Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Iðnn. hv. d. hefur haft þetta mál til athugunar, en hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Eins og fram kemur í aths. með frv., þá er markmiðið með þessu frv. að efla aðstöðu stjórnarvalda til aðhalds um það, hverjir hafa leyfi til atvinnureksturs hér á landi, í þessu tilviki til iðju og iðnaðar. Atvinnurekstrarleyfi voru mjög til umræðu á sínum tíma í sambandi við 16. gr. EFTA–samningsins. Ég skal ekki nánar rifja þær umr. upp, en ég vil aðeins benda á, að þeir, sem voru varfærnastir varðandi þann samning og töldu sig mest varða framkvæmd þeirrar greinar, ættu að fagna því nýja frv., sem hér liggur fyrir. Frv. er að sjálfsögðu þannig úr garði gert, að það stangast ekki beinlínis á við EFTA–samningana. Það má vera, að form þeirra sé með þeim hætti, að þeir, sem hug vilja hafa til þess, telji sig litlu bættari, þó að þetta frv. sé komið fram. Ég vil þó benda á það, að hér er farið að dæmi Norðmanna, en þeir hafa með svonefndri „konsessions-löggjöf“ markað stefnuna í þessum efnum og telja hana fullnægja sínum hagsmunum. Ætti það að vera þeim nokkur huggun, sem huggast vilja. Frv. gerir ráð fyrir, að lögreglustjórar veiti almennt atvinnurekstrarleyfi, eins og verið hefur, en kveður ótvírætt á um það, að ef atvinnureksturinn er á einhvern hátt óæskilegur eða þjóðhagslega óhagkvæmur, þá skuli vísa umsókninni til ákvörðunar ráðh. Í iðnn. komu fram efasemdir um það af hálfu minni hl., hvort óhætt væri að fela lögreglustjóra að meta það, hvað þeim bæri að senda til úrskurðar ráðh. og hvað ekki. Ég sé enga ástæðu til að vantreysta þeim í því efni, enda tel ég vist, að ríkisstj. eða viðkomandi ráðh. sendi þeim nánari fyrirmæli um meðferð þessara mála, en hægt er eða rétt að setja í lög og er þessi ótti því með öllu ástæðulaus. Það má að sjálfsögðu endalaust um það deila, hvort úrskurðarvaldið í þessum efnum eigi að vera í höndum ráðh. eða einhverrar n., eins og hugur minni hl. virðist standa til. Ég tel víst, að viðkomandi ráðh. muni telja sér skylt að hafa samráð við ríkisstj. alla, þegar um verulegt hagsmunamál er að ræða eða mál, sem orkað geta tvímælis og það getur verið fróðlegt við þessa umr. að heyra álit ráðh. eða yfirlýsingu í því efni. Hins vegar sé ég ekki, hvaða aðili geti verið ábyrgari gagnvart Alþ. og þjóðinni, en einmitt ríkisstj. og tel ég því ekki ástæðu til að breyta til í þessu efni. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt við þessa umr. og vísað til 3. umr.



Herra forseti. Ég hafði nú gert ráð fyrir, að 1. minni hl. mundi kveðja sér hljóðs á undan 2. minni hl. eða vera til þess kvaddur, en þar sem ég hef verið kvaddur til þess af hæstv. forseta að mæla hér fyrir hönd 2. minni hl., þá mun ég að sjálfsögðu gera það, en ég mun ekki vera margorður um þetta mál. Ég skal geta þess fyrst, að í 2. minni hl. ásamt mér er hv. 4. þm. Reykv. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, um breyt. á l. um iðju og iðnað, er einn af fylgifiskum EFTA–frv., ef svo mætti að orði kveða, en aðild Íslands að EFTA var, eins og kunnugt er, samþ. hér á hinu háa Alþ. í desembermánuði og gert ráð fyrir því, að mér skilst, að Ísland verði aðili að þessum samtökum 1. marz n. k. Þetta frv. miðar að því, a.m.k. að nokkru leyti, að samræma þau l. um iðju og iðnað, sem nú gilda, og sérstök ákvæði í EFTA–samningnum. Segja má, að það sé rökrétt afleiðing af því, að EFTA–samningurinn hefur verið samþ. hér á Alþ. Við í 2. minni hl. teljum hins vegar, að á frv., sem hér liggur fyrir, séu gallar, sem Alþ. ætti að bæta úr. Þetta frv. fjallar fyrst og fremst um iðjuleyfi. Það er gert ráð fyrir því eins og áður, að umsóknir um iðjuleyfi eða leyfi til iðjurekstrar séu sendar hlutaðeigandi lögreglustjóra, en í 3. málsgr. frv. segir, að lögreglustjóri skuli vísa umsókninni til ákvörðunar ráðh., ef svo stendur á, sem nánar er tilgreint: „1) Ef iðjan er líkleg til að valda einstökum mönnum, héraðinu eða ríkinu tjóni eða óhagræði að ráði. 2) Ef iðjan er sérstaklega hættuleg mönnum, sem hana stunda. 3) Ef iðjunni er annars svo háttað, að varhugavert þykir að leyfa hana, m.a. vegna þess að möguleikar til öflunar hráefnis teljist ónógir, framleiðslu– eða söluaðstæður ófullkomnar, eða telja megi stofnun og starfrækslu iðjufyrirtækisins þjóðhagslega óhagkvæma.“ Síðan segir í næstu málsgr., að ráðh. sé heimilt „að veita undanþágu frá ákvæðum 1. tölul. 1. málsgr. 3. gr. sjálfra iðjulaganna og sömuleiðis ákvæðum 4. gr., ef sérstaklega stendur á“, en þessar undanþágur varða ríkisfang og heimilisfestu. Þetta eru því nokkuð þýðingarmiklar undanþágur og þarf ekki að hafa mörg orð um það. Ég vil þó í fyrsta lagi segja það, að ég tel, að nokkuð mikill vandi sé lagður á herðar lögreglustjórum, ef þeim er ætlað að skera úr um það sjálfum, hvort iðju þeirri, sem um er að ræða, sé annars svo háttað, að varhugavert þyki að leyfa hana, m.a. vegna þess að möguleikar til öflunar hráefnis teljist ónógir, framleiðslu– og söluaðstæður ófullkomnar eða telja megi stofnun og starfrækslu iðjufyrirtækisins þjóðhagslega óhagkvæma. Okkur í minni hl. finnst of mikill vandi lagður á herðar lögreglustjórunum, ef þeim er ætlað að úrskurða um þetta og baka sér ábyrgð af þeim úrskurði, hver svo sem hann verður. Í öðru lagi sýnist okkur minnihlutamönnum, að þegar svo kemur að því, að slíkum umsóknum er vísað til ráðh., sem l. ætlast til, þá sé þeim ráðh. þar með fengið nokkuð mikið vald. Þegar hið opinbera hefur tekið sér slíkt vald, sem þarna er um að ræða, í öðrum tilfellum, þá hefur það verið venja, að þá hafa verið settar til þess sérstakar n. eða stofnanir að meta aðstæður og veita leyfi, en ekki falið einstökum ráðh. að gera það. Það er til of mikils ætlazt, að einstakur ráðh. eigi að hafa aðstöðu til að gera slíkt og ýmislegt er athugavert við það að öðru leyti, að pólitískur ráðh. úthluti einn slíkum leyfum. Nú geri ég að vísu ekki ráð fyrir því, að það sé tilgangurinn með þessu frv. að það vald, sem þessum ráðh. yrði þarna fengið, yrði notað á þennan hátt og ég geri ekki ráð fyrir, að núverandi ráðh. hafi hugsað sér það, en þetta eru l., sem eiga að gilda áfram og þeim er þannig háttað, að ráðh. er þarna að okkar dómi fengið óeðlilegt vald. Auk þessa er svo ráðh. í frv. fengið vald til þess að veita umsækjendum undanþágu frá gildandi l. að því er varðar heimilisfang á Íslandi og ríkisfang. Og má nú vera að það sé í reyndinni stærsta atriðið af þessum, sem ég hef nú nefnt. Það kom fram við 1. umr., að ýmsir, sem um þetta mál ræddu, töldu að vald til þess að veita slíkar undanþágur ætti ekki að vera í höndum ráðh., heldur í höndum Alþ. hverju sinni, þannig að það ætti ekki að veita erlendum aðilum leyfi, nema það væri samþ. af Alþ. og hefur þetta vissulega nokkuð til síns máls. Það hefur alltaf verið talið, að það skipti miklu, að verndarákvæði væru í íslenzkri löggjöf, sem tryggðu Íslendingum meiri rétt en öðrum til þess að reka hér atvinnu. Nú þykjumst við hins vegar vita það, að ákvæði um það að koma þessu þannig fyrir, að Alþ. fjalli um svona undanþágur hverju sinni, eigi varla fylgi hér á hinu háa Alþ. og má að vísu segja, að það sé nokkuð þungt í vöfum að ætla Alþ. að taka slíkar ákvarðanir í löggjöf, þar sem slíkt gæti borið að milli þinga og væri óþægilegt að geta ekki veitt svör við umsóknum af þessu tagi. Þess vegna höfum við hnigið að því ráði í 2. minni hl. að leggja til, að Alþ. kjósi sér sérstaka fulltrúa, sem séu til staðar og hafi það hlutverk, eins og segir í brtt. okkar á þskj. 342, að gefa umsögn um þessi mál til ráðh. og sömuleiðis að leggja á ráð um það, hverjar reglur ráðh. skuli setja lögreglustjórum um þau atriði, sem þeir verða að úrskurða. Við teljum þessa till. þess efnis, að hæstv. ríkisstj. ætti að geta samþ. hana og hún ætti að geta gengið fram hér á hinu háa Alþ.



Herra forseti. Það má segja, að þær breytingar á l. um iðju og iðnað, sem felast í þessu frv., séu í raun og veru ekki stórvægilegar frá l., eins og þau eru í dag. Það er rétt, að hér í 3. tölulið 2. gr. er nokkur breyting, sem þm. hafa fyrir framan sig, og ég les hana ekki upp, af því að það var minnzt á hana í ræðu hv. síðasta ræðumanns. Ég tel, að það sé í raun og veru ekki svo stórvægileg breyt., að miklu valdi. Það getur verið álitamál, hvort stjórnarvöld á hverjum tíma, ríkisstj. og sérfræðingar hennar í þessum efnum, séu ekki fær um það að dæma um, hvað sé rétt og rangt í því, sem þar stendur. En það sem mér finnst alvarlegra við breyt. á þessum l., sem væru í raun og veru út af fyrir sig óþörf, ef ekki kæmi annað til og það er, að það er verið að fá ráðh. í hendur aukið vald til að veita undanþágu frá þessum lögum, til þess að veita erlendum aðilum undanþágu til atvinnurekstrar hér á landi. En eins og ég segi, þá er það ekki fyrst og fremst gagnvart þessum 1., því að ráðh. hefur það vald núna, samkv. 4. gr. l. um iðju og iðnað. Hins vegar er einnig verið að yfirfæra þetta vald ráðh. til annarra laga. Náskylt þessu máli er næsta dagskrármál, sem er um breyt. á l. um verzlunaratvinnu. Í þeim l. hefur ekki verið slík heimild, en nú á hún að koma þar. – Í núverandi l. um iðju og iðnað segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ef félag er hlutafélag, þá skal enn fremur meira en helmingur hlutafjár vera eign manna búsettra á Íslandi, enda sé ekkert það í samþykktum félagsins, er brjóti í bága við íslenzk lög.“ Enn fremur segir: „Ráðh. er heimilt að veita undanþágu frá skilyrðum um heimilisfang stjórnenda eða fulltrúa og hlutafjáreign, enda standi sérstaklega á.“ Þetta er sú undanþága, sem nú er í l. um iðju og iðnað. Þessi l. eru frá árinu 1927. – Hins vegar eru engin slík ákvæði í l. um verzlunaratvinnu. Þau lög eru tæplega 2 ára gömul, en ýmis ákvæði þar, skyld þessum, eru svo til orðrétt úr l. um iðju og iðnað. Þó sýnir það sig, að Alþ. hefur haft minni fyrirvara einmitt á þessum hlutum, að því er varðar erlenda aðila, nú fyrir tæpum tveim árum heldur er þegar l. um iðju og iðnað voru sett 1927. Ég held að þetta sé í raun og veru aðalefni þessa máls, sem hér liggur fyrir og að mínum dómi það langvarhugaverðasta. Ég held, að einmitt nú, þegar EFTA–samningar og margt annað er á döfinni, sem gjarnan opnar erlendum aðilum meira aðgang að íslenzku atvinnulífi heldur en verið hefur, þá sé mjög óeðlilegt að slaka á því valdi, sem Alþ. á að hafa hverju sinni í þeim efnum. Ég hef leyft mér að flytja brtt. við 2. gr. þessa frv. um að við síðustu málsgr. 2. gr. bætist svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Þó er óheimilt að veita leyfi til iðjurekstrar án samþykkis Alþ., ef viðkomandi félag eða fyrirtæki er að hálfu eða meira í eigu erlendra aðila. Engin ákvæði mega vera í samþykktum félags, sem brjóta í bága við íslenzk lög.“ Þetta síðasta er núna í l., en með þessu frv., sem hér er flutt, er ráðh. gefið vald til þess að veita einnig undanþágu frá þessu ákvæði um forgangsgildi íslenzkra laga. Ég vil, að það séu tekin af öll tvimæli um, að þetta sé ekki heimilt, eins og 1. eru í dag, því það er ekki nein undanþáguheimild í þeim gagnvart þessu ákvæði, þó að það sé gagnvart ríkisfangi og hlutafjáreign, en samkvæmt frv. á ráðh. einnig að hafa þessa heimild. Hv. 2. minni hl. iðnn. leggur til, að þessum málum verði skipað á þann veg, að Alþ. kjósi sérstaka n., ráðgjafarnefnd, sem fjalli um þessi efni og að ráðh. hafi ekki heimild til að veita undanþágu, nema að fengnu hennar samþykki. Ég álít hins vegar, að hér sé um svo þýðingarmikil atriði að ræða, að Alþ. sjálft eigi að fjalla um það hverju sinni, ef hlutafjáreign eða eign hins erlenda aðila nær helmingi eða meira í hverju fyrirtæki eða félagi, sem um er að ræða. Ég held, að það sé mjög varhugavert, að Alþ. láti þetta vald úr höndum sér. Það er út af fyrir sig ekki verið að loka fyrir það, að slíkar heimildir séu gefnar, en það verði þá Alþ. sjálft, sem um það fjallar hverju sinni. Eins og ég sagði, þá má máske segja, að breytingin á l. um iðju og iðnað sé ekki mjög stórvægileg, þar sem ráðh. hefur þar býsna víðtækt vald samkv. gildandi l., en nú á að yfirfæra það og meira til varðandi l. um verzlunaratvinnu. Þetta sýnist mér vera tilgangurinn í raun og veru. Ég vil lýsa því yfir, að ef þessi till. mín fær ekki nægilegt fylgi til samþykkis hér, þá mun ég fylgja till. 2. minni hl., en ef þær ná heldur ekki samþykki, þá mun ég greiða atkv. gegn þessu frv.



