Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Geir H. Haarde) : Borist hefur bréf frá forseta Sþ., dags. 1. febr. 1991: ,,Hér með framsendist yður, virðulegi forseti, bréf Birgis Ísleifs Gunnarssonar, 2. þm. Reykv., þar sem hann afsalar sér þingmennsku frá 1. febr. 1991. Guðrún Helgadóttir, forseti sameinaðs Alþingis. Til forseta Nd.`` Bréf Birgis Ísl. Gunnarssonar er dags. 29. jan. 1991 og er svohljóðandi: ,,Forseti sameinaðs Alþingis, Guðrún Helgadóttir. Þar sem ég hef verið skipaður bankastjóri við Seðlabanka Íslands frá 1. febr. nk. afsala ég mér þingmennsku frá sama tíma. Ég þakka þingmönnum og starfsfólki Alþingis ánægjulegt samstarf og óska Alþingi farsældar í störfum. Virðingarfyllst, Birgir Ísl. Gunnarsson, 2. þm. Reykv.`` Samkvæmt bréfi þessu um afsal þingmennsku tekur Sólveig Pétursdóttir, 1. varamaður Sjálfstfl. í Reykjavík, sæti á Alþingi sem 17. þm. Reykv. en kosninganúmer annarra þingmanna Sjálfstfl. í Reykjavík breytast samkvæmt því eftir venju. Hv. þm. Sólveig Pétursdóttir hefur áður tekið sæti á þessu kjörtímabili sem varamaður og þarf því ekki að rannsaka kjörbréf hennar. Ég vil bjóða hana velkomna til starfa á Alþingi. Jafnframt vil ég færa Birgi Ísl. Gunnarssyni seðlabankastjóra, sem nú hverfur af þingi, þakkir fyrir störf hans hér á Alþingi undanfarin 11 ár. Ég veit að ég mæli fyrir hönd allra hv. deildarmanna þegar ég óska honum velfarnaðar í nýju starfi og færi honum og fjölskyldu hans árnaðaróskir okkar allra.

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) : Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um réttindi alþjóðastofnana o.fl. Í fjölmörgum alþjóðasamningum sem Ísland er aðili að er að finna ákvæði sem leggja aðildarríkjum á herðar skyldur til að tryggja alþjóðastofnunum réttarstöðu í aðildarríkjunum svo og friðhelgi, forréttindi og undanþágur handa þeim, starfsliði og erindrekum. Hér á landi hafa verið sett nokkur lög sem fjalla um þetta efni. Sum þeirra laga fjalla um réttindi almenns eðlis svo sem lög nr. 13/1948, um réttindi og skyldur Sameinuðu þjóðanna, og lög nr. 16/1971, um aðild Íslands að alþjóðasamningi um stjórnmálasamband. Önnur lög varða réttindi einstakra stofnana og má þar nefna lög nr. 26/1976, um stofnun Norræna fjárfestingarbankans. Einfalt þykir og heppilegt að fara að dæmi ýmissa annarra þjóða og skapa grundvöll í almennum lögum þannig að ekki þurfi að setja sérlög um þessi skyldubundnu réttindi í hvert sinn sem Ísland gerist aðili að alþjóðastofnun. Verði frumvarp þetta, sem ég nú mæli fyrir, að lögum verður einnig unnt að gerast aðili að samningi um forréttindi og friðhelgi sérstofnana Sameinuðu þjóðanna og samningi um réttarstöðu dómara Mannréttindadómstóls Evrópu, nefndarmanna Mannréttindanefndar Evrópu og þeirra aðila sem taka þátt í málflutningi fyrir Mannréttindanefnd og Mannréttindadómstóli Evrópu. Herra forseti. Ég leyfi mér að svo búnu að leggja til að frumvarpi þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og fjh. - og viðskn.

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) : Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um viðauka við almenn hegningarlög nr. 19 frá 12. febr. 1940 sem flutt er á þskj. 564. Í frv. þessu er lagt til að tilraun verði gerð með samfélagsþjónustu hér á landi. Á síðustu tveimur áratugum hefur verið mikil umræða á Norðurlöndum og í Vestur - Evrópu um stöðu refsivistar í viðurlagakerfinu. Sú stefna hefur verið ríkjandi að draga beri úr notkun óskilorðsbundinnar refsivistar eins og unnt er. Til að það sé hægt þarf að finna önnur úrræði í staðinn. Frjálsræðissvipting er alvarlegustu viðbrögð við afbrotum og hefur oft mikla röskun í för með sér fyrir brotamann og fjölskyldu hans. Frjálsræðissviptingu á ekki að beita meira en nauðsynlegt er til að halda aftur af afbrotum og þá fyrst eftir að önnur og vægari úrræði hafa verið reynd eða þegar reynslan hefur sýnt að vægari úrræði koma ekki að gagni. Samfélagsþjónusta er eina nýja viðurlagategundin sem náð hefur almennri útbreiðslu og hefur nú verið tekin upp sem varanlegt úrræði eða til reynslu með einum eða öðrum hætti í öllum ríkjum Vestur - Evrópu nema fjórum auk Íslands. Flestir fangar hér á landi sem og erlendis eru það sem kallað er venjulegir fangar, þ.e. menn sem fremja ítrekað auðgunarbrot, svo sem innbrot, þjófnaði, fjársvik og skjalafals. Oftast eiga þessir menn við persónuleg og félagsleg vandamál að etja. Samfélagsþjónusta hefur ekki síst átt fylgi að fagna vegna þess að þetta viðurlagaform hefur sannað gildi sitt gagnvart hluta af þessum venjulegu föngum. Samfélagsþjónusta með vinnuskyldu, ströngu eftirliti og félagslegri aðstoð skilorðseftirlits hefur vakið vonir um að í mörgum tilfellum megi beina brotamönnum inn á nýjar brautir og vekja áhuga á breyttu lífsmynstri. Þótt ekki séu sett hærri markmið en þau að brotamaðurinn haldi sig frá afbrotum á meðan hann er að inna samfélagsþjónustu af hendi, en það er jafnlangur tími og refsivist dómsins, er verulegum árangri náð. Almennt er samfélagsþjónustu ætlað að koma í stað styttri óskilorðsbundinna refsivistardóma. Helstu kostir samfélagsþjónustu eru að brotamaður getur haldið sambandi við fjölskyldu og vini meðan á fullnustu dóms stendur. Auk þess getur hann jafnframt stundað sína föstu vinnu eða nám. Hann er ekki slitinn úr tengslum við þjóðfélagið meðan á fullnustu stendur. Með samfélagsþjónustu tekur dómþoli út refsingu sína á jákvæðan hátt og má líta á hana sem bætur hans til samfélagsins fyrir afbrotið. Reynsla erlendis hefur sýnt að margir brotamenn halda tengslum við vinnustaði eftir að fullnustu dóms um samfélagsþjónustu er lokið. Þetta sýnir að samfélagsþjónusta hefur í mörgum tilfellum breytt lífsviðhorfum brotamannsins og vakið áhuga hans á nýjum áhugamálum. Hér á landi hefur föngum fjölgað verulega síðustu tvo áratugi. Nú eru um hundrað manns að jafnaði á dag í afplánun. Þetta þýðir að um 40 fangar eru á hverja 100 þús. íbúa. Þótt föngum hafi fjölgað hér á landi síðustu ár eru Íslendingar með einhverja lægstu fangatölu sem þekkist í Vestur - Evrópu. Samfélagsþjónusta er ekki úrræði sem leysir fangelsi af hólmi. Að ná því markmiði að hún geti komið í stað 5 -- 7% refsivistardóma vegna hegningarlagabrota er góður árangur. Margir brotamenn vilja og geta hætt á afbrotabrautinni. Það eftirlit og aðhald og sú aðstoð sem veitt er á meðan samfélagsþjónustan er innt af hendi getur snúið mönnum til betri vegar. Í frv. þessu er lagt til að gerð verði tilraun með samfélagsþjónustu hér á landi. Skilgreina má samfélagsþjónustu með þeim hætti að hún sé ein tegund viðurlaga við afbrotum sem felst í því að á brotamann er lögð sú skylda að vinna ákveðinn tímafjölda launalaust og í frítíma sínum að verkefnum sem koma þjóðfélaginu að gagni. Skv. 1. gr. frv. er lagt til að á tilraunatímabilinu verði það fyrirkomulag á samfélagsþjónustu að heimilt verði að breyta allt að tíu mánaða óskilorðsbundnum refsivistardómi við fullnustu á þann veg að í hans stað komi ólaunuð samfélagsþjónusta í minnst 40 klst. og mest 200 klst. Skv. 5. gr. frv. er það þriggja manna nefnd sem dómsmrh. skipar sem tekur ákvörðun um hvort refsivist skuli breytt í samfélagsþjónustu. Þegar ákveðið er að breyta refsivist í samfélagsþjónustu er samkvæmt sömu grein gert ráð fyrir að nefndin taki einnig ákvörðun um inntak samfélagsþjónustu í hverju tilviki. Ástæður þess að þetta fyrirkomulag er valið eru þær helstar að með þessum hætti nást best þau markmið að samfélagsþjónusta komi í stað óskilorðsbundinnar refsivistar og kostnaður við framkvæmd verður í lágmarki. Auk þess er mikilvægt að á tilraunatímabilinu verði hægt að hafa fullkomna stjórn á tilrauninni þannig að hún verði á hverjum tíma aðlöguð að aðstæðum hér á landi. Í 2. gr. frv. eru ákvæði um það hvaða skilyrði þurfi að vera til staðar svo að breyta megi refsivist í samfélagsþjónustu. Skv. 2. mgr. skal, áður en ákvörðun um samfélagsþjónustu er tekin, fara fram athugun á persónulegum högum dómþola þar sem m.a. koma fram rökstudd álit á því hvort hann sé líklegur til að geta innt samfélagsþjónustu af hendi og hvaða samfélagsþjónusta komi til greina í viðkomandi tilfelli. Skv. 6. gr. er Fangelsismálastofnun falið að annast þessa athugun. Ekki er gert ráð fyrir að refsivist verði breytt í samfélagsþjónustu nema líklegt sé talið að dómþoli vilji og geti innt samfélagsþjónustuna af hendi og að þetta úrræði teljist líklegt til að koma dómþola út úr hringiðu afbrota. Í 3. gr. frv. eru ákvæði um inntak samfélagsþjónustunnar. Samkvæmt greininni er gert ráð fyrir að 20 klst. ólaunuð samfélagsþjónusta komi að jafnaði í stað eins mánaðar refsivistar þannig að ef e.t.v. fjögurra mánaða refsivist er breytt í samfélagsþjónustu komi 80 klst. samfélagsþjónusta í hennar stað. Miðað er við að sú vinna sé einnig innt af hendi á fjórum mánuðum. Skv. 2. mgr. er miðað við að vinnan verði aldrei innt af hendi á skemmri tíma en þremur mánuðum. Ekki er talið að uppeldisleg markmið samfélagsþjónustu náist ef vinnuskyldan er innt af hendi á skemmri tíma. Skv. 4. gr. er samfélagsþjónusta háð þeim skilyrðum að dómþoli fremji ekki neitt brot á refsitímanum og verði háður eftirliti á þeim tíma sem það tekur að inna samfélagsþjónustuna af hendi. Auk þess er samkvæmt greininni heimilt að setja frekari skilyrði fyrir samfélagsþjónustu. Er þar miðað við þau skilyrði sem heimilt er að setja í venjulegum skilorðsdómum. Skv. 6. gr. frv. er gert ráð fyrir að Fangelsismálastofnun ríkisins sjái um framkvæmd samfélagsþjónustu eftir að ákvörðun er tekin um að breyta refsivist í samfélagsþjónustu. Í þessu felst m.a. að stofnuninni er ætlað að finna heppilega vinnustaði og að semja við þá um að taka dómþola í samfélagsþjónustu. Þar sem samfélagsþjónusta hefur verið tekin upp hefur fyrir fram oft verið óttast að ekki tækist að útvega nægilega mörg atvinnutilboð til að þetta viðurlagakerfi gæti gengið upp. Almennt hefur sá ótti reynst ástæðulaus. Í 8. gr. frv. eru ákvæði um hvernig við eigi að bregðast ef dómþoli rýfur skilorð samfélagsþjónustu. Er þar í öllum meginatriðum miðað við sambærilegt fyrirkomulag og er í 42. gr. almennra hegningarlaga um skilorðsrof vegna reynslulausnar. Hæstv. forseti. Ég tel mig nú hafa gert grein fyrir þeim viðurlagapólitísku forsendum sem ákvæði frv. þessa byggjast á, svo og helstu efnisatriðum þess. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Flm. (Ólafur G. Einarsson) : Herra forseti. Ég veit ekki hvort leggja á sérstaka merkingu í það að aðeins tveir hæstv. ráðherrar eru viðstaddir á þingfundi þar sem tekið er til 1. umr. frv. til stjórnarskipunarlaga, þar sem lagðar eru til grundvallarbreytingar á störfum Alþingis, breytingar sem, ef samþykktar verða, hafa veruleg áhrif á samskipti löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins. Ég vona að þetta hafi enga sérstaka merkingu, en lýsi vonbrigðum mínum með fjarveru ráðherranna, en met það að hæstv. forsrh. og hæstv. dómsmrh. eru hér viðstaddir. Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til stjórnarskipunarlaga um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, með síðari breytingum, sem er flutt á þskj. 566. Meðflutningsmenn mínir eru hv. þm. Páll Pétursson, formaður þingflokks Framsfl., Málmfríður Sigurðardóttir, formaður þingflokks Samtaka um kvennalista, og Stefán Valgeirsson, þingmaður Samtaka jafnréttis og félagshyggju. Að þessu frv. standa einnig hv. þm. Eiður Guðnason, formaður þingflokks Alþfl., Margrét Frímannsdóttir, formaður þingflokks Alþb., og Guðmundur Ágústsson, formaður þingflokks Borgfl. en þau geta vitaskuld ekki átt formlega aðild að flutningi málsins hér í deildinni vegna þess að þau eiga sæti í Ed. Upphaf þessa máls er að hinn 19. sept. sl. rituðu forsetar Alþingis okkur formönnum þingflokka bréf þar sem m.a. kemur fram að forsetar hafi ástæðu til að ætla að afnám deildaskiptingar Alþingis hafi mikinn hljómgrunn í öllum þingflokkum og að samstaða geti tekist um breytingu á skipulagi Alþingis á þessu þingi. Síðan segir í bréfinu: ,,Það er niðurstaða forseta eftir talsverðar umræður um þetta mál að heppilegast sé á þessu stigi að leita til formanna þingflokka með ósk um að þeir reyni að ná samkomulagi sín á milli um frv. sem fæli í sér nauðsynlegar breytingar á stjórnarskrá og þingskapalögum með tilliti til þess að þetta mætti takast nú á síðasta þingi þessa kjörtímabils." Jafnframt var í bréfi forseta bent á að uppi hafi verið ýmsar fleiri hugmyndir um breytingar á stjórnarskrá að því er varðar löggjafarstarfið og störf alþingismanna og voru þingflokksformenn beðnir að kanna hvort samstaða gæti tekist um eitthvað af þeim atriðum. Nefnd voru í bréfinu eftirlit þingsins með framkvæmdarvaldinu, þingseta ráðherra, bráðabirgðalög, þingrof, aukafjárveitingar, samkomudagur Alþingis og fleira. Með þetta vegarnesti hófu formenn þingflokka þegar í upphafi þings að ræða um þetta mál og hefur sá sem hér talar haft forustu fyrir því starfi. Við héldum samtals sjö bókaða fundi og fengum mikilsverða aðstoð starfsmanna skrifstofu þingsins. Auk þess fór Eiríkur Tómasson hæstaréttarlögmaður yfir tillögur okkar nokkrum sinnum og sendi okkur ábendingar. Niðurstaða þessa starfs liggur nú fyrir í því frv. sem hér er á dagskrá. Þær meginbreytingar, sem felast í frv., eru fjórar: 1. Deildaskipting Alþingis verði afnumin. 2. Samkomudegi Alþingis verði breytt þannig að reglulegt Alþingi komi saman 1. okt. ár hvert. 3. Starfstíma Alþingis verði breytt og er gert ráð fyrir að þingið standi allt árið. Jafnframt er reynt að tryggja að landið verði aldrei þingmannslaust með því að þingmenn haldi ævinlega umboði sínu til kjördags. 4. Nokkrum atriðum, er varða fresti á meðferð bráðabirgðalaga á Alþingi og í tengslum við þingrof, er breytt. Auk þessara meginbreytinga eru í frv. nokkur minni háttar atriði sem ástæða þótti til að taka með: 1. Fellt er niður ákvæði um að ekki megi taka alþingismenn fasta fyrir skuldir án leyfis þingsins. 2. Brott falli úr stjórnarskránni ákvæði um eiðvinningu þingmanna. 3. Brott falli ákvæði um að embættismenn, sem á þing eru kosnir, þurfi ekki leyfi stjórnarinnar til þess að þiggja kosninguna. 4. Kveðið er skýrar á um meðferð fyrirspurna og skýrslna á Alþingi. Ég mun nú fjalla stuttlega um þessa meginþætti og gera síðan grein fyrir einstökum greinum frv. Deildaskipting Alþingis er nú orðin meira en aldargömul. Hún var tekin upp með stjórnarskránni 1874. Það virðist sem svo að ekki sé öllum ljóst hvernig deildaskiptingu Alþingis bar að. Í nýlegri blaðagrein, sem samflokksmaður minn og fyrrv. forseti sameinaðs Alþingis ritaði, er því haldið fram að deildaskipting Alþingis eigi sér rætur í óskum Íslendinga sjálfra og hafi komist á í óþökk danskra yfirvalda.  