Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þegar mál þetta var hér til þessarar umræðu fyrst, þá var því skotið fram af hæstv. dómsmrh., hvort hæstv. viðskmrh. vissi um þá till., sem allshn. hefur borið fram á þskj. 241, og gat ég þess þá, að viðskmrh. mundi vera kunnugt um efni till., þótt ekki hefði verið ráðgazt við hann um till. eins og hún lá fyrir. Nú hef ég sýnt honum þessa till., og hann segist fyrir sitt leyti ekkert hafa við samþykkt hennar að athuga.



Herra forseti. Það hefur nú hent mig eins og of oft skeður að dómi hæstv. forseta, - ég hef ekki getað verið við allar þessar umræður, - en mér skilst, að það sé skilsmunur á till. hér frá hv. þm. Barð. annars vegar og hv. þm. N–M. hins vegar, aðallega sá, að annar vill, að það sé einnig birt, hverjir hafa lægsta álagningu, en hinir vilja halda sér að því, að það sé einungis birting á hæstu álagningu, þeirri, sem talin er óhæfileg. Nú þætti mér fróðlegt að heyra, hvaða rök eru á móti því, að almenningur fái einnig vitneskju um þá álagningu, sem lægst er. Mundi það ekki vera bezta leiðbeiningin fyrir menn að fá vitneskju um það, hverjir selja ódýrast? Eða eru einhverjir tæknilegir gallar á þessu? Og eru þá meiri tæknilegir gallar á því heldur en hinu, að birta yfirleitt nokkuð um málið? Mér skilst, að það hljóti að vera jafnauðvelt að gera sér grein fyrir, hver sé lægstur, eins og hver sé hæstur. Og þar sem ætlunin er auðvitað ekki sú að reyna að ná sér niðri á einhverjum einstökum mönnum í þessu sambandi, heldur veita mönnum aðhald og örva til eðlilegrar keppni á annan bóginn og á hinn að veita almenningi leiðbeiningu um, hverja beri að forðast, og þá ekki síður hitt og allra helzt, hverja helzt beri að sækja að viðskiptum, þá finnst mér, að brtt. hv. þm. Barð. beri af, og meðan ég heyri ekki rök á móti, þá mundi ég telja rétt að styðja hana.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 85, er um breyt. á l. nr. 20 26. febr. 1943, um búfjártryggingar. Frv. er flutt af hv. landbn. Nd. að beiðni stjórnar Búnaðarfélags Íslands, og fylgdi því grg. samin af mþn. búnaðarþings. Landbn. þessarar d. hefur haft þetta frv. til meðferðar og hefur orðið sammála um, eins og nál. á þskj. 246 ber með sér, að leggja til, að það yrði samþ. með nokkrum breyt. sem þar eru taldar. Ég vil geta þess um leið, að eftir að nál. var prentað, kom n. sér saman um að bera fram brtt., sem prentuð er á þskj. 260 og ég skal síðar koma að. Þess skal getið, að n. hafði með höndum bréf, sem henni barst frá búfjártryggingardeild, dags. 10. þ. m., ásamt grg. fyrir starfsemi deildarinnar frá 1. júli 1948 til 30. sept. 1951. Grg. þessi var á sínum tíma send til mþn. búnaðarþings, sem þá vann að samningu þessa frv. Í bréfi sínu fór Brunabótafélag Íslands fyrir hönd búfjártryggingardeildarinnar fram á breyt. við 5. og 6. gr. frv., sem n. sá sér ekki fært að fallast á, og mun ég koma að því síðar. Vegna þess að til búfjártrygginganna voru í byrjun greiddar úr ríkissjóði 300 þús. kr. og nú eftir 4 ára starfsemi trygginganna þurfa þær enn að fá styrk frá ríkissjóði, þykir mér rétt að gefa hv. þd. nokkrar upplýsingar um starfsemi trygginganna. Með l. nr. 20 26. febr. 1943 var Brunabótafélagi Íslands falið að setja á stofn sérstaka búfjártryggingardeild, er annaðist tryggingar á búfé. 31. des. 1947 gaf landbrn. út reglugerð fyrir deildina, sem tók til starfa 1. júlí 1948, eða rúmum 5 árum eftir að l. voru sett. Samkv. 9. gr. l. skyldi ríkissjóður greiða 300 þús. kr. til deildarinnar, og skyldi það fé vera stofnsjóður hennar og varasjóður. Rekstur deildarinnar frá 1. júlí 1948 til 30. sept. 1951 gekk þannig, að tekjurnar urðu: iðgjöld kr. 275.598.72, vaxtatekjur kr. 4.153.59, eða samtals kr. 279.752.31, en gjöld á sama tíma urðu: greiddar bætur kr. 496.823.90, rekstrarkostnaður kr. 3.7922.81 og umboðslaun kr. 13.564.56. Verða gjöldin þá kr. 548.311.27, eða m.