Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hæstv. forseti. Félmn. hefur fjallað um þetta mál, sem er frv. til l. um niðurfellingu laga nr. 54 frá 29. maí 1981, um Landkaupasjóð vegna kaupstaða og kauptúna. Þetta frv. um Landkaupasjóðinn gerir ráð fyrir því að lög nr. 54 21. maí 1981, um Landkaupasjóð vegna kaupstaða og kauptúna, verði felld úr gildi. Jafnframt er gert ráð fyrir því að Lánasjóður sveitarfélaga skv. lögum nr. 35 frá 29. maí 1966 yfirtaki eignir og skuldir Landkaupasjóðs og það hlutverk sem sá sjóður hafði skv. lögum nr. 54 frá 1981. Í grg. með þessu frv. er nokkuð vikið að starfsemi Landkaupasjóðs og þar er m.a. greint frá því að samkvæmt samningi félmrn. við Lánasjóð sveitarfélaga hafi Lánasjóður sveitarfélaga allt frá árinu 1967 annast afgreiðslu lána úr Landkaupasjóði svo og annast innheimtur og bókhald fyrir sjóðinn en félmrh. hefur tekið ákvörðun um lánveitingar eins og mun vera mælt fyrir í lögunum. Þess er jafnframt getið og það hefur verið sannreynt að stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga samþykkti á fundi sínum seint á fyrra ári að höfðu samráði við stjórn Lánasjóðs sveitarfélaga að beina þeim tilmælum til félmrh. að Landkaupasjóður skv. lögum nr. 54 frá 1981 yrði sameinaður Lánasjóði sveitarfélaga. Að athuguðu máli og höfðu samráði við aðila sem þekkja vel til ekki síður en hv. félagsmálanefndarmenn í Ed. leggur nefndin eindregið til að þetta frv. verði samþykkt.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti allshn. um frv. til l. um breytingu á lögum um fasteigna- og skipasölu. Nefndin ræddi málið þegar það kom frá hv. Nd. og fór yfir þær umsagnir sem fyrir lágu um það, en allar þær umsagnir eru jákvæðar og leggja eindregið til að þetta frv. verði samþykkt óbreytt. Nefndin leggur til að svo verði.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti allshn. um frv. til l. um breytingu á lögum um nauðungaruppboð. Nefndin hefur rætt frv. og kallaði m.a. til viðræðu fulltrúa dómsmrn. Eins og kom fram við 1. umr. málsins var kallað eftir upplýsingum um fjölda uppboðsbeiðna hjá einstökum fógetaembættum úti á landsbyggðinni og fjölda uppboða sem þar hafa farið fram. Nefndin kallaði inn þessar upplýsingar og þær sýna að þar er um svipaða þróun að ræða og mjög samstíga við þá þróun í Reykjavík sem kemur fram í athugasemdum við þetta lagafrv. Nefndin varð sammála um að frv. mundi leiða til betri framkvæmdar varðandi nauðungaruppboð og sú löggjöf sem af því leiðir og henti betur við þær aðstæður sem nú eru í þjóðfélaginu. Nefndinni fannst því ekki ástæða til að tefja framgang þessa máls þannig að það geti fengið meðferð og orðið að lögum á þessu þingi og leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt frá þessari deild.



Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nál. samgn. Ed. Alþingis um frv. til l. um breytingu á lögum um vitamál. Þetta er samkomulagsmál og nefndin leggur til, sbr. nál., að frv. verði samþykkt óbreytt. Árni Johnsen var ekki viðstaddur afgreiðslu málsins, en aðrir nefndarmenn voru því samþykkir og hafa staðfest það með undirritun nál.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um lögskráningu sjómanna. Frv. er samið af nefnd sem ég skipaði 2. maí 1986 til að endurskoða gildandi lög um skráningu sjómanna, en þau eru nr. 63 frá 1961, ásamt síðari breytingum. Í nefndina voru skipuð Ragnhildur Hjaltadóttir deildarstjóri, formaður, Helgi Laxdal vélfræðingur, Hólmgeir Jónsson framkvæmdastjóri, Hjörtur Magnússon lögskráningarstjóri og Jónas Haraldsson skrifstofustjóri. Svo sem að framan segir eru gildandi lög frá 1961, en nokkrar breytingar hafa verið gerðar á þeim síðar. Framkvæmd lögskráningar hefur verið töluvert gagnrýnd á undanförnum árum og hún ekki talin veita þá réttarvernd sem henni er ætlað. Ýmsir hafa hvatt til endurskoðunar á lögum um lögskráningu, nú síðast öryggismálanefnd sjómanna í tillögum sínum frá því í október á s. l. ári. Gildandi lög eru mjög ítarleg og um margt fullnægjandi að því er varðar lögskráningarkerfið og skyldu til lögskráningar. Þau eru hins vegar í ýmsum efnum óaðgengileg og óskýr og lítt til þess fallin að auðvelda framkvæmd lögskráningar. Það verður að hafa hugfast að þeir sem lögskráningu annast eru mjög fjölbreyttur hópur og því er afar mikilvægt að lög um þessa stjórnvaldsathöfn séu skýr. Með þessu frv. er leitast við að einfalda ákvæði laga um lögskráningu og færa þau til samræmis við nútímaaðstæður með hliðsjón af breyttu hlutverki lögskráningar. Áður fyrr var lögskráningin eina skriflega samningsgerðin um kaup og kjör sjómanna og um leið var hún líftrygging. Þessu tvíþætta hlutverki er að miklu leyti lokið, enda þótt lögskráning sé enn mikilvæg trygging fyrir því að tryggingar séu í samræmi við lög og samninga. Lögskráning sjómanna hefur margháttaða þýðingu og með eftirfarandi megintilgang hennar í huga er þetta frv. lagt fram: 1. Lögskráning á að tryggja að þeir sem eru um borð í skipi hafi tilskilin réttindi eða undanþágu. 2. Skráður er siglingatími sjómanna. 3. Lögskráning á að tryggja að tryggingar skipverja séu í samræmi við lög og kjarasamninga. 4. Lögskráning tryggir sönnur á því hverjir voru á skipi ef skip ferst. 5. Lögskráning felur í sér könnun gagna um haffæri skips. Frv. þetta skiptist í þrjá kafla. I. kafli fjallar um lögskráningarskyldu og lögskráningarstjóra. Skylt er að lögskrá alla skipverja sem ráðnir eru til starfa á íslenskum skipum 12 rúmlestir eða stærri. Í 4. gr. frv. eru ákvæði um það hvenær lögskrá skuli í skiprúm og í 5. gr. hvenær lögskrá skal úr skiprúmi. Skv. frv. á lögskráning alltaf að fara fram á útgerðarstað skips og er það nýmæli. Skipstjóri ber ábyrgð á því að lögskráð sé og verður frumkvæði um lögskráningu að koma frá honum í flestum tilvikum. Lögskráningin er stjórnvaldsathöfn sem lögskráningarstjórar annast. Meginreglan er sú að lögreglustjórar fara með lögskráningarvald og hafa eftirlit með lögskráningu í sínu umdæmi, tollstjórinn í Reykjavík. Þeim er þó heimilt að fela hreppstjórum og skipa sérstaka fulltrúa innan heimilisþinghár sinnar til að annast lögskráningu. Skv. 2. mgr. 3. gr. er þessum aðilum gert skylt að skila yfirliti um lögskráningar til viðkomandi lögreglustjóra eigi sjaldnar en ársfjórðungslega. Þetta er nýmæli sem ætlað er að stuðla að bættri og samræmdari framkvæmd lögskráningar en nú er. II. kafli frv. er um framkvæmd lögskráningar. Í gildandi lögum er greint á milli lögskráningar á fiskiskip annars vegar og á önnur skip hins vegar. Þessi greining er síst til þess fallin að einfalda framkvæmd lögskráningar og því er hér lagt til að sömu reglur gildi um öll skip. Í 7. gr. eru talin upp þau gögn sem sýna ber við fyrstu árlegu lögskráningu og er þar að finna nýmæli um að lögskráningarstjóri skuli synja um lögskráningu ef tilskilin gögn eru ekki lögð fram. Er hér m.a. átt við yfirlýsingu tryggingarfélags um líf- og slysatryggingu skipverja, atvinnuskírteini eða starfsleyfi og skipshafnarskrá. Ef skipstjóri getur ekki gengið frá lögskráningu áður en lagt er úr höfn skal hann eða útgerðarmaður skips tilkynna lögskráningarstjóra nöfn skipverja og annað sem skýra ber frá við almenna lögskráningu innan 24 klukkustunda. Honum er einnig heimilt að kalla upp næstu strandarstöð innan þess frests. Um heimild skipstjóra til að sigla án lögskráningar er fjallað í 18. gr. gildandi laga en gildir aðeins um fiskiskip og skv. greininni þarf tilkynning til lögskráningarstjóra að vera skrifleg. Með bættum fjarskiptum eru slík formsskilyrði óþörf. Samkvæmt tillögu öryggismálanefndar sjómanna er lagt til að skipstjóra verði einnig heimilað að kalla upp strandarstöð sem kemur boðum til lögskráningarstjóra. Í III. kafla eru almenn ákvæði sem er að finna í IV. kafla gildandi laga. Kaflinn er hins vegar mikið styttur. 16. gr. frv. er nýmæli sem heimilar starfsmönnum Landhelgisgæslunnar að fara um borð í íslensk skip á siglingu og kanna lögmæti lögskráningar og skilríki um réttindi yfirmanna. Sé þessu ábótavant ber að kæra það, en við ítrekað brot sama skipstjóra má færa skipið til hafnar, en bera má þá ákvörðun undir dómstóla. Eins og að framan greinir hefur lögskráning sjómanna margháttaða þýðingu og ætti tilgangur hennar og sú réttarvernd sem hún veitir að vera mönnum hvatning til að stuðla að bættri framkvæmd hennar. Í frv. þessu er lögð áhersla á að öll framkvæmd lögskráningar verði örugg og einföld svo að tryggt sé að þeim megintilgangi laganna, sem ég ræddi um í byrjun máls míns, sé náð. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Virðulegi forseti. Ég lýsi ánægju minni yfir því að þetta frv. skuli vera komið fram. Þetta mál var mjög rætt í öryggismálanefnd sjómanna meðan hún starfaði og var lögð rík áhersla á að þetta kæmist til framkvæmda því að þar rákum við okkur á ýmsa liði sem máttu betur fara. Mér sýnist það koma fram í þessu frv., sem er mjög ítarlega unnið, og mér virðist það taka af þau mörgu vafaatriði sem voru í þessum efnum og var orðið erfitt að búa við. Á ýmsa vegu var farið fram hjá skráningarlögunum og var nauðsynlegt að taka það fyrir. Það er svo margt, eins og hæstv. ráðh. gat um, sem þetta grípur inn á, öryggi þeirra manna sem eiga að vera skráðir í skiprúm og að allt sé eðlilega og vel frá gengið. Þess vegna vil ég með þessum fáu orðum þakka fyrir að þetta frv. er komið fram. Frv. mun hins vegar rætt í þeirri nefnd sem ég á sæti í og ég vona að við getum hraðað afgreiðslu þess sem mest.



Virðulegi forseti. Ég fagna því að frv. til l. um lögskráningu sjómanna er komið hér til umræðu og verður væntanlega afgreitt héðan frá þinginu áður en við förum í kosningaslaginn. Eins og bæði kom fram í ræðu hæstv. samgrh. og hv. 3. þm. Vesturl. hafa verið þó nokkuð miklar umræður um lögskráningu sjómanna og við vitum öll, sem höfum fylgst með þeim málum, að þar hafa verið ýmsar brotalamir á á undanförnum árum og menn hafa fundið fyrir því að þarna þyrfti að gera ýmislegt til lagfæringar, enda eru þau lög sem núna eru gildandi sem grundvallarlög fyrir lögskráningu frá því 1961 og ýmislegt hefur breyst síðan þannig að það er ósköp eðlilegt að það þurfi að taka þessi lög til gagngerðrar endurskoðunar og breytinga. Þeir ágætu menn sem ráðherra skipaði í nefnd til að undirbúa þetta frv. eru frá stéttarsamtökum sjómanna og ég geri ráð fyrir því og ég veit það reyndar að þetta frv. er vel unnið. Það kemur til umfjöllunar í þeirri nefnd sem ég á sæti í og ég veit að þar verður það vel yfirfarið undir forustu okkar ágæta formanns og við munum flýta störfum svo sem kostur er þannig að þetta frv. fái góða umfjöllun og fljóta hér í hv. deild.