Deildaskipting Alþingis á í raun og veru upphaf sitt í afgreiðslu stjórnarskipunarlaga á Alþingi árið 1867 eins og dr. Bjarni Benediktsson rekur skilmerkilega í hinu mikla riti sínu um deildir Alþingis. Þá lagði danska stjórnin fram frv. sem vissulega gerði ráð fyrir því að Alþingi yrði óskipt þing. En í frv. voru hins vegar ýmis mjög óaðgengileg skilyrði um meðferð mála á Alþingi sem áttu að tryggja að danska stjórnin hefði hemil á starfi þingsins. Við meðferð frv. á þinginu gátu Íslendingar alls ekki fallist á þessar skorður sem setja átti þinginu en féllust í staðinn á að taka upp deildaskiptingu og komast þannig undan þessum ákvæðum frv. Um þetta eru fjölmargar heimildir og eru nærtækust orð Jóns Guðmundssonar, sem sæti átti í nefndinni sem fékk málið til meðferðar á þinginu 1867, en hann segir að það hafi einmitt verið stjórnin og hennar skorður er hafi hvatt og knúið nefndina, eins og þar stendur, til þess að gera þessa uppástungu um tvískiptingu þingsins þar sem því hafi alltaf verið borið við að ekki sé eigandi undir Alþingi með því fyrirkomulagi sem nú er á því. Og Benedikt Sveinsson, hinn mikli þingskörungur, sem var framsögumaður nefndarinnar orðar þetta svo: ,,Ég fyrir mitt leyti álít því að nefndin hafi verið neydd til að stinga upp á tveim þingdeildum ...`` Jafnframt er alveg ljóst hver var skoðun Jóns Sigurðssonar á skipulagi Alþingis. Bjarni Benediktsson vitnar til orða hans í Nýjum félagsritum en þar stendur orðrétt að ,,með því að þröngva frelsi Alþingis í frv. 1867 hafi stjórnin komið því til leiðar að stungið hafi verið upp á að skipta þinginu í tvær deildir en mjög fáir mundu vera með tvískiptu þingi ef þeir ættu kost að halda því heilu og óskiptu afarkostalaust.`` Ég vona að þessar tilvitnanir sýni það að hér er ekki verið að láta fyrir róða skipulag löggjafarstarfa sem íslenskar þjóðfrelsishetjur á ofanverðri 19. öld börðust fyrir. Öðru nær, á Íslandi var engin hefð fyrir deildaskiptu þingi og þar á ofan engar þjóðfélagslegar aðstæður sem knúðu til þess, engin aðalsstétt sem gerði tilkall til slíkra forréttinda, að sitja í sérstakri þingdeild, eins og var víða annars staðar í álfunni á þessum tíma. Nei, herra forseti, með afnámi deildaskiptingarinnar erum við að má út síðustu leifar danskrar nýlendustjórnar á Íslandi. Frá 1875 og fram eftir þessari öld hafði sameinað Alþingi litlu hlutverki að gegna og þingið starfaði fyrst og fremst í tveim deildum. Það kom afar sjaldan saman til funda, í rauninni einungis til þingsetningar, til þess að prófa kjörbréf og til þess að skera úr um ágreining milli deildanna. En störf sameinaðs þings hafa hins vegar vaxið jafnt og þétt á þessari öld og nú er svo komið að málafjöldi í sameinuðu þingi er meiri en í deildum og þingfundir jafnmargir í sameinuðu þingi og í hvorri þingdeildinni. Þetta er löng saga en megindrættir hennar eru þeir að starf þingsins hefur færst æ meira til sameinaðs þings, þróunin hefur verið á þann veg að við höfum færst æ nær óskiptu þingi eftir því sem liðið hefur á þessa öld. Ég skal nefna hér nokkur ártöl sem marka kaflaskil í þessari þróun. Í fyrsta lagi má nefna að 1905 var fyrst leyft að flytja þáltill. í sameinuðu þingi, en það var áður bundið við deildirnar. Það ákvæði var ekki mikið notað framan af en hefur hins vegar aukist mjög síðan eins og öllum þingmönnum er kunnugt. Mikilvægasta breytingin varð 1934 þegar fjárlagafrv. var flutt úr deildum í sameinað þing. Þá má í raun og veru segja að stofnað hafi verið til þriðju deildarinnar á Alþingi sem hefði alveg sjálfstæðu hlutverki að gegna. Það kemur glöggt fram í þingtíðindum frá þessum tíma að það hvarflaði mjög að mörgum þingmönnum við breytinguna 1934 að afnema deildaskiptinguna. Niðurstaðan varð þó sú að stíga það skref til hálfs, af nokkurs konar íhaldssemi, eftir orðum þáv. forsrh., Ásgeirs Ásgeirssonar, að dæma. Árið 1946 voru fyrirspurnir leyfðar í sameinuðu þingi en þær voru áður í deildum. Síðustu og þó einna skýrustu kaflaskilin í þessari þróun á leið frá deildaskiptu þingi eru ný þingskapalög frá 1985. Það má segja að þá hafi öll verkefni deildanna, önnur en meðferð lagafrv., verið færð á hinn sameiginlega vettvang þingmanna, þ.e. í sameinað þing. Ég á þar við meðferð þáltill., skýrslna og fyrirspurna, kosningar í ráð og nefndir og alla hina almennu pólitísku umræðu, bæði eftir ákvæðum þingskapa og utan dagskrár. Sú hugmynd að afnema deildaskiptinguna er eins og ég hef áður sagt ekki ný af nálinni. Jón Baldvinsson og fleiri alþingismenn hreyfðu þessari hugmynd árið 1933 þegar unnið var að stjórnarskrárbreytingunni sem áður er getið. Árið 1967 sagði þáv. forsrh., Bjarni Benediktsson, í stefnuræðu á Alþingi svo orðrétt: ,,Teknar verði upp viðræður milli stjórnmálaflokka um þá breytingu á stjórnarskránni að Alþingi verði ein málstofa.`` Úr þessu varð þó ekkert að því sinni, en málinu hefur verið haldið vakandi síðan. Á Alþingi 1973 -- 1974 flutti Benedikt Gröndal, síðar forsrh., tillögur um afnám deildaskiptingar, og reyndar á nokkrum þingum síðar. Þegar stjórnarskrárnefnd sú er Alþingi stofnaði til árið 1978 skilaði áliti sínu í janúar 1983 lagði hún einróma til að Alþingi starfaði í einni málstofu. Og jafnframt var í frv. formanns nefndarinnar, Gunnars Thoroddsens, þáv. forsrh., sem hann lagði fram á þinginu vorið 1983, gert ráð fyrir því að þingið yrði óskipt. Loks er að geta frv. Páls Péturssonar og allmargra þingmanna með honum sem flutt voru á 111. og 112. þingi þar sem gert var ráð fyrir margvíslegum breytingum á stjórnarskránni, þar á meðal afnámi deildaskiptingarinnar. En hver eru þá rökin fyrir því að afnema deildaskiptingu þingsins? Ég vil nefna hér nokkur atriði sem eru í hugum okkar þingflokksformanna mikilvæg. Í fyrsta lagi teljum við að með einni málstofu megi einfalda alla málsmeðferð á Alþingi, gera þingstörfin markvissari og nútímalegri. Fyrir sams konar breytingu er reynsla í Danmörku og Svíþjóð. Danir afnámu deildaskiptinguna 1953 og Svíar 1971. Ekki hef ég heyrt á nokkrum þingmanni sem ég hef rætt við né heyrt um það að menn telji þessa breytingu hafa verið misráðna og enginn sem ég veit af gert tillögu um að taka aftur upp hið eldra fyrirkomulag í Danmörku eða Svíþjóð. Við teljum að afgreiðsla mála á Alþingi verði ekki bara einfaldari heldur muni hún öll ganga hraðar fyrir sig en áður. Jafnframt ætti að vera tryggt að málsmeðferðin verði vandaðri eins og ég mun koma að frekar á eftir. Í öðru lagi hefur síðan 1934 verið kosið til deildanna með sama hætti og frá þeim tíma hafa ekki verið nein formleg rök lengur fyrir því að skipta þinginu í deildir. Það er að vísu svo í Noregi að allir þingmenn eru þar kosnir með sama hætti, en Stórþingið skiptir sér síðan í deildir, fjórðungur þingmanna situr í lögþinginu en aðrir þingmenn í óðalsþinginu. Skipulag norska þingsins er samt á ýmsan hátt með öðru sniði en hér. Upphaflega var hluti efri deildar Alþingis tilnefndur af konungi. Síðan var kosið til efri deildar 1915 -- 1934 með sérstöku landskjöri. Eftir 1934 hefur verið kosið á fundi sameinaðs Alþingis til efri deildar þriðjungur þingmanna. Þar sem hinar sögulegu forsendur deildaskiptingarinnar eru nú horfnar og enginn munur hefur verið í langan tíma á kjöri til deildanna er að okkar dómi eðlilegt að stigið verði nú það skref að gera Alþingi að einni málstofu. Í þriðja lagi hefur deildaskiptingin oft leitt til þess að ríkisstjórnir, sem notið hafa stuðnings meiri hluta alþingismanna, hafa átt erfitt með að koma málum sínum í gegnum þingið vegna þess að þær hafa ekki haft tilskilinn meiri hluta í báðum deildum. Það má því segja að deildaskiptingin stríði á vissan hátt gegn þeirri grundvallarreglu að meiri hluti ráði úrslitum mála. Það er meira að segja svo að 11 þingmenn af 63 geta fellt mál, þ.e. meiri hluti þingmanna í efri deild. Mál er algerlega fallið ef það fellur í annarri hvorri deildinni eins og menn vita. Það getur ekki talist lýðræðislegt að svo fáir þingmenn, rúm 17% þingmanna, geti fellt mál. Í greinargerð með frv. eru rakin nokkur dæmi þess að tvískipting þingsins hafi orðið til þess að ríkisstjórnir, sem höfðu meiri hluta á Alþingi og gátu varist vantrausti, höfðu ekki meiri hluta í annarri hvorri deildinni. Olli það oft talsverðum erfiðleikum eða því að ríkisstjórnir urðu að fara frá. Í fjórða lagi teljum við flutningsmenn að með einni málstofu sé hægt að endurbæta starf nefnda Alþingis. Fastanefndum mætti þá fækka úr 23 í 12. Það þýddi jafnframt að þingmenn þyrftu ekki að sitja nema í um það bil tveimur nefndum og gætu þar af leiðandi rækt mun betur starfsskyldur sínar en nú er mögulegt. Við vitum nýleg dæmi þess að þingmenn sitji í allt að sjö fastanefndum, einkum í efri deild, þó að dæmi séu reyndar um slíkt í neðri deild líka. Það sjá auðvitað allir menn að það er ákaflega erfitt að rækja vel og samviskusamlega starf í sjö fastanefndum á þingtímanum. Að frátalinni kjörbréfanefnd eru nefndasæti nú 163. Ef við reiknum með að tíu þingmenn gegni jafnframt ráðherrastarfi og sitji ekki í þingnefndum koma um þrjár nefndir að meðaltali á hvern þingmann. Þetta segir þó ekki alla söguna því að meira álag er á efrideildarmönnum en þessar tölur sýna. Í efri deild eru 63 nefndasæti, og ef við reiknum með eðlilegri hlutdeild þeirra í nefndastörfum í sameinuðu þingi og því að þeir ráðherrar, sem sæti eiga í efri deild, sinni ekki nefndastörfum, þá eru um fjórar nefndir að meðaltali á hvern þingmann í efri deild. Það er ekki aðeins það hvað þingmenn þurfa að sitja í mörgum nefndum sem gerir nefndastarfið í þinginu örðugt. Allt skipulag þess er mjög erfitt og nefndir fá af þeim sökum oft ekki það næði og þann tíma sem þarf til að nefndastarfið geti talist fullnægjandi og gott. Það er líka að ýtt er á nefndir í fyrri deild að ljúka sem fyrst störfum svo að mál megi koma tímanlega fyrir síðari deild. Enda er það svo að afgreiðsla nefndanna, einkum í síðari deild, þar sem tími er oftast afar naumur, hefur ekki verið mjög ítarleg. Ég vil nefna í þessu sambandi að með afnámi deildaskiptingarinnar þyrftu þeir fjölmörgu aðilar, sem þingið ráðgast við um lagasetningu, ekki að koma tvívegis til fundar við þingmenn. Þetta, sem ég hef hér sagt um nefndir þingsins, tel ég afar mikilvægt atriði. Ég bind miklar vonir við að þessi breyting, sem nú verður væntanlega á skipulagi þingsins, hafi góð áhrif á störf nefndanna og meiri festa, betri tími og bætt starfsaðstaða okkar þingmanna við nefndastörf muni skila sér í vandaðri málsmeðferð hér á Alþingi. Og er þó ótalið það atriði sem e.t.v. skiptir mestu máli fyrir nefndastarfið í þinginu, þ.e. að umboð nefndanna mun standa frá því að þær eru kjörnar að hausti og fram að setningu nýs þings ári síðar. Þær munu með öðrum orðum hafa heimild til að starfa allt árið. Þá vil ég í fimmta lagi einnig nefna að í einni málstofu mun tími ráðherra nýtast betur en nú er því að þeir þurfa þá ekki að taka þátt í umræðum um sín mál í tveimur deildum. Með þessu er auðvitað ekki verið að slaka á þeirri kröfu að ráðherrar séu viðstaddir umræður um sín mál. Þvert á móti, því að oft hefur það komið fyrir að ekki hefur verið hægt að fá ráðherra til að vera viðstadda umræðu í annarri deildinni vegna þess að þeir hafa verið bundnir við umræður í hinni deildinni. Þetta þekkja allir alþingismenn vel. Ég tel að í einni málstofu ættu ráðherrar hægara með að sinna þeirri skyldu sinni að vera viðstaddir umræður um mál, er þá varða, heldur er nú í deildaskiptu þingi. Í sjötta lagi teljum við að skipting Alþingis í þrjár málstofur, þ.e. efri deild, neðri deild og sameinað þing, hafi oft valdið því að málsmeðferð hér á Alþingi þyki óþarflega flókin í augum almennings. Þó að þetta sé ekki veigamikil röksemd er það ákaflega mikilvægt fyrir störf okkar á Alþingi að landsmenn allir hafi góðan skilning á störfum þingsins og leikreglum hér. Slíkt er mikils virði. Ég vil geta þess hér að það er stundum ekki fögur mynd sem landsmenn fá í gegnum fjölmiðla, sjónvarp t.d., af þeim miklu önnum sem hér eru oft fyrir jól og að vori en þær stafa oft af því að verið er að hraða málum milli deilda, oft til málamyndameðferðar í síðari deild. Í sjöunda lagi vil ég nefna að í einni málstofu verður miklu hægara að skipuleggja þingstörfin en nú er. Flestir þingmenn kannast við, og þó e.t.v. fyrst og fremst þingforsetar og þingflokksformenn, hve það getur verið snúið að skipuleggja þingstörfin þegar styttist til jóla eða síðustu daga fyrir þinglok að vori. Þetta ætti allt að vera auðveldara verk í einni deild. En jafnframt held ég að þinghaldið gæti á margan hátt orðið sveigjanlegra en það er nú, við gætum í senn rætt og afgreitt lagafrv. og þáltill. en þyrftum ekki að skorða það eftir dögum eins og nú er. Þá vil ég að lokum nefna þá röksemd að kostnaður við þinghaldið muni minnka. Það hlýtur að draga úr pappírsflóðinu sem þinghaldinu fylgir og það hlýtur að draga úr vinnu starfsfólks Alþingis með þessari breytingu. Hins vegar vil ég engu spá um það hvort kostnaður við þinghaldið muni minnka á næstu árum. Það er skoðun mín og margra annarra að það væri ástæða til þess að bæta þjónustu við þingmenn og ég hef þá trú að þegar starf í nefndum Alþingis eykst muni það kalla á einhverja aukningu í starfsmannahaldi. Slíkt er óhjákvæmilegt ef þingið ætlar sér að styrkja stöðu sína og hafa sjálfstæða umfjöllun um mál. Þá gengur ekki að reiða sig algerlega á þá þekkingu og vinnu sem fá má úr ráðuneytum og öðrum stofnunum eins og við höfum þurft að gera í allt of ríkum mæli á undanförnum árum. Sjónarmið þeirra, sem halda vilja óbreyttri deildaskiptingu, hafa einkum verið þau að með henni væri í fyrsta lagi tryggð virkari þátttaka alþingismanna í löggjafarstarfi. Um þetta vil ég segja það að á þessu eru ýmsir annmarkar, t.d. þeir að þingmenn geta ekki allir unnið sameiginlega að löggjafarstarfi. Ég hef áður getið þess á öðrum vettvangi að þegar við þingmenn vorum að afgreiða hina mikilvægu löggjöf um stjórn fiskveiða á síðasta þingi, þá gafst okkur þingmönnum neðri deildar ekki tækifæri nema í tvo eða þrjá daga að ræða það mikilsverða mál hér í þingsölum. Málið hafði hins vegar verið rætt mjög ítarlega í efri deild. Það er ekki ósennilegt að margir þingmenn neðri deildar hefðu viljað eiga orðastað við þá þingmenn sem mest beittu sér í málinu í efri deild. En skipulagið er þannig að það leyfir það ekki. Þessi röksemd talsmanna deildaskiptingarinnar er því á margan hátt léttvæg. Í öðru lagi er sagt að núverandi skipan þingsins tryggi betri umfjöllun um löggjöf en væri möguleg í einni málstofu því að frv. þurfi nú að fara í gegnum þrjár umræður og nefndaumfjöllun í tveimur deildum. Það fyrirbyggi frekar en einnardeildarkerfi vanhugsaðar ákvarðanir og auðveldi þingmönnum að íhuga brtt. við frv. mjög vandlega. Ég gef ekki mikið fyrir þessa röksemd. Fyrst vil ég nefna að athuganir sem gerðar hafa verið á störfum Alþingis benda ekki til að þessi rök séu sterk. Það er að vísu hægt að benda á einstök dæmi um að síðari deild hafi lagfært frv. þegar fyrri deild hafði yfirsést eitthvað sem betur mátti fara, en slík dæmi eru þó frekar undantekningar og varða oftast smávægileg atriði. Og hinu má heldur