Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti lætur þess getið að ætlunin er að atkvæðagreiðslur fari fram um 1.--5. dagskrármálið í lok fundarins þar sem ekki eru nægilega margir í húsinu til að atkvæðagreiðsla geti farið fram. Atkvæðagreiðslan fer fram í síðasta lagi kl. 10 mínútur fyrir 4.

Virðulegi forseti. Eins og komið hefur fram er að hefjast umræða, sem frestað var í gær, um þáltill. um eflingu sauðfjárbúskapar í jaðarbyggðum. Staðreyndin í málinu er sú að gríðarlegur samdráttur hefur orðið í sauðfjárbúskap hér á landi á síðustu árum og lætur nærri að fé hafi fækkað um helming frá því sem var flest á árinu 1978. Ég sé ástæðu til þess í upphafi máls míns að þakka þá umræðu sem fram fór í gær og ég vil sérstaklega þakka hv. þm. Svavari Gestssyni fyrir innlegg hans í umræðuna og taka undir það sem mér hefur æðioft fundist gleymast, þegar við höfum rætt um vandamál bændastéttarinnar í landinu og þá erfiðleika sem að henni steðja nú um sinn, en það er sá mikli skerfur sem íslenskir bændur lögðu til þeirra þjóðarsáttarsamninga sem gerðir voru á sínum tíma. Ég efast um að á nokkurn sé hallað þó að sagt sé úr þessum ræðustól að fáir eða trúlega engir hafi lagt á sig meiri byrðar en íslenskir bændur í þeirri sáttargjörð sem þá náðist og íslenska þjóðin nýtur svo ríkulega í dag. Vegna þess sem hv. þm. Svavar Gestsson sagði um samdráttinn í framleiðslunni og tekjur bænda vil ég vitna aðeins í grg. sem fylgir með tillögunni frá okkur flutningsmönnum, en 1. flm. hennar er, eins og áður hefur komið fram, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson og sá er hér stendur. Í grg. segir svo, með leyfi forseta. ,,Frá 1991 til 1996 dróst framleiðsla kindakjöts saman um 1.178 tonn, afurðaverð til sauðfjárbænda lækkaði að raungildi um 11,2% og tekjusamdráttur framleiðenda nam alls u.þ.b. 1,5 milljörðum kr. Framleiðendum fækkaði ekki að sama skapi og afkoman hrundi. Reiknað á föstu verðlagi féll hagnaður fyrir laun eigenda á sauðfjárbúum um [hvorki meira né minna en] 46,4% frá 1991 til 1996 samkvæmt uppgjöri Hagþjónustu landbúnaðarins.`` Menn sjá því að það þarf engan að undra þó að hrikti verulega í stoðum einnar af undirstöðuatvinnugreinum þjóðarinnar. Það er rétt að sauðfjárbúin eru flest of lítil og skapa þeim er við þau starfa hvorki ásættanlegar tekjur né atvinnu. Um þetta held ég að menn þurfi ekki að deila í dag. Framtíð þeirra er í þessari búgrein vilja starfa byggist því mjög á því að finna þeim viðunandi starfsumhverfi og það er m.a. af því sem verið er að leitast við að verða að liði með þessari þáltill. þó að vissulega sé ekki gripið nema á hluta vandans. Ég er sannfærður um að það sem veldur langmestu um framtíð greinarinnar er að reynt verði til þrautar að leita leiða til mjög aukinnar sölu og markaðsstarfs erlendis er skili framleiðendum ásættanlegu skilaverði. Ætti það ekki að ýta við þeim er að þessum málum starfa, sú staðreynd að sá sem fremstur hefur farið í sölu á íslensku lambakjöti í Danmörku er yfirmaður kjöt- og fiskviðskipta þar í landi, sem eru samtök danskra samvinnuverslana, en þessi keðja ræður yfir hvorki meira né minna en 38% af danska matvörumarkaðnum? Væri því ekki skynsamlegt að athuga möguleika á því að ná samningum til einhverra ára við íslensk útflutningsfyrirtæki í sjávarútvegi um tilraunir til sölu- og markaðsmála á dilkakjöti erlendis? Hjá þessum fyrirtækjum er gríðarlega mikil þekking á markaðs- og sölumálum matvæla og það eigum við Íslendingar að sjálfsögðu að notfæra okkur. Mér er ljóst að hér er um margslungið mál að ræða sem gæti orðið mjög viðkvæmt að leysa en þar er ég að tala um stuðning við bændur í jaðarbyggðum og sjálfsagt erfitt að ná sátt milli þeirra er innan greinarinnar starfa. En vissulega eru leiðir til að ná því marki sem þessi tillaga fjallar um. Mín skoðun er að höfuðáherslu beri að leggja á markaðssókn erlendis eins og ég hef reyndar reynt að draga hér fram. En þolir greinin þá bið sem það mál óhjákvæmilega tekur? Þegar fjallað er um slík mál koma óneitanlega upp í hugann hinar svonefndu stoðgreinar eða nýgreinar sem menn vildu draga fram og mættu vera landbúnaðinum til stuðnings og sú spurning hvort það gæti orðið enn að gagni til lausnar á þessum vanda. Ég nefni t.d. möguleika til fiskeldis. Fiskeldisumræðan hefur í gegnum tíðina ekki fengið góðar undirtektir í þingsölum eða úti í þjóðfélaginu, því miður. En vita menn að hér liggja örugglega margir milljarðar ef ekki margir milljarðatugir í ónýttum tækjum og búnaði og til fiskeldis á Íslandi? Vita menn hvað þessi atvinnugrein skilar erlendum þjóðum í tekjum? Ég efast um það. Ég nefni bætta aðstöðu, t.d. til sjósóknar til búdrýginda á þessum stöðum, sem víða er ekki kostnaðarsöm en hefur vissulega létt undir með þeim sem í þeirri grein starfa. Ég held, virðulegi forseti, vegna þess að ég sé að mjög gengur á tíma minn hér, að ég verði að geyma hluta ræðu minnar og bið því hæstv. forseta að setja mig aftur á mælendaskrá.