Herra forseti. Það kom fram í ræðu hv. frsm. 1. minni hl., að hann telur frv. til breyt. á l. um iðju og iðnað eiginlega ekki vera neina breytingu frá þeim l., sem gildandi eru í dag, a.m.k. sáralitla og þetta er alveg rétt hjá honum. Við erum nú, undir þessum dagskrárlið, að ræða l. um iðju og iðnað. Það er rétt, að það er svolítill stigsmunur á þeim og l. um verzlunar atvinnuna og verður sjálfsagt komið að því, þegar það frv. verður tekið til umr. Það er þess vegna ekki rétt, að ráðh. sé fengið aukið vald frá því, sem er í l. um iðju og iðnað, með þessu frv. Það er nokkur stigsmunur á því, hvenær ráðh. á að veita og fjalla um iðjuleyfin samkv. 2. gr. þessa frv. eða samkv. 7. gr. l. um iðju og iðnað frá 1927. Þar er ákvæðið þannig, að lögreglustjóri, þar sem beiðandi á lögheimili, veitir iðjuleyfi. En hins vegar er þar sagt, að ráðh. ákveði um veitingu iðjuleyfa í vissum tilfellum og þar er gerð nokkur breyting á, og þó einkum sambandi við 3. tölul. í 2. gr., sem um var rætt á sínum tíma við 1. umræðu þessa máls, og átti hann að vera til frekara öryggis í sambandi við þátttöku okkar í EFTA. Og það er höfuðtilgangur þessa frv., sem og frv. til l. um breyt. á l. um verzlunaratvinnu, að engin erlend fyrirtæki geti hafið atvinnurekstur hér á landi að óvild íslenzkra stjórnvalda. Frsm. meiri hl. n. gerði ráð fyrir því, að ráðh., sem málið heyrði undir, mundi, ef um meiri háttar mál er að ræða, hafa samráð við ríkisstj. og ríkisstj. er náttúrlega á hverjum tíma ábyrg gagnvart Alþ. Þetta er alveg rétt skoðun hjá honum. Þannig held ég, að þetta muni verða í framkvæmd, a.m.k. meðan ég fer með þessi mál og mér dettur ekki í hug annað en slík og svipuð framkvæmd verði viðhöfð af öðrum ráðh., sem um málið fjalla. En stefna núv. ríkisstj. er að þessu leyti skýrar mörkuð en að ráðh. hafi samráð við sína meðráðh. og ríkisstj. Þegar um meiri háttar atvinnurekstur eða þátttöku erlendra aðila í atvinnurekstri hér á landi verður að ræða, þá er það yfirlýst stefna núv. ríkisstj., að hún muni leita sérstakrar lagaheimildar hjá Alþ. fyrir leyfisveitingu. Þannig var farið að í sambandi við samningana um álverið. Samkv. lögum var hægt að heimila Íslenzka álfélaginu, þar sem erlent fyrirtæki á öll hlutabréfin, starfrækslu hér á landi eftir l. um iðju og iðnað. En ríkisstj. taldi fráleitt annað, með svo stórt mál, en að fara til Alþ. og fá samþykki þess fyrir því. Sama átti sér stað í sambandi við Kísiliðjuna. Ríkisstj. taldi sér skylt, eðli málsins samkv., að fara til Alþ. og fá samþykki þess fyrir henni. Sé um eitthvað hliðstætt að ræða, þrátt fyrir þessa breytingu, sem hér um ræðir, þá mundi ríkisstj. framvegis fylgja þessari stefnu. Ráðh., sem er beðinn um iðjuleyfi af erlendu fyrirtæki, telur, að málið sé það mikils virði, að hann mundi burt séð frá þessum breytingum og burt séð frá þátttöku okkar í EFTA, leita til Alþ. Hann bíður auðvitað með það að gefa svar sitt við leyfisbeiðninni, þar til hann er búinn að fá samþykki Alþ. fyrir því, með sama hætti og verið hefur til þessa. Þetta er alveg augljóst, þetta hefur verið okkar stefna og þetta mun verða okkar stefna í núv. ríkisstj. Við höfum lýst henni yfir hér á Alþ. og hún liggur ótvírætt fyrir í þskj. Að mínum dómi er málflutningur minni hl. um efni þessa frv. á töluverðum misskilningi byggður, að vísu ekki fyrri minni hl., því hann taldi réttilega, að það væri sáralítil breyting frá því, sem nú er. Ég er ekki alveg viss um, að ég hafi skilið rétt 2. málsgr. brtt. hv. 2. landsk. þm., að engin ákvæði megi vera í samþykktum félags, sem brjóti í bága við íslenzk lög. Það er að vísu rétt, að í eldri l. er slíkt ákvæði, en auðvitað þarf ekki að setja inn slíkt ákvæði, því ekkert félag getur starfað hér á landi með ákvæði í sínum samþykktum, sem brjóta í bága við íslenzk lög. Þetta liggur í hlutarins eðli. Ef þetta var það, sem hv. þm. var að tala um, að ráðh. væri að öðru leyti fengið meira vald en áður, með því að taka þetta burtu, - ég er ekki alveg viss um, að ég hafi skilið hann rétt, - þá vildi ég taka það fram, af því að það liggur fyrir í brtt., að þetta ákvæði sé sett inn, að það mætti setja það inn að skaðlausu, en það er að mínum dómi alveg óþarft. Þá vildi ég aðeins tjá mig um brtt. frá 2. minni hl., að ráðh. eigi að taka ákvörðun að fenginni umsögn 7 manna ráðgjafarnefndar. Hana tel ég óþarfa og að vissu leyti óeðlilega, því miðað við þá yfirlýstu stefnu, sem núv. ríkisstj. hefur haft, þegar um meiri háttar mál er að ræða, þá hefur hún beinlínis leitað til Alþ. sjálfs. Því er það auðvitað miklu fremur, sem óþarft væri að setja upp slíka ráðgjafarnefnd.

Frsm.1. minni hl. (Eðvarð Sigurðsson): Herra forseti. Hæstv. iðnrh. taldi, að ráðh. væru ekki fengin aukin völd með flutningi þessa frv. um breyt. á l. um iðju og iðnað. Ég tók það fram, að þau væru kannske ekki ýkjamikil varðandi þau lög. En þetta er aftur á móti stórmál varðandi lög um verzlunaratvinnu. Tilgangurinn virðist nefnilega vera sá að auka heldur þau völd, sem ráðh. hefur samkv. 1. um iðju og iðnað og fá honum alveg nýjar heimildir til að veita undanþágur frá l. um verzlunaratvinnu og því skal þessum lögum einnig breytt til samræmis við það, sem þar á að koma fram. Hæstv. ráðh. taldi, að ríkisstj. væri að tryggja með þessu, að enginn erlendur aðili fái leyfi til atvinnurekstrar án samþykkis stjórnvalda. Lögin, eins og þau eru, veita ekki neitt slíkt leyfi. Þess vegna þarf að koma undanþága til þess. Hæstv. ráðh. talar líka mjög mikið um, að það hafi verið stefna núv. ríkisstj. að leggja öll slík stórmál fyrir Alþingi og minnti í því sambandi á tvö mál, álsamninginn og kísilgúriðnaðinn. Sé þetta stefna hæstv. ríkisstj., þá sé ég nú ekki, að ráðh. gæti haft neitt á móti því, að svona ákvæði væri þá tekið ótvírætt inn í lög, þ.e. að ráðh. hefði ekki heimild til þess að veita neinar undanþágur, nema samþykki Alþingis kæmi til. Ég sé satt að segja ekki mótsögn í því, heldur miklu fremur hitt, að ríkisstj. ætti að vera því fylgjandi. Hins vegar er náttúrlega ekki hægt að miða lagasetningu við það, hvað einhver ákveðin ríkisstj. kynni að vilja gera og hvað ekki. Lög hljóta að vera óháð slíku, og lög eiga einmitt að segja ráðh. sem öðrum þegnum þjóðfélagsins fyrir verkum. Hæstv. ráðh. taldi sig tæplega skilja 2. mgr. í þeirri brtt., sem ég flyt á þskj. 337, en hún er þannig: „Engin ákvæði mega vera í samþykktum félags, sem brjóta í bága við íslenzk lög.“ Þetta er ákaflega auðskilið af minni hálfu og auðskýranlegt. Það segir núna í l., að ef félag er hlutafélag, þá skal enn fremur meira en helmingur hlutafjárins vera í eign manna búsettra á Íslandi, enda sé ekkert það í samþykktum félags, er brjóti í bága við íslenzk lög. Ég vil biðja menn að athuga það, að með þessu frv., þetta er í 4. gr. l., eins og þau eru í dag,– á síðasta mgr. 7. gr. l. að orðast svo: „Heimilt er ráðh. að veita undanþágu frá ákvæðum 1. tölul. 1. mgr. 3. gr.“ - Þetta er óbreytt, eins og það er núna - „og ákvæðum 4. gr., ef sérstaklega stendur á.“ Það er ekkert undan tekið og það, sem ég las, stendur í 4. gr. l. í dag. Það má nú vera, að þetta sé vansmíð á frv. og væri gott, ef svo væri, það væru þá tekin af öll tvímæli um það. En það virðist nú í rauninni vera eins og þetta mál hafi ekki verið skoðað sérstaklega náið og það virðist vera ásetningur að koma því fram, bæði í þessum l. og eins í l. um verzlunaratvinnu, að veita ráðh. þetta leyfi. Nú má vera, að frá sjónarhóli vissra manna sé þetta skoðað sem eins konar öryggisventill við því, sem kannske gæti ella gerzt, eftir að við erum orðnir aðilar að EFTA. En með samþykkt þeirra till., sem við í minni hl. flytjum hér núna, þá held ég, að l. yrðu aðeins tryggari og betri. Það mætti segja það, að í höndum valinna manna í ráðherrastól væri kannske ekki nein hætta á ferðum, en eins og ég sagði áðan, geta lög ekki miðazt við það, hverjir sitja í ráðherrastólum.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. um þetta mál. Þó er eitt atriði, sem mér láðist að geta áðan í sambandi við l. um verzlunaratvinnu, sem ég vil, að komi fram núna, þar eð hv. 2. landsk. þm. vitnaði til breytingar á þeim, sem hefði verið gerð fyrir tveimur árum og þá hefði ekki verið í þeim l. heimild fyrir ráðh. að veita undanþágur, eins og í l. um iðju og iðnað. Þetta atriði kom ekki til umr. hér í þinginu í sambandi við l. og það var ekki nein breyting frá eldri 1. um verzlunaratvinnu að þessu leyti, en þau voru frá 1925. En það gat litið út eins og hv. þm. setti þetta fram, að fyrir tveimur árum hefði þessu verið breytt. En l. frá 1925 voru að þessu leyti alveg óbreytt, miðað við l. frá 1967 eða 1968. En varðandi svo 2. málsgr. í brtt. hv. 2. landsk. þm., úr því að umr. hafa orðið um það hér og þm. virkilega halda, að það sé hægt, eins og þetta er útbúið, að fá ráðherraheimild til þess að veita undanþágu frá íslenzkum lögum, þá hef ég ekkert á móti því, að sá liður sé samþykktur og það er þá bezt að hafa það alveg ákveðið. Ég sagði áðan, þetta lægi í hlutarins eðli og því algerlega óþarft að setja þetta í lög, en það er auðvitað eins gott, úr því að enn er vitnað til þess, að þetta standi þá alveg tvímælalaust. Það var í eldri lögum.  Við getum að mínum dómi samþykkt þessa brtt., þ.e.a.s. 2. lið hennar, og mundi ég þá leggja til, að brtt. á þskj. 337 yrði borin upp í tvennu lagi, þegar þar að kemur.