Virðulegi forseti. Þetta frv. til l. er um breytingu á lögum nr. 47/1970, um Útflutningslánasjóð, og er nauðsynlegt að leggja það fram vegna nýrra ákvæða viðskiptabankalaga er tóku gildi á s.l. ári. Í 28. gr. viðskiptabankalaganna er sett fram það skilyrði fyrir þátttöku viðskiptabanka í félögum eða stofnunum sem þar um ræðir að eingöngu sé um aðild að ræða er takmarki ábyrgð viðskiptabankanna við framlag þeirra. Sú lagabreyting er hér lögð til varðandi Útflutningslánasjóð og takmörkun ábyrgðar stofnaðila sjóðsins er í samræmi við þetta og í raun óhjákvæmileg. Í þessu frv. er enn fremur lagt til að gerð verði krafa um að sú ríkisstarfsemi er fer fram á vegum Útflutningslánasjóðs með takmarkaðri ábyrgð verði auðkennd á sérstakan hátt til að ljóst megi vera gagnvart þriðja aðila að hér sé um að ræða starfsemi með takmarkaða ábyrgð. Sú framsetning er ákvæði þetta byggir á er svipuð framsetningu 2. gr. laga nr. 24 frá 20. maí 1972, um heimild sveitarfélaga til stofnunar og starfrækslu atvinnu- og þjónustufyrirtækja með takmarkaðri ábyrgð, en greinin byggir á sama hátt á tilliti til þriðja manns. Ég tel ekki þörf á að fylgja þessu frv. frekar úr hlaði með fleiri orðum og legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á lögum um Happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjómanna á þskj. 573. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir þeirri breytingu frá núgildandi lögum að í stað þess að 40% af ágóða Happdrættis Dvalarheimilis aldraðra sjómanna skuli renna í Byggingarsjóð aldraðs fólks skuli hann nú renna óskiptur til Dvalarheimilis aldraðra. Í frv. sem hæstv. félmrh. flytur á þskj. 591 er gert ráð fyrir því að þessi sjóður falli niður og þá leiðir af sjálfu sér að framlög til hans gera það einnig. Hins vegar er í 1. gr. þessa frv. á þskj . 573 gert ráð fyrir því að lán og styrkir verði veitt úr Byggingarsjóði Dvalarheimilis aldraðra sjómanna til bygginga í þágu aldraðra um land allt. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um afnám laga nr. 49 20. apríl 1963, um Byggingarsjóð aldraðs fólks. Fulltrúaráð Sjómannadagsins í Reykjavík og Hafnarfirði hefur óskað eftir breytingum á lögum um Happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjómanna nr. 16/1973 og jafnframt að lög nr. 49 20. apríl 1963, um Byggingarsjóð aldraðs fólks, verði felld úr gildi. Lög um Happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjómanna heyra undir dómsmrn. og hefur hæstv. dómsmrh. ákveðið að verða við óskum Sjómannadagssamtakanna um fyrrgreindar breytingar á núgildandi lögum og mun standa að flutningi frv. þar um sem liggur hér fyrir til umræðu. Samkvæmt lögum um Happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjómanna, nú lög nr. 16/1973, renna 40% af tekjum happdrættisins í Byggingarsjóð aldraðs fólks, en 60% til Dvalarheimilis aldraðra sjómanna og hefur svo verið frá gildistöku laga nr. 49/1963, um Byggingarsjóð aldraðs fólks. Áður rann allur sjóðurinn til Dvalarheimilis aldraðra sjómanna. Hér er farið fram á að framlög frá Happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjómanna til Byggingarsjóðs aldraðs fólks falli niður og sjóðurinn verði jafnframt lagður niður. Hlutverk Byggingarsjóðs aldraðs fólks, sem heyrir undir félmrn. samkvæmt reglugerð um Stjórnarráð Íslands, er að stuðla með lánveitingum og styrkveitingum að byggingu hentugra íbúða og dvalarheimila fyrir aldrað fólk. Með tilkomu hinnar nýju húsnæðismálalöggjafar hefur orðið mikil breyting til hins betra á lánamöguleikum til að byggja íbúðir fyrir aldraða og má segja að með henni sé margfalt betur komið til móts við lánaþörf aldraðra en með mjög takmörkuðu framkvæmdafé Byggingarsjóðs aldraðs fólks. Eignir sjóðsins í árslok 1985 voru 19,7 millj. frá upphafi og þar af um helmingur í skuldabréfum. Tekjur sjóðsins 1985 voru annars vegar 40% ágóðahluti frá Happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjómanna, 4,1 millj., og hins vegar vaxtatekjur, 3,1 millj. kr. Aðra tekjuliði hefur sjóðurinn ekki haft á starfstíma sínum. Þá má benda á Framkvæmdasjóð aldraðra sem settur var á fót fyrir nokkrum árum og nýtur tekna með sérstökum persónuskatti skv. lögum um málefni aldraðra nr. 91/1982, með síðari breytingum. Úr sjóðnum er veitt til byggingar þjónustuíbúða og hjúkrunarheimila aldraðra, svo og til byggingar dvalarheimila og endurbóta á þeim. Hvað varðar eignir og útistandandi kröfur Byggingarsjóðs aldraðs fólks þykir eftir atvikum rétt að þær skiptist að jöfnu milli Framkvæmdasjóðs aldraðra og Byggingarsjóðs hjúkrunarheimilisins Hrafnistu í Hafnarfirði og rétt þykir að miða við að lög þessi taki gildi 30. apríl 1987 þar eð hinn 30. apríl n.k. verður dregið í síðasta sinn í Happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjómanna á yfirstandandi happdrættisári. Frv. þetta er flutt að ósk og beiðni Sjómannadagssamtakanna í Reykjavík og Hafnarfirði. Ég vil segja það hér að ég tel að það sé rétt að undirstrika mikilvægi þessara samtaka til að leysa þessi vandamál. Þau hafa leyst þessi mál með miklum myndarskap, bæði hér í Reykjavík og ekki síður í Hafnarfirði, og hafa hug á því að vera virkur þátttakandi í því að leysa vandamál aldraðs fólks á þann hátt sem þeir hafa markað þá braut sem þeir hafa gengið í þessum málum. Það er einnig ljóst að stjórn happdrættisins hefur hug á því að láta aðra hluta landsbyggðarinnar njóta þess fjármagns sem happdrættið kann að afla og ég vænti þess að í frv. sem hæstv. dómsmrh. leggur hér fram komi fram að heimilt sé að veita lán til slíkra bygginga annars staðar á landinu. Það vakti athygli mína þegar ég fékk skýrslu um útlán þessa sjóðs, Byggingarsjóðs aldraðs fólks sem er í vörslu og meðferð Byggingarstofnunar ríkisins, að á öllu þessu tímabili hafa aðeins verið veittar í lán rúmar 10 millj. kr. sem skiptast á tiltölulega fáa aðila. Ég vil einnig segja, og ég held að það sé rétt að undirstrika það, að miðað við þá breytingu sem er nú þegar orðin á tekjuöflun samtaka eins og samtaka Sjómannadagsráðs hér á svæðinu, með tilkomu hinna nýju aðferða, þar á ég við "lottó", dregur mjög úr þeim möguleikum sem þessi fjáröflun gefur þessum samtökum. Ég mun til að spara tímann ekki fara að lesa úr bréfum Sjómannadagsráðsins, en ég vænti þess að margir hv. þm. hafi þau undir höndum, sem færa full rök að því að þessi skattur, þó hann sé ekki stór hjá happdrættinu í þennan byggingarsjóð, er fyrirferðarmikill fyrir þá og þeir mundu e.t.v. leysa það betur með því að dreifa ágóða happdrættisins á önnur byggðarlög eins og þeir hafa í hyggju að gera og telja sig geta gert betur ef þeir eru einráðir um stjórn á þessu fjármagni. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta lengra mál. Þetta er eins og ég sagði í upphafi gert samkvæmt beinum tilmælum samtaka sjómanna og ég vænti þess að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og félmn. Ég vænti þess að ef hv. þm. vilja ljá þessu máli lið verði reynt að hraða afgreiðslu þess á þeim þingtíma sem eftir er.



Frú forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt, með síðari breytingum. Þetta er 342. mál deildarinnar sem flutt er á þskj. 596. Frv. er flutt í tengslum við frv. um staðgreiðslu skatta. Þessi frumvörp og önnur sem þeim tengjast eru samin af starfsmönnum fjmrn., ríkisskattstjóra og starfsmönnum hans í samvinnu við nefnd sem fjmrh. skipaði s.l. haust í þeim tilgangi að endurskoða lög um tekju- og eignarskatt. Undanfarin ár hafa farið fram miklar umræður um skattamál víða á Vesturlöndum og róttækar skattkerfisbreytingar verið lögfestar. Breytingarnar í Bandaríkjunum, sem gerðar voru á síðasta ári, eru alkunnar, en margar aðrar þjóðir hafa einnig gert miklar breytingar á skattheimtu. Víðast hefur náðst breið pólitísk samstaða um breytingar á skattkerfi af þessu tagi þar sem slíkar tillögur hafa verið bornar fram. Meginmarkmið með skattkerfisbreytingunum í þessum löndum hefur verið að gera skattlagningu einfaldari, skilvirkari og auðskiljanlegri öllum almenningi. Skattstigi hefur verið einfaldaður með því að fækka þrepum og fella þau hæstu niður til að lækka jaðarskatta. Áhersla hefur færst frá því að beita tekjuskatti til þess að færa fjármuni frá þeim tekjuháu til hinna sem lægri tekjur hafa í það að reyna að tryggja að þeir sem hafa svipaðar tekjur greiði sambærilega skatta að öðru jöfnu. Staðgreiðslu hefur víðast hvar verið komið á og hefur hún því ekki verið liður í þessum skattkerfisbreytingum í öðrum löndum. Með frv. þessu er gerð tillaga um allróttæka breytingu á reglum um álagningu beinna skatta á einstaklinga hér á landi. Tillögur þessar eru annars vegar gerðar með tilliti til þess að róttæk einföldun álagningarreglna er skilyrði þess að við verði komið einföldu og skilvirku staðgreiðslukerfi og hins vegar í þeim tilgangi að álagningarkerfið sjálft verði einfaldara og skiljanlegra þeim sem við það eiga að búa. Þótt skattkerfið hérlendis, sem byggir á lögum um tekju- og eignarskatt nr. 40 frá 1978, með síðari breytingum, sé tiltölulega einfalt miðað við skattkerfi í ýmsum öðrum löndum hefur gagnrýni á það farið vaxandi hin síðari ár. Í skýrslu nefndar sem kannaði umfang skattsvika og lögð var fyrir Alþingi 18. apríl 1986, sbr. ályktun Alþingis frá 3. maí 1984, er m.a. bent á nauðsyn þess að einfalda skattalögin og fækka skatttegundum. Í skýrslu nefndarinnar segir annars, með leyfi forseta: "Aftur hefur sigið á ógæfuhliðina fyrir lögum um tekju- og eignarskatt síðan 1978, sbr. stofnlögin nr. 40/1978 og lög nr. 75/1981, með síðari breytingum. Undanþágum, frádráttarliðum og valkostum hefur sífellt fjölgað. Einfalda má lögin með því m.a. að koma til móts við mismunandi sérþarfir í tryggingalöggjöf, húsnæðislöggjöf og kjarasamningum í stað þess að gera það í skattalögunum sjálfum." Síðan segir í áliti nefndarinnar enn fremur, með leyfi forseta: "Niðurfelling undanþága og fækkun frádráttarliða auðvelda öll skattskil, getur stytt fresti, dregur úr vinnuálagi á skattstofunum og gerir þeim kleift að sinna betur endurskoðun skattframtala og rannsóknum. Með því eykst aðhald og upplýstum brotum fjölgar." Núverandi tekjuskattslög eru að vísu ekki mjög flókin að því er varðar skattlagningu launatekna og líklega einfaldari og fremri hliðstæðri löggjöf í nágrannalöndum okkar. Engu að síður eru þær reglur sem í gildi eru um útreikning skatta margar og þau hugtök sem notuð eru svo flókin að venjulegur skattborgari leggur yfirleitt ekki á sig að kunna skil á þeim öllum. Tekjutengdir skattar til ríkis og sveitarfélaga og til ýmissa sérverkefna eru margir og byggjast á mismunandi grunni án þess að fyrir því séu augljós rök. Allt gerir þetta skattkerfið torskiljanlegt þeim sem við það eiga að búa. Í umræðum um skattamál á síðustu árum hefur skattlagning eignatekna einnig komið til umfjöllunar, tengsl hennar við skattlagningu annarra tekna, skattlagningu eigna og áhrif hennar á sparnað. Eftir að sá árangur hefur náðst að fjármagn og sparifé ber jákvæða raunvexti eru spurningar um skattlagningu eignatekna í samanburði við aðrar tekjur áleitnari en áður var. Enn fremur hefur reynsla síðustu ára leitt í ljós að full þörf er á að endurskoða reglur um skattlagningu fyrirtækja. Þarf í því sambandi að athuga einföldun skattlagningar, frádráttarheimildir, afskriftarreglur o.fl. Staðgreiðsla opinberra gjalda hefur verið til umræðu hér á landi um margra ára skeið. Frumvörp um það efni voru lögð fram á Alþingi á árunum 1977 og aftur 1981. Þau frumvörp þóttu þá býsna flókin og varð ekki af að Alþingi tæki málið þá til afgreiðslu. Í fjmrn. hefur á liðnum árum verið unnið að endurskoðun allra meginþátta tekjuöflunarkerfis ríkisins. Lagt hefur verið fram á Alþingi frv. til l. um virðisaukaskatt sem kæmi í stað söluskatts sem er langstærsti tekjustofn ríkissjóðs. Einnig hefur verið lagt fram frv. til tollalaga og frv. til l. um tollskrá er tilbúið til framlagningar. Beinir skattar eru á eftir sölugjöldum og innflutningsgjöldum þriðji stærsti tekjustofn ríkisins. Endurskoðun beinna skatta er liður í heildarendurskoðun tekjuöflunarkerfisins. Í þeim tilgangi að vinna að henni og með hliðsjón af þeim atriðum varðandi tekjuskatt sem ég hef nefnt hér að framan, þ.e. einföldun skattkerfisins, skattlagningu eignatekna, skattlagningu fyrirtækja og staðgreiðslu skatta, skipaði ég í nóvember á síðasta ári starfshóp til að gera tillögur um breytingar á skattalögunum. Með skipunarbréfi var starfshópnum m.a. falið að kanna eftirfarandi: 1. Einföldun skattkerfisins, m.a. með afnámi sérstakra frádráttarliða og lækkun skattþrepa. 2. Skattlagningu á fjármagnstekjur og aðrar eignatekjur og samhengi slíkrar skattlagningar og eignarskatts, einnig skattlagningu á tekjur í formi hlunninda. 3. Skattlagningu á fyrirtæki, m.a. með tilliti til afskriftarreglna og þess hvort lækka megi álagningarhlutfall en fella niður í staðinn fjárfestingar- og varasjóðstillag. 