Hæstv. forseti. Ég vil leyfa mér að segja örfá orð við þessa umræðu. Ég held að um þáltill., um eflingu sauðfjárbúskapar í jaðarbyggðum, megi segja að hreyft sé heilmiklu máli sem skiptir þjóðina miklu og að menn hugsi um hvernig þjóðin byggir og varðveitir landið allt. Þess vegna tel ég þáltill. tímabæra og eðlilegt að þingið fari yfir á mörgum sviðum hvernig hægt er að koma þessum byggðum og því fólki sem þar á sína lífsafkomu til hjálpar. Það er enginn vafi í mínum huga að enginn einn hópur hefur tekið á sig jafnmiklar fórnir og sauðfjárbændur á liðnum árum nema ef vera skyldu loðdýrabændur. Þess vegna er staðan sú að við stöndum frammi fyrir erfiðleikum í mörgum byggðarlögum vegna fólksflótta og versnandi afkomu þar. Ég er kannski ekkert á því að deilan eigi einmitt að snúast um að taka sauðfé af einum og færa það til annars, þó að í þeim efnum megi vissulega spyrja hvort það geti háð sauðfjárræktinni í dag, sem ég tel vera á réttri leið, að gæðastjórnun og aftur gæðastjórnun, þ.e. nýting á öllum þeim hráefnum sem af sauðkindinni koma, muni gera það að verkum að þessi grein eigi framtíð fyrir sér fyrir utan hitt, sem hv. síðasti ræðumaður minntist á, að þessi atvinnugrein verður ekki frjáls og bændur ekki frjálsir nema þeir eignist á ný erlenda markaði sem gefa viðunandi verð. Ég vil því taka undir það. En auðvitað getum við velt því fyrir okkur hvort það hái greininni að beingreiðslurnar, sem eru hluti framleiðsluverðsins, eru fastar og að greinin mundi þróast með öðrum hætti ef svo væri ekki og ég velti þessu því inn í umræðuna. Ef einhver í Kjósinni vildi flytja á Strandir með sitt sauðfé, eða sonur eða dóttir viðkomandi fara héðan til að búa þar, þá eru beingreiðslurnar ekki færanlegar. Allir verða að gera sér grein fyrir því að beingreiðslur eru fyrst og fremst niðurgreiðsla á matvælum og hluti af framleiðsluverðinu. Byggðastofnun vann mjög merkilega skýrslu í haust sem segir mikið um stöðu greinarinnar. Við skulum fara yfir, með leyfi forseta, helstu niðurstöður, og ég bendi á þrjá punkta: ,,Árið 1994 höfðu um 600 sauðfjárbændur og makar þeirra litlar sem engar aukatekjur utan bús. Áætlaðar tekjur þeirra eru mun lægri en meðalatvinnutekjur hjóna á landinu öllu.`` Og til að bera það saman við annað sem gerðist líka: ,,Ráðstöfunartekjur einstaklinga í landinu öllu hækkuðu um 5,5% frá 1991--1996. Á sama tímabili lækkaði launagreiðslugeta sauðfjárbúa um 35%.`` Og enn fremur: ,,Kílóverð af lambakjöti til bænda lækkaði um 13,6% frá 1991--1996, en smásöluverð lækkaði um 3,9%. Því hefur samband á milli markaðsverðs og verðs til framleiðenda (framleiðslukostnaður) orðið veikara.`` Þarna sjáum við hversu miklu hefur verið fórnað. Í umræðunni má vissulega velta því fyrir sér, þar sem til er mælikvarði um hversu margir starfa við búið, að í jaðarbyggðum á fólk ekki kost á annarri atvinnu til að bæta tekjur sínar og þá er spurningin um hvort atvinnuleysisbætur til annars aðilans gætu um sinn styrkt bæði framtíðina á viðkomandi stað og þá stöðu meðan fólk er að bíða eftir, að ég vona, nýrri sókn. Þessu vildi ég velta upp við umræðuna. Ég segi sem Íslendingur, sem ferðast hefur um þetta land, að ég held að það sé afskaplega mikilvægt að við hugum nú að þeim jaðarbyggðum því þar er unnið merkilegt starf og það er mikilvægt fyrir þjóðina alla að mannlíf sé sem víðast um landið. Þess vegna kemur hitt inn í, sem Byggðastofnun veltir inn í umræðuna í skýrslu sinni og segir á þá leið, að það sé mikilvægt að huga að fjölbreyttu og arðbæru atvinnulífi sem sé undirstaða búsetunnar. Þess vegna eru það auðvitað nýjar greinar atvinnulífs, styrking þeirra, þ.e. nýting landsins og hlunnindanna og ný atvinnusköpun á mörgum sviðum sem getur líka komið til hjálpar alveg eins og átök um það hvert menn færa sauðféð. En ég