ö.o. rekstrarhalli á þessu tímabili kr. 268.558.96. Ég skal geta þess, að fyrir yfirstandandi ár eða síðastliðið tryggingaár, en tryggingaárið endar 30. sept., hafa greiddar bætur farið fram úr innborguðum iðgjöldum sem nemur um 47 þús. kr. Mestur varð hallinn fyrsta árið, eða um kr. 123.072.11, þrátt fyrir það að í lok ársins, þegar sást fyrir um útkomuna, voru iðgjöldin innheimt með 100% álagi samkv. heimild í 8. gr. búfjártryggingalaganna. Útkoman varð því sú, að eftir 3 ára starf var tillag ríkissjóðs til deildarinnar næstum uppétið og nú alveg eftir fjórða árið og í ljós komið, að með sama framhaldi yrði tryggingastarfsemi þessi að hætta. Geta má þess, að á þessu tímabili hafa tryggingaiðgjöldin verið hækkuð, en það hefur ekki komið að fullum notum, vegna þess að tala þess búfjár, sem tryggt er í frjálsri tryggingu, hefur töluvert mikið lækkað við það, að iðgjöldin voru hækkuð. Ég ætla þá að víkja nokkrum orðum að frv. eins og það liggur fyrir og brtt. nefndarinnar. 1. gr. frv., sem verður breyt. á 3. gr. l., fjallar um það búfé, sem skylt er að tryggja og þar er nánar fram tekið. Þessi grein er ekki mikil breyt. á gildandi l., en þó nokkur. Það er skipt aðeins þarna um hópa og sömuleiðis er sagt, að vátryggingarupphæð búfjár skuli fara lækkandi, er það eldist og rýrnar að verðgildi. Þetta er nýtt ákvæði, sem ekki er í gildandi l. 2. gr. fjallar um það búfé, sem heimilt er að tryggja í deildinni. Sem sagt, tryggingunum er skipt í tvennt, það, sem skylt er að tryggja, og það, sem heimilt er að tryggja. Þessi grein, sem er breyt. á 4. gr. laganna og fjallar um það, sem heimilt er að tryggja, er ekki mikil breyt. frá núgildandi l. Þó er þar nýmæli, að heil sauðfjárbú megi tryggja gegn vanhöldum og slysum, er nema meiru en 5% á ári. Þá er það 3. gr. Hún verður breyt. á 5. gr. l. og fjallar um vátryggingarupphæð gripanna. Eru ákvæði í greininni töluvert fyllri um vátryggingarupphæð gripanna heldur en er í l., og verður það að teljast til bóta. Þá eru í þessari grein nýmæli um afslátt tryggingariðgjalda til þeirra, sem tryggja allt sitt búfé og hafa ekki orðið fyrir tjóni. Þeir fá 10% lækkun eftir 2 ár og 20% lækkun eftir 5 ár. Ég vil geta þess, að á þskj. 260 er brtt. frá n., sem er við 2. gr. Það er orðalagsbreyting við a-lið, að fyrir orðið „Einstaklinga“ í upphafi aliðar kemur: Einstaka gripi. - Þetta er engin efnisbreyting, en aðeins orðalagsbreyting. - Og þá er að geta þess einnig, að á sama þskj. er lagt til, að nýr málsliður bætist við 2. gr., svo hljóðandi: „Umboðsmönnum trygginganna er þó ekki heimilt að taka í tryggingu fjárhópa, sem hafðir eru í óbyggðum eyjum, nema stjórn búfjártryggingardeildar leyfi, að fengnum till. hreppsnefndar þess hrepps, sem eyjarnar liggja í.“ Þessi brtt. er fram komin með tilliti til þess, ef t.d. fjárhópar eru reknir í eyðieyjar, sem dæmi eru til um, að það geti ekki verið möguleikar á því að láta þá vera þar að öllu leyti umhirðulausa og tryggða. Á slíkum stöðum er vitanlega ekki nærri hættulaust að hafa fé, þannig að það eru meiri en venjulegar hættur, þar sem svo hagar til, hæði flæðihætta og að fé fenni og hitt og annað, ef það er á þeim stöðum, sem mjög erfitt er að komast að því, t.d. að vetrinum til. Þessi grein er til varnaðar, að slíkir hópar séu tryggðir, nema að fengnum till. hreppsnefndar þess hrepps, sem eyjarnar liggja í. Þá er það 4. gr. Hún verður breyt. á 6. gr. laganna og kveður svo á, að greiða skuli fullt vátryggingarverð við tjón í stað 3/4 verðs áður. Kemur það á móti lækkuðu tryggingarverði gripanna. Þá er það 5. gr. Hún hljóðar svo: „Síðasti málsl. 1. mgr. 8. gr. laganna orðist svo: Nú verður eitthvert ár svo mikið tjón af slysum og vanhöldum samkv. 4. gr. c- og d-lið, að iðgjöldin hrökkva ekki til, og skal þá það, sem á vantar, greiðast að jöfnu úr búfjártryggingarsjóði deildarinnar og ríkissjóði, og er það ekki afturkræft.