ekki gleyma að þrátt fyrir þrjár umræður í tveim deildum hefur það því miður komið fyrir að Alþingi afgreiddi lög sem meinbugir hafa verið á. Ekkert skipulag tryggir það í sjálfu sér að komist verði hjá mistökum af þessu tagi. Besta ráðið er að vanda vinnuna við löggjafarstarfið og flýta sér ekki um of. Það er hins vegar mikil hætta í núverandi skipulagi að sú deildin sem fyrr fær frv. til meðferðar sé knúin til þess að afgreiða mál hraðar en hún vill og verði að treysta á það að frv. sé skoðað betur í síðari deild. Það eru ekki góð vinnubrögð, sérstaklega ef sú deild sem síðar fær frv. treystir á að fyrri deild hafi farið vandlega ofan í saumana á því. Í þessu sambandi þarf líka að hafa í huga að þrjár umræður um mál ættu í sjálfu sér að nægja til þess að fjalla ítarlega um frv. Samkvæmt þingsköpum er okkur ætlað við 1. umr. að fjalla almennt um frv., okkur er gert að ræða einstakar greinar frv. við 2. umr. og við höfum enn tækifæri við 3. umr. til þess að ræða mál ítarlega. Þetta kerfi er hugsað þannig að það nægi eitt sér til þess að gefa þinginu nægilegt ráðrúm til að ræða frv. Deildaskiptingin var ekki hugsuð þannig að með henni fengjust sex umræður. Hún átti sér allt aðrar forsendur eins og ég hef áður rakið. Og í þessu sambandi er líka rétt að nefna að í sumum öðrum þingum er ekki nema ein umræða um mál, eins og t.d. í norska þinginu. Við höfum í þessu frv. samt sem áður reynt að taka nokkurt tillit til þessarar gagnrýni og settum inn í þau drög að nýjum þingskapalögum sem fylgja frv. ákvæði til þess að tryggja að breytingar, sem verða á frumvörpum í meðförum þingsins, sæti ætíð nægjanlegri athugun. Í fyrsta lagi skulu frv. sem breytast við 2. umr. fara til nefndar fyrir 3. umr. ef einhverjir þingmenn krefjast þess. Í öðru lagi að heimilt verði að fresta lokaafgreiðslu frv. við 3. umr. eftir að búið er að afgreiða brtt. til þess að gefa mönnum kost á, ef einhverjir telja að meinbugir séu á samþykktum brtt., að gera leiðréttingu á síðasta stigi. Með samþykkt þessa frv. verður sú breyting á störfum Alþingis að það mun koma saman 1. okt. ár hvert og sitja til jafnlengdar næsta ár. Þessi breyting er að nokkru leyti gerð með hliðsjón af ákvæðum dönsku stjórnarskrárinnar um hliðstætt atriði. Við þingflokksformenn höfðum ekki uppi tillögur um að breyta starfstíma Alþingis að neinu verulegu leyti. Það verður að þróast eftir sínum lögmálum á næstu árum. En við leggjum til að þingið verði sett 1. okt. og það starfi fram í maí, lengur eða skemur eftir því sem verkast vill. Þá sé þingfundum frestað til loka þingársins með því skilyrði að það sé kallað saman ef nauðsyn krefur, t.d. til þess að afgreiða aðkallandi löggjöf að ósk ríkisstjórnar eða efna til mikilvægra umræðna. Við teljum þetta mikilsverða breytingu sem treysti störf Alþingis og stöðu löggjafarsamkundunnar í stjórnkerfinu. Alþingi er því starfshæft allt árið og getur komið til funda mjög skjótlega ef þörf er á. Þessa breytingu ber að nokkru leyti að tengja þeirri umræðu sem verið hefur um bráðabirgðalög nú upp á síðkastið. Við ræddum ítarlega um það í nefndinni, þingflokksformenn, hvort gera ætti verulegar breytingar á heimild forseta, de facto ríkisstjórnar, til þess að gefa út bráðabirgðalög. Um það voru ákaflega skiptar skoðanir, allt frá því að afnema bæri með öllu rétt til útgáfu bráðabirgðalaga, til þess að gera nánast engar breytingar á núgildandi stjórnarskrárákvæðum um þetta efni. Niðurstaða okkar varð sú að gera nokkrar breytingar á ákvæðunum um útgáfu bráðabirgðalaga og meðferð þeirra á Alþingi, og mun ég koma að þeim síðar, en jafnframt þessa breytingu á starfstíma Alþingis í því skyni að ekkert stæði í vegi fyrir því formlega að Alþingi gæti komið saman til fundar með stuttum fyrirvara ef eftir því væri óskað og ríkisstjórn teldi það mikilvægt. Þetta var sú niðurstaða sem unnt var að fá með samþykki allra nefndarmanna. Ég vek athygli á því að með þessum breytingum er ekki verið að þrengja formlega rétt til útgáfu bráðabirgðalaga því slík heimild hefur verið talin gilda þegar Alþingi hefur verið frestað með þingsályktun, með samþykki þess sjálfs. Um það eru nokkur dæmi, sum nýleg. Þá tengist þessari breytingu á setutíma Alþingis, ef svo má að orði komast, annað mjög mikilvægt ákvæði í frv. þar sem segir að við þingrof haldi alþingismenn umboði sínu til kjördags. Það er nauðsynlegt að gera greinarmun á tvennu í sambandi við þingrof: Þingrofsúrskurði eða ákvörðun um þingrof annars vegar og þingrofi sem slíku hins vegar. Í 24. gr. stjórnarskrárinnar er augljóslega gert ráð fyrir því að þetta fari hvort tveggja saman, að þingmenn missi umboð sitt þegar við þingrof, þ.e. þegar þingrofsúrskurður er birtur. Í seinni tíð hefur það þó aftur á móti gerst mjög oft að í þingrofsúrskurði hefur verið svo fyrir mælt að þingrofið skyldi ekki taka gildi fyrr en síðar, þ.e. á kjördegi. Samkvæmt orðanna hljóðan og eðli máls missa þingmenn umboð sitt við þingrof, öfugt við venjulegar þinglausnir eða þingslit. Nú leggjum við til að þessu verði breytt og að þingrof taki aldrei gildi fyrr en á kjördegi. Þess vegna er orðalagi 24. gr. stjórnarskrárinnar breytt örlítið. Við greinina bætist að alþingismenn haldi umboði sínu til kjördags þótt Alþingi sé rofið. Jafnframt eru frestir frá þingrofi fram að kosningum nú miðaðir við þann dag þegar forseti Íslands gerir kunnugt um þingrofið og fram til kjördags. Samkvæmt frv. ber því þingrof að með þeim hætti að Alþingi er rofið þegar forseti Íslands, í reynd forsrh., tekur ákvörðun um slíkt og gerir það kunnugt með forsetabréfi, en síðan þarf að fresta þinginu til þingloka, þ.e. fram að kjördegi. Þinginu verður auðvitað ekki frestað fyrr en samþykki þess liggur fyrir, en í raun mun þó aldrei geta liðið langur tími frá því að þingrof er kunngert og þar til þingið lýkur störfum því frestir eru það stuttir fram að kosningum að þingmenn eru auðvitað knúnir til þess að ljúka þingstörfum mjög fljótlega eftir tilkynningu um þingrof. Hér er auðvitað um mjög mikilsverða breytingu að ræða og ljóst að framvegis verða ekki slíkar stórdeilur um þingrof og verið hafa a.m.k. tvisvar, þ.e. 1931 og 1974, þegar Alþingi var rofið frá og með þeim degi þegar kunngert var um þingrofið. Við erum vissulega ekki að leggja neinn dóm á þá atburði er þá gerðust, síður en svo, en með þessu frv. er verið að leggja til að þó að Alþingi sé rofið, þá verði þingmenn ekki umsvifalaust sviptir umboði. Forsrh. hefur áfram þingrofsréttinn en hann getur ekki tekið umboðið af alþingismönnum og heldur ekki bundið enda á þingstörf fyrr en meiri hluti Alþingis veitir samþykki sitt til þess að þingstörfum verði hætt eftir þingrofs-ákvörðunina fram að kjördegi þegar nýtt umboð er veitt. Með þessu móti erum við að reyna að tryggja að landið verði aldrei þingmannslaust og ævinlega sé unnt, ef knýjandi nauðsyn er til, að kveðja Alþingi saman til funda, jafnvel þótt áður hafi verið kunngert um þingrof, þingið lokið störfum og komið nálægt kosningum. Ég fagna því sérstaklega að okkur þingflokksformönnum skyldi takast að ná saman um þessi atriði, því að þau treysta stöðu Alþingis, löggjafarvaldsins, og mynda meiri samfellu í störfum þess. Ég mun nú nánar fjalla um einstakar greinar frv. Í 1. og 2. gr. er aðeins um orðalagsbreytingar að ræða sem stafa af afnámi deildaskiptingarinnar. Fyrri greinin, 8. gr. stjórnarskrárinnar, fjallar um handhafa forsetavalds og einn þeirra er forseti sameinaðs Alþingis. Þessu verðum við að breyta því að embættistitill hans verður auðvitað forseti Alþingis eftir endanlega samþykkt þessa frv. 2. gr., þ.e. 11. gr. stjórnarskrárinnar, fjallar um brottvikningu forseta og tilskilinn aukinn meiri hluta fyrir henni í sameinuðu þingi. Orðið ,,sameinað`` þarf að falla brott. 3. gr. varðar setutíma Alþingis. Nauðsynlegt er að breyta 22. gr. stjórnarskrárinnar sem hljóðar nú svo: ,,Forseti stefnir saman Alþingi ár hvert og ákveður, hvenær því skuli slitið. Þingi má eigi slíta fyrr en fjárlög eru samþykkt. Forseti lýðveldisins kveður Alþingi til aukafunda, þegar nauðsyn er til.`` Eftir þær breytingar, sem ég hef áður lýst og kem frekar að síðar, falla hefðbundnar þinglausnir niður og Alþingi verður aldrei slitið. Umboð þingmanna rennur út annars vegar þegar kjörtímabili lýkur eða hins vegar þegar þing er rofið. Við ætlumst til þess að forsetinn hafi frumkvæði að því að stefna Alþingi saman að loknum almennum kosningum og jafnframt að forsetinn setji reglulegt Alþingi ár hvert svo sem verið hefur. Fyrir því er rík hefð og það hefur sett virðulegan svip á þingsetningu og því viljum við alls ekki breyta. En önnur ákvæði greinarinnar um aukaþing og að ekki megi slíta þingi fyrr en fjárlög eru samþykkt eiga ekki lengur við. 4. gr. frv. fjallar um breytingar á 24. gr. stjórnarskrárinnar, þ.e. þingrofsgreininni. Ég hef þegar rætt um þær efnisbreytingar sem þar verða, en greinin fjallar í fyrsta lagi um það að stytta þá fresti sem líða mega frá því að gert er kunnugt um þingrof og þar til stofnað er til kosninga. Nú mega líða tveir mánuðir frá því að þing er rofið og þar til stofnað er til kosninga. Við leggjum til að það verði ekki nema einn og hálfur mánuður, eða 45 dagar, frá því að gert er kunnugt um þingrof og þar til almennar alþingiskosningar fara fram. Í öðru lagi leggjum við til að frá þingrofi, þ.e. frá kjördegi, megi ekki líða nema 10 vikur, eða tveir og hálfur mánuður, þar til Alþingi kemur saman á ný. Þetta leiðir til þess að ekki líða meira en fjórir mánuðir frá því að gert er kunnugt um þingrof og störfum Alþingis lýkur þar til nýtt Alþingi kemur saman. Þessi frestur er nú átta mánuðir og þykir mörgum ærið langur tími. Í þriðja lagi er í c-lið 4. gr. lagt til að við 24. gr. stjórnarskrárinnar bætist: ,,Alþingismenn skulu halda umboði sínu til kjördags.`` Ég hef áður fjallað um þetta efnisatriði og skal ekki endurtaka það. Mér er þó ljóst að það er ekki fyllilega tryggt með þessu ákvæði að landið verði aldrei þingmannslaust vegna þess að þessi málsliður um að umboð þingmanna standi til kjördags á einvörðungu við í kjölfar þingrofs. Hann tryggir ekki að umboð þingmanna haldist til kjördags ef þess er ekki gætt ævinlega að stofna til kosninga áður en umboð þingmanna rennur út fjórum árum eftir að þeir eru kjörnir. Undir þann ,,leka``, ef svo má að orði kveða, er ekki sett í þessu frv. Ég hef ekki ástæðu til að ætla að um þetta atriði sé nokkur sérstakur ágreiningur, þvert á móti held ég að flestir vilji koma í veg fyrir þær þrætur sem oft hafa orðið, m.a. fyrr í þessari viku, hér á Alþingi um kjördag og lengd kjörtímabils. Um þetta þyrfti að vera skýrt ákvæði. Það væri í góðu samræmi við aðrar grundvallarreglur, sem við erum að setja með þessu frv., þeim að þinginu er ætlað að sitja samfellt frá því að það kemur saman eftir kosningar og þar til veitt er nýtt umboð í næstu kosningum. Í dönsku stjórnarskránni, sem er skyldust okkar stjórnarskrá og á sér sömu rætur, er ákvæði í 3. mgr. 32. gr. um að sú ábyrgð hvíli á forsætisráðherranum að kosningar séu haldnar áður en kjörtímabilinu lýkur. Ég hvet mjög til þess að sú nefnd sem fær frv. til athugunar kanni þetta, sem hér er nefnt, og hvort ekki er hægt að ná saman um eitthvert orðalag sem allir gætu sætt sig við. Í 5. gr. eru lagðar til nokkrar breytingar á orðalagi 28. gr. stjórnarskrárinnar sem fjallar um útgáfu bráðabirgðalaga. Í fyrsta lagi þarf að gera breytingu á greininni vegna þess að skv. frv. er ekki gert ráð fyrir því að Alþingi sé slitið og því óviðeigandi að í stjórnarskránni standi að forseti lýðveldisins gefi út bráðabirgðalög milli þinga. Við leggjum til að í staðinn komi að forseta sé þetta heimilt: ,,er Alþingi er ekki að störfum``. Með því er átt við þann tíma þegar Alþingi er frestað eða frá því að umboð þess fellur niður og þar til nýtt þing kemur saman. Hér er því ekki um að ræða breytingu frá þeim skilyrðum sem verið hafa fyrir útgáfu bráðabirgðalaga. Það er alveg ljóst að það hefur verið talið heimilt að gefa út bráðabirgðalög eftir að Alþingi hefur veitt formlegt samþykki sitt til frestunar á fundum þess. Um það eru a.m.k. sex dæmi á síðustu 20 árum. Ég hlýt að geta þess í þessu sambandi að það eru mjög skiptar skoðanir í hópi þingflokksformanna, og reyndar þingmanna allra, um þetta ákvæði, útgáfu bráðabirgðalaga, en þetta er niðurstaða okkar og það sem samstaða náðist um. Í öðru lagi er skv. greininni settur frestur í einn mánuð til að afgreiða frv. til staðfestingar á bráðabirgðalögum. Því hvílir sú skylda á ráðherra, sem staðið hefur að útgáfu bráðabirgðalaga, að leggja staðfestingarfrv. fram á fyrsta fundi Alþingis, þegar það kemur saman að nýju eftir útgáfu laganna, af hvaða tilefni sem það er, hvort sem það kemur saman að lokinni frestun eða til reglulegra starfa að hausti. Samþykki Alþingi ekki staðfestingarfrv. falla lögin úr gildi eðli málsins samkvæmt, en síðan er bætt við því nýmæli að hafi þingið ekki lokið afgreiðslu frv. innan mánaðar frá því að það var lagt fram og því útbýtt á þingfundi, þá falli lögin jafnframt úr gildi. Við lítum svo á að ef starf þingsins félli niður af einhverjum ástæðum eftir að búið er að leggja fram staðfestingarfrv. áður en mánuður væri liðinn frá framlagningu þess, t.d. vegna þess að fresta þyrfti þinginu af einhverjum ástæðum, þá héldu lögin engu að síður gildi sínu í þann mánuð sem þing gæti haft til þess að afgreiða frv. Það má því segja að með framlagningu staðfestingarfrv. sé sett sólarlagsákvæði á lögin, einn mánuður sé hið mesta eftir af líftíma þeirra. Mánaðarfresturinn er settur í því skyni að Alþingi taki svo fljótt sem auðið er afstöðu til bráðabirgðalaga sem gefin hafa verið út meðan það sat ekki að störfum til þess að það réttarástand sem bráðabirgðalög skapa standi sem styst eftir að löggjafarvaldið hefur tekið til starfa á ný. Þá er þess að geta að í drögum að þingskapalögum eru ákvæði sem eiga að koma í veg fyrir að staðfestingarfrv. falli vegna óeðlilega langra umræðna. Þar er gerð sú tillaga að forsrh. geti í slíkum tilvikum lagt til að ræðutími verði styttur til þess að þingið geti með eðlilegum hætti afgreitt staðfestingarfrv. fyrir bráðabirgðalögum, en ekki verði beitt neinum bolabrögðum til þess að fella lögin á tíma. 6. gr. frv. fjallar um að Alþingi starfi í einni málstofu. Um það atriði hef ég rætt það ítarlega að ekki er ástæða til þess að gera því nánari skil hér. Í 7. gr. er lagt til að samkomudagur Alþingis verði 1. okt. í stað 10. okt. eins og nú er. Að vísu hefur löggjafinn sjálfdæmi um samkomudaginn því að í stjórnarskrárákvæðinu segir að samkomudegi Alþingis megi breyta með lögum. Í núgildandi ákvæði segir raunar að samkomudagur Alþingis sé 15. febr. en því var breytt með lögum nr. 3/1967 í 10. okt., enda hafði þá skapast löng venja um þann samkomudag. Með þessari breytingu gefst Alþingi lengri tími til þess að fjalla um frv. til fjárlaga á haustþinginu, en afgreiðslu þeirra þarf að ljúka fyrir áramót. Í þessari grein er jafnframt kveðið á um að Alþingi standi allt árið, eins og vikið hefur verið að hér að framan, hafi umboð alþingismanna ekki áður runnið út eða þing verið rofið. Þetta mun í reynd þýða að Alþingi verður frestað að vori en ekki slitið eins og nú er og reglulegu þingi lýkur þá ekki fyrr en 30. sept. ár hvert. Eins og áður er nefnt er ein meginröksemdin fyrir þessari breytingu sú að Alþingi geti komið saman án nokkurra vafninga sé eftir því óskað, t.d. til þess að afgreiða aðkallandi lagasetningu. Þá er þess að geta að það er áfram sá möguleiki að Alþingi verði kallað til aukafunda, t.d. að loknum alþingiskosningum, sem fara fram snemma árs eða snemma sumars, áður en reglulegt Alþingi kemur saman 1. okt. Þá stæði slíkt aukaþing frá þingsetningu til 30. sept., hvort sem því yrði frestað fyrir þann tíma eða ekki. Þá er þess að geta að því ákvæði stjórnarskrárinnar er haldið að breyta megi samkomudegi reglulegs Alþingis með lögum. Það verður að telja eðlilegt vegna ýmissa aðstæðna að heimilt sé að víkja frá stjórnarskrárákvæðinu með þeim hætti. Í 8. gr. frv. er gerð breyting á 38. gr. stjórnarskrárinnar, en hún fjallar um frumkvæði að þingmálum. Breytingin stafar aðallega af afnámi deildaskiptingarinnar en jafnframt er greinin orðuð með nokkru nútímalegri hætti, eins og venjur hafa skapast um á Alþingi á síðustu áratugum. ,,Rétt til að flytja frv. til laga og till. til þál. hafa alþingismenn og ráðherrar``, segir hér. Hér er ekki um neina efnisbreytingu að ræða, aðeins staðfestingu á þeim reglum og venjum sem skapast hafa. Það var nokkuð rætt í hópi okkar þingflokksformanna að staðfesta í stjórnarskránni rétt þingnefnda og þingflokka og forseta Alþingis í embættisnafni til að flytja mál á Alþingi en eftir nokkra íhugun töldum við rétt að slík ákvæði ættu fremur heima í þingskapalögum og gerum tillögu um það í þeim drögum að nýjum þingsköpum sem fylgja þessu frv. Í 9. gr. eru gerðar breytingar á 39. gr. stjórnarskrárinnar sem fjallar um rannsóknarnefndir Alþingis. Þar er engin efnisbreyting á ferðinni, aðeins orðalagsbreyting vegna afnáms deildaskiptingarinnar. 