Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. þessarar hv. d. hefur athugað frv. þetta um heimild til ríkisstj. til að taka lán vegna framkvæmdaáætlunar fyrir árið 1970, eins og hv. Ed. gekk frá því, en þar tók frv. nokkrum breytingum. Meiri hl. n. hefur skilað áliti og mælir með samþykkt frv., en meiri hl. skipa auk mín hv. 1. þm. Reykn., hv. 3. þm. Sunnl. og 1. landsk. þm., eða fulltrúar stjórnarflokkanna. Minni hl. hefur ekki skilað áliti, svo ég hafi séð, og í n. kom ekki fram, hvað það var sérstaklega, sem n. greindi á um í afstöðu til frv. Í samhengi við þetta frv. eða um það leyti, sem það var lagt fyrir í hv. Ed., var útbýtt skýrslu um framkvæmdaáætlun ríkisins fyrir árið 1970. Ég sé ástæðu til að láta hér koma fram þakkir til hæstv. fjmrh. fyrir þessa skýrslu, sem er mjög ítarleg og fróðleg og er mun aðgengilegra fyrir hv. þdm. að fá slíka skýrslu til athugunar og yfirvegunar en að slíkt mál sé allt flutt í ræðuformi. Ég sé ekki ástæðu til þess með tilliti til þess, að ekki hefur komið fram, hvað það er, sem veldur ágreiningi um þetta frv., að flytja hér um það langa framsöguræðu. Ég vitna til þess, að hæstv. fjmrh. hefur skýrt þetta mál bæði í framsögu og í þeirri skýrslu, sem hér liggur fyrir um framkvæmda- og fjáröflunaráætlun fyrir árið 1970. Þar er auðvitað um marga þætti að ræða, sem ástæða væri til að ræða frekar um, en með tilliti til þess, að ekki er rétt að eyða tíma þingsins, eins og nú er komið, nema sérstakt tilefni gefist til, þá læt ég hér staðar numið. Meiri hluti n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Nál. minni hl. fjhn. er ekki enn þá komið úr prentun og hefur því ekki verið útbýtt. En ég vil leyfa mér að gera hér grein fyrir því og þá á þann hátt að lesa nál.: „Enn heldur ríkisstj. uppteknum hætti að leggja frv. um lántökuheimildir ríkissjóðs þá fyrst fram, þegar örfáir dagar eru til þingloka og fjölmörg önnur þingmál bíða afgreiðslu. Lántökuheimildir þessa frv. nema nál. 1000 millj. kr. Eðlilegt væri, að þinginu gæfist kostur á að fjalla ítarlega um ráðstöfun svo mikilla fjármuna, en því er ekki að heilsa. Er ekki ólíklegt, að alþm. vildu t.d. athuga það nánar, hvort tímabært sé að hefjast handa um aukna raforkuöflun utan þess svæðis, sem Búrfellsvirkjun nær til. Og þegar um er að ræða 500 millj. kr. lántöku til lagningar hraðbrauta, kæmu að okkar dómi einnig til álita fleiri meiri háttar verkefni í vegagerð. Það er eftirtektarvert, að í stað þess að áður voru erlend lán nær einvörðungu tekin til einstakra stórframkvæmda, til þess að efla arðbæran atvinnurekstur eða leysa verkefni, sem ætla mátti að hefðu þjóðhagslega þýðingu, þá er nú í vaxandi mæli notað erlent fjármagn til ýmissa smærri framkvæmda, sem áður þótti sjálfsagt að greiða með fjárveitingu á fjárlögum. Á undanförnum árum hafa verið sívaxandi brögð að því, að alls konar skuldabréf eru með lögum undanþegin framtalsskyldu. Þetta teljum við óhæfu. Við teljum, að það sé frumskilyrði fyrir eðlilegu skatteftirliti, að eignir séu taldar fram, þó að þær séu undanþegnar skattlagningu, en slíkt getur í vissum tilfellum verið réttlætanlegt, og flytjum við brtt. við 3. gr. frv. Eins og mál þetta ber að í Alþingi nú - og raunar áður - er útilokað að gera því þau skil, sem margir alþm. hefðu áreiðanlega viljað og vert væri. Við munum ekki flytja brtt. við þau ákvæði frv., sem fjalla um skiptingu lánsfjárins, þó með einni undantekningu, að því er varðar rafvæðingu í sveitum. Í þeim efnum hefur myndazt svo mikið ósamræmi milli byggðarlaga, að við teljum nauðsynlegt að flýta fyrir því, meira en frv. gerir ráð fyrir, að rafvæðingu landsins verði lokið. Við leggjum til, að frv. verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Við 3. gr. Orðin „framtalsskyldu og“ falli brott. 2. Við 8. gr. Upptalningin, hvernig verja skuli lánsfé, breytist þannig: Í stað „15 millj. kr.“ til rafvæðingar í sveitum komi: 30 millj. kr., og niðurstöðutala breytist samkvæmt því í 371.8 millj. kr.“ Þetta er undirritað á Alþ. 25. apríl 1970, og undir það skrifa Vilhjálmur Hjálmarsson, Lúðvík Jósefsson og Þórarinn Þórarinsson. Ég skal ekki tefja tíma hv. d. með frekari framsögu, en leyfi mér að afhenda hv. forseta nál. og þar með brtt. okkar, sem óskað er, að hann leiti afbrigða fyrir.



Herra forseti. Ég held það hafi verið í fyrra, þegar framkvæmdaáætlun fyrir 1969 var til umr., að þá spurði ég hæstv. fjmrh. að því, hvað væri fyrirhugað með virkjunarrannsóknir á Norðurlandi. Það var sérstaklega í sambandi við Dettifossvirkjun, sem ég spurði þessarar spurningar. Ég man ekki betur en ég fengi það svar, að það mundi kosta 25–30 millj. kr. að fullrannsaka Dettifossvirkjun. Ég man ekki betur en það kæmi fram í svari hæstv. ráðh., að það að láta gera frumrannsóknir á þessum stað mundi kosta 5 millj. kr., og það væri fyrirhugað að gera á næsta sumri, þ.e.a.s. á s.l. sumri. Ég veit, að atvinnumálanefnd Norðurl. mun hafa líka mælt mjög með því, að þetta yrði gert. Nú langar mig til að spyrja hæstv. fjmrh. að því, hvort þessi rannsókn hafi farið fram á s.l. sumri. Það kemur fram í þessari áætlun, að það á að verja 26 millj. kr. í heild til þess að athuga eða gera virkjunarrannsóknir víða á landinu, en það er ekki tilgreint, hvað eigi að sitja fyrir, heldur eru ýmsir staðir þar nefndir. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh. líka að því, hvort það sé fyrirhugað að athuga um virkjunarmöguleika við Skjálfandafljót. Eins og hv. þm. vita, hefur verið í ráði að flytja jafnvel hluta af Skjálfandafljóti til Laxár, en hins vegar hefur ekki verið athugað, svo að ég viti til, um möguleika að virkja við Íshólsvatn, þó að ýmsir leikmenn álíti þar góða möguleika. Ég veit, að ýmsir Norðlendingar leggja mikið kapp á, að þetta verði athugað, og þess vegna vil ég fá það upplýst, hvað er fyrirhugað í þessu efni.



Herra forseti. Við erum orðnir tímanaumir og ekki hægt að eyða miklum tíma í umr. Þó langar mig til að segja nokkur orð um þessa áætlun. Það er nú svo um þá liði, sem á að verja fé til, að það má ef til vill segja, að þeir séu allir þarfir, því að á seinni árum hefur verið venja að gera eins konar framkvæmdaáætlun og útvega lánsfé vegna hennar. Það er erfitt fyrir okkur í stjórnarandstöðunni að deila um þetta, því að margt af þessu er þarft sem fénu er varið í. Hitt er svo annað mál, að það er dálítið vafamál, hve hratt á að fara í það að gera framkvæmdir fyrir víxla eða lán. Þegar góðæri er, álít ég, að það sé ekki ráðlegt, að eyða meiru en aflað er í framkvæmdir. Það getur frekar verið þörf á að taka lán til framkvæmda, þegar erfitt árferði er, til þess að bæta úr því atvinnuleysi, sem venjulega skapast í slíku árferði. Ég tel, að s.l. ár hafi verið mjög hagstætt. Það var einhver bezta vertíð, sem verið hefur, og verð á sjávarafurðum flaug upp. Í ár lítur út fyrir að verði mjög góð afkoma, a.m.k. það sem af er árinu. Það er einhver bezta vertíð í manna minnum, og verðið hefur farið frekar hækkandi á sjávarafurðum til þessa. Ég held, að það sé dálítið vafamál, hve mikil lán við eigum að taka í slíku árferði, eins og lítur út fyrir að verða þetta ár. Hvenær á þetta að greiðast? Eiga börnin okkar að greiða þetta, eða eigum við að greiða það, þegar vel árar? Það þarf að greiða öll lán. Ég hef aldrei dregið það í efa, að hæstv. fjmrh. væri vel gefinn maður og töluglöggur, enda höfum við sjaldnast átzt nokkuð misjafnt við. Ég skil þó ekki þá fjármálavizku að taka þessi vísitölulán. Ég skil ekki þessar aðferðir. Ríkið á bankana, svo er verið að bjóða út lán, sem eru vísitölutryggð. Ég var að minnast á þetta við fjmrh. áðan, það er misjafnt, hvað vísitalan hefur þegar hækkað. Svo er meiningin að endurlána fyrri lán. Ætli þetta sé ekki komið upp í 160, 180 eða jafnvel 200 millj. kr., sem fyrst var lánað. Svo ætla þeir að endurlána þetta áfram. Þarna eru þeim, sem eiga peningana í landinu, sköpuð misjöfn kjör. Ég sé ekki annað en það væri eðlilegast, að ríkið tæki þetta bara sem venjuleg lán í sínum eigin lánastofnunum. Ríkið á Seðlabankann, ríkið á Landsbankann. Þá eru þessi lán með venjulegum vöxtum, allir sitja við svipuð kjör með verðtryggingu. Ég veit ekki betur en peningarnir hafi verið verðfelldir fyrir sparifjáreigendum yfirleitt, 100% nú í tveimur síðustu gengislækkunum. Svo koma aðrir aðilar, sem lána ríkinu og fá lánin vísitölutryggð eða sama sem gengistryggð. Nú eru ekki líkur til annars en að vísitalan fljúgi upp á næstunni. Það eru líkur til, að kaup stórhækki í vor. Það eru engar líkur til annars en landbúnaðarvörur hækki. Vísitalan hlýtur að stórhækka. Ég skil ekki svona fjármálavizku, og svo er ríkið að bjóða út árlega 75 millj., en þarf vafalaust að borga þetta á sínum tíma með 150 millj. aftur, þessa sömu upphæð, ef það fer ekki í 200–300 millj., það er ómögulegt að fullyrða það. Ég get ekki séð annað en að þarna sé um hreina fjármálaglópsku að ræða. Það, sem kostar 7 millj. nú, það getur orðið að borga með 15–16 millj. eftir nokkur ár. Hví tekur ríkið ekki lán í sínum eigin lánastofnunum? Það ætti að geta fengið það alveg eins og einstaklingarnir. Ég skil ekki svona fikt og að fara svo að hlaupa í kapp við lánastofnanir, sem ríkið á sjálft. Vitanlega vilja allir lána ríkinu vísitölutryggð lán, svipað og gengistryggð, heldur en bönkunum. Ríkið á bankana, og einstaklingarnir lána sama sem ríkinu sparifé sitt. Mín skoðun er sú, að við verðum að reyna að stjórna fjármálum ríkisins á þann hátt, að við þurfum ekki að taka lán í góðæri, nema t.d. til virkjana og áburðarverksmiðju, og annarra stærri framkvæmda. En að fara að leggja vegi fyrir víxla í góðærum, það tel ég dálítið vafamál. Hér er t.d. gert ráð fyrir, eins og frv. er orðið nú, að það sé heimilt að taka 500 millj. kr. lán eða jafnvirði þess í erlendum gjaldeyri til að endurlána Vegasjóði til lagningar hraðbrauta. Gott og vel, það er vafalaust þörf á að leggja hraðbrautir. Ég talaði hér niðri í kaffistofunni við mann, sem heitir Sverrir Runólfsson. Hann hafði verið vestur í Kaliforníu og kynnzt þar vegalagningu. Ég er ræðinn og hef gaman af að kynnast nýjum hlutum. Hann taldi, að við værum tæknilega ekki á réttri leið í þessum hraðbrautamálum. Hann taldi, að við þyrftum ekki að skipta eins mikið á efninu, ekki nema litlum hluta af efninu. Það væri hægt að þjappa því saman og líma það saman með sementi, að því er mér skildist. Hann taldi einnig, að vegirnir hjá okkur væru of flatir, vatnið rynni ekki af þeim, og það væri hægt að byggja þá með miklu meiri hraða og miklu ódýrar en við gerðum. Nú er það svo, að maður má aldrei trúa því einhliða sem sagt er. En hitt er annað mál, að við skulum aldrei vera svo vitrir að loka augum og eyrum fyrir því, sem aðrir gera, ef það er vel gert. Við vitum það, að Bandaríkjamenn standa okkur framar á öllum tæknilegum sviðum, sem eðlilegt er. Við erum fátækir og fámennir, en þeir ríkir og fjölmennir. Ég held, að það væri þess vegna ekki neitt rangt við það að athuga þessa hluti, án þess að ég taki neina ábyrgð á því, að það sé rétt. Sverrir sagðist treysta sér til þess að leggja veg norður á Akureyri á 200 dögum. Ég satt að segja tók það ekki alvarlega. Þegar menn ræða svona saman, þá ýkja þeir oft hlutina. Sverrir taldi, að það væri alveg óþarfi að skipta nema að litlu leyti um jarðveg, þar sem hraðbrautir væru lagðar. Ég held, að vegamálaráðherra ætti að bregða sér vestur yfir hafið með þessum ágæta Sverri Runólfssyni. Sannarlega væri þessum ágæta ráðh. ekki of gott að lyfta sér einu sinni upp. Hann gæti þá kannske haft menntmth. okkar með sér svona til þess að þýða latínu, eða önnur tungumál. Hann er svo mikill latínumaður. Þeir færu svo vestur í Kaliforníu. Þetta munar ekki öllu, miðað við það fjármagn, sem fer í þessa vegi, - og kynntu sér þetta með eigin augum. Svo hafa þeir eflaust einn góðan vélamann með sér. Menntmrh. ferðaðist þá ekkert annað á meðan, svo að það er ef til vill ekki mikill aukakostnaður. Ef við gætum sparað okkur þarna hundruð eða þúsundir milljóna, þá eigum við ekki að sjá eftir því, þótt okkar ágæti ráðh. eyddi þarna nokkrum dögum. Sverrir segir, að það þurfi að fá vél frá Ameríku. Þeir séu hér að hugsa um að kaupa vél frá Svíþjóð og það sé alrangt. Það var lagður hér vegarspotti fyrir ofan Elliðaárnar. Það var verið að dunda við þetta í skammdeginu að vetri til. Þetta varð óhæfilega dýrt. Svo var boðinn út einhver annar spotti, og þá kom miklu lægra tilboð og e.t.v. hafa vegheflarnir ekki verið að öllu leyti sambærilegir, en allir sáu, sem höfðu opin augun, að þarna var farið öfugt að hlutunum. Fyrir 200 þús. manna þjóð í stóru landi er ekkert aukaatriði, hvernig svona hlutir eru framkvæmdir. Ég vildi því vekja athygli á, að við ættum að kynna okkur þetta, hvernig vegalagningu er hagað hjá þeim þjóðum, sem lengst eru komnar. Mér er sagt, að Bandaríkjamenn hafi lært þetta af Þjóðverjum upphaflega, en það skiptir ekki máli. Ég efast ekki um, að Bandaríkjamenn séu lengra komnir í vegamálum en við og hafi meiri tækni. Við eigum sannarlega að athuga það, á hvern hátt við getum gert okkar vegakerfi betra og ódýrara. Við höfum engin efni á að eyða hundruðum eða þúsundum millj. í vegi, ef við getum komizt hjá því. Ég skal játa, að við þurfum að bæta vegina, en við eigum að nota sem mesta hagsýni. Ég held, að við höfum eytt tíma og fé í annað eins og til minni þarfa en það, þótt einhverjir menn skryppu vestur yfir hafið til að athuga þetta rækilega, og ef það