það setti með öðrum orðum lög á sjálfskipaða stjórnsýslunefnd og að sá úrskurður skyldi gilda til ársloka 2009. Það var lækkun um 5–15% á laun þeirra aðila sem undir kjararáð falla. Varð kjararáð að verða við þessari beiðni þar sem Alþingi samþykkti lög þess efnis. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvers vegna hann leggur hér fram frumvarp til laga um að binda þetta ákvæði enn frekar í lög til 1. janúar 2010 þar sem engin launaþróun hefur verið á þessu tímabili og kjararáð því ekki líklegt til að hreyfa sig til hækkunar á launum þessara aðila.

Frú forseti. Það má að sjálfsögðu velta því fyrir sér hvort nokkur áhætta hefði verið tekin í þeim efnum að setja það í vald kjararáðs á næsta ári að fara með framhald þess máls ef samstaða er um það hér á Alþingi að eðlilegt sé að ráðherrar og alþingismenn og aðrir slíkir leggi sitt af mörkum með því að taka á sig þær launalækkanir sem þegar eru orðnar. Ég held að það sé varla verra að taka af vafann, sé það ætlun manna, og þá vísa ég aftur til þess sem ég sagði í framsögu minni um það sem nú þegar liggur fyrir um hina umsömdu þróun á launamarkaði. Það er ekki verra að taka af allan vafa um að þannig skuli það vera. Það er misskilningur að það hafi nokkuð með sjálfstæði kjararáðs og ákvarðanir þess að gera í eðlilegu umhverfi þó að Alþingi, löggjafinn, sem setur lögin hvort sem er, geri það skýrt að það er viljinn héðan að þannig verði þetta. Ég held að kjararáði sé allt eins greiði gerður með því og miklu frekar en að líta á það sem eitthvert vantraust á störf þess þó að frá þessu sé gengið til þess að taka af allan vafa. Ég tel að það sé mun eðlilegra og þægilegra í raun og veru fyrir báða aðila að ganga frá málinu með þessum hætti. Þá er það bara í gadda slegið, eins og hæstv. utanríkisráðherra mundi kannski segja ef hann væri að tala fyrir þessu, og engin óvissa eða vafi uppi um að þessi launalækkun verður áfram við lýði á næsta ári og það bundið af lögum.

Virðulegi forseti. Ég ætla að leiðrétta hér mismæli sem mér urðu á áðan, ég sagði til janúar 2010 en meinti að sjálfsögðu til ársloka 2010. Ég get ekki séð annað en að þetta sé hinn mesti misskilningur hjá hæstv. fjármálaráðherra þar sem kjararáð er sjálfstæð stjórnsýslunefnd. Hér er löggjafinn enn á ný að grípa inn í með þessum hætti, setja lög á sjálfstæða stjórnsýslunefnd sem ekki á að lúta þeirri lagasetningu og vera óháð löggjafarvaldinu og framkvæmdarvaldinu. Þetta skiptir miklu máli og ég hef sérstaklega áhyggjur af dómurum í þessu frumvarpi vegna þess sem gerst hefur hér á landi. Það er nú þegar búið að gera hagræðingarkröfu á Hæstarétt upp á einar 100 millj. kr., þ.e. um að lækka laun og annan kostnað hjá Hæstarétti. Ég vil minna á að dómstólar skulu algjörlega vera óháðir og sjálfstæðir hér á landi, þetta snýr að þrígreiningu ríkisvaldsins og að þeir skuli ekki vera neinum háðir. Svo getur Alþingi gripið inn í störf dómstóla með þessum hætti og gert hér einhliða lagabreytingu til þess að lækka laun dómara, enda eru fordæmi fyrir því að dómari hafi ætlað að láta reyna á þennan rétt sinn fyrir dómstólum og var það þá byggt á eignarréttarákvæðum stjórnarskrárinnar. Hér sagði hæstv. fjármálaráðherra eins og það væri sjálfsagt að inni í frumvarpinu væri það ákvæði að forsetinn væri undanþeginn þessu. Ég átti nú sennu hér við hæstv. forsætisráðherra í sumar um að það mætti ekki lækka laun forseta á kjörtímabili hans á meðan hann sæti í því starfi. Það var lagt fram frumvarp hér í sumar sem sneri að öðru, að því að lækka laun hans, sem betur fer sá framkvæmdarvaldið að sér og lagði það ekki fram. En mér finnst þetta undarlegt og ég ítreka það sem hæstv. fjármálaráðherra sagði, þetta er ekki neitt sparnaðarfrumvarp, þetta er frumvarp sem 

Frú forseti. Við getum auðvitað velt því fyrir okkur hvort það væri líklegt að kjararáð færi í úrskurði sem yrðu til hækkunar á næsta ári. Mér finnst það ekki vera aðalatriði málsins heldur einfaldlega hitt: Er eitthvað að því yfir höfuð að ganga með skýrum hætti frá því hvernig þetta verði á árinu 2010, standi vilji manna til þess að þessir tekjuhæstu embættismenn sem kjararáð fjallar um leggi sitt af mörkum og deili kjörum með öðrum þar sem mjög víða hafa orðið lækkanir á háum launum? Menn hafa gripið til þess víða, bæði á almennum vinnumarkaði og hjá hinu opinbera. Það er auðvitað reynt að gera það þannig að föst umsamin laun og kauptaxtar séu varin en viðbótargreiðslur og annað slíkt tekið niður. Mjög margir hafa sjálfviljugir tekið á sig einhliða launalækkanir, þar á meðal, ef ég veit rétt, forseti lýðveldisins. Ég veit að á fjölmennum vinnustöðum og stórum fyrirtækjum hafa ýmsir stjórnendur gengið á undan með góðu fordæmi og lækkað laun sín til að leggja sitt af mörkum og sýna vilja til þátttöku í þessu. Ég verð að segja að almennt hef ég ekki orðið var við neitt annað en að menn hafi tekið því vel, líka sá hópur sem hér á í hlut, að leggja sitt af mörkum. Það eru líka aðrar efnahagslegar aðstæður og annar efnahagslegur veruleiki sem við stöndum frammi fyrir hér á Íslandi. Við erum ekki að semja um kaup og kjör í landinu á grundvelli einhvers ímyndaðs ríkidæmis eins og var hér 2006–2007 og aldrei voru innstæður fyrir. Þennan veruleika verðum við að horfast í augu við þannig að það er kannski nær að kalla þetta bara aðlögun í átt að hinum efnahagslega raunveruleika Íslands á árinu 2009 og 2010 en lækkun á launum sem kannski voru aldrei innstæður fyrir.

Frú forseti. Ég verð nú að taka undir orð samflokksmanns míns, hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur. Mér finnst þetta frumvarp óneitanlega lykta af lýðskrumi. Hér er verið að leggja fram lagabreytingu sem er í rauninni algjörlega ónauðsynleg og það er athyglisvert að sjá þær tillögur sem hæstv. fjármálaráðherra hefur talað fyrir. Ef við tökum fjárlagafrumvarpið til hliðar hefur hann talað fyrir skattalækkun til nýsköpunarfyrirtækja - við sjáum þó ekkert af þessum margumtöluðu skattahækkunarfrumvörpum - og síðan kemur þetta frumvarp hér um að ekki megi hækka laun æðstu embættismanna og þingmanna út árið 2010. En það er ekki eins og ég sé hér í andsvari um lagafrumvarpið varðandi þessa viðmiðunarhópa og varðandi þá viðmiðunarhópa sem kjararáði er gert að miða sig við samkvæmt lögum. Eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir benti á virðist þetta vera algjörlega ónauðsynlegt frumvarp því að ekki er gert ráð fyrir að það verði miklar launahækkanir á næsta ári, frekar hinu. Ég hefði mikinn áhuga á að heyra frá hæstv. ráðherra hvort hann sé með einhverjar upplýsingar um hvernig gert er ráð fyrir að launaþróun verði hjá þessum viðmiðunarhópum, hvort það kemur einhvers staðar fram að gert sé ráð fyrir einhverjum launahækkunum, að hæstv. ráðherra útskýri þá rökin fyrir þessu að öðru leyti en að þetta sé bara, eins og ég sagði, algjört lýðskrum og ómarktækt.

Frú forseti. Ég verð að játa að það veldur mér sárum vonbrigðum að ég skuli hryggja mínar ágætu vinkonur, þingmenn Framsóknarflokksins, sem hér hafa talað, með þessu sárasaklausa frumvarpi sem var niðurstaða okkar í fjármálaráðuneytinu að væri bara eðlilegt og sjálfsagt að leggja hér fram tímanlega áður en hin tímabundnu ákvæði ársins 2009 sem giltu um kjararáð gengju úr gildi. Það yrði tekinn af allur vafi fyrir fram um að við ætlum að hafa þessar launalækkanir, eða þessa launaaðlögun sem ég kalla frekar, í gildi áfram á árinu 2010 þannig að engin óvissa sé uppi um það. Ég hef ekki heyrt frambærileg rök gegn því að það sé eitthvað að því að gera þetta svona. Ég get út af fyrir sig skilið það sjónarmið að það séu ekki miklar líkur á því kannski að kjararáð fari að hækka laun þessara hópa en ég held að það sé bara langbest að hafa þetta á hreinu, ganga frá þessu. Og varðandi það ef hv. þingmaður saknar skattafrumvarpanna get ég nú glatt hana með því að hún þarf þá ekki lengi að bíða, þau munu koma innan fárra daga. Þá getur þetta gerst í ágætri röð: Fyrst er hér mælt fyrir frumvarpi til laga um að lækka á okkur launin og svo koma innan fárra daga frumvörp um að hækka á okkur skattana.

Þetta er svona eins og mig grunaði, frú forseti, að hæstv. ráðherra hefur sem sagt engin svör um það eða neinar tölur um það hvernig gert er ráð fyrir að þróunin verði hjá þessum viðmiðunarhópum. Mig minnir nú að hæstv. fjármálaráðherra sé með starfsmannamálin hjá ríkinu á sinni könnu, ég hefði talið mun eðlilegra, ef hann þarf að flytja einhver lítil og sæt frumvörp, að hann hefði t.d. lagt fram frumvarp um hvernig standa eigi að tímabundnum ráðningum hjá ríkinu, það hefði kannski verið nær. Og hvernig standa eigi að auglýsingum á tímabundnum störfum og á hvaða forsendum auglýsa megi störf sem tímabundin. En þetta mál hérna er, eins og hann sagði, smámál og það er alveg fáránlegt að við skulum almennt vera að eyða tíma okkar í þetta. Ég hefði talið langeðlilegast ef ráðherrann gæti staðið sig í sínu starfi að hann hefði komið með skattatillögurnar strax og fjárlagafrumvarpið hérna í þinginu. Við hefðum kannski haft einhvern tíma til þess að takast á við alvörumál í staðinn fyrir það sem við heyrum núna í svörum ráðherrans, hann segir enn á ný að það séu nokkrir dagar í það að við munum fjalla um tekjuhlið ríkissjóðs. Ég ítreka: Hvernig sér ráðherrann fyrir sér að þróunin verði í launum hjá opinberum starfsmönnum og þessum viðmiðunarhópum í samfélaginu sem gerir það að verkum að hann telur að það þurfi að setja fram svona lagafrumvarp til að tryggja að það verði nú örugglega engar hækkanir, sem ég tel mjög ólíklegt. Ef svo væri ætti þingið að geta komið mjög fljótt saman og stoppað kjararáð af ef því dettur það í hug.

Frú forseti. Ég held að þetta sé nú ekki röksemd og það væri ekki heppileg uppákoma ef málin tækju einhverja aðra og óvænta stefnu í störfum kjararáðs en þá sem er vilji löggjafans að gildi um kjör þessara manna og menn yrðu þá að fara að grípa inn í eftir að slíkt væri orðið. Þá held ég að allt mæli nú með þeirri aðferð sem hér er lögð upp, að ganga bara frá þessu og hafa þetta á hreinu. Ég endurtek það sem ég sagði: Ég er alveg sannfærður um að gagnvart kjararáði er þetta miklu þægilegri og traustari farvegur fyrir málið. Þá er bara frá því gengið 

… bara leggja niður kjararáð.

Við skulum hafa það í huga að búið er að færa undir kjararáð á þessu ári fjölmarga nýja embættismenn og forstjóra opinberra hlutafélaga og fleiri slíkra aðila.

Lýðskrum.

Kjararáð vinnur það verk og hefur að undanförnu verið að taka fyrir þá hópa sem eftir standa, eins og skrifstofustjóra í ráðuneytum og aðra slíka, og er að samræma og lækka þessi laun, sérstaklega þá toppa sem stóðu upp úr í ríkiskerfinu eins og forstöðumenn í opinberum hlutafélögum. Það hefur verið sett ákveðin viðmiðun í loftið þannig að löggjafinn hefur gefið mjög skýra leiðsögn um það hvernig menn vilja taka á þessari launaþróun og í hvaða ramma menn vilja setja hana vegna þeirra atburða sem hér hafa gerst. Það er enginn árekstur í því gagnvart því lögbundna hlutverki að öðru leyti sem kjararáð hefur með höndum við eðlilegar aðstæður, ekki nokkur. Hv. alþingismenn verða að muna að það er alltaf Alþingi sjálft sem gengur að lokum frá þessum málum og ákveður með lögum hvernig þessu skuli skipað, annaðhvort ákveður það launin sjálft, eins og einu sinni var, eða felur einhverjum það hlutverk með lögum og með leiðsögn. Þannig er um þetta búið núna. Það má í raun og veru líta á það sem lögbundin stjórnvaldsfyrirmæli að gengið sé frá 

Virðulegi forseti. Nú hefur hæstv. fjármálaráðherra sýnt á sér þá hlið sem við þekkjum öll frá því áður en hann varð fjármálaráðherra því að það tókst aðeins að æsa hann upp. En athugasemdir mínar og hv. þm. Eyglóar Harðardóttur snúa ekki að því. Komið hefur fram í máli okkar að þetta frumvarp er lýðskrum og ég vildi óska þess að ríkisstjórnin mundi vinna jafnhratt og vel og jafnlangt fram í tímann eins og þetta frumvarp er unnið. Nú er miður nóvember og hér er komið frumvarp í þingið sem er algjörlega óþarft. Það verður ekki sjáanleg launahækkun á þessum hópi næstu árin því að kjararáð fer fyrst og fremst eftir því hvort hækkun eða lækkun er á almennum vinnumarkaði. Hæstv. fjármálaráðherra skal líka gera sér grein fyrir því að þar sem verið er að binda þetta í lög til ársloka 2010 gæti ríkissjóður e.t.v. farið aðeins á mis við tekjur því að ef hér verður mikil launalækkun í þessari djúpu kreppu sem við erum að sigla inn í, svo ekki sé talað um annað en að Icesave-frumvarpið verði samþykkt, erum við að fara inn í mjög þungan vetur. Hæstv. fjármálaráðherra er hér nánast að hafna tekjum fyrir ríkissjóð með því að binda þetta til ársloka 2010,  Hér les ég upp úr héraðsdómi, E-1939/2006: „Grunnreglur stjórnarskrárinnar um sjálfstæði dómsvaldsins hafa á undanförnum tveimur áratugum fengið aukinn styrk í íslenskum rétti samfara áhrifum mannréttindasáttmála Evrópu á íslenskan rétt, …“ Eins og við vitum er sáttmálinn lögfestur hér á landi og þar er alveg skýrt ákvæði í 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmálans að allir hafi rétt til þess að fá leyst úr málum sínum fyrir óháðum dómstólum. Dómstólar geta aldrei orðið óháðir nema þeir séu frjálsir af launaákvörðun, svo eitthvað sé nefnt, fyrir utan skipun og annað. Þetta er nú allt saman mjög skrýtið. Hér er með öðrum orðum verið að binda hendur kjararáðs sem, eins og ég hef áður sagt, á að vera óháð stjórnsýslunefnd, en þessi ríkisstjórn hefur nú ekki sett svoleiðis smáatriði fyrir sig síðan hún tók við völdum. Það er vaðið yfir allt á skítugum skónum og rofinn sá samfélagssáttmáli sem hér er og hæstv. fjármálaráðherra leggur það til að kjararáð þurfi ekki að starfa til ársloka 2010. Það er lítið að gera í ráðinu þannig að með þessu frumvarpi er lagt til að því verði óheimilt að endurskoða úrskurði til ársloka 2010. Það þarf að hlíta þessum lagabreytingum. Talað er um að hér sé verið að aðlaga launin. Hæstv. fjármálaráðherra veit það vel eins og ég að laun þessara hópa voru lækkuð 1. janúar 2009 þannig að hér er ekki um neinn fyrirsjáanlegan sparnað að ræða, þetta er enginn sparnaður sem kemur inn í fjárlagafrumvarpið á árinu 2010 því að þessi framkvæmd hefur nú þegar tekið gildi. Það er að mínu mati lýðskrum að tala um þetta sem sparnað því að þetta fyrirkomulag hefur verið í gildi í heilt ár. Ég ætla þegar mér gefst kostur á að gá hvort gert sé ráð fyrir því eða þetta sett upp í fjárlagafrumvarpinu eins og um sparnað sé að ræða fyrir árið 2010. Ég veit að þetta hefur þegar komið fram sem sparnaður en nú er þetta komið í venjulegt ferli. Kjararáð var stofnað upp úr kjaranefnd og Kjaradómi. Þar voru embættismenn undir og var ákveðið að stofna kjararáð því að það voru svo margir opinberir starfsmenn komnir hver undir sinn hattinn. Markmiðið með kjararáði var því m.a. að fækka þeim aðilum sem undir það mundu falla, en með lögum 87/2009, sem tóku gildi í fyrra, er kveðið á um lækkun launa þeirra aðila sem heyra undir kjararáð. Þeir eru dómarar, ráðherrar, ráðuneytisstjórar, skrifstofustjórar í Stjórnarráði Íslands, forstöðumenn ríkisstofnana og aðrir ríkisstarfsmenn. Svo bættist við 2. mgr. 1. gr. þar sem jafnframt var ákveðið að laun og starfskjör framkvæmdastjóra hlutafélaga og annars konar félaga einkaréttarlegs eðlis sem eru í meiri hluta í eigu ríkisins og félaga sem eru að meiri hluta í eigu ríkisins, skuli fara þarna undir líka. Eins og við munum öll kom hæstv. forsætisráðherra fram með þá afar snjöllu tillögu, að hennar mati, að enginn skyldi hafa hærri laun en forsætisráðherra. Mig langar því til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvað sé að frétta af því markmiði ríkisstjórnarinnar að enginn skuli hafa hærri laun en hæstv. forsætisráðherra. Nú hefur það verið viðurkennt með framlagningu þessa frumvarps, sem ég benti á í sumar, að ekki er hægt að lækka laun forseta á kjörtímabili hans, sama hver þar situr, samkvæmt 2. mgr. 9. gr. stjórnarskrárinnar. Ekki hefur sést tangur né tetur af frumvarpinu sem talað var fyrir í sumar þar sem lækka átti laun forsetans því að það var rekið til baka. Það mátti ekki þegar upp var staðið lækka þá aðila á kjörtímabili forseta sem féllu þar undir. Það er nú nokkuð skrýtið hvað mörg óvönduð frumvörp koma fram frá þessari ríkisstjórn en það er nú samt sem áður ágætt að hægt sé að hafa áhrif hér á þingi. Er þetta dæmi um það og er sérstaklega kveðið á um það í þessu frumvarpi að þessi framlenging til ársloka 2010 eigi ekki við um forseta Íslands. Er hann þá áfram hæst launaði embættismaður íslenska ríkisins þrátt fyrir að farið hafi ákvæði þess efnis, að mig minnir, inn í það sem er kallað „samstarfsyfirlýsing ríkisstjórnarflokkanna“, það hét ekki stjórnarsáttmáli, að hæstu laun íslenska ríkisins ættu að miðast við laun forsætisráðherra. Ég hef farið yfir það að litið er svo á að kjararáð sé sjálfstæð stjórnsýslunefnd. Það er þess vegna mjög einkennilegt að það skuli vera gripið inn í með þessum hætti. Í 4. mgr. 10. gr. laga um kjararáð segir sérstaklega um þá grein að úrskurðum kjararáðs verði ekki skotið til annars stjórnvalds. Er það í samræmi við þá stefnumörkun sem lá að baki frumvarpinu um kjararáð að stjórnskipuleg staða kjararáðs ætti að vera skýr og það ætti að fara með endanlegt úrskurðarvald á stjórnsýslustigi. Það er alveg skýrt hver stjórnskipuleg staða kjararáðs er en löggjafinn hefur sem sagt þegar gripið inn í þetta, samanber kjararáð í fyrra. Það voru einu sinni áður lækkuð laun hjá þessum hópum þegar Kjaradómur var og hét en nú er verið að framlengja þetta ákvæði algjörlega að óþörfu. Í kjararáði situr mjög gott fólk og er til þess bært að sitja þar. Hér er því verið að grípa fram fyrir hendurnar á þessu fólki og er alveg hreint með ólíkindum að þetta skuli vera komið hér fram. Málið fer nú til efnahags- og skattanefndar, að mér skildist á máli hæstv. fjármálaráðherra hér áðan. Þar sem ég á ekki sæti þar sjálf ætla ég að fara fram á það við fulltrúa Framsóknarflokks sem þar situr að hann óski eftir umsögnum kjararáðs um þetta frumvarp svo ráðið geti þó alla vega sagt hvað því finnst um þetta inngrip hér enn á ný. Sérstaklega í ljósi þess að öll efnahagsleg teikn eru á lofti um að allt ætti að vera með kyrrum kjörum í kjararáði á næsta ári nema þá hreinlega ef laun verða lækkuð, en það er þá á ábyrgð hæstv. fjármálaráðherra ef ríkissjóður verður af tekjum. Ég skal ekki núa honum því um nasir en svona lagasetning fram í tímann um hluti sem ekki koma til framkvæmda er ekki sú lagasetning sem Alþingi Íslendinga á að vera að vinna að nú um stundir. Hér eigum við að vera að vinna að því að endurreisa heimilin, koma fjölskyldunum til bjargar í þessu landi, koma málefnum af stað, koma atvinnulífinu á stað, koma einhverju lífi í landann, eins og sagt er. En þá er verið að vinna einhver lýðskrumsfrumvörp í ráðuneytunum sem hafa engan tilgang, frú forseti. Það er hálfsorglegt þegar maður verður vitni að þessum vinnubrögðum. En þetta er stefna ríkisstjórnarinnar, að því er virðist vera, heimilin og fyrirtækin í landinu skipta þau litlu máli. Það er rúmlega ár frá hruni, ár og einn mánuður, og við stöndum hér enn í sömu sporum. Þróttleysið er algjört. Við stöndum hér í sömu sporum og í hruninu í fyrra, 

Frú forseti. Ég held að það sé misskilningur hjá hv. þingmanni að það séu nokkrar minnstu líkur á því eða hætta á að ríkið verði af tekjum eða taki á sig óþörf útgjöld vegna þessa frumvarps því að það er ekki þannig að kjararáð geti ekki fellt úrskurði til lækkunar. Það er áfram heimilt, þetta setur engar skorður við því að kjararáð geti ekki hækkað þá úrskurði sem það hefur þegar fellt á þessu ári til að mæta vilja Alþingis um að lækka laun æðstu embættismanna. Og það skal taka mið af þeim úrskurðum þegar kemur að úrskurðum varðandi nýja aðila sem undir ráðið kunna að falla. En það getur hvenær sem er, ef launaþróun gæfi tilefni til slíks hjá viðmiðunarhópum, lækkað úrskurði sína. Það er því ekki hætta á því og vonandi gleður það hv. þingmann og kannski er þá ekki tilefni fyrir hana til að vera að alveg jafnneikvæð út í þetta stórskaðlega mál, sem virðist vera að dómi hv. þingmanns, að það skuli flutt hér. Ég taldi nú ekki hvort hv. þingmaður notaði orðið „lýðskrum“ átta sinnum eða tíu sinnum í ræðu sinni, það var eitthvað nálægt því. Þá leyfi ég mér að spyrja hvaða orð hv. þingmaður notar þegar hún stendur frammi fyrir alvörulýðskrumi, sem ég tel þetta nú ekki vera? Mér finnast þetta ótrúleg ummæli um sárasaklaust og einfalt frumvarp. Ég hef rökstutt hvers vegna við teljum rétt að leggja það fram, til að það sé hafið yfir vafa hvernig frá þessum málum er gengið á næsta ári. Varðandi það hvernig það muni ganga að taka mið af því að almennt sé ekki gert ráð fyrir hærri launum hjá hinu opinbera hjá þeim starfsmönnum þess sem þannig er samið um við hvað varðar föst launakjör en laun forsætisráðherra þá vinnur kjararáð einfaldlega á þeim grunni. Að sjálfsögðu er það viðmiðun sem þar er sett í loftið og hún er einfaldlega sett í loftið til þess að senda skýr skilaboð um að tími ofurlaunanna er liðinn. Það er ekki þannig 

Virðulegi forseti. Ég sé það nú að hæstv. fjármálaráðherra hefur haft alveg rétt fyrir sér um lækkunina. Það er t.d. eitt sem var gagnrýnt hér í störfum þingsins áðan, það er engin dagskrá sem liggur fyrir þinginu, ég sá þetta frumvarp fyrst í morgun og hér starfar maður í nefndum og öðru. Það er svo mikill flýtir á öllum að hér er málum hent inn í þingið, sem þýðir að þingmenn koma hingað meira og minna ólesnir. En hér sé ég að þetta er líka til lækkunar, þetta bindur bara til hækkunar. Þá er það komið hreint milli mín og hæstv. fjármálaráðherra. Það breytir því ekki að þarna er verið að binda hendur þessa ráðs þótt það sé algerlega óþarft. Þótt hæstv. fjármálaráðherra segi að tími hárra launa sé liðinn verður hann að eiga það við sig því að stefna ríkisstjórnarinnar gengur út á að setja hér á ofurskatta á laun, í einkageiranum sérstaklega og líka hjá hinu opinbera, þannig að það verður mikill landflótti. Þegar Íslendingar flúðu til Kanada um þarsíðustu aldamót var það ekki bara fólkið sem hafði það verst sem fór, og líklega var það minnsti hlutinn, það var fólkið sem hafði þor, dug og fjármagn til þess að flytja, sá tækifærin, hafði kjark og flúði þau stjórnvöld sem voru í landinu, sem voru ofurskattpíningarstjórnvöld. Hæstv. fjármálaráðherra keyrir nú með íslensku þjóðina inn í þetta umhverfi núna með þessari skattpíningarhækkun. Það er alveg hreint með ólíkindum að þetta frumvarp skuli vera komið hér fram og að hæstv. fjármálaráðherra skuli vera hræddur um að kjararáð fari hér að hækka laun í andstöðu við hlutverk sitt.

Frú forseti. Það má svo sem velta því fyrir sér hvað frekari orðaskipti um þetta stórmál hafa upp á sig. Hv. þingmaður var nú komin úr lýðskrums- yfir í landflóttagírinn í svari sínu hérna áðan. Ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst það merkilegt eiginlega í hvert sinn, hver sem í hlut á, þegar ræðumenn á Alþingi Íslendinga finna sig alveg sérstaklega í því að útmála hættuna á því að hér bresti á stórfelldur landflótti, af hvaða ástæðum sem það ætti svo sem að vera. Ég held að það sé nú frekar okkar hlutverk hér almennt talað að reyna að tala kjark í þjóðina og vera ekki að æsa upp hræðsluáróður um það. Sem betur fer hafa heimsendaspárnar allar, sem voru margar uppi um síðustu áramót og svo sem ósköp eðlilegar vegna þeirra ógnaratburða sem orðið höfðu, ekki gengið eftir. Því var spáð að atvinnuleysi gæti orðið hér allt að 20%, það var gert í kosningabaráttunni í aðdraganda alþingiskosninga. Það var talað um stórfelldan landflótta svo tugum þúsunda næmi. Hvorugt hefur gengið eftir og vantar sem betur fer mikið upp á. Nú er spáð að atvinnuleysi verði að meðaltali undir 8% á árinu 2009. Það er lægra en á Írlandi. Það er lægra en í Svíþjóð. Það er lægra en í Finnlandi. Það er miklu lægra en í Eistlandi og Lettlandi og víðar þar sem erfiðleikarnir eru mestir og það er lægra en að meðaltali í Evrópu. Við skulum því aðeins gæta okkar í hvaða veruleika við erum stödd. Af hverju gleðjumst við nú ekki, þingmenn, og erum í góðu skapi yfir því að vissir hlutir hafa gengið heldur betur en við óttuðumst síðastliðinn vetur og fram á vor? Samdráttur landsframleiðslu er minni. Hann stefnir núna sömuleiðis undir 8%. Það hefur enginn stórfelldur landflótti orðið. Við skulum ekki tala hér eins og við eigum að búa okkur undir hann fyrirfram. Auðvitað er okkur öllum ljós sá möguleiki að þetta hefur áhrif á búferlaflutninga og það er upp að vissu marki ekkert óeðlilegt við það á nokkurn hátt  
            

Virðulegi forseti. Svo hæstv. fjármálaráðherra viti það nú er ég frekar glaðlynd manneskja  Varðandi þau orð sem sögð voru í ræðustól, er það skylda okkar þingmanna fyrst og fremst að segja sannleikann. Það eru til lög um ráðherraábyrgð sem taka á því ef t.d. ráðherra segir ekki sannleikann hér í ræðustól sé hann spurður, þannig að hæstv. fjármálaráðherra skal nú aðeins athuga að í þessum stól er bara notað það orðfæri og það tjáningarfrelsi sem ríkir í landinu alveg eins og fyrir utan þetta hús. Það má vel vera að hæstv. fjármálaráðherra líki ekki þetta orðbragð en þetta er það orðbragð sem ég nota af því að ég sé hvað hlutirnir eru hér í alvarlegum farvegi. Hér er talað um eins og það sé ekkert mál að fólk flytjist í stórum stíl af landinu. Hvar ætlar hæstv. fjármálaráðherra þá að ná í þær skatttekjur sem ríkissjóður tapar af þegar skattarnir eru hér komnir til fullra framkvæmda? Við skulum átta okkur á því að þótt fjármálaráðherra vilji hafa veruleikann annan en hann er getur hann ekki breytt honum. Þannig er staðan núna. Það er margt fólk sem íhugar að fara héðan og mér finnst alveg ótrúlega sorglegt ef þannig er komið fyrir okkur sem þjóð að fólk vilji ekki búa hér með okkur á þessari annars fallegu eyju þar sem drýpur gull af hverju strái ef við bara notuðum þau tækifæri sem okkur eru búin hér, þótt það væri ekki annað en að gera fólki auðveldara fyrir og afskrifa 20–30% af lánum þess. En það sem lagt er fram í þessu frumvarpi, svo ég dragi þetta saman, er þetta: Kjararáði er óheimilt að breyta launum þeirra aðila 

Virðulegur forseti. Strax þegar ég var strákur var ég þeirrar náttúru að ég sá ekkert í myrkri og það var kallað náttblinda. Ég hef hins vegar núna á síðustu mánuðum í þinginu kynnst öðru hlutskipti sem virðist vera einhvern veginn þannig að fólk sé algjörlega ófært um að sjá nokkurt ljós. Ég vil, líkt og hæstv. fjármálaráðherra, hvetja þingmenn til þess við þær aðstæður sem við störfum í að gæta nokkurs hófs í málflutningi sínum og draga ekki upp svo einhliða mynd af þeim veruleika sem við er að fást. Auðvitað er það svo að hér hefur margt illa farið en það er líka þannig að hér eru mörg vonarljós og margt sem hefur farið betur en við hugðum þegar upp var lagt í þennan leiðangur. Og það er mikilvægt vegna þeirra erfiðu aðstæðna sem margar fjölskyldur eru í í landinu og ekki síst núna þegar við erum að sigla inn í svartasta skammdegið að við í okkar orðræðu reynum aðeins að gæta hófs í þeim myndum sem við erum að draga upp af þeim veruleika sem fólk er að fást við. Það er bara sagt hér í fullri vinsemd og af fullri virðingu við umræðuna þó að mér þyki kannski að það megi orðið rífa sig upp í garra yfir nánast hverju sem er ef þetta litla mál sem hér er flutt af hæstv. fjármálaráðherra er orðið efni mikilla skoðanaskipta. Það var flutt hér og varð að lögum við aðstæður sem, eins og komið hefur fram hjá þeim sem rætt hafa málið, hafa í sjálfu sér ekkert breyst. Þær aðstæður eru einfaldlega enn þá fyrir hendi og þess vegna ástæða til að framlengja gildi laganna og er ekkert verið að grípa fram fyrir hendurnar á kjararáði hvað það varðar, heldur einfaldlega verið að framlengja það ástand sem núna er og langtum verra ef þingið réðist í það að bregðast við einhverjum ákvörðunum sem kjararáð kynni að taka. Við hljótum öll að vera sammála um að slíkar ákvarðanir hljóta að vera tiltölulega ólíklegar í ljósi þeirrar miklu kaupmáttarrýrnunar sem við gerum ráð fyrir að hér verði á næsta ári. Málið verður tekið til umfjöllunar í efnahags- og skattanefnd þingsins og ég hef heyrt þá ósk koma fram hjá þingmanni að það verði m.a. sent til umsagnar til kjararáðs og það þarf enga milligöngu um það, það er sjálfsagt að verða við því eða kalla eftir þeim álitum og þeir kallaðir til umfjöllunar um málið fyrir nefndinni sem til þess geta gott lagt eða sjónarmið fram sett áður en það kemur inn til 2. umr. Þessi umræða hefur þó gefið tilefni til þess að huga líka að nokkrum öðrum atriðum sem lúta að kjararáði og voru hér á dagskrá fyrr í ár og er auðvitað kominn tími til að setja aftur á dagskrá.

Frú forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar talar um að fólk hér virðist vera ófært um að sjá ljósið. Þess vegna mundi ég kannski vilja rifja aðeins upp minnihlutaálit hjá efnahags- og skattanefnd sem hv. þingmaður skrifaði undir. Ég verð að segja að það er kannski sjaldan sem maður hefur séð einhvern rembast jafnmikið við að sjá ljósið og í því nefndaráliti. Þar er talað um að hrein staða þjóðarbúsins geti numið á bilinu mínus 54 til mínus 71% af vergri landsframleiðslu, sem fulltrúar Seðlabankans bentu á að væri betri staða en á árunum fyrir hrun. Þetta er náttúrlega algjör brandari og dæmi um það þegar menn eru að reyna að sjá hrunið, staðan fyrir hrun var þess háttar að það varð hrun á Íslandi. Svo er talað hérna um að viðskiptajöfnuður sem við horfum fram á til að borga allar þessar gífurlegu skuldir sem hv. þingmaður vill að við tökum á okkur, stafi fyrst og fremst af samdrætti í innflutningi sem segir okkur að það verða ekki neinir til að kaupa þessar vörur. Ég vil hins vegar taka mjög skýrt fram að ég og aðrir þingmenn Framsóknarflokksins erum svo sannarlega ekki að tala gegn því að laun þingmanna og æðstu embættismanna hækki ekki eða að þau lækki jafnvel í samræmi við þær breytingar sem verða á almennum vinnumarkaði, en það tel ég vera hlutverk kjararáðs. Ef við viljum sjálf fara að taka ákvarðanir um launakjör æðstu embættismanna og jafnvel ýmissa stétta sem fá borguð laun í gegnum framkvæmdarvaldið, eigum við náttúrlega bara að taka skrefið til fulls og leggja niður kjararáð. Ég held að það sé langeinfaldast í staðinn fyrir að vera með tvöfalt kerfi eins og við erum komin með núna. Þess vegna vildi ég gjarnan spyrja hv. þingmann hvort ríkisstjórnin sé að leggja það til að kjararáð verði lagt niður og við förum bara sjálf að taka ákvarðanir um launakjör þeirra sem núna falla 

Virðulegur forseti. Ég treysti því að hv. þingmaður sé ekki að finna að því þó að dregnir séu fram í skjölum í þinginu ýmsir þeir þættir sem þróast hafa með heldur jákvæðari hætti en við hugðum hér strax í kjölfar hrunsins og þar er auðvitað af mörgu að taka, bæði minni samdrætti í landsframleiðslu en menn ráðgerðu, minna atvinnuleysi en menn ráðgerðu, að mörgu leyti hagfelldari erlendri stöðu þjóðarbúsins o.s.frv. Auðvitað eigum við að draga það fram og auðvitað eigum við að lyfta því um leið og við horfumst í augu við þá erfiðleika sem engu að síður er við að etja, enda eru þeir nægir þó að við reynum bara svona af meðalhófi og málefnalega að leggja mat á stöðu okkar. Við þurfum ekkert að ýkja erfiðleika okkar, verkefnin eru alveg næg þó að við reynum að horfa líka á hið jákvæða í stöðunni. Hvað varðar inngrip í störf kjararáðs má út af fyrir sig taka undir það með hv. þingmanni að það er eitthvað sem menn eiga að gera eins lítið af og mögulegt er. Það er auðvitað best að gera það áður en kjararáð grípur til einhverra aðgerða, þannig að það sé ekki verið að bregðast við áformum ráðsins. Við hljótum auðvitað líka að hafa í huga að við erum núna að starfa við algerlega einstæðar aðstæður og á okkur hvílir rík skylda að standa vörð um friðinn í samfélaginu. Ég held að það sé alveg klárt að það að taka af öll tvímæli í þessu efni sé hluti af því að rækja þá skyldu okkar að tryggja það að hér verði ekki, eins og stundum hefur gerst, teknar óheppilegar ákvarðanir um kjör okkar sem verða til þess að kveikja elda í samfélaginu, og það sé bara sjálfsagt í raun og veru forvarnastarf að framlengja þessu meðan þetta sérstaka ástand er í samfélaginu, þó að alla jafna og við eðlilegar aðstæður eigum við ekki að þurfa að grípa til svona hluta.

Forseti minnir á að til seinna andsvars hafa hv. þingmenn eina mínútu.

