Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forsetl. Með þessu frv. er slegið saman þeim frv., sem áður giltu hér viðvíkjandi skógrækt, og einstaka nýjum ákvæðum bætt við og öðrum breytt. Ég skal fyrst benda á helztu breytingarnar, sem eru í þessu frv. frá núgildandi lögum. Það er þá fyrst og fremst í 6. gr. Þar er gert ráð fyrir því, að það sé leyfilegt að rjóðurhöggva skóg, ef bletturinn, sem rjóðurhöggvinn er, er gerður að túni. Það er á einstaka stað á landinu, sem ekki er til land til ræktunar nema vaxið kjarri. Og það er til að gera þeim mönnum mögulegt að stækka tún sitt, að þessi breyting er tekin upp í lögin. Þá er í 20. gr. gert ráð fyrir, að hægt sé að styrkja dálitið frekar en áður var þá menn eða félög, sem ætla sér að koma upp barrskógi. Mikið er þar ekki um að ræða, og má vera, eins og ég skal koma að síðar, að það sé ekki tímabært enn að ganga þar frekar að en þarna er gert. Þá er gert ráð fyrir því í 22. gr., að hægt sé að leigja einstaka mönnum sumarbústaði eða lönd í sambandi við þá gegn því skilyrði, að þeir gróðursetji þar tré. Það er einhver eftirspurn eftir slíkri leigu og búizt við því, að með þessari gr., sem mér skildist á skógræktarstjóra að hann kallaði aðkallandi að kæmist nú fram, mundi koma einhver nýplöntun út frá mönnum, sem slík leyfi fengju, í kringum þeirra sumarbústaði, sem stæðu á landi þess opinbera. Þá er í 23. gr. gert ráð fyrir því, að hægt sé að styrkja menn til að girða utan um land, sem tekið er til skógræktar, enda sé landið minnst hektari á bæ. Enn er fellt niður ákvæði, sem áður var um það, að skógræktin hefði skyldu til þess að gefa sóknarnefndum plöntur til að gróðursetja í kirkjugarða. Það hefur verið heldur slæm reynsla af þessu. Sóknarnefndirnar hafa verið tregar til að taka á sig þá kvöð, sem þær hafa vitanlega þurft að gera, að halda girðingunum við í kringum kirkjugarðana. Það stendur í sambandi við þá ómenningu, sem kirkjugarðsmál okkar yfirleitt eru í, því að það er engu líkt. Það er verið að tala um kirkjur og presta og að þeir eigi alls staðar að vera, helzt á hverjum bæ, en kirkjugarðarnir eru vanræktir eins og mest má vera um landið þvert og endilangt, og er það til skammar öllum, sem þar eiga hlut að máli. Væri miklu nær að taka upp áróður fyrir því heldur en að vera að kasta heilagri vígslu á alls konar menn og hluti, eins og nú er farið að viðgangast. Þetta er fellt niður, en hins vegar mun ekki standa á því frá skógræktarinnar hálfu að láta þær sóknarnefndir, sem virkilega hafa áhuga á að prýða sína kirkjugarða, fá plöntur, enda þótt kvöðin sé tekin af skógræktinni, sem áður var. Með þessu beld ég að ég hafi nefnt aðalbreytingarnar, sem í frv. felast. Sjálfur lít ég þannig á, að þetta frv., eins og reyndar öll okkar löggjöf, sé gert til bráðabirgða. Hún ber merkí þess, þessi löggjöf, sem hér er steypt saman í eitt, að enn erum við að tala um skóg og skógrækt, miðað við birkikjarr, sem ekkert vit er i. Björkin er ekki skógur. Hún verður aldrei nytjaskógur og aldrei til neins gagns annars en að prýða og kannske á einstaka stað hefta uppblástur. Ég álít, að það eigi tiltölulega stutt í land, að við vöxum upp úr því að vera að friða slíkt kjarr, slíka smárunna, eins og nú er gert. En hins vegar er reynslan orðin sú, að það er orðið sýnilegt, að hér er hægt að rækta barrskóg, og á það að friða hann og koma honum upp þarf að leggja miklu meiri áherzlu en gert hefur verið. Og sérstaklega þarf þá að breyta um frá því, sem hefur verið gert, á