er sannfærður um að við erum á elleftu stundu hvað margar jaðarbyggðir varðar, og sem Íslendingur vil ég huga að því að ekki verði það slys að við töpum þeim tökum að margar glæsilegar byggðir sem mikilvægt er að mannlíf haldist í hverfi. Þess vegna er þáltill. flutt á elleftu stundu en mér finnst hún vera mikilvægt innlegg í að hugsa þessi mál upp á nýtt og það munum við vissulega reyna að gera í landbn. Ég vænti þess að sú tillaga fari einnig t.d. til búnaðarþings og verði til umræðu á flestum stöðum þjóðfélagsins. Ég lýk orðum mínum með því að mikilvægt er að einblína ekki bara á sauðfjárræktina í þessu efni heldur svo margt annað sem nú á möguleika, ný atvinnusköpun, ný verkefni þannig að það sé einnig tekið inn í þessa tillögu og grunnur hennar breikkaður því að bændurnir eiga í mínum huga fyrst og fremst að huga að einu --- þeir verða að standa saman sem heild í landinu. Ég held að það sé mjög mikilvægt atriði.

Herra forseti. Ég vil aðeins leggja nokkur orð í belg í umræðunni um þá þáltill. sem hér er til umræðu, um eflingu sauðfjárbúskapar í jaðarbyggðum. Það er enginn vafi í mínum huga að hér er mjög mikilvægt mál til umræðu og ég vil nota tækifærið og þakka flutningsmönnum fyrir að koma með tillöguna fram. Ljóst er að jaðarsvæði á landinu, þar sem sauðfjárræktin hefur vegið hvað þyngst, eiga virkilega undir högg að sækja og byggðirnar eru því miður orðnar töluvert grisjaðar víða á þessum svæðum og þar með komnar í ákveðna hættu. Umræða um þetta málefni er auðvitað nátengd umræðunni um byggðamál almennt og þess vegna vel við hæfi að ræða þetta mál ítarlega. Eins og fram hefur komið og bent er á í grg. tillögunnar eru þau landsvæði, sem hér er fyrst og fremst um að ræða, vel fallin til sauðfjárræktar. Þar eru beitilönd góð og að því leytinu til ætti að vera öflugur sauðfjárbúskapur á þeim svæðum. En eins og kemur einnig fram í grg., í tölulegri samantekt m.a., hefur sauðfjárræktin dregist mikið saman og það sama á reyndar við um annan landbúnað og landbúnaðarframleiðslu á þeim svæðum, því miður. Ég held að sá kaldi veruleiki blasi við, ef ekkert gerist í þessum málum, að þessi búgrein muni dragast enn meira saman á þeim jaðarsvæðum, sem ég hygg að menn séu fyrst og fremst að ræða um. Meinið er kannski það m.a. að nánast lítil sem engin nýliðun er í þessari atvinnugrein. Þetta er vissulega mikið áhyggjuefni og okkur ber auðvitað skylda til að ræða þessi mál og fara ofan í þau og leita leiða hvort við getum ekki komist niður á einhverjar leiðir til þess að breyta um. Í þessu tilefni er einnig rétt að benda á að í þessum landshlutum, svo ég nefni sérstaklega norðvesturhorn landsins, hefur til viðbótar við þá þróun í sauðfjárræktinni orðið ákveðin öfugþróun í sjávarútvegi og fólki hefur fækkað mjög verulega á þessum landsvæðum. Þær staðreyndir hljóta að valda stjórnvöldum og okkur alþingismönnum verulegum áhyggjum og raunverulegum áhyggjum þegar litið er til slíkrar byggðaþróunar. Þetta er því nátengt annars vegar atvinnugreininni og þróuninni í henni og byggðaþróuninni á viðkomandi svæðum. Það hefur verið nefnt í umræðunni hve þrengt hefur að í kjörum sauðfjárbænda á síðustu allmörgum árum. Ég ætla í sjálfu sér ekki að orðlengja það, en það er engu að síður staðreynd sem liggur fyrir. Ég eins og fleiri bind vonir við að heldur sé að rétta af í þeim efnum. Ég hygg að sýnt hafi verið fram á það að sá búvörusamningur sem gerður var síðast um sauðfjárræktina er þegar farinn að skila ákveðnum árangri. En í þessum efnum eins og öðrum er markaðurinn og markaðsmálin auðvitað grundvöllurinn. Ekki er hægt að framleiða þessar framleiðsluvörur frekar en aðrar ef ekki er fyrir markaður. Og ég er þeirrar skoðunar þegar rætt er um möguleika sauðfjárafurðanna að varla sé raunhæft að gera ráð fyrir því að