Ég verð að viðurkenna það, frú forseti, að ég hef miklar áhyggjur af birtuskilyrðum í núverandi ríkisstjórn. Það er nú svo að hérna stendur 2. minni hluti efnahags- og skattanefndar um Icesave-málið og bendir á að í nóvember 2008 hafi skuldahlutfall upp á 240% verið augljóslega óviðráðanlegt, en núna er hins vegar mjög athyglisvert í ljósi þess að íslenska ríkið gæti að sjálfsögðu ekki ábyrgst lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu ef þessi skuldaþolmörk færu yfir þessi mörk, að þeir eru allt í einu bara komnir upp og segja að það sé allt í lagi og ráðum algjörlega við 310%, það sé vel viðráðanlegt. Ég mundi bara vilja leggja til, fyrst formaður efnahags- og skattanefndar tekur svona vel í þessar ábendingar hjá okkur, að nefndin skoði kannski einmitt þessa hugmynd hvort það þurfi að fara í gagngerar breytingar á starfsháttum kjararáðs og jafnvel leggja það niður, miðað við það hvernig ríkisstjórnin hefur verið að haga sér gagnvart kjararáði, og við tökum bara umræðuna hér árlega um það hvaða launalækkanir eða launahækkanir við teljum ásættanlegar. Ég mundi gjarnan vilja sjá ráðuneytin vera til jafnmikillar fyrirmyndar 

Virðulegur forseti. Ég held að það sé út af fyrir sig ekki miklu við þetta að bæta, að það sé fram komið sem hér skiptir máli. Við munum í sjálfu sér taka þá punkta sem fram hafa komið inn í umfjöllunina í efnahags- og skattanefnd, en ég hef ekki séð nein efnisleg rök koma fram í umræðunni enn sem komið er til annars en einfaldlega að framlengja þeim sjálfsögðu ákvæðum sem sett voru inn við þær einstöku aðstæður sem við búum við, þær aðstæður hafa hvergi farið og þær eru enn og þess vegna verður einfaldlega að framlengja ákvæðunum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir hans orð um það að ég þurfi ekki að hafa áhyggjur af því að kjararáð fái að skila inn áliti sínu um þetta frumvarp eða að fulltrúar þaðan verði kallaðir á fund efnahags- og skattanefndar. Þá er það á hreinu og þarf ég ekki að hafa meiri áhyggjur af því, þá fær kjararáð sjálft að sjálfsögðu að tala í þessu máli. Mig langar til að vitna hér í dóm á ný, virðulegi forseti, dóm Héraðsdóms Reykjavíkur í máli E-1939/2006, þar segir: „Í athugasemdum greinargerðar með frumvarpi er varð að stjórnarskipunarlögum nr. 97/1995 er rakið að áskilnaður 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar um óháða dómstóla feli í sér að dómstólar eigi að vera sjálfstæðir og „ekki háðir öðrum þáttum ríkisvaldsins“. Er skírskotað til þess að „kjör sem dómendum eru tryggð“ séu einn af efnisþáttum í mati á hvort dómstólarnir teljist sjálfstæðir þannig að fullnægt sé kröfum stjórnarskrárinnar.“ Ég vind mér beint í efnið. Finnst hv. þingmanni að verið sé að hvetja til sjálfstæðis dómstóla þar sem löggjafinn sjálfur er búinn að binda hendur kjararáðs til hækkunar launum hjá dómurum allt til ársloka 2010, sérstaklega í ljósi þess sem gerðist fyrir ári síðan og við þurfum einstaklega mikið á sterkum vel stæðum og sjálfstæðum dómstólum að halda nú um mundir?

Virðulegur forseti. Ég held af þessu tilefni að þá sé sjálfsagt að taka það fram að ég held að við búum að sterkum og sjálfstæðum dómstólum. Ég hef enga ástæðu til að hafa áhyggjur af öðru. Ég held að þeir eins og aðrir frammámenn í íslensku samfélagi hljóti að deila þeim kjörum sem eru með þjóðinni á hverjum tíma og efast um að við það séu nokkrar athugasemdir af hálfu dómstólanna eða það með nokkrum hætti rýri sjálfstæði þeirra sem er mikilvægt að standa vörð um.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður virðist misskilja það sem ég er að fara. Við búum að góðum dómstólum, enginn skal efast um það, en það sem ég var að benda á er það að skírskotað var til þess að þau kjör sem dómendum væru tryggð væri einn af þeim efnisþáttum að dómstólarnir teldust sjálfstæðir þegar þeir eru sjálfstæðir í launum sínum eins og kjararáð sem er óháð stjórnsýslustofnun tekur ákvörðun um laun dómara. Ég er t.d. að vísa í fyrri ræðu mína sem ég flutti áðan. Er hv. þingmaður ekkert óttasleginn yfir að dómarar fari kannski að yfirgefa störf sín vegna þess hve launin hafa lækkað og vegna þess að það er kannski hægt að fá sambærilega atvinnu annars staðar á hærri launum og lægri sköttum? Það er þessi þáttur dómstólanna sem ég er hrædd um, að dómarar 

Virðulegur forseti. Nú vill þannig til að hv. þingmaður er lögfræðingur og eflaust miklu fróðari en sá sem hér stendur um kjaramál þeirra sem þá menntun hafa og áhugasamari um framgang þeirra í kjaramálum.

Ég er ekki dómari.

Ég held að það væri ástæða til þess að hafa áhyggjur af þeim sjónarmiðum sem þingmaðurinn hv. hreyfir ef hér væru löggjafarvaldið eða framkvæmdarvaldið að mismuna dómsvaldinu í kjörum, lækka þá sérstaklega í refsingarskyni eða með öðrum hætti að vega að sjálfstæðinu. Hér er einfaldlega verið að framlengja að eitt skuli yfir alla ganga og ég tel ekki að í því felist nein aðför að sjálfstæði dómstóla í landinu.

Frú forseti. Við ræðum hérna ákveðið vandamál sem þingmenn standa iðulega frammi fyrir og það er að ákvarða laun þingmanna. Það hefur alltaf verið vandræðamál, alveg síðan ég man eftir mér. Menn fólu þetta Kjaradómi en ríkisstjórninni líkaði það ekki og nú er búið að taka starf hans úr sambandi þannig í rauninni er það Alþingi sem ákveður laun þingmanna. Þegar þjóðin mannar þá skútu sem Alþingi er ætti hún að huga að launum og kjörum þingmanna vegna þess að þar ætti að vera hið besta mannval. Nú er spurning hversu mikið laun hafa að segja í sambandi við hvata manna til að vinna eða taka að sér störf. Sumir hafa ofurtrú á launum og þau ofurlaun sem hafa verið í gangi á verðbréfamarkaðnum sýna þá ofurtrú. Aðrir hafa mjög litla trú á því hlutverki launa að hvetja menn til dáða og vilja helst hafa öll laun eins. Ég hugsa að meðalvegurinn sé einhvers staðar þarna á milli. Fólk þarf laun, bæði til að lifa og eins til hvatningar. Ef laun eru lækkuð mjög mikið og allir hafa sömu laun leggja menn ekkert sérstakt á sig, þá vinna þeir bara það sem nauðsynlegt er og ekkert þar að auki. Það er örugglega eitthvert samband þar á milli. Ég vil benda á varðandi t.d. laun þingmanna að hér er ekki greitt fyrir menntun eða reynslu. Allir þingmenn fá sömu laun, óháð því hvort þeir hafa menntun eða reynslu. Þetta er ákvörðun sem menn hafa tekið. Í öðrum störfum, hjá dómurum og annars staðar, er gerð krafa um menntun og þá vilja menn alltaf fá hana greidda að einhverju leyti. Við erum nú að taka ákvörðun um að halda þeim launum niðri eins og hægt er. Það er líka ákveðin stefna að gefa slíkt merki út í þjóðfélagið, að nú sé hart í ári og þá þurfi áhöfnin á skútunni að lækka launin sín. Síðan komum við að öðru máli sem er öllu alvarlegra. Þingmenn taka nú ákvarðanir um mjög stór mál og af því að menn hafa talað svo oft um Icesave ætla ég að leyfa mér að gera það einu sinni enn. T.d. er verið að taka ákvörðun um vexti. Af hverju 5,55%? Af hverju ekki 4%, 7%, 10% eða 1%? Hvernig duttum við niður á þessa tölu? Hvaða snillingur var það sem samdi þessa tölu? Hvaðan kom hann og af hverju hafa þingmenn ekki gert athugasemd við þetta? Þessi tala, 5,55%, frú forseti, kostar Íslendinga 100 milljónir á dag. Við, hv. þingmenn, tökum ákvörðun um þetta, við sem erum núna að lækka launin okkar. Ég held að þjóðin, sem útgerðarmaður skútunnar, ætti virkilega að skoða hvort það sé skynsamlegt að hafa hlutinn svona lágan en það yrði mjög vitlaust að gera það á miðju kjörtímabili. Ég hef lagt til að þingið eða einhver aðili ákveði laun frá og með næsta kjörtímabili. Ef launin verða mjög há missi ég sætið mitt, ef þau verða mjög lág held ég sætinu mínu. Ef þau verða mjög há lokka þau að fólk með reynslu, menntun og þekkingu, úr atvinnulífinu, bönkunum, stjórnsýslunni og alls staðar að, til þess að bjóða sig fram til þings og hugsanlega fengjum við þá mannval sem gæti ákveðið að vextirnir yrðu 5% í staðinn fyrir 5,55%. Þar munar 10–20 millj. kr. á dag. Við fjöllum þessa dagana um mjög stór mál og mér finnst dálítið ankannalegt að á sama tíma gera menn allt sem þeir geta til að halda launum þingmanna niðri sem og annarra í stjórnsýslunni. Sumir hafa sagt að vandamálið í haust hafi verið vandamál stjórnsýslunnar, hún hafi brugðist. Hvað eru menn nú að gera? Lækka launin hennar frekar, passa að þangað inn fari ekki of mikið afburðafólk. Ég held þetta sé dálítið hættuleg þróun, frú forseti, fyrir utan að þingmenn þurfa að fara í prófkjör og það kostar mikið. Hvergi er talað um að þeir sem borga prófkjörin sjálfir eru kannski launalausir í einhverja mánuði. Þeir sem ekki borga prófkjörin sjálfir eru þá skuldbundnir einhverjum. Mikið hefur verið rætt um það en ekki hinn þáttinn, um þá sem borga prófkjörin sín sjálfir og eru launalausir einhverja mánuði eða hálfu eða heilu árin eftir að þeir eru kosnir á þing. Ég held að menn ættu að gæta sín á þessu. Ég ætla ekki að greiða atkvæði gegn þessu eða vera á móti þessu en vildi gjarnan benda á að á sama tíma og vantrú manna á stjórnsýslunni, Alþingi og þessu kerfi öllu saman er mjög mikil fara menn fram og lækka launin til þess að koma í veg fyrir mikinn atgervisflótta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir hans framsögu. Ég kvað heldur ekki upp úr með að ég væri á móti þessu en það er hlutverk okkar þingmanna að benda á það sem betur má fara í lagasetningu og til þess erum við hér. Þar sem hv. þingmaður er mjög talnaglöggur langar mig til að spyrja hann sömu spurningar og ég spurði hv. þingmann áðan og vitna í dóm héraðsdóms nr. E-1939–2006. Þar kemur fram, með leyfi forseta: „Í athugasemdum greinargerðar með frumvarpi er varð að stjórnarskipunarlögum nr. 97/1995 er rakið að áskilnaður 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar um óháða dómstóla feli í sér að dómstólar eigi að vera sjálfstæðir og „ekki háðir öðrum þáttum ríkisvaldsins“. Er skírskotað til þess að „kjör sem dómendum eru tryggð“ séu einn af efnisþáttum í mati á hvort dómstólarnir teljist sjálfstæðir þannig að fullnægt sé kröfum stjórnarskrárinnar.“ Nú grípur löggjöfin enn á ný inn í laun þeirra aðila sem kjararáð á að ákvarða. Kjararáð er sjálfstæð stjórnsýslunefnd sem á að hafa úrskurðarvald í málum og úrskurðum hennar er ekki hægt að áfrýja. Telur hv. þingmaður ekki að þarna sé verið að binda hendur kjararáðs jafnvel til rýrnunar launa dómenda sem starfa bæði í héraðsdómi og í Hæstarétti í því mikla álagi sem nú liggur fyrir dómstólum landsins eftir hrunið? Er ekki óeðlilegt að hér sé komið fram frumvarp á Alþingi þar sem hendur kjararáðs eru bundnar með þessum hætti til ársloka 2010?

Frú forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að í kreppum er oft það fyrsta sem gefur eftir mannréttindi og grundvallaratriði stjórnskipunar. Við erum með þrískiptingu valdsins til þess að vernda borgarann fyrir ofurvaldi ríkisins og hér grípur einn aðili í þrískiptingunni, þ.e. löggjafarvaldið, inn í annan sem er dómsvaldið. Ég hef af því áhyggjur, frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að við þurfum að gæta þess mjög vel, sérstaklega núna þegar dómarar standa frammi fyrir óskaplega þungum, stórum og umfangsmiklum málum sem þeir þurfa að taka afstöðu til. Þar skiptir máli að upphæðirnar eru milljarðar, tugir milljarða, hundruð milljarða, þúsundir milljarða. Undir liggja ekki bara íslenskur réttur, heldur alþjóðlegur réttur, breskur réttur, hollenskur réttur o.s.frv. Öllu þessu þurfa dómarar að standa frammi fyrir og á sama tíma er verið að gefa þeim merki með þessu frumvarpi um að það eigi að lækka launin þeirra. Það er viðbúið að þeir fari hinum megin við borðið og sæki málin fyrir þá sem vilja gegn íslenska ríkinu.

Virðulegi forseti. Nú erum við komin nánast að kjarna þessa máls sem þetta frumvarp fjallar um og ég gagnrýni þetta lagafrumvarp út af þessum orðum sem eru hér á dagskrá. Það er rétt sem þingmaðurinn segir, hér er framkvæmdarvaldið að segja löggjafarvaldinu fyrir, hafi það gerst fyrr í tíð þessarar ríkisstjórnar. Framkvæmdarvaldið er með öðrum orðum að skipa löggjafarvaldinu fyrir á þann hátt að við eigum að samþykkja þetta frumvarp til laga sem bindur hendur sjálfstæðrar stjórnsýslunefndar sem ákvörðuð var með lögum um kjararáð frá 2006. Það er verið að binda hendur kjararáðs í þá átt að þeir aðilar sem sitji í ráðinu geti ekki hreyft sig gagnvart því að hækka laun dómara eða umbuna þeim á nokkurn hátt. Við skulum átta okkur á því að hundruða milljarða mál liggja fyrir dómskerfinu á næstu árum vegna hrunsins og vegna þess sem hér gerðist. Á meðan er verið að binda hendur kjararáðs til ársloka 2010 svo að kjararáð geti ekki hækkað laun dómara um 40–50 þúsund, eða hvaða tölu sem er, á mánuði til þess að koma til móts við þessa aðila. Í lögum um kjararáð er skýrt tekið fram á hvaða grunni kjararáð á að byggja sína úrskurði. Þar er talað um að þetta skuli aðallega vera dagvinna og síðan einhver umbun að auki og þetta skuli taka mið af launaþróun. Kjararáð komst að þeirri niðurstöðu, fékk þá skipun frá löggjafarvaldinu, að á árinu 2008, eftir hrunið, skyldu þessi laun lækkuð. Krafan var 5–15% launalækkun á þá aðila sem undir kjararáð heyrðu. Ég er sammála þingmanninum um að það má þakka fyrir að þessir aðilar sem standa í þessum sporum nú fari ekki hinum megin við borðið og sæki málin sem hér liggja fyrir. Miklar upphæðir eru undir og þetta skiptir þjóðarbúið miklu máli. Icesave-málið er komið úr íslenskri lögsögu þannig að við þurfum ekki að hafa áhyggjur 

Frú forseti. Það er áhugaverð umræða í sjálfu sér sem við höfum stundum áður tekið hér, ég og hv. þm. Pétur H. Blöndal, um hvort há laun, svo ekki sé talað um ofurlaun, séu endilega besta tryggingin fyrir því að draga að hæft starfsfólk og/eða tryggja að þeir sem ábyrgð bera í störfum standi undir henni. Mér finnst þessi umræða nú öll vera í miklu návígi við dapurlega atburði sem ættu að kenna okkur eitthvað. Ekki vantaði ofurlaunin í bankakerfinu og ekki vantaði heldur að aðalréttlætingin fyrir gríðarlegum kaupaukum og háum launum væri einmitt að menn bæru svo mikla ábyrgð og sýsluðu með svo mikla fjármuni. Hvernig fór það? Reyndist það að hæfasta fólkið hefði valist til starfa mikil trygging fyrir því að gæðin sætu í fyrirrúmi? Ég trúi því ekki. Ég hef enga trú á öðru en það séu til margir hæfari bankamenn en þeir sem fóru að ráði sínu eins og raun ber vitni í íslenska hruninu. Ég er líka þeirrar skoðunar að almennt bjóði fólk sig ekki fram til Alþingis vegna launanna eða til þess að komast í hærri laun en því ella stæðu til boða. Ég held að það sé alveg þveröfugt. Ég held að menn bjóði sig fram vegna þess að þeir telji sig hafa eitthvað annað fram að færa, þeir hafi hugsjónir sem þeir vilja berjast fyrir, telji sig geta látið gott af sér leiða og þar fram eftir götunum. Enda held ég einmitt að við þurfum ekki það fólk inn á Alþingi sem væri líklegt til að bjóða sig fram vegna launanna, þótt þau væru há. Við þurfum ekki það hugarfar. Má ég minna á allt það góða fólk sem þúsundum og tugþúsundum saman vinnur af stakri samviskusemi mikilvæg störf í þessu þjóðfélagi fyrir lág laun. Við trúum sumu þessu fólki fyrir því dýrmætasta sem við eigum, börnunum okkar, fötluðum, sjúkum og öldruðum. 
            

Frú forseti. Þetta er náttúrlega mjög áhugaverð umræða. Ég er eiginlega sammála því að þessi gífurlegu ofurlaun bjuggu hvorki til ábyrg né mjög vönduð vinnubrögð. Ég held hins vegar að það sé kannski ekki til bóta heldur að fara úr ökkla í eyra. Ég held að það sé ekki til bóta að fara hina leiðina og segja að allir eigi að vera með sömu laun. Ég er ekki viss um það og alveg sérstaklega núna þegar við lítum á dómskerfið, þegar dómarar þurfa að fara að fjalla um gífurlega erfið og þung mál. Ég minni bara á Icesave-málið í umræðum hér í þinginu - mér finnst skorta á það að menn skilji hvað um er að ræða, mér finnst það, ég skil það oft ekki sjálfur. Þannig að þetta er spurningin um að fá mjög hæft fólk. Dómari sem stendur t.d. frammi fyrir því að geta kannski verið með ekki 70 þús. kr. hærri laun á mánuði heldur 70 þús. kr. á klukkutímann hinum megin, hann fer kannski að hugsa sinn gang, ég veit það ekki. Varðandi það að fólk bjóði sig ekki fram til Alþingis vegna launanna, það held ég sé alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra, en það er líka fjöldi manns sem býður sig ekki fram vegna þess að launin eru lág. Þeim bara dettur það ekki í hug. Maður sem er t.d. með læknisfræðinám og há námslán og allt það á bakinu hefur varla efni á því að fara á þing. Að því leyti má segja að þeir sem fara á þing gera það ekki vegna launanna en það kannski vantar þá sem hefðu farið á þing ef launin hefðu verið betri.

Frú forseti. Hér er nú ekki verið að fara úr ökkla í eyra, hér er eingöngu verið að tryggja að það sama verði við lýði á árinu 2010, sem er á þessu ári, að þessir hæst launuðu embættismenn, alþingismenn, ráðherrar, dómarar, ráðuneytisstjórar og aðrir, sem nú heyra undir kjararáð, taki vissar byrðar á sig og deili kjörum með þjóð sinni með þessum hætti, leggi sitt af mörkum í formi lægri launa á ákveðnu árabili. Það er að sjálfsögðu rétt að dómarar þurfa að vera fjárhagslega sjálfstæðir og búa við öryggi í starfi. Sérstaklega mikilvægt er að þeir búi við algjört starfsöryggi og eftir að þeir hafa einu sinni verið skipaðir sé ekki hægt að hrófla við þeim, þannig að menn geti ekkert farið aftan að þeim þó þeir sætu dóma sem mönnum líkar ekki vel. Sama gegnir auðvitað um þingmenn að mörgu leyti. Ég hef oft staðið í því á láglaunavinnustöðum og annars staðar að verja laun þingmanna sem ýmsum þykja há og hér í gegnum tíðina eðlilega. Lægst launaða verkafólkinu í landinu þykir þingfararkaup hátt. Ég hef fært fram þau rök að það sé mikilvægt að þingmenn búi við trygga afkomu, séu fjárhagslega sjálfstæðir og engum háðir um afkomu sína, enda hef ég lengi barist fyrir því að það sé sett í lög að þingmenn gegni engum öðrum launuðum störfum. Það er langbesta fyrirkomulagið. Ég man þá tíma þegar þingmenn töldust það illa launaðir, a.m.k. að eigin áliti, að þeir snöpuðu alla bitlinga sem buðust og sátu í bankaráðum og stjórnum út um dal og hól. Það var ömurlegt fyrirkomulag og sem betur fer að mestu leyti aflagt. Það má því færa fyrir því rök að það sé mikilvægt að menn búi við trygga afkomu og hún sé það góð að þeir séu fjárhagslega sjálfstæðir og komist vel af og engar freistingar í gangi í þeim efnum. En hitt, að þeir þurfi að hafa einhver himinhá laun, og það sé það fólk sem sækir í slíkt sérstaklega, sem við eigum að laða hingað inn á þing, því mótmæli ég.

Nú er það svo, frú forseti, að Kjaradómur á að taka mið af launaþróun í landinu. Mér segir svo hugur að laun margra hafi lækkað. Mér finnst því ekki ólíklegt að hann hefði sjálfkrafa lækkað laun eða látið þau standa í stað, því að hann er búinn að lækka þau nú þegar og kannski þykir honum nóg að gert. En það sem er verst við þetta er það að það er verið að taka hann úr sambandi. Það er verið að taka úr sambandi það tæki sem Alþingi skóp til þess að mæla þessi laun, til þess að Alþingi þyrfti ekki sjálft að ákveða sín laun. Það var búinn til dómstóll eða óháð nefnd sem átti að taka afstöðu til launanna og hér er verið að taka hana úr sambandi.

Rétt

Það er það sem ég held að sé skaðlegast við þetta. Kannski munu margir dómarar og aðrir sem eru, hvað ég á að segja, þolendur þessa, taka það illa upp að svona sé að verki staðið. Ég hugsa að Kjaradómur hefði komist að þeirri niðurstöðu að engin ástæða sé til að hækka laun við næstu úrskurði vegna þess að laun hafa almennt verið að lækka í þjóðfélaginu. Nú er verið að segja að ekki megi breyta neinu og dómarar og aðrir skuli sæta þeim launum sem þeir hafa með skipun að ofan, frá Alþingi eða frá framkvæmdarvaldinu. Það kann hugsanlega að valda því að einhver fer hinum megin við borðið, sem ég vona að gerist nú ekki, því að við þurfum á öllu okkar besta fólki að halda í að dæma þau gífurlega stóru mál sem standa fyrir dyrum. Við þurfum á öllu fólki að halda inni á Alþingi til að ráða við þau óskaplega flóknu og stóru mál sem við þurfum að taka afstöðu til.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lyfjalögum, nr. 93/1994. Frumvarpið er að finna á þskj. 222. Frumvarpið er einfalt í sniðum. Í 1. gr. segir: „Orðin „eða smásöluaðilar“ í 3. málsl. 42. gr. laganna falla brott.“ Síðan er gildistökuákvæði 1. janúar 2010. Með frumvarpinu er lagt til að fellt verði brott ákvæði sem varðar bann við afsláttum á lyfjum í smásölu. Þetta hefur í för með sér, verði frumvarpið að lögum, að bann við veitingu afslátta til sjúklinga í apótekum, sem átti að taka gildi 1. janúar nk., komi ekki til framkvæmda. Ég ætla stuttlega, frú forseti, að rekja aðdraganda þessa, en með lögum nr. 97/2008 var 42. gr. lyfjalaga breytt á þann veg að lyfjaheildsölum og smásölum sem vildu selja vildu lyf á lægra verði en hámarksverð sagði til um var gert að tilkynna lækkað verð til lyfjagreiðslunefndar og jafnframt var þeim gert skylt að selja lyfið á sama verði á öllum sínum sölustöðum. Hvað varðar lyfjaheildsölu kom þetta ákvæði til framkvæmda 1. október 2008, en ákvæðinu varðandi smásöluna hefur hins vegar verið frestað í þrígang, fyrst til 1. janúar 2009, þá til 1. apríl 2009 og loks til 1. janúar 2010 með lögum nr. 28/2009. Helstu rök, frú forseti, fyrir því að stemma stigu við afslætti í heildsölu voru þau að talið var hægt að lækka lyfjaverð sem honum næmi, en þáverandi kerfi ýtti undir að sótt væri um hátt verð í lyfjaverðskrá. Talið var svigrúm til að lækka lyfjaverð í landinu og eðlilegt að þeir fjármunir sem nýttir höfðu verið til þess að gefa afslætti í heildsölunni, væru í þess stað notaðir til að lækka lyfjaverð. Með þessum hætti var talið að ábatinn rynni óskertur til sjúklinga og ríkisins en ekki til milliliða. Fyrir þessar breytingar og í kjölfar þeirra urðu verðlækkanir á lyfjum í maí og október 2008 sem áætlað var að næmi um 500 millj. kr. á smásöluverði á ársgrundvelli. Að mati formanns lyfjagreiðslunefndar hafa áform lagabreytinganna gengið eftir enda þótt gildistöku á þeim hluta ákvæðisins er varðar bann við afsláttum í smásölu hafi þrívegis verið frestað. Frestunin hefur í þessi þrjú skipti verið rökstudd þannig að í undirbúningi væri nýtt greiðsluþátttökukerfi lyfja og talið mikilvægt að afnám afslátta af lyfjum í smásölu héldist í hendur við innleiðingu nýs greiðsluþátttökukerfis. Nú munu hv. þingmenn kannast við það sem hér er vitnað til, sem er nefnd sem sett var á laggirnar af þáverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, Guðlaugi Þór Þórðarsyni, og kennd er við formann sinn, sem er hv. þm. Pétur Blöndal. Nú er óljóst hvort og þá hvenær nýtt greiðsluþátttökukerfi verður að veruleika, en nefndin var lögð af síðasta vetur. En á undanförnum mánuðum hefur greiðslufyrirkomulagi lyfja hins vegar verið breytt til lækkunar lyfjakostnaðar Sjúkratrygginga Íslands vegna samræmdra aðgerða til lækkunar opinberra útgjalda. Í því ljósi þykir mikilvægt að sjúklingar geti áfram, eins og verið hefur, notið afsláttar við kaup á lyfjum sínum í apótekum. En félagasamtök, eins og til að mynda Hjartavernd, hafa náð samningum við smásalana, eða apótekarana, um slíkan afslátt og mundi hann falla niður 1. janúar nk. ef ekki kæmi til samþykktar þess frumvarps sem ég hér mæli fyrir. Frú forseti. Samkvæmt kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins er ekki gert ráð fyrir að frumvarpið hafi kostnaðaraukningu í för með sér fyrir ríkissjóð. Markmiðið með breytingunni sem ég mæli hér fyrir um er að standa áfram sem bestan vörð um hagsmuni og velferð sjúklinga á erfiðum tímum. Ég leyfi mér, virðulegi forseti, að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. heilbrigðisnefndar og til 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir hennar framsögu. Það er margt rétt sem kom fram í máli hennar. Að vísu er ekki rétt að lyfjakostnaður hafi lækkað út af samræmdum aðgerðum hjá hinu opinbera. Þvert á móti var þetta starf unnið í mjög langan tíma sem miðaði að því að lækka lyfjakostnaðinn og það tókst. Ég hugsa að stærsta einstaka aðgerðin sem lækkaði lyfjakostnað hafi verið afnám afslátta á heildsölustigi. Það var mjög umdeild aðgerð og voru hagsmunaaðilar afskaplega ósáttir við hana en það sem þá var lagt til grundvallar var reynsla annarra þjóða af sams konar aðgerðum. Þrátt fyrir að það hljómi kannski sérkennilega að menn lækki afslætti til að það muni lækka verð, ég fer nú betur yfir það í ræðu minni, þá er það nú þannig. Það er hins vegar rétt hjá hæstv. ráðherra að það að ganga alla leið, sem hafði það markmið að lækka verð á lyfjum, tengdist því að breyta kostnaðarþátttöku í kerfinu. Ástæðan fyrir því að menn vildu láta þetta hanga saman var til þess að menn vildu ekki að einstaka sjúklingahópar lentu í hækkun á einstaka lyfjum. Þess vegna vildu menn fara heildstætt í kostnaðarþátttökukerfið og það hefur verið krafa, held ég, allra sjúklingasamtaka um mjög langa tíð að gera það. Kerfið eins og það er í dag er mjög gloppótt og undir hælinn lagt hvar kostnaður lendir í heilbrigðiskerfinu, því miður. Það er rétt að fyrrverandi ráðherra stöðvaði þá vinnu sem var unnin af hv. þm. Pétri Blöndal og Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur, sem var varaformaður, en nefndin var komin ansi langt með þá vinnu. Ætlar hæstv. ráðherra að hætta við að breyta kostnaðarþátttöku í kerfinu? Er það algjörlega út af borðinu?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég vil vekja athygli á því að nefndinni sem hér um ræðir, og var undir forustu hv. þm. Péturs Blöndals, var falið í nóvember 2007 að kanna hvort og þá með hvaða hætti hægt væri að fella læknis-, lyfja-, rannsókna-, sjúkraþjálfunar- og allan annan heilbrigðiskostnað undir eitt niðurgreiðslu- og afsláttarfyrirkomulag eins og við þekkjum. Mikill tími nefndarinnar fór í söfnun upplýsinga og umræður um fyrirkomulag nýs greiðsluþátttökukerfis. Gerður var samningur við Skýrr um söfnun upplýsinga og gert ráð fyrir að fjármagn fengist á fjárlögum 2009 fyrir kostnaði við þá vinnu. Það reyndist hins vegar ekki raunin og því var nefndin lögð niður. En áður hafði þó Skýrr tekið saman 44 síðna skýrslu með upplýsingum um greiðsluþátttöku almennings í heilbrigðiskerfinu hjá allflestum nema tannlæknum og var heildarkostnaður við verkefnið þá kominn í 18 millj. kr. Hv. þingmaður spyr hvort það sé vilji þeirrar sem hér stendur að hætta við þetta verkefni. Ég verð að segja að mér finnst fráleitt að kasta á glæ slíkri vinnu sem hafa verið lagðar til 18 millj. kr. eins og hér kemur fram, og tel eðlilegt að reyna að finna leiðir til að nýta þær upplýsingar sem þarna hefur verið safnað saman og þá vinnu sem fjölmargir hafa lagt í þetta verkefni, til áframhaldandi lækkunar á lyfjakostnaði og til hagsbóta fyrir þá sem þurfa að njóta heilbrigðisþjónustu. Við vitum að nú borga sjúklingar 17–18% beint úr buddunni af læknis- og heilbrigðisþjónustu. Það má ekki meira vera. Ef hægt er að jafna þessum kostnaði betur og nýta til þess þær upplýsingar 

Virðulegi forseti. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að skoða þetta mál mjög vel. Eins og fram hefur komið þá er ekki bara búið að setja 18 millj. kr. í þetta verkefni - sem er að vísu mjög lág upphæð miðað við stærð þess og þá vísa ég til þess að flestar þær þjóðir sem hafa tekið þetta heildstætt hafa komist að þeirri niðurstöðu að það sé sparnaður í því að fara heildstætt í svona verkefni og koma fram með heildstætt kerfi. Af því að þetta er ekki bara óréttlæti sem kemur fram á ýmsum sviðum, því þessi 17%, 18% eða 16% síðast þegar ég sá, kostnaðarhlutdeild sjúklinga, falla á allan hátt, þetta er allt frá því að menn greiði ekkert til þess að menn greiði nokkur hundruð þúsund krónur fyrir læknisþjónustu. Hugmyndin með því að fara í breytt kostnaðarþátttökukerfi er sú að langveikir og þeir sem þurfa mest á þjónustunni að halda greiði sem minnst, en hins vegar liggur það fyrir að þetta mun gera það að verkum að við hin sem erum heppin og þurfum sjaldan á þjónustu að halda þurfum kannski að greiða eitthvað meira. Þetta fyrirkomulag, þ.e. að afnema afslættina hjá smásölunum, það var bara einn liður í þessu. Ef ég skil hæstv. ráðherra rétt, þá er hann ekki að ýta þessu út af borðinu, en það væri þá ágætt að vita hvernig hann hyggst vinna þetta áfram með kostnaðarþátttökukerfið vegna þess að þetta er flókið, þetta er mikið mál og það var reynt að vinna þetta með aðilum úr öllum flokkum og þetta var komið á ákveðinn rekspöl. Aðalatriðið er ekki hvernig þetta er gert, heldur að þetta verði gert. Ég vil þá kannski heyra um fyrirætlanir hæstv. ráðherra hvað þetta varðar.

Frú forseti. Ég get ekki svarað skýrar en svo að ég tel nauðsynlegt að kannað verði til hlítar hvernig nýta megi öll þau gögn og þá miklu vinnu sem nefndin og starfsmenn hennar hafa lagt fram. Ég var sjálf þeirrar skoðunar að eðlilegt væri að skipta þessu upp í lyfjakostnað annars vegar og lækniskostnað hins vegar, þetta var orðið ansi yfirgripsmikið og umfangsmikið verkefni, en ég get ekki svarað öðru til en því sem ég sagði að ég tel eðlilegt að kanna mjög vel hvernig nýta má þessa vinnu til hagsbóta fyrir þá sem greiða hlutdeild í heilbrigðiskostnaði. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði að ekki er alltaf mikið réttlæti í því hvernig það dreifist. Hvað varðar það frumvarp sem við ræðum hér, þá verð ég nú að leyfa mér að segja að við getum svona í hálfkæringi kallað þetta góðkunningja þingmanna. Við höfum farið þrisvar sinnum yfir þetta mál og allir hafa verið sammála um að fresta gildistökunni. Hér er nokkur eðlismunur á því að hér er einfaldlega lagt til að úr lögunum verði fellt ákvæði um að banna afslætti yfir borðið. Það er í rauninni eðlisbreyting frá því sem áður hefur verið og ég vænti þess að við getum líka verið sammála um að kominn sé tími til að stíga það skref. Allir hafa verið sammála um að fresta þessari gildistöku, við ættum ekki að banna þetta, það hefur sýnt sig að árangur hefur náðst án þess að þessir afslættir væru bannaðir yfir borðið og þess vegna, frú forseti, leyfi ég mér að vænta góðra undirtekta í hv. heilbrigðisnefnd og hjá þingheimi öllum með þetta litla mál.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra hefur þetta mál oft komið til þingsins og rétt að það hefur verið á þann veg að þingheimur hefur verið sammála tillögu ráðherra en ég lagði það nú til að þessum hlutum yrði frestað þangað til nýtt kostnaðarþátttökukerfi tæki gildi. En einhver gæti þá spurt: Bíddu, af hverju var þetta inni? Það er afskaplega mikilvægt að menn hafi forsöguna í huga, vegna þess að þær ákvarðanir sem við tökum hér geta haft gríðarleg áhrif á þróun lyfjakostnaðar í landinu. Það er ekki langt síðan lyfjakostnaður var nokkurn veginn hæstur á byggðu bóli á Íslandi. Það kemur margt til. Við erum föst í Evróputilskipunum hvað þetta varðar, sem gerir það að verkum að hér er mikil haftaverslun, þvert á það sem gerist almennt á Evrópska efnahagssvæðinu. Þegar vara er komin inn á markað einhvers lands á Evrópska efnahagssvæðinu, þá er hún komin inn á alla markaði, en því er ekki þannig fyrir komið hjá lyfjunum. Ef einhver ætlar að flytja inn lyf til Evrópska efnahagssvæðisins, segjum til Bretlands, og gerir það og ákveður í kjölfarið að flytja lyfið inn til Íslands, þá þarf hann að fara í gegnum nákvæmlega sama fyrirkomulag á Íslandi eins og á Bretlandi. Þetta eru auðvitað mjög slæmar fréttir fyrir alla en sérstaklega fyrir litla markaði eins og íslenska markaðinn og gerir það að verkum að það er dýrt að koma hér inn á markaðinn og það leiðir af sér mjög hátt vöruverð. Þess vegna fór ég þá leið að reyna að ná samstarfi við Norðurlöndin, sem m.a. skilaði sér í því að núna fá mörg þau lyf sem fá markaðsleyfi í Svíþjóð sjálfkrafa markaðsleyfi á Íslandi, nema ef innflytjendurnir vilji það bara alls ekki. Það er svolítið athyglisvert að sumir innflytjendur vilja það ekki og það hlýtur í rauninni að kalla á spurningar sem vert væri að fá svör við í þessu samhengi. Ef við ætlum að halda lyfjakostnaði hér niðri, þá þurfa menn að hafa öll tæki tiltæk og vinna þetta jafnt og þétt. Það var svo sannarlega gert, sem skilaði sér í því að lyfjakostnaður lækkaði gríðarlega í góðærinu. Við fórum í margt, en ég ætla ekki að fara í gegnum allt hér, aðeins afslættina. Af hverju í ósköpunum voru menn að eiga við afslættina? Stóra einstaka málið var það að afslættir á heildsölustiginu héldu verðinu mjög uppi. Af hverju var það? Það gerðist þannig að á smásölumarkaðnum erum við með tvö fyrirtæki, sem eru með 80% af markaðnum. Samkeppniseftirlitið hefur oft lýst því yfir að saman séu þau með algjörlega markaðsráðandi stöðu. Það gerðist bara þannig í praxís, að því er virðist, að þegar menn vildu koma lyfjum á markað og ætluðu að fara í gegnum stóru aðilana, þá þurftu þeir alltaf að veita þeim meiri afslátt en smærri aðilunum. Með öðrum orðum, sá sem ætlaði að koma lyfi á markað, þurfti að veita stóru keðjunum meiri afslátt en öðrum og sá afsláttur skilaði sér ekki til neytenda. Með því að hafa verðin í rauninni uppi á borðinu þurftu þeir sem seldu verslunarkeðjunum lyfin að keppa í verðlagi en ekki afslætti, sem hvergi sést og er illa skilgreindur, og það gerði það að verkum að verðsamkeppni komst á og lækkaði lyfjaverðið. Það sem er líka flókið við lyfjaverðið er smásalan, þ.e. sala yfir borðið, því þar eru menn með alls kyns afslætti sem gera markaðinn ógagnsæjan og það heldur verði frekar uppi en að halda því niðri. Það er því svolítið stór ákvörðun ef við ætlum algjörlega að hverfa frá þessu. Það er ástæða fyrir áhyggjum mínum, ég hef skoðað ansi vel hvernig þetta hefur verið í gegnum tíðina, ef menn slaka eitthvað á hvað þessa hluti varðar og eru ekki mjög einbeittir í því að fylgja málum eftir þá er hætt við að þeir sofni og dagi uppi. Nú höfum við sett 18 millj. kr. og mikla vinnu ýmissa aðila í nýtt kostnaðarþátttökukerfi, sem menn voru sammála um að væri skynsamlegt að lægi til grundvallar þegar menn breyttu þessu og afnámu afslættina hjá smásölunum, þannig að smásalarnir þyrftu bara að keppa í verði en ekki í afslætti. Í máli hæstv. ráðherra kom fram að nýta ætti þessa vinnu, en það kom ekki fram skýr stefna hjá hæstv. ráðherra um að setja vinnuna af stað þannig að menn ætli sér einhvern tíma til að ná niðurstöðu. Kostnaðarþátttökukerfið er mikilvægt af mörgum ástæðum. Ein ástæðan er sú að núna getur langveikt fólk lent í því að þó svo að það eigi ekki að greiða fyrir lyf, þá á það bara við um þau lyf sem það fær, en fólk sem er langveikt þarf á alls kyns lyfjum að halda og sumt er bara ekki inni í kostnaðarþátttökukerfinu hjá þeim, þ.e. það sem þau fá ókeypis, bara svo dæmi sé tekið. Það kemur í ljós þegar menn skoða þetta að ýmsir langveikir eru með ansi háan heilbrigðisþjónustukostnað. Það er eðlilegt og skynsamlegt að dreifa því þannig að þessir aðilar greiði minna og þessi kostnaður færist annað. Það er líka mjög skynsamlegt að hafa kerfið gegnsætt og að það liggi alveg fyrir hvaða reglur eru í gildi, þannig að menn viti þá og geti stýrt þessum niðurgreiðslum sem best. Það er mjög slæmt og alveg á skjön við allt sem hefur verið lagt upp með t.d. af sjúklingasamtökum, sem hafa öll, að því er ég veit til, lagt mikla áherslu á það að farið verði í þetta kostnaðarþátttökukerfi. Menn hafa bent á frændur vora á Norðurlöndunum, sem hafa haft slíkt kerfi um ansi langa tíð og þangað voru fyrirmyndirnar sóttar. Þetta kallar hins vegar á það að menn þurfa að taka ákvarðanir. Auðvitað getur það verið erfitt, en það er til þess vinnandi. Við getum eiginlega ekki litið á þetta mál öðruvísi en í þessu stóra samhengi. Ef menn ætla að gefa eftir í þeirri vinnu sem hefur gengið út á það að lækka lyfjakostnað í landinu, þá mun það koma fram bæði í auknum ríkisútgjöldum og kostnaði hjá sjúklingum. Nú deilir enginn um það og gríðarlegur árangur hefur náðst í að lækka lyfjaverð. Þetta byrjaði ekki í gær, meira að segja í miðju mesta góðærinu var lyfjakostnaður að lækka og við vorum að koma hér fram með ódýr samheitalyf sem tóku við af dýrari lyfjum. Þetta er allt saman skjalfest og liggur allt saman fyrir. Ég er afskaplega ánægður með að hafa náð þessum árangri í minni tíð. Það var svo sannarlega ekki auðvelt og svo sannarlega ekki óumdeilt, það var alls ekki þannig að ýmsir hagsmunaaðilar berðust ekki gegn þessu. Mér þætti miður ef heilbrigðisyfirvöld ætluðu að slaka eitthvað á hvað þetta varðar, því við getum gert enn betur. Liður í því var að afnema afslættina, en menn vildu ekki taka neina áhættu með það og vildu gera þetta samhliða kostnaðarþátttökukerfinu. Virðulegi forseti. Ég tel afskaplega mikilvægt að heilbrigðisnefnd fari vel yfir þetta mál, mjög vel og í þessu stóra samhengi. Ég vænti góðs af samstarfi í nefndinni hvað þetta varðar, en það er útilokað annað en að líta á þetta mál í stærra samhengi.