Herra forseti. Ég vil nú mjög eindregið beina því til hæstv. ráðh., að hann fallist á brtt. 2. minni hl. n. á þskj. 343. Hæstv. ráðh. gat þess, að hann hefði gefið yfirlýsingu í sambandi við EFTA–málið á sínum tíma, þess efnis, að hvenær sem um meiri háttar mál væri að ræða, mundi hann bera það undir Alþingi. Það er nú auðvitað alltaf álitamál, hvenær um meiri háttar mál er að ræða af þessu tagi. En ef sú n. væri til staðar, sem 2. minni hl. iðnn. hefur lagt til, að kosin yrði, þá mundi ráðh. sjálfsagt geta fengið álit hennar á því, hvort um meiri háttar mál væri að ræða eða ekki og yrði þá væntanlega ekki ágreiningur um það, hvað bera skyldi undir Alþ. og hvað ekki. En í till. um nefndina felst auðvitað það, að Alþ. í heild eða fulltrúar Alþ. í heild eigi þess kost að fylgjast rækilega með þessum málum og segja álit sitt á þeim, áður en þau eru afgreidd. Það skiptir auðvitað meginmáli.



Herra forseti. Iðnn. hv. d. hefur haft þetta mál til athugunar, en ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Frv. þetta hefur verið samflota næsta dagskrármáli á undan, sem var verið að ljúka við að ræða hér, um iðju og iðnað og markmið þess er, að efla aðstöðu stjórnvalda til aðhalds um það, hverjir geti stundað atvinnurekstur hér á landi. Í þessu tilfellinu er um verzlunaratvinnu að ræða. Allt, sem ég sagði um hið fyrra frv., á við um þetta síðara frv. og er því lagt til hér, eins og þar, að frv. verði samþ. óbreytt við þessa umr. og því vísað til 3. umr.



Herra forseti. Ég get látið nægja að vísa til þess, sem ég sagði um næsta dagskrármál hér á undan, um breytingar á l. um iðju og iðnað. Þetta mál er eins vaxið. Sá er þó munurinn, að í þeim 1., sem hér um ræðir, l. um verzlunaratvinnu, hafa ekki verið nein þau undanþáguákvæði, sem nú er gert ráð fyrir að í þessi lög verði sett, en þau ákvæði eru sama eðlis og um hið fyrra frv. er að segja. Ég flyt á þskj. 339 sams konar brtt. við þetta frv. og við hið fyrra frv.



Herra forseti. Varðandi frv. á þskj. 149 um breytingu á lögum um verzlunaratvinnu get ég látið nægja að vísa til nál. 2. minni hl. um mál nr. 115 á þskj. 148 og einnig til þeirrar framsöguræðu, sem ég flutti fyrir hönd 2. minni hl. í dag um það mál. 2. minni hl. flytur á þskj. 341 brtt. við 2. gr. þessa frv., og er hún sama efnis og sú brtt., sem við fluttum við hitt frv.



Herra forseti. Að gefnu tilefni tel ég rétt að gefa við þessa umr. hliðstæða yfirlýsingu varðandi væntanlega framkvæmd þeirra lagaákvæða, sem hér er lagt til að verði lögtekin og hæstv. iðnrh. gaf hér fyrr í dag varðandi væntanlega framkvæmd á ákvæðum þeirra l., sem þá voru til 1. umr., þ.e. frv. til l. um breyt. á l. um iðju og iðnað. Ef leyfisveitingar koma til minna kasta sem viðskrh. samkvæmt þessu frv., mun ég ræða málið í ríkisstj. og afstaða ríkisstj. í heild mun þar verða látin gilda, svo sem venja er í mikilvægum málum eins og þessu. Ég geri og ráð fyrir því, að ef um alveg sérstök vandamál er að ræða í þessu sambandi, muni verða leitað til Alþ., þannig að augljóst megi telja, að meiri hl. Alþ. standi að baki mikilvægum ákvörðunum í þessum efnum. Ég get einnig bætt því við, sem hæstv. iðnrh. sagði áðan, að ég tel það mjög koma til athugunar, að hlutaðeigandi ráðh. veiti Alþ., skömmu eftir að það hefur komið saman, skýrslu um þau mál, sem komið hafa til kasta ráðh. um þetta efni, hvort sem um synjun á leyfisveitingu hefur verið að ræða eða samþykkt á henni. En að sjálfsögðu verða leyfisveitingar birtar, þær eru að sjálfsögðu opinberar. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir því, að frá synjunum verði skýrt í opinberum skjölum. En ég tel, að það sé jafneðlilegt, að Alþ. fái vitneskju um synjanir eins og samþykktir og tel rétt, að ríkisstj. taki það til athugunar, með hverjum hætti hún getur tryggt það, að Alþ. fái að fylgjast nákvæmlega með því, sem gerist, í framhaldi af þeirri tvöföldu lagasetningu, sem hér er gert ráð fyrir. Ég tel sjálfsagt, að Alþ. viti nákvæmlega, hvað í þessum efnum er að gerast, hvort sem beiðni er samþ. eða henni er synjað, enda starfa ráðh. sjálfsagt á ábyrgð Alþ. við ráðstafanir eins og þessar.



Herra forseti. Við umr. um 1. dagskrármálið, breyt. á l. um iðju og iðnað, lagði hæstv. iðnrh. til, að brtt. mín væri borin upp í tvennu lagi, vegna þess að hann vildi taka af öll tvímæli um það, að ráðh. hefði ekki leyfi til að brjóta íslenzk lög eða þau leyfi, sem hann gæfi út, brytu ekki í bága við íslenzk lög. Nú hefur hæstv. viðskrh. tekið til máls. Hann hefur ekki sagt neitt um þessa till., en ég vil benda á, að í frv., eins og það liggur nú fyrir, er gert ráð fyrir því, að ráðh. fái heimild til þess að veita undanþágu frá 5. gr. 1., eins og þau eru núna í dag og þar er ekkert undanskilið. Í 5. gr. l. er m.a. að finna þessa setningu: „Sé félag hlutafélag, skal hlutafé enn fremur vera að meira en helmingi eign manna búsettra hér á landi, enda sé ekkert í samþykktum félags, er brjóti í bága við íslenzk lög.“ Samkvæmt frv. því, sem hér liggur fyrir, er farið fram á það, að Alþ. veiti ráðh. heimild til þess að veita undanþágu frá þessari lagagrein allri.



Herra forseti. Mér láðist að geta um þessa till., vegna þess að eins og allir hv. þm. hafa tekið eftir, þá var hliðstæð brtt. samþ. með shlj. atkv. við frv. til l. um breyt. á l. um iðju og iðnað og ég hafði gert ráð fyrir, að forseti hefði sama hátt á því, hvernig hann bæri upp þessa till. og hafði hugsað mér að greiða atkv. með síðari lið hennar, því að ég tel eðlilegt, að fullt samræmi sé í þessari tvenns konar lagasetningu. Þetta taldi ég vera svo sjálfsagðan hlut, að þess vegna láðist mér að geta þess. Að gefnu tilefni þessa hv. þm. mæli ég með því, að síðari liður brtt. hans verði samþ.



Herra forseti. Ég hefði hug á því við þessa síðustu umr. um málið í Nd. Alþ. að beina nokkrum spurningum til hæstv. menntmrh. Þetta mál hefur verið allmikið rætt hér á þessu þingi og í fyrra, en hæstv. ráðh. hefur ekki tekið neinn þátt í þessum umr., og tel ég, að honum sé skylt að gera grein fyrir afstöðu sinni til þessa máls, áður en meðferð þess lýkur hér í Nd. Alþ. Þetta frv. er, sem kunnugt er, ekki flutt af hæstv. ríkisstj., heldur er það flutt samkvæmt beiðni hæstv. menntmrh. Ástæðan til þess, að það er ekki flutt sem stjórnarfrv., er sú, að um málið er ágreiningur innan hæstv. ríkisstj. Það var ekki samstaða um að flytja málið sem stjórnarfrv. Ég vil beina því til hæstv. menntmrh., að hann greini frá því í hverju þessi ágreiningur er fólginn því að afstaða þm. getur farið eftir því, hvernig þau mál standa innan ríkisstj. sjálfrar. Ég vil einnig vekja athygli á því atriði, að enda þótt hæstv. ráðh. hafi samið þetta frv. eða látið semja það, og beðið síðan um að frv. væri flutt, þá hefur ekki fylgt því nein efnisleg grg. Það er engan rökstuðning að finna í grg. með frv., hvorki í ár né á síðasta þingi. Ég tel, að hæstv. ráðh. beri skylda til að gera okkur rökstudda grein fyrir því, af hverju þessi breyting sé nauðsynleg og skynsamleg, eins og hann virðist telja. Þetta frv. er flutt í því formi, að í því er fólgin heimild til hæstv. ráðh. Það er ekki ákvörðun um að taka upp menntadeild í Kvennaskólanum, heldur er hæstv. ráðh. gefin heimild til þess að taka upp þá nýbreytni. Ég vildi spyrja hæstv. ráðh. að því, hvort og hvenær hann hugsi sér að nota þessa heimild, ef frv. verður samþ. Þetta þurfum við að vita vegna þess, að í ákvörðun eins og þessari er meira fólgið en það eitt að samþykkja þetta frv. og þau ákvæði, sem í því eru. Það er alkunna, að húsnæði Kvennaskólans er gersamlega óhæft. Þegar 1967 skrifaði skólastjóri Kvennaskólans og formaður skólastjórnar hæstv. menntmrh. bréf, þar sem athygli var vakin á því, að það væri langt frá því, að húsakynni skólans fullnægðu einföldustu skilyrðum til nútíma skólastarfs og heilbrigðishátta. Og þá var farið fram á fjárveitingu til þess að byggja nýtt hús. Þá var um það talað, að slíkt hús mundi kosta um 16 millj., en síðan hafa orðið tvær gengislækkanir, og auk þess hefur síðan komið til þessi hugmynd að stofna sérstaka menntadeild við skólann. Þannig að hús, sem nú þyrfti að reisa á þessum forsendum, mundi vafalaust kosta 30–40 millj. kr. Nú er það alkunna, að hæstv. menntmrh. hefur oft sagt, að hann hafi skort fé til nytsamlegra framkvæmda í menntamálum, og það er alkunna, að á næstunni þarf að vinna þar mjög mikil verk, m. a. þarf Háskóli Íslands á mjög miklu fé að halda, og það hefur verið rætt um, og raunar ákveðið hér á þingi, að stofna menntaskóla úti um land, á Vestfjörðum og Austurlandi. Ég er anzi hræddur um, að hæstv. ráðh. muni ekki hafa nægilegt fjármagn til allra þeirra verkefna, sem að kalla. En er það þá ætlun hans að verja 30–40 millj. kr. til þess að byggja nýjan menntaskóla í Reykjavík á næstu árum? Það hefur verið greint frá því, að menntadeildin eigi aðeins að rúmast í því húsi, sem skólinn hefur núna, um tveggja ára skeið, og ef slíkur skóli á að vera kominn upp eftir 2 ár, verður að hefjast handa um byggingu hans mjög fljótlega. Og ég spyr aftur: Er það ætlun hæstv, ráðh. að verja 30–40 millj. kr. af því fé, sem ætlað er til skólabygginga í þessu skyni? Og raunar væri fróðlegast, ef hæstv. ráðh. vildi gera almenna grein fyrir viðhorfi sínu til þessara mála. Á undanförnum árum hafa verið miklar umræður annars staðar á Norðurlöndum um skipulag skóla. Þar hefur verið unnið að því að leggja niður sérskóla, sem störfuðu samkvæmt gamalli hefð. Mér er kunnugt, að sósíaldemókratar á Norðurlöndum hafa beitt sér mjög fyrir því, að þessir sérskólar, þar sem nemendur eru valdir eftir kynferði, verði lagðir niður, m. a. hefur forsrh. Svía, Palme, beitt sér mjög í þessu máli. Nú skilst mér, að hæstv. menntmrh. telji sig vera sósíaldemókrata. Og ég hefði haldið, að hann hefði frjálslynda afstöðu til skólamála, þannig að mér þætti mjög forvitnilegt, ef hann vildi einnig greina frá þeim almennu rökum, sem hann hefur fyrir því að beita sér fyrir þessu máli. Ég minntist áðan á það, hvað menntaskólahús handa Kvennaskólanum mundi kosta. Og ég held, að sú hlið málsins ætti að vera okkur nokkuð ofarlega í huga einmitt vegna þess, sem gera þarf í menntamálum á næstunni. Menntaskólafrv., sem hér liggur fyrir og vonandi verður samþ. á þessu þingi, leiðir til þess, að við verðum að verja stórauknu fé til menntaskólanna almennt, því að samkvæmt hinu nýja kerfi þarf aukið húsnæði og aukinn útbúnað í skólanum. Við getum aldrei unnið þetta verk, ef við gerum ekki einhverja áætlun um framkvæmdir á þessu sviði. Á síðasta ári kom mjög greinilega í ljós, hvað af því getur hlotizt, ef hæstv. menntmrh. gerir sér ekki grein fyrir þeirri þróun, sem er í skólamálum. Ástandið komst í harðan hnút á mörgum sviðum, eins og menn muna, og hæstv. ráðh. varð að grípa til skyndiráðstafana, sem hann hafði ekki gert sér neina grein fyrir áður, eins og t. d., þegar hann stofnaði nýjan menntaskóla við Tjörnina í einu vetfangi og með svo miklum hraða, að hann hafði ekki ráðrúm til þess að ráða skólastjóra og kennara til þess skóla. Og sami asinn kom fram, þegar ákveðið var á örstuttum tíma að taka upp nýtt nám í gagnfræðaskólum í framhaldi af landsprófi og gagnfræðaprófi, sem er alveg ágæt hugmynd, en hefur goldið þess að ráðizt var í hana með svona miklum asa. M. a. hefur verið greint frá því að ekki hafi verið til nauðsynlegar kennslubækur til þessarar kennslu hér í Reykjavík. Allir vita, hvernig ástatt er í Háskólanum, að þar varð hæstv. ráðh. á síðasta ári að snúast marga hringi vegna vandamála í læknadeildinni, ýmist að samþykkja reglugerð eða biðja um, að reglugerð yrði ekki framkvæmd, o. s. frv. Ég held, að hæstv. ráðh. ætti að læra af þessu, og hann ætti ekki að beita sér fyrir því, að teknar séu ákvarðanir út í bláinn, eins og verið er að gera með till. um menntadeild við Kvennaskólann, heldur verður hann að gera einhverja heildaráætlun um það, sem nauðsynlegt er að gera í skólamálum á næstunni. Þetta er þeim mun brýnni nauðsyn, sem við erum eftirbátar annarra á mörgum sviðum skólamála og það er eitt alvarlegasta vandamálið í þjóðfélaginu nú, hvað þar er víða illa skipulagt og illa unnið. Ég vænti þess einnig, að hæstv. ráðh. greini hér frá því, hvers vegna hann snýst gegn áliti færustu og þekktustu skólamanna landsins, því allir menntaskólastjórar á Íslandi, fyrrverandi rektor Háskólans og skólastjóri Kennaraskólans hafa lagzt gegn þessu frv. Mér hefur oft skilizt á þessum hæstv. ráðh., að hann vildi taka mikið tillit til sérfræðinga og að hann teldi, að sérfræðileg rök ættu að hafa mikinn þunga. Því þætti mér forvitnilegt að heyra, hvers vegna hann hafnar rökum þessara reyndu og traustu skólamanna. Almenn rök fyrir nauðsyn þessarar ráðabreytni hef ég engin heyrt, önnur en þessi sögulegu rök, sem mikið er hampað, að þetta sé svo gamall skóli og góður skóli, að hann eigi þetta skilið af þeim ástæðum. Auðvitað hafa rök af þessu tagi ekkert gildi. Hér á Íslandi eru margir skólar gamlir og góðir, t. d. er ekki ýkja langt þangað til Flensborgarskólinn í Hafnarfirði á aldarafmæli, ekki síður en Kvennaskólinn. Það getur vel komið upp sú hugmynd að Flensborgarskólinn fái heimild til þess að brautskrá stúdenta. En ég mundi aldrei taka afstöðu til þeirrar hugmyndar vegna þess, að skólinn er 100 ára gamall. Ég mundi taka afstöðu til þess út frá því, hvort þörf væri fyrir slíkan skóla í menntunarkerfi okkar, eins og það er núna, hvort það sé nútímaleg nauðsyn, en ekki eitthvert þakklæti fyrir 100 ára störf. Það eru til margir fleiri skólar en Kvennaskólinn, sem hafa á að skipa ágætum kennurum og prýðilegum skólastjórum, en það eru engin rök, að vegna þess að kennarar séu góðir eða skólastjóri sé góður beri að stofna menntaskóla. Slík rök eru algerlega út í bláinn. Þegar ég varð þess var við 2. umr. um þetta mál, að mikill meiri hl. í þessari hv. þd. virtist fylgjandi frv., og líkur á því, að ætlunin væri að samþykkja það, flutti ég brtt. Brtt. er sú, að Kvennaskólinn fái þessi réttindi, sem um er beðið, en þó á þann hátt, að stofnuð verði menntadeild með sérstöku nafni og hún verði opin fyrir stúlkur og pilta. Þ. e. a. s., að þarna verði gefin heimild til þess að stofna venjulegan menntaskóla, sem fellur að hinu almenna kerfi og fylgir þeirri grundvallarreglu, að ekki sé skipað niður í skólann eftir kynferði, heldur einvörðungu eftir áhuga og hæfileikum. Ef þm. vilja, að þessi skóli haldi áfram á þann hátt, sem þeir tala um, þá væri þetta lausn á þeim vanda. Þá gæti skólinn starfað áfram, en félli hins vegar að hinu almenna kerfi og væri miðaður við það nútímalega sjónarmið, að piltar og stúlkur eigi að stunda nám saman. Ég vil beina því til manna, hvort þessi till. mín gæti ekki verið lausn á þeim deilum, sem spunnizt hafa kringum þetta mál. Ég skal svo ekki í þessari ræðu endurtaka röksemdir, sem ég hef áður flutt, þar sem ég hef bent á, hve tengt þetta mál er mjög mikilvægum þjóðfélagslegum vandamálum - annars vegar stöðu kvenna og karla í þjóðfélaginu og hins vegar þróuninni í skólamálum. Þessi rök mun ég ekki endurtaka að þessu sinni, en vera má, að ég geri þau atriði að umtalsefni, þegar hæstv. menntmrh. er búinn að svara þeim fsp., sem ég hef til hans beint.