væri álitlegt, að breyta þá til og fá þær vélar, sem henta, og nota þær aðferðir, sem athugulir menn álíta hagkvæmastar. Það er erfitt að vera á móti því að leggja fé í flest af þessu, sem hér er talað um. Þó er vafalaust sumt af því vitleysa eða ber a.m.k. lítinn árangur. Það starfar nú Rannsóknaráð ríkisins, sem er víst ágætisstofnun, hefur víst verið að basla við að athuga bikstein. Mér er sagt, að sú athugun hafi reynzt neikvæð. Nú er verið að athuga sjóvinnslu. Vinna á salt og magnesíum suður á Reykjanesi. Hlerað hef ég, að það muni litlar líkur til þess, að það reynist mjög jákvætt. Eins er það með þessa rafvæðingu. Það er alls staðar verið að rannsaka. Það er sjálfsagt að rannsaka hlutina vel, en ég veit ekki, hvort það er nokkur hagfræði í því að vera endilega að rannsaka allt í einu. Þeir hljóta t.d. að vera svo glöggir þessir menn, að þeir sjái það fljótlega, hvar hagkvæmast er að virkja. Það er tæplega um að ræða svo marga staði. Einbeita á rannsóknunum að því. Ég efast t.d. ekki um það, að stærri virkjanirnar eru hagkvæmari. Það er t.d. mikið talað um Laxárvirkjun. Ég hef í sannleika sagt samúð með Þingeyingunum. Það má ekki eyðileggja fyrir þeim hjartað úr sýslunni. Ég held, að við ættum ekki að vera að deila um það, og álít, að við ættum að lofa þeim að eiga sína Laxá og sitt Mývatn svona nokkurn veginn óskemmd, en leggja hins vegar frá stórvirkjunum í Þjórsá línu norður. Þetta þarf hvort sem er fyrr eða síðar að tengja saman. Ef Dettifoss verður virkjaður síðar, þá er hægt að tengja línurnar gagnkvæmt, þannig að ég held, að þó við legðum línu norður Kjöl, þá yrði þeim peningum ekki kastað á glæ. Svo er verið að leita hér að einhverjum málmum í Skaftafellasýslunni eða á Suðausturlandi og betla fé hjá Sameinuðu þjóðunum. Satt að segja hef ég litla trú á þessari málmleit þeirra þarna, og efast nú um, að það sé til mikils. Það er æskilegt, að þeir betli peninga, sem hafa gaman af því, en ég hef ekki af því ánægju. Ég held, að við þurfum að haga okkar fjármálastjórn þannig að safna ekki skuldum í góðæri, nema þá um sérstaklega fjárfrekar framkvæmdir sé að ræða, eins og t.d. stórvirkjanir eða stærri byggingar. Ég get ómögulega skilið þá fjármálavizku að vera að taka vísitölutryggð lán, að ríkið geri það, geri þannig mismun milli sparifjáreigenda. Þetta eru hrein okurlán. Mér sýnist þetta vera eins og hver önnur fjármálaleg glópska. Það er nákvæmlega sama fyrir viðskiptabankana, hvort þeir lána ríkinu þetta beint eða hvort þetta er tekið út úr bönkum af einstaklingum. Það minnkar umsetninguna í viðskiptabönkunum jafnt. Það er eins og hver önnur vitleysa að gera þetta. Einstaklingur, sem hagar sér þannig, færi náttúrlega á sveitina mjög fljótlega.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð varðandi þær brtt., sem minni hl. fjhn. hefur nú flutt hér skriflega. Varðandi þá brtt. við 3. gr. frv. að fella niður undanþágu við framtalsskyldu spariskírteinanna, þá er það augljóst mál, að spariskírteinin mundu naumast seljast nema því aðeins að það sé ekki boðið upp á verri kjör en er í lánastofnunum almennt. Sparifé almennt er ekki framtalsskylt eða skattskylt. Önnur brtt. frá minni hl. fjhn. er um að hækka lán til rafvæðingar í sveitum um helming, eða úr 15 millj. kr. í 30 millj. Það er auðvitað gott og blessað að fá aukið fjármagn til rafvæðingar í sveitum. En þetta er nú í fyrsta skipti, sem tekið er upp í framkvæmdaáætlun ríkisins fjármagn til þessara hluta. Á þessu ári er áætlað að verja miklu meira fjármagni til rafvæðingar í sveitum en nokkru sinni fyrr. Það er talið af þeim mönnum, sem hafa fjallað um undirbúning þessara framkvæmda, bæði í orkuráði, fagmönnum í Orkustofnuninni og af iðnaðar- og orkumálarn., að það muni vera mjög erfitt að vinna meira en þegar er ráðgert að þessum framkvæmdum á þessu ári. Ég skal nú ekki segja um það með fullri vissu, en ég tel, að það sé vel, ef það verður allt framkvæmt, sem þegar er áætlað að vinna. Það liggur einnig fyrir, að á þessu ári og hinu næsta er áætlað að ljúka rafvæðingu allra þeirra býla, þar sem meðatvegalengd á milli bæja er einn og hálfur km eða minna. Hvað tekur við í rafvæðingunni þar á eftir, hefur enn ekki verið ákveðið, en því hefur þó verið lýst yfir hér á hv. Alþ. af einum hæstv. ráðh., að ekki sé hægt að líta á það sem neitt stórvirki að ráðast í þann hluta, sem þá er eftir af rafvæðingu landsins, það er t.d. kaflann frá 1.5 til 2 km á milli býla, og er þess að vænta, að að því verði stefnt í næsta áfanga. Þegar eru komin inn í framkvæmdaáætlun þessa árs nokkur býli, þar sem vegalengd er 1.5–2 km milli bæja með sérstökum kjörum, sem heimaaðilar hafa orðið að bjóða fram. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, með tilliti til þess, sem ég hef hér þegar sagt, að mæla með því, að þessi brtt. hv. minni hl. n. verði samþ. Um það, sem hv. frsm. minni hl. gat um og raunar einnig síðasti hv. ræðumaður, þá breyt., sem gerð var á frv. í hv. Ed., að inn í frv. var tekin ný gr., þar sem heimilað var að taka lán allt að 500 millj. kr. til framkvæmda við hraðbrautir, þá er þess að geta, að hér er ekki að neinu leyti farið fram úr þeim heimildum, sem eru í vegáætlun, en nauðsynlegt mun hafa þótt að fella slíka heimild einnig inn í lög um þá heimild, sem hér er um að ræða fyrir ríkisstj. um lántökur. Hv. síðasti ræðumaður, hv. 3. þm. Norðurl. v., taldi, að hér væri um margt farið rangt að. Það mætti kalla, að það nálgaðist hreina vitleysu að taka lán til framkvæmda, enda sumt af því, sem hér væri ráðgert að framkvæma, eiginlega hrein vitleysa. Nefndi hann í því tilfelli t.d. ýmsar rannsóknir í sambandi við orkuöflun og veitti þar að sínu leyti nokkur svör við ræðu hv. 5. þm. Norðurl. e. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að gera aths. við ræðu þessa hv. þm., en þó get ég ekki stillt mig um að láta það í ljós, að ég tel, að það væri lítið komið áleiðis með framkvæmdir í okkar landi, ef ekki væri til stórhugur og framsýni til þess að taka lán, þegar hagkvæm kjör bjóðast til þess að koma verkum áfram. Það er einmitt það, sem stefnt er að með samþykkt þessa frv. og með þeirri framkvæmdaáætlun, sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að mæla eindregið með þeirri brtt., sem fyrir liggur frá fjhn: mönnum um að hækka þá upphæð, sem í frv. er gert ráð fyrir að verja til rafvæðingar í sveitum. En till. mun vera um það að bæta við 15 millj. kr. Það getur vel verið rétt og er eflaust rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði, að fyrir það fé, sem þegar er ákveðið að verja til þessara framkvæmda, verði hægt að vinna allmikið að þessum framkvæmdum. En ég vil benda á það, sem raunar flestum hv. þm. hlýtur nú að vera ljóst, að biðin fyrir marga, sem í dreifbýlinu búa, er orðin nokkuð löng. Það munu nú vera liðin um 16 ár, síðan lög voru sett eða a.m.k. síðan stjórnaryfirlýsing var gefin út við myndun nýrrar stjórnar um rafvæðingaráætlun fyrir dreifbýlið, og enn eru þeir margir í strjálbýlinu, sem ekki hafa fengið rafmagnið, og eru þeir jafnvel nokkuð margir, þó að sú bráðabirgðaáætlun til tveggja ára, sem um er rætt, yrði framkvæmd fyrr. Við verðum hér á hinu háa Alþ. að reyna að skilja, hvernig því fólki er innanbrjósts, sem búið er að bíða í þessi 16 ár og enga raforku hefur fengið enn. Menn verða að skilja það og gera sér grein fyrir því, hvaða afleiðingar getur haft hvert árið, sem líður án þess að raforkan komi, þar sem hennar hefur verið beðið allan þennan tíma. Nú segir hæstv. fjmrh., að það muni ekki vera tæknilega mögulegt að framkvæma á einu ári það, sem gert hefur verið ráð fyrir eða hann gerir nú ráð fyrir að framkvæma á tveimur árum. Ég hef heyrt þetta sagt áður. Ég hef heyrt starfsmenn á raforkumálaskrifstofunni segja, að það leiki nokkur vafi á því, að hægt sé að framkvæma þetta að fullu á einu ári. Mér þykir það á vanta, þegar það er fullyrt, að þarna séu tæknilegir örðugleikar til fyrirstöðu, að gerð sé grein fyrir því, hverjir þeir tæknilegu erfiðleikar séu. Ég hygg, að nú sé nægilegt vinnuafl í landinu á sumrin, eins og nú standa sakir, þannig að þetta mun varla stranda á því að fá vinnuafl í þessa framkvæmd, enda mundu menn víða leggja það á sig, þar sem um rafvæðingu er að ræða, að leggja sjálfir til eitthvað af þessu vinnuafli, sem til þess fer. En mér finnst það á skorta, að gerð sé grein fyrir því, hvaða tæknilegu örðugleikar þetta séu. Mér er ekki kunnugt um þá. Samkv. þeim ákvörðunum, sem fyrir liggja í fjárl., og samkv. því, sem gert var ráð fyrir í þessu frv., þá lítur út fyrir, að um sé að ræða helminginn af því, sem eftir er, og þá með taldar greiðslur, sem enn er ekki búið að inna af hendi vegna veitna, sem byrjað er á. Það mun vera um helmingur, sem gert er ráð fyrir að leggja á þessu ári. Hæstv. ráðh. áleit, að þetta mundi í rauninni verða töluvert meira, því að lán mundu koma frá hlutaðeigendum. En það er nú ekki alls staðar hlaupið að því að fá slík lán heima í héruðunum, og ég veit ekki, hvort það er alveg einhlítt að fara alveg eftir því, hvort menn geta lagt fram lán eða ekki, þegar slíkar framkvæmdir eru ákveðnar. En auðvitað verður að hafa um það einhverja reglu, ef eitthvað verður eftir, hvað það eigi að vera. Ég vil sem sé, eins og ég sagði, mæla með því, að þessi brtt. verði samþ. Þó að hún yrði samþ., þá vantar enn nokkuð á það, að séð sé fyrir þessu fé, og það kæmi þá til á næsta ári sem fjárveiting í fjárl. og þá e.t.v. einnig lán. Hér hefur verið rætt nokkuð um 8. gr. frv. og þá um þann lið í upptalningunni, sem fjallar um orkurannsóknir. Að því hefur verið vikið og er vikið í grg. frv., að sú till., sem hér er gerð, sé gerð með hliðsjón af - ég man nú ekki gjörla orðalagið - af till. raforkumálaskrifstofunnar um forrannsóknir á vatnsorku landsins. Af því að þetta berst hér í tal og að því er vikið í grg. frv., þessum till. raforkumálastofnunarinnar, þá þykir mér hlýða að víkja aðeins að þessum till. í fáum orðum. Það mun hafa verið á s.l. hausti eða réttara sagt í ágústmánuði, sem fram kom frá raforkumálastofnuninni áætlun þessi, sem svo er nefnd, um forrannsóknir á vatnsorku Íslands. Ég hef haft þessa áætlun nokkuð lengi í höndum og ætla, að margir þekki efni hennar, og ekki er það neitt launungarmál af hálfu stofnunarinnar. En í þessari áætlun mun vera gert ráð fyrir, að á árunum 1970–'74 verði varið samtals nokkuð á þriðja hundrað millj. til þess að framkvæma þessar forrannsóknir. Þessi áætlun er mjög athyglisverð, vegna þess að þar er gert ráð fyrir þeim möguleika að flytja stórvötn milli landshluta og nota þau til virkjunar í öðrum landshluta en þeim, sem þau nú falla um. Það hefði kannske verið ástæða til þess að spyrjast fyrir um það og þá sérstaklega hjá hæstv. iðnmrh., sem fer með orkumálin, hvort það sé svo, að hæstv. ríkisstj. hafi fallizt á þessa áætlun og það, sem í henni felst. Hér er náttúrlega um nokkuð mikið að ræða, að verja miklum fjármunum til að rannsaka möguleika af þessu tagi, og virðist mér, að áður en í það væri ráðizt, þyrfti það að liggja fyrir, að stjórnvöld landsins væru þess sinnis að vilja framkvæmdir af þessu tagi. Ég hef nú ekki ætlazt til svars við þessu nú, um afstöðu ríkisstj. til þessarar áætlunar, en það er vissulega ástæða til þess að hugleiða málið út frá þessu sjónarmiði. Það er kannske óþarfi að vera að rekja það, hvers konar flutningar stórvatna það eru, sem hér er gert ráð fyrir, en þar er m.a. um það að ræða að flytja jökulvatnið úr Jökulsá á Fjöllum og Jökulsá á Dal austur í Fljótsdal og skapa þar möguleika fyrir orkuver, sem nægja mundi fyrir a.m.k. 15 álverksmiðjur eins og þá, sem nú er í Straumsvík. Þarna eru líka hugmyndir um að flytja hluta af Skjálfandafljóti suður í Þjórsá og hluta af Héraðsvötnum suður í Þjórsá og hluta af skaftfellskum vötnum vestur yfir í Þjórsárfarveg. Fleira er þarna af þessu tagi. Nú er þetta allt saman mjög athyglisvert og umhugsunarvert. En þarna er samt áreiðanlega um mál að ræða, sem rétt mundi vera fyrir hæstv. ríkisstj. eða stjórnvöld landsins yfirleitt að hafa nokkurt samráð um við fólk í byggðum landsins, áður en ákvörðun verður tekin um það að verja mjög miklu fé á komandi árum til svona rannsókna. Í þessum umr. hefur verið minnzt á Dettifoss og virkjun hans. Ég er ekki frá því, að hjá ýmsum, bæði utan þings og innan, sé nokkuð farið að falla í gleymsku það, sem gerðist í sambandi við virkjun Dettifoss fyrir einum áratug. Hinn 22. marz 1961 var hér á hinu háa Alþ. gerð með shlj. atkv. svo hljóðandi ályktun, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta hraða gerð fullnaðaráætlunar um virkjun Jökulsár á Fjöllum og athugun á hagnýtingu orkunnar til framleiðslu á útflutningsvörum og úrræðum til fjáröflunar í því sambandi.