10. -- 13. gr. frv. breyta þeim greinum stjórnarskrárinnar sem fjalla um framlagningu fjárlagafrv. í sameinuðu þingi, kosningu yfirskoðunarmanna í sameinuðu þingi, samþykkt mála í deildum og um ágreining deildanna. Hér er ekki um neinar efnisbreytingar að ræða, aðeins nauðsynlegar breytingar til samræmis við það meginefni þessa frv. að afnema deildaskiptingu þingsins. Í 14. gr. er lagt til að eiðvinning þingmanna falli brott. Slíkt ákvæði er nú algerlega úrelt því að þingmenn hafa svo lengi sem elstu menn muna unnið drengskaparheit að því að halda stjórnarskrána þegar þeir taka sæti á Alþingi í fyrsta sinn. Í 48. gr. stjórnarskrárinnar segir svo í síðari mgr.: ,,Embættismenn þeir, sem kosnir verða til Alþingis, þurfa ekki leyfi stjórnarinnar til þess að þiggja kosninguna en skyldir eru þeir til, án kostnaðar fyrir ríkissjóð, að annast um að embættisstörfum þeirra verði gegnt á þann hátt sem stjórnin telur nægja.`` Við þingflokksformenn vorum sammála um að þetta ákvæði væri algerlega úrelt og leggjum til að það verði fellt brott. Sú tillaga er í 15. gr. frv. Í 16. gr. er lagt til að fellt verði niður ákvæði um að ekki megi taka alþingismann fastan fyrir skuldir án leyfis þingsins. Slíkt hefur verið óheimilt hér á landi síðan 1887 og þess vegna meira en tímabært að fella þetta ákvæði brott. Í gildandi ákvæði segir einnig að ekki megi setja neinn alþingismann í varðhald meðan Alþingi stendur yfir. Þar er átt við gæsluvarðhald sem er þáttur í rannsókn sakamáls. Okkur þykir rétt nú, þegar verið er að gera breytingar á þessu ákvæði stjórnarskrárinnar, að kveða skýrara að orði um þetta atriði og breyta orðalagi ákvæðisins í samræmi við þann skilning sem á því hefur verið. Þá er enn fremur breytt orðalagi fyrri mgr. 49. gr. stjórnarskrárinnar á þann hátt að í stað orðanna ,,meðan Alþingi stendur yfir`` komi: meðan Alþingi er að störfum. Þetta er m.a. gert til þess að festa það orðalag að Alþingi er að störfum nema því hafi verið frestað eða það ekki komið saman að loknum alþingiskosningum, og hins vegar til að tryggja að ekki verði nú efnisleg breyting á ákvæðum þessarar málsgreinar þegar Alþingi situr allt árið. Þá hefur jafnan verið litið svo á að þessi sérréttindi alþingismanna, að ekki megi setja þá í gæsluvarðhald, féllu niður við þingfrestun og ekki eru áform uppi um að á því verði nein breyting. Í 17. og 18. gr. frv. er um breytingar að tefla sem stafa af afnámi deildaskiptingarinnar. Í 18. gr. er orðalagi 53. gr. stjórnarskrárinnar breytt lítillega til samræmis við langa þingskapahefð. Í rauninni segir nú að ekki verði gerð samþykkt um mál nema meira en helmingur þingmanna sé á fundi og greiði þar atkvæði. Þetta orðalag ,,að greiða þar atkvæði`` hefur oft valdið misskilningi, en framkvæmdin á því hefur venjulega verið sú að heimilt sé að gera samþykkt um mál ef meiri hluti þingmanna taki þátt í atkvæðagreiðslunni og þá jafnframt verið litið svo á að þingmaður, sem ekki greiðir atkvæði við nafnakall, taki þátt í atkvæðagreiðslunni. Þetta er í fullu samræmi við orðalag og túlkun dönsku stjórnarskrárinnar þaðan sem þetta ákvæði er ættað. Við teljum sjálfsagt að breyta þessu orðalagi um leið og gera þarf aðrar breytingar á greininni vegna afnáms deildaskiptingarinnar. Í 54. gr. stjórnarskrárinnar segir að heimilt sé hverjum alþingismanni að bera upp sérhvert almennt mál í þeirri þingdeild sem hann á sæti í, ef hún leyfir það, og beiðast um það skýrslu ráðherra. Heimild í þingskapalögum til þess að bera fram fyrirspurn styðst við þessa grein stjórnarskrárinnar, en hún er ekki ótvíræð um þetta atriði. Þess vegna hefur greinin verið orðuð skýrar í ljósi þeirrar framkvæmdar sem verið hefur um fyrirspurnir og skýrslur og orðast nú svo skv. frv.: ,,Heimilt er alþingismönnum, með leyfi Alþingis, að óska upplýsinga ráðherra eða svars um opinbert málefni með því að bera fram fyrirspurn um málið eða beiðast um það skýrslu.`` Þetta orðalag styðst við þá hefð sem hér hefur ríkt lengi. Þá eru í síðustu greinum frv. gerðar nokkrar breytingar sem einvörðungu stafa af afnámi deildaskiptingarinnar. Það er í fyrsta lagi breyting á 55. gr. um að Alþingi megi ekki taka við neinu málefni nema einhver þingmanna eða ráðherra flytji það. Í núgildandi ákvæði segir að hvorug þingdeild megi taka við neinu málefni nema einhver þingdeildarmanna flytji það. Hér er ekki um efnisbreytingu að ræða en hins vegar er bætt við orðinu ,,ráðherra`` þannig að það sé ótvírætt að utanþingsráðherra geti flutt mál á Alþingi eins og þingmenn. Í 56. gr. er aðeins um orðalagsbreytingar að ræða sem stafa af afnámi deildaskiptingarinnar. Sú grein fjallar um að þyki Alþingi ekki ástæða til þess að gera ályktun um eitthvert mál þá geti hún vísað því til ríkisstjórnarinnar. Í 57. gr. er sömuleiðis um orðalagsbreytingu að ræða vegna afnáms deildaskiptingarinnar. Sú grein fjallar um að þingfundir séu haldnir í heyranda hljóði. Í 58. gr. er enn um orðalagsbreytingar að ræða vegna afnáms deildaskiptingar. Sú grein fjallar um að Alþingi setji sér þingsköp með lögum. Þá eru loks í 24. gr. breytingar á 79. gr. stjórnarskrárinnar. Þar eru aðeins orðalagsbreytingar, en sú grein fjallar um breytingar á stjórnarskránni. Í síðustu grein frv. segir að lög þessi öðlist þegar gildi. Vissulega er það svo að þegar Alþingi hefur samþykkt þetta frv. er ekki leitað staðfestingar forseta á því eins og um önnur samþykkt lagafrv. vegna þess að það öðlast ekki gildi sem stjórnarskipunarlög fyrr en það hefur verið samþykkt á nýkjörnu Alþingi að nýju. En þar sem líta má á að þetta þing sé að samþykkja frv. að stjórnarskipunarlögum fyrir næsta þing, þá er nauðsynlegt að hafa gildistökuákvæði því að ella gæti hið nýja Alþingi haft um það aðrar skoðanir en við hvenær þessar breytingar ættu að taka gildi. Herra forseti. Með frv. fylgir fskj. sem eru drög að frv. til laga um þingsköp Alþingis. Þess er fyrst að geta að við formenn þingflokka höfum ekki rætt þingskapalögin ítarlega. Við höfum farið yfir helstu atriði er varða stjórn þingsins, nefndir, umræður, meðferð þingmála, fyrirspurnir, fundasókn, varaþingmenn, þingsetningu, störf skrifara og fleira. Við höfum hins vegar ekki rætt þessar breytingar í einstökum greinum. Engu að síður fylgja hér með allrækilegar tillögur um breytingar á þingsköpum. Í þessum drögum er í fyrsta lagi fylgt þeim sjónarmiðum, sem hafa komið fram í nefndinni, um þessi meginatriði sem ég áður rakti. Í öðru lagi er byggt að nokkru leyti á frv. því eða þeim drögum sem fylgdu frv. Páls Péturssonar og fleiri þingmanna á 111. og 112. löggjafarþingi. Og loks hafa starfsmenn Alþingis farið yfir drögin og gert ýmsar gagnlegar tillögur um þingtæknileg atriði. Ég mun ekki fjalla um drögin í einstökum atriðum, aðeins geta helstu efnisatriða sem þar eru. Í fyrsta lagi gerum við ráð fyrir að varaforsetar þingsins verði fjórir og myndi ásamt aðalforseta þingsins forsætisnefnd eins og er í öðrum þingum. Í öðru lagi er kveðið á um samráð forseta og þingflokksformanna um skipulag þingstarfa, þ.e. starfsáætlanir þingsins, bæði þingsins alls og styttri áætlanir, t.d. vikuáætlanir. Þá gerum við ráð fyrir því að í nefndum þingsins sitji níu menn og að verkefnaskipting nefndanna verði í megindráttum hin sama og er í Stjórnarráðinu. Í drögunum er ekki gert ráð fyrir neinum meginbreytingum á þeim reglum sem í gildi eru um umræður. Hins vegar er að mínu mati ákaflega mikilsverð nýjung tekin upp í drögunum þar sem eru stuttar athugasemdir sem leyfðar verða við ræður. Þeir sem þekkja störf annarra þinga eða setið hafa þing Norðurlandaráðs þekkja þetta vel, hinar svokölluðu replikkur. Þær eru með þeim hætti að þegar þingmaður hefur lokið ræðu sinni, þá er öðrum þingmönnum heimilt að gera stutta athugasemd við ræðuna og má hún ekki standa lengur en í tvær mínútur. Við gerum ráð fyrir því að slíkar athugasemdir geti samfleytt staðið í 15 mínútur. Við erum á þeirri skoðun að þetta muni gera umræður líflegri en verði jafnframt til þess að stytta umræður því að oft er það svo þegar þingmaður vill koma að stuttri athugasemd, þá verður hann að bíða með hana, oft klukkutímum saman, og svo loks þegar hann kemur henni að, þá finnst honum e.t.v. ástæða til þess fyrst hann er kominn í ræðustól að flytja lengra mál en ætlað var í upphafi. Þá leggjum við enn fremur til að þingskapaumræður verði takmarkaðar við tíu mínútur í senn og hver ræðumaður megi tala allt að tveimur mínútum. Með því teljum við að tryggt sé að menn haldi þeim rétti að gera athugasemdir við framkvæmd þingskapa, en jafnframt að komið verði í veg fyrir að langar þingskapaumræður tefji þingstörf. Enn fremur gerum við tillögur um að hinum löngu og ótakmörkuðu utandagskrárumræðum verði breytt þannig að þær verði takmarkaðar við tíu mínútna ræðu málshefjanda, tíu mínútur fyrir ráðherra og fimm mínútur fyrir aðra þingmenn. Umræðan sem slík verður ekki bundin tímamörkum heldur aðeins ræða hvers þingmanns. Við leggjum til að áfram verði í þingsköpum hin svokallaða hálftímaumræða, sem er þá bundin með öðrum hætti, þ.e. sú umræða má í heild ekki standa lengur en í hálftíma. Við leggjum til að stefnuræðu forsrh. verði flýtt þannig að hún verði flutt strax í upphafi þings. Þá leggjum við til nokkrar breytingar á atkvæðagreiðslum í því skyni að stytta og hraða þeim. Oft er það svo að atkvæðagreiðslur með mörgum nafnaköllum taka langan tíma. Við gerum ráð fyrir því að rafeindabúnaður fyrir atkvæðagreiðslur verði settur upp í þinginu á næstunni. Með slíkum hætti má koma að mestu í veg fyrir nafnaköll því að með atkvæðagreiðslu sem fram fer með rafeindabúnaði er hægt að bóka í Alþingistíðindum afstöðu hvers þingmanns. Við teljum að það eigi að auka þann sið að láta yfirlýsingu koma í stað atkvæðagreiðslu. Það mætti t.d. gera þegar nefnd flytur samhljóða brtt., oft margar og ítarlegar, við frv. Þá ætti að vera óþarfi, ef forseti hefur gengið úr skugga um að nægilega margir eru í þingsalnum til þess að gera ályktun, að forseti lýsi yfir að tillögurnar séu samþykktar ef enginn hreyfir andmælum. Slíkt er alsiða í öðrum þingum. Þá leggjum við til að skriflegar fyrirspurnir verði felldar niður, en þingmenn eigi áfram kost á að fá skrifleg svör við fyrirspurnum sínum, en nú með þeim hætti að biðja um skýrslur ráðherra. Við teljum að fyrirkomulag skriflegra fyrirspurna hafi á margan hátt farið úr böndum. Jafnframt má benda á að skrifleg svör hafa oft og einatt kallað á umræður í þinginu. Með þessu nýja lagi fá menn skrifleg svör biðji þeir um skýrslu. Þeir þurfa vissulega að vera fleiri um þá beiðni en nú er. Þá eiga menn líka jafnan kost á að efna til umræðna um svarið ef þeir vilja. Við leggjum jafnframt til að fundasókn á fyrirspurnafundum verði afnumin en fyrirspurnatímar, þar sem ráðherrar svara munnlega fyrirspurnum þingmanna, verði að mestu leyti með sama hætti og verið hefur. Við leggjum til að tekin verði af tvímæli um að aðrir þingmenn en fyrirspyrjandi megi gera stuttar athugasemdir, eina mínútu hver í senn. Enn fremur höfum við rætt nokkuð í okkar hópi hvort það færi ekki betur á því að fyrirspurnatímar yrðu tveir á viku. Þá gætu ráðherrar hugsanlega skipt með sér verkum, hluti þeirra svarað fyrirspurnum fyrri hluta vikunnar og hluti þeirra síðari hluta vikunnar. Um þetta eru þó ekki gerðar formlegar tillögur á þessu stigi. Loks leggjum við til að embætti skrifara verði fellt niður. Við teljum að það sé algerlega úrelt orðið að binda þingmenn við að skrifa fundargerðir á þingfundum. Í þeirra stað eiga auðvitað að koma starfsmenn þingsins. Með því er jafnframt það unnið að þá fái forsetar faglega aðstoð í störfum sínum. Í drögunum eru mörg fleiri atriði sem ég tel á þessu stigi ekki ástæðu til að fjalla frekar um. Ég vil taka það sérstaklega fram að við töldum skylt að leggja fram þessi drög vegna þess að öll útfærsla þeirrar breytingar sem felst í frv., þ.e. afnám deildaskiptingarinnar, hlýtur að fara fram í nýjum þingskapalögum. Þingflokksformenn hafa hver um sig fyrirvara um ýmis atriði sem í þessum drögum eru. Ég tel eðlilegt að um þau verði fjallað frekar í þingflokkunum og að við þingflokksformenn vinnum áfram að þingskapalögunum. Það væri á margan hátt ákjósanlegt að við gætum lokið því starfi fyrir þinglok að vori. Ella verðum við að taka okkur tíma til þess fram að næsta þingi að vinna frv. að nýjum þingskapalögum, ná samkomulagi um öll veigamestu atriði og leggja fram tilbúið frv. fyrir það þing sem kvatt yrði saman til þess að staðfesta það frv. til stjórnarskipunarlaga sem hér er mælt fyrir. Herra forseti. Ég hef þá lokið að gera grein fyrir þessu frv. Það hefur auðvitað tekið dálítinn tíma, en það réttlætist af því að hér er um afar þýðingarmikið mál að ræða sem varðar leikreglur okkar hér á Alþingi. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og allshn.