þann hátt, að það þarf að hugsa langt fram í framtíðina. Barrskógur, sem við viljum helzt reyna að koma á hvert heimili, þarf að vera byggður þannig upp, að hann skapi á heimilinu nokkurn veginn jafna vinnu ár hvert, ekki bara næstu árin, heldur næstu 50–100 árin. Og til þess að hann geti það, þá þarf að vera að smáplanta honum á löngumtíma, þannig að þegar það, sem fyrst er plantað, er orðið fullvaxið eftir ca. 50–60 ár og gefur nytjaskóg, þá þarf að vera til mannskapur á heimilinu til að rjóðurhöggva þann part og planta í hann aftur. Það er þess vegna ekki hugsað um framtíðarstefnu í skógræktinni, að mínum dómi, að hlaupa til og gróðursetja heilan ha. eða 2 ha. í einu á einhverri jörð. Við það ræður maðurinn ekki. Hann ræður ekki einu sinni við að grisja hann, nema hann fái sér aðkeypta vinnu. Og eins og vinnuaflið er núna, þá er orðið fátt fast fólk á heimilunum. Það á að miða skógræktina við það, að það fólk komist yfir það að grisja hann, ekki bara að planta hann fyrst smám saman, lítinn blett á hverju ári, heldur líka seinna að grisja þá bletti og enn þá seinna að hirða timbrið úr þeim bletti og þá að planta í hann nýjum skógi. Þess vegna þarf allt frv. innan margra ára að sníðast um, annars vegar að taka úr því þá friðun, sem nú er á skógi, sem enginn skógur er og aldrei verður til neins gagns nema til augnayndis, en hins vegar skapa möguleika fyrir því, að upp geti vaxið á sem flestum heimilum nytjaskógar, sem bundnir séu við heimilisstörfin, þannig að það sé ekki meira, sem gera þarf árlega, en það, að heimilisfólkið ráði við það á hverjum tíma. Það er trúlegt, að það mundi þurfa að vera svona einn tíundi til einn tuttugasti af hektara, sem væri tekið á hverju ári. Þá væri eftir 50 ár mismunandi nytjaskógur til með mismunandi aldri, sá elzti, sem ætti að höggvast í ár og vera gagnskógur, væri 50 ára, og þarf þá að planta í staðinn í rjóðrið og svo alltaf áfram á hverju ári. Þannig þarf það að byggjast upp, og þegar frv. verður endurskoðað, eftir nokkur ár, þá þurfa þingmenn þeir, er þá sitja hér, að muna eftir þessu tvennu: hætta að friða smákjarrið, sem enginn hefur gagn af, en stefna að því að fríða og koma inn því, sem allir hafa gagn af, og því, sem allir vilja stefna að, að koma upp nytjaskógi á hverri jörð. - En ég er með frumvarpinu núna óbreyttu og n. öll, því að það er ekki enn þá tímabært að gera annað. Menn eru ekki búnir að melta framtíðarhugsjónina, sem skógræktin á að komast inn í hér á landi, og vilja halda í runnana til prýði.



Herra forseti. Eins og nál. á þskj. 376 ber með sér, leggur fjhn. einróma til, að frv. þetta verði samþ. óbreytt að efni til eins og það var lagt fyrir þessa hv. d. Hins vegar hefur n. leyft sér að leggja fram brtt., sem aðeins á við formshlið málsins. Þar er lagt til, að gengið sé hreint til verks og breytt 1. gr. hinna upprunalegu laga og þá um leið felld niður þau l. önnur, sem ekki hafa haft inni að halda annað en breytingar á þeirri grein, sem sé að auka tölu þeirra hlutamiða, sem gefa má út samkvæmt lögunum, og að fjölga dráttum úr 10 og upp í 12 árlega. Með þessu verður komið í veg fyrir, þegar væntanlega þarf að fjölga miðunum einhvern tíma seinna, sem má búast við, eftir því sem á undan hefur gengið í þessu máli, að enn þá þurfi að bæta einum l. um breytingu við, og í stað þess hægt að ganga beint að aðallögunum og fella hinar breytingarnar niður. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um mál þetta, sem er mjög einfalt, og leyfi mér að endurtaka till. n. um, að það verði samþ. með þessum formsbreytingum.