Hæstv. forseti. Við ræðum stjórnarfrumvarp, lyfjalög, 198. mál á þskj. 224. Þetta er ekki stórt mál að vöxtum en eins og með mörg mál sem snúa að heilbrigðisþjónustunni og sem í þessu tilfelli geta haft áhrif á lyfjaverð til neytenda skiptir auðvitað miklu máli að farið sé vel yfir það og það vel unnið. Ég fagna því að þetta mál sé nú fram komið þannig að það náist að vinna það í heilbrigðisnefnd og vonandi afgreiða það fyrir jólahrotuna þannig að það lendi ekki inni í afgreiðslu fjárlaga og fái ekki þá umræðu sem þarf. Hvað varðar verðlagningu á lyfjum er þetta mjög flókið kerfi fyrir almenning og jafnvel fyrir þá sem vinna við þessi störf innan heilbrigðisþjónustunnar er þetta flókinn heimur sem snýr að lyfjaframleiðslu, verðlagningu og eftirliti. Þetta er engin venjuleg vara, framleiðslan, eftirlitið og krafan um ný lyf og nýja framleiðslu, betri virkni, meiri fjölbreytni og samkeppni meðal framleiðenda er mikil. Það er mikils vert að þeir sem eru í frumlyfjunum séu varðir þannig að vöruþróun sé ekki ógnað. Á sama tíma er gerð krafa um að ná niður verði og nota svokölluð samheitalyf sem eru þess eðlis og framleiðslan komin á það stig að einkaleyfið er farið af. Það er hægt að framleiða ódýrari lyf með sambærilegri verkun. Þeir sem stýra notkun lyfjanna eru læknar og í raun og veru er þetta í þeirra höndum. Það krefst mikillar árvekni og í raun og veru hliðarbúgreinar hjá læknum að fylgjast með verðlagningu á þeim lyfjum sem eru á markaðnum og að nota ódýrustu lyfin en jafnframt góð lyf og án þess að það skapi hættu fyrir sjúklingana. Til að einfalda læknum þetta eru víðast hvar á stofnunum komnar upp leiðbeiningar um hvaða lyf beri að nota. Á stærri stofnunum er farið að fækka þeim lyfjum sem standa til boða eða eru notuð innan stofnunarinnar og allt reynt til að halda verðlagi í lágmarki en öryggi í lagi. Það er hægt að halda langar ræður um þetta en ég vildi aðeins sýna fram á að þetta er flókið. Með þessu frumvarpi er verið, umfram það sem gert hefur verið til að ná niður lyfjaverði, að ávísa á samheitalyf, ávísa lægsta verði af lyfjum með sambærileg gæði, að ná þessum norræna lyfjamarkaði og stuðla að innlendri framleiðslu á lyfjum eins og innrennslislyfjum núna þegar gengisþróunin hefur verið okkur óhagstæð. Síðast er það sem snýr að sjúklingunum sjálfum að lagt er til að heimilt sé miðað við þær aðstæður sem núna eru að leyfa áfram afslætti yfir búðarborðið eins og kallað var, sem sagt afslætti frá smásölum til sjúklinga. Ég tel að heilbrigðisnefnd muni fara vel yfir þetta og skoða. Við búum vel að fulltrúum í heilbrigðisnefnd sem hafa kynnt sér þessi mál vel þannig að ég efast ekki um að afgreiðslan í nefndinni verði fagleg og eigi ekki að þurfa að taka mjög langan tíma. Alla vega er það mín ósk að við getum lokið þessu máli áður en mestu annir þingsins hefjast fyrir jól.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni og formanni heilbrigðisnefndar Þuríði Backman fyrir málefnalega ræðu. Það er alveg rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að þetta er flókið og mjög stórt mál. Þetta er einn angi af miklu stærra máli. Ef hv. þingmenn ætla að fara vel yfir málið, ég ætla mönnum ekki annað, mun það þó taka dágóðan tíma. Við sjálfstæðismenn erum hins vegar fúsir í þá vinnu, það er ekki nema sjálfsagt og eðlilegt í þessu máli eins og öllum öðrum. Ég er þó farinn að hafa mjög miklar áhyggjur af tímanum. Eitt eru fjárlögin. Það er augljóst að við þurfum að fara yfir þann þátt mála, m.a. skipulagsbreytingar og annað slíkt, og við erum ekki enn þá búin að fá t.d. þá útreikninga sem liggja fyrir og hafa legið fyrir varðandi t.d. kragasamstarfið. Við erum búin að heyra hverjar niðurstöður þess máls eru en við erum ekki búnir að sjá það. Sömuleiðis hefur hið gríðarstóra mál varðandi hjúkrunarheimilin ekkert verið rætt og við höfum ekki kallað einn einasta aðila inn til að ræða að færa hluta heilbrigðiskerfisins yfir til félagsmálaráðuneytisins. Ég ætla mönnum ekki annað en vilja fara vel yfir það en ég held, virðulegi forseti, að nú sé 17. nóvember og það eru mjög fáir þingdagar eftir. Ég hefði því viljað heyra frá hv. þingmanni, formanni heilbrigðisnefndar, hvernig menn ætla að vinna þessa þætti. Þetta eitt og sér, þótt það láti lítið yfir sér eins og hv. þingmaður benti á, er stórmál.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt, þetta átti að vera hluti af stærra máli og er það í raun. Ósk hagsmunasamtaka sjúklinga og aðstandenda hefur verið um langan tíma að reyna að einfalda þetta kerfi, sem sé endurgreiðslur Tryggingastofnunar og Sjúkratryggingastofnunar á greiðsluþátttöku sjúklinga. Að einfalda og gera skýrara allt sem lýtur að því að fá afslætti eða hvernig greiðsluþátttaka sjúklinga er byggð upp. Ég tek undir þá hugsun. Búið var að leggja mikla vinnu í undirbúning sem í byrjun átti að vera að einfalda endurgreiðslu eða greiðsluþátttöku sjúklinga í lyfjakostnaði en breikkaði og fór yfir í að taka miklu meiri þjónustu undir sem varð til þess að vinnan varð það umfangsmikil að hún að hluta til strandaði. Það var erfitt að sjá vinnuna ganga upp á þessu stigi þegar hún var lögð til hliðar en þær upplýsingar sem nefndin hafði aflað liggja fyrir og eru mikilvægar. Ég hvet hæstv. heilbrigðisráðherra til að halda áfram að nýta þær upplýsingar til að vinna áfram að þessari einföldun. Hugsanlega þurfum við að byrja í smærri stíl, byrja á því sem við ætluðum okkur í upphafi, þ.e. að taka eingöngu lyfin og þann málaflokk. Ef það gengur vel ættum við að halda því fyrirkomulagi því við ætlum að búa til kerfi til að yfirfæra á aðra þjónustu. Ég tek undir það og eins tek ég undir 

Virðulegi forseti. Ég er í sjálfu sér sammála hv. þingmanni um flest sem hún fór yfir áðan. Það getur vel verið að skynsamlegt sé og það hefur mikið verið rætt, sú niðurstaða að menn vildu taka bæði lækniskostnaðinn og lyfjakostnaðinn. Upphaflega fóru menn bara af stað með lyfjakostnaðinn. Ég geri engan ágreining um að það gæti verið skynsamlegt að klára það en þá væri heldur ekki skynsamlegt af okkur að taka það út úr lögunum. Við verðum að líta á þetta í stærra samhengi. Varðandi vinnuna liggur fyrir að við erum ekki enn þá búin að fá kynningu á útreikningunum sem búið er að reikna t.d. varðandi fjárlögin og skipulagsbreytingarnar. Við í heilbrigðisnefnd verðum að fara eðli málsins samkvæmt yfir það og ég efast ekki um að hv. þingmaður og formaður nefndarinnar muni gera það. Hjúkrunarheimilin er annar þáttur. Við erum ekki einu sinni að færa þetta til sveitarfélaganna núna, það á að færa þetta yfir til ráðuneytis sem hefur í rauninni ekkert með sveitarstjórnarmálin að gera lengur. Félagsmálaráðuneytið hefur ekkert með sveitarstjórnarmálin að gera, það er búið að færa þau yfir í samgönguráðuneytið. Þetta er gríðarlega stór tilflutningur. Hjúkrunarheimilin eru heilbrigðisþjónusta að langstærstum hluta og mikið af starfseminni er inni á spítölum, sérstaklega á landsbyggðinni. Ég held að flestir hafi séð hagræðingarmöguleikana í því, svo ég nefni eitt dæmi af því að ég sé hv. þingmann Suðurkjördæmis, þá benti forstjóri Heilbrigðisstofnunar Suðurlands á að það gæti verið hagkvæmt að sú stofnun tæki yfir hjúkrunarheimilin þar á svæðinu. Það er gott dæmi um hvernig menn geta hagrætt án þess að það komi niður á þjónustunni. Þetta er allt saman eftir og allt undir og það eru sárafáir dagar þangað til við ætlum að vera búin hér á þingi.

Hæstv. forseti. Ég tek undir það og er nokkuð óróleg yfir því hvað tíminn líður hratt en þá er líka rétt að vinna skipulega og taka eitt mál í einu. Núna fjöllum við bara um einn afmarkaðan þátt og ef það kemur í ljós við yfirferð á þessu máli að þessi breyting muni hafa áhrif til lækkunar á lyfjaafgreiðslu til sjúklinga, og það væru í raun og veru einu sjáanlegu áhrifin, mundum við auðvitað fagna því og fallast á þessa breytingu. Ef það sýndi sig að svo yrði ekki eða hefði aðrar aukaverkanir eða önnur áhrif í för með sér mundum við meta það. Með þessu frumvarpi erum við ekki á stuttum tíma að fara að vinna að þessari heildarendurskipulagningu en mér finnst mikilvægt að hafa hana alltaf í bakgrunni, að við munum stefna að því. Þetta gæti þess vegna verið liður í því. Ef áhrifin verða þau að þetta lækki verð til sjúklinga tel ég þó að við eigum að vera mjög jákvæð og stuðla að því. Ekki veitir af núna. Hvað varðar umræðuna um hjúkrunarheimilin og flutning á milli ráðuneyta þá er það umræða sem við verðum að taka fyrir sérstaklega og það mun ekki standa á mér að taka það mál til umræðu í heilbrigðisnefnd. Við erum þegar búin að fá stutta kynningu en við þurfum að fara miklu betur yfir málið. Það verður gert við fyrsta tækifæri og ég bý fulltrúa í heilbrigðisnefnd undir að sitja aukafundi þess vegna.

Frú forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa umræðu sem hér hefur orðið, og hefur orðið kannski allmiklu umfangsmeiri en tilefnið er, um þetta litla frumvarp sem ég leyfði mér í hálfkæringi að kalla góðkunningja þingmanna áðan. Ég vil minna á að markmiðið með þeim breytingum á lögum sem voru gerðar á árinu 2008, afsláttarbreytingunum, var tvíþætt. Annars vegar var verið að setja eins konar bann við afsláttum á heildsölustigi með því að mönnum var gert að tilkynna til lyfjagreiðslunefndar um lækkun frá hámarksverði og selja lyfin á sama verði alls staðar. Hins vegar var um að ræða bann við afsláttum yfir borðið í apótekunum og um það ákvæði erum við að fjalla hér. Í framsöguræðu minni áðan kom fram að árangur sem til var ætlast með þessu afsláttarfrumvarpi á sínum tíma hefur verið góður. Hann hefur náðst að mati formanns lyfjagreiðslunefndar og það þrátt fyrir að þetta bann við afslætti yfir borðið hafi ekki orðið að veruleika. Ég nefndi áðan að það sé mat manna að með banni við afsláttum á heildsölustigi hafi sparast um 500 millj. kr. í smásöluverði á hverju ári. Það er allhá fjárhæð en fleira hefur verið gert. Náðst hefur verulegur árangur á þessu ári í lækkun lyfjakostnaðar, menn þekkja kannski þessar tölur en það er talið að 1.500–1.600 millj. kr., miðað við óbreytt gengi, hafi sparast vegna ýmissa aðgerða sem gripið hefur verið til í því skyni að lækka lyfjakostnað ríkisins eða sjúkratrygginga. Þessar aðgerðir hafa orðið til þess að útlit er fyrir að lyfjakaup verði innan fjárlaga á þessu ári þótt erlent gengi hafi hækkað um 40–60%. Vegna þess að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hvetur til þess að mjög vel verði farið yfir málið, sem eðlilegt er, og líta þurfi á þetta í stærra samhengi vil ég nefna að frekari aðgerðir eru í gangi eða í farvatninu en ég hef þegar nefnt. Í gangi er átak í lyfjainnkaupum og lyfjanotkun heilbrigðisstofnana sem og samstarf við Noreg sem vonandi mun leiða til lækkunar á lyfjaverði hér með því að sjúkrahús eins og Landspítali – háskólasjúkrahús gætu verið með í útboðum á dýrum lyfjum sem eru boðin út í Noregi. Það er verið að skoða greiðsluþátttökukerfi í dýrum lyfjaflokkum og stefnt er að því að gera lyfjaverðskrána aðgengilega í sölukerfinu með ódýrustu valmöguleikum. Það er í gangi tilraunaverkefni þar sem fyrirtæki geta sótt um markaðsleyfi á Íslandi samhliða því sem þau sækja um í Svíþjóð og ein 60 lyf munu vera komin með markaðsleyfi á Íslandi í kjölfarið á því. Það eru ódýrari lyf, lyf í ódýrari flokkum, og þetta mun að mati þeirra sem til þekkja leiða til sparnaðar í lyfjakostnaði. Með svona mikilli hækkun á erlendum gjaldeyri sér hver maður hversu fráleitt það er að flytja í miklu magni vatn til að nota sem innrennslisvökva fyrir lyf inn til Íslands sem á svo mikið af hreinu og góðu vatni. Það er mikill áhugi á að framleiða slíkan vökva, eins og hv. þm. Þuríður Backman nefndi áðan. Skoðað hefur verið að gera það í samstarfi við Færeyinga en einnig hafa ein þrjú bæjarfélög lýst yfir áhuga á því við ráðuneytið að undanförnu að koma að slíkri framleiðslu.

Grenivík.

Þrjú sveitarfélög. Fyrst hv. þm. Birkir J. Jónsson nefnir Grenivík, sem mun vera í Norðausturkjördæmi -„tilfældigvis“- vil ég nefna hin tvö sem eru Akranes og Höfn í Hornafirði. Auk þess hafa verið viðræður í gangi við Færeyinga eins og ég sagði. Hvað tækniþróun varðar og tækifæri í þeim efnum eru rafrænir lyfseðlar auðvitað til mikils sparnaðar en ekki síður öryggis í þessum efnum. Framkvæmdanefnd er að störfum við að undirbúa lyfjastefnu til 2012. Þessar aðgerðir eru allar í farvatninu eða í gangi og lúta að því að lækka lyfjakostnað og auka öryggi í lyfjatilvísunum og -notkun. Þó verður líka að segjast eins og er að á undanförnum árum hefur verið unnið að drögum að nýjum lyfjalögum sem kominn er tími á. Ýmsar breytingar hafa verið gerðar á lyfjalögunum og einnig hafa orðið breytingar á EES-reglum. Nýrri lyfjastefnu sem er í mótun þarf að finna farveg inn í lyfjalögin. Ég tel að það sé orðið brýnt að ljúka vinnu við frumvarp að heildarlyfjalögum sem yrði lagt fyrir Alþingi og þá mun væntanlega gefast færi á að ræða þetta mál allt í stóru samhengi. Ég vil segja að lokum að ég tel ekki rétt að láta þessa lagagrein niður falla. Ég tel mjög rangt og held að það væru röng skilaboð sem send væru út í samfélagið ef lyfjaverð ætti að hækka 1. janúar nk. Þetta frumvarp fjallar um að lyfjaverð í apótekunum til þeirra sem hafa notið afsláttar þar, sérstaklega til þeirra félagasamtaka sem hafa samið um slíka afslætti eins og Hjartavernd, hækki ekki 1. janúar með því að greinin um bann við slíkum afsláttum taki gildi. Ég vil því hvetja til þess að hv. heilbrigðisnefnd fari ekki einungis vel yfir málið og taki sér dágóðan tíma í það eins og hér hefur verið nefnt heldur þvert á móti fari hún vel yfir það en reyni að tryggja um leið að það geti orðið að lögum fyrir 1. janúar nk. til að koma í veg fyrir að lyfin hækki. Ég vil að lokum segja, frú forseti, að ég tel mjög mikilvægt að koma á réttlátara greiðsluþátttökukerfi, ekki síst hvað varðar lyfin en einnig lækniskostnaðinn, með það að leiðarljósi að verja einstaklinga gegn háum og vaxandi kostnaði. Ég mun nýta þá vinnu og þau gögn sem kennd eru við svonefnda Pétursnefnd í þeirri vinnu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir hennar ræðu. Ég kannaðist held ég við öll þau mál sem voru tilgreind. Allt eru þetta mál sem við vorum að vinna að og margt er komið mjög langt á veg. Það er gaman að heyra að 60 lyf séu komin í gegnum Svíþjóð. Þegar ég fór frá 1. febrúar voru þau eitthvað færri. Einnig er mjög gott að menn séu komnir í samstarf við Noreg um innkaup. Það er búið að vinna að því mjög lengi og síðast þegar ég, sem ráðherra, talaði við norska ráðherrann var hann tilbúinn að ganga í það að því gefnu að þetta mundi ekki ganga upp fyrir öll Norðurlöndin sem heild. Þó að það sé slæmt að þetta hafi ekki getað gengið eftir, sem er væntanlega niðurstaðan, er samt mjög gott að gera þetta með Noregi og það mun án nokkurs vafa skila okkur hagstæðari innkaupum. Varðandi innrennslisvökvann þá hvet ég menn til að skoða sérstaklega samstarfið við Færeyjar, sem og aðra. Færeyingar eru í sérkennilegri stöðu því að þeir eru með lægra lyfjaverð en við Íslendingar þótt þeir séu mun fámennari þjóð. Ýmislegt fleira mætti nefna og þetta er þannig umræða að ég klára ekki að fara yfir hana á þessum tveimur mínútum. Hins vegar er ákveðinn misskilningur hjá hæstv. ráðherra. Menn töldu ekki að það að lækka eða afnema afslættina í smásölunni mundi hækka verðið. Þegar þeir afnámu afslættina á heildsölu hækkaði það ekki verðið, það lækkaði verðið. Menn vildu gera þetta allt saman í einu ef einhvers staðar gæti það leitt til þess en í heildina var talið að með því að afnema afslætti yrði samkeppnin skilvirkari, þetta yrði gegnsærri markaður og menn þyrftu þá smám saman að keppa í verði. Með öðrum orðum vildu menn reyna að lækka verðið, alveg sama hvort það er til hjartasjúklinga eða annarra. Það er mikilvægt að við höfum það í huga þegar um þetta er rætt. Svo sannarlega lögðu menn ekki af stað í þessa vegferð til að hækka verð hjá sjúklingum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi orð. Það er rétt sem hann segir að það er ekkert nýtt undir nálinni hér. Þessi verk sem ég var að lýsa hafa verið og eru í forgrunni í vinnu í heilbrigðisráðuneytinu og hafa verið á verkefnalista ráðherra, ekki aðeins frá tíð hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar heldur einnig fyrir hans tíð, og verða væntanlega eftir að nýr ráðherra tekur við af þeirri sem hér stendur vegna þess að þetta eru mikilvæg mál og þau taka langan tíma. Við erum í reynd komin aftur í utandagskrárumræðurnar frá í dag. Við erum farin að tala um samstarfið við nágranna okkar á Norðurlöndum og það er vel. Ég vil aðeins ítreka það sem ég sagði að sá árangur sem stefnt var að með afsláttarfrumvarpinu á sínum tíma hefur náðst án þess að afslættir yfir borðið hafi verið bannaðir. Mér er gersamlega fyrirmunað að skilja hvernig það má vera - ef félag eins og Hjartavernd hefur samið við apótekara í landinu um að fá 10–15% afslátt af lyfjum til sinna félagsmanna en það er bannað með lögum sem eiga að óbreyttu að taka gildi 1. janúar nk., hvað gerist þá? Lyfin hækka. Til að koma í veg fyrir það, frú forseti, er þetta frumvarp flutt.

Virðulegi forseti. Það er mjög einfalt og ágætt að rifja upp hver var verkefnalisti hvers ráðherra fyrir sig því það er misskilningur að þetta gerist allt saman af sjálfu sér. Menn þurfa að vera mjög einarðir í þessu og ég get alveg listað upp hvaða verkefnum ég vann að og þess vegna tilgreindi ég þau sem hér komu fram. Ég fékk þau skilaboð þegar ég kom inn í ráðuneytið að það væri ekki hægt að lækka lyfjakostnað. Því fer víðs fjarri að menn þurfi ekki pólitíska forustu til að fara í þessi mál. Nákvæmlega sömu rökin voru notuð og hæstv. ráðherra nefndi þegar við komum að því að afnema afsláttinn í heild sinni. Menn sögðu: Það eru afslættir í gangi. Um leið og þú bannar afslætti hækkar verðið. Það gerist ekki þannig. Sérstaða þessa markaðar er mjög mikil. Hv. þm. Þuríður Backman fór ágætlega yfir þetta gríðarlega flækjustig sem er á þessu. Þetta er ekki gagnsætt og við Íslendingar ættum að þekkja hvað gagnsæi skiptir miklu máli, ekki bara á þessu sviði heldur mörgum öðrum. Smásalar munu keppa um að fá sjúklingasamtök og aðila þeirra inn á sitt borð. Út á það gengur málið. Það hvarflaði ekki að neinum manni að það að afnema afslætti, og það er ekki reynsla þeirra þjóða sem hafa afnumið afslætti, að það leiði til hækkunar fyrir sjúklinga. Þvert á móti. Hins vegar er alltaf hætta á því þegar farið er í kerfisbreytingu sem þessa í einhverjum lyfjaflokki að þær muni ekki skila sér. Þess vegna sögðu menn: Við skulum þá taka kostnaðarþátttökukerfið í einu þannig að við girðum fyrir öll slys í þessu. Með því að afnema afslættina höfðu menn ekki áhyggjur af því að það mundi hækka verðið til sjúklinga.

Frú forseti. Ég nefndi í ræðu minni fyrr í dag að þingmenn hafa hingað til frá árinu 2008 verið sammála um að fresta gildistöku þessa ákvæðis sem hér um ræðir sem er bann við afsláttum yfir borðið. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur ítrekað bent á að forsendan fyrir frestun í þrígang á gildistöku ákvæðisins sé einmitt sú að það þurfi breytingu á greiðsluþátttökukerfinu. Að óbreyttu munu þessi lög taka gildi 1. janúar nk. Breyting á greiðsluþátttökukerfinu verður ekki orðin að veruleika þá. Árangur hefur náðst sem stefnt var að með breytingum á lyfjalögunum árið 2008 og því hvet ég hv. þingmenn og hv. heilbrigðisnefnd til að tryggja að lyfjaverð hækki ekki yfir borðið 1. janúar nk. með því að samþykkja þetta frumvarp.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu. Mér finnst hins vegar ómögulegt að enda umræðuna með þessum hætti þótt ekki sé loku fyrir það skotið að einhver annar endi hana en ég. Ég lít svo á að í fyrsta lagi þurfi að horfa á þetta í stóru samhengi. Síðan er spurningin hvort við höldum áfram að fresta þessu ákvæði og höldum okkur þá við þá stefnu að ætla að breyta kostnaðarþátttökukerfinu. Mér finnst þetta í rauninni vera spurning um það, hvort við ætlum að breyta kostnaðarþátttökukerfinu og halda okkur við það og þá stefnumörkun sem var lagt upp með og séum með ákveðna svipu á okkur því að það þarf ansi mikið til að svo megi verða. Ég held að við verðum að ræða í fullri alvöru hvort við ætlum að halda okkur við það að breyta kostnaðarþátttökukerfinu sem öll sjúklingasamtök mér vitanlega hafa farið fram á eða hvort við ætlum að gefa það upp á bátinn um einhverja framtíð. Mér finnst málið snúast um það. Ég á von á að við munum fara yfir þetta í góðu tómi í nefndinni og síðan í þingsal ef svo ber undir.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér í annað sinn á þessu ári fyrir tillögu til þingsályktunar um náttúruverndaráætlun 2009–2013 þar sem lagt er til að tólf svæði verði friðlýst á þessu tímabili. Þingsályktunin hefur verið unnin á grundvelli 65. gr. laga um náttúruvernd, nr. 44 frá 1999, sem kveður á um að umhverfisráðherra skuli láta vinna náttúruverndaráætlun fyrir landið allt á fimm ára fresti og leggja hana fyrir Alþingi. Þetta er önnur náttúruverndaráætlunin sem lögð er fram sem tillaga til þingsályktunar, en gildistími fyrstu náttúruverndaráætlunar var 2004–2008. Þessi náttúruverndaráætlun, eins og sú fyrsta, er byggð á vísindalegum gagnagrunnum, kortlagningu á náttúru Íslands, greiningu á alþjóðlegum skuldbindingum og faglegu mati á verndargildi náttúruminja í þeim tilgangi að koma upp neti friðlýstra svæða, sem tryggi verndun lífríkis og jarðminja sem þarfnast verndar. Áherslur og markmið náttúruverndaráætlunar miða að hluta til að því að framkvæma 2010 markmiðin um verndun líffræðilegrar fjölbreytni. Þau nýmæli eru í náttúruverndaráætlun 2009–2013 að í fyrsta sinn er stefnt að því að friðlýsa vistgerðir annars vegar og hryggleysingja og búsvæði þeirra hins vegar. Flest svæðanna á áætluninni er hins vegar áætlað að friðlýsa í því skyni að vernda sjaldgæfar plöntur og vaxtarstaði þeirra. Einnig er lagt til að friðlýstar verði 160 tegundir mosa, fléttna og háplantna, sem er mesta friðun tegunda sem ráðist hefur verið í. Gerð er tillaga um eitt svæði vegna jarðfræðiminja, en það er Langisjór og móbergshryggir í nágrenni hans. Það svæði verði hluti af Vatnajökulsþjóðgarði en hið sama gildir um þrjú önnur svæði á áætluninni. Vatnajökulsþjóðgarður er nú þegar orðinn stærsti þjóðgarður Evrópu og stærsta verkefni í náttúruvernd sem Íslendingar hafa ráðist í. Síðan þessi náttúruverndaráætlun var til umræðu á Alþingi í sumar hefur verið gerð breyting á tillögunni á þann veg að fjalllendi Hoffells hefur verið friðlýst og sameinað Vatnajökulsþjóðgarði og einnig er þar friðlýsing Álftaness og Skerjafjarðarsvæðisins með friðlýsingu Gálgahrauns og strand- og sjávarsvæða innan Garðabæjar. Í kjölfar viðræðna við sveitarstjórn Mýrdalshrepps var svæðið í undirhlíðum Reynisfjalls afmarkað betur um búsvæði brekkubobbans og er sátt um þá skilgreiningu við heimamenn. Þá hafa fulltrúar umhverfisráðuneytisins, Náttúrufræðistofnunar Íslands og Umhverfisstofnunar rætt við helstu landeigendur Egilsstaðaskógar til þess gera grein fyrir markmiðum og tilgangi friðlýsingar skógarins og hvaða þýðingu friðlýsing hefur í för með sér. Jafnframt hefur verið unnin áætlun um það hvernig unnið verður að samráði við landeigendur og sveitarstjórnir og að framkvæmd áætlunarinnar næstu fjögur árin. Ég vil nú telja upp svæðin tólf sem lagt er til að friðlýsa á tímabilinu 2009–2013 og gera stuttlega grein fyrir forsendum að baki tillögunum að vernd þeirra. Fyrst vil ég gera grein fyrir sex svæðum sem lagt er til að verði friðlýst til að styrkja friðun sjaldgæfra plöntutegunda: Snæfjallaströnd–Kaldalón við norðanvert Ísafjarðardjúp er mikilvægt svæði fyrir margar sjaldgæfar háplöntur. Gerpissvæðið, sem kennt er við austasta tanga Íslands, er þekkt fyrir sérstætt gróðurfar, en á svæðinu finnast allnokkrar sjaldgæfar háplöntutegundir. Svæðið er vinsælt til útivistar. Tvö skógarsvæði á Fljótsdalshéraði eru á náttúruverndaráætlun, Eyjólfsstaðaskógur og Egilsstaðaskógur. Þau eru merkileg m.a. fyrir fjölda sjaldgæfra fléttna sem þrífast sem ásætur á birki en að auki vaxa þar sjaldgæfar tegundir háplantna. Eins og fyrr greindi hefur verið rætt við landeigendur Egilsstaða I um náttúruverndaráætlunina og þýðingu svæðisins. Ekki hefur náðst samkomulag við landeigendur um áætlunina en vegna mikilvægis svæðisins fyrir sjaldgæfar plöntutegundir er talið mikilvægt að ræða áfram við þá og hafa svæðið á áætluninni. Lagt er til að friðlýsa Steinadal í Suðursveit sem hluta af stækkun Vatnajökulsþjóðgarðs en svæðið er fyrst og fremst verndarþurfi vegna gróðurfars og sjaldgæfra plantna. Þrjú svæði á hálendi Íslands verða friðlýst einkum vegna sérstæðra og sjaldgæfra vistgerða ef áætlunin nær fram að ganga. Hvað eru vistgerðir? kann nú einhver að spyrja. Vistgerðir eru landeiningar sem búa yfir ákveðnum eiginleikum hvað varðar loftslag, berggrunn, jarðveg, gróður og dýralíf og henta mjög vel til að skilgreina svæði út frá náttúrufræðilegum forsendum og til að meta verndargildi þeirra. Þetta er í fyrsta sinn sem lagt er til að vistgerðir verði friðlýstar á Íslandi, en þau svæði sem vernda á út frá þessum forsendum eru: Hluti Skaftáreldahrauns, með því að færa út mörk Vatnajökulsþjóðgarðs, sem áður tilheyrði friðlandi umhverfis Lakagíga. Með því á að vernda svokallaða breiskjuhraunavist, sem þekkist líklega ekki utan Íslands, en við Íslendingar þekkjum það lífríki sem þær hýsa sem samfelldar mosaþembur á hraunbreiðum. Lagt er til að Orravatnsrústir verði friðaðar en þar er að finna rústamýravist og sérstæðasta freðmýrasvæði landsins. Lagt er til að mörk friðlandsins í Þjórsárverum verði færð út þannig að það nái yfir allt votlendi veranna. Þar með myndu bætast við nokkur rústamýrasvæði sem eru utan friðlandsins auk þess sem ákvæði stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar um verndun hins sérstæða votlendis veranna væru uppfyllt. Jafnframt yrðu friðlýsingarskilmálar þar styrktir og bann lagt við röskun innan svæðisins. Ríkisstjórnin samþykkti í sumar að hefja þegar vinnu við stækkun friðlandsins í Þjórsárverum og hefur ráðuneytið falið Umhverfisstofnun að vinna að málinu og er stefnt að því að ljúka því á fyrri hluta næsta árs. Til greina kemur að friða allan Hofsjökul og tengja þannig Þjórsárver og Guðlaugstungur, þessi rústamýrasvæði, og varpsvæði heiðargæsa hvort sínu megin við jökulinn. Að auki er lagt til að ráðist verði í almenna friðlýsingu þessara tveggja vistgerða, breiskjuhraunavistar og rústamýravistar, með vísun til 53. gr. náttúruverndarlaga. Nú er í fyrsta sinn lagt til að dýrategundir verði friðaðar samkvæmt lögum um náttúruvernd, en þar er um að ræða þrjár tegundir sjaldgæfra hryggleysingja og búsvæði þeirra. Friðlýst verði búsvæði tjarnaklukku í tjörnum á Innrihálsi í Berufirði, búsvæði bjöllutegundarinnar tröllasmiðs í Undirhlíðum í Nesjum og búsvæði snigilsins brekkubobba í Hvannstóði undir Reynisfjalli. Aðeins eitt svæði er í áætluninni þar sem áherslan er fyrst og fremst á jarðfræði. Langisjór og nánasta umhverfi hans verða friðlýst samkvæmt þingsályktunartillögunni og svæðið fellt inn í Vatnajökulsþjóðgarð. Á svæðinu er að finna, eins og víðar í þjóðgarðinum, einstakt samspil jarðelds og jökla við landmótun. Eldgjársprungan liggur um svæðið austanvert, en hún er lengsta gígaröð sem gosið hefur á landinu á sögulegum tíma. Langisjór sjálfur er þekktur fyrir náttúrufegurð. Hæstv. forseti. Þetta eru þau 12 svæði sem lagt er til að verði friðlýst á næstu fimm árum á grundvelli náttúruverndaráætlunar 2009–2013. Við val á þessum svæðum voru hafðar til grundvallar tillögur nefndar sem skipuð var fulltrúum umhverfisráðuneytisins, Náttúrufræðistofnunar Íslands og Umhverfisstofnunar. Einnig var haft samband við sveitarstjórnir á viðkomandi svæðum og landeigendur til að kanna lauslega vilja þeirra, án skuldbindinga af þeirra hálfu. Framkvæmd friðlýsingar er, eins og kunnugt er, ferli sem unnið er í samvinnu við sveitarstjórnir og landeigendur og þá er kveðið nánar á um mörk svæðanna, kvaðir sem fylgja friðlýsingunni og hvernig friðlýsingin fellur sem best að annarri landnotkun. Samkvæmt náttúruverndarlögum skiptast friðlýst svæði í fimm flokka eftir eðli, tilgangi og markmiði verndunar. Það eru: Þjóðgarðar, friðlönd, náttúruvætti, fólkvangar og tegundir lífvera og búsvæði þeirra, vistgerðir og vistkerfi. Í flestum tilvikum er ljóst hvaða flokka svæðin tólf falla í, svo sem þau sem felld verða inn í Vatnajökulsþjóðgarð, en í einhverjum tilvikum getur verið þar um ákvörðun að ræða í friðlýsingarferlinu. Ég vil nú víkja nokkrum orðum að framkvæmd náttúruverndaráætlunar og ætla fyrst að fjalla um framkvæmd þeirrar áætlunar sem rann sitt skeið á enda í lok síðasta árs og síðan hvernig náttúruverndaráætlun tengist öðru skyldu starfi, svo sem Rammaáætlun um vernd og nýtingu náttúrusvæða. Eins og fram kom í byrjun er þessi áætlun önnur í röðinni en fyrsta heildstæða náttúruverndaráætlunin gilti á tímabilinu 2004–2008. Á tímabilinu bar hæst stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs, sem er ekki einungis stærsti þjóðgarður Evrópu heldur án efa einn sá merkasti þar sem hvergi í álfunni er hægt að sjá landmótunaröfl elds og ísa að störfum með eins greinilegum hætti. Uppbygging þjóðgarðsins hófst með myndarlegum hætti og ég tel víst að hann verði hornsteinn í ferðaþjónustu og ímynd landsins í framtíðinni og að vegur hans og hróður muni vaxa enn. Hvað önnur svæði varðar er staðan ekki eins góð. Lokið hefur verið við friðlýsingu Guðlaugstungna–Álfgeirstungna og Vatnshornsskógar í Skorradal og á Álftanes–Skerjafjarðarsvæðinu er búið að friðlýsa Gálgahraun og strand- og sjávarsvæði í Garðabæ. Mikil vinna hefur verið unnin við flest svæðanna og er stefnt að því ljúka friðlýsingu sem flestra þeirra auk hinna nýju svæða sem hér hafa verið kynnt. Ljóst er að nokkur andstaða er meðal viðkomandi landeigenda við friðlýsingu sumra svæða og einnig má spyrja hvort friðlýsingarferlið sé of þungt í vöfum eða hvort áform um friðlýsingu kalli fram neikvæð viðbrögð, ef til vill að óþörfu. Rétt er að nefna að nokkur svæði utan náttúruverndaráætlunar hafa verið friðlýst á undanförnum árum, oft að frumkvæði sveitarfélaga, sem sýnir að víða er skilningur og metnaður á sviði náttúruverndar. Ég hyggst sem umhverfisráðherra ræða væntanlegar friðlýsingar við sveitarstjórnir og heimamenn og skoða hvað hægt er að gera til að þær gangi hraðar og auðveldar fyrir sig. Í ljósi reynslunnar tel ég líka rétt að umhverfisráðherra geri Alþingi grein fyrir framkvæmd náttúruverndaráætlunar reglulega og oftar en á fimm ára fresti. Það verður að sjálfsögðu hægt að friðlýsa á tímabilinu fleiri svæði en nú er að finna í náttúruverndaráætlun og ræðst það m.a. af frumkvæði landeigenda í einhverjum tilvikum, en einnig af öðru starfi sem unnið er undir merkjum náttúruverndar og sjálfbærrar þróunar. Nú er unnið að gerð rammaáætlunar um verndun og nýtingu náttúrusvæða þar sem raða á mögulegum virkjunarkostum eftir hagkvæmni þeirra og verndargildi viðkomandi svæða. Þeirri vinnu lýkur í upphafi næsta árs og gefst þá tækifæri til þess að skoða mögulega friðlýsingu þeirra svæða sem metin eru verðmætust frá náttúruverndarsjónarmiðum eftir þeirri aðferðafræði sem notuð er í rammaáætlun og mati þeirra sérfræðistofnana sem unnið hafa grunnvinnu fyrir stjórn rammaáætlunar. Þar á m.a. að meta verndargildi háhitasvæða en ljóst er að mörg verðmætustu náttúruverndarsvæði landsins eru háhitasvæði. Við verðum að meta hver þeirra við viljum nýta sem náttúrugersemar með náttúruvernd og hver við viljum nýta til raforkuframleiðslu. Samhliða framkvæmd náttúruverndaráætlunar 2009–2013 þarf að vinna að undirbúningi þriðju áætlunarinnar og styrkja vísindalegan grunn náttúruverndar með rannsóknum og mati á verndargildi. Áætlaður kostnaður við framkvæmd náttúruverndaráætlunar fyrir þau 12 svæði sem áætlunin tekur til er um 75 millj. kr., þar af er stofnkostnaður 56 millj. kr. en heildarrekstrarkostnaður er áætlaður um 19 millj. kr. Eykst hann á tímabilinu eftir því sem friðlýsingum vindur fram. Þannig verður árlegur rekstrarkostnaður þessara svæða um 7,5 millj. kr. á ári þegar friðlýsingum er að fullu lokið á árinu 2013 samkvæmt áætluninni. Sá fyrirvari er gerður á mati á kostnaði náttúruverndaráætlunar 2009–2013 að í kjölfar friðlýsingar má reikna með að frekari uppbyggingar sé þörf á einhverjum þessara svæða með tilliti til aðgengis, þjónustu og frekari landvörslu. Í þeim tilfellum munu verða lagðar fram fjárlagabeiðnir þar að lútandi. Ég vil ítreka að þetta mat á kostnaði er miðað við að ná fram lágmarkskröfum friðunar en ekki að byggja upp viðkomandi svæði fyrir fræðslu og vaxandi útivist. Ég tel að fé til náttúruverndar sé vel varið og að það muni eiga við í vaxandi mæli á komandi árum. Náttúra Íslands er sérstök og yfirgnæfandi fjöldi erlendra ferðamanna sem hingað kemur nefnir náttúruna sem helstu ástæðu heimsóknarinnar. Náttúran er samofin þjóðarvitundinni og verndun hennar er eins mikilvæg og verndun tungunnar og menningararfsins. Nú er verið að skoða hvort við getum aukið framlög til náttúruverndar með mörkuðum tekjustofnum, svo sem af þeirri starfsemi sem helst nýtir náttúruverndarsvæðin, eins og ferðaþjónustu. Ég tel að þar sé einfaldlega um eðlilegan viðhaldskostnað að ræða, að náttúruvernd sé grundvöllur sjálfbærrar nýtingar þeirrar auðlindar sem felst í fegurð landsins, lífríki og sérstæðum náttúrufyrirbærum. Uppbygging landvörslu, göngustíga og fræðslu á friðlýstum svæðum gerir okkur kleift að byggja upp ferðaþjónustu samhliða verndun náttúrunnar. Sums staðar er friðlýsing einföld aðgerð þar sem sérstætt lífríki eða jarðmyndanir fá lagalega verndun með auglýsingu, án mikilla kvaða eða framkvæmda á svæðinu. Á öðrum stöðum er æskilegt og jafnvel nauðsynlegt að ráðast í stígagerð og aðrar framkvæmdir og víða eru tækifæri til að byggja upp útivistarsvæði á friðlýstum svæðum í formi fólkvanga og jafnvel þjóðgarða. Verndun náttúru landsins er langtímaviðfangsefni sem er byggt á þekkingu á náttúrunni og virðingu fyrir henni og framkvæmt í samvinnu stjórnvalda, landeigenda og alls almennings. Náttúruverndaráætlun er ekki eini þátturinn í því viðfangsefni en gegnir þar lykilhlutverki. Sú áætlun sem hér er lögð fram er byggð á vísindalegri þekkingu og faglegu mati á náttúru landsins og ég vonast til að umhverfisráðuneytið og stofnanir þess geti hrundið henni í framkvæmd í góðri samvinnu við landeigendur, sveitarstjórnir og heimamenn á hverjum stað og með reglulegri upplýsingagjöf til Alþingis, sem ég vona að samþykki þessa tillögu. Hæstv. forseti. Ég hef farið yfir meginþætti tillögu til þingsályktunar um náttúruverndaráætlun 2009–2013 og legg til að tillögunni verði að lokinni fyrri umræðu vísað til síðari umræðu og til umfjöllunar í hv. umhverfisnefnd.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir skeleggan málflutning um þetta viðamikla og mikilvæga mál. Ég tel að Íslendingar allir séu sammála um að gæði náttúrunnar hér séu mikil og mikilvæg og það sé ástæða til þess að halda vel á spilunum varðandi hvað við verndum og hvað við nýtum. Ég hef tvær spurningar til hæstv. umhverfisráðherra. Í fyrsta lagi langar mig að ræða aðeins um meðferðina á þessu máli í umhverfisnefnd. Við sem sátum hér á sumarþingi upplifðum það að málið var rifið út úr umhverfisnefnd án nokkurrar umfjöllunar á því þingi. Við nokkrir þingmenn gerðum miklar athugasemdir við það verklag og töldum, og ég tel enn að það sé gríðarlega mikilvægt að þetta mál fái efnislega umfjöllun í nefndinni og þar verði kallaðir fyrir þeir aðilar sem hagsmuna eiga að gæta og hafa eitthvað til málanna að leggja. Ég vil einfaldlega beina þeirri spurningu til hæstv. umhverfisráðherra hvort ráðherrann sé ekki sammála mér um að það sé mikilvægt að umhverfisnefndin fjalli um málið. Í annan stað hjó ég eftir því í ræðu hæstv. umhverfisráðherra að nú standi yfir gerð rammaáætlunar varðandi nýtingu og verndun og í kjölfar þeirrar niðurstöðu sem þar kemur út verði ráðist í friðlýsingar. Er þá ekki rétt að láta þá reglu gilda í stað þess að leggja til í þessari náttúruverndaráætlun að ákveðin svæði verði friðlýst eins og gert er t.d. varðandi Þjórsárver? Er með þessu verið að gefa fyrirmæli inn í vinnu verkefnisstjórnar rammaáætlunar? Er ekki full ástæða til þess að geyma ákveðin atriði sem skarast gætu við niðurstöðu þeirrar nefndar líkt og hæstv. ráðherra kom sjálf inn á hér í sínu máli?