“ M.ö.o., búfjártryggingarnar fá þarna bakhjarl frá ríkissjóði gagnvart þessum liðum, sem eru frjálsu tryggingarnar, að ríkissjóður greiðir helming af þeirri upphæð, sem tjón fara fram úr greiddum íðgjöldum. Deildin leggur það til í bréfi sínu, að þessi grein verði fyllri, þannig að hún nái til allra trygginganna. Þeir leggja til, að gr. hljóði svo: „Nú verður eitthvert ár svo mikið tjón af slysum og vanhöldum samkv. 3. og 4. gr., að iðgjöld hrökkva ekki til, og skal þá það, sem á vantar, greiðast að jöfnu úr búfjártryggingarsjóði deildarinnar og ríkissjóði, og er það ekki afturkræft.“ En 3. og 4. gr. taka yfir það fé, sem er skylt að tryggja, og eins það, sem er heimilt að tryggja. Á þetta gat n. ekki fallizt, en leggur til, að það sé eins og stendur í frv., að það sé aðeins átt við e- og d-liðina. Þá kemur 6. gr., og leggur n. til, að greinin falli niður, en eins og frv. ber með sér, þá er 6. gr. þannig, að fyrir orðið „300 þús. kr.“ í 9. gr. l. um búfjártryggingar kemur: 500 þús. kr. - Samkvæmt þessu eru 200 þús. kr. ætlaðar sem viðbótarframlag við þessar 300 þús. kr., sem upphaflega voru ætlaðar til trygginganna og eru þegar þeim greiddar. Í þessu bréfi, sem ég hef minnzt á, leggur búfjártryggingardeildin mikla áherzlu á það, að þessi grein hljóði þannig: „Ríkissjóður leggur fram viðbótarframlag allt að 500 þús. kr. Framlagið greiðist með jöfnum greiðslum á næstu tveim árum.“ M.ö.o. yrði viðbótargreiðslan 500 þús. kr. Nefndin gat ekki fallizt á þetta, en leggur í þess stað til, að 6. gr. falli niður, en efni hennar verði tekið upp í bráðabirgðaákvæði eins og segir í nál. á þskj. 246: „Ríkissjóður greiðir í búfjártryggingarsjóð sem óafturkræft framlag 300 þús. kr. með jöfnum greiðslum á árunum 1952, 1953 og 1954, 100 þús. kr. á ári.“ Búfjártryggingardeildin leggur eindregið til, eins og ég tók fram, að framlagið verði allt að 500 þús. kr., og rökstyður þá beiðni sína m.a. með því, að 1943, þegar l. voru sett, hafi verið ákveðið að leggja fram til deildarinnar 300 þús. kr. framlag, en deildin hafi ekki tekið til starfa fyrr en 5 árum síðar, eða 1. júli 1948, og hafi þá verðgildi peninga verið allt annað og minna, en þegar upphæðin var ákveðin. Þá er einnig bent á, að búfjártryggingarnar séu áhættusamar og eðlilegt, að um tap sé að ræða fyrstu árin. Þrátt fyrir þessi rök gat landbn. ekki fallizt á að leggja til að hafa tillagið hærra en 300 þús. kr., eins og áður segir, og vill í því sambandi benda á, að rekstur deildarinnar var óhagstæðastur fyrsta árið, eða 123 þús. kr. halli þá. Næstu árin var hann lægri, og síðasta starfsár hennar var hann 47 þús. kr., eins og ég hef þegar minnzt á. Ef þetta frv. nær fram að ganga, ætti það að hafa þau áhrif, að tryggingarnar ættu að ganga betur fjárhagslega, og að því verður vitanlega að stefna, að þær þurfi ekki að vera baggi á ríkissjóði. Ég vil að lokum geta þess, vegna þess, hvernig bráðabirgðaákvæðið er orðað, að það virðist vera nokkuð undarlegt í fljótu bragði að ákveða með bráðabirgðaákvæðinu, að ríkissjóður skuli greiða búfjártryggingarsjóði 300 þús. kr. framlag með jöfnum greiðslum á árunum 1952, 1953 og 1954, 100 þús. kr. á ári. Þetta litur dálítið einkennilega út. En það styðst við það, að á fjárlögum fyrir árið 1952 er 100 þús. kr. veiting til búfjártrygginganna, sem ekki hefur verið greidd tryggingunum. Á fjárlagafrv., sem fyrir liggur núna, fyrir árið 1953, er einnig lagt til, að greiddar verði 100 þús. kr. til þessara trygginga. Þá vantar eitt ár 100 þús. kr., sem greiddust þá á árinu 1954, svo að þessar greiðslur rugla hvorki fjárlögin fyrir yfirstandandi ár né fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Ég vænti þess, að hv. deild geti fallizt á að samþykkja. frv. með þessum breyt. frá landbn., sem ég hef nú lýst.