Herra forseti. Mig langar til þess að gera grein fyrir afstöðu minni í þessu máli með örfáum orðum. Frv. fjallar um, að Kvennaskólinn í Reykjavík fái heimild til þess að útskrifa stúdenta. Á hinn bóginn hefur skólinn fram að þessu og á raunar áfram að vera einkaskóli, og hefur hann verið felldur sem einkaskóli inn í gagnfræðaskólakerfið, þannig að hann hefur heimild til þess að útskrifa gagnfræðinga og einnig landsprófsfólk. Í mínum augum er þessi heimild ekkert prinsipmál og engin stefnubreyting í skólamálum. Ég lít svo á, að það sé aðeins stigmunur en ekki eðlismunur á því að leyfa einkaskóla eins og Kvennaskólanum að útskrifa gagnfræðinga og landsprófsfólk, og því að leyfa sama skóla að hafa stúlkur 3 árum lengur í kennslu og útskrifa þær sem stúdenta. Kvennaskólinn hefur um langa hríð verið alger undantekning í skólakerfinu. Ég held að það megi segja, að hann sé í raun og veru eini skólinn, sem með réttu má kalla sérskóla fyrir konur. Mér finnst skynsamlegt að leyfa þessum skóla, sem hingað til hefur verið leyft að starfa og studdur á þennan hátt sem undantekning, að færa starf sitt í nýtízkulegra horf með því fá heimild til að útskrifa stúdenta. Ég held, að sú menntun, sem með því er látin í té í skólanum, sé í rauninni ekkert tiltölulega meiri nú en gagnfræðamenntun var á sínum tíma, miðað við það, sem fjöldinn allur gat veitt sér þá og svo nú. Þess vegna sé þetta skynsamlegt og hér sé eingöngu um stigmun að ræða. Í mínum huga er það mjög þýðingarmikið að greiða fyrir því, að sem flestir geti tekið stúdentspróf, og mér finnst að með því að leyfa Kvennaskólanum þetta, muni þarna opnast leið fyrir nokkrar stúlkur til þess að geta náð stúdentsprófi með hagfelldum hætti, og þá greiðir þetta fyrir í heild. Þó að segja megi, að hér sé í raun og veru um smámál að ræða, þar sem þetta yrðu aðeins fáar stúlkur, þá gengur það þó að mínu viti í rétta átt. Ég vil leggja áherzlu á, að hér er um einkaskóla að ræða, og þó að þessi heimild verði samþ., og þó að hún verði notuð, þá ber ríkinu engin skylda til þess að byggja yfir Kvennaskólann. Það er málefni skólans, sem verður að leysa á sínum tíma, og ég sé ekki að heildarkostnaður við stúdentsmenntun í Reykjavík muni vaxa, þó að þessi skóli fái þessa heimild, allra sízt heildarkostnaður ríkisins, því að ég geri ráð fyrir, að á bak við Kvennaskólann standi öfl, sem mundu ganga fram í því að útvega fjármuni til þessarar einkastofnunar í skólakerfinu og þá til bygginga. Þess vegna legg ég ekki mikið upp úr því, sem sumir halda fram í sambandi við þetta mál, að með því að samþykkja þetta frv., þá sé verið að stöðva aðrar bráðnauðsynlegar framkvæmdir ríkisins í menntaskólamálum. Ég lít ekki þannig á. Ég hef þvert á móti litið þannig á, að þarna opnaðist möguleiki fyrir því, að nokkrar stúlkur gætu fengið stúdentsmenntun, án þess að ríkið þyrfti að leggja jafn mikið til þess að þær fengju hana og kosta þarf til vegna annarra. Ég held því, að menn hafi mjög misskilið þessa hlið á málinu, því að mér hefur skilizt, að ýmsir mæli á móti því á þeim grundvelli, að með þessu sé verið að binda ríkinu einhverja skelfilega bagga umfram það, sem það þyrfti ella að taka á sig. Ég legg áherzlu á, að ég er ekki með fylgi mínu við þetta mál að hverfa frá samskólastefnu, hverfa frá því að piltar og stúlkur yfirleitt eigi að vera saman í skólum, enda er nýbúið að samþykkja hér í hv. d. nýja menntaskólalöggjöf, þar sem þessi stefna er mótuð áfram, þ. e. sama stefna og fylgt hefur verið með þessari einu undantekningu á gagnfræðastiginu í Kvennaskólanum. Ég lít þannig á, að það þurfi enga sérkennslu fyrir konur á gagnfræðastiginu, og heldur ekki til stúdentsprófa. Ég vil taka þetta alveg skýrt fram. Ég fylgi ekki þessu máli á þeim grundvelli, að það þurfi að kenna konum eitt eða neitt sérstaklega í menntaskólum eða gagnfræðaskólum. Ég álit, að það eigi yfirleitt að kenna báðum kynjum saman og það sama. Fylgi mitt við frv. er byggt á allt öðru, eins og ég þegar hef greint lauslega frá. Það er mjög athyglisvert, hvað þetta frv. hefur vakið mikla athygli, og ég held, að það sé skynsamlegt að gefa því gaum. Umræður þær, sem orðið hafa út af þessu frv., eru að mínu viti mjög athygli verðar og á ýmsan hátt vafalaust tímabærar. Þó að það hefði ekki þurft að skeyta þær umr. við þetta mál, þá er samt skynsamlegt að gera sér grein fyrir því, að þetta mál hefur snert ýmsa mjög með sérstökum hætti - einmitt þetta mál. Andstaðan við málið er sem sé flutt á þann hátt, að það eigi ekki að koma til greina, að nokkurs staðar í þjóðfélaginu eigi sér stað aðskilnaður kynjanna. Það eigi á öllum sviðum að kveða niður þann gamla draug, að konur séu þjóðfélagslega svo sérstaklega settar, að réttlátt sé eða eðlilegt að skipa þeim sér í sveit, og sízt af öllu að sérsveitir kvenna eigi ekki að hafa sömu stöðu að öllu leyti og karlar. Þetta hefur dregizt mjög inn í þessar umr., og þetta er málefni, sem áreiðanlega þarf að ræða talsvert mikið um, að vísu ekki endilega í sambandi við þetta mál. En að því leyti, sem þessar umr. um Kvennaskólann hafa nálgazt þetta, finnst mér vera mjög mikill ávinningur að þeim. Það er engin tilviljun, að þetta mál vekur svo mikinn áhuga meðal kvenna, og rétt að menn geri sér alveg grein fyrir því. Ég tel, að það stafi af því, að konur eru yfirleitt óánægðar með stöðu sína og áhrif í þjóðfélaginu. Og ég verð að segja, að mér finnst það ekkert undarlegt. Það er t. d. mjög athyglisvert, að eftir meira en hálfrar aldar kosningajafnrétti karla og kvenna, er aðeins ein kona á Alþ. Og eitthvað svipað er ástatt víða utan Alþingis, þar sem örlagaríkar ákvarðanir eru teknar í þjóðfélaginu. Ég hygg, að það sé þetta, sem býr í undirvitundinni, þegar ýmsar konur tala um þetta mál sem verulegt prinsippmál, og að það sé spor aftur á bak að hafa sérskóla fyrir konur. Fyrst ég er kominn hér og farinn að ræða þetta, þá langar mig til þess að segja, að ég er þeirrar skoðunar eftir langa reynslu af félagsmálavinnu og pólitískri vinnu, að ástæðan til þess, hvernig þessi mál standa varðandi þátttöku kvenna í örlagaríkum ákvörðunum og á þýðingarmiklum þjóðfélagssamkomum eins og Alþ., sé fyrst og fremst sú, að konurnar einangra sig of mikið sjálfar í félagslegri vinnu. Ég segi alveg hiklaust eftir mína löngu reynslu í þessu, að það hefur fátt valdið mér meiri vonbrigðum en það, hve fáar konur taka þátt í almennu pólitísku félagsstarfi, og hve fáar konur ganga fram fyrir skjöldu í pólitískri baráttu. Samt eru margar konur hamhleypur í félagsmálastarfi. Það er staðreynd, en þær starfa flestar í félögum með takmörkuð verksvið og fjöldinn allur af konunum í félögum, sem einungis eru ætluð konum. Að mínu viti ná konur aldrei réttri hlutdeild í þjóðlífinu með þessu móti - aldrei - og þá allra sízt í þeim ákvörðunum, sem venjulega varða mestu, þ. e. a. s. þeim pólitísku. Það er ekki hægt með þessu móti. Konur verða að gera sér grein fyrir þessu og breyta eftir því og taka upp algerlega nýjar aðferðir að mínum dómi. Og þá fyrst og fremst í vinnu sinni í stjórnmálaflokkunum. Flokkarnir verða að vera til, hvort sem fólki líkar það betur eða verr. Lýðræðið og þingræðið byggist á því, og við verðum að gera okkur grein fyrir því, að engum dettur lengur í hug að velja sér pólitískt sálufélag eftir kynferði. Hvaða manni dytti t. d. í hug, að við þessir 59 karlar hér á Alþingi ættum að vera í pólitísku sálufélagi, allir, en eina konan hér, þ. e. a. s. Auður Auðuns, ætti að vera ein á báti?Þetta væri auðvitað alger fjarstæða. Þetta væri samt bara ýkt mynd af því gamla kerfi, sem við búum í raun réttri enn við að sumu leyti í þessum efnum. Það er þýðingarmest af öllu að mínu viti, að konurnar geri sér grein fyrir því, að karlmennirnir koma þessum málum aldrei í lag fyrir þær, og þeir hreinlega geta það ekki. Það er alls ekki á þeirra valdi. Flokksleiðtogar t. d., sem auðvitað vilja fá konurnar til þess að berjast fyrir þeim málstað, sem þeir eru oddvitar fyrir, þeir geta það ekki, þeim er það um megn. Það er alveg út í hött, og þjónar engum skynsamlegum tilgangi og allra sízt, að konum sé gerður greiði með því að kenna stjórnmálamönnum, þ. e. karlmönnum í stjórnmálum um þetta ástand, og þetta sé körlum upp til hópa að kenna. Þótt þeir karlar séu að sjálfsögðu til, sem með eigingirni sinni eða þröngsýni torvelda konum sínum þátttöku í opinberu lífi, þá sjáum við það samt á mikilli þátttöku kvenna í öðrum félögum en stjórnmálafélögum að þetta er ekki aðalástæðan. Leiðin er því sú að mínu viti, að konurnar rjúfi sjálfar einangrun sína í félags- og þjóðfélagsmálum með því að taka upp störf og baráttu með karlmönnum og eins og karlmenn, og taki áhugamál sín - því þær hafa mörg sérstök áhugamál, sem eftir eðli málsins sækja meira á þær að leysa en karla, og sem þær þekkja betur - taki þessi áhugamál með sér inn í þetta almenna starf. Taki þau með sér inn í þetta almenna þjóðmálastarf, en fáist ekki eins mikið og hingað til við þessi málefni sér í lagi. Auðvitað kostar öll pólitísk barátta gífurlegar fórnir og gífurlegt erfiði. Hún kostar t. d. oft það að fórna heimilislífi og öðru slíku. Hún veldur óskaplegum vandkvæðum á heimilum og gerir þá kröfu til karla, að þeir taki þátt í því engu síður en konur að hugsa um heimilin á meðan konan berst úti við. En þetta er nú þegar gert, því að sumar konur taka gífurlega mikinn þátt í félagsmálastarfi, en vinnutilhögun kvenna er að mínu áliti röng, þær einangra sig of mikið, og það er höfuðástæðan fyrir því, hversu lítið gengur fram á við í þessu. Og ég segi enn, að konum er enginn greiði gerður með því að taka undir söng, að þeim séu allar leiðir lokaðar af karlmönnum. Þeim er enginn greiði gerður með slíku, því það er ekki rétt. Leiðirnar eru opnar, ef réttum starfsaðferðum er beitt og konur nota réttindi sín skynsamlega. Ég gat ekki stillt mig um að minnast á þennan þátt, því að það er áreiðanlegt, að það eru hugsanir af þessu tagi, sem koma upp í sambandi við Kvennaskólamálið, og í sambandi við stöðu konunnar fyrr og nú, og hvernig gengur í þeim málum. Fjöldinn allur af konum, ekki sízt ungu konurnar, finnur það, að þessi mál eru í meira og minna ólestri. Ég held þess vegna, að það sé skynsamlegt að nota einmitt þetta mál til þess að benda á þessi atriði, en hitt vil ég líka segja, að það er náttúrlega ástæða til að gleðjast yfir því, að vandamál kvenna eru ekki eins illkynjuð og þau áður voru, þegar það er orðið eitt af því versta, sem getur komið fyrir þær að sumra þeirra dómi, að Kvennaskólinn fái heimild til þess að útskrifa stúdenta í stað þess að verða að láta sér nægja að útskrifa gagnfræðinga eins og áður. Ég hygg, að þetta mál hafi orðið svo mjög að umræðuefni vegna þess, að það minnir á stöðu kvenna almennt og það kemur upp þessi hugsun, að konur vilji alls ekki, að það sé litið á þær í einu eða neinu sem sérstakt fyrirbrigði, sem eigi að ætla annan vettvang félagslega séð en körlum og ekki í skólum heldur, og það er skoðun, sem ég tek alveg fullkomlega undir. Ég vildi nota þetta tækifæri til þess að benda á hin sérstöku félagslegu vandamál kvenna, og hvar ég held, að vandinn liggi, og að hann leysist aldrei nema með breyttum vinnuaðferðum af hendi kvennanna sjálfra og það einmitt á þennan hátt - að einangrun þeirra í félagsstarfinu verði látin hverfa sem allra mest. Ég endurtek svo ekki það, sem ég hef áður sagt um þetta mál sjálft. Ég fylgi þessu máli, eins og ég tók fram í upphafi þessara orða. Ég fylgi því ekki sem prinsippmáli heldur vil ég veita Kvennaskólanum, sem nú hefur réttindi til þess að útskrifa gagnfræðinga og landsprófsfólk, ný réttindi, eins og ég orðaði það á öðrum stað, í samræmi við tíðarandann til þess að halda áfram að starfa. En mér finnst að þeir, sem ekki vilja það, ættu í raun og veru að taka þá upp hreinskilnislega baráttu fyrir því að leggja Kvennaskólann niður, að banna hann, því það væri rökrétt frá þeirra sjónarmiði séð. Það er ekki hægt að samþ. brtt., sem hér liggur fyrir frá hv. þm., Magnúsi Kjartanssyni. Hann vill að vísu leyfa skólanum að starfa áfram eins og hann starfar nú, en gera það að skilyrði fyrir því, að skólinn fái heimild til þess að útskrifa stúdenta, að karlar fái þar aðgang eins og konur. Hann vill sem sagt ekki leyfa sérskóla lengra áleiðis en til enda gagnfræðastigsins. Ég vil leggja áherzlu á, að eins og sést á þessu m. a., er hér um stigmun að ræða, en ekki stefnumun.