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Í fyrsta lagi er ég sammála þingmanninum um mikilvægi þess að áætlunin fái umfjöllun í nefndinni. Asinn í sumar átti sér tilteknar skýringar og stafaði fyrst og fremst af því að menn töldu að það yrði svokallað halaþing, sem síðan varð ekki. Ég held að yfirleitt sé betri bragur á því að menn séu í jafnvægi þegar þeir taka mál út úr nefndum. Ég hef jafnframt, svo að ég láti þingmanninn vita af því og Alþingi allt, nýtt tímann í millitíðinni m.a. til að ná sátt hvað varðar heimkynni brekkubobbans. Ég vænti þess að núna sé síður núningur en hefur verið og ég veit að þingmenn Suðurkjördæmis hafa staðið sína vakt mjög vel í þeim efnum. Það var ekki síst fyrir þá vakt sem ég lagði í þessa vinnu. Hvað varðar þessa skörun ramma- og náttúruverndaráætlunar erum við með ákveðinn lagaramma utan um náttúruverndaráætlunina og mér ber að leggja hana fram. Þar á meðal er þessi skýri vilji sem er í raun og veru hluti af samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna sem varðar stækkun friðlandsins í Þjórsárverum og það er ástæðan fyrir því að lagt er af stað með þá vinnu. Hún er komin á veg hjá Umhverfisstofnun að því er varðar stækkunina á svæðinu og endurskilgreiningu á útmörkunum. Eins og ég kom inn á í framsögu minni hef ég sérstaklega mikla ánægju af því er varðar möguleikann á því að jökullinn allur verði friðlýstur og þar með að styrkja svæðin beggja vegna jökuls. Ég held að þarna séu mikil sóknarfæri fyrir náttúruvernd á Íslandi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra kærlega fyrir þessi svör. Ég er gríðarlega ánægð með að nú standi til að málið fái mikla, ítarlega og efnislega umfjöllun í umhverfisnefnd og tel það vera mikla hreinskilni hjá hæstv. ráðherra að upplýsa hvers vegna þessi hamagangur var í nefndinni og þakka henni fyrir. Það hlaut að vera að eitthvað byggi að baki og ég man eftir að hafa lýst því yfir í þessum ræðustól að sem nýjum þingmanni hefðu þessi vinnubrögð ofboðið mér algjörlega. Þetta er ein af verstu minningunum sem ég á frá þessu sögulega sumarþingi þannig að það er ánægjulegt að hæstv. ráðherra beini því til nefndarinnar að fara vel yfir málin. Jafnframt er gott að búið sé að fara yfir málin varðandi brekkubobbann í Mýrdalnum með heimamönnum en það er spurning hvort komin sé á sátt líkt og hæstv. ráðherra telur. Þá er ágætt að nefndin fari vel yfir það. Jafnframt er þarna talað um friðlýsingar eða að taka svæði inn í náttúruverndaráætlun í Skaftárhreppi. Samkvæmt mínum skilningi hefur slíkt samráð ekki skilað viðunandi samkomulagi í þeim málefnum. Það væri ágætt ef hæstv. ráðherra gæti upplýst okkur aðeins um hver staðan er þar. Um er að ræða gríðarlega stórt svæði og umfangsmikið verkefni við að verja land. Þar þarf að fara í framkvæmdir á því svæði sem mér skilst að núna sé ætlunin að friða í náttúruverndaráætluninni. Íbúar svæðisins hafa áhyggjur af því að það hafi áhrif á möguleika bæði Landgræðslunnar og þeirra framkvæmdaaðila sem þurfa að koma þar að við að verja landið með viðamiklum aðgerðum sem koma til með að hafa áhrif á ásýnd landsins.

Hæstv. forseti. Varðandi Skaftárhrepp er það rétt sem þingmaðurinn nefnir að niðurstaða hefur ekki náðst í þær viðræður en þær standa yfir. Fulltrúar Landgræðslunnar, ráðuneytisins, Veðurstofunnar að því er varðar áburð og landrof, og jafnframt fulltrúar Vatnajökulsþjóðgarðs hafa komið að þessu samráði. Þarna er hverfisvernd í gildi yfir svæðið og raunar stærra svæði en rætt er um í friðlýsingaráformunum þannig að ég hef væntingar til þess að menn geti mæst þarna. Menn hafa náttúrlega ákveðnar áhyggjur af umhverfinu þarna, framburði áa o.s.frv., sem eru eðlilegar. Ég held að ef einhverjir Íslendingar eru meðvitaðir um sambúðina við náttúru Íslands séu það íbúar í Skaftárhreppi. Þeir koma því glaðir að borðinu og ég vonast til þess að við náum góðri niðurstöðu í því máli.

Hæstv. forseti. Ég er að nokkru leyti á svipuðum slóðum í mínum spurningum og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir. Ég vildi fyrst segja að ég fagna því auðvitað að málið sé nú komið aftur inn í þingið þannig að við fáum tækifæri til þess að fara yfir það. Þingið kemur með nokkuð takmörkuðum hætti að framkvæmd þessara mála. Mjög margar ákvarðanir sem snerta náttúruvernd eru teknar af umhverfisráðherra eða öðrum stjórnvöldum og koma ekki beinlínis til afgreiðslu á þinginu. Af því tilefni vildi ég leita eftir skoðun hæstv. umhverfisráðherra á því að hvaða leyti hún telji að sú náttúruverndaráætlun sem samþykkt er á þingi bindi hendur umhverfisráðherra og þeirra stofnana sem undir hann heyra. Telur ráðherra að sér sé skylt að framfylgja þeim ákvörðunum eða þeirri stefnumótun sem tekin er í náttúruverndaráætlun eins og hún er afgreidd af Alþingi? Telur hæstv. ráðherra að hún hafi umboð til þess að taka ákvarðanir á þessu sviði sem ekki lúta ákvæðum náttúruverndaráætlunar?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir þessar spurningar. Náttúruverndaráætlun er klárlega áætlun þingsins og stefnumörkun þingsins í náttúruverndarmálum er þannig að ráðherra hefur skýrt umboð til að vinna að friðlýsingum í anda náttúruverndaráætlunar þegar hún hefur verið samþykkt, að því gefnu að haft sé samráð við heimamenn, ábúendur, sveitarfélög og aðra hagsmunaaðila. Þingmaðurinn spurði um umboð ráðherra að öðru leyti. Ráðherra getur samkvæmt náttúruverndarlögum haft sjálfstætt frumkvæði að því að hefja undirbúning friðlýsingar, þannig er það samkvæmt lagaumhverfinu. Ég er svo sem sammála þeim undirtóni sem kom fram í máli þingmannsins, að aðkoma þingsins mætti vera almennt meiri í umhverfismálum. Málaflokkurinn þarf í raun og veru að taka meira vægi almennt í pólitískri umræðu og oftar og á frjórri máta en bara þegar um er að ræða átakapóla og átakafleti. Ég held að ekki síst núna í aðdraganda loftslagsráðstefnunnar og síðan í úrvinnslu hennar komum við til með að sjá það sífellt betur að umhverfis- og náttúruverndarmálin eru vaxandi málaflokkur í stjórnmálaumræðunni um allan heim og við verðum auðvitað að vera samferða í þeim efnum. Ég er afar stolt af því og ánægð að eiga sæti í umhverfisráðuneytinu einmitt þegar þau tímamót verða.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir svörin. Svarið lýsir í rauninni þeim veruleika að við hér á þingi sem fjöllum um náttúruverndaráætlun fjöllum hugsanlega bara um hluta þeirra ákvarðana sem teknar eru á þessu sviði. Framkvæmd mála er auðvitað í höndum ráðherra og þeirra stofnana sem til þess eru bærar en eins og ráðherra nefndi, og ég gat raunar um, er aðkoma þingsins lítil. Einmitt þess vegna tel ég að það sé mikilvægt að þingið leggist í góða vinnu í kringum þessa náttúruverndaráætlun. Það voru auðvitað vonbrigði hvernig asinn var í sumar og gott að fallið var frá áformum um að klára málið þá. Engu að síður, þó að málið hafi komið hér inn áður og umsagnir hafi komið fram, vil ég undirstrika að það sé mikilvægt að við förum efnislega yfir málið á vettvangi umhverfisnefndar og ræðum m.a. við þá aðila sem hafa komið á framfæri athugasemdum við einstök atriði áætlunarinnar. Ég heyrði í ræðu hæstv. ráðherra að haft hefði verið samráð við ýmsa úr hópi landeigenda og annarra og af því tilefni velti ég fyrir mér hvort um viðtækara samráð hafi verið að ræða á síðustu mánuðum en við þá aðila sem hún tilgreindi sérstaklega. Ég velti fyrir mér aðilum eins og orkufyrirtækjum eða öðrum slíkum sem kunna að hafa hagsmuna að gæta í sambandi við ákveðin svæði sem hér eru til umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Forsendur náttúruverndaráætlunar eru í grundvallaratriðum faglegar og vísindalegar, því megum við ekki gleyma. Þetta snýst ekki bara um að horfa á landakortið og benda á staði sem okkur þykja verndunar virði. Hitt er annað, og það hefur vakið athygli mína þar sem ég er tiltölulega nýsest í stól umhverfisráðherra, að frumkvæði heimamanna hefur líka skipt mjög miklu máli en við erum með þó nokkrar friðlýsingar þar sem frumkvæðið kemur í raun og veru frá sveitarstjórnarmönnum og sveitarfélögunum sjálfum. Þarna er um flókið samspil og samstillingu að ræða. Hv. þingmaður spurði um frekara samráð. Ég hef nýtt tímann á þessum sex mánuðum frá því að ég tók við til þess að kalla fram tiltekna vinnu í umhverfisráðuneytinu sem varðar ekki samráð við einstaka aðila eða hagsmunaaðila heldur til að kortleggja og leggja betur niður fyrir okkur hvernig samráðsferlið er mótað. Auðvitað þarf að aðlaga það hverju verkefni fyrir sig í samráði við helstu hagsmunaaðila sem eru mismunandi. Það getur verið að mismunandi ferli eigi við eftir mismunandi svæðum, eftir því hvort um er að ræða einn eða marga landeigendur, eitt eða mörg sveitarfélög, hvort um er að ræða friðlýsingu plöntutegunda, vistgerða eða jarðfræðisvæða. Bæði fulltrúar Umhverfisstofnunar og Náttúrufræðistofnunar hafa setið allmarga fundi í ráðuneytinu til þess að kortleggja og gera þennan feril allan skýrari og gagnsærri og þannig að hann sé skiljanlegri öllum aðilum, bæði þeim sem hafa með friðlýsinguna sjálfa að gera en ekki síður heimamönnum og hagsmunaaðilum rétt eins og þeim sem þingmaðurinn nefnir hér.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um náttúruverndaráætlun áranna 2009–2013. Það er mjög mikilvægt að þessi áætlun fái vandaða málsmeðferð, sé lögð fram og fari fyrir þingið eins og lög gera ráð fyrir, að hún sé lögð fyrir í þinginu á fimm ára fresti. Eins og fram hefur komið í umræðunum hingað til telja þingmenn gríðarlega mikilvægt að Alþingi komi að þessum málum á öflugan hátt með mikilli efnislegri umræðu og hafi skoðun á þessu mikilvæga máli. Það er það sem þetta snýst allt saman um, að við fjöllum ítarlega um þetta mál og komumst að skynsamlegri niðurstöðu um náttúruverndaráætlunina. Það er líka gríðarlega mikilvægt að það reyni hreinlega á það að Alþingi Íslendinga geti skapað sem breiðasta sátt um efni áætlunarinnar. Málið er mikilvægt og það er erfitt að gera sér í hugarlund að mál sem þetta fari í gegnum þingið í miklu ósætti. Ástæðan fyrir því að ég geri þetta að umtalsefni hér er það sem ég kom inn á í fyrra andsvari mínu áðan við hæstv. umhverfisráðherra, sú málsmeðferð sem málið hlaut á sumarþingi. Ég fagna því að hæstv. umhverfisráðherra hefur þá skoðun að málið skuli fá ítarlega málsmeðferð í umhverfisnefnd og ég vonast til að svo verði. Í ræðu ráðherrans kom fram að málið skarast - í túlkun minni á orðum ráðherrans, skulum við segja - samkvæmt henni er ákveðin skörun við þá vinnu sem er í gangi varðandi gerð rammaáætlunar. Í rammaáætluninni er farið yfir það hvaða svæði skuli vernda og hvar skuli heimilt að rannsaka og nýta til orkuöflunar. Það er gríðarlega mikilvægt að verksvið rammaáætlunarinnar sé skýrt. Sú niðurstaða kemur inn í þingið og þá verður að sjálfsögðu öllum kleift að tjá sig um hana. Það er mjög mikilvægt að ekki séu send skilaboð héðan með því að leggja fram náttúruverndaráætlun þar sem farið er inn á það verksvið. Ég tel að um þetta atriði þurfi að fjalla svolítið í umhverfisnefnd. Vissulega er þetta hvort sitt verkefnið en engu að síður hefur verið mikil sátt um að málin hafi verið lögð inn til verkefnisstjórnar um rammaáætlun og að þar eigi að koma fram málefnaleg niðurstaða byggð á niðurstöðum okkar færustu vísindamanna. Það er erfitt núna þegar sú vinna er á lokasprettinum að fara að rugga þeim bát þannig að ég tel að umhverfisnefnd þurfi að fara yfir þetta atriði og ræða það í þaula. Frú forseti. Sveitarfélögin í landinu fara með skipulagsvaldið og þess vegna er ávallt hálfviðkvæmt þegar ríkið er að vasast í málum sem sveitarfélögin telja að komi til með að hafa áhrif á valdsvið þeirra. Náttúruverndaráætlun er þar á meðal og þess vegna er eðlilega rík ástæða, og ríkari en ella, til að fara í umtalsvert og náið samráð við þau sveitarfélög sem málið varðar. Hér eru nokkur atriði í þessari náttúruverndaráætlun sem vissulega er þörf á að ræða. Sveitarfélögin hringinn í kringum landið hafa flestöll sinnt umhverfismálum af miklum myndarskap og sú áhersla sem lögð er á umhverfismálin fer sífellt vaxandi. Sem dæmi má nefna Green Globe verkefnið sem hefur verið í gangi á Snæfellsnesi og eins í Rangárvallasýslu og Vestur-Skaftafellssýslu sem felst í því að ná fram ákveðinni umhverfisvottun á samfélagið. Jafnframt hafa sveitarfélögin gert gangskör í urðunarmálum sínum og sorpi og enn fremur í frárennslismálum. Það er ljóst að sveitarfélögin hafa mikinn metnað í þessum málaflokki og því er full ástæða til að taka mark á því áliti sem sveitarfélögin hafa á því efni sem sett er fram í náttúruverndaráætlun þar sem skipulagsvaldið er þeirra og fólkið sem býr í sveitarfélögunum er þeir einstaklingar sem lifa með landinu og þekkja best hvaða áherslur þarf að leggja varðandi náttúruvernd. Ég vil gera hér aðeins að umtalsefni stöðu mála um Skaftártungurnar og þá stöðu sem Skaftárhreppur er í. Í náttúruverndaráætlun er lögð fram tillaga um landsvæði þar sem er mikill aurburður. Hann veldur mörgum landeigendum miklum vandræðum. Sveitarstjórn Skaftárhrepps hefur skipað sérstakan vinnuhóp til að gera tillögur um skipulag á þessum svæðum, þar á meðal með tilliti til þeirra ágreiningsmála sem uppi eru um verndun og nýtingu þeirra. Vinnuhópurinn á bráðlega að skila niðurstöðu. Verkið hefur náttúrlega tekið mikinn tíma enda er viðfangsefnið mikið og flókið og það er í rauninni unnið í samráði við Landgræðsluna sem óskað hefur verið eftir að vinni tillögur að því hvernig megi sporna við þessum aurburði. Það er ljóst að það þarf að fara í framkvæmdir og þess vegna er augljóst að sveitarstjórnin sem ber ábyrgð á því að sveitin haldist í byggð og ber ábyrgð gagnvart íbúum sínum hafi áhyggjur af því að þarna sé verið að grípa til einhvers friðunarferlis sem komi til með að hafa áhrif á þá möguleika sem heimamenn hafa til að verja landið sitt. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að leitað verði lausna til að sporna við þessum aurburði í samráði við heimamenn og jafnframt að kanna hvernig hægt er að draga úr skemmdum bæði á vatni og eins á því ræktunarlandi sem þarna liggur undir. Ég tel að allir sem fara um sveitir í Skaftárhreppi átti sig á þeim náttúruöflum sem þarna eru á ferðinni og hinum miklu hlaupum sem þarna verða og hafa gríðarleg áhrif á lífsgæðin og búsetuhættina heima fyrir. Á 136. löggjafarþingi var fjallað um náttúruverndaráætlun sem var að flestu leyti samhljóða þeirri þingsályktunartillögu sem lögð er fram hér. Sú þingsályktunartillaga náði ekki fram að ganga en umhverfisnefnd hafði fjallað um þessi atriði og taldi mikilvægt að mikið og náið samráð yrði haft við heimamenn um þetta atriði. Jafnframt var fjallað um nokkur önnur atriði, þar á meðal stækkun friðlandsins í Þjórsárverum, og það sýnir okkur enn og aftur hversu mikilvægt það er að fara ítarlega yfir það mál. Þá vek ég athygli á þeim áformum sem uppi eru í þessari þingsályktunartillögu um friðlýsingu hvannstóðs undir austanverðu Reynisfjalli. Þetta mál hefur verið mikið í umræðunni og sú umhverfisnefnd sem starfaði á 136. löggjafarþingi fór yfir það og lagði til að þetta svæði yrði í heild sinni fellt brott úr áætluninni og það var eftir mikið samráð við heimamenn. Nú veit ég að hæstv. umhverfisráðherra hefur frá því í sumar lagt vinnu í að tala við heimamenn, reyna að finna lausn á þessu og skapa einhverja sátt en ég tel gríðarlega mikilvægt í ljósi þess hvernig umfjöllunin um þetta hefur verið og hversu sterk andstaðan hefur verið heima fyrir að umhverfisnefnd fjalli sérstaklega um þetta og fari yfir þau sjónarmið sem fulltrúar sveitarfélagsins hafa á þessari friðun. Þá var í nefndinni jafnframt fjallað um Egilsstaðaskóg og Egilsstaðakletta sem var lagt til á 136. löggjafarþingi að yrðu felldir brott úr áætluninni en nú hefur umhverfisráðherra að sama skapi, eins og kom fram áðan, haft samráð við heimamenn. Ég tel mikilvægt að umhverfisnefnd fái þessa aðila á sinn fund til þess einfaldlega að fullvissa sig um að þessi niðurstaða sé viðunandi fyrir heimamenn. Frú forseti. Ég fagna enn og aftur því sem fram kom í máli hæstv. umhverfisráðherra um þá málsmeðferð sem þetta mál kemur vonandi til með að fá í umhverfisnefnd og ég hlakka til að sjá hvernig þingið mun fjalla um þetta viðamikla mál. Ég vonast svo sannarlega til þess að sátt náist um það hvernig náttúruverndaráætlunin kemur til með að líta út til allrar framtíðar því að þetta land eigum við saman. Við ætlum að sjálfsögðu að ganga vel um það en við þurfum að gera það allt saman á skynsamlegan hátt.

Hæstv. forseti. Ég kem í ræðustól Alþingis til að þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir að leggja fram tillögu til þingsályktunar um náttúruverndaráætlun 2009–2013, og þó þetta snemma á þinginu. Ég treysti því að umhverfisnefnd vinni að afgreiðslu þessa máls af alúð og gefi sér þann tíma í áætlunina sem þarf. Sumarið í sumar var engu líkt, við unnum hér í þessu hruni sem liggur við að við nefnum í hverri ræðu því að það snertir alla anga samfélagsins, efnahagshrunið sem skall á okkur fyrir ári og teygði svo anga sína í framhaldinu inn á hið annasama sumarþing sem varð til þess að hér varð enginn septemberstúfur eins og ætlað hafði verið til að fullvinna þessa áætlun. Ég held að það hafi í sjálfu sér ekki komið að sök. Hér kemur tillagan fram aftur og gefst þá tími til að vinna hana betur. Ég tel að Alþingi eigi að leggja metnað sinn í að vinna vel að slíkum áætlunum. Þetta er stefnumarkandi, þetta er undanfari þess að friðlýsa staði, svæði eða vistkerfi og ég er sannfærð um að skilningur fólks almennt hefur aukist á mikilvægi þess að friða svæði, að vernda svæði, að hafa þessa sýn. Ég tel enga ástæðu til að bíða eftir niðurstöðum þeirrar nefndar sem vinnur að rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Það er út frá öðrum forsendum en náttúruverndaráætlunin er gerð. Hugsanlega stangast þessar áætlanir á, vonandi ekki, því að þær eiga hvor um sig að byggjast á ákveðnum forsendum þótt mismunandi séu. Hér er það náttúruverndin, í hinu er unnið út frá nýtingunni og náttúruverndinni þar með en nýtingaráherslan er þar í fyrirrúmi. Ef svæði eða staðir sem koma fram í náttúruverndaráætlun og tillögur um friðlýsingu falla innan sömu skilgreiningar í rammaáætluninni hlýtur það að segja okkur enn frekar hversu mikilvæg þau svæði eða þeir staðir eru til náttúruverndar ef það fellur saman og ef ekki kemur að okkur sem þjóð að meta hvort við metum meira nýtingargildi eða náttúruverndargildi svæðisins. Ég er sannfærð um að þegar til lengri tíma er litið mun það hafa meira gildi fyrir okkur sem þjóð að horfa á náttúruverndina og verndargildin en nýtingargildin. Nýtingargildin eru í mörgum tilfellum það sem er talið gagnast okkur akkúrat núna en verndargildin eru til framtíðar og ég tel að af mörgum ástæðum sé sterkara fyrir okkur að standa vörð um þau gildi og ekki síður með tilliti til atvinnusköpunar. Vernd á svæði getur verið jafnatvinnuskapandi og nýting til orkunotkunar eins og við höfum litið til í dag. Hér er litið á plöntusvæði, dýrasvæði og vistgerðir á hálendinu, jarðhitasvæði og jarðfræðisvæði. Mér finnst að með þessari áætlun eigum við til lengri framtíðar að horfa á Vatnajökulsþjóðgarð sem þjóðgarð hálendisins, að hann nái yfir það sem við töldum okkur vera nokkuð sammála um fyrir nokkrum árum að væri hálendi. Það var þegar maður fór inn á miðhálendið, þessir hefðbundnu þjóðvegir tóku enda og maður fór inn á hálendisvegina, eins og nafnið bendir til upp fyrir ákveðna hæð og inn á flatneskjuna þar. Ég hefði viljað sjá það svæði sem Vatnajökulsþjóðgarðinn okkar eða friðland í framtíðinni, allt sem eitt, ekki í bútum lengur, og er alveg sannfærð um að það yrði okkur til mikils framdráttar, ekki síst hvað atvinnusköpun snertir. Hér væri hægt að gleyma sér í nokkrum einstökum svæðum, bæði plöntusvæðum og dýrasvæðum. Ég hef átt þess kost að fara um Eyjólfsstaðaskóg - því að hann var nefndur hér áðan - og skoða þar skófir sem eru mjög sérstakar. Það sem við sem venjulegir íbúar eða ferðamenn lítum á sem einhverjar venjulegar skófir eru kannski ekkert venjulegar skófir. Þarna er mjög sérstakt plöntulíf sem maður þarf jafnvel ábendingar til að taka eftir. Það held ég að geti líka kennt okkur að betur sjá augu en auga, og glöggt er gests augað. Við þurfum oft að fá fólk erlendis frá til að sækja okkur heim, fólk sem opnar augu okkar fyrir því hvað við eigum, hvað við höfum, hvers lags forréttinda við njótum að búa við þá náttúru sem við höfum. Þá vil ég t.d. nefna Reykjanes. Þar hefði að mínu mati verið hægt að byggja upp fyrir Suðurnesin alveg stórkostlega möguleika til ferðaþjónustu, til að nýta háhitasvæðið, til að nýta hverasvæðin, fuglabjörgin, hraunin, flekasvæðin, allt til þess að byggja upp sterka og öfluga ferðaþjónustu, standa saman og einhenda sér í að gera þetta að merkilegu og eftirtektarverðu svæði til að laða að ferðamenn og byggja það þannig upp. En við höfum ákveðið að nýta háhitann þar til stóriðju. Þetta er val en ég tel að oft þurfi utanaðkomandi fólk til að benda okkur á hvað verið sé að gera hér. Þetta er stórkostlegt svæði sem er nú að fara til spillis eða til annarra nota. Ég vil fá að minnast á stórt og mikið svæði sem er á dagskrá í dag, þ.e. tillögu til þingsályktunar um friðlýsingu Skjálfandafljóts og alls vatnasviðs þess ofan Mjóadalsár. Þetta er þingsályktunartillaga sem ég er 1. flutningsmaður að en fleiri þingmenn flytja hana hér með mér. Þetta er þá í annað sinn sem hún verður flutt, hún var lögð fram á síðasta þingi en fékkst ekki rædd. Ég tel að sú þingsályktunartillaga hefði hreinlega átt að falla að náttúruverndaráætlun, og ætti að gera það, að horfa til alls vatnasviðs Skjálfandafljóts ofan Mjóadalsár sem friðlýsts svæðis og Skjálfandafljóts sjálfs þar sem það rennur norður Bárðardalinn og til hafs. Þetta er stórkostlegt náttúrusvið sem við eigum í kringum 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu og yfirferð yfir þetta en ég hlakka til að sjá störf umhverfisnefndar um málið. Ég beini spurningu til hv. þingmanns um þessa skörun á milli náttúruverndaráætlunar og starfa þingsins í kringum hana og þá þeirrar vinnu sem á sér stað um rammaáætlun. Vissulega lýsti hv. þingmaður ákveðinni skoðun áðan og ákveðinni hlið málsins en ég tel augljóst að í rauninni sé verið að beina ákveðnum skilaboðum inn í verkefnisstjórnina um rammaáætlun, t.d. um að það eigi að koma ákveðin niðurstaða varðandi Þjórsárver. Af hverju er ekki hægt að bíða með þennan lið þangað til niðurstaða kemur úr rammaáætlun? Eins og hæstv. ráðherra fjallaði um kemur niðurstaðan úr þeirri vinnu væntanlega til með að hafa þau áhrif að farið verði í friðlýsingar á ákveðnum svæðum. Eigum við þá ekki bara að koma heil að því verki og gera það þá í einhverju samhengi í staðinn fyrir að lýsa núna yfir friðun á þessu ákveðna svæði sem allir vita að er meðal fjölmargra annarra í þeirri vinnu sem fer fram í rammaáætlun? Er ekki einfaldlega betra að það sé komið hreint að því borði og að rammaáætlun fái að ganga sinn veg inn í þingið og þá sé fjallað um málið á heildstæðum grunni? Það er akkúrat heildartilgangurinn með því að fara í þessa vinnu sem rammaáætlunin er og við öll, stjórnmálamennirnir, vísum til sem fyrirmyndarvinnubragða á því hvernig eigi að taka á því stóra verkefni hvar megi vernda, hvað rannsaka og hvað nýta. Það væri ágætt að fá þessa afstöðu aðeins skýrar fram hjá hv. þingmanni.

Hæstv. forseti. Ég leit með mikilli eftirvæntingu til þeirrar vinnu sem fór í gang þegar rammaáætlunin var sett á laggirnar. Ég trúði því að þetta væri sá rammi sem við gætum náð sátt um eins og var hugmyndin, að við mundum klára þetta og síðan vinna eftir því. Það er eingöngu búið að vinna fyrsta hlutann af þessu ferli og við höfum ekki farið eftir þeim ramma sem þá var lagður fram, við höfum aldrei klárað vinnuna. Við erum nú sem aldrei fyrr með áætlanir um virkjanir, stóriðju og framkvæmdir á þessum svæðum sem var þó búið að ramma inn í verndaráætlun, verndargildi, og voru ekki fremst í röðinni hvað varðaði jákvæða nýtingu eða lagt til að þá væri farið þar inn. Þessi fyrsti hluti var lagður fram og síðan fór þetta í gang, menn lögðust yfir það hvar best væri að koma niður stóriðju, hvar yrði þá að virkja. Við erum komin svo langt fram úr okkur að það er búið að samþykkja og vinna eftir því að koma hér niður stóriðju á Reykjanesi sem ekki einu sinni orka er til í. Inn á hvaða svæði á að fara og hvað segir rammaáætlunin um það? Eigum við þá ekki að koma með þann mótleik eða varnarleik eða þá aðgerð á móti að reyna a.m.k. að sporna við og ekki vera með rammaáætlun sem við erum í raun og veru komin langt út fyrir?

