Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv. sem hér er flutt hefur áður verið í tvígang flutt á Alþingi. Tilgangur þess er að lýsa óbyggðir Íslands þjóðareign, þ.e. öll þau landsvæði sem aðrir en ríkið hafa ekki eignarheimildir fyrir, lýsa þau eign þjóðarinnar í umsjá ríkisins og Alþingis. Eignin næði til allra fasteignarréttinda, svo sem vatnsréttinda, jarðhita, námuréttinda og annarra þeirra réttinda sem bundin eru eignarrétti lands, en beitarréttindi og veiðiréttindi yrðu óbreytt frá því sem nú er. Þegar þetta mál var hér síðast til umfjöllunar gerði ég fyrir því allítarlega grein og mun því ekki gera jafnítarlega grein fyrir því nú, þó ég telji ástæðu til að árétta ýmis atriði í þessu sambandi. Það er ekki ýkja langt síðan dómur gekk í Hæstarétti um mál af þessu tagi. Samkvæmt þeim hæstaréttardómi á enginn beinan eignarrétt að afréttum, en Alþingi getur ákvarðað eignarrétt ríkisins með lögum og yrði það ekki talið eignarnám. Í þessum hæstaréttardómi er nánast bent á það að löggjöf skorti um þetta efni. Gunnlaugur Claessen ríkislögmaður hefur ritað um þetta mál sérstaklega grein í tilefni af 75 ára afmæli Sigurðar Ólasonar hrl. sem flutti einmitt það mál sem hér um ræðir af hálfu fjmrn. fyrir hönd ríkissjóðs. Greinin var endurprentuð í Morgunblaðinu 26. jan. 1982. Ég held að það sé vel við hæfi, enda er það gert með leyfi greinarhöfundar, Gunnlaugs Claessens ríkislögmanns, að rekja meginefni greinarinnar með leyfi forseta: „Deiluefnið hefur verið kennt við Landmannaafrétt“ - þ.e. það deiluefni sem hér um ræðir og hæstaréttardómur hefur gengið í - „og varðar spurninguna um hinn beina eignarrétt að þessu landsvæði. Jafnframt hefur dómurinn almenna þýðingu varðandi það álitaefni, hver teljist réttur eigandi almenninga og öræfa landsins. Hér verður ekki farið út í flókin réttarfarsatriði, sem mjög settu mark sitt á gang málsins. Málið hafði áður hlotið umfjöllun Hæstaréttar vegna formsástæðna, en efnisdómur var kveðinn upp í Hæstarétti 28. des. 1981. Í samráði við landbrh. höfðaði fjmrh. f.h. ríkissjóðs eignardómsmál fyrir aukadómþingi Rangárvallasýslu í ársbyrjun 1975. Krafa stefnanda var sú, að ríkissjóði yrði tildæmdur hinn beini eignarréttur að svokölluðum Landmannaafrétti. Fyrir dóm var stefnt öllum þeim sem andmæla vildu eignartilkalli ríkisins að umræddu landsvæði. Til andmæla gáfu sig fram hreppsnefnd Landmannahrepps f.h. hreppsins, hreppsnefnd Holtahrepps f.h. hreppsins, eigendur og ábúendur jarða í Holtahreppi, hreppsnefnd Rangárvallahrepps f.h. hreppsins og eigendur og ábúendur jarðanna Næfurholts og Hóla í Rangárvallahreppi og hreppsnefnd Skaftártunguhrepps f.h. hreppsins. Allir þessir aðilar mótmæltu eignartilkalli ríkisins á þeim grundvelli, að þeir væru sjálfir eigendur hins umrædda landsvæðis. Fyrir héraðsdómi urðu málalok þau, að meiri hluti réttarins (tveir dómarar af þrem) féllust á kröfu fjmrh., og viðurkenndu eignarrétt íslenska ríkisins að Landmannaafrétti. Allir áðurgreindir heimaaðilar áfrýjuðu málinu til Hæstaréttar. Kröfðust þeir þess að dóminum yrði hrundið og synjað um viðurkenningu á eignarrétti ríkisins að afréttinum. Í þessu sambandi er nauðsynlegt að geta þess, að í byrjun sjötta áratugarins höfðaði Landmannahreppur mál út af veiðirétti í vötnum og vatnsföllum