4. Að kanna staðgreiðslu skatta og hvernig hún tengdist öðrum breytingum á skattalögum. Við gerð kjarasamninga Alþýðusambands Íslands, Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna í desember s.l. voru skattamál einnig tekin til umræðu og sendu samningsaðilar ríkisstjórninni hinn 5. des. sérstakt minnisblað um breytingar á tekjuskattskerfinu. Því svaraði fjmrn. fyrir hönd ríkisstjórnarinnar með bréfi 6. des. þar sem segir m.a.: "Ríkisstjórnin telur tillögur þessar um einföldun tekjuskattskerfisins og staðgreiðslu tekjuskatts mikilvægt innlegg í þá umfjöllun sem nú fer fram um breytingar á skattkerfinu. Hugmyndir þessar hafa verið athugaðar eftir því sem unnt hefur verið á skömmum tíma, m.a. af nefnd sem nú starfar á vegum fjmrn. að því verkefni að endurskoða tekjuskattslögin. Hér er um afar róttækar breytingar á tekjuskattsálagningu að ræða sem kalla á viðamikla lagasetningu. Undirbúningur slíkrar lagasetningar krefst margvíslegra athugana á áhrifum þessara breytinga áður en unnt er að taka endanlegar ákvarðanir um einstaka þætti. Hluti breytinganna samkvæmt hugmyndum samningsaðila er þess eðlis að hann snertir mjög sveitarfélög og aðra aðila með sjálfstæð verkefni samkvæmt lögum og verður ekki um hann fjallað án aðildar þeirra. Fjmrn. mun fela nefnd þeirri sem að framan greinir að taka tillögur þessar til umfjöllunar og úrvinnslu og mun hún hafa í því efni samvinnu við aðila vinnumarkaðarins. Í þeirri vinnu og í því samstarfi verður lögð áhersla á að gera skattkerfið einfalt, draga úr möguleikum á undanskoti tekna og breikka skattgrunninn með því að draga inn í hann allar tekjur og tekjuígildi og fella niður frádráttarliði. Það svigrúm sem þarna myndast verður fyrst og fremst notað til að hækka skattleysismörk og einnig til að lækka skatthlutfall, enda mun slíkt hvetja til bættra skattskila. Áhersla mun lögð á að frv. um þetta efni verði lagt fram á því þingi er nú situr þannig að unnt verði að taka upp staðgreiðslu beinna skatta í ársbyrjun 1988." Eftir að yfirlýsing þessi lá fyrir var ákveðið að tillögur um einföldun skattkerfisins og nauðsynlegar breytingar vegna staðgreiðslu á tekjuskatti einstaklinga skyldu vera forgangsverkefni starfshópsins þannig að unnt yrði að skila áliti og frumvarpsdrögum fyrir lok janúarmánaðar 1987. Vinnu við víðtækari breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt, t.d. vegna skattlagningar fjármagnstekna og annarra eignatekna og vegna skattlagningar fyrirtækja, var þannig vikið aftur fyrir tillögur um breytingar á tekjuskatti einstaklinga. Ráðgert er að starfshópurinn snúi sér að þessum verkefnum í beinu framhaldi af afgreiðslu þeirra frumvarpa sem nú liggja fyrir. Vegna þessara breytinga á verkefnum starfshópsins var nokkrum af starfsmönnum ráðuneytisins og ríkisskattstjóraembættisins falið að starfa með hópnum og bættist efnahagsráðunautur ríkisstjórnarinnar einnig í þann hóp í janúar 1987. Frv. um þetta ásamt hliðarfrumvörpum er afrakstur af starfi þessara aðila. Hafa þeir átt ágætt samstarf við Alþýðusamband Íslands og Vinnuveitendasamband Íslands um málið sem og félmrn. um þann þátt þess sem að sveitarfélögunum snýr, en það ráðuneyti hefur annast samskipti við fulltrúa Sambands ísl. sveitarfélaga og samið frv. til l. um breytingar á lögum um tekjustofna sveitarfélaga sem nauðsynlegar eru vegna staðgreiðslu opinberra gjalda. Í frv. því sem hér er til umræðu er gert ráð fyrir að lagður verði á einn tekjuskattur til ríkisins sem komi í stað núverandi tekjuskatts, sjúkratryggingagjalds, gjalds til Framkvæmdasjóðs aldraðra, sóknargjalds og kirkjugarðsgjalds. Þessi tekjuskattur innheimtist ásamt útsvari til sveitarfélags þannig að í reynd verður um að ræða eitt álagningarhlutfall fyrir alla launþega að öðru leyti en því að frávik í útsvarsálagningu milli einstakra sveitarfélaga kemur fram við uppgjör eftir á samkvæmt álagningu á framtal. Þeim aðilum sem nú njóta tekna af þeim sérsköttum er hverfa verður á móti tryggð hlutdeild í hinum sameiginlega skatti. Ég vil á þessum stað vekja athygli hv. þdm. á því að við lokafrágang á frv. urðu þau mistök að í 10. gr. þess stendur að 75% þess persónuafsláttar sem ekki nýtist einstaklingi verði millifæranlegur til maka. Sama villa er í athugasemdum þar sem að þessu efnisatriði er vikið. Eins og fram hefur komið í kynningu og var m.a. í þeim gögnum sem kynnt voru fulltrúum stjórnarandstöðuflokkanna er ætlunin að hér verði um að ræða 80% hlutfall í stað 75%. Ég mun vegna þessa skrifa þeirri þingnefnd sem fær málið til meðferðar og óska eftir því að nefndin flytji brtt. til leiðréttingar á þessum mistökum og í umfjöllun minni um þetta mál verður gengið út frá því sem ætlað var og ákveðið var að hlutfallið verði 80% . Meginbreytingum samkvæmt frv. má skipta í tvo þætti. Annars vegar er myndaður einn sameiginlegur og breyttur skattstofn og hins vegar er álagningarreglum breytt verulega. Í gildandi lögum eru stofnar til ákvörðunar útsvars og tekjuskatts mismunandi. Í frv. er hins vegar lagt til að framvegis verði einn stofn myndaður af öllum vergum greiðslum vinnuveitenda til launþega, þ.e. inn í stofninn gangi allar launagreiðslur auk ýmissa sérstakra liða, svo sem bifreiðastyrkja, dagpeninga og annarra starfstengdra greiðslna, fríðinda og hlunninda. Enn fremur er gert ráð fyrir að lífeyrir og tryggingabætur og allar slíkar greiðslur verði hluti skattstofnsins en hluti þeirra hefur verið utan útsvarsstofns. Þessi nýi stofn mun samsvara núgildandi útsvarsstofni að viðbættum þeim frádráttarliðum sem nú eru heimilaðir við myndun hans. Þeir eru skyldusparnaður, kostnaður á móti ökutækjastyrk og dagpeningum, hlunnindi, verkfæra- og hljóðfærapeningar, helmingur greiddra meðlaga og námsfrádráttur. Enn fremur hækkar stofninn um elli- og örorkulífeyri almannatrygginga. Vegna breytts álagningarkerfis, einkum mikillar hækkunar á persónuafslætti, mun síðasttalda atriðið þó ekki valda álagningu gjalda nema til komi aðrar tekjur í verulegum mæli. Sama máli gegnir um námsfrádrátt. Tekjur námsmanna munu af sömu ástæðum að öllu jöfnu ekki leiða til skattlagningar. Sú leið var valin að því er varðar bifreiðastyrki, dagpeninga og þess háttar greiðslur að gera ráð fyrir að af þessum liðum verði greiddur skattur í staðgreiðslukerfinu. Hins vegar eru sérstök ákvæði til að koma í veg fyrir að menn greiði skatt af raunverulegum kostnaði sem þeir hafa, til að mynda vegna notkunar bíla í þágu vinnuveitenda eða á ferðalögum vegna starfs síns. Þau ákvæði eru hins vegar þrengri en nú er og áformað að fylgja því betur eftir að liðir þessir verði ekki notaðir til undanskots á sköttum. Þær talnalegu upplýsingar sem fyrir liggja sýna svo að ekki verður um villst að þessir liðir eru nú í allmiklum mæli notaðir til að koma tekjum fram hjá skattlagningu. Mismunur á tekjuskattsstofni og útsvarsstofni er einkum fólginn í því að ekki eru í báðum tilfellum heimilaðir sömu frádráttarliðir. Í frv. er gert ráð fyrir einum sameiginlegum skattstofni, eins og að framan er greint, sem fæst með því að bæta við núverandi útsvarsstofn flestum þeim frádráttarliðum sem nú eru leyfðir. Samkvæmt framtölum 1986 vegna tekna á árinu 1985 var útsvarsstofn um 57,9 milljarðar kr. hjá um 161 000 framteljendum. Með þeim breytingum sem í frv. felast hefði sameiginlegur skattstofn á árinu 1986 orðið 64,7 milljarðar kr. Í þeirri áætlun er gert ráð fyrir að af 1,4 milljörðum kr. í bifreiðastyrkjum og dagpeningum, sem samkvæmt framansögðu mynda viðbótarskattstofn, verði 500 millj. kr. viðurkenndar við framtal sem kostnaður sem ekki beri að greiða skatt af. Þótt skattstofninn hækki samkvæmt þessu um rúmlega 7 milljarða kr. eða um 12% mun það ekki leiða til samsvarandi hækkunar álagningar þar sem verulegur hluti þessarar hækkunar er elliog örorkulífeyrir, sem er nú þegar hluti tekjuskattsstofns, og námsfrádráttur en þessar tekjur renna að mestum hluta til þeirra sem ekki munu greiða skatt vegna hinnar miklu hækkunar á persónuafslætti. Auk framangreindra frádráttarliða, sem ásamt gildandi útsvarsstofni mynda hinn nýja skattstofn, eru felldir niður frádráttarliðir sem eingöngu hafa haft áhrif á tekjuskatt. Þar sem þessir frádráttarliðir hafa ekki haft áhrif á útsvarsstofn breyta þeir ekki fyrirhuguðum skattstofni frá því sem að framan er greint. Um er að ræða eftirfarandi liði: Sjómannafrádráttur, fiskimannafrádráttur, kostnaður við stofnun heimilis, iðgjöld í lífeyrissjóði, stéttarfélagsgjöld, iðgjöld af lífsábyrgð, vaxtagjöld til frádráttar, gjafir til menningarmála og fastur frádráttur. Í stað tveggja fyrstnefndu frádráttarliðanna er gert ráð fyrir að upp verði tekinn sérstakur sjómannaafsláttur. Vegna þess hve stór hluti framteljenda, eða um 80%, notar heimild til fasts frádráttar hafa aðrir frádráttarliðir lítið að segja nema vaxtafrádrátturinn og nýtast þeir ekki nema í tengslum við hann. Gert er ráð fyrir að í stað vaxtafrádráttar komi sérstakar húsnæðisbætur. Tekjuskattsstofn 1986 að teknu tilliti til frádráttarheimilda var 51,1 milljarður kr. hjá um 161 000 gjaldendum. Fyrir utan breytingar á skattstofni eru meginbreytingar frv. fólgnar í breyttum reglum um álagningu gjalda á skattstofninn. Frv. þetta er samið í þeim tilgangi fyrst og fremst að einfalda álagningarkerfið og m.a. að skapa þannig forsendu fyrir einfaldari innheimtu í staðgreiðslu. Frv. gerir því ekki ráð fyrir neinni verulegri breytingu á skattheimtu eða lækkun skatta, enda væri slíkt ekki raunhæft nema í tengslum við önnur tekjuöflunaráform eða lækkun útgjalda að verulegu marki. Til þess að auðvelda þær breytingar sem frv. felur í sér var þó ákveðið að gera ráð fyrir nokkurri lækkun tekjuskatta til ríkisins. Við samningu frv. var eftir því sem unnt var reynt að ná þeim markmiðum að tekjur þeirra opinberu aðila, sem málið snertir, héldust sem næst óbreyttar frá því sem þær voru á árinu 1986 og að dreifing skattbyrði raskaðist ekki verulega frá þeim tíma að öðru leyti en því að náð yrði settu marki um skattleysismörk. Að því er varðar tekjur ríkissjóðs var þó tekið tillit til þess að áður hafði verið ákveðin lækkun tekjuskatta um 300 millj. kr. sem kemur til framkvæmda við álagningu skatta á árinu 1987. Álagningarreglur fyrir þau gjöld sem frv. þetta fjallar um eru nú margar og þó að hver um sig geti verið einföld virka þær í heild sem allflókið úrlausnarefni og ekki er auðgert að meta áhrif þeirra saman. Við athugun sýndi sig þó að framangreindum markmiðum um tekjuöflun og dreifingu skatta var unnt að ná með tiltölulega einföldu álagningarkerfi með einum skattstofni, einu skatthlutfalli og einum almennum skattafslætti. Auk þess er sérstökum markmiðum varðandi einstaka hópa náð með bótum eða afsláttarliðum sem ekki tengjast skattstofni. Gert er ráð fyrir að í stað tekjuskatts, sjúkratryggingagjalds, framlags í Framkvæmdasjóð aldraðra, sóknargjalda og kirkjugarðsgjalds komi eitt skatthlutfall, 28,5%. Við það er áætlað að bætist útsvar til sveitarfélaga, 6,25% af skattstofni. Sameiginlegt skatthlutfall yrði því 34,75%. Það útsvarshlutfall sem að framan greinir, 6,25%, er áætlað með tilliti til þess að tekjur sveitarfélaga af þessum tekjustofni verði hinar sömu og verið hefur. Ekki er fjallað um útsvarsákvörðunina í frv. þessu en framangreind tala er það hlutfall sem að mati fjmrn. hefði gefið sveitarfélögunum sömu tekjur af útsvari og þau höfðu á árinu 1986 og næstu árum þar á undan. Frá hluta ríkissjóðs í þannig reiknuðum skatti dregst persónuafsláttur og sjómannaafsláttur. Af hluta ríkissjóðs greiðast einnig barnabætur og húsnæðisbætur, svo og hlutdeild sókna og kirkjugarða en miðað er við að tekjur þeirra verði hinar sömu og verið hefur. Persónuafslátturinn, sem dregst frá hinum sameinaða skatti, er að fjárhæð 11 500 kr. á mánuði á hvern skattgreiðanda miðað við verðlag í febrúar 1987. Gert er ráð fyrir að skattafslátturinn verð millifæranlegur til maka að 4/5 hlutum. Kveðið er á um að hann verði hækkaður tvisvar á ári til samræmis við breytingar á verðlagi eins og þær mælast með lánskjaravísitölu. Afsláttur þessi svarar til þess að tekjur neðan við u.þ.b. 33 000 kr. á mánuði séu skattfrjálsar hjá einstaklingum og 5966 000 kr. á mánuði hjá barnlausum hjónum en hjá öðrum yrðu skattfrelsismörkin hærri sem nemur barnabótum. Gert er ráð fyrir að barnabætur verði óbreyttar frá því sem þær eru á þessu ári að öðru leyti en því að bætur til einstæðra foreldra verða tvöfaldar þær bætur sem hjón eða sambúðarfólk á rétt á. Barnabótaauki er að öllu leyti hafður óbreyttur. Gert er ráð fyrir að bætur þessar hækki eftir sömu reglu og persónuafsláttur, þ.e. eftir hækkun lánskjaravísifölu. Í stað vaxtafrádráttar húsbyggjenda er gert ráð fyrir húsnæðisbótum 55 000 kr. á ári í sex ár til þeirra sem byggja eða kaupa íbúðarhúsnæði í fyrsta sinn og verða þær útborganlegar séu þær hærri en álagður skattur viðkomandi. Tekjumissir ríkissjóðs vegna núgildandi ákvæða um vaxtafrádrátt var við álagningu á árinu 1986 um 530 millj. kr. og er bótafjárhæð frv. miðuð við að kosta ríkissjóð u.