Herra forseti. Ég vil í sambandi við frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 85, benda á, að ég tel mjög vafasamt að láta 5. gr. standa óbreytta. Hér er sett ótakmörkuð ábyrgð á ríkissjóð í sambandi við þessa tryggingu, og sýnist mér, að það sé ákaflega óeðlilegt, að ríkissjóður sé að tryggja búfé fram yfir það, sem hann leggur til trygginganna almennt. Ég skal ekki segja um, hvað þessi upphæð geti orðið mikil. En mér finnst langeðlilegast, að áhætta ríkissjóðs takmarkist við þá upphæð, sem lögð er fram til trygginganna sem stofnfé og ákveðin er með 2. gr., en ríkissjóður beri enga áhættu af tryggingunum sjálfum. Ég vildi beina því til hv. nefndar, hvort ekki sé hægt að fá milli umr. þessari grein breytt. Ég vil benda hér á í sambandi við grg., að eftir að iðgjöldin hafa verið hækkuð, þá virðast tryggingarnar hafa gengið saman, og að erfiðleikarnir stafa í raun og veru langmest af því, að viðkomandi aðilar fáist ekki til þess að tryggja búfé sitt, vegna þess að iðgjöldin séu of há. Ef það er svo, að viðkomandi aðili telur sér meiri hag í því að hafa fé sitt ótryggt, heldur en að tryggja það fyrir eðlileg iðgjöld, miðað við það, að tryggingadeildin hafi fengið eðlilegt stofnfé til þess að starfa með, sé ég ekki annað, en það verði annaðhvort að hækka iðgjöldin enn og gera skyldutryggingu eða láta ríkissjóð ekki hafa nein afskipti af þessu máli. Mér finnst það alveg óviðeigandi, að ríkissjóður sé að tryggja að nokkru leyti frekar í þessum tryggingum heldur en öðrum. Hitt finnst mér ekki nema eðlilegt, að ríkissjóður leggi tryggingunum til ákveðna upphæð, hvort sem því er dreift á eitt ár eða fleiri, til þess að tryggingin geti talizt starfhæf. Ég vildi biðja hv. nefnd að athuga þetta. Ég er samþykkur breyt. á þskj. 246 með þeim skýringum, sem hv. frsm. gaf. Þessi upphæð er inni á fjárlögunum, 100 þús. kr. Það virkar ekki öðruvísi en að ætlazt er til, að það séu teknar 100 þús. kr. eitt ár til, og sé ég ekki annað en það sé eðlilegt. Og ef það sýndi sig, að það væri þörf á því að framlengja það enn um eitt ár eða tvö, þá teldi ég það miklu heppilegra, heldur en að hafa það ákvæði, sem hér er í 5. gr. Ég vildi miklu heldur fylgja því, að það fengi meira stofnfé, heldur en taka þá áhættu, sem hér um ræðir. Ég get hins vegar ekki verið samþykkur brtt. á þskj. 260, og ég vil nú mjög mælast til þess, að hv. nefnd taki þessa till. aftur til 3. umr. og sjái svo, hvort ekki sé hægt að fá samkomulag við mig um breyt. á að minnsta kosti orðalaginu. Ég get ekki fallizt á rök hv. frsm. um, að það sé meiri hætta af flóðum í eyjum, jafnvel þótt þær séu óbyggðar, heldur en er yfirleitt annars staðar, t.d. við Breiðafjörð. Þar er flæðihætta allmikil, og ég hygg, að. reynslan hafi sýnt, að fé hafi ekki tapazt af flóðhættu meira í eyjunum heldur en það hefur gert yfirleitt á þeim bændabýlum, sem standa uppi á ströndinni, og þá ekki heldur þó að eyjarnar hafi verið óbyggðar. Mér er til dæmis kunnugt um, að í Stagley, þar sem kvað hafa komið fyrir nokkuð mikið tjón, þá getur það ekki hafa stafað sérstaklega af flóðhættu, heldur af einhverjum öðrum ástæðum. Hins vegar er heldur engin fannahætta í eyjum, það er ekki til, og miklu minni, heldur en er yfirleitt á landi. Ég álít, að þessi hætta, sem hér er talað um í sambandi við að hafa fé í óbyggðum eyjum, sé undir flestum kringumstæðum engan veginn meiri en hætta í sambandi við fannir, snjóflóð og fleira á landi. Þess utan er ég nú ekki víss um, að það sé náð þeim tilgangi, sem hv. landbn. ætlar sér, með orðalaginu eins og það er nú, því að það er sagt hér, að þetta skuli gert að fengnum till. hreppsnefndar þess hrepps, sem eyjarnar liggi í. Ég er nú ekki alveg víss um, að það liggi fullt öryggi í því, að hreppsnefnd á hvaða tíma mundi leggja gegn því að taka fé til tryggingar, þó að einhver meiri hætta væri á því, heldur en almennt er talið. Ég vildi því mjög mælast til þess, að till. yrði tekin aftur. Ef það er ekki fáanlegt, þá neyðist ég til að bera fram brtt. við þá till., en hefði talið heppilegra, að ég fengi tækifæri til þess að ræða þetta við nefndina.