á Landmannaafrétti. Málsaðilar í því máli voru flestir þeir sömu og urðu málsaðilar í því máli, sem dæmt var í des. 1981 og áður eru taldir upp. Í dómi Hæstaréttar í þessu eldra máli, sem gekk hinn 25. febr. 1955, segir m.a. svo: „Ekki hafa verið leiddar sönnur að því, að hreppsfélögin sjálf hafi öðlast eignarrétt að afréttinum, hvorki fyrir nám, löggerninga, hefð né með öðrum hætti ... Eins og notkun afréttarlandsins hefur verið háttað, hafa hreppsfélögin, annað eða bæði, ekki unnið eignarhefð á því. Þar sem framangreindir afréttaraðilar hafa samkvæmt framansögðu ekki beinan eignarrétt á Landmannaafrétti, koma hér til álita ákvæði 5. gr. laga nr. 112/1941, um rétt til veiði í vötnum á afréttum ...“ Í síðari hæstaréttardómnum, þ.e. þeim sem féll í des. 1981, segir svo m.a.: „Málflutningur þeirra, er andmælt hafa kröfum ríkisins í máli því, sem hér er til úrlausnar, lýtur að því, að þeir eigi afréttarlandið og gangi eignartilkall ríkisins í berhögg við það. Um þessa málsvörn er þegar dæmt í dómi Hæstaréttar frá 25. febr. 1955, að því er varðar framangreinda aðila þessa máls ... Í máli þessu verða því andmæli framangreindra aðila gegn eignartilkalli ríkisins, sem á því eru reist, að þeir eigi afréttarsvæði það, sem málið lýtur að, ekki tekin til greina.“ Ég endurtek: „Í máli þessu verða því andmæli framangreindra aðila gegn eignartilkalli ríkisins, sem á því eru reist, að þeir eigi afréttarsvæði það, sem málið lýtur að, ekki tekin til greina.“ Þannig segir í dómi Hæstaréttar. Og lögmaðurinn heldur áfram: „Eignarréttur heimamanna að afréttinum, hvort heldur hreppsfélaganna eða eigenda og ábúenda jarða, er þannig ekki fyrir hendi. Þess ber hins vegar að geta, að í þessu dómsmáli viðurkenndi stefnandi, fjmrh., rétt byggðamanna til upprekstrar og annarra afréttarnota, sem lög leyfa eða venjur eru fyrir. Því næst kom til úrlausnar í dóminum, hvort fjmrh. f.h. ríkisins hefði gert viðhlítandi grein fyrir eignarrétti sínum að þessu afréttarsvæði, þannig að eignardómur yrði kveðinn upp skv. 220. gr. laga nr. 85/1936. Svo fór, að Hæstiréttur varð ekki sammála í afstöðu sinni til þess atriðis: Meiri hlutinn, þ.e. þrír dómarar af fimm, taldi óyggjandi sönnun fyrir eignarrétti ríkisins ekki hafa tekist og tók því ekki til greina kröfu fjmrh. f.h. ríkisins um viðurkenningu á eignarrétti til handa ríkinu á margnefndu landsvæði. Minni hlutinn taldi hins vegar öll skilyrði uppfyllt til að fallast mætti á viðurkenningarkröfur ríkisins.“ Og lögmaðurinn heldur áfram: „Í forsendum meirihlutans kom fram, að Alþingi hafi ekki sett lög um þetta efni þó að það hefði verið eðlileg leið til að fá ákvörðun handhafa ríkisvalds um málefnið. Í framhaldi af því segir efnislega, að um eignartilkall ríkisins sé þess fyrst að geta, að eigi hafi af þess hálfu verið settar fram fullnægjandi röksemdir fyrir því, að ríkið hafi eignast landsvæði þetta þegar við stofnun allsherjarríkis á landi hér. Lög þjóðveldisaldar veiti þeirri skoðun eigi stoð eða önnur gögn frá því réttarsögutímabili. Síðan sagði, að gögn fyrir því, að ríkið hafi eignarrétt á þessu landsvæði fyrir eignarhefð, séu eigi haldbær. Þá er þess getið, að skráðar réttarreglur um eignarréttarlega stöðu afrétta séu af skornum skammti og hið almenna eignartilkall í skilningi