þ.b. sömu fjárhæð. Í frv. er miðað við að húsnæðisbætur verði greiddar í sex ár vegna fyrstu íbúðar. Ætla má að þegar fram í sækir verði samtímis greiddar bætur vegna um 10 200 íbúða. Bætur á íbúð að fjárhæð rúmlega 50 000 kr. miðað við árið 1986 hefðu því kostað ríkissjóð það sama og vaxtafrádrátturinn. Í frv. er sú fjárhæð færð í 55 000 kr. í febrúar 1987 með tilliti til verðlagsbreytinga til 1. febrúar og eftir það breytist hún í samræmi við lánskjaravísitölu. Þó að hér sé gert ráð fyrir sama fé og áður í þennan þátt er ljóst að með hinu nýja fyrirkomulagi verður dreifing fjárins jafnari en áður. Nú njóta þeir mest í vaxtafrádrætti sem greiðastan aðgang hafa að lánum. Dreifing frádráttarins sýnir að hann vex með hækkandi tekjum. Samkvæmt frv. munu allir sem byggja í fyrsta sinn njóta afsláttarins að jöfnu. Mun hann á þeim sex árum sem hann er við lýði svara til 65-70% af vöxtum af hámarksláni Húsnæðisstofnunar. Í stað sjómannafrádráttar og fiskimannafrádráttar gerir frv. ráð fyrir sérstökum afslætti frá skatti, sjómannaafslætti, er nemur 150 kr. á skráningardag. Fjárhæð sjómannaafsláttar er miðuð við að hafa svipuð áhrif hjá sjómönnum og núverandi frádráttarreglur hafa hjá sjómanni með meðaltekjur. Meðaltekjur sjómanna á árinu 1985 voru um 1 millj. kr. og er áætlað að frádráttarreglurnar hafi leitt til þess að skattar sjómanns með þær tekjur hafi lækkað um rösklega 50 000 kr. Er afslátturinn því ákveðinn 150 kr. á dag miðað við 360 daga eða 4500 kr. á mánuði. Áætla má að sjómannaafsláttur þessi kosti ríkissjóð sem næst hið sama og fyrra fyrirkomulag en dreifist hins vegar með jafnari hætti en áður var milli þeirra sem hans njóta. Í þessum lögum eru sóknargjöld og kirkjugarðsgjöld ekki ákveðin en hins vegar miðað við að þau verði ákveðin þannig að tekjur af þeim verði hinar sömu og á árinu 1986. Verði ekki svo þarf að endurskoða skatthlutfallið með tilliti til þess. Ég hef hér gert grein fyrir þeim meginbreytingum sem frv. þetta felur í sér en þeim og forsendum þeirra er nánar lýst í athugasemdum með frv. Ég vil í framhaldi af því gera nokkra grein fyrir helstu áhrifum sem vænta má að það hafi á tekjuöflun ríkissjóðs annars vegar og skattgreiðslur hins vegar ef það verður að lögum. Til þess að meta áhrif breytinga álagningarkerfisins á tekjur ríkissjóðs var Reiknistofnun Háskóla Íslands fengin til að gera samanburð á mismunandi álagningu á grundvelli úrtaks úr framtölum fyrir árið 1985. Til þess að meta áhrif kerfisbreytinganna sem slíkra voru áhrif vaxtafrádráttar, sjómannafrádráttar og nýting persónuafsláttar til greiðslu á eignarskatti tekin út úr álagningu á árinu 1986 og hún endurunnin þannig breytt. Til samanburðar var álagning áætluð eins og hún hefði orðið í staðgreiðslu á árinu 1986. Til þess voru tekjur ársins 1985 hækkaðar um 33,5% sem er áætluð meðalhækkun tekna á mann á milli áranna 1985 og 1986 og búinn til nýr skattstofn eins og honum er lýst í frv. Að því loknu var álagning reiknuð eftir tilhögun frv. Álagning þessi tók ekki mið af húsnæðisbótum né sjómannaafslætti, en þar sem samsvarandi liðir höfðu verið teknir út úr viðmiðuninni og ætlað er að kostnaður við þá sé hinn sami í báðum kerfunum hefur það ekki áhrif á niðurstöðurnar. Sama er að segja um sóknargjald og kirkjugarðsgjald. Þau eru í báðum tilvikum utan samanburðarins. Útreikningar þessir sýna að við þessa breytingu má gera ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs lækki um nær 300 millj. kr. til viðbótar við þá lækkun sem ákveðin var með lögum í lok s.l. árs. Eins og fram hefur komið felur frv. þetta í sér verulega hækkun skattleysismarka. Að sjálfsögðu þýðir það að ríkissjóður verður af tekjum sem nemur þeim skatti sem greiddur var af tekjum neðan þeirra auk þess sem skattar af tekjum sem komu til skattlagningar og voru ofan skattleysismarkanna lækka nokkuð. Í þessum þáttum felst sú lækkun sem kemur fram í tekjum ríkissjóðs. Á móti þessari lækkun kemur nokkur hækkun af breikkuðum skattstofni. Sú hækkun mun að því er ætlað er fyrst og fremst stafa af því að skattlagðar verða tekjur sem ekki hafa verið skattlagðar í núverandi kerfi. Enn fremur standa vonir til að með breyttum ákvæðum í 59. gr. laganna um viðmiðunartekjur, staðgreiðslukerfinu sjálfu og bættum möguleikum á eftirliti muni tekjur einstaklinga með rekstur skila sér betur til skattlagningar en verið hefur. Ekki hefur verið tekið tillit til þessa í framangreindum útreikningum. Að því leyti sem frv. gerir ráð fyrir hækkun skatta er því ekki um að ræða hækkun hjá þeim sem þegar greiða af öllum sínum tekjum heldur það að reynt er að koma því til leiðar að þeir sem hafa svipaðar tekjur greiði einnig sambærilega skatta. Eins og fram hefur komið er gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs lækki nokkuð við þessar breytingar þegar ekki er reiknað með áhrifum af skilvirkari skattheimtu. Samkvæmt þeim mælikvarða sem almennast hefur verið notaður á skattbyrði, þ.e. hlutfallinu skattur á móti heildartekjum, er um nokkra lækkun skattbyrði að ræða sem svarar u.þ.b. 0,3% af heildartekjum. Þegar tekið er tillit til þess að þær auknu skatttekjur sem reiknað er með koma af tekjum sem ekki hefur náðst að skattleggja er ljóst að lækkun skattbyrði hjá þeim sem hingað til hafa greitt skatta samkvæmt settum reglum af öllum sínum tekjum í hvaða formi sem er er nokkru meiri eins og fram kemur. Áhrif breytinganna á skatta einstaklinga stafa af tvennu. Annars vegar eru áhrif af breyttu álagningarkerfi og hins vegar áhrif af breyttum skattstofni, þ.e. niðurfellingu frádráttarliða o.fl. Áhrifin af álagningarkerfinu einu saman eru jafnframt heildaráhrifin fyrir þá sem ekki nutu eða munu njóta ívilnana af einu eða öðru tagi í formi sérstakra frádrátta eða afsláttarliða. Þessi áhrif hafa verið metin með líkani af breyttu álagningarkerfi án breytingar á skattstofni að öðru leyti en því að felld var niður 10% frádráttarregla við myndun tekjuskattsstofns. Útreikningar þessir eru birtir sem fskj. með frv. Útreikningar þessa líkans sýna í stórum dráttum að áhrif breytinganna fyrir þessa aðila eru annars vegar hækkun skattleysismarkanna eins og að var stefnt og að ofan þeirra lækka skattar sem nemur allt að 5-6% af tekjum næst mörkunum en minna eftir því sem ofar dregur. Þessi áhrif eru næsta jöfn hjá mismunandi hópum nema hjá einhleypum þar sem þau eru nokkuð minni en hjá öðrum. Þessir útreikningar staðfesta það sem fyrr var sagt að horfur eru á að skattbyrði lækki hjá þeim sem ekki njóta nú ívilnana. Þegar metin eru áhrifin á aðra og heildaráhrif breytinganna verður að taka tillit til þess að skattstofninn breikkar nokkuð. Þau áhrif má lesa út úr útreikningum Reiknistofnunar Háskólans sem vitnað var til hér að framan. Lokaútreikningar lágu það seint fyrir að ekki tókst að prenta þá með frv. en þeir hafa verið sendir þingflokkum til skoðunar. Í útreikningum þessum koma fram áhrif breytinganna að meðtöldum áhrifum af stækkun skattstofnsins. Þeir sýna sem vænta má minni mismun en þeir sem vitnað er til hér að framan. Samkvæmt þeim lækkar skattbyrði yfirleitt vel upp fyrir miðjan tekjuskattsstigann en þar fyrir ofan er niðurstaðan breytileg. Auk áhrifa af breyttum skattstofni hefur brottfall vaxtafrádráttar hér áhrif svo og sjómannafrádráttar en allir þessir þættir hafa meiri áhrif í ofanverðum skalanum en neðar í honum. Í heild má segja að með breytingum samkvæmt frv. þessu og þeirri lækkun á tekjuskatti sem í því felst hafi tekist að ná þeim markmiðum sem að var stefnt, þ.e. að hækka skattleysismörkin og lækka skatthlutföllin samfara einföldun kerfisins. Við undirbúning þessa frv. og annarra sem því tengjast hefur verið haft samstarf við fjölmarga aðila er láta sig varða þessi efni. Þær undirtektir sem tillögur þessar hafa fengið eftir að þær urðu kunnar bera með sér að þær njóta mjög almenns og víðtæks stuðnings. Því er þess að vænta að hér á hinu háa Alþingi fái frv. greiðan framgang og mikið liggur við að það nái fram að ganga á þessu þingi þannig að þessar breytingar geti ásamt með staðgreiðslukerfinu tekið gildi í byrjun næsta árs. Ég vænti góðrar samvinnu við hv. þingdeildarmenn um það efni. Rétt er að taka fram að óhjákvæmilegt er að ræða í einu samhengi meginefni þessa frv., svo og þess frv. sem er á dagskrá deildarinnar í dag um staðgreiðslu skatta. Svo tengd eru þessi mál efnislega. Ég vænti einnig góðrar samvinnu við hv. þingdeildarmenn um það efni. Frú forseti. Ég legg til að máli þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um staðgreiðslu opinberra gjalda. Það er 340. mál deildarinnar á þskj. 594. Með frv. þessu er lagt til að gerð verði sú grundvallarbreyting á skattkerfi hér á landi að innheimta tekjuskatts og útsvars verði í formi staðgreiðslu. Staðgreiðsla opinberra gjalda hefur verið til umræðu hérlendis um margra ára skeið og frv. þar að lútandi voru lögð fram á Alþingi á árunum 1977 og aftur á árinu 1981. Málið er hins vegar nú í mjög breyttu formi frá því sem áður var. Er þar bæði um að ræða annað fyrirkomulag staðgreiðslunnar og mikla einföldun skattkerfisins sjálfs. Samhliða þessu frv. um sjálfa skattinnheimtuna eru lögð fram önnur frv. þar sem gert er ráð fyrir ýmiss konar einföldun í skattkerfinu og nauðsynlegum breytingum á öðrum lögum til samræmis við ákvæði þessa frv. Í fyrsta lagi er þar um að ræða frv. til laga um breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt, með síðari breytingum, sem þegar hefur verið gerð grein fyrir. Í því frv. er m. a. að finna ákvæði um ýmsar breytingar á skattstofni og skattálagningu auk ákvæða um skatthlutfall og skattafslátt. Í öðru lagi fylgir sérstakt frv. um gildistöku laga um staðgreiðslu opinberra gjalda og ýmis tímabundin úrlausnarefni sem fylgja breytingu úr núverandi kerfi eftirágreiddra skatta yfir í staðgreiðslu. Um alla tilhögun í því sambandi vísast til þess frv. og athugasemda með því. Þriðja frv. snertir breytingar á lögum um tekjustofna sveitarfélaga til samræmis við þetta frv. Loks þarf að gera breytingar á lögum um kirkjugarðsgjald og sóknargjald vegna samruna þessara gjalda við tekjuskattinn eins og áður hefur komið fram. Ég hef þegar í framsöguræðu fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt gert grein fyrir meginþáttum þeirra breytinga á skattkerfinu sem eru forsenda þess frv. sem hér er til umræðu. Þeim atriðum eru auðvitað einnig gerð ítarleg skil í athugasemdum með frv. Staðgreiðsla tekjuskatts og útsvars samkvæmt frv. þessu nær til almennra launþega og einstaklinga með atvinnurekstur. Staðgreiðsla skatta af tekjum launþega er í höndum launagreiðenda en einstaklingum með atvinnurekstur ber að reikna sér endurgjald og miðast mánaðarlegar skattgreiðslur þeirra við þær tekjur, þó eigi lægri en þær tekjur sem viðmiðunarreglur ríkisskattstjóra ákveða. Það staðgreiðslukerfi sem frv. þetta gerir ráð fyrir byggir á tiltölulega einföldum grunni þar sem sömu frádráttarreglur gilda um alla launamenn. Einstaklingsbundin frávik koma til afgreiðslu við eftiráuppgjör þegar framtali staðgreiðsluársins á undan hefur verið skilað. Þá koma skattar á eignir einnig til álagningar. Sérstakir afsláttarliðir eins og sjómannaafsláttur og húsnæðisbætur koma til útreiknings utan við staðgreiðslukerfið sjálft. Sama er að segja um barnabætur sem greiddar verða hlutaðeigandi aðilum beint. Í aðalatriðum gengur kerfið þannig fyrir sig að launþegi afhendir aðallaunagreiðanda sínum skattkort í upphafi árs eða þegar hann hefur störf. Á skattkortinu koma fram persónubundnar upplýsingar um viðkomandi skattgreiðanda, upplýsingar um skatthlutföll og staðfesting ríkisskattstjóra á því að hlutaðeigandi skattgreiðandi eigi rétt á persónuafslætti. Stundi maki launþegans ekki launað starf er heimilt að leggja skattkort hans inn hjá launagreiðanda hins makans og kemur persónuafsláttur tekjulausa makans til frádráttar skatti hins að 4/5 hlutum. Aðeins aðallaunagreiðanda, þ.e. þeim launagreiðanda sem afhent hefur verið skattkort launþegans, er heimilt að draga persónuafslátt frá skatti viðkomandi launþega. Öðrum launagreiðendum ber að innheimta og standa skil á fullum skatti samkvæmt skatthlutfalli án afsláttar. Þegar laun eru greidd reiknar launagreiðandinn skatt af launum viðkomandi og dregur frá persónuafsláttinn og millifærðan persónuafslátt maka ef því er að skipta. Skatturinn skiptist milli sveitarfélags og ríkisins í þeim hlutföllum sem lögin gera ráð fyrir og leggjast greiðslurnar inn á tilgreindan reikning eða reikninga í bankastofnunum eða póststöð ásamt með skilagrein. Nánari reglur verða síðan settar um skiptingu á innheimtufé, staðgreiðslu á milli ríkissjóðs og sveitarfélaga. Eftir að staðgreiðsluárinu er lokið fer fram endanleg álagning tekjuskatts og útsvars. Kemur þá í ljós hvort munur er á álögðum skatti og þeim skatti sem inntur hefur verið af hendi með staðgreiðslunni. Eigi gjaldandi inni eftirstöðvar af staðgreiðslu ganga þær fyrst til skuldajöfnunar á öðrum ógoldnum en gjaldföllnum opinberum gjöldum, en eru ella endurgreiddar með verðbótum, og eru það nýmæli. Skuldi gjaldandi hins vegar tekjuskatt og útsvar koma þau til innheimtu með verðbótum ásamt öðrum opinberum gjöldum, eins og til að mynda eignarskatti, sem lögð kunna að vera á viðkomandi skattgreiðanda. Eins og frv. þetta ber með sér hefur verið lagt kapp á að gera staðgreiðslukerfi skatta eins einfalt í framkvæmd og unnt er. Forsenda þess er róttæk einföldun skattkerfisins sjálfs, einn skattstofn, eitt skatthlutfall og einn almennur afsláttur, svo og að endurgreiðsla skatta í formi barnabóta, húsnæðisbóta og sjómannaafsláttar verði framkvæmd utan staðgreiðslukerfisins sjálfs. Af þessum ástæðum má ætla að framkvæmd staðgreiðslu muni ekki hafa í för með sér verulegar breytingar í vinnu og kostnaði frá því sem nú er. Að sjálfsögðu fylgir upptöku þessa ýmis stofnkostnaður, gerð tölvukerfa til að taka á móti upplýsingum og miðla þeim, svo og undirbúningur fræðslu- og upplýsingastarfsemi af ýmsu tagi. Með góðum rökum má ætla að þegar fram í sækir muni þær breytingar á skattkerfinu sem í frumvörpum þessum felast leiða til hagræðis og aukins árangurs í innheimtu. Einföldun skattkerfisins mun gera framtöl einfaldari og úrvinnsla þeirra mun ekki krefjast sömu vinnu og nú er. Þeim starfskröftum sem þannig losna verður unnt að beina að verkefnum við eftirlit og aðhald, einkum hjá fyrirtækjum og einstaklingum í rekstri en þeim þáttum hefur allt of litið verið unnt að sinna hingað til. Í því sambandi má benda á skýrslu skattrannsóknarstjóra um árangur af starfi embættis hans á s.l. ári sem sýnir að verulegs árangurs er að vænta af skipulögðum vinnubrögðum á þessu sviði. Staðgreiðsla skatta hefur í allmörg ár verið á verkefnalista ríkisstjórna og Alþingis. Með frumvörpum þeim um staðgreiðslu skatta og önnur skattamál sem nú liggja fyrir hinu háa Alþingi er lagður góður grundvöllur að afgreiðslu Alþingis á málum þessum. Svo virðist sem víðtæk samstaða sé um mál þessi í þjóðfélaginu og er slíkt mjög mikils um vert þegar um er að ræða jafnmikilvægan málaflokk og innheimtu og álagningu skatta. Af hálfu samtaka launafólks hefur ítrekað verið óskað eftir að staðgreiðsla skatta yrði tekin upp. Í lok síðasta árs óskuðu stærstu samtök þeirra eftir því við ríkisstjórnina að hún beitti sér fyrir máli þessu. Með staðgreiðslu skatta losna launamenn við að bera í sífellu skattabagga frá síðasta ári sem getur komið sér illa í misjöfnu árferði og gerir þeim kleift að aðlaga vinnuálag sitt þörfum sínum hverju sinni án tillits til skatta af tekjum liðins tíma. Frá sjónarmiði efnahagsstjórnunar er staðgreiðslukerfi einnig betri kostur en það kerfi sem verið hefur við lýði. Í breytilegu árferði og hagsveiflum hefur núverandi kerfi yfirleitt virkað andstætt við þær kröfur sem gera þarf til góðs hagstjórnartækis. Staðgreiðslukerfið mun hins vegar stuðla að jafnvægi, draga fé frá neyslu á þenslutímum, en draga úr skattbyrði ef kaupmáttur dregst saman. Frú forseti. Ég legg til að frv. þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.og viðskn.