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Það er kunnugra en frá þurfi að segja, að síðustu áratugina hefur sótt í það horf, að ríkið hefur tekið meiri og meiri þátt í þeim kostnaði, sem stafar af skólahaldi í landinu. ríkið og sveitarfélögin, þar með talin bæjar- og sýslufélög, annast nú í sameiningu barnafræðslu, gagnfræðastigsfræðslu og húsmæðrafræðslu. Hluti ríkisins af rekstrarkostnaði þessara skóla nam árið 1953 hér um bil 38 millj. og 100 þús. kr., og rekstrarkostnaður sveitarfélaganna nam hér um bil 12 millj. og 900 þús. kr. Af þessum tölum er ljóst, að hér er mjög mikilla fjárhagsmuna að gæta, enda er rekstrarkostnaður ríkis og sveitarfélaga af þessu skólahaldi áætlaður samtals nær 55 millj. kr. fyrir árið 1955. Núgildandi ákvæði um þessi efni eru í fræðslulöggjöfinni frá 1946. Samkv. lagaboðunum er ætlazt til, að um þetta sé nánar kveðið á í reglugerðum. Reglugerðir þessa efnis hafa alllengi verið í undirbúningi í menntmrn., en að athuguðu máli varð ljóst, að sjálf lagaboðin eru að ýmsu svo óskýr, sundurlaus og sjálfum sér ósamþykk, að ekki var ráðlegt að setja reglugerðir samkv. þeim að lögunum óbreyttum. Það er og mjög til óhagræðis að hafa fjármálaákvæðin á víð og dreif innan um önnur ákvæði fræðslulaganna. Á allt þetta sinn þátt í því, að töluvert ósamræmi hefur orðið í framkvæmd l. og hún öll yfirleitt slappari en viðunandi sé. Þegar af þessum ástæðum hef ég látið undirbúa heildarlöggjöf um þessi efni, og er það von mín, að eftir setningu hennar verði skorið úr mörgum vafaatriðum, sem nú þvælast fyrir mönnum, og að meðferð þessara mála verði þá í heild mun yfirlitsbetri en verið hefur fram til þessa. Mestu varðar þó að leysa þá efnisannmarka, sem fram hafa komið á gildandi lögum. Þar skiptir höfuðmáli, að skýr ákvæði verði sett um stofnkostnaðargreiðslur skólanna. Nú er mjög um það deilt, hverjar reglur gildi. Lögin gera að vísu ráð fyrir skiptingu á milli sveitarfélaganna og ríkisins. Af hálfu sumra er því haldið fram, að hlutföllin, sem nefnd eru í lögum, séu svo ákveðin, að hvorum aðila sé skylt að greiða það fé, sem í hans hluta kemur samkv. þeim reglum, og eigi sveitarfélögin beina lagakröfu á ríkið um þær greiðslur. Forráðamenn ríkissjóðs hafa hins vegar ætíð litið svo á, að hvað sem þessu hlutfalli líður, sé ríkinu ekki skylt að greiða meira fé en hægt er að úthluta af því, sem veitt er á fjárlögum hverju sinni. Eftir þessu eru reglurnar um hlutfall ríkisins í greiðslum þessum einungis hámarksreglur, og ræður þá fjárveitingavaldið því alveg, að hve miklu leyti það leggur fram fé í þessu skyni, innan þeirra takmarka, sem hámarksreglurnar setja. Ef þetta er rétt, er ljóst, að sveitarfélögin eiga alveg undir högg að sækja hjá fjárveitingavaldinu og geta í raun réttri litlu eða engu treyst um stuðning ríkisvaldsins við að koma skólum upp. Ég skal ekkert um það segja hér, hvað sé rétt í þessu, hvort sveitarfélögin eigi réttarkröfur á ríkið eða ekki, enda er orðalag ekki allt á einn veg og engan veginn víst, að efni þeirra sé hið sama, þó að sennilega hafi verið til þess ætlazt. Það, sem hér skiptir máli, er, að ríkið hefur hvergi nærri greitt framlög, sem samsvari því hlutfalli, er lögin nefna, og gera sveitarsjóðir nú kröfur á hendur ríkissjóði fyrir barnaskóla 121/2 millj. kr., fyrir gagnfræðaskóla 3 millj. 