einkaréttar, sem ríkið hafi uppi í þessu máli, styðjist eigi við slíkar reglur. Einstök lagaákvæði, sem fjmrh. f.h. ríkisins ber fyrir sig í málinu, svo sem námulög, vatnalög og eldri lög um nýbýli, veiti eigi slíkri almennri reglu stoð. Í niðurlagi forsendna meiri hlutans segir: „Hins vegar verður að telja, að handhafar ríkisvalds, sem til þess eru bærir, geti í skjóli valdheimilda sinna sett reglur um meðferð og nýtingu landsvæðis þess, sem hér er um að ræða, en líta ber til þess, að fyrirsvarsmenn ríkisins hafa viðurkennt „rétt byggðarmanna til upprekstrar og annarra afréttarnota, sem lög eða venjur eru fyrir.“ Um það efni verður þó eigi fjallað hér frekar, eins og mál þetta horfir við.“ Niðurstaðan er nánast sú, að enginn eigi beinan eignarrétt að afréttinum. Eignarrétti heimamanna er alfarið synjað og meiri hlutinn telur ríkið ekki hafa sannað sinn rétt nægjanlega. Niðurlag forsendnanna er hins vegar athyglisvert. Það er ljóst, að Alþingi getur ákvarðað eignarrétt ríkisins með lögum, og slík löggjöf yrði ekki metin sem eignarnám, a.m.k. ekki gagnvart þeim sem voru aðilar þessa máls.“ Þetta er grein Gunnlaugs Claessens ríkislögmanns. Og ég ítreka enn og aftur: Samkvæmt niðurstöðum Hæstaréttar og samkvæmt þessari grein lögmannsins, sem ég hef hér lesið, er ljóst að niðurstaðan er nánast sú að enginn eigi eignarrétt á afréttinum. Eignarrétti heimamanna, ef ég má orða það svo, er alfarið hafnað. Og síðan skortir á að ríkið geti sannað eignarrétt sinn, að áliti meiri hluta hæstaréttardómara. Minni hlutinn, tveir af fimm, telur að þetta sé eign ríkisins. En það athyglisverðasta af þessu öllu er það að meiri hlutinn telur að handhafar ríkisvalds, sem til þess eru bærir, geti í skjóli valdheimilda sinna sett reglur um meðferð og nýtingu landsvæðis þess sem hér er um að ræða. Vel að merkja, hér er gert ráð fyrir því að beitarréttur og annar sá réttur honum skyldur, sem helgaður er af hefð, gildi áfram. Það frv. sem hér er flutt er beinlínis flutt í samræmi við þennan hæstaréttardóm og tilgangur þess er sá - og sá einn að lýsa þær óbyggðir, sem ekki eru eignarheimildir fyrir, eign þjóðarinnar í heild, í umsjá ríkisins. Og ég vil endurtaka að í raun og sannleika hefur Hæstiréttur beðið um að lög af þessu tagi yrðu sett. Um þetta frv. vil ég enn fremur segja það, að það er í rauninni þáttur í stefnumörkun Alþfl. um sameign þjóðarinnar á landi sínu. Hér voru fyrr á árum fluttar þáltill. á þessa lund, í fyrstu af Braga Sigurjónssyni alþm. og reyndar í fyrsta skipti árið 1970. Þær till. voru síðan endurfluttar í breyttri mynd árið 1972 og 1976, en náðu í ekkert skiptið fram að ganga. Það varð hins vegar að ráði hjá Alþfl. fyrir nokkrum árum að í stað þess að halda áfram að flytja þessar þáltill. skyldum við flytja nokkur lagafrv. sem vörðuðu einmitt þetta efni, þ. á m. lagafrv. um sameign þjóðarinnar á djúphita í jörðu, en frv. um það efni höfðu líka verið flutt áður bæði af þm. Alþfl. og þm. annarra flokka. Ég vil beina því til hv. deildar, sérstaklega með tilliti til þess dóms sem þegar hefur gengið í Hæstarétti, að taka nú þetta frv. til raunverulegrar afgreiðslu en láta það ekki sofna í n. eins og gerst hefur áður. Í framkvæmd mundi þetta þýða, eins og ég hef sagt, að allar óbyggðir Íslands yrðu lýstar þjóðareign ásamt flestum eða öllum afréttum og hálendissvæðum. Á þeim svæðum mundi íslenska þjóðin gera tilkall til allra fasteignarréttinda, sem bundin eru eignarrétti lands, en beitarréttindi, sem fylgja einstökum bújörðum, upprekstrarfélögum eða sveitarfélögum, stæðu óskert, svo og veiðiréttindi og allar aðrar eignarheimildir annarra en ríkisins sem sönnun er færð fyrir. M.