Virðulegi forseti. Hér eru á ferðinni þrjú frumvörp um skattamál og til einföldunar höfum við stjórnarandstæðingar fallist á að meginumræðan um þessi náskyldu mál fari fram eftir að mælt hefur verið fyrir tveimur helstu frumvörpunum, þ.e. tekjuskattsfrv. og staðgreiðslufrv. Raunar er fjórða frumvarpið þá ótalið, frv. um tekjustofna sveitarfélaga, sem tengist þessum þremur frumvörpum með augljósum hætti. Hér er um stórmál að ræða, ekki er að efa það. Í raun og veru má segja að hér sé um tvíþætt mál að ræða. Annars vegar erum við að ræða það mikilvæga markmið að skattar séu innheimtir af tekjum jafnóðum og þær verða til, skattar verði staðgreiddir. Hins vegar erum við að ræða um verulega einföldun skattkerfisins, fækkun frádráttarliða, fækkun skatthlutfalla og þar með hækkun skattfrelsismarka. Hér er tvímælalaust um mjög jákvæð markmið að ræða. Ég hygg að flestir fagni því að þessi mál séu nú loksins komin á afgreiðslustig hér á hv. Alþingi. Fyrir fjórum árum flutti ég hér á Alþingi sem fjmrh. frv. um staðgreiðslukerfi, reyndar oftar en einu sinni, en það frv. hlaut ekki náð fyrir augum Alþingis og var það mjög miður. En þó sagt sé að markmið þessara frumvarpa sé tvímælalaust mjög jákvætt, þá er ekki þar með sagt að frumvörpin séu að öllu leyti fullnægjandi. Á þeim eru tvímælalaust ýmsir ágallar og kannske er sá stærstur sem lýtur að því sem vantar í þau. Ég tel að það sé mjög jákvætt markmið að fækka frádráttarliðum í tekjuskatti. Ég held að einföldun kerfisins sé brýn nauðsyn og ég fagna meginstefnu frv. að þessu leyti. Hins vegar má auðvitað velta fyrir sér hvort gengið sé óþarflega langt á leið í þessum efnum. Að sjálfsögðu gæti vel komið til álita að skatthlutföllin væru tvö þrátt fyrir allt en ekki eitt og ég hygg að ekki væri neinn umtalsverður munur á innheimtu skattsins þó að skatthlutföllin væru tvö. Í nálægum löndum þar sem staðgreiðslukerfi er við lýði er allur gangur á þessu og víða eru skatthlutföll fleiri en eitt, en með því móti verður skatturinn löngum heldur réttlátari og auðveldara er að hlífa lægri tekjum og leggja skattbyrðina þá með eitthvað meiri þunga á þá sem hærri hafa tekjurnar. En þetta getur ekki talist meginágalli á frv. Það sem er meginágalli þessara tillagna, sem hér liggja fyrir, er tvímælalaust að ekki er látið eitt yfir alla ganga. Hér eru gerðar breytingar á sköttum launamanna, en fyrirtækjum og rekstraraðilum er algjörlega sleppt við þessa skattkerfisbreytingu. Það er alkunna að fyrirtæki á Íslandi sleppa flest hver við það að greiða tekjuskatt eða þá að þau greiða svo lágan skatt að óviðunandi er. Ég hef gert úttekt á því með aðstoð ríkisskattstjóra oftar en einu sinni hversu mörg fyrirtæki, sem hafa umtalsverðan rekstur með höndum, greiða tekjuskatt. Og niðurstaðan hefur orðið oftar en einu sinni á undanförnum árum að það er minni hluti fyrirtækja sem greiðir tekjuskatt. Meiri hlutinn sleppur algjörlega, greiðir ekki eina einustu krónu. Það er auk þess ljóst að um fjórðungur fyrirtækja greiðir mjög lágan tekjuskatt. Það er því ekki nema lítill hluti fyrirtækja, kannske fjórðungur, sem greiðir tekjuskatt. Hæstv. fjmrh. kann að spyrja hvers vegna ekki hafi verið séð fyrir þessu í tíð fyrri stjórnar.  Staðreyndin er auðvitað sú, eins og hv. þm. Reykn. sem er gestur okkar hér í dag og hlýðir á þessar umræður getur vottað, að tekjuskatturinn er fyrst og fremst launamannaskattur. Hann leggst með miklum þunga á launafólk, en rekstraraðilar sleppa við að borga þennan skatt. Hv. þm. hefur beitt sér fyrir því aftur og aftur að gefin væru loforð um það að almennum launatekjum væri hlíft við greiðslu tekjuskatts. Þetta loforð hefur verið gefið hér á hv. Alþingi hvað eftir annað. En eins og allir hv. þm. þekkja þá hefur ekki verið staðið við þetta loforð. Þetta loforð hefur verið svikið og skattfrelsismörk eru enn mjög lág og þau verða áfram mjög lág þrátt fyrir samþykkt þessa frv. Ég get nefnt það hér að skattfrelsismörk í tekjuskatti að óbreyttum lögum eru um 26-27 þús. kr. á mánaðartekjur. Þau hækka sem sagt um liðlega 6 þús. kr. , úr 26-27 þús. kr. upp í 33 þús. kr. Það er talið að skattfrelsismörk í útsvari séu í kringum 22 þús. kr. og hækkunin er vissulega nokkur, þ.e. úr 22 þús. í 33 þús., en eftir sem áður erum við hér að tala um mjög lágar mánaðartekjur. Samkvæmt nýlegum upplýsingum Þjóðhagsstofnunar er talið að meðallaun í þjóðfélaginu séu 63 þús. kr. Það eru nýjustu tölur um meðallaun, 63 þús. kr. Það er alveg ljóst að þrátt fyrir samþykkt þessara laga, þá eru það aðeins allra lægstu laun sem sleppa við greiðslu tekjuskatta. Ég tel að það hefði átt að láta eitt yfir alla ganga. Það hefði líka átt að grisja frádráttafrumskóginn hjá rekstraraðilunum, hjá fyrirtækjunum. Vissulega hefði þá mátt lækka skatthlutfallið hjá þeim nokkuð á móti, rétt eins og verið er að gera hjá launafólki, en með því að fækka frádráttarliðum hefði um leið opnast möguleiki til að ná inn miklu meiri tekjum en nú nást inn, auk þess sem að sjálfsögðu er fráleitt annað en skattleggja vaxtatekjur sem eru umfram verðtryggingu. Ég tel ekki fjarstæðu að með breytingum af þessu tagi væri hægt að auka tekjur skattkerfisins um 1200 millj. kr. Ég vil nefna það hér að við Alþýðubandalagsmenn höfum látið reikna það fyrir okkur hvaða breytingar mætti gera á sköttum launafólks ef gert væri ráð fyrr því að fyrirtæki væru skattlögð með eðlilegum hætti og frádráttarheimildum hjá fyrirtækjum væri fækkað jafnhliða því sem eignatekjur væru skattlagðar með sanngjörnum hætti þannig að af þessu tvennu fengjust 1200 millj. kr. Okkur telst til að með því að hafa skatthlutföllin tvö, þ.e. annars vegar 33% skatthlutfall á tekjur að 50 þús. kr. og síðan 38% skatt á tekjur þar fyrir ofan, nú er ég að tala um mánaðartekjur, og afslátturinn væri hækkaður um 1000 kr., þ.e. úr 11 500 kr. í 12 500 kr. á mánuði, þá væri með þessum hætti verið að færa skattleysismörkin upp í 38 þús. kr. og síðan hlífa tekjum allt upp í 50 þús. kr. sem næmi núverandi tekjuskatti þannig að á því bili, frá 38 þús. og upp í 50 þús. kr. mánaðartekjur, væri enginn tekjuskattur greiddur, einungis samsvarandi skattur og nú nefnist útsvar. Sem sagt: Með því að færa skattbyrðina sem næmi 1200 millj. kr. frá launafólki og yfir á fyrirtækin, sem nú borga mjög lítinn skatt, þá værum við að færa skattleysismörkin upp um 5 þús. kr. , úr 33 þús. í 38 þús., og skattleysismörk í tekjuskattinum væru þá færð alveg upp í 50 þús. kr. Þetta væri að gera virkilega tilraun til þess að hlífa almennum launatekjum við skattgreiðslum. En það verður að segjast alveg eins og er að breytingin sem nú er gerð tillaga um í frv. ráðherrans felur ekki í sér neina verulega breytingu fyrir fólk með meðaltekjur, en er vissulega mikilvæg fyrir fólk með allra lægstu tekjur. Við höfum einnig látið reikna út hvaða breyting verður á skattbyrði við þessa tillögugerð og það er ljóst að skattbyrði mundi fyrst og fremst lækka á tekjubilinu frá 40 þús. kr., eða reyndar frá 33 þús. kr., þar sem skattleysismörk hæstv. ráðh. eru skv. frv., og upp í 80 þús. kr. Á því bili væri um að ræða breytingu á skattbyrði sem næmi frá 1-3%, fer vissulega lækkandi, er mest í kringum 40 þús. kr. mánaðartekjurnar, þá væri breytingin 3,2%, en færi síðan lækkandi niður í rúmlega 1 % þegar kemur upp í 80 þús. kr. mánaðartekjur og dæi síðan út þar fyrir ofan, en síðan færi þá skattbyrðin heldur vaxandi þegar ofar drægi í launastigann og það væri orðin 2% aukning í skattbyrði þegar komið væri upp í 200 þús. kr. mánaðartekjur. Að öðru leyti vil ég segja um skattbreytingarnar sem hér er gerð tillaga um að ég held að það þurfi að athuga nánar um húsnæðisafsláttinn sem mér sýnist að sé of lágur. Og ég sakna þess vissulega að leigjendur missa nú allan frádrátt, en þeir nutu samkvæmt núgildandi kerfi sérstaks afsláttar eins og menn þekkja og sá afsláttur var settur inn til mótvægis við vaxtafrádrátt húsbyggjenda og húseigenda. Mönnum fannst ekki nein sanngirni í því að í raun og veru væri verið að greiða styrk úr ríkissjóði með sérstökum vaxtafrádrætti til þeirra sem voru að eignast húsnæði en þeir sem ekki hefðu efni á því og væru bara leigjendur fengju engan frádrátt af neinu tagi. Ég verð að segja alveg eins og er að mér sýnist ekki mikil sanngirni í því að breyta nú kerfinu þannig að þeir sem eru að eignast húsnæði fái áframhaldandi nokkurn opinberan stuðning en þeir sem ekki geta eignast húsnæði og eru leigjendur fái engan stuðning frá samfélaginu. Þetta þarf að athuga nánar við meðferð málsins í nefnd. Eins er ljóst að fiskimanna- og sjómannaafslátturinn, sem í frv. er, þarfnast endurskoðunar. Þar er um tvenns konar afslátt að ræða eins og menn þekkja í dag. Nú á hins vegar að búa til meðaltal úr þessum afslætti öllum saman, slá því öllu í einn afslátt. Það er nokkuð ljóst að fiskimenn fara mjög illa út úr þeirri breytingu og ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að gera þar nokkra leiðréttingu á. Ég hef hér fyrst og fremst verið að ræða um tekjuskattsfrv. Ég ætla að víkja síðan að lokum að staðgreiðslufrv. en þar eru ýmis áhyggjuefni sem við verðum að gefa okkur góðan tíma til að taka til athugunar í nefnd. Ég hafði samband við framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga í morgun og spurði að því hvernig þessi skattkerfisbreyting kæmi út fyrir einstök sveitarfélög. Ég fékk þau svör að sambandinu væri ekki kunnugt um það. Það hefði ekki fengið neinar upplýsingar um það og raunar væri flest harla óljóst varðandi það hvernig álagningu og innheimtu sveitarfélaga á útsvari yrði háttað samkvæmt þessu nýja kerfi. Það hefur ekkert samráð verið haft við sveitarfélögin um gerð þessa frv. og það verða að teljast mjög furðuleg vinnubrögð. Þar að auki er ekki nein tilraun gerð til þess í frv. að lýsa hvernig álagningunni verði háttað. Það er ekki hægt að lesa það út úr frv. hvernig sveitarfélögin fara að því að innheimta sín útsvör. Það er hvergi neitt ákvæði um það. Ég hef hins vegar spurst fyrir um það hvernig þessu verði háttað og mér skilst að það sé ætlunin að skattgreiðendur greiði í einu lagi 34,75% álagninguna inn á bankareikning, en síðan sé því sem inn kemur skipt á milli sveitarfélaga og ríkis jafnóðum og inn kemur. En þá kemur upp spurningin: Hvað verður um tekjur sveitarfélaga þar sem fólk er flest undir skattfrelsismörkum? - eins og vel getur verið, einkum og sér í lagi þar sem sveitafólk á í hlut. Mér skilst að þar verði þá um endurreikningsákvæði að ræða og lítil sveitarfélög eigi ekki að bera skarðan hlut frá borði. En þannig er nú þetta frv. soðið saman í miklu hasti að ekki hefur gefist kostur á að lýsa þessari hlið málsins þannig að auðskiljanlegt sé. - Ég sé að hæstv. ráðh. hristir höfuðið og ætla ég að vona að hann sé ekki með því að andmæla því að reynt verði að rétta hlut litilla sveitarfélaga.

Það var haft samráð við sveitarfélögin.

Ja, ég er nú hræddur um að það hafi verið í einhverju skötulíki ef því er haldið fram að haft hafi verið samráð við sveitarfélögin, vegna þess að þeir sem hafa haft samband við forustumenn sveitarfélaganna hafa fengið harla óljós svör frá þeim um það hvernig t.d. innheimtunni verði háttað og hvernig greitt verði úr vanda sveitarfélaga, sem þannig stendur á fyrir eins og ég var að lýsa hér áðan.

Það var haft fullt samráð við stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga.

Já, það þykja mér merkilegar og kyndugar upplýsingar því að ekki virðist það samráð hafa verið svo ítarlegt að eftir á treysti menn sér að lýsa því hvernig þessum málum verði háttað á þeim bæ. En þarna er sem sagt um ýmis óljós atriði að ræða sem nauðsynlegt er að fá nánari skýringar á. Það er líka ljóst að við þessa kerfisbreytingu getur það gerst að menn detti niður á milli þessara tveggja kerfa og fari heldur illa út úr því. Ég nefni bara sem dæmi menn sem hafa kannske haft miklar tekjur á s.l. ári en veikjast í upphafi þessa árs og hafa litlar sem engar tekjur á árinu 1987, og byrja síðan að vinna á árinu 1988. Þeir hefðu samkvæmt gamla kerfinu orðið skattlausir á árinu 1988, ekki þurft að greiða þá neinn skatt, en samkvæmt þessum tillögum verða þeir væntanlega að greiða skatt á árinu 1987 vegna tekna á seinasta ári og byrja svo af fullum krafti að vinna samkvæmt staðgreiðslukerfi á næsta ári og missa þar af leiðandi af þeim skattafslætti sem þeir hefðu átt að fá vegna veikinda sinna. Sama gildir auðvitað um fólk sem fer utan til náms núna í ársbyrjun og sleppir úr heilu tekjuári, árinu 1987. Það fer töluvert illa út úr þessum breytingum og hlýtur að hafa töluvert miklu meiri skatta á þessum árum sem nú eru að líða í heildina tekið en þeir sem eru fullvinnandi á árinu 1987. Þannig eru ýmis vandamál sem upp koma þegar skattkerfisbreyting er gerð og því er ekki lýst hér í frv. hvernig brugðist verði við vanda af þessu tagi. Svo eru aftur hin öfugu dæmi þar sem atvinnurekendur, sem greiða sér sjálfir laun, geta skrifað á sig lítil laun á árinu 1986, síðan pundað á sig mjög miklum launum á árinu 1987 og svo aftur litlum launum á árinu 1988. Þeir koma auðvitað ákaflega vel út úr þessari breytingu. Að vísu er í 3. mgr. 4. gr. staðgreiðslufrv. reynt að koma eitthvað á móti undanskotum af þessu tagi með því að segja að menn megi aldrei hafa nema 25% hærri tekjur til viðbótar við verðlagsbreytingar ef um reiknað endurgjald sé að ræða af vinnuframlagi í þágu eigin fyrirtækis. En það er heldur engin smáræðisúrbót sem menn fá ef menn geta hreinlega skotið undan 25% af tekjum sínum. Ég verð að segja alveg eins og er að ég er hræddur um að launamenn almennt eigi þess htinn kost að hagnast á þessari skattkerfisbreytingu í þeim mæli sem bersýnilegt er að eigendur fyrirtækja muni gera. Ég tel líka mjög hæpið að miða við lánskjaravísitölu í staðgreiðslufrv. þegar um er að ræða hækkanir á frádráttarliðum. Við höfum yfirleitt miðað skattvísitölu við tekjubreytingu milli ára. En hér á allt í einu að fara miða við lánskjaravísitölu og það þýðir það að ef laun hækka meira en verðlag, sem við skulum sannarlega vona að verði, og kaupmáttur eykst þá er verið að stórauka skattbyrði í þjóðfélaginu og það tel ég alls ekki sanngjarnt eða eðlilegt. Þannig má benda á ýmsa ágalla í þessum frumvörpum, en stærsti ágallinn hefur þegar verið nefndur. Hann er sá að skattur á almennar launatekjur verður áfram mjög hár en fyrirtækin sleppa. - Fundarhlé.