Hæstv. forseti. Það er ekki ætlun mín að fara að hártoga þessa umræðu eitthvað mikið, en rammaáætlunin er ekki tilbúin. 1. áfanganum var skilað um árið en nú er 2. áfangi í smíðum. Það er að sjálfsögðu á valdi þeirra sem hér ráða hvort niðurstöður úr þeirri vinnu verði að einhverju löggiltu plaggi eða ekki. Nú eru hv. þingmaður og samflokksmenn hennar með völdin í sínum höndum en ég varpa einfaldlega fram þeirri spurningu hvort ekki sé einsýnt að við höldum okkur við þann ramma sem er búið að skapa - sem þó er búið að skapa - þótt vinnubrögðin hafi verið á ákveðinn hátt í fortíðinni og búið að ákveða að setja niðurstöður úr rammaáætlun í ákveðinn farveg? Við tölum svo fallega um það á hátíðarstundum að þessi farvegur komi til með að vera svo - góður er kannski ekki rétta orðið, heldur skýr þannig að þar náum við einhvers konar sátt um það hvar skuli vernda og hvar megi virkja. Er ekki komið að því að við tileinkum okkur þau vinnubrögð að fara eftir því sem við sjálf höfum ákveðið og erum svo agalega sátt við á tyllidögum? Það er í rauninni það sem ég er að leiða fram. Ég veit að hv. þingmaður hefur mikinn áhuga á náttúruvernd og miklar hugsjónir í þá átt. Ég skil þau sjónarmið vel vegna þess að ég er að mörgu leyti sammála því að okkur beri að umgangast náttúruna af mikilli virðingu. Engu að síður, eins og hv. þingmaður kom inn á í ræðunni, þurfum við að lifa með landinu okkar og lifa á þeim gæðum sem hér eru til staðar. Þetta tvennt verður að spila saman og það er á okkar ábyrgð að gera það. Eitt dæmi um atvinnusköpun er nytjajurtin hvönn sem við vorum að tala um sem einn þeirra þátta sem er fjallað svolítið um í náttúruverndaráætluninni. Hún er einfaldlega slegin og notuð í meðul og hálstöflur þannig að það er 

Já, það er synd að vera hér í stuttu andsvari, en eins og ég nefndi áðan hafði ég mikla trú á rammaáætluninni. Ég hélt og trúði því að þarna væri 1. áfangi, svo kláruðum við þetta og ynnum þá eftir því. En það leið ekki langur tími þangað til ekkert var lengur farið eftir þessu, þetta bara sprakk í höndunum á okkur. Þó að það sé svona stutt í að nefndin eigi að skila af sér er alls staðar verið á fullu, búið að vera á fullu við að undirbúa stóriðju og orkufrekan iðnað. Því hefur þessi ríkisstjórn sett sér það markmið - það þarf að standa við gildandi samninga sem búið er að binda og ekki stendur til að rifta þeim en þar með skulum við líka segja stopp, við skulum bíða þangað til þessari vinnu er lokið og við skulum líka klára náttúruverndaráætlunina. Við skulum klára þessar friðlýsingar áður en við tökum næstu kollsteypur með einhverjar áætlanir og plön sem við höfum engan grunn til að byggja á vegna þess að við höfum ekki framtíðarsýn um hvar við ætlum að vernda. Það er mikilvægt að þeir sem lifa og hrærast í hugmyndum um orkufrekan iðnað horfi ekki bara á rammaáætlunina út frá nýtingarsjónarmiðunum, við þurfum líka að hafa náttúruverndaráætlunina þar við hliðina og láta hana gilda jafnmikið og nýtingaráætlunina og vega þetta og meta. Við höfum látið orkunýtingarhugmyndirnar ráða af því að það hefur verið sú hugsun fram til þessa að skylda okkar sé að nýta náttúru landsins sem 

Virðulegur forseti. Ég vil fagna því að við ræðum nú loks náttúruverndaráætlun þótt hún sé ekki að koma hingað inn í fyrsta skipti og auðvitað sé löngu tímabært að fá hana til vinnslu. Þessi verndaráætlun á að taka til ársins í ár, 2009 til 2013, þannig að við erum ansi sein á okkur. Rætt er um að friðlýsa tólf svæði og þar fyrir utan 24 tegundir háplantna, 45 tegundir mosa, 90 tegundir fléttna, þrjár tegundir hryggleysingja og tvær vistgerðir. Ég ætla ekki að lesa þetta allt upp en það á að fara að vernda heilmargt. Í upphafi þingsályktunartillögunnar er tilgreint hvaða svæði þetta eru. Þetta eru bæði plöntusvæði, dýrasvæði og vistgerðir á hálendinu, jarðfræði og svo tegundir plantna og dýra. Á þessu máli hefur verið gerð veigalítil breyting síðan það var flutt síðast og hæstv. umhverfisráðherra Svandís Svavarsdóttir gerði ágætlega grein fyrir því. Búið er að taka út fjalllendið og Hoffell, það komið inn í Vatnajökulsþjóðgarð, og síðan er búið að minnka verndarsvæði brekkubobbans í undirhlíðum Reynisfjalls. Síðan hafa greinilega átt sér stað viðræður við landeigendur á Egilsstöðum I og fulltrúa Fljótsdalshéraðs um Egilsstaðaskóg og það á að reyna að gera aðrar tillögur til að ná frekari samstöðu um það mál. Ég fagna því. Ég vildi taka upp það sem við komum inn á í sumar líka, að þessar áætlanir ganga svo hægt, það er svo sligandi hvað þetta gengur allt hægt og það hrópar á mann þegar maður les þessa tillögu. Sú sem hér stendur átti þátt í að leggja fram náttúruverndaráætlunina 2004–2008 og það var heilmikið verk að koma henni fram. Við fórum og heimsóttum um 77 svæði sem voru í drögum að náttúruverndaráætlun og í það fór heilt sumar. Það var reyndar gæðatími, ef svo má að orði komast, og skemmtilegt að fá að ferðast um þessi frábæru svæði með sérfræðingum og heimamönnum. Þá voru valin að mig minnir 14 svæði og nú er búið að friðlýsa þrjú þeirra. Þetta er frekar lítið, virðulegi forseti, að ná einungis þremur í höfn. Okkar trú var að við næðum þessu meira eða minna í höfn á þessum árum. Núna upplifir maður að þetta er gífurlega þungt ferli, þessi mál eru sum í ferlinu en önnur eru í biðstöðu og í greinargerðinni er viðurkennt að ekkert hefur þokast með þau. Þetta veldur því að ég tel að það sé mjög nauðsynlegt að umhverfisnefnd, sem ég á reyndar ekki sæti í, velti fyrir sér af hverju þetta ferli er svona þungt og seint, hvort hægt sé að gera eitthvað til að flýta því og gera verkferlin þannig að frekari sátt náist um þessi svæði og skilningur á því að það er mikilvægt að vernda ákveðna hluta náttúru Íslands. Á bls. 4 kemur fram, og ég innti hæstv. umhverfisráðherra líka eftir þessu í sumar, að Umhverfisstofnun hafi unnið greiningu á hugsanlegum hagsmunaárekstrum á þeim svæðum sem komu helst til greina í nýja náttúruverndaráætlun. Teknar voru saman upplýsingar um landeigendur á svæðunum og til hvaða sveitarfélaga þau heyrðu. Það væri ágætt að fá að heyra meira um þetta mat eða þessa greiningu, virðulegi forseti. Er hún tilefni til að halda að þessi náttúruverndaráætlun muni ganga álíka seint og sú fyrri? Ég tel að það sé mjög óheppilegt ef við náum ekki að klára þessar áætlanir á milli þess sem þær eru endurskoðaðar. Þá hleðst upp bunki af svæðum og þetta gengur allt mjög seint. Ég held að það sé mjög snjallt að gera svona hagsmunamat eða greiningu á hugsanlegum hagsmunaárekstrum til að geta þá frekar áttað sig á því hvar hnífurinn stendur í kúnni gagnvart hverju svæði fyrir sig og reyna að eiga við þá erfiðu stöðu. Í greinargerðinni kemur líka fram að 20% af Íslandi er þegar verndað með lögum, annaðhvort á grundvelli náttúruverndarlaga eða með sérlögum. Það blasir við að landið okkar er svo sérstakt að þessi tala er líklega frekar lág miðað við það sem verður í framtíðinni. Alla vega er það mín trú að við munum sjá miklu hærri tölur í framtíðinni hvað varðar svæðin sem við viljum vernda og ekki raska. Tiltölulega nýlega var kortlagt hvaða svæði á Íslandi eru ósnortin samkvæmt lagaskilgreiningu, þ.e. eru að minnsta kosti 25 ferkílómetrar að stærð og 5 kílómetrar í næsta manngerða mannvirki. Slík svæði eru skilgreind sem ósnortin víðátta og rúmlega 40% landsins falla undir þá skilgreiningu, þá eru jöklar taldir með. Þetta er auðvitað afar mikil sérstaða, nágrannaríki okkar og þótt víðar væri leitað eru flest með 0% ósnortin svæði. Við munum því örugglega sjá talsvert hærri tölur í framtíðinni hvað varðar svæði sem eru vernduð og friðuð enda virðist fólk almennt gera sér sífellt meiri grein fyrir því að það að vernda er ekki það sama og að tapa peningum eins og menn hafa stundum tilhneigingu til að halda. Verndun getur skapað geysilega miklar tekjur í framtíðinni, ekki síst í ferðaþjónustunni Í greinargerðinni er fjallað um Geysi í Haukadal og mig langar að kanna hvort hæstv. umhverfisráðherra geti upplýst okkur meira um það. Þar stendur að ekki sé búið að hefja friðlýsingarferli á Geysissvæðinu þar sem ákveðið var í samráði við umhverfisráðuneytið að bíða eftir kaupum ríkisins á því. Sú er hér stendur hélt að búið væri að ganga frá þessum kaupum en vera má að það hafi verið misskilningur. Ágætt væri að fá að heyra meira um það. Einnig er á bls. 17 í greinargerðinni fjallað um Skeiðarársand, Jökulsárgljúfur og Öxarfjörð. Þar stendur að í tengslum við Vatnajökulsþjóðgarð hafi umhverfisráðuneytið tekið upp viðræður við landeigendur á Skeiðarársandi og svæðum við Jökulsárgljúfur og Öxarfjörð til að kanna vilja og afstöðu þeirra til þess að Skeiðarársandur innan Austur-Skaftafellssýslu og svæðið meðfram Jökulsá á Fjöllum væri friðlýst sem hluti af Vatnajökulsþjóðgarði. Þetta er hugmyndafræði sem mér hugnast vel. Þá nær þessi stærsti þjóðgarður í Evrópu yfir Vatnajökul og líklega hraun norðan hans, Jökulsá á Fjöllum til hafs og Skeiðarársand til hafs. Þetta er heildstæð náttúrusmíð sem mjög æskilegt væri að vernda. Virðulegi forseti. Hér kemur fram að þrátt fyrir ítrekaðar viðræður við landeigendur hafi ekki reynst áhugi á því hjá þeim fyrir að svæðin verði friðlýst sem hluti þjóðgarðsins. Tenging þjóðgarðsins til sjávar er að mati ráðuneytisins mjög mikilvæg til að skapa heildstæða friðun þeirra náttúruminja sem tengjast samspili elds og íss og landslagsheildum sem mótaðar eru af því. Mig langar af þessu tilefni að spyrja hvort þessar upplýsingar um að landeigendur hafi ekki áhuga eigi einungis við um Skeiðarársand eða líka um svæðin meðfram Jökulsá á Fjöllum. Hafa landeigendur þar ekki áhuga á þessu eða á það einungis við um Skeiðarársand? Ég hef alla vega upplýsingar um að þar sé ekki mikill áhugi á þessu. Virðulegi forseti. Í tillögunni er ekkert svæði í hafi en á umhverfisþingi kom fram áhersla á friðun hafsvæða. Ég held að eðlilegt sé að skoða það líka, þótt þau séu ekki inni í þessari áætlun þarf að huga að því í umhverfisráðuneytinu. Einnig sé ég að það er prentað inn í greinargerðina að um ákveðin svæði komu fram ábendingar frá þingfulltrúum og umhverfisþinginu, svo sem Torfajökulssvæðið, Langasjó, Jökulsá á Fjöllum, Brennisteinsfjöll o.s.frv. Ég vil taka undir að Torfajökulssvæðið er svæði sem ég tel að við þurfum sérstaklega að huga að. Ég tel að rammaáætlunin um nýtingu vatnsafls við jarðvarma þurfi að koma hingað inn sem fyrst og fá sérstaka stöðu. Hæstv. ráðherra getur kannski upplýst um í hvað stefnir í því en það verður auðvitað að gera heildstæðar áætlanir þótt sveitarfélögin hafi sýnt takmarkaðan skilning á því að einhvers konar 

Virðulegi forseti. Margar góðar ábendingar og spurningar komu fram í máli hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur sem ég næ væntanlega ekki að svara í stuttu andsvari en kem þá að þeim í minni seinni ræðu. Vegna inngangs hennar og umræðu í byrjun langar mig að víkja að þeirri umfjöllun að við erum að leggja fram áætlanir um að friðlýsa 14 svæði og sitjum svo uppi með tvö eða þrjú í lok tímabils. Þetta var rætt ágætlega og reifað í sumar og af þeim sökum setti ég í gang þessa vinnu hjá umhverfisráðuneytinu í samstarfi við Umhverfisstofnun og Náttúrufræðistofnun. Niðurstaða þeirrar vinnu er að það þarf, eins og þingmaðurinn benti á, að styrkja mjög og efla fræðslumikilvægi náttúruverndar og möguleika sem geta falist í henni almennt fyrir lífsgæði, byggða- og atvinnuþróun, fræðslu og ég tala ekki um fjárhagslegan ábata. Sú umræða er í raun og veru ófullburða í samfélagsumræðunni. Menn segja gjarnan: Við verðum að nýta þetta svæði, eins og það að friðlýsa sé ekki nýting. Það er vissulega ráðstöfun lands að ráðstafa því til friðlýsingar, með þeim kostum sem því fylgir. Ég hef líka óskað eftir því og stofnanirnar hafa sett upp plan til að búa til ákveðið og skilgreint ferli við friðlýsingu svæðanna þar sem greining á möguleikum svæðisins er mjög ítarleg og leitað er eftir sérfræðiráðgjöf úr héraði. Við vitum það og þekkjum sem höfum komið að þessu verkefni eins og öðrum að þetta verður að vera samstarfsverkefni heimamanna og sérfræðinga „að sunnan“, það er afar mikilvægt. Ég get haft um þetta lengri ræðu hvað 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem fram kom hjá hæstv. umhverfisráðherra að fræðslan er mikilvæg. Ég vonast til, og ég tel jafnvel að maður sjái vísbendingar um það nú þegar að viðhorfsbreyting er að verða í þessum málaflokki varðandi náttúruvernd og það að friða svæði. Ég vil sérstaklega tilgreina sveitarfélagið Höfn í Hornafirði því þar tel ég mig finna talsvert mikla viðhorfsbreytingu varðandi Vatnajökulsþjóðgarð. Þar er að verða, tel ég, almenn upplifun á því að Vatnajökulsþjóðgarður verði mjög mikið tækifæri til sóknar í byggðamálum á því svæði. Þar er að skapast mjög jákvætt viðhorf gagnvart Vatnajökulsþjóðgarði og þeim möguleikum sem hann getur skapað fyrir ferðaþjónustuna á því svæði og til sóknar í uppbyggingu atvinnutækifæra. Í sumar var mjög mikil aukning á ferðamönnum á landinu. Ég átti þess kost að taka einn hring um landið á sex dögum, sem má segja að hafi verið Ísland á hraðferð. Ég heimsótti mörg söfn og gestastofur, fjölmarga markaði sem selja mjög mikið af handverki núna og það var sama sagan hjá öllum. Þau giskuðu á 20% aukningu gesta í sumar. Menn fara vonandi að gera sér grein fyrir því að það að vernda og friða svæði eykur möguleikana á því að ferðaþjónustufyrirtæki vilji vera á svæðinu og byggja upp ferðaþjónustu þar sem fólk sem hingað sækir gerir það meira og minna út af náttúrunni, eða yfir 70%. 

Virðulegi forseti. Erindi mitt til að ræða tillögu til þingsályktunar um náttúruverndaráætlun er gamalkunnugt. Ég hef á undanförnum árum þegar þessi mál hefur borið á góma reynt eftir megni að vekja athygli á því sem ég tel vera mjög ábótavant í þessum þingsályktunum um náttúruverndaráætlun sem Alþingi hefur haft til meðhöndlunar ár eftir ár. Hér á ég við það að að mínu mati er það gersamlega ólíðandi að standa þannig að samningu náttúruverndaráætlunar að þar sé ekki gert ráð fyrir hlut náttúrustofanna í landinu í slíkum áætlunum. Það er einfaldlega þannig að saga náttúrustofanna hefur alveg frá stofnun þeirra árið 1992 verið saga um stanslausan barning. Náttúrustofurnar hafa verið raunverulegt olnbogabarn, þær hafa þurft að berjast nánast fyrir lífi sínu og fjárveitingar til þeirra hafa alltaf verið í lausu lofti að langmestu leyti. Þeim hefur verið ætluð lágmarksfjárveiting í fjárlagafrumvörpum hverju sinni og síðan hefur það verið háð dug þeirra þingmanna sem hafa verið áhugasamir um eflingu þessara stofa hvernig gengið hefur að fá viðbótarfjármagn til þeirra. Náttúrustofurnar hafa fyrir löngu sannað gildi sitt, bæði sem góðar fræðistofnanir og rannsóknarstofnanir og líka sem þáttur í uppbyggingu þekkingar og þess þekkingarsamfélags úti á landsbyggðinni sem menn hafa í orði kveðnu viljað lýsa stuðningi sínum við. Náttúruverndaráætlunin er auðvitað plagg þess eðlis sem er mjög markandi um það hvernig staðið verður að mjög umtalsverðum verkefnum sem Alþingi er í raun og veru að setja þarna fyrir eða marka einhvern sess. Þess vegna er það ekki líðandi að það skuli gerast æ ofan í æ og m.a. í þessari þingsályktunartillögu að hvergi skuli nefndar á nafn náttúrustofur eða ætlast til að þær hafi nokkurt hlutverk í þeirri náttúruverndaráætlun sem Alþingi samþykkir hverju sinni. Þó blasir auðvitað við þegar náttúruverndaráætlunin er lesin og tillögugreinin sjálf að þar er verið að fjalla um verkefni sem heyra algerlega og rökrétt undir starfsemi náttúrustofanna í landinu. Þetta eru stofur sem eru dreifðar um landið, þetta eru stofur sem eru mannaðar fólki með góða menntun og mikla starfsreynslu og einstaka þekkingu á nærumhverfi sínu og þess vegna er ekkert í vegi þess að náttúrustofunum sé ætlað annað og meira hlutverk en gert er ráð fyrir í þessum náttúruverndaráætlunum og eins og það hefur verið tíðkað ár fyrir ár. Þegar ég hef vakið athygli á þessu hefur svarið einatt verið á eina og sömu lund sem er það að menn hafa sagt: Jú, náttúrustofurnar hafa auðvitað veigamikið hlutverk. Þær eru umsagnaraðilar eftir því sem við á og er í raun og veru vísað þar með á sams konar bás og frjálsum félagasamtökum í landinu. Ég er ekki að gera lítið úr hlutverki frjálsra félagasamtaka en það er hins vegar ólíku saman að jafna að bera saman frjáls félagasamtök, svo ágæt sem þau oft og tíðum eru, og náttúrustofur sem settar voru á laggirnar með lögum frá Alþingi árið 1992 og Alþingi hefur ákveðið ákveðinn fjárhagslegan ramma og lögin gera bókstaflega ráð fyrir að hlutverk náttúrustofanna séu mjög viðurhlutamikil. Ég gæti í sjálfu sér lesið þannig hluta laganna um Náttúrufræðistofnun og náttúrustofur sem fjalla sérstaklega um náttúrustofurnar. Ég get nefnt í þessu sambandi m.a. að hlutverk náttúrustofanna er að safna gögnum, varðveita heimildir um náttúrufar, stunda vísindalegar náttúrurannsóknir, einkum í þeim landshluta þar sem náttúrustofan starfar. Þeim er líka ætlað að veita ráðgjöf, þeim er ætlað að sinna rannsóknum, þær eiga að sjá um vöktun o.s.frv. og þær eiga að annast almennt eftirlit með náttúru landsins samanber 7. gr. náttúruverndarlaga. Með öðrum orðum, það er alveg ljóst mál þegar þessi löggjöf er lesin að Alþingi ætlaðist til þess að náttúrustofurnar hefðu viðameira hlutverk en framkvæmdarvaldið hefur síðan ætlað þeim. Að mínu mati er verið að fara á skjön við anda þeirra laga sem samþykkt voru árið 1992. Ég veit að þetta eru stór orð en ég mæli þetta mjög að gefnu tilefni vegna þess að ég hef æ ofan í æ vakið athygli á þessu jafnt þegar í hlut hafa átt ríkisstjórnir sem ég hef stutt og nú þegar ég er stjórnarandstæðingur á þingi. Hér er því ekki um að ræða neitt pólitískt lag af minni hálfu, ég er eingöngu að fylgja eftir því sem er sjónarmið mitt í þessum efnum og ég tel hafa verið sjónarmið Alþingis sem lá til grundvallar þegar náttúrustofunum var komið á legg. Ég vakti raunar athygli á þessu líka í sumar þegar hæstv. umhverfisráðherra mælti fyrir sams konar tillögu til þingsályktunar um náttúruverndaráætlun. Þá vakti ég athygli á því hversu rýrt í roðinu hlutverk náttúrustofanna væri þegar kæmi að þessari náttúruverndaráætlun. Hæstv. umhverfisráðherra tók þá mjög jákvætt í málaleitan mína og vísaði til umfjöllunar umhverfisnefndar Alþingis. Þegar umhverfisnefnd Alþingis afgreiddi það mál frá sér var eftir því sem ég man best ekkert kveðið á um hlutverk náttúrustofanna og það er heldur ekki gert í þeirri tillögu sem hér liggur fyrir, ekki einu sinni í greinargerðinni er vikið að nokkru leyti að hlut náttúrustofanna. Það er stöðugt vísað í hlut Náttúrufræðistofnunar og Umhverfisstofnunar og allt gott um það að segja. Þetta eru góðar og fínar stofnanir að sínu leytinu en það breytir ekki því að náttúrustofurnar eru hornrekur, þær eru olnbogabörn og við eigum að manna okkur upp í það að rétta hlut þeirra. Það verður auðvitað ekki gert nema hlutur þeirra verði sérstaklega réttur í náttúruverndaráætluninni því að þar er ramminn markaður, þar er mönnum skipað til verka í sambandi við þessa hluti sem mjög koma inn á hið lögformlega verksvið náttúrustofanna. Því brýni ég hæstv. ráðherra í því að fylgja nú eftir vilja Alþingis sem kom fram í lögunum frá 1992 þar sem náttúrustofunum er ætlað meira hlutverk en raun hefur orðið á. Við höfum tækifæri til þess núna í meðferð málsins í þinginu og ég mun sem áður hvetja hv. umhverfisnefnd Alþingis til að hyggja alveg sérstaklega að þessum þætti málsins.

Virðulegur forseti. Ég þakka sérstaklega hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir þessa ádrepu um náttúrustofurnar og mikilvægi þeirra því að ég sannarlega deili þeirri upplifun og þeirri skoðun að mikilvægi þeirra er gríðarlegt. Þetta eru ekki bara umsagnaraðilar heldur ekki síður mikilvægar burðarstoðir oft og einatt í sveitarfélögunum. Ég hef séð mörg góð dæmi um það. Þetta eru ráðgefandi aðilar fyrir sveitarfélögin í náttúruverndarmálum á öllum mögulegum hliðum og ég vil sérstaklega brýna þingmanninn í þeim efnum að standa með náttúrustofunni í Stykkishólmi að því er varðar stórhuga plön þeirra og umfjöllun um að Green Globe votta öll sveitarfélög á Íslandi. Það er með því skemmtilegra sem ég hef heyrt undanfarið þegar kannski fer ekki mikið fyrir bjartsýnum hugmyndum en hún er sannarlega flott og vel og bjartsýnt fram sett og ég ætlaði einmitt að nefna það í tengslum við ræðu hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur áðan sem nefndi Green Globe vottunina og þau sóknarfæri sem í henni felast. Ég mun ekki gera neitt annað, hv. þingmaður, eða svo ég beini orðum mínum til forseta eins og ber að gera hér, hæstv. forseti, en styðja og standa með þingmanninum í því að náttúrustofurnar hafi meiri hlutverk og ef það er verkefni sem umhverfisnefnd getur tekið að sér í umfjöllun og meðförum varðandi náttúruverndaráætlun sé ég ekkert því til fyrirstöðu, þ.e. að samstarfið við náttúrustofurnar sé aukið og styrkt að því er varðar framkvæmdina á náttúruverndaráætlun og að það sé sérstaklega nefnt í þingsályktuninni þegar hún verður afgreidd út úr þinginu finnst mér bara eðlilegt og jákvætt. En staðan er auðvitað þannig að við getum ekki afhent þeim beinlínis verkefnið vegna stöðu þeirra í stjórnsýslunni en við getum sannarlega vakið máls á því í lokaafgreiðslu þingsins.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra góð orð og undirtektir undir það sem ég var að segja en ég vil samt segja að góð orð öngva gerir stoð, svo ég vitni aðeins í mér miklu fremri menn. Það má kannski segja sem svo að orð séu til alls fyrst og yfirlýsing hæstv. ráðherra um að það væri henni að meinalausu og raunar henni að skapi, að ég tel, að nefna í þingsályktuninni þegar hún verður afgreidd frá Alþingi með skýrari hætti en hér er gert hlutverk náttúrustofanna varðandi náttúruverndaráætlun. Og það er í raun og veru kannski ekki hægt að segja með skýrari hætti því það er einfaldlega þannig að náttúrustofanna er bara í engu getið í þessari þingsályktunartillögu svo furðulegt sem það er í ljósi þess að hér er um að ræða ríkisstofnanir sem hafa starfað í 17 ár og þeim er ætlað lögformlegt hlutverk sem snertir mjög framkvæmd náttúruverndaráætlunarinnar. Það getur vel verið að staða náttúrustofanna sé með þeim hætti í stjórnkerfinu að það þurfi að fara einhverjar tilteknar leiðir að þessu máli en það breytir ekki því að Alþingi getur kveðið á um það í þingsályktunartillögunni og í þingsályktuninni þegar hún verður afgreidd með hvaða hætti Alþingi ætlast til að náttúrustofurnar komi að sjálfri framkvæmd, úrvinnslu, eftirliti og öllu því sem kemur að náttúruverndaráætluninni. Það er auðvitað þannig að ef náttúrustofurnar hafa ekki hlutverk í náttúruverndaráætlun er verið að fara mjög á svig við vilja Alþingis og það er líka þannig að ef náttúrustofurnar hafa ekki hlutverk í náttúruverndaráætluninni er um leið búið að kippa mjög mikilvægum grundvelli undan starfi þeirra vegna þess að náttúruverndaráætlunin er svo markandi og stefnumarkandi um ýmsa þá hluti sem náttúrustofunum er ætlað að fjalla um. Að öðru leyti segi ég að ég fagna góðum undirtektum hæstv. ráðherra við málaleitan minni.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Þuríður Backman sagði í ágætri ræðu sinni áðan um það mál sem við ræðum hér að verið væri á fullu að efla orkufrekan iðnað í landinu en á sama tíma vantaði okkur alla framtíðarsýn varðandi náttúruvernd. Við vissum í raun ekki hvert við værum að stefna og því væri mjög mikilvægt að ljúka rammaáætlun um virkjanakosti í landinu. Undir það tek ég en á sama tíma er mikilvægt að litið sé til þess þegar við ræðum náttúruverndaráætlun til ársins 2013. Hún sagði einnig að við hefðum bara látið orkunýtingarhugmyndir ráða ferðinni á undanförnum árum. Ég tel að þessi málflutningur, virðulegi forseti, sé mjög hættulegur þegar við ræðum um náttúruvernd í landinu og nýtingu náttúruauðlinda. Þessi einstrengingslegi málflutningur sem er væntanlega til þess fallinn að koma okkur lítt áfram í þessum málaflokki sem er svo mikilvægur, hvort sem hann snýr að verndun náttúruminja á Íslandi og náttúrunnar almennt eða nýtingu þeirra náttúruauðlinda sem okkur er svo mikil nauðsyn á að nýta til þess að efla íslenskt samfélag. Hv. þm. Þuríður Backman nefndi einnig að það væri mjög mikilvægt að vernda ákveðin svæði til að mynda á Reykjanesi sem hefði getað orðið mjög til eflingar íslenskri ferðaþjónustu og að nýting almennt á náttúruauðlindum eða náttúru Íslands gæti orðið til eflingar á ferðaþjónustu í landinu. Þá ber að hafa í huga að nýting náttúruauðlinda til atvinnusköpunar og arðsemi fyrir okkar samfélag getur vel farið saman með aukinni nýtingu ferðaþjónustunnar. Um það höfum við fjölmörg dæmi, ekki bara á síðustu árum heldur áratugum. Víða hefur nýting náttúruauðlinda, virkjanir og aðrar framkvæmdir orðið til þess að efla mjög ferðaþjónustu á þeim svæðum sem um ræðir og einnig búið til vinsæl útivistarsvæði fyrir almenning og ferðafólk í þessu landi. Ég vil nefna sem dæmi Elliðavatn sem er einhver mesta útivistarparadís sem við höfum hér á höfuðborgarsvæðinu. Elliðavatn varð til fyrir það að við fórum að virkja og búin var til stífla. Í dag er þetta eftirsótt paradís fólks á höfuðborgarsvæðinu og landinu öllu og ferðamanna sem koma og heimsækja okkur. Við getum talað um Bláa lónið sem yfir 400 þús. manns heimsóttu á þessu ári, Hellisheiðarvirkjun þar sem á annað hundruð þúsund manns kom til að skoða þau undur sem þar eru og virkjun við Kárahnjúka sem varð lykill að eflingu á ferðaþjónustu á Austurlandi. Um það held ég að ferðaþjónustuaðilar á Austurlandi séu allir sammála. Það er mjög mikilvægt þegar við ræðum þennan málaflokk að við gerum okkur grein fyrir því að við verðum að feta leið nýtingar og verndunar, þetta verður að fara saman í okkar landi. Þetta þarf að vera grundvallaratriði, sérstaklega hjá þessari þjóð sem byggir afkomu sína alfarið á náttúruvernd og nýtingu náttúruauðlinda til lands og sjávar. Náttúruvernd verður þannig samspil náttúruverndar og þeirra svæða sem við ætlum að nýta. Fáar ef nokkrar þjóðir, virðulegi forseti, hafa gengið lengra í að vernda land í formi náttúruverndar en við Íslendingar. Svæði sem friðlýst hafa verið á grundvelli náttúruverndarlaga eða með sérlögum til náttúruverndar eru nú um 96 talsins og flatarmál þeirra spannar um 20 þús. ferkílómetra eða sem svarar til tæplega 20% af öllu flatarmáli landsins. Þau skiptast í marga friðlýsingarflokka sem eru settir samkvæmt sérlögum og samkvæmt náttúruverndaráætlun. Þetta eru tæpar tvær millj. hektara lands, virðulegi forseti, og svo talar hv. þm. Þuríður Backman um að hér hafi stóriðjustefna eða orkufrekur iðnaður fengið að ráða ferðinni þegar kemur að nýtingu náttúruauðlinda á undanförnum árum. Við verðum að horfa til þess að við höfum aðeins nýtt lítinn hluta þeirra virkjanakosta sem eru í landinu. Samkvæmt þeim sem hafa skoðað þau mál í hörgul er reiknað með að ef við nýttum okkar helstu virkjanakosti mundu þeir einungis taka um 2% af landinu eða um 10% af því sem við erum búin að vernda nú þegar. Það verður að líta til þessara þátta, virðulegi forseti, þegar við fjöllum um náttúruvernd og hvernig við ætlum að byggja hér upp í framtíðinni. Það er svolítið sérstakt að hlusta á málflutning þeirra sem kenna sig við náttúruvernd og segjast vera náttúruverndarsinnar. Þeir hafna yfirleitt allri umræðu um nýtingarkostina. Um þetta eru fjölmörg dæmi. Dregnar eru fram efasemdir við alla virkjanakosti og nefnt að það verði að fara aðrar leiðir í uppbyggingu atvinnuvega. Það er aukið mjög á allt regluverk í kringum nýtingarmöguleika í náttúrunni, svo mikið að aðilar vinnumarkaðarins eru farnir að gera alvarlegar athugasemdir við það regluverk sem við þurfum að starfa orðið við. Ég minni á samþykkt og yfirlýsingar á þingi ASÍ árið 2008 þar sem sérstaklega var fjallað um að það yrði að liðka fyrir í regluverkinu, við mættum ekki ganga lengra í því að búa til heftandi regluverk í kringum nýtingu náttúruauðlinda. Þetta hefur gríðarlegan kostnað í för með sér og flókna vinnu fyrir þá sem vilja fara í framkvæmdir. Það verður að vera eðlilegt samspil þarna á milli þannig að við fælum ekki frá okkur þá aðila sem vilja starfa með okkur í uppbyggingu atvinnulífs sem byggist á nýtingu náttúruauðlinda landsins. Við látum náttúruna njóta forgangs oft og tíðum og almennt séð held ég að við höfum ratað þá leið samkvæmt bestu vitund á hverjum tíma að láta náttúruna njóta vafans. Annað verður ekki sagt um okkur sem viljum nýta náttúruna skynsamlega en að það hafi verið gert af heilum hug. Í þessu sambandi má nefna alla þá umræðu sem hefur orðið um hvalveiðar í landinu. Þeir sem kenna sig við náttúruvernd hafa lagst gegn því að hvalastofnar yrðu nýttir skynsamlega til framdráttar í atvinnuuppbyggingu og til að skapa útflutningstekjur í landinu. Það hefur komið í ljós og reynslan sýnir okkur að þessi nýting fer vel saman við eflingu annarra atvinnuvega, þessi málflutningur hefur ekki verið á rökum reistur. Með þessum hætti verðum við að reyna að nálgast málin í framtíðinni, virðulegi forseti, þannig að hér verði eðlilegt samspil nýtingar og verndunar. Ég held að við séum öll á því að virða og vernda mikla og fjölbreytta náttúru þessa lands en það er stórhættulegt þegar fólk sem gegnir forustuhlutverki í þessum málaflokki talar með þeim hætti að allt sem rætt er um á nýtingarvæng þessara mála sé brotið niður og alltaf eigi að fara einhverjar aðrar leiðir. Ég hvet hv. umhverfisnefnd til þess að vanda mjög sín vinnubrögð við meðferð þessa máls. Ég vil minna á að síðast þegar þetta mál var til umfjöllunar í þinginu þótti umsagnaraðilum allt of mikill hraði hafður á vinnu þess og ekki var hlustað á þau skilaboð sem frá þeim komu. Menn höfðu tæplega tíma til þess að koma sínum athugasemdum á framfæri og það átti að keyra málið í gegn með miklu offorsi. Ég vona að í þessu tilfelli gefi nefndin sér góðan tíma og hæstv. umhverfisráðherra þrýsti ekki meira á þetta mál en þörf er á.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir afar góða umræðu um fram lagða þingsályktunartillögu um náttúruverndaráætlun. Hér hafa komið fram býsna margar spurningar og ég ætla að reyna að víkja að þeim flestum. Almennt finnst mér sú umræða sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir vakti áðan gríðarlega mikilvæg, þ.e. umræðan um ýmsar áætlanir á landsvísu. Nú erum við ekki bara að leggja fram náttúruverndaráætlun heldur bíðum við einnig eftir að rammaáætlun verði lögð fram. Við höfum samgönguáætlun, svo er eitthvað til sem heitir byggðaáætlun og nú er verið að vinna sóknaráætlun sem er líka fyrir landið. Við erum í þeirri stöðu að sveitarfélögin eru með skipulagsvaldið, eða a.m.k. skipulagsframkvæmdina, á sinni hendi þó að ráðherra hafi síðan staðfestingarvaldið. Verandi komin upphaflega frá sveitarfélögunum og núna í sæti umhverfisráðherra er ég sífellt að verða vissari í þeirri skoðun að í þessum málaflokki, og raunar auðvitað öllum málaflokkum en sérstaklega í þessum að því er varðar ráðstöfun lands, þarf að efla þann skilning að ríki og sveitarfélög geti ekki verið annað en tvær hliðar hins opinbera, þ.e. samherjar í að ráðstafa landi. Sú umræða hefur stundum þróast þannig að annar aðilinn sé yfir hinn hafinn, hvort sem það er umræðan eins og hún hefur stundum verið um landsskipulagið þar sem ríkið hefur tekið ákvörðun sem sveitarfélögin eiga að lúta eða þessi yfirlýsing um að sveitarfélögin hafi skipulagsvaldið og ríkið eigi ekki að skipta sér af því. Þegar allt kemur til alls erum við ekkert nema þjónar almennings, sum sem þingmenn og ráðherrar og aðrir sem sveitarstjórnarmenn. Við erum kosin í lýðræðislegum kosningum, við fáum til ráðstöfunar fé sem almenningur greiðir með sköttum og okkur ber að ráðstafa því fé í þágu þessa sama almennings. Við þjónum sama almenningi hvort sem við erum þingmenn Suðurkjördæmis eða sveitarstjórnarmenn í Skeiða- og Gnúpverjahreppi. Þetta fer allt saman og því held ég að það sé ekki umræðunni til framdráttar að dvelja of lengi við hver er með hvaða vald. Hins vegar er það sannarlega flókið og snúið verkefni að samhæfa allar þessar áætlanir. Hvernig í ósköpunum eigum við að fara að því? Þær skarast, og þá á ég ekki bara við áætlun ríkisins annars vegar og hins vegar sveitarfélaganna heldur líka ríkisins og ríkisins, þ.e. áætlun um til að mynda samgöngur og áætlun um náttúruvernd eða áætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma og hvernig það kemur heim og saman við byggðaáætlun. Þetta verður allt að samhæfa með einhvers konar yfirsýn en þó þannig að sveitarfélögin haldi þeirri stöðu að vera það vald sem er næst íbúunum og fari með þá hagsmuni af kostgæfni. Við þyrftum að eiga þessa umræðu við þingmenn, virðulegi forseti, og hafa til þess miklu lengri tíma. Þetta er gríðarlega mikilvægt, ekki síst vegna þess að ég hyggst leggja fram nýtt frumvarp um skipulags- og byggingarlög mjög fljótlega. Þá munum við væntanlega geta gefið okkur lengri tíma í að ræða ítarlega þessa sameiginlegu sýn ríkis og sveitarfélaga á ráðstöfun og landnýtingu. Þingmaðurinn nefndi Green Globe og vottunina á Snæfellsnesi, í Rangárvallasýslu og víðar. Ég er algjörlega heilluð af þeirri vinnu sem Náttúrustofa Vesturlands hefur verið að leggja fram, þessa stórhuga hugmynd um að Green Globe-votta öll sveitarfélög á Íslandi. Ég held að þarna sé þess virði að leggja við hlustir því að vottunarþekkingin er að aukast í landinu. Til að byrja með þurfti að kalla eftir þessari þekkingu erlendis frá en hún er að verða til á Íslandi. Við gætum sjálf séð um að votta og síðan að fylgja vottuninni eftir en það yrði auðvitað einstök staða í heiminum fyrir Ísland ef öll sveitarfélög væru Green Globe-vottuð. Talandi um sóknarfæri, sjálfsmynd og ímyndarkrísu þjóðar í kreppu held ég að þar væri mikið sóknarfæri. Ég öfunda hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur að vera þingmaður Suðurkjördæmis þegar talað er um náttúruvernd því að varla eru víðar í landinu eins miklir slagkraftar í einmitt þessum málaflokki. Við erum að tala um Þjórsárver, Langasjó og eldfjallavirknisvæðin og möguleikana þar, hina botnlausu bjartsýni og þrótt sem er undir Jökli og bjartsýnina og kraftinn sem er til að mynda á Höfn í Hornafirði, þessa tilfinningu fyrir þjóðgarðinum og skilninginn á því hvað Vatnajökulsþjóðgarðurinn er mikill segull og framtíðarþróttinn í því öllu saman. Hv. þingmaður staldraði sérstaklega við Skaftárhrepp en ég hef einnig lagt mikla áherslu á það. Þingmaðurinn segir sem svo: Það þarf að sporna við aurburði í samráði við heimamenn. Það er nákvæmlega það sem við erum að gera. Við erum með þennan ítarlega samráðshóp með ráðuneytinu, hreppnum, Landgræðslunni, Veðurstofunni og Vatnajökulsþjóðgarði sem ég nefndi áðan. Við vinnum saman að lausn á veitingu vatns út á hraunið, aurburði, verndarsvæði í þjóðgarði og virkjunarhugmyndum. Sveitarfélagið hefur væntingar um að geta leyst þetta allt í samvinnu og komið inn í aðalskipulagið og geta klárað fullgildingu aðalskipulags fyrir vorið. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir nefndi allnokkra þætti, til að mynda stöðu mála varðandi Geysi í Haukadal. Því er til að svara að það mál er í biðstöðu, því miður. Hún nefndi líka sóknarfæri hvað varðar friðlýsingu á sjó en þar þarf lengri undirbúning en við höfum haft í ráðuneytinu, a.m.k. í minni tíð, því að fleiri ráðuneyti koma að því. Hún ræddi einnig það sem mér finnst afar mikilvægt í þessari umræðu allri, þ.e. þessa viðhorfsbreytingu sem er að verða í samfélaginu, sóknarfæri í friðlýsingum og náttúruvernd. Bestu dæmin eru auðvitað sunnan jökuls og á Höfn í Hornafirði þar sem maður sér sóknarfæri bæði í atvinnutækifærum og ferðaþjónustu sem eru í beinni tengingu við friðlýsingu og Vatnajökulsþjóðgarð. Verndun skapar nefnilega fjárhagslegan ávinning og þannig er mikilvægt að skoða það líka, það eru fleiri hliðar en hin hefðbundnu náttúruverndarrök sem eru þó sterk og standa fyllilega fyrir sínu. Mig langar að lokum að víkja orðum mínum að ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Ég verð að segja að ég ber mikla virðingu fyrir sjónarmiðum hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Hann er samkvæmur sjálfum sér í öllum sínum málflutningi. Ég er alls ekki sammála honum en hann undirbyggir sínar ræður með sterkum röksemdum út frá ákveðnum forsendum og það er gott. Það er mikilvægt að við hér í þinginu eigum slík samskipti og forðumst skotgrafaumræðu í öllum málaflokkum en mér er það sérstaklega mikilvægt í umhverfis- og náttúruverndarumræðunni. Hann nefndi að Samtök atvinnulífsins, eða hann reyndar nefndi að Alþýðusamband Íslands hefði gert athugasemdir um regluverkið sem er í kringum umhverfis- og náttúruverndarmál. Ég er sammála því að það þarf að rýna og skoða betur öll þessi möt sem koma hvert á eftir öðru og enginn veit nákvæmlega hvar eru stödd. Skipulagsferillinn og matsferillinn allur er oft og einatt mjög flókinn og snúinn þannig að ég deili þeirri hugmynd. Hins vegar er ég ekki þeirrar skoðunar að það eigi að gefa afslátt af þeirri skoðun og þeirri rýni sem þarf að fara fram í þágu náttúrunnar og umhverfisins þegar sjónum er beint að mögulegum virkjunum. Hann tók nokkuð djúpt í árinni, enda var hann sennilega farinn að hitna undir lokin á sinni ræðu, en sú sem hér stendur hefur beinlínis greitt atkvæði með virkjun sem fulltrúi í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur. Þetta er því ekki endilega einsleitt og ekki eins og hann vildi draga myndina upp. Við erum sammála um að við verðum að feta leið nýtingar og verndunar, eða það einstigi sem þar er á milli, og þetta þarf að vera í eðlilegu samspili en við erum kannski ekki nákvæmlega sammála um hvernig áherslan á að vera og hver forgangsröðunin á að vera. Ég vil að lokum lofa þingmönnum því að ég er talsmaður þess að náttúruverndaráætlun fái ítarlega og góða vinnu í umhverfisnefnd 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir ágæta ræðu og mikil viðbrögð við því sem kom fram í ræðu minni. Það er vissulega rétt að undir Jökli er mikil gróska og mikið sem fylgir þjóðgarðinum en hins vegar hefur ákvörðun varðandi stöðu þess starfsmanns sem fer með yfirstjórn þjóðgarðsins valdið ákveðinni togstreitu meðal heimamanna þar sem sú staða var auglýst staðsett í Reykjavík og að starfsemin fari fram þar. Ég hef ákveðið að beina þeirri spurningu til hæstv. umhverfisráðherra hvaða álit hún hafi á því. Er þetta eðlilegt og verður hlustað á það sjónarmið heimamanna að betur færi á því að viðkomandi væri staðsettur heima fyrir?

