Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Jakob Möller) : Ég geri ráð fyrir því, að það geti lítill ágreiningur orðið um þessa lagasetningu. Hún er bein afleiðing af þeim breyt., sem gerðar voru á skattal. á síðasta þingi. Í rauninni þyrfti málið ekki að fara til n., en þar sem það ætti ekki að þurfa að tefja málið neitt, legg ég til, að því verði að lokinni umr. vísað til hv. allshn.

Atvmrh. (Magnús Jónsson) : Á norðanverðu Snæfellsnesi hagar svo til, að í rauninni er ekki til hentugt skipalægi nema á Grundarfirði í Eyrarsveit. Að vísu þarf ekki að efast um, að þetta er tiltölulega öruggt skipalægi, og þangað er hægt að leita, þegar dimmt er, en á plássunum, Sandi og Ólafsvík, eru aftur á móti hafnleysur, þó að þar hafi verið gerðar hafnarbætur. Þar sem skipin geta legið óhult á Grundarfirði, þó að vont sé veður, virðist það einkennilegt, að þar skuli ekki hafa risið upp kaupstaður, en ég skal ekki nú rekja ástæðurnar til þess, að svo hefur ekki orðið. Nú er hins vegar greinilegt, að miðstöð þessarar sveitar er að færast inn í Grafarnesið. Þar eru góð skilyrði til hafnarbóta, og þar er að komast á vegarsamband við Stykkishólm. Á þessum stað er að vísu bryggja, en hún er alveg ófullnægjandi stærri flutningaskipum, svo að þarna er mikil þörf lendingarbóta. Það liggja fyrir uppdrættir og mælingar frá þessum stað, að ég ætla frá árinu 1931. Eins og ég hef tekið fram, eru þarna mjög góð skilyrði, þannig að það þarf ekki að byggja stórkostlegan sjóvarnargarð, eins og mundi þurfa á Sandi og í Ólafsvík. Það má auk þessa geta þess, að á þessum stað hefur verið reist stórt og myndarlegt frystihús, og það er beinlínis í sambandi við það fyrirtæki, að hreppsnefnd Eyrarsveitar er byrjuð á hafnargerð á þessum stað. Það, sem aðallega skortir á til þess að koma verkinu áfram, er ríkisábyrgð. Það hefur því verið farið fram á það við ríkisstj., að hún tæki á sig nokkra ábyrgð í þessu máli, en við þeirri ósk er ekki hægt að verða nema með því að setja regluleg hafnarlög fyrir þennan stað, og það er það, sem þetta frv. fer fram á. Þó að í þessu frv. sé talað um mannvirki, sem kosti 500 þús. kr., þá er það alls ekki meiningin að ráðast í það fyrirtæki allt í einu. 100 þús. kr. mannvirki ætti til bráðabirgða að bæta mikið úr þeirri þörf, sem þarna er nú í bráð. - Ég held svo, að sé ekki þörf á því að fara fleiri orðum um þetta frv., það er að mestu sniðið eftir öðrum hafnarl., sem hæstv. Alþ. hefur sett. Ég vil svo leyfa mér að óska eftir, að frv. verði vísað til 2. umr. og sjútvn. þessarar deildar.

Flm. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Við flm. þessa máls flytjum það nú í trausti þess, að Alþ. vinnist tími til að afgr. það, enda þótt þingið eigi að vera stutt. Málið var flutt á síðasta þingi, og fylgdi þá frá n., sem samdi frv., ýtarleg grg. og ýmsar upplýsingar í 5 köflum, sem má sjá í þskj. Við teljum fulla ástæðu til, að Alþ. verði við þeirri ósk verkalýðsins að lögbinda þær till., sem hér er farið fram á, - að orlof til handa hverjum einasta verkamanni eða sjómanni, eða hvaða annað starf sem þegnar þjóðfélagsins inna af höndum, sem eru í þjónustu annars manns, sé 12 virkir dagar. Og samkv. 4. gr. er gert ráð fyrir, að vinnudagana sé lögð til hliðar upphæð, sem nemur 4%, sem nota skal til orlofsins. Þetta er að sjálfsögðu upphæð, sem atvinnurekandanum, hverju nafni sem nefnist, ber að greiða umfram kaupgjald og reiknast af upphæð kaupsins. Um nauðsyn þessa skal ég ekki vera mjög margorður. En aðeins vil ég benda á, að orlof eru orðin nokkuð föst hjá fjölda mörgum stéttum í landinu. Og nú þykir ekki hlýða í Reykjavík og víðar, t. d. hjá verzlunarmönnum, að bjóða upp á minna en 12 virka daga, 14 að helgidögum meðtöldum. Ýmsar iðnstéttir eru þegar búnar að fá þessari ósk fullnægt, og til eru stéttir, sem hafa öllu rýmra orlof en hér er gert ráð fyrir. En daglaunamannastéttin í landinu hefur allt fram að þessu farið algerlega á mis við það, sem heitir orlof.