Sem formaður n. verð ég fyrst og fremst að lofa þm. Barð. því að athuga, ef ástæða þykir til, að breyta 5. gr. Þetta ákvæði hefur nú alltaf verið í l. og er gert núna lægra, en það áður var, að því leyti, að áður var það fyrir allt tryggt fé, en nú er það einungis fyrir hallann, sem verður á c- og d-liðunum, ef hann verður meiri, en tryggingarnar sjálfar geta staðið undir. Það er einungis fyrir það, svo að það er dregið úr þessu frá því, sem áður var. En við skulum athuga það í n. á milli umr., hvort ástæða er til þess að feila þetta alveg niður, eins og þm. Barð. fer fram á að gert verði. Það tel ég sjálfsagðan hlut að gera. Hins vegar held ég, að það sé nú ekki ástæða til þess að taka aftur b-liðinn á þskj. 260. Við skulum rifja upp, hvernig gangurinn í þessum málum er. Hann er sá, að á nokkrum stöðum hér á landi, eins og t.d. í eyjum á Breiðafirði, Drangey á Skagafirði, eyjum úti fyrir Austurlandinu þremur og víðar, hafa menn á stundum haft sauðfé, og það hefur gengið misjafnlega. Á nokkrum stöðum á landinu, þar sem menn hafa gert þetta, hefur þetta farið ákaflega í vöxt við tryggingarnar, svo mikið í vöxt, að á ákveðnum svæðum hér á landi, sem ég skal ekki fara nánar inn á hver eru, að minnsta kosti ekki ótilneyddur, láta menn nú orðið upp undir fjórum sinnum meira í eyjarnar, en þeir áður gerðu og tryggja hópinn í eyjunni. Á s.l. ári urðu tryggingarnar þarna fyrir skakkaföllum, sem námu tugum þúsunda. Það fennti í einni af þessum eyjum 50 fjár, sem tryggingarnar urðu að borga. Það flæddi í annarri, og þó að það sé rétt hjá þm. Barð., að það sé flæðihætta í landi eins og í eyjunum, þá er enginn maður úti í óbyggðri ey til að reka upp frá flæðihættu á sama hátt og t.d. bóndinn á Brjánslæk gerir eða bóndinn í Svefneyjum verður að gera. Bóndinn á Brjánslæk verður að fara á hverju einasta flóði, áður en er hálffallið, alla leið langt inn í Vatnsdal, en inn fyrir eyðibýlin bæði, sem eru þar, inn fyrir innra eyðibýlið, til þess að reka frá fjörunni, til þess að eiga víst, að ekki flæði. Og bóndinn í Svefneyjum sagði mér í gær, að hann yrði að gera það á hverri einustu fjöru, eftir að féð væri komið út. Hann yrði alltaf að fara áður en flæddi, til að reka úr fjörunni. Þetta er ekki hægt, þegar komið er í óbyggðar eyjar, og allra sízt þegar komið er í eyjar, sem mjög illt er að lenda við, eins og er með þær sumar, eins og t.d. Stagley. Þar er nú flæðihættan að vísu lítil, enda flæddi það ekki þar, heldur fór í snjó. Núna er tryggingunum þannig fyrir komið, að til umboðsmanna Brunabótafélagsins er tryggingin tilkynnt, og þeir taka á móti henni, og frá þeim sama degi og þeir eru búnir að taka á móti henni, þá er féð tryggt, hvaða fé sem um er að ræða. Þess vegna getur, eins og núna er, umboðsmaður félagsins tekið svona í tryggingu, án þess að félagið viti neitt um það. Nú eru þessar eyjar misjafnar. Í sumum af þessum eyjum er gott að lenda og tiltölulega auðgert og fljótlegt að ná fé úr þeim, ef harðnar að á einn eða annan hátt, enda var það siður yfirleitt að taka féð úr eyjunum allvíðast um landið fyrir jólin eða um áramótin; allvíðast var það síður, ekki þó alveg alls staðar, sums staðar hefur það verið haft í þeim allt árið, eins og t.d. í Drangey, sem það hefur verið haft í allt árið. Nú ætlumst við til þess, að umboðsmaðurinn geti þetta ekki, heldur þurfi hann að fá leyfi stjórnarinnar hér í Reykjavík, tryggingastjórnarinnar, til þess að mega tryggja fé, sem er í óbyggðum eyjum, og stjórnin eigi, áður en hún samþ. það, að fá að vita hjá hreppsnefnd hreppsins, sem eyjan liggur í, hvernig