ö.o. er ekki í frv. gerð tillaga um eignaupptöku, um það hefur Hæstiréttur þegar úrskurðað, né heldur eignarnám á landsvæði, hlunnindum eða öðrum eignarréttindum sem eru eign annarra en ríkisins. Samþykkt frv. mundi engu breyta um það efni. Einasti tilgangur frv. er sá að lýsa því yfir að land og landsréttindi, sem aðrir eigendur finnast ekki að, skuli eftirleiðis talin eign þjóðarheildarinnar og um þá þjóðareign verði settar ákveðnar reglur sem tryggi bæði rétt og skyldur almennings gagnvart slíku landi og landgæðum. Herra forseti. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta mál. Ég vænti þess að það sé þdm. allkunnugt en ég legg áherslu á nauðsyn þess að Alþingi setji nú lög um þetta efni og taki þetta mál til alvarlegrar umfjöllunar og afgreiðslu. Að lokinni þessari umr., herra forseti, legg ég til að málinu verði vísað til hæstv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Frv. þetta er, að ég ætla, flutt nálega óbreytt frá því sem var hér á ferðinni á síðasta Alþingi. Mál af þessu tagi hafa verið flutt á vegum Alþfl., eins og fram kom hjá hv. 1. flm., allt frá árinu 1970. Í flest skipti þegar slík mál hafa verið flutt hef ég tekið til máls. Stundum hef ég, á meðan þáltill. voru á ferðinni, talað með svipuðum hætti og hv. 1. flm., óskað eftir því að Alþingi tæki nú rögg á sig og afgreiddi málið og þá í því skyni að fella það. En ég hef nú held ég ekki tekið svo stórt upp í mig síðan þessu var breytt yfir í frv. Það má hins vegar vera leiðigjarnt að tala í máli eins og þessu þing eftir þing og vafalaust væri ástæða til þess að Alþingi tæki á þessu máli á einhvern hátt. Það var hins vegar einkanlega ein setning í máli hv. 1. flm., sem hann endurtók að ég ætla þrisvar sinnum, sem varð til þess að ég sá mér ekki fært annað en að koma hér einu sinni enn upp í þennan ræðustól. Hv. flm. mælti svo að niðurstöður Hæstaréttar hefðu sannað að um engan beinan eignarrétt væri að ræða að afréttum og vitnar síðan til greinar Gunnlaugs Claessens ríkislögmanns þar sem hann segir þetta á þennan máta: „Niðurstaðan er nánast sú að enginn eigi beinan eignarrétt að afréttinum.“ Er þar átt við einn afrétt, þ.e. Landmannaafrétt. Þessa niðurstöðu í grein Gunnlaugs Claessens alhæfir síðan 1. flm. þessa máls hér og þrítekur fram í sinni ræðu, eins og hann sagði orðrétt, „að um engan beinan eignarrétt er að ræða að afréttum.“ Það er nauðsynlegt að hafa það í huga að eignarheimildir varðandi afrétti á landinu eru mjög mismunandi. Ég tel að það sé fjarri lagi, sem hér hefur verið haldið fram, að um afrétti landsins séu ekki til gildar eignarheimildir og þess vegna muni frv., sem afgreitt yrði sem lög í þessu formi, fela það í sér að hálendi landsins og óbyggðir allar yrðu lýst þjóðareign. Þetta er að mínum dómi rangt og sumpart er það notað að víkja til orðalagi til þess að reyna að koma því inn hjá hv. þingdeild að hér sé farið með eins konar