Eru það ekki fleiri stéttir?

Ég get minnzt á það síðar. S. l. ár var þó í tveimur bæjum, Reykjavík og Hafnarfirði, veitt allt að 6 daga orlof fyrir 12 mánaða vinnu. Grundvöllurinn var sá, að fyrir hverja tvo mánuði er einn dagur, en hér er farið fram á einn dag fyrir hvern mánuð. Er þetta í samræmi við það, sem tíðkaðist á Norðurlöndum fyrir styrjöldina og lögfest var fyrir daglaunamenn og iðnaðarmenn. Ég er ekki í neinum vafa, að eins og nú er háttað í landinu, er öllum verkamönnum, hverju nafni sem nefnast, nauðsyn á að taka sér þennan hvíldartíma til að lyfta sér upp frá hinu daglega striti. Í sambandi við orlof þessi þyrfti að gefa verkamönnunum kost á að sjá sitt eigið land sem bezt og betur en hingað til. Það væri menningarlegt atriði að ferðast eftir því, sem fé þetta hrekkur til, og mundi afla mönnum víðsýnis og þekkingar á sínu eigin þjóðlífi. Verkamanninum er þetta eins nauðsynlegt og hverjum öðrum manni í þjóðfélaginu, þó að staða hans sé af sumum mönnum ekki talin eins virðuleg og ýmsar aðrar. Það mundi vafalaust verða vel séð hjá launastéttum landsins yfirleitt, að þetta lágmark yrði lögfest og hverjum einstaklingi tryggt að þurfa ekki að ganga eftir rétti sínum bónbjargaleiðina. Það skaut einn hv. þm. fram í, hvort ekki væru fleiri stéttir, sem ekki fengju orlof. Þar sem hann telur sig talsmann bændastéttarinnar, þykist ég vita, að hann hafi átt við hana. Nú er það svo að nafninu til, að bændur, sem reka bú, eru atvinnurekendur og sínir eigin herrar yfir því að taka sín eigin orlof.

Já, aldeilis!

. En því er ekki að neita, að þetta frv. nær einnig til fólks í sveitum, sem er launþegar í einhverri mynd. Nú er það vitanlegt, að bændur hafa sem betur fer leyft sér að taka sér orlof. Við þekkjum hinar kunnu bændareiðir. Bændur að norðan hafa tekið sér orlof til Suðurlands og gagnkvæmt, sér til kynningar, fróðleiks og hressingar. Fordæmið er skapað, og ég býst við, að slíkar reiðir um landið fari í vöxt. Ég gæti búizt við andmælum gegn till. þessa frv., ekki sízt vegna þess, að þær leggja nokkrar kvaðir á atvinnureksturinn, sem kalla má óbeina kauphækkun. En það er nú víða orðinn sá skilningur á því að njóta ofurlítið heilbrigðrar hvíldar og ánægjulegrar tilbreytingar, að ég býst við, að almennt verði talið tilvinnandi að leggja við þessi 4%, svo að fólkið geti snúið sér að sínum störfum með nýjum kröftum, störfum, sem það vinnur árið út og árið inn. Ég ætla ekki að fara út í þetta frv. að öðru leyti, því að hv. þm. mun vera það kunnugt. Hvað suma verkamenn snertir er ekki um breyt. að ræða, þar sem þeir hafa undanfarið fengið 12 daga orlof. En víðs vegar um landið hafa þeir ekki enn getað komið þessari réttmætu kröfu fram. Ég legg til, að málinu verði vísað til allshn., og vænti að málið fái afgr. frá n. og þessari hv. deild.