til hagar í eyjunni. Er hægt að lenda þar hvenær sem er og ná fénu úr henni? Er þar mikil flæðihætta? Er hætta á, að það komi jarðbönn þar og féð líði? Er hætta á, að það snjói þar undir bökkum, eins og gerði í Stagley í fyrra? Er hætta á þessu öllu, eða er það ekki? Og eftir því, hvernig svör hún fær, ákveður hún, hvort það verði tryggt í eyjunum eða ekki. Í Reykhólaeyjunum t.d., sem yfirleitt eru taldar sæmilegar, flæddi þó í fyrra milli 10 og 20 fjár, og var þó farið út í þær og skyldi tekið úr þeim fyrir áramót, og þá var það flætt, - það var þá ekki vátryggt, svo að það kom ekki tryggingunum við, - en ég geri ráð fyrir, að hreppsnefndin þar mundi alltaf leyfa að tryggja hóp þar fram að áramótum. En í eyjum, sem er eiginlega hér um bil ómögulegt að komast í nema þegar ládauður er sjór, eins og eru þrjár af þessum eyjum, tvær á Breiðafirði og ein annars staðar, sem fé var haft í s.l. vetur, má ekki leyfa að tryggja fé, alls ekki. Það gat komið til mála líka að setja iðgjaldið til mikilla muna hærra í óbyggðum eyjum heldur en þar, sem féð væri alltaf undir umönnun mannanna, eftir að það kæmi af afrétti. Við gerðum það nú ekki, ekki í þetta skipti að minnsta kosti, heldur ætluðum að sjá, hvort hreppsnefndin gæti ekki skilið þann tilgang, sem fyrir okkur vakir með því að gera hana þarna að aðila, láta hana segja til um, hversu áhættusamt þetta sé. Ég geri ráð fyrir, að flestar hreppsnefndir muni finna þá ábyrgð, sem þar er lögð á þeirra herðar, og ekki leyfa, að féð væri haft í eyjum til þess að tryggja það, ef hættan væri mjög mikil. Þess vegna held ég nú, að það sé óhætt fyrir okkur núna, bæði þm. Barð. og okkur aðra, að samþ. þessa till. inn núna. Það er þá hægt að breyta henni við 3. umr., ef hann finnur sérstaka ástæðu til þess. Ég er ekki í neinum vafa um það, að hann alveg eins og n. vill ekki hafa fé né neinar lífandi skepnur þar, sem ómögulegt er að vita neitt um, hvernig þeim liður, eða gera neitt, þó að maður viti, að þeim liði illa; þær verða þá bara að deyja drottni sínum, og tryggingarnar borga. Ég er alveg viss um, að hann er sammála okkur um það, að þar á ekki að hafa fé. Það getur vel verið, að við eigum að setja enn þá skarpar stólinn fyrir dyrnar, svo að menn hætti að tryggja það. En það, að hægt er að tryggja það, er orsök til þess, að þessi siður að hafa fé í eyjunum ágerist, með hverju ári fjölgar fé, sem haft er svona í eyjum að vetrinum. Það er náttúrlega spurning, hvort það ætti nokkurn tíma að tryggja þetta fé, en við höfum áður í tryggingalögunum alltaf látið féð vera ótryggt frá því á vorinu, að því er sleppt á fjöll, og þangað til á haustinu, að það er komið aftur til manna; þá höfum við aldrei tryggt það, af þeirri ástæðu, að litið er svo á, að þá hafi fjáreigandi ekki neina aðstöðu til þess að fylgjast með fénu og taka af því eðlileg skakkaföll, sem geta orsakað tryggingunum skaða. Í raun og veru má segja, að fé, sem er í óbyggðum eyjum, - ég tala ekki um í eyjum, sem menn komast ekki í nema með höppum og glöppum, þegar sjór er ládauður, og veðrið upp á það mildasta, - það mætti segja, að það fé væri þá bara á afréttum, og ætti kannske bara að neita allri tryggingu á því. Ég vil nú reyna hitt, láta hreppsnefndirnar með sínum till. vinza úr þær eyjar, sem ekki er ráðlegt að hafa fé í og ætti ekki að hafa fé í, og leggja til, að það sé ekki tryggt þar, en tryggt á hinum stöðunum. Þá held ég, að maður sé þarna á millispori, sem sé ástæða til að minnsta kosti að sjá, hvernig reynist, áður en maður útilokar fé alveg úr eyjunum, sem vel gæti komið til mála að gera.