Virðulegi forseti. Hér eru til umræðu hin mikilvægustu mál og skammur tími til stefnu til þess að fjalla um þau, eigi þau að hljóta eðlilega athugun og umfjöllun í meðförum þingsins svo sem nauðsynlegt er. Þar sem nú er ljóst að þing situr ekki svo ýkjalengi úr þessu, þá hefði mátt gefast meiri tími til umfjöllunar um þessi mál. Sömuleiðis er þess auðvitað að geta að þingflokkar stjórnarandstöðunnar hafa ekki haft mjög rúman tíma til að setja sig inn í öll atriði þeirra flóknu frumvarpa og þeirra breytinga sem frv. munu hafa í för með sér. Ég þakka hæstv. fjmrh. að vísu fyrir það að hafa kallað á fulltrúa stjórnarandstöðunnar í síðustu viku, tveimur dögum eða svo áður en frumvörpin voru lögð fram, og afhent þeim frumvörpin í handriti. Það er góðra gjalda vert. En engu að síður eru atriðin sem krefjast athugunar svo mörg að það er borin von að þingflokkar stjórnarandstöðunnar hafi haft tækifæri til að skoða þessi mál ofan í kjölinn svo sem vert væri og eflaust mun málflutningur minn hér bera þess einhver merki að við tímaskort hefur verið að stríða og ýmislegt verður þess vegna sjálfsagt ósagt. Ég vil byrja á því, virðulegi forseti, að beina nokkrum orðum til hæstv. fjmrh. Ég er nefnilega ekki alls kostar ánægður með hvernig hann hefur tekið efasemdum, sem ýmsir hafa látið í ljós um að þetta væri nægur tími til að búa þetta mál svo vel úr garði sem vert er, og athugasemdum og ábendingum um eitt og annað. Ég minnist þess að hafa hlustað á hæstv. ráðh. í útvarpi segja sem svo um afstöðu Alþfl. að það væri greinilegt að Alþfl. ætlaði að beita öllum tiltækum ráðum til að tefja þetta mál. Ég verð að segja það í fullri hreinskilni að mér finnst þetta ekki vera viðfelldinn málflutningur og satt best að segja hefur hæstv. fjmrh. komið mér svolítið á óvart í þessu efni. Að leggja það að jöfnu að menn lýsi einhverjum efasemdum um ákveðin atriði og að þeir hyggist tefja framgang málsins í hvívetna. Þetta þykir mér ekki að öllu leyti heiðarlegur eða sanngjarn málflutningur, ég verð að segja það alveg hreint eins og er. Í upphafi máls míns vil ég taka það skýrt fram að Alþfl. styður staðgreiðslukerfi skatta og mun greiða fyrir því máli hér á hinu háa Alþingi. Þetta vil ég að komi skýrt fram vegna þess sem hæstv. fjmrh. hefur áður sagt. Um þetta á ekki að ríkja nokkur efi eða vafi. Staðgreiðslukerfi skatta er gamalt baráttumál Alþfl. og nýtt. Yfirlýsingar um það er að finna í stefnuskrá Alþfl. og á þessu hefur aldrei leikið nokkur minnsti vafi. Þegar svo samherjar okkar í verkalýðshreyfingunni hafa tekið þetta mál upp, þá fögnum við því auðvitað. Þegar þeir hafa með þeim hætti sem allir þekkja þrýst á ríkisstjórnina til að veita málinu framgang og ríkisstjórnin tekið því vel og gert viðeigandi ráðstafanir, þá lýsum við auðvitað stuðningi við það mál. Og ég endurtek enn einu sinni að við munum greiða fyrir þessu máli. Hitt er svo annað mál að hér er náttúrlega ekki um heildarendurskoðun skattkerfisins að ræða. Hér er aðeins verið að fjalla um einn þátt, eina fléttuna í miklu, miklu gildara reipi og þar er margt enn ófléttað. Það hefur raunar komið fram í framsöguræðum hæstv. fjmrh. fyrir þeim frumvörpum sem hér er verið að ræða. Það sem við erum að fjalla um nú mætti e.t.v. kalla launþegaskattana fyrst og fremst en við Alþýðuflokksmenn höfum sagt að það þurfi að endurskoða skattkerfið frá grunni vegna þess að það er ónýtt og götótt. Undir þetta taka nú æ fleiri, þeirra á meðal hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. Það sem við erum að gera núna tekur aðeins til hluta af þessu gallaða skattkerfi og það er gott svo langt sem það nær. En við erum þeirrar skoðunar að það verði mjög fljótlega að liggja fyrir upplýsingar og helst skýr og bindandi stefnumörkun um það hvernig farið skuli með sjálfstæða atvinnurekendur, hvernig farið skuli með fjármagnstekjur, eignatekjur og fyrirtækjaskatta. Allt þetta var jú á verkefnalista þeirrar nefndar sem hér hefur unnið að, en hún hefur ekki lokið nema hluta af sínu starfi. Á þessu stigi eru því spurningarmerkin býsna mörg, t.d. að því er varðar stöðu og hlut sveitarfélaganna. Ég fæ ekki betur séð en að samþykkt þessara frumvarpa hafi í för með sér nokkra skerðingu á sjálfsforræði ýmissa sveitarfélaga, einkum hinna minni. Og ég vil leggja mjög ríka áherslu á að það gengur þvert á stefnu okkar Alþýðuflokksmanna, þ.e. um að auka sjálfsforræði sveitarfélaganna, vinna að aukinni valddreifingu í landinu, ekki aukinni miðstýringu, og færa aukin völd heim í hérað. Á það hefur verið bent með nokkrum rökum, og býsna sterkum rökum að ég hygg, að með þessu kerfi gæti orðið um eins konar lögbundinn skyldusparnað að ræða, tímabundinn, á minni sveitarfélögin a.m.k. og varla getur það hafa verið ætlunin. Hver verður breytingin á skattbyrðinni? Mér finnst ég ekki hafa séð enn þá nægilega sannferðugar tölur um það. Það má vel vera að þessi fyrirkomulagsbreyting, sem nú er verið að fjalla um, valdi í rauninni ekki svo miklum breytingum hjá þorra launþega. Að vísu munu þeir nú greiða skatta í hverjum mánuði í stað þess að áður voru skattarnir aðeins teknir á 10 mánuðum og skattlausu mánuðirnir, sem svo hafa verið kallaðir, desember og júlí, sem mörgum hafa sj álfsagt komið vel, munu nú senn heyra sögunni til, en það er ekki meginatriði í þessu sambandi. Mjög margt sýnist mér enn vera óljóst varðandi sjálfstæða atvinnurekendur og svo ég nefni nokkur fleiri meginatriði, þá ættu líka, þegar verið er að afgreiða þessi mál, að liggja fyrir upplýsingar um óbeinu skattana. Ég held að ég muni það rétt að þegar hæstv. fjmrh. fylgdi fjárlagafrv. sínu úr hlaði hafi verið talað um upptöku virðisaukaskatts sem meginstefnumál stjórnarinnar, en hins vegar aðeins vikið að því svona í leiðinni að stefnt væri að því að taka upp staðgreiðslukerfi skatta. Hér hefur forgangsröðunin sem sagt snúist við. Við því er ekkert að segja. En það verða bara að liggja fyrir skýrari upplýsingar um fyrirætlanir stjórnvalda varðandi virðisaukaskattinn og framkvæmd hans. Þetta eru vissulega allt atriði sem skipta meginmáli. Það er ýmislegt annað sem mætti minnast á hér í þessu sambandi. Það er gert ráð fyrir verulegri breytingu varðandi svokallaða bifreiðastyrki, dagpeninga og þvíumlíkar greiðslur. Komið hefur í ljós í skýrslu fjmrh. um störf nefndar sem kannaði umfang skattsvika að þessar greiðslur hafa hækkað mjög mikið á fáeinum árum og eru í skýrslunni allitarlegar tölur um það. Ef ég man rétt þá höfðu greiðslur vegna ökutækjastyrkja u.þ.b. þrefaldast á tveimur eða þremur árum. Það er sjálfsagt alveg óhætt að fullyrða að ekki hefur aksturinn vaxið svo mikið á svo skömmum tíma enda er það á allra vitorði að þetta hefur verið notað sem launahækkun. Og ef ég man rétt þá kemur líka fram í þessari skýrslu að jafnvel heilum launakerfum hafi verið breytt til þess að koma slíkum greiðslum fyrir. Hins vegar eru svo ýmsir aðilar í þjóðfélaginu sem fá slíkar greiðslur og hafa slíkan kostnað, þeir sem nota t.d. ökutæki í þágu atvinnurekenda og fá fyrir það greiðslur. Töluvert er um slíka samninga hjá hinu opinbera. Nú hefur maður séð í blöðum nú um helgina að ýmsum sýnist að eins og þetta lítur út eftir orðanna hljóðan gæti það beinlínis orðið til útgjaldaaukningar hjá hinu opinbera, þ.e. að hið opinbera hætti að njóta þeirra kjara að geta notað gegn ákveðnu gjaldi bíla starfsmanna sinna sem áreiðanlega er hagkvæmt í ýmsum tilvikum. Ég bendi bara á að halda þurfi þannig á þessum þætti að náð sé til þeirra tilvika þar sem þetta eru beinar launauppbætur, eins og örugglega er í ýmsum tilvikum, en hins vegar að gæta þess líka að þetta leiði ekki til þess að útgjöld ríkisins vaxi af þessum sökum úr öllu hófi. Ég held að þarna þurfi nokkurrar athugunar við. Það eru fjölmörg atriði í þessum frumvörpum sem vissulega mætti minna á og tala kannske langt mál um, t.d. það að nú á að fara að staðgreiða þá skatta sem eitt sinn var lofað að afnema. Ég ætla ekki að fara út í þær hártoganir í þessum umræðum, ég sé enga ástæðu til þess, en það er mjög brýnt og brýnast af öllu í þessu sambandi að fyrir liggi upplýsingar um fleiri atriði en nú eru þegar ljós. Spurningarmerkin eru of mörg enn þá, spurningarnar sem er ósvarað eru of margar. Þetta mál mun örugglega fá vandlega athugun í nefnd. Raunar vaknar líka sú spurning hvers vegna þetta er keyrt af slíku offorsi nú og ekki gefinn örlítið betri tími til athugunar og þá hefur mest borið á því að það hefur verið talað um skattlaust ár. Auðvitað er allt slíkt tal hreinar blekkingar, auðvitað er það rangt. Það er ekkert skattlaust ár. Menn munu alltaf halda áfram að borga sína skatta þó að þessi kerfisbreyting verði á ákveðnum punkti í tímanum þannig að þá breytist tímabilið, þ.e. menn byrja að staðgreiða en menn lifa ekkert skattlaust ár. Ég held að mjög mikil hætta sé á því að margir hafi misskilið þetta vegna þess að mér finnst að þetta hafi verið rangt sett fram og til þess fallið að valda misskilningi. Meðal þeirra spurninga sem vakna líka er: Hverjir verða beinlínis verr settir eftir upptöku þessa kerfis? Mér sýnist liggja beint við að t.d. þeir sem koma heim frá námi eða hefja störf að loknu námi muni verða lakar settir en þeir voru. Mér sýnist það gefa auga leið. Hvað með aldraða sem eru að hætta störfum og hafa nýtt sér heimildir skattalaga til þess að hafa skattfrítt ár, eins og það heitir þar, þ.e. til að losna við skatta af tekjum eins árs við starfslok? Hvernig snerta þessar breytingar þá einstaklinga? Það er ein af þeim spurningum sem er ósvarað. Ég endurtek það að varðandi fyrirtækin, fjármagnseigendurna og sjálfstæða atvinnurekendur er margt óljóst. Það er verið að loka smugunum, og því ber að fagna, t.d. í sambandi við bifreiðastyrkina sem ég minntist á áðan, en ég held að smugurnar hjá fyrirtækjunum og fjármagnseigendunum séu miklu, miklu fleiri og raunar rangnefni að kalla það smugur. Það eru miklu frekar gloppur og göt. Vegna þess að nú eiga þessi mál eftir að vera nokkurn tíma í umfjöllun Alþingis, enda þótt ekki sé mjög langur tími til stefnu, þá held ég að það sé nauðsynlegt að við fáum frekari upplýsingar um þau atriði sem ég hef nefnt. Ríkisstjórnin hefur í valdatíð sinni opnað ýmsar frádráttarheimildir fyrir fyrirtækin og fjármagnseigendur, t.d. framlögin í varasjóð og fjárfestingarframlög sem eru dregin frá skatti hjá fyrirtækjunum og ég held að hafi numið 900 millj. kr. á s.l. ári. Á sama tíma sem það er staðreynd að svona mjúkum höndum er farið um fyrirtækin, þá lesum við það í blöðunum að gerð er úttekt á Ísafirði á sköttum 12 einstæðra mæðra sem greiddu á s.l. ári 986 þús. kr. í opinber gjöld á meðan sjálfstæðir atvinnurekendur greiddu 42 þús. kr. Það er líka áreiðanlega eitthvað meira en lítið bogið við skattkerfi þar sem 80 einstaklingar eiga eignir upp á 30 millj. hver og 28 þeirra greiða engan tekjuskatt. Þess vegna er ekki vanþörf á að taka til hendinni við að laga þetta. En ég ítreka að það verður að gera fleira en að snúa sér bara að launþegasköttunum, hæstv. fjmrh. Það hlýtur að vera eitthvað meira en lítið að þegar 75% fyrirtækja eru tekjuskattslaus og af 22 þúsund sjálfstæðum atvinnurekendum greiða einungis 13 þúsund tekjuskatt. Ég minni hæstv. fjmrh. líka á, sem ætti raunar ekki að þurfa, þær tillögur sem Alþfl. hefur flutt varðandi rannsókn skattsvikamála og úrbætur í þeim efnum og skýrsluna, sem lögð var fyrir Alþingi 18. apríl s.l., skýrslu nefndar sem fjmrh., fyrirrennari hæstv. núv. fjmrh., skipaði á sínum tíma, þar sem er að finna ótal beinar tillögur um úrbætur á skattkerfinu. Satt best að segja er það staðreynd að tiltölulega mjög fáar, afar fáar af þessum tillögum hafa enn komið til framkvæmda. En þetta þarf að vera liður í endurskoðun skattkerfisins meðan svo horfir að tap hins opinbera vegna vangoldinna beinna skatta og söluskatts er áætlað 2,5-3 milljarðar kr. árið 1985, það er sjálfsagt óhætt að færa þá tölu töluvert upp fyrir árið 1986, og raunar mundi þetta hafa dugað til að brúa hallareksturinn á ríkissjóði ef fylgt hefði verið eftir. En stundum finnst manni eins og það skorti á þann pólitíska vilja sem er nauðsynlegur til þess að taka þessi mál þeim tökum sem þarf. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að tala um þetta mjög langt mál nú við þessa umræðu. Hér er vissulega verið að stíga skref til að einfalda skattkerfið sem er flókið og torskilið. Það er sannarlega af hinu góða og það ber að greiða fyrir því að þetta mál fái góða athugun og greiðan gang hér í gegnum þessa hv. deild. Og ég ítreka það af hálfu okkar Alþýðuflokksmanna enn einu sinni, þannig að ekki komi til neins misskilnings í þeim efnum, að við munum vinna að þessu máli og greiða götu þess í gegnum þingið. En við leggjum áherslu á að enn liggja ekki fyrir skýrar upplýsingar, það verður vonandi við meðferð málsins sem þær koma fram, þannig að fyrir liggi fastmótuð stefna um það hvernig tekið verði á öðrum þáttum skattkerfisins, þeim sem þessi frumvörp taka ekki til. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að það er ekki ráðrúm og ekki unnt tæknilega og vinnulega að leggja fyrir þetta þing slík frumvörp. En mér finnst það lágmark að fyrir lægi hugsanlega í þeim frumvörpum, sem nú er verið að samþykkja eða kannske enn þá betra í þáltill. sem væri afgreidd hér fyrir lok þings, yfirlýsing um þá stefnu sem hæstv. ráðh. og ríkisstjórn og væntanlega og vonandi sem flestir hér á hinu háa Alþingi gætu sameinast um að því er varðar aðra þætti skattkerfisins sem bíða og sem eru óljósir. Þar hefur ekki verið fyllt út í myndina. Ef ekki næst samstaða um slíka tillögu þá lægi a.m.k. fyrir yfirlýsing frá hæstv. fjmrh. um stefnuna að því er varðar fyrirtækin, fjármagnseigendurna, sjálfstæða atvinnurekendur og þau meginatriði skattkerfisins önnur sem ekki er tekið tillit til hér. Í slíkri tillögu eða yfirlýsingu þyrfti sem sagt að vera ákvæði um nýtt skattakerfi fyrirtækja, skattmeðferð fjármagns og eignatekna, skattmeðferð sjálfstæðra atvinnurekenda. Þetta eru meginatriði. Ég ítreka að lokum, virðulegi forseti, að Alþfl. styður þetta mál svo langt sem það nær og fagnar því að verkalýðshreyfingin skuli með atbeina sínum og atfylgi og samvinnu við hæstv. ríkisstjórn hafa áorkað því að koma þessu máli svo langt sem raun ber nú vitni vegna þess að í áratugi hefur verið talað um að koma á staðgreiðslukerfi skatta. Fólk bindur við það miklar vonir. Enda þótt það breyti kannske ekki mjög miklu hjá þorra fólks var það orðið tímabært að menn rækju af sér slyðruorðið og settu þetta mál fram. Það ber að þakka. Þetta hefur verið í umræðunni, eins og ég segi, í tvo áratugi. Ég minnist þess frá því að ég starfaði við fjölmiðlun að þá var þetta hin sígilda spurning þegar rætt var árlega við ríkisskattstjóra og embættismenn skattkerfisins hvenær yrði tekið upp staðgreiðslukerfi skatta. Og ég held að svörin hafi verið ósköp álíka sígild og spurningin, að þetta væri nú alveg á næsta leiti. En nú er þetta næsta leiti hér og því ber að fagna.