Ég skal ekki tefja neitt teljandi umr. um þetta mál, en lýsa aðeins yfir, að ég er fylgjandi frv. Eins og hv. flm. tók fram, er það nokkurn veginn algild venja, að það starfsfólk, sem er í fastri vinnu árið um kring og tekur mánaðarlaun, fær sumarorlof lengri eða skemmri tíma, eftir samkomulagi eða samningi við atvinnurekendur. En það, sem sérstaklega skortir á í þessu efni, er það, að verkafólk, sem ekki er í fastri vinnu, heldur vinnur þennan dag hjá þessum og hinn daginn hjá öðrum, það hefur ekki af þeim sökum fengið neitt orlof eða sumarfrí. Nú er með þessu frv. gert ráð fyrir að gera tilraun til þess að veita þessu fólki sams konar aðstöðu eða svipaða til þess að fá sumarfrí. Og ég álít það spor í rétta átt. Það má vel vera, að ef þetta frv. verður samþ. og til framkvæmdanna kemur, þá komi í ljós ýmsir agnúar að framkvæma það. En ég vil vona samt sem áður, að það verði grundvöllur þess, að fólk almennt fái sumarleyfi. Þess vegna fylgi ég frv., og vænti, að ég megi segja, að þingflokkur Sósíalístaflokksins í heild muni veita því brautargengi hér á þingi.



Um það verður ekki deilt, að þeir, sem eru í stöðugri vinnu allt árið, eiga rétt á orlofi, og er það ekki síður í þágu vinnuveitanda en verkamanna sjálfra. Má segja, að undanfarin ár hafi svo verið háttað í atvinnumálum okkar, að verkamenn hafi fengið sitt frí með öðrum hætti, ef frí skyldi kalla, sem sé fyrir tilstilli atvinnuleysisins. En hvar í flokki sem við stöndum, getum við verið sammála um það, að atvinnuleysi hafi verið einn svartasti bletturinn á atvinnumálum okkar árin fyrir stríðið, og að það hljóti að verða eitt helzta viðfangsefnið eftir stríðið að útrýma því. Menn getur greint á um það, hvernig þetta eigi að gera, en um hitt verður ekki deilt, að það er þjóðarnauðsyn. En þrátt fyrir nauðungarfrí það, sem ég nefndi áðan, hljóta allir að verða sammála um það, að sanngjarnt er, að vinnandi menn hafi frí í hlutfalli við þann tíma, sem þeir hafa unnið á sama stað, og geta ekki verið skiptar skoðanir um, að greiða beri fyrir því, að slík orlof komist á. Það hefur lengi tíðkazt hjá ýmsum stéttum, að þær fengju slík orlof, en hjá öðrum stéttum og þá líka verkamönnum hefur þetta verið að komast á smám saman. Mér er kunnugt um, að verkamenn, sem unnið hafa hjá Reykjavíkurbæ, hafa fengið sumarfrí síðan 1937, þó að það hafi verið nokkru skemmra en það, sem hér er gert ráð fyrir, og hefur þetta gefið góða raun. Og eins og hv. aðalflm. drap á, hafa ákvæði um slík orlof komizt inn í samninga Dagsbrúar og Hlífar við atvinnurekendur. En þrátt fyrir þá aðferð, sem höfð hefur verið um þetta hingað til, er ekki vafi á því, að þörf er allsherjar löggjafar, ekki sízt vegna þess, að nauðsynlegt er, að sömu reglur gildi um þetta í öllum héruðum landsins. En það getur ekki orðið á annan hátt en þennan, nema því aðeins að Alþýðusambandið semdi um þetta við atvinnurekendur, en þá er þess að gæta, að ekki eru allir atvinnurekendur í atvinnurekendasambandinu, og eru því ekki líkur til, að slíkir samningar kæmu brátt. Því fagna ég þessu frv. og fellst á efni þess. Ég get að vísu ekki dæmt um það, hvort tími muni vinnast til að afgreiða það á þessu þingi, og ég hef ekki getað kynnt mér frv. til fullnustu, en við fljótlegan yfirlestur virðist mér fyrirkomulagið vera nokkuð líkt því, sem gert er ráð fyrir í frv. Þó áskil ég mér rétt til að athuga það nánar, og mun ég því ekki að þessu sinni ræða einstök atriði málsins. En ég vil hér með lýsa ánægju minni með málið og fullum stuðningi við slíka löggjöf.