Guðrún Helgadóttir : Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 2. þm. Reykn. fyrir einstaklega ítarlega og greinargóða ræðu og glæsilega framsögu fyrir þessu mikilvæga máli. Hinn 16. okt. 1990 greindi ég hv. þingheimi frá því bréfi sem forsetar Alþingis höfðu skrifað formönnum þingflokka um þetta mál svo að ástæðulaust er að endurtaka það hér. Hins vegar ber þess að geta að hv. formenn þingflokka tóku erindum forseta mjög vel og hafa unnið einstaklega gott og markvisst starf alveg síðan þeim var falið að kanna hvort kostur væri á því að nýta þetta síðasta þing þessa kjörtímabils til þess að breyta stjórnarskránni í þá veru að Alþingi yrði ein málstofa. Eins og hér hefur komið fram lögðu forsetar mikla áherslu á að þingflokksformenn könnuðu til hlítar um hvaða atriði kynni að vera samkomulag og um hver þau atriði, sem um var rætt, væri slíkur ágreiningur að ekki væri ástæða til þess að hefja mikla umræðu um þau. Þetta hafa þingflokksformenn gert með miklum sóma og skilað hér mjög góðu verki og ber að þakka það sérstaklega. Ég leyfi mér fyrir hönd forseta þingsins að færa hv. 2. þm. Reykn. og öðrum nefndarmönnum miklar þakkir fyrir þetta góða starf. Þá ber einnig að þakka starfsmönnum Alþingis sem hafa lagt fram mikla vinnu til þess að þetta mál mætti undirbúa svo sem best færi á. Ég sé ekki annað en það frv. sem hér liggur fyrir beri þess mjög merki að vel hefur verið til verksins vandað. Ég sé enga ástæðu til þess að bæta við það sem hv. 2. þm. Reykn. hefur hér lýst um tilgang þessa verks. Ég vil þó leggja áherslu á að fyrsta markmið þessa verks er að styrkja og efla Alþingi sjálft og stöðu þess gagnvart framkvæmdarvaldinu og það verður auðvitað ekki gert nema með því að styrkja innviði Alþingis sjálfs. Það hefur einnig komið fram í ræðu hv. 2. þm. Reykn. að við teljum að með einni málstofu sé allt verklag hér á hinu háa Alþingi ekki bara einfaldað heldur gert markvissara. En ég vil einnig leggja á það mikla áherslu að með nýjum þingskapalögum, sem þegar hafa verið kynnt drög að, verður vitanlega að tryggja það að ekki einungis meiri hluti njóti sanngjarns styrks síns, heldur verði einnig réttur minni hlutans tryggður. Á þetta hafa allir aðilar að ég hygg lagt mikla áherslu. Það er ljóst að á þessu síðasta þingi þessa kjörtímabils er gott tækifæri til að koma fram umbótum á starfsháttum Alþingis þar sem það þingrof sem fylgir í kjölfar breytinga á stjórnarskrá getur nú fallið saman við eðlileg starfslok þingsins að vori og þarf þess vegna ekki að hafa í för með sér neina aðra pólitíska röskun. Ég vil því, hæstv. forseti, skora á hv. þingheim að flýta fyrir að þetta mál nái nú fram að ganga á þessu þingi. Þar með eru forsetar vitaskuld ekki að biðja um að málið fái ekki nákvæma, þinglega meðferð. Ég tek undir þá ósk hv. 2. þm. Reykn. að málið fari til meðferðar í hv. allshn. og síðan hv. allshn. hinnar seinni deildar. En ég held að það væri mjög miður ef þetta mál dagaði uppi á þessu þingi. Við höfum ekki mikla ástæðu til þess að halda það að vísu því að það er ljóst, sýnist okkur, af þessu verki sem hér hefur verið unnið að þegar um eflingu Alþingis og markvissari vinnu þess í þágu lands og þjóðar er að ræða sýnist ágreiningur hér á hinu háa Alþingi hverfandi. Þetta verk hefur átt sér langan aðdraganda og á síðustu árum hefur verið unnið allvel að því að endurskipuleggja alla starfshætti Alþingis hvað varðar starfsfólk og skipulag þinghaldsins. Forsetar vænta þess að menn hafi veitt því athygli að ýmislegt hefur þar horft til framfara og nægir að nefna skipulag og vinnubrögð við nefndir þingsins. Það segir sig hins vegar sjálft að það háir mjög öllu nefndastarfi hversu margar nefndir þingsins eru og því mikið álag bæði á hv. þm. og starfsfólki þingsins. Því treystum við að þetta breytist mjög til batnaðar ef þetta frv. nær fram að ganga og ég endurtek óskir mínar um að hv. þingheimur skoði þetta mál mjög vandlega. Forsetar hafa ekki neina efasemd um að það horfi til bóta fyrir starfsemi Alþingis alla.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) : Herra forseti. Ég vil einnig fagna því að þetta frv. er fram komið og þakka þá vinnu sem í það hefur verið lögð. Hv. frsm. kvartaði undan því að fáir ráðherrar væru viðstaddir. Reyndar eru afar fáir þingmenn viðstaddir þegar þetta mikilvæga mál er hér flutt. En ég varð var við það á ríkisstjórnarfundi í morgun að ráðherrar vissu ekki af því að málið væri hér á dagskrá, a.m.k. ekki allir. Reyndar hef ég orðið var við það að lítið samráð hefur verið haft við ráðherra að því er virðist. Það hefur aldrei verið sent ríkisstjórninni, sem er út af fyrir sig engin ósk mín að gert hefði verið, og kann að vera að eitthvað misjafnlega hafi verið að þessu máli komið í þingflokkum. En fyrst og fremst sýnir þessi fjarvera ráðherra að sú hugmynd, sem fram hefur komið en er nú ekki í þessu frv., að ráðherrar geti eða eigi að víkja af þingi hefur stoð og ég er því fylgjandi. Ég hef nokkra reynslu af þessu og ráðherrastörfin hafa íþyngst mjög á síðustu árum með flóknara þjóðfélagi og miklum ferðalögum og nánari samskiptum við önnur lönd o.s.frv. Ég er því þeirrar skoðunar þó að það hafi ekki hlotið náð en var í fyrstu hugmyndum sem ég sá í þessu frv. Vitanlega geta menn spurt sig að því hvort það eigi þá að vera ráðherrum frjálst að víkja af þingi ef þeir óska þess þó að það sé nú skemmtilegra að hafa um það almenna reglu. Þetta er hugmynd sem ég hef aðeins heyrt fleygt hvort kæmi til greina. Nú er alveg ljóst að ráðherrar yrðu engu að síður oft að vera viðstaddir þingstörf, t.d. þegar þeirra mál eru flutt. Ekki var nú ætlun mín að ræða þetta þó að ég komi hér inn á það heldur fyrst og fremst að lýsa yfir fylgi mínu við þær breytingar sem hér eru gerðar. Mér skilst að hér hafi eingöngu verið tekið inn það sem samstaða náðist um og ég held að í svo viðkvæmu máli og með svo skamman tíma til stefnu sé það rétt. Ég hef lengi verið því fylgjandi að breyta þinginu úr tveimur málstofum í eina og þarf ekki að orðlengja um það. Ég tek undir það sem kemur fram í grg. um réttmæti þess og sömuleiðis það, sem kom fram í framsögu, að hinn sögulegi aðdragandi, sem ég held að hafi verið hárrétt rakinn hjá hv. frsm., er ekki lengur til staðar, langt frá því. Ég tel einnig verðuga tilraun, ef ég má orða það svo, að kveðja þing saman fyrr á haustin. Fyrst og fremst út af fjárlagagerð sem við erum oft í vandræðum með eða lendum í vissu tímahraki með. Það er að vísu háð því að menn hefjist þá handa strax og vinni. Að öðrum kosti mun þetta verða til lítils. En ég er fylgjandi því að gera þessa tilraun. Nefnt var í mín eyru jafnvel að koma saman fyrr en ég held að þarna sé fundinn viðunandi meðalvegur í þeim efnum. Hér er gert ráð fyrir því að þingið standi allt árið og vitanlega er þá auðveldara að kveðja þing saman ef grípa þarf til einhverra þingstarfa. Það sýnist mér líka vera eðlilegt. Síðan er breytt hér tveimur ákvæðum um fresti, þ.e. bráðabirgðalög skulu samþykkt innan mánaðar frá því að þau eru lögð fyrir Alþingi. Ég tel afar mikilvægt að lesa það í sambandi við ákvæði 5. gr., hygg ég að það sé, þar sem er, ef ég skil rétt, gert ráð fyrir að komi: ,,fyrir Alþingi þegar er það er saman komið á ný`` í staðinn fyrir ,,fyrir næsta Alþingi á eftir``. Það finnst mér vera kjarni málsins. Bráðabirgðalög á að leggja strax fyrir Alþingi og er þannig væntanlega nægilega ákveðið að orði komist eins og ég las. Mánaðar frestur kann að vera nóg þar sem Alþingi er þá orðin ein deild. En það er kannski í knappasta lagi finnst mér ef mörg stórmál liggja fyrir Alþingi og miklar umræður eru. En ég geri út af fyrir sig enga brtt. við það. Aðalatriðið er að leggja þau strax fyrir Alþingi og afgreiða þau svo fljótt sem unnt er, innan mánaðar ágætt, eins og hálfs mánaðar kæmi til greina. Hér eru svo styttir aðrir frestir sem ég geri ekki athugasemdir við. Eitt atriði sem kemur fram í 3. lið er að landið verði aldrei þingmannslaust. Það kemur jafnframt fram í 4. gr. þar sem bætist við nýr málsliður: ,,c. Alþingismenn skulu halda umboði sínu til kjördags.`` Ég fagna þessu. Ég tel að það hefði leyst vandamál sem við stöndum frammi fyrir núna. Á fundi með formönnum þingflokkanna nefndi ég þetta reyndar og fékk strax góðar undirtektir og ég fagna því að það er hér með. Hins vegar hnýt ég aðeins um það sem segir í lok 7. gr.: ... ,,stendur til jafnlengdar næsta árs hafi kjörtímabil alþingismanna ekki áður runnið út ...`` Vantar ekki þarna nauðsynlegt samræmi á? Það rennur ekki út. Þetta er ábending sem er gott að nefndin skoði. Þetta kann að vera vegna þess að atriðið um umboð alþingismanna hafi komið þarna inn það seint að það hafi ekki verið gætt samræmis. Mér finnst ég hafa hnotið um þetta einhvers staðar annars staðar þegar ég var að lesa þetta --- hef nú ekki séð frv. í heild sinni fyrr en núna --- að rætt væri um að umboð alþingismanna rynni út sem það gerir þá ekki. Ég veit að nefndin ræddi um fjöldamörg önnur atriði sem öll eru verðug umhugsunarefni, en kannski orka meira tvímælis og valda meiri deilum og ég ætla ekki að nefna þau. Sum, eins og ég sá, gæti ég stutt en önnur ekki, en látum það kyrrt liggja. Ég vek síðan athygli á því að frá stjórnarskrárnefnd liggja fyrir breytingar á kosningalögum sem ríkisstjórnin hefur afgreitt og komið er til þingflokka stjórnarflokkanna. Ég hafði gert mér vonir um að það væri jafnvel komið hér fram. En ég held að ég fari með rétt mál að það er ekki komið fram. Ég mun knýja á um að það komi fram ef það gæti fylgst að þó að tími sé orðinn knappur.

Málmfríður Sigurðardóttir : Virðulegi forseti. Ég vil láta koma fram hér, eins og minnst hefur verið á í framsögu hv. þm. Ólafs G. Einarssonar, að samstaða er með nefndarmönnum um flutning þessa frv. og samkomulag hefur náðst um þær breytingar sem þar eru lagðar fram. Því er ekki að neita að í sumum efnum hefur verið gengið skemmra en ýmsum í nefndinni þótti æskilegt, en aftur á móti gengið í lengra lagi til móts við aðrar breytingar. Allt um það er samkomulag um það að nefndin standi óskipt að þessu frv. þó að nefndarmenn telji ekki að þeir hafi með því bundið hendur félaga sinna í þingflokkunum um að leggja fram tillögur til breytinga. Ég vil játa það að persónulega hef ég ávallt haft efasemdir um að rétt sé að gera þingið að einni málstofu. Ég hef óttast það að mál ættu þá um of greiða leið í gegnum þingið og fengju e.t.v. ekki eins vandaða umfjöllun og nauðsyn væri. En ég hef beygt mig fyrir þeim rökum sem fram hafa verið færð fyrir þessari breytingu og hv. flm. hefur rakið í máli sínu og ég hef gengið til samkomulags við aðra nefndarmenn um þetta atriði. En þá verður þingið líka að hafa burði til þess að hindra að framkvæmdarvaldið gangi of langt í því að þrýsta sínum málum fram í þinginu með þeim aðferðum sem gjarnan eru notaðar og viðhafðar, svo sem með afbrigðum. Í trausti þess að þingsköpum verði beitt á þann veg að slíkt gangi ekki of langt samþykki ég þessa breytingu. Ekki náðist samstaða innan nefndarinnar um að fella niður heimild til útgáfu bráðabirgðalaga. Ég vil minna á að hv. þm. Kristín Einarsdóttir hefur mælt hér fyrir frv. til laga um afnám þessara heimilda sem þingkonur Kvennalistans í Nd. hafa lagt fram. Það gefur því auga leið að erfitt er fyrir fulltrúa Kvennalistans í nefndinni að ganga til samkomulags um að þessi heimild sé áfram við lýði. En í ljósi þess að samkvæmt þessu frumvarpi eru verulegar takmarkanir á að beita þessari heimild gekk ég til samkomulags við nefndarmenn um þetta atriði. Þessa heimild hafa stjórnvöld annarra landa ekki leyft sér að nota þó að hún sé fyrir hendi þar og það væri ásættanlegt e.t.v. að þetta ákvæði væri til staðar hér hefði ekki reynslan sýnt hve gróflega því hefur verið misbeitt á stundum. Margar mikilvægar breytingar eru í þessu frumvarpi á störfum Alþingis og yfirleitt allar til bóta og þær eru einnig til þess að gera ýmis ákvæði og reglur skýrari. Í ljósi þess að störf Alþingis muni við þetta verða skilvirkari og markvissari og að með nokkrum hætti verði betur greint á milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds, þá lýsi ég sem vænta má stuðningi mínum við þetta frumvarp og mun standa heils hugar með því svo sem og aðrir nefndarmenn.

Jón Kristjánsson : Herra forseti. Hér er til umræðu stórmál sem varðar störf þeirrar stofnunar sem við sitjum í, Alþingis, og þingræðið og lýðræðið í landinu. Ég ætla ekki að halda langa ræðu við þessa umræðu. Mér gefst tækifæri til að fjalla nánar um þetta frumvarp því að ég stýri störfum í þeirri nefnd sem fær það til meðferðar. En frumvarpið kveður á um veigamiklar breytingar á starfsháttum Alþingis. Það ber að sjálfsögðu þess merki að þau atriði hafa verið tekin upp í frumvarpið sem samkomulag hefur orðið um hjá þingflokksformönnum sem undirbjuggu málið. Ég verð að segja það í upphafi máls míns að ég tel flest í þessu frumvarpi til stórra bóta og bind vonir við að það verði, ef samþykkt verður, til að gera starfsemi og starfsháttu Alþingis skilvirkari og vandaðri, efla þingræðið og lýðræðið í landinu, en það er að sjálfsögðu langmikilvægasta markmiðið og frumvarpið verður að sjálfsögðu að miða að því fyrst og fremst. Veigamesta breytingin í frumvarpinu er sú varðandi Alþingi að það gerir ráð fyrir að afnema deildaskiptinguna. Það er jafnframt sú breyting sem mest hefur verið til umræðu fyrir fram, áður en frv. kom hér til umræðu í Alþingi. Það hefur áhrif í ýmsum greinum sem ég tel til mikilla bóta og þeir ræðumenn sem hafa talað hér á undan hafa rakið það, m.a. frsm. í ítarlegri framsöguræðu fyrir málinu. Langveigamesta breytingin er sú eftir þetta að einfaldur meiri hluti þingmanna ræður úrslitum mála. Ég tel að það sé eðlilegt og það sé í samræmi við lýðræðisreglur. En ástæðan til þess að ég tek þátt í þessari umræðu nú er sú að ég vildi einkum undirstrika eitt atriði sem leiðir af samþykkt þessa frumvarps en það er sú mikla breyting sem verður á nefndastörfum þingsins við samþykkt þess. Ef þingið verður ein deild þá fækkar nefndunum. Það hefur í umræðunni verið varað við að afnema deildaskiptinguna. Það hefur verið talið bjóða heim hættu á því að málsmeðferðin verði óvandaðri og þau frumvörp og löggjöf sem samþykkt er standist síður. Ég tel að þetta þurfi ekki að vera svo ef bætt er starfsaðstaða og málefnavinna þingnefnda. Ég tel að það sé mikilvægur grundvöllur að því að þingið sé ein deild, það starfi ein nefnd um ákveðinn málaflokk og hún hafi umboð allt árið. Sá tætingur sem hefur verið á þingmönnum milli nefnda, í fjölmörgum starfsnefndum þingsins, við þekkjum hann öll sem eigum sæti hér á Alþingi. Ég held að störf nefndanna með þessum nýja hætti verði miklum mun skilvirkari og það sé í rauninni það sem ræður úrslitum um það hvort þetta frumvarp verður til bóta eða ekki. Það ákvæði að þingið sitji allt árið og verði frestað í staðinn fyrir að því verði slitið er nauðsynlegur grundvöllur að þessu, að nefndirnar hafi umboð og geti sýnt meira frumkvæði í því að kynna sér ákveðna málaflokka og hafa frumkvæði um upptöku ákveðinna mála og lagabreytinga. Fjvn. hefur haft visst starf milli þinga í að kynna sér ákveðin mál en hins vegar hafa fjárveitinganefndarmenn ekki haft umboð. Það getur verið nauðsynlegt ef þessi löggjöf nær fram að ganga að gera ýmsar ráðstafanir til þess að störf hér í þinginu gangi fljótar og skilvirkar fyrir sig. Ein þingdeild verður miklum mun stærri heldur en þær deildir sem starfa núna. Þau drög að lagabreytingum um þingsköp sem fylgja hér í fylgiskjali gera ráð fyrir ýmsum breytingum í þessa átt. Ég hef ekki lesið þau eða kynnt mér til hlítar, en við fljótan yfirlestur eru ýmis atriði þar sem horfa til mikilla bóta, að ég hygg. Þar verður að þræða hinn gullna meðalveg. Það er varasamt að hefta málfrelsi þingmanna um of, en í þeim efnum verður þó að gá að því að góðar, réttlátar og fastmótaðar reglur sem er framfylgt vel í þingstörfum tryggja best lýðræði og þingræði jafnvel þó að hver þingmaður geti ekki haldið ræður hér ótakmarkað. Ótakmarkaður ræðutími og langar ræður hefta málfrelsi einhverra annarra þingmanna. Það þekkjum við frá þingstörfum í gegnum árin og er ég hvorki að ásaka neinn sérstakan þingflokk né sérstaka þingmenn í þessu efni, hvorki stjórn né stjórnarandstöðu. Það getur verið nauðsynlegt að takmarka ræðutíma til þess að tryggja greiðan og réttlátan framgang mála hér í hv. Alþingi. Aðalerindi mitt hingað í þessa 1. umr. málsins er að undirstrika að það þarf að lyfta nefndastarfinu hér á Alþingi og þingmenn þurfa að leggja á það mikla áherslu að vinna vel í nefndum. Og ég tel að þessi breyting, að fækka nefndunum, og breytingin úr tveimur deildum í eina deild, sé nauðsynlegur grundvöllur að því að hægt sé að styrkja nefndastarfið í sessi, en það að styrkja nefndastarfið í sessi er grundvöllur að vandaðri löggjöf héðan frá hv. Alþingi. Löggjafarstarfið er nú einu sinni undirstaðan í störfum hér en því miður vill það oft falla í skuggann af öðrum þingstörfum sem njóta meiri athygli. Má þar nefna utandagskrárumræður og þingskapaumræður sem meiri fréttaflutningur er af heldur en af löggjafarstarfinu sjálfu sem er þó aðalverkefni þingsins. Ég ætla ekki að orðlengja um þetta mál frekar nú. Ég mun reyna að gera mitt til þess að það fái vandaða meðferð í þingnefnd. Það skiptir mjög miklu máli að fá þar sem flest sjónarmið að. Ég tel að þessi breyting á þingstörfum, á stjórnarskipunarlögum sé tímabær og miði í þá átt að gera störfin hér skilvirkari og vandaðri en það er forgangsmál og það takmark sem þetta frumvarp á að stefna að.

Stefán Valgeirsson : Herra forseti. Ég mun ekki tala hér langt mál því að hv. frummælandi gerði það ítarlega grein fyrir þeim breytingum sem samkomulag hefur orðið um að flytja á stjórnarskipunarlögunum. En það er þó eitt atriði sem ég get ekki samþykkt og það er sú túlkun hans að það sé, ef ég hef tekið rétt eftir, svipaður réttur áfram til útgáfu bráðabirgðalaga eins og verið hefur. Ég held að það atriði einmitt, að þinginu verði ekki slitið, það standi allt árið, sé einmitt til þess að það sé ekki nema alveg í undantekningartilvikum sem megi gefa út bráðabirgðalög. En að öðru leyti get ég tekið undir hina skýru og skilmerkilegu ræðu sem hv. þm. flutti hér. Það er annað mál að ég hefði viljað taka inn mörg önnur atriði sem var ekki samkomulag um og sem er ekki vansalaust, að Alþingi skuli ár eftir ár ekki gera t.d. breytingar á því sem umboðsmaður Alþingis beindi til forseta Alþingis 1988. Það er umhugsunarvert að ekki skuli vera tekið á þeim málaflokkum og ekki skuli vera hægt að fá samstöðu um það vegna þess að ég get ekki skilið það að menn séu ekki alveg sammála um þær breytingar, sammála um breytingar sem í raun og veru eru um ýmiss konar samþykktir og samninga sem við erum aðilar að á opinberum vettvangi. Ég ætla aðeins, hæstv. forseti, að lesa hér upphaf að þessu bréfi frá umboðsmanni Alþingis. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Á grundvelli 11. gr. laga nr. 13/1987, um umboðsmann Alþingis, tel ég ástæðu til að vekja athygli á ófullkomnum ákvæðum til verndar mannréttindum í íslenskum lögum. Ég bendi á að í íslensku stjórnarskrána vantar almenn ákvæði um veigamikil mannréttindi. Sem dæmi má nefna skoðunarfrelsi, jafnrétti, bann við afturvirkum refsilögum, vernd fjölskyldulífs og rétt til réttlátrar meðferðar fyrir dómi.`` Ég held að nokkuð mikið sé um það rætt, t.d. í okkar þjóðfélagi í dag, hvort réttarfarið sé í lagi. Ég hef séð bréf í blöðum sem aðrir alþingismenn munu hafa fengið sem einmitt fjalla um þetta. Enn fremur segir: ,,Ákvæði íslensku stjórnarskrárinnar um félagsleg mannréttindi eru og fábrotin. Mörg mannréttindaákvæði íslensku stjórnarskrárinnar eru ófullkomin af ýmsum ástæðum.`` Ég ætla ekki að lesa meira upp úr þessu bréfi, en það hlýtur að koma til álita í nefndinni að kveðja umboðsmann Alþingis til nefndarinnar til þess að hann útskýri nánar hvað hann þá á við, þ.e. hvernig hann hugsar sér að þessi ákvæði verði sett inn í stjórnarskrá. Það fer ekkert á milli mála hvað hann er að fara efnislega. En það er ekki nóg og það er ekkert víst að það mundi tefja störf nefndarinnar svo mjög þar sem umboðsmaður Alþingis hefur kynnt sér þessi mál og þekkir þau af sínum störfum sem dómari fyrir Mannréttindadómstólnum, eða ég hygg að hann sé þar. Hv. 2. þm. Reykn. nefndi ekki að fleiri frv. um breytingu á stjórnarskipunarlögunum liggja hér fyrir nefndinni og hafa ekki fengið umfjöllun, sem er kannski eðlilegt þar sem að því var stefnt að bíða eftir því sem nefndin mundi verða sammála um. En ég vil minna formann nefndarinnar á það að ég er flm. að frv. um að gera breytingar á stjórnarskránni einfaldari í sniðum og bera síðan þær breytingar undir þjóðina við næstu kosningar og að stjórnarskráin í heild sinni verði í raun og veru þjóðarlög sem þjóðin hefur sjálf samþykkt. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð fleiri, en vil bara ítreka það, og ég mun spyrja eftir því við 2. umr. um þetta mál, hvort umboðsmaður Alþingis hafi verið kallaður til nefndarinnar og hverjar hans tillögur og ábendingar hafa verið, þ.e. ef ekki koma fram brtt. til þess að uppfylla a.m.k. að einhverju leyti þær óskir, þær ábendingar sem koma fram í hans áliti.