Virðulegi forseti. Ég er á því að framkvæmdastjóri Vatnajökulsþjóðgarðs sé afar gegn og góður embættismaður og vinni sína vinnu mjög vel. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að þessi sjónarmið sem þingmaðurinn reifaði í sinni spurningu séu fyllilega réttmæt og meira en það. Að jafnaði er störfum eins og þessum betur komið í heimabyggð og nær þeirri þjónustu og þeirri starfsemi sem um ræðir. Ég varð vör við þetta, sérstaklega í byrjun þegar ég tók við ráðherraembætti, að þessi umræða hefði komið upp í upphafi. Ég verð ekki mikið vör við hana núna og ég held að stjórnskipuninni í kringum Vatnajökulsþjóðgarð sé vel fyrir komið, þ.e. að vera með þessi svæðisráð. Ég held að það sé skynsamlegt að vinna þannig og með það fyrir augum að styrkja tengslin við heimamenn og hagsmunaaðila á svæðunum, því þótt þjóðgarðurinn hafi orðið til á sínum tíma varð ég auðvitað vör við heilmikla reynslu og þekkingu á varðveislu og umgengni við landið í samskiptum mínum við heimamenn. Þarna voru til ferðafélög, náttúruverndarfélög o.s.frv., þannig að það er afar mikilvægt að byggja uppbyggingu þjóðgarðsins á þeirri þekkingu sem fyrir er. Stjórnkerfið í kringum Vatnajökulsþjóðgarð lýsir mjög mikilli hugkvæmni hvað það varðar og ég held að það hafi verið farsæl ákvörðun sem og aðrar sem teknar hafa verið í kringum þjóðgarðinn. Þrátt fyrir það eru þetta sjónarmið sem ég hef heyrt og hef skilning á.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um aðgerðir til að hvetja til fjárfestinga erlendra aðila á Íslandi. Eins og alþjóð veit liggur mikið við að okkur Íslendingum takist að spyrna við fótum nú og efla atvinnulífið, búa til aðstæður þannig að hér skapist laus störf og vinna að því að gjaldeyristekjur aukist. Við megum aldrei gleyma því að við eigum ýmis góð sóknarfæri í stöðunni þrátt fyrir að staðan sé kannski frekar dökk einmitt þessi missirin. Hæstv. forseti. Þessi þingsályktunartillaga gengur í meginatriðum út á að ríkisstjórninni verði falið að beita sér fyrir þeim aðgerðum að setja í fyrsta lagi rammalöggjöf um fjárfestingar erlendra aðila, í öðru lagi að áætlun verði gerð um orkuafhendingu til a.m.k. fimm ára og í þriðja lagi að endurskoðuð verði þau lagaákvæði sem gilda um mat á umhverfisáhrifum og það ferli allt saman. Þar sem afskaplega mikilvægt er og brýnt að þetta komist til framkvæmda sem fyrst var lagt upp með það þegar þessi þingsályktunartillaga var lögð fram að þessar aðgerðir yrðu komnar til framkvæmda eigi síðar en 15. nóvember. Hins vegar er ljóst að það gengur ekki eftir miðað við þann tíma sem við höfum til ráðstöfunar þannig að það þarf að fara yfir þetta í nefndinni. Ég óska eftir því að þetta mál fari til umfjöllunar í iðnaðarnefnd, svo því sé hér komið að. Samkvæmt skoðanakönnunum sem gerðar hafa verið af Capacent er ljóst að Íslendingar vilja erlendar fjárfestingar og þeir eru hliðhollir því að hingað berist erlent fjármagn að til þess að aðstoða okkur við að reisa við efnahaginn. Gríðarlega mikilvægt er að það komi fram vegna þess að það hefur ekki verið ljóst af hinni pólitísku umræðu hvort menn séu fylgjandi því að hingað komi erlendar fjárfestingar eða ekki. Ljóst er að þjóðin vill það og þarf á því að halda til þess að efnahagslífið rétti úr kútnum. Samtök iðnaðarins hafa jafnframt fjallað um þetta mál og að þessi togstreita sem vissulega ríkir innan ríkisstjórnarinnar um erlenda fjárfestingu og nýtingu orkunnar sé á góðri leið með að valda miklum búsifjum hér á landi. Því er ljóst að það er mikilvægt að grípa til aðgerða. Eftir efnahagshrunið jókst mjög áhugi erlendra fjárfesta á því að skoða þá kosti sem felast í því að koma hingað til lands með starfsemi. Það er vel. Þetta er tækifæri sem við verðum að grípa og þess vegna ákvað ég ásamt Tryggva Þór Herbertssyni, sem jafnframt situr á þingi fyrir Sjálfstæðisflokkinn og í iðnaðarnefnd með mér, að leggja fram þessa þingsályktunartillögu. Svo við förum aðeins yfir efni hennar er í fyrsta lagi gert ráð fyrir að þessi rammalöggjöf verði sett þannig að umhverfið sem mætir þeim erlendu fjárfestingum sem hingað hafa áhuga á að koma sé skýrt. Ljóst er að hér þurfa að vera hvatar fyrir hendi til þess að laða fólk að landinu, hér þarf að ríkja traust gagnvart stjórnvöldum og ákveðinn stöðugleiki í efnahagslífinu. Þá þarf skattumhverfið að liggja ljóst fyrir og að ekki sé verið að breyta því í grundvallaratriðum með litlum eða engum fyrirvara. Þá er gríðarlega mikilvægt að ríkisstjórn Íslands gefi út þau skilaboð að hún ætli sér að standa við gerða samninga. Þetta er í rauninni meginatriðið í því að skapa þær aðstæður að erlendir fjárfestar komi hingað til lands. Yfir 100 þjóðir bjóða innlendum og erlendum aðilum ívilnanir til þess að auka atvinnu. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að við Íslendingar löðum að þekkingu og nýja atvinnuvegi til þess að örva hagkerfið og þess vegna er gríðarlega mikilvægt að þessi umgjörð liggi öll ljós fyrir og sé skýr. Í öðru lagi er hér fjallað um að gerð sé áætlun um orkuafhendingu til fimm ára. Flestir þeir erlendu fjárfestar sem hugsa sér til hreyfings með að koma hingað til lands tengjast orkufrekum iðnaði, þar er hvort tveggja átt við stóriðju og svokölluð græn tækifæri. Því er ljóst að það þarf að liggja skýrt fyrir hvort og þá hvenær orka er til afhendingar. Rammaáætlun tekur vissulega að einhverju leyti á þessu en hins vegar þarf að vera skýr stefna hjá stjórnvöldum um hvenær og hvernig eigi að nýta orkuna. Þetta þarf að liggja fyrir og þess vegna er lagt til hér að ríkisstjórninni verði falið að vinna slíka áætlun. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir að reglur varðandi umhverfismat framkvæmda verði skýrðar. Umhverfismatsferlið virðist vera mjög óskýrt og það liggur hreinlega ekki fyrir í upphafi hvaða ferli fer í gang þegar farið er í stórar framkvæmdir. Þar er helst að nefna nýleg dæmi um beitingu ákvæða í lögunum varðandi sameiginlegt umhverfismat framkvæmda. Það ákvæði þarf að taka til endurskoðunar vegna þess að það er einfaldlega ekki skýrt og mikið liggur við að beita því af ákveðinni skynsemi og festu. Ef við tökum framkvæmdir eins og t.d. álver á Bakka og tengdar framkvæmdir tel ég mikinn efa á því að heimilt hafi verið að beita þessu ákvæði í því tilfelli. Eins er augljóst að ekki var ástæða til þess varðandi Suðvesturlínu. Ef við tölum hins vegar um framkvæmdir eins og Landeyjahöfn, þar sem um er að ræða námu, veg frá námunni niður að höfn og frágang á varanlegum vegi í tengslum við þá framkvæmd, blasir við að þar átti að fara fram og þar fór fram sameiginlegt mat á þessum framkvæmdum. Þetta er því langt frá því notað á réttan og skýran hátt. Þetta frjálslega ákvæði og hin frjálslega beiting þess veldur því að það liggur ekki ljóst fyrir þegar menn fara í framkvæmdir að hvaða umhverfi þeir eiga að ganga. Það er gríðarlega mikilvægt að við beitum okkur fyrir því að þetta verði lagað þannig að menn hafi trú á því umhverfi sem tekur á móti þeim þegar þeir koma hingað til framkvæmda o.s.frv. Þessi þingsályktunartillaga var áður lögð fram á sumarþingi en náði ekki að komast í umræðu og ekki til nefndar en hins vegar tel ég mjög mikilvægt að í þinginu náist samstaða um að þessi tillaga fái framgang og verði samþykkt. Ég tel að full ástæða sé til þess að vera bjartsýnn á að þverpólitísk samstaða verði um að koma þessu máli í gegn hratt og vel. Eins og ég sagði áðan, frú forseti, óska ég eftir því að þetta mál verði tekið fyrir í iðnaðarnefnd.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér mjög þarft mál, raunverulega áskorun Alþingis til ríkisstjórnarinnar um að beita sér fyrir því að hvatt sé til fjárfestingar erlendra aðila á Íslandi. Þingsályktunartillagan skiptist í þrennt, í fyrsta lagi setningu rammalöggjafar um fjárfestingu erlendra aðila, í öðru lagi að gerð verði áætlun um orkuafhendingu til a.m.k. fimm ára og alltaf liggi fyrir plan um hvernig hægt sé að afhenda orku til þetta langs tíma og í þriðja lagi endurskoðun lagaákvæða um ferli mats á umhverfisáhrifum. Þessi þingsályktunartillaga er lögð fram að gefnu tilefni. Hvað varðar fyrsta þáttinn, setningu rammalöggjafar um fjárfestingar, er málum nú svo háttað hér að ef um er að ræða stórar erlendar fjárfestingar sem þarfnast einhvern veginn atbeina hins opinbera þarf að setja lög um þá fjárfestingu á Alþingi með öllum þeim undanþágum og þeirri smurningu sem þarf að setja á þá fjárfestingu. Það er tímafrekt ferli. Þetta er ferli sem oft verður bitbein stjórnmálamannanna. Ástæðan fyrir því að við viljum setja upp rammalöggjöf sem síðan yrði fylgt eftir með reglugerðum um hvert og eitt verkefni í ráðuneytum er sú að hér vantar núna mjög sárlega erlendar fjárfestingar til að afla okkur gjaldeyristekna, m.a. gjaldeyristekna til að standa undir öðru máli sem er á dagskrá hins virðulega Alþingis núna, Icesave-málinu. Með því að hér verði sett rammalöggjöf er það trú okkar flutningsmanna að það verði til þess að liðka fyrir fjárfestingu. Þá er betur hægt að sýna áhugasömum fram á það umhverfi sem Íslendingar búa við. Í öðru lagi er þetta með orkuafhendinguna. Eins og staðan er núna og hefur verið mörg undanfarin ár er alls ekkert á hreinu hvenær er hægt að afhenda orku, hversu mikla orku er hægt að afhenda o.s.frv. Á þessu teljum við flutningsmenn að þurfi að ráða bót og leggjum til að hér sé alltaf til áætlun til a.m.k. fimm ára um hvaða kostir liggi fyrir og hvað sé hægt að bjóða fram af orku. Það er algjörlega ljóst að orka er ein okkar mesta auðlind og hún er vannýtt núna, bæði orkan úr fallvötnunum og orkan úr iðrum jarðar, þ.e. jarðhitinn. Við leggjum mikla áherslu á að þessi orka verði nýtt, öllum Íslendingum til hagsbóta og til að tryggja okkur góð og mannsæmandi lífskjör í landinu. Í þriðja lagi er endurskoðun lagaákvæða um ferli mats á umhverfisáhrifum. Eins og ferlið er sett upp núna tekur langan tíma að fara í gegnum umhverfismat með framkvæmdir. Það eru margir þröskuldar sem þarf að stíga yfir. Það eru kærufrestir á hinum og þessum stöðum í ferlinu og síðast en ekki síst, eftir að þessu ferli er við það að ljúka, kemur til kasta pólitíkusa þar sem þeir geta haft pólitíska íhlutun í málið. Ferlið var sett upp þannig að faglega yrði tekið á hverju og einu verkefni. Því miður hafa dæmin á þessu ári og því síðasta sýnt að freistingin fyrir stjórnmálamennina til að grípa inn í þetta ferli virðist vera of mikil til að þeir standist það. Þá er ég með í huga tilviljanakennda ákvörðun um að mögulegt álver á Bakka og orkuver á Þeistareykjum skyldu fara í sameiginlegt umhverfismat, en það setti mikla óvissu í það mál og allt útlit er fyrir að sú ákvörðun hafi leitt til þess að framkvæmdinni var frestað. Slík framkvæmd á þeim tíma hefði núna skipt gríðarlega miklu máli fyrir okkur Íslendinga, en það varð ekki af henni vegna þessara tilviljanakenndu ákvarðana. Það er augljóst að þetta má ekki gerast. Annað dæmi sem ég get nefnt er nýtt, þegar umhverfisráðherra virtist taka ákvörðun um að Suðvesturlína og Helguvík færu í sameiginlegt umhverfismat og það var ekki út frá málefnalegum sjónarmiðum. Sú ákvörðun setti þá framkvæmd alla í uppnám. Þegar erlendir aðilar eru hvattir til að fara út í fjárfestingar á Íslandi er mikilvægt að allir þessir hlutir liggi skýrt fyrir til að óvissa þessara fjárfesta sé sem minnst, að þetta sé gagnsætt ferli, ekki tilviljanakennt og ekki háð pólitískum duttlungum. Þessi þingsályktunartillaga miðar að því að skýra það umhverfi sem erlend fjárfesting býr við á Íslandi til að auðvelda hana þannig að allir Íslendingar fái notið, eins og ég sagði áðan. Fleiri þættir koma til. Í þeirri glímu sem ríkisstjórnin á nú við í sambandi við ríkisfjármálin hafa komið upp alls konar hugmyndir um hvernig mætti loka fjárlagagatinu. Það hafa komið upp hugmyndir um orkuskatta sem mundu leggjast á alla þar sem álfyrirtækin stæðu undir u.þ.b. 75% af þeim skatti. Það hafa komið upp hugmyndir um auðlindagjöld sem snúa þá að því að reyna að skattleggja kolefni. Öllum þessum hlutum er hent tilviljanakennt inn í umræðuna sem setur mikla óvissu í allar áætlanir erlendu fjárfestingaaðilanna. Það letur þá eða hamlar fjárfestingu sem er bagalegt. Þessu þarf auðvitað snarlega að breyta og koma hér fram af miklu heildstæðari, gagnsærri og, ef maður á að sletta, meira „professional“ hætti gagnvart erlendum fjárfestum. Við flutningsmenn þessarar þingsályktunartillögu teljum gríðarlega mikilvægt að taka á þessum þrem liðum, þ.e. setningu rammalöggjafarinnar um fjárfestinguna, áætlun um orkuafhendinguna og endurskoðun lagaákvæða um ferli mats á umhverfisáhrifum. Við skorum á ríkisstjórnina að taka tillit til þeirra sjónarmiða sem koma hér fram.

Frú forseti. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það hversu mikilvægt það er að koma hinum margfrægu hjólum atvinnulífsins aftur af stað, svo mikið er undir fyrir íslenskt þjóðarbú. Má með sanni segja að lausn þess efnahagsvanda sem við búum nú við sé öll einmitt á þeim punktinum, hún hverfist öll um þann sama punkt, að koma aftur efnahagslífinu af stað, koma skattstofnunum í það ásigkomulag að þeir geti staðið undir þeirri þjónustu sem við viljum veita á vettvangi hins opinbera og að á Íslandi megi áfram bjóða upp á lífskjör sem eru samkeppnishæf við það besta sem gerist í löndunum í kringum okkur. Það er engin ástæða til að ætla annað en að hægt sé að sigrast á því verkefni sem fram undan er. Við erum með tækin og tólin í höndunum og þau tækifæri sem við okkur blasa gefa okkur ástæðu til að ætla að þrátt fyrir allt sé bjart fram undan á Íslandi. Vil ég þar m.a., frú forseti, vitna í ummæli ágætra hagfræðinga sem hingað til lands hafa komið til þess að skoða hér aðstæður og gefa ráð, m.a. þess hagfræðings sem var hér fyrir skemmstu og hefur notið töluverðrar frægðar á alþjóðavettvangi, Josephs Stiglitz. Hann sagði í viðtali við írska fjölmiðla eigi fyrir svo löngu að menn skyldu horfa til Íslands, Íslendingar ættu alla möguleika á því að vinna sig hratt út úr kreppunni, m.a. vegna þess að við búum við þá stöðu að þó að ákveðið vandamál felist í því að gengi gjaldmiðilsins hrundi kemur á móti að útflutningsatvinnuvegirnir, framleiðslan í landinu, ferðamennskan og ýmislegt annað er nú í mikilli sókn og á mikil tækifæri í vændum. Þetta eigum við að horfa á. Til þess að allt þetta megi gerast, til þess að þessi tækifæri verði nýtt, til þess að hjól atvinnulífsins fari nú aftur að snúast, til þess að skattstofnarnir braggist þarf auðvitað ríkisstjórnin að haga sínum málum af skynsemi. Það þarf að leggja réttan grunn og það þarf að grípa til réttra aðgerða til að við náum þessum árangri. Þess vegna hefur Sjálfstæðisflokkurinn, þó að við séum í stjórnarandstöðu, t.d. lagt fram mjög umfangsmiklar efnahagstillögur þar sem við förum nákvæmlega yfir það með útreikningum og tillögugerð hvernig brúa megi gat ríkissjóðs og hvernig megi leysa þann gjaldeyrisvanda sem við stöndum frammi fyrir. Við höfum einnig flutt ýmsar hugmyndir um skattheimtuna sérstaklega og annað það sem til betri vegar má horfa í atvinnulífi okkar Íslendinga. Meðal annars ræddum við í þingsölum í gær áskorun margra þingmanna Sjálfstæðisflokksins og margra hv. þingmanna Framsóknarflokksins um að ríkisstjórnin drægi til baka hugmyndir sínar og fyrirætlanir um afskrift og fyrningu aflaheimilda sem hefur nú þegar sett einn meginatvinnuveg þjóðarinnar í heilmikinn vanda. Sú þingsályktunartillaga sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins leggja hér fram ber þess merki að reynt er að koma einhvers konar skipan á þessi mikilvægu mál sem lúta að erlendri fjárfestingu inn í okkar hagkerfi. Það er alveg gríðarlega mikilvægt að akkúrat svona hugmyndir nái fram að ganga vegna þess að það er það sem við þurfum núna svo mjög á að halda, að erlendir aðilar komi hingað til landsins með sitt fé og fjárfesti hér fyrst og síðast í framleiðslu. Við tókum jú inn alveg gríðarlegt magn af lánsfé, m.a. vegna stefnu Seðlabanka Íslands sem byggði peningamálastjórn sína á miklum vaxtamun milli Íslands og umheimsins sem kallaði inn í landið alveg gríðarlegt erlent lánsfé sem við stöndum nú frammi fyrir að vill leita aftur úr landinu og við þurfum að borga til baka. Setur það heilmikla pressu á gengi krónunnar og til þess að létta á henni, til þess að við eigum m.a. betri möguleika á að borga þær miklu skuldbindingar sem við svo sannarlega virðumst ætla að gangast undir vegna Icesave-samninganna, þurfum við framleiðslu. Þá þurfum við útflutning. Og hluti af því er einmitt að fá til landsins erlent fjármagn til að byggja upp framleiðslu með okkur, til að nýta þær auðlindir, orkuauðlindir og aðrar, sem við eigum og er það ekki síst hin mikla menntun sem íslenska þjóðin býr yfir, að nýta þá miklu menntun til auðsköpunar þannig að við getum, eins og ég sagði í upphafi máls míns, frú forseti, boðið á Íslandi upp á lífskjör sem eru jafnfætis og standast samanburð við það besta sem gerist í löndunum í kringum okkur. Að mínu mati hefur verið farið hér nokkuð vel í gegnum einstök efnisatriði þessarar þingsályktunartillögu. Hún snýr auðvitað að almennri rammalöggjöf utan um erlendar fjárfestingar. Kannski í því samhengi, af því að við erum að ræða um erlenda fjárfestingu í auðlindum, vil ég nota tækifærið og velta því hér upp að við skoðum það þá á vettvangi þeirrar nefndar sem fer með þetta mál, það þarf líka reyndar að ræða það í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd, hvort ekki sé rétt að við íhugum að breyta reglum sem gilda um fjárfestingar útlendinga í sjávarútvegi. Það sem ég horfi sérstaklega til er fiskvinnslan. Getur verið ástæða til að hleypa fjármagni meira inn í fiskvinnsluna? Ég held að nokkuð góð samstaða sé um það á þingi og hjá þjóðinni allri að við viljum ekki erlenda eignaraðild að fiskveiðikvótanum. Hvað varðar fiskvinnsluna sjálfa, m.a. fullvinnslu sjávarfangs þannig að hægt sé að flytja það beint inn á neytendamarkað í Evrópu eða í Bandaríkjunum eða hvar sem verkast vill, er alveg ástæða til að velta fyrir okkur hvort við eigum ekki að opna inn á slíkar fjárfestingar. Það kann að vera heilladrjúgt að kalla inn erlent fjármagn sem við þurfum svo sannarlega á að halda og ég sé ekki neina sérstaka hættu fólgna í því að við hleypum slíku fjármagni inn í sjávarútveginn. Það mundi efla greinina mjög að mínu mati og gera henni enn betur fært að standa undir þeim skuldum sem hún nú þegar býr við. Væri slík ákvörðun í fullkominni andstöðu reyndar við allar fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar sem virðist stefna að því einna helst að breyta þeim tækifærum sem við höfum nú í sjávarútveginum yfir í það að gera sjávarútveginn að sérstöku efnahagsvandamáli, eins og kannski var að hluta til á árum áður. Þegar saman er tekið er það sem skiptir þá máli, bæði í þessari umræðu og almennt um efnahagslífið, það að hér sé einmitt settur rammi utan um svona hugmyndir eins og ég reifa varðandi fjárfestingar útlendinga inn í sjávarútveginn með takmörkuðum hætti eða inn í orkuiðnaðinn eða hvað það er sem við erum að horfa á. Aðalatriðið er að það sé skýr og skilmerkilegur rammi utan um þetta sem menn geta gengið að og treyst. Og það vildi ég gera að lokaorðum mínum að það er vont til þess að vita að nú sé farið að ræða það, m.a. á meðal erlendra fjárfesta sem hafa tjáð sig um þetta mál hér á Íslandi, að það sé orðið erfitt að treysta því hvað íslensk stjórnvöld ætli sér að gera frá degi til dags í þessum málum, það sé ekki full vissa um að íslenska stjórnkerfið virki þannig að menn geti treyst því. Það gerir það að verkum að menn hika við að fjárfesta á Íslandi og þegar menn fjárfesta hér krefjast þeir um leið hærri vaxta fyrir fjárfestingu sína vegna þess að það myndast hægt og rólega það sem kallað er „pólitískt álag“ á okkar land, það sé hætta fólgin í pólitísku stöðunni sem gerir það að verkum að menn krefjist hærri vaxta fyrir fjárfestingu sína. Það er alvarlegt mál sem mun draga hér úr hagvexti og minnka möguleika á því, frú forseti, að vinna okkur hratt og örugglega út úr þeirri kreppu sem við stöndum frammi fyrir, af því við eigum svo sannarlega alla möguleika á því. Það eru allir möguleikar fyrir okkur í þessum málum, við höfum auðlindirnar, við höfum fólkið og við höfum viljann. Það er bara að virkja þennan vilja og leyfa þjóðinni að grípa þau tækifæri sem eru til staðar. Til þess þarf stjórnvöld sem vinna af skynsemi og af festu til að tryggja það að við komumst út úr þeirri kreppu sem nú er við að eiga.

Virðulegi forseti. Ég þakka flutningsmönnum, þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, fyrir að leggja fram þessa þingsályktunartillögu. Ég hugsa að margir hefðu getað hugsað sér að vera á þingmáli sem þessu vegna mikilvægis þess fyrir atvinnulíf okkar, uppbyggingarstarfsemi og starf sem fram undan er. Hv. þm. Illugi Gunnarsson minntist í lokaorðum sínum á tækifæri Íslands og hvaða möguleikar væru fyrir íslenskt samfélag og íslenska þjóð til að vinna sig út úr því ástandi sem nú er. Tek ég undir það heils hugar. Einn af stærri vöndum, nei, eitt af helstu vandamálum íslensks þjóðfélags í dag - það má svo sem kalla það vendi, refsivönd íslensks samfélags, það er ríkisstjórnin - er ákvarðanafælni og stefnuleysi ríkisstjórnarinnar. Mats Josefsson lýsti vel hér á ráðstefnu um erlenda fjárfestingu ástæðum þess að hann teldi að ekki væri búið að endurreisa bankakerfið. Hann sagði að það væri m.a. ákvörðunarfælni, það væri ekkert skipulag á því hver ætti að taka ákvörðun um hvaða hluti og slíkt. Það virðist vera einkenni þessarar ríkisstjórnar að geta ekki tekið ákvarðanir. Því miður eru svo þær fáu ákvarðanir sem eru teknar yfirleitt til skaða eða alveg kolrangar. Traust á stjórnvöldum er eitt af mikilvægu atriðunum. Á sömu ráðstefnu og ég nefndi áðan var erlendur fjárfestir sem margir kannast við og er í forsvari fyrir fyrirtæki sem heitir Magma Energy spurður hver væri helsti galli eða hvað væri hægt að gagnrýna varðandi það að koma til Íslands. Hann lýsti Íslandi í mörgum fögrum orðum og taldi að við hefðum allt upp á að bjóða til að laða að fjárfesta og við ættum klárlega framtíð fyrir okkur og þyrftum í rauninni að vera óhrædd við að fara í ný verkefni, en það sem væri kannski helst vandamál væri að stjórnvöld væru ekki nógu gestrisin í raun þegar erlendir fjárfestar kæmu til landsins. Hvort það er dæmi um litla gestrisni að svara ekki tölvupóstinum fræga sem barst frá Japan eða einhvers staðar að sem var um fjárfestingu upp á 120 milljarða eða þaðan af meira og síðan viðtökurnar þegar fjárfestir kom frá Kanada, látum vera í hverju hann ætlaði sér að fjárfesta. Það var ekki tekið viðeigandi á móti honum. Vandinn við þetta er ekki sá að það sé tekið illa á móti einhverjum einum manni. Þetta eru atvinnufjárfestar, þetta eru erlendir aðilar og þeir fara út um allt og leita sér að fjárfestingu. Ef orðspor Íslands er með þessum hætti erlendis fælir það vitanlega frá aðra fjárfesta. Ég held að sú ríkisstjórn sem nú situr þurfi aðeins að taka til hjá sér varðandi þessi mál. Frú forseti. Í ályktuninni sjálfri kemur m.a. fram að ætlunin sé að auðvelda fjárfestingu erlendra aðila á Íslandi. Síðan eru í þremur liðum ræddir helstu áherslupunktar varðandi það. Af þessum þremur eru a.m.k. tveir, held ég, sem munu ekki síður gagnast íslenskum fjárfestum í íslenskum fyrirtækjum eða aðilum sem vilja byggja hér upp eða ráðast í fjárfestingar. Það eru þá liðir b og c varðandi það að gera áætlun um orkuafhendingu og varðandi endurskoðun lagaákvæða um ferli mats á umhverfisáhrifum. Ég hef hugsað töluvert um það þegar sagt er í ræðustól Alþingis og annars staðar að við þurfum að koma okkur upp einhvers konar banka með orku, eiga 300–400 megavött á lager til að bjóða fyrirtækjum upp á, og held að það sé hárrétt. Við þyrftum að geta gert þetta en ég velti fyrir mér hvernig við eigum að gera þetta, hvernig við eigum að hafa efni á að koma upp þessum banka í rauninni. Það kostar væntanlega tugi eða hundruð milljarða að koma upp slíku fyrirbæri og halda því við. Og hver á að bera þann kostnað sem því fylgir? Það getur vel verið að hægt sé að tryggja lágmarksaðgang að orku í kerfinu með hverri virkjun þá, það sé alltaf eitthvað eftir eða eitthvað slíkt, það kann að vera, en einhver mun þurfa að borga fyrir þetta og þá verða það væntanlega neytendur og notendur sem munu borga fyrir þetta á endanum. Ég sé ekki fyrir mér að ríkissjóður eða orkufyrirtækin geti gert það. En hugsunin er góð og ég get tekið undir að það væri æskilegt ef það væri hægt. Í greinargerð er farið yfir ýmsa vankanta á málum er snerta þá liði sem hér eru ræddir. Ég held að eitt af því sem mestu skiptir sé nákvæmlega þetta, það þurfa að vera skýrar reglur, skýr löggjöf, skýrir valkostir fyrir þá erlendu aðila sem hingað koma og vilja fjárfesta. Það á ekki að þurfa að þvæla þeim fram og til baka út um allar trissur, milli ráðuneyta, milli embættismanna, til þess að komast að einhverri niðurstöðu. Það getur verið að hér þurfi að grípa til einhverra stórkarlalegra breytinga á stjórnkerfinu og þá er það bara nokkuð sem þarf að skoða. Hér stendur, með leyfi frú forseta: „Hlutverk stjórnvalda er að skapa þá umgjörð sem þarf til að hvetja erlenda fjárfesta til atvinnusköpunar en ekki að setja upp óþarfa hindranir sem letja erlenda fjárfestingu.“ Þetta er vitanlega laukrétt, en ég ítreka það sem ég sagði áðan, ég held að helsti tappinn varðandi fjárfestingar í dag sé stjórnvöld sjálf. Síðan eru nefnd áhugaverð atriði á bls. 2. Þar segir, frú forseti: „Undanþágur á virðisaukaskatti vegna innflutnings tölvubúnaðar fyrir gagnaver og staðfesting á að fyrirtækjaskattar verði ekki hækkaðir umfram tiltekin mörk eru nýleg en mikilvæg dæmi um atriði sem gætu skipt sköpum um árangur á þessu sviði.“ Ég held að ef við ætlum að hasla okkur völl, t.d. varðandi gagnaver af því að þetta snertir beinlínis þau miklu tækifæri sem þar eru, eigum við að skoða einmitt þessa hugmynd og skoða mjög vandlega hvort ekki eigi hreinlega að gera ákveðnar undanþágur varðandi innflutning á búnaði fyrir þessa starfsemi. Það eru gríðarleg vaxtartækifæri á Íslandi akkúrat fyrir þennan geira, mikil fjárfesting, mikil menntun, mikil tækifæri. Ég verð hins vegar aðeins að segja að það er athyglisvert í hinum hluta textans sem ég las upp, sem er í sjálfu sér held ég bara ágætt, að það er ekki útilokað að hækka skatta á fyrirtæki, ef ég skil þetta rétt, en hins vegar er hvatt til að það sé gert mjög varlega. Ég held í sjálfu sér að atvinnulífið og fyrirtækin séu reiðubúin að taka á sig hærri greiðslur til samfélagsins meðan svona illa árar. En það er rangt að gera það með því að koma aftan að atvinnulífinu, skella á sköttum og gjöldum þvert ofan í fyrri yfirlýsingar og annað. Við eigum að sjálfsögðu að setjast niður og ræða við þessa aðila því að hef heyrt m.a. fulltrúa frá atvinnulífinu fara ágætlega yfir tillögur sínar á fundi í iðnaðarnefnd og þær voru margar hverjar mjög áhugaverðar um það hvernig þeir gætu tekið þátt í uppbyggingunni. Að lokum legg ég áherslu á tvennt, annars vegar tek ég undir þennan lið þar sem rætt er um orkuafhendingu, að mikilvægt sé að geta boðið upp á beintengingu við orkuver án tenginga við Landsnet og eins að endurskoðun á gjaldskrá Landsnets og raforkulögunum verði flýtt. Það er ekki hægt, eins og hæstv. iðnaðarráðherra hefur sagt við okkur hér, að endurskoðun á raforkulögunum verði lokið einhvern tímann um mitt næsta ár eða hvenær það var. Það þarf að flýta þessu og klára þetta miklu fyrr til að hægt sé að nýta þessi lög sem best og þær reglur sem þurfa að vera. Síðan tek ég hér allra síðast undir með greinargerðinni, með leyfi frú forseta: „Því er mikilvægt að ráðast í heildarendurskoðun á umhverfismatsferlinu í þeim tilgangi að gera það skilvirkara og gagnsærra.“ Hér eru orð að sönnu. Ég ætla ekki að halda því fram og veit að flutningsmenn halda því ekki fram að það eigi eitthvað að slugsa, ef ég má nota það orð, varðandi umhverfismatið. Hins vegar er örugglega hægt að stytta ferlið og ná samt fram þeirri vönduðu umfjöllun sem þarf vissulega að vera. Ferlið á ekki að vera sett upp með þeim hætti að það beinlínis komi í veg fyrir að menn sýni því áhuga að fara í fjárfestingar og atvinnusköpun, það er öfugt.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að þakka þingmanninum fyrir hlý orð í garð þessa máls vegna þess að ég veit að hv. þingmaður er þessu algjörlega sammála. Þetta með orkubankann var ansi athyglisverð hugmynd en ég er sammála hv. þingmanni um það að erfitt er að sjá fyrir sér hver ætti að bera kostnað af því og þess vegna held ég að það sé betri leið sem verið er að leggja til í þessari þingsályktunartillögu, að það liggi fyrir áætlanir sem hægt er að grípa til um leið og orkukaupendur finnast, þ.e. að þá sé búið að fara með verkefnið í gegnum umhverfismat og fyrir liggi þær rannsóknir sem þarf að gera. Auðvitað kostar það fjárfestingu af hálfu orkufyrirtækjanna en það ætti að vera sá rannsóknar- og þróunarkostnaður sem orkufyrirtæki þurfa alltaf að leggja í, burt séð frá því nákvæmlega hvenær á að byrja að afhenda orku. Það ætti raunverulega að vera sá banki sem við hefðum, þ.e. svona áætlanabanki gætum við sagt. Varðandi gagnaverin og virðisaukaskattinn þá ræddum við flutningsmenn það mál svolítið að það gæti jafnvel verið hugmynd að taka upp svipað fyrirkomulag og notað er í sumum þróunarlöndum, þ.e. eins og í Kína og Indlandi, að taka upp það sem kallað er „Special economic zones“ sem eru svæði sem eru undanþegin sköttum eins og virðisaukaskatti og öðru slíku, til að koma í veg fyrir vandamál eins og skapast í gagnaverunum með tölvubúnað og annað slíkt. Það gæti verið hugmynd.

Virðulegi forseti. Það kann að vera áhugavert að skoða þessa hugmynd eða þessa Afríkuleið með sérstök svæði en hins vegar sé ég fyrir mér, af fenginni reynslu úr sveitarstjórnarmálum og öðru, harðan slag þegar kemur að því að skipuleggja hvar svæðið eigi að vera og slíkt. En ég vil alls ekki slá neitt út af borðinu í þessu, við þurfum að hafa allar hugmyndir sem við getum uppi á borðinu til að koma hér af stað fjárfestingu. Ég tek undir það sem kom fram hjá hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni að b-liður þingsályktunartillögunnar, um að gera orkuáætlun til fimm ára, gæti hugsanlega leyst þennan vanda að eiga ekki orku á lager, það lægi fyrir hvað yrði til á hverjum tíma, á hverju fimm ára tímabili og þá gætu aðilar sem hafa áhuga á að fjárfesta eða nýta orkuna notað tækifærið og gert sínar áætlanir út frá því og orkufyrirtækin einnig unnið út frá því. Ég held að við eigum líka að vera óhrædd við að taka umræðu um það að skilgreina, eins og við held ég öll skiljum, þ.e. annars vegar að tala um auðlind og hins vegar nýtingu á henni. Ég sé fyrir mér að menn eigi að reyna að spýta í lófana með það að fá fjárfesta til að fjárfesta í orkunýtingarmannvirkjunum, þ.e. mannvirkjunum sem þarf til að nýta orkuna, og er þá að tala um virkjanir og annað sem þarf til. Ég held að það sé öllum ljóst og dragi það enginn í efa að ekki er verið að bjóða eða selja fjárfestum auðlindina sjálfa, það er að mínu viti nokkuð ljóst hver á hana, en það er sjálfsagt að leyfa fjárfestingar í mannvirkjunum sem nota orkuna.