Menntmrh. (Gylfi Þ. Gíslason) : Herra forseti. Ég skal svara fáeinum fyrirspurnum, sem hv. 6. þm. Reykv., Magnús Kjartansson, beindi til mín í ræðu sinni áðan. Hann spurði, hvers vegna þetta frv. væri ekki stjórnarfrv. Ríkisstj. var á sínum tíma í fyrra, þegar málið var fyrst flutt, á einu máli um, að ekki væri rétt, að frv. um þetta efni yrði stjórnarfrv., vegna þess að málið hafði verið rætt í stjórnarflokkunum báðum, og þar kom í ljós, að um það var ágreiningur í báðum flokkunum. Og raunar ekki aðeins í stjórnarflokkunum báðum, heldur í öllum þingflokkunum. Þetta var að vísu áður en Alþb. klofnaði og kann vel að vera, að sá flokkur, sem nú kallar sig Alþb., standi einhuga gegn því, en hinn nýi flokkur, Samtök frjálslyndra og vinstri manna, sé einhuga með því. Um það veit ég ekki með vissu, en hitt vissi ég í fyrra, að Framsfl., sem var og er hinn sami og þá var - í honum var ágreiningur um málið og innan Alþb., sem þá var, var líka ágreiningur um málið. M. ö. o.: allir þingflokkarnir voru klofnir í afstöðu sinni til málsins, þegar það var fyrst lagt hér fram, og með hliðsjón af þessu voru allir ráðh. á einu máli um, að ekki væri rétt að flytja þetta sem stjórnarfrv. Þm. spurði, hvenær ráðh. mundi nota heimildina, sem í frv. felst, ef það verður að lögum. Því verður til að svara, að ef Alþ. samþykkir þetta frv., mundi ég nota heimildina strax í sumar, þannig að menntadeildin gæti tekið til starfa næsta haust. En rétt er að taka það fram, að ég mundi setja það skilyrði fyrir því, að heimildina mætti nota, að ekki færri en 15 nemendur yrðu í hinum nýja bekk. Þetta er hliðstætt því, sem gilt hefur í meira en áratug um 1. bekk menntaskóla við Gagnfræðaskólann á Ísafirði. Tel ég í alla staði eðlilegt, að hliðstætt ákvæði verði sett. Þá vék hv. þm. nokkrum gagnrýnisorðum að því, sem hann kallar hraðann, það má mikið vera, ef hann sagði ekki óðagoti, sem á hefði verið haft við stofnun Menntaskólans við Tjörnina og hinar nýju gagnfræðadeildir á s. l. hausti. Hér er um misskilning að ræða, að um nokkurn óeðlilegan hraða hafi verið að ræða, og er raunar ekki venjulegt, að gagnrýni sé borin fram fyrir of mikinn hraða við framkvæmdir í menntamálum, enda þykist ég vita, að hv. þm. hafi átt við það, að honum hafi fundizt illa að málinu staðið. Það hafi verið það, sem fólst í orðum hans, að um undirbúningsleysi hafi verið að ræða. Í þessu sambandi vildi ég aðeins minna á, að hér sem annars staðar hefur undanfarinn áratug verið við mikinn vanda að etja í skólamálum. Hann hefur verið meiri hér á landi en í öllum öðrum nálægum löndum, einfaldlega vegna þess að hér hefur hvort tveggja gerzt samtímis, að um mjög mikla hlutfallslega stækkun árganga ungs fólks hefur verið að ræða hér á landi og samtímis því hefur farið mjög hækkandi hlutfallstala þeirra unglinga, sem æskt hafa framhaldsnáms. Í öðrum nálægum löndum hefur sú bylgja fjölgunar á unglingsskeiði farið minnkandi, en þar eins og hér hefur verið um það að ræða á undanförnum árum, að hlutfall þess ungs fólks, sem leitað hefur framhaldsmenntunar, hefur farið mjög hækkandi af hverjum árgangi. Vandinn í skólamálum nálægra landa á ekki lengur á síðari árum rót sína að rekja til þess, að árgangar unglinga fari þar stækkandi, eins og hér á sér enn stað, heldur fyrst og fremst hins, sem einnig á sér stað hér, að æ fleiri unglingar hlutfallslega úr hverjum árgangi æskja framhaldsmenntunar. Ég held, að óhætt sé að fullyrða, og skal ekki ræða það við þetta tækifæri - ég skal með ánægju gera það við annað eðlilegra tækifæri, en þetta frv. er til umr. um þetta mál - að það er mjög hægur vandi að sýna fram á, að hér hefur verið brugðizt mjög myndarlega við þessum vanda. Og ég hika ekki við að segja myndarlegar en í flestum ef ekki öllum nálægum löndum. Kemur þetta fram í því hvoru tveggja, að hér hefur orðið hlutfallslega meiri aukning á framlögum til skólamála, bæði til byggingar skóla og reksturs skóla en í nokkru öðru landi í V-Evrópu, ef tekin eru s.l. 10–15 ár. Og það er líka mjög auðvelt að sýna fram á það, að gagngerðari endurskoðun hefur farið fram bæði á löggjöf og framkvæmd skólarekstrar hér en í flestum ef ekki öllum nálægum löndum. Hvort tveggja þetta ber vott um það, að við hinum mikla vanda, sem hér hefur verið við að etja eins og í nálægum löndum, hefur verið snúizt bæði nógu tímanlega og af fullum myndarskap hér á landi. Það er engin ný bóla nú á þessum tímum, að rætt sé af hita og áhuga um skólamál. Það er eitt af táknum þeirra tíma, sem við nú lifum, að menn hafa gert sér í æ vaxandi mæli grein fyrir mikilvægi skólanna sem þjóðfélagsstofnana, og í kjölfar batnandi efnahags og vaxandi menntunaráhuga hefur hvarvetna farið mikil endurskoðunaralda, sums staðar mjög byltingarkennd, um skólamál nálægra landa. Hér hefur þessa, ég segi sem betur fer, ekki orðið vart, þannig að nokkur trafali hafi af hlotizt. Mjög víða meðal hinna beztu menningarþjóða hefur alvarlegur trafali hlotizt af þeim óróa, sem hefur orðið í skólum og varðandi skólamál. En það er ánægja að geta sagt það, að hér hefur slíkt ekki átt sér stað, og skýringin er auðvitað sú, að hér hefur á undanförnum 10–15 árum á hverju einasta ári verið unnið að endurbótum á einhverjum stigum skólakerfisins, og ár frá ári hafa fjárveitingar til skólamála tekið svo stórum breytingum til hækkunar, að Íslendingar eru nú í hópi þeirra þjóða í V-Evrópu, sem verja hlutfallslega mestum hluta þjóðartekna sinna til skólamála. Þetta er auðsannað með tilvitnun í opinberar skýrslur alþjóðastofnana. Örfá orð vildi ég segja um Menntaskólann við Tjörnina. Það er alger misskilningur, og ég tel, að þeir, sem að þeim undirbúningi unnu, eigi allt annað skilið en að þau vinnubrögð séu kennd við flaustur eða óðagot. Það hafði lengi rækilega verið unnið að endurskipulagningu á hagnýtingu skólahúsnæðis í Reykjavík. Um langt skeið fóru fram vandasamir samningar á milli borgaryfirvalda í Reykjavík og menntmrn. um endurskipulagningu á hagnýtingu á skólahúsnæði í Reykjavík, og ég sé ástæðu enn einu sinni til að láta í ljós þakklæti til Reykjavíkurborgar fyrir þann skilning og fyrir þann að ýmsu leyti stórhug, sem hún sýndi við meðferð þess máls. En samningar um svo vandasamt mál hljóta auðvitað að taka verulegan tíma, og það er rétt, að það var ekki fyrr en á s. l. sumri, sem niðurstaða samninganna lá ljós fyrir - að Reykjavíkurborg gerði menntmrn. kost á því að taka á leigu eitt af beztu og elztu skólahúsum borgarinnar, barnaskólann við Tjörnina, til menntaskólahalds. En húsið var tilbúið á alveg réttum tíma, og það, hvað samningarnir tóku langan tíma, varð að engu leyti til þess að tefja fyrir því, að skólinn gæti hafizt á eðlilegum tíma, og hefur hann starfað með miklum ágætum það, sem af er þessu skólaári. Það hefur áður verið vikið að því í blöðum með gagnrýnisorðum, að ég skuli ekki hafa skipað nýjan rektor við þennan skóla þegar á s. l. hausti, heldur falið stjórn hans rektor Menntaskólans í Reykjavík. Ég held, að ég hafi áður gefið opinbera skýringu á því, hvers vegna ég taldi þessa ráðstöfun réttmæta og skynsamlega, en ekki mun ég hafa gert það hér á Alþ., svo það er bezt, að ég fari um það örfáum orðum. Við stofnun nýs menntaskóla í Reykjavík, Menntaskólans við Tjörnina, var um það tvennt að velja varðandi skipun hans að flytja í hann einn bekk t. d. úr öllum bekkjardeildum Menntaskólans í Reykjavík, en það var húsnæði hans, sem var orðið of lítið - m. ö. o. að hafa þegar á fyrsta ári fullskipaðan menntaskóla við Tjörnina alla fjóra bekki menntaskólastigsins. Ef þetta hefði orðið niðurstaðan, hefði ég talið sjálfsagt að skipa skólanum nýjan rektor þegar við upphaf skólaársins. Hins vegar var það skoðun rektora menntaskólanna, sem ég ráðgaðist um þetta við, og ýmissa kennara menntaskólanna tveggja hér í Reykjavík, að á þessu væru mjög mikil vandkvæði. Og þeirra einróma meðmæli voru með því að hefja þetta nýja skólahald eingöngu með því að starfrækja þriðjabekkjardeildir, þ. e. a. s. fyrstabekkjardeildir í menntaskóla, og þannig hefur Menntaskólinn við Tjörnina starfað á þessu fyrsta starfsári. Með hliðsjón af þessu taldi ég rétt, að þar sem hér er í raun og veru um fyrsta fjórða hluta af fullgildum menntaskóla að ræða, að því er námsefni snertir, að fela stjórn þessa nýja skóla reyndum skólamanni, sem ég treysti fullkomlega og allir treysta fullkomlega til þess að fylgja nýjum skóla fyrstu sporin, fyrst þau eru stigin með þessum hætti. Og þess vegna gerði ég það, sem ég gerði og hef raunar ekki orðið var við, að þessi ráðstöfun hafi verið gagnrýnd af nokkrum skólamanni, hvorki af hálfu nokkurs skólastjóra menntaskólanna, né af hálfu nokkurra kennara þeirra, né af hálfu nokkurra foreldra, allra sízt þeirra unglinga, sem í Menntaskólanum við Tjörnina eru. Ég tel fyrstu sporin þar hafa verið stigin með hinum mestu ágætum. Þá ræddi hv. þm. einnig um gagnfræðanámið nýja og gat þess, að komið hefði fyrir, að ekki hefðu allar kennslubækur verið til fullgerðar, þegar starfsemi skólans var hafin á s. l. hausti. Það mun rétt vera, að ekki hafi tekizt að ljúka fullkomlega öllum þeim gífurlega undirbúningi, sem það hlaut að kosta að hefja alveg nýjar námsleiðir í gagnfræðaskólum í framhaldi af gagnfræðaprófi og landsprófi, eins og hér var gert. En þetta mál hafði verið mjög rækilega og vandlega undirbúið í mörg ár af skólarannsóknum menntmrn. Og nefnd hafði starfað að því að gera till. um þetta nýja nám og aðrir sérfræðingar að því að semja námsskrá. Þessu verki öllu saman var lokið í tæka tíð, þannig að á þessu þurfti ekki að standa. Hins vegar mun það rétt, að sérfræðingarnir, sem falin hafði verið samning nýrra bóka - því geysimargar nýjar bækur hafa verið samdar til notkunar í þessu námi þeir höfðu ekki fullkomlega lokið sínu starfi, þegar þessir skólar hófu nám sitt í haust. Þegar við höfum hliðsjón af því, hversu mikill skortur er á góðum mannafla til þess að vinna vandasöm verk hér í okkar litla þjóðfélagi, þá held ég, að ekki sé ástæða til þess með sanngirni að gagnrýna það, þó að fyrir komi, að ekki geti allir menn, sem falin eru tiltekin verk, lokið þeim nákvæmlega í þeirri viku, sem upphaflega var til ætlazt eða mælzt. Þá spurði hv. þm., hvers vegna ég í afstöðu minni til þessa máls hafi hafnað rökum þeirra skólamanna, sem skipuðu meiri hl. menntaskólan., en þeir mæltu gegn þessari hugmynd, sem hér er um að ræða, en tveir menn í minni hl. mæltu hins vegar með þessu. Um þetta vildi ég segja, að ég geri mér fulla grein fyrir því, að á þessu máli eins og raunar öllum málum eru tvær hliðar, og ég skil vel rök meiri hl. menntaskólan. gegn því að veita Kvennaskólanum rétt til þess að brautskrá stúdenta. Ég tel hins vegar ekki rétt, að ég standi gegn því, að ný námsleið opnist á menntaskólastiginu. Ég hef ekki, né heldur ríkisstj., beitt mér fyrir þessu máli, en ég greiddi atkv. með því í fyrra og mun greiða atkv. með því aftur núna.