Ólafur Þ. Þórðarson : Herra forseti. Ég tel óhjákvæmilegt að leiða hugann að þeim vinnubrögðum sem hér eru viðhöfð. Alþingi Íslendinga hefur kosið hina mætustu menn til að sitja í stjórnarskrárnefnd og vinna að framgangi þeirra mála. Það hefur ekki verið ágreiningur um það í þingsölum að eðlilegt væri að gera breytingar á íslensku stjórnarskránni. Hins vegar gerist það að hv. 1. þm. Norðurl. v. flytur frv. til laga um breytingar á stjórnarskránni og hefur meðflm. það sem ég mundi nú kalla ,,grúppuna úr Norðurlandaráðinu``, svona bara á einföldu máli. Það fyrsta sem hv. þm. varð náttúrlega að gera var að sjá til þess að málið yrði ekki samþykkt því hann var ekki reiðubúinn að kaupa fall ríkisstjórnarinnar því verði. En eins og allir vita þýðir samþykkt á breytingum á stjórnarskránni að ríkisstjórnin þarf að efna til kosninga. Þess vegna var þetta borið fram á sínum tíma, fyrirhyggjan slík að það þurfti tvö þing áður en talið var eðlilegt að málið yrði afgreitt. En engu að síður var lögð á það áhersla að þar sem málið væri svo mikilsvert þyrfti að hafa þá kynningu að með tveggja þinga fyrirvara skyldi málið borið fram. Nú aftur á móti er sá sami flm. númer tvö í röðinni að frv. til stjórnarskrárbreytinga og nú hafa orðið þau sinnaskipti að hann telur hæfilegan tíma til þess að klára þetta mál það sem eftir lifir af þessu þingi. Sýnist mér nú að forsjárhyggjan hafi breyst allverulega. Hér kemur fram að skipuð hefur verið nefnd að beiðni forseta Alþingis. Ég veit ekki til þess að forsetar Alþingis hafi verið til þess kosnir að leiðbeina um þetta mál, ég veit ekki til þess. Ég veit ekki til þess að þeim sé ætlað að skipa hér nefndir til þess að vinna að lagasetningu í þinginu. Ef forsetar þingsins þurfa að koma málum fram hlýtur að vera eðlilegt að þeir beri það þá undir þingið með eðlilegum hætti. Sérhver óbreyttur þingmaður hefur mátt horfa upp á það að átökin milli framkvæmdarvaldsins og þingsins hafa löngum notið formanna þingflokkanna til stuðnings við framkvæmdarvaldið um að troða þingið niður, ætla þinginu hvorki tíma né rúm til að afgreiða mál. Þetta kannast allir við. Aðstoðarmenn í gegnum tíðina við þessi vinnubrögð hafa verið forsetar þingsins. Þess vegna liggur það ljóst fyrir að sá hópur sem tekið hefur að sér að gera breytingar á stjórnarskránni er óhæfasti hópurinn í þinginu til að vinna það verk. Grímur Thomsen orðaði það snilldarlega um Halldór Ásgrímsson í Hemingsflokki Áslákssonar: ,,Með konungshundum hvassast sem að bíta, Halldór svarar, var ég aldrei fundinn.`` Og það þjónustulið við framkvæmdarvaldið sem löngum hefur verið reiðubúið að troða á hverri einustu tillögu um eðlileg vinnubrögð í þinginu og vaða þannig áfram án þess að spyrja um gæði heldur afköst, það lið vill nú setja almennum þingmönnum leikreglurnar. Svo hart er málið keyrt að hv. 2. uppáskrifandi málsins fær ekki einu sinni að tala fyrir því við 1. umr. Og enginn hefur hugmynd um hvort hann muni vera í landinu við 2. umr. eða þá 3. Maðurinn er bara fjarverandi, erlendis, meðan málið er tekið fyrir. Og við spyrjum okkur líka þegar svona lagað gerist: Eru menn ekki með svona tillöguflutningi að stuðla að því að nefndir, sem falið hefur verið að vinna ákveðið verk, líti á það sem eðlilegan hlut að forsetar skipi þá bara einhverja undirhópa, vini og vandamenn, hvort sem það er komið til vegna Norðurlandaráðsins, kunningsskapar á hótelherbergjum úti í Svíþjóð eða Danmörku, sem er grundvöllurinn fyrir málflutningi hér í þinginu. Ég skil ekki hvaða rök geta legið fyrir því að svona vinnubrögð eru upp tekin, ég segi það bara hreint út. Svo vill nú til, ekki veit ég hvort það er tilviljun, en Vestfirðingar verða sérstaklega hart úti. Hv. 1. flm., 2. þm. Reykn., eyddi megninu af sinni ræðu til að sannfæra okkur um að Morgunblaðið segði ekki alltaf satt, í það minnsta ef Þorvaldur Garðar, hv. 4. þm. Vestf., skrifaði þar greinar. Það fór bróðurparturinn af framsöguræðunni í það að halda því fram að ekki væri mark á þeim takandi. En hver skyldi þá vera formaður stjórnarskrárnefndarinnar? Það er 1. þm. Vestf., hann var afskrifaður orðalaust. Ég veit ekki betur en hann ætli í framboð fyrir vestan. Mér þykja þetta þess vegna fréttir, ég segi það hreint út. Auðvitað hefur það komið fram í fréttaskýringarþætti sjónvarpsins að það sé ekkert venjulegt lið sem standi að þessum flutningi, þetta séu súpermenn þingsins, algerar sérsveitir, hvort sem þeir eru nú með svartar húfur eða annað. Og þegar þeir flytji mál sín, þá fljúgi málin bara áfram í gegn þannig að auðvitað þýðir ekki að mótmæla svona mönnum. Ég veit ekki hvar það mundi enda ef það yrði gert. Samt gerast þeir furðulegu hlutir að hv. 6. þm. Norðurl. e., sem er flm. að málinu, eyðir mestöllum tíma sínum í að skammast yfir því hve lítið sé í frv., það sé ekki hlustað á hvað umboðsmaður Alþingis segir, það sé ekki tekið tillit til þess. Hann boðaði brtt. og nánast krefst þess að úr nefnd komi hugmyndir um brtt. Það er nefnilega öllum ljóst sem lesa þetta plagg að það þarf að ganga heildstætt í þetta verk, eins og kom fram hjá hv. 6. þm. Norðurl. e. Málin eru ekki leyst með þessu. Þetta er yfirklór. Og auðvitað er það hámark ósvífninnar ef mönnum dettur í hug að það sem eftir lifir af þessu þingi eigi að rúlla svona málum í gegn. Ég veit að það eru mörg atriði í þessu sem eru ekki deilumál og hafa aldrei verið deilumál, ef stjórnarskrárbreyting verður framkvæmd, að þurfi að leiðrétta. Önnur hafa verið í umræðunni, fram og til baka út frá ýmsum forsendum. Það má rífast um það hér fram og til baka hvort það sé frá Dönum komið að hér eigi að vera tvær deildir eða ekki, hvor söguskýringin sé rétt, sú gamla sem vitnað var í til hins mætasta manns, sem er ekki til andsvara hvort túlkunin var rétt eða ekki, og til þess sem fyrrv. forseti Sþ., hv. 4. þm. Vestf., heldur fram. Kjarni málsins er aftur á móti sá að í flestum þjóðþingum heimsins eru tvær deildir. Það er kjarni málsins. Mér er ljóst að ef magnið sem þingið ætlar að afgreiða er aðalatriðið, þ.e. að koma lögum yfir landsmenn, þá er ein deild miklu afkastameira apparat. Því meira sem málfrelsi er tekið af þingmönnum og þeim mun erfiðara sem þeim er gert fyrir að hafa áhrif á gang mála, þeim mun fljótar fara frv. í gegn. Spurningin er: Verða gæðin eftir því? Nú lofa þeir nánast að starfslið verði aukið til þess að koma viti fyrir þingmenn þannig að gæðin muni lagast líka. Og það getur vel verið að þeir hafi það allt í hendi sér að ganga frá þessum þætti mála. En þegar íslenska þjóðveldið varð til, þá reis það þannig upp af þingum sem voru haldin að hætti víkinganna sem komu frá Noregi. Það urðu fjórir fjórðungar til í þessu landi sem grundvallareiningin að lýðræðisskipuninni. Og af því að hv. 2. þm. Reykn. vekur á því athygli að kjarni málsins frá sumra dyrum séð sé hvort hér eigi að vera tvær deildir eða ein, þá er rétt að minnast þess að í upphafi var kosið til deildanna misjafnt og það er hægt að hugsa sér að það verði gert í framtíðinni. En Gamli sáttmáli hafði ekki gildi fyrr en meiri hlutinn í hverjum einasta fjórðungi var búinn að skrifa undir. Þess vegna liggur það ljóst fyrir sem eðlileg lagatúlkun að frelsinu hafi ekki verið skilað aftur til þeirra sem það var tekið af með því að svíkja samninginn fyrr en því er skilað aftur til fjórðunganna. Það voru fjögur ríki sem mynduðu sambandsríki á Íslandi á þessum tíma. Og það er ekki búið að skila því þegar búið er að skila því aðeins til eins sameiginlegs. Þess vegna hlýtur sú spurning að vakna þegar menn standa frammi fyrir því, hver og einn einasti maður og horfir á það sem staðreynd: Við teljum það eðlilegar leikreglur að lýðræðið sé þannig upp byggt að menn hafi jafnan atkvæðisrétt, er sagt. Spurningin er þá í framhaldi af því: Eru það ekki jafnlýðræðislegar leikreglur að hin ýmsu svæði hafi jafnmikið að segja um sín málefni? Við höfum í mörg ár haft þau lög og þær reglur að t.d. hið stóra samfélag Reykjavík hafði meira að segja um sín málefni, miðað við önnur svæði þessa lands, en t.d. Suðurland eða Vestfirðingafjórðungur eða Norðlendingafjórðungur. Án þriðja stjórnsýslustigsins verður aldrei hægt að koma hér á eðlilegu lýðræði. Það er ekki glóra til í því að safna upp á efsta stjórnsýslustig öllum ákvörðunum eins og verið er að gera í heilbrigðismálum og víðar. Það er ekki glóra til í því. Spurningin er því þessi: Hefði ekki verið eðlilegra að reyna að komast til botns í kjördæmaskipulagi, í stjórnarskrármálinu og því sem allir sjá fyrir, sem vilja horfa fram í tímann, að núverandi kjördæmaskipulag mun ekki halda velli og fær ekki staðist. Ég verð að segja eins og er að mér hefði þótt það skynsamlegra að menn hefðu snúið sér að þessu verki, farið í að endurskipuleggja eitt og annað í landinu með því að færa verulegan hluta af valdi ríkisins til byggðanna, til Stór - Reykjavíkursvæðisins, til Vestfirðingafjórðungs, til Norðlendingafjórðungs, til Austfirðingafjórðungs og til Sunnlendingafjórðungs. Í ljósi þess sem þá kæmi upp væri metið hvort við þyrftum á tveimur deildum að halda eða ekki til þess að halda jafnvægi í landinu. Ég ætla ekki að fara hér út í efnislega umræðu um einstakar greinar. Ég er búinn að gera grein fyrir því hér og nú að ég tel að svona vinnubrögð eigi engan rétt á sér. Þegar þingið kýs ákveðna menn til ákveðinna starfa, þá er það traustsyfirlýsing til þeirra manna. Ég hef ekki samþykkt neitt vantraust á þessa menn. En ég tek því ekki að þá taki forseti sig til og skipi einhverjar súpersérsveitir til þess að fara í málið.

Friðjón Þórðarson : Herra forseti. Mér finnst rétt að leggja hér örfá orð í belg því að hér er flutt mikilvægt mál og fram borið af ágætum mönnum. Ég vil fyrst taka fram að ég tel að stjórnarskrá okkar sem við höfum lengi búið við sé harla góð og í raun þurfi ekki að gera á henni ýkja miklar breytingar. En eigi að síður ber að viðurkenna að það eru að sjálfsögðu ýmsar formbreytingar sem þarf að gera. Eftir lýðveldistöku 1944 hafa starfað að þessu margar góðar nefndir. Ein er starfandi nú að því er ég best veit undir forustu hins ágætasta manns, en því miður hefur ekki ýkja mikið heyrst um þetta mál í heild nú nýlega. Sannleikurinn er sá að auðvitað má benda á að ýmsar greinar stjórnarskrárinnar séu ófullkomnar eins og kom fram í máli hv. 6. þm. Norðurl. e., sem hann hafði eftir umboðsmanni Alþingis. En ég held nú að við eignumst aldrei alfullkomna stjórnarskrá. Og kaldhæðni örlaganna er svo mikil í veraldarsögunni að jafnvel hinar albestu stjórnarskrár sem hafa verið samdar af mestu hyggindum og áttu lengi að duga hafa reynst heldur valtar þegar á reyndi og stjórnmálamenn komu til sögunnar. Mætti tilfæra um þetta dæmi. Ég held að yfirleitt sé ekki ýkja mikill vandi að ná samkomulagi um breytingar á stjórnarskránni, ef frá er skilin 31. gr., um kjördæmaskipun og þingmannafjölda. Og sannleikurinn er sá að þar má auðvitað eitt og annað tína til, eins og það að að mínum dómi hefði þingmannafjöldi á hv. Alþingi Íslendinga aldrei átt að fara fram úr 60 manns. Það er svo mikil freisting stjórnmálamanna að leysa ýmsan aðkallandi vanda með því að bæta við einum og einum þingmanni að sagan sýnir að þar er nauðsynlegt að hafa eitthvert hóf og eitthvert þak. Og ég endurtek að þingmannafjöldi hefði aldrei átt að fara yfir 60. En margt annað sem stendur í 31. gr. stjórnarskrárinnar hefur vafist fyrir mönnum. Þar verður náttúrlega seint hægt að ná fullu samkomulagi. Eins og hér hefur komið fram hefði maður getað ímyndað sér að stjórnarskrárnefnd sú sem nú situr hefði lagt fram brtt. eða drög að heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar. Hér er því dálítið einkennilega að verki staðið. Þar verð ég að taka undir með hv. 2. Vestf. Að taka hér út úr nokkur ákvæði. Mér virðist sem sagt sem hér hafi verið valin ,,létta leiðin ljúfa``, eins og einhvern tíma var nefnt, það er að taka út úr nokkur ákvæði sem flestir alþingismenn geta í raun og veru orðið sammála um. Meginbreytingin í þessu frv. er held ég talin sú að deildaskipting Alþingis er afnumin. Ég get vel tekið fram að ég hef verið þessu sammála lengi og tel að Alþingi Íslendinga hefði átt að vera komið í eina málstofu fyrir þó nokkru síðan. En það er ýmislegt fleira sem þarf að huga að þegar kosningar eru á næsta leiti. Sumar þær breytingar sem hér eru gerðar eru næsta lítilvægar. Þar er um að ræða ákvæði sem hafa að vísu staðið í stjórnarskránni en þeim hefur ekki verið beitt. Það er eitt sem mér dettur í hug að nefna. Hér segir á einum stað: ,,Fellt er brott úrelt ákvæði um eiðvinningu þingmanna.`` Hver kveður upp svona dóma? Ég veit ekki betur en staðið hafi í 47. gr. stjórnarskrárinnar um áraraðir og standi enn: ,,sérhver nýr þingmaður skal vinna eið eða drengskaparheit að stjórnarskránni``. Þetta er í hvívetna jafngilt að lögum og þarna velur maðurinn sjálfur á milli. En að hér sé verið að taka aðra aðferðina út úr og dæma hana úrelta. Ég held að það sé nú ekki mjög vel rökstuddur dómur. Og það er ýmislegt annað sem við þurfum að gera þegar við horfumst í augu við kosningar. Ég álít t.d. bráðnauðsynlegt að kippa einhverju í liðinn að því er varðar kosningalögin sem við búum við núna og eru sennilega meðal vitlausustu kosningalaga sem spurnir fara af. En hvað um það. Það er hægt að láta svona athugasemdir falla. En ég vil þó segja það að ég get verið sammála flestu því sem hér er minnst á og er þess vegna ekki ástæða til að vera að hreyfa hvössum athugasemdum. Sé meginbreytingin sú að afnema deildaskiptinguna þá er ég því sammála, en um ýmis atriði önnur sem hér eru getur maður velt vöngum og hugsað sér að alveg eins hefði mátt taka einhver önnur ákvæði stjórnarskrárinnar til athugunar. Þannig leyfist vonandi að bíða enn eftir þeirri heildarskoðun sem fyrir löngu átti að hafa farið fram.

