Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heiðruðu áheyrendur. Hv. 1. landsk., Gylfi Þ. Gíslason, sannaði það hér áðan, að það fer ekki saman að vera hagfræðingur og Alþýðuflokksmaður á Íslandi. Þm. glímir stöðugt við það að gera staðleysur að staðreyndum, eins og hann gerði hér í ræðunni áðan. Stjórnmálaumræður þær, sem nú fara hér fram, hafa auglýst stefnuleysi og úrræðaleysi stjórnarandstöðunnar. Í staðinn fyrir rök hefur stjórnarandstaðan notað stóryrði og svívirðingar um stjórnina og stjórnarflokkana. Slíkur málflutningur er ekki til þess fallinn að auka tiltrú eða fylgi, enda mun það sannast, að almenningur í landinu gerir sér ljóst, að stjórnarandstaðan á það eitt sameiginlegt að rifa niður, skapa erfiðleika og standa gegn góðum málum og nauðsynlegri uppbyggingu atvinnulífsins. Það hefur oft verið talað um ýmsa erfiðleika á sviði efnahags- og atvinnumála. Verður því þó ekki neitað, að s. l. ár hafa á ýmsan hátt verið hagstæð, sérstaklega árin 1953 og 1954. Árið 1955 hefur einnig verið hagstætt á margan hátt, þótt truflanir vegna verkfalla hafi rýrt gjaldeyrisöflunina og þjóðartekjurnar. Afleiðingar verkfallsins eru nú öllum ljósar í auknum tilkostnaði við framleiðsluna og vaxandi dýrtíð, sem er afleiðing verkfallsins. Gjaldeyrisöflun og efnahagslífið er í hættu, vegna þess að tilkostnaður við framleiðsluna hefur vaxið, án þess að útflutningsverð afurðanna hafi hækkað. Núverandi ríkisstj. hefur unnið með festu að því að auka framleiðslutækin og vinna á annan hátt að aukningu framleiðslunnar. Það ætti öllum að vera ljóst, að aukning framleiðslunnar er undirstaðan að velgengni þjóðarinnar og lífskjörum hennar. Árangurinn af uppbyggingarstarfsemi núverandi ríkisstj. er þegar kominn í ljós, með því að þjóðartekjurnar fara stöðugt vaxandi vegna aukinna framleiðslutækja, meiri gjaldeyrisöflunar, blómlegrar atvinnu. Hreinar tekjur einstaklinga 1952, miðað við skattaframtal, voru samtals 1587 millj. kr., 1953 1832 millj. kr., 1954 2080 millj. kr. Má telja víst, að árið 1955 hafi verið metár og þjóðartekjurnar miklu hærri en nokkru sinni fyrr. Á sama hátt hefur útflutningurinn farið vaxandi. Árið 1953 var heildarútflutningurinn 706 millj. kr., 1954 846 millj. kr. Sé tekið tillit til þess, að birgðir útflutningsvara eru nú 93.6 millj. kr. meiri en á sama tíma í fyrra, er ljóst, að framleiðsla ársins 1955 slær öll met þrátt fyrir verkföll og margs konar truflanir á framleiðslustörfunum. Ef eingöngu er litið á þjóðartekjurnar, útflutninginn og viðskiptakjörin, má segja, að efnahagsþróunin hafi verið nokkuð hagstæð á liðnu ári. En þar með er ekki allur sannleikurinn sagður. Önnur öfl og áhrif ráða því, að þrátt fyrir velgengni og mikla framleiðslu er ástandið í efnahagsmálum og atvinnumálum alvarlegt. Taprekstur togaraútgerðarinnar og bátaútgerðarinnar einnig hefur aukizt stórkostlega á s. l. ári, og voru tekjufrv. ríkisstj. samþykkt til þess að tryggja, að útgerðin og atvinnuvegirnir geti haldið áfram, eins og rækilega var lýst hér í umr. á mánudagskvöldið. Sú lagasetning felur í sér álögur á þjóðina, er hefðu þó orðið mun meiri, ef farið hefði verið að kröfum stjórnarandstöðunnar, sem vildi ganga að öllu, sem útgerðarmenn kröfðust, gagnrýnilaust. Árið 1955 hækkaði vísitalan um 8.9 af hundraði, sem er afleiðing af verkfallinu, en næstu tvö ár áður hafði vísitalan verið að mestu óbreytt. Á árunum 1953 og 1954 var verðlagið stöðugt og kaupmáttur launanna óbreyttur. Hækkunin á vísitölunni á s. l. ári var ekki erlendum áhrifum að kenna, heldur fyrst og fremst kauphækkunum og öðrum innlendum áhrifum. Þetta er augljós staðreynd, því að kauplag og verðlag fylgjast hér að, með þeim afleiðingum, að ekki er hægt að framleiða hér afurðir fyrir erlenda markaði og afla þess gjaldeyris, sem nauðsynlegt er, nema með sérstökum og vaxandi stuðningi við útflutninginn. Við athugun á innflutningsskýrslum s. l. árs kemur í ljós, að innflutningur erlendra vara er hærri en árið áður, og liggur það m. a. í því, að framkvæmdirnar í landinu eru meiri en nokkru sinni fyrr. Hannibal Valdimarsson og fleiri héldu því fram í umr. á mánudagskvöldið, að gjaldeyririnn væri þorrinn og óþarfur glysvarningur hefði verið fluttur inn á s. l. ári í stærri stíl en nokkru sinni áður. Slíkar fullyrðingar eru gripnar algerlega úr lausu lofti. Á s. l. árum hefur innflutningur óþarfavarnings farið minnkandi, en innflutningur nauðsynjavara hækkað hlutfallslega, eins og ég mun sanna með tölum. Á árinu 1954 batnaði hagur bankanna við útlönd, enda þótt það væri fyrsta árið eftir að Marshallaðstoðinni lauk. Á árinu 1955 hefur hagur bankanna út á við versnað um rúmlega 111 millj. kr. Frá þessari upphæð má draga aukningu útflutningsbirgðanna, 93.6 millj. kr., eins og áður hefur verið á minnzt. Ef staðreyndirnar eru látnar tala, er ljóst, að núverandi ríkisstj. hefur ekki sóað gjaldeyrinum, því að aðstaðan út á við er litlu lakari við s. l. áramót en þegar stjórnin tók við, ef reiknað er með útflutningsbirgðunum. Af þessu má sjá, að fullyrðingar stjórnarandstöðunnar hafa ekki við rök að styðjast í þessu efni frekar en svo mörgum öðrum. Innflutningur s. l. árs nam 1264 millj. kr., og hefur innflutningurinn á árinu 1955 þess vegna aukizt um meira en 100 millj. kr. Séu athugaðar innflutningsskýrslur ársins, kemur í ljós, að framleiðsluvörurnar hafa hækkað hlutfallslega, en neyzluvöruflokkurinn og óþarfavarningur, sem Hannibal Valdimarsson talaði um, hefur stórlækkað í hlutfalli við aðrar innflutningsvörur. Árið 1950 voru framkvæmdavörur 31% af heildarinnflutningnum, en 1955 44%. 1950 voru neyzluvörur 35% af heildarinnflutningnum, en 1955 aðeins 31%. Þetta sýnir ljóslega, hvernig framkvæmdavörurnar hafa aukizt hlutfallslega í innflutningnum, sem er eðlileg afleiðing af hinum miklu framkvæmdum, sem unnið er að á öllum sviðum. Neyzluvöruinnflutningurinn og óþarfaeyðsla hefur hins vegar lækkað hlutfallslega, og er það vissulega ánægjulegt, að eyðsla til miður nauðsynlegra hluta fer minnkandi, en það fjármagn, sem þjóðin ver í framkvæmdir, hefur stórum aukizt. Ég hygg, að flestir telji þetta hagstæða þróun og eðlilegt að gera greinarmun á því, hvort gjaldeyri þjóðarinnar er varið að mestu leyti í neyzluvöruinnflutning og eyðslu eða hvort stór hluti af gjaldeyrinum fer til kaupa á framkvæmdavörum, sem notaðar eru til þess að byggja upp atvinnulífið og gera það mögulegt að skapa varanleg verðmæti og bæta lífskjör almennings. Eins og áður er að vikið, hefur gjaldeyrisaðstaða bankanna versnað á s. l. ári, en það er þó mun minna en ætla mætti með tilliti til þess, að innflutningur vegna hinna ýmsu framkvæmda hefur verið mjög mikill. Það er eðlilegt, að þessu sé þannig varið, þegar þess er gætt, að nú er unnið samkvæmt málefnasamningi ríkisstj. að ýmsum framkvæmdum á vegum ríkis, bæjar- og sveitarfélaga svo og einstaklinga, íbúðabyggingum o. fl. Hin miklu framkvæmdaáform ríkisstj. byggðust á því, að fjár til þeirra yrði aflað erlendis frá. Í ársbyrjun 1955 var gert ráð fyrir að taka lán erlendis í frjálsum gjaldeyri allt að 80 millj. kr. til að standa undir hinum ýmsu framkvæmdum og innflutningi erlendra efnivara. Gert var ráð fyrir að taka erlent lán vegna ræktunarsjóðs, en fjárþörf hans á árinu var á milli 40 og 50 millj. kr. Til fiskveiðasjóðs og raforkuframkvæmda var einnig áformað að taka erlent lán. En á árinu 1955 var ekkert erlent lán tekið í þessu skyni. Var því aðeins um tvennt að ræða, að draga úr framkvæmdunum, neita um gjaldeyrisyfirfærslur, eða að nota þann gjaldeyri, sem þjóðarbúið gat af hendi látið, til að halda hinum mörgu framkvæmdum áfram, sem fjöldi fólks bíður eftir og væntir að unnið verði að með fullum hraða. Enginn hefur þó búizt við því, að þjóðarbúskapurinn væri það hagstæður, að unnt væri að taka gjaldeyri umfram hinar venjulegu þarfir til framkvæmdanna og greiða þær að fullu á hinu sama ári og hin kostnaðarsömu verk eru unnin. Enginn bóndi býr svo vel, að hann geti ráðizt í stórbyggingar og aðrar framkvæmdir og borgað þær að fullu með því, sem búið gefur af sér á því ári, sem húsið er byggt. Vegna aukinna framleiðslutækja, sem ríkisstj. hefur aflað, og vaxandi framleiðslu þjóðarinnar hefur tekizt á s. l. ári að halda gefin loforð um allar þær framkvæmdir, sem ríkisstj. og stjórnarflokkarnir hafa lofað og allt efni og annað, sem til þess hefur þurft, verið greitt. Þjóðin stendur ekki í vanskilum á erlendum vettvangi, og verður þá að segja, að afkoma s. l. árs sé viðunandi. Þá er ljóst, að framleiðslutæki þjóðarinnar eru nú það afkastamikil, að létt er að afla nauðsynlegs gjaldeyris fyrir venjulegum innflutningi neyzluvara og vara til venjulegrar fjárfestingar, ef tækin eru notuð og látin ganga truflunarlaust. En eins og áður er sagt, er innflutningur framkvæmdavara það mikill nú vegna mikillar fjárfestingar, að ekki er rétt að reikna með því, að framleiðsla þjóðarbúsins geti á þessu eða næsta ári greitt allan þann innflutning á sama tíma sem vörurnar eru notaðar. Þess vegna er nauðsynlegt, að fá erlent lán á þessu ári með hagstæðum kjörum, til þess að rafvæðing og aðrar nauðsynlegar framkvæmdir geti haldið áfram með þeim hraða, sem áætlað hefur verið. Í tíð núverandi ríkisstj. hafa verið fluttir til landsins yfir 100 vélbátar af nýjustu gerð auk þeirra 30, sem byggðir hafa verið í landinu. Til þess hefur verið varið miklum gjaldeyri, sem þjóðin hefur ekki enn fengið greiddan nema að litlu leyti, en mun væntanlega fá fljótlega í aukinni framleiðslu og vaxandi afla. Vélar til landbúnaðarins, efni til raforkuframkvæmda, símaframkvæmda, frystihúsabygginga og undirbúningur sementsverksmiðju og margs konar vélainnflutningur annar hefur kostað þjóðina mikinn gjaldeyri umfram það, sem áður hefur tíðkazt. Er vissulega ekki nema ánægjulegt til þess að vita, að þjóðin hefur eignazt verðmæti, sem hún nýtur góðs af ekki aðeins um stundarsakir, heldur til frambúðar. Á s. l. ári var einnig flutt inn mikið af bifreiðum. Bifreiðainnflutningurinn byggðist á löggjöf, sem sett var af Alþingi til aðstoðar við togaraútgerðina. Innflutningur bifreiða hafði verið takmarkaður mörg undanfarin ár, og var því brýn nauðsyn að flytja inn mikið af bifreiðum, en innflutningurinn hefði orðið mun minni, ef áðurnefnd löggjöf hefði ekki lagt þá skyldu á hendur ríkisstj. að afla fjár til togaranna með innflutningi bifreiðanna. Þess má geta, að ríkissjóður hagnaðist mikið á hinum mikla bifreiðainnflutningi, þar sem ýmsar bifreiðar eru hátt tollaðar auk togaragjaldsins. Mun ríkissjóður hafa fengið yfir 40 millj. kr. í tekjur vegna bifreiðainnflutningsins. Hinn mikli bifreiðainnflutningur gerði ekki aðeins kleift að halda togurunum úti á s. l. ári, heldur varð hann einnig til þess að gera ríkissjóði mögulegt að láta ræktunarsjóð, fiskveiðasjóð og húsbyggingasjóð fá tugi milljóna til ráðstöfunar, eins og þessir sjóðir þurftu nauðsynlega til þess að fullnægja hlutverki sínu. Gera má ráð fyrir, að bifreiðainnflutningur verði lítill á þessu ári, og munu tekjur ríkissjóðs því minnka á þeim lið. Þess vegna fylgdu sjálfstæðismenn frv. því til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð, sem nú hefur verið lögfest. Það er skylda ábyrgrar ríkisstj. að sjá hag ríkissjóðs vel borgið. Augljóst er, hversu náið samband er á milli afkomu ríkissjóðs og innflutningsverzlunarinnar. Afkoma ríkissjóðs verður góð, ef mikið er flutt inn, og því betri sem meira er flutt inn af hátt tolluðum vörum. Eins og áður var að vikið, er gjaldeyrisaðstaðan þannig nú, að alla varfærni verður að viðhafa til þess að tryggja, að það verzlunarfrelsi, sem við búum við, renni ekki út í sandinn. Að því verður að vinna að auka viðskiptafrelsi til hagsbóta fyrir allan almenning í landinu, en það verður bezt gert með því að auka framleiðsluna, ekki aðeins í sjávarútvegi, landbúnaði og iðnaði, eins og nú hefur verið unnið að, þó að það sé vissulega mjög gott, heldur einnig á fleiri sviðum. Því fleiri stoðir, sem standa undir atvinnulífinu, því tryggara mun það verða. Við Íslendingar erum svo heppnir að eiga hér á landi margs konar möguleika, sem við höfum ekki enn notað. Við höfum hin mörgu fallvötn, og við höfum jarðhita og möguleika til fjölbreyttari framleiðslu, fjölbreyttari atvinnuhátta, sérstaklega á sviði efnaiðnaðar. Verkefni næstu ára verður að nýta nokkuð af þessum möguleikum með því að fá erlent fjármagn og koma upp iðju, sem gefur mikið verðmæti í útflutningi, en krefst tiltölulega lítils vinnuafls. Við, sem erum fámennir, en gerum háar kröfur, þurfum sérstaklega að hafa þetta í huga. Ef menn gefa sér tíma til að gera sér grein fyrir því, hversu möguleikarnir eru miklir í landinu, þá mun svartsýnin og úrræðaleysið víkja. Undanfarna mánuði hafa oft heyrzt hjáróma raddir, sem telja, að hér sé allt að fara í rúst, m. a. vegna þess, að fólkið hafi of mikla atvinnu, of miklar tekjur, að fjárfestingin og framkvæmdirnar í landinu séu allt of miklar. Ýmsir hafa kveðið hátt og heimtað aukið fjárfestingareftirlit, höft og bönn á athafnafrelsi manna. Þjóðin er athafnasöm og hefur trú á framtíðina. Þess vegna er það, að hún hefur ráðizt í dýrar framkvæmdir, sem kalla eftir fjármagni og vinnuafli. Hver vill draga úr því, að haldið verði áfram með rafvæðinguna eftir áætlun ríkisstj.? Hver vill hindra það, að lög um húsbyggingasjóð, sem ríkisstj. beitti sér fyrir á síðasta Alþingi, verði framkvæmd? Hver vill hindra það, að athafnasamt og dugandi fólk geti eignazt þak yfir höfuðið? Hver vill hindra það, að áfram verði haldið að vinna að símaframkvæmdum um landið allt? Hver vill láta hætta að vinna við sjálfvirku símastöðina í Reykjavík, sem kostar tugi milljóna króna, en skapar landssímanum öruggan starfsgrundvöll? Hver vill hindra, að haldið verði áfram byggingu sementsverksmiðjunnar og hafnargerð á Akranesi og víðar um land, eins og áformað er? Hver vill hindra, að haldið verði áfram með viðbótarbyggingu landsspítalans og fleiri sjúkrahúsa, sem nú eru í byggingu? Hver vill hindra, að haldið verði áfram að byggja frystihús og fiskiðjuver, sem þegar er byrjað á og áformað er að reisa? Hver vill hindra, að bændur haldi áfram að rækta jörðina, byggja íbúðarhús og peningshús og kaupa vélar til þess að létta störfin? Hver vill hindra, að haldið verði áfram uppbyggingu atvinnuveganna? Ég býst við, að það, sem hér hefur verið nefnt, verði af flestum talið nauðsynlegt. En þetta er það, sem unnið er að á vegum ríkis, bæjar- og sveitarfélaga og einstaklinga á öllu landinu. Að fjárfestingin sé of mikil, of ört kallað eftir framkvæmdum, má rétt vera. Fjárfestingin má ekki verða meiri en fjármagnsmyndunin er hverju sinni og erlendar lántökur. Sé lengra farið, getur hætta af því stafað, sem ýtir undir dýrtíðina og eykur verzlunarhallann. Sé rétt farið að, á fjárhagsmyndunin að vera réttur hemill á framkvæmdunum. Bankarnir hafa verið ásakaðir um það að lána of mikið og ýta þannig undir fjárfestinguna. Bankarnir hafa mikið vald, og víst er það, að enginn byggir hús eða ræðst í framkvæmdir aðeins af því, að honum er frjálst að gera það. Það getur því aðeins orðið, að fjármagn sé til umráða til framkvæmdanna. Í sambandi við fjárfestingarmálin er rétt að geta þess, að innflutningsskrifstofan hefur þau mál með höndum. Innflutningsskrifstofan heyrir undir alla ríkisstj., en ekki einstakt ráðuneyti. Innflutningsskrifstofunni stjórna tveir menn, sjálfstæðismaður og framsóknarmaður. Fjárfestingin í landinu er siður en svo frjáls. Það, sem frjálst er að byggja, eru peningshús í sveitum og íbúðir upp að 520 m3. Meðan fjárhagsráð starfaði, voru hinar svokölluðu smáíbúðir frjálsar upp að 340 ms. Samkvæmt upplýsingum innflutningsskrifstofunnar er meðalstærð þeirra íbúða, sem nú eru í byggingu, 362 m3, eða svipuð og frjálst var að byggja meðan fjárhagsráð starfaði. Í júlí 1955 voru í byggingu á öllu landinu 2068 íbúðir, þar af í Reykjavík 915, öðrum kaupstöðum 1040 og kauptúnum og sveitum 763. Meðalstærð er, eins og áður er sagt, á hverri íbúð 362 m3. Nokkuð hefur verið um það rætt, að einstaka menn byggi stórar hallir í skjóli þess byggingarfrelsis, sem veitt var með afnámi fjárhagsráðs. Rétt er að upplýsa, að á árinu 1955 hafa verið útgefin fjárfestingarleyfi af innflutningsskrifstofunni fyrir 33 íbúðum stærri en 520 m3. Hafa forstjórar innflutningsskrifstofunnar verið sammála um veitingu þessara leyfa og ríkisstj. hvergi komið þar nærri. Það er ugglaust rétt, að finna má dæmi þess, að fjárfestingarreglurnar hafi verið brotnar. Það átti sér einnig stað, meðan fjárhagsráð starfaði. Innflutningsskrifstofan hefur brýnt það fyrir byggingarnefndum, sem eftirlit eiga að hafa á hverjum stað, að fylgjast með því, að reglur innflutningsskrifstofunnar séu haldnar í sambandi við fjárfestinguna. Um verðlagsmálin hefur nokkuð verið rætt við þessar umræður. Hafa fullyrðingar stjórnarandstöðunnar verið órökstuddar og ekki haft við neitt að styðjast. Það þarf engan að undra, þótt verðlag hafi nokkuð hækkað á s. l. ári, sérstaklega landbúnaðarvörur, lögum samkvæmt, ýmiss konar þjónusta samfara hækkandi kaupgjaldi hefur hækkað mest, en erlendar vörur hafa hækkað mjög lítið og sízt meira en eðlilegt er, miðað við breyttar aðstæður. Stjórnarandstæðingar heimta allsherjar verðlagseftirlit og hámarksákvæði í verðlagningu. Þetta hefur verið reynt hér og gefizt illa. Sýnilegt er, að stjórnarandstæðingar eru einnig hættir að trúa á þetta í framkvæmd, þótt þeir beri það fyrir sig í málflutningi sínum. Bezta sönnunin fyrir því, að stjórnarandstaðan telur verðlagseftirlit ekki einhlítt, er það, að þeir skammast yfir háu olíuverði, sem er og hefur verið undir verðlagsákvæðum. Þess ber að geta, að verðlagseftirlit er starfandi í landinu, að verðgæzlustjóri og skrifstofa hans fylgjast með verðlagningu og margar vörur eru undir verðlagsákvæðum. Reynslan af verðlagseftirliti hefur reynzt í öðrum löndum svipuð því, sem hún hefur reynzt hér. Nágrannaþjóðirnar Danir og Svíar eru að afnema verðlagsákvæðin. Viðskiptamálaráðherra Svía, sem er Alþýðuflokksmaður, skipaði nefnd til þess að gera tillögur í verðlagsmálum. Álit nefndarinnar er, að verðlagseftirlit og verðlagsákvæði séu ekki til bóta. Væri ekki gott fyrir stjórnarandstæðinga að læra nokkuð af alþýðuflokksstjórnum nágrannalandanna? Mætti þá vera, að þeir gerðust raunhæfir og ábyrgir og hættu sínu öfga- og markleysistali. Stjórnarandstæðingar segja, að heildsalarnir séu afar slæmir. En ég spyr: Hvers vegna hafa menn viðskipti við þá, ef annars staðar er hægt að fá betri kjör? Hvers vegna ekki að gera ráðstafanir til þess að flytja inn vörurnar milliliðalaust og láta heildsalana ekki arðræna fólkið, eins og stjórnarandstaðan fullyrðir að allir geri? Hvers vegna verzla ekki Reykvíkingar við KRON í stærri stíl en verið hefur? Þar hlýtur verðlagið að vera lægra en hjá kaupmönnunum, því að tæplega verzlar KRON við heildsalana. Þetta ætti að nægja til þess að sanna, að heildsalarnir hljóta að deyja og missa viðskiptin við fólkið, ef þeir bjóða ekki sambærileg kjör og aðrir innflytjendur. Sannast hér eins og alltaf, þegar viðskiptamál eru rædd, að samkeppnin er nauðsynleg, að fólkið sjálft á að ráða því, hvar það verzlar, og að eina raunhæfa verðlagseftirlitið, sem að gagni kemur, er í höndum fólksins, þegar það hefur vöruvalið og getur keypt vöruna þar, sem verðið er hagstæðast. Í sambandi við milliliðina, sem oft er talað um, vil ég minna á till. sjálfstæðismanna um rannsókn á milliliðagróðanum. Þessi till. verður væntanlega samþykkt á yfirstandandi Alþingi, og verður þá væntanlega gerð ýtarleg rannsókn á því, hvort milliliðagróðinn er óeðlilega mikill. Ég ætlast til, að ekki standi á stjórnarandstöðunni að ljá því lið, að sú rannsókn verði raunhæf. Það er augljóst mál, að nokkrar verðhækkanir hljóta að verða á vissum vörum vegna laganna um framleiðslusjóð og tekjuöflunar fyrir ríkissjóð. En fullyrða má, að sú hækkun verður mun minni en stjórnarandstæðingar hafa gefið í skyn, ef að því verður unnið að stöðva skrúfuganginn, sem stjórnarandstæðingar komu af stað með verkföllunum s. l. vor. Í 18. gr. laganna um framleiðslusjóð er bannað að hækka vörubirgðir. Innflytjendur og smásalar eru skyldaðir til þess að senda verðgæzlunni alla verðútreikninga, til þess að verðgæzlan geti fylgzt með því, að verðlagið hækki ekki meira en nauðsynlegt er. Þær hækkanir, sem nú eru fram undan, eru vegna afleiðinga verkfallsins á s. l. vori. Það verkfall var glæpur, ekki vegna þess, að krafa var gerð um kauphækkun, það hefði verið ánægjulegt að geta hækkað kaupið, ekki sízt við þá, sem lægst eru launaðir. Verkfallið var glæpur vegna þess, að það var tilræði við íslenzkt atvinnulíf, tilræði við alla landsmenn, hvaða störf sem þeir vinna. Kauphækkunin, sem fékkst vegna verkfallsins, var fölsk. Með kauphækkuninni fékk fólkið í greiðslu falska ávísun, sem engin verðmæti voru til fyrir. Þeir, sem komu verkfallinu á stað, vissu þetta fyrir fram. Þess vegna er nauðsynlegt, að verkamenn og launþegar minnist þessara manna, sem hafa braskað með hagsmuni almennings. Slíkir menn eiga engan trúnað að hafa. Verkfallið var sett á í því skyni að koma ríkisstj. frá völdum, en ekki til þess að bæta kjör fólksins. Á verkfallinu hafa allir tapað, hvar í stétt sem þeir standa. Þeir, sem settu skrúfuna á stað á s. l. ári, eftir að jafnvægi hafði verið á þjóðarbúskapnum, bera þunga ábyrgð. Nauðsynlegt er að hindra það, að verra hljótist af en orðið er. Þess vegna skal það vera verkefni næstu mánaða að hindra frekari skrúfugang dýrtíðarinnar, að vinna að því með festu, að dýrtíðin verði stöðvuð, að gera markvissar tilraunir til þess að færa dýrtíðina niður. Verkfallsbraskararnir, sem ég áðan nefndi, og skoðanabræður þeirra hér á Alþingi vilja oft láta í það skína, að þeir séu réttkjörnir til að tala fyrir alþýðu þessa lands. En ég spyr: Hvað er alþýða á Íslandi? Er það ekki þjóðin öll? Er ekki þessi fámenni hópur Íslendinga allur af sama stofni? Er ekki þjóðin öll í sama báti og hagsmunir allra nátengdir, hvaða störf sem þeir vinna? Það er enginn vafi á því, að það er nauðsynlegt fyrir okkar fámennu þjóð að vinna gegn þeirri sundrungu, sem niðurrifsöflin stöðugt vinna að, þeirri sundrungu, hatri og tortryggni, sem þessir menn stöðugt ala á milli hinna ýmsu stétta þjóðfélagsins. Stjórnarandstaðan minntist oft á það á mánudagskvöldið og Gylfi Þ. Gíslason hér áðan, að Sjálfstfl. hafi borið ábyrgð á stjórn landsins s. l. 15 ár. Mér þykir vænt um, að þetta er rifjað upp, því að það er sannleikurinn. Á s. l. 15 árum hefur Sjálfstfl. átt stóran þátt í þróunar- og framfaramálum þessarar þjóðar. Það er á þessu tímabili, sem þjóðin hefur byggt upp atvinnuvegi sína til lands og sjávar. Það er á þessu tímabili, sem lífskjör fólksins í landinu hafa verið stórum bætt frá því, sem áður var. Það er á þessu tímabili, sem þjóðin hefur tekið öll sín mál í eigin hendur. Það er á þessu tímabili, sem ýmiss konar löggjöf hefur verið samin til tryggingar og hjálpar þeim, sem minni máttar eru. Það er á þessu tímabili, sem framfarirnar hafa orðið það stórstígar í landinu, að erlendir menn, sem hingað koma nú og þekktu landið, eins og það var áður, trúa naumast sínum eigin augum, hversu breytingarnar hafa orðið stórstígar og miklar framfarir á þessu 15 ára tímabili. Þótt að ýmsu megi finna og kjör manna hér á landi séu nokkuð misjöfn, má þó fullyrða, að almenningi líður betur hér og býr við jafnari lífskjör en gerist í nokkru öðru landi. Sjálfstfl. getur verið ánægður með, að þjóðin hefur verið minnt á, að hann hefur haft mikil áhrif á íslenzk stjórnmál síðustu árin. Sjálfstfl. er flokkur allra stétta, flokkur bænda, flokkur sjómanna, verkamanna, iðnaðarmanna, flokkur íslenzkra hagsmuna. Áheyrendur góðir, kynnið ykkur stjórnmála- og þingsögu síðustu ára. Þá mun vera auðvelt að skipa sér í rétta fylkingu til baráttu fyrir góðum málstað og að vinna að bættum lífskjörum og tryggja pólitískt, efnahagslegt og menningarlegt frelsi þjóðarinnar.