innanlandsneysla á lambakjöti aukist á næstu árum. Það er mín skoðun. En þó er hugsanlegt að segja að einhver neysluaukning verði samfara þeirri þróun sem er þegar farin af stað, þ.e. að sláturtíminn sem var lengi vel hefðbundinn hefur lengst og farið er að slátra sauðfé á lengra tímabili yfir árið en áður var. Ég tel að það sé mjög mikilvægt og það sé e.t.v. sú leið sem mögulegt er að fara ef við ætlum að reyna að auka innanlandsneyslu á lambakjöti. Ég tel hins vegar að framtíðin fyrir þessa grein byggist öðru fremur á því að okkur takist að nýta möguleika sem eru fyrir hendi á erlendum mörkuðum og ég tel að þeir séu víða fyrir hendi. En að sjálfsögðu verðum við að vara okkur á að vera með óraunhæfa bjartsýni í þeim efnum. Ég átti þess kost fyrir stuttu að vera á ferð í Belgíu þar sem ég kom í verslun sem seldi íslenskt lambakjöt. Þar var okkur sagt að íslenska lambakjötið væri langtum betra að gæðum en lambakjöt frá öðrum löndum. Þetta er náttúrlega mál sem við höfum vitað og höfum gjarnan haldið fram en þarna fengum við staðfestingu á þessu. Hins vegar er vandamálið það að markaðurinn þolir ekki, enn sem komið er, það verð sem við þurfum að fá til þess að slíkur útflutningur beri sig að einhverju marki. Ég vil taka undir það sem fram kom hjá hv. þm. Stefáni Guðmundssyni varðandi markaðsmálin. Ég held að mjög mikilvægt sé fyrir þessa atvinnugrein að nýta sér það sölunet sem sölusamtök í sjávarútvegi hafa byggt upp úti um allan heim. Dæmi eru um að þau sölusamtök hafa skilað árangri í sölu á íslenskum landbúnaðarafurðum og ég tel að þar felist ýmsir möguleikar í slíku samstarfi. En eins og ég segi, verðið á afurðunum er þannig að það sem hægt er að fá fyrir þær á erlendum mörkuðum --- það er kannski enn þá of lágt til að það gangi upp en þó hefur þetta allt verið í áttina en lykilatriðið er auðvitað að ná niður tilkostnaði innan lands við slátrun og ýmsa aðra liði þannig að bændur fái hærra verð í sinn hlut. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa öllu lengra mál um tillöguna en ég ítreka að ég er þakklátur fyrir að fá að ræða þetta. Ég tel þetta mjög mikilvægt mál og landbn. þarf að fara mjög rækilega yfir þetta, og ekki eingöngu hún, því þetta tengist auðvitað byggðamálunum. Tillagan er því mjög gott formlegt innlegg í umræðuna. Ég vona að umræðan um þau mál verði á þeim nótum að okkur takist að finna leiðir til að efla sauðfjárræktina á þessum svæðum sem sannarlega er mjög mikilvægt og eins og hv. formaður landbn. sagði hér: Málið er til umræðu á elleftu stundu --- ég tek undir þau orð.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þær ræður sem fluttar hafa verið og hafa vissulega verið innlegg í þetta mál. Það er hárrétt sem kom fram hjá hv. þm. Guðna Ágústssyni að við megum kannski ekki alveg gleyma okkur í að fjalla um þessar svokölluðu jaðarbyggðir. Auðvitað geri ég mér grein fyrir þeim vanda sem þar er, bæði að greina jaðarbyggðirnar og hvernig koma megi þar til aðstoðar. Það verður örugglega lengi hægt að deila um það að þar gæti orðið um verulega mismunun að ræða. En við viljum láta reyna á það hvort hugsanlegt er að finna leiðir. Ég trúi því og er enn sannfærðari um skilning hv. 1. flm. þessarar tillögu, Einars Odds Kristjánssonar, á því að menn geta fundið leiðir að því marki sem tillagan stefnir að. Hv. þm. Guðni Ágústsson minntist einmitt á nýgreinarnar eða hvort sem við köllum það stoðgreinar eða nýgreinar. Við veltum því fyrir okkur og ég hef velt því mjög fyrir mér hvort þessar greinar gætu orðið að liði meðan menn eru að komast upp úr þeim öldudal sem við erum nú í með hinn hefðbundna búskap. Ég nefndi t.d. fiskeldi sem hefur átt undir högg að sækja og þau gríðarlegu verðmæti sem liggja ónýtt núna vítt og breitt um landið, ég fullyrði upp á marga milljarða ef ekki