Ingi Björn Albertsson : Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð um þetta frv. Ég ætla mér ekki að fara hér út í efnisumræður en vil þó í upphafi segja að ég harma hversu fámennt er hér í salnum þegar jafnmikilvægt mál er til umræðu og hér er. Þegar verið er að ræða um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, þá horfum við á galtóma ráðherrastóla, ekki einn einasti ráðherra sýnir jafnmikilvægu máli og hér er verið að ræða um áhuga. Og það sem meira er, í þingsalnum sitja núna aðeins fjórir deildarþingmenn og allir stjórnarandstæðingar og verðandi stjórnarliðar vonandi, flestir.  Ég vil í upphafi þakka frummælanda fyrir framsögu hans sem var mjög skýr og greinargóð og gagnleg. Ég vil einnig sérstaklega þakka fyrir það þingskjal sem hér er lagt fram. Mér þykir það sérstaklega vel unnið og til eftirbreytni. Þá er ég sérstaklega að tala um skýringar með einstökum greinum því að þar er sú nýbreytni að þar eru gildandi lagagreinar settar fram og svo hins vegar eins og greinarnar líta út eftir breytingu. Þetta tel ég mjög til fyrirmyndar og þetta eru vinnubrögð sem við ættum að sjá í hvert sinn sem brtt. við lög eru lagðar fram þannig að menn geti strax gert sér grein fyrir því um hvað er að ræða. Eins og fram kom í máli frummælanda metur hann það svo að hér sé um fjórar meginbreytingar að ræða. Sú eina sem ég ætlaði að tæpa aðeins á er sú breyting að fara með þingið í eina málstofu. Ég fyrir mitt leyti hef ákveðnar efasemdir um ágæti þessa. Ég get vel skilið hug þeirra manna sem styðja þá breytingu og ég er í sjálfu sér ekki að mæla á móti henni, en ég fæ ekki í fljótu bragði séð hvernig menn ætla að standa að því. Hér eru færð fram ýmis rök eins og skilvirkni og meiri hraði og meiri gæði á lagasetningu og annað slíkt. Þetta er allt gott og blessað en ég sé einfaldlega ekki hvernig menn ætla að ná þessu fram. Meiri hraði. Ég fyrir mitt leyti sé hann ekki. Ég tel að það sé meiri hraði fólginn í því að menn geti talað hér í tveim deildum fyrir frv. en þegar 63 þingmenn sitja í einni deild og ræða frv. Ég get á hinn bóginn séð það fyrir mér að það taki miklu lengri tíma að ræða mál en það gerir í dag. Þar fyrir utan tel ég að fari þetta svo muni reynslan fljótlega leiða í ljós að málfrelsi verður skert hér í deild. Það er engin leið út úr því önnur en að skerða málfrelsið. Það þykir mér hið versta mál, einfaldlega vegna þess að málfrelsi er í mínum huga nánast það eina vopn sem stjórnarandstaðan hefur í dag. Það er eina vopnið og það vopn vil ég ekki slá úr hendi stjórnarandstöðu. Þetta tel ég mikinn ljóð á þessum tillögum. Þar fyrir utan sé ég ekki að það verði nein breyting á því að hæstv. ráðherrar, hverjir sem þeir eru og úr hvaða flokki sem þeir eru, fari að taka upp ný vinnubrögð. Ég sé það alveg fyrir mér að þeir halda áfram að moka inn frv. á síðustu dögum þingsins og þá verður hér nákvæmlega sama færibandavinnan og við erum að upplifa ár eftir ár. Ég hef sjálfur á stuttum ferli hér inni orðið var við það að breytingar hafi verið gerðar í seinni deildum og ég tel það gott og er reyndar fylgjandi því að svo verði áfram. Hvað varðar nefndarstörfin þá eru þau náttúrlega til háborinnar skammar í dag. Ég held að þingmenn yfirleitt viðurkenni það að þegar búið er að mæla fyrir málum og þau farin til nefndar þá eru þau að sjálfsögðu send til umsagnar. Umsagnir berast og menn ræða málin en eftir það fara málin í salthaug fram að síðustu dögum og þá byrjar færibandið aftur. Ég sé þessa hluti ekkert breytast, alls ekki neitt. Fækkun nefnda er í sjálfu sér ágætt mál. En alveg á sama hátt sé ég nefndastarfið sem slíkt alls ekki breytast með því, ekki á nokkurn hátt. Það vantar meiri tryggingu fyrir því hvernig menn sjá þetta fyrir sér, hvernig þeir ætli að tryggja skilvirkari vinnubrögð og betri. Hvernig ætla menn að tryggja það að á síðustu dögum verði ekki seinni umr. eða 3. umr. um eitthvert ákveðið mál hér inni í hliðarherbergi eða í stigaherbergi eða í myndaherbergi eins og við þekkjum? Ég vil fá fullvissu fyrir svona hlutum áður en ég samþykki þá. Við höfum reyndar reynslu af því síðast í dag hvernig ráðherrar haga sér. Hér var á dagskránni frv. frá hæstv. dómsmrh. um hegningarlög. Því var dreift í gær. Það hefur ekki nokkur maður tök á því að lesa það frv., það skjal. Samt ætlaðist hæstv. ráðherra til þess að það yrði afgreitt hér út úr deildinni í dag og færi til nefndar algerlega ólesið. Hvernig er hægt að ætlast til þess að menn fjalli um viðamikið frv. þegar svona er staðið að málum? Hér var nefnt sem rök fyrir þessari breytingu að landsmenn þekktu ekki nógu vel til starfa Alþingis. Mér finnst þetta léttvæg rök og ég held nú reyndar að þau hafi verið sett fram undir því fororði reyndar. Það er þá bara okkur sjálfum að kenna ef við getum ekki kynnt landsmönnum nógu vel starfsemi þingsins. Það er okkur sjálfum að kenna og við getum mjög auðveldlega bætt úr því. Hæstv. forseti. Ég hef miklar efasemdir um þetta mál, þ.e. um eina málstofu. Ég tel að mörgum spurningum sé ósvarað. Ég vil fá tryggingu fyrir því eða að mér sé sýnt fram á það hvernig menn ætla að ná meginmarkmiðunum áður en ég get fallist á það. Ein haldbærustu rökin fyrir því, og undir þau get ég tekið, eru náttúrlega þau sem við sjáum í dag þegar þing hefur jafnnauman meiri hluta og raun ber vitni, þá fær meiri hlutinn ekki við allt ráðið og mál geta strandað í annarri deild eins og við sjáum í dag. Það eru einu haldbæru rökin sem ég sé í þessu máli. Hæstv. forseti. Ég á sæti í þeirri nefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar. Ég vænti þess að sú nefnd leggi mikla vinnu í málið og skoði það frá öllum hliðum og fari ekki í þessa færibandavinnu sem ég kallaði hér áðan.

Matthías Bjarnason : Herra forseti. Það hefur nokkuð verið minnst hér á hina almennu endurskoðun stjórnarskrárinnar og jafnframt að það hefði tekið langan tíma og allmargar nefndir. Ég vil þó minna á að yfirferð yfir stjórnarskrána lauk að mestu leyti 1983. Þá var lagt fram af formanni nefndarinnar frv., en af honum einum, ekki í samvinnu eða með samþykki stjórnarskrárnefndar, frv. til laga sem var að meginefni þær tillögur sem stjórnarskrárnefnd hafði þá afgreitt. Hins vegar var það ljóst að um kjördæmaskipunina, þá eins og nú, var ekki full samstaða og vantar mikið á að svo verði. Umfjöllun um tiltekin efnisatriði stjórnarskrárinnar var engan veginn lokið og er ekki enn þrátt fyrir að leitað hafi verið til færustu sérfræðinga á því sviði. Ég skal minna á að mannréttindakaflinn er engan veginn tilbúinn. Hann þarfnast breytinga. Margir segja: Stjórnarskráin okkar er góð, hún þarfnast lítilla breytinga. Síðast heyrði ég það hér áðan og ég skal að sumu leyti taka undir það. Allir sem ég heyri vilja að stjórnarskráin sé stutt. Við eigum ekki að orðlengja of mikið í henni og ég hygg að flestir séu sammála um þá hluti. Mannréttindakaflinn þarf að taka breytingum vegna þess að við höfum gerst aðilar að alþjóðasamningum um margvísleg mannréttindi sem við þurfum að taka tillit til sem ekki voru í umræðunni þegar okkar ágæta stjórnarskrá tók gildi. Það er líka uppi mikill ágreiningur í nefndinni um eignarréttarákvæðin og einhvern veginn verður að finna ný ákvæði eða betri þannig að við getum sæst á breytingar á ákvæðum um eignarréttinn. Enn þá er heldur ekki komin niðurstaða um málefni sveitarfélaganna og með hvaða hætti við eigum að breyta því. Í núverandi stjórnarskrá segir afskaplega lítið um sveitarfélögin, hlutverk þeirra og stöðu, og væri réttara að setja þar miklu skilvirkari ákvæði heldur en núna eru. Ég bendi á og tek undir það sem kom fram hjá hv. 2. þm. Vestf. hér áðan að miðstýringin er orðin allt of mikil. Alþingi er að fjalla um hina lítilfjörlegustu skiptingu á fjármunum, smáupphæðir sem á engan veginn að vera hlutverk löggjafa. Þá þurfum við að koma þessum málefnum fólksins í landinu betur til skila. Margir hafa talað um þriðja stjórnsýslustigið. Að því leyti til er eðlilegt að gera slíka breytingu að með því erum við þá að færa meira vald úr miðstýringunni og yfir til hinna einstöku landsvæða eða sveitarfélaga. Hins vegar liggur ekki eins ljóst fyrir hvernig á að framkvæma þetta þriðja stjórnsýslustig. Allt er þetta enn þá í þessari hægu meðferð sem er á þessum málum, enda er lýðræðið eins og menn vita þungt í vöfum og það tekur sinn tíma. Starf stjórnarskrárnefndar hefur farið afar mikið í kosningalögin sem nefndin sendi frá sér til ríkisstjórnarinnar í síðasta mánuði liðins árs. Það frumvarp verður borið hér fram og eftir því sem ég best veit er það í prentun. Þar hefur verið unnið mikið undirbúningsstarf að létta störf þingsins með því að hafa nána samvinnu við þá sem fara með framkvæmd þessara mála --- þá á ég við Hagstofu Íslands og dóms - og kirkjumálaráðuneytið --- en fulltrúar frá þeim hafa unnið mjög mikið í sambandi við þessa endurskoðun. En þetta er auðvitað það sem snýr að hinni tæknilegu hlið kosningalaganna. Þau voru orðin úrelt, frestir allt of langir miðað við allt aðrar samgöngur í landinu. Hins vegar er langt frá því að menn séu ánægðir með kjördæmaskipunina eins og frá henni var gengið fyrir nokkrum árum í nefndinni. Það mál verður að taka upp og þar verður að taka upp nútímalegri skipan. Ég ætla ekki að fara inn á það hér, en þær athugasemdir sem fram hafa komið hjá nokkrum þingmönnum þess efnis að það sé eiginlega óeðlilegt að flytja frumvarp sem þetta sem hv. 2. þm. Reykn. fylgdi hér úr hlaði með ítarlegri framsöguræðu, um þetta má auðvitað alltaf deila. Þó að ég sé í stjórnarskrárnefnd þá tel ég það af því góða að gera hér veigamiklar breytingar og sérstaklega eina breytingu, sem mest hefur verið rætt um og framsögumaður skýrði ítarlega, sem er afnám deildaskiptingarinnar. Ég tel það mjög mikilvægt atriði. Ég hlustaði að verulegu leyti á ræðu framsögumanns en þurfti að fara aðeins frá í síma, en ég held að hann hafi t.d. ekki minnst á það að með afnámi deildaskiptingar, þó að þingmenn verði jafnmargir og nú eru sem væri mjög æskilegt að yrði sem fyrst breyting á til fækkunar, þá held ég að þörfin fyrir nýtt þinghús sé ekki eins fyrir hendi með afnámi deildaskiptingar. Ég held að hann hafi ekki komið inn á þetta. Við erum hér með sal þar sem er þröngt um 63 þingmenn. En við erum þá með annan sal hérna sem yrði þá niður lagður og hér er aukið pláss í þinghúsinu þannig að það mætti vera hérna rýmra húsnæði. Okkur veitir ekkert af því Íslendingum að slá á frest að fara að byggja höll yfir Alþingi. Þetta hús er indælt og hefur reynst vel. Og því eigum við ekki að nota okkur það að fresta þessu því að ærið er nóg af verkefnum í okkar þjóðfélagi? Ég sé fyrir mitt leyti ákaflega mikil þægindi í því að hafa eina nefnd sem fjallar um hvert mál þannig að þingmenn þurfi ekki að vera í svona mörgum nefndum eins og þeir eru núna. Hversu mörg þingskjöl sjáum við þar sem sagt er að þessi og þessi nefndarmaður hafi verið fjarstaddur afgreiðslu málsins? Það er ekki af því að hann hafi endilega skrópað. Það getur verið af því að hann hefur verið á öðrum fundum í öðrum nefndum. Þetta eru allt of margar nefndir. Svo má líka taka tillit til útgáfustarfseminnar og annars slíks. Þetta hefur allt sitt að segja. Alþingi verður miklu betur í stakk búið að ganga til verks og sinna þeim málum sem vísað verður til nefnda. En ég tek alveg undir þá gagnrýni sem fram hefur komið að í sambandi við endurskoðun þingskapa má ekki svipta þingið málfrelsi og það er ekki gert. Þó má líta á tiltekin atriði í þingskapadrögunum sem fylgja að það mætti gjarnan rýmka þar, en þar má að mínum dómi líka þrengja. Ég tel málfrelsi nauðsynlegt og málfrelsi er í raun og veru fyrst og fremst vörn minni hlutans á hverjum tíma. En ég vil ekki að þingmenn hafi þann rétt, sem þeir hafa nú, að beita hinu svokallaða málþófi vægðarlaust. Ég hef upplifað það að sjá þingmann hér í þessum ræðustól lesa upp úr bók í fjóra eða fimm tíma eða því sem næst og oftar en einu sinni. Þetta er auðvitað ekki sæmandi vinnubrögðum á Alþingi. Það er sjálfsagt að taka snarpar og góðar snerrur, en þær þurfa ekki endilega að taka svona langan tíma. Og sömuleiðis þegar við tölum um slíkt frelsi, þá eru ákveðnir þingmenn búnir að nota sér þetta frelsi svo út í öfgar að það verður þinginu til skammar. Ég segi fyrir mitt leyti að ég vil gjarnan að þessu sé breytt. En að það sé afmarkaður svo ræðutími að menn geti ekki skammlaust skýrt sjónarmið sín til ákveðinna mála, það nær heldur ekki nokkurri átt. Ég tel að það sé mjög þarft að flytja þetta frumvarp og helst af öllu að koma því í gegn. Í raun og veru finnst mér óþarfi að leggja þetta frumvarp fram nú svo seint ef það er ætlun manna að koma í veg fyrir að það fari í gegnum báðar deildir. Við getum deilt um lítilfjörleg atriði, kannski ein tvö eða þrjú, í þessu frumvarpi eins og með eiðstafinn og þess háttar. Það verður bara að athuga nánar í nefndinni. Hitt er aðalmálið, sem við eigum ekki að deila um, því að það eru svo ótvíræðir þeir kostir við afnám deildaskiptingar umfram gallana sem á því eru. Sú vinna sem að baki liggur er ekki eingöngu hjá þeim sem hafa verið núna að vinna að þessu heldur líka sem eru búnir að vinna að þessu mörgum, mörgum árum áður. Alþingi og ríkisstjórnir sem hafa setið síðan 1983 hafa haft tækifæri til þess að flytja stjórnarskrárfrumvarp. En það hefur bara ekki verið gert. Ég tel það af því góða að gera breytingu sem þessa eða í þessa átt og ég lýsi yfir fullum stuðningi mínum við þessa breytingu, en ég vitna aftur í að endurskoðun á þingsköpunum verði mjög vönduð því að þar eru nokkur atriði sem vafalaust verður ella mjög mikill ágreiningur um. Við eigum að gæta þess að halda trúan vörð um málfrelsið en ekki þannig að málfrelsið fari út í öfgar með því að lengja störf þingsins. Þar er hægt að vinna tíma í þinginu. Það má líka setja ákvæði um það að mönnum sé ekki --- og t.d. ríkisstjórn á hverjum tíma --- leyft að leggja fram mál í ótíma. Það má setja fastar, ákveðnar reglur og það er bara hollt fyrir hverja ríkisstjórn sem er. Ég hef setið í ríkisstjórnum og þekki þetta og ég held að þetta fari nú versnandi heldur en hitt á seinni árum, en alltaf hefur þessi vitleysa verið fyrir hendi. Það er ekkert á móti því að setja slík ákvæði að frumvörp verði að hafa ákveðinn tíma til meðferðar þannig að það sé ekki hamast á þinginu af framkvæmdarvaldinu, alveg eins og hv. 2. þm. Vestf. sagði hér áðan, með óeðlilegum hætti að afgreiða á færibandi viðamikil og erfið og flókin mál eins og gerst hefur á undanförnum árum. Það má líka segja það um mörg lagafrumvörp að þau eru ekki á því gullaldarmáli sem þau voru hér á árum áður. Ég held að Alþingi verði að taka betur á þessum málum og láta ekki alveg stjórna sér af framkvæmdarvaldinu. Framkvæmdarvaldið verður að taka meira tillit til löggjafarvaldsins en gert hefur verið. Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð fleiri en ég lýsi yfir stuðningi mínum við þetta frumvarp í öllum aðalatriðum af þessum ástæðum sem ég hef þegar getið um.

Stefán Valgeirsson : Herra forseti. Það er nú út af ræðu hv. 2. þm. Vestf. sem ég vildi koma hér í ræðustól vegna þess að það voru rök fyrir hans máli, að mér heyrðist, að ég hefði verið að benda á aðrar breytingar. Ég hef lært það á þessum árum sem ég hef verið hér að menn taka oft ekki stór skref. En ef skrefin eru í rétta átt að mínu mati, þá vil ég heldur taka þau skref heldur en að allt standi í stað. Ég tel að þarna séu nokkur atriði sem séu veigamikil og ekki síst með bráðabirgðalögin, ekki síst með það atriði, og að þingið sé í raun og veru til taks allt árið, þ.e. að því sé aldrei slitið fyrr en deginum áður en það er sett. Hins vegar eru rök bæði með og á móti deildaskiptingunni. Það er mér alveg ljóst. Ég hefði getað haldið hér langa ræðu í sambandi við hvernig á að tryggja meira sjálfstæði landshlutanna. En þetta er bara ekki á dagskrá hér og nú. Við erum að tala um það hvort við eigum að gera hér breytingar á nokkrum atriðum í stjórnarskrá eða ekki. Þess vegna talaði ég eins og ég gerði, en ég benti nefndinni á að athuga hvort ekki væri hægt að ganga lengra og benti á leiðina til þess. Auðvitað ráða þingmenn því hvort þetta kemst í gegn. Ef margir eru á móti þessu, þá er tíminn það stuttur að það er hægt t.d. að vera það lengi með þetta í þeirri nefnd sem fær þetta hér í Nd. að það sé borin von að það komist í gegn. En þá verða menn líka að hugleiða: Eru ekki þessi skref, þó stutt séu, betri en engin?