Herra forseti. - Ég leyfi mér að lýsa fylgi mínu við málið í heild, því að það er ljóst af reynslunni, að sumarfrí starfsfólks er til hagsbóta fyrir vinnuveitendur ekki síður en vinnuþiggjendur. En ég vek athygli á, að nauðsynlegt er að gera greinarmun á því, hvort slíkt orlof kæmi fram sem raunverulegt frí þeirra, sem eiga að njóta þess, eða þeir nota sér það til kauphækkunar. Ég veit til þess, að menn hafa notað leyfistíma sinn til þess að hækka laun sín í stað þess að nota hann sér til heilsubótar, en atvinnurekendur telja hins vegar miklu skipta, að starfsmenn noti fríið. Þá vil ég spyrja hv. aðalflm., hvort hann hafi athugað, hvaða stétt í landinu muni einna helzt þurfa á þessu orlofi að halda, en það eru að mínum dómi konur verkamanna, sem vinna ekki 12–14 klukkustundir á dag, heldur 18–20 stundir. Og svo er önnur stétt, sem ég held, að hv. 9. landsk. sé ekki nógu kunnugur, en það eru bændur. Það er rangt að segja, að þessir menn séu atvinnurekendur, því að þeir eru oft ekkert annað en verst launuðu verkamennirnir í landinu. Þeir væru ekki að yfirgefa býli sín og leita sér atvinnu í bæjunum, eins og oft á sér stað, ef þeir héldu ekki, að þeir væru að skapa sér betri lífskjör með því. Hér er um mjög mikilvægt mál að ræða, og ég held, að það verði engan veginn leyst með því að tryggja einni stétt frí, en ekki annarri, sem hefur þess þó enn meiri þörf, ef miðað er við almenna heilsuvernd og mannréttindi. Ég vil því leyfa mér að skjóta því hér fram til athugunar, hvort ekki muni vera hægt að gera eitthvað til að tryggja það, að þessar stéttir verði ekki útundan.

Flm. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Ég finn áslæðu til að þakka þeim hv. þm., sem tekið hafa til máls um þetta undirtektir þeirra. Þær gefa mér bjartar vonir um, að málið geti hlotið afgreiðslu á þessu þingi. Ég finn ekki ástæðu til að andmæla neinu í ræðum þeirra, en út af því, sem hv. þm. Barð. sagði, skal ég taka það fram, að ég er sammála honum um það, að sú stétt, sem hann nefndi fyrst, konur verkamanna, á ef til vill fyllstan rétt á orlofi, þó að ég sé hræddur um, að erfitt verði að koma ákvæðum um það inn í þetta frv., því að það er byggt á þeirri meginhugsun, að launþegar taki orlofið fyrir sitt strit og kostnaður við það sé greiddur af atvinnurekendum. Og mikið af þessu fólki er vitanlega konur. Hins vegar er mikill hluti kvenna húsmæður, og er vitanlega full ástæða til, að þeim sé veitt orlof af þjóðfélagsins hálfu. Hv. þm. tæpti á því, að þetta gæti heyrt undir heilsuvernd, og höfum við Alþfl.menn gert till. um slíkt hér á Alþ. Hins vegar býst ég ekki við, að það sé á færi okkar í allshn. að fara að gerbreyta svo þessu frv., að hægt sé að láta það ná til fólks, sem heyrir ekki til launþegastéttum. En ég vona, að það verði eitt af verkefnum hins íslenzka menningarþjóðfélags að sjá svo um, að konum verði veitt frí frá þeirri þrælkun, sem þær eiga margar hverjar við að búa. Um bændur er það að segja, að það er hverju orði sannara, að þeir, sem eru einyrkjar, vinna oft nótt með degi. En það er hæpið að koma ákvæðum um orlof þeim til handa inn í þetta frv., þar sem þeir teljast ekki launþegar. Það verður því að finna aðrar leiðir til þess að tryggja það, að þeir geti notið nokkurra orlofs og hvíldar. Að lokum minntist hv. þm. á, að það væri ekki aðeins nauðsynlegt frá sjónarmiði verkamannsins sjálfs, að hann tæki sér orlof, heldur einnig frá sjónarmiði atvinnurekandans, og væri því nauðsynlegt að hafa einhverja tryggingu fyrir því, að þeir menn, sem fengju orlof, notuðu það sér til heilsubótar. Þetta er rétt, og ætlumst við til þess, að þetta sé tryggt, enda eru beinlínis sett viti við því, ef orlofið er ekki notað eins og ráð er fyrir gert. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta, en þakka þær viðtökur, sem frv. hefur hlotið.