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Við hæstv. viðskmrh. vil ég segja út af ræðu hans áðan: Hver hefur hindrað byggingu fiskiðjuvera, eins og á Akureyri og víðar? Hver hefur í 7 ár hindrað, að nokkur nýr togari væri keyptur til landsins, nema Sjálfstfl.? Hæstv. viðskmrh. er bezt að tala minna. - Um verzlunina vil ég spyrja hann: Vill hann upplýsa, hve há lán heildsalarnir í Reykjavík hafa nú hjá bönkunum? Ég skal upplýsa hann um, að lánin til sérréttindamannanna í verzluninni jukust um 74 millj. kr. árið 1953, en KRON fékk ekki einn einasta eyri af því. Við hæstv. viðskmrh. vil ég segja út af því, sem hann sagði um kaupgjaldið: Kaupmáttur tímakaups verkamanna er lægri en hann var fyrir 8 árum. Húsaleigan hefur fyrir aðgerðir íhaldsins tífaldazt á áratug, en kaupið aðeins tvöfaldazt. Og svo dirfist þessi hæstv. ráðh. að halda því fram, að kaupið sé orsök dýrtíðarinnar, kaupið, sem ekki hefur fylgzt með dýrtíðinni, sem stjórnarvöldin hafa skipulagt. Um ræðu Ólafs Thors, hæstv. forsrh., í fyrrakvöld er aðeins eitt að segja. Yfirleitt er Ólafur Thors ágætur leikari. Hann umhverfir venjulega hugtökunum og sannleikanum í ræðum sínum með sömu leikni og Kveldúlfur lætur milljónirnar hverfa úr Landsbankanum. En í fyrrakvöld brást honum bogalistin. Hann ætlaði að sanna, að þegar stjórn hans rændi 7000 kr. af árstekjum hverrar fjölskyldu í landinu, væri hann bara að gera þetta af einskærri umhyggju fyrir fátæka fólkinu. Þar skaut hann yfir markið. Sjálfstfl. ætlar að gera það fyrir fátæklingana, fyrir alþýðufjölskyldurnar, að ræna fimmtungnum af kaupi þeirra fyrir 8 stunda vinnu árlangt. En Sjálfstfl. ætlar að sjá um að hlífa vesalings fátæku olíufélögunum, aumingja hertogunum, sem búa líklega í bröggunum, og bláfátæku bönkunum, sem af engu mega sjá. Ólafur Thors afhjúpaði innsta eðli Sjálfstfl. áþreifanlega í fyrrakvöld. Hann varð ókvæða við, þegar komið var við kviku flokksins, þegar Sósfl. lagði til að taka hluta af gróða einokunarauðvaldsins, láta hina auðugu borga. Ólafur fann það sjálfur, að hann skaut yfir markið. Hann fann, að hann var að sparka þeim, sem hingað til hafa fylgt Sjálfstfl., frá honum, opna augu þeirra fyrir spillingu hans og hræsni. Þess vegna ætlaði hann að reyna að tengja sér kjósendurna aftur með öðru en rökunum. Hann lauk ræðu sinni með því að fullvissa þá um, að Sjálfstfl. verði alltaf við völd, það sé ekki hægt að stjórna án hans. M. ö. o.: Þrautalending Ólafs Thors var að segja við landslýðinn eins og viss burgeis á stríðsárunum: Ég hef völdin og peningana, fylgið þið mér. - Og þetta er þá allt, sem Sjálfstfl. nú byggir vonir sínar um völdin á: Undirgefni, auðmýkt Íslendinga undir þann, sem hefur völd, undir þann, sem hefur auð. En hvað þessir menn þekkja Íslendinga lítið, þó að þeir hafi lifað á þeim og arðrænt þá í áratugi! Um þetta vil ég aðeins segja eitt: Það er ekkert auðveldara en að stjórna landinu án þess einokunarauðvalds, sem kallar sig Sjálfstfl. Verkalýður og framleiðslustéttir geta tekið höndum saman og losað atvinnulífið og alþýðuna við þann afætulýð, sem er að éta Ísland út á húsganginn, þá eyðslustétt, sem tortímir því, sem hin vinnandi stétt skapar, þann ameríska undirlægjulýð, sem er að glata íslenzku sjálfstæði og stolti. Það er ekki hægt að stjórna Íslandi án verkalýðsins. Það sannar óstjórn og hjaðningavíg undanfarinna ára. En það er ekki aðeins hægt að stjórna landinu án einokunarauðvalds Sjálfstfl., heldur er hitt sannleikurinn, að þá verður Íslandi bezt stjórnað, ef því er stjórnað án einokunarauðvaldsins og gegn vilja þess. Hvað er það, sem gerzt hefur hér á Alþ. nú þessa dagana? Það, sem hefur gerzt, er, að einokunarauðvald Reykjavíkur hefur sagt alþýðu Íslands, verkalýð og millistéttum, stríð á hendur, að afætuvaldið hefur sagt atvinnulífinu stríð á hendur, fjármálavaldið framleiðslustarfinu. Hvernig stendur á því, að hæstv. ráðh. Ólafi Thors og Eysteini Jónssyni er svona umhugað um einokunarauðvaldið, sem græðir hundruð milljóna króna, að það sé ekkert látið borga, en alþýðan, sem skapar öll verðmætin og býr við skuldirnar og dýrtíð stjórnarvaldanna, sé látin borga allt? Það stendur þannig á því, að gróðafyrirtæki einokunarauðvaldsins eru orðin raunveruleg einkafyrirtæki stjórnarflokkanna. Landsbankinn og Útvegsbankinn eru orðnir fjölskyldufyrirtæki Sjálfstfl. Og olíuhringarnir, hermangarafyrirtækin, skipafélögin, allt eru þetta helmingaskiptafélög íhalds og Framsóknar, sem mjólka gæðingum þeirra milljónir, kosningasjóðum þeirra hundruð þúsunda króna, en safna í hít einokunarauðvaldsins hundruðum milljóna króna, sem alþýðu Íslands, verkamenn, bændur, sjómenn og millistéttarfólk, vantar til að lifa sómasamlegu lífi og vera bjargálna. Þeir hæstv. ráðherrar, Ólafur Thors og Eysteinn Jónsson, sögðu í fyrrakvöld, að þau græddu ekki mikið þessi félög, t. d. olíuhringarnir. Það söng öðruvísi í þessum herrum, þessum ráðleysisherrum, fyrir síðustu kosningar. Það syngur yfirleitt öðruvísi í þeim fyrir kosningar, en þegar þeir eru að níðast á alþýðu hér á Alþingi. Fyrir síðustu kosningar afhjúpuðu þeir í blöðum sínum, hvílíkan fantaskap þessir olíuhringar sýndu, hvernig þeir féflettu fólkið, það næmi milljónum króna, sem þeir ætluðu að græða jafnvel stundum á einum farmi, sögðu þeir þá. En eftir kosningar féll allt í ljúfa löð. Íhald og Framsókn komu sér saman um að arðræna fólkið til helminga og láta blöðin þegja um fantaskap hvor annars. Eða ætla þeir, hæstv. ráðherrar, Eysteinn Jónsson og Ólafur Thors, að reyna að telja landslýðnum trú um, að hermangarafélögin þeirra geti ekki borgað? Nei, góðir hálsar. Hæstv. ráðherrar, farið þið sjálfir suður á Keflavíkurflugvöll, spyrjið þið Ameríkanana ykkar, hvort hertogarnir ykkar græði ekki. Amerísku hershöfðingjarnir, verndarar ykkar, geta ekki opnað sinn munn við blöðin án þess að reyna að kitla lægstu hvatir Íslendinga með því að tala um, að a. m. k. vissir Íslendingar græði og græði vel á hersetunni. Og eru þeir máske ekki skattfrjálsir núna, verktakarnir ykkar, eins og flestöll önnur fyrirtæki einokunarauðvaldsins? Nei, spurningin, sem liggur fyrir hverjum einasta vinnandi manni verkamanni, sjómanni, bónda og búalýð, starfsmönnum og millistéttafólki, hvar sem er, er þessi: Vilt þú, alþýðumaður, með 30–50 þús. kr. árstekjur til að framfleyta 5 manna fjölskyldu, láta taka af þér 7000 kr. á ári í nýjum nefsköttum til viðbótar öllum þeim sköttum, útsvörum og álögum, sem þú verður að greiða nú? Það er þetta, sem Sjálfstfl. og Framsfl. skammta þér. Eða viltu láta einokunarauðvald Reykjavíkur, sem hefur sölsað undir sig afrakstur vinnu þinnar á undanförnum árum, borga þetta fyrir þig? Það er það, sem Sósfl. lagði til. Svaraðu því helzt strax, en ekki síðar en í næstu kosningum, og mundu það þá. Orð og gerðir Sjálfstfl. þessa dagana á Alþ. ættu að nægja honum til dómsáfellis, jafnvel hjá þeim sem ekki myndu lengra aftur. Það er þó rétt út af lofsorðum hæstv. ráðh. Ingólfs Jónssonar um Sjálfstfl. hérna áðan að rifja upp, hvernig hann hefur hugsað og hugsar um, að lífskjör verkamanna eigi að vera. Það er sérstaklega þrennt í fari þess flokks, sem vert er að festist í huga íslenzkrar alþýðu. Í fyrsta lagi: Sjálfstfl. álítur það réttlátt og mátulegt, að verkamaður með 800 kr. vikukaupi bæti á sig 7 þús. kr. drápsklyfjum, nýjum álögum, samþykktum þessa dagana. Áður er Sjálfstfl. búinn að koma húsaleigu þessa verkamanns upp í 1500–2000 kr. með sínu frjálsa framtaki. Og að áliti Sjálfstfl. á öll ógæfa þjóðfélagsins að vera því að kenna, að þessi verkamaður skuli hafa 800 kr. vikukaup. Ólafur Thors sagði í gær, að þjóðin yrði að sætta sig við það kaup, sem atvinnuvegirnir þola. Hæstv. forsrh. veit, að togarar og bátar þola ekkert kaup. Sjálfstfl. álítur þess vegna, að sjómenn eigi ekkert kaup að hafa, þræla kauplaust og sætta sig við það, meðan einokunarauðvaldið sópar til sín öllum þeim verðmætum, sem sjómennirnir draga úr sjónum, og safnar hundruðum milljóna króna gróða innanlands og utan. Þessa kveðju til sjómanna mun hæstv. forsrh. ekki senda á sjómannadaginn, en það má minnast hennar samt. Að áliti Sjálfstfl. er allt í lagi með óhófslíf hinnar nýríku burgeisastéttar í Reykjavík. Það eru hátt á annað hundrað milljónamæringar í Reykjavík, og það eru ekki verkamenn. Lúxushallir, lúxusbílar, einn til tveir á fjölskyldu, það er allt í lagi að áliti Sjálfstfl. Þó að þessir menn lifi eins og þeir viti ekki aura sinna ráð, hefur Sjálfstfl. ekkert við það að athuga. Þetta eru hans útvöldu. Fyrir þeim og þeirra eyðslu á verkalýðurinn að þræla, og vei honum, ef hann heimtar sómasamlegt kaup, þá er gengislækkunarsvipa Ólafs Thors á lofti. Í öðru lagi: Hvaða lífskjör eru það þá, sem Sjálfstfl. álítur verkalýðnum mátuleg og réttlát? Við skulum rifja það upp. Ólafur Thors sagði í umr. um bjargráðin í Nd., að togararnir þyrftu ekki að veiða karfa, það yrði bara að ná samkomulagi við Breta um að aflétta löndunarbanninu. Það veit hver maður, hvað þessi yfirlýsing þýðir, enda er hún þegar staðfest í þskj. af stjórnarflokkunum. Það á að svíkja í landhelgismálunum. Það á að falla frá þeirri lífsnauðsyn þjóðar vorrar að stækka landhelgina nú þegar. Það er eins og það sé aðaláhugamál Sjálfstfl. að svíkja einmitt í sjálfstæðismálum þjóðarinnar. Áður var hann búinn að afhenda Ísland Bandaríkjunum sem herstöð þvert ofan í öll heit. Nú á að gefast upp fyrir Bretum og falla frá stækkun landhelginnar. Þeir segja auðvitað: til bráðabirgða. En hvenær hafa ekki allar bráðabirgðaaðgerðir þessara herra verið framlengdar endalaust? Þjóðin þarf að rísa upp til baráttu fyrir stækkun landhelginnar og það þýðir: fyrir minnkun Sjálfstfl. og Framsóknar. En Sjálfstfl. ætlar sér að slá tvær flugur í einu höggi með því að svíkja í landhelgismálinu. Það á þar með ekki aðeins að svíkja í einu stærsta sjálfstæðimáli þjóðarinnar, sem er grundvöllur efnahagslífs hennar, það á líka að reka togarana á ísfisk og þar með líka skapa atvinnuleysi um allt land. Og hvað álítur Sjálfstfl. mátuleg kjör handa verkalýðnum þegar atvinnuleysi er? Árið 1932 var atvinnuleysi hér í Reykjavík. Þá höfðu verkamenn kr. 1.36 um tímann, og þorri þeirra hafði aðeins vinnu fjórðu hverja viku, atvinnubótavinnu. Og það var hungur á heimilum verkamanna þá. Fannst Sjálfstfl. þetta slæm kjör? Nei, honum fannst kaupið of hátt. Miðstjórn Sjálfstfl. ákvað, að það skyldi lækka kaupið um þriðjung. Þetta er það, sem Sjálfstfl. skammtar verkalýðnum, þegar hann heldur sig hafa völdin til þess. Þetta var það, sem leiddi til átakanna 9. nóv. 1932. En það er vert fyrir alla alþýðu að muna þetta. Þá sýndi réttlæti Sjálfstfl. sig í allri sinni dýrð. Þá vísuðu verkamenn því réttlæti frá sér. Í þriðja lagi: Sjálfstfl. heimtar, að til þess að viðhalda þeirri kaupkúgun og því atvinnuleysi, sem hann telur mátulegt handa verkalýðnum, sé komið upp hervaldi, Heimdellingaher. Reykvísk alþýða hefur séð framan í slíkt hvítlið íhaldsins fyrr, og dómur hennar er eins og dómur allrar íslenzku þjóðarinnar verður. Alþýðan skal sjá um, að íslenzku þjóðfélagi verði stjórnað með því réttlæti og þeirri mannúð, að úr engum deilum verði skorið með hervaldi og ofbeldi. Allar vonir íhaldsins um alræði braskaranna, stutt hervaldi Heimdellinga, skulu brotna á þeirri einingu, er íslenzk alþýðusamtök skapa, á því friðsamlega samstarfi, er þau munu koma á við allar framleiðslustéttir Íslands. Reykvísk alþýða þekkir því af dýrkeyptri reynslu innræti íhaldsins. En hvað ætlast það nú fyrir? Það er einokunarauðvaldið í Reykjavík, sem fremur það rán á almenningi, sem nú var rætt í þinginu. Þetta einokunarvald notar ríkisvaldið sem ránstæki sitt, banka þjóðarinnar sem fjölskyldufyrirtæki, sparifé barnanna sem eyðslueyri sinn, Sjálfstfl. sem ræningjaflokk sinn og Framsókn sem fótþurrku sína, náttúrlega hálýðræðislega fótþurrku sína. Þetta einokunarauðvald krefst nú æ háværar þess, sem Framsókn á augnablikum iðrunar og ótta kallar alræði braskaranna. Og ofstækisfyllstu fulltrúar þess með nazistaklíkuna í fararbroddi heimta nú æ harðvítugar yfirstéttarher, vígbúinn gegn alþýðu landsins, að suður-amerískum hætti. En einokunarauðvaldið veit, að ránslögin, sem það lét samþykkja á Alþingi í gær, eru aðeins bráðabirgðaráðstöfun. Það veit, að verkalýðssamtökin hafa vald til þess að hrinda þessum álögum af alþýðu, og þau hafa sýnt, að þau hafa íslenzkt hugrekki til að beita þeim samtakamætti sínum. Auðvaldið hefur því þegar undirbúið hernaðaráætlun sína gegn alþýðunni og það er lífsnauðsyn, að öll íslenzk verkalýðssamtök og allar alþýðustéttir landsins geri sér alveg ljósar þær fyrirætlanir þess. Á því veltur velferð íslenzkrar alþýðu næstu ár og áratugi. Einokunarauðvaldið hefur þegar ákveðið gengislækkun og kaupbindingu, lögskipun á kaupi verkalýðs og annarra launþega. Þessar fyrirætlanir er þegar að finna í leyniplöggum hagfræðinganefndarinnar, eins og hæstv. forsrh. óvart varð að viðurkenna á fundi Nd. á laugardag. En svo ægilegar ráðstafanir þora flokkar einokunarauðvaldsins ekki að gera fyrir kosningar. Þegar slík níðingsverk á að vinna, finnst þeim vissara að hafa kosningar að baki, og í kosningum verða flokkar einokunarauðvaldsins að vera í hárinu hvor við annan, lofa alþýðu öllu fögru og svíkja það ekki fyrr en eftir kosningar. Hæstv. forsrh. sagði í gær: Við vissar aðstæður er gengislækkun bezta úrræðið. - Og hverjar eru þessar vissu aðstæður? Reynslan sýnir okkur það. Við hvaða aðstæður var gengið fellt síðast, árið 1950? Eftir kosningarnar 1949. Ólafur Thors sýnir okkur því sjálfur, hvað í vændum er. Þess vegna veltur nú framtíð verkalýðshreyfingarinnar á því, að hún haldi vöku sinni í gerningahríð þeirra blekkinga, er í hönd fara, og sé minnug biturrar reynslu úr baráttu síðustu 20 ára. Ég hef nú setið hér á Alþingi í 19 ár sem fulltrúi reykvískrar alþýðu og haft tækifæri til þess að fylgjast með þeim gráa leik, sem flokkar auðvaldsins hafa leikið gagnvart alþýðu, þegar þeir þóttust óhultir fyrir dómi hennar, m. ö. o. höfðu kosningar að baki. Ég skal nú, ekki sízt með tilliti til ræðu hv. 1. landsk., próf. Gylfa Þ. Gíslasonar, reyna að rifja upp nokkuð af reynslunni frá undanförnum árum, sýna nokkur dæmi um, hve róttækt var lofað fyrir kosningar og hve hörmulega er farið að á eftir um gengislækkun og kaupbindingu. Í kosningunum 1937 lofuðu Framsókn og Alþfl. öllu fögru um baráttu fyrir vinnandi stéttir landsins gegn breiðfylkingu íhaldsins. Eftir kosningarnar 1939 mynduðu Framsókn og Alþfl. þjóðstjórnina alræmdu með íhaldinu til þess að framkvæma gengislækkun og kaupbindingu. Í kosningum ársins 1942 var Sósfl. svo sterkur, er hann þrefaldaði þingmannatölu sína, að enginn hinna flokkanna þorði að mynda stjórn gegn alþýðunni eftir þær kosningar, heldur var þvert á móti. 1944 var mynduð nýsköpunarstjórnin, er setti flest af þeim mestu umbótalögum, sem sett hafa verið á síðasta áratug. Í kosningunum 1946 var lofað róttæku að vanda, en nú stóð Sósfl. í stað, og eftir kosningarnar, á árinu 1947, þorðu Framsókn og Alþfl. að mynda stjórn með íhaldinu, stjórn, er batt vísitöluna, lögbauð kauplækkun og ýmist afnam eða rýrði stórum umbótalöggjöf nýsköpunartímans. Í kosningunum 1949 var enn lofað vinstri stjórn eftir kosningar. En eftir kosningarnar myndaði Framsókn stjórn með íhaldinu, stjórnina, sem felldi gengið 1950 og skipulagði í þjónustu braskaranna alla þá herferð gegn hagsmunum almennings, sem síðan hefur látlaust dunið yfir. Í öllum þessum kosningum hafa vinstri menn Alþfl. og Framsóknar, allt það heiðarlega og góða fólk, sem þessum flokkum fylgir, fengið að vinna og hamast í kosningunum í krafti eldmóðs síns og trúar á kosningaloforðin, en eftir kosningarnar hefur svo þessum vinstri mönnum verið vikið til hliðar, jafnvel reknir úr flokkunum, og hægri mennirnir hafa tekið við stýrinu og stjórninni. Öll alþýða, allir vinstri menn, hvar í flokki sem þeir standa, þurfa að vera minnugir þessarar reynslu. Nú verður að gera ráðstafanir, sem komi í veg fyrir, að nokkuð slíkt geti endurtekið sig sem gerzt hefur eftir kosningar í síðustu 20 ár, með einni undantekningu. Eftir þennan ljóta leik, sem einokunarauðvaldið lék hér á Alþingi í gær, er það lagði 230 millj. kr. skatt á þjóðina, 7000 kr. á hverja 5 manna fjölskyldu, á nú alþýðan næsta leikinn. Og þótt auðvald Reykjavíkur sé sterkt og illvígt, þá er íslenzk alþýða margfalt sterkari. Það sýndi hún í verkföllunum í vor. Alþýðan á næsta leikinn, og hún á góðan leik. Verkföllin eru ekki einhlít, þótt þau séu oft eina úrræðið, sem alþýðunni stendur til boða. Verkföllin eru góð til að skáka einokunarauðvaldinu með, en það getur orðið þráskák úr því. En alþýðan á leik til að máta einokunarauðvaldið, svipta braskara Sjálfstfl. og ránstæki þeirra ríkisvaldinu, og sá leikur er pólitísk eining alþýðunnar á Alþingi og í kosningum. Það er næsti leikur íslenzkrar alþýðu. Alþýðusamband Íslands, voldugasta samtakaheild, sem íslenzk alþýða hefur nokkru sinni átt, hefur krafizt einingar allra andstæðinga íhaldsins. Og verkalýðssamtökin um gervallt landið hafa tekið undir. Stjórn Alþýðusambands Íslands hefur í tillögum sínum boðið bændum og öllum millistéttum, öllu vinnandi fólki, sætt og samlyndi í stað sundurlyndisins, öllum atvinnurekendum í íslenzku framleiðslulífi vinnufrið á grundvelli réttlætis og samstarf á grundvelli stórhuga framfara atvinnulífsins í stað eyðandi hjaðningavíga. Stjórn Alþýðusambands Íslands hefur boðið öllum andstöðuflokkum íhaldsins samstarf um myndun vinstri ríkisstj. Alþýðusamband Íslands hefur, í nafni þeirra 28 þúsund verkamanna og verkakvenna, sem skapa auð þessa lands, sagt við þessa flokka: Sameinizt. Leggið til hliðar allt, sem ykkur skilur, og takið höndum saman, þegar þjóðarheill krefst þess. Það er oft talað nú um hættuna á Sturlungaöld, á hjaðningavígum, sem eyða þjóð vorri og tortíma þjóðfélagi voru, sjálfstæði þess og lýðræði. En við eigum eitt, sem þjóð vora vantaði á Sturlungaöld. Það vantaði ekki, að almúginn vildi frelsa Ísland 1262, þegar hann bauðst til þess að leggja fram fé í eitt skipti fyrir öll til að kaupa af sér Hákon konung. En alþýðuna vantaði samtök, forustu, myndugleik til þess að breyta sem sá, er valdið hafði. Hún hafði glatað því í hendur stórhöfðingja, er settu sína hagsmuni ofar almenningshag og þjóðarheill. En nú á íslenzk alþýða sín samtök, sitt volduga samband, sína flokka, sem hún hefur skapað til að þjóna sínum málstað, en ekki til að drottna yfir sér, því siður til að sundra sér á úrslitastund. Þess vegna hefur einingarorð Alþýðusambands Íslands nú orðið boðorð íslenzkrar alþýðu til sjávar og sveita. Ef einhver er sá, fylgismaður eða foringi, sem ekki hlýðir þessu einingarboðorði, þessu neyðarkalli aðþrengds almúga á örlagastund, þá dæmir hann sjálfan sig úr leik. Ef einhverjir eru þeir foringjar, viðutan eins og prófessorar stundum, sem halda, að þeir geti reiknað með fólkinu eins og peðum, sem hægt sé að tefla fram og fórna á víxl, þá vita þeir ekki, hvað er að gerast í hugum og hjörtum alþýðunnar um allt land. Slíkir reikningsmeistarar verða því utan við lífið, verða skildir eftir í sínum fílabeinsturni fávizkunnar, þegar vinnandi fólkið hönd í hönd ryður brautina fram til sigurs eftir boðorði Stephans G.: „Lýður, bið ei lausnarans, leys þig sjálfur. Þínu eirðu. Oft voru fjötrar foringjans, fastast sem að að þér reyrðu.“ En eining alþýðunnar verður sköpuð. Hún er að skapast. Engar kreddur né hleypidómar, engir sérhagsmunir né flokksofríki munu megna að hindra slíkt. Sósfl. hefur þegar samþykkt tillögur Alþýðusambandsstjórnarinnar. Sósfl. hefur enga sérhagsmuni, er skilja hann frá íslenzkri alþýðu. Þjóðvarnarflokkurinn mun þegar hafa lýst samþykki sínu í aðalatriðum við sömu tillögur. Alþýðuflokkurinn mun á endanum koma með. Vinstri menn Alþfl., þeir sem hafa verkalýðsfjöldann að bakhjarli, hafa þegar viturlega og drengilega tekið forustuna ásamt félögum þeirra úr Sósfl. um að skapa pólitíska einingu íslenzkrar alþýðu og hlotið ofsóknir og brottrekstra fyrir. Og þessum vinstri mönnum Alþfl. vex nú ásmegin um allt land við þau svipuhögg, sem Sjálfstfl. og Framsókn láta dynja á herðum alþýðu þessa dagana. Og í Framsfl. er þegar hafin uppreisn. Vinstri menn flokksins, sem vilja samstarf allra vinstri afla, eru þegar ráðandi í veigamiklum félögum flokksins, og eftir hin síðustu og verstu tíðindi mun ólgan í Framsókn vaxa um allan helming. Þeir bændur og búalið, sem fyrir 30 árum hófu flokk sinn til framsóknar undir einkunnarorðinu: Allt er betra en íhaldið - munu ekki láta neinar grýlur fæla sig frá því að taka höndum saman við aðra vinnandi menn til sjávar og sveita gegn því vellauðuga, valdagíruga einokunarauðvaldi Reykjavíkur, sem er margfalt hættulegra en hinn gamaldags Íhaldsflokkur Jóns Þorlákssonar var. Og í Sjálfstfl. brakar nú og brestur. Jafnvel hér inni í þingsölum flokkseinræðis og handjárna rís einn heiðarlegasti þm. Sjálfstfl. upp og segir um bjargráðin, að hann muni neyðast til að greiða atkv. með þeim, hann muni dragnast til að fylgja stjórninni. Og þegar sálarástandið er slíkt hér, þá geta menn gert sér í hugarlund, hvernig það muni vera hjá fólkinu. Verkamenn, bændur, smáatvinnurekendur, sem fylgt hafa Sjálfstfl. fram til þessa, mennirnir, sem þrælað hafa baki brotnu fyrir húsi sínu, fyrir einhverju fyrirtæki sínu, fyrir lífsafkomu sinni, hvað munu þeir segja um Ólafsgjöldin? Þetta fólk segir: Nú er komið nóg - Þetta fólk, mun ekki dragnast með. Það mun rísa upp. Það mun segja við auðjarla Reykjavíkur um manaskæða ógæfubyrði þá, sem einokunarauðvald Sjálfstfl. nú vill láta alþýðuna bera, líkt og Íslendingurinn í Brjánsbardaga sagði við jarlinn forðum: „Ber þú sjálfur fjanda þinn.“ Og þegar það hefur verið sagt, er þess ekki langt að bíða, að auðjarlinn falli.