“ Sú till. til þál., sem hér er um að ræða, var flutt af þm. úr Norðurl. e., og stóðu þeir allir að flutningi hennar. Eins og ég sagði, var hún samþ. hér á hinu háa Alþ. með shlj. atkv. 22. marz 1961. Það gerðist í þessum málum skömmu síðar, eða hinn 5. maí 1961, að þáv. iðnmrh., núv. hæstv. forsrh., skipaði svokallaða stóriðjunefnd til að fjalla um möguleika á stórvirkjunum hér á landi og stóriðju í því sambandi. Í þessari n. voru dr. Jóhannes Nordal bankastjóri, formaður n., Eiríkur Briem rafmagnsveitustjóri, núv. forstjóri Landsvirkjunar, Þórhallur Ásgeirsson ráðuneytisstjóri, Jóhann Hafstein þáv. bankastjóri, núv. hæstv. iðnmrh., Pétur Pétursson forstjóri og Sveinn Valfells forstjóri. Nokkru síðar tók Jóhann Hafstein sæti í ríkisstj., og var Magnús Jónsson bankastjóri, núv. hæstv. fjmrh., skipaður í hans stað í stóriðjunefndina. Þessi stóriðjunefnd skilaði í nóvembermánuði 1964 skýrslu til ríkisstj. um þessi mál. Mér finnst ástæða til þess, af því að hér hefur verið minnzt á Dettifossvirkjun að rifja upp það, sem stóriðjunefndin sagði um það mál, en hún athugaði stórvirkjunarmöguleikana sérstaklega í sambandi við þá fyrirhuguðu álvinnslu hér á landi. Stóriðjunefndin segir á bls. 5 í skýrslu sinni árið 1964, með leyfi hæstv. forseta: „Eins og kunnugt er, hefur raforkumálastjórnin allt frá stríðslokum látið framkvæma miklar og víðtækar rannsóknir á vatnsafli landsins. Og um það leyti, sem stóriðjunefnd var skipuð, þ.e.a.s. vorið 1961, var þeim rannsóknum það langt komið, að þegar hafði verið unnt að byrja á áætlunum um einstakar virkjanir. Höfðu virkjun Dettifoss og virkjun Vígabergsfoss í Jökulsá á Fjöllum orðið fyrstar fyrir valinu, og lágu frumáætlanir fyrir um þær haustið 1959. Á grundvelli þál. frá 22. marz 1961 var svo ákveðið að gera fullnaðaráætlun um virkjun Dettifoss með stóriðju fyrir augum.“ Síðar segir í skýrslunni: „Fyrsta skrefið í stóriðjumálunum var að sjálfsögðu að fá traustar áætlanir um stofnkostnað þeirra raforkuvera, sem helzt gátu talizt koma til greina, og í ársbyrjun 1963 lágu fyrir fullnaðaráætlanir um 133 megawatta virkjun við Dettifoss og 180 megawatta virkjun við Búrfell. Á grundvelli þessara áætlana var gerður samanburður á þessum virkjunum. Í apríl 1963 kom í ljós, að orkan frá Dettifossvirkjun afhent við Eyjafjörð yrði um 20% dýrari en orkan frá Búrfellsvirkjun afhent við Faxaflóa. Þetta þyrfti út af fyrir sig ekki að þýða, að Dettifossvirkjun hentaði ekki fyrir alúminíumvinnslu. En hitt var verra, að eina fyrirtækið, Swiss Aluminium, sem ræddi alúminíumverksmiðju hér af fullri alvöru, taldi sig ekki vilja ráðast í stærri verksmiðju en sem svaraði tæpum 60 megawöttum.“ Nokkuð mikill hluti af þessari skýrslu stóriðjunefndarinnar frá 1964 er samanburður á virkjunarkostnaði, annars vegar við Búrfell og hins vegar við Dettifoss, og niðurstaðan varð, eins og kunnugt er, sú hjá þeim, sem þessum málum réðu, að Búrfellsvirkjun varð fyrir valinu. Hins vegar liggur það glögglega fyrir í skýrslu stóriðjunefndar og þó enn fremur í skýrslu frá Harza Engineering Company International, sem var ráðunautur stjórnarvalda hér í þessum málum, að virkjun Dettifoss sé mjög álitleg sem virkjun vegna stóriðju, þ.e.a.s. sem virkjun til þess að framleiða raforku á lágu verði. Ég hef hér fyrir framan mig um þessi efni útdrátt úr ítarlegri skýrslu Harza um þetta mál, sem ég ætla nú ekki að fara að lesa upp úr hér, enda er hún á ensku, og ég er ekki reiðubúinn til að fara að þýða upp úr henni frá orði til orðs, en þar kemur þetta enn fram, að þetta fræga rafmagnsfirma í New York telur, að virkjunarskilyrðin séu mjög álitleg til að framleiða orku til stóriðnaðar, þ.e.a.s. ódýra raforku, en í skýrslunni er enska orðið „attractive“ notað í því sambandi. En hitt hefur að sjálfsögðu alltaf legið fyrir, að það væri ekki hægt að framkvæma þessa virkjun við Dettifoss, 130 megawött, nema um mjög mikinn orkumarkað væri að ræða, ekki eingöngu fyrir hinn almenna markað hér innanlands. Nú vænti ég, að fram komi af þessum gögnum, að það er engan veginn svo, að það þurfi að rannsaka allt frá rótum varðandi Dettifossvirkjun. Frumrannsóknir þar hafa farið fram og áætlun verið gerð, og svo nákvæm áætlun, að sérfræðingar töldu sér fært út frá henni að reikna út raforkuverð, sem væri svo nákvæmlega reiknað, að það gæti nægt til samanburðar við aðra stórvirkjun. Það er því nokkurn veginn auðsætt eða virðist vera af þessum gögnum, sem verður að telja, þangað til annað sannast, nokkuð traust, að þarna þurfi e.t.v. ekki miklu við að bæta, til þess að það sé talið liggja nokkurn veginn fullglöggt fyrir margt, sem þarf að vita um væntanlega Dettifossvirkjun, og mér finnst satt að segja, þegar farið er að verja fjármunum til rannsókna á fallvötnum og ef menn hafa í huga, sem ég hygg að sé nú, að áframhald verði á því að koma upp einhverri stóriðju hér á landi, þá sé það svo sem sjálfsagt mál, að það eigi að ljúka við rannsókn á þessari virkjun. Ég veitti því athygli hér á Alþ. fyrir nokkrum dögum, að hæstv. iðnmrh. lét orð falla eitthvað á þá leið, að nú yrði hafizt handa um athugun á möguleikum til frekari stóriðju hér á landi, og ef um það verður að ræða, vil ég nú ekki láta undir höfuð leggjast að minnast á það, sem gerzt hefur, og á Dettifoss í þessu sambandi, enda var það svo, að á sínum tíma féllu orð um það, þegar rætt var um Búrfellsvirkjun hér á Alþ., að næsta stórvirkjun yrði að líkindum á Norðurlandi, svo að ég tilfæri nú a.m.k. ekki meira en sagt var.



Herra forseti. Mig langar til að segja nokkur orð í sambandi við það frv. til l., sem heimilar ríkisstj. að taka lán vegna framkvæmdaáætlunar fyrir árið 1970. Vil ég þá fyrst víkja örlítið að brtt. minni hl. við 7. gr., þar sem lagt er til, að upptalningin í 7. gr., hvernig verja skuli lánsfé, breytist þannig, að í stað 15 millj. kr. til rafvæðingar í sveitum komi 30 millj. kr. Ég vil mæla með þessari till., og mér finnst, að hún eigi í fyllsta máta rétt á sér. Ég verð að segja það, að ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum með afstöðu hv. 4. þm. Norðurl. v., þegar hann tók til máls. Ég vissi, að hann var frummælandi meiri hl., en ég hélt, að hann sæi sér fært að styðja þessa brtt. Undir þessum umr., sem hér hafa farið fram, má vel vera, að hann og aðrir flokksbræður hans, sem í sveitum búa, sjái sér fært að endurskoða afstöðu sína til hennar. Við vitum það, að hundruð sveitabýla bíða í ofvæni eftir rafmagni, hundruð bænda og fjölskyldur þeirra hafa um áratugi verið afskipt í orkumálum, og það er liðin meira en hálf öld frá því, að rafvæðing landsins hófst, og þó að landið sé stórt og fjarlægðir miklar, þá er það mín skoðun, að það sé ekki vansalaust, að enn skuli vera hundruð býla á Íslandi, sem ekki hafa rafmagn til heimilisnota. Það er vegna þessarar skoðunar minnar og annarra, sem minni hl. fjhn. hefur komið með þá brtt., sem ég minntist á. Það hefur verið minnzt á það, að þó að brtt. yrði samþ., væri ekki hægt að framkvæma meira en fyrir það fjármagn, sem þegar er áætlað, þar sem svo væri skipað málum, að starfsmenn rafveitna hefðu svo mikið á sinni könnu, að það væri ekki hægt að sinna því. Nú vildi ég leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., hvort það væri ekki hægt að fjölga verkfræðingum, tæknifræðingum og öðrum þeim tæknimönnum, sem eiga að sjá um áætlanagerð og undirbúning, og auka vinnukraft þannig, að þetta gæti tekizt. Það er sagt í sambandi við rafvæðingu í sveitum í aths. við frv., að með þeirri 15 millj. kr. lánsfjáröflun til sveitaveitna, sem hér liggur fyrir, sé ætlunin að flýta lúkningu rafvæðingar býla, þar sem meðalfjarlægð milli býla, sem tengd eru veitum, er eigi meira en 1.5 km, miðað við að fjárveiting 1971 verði svipuð og í ár. Ásamt heimtaugagjöldum verði með nokkurri lánsfjáröflun til viðbótar unnt að ljúka þessari rafvæðingu á því ári. Ég vil nú leyfa mér að skora á hæstv. ríkisstj. að reyna að flýta þessu enn meir og að láta árið 1971 ekki líða allt, án þess að þessi býli fái rafmagn. Í sambandi við þessa fjarlægð milli bæja, 1.5 km, á hvaða hátt sem hún hefur verið fundin, þá orkar það nú stundum tvímælis, t.d. þegar vatnsaflsstöðvar inn á milli trufla þannig þetta kerfi, að einstaka bændur sjá fram á það, eins og löggjöfin er í dag, að þeir fái jafnvel aldrei rafmagn. Ég þekki fleiri en eitt tilfelli í mínu kjördæmi, þar sem þannig er háttað. Ég get upplýst það hér, að jörðin Höfði í Austur-Skagafirði er meðal þeirra. Við Lónkot, næsta bæ norðan Höfða, lýkur línunni frá Siglufirði, og á næsta bæ sunnan Höfða er vatnsaflsstöð, og af því að þar var sett lítil vatnsaflsstöð á sínum tíma, þá kemur Höfði ekki til með að fá rafmagn, eins og nú háttar. Mér finnst þetta mjög vanhugsað, og atriði eins og þetta þarf endurskoðunar við. Því hefur verið haldið fram og sjálfsagt með réttu, að aldrei hafi verið meira fjármagni varið til rafvæðingar en einmitt nú. Ekki ætla ég að draga það í efa. Sjálfsagt er þetta alveg rétt. Það væri ekki fullyrt nema það væri rétt. En við skulum bara hafa í huga, hvers virði krónan er. Hún er orðin svo lítil, að hún varla sést, og hafandi það í huga er ástæða til að endurskoða það fjármagn, sem áætlað er að fari í rafvirkjanir 1970–1971. Það hefur komið fram í ræðum þeirra, sem hafa talað á undan mér, að þeir telja, að það fjármagn, sem hér er tekið að láni, eigi allt að fara til framkvæmda 1970 og 1971. En ég vil vekja athygli á því, að sumt af þessu láni á að fara til endurgreiðslna á skuldum, endurgreiðslna vegna framkvæmda, sem þegar hafa átt sér stað. Þá vil ég líka aðeins vekja athygli á því, að allt það fjármagn, sem á að afla samkv. þessari lántöku, fer í Reykjanesbraut, fer í vegaframkvæmdir samkv. Vestfjarðaáætlun, það fer í Hafnarfjarðarveg í Kópavogi, það fer í landshafnir, dýpkun í Njarðvík og viðgerð á Þorlákshöfn, og svona gæti ég lengi talið upp. Ég er ekki að rifja þetta upp eða benda á þetta vegna þess, að ég sjái ofsjónum yfir því, að þessir staðir fái þetta fjármagn. Þeim veitir ekki af. En ég vil bara minna á þetta og óska eftir því, að hæstv. ráðh. hafi þetta í huga, þegar forsvarsmenn Norðurl. v. koma innan tíðar á fund ráðh. til að fá ýmsa fyrirgreiðslu við framkvæmdauppbyggingu í kjördæminu.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir svör hans við mínum spurningum áðan. En ég get nú ekki annað en látið í ljós hryggð mína yfir því, að það skyldi koma þar fram, að það var ekkert gert á s.l. sumri í sambandi við þær rannsóknir, sem fyrirhugaðar voru á Dettifosssvæðinu. Annars verð ég nú að segja það, að eftir að hafa heyrt skýrslu þá, sem mér var að vísu kunnugt um áður, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. las upp hér áðan, um þær rannsóknir, sem hefðu verið gerðar á Dettifossvirkjun fyrir nokkrum árum, þá undrar mig, að það skuli þurfa nú að gera einhvers konar frumrannsóknir aftur á þessu sama svæði. Það hefur eiginlega engin skýring komið fram, hvers vegna þess þurfi. Hins vegar virðist svo vera, að það sé búið að ýta þessum möguleika þarna fyrir norðan með Dettifossvirkjun til hliðar, a.m.k. í bili. Það sýnir, að þótt ráðh. segði það hér á Alþ. í fyrra, að það væri fyrirhuguð rannsókn í fyrrasumar, þá hefur hún ekki verið gerð. Hann sagði, að það væri rétt, að atvinnumálanefndin hefði óskað eftir að rannsaka Efri-Laxá. En ég verð nú að segja það, að ég veit ekki betur en á óskalista atvinnumálanefndar Norðurlands væri einnig að gera þessar umræddu athuganir á Dettifosssvæðinu. Hæstv. ráðh. sagði, að Dettifossvirkjun kæmi ekki til mála nema í sambandi við stóriðju. En eins og hv. 1. þm. Norðurl. e. gat um áðan, þá upplýsti hæstv. iðnmrh. hér á dögunum, að það væri á umræðustigi við fleiri aðila um stóriðjubyggingu á Norðurlandi. Ég hefði nú haldið, að það þyrfti að athuga um virkjunarmöguleika, um leið og slíkar viðræður færu fram. Þess vegna harma ég það mjög, að þessar rannsóknir hafa ekki verið gerðar. Ég vil ítreka það aftur, að í sambandi við Skjálfandafljót verði gerðar rannsóknir. Mér finnst það vera dálítið einkennileg vinnubrögð að athuga ekki möguleikana í fallvötnum eins og Skjálfandafljóti, áður en farið er að ræða um eða gera áætlanir um að flytja fljótin í önnur fljót, því að a.m.k. Norðlendingar vita, að það eru sæmilegir virkjunarmöguleikar í Skjálfandafljóti. Ég vil ekki segja meira, því að ég hef enga þekkingu á þessu sjálfur, en það er talið og það er viðurkennt af verkfræðingum, að svo sé. En hvað hagkvæmir þeir eru, er svo annað mál. En það þarf að athuga það. Í sambandi við þá till., sem hv. minni hl. hefur lagt fram, breytingu á 7. gr., þ.e.a.s. að hækka framlag til rafvæðingar í sveitum um 15 millj., þá vil ég lýsa stuðningi mínum við það. En ég vil benda á í því sambandi, að í þessari framkvæmdaáætlun og ég held líka í skýrslu fjmrh. er þess getið, að það sé ekki víst, að lokið verði öllum þessum framkvæmdum, sem fyrirhugaðar eru í sambandi við framkvæmdaáætlunina, á þessu ári. Jafnvel þó að það sé haldið nú, að væri ekki hægt að ljúka því af ýmsum ástæðum að leggja þessar línur upp að 1.5 km á árinu, þá finnst mér, að það skemmdi ekki, að þessi heimild lægi fyrir og væri gert það sem hægt er af þessari áætlun. Hins vegar kemur í ljós, þegar maður fer að athuga þetta, og það kemur nú grunur fram hjá mér, að það eigi nú kannske ekki að fara mikið út í það að rafvæða a.m.k. sum þessi býli, sem eftir er að rafvæða. Ég hef hér fyrir framan mig frv. um olíuhreinsunarstöð. Þar er spá um, hvað verði margt í sveitum landsins árið 1980, og því er slegið föstu, að bændabýli séu nú um 5000, hafi verið 5400 árið 1964, hafi verið 6700–6800 árið 1954, en verði 3700 á árinu 1980. Þetta eru spár frá Efnahagsstofnuninni. Þetta er á bls. 29 í þessari bók, þessu frv. eða grg. með olíuhreinsunarstöð á Íslandi. Ef það er stefnt að því að fækka bændunum um þriðjung hér um bil á þessum áratug, þá sér maður, að það er náttúrlega óþarfi að gera áætlanir um að setja rafmagn út um þessar sveitir. Það getur verið, að sú tregða við þessari till., sem hér liggur fyrir, sé þessi ástæða, en ekki það, að það væri ekki hægt að ljúka þessum línulögnum, ef vilji væri fyrir hendi.