milljarðatugi, og bíða þess eins að grotna niður og verða engum að gagni. Það er auðvitað áhyggjuefni. Meðan aðrar þjóðir stórgræða á fiskeldi. Ef við opnum erlend blöð þar sem fjallað er um þetta segja menn að við séum víðast hvar komnir að nýtingarmörkum þess sem hafið gefi og nú sé það fiskeldið sem menn horfa helst til. Ég vil líka nefna loðdýraræktina sem oft hefur verið nefnd hér og hefur því miður mátt búa við mjög óvægna umræðu bæði hjá ákveðnum þingmönnum og í fjölmiðlum. En þá er okkur skylt að gera okkur grein fyrir: Af hverju loðdýrarækt? Af hverju datt mönnum í hug að byggja upp loðdýrarækt á Íslandi? Var það tilviljun eða hvað? Eða var það sérviska einhverra manna sem börðust fyrir því? Nei, það var ekki aldeilis svo. Við sem fórum þar fyrir gerðum okkur grein fyrir því að Danir flytja út loðskinn fyrir 30--40 milljarða kr. á ári. Hvað er það sem Danir hafa fram yfir okkur Íslendinga til þess að geta framleitt loðskinn? Hvað er það? Er það veðurfarið? Er það heilbrigði dýra? Er það þekkingin? Eða er það fóðrið, möguleikar á hráefni til fóðurgerðar sem Danir eru núna að safna saman hringinn í kringum Ísland og ætla sér að gera til framtíðar, og flytja út til Danmerkur til að fæða loðdýrin hjá sér? Skekkir þetta samkeppnisstöðu okkar? Nei. Það er kannski aðeins eitt sem er til umhugsunar fyrir okkur sem í þessu vorum að reyna að vinna og verða að liði, það var spurningin um þekkinguna, þ.e. hvort við Íslendingar hefðum hana. Þar held ég við höfum staðið Dönum að baki og ekki að furða. En ég undraðist hvað íslenskir bændur voru þó fljótir að ná tökum á þessari atvinnugrein og nú stöndum við okkur svo sannarlega í stykkinu hvað þessi mál varðar. Ég er sannfærður um að við eigum mikla möguleika en þá þarf skilningur að aukast á þessari starfsemi. Ég nefni einnig aðra grein sem má vissulega kalla nýgrein þó ekki sé hún alveg ný því við hana hafa menn vissulega verið að vinna, þ.e. kornrækt á Íslandi sem menn höfðu ekki trú á fremur en svo mörgu öðru, að hægt væri að stunda á Íslandi. Það er engin spurning að þar er búið að vinna mikið brautryðjendastarf og þeir sem í því hafa staðið eiga þakkir skildar. Ef ég lít heim í mitt kjördæmi og velti fyrir mér þeirri þróun sem þar er í þessari ungu grein, þá kemur mér á óvart og ábyggilega einnig þeim ágætu þingmönnum sem hér sitja og hlýða á mál mitt ekki síður, og enn frekar, að nú hafa hvorki fleiri né færri en 30 bændur í Skagafirði hafið að þróa sig áfram í kornrækt. Það vekur kannski enn meiri undrun að þar er nú búið að brjóta land til kornræktar hvorki meira né minna en um 300 hektara lands. Um 300 hektara lands er búið að brjóta í Skagafirði til að hefja kornrækt. Og það sem er kannski gleðilegast, er að þessi starfsemi lofar ótrúlega góðu. Og enn eru vísindamenn okkar, hinir hæfustu vísindamenn að þróa enn betri kvæmi sem lofa okkur enn betri árangri. Því velti ég því fyrir mér hvort það sé alveg rétt að tala um þessar geinar sem stoðgreinar við aðra atvinnustarfsemi í landinu. Ég segi það fyrir mig að ég trúi því að svo sé ekki. Við erum að tala um nýgreinar sem eiga mikla framtíð fyrir sér í íslenskum landbúnaði. En þá þarf skilningur manna að breytast og eðlilegur stuðningur að koma til, til að þessar atvinnugreinar geti þrifist. Ég trúi því að svo muni verða. Ég hlustaði nýverið á ágæta ræðu hæstv. landbrh. þar sem hann fjallaði um þessi mál af mikilli þekkingu og víðsýni og ég trúi því að hann sé tilbúinn og muni vilja verða að liði til að styrkja þessar greinar. Virðulegur forseti. Að lokum vil ég segja að ég trúi því að hv. landbn. taki þessari tillögu okkar vel og ég hef heyrt það þegar á hv. þm. Guðna Ágústssyni, formanni landbn. og ég trúi því að hún muni verða íslenskum landbúnaði til góðs.