niðurstöðu Hæstaréttar. Ég verð auðvitað að segja það, eins og ég held ég hafi nú komist að orði hér á Alþingi þegar um þetta mál var rætt á síðasta þingi, að það má auðvitað vera nokkuð óljóst hvað t.a.m. Hæstiréttur metur fullgildar eignarheimildir. Ég hafði þá yfir orð eftir kunnum lögfræðingi sem gáfu mér tilefni til þess að vera með miklar efasemdir um niðurstöðu dómstóla um þessi efni. Ég hafði hlustað á mjög kunnan lagaprófessor flytja erindi um eignarrétt á landi þar sem hann komst í raun að þeirri niðurstöðu að eignarheimildir, skjallegar eignarheimildir, sem gefnar væru út og þinglýstar samkvæmt þeim kröfum sem í gildi væru hverju sinni, kynnu að vera markleysa vegna þess að ekki væri hægt að sanna að þetta tiltekna landsvæði hefði gengið á milli eigenda allt frá landnámstíð þannig að í hvert skipti hefði verið um lögleg afsöl að ræða. Og ef lagaprófessorar leita svo langt til þess að lýsa vantrausti og upphefja gildi eignarheimilda, sem gefnar eru út lögformlega og skjallega miðað við þær reglur sem verið hafa í gildi nú síðari áratugi eða kannske allt að einni öld, þá fer mér að þykja nóg boðið. Þess vegna eru þessar efasemdir mínar enn kynntar hér. Það kynni að mega teljast með ólíkindum hvaða niðurstaða yrði ef skorið væri úr um það atriði sem segir hér í frv.: „þar sem eignarheimildir finnast ekki fyrir.“ Nú vitum við um marga afrétti á landinu þar sem slíkar skjallegar eignarheimildir eru til staðar, þinglýstar og lögformlega frá gengnar miðað við það sem gerðar hafa verið kröfur um á þeim tíma. Það væri sannarlega einkennilegt ef þær væru upphafnar vegna þess að ekkert væri hægt að sanna um eigendaskipti á t.a.m. 13. og 14. öld. Þá fer málið mjög að vandast. Ég er að sjálfsögðu ekki lagamaður eins og allir vita, en það hefur komið mér mjög á óvart að dregið skuli í efa að lög um hefð nái yfir eignarréttindi á óbyggðum og afréttum. Ég ætla ekki að ræða það frekar hér, en það vita sjálfsagt mjög margir og vafalaust allir hv. þm. í þessari deild hvernig þau ákvæði eru. Og það er mjög einkennilegt ef það er niðurstaða Hæstaréttar að lagaákvæði um hefð skuli ekki gilda þegar í hlut eiga afréttarlönd. Ég skal ekki fara lengra út í þessa sálma að þessu sinni að öðru leyti en því, að ég er því ekki samþykkur sem þetta frv. gerir ráð fyrir, að fjmrn. skuli annast meðferð og eignarhald landsvæða í eigu ríkisins, og tel betur komið og eðlilegra að það verði sem verið hefur á hendi landbrn. Ég tel einnig að með þessu frv. væri stefnt að mjög miklu starfi fyrir lögfræðinga með tilheyrandi kostnaði og miklum deilum og málaferlum sem ég held að við höfum ekki neina sérstaka þörf fyrir og hefðum annað þarfara að sýsla en að efna til slíks ófriðar sem af því mundi leiða. Ég tel þó jafnframt að landsvæði þau sem hér er verið að ræða um séu hvergi betur komin en í höndum þeirra sveitarfélaga sem næst liggja og nýtt hafa þessar afréttir frá því að land okkar byggðist og ekki þörf að breyta þar um, og koma þeim að formi til í hendur ríkisins. Ég skal ekki lengja mál mitt. Aðeins var það þessi setning, sem mér fannst gera það óhjákvæmilegt að ég kæmi hér í ræðustól, sem hv. 1. flm. þessa máls sagði í þrígang, að niðurstaða Hæstaréttar væri sú að í raun væri um engan beinan eignarrétt að ræða að afréttum.