Herra forseti. Ég vil nú þakka hv. formanni n. fyrir það að vilja athuga fyrir 3. umr. 5. gr., og skal ég ekki ræða um hana frekar hér. En ég get ekki verið sammála honum um það, sem hann hélt hér fram í sambandi við brtt. við 2. gr. Ég held, að það verði að hugsa þetta mál miklu meir, en gert hefur verið, ef það á að fara inn á þessa braut. Ég fullyrði, að flóðhætta í eyjum, sem fé almennt gengur í og eru óbyggðar, er miklu minni en á ströndinni, þar sem fólkið býr, eða að minnsta kosti er það svo við Breiðafjörð. Ég fullyrði m.a., að flóðhætta í Stagley er engin, og ég fullyrði að það mundi engum bónda detta í hug að láta nokkra skepnu í þær eyjar, sem ekki er nein mannabyggð í, ef um flóðhættu er að ræða yfirleitt.  Hins vegar hef ég skilið allt annað við tryggingar heldur en hv. formaður virðist gera. Ég hef skilið það við tryggingarnar, að það væri sameiginleg áhætta þeirra manna, sem tryggja hjá tryggingunum. Hér virðist það ekki eiga að vera. Það á að tryggja þar, sem minnst hættan er, en útiloka hina, sem einhverja hættu kunna að hafa haft, og beinlínis byggt á því, að ákveðin slys hafi orðið á s.l. ári. Þetta tel ég alls ekki frambærilegt. Og mér eru það mikil vonbrigði, ef hv. formaður nefndarinnar vill ekki taka till. aftur til 3. umr. Ég get engan veginn fylgt frv., ef þetta ákvæði á að koma inn, þar sem bændum er sýnt slíkt misrétti eins og hér er gert. Ég skal hins vegar ekki tefja lengur tímann út af þessu atriði, en vil enn leyfa mér að fara fram á það, að hv. formaður n. taki þessa till. aftur til 3. umr. og sjái, hvort við getum ekki fundið sameiginlega annað orðalag á till., heldur en hér er haft.



Herra forseti. Vegna tilmæla hv. þm. Barð. mun n. taka till. á þskj. 260 aftur til 3. umr., b-liðinn. Það er ekkert að athuga við a-liðinn. Annars vil ég nú segja það út af þessum umr., sem hafa orðið um þetta, að þennan b-lið till. má náttúrlega ekki á þessu stigi málsins skoða sem tryggingarbann á þessum stöðum, heldur var ákvæðið sett til varúðar, og ég hefði nú reiknað með, að viðkomandi hreppsnefndir hefðu hiklaust leyft tryggingar, þó að þetta kæmist inn í l., á þeim stöðum, sem þær telja örugga. En aftur gæti þetta ákvæði orðið til þess að koma í veg fyrir, að fé væri tryggt á þeim stöðum, sem hreppsnefndir teldu ekki örugga. - Annars skal ég ekki ræða um þetta meira núna, en eins og ég sagði, þá tökum við b-liðinn aftur til 3. umr.



Herra forseti. Með frv. þessu á þskj. 244 er leitað heimildar fyrir ríkisstj. til þess að taka eignarnámi 5 hndr. úr jörðinni Breiðuvík í Rauðasandshreppi. Ríkissjóður hefur átt þessa jörð um alllangt skeið að 5/6 hlutum, en 1/6 hluti jarðarinnar er í einkaeign og hefur verið það lengi. Á jörðinni hvílir sú kvöð að byggja upp kirkju, sem komin er að falli, og hefur eigandi að 1/6 hluta jarðarinnar ekki fengizt til þess að semja um að greiða kostnaðinn af sinni hálfu. Nú hefur ríkissjóður afhent þessa jörð til þess að koma þar upp vistheimili fyrir afvegaleidda unglinga, og hefur þegar verið byrjað á byggingum þar á yfirstandandi ári. Nefnd sú, sem fer með þetta mál f.h. ríkisstj., hefur leitað samkomulags við eiganda jarðarinnar, þ.e.a.s. manninn, sem á þau 5 hndr., sem hér um ræðir, en það hefur ekki náðst samkomulag um að kaupa þennan hluta jarðarinnar fyrir hæfilegt verð. Ég skal upplýsa hér, að n. bauð jarðareiganda þrefalt fasteignamat fyrir landið, sem er metið 1.100 kr. að fasteignamati. Húseignir eru engar á þessum hluta jarðarinnar. Boðinu var hafnað, en því fylgdi þó að viðkomandi jarðareigandi yrði leystur undan þeirri skyldu, sem því er samfara að byggja upp kirkjuna. Stofnuninni er nauðsynlegt að fá þennan hluta jarðarinnar einnig. Landið er að mestu óskipt, að vísu nokkuð skipt úr túninu, en það mundi skapa rekstri heimilisins mjög mikla erfiðleika, ef ekki væri hægt að fá afnot af allri jörðinni, og þess vegna er farið fram á þessa heimild, sem hér um ræðir. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þetta mál nánar, en vil að lokinni þessari umræðu leyfa mér að leggja til, að málinu sé vísað til landbn. Hún mun hafa slík mál með höndum venjulega.