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þær umræður sem urðu um þetta mál bæði í gær og nú í dag. Þær hafa verið ákaflega gagnlegar og ákaflega uppörvandi. Eins og gefur að skilja er þessi tillaga ósköp fyrirferðarlítil og það er náttúrlega ekki skilgreint neitt hvað átt er við þegar talað er um að efla jaðarbyggðirnar. Það er ekki farið út í að skilgreina það, enda þótti okkur það ekki við hæfi. Hæstv. landbrh. kom inn á þetta í máli sínu í gær. En það sem við erum að hugsa held ég sé nokkuð ljóst. Jaðarbyggðir þar sem beit er nóg og beitiland er mikið. Ég þekki margar slíkar sveitir heima á Vestfjörðum. Ég gæti nefnt dæmi úr kjördæmi hæstv. ráðherra. Ég gæti nefnt Þistilfjörð þar sem lambféð gengur sumardaginn langan í konfekti. Á þessum svæðum er mjög æskilegt að geta beitt sauðfé. Ég vil líka taka undir það sem komið hefur hér fram að auðvitað er það svo að margt annað gæti orðið til styrktar jaðarbyggðinni. Og það er rétt að horfa til þeirra hluta, svo sem hlunnindabúskapar, æðarvarpsins, hrognkelsaveiðanna og rekans, sem ég þekki vel heima og styrkir byggðirnar þar víða. En hugsun okkar flutningsmanna var að þetta væri tillaga um að styrkja sauðfjárrækt vegna þess að við trúum því og þykjumst vita að sauðfjárræktin er þrátt fyrir allt sá hornsteinn þessara byggða sem margt annað stendur og fellur með. Í snarpri og snöfurmannlegri ræðu hv. þm. Svavars Gestssonar í gær, fluttri þessu máli til styrktar, kom fram að auðvitað hefði það litla þýðingu að vilja styðja jaðarbyggðirnar ef ekki fylgdi með sá vilji að vera tilbúinn til að mismuna. Ég tel þetta, herra forseti, alveg hárrétt hjá hv. þm. Það verður að fylgja með vilji til að mismuna og það er sannarlega hugsun flutningsmanna þessarar þáltill. Þetta er tillaga um að mismuna til þess að styrkja þessar byggðir þar sem beitin er nægjanleg, þar sem sauðfjárræktin getur haft úrslitaáhrif um hvort byggðirnar lifa eða deyja. Ég vil líka taka fram að ég held að það væri óráð ef við létum Bændasamtökin um þetta. Við skulum forða þeim frá að drekka úr þeim bikar. Við eigum að gera þetta sjálfir. Menn eiga að axla pólitíska ábyrgð sjálfir. Við, sem viljum styðja þessi mál, eigum að gera það og við eigum að koma fram með tillögur um það hvernig menn vilja mismuna, því það er ofraun Bændasamtökunum að gera það. Þeim er það er alger ofraun. Ég vil þakka þessa umræðu. Mér hefur fundist hún mjög góð þó einstaka atriði valdi mér dálitlum vangaveltum, samanber ummæli hv. formanns landbn., Guðna Ágústssonar, hér áðan vegna þess að ég trúi því að óframleiðslutengdir styrkir til jaðarbyggðanna geti verið eitruð peð. Ég hef a.m.k. mjög á tilfinningunni að það sé einmitt aðferðin sem þeir í Brussel nota, ekki til að halda jaðarbyggðum lifandi til frambúðar, heldur einmitt til að deyða jaðarbyggðirnar. Ég vil því vara við þeirri hugsun þó ég þykist vita að góður hugur sé þar að baki, vegna þess að það verður einmitt að styrkja framleiðsluna, styrkja bændurna, styrkja þá vinnu sem þeir eru sérfræðingar í og styrkja þær atvinnugreinar sem landið býður upp á til að við getum nýtt þarna það sem skiptir öllu máli og eins og kom fram í grg. okkar, þar sem einmitt fjárfestingarnar eru svo mjög til staðar, einmitt þar sem þekkingin á atvinnugreininni er til staðar og svo nauðsynlegt er að varðveita hana. Ég vil, herra forseti, að lokum mælast til þess að þetta mál verði að lokinni þessari umræðu sent hv. landbn. til umfjöllunar.

Herra forseti. Ég óska eftir að hæstv. heilbrrh. verði viðstödd þessa umræðu. Ég get aðeins byrjað mitt mál, herra forseti, í þeirri von að hæstv. heilbrrh. láti sjá sig hér í salnum vegna þess að ég hef kvatt mér hljóðs út af þessu máli aðallega til að ræða við hæstv. heilbrrh.

Þegar hafa verið gerð boð til hæstv. heilbrrh. og ég á von á að hún gangi í salinn á hverri stundu.