Hæstv. forseti. Ég þakka þeim hv. þingmönnum sem hafa blandað sér í umræðuna í dag um þessa tillögu til þingsályktunar. Umræðan hefur verið mjög góð og málefnaleg og það er greinilega mikil samstaða í þinginu um að þetta mikilvæga mál komist í gegnum þingið. Enda er það svo að það er mikilvægasta hlutverk okkar þingmanna að stuðla að því að hér skapist tækifæri sem leiða af sér fleiri störf, tækifæri sem jafnframt leiða af sér gjaldeyristekjur. Þetta mál beinir spjótum okkar að því að liðka fyrir að svo megi verða. Það eru nokkur atriði sem mig langar að fara yfir. Það var athyglisvert í ræðu hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar að benda á að liðir b og c í þingsályktunartillögunni gagnist jafnframt innlendum fjárfestum og er það alveg laukrétt, enda er mikilvægt að þeir sitji við sama borð og aðrir. Það eru einnig nokkur atriði í tillögunni sem mig langar að vekja sérstaka athygli á og ekki hafa verið rædd mikið í dag. Í fyrsta lagi varðandi umhverfismatsferlið. Það er gríðarlega mikilvægt að þetta sé allt saman skýrt og að þeir aðilar sem hingað koma geti verið fullvissir um að íslensk stjórnvöld standi við þau lög og reglur sem gilda á Íslandi og unnið sé eftir þeim, vegna þess að við höfum rekið okkur á það að svo er ekki. Í ákveðnum tilvikum virðast vera einhver önnur sjónarmið þar að baki og má nefna sem dæmi að Sunnlendingar þurftu að sjá á bak stórri kísilverksmiðju sem stóð til að staðsetja í Ölfusi. Hún fór til Kanada þar sem ekki var hægt að fá staðfestingu á því í umhverfisráðuneytinu að staðið yrði við þá tímafresti sem gilda um umhverfismat í tengslum við þær framkvæmdir. Þetta er tiltölulega einföld spurning frá erlendum fjárfestum: Verður staðið við tímafresti í lögum? Því var ekki hægt að svara, þannig að þetta er verulegt vandamál sem þarf að taka á. Það er gríðarlega mikilvægt að byggja upp þetta traust sem hv. þingmenn hafa talað mikið um í dag, vegna þess að á því byggist vilji þeirra erlendu fjárfesta sem hingað vilja koma. Að sjálfsögðu verður að vera traust á því að staðið sé við þær ákvarðanir og þá samninga sem gerðir hafa verið. Þess vegna er eðlilegt að þingheimur allur hafi logað hér þegar fjárlagafrumvarpið kom út þar sem var slegið fram skattahækkunartillögum á orkufyrirtækin, sem síðar reyndar var sagt að væri bara skot út í bláinn og ekkert stæði á bak við það og það var allt saman dregið til baka. En það er einfaldlega alvarlegur hlutur að setja svona hluti fram. Fjárlagafrumvarpið er að sjálfsögðu lesið af hagsmunaaðilum, þetta er frumvarp sem kemur beint frá ríkisstjórninni og að sjálfsögðu er það lesið og þetta kemur mönnum þannig fyrir sjónir sem starfa í þessum geira að ríkisstjórnin ætli sér ekki að standa við gerða samninga. Það hefur ekki góð áhrif á það traust sem er nauðsynlegt að skapa m.a. til þess að laða að erlendar fjárfestingar. Þetta er gríðarlega alvarlegt atriði sem verður að kippa í lag. Sem betur fer hafa ekki allir misst trúna, enn er mikill áhugi hjá erlendum fjárfestum á að koma hingað til lands og taka þátt í endurreisn landsins, skapa tækifæri fyrir okkur og þau tækifæri verðum við að grípa með öllum tiltækum ráðum. Orkan í iðrum jarðar er gríðarlega mikil og hér á landi eru margir hæfir vísindamenn sem eru í heimsklassa hvað varðar þau verkefni, hvergi í heiminum er til meiri þekking en einmitt hér á landi varðandi þessi mál. Þetta er einn af okkar helstu styrkleikum og þess vegna megum við ekki vera hrædd við að nota þessa styrkleika okkar. Að sjálfsögðu ber okkur að umgangast náttúruna af virðingu og fara yfir það, enda erum við með í gangi vinnu við rammaáætlun þar sem er ætlunin að leggja fram áætlun um hvar má virkja, hvar skal vernda og hvar má rannsaka. Við erum að sinna þeim málum, en það þarf líka að standa við ákvarðanir sem þar eru teknar og stuðla að því að við höfum getu til að lifa af landinu okkar og lifa með landinu okkar. Það má ekki vera þannig að hér megi ekkert hreyfa og hér megi ekkert gera vegna þess að það er einfaldlega pólitík sem ekki virkar. Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið á það að sjálfsögðu að vera meginmarkmið í stjórnsýslunni að hún þvælist ekki fyrir þegar kemur að því að hrinda verkefnum af stað. Við höfum ekki efni á fleiri afgreiðslum eins og þeirri sem kísilverksmiðjan í Ölfusi varð fyrir. Það vekur hjá manni ákveðnar spurningar að enn hefur ekki fengist staðfest í umhverfisráðuneytinu aðalskipulag Flóahrepps, þar sem m.a. er fjallað um virkjanir í neðri hluta Þjórsár en líka fleiri atriði. Þar í sveit geta menn einfaldlega ekki framkvæmt vegna þess að hluti af sveitarfélaginu hefur aldrei verið settur í aðalskipulag, þar er hvorki hægt að gefa út byggingarleyfi né gera deiliskipulag fyrir byggð né nokkuð annað, vegna þess að aðalskipulagið hefur verið fast inni í umhverfisráðuneyti í marga mánuði. Ætli það séu ekki í dag, frú forseti, u.þ.b. 10 dagar síðan ég fékk svar hjá hæstv. umhverfisráðherra við þeirri spurningu minni hvenær til stæði að afgreiða það aðalskipulag í ráðuneytinu og svarið var að það væri alveg við það að gerast, það eru 10 dagar síðan og enn er ekkert að frétta. Sama er upp á teningnum varðandi aðalskipulag Skeiða- og Gnúpverjahrepps, þar er reyndar um einfaldara mál að tefla, þar er einfaldlega verið að breyta aðalskipulagi, en það skipulag er jafnframt fast í umhverfisráðuneytinu. Það vekur athygli að í báðum þessum tilvikum eru virkjanir til umfjöllunar í aðalskipulagsbreytingunum og það vekur manni þær spurningar hvort það sé að þvælast fyrir í þeirri ákvarðanatöku sem umhverfisráðherra þarf að ráðast í. Þetta allt saman segir okkur að þetta eru viðkvæm mál, reglur þurfa að vera skýrar og það er öllum í hag að þeim reglum sé fylgt en þá þær þurfa náttúrlega að vera þannig að hægt sé að vinna eftir þeim. Það er ástæðan fyrir því að við höfum lagt það fram m.a. hér að ferlið við umhverfismatið verði skoðað. Virðulegi forseti. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson minntist sérstaklega á þann kafla í þingsályktunartillögunni þar sem talað er um undanþágur á virðisaukaskatti vegna innflutts tölvubúnaðar fyrir gagnaver. Þetta er gríðarlega mikilvægt atriði og rétt að við hugsum okkur hvaða fleiri hvatar það eru sem hægt er að leggja inn í slíka rammalöggjöf, þannig að hægt sé að skapa slíkar aðstæður hér að við séum ekki bara einn af vænlegum kostum á heimsvísu þegar verið er að horfa til staðsetningar á fyrirtækjum eins og gagnaverum o.s.frv., heldur að við séum sá álitlegasti. Við erum framarlega í flokki en til þess að vera fremst þurfum við að vera með skýrt umhverfi, við þurfum að vera með traust stjórnvöld sem standa við gerða samninga. Hér þarf að ríkja stöðugleiki og það þarf að vera algjörlega ljóst hvernig skattumhverfinu er háttað til lengri tíma. Virðulegi forseti. Nú ríður mikið á að stjórnvöld grípi þau tækifæri sem til staðar eru þannig að við náum að byggja upp enn og aftur öflugt og gott atvinnulíf og skapa störf fyrir það fólk sem því miður hefur misst vinnu sína. Ég hef fulla trú á því að þrátt fyrir þessa erfiðleika eigum við margar sterkar stoðir sem við skulum byggja á til framtíðar. Aldurssamsetning þjóðarinnar er hagstæð, við erum ung þjóð. Hér er hátt menntunarstig, við eigum mjög færa einstaklinga á ýmsum sviðum, m.a. í jarðhitanum og orkunýtingunni. Hér eru grunnstoðir samfélagsins sterkar. Hér er t.d. mikið af hreinu, fersku vatni, sem er auðlind sem við skulum ekki gleyma og við skulum ekki vanmeta hana. Við eigum enn sterkan sjávarútveg og um hann þarf að standa vörð í stað þess að ráðast gegn honum með hugmyndum um fyrningu o.s.frv. Stærsta skylda okkar hér er að vera ekki hrædd við tækifærin, horfa fram á veginn og gera umhverfið þannig úr garði að hingað vilji fólk koma, hingað sé sjálfsagt að leita ef menn vilja staðsetja orkufrekan iðnað og að við séum mest spennandi landið í þeirri samkeppni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um stöðu minni hluthafa. Meðflutningsmenn mínir eru allnokkrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Tillögugreinin er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að setja á laggirnar nefnd sérfróðra manna sem móti tillögur er hafi það að markmiði að styrkja stöðu minni hluthafa (minnihlutavernd). Nefndin skili áliti sínu fyrir árslok.“ Þingsályktunartillagan hefur verið flutt tvisvar sinnum áður, fyrst á 136. löggjafarþingi, en þá komst hún ekki á dagskrá til umræðu og síðar á 137. löggjafarþingi, en þá var hún ekki afgreidd og er þess vegna endurflutt að nýju. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að þrátt fyrir að tillagan hafi ekki verið afgreidd á 137. löggjafarþingi höfðu verið lögð fram álit og hafði verið leitað eftir umsögnum frá fjöldamörgum aðilum. Þær umsagnir höfðu borist og voru allar ákaflega jákvæðar. Þessi tillaga er flutt að mjög gefnu tilefni. Í greinargerðinni sem henni fylgir er vísað til þess mikla taps sem mjög margir einstaklingar urðu fyrir á haustdögum 2008. Þar er rakið að áætlað sé að 47.000 einstaklingar hafi tapað nærri því 130 milljörðum kr. á einni viku vegna hlutafjáreignar í bönkum sem nú er verðlaus. Til viðbótar þessu töpuðu um 1.400 lögaðilar nærri því 920 milljörðum kr. af sömu ástæðum og bak við þau félög eru mjög margir einstaklingar, bæði smáir sem og stærri hluthafar. Því er ljóst að margir einstaklingar hafa tapað mjög miklum upphæðum. Talið er að tap hlutabréfaeigenda vegna hruns bankanna þriggja miðað við gengið eins og það var 26. september hafi numið rúmlega 1.000 milljörðum kr., hér um bil einni landsframleiðslu. Það er athyglisvert að í hópi þeirra sem töpuðu umtalsverðu fé voru 11.000 einstaklingar 65 ára og eldri sem töpuðu að meðaltali 3 millj. kr. eða alls 30 milljörðum kr. Til viðbótar við þetta má nefna að gríðarlega mikil lækkun hefur orðið á markaðsvirði ýmissa annarra fyrirtækja sem að hluta til a.m.k. má rekja til bankahrunsins og þeirra verðlækkana sem hafa orðið á hlutabréfum. Enn fremur má vekja athygli á því að margar þessar eignir höfðu líka lækkað umtalsvert árið fyrir hrun. Þó að þær tölur séu ekki handbærar hér er ljóst að mjög margir hafa orðið fyrir miklu tapi þó vitaskuld verði að bera þetta saman af einhverri sanngirni í eðlilegu samhengi. Margir höfðu vissulega fengið mikinn hagnað vegna mikillar hækkunar sem síðan gekk til baka en alla vega er ljóst að það hefur orðið gríðarlegt tap hjá mjög mörgum einstaklingum út af þessu máli. Margir hafa tilhneigingu til að afgreiða málin þannig að um sé að ræða tap þeirra sem helst mega við því, útrásarvíkinga eða annarra slíkra sem menn hafa takmarkaða samúð með, en þá verður að vekja athygli á því að við erum að tala um tugi þúsunda einstaklinga, 47.000 einstaklingar eru nefndir til sögunnar í greinargerðinni. Ljóst er að á undanförnum árum hafði það færst í vöxt að fólk með lágar tekjur, meðaltekjur og enn fremur það sem hafði hærri tekjur var farið að nota hlutabréfaeign sem hluta af fjölþættu sparnaðarformi og það var mjög eðlilegt. Þetta var í samræmi við það sem gerðist erlendis og þetta var æskileg og góð þróun. Hins vegar voru margir, og þeirra á meðal sá sem hér stendur, sem vöktu athygli á því að staða hinni minni hluthafa, einstaklinganna, væri alls ekki sem skyldi, staða þeirra væri á margan hátt veik. Það væri ýmislegt sem gerði það að verkum að réttur þeirra væri fyrir borð borinn, möguleikar þeirra til að fylgjast með, möguleikar þeirra til að átta sig á þeirri þróun sem væri að verða í hlutafélögunum væri ekki til staðar og ef stórir hluthafar kysu gætu þeir beitt litlu hluthafana ofríki sem aftur á móti ylli því að þeir ættu erfiðara um vik með að verja sig. Þess vegna hafði ég um það forgöngu á sínum tíma á árinu 2004, að ég hygg, á 130. löggjafarþingi, að flytja tvö frumvörp sem lögð hafði verið mikil vinna við að undirbúa, sem höfðu það að markmiði að reyna að treysta stöðu minni hluthafa. Þetta var á sínum tíma mál sem vakti talsverða athygli. Því miður var það svo með þetta mál eins og sum önnur að það náði ekki fram að ganga. Menn höfðu svona jákvæð orð um það en engu að síður var það þannig að þau tvö frumvörp sem höfðu það markmið að stuðla að sterkari stöðu minni hluthafa náðu hvorugt fram að ganga. Þó var það ekki þannig að neinir sérstakir aukvisar væru meðflutningsmenn mínir í því máli. Ég ætla að telja þá aðeins upp og vekja athygli á því. Það voru: Halldór Blöndal, þáverandi forseti Alþingis, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, núverandi hæstv. forsætisráðherra, hv. þm. Hjálmar Árnason, þáverandi þingflokksformaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, núverandi hæstv. fjármálaráðherra, og loks hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, þáverandi og núverandi formaður Frjálslynda flokksins. Af þessu má ráða að það var gríðarlegur pólitískur vilji, þverpólitískur vilji, til þess að styðja við stöðu minni hluthafa og fyrir því voru þær ástæður sem ég nefndi. Bæði var það svo að mjög margir hluthafar, margir einstaklingar, sáu hag sínum vel borgið að reyna að taka þátt í fjölþættara sparnaðarformi. Þeir vildu líka taka þátt með óbeinum hætti í atvinnulífinu, kannski einstaklingar sem ekki kusu að vera beinir þátttakendur með því að vera stjórnendur eða hluthafar, meirihlutahluthafar í fyrirtækjum, heldur sáu þar möguleika á því að taka þátt með jákvæðum hætti í uppbyggingu atvinnulífsins, hafa kannski pínulítil áhrif á það hvernig atvinnulífið væri að þróast og kusu líka með þeim hætti að líta svo á að þeir væru með því að koma að með sitt eigið fjármagn inn í atvinnufyrirtækin og stuðla einnig að því að þetta yrði efnahagslega sterkara fyrirtæki. Það er einmitt sérstaklega brýnt við núverandi aðstæður þegar við vitum að hlutabréfamarkaðurinn hefur beðið mikinn hnekki. Mjög margir einstaklingar hafa brennt sig á því að eiga hlutafé og margir einstaklingar eru núna mjög varkárir í meðferð síns fjár sem eðlilegt er svo sem, auðvitað eiga menn að vera varkárir á öllum stundum í þeim efnum. En við vitum líka að til þess að atvinnulífið geti vaxið þurfa menn að hafa ákveðinn vilja til áhættu og taka áhættu. Þess vegna er svo gríðarlega mikilvægt að búa lagaumhverfið þannig úr garði að það séu lög sem fólkið þekkir, treysti þeim leikreglum sem eru og treysti því að jafnvel þó það hafi ekki djúpa þekkingu á innviðum viðskiptalífsins og hafi kannski ekki mikla og yfirgripsmikla þekkingu á því hvað einstakar kennitölur í fyrirtækjarekstri þýði, þá telji fólk sig vera a.m.k. að því leytinu öruggt að leikreglurnar séu því í hag, leikreglurnar séu til þess fallnar að styðja við einmitt slíka einstaklinga sem ætlast ekki til þess að vera áhrifamenn í atvinnulífinu að öðru leyti en því að eiga þar dálítið hlutafé. Síðan hitt að vissulega geta líka verið tilvik í minni fyrirtækjum þar sem menn eru minni hluthafar, jafnvel þó þeir séu þátttakendur í atvinnulífinu með beinum hætti sem stjórnarmenn eða einhverjum öðrum hætti starfandi í atvinnulífinu eigandi þar dálítið hlutafé, hafa einhver áhrif en vera hins vegar í minnihlutastöðu. Allmörg dæmi eru um að slíkir einstaklingar hafi verið ofurliði bornir vegna þess að reglurnar sem eiga að verja þá eru ekki eins skýrar og nauðsynlegt er. Á vissan hátt hefði verið freistandi að endurvinna þau frumvörp sem um er að ræða. Við vitum hins vegar að þessi mál eru býsna flókin og mjög margt hefur breyst á allra síðustu árum sem gefur okkur tilefni til að endurhugsa þessi mál og skoða þau mál í nýju ljósi. Þess vegna töldum við flutningsmenn að skynsamlegast væri og farsælast að hafa þennan háttinn á, flytja þingsályktunartillögu, vísa til tveggja frumvarpa sem almenn pólitísk samstaða væri um sem tóku með nokkrum sértækum hætti á tilteknum afmörkuðum þáttum, vísa til vísbendingar um að þar væri kannski einhver fyrirmynd sem mætti leita til en að öðru leyti fela þetta nefnd sérfróðra manna sem mótuðu um þetta mál tillögur. Að lokum vil ég segja, virðulegi forseti, að ég tel ekki ástæðu til að fara efnislega meira í gegnum tillöguna. Ég tel að málið sé af þeim toga að um það hljóti að geta myndast breið pólitísk samstaða. Ég get ekki ímyndað mér annað en menn sjái þýðingu þess í ljósi þeirra atburða sem hafa gerst á síðasta eina ári og rúmlega það, sjái þýðingu þess einmitt að koma til móts við þennan hóp og búa til, hvað á að segja, leikreglur sem geri það að verkum að fólk geti með sæmilegu öryggi, vitandi um það a.m.k. að leikreglurnar séu réttlátar, tekið þátt í atvinnulífinu. Allir vita auðvitað að því fylgir áhætta, það er ekki áhættulaust að fjárfesta í atvinnulífi, aldrei nokkurn tímann, það kennir reynslan okkur, en a.m.k. að fólk hafi þá fullvissu í huga sínum að leikreglurnar séu þannig að ekki sé verið að níðast á fólki í krafti þess að það hafi ekki aðgang að þekkingu eða vitneskju innan fyrirtækjanna og geti þess vegna ekki varið sig ef aðstæður breytast. Virðulegi forseti. Ég vil eingöngu segja þetta í lokin. Málið hefur þá sérstöðu að nú hefur það verið rækilega unnið. Það hefur komið til nefndar. Nefndin hefur kallað eftir álitum. Álitin eru jákvæð. Við vitum líka að í þessum þingsal hefur á undanförnum vikum og í sumar verið mjög talað um að nú séu komin ný vinnubrögð, nýjar áherslur og það eigi einmitt að reyna að kappkosta að auka sjálfstæði þingsins og tryggja að mál af þessu tagi sem er þingmannamál, mál sem flutt er af almennum þingmönnum, stjórnarandstöðuþingmanni í þessu tilviki en byggir á frumvörpum sem höfðu breiðan pólitískan stuðning, að þingið sýni vilja sinn í verki með því að afgreiða það, sýni að það vilji á vissan hátt brjóta í blað og takast á við það að þingið hafi ákveðna forustu um breytingar á málum sem varða miklu við viðreisn efnahagslífsins, þó ég ætli ekki að segja að þetta sé eitt burðarmesta tillagan í þeim efnum, þá skiptir hún hins vegar miklu máli. Hún hefur þennan afmarkaða tilgang að byggja upp traust í þjóðfélaginu. Það er einmitt það sem við þurfum á að halda og það er einmitt það sem við höfum í málflutningi okkar, flestir þingmenn, verið að leggja áherslu á.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni um að við séum að leitast við að auka vægi þingmannamálanna í þinginu og því til staðfestingar get ég nefnt að ég hef beðið hérna hálfan daginn eftir að þessi þingsályktunartillaga yrði flutt í þinginu þar sem ég er formaður viðskiptanefndar. Ég ætla að nota þetta tækifæri til að spyrja hv. þingmann hver sé að hans mati ástæðan fyrir því að fyrri frumvörp sem höfðu það að markmiði að bæta stöðu smærri hluthafa náðu ekki fram að ganga eða fengu ekki afgreiðslu í þinginu? Er ástæðan sú að um var að ræða þingmannafrumvörp?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ákaflega góðar viðtökur. Ég tel ástæðu til að binda vonir við að málið kunni að fá góða niðurstöðu í ljósi þess að hv. þingmaður er formaður viðskiptanefndar og ég veit að hv. þingmaður hefur mikinn áhuga einmitt á málum af þessu tagi sem snúast um, eins og ég sagði áðan, að byggja upp traust í þjóðfélaginu sem ég held að skipti svo gríðarlega miklu máli. En af hverju var þetta mál ekki afgreitt? Ég ætla að reyna að vera eins hreinskilinn í þeim efnum og ég get. Ég held að þarna hafi bara ríkt gamla - ég vil ekki segja góða gamla - vonda tregðulögmálið. Þetta var þingmannamál. Það voru hins vegar mjög miklar breytingar að eiga sér stað, það skal viðurkennt, um regluumhverfi viðskiptalífsins. Það var svo sem verið að taka á ýmsum afmörkuðum þáttum sem sneru að vernd minni hluthafa. Þessi frumvörp gengu lengra. Þrátt fyrir að þau almennt talað fengju góðar viðtökur, og fengu til að mynda ótrúlega mikil viðbrögð í þjóðfélaginu miðað við mál af þessu tagi, þá nægði það því miður ekki til þess að málið fengi nægilegan stuðning í þinginu. Ég man t.d. ekki eftir því þegar málin voru rædd að nokkur, og þar á meðal ekki þáverandi hæstv. viðskiptaráðherra, hefði neitt við efnisatriði frumvarpsins að athuga, vísaði að vísu til þess, ég tek fram að ég var í stjórnarliðinu á þeim tíma, að verið væri að vinna að þeim málum með einhverjum hætti í ráðuneytinu, en taldi hins vegar að þess vegna væri ekki tilefni til þess út af fyrir sig að afgreiða málið. Ég veit ekki til þess að hæstv. ráðherra hafi beinlínis lagst gegn því en ég held að þarna hafi því miður verið hið gamla tregðulögmál á ferðinni sem oft og tíðum hefur komið í veg fyrir slík mál.

Virðulegi forseti. Ég vil geta þess að þingsályktunartillagan mun passa mjög vel inn í þá vinnu sem viðskiptanefnd er núna í þar sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur lagt fram nokkur frumvörp sem eiga að bæta stöðu hluthafa, ekki síst minni hluthafa. Má m.a. nefna að nefndin hefur núna til umsagnar frumvarp þar sem verið er að lengja boðunarfrest hluthafafunda sem ætti einmitt að gagnast smærri hluthöfum. Jafnframt eru í frumvarpinu ákvæði hvað varðar upplýsingaskyldu þeirra sem boða hluthafafundinn. Að lokum langar mig til að upplýsa hv. þingmann um að ég sé merki þess að þingsályktunartillagan sem kom fram í sumar hefur haft áhrif á störf ráðuneytisins og jafnvel meiri áhrif en hv. þingmann grunar og mun ég koma inn á það á eftir í ræðu minni.

Virðulegi forseti. Ég vil aftur þakka hv. þingmanni fyrir góðar viðtökur. Það er aðeins ein pínulítil viðvörunarbjalla sem hringir núna vegna þess að þetta sem kom fram um að unnið sé að þessum málum með ýmsum frumvörpum minnir mig dálítið á gamla tíma. Þegar ég lagði fram þetta frumvarp var vísað til þess að kannski væri ekki endilega þörf á því að afgreiða þessi frumvörp vegna þess að ráðuneytið væri að vinna svo gott verk. Ég efast ekki um að það hafi verið gert þá og efast ekki um að verið sé að því núna. Síðan vil ég segja að hv. þingmaður hefur gefið mér ástæðu til að verða dálítið forvitinn og spenntur að vita hvert framhaldið verður á frásögninni af því hvernig ég hef haft mikil áhrif á stjórnarstefnuna án þess að vita af því. Það kemur mér náttúrlega þægilega á óvart. Þetta er eins og að lesa fyrir mann spennandi kafla úr sögu og hætta svo í miðjum klíðum, en eina ráðið sem ég hef er að stytta mál mitt núna og bíða þá aðeins skemur eftir framhaldinu á frásögn hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég held að hér sé um að ræða mjög merkt og þarft mál. Það hefur komið fram hvílík þrautaganga það hefur verið að koma fram máli sem þessu eða skyldu máli. Í fljótu bragði virðast hafa setið a.m.k. fjórar, ef ekki fimm, ríkisstjórnir síðan byrjað var að ræða það. Ég vil byrja á að lýsa því yfir að mér líst vel á málið og ég held að það sé mikilvægt að það fái býsna góða og hraða umfjöllun í viðskiptanefnd. Eins og ég sé það fyrir mér er aðalmálið að skipa þá nefnd sérfræðinga sem hér er talað um. Það ætti ekki að vefjast lengi fyrir þingheimi og nefndum að útbúa lýsingu á því hvað sú nefnd eigi að gera og fela henni að hefja störf. Ég hugsa að það væri í sjálfu sér gott ef það gæti orðið mjög hratt. Það er gott að sjá í þessari þingsályktunartillögu að tiltölulega stuttur tími er gefinn í málið. Ég held að löggjafinn geri of lítið af því að setja framkvæmdarvaldinu strangan og skýran tímaramma varðandi verkefni sem við felum því og ég held að við ættum að skoða vandlega að taka upp þau vinnubrögð að setja framkvæmdarvaldinu ákveðinn ramma þannig að ekki sé hægt að þvæla málunum út í það óendanlega. Ég ætla ekki að nýta allan ræðutíma minn, heldur eingöngu segja að ég vona að þessi þingsályktunartillaga fái góða umfjöllun, sem ég treysti, í viðskiptanefnd eins og þau mál sem þangað er vísað núna. Það er gott til þess að vita að það er mikill áhugi í nefndinni. Ég vona að menn taki málið fyrir því að það er vissulega brýnt. Það er brýnt að tryggja hag þessara minni hluthafa. Ég skil þær hugmyndir sem hér hafa verið reifaðar þannig að þá sé ekki hugsun um leið að leggja til að það sé endilega minnkaður réttur meiri hluta hluthafanna heldur sé skýrður sá réttur sem minni hluthafar hafa. Ég held að það sé mikilvægt að meiri hluti hluthafa hafi áfram eitthvert ákveðið vægi, fyrir það er hann meiri hluti. Hins vegar er mjög mikilvægt að ekki sé legið á upplýsingum og að það sé augljóst ferli í fyrirtækjunum um að það sé verið að upplýsa alla um ákvarðanir og slíkt. Ég held að þessi nefnd hljóti að skoða ýmsa aðra hluti ef af þessu verður sem ég vona svo sannarlega að verði mjög fljótlega.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að segja að ég álít þingsályktunartillögu sjálfstæðismanna vera mjög þarfa áminningu og ábendingu um veika stöðu minni hluthafa. Markmið með þessari tillögu er að tryggja að fram fari sérfræðivinna við það að skoða hver lagaleg staða smærri hluthafa er hér á landi samanborið við stöðu þeirra á Norðurlöndunum. Þetta er þá liður í því að skapa traust á íslensku atvinnulífi. Eitt af því sem einkenndi Suðaustur-Asíuríkin sem fóru í gegnum fjármálakreppu í lok 10. áratugar síðustu aldar var einmitt veik staða minni hluthafa. Þetta einkenni á efnahagslífinu var talin mjög mikilvæg ástæða þess að fjármagn og völd söfnuðust á hendur fárra aðila, aðila sem nýttu stöðu sína til að vinna að eigin hagsmunum frekar en heildarhagsmunum hluthafa og samfélagsins. Hrun bankakerfisins hér á landi hefur opnað augu margra fyrir nauðsyn þess að staða minni hluthafa verði styrkt. Þess má geta að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra boðaði við upphaf haustþings að hann mundi leggja fram frumvarp um breytingar á lögum um hlutafélög og einkahlutafélög í samræmi við skýrslu Lagastofnunar um minnihlutavernd í hlutafélögum og einkahlutafélögum. Með öðrum orðum hefur hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra lesið þingsályktunartillögu sjálfstæðismanna frá því í sumar og látið fara fram könnun á því hvernig þessi minnihlutavernd er á Norðurlöndunum og á hvern hátt hún er frábrugðin þeirri sem hefur ríkt hér á landi. Það má segja að þegar sé lokið þeirri sérfræðivinnu sem lagt er til í þingsályktunartillögunni að fari fram. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur boðað nokkur frumvörp þar sem verið er að bæta minnihlutavernd í samræmi við niðurstöður þessarar skýrslu Lagastofnunar. Ég velti fyrir mér hvort flytjendur ályktunarinnar séu kannski óánægðir með niðurstöðurnar í skýrslunni eða hvort ástæða þess að þingsályktunartillagan kemur nú fram sé sú að flytjendur hennar hafi ekki vitað af skýrslunni sem kom út í september. Ástæðan fyrir því að ég velti þessu fyrir mér er sú að ég er formaður viðskiptanefndar og þyrfti þá að vita hvort nefndin ætti að fara í einhverja frekari vinnu en þá sem von er á frá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra í formi frumvarpa. Ég vil enn og aftur að lokum, virðulegi forseti, þakka sjálfstæðismönnum fyrir að koma fram með þessa þingsályktunartillögu þó að hún sé á þessari stundu kannski ekki jafnþörf og hún var í sumar þar sem að hluta til er búið að fara í þá vinnu sem lagt er til í ályktuninni að verði framkvæmd.

Frú forseti. Sú tillaga til þingsályktunar sem hér liggur fyrir er ein af þeim tillögum sem sjálfstæðismenn hafa teflt fram á Alþingi til að styrkja grunn efnahagsstarfseminnar og til að leggja sitt af mörkum til að flýta allri endurreisn íslensks efnahagslífs. Mikilvægur þáttur í því er einmitt að byggja aftur upp traust á íslensku efnahagslífi og byggja upp traust á hlutafélagafyrirkomulaginu á hlutabréfamarkaði þó að það muni alveg örugglega taka tíma. Það er nefnilega mjög mikilvægt fyrir hverja þjóð að öflugur hlutabréfamarkaður sé starfræktur til að tryggja að fyrirtæki hafi aðgengi að fjármunum og almenningur hafi tækifæri til að festa fé sitt í fyrirtækjarekstri. Það er mikil gæfa fyrir hverja þjóð ef það gengur vel af því að slíkt mun skapa betri lífsskilyrði fyrir allan almenning ef vel tekst til. En grundvöllur þess að vel takist til er að traust ríki um slíka starfsemi. Það skiptir miklu máli fyrir vernd minni hluthafa, hvort sem um er að ræða stór almenn fyrirtæki sem eru skráð á markaði eða minni fyrirtæki, fyrirtæki þar sem jafnvel eru fáir hluthafar, 3, 4, 5, 6 hluthafar. Sérstaklega við þær aðstæður skiptir staða minnihlutaeigenda máli. Og þegar kemur að nýsköpun í samfélagi okkar, stofnun fyrirtækja sem ráðast í nýsköpun, skiptir einmitt máli að þessir hlutir séu í lagi, menn geti treyst því að þeir geti farið inn í slík félög án þess að vera með ráðandi hlut og geti gengið að því sem vísu að geta náð hlutum sínum til baka og notið þeirra réttinda sem fylgja þeirri fjárfestingu sem viðkomandi aðilar hafa lagt í. Varðandi þessi mál öll er auðvitað rétt að hafa í huga að á árinu 2004 skipaði viðskiptaráðherra nefnd sem ætlað var það hlutverk að fara yfir íslenskt viðskiptaumhverfi og koma fram með tillögur til að draga úr hringamyndun og til að bæta stjórnhætti íslenskra fyrirtækja, koma með tillögur að úrbótum. Formaður þeirrar nefndar var hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, Gylfi Magnússon. Sú nefnd skilaði áliti í september 2004 og meðal þess sem nefndin fjallaði sérstaklega um var vernd minni hluthafa í fyrirtækjum, hvað hægt væri að gera til að tryggja betur stöðu þessara hluthafa. Þar var m.a. lagt til, svo dæmi séu tekin, að settur yrði lágmarksfrestur hjá stjórn hlutafélags til að boða til hluthafafundar og leggja fram gögn, að sá frestur yrði lengdur, að upplýsingar um frambjóðendur til stjórnar yrðu aðgengilegar hluthöfum fyrir hluthafafund, að skráðum félögum yrði skylt að gefa hluthöfum sínum kost á að greiða atkvæði bréflega með rafrænum hætti og að hlutafélögum og einkahlutafélögum yrði heimilt að halda rafræna hluthafafundi og stjórnarfundi, sem og að eiga rafræn samskipti við hluthafa sína o.s.frv. Síðan var þar heilmikið rætt um stöðu starfandi stjórnarformanna og ýmislegt annað. Þar komu einnig fram hugmyndir, og enn vitna ég í þetta álit, með leyfi forseta, um að stjórnum yrði gert „skylt að fá samþykki hluthafafundar á starfskjarastefnu fyrir stjórnendur, þar á meðal varðandi kaupréttarsamninga, árangurstengdar greiðslur, hlunnindi, uppsagnarfrest og starfslokasamninga. Mælt er með því að starfskjarastefnan verði leiðbeinandi fyrir stjórnir, en þeim verði skylt að greina frá því ef vikið er frá stefnunni og rökstyðja ástæður þess. Stefna varðandi kaupréttarsamninga skal þó vera bindandi fyrir stjórnir félaga“. Rétt eins og ég nefndi áðan varðandi stjórnarformann hlutafélaga var lagt til að honum yrði „ekki heimilt að taka að sér önnur störf fyrir félagið en þau sem falla undir eðlileg störf stjórnarformanns. Stjórn félagsins getur þó falið formanni að vinna einstök verkefni fyrir stjórnina“. Reyndar er rétt að taka fram að ekki var sátt um akkúrat þetta mál í nefndinni. Hún klofnaði í því. Sá sem hér stendur tók þátt í störfum nefndarinnar og þekkir því nokkuð til þessara mála og sér ástæðu til þess þó að nafn mitt sé ekki meðal þeirra sem flytja þessa tillögu að lýsa því hér yfir að ég styð heils hugar þá tillögu sem hér liggur frammi og hef um leið miklar væntingar til núverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um að hann taki vel á móti þessari hugmynd og að í þinginu náist fram góð sátt um þessi mál þannig að við getum á þessu þingi komið fram með tillögur í lagaformi sem efla og styðja við minni hluthafana í fyrirtækjunum og reyndar ýmsar aðrar þær úrbætur sem lagðar hafa verið til vegna þess að það er svo mikilvægt að við náum aftur að endurvinna traust á þessu rekstrarformi, hlutafélögunum, og ég tala nú ekki um ef við horfum til þess að eiga möguleika á því að endurreisa virkan hlutabréfamarkað. Það er mjög mikilvægt mál fyrir íslenska þjóð bæði í bráð og lengd.

Virðulegi forseti. Ég vil upplýsa hv. þingmann um að nú þegar liggja fyrir tvö frumvörp sem við koma breytingum á lögum um hlutafélög og einkahlutafélög þar sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra tekur í raun og veru tillögu nefndarinnar sem vitnað var í hér á undan og gerir tillögur að lagabreytingum. Meðal annars er gerð tillaga í öðru frumvarpinu um það að stjórnarformaður sinni ekki öðrum störfum fyrir hlutafélagið eða félagið en megi þó taka að sér ákveðin verkefni. Auk þess er frumvarp í meðförum viðskiptanefndar þar sem verið er að lengja boðanafrest á hluthafafundi úr einni viku í þrjár. Síðan á viðskiptanefnd von á þriðja frumvarpinu frá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra þar sem hluthafavernd í núverandi löggjöf er aukin, sérstaklega smærri hluthafa.

Frú forseti. Það er ágætt að þessar fyrirætlanir koma fram í umræðunni og ástæða til að fagna því að við fáum tækifæri til að ræða þær. Ég tel þó að ágætt sé að við hugum að efni þingsályktunartillögunnar, sem hér hefur verið lögð fram, um að áframhaldandi skoðun á þessum málum fari fram. Hugmyndirnar sem lagðar eru fram eru ágætar og ég kannast við þær úr vinnu og skýrslu þeirrar nefndar sem ég vitnaði til áðan. Ég er nokkuð sannfærður um að ástæða er til að halda áfram með þá vinnu, bæði vegna þess að í kjölfar hrunsins er ástæða til að skoða þetta enn frekar en gert var árið 2004 og eins að þegar við hyggjum að því hvernig best sé að byggja efnahagslíf okkar upp kunna að vera fleiri sjónarmið sem við þurfum að fá sérfræðinga til að vinna. Slík vinna getur tekið einhvern smátíma en mikilvægt að hún fari af stað til að bæta við þær hugmyndir sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur verið að kynna og hv. þm. Lilja Mósesdóttir nefndi áðan, því ég held enn og aftur að hægt sé að ná fram mjög góðri pólitískri sátt um það hvernig við höldum á þessum málum til að ná þeim árangri sem ég lýsti í ræðu minni áðan.