Virðulegi forseti. Frv. til laga um staðgreiðslu opinberra gjalda hefur nú loksins séð dagsins ljós hér á hv. Alþingi. Frá upphafi hefur það verið eitt af stefnumálum Kvennalistans að koma á slíkri skattkerfisbreytingu. Við höfum því í tvígang á þessu kjörtímabili flutt till. til þál. um staðgreiðslu opinberra gjalda, nú síðast á þessu þingi og er það 38. mál þingsins. Eins og segir í grg. með þessari till., með leyfi forseta, telur Kvennalistinn "löngu tímabært að hrinda staðgreiðslu opinberra gjalda í framkvæmd og ekki vansalaust hve lengi það hefur dregist. Afstaða Kvennalistans mótast af hagsmunum almenns launafólks og þá fyrst og fremst þeirra sem hafa sveiflukenndar tekjur og þeirra sem af einhverjum ástæðum þurfa að minnka við sig launuð störf. Má þar nefna fólk sem vill minnka við sig vegna sjúkleika eða aldurs og fólk sem kýs að hverfa af vinnumarkaði og helga sig heimili og barnauppeldi um skeið. Þá má nefna fólk sem stundar ígripavinnu, t.d. við sjávarútveg, en slík störf gefa sveiflukenndar tekjur og oft miklar tekjur og það hafa ekki allir möguleika eða forsjálni til að geyma hluta af þeim til greiðslu á sköttum síðar meir. Enn má nefna fólk sem af einhverjum ástæðum þarfnast aukatekna um skeið, t.d. vegna öflunar húsnæðis, en út úr þeim vítahring er oft erfitt að brjótast og þekkja líklega flestir einhver slík tilvik þar sem miklu máli hefði skipt að sitja ekki uppi með skuldabagga vegna vangoldinna skatta. Meginkostur staðgreiðslukerfisins að okkar mati eru sem sagt þeir að í slíku kerfi myndast ekki skuld hjá skattgreiðanda eins og nú er. Í öðru lagi hefur staðgreiðslukerfið þann kost að það fylgir hagsveiflunni, þ.e. innheimtir mikla skatta á velgengnistímum og minni þegar illa árar. Í þriðja lagi má ætla að staðgreiðslukerfið skapi betri heimtur sem óbeint komi almennu launafólki til góða." - Og þar lýkur tilvitnun í þessa grg. með þáltill. Kvennalistans um staðgreiðslu opinberra gjalda. Eins og ljóst má vera af þessu er Kvennalistinn eindregið fylgjandi staðgreiðslu opinberra gjalda og við fögnum því að skriður er nú kominn á það mál. Við höfum hins vegar fjöldamargt að athuga við hvernig hæstv. fjmrh. hyggst standa að þessari skattkerfisbreytingu og einnig höfum við margt að athuga við það skattafyrirkomulag sem hæstv. ráðh. boðar í þeim lagafrv. sem fram eru komin í þessu máli. Í fyrsta lagi er þess að gæta að þessi skattkerfisbreyting nær aðeins til launamanna. Skattlagningu á fjármagns- og eignatekjur og skattlagningu á fyrirtæki er ekki breytt eins og fram hefur komið í máli þeirra sem á undan mér hafa talað og það er vitaskuld fráleitt. Ef menn fara út í skattkerfisbreytingu sem þessa á annað borð á hún auðvitað að ganga yfir alla beina skattlagningu í landinu í einu. Ekki aðeins hluta hennar eins og hér er lagt til. Ein rökin fyrir því að taka upp þessa skattkerfisbreytingu eru þau að með henni ætti skatturinn að skila sér betur. Undanskot og skattsvik verða með henni öllu örðugri en nú er og við vitum að skattsvik eru töluverð nú. Þessi rök eru m.a. tiltekin í grg. með staðgreiðslu frumvarpinu og eru þar með sett fram af hálfu ráðherra einnig sem rök fyrir þessu kerfi. En þá er rétt að spyrja: Eru það fyrst og fremst launamenn sem hafa færi á að stunda skattsvik og hafa stundað skattsvik hér á landi? Nei, það eru ekki launamenn. Það eru fyrirtæki og þeir sem geta millifært eigna- og fjármagnstekjur. Það eru einmitt þessir aðilar sem skildir eru eftir. Það eru þessir aðilar sem skattkerfisbreytingin nær ekki yfir. Þetta er vitaskuld ekki nógu gott og reyndar með öllu óskiljanlegt séu áðurnefnd rök hæstv. fjmrh. fyrir skattkerfisbreytingunni höfð í huga. Ráðherra hefur svarað því til að ekki hafi unnist tími til að ganga frá frv. um skattlagningu á fyrirtæki og fjármagnstekjur. Gott og vel. Þetta eru flókin mál og þau þurfa tíma í úrvinnslu. Þá er það spurningin: Hvers vegna liggur hæstv. fjmrh. svona mikið á? Svo mikið að hann vill frekar fara hálfa leið en að fara ekki neitt og þá þann hluta leiðarinnar sem ekki er eins aðkallandi miðað við hans eigin rök fyrir þessari skattkerfisbreytingu. Það læðist nú reyndar að mér sá grunur að árið í ár hafi þar eitthvað með þetta að gera. Það er kosningaár og það kann að vera að hæstv. fjmrh. hafi þótt það hagstætt að skaffa launafólki eitt skattlaust ár í þann mund sem gengið er að kjörborðinu. Eða kann ástæðan að vera sú að hagur fyrirtækja og fjármagnseigenda sé nær hjarta hæstv. ráðh. en hagur ríkissjóðs því það er ríkissjóður sem ber skarðan hlut frá borði hvað þetta varðar? Að því ætla ég ekki að leiða neinum sérstökum getum og um það verða sjálfsagt ekki gefin svör hér á eftir. Þess vænti ég ekki. Upp úr stendur að ef þessi skattkerfisbreyting verður að lögum sitja fyrirtæki og fjármagnseigendur eftir með alla sína frádráttarliði óskerta og álagningu eftir á og það segir sína sögu. Í öðru lagi er það að athuga við þessi frv. að framlagning þeirra felur í sér töluverða mótsögn hvað varðar stefnu núv. ríkisstjórnar í skattamálum. Eftir því sem er staðfest af talsmönnum hennar hefur hún það m.a. á stefnuskrá sinni að draga úr innheimtu skatts á almennar launatekjur. Þar að auki var samþykkt á Alþingi einróma á 106. löggjafarþingi, ef ég man rétt, að stefnt skuli að því að afnema tekjuskattinn af almennum launatekjum í áföngum. Hér eru síðan komin fram frv. sem staðfesta tekjuskattinn, frv. um staðgreiðslu tekjuskatts og álagningarreglur tekjuskatts, skatts á almennar launatekjur. Ekki er heldur úr skattinum dregið því að þessi frv. fela ekki í sér neina verulega linun á skattbyrðinni nema annars vegar neðst í tekjustiganum og er það vel og svo hins vegar hjá þeim sem hæstar tekjurnar hafa. Það sést glöggt séu þau línurit sem fylgja frv. um tekjuskatt og eignarskatt skoðuð og eins gefur það auga leið að ef skattprósentan verður aðeins ein virkar hún þannig að því hærri tekjur sem skattgreiðandi hefur því minna borgar hann hlutfallslega af sínum tekjum í skatt miðað við núverandi álagningarkerfi. Við Kvennalistakonur hefðum viljað sjá tækifærið notað nú til að létta skattbyrðina verulega á neðri hluta tekjustigans og hækka skattleysismörkin miklu meira en ráð er fyrir gert í þessum frv. Þá þarf ríkissjóður vitaskuld tekjur á móti því að slík hækkun skattleysismarka kostar sitt. Slíkum tekjum hefði mátt ná inn með því að láta skattkerfisbreytinguna ná einnig yfir fyrirtæki og fjármagnseigendur því nokkurn veginn er víst að þá hefðu ófáar krónurnar skilað sér í ríkissjóð sem nú rata ekki þangað. Þetta kýs hæstv. fjmrh. hins vegar ekki að gera og ef einhver hefur farið í grafgötur með stefnu hans og núv. ríkisstjórnar í þessum efnum þá held ég að þess þurfi ekki lengur. Í þriðja lagi ber fyrirkomulag þeirra skattkerfisbreytinga á launamenn sem lagt er til í þessum frv. keim af því að sjónarhóll frumvarpshöfundanna sé ríkissjóður fremur en hagur þess fólks sem við skattkerfið á að búa. Áhersla er lögð á það í þessum frv. að ríkissjóður komi svipað út og í núgildandi kerfi og síðan er launamönnum komið fyrir innan þess ramma. Upphæð persónuafsláttarins t.d. er ákveðin með það í huga, eftir því sem best verður séð af þeim gögnum sem fram hafa komið í málinu, að dæmið reiknist svipað fyrir ríkissjóð, en upphæðin ekki ákveðin út frá því hvernig persónuafslátturinn nýtist mismunandi tekjuhópum, sem væri réttlátast miðað við mismunandi aðstæður skattgreiðenda. Sama er að segja um húsnæðisbæturnar: Það er reikningsdæmi ríkissjóðs, ekki launamanna, sem þar er lagt til grundvallar. Í frumvörpunum er hvergi nokkurs staðar að finna röksemdafærslu eða útreikninga fyrir því hvers vegna akkúrat þessar upphæðir séu eðlilegar og réttlátar miðað við tekjur og kjör launamanna. Það er hins vegar sagt oftar en einu sinni og skýrt að þessar upphæðir á persónuafslætti og húsnæðisbótum séu ákvarðaðar vegna þess að þá muni dæmið reiknast svipað fyrir ríkissjóð. Viðmiðunin er sem sagt ríkissjóður en ekki hagur þeirra sem skattinn greiða. Þetta tel ég ákaflega rangt að farið því að hagur þegnanna hlýtur ávallt að vera viðkomandi stjórnvöldum viðmiðun á hverjum tíma og sú viðmiðun er ekki ráðandi hér. Þetta leiðir mig að fjórða atriðinu sem ég hef við frv. fjmrh. að athuga og það er að staðgreiðsla opinberra gjalda felur ekki endilega í sér afnám mismunandi frádráttarliða eins og helst má ætla ef menn lesa frv. illa, ekki ef menn lesa þau vel. Á bls. 16 í tekjuskatts- og eignarskattsfrumvarpinu er m.a. að finna þessa röksemdafærslu í athugasemdum um 3. og 4. gr. frv.: "Afnám hinna fjölmörgu frádráttarheimilda frá tekjum, sem í gildi hafa verið í lengri eða skemmri tíma, er forsenda þess að tekið verði upp staðgreiðslukerfi skatta sem bæði uppfyllir þær kröfur að vera einfalt og öruggt í framkvæmd." Þetta er ekki alls kostar rétt. Í Bretlandi t.d. þar sem staðgreiðsla skatta hefur lengi verið í gildi eru einnig í gildi margvíslegir frádráttarliðir, svo sem námsfrádráttur, frádráttur vegna aldraðra foreldra sem skattgreiðandi kann að hafa á framfæri, frádráttur vegna barna í skóla, vegna stofnunar heimilis, húsnæðiskaupa o.s.frv. Þetta virðist ekki vera flókið í framkvæmd, a.m.k. vefst það ekki fyrir Bretum. Frádráttur skattgreiðenda er einfaldlega reiknaður út og kemur fram á skattkorti hans eða hennar hverju sinni. Staðgreiðsla skatta er nefnilega ekki það sama og afnám frádráttarliða. Þetta er tvennt ólíkt og þarf ekki að fara saman. Það fer hins vegar saman í frv. hæstv. fjmrh. og því eru þau miklu víðtækari og meira umbyltandi en sem nemur þeirri skattkerfisbreytingu einni að taka upp staðgreiðslu opinberra gjalda. Þegar menn taka afstöðu til þessara frv. hér á hæstv. Alþingi eru menn því ekki aðeins að taka afstöðu til með hvaða hætti skuli greiða tekjuskatt hér á landi, þ.e. staðgreiða eða eftirágreiða, heldur einnig hvernig skatturinn sjálfur skuli ákvarðaður. Það hangir líka á spýtunni í þeim frv. sem eru fram komin. Með þessum hætti er hæstv. fjmrh. að koma á víðtækum skattabreytingum í skjóli staðgreiðslukerfisins. Hann siglir skattabreytingunum inn undir flaggi staðgreiðslukerfisins og þó að þjóðarsátt sé um það eftir því sem best verður séð að taka upp staðgreiðslukerfi skatta held ég að fráleitt sé að álíta að þjóðarsátt sé um þær víðtæku breytingar á álagningarreglum sem frv. fela í sér. Fyrir þessu þurfa menn að vera vakandi og ég vil segja strax að okkur Kvennalistakonum líst ekki alls kostar á þá útflatningu á álagningarkerfinu sem frv. boða. Það er ljóst að þegar einn flatur skattur og einn flatur afsláttur gildir um alla gefst lítið svigrúm til að taka tillit til mismunandi aðstæðna launamanna og jafnframt eru tekjujöfnunaráhrif þau, sem tekjuskatturinn hefur hingað til haft, minnkuð að verulegu leyti ef þau eru ekki fyrir bí að mestu. Helstu frádráttarliðir í gildandi skattalögum eru húsnæðiskaupafrádráttarliður vegna vaxta- og verðbótakostnaðar, það er sjómannafrádráttur, námsfrádráttur, giftingarfrádráttur og persónufrádráttur auk annarra smærri liða. Engir frádráttarliðir eru í nýja kerfinu aðrir en fastur persónuafsláttur, sérstakur sjómannaafsláttur og húsnæðisbæturnar og auk þess eru náttúrlega barnabætur áfram með óbreyttu sniði. Það hljómar e.t.v. einfalt að setja upp bótakerfi af þessu tagi í stað þeirra frádráttarliða sem áður voru ef markmiðið er aðeins það að einfalda kerfið. En þessar breytingar fela í sér í leiðinni tilflutning á skattbyrðinni en einföldunin, sem er sannarlega lofsvert markmið í sjálfu sér, má samt ekki ganga af öllu réttlæti dauðu. Ef við skoðum aðeins t.d. húsnæðisþáttinn er ljóst að með niðurfellingu á vaxta- og verðbótafrádrætti húsnæðiskaupenda er verulega skertur möguleiki ungra barnafjölskyldna til að kaupa nægilega stórt húsnæði á meðan börnin eru heima við og að bætast í hópinn miðað við þau fjármagnskjör sem nú eru í gildi. Húsnæðisafslátturinn á aðeins að miðast við fyrstu kaup og það gerir það að verkum að fólk á ekki jafnauðvelt með, og er það nú býsna erfitt fyrir reyndar en það verður enn þá erfiðara, að kaupa og selja íbúðir með stuttu millibili eins og tíðkast hefur hér á landi í þeim tilgangi að komast á einhverjum tímapunkti í endanlegt húsnæði. Það er einmitt það sem hinn dæmigerði fjölskyldukjarni hér á landi hefur gert, hann hefur keypt og selt uns réttri húsnæðisstærð hefur verið náð. Þetta fyrstasinnákvæði sem fylgir húsnæðisbótunum kemur þannig engan veginn heim og saman við íslenskan veruleika í húsnæðismálum. Og ég sé heldur ekki hvernig hann kemur heim og saman við stefnu stjórnarflokkanna og þá kannske einkum og sér í lagi flokks hæstv. fjmrh. í þessum málum. Mig minnir t.d. að árið 1982 hafi það verið kosningamál sjálfstæðismanna við borgarstjórnarkosningar að koma upp byggð í Grafarvogi. Hversu margir af þeim sem byggðu í Grafarvogi voru að byggja í fyrsta sinn? Ég held að það hafi verið ákaflega fáir og það gefur auga leið að þetta fyrstasinnákvæði á húsnæðisbótunum gerir það að verkum að fólk strandar meira og minna í því húsnæði sem því fyrst tekst að afla sér. 55 000 kr. afslátturinn samsvarar hugsanlega vaxtafrádrætti fyrir um 200 000 kr. skuld fyrir húsnæðiskaupanda með tekjur á bilinu 700-900 þús. kr. Sá sem fær fullt lán frá Húsnæðisstofnun fær 2,3 millj. á 3,5% vöxtum og vaxtakostnaður hans er rúm 80 000 á ári sem vex með verðbólgu. Sá sem hefur tekið yfir 1 millj. í lán á kjörum Húsnæðisstofnunar og skuldar 1,5 millj. á 6,5% vöxtum er kominn upp í 132 000 kr. vaxtakostnað. Langstærsti hluti frádráttar húsnæðiskaupenda eftir 1982 hefur þó verið verðbótaþátturinn sem hér er undanskilinn enda örðugt að spá fyrir um hann. Af þessu má ljóst vera að nýja kerfið flytur húsnæðisniðurgreiðslur frá þeim sem fjármagna húsnæði eftir fyrstu húsnæðissölu til þeirra sem eru að kaupa fyrsta húsnæði sitt. Þetta bitnar illa á barnafjölskyldum sem hafa farið út í að stækka við sig með vaxandi fjölda og aldri barna. Þetta bitnar á öllum sem ekki hafa nægilegt bolmagn til að kaupa framtíðarhúsnæði í fyrstu atrennu. Þetta bitnar á fólki sem flyst á milli landshluta og þarf þess vegna að skipta um húsnæði, á fólki sem skilur við maka sinn og verður að byrja upp á nýtt í