Herra forseti. Góðir hlustendur, fjær og nær. Ég vil leyfa mér að gleðjast yfir því mikla sólskini, sem var í niðurlagi ræðu hv. 2. þm. Reykv., Einars Olgeirssonar, en það leyndi sér ekki, að hann taldist vera sú mikla hæna, sem mundi breiða sig yfir alla þjóðina með sína kommúnistakenningu nú á næstu mánuðum. Á annan hátt var ekki hægt að skilja allt það sólskin og alla þá gleði, sem lýsti sér í því, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði um þetta atriði, og ég samgleðst honum hjartanlega, hvernig svo sem efndirnar kunna nú að verða. Í umræðum slíkum sem þessum vill það tíðast við brenna, að stjórnarandstaðan skrumskælir staðreyndir og færir úr lagi rétt rök sér og sínum hagsmunum til framdráttar, að því er hún hyggur a. m. k. Og ekki brugðu stjórnarandstæðingar þeirri venju í umræðum þeim, sem hér fóru fram í fyrrakvöld. Hitt mun sannara, að þeir hafi aldrei lengra gengið í þá átt að rangfæra staðreyndir og falsa frásagnir, þannig að sú mynd, sem þeir drógu upp af stjórnmálaástandinu, var algerlega og háskalega röng. Ég segi: háskalega röng, því að það er háskalegt að villa um fyrir almenningi í mikilsverðum málum. Og það stefnir til upplausnar, niðurrifs, eins og ljós dæmi sanna. En hér verður að treysta því enn sem fyrr, að hinir almennu borgarar hafi þroska og manndóm til þess að gera sér grein fyrir því, hvað rétt sé, en láti ekki blekkjast af rangfærslum og útúrsnúningum. Að sjálfsögðu gengu kommúnistar fram fyrir skjöldu um allar staðleysur. Hví skyldu þeir nota rétt rök, borgaraleg rök? Þeirra hlutverk er allt annað. Samkvæmt eðli sínu og fyrirmælum yfirboðara sinna eiga þeir að rífa niður, beita sýndarrökum, villa um í því skyni að ríða þjóðfélaginu á slig, hvenær sem það er hægt. Þetta eru menn farnir að þekkja eða ættu að vera það a. m. k. En alltaf virðast þeir, þ. e. a. s. kommúnistarnir, treysta því, að einhverjir ljái eyru að boðskap þeirra. Hins ætti að mega vænta af þeim flokkum, sem kenna sig við lýðræði, að þeir geri sér ljósa þá ábyrgð, sem stjórnarandstöðu fylgir. En ekki var því nú að heilsa við umræðurnar í fyrrakvöld. Þeir virtust sækja fram við hlið hv. 2. landsk. þm., Brynjólfs Bjarnasonar, undir hinum austrænu merkjum. Uppistaðan í ræðum stjórnarandstöðunnar allrar var í stuttu máli þessi: Þær tvær ríkisstj., sem farið hafa með völd um s. l. 6 ár, hafa ekkert vel gert þjóðinni til handa. Ferill þeirra er samfelldur hrakfallabálkur, svo að nú er allt komið í strand, virðist ástæðan helzt vera heimska og illvilji jöfnum höndum. Þessum augljósa sleggjudómi var varpað fram í skjóli hinna gífurlegu erfiðleika, sem sjávarútvegurinn og þar með útflutningsverzlun þjóðarinnar hefur átt við að etja um undanfarin ár. Þessir erfiðleikar eru þannig vaxnir, að vissulega þarf samstillt átök allrar þjóðarinnar til þess að sigrast á þeim. Mér virðist því, að mjög skorti þjóðhollustu og ábyrgðartilfinningu hv. stjórnarandstöðu, því að vissulega verður að vænta þess, að stjórnarandstaða í lýðræðisríki líti fyrst og fremst á hag þjóðarinnar, en láti ekki flokkssjónarmið ráða gerðum sínum og athöfnum um of. Og þegar vandamálin eru jafngeigvænleg og nú, þar sem öll útflutningsverzlun þjóðarinnar á í hlut, verður að gera því meiri kröfur til stjórnarandstöðunnar um, að hún láti þröng flokkssjónarmið ekki ráða of miklu, heldur taki einhuga þátt í bjargarráðstöfunum. Ég mun nú ekki í þeirri stuttu ræðu, sem ég hef tækifæri til að flytja hér, ræða þessi mál, er snerta útflutningsverzlunina og sjávarútveginn, þar sem það hefur verið gert rækilega af öðrum ráðherrum, en mun snúa mér að öðrum málaflokkum. Ég mun fara nokkrum orðum um þá málaflokka, sem í umsjá minni og þeirra ráðuneyta, sem ég stjórna, hafa verið undanfarið, sumir um 6 ára skeið, en aðrir um skemmri tíma. Þessi mál eru kirkjumál, landbúnaðarmál, raforkumál og félagsmál. Auk þess hef ég lítinn hluta samgmrn., svo sem Veðurstofu Íslands og rannsóknaráð ríkisins o. fl. Ég skal nú fara nokkrum um hvern þessara aðalflokka og skýra mjög stuttlega frá helztu aðgerðum varðandi þá hin síðustu árin. Ég skal fyrst nefna kirkjumálin. Þau valda sjaldan miklum pólitískum átökum, enda ef til vill óeðlilegt, að svo sé. Þó er það allmjög misjafnt, hvernig að þeim er staðið á hverjum tíma í þjóðfélaginu. Á þessu sviði er meira aðhafzt nú en nokkru sinni fyrr. Á þessu ári eru 900 ár frá því, að biskupsstóll var settur í Skálholti. Verður það ávallt talinn einn allra merkasti atburður í sögu Íslendinga. Alþjóð er kunnugt, að Skálholt hefur verið vanrækt og það mjög til þessa. Þessi annar höfuðstaður þjóðarinnar um margar aldir hefur lent í raðir venjulegra bændabýla. Fátt eða ekkert er þar, sem minnir á hina fornu frægð staðarins og þau miklu áhrif, sem þaðan bárust varðandi trúarlíf og alla menningu þjóðarinnar. Núverandi ríkisstj. hefur tekið mál þetta föstum tökum. Hafa þegar verið veittar í fjárl. síðustu ára 5 millj. kr. til endurreisnar Skálholtsstaðar. Er nú unnið þar að því að reisa virðulegt prestssetur, kirkju og fleiri mannvirki, svo að þetta elzta og merkasta trúar- og menningarsetur verði á ný reist úr rústum og gert að miðstöð einhverra þátta menningarmála þjóðar okkar. - Þess má og geta, að 2–3 síðustu árin hefur meiri upphæðum en nokkru sinni fyrr verið varið til þess að reisa prestssetur og útihús á prestssetrum víðs vegar um land. Þessu næst vil ég nefna landbúnaðarmálin með fáum orðum. Síðastliðið ár var á marga lund erfitt íslenzkum landbúnaði. Sérstaklega voru það óþurrkarnir um Suðurland og mikinn hluta Vesturlands, sem ollu feiknatjóni. Hafa slíkir óþurrkar ekki komið í þessum landshlutum um marga áratugi. Munu um 2/3 hlutar bænda landsins hafa orðið fyrir þessum vágesti, að vísu í mismunandi mæli, en þó allir mjög tilfinnanlega. Ríkisstj. tók þetta mál til meðferðar og varð ásátt um, að nauðsyn bæri til, að ríkið rétti hjálparhönd til þeirra, sem fátækastir væru og mest afhroð hefðu goldið. Samkv. þeim rannsóknum, sem gerðar voru, hafa um 12½ millj. kr. með mjög vægum vöxtum verið veittar sem lán til fóðurbætiskaupa til þeirra bænda á óþurrkasvæðinu, sem verst eru settir. Þá hafa verið veittar um 700–800 þús. kr. sem styrkur til þeirra bænda, er keypt hafa hey utan óþurrkasvæðis og flutt heim til sín. Einnig hefur nokkru fé verið varið til niðurgreiðslu vaxta vegna óvenjumikilla kjötbirgða, þar sem slátrun var með langmesta móti. Mestallt þetta fé hefur fengizt af tekjuafgangi ríkissjóðs. Eitt það markverðasta, sem gerzt hefur á þessu ári varðandi landbúnað, er það, að dilkakjöt er nú flutt aftur á erlendan markað eftir 10–15 ára hlé. Munu út verða fluttar ekki minna en 1500 smálestir. Útfluttar landbúnaðarvörur, þ. e. kjöt, gærur, ull og ostur, fá útflutningsuppbætur til jafns við bátagjaldeyrisvörur. Er áætlað, að það nemi um 15 millj. kr. Ég tel þetta mikil og góð tíðindi, því að verði það svo, að hér megi framleiða landbúnaðarvöru til útflutnings við ekki óhagstæðara verði fyrir erlendan markað en sjávarútvegsvörur eru framleiddar fyrir, þá er það í raun og veru glæsilegt fyrir landbúnaðinn og ber þess vitni, að við getum margfaldað útflutning landbúnaðarframleiðslu okkar. Sjóðir Búnaðarbankans, byggingarsjóður, ræktunarsjóður svo og veðdeild, eru lífæðar landbúnaðarins. Vegna þeirra lána, sem þessir sjóðir hafa veitt, hafa hinar geysimiklu framkvæmdir síðustu ára í sveitum orðið. Þessar framkvæmdir, hvort sem eru byggingar eða ræktun, hafa verið miklu meiri nú hin síðustu ár en nokkru sinni fyrr. Það hefur raunverulega verið brotið blað í landnámssögu Íslands, svo hafa framkvæmdir allar vaxið. Og hverju er þetta að þakka? Þar kemur að vísu margt til, stórhugur og framkvæmdaþrek bændanna sjálfra, betri og meiri vélar og verkfæri og aukin tæknileg kunnátta til þess að beita þessum vélum og verkfærum, sem við höfum fengið með nýjum, menntuðum mönnum. Þetta hefði þó ekki reynzt einsætt frekar en að fínn og varanlegur bíll er einskis virði, ef benzínið vantar. Síðustu ríkisstj. hafa séð um, að sjóðir Búnaðarbankans hefðu fé til útlána. Aldrei hefur neitt svipuðu fjármagni verið deilt út um sveitirnar og þessi síðustu ár. Af tekjuafgangi ríkissjóðs 1955 hafa sjóðir þessir fengið 22 millj. kr. til útlána, og hliðstætt hefur verið veitt til þeirra nokkur undanfarin ár. Það er þetta, sem hefur gert hinar miklu og glæsilegu framkvæmdir í sveitunum að veruleika síðustu árin. Svo helltu stjórnarandstæðingar sér yfir ríkisstj. í umr. í fyrrakvöld fyrir að hafa búið þannig undanfarin ár, að ríflegur tekjuafgangur hefði orðið hjá ríkissjóði, tekjuafgangur, sem hægt var að verja til bráðaðkallandi nauðsynjamála eins og ræktun og endurbygging sveitanna er. En óheilindin og yfirdrepsskapurinn er svo mikill, að kommúnistarnir, jafnframt því að bölsótast yfir, að ríkissjóður skyldi hafa verið þess megnugur að hlaupa undir bagga með fé til áframhaldandi umbóta í landbúnaði, voru með kjassmæli við bændur og annað sveitafólk um að koma til samstarfs við sig sem hina einu sönnu vini bændanna. Ja, mikið trúa þeir á grunnhyggni þess fólks, sem þeir tala þannig við. Ef til vill eru það hin austrænu vísindi, sem þar eru notuð, en ég hygg, að þau falli ekki í jarðveg Íslands. Þá vil ég nokkrum orðum minnast á raforkumálin. Ég mun ekki fara mörgum orðum um þessi mál, þó ekki vegna þess, að næg tíðindi séu ekki fyrir hendi varðandi áframhaldandi framkvæmdir, heldur vegna hins, að landsmönnum mun almennt kunnugt um gang þessara mála. Núverandi ríkisstj. ákvað að beita sér fyrir hinni svonefndu 10 ára áætlun um rafvæðingin allra meginbyggðarlaga landsins. Áður voru framkvæmdir í svo smáum stíl, að enginn eygði það takmark, að raforku yrði komið um allt land. Þetta er þriðja ár 10 ára áætlunarinnar, það er búið að staðfesta fyrir yfirstandandi ár áætlun um framkvæmdir, og með henni talinni hafa um 1000 sveitabýli og aðrir notendur í sveitum fengið raforku frá samveitum fyrstu 3 ár áætlunarinnar. Um 900 býli höfðu áður, til ársloka 1953, fengið rafmagn frá samveitum. Nokkuð yfir 100 býli í sveitum hafa þessi fyrstu 3 ár fengið raforku frá einkastöðvum, þ. e. a. s. vatnsaflsstöðvum. dieselstöðvum eða öðrum þvílíkum. Þá hafa og 8 kauptún eða sveitaþorp, sem áður höfðu ekkert rafmagn eða algerlega ófullnægjandi, verið tengd við samveitukerfi fyrstu 3 ár áætlunarinnar. Það má og geta þess, að nú er hafizt handa um að reisa orkuver, annað fyrir Austfirði við Grímsá á Völlum og hitt fyrir Vestfirði við Mjólká í Arnarfirði. Jafnframt er unnið að því að leggja háspennulínur frá þessum orkuverum, sem raforkunni verður síðan miðlað frá til hinna ýmsu héraða. Samkv. málflutningi stjórnarandstæðinga í fyrrakvöld er þessi starfsemi öll, að því er virðist, eitt af hinum illu verkum núv. ríkisstj., því að þar var ekkert undanskilið. Fólkið í strjálbýlinu, hvort sem er í sveitum eða smáþorpum, sem verið hefur í myrkri og kulda, en allmargt af því hefur nú þegar fengið raforku til eigin þarfa eða sér hilla undir, að svo verði innan skamms, mun vissulega minnast þess og meta það, hverjir hafa komið þessum áætlunum í framkvæmd, en það var fyrst tekið föstum og raunhæfum tökum af núverandi ríkisstj. Félagsmálin eru orðin geysistór málaflokkur, sem heyrir undir félmrn., sem nú er orðið eitt af umfangsmestu rn. Ég vil leyfa mér að fara nokkrum orðum um helztu málaflokka, er þar heyra til. Undanfarin ár, eða allt frá 1952, hefur nokkru af tekjuafgangi ríkissjóðs verið varið til þeirra staða utan Faxaflóa og Vestmannaeyja, sem við erfiðust atvinnuskilyrði hafa átt að búa vegna fiskleysis eða af öðrum ástæðum. Alls hefur árin 1951–55 verið varið til atvinnuaukningar til þessara staða yfir 28 millj. kr. af tekjuafgangi ríkissjóðs. Fé þessu hefur því nær eingöngu verið varið til aðstoðar við bátakaup og til þess að styðja iðjuver, er vinna úr sjávarafurðum, svo sem hraðfrystihús, aðrar fiskverkunarstöðvar, fiskhjalla o. fl. Þetta er í fyrsta sinn, sem fé hefur verið varið til þess að aðstoða sérstaklega þau byggðarlög, sem verst hafa orðið úti vegna fiskleysis eða annarra óhappa. Fé þessu hefur verið ráðstafað í samráði og eftir till. sveitarstjórna á hverjum stað. Hefur mjög mikið gagn af þessari starfsemi orðið og er í raun og veru það fyrsta, sem gert hefur verið af hálfu ríkisvalds og Alþ. til þess að verja fé á skipulegan hátt til þess að vinna að jafnvægi í byggð landsins. Mun ekki ofmælt, að sú ríkisstj., er hóf slíka stefnu og starfsemi, hafi ýmsu orkað til góðs, en ekki einungis hið öfuga, eins og stjórnarandstæðingar vilja vera láta. Samkvæmt lögum um aðstoð til vatnsveitna frá 1947 er hægt að veita aðstoð ríkisins til þess að koma upp vatnsveitum fyrir þau þorp, sem hafa ófullnægjandi vatnsból og svo dýrt er að gera fullkomna vatnsveitu, að vatnsskattur verður óeðlilega hár. Aðstoð þessi er með tvennum hætti, ríkisábyrgð eða styrkur, en styrkur skal því aðeins veittur, að fyrirsjáanlegt sé, að hlutaðeigandi sveitarfélög fái eigi risið undir rekstrarkostnaði með venjulegum vatnsskatti. Til ársloka 1955 hefur ríkisábyrgð verið veitt til 23 sveitarfélaga, að upphæð um 7 millj. kr. Styrkur hefur verið veittur til 22 sveitarfélaga, að upphæð rúmlega 2½ millj. kr. Þá verð ég að fara nokkrum orðum um húsnæðismálin og aðgerðir Alþ. og ríkisstj. í þeim efnum. Það var eitt, sem hv. stjórnarandstæðingar víttu núv. ríkisstj. mjög fyrir í fyrrakvöld. Einkum var hv. 2. landsk. þm., Brynjólfur Bjarnason, stórorður í þeim efnum og taldi, að öll loforð hefðu verið svikin. Ég læt staðreyndirnar tala og vil láta í té eftirfarandi upplýsingar, sem eru að nokkru leyti viðbótarskýrsla við þær upplýsingar, sem ég gaf Alþ. í nóvember s. l. Á síðasta þingi voru að tilhlutun ríkisstj. sett lög um húsnæðismálastjórn, veðlán til íbúðabygginga og útrýmingu heilsuspillandi íbúða. Samkvæmt lögum þessum fellur niður sú lánastarfsemi, sem rekin hefur verið á vegum lánadeildar smáíbúða, en eignir þeirrar deildar renna í varasjóð hins almenna veðlánakerfis. Lánadeild smáíbúða starfaði árin 1952–55. Lánveitingar á vegum deildarinnar námu samtals um 41 millj. kr., og voru veitt lán til 1856 íbúða. Á vegum hins almenna veðlánakerfis samkvæmt hinum nýju lögum hefur þegar verið úthlutað lánum til 650 íbúða. Upphæð A-lána nemur 33½ millj. kr. og B-lána 13½ millj. kr., eða samtals A- og B-lán 47 millj. kr., þar af 12 millj. kr. til byggingarsjóðs sveitanna. Til viðbótar þessu er óúthlutað, en handbært til úthlutunar, 8 millj. kr. af tekjuafgangi síðasta árs og 3 millj. kr., sem á því ári voru ætlaðar til útrýmingar heilsuspillandi íbúða, eða samtals 11 millj. kr. Er þar ekki með talið framlag sveitarfélaga til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum, sem eigi skal lægra vera en 4–5 millj. kr., né heldur tilsvarandi B-lán, sem áætla má a. m. k. 2½ millj. kr. Enn eru ótalin lán tryggingafélaganna til íbúðabygginga, sem námu a. m. k. 4 millj. kr. á síðasta ári. Enn liggja ekki fyrir endanlegar skýrslur um lánveitingar sparisjóða, lífeyrissjóða og annarra lánsstofnana til íbúðabygginga á árinu 1955, en öruggt má telja, að ef þær lánveitingar eru taldar með, hafi lánveitingar til byggingar íbúðarhúsa komizt eitthvað talsvert á annað hundrað millj. kr. árið 1955. En samkvæmt athugasemdum við frv. stjórnarinnar var ekki gert ráð fyrir, að hægt væri að verja til íbúðabygginga í heild meira en um 100 millj. kr. á því ári. Þetta, sem hér hefur verið frá skýrt, ber þess vitni, að það hefur verið lagt fram meira fjármagn til íbúðarhúsabygginga en lofað var samkvæmt þeim l., er síðasta Alþ. samþykkti. Það má og fullyrða, að engin ríkisstj. og enginn þingmeirihluti hefur nokkru sinni gert neitt svipað í þessum málum og sú ríkisstj., er nú situr. Það er alltaf hættulegt fyrir þá, er búa í glerhúsi, að kasta steinum að öðrum. Hv. 2. landsk., Brynjólfur Bjarnason, sat einu sinni í ríkisstj., sem skýrði sig fögrum nöfnum og tók við meiri auðæfum en nokkur önnur, sem með völd hefur farið í þessu landi. Má ég spyrja hv. 2. landsk.: Hvað var þá gert í húsnæðismálum fyrir almenning? Því er fljótsvarað. Það var ekkert. Þá fengu nýríku mennirnir frá styrjaldarárunum að reisa lúxusíbúðir óáreittir með öllu, en hitt gleymdist, að koma nothæfu skipulagi á, hvernig koma skyldi upp íbúðum við almenningshæfi. Þetta gerðist undir stjórn hv. 2. landsk., Brynjólfs Bjarnasonar. Þessum hv. þm. ferst um að tala, eins og hans forsaga er í þessu máli. Margt er það fleira, sem ástæða væri til að nefna af þeim málaflokkum, er heyra til félmrn., en fátt eitt verður talið. Ég vil þó leyfa mér að nefna það, að almannatryggingalöggjöfin hefur verið í endurskoðun frá því 1954, og hefur Hjálmar Vilhjálmsson ráðuneytisstjóri verið formaður þeirrar nefndar, er framkvæmdi endurskoðunina. Það frv. liggur nú fyrir Alþ., og eru vonir til, að það verði afgreitt, áður en þessu þingi lýkur. Ýmsar mikilvægar umbætur felast í þessu frv., sem ég hef því miður ekki tíma til að nefna hér, enda er það til meðferðar hér á Alþ. og ekki ástæða til að gera það. Ég vil svo nefna það, að háværar raddir hafa verið uppi um endurskoðun vinnulöggjafarinnar, sem er orðin um 15 ára gömul og hefur aldrei verið tekin til almennrar endurskoðunar. Alþýðusamband Íslands hefur tjáð sig andvígt endurskoðun laganna og neitað að taka þátt í henni. Ríkisstj. hefur litið svo á, að neyðarúrræði væri að taka þá löggjöf til endurskoðunar, nema hvort tveggja Alþýðusambandið og Vinnuveitendasambandið tækju þátt í slíkri endurskoðun. Á því hefur strandað, og mun þetta þó í raun og veru hið mesta nauðsynjamál. Ég vil aðeins minna á það, að á s. l. ári tók til starfa samvinnunefnd verkamanna og atvinnurekenda, sem sett var á laggirnar samkvæmt þál. frá Alþ., er Karl Kristjánsson o. fl. báru fram. Nefndin er skipuð tveim fulltrúum frá hvorum aðila og á að leitast við að finna samkomulagsgrundvöll í kaupgjaldsdeilum og á þann hátt að reyna að girða fyrir, að verkföll eða verkbönn brjótist út. Enn er of fljótt að dæma um, hvaða gagn getur af þessu orðið, en nefndarmenn eru vongóðir um, að nokkur árangur kunni að nást. Ég hef hér að framan leitazt við að gefa stutt yfirlit um gang nokkurra þeirra mála, sem ríkisstj. hefur haft með að gera síðustu árin, og þá að eðlilegum hætti einkum þau mál, er falla undir mitt verksvið. Ég hef ekki gert það á þann ofstækisfulla, einhliða hátt, sem stjórnarandstæðingar viðhöfðu í sínum ræðum. Ég hef skýrt frá staðreyndum og það staðreyndum, sem þola hvers konar gagnrýni. Það, sem sérslaklega hefur bjargað þjóð okkar síðustu árin, er það, að fjárhagsafkoma ríkissjóðs hefur ávallt verið það góð, að ríkissjóður hefur getað hlaupið undir bagga og aðstoðað þar, sem mest þörf var fyrir í hvert skipti. Hinir sívaxandi erfiðleikar útflutningsframleiðslunnar, sem að miklu leyti stafa af því, að kaupgjald hefur verið sprengt upp úr öllu valdi, og það stundum í pólitískum tilgangi, og þá hafa verkamenn sjaldan fengið nokkurn ávinning fjárhagslega, eru vandamál, sem við verðum að vinna bug á. Ríkisstj. verður ekki sökuð um það ástand ein, hvernig komið er í þeim efnum. Það er öllum ljóst, sem með skynsemi og hlutdrægnislaust vilja um það mál ræða. Hitt er það, að þau einræðisöfl í okkar þjóðfélagi, er hugsa um það eitt að geta liðað þjóðfélagið sundur og gert það þannig ósjálfbjarga og auðunnið fyrir framandi einræðisöfl, eru allt of sterk í okkar landi. Mikilvægasta verkefni allra þjóðhollra manna er að einangra þau öfl og gera þau á allan hátt sem óvirkust.



Herra forseti. Heiðruðu áheyrendur. Hæstv. landbrh. Steingrímur Steinþórsson byrjaði ræðu sína á því að hreyta nokkrum fúkyrðum í stjórnarandstæðinga fyrir afstöðu þeirra til nýjustu afreka ríkisstj., en sást yfir þá staðreynd, að þessi afstaða okkar er nákvæmlega sama afstaða og mikils meiri hluta kjósenda Framsfl. Þá rakti þessi ráðh. eins og Ólafur Thors afrekaskrá sína í ríkisstj. og lofsöng sjálfan sig fyrir það, að einhvers staðar skyldi mega sjá, að eitthvað hefði verið gert fyrir þær 1500 millj. kr., sem þessi ríkisstj. hefði innheimt af landsmönnum í stjórnartíð sinni. Vakti það nokkra athygli, að mikið af því, sem hann nefndi, stóð enn á loforðaskránni. Hygg ég, að honum hefði verið sæmra að gera þjóðinni grein fyrir því mikla baráttumáli sínu að afnema grænmetisverzlun ríkisins, enda þótt allflestir kaupfélagsstjórar landsins hafi lagzt mjög eindregið gegn þeirri ráðstöfun. Hefðu þó ýmsir haldið, að framsóknarmenn tækju eitthvert mark á því, sem kaupfélagsstjórarnir segja um verzlunarmál almennings. Í umr. um þetta mál hér á þingi hefur ráðh. sýnt slíkt offors, að honum hefur tekizt að skapa sér algera sérstöðu á Alþ. Hafa menn um það illan grun, að hið mikla kapp, sem Steingrímur Steinþórsson leggur á það að leggja grænmetisverzlun ríkisins niður, geti stafað af því, að þar muni haldið á almannafé af meiri ráðdeild en nú þykir tíðkanlegt í opinberum rekstri, enda hefur ráðh. ekki enn tekizt að bera fram nein rök þessu ofurkappsmáli sínu til stuðnings. Í umr. á mánudagskvöldið bárum við þm. Þjóðvfl. fram till. um vantraust á núverandi ríkisstj. Við vorum sammála öllum þeim, sem sögðu, að nú væri runnin upp sú stund, að stjórnarandstöðunni bæri skylda til að gera allt, sem í hennar valdi stæði, til að hindra það, að íhaldsöflunum tækist að koma þeirri ætlun sinni í framkvæmd að skilja við efnahagslíf þjóðarinnar eins og sviðna jörð, ef svo skyldi takast, að vinstri stjórn yrði mynduð og íhaldinu ýtt til hliðar. Þess vegna hafði Þjóðvfl. sent vinstri flokkunum till. sínar um varanlega lausn efnahagsmálanna, áður en þing kom saman í haust. Okkur var ljóst, að á þessari stundu átti Framsfl. um tvær leiðir að velja, í fyrsta lagi að semja við íhaldið um að sviða jörðina með þeim ráðstöfunum, sem Eysteinn Jónsson hefur í þessum umr. lýst með orðunum „alger neyðarúrræði til bráðabirgða“, en í öðru lagi að semja við vinstri flokka um varanlega frambúðarlausn efnahagsmálanna á grundvelli þess, sem við þjóðvarnarmenn höfðum lagt til. Við litum svo á, að valið ætti að vera framsóknarmönnum auðvelt, ef skrif þeirra um vinstri samvinnu og yfirlýsingar um nauðsyn nýrra leiða væru eitthvað annað og meira en önnur sýning á kosningaleikriti þeirra frá 1949, sem fram yrði haldið með trúðum og galdramönnum á fundum úti um land. Ef framsóknarmenn meintu það af heilum hug, sem þeir sögðu, að nú yrði að snúast gegn vandanum og því öngþveiti, sem hér hefur skapazt í tíð núverandi ríkisstj., þá hlytu þeir að sjálfsögðu að vera fúsir til að koma í veg fyrir það, að sá vandi yrði aukinn og gerður nær óleysanlegur, rétt áður en tilvonandi vinstri stjórn réðist í þá þrekraun að reyna að leysa hann. Við treystum því, að Framsfl. væri svo heils hugar um myndun vinstri stjórnar og svo skyni borinn, að hann sæi það, að vinstra samstarf og viðreisn yrði ekki byrjað með því að margfalda öngþveitið og magna þann draug til höfuðs sér, sem ætlunin var að kveða niður. Þess vegna bárum við vantraustið á ríkisstj. fram á síðustu stundu, en höfðum áður gert allt, sem í okkar valdi stóð, til þess að þetta vinstra samstarf gæti tekizt, m. a. með mjög nánu samstarfi við vinstri sinnað fólk í Alþfl. og Framsfl. Ríkisstj. sá sig tilneydda að verða við þeirri kröfu, sem ég bar fram, er ég lýsti vantrauststill., að taka hana til afgreiðslu, áður en skattaálögurnar yrðu endanlega afgreiddar á Alþ. Setti hún þó það skilyrði, að afgreiðslu skattamálanna yrði ekki frestað með útvarpsumræðum um vantraustið. Gátum við þm. Þjóðvfl. fallizt á þetta með tilliti til þess, að þessar eldhúsumræður hafa af okkar hálfu verið vantraustsumræður á ríkisstj. Við atkvgr. um vantraustið kom sú athyglisverða staðreynd í ljós, að þegar slík örlög sem þessi ráðast í lífi íslenzkrar þjóðar, þá treysta forustumenn Framsfl. engum öðrum en íhaldinu og vilja engra ráðum hlíta nema Ólafs Thors og hans gamalkunna Grimsby-lýðs, því að allir með tölu vottuðu þm. Framsfl. Ólafi Thors traust sitt sem stjórnarformanni að viðhöfðu nafnakalli um vantrauststillöguna. Læt ég svo vinstri mönnum í Framsfl. eftir það hlutverk, sem auðveldast er, að sýna forustuliði Framsfl. fram á, að til svona fullkominnar þjónustu við íhaldsöflin var ekki ætlazt af þeim. Menn hafa rætt sín á milli í gær og í dag hina aumkunarverðu frammistöðu ráðh. hér í umr. á mánudagskvöldið. Eru menn á einu máli um það, að aumastur allra hafi þó strandkapteinninn Ólafur Thors verið, sem lék hér upphafið að lokaþætti í þeim skoffínsleik, sem hann hefur leikið um langt árabil í íslenzkum stjórnmálaumræðum. Hlóð hann slíku lofi á sjálfan sig og stjórn sína, að mönnum komu í hug orð Snorra um það, að þegar það væri lofað, sem ekki væri lofs vert, þá væri það háð, en ekki lof. En það mun Ólafur Thors ekki vilja skilja fremur en annað, sem skynsamlegt er. Ólafur Thors sagði meðal annars, að Sjálfstfl. hefði tekið á sig vanda valdanna til að bæta kjör alþýðunnar í landinu og hefði staðið við það. Skömmu síðar sagði hann svo: Sú synd að hækka kaup verkamanna fær nú sína refsingu. - Og Ingólfur Jónsson endurtók það margsinnis, að kjarabarátta verkamanna hefði verið glæpur. Þannig óð Morgunblaðsrökhyggjan eins og háhyrningur í síldartorfu aftur og fram um ræður ráðh. Ólafur Thors sagði einnig: Ríkisstj. verður ekki sökuð um brigðmælgi og ekki um úrræðaleysi. - Síðan lýsti hann úrræðunum með eftirfarandi orðum: Við vissar aðstæður er gengisfelling skásta úrræðið, en við aðrar aðstæður eru skatta- og tollaálögur skásta úrræðið. - Þannig geta menn fagnað því að eiga þó alltaf tveggja kosta völ, ef íhaldið fer með völd áfram. Að vísu viðurkenndi þó Ólafur Thors, að það væri ein varanleg lausn til: sú, að þjóðin sætti sig við það kaup, sem auðkýfingarnir vildu borga. Þá spurði hann með miklum gorgeir, hvers vegna stjórnarandstæðingar vildu fá verðlagseftirlit, þegar þeir segðu, að hér væri okrað á olíu, sem þó væri háð verðlagseftirliti. Þennan pistil endurtók svo Ingólfur Jónsson ásamt algerum blekkingum um afstöðu Norðurlanda til verðlagseftirlits. Svarið er þó allt of auðvelt. Hér er okrað á olíu þrátt fyrir verðlagseftirlit, einfaldlega vegna þess, að það eftirlit er í höndum íhaldsins, sem er eftirlitinu andvígt og kemur í veg fyrir, að það sé framkvæmt, enda höfum við þjóðvarnarmenn aldrei pantað neitt verðlagseftirlit á olíu og benzíni, heldur hreinlega ríkisverzlun með þær vörur. Að öðru leyti var ræða forsrh. ekki svaraverð. Ræða hæstv. utanrrh. Kristins Guðmundssonar hrærði menn að vonum til meðaumkunar með honum. Hann las hér upp gömul loforð um að koma hinu illræmda Hamiltonfélagi úr landi ásamt greinargerð um, að það hefði ekki enn tekizt. Kvaðst hann þó mundu halda þessari skeleggu baráttu áfram, enda þótt henni sé bezt lýst með þeirri viðurkenningu hans sjálfs, að Hamilton hefði þrátt fyrir hina miklu baráttu ráðherrans styrkt svo aðstöðu sína hér á landi, að það væri nú gengið í heildarsamtök íslenzkra vinnuveitenda. Ég hef líka öruggar heimildir um, að Hamilton hafði um 360 manns í sinni þjónustu í árslok 1954, en 310 nú við áramótin. Slíkur er þá árangurinn af heils árs glímu ráðherrans við Hamilton. Hann endaði ræðu sína á því að lýsa því yfir, að hann hefði yfirleitt enga skoðun á því, hvað fram undan væri í varnarmálunum, sumir segðu þetta, en aðrir segðu hitt. Ég skal játa, að mér þykir vænt um dr. Kristin Guðmundsson, og ég skil ekki, hvers vegna örlögin eru honum svo kaldrifjuð að gera hann að utanríkisráðherra Ólafs Thors. Vildi ég um það segja, að það sé illa farið um góðan dreng o. s. frv., en vegna hinnar fullkomnu uppgjafar hans við að ræða kjarna hernámsins og hermangsins í áheyrn þjóðarinnar mun ég nú taka þau mál nokkuð til meðferðar. Á mánudagskvöldið snerust þessar umr. aðallega um hinn innlenda þátt í efnahagslífi þjóðarinnar og síðustu ráðstafanir núverandi ríkisstj. til að koma verðbólgu- og gengisfellingarþróuninni á það stig, sem á svipstundu getur leitt óbærilega fátækt og eymd yfir meginþorra landsmanna, en fært lítilli auðmannastétt flestallar eignir og auð þjóðfélagsins í hendur. Var það og að vonum, að talin væri ástæða til að ræða þessi mál, svo geigvænleg sem þau eru, í áheyrn þjóðarinnar eina kvöldstund, og væri að sjálfsögðu yfrin ástæða til að gera það miklu oftar. En þetta má þó að sjálfsögðu ekki skilja svo, að þau mál, sem út á við snúa og að okkur steðja utan frá, séu betur komin í höndum núverandi ríkisstj. Vissulega er svo ekki, enda nánara samband milli þessara tveggja höfuðþátta í lífi og starfi þjóðarinnar en menn gera sér almennt grein fyrir. Það ætti þó að vera auðskilið öllum hugsandi mönnum, sem nokkur kynni hafa af veraldarsögunni, undirokun smáþjóða og nýlendukúgun, að sú þjóð, sem ásælist yfirráð yfir annarri þjóð, stuðlar auðvitað að því, að ákveðnir þjóðfélagshættir skapist í því landi, sem á að undiroka. Það er því auðskilið, að auðvitað vilja Bandaríkjamenn hafa hér fámenna auðmannastétt og fátæka alþýðu. Slíkir þjóðfélagshættir hafa ævinlega reynzt þeim, sem leggja aðrar þjóðir undir sig, hagkvæmir, þar sem lítil auðmannastétt með öll ráð í hendi sér hefur alltaf reynzt og mun alltaf reynast nægilega spillt og mútuþæg til að vilja selja landsréttindi og líf fátækrar alþýðu fyrir peninga og áhrif í skjóli erlends hers. Það er því engan veginn ætlun okkar þjóðvarnarmanna að svíkjast undan þeirri skyldu okkar að gera þjóðinni nokkra grein fyrir þessum þætti þjóðmálanna. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að framkvæmdir Bandaríkjahers hér á landi eru undirrót þeirrar verðbólgu, sem þróazt hefur hér risaskrefum að undanförnu, svo og það, að hernámsframkvæmdirnar og hermangið hefur til þessa verið aðalaflgjafi þessarar verðbólguþróunar. Þessi staðreynd er nú svo augljós hverju mannsbarni, að meira að segja sumir þeirra, sem leiddu bölvun hernáms yfir íslenzka þjóð í maí 1951, eins og t. d. Alþfl. og a. m. k. hluti Framsfl., sjá hana nú og viðurkenna opinberlega og eru jafnvel farnir að iðrast gerða sinna í því efni, þó að þeir reyni vandlega að fela þá iðrun ásamt afglöpum sínum með fölskum afsökunum og blekkingum. Rökin fyrir verðbólguáhrifum hernámsframkvæmdanna og hinum tortímandi áhrifum þeirra í íslenzku efnahagslífi eru líka svo augljós og auðskilin, að þeim tjáir ekki í mót að mæla. Það skilja allir, að lítilli þjóð í örum vexti er fátt eins lífsnauðsynlegt og að festa fé í aukningu framleiðslutækja, auka þær framleiðslugreinar árlega, sem fyrir eru, og byggja upp nýjar til að geta fengið því unga fólki, sem við bætist á ári hverju starf við sitt hæfi og lífsbjargarmöguleika. Nú er það á hinn bóginn ljóst, að þjóðin verður að skiptast í þrjá meginhópa samkvæmt ákveðnum lögmálum og í ákveðnum hlutföllum, þá sem vinna að framleiðslustörfum, að fjárfestingu og að ýmiss konar nauðsynlegri þjónustu. Hlutföllin milli þessara þriggja hópa mega ekki raskast að neinu ráði, eigi þjóðin að búa við jafnvægi í efnahagsmálum, heilbrigt efnahagslíf og stöðugt verðgildi peninga, og alls ekki á þann veg að draga verulegan hluta þeirra, sem að framleiðslunni starfa, frá henni og flytja yfir í óarðbæra fjárfestingu og óþarfa milliliðastarfsemi. En þetta er nákvæmlega það, sem hernámsframkvæmdirnar hafa gert. Til þeirra hefur sogazt íslenzkt vinnuafl í þeim mæli, að aðalatvinnuvegur landsmanna hefði fyrir tveim árum verið algerlega lamaður vegna skorts á vinnuafli, ef efnahagsógæfan hefði ekki ratað að minnstu bræðraþjóð okkar, Færeyingum. En þó að hér hafi að undanförnu verið 700–800 Færeyingar á ári til að halda fiskiflota okkar gangandi, hafa þó mjög mörg skip prýtt fjöruborðið, vegna þess að enginn fékkst til að ýta þeim úr vör. Landbúnaðurinn hefur einnig búið við sívaxandi erfiðleika af þessum sökum. En það er ekki aðeins, að vinnuaflið hafi sogazt til hernámsframkvæmdanna, heldur hefur einnig mikið af bezta vinnuaflinu leitað þangað, svo að íslenzkt efnahagslíf hefur einnig beðið tjón af þeim sökum. Er það t. d. vitað, að þó að færeyskir sjómenn séu góðir, standast þeir þó ekki samanburð við hina harðfengu íslenzku sjómannastétt. En þannig hlaut þetta að fara. Hermangararnir íslenzku hafa ráð á að bjóða verkafólki ýmis fríðindi, sem íslenzku efnahagslífi eru ofviða. Það hafði lengi verið grunur manna, að ekki væri allt með felldu í starfsemi og gróðabralli hermangaranna. Með því að athuga hagskýrslur og bera saman gjaldeyristekjurnar af hernáminu, vörukaup herliðsins hér og upplýsingar utanrrn. um fjölda þeirra Íslendinga, sem starfað höfðu á vegum herliðsins, kom í ljós, að engar skýringar fengust á því, fyrir hvað herliðið hafði borgað um 100 millj. kr. árið 1953 og um 70 millj. kr. 1954. Hafði blaðið „Frjáls þjóð“ nokkrum sinnum spurzt fyrir um það, hvort hermangararnir græddu slíkar upphæðir á því að leigja herliðinu íslenzkt verkafólk fyrir amerískt kaupgjald, en borga síðan Íslendingum eftir íslenzkum kauptöxtum, sem eru nær helmingi lægri en þeir amerísku. Svör hafa að sjálfsögðu engin fengizt við þessum spurningum fremur en öðrum, sem íslenzkir valdhafar töldu sér hagfelldast að þegja um og reyna með því að fela sekt sína í djúpi þagnarinnar. En svo skeði það, að blað sjálfs varnarmálaráðherrans Kristins Guðmundssonar varð til þess að staðfesta þessa gróðastarfsemi hermangaranna. Hinn 7. júlí í sumar sem leið skrifaði ungur framsóknarmaður, sem verið hafði fulltrúi flokksins í varnarmálanefnd, grein í Tímann, þar sem hann skýrir frá því, að Sameinaðir verktakar taki greiðslur fyrir þau verk, sem þeir taka að sér, samkvæmt bandarískum kauptöxtum, en borgi aftur Íslendingum eftir íslenzkum kauptöxtum og stingi mismuninum í eigin vasa. Þegar þetta er upplýst og það siðferði, sem á bak við býr, þarf engan að undra, þó að hernámið hafi reynzt einn versti verðbólguvaldur í þessu þjóðfélagi og grafi nú undan öllum þeim stoðum, sem heilbrigð þjóðfélagsbygging verður að hvíla á. En í því efni farast hinum unga framsóknarlögfræðingi, sem ég vék að áðan, svo orð í Tímanum, blaði utanrrh., hinn 7. júlí s. l., með leyfi hæstv. forseta: „Sannast sagna er það hrein þjóðarskömm, hversu tala þeirra, er reyna að hagnast á veru herliðsins hér, er há. Almenningur ætlast ekki til, að nokkrir vellríkir einstaklingar og félög græði of fjár á hersetunni. Það verður að segjast eins og er, að hrekklaust fólk fer að efast um nauðsyn varna og dvalar herliðs hérna, ef nauðsynlegt er talið af Ameríkumönnum til þess að halda hér aðstöðu sinni að ausa fé í alls kyns menn og félög, þannig að fjárhagsleg sjónarmið ráði fyrst og fremst afstöðu þeirra til hersetunnar.“ Hér segir hinn ungi framsóknarlögfræðingur nakinn sannleikann um eðli hernámsins. Hann segir, að hrekklaust fólk fari að efast um nauðsyn hernámsins, ef Bandaríkjamenn telja nauðsynlegt að ausa fé í alls kyns menn og félög til að halda hér aðstöðu sinni, þannig að fjárhagsleg sjónarmið ráði öllu um dvöl hers hér á landi. En þetta er einfaldlega forsendan fyrir hersetunni hér á landi, en ekki sá tilbúningur, að Bandaríkjaher sé hér til að vernda íslenzka þjóð, og það af þeirri einföldu ástæðu, að engin þjóð verður vernduð, ef til kjarnorkustyrjaldar kemur. Það er staðreynd, sem öllum er þegar ljós. Bandaríkjamenn eru að kaupa sér aðstöðu hér á landi fyrir hernámspeninga og gjafafé til árásar í upphafi kjarnorkustríðs, en þá gæti líka alveg eins svo farið, að Ísland yrði Perluhöfn þeirrar styrjaldar. Menn minnast þess, að Japanar hófu styrjöld sína við Bandaríkin í síðustu heimsstyrjöld án stríðsyfirlýsingar með því að þurrka út aðalbækistöð Bandaríkjanna á Kyrrahafi, Pearl Harbour á Hawai-eyjum, í einni árás, og þó voru vopn, sem Japanar réðu þá yfir, hrein barnagull, miðað við það ægiafl, sem nú hefur verið beizlað í vetnissprengjunni. Og hvers vegna skyldum við ætla, að hin austræna heimsheift beitti okkur mildari aðferðum en Japanar Pearl Harbour, ef við sjálfir gæfum því fólki tilefni til árásar með því að leyfa í landi okkar bækistöðvar, sem hin austrænu veldi teldu sér stafa ógn af. Ráðamenn austantjaldsríkjanna mættu þá a. m. k. vera allmiklu meiri góðmenni en Morgunblaðið og Bjarni Benediktsson hafa talið okkur trú um síðustu áratugina. En ef einhverjir skyldu ætla, að kjarnorkuvopn yrðu ekki notuð, ef til styrjaldar kæmi, má minna á þær yfirlýsingar Dullesar utanríkisráðherra Bandaríkjanna, að Bandaríkin hafi nú þegar þrívegis hótað í fyllstu alvöru að hefja kjarnorkustyrjöld gegn Kína, og munu þó fáir á Vesturlöndum a. m. k. hafa látið sér detta þann möguleika í hug, að ein helzta öndvegisþjóð lýðræðis og menningar, Bandaríkin, yrði til þess að stíga fyrsta skrefið á þeirri algeru tortímingarbraut. Við hverju mætti þá búast frá hinum austræna heimi, þegar ástandið vestan megin er ekki betra en þetta? Af þessu er auðvitað öllum ljóst, að herstöðvar hér á landi eru ekki aðeins gagnslausar til varna, heldur beinlínis hættulegar í stríði. Sú kenning, að herstöðvar hér séu nauðsynlegur liður í varnarkerfi vesturveldanna, er af þeim sökum, sem ég hef hér greint frá, alger falskenning, nema Bandaríkin ætli sér að hefja næstu styrjöld og nota Ísland sem stökkbretti í fyrstu lotu, vitandi það, að í annarri lotu hefðu allar bækistöðvar hér verið þurrkaðar út. Enn þá hafa menn, sem betur fer, ekki slíkar hugmyndir um Bandaríkin, enda bæri Íslendingum siðferðisleg skylda til að hindra það, að land það, sem gæfan gaf þeim, yrði notað á þann hátt. Það er og augljóst, að þörf stórveldanna fyrir bækistöðvar til að stytta vegalengdirnar milli þeirra fer síminnkandi með aukinni tækni og að nú er svo komið, að bæði austur- og vesturveldin ráða yfir eldflaugum, sem skjóta má, hlöðnum vetnissprengjum, milli Rússlands og Bandaríkjanna með fullkominni nákvæmni. Hitt er skiljanlegt, að stórveldin telji æskilegt, að aðvörunarskotið lendi einhvers staðar annars staðar en á þeirra eigin þjóð. Af þessu má ljóst vera, hver lífsnauðsyn það er íslenzkri þjóð, að hernámi sé hér sem fyrst lokið og hernámssamningunum sagt upp. Það er og ljóst, að þróun heimsmálanna á síðasta ári gerir okkur Íslendingum bæði kleift og skylt að hefjast nú þegar handa í þessu efni. Sú augljósa staðreynd, að mannkynið á nú aðeins um tvennt að velja, algera tortímingu eða frið, hefur neytt sífellt fleiri og fleiri til að horfast í augu við þá bláköldu staðreynd, að draga verður úr hatursáróðri þjóða í milli og efla friðsamleg samskipti þeirra, ef mannkyninu á að takast að vinna friðinn. Til að vinna að því marki hafa sífellt fleiri og fleiri þjóðir tekið upp merki hlutleysisstefnunnar og neitað að láta draga sig í dilka stríðsveldanna í austri og vestri, en í þess stað skipað sér í sveit þeirra, er reyna af fremsta megni að draga úr kalda stríðinu og ryðja úr vegi þeim hindrunum, sem enn standa í vegi fyrir friðsamlegri sambúð allra þjóða. Einhvern merkasta áfanga á þessari braut unnu Finnar á þessu ári, er þeim tókst að fá Rússa til að skila aftur herstöð þeirri á Porkalaskaga, sem Rússar neyddu Finna til að leigja sér til 50 ára við lok síðustu heimsstyrjaldar. Höfðu Rússar þó komið sér upp mun öflugri herstöð í þessari Keflavík Finnlands en Bandaríkjamenn hér og áttu eftir 39 ár af samningstímanum. Er þá svo komið, að Ísland eitt Norðurlanda er hersetið af erlendu stórveldi. Norðurlandabúum hefur verið gjarnt að líta á sig sem menningarlega heild og verið stoltir af menningu sinni og sögu. Þangað hafa þeir sótt þau rök og þann styrk, sem þeir treystu á til að varðveita sjálfstæði sitt gegn ágengum stórveldum, en ekki til lítilfjörlegra herja sinna. Því ber þó ekki að neita, að meir hafa þessar þjóðir talið sig þurfa að óttast það, að minna tillit yrði tekið til slíkra raka úr austri en vestri. Þess vegna er það, að íslenzk alþýða fær ekki skilið, að hin mikla öndvegisþjóð lýðræðis og menningar, Bandaríki Norður-Ameríku, skuli ekki af sjálfsdáðum fara með her sinn nú þegar af íslenzkri grund, þegar Rússar hafa gert það hvort tveggja að viðurkenna fánýti slíkra herstöðva á kjarnorkuöld og þá hindrun, sem þær eru á braut friðsamlegrar sambúðar þjóðanna, og unnt hinni finnsku menningarþjóð þeirrar viðurkenningar og þess sóma að afhenda henni herstöðina á Porkala löngu fyrir umsaminn tíma án baráttu og langra samningaumleitana. Enn óskiljanlegra er það þó íslenzkum almenningi, að ríkisstj. Íslands og stuðningsflokkar hennar skuli ekkert hafa aðhafzt enn í því efni að losa þjóðina við hina bandarísku hersetu, jafnháskaleg og hún hefur reynzt menningu og efnahagslífi þjóðarinnar. En þrátt fyrir hið sýnilega tjón, sem íslenzku efnahagslífi stafar af hernáminu, og þá fullkomnu tortímingu, sem hér yrði, ef til stríðs kæmi, heldur ríkisstjórnin og hermangararnir áfram að undirbúa og samþykkja enn meiri hernaðarframkvæmdir, eins og hafnargerðin í Njarðvík og kröfurnar um flotahöfn í Hvalfirði bera með sér, og græða á niðurlægingu þjóðarinnar. Er engu líkara en að hið bandaríska gull hafi svipt þá allri dómgreind og sómatilfinningu. Öll rök staðfesta þó, að það sé skylda Alþ. við íslenzka þjóð, líf hennar og sjálfstæða tilveru, að sjá um, að herstöðvasamningnum frá 1951 sé sagt upp nú þegar, að það sé skylda Alþingis Íslendinga gagnvart öðrum þjóðum og baráttu mannkyns fyrir friði og öryggi að sjá um, að þeirri hindrun, sem herstöðvar á Íslandi eru á þeirri braut, sé rutt úr vegi. Þessa skyldu getur Alþ. rækt með því að fela ríkisstj. að segja upp herstöðvasamningnum frá 1951 lögum samkvæmt og á þann hátt, sem við þjóðvarnarmenn höfum lagt til.

Forseti (JörB): Þá er fyrstu umferð umr. lokið, og hefst önnur umferð, og eru hverjum flokki ætlaðar 15 mínútur. Nokkuð hefur verið farið umfram þann tilsetta tíma í fyrstu umferðinni, en þannig er ástatt um það, að litlu skeikar milli flokka, og tel ég helzt á því fara, að þeim litla mismun, sem fram yfir er, verði sleppt. En ég vil biðja hv. alþm. í ræðum sínum hér eftir að binda sig sem mest við þann tíma, er fyrir fram er tiltekinn.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Miklir menn erum við, Hrólfur minn, er setning, sem flestum útvarpshlustendum mun hafa komið í hug, þegar þeir heyrðu orðin: Landinu verður ekki stjórnað án okkar, en hæstv. forsrh. Ólafur Thors reyndi að segja þau hér í útvarpsumræðunum s. l. mánudagskvöld. Hv. 2. landsk. þm., Brynjólfur Bjarnason, sem talinn er forustumaður þess hluta kommúnistaflokksins, sem næst stendur Moskvukenningunum, taldi, að landinu yrði ekki stjórnað án þeirra. Þá hafa menn það. Íhaldsandstæðingum í landinu mun ekki hafa komið neitt á óvart í ræðu hæstv. forsrh. um álit hans á sjálfum sér og sínum flokki, nema þá hvað helzt, að stirðmælska háði honum nú venju fremur og það svo, að hann hafði sjálfur orð á. En ræða kommúnistaforingjans var þungt hnefahögg í andlit þeirra, sem hugsað hafa til myndunar fylkingar gegn íhaldsöflunum. En öll ummæli hans voru svo ítrekuð á forsíðu Þjóðviljans daginn eftir, á sama tíma og mun betri ræða hv. 11. landsk þm., Lúðvíks Jósefssonar, flokksbróður hans, var falin inni í blaðinu. Eitt var þó sameiginlegt með þessum fulltrúum öfganna báðum, hin einlæga aðdáun þeirra hvors á öðrum og það svo, að mörgum varð hugsað til væntanlegra kosninga í síldarútvegsnefnd. Hæstv. forsrh. fullvissaði þennan vin sinn um, að hann læsi ekki Alþýðublaðið, en hann þakkaði aftur með því að lýsa andúð sinni á jafnaðarmönnum. Allur málflutningur þeirra sannaði þess vegna, svo að ekki verður um villzt, að hægt er og brýn nauðsyn á að losna við öll áhrif þeirra á gang íslenzkra þjóðmála. Þessir forustumenn öfgaaflanna í íslenzkum stjórnmálum hafa oft áður sýnt vilja sinn við lausn þeirra vandamála, sem steðjað hafa að íslenzkri alþýðu, og á öllum þessum prófum hafa þeir fallið, en það er stundum sætt sameiginlegt skipbrot, og mun sú staðreynd undirrótin að þessari Pílatusarvináttu. Gegn boðskap þessara forustumanna öfganna svarar íslenzk alþýða, að án fullrar samstöðu við hana verði Íslandi ekki stjórnað, svo að vel fari. Um íslenzka alþýðu sagði hæstv. forsrh.: Fyrst kveikja þeir í húsinu, svo kenna þeir stjórninni um brunann. - Mikil er sú mæða. Rómverjar hinir fornu kenndu kristnum mönnum stórbruna Rómar, og nazistar hinir þýzku kenndu jafnaðarmönnum þinghúsbrunann í Berlín. Þetta eru fyrirmyndir núverandi ríkisstj. Rómverjar og nazistarnir gerðu þó málamyndatilraun til þess að slökkva eldinn, en það gerir íslenzka ríkisstj. ekki. Í þess stað eys hún olíu á eldinn með á þriðja hundrað milljóna króna álögum á þann hluta þjóðarinnar, sem verst má við tekjumissinum. Hlýjan af þessum eldi kann að reynast ríkisstj. skammgóður vermir, því að enn hafa ekki brunnið afltaugar íslenzkrar alþýðu, og þekki hún vitjunartíma sinn, þá hnekkir hún enn misnotuðu valdi. Elztu verkalýðsfélög landsins eru nú um og yfir hálfrar aldar gömul. Allan þann tíma, sem þau hafa starfað, hefur starf þeirra verið af ákveðnum hópi landsmanna, þeirra, sem gera Sjálfstfl. út nú og gerðu föður hans, Íhaldsflokkinn, einnig út, verið talin tilræði við þjóðfélagið og allt atvinnu- og athafnalíf þjóðarinnar. Við hverja kjarabót hins vinnandi manns hafa hrópin heyrzt um, að þessi og hinn atvinnurekandinn ætlaði að hætta vegna ágangs verkamanna. Þessi neyðaróp deyja þó út, þegar frá líður, og hinir undirokuðu atvinnurekendur halda áfram, allt í þjónustu okkar hinna, sem afkomu okkar byggjum á daglaunavinnu. Síðustu geirfuglar þessa boðskapar hafa enn verið hér í eldhúsi Alþ. í forsvari hæstv. ríkisstj. og undir forustu hæstv. forsrh. Ólafs Thors, og ekki verður það sagt um hann, að hann bregðist skyldu sinni við þá, sem haldbeztir reynast í útgerð Sjálfstfl. Enn þá eru allir hlutir, sem aflaga fara í höndum óviturra stjórnmálamanna, sem telja sjálfa sig sjálfkjörna til forustu, verkamönnum og vinnandi fólki að kenna. Þetta vogar hæstv. ríkisstj. sér að bera á borð fyrir það sama fólk sem á hátíðum og tyllidögum þjóðarinnar er talið gagnmenntaðasta og fróðleiksfúsasta þjóð í Evrópu, að ekki sé miðað við þá, sem lægra kunna að standa. Það kann að vera, að á niðurlægingartímabili þjóðarinnar fyrir 200–300 árum hafi fundizt fólk, sem ekki hafði aðstöðu til að hrekja slíkar fullyrðingar, en í dag er hollast, að forráðamenn þjóðarinnar viðurkenni rökþrot sín með því að segja sannleikann vafningalaust. Þó að hinir stritandi sjómenn byðust til þess að vinna kauplaust, yrði að styrkja útveginn, þrátt fyrir þá staðreynd, að hinn íslenzki sjómaður afkastar 6–7-földu verðmæti þjóð sinni til handa, miðað við erlenda starfsbræður sína. Finnst ekki eiginkonunum og húsmæðrunum á verkamanna- og iðnaðarmannaheimilunum, sem eiga að teygja viku- og mánaðarkaup eiginmanna sinna til brýnustu lífsnauðsynja, kaupið vera allt of hátt og líklegt til að sliga atvinnulífið, þar sem enn þá er þó næg atvinna? Ætli stallsystur þessara kvenna á Austur-, Norður- og Vesturlandi, þar sem fyrirvinnan gengur atvinnu- og tekjulaus mánuðum saman, sé ekki farið að lengja eftir loforðum hæstv. ríkisstj. um jafnvægi í byggð landsins, og skyldu þær atvinnutekjur ekki vera líklegar til þess að sliga atvinnu- og athafnalíf þjóðarinnar? Þegar meðalfjölskyldur þessara alþýðustétta þjóðfélagsins berjast í bökkum í nægri dagvinnu og með óeðlilegu yfirvinnuálagi um að láta tekjurnar hrökkva vegna ört vaxandi verðbólgu fyrir brýnustu lífsnauðsynjum, þá er henni ætlað að trúa því, að hér sé um sjálfskaparvíti að ræða, og vilji hún ekki trúa því, þá er bölvaldinum hótað atvinnuleysi og nýjum skattaálögum. Allar upphrópanir og harmakvein forustumanna hæstv. ríkisstj. og svör við ádeilum Alþfl. voru á einn veg: Vegna 10–11% kauphækkana urðum við að gera þetta o. s. frv. - Vegna þess, hve almenningur baðar í rósum, eru þessir ábyrgu og umhyggjusömu landsfeður illa haldnir af erfiði til þess að bjarga okkur frá aukinni velmegun. Bjargráðin eru í því fólgin, að 1200–1500 kr. skattar til viðbótar öllum þeim, sem fyrir voru, eru lagðir á hvert einasta mannsbarn í landinu. Aðalástæðan til þessara bjargráða að sögn hæstvirtra ráðh. er úrslit vinnudeilunnar s. l. vor, og það er því rétt að víkja að þeim örfáum orðum. Þegar Alþ. kom saman haustið 1954, lagði Alþfl. fram þáltill. þess efnis, að ríkisstj. yrði falið að gangast fyrir athugun á verðlækkunum nauðsynjavarnings. Alþfl. lét þess getið við umr. um þessa till., að sýnt þætti, að verkalýðssamtökin yrðu knúin til þess að fá uppborna þá kjaraskerðingu, sem orðið hefði vegna sívaxandi verðbólgu og dýrtíðar. Ríkisstj. lét þessa aðvörun sem vind um eyrun þjóta. Og fjórum mánuðum seinna, þegar fulltrúar verkalýðssamtakanna fóru á fund hennar í janúarmánuði, hafði hún enn enga till. í þessum málum og var ekkert farin að athuga neina möguleika á verðlækkunum, en óskaði einungis eftir, að frestað yrði öllum aðgerðum af hálfu verkalýðssamtakanna. Og ríkisstj. fékk þennan frest í rúman mánuð, en allt kom fyrir ekki. Enn sat við sama úrræðaleysið. Það var ekki fyrr en samningaviðræður voru hafnar, að svar ríkisstj. um verðlækkun barst, og svarið var einfaldlega: Ekkert hægt að lækka. Það virðist því þurfa kaldrifjun til að halda því fram nú, að það hafi verið verkalýðssamtökin, sem höfnuðu verðlækkunarleiðinni, eins og Morgunblaðið og Vísir hafa gert. Á það er að vísu bent, að kommúnistar hafa aldrei viljað annað en beina kauphækkun í krónutölu til þess að ýta dýrtíðarhjólinu af stað, og sjálfur er ég meðal þeirra, er hafa þá skoðun. Hitt er jafnljóst, að hafi kommúnistar viljað það, þá tók ríkisstj. af þeim vandann um að segja endanlega til. Verkalýðssamtökunum var því gerður nauðugur einn kostur að krefjast kauphækkunar í krónutölu, þar sem þeim er sniðinn ákveðinn stakkur til þess að mynda kröfur sínar samkvæmt lögum um stéttarfélög og vinnudeilur. Krafan um að fá fram kjarabætur með lækkuðu verði nauðsynjavarnings varð samkvæmt þessum lögum að berast fram sem ósk til ríkisstj., þar sem valdið til þess var í hennar höndum. Þessari ósk neitaði ríkisstj., vegna þess að henni var nauðsynlegt að fá fram kauphækkun til þess að skýla þeim aðgerðum, sem stjórnarliðið hefur verið að framkvæma hér á hv. Alþ. nú síðustu daga. Milliliðirnir og braskararnir, sem svo oft virðast einráðir í Sjálfstfl., höfðu krafizt bættrar aðstöðu fyrir iðju sína. Við þeim kröfum hefur verið orðið í mynd hækkaðs verðlags og hlutfallslega hækkaðrar álagningar, álagningarfrelsis. Fyrir þeim kommúnistum, sem aldrei hugsa um nema pólitískan hagnað, vakti það fyrst og fremst að fá af stað sem mestan glundroða, því að í gruggugu fiska þeir bezt, og ríkisstj. aðstoðaði þá mjög dyggilega. Verkalýðshreyfingin hefur þannig orðið að skotspæni þessara tveggja öfgaafla í þjóðfélaginu til þess að ná fram annarlegum markmiðum, óviðkomandi hagsmunum hins vinnandi manns. Það reynist hér eins og oftast áður, að þeir, sem vildu í raun og sannleika velta launafólkinu stuðning til þess að rétta hlut sinn, voru Alþýðuflokksmenn. Til sönnunar þessu nægir að benda á þá stefnu, sem Þjóðvfl. hefur tekið í þessum málum, en hann lýsti sig eindregið fylgjandi verðlækkunarleiðinni, og vitað er um fjölda þm. meðal stjórnarliðsins og kommúnista, sem telja þetta nú einu færu leiðina, en fá ekki aðstöðu til þess að láta skoðanir sínar í ljós vegna ofríkis ríkisstjórnarinnar, sem saltar öll slík mál hér í þingnefndum. Fullyrðingar stjórnarliðsins um, að kommúnistar einir hafi ráðið því, að verkalýðsfélögin lögðu til þessarar baráttu, eru vísvitandi blekking. Öll verkalýðsfélög, sem til deilunnar lögðu, ákváðu það með miklum meiri hluta atkvæða og mörg einróma, en vitað er, að í mörgum þessara félaga ráða kommúnistar ekki úrslitum. Það er a. m. k. varasamt fyrir forustumenn hæstv. ríkisstjórnar að stimpla kommúnistum alla þá, sem ötullegast börðust fyrir sem mestum árangri í þessari nauðvarnarbaráttu hins vinnandi fólks, og það verður ekki skrifað á reikning þessa fólks, þó að öfgaöflin til hægri og vinstri í stjórnmálunum vilji notfæra sér versnandi lífskjör þess til pólitísks ávinnings. Ég tel ekki nauðsynlegt að hrekja hér enn á ný allan þann róg og níð, sem hellt var yfir það fólk, sem í vinnudeilunni stóð, en þó sérstaklega okkur iðnaðarmenn, af forustumönnum stjórnarinnar. Það mun geymt og engu gleymt. Alþfl. hefur ekki látið sitja við það eitt að benda á farsælustu leiðina til heilbrigðra kjarabóta í dægurbaráttu verkalýðsfélaganna. Þingmenn flokksins hafa borið fram og beitt sér fyrir á Alþ. flutningi 15 frumvarpa og þingsályktana, allra í þeim tilgangi að vernda hag og tryggja velgengni fólksins gegn hinum skefjalausu skattaálögum, sem núverandi valdhafar hafa leitt yfir hana undir merkjum frelsisins. Meðal þessara mála eru frv. um verðlagseftirlit og verðlagsdóm, lögfestingu 12 stunda hvíldartíma togaraháseta, um olíueinkasölu, sömu laun karla og kvenna, um félagsheimili verkalýðsfélaga og verkalýðsskóla, svo að nokkuð sé nefnt. Þessari stefnu mun Alþfl. fylgja ótrauður og ekki hika við að vinna þessum málum í heild allt það, sem þingleg aðstaða hans leyfir hverju sinni. Íslenzk alþýða. Sú staðreynd blasir nú við naktari en nokkru sinni fyrr, að allri alþýðu landsins er nauðsyn á sterkum ítökum hér á löggjafarsamkomunni. Það er og jafnframt nauðsynlegt, að ekki séu í frammi hafðar neinar sjálfsblekkingar um, að nýir stjórnmálaflokkar eða félög leysi þennan vanda, þó að stofnuð séu í yfirskini þess að sameina vinstri öflin í landinu, eins og stundum heyrist. Það detta heldur engar nýjar stjörnur, sem leysa þennan vanda. Slíkt verður aðeins til frekari sundrungar og um leið vatn á myllu íhaldsaflanna. Það sannar dýrkeypt reynsla nú þegar. Þessi vandi verður ekki leystur nema á einum stað, við kjörborðið í næstu kosningum. Þar verður allt vinnandi fólk til sjávar og sveita að fylkja sér um þann flokk, þar sem það er öruggt um að fá sjálft að ráða, hverjir fulltrúar þess eru, með meirihlutaatkvæðagreiðslu innan sinna vébanda. Sá flokkur einn, sem uppfyllir þessi skilyrði, er Alþfl., og undir merkjum hans hafa haldbeztu árangrarnir náðst, á sama hátt og þegar fylgi hans hefur minnkað, hefur hagur fólksins jafnan versnað. Þessum staðreyndum verður erfitt að komast fram hjá. Við þurfum ekki að fara í neinar grafgötur um, að þegar lokasóknin við næstu alþingiskosningar verður háð gegn ásælni og spillingu, þá verður að heyja þá baráttu á grundvelli stefnu jafnaðarmanna. Þessar staðreyndir hefur alþýða nágrannalandanna gert sér ljósar. Á Norðurlöndum, Bretlandi og í vel flestum löndum Vestur-Evrópu eru jafnaðarmenn ýmist í meiri hluta eða svo þróttmikilli stjórnarandstöðu, að taka verður tillit til þeirra. Þar mundi valdhöfunum ekki haldast uppi með hótanir um skattaálögur og atvinnuleysi í því skyni að fá fram vantrú á samtakamætti verkalýðsfélaganna. Það kann svo að fara, að ekki liði langur tími til næstu kosninga. Í þeim kosningum reynir á forustumenn allra þeirra þjóðmálaflokka, sem viðurkenna lýðræði og þingræði, en hafa lýst yfir íhaldsandstöðu, hve langt þeir komast í að fylkja liði. Alþfl. hefur þegar gert tilraunir til viðræðna um þessi mál, og árangurinn heyrðist í umræðunum s. l. mánudagskvöld, þegar hæstv. forsrh. tók að sér að svara fyrir hönd Þjóðvfl. Óttinn leyndi sér ekki. Í þessari lokasókn verður barizt gegn því öryggisleysi, sem nú ríkir um afkomu almennings, og fyrir jafnræði og betri afkomu allra landsmanna án tillits til þess, hvar þeir búa á landinu eða hvaða störf þeir vinna. Það mun mikið reyna á forustumennina, en fyrst og fremst mun þó reyna á þig og mig, hlustandi góður, hinn almenna kjósanda. Alþýðuflokksmenn, karlar og konur, vinnum ötullega að því hvert á okkar stað að efla starf flokksins og áhrif. Á þann hátt tryggjum við samtíð og framtíð bezt gegn illum áhrifum öfganna til beggja handa.