Hæstv. forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um stöðu minni hluthafa og hefur hún allnokkra flutningsmenn. Eins og fram hefur komið í umræðum um þetta mál í kvöld er gríðarlega mikilvægt að skoðað sé hvernig styrkja megi stöðu minni hluthafa og út á það gengur þetta mál allt saman. Það er gríðarlega mikilvægt að við nýtum þann tíma sem við höfum núna til að yfirfara allt regluverk okkar, ekki síst í ljósi þess hvað gerst hefur, til að skýra reglur og skerpa á eftirliti og læra eitthvað af öllu því sem hér hefur gerst. Það mikilvægasta sem fram undan er í þessum málaflokki varðandi hlutabréfamarkaðinn og hlutafélögin er raunar að skýra og skerpa á reglum og læra af reynslunni. Við í þessum sal þurfum að einbeita okkur að því og leggja vinnu í það að skýra og skerpa framtíðarsýn okkar. Að mínu mati er því miður ekki talað nógu mikið um það hvert þessi þjóð skuli stefna og hvernig stjórnmálamenn á þingi sjá framtíð Íslands fyrir sér. Vel mætti taka slíka umræðu fyrir, frú forseti, og fara svolítið yfir það hvernig við sjáum umgjörðina hér á landi fyrir okkur á næstu árum, t.d. varðandi hlutabréfamarkaðinn. Þetta er verkefni sem við verðum að ráðast í og megum ekki tapa okkur eingöngu í því að fjalla um það sem miður fer. Að sjálfsögðu þurfum við að fjalla um mikilvæg mál sem snúa að hruninu sjálfu og þeirri stöðu sem við erum í en okkur ber jafnframt skylda til að leggja fram framtíðarsýn um hvert skuli stefna. Þannig náum við árangri og lærum af því efnahagshruni sem hér hefur orðið. Ég tel að hér á landi verði öflugur hlutabréfamarkaður og vona að við séum öll sammála um það en áður en svo verður þarf að sjálfsögðu að byggja upp traust, ákveðinn stöðugleiki þarf að nást upp og ekki síst þurfum við að endurskoða og fara yfir allt regluverkið og læra af reynslunni. Það eru mikilvægustu verkefnin á þessu sviði. Að öðru leyti vil ég fagna því að þessi þingsályktunartillaga hefur fengið góðar viðtökur í kvöld og ég vonast svo sannarlega til þess að hún fari fljótt og vel í gegnum þingið.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka þakkir fyrir þessar góðu viðtökur sem sannarlega hafa verið uppörvandi fyrir umræðuna og þá vinnu sem við hv. þingmenn, flutningsmenn málsins, höfum lagt í það. Hv. 6. þm. Reykv. s., Lilja Mósesdóttir, spurði mig hvort ég teldi ástæðu til að halda þessu máli áfram á vettvangi hv. viðskiptanefndar í ljósi þess að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefði lagt fram skýrslu eða öllu heldur látið vinna skýrslu. Hvort þetta hefði verið flutt vegna þess að við værum á einhvern hátt óánægðir með þá vinnu sem hæstv. ráðherra hefði látið vinna eða verið ókunnugt um það starf sem unnið var í ráðuneytinu. Það skal viðurkennt að a.m.k. ég sem 1. flutningsmaður málsins hafði ekki vitneskju um þetta starf og ég hef enga ástæðu til að ætla annað en það hafi verið unnið af góðum og heilum hug. Ég veit að hæstv. ráðherra hefur verið áhugamaður um svipuð mál, hann leiddi nefnd þá sem hv. þm. Illugi Gunnarsson gerði að umtalsefni áðan og kom fram með ýmsar mjög áhugaverðar tillögur sem ég tel að hafi verið til bóta og rötuðu sumar þeirra á sínum tíma inn í lagafrumvarp og urðu að lögum en aðrar ekki. Ég hygg að það sé kannski það tregðulögmál sem ég var að vísa til að menn hafa haft skilning á málinu í meginatriðum en hins vegar hafa ýmis atriði úr þeim hugmyndum sem hér hafa verið lagðar fram ekki ratað inn í löggjöfina. Síðan mega menn ekki gleyma því að viðskiptalífið og aðstæður breytast. Reynslan kennir okkur kannski hluti sem við vissum ekki áður og þess vegna fannst mér sérstakt tilefni nú að flytja þessa tillögu vegna þess að við hljótum að þurfa að endurskoða þessi mál í ljósi fenginnar biturrar reynslu og ýmislegt hefur komið á daginn varðandi stöðu minni hluthafa sem satt að segja engan óraði fyrir áður en hrunið varð. Ég vil gefa mér tíma til að fara yfir og skoða þá skýrslu sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra lét vinna og sjá hvaða hugmyndir hún hefur að geyma. En stóra málið og kannski meginhugsunin á bak við þingsályktunartillöguna var að ég og flutningsmenn töldum mikilvægt að skoða þessi mál í heildstæðu samhengi við það sem hefur gerst og við gerðum okkur líka grein fyrir því að þetta lagaumhverfi væri orðið býsna flókið og þess vegna þyrfti hóp sérfróðra manna til að fara yfir þetta til að átta sig á þessum hlutum öllum saman þannig að við værum ekki bara að stagbæta flíkina heldur reyna að komast að því hvort við þyrftum ekki að gera heildstæðari úttekt á þessu máli öllu og vinna það síðan með heildstæðum hætti í lagafrumvarpi sem tæki á þeim málum sem hér um ræðir. Hv. þm. Illugi Gunnarsson nefndi sérstaklega atriði sem ég held að sé mjög áhugavert og það er staða hluthafa í minni félögum. Við erum m.a. að horfa til þess að sú endurreisn, sem við þurfum að sjá í efnahagslífi okkar, verði ekki síst borin uppi af minni félögum og við sjáum að með hinu lága gengi opnast möguleikar á nýrri atvinnustarfsemi sem ekki var til staðar þegar gengið var sterkara. Þó að við vitum auðvitað að þetta lága gengi hafi sínar skuggahliðar, þá opnar það engu að síður ný tækifæri og margir eru að hyggja að þessum málum og þess vegna er þetta einmitt svo mikilvægt, vegna þess að í slíkum félögum er veltuhraði hlutafjár mjög lítill. Það er kannski ekki alltaf svo auðvelt í rauninni að meta verðmæti félaganna og verðmæti hlutafjárins. Hingað til hafa menn verið dálítið bundnir við það að sá sem sæti í stjórn væri aðilinn sem menn gætu treyst á að gætti hagsmuna félagsins og hagsmuna hluthafanna og þess vegna ætti stjórnin einfaldlega að leggja mat á verðmæti hlutafjárins og að það væri nægileg trygging fyrir hluthafana. Nú vitum við betur. Við vitum að þetta hefur ekki dugað og ég vil vekja athygli á því að í öðru frumvarpi sem við fluttum var einmitt gert ráð fyrir því að tryggja betur rétt þeirra sem þarna um ræðir þegar velta með hlutabréf er mjög lítil. Þá var lagt til að þegar veltuhraði bréfa í félagi, sem er skilgreindur í 1. gr. frumvarpsins, er takmarkaður eigi að fela það dómkvöddum matsmönnum að ákvarða hvaða verð er boðið í yfirtökutilboði að teknu tilliti m.a. til tiltekinna grunnþátta sem er mælt fyrir um í lögunum. Með þessu var reynt að nálgast það að reyna að búa til sanngjarnt verð á hlutafénu til að tryggja að ekki væri um óeðlilega verðmyndun að ræða þar sem menn gætu í krafti meiri hluta síns níðst á þeim sem minna vægi hefðu innan hlutafélaganna. Ég ætla líka að vekja athygli á hinu frumvarpinu sem er fylgiskjal III með þessari þingsályktunartillögu og mér sýnist að það hefði örugglega haft áhrif ef slíkt ákvæði væri til staðar. Í frumvarpinu er lagt til að á eftir 104. gr. gildandi laga um hlutafélög bætist við ný grein sem orðast svo, með leyfi virðulegs forseta: „Hlutafélagi er óheimilt að kaupa eignir af hluthöfum, stjórnarmönnum og framkvæmdastjórum félagsins eða félögum sem þessir aðilar eiga ráðandi hlut í nema áður hafi verið aflað sérfræðiskýrslu. Sama gildir um kaup félags á eignum af móðurfélagi þess og þeim sem tengdir eru aðilum skv. 1. málsl. á þann hátt sem lýst er í 2. málsl. 1. mgr. 104. gr. Um gerð og efni skýrslunnar gilda ákvæði 6. og 7. gr., eftir því sem við á.“ Við þekkjum mörg dæmi sem hafa verið gerð opinber í kjölfar hrunsins, ýmis mál sem hafa kannski legið í þagnargildi og ekki verið mönnum ljós hafa verið að koma upp á yfirborðið og þar höfum við séð það gerast að hlutafélag hafi keypt eignir af hluthöfum, stjórnarmönnum eða framkvæmdastjórum félagsins á mjög óeðlilegu verði. Við höfum einmitt séð slík dæmi koma upp í hrönnum sem hefðu ekki þurft að koma upp ef lögin hefðu verið skýrari. Þannig sjáum við að fullt tilefni var til að herða á þessum málum. Sú nefnd sem hv. þm. Illugi Gunnarsson nefndi og sat í gerði ýmsar og margar góðar tillögur um breytingar, sumar þeirra urðu að lögum en aðrar eru að koma fram í þinginu þetta mörgum árum síðar að frumkvæði hæstv. ráðherra sem var formaður þeirrar nefndar þannig að við sjáum hvernig þetta vinnst stundum hægt og menn þurfa kannski að reka sig harkalega á til að bregðast við. Virðulegi forseti. Ég ítreka þakkir mínar fyrir þessar góðu og jákvæðu umræður. Ég held að þær endurspegli mikinn vilja þingsins til að taka á þessu mikla og vandasama máli. Þó að hæstv. ráðherra hafi látið vinna þessa skýrslu þá vil ég ekki gefa mér fyrir fram að ekki sé tilefni til að samþykkja þetta mál engu að síður sem áréttingu á vilja þingsins og vilja til að skoða þessi mál með mjög heildstæðum hætti. Ég hygg mjög mikilvægt að það sé gert, líka vegna þess að þessi mál hafa verið að þróast í áranna rás og það væri örugglega ekki skaði að því að þessi mál yrðu skoðuð heildstætt í samhengi við það sem verið er að gera erlendis. Gleymum því ekki að þau vandamál sem við erum að glíma við eru að þessu leytinu, eins og svo mörgu öðru, vandamál sem við þekkjum frá öðrum löndum. Ég fylgist til að mynda talsvert vel með umræðunni um skylda hluti í Bretlandi og margt af því sem þar er fjallað um er ótrúlega líkt því sem við höfum fjallað um hér og það er ýmislegt sem við erum að velta fyrir okkur sem menn eru líka að velta fyrir sér í því stóra landi. Að svo mæltu, virðulegi forseti, tel ég að þessi umræða undirstriki fyrst og fremst mikinn vilja til að taka á þessu máli og fagna því frumkvæði sem hæstv. ráðherra hefur þegar sýnt.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um friðlýsingu Skjálfandafljóts og alls vatnasviðs þess ofan Mjóadalsár. Meðflutningsmenn með mér eru hv. þingmenn Þórunn Sveinbjarnardóttir, Margrét Tryggvadóttir, Davíð Stefánsson, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og Björn Valur Gíslason. Mjög svipuð þingsályktunartillaga var flutt hér fyrir ári síðan og þá voru það hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem stóðu að flutningi tillögunnar en nú hefur hún breyst lítillega. Hæstv. forseti. Þingsályktunartillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa og leggja fyrir Alþingi frumvarp til laga um friðlýsingu Skjálfandafljóts. Friðlýsingin taki til Skjálfandafljóts og alls vatnasviðs þess ofan Mjóadalsár í Bárðardal, að þverám meðtöldum, og verði hvers kyns röskun á náttúrulegum rennslisháttum fljótsins þar óheimil, svo og mannvirkjagerð. Skal friðun svæðisins stuðla að varðveislu landslags þess, náttúrufars og menningarminja ásamt því að það verði notað til útivistar, ferðaþjónustu, landbúnaðar og hefðbundinna nytja. Sérstaklega skal hugað að því við undirbúning málsins hvernig friðlýsing Skjálfandafljóts geti tengst fyrirhuguðum Vatnajökulsþjóðgarði og stofnun frekari þjóðgarða eða verndarsvæða norðan jökla.“ Hæstv. forseti. Mér er það mikil ánægja að það skuli falla þannig til í dagskrá þingsins að fyrr í dag hafi verið mælt fyrir tillögu til þingsályktunar um náttúruverndaráætlun 2009–2013. Ég tel að þessi tvö mál geti unnist vel saman í hv. umhverfisnefnd og að þá verði litið til þeirrar þingsályktunartillögu sem hér liggur frammi við afgreiðslu náttúruverndaráætlunar. Í greinargerðinni segir: Þingsályktunartillaga um friðlýsingu alls vatnasviðs Skjálfandafljóts var lögð fram á 136. löggjafarþingi en var ekki afgreidd. Tillagan er nú endurflutt og löguð að nokkrum athugasemdum sem fram komu í umsögnum og þá helst að heimila smávirkjanir og heimarafstöðvar í lækjum og þverám Skjálfandafljóts neðan Mjóadalsár. Með friðlýsingu alls vatnasviðs Skjálfandafljóts væri verið að takmarka um of afkomumöguleika fólks á svæðinu, eins og hefði mátt túlka fyrri þingsályktunartillögu. Frá Vatnajökli norðvestanverðum rennur Skjálfandafljót. Fljótið á uppruna sinn í Vonarskarði, rennur norður Sprengisand og fellur til sjávar í Skjálfanda. Skjálfandafljót er 175 km langt og rennur um stórbrotið og fjölbreytt landslag á leið sinni til sjávar. Náttúrufegurð fljótsins, umhverfis og vatnasvæðis er einstök. Þó að fljótið sé jökulfljót er vatnið í því ekki eingöngu jökulvatn þar sem lindarvatn rennur í það í Ódáðahrauni, m.a. úr Suðurá og Svartá, og gengur því nokkuð af fiski upp í fljótið. Suðurá og Svartá eru ár sem væri mjög mikilvægt að friða því að þær hvor um sig eru mjög einstakar. Bæði upptök þeirra og eðli eru með þeim hætti að það væri mikilsverður áfangi að vernda bara þetta svæði. Goðafoss, einn af þekktustu og jafnframt tilkomumestu og fegurstu fossum landsins, er í fljótinu. Í fornum ritum segir að Þorgeir Ljósvetningagoði að hafa kastað heiðnum skurðgoðum sínum í fossinn við kristnitöku Íslendinga árið 1000. Skjálfandafljót hefur þó einnig fleiri náin tengsl við sögu þjóðarinnar því að nokkrum kílómetrum fyrir neðan Goðafoss kvíslast fljótið og umvefur Þingey sem er gegnt Fellsskógi. Talið er að Þingey sé forn þingstaður héraðsins frá árinu 963 og er þar að finna fornar minjar. Af eynni draga Þingeyjarsýslur og Þingeyjarsveit nafn sitt. Allt frá upptökum til sjávar eru fjölmörg svæði og náttúrufyrirbæri í fljótinu og vatnasviði þess á náttúruminjaskrá sem hafa mikið náttúruverndargildi, m.a. Tungnafellsjökull og Nýidalur, Laufrönd og Neðribotnar, Ingvararfoss, Aldeyjarfoss, Hrafnabjargarfoss, Goðafoss, Þingey og nyrst er votlendi á Sandi og Sílalæk með stórkostlega fjölbreyttu fuglalífi. Ferðaþjónusta í Þingeyjarsýslum er í örum vexti og er Goðafoss meðal vinsælla áfangastaða ferðamanna enda einungis steinsnar frá þjóðveginum. Einnig hafa verið farnar ferðir út í Þingey og uppi hafa verið hugmyndir um að gera eyna aðgengilegri fyrir ferðafólk. Þá eru vinsælar gönguleiðir meðfram fljótinu þar sem ferðamenn geta notið hinnar einstöku náttúrufegurðar. Skjálfandafljót rann til sjávar við Ógöngufjall vestast í Skjálfandaflóa en ósinn var færður til austurs til að auðvelda sauðfjárrekstur út í Náttfaravíkur. Á fáum árum hafði ósinn færst hratt austur eftir landinu og var óttast að hann gæti endað í eða við ósa Laxár. Nú hefur þessi flutningur fljótsins verið stöðvaður og var því lokið nú í sumar að búið að búið er að setja varnargarð þannig að búið er að hemja ósinn nærri sínum forna stað. Hér er gert að tillögu að ríkisstjórnin leggi fyrir Alþingi frumvarp til laga þess efnis að fljótið og allt vatnasvið þess ofan Mjóadalsár verði friðlýst með lögum. Með hliðsjón af flokkunarkerfi hinna alþjóðlegu náttúruverndarsamtaka IUCN er lagt til að svæðið geti fallið að V. friðlýsingarflokki. Nánari skilgreining þessa verndarstigs er á þessa leið: „Landsvæði, ásamt strönd eða sjó eftir því sem við á, þar sem samskipti manns og náttúru í gegnum tíðina hafa gert svæðið sérstætt fagurfræðilega, vistfræðilega og/eða menningarlega, og gjarnan með mjög fjölbreyttu lífríki. Varðveisla þessara hefðbundnu samskipta í heild sinni er nauðsynleg fyrir verndun, viðhald og þróun slíks svæðis.“ Eins og fram kom í dag hefur vinnan við annan áfanga að rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma staðið yfir um nokkurn tíma og er áætlað að nefndin skili skýrslu nú í vetur. Í nokkrum umsögnum um þingsályktunartillögu þessa kom fram að rétt væri að bíða eftir tillögum nefndarinnar. Í því sambandi er rétt að hafa í huga að virkjanaáform hafa verið um svæðið og eru uppi ráðagerðir um virkjun á ýmsum stöðum í fljótinu. Því þykir flutningsmönnum mikilvægt að styrkja heildarmynd í verndun hálendisins norðan Vatnajökuls, nær eina óraskaða svæðis landsins. Ýmsar hugmyndir hafa verið viðraðar í tengslum við frekari verndun Skjálfandafljóts sem og svæðisins sem fljótið rennur um. Vinna stendur yfir við gerð náttúruverndaráætlunar og hafa fjölmargir lýst yfir vilja til að friða fljótið. Það kom ekki sérstaklega fram í dag en það er hluti af þeirri heildarvinnu sem verið er að vinna Fyrir skemmstu var stofnaður áhugahópur um friðlýsingu Skjálfandafljóts. Markmið hópsins er að vinna að friðlýsingu alls vatnasviðs Skjálfandafljóts, stuðla að friðun og varðveislu landslags þess, náttúrufars og menningarminja ásamt því að það verði notað til útivistar, ferðaþjónustu og hefðbundinna nytja, eins og segir á kynningarvef samtakanna. Áhugahópur um verndun Skjálfandafljóts leggur áherslu á verndun sjálfs fljótsins í Bárðardal, verndun byggðar og menningar á svæðinu. Heimarafstöðvar í bæjarlækjum og þverám hafa fram til þessa hvorki skaðað ásjónu lands né vatnabúskap fljótsins en tryggt búsetu og landbúnað bæði í Bárðardal og Köldukinn og hafa þær fallið fyrir utan þetta verndarákvæði. Áhugi almennings á því að nýta náttúruauðlindir landsins til annars en virkjana hefur vaxið ár frá ári og bera ályktanir ferðaþjónustuaðila þess glöggt merki. Það má vísa til þó nokkurra umsagna sem bárust þegar þessi þingsályktunartillaga var send út til umsagna fyrir ári síðan en þá skiptust umsagnirnar nokkuð í tvo hópa, þá sem lögðu áherslu á þessa heildarsýn, að varðveita vatnasvið fljótsins alls eða fljótsins og alls vatnasviðs í syðri hluta fljótsins, og þá sem vildu bíða eftir vinnu nefndar um rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma með tilliti til hugsanlegra virkjanaframkvæmda eða áætlana í syðri hluta fljótsins. Margir horfa til stóriðju á Norðausturlandi, eins og verið hefur í undirbúningi á Bakka við Húsavík, eða annarrar stóriðju, orkufreks iðnaðar. Hann væri það orkufrekur að háhitasvæðið við Kröflu og nágrenni dygði ekki til stóriðjunnar þannig að líta þyrfti til vatnasviðsins. Þá er Skjálfandafljót það sem horft er til hvað varðar vatnsnýtingu til orkuvinnslu. Flutningsmenn eru þeirrar skoðunar að tímabært sé og þarft að Alþingi sjálft taki af skarið í þessu máli. Eðlilegt er að láta nú reyna á yfirlýsingar sem fallið hafa á undanförnum mánuðum og missirum um vilja til að Skjálfandafljóti verði ekki raskað á nokkurn hátt. Það má segja að friðun Skjálfandafljóts verði stórt skref í átt að fullnægjandi árangri á sviði náttúruverndar en þó er það einungis eitt af fjölmörgum nauðsynlegum skrefum. Því þarf að tryggja frekari framfarir í þessum málaflokki. Ber að geta þess að áður hafa verið fluttar á Alþingi tillögur svipaðs efnis um friðlýsingu Jökulsár á Fjöllum, um verndun Þjórsár og friðlýsingu Austari- og Vestari-Jökulsár í Skagafirði. Það er að mínu mati og margra annarra svo mikilvægt að hafa yfirsýn þegar við tölum um verndun og landnýtingu að við horfum ekki á landið í bútum eins og við höfum gert hingað til. Við höfum tekið út augljósustu svæðin og verndað þau en það vantar oft heildarsýnina eins og þegar við tölum um verndun votlendis. Þá eigum við ekki að taka lítil svæði, heldur horfa á votlendi í stærra samhengi og sérstaklega með tilliti til endurheimtar votlendis. Við þurfum að hafa landslagsmyndina skýrari en við höfum gert til þessa. Fyrir stuttu síðan var mælt fyrir þingsályktunartillögu um eflingu ferðaþjónustu, um mikilvægi þess að efla ferðaþjónustu á miðhálendinu og að skipuleggja miðhálendið með tilliti til þess að taka við ferðamönnum. Lögð var sérstök áhersla á að vernda þá heildarmynd sem er enn norðan Vatnajökuls  Hæstv. forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði þessari þingsályktunartillögu vísað til hv. umhverfisnefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka 1. flutningsmanni, hv. þm. Þuríði Backman, fyrir ræðuna. Ég ætla ekki að hafa neinar yfirlýsingar um þessa þingsályktunartillögu að svo komnu máli, ég á einfaldlega eftir að kynna mér nánar áhrif hennar og annað. Mig langar að spyrja hv. þingmann einnar spurningar: Er það álit flutningsmanna að þessi tillaga eigi að ná fram að ganga áður en vinnu við rammaáætlun lýkur, þ.e. að það eigi ekki að bíða eftir rammaáætluninni, það eigi að fara í þessa friðun áður en rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma er kláruð?

Hæstv. forseti. Það má kannski flokka þá sýn til vinnslu þessa máls inn í þann raunveruleika sem maður er búinn að upplifa á hinu háa Alþingi. Vinnsla slíkra mála tekur yfirleitt einhvern tíma. Inn í þau miklu verkefni sem fram undan eru fram að jólum tel ég þetta ekki vera forgangsverkefni, en þætti mjög eðlilegt að tillagan yrði afgreidd með náttúruverndaráætlun a.m.k. núna fyrir vorið. Það er áætlað að rammaáætlunin liggi frammi núna í janúar svo að í mínum huga gæti þessi afgreiðsla farið saman við hana. Í sjálfu sér hafði ég ekkert hugsað um hvort kæmi á undan, rammaáætlunin eða afgreiðsla þessa máls. Ég vona bara að þegar rammaáætlunin liggur fyrir verði verndargildi þessa svæðis það hátt að það lendi mjög neðarlega í nýtingaráætlun rammaáætlunar og þannig gæti vel farið saman að taka þá ákvörðun að vernda vatnasvæði Skjálfandafljóts bara út af fyrir sig og horfa þar með til framtíðar á mikilvægi þess að geta stækkað Vatnajökulsþjóðgarðinn í norður og hafa vatnasviðið þar undir, hafa þetta landsvæði alveg út í Skjálfanda. Það er mikilvægt. Ég tel að eftir öllum skilgreiningum ætti 

Virðulegi forseti. Hér er mælt fyrir tillögu til þingsályktunar um friðlýsingu Skjálfandafljóts og alls vatnasviðs fljótsins sunnan Mjóadalsár. Þar er gert ráð fyrir því að Alþingi feli ríkisstjórninni að verja þetta svæði fyrir hvers konar röskun á náttúrulegum rennslisháttum fljótsins, varðveita landslag og því um líkt. Ég þakka 1. flutningsmanni þessarar tillögu hennar einlæga áhuga á því að varðveita þá einstæðu náttúrufegurð sem á þessu svæði er. Hér er rætt um náttúrufegurð þessa hluta Þingeyjarsýslna í ágætri greinargerð með þessari tillögu enda er sýslan vissulega afbragð annarra sýslna í landinu hvað varðar þessi atriði, ekkert skal undan dregið í því, og er jafnframt sögufrægt svæði eins og raunar er ítrekað í greinargerðinni sem hér liggur fyrir. Þar er m.a. minnt á þann fornfræga einstakling, Þorgeir Ljósvetningagoða, sem lifði og starfaði á þessu ágæta svæði og á heiður skilinn fyrir þaulsætni sína í búsetu þar. Fyrir neðan Goðafossinn sem umræddur Þorgeir hafði mikinn áhuga á að umgangast og vann þar allnokkurt afrek sem menn munu minnast svo lengi sem Ísland byggist er mjög sérstakt náttúrufyrirbæri sem heitir Þingey. Því eru ágætlega gerð skil í þeirri greinargerð sem hér um ræðir og sögu þessa staðar sem Hið íslenska fornfélag í Þingeyjarsýslum, ef ég man nafnið rétt, hefur rannsakað. Ég vil gjarnan fara rétt með heitið á þessum ágæta félagsskap og finn nú í gögnunum að það heitir Hið þingeyska fornleifafélag. Það hefur unnið mjög merkt og gott starf, m.a. á þessu svæði. Ég hef notið þess að fara mikið um það, sérstaklega neðri hluta þess, og hefði kannski fremur búist við því að tillaga um friðlýsingu Skjálfandafljóts og vatnasviðs þess næði alveg niður að söndum ef menn horfðu til þeirra náttúruminja sem þar um ræðir. Sérstaklega á ég við Þingeyna og það umhverfi sem hún liggur í sem er afskaplega stórfenglegt og stórbrotið, svo ekki sé meira sagt. Í þessari tillögu er nokkuð sem ég vil tengja andsvari hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar áðan sem dró ágætlega fram þá umræðu sem oft er um friðlýsingu náttúruminja eða -svæða. Í tillögunni kemur fram ákveðin afstaða, ég vil tæpast kalla það tvískinnung en gæti þó haft það orð um hana, um nýtingu vatnsafls og jarðvarma til að framleiða orku. Slík nýting stuðlar að atvinnusköpun en þau áform hafa oftar en ekki vakið upp miklar deilur þar sem hver vísar á annan og hvor málsaðili sem er með og á móti slíkum framkvæmdum dregur fram sín rök. Til að sætta þau sjónarmið var hafist handa um gerð rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Unnið hefur verið mjög mikið starf allra hagsmunaaðila hvorum megin hryggjar sem þeir liggja, afspyrnumikilla virkjanasinna eða afspyrnumikilla náttúruverndarmanna. Þarna er vettvangur þar sem allir hagsmunaaðilar sem tengjast virkjanaáformum ná saman í því augnamiði að setja fram tillögur um nýtingu þeirra auðlinda sem búa í vatni og jarðvarma þessa lands. Þetta er gott og ég tel að við þurfum og eigum að vinna að verkum varðandi nýtingu þessara auðlinda í því ljósi að unnið er að framsetningu og staðfestingu áætlunar á þessu sviði. Þá ber svo við að í umræðum um virkjanir, og nú er ég ekki endilega í þessu sambandi að ræða um virkjanir tengdar Skjálfandafljóti heldur bara í stóra samhenginu, draga andstæðingarnir það upp að rammaáætlunin sé í vinnslu og það þurfi að koma henni á áður en menn geti tekið afstöðu til þessa. Engu að síður fáum við á þeim sama tíma fram tillögur um að friðlýsa ákveðin tiltekin svæði til að verja það að ekki verði virkjað, hvorki vatn né jarðvarmi. Í þessari afstöðu finnst mér ákveðinn tvískinnungur og með sama hætti mætti vel halda fram að þeir sem hafa uppi áform um virkjanir sem ekki sér stað í rammaáætluninni reyni með sama hætti að komast á svig við rammaáætlun. Við eigum einfaldlega að hafa í okkur þá þolinmæði að bíða eftir því að við náum þokkalegri sátt um þá áætlun sem í smíðum er og ég hef miklar væntingar til þess. Ekki skal ég gera lítið úr þeim röksemdum sem hér koma fram um að hægt sé að nýta þá auðlegð sem liggur í hinni stórbrotnu náttúru á þessu svæði til að búa þar til tækifæri fyrir fólk og fyrirtæki til að byggja upp m.a. í ferðaþjónustu eins og hér er rætt um. Það er hins vegar umhugsunarefni í tengslum við þær röksemdir að flestir geta verið sammála um að ferðaþjónusta í Þingeyjarsýslum, sérstaklega í Mývatnssveitinni, hefur verið í mjög örri og markvissri uppbyggingu mörg undanfarin ár. Vöxtur í þeirri atvinnugrein á því svæði hefur raunar verið með ólíkindum. Engu að síður ber að hafa í huga að þrátt fyrir þennan vöxt í þessari grein, sem margir binda miklar vonir við, fækkar fólki í Skútustaðahreppi, ungu fólki sérstaklega. Þannig háttar til að fyrir örfáum árum voru þar t.d. á milli 70 og 80 börn á grunnskólaaldri, nú eru þar um 30 börn. Vöxturinn í þessari atvinnugrein skilar sér einhvern veginn ekki út í samfélagið þannig að það horfi til vaxtar í því sjálfu. Þegar íbúaþróunin er skoðuð og síðan tekjusamsetningin per íbúa eftir þessu kemur í ljós að þessi vöxtur skilar hvorki fólksfjölgun né því að samfélagið endurnýi sig. Og síðan hrapa tekjur per íbúa þannig að ljóst er að ekki dugar að horfa til þess eins að ferðaþjónustan stuðli að viðhaldi þeirra samfélaga sem höllum fæti standa en hyggi á nýjungar í atvinnuuppbyggingu. Þetta vildi ég nefna í tengslum við þá greinargerð og þann rökstuðning sem fylgir þessari þingsályktunartillögu en legg áherslu á að mitt sjónarmið helgast af því að ég geri ríkar kröfur til þess að þegar við ræðum friðlýsingar og virkjanir hafi menn í huga þá vinnu sem í gangi er um nýtingu vatnsafls og jarðvarma í landinu. Hér eru uppi enn fremur, og ég vil nefna það undir lok ræðu minnar, hugmyndir um að tengja þessa friðlýsingu stækkun Vatnajökulsþjóðgarðs og stofnun frekari þjóðgarða sem tengjast svæðinu. Þá er ástæða til að staldra aðeins við það dæmi, sérstaklega í ljósi þess hvernig hefur gengið að koma Vatnajökulsþjóðgarði á. Það er alveg ljóst að áform um uppbyggingu hans og það hverju slík stofnun þjóðgarðs skilar inn á svæðið hafa dregist úr hömlu og það á tímum þegar við höfðum meira úr að spila en við gerum um þessar mundir. Ég hefði því álitið vænlegra að horfa frekar til þess að geta lagt mat á það hverju slík stofnun skilar inn í viðkomandi samfélag og hver ábati samfélagsins í heild af slíkri stofnun verður þannig að við fáum reynslu á það áður en við förum að stækka slíka garða enn frekar en orðið er því að tiltölulega ungt er það fyrirbæri sem Vatnajökulsþjóðgarður heitir.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir jákvæðar undirtektir og eðlilegan tón hvað það varðar að fara varlega og skoða fleiri möguleika, horfa á rammaáætlunina o.s.frv. Þetta er það sem ég tel að hv. umhverfisnefnd þurfi að gera í þeirri vinnu sem fram undan er. En eftir sem áður þegar við horfum á allar þær hugmyndir sem eru og hafa verið uppi á borðum varðandi undirbúning virkjanaframkvæmda með tilliti til stóriðjuuppbyggingar á komandi árum, hvort sem búið er að ákveða þær framkvæmdir eða ekki, og kannana á möguleikum á orkunýtingu, hafa þær rannsóknir, skoðanir og kortlagning verið á þeim svæðum sem við erum að tala um sem mjög mikilvæg svæði til verndunar, friðlýsinga og svæðum sem gæta þarf að fara vel með til framtíðar litið. Það má nefna Skjálfandafljót, Jökulsá á Fjöllum, Jökulsárnar í Skagafirði, Torfajökul og háhitasvæðin hvar sem þau finnast. Þar sem orka er hefur hún verið metin með tilliti til þess hvort hægt væri að nýta hana til orkuöflunar. Í því umhverfi þar sem orkunýtingaráherslan hefur verið sterk þá er ekki óeðlilegt að fyrir utan náttúruverndaráætlun sem við vorum með fyrir nokkrum árum og friðlýsingu ákveðinna svæða og minni svæða, ekki landsheilda, komi fram í dag miklu sterkari kröfur um varðveislu ákveðinna landsvæða eða þeirra svæða sem á hugsanlega að fara inn á. Auðvitað er þessu teflt hverju á móti öðru enda getur það ekki öðruvísi verið. En einhvern veginn verðum við að finna sættir í þessu máli og þá þýðir ekki að annar aðilinn eða aðrar áherslurnar nái fram og nái eyrum fólks. Það þarf að gæta jafnræðis í því líka. Ég verð að segja, hæstv. forseti, frá mínum hjartans rótum að ég tel að með friðlýsingu Skjálfandafljóts og alls vatnasviðs þess ofan við Mjóadalsár sé verið að koma til móts við þá sem búa í Bárðardal og norður með fljóti til að taka af allan vafa um að hugmyndin er ekki með þessari þingsályktunartillögu að taka upp heimarafstöðvar eða koma í veg fyrir að bæjarlækirnir séu virkjaðir, alls ekki. Þingsályktunartillagan sem var flutt fyrir ári tók til alls vatnasviðsins og þá horfði ég sérstaklega til sandsins, eins og hv. þingmaður nefndi, að það svæði út á sandi er alveg einstakt. En með tilliti til þessa og að horfa á þær umsagnir sem komu fannst mér rétt að endurflytja tillöguna með þessum hætti þannig að það væri ekki að valda neinum óróleika og koma til móts við allan þann fjölda sem sér tækifæri hvað varðar náttúruvernd út af fyrir sig, koma okkur á kortið með það, ekki bara fyrir okkur sjálf sem þjóð heldur koma okkur á kortið meðal þjóða, að við stöndum vörð um þessa einstöku náttúru sem þarna er. Eins með tilliti til áframhaldandi uppbyggingar í ferðaþjónustunni, því þótt nefnt sé í dag að ferðaþjónustan á þessu svæði hafi ekki enn þá valdið straumhvörfum í fjölgun íbúa á svæðinu eða styrkt byggð né fjölgað hafi á svæðinu, þá geti það sannarlega gerst með ferðaþjónustu eða ferðatengdri þjónustu í framtíðinni eða einhverri annarri. Það er líka hægt að horfa til annarra svæða sem tengjast t.d. sjávarútvegi þar sem hafa verið öflugir útgerðarstaðir en misst kvóta eða eitthvað komið þar upp á þar sem fiskur hefur horfið, eða rækjan horfið og byggðin veikst. Það er hægt að horfa austur á land þar sem stóriðjuframkvæmdirnar og stóriðjan átti að styrkja þar byggð og íbúaþróun. Við þurfum að bíða aðeins lengur eftir að sjá þá þróun og vonandi verður hún, en það yrði í sjálfu sér kannski ekki ein patentlausn. Við þurfum að horfa á alla þætti til að styrkja byggðina. En við getum hugsanlega ekki horft nema á einn þátt til að vernda þetta svæði og önnur landsvæði hvort sem það er vegna náttúrufegurðar að við teljum eða út frá jarðfræðinni, sögunni eða hverju það er sem við teljum mikilvægt að afkomendur okkar njóti líka, þá er í raun ekkert nema friðun á einhverju stigi sem við þurfum að beita til að hafa einhverjar hömlur á því með hvaða hætti verður farið inn á slík svæði. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri. Það væri hægt að halda langar ræður ef við hefðum byrjað snemma að degi og þingmenn verið frískir og með ótakmarkaðan ræðutíma. Ég er sannfærð um að um náttúruvernd og þetta svæði sem hér um ræðir væri hægt að halda langar og góðar ræður en ég tel að svæðið sjálft tali fyrir sig. Það vita allir sem hafa komið inn á það og ég vil hvetja alla þá sem ekki hafa haft tækifæri til að ferðast um svæðið að gera það, njóta þess og láta það ekki dragast um of. Að svo mæltu, hæstv. forseti, þakka ég fyrir umræðuna.

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda framlag hennar til þessarar umræðu sem lýtur að friðlýsingu náttúruminja og annars slíks. Ég vil minna á það sem ég sagði í ræðu minni áðan að ég tel með fullri virðingu fyrir þeim sjónarmiðum sem sett eru fram í sambandi við friðlýsingar að við verðum að koma þessu inn í þann farveg sem búið er að skapa. Það kemur fram áskorun í greinargerðinni þar sem flutningsmenn eru þeirrar skoðunar að tímabært sé og þarft að Alþingi taki sjálft af skarið í þessu máli. Þetta eru tilmæli um að Alþingi taki ákvarðanir þvert á þá vinnu sem í gangi er sem er setning rammaáætlunar. Af hverju er ég svona harður á þessu? Ég leyfi mér að vitna til greinargerðarinnar þar sem segir - og þetta endurspeglar ástæðu þeirrar skoðunar minnar að ég er mjög harður á þessu varðandi rammaáætlunina - með leyfi forseta: „Með friðlýsingu alls vatnasviðs Skjálfandafljóts væri verið að takmarka afkomumöguleika fólks á svæðinu verulega.“ Þó að þessi friðlýsing taki ekki til alls vatnasviðs Skjálfandafljóts þá segir þetta allt sem segja þarf um áform um friðlýsingu. Af því að mælt var fyrir tillögu að nýrri náttúruverndaráætlun fyrir árin 2009–2013 þar sem ný verkefni koma inn, þá ber enn og aftur að þeim sama brunni að okkur gengur illa að koma þessum áformum fram. Þau eru einfaldlega tímafrekari en vilji manna stendur til og undir það verðum við að beygja okkur. Nefna má t.d. að í náttúruverndaráætlun 2004–2008 voru uppi áform um að friðlýsa 13 svæði auk Vatnajökulsþjóðgarðs og hver er niðurstaðan? Jú, Vatnajökulsþjóðgarður er kominn en það eru ekki nema tvö af hinum 13 sem eru komin inn í þetta ferli og önnur eru í vinnslu sem getur lokið eftir einhver ár.

Hæstv. forseti. Já, það er nokkuð sterkt til orða tekið í greinargerðinn, þ.e. að með friðlýsingu alls vatnasviðs Skjálfandafljóts væri verið að takmarka afkomumöguleika fólks á svæðinu verulega. Þarna horfi ég til þess að ég hafði fengið svo sterkar ábendingar um virkjanir bæjarlækjanna í Bárðardalnum að ég leyfði mér að taka svona sterkt til orða og var það eingöngu með tilliti til þess. Þess vegna tekur friðlýsingin til alls vatnasviðs ofan Mjóadalsár, að þverám meðtöldum. Því tel ég rétt að byrja svona. Hvað varðar Vatnajökulsþjóðgarðinn, já, vissulega hefur þetta gengið seint og miklu seinna en björtustu vonir stóðu til. Það hangir kannski á því að ekki er nóg að vera með þá framtíðarsýn að mynda veglegan þjóðgarð eins og Vatnajökulsþjóðgarði var ætlað að vera í byrjun en standa síðan ekki að stofnun hans og uppbyggingu með þeim hætti að hann fái það fjármagn sem þarf. Það er svo langt í land að hann hafi fengið það tannfé sem hann þurfti hvað þá núna þegar við erum í þessari djúpu efnahagskreppu. Því er ekki líklegt að tekið verði á eins og þyrfti. Þetta mun greinilega liggja í lægð í einhvern tíma. Það er framtíðarsýn sem ég horfi til að ef það gengur upp að bæta þá þessu svæði við og ég tel að mjög vel fari á því.

Virðulegi forseti. Ég ítreka þá afstöðu mína sem kom fram bæði í ræðu minni og í andsvari við hv. þm. Þuríði Backman varðandi þær friðlýsingar sem við ræðum. Eins og ég nefndi gerði náttúruverndaráætlun 2004–2008 ráð fyrir 13 svæðum sem yrðu friðlýst, einungis tvö náðu þeim áfanga og önnur eru í vinnslu en Vatnajökulsþjóðgarður kom inn á þessum tíma og er kominn inn þann í pakka. Nú liggur þessi nýja tillaga fyrir sem vissulega gerir þó ekki ráð fyrir þessu svæði sem um ræðir í þingsályktunartillögunni en engu að síður er hugsunin sú að bæta við 12 svæðum þar. Þegar ég skoðaði fyrri þingsályktun um náttúruverndaráætlunina kom í ljós, og það er raunar mitt mat, að framkvæmdin við þá friðlýsingu sem áform voru uppi um gekk svona illa fyrst og fremst vegna þess hvernig samráðið var um þá friðlýsingu sem var stefnt að. Ég er þeirrar skoðunar að efla þurfi samráð ef menn vilja og horfa þannig til hluta að ná fram árangri í þeim áformum sem sett eru fram. Svo getum við deilt um hvort það sé rétt eða rangt að friðlýsa þennan staðinn, þessa vistgerðina eða þessa tegund dýra o.s.frv. En meginatriðið er að regluverkið, vinnulagið við þessa reglusetningu alla er í mínum huga þess eðlis að það þarf að taka það til endurskoðunar.

Hæstv. forseti. Þá er gott að enda umræðuna á því að segja: Þar er ég sannarlega sammála síðasta ræðumanni því það þarf að taka vinnulagið allt upp. Það er ekki nóg að móta náttúruverndaráætlun eins og gert hefur verið í gegnum árin. Það hefur tekið allt of langan tíma. Verklagið hefur ekki verið þannig að það hafi skilað okkur þeim friðlýsingarárangri sem unnið hefur verið að og samráð og aftur samráð er það sem þarf. Ef íbúar svæðanna, eigendur jarðanna eða sveitarfélögin eru ekki með í ráðum og vita ekki hvað er heimilt, hvað á að gera og hvað má gera þá er þetta vonlaust. Þó að svæðið sé friðlýst þá er ekki þar með sagt að enginn megi stíga þar inn fæti. Svæðin eru friðlýst með mismunandi hætti og það á að gera eftir landnotkun, eftir búsetu og eftir því hvað er verið að vernda. Sumt þarf að hafa mjög strangar reglur um þegar verið er að friðlýsa, segjum bara plöntur á afmörkuðu svæði sem eru í útrýmingarhættu. Vissulega þarf að vernda umgengni og að sauðfé eða önnur dýr séu ekki á beit o.s.frv. Á öðrum stöðum er búfjárganga heimiluð eins og alltaf hefur verið. Það verða allir að vita hvar þeir standa og vernda verður í samráði við sveitarfélögin, íbúana og eigendurna. Öðruvísi gengur það ekki. Verklagsferlarnir þurfa að vera allt öðruvísi og markvissari en verið hefur og þar erum við sammála, hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, og ég held að það sé gott að enda umræðuna á þeim nótum.