Herra forseti. Ég skal nú ekki tefja mikið þessar umr. Auðvitað er þó full ástæða til þess að ræða nánar mörg atriði varðandi ráðstöfun þeirra miklu fjármuna, sem þetta frv. fjallar um. En ég skal ekki fara langt út í það. Í nál. minni hl., sem aðeins er skriflegt enn og verður ekki útbýtt fyrr en eftir helgi, er vikið aðeins að orkuöfluninni utan suðvestursvæðisins. Þetta mál er mjög ofarlega í mínum huga og af skiljanlegum ástæðum. Hvað á að segja um það t.d., hvernig dregizt hefur ár frá ári að framkvæma virkjun í Lagarfossi. Á Austurlandssvæðinu er um helmingur af allri framleiddri raforku, a.m.k. sum árin, framleiddur í dísilstöðvum. Og hallinn á rekstri Austurlandsveitu er, að því er manni skilst, svo gífurlegur, að hann hefur komizt allt upp í 20 millj. kr. á ári. - Það er óskynsamlegt að láta þetta svo til ganga og mér liggur við að segja blátt áfram heimskulegt. Það er auðvitað fyllilega álitamál, þegar verið er að ræða lántökur og ráðstöfun á mörg hundruð millj. kr. á vegum ríkisins, hvað eigi að gera í sambandi við svona mál, sem virðast algerlega upplögð mál til tafarlausra framkvæmda. Það hefur enginn leyft sér að halda því fram, að virkjun Lagarfoss sé út af fyrir sig óhagstæð. En menn hafa hins vegar verið með margs konar útreikninga, sem sumir hverjir eru nánast hlægilegir í augum leikmanna. Þá er líka í nál. okkar í minni hl. aðeins vikið að vegalánunum. Ég dreg ekkert í efa, að það er nauðsynlegt að byggja upp hraðbrautir á þeim vegaköflum, sem undir mestri umferð liggja. Mér er alveg ljóst, að það er útilokað að halda þeim vegum færum með malarlagi, enda er umferð á þeim köflum, sem fjölfarnastir eru, komin langt yfir það, sem talið er hugsanlegt að viðhalda á malarvegum í nálægum löndum, t.d. í Noregi. En hitt er svo annað mál, að það hlýtur að koma til álita, þegar fjallað er um mál af þessu tagi, 500 millj. kr. lántökuheimildir, þá vaknar aftur spurningin, hvort það eru ekki fleiri afmörkuð og stór verkefni í vegagerð, sem ástæða er til að sinna á þennan hátt. Mér eru þar efst í huga jarðgöngin undir Oddsskarð. Þar er hátt í 2000 manna byggð annars vegar við þennan fjallgarð, byggð, sem er einangruð mikinn hluta vetrar. Þannig er auðvitað ótalmargt, sem eðlilegt væri að skoða nánar í sambandi við þetta mál. En málið ber ekki þannig að, að það sé raunverulega hægt að brjóta þessa hluti til mergjar. Og þrátt fyrir það, þó að vitneskja um framkvæmdaáætlunina hafi legið fyrr fyrir á síðustu tveimur þingum en áður var, þá vil ég segja það, að menn hafa ekki aðstöðu til þess, þegar kemur á afgreiðslustig hér á Alþ., að fjalla eins ítarlega um þessi mál og eðlilegt væri samkv. eðli málsins. Hæstv. ráðh. viðurkenndi það áðan í þeim orðum, sem hann sagði hér, að það væri í raun og veru óheppilegt að hafa ekki skuldabréfin framtalsskyld og yfirleitt að hafa ekki framtalsskyldu á eignum manna. Hann vildi hins vegar láta bíða með breytingar á þessu, þangað til almenn endurskoðun skattalaganna hefur farið fram. Þetta er náttúrlega matsatriði, hvað á að gera í því. En ég hef ekki af hans orðum sannfærzt um það, að það sé nein sérstök ástæða til þess að láta það bíða að taka upp framtalsskyldu á þessum bréfum. Við höfum áður í minni hl. fjhn. Nd. ár eftir ár flutt brtt. varðandi þetta atriði, og þær hafa ævinlega verið felldar af stjórnarliðinu. Varðandi hina brtt. okkar í minni hl. verð ég að segja, að ég dreg mjög í efa, að það séu ekki not fyrir meira fé á þessu ári til rafvæðingar sveitanna. Ég dreg það mjög í efa. Mér sýnist það alveg augljóst, að heimild til aukinnar lántöku í þessu skyni gefi ríkisstj. rýmri hendur til framkvæmda á þessu ári og til undirbúningsframkvæmda fyrir næsta ár. Mér sýnist það alveg augljóst. Í annan stað er æskilegt að draga úr þeim skyndilánum, sem heimaaðilar nú síðustu missirin hafa, tilknúðir, lagt fram til þess að hraða dreifingu raforkunnar á hinum einstöku svæðum. Mér er fullkunnugt um það, að sum þau sveitarfélög a.m.k., sem staðið hafa að slíkum lánsútvegunum, geta þetta raunverulega ekki, þó að þau geri það. Í sumum tilvikum er um að ræða sveitarfélög, sem á undanförnum árum hafa staðið í margháttuðum og fjárfrekum framkvæmdum, þó að þau hafi enga tekjustofna til að leggja á annað en nauðþurftatekjur íbúanna. Þetta eru sveitarfélög, þar sem engin fyrirtæki eru rekin og engir slíkir tekjustofnar eru til þess að byggja á. Þau hafa í sumum tilvikum ekki aðeins unnið að því að byggja upp sína skóla, heldur einnig átt hlut að uppbyggingu félagsheimila og staðið að mjög mikilli fjárfestingu í sambandi við læknishéruðin og þær framkvæmdir, sem hafa farið fram á vegum þeirra, svo að dæmi séu nefnd, og eru þannig í sjálfu sér algerlega getulaus til þess að taka stór lán og standa undir vöxtum af lánum til þess að flýta fyrir rafvæðingunni í viðkomandi sveitum. Það væri þess vegna vissulega ekki nema æskilegt, að eitthvað væri hægt að draga úr þessum skyndilánum heimaaðila. En ég tek það hins vegar fram, að fyrir mér vakir það þó fyrst og fremst með þátttöku minni í flutningi þessarar brtt. að auka framkvæmdahraðann við orkudreifinguna. Ég lít mjög alvarlegum augum á ástandið í þessum efnum og þá alveg sérstaklega á þann mikla mismun, sem nú er orðinn á milli byggðarlaga varðandi dreifingu raforku um sveitir. Þar sem dreifingunni er komið lengst, t.d. í Eyjafirði, eru innan við 3% sveitabýla utan samveitusvæða, aðeins tæp 3%. Og svo að annað dæmi sé nefnt, Rangárvallasýslan, þá er tala þeirra býla, sem ekki eru tengd samveitum þar, rétt liðlega 5%. En svo aftur á öðrum stöðum, þar sem strjálbýlla er, eru enn þá um eða yfir 70% bæja ótengd samveitunum, t.d. í Norður-Múlasýslu. Ég álít, að þetta sé stórkostlegt alvörumál. En e.t.v. er eðlilegt, að mönnum gangi misjafnlega að setja sig í spor manna undir þessum kringumstæðum. Eg held þó, að það verði allir að reyna að gera sér fulla grein fyrir því, hvað það þýðir í dag að vera án rafmagns. Það er ekki einasta, að menn hafi ekki ljós, heldur er mönnum fyrirmunað að nota þau tæki bæði innanhúss og utan, sem nú þykja sjálfsögð á hverju einasta heimili, þar sem rafmagnsveitur ná til. Og þessu til viðbótar kemur svo nú á allra síðustu missirum, að þeir, sem ekki hafa rafmagn, geta ekki heldur notið sjónvarps. Það er engin tilviljun, að í blaðaviðtali, sem ég rakst á einhvers staðar á dögunum, við bónda frá Norðurlandi, þar sem hann setur fram fimm atriði, sem hann telur undirstöðuatriði í sveitinni og öðrum nauðsynlegri, þá telur hann rafmagnið nr. eitt. Ég álít það enga tilviljun. Svo er þess einnig að gæta, eins og fram kom í þeim orðum, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. mælti hér áðan, að biðin frá því að byrjað var á orkudreifingu um sveitir, m.ö.o. frá því að farið var að gefa undir fótinn með það að dreifa raforku svo vítt sem fært þætti um landið, er þegar orðin ákaflega löng. Annað, sem ég hef alltaf lagt mikla áherzlu á, er, að menn fá ekki að vita, hvað er fram undan. Það hafa engar undirtektir fengizt undir það, hvorki nú á þingi né áður, þegar því máli hefur verið hreyft, að skoða verkefnið alveg til botns og gera, eftir því sem við verður komið, heildaráætlun um lok rafvæðingarinnar, dreifingu út frá samveitum svo langt sem nær og svo, hvað hægt væri að gera að öðru leyti til þess að rafvæða þann hluta byggða, sem þá yrði eftir. Það er sagt, og ég hef síður en svo viljað draga fjöður yfir það, þegar ég hef rætt þessi mál, að núna á yfirstandandi ári fara fram miklar framkvæmdir við orkudreifinguna, miklu meiri en þær voru s.l. tvö ár og sérstaklega s.l. ár. Það er engin ástæða til þess að draga fjöður yfir þetta. Fyrrv. ráðh. raforkumála sagði hér um daginn, þegar þessi mál bar á góma af öðru tilefni hér á hv. þingi, að hann áliti það ekkert stórvirki að ljúka rafvæðingunni fyrir árslok 1973 eða 1974. Undir það vil ég alveg taka. Það er þó vel að merkja, að ef það á að verða, þá þarf áreiðanlega að taka til hendi og fylgja þessum málum mjög fast eftir. Og ég vil árétta það að lokum út af þeim umr., sem hafa orðið um þessa brtt., að ef þetta á að takast, þá mun ekki veita af þeirri viðbót til rafvæðingarinnar, sem hér er farið fram á.



Herra forseti. Það eru aðeins örfáar aths. út af ræðu hv. 5. þm. Norðurl. v. Hann lét í ljós, að hann hefði orðið fyrir vonbrigðum með afstöðu mína til þeirrar till., sem hv. minni hl. n. leggur fram við 8. gr. Var á honum að skilja, að hann vonaðist til þess, að afstaða mín breyttist, eftir að ég hafði heyrt hans ræðu. Nú er það svo, að ég mótaði mína afstöðu að undangenginni athugun, og mér fannst nú ræða hv. þm. ekki byggjast á þeim grunni, að líklegt væri, að hún hefði áhrif á, að ég eða aðrir breyttu sinni afstöðu þar um. Um þetta 15 millj. kr. aukalánsfé er í fyrsta lagi það að segja, að hvergi hefur í till. né í ræðum manna hér að framan verið imprað á því, hvernig þessa lánsfjár á að afla. Það er auðvitað frumskilyrðið til þess, að það sé hægt að ráðstafa því. Svo virðist mér nú, að ef farið væri, í samræmi við það, sem hv. 5. þm. Norðurl. v. talaði hér um, að óska eftir því, að hæstv. orkumálaráðh. réði aukinn fjölda tæknifræðinga, verkfræðinga og annarra sérfræðinga til þess að sinna þessum málum, þá mundi nú eitthvað af þessu fé fara til þeirra hluta. Með þessu er ég vitaskuld ekki að draga fjöður yfir það, að þörfin er fyrir hendi að rafvæða þær byggðir, sem eftir eru, og get tekið undir það, sem t.d. hv. síðasti ræðumaður sagði þar um. Ýmislegt í ræðu hv. 5. þm. Norðurl. v. var, að mér virtist, einnig á misskilningi byggt, fleira en þetta. Hann sagðist vonast til þess, að árið 1971 liði ekki án þess, að þau svæði, sem hafa 1.5 km eða minna á milli bæja, verði tengd samveitum. Það er ætlað, eftir þeim áætlunum, sem fyrir liggja, að þessu verði þá lokið. Þá minntist hann á það, að vatnsaflsstöðvar á einstökum bæjum hefðu hindrað, að rafmagn yrði lagt um sveitir. Ef um þetta er að ræða, þá er það ekki nema fyrir þá sök, að þeir bændur, sem vatnsaflsstöðvarnar hafa, hafa ekki viljað taka ríkisrafmagnið. Þá minntist hv. þm. einnig á það, að nokkuð af þessu fé færi til greiðslu á gömlum lánum. Það er rétt. Af því fé, sem ætlað er að verja til raforkuframkvæmda á þessu ári, sem er um 66 millj. kr. og miklu meira en nokkru sinni áður, þá er ætlað að 4 millj. fari til endurgreiðslna á eldri lánum. Ég sé svo ekki ástæðu til þess, herra forseti, að lengja þessar umr., en ég minni á, líka með tilliti til þess, sem hv. þm. sagði hér áðan, er hann taldi upp einstakar framkvæmdir, sem ætlað er að vinna eftir þessari framkvæmdaáætlun, að hann vænti þess, að litið yrði til Norðurlandskjördæmis vestra í einhverri mynd, þá hefði hann gjarnan mátt minnast á t.d. 11. tölulið í ráðstöfunarfé fjárfestingarlánasjóða og fyrirtækja, sem er lán vegna Norðurlandsáætlunar, 152.5 millj. kr. Þá vil ég einnig benda þessum hv. þm. á það, ef hann hefur ekki þegar gert það, að kynna sér, hvað fyrirhugað er að vinna að raforkuframkvæmdum á þessu ári í okkar kjördæmi.