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Af málflutningi sumra stjórnarandstæðinga mætti ætla, að engin ærleg taug væri til í núverandi ráðherrum né nokkrum þeim þingmanni, er styður hæstv. ríkisstjórn. Svo að tínd séu til nokkur málblóm úr jurtapottum þeirra, þá eru ráðherrar og alþm. stjórnarflokkanna kaupahéðnar, verðbólgubraskarar, mútuþegar og Grimsby-lýður, afætur og ræningjar, sem eiga það hjartans mál eitt að mergsjúga og þrautpína verkamenn, en hlaða auði og skattsviknum ofsagróða undir fáeina forréttindamenn og auðkýfinga, allt til þess að njóta þeirrar fróunar að sjá alþýðu Íslands svelta heilu hungri. Íslenzka þjóðin er mikil sagnaþjóð og alþýðumenning hennar á hærra stigi en þekkist með öðrum þjóðum. Og nú er mér spurn: Til hverra eru stjórnarandstæðingar að tala með þessum mannskemmandi gífuryrðum? Hverjum ætla þeir að trúa því, að þjóðmálaleiðtogar, sem margir hafa varið starfsþreki heillar ævi til að vinna þjóð sinni, séu þvílíkt undarlegt sambland af illmennum og fávitum? Ef stjórnarandstæðingar eru að tala til íslenzkrar alþýðu og ætlast til, að hún leggi trúnað á þessar lýsingar, þá eru ræðuhöld þeirra og stóryrði óskammfeilin móðgun við íslenzka alþýðumenningu og dómgreind fólksins. Nei, íslenzk stjórnmál í dag snúast ekki um það, að forustumenn þjóðarinnar séu heimskir og illa innrættir. Við skulum ætla og vona, að alþingismenn yfirleitt vilji þjóð sinni vel og reyni að leggja það til mála, sem þeir telja sannast og réttast. Að vísu er einn hópur manna átakanlega gagnsýrður af siðalögmálum hins alþjóðlega kommúnisma, svo að um fornar og nýjar dyggðir eru þeir á annarri bylgjulengd en venjulegt fólk. En látum það liggja á milli hluta hér. Það vandamál, sem íslenzkir stjórnmálamenn eiga við að glíma í dag, er atvinnu- og fjárhagskerfi landsins. Það er óneitanlega gengið úr skorðum. Það er staðreynd, að fiskveiðar landsmanna bera sig ekki í dag. Um þetta liggja fyrir margvísleg opinber gögn, m. a. reikningar bæjarútgerðanna í landinu. En hver er ástæðan til þessa hallarekstrar og hvaða leiðir eru finnanlegar og færar til þess, að útgerðin megi bera sig? Þar greinir menn á. Og fyrsta spurning, sem í hugann kemur, er þá þessi: Er útgerðinni illa stjórnað? Væri hún betur komin í höndum annarra en þeirra, sem nú gera út? Eða þurfum við annað rekstrarform? Áður fyrr heyrðist oft, að bjargráðið væri þjóðnýting togara og báta. Nú bólar miklu sjaldnar á þeirri kenningu, enda tjóar engum að halda því fram, að opinber rekstur fiskiskipanna yrði til þess, að þau bæru sig. Við höfum þegar allmörg opinber útgerðarfyrirtæki. Ýmsum þeirra er ágætlega stjórnað, en reynslan sýnir, að halli þeirra er sízt minni en hjá útgerð einstaklinganna, svo að ekki sé meira sagt. Því hefur verið hreyft hér í umr., að útgerðarmálin mundu leysast með því að taka upp nýtt félagsform fyrir útgerð, framleiðslusamvinnufélög. Um það skal ég ekki dæma, en sjálfsagt er að reyna þá leið líka við hlið annarra. En það ætla ég mála sannast, að íslenzkir útvegsmenn hafi sýnt dugnað og fyrirhyggju í starfi og eigi fremur skilið lof en last. Næsta spurning, sem rís, er, hvort útvegurinn geti fengið hærra verð fyrir fisk og fiskafurðir en nú fæst. Mest af afurðunum er selt til útlanda, og þar ráðum við ekki verðlagi, en við getum sýnt ötulleik í öflun hinna beztu markaða, og er unnið ósleitulega að því í mörgum löndum, en mikið af fiskinum er unnið í landi, í frystihúsum og öðrum vinnslustöðvum. Í því efni er mikilsvert, að útvegsmenn eigi vinnslustöðvar eða hluti í þeim, eins og nú er orðið töluvert um. Togaraeigendur í Reykjavík hafa fyrir forgöngu bæjarútgerðarinnar sótt um kaup á fiskiðjuveri ríkisins til þess að fullkomna það og auka afköst þess. Eru nú horfur á, að úr þeim kaupum verði. Fiskvinnslustöðvar eru oft og víða ekki starfræktar nema tæpan helming sólarhringsins. Það er tjón fyrir þjóðfélagið, að nýtingartími þessara dýru og afkastamiklu véla og tækja skuli ekki vera lengri. Það þarf að vinna að því, að þessi hús og tæki verði í gangi, þegar hráefnið er til, allan sólarhringinn með vaktavinnu til hagsbóta fyrir alla aðila. Hv. stjórnarandstæðingar segja, að ýmsir milliliðir mergsjúgi útgerðina og með því að svipta þá þessum ofsagróða verði allt í lagi. Ég hef farið nú á ný yfir reikninga nokkurra af togurum bæjarútgerðar Reykjavíkur til að aðgæta, hversu miklu nemi þessir liðir, sem sagt er að svo sé okrað geigvænlega á. Það verður fyrst fyrir, að langsamlega stærsti útgjaldaliður togaranna er kaup og fæði skipverjanna. Ég býst ekki við, að stjórnarandstæðingar vilji láta lækka kaupið né draga úr fæðinu. Næsti liður er kostnaður í höfn hér og erlendis, að langmestu leyti vinnulaun og innflutningstollar erlendis, sem við ráðum ekki við. Þá eru næst tryggingagjöld, en það er samtrygging íslenzkra botnvörpunga eða samvinnu- og sameignarfélag togaranna sjálfra, sem annast þá tryggingu. Þá kemur fyrning, 8½%, og má hún vissulega ekki minni vera. Þessir liðir, sem ég hér hef talið, eru langsamlega mikill meiri hluti útgerðarkostnaðar togaranna. Það eru þá eftir þrír liðir, sem mætti ætla að þetta mikla okur eigi sér stað á, þ. e. kaup á veiðarfærum, olíu og svo viðgerðir skipanna. Að því er snertir viðgerðir skipanna, þá er það svo hjá bæjarútgerð Reykjavíkur, að sérstakur vélaeftirlitsmaður hefur það starf eitt að fylgjast nákvæmlega með því, að þar sé allt rétt og samvizkusamlega gert í viðgerðum og reiknað með réttu verði. Varðandi veiðarfæri annast útgerðin sjálf innkaup á miklu af veiðarfærum, og þannig er það með bátaútveginn, að landssamtök útvegsmanna hafa sína eigin innkaupadeild, sem annast í sífellt vaxandi mæli innkaup til útgerðarinnar. Þá er það olían, sem oft er mest haldið: í lofti. Varðandi þetta útgerðarfyrirtæki, sem ég nefndi, þá er bæjarútgerðin eins og fleiri togaraeigendur stór hluthafi í Olíufélaginu ásamt samvinnufélögum landsins, Hún er því að nokkru leyti að verzla við sjálfa sig með viðskiptum við það félag. En að því leyti sem bæjarútgerðin skiptir við hin olíufélögin, þá er þar sama verð og sömu kjör og hjá Olíufélaginu. Þegar litið er yfir þessa stærstu útgjaldaliði og málið skoðað ofan í kjölinn, þá ætla ég, að harla lítið standi eftir af gífuryrðum stjórnarandstæðinga um hinn mikla milliliðagróða, sem sé aðalorsök að rekstrarhalla útvegsins. En þótt lítið verði úr þessum fullyrðingum, þá er engu að síður sjálfsagt að kanna til hlítar, hvort álagning eða hagnaður einhverra aðila sé meiri en hóflegt er, og þess vegna hafa þm. Sjálfstfl. borið fram till. á Alþ. um allsherjarrannsókn á svokölluðum milliliðakostnaði. Hæstv. forsrh. og fjmrh. hafa rökstutt rækilega í þessum umr. gerðir þings og stjórnar í þessu vandamáli og skýrt ástæður til þess, að stjórnarflokkarnir hafa valið þá einu leið, sem talin er fær nú, og það eru nýjar álögur til að greiða rekstrarhalla útvegsins. Að vísu er mjög deilt um það, hvort hinar nýju álögur séu óþarflega miklar. Um sumar þeirra er ógerlegt að fullyrða fyrir fram, hve miklu nemi. En það er skylda þeirra, sem ábyrgðina bera, að sjá fyrir nægum tekjum, til þess að útgerðin geti gengið, og í því efni verður fyrst og fremst að byggja á áætlunum þeirra ráðh. og sérfræðinga, sem þær hafa gert eftir nákvæma rannsókn og beztu vitund. En hver eru þá úrræði stjórnarandstæðinga? Vilja þeir gengislækkun? Nei, það vilja þeir ekki. Vilja þeir kauplækkun? Nei, það vilja þeir ekki. Nýja tekjuöflun til að standa undir hallanum? Nei, það vilja þeir ekki. Hvert er þá bjargráð þeirra? Jú, eitt er allra meina bót, vinstri stjórn, stjórn hinna vinnandi manna, Hermanns og Hannibals. Þá er málið leyst. Þetta hafa þeir örugglega reiknað út, þessir miklu reiknimeistarar, af engu minni fimi en sjálfur Sólon Íslandus, þegar hann að sögn Davíðs Stefánssonar reiknaði tvíbura í eina afríkanska, og var annar hvítur og hinn svartur. Nú má að vísu lengi ræða jafnskemmtilegt rannsóknarefni og vinstri og hægri. Í hinni helgu bók, biblíunni, segir prédikarinn: „Hjarta viturs mann stefnir til hægri, en hjarta heimskingjans til vinstri.“ En annars er hugtakabrenglið með hægri og vinstri orðið allkátbroslegt. Upphaflega mun vinstri pólitík hafa táknað frjálslyndi og framsókn. Nú er svo komið, að hið ófrýnilegasta afturhald, kúgun og skefjalaust ófrelsi vill kalla sig vinstri stefnu, og nú er það umræðuefni víða um heim, hvort Poujade hinn franski, sem vill afnema alla skatta og lætur þm. sína sverja sér blinda hlýðni og hollustu að viðlagðri hengingu, sé lengst til hægri eða lengst til vinstri. Og hvernig mundi svo starfið og stefnan vera, ef þessari svokölluðu vinstri stjórn yrði einhvern tíma hleypt af stokkunum? Hér er skammur tími til að lýsa öllu því brambolti og árekstrum, sem yrðu innanborðs á þeirri fleytu, en eitt vil ég segja þeim þúsundum manna, sem vantar íbúðir og bíða með óþreyju eftir sómasamlegu húsnæði, að stærsti flokkurinn í væntanlegri vinstri stjórn, Framsfl., telur það nú aðalmein Íslendinga, hve mikið sé byggt af íbúðum. Það virðist því vera höfuðkrafa Framsfl. við myndun slíkrar stjórnar og forsenda hennar, að stórlega yrði dregið úr íbúðabyggingum. En hvernig á að halda verðlagi í skefjum, halda hóflegri álagningu og dreifingarkostnaði? Reynsla flestra annarra þjóða er sú, að heilbrigt verðlag fæst til lengdar hvorki með ströngu verðlagseftirliti né með einokun, heldur með heilbrigðri samkeppni og frjálsri verzlun. Það er farið í kringum verðlagsákvæðin, og svartur markaður blómgast í skjóli þeirra. Og einokun er háskaleg fyrir almenning, hvort sem hún er ríkiseinokun eða hringamyndun fyrirtækja, sem útiloka samkeppni. Fyrir okkur Íslendinga er tímabært orðið að fá löggjöf til verndar frjálsri, heilbrigðri verzlun gegn voldugum verzlunar- og auðhringum. Bandaríkin riðu á vaðið fyrir mörgum árum, síðar komu Bretar. Á síðustu tveim árum hafa bæði Danir og Svíar endurskoðað löggjöf sína og sett nýja til að koma í veg fyrir ofurveldi og einokunaraðstöðu forréttindaaðila og til þess að vernda og tryggja hina frjálsu samkeppni, sem þessar þjóðir telja að færi almenningi bezta vöru við lægstu verði. Sérstakt ráð vakir yfir framkvæmd þessara mála, bæði í Svíþjóð og Danmörku. Ég tel nauðsynlegt, að Alþ., sem nú situr, láti undirbúa slíka löggjöf hér á landi. Ágreiningurinn milli landsmanna, milli stétta innbyrðis um laun, um skiptingu arðsins, er eitt okkar mesta vandamál, sem leiðir oft til langvarandi vinnustöðvana til óbætanlegs tjóns. Hvað eftir annað hriktir í stoðum hins íslenzka þjóðfélags út af slíkum átökum. Það er vissulega orðin fullkomin nauðsyn, að þjóðfélagið geri allt, sem í þess valdi stendur, til þess að koma á meiri skilningi og samkomulagi milli stéttanna innbyrðis, milli vinnuveitenda, hvort sem það eru einstaklingar eða opinberir aðilar, og verkalýðssamtakanna. Lögin um sáttatilraunir á sínum tíma og vinnulöggjöfin síðar miðuðu vissulega í rétta átt. En það eru margar fleiri leiðir, sem koma til greina. Sjálfstæðismenn hafa á stefnuskrá sinni að koma á hlutdeildar- og arðskiptifyrirkomulagi í atvinnurekstri. Og fyrir þinginu liggur nú till., flutt af 3 þm. Sjálfstfl., í þá átt að athuga, á hvern hátt þing og stj. geti stuðlað að eflingu slíks fyrirkomulags. Ef hægt er að finna leið til þess, að verkamenn, sjómenn, iðnaðarmenn og aðrir starfsmenn yrðu ýmist meðeigendur eða meðstjórnendur í atvinnufyrirtækjum, um leið og unnt yrði að halda grundvelli hins frjálsa athafnarekstrar og kostum hans, en forðast ágalla þjóðnýtingarinnar, þá væri mikið og stórt skref stigið til aukins vinnufriðar. Síðasta Alþ. samþ. að fela ríkisstj. að stofna til samvinnu við atvinnurekendur og kaupþegasambönd um skipulagningu vinnubragða og vinnukjara, og er það góðra gjalda vert. En nú er ástandið þannig, að fulltrúar atvinnurekenda og verkamanna eiga litlar viðræður og samskipti, nema þegar kaupgjaldsdeilur eru í aðsigi. Verulegar samningaviðræður hefjast oft og tíðum ekki fyrr en báðir aðilar eru búnir að magna lið sitt til að standa fast á sínum málstað. Síðan er deilt og karpað vikum og mánuðum saman, oft koma langvarandi vinnustöðvanir, og loks þegar allir eru orðnir dasaðir, fæst einhver lausn, eftir að þjóðfélaginu hefur stundum nær blætt til ólífis. Hér þarf að breyta um og það á tvennan hátt. Annað er að stofna til stöðugrar samvinnu, viðtala og kynningar milli forráðamanna stéttarfélaga og vinnuveitenda, ekki þannig, að hlaupið sé til, þegar vinnudeila er yfirvofandi, heldur eigi slík samvinna sér stað allan ársins hring með reglubundnum samtalsfundum. Tilgangurinn með þessu er, að vinnuveitendur kynnist óskum verkamanna um bætt lífskjör, bæði varðandi kaupgjald, vinnuvernd og annað, og jafnframt að verkamenn fái glöggar upplýsingar um fjárhag og afkomu atvinnuveganna. En jafnframt þessu þyrfti í sambandi við slíka samvinnu að fara fram nákvæm hagfræðirannsókn á hverjum tíma um afkomu og greiðslugetu atvinnuveganna og um það, hvaða kaupgjald þeir þola. Um leið og atvinnurekendur geta með réttu haldið því fram, að kaupgjald megi ekki hækka, þegar atvinnuvegurinn sannanlega þolir það ekki, eins er hitt sjálfsagt mál, að þegar afköst aukast og afkoma atvinnugreina batnar, þá eiga starfsmennirnir rétt á því að gerast þátttakendur í þeim hagnaði. Góðir hlustendur. Núverandi ríkisstj. hefur undir forustu formanns Sjálfstfl., Ólafs Thors, hrundið áleiðis mörgum stórvirkjum á sviði húsnæðismála, raforkumála og fleiri markverðra þjóðmála. Ef þeim öflum verður ágengt, sem sundra vilja núverandi stjórnarsamvinnu, skulum við vinna að því, væntanlega að undangengnum nýjum kosningum, að hér taki ekki við völdum svokölluð vinstri stjórn, máttvana og sjálfri sér sundurþykk, heldur frjálslynd og víðsýn umbótastjórn sjálfstæðismanna, sem stýrir þjóðinni styrkri hendi áfram veginn til vaxandi hagsældar og menningar.



Herra forseti. Mikið ósköp er nú raunalegt að heyra hv. Alþfl.-þm. Eggert Þorsteinsson, sem enn hefur ekki gert upp við sig, hvort hann ætlar að teljast til vinstri eða hægri krata, kreista upp úr sér skæting í garð okkar sósíalista. Hann þykist þess umkominn að bera á okkur íhaldssamvinnu. Ja, hvað er að heyra! Er ekki þessi hv. þm. sjálfur formaður í sínu stéttarfélagi með bandalagskosningu við íhaldið? Og var það ekki hann, sem vildi koma íhaldsmönnum í sjálfa Alþýðusambandsstjórnina? Það leynir sér ekki í þessum umr., að till. okkar sósíalista um að skattleggja milliliðagróðinn til stuðnings útgerðinni í stað þess að leggja drepþunga skatta á almenning í landinu hafa komið óþyrmilega við stjórnarflokkana. Í tilefni af ummælum hv. 7. þm. Reykv., Gunnars Thoroddsens, sem hér var að ljúka máli sínu, vil ég algerlega mótmæla því, að stjórnarandstaðan hafi lýst ráðherrana Grimsby-lýð eða misindismenn. Þetta er með öllu staðlaust. En hitt vil ég minna hann á, að hæstv. forsrh. snerist hér á hæli í ræðustólnum í fyrrakvöld með tilheyrandi handaslætti og ruddi úr sér flóði af stóryrðum og fúkyrðum um stjórnarandstöðuna. Og það er þá kannske rétt að minnast á nokkur þessara fúkyrða. Hann segir andstæðinga sína berstrípaða, rýra, raunalega, fálmandi og úrræðalausa, sanna að fláttskap, getulausa, gagnslausa og með vaðal um milliðagróða og vilja ræna ríkið og bankana. Þessi var hógværð og prúðmennska hans. En hver voru rökin gegn till. okkar, sem brunnu svo mjög á hans viðkvæma hörundi? Neitaði hann því, að bankarnir græddu 50 millj. á ári? Nei, enda ekki vel gott, þar sem opinberir reikningar eru til frásagnar um það. En hann fullyrti aðeins, að það væri þjóðarböl, að bankarnir væru of fátækir. Gróði bankanna hér er margfalt meiri en í nokkru nálægu landi, þegar tillit er tekið til þjóðartekna. Ég skora á stjórnarflokkana að nefna dæmi um hliðstæðan bankagróða, t. d. á Norðurlöndum. Bankavextir eru líka hér 7–7½%, en 2–3½% í Noregi. Hér stendur forsrh. því uppi rökþrota, og stóryrði hans um, að ræna eigi bankana, eru sprottin af sömu ástæðu og þegar menn ætla að láta hávaðann einan saman sanna mál sitt. Rök forsrh. um olíugróðann voru þó enn kostulegri. Auðvitað reyndi hann ekki að hnekkja tölum mínum né neita gróða félaganna. Nei, en hann sagði, að útgerðarmenn ættu olíufélögin sjálfir, nema hvað samvinnumenn ættu eitt félagið, þeir gætu því okrað á olíusölunni á sjálfum sér eins og þeir vildu. Það mál kom ekki við hann, hæstv. forsrh. Þessi málflutningur er hinn furðulegasti. Sem sagt, af því að nokkrir íhaldsútgerðarmenn eiga olíufélögin, menn, sem eru útgerðarmenn rétt að nafninu til, reka útgerð í hjáverkum, þá mega þeir okra á olíusölunni til 400 fiskibáta, 40 togara og alls almennings í landinu, sem vitanlega á ekkert í þessum auðfélögum. Er nú hægt fyrir forsrh. landsins að leyfa sér svona málflutning? Það var líka greinilegt, að hæstv. fjmrh. var ekki ánægður með þessa frammistöðu forsrh. Hann fann réttilega, að landsmenn mundu krefjast haldbetri raka fyrir því, að stj. neitar að fallast á till. sósíalista um skatt á milliliðina. Fjmrh. streittist við staðreyndirnar, en komst þó varla betur frá málinu en forsrh. hafði gert. Ekki hafði hann eitt einasta orð að segja um olíuverðið, ekkert um það, að olían er 70% dýrari hér en í nálægum löndum, enda ekki vel gott að glíma við þá staðreynd. En félögin eru auralaus, segir ráðherrann. Jæja, hafa þau verið auralaus á undanförnum árum, þegar þau byggðu tankstöðvar og dreifingarkerfi þrefalt meira og dýrara en þörf var á, fyrir marga tugi millj. kr.? Hvaðan kom allt það fé? Og er ekki það olíufélagið, sem hæstv. fjmrh. ber mest fyrir brjósti, einmitt um þessar mundir að festa kaup á olíuflutningaskipi, sem kosta mun um 80 millj. kr. eða rúmlega jafnmikið og allur nýsköpunartogaraflotinn kostaði á sínum tíma? Jú, það er einmitt þetta, sem er að gerast núna. Og svo vilja kommúnistar, sagði ráðherrann, taka 80–90% af eignum skipafélaganna með því að leggja 15 millj. á öll flutningaskipafélögin. Eimskip er þessara félaga stærst. Það hefði sennilega þurft að greiða skatt eftir okkar till. um 8–9 millj. kr. Samkvæmt reikningum Eimskips á félagið 68 millj. skuldlausar, og þá eru skip félagsins aðeins talin á smávægilegu verði. Þá eru t. d. Brúarfoss og Selfoss taldir á 5 þús. kr. hvor, eða báðir á sama verði og eitt sófasett. Þá eru Tröllafoss, Goðafoss, Dettifoss og Lagarfoss taldir til eigna á 250 þús. kr. hver eða á sæmilegu trillubátsverði. Ef skip félagsins væru talin á réttu verði, væru eignirnar aldrei undir 200–250 millj. kr. Þetta ætti líka fjmrh. ekki að koma neitt á óvart, því að ekki man ég betur en að dagana fyrir síðustu kosningar sannaði blað hans, Tíminn, að Eimskip hefði grætt 125 millj. kr. á vöruflutningum til landsins á nokkrum árum. Á síðasta ársreikningi Eimskips er skráð, að félagið eigi í sjóðum, bara í peningum, 38 millj. kr., svo að ekki er það með öllu auralaust. Er það nú ekki nokkuð mikið, Eysteinn Jónsson, að færast það í fang að ætla að sanna, að t. d. Eimskip geti ekki greitt 8–9 millj. kr. í aukaskatt? Og hin skipafélögin gætu víst ekki síður en Eimskip greitt sinn hluta. Ég vil sérstaklega taka það fram, að mér og okkur sósíalistum er ekki á nokkurn hátt illa við Eimskipafélagið, nema síður sé. Við bendum aðeins á staðreyndir og teljum, að þeir, sem hagnast mikið, eigi fremur að láta nokkuð af sínu heldur en fátæku fólki sé íþyngt meira en orðið er. Um till. okkar um að skattleggja hernámsgróðann hafa stjórnarflokkarnir ekki þorað að segja eitt einasta orð. Ræðumenn ríkisstj. viðurkenna fúslega, að efnahagsmálin séu komin í öngþveiti og að ný alda dýrtíðar sé að hvolfast yfir þjóðina. Húsið brennur, segir forsrh. í framhaldi af brunaræðu þm. Barð., og það voru kommúnistar, sem kveiktu í. Ósköp minnir þetta mann mikið á það, þegar nazistar forðum kveiktu í ríkisþinghúsinu og æptu svo út um allan heim, að kommúnistar hefðu kveikt í. Kommúnistaflokkurinn, þessi litli flokkur, þessi minnkandi flokkur, þessi áhrifalausi flokkur, svo að lýsingar Ólafs Thors séu notaðar, á að hafa afvegaleitt þjóðina. Hann hefur látið taka ráðin af hans sterku stjórn. Hann hefur ráðið stefnunni í efnahagsmálunum, og í rauninni er það hann, þessi kommúnistaflokkur, sem nú er að leggja á þjóðina nýja skatta. Þetta er kostuleg kenning. Lítill flokkur, aumur flokkur, getulaus flokkur, fylgislaus flokkur, síminnkandi flokkur, en hann ræður bara öllu. Nei, svona „billega“ sleppa stjórnarflokkarnir ekki frá sínum eigin verkum. Skömmin skal hanga á þeim í bak og fyrir eins og fanganúmer á þeim seka. En hvað hefur eiginlega verið að gerast í þjóðfélaginu á undanförnum árum? Hefur ríkisstj. ekki haft óskorað þingvald? Jú, 37 þingmenn af 52. Hefur hún ekki ein ráðið peningapólitík bankanna? Hefur hún ekki haft alræði í verzlunarmálunum, útflutningsverzlun og innflutningsverzlun? Hefur hún ekki haft stuðning atvinnurekenda í landinu, og hefur hún ekki haft 70 af hverjum 100 kjósendum í landinu á bak við sig, eins og forsrh. sagði? En hvað hefur þá skort? Form. Framsfl. hefur viðurkennt hið rétta. Stjórnin hefur ekki haft tiltrú hins vinnandi fólks í landinu. Það er það, sem hefur verið að. Stjórnin hefur legið í látlausri innanlandsstyrjöld við vinnandi fólk, og meðan svo er, getur hún ekki stjórnað landinu. Þetta er kjarni málsins. Traust milliliða, okrara, atvinnurekenda og annarra slíkra nægir ekki. Það þarf traust sjómannanna, sem fiska fiskinn. Það þarf traust hins vinnandi skara í landinu, en það traust hefur núverandi stjórn ekki, og það traust fær hugmyndastjórn hægri krata og hægri framsóknarmanna ekki heldur. Traustið skapast fyrst við beint og undanbragðalaust samstarf við félög og félagasamtök verkamanna og sjómanna í landinu. Það eru heldur kaldar kveðjur, sem sjómannastéttin fær frá stjórnarliðinu nú um þessar mundir. Sjómenn á Vestfjörðum, Norðurlandi og Austfjörðum fá að heyra, að stjórnin sé búin að semja erlendis um, að ekki megi færa út friðunarlínuna fyrir þessum landshlutum um óákveðinn tíma, og þetta er gert til þess að friðþægja löndunarbannsmönnunum í Bretlandi. Hin nauma fiskveiðilandhelgi í þessum þremur landsfjórðungum er eitt alvarlegasta vandamál þeirra, sem þar búa, og veldur stórkostlegu misvægi á milli þeirra og Suðvesturlandsins. Sjómenn á þessum svæðum höfðu fastlega vænzt þess, að línan yrði nú færð út, þar sem liðið er nú á fjórða ár frá útfærslunni hér sunnanlands, en raunin varð önnur. Þá hafa togarasjómenn og bátasjómenn mátt hlusta á þann lestur stjórnarliðsins, að þeir gerðu of háar kröfur um laun til framleiðslunnar. Á þessu er stagazt, þó að vitanlegt sé, að tap meðaltogara nemi nú um það bil sömu fjárhæð og allt kaup skipshafnarinnar. Á bátunum er þetta þó miklu meira. Allt kaup bátasjómanna og þeirra, sem eru hlutráðnir í landi, nemur rétt rúmlega helmingi þess styrks, sem greiddur er með bátaútgerðinni. Svo er verið að tala um, að fólkið geri of háar kröfur til framleiðslunnar, og ofan á þetta kemur svo Framsókn með þá speki, að samvinnuútgerð geti bjargað öllu saman. Nei, á meðan ríkissjóður, bankar og milliliðir taka til sín jafnmikinn hluta af útgerðinni og nú er, getur enginn samvinnurekstur bjargað neinu, og enginn sjómaður getur hlustað á slíkt. Og meira að segja samvinnufrystihúsin, sem nú eru rekin í tugatali um allt land, geta ekki heldur skilað hagnaði, en flest þeirra eru að þrotum komin, eins og Eysteinn viðurkenndi í ræðu sinni á mánudagskvöldið, vegna þess að hann með ríkið og hinir með bankana og milliliðina taka of mikið. Góðir hlustendur, eins og þið hafið heyrt, riðar núverandi stjórn til falls. Framsóknarráðh. eru orðnir logandi hræddir, þeir tvístíga eða ráfa eirðarlausir um gólf á stjórnarheimilinu. Annan daginn eru þeir ákveðnir að slíta sambúðinni við íhaldið og hneigjast þá að vinstri stjórn, hinn daginn tekur slenið þá og þeir hafa ekki kjark til neins og hanga þá aftan í íhaldinu. Framsókn er dauðhrædd við kosningar. Hún veit upp á sig skömmina. En hvað skal gera? Áframhaldandi samstarf við íhaldið jafngildir því fyrir flokkinn að ganga fram af hömrum, eins og þekktur framsóknarmaður orðaði það. Því er borið við, að Framsókn og hægri kratar geti ekki unnið með okkur sósíalistum. Þetta er fyrirsláttur. Spurningin er ekki um það. En spurningin er um hitt: Er samkomulag fáanlegt um vinstri málefni? Vill Framsókn breyta frá sinni íhaldspólitík? Hvort væri meira í samræmi við hagsmuni ykkar, sem veittuð Framsókn umboð á Alþ., að skattleggja milliliðagróðann eða skattleggja ykkur sjálf? Hvort væri nær ykkar vilja, að framkvæma stefnu þá, sem Alþýðusambandið hefur kynnt um stórfellda atvinnuuppbyggingu úti á landi, eða viðhalda verzlunarfrelsi íhaldsins? Það er þetta, sem þarf að svara. Þau höfuðósannindi hafa verið endurtekin æði oft í þessum umr., að 11% kauphækkun verkafólks frá í vor sé að kenna um alla erfiðleika nú í dag. 11% kauphækkunin hækkaði kaup verkamanns, sem vinnu hefur alla virka daga ársins, 8 stundir á dag, úr 36 þús. kr. í 40 þús., og það er kaupið nú. Trúir nokkur því, að það kaup sligi þjóðfélagið? Ég vil svo ljúka þessum orðum mínum með því að lýsa furðu minni yfir þeim óhugnanlega tón, sem fram hefur komið í ritstjórnargreinum Morgunblaðsins um þessi mál síðustu dagana. Ritstjórnargrein blaðsins fyrir nokkrum dögum um nýju álögurnar yfir 200 millj. bar yfirskriftina: „Lítill reikningur frá verkföllunum“. Og sérstaklega var svo feitletrað í blaðinu, að þessar álögur væru aðeins lítil kveðja frá verkfallinu. Og það má glöggt heyra ánægju- og sigurhlátur blaðritarans yfir því að geta sent frá sér þessa litlu kveðju. Mér dettur í þessu sambandi í hug lítil frásögn, sem ég heyrði ekki alls fyrir löngu. Hún var um tvo óknyttastráka í bæ einum hér sunnanlands. Þeir höfðu lært nokkrar listir af nútímamenningarlestri, sem útvarpið hafði verið að flytja. Piltarnir höfðu tekið kött kennara síns og drepið hann heldur ómannúðlega, tóku síðan köttinn og hengdu hann á afturlöppunum utan á útidyrahurð kennarans með viðfestu spjaldi, þar sem á stóð: „Með kveðju frá Gregory“. Eitthvað þessu líkt hugsar Morgunblaðsritarinn sér að hafa þetta með nýju skattana. Kippa upp á 7 þús. kr. í nýjum aukasköttum skal hengd upp á hvers manns dyr í landinu, og fylgja skal með leiðari Morgunblaðsins, þar sem stendur: „Með kveðju frá Gregory“, og vita þá allir, hver sá Gregory er, sem skattana sendir. Væntanlega þakkar hver hv. kjósandi ríkisstj. fyrir sig eins og honum þykir verðugt.