Herra forseti. Ég hafði nú ekki hugsað mér að blanda mér í þær miklu deilur, sem hér hafa farið fram um eitt megin efnisatriði þessa frv., sem hér liggur fyrir, en það er um það, hvort heimila skuli Kvennaskólanum í Reykjavík að starfrækja með nokkuð sérstökum hætti menntaskóladeild - þ. e. a. s. að gera þá almennu breytingu frá þeirri reglu, sem í gildi hefur verið, að þar verði komið upp sérskólaformi fyrir menntaskólanám í stað þess, að hingað til hefur menntaskólanámið verið í formi samskóla. Eins og ég hef sagt, þá ætla ég mér ekki að taka hér ýkja mikinn þátt í deilu um þetta atriði, en vil þó hins vegar lýsa því yfir, að það er mín skoðun, að það sé rétt að halda við þá stefnu, sem upp hefur verið tekin í þessum efnum - að menntaskólastigið verði samskólastig og það verði ekki farið að hverfa að því gamla fyrirkomulagi að skipta þessu eftir kynjum og hafa sérstaka kvennamenntaskóla og þá sennilega afleiðingu af því síðar meir, að það verði sérstakir karlamenntaskólar. Ég er algerlega á móti þeirri stefnu. En ekki meira um það. Það er annað atriði varðandi þetta mál, sem er þess valdandi, að ég hef kvatt mér hér hljóðs. Fyrir rétt u. þ. b. ári síðan, hygg ég, að það hafi verið, sem hæstv. menntmrh. gaf mjög ótvíræða yfirlýsingu um það, að það væri ákveðin stefna að standa þannig að menntaskólamálum í landinu, að fyrst yrði reynt að ljúka við mikilsverðar framkvæmdir í menntaskólamálum á Akureyri, Laugarvatni og hér í Reykjavík, en síðan væri ákveðið, að næstu menntaskólarnir í röðinni yrðu menntaskólar á Austfjörðum og á Vesturlandi. Það kom einnig fram í sambandi við þessa yfirlýsingu, að leitað hafði verið eftir því m. a. hér frá fjölbýlissvæðum á Suð-Vesturlandi, einkum á Reykjanesi, að þeir vildu gjarnan koma upp menntaskóla hjá sér, en ráðh. kveðst hafa sagt alveg skýrt og greinilega, að um það yrði ekki að ræða, fyrr en þessum áföngum yrði lokið, þ. e. a. s. byggingaframkvæmdum á þeim stöðum, þar sem framkvæmdir höfðu þegar verið ákveðnar, og síðan næstu áföngum, sem væri að byggja menntaskóla á Vestfjörðum og Austurlandi. Ég tel, að frá þessari yfirlýsingu og þeim loforðum, sem gefin voru í þessum efnum, m. a. Austfirðingum, hafi verið vikið. Í fyrsta lagi, þegar ákveðið var að bæta við einum menntaskólanum enn hér í Reykjavík, Menntaskólanum við Tjörnina, en þá var svo komið, að raunverulega voru orðnir 5 menntaskólar í Reykjavík. Þá var það sérstaklega undirstrikað, m. a. af hæstv. menntmrh., að nú væri orðið þannig ástatt í þessum málum, að telja mætti alveg víst, að hægt væri að taka við í þá menntaskóla, sem þegar væru komnir á fót, fleiri nemendum en mundu sækja um pláss í þessum skólum. En nú er sem sagt komin fram till. um það að bæta við einum menntaskólanum enn hér í Reykjavík og hafa hann þann 6. í röðinni hér. Ég efast ekkert um það, að verði þetta frv. samþ., þá hlýtur að leiða af því, að það þarf að ráðast í auknar byggingar, auknar framkvæmdir, til þess að hér geti verið um viðunandi húsnæði að ræða fyrir nýja mennta-skóladeild. Við vitum, að það er enn ekki búið að ljúka fyllilega þeim áföngum, sem unnið hefur verið að í menntaskólamálum við hina eldri menntaskóla. En eitt veit ég mæta vel, og það er það,að það er enn ekki búið að taka neina ákvörðun um það, hvernig skuli háttað framkvæmd í menntaskólamálum á Austurlandi. Fjárveitingin til framkvæmdar í þeim efnum er enn ónóg, og það þykir enn ekki fært að standa við það loforð, sem þar hefur verið gefið, um framkvæmdir í menntaskólamálum þar. Ég tel, að það geti enginn vafi verið á því, að það sé vandræðalaust orðið, eins og nú er komið, fyrir ungmenni hér í Reykjavík og á Reykjavíkursvæðinu að fá setu í menntaskóla í þeim 5 menntaskólum, sem hér eru komnir, vegna rúms í skólunum. Og ég get því ekki séð annað en að þær stúlkur, sem hugsanlega mundu fá setu í þessari nýju menntaskóladeild, ættu allan kost á því að ganga í menntaskóla hér í sínu heimabyggðarlagi og hafa góða aðstöðu til þess að stunda hér menntaskólanám, án þess að bætt sé hér við einum menntaskólanum enn. Hinu verður hins vegar ekki neitað, að aðstaða ungmenna á Austurlandi t. d. er ekki jafn góð til þess að stunda menntaskólanám. Ég verð að segja það, að í þessum efnum undrast ég það mjög, að þm. af Austurlandi, sem setu eiga hér í þessari hv. d., skuli þegar hafa greitt hér atkv. með því að bæta þessum menntaskóla við hér í Reykjavík, miðað við það, hvernig ástatt er um framkvæmd á þeim loforðum, sem Austfirðingar hafa fengið í þessum efnum. Ég undrast það mjög. Ég sætti mig hins vegar ekki við það, að þannig sé staðið að loforðum í þessum málum, og það er ein af ástæðunum til þess, að ég get ekki greitt þessu frv. atkv. Hér er flutt till. til breyt. á þessu frv. af hv. 6. þm. Reykv., Magnúsi Kjartanssyni, um það að heimila piltum einnig aðgang að þessari nýju menntaskóladeild við Kvennaskólann. Út af fyrir sig þá get ég samþ. þessa till., því að ég tel, að hún sé þó til lagfæringar á þessu máli. En ég lýsi því alveg hiklaust yfir, að þó að sú till. yrði samþ., þá mundi ég verða á móti þessu frv. eftir sem áður af þeim ástæðum, sem ég hef hér m. a. greint. Í þessum efnum þykir mér einnig ástæða til þess að minnast á það, að mér finnst einkennilegur áhugi kominn upp, m. a. hér á Alþ., um menntaskólamál. Menn tala hér um menntaskóla, rétt eins og að menntaskólar séu einu skólarnir, sem umtalsverðir séu í landinu. Það þarf ekki minna en 6 tegundir - eða 6 skóla á þessu námsstigi í Reykjavík eftir því, sem helzt er að álykta af því, sem fram hefur komið í ræðum manna. Ég fyrir mitt leyti vil gjarnan stuðla að því, að sem flestir unglingar í landinu geti þreytt stúdentspróf. Ég hef ekki á móti því. En ég álít, að við verðum að reyna að gera okkur grein fyrir því, að það eru til fleiri námsbrautir en aðeins menntaskólabrautin ein, sem við eigum að hugsa um að skapa þannig skilyrði, að þar geti þróazt eðlileg kennsla og farið fram eðlilegt nám. Ég vil t. d. benda á það, að ekki erum við lengra á veg komnir en svo, að hér er um einn tækniskóla að ræða, sem á þó í mjög miklum erfiðleikum. Iðnfræðslunámið er allt í upplausn hjá okkur, og því miður hefur svo farið, að eftir síðustu breytingar á iðnfræðslulögunum hefur í rauninni sótt í hið lakara horf með fræðslu í þeim málaflokki. Alþingi hefur gert ályktun um það hvað eftir annað, að það þurfi að koma upp fiskiðnskóla í landinu. Það hefur ekki orðið neitt úr framkvæmdum, auðvitað því alltaf borið við, að það skorti fjármagn. En það skortir aldrei fjármagn, ef um það er að ræða að bæta við einum viðbótarmenntaskóla í Reykjavík. Eins og ég sagði, búa heil landssvæði eins og t. d. Austurland og Vestfirðir, við mjög erfið skilyrði til þess að koma unglingum þar um slóðir til menntaskólanáms. Það er ósköp eðlilegt, að fólk í þeim landshlutum berjist fyrir því að koma þar upp menntaskóla, einum í hverjum fjórðungi. En ég skil ekki í rauninni þann hugsunargang, sem á bak við það stendur, að berjast fyrir því að hlaða hér svo að segja menntaskóla ofan á menntaskóla í Reykjavík. Ég vildi, að þetta sjónarmið kæmi hér fram, vegna þess að þó að ég sé á móti því meginprinsippi, sem hér er deilt um í sambandi við þetta frv., þá vil ég þó ekki gera það að neinu aðalatriði. Hitt er fyrir mér aðalatriði málsins, að ég tel það óeðlilegt og ég tel það svik við gefin loforð um niðurröðun á framkvæmdum í landinu í sambandi við byggingu menntaskóla að standa þannig að málinu, sem hér er gert ráð fyrir. Og af því verð ég m. a. á móti þessu frv.



Herra forseti. Ég skal vera frekar stuttorður um þetta mál. Ég tel ákaflega eðlilegt, að það fái afgreiðslu út úr þessari hv. d. núna, áður en þingið gerir hlé á störfum sínum. Það hefur verið á það minnt hérna, hvernig þetta mál er flutt nú. Hv. 6. þm. Reykv., Magnús Kjartansson, gerði það að umræðuefni og þótti það skrýtið, að frv. skyldi ekki vera flutt af ríkisstj., heldur á þann veg, sem það var gert, bæði í fyrra og nú. Það var flutt af hv. menntmn. Það er eitt, sem mér finnst skrýtið, og það er það, að hv. þm. Magnús Kjartansson var meðal flm. frv. í fyrra, fyrir ári síðan. Hann átti þá og á sæti í menntmn. Alþ. og var einn af flm. frv., þegar það var leitt hér inn á Alþ. í fyrra, eins og þskj. bera með sér. Við meðferð málsins á þinginu í fyrra kom hins vegar í ljós, að hann notaði þann rétt, sem hann og aðrir nm. áskildu sér, að fylgja eða flytja brtt. við málið, og hann reyndist svo að vera, þegar til stykkisins kom, andvígur málinu, og gerðist svo ekki flm. að málinu núna í byrjun þessa þings, en meiri hl. n. stóð við sína fyrri afstöðu og flutti málið á ný. Um fjölgun menntaskólanna skal ég vera fáorður. Ég játa það fyllilega, að það væri kannske miklu brýnni þörf á því að huga að fleiri þáttum íslenzkra menntamála heldur en fjölgun menntaskóla, þó að menntaskólar séu vissulega gildur þáttur í skólakerfi þjóðarinnar. Og þar er mikið verk að vinna, sem ekki á að þurfa neitt að setja til hliðar eða láta gjalda þess, þó að eðlilegum kröfum sé sinnt í menntaskolamálunum. Það var ungað út einum menntaskóla í Reykjavík á liðnu ári þarna við Tjörnina. Ég álít, að það hefði verið skynsamlegra að staðsetja þann skóla annars staðar á Reykjavíkursvæðinu, t. d. annað hvort á Kópavogs- eða Hafnarfjarðarsvæðinu. En það er staðsetningaratriði, og ég geri ráð fyrir, að það geti alveg verið opið til athugunar enn, þó að skólanum hafi verið valið þarna bráðabirgðahúsnæði, sem fáanlegt var hérna við Tjörnina, og hann hafi byrjað starfsemi sína þar. En það er leiguhúsnæði, sem er ekki til frambúðar, og ég vildi vænta þess, að það sjónarmið yrði tekið til athugunar um staðsetningu þess skóla, hvort hann væri ekki betur settur á Hafnarfjarðar- eða Kópavogssvæði. Og get ég þá ekki neitað því, að sem söguleg rök varðandi það mál, þó að það séu ekki aðalrök, kemur mér hinn gamli og virti Flensborgarskóli í hug. Þá vil ég taka það fram, sem varla á að þurfa, að það er mér ekkert undrunarefni, þó að hæstv. ríkisstj. hafi strax í fyrra gert sér það ljóst, að þetta mál gat eðli sínu samkv. ekki verið flokksmál. Það hlaut að vera augljóst öllum mönnum, að menn gátu haft á þessu mismunandi skoðanir í sama flokki, og þannig var það í öllum flokkunum og er sennilega í öllum flokkunum. Það var því ákaflega eðlilegur flutningsmáti að biðja þn. með fulltrúa úr öllum flokkum að flytja þetta mál, sem var gert. Ég er því ekkert undrandi á því, þó að því væri hagað þannig. Þá vil ég minna á það næst sem meginatriði í málinu, að hér er ekki verið að raska samskólakerfinu á Íslandi. Samskólakerfið er yfirgnæfandi í okkar skólakerfi neðan frá og upp úr. Barnaskólarnir samskólar, gagnfræðaskólarnir yfirleitt samskólar, menntaskólarnir samskólar. Að vísu eru starfandi um 20 skólar í landinu, sem í reynd eru annað hvort fyrir karla eða konur. Í þeim skólum eru þúsundir af ungu fólki, sem stundar ýmiss konar nám, í þjónustu atvinnulífs og þjónustustarfa aðallega, og veit ég ekki til, að það hafi nokkur þjóðarógæfa af slíku skólahaldi stafað.Það verð ég að segja. Á gagnfræðaskólastiginu hefur svo verið til ein undantekning. En til þess að staðfesta reglu, þarf undantekningu. Undantekning staðfestir regluna, segja menn, og þessi eina undantekning er Kvennaskólinn í Reykjavík. Og hann hefur starfað, eins og alkunnugt er, á gagnfræðaskólastiginu. Það er ætlunin, að þessi undantekning fái að vera við lýði á menntaskólastiginu, og hvað er eðlilegra, þegar við gerum okkur það ljóst, að kröfurnar um stúdentspróf, stúdentsmenntun, eru nú orðnar eins almennar og algildar og kröfurnar um gagnfræðamenntun voru fyrir 20–30 árum. Þegar það var almenn menntunarkrafa, þá kom bylgja, sem leiddi af sér byggingu fjölmargra gagnfræðaskóla samkv. gagnfræðaskólalöggjöfinni 1930 og héraðsskólanna í sveitunum. Gagnfræðapróf og gagnfræðamenntun var þá almenn menntunarkrafa þjóðarinnar. Núna er það almennt álitið, að stúdentsmenntun eigi að vera sá almenni menntunargrundvöllur, sem ungir menn og ungar stúlkur eigi aðgang að eftir sinni vild og getu eftir því, sem hæfileikar og vilji standa til. Og ég álít, að hæstv. menntmrh. og ríkisstj. hafi að þessu leyti aðeins verið að svara breyttum kröfum tímans, þegar þeir hafa fjölgað menntaskólunum svo sem gert hefur verið á undanförnum árum. Það var fyrir þessu, sem andstaðan við menntaskóla á Vestfjörðum og Austfjörðum féll. Það var ekki hægt að standa á móti málunum lengur. En afturhaldssemin hafði prýðilega enzt í 20 ár til þess að berjast á móti þessum sjálfsögðu kröfum um menntaskóla úti á landsbyggðinni. En hún er að láta undan hinum almennu kröfum í þjóðfélaginu um að jafna aðstöðu fólks til menntunar, þeirrar almennu menntunar, sem þá var krafizt, þ. e. a. s. stúdentsprófs. Og hvernig standa þá málin. Ég tók eftir því, að hv. 4. þm. Austf. barmaði sér yfir því, hann fullyrti það, að hann yrði á móti þessu máli af því, að það væri ýmislegt vangert í skólamálum Austfirðinga á menntaskólastiginu. Ég spyr nú: Eru Austfirðingar búnir að koma sér saman um skólastað?  Hvernig standa þá menntaskólamálin núna? Þau standa þannig, að það eru þrír menntaskólar í Reykjavík - almenni menntaskólinn við Lækjargötu, Hamrahlíðarskólinn og svo nýi skólinn við Tjörnina - og tveir skólar, sem hafa rétt til þess að hafa menntadeildir í sambandi við starfsemi sína, Verzlunarskólinn og Kennaraskólinn. Þannig stendur það. En úti á landsbyggðinni eru lögfestir sem menntaskólar, Akureyrarskólinn, það er rétt að telja hann fyrst, Akureyrarskólinn, Laugarvatnsskólinn, Ísafjarðarskólinn og Austfjarðaskólinn. Þannig eru lög í landinu núna - fjórir skólar utan Reykjavíkursvæðisins og þrír menntaskólar á Reykjavíkursvæðinu og tveir skólar, sem hafa menntadeildir, Kennaraskólinn og Verzlunarskólinn. Á Reykjavíkursvæðinu er meira en helmingur þjóðarinnar. Mér sýnist því, að það sé nokkuð eðlileg skipan á þessum málum, eins og þau standa nú samkv. lögum. Og það er loks svo komið við lögfestingu Austfjarða- og Vestfjarðaskólans, að það er vafasamt, að það halli nokkuð á landsbyggðina, þegar þessi loforð hafa verið efnd, þegar þessi lagaákvæði hafa komizt í framkvæmd. Það hefur verið sagt, að það sé óeðlilegt að hverfa frá skólakerfinu frá 1946, sem gerir ráð fyrir því,að menntaskólarnir hafi ekki gagnfræðadeildir. Það að tengja þannig saman gagnfræðadeild og lærdómsdeild í sama skóla sé óeðlilegt og hafi verið óeðlilegt síðan almenna skólalöggjöfin var sett 1946. En þetta er ekki nýmæli nú með Kvennaskólann. Eins og ég var að enda við að nefna, þá eru slíkar framhaldsmenntadeildir við tvo skóla í Reykjavík, Verzlunarskólann og Kennaraskóla Íslands. Hér er því aðeins um það að ræða að ekki er brotin braut, ekki heldur að þessu leyti, heldur aðeins þriðja tilfellinu bætt við, þar sem lærdómsdeild kemur í sambandi við annan skóla eins og við þá tvo, sem fyrir eru. Og ef mig misminnir ekki mikið, þá var það nú enginn afturhaldsraftur, sem sat á menntamálaráðherrastóli 1946, þegar nýja skólalöggjöfin þá var sett. Það var páfi kommúnismans á Íslandi, Brynjólfur Bjarnason. Og við skulum halda það, að hann hafi ekki verið að fara inn á neinar villigötur í kynferðislegum fasisma. Það vil ég a. m. k. vona. Hann staðfesti þá reglu, að Kvennaskólinn mætti starfa á gagnfræðaskólastiginu sem sérskóli, og hann hefur haft þann rétt síðan. Er það ekki óttalegt þetta, að hugsa sér það, að stúlkurnar í Kvennaskólanum og úr öðrum skólum, sem kynnu að vilja stunda nám í sérskóla, eigi að sitja þarna við bóknám 5 stundir á dag út af fyrir sig án þess að hafa samneyti við pilta? Er það ekki óttaleg misþyrming á eðli manneskjunnar? Ég held ekki. Ég held, að menn geti starfað að hvaða starfi sem er - og nám er starf - án þess að bíða tjón á sál eða líkama, þó að vinnuflokkar karla séu út af fyrir sig, hvort sem það er á vinnustað eða í skóla, eða konur út af fyrir sig, og ekki skipti mjög miklu máli, hvort vinnustaðurinn er blandaður eða ekki. Ef litið er ofstækislaust á málið, þá er það svona. Það er ekki stórmál. En nú skulum við segja, að andstæðingum kvennaskólamálsins takist að fella það. Hvað gerist þá? Það sama og gerzt hefur hingað til, að stúlkurnar úr Kvennaskólanum, sem halda áfram námi, fara til menntaskólanáms í einhvern af menntaskólunum, sennilegt að margar þeirra fari hérna í hinn almenna, gamla menntaskóla við Lækjargötu. Og hvað þá? Þá verða þær settar þar í kvennabekki, sama ógæfan vofir yfir þeim, þær verða að vera sér í kennslustundum, 5–6 stundir á dag. Þetta er staðreynd. Síðasta Menntaskólaskýrslan í Reykjavík, fyrir árið 1968–1969, sýnir það, að þar eru kvennadeildir og piltadeildir. Breytingin er engin. Sama hörmungin með stúlkurnar, ef Kvennaskólanum verður synjað um það að brautskrá stúdenta, og það er eingöngu þetta, að þær eru nokkur hundruð metra hérna lengra upp með Lækjargötunni, ef Kvennaskólinn öðlast þessi réttindi, sem hann biður um, en annars verða þær hérna í hinum almenna, gamla menntaskóla í kvennabekk. Já, það er alveg furðulegt, hvernig neikvæðum ofstækisöflum hefur tekizt að blása þetta smámál upp í stórmál. En þeim verður drjúgt að verki, þegar þau eru látin ein um hituna, sem allt of oft er gert. Þar að auki sé ég ekkert samræmi í því, því að það er staðreynd, að Gagnfræðaskólinn á Akureyri þokaði sínu máli fram um menntaskóla Norðurlands að hefja kennslu, frá heimild til kennslu á lærdómsdeildarstigri og varð síðan að senda sína stúdenta fyrstu frá sér undir próf, undir dóm hér í Menntaskólanum í Reykjavík. En síðan fékk hann löggjöfina í gegn og menntaskóli Norðurlands reis af grunni og varð eitt nýtt vígi íslenzkrar menningar. Á sama hátt hófst baráttan á Laugarvatni. Þar var fyrst og fremst barizt fyrir því að fá rétt til þess, að menntaskólakennsla færi þar fram í tengslum við Laugarvatnsskólann, og að síðustu var fullnaðarsigur unninn, löggjöf sett um Menntaskólann á Laugarvatni og nákvæmlega sama sagan á Ísafirði. Þar var hafizt handa um kennslu á menntaskólastigi við gagnfræðaskólann þar og síðan barizt fyrir málinu, þangað til þróun tímans hafði lyft undir það og átt sinn drjúga þátt í að bjarga því í höfn. Þessir skólar hafa allir fengið aðstöðu til þess að fylgja sínum nemendum eftir og síðan hefur verið sett löggjöf um sjálfstæðan menntaskóla á þessum stöðum, sem ég hef nefnt. Að deildir séu við aðra skóla, fyrir því eru fordæmi líka, þar sem bæði er Verzlunarskólinn og Kennaraskólinn, svo að menntadeildir eru líka við skóla, eins og hér er verið að fara fram á við Kvennaskólann. Allar þær stúlkur, sem vilja fara í sérskóla, eiga þess vissulega rétt, því að þær geta valið um alla þá menntaskóla í landinu, sem fyrir eru og allir eru samskólar. Ekki er því gert á hluta þeirra. En er þá þröngt fyrir dyrum um námsval pilta með því að samþykkja þetta frv.? Ég sé það ekki heldur. Ég veit ekki annað en þeir eigi aðgang að samskólum alveg eftir sinni vild og bætti lítið úr, þó að einum litlum skóla með 30–40 nemendum væri bætt þar við þeirra valkosti. Ég tók eftir því, að hæstv. menntmrh. sagði áðan: „Ég taldi ekki rétt, að ég og ríkisstj. stæðum gegn því, að ný námsleið opnaðist á menntaskólastiginu.“ Þetta tel ég nokkuð eðlilegt, en ég bæti við og segi: Ég tel ekki eðlilegt, að Alþingi Íslendinga standi gegn því, að ný námsleið opnist á menntaskólastiginu. Það er upplýst, að Kvennaskólinn í Reykjavík hefur aðstöðu til þess að láta þessa umbeðnu kennslu fara fram í sínum húsakynnum fyrstu tvö árin. Á þessum tveimur árum sker reynslan algerlega úr um það, hvort menntadeild við Kvennaskólann fær aðsókn eða ekki. Ef þessi tvö ár skera úr á þann hátt, að deildin fái fullnægjandi aðsókn, þá kemur auðvitað að því að byggja yfir þann menntaskóla. En er það nokkur sérstakur kostnaður umfram það, sem aðrar lausnir málsins leiða af sér? Mundi ekki verða að byggja frá grunni yfir hvern þann nýjan menntaskóla, sem heimilaður væri? Ég held það. Ég held, að það sé mikið atriði í málinu. Við, sem erum samskólamenn, teljum, að það sé eðlilegt, að þeir, sem vilja heldur sérskóla, hafi einn möguleika, og hér er ekki verið að opna neinar nýjar leiðir, heldur að heimila framhaldsréttindi, sem fyrir eru hjá hinum starfandi skóla. Ég tel það þröngsýni en ekki víðsýni að vilja ekki heimila neinn sérskóla í landinu á menntaskólastiginu, eins og verið hefur og góð reynsla fengizt af á gagnfræðaskólastiginu. Þar er ekki umturnað neinu í okkar skólakerfi, og það er ekki verið að fara fram á það að skerða réttindi nokkurs einstaklings né nokkurs skóla í landinu með þessu frv. Ég tel því einsætt, að Alþ. á ekki að loka þeirri leið, sem hér er farið fram á. Það á að samþykkja þetta frv. og heimila þannig einn sérskóla í landinu á menntaskólastiginu, eins og verið hefur um áratugi á gagnfræðaskólastiginu. Till. Magnúsar Kjartanssonar er eingöngu fram borin til þess að synja um óskir Kvennaskólans og stjórnenda hans um að fá að brautskrá stúdenta og hafa menntaskóladeild fyrir stúlkur. Það tel ég ekki rétt, því að ég mundi telja, að það eigi að svara játandi, en ekki að loka þeim leiðum, sem það opnar.



Herra forseti. Mér þykir rétt að gera hér grein fyrir skoðun minni í þessu máli, þar sem ég er einn af þeim fáu, sem greiddu atkv. gegn samþykkt þessa frv. hér í d., og vera kann, að einhverjir líti svo á, ef ég þegi hér með öllu, að ég sé hins vegar að öllu leyti samþykkur þeim rökstuðningi, sem hv. 6. þm. Reykv. og 4. þm. Austf. hafa borið hér fram, en svo er alls ekki. Ádeilur þeirra á menntamál og þá sérstaklega menntmrh. tel ég yfirleitt úr lausu lofti gripnar, en ég fer ekki að verja hann hér, því að hvorugur nefndra þm. er að mínu áliti annarrar handar maður hans í þeim málum. En ástæður þess, að ég greiði atkv. gegn þessu máli, eru þessar, sem ég hér skal nú telja. Mér er tjáð og hef af því góðar spurnir, að Kvennaskólinn í Reykjavík sé góður skóli og hafi gegnt miklu og góðu hlutverki. Eigi hann að verða menntaskóli, þýðir það, að annað hvort getur bann ekki tekið nemendur í svo miklum mæli sem verið hefur til þess náms, sem hann hefur veitt stúlkunum fram til þessa, ellegar það verður að stækka hann verulega, þ. e. a. s. auka við hann byggingar, og hér er tekið fram, að kostnað menntadeildar eigi að greiða úr ríkissj. Þ. e. a. s. kostnaður ríkisins af þessum skóla mundi vaxa verulega. Að minni hyggju er ekki eins mikil þörf fyrir nýjan menntaskóla hér í Reykjavík eins og menntaskóla annars staðar. Ég tel stofnun menntaskóla þurfa að sitja fyrir bæði á Vestfjörðum, Austfjörðum og, eins og hér kom fram áðan, í Hafnarfirði eða Kópavogi. Vel mætti nefna það, að sá skóli væri staðsettur t. :d. mitt á milli, í Garðahreppi, þannig að nemendur úr Hafnarfirði og Kópavogi gætu losnað við þann mikla kostnað, sem þeir hafa af því að sækja menntaskóla inn til Reykjavíkur. Sem sagt, það er ekki mín skoðun, að það sé nein goðgá, að konur sitji í sérstökum skóla allt til stúdentsprófs, eins og hér kom fram áðan, að það væru einhverjir andstæðingar gegn því, að konurnar sætu í sérskóla svo lengi og biðu af því sálarlegt og líkamlegt tjón. Það er ekki mín skoðun. En ég tel, að aðrir skólar, aðrir menntaskólar, eigi að sitja fyrir, vera á undan þeim, sem hér er verið að ræða um, og ríkið verði að taka þetta í réttri röð, láta þá skóla ganga á undan sem meiri þörf er á. Það tel ég, að gildi um þá skóla, er ég nefndi áðan. Ég nefni fyrst Ísafjörð, Austfirði og svo þéttbýlið hér sunnan við Reykjavík. Allt þetta tel ég, að eigi að ganga á undan og ríkið geti ekki vegna þess mikla kostnaðar, sem af þessu öllu saman er, látið allt þetta ganga fram í einu. Það verður að hafa einhverja röð á því, og hér er farið öfugt í röðina. Mig langar, fyrst ég er á annað borð kominn hér, að benda á eitt atriði, sem alls ekki hefur komið hér fram. Það er það, sem við, sem búum utan þess, sem kallað er almennt þéttbýlissvæði, verðum kannske meira vör við heldur en aðrir íbúar landsins - að fyrir foreldra, sem verða að senda börn sín í skóla utan úr sveitum, utan úr þorpum, utan úr smærri kaupstöðum, þá er það mjög mikilsvert, að við þessa menntaskóla, sem börnin fara í, séu góðar heimavistir. Það eru mörg dæmi þess, að þegar verður að senda unglinga, sem aldrei hafa farið fyrr að heiman, í framhaldsskóla, og þau eru vistuð kannske á góðu heimili, að þá er allt í lagi, en í vist kannske á ekkert sérstaklega góðu heimili getur allt farið úrskeiðis, eða sem oftast er, að þau taka sér bara herbergi einhvers staðar í bænum. Enginn er þeim þá verulega til eftirlits og lestur og annað fer úr skorðum. Þess vegna held ég, að heimavistir og heimavistarmenntaskólar séu of fáir hér á landi. Þeir eru aðeins tveir, á Akureyri og Laugarvatni, og það væri mikilsvert að fá sem fyrst heimavistarmenntaskóla á Ísafirði, á Egilsstöðum líklega helzt fyrir austan, til þess að bæta úr þessum vanda, sem ég bendi hér á. En ég endurtek það, að ég er ekki á móti kvennaskólafrv., vegna þess að mér sýnist - þau rök, sem aðallega hafa verið flutt gegn frv., mikilvæg. Það er röðin, sem ég tel, að ekki sé rétt í þessu máli.



Herra forseti. Umr. um þetta mál hafa nú staðið nær allan venjulegan fundartíma hv. d., og ég skal ekki lengja þær, segja aðeins örfá orð. Ég stend raunar aðallega upp til þess að taka undir þau orð, sem féllu í ræðu hv. 1. þm. Austf. hér áðan. Ég er honum svo sannarlega sammála um það, að það er skaði fyrir þjóðlíf okkar allt, hversu fáar konur taka þátt í þeim málum, sem venjulega eru nefnd þjóðmál. Ég mundi telja, að hv. Alþ. væri miklu betur skipað, ef hér ættu sæti fleiri konur, og felst þó enginn broddur í þessum orðum mínum til minna ágætu þingbræðra, sem allir eru hæfileikamenn miklir. Ég var staddur á sveitarstjórnaráðstefnu, sem var haldin hér í Reykjavík á vegum Sjálfstæðisflokksins í gær og fyrradag. Þar komu fram þær upplýsingar, að í bæjarstjórnum og sveitarstjórnum í landinu munu sitja á 12. hundrað manns, ég man ekki töluna nákvæmlega. En af öllum þessum mannfjölda munu eiga sæti í bæjar- og sveitarstjórnum rúmlega 30 konur. Þetta tel ég ekki vera góða þróun í þjóðlífi okkar. Undir störf sveitarstjórna heyra ýmiss konar félagsmál, og með allri virðingu fyrir okkur karlmönnunum, þá er það mín skoðun, að konur séu okkur hæfari til þess að starfa að slíkum málum í flestum tilfellum. Því hefur verið haldið fram í umr. um þetta mál, að ég og aðrir þeir, sem hafa greitt því atkv. hér í þingsölum, hafi gert það vegna áróðurs, að við höfum legið undir áróðri reykvískra kvenna og að við styðjum málið vegna kunningsskapar okkar við þær. Þetta er ekki rétt, hvað mig snertir, því þó ég þekki margar konur hér í Reykjavík, þá hafa þær ekki beitt mig neinum áróðri í þessu máli. Stuðningur minn í málinu er einfaldur og fljótsagður, og fljótskýrður. Hann er einfaldlega sá að ég sé hér opnast leið til þess, að fleiri ungmenni en ella njóti stúdentsmenntunar og verði stúdentar, því að það er skoðun mín, að sem flest ungmenni, sem hafa til þess getu og vilja, eigi að njóta stúdentsmenntunar. Ég tek undir það, sem hv. 1. þm. Austf. sagði hér áðan, að það er ekki orðinn svo mikill stigsmunur á stúdentsmenntun í dag og á gagnfræðanámi, t. d. þegar ég var að alast upp. Þetta er einföld afstaða mín í þessu máli, og á þessu byggist stuðningur minn við það. Ég veit ósköp vel, að það eru til þeir menn, sem halda því fram, að það sé orðið allt of margt um stúdenta í okkar þjóðfélagi - allt of margt af fólki, sem nýtur þessarar menntunar. Það kom fram hér við 1. umr. um þetta mál, og þá sagði jafnvel einn hv. þm., að það ætti raunar ekki að leyfa öðrum en miðlungsmönnum að stunda stúdentsnám og verða stúdentar. Ég er alveg á öndverðum meiði við þennan hv. þm. Ég vil leyfa öllum að njóta stúdentsmenntunar, eins og ég sagði, sem hafa á því vilja og getu, og þegar það liggur fyrir; að skóli, velmetinn skóli, hefur kennarakrafta til þess að sinna þessu verkefni að kenna undir stúdentspróf, þá sé ég ekki nokkra ástæðu til þess að amast við því. Ég skal taka það fram, að ég er hlynntur því, að aðalreglan skuli vera sú, að skólar okkar skuli vera samskólar. En það er, eins og hv. 9. þm. Reykv. sagði, engin regla til án undantekningar og hefur aldrei verið og mun aldrei verða. Það hefur orðið talsverður hávaði í þjóðlífi okkar út af þessu máli nú að undanförnu og er þó raunar einkennilegt, þegar við minnumst þess, að þegar þetta mál var hér á dagskrá á þinginu í fyrra heyrðist hvorki stuna né hósti gegn því. Því miður verð ég að halda því fram, að a. m. k. einhver hluti af þeim hávaða, sem orðið hefur um málið nú, sé sprottinn undan rifjum þeirra afla í þjóðfélagi okkar, sem kæra sig ekkert um það, að við lifum í friðsömu þjóðfélagi.