Eiríkur Einarsson.: Ég get tekið í streng með þeim mönnum, er hér hafa talað um nauðsyn þessa máls. En það, sem olli því, að ég reis úr sæti mínu, var það, að ég vildi vekja athygli n. þeirrar, er fær málið til meðferðar, á því, að eitt atriði í starfsafstöðu vinnuveitenda og vinnuþiggjenda er ekki tekið hér til greina, eins og nauðsynlegt væri. Ég á hér við afstöðu milli hjúa og húsbænda í sveitum. Það hefur verið tekið hér fram af fullum skilningi, að sveitakonunni sé full nauðsyn á orlofi, og unna henni allir þess. En víða í sveitum hagar svo til, að kona er ein með stóran barnahóp og hefur ef til vill eina vinnustúlku sér til hjálpar. Þessari einu vinnustúlku er nú ekki síður þörf hvíldar og hressingar en öðrum, en oft getur staðið svo á, að heimilið kæmist í mestu vandræði, ef hún yfirgæfi það. Svipað getur átt við um vinnumann á sveitaheimili með hliðsjón til húsbóndans. Þetta segi ég ekki af því, að ég unni ekki þessu fólki orlofs. Það er ósköp elskulegt til þess að hugsa, að allur landslýður gæti átt þess kost að njóta slíks frelsis. En ég vildi aðeins benda á það, að nauðsynlegt er að samræma þessa löggjöf svo, að hvergi brjóti í bága við þær höfuðnauðsynjar, sem fyrir hendi eru, án þess ég vilji þó á nokkurn hátt trufla tilgang frv.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) : Samkvæmt þessu frv. er gert ráð fyrir því, að ríkisstj. skuli greiða 25% uppbætur á útborguð laun embættismanna og starfsmanna ríkisins. En útborguð laun eru þau laun, sem greidd eru á hverjum tíma, samanlögð grunnlaun og verðlagsuppbót, og ef í þeim tilfellum er um að ræða gamla dýrtíðaruppbót, er hún einnig talin með. Þó er ekki gert ráð fyrir því, að þessi uppbót verði greidd á hærri laun en 12 þús. kr. árslaun. Ég skal taka það fram, að í mínum augum er það ekkert aðalatriði, hvort miðað verður við 25% eða einhverja aðra upphæð. Ég get fyrir mitt leyti fallizt á það, að upphæðin verði mismunandi eftir því, hvar launastaðurinn er. Í þessu sambandi mætti hugsa sér, að farið yrði eftir vissum launastiga. Það, að ég hef gert ráð fyrir 25%, stafar af því, að það mun vera nærri þeirri hækkun, sem almennt er komin á hjá iðnaðarstéttum, sem hafa sambærileg launakjör við þá starfsmenn, sem hér um ræðir. - Í þessu frv. er það ekki ákveðið, hvað lengi l. skuli gilda, heldur er gert ráð fyrir því, að þessi ákvæði gildi þangað til endurskoðun launalaganna hefur farið fram. Það mun almennt vera litið á þetta mál sem sjálfsagða lagfæringu á launakjörum opinberra starfsmanna, það þarf því ekki að eyða mörgum orðum að því, hve réttlátar kröfur þessara starfsmanna eru. Þær launahækkanir, sem orðið hafa á þessu ári hjá fjölmörgum launastéttum í landinu, hafa gert það ósamræmi, sem fyrir var, enn tilfinnanlegra en áður. Sú hætta vofir yfir, að þeir af starfsmönnum hins opinbera, sem flestar leiðir eru opnar, hverfi úr opinberri þjónustu og leiti til annarra starfsgreina, sem betur eru launaðar. Það liggur því í augum uppi, hvílíkur voði væri á ferðum, ef þeir menn, sem bezt eru nýtir til starfa hjá hinu opinbera, hyrfu burtu úr opinberri þjónustu. Auk þess er það alveg viðurkennt, að launakjör mikils þorra þessara embættismanna eru svo léleg, að þeir geta tæpast lifað af þeim, nema með því móti að stunda aukavinnu, en það má hverjum manni ljóst vera, að slíkt eru óviðunandi launakjör. Ég skal geta þess, að ég tel alveg sjálfsagt, ef þetta frv. verður samþ., að það verði einnig látið ná til þeirra manna, sem laun taka hjá eftirlauna- og lífeyrissjóði barnakennara. Alþ. hefur áður viðurkennt, að sjálfsagt sé að veita dýrtíðaruppbót á þessi laun. Ég geri ráð fyrir, að Tryggingarstofnun ríkisins mundi þá leggja til við ríkisstj., að hámarkið, sem nú er sett fyrir framlagi til örorkubóta á einstakling, sem tryggingarstofnunin tekur þátt í að greiða, verði einnig hækkað í svipuðu hlutfalli. Ég vil geta þess, að í Nd. er flutt af tveimur þm. frv. í sömu átt og þetta. Og ég teldi æskilegt, að n. beggja d. hefðu samráð um afgreiðslu málsins, þannig að ekki þyrfti að tefja, þótt tvö mál væru á ferð sitt í hvorri d.



Ég vil taka undir það með hv. þm. Seyðf., að nauðsyn ber til þess, að n. beggja d. hafi með sér samvinnu, til þess að það gæti orðið eitthvert samkomulag um sameiningu á till., sem fluttar eru í þessum frv. báðum. En viðvíkjandi því, hverja nauðsyn ber til að hækka laun opinberra starfsmanna, þá er ég á því, að það allra minnsta, sem hægt er að láta sér detta í hug, að nægi, sé 30%. Það er kunnugt, að launakjör sumra lægst launuðu opinberra starfsmanna eru mjög bágborin og meira að segja óviðunandi fyrir stríð, t. d. laun barnakennara. Eins er það kunnugt, að ýmsir starfsmenn ríkisins, sem ekki er hægt að komast af án og vinna þjóðnauðsynlegt starf, eru svo lágt launaðir, að þessi fyrirtæki eru óstarfhæf. Það kann vel að vera, að 25% sé sambærilegt við þá grunnkaupshækkun, sem ýmsir hafa fengið. En þá verður að gæta þess, að þessir opinberu starfsmenn hafa ekki fengið þá tekjuaukningu, sem felst í miklu meiri vinnu, sem iðnaðarmenn og aðrir verkamenn hafa, heldur en fyrir stríð. Auk þess er grunnkaupshækkunin miklu meiri en 25% hjá mörgum iðnaðarmönnum, t. d. járnsmiðum, sem hafa fengið allsherjar 25% hækkun í ofanálag við hækkun á grunnkaupi í vetur. Og ég geri ráð fyrir, að ef almennir samningar takast um launahækkun, þá verði það víðar, sem grunnkaupshækkunin verður meiri en 25%, a. m. k. hjá þeim, sem eru sambærilegir við þessa starfsmenn. Vegna þess, hve mikil er nauðsyn þess að hækka verulega kaun þeirra lægst launuðu, finnst mér eðlilegt, að gerður verði talsvert mikill munur á kaupuppbót þeirra og hinna, sem eru hærra launaðir. Og það er ósköp auðvelt að koma því þannig fyrir, að ekki þurfi að verða neinn árekstur, eins og hv. þm. Seyðf. talaði um, að gæti átt sér stað, t. d. að þeir, sem eru í lægri launaflokki, kæmu upp fyrir hina. Í frv., sem liggur fyrir Nd., getur þetta ekki, komið fyrir, því að þar er ákveðið, að launauppbótin sé 30% upp að 6 þús. kr., síðan lægri uppbót á það, sem fram yfir er, allt upp í 9 þús. kr., þannig að í engum kringumstæðum getur komið til mála, að menn, sem eru í lægri launaflokki, komist upp fyrir þá, sem eru í hærri launaflokki.



Ég ætla ekki að ræða mikið um þetta mál. Það hefur ekki verið tekin nein afstaða í Framsfl. til þessara till. tveggja, sem fram hafa komið um hækkun á launum embættismanna. Ég sakna þess mjög að fá ekki að heyra neitt frá ríkisstj. um þetta mál og að hún skuli ekki vera viðstödd. Því að 20–30% hækkun á laun embættismanna er ekkert smámál, það skulu menn gera sér ljóst. Framan af þessari styrjöld hefur verið farið illa með embættismenn, og þingið hefur gert það vegna þeirrar stjórnmálastefnu, sem átti þá að vera almenn, að halda niðri dýrtíðinni. Var því fylgt þeirri reglu að draga af launum þeirra, eins og lengst af gilti gagnvart öðrum stéttum, svo sem Alþ. er kunnugt og ekki þarf hér að rekja. En það, sem ég vildi heyra frá hæstv. ríkisstj., er það, hvort ekki hafi verið tekið til almennrar athugunar að breyta launal. og rannsaka málið í heild, sem oft var rætt um í fyrrv. ríkisstj. og óskað eftir af hálfu okkar framsóknarmanna í stj. Það verður náttúrlega lítið sagt með vissu um, hvert horfir nú, en eftir útlitinu í dag lízt mér svo á, að í raun og veru sé sá stórgróðatími, sem hér er verið að tala um í þessum till., liðinn hjá. Mér virðist, að því miður geti svo farið áður en langt líður, að erfiðleikar byrji fyrir framleiðsluna. Ég get ekki annað séð en þegar skornir verða niður aðflutningsmöguleikar okkar um helming frá 1. september, ef ekki tekst að fá Bandaríkjastj. til að hverfa frá þeirri ákvörðun, þá skorti hráefni til framkvæmda. Og þá er ekki í nema tvö hús að venda fyrir þá, sem vantar vinnu, til hins opinbera og til aðalatvinnuveganna. Og verðlag er nú þegar orðið svo hátt, að atvinnuvegum, sem bezt hafa borið sig, er nóg boðið. Þætti mér ekki ólíklegt, að á næsta ári yrðu verulegir erfiðleikar að framleiða í ýmsum atvinnugreinum. Það gæti þess vegna farið svo, að sá áhalli, sem verið hefur milli ýmissa stétta og opinberra starfsmanna, sem venjulega hafa verið illa launaðir, en voru þó ekki verr settir en framleiðslumenn fyrir stríð, sé nú í raun og veru að hverfa, þegar við erum að gera þessa breyt. með æði mikilli bjartsýni. Þetta launamál embættismanna allt í heild þarf því athugunar við, en ekki, að við göngum þannig frá því, að einn þm. stingi upp á 25%, annar við hliðina á honum 30%, - og sennilega einhver þar næstur 35%.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) : Án þess að taka að mér að svara fyrir hæstv. stj., vil ég segja það út af því, sem hv. þm. Str. sagði, að ég álít alveg ógerlegt að láta leiðréttingu á kjörum embættismanna og sýslunarmanna ríkisins bíða eftir, að lokið sé heildarathugun á launakjörum embættis- og starfsmanna yfirleitt. Það hefur lengi verið á döfinni. Ef einhver athugun hefur þegar verið gerð, er henni ekki svo langt komið, að ekki þurfi langan tíma enn, og engar líkur til niðurstöðu fyrr en á næsta ári.

Hefur þm. athugað, hvað þetta eru margar milljónir?

. Það er ekki svo auðvelt að segja, - fer eftir því, hvað dýrtíðin vex og vísitalan verður. En gera má ráð fyrir, að það verði varla undir 14–1500 þús. kr., miðað við till., sem hér er um að ræða.

Ég held það sé meira.

Ég hef ekki nákvæmar tölur tiltækar. En aðalatriðið er það, að ég tel ógerlegt, eins og þessu máli er komið, að bíða eftir niðurstöðu í launamálunum almennt.