Herra forseti. Hv. 8. landsk. þm., Bergur Sigurbjörnsson, sagði, að landbrh. berðist fyrir því að leggja niður grænmetisverzlunina. Þetta er algerlega rangt. Það, sem hér er á ferðinni, er frv. til l. um að fela framleiðsluráði, þ. e. a. s. forustu bændastéttarinnar í afurðamálum, að reka grænmetisverzlunina. Hér er verið að flytja fram sjónarmið Stéttarsambands bænda og Búnaðarfélags Íslands. Það er alveg óskylt þessu máli, að grænmetisverzluninni hefur verið prýðilega stjórnað. Hér er um skipulagsbreytingu að ræða. Hv. 7. þm. Reykv., Gunnar Thoroddsen, sagði m. a., að stærsti flokkurinn í væntanlegri vinstri stjórn, þ. e. a. s. Framsfl., teldi það helzta bölið, að of mikið væri byggt af íbúðum. Af góðgirni er nú mælt. Það sanna í þessu máli er það, að Framsfl. hefur haft forustu um lánastarfsemi vegna íbúðabygginga í kaupstöðum og kauptúnum og sveitum einnig. Áður en Framsfl. tók upp þessa forustu, var ekkert gert að gagni í þessum málum. Ef Framsfl. réði þessum málum til fulls einn, mundi hann beita sér fyrir því, að með hagkvæmum aðferðum og meiri hófsemi en nú tíðkast yrði hægt að koma upp fleiri íbúðum handa almenningi með minni fjárfestingu en nú á sér stað. Hv. stjórnarandstæðingar hafa verið að reyna að krafsa hér í bakkann út af þeirri kenningu sinni, þ. e. a. s. kommúnistarnir, að það væri hægt að verðbæta fiskinn með skipunum og þess vegna þyrfti ekki að leggja á almenning nein gjöld. Hv. 11. landsk. var að þessu hér áðan og sagði, að m. a. vegna þess, að Brúarfoss og Selfoss væru svo lágt bókaðir á reikningum Eimskipafélagsins, væri hægt að gera þetta. En ég skil bara ekki, að það geri neitt mögulegra að borga fiskuppbæturnar með Brúarfossi og Selfossi, þó að þeir séu ekki hærra færðir á efnahagsreikningi en sem svarar einu sófasetti. Það eru rök, sem fara fyrir ofan garð hjá mér. Ég benti á það í þessu sambandi, sem er alveg óyggjandi og stendur fast, að rekstrarfjárskortur margra þessara félaga, þótt þau séu vel efnuð, sem ættu að láta eignir sínar í fiskuppbætur, er þannig, að bankarnir eru í standandi vandræðum með að sjá þeim fyrir rekstrarfé, þannig að liggur við stöðvun. Hvar eiga þessi félög þá að fá lán út á eignir sínar? Eða ætlast þessir hv. þm. til þess, að þeir borgi fiskuppbæturnar með skipunum, olíutönkunum og skuldabréfunum? Þetta er ekkert annað en einn blekkingarvefur, svo sem þessum hv. þm. er sjálfum vel ljóst, af þeirri einföldu ástæðu, að það er ekki hægt, því miður, að greiða fiskuppbætur öðruvísi en af sjálfum þjóðartekjunum. Það er ekki hægt að taka þær af eignunum, það verður að greiða þær af þjóðartekjum hvers árs. Varðandi einstaka þætti þessa máls, t., d. eins og það, að af því að Olíufélagið ætlar að kaupa olíuflutningaskip, þá hljóti það að eiga peninga í sjóði, sem það geti látið í fiskuppbætur, þá er það að segja, að Olíufélagið getur ekki keypt þetta skip, nema það fái allt andvirðið að láni eins og það leggur sig. Að maður svo sleppi ekki því, sem má vera eins og innan sviga í þessu sambandi, að fyrirtæki eins og Samvinnutryggingar t. d. úthlutar sínum hagnaði. Sama er að segja um skipadeild Sambandsins, að því leyti sem þar verður afgangur umfram afskriftir, þá kemur það neytendunum til góða í sambandi við viðskipti þeirra við samvinnuhreyfinguna. Það er sama, hvar í þetta er gripið. Hér er bara um sjónhverfingar að ræða, því miður. Það væri ekki vandasamt að leysa þessi mál, ef hægt væri að taka einhverja 3–4 aðila í landinu úr og segja: Þið skuluð leggja fram eignir ykkar til að borga fiskuppbæturnar. Þó að till. hv. 1. landsk. þm., Gylfa Þ. Gíslasonar, sé að mörgu leyti skynsamleg, og vafalaust kemur að því, að það verður að skattleggja verðbólgugróðann í gegnum stórfellda eignarskatta, þá er ekki heldur hægt að borga fiskuppbætur með því móti af þeirri einföldu ástæðu, að það er ekki hægt að innheimta slíkan skatt nema á talsvert löngum tíma, eins og gert var með stóreignaskattinn. Þá hefur því verið haldið hér fram í umræðunum af Brynjólfi Bjarnasyni og fleiri þm. kommúnista, að nú væri svo komið, að 5 manna fjölskylda ætti að borga 27 þús. kr. í ríkisgjöld og til framleiðslusjóðsins af tekjum sínum. Allir, sem hlusta á þetta, gætu haldið, að þetta væri þannig, að menn ættu að borga af einkatekjum sínum 27 þús. kr., t. d. maður, sem hefði 50–60 þús. kr. tekjur, ætti að láta 27 þús. af því til ríkisins og í framleiðslusjóðinn. En vitanlega er þetta alls ekki svona. Þetta er herfilegasta blekking, og það vita þeir, sem flytja þetta fram. Dæmið kemur ekki svona út af þeirri einföldu ástæðu, að geysilega mikill hluti af þessum fjárhæðum er borgaður af óskiptu, áður en mönnum eru mældar út tekjurnar í launum. Ég lét fyrir rúmu ári athuga á hagstofunni, hvað borgað væri í ríkissjóð af 40 þús. kr. tekjum, og þá sýndi það sig, að það voru 2700 kr. Að vísu var þá ekki búið að taka til greina það, sem menn greiddu í óvenjulega álagningu á tóbak og áfengi, ef það var notað á heimilinu. En þegar það var tekið frá, þá var greiðslan 2700 kr. Þetta er svolítið önnur mynd og réttari af því, sem láglaunafólk greiðir til ríkisþarfa, en vitanlega breytist þetta og hækkar allt verulega við það, sem nú er verið að gera. En þær tölur, sem þessir hv. þm. hafa verið að nefna í þessu sambandi, eru hreinar blekkingar. Þá get ég ekki stillt mig um að minnast hér á einn búhnykkinn, sem hv. 8. landsk., Bergur Sigurbjörnsson, hefur minnzt á í þessum umræðum og oft áður á hv. þingi, en það er að afnema söluskattinn. Hann segir, að það eigi að gera þetta til þess að lækka ríkisútgjöldin og að það sé alveg óhætt, því að það lækki ríkisútgjöldin og þá jafnist allt af sjálfu sér. Söluskatturinn er nú 120 millj. Hann nemur rúmlega 4 vísitölustigum. Vísitalan mundi lækka um rúmlega 4 stig, ef hann væri afnuminn. Hvert stig kostar í útgjöldum ríkissjóðs 1 millj. og 200 þús. til 1½ milljón. M. ö. o.: Ríkissjóður mundi missa 120 millj. kr. tekjur, en sparast mundu 5–6 millj. kr. útgjöld. Helzt mætti ætla af röksemdafærslu hv. 8. landsk., Bergs Sigurbjörnssonar, að það væri mestur búhnykkur fyrir ríkissjóð að afsala sér öllum tollunum og öllum sköttunum til þess að lækka vísitöluna og þannig mundu útgjöldin eyðast af sjálfu sér um leið. Upp á svona speki er mönnum boðið. Manni hefur skilizt, að þjóðvarnarmönnum væri mjög mikið í mun að fá skrúfað frá útvarpinu þessa dagana til þess að geta látið sitt ljós skína. Það væri því ekki ófyrirsynju, þó að það væri minnzt svona í allri vinsemd á þá sérstaklega og það, sem þeir hafa að leggja til lausnar þeirra vandamála, sem nú liggja fyrir. Þeir lögðu fram í haust till. um vandamál framleiðslunnar, sú till. er óbreytt enn, og henni var lýst með nokkru yfirlæti á mánudaginn var. Þeir virðast nokkuð grobbnir af þessari till. og buðu m. a. upp á, að hún ætti að vera grundvöllur að samstarfi um lausn vandamálanna. Tillaga þeirra er í sem allra stytztu máli sú að afnema söluskattinn, eins og ég gat um áðan, og vera á móti allri nýrri tekjuöflun, en það mundi þýða hátt á annað hundrað millj. kr. greiðsluhalla á fjárlögunum. En þá er þó ótalið aðalpúðrið, en það er að afnema á einu bretti bátagjaldeyrishlunnindin, rekstrarframlag til togaranna og yfirleitt allan beinan stuðning við útgerðina. Þetta mundi jafngilda því að svipta sjávarútveginn hátt á þriðja hundrað millj. kr. af þeim tekjum, sem menn nú meta að honum sé alveg óhjákvæmilegt að fá, a. m. k. ef sæmileg eigi að vera afkomuvonin. Þessi bjargráð Þjóðvarnar mundu jafngilda algeru rothöggi á sjávarútveginn og kippa alveg fótunum undan afkomu manna, ekki aðeins í sjávarplássunum, heldur að vörmu spori allra annarra. Þá leggja þeir til, að þegar svona hefur verið búið í haginn fyrir framleiðsluna við sjóinn, séu fiskiðjuverin afhent útgerðarmönnum og fiskimönnum og þeim sagt að sigla sinn sjó við algerlega vonlaus, bókstaflega glórulaus rekstrarskilyrði. Það er ekki furða, þótt mönnunum væri mál á að komast í útvarpið með þessa speki. Þetta mundi jafngilda fullkominni hraðfrystingu alls athafnalífs í landinu, ef nokkur tæki till. þeirra alvarlega. En nú hefur einnig komið í ljós, að þeir áttu fleiri erindi í lónið. Þeir höfðu vantrauststill. í pokahorninu, sem þeir lögðu fram og kröfðust að kæmi til atkvæða, áður en næst væri skrúfað frá útvarpinu. Auðvitað fengu mennirnir þessum vilja sínum framgengt, sem sjálfsagt var. Þessi vantraustsskrípaleikur þeirra þjóðvarnarmanna mun lengi í minnum hafður á Alþ. Þeir vita, að ríkisstj. er með samþykki stuðningsflokka sinna nýbúin að gera samninga við framleiðendur um stuðning, sem þarf að lögfesta. Engum gæti dottið í hug, að annar hvor stjórnarflokkurinn efndi til stjórnarslita í miðju kafi, þegar verið er að lögfesta samninginn. Þó að þjóðvarnarmenn séu skrýtnir, þá er það þó áreiðanlegt, að þeim datt þetta ekki heldur í hug. Þeir vissu, að þetta mundi ekki ske. Þess vegna var vantraust þeirra broslegur skrípaleikur. En það, sem liggur á bak við, er alvarlegra. Margir álíta sem sé, að þessi vantraustsflutningur eigi að verða þeirra skálkaskjól við áframhaldandi klofningsstarfsemi forustuliðs flokksins í þágu íhaldsins og kommúnistanna. Það á eftir að koma betur í ljós, hvort þetta er rétt eða ekki, en vita mega hinir svokölluðu fyrirmenn í þessu liði, að slíkt verður ekki vinsælt. Öll er framkoma þeirra þjóðvarnarforkólfa hér með slíkum endemum um þessar mundir, að minnisstæð verður. Viðreisnarplanið, yfirlætið, sleggjudómarnir og svo þar innan um þetta vísindalega útreiknaða, slóttuga vantraustsplan, eða hitt þó heldur, sem sýnir aðeins, hvernig fer, þegar menn vilja leika refsins list, eiga fláttskapinn, en vantar klókindin. Og um hinn sléttmála fyrirliða þjóðvarnarmanna á Alþ., hv. 8. þm. Reykv., Gils Guðmundsson, hefur það eftirminnilega komið í ljós við þessi viðbrögð öll, að honum lætur betur að flytja fræðilegar vangaveltur um heimspeki varnarleysisins en að fást við refskák þá, sem félagar hans vilja láta hann leika hér á hv. Alþ. Hann ætti að halda sér við hinar áferðargóðu vangaveltur áfram. Annars hefur Þjóðvfl. ýmsum baráttumálum hreyft; það er ekki því að neita. Það má minna á skúrmálið, söluskattsmál flokksformannsins, brotajárnsmálið og nú loks málið um að leggja niður tveggjaeyringana, sem út af fyrir sig er skynsamlegt mál. En það finnst bara mjög mörgum, að það væri mjög skynsamlegt einnig að leggja niður tveggjaeyringana í pólitíkinni. Læt ég svo útrætt um þjóðvarnarmenn að sinni. Form. Framsfl., hv. þm. Str., Hermann Jónasson, gerði grein fyrir afstöðu Framsfl. til vantrauststillögu þjóðvarnarmanna með svofelldri yfirlýsingu af flokksins hálfu: „Framsóknarflokkurinn hefur þegar gert samkomulag um afgreiðslu þeirra mála, sem nú liggja fyrir Alþingi varðandi bráðabirgðastuðning við framleiðsluna. Núverandi ríkisstj. beitir sér fyrir þessum bráðabirgðastuðningi samkv. samningi, sem hún hefur gert við samtök framleiðenda. Framsóknarflokkurinn mun því ekki efna til stjórnarslita á þessu stigi. Á hinn bóginn skapast ný viðfangsefni að lokinni afgreiðslu þessara umsömdu mála. Þess vegna hefur undanfarið verið unnið að undirbúningi flokksþings framsóknarmanna, er tæki ákvarðanir um afstöðu flokksins til hinna nýju viðhorfa.“ Til viðbótar þessum skýringum er það eitt að segja, að Framsfl. ákveður sjálfur, hvenær hann efnir til stjórnarslita eða stjórnarmyndunar, en fer ekki eftir því, hvort einhverjum þóknast að kasta fram vantrauststillögu. Samkvæmt þessu verður kallað saman flokksþing framsóknarmanna, og mun það verða snemma í marz. Verður auglýst nákvæmlega næstu daga, hvenær það verður haldið. Því er ætlað þýðingarmikið verkefni, og bið ég framsóknarmenn um allt land að fara nú þegar að undirbúa sókn á þingið. Ég kem þá loks örlítið að kommúnistum. Kommúnistar töldu sig vist leggja vel í ofninn í vor. Þeir vissu nákvæmlega, hvað á eftir hlaut að koma, og telja nú mál til komið að blása í glæðurnar og hella olíu á eldinn, sem þeir undirbjuggu þá. Þeir tala mikið um braskarana, en sannleikurinn er sá, að sú pólitík, sem þeir reka, er fyrst og fremst vatn á myllu braskaranna. Enginn græðir á verðbólguástandi eins og einmitt braskarar og blóðsugur. Kommúnistar gætu ekki þjónað þeim betur en þeir gera, þótt þeir væru beinlínis í þeirra þjónustu upp á hlut. Þeirra verkalýðspólitík gefur verkalýðnum ekkert í aðra hönd, enda er hún byggð á allt öðrum starfsaðferðum og allt annarri stefnu en annars staðar þekkist, þar sem umbótasinnað alþýðufólk ræður verkalýðssamtökunum sjálft án íhlutunar kommúnista. Kommúnistar vita, að fleiri og fleiri sjá þetta. Þeir eru því hræddir; það er auðheyrt á tali þeirra. Fólk skilur, að leiðin til kjarabóta er ekki sú að láta kommúnista hækka kauptaxtana í stórum stökkum, sem svo kemur engum að gagni. Menn vita, að það, sem á að gera, er að hækka í áföngum og eiga af alefli þátt í ábyrgu þjóðmálastarfi til þess að tryggja, að kauphækkanir komi að því gagni, sem þjóðfélagsástæður frekast leyfa. Kommúnistum er ljóst, að fleiri og fleiri skilja, að kjarabaráttan er svo skyld stjórnmálabaráttunni, að alþýðustéttirnar þurfa að eiga sem mestan beinan þátt í stjórn landsins til þess að tryggja sinn hag. Kommúnistar vita líka, að fleiri og fleiri sjá, að það er þeim talsmönnum alþjóðakommúnismans að kenna, að alþýðustéttirnar við sjávarsíðuna á Íslandi eiga ekki jafnríkan þátt í stjórn landsins og þær ættu og þyrftu að eiga. Þess vegna er nú rétt einu sinni sunginn samfylkingarsöngurinn af hálfu kommúnista og svo á milli, að það standi á hinum, nákvæmlega eins og þegar sá, sem stal, reyndi að draga frá sér athyglina með því að skora sem fastast á aðra að grípa þjófinn. Kommúnistar misnota allan þann trúnað, sem þeim er sýndur, með því að einangra verkalýðinn pólitískt, honum til stórtjóns og landinu til mikils skaða. Og enn eru þeir við sama heygarðshornið og þó mest þegar þeir hrópa hæst um samfylkingu og samstarf. Til vandamálanna hafa þeir ekki annað að leggja en marklaus yfirboð og sjónhverfingatillögur, en höfuðstefna þeirra er, svo sem aldrei hefur komið greinilegar fram en í ræðu Brynjólfs Bjarnasonar á mánudagskvöldið, sú hin sama og áður, að Ísland eigi að reka sömu pólitík og leppríki Sovétlýðveldanna í Austur-Evrópu. Á þessum mönnum að haldast uppi áfram að leika sundrungar- og klofningsleik sinn? En hann munu þeir leika og sundrunginni munu þeir viðhalda, nema alþýða landsins taki í taumana og styðji önnur öfl til valda. Kommúnistar vita, að þetta skýrist, og þess vegna eru þeir nú hræddir, enda er það ekki að ástæðulausu.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. var svolítið úrillur hérna áðan, og ég lái honum það ekki. Það hlýtur að vera erfitt að strita ár eftir ár fyrir vagni braskaranna og vita þó, að mikill meiri hluti flokksbræðranna er því striti algerlega andvígur. Ég hef að vísu nokkra samúð með hæstv. ráðh., því að hann var einu sinni efnismaður, en þetta eru sjálfskaparvíti hjá honum. Hæstv. fjmrh. var hér með svo gífurlegar falsanir á efnahagsmálatillögum okkar þjóðvarnarmanna, að ég hef sjaldan heyrt annað eins. Hann reif örfá atriði úr samhengi og lagði síðan út af þeim. Ég hef ekki tíma til að tæta þennan blekkingavef í sundur nú, en ég skora á hlustendur að kynna sér efnahagsmálatillögur okkar í heild og bera þær saman við hin aumlegu úrræði stjórnarinnar, þau úrræði, sem nú hefur verið rækilega lýst í þessum umræðum. Í útvarpsræðu sinni í fyrrakvöld hafði hæstv. forsrh. mörg orð og stór um ágæti stjórnarstefnunnar og Sjálfstfl. Þótti mér ræða ráðh. því líkust, sem væri hann í skemmtiþætti hjá Sveini Ásgeirssyni og skyldi leysa þá þraut að segja sem flest öfugmæli á sem allra skemmstum tíma. Hæstv. ráðh. komst m. a. svo að orði: Við sjálfstæðismenn vitum vel, að án okkar er ekki hægt að stjórna landinu. - Í öfugmælaþætti með fyrrgreindu sniði hefði ráðh. átt að fá mörg stig fyrir þessa setningu. Sannleikurinn er þessi: Sá meiri hluti þjóðarinnar er sívaxandi, sem gerir sér ljóst, að með Sjálfstfl. er ekki hægt að stjórna landinu. Fái sá flokkur að koma nálægt stýri þjóðarskútunnar og hafa áhrif á það, eftir hvaða striki er stýrt, þá endurtekur sig alltaf sama sagan. Brátt liggur skútan undir áföllum, boðar risa á báðar hendur, og fyrr en varir er allt komið í strand. Þetta sjá nú flestir, nema vera skyldi fáeinir íhaldssamir framámenn Framsóknar, hæstv. fjmrh. og félagar hans, og þó mun þeim ekki vera siglingin með öllu óttalaus. En þeir láta hafa sig til þess samt að halda áfram í sömu stefnu. Allir með tölu vottuðu þm. Framsóknar núverandi ríkisstj. traust sitt í gær, þegar atkvæði voru greidd um vantrauststillögu okkar þjóðvarnarmanna. Mörg dæmi mætti nefna, sem benda í þá átt, að þessum blessuðum mönnum sé naumlega sjálfrátt í þjónustu sinni við íhaldið. Hæstv. landbrh. Steingrímur Steinþórsson var einu sinni með réttu talinn góður og gildur íhaldsandstæðingur; nú er honum brugðið. Á þinginu í fyrra sótti hann eitt mál með ofurkappi, í innilegu fóstbræðralagi við hæstv. forsætisráðherra. Það var Kópavogskaupstaðarævintýrið landsfræga, það mál, sem hefur orðið ríkisstjórninni til einna mestrar skammar, og er þá mikið sagt. Á þessu þingi hefur hæstv. landbrh. barizt harðri baráttu fyrir öðru máli, að koma fyrir kattarnef grænmetisverzlun ríkisins, ríkisfyrirtæki, sem Framsfl. stofnaði og byggði upp. Hæstv. fjmrh. sagði áðan, að þetta væri ekki rétt, það ætti ekki að leggja þetta fyrirtæki niður. Ég er steinhissa á þessari fullyrðingu ráðherrans. Það stendur skýrum stöfum, að grænmetisverzlun ríkisins skuli lögð niður. Hitt er annað mál, að stofna á aðra grænmetisverzlun, ekki eign ríkisins, heldur einkafyrirtæki. Og þetta á að gera, enda þótt hæstv. landbrh. segði réttilega við umræður um málið, að þessari stofnun hafi verið og sé vel stjórnað, og hann tók það beinlínis fram, að hún hafi gert mjög mikið gagn. En samt virðist hann ekki vera í rónni fyrr en þessu ríkisfyrirtæki hefur verið komið fyrir kattarnef og eigur þess og verksvið afhent einkaaðila. Þetta kostar hörð átök innan Framsfl., en íhaldið stendur álengdar, blæs að kolunum og ræður sér ekki fyrir kæti. Við afgreiðslu launalaganna, er hlutu samþykki skömmu fyrir áramót, var það athyglisvert, hve fús ríkisstj. var að verða við óskum sumra þeirra, er voru í hinum hærri launaflokkum, um tilfærslur upp í enn hærri launaflokk. Það er engum vafa bundið, að opinberir starfsmenn urðu óhjákvæmilega að fá kjarabót, og þrátt fyrir nýju launalögin búa margir þeirra við rýran hlut. Á undanförnum árum, meðan laun ríkisstarfsmanna voru tvímælalaust lág, tók það að tíðkast allmikið, að hæstv. ríkisstj. veitti einstökum embættismönnum veruleg fríðindi, alveg upp á sitt eindæmi, svo sem bílastyrk, húsaleigustyrk og jafnvel risnu. Voru það einkum menn í hinum efstu launaflokkum, sem þessa nutu, og kom það þó mjög misjafnt niður. Einum var veittur styrkur, annar í hliðstæðri stöðu og sama launaflokki hlaut engan. Þess eru jafnvel dæmi, að menn, sem engan bílinn eiga, hafa fengið bílastyrk. Svo var ástatt um embættismann einn, að til hans kom valdamaður mikill og sagði: Nú hafa starfsbræður þínir fengið bílastyrk. Þú átt að fá hann líka. - Embættismaðurinn færðist heldur undan, kvaðst engan bílinn eiga og ekki ætla sér að eignast bíl. Sagði hann sem satt var, að mörg undanfarin ár hefði hann gengið þá 4–5 mínútna leið, sem væri milli heimilis síns og vinnustaðar, og hann ætlaði að halda því áfram. En þessar röksemdir dugðu lítt. Bílastyrk skyldi maðurinn fá, þótt engan ætti hann bílinn. Slík kaupuppbót hlýtur þá að réttu lagi að heita skóhlífastyrkur. Ég hef spurt hæstv. ríkisstj., hvort ætlunin sé að halda þessum og þvílíkum greiðslum áfram eftir gildistöku hinna nýju launalaga. Þeim fyrirspurnum er ósvarað enn. Afgreiðslu fjárlaga er nú að ljúka. Niðurstöðutölur þeirra eru milli 640 og 650 millj. kr. Eins og áður hefur verið getið, lét hæstv. ríkisstj. samþykkja löggjöf um fjölda nýrra tekjustofna ríkissjóði til handa. Nú mætti ætla, að áður en til þessa ráðs væri gripið, hefði verið reynt að stilla ríkisútgjöldunum í hóf og draga úr þarflítilli eyðslu. En þar var öðru nær. Aldrei hefur bruðlið verið eins gegndarlaust og nú. Meiri hl. hv. fjvn. flutti samtals um 340 hækkunartillögur við fjárlagafrv., ýmsar að vísu um framlög til mjög þarflegra hluta, aðrar vægast sagt í hæpnara lagi. Eitt smádæmi um ráðslagið er það, að verja skal nokkrum tugum þúsunda til að láta amerískan mann mála svokölluð söguleg málverk fyrir íslenzka ríkið. Hvort það eiga að vera málverk úr síðari ára sögu Reykjanesskaga, veit ég ekki. En svo brá við, í hvert sinn sem fjvn. lagði fram hækkunartillögur sínar, að hæstv. fjmrh. stóð upp og flutti nefndinni kærar þakkir, ekki aðeins fyrir röskleg störf, heldur fyrir hækkunartillögurnar eins og þær lögðu sig. Og síðan voru þær allar samþykktar, allar með tölu. Ekki minnist ég þess, að við þjóðvarnarmenn fengjum nú fremur en áður neinar sérstakar þakkir frá hæstv. fjmrh. fyrir lækkunartillögur okkar við útgjaldaliði fjárlaga, sem að vísu voru færri en skyldi, en nokkrar þó. Allar voru þær felldar af stjórnarliðinu sameinuðu. Með einni þeirra a. m. k. gáfum við þó framsóknarmönnum tækifæri til að fylgja fram gömlu og góðu stefnumáli þess flokks, að hafa sem mestan hemil á kostnaði við utanríkisþjónustu með því að fækka sendiráðum á Norðurlöndum. En við það var ekki komandi. Hins vegar virðast forkólfar Framsfl. hafa öðlazt nýtt áhugamál varðandi utanríkisþjónustuna. Sendiherrar þykja nú alls ekki nógu fínir lengur. Ambassadorar skulu þeir heita. Það kvað vera ákaflega fínt. Nafnið er líka útlent, og auk þess ern ambassadorar í tízku hjá stórþjóðunum. Skyldi það nú ekki vera munur fyrir íslenzka lýðveldið að hafa eignazt gullbrydda ambassadora í stað réttra og sléttra sendiherra. Það þykir þá e. t. v. gera svolítið minna til, þótt varðstaðan slævist á öðrum sviðum utanríkismála, svo sem í landhelgismálinu, en að því stórmáli vil ég nú víkja með örfáum orðum. Hvað eftir annað undanfarnar vikur og mánuði hafa borizt um það fréttir með erlendum blöðum, að verið sé að semja um landhelgismál Íslands með hliðsjón af fiskveiðideilunni við Breta. Við stjórnarandstæðingar höfum þrásinnis krafið ríkisstj. sagna um þessi mál, en ýmist fengið loðin svör eða engin. Hér er þó um stórmál að ræða, sem snertir þjóðina alla, hag hennar og afkomumöguleika um alla framtíð. Vonir fjölda fólks í sjóþorpum og kauptúnum víðs vegar um land um bætt lífskjör eru við það tengdar, að friðunarlínan verði færð út, svo að fiskstofninum, mestu auðsuppsprettu þjóðarinnar, verði hlíft við gegndarlausri ránveiði og íslenzkir sjómenn geti sótt á miðin án þess að eiga björg sína, líf og limi í stórhættu fyrir ágangi erlendra togara. Hversu nauðsyn þessi er brýn, sést m. a. á því, að úr flestum eða öllum landshlutum hafa komið eindregnar samþykktir og hiklausar kröfur um stærri friðunarsvæði. Þingmenn, jafnt úr flokki stjórnarsinna og stjórnarandstæðinga, hafa einnig tekið undir þessar kröfur með frumvörpum og þáltill., bæði um leiðréttingu núverandi friðunarlínu á grundvelli reglunnar um 4 mílna friðunarsvæði utan við annes og eyjar, svo og með tillögum um stærri friðunarsvæði, þar sem sérstök nauðsyn krefur, t. d. út af Vestfjörðum og Austfjörðum. Nú er sýnt orðið, hvað þögn hæstv. ríkisstj. um þetta stórmál hefur táknað. Ótti okkar stjórnarandstæðinga við það, að þar væri í vændum undanhald, hefur því miður verið á rökum reistur. Fimm stjórnarþingmenn hafa nú nýlega skilað nál. um tillöguna um stækkun friðunarsvæðis fyrir Vestfjörðum og leggja til, að henni verði vísað frá á þeim forsendum, að alþjóðalaganefnd Sameinuðu þjóðanna sé að semja drög að allsherjarreglum um landhelgi og bíða verði eftir afgreiðslu næsta þings Sameinuðu þjóðanna á því máli. Jafnframt hafa fyrir örfáum dögum borizt um það fréttir frá Lundúnum, að bráðlega verði undirritaður samningur um lausn fiskveiði- og fisklöndunardeilu Breta og Íslendinga. Segir í þeirri frétt, að ríkisstjórnir beggja landanna hafi fallizt á tillögur efnahagssamvinnustofnunar Evrópu til lausnar deilunni. Þær tillögur munu í megindráttum vera á þá leið, að Íslendingar skuldbindi sig til að færa ekki út fiskveiðitakmörkin frá því, sem nú er, en brezka stjórnin skuldbindi sig til að koma því til leiðar, að brezkir togaraeigendur afnemi löndunarbannið á íslenzkum fiski í Bretlandi. Hér virðist á ferðinni hin síendurtekna saga, sem oft hefur áður gerzt, þegar um helgustu réttindi og dýrmætustu hagsmuni landsins er að tefla. Stjórnin þegir þunnu hljóði, hunzar Alþingi og þjóðina, en vinnur óhappaverk sín á bak við tjöldin, hulin feldi þagnarinnar, unz allt er fullkomnað, undanhaldið orðið staðreynd í formi milliríkjasamninga. Hvað hefur það í för með sér, ef ríkisstj. Íslands gerir samning slíkan sem þennan? Þar með eru Íslendingar að láta hrekja sig af þeim grundvelli, sem þeir urðu að standa á, af þeim grundvelli, sem ríkisstj. hefur einnig viðurkennt í orði kveðnu að væri hinn rétti, að um fiskveiðitakmörk og landhelgi giltu engar alþjóðareglur og Íslendingum væri heimilt án nokkurra samninga að setja þau ákvæði um verndun fiskstofnsins innan takmarka landgrunnsins, sem eðlileg væru, nauðsynleg og hagkvæm hverju sinni. Í samræmi við þetta sjónarmið voru árið 1948 sett lögin um vísindalega verndun landgrunnsins. Þar var hin íslenzka stefna réttilega mörkuð, og það getur ekki heitið öðru og öllu mildara nafni en svik, ef frá henni verður hvikað. Við viðurkennum ekki, að neinar alþjóðareglur gildi um viðáttu landhelgi. Við hljótum að líta svo á, að hvert ríki hafi algeran sjálfsákvörðunarrétt um friðunarráðstafanir innan endimarka landgrunnsins, slíkar ráðstafanir séu ekkert samningsatriði við aðrar þjóðir og megi ekki vera það. Ríkisstj. og stuðningsmenn hennar láta í veðri vaka, að hér sé aðeins um það að ræða að fresta frekari friðunaraðgerðum um stundarsakir, rétt á meðan alþjóðalaganefnd Sameinuðu þjóðanna og allsherjarþing þeirra fjalla um landhelgismálin í heild. Látið er í veðri vaka, að þar muni skammt að bíða endanlegra úrslita. Þetta er annað tveggja vottur vanþekkingar eða vísvitandi blekkingartilraun. Það er hin mesta fjarstæða að láta sér detta í hug, að þetta viðkvæma og vandasama mál, sem skoðanir eru mjög skiptar um, verði leitt til úrslita á næstu missirum eða árum á þann hátt, að samþykktar verði alþjóðareglur um fasta skipan landhelgi, sem allir teldu sig geta unað við. Og ef málið liggur fyrir Sameinuðu þjóðunum á næsta þingi og þar næsta þingi, verður þá ekki talin sama ástæða til þess þá og nú að fresta því á Alþingi Íslendinga að taka ákvarðanir um friðunarmálin? Hér er um stórmál að ræða og okkur Íslendingum lífsnauðsyn að halda fast á rétti okkar og sæmd. Það væri hörmulegt glapræði, ef nú yrði verzlað með landhelgismálið fyrir þá náð að mega fleygja nokkrum togaraförmum af ísuðum fiski á óstöðugan markað í Bretlandi. Sú ríkisstj., sem brygðist í landhelgismálinu, mundi hljóta þungan dóm þjóðarinnar og hún ætti hann skilið, jafnvel þótt hún hefði ekkert annað af sér gert. En ef ríkisstj., sem áður hefur unnið sér margt til óhelgi, kórónar vesaldóm sinn með undanhaldi í því máli, þá ætti hún og flokkar hennar skilið þá hirtingu, sem eftir væri munað og undan sviði. Góðir hlustendur, allir þið, sem nú eruð furðu lostnir yfir framferði núverandi ríkisstj. og uppgjöf í dýrtíðarmálunum og öðrum málum, kynnið ykkur rækilega stefnu og málflutning Þjóðvarnarflokks Íslands. Gerizt áskrifendur að blaði hans, Frjálsri þjóð. Þið, sem þegar hafið kynnt ykkur stefnu flokksins og aðhyllizt hana, gangið í Þjóðvarnarflokkinn og vinnið að eflingu hans, hver á sínum stað og eftir sinni getu. Þjóðvarnarmenn um land allt, verum minnugir þess, að alþingiskosningar verða að öllum líkindum á vori komanda. Þá fáum við tækifæri til að skírskota vantrauststill. okkar á þessa ríkisstj. til þjóðarinnar. Því vantrausti fylgjum við eftir með því að gera sigur Þjóðvfl. sem allra stærstan. Góða nótt.

Forseti (JörB): Þá er annarri umferð lokið. Hefst þá þriðja umferð. Ætlazt er til, að hver ræðumaður eða hver flokkur hafi 10 mínútur til umráða, og bið ég hv. þm. að gæta þess að nota aðeins þann tíma.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Ósköp þótti mér leiðinlegt, þegar Lúðvík Jósefsson, 11. landsk., var að kreista sig til þess að ávíta íhaldið fyrir að skrökva - og að ýmsu leyti gerði hann það réttilega - að hann skyldi um leið falla í sömu gröfina sjálfur og skrökva því, að Eggert Þorsteinsson hefði viljað kjósa íhaldsmann í stjórn Alþýðusambandsins. Sannleikurinn er sá, að Eggert Þorsteinsson gerði það, sem hann gat, til þess að koma í veg fyrir, að íhaldsmenn eða kommúnistar kæmust inn í sambandsstjórn, og lagði það nokkuð að jöfnu. Það var ekki í kjöri neinn íhaldsmaður í kosningum til sambandsstjórnar, en því miður lánaðist kommúnistum að fá tvo eða þrjá menn í sambandsstjórn. - Út af vinstra skrafi þessa hv. þm. og Einars Olgeirssonar einnig vil ég bara segja það, að það er nú ljóst orðið, hvað þeir meina með sínu vinstra skrafi. Vinstri sinnaður er sá, sem vill vinna með kommúnistum, vinstri stjórn er sú stjórn, sem kommúnistar eru í. Vilji Framsfl. taka kommúnista með í stjórn, þá er hann þar með vinstri flokkur. Vilji Alþfl. vera í stjórn með kommúnistum, þá er hann vinstri flokkur. Vilji Framsfl. ekki hafa þá í stjórn, þá er hann afturhaldssamur hægri flokkur, og sama gildir um Alþfl. Ólafur Thors var vinstri maður og íhaldið var vinstri flokkur á tímum nýsköpunarstjórnarinnar, þegar kommúnistar voru einnig í stjórninni. Nú veit það hver maður, að engir eru fjær því að vera vinstri menn í réttum skilningi þess orðs en einmitt kommúnistar, því að þeir eru rígbundnir á klafa kommúnistískra kennisetninga í kenningum sínum og framkvæmd. Borgarstjórinn í Reykjavík, hv. 7. landsk., Gunnar Thoroddsen, var fjölorður um það, eins og ráðherrarnir ýmsir, að stjórnarandstæðingar hefðu flutt mikið níð og illmæli um ríkisstj. Ég vil gersamlega mótmæla þessu að því er mig og mína flokksmenn snertir. Ég hef ekkert níð flutt um hæstv. ríkisstj. Einu stóryrðin, sem voru í minni fyrri ræðu, voru þau orð, sem ég las upp úr Morgunblaðinu um hringavitleysu og eitthvað ámóta. Það, sem ég reyndi í minni ræðu, var að sanna það, sem borgarstjórinn fullyrti að væri rétt, að á síðustu sex árum undir stjórn og áhrifum íhaldsins og samstarfsmanna þess hefði fjárhagskerfi þjóðarinnar gersamlega raskazt, eins og borgarstjórinn réttilega orðaði það. Það var það, sem ég var að reyna að sýna fram á í minni fyrri ræðu. Sé það illmæli um ríkisstj., níð, þá hefur hún sjálf með verkum sínum rist sér þetta níð. Borgarstjórinn vildi einnig færa nokkur rök að því, að útkoma bæjarútgerðarinnar hér í Reykjavík hefði sannað það, að taprekstur hlyti að verða á togurunum, jafnvel þó að milliliðagróði kæmi ekki til. Hann er þessum málum að sjálfsögðu kunnugur og nefndi ýmis dæmi, sem sýndu, að ekki hefði verið haft fé af bæjarútgerðinni. En mig furðaði nokkuð á því, að eitt dæmi nefndi hann ekki. Hann minntist ekki einu orði á það, hvað hraðfrystihúsin hér og annars staðar á landinu hefðu grætt mikið á því að kaupa aflann af bæjartogurunum og hve mikið hefði mátt minnka rekstrarhalla togaranna, ef bæjarútgerðin sjálf hefði haft hraðfrystingu fisksins með höndum og vinnslu hans alla. Mér þótti þetta mjög eftirtektarvert. Hv. borgarstjóri ræddi, eins og hans er venja, mjög sanngjarnlega um málin og vildi fullyrða, að Sjálfstfl. væri mjög hugað um, að verkamenn fengju réttan skerf arðsins, sem vinna þeirra skapaði, og færði því til sönnunar það dæmi, að sjálfstæðismenn flyttu nú á þessu þingi till. um arðskiptafyrirkomulag, þ. e. a. s. hlutdeild starfsmanna í arði fyrirtækjanna. Þetta er rétt. Þessi till. er borin fram nú. Sams konar till. var einnig borin fram, ef ég man rétt, árið 193I, og samþykkt; nefndin hélt einn fund undir forsæti sjálfstæðismanns, meira varð ekki úr því. Hvernig var ástandið 1937 og hvernig nú? Öll framleiðslustarfsemi í landinu er nú rekin með tapi. Stærstu togarafyrirtækin voru einnig rekin með tapi 1937. Er það ekki dálítið einkennandi fyrir Sjálfstfl., sem nú er búinn að sitja að völdum í 6 ár og sér núna fyrst ástæðu til að bera þessa till. fram, að till. um arðskiptafyrirkomulag og hlutdeild verkamanna í arðinum er borin fram, þegar fjárhagskerfið er að hrynja í rúst, þegar tap er á öllum meiri háttar atvinnurekstri í landinu? Það er gott að taka upp arðskiptafyrirkomulagið, þegar tap er á rekstrinum. En 1941, 1942, 1943, 1944 og 1945, þegar mokað var upp milljónagróða á togurunum, nefndu þeir þá arðskiptafyrirkomulag? Nei, þegar tap er á atvinnurekstrinum á að skipta arðinum, þ. e. skipta tapinu niður á fólkið í landinu. Það er rétt, sem hv. 7. landsk. sagði; það, sem í raun og veru er deilt um, er, hvernig eigi að skipta tekjum þjóðarinnar, þjóðartekjunum. Eins og nú er háttað, er enginn vafi á því, að sá hlutur, sem fellur til vinnandi fólks, er minni en hann á að vera, en meiri hinn hlutinn, sem fjármagnið og þeir, sem því ráða, taka til sín gegnum verðbólguna, milliðaliðastarfsemina og fjárplógsstarfsemi og brask ýmiss konar, gegnum verðhækkun fasteigna og annað slíkt. Höfuðgallinn á lögum þeim, sem voru sett í gær um Ólafssjóð svonefndan, er sá, að tekjuöflunin er ranglát að því leyti, að skattarnir leggjast þyngst á þá, sem eiga erfiðast með að greiða þá, og í öðru lagi, að hún er óviturleg, vegna þess að tekjuöflunin er slík, að hún dregur úr og gerir að engu þá aðstoð, sem lögin eiga að veita. Þessir nýju skatta skapa aukna verðbólgu, sem lendir harðast á framleiðslustarfseminni í landinu. Það er því rétt, sem Eggert Þorsteinsson sagði hér áðan, að slökkvistarf hæstv. ríkisstj. á verðbólgubálinu virðist helzt í því fólgið að dæla, ekki olíu, heldur benzíni í bálið. Ingólfur Jónsson, hæstv. viðskmrh., lýsti árunum 1953 og 1954 svo fallega, að það lá við, að ég klökknaði við. Þetta voru sannarlega hagsældar- og farsældarár. Jafnvægi var hér um bil alveg að komast á. Þetta kemur að vísu ekki heim við þær lýsingar, sem gefnar voru 1954. En þetta voru nú hans lýsingar. En hvernig stóð á því, að árin 1953 og 1954 voru það, sem hann kallar hagsældar- og farsældarár? Það stóð þannig á því, að í byrjun þess árs tókst að lækka vísitöluna um þrjú stig, úr 161 niður í 158 stig. Hvernig var þessi lækkun fengin fram? Hún var fengin fram með þriggja vikna hörðu verkfalli, þar sem ríkisstj. og atvinnurekendur börðust á móti þessum ráðstöfunum í lengstu lög, enda urðu að láta undan samtakamætti verkalýðsins, ákveða fast verð án hækkunar á vissum vörutegundum, lækkun á öðrum og lækkun á milliliðagróða og nokkra lækkun á sköttum. Þetta var undirstaðan undir því, að árin 1953 og 1954 reyndust þó eins og þau reyndust. Nú var ekki við slíkt komandi. Ég skal geta þess, að kommúnistar voru mjög óánægðir með niðurstöðuna 1952 og skömmuðu Alþfl.-menn gífurlega fyrir að hafa svikizt undan merkjum og skorizt úr leik. Ólafur Thors, hæstv. forsrh., taldi, að það þyrfti mikinn kjark til þess að leggja á þessa nýju skatta, og hann taldi sér til gildis, að hann þyrði að horfast í augu við veruleikann og taka á sig þessa ábyrgð. Ég er nú ekki viss um, að þetta hafi verið svo ákaflega mikill kjarkur. Það hefði þurft meiri kjark, meiri manndóm, meiri festu til þess að leita fjárins þar, sem auðveldara er að taka það, og þar, sem réttara var að taka það, að leita þess í rottuholum fjáraflamannanna, eins og hann orðaði það 1950 og lézt hvergi vera smeykur við að sækja það þangað. En hann brast kjark, hann brast þor og hann brast vilja til þess að leita eftir fénu á þessum stöðum, kaus þá auðveldari leiðina að hækka skattana á mat og fatnaði. Ég vísa til yfirlýsinga þeirra, sem fram hafa komið hér við vantraustsumræðurnar frá Framsfl. um, að hann muni halda þing og taka til athugunar afstöðu sína til þjóðmála og samvinnunnar við Sjálfstfl. Mér virðist það benda til þess, að þess megi vænta, að svo geti farið, að til kosninga komi þegar á næsta sumri. Ég vil því biðja alla góða Alþýðuflokksmenn og konur, alla kjósendur landsins að vera við því búna, að til slíks kunni að koma. Að minni hyggju er ein leið til þess að komast inn á rétta braut. Hún er sú, að samvinna takist milli allra þeirra, sem eiga afkomu sína undir vinnunni fyrst og fremst, en ekki undir fjármagninu og arðinum af því. Alþfl. vill reyna að skapa samfylkingu, þar sem standi saman allir þeir, sem berjast vilja gegn ofríki og valdafíkn íhaldsins og auðvaldsins, á móti einræðishneigð og ofbeldishneigð kommúnistanna; hann vill safna því fólki saman, sem vill að þingræðislegum og lýðræðislegum leiðum vinna að því að koma á fullkomnu lýðræði í atvinnumálum landsins og stjórnmálum. Hann vill berjast gegn þeim, sem vilja beita valdi hnefans eða valdi auðsins. Hann vill hvorki einræði kommúnistísks minni hluta né heldur ríkislögreglu auðvalds og íhalds, og hann skorar á alla menn, sem hafa þá samstöðu, hvar í flokki sem þeir nú standa, að þeim er meira virði vinnan og afrakstur hennar heldur en gróði einstakra manna eða ofbeldishneigðir kommúnista, að fylkja sér saman og standa saman, ef til slíkra kosninga kemur og hvenær sem til þeirra kemur. - Góða nótt.



Herra forseti. Það má segja, að verið hafi eitt sameiginlegt í ræðum hv. stjórnarandstæðinga í þessum eldhúsdagsumræðum, að umfram allt þurfi nú að taka upp nýja stjórnarstefnu. Sumir orða þetta þannig, að nú dugi ekkert minna en að hið vinnandi fólk taki stjórnartaumana í sínar hendur, aðrir, að mynda þurfi vinstri stjórn íhaldsandstæðinga eða eitthvað því um líkt, en enginn - alls enginn, gerir hina minnstu grein fyrir, hver hin nýja stjórnarstefna á þá að vera. Að vísu hafa stjórnarandstæðingar flutt brtt. við frv. ríkisstj. um framleiðslusjóð til stuðnings útveginum, en einnig þar eru þeir sjálfum sér sundurþykkir, engin heildarstefna. Alþýðuflokksmennirnir eru með gömlu úrræðin, að leggja skatta á eignarauka; nú á það að vera allt frá 1940. Þetta á að vera skattur á verðbólgugróða, að því er sagt er, miðast við gangverð eigna, það á að framkvæma birgðatalningu og skrásetja verðbréf. Menn muna eftir eignaraukaskattinum í tíð fyrstu stjórnar Alþýðuflokksins á Íslandi. En mig minnir bara, að stjórnin hafi verið farin frá, áður en kom að því að innheimta skattinn. Hins vegar var í stað þess skatts lagður á og innheimtur stóreignaskattur í samstarfi sjálfstæðismanna og framsóknarmanna með gengisbreytingalögunum. Alþýðuflokksmenn eru ekki teknir hátíðlega, þegar þeir nú þykjast vilja leggja á eignaraukaskatt 15 ár aftur í tímann, en slík framkvæmd gæfi mörgum höndum mikil skrifstofustörf að vinna. Brtt. kommúnista eru þeim líkar. Það á bara að taka það fé, sem þarf til stuðnings útgerðinni, af nokkrum fyrirtækjum, bönkum, olíufélögum, skipafélögum, vátryggingarfélögum, verktökum o. s. frv. Hvaða gagn yrði nú útgerðinni að þessu ímyndaða eignarnámi? Slíkt er of gagnsæ sýndarmennska, til þess að hægt sé að eyða orðum að henni, eins og aðrir hafa sýnt fram á á undan mér. Hvað meina þessir menn með þessu? Á að taka skipin og húseignirnar af Eimskipafélaginu, af skipaútgerð Sambandsins? Jú, Lúðvík Jósefsson sagði: Eftir reikningum Eimskipafélagsins eru 68 millj. í sjóði. Það má taka þetta fé. - Nú vill svo til, að Eimskipafélagið er nýlega búið að fá leyfi til þess að endurnýja tvö skipa sinna, og með þeirri þörf, sem það hefur fyrir endurnýjun skipanna og vörugeymsluhúsa, verður ekki mikill afgangur af þessu fé. Þess vegna er þetta bara spurning um það, hvort eigi að framkvæma með sérstökum hætti eignarnám. Mér dettur ekki í hug að halda, að Lúðvík Jósefsson og kommúnistar séu sjálfir svo skyni skroppnir, að þeir meini nokkurn skapaðan hlut með þessum till. Það lætur vel í munni að taka peninga, sem þarf, af stórgróðafyrirtækjum og bröskurum. En sem betur fer líta ekki landsmenn svo á, að Eimskipafélagið eða skipaútgerð Sambandsins eða ýmsir aðrir aðilar, sem þarna eru nefndir, séu af þessu sauðahúsi. Útlán bankanna hafa verið gerð að umtalsefni í sambandi við stuðninginn við útgerðina. Gylfi Þ. Gíslason sagði, að stöðva þyrfti óstjórn bankanna, og Einar Olgeirsson var að tala um stórlán til heildsala og að Útvegsbankinn væri orðinn fjölskyldufyrirtæki. Ég vil af þessu tilefni taka eftirfarandi fram: Öll útlánaaukning Útvegsbanka Íslands á s. l. ári er í þremur lánaflokkum, og af útlánaaukningunni fær sjávarútvegurinn 92.4%. Útlánaaukningin að öðru leyti fer svo í tvo staði, til raforkuframkvæmda og íbúðalána í sambandi við samning við hæstv. ríkisstj. Þegar gróði banka, sem fyrst og fremst er af öðrum tekinn. en útgerð, sem nýtur sérstakra vaxtakjara og hlunninda, er allur notaður í þágu útgerðarinnar sjálfrar, fer að fara lítið fyrir stóryrðum manna hér um útlánastarfsemi bankanna í sambandi við útgerðina. Þetta held ég að ætti að nægja til þess, að þeir hefðu minna um sig, sem ekki virðast hafa vitað, hvað þeir voru að segja í þessu efni. Þetta er þeim mun eftirtektarverðara, þar sem útlán til útgerðar af heildarlánum Útvegsbankans að undanförnu hafa ekki numið nema milli 40 og 50%, en eru 92–93% af útlánaaukningunni á s. l. ári, þegar útgerðin barðist mest í bökkum. Ég kann varla að hafa eftir öll hin ógurlegu stóryrði um Sjálfstfl., sem Gylfi Þ. Gíslason viðhafði hérna, um öll þau ódæði, sem þessi flokkur á að hafa sýnt af sér í ríkisstj. Hvað hefur Sjálfstfl. gert í núverandi stjórnarsamstarfi nema í samstarfi við Framsfl.? En þegar kom að honum, var allt annað hljóð í prófessornum. Langur kafli af ræðunni var bænakvak til Framsfl., sem þó hefur unnið öll þessi ægilegu ódæði í samstarfi við Sjálfstfl. Ég verð nú að segja: Þetta er of mikill fláttskapur, mér liggur við að segja aumingjaskapur, til þess að þingmenn eigi að haga málflutningi sínum þannig. Og það hlýtur að hafa komið eitthvað illa við hv. þm. að heyra þær undirtektir, sem hann fékk hér áðan hjá hæstv. félmrh. Mér sýndist hann ekkert vera hrifinn af bónorðinu. Nei, við vitum því miður helzt til lítið, hvað þeir vilja, þessir ágætu andstæðingar okkar, eftir umr. í fyrrakvöld og nú. Annað er það, að þeir vilja ekki það, sem þjóðin hefur átt við að búa á undanförnum árum. Það má skyggnast örlítið um farinn veg til þess að ganga úr skugga um það, sem nú á að vera mest nauðsyn að hverfa frá með nýrri stjórnarstefnu og nýjum stjórnarherrum. Ég skal koma að þeim málum, sem nokkuð hefur borið hér á góma og eru á hverjum tíma veigamikil. Stjórnarandstæðingar segja, að fjárfestingin sé óeðlileg, hóflaus, stefni í beinan voða. Hvað felst í þessu umbúðalaust? Að þeir telja byggingu íbúðarhúsa allt of öra. Það er hægt að hindra þessa þróun með nýrri stjórnarstefnu, skömmtun byggingarefnis, nýju fjárhagsráði og höftum, sem öllum almenningi eru reyndar í fersku minni. En mundi slíkt afturhvarf vera spor í rétta átt? Ég bið menn að hugleiða eftirfarandi: Þegar núverandi ríkisstj. var mynduð í september 1953, var samið um tvennt varðandi húsnæðismálin, að létta af fjárfestingarhömlum með því, að frjálst skyldi að byggja íbúðir af hóflegri stærð, og að tryggja aukið fjármagn til íbúðabygginga og leggja grundvöll að því að leysa þetta vandamál til frambúðar. Aukið jafnvægi í þjóðfélaginu með stöðugu verðlagi og geysihagstæðri sparifjármyndun árin eftir gengisbreytinguna réttlættu þessar ráðstafanir og gerðu þær framkvæmanlegar, enda þurfti nú jafnframt að bæta úr margra ára skorti á húsnæði, húsnæðiseklu, sem var orðin alvarlegt þjóðfélagsböl eftir margra ára aðhald haftaáranna. Það væri mikið lánleysi að hindra þá þróun, sem hér er í miðjum klíðum. Strax á fyrsta þingi núverandi ríkisstj. var byggingarfrelsið innleitt. Lengri tíma tók að leggja grundvöll að nýrri skipan lánsfjármálanna. Var því fyrst byggt í skjóli hinnar öru sparifjáraukningar, sem er mjög athyglisverð. Árin 1950 og 1951 var sparifjáraukningin 15–16 millj. kr. hvort árið, en 1952 94 millj., 1953 177 millj. og 1954 170 millj., m. ö. o. á þremur árum 442.5 millj. kr. Er það þeim mun athyglisverðara þegar haft er í huga, að í árslok 1949 námu allar sparifjárinnstæður landsmanna aðeins 563.8 millj. kr. Frá því að ríkisstj. tók við í september 1953 og þar til eftir verkfallið mikla á s. l. ári hafði verðlag haldizt nær óbreytt eða vísitala framfærslukostnaðar aðeins hækkað um 3 stig, úr 159 í 162 stig, og var þetta mikilvægt til þess að halda byggingarkostnaði niðri. Nú er enn fremur svo komið, að hið nýja veðlánakerfi hefur hafið göngu sína á liðnu ári, og er við það miðað, að það geti orðið landsmönnum jafnt að liði, hvort sem þeir búa til sjávar eða sveita. Þróunin í húsnæðismálunum hefur því færzt stig af stigi í rétt horf á liðnum árum. Það hafa aldrei jafnmargar íbúðir verið í smíðum hér í Reykjavík og nú. Þær munu vera um 1808 eftir skýrslu byggingarfulltrúa og þar af 835 fokheldar. Það hefur því miður tekið of langan tíma að ljúka íbúðabyggingum að undanförnu sökum skorts á vinnuafli, þar sem svo mörg járn hafa verið höfð í eldinum. En ef við gerum aðeins ráð fyrir, að framangreindum íbúðum verði öllum að fullu lokið á þrem árum, og er það varlega áætlað, og þar við bættust aðeins 300 íbúðir, sem ekki er enn byrjað á, en fulllokið yrði á sama árabili, þá mundi það samtals nema 2700 íbúðum á árunum 1955–57; og sé reiknað með 4–5 manns í íbúð, skapast hér nýtt íbúðarhúsnæði fyrir 9450 manns. Ef fólksfjölgunin á sama tíma yrði söm og síðustu ár, þá mundi hún nema á þessum þremur árum 3900 manns. Ætti þá að vera til ráðstöfunar nýtt húsnæði fyrir 5550 manns, sem nú eru búsettir hér, en það samsvarar um 1200 íbúðum, miðað við 4–5 manns í hverri, til útrýmingar á herskálum og endurnýjunar á öðru lélegu húsnæði í bænum, en herskálaíbúðirnar munu nú vera rúmar 500 talsins. Þegar þetta er haft í huga, er augljóst, hversu gífurlega þýðingu hefur að leggja nú meginkapp á að ljúka sem fyrst því húsnæði, sem í smiðum er. Við það ætti því öðru fremur að miða aðgerðir og ráðstafanir opinberra aðila, bæjar, ríkis og lánsstofnana, á næstunni. Þá er hægt að létta mörgum lífsbaráttuna og bæta óumræðilega aðstöðu hinnar uppvaxandi kynslóðar. Andstæðingar stjórnarinnar í þessum umr. hafa mikið talað um hrun og upplausn. Ef litið er yfir þjóðfélagsþróunina í heild síðustu árin, sjáum við örari vöxt á flestum sviðum en nokkru sinni áður. Hin stórhuga áætlun um rafvæðingu landsins á 10 árum, sem felst í núverandi stjórnarsamningi, er í hraðri framkvæmd. Bátafloti landsmanna er í hraðri nýsköpun. Kostnaðarverð nýrra fiskibáta, smíðaðra hérlendis og keyptra erlendis frá, hefur tvö s. l. ár numið um 40 millj. kr. Fiskveiðasjóður er sú lánsstofnun, sem þessi nýsköpun hefur hvílt á. Á 50 ára afmæli sjóðsins í nóvember s. l. var búið að veita loforð um lán til afgreiðslu á næstu mánuðum um 18 millj. kr., en aðrar fyrirliggjandi lánsbeiðnir um 41 millj. kr. Þá var handbært fé sjóðsins aðeins 16 millj. Síðan hefur hann fengið 10 millj. af tekjuafgangi ríkissjóðs s. l. ár. Þessar tölur tala sinu skýra máli um hina hröðu nýbyggingu bátaflotans og þar af leiðandi miklu fjárþörf. - Byggingarstarfsemin í landinu er meiri en nokkru sinni áður. Ræktun landsins er stórstígari en nokkru sinni áður. Atvinna næg handa öllum, sem vilja vinna. Það er svo að sönnu rétt, að ekki hefur auðnazt að tryggja þá efnahagsþróun, að atvinnuvegirnir væru reknir halla- og styrkjalaust. Þess vegna er nú óhjákvæmilegt, að Alþ. leggi nýjar álögur á almenning til að tryggja útflutningsframleiðsluna í landinu. í þessu felst aðvörun. Sú aðvörun var reyndar gefin fyrir fram, bæði af hæstv. forsrh. og fjmrh. í ársbyrjun 1955, að ef stofnað væri til kauphækkana að ófyrirsynju og þar af leiðandi aukinnar verðbólgu, mundi framleiðslustarfsemin ekki fá undir því risið og afleiðingarnar yrðu engum til ávinnings. Hefur þetta því miður komið of berlega fram. En það væri mikil missýn að telja þá kominn tíma til að fela þeim mönnum forsjá þjóðfélagsmálanna, sem haft hafa forgöngu um að grafa undan þeirri stefnu, að framleiðslustarfsemi sé rekin styrkjalaust á heilbrigðum grundvelli, en í því efni eiga hv. stjórnarandstæðingar meira og minna sök. Þeir sjá þetta líka sjálfir, og neyðarlegri sönnun þess var naumast hægt að fá en vantraustsandvarp þjóðvarnarmanna á þingi í gær. Umræðurnar um vantraust á hæstv. ríkisstj. stóðu í nokkrar mínútur, og þar með var því máli lokið. Það má ef til vill til sanns vegar færa, eins og hæstv. viðskmrh. vék að, að nokkur ofvöxtur sé í okkar litla þjóðfélagi. Ég sagði ofvöxtur, en ekki hrun, ofvöxtur, sem einkennist þá af því, að undirstöðuatvinnuvegunum, útflutningsframleiðslunni, er ekki ætlað það rúm til jafns við aðra, sem henni ber, þar sem afkoma almennings veltur á afrakstri hennar, og einnig hinu, að allir keppast um að framkvæma kannske fullört miklar framkvæmdir og gera fullmiklar kröfur til þæginda lífsins. Með því hins vegar að hefja framleiðslustarfsemina til vegs, ætla henni það rúm, sem henni með réttu ber, miðað við aðrar starfsgreinar þjóðfélagsins, er víst, að fyrir hendi eru í íslenzku þjóðfélagi meiri tækifæri og möguleikar í dag en oftast áður til þess að tryggja öllum góða afkomu og almenningi örugga framtíð. Góða nótt.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv., Jóhann Hafstein, bankastjóri Útvegsbankans, var að tala hér áðan. Hann var á móti því, að einokunarauðvaldið væri látið borga. Hann vildi láta ykkur borga, hlustendur góðir. Hann var á móti því, að fyrirtæki Sjálfstfl., þau sem á að nota til að kaupa upp heil kjördæmi í næstu kosningum, séu látin bera byrðar alþýðunnar. Þetta undrar engan. Þessir herrar eru vanir því að láta alþýðuna bera byrðar sínar og sjálfa sig á bognum bökum sínum. Það er ekkert að undra, þó að þeir verði hissa og reiðir, þegar alþýðan réttir úr bognu bakinu og þeir detta af, en þeim finnst það auðvitað anzi hart, afætunum, að fá ekki að ræna lýðinn lengur. Ég skal leiðrétta skýrslu bankastjórans um útlán bankanna. 1954 voru útlán bankanna samkvæmt skýrslu Framkvæmdabankans þannig, að þá jukust um 42 millj. útlánin til verzlananna, en minnkuðu um 9 millj. útlánin til allrar útgerðarinnar. Hæstv. fjmrh. Eysteinn Jónsson skal fá orðin sin, sem hann mælti hér áðan, í hausinn aftur. Bjargráð Eysteins Jónssonar, 230 millj. kr. bagginn, er versta brask- og blóðsuguverk, sem unnið hefur verið á Íslandi, og ekkert verk mun auka verðbólguna eins og það. Það veit hann sjálfur. En hann framkvæmir þetta verk, af því að hann ætlar sér gengislækkun og kaupbindingu eftir næstu kosningar með íhaldinu og hann ætlar að bjóða hægri mönnum Alþfl. að fá að vera með eins og 1939 og eins og 1947. Hæstv. fjmrh. misskildi, það var enginn að tala um að taka af eignum í sambandi við till. okkar sósíalista. Gróðafyrirtæki einokunarauðvaldsins í Reykjavík græða upp undir 200 millj. kr. á ári, og þau geta borgað af þeim gróða. Hæstv. fjmrh. Eysteinn Jónsson talaði hér í fyrradag nokkur fögur orð um, hve mikið væri undir því komið, að togararnir og bátarnir gætu gengið. En hvað gerði þessi hæstv. fjmrh. til þess, að þessir togarar og bátar væru yfirleitt til? Hann barðist á móti því, að mynduð væri ríkisstj. til þess að kaupa þá togara, sem þjóðin nú á. Og þegar mynduð var ríkisstj. án hans þátttöku og á móti hans vilja, ríkisstj., sem keypti togarana og bátana, sem allt framleiðslulífið nú byggist á, var hann svo heiftúðugur og bölsýnn út í þessi framleiðslutæki, að hann kallaði alla nýsköpunartogarana gums, sem enginn vildi nýta, og svo ætlar þessi hæstv. ráðh. að fara að kenna okkur sósíalistum, hvert mikilvægi sjávarútvegsins, togaranna og bátanna sé. Fyrsta svarið úr veröld verzlunarinnar við bjargráðum ríkisstj. er nú komið. Völundur hækkaði timbrið í dag um 12 aura fetið, eða um rúm 7%. Þetta er hjálp Sjálfstfl. við þá, sem þræla baki brotnu við að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Fyrsta dæmið um aðstoðina við útgerðina í bjargráðum ríkisstj. sást líka í Vestmannaeyjum í dag. Einn útvegsmaður varð að borga 20 þús. kr. meira fyrir vél í bátinn sinn heldur en fyrir mánaðamót. Hún hækkaði úr 110 upp í 130 þús., kr. við samþykktina á lögum Eysteins og Ólafs. Svona hjálpar ríkisstj. útgerðinni. En fyrsta svarið frá verkalýðnum er komið líka. Sjómenn á Akranesi kolfelldu að sætta sig við 130 aura fiskverð. Hv. 7. þm. Reykv., Gunnar Thoroddsen, minntist hér á okur og einokun. Okrið er sérmál Sjálfstfl. í Reykjavík. Sá flokkur hefur skapað versta svartamarkað á peningum, sem þekkzt hefur á Íslandi, vexti allt upp í 70%. Og af hverju eru engin lög til gegn einokun? Af því að fjármálamenn Sjálfstfl. lifa og græða á einokun og einkaréttindum og vilja enga rannsókn þar á og því síður lög þar um. Það er bezt fyrir borgarstjórann að hræsna ofur lítið minna næst. En hann varaðist að minnast á, hvað gengi með Sogsvirkjunina, sem ríkisstj. hefur svikizt um að útvega lán fyrir, svo að hálfgert öngþveiti vofir yfir Reykjavík á næstu árum í rafmagnsmálum. Borgarstjóranum væri nær að segja Reykvíkingum frá framtaki og stórvirki ríkisstj. þar. Hæstv. landbrh. Steingrímur Steinþórsson talaði hér um húsnæðismálin. En hver eru verk hans og stjórnarflokkanna í þeim málum? Í dag, eftir 7 ára ráðherratíð hans, búa fleiri börn í bröggunum í Reykjavík en á árinu 1946, og það er níðingsverk yfirstéttarinnar að láta þau búa þar. Það væri búið að útrýma öllum bröggum á Íslandi, ef stjórnarflokkarnir hefðu ekki afnumið þau lög, sem stjórnin, sem við sósíalistar tókum þátt í, setti 1946 um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis. Og hvað er þá um allt, sem þessir stjórnarflokkar hafa gert og þeir eru að guma af í húsnæðismálum? Það hafa verið byggðar færri íbúðir í Reykjavík hvert einasta ár síðan 1946 heldur en byggðar voru á því ári. Þá, 1946, þegar Brynjólfur Bjarnason var ráðh., voru byggðar 634 íbúðir og 600 er það minnsta, sem þarf að byggja í Reykjavík. En þegar Steingrímur Steinþórsson var fors.