Herra forseti. Þetta frv. til laga um breytingar á lögum um fæðingarorlof sem rætt var hér í síðustu viku og flutt er af þingmönnum stjórnarandstöðunnar undir forustu hv. þm. Guðnýjar Guðbjörnsdóttur, er að mínu viti eitt stærsta jafnréttismál sem við höfum fjallað um í þingsölum í langan tíma. Við ræddum stjórnarfrv. um fæðingarorlof fyrir jólin, þ.e. frv. heilbrrh. sem tryggja átti feðrum á almennum vinnumarkaði tveggja mánaða fæðingarorlof. Í þeirri umræðu varð nokkur umræða almennt um fæðingarorlof þó takmörkuð væri vegna þess knappa tíma sem við höfðum til að afgreiða það mál fyrir jólin. En það brann mjög á mörgum þingmönnum að ræða almennt um fæðingarorlof og heyra viðhorf hæstv. heilbrrh. til breytingar almennt á löggjöf um fæðingarorlof. En þar sem ég vissi þá að von væri á umræðu um fæðingarorlof eftir áramótin vegna frv. þess sem ég nefndi, taldi ég rétt að bíða með almenna umræðu um fæðingarorlof sem ég taldi að mundi skapast þá. Þess vegna kom það mér satt að segja mjög á óvart þegar við ræddum þetta mál fyrir helgi að hæstv. heilbrrh., sem þá var stödd hér í húsinu, skyldi ekki vera í þingsalnum meðan verið var að ræða þetta mál, eða a.m.k. mjög takmarkað. Og það stefndi í að umræðunni lyki án þess að hæstv. heilbrrh. tæki þátt í henni eða svaraði fyrirspurn sem beint var til hennar af hv. 1. flm. þessa máls. Tilefni þess að ég kvaddi mér hljóðs var að ég vildi fá fram afstöðu hæstv. heilbrrh. til ýmissa atriða sem koma fram í frv. Við erum að ræða mjög stefnumarkandi mál sem er kannski einn stærsti þátturinn í opinberri fjölskyldustefnu sem þingið samþykkti fyrir ekki mörgum mánuðum. Því hlýtur það að kalla á að við fáum afstöðu hæstv. heilbrrh. til þeirra atriða sem fram koma þegar við erum að ræða eitt stærsta atriði sem um getur í opinberri fjölskyldustefnu. Herra forseti, þetta frv. er nefnilega mjög stefnumarkandi. Við erum í fyrsta skipti í langan tíma að fjalla á heildstæðan hátt um fæðingarorlofslöggjöfina, hvernig við viljum sjá fæðingarorlof í framtíðinni og hvernig við viljum búa að fjölskyldum landsins, varðandi þetta stóra mál. Hér er verið að taka á mörgum þáttum sem hafa brunnið á fólki. Við erum að samræma fæðingararorlofið almennt vegna þess að við þekkjum að það er mismunandi á almenna markaðinum og hjá hinu opinbera. Þeir sem eru á almennum markaði, foreldrar, nú bæði feður og mæður, þurfa að búa við það að þiggja aðeins bætur almannatrygginga meðan þeir sem eru hjá hinu opinbera eins og við þekkjum, fá þriggja mánaða óskert laun og síðan grunnlaun í þrjá mánuði. Það hefur komið fram í umræðunni þegar við komum loks á feðraorlofi að mismunurinn sem þar er, bæði varðandi almenna markaðinn og vinnumarkaðinn, bryti í bága við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Þó vorum við í mörg ár og áratugi búin að búa við þetta misræmi að því er varðar konur. Ég er alveg sammála því að við erum að brjóta jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar með því að hafa svona mismunandi fæðingarorlof. Þess vegna er það mjög stefnumarkandi að samræma fæðingarorlofið. Við erum vitaskuld ekki að tala um að fæðingarorlof foreldra hjá hinu opinbera, sem búa við betri aðstöðu varðandi fæðingarorlof, sé trappað niður til jafns við það sem er á almenna markaðnum, heldur erum við að tala um að samræma þetta upp á við. Við erum í frv., herra forseti, að tala um að lengja fæðingarorlofið í tólf mánuði eins og er víðast hvar í þeim löndum sem við þekkjum þannig að mæður hafi sex mánaða fæðingarorlof, feður þrjá mánuði og síðan skipta foreldrar á milli sín síðustu þrem mánuðunum. Við erum líka að tala um mjög mikilvægt atriði í frv. sem er fjármögnunin á fæðingarorlofinu sem hefur verið þannig að foreldrar, eða mæður, hafa verið sett í þá stöðu að það geti bitnað á vinnu þeirra eða stöðu ef þær taka fæðingarorlof. Þess vegna er lagt til breytt fyrirkomulag á fjármögnun þannig að fæðingarorlof verði fjármagnað úr sameiginlegum potti sem atvinnurekendur greiða. Herra forseti. Við erum að tala um samræmingu, við erum að tala um lengingu á fæðingarorlofi og við erum að tala um breytta fjármögnun. Það er mjög mikilvægt að það sé rætt áður en við tökum afstöðu til þess og áður en stjórnarfrv. kemur fram um málið hvernig þingmenn vilja sjá fyrir sér fæðingarorlof. Ég spyr því hæstv. ráðherra um þá þrjá þætti varðandi fæðingarorlof sem ég hef nefnt og fer fram á að hún geri okkur þingmönnum ítarlega grein fyrir afstöðu sinni til þessara þátta. Hver er skoðun hennar á því? Hver er framtíðarsýn hennar á því? Hvernig vill hún sjá fæðingarorlof hér í framtíðinni? Ekki síst vil ég spyrja að því, herra forseti, er hæstv. ráðherra sjálf með eitthvað í undirbúningi að því er varðar breytingar á fæðingarorlofslöggjöfinni? Það var nefnd að störfum sem náði ekki niðurstöðu og mér skilst að hún hafi hætt störfum. Kallað var eftir því fyrir jólin hvort hæstv. ráðherra væri með slíkt í undirbúningi, hvort hún væri með í undirbúningi að skipa nefnd til að endurskoða og koma með heildarendurskoðun á fæðingarorlofslöggjöfinni og hvort stjórnarandstaðan, sem hefur mikið til málanna að leggja eins og sést á frv., fengi þá aðgang að því starfi? Þetta vil ég spyrja um vegna þess að það skiptir nokkru máli í umfjöllun málsins þótt málið geti staðið sjálfstætt út af fyrir sig og þingið samþykkt það án þess að það komi inn stjórnarfrv. en það er oft bent á að ráðherrar séu með hitt og þetta í undirbúningi. Þess vegna þurfum við að vita það, bara fyrir framgang málsins á þingi, hvort eitthvað sé á döfinni hjá hæstv. ráðherra, eða hvort hún ætli að láta við það sitja sem hún hefur gert í fæðingarorlofsmálunum, sem er vissulega mjög góð bót á fæðingarorlofslöggjöfinni. Ég vil í lokin, herra forseti, spyrja hæstv. ráðherra um það sem mér finnst mjög athyglisvert sem kemur fram í greinargerð með frv. á bls. 6, en þar segir eftirfarandi með leyfi forseta: ,,Með aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu skuldbinda stjórnvöld sig til að tryggja launafólki sama lágmarksrétt hér á landi og gildir í löndum Evrópusambandsins. Með tilskipun um vinnuvernd barnshafandi kvenna frá 19. október 1992 eru aðildarlöndin skyldug til að lögbinda að minnsta kosti 14 vikna fæðingarorlof með óskertum launum eða dagpeningum sem jafngilda veikindalaunum konunnar. Ljóst er að nauðsynlegt er að breyta reglum um fæðingarorlof hér á landi til að standa við ákvæði ofannefndrar tilskipunar en aðlögunartíminn, sem er tvö ár, er þegar útrunninn.`` Sá aðlögunartími, sem við höfum til að aðlaga okkur að þessari tilskipun og greiða að minnsta kosti 14 vikna fæðingarorlof á óskertum launum, er þegar útrunninn. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hún viti af tilskipununni? Hefur það verið skoðað í ráðuneyti hennar og mun hún beita sér fyrir því að við getum framfylgt og uppfyllt þau ákvæði sem felast í tilskipuninni? Það er mjög mikilvægt að fá fram afstöðu ráðherra til þessa máls, hvort hún þekki þá þessa tilskipun, og hvernig hún hyggst beita sér fyrir því að hún komist til framkvæmda. Ég vænti þess að fá svör hæstv. ráðherra við þeim fyrirspurnum sem ég hef beint til hennar og ekki bara fyrirspurnum heldur er ég að spyrja um afstöðu ráðherrans til mjög stórra þátta í þeirri framtíðarsýn sem við í stjórnarandstöðunni viljum sjá í fæðingarorlofsmálum.

Herra forseti. Það stefnir í að við munum þurfa að ræða þetta mál aftur í þriðja skipti í bútum og pörtum. Að ræða svona stórt mál án þess að hægt sé að ljúka því og taka til þess tilskildan tíma finnst mér mjög óeðlilegt. Ég óska eftir því að málum verði hagað þannig að næst þegar málið kemur á dagskrá, sem ég vona að verði þá sem allra fyrst, vegna þess að það er vont eins og hæstv. forseti veit að það líði langt á milli umræðna, að við fáum þá nægan tíma til að ljúka umræðunni og það sé tryggt að hæstv. heilbrrh. verði við umræðuna.

Virðulegi forseti. Ég vil láta það koma fram að ég vil gjarnan taka þátt í umræðunni um fæðingarorlof. Hér hef ég aðeins tækifæri til andsvars en ég er spurð ítarlegra spurninga sem ég þarf meira en fimm mínútur til að svara. Það er alveg ljóst að þótt ég klári andsvör mín er umræðunni ekki lokið. Ég vil að það komi fram þannig að það sé enginn misskilningur í því máli að það stendur ekki á ráðherra hvað varðar þetta mál, heldur eru fleiri á mælendaskrá.

Herra forseti. Vegna þess sem ég vildi koma á framfæri áðan þegar ég bað um orðið um stjórn fundarins þá var ég alls ekki að gagnrýna hæstv. ráðherra því að ég skil mætavel að hún láti ekki duga að svara þeim viðamiklu spurningum sem komu fram í máli mínu í stuttu andsvari. Fyrr má nú vera. Ég heyri á orðum hæstv. ráðherra að hún er mér sammála um að biðja um góðan tíma til þess þegar við fáum næst tækifæri til að ræða málið.

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur áðan. Þetta er þriðji eða fjórði dagurinn sem málið er á dagskrá og það er alltaf sett síðast á dagskrá og aldrei tekst að ljúka því. Hér er um stórmál að ræða og ég vil taka undir þá ósk að málið verði sett framarlega á dagskrá einhvern allra næstu daga og að hæstv. ráðherra verði viðstödd. Ég vil t.d. vekja athygli á því að það mál sem var rétt áðan til umræðu var líka framhald fyrri umræðu og hefur hærra númer en frv. um fæðingarorlof.

Forseti væntir þess að tekið verði tillit til þeirra ábendinga sem fram komu í umræðunni og að það mál sem verður nú óhjákvæmilega að fresta verði tekið á dagskrá innan tíðar og að reynt verði að tryggja að hæstv. heilbrrh. geti líka verið viðstödd þá umræðu.