húsnæðismálunum, á öllum þorra landsmanna í rauninni því fæstir geta komist af með að kaupa húsnæði aðeins einu sinni á ævinni. Ég vil því biðja hæstv. fjmrh, að íhuga vandlega hver áhrif þessa fyrstasinnákvæðis yrðu á húsnæðisveruleikann hér á landi. Með þessu móti, með því að hafa aðeins einn fastan húsnæðisafslátt eða húsnæðisbætur sem miðast við fyrsta sinn og með þeim álagningarreglum sem gert er ráð fyrir, er í raun og veru ekkert tillit tekið til raunverulegra aðstæðna fólks hér á landi. Frv. svífur einhvers staðar fyrir ofan þær eða utan, tyllir ekki tánum þar niður og það gengur vitaskuld ekki. Þá eru það þau undarlegheit sem er að finna í 3. og 4. gr. frv. um tekjuskatt og eignarskatt. Það eru þær greinar sem kveða á um niðurfellingu frádráttarliða með þeim undantekningum sem er að finna í 3. gr. frá tekjum utan atvinnurekstrar og vísa þessar greinar til 30. gr. núgildandi skattalaga. Í 3. og 4. gr. frv. eru flestir frádráttarliðir felldir niður en ekki allir því B-liður 30. gr. er látinn standa óbreyttur. Og hvaða frádráttur er það sem áfram verður heimilaður? Það er frádráttur vegna vaxtatekna, affalla og gengishagnaðar. Það er frádráttur vegna arðs, að hámarki 10% af nafnverði hvers einstaks hlutabréfs. Það er fé sem fært hefur verið félagsmanni í félagi af viðskiptum hans utan atvinnurekstrar eða sjálfstæðrar starfsemi og það er fé það sem varið er til aukningar á fjárfestingu í atvinnurekstri á árinu skv. lögum um frádrátt frá tekjum manna vegna fjárfestingar í atvinnurekstri sem við könnumst við frá fyrsta þingi þessa kjörtímabils. Það er sem sagt allur fjármagnsarður utan atvinnurekstrar sem enn þá er frádráttarbær. Nú vil ég spyrja hæstv. fjmrh.: Hvers vegna var þessi frádráttur ekki einnig felldur niður rétt eins og aðrir frádráttarliðir í A-, C-, D- og E-lið þessarar greinar skattalaganna? Hvaða rök eru t.d. fyrir því að fella niður frádrátt vegna vaxtakostnaðar en ekki vegna vaxtatekna? Hvers vegna fá menn frádrátt fyrir að eiga fé og taka vexti af því en ekki fyrir að greiða vexti af skuldum sínum? Ég kem þessu ekki heim og saman og ekki heim og saman við neitt réttlæti í þessum málum. Námsfrádráttur er einn af þeim frádráttarliðum sem felldir eru niður samkvæmt frv. fjmrh. og þótt hann hafi nú ekki vegið þungt skiptir hann máli fyrir námsmenn sem eru að koma heim úr námi og hefja störf. Það sem er þó öllu alvarlegra fyrir námsfólk sem kemur úr námi út á vinnumarkaðinn er staðgreiðslukerfið sjálft því að það hefur hingað til skipt námsfólk ákaflega miklu máli að fyrsta árið í starfi eftir nám hefur í raun og veru verið skattlaust vegna eftiráálagningarinnar. Menn hafa ekki byrjað að borga skatta fyrr en þeir hafa haft tekjur í eitt ár. Þetta mun koma til með að skipta námsmenn verulegu máli og miklu meira máli en niðurfelling námsfrádráttarins. Þetta vil ég og held ég að þurfi að skoðast öllu betur þegar málið kemur í nefnd. Eins og ég hef sagt tel ég afnám tekjujöfnunaráhrifa tekjuskattsins ákaflega varhugavert, einföldunin gengur býsna langt í þá veru og það er ljóst að barnabæturnar vega þar ekki upp á móti. Þær eru hlutfallslega það lítill hluti að þær ná ekki að vega upp á móti afnámi þeirra frádráttarliða sem þarna eru og þeirrar einföldunar sem gerð er á skattkerfinu. Hættan er sú að skattbyrði þeirra sem síst mega við því verði þá óréttlátlega þung miðað við skattbyrði annarra. Ég held að þetta þurfi að skoðast mjög vandlega og eins það atriði hvort ekki sé rétt að hafa ekki aðeins eina skattprósentu heldur tvær eins og víða tíðkast þar sem staðgreiðslukerfi er fyrir hendi. Reyndar er allur gangur á því hversu margar skattprósenturnar eru, og ég held að við ættum að íhuga það vandlega hvort ekki sé rétt að hafa tvær skattprósentur í staðinn fyrir eina, á þann veg að tekjur fyrir ofan ákveðið hámark verði skattlagðar heldur hærra, með heldur hærri skattprósentu en lögð er á tekjur fyrir neðan þetta mark. Eins og ég sagði er þetta fyrirkomulag fyrir hendi annars staðar og það gengur engan veginn í berhögg við staðgreiðslukerfið sem slíkt. Í þessu efni snýst málið í rauninni aðeins um hvort menn telja að þeir sem mestar tekjur hafa skuli greiða hlutfallslega meira eða minna af sínum tekjum til ríkisins en þeir sem færri krónurnar hafa. Fimmti þátturinn í þessu máli sem ég vil nefna sérstaklega snertir það sem nefnt hefur verið samsköttun. Í 13. gr. staðgreiðslufrumvarpsins er kveðið á um skattkort maka og þar kemur fram að sá maki sem tekjuminni eða tekjulaus er getur framvísað skattkorti sínu til tekjuhærri makans og sá síðan fengið afslátt af sínum sköttum gegn framvísun skattkorts tekjulausa makans. Þetta þýðir í reynd að makinn sem teknanna aflar fær afslátt af tekjuskatti sínum vegna þess að hann er með heimavinnandi á framfæri sínu. Þessu fyrirkomulagi eða aðferð við að meta störf heimavinnandi erum við Kvennalistakonur andvígar. Við teljum að hvern einasta fullorðinn einstakling, karl eða konu, beri fortakslaust að skoða í lögum sem fjárhagslega sjálfstæðan aðila. Á þeirri forsendu byggir sérsköttunarregla skattalaganna og á þeim forsendum viljum við að sá eða réttara sagt sú, því í nær öllum tilvikum er um konur að ræða, að sú sem heimilisstörfin vinnur eða tekjulægri er þiggi sjálf greiðslurnar fyrir unnin störf inni á heimilinu. Í stað þess að tekjuhærri makinn fái afslátt frá sköttum fyrir að hafa heimavinnandi á framfæri sínu, eins og gert er ráð fyrir í frv., viljum við að annaðhvort greiði ríkið ónýttan persónuafslátt út til heimavinnandi, gegn framvísun skattkorts, eða þá að heimavinnandi njóti persónuafsláttarins í auknum greiðslum barnabóta. Þannig er fjárhagslegt sjálfstæði heimavinnandi virt í verki og jafnframt viðurkennt að nokkur þóknun skuli koma fyrir heimilisstörf, sem er stórt skref í þá átt að viðurkenna gildi þessara starfa þótt þóknunin sé nú ekki beint há. Er það allt önnur biblía og allt annað faðirvor en að veita afslátt til fyrirvinnunnar fyrir að framfæra heimavinnandi eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Með öðrum orðum að ef meta á heimilisstörf til launa, eins og samsköttunarákvæðið vísar til með öfugum formerkjum, þá á að greiða þeim sem heimilisstörfin vinna þau laun en ekki öðrum. Ég mun óska eftir því í fjh.- og viðskn., sem væntanlega fær þetta mál til umfjöllunar, að reiknað verði út hversu há heildarfjárhæð samsköttunarákvæðisins er, hve há hún er áætluð, og í framhaldi af því mun ég síðan gera brtt. í þá veru sem ég hef hér lýst, þ.e. að annaðhvort fái heimavinnandi ónýttan persónuafslátt sinn útgreiddan gegn framvísun skattkorts eða þá að hann verði settur í auknar barnabætur sem er vafalítið tæknilega flóknara. Hvor leiðin sem valin verður bíður nánari útfærslu. Það er enn annað atriði sem varðar þessa millifærslu milli maka eða samsköttun sem ég vil nefna hér og það er varðandi það að persónuafsláttur heimavinnandi, eða tekjulægri makans, nýtist aðeins að 3/4, eða 4/5 hlutum til miðað við orð hæstv. ráðh. í ræðu hans þegar hann mælti fyrir þessum frv. Ég mun leggja til að persónuafsláttur heimavinnandi nýtist ekki aðeins að 4/5 heldur að fullu vegna þess að það er ekki með nokkru móti verjandi að tekjulægri, eða heimavinnandi einstaklingar, teljist aðeins persónuígildi að 4/5 hlutum eða hvaða hlutfalli sem er öðru en jöfnu á við alla aðra. Það er auðvitað ekkert annað en virðingarleysi bæði við sjálfstæði og ígildi þeirra einstaklinga sem hér um ræðir að leggja til það fyrirkomulag sem í þessu frv. er að finna. Margar eru þær konurnar sem hafa tekið eftir þessu og haft samband við mig og spurt: Jæja, á nú að meta okkur sem trekvart persónu. Frv. var kynnt á þann hátt að það væri 3/4 hlutar, þ.e. 75% sem væru nýtanlegir á þennan hátt, en síðan hefur fjmrh. látið þess getið að það mun vera 80% eða 4/5. Það er töluverð ólga og reiði meðal kvenna yfir þessu sérstaka ákvæði. Ég vil einnig benda á varðandi persónuafsláttinn, og það á reyndar við um húsnæðisbæturnar einnig, að það mun varla duga að endurreikna upphæð þessara bótaliða aðeins tvisvar á ári. Það er vitaskuld í lagi á meðan verðbólga er lítil og verðbreytingar litlar, en á það er nú ekki treystandi hér og þar sem staðgreiðslan sjálf gerir ráð fyrir að menn greiði skattinn í takt við verðbreytingar, þá held ég að það sé lágmarkskrafa að bæturnar séu einnig reiknaðar mánaðarlega í takt við verðbreytingar rétt eins og skatturinn og mun ég jafnframt leggja það til. Í 5. gr. staðgreiðslufrv. er lagt til að allar starfstengdar greiðslur, fríðindi og hlunnindi skuli metin sem laun og skattlögð sem slík. Þessu erum við Kvennalistakonur fylgjandi. Í fyrsta lagi vegna þess að þar með er meiri von til þess að laun verði laun, í þeim skilningi að allar greiðslur til starfsmanns teljist til launa en ekki til launa og síðan einhvers óskilgreinds annars eins og fríðindin og hlunnindin hafa iðulega verið, og að þar með verði þeim skollaleik að launa með hlunnindum og falsa þannig launakerfið, ja, ef til vill ekki lokið en að það dragi úr honum. Í öðru lagi erum við fylgjandi þessu vegna þess, og það er ekki síður mikilvægt, að það er von til þess að þetta ákvæði geti átt sinn þátt í að minnka eitthvað þann mun sem er á raunverulegum launum kvenna og karla. Við vitum að það eru fyrst og fremst karlar sem njóta starfstengdra fríðinda af hvaða tagi sem er. Hvað varðar opinbera starfsmenn kom þetta t.d. glöggt fram í svari fjmrh. við fsp. frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um þetta efni á 106. löggjafarþingi að mig minnir. Það var gríðarlegur munur á konum og körlum hvað þetta varðar. Karlar höfðu margfalt hærri greiðslur af þessu tagi heldur en konur. Þetta ákvæði 5. gr. getur því átt þátt í að draga úr þessu kynbundna misrétti og það er vel. Miklu skiptir hins vegar hvernig þær reglur sem hæstv. fjmrh. hyggst setja um sannanlegan kostnað vegna starfs verða vegna þess að gulltryggt verður að vera að launamenn beri ekki kostnað vegna starfs síns sem með réttu á heima hjá vinnuveitanda. Ég vil fara þess á leit við hæstv. fjmrh. að hann láti fjh.- og viðskn. í té drög að þeim reglum sem hann hyggst setja um þetta atriði þannig að nefndin geti haft þau til hliðsjónar í umfjöllun sinni um málið. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég gera athugasemd við þá innheimtuaðferð sem lögð er til í staðgreiðslufrumvarpinu. Þar er lagt til að innheimta tekjuskatts skuli alfarið vera í höndum vinnuveitenda. Ég leyfi mér að efast stórlega um að þetta sé heppilegt fyrirkomulag. Skil söluskatts, sem einnig er innheimtur að hluta til af sömu aðilum, hafa ekki verið með þeim hætti að þetta megi telja gulltrygga innheimtuaðferð. Á það ber einnig að líta að í núgildandi lögum hefur skattgreiðandi nokkurt val um það hvort hann greiðir sjálfur sinn skatt á tilskildum gjalddaga eða greiðir skattinn samkvæmt innheimtukerfi skattstofunnar, fyrir fram að hluta til og síðan 1. hvers mánaðar þar eftir. Þetta val, sem skattgreiðendur hafa hingað til haft, er afnumið í þessu frv. Ég tel af báðum þessum ástæðum, þ.e. annars vegar valfrelsi skattgreiðenda og hins vegar efasemdum um það hversu skilvirk aðferð það er að fela vinnuveitendum að innheimta og skila tekjuskattinum, af báðum þessum ástæðum tel ég rétt að athuga aðrar leiðir í innheimtunni sjálfri. Til dæmis þá leið að skattgreiðendur standi sjálfir skil á skatti sínum, t.d. í gegnum bankakerfið sem flestir ef ekki allir hafa nokkuð stöðug samskipti við. Fleiri leiðir kunna einnig að vera fyrir hendi og þetta held ég að þurfi að athuga nánar. Virðulegi forseti. Nú stytti ég mál mitt. Meginlínurnar í þessum nýju skattafrumvörpum eru: Í fyrsta lagi að fram er komin staðfesting á tekjuskatti launamanna í stað afnáms hans eða umtalsverðrar lækkunar eins og þessi ríkisstjórn hefur haft á stefnuskrá sinni. Í öðru lagi eru hér á ferðinni stórfelldar skattkerfisbreytingar í skjóli þess að taka upp staðgreiðslukerfi. Og í þriðja lagi hefur heildarendurskoðun skattkerfisins verið snúið í endurskoðun á skattkerfi launamanna án þess að létta skattbyrðar þeirra að verulegu leyti. Hér eru því á ferðinni nokkuð aðrar skattatillögur en við Kvennalistakonur hefðum viljað sjá. Ég hef í stórum dráttum lýst afstöðu okkar til þeirra og á grundvelli hennar mun ég vinna að þessu máli í hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Umræða hér á landi um staðgreiðslukerfi skatta er ekki ný af nálinni. Það ber að fagna því að þetta mál er nú komið á skrið. Ég er þeirrar skoðunar og þingflokkur Framsfl. að hér sé um gott mál að ræða og munum við hér í þessari hv. deild og í meðförum Alþingis stuðla að því að þetta mál fái framgang. Hitt er svo annað mál að það gafst ekki langur tími til þess að fjalla um þetta frv. áður en það var lagt fram hér á hv. Alþingi. Þingflokkur Framsfl. var þeirrar skoðunar að frv. þyrfti að koma fram sem allra fyrst en einstakir þm. áskilja sér rétt til þess að hafa fyrirvara um ýmsar lagfæringar sem fram kunna að koma í meðförum nefnda hér í Alþingi. Mér finnst ástæðulaust að hafa ýkjalangt mál um þetta frv. hér við 1. umr. málsins. Ég á sæti í fjh.- og viðskn. Ed. og fæ þar tækifæri til að kalla aðila fyrir um ýmis atriði frv. til nánara skrafs og ráðagerða og fá útreikninga á þeim atriðum sem þurfa þykir. Með þessu er ég ekki að segja að ég eða aðrir þm. Framsfl. viljum tefja þetta frv. á nokkurn hátt og ég veit að fjh.- og viðskn. mun ekki liggja á liði sínu að hér verði vel að unnið. Það eru nokkur atriði sem við teljum að þurfi að skoða sérstaklega vel í þessu sambandi. T.d. er gert ráð fyrir því í frv. að eitt skatthlutfall verði og mér finnst nauðsynlegt að gera sér sem gleggsta grein fyrir því hvaða áhrif þetta atriði hefur á skatta þeirra sem hæstar tekjur hafa. Mér finnst einnig nauðsynlegt að gera sér sem gleggsta grein fyrir áhrifunum á innheimtu tekna sveitarfélaga og því samhengi sem þar er á milli, og með hverjum hætti á að tryggja fámennustu sveitarfélögunum tekjur samkvæmt þessu nýja kerfi. Þessi mál veit ég að verða rædd í meðförum fjh.- og viðskn. Ed. og mun ég ekki orðlengja meir um þau við þessa umræðu málsins. Þá finnst mér einnig nauðsynlegt að gera sér gleggri grein