350 þús. kr., fyrir húsmæðraskóla 11/4 millj. kr. Þessum kröfum þarf að fullnægja fyrr en síðar, vegna þess að sveitarfélögin hafa reist skólana í þeirri trú, að greiðslurnar fengjust. Engu að síður hafa þessar skuldir aukizt frá ári til árs og nema nú sem sagt samtals 17 millj. og 100 þús. kr. Við setningu gildandi fjárlaga fékk ég því áorkað, að í fjárveitingum skyldi greint á milli greiðslna á áföllnum kröfum og þess, er færi beint í skóla, sem verið er að reisa. Upp í þessar rúml. 17 millj. kr. kröfur fékkst ekki nema 1200 þús. kr. fjárveiting, og var þá að vísu ætlunin að veita mun meira í því skyni af tekjuafgangi ársins 1954, hvað sem úr því verður. Hins vegar voru 6 millj. 890 þús. kr. veittar til stofnkostnaðar nýrra skóla, og er það mun meira en nokkru sinni áður, enda vonuðust menn þá til, að skuldirnar mundu ekki vaxa á þessu ári. Höfuðnauðsyn er að setja um þessi efni ákveðnar reglur, er gildi í framtíðinni, svo að hver og einn viti, að hverju hann eigi að ganga, og ekki sé unnt að ásaka ríkið fyrir vanefndir. Menn verða að gera sér grein fyrir, hverjar byggingarframkvæmdir helzt þarf að ráðast i, og tryggja síðan fyrir fram, að fé til þeirra sé fyrir hendi. Verður þá hvort tveggja að fylgjast að, að Alþ. sjálft ákveði, hvaða skólar skuli reistir með tilstyrk ríkisins og hvenær ríkisframlögin skuli greidd, og að enginn vafi sé á, að þessi framlög verði greidd á tilsettum tíma, enda stofnist ótvíræð réttarkrafa, sem sveitarfélögin geti knúið fram greiðslu á lögum samkvæmt, et greiðslur dragast úr því, og miða ákvæði frv. að þessu. Vera kann, að sumum þyki ákvæðin nokkuð flókin og of þung skylda til undirbúnings verði lögð á sveitarstjórnir og menntmrn. ásamt fræðslumálaskrifstofunni. En ég fæ ekki séð, hvernig þetta verður umflúið, ef komast á út úr því öngþveiti, sem nú ríkir. Ef framkvæmd þessa ákvæðis tekst, svo sem vonir standa til, og ef ríkið getur innan hæfilegs tíma greitt þær kröfur, sem nú eru fallnar á í þessum efnum, hefur fengizt mjög mikilsverð réttarbót, er gera mun skólanefndum, sveitarstjórnum, skólastjórum og kennurum og öðrum þeim, er eiga að annast framkvæmd skólamála í landinu, ólikt léttara að gegna skyldum sínum en nú er. Vona ég, að allir geti orðið sammála um að stuðla að því, að þessi mikilvæga réttarbót nái fram að ganga. Þá er rétt að vekja athygli á ákvæðunum um skólabíla. Akstur á skólabörnum og unglingum til skóla hefur sums staðar getið mjög góða raun, einkum í snjóléttari sveitum hér í nágrenninu og á Suðurlandsláglendinu. Með slíku er hægt að spara byggingu sérstakra skóla og heimavista, og liggur sannanlega fyrir, að stundum er það fjárhagslega mun hagkvæmara, jafnvel þótt rekstur skólabílanna sé allkostnaðarsamur. Auk þess vilja flestir foreldrar frekar hafa börn sín heima hjá sér en koma þeim í heimavist, þótt góð sé. Um stofnkostnaðarákvæði frv. er þess enn fremur að geta, að nákvæmar er nú talið en áður, hvað til stofnkostnaðar skuli telja, og betra samræmi í því en verið hefur. Ákvæðin um rekstrarkostnað eru mörg til samræmingar og skýringar frá því, sem verið hefur. Sérstök ástæða er til að benda á, að samkv. frv. eru látnar gilda tilsvarandi reglur um þátttöku ríkisins í kennaralaunum við gagnfræðaskóla og barnaskóla varðandi þann fjölda nemenda, sem þarf að vera fyrir hendi, svo að skóli öðlist rétt til kennara. Undanfarið hafa ákvæðin verið óljós um gagnfræðastigið, og hefur það leitt til þess, að víðs vegar um landið hafa myndazt mjög smáir gagnfræðastigsskólar eða unglingaskólar, en eftir frv. mundi ríkið ekki greiða laun kennara við slíka skóla nema stuttan