Herra forseti. Hin þrítekna setning, sem verður hv. þm. Pálma Jónssyni tilefni til ræðuhalda hér, átti vitaskuld við þann dóm sem hér var um að ræða, en að öðru leyti getur verið ástæða til þess að ítreka fáein atriði. Eins og fram kemur í grg. með frv. og ég tel að komið hafi fram í ræðu minni þá er hér um það að tefla að í tilteknu dæmi hefur Hæstiréttur úrskurðað að það sé í raun enginn eigandi að afréttum í því dæmi. Og það gerist með þeim hætti að eignarrétti heimamanna er alfarið synjað og meiri hlutinn telur að ríkið hafi ekki sannað sinn rétt, en jafnframt ljóst að Alþingi geti ákvarðað eignarrétt ríkisins með lögum og slík löggjöf yrði ekki metin sem eignarnám. Þá vil ég á það benda að ekki er verið að alhæfa um alla afrétti í því frv. sem hér er flutt, heldur einungis eins og segir í 1. gr. frv.: „Þau landsvæði skulu teljast þjóðareign sem eignarheimildir einstaklinga eða annarra lögaðila finnast ekki fyrir,“ þ.e. þau landsvæði sem sama gildir um eins og þau afréttarsvæði sem hinn tilvitnaði hæstaréttardómur gekk um. Hv. þm. Pálmi Jónsson taldi að mál þessi væru betur komin í höndum landbrn. Mér þykir sjálfsagt og eðlilegt að það sé íhugað hvort umsjón með nytjum landsins, þ.e. nytjun afréttanna til beitar o.þ.h. í þágu landbúnaðar skuli vera í höndum landbrn. sem fer með slík mál. Það á að vera regla hjá okkur að eignir ríkisins heyri undir fjmrn. og þess vegna er hér gert ráð fyrir því að fjmrn. annist framkvæmd þessara laga og hafi umsjón og eftirlit með þessum eignum. En ef það má verða einhverjum til hugarhægðar að nytjum í þágu landbúnaðar skuli fara um hendur landbrn. þá er sjálfsagt að taka það til íhugunar. En varðandi eignarréttinn sjálfan þá er það tekið fram í 5. gr. frv. að fjmrn. skuli láta kanna eignarrétt á landinu og landgæðum utan heimalanda lögbýla svo að ekki þarf hv. þm. Pálmi Jónsson að hafa áhyggjur af bréfum vegna heimalanda lögbýla. Hann vitnaði hér til þess að það kynnu að vera glötuð einhver skjöl aftan úr forneskju. Ég hef enga trú á því að menn ætli sér að fara út í einhverjar hártoganir þess vegna. Ég bendi sem sagt á að í 5. gr. frv. er það tekið fram að hér sé um könnun á eignarrétti lands að ræða sem er utan heimalanda lögbýla. Það eru meira að segja sett rúm tímamörk á þetta verkefni. Samkvæmt sömu 5. gr. er stefnt að því að þessari könnun skuli vera að fullu lokið árið 1995. Og í þriðja lagi, varðandi þetta mál, þá er það ekki ætlun okkar flm. frv. að fjmrn. skuli á neinn hátt taka sér dómsvald eða úrskurðarvald ef um ágreining er að ræða. Því að í þessari sömu 5. gr. segir: „Þar sem óvissa þykir ríkja um eignarrétt og land eða landgæði og kynnu hugsanlega að vera þjóðareign, sbr. 1. gr. laga þessara, skal leita úrskurðar dómstóla um eignarréttinn.“ Seinasti punkturinn í máli hv. ræðumanns Pálma Jónssonar var sá að með þessu móti fengju lögfræðingar mikið að starfa og að við hefðum öðru þarfara að sinna. Ég held að þetta sé býsna þarft starf fyrir lögfræðinga og langtum þarfara að þeir sinni þessu starfi, sem varðar þjóðina alla, heldur en fasteignaviðskiptum í þeim mæli sem þeir gera. Hér sé einmitt fundið starf fyrir lögfræðinga að því leyti sem til þess þarf að grípa.