Herra forseti. Frv. þetta, sem hérna liggur fyrir, felur ekki í sér aðra breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt en þá, að barnsmeðlög til einstæðra mæðra og hvers konar bætur samkv. lögunum um almannatryggingar skuli ekki teljast sem tekjur við framtal til tekju- og eignarskatts. Ég held, að menn hljóti að geta orðið sammála um það, að þessar bætur, sem hér er um að ræða, séu þess eðlis, að ekki sé ástæða til þess, að ríkið sé að taka af viðkomandi fólki nokkurn hluta þessara bóta. En eins og nú standa sakir, þá er það þó svo vegna þess, hversu persónufrádrátturinn samkvæmt skattalögunum er lágur, að þessar bætur allar verða að nokkru leyti skattskyldar, og á ýmsum stöðum er það að minnsta kosti svo, að í framkvæmdinni er lagður á þær tekjuskattur. Eftir því sem ég hef komizt næst, þá mun það vera svo, að bæði elli- og örorkulifeyrir samkv. almannatryggingalögunum mun vera um 2500 kr. hærri, hvort heldur er fyrir einstakling eða fyrir hjón, ef þau fá þennan lífeyri sameiginlega, heldur en persónufrádráttur viðkomandi aðila samkv. skattalögunum, og þessi hluti bótanna mundi þess vegna verða skattskyldur eins og lögunum er nú háttað. Um barnsmeðlög og barnalífeyri munu vera samkv. þeim frádrætti, sem notaður hefur verið s. l. ár hér í Reykjavík, um 800 kr. af barnalífeyri með hverju einstöku barni, sem skattskyldar yrðu. Það má náttúrlega segja, að slík upphæð mundi ekki verða skattlögð ein út af fyrir sig, en þar sem svo hagaði til, að um mörg börn væri að ræða, þá gæti vel komið til þess, að þetta leiddi til þess, að á barnalífeyrinn yrði lagður tekjuskattur. Fyrir ríkissjóð mun þetta ekki vera neitt stórt fjárhagslegt atriði, því að sá skattur, sem hann með þessum hætti hefur fengið og mundi fá, er náttúrlega ekki stór upphæð á mælíkvarða fjárlaganna til dæmis og mundi ekki koma til með að muna miklu fyrir ríkissjóðinn, þó að það hins vegar muni dálitlu fyrir þá, sem hér eiga hlut að máli, vegna þess að þeir eru yfirleitt þannig efnum búnir, að þá munar um svo að segja hverja einustu krónu, auk þess sem þetta er tilfinningamál fyrir þá og að hinu leyti líka það réttlætismál, sem í raun og veru ætti fyrir löngu að vera búið að leiðrétta og að minnsta kosti ætti að minni hyggju ekki að draga lengur að leiðrétting yrði gerð á. Ég álít, að það sé ekki þörf á því, að ég sé að skýra þetta frekar, en ég þegar hef gert, - þetta liggur svo ljóst fyrir, - og ég vil vænta þess, að hv. þdm. séu mér sammála um það, að þetta sé það mikið réttlætismál, að ástæða sé til þess að samþykkja þetta frv., sem hér liggur fyrir. Og þó að því hafi nú verið borið við oft undanfarið, þegar fluttar hafa verið brtt. við lögin um tekju- og eignarskatt, að ekki væri ástæða til þess að afgreiða þær, vegna þess að þessi lög væru í endurskoðun, þá held ég nú samt sém áður, að vegna þess, hversu mikill dráttur virðist nú ætla að verða á þeirri endurskoðun. - það bólar ekki á, að árangur hennar ætli að koma fyrir þetta þing, sem nú situr, - þá sé ekki ástæða til þess að bíða með slíkar sjálfsagðar lagfæringar og breytingar eins og hér er um að ræða eftir þeirri almennu endurskoðun, heldur sé rétt að afgreiða það þegar í stað. Ég vil þá leyfa mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjhn.