Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv., sem hér er til umr., er flutt af okkur fjórum þm. Suðurlandskjördæmis eftir beiðni hreppsnefndarinnar í Stokkseyrarhreppi, sem hefur gert þá grein fyrir óskum sínum, að hreppsfélagið telji eðlilegt, að það geti eignazt með kaupsamningi við ríkið jarðeignir þær, sem ríkið á og heyra nú til Stokkseyrarkauptúni. Hreppsnefndin bendir á, að nú hafi þorpið verið skipulagt og á hreppsfélagið leggist sérstakar skyldur til gatnagerðar samkv. skipulagi og hvers konar kostnaður annar til þess að gera jarðir þær, sem hér um ræðir, að byggingarlóðum, en hins vegar á sveitarsjóður þessa hrepps ekki von í því að hagnast að neinu leyti eða fá upp borinn sinn kostnað af hækkuðum lóðarafgjöldum, en lóðargjöld í þorpum eða kauptúnum eru jafnan nokkru hærri en afgjöld af jörðum. Þá bendir hreppsnefndin einnig á, að það væri til mikils hagræðis fyrir hreppinn, sem þarf að skipuleggja notkun jarðnæðis af ýmsum ástæðum, að geta gert það sem eigandi. T.d. er á það bent, að garðrækt er verulegur liður í atvinnulífi þessa þorps, og nú stendur einmitt svo á, að vegna sérstaks sjúkdóms í kartöflum, sem þarna hefur geisað um nokkurt skeið, er útlit fyrir, að skipta verði með öllu um garðlönd og taka önnur í ræktun en þau, sem nú eru, og er það allmikil skipulagsbreyting á nýtingu landsins. Á sama hátt eru og færð rök að því í grg. hreppsnefndarinnar, að landbúnaður - kvikfjárrækt - sé verulegur liður í atvinnulífi þorpsins og það væri til mikils hagræðis, ef hreppsnefndin gæti sem landeigandi skipulagt hagbeit þarna, eftir því sem hagkvæmast þætti. Fleiri rök eru færð fyrir því af hreppsnefndarinnar hálfu, að hagkvæmt væri fyrir hreppinn að eignast lönd þessi. Þess vegna er hér lagt til í frv. um þær jarðir, sem ríkið á nú, en heyra til Stokkseyrarþorpi, að ríkisstj. verði gefin heimild til þess að semja um sölu á þessum jarðeignum til Stokkseyrarhrepps. Um lagafrv. er farið mjög að þeim fyrirmyndum, sem hér hafa verið samþykktar að undanförnu varðandi sölu á landi ríkisins til einstakra hreppa eða einstakra þorpa og bæjarfélaga, en þróunin hefur verið sú á síðustu árum, að þau hreppsfélög eða bæjarfélög, sem þannig stendur á um, að þau eða íbúar þeirra eru að mestu landsetar ríkisins, hafa hvert af öðru nú gert kaupsamninga við ríkið. Má þar til nefna Kaupavogskaupstað, Eyrarbakkahrepp og síðast á árinu 1960 Vestmannaeyjakaupstað. Hér er í öllu farið að með sama hætti um lagafrv. og um þau lagafrumvörp, sem heimiluðu þær sölur, sem ég nú hef nefnt. Ég legg þess vegna til, að þegar þessari umr. lýkur, verði málinu vísað til 2. umr. og til umsagnar landbn.



Herra forseti. Ég vil taka undir það frv., sem hér er fram komið um að heimila ríkisstj. að selja Stokkseyrarhreppi það land, sem ríkið á þar. Það er ekki nema eðlileg viðleitni hjá hreppsfélögum og bæjarfélögum að eignast sjálf jarðirnar, sem byggð manna er þar reist á. En ég hef minnzt á það áður, þegar svona mál hafa verið hér til meðferðar, að það væri rétt, jafnvel þótt það hafi ekki veríð gert undanfarið, að taka upp þann sið í sambandi við svona lagasetningu að láta þá kvöð fylgja, þegar ríkið selur í hendur hreppsfélögum eða bæjarfélögum jarðir, að bæjarfélögin eða hreppsfélögin megi ekki selja slíkt aftur. Það er ómynd, sem stórkostlegt tjón hefur hlotizt af á Íslandi, að lóðir í helztu bæjarfélögum landsins skuli vera einstakra manna eign. Það er tjón, sem atvinnulífið fær ekki bætt, þegar sá háttur er yfirleitt upp tekinn. Við höfum ekki sízt fengið á þessu að kenna hér í Reykjavik. Ég man alltaf eftir því, - það er víst einasta fasteignamatið, sem eitthvað var að marka hér í Reykjavík. 1932, þá voru, ef ég man rétt, öll hús í Reykjavík metin á 68 millj. kr. og allar lóðir á 32 millj. M.ö.o.: lóðirnar, sem raunverulega höfðu ekki kostað neitt, þær eru metnar til hálfs á við alla húsaeign, allt það, sem mennirnir hafa gert til þess að byggja bæinn upp. Það er gefið með hvern einasta bæ, þó að hann sé upphaflega ekki nema lítið hreppsfélag, eins og Reykjavík einu sinni var, þá hleypur svo mikið braskverð í þessar lóðir, að það íþyngir síðan öllu atvinnulífinu, veldur dýrtíð hvað snertir húsbyggingar og leggst þungt á verzlunarlífið og framleiðslulífið í heild. Þess vegna var það alltaf óhapp, að Reykjavíkurbær skyldi sjálfur missa mikið af þeim lóðum, sem hann upphaflega átti, þó að seinna hafi fyrir viturlega forgöngu verið breytt þarna til og bærinn farið að kaupa meira og meira af lóðum. Sömu sögu var að segja af Akureyri, þar sem það var þó tekið upp enn þá fyrr að reyna að kaupa lóðirnar, þannig að bærinn átti sjálfur alla byggðina. Og það vita allir, sem þekkja þróun þessara kaupstaða, hvað dýrmætt þetta er. Við vitum ekkert, hvaða kaupstaðir það eru, sem eiga eftir að vaxa. En hitt vitum við, að þjóðin á eftir að vaxa mikið, og það getur eins orðið á Stokkseyri og annars staðar, að á næstu áratugum verði þær lóðir, sem nú eru máske metnar lágt, alldýrmætar. Ég held þess vegna, að það væri rétt fyrir okkur, jafnvel þótt við hefðum ekki gert það við þau lagafrv., sem hv. 1. flm. taldi upp nú áðan, að við hefðum verið að afgreiða á síðustu árum, - þá held ég, að það væri rétt, að sú nefnd, sem fær þetta til athugunar, íhugaði vel, hvort við ættum ekki að taka þennan sið upp. Þetta er ekki sagt vegna þess, að ég vilji setja Stokkseyrarhrepp þarna í neitt aðra aðstöðu en aðra. Ég gæti vel hugsað mér, að ef samkomulag yrði um að bæta því við þessi lög, þá yrði um það jafnvel samkomulag seinna meir að bæta því inn í lög að banna bæjarfélögunum að selja jarðirnar eða lóðirnar. Það gæti þá í hæsta lagi verið, að til þyrfti alveg sérstakt leyfi ríkisins eða ríkisstjórnarinnar. Það er vitanlegt, að ríkisstj. selur bæjunum og hreppsfélögunum sínar jarðir á svona stöðum ekki í neinu gróðaskyni, heldur til þess að veita betri aðstöðu fyrir viðkomandi hreppsfélag. Og það er engum efa bundið, að fyrir hreppsfélagið og alla framtíð þess er langæskilegast, að slíkar lóðir séu ekki seldar, heldur leigðar. Ég vildi þess vegna aðeins við þessa umr. mega beina því til þeirrar n., sem málið fer til, að hún athugaði það gaumgæfilega, hvort ekki væri rétt að gera þessa breytingu á.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt af hv. iðnn. samkv. beiðni Félags matreiðslumanna og Matsveinafélags Sjómannasambands Íslands. Frv. shlj. þessu var flutt á Alþ. 1957 og 1958 og á síðasta Alþingi, en var þá ekki afgreitt. Nm, hafa óbundnar hendur um afstöðu sína til frv. Á síðasta þingi fékk n. umsagnir um frv. frá matsveina- og veitingaþjónaskólanum, Matsveinafélagi Sjómannasambands Íslands, Félagi matreiðslu- og framreiðslumanna, Skipaútgerð ríkisins og skipafélögunum. N. mun nú aftur athuga þessar umsagnir fyrir 2. umr. Að lokinni þessari umr. óska ég eftir því, að frv. verði vísað til 2. umr.