Herra forseti. Þetta frv. er af sama toga, má segja, eins og hið fyrra frv., sem ég mælti hér fyrir rétt áðan, um sameign þjóðarinnar á landinu. Hér er um að ræða þá stefnumörkun að sú orka sem fólgin er í háhitasvæðum sé sameign þjóðarinnar. Það er kunnara en frá þurfi að segja að verulegt átak þarf til að virkja háhitasvæðin. Það er kostnaðarsamt fyrirtæki. Ekki verður séð nein réttlæting fyrir því að sumir menn skuli geta gerst auðugir á því að landskorpan undir fótum þeirra sé eitthvað þynnri á þeim stað þar sem þeir búa en annars staðar. Þess vegna virðist liggja beint við þegar af þessum tveimur ástæðum að háhitasvæði séu lýst þjóðareign í umsjá ríkisins. Frv. um þetta efni hafa áður verið flutt hér á þingi. Það frv. sem ég geri hér grein fyrir hefur verið flutt á tveimur síðustu þingum og er að stofni til eldra eins og greint er frá í grg. með frv. En efnisþáttur frv. er sá að djúphiti á háhitasvæðum yrði almannaeign, en jarðvarmi á lághitasvæðum og yfirborðshiti yrði hvarvetna háður einstaklingsrétti landeigenda. Sú veigamikla breyting hefur verið gerð í þessu frv. til l. frá frv. sem voru flutt hér fyrr á árum að hér er gert ráð fyrir því að sveitarfélög eða samtök sveitarfélaga eða fyrirtæki þeirra, sem hafa keypt sér land með vinnslu háhita í huga eða rétt til vinnslu hans fyrir gildistöku laganna, haldi þessum rétti sínum óskertum. Við flm. lítum sem sagt svo á að sveitarfélögin séu í þessu tilviki fulltrúar þjóðarinnar, fulltrúar almannavaldsins. Ef sveitarfélög eða aðilar á þeirra vegum hafa sem sagt keypt jörð eða hluta úr jörð með vinnslu háhita í huga eða hafið vinnslu háhita á háhitasvæði áður en þessi lög taka gildi þá skal í engu við því hrófla og sá réttur haldast óskertur. En að öðru leyti gildi um land á háhitasvæði að sveitarfélög skuli hafa forgangsrétt að háhitasvæði á sínu landsvæði þó að það sé í umsjá ríkisins. Eins og ég gat um í upphafi hefur þetta frv. áður verið flutt og er í efnisatriðum tiltölulega einfalt, nefnilega að háhiti skuli vera þjóðareign. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða öllu frekar um það nema hvað ég vil ítreka enn einu sinni að þetta er, rétt eins og varðandi það frv. sem ég var að mæla fyrir hér áðan, efnisatriði sem skortir lög um á Íslandi. Um þetta eru engin lög á Íslandi. Um þetta efni skal vitnað til prófessors Ólafs Lárussonar en hann segir einmitt um þetta atriði í bók sinni Eignarréttur á bls. 46: „Ekki er í íslenskum lögum ákvæði um takmörk eignarráða landeiganda niður á við, en talið hefur verið að eignarráð landeiganda nái svo langt niður sem nauðsynlegt er að leyfa honum þau til þess að hann geti haft þau not af landi sínu sem heyra til venjulegrar hagnýtingar á eignarrétti yfir fasteign.“ Það verður alls ekki talið að nýting djúphita, sem til þarf mikla tækni sem nýlega er til komin, geti fallið undir þessa skilgreiningu. Þess vegna ber Alþingi skylda til að setja lög um þetta efni rétt eins og það efni sem ég fjallaði um hér áðan. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, herra forseti, en legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. iðnn.