starfstíma á hverju ári. Leiðir af því, að annaðhvort verða sveitarfélögin að leggja meira fram af sinni hálfu til skólanna en áður eða haga starfi þeirra svo, að það standi þeim mun skemur, er svari til takmörkunarinnar á skyldu ríkissjóðs til greiðslu kennaralauna. Ef sveitarfélögin vilja á hvorugan þennan kost fallast, er það ráð, að þau sameinist um stærri skóla eða noti þá skóla, sem fyrir eru og nú eru lítt sóttir sumir einmitt vegna þessara smáskóla, svo að jafnvel ein slík milljónabygging stendur nú með öllu ónotuð. Sjálfsagt verða ekki allir á eitt sáttir í þessu, en ljóst er þó, að ákveðnar reglur verða að gilda, svo að menn viti, að hverju þeir eiga að ganga, en ekki eins og nú, að allt sé á huldu. Sýnist raunar liggja í augum uppi, að viss hæfilegur lágmarksfjöldi nemenda verði að vera fyrir hendi, til þess að verjanlegt sé að setja upp fullkominn gagnfræðastigsskóla. Hitt er skiljanlegt, að menn greini á um, hvar mörkin skuli setja, og verður það atriði væntanlega athugað í meðferð þingsins á málinu. Þá er ráðgert að samræma einnig reglurnar um greiðslu viðhaldskostnaðar, og er sjálfsagt að láta sams konar reglur gilda um barnaskóla og gagnfræðaskóla og húsmæðraskóla í þessum efnum, en svo hefur ekki verið að undanförnu. Í frv. er lagt til, að viðhaldskostnaðurinn verði hvarvetna greiddur í sama hlutfalli og stofnkostnaður er ákveðinn. Skal ég ekki rekja frekar kostnaðarákvæði í frv., en benda á, að mörg ákvæði þess eru allflókin við skjótan yfirlestur, þó að töluverð vinna hafi verið lögð í að gera þetta allt eins einfalt og unnt er. En málið sjálft er flókið og erfitt viðureignar, og verður því að virða það til vorkunnar, að nokkra yfirlegu þarf til að átta sig á sumum ákvæðunum. Loks eru í frv. fyrirmæli um reikningshald, endurskoðun og eftirlit. Í þessum efnum hefur mjög skort á undanfarið. Er þess dæmi, að ekki hefur verið fylgzt með reikningshaldi skóla, hvorki af hálfu ríkis né sveitarfélags, nokkuð á annan áratug. Sennilega hefur hvor aðili um sig talið, að eftirlitið heyrði undir hinn, og því ekki aðhafzt. Þó að slíkt sé að vísu undantekning, þá er víst, að til skamms tíma var eftirlit af hálfu ríkisins í þessum efnum allsendis ófullnægjandi og miðað við þær háu fjárhæðir, sem hér er um að ræða, með öllu óverjandi. Það var því mikil bót, þegar fyrir nokkrum árum var ráðinn sérstakur námsstjóri, sem m.a. skyldi hafa eftirlit með fjárreiðum gagnfræðaskólanna. Hefur hann unnið hið nytsamasta verk með því að greiða fram úr ýmsum flækjum, sem komnar voru á, og er sjálfsagt að láta hann einnig taka við eftirliti með barnaskólunum, er hann raunar hefur nú þegar sinnt að nokkru, enda njóti hann aðstoðar námsstjóra barnafræðslunnar í þeim efnum. Hafa nú þegar verið leyst sum þeirra vafaatriða, sem fram hafa komið við endurskoðunina, önnur eru enn óleyst, enda ér ekki auðvelt að gera sér grein fyrir sönnu samhengi mörgum árum síðar, þegar nauðsynleg gögn eru ekki lengur fyrir hendi. Fram úr þeim vandamálum verður að ráða eftir því, sem bezt má virðast. Hitt skiptir höfuðmáli, að búa svo um hnútana, að sem fæstar flækjur komi á og allt geti gengið greiðlega í framtíðinni. Ég er ekki í vafa um, að ef frv. þetta nær fram að ganga, verður að því mikil réttarbót og mun auðveldara verður að ráða við fjármál skólanna eftir en áður, en þau eru sú undirstaða, sem ekki má án vera. Ég leyfi mér svo að vænta þess, að hv. d. samþykki að umræðu lokinni að vísa málinu til 2. umr. og hv. menntmn. deildarinnar.



Herra forseti. Ég kvaddi mér nú ekki hljóðs til þess að fara að ræða frv. þetta efnislega á þessu stigi. Það felur í sér fjölmörg atriði, sem þurfa nákvæmrar athugunar og ekki er rétt að festa í lög án mjög gaumgæfilegrar athugunar. Mér virðist það ekki óeðlilegt, að þau atriði, sem frv. þetta fjallar um, séu tekin út úr hinum ýmsu l. um fræðslukerfið og sameinuð í ein lög, eins og hér er lagt til að gert verði. Það hefur a.m.k. þann kost, að það er aðgengilegra og auðveldara að átta sig á löggjöfinni, ef þessi atriði eru tekin út úr og höfð í sérstökum lögum. Það er líka rétt, að þörf er samræmingar í ýmsum efnum og skýrari og fyllri ákvæða í samræmi við fengna reynslu, frá því að fræðslulögin voru sett. En í þessu frv. felast einnig ýmis nýmæli og sum allmikilvæg og þó einkum ákvæðið í 3. málsgr. 2. gr., sem fjallar um ákvörðunarvaldið í sambandi við byggingarframkvæmdir og skyldur ríkissjóðs í sambandi við greiðslur síns hluta af stofnkostnaði skólanna. Það er ekkert minnzt á það í grg. og var ekki gert í framsöguræðu hæstv. menntmrh., hvaða aðilar hafi unnið að samningu þessa frv. með ráðuneytinu eða hvaða samráð rn. hefur haft við þá, sem hlut eiga að máli. En nú er það mjög nauðsynlegt, að slík lög sem þessi, sem ætlazt er til þess að verði samræmd heildarlöggjöf til frambúðar, séu mjög vandlega undirbúin, og til þess þurfa að koma til ráð og till. þeirra manna og þeirra aðila, sem mesta þekkingu og reynslu hafa í þessum málum og gerst mega um það vita, hvaða aðgerðir eru nauðsynlegar af hálfu hins opinbera, til þess að fræðslulögin geti náð tilgangi sínum og orðið þjóðinni að sem beztum notum. Ég vil þess vegna beina því til hv. menntmn., sem nú væntanlega fær þetta mál til meðferðar, að hún sendi frv. til umsagnar slíkra aðila sem fræðslumálastjóra, námsstjóra og til fræðsluráða og jafnvei skólanefnda, áður en hún afgr. það af sinni hálfu. Það var mjög fróðlegt að heyra, hvað skuldir ríkissjóðs eru orðnar miklar í þessu sambandi, að skuldir ríkissjóðs vegna skólabygginga skuli nú vera orðnar yfir 17 millj. kr. Þegar ný löggjöf er sett um þetta efni, þá er alveg nauðsynlegt, að það verði gerðar ráðstafanir til þess, að þessi lögboðnu framlög verði greidd á eins skömmum tíma og unnt er.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft þetta mál til athugunar alilengi og leitað umsagna aðila, eins og greint er í nál. N. gat ekki orðið ásátt um að mæla með samþykkt 1. og 2. gr. frv., og eins og nál. ber með sér, leggur hún til, að þær gr. falli burt. Hins vegar leggur hún til, að 3. gr. frv. verði samþ. óbreytt og 4. gr. með nokkrum orðalagsbreytingum. Það er öllum hv. þdm. kunnugt, hver vandræði hafa verið og eru búin lögreglunni í landinu í sambandi við ölvun á almannafæri. Lögreglan hefur ekki haft neina aðstöðu til þess að veita þeim mönnum, sem teknir eru höndum fyrir ölvunarbrot, þá meðferð, sem nauðsynleg er og l. um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra frá 1949 gera ráð fyrir. Í þeim l. er í 4. gr. gert ráð fyrir því, að reist verði sjúkrahús eða sjúkrahúsdeildir, er taki á móti viðkomandi fólki eftir nánari fyrirmælum laganna, og þar er gert ráð fyrir, að sveitarsjóðir eða bæjarsjóðir kosti að nokkru stofnun og rekstur þessara sjúkrahúsa eða sjúkrahúsdeilda. Með 3. gr. frv. er þessu breytt, og þetta má kalla meginatriði frv. Því er þessu breytt þannig, að gæzluvistarsjóður skuli einn bera kostnað af slíkum sjúkrahúsum eða sjúkrahúsdeildum. Það er ætlun flm. og n. allrar, að með þessu móti yrði greitt fyrir því, að skriður kæmist á framkvæmdir. Eins og ég gat um, hefur n. lagt til, að gerðar verði orðalagsbreyt. á 4. gr., en efnið má heita óbreytt. Efni gr. er að heimila gæzluvistarsjóði að styrkja félög áhugamanna til að koma upp hælum til aðhlynningar og lækningar drykkjusjúku fólki. Þetta atriði álít ég mjög mikilsvert. Það hefur sýnt sig hér á landi eins og viða annars staðar, að ef félög áhugamanna eru fyrir hendi og starfa af verulegum krafti og ef þau fá eðlilegan stuðning þess opinbera, megna slík samtök oft svo mikils, að fyrir fram hefðu menn kannske ekki látið sig dreyma um það. Ég hygg, að ekki þurfi að hafa fleiri orð fyrir n. í þessu sambandi. Hún leggur til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., er greinir á þskj. 375.