Herra forseti. Út af þeim ummælum hv. frsm. meiri hl., að minni hl. hefði ekki gert ráð fyrir því, hvernig afla ætti þeirra 15 millj., sem hann leggur til að hækka liðinn til rafmagnsveitna í sveitum, þá vil ég aðeins benda á, að það er í frv., eins og það liggur fyrir, mismunur á fyrirhuguðum lántökum og áætluðum framkvæmdakostnaði, eins og kemur fram í niðurlagi athugasemda við frv. Það er mismunur fyrir í frv. Um þann mismun segir svo í niðurlagi athugasemdanna: „ Ríkisstj. mun beita sér fyrir nauðsynlegri viðbótarfjáröflun, ef á þarf að halda.“ Það er með þennan mismun og þetta fyrirheit í huga, sem tillagan er fram borin.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð, og er þá rétt að byrja á því, sem hv. síðasti ræðumaður lauk máli sínu á, að það væri ósköp meinlaust að bera fram nýja till. um fjáröflun, af því að því væri lýst yfir í grg. með frv., að ríkisstj. mundi beita sér fyrir viðbótarfjáröflun, ef nauðsynlegt reyndist. Það merkir auðvitað ekki það, að það séu engar hömlur á því, hvað hægt sé að afla mikils fjár í því sambandi. Og ég tók það fram í framsöguræðu minni fyrir þessu frv., að það væri gert ráð fyrir því, að allstórar fjárhæðir mundu ekki þurfa að koma til greiðslu á þessu ári, m.a. 30 millj. vegna bygginga Háskólans og jafnvel aðrar fjárveitingar, sem líklegt er, að þurfi ekki að leggja út fyrr en á næsta ári. Miðað við frv., eins og það er, er hér ekki um hættulegar umframfjárhæðir að ræða. En ef menn meina eitthvað með því að leggja 15 millj. til viðbótar í rafvæðinguna, þá hlýtur það að vera með það í huga, að nota það á þessu ári, og því óumflýjanlegt að afla þess viðbótarfjár, sem getur nú reynzt örðugt. Varðandi raforkumálin annars ætla ég ekki að taka þátt í löngum umræðum um þau. Er nánast dálítið broslegt að vera að karpa um það, af hverju sé ekki unnið meira en ætlunin er að vinna. Það má auðvitað alltaf segja svona um allar till., sem fram koma. Þetta er í fyrsta skipti, sem lögð er fram till. um að taka lán til rafvæðingar í sveitum. Það veldur því, að það er hægt að vinna fyrir, eins og áður hefur verið sagt og reyndar allir hv. þm. viðurkennt, miklum mun hærri fjárhæð en nokkru sinni hefur verið gert á einu ári og enda þótt miðað sé við minni krónur, er það miklu meira en sem því svarar, og náttúrlega má alltaf spyrja svona: „Af hverju takið þið ekki meira lán, og af hverju vinnið þið ekki enn þá meira?“ Þetta finnst mér nánast vera nokkuð óskemmtileg vinnubrögð, því að svona er hægt að taka á öllum málum. En ég skal ekki fara nánar út í þá sálma. Það hefur komið fram hér, af hverju við ráðum ekki fleiri sérfræðinga til þess að ljúka þessu, hvernig standi á þessum tæknilegu vandkvæðum, sem ég gat um. Ég vil aðeins taka fram, að það, sem ég á við í þessu, er, að það tekur langan tíma að tryggja það efni, sem þarf til veitulagnanna. Og þar sem þetta lægi þá ekki fyrir, ef þetta ætti að gerast, fyrr en nú við afgreiðslu þessa máls, skulum við segja, sem kynni þó enn að dragast, ef þar að auki þarf að gera ráðstafanir til að afla fjárins, þá er vitanlega ekki hægt að hefjast handa um pöntun á nauðsynlegu efni í þessu skyni, og rafmagnsveiturnar hafa ekki gert neinar ráðstafanir í þá átt. Hitt er annað mál, að þær 15 millj., sem hafa verið teknar inn í frv., hefur rafmagnsveitunum verið heimilað fyrir alllöngu að gera ráðstafanir til að afla nauðsynlegs efnis til þess að geta unnið fyrir. Þetta er meginástæðan til þess, sem ég átti við, að tæknilegir erfiðleikar yllu því, að það væri ekki hægt að ljúka þessu á þessu ári. Auk þess er það einnig víst, enda er það svo á hverju ári og ekki sízt þegar um svo miklar framkvæmdir er að ræða sem nú, að það mun ekki takast að ljúka á þessu ári algjörlega þeim veitulögnum, sem ákveðnar eru innan ramma þeirrar framkvæmdaáætlunar, sem gerð hefur verið. Þetta hefur jafnan færzt nokkuð á milli ára og ekki sízt þegar svo mikið er fyrirhugað að vinna. Ég held sannast sagna, að það sé ástæðulaust fyrir okkur, þegar við skoðum þetta í alvöru, að vera að karpa um þetta atriði, þegar það liggur fyrir, að það verður samfellt haldið áfram þessum framkvæmdum á þessu og næsta ári og þessum línulögnum verður lokið örugglega á næsta ári. Það er sjáanlegt, að það er fjárhagslega hægt að tryggja, að svo verði gert. Það hygg ég að flestir, sem eru innan þessara marka, muni fullkomlega una við. Hitt er svo annað mál, sem hv. þm. segja um þá, sem eru ekki innan þessara marka. Það er mál út af fyrir sig og eðlilegt, að menn ræði um, þótt það sé kannske ekki eðlilegt í sambandi við þetta mál, hversu langt á að fara og hverjir verða næstu áfangar. Það geri ég ráð fyrir, að verði rætt á öðrum vettvangi. Svo er annað atriði, sem ég tel nauðsynlegt að komi fram hér út af ræðu hv. 1. þm. Norðurl. e., til þess að það valdi ekki misskilningi, að það fé, sem er ætlað til orkurannsókna, miðast á engan hátt við áætlun Orkustofnunar um að flytja stór fallvötn til annarra byggðarlaga, eins og þar er gert ráð fyrir, og er nú nokkur draumaáætlun, ef svo má segja. Það er ekki ætlunin að vinna að neinni áætlunargerð í því sambandi fyrir það fé, sem hér er ætlunin að verja til orkurannsókna. Varðandi Dettifoss, þá staðfesti raunar 5. þm. Norðurl. e. það, að það væri ekki sérstök ástæða til þess að fara út í endanlegar rannsóknir á Dettifossi, nema það væri einhver, að minnsta kosti sæmileg, vitneskja um það, til hvers væri hægt að hagnýta þessa orku, vegna þess, eins og hann réttilega sagði, að hv. 1. þm. Norðurl. e. upplýsti það, að það hefðu farið fram forrannsóknir í sambandi við Dettifossvirkjun, einmitt þegar verið var að ræða um álbræðsluna, sem allir voru nú ekki sammála um þá. En sleppum því. Þar af leiðandi er fyrir hendi nokkur vitneskja um Dettifossvirkjun. Hitt er annað mál, að það kostar mikið fé, tugi milljóna, að gera lokaathuganir á virkjunarframkvæmdum, hvort sem það er við Dettifoss eða aðrar meiri háttar virkjanir. En varðandi annars orkuathuganir eða forrannsóknir á ýmsum valkostum norðanlands og austan, þá er ætlunin, að það fé, sem nú er varið til orkurannsókna, verði m.a. notað til þessara þarfa, eins og ég áðan gat um, og verði þá fyrst og fremst að sjálfsögðu unnið að því, sem nauðsynlegast er að gera, þ.e.a.s. varðandi líkur á hagnýtingu orkunnar, því við skulum gera okkur grein fyrir því, að orkurannsóknir eru geysilega kostnaðarsamar framkvæmdir, og við erum ekki svo fjárauðugir, að við getum farið að leggja út í stórkostlegar rannsóknir á því sviði, nema það sé eitthvað í námunda við það, sem á síðan að hagnýta í nánustu framtíð.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður og ekki karpa um þetta mál. Ég vil segja það, að það virðist svo sem hv. 4. þm. Norðurl. v. sé ánægður með ástand og horfur í atvinnu- og efnahagsmálum okkar kjördæmis. Þetta eru alveg nýjar upplýsingar fyrir mig. Það var ekki hægt að skilja annað á hans ræðu, en þar væri allt með prýði í þessum efnum, og hann var hálfundrandi yfir því, sem ég ræddi við ríkisstj., um hugsanlega aðstoð við forráðamenn þessara byggðarlaga, er þeir kæmu til viðræðna við ríkisstj. um uppbyggingu atvinnufyrirtækja fyrir norðan. Afstaða þessa þm. til brtt. minni hl. virðist ætla að verða alveg óbreytt. Ég sagði aldrei í minni ræðu, að ég vonaðist til, að ræða mín mundi sannfæra hann. Það sagði ég ekki, en hins vegar sagði ég, að það væri búið að halda hér góðar ræður fyrir till. minni hl., og ég vonaði, að þær ræður hefðu sannfært hann. Ég ætla svo ekki að orðlengja þetta, en endurtek það, að ég vakti athygli á því, að í þessu frv. fer allt það fjármagn, sem lagt er til að það skapi, til framkvæmda utan okkar kjördæmis. Ég sagði það ekki vegna þess, að ég væri að telja það eftir. Ég undirstrikaði það. Ég bað hæstv. ráðh. að hafa það í huga, þegar okkar kjördæmi þyrfti á úrbótum að halda í atvinnu- og efnahagslífinu, að þá væru þeir til viðtals á þann veg, að það mundi duga okkur í framtíðinni til að byggja okkar byggðarlög upp, atvinnu- og efnahagslega.



Herra forseti. Sjútvn. hv. d. hefur haft til meðferðar frv. til l. um kaup á sex skuttogurum á þskj. 501. N. hefur klofnað um afstöðu sína til málsins, og tala ég hér eingöngu fyrir hönd meiri hl. n., þegar ég mæli með því, að frv. verði samþ., eins og það liggur fyrir. Hins vegar hygg ég, að mér sé óhætt að segja, að þrátt fyrir það að n. varð ekki sammála um að mæla með frv., þá séu aðrir nm., þeir sem minni hl. n. skipa, ekki andvígir frv. svo langt sem það nær, heldur vilji þeir freista þess að bera fram við það brtt. Það er víst enginn ágreiningur um það, að togaraútgerð á Íslandi hefur haft mjög mikla þýðingu fyrir uppbyggingu þessa lands og þá ekki sízt fyrir uppbyggingu stærstu kaupstaðanna á landinu hér við Faxaflóa. Togaraútgerðin er því afar mikilvæg fyrir þjóðarbúið, og þótt svo hafi gengið um nokkuð langt skeið, að togaraflotinn hafi ekki verið endurnýjaður, þá hefur það ekki verið af því, að mönnum hafi ekki verið ljós þessi mikla þýðing togaraútgerðarinnar. Hins vegar hefur ýmislegt valdið því, að afkoma togaraútgerðarinnar hefur verið mjög erfið, og þess vegna hefur ekki um nokkurt skeið verið verulegur áhugi á því, að auka togaraútgerðina eða endurnýja togaraflotann. Þvert á móti hefur togaraflotinn minnkað úr rúmlega 50 skipum niður í um 20 skip, eins og hann er núna, og þau 20 togskip, sem nú stunda veiðar, eru mörg hver orðin nokkuð við aldur. Þess vegna er ljóst, að þótt það átak verði gert, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, þarf enn að gera betur að því er varðar endurnýjun togaraflotans. Það hefur, sem betur fer, glæðzt mjög afli hjá togurunum á þessu og s.l. ári, og hygg ég, að afkoma þeirra sé um þessar mundir mun betri en hún hefur verið um langt skeið. Það er svo um útgerð togara eins og annarra skipa, að misjafnt er, hvaða stærðir og gerðir skipa menn vilja nota. Menn hafa misjafnar skoðanir á því, og þótt niðurstaðan af þeim undirbúningi, sem þetta frv. hefur hlotið, hafi verið sú, að ríkisstj. vildi greiða fyrir smíði á sex 1000 lesta skuttogurum, þá hafa ýmsir aðilar í landinu áhuga á útgerð togskipa af annarri stærð. Hef ég þá í huga, að það mun hafa komið fram áhugi a.m.k. á fimm stöðum á landinu fyrir kaupum á minni togskipum, þ.e.a.s. 500–600 tonna skipum. Athugun á smíðiskostnaði þeirra skipa og rekstrargrundvelli, sem þau kunna að hafa, er enn mjög skammt á veg komin. Þó mun það vera svo, eins og hæstv. sjútvrh. upplýsti við 1. umr. þessa máls, að Efnahagsstofnunin hefur gert nokkra athugun á þeirri hlið málsins. Þær niðurstöður, sem hún kann að hafa komizt að, munu þó ekki enn hafa verið kannaðar eða yfirfarnar, þannig að á þessu stigi málsins telja menn ekki, að unnt sé að gera ráð fyrir smíði þessara skipa í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir. Hins vegar hef ég orð hæstv. sjútvrh. fyrir því, og hann mælti á þá leið í Ed., þegar þetta mál var til umr. þar, að það mundi verða tekið með vinsemd og velvilja á þessu máli, þegar athugun á því og undirbúningi væri lengra komið, þótt ekki þyki að þessu sinni tiltækilegt, að tengja það því frv., sem hér er til umr. Þeir staðir, sem mér er kunnugt um að hafa í athugun eða hafa sýnt nokkurn áhuga á kaupum skipa 500–600 tonna, eru Siglufjörður, Norðfjörður, Sauðárkrókur, Akureyri og Ísafjörður. Ég vil fyrir mitt leyti treysta því, að enda þótt þetta mál, sem ég hef gert hér að umtalsefni, verði ekki tengt afgreiðslu þessa frv., þá fái þeir staðir, sem ég nefndi, og aðrir, sem þess kynnu að óska, fyrirgreiðslu, er sé a.m.k. á borð við það, sem gert er ráð fyrir að veita samkvæmt frv. um kaup á sex 1000 tonna skuttogurum. Það var rætt við sjútvn. beggja d. um hugsanlega fyrirgreiðslu hins opinbera við kaup á stórum úthafstogara, verksmiðjuskipi, sem yrði keypt á vegum hlutafélags, er stofnað hefur verið í þeim tilgangi. Það er ekki hljómgrunnur fyrir því hjá meiri hl. sjútvn. að mæla með því, að fyrirgreiðsla við kaup á slíku skipi verði tengd afgreiðslu þessa máls. Meiri hl. n. telur málið ekki hafa verið kannað eða undirbúið svo sem skyldi, til þess að unnt sé á þessu stigi að taka afstöðu til þess. Hins vegar er það mín skoðun, að vel geti komið til álita um slík skip eins og minni togskip, að athuga um kaup á því, þegar málið hefur verið betur kannað en nú liggur fyrir. Ég sé ekki ástæðu til að ræða gr. frv. í einstökum atriðum. Ég vil aðeins geta þess í sambandi við 2. gr., þar sem gert er ráð fyrir því, að ríkissjóði sé heimilt að leggja fram allt að 7.5% byggingarkostnaðar skipanna á byggingartíma þeirra, að þetta er hugsað þannig, að á sjálfum byggingartímanum greiðist 5%, en um það leyti sem skipið er að verða tilbúið á veiðar greiðist 2.5%. Með þessu fyrirkomulagi hefur mér verið tjáð, að komið hafi verið verulega til móts við óskir hugsanlegra kaupenda skipanna, því að í upphaflegum tillögum var gert ráð fyrir, að 2.5% greiddust ekki fyrr en nokkrum árum eftir að smíðinni lyki. Hins vegar er nú gert ráð fyrir, að 7.5% verði að fullu greidd, þegar skipið er tilbúið á veiðar. Það var spurt um það í hv. sjútvn., hvernig hugsað væri að haga framkvæmd á því gengisákvæði, sem gert er ráð fyrir í síðustu málsgr. 3. gr. Ég kynnti mér þetta eftir föngum hjá þeim, sem hafa fjallað um frv. áður, og fékk þá skýringu á þessu atriði, sem ég hygg að sjútvn. sem heild geti aðhyllzt. Það mun ekki ætlazt til þess, að gengisáhættuákvæðið fylgi þeim lánum, sem um er að ræða, lengur en svo, að það hvíli á þeim, meðan þau erlendu lán, sem tekin kunna að verða, eru í umferð. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið, herra forseti, en mæli með því fyrir hönd meiri hl. sjútvn., eins og ég tók fram í upphafi, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Eins og þegar hefur komið fram, leggur meiri hl. sjútvn. til, að frv. verði samþ. óbreytt, en það eru stuðningsmenn ríkisstj. í n. Við, sem erum í minni hl. í sjútvn., teljum hins vegar, að það þurfi að gera á þessu frv. talsverðar breyt. Við skilum sameiginlegu áliti, ég og hv. 2. þm. Reykn., Jón Skaftason, en okkar nál. hefur ekki verið prentað eða því útbýtt, og skal ég því gera hér lauslega grein fyrir okkar afstöðu til málsins og þá einnig grein fyrir þeim till., sem við flytjum við frv., sem verða að flytjast hér sem skriflegar till., þar sem þær eru ekki komnar úr prentun enn þá. Afstaða okkar er sú, að við teljum, að með þessu frv. sé allt of skammt gengið til þess að takast á við það mikla verkefni að endurnýja togaraflota landsmanna. Hér er aðeins um það að ræða að heimila ríkisstj. að efna til smiði á sex skipum af tiltekinni stærð, sem gerð er grein fyrir í grg. frv., en þessi skip eru rétt rúmlega 1000 rúmlestir að stærð. Það er gert ráð fyrir því í frv., að ríkisstj. geti veitt ríkisábyrgð fyrir lánum vegna þessara skipa, sem nemur 80% af kostnaðarverði skipanna. Auk þess megi leggja fram úr ríkissjóði sem nemur 7.5% af byggingarverði skipanna með þeim hætti, að það framlag verði ekki krafið frá eigendum skipanna, fyrr en aðalstofnlán skipanna hafa verið greidd upp eða fyrr en eftir 18 ára lánstíma, og þá verði þetta framlag innheimt að vísu aftur, en þó án vaxta. Þetta eru í stórum dráttum þær fyrirgreiðslur, sem veittar eru samkvæmt þessu frv., og eru þær eingöngu bundnar við sex skip af þessari tilteknu stærð. Það er skoðun okkar hv. 2. þm. Reykn., að í þessu frv. eigi að gera ráð fyrir heimildum handa ríkisstj., sem væru allmiklu víðtækari en þessi heimild er. Við teljum, að í fyrsta lagi eigi að veita ríkisstj. heimild til þess að láta smíða 12 skip af stærðinni 1000–1200 rúmlestir, eða sem sagt af svipaðri stærð og fjallað er um í frv. Í öðru lagi leggjum við einnig til, að ríkisstj. verði falið að beita sér fyrir, að smíðaðir verði átta skuttogarar nokkru minni, eða af stærðinni 500–700 rúmlestir, og þeir verði aðnjótandi sömu hlunnindalána og gert er ráð fyrir í 2. gr. frv. Þá leggjum við einnig til, að tekið verði upp ákvæði í frv. um það, að í þeim tilvikum, þar sem um er að ræða bæjar- eða sveitarfélag eða útgerðarfélag, sem bæjar- eða sveitarfélag er verulegur aðili að, sé heimilt að veita sérstaka fyrirgreiðslu, sem nemi 10% af kostnaðarverði skipanna, og sú upphæð verði ekki innheimt fyrr en aðalstofnlánið hefur verið borgað upp og án vaxta. Í fjórða lagi leggjum við til, að ríkisstj. verði með þessu frv. einnig heimilað að ábyrgjast allt að 90% af kostnaðarverði verksmiðjutogara fyrir Úthaf hf. gegn fullnægjandi tryggingu. En þar reiknum við með, að keypt verði eitt skip af skuttogaragerð, sem sé á stærðarbilinu 2500–3000 rúmlestir. Við þetta miðast okkar till. Það er sem sagt okkar skoðun, að þegar á að takast á við þetta mikla vandamál, endurnýjun togaraflotans, þá sé rétt að gera hér ráð fyrir því, að keypt verði um tólf skip af um 1000 rúmlesta stærð, átta skip, sem séu nokkru minni, 500–700 rúmlestir, og eitt verksmiðjuskip. Þetta verði sá áfangi, sem miðað verði við nú í þeim heimildum, sem ríkisstj. fær í sambandi við endurnýjun togaraflotans. Við teljum, að það sé allsendis ófullnægjandi að miða framkvæmdir við endurnýjun togaraflotans nú einvörðungu við það að kaupa um 1000 rúmlesta skip og aðeins sex skip. Það er alveg gefið mál, að skip af þeirri stærð mundu vera rekin í öllum aðalatriðum svipað því og stærstu togarar okkar eru reknir nú. Þau skip mundu oftast nær selja afla sinn á erlendum ísfiskmarkaði og varla landa hér fiski til vinnslu innanlands, nema þegar illa stendur á með markað erlendis. En við álítum, að það væri mjög hagkvæmt, eins og komið hefur fram hjá ýmsum aðilum hér í landinu, að það væru byggðir nokkrir skuttogarar af minni stærð, sem þó eru hreint ekki svo lítil skip, skip á milli 500 og 700 rúmlestir að stærð. En það eru skip, sem eru nærri því að vera jafnstór og nýsköpunartogararnir okkar eru. Skip af þeirri stærð mundu henta miklu betur til þess að afla hráefnis fyrir fiskvinnsluna í landi en stóru skipin, og við álitum því, að það þurfi nauðsynlega að gera ráðstafanir til þess að létta undir með aðilum til þess að kaupa slík skip einnig. Þessar tillögur okkar eru miðaðar við átök til endurnýjunar togaraútgerðarinnar. En okkar till. fjalla ekki á neinn hátt um það að gera sérstakar ráðstafanir til þess að auðvelda, frekar en nú er, kaup á minni skipum eða bátum. Ég viðurkenni þó fyllilega, að það getur verið þörf á því, að það komi til nokkur viðbótaraðstoð við það, sem nú er, en þó eiga þeir kost á því, sem byggja skip eða báta innanlands, að fá lán, sem nema í kringum 90% af kostnaðarverði, en lánsupphæðin er nokkru lægri, þegar skipin eru smíðuð erlendis. Ég álít fyrir mitt leyti, að það sé ekki æskilegt að blanda því máli, sem snertir stuðning við bátaflotann, saman við það mál, sem hér er á ferðinni, en það snertir uppbyggingu togaraútgerðarinnar. Hins vegar vil ég leggja á það áherzlu, að skuttogarar af þeirri stærð, sem okkar till. fjalla um, 500–700 rúmlestir, eru í öllum aðalatriðum togarar, en ekki af þeirri gerð, sem við venjulega flokkum undir okkar báta. Hér er um að ræða skip, sem þarf að smíða sem togara og verða einnig rekin þannig, og það skilur vitanlega talsvert mikið á milli þeirra og bátanna almennt. Því tel ég fyllilega réttmætt, að skuttogarar af þessari stærð njóti sömu fyrirgreiðslu og stærri skipin eiga að njóta. Ég hef heyrt þær viðbárur, að ekki hafi þótt rétt að taka upp í þetta frv. neinar heimildir til stuðnings við skuttogara af þessari stærð, 500–700 rúmlestir, vegna þess, að verði veitt fyrirgreiðsla til þess að kaupa slík skip, þá sé svo erfitt að átta sig á því, hvar skuli draga línuna á milli togara og báta. En ég álít, að skip af þessari gerð, svipaðri stærð og okkar togarar margir eru nú, eigi tvímælalaust að flokkast undir togarana og það þurfi ekki að sýna neina tregðu við að veita hliðstæða fyrirgreiðslu til kaupa á slíkri stærð á skipum, þó að menn hiki jafnvel eitthvað við að auka við fyrirgreiðslu til kaupa á almennri bátastærð. Till. okkar, sem við leggjum hér fram, eða okkar nál. verða að flytjast hér skriflega. Ég skal nú lesa þær yfir og ljúka þar með máli mínu. Þær eru þannig: Í fyrsta lagi: 1. gr. frv., 1. mgr., orðist svo: Ríkisstj. er heimilt að láta smíða allt að 12 skuttogara, 1000–1200 rúmlesta að stærð, í þeim tilgangi, að þeir verði seldir einstaklingum, félögum eða bæjar- og sveitarfélögum. Önnur till. okkar er að ný mgr. komi á eftir 1. mgr., svo hljóðandi: Ríkisstj. skal jafnframt beita sér fyrir, að smíðaðir verði allt að 8 skuttogarar 500–700 rúmlestir að stærð og verði þeir seldir einstaklingum, félögum eða bæjar- og sveitarfélögum. Þá er brtt. okkar við 2. gr.: Við 2. gr. bætist: Nú óskar bæjar- eða sveitarfélag eða útgerðarfélag, sem það er verulegur aðili að, eftir kaupum á skipi, sem smíðað er samkv. lögum þessum, og skal þá ríkissjóður leggja fram 10% af byggingarkostnaði skips, og fer um endurgreiðslu þess samkv. þessari grein. 3. brtt. okkar er þannig: Á eftir 3. gr. komi ný gr., svo hljóðandi: Ríkisstj. er heimilt að ábyrgjast allt að 90% af kostnaðarverði verksmiðjutogara fyrir Úthaf hf. gegn fullnægjandi tryggingum. Ég tel algerlega ástæðulaust að bíða með það að taka ákvörðun um stuðning við togarakaup skv. þessum till. okkar, vegna þess að það hafi ekki farið fram nægilegar athuganir enn þá á rekstrarmöguleikum skipa af þessari stærð. Það er langt síðan rekstraráætlun um þessa millistærð skipa var lögð fyrir fiskveiðasjóð, bankana og Efnahagsstofnunina, og hv. sjútvrh. tilkynnti hér fyrir nokkrum dögum í þinginu, að nú um miðja þessa viku mundi rn. hans fá umsögn Efnahagsstofnunarinnar um þessa rekstraráætlun. Ég efast því ekki um, að þessi rekstraráætlun liggur nú fyrir endurskoðuð, svo það er hægt að taka afstöðu til þessa máls vegna upplýsinga, sem fyrir liggja, engu síður en varðandi stærri skipin. Ef till. okkar yrðu samþ., mundi fyrirsögn frv. breytast af eðlilegum ástæðum og þá væntanlega heita frv. til l. um kaup á skuttogurum, en ekki lengur kaup á sex skuttogurum. Það virðist vera afskaplega heilög tala, og kemur fram í nafninu, að það megi ekki víkja frá því, að skipin séu aðeins sex. Um það mundum við þá flytja brtt. við 3. umr., þegar við sjáum, hvernig okkar brtt. reiðir af.



Herra forseti. Þó að ég sé með sérálit hér og sértill., þá ber ekki að líta á það þannig, að ég sé á móti frv., svo langt sem það nær. Ég tel, að þetta frv., sem lagt hefur verið fram af hv. ríkisstj., nái ekki nógu langt. Það hefur nú verið svo, að hv. ríkisstj. hefur oft verið ásökuð fyrir það að kaupa ekki togara, marga togara. Satt að segja hefur mér fundizt stundum gengið of langt í ásökunum í því efni, því að þeir hafa mest talað um togarakaup, sem minnsta reynslu höfðu haft af rekstri togara, og lengstan tímann hefur það verið þannig, að bátaútgerðin hefur borið sig betur. Meðan svo var, að bátaútvegurinn var hagstæðari vegna vinnu við aflann, þá var ekki eðlilegt, að ríkisstj. legði höfuðáherzlu á að fjölga togurum. Um þetta má alltaf deila. Meðan síldin var, þá var erfitt að fá góða menn á togarana. Svo breyttist þetta, þegar dró úr síldaraflanum, þannig að þetta er breytilegt. En vafalaust getum við allir verið sammála um það, að æskilegt er að hafa togara. Hitt verða auðvitað skiptar skoðanir um, hversu langt á að ganga í því efni, hvernig sú skipting á að vera á milli báta, sem kallað er, og togara. Togari, sem keyptur er fyrir 120 millj. og siglir með aflann, ef hann er ekki rekinn með gróða, ef allur kostnaðurinn fer í það að greiða vexti og afborganir og útgerðarkostnað og kaup mannanna, þá skilar hann ekki öðru í land en kaupi mannanna, sem eru á togaranum. Bátur, sem aflar og leggur upp, það tvöfaldast verðmætið við landvinnuna, og þess vegna kemur miklu meira í vasa Íslendinga sjálfra. Leggi hins vegar togarinn upp, þá verða hlutföllin hliðstæð við bátana. Fyrir minni staðina eru minni skipin hins vegar lífsnauðsyn. Það er hvorki aðstaða viðvíkjandi legu fyrir skipin við bryggjur né nógu fljótri vinnslu á aflanum á þeim stöðum. Það eru þessi byggðarlög, sem hafa skapað mestan fiskaflann og mesta vinnuna og mestu þjóðartekjurnar. Það eru einmitt þau byggðarlög, sem gera út bátana. Við getum litið á Vestmannaeyjar og Keflavík. Þessir aðilar kæra sig ekkert um stóra togara. Vestmanneyingar keyptu einu sinni togara. Þeir seldu hann. Hins vegar eru stærri staðirnir eins og Akureyri og Reykjavík, þar sem þarf að sigla mjög langt til þess að komast á miðin og fjölmenni er mikið og það þarf mikið hráefni. Þá eru stærri togararnir hagkvæmari. Það er þetta, sem okkur greindi á um, mig og hv. 4. þm. Austf. og hv. 2. þm. Reykn. Ég leit svo á, að ósanngjarnt væri, að minni byggðarlögin byggju ekki við hliðstæða aðstoð og þau stærri hvað skipakaup snerti. Við skulum ekki reikna með þeirri afkomu hjá togurum, sem verið hefur s.l. ár. Þar ber ýmislegt til. Það er búið að fella gengið tvisvar sinnum, 1967 og 1968. Gengislækkunin ein hefur tvöfaldað verðmæti aflans í krónutölu. Auk þess hefur verð á afurðunum stórhækkað, og til viðbótar þessu eru breytt kjör gagnvart sjómönnum. Nálægt 20% var tekið af kaupi þeirra, og útgerðin fékk það beint og óbeint. Auk þess hefur verið óvenjugóður afli og hagstætt tíðarfar. Við skulum því alls ekki reikna með hliðstæðri afkomu og hefur orðið á togurum s.l. ár og þetta ár. Þetta mun allt saman breytast. Við getum ekki búizt við þessum afla að jafnaði, ekki svo hagstæðri tíð og ekki svo hagstæðu verði. Við vitum, að þetta gengur í sveiflum. Sjómenn munu síga á að ná sínum hluta aftur. Ég er ekki sérfræðingur í togaraútgerð, hef mest fengið upplýsingar um hana hjá Tryggva Ófeigssyni. Hann er einna vanastur að reka togara, og aðrir hafa ekki rekið þá betur hér á landi. Ég var að ræða um það við hann, hvort hann héldi, að þessir nýju togarar bæru sig. Þá hristi hann höfuðið. Hann hefur haldið því fram, þegar ég hef talað við hann, að í venjulegu árferði verði að fá togaraverðið annaðhvort með mjög lágum vöxtum eða að meira eða minna leyti greitt, eigi reksturinn að bera sig, beint eða óbeint. Lengst af hefur orðið að styðja við bakið á togurunum til þess að hægt væri að reka þá, þó að þess þurfi ef til vill ekki nú, eins og sakir standa. Ég veit, að menn, sem hafa verið búnir að afskrifa togara, eins og Tryggvi Ófeigsson, hafa grætt á togaraútgerðinni s.l. ár og þá fyrst og fremst á fiskvinnslu. Staðreyndin er sú, að á s.l. ári stórgræddu þau frystihús, sem höfðu nægilegt og gott hráefni. Við getum því ekki miðað við það, sem hefur verið nú s.l. ár. Hér er gert ráð fyrir að kaupa sex stóra togara, um 1000 lesta, að mér skilst. Það á að lána 7.5% án vaxta til 18 ára. Svo er ætlazt til, að bæjarfélög leggi til 7.5% og hlutaféð sé 7.5%. 80% á að útvega þeim að láni. Það má reyna þetta, þótt ekki sé lagt meira fram í bili af ríkisins hálfu. Það nær þá ekki lengra. Ef þeir verða í vandræðum, þá borga þeir ekki meira en þeir geta, og þá verður vafalaust á einhvern hátt hlaupið undir bagga með þeim. Það, sem fyrir mér vakir, er, að greitt verði fyrir minni stöðunum á hliðstæðan hátt. Það eru mörg 500–600 manna kauptún, sem hafa mikla þörf fyrir minni gerð togara. Sannleikurinn er sá, að það liggur ekkert fyrir um það, hvort hagkvæmara er að kaupa 1000 tonna skuttogara eða 300 tonna skuttogara. Það liggur ekkert fyrir um það. Ég er sannfærður um það, að fyrir þjóðina í heild verða minni skipin hagkvæmari. Þau munu veita fólkinu meiri vinnu í landi og skapa meiri hreinar tekjur í landinu sjálfu. Stærri togararnir munu frekar sigla með aflann. Eins og ég benti á áðan, þá er ekki annað eftir, ef togari skilar engum nettóágóða við siglinguna, en kaup mannanna. Hitt fer í olíu, veiðarfæri, stofnkostnað skipsins og annan rekstrarkostnað, sem að mestu leyti er erlendur eða að nær öllu leyti. Þannig er ég í engum vafa um það, að fyrir þjóðarheildina í framtíðinni verða minni togskipin og bátarnir það, sem mun afla fólkinu fyrst og fremst tekna. Ég veit um ýmsa staði, sem vilja fá minni togskip, í mínu kjördæmi, og ég efast ekki um, að svo sé á Vestfjörðum og Austfjörðum líka, jafnvel þó að Norðfjörður vilji fá stóran togara. Norðfjörður er stærsti kaupstaðurinn á Austfjörðum. Ég ætla því að leggja fram till. Ég ætlaði að fá hana prentaða og útbýtt núna, bæði grg. og till., en það er ekki unnið í prentsmiðjunni í dag, þannig að þetta getur ekki komið nú. Þess vegna ætla ég ekki að fara fram á, að þessi till. verði borin undir atkv. fyrr en eftir helgi, ef frv. yrði þá tekið fyrir. Till. er þannig: 4. gr. frv. orðist þannig: Ríkisstj. er einnig heimilt að stuðla að smíði og kaupum á allt að 14 minni skuttogurum með því að lána án vaxta úr ríkissjóði eða atvinnujöfnunarsjóði 10% af andvirði þeirra til 15 ára. Stærð þessara skipa skal vera 250–700 lestir. Ríkisstj. skal vinna að því, að heimahöfn þessara skuttogara verði í kauptúnum og minni kaupstöðum, enda sé stærð þeirra miðuð við þá aðstöðu, sem þeir eiga væntanlega við að búa hvað snertir löndun og vinnslu aflans. Ríkisstj. er heimilt að taka fyrir hönd ríkissjóðs lán í þessu skyni, ef með þarf. Þessi till. er rúm. Mér skildist á hv. 4. þm. Austurl. og hv. 2. þm. Reykn., að þeir vildu hafa stærðarhlutföllin frá 500–700 lestir. Fyrir mér vakti fyrst og fremst að styðja þá, sem óskuðu eftir að fá minni skip, sem eru þeim hagkvæmari. Ég tala eingöngu um 10%. Ég tala líka um atvinnujöfnunarsjóð. Sannleikurinn er sá, að atvinnujöfnunarsjóður á áð hafa töluvert mikið fé til umráða á næstunni. Það er ekki ólíklegt, að það verði um 100 millj. á ári. Nákvæmlega get ég ekki sagt um það. Ég get ekkert fullyrt um, hvað fæst út úr þessum álskatti. Það er ekki ólíklegt, að það verði upp undir 100 millj. á ári. Nú er þetta ekki lánað með háum vöxtum. Svo er verið að krefja þetta aftur inn. Ég satt að segja er í dálitlum vafa um, hvort þetta sé að öllu leyti rétt stefna, hvort ekki væri viturlegra að leggja fram óafturkræft framlag til vissra hluta, vera ekki sífellt að innheimta, greiða einhvern ákveðinn hluta eða leggja fram óafturkræfa upphæð eða vaxtalausa upphæð, þannig að ekki þurfi alltaf að vera að hjálpa vissum aðilum. Við skulum segja 10% af togara, sem kostar 50 millj., það eru 5 millj. Ef ætti að taka þær að láni í þessum atvinnumálasjóði, þá eru það 450 þús. í vexti á ári, og þar að auki er þetta gengistryggt lán. Sannleikurinn er sá, að það að taka lán úr þessum atvinnumálasjóði fyrir útgerðina er í raun og veru ógerlegt. Þarna eru 8–9% vextir og þar að auki gengistryggt. Við vitum, að í meðalári hefur útgerðin aldrei borið svo háa vexti. Ég veit, að það er verið að krefja um þessi lán mönnum til leiðinda, og sumir geta ekki borgað þau. Ég er í stórum vafa, hvort það væri ekki rétta aðferðin, að atvinnujöfnunarsjóður legði fram ákveðnar upphæðir árlega sem óendurkræfar, einhvern hluta af því, sem hann hefði til að lána út árlega, reyna svo að láta fyrirtækin standa á eigin fótum á eftir. Það er búið að fella