Flm. (Ólafur G. Einarsson) : Herra forseti. Í nafni okkar aðstandenda þessa frv. þakka ég þeim þingmönnum sem hafa getað séð af dýrmætum tíma sínum til að vera viðstaddir þessa umræðu. Þeim hefur farið svolítið fækkandi eftir því sem liðið hefur á daginn. Ég þakka líka þeim hv. þm. sem tekið hafa þátt í umræðunni. Þeir hafa talað hér málefnalega um þetta mikilvæga mál, að vísu einn af dálitlum stráksskap, hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson, sem mér finnst að vísu ekki passa þegar við erum að ræða um svo mikilvægt mál sem breytingar á stjórnarskránni. Það er eitt atriði sem ég vil sérstaklega nefna hér í upphafi að gefnu tilefni. Mér hefur þótt eins og nokkur gagnrýni hafi komið á þessi vinnubrögð, sem svo eru nefnd, sérstaklega kom það fram hjá hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni, og þessi gagnrýni hafi beinst í þá áttina að það sé jafnvel verið að taka fram fyrir hendurnar á stjórnarskrárnefnd. Það er mikill misskilningur. Ég vil taka það skýrt fram að ég sem formaður þessarar nefndar hafði sérstaklega samband við formann stjórnarskrárnefndar, hv. þm. Matthías Bjarnason, og greindi honum frá því hvað við værum að vinna og hann hafði ekkert við þau vinnubrögð að athuga eins og reyndar hefur komið fram í hans ræðu hér núna rétt áðan. Þótt segja megi og fullyrða reyndar að hver einasti þingmaður og þeir saman í einhverjum hópi eða hópum geti auðvitað flutt frumvörp um þetta og hitt og þar á meðal breytingar á stjórnarskránni, þá finnst mér ekki eðlilegt að taka þannig fram fyrir hendurnar á stjórnarskrárnefnd. Ég tek það mjög skýrt fram. En í þessu tilviki erum við að fjalla hér um einn alveg afmarkaðan þátt, þ.e. atriði í stjórnarskránni sem varða Alþingi sjálft. Það hefði verið hægt að taka miklu fleiri atriði inn í þetta frumvarp og sem varða Alþingi. Við erum ekki að taka öll. Alls ekki. Og það hefði mátt hugsa sér að taka á þeim með öðrum hætti en hér er gert í þessu frumvarpi en þetta varð niðurstaðan. Og ég vona að ég hafi komið því sæmilega til skila í minni ræðu áðan að þetta eru þau atriði sem samkomulag náðist um í nefndinni. Það er ekki þar með sagt að allir nefndarmenn séu sáttir við nákvæmlega það orðalag sem þarna er. En þetta var það sem samkomulag varð um. Þetta vil ég nú taka sérstaklega fram. Ég hlýt líka að nefna, vegna þess að það hefur þannig verið talað um stjórnarskrárnefndina og það kom einnig fram í máli hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar eða ég skildi hann svo að það ætti ekki að vera að taka svona mál út úr heldur ætti að líta á þetta heildstætt. Ég get út af fyrir sig verið honum alveg sammála um það. En ég hef bara af minni reynslu ekki trú á því að við náum samstöðu um nýja stjórnarskrá eða svo miklar breytingar á henni, sem hafa verið lagðar fram áður og ég veit að unnið er að núna í stjórnarskrárnefndinni, að það réttlæti það að bíða með allt annað sem við kunnum að ná samstöðu um. Og þar tek ég undir síðustu orð sem hv. þm. Stefán Valgeirsson mælti hér áðan, að stutt skref eru betri en engin og ég tel að við séum að stíga einmitt slík skref. Þá kem ég að því sem hann sagði reyndar í fyrri ræðu sinni og benti á að hann hefði viljað taka inn fleiri atriði sem ekki varð hins vegar samkomulag um og nefndi þar sérstaklega erindi umboðsmanns Alþingis um mannréttindamál. Ég get verið hv. þm. alveg sammála um það að út af fyrir sig hefði það verið æskilegt að taka slíkar breytingar inn í þetta frumvarp. En ég bendi bara á að við vorum að fást við atriði sem vörðuðu Alþingi og þetta þótti okkur vera svona nokkuð til hliðar við það viðfangsefni okkar og við vissum ekki alveg hvar við mundum enda ef við færum að taka slíka þætti inn, jafnvel þótt nefndarmenn gætu verið um þá sammála. Mér finnst gagnrýni hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar á forseta þingsins, að þeir skuli hafa fundið það upp hjá sér, eins og hann orðaði það, að skipa nefnd til að semja frumvarp um þessi atriði, mér finnst sú gagnrýni óréttlát. Mér þykir það mjög eðlilegt að forsetar þingsins, sem finna kannski best hvar skórinn kreppir í sambandi við starf þingsins, taki sig saman um það að undirbúa með einum eða öðrum hætti breytingar á starfsemi þingsins. Þeir völdu þessa leið, að biðja þingflokksformenn um að hafa um þetta forustu og kanna í sinn hóp hver samstaða gæti orðið um það meginviðfangsefni að koma þinginu í eina málstofu, og síðan voru í bréfi forsetanna, eins og ég greindi hér frá í ræðu minni áðan, talin upp ýmis atriði sem æskilegt væri að athuga hvort samstaða yrði um, en ef ekki yrði samstaða um slík atriði þá yrðu þau geymd. Og það er einmitt svona sem nefndin vann. Ég tek enn fram að mér sýnist engin ástæða til þess að segja að gengið hafi verið fram hjá stjórnarskrárnefnd eða gengið inn á hennar starfssvið. Ég bendi á líka í þessu samhengi að einu breytingarnar sem í raun og veru hafa verið gerðar á stjórnarskránni gegnum árin eru breytingar sem varða kjördæmaskipanina og þær breytingar hafa, ég held aldrei verið gerðar að tillögu einhverrar stjórnarskrárnefndar. Þær hafa margar starfað í gegnum árin eins og við vitum. Þær breytingar hafa ekki verið gerðar að tillögum stjórnarskrárnefndar. Það hafa yfirleitt aðrir komið til. Ég minni bara á síðustu breytingar. Ég þekki það mjög vel. Fyrst unnu þingflokksformenn einmitt að þeim breytingum. Síðar tóku formenn stjórnmálaflokkanna sem þá áttu fulltrúa á Alþingi við og gengu endanlega frá málinu. Þetta er alveg hliðstætt við það sem hér gerist. Að frumkvæði forseta þingsins taka þingflokksformenn þetta undirbúningsstarf að sér og ég sé satt að segja enga ástæðu til þess að vera að hafa uppi gagnrýni og stór orð um þetta framtak forsetanna. Mér þykir það virðingarvert að þeir skuli hafa tekið sig saman um að gera þetta. Ég þakka sérstaklega hæstv. forsrh. fyrir hans ræðu hér. Hann tók undir öll meginatriði frv. okkar og lýsti stuðningi við þau. Ég fann að því í upphafi ræðu minnar að fáir ráðherrar væru hér inni, aðeins tveir, og nú er enginn. Ég veit að hæstv. forsrh. er bundinn annars staðar þannig að ég er ekki að finna að því að hann sé farinn af vettvangi, en hæstv. forsrh. sagði að það hefði stuðning hjá ráðherrum, eða ég skildi hann svo að alla vega hann væri því fylgjandi að ráðherrar væru ekki jafnframt þingmenn. Sú tillaga var á borði þessarar nefndar en ekki náðist um hana full samstaða þannig að við hættum við að flytja þá tillögu. Ég hef ekki farið út í það að skýra frá því hvað ágreiningur var um, ég sé það ekki þjóna neinum sérstökum tilgangi og ætla að sleppa því. En að þessu gefna tilefni frá hæstv. forsrh. segi ég frá því að um þetta var rætt og í raun og veru var breið samstaða um það í hópi þingflokksformanna, en það var vitað að svo mikill ágreiningur er um það í þingflokkunum að við töldum ekki rétt að flytja þá tillögu. Ég hef áður lýst því úr þessum ræðustól að ég er fylgjandi þeirri skipan, en hef jafnframt sagt að það væri kannski ekki rétti tíminn til þess að koma þeirri breytingu á núna. Ég teldi réttara að nota tækifærið þegar --- ég segi þegar, við breytum kjördæmaskipaninni. Ég er alveg sammála hv. þm. Ólafi Þórðarsyni að kjördæmaskipanin sem við búum við í dag stenst ekki og henni hlýtur að verða breytt. Við eigum alveg eftir að ræða með hvaða hætti og þar kann menn að greina mjög á, en ég teldi að um leið og við breytum kjördæmaskipan, þá eigum við að fækka þingsætum og þá eigum við að koma á þeirri skipan að þingmenn sem verða ráðherrar segi af sér þingmennsku á meðan þeir gegna ráðherradómi. Ég tel það rétta tímann til þess að koma þeirri skipan á. Ég skal ekki orðlengja meira um það, enda er það ekki á dagskrá núna. Hæstv. forsrh. minntist á 7. gr. frv. þar sem segir: ,,Reglulegt Alþingi skal koma saman ár hvert hinn fyrsta dag októbermánaðar eða næsta virkan dag ef helgidagur er og stendur til jafnlengdar næsta árs hafi kjörtímabil alþingismanna ekki áður runnið út eða þing verið rofið.`` Þessa grein þarf að skoða í samhengi við 4. gr. þar sem breytt er ýmsum frestum, þar á meðal því að ekki geti liðið meira en fjórir mánuðir frá því að þing er rofið þar til það kemur saman að nýju, en nú eru það átta mánuðir eins og ég tók fram í minni ræðu í dag. Hæstv. forsrh. minntist líka á kosningalagafrv. sem hæstv. ríkisstjórn hefur haft hér í undirbúningi og hefur samþykkt að leggja fram sem stjfrv. Ég vil aðeins upplýsa að það er a.m.k. rúm vika síðan það frv. var afgreitt í þingflokki sjálfstæðismanna. Þingflokkurinn fékk það sent frá hæstv. dómsmrh. Við afgreiddum það sem sagt fyrir einum tíu dögum og veittum okkar samþykki fyrir því að það mál yrði flutt hér þó að við ráðum því auðvitað ekki, en viljum leggja okkar af mörkum til þess að það frv. í núverandi eða breyttri mynd verði að lögum á þessu þingi. Hv. þm. Stefán Valgeirsson kvaðst ekki geta samþykkt þá túlkun mína um heimild til útgáfu bráðabirgðalaga sem ég setti hér fram, þ.e. að rétturinn til útgáfu bráðabirgðalaga sé svipaður og áður. Ég viðhafði þau orð og sagði að það væri ekki verið að þrengja rétt ríkisstjórnar til útgáfu bráðabirgðalaga og ég lít svo á að það sé í sjálfu sér ekki verið að þrengja þennan rétt. En af sjálfu leiðir að meðan þingið situr allt árið hlýtur hver ríkisstjórn sem situr á hverjum tíma að hika mjög við það að nota réttinn með sama hætti og við þekkjum þó að hefur verið gert. Ég nefndi að það væru sex dæmi þess síðustu 20 árin að bráðabirgðalög hafa verið gefin út í þinghléi, þ.e. þegar frestað hefur verið þingi með þál. Þá er ég að tala um í jólahléum. Það eru sem sagt sex dæmi um það og þótt það hafi alltaf verið umdeilt hvort þetta sé heimilt, þá hefur nú verið litið svo á í raun og veru. Ég man eftir mörgum þrætum hér fyrir jólaleyfi þingmanna þar sem þess hefur verið krafist af stjórnarandstöðu að ríkisstjórn lýsi því yfir að hún muni ekki gefa út bráðabirgðalög í jólahléi. Þær yfirlýsingar hafa held ég aldrei verið gefnar. Ríkisstjórn hefur ekki viljað afsala sér þessum rétti sem hún hefur talið sig hafa. Ég vona að þessi ákvæði sem við höfum orðið sammála um verði til þess í raun að bráðabirgðalög verði ekki gefin út með svo frjálslegum hætti sem gert hefur verið á undanförnum árum. Ég er ekkert að tala um árið í ár, menn mega ekki misskilja það. Ég tel að það hafi verið farið of frjálslega með þessi réttindi sem ríkisstjórn hefur og tel að við eigum að láta af þeim ósið að gefa út bráðabirgðalög þegar þing er í hléi. Ef þessar brtt. okkar verða samþykktar á að vera hægurinn hjá að kalla þingið saman til þess að fjalla um löggjöf sem ríkisstjórnin telur sér á hverjum tíma nauðsyn á að fá samþykkta. Ég gat ekki um það, taldi að menn skildu það, og auðvitað gera menn það, að þegar og ef sú skipan kemst á að þingið situr allt árið er það miklu léttara verk að kalla þingið til aukafunda á miðju sumri eða hvenær sem er. Þá þarf ekki að byrja á því að kjósa forseta þingsins og í allar nefndir. Það er hægt að ganga beint að verki og taka á dagskrá það mál sem á að afgreiða. Þetta tel ég allt eigi að leiða til þess að menn hætti bráðabirgðalagaútgáfu, en ég gat fallist á það að rétturinn til útgáfu bráðabirgðalaga yrði ekki afnuminn núna þótt ég hefði áður látið í ljós þær skoðanir mínar að þann rétt eigi að afnema með öllu. Ég ætla ekkert að fara að deila við hv. þm. Ólaf Þ. Þórðarson um einstök atriði sem hann nefndi hér, enda er ég mörgum þeirra sammála. Við getum t.d. rætt það hvort það sé skynsamlegri leið að kjósa til þingdeilda með breytilegum hætti. Það er alveg sjónarmið að hafa þingið í tveim deildum. En þann hátt sem við höfum á því núna tel ég algerlega úrelt fyrirkomulag sem við eigum að afnema og á því eru okkar tillögur byggðar. En það er sjónarmið út af fyrir sig og rétt hjá hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni að það eru kannski fleiri þing en færri í heiminum sem eru deildaskipt, en ekki með þeim hætti sem okkar þing er nema norska þingið sem skiptir sér sjálft, eins og ég gat um í minni ræðu áðan, en hefur allt annað fyrirkomulag á sínum störfum en Alþingi. Og satt að segja tala norskir þingmenn ekki með neinni sérstakri virðingu um sínar deildir. Þar sem fjórðungur þingmanna situr í því sem kallað var lögþingið, þykir mönnum afskaplega ómerkilegt að eiga sæti í raun og veru því að þar eru haldnir svona 5 -- 10 mínútna fundir og málum rúllað í gegn. Þeim þykir það ekki til sóma og eiga erfitt með að svara ef þeir eru spurðir hvers vegna þeir hafi ekki breytt þessu. Ég kann ekki að svara því. Ég ætla heldur ekkert að fara að ræða hér um þriðja stjórnsýslustigið og að hin ýmsu svæði hafi jafnmikið að segja hvert um sig um sín málefni. Þetta eru allt saman atriði sem eiga vissulega erindi í umræðu hér á hv. Alþingi. En það er ekki efni þessa máls, en á, eins og ég segi, auðvitað erindi í alvarlega umræðu hér í þinginu og þá ekki síður kjördæmaskipulagið sem hv. þm. minntist á. Hv. þm. Friðjóni Þórðarsyni þótti líka einkennilega að verki staðið og vísaði þar til stjórnarskrárnefndarinnar. Ég hef þegar svarað því. Hann talaði um að hér væru tekin út úr ákvæði sem flestir alþingismenn væru í sjálfu sér sammála um. Ég bið hv. þm. aðeins um að athuga það að við erum að stíga ákveðin skref og ef við erum sammála um þau þá eigum við ekki að láta það standa í vegi fyrir afgreiðslu málsins að við teljum að fleiri ákvæði hefðu átt rétt á því að vera til umfjöllunar og afgreiðslu. Um þá tillögu okkar, eins og við orðum það, að úrelt ákvæði um eiðvinningu þingmanna falli brott, þá er þar í sjálfu sér ekkert ofsagt. Við teljum þetta vera úrelt ákvæði vegna þess að eiðvinning nýrra þingmanna á sér ekki stað og hefur ekki gert ég veit ekki hve lengi. Þingmenn undirrita hins vegar drengskaparheit um að halda stjórnarskrána og það er það atriði sem við leggjum til að standi eftir í greininni vegna þess að hitt er ekki notað. Og þess vegna er það kallað úrelt, það er einfalt mál.  Hv. þm. Ingi Björn Albertsson tók fram að hann ætlaði ekki að fara út í neina efnisumræðu um málið. Hann hefur efasemdir um ágæti þessarar megintillögu að þingið verði í einni málstofu. Hann tók fram að hann væri ekki sérstaklega að mæla á móti tillögunni en færði eitt og annað fram sem hann taldi mæla með því að við héldum óbreyttri skipan. Ég þykist hafa fært hér fram mörg og veigamikil rök fyrir okkar tillögum og ég verð aðeins að harma það ef þau ná ekki til hv. þm. og duga honum ekki til þess að hann fallist á okkar viðhorf. Það vantar þá eitthvað í sannfæringarkraftinn hjá mér og ég verð að una við það. Ég skildi hins vegar ræðu hv. þm. þannig að hann væri reiðubúinn að athuga þetta atriði betur en taldi sig þurfa betri tryggingu fyrir því að nefndastörfin sérstaklega yrðu skilvirkari við þessa breytingu en hann sæi eins og málin lægju fyrir nú. Ég get ekki annað sagt en það að ég vildi gjarnan geta sannfært menn um að sú trygging yrði fyrir hendi að nefndastörfin yrðu skilvirkari. Ég get t.d. ekki hugsað mér að það geti orðið svo áfram sem við höfum búið við að við getum drifið hér frv. í gegnum þrjár umræður með afbrigðum á einum og sama deginum. Oftast réttlæta menn það með því að það hafi áður gengið í gegnum fyrri deildina með því sem við getum kallað ,,eðlilegum`` hætti, en ég vil þó hafa orðið eðlilegum í gæsalöppum. Þetta er því miður allt of algengt að frv. fari jafnvel á sama degi --- ég er nú kannski að segja aðeins of mikið, ég hef ekki alveg í huga neitt dæmi um að frv. hafi farið í gegnum báðar deildir þings með afbrigðum á einum og sama degi. Þó hygg ég að slíkt dæmi megi finna um frv. sem ekki hefur verið ágreiningur um. Ég vil tryggja það í nýjum þingskapalögum að þetta geti ekki gerst. Það hafa verið uppi hugmyndir hjá okkur um tryggingar í þessum efnum, t.d. að afbrigði verði ekki veitt nema þá með auknum meiri hluta, t.d. 2 / 3 hlutum atkvæða. Og ég er ekkert viss um einu sinni að það eigi að opna fyrir þann möguleika að veita afbrigði um greiðari leið frv. í gegnum þingið, þegar það er orðin ein málstofa, með auknum meiri hluta. Ég hef um það ákveðnar efasemdir og tel heppilegast að það fari að þingskapalögum um þann tíma sem verður að líða milli umræðna. Ég skýrði frá því í fyrri ræðu minni að eitt með öðru sem á að tryggja vandaðri meðferð í þingnefnd er það að mál fari líka til nefnda eftir 2. umr. og það sé jafnvel hægt að stöðva afgreiðslu máls við 3. umr. Ef samþykktar hafa verið brtt. þá, þá sé hægt að fresta máli og koma því enn til nefndar. Þetta tel ég ákveðna tryggingu en ég get alveg fallist á það að við þurfum frekari tryggingar en þessar fyrir því að málum sé ekki hraðað svo hér í gegnum þingið að í raun og veru sé til vansæmdar eins og allt of oft hefur orðið í því skipulagi sem við búum við núna. Alveg á sama hátt vil ég sjá í þingskapalögum skýr ákvæði um það hvaða tími verði að líða frá því að frv. er lagt fram og þar til það er tekið til umræðu. Ég vil að við tryggjum að framkvæmdarvaldið geti ekki, eins og hér hefur verið sagt í dag, vaðið svo yfir löggjafarvaldið sem það hefur svo oft gert. Ég vil tryggja það og ég heyri að það er eitt meginatriðið í málflutningi hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar og undir það tek ég af heilum hug. Sannleikurinn er sá að það sem við erum að gera hér með þessu frv. er að treysta stöðu Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu. En ég tek það fram að frá mínum sjónarhóli göngum við ekki nægilega langt. Við göngum ekki nægilega langt í þeim efnum en ekki varð samstaða um að ganga lengra. Og ég segi eins og hér hefur annar maður sagt, að þótt skrefin séu ekki löng þá eigum við samt að taka þau. Þau eru áfangi að settu marki. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa um þetta fleiri orð. Ég ítreka þakkir mínar til þeirra sem tekið hafa þátt í þessari umræðu og hlýtt á hana. Ég segi enn og aftur að mér þykir miður að hv. þingdeildarmenn sýni þessu máli ekki meiri áhuga en hér kemur í ljós, en vel má vera að það sé vegna þess að þingfundur er nú á afbrigðilegum tíma, á föstudegi, og þessi dagur var ekki ætlaður í starfsáætlun þingsins sem þingfundardagur. Það var ákveðið nú fyrr í vikunni. Það kann að vera ástæðan fyrir því að svo fámennt er hér og ég vona satt að segja að það sé ástæðan en ekki áhugaleysi þingmanna fyrir þessu mikilvæga máli.