Herra forseti. Eins og nál. á þskj. 375 ber með sér, hef ég fallizt á fyrirvaralaust, að frv. yrði samþ. með þeim breyt., sem þar um ræðir og öll hv. heilbr.- og félmn. er sammála um að leggja til að samþ. verði. Mér þykir þó rétt að gera hér nokkra grein fyrir því, hvers vegna ég hef fallið frá þeirri kröfu, að samþ. yrði einnig 1. og 2. gr. frv. Efni 1. og 2. gr. frv., eins og það er á þskj. 108, er það, að hætta skuli við þá reglu, sem nú er samkvæmt lögum, að flytja ölvaða menn á lögreglustöð og láta þá fá þá meðferð, sem kunnugt er að þeir hafa fengið þar, sérstaklega hér í lögreglustöðinni í Rvík, sem hefur mjög takmarkaðar aðstæður til þess að taka á móti slíkum mönnum. Um þetta atriði hefur ekki orðið samkomulag í n., og var ekki hægt að fá nm. til að fallast á, að það væri rétt eða eðlilegt að gera þá breyt., sem farið er fram á í frv., enda hefur m.a. landlæknir lagzt mjög á móti þessari breyt. á löggjöfinni, eins og sést á því fskj., sem birt er hér með í nál. Ég skal viðurkenna, að ef hægt væri að skapa betri aðstæður á lögreglustöðinni, hafa viðunandi herbergi til þess að taka á móti drykkjuföngum, og ef hægt væri að hafa þar m.a. lækni til þess að úrskurða, hvort maðurinn er í því ástandi, að það sé verjandi að setja hann inn í fangaklefa, eins og gert hefur verið undanfarið, þá væri þetta kannske miklu meira framkvæmdaratriði en lagafyrirmæli, en það er nú svo í dag, að lögreglustöðin hefur ekki neinar aðstæður til þess að láta fara með þetta fólk eins og æskilegt væri. Þess vegna hefur því verið hrúgað saman þarna í algerlega óhæfa klefa. Þessir menn eru brennimerktir af að liggja þarna innan um ýmsa aðra afbrotamenn og enginn vafi á því, að unglingar, sem hafa komið þar í fyrsta skipti, hafa liðið andlega við að vera settir í slíkan félagsskap, og má segja, að það sé miklu meira að kenna því, að ekki séu til sæmilegar vistarverur, heldur en hinu, að lagaákvæðið fyrirbjóði slíka meðferð. Þá hefði einnig verið hægt að fyrirbyggja a.m.k. tvö dauðsföll, sem hafa skeð þar í fangaklefunum, eins og kunnugt er, ekki alls fyrir löngu. Ef því fjárveitingarvaldið tekur á sig rögg og leggur nægilegt fé fram til þess að bæta þessa aðstöðu, - og mér er kunnugt um, að hæstv. dómsmrh. hefur lagt á það mjög mikla áherzlu, að það yrði gert, - þá kann það að vera að deila um keisarans skegg, hvort breyta skuli þessum ákvæðum í l., sem ætlazt er til að breytt sé með 1. og 2. gr. frv., enda væri þá höfuðtilgangi mínum náð, þ.e. að fara mannúðlegar með þessa menn en gert er. Nú hefur verið upplýst í n., að það muni verða byrjað á því að byggja einmitt við hina nýju lögreglustöð þá klefa, sem ætlaðir eru til að taka á móti föngum yfirleitt til skammrar dvalar, þeim sem teknir eru fastir áður en genginn er dómur um þeirra mál. Má því vænta þess, að það verði alveg sérstaklega gerðar ráðstafanir til þess, að þessi hluti hinnar nýju lögreglustöðvar verði útbúinn þannig, að í framkvæmdinni megi ná því, sem ég hafði hugsað mér að ná hér með lagafyrirmælum 1. og 2. gr., en þá er einnig sýnilegt, að óhjákvæmilegt er, að lögreglustöðin hafi á næturvakt lækni til þess að skera úr um þessi mál, svo að meðferð þessara manna fari eftir mannúðlegri reglum en hún fer í dag vegna þeirrar aðstöðu, sem fyrir