gengið hvað eftir annað, af því að útgerðin hefur ekki borið sig. Er það betra fyrir fólkið í landinu að hafa vextina háa og leggja ekki fram neitt óendurkræft fé? Svo rekur að því, að útgerðin ber sig ekki. Þá er gengið lækkað. Er eigi betra að lána með skaplegum vöxtum og þurfa ekki að lækka gengið? Ég álít, að verst af öllu sé gengislækkun. Gengislækkun er ekkert annað en að taka hluta af sparifé landsmanna og hluta af kaupi fólksins. Fólkið hættir að treysta á alla samninga. Til hvers er þá verið að semja um kaup, þegar ekki er hægt að borga kaupið, en gengið bara lækkar. Þegar verkalýðsleiðtogararnir eru búnir að pota upp kaupinu, þá er verðgildi krónunnar minnkað. Þetta er tilgangslaust basl. Við verðum að geta treyst á gjaldmiðilinn fyrst og fremst. Það er undirstaða undir öllu heilbrigðu fjármálalífi og öllum samningum. Það er leitt, að sjútvrh. er ekki við. Ég hafði heyrt ávæning af því, að ríkisstj. sjálf mundi leggja fram frv. viðvíkjandi minni skipunum og veita þeim einhverja hliðstæða fyrirgreiðslu og þeim stærri. Ég hef heyrt, að slíta eigi þingi á fimmtudaginn kemur. Hvort svo verður eða ekki, veit ég ekki, en litlar líkur eru til, að lagt verði fram frv. af hendi stjórnarinnar og það nái fram að ganga á þeim dögum, sem eftir eru. Sé það gert, þá nær það ekki lengra. Þá get ég gjarnan tekið mína till. aftur. En ég vildi, að þessi skoðun mín kæmi fram. Ég vil vekja eftirtekt á því, að ég tel, að það skipti meira máli að stuðla að því, að hin minni byggðarlög geti fengið skip við sitt hæfi og fyrirgreiðslu í því efni, en að kaupa þessa sex stóru togara, þótt ég ætti engan veginn að gera lítið úr þeirri þýðingu, sem það hefur. Ég hef heyrt, að það eigi að lána til minni skipa. Ég skal ekki segja, hvað á að kalla togskip, togara eða togbát. Það má endalaust deila um það. Það er farið að mæla skipin á annan hátt en gert var. Ég hygg, að þessi 250 lesta skip, sem ég hef fyrir lágmark, jafngildi 300 tonna skipum, eins og mælt var hér áður. Ég hygg, að það mætti alveg eins kalla 300 lesta skuttogara togara eins og 500 lesta eða 700 lesta, það er ekki aðalatriðið. Það er aðalatriðið, að skipið togi og geti togað. Ég sé ekki nokkra einustu ástæðu til að láta minni skipin sitja við önnur og lakari kjör en þau stærri. Ég hef heyrt, að það eigi að lána 5% úr atvinnujöfnunarsjóði, 10% úr atvinnumálasjóði, sem var nú eitthvað verið að lána úr í fyrra, með okurvöxtum, 8 eða 9%, og þar að auki sé það gengistryggt. Ég tel þau lán ekki takandi fyrir útgerðina. Svo ætlar fiskveiðasjóður að lána 75%. Eigendur þurfa að leggja fram 10%. Nú er þess að gæta, að það verða ekki allir bátarnir smíðaðir innanlands, og út á skip, sem smiðuð eru erlendis, verður ekki lánað nema 67%. Ef ríkið hlutaðist til um það, að úr atvinnujöfnunarsjóði eða á einhvern annan hátt væri lánað 10% vaxtalaust í 15 ár, eins og ég legg til í minni till., þá þyrfti viðkomandi aðili ekki að taka lán í þessum atvinnumálasjóði, sem eru ókjaralán. Það mundi, eins og ég benti á áðan, geta sparað þeim, sem keyptu togara fyrir 50 millj., 400–450 þús. kr. á ári að fá þessi 10% þannig: Það væru 5 millj., sem þeir fengju þá. Það getur ráðið úrslitum um, hvort skipið ber sig eða ekki. Það er, eins og ég sagði áðan, leitt að sjútvrh. skuli ekki vera við, en hv. forsrh. er nú hér, og hann hefur gott minni. Ég veit þess vegna, að allt kemst í réttan stað, sem sagt er í hans eyru. En ég vænti þess nú, hvort sem þessi till. verður samþ. eða ekki, að ríkisstj. greiði einhvern veginn fyrir þessu máli viðvíkjandi minni skipunum, þannig að þessi bæjarfélög geti fengið sér þá báta, sem hagkvæmir eru og nauðsynlegir eru fyrir minni byggðarlögin. Við vitum það, að þar er mikil vinnuorka, sem ekki nýtist að fullu, ef ekki eru skip til þess að afla þessa hráefnis. Ég mun greiða atkv. með þessu frv., þrátt fyrir það að ég telji það ekki ná nógu langt og þó að ég, eins og ég tók fram áðan, sé í miklum vafa um það, hvort ekki væri hagstæðara fyrir okkur að kaupa 1000 lesta togarana en minni skip. Reynslan ein getur skorið úr því.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð í sambandi við það frv., sem hér er til umr. Mér finnst ekki óeðlilegt, þegar verið er að vinna að lausn þess vandamáls, sem sjávarútvegur hefur átt við að glíma, að einstakir þættir séu teknir fyrir og reynt að ljúka við að leysa þann vanda, eins og hér er gert, þ.e.a.s. í sambandi við útgerð á stærri togurum. Það er hins vegar skoðun mín, að þær till., sem hér liggja fyrir, séu ekki þess eðlis, að það skapist grundvöllur fyrir togaraútgerð hér við Ísland, eins og þarf að vera. En ég mun að sjálfsögðu greiða atkv. með þessu frv. til þess þó að koma því áleiðis, sem hægt er að gera í þeim efnum. Ef við lítum til okkar næstu nágranna, þá sjáum við, með hvaða hætti þeir hafa tekið á þessum málum, t.d. Bretar, sem strax við byggingu stærri togara greiða niður stofnkostnað, einfaldlega vegna þess, að byggingarkostnaður þessara stóru skipa er orðinn svo mikill, að reksturinn getur ekki borið hann. Við sjáum, hvað Færeyingar gera. Þeir greiða niður 40%, ef byggt er hjá þeim sjálfum, 30% ef byggt er erlendis. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta, en vildi láta þessa skoðun mína koma hér í ljós, að sá grundvöllur, sem þessar till. eru byggðar á, er að mínum dómi ekki nægilega traustur til þess að við getum rekið togaraútgerð við Ísland, eins og við höfum getað gert, þ.e.a.s. áður en fór að síga á ógæfuhliðina í þeim efnum.



Herra forseti. Ég vil á margan hátt taka undir þau orð, sem hv. síðasti ræðumaður viðhafði, er hann taldi, að það frv., sem hér er til umr., gangi alls ekki nógu langt til hjálpar þessari tegund útgerðar, sem er nú margrædd hér á hæstv. Alþ. og reyndar víðar en hér. Ég vil þó hins vegar benda honum á það, að það eru þó til einstaklingar í dag, sem telja sig geta ráðizt í þessa útgerð, að vísu vegna þess, að þeir höfðu nokkurn grundvöll til þess að ráðast í þessa útgerð, sem ég veit, að togaraútgerðarmenn almennt í dag hafa alls ekki. Persónulega hefði ég viljað, að lengra hefði verið gengið, talið það nauðsynlegt, ekki sízt vegna þess, - og þá vil ég nú aðeins koma að orðum hv. þm., Björns Pálssonar, 3. þm. Norðurl. v., er hann fór að taka inn í þetta dæmi ströndina alla,..- að það er staðreynd, að það eru fimm staðir hér á Íslandi í dag, sem hafa lagt gífurlega mikið upp úr þessum atvinnurekstri, hafa stundað hann og hafa talið það ómetanlegt vegna sinnar atvinnu. Persónulega álít ég, að þetta frv., sem nú er lagt fram, sé kannske fyrst og fremst til þess að koma á móti þessum fimm stöðum á Íslandi, þótt við heyrum hins vegar, að síðasti ræðumaður telji þar alls ekki nógu langt gengið, og veit ég þá, að hann á við það byggðarlag, sem hann kemur frá. En samt sem áður hafa hvorki ríkisstj. né lánastofnanir hér á Íslandi treyst sér til þess að ganga lengra, þótt mikið hafi gengið á að reyna að fá betri kjör, en þau hafa ekki fengizt, m.a. vegna þess, að það eru menn hér á Alþ: sem telja, að þótt þessi útgerð, sem er kannske á margan hátt lífsskilyrði þeirra staða, sem ég hef þegar getið um, sé í veði, þá megi ekki koma henni til hjálpar á þann hátt, sem hér er gert. Ég leyfi mér að fullyrða, að sú togaraútgerð, sem nú er á Íslandi, verður búin að vera eftir, ég vil segja 4–5 ár, ef ekkert verður að gert. Við komum kannske til með að eiga 4–5 skip eftir það. Hin skipin eru komin svo langt fram yfir það, að skynsamlegt geti talizt að reka þau, jafnvel þótt þau hin sömu skip hafi verið fengsæl. Við getum tekið dæmi um eitt skip Bæjarútgerðar Reykjavíkur, sem skilar á 21 degi meðalafla Vestmannaeyjabáta, sem hafa staðið sig bezt á s.l. vertíð. Þarna eru um borð 28–30 menn, sem skila þessum afla, og ef við höfum þann góða hag eða þá góðu afkomu, sem ég veit að togararnir hafa skilað í vetur, þá mundi ég huga að því, að slíkir tímar hafa verið hjá okkur áður, þótt þeir hafi átt sínar lægðir eins og vélbátaflotinn og önnur útgerð á Íslandi. Við skulum ekki ganga fram hjá því, hafandi þetta í huga, að þetta er útgerð, sem við eigum auðvitað aldrei nokkurn tíma að leggja niður. Hún er nauðsyn, ekki aðeins fyrir þá staði, sem reka togaraútgerð í dag, heldur og aðra staði, eins og komið hefur fram hjá þeim aðilum, sem hafa rætt um þessi mál. Ég tek heils hugar undir með þeim, sem hér hafa talað um það á þann veg, að það séu staðir allt í kringum land, sem þurfi að eignast togara til þess að landa afla, ekki aðeins hjá sér, heldur eiga þeir skilyrðislaust líka að geta leitað til annarra staða erlendis, þegar aflaverðmætið verður svo mikið, að það fari langt fram úr öllu, sem gæti hugsast með kannske margfaldri vinnslu hér heima. Auðvitað á ekki að stöðva neina útgerð þá, því að við eigum að geta notið slíkra hlunninda, þegar þannig stendur á. Hins vegar greinir menn á, og ég veit, að það hefur orðið þó nokkur ágreiningur um það, hvar ætti að skera í sundur. Á að láta þessi sérstöku fríðindi, sem okkar togarar svokölluðu fá að njóta með þessu frv., ná út yfir allan flotann, og eru þau yfirleitt fríðindi fyrir allan flotann, eða hefur önnur tegund flotans kannske meiri fríðindi í dag? Þar á ég við bátaflotann. Eru það kannske ekki miklu meiri hlunnindi, sem bátaflotinn nýtur? Hann getur fengið allt að 90% að láni. Að vísu er talað um okurvexti, en eru það ekki líka okurvextir, þegar við þurfum að setja á okkar nýja, væntanlega togaraflota bæði gjaldeyrisklásúlur og okurvexti, jafnvel þótt um sé að ræða 7.5% frá ríkinu, sem þarna kemur til greina sem framlag, sem þó eru viss ákvæði um, sem ég hef aldrei kunnað að meta? Hitt hlýtur að vera bæjarfélaganna á hverjum stað, hvað þau vilja gera fyrir þessa eða aðra útgerð. Ég þekki það vegna veru minnar í nokkur ár í atvinnuleysistryggingasjóði, sem hefur m.a. lánað peninga til atvinnujöfnunarsjóðs, sem hefur staðið að því að kaupa skip frá Reykjavík, sem ekki hefur notið hlunninda atvinnujöfnunarsjóðs, að það eru bæjar- og sveitarfélögin á þessum stöðum, sem hafa tekið þátt í því að ábyrgjast lán og lána beint, til þess að svo mætti verða, að þessi skip okkar gætu komizt til þeirra, sem, eins og hv. þm. Björn Pálsson benti réttilega á, hefur orðið þeim til stórkostlegs framdráttar, og auðvitað þurfa fleiri slík skip og stærri að koma inn í það dæmi. Hvar á að skera í sundur með það, hvort við séum að tala um vélbát, dagróðrabát, landróðrabát eða togara? Ég held, að þingið hafi á nokkurn hátt gert það á sínum tíma með ákvörðun um það, hverjir gætu notið landhelginnar. Ég vil meina það, að við þurfum nú umfram allt að tala um togara, sem eru úthafstogarar, togara, sem geta sótt á fjarlæg mið, séu ekki hér á heimamiðum, nema þegar þannig aflast og tækifæri gefast til að þeir geti komið með nýjan og ferskan afla til vinnslustöðvanna hér við land, sem þeir geta auðvitað líka gert af fjarlægum miðum. En vegna þeirra bollalegginga, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. var að hafa um það, að það væri tiltölulega sama, hvort um væri að ræða 300 tonna skip eða 1000 tonna skip, get ég ekki annað en spurt þennan ágæta þm.: Var það sama fyrir hann, þegar hann var kaupfélagsstjóri á Skagaströnd, hvort um væri að ræða opna trillu eða Húna 1, þegar hann kom þangað fyrst? Mig minnir, að ég hafi einhvern tíma lesið eða heyrt, hvílíka býsn og dásemd um var að ræða, þegar það skip kom þangað, og vissulega var það það miðað við það, sem fyrir var. 1000 tonna skuttogari í dag getur stundað veiðar í N.-Atlantshafi við flestar aðstæður og á flestum miðum. Ég vil alveg hiklaust halda því fram, að 600 tonna skip geti ekki gert það. Þau byggðarlög, sem búa við togaraútgerð í dag og ætla sér að búa við togaraútgerð og telja hana nauðsyn fyrir sig og sína fiskvinnslu og sitt athafnalíf, ætla sér ekki að gera út minni báta, sem koma daglega að landi. Hin stóru skip eiga, þó að þau leiti á grunnmið í öðru eins aflamagni og verið hefur þar síðustu vikurnar, að leita víða til fanga. Ég vil segja það, ekki aðeins útgerðarinnar vegna, heldur líka þeirra, sem um borð í skipunum eru, að þeir eiga fyllilega skilið það öryggi, sem slíkt skip hefur fram yfir minni skipin í N.-Atlantshafinu og norður við Grænland og Nýfundnaland í vetrarveðrum. Ég sé ekki ástæðu til að hafa mörg orð um þetta frv. Ég tek hins vegar heils hugar undir það, þótt ég verði ekki fylgjandi því að þessu sinni, að þær brtt., sem hér hafa komið fram um minni skipin, nái fram að ganga, einfaldlega vegna þess, að ég hef sjálfur lýst því yfir við minni hl. í sjútvn., að ég telji ekki aðeins rétt, heldur og nauðsynlegt, að þessum málum verði ráðið til lykta á næsta hausti. Hins vegar hafa ýmis formsatriði ekki verið leyst í sambandi við bæði rekstraráætlanir og annað, eins og hv. þm. Lúðvík Jósefsson gat hér um áðan, og ég tel alveg sjálfsagt, að menn bindi sig ekki við 1000 tonna togara. En hv. sjútvrn., sem þetta frv. flytur, hefur ekki fengið till. um þessa stærð út í loftið, heldur af mikilli og góðri athugun, þar sem það m.a. var ekki aðeins borið undir helztu togaraútgerðarmenn, sem stunda togaraútgerð í dag, og miðað við reynslu nágrannaþjóða okkar, heldur og þeirra togaraskipstjóra, sem bezt hafa sýnt hæfni sína á síðustu misserum og árum. Þannig er ekki verið að segja það um leið, að verið sé að fara í vitlausa stærð, þótt það séu teknir sex togarar af þessari stærð. Hins vegar hefur það líka legið ljóst fyrir, að ákveðnir staðir hér á landi þurfa á minni skipum að halda, sem geta líka sótt, ekki aðeins hér á grunnmið og mið landgrunns, heldur líka á fjarlægari mið. Og ég er heils hugar fylgjandi því, að ríkisstj. vinni að því í sumar að útbúa till. um fyrirgreiðslu við slík skip, áður en þing kemur saman að hausti. En ég tel, að þessi lausn og sú fyrirgreiðsla, sem er ætluð með þessu frv., sé svo nauðsynleg og brýn, að hana megi ekki daga uppi á þessu þingi. Enda hef ég heyrt það á hv. þm. stjórnarandstöðunnar, þótt þeir hafi ekki sýnt algjöra samstöðu með okkur um okkar nál., að þeir hafa hinn sama hug, og fyrir það vil ég þakka þeim. Vegna brtt., sem kom fram hjá hv. þm. Lúðvík Jósefssyni í sambandi við verksmiðjuskuttogara, þá vil ég líka taka það fram hér, að ég tel nauðsynlegt fyrir íslenzku þjóðina að eignast slíkt skip. Ég hef marglýst þessu yfir opinberlega, og það er eiginlega til skammar fyrir íslenzku þjóðina, mestu fiskveiðiþjóð á norðurhveli jarðar, að slík skip skuli ekki vera í hennar eigu. Ég hef hins vegar haft þá skoðun, að áður en við gengjum út í kaup á slíku skipi, miðað við að við erum fjárvana þjóð á margan hátt, þá ættum við frekar að stíga það spor, sem við erum að stíga nú, og næsta skrefið tel ég vera að kaupa nokkra skuttogara af minni gerð til staðsetningar allt í kringum land. Ég mótmæli um leið þeirri skoðun, að þessir stærri togarar muni síður landa afla sínum hér heima og auka atvinnu en minni togararnir, þótt ég taki það líka fram, að þessi skip eiga að hafa allan rétt m.a. vegna skipshafna sinna, til þess að leita þess markaðar, sem beztur er hverju sinni. Ef menn vilja kosta einhverju til, til þess að landa hér heima til þess að auka atvinnu, þá verða fleiri að taka þátt í því en skipshöfnin. Að svo mæltu vil ég aðeins lýsa yfir því, að ég styð þetta frv., eins og það er komið fram. Ég mun greiða atkv. gegn brtt. í trausti þess, að Alþingi Íslendinga og ríkisstj. beiti sér fyrir því, að ráðið verði fram úr þeim vandamálum, sem þar hafa komið fram og bent er á í brtt.