- og félmrh., t. d. árið 1951, voru aðeins byggðar 284 íbúðir og núna síðasta ár aðeins 564. Svona eru verkin, sem tala, og það dugir enginn fagurgali til að dylja svívirðingarverk stjórnarflokkanna í húsnæðismálum Íslendinga. Þingmenn Alþfl., bæði Eggert og Haraldur, hafa talað hér í kvöld um, að í lýðræðissinnaðri endurbótastjórn eða í lýðræðissinnaðri endurbótafylkingu ættu sósíalistar ekki heima. Hvað skyldu nú þessir herrar kalla lýðræðissinnaða endurbótastjórn? Eftir reynslunni að dæma hljóta það að vera stjórnir, sem þeir hægri Alþýðuflokksforingjarnir mynda með þeim flokkum, sem þeir kalla lýðræðisflokka og hafa sérstaka samvinnu við og hafa haft á undanförnum árum, m. a. í verkalýðssamtökunum, gegn einingarsinnum verkalýðshreyfingarinnar, gegn sósíalistum, vinstri Alþýðuflokksmönnum, vinstri framsóknarmönnum og öðrum, sem vilja berjast á móti auðvaldinu. Og hverjar voru slíkar ríkisstj.? Það er stjórn eins og þjóðstjórnin alræmda, sem byrjaði með þrælalögum og gengislækkun, eyðilagði þorra beztu umbóta alþýðunnar, braut stjórnarskrána með því að fresta kosningum og lauk ferli sínum með gerðardómslögunum. Slíkt var hennar lýðræði, slíkar voru hennar umbætur. Í svona lýðræðissinnaðri endurbótastjórn Sjálfstfl., Framsfl. og Alþfl. átti Sósfl. vissulega ekki heima. Eða á ég að rifja upp sögu annarrar slíkrar stjórnar, endurbótasinnaðrar lýðræðisstjórnar, fyrstu stjórnarinnar, sem Alþfl. myndaði, stjórnar Stefáns Jóhanns, sem hóf göngu sína með ægilegum tollaálögum, batt síðan vísitöluna og lögbauð þannig kauplækkun, afnam endurbætur um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis og endaði með því að svíkja Ísland inn í Atlantshafsbandalagið án þess að þora að láta þjóðina ræða um það á lýðræðislegan hátt? Slíkt var hennar lýðræði, slíkar voru hennar umbætur. Í slíkri lýðræðissinnaðri endurbótastjórn átti Sósíalistaflokkurinn vissulega ekki heima. Það, sem Sósfl. vill, eru umbætur, en ekki að arðræna fólkið umbótunum. Það, sem Sósfl. vill, er lýðræði, að lýðurinn, hið vinnandi fólk ráði, stjórni landinu í samræmi við hagsmuni sína, en ekki alræði einokunarauðvaldsins undir innantómu hjali um lýðræði. Sósfl. er reiðubúinn til að styðja að myndun raunverulegrar umbótastjórnar, hverrar umbætur séu meira en nafnið tómt, virkilegrar lýðræðisstjórnar, sem hefur vilja fólksins í heiðri, en treður hann ekki fótum. Og spurningin, sem fyrir hægri mönnum Alþfl. liggur, er þessi: Vilja þeir stuðla að myndun slíkrar raunverulegrar vinstri stjórnar nú þegar á þessu þingi, ef þingmeirihluti fæst fyrir henni, eða ef hann fæst ekki, vegna þess að Framsókn skerist úr leik, vilja þeir leggja til kosninga í bandalagi við Sósfl. og Þjóðvfl., bandalagi allra þeirra, sem hafa staðið saman á þessu þingi á móti skaðræðisstefnu íhalds og Framsóknar? Þetta er það, sem Alþýðusambandið og öll verkalýðssamtök Íslands raunverulega heimta af hægri mönnum Alþfl., og neiti þeir að ganga með í pólitíska einingu verkalýðssamtakanna, þá dæma þeir sig til pólitísks dauða. Það er engin lýðræðissinnuð umbótastjórn, engin vinstri stjórn hugsanleg á Íslandi án Sósfl. og verkalýðssamtakanna. Hægri menn Alþfl. hafa reynt að vinna að klofningi vinstri aflanna hér í kvöld. Þeir ættu að muna það, þessir ógæfumenn, að þeir standa einangraðir í þessu verki meðal íslenzks verkalýðs. Öll verkalýðsfélög, sem rætt hafa tilmæli Alþýðusambandsins um vinstra samstarf, hafa samþykkt það einróma eins og við sósíalistar, nema stjórn eins, stjórn Sjómannafélags Reykjavíkur. Eitt aðalvíg hægri mannanna í verkalýðshreyfingunni hefur mótmælt vinstra samstarfi - og hvernig svöruðu sjómenn þessari stjórn? Þeir gerðu hlut hennar nú minni en hann hefur verið nokkru sinni fyrr. Listi einingarmanna bætti 150 atkv. við sig frá því í fyrra, og munar nú aðeins 115 atkv., að einingarsinnar nái þessu félagi. Hægri menn Alþfl. munu glata síðustu tökum sínum í íslenzkri verkalýðshreyfingu, ef þeir halda áfram eins og hér í kvöld. Haraldur Guðmundsson, hv. 4. þm. Reykv., talaði hér um ýmiss konar vinstri stjórn. En er hann búinn að gleyma, hvernig fór fyrir þeirri einu stjórn, sem hann sat í og Alþfl. myndaði með Framsókn? Sú stjórn gafst upp við að gera upp Kveldúlf, sem þó skuldaði Landsbankanum þá alla seðlaútgáfu landsmanna, og núna er seðlaútgáfan um 300 millj. Framsfl. sveik Alþfl. um að gera Kveldúlf upp, og var þó Framsókn miklu róttækari flokkur þá en nú, og síðan samþykkti Framsfl. gerðardómslög með íhaldinu og neyddi þannig Alþfl. til að draga Harald sjálfan úr ráðherrastól. Og svo stalst Stefán Jóhann í stólinn á eftir, myndaði stjórn með íhaldinu og Framsókn, sem lækkaði gengið og lögbatt kaupið. Alþfl. hefur aldrei borið sitt barr síðan. Og í eina skiptið, sem hann hefur unnið á í kosningum í 20 ár, er þegar hann var með okkur sósíalistum í stjórn. Hægri menn Alþýðuflokksins ættu að læra af þessu, ef þeir eru ekki komnir á það ógæfustig að geta ekkert lært og engu gleymt. Haraldur Guðmundsson, hv. 4. þm. Reykv., talaði um einræðisfíkn. Hverjir beittu einræði í Alþýðusambandinu, bönnuðu frjálsar kosningar, afnámu allt lýðræði þar og héldu því, meðan þeir gátu? Það voru hægri menn Alþfl. Ég held, að það sé bezt fyrir þá að tala ofur lítið gætilega um lýðræði. Núverandi ríkisstj. er fallin á verkum sínum. Fylgilið hennar hér á þingi getur að vísu enn dragnazt til að rétta upp hendurnar með henni. En hendurnar, sem vinna verkin um allt land, skapa öll verðmætin, steyta hnefana á móti henni. Og gegn sigggrónum höndum þess fólks, gegn viljamætti íslenzkrar alþýðu verður Íslandi ekki stjórnað. Hlutverkið, sem bíður vor nú á þessu þingi, er því að skapa aðra ríkisstj., ríkisstj., sem alþýðusamtökin geta stutt. Íslenzk alþýða, fylgstu með því, hverjir berjast fyrir því, að slíkt verði gert, og fylgstu með því, hverjir hindra það, ef það verður hindrað, og mundu þeim það við næstu kosningar. Vinstri menn Íslands eru reiðubúnir til slíkrar stjórnarmyndunar nú. Alþýðusamband Íslands er með henni og hefur forgöngu um myndun hennar. Sósfl., Þjóðvfl., vinstri menn Alþfl. og vinstri menn Framsfl. eru einhuga um nauðsyn þess að mynda hana strax, og stór hluti af kjósendum Sjálfstfl. mun nú daglega bætast í þann hóp, sem er á þeirri skoðun. Fyrir þá, sem standa hægra megin í Alþfl. og Framsókn, liggur nú örlagaspurningin, að vera eða vera ekki. Að hika eins og Hamlet er sjálfsmorð. Það er enginn annar kostur til fyrir þá en vera með, ef þeir ætla ekki að dæma sig til pólitísks dauða. Enn er eitt og hálft ár til kosninga. Enn er hægt fyrir vinstri stjórn að vinna stórvirki á þeim tíma, stórvirki, sem sameina mundi alla þjóðina um hana - nema afæturnar - í alþingiskosningunum 1957. Það stórvirki verðum við að vinna og sanna þar með fólkinu, að við meinum það, sem við segjum, og erum menn til þess að standa við það. Þeir, sem ekki vilja vinna að því að skapa það stórvirki og gefa fólkinu víxla á, hvað þeir ætla að gera eftir kosningar, eru að svíkjast undan merkjum. Þeir eru að koma sér hjá því að framkvæma sín kosningaloforð. Ef einhver er sá, sem hindrar, að úr því verði, að nú verði vinstri stjórn sköpuð, þá mun þjóðin dæma hann úr leik í næstu kosningum, og þung verður hans ábyrgð. En ef þið, sem mál mitt heyrið, rísið upp, hver í sínu félagi og flokki, hver í sinni sveit og kaupstað, og krefjizt þess einhuga af öllum ykkar trúnaðarmönnum, að eining sé sköpuð á Alþingi nú þegar, þá mun enginn þora að hindra framgang þess máls, vinstri einingar og vinstri stjórnar. Það er þetta, sem þið þurfið að gera. Þá verður vinstri eining og vinstri stjórn staðreynd á þessu þingi. - Góða nótt.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, er byrjaður á flóttanum í tekjuöflunarmáli þeirra kommúnista. Hann sagði hér áðan: Það var enginn að tala um að taka af eignunum. - Nú á sem sé að fara að telja mönnum trú um, að örfá félög í landinu geti greitt 80–90 millj. kr. af hreinum tekjum sínum. Kommúnistar eru sem sé búnir að sjá, að það er ekki hægt, jafnvel þeir eru farnir að sjá, að það er ekki hægt að borga fiskuppbæturnar með skipunum og eignunum, og því eru þeir byrjaðir á flóttanum. Hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, sagði, að framsóknarmenn hefðu verið á móti því að kaupa togara og báta. Þetta er algerlega rangt og sýnir lélega söguþekkingu hv. þm., ef ekki annað verr:. Við vildum leggja til hliðar 400 millj. af innistæðunum, sem voru hér, þegar nýsköpunarstjórnin tók við, til þess að kaupa fyrir ný atvinnutæki. Það er ekki heldur mikið til þess að gorta af, þó að endurnýjaðir væru gömlu togararnir af þessum 600 millj., sem nýsköpunarstjórnin sóaði. Hann var að tala hér um íbúðamálin fyrr og síðar. Á nýsköpunarárunum, þegar kommúnistar héngu í ríkisstj. með sjálfstæðismönnum, var ekkert fé af stríðsgróðanum lagt í verkamannabústaði, ekki grænn eyrir í lán til almennings út á íbúðir yfirleitt, ekki hægt að fá nein lán út á íbúðabyggingar, og það gátu engir byggt á þeim árum nema þeir, sem óðu í peningum. Þetta voru framkvæmdir kommúnistanna í húsnæðismálunum. Og það var ekki fyrr en nýsköpunarstjórnin var farin frá og Framsfl. kom til, að byrjað var að hugsa fyrir lánum út á íbúðir, utan gamla verkamannabústaðakerfisins, sem stóð frá gamalli tíð, en ekkert fé var látið í á nýsköpunarárunum. Þetta stendur fast, fram hjá þessu er ekki hægt að komast. Hv. 8. þm. Reykv., Gils Guðmundsson, sagði, að ég hefði sagt ferlega rangt frá tillögum þeirra þjóðvarnarmanna um framleiðslumálin. Ég greindi aðalatriðin í tillögum þeirra alveg rétt. Ég gleymdi að vísu að taka það fram, að þeir láta skína í vaxtalækkun, og skal það leiðrétt hér með, sem er ekki stórt atriði í sambandi við þau ósköp öll. Aðalatriðin voru alveg rétt tilgreind. Hitt er vorkunnarmál, að þessar tillögur hljóma ekki vel í eyrum þeirra fyrirliðanna, þegar búið er að taka af þeim umbúðirnar. Það skal játað; það er vorkunnarmál. Um grænmetisverzlunina sagði þessi hv. þm., að það ætti að stofna einkafyrirtæki til þess að taka við henni. Það á ekki að stofna neitt einkafyrirtæki. Þetta á að verða fyrirtæki framleiðendanna sjálfra eins og önnur afurðasölufyrirtæki. Það er ofboðslegt að heyra, hvernig hv. stjórnarandstæðingar sumir - þeir eiga mjög skilið mál í því - hafa talað hér um landhelgismálið. Það eru ferlegar getsakir, sem þeir hafa haft hér í frammi um landhelgismálið, og fullyrðingar um, að það eigi að svíkja málstað Íslands, Austfirðinga, Vestfirðinga og Norðlendinga, eins og sumir hafa sagt. Allt er þetta úr lausu lofti gripið. Engir samningar verða gerðir um landhelgina og allar getsakir um þetta eru ósæmandi hv. stjórnarandstæðingum og málflutningur þeirra í þessu efni er stór ljóður á þeirra ráði, og mátti þó sannast að segja þeirra ráð ekki við miklu. Um varnarmálin vil ég aðeins segja þetta: Framsfl. hefur beitt sér fyrir nýrri stefnu í varnarmálunum, sem byggist á því að minnka stórkostlega samskipti varnarliðsins og landsmanna, með stórfelldum árangri, sem ekki er einu sinni vefengdur af þeim, sem þó hafa mesta tilhneigingu til þess að færa allt til verri vegar, sem gerist í þessum málum. Framkvæmdirnar hafa yfirleitt verið færðar á inniendar hendur, þótt nokkrar leifar séu enn af Hamilton. Það eru leifar einar og svipur hjá sjón, samanborið við það, sem áður var. Þetta hefur haft í för með sér stórum heppilegra fyrirkomulag á framkvæmdunum og stórkostlegar umbætur á sambúðarmálinu í heild. Þá hefur Framsfl. beitt sér fyrir því, að fækkað hefur verið í varnarvinnunni um meira en 1/3 þeirrar tölu, sem í þeirri vinnu var árið 1953, og þess vegna stafa erfiðleikar íslenzks atvinnulífs um að fá vinnuafl síður en svo af því, að fjölgað hafi verið í varnarliðsvinnunni, heldur hefur þar verið stórkostlega fækkað. Það hefur mikið verið talað um okur og milliliðastarfsemi í þessum umræðum, eins og oft áður raunar, en minna um varanleg úrræði til þess að ráða bót á okri og milliliðastarfsemi. En sannleikurinn er sá, og ég sé ástæðu til þess að benda á það hér í þessum umræðum, að eina haldgóða ráðið til þess að forðast okur er, að alþýðan taki viðskipti og framkvæmdir í sínar eigin hendur með eigin samtökum. Það hafa samvinnumennirnir í landinu líka gert og gera í æ ríkara mæli og veita harða samkeppni og skapa sannvirði á fleiri og fleiri sviðum í þjóðfélaginu, og er skemmst að minnast stórra skrefa í því efni. Öllu því starfi sýna sumir þeirra, sem mest tala um milliliðaokrið, hinn mesta fjandskap, og eru þar kommúnistar fremstir í flokki, sem við er að búast, þótt þarna sé einmitt á ferðinni sú kjarabarátta, sem bezt mun nýtast alþýðustéttum landsins, þ. e. að taka gróðalindir milliliðastéttanna frá þeim og gera milliliðastarfið að sannvirðisþjónustu í þágu almennings. Kauphækkunum þeirra kommúnista hefur braskstéttinni löngum tekizt á hinn bóginn að velta af sér yfir á alþýðuna aftur, enda er kommúnistum auðvitað sama um það. Framsfl. berst fyrir því að koma á sannvirðisþjóðfélagi, þar sem framleiðendur og alþýðan til sjávar og sveita njóti til fulls arðsins af vinnu sinni og viðskipti eru rekin sem þjónusta í þágu framleiðslunnar og almennings. Með stuðningi sínum við samvinnustefnuna og uppbyggingu þjóðfélagsins á samvinnugrundvelli vinnur Framsfl. að þessu marki, og stöðugt eru að gerast í þessu efni ný og ný tíðindi, sem koma almenningi í landinu að gagni. Þessi verk hafa reynzt svo mikils háttar og gagnleg almenningi, að ekkert leyndarmál er lengur, að sífellt fjölgar þeim, sem trúa því, að einn meginþáttur í því að leysa hin stórfelldu vandamál útflutningsframleiðendanna við sjávarsíðuna eigi einmitt að vera úrræði samvinnunnar, eftir leiðum hennar eigi að tryggja útgerðarmönnum og fiskimönnum sannvirði vöru sinnar og draga úr tortryggni þeirri og spennu, sem nú ríkir stöðugt umhverfis þessa stórfelldu framleiðslu. Hvað sem annars verður sagt um sumt af því, sem hér hefur verið borið fram í þessum umræðum, þá ættu allir skyni bornir menn að sjá, að við búum við hættulegt ástand. Það er óhugsandi, að okkar þjóðfélag þoli til lengdar þann stórfellda öldugang í framleiðslu- og efnahagsmálum, sem við höfum búið við undanfarið. Átökin verða alvarlegri og alvarlegri. Stéttirnar nota í æ ríkari mæli stöðvunarvopnið hver gegn annarri og gegn ríkisvaldinu, gegn þjóðfélaginu sjálfu. Framleiðslan minnkar við þessi átök og þar með þjóðartekjurnar, og lífskjörin verða rýrari en þau gætu verið. Fjármagn þrýtur, framfarir stöðvast, og þjóðin verður þurfandi og ósjálfstæð, ef þannig heldur áfram lengi. En hvað veldur? Tvennt aðallega, að mínum dómi. Sérhagsmunaöflin í landinu eru of sterk, ráða of miklu, sumpart vegna þess, að þeim hefur tekizt að afla sér of mikils fylgis með þjóðinni, og þó sérstaklega vegna sundrungar annarra. Þessi öfl hreiðra um sig alls staðar, þar sem þau fá því við komið, og reyna að koma í veg fyrir uppbyggingu þjóðfélagsins á sannvirðis- og réttlætisgrundvelli. Þeim verður auðvitað mikið ágengt í þessu, á meðan þau hafa eins konar stöðvunarvald í þjóðmálum landsins í skjóli sundrungarinnar. Verðbólguþróun og upplausnarástand í fjármálum styrkir að ýmsu leyti þessi öfl. Slíkt skapar jarðveg fyrir fjárplógsmennsku og verðbólgugróða. Þar koma saman áhugamál sérhagsmunaaflanna, hinna þröngsýnustu, og niðurrifsmanna hinum megin, sem kalla sig til vinstri, en eiga stöðu fyrir utan og neðan. Sérhagsmunaöflin eru of sterk og ráða of miklu. Það er annað höfuðmeinið. Kommúnistar eru einnig of sterkir. Það er hitt höfuðmeinið. Þeir vinna í þágu alþjóðakommúnismans og miða allt við það. Þeim hefur tekizt að ná yfirtökum í sumum sterkustu verkalýðsfélögum landsins og ráða kaupgjaldspólitíkinni, miða hana ekki við hagsmuni verkalýðsins, heldur hitt, að hnýta óleysanlega hnúta í atvinnu- og fjárhagslífi landsmanna, einangra verkalýðinn frá jákvæðu þjóðmálastarfi, en margsýnt er, að farsæld í þjóðmálum fer mjög eftir því, hvort verkamenn almennt eiga þar jákvæðan hlut eða ekki. Störf kommúnista verða vatn á myllu upplausnar- og gróðaaflanna í landinu. Það horfir ekki vel með viðreisn hér, ef forráðamönnum alþjóðakommúnismans á Íslandi verða fengin áfram slík völd í félags- og þjóðmálum sem þeir hafa nú, og ekki heldur, ef sérhagsmunaöfl landsins verða styrkt frá því, sem nú er, eða halda aðstöðu sinni vegna sundrungar. Það er blindur maður, sem ekki sér, að þörf er á nýju viðhorfi í þjóðmálum Íslendinga. Það þarf að kveða niður sundrungarstarfsemi alþjóðakommúnismans og hnekkja sérhagsmunaöflunum. Það þarf að byggja upp volduga fylkingu umbótaaflanna í landinu og gera hana svo sterka, að hún geti haft forustu í viðreisnarstarfinu. Það þarf að styrkja þriðja aflið í íslenzkum þjóðmálum, fylkingu umbótamanna til sjávar og sveita. Fyrir þeirri nauðsyn verður allur ágreiningur um smærri mál og fjarlægari verkefni að víkja. Slíkt samstarf umbótaaflanna og efling þeirra af hendi almennings í landinu er eina farsæla leiðin út úr þeim vanda, sem þjóðin er í stödd vegna samtakaleysis alþýðunnar í stjórnmálum og félagsmálum. Allir sannir umbótamenn um allt land þurfa að vinna að því alls staðar að efla og styrkja þriðja aflið í íslenzkum stjórnmálum, eyða sundrung og klofningi, sem reynt er að viðhalda og rótfesta. Allir sannir umbótamenn, hvar sem eru á landinu, þurfa að leggja sig alla fram til þess að byggja upp volduga fylkingu, sem stendur saman og orðið getur fær um, þegar þar að kemur, að stjórna því viðreisnarstarfi, sem hér þarf að vinna á næstu árum, ef vel á að fara. Á þessu vex nú skilningur óðfluga, sem betur fer. Á mánudagskvöldið var einhver að tala um hauk í horni íhaldsins. Það var nú svo. Það mega menn vita, að það verður tekið eftir því, hverjir gerast haukar í horni sérhagsmunaaflanna eða kommúnista í þeirri viðreisnarbaráttu, sem hér verður að heyja, ef vel á að fara. Það verður tekið eftir því, hverjir reyna að auka sundrung og standa fyrir klofningsstarfi, og þeir fuglar, sem í slíkt ganga, geta við því búizt, að lausar reynist á þeim fjaðrirnar. Þjóðin er orðin þreytt á sundrung og klofningi, og það, sem þarf, er meiri samtök alþýðustéttanna við sjó og í sveit og vinnandi framleiðenda og umbótamanna, hvar í stétt sem þeir standa. Það verður ekki bjargað með því að kljúfa sig niður meira og meira, heldur með því að byggja upp og efna til sameiginlegra átaka þeirra, sem eiga að geta staðið saman. - Góða nótt.



Herra forseti. Þar sem ég tala hér síðastur manna í kvöld, hafði ég ekki í hyggju að veitast persónulega að andstæðingum mínum né á þann hátt, að það gaefi þeim tilefni til andsvara, þar sem þeir hafa ekki tækifæri til slíks. En þó má ég til með að víkja örfáum orðum að hæstv. fjmrh. að marggefnu tilefni. Í tilefni af hinum broslegu tilraunum Eysteins Jónssonar til að skeyta skapi sínu á okkur þjóðvarnarmönnum og hinum aumlegu tilburðum hans til að hártoga efnahagsmálatillögur okkar á þann veg, sem einkennir helzt þroskastig pilta á barnaskólaaldri, vil ég þó aðeins segja, að ég fagna því, að honum hefur sviðið undan málflutningi okkar þjóðvarnarmanna og hann óttast þann hljómgrunn, sem till. okkar hafa fengið með þjóðinni, því að svo vel þekki ég Eystein Jónsson, að ég veit, að þegar ótti hans um, að þjóðin velti honum úr ráðherrastóli, ef hann hættir ekki íhaldsþjónustunni, er orðinn nægilega mikill, þá mun hann heldur kjósa ráðherrastólinn en íhaldsþjónustuna, jafnvel þó að það kosti hann að sitja í vinstri stjórn, sem hugur hans stendur þó sannarlega ekki til, eftir að hann hefur verið teygður og togaður jafnátakanlega í Heiðnabergi íhaldsins og málflutningur hans ber nú ljósast vitni. Eysteinn Jónsson las hér yfirlýsingu formanns Framsfl., sem hann flutti við atkvgr. um vantrauststillögu okkar á ríkisstj., þar sem því er beinlínis lýst yfir, að Framsfl. sjái ekki ástæðu til að stofna til stjórnarkreppu á þessu stigi málsins, vegna þess að hann hafi samið um skattaálögurnar við Sjálfstfl. og með þeim séu sköpuð ný vandamál, sem nú þarfnist athugunar. Er ekki að furða, þótt Eysteinn Jónsson reisi sig hér á þingi eftir það afrek að hafa beinlínis samið við íhaldið um ný vandamál almenningi til handa, stærri og örlagaríkari en áður hafa þekkzt. Þar er skýringin á því, að hann lýsti trausti sínu á íhaldinu. Hann treystir því einu til að vilja semja um að stofna til nýrra vandamála og erfiðleika fyrir alþýðustéttir landsins, og er það traust hans ekki ástæðulaust. Í umræðunum á mánudagskvöldið lauk Ólafur Thors ræðu sinni með því að tilkynna kjósendum Sjálfstfl., að þeir mættu alveg eins gera ráð fyrir, að kosningar yrðu nú í vor eins og vorið 1957, en þá ættu þær að fara fram lögum samkvæmt. Það var vart við því að búast, að forsrh. gæti á þessu stigi málsins, meðan þing hefur ekki verið rofið, tilkynnt það, sem augljóst er, að stjórnarflokkarnir munu nú þegar hafa komið sér saman um að rjúfa það þing, sem nú situr, og efna til kosninga á komandi vori. Skattaálögur þær, sem hafa verið eitt helzta deilumálið í þessum umræðum og Alþ. hefur nú samþykkt til að fleyta um örskamma stund sökkvandi fleyi, hafa það í för með sér, að til enn alvarlegri ráðstafana verður að grípa um það bil, er Alþ. á að koma saman næsta haust. Þær ráðstafanir munu verða þess eðlis, ef núverandi stjórnarflokkar eiga að móta þær í sameiningu, að þá mun ekki fýsa að gera almenningi grein fyrir þeim án þess að hafa látið alþingiskosningar fara fram áður. Er ekki með þessu sagt annað en það, sem allir vita. Það er því full ástæða til þess að brýna það fyrir öllum landslýð, að í kosningunum næsta vor munu ráðast mikil örlög, þar sem sérhver alþingiskjósandi hefur það í sínum höndum að leggja atkv. sitt á þær vogarskálar, þar sem vegast á gæfa og ógæfa íslenzkrar þjóðar. Það hefur sannazt áþreifanlega í þessum ræðum, sem ég sagði við upphaf þeirra, að í íslenzkum efnahagsmálum væri nú aðeins um tvær leiðir að velja. Önnur er leið núverandi ríkisstj., sem hún sjálf hefur lýst með orðunum: alger neyðarúrræði til bráðabirgða, álögur á álögur ofan, uppbætur, styrkir, víxlhækkanir kaupgjalds og verðlags, þjóðnýting á sönnuðum og ósönnuðum töpum einstaklinga og fyrirtækja o. s. frv., sem óþarft er að rekja. Það hefur komið ótvírætt í ljós í þessum umræðum, að bæði Sósfl. og Alþfl. eru þessari leið fylgjandi, leið nýrra skatta til að veita þeim sem auknum styrkjum handa framleiðslugreinunum, sem að sjálfsögðu þrífast ekki í sjúku efnahagskerfi. Munurinn er aðeins sá, að Alþfl. og Sósfl. vilja taka skattinn hjá þeim, sem græða, en ekki af almenningi eins og stjórnarflokkarnir. Þetta er að sjálfsögðu áferðarbetri leið. En ef betur er gáð, er hér aðeins um stigsmun að ræða, en ekki eðlismun. Þar að auki höfum við af því bitra reynslu, að þeir, sem græða, hafa jafnan fundið einhver ráð og einhverjar leiðir til að veita þeim sköttum, sem á þá hafa verið lagðir, yfir á herðar almennings, enda er þeim í því efni auðveldur leikurinn, ef þeir njóta til þess samúðar og styrks frá ríkisvaldinu. Hin leiðin í íslenzkum efnahagsmálum er sú leið, sem Þjóðvfl. einn allra flokka hefur barizt fyrir, leið allsherjar endurreisnar með hag framtíðarinnar og komandi kynslóða fyrir augum, sú leið, sem íslenzkt alþýðufólk hefur sjálft markað, en ekki æfðir stjórnmálamenn. Úrslit kosninga á komandi vori hljóta óhjákvæmilega að hafa úrslitaáhrif á það, hvor þessara leiða verður farin, hvort áfram verður flotið að feigðarósi eða allrar orku neytt til að berjast móti þeim ógæfustraumi, sem enn á ný hefur borið okkur óravegu af réttri leið. Öllum þeim, sem heils hugar eru, ætti að vera það sérstakt fagnaðarefni að fá tækifæri til að ráða úrslitum með atkv. sínu á slíkri örlagastund í lífi þjóðarinnar. Ekkert mun á það skorta, að nú sem endranær verði brögðum beitt til að villa kjósendum sýn um það, á hvern hátt þeir geti bezt náð því marki, sem meginþorri allra landsmanna eygir nú sem sinn einasta vonarneista, gerbreytta stjórnarstefnu, vinstri stjórn, sem af heiðarleika, drenglund og manndómi stjórnar landi okkar og hagnýtir hin miklu gæði þess og möguleika með hagsmuni alþýðustéttanna allra fyrir augum. Sem betur fer, eru mörg tákn á lofti, sem gera kjósendum valið auðveldara en oft áður, hin langvarandi óáran í efnahagsmálunum með yfirvofandi hruni, hinir augljósu ágallar í forustuliði gömlu vinstri flokkanna, sem um langt árabil hefur komið í veg fyrir samstarf þeirra um stjórn landsins, enda þótt kjósendur hafi veitt þeim yfirgnæfandi atkvæðamagn til þess í hverjum kosningum eftir aðrar. Þessir ágallar birtast fyrst og fremst í hægrimennsku foringja Alþfl. og Framsfl. og því, að áhrifamiklir aðilar í forustuliði gömlu flokkanna hafa hneigzt til oftrúar á handleiðslu erlendra valdhafa í austri og vestri þrátt fyrir sára reynslu íslenzkrar þjóðar af erlendum valdhöfum og erlendri íhlutun um margar og myrkar aldir og dæmi, sem ekki gleymast, meðan íslenzk saga er lesin, um íslenzka menn, sem beygðu sig undir ok erlends valds fyrir metorð og fé. Auðvitað er öllum ljóst, að meginþorri þeirra, sem hafa greitt gömlu flokkunum atkv. sitt í kosningunum að undanförnu, er ekki haldinn sömu hneigð til að krjúpa erlendu stórmenni og forustulið þessara flokka. Áþreifanlegasta sönnun þess er sú, að rétt fyrir síðustu kosningar tóku fyrrverandi kjósendur allra gömlu flokkanna höndum saman í nýjum samtökum, Þjóðvarnarflokki Íslands, og lýstu því yfir, að það væri Íslendingum farsælast að binda sína eigin bagga sjálfir. Þeir, sem fengið höfðu ofbirtu í augun af erlendri dýrð, lustu upp hrópi miklu yfir þessari einstöku fávizku og spáðu þessum samtökum, sem ekkert áttu til að berjast með annað en góðan málstað, miklum ósigri. Augsýnilegt var þó þegar í upphafi, að óttinn hafði gripið um sig í röðum hinna gömlu flokka. Sögðu þeir þjóðinni, að þessi samtök væru svo vonlaus um að fá mann kosinn á þing, að til þess þyrfti að gerast kraftaverk. Íslenzk alþýða um land allt svaraði þessum hrakspám með því einfalda ráði að sýna, að hún væri þess umkomin að gera slíkt kraftaverk, ef ekkert minna dygði. Síðan hefur óttinn haldið áfram að grafa um sig innan hinna gömlu flokka. Skrif formanns Framsfl. og hin tíðu bónorðsbréf Alþfl. og Sósfl. til þjóðvarnarmanna um kosningabandalög sýna, svo að ekki verður um villzt, að Þjóðvfl. er það eina afl í íslenzkum stjórnmálum, sem mun takast að láta draum yfirgnæfandi meiri hluta þjóðarinnar um heiðarlega, raunhæfa vinstri stjórn rætast. Skrif Tímans og Alþýðublaðsins að undanförnu staðfesta og það, sem mjög mörgum er nú ljóst, að ef alþingiskjósendur hefðu tekið þá ákvörðun í síðustu kosningum að hafa skipti á þingmannatölu Þjóðvfl. og Sósfl., þá hefðu þjóðvarnarmenn nú þegar verið búnir að knýja fram myndun vinstri stjórnar. Annað þurfti ekki til. En þá hefði okkur þjóðvarnarmönnum líka tekizt að koma í veg fyrir þær álögur, sem nú hafa verið lagðar á alþýðu landsins, en okkur tókst ekki nú. En því vil ég heita íslenzkum almenningi fyrir hönd Þjóðvfl., að ef þið gerið hlut hans slíkan í næstu kosningum, að hann geti knúið fram myndun vinstri stjórnar, er hafi meiri hluta Alþ. að baki sér, þá skal flokkurinn einnig koma því til leiðar, að þeim óbærilegu álögum, sem nú hafa verið á ykkur lagðar, verði af ykkur létt með afnámi þeirra laga, sem nú hafa verið samþykkt. Það er því ljóst, að íslenzk þjóð getur aðeins með einu móti unnið sinn kosningasigur í næstu kosningum: með kosningasigri Þjóðvarnarflokks Íslands. Þess vegna heiti ég á þjóðvarnarmenn og einlæga vinstri menn um land allt að hefja undirbúninginn að þeim sigri nú þegar af þeirri dirfsku, drenglund og fórnfýsi, sem sæmir íslenzkum málstað. - Góða nótt.