er. Allt þetta hefur gert það, að ég hef fallizt á, að lagt yrði til að fella úr frv. þessar tvær greinar, eins og hv. frsm. hefur nú lýst. Hins vegar hefur verið fullkomið samkomulag um það í n. að leggja til, að 3. gr. frv. verði samþ., og er þar stigið stórt spor í rétta átt. Ég vil í því sambandi leyfa mér að benda á stuttan kafla úr bréfi þeirrar n., sem skipuð var af rn. til þess að undirbúa drykkjumannahælið, sem nú er búið að setja á stofn í Gunnarsholti. Hún segir í bréfi sínu til rn., með leyfi hæstv. forseta: „Þótt það sé ekki í verkahring nefndarinnar að gera tillögur um annað eða meira en það, sem snertir ákvæði 8. gr. l., sbr. þó lög frá 17. des. 1953, þykir henni þó rétt að benda á, að hún lítur svo á, að brýna nauðsyn beri til að koma upp þeim sjúkradeildum, sem 1.–5. gr. l. frá 1949 gera ráð fyrir, þar sem ljóst er, að sú starfsemi, sem þar er gert ráð fyrir að tekin verði upp, er meginskilyrði fyrir því að fyrirbyggja langvarandi drykkjusýki og minnka á þann hátt eða jafnvel útiloka þörfina fyrir hæli handa sjúklingum, sem þyrftu að dvelja um langan tíma á slíkum stofnunum.“ Hér er beint svo alvarlegum orðum til hæstv. ríkisstj. í sambandi við þetta mál, og það er einmitt það, sem hugsað er að ná nú með frv. eins og gengið er frá því frá n., að byrjað sé að koma upp slíkum sjúkrahúsum eins og talað er um í 1.–5. gr. l. frá 1949. Og það er miklu stærri sigur í þessu máli en þó að hægt hefði verið að fá ákvæði 1. og 2. gr. samþ. ein út af fyrir sig, og það er m.a. þess vegna, sem ég hef fellt mig við, að þessar breyt. væru gerðar, úr því að ekki náðist samkomulag um frv. óbreytt. Það er nú verið að undirbúa byggingu á upptökuheimili fyrir drykkjusjúka menn, sem alveg er óhjákvæmilegt að hafa hér nálægt bænum, til þess að þeir verði þar rannsakaðir, áður en þeir fara á heimili til langvarandi dvalar. Ég hygg, að það þurfi ekki að hafa mjög mikið aukinn kostnað í för með sér að byggja vistarverur þar, sem gert er ráð fyrir í frv. eftir till. mínum á þskj. 108 og eftir till. n. á þskj. 375, í áframhaldi af þeirri byggingu. Hér er því stigið mjög stórt spor í áttína til úrbóta á þessu mikla vandamáli þjóðarinnar. Þá hefur n. einnig fallizt á, að 4. gr. frv. verði efnislega samþ. Ég skal ekki eyða tíma hv. deildar í að ræða hana. Hv. frsm. hefur gert það. Þótt ekki fáist allt í sambandi við þetta mál, þá er þó náð svo miklum áfanga, að ég get sætt mig fullkomlega við það, að málið verði afgr. eins og n. leggur til.



Herra forseti. Eins og nál. á þskj. 373 ber með sér, leggur fjhn. einróma til, að þetta frv. verði samþ. óbreytt. Hæstv. fjmrh. gerði grein fyrir þessu máli við 1. umr. þess, og einnig er þess getið í athugasemdum við frv., að tilefni þess, að það er fram borið, sé það, að 2. þing Norðurlandaráðsins, sem haldið var í Osló í ágúst s. l., beindi þeirri áskorun til ríkisstj. hlutaðeigandi landa, að þau menningartæki, sem frv. fjallar um, yrðu tollfrjáls. Fyrir utan það, að þetta mál er þannig samkomulagsatriði eða í þá áttina að vera samkomulagsatriði á milli fleiri landa, þá verð ég nú að segja það, að jafnvel þó að svo hefði ekki verið, finnst mér þetta sjálfsagt mál, því að það er áreiðanlegt, að það eru fá kennslutæki eins góð og einmitt kvikmyndir og skuggamyndir.