Herra forseti. Örfá orð, ég hef ekki miklu að svara. Hv. 10. þm. Reykv. hélt hér snjalla ræðu, eins og við var að búast. Hann gerði mikið úr því, að þessi stóru skip gætu verið að í lakara veðri og minni hætta væri að vera á þeim. Þetta er vafalaust rétt, en hitt hygg ég, að það verði ekki mikill ágóði af því að veiða norður í höfum eða vestur við Grænland í stórhríðum, og ef ís ræki mikið í kringum þau, þá hygg ég, að þau væru ekkert betri en minni skipin, þ.e. ef þau verða fyrir stórum jökum eða öðru slíku. Satt að segja legg ég ákaflega lítið upp úr því að vera að veiða í vitlausu veðri, hvort það eru heldur meðalskip eða stór skip. Ég held, að það verði enginn auðugur af því og það verði á engan hátt hagkvæmt. Ég hef átt tal um það við Tryggva Ófeigsson, hvort þessir nýju skuttogarar þeirra mundu geta verið að í miklu verra veðri en togarar hans. Hann telur það ekki vera. Hann segir, að sínir togarar hafi veitt á svipuðum stöðum og það muni ekki öllu. Ég get persónulega ekki fullyrt um þetta, en hitt er ég viss um, að þótt þetta séu stærri skip og að einhverju leyti betur útbúin, þá ráða þau ekki við vitlaus veður, þau hafa ekki aðstöðu til að veiða í vitlausu veðri, enda mundi það ekki borga sig. Það kom fram hjá hv. þm., að hann leggur mikið upp úr því, að þessum minni togskipum, sem ég var að tala um, verði veitt fyrirgreiðsla á næsta hausti. Það var í sjálfu sér ánægjulegt að heyra. Ég er hv. þm. þakklátur fyrir, að hann hefur þessa skoðun, en það, sem fyrir mér vakir, er, að mér finnst þetta nokkuð seint, af því að ég veit, að það eru ýmsir, sem hafa mikinn áhuga fyrir að fá þessi skip sem allra fyrst. Það er eins með þá og Reykjavík og aðra staði, sem leggja mikið upp úr því að fá þetta ákveðið strax. Það tekur sinn tíma að undirbúa þessi mál og fá skipin smíðuð. Það er hárrétt hjá hv. þm., að fyrir Reykjavík og Akureyri og þessa stærri staði er nauðsynlegt að hafa þessa stóru togara, það tók ég fram í minni ræðu. Þess vegna má ekki lá mér það, þó að ég telji mér skylt að vekja athygli á því, að það eru fleiri, sem þurfa að lifa og hafa aðra aðstöðu. Þess vegna legg ég talsvert upp úr því, ef mögulegt væri að fá hliðstæða fyrirgreiðslu eða loforð um hana nú þegar fyrir þau skip, sem henta minni bæjarfélögum. Ríkisstj. getur að sjálfsögðu gefið út brbl. eða gefið loforð, þó að þingið sé hætt að starfa. Ég efast ekkert um, að hæstv. ráðh. hlýtur að vera það ljóst, að þörf er fyrir þessi skip. Ég tel ekki sanngjarnt, eins og ég tók fram áðan, að þau njóti ekki hliðstæðrar lánafyrirgreiðslu og stærri togarar. Og þó að það sé ekki gert meira í bili en að lána 7.5% vaxtalaust, þá þykir mér ólíklegt, að þessi skip þurfi ekki, áður en langt um líður, meiri fyrirgreiðslu, annaðhvort með styrkjum, eins og þau hafa notið undanfarin ár, eða þá með eftirgjöf á skuldum eða einhverju slíku. En við skulum ekki vera að spá neinum hrakspám. Reynslan sker úr þessu. Viðvíkjandi því, sem kom fram hjá hv. þm., að hann mótmælti því, að þessi stóru skip mundu ekki losa hér: Ég hef aldrei fullyrt neitt um það, að þau losuðu ekki hér. Hitt er ég sannfærður um, og það kom fram hjá hv. þm., að þau sigla frekar með aflann en minni skipin, enda er það eðlilegt.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður. Endurnýjun togaraflotans er eitt þeirra mála, sem hv. ríkisstj. hefur sofið allt of lengi á. Og það er sannast sagna komið á elleftu stund að ráðast í endurnýjun togaraflotans. Það mál hefur verið vanrækt allt of lengi, og þess vegna verður nú að gera svo stórt átak sem við höfum ýtrast afl til. Ég tel, að þær till., sem fram eru komnar um endurnýjun togaraflotans, séu allar mjög svo eðlilegar og nauðsynlegar, þegar við lítum á, hvernig komið er. Það er auðvitað ekki fjarri sanni, sem hv. 10. þm. Reykv. sagði hér áðan, að ef ekki verður myndarlega á málinu tekið ekki síðar en á komandi hausti, þá vofir það yfir, að við höfum enga togaraútgerð. Það er mjög óhyggilegt að láta það dragast árum saman að endurnýja okkar fiskiskipaflota og hrökkva svo upp með andfælum einn góðan veðurdag, þegar í óefni er komið, og verða þá að gera slík átök, að það ofbýður okkar fjárhagslegu getu. En þannig var komið, þegar nýsköpunartogararnir voru keyptir. Þá var hér ekki um aðra togara að ræða en lítt sjófæra ryðkláfa, og þá varð að gera eitt heljarátak til þess að endurnýja togaraflotann, en af þessu leiðir aftur, að þau skip eru nú öll jafngömul og verða ónýt mjög um sömu mundir. Við erum enn að falla í þessa sömu gröf í stað þess að hafa á okkur andvara og sinna árlegri endurnýjunarþörf á togaraflotanum. Ég játa, að það væri geysilegt átak að byggja núna í einu 20 skip, 12 1000 tonna skip, 8 500–700 lesta skip og e.t.v. 2500–3000 lesta verksmiðjuskip. En þessa alls er þörf, ef við ætlum að sækja fram og láta ekki togaraútgerð lognast út af eða leggjast niður. En svo framarlega sem það er rétt, að hæstv. ríkisstj. telji ekki möguleika á að stíga stærra skref en hún gerir með því að leggja til, að byggðir séu sex 1000 lesta skuttogarar, þá er ég þeirrar skoðunar, að það hefði leyst úr meiri þörf, ef ekki yrði hægt að taka nema hluta af málinu til úrlausnar, víðar á landsbyggðinni að ráðast í það nú sem hluta af viðfangsefninu að byggja tíu 500 tonna skip. Og ég held, að ég hefði kosið það fremur, að frv. hefði verið um að byggja nú þegar tíu 500–600 tonna skip í staðinn fyrir sex 1000 tonna skip. En ekki eru nú frammi till. um það, og mun ég þá í fyrsta lagi lýsa stuðningi mínum við þetta frv., þó að það taki ekki þann hluta málsins fyrir, sem ég hefði talið skynsamlegast. Einnig mun ég freista þess með öðrum hv. þm. að taka málið fyrir til úrlausnar allt saman, eins og það blasir við okkur, og ráðast í þetta heljarátak, þótt ég viti, að þar er teflt á tæpasta vað um fjárhagslega getu, að taka ákvörðun um að endurnýja togaraflotann með einu átaki með byggingu um 20 togskipa 500–1000 tonna og eitt verksmiðjuskip. Það er óneitanlega veitt allmikil aðstoð til þess að greiða fyrir kaupum á þessum sex togurum. Þó er ég hræddur um það, að hin getuminni bæjarfélög geti ekki risið undir því að eignast þessi skip, og þyrftu þau þó að dreifast á ýmsa staði. Það má vel vera, að Reykjavík ráði við þetta, en ég efast um, að aðrir kaupstaðir geti það, og sennilega mun að því draga, að það verði meiri aðstoðar þörf. Ég sé ekki, hvernig ætlað er, að þessi sex skip, sem frv. fjallar um, dreifist um landið. Ég hef séð það nýlega, að annar stjórnarflokkurinn hefur borið fram till. í borgarstjórn Reykjavíkur um það, að Bæjarútgerð Reykjavíkur endurnýi sig með fjórum skipum. Það er minni flokkurinn, en sá, sem segist hafa forystuna oft og tíðum í framfaramálunum. Hann hefur borið fram till. í borgarstjórninni um það. Það sá ég í Alþýðublaðinu rétt fyrir skemmstu, að bæjarútgerðin eigi ekki að stíga minna skref en það að kaupa fjögur skip í einum áfanga. Þá verður harla lítið eftir handa stóra flokknum og landsbyggðinni allri saman. Mér finnst þess vegna vera farið þarna af stað eins og það hafi ekki verið hlustað á stórhug og kröfugerð annars stjórnarflokksins. Nema þá að Sjálfstfl. ætli sér mjög lítinn hlut í þessari nauðsynlegu og aðkallandi uppbyggingu. Ég hef lýst afstöðu minni til þessa máls. Ég hefði talið hyggilegra að byggja fleiri og smærri skip nú í fyrsta áfanga, ef það er skoðun ríkisstj., að ekki sé hægt að taka á endurnýjunarmálinu öllu nú. En væri hins vegar sú skoðun uppi, sem hv. 10. þm. Reykv. mælti fyrir hér áðan, að ekki væri neitt undanfæri um heildarendurnýjun togaraflotans nema fram á næsta haust, þá væri eðlilegast að sníða endurnýjunarmálinu öllu einn sameiginlegan ramma nú, þó að framkvæmdin yrði tekin í tveimur eða þremur áföngum. Það held ég væri eðlilegast, úr því við erum nú komin í slíkt óefni með þessi mál eftir allt of langan drátt, allt of langan svefn hæstv. ríkisstj. varðandi þessi grundvallarmál atvinnuveganna.



Herra forseti. Þetta frv. gerir ráð fyrir því, að útgerðarmönnum sé skylt að tryggja gegn aukagjaldi áhættu þá, sem þeim ber samkv. sjómannalögum, bæði að því er varðar slys og veikindi. Frv. gerir ráð fyrir, að þessa tryggingu sé hægt að taka hjá Tryggingastofnun ríkisins og henni verði gert að greiða í slysa- og veikindatilfellum sjómanna þær bætur, sem útgerðarmönnum er skylt að greiða, samkv. núgildandi sjómannalögum. Heilbr.- og félmn. hefur haft þetta frv. til athugunar og leitað um það umsagna. Að vísu má segja, að umsögn Tryggingastofnunar ríkisins hafi verið fremur neikvæð, því stofnunin leggur til, að það sé ekki orðið við þessu frv. á þessu stigi, en hins vegar svarar Sjómannasamband Íslands umsögninni á þann veg, að það mælir með því, að frv. verði samþ., en þó með þeirri athugasemd, að niður falli orðin í 1. gr. „eða útgerðarmanni vegna hins slasaða“, þannig að þær bætur, sem greiddar verða, skuli greiða hinum slasaða, en það fari ekki gegnum hendur útgerðarmannsins, heldur beint til hins slasaða. Sama er svo að segja í sambandi við sjúkrabæturnar í 3. gr. N. er sammála um að leggja til, að þessi orð falli niður úr frv., en mælir með því að öðru leyti, að það verði samþ. N. telur, að hér sé stigið spor í rétta átt, því það sé meiri og betri trygging fyrir sjómanninn, sem verður fyrir slysum eða veikindum, að ganga til ákveðinnar stofnunar, eins og Tryggingastofnunar ríkisins, og svo jafnframt hitt, að skylda útgerðarmenn til þess að taka þessa tryggingu, en á því er auðvitað misbrestur nú í frjálsri tryggingu, að útgerðarmenn taki slíkar tryggingar. Ef slík trygging væri frjáls, þá mundu aðeins einstaka útgerðarmenn, og þá helzt þeir, sem yrðu fyrir áföllum, kaupa slíka tryggingu á frjálsum markaði, en hinir láta það vera. Það mundi hafa það í för með sér, að iðgjöldin yrðu mjög há á hinum frjálsa markaði, en með skyldutryggingu verður iðgjöldum auðvitað stillt í hóf, þegar útgerðarmenn allra skipa verða að taka slíkar tryggingar. Við í heilbr.- og félmn. teljum, að hér sé hreyft merku máli, og því mælum við eindregið með því, að þetta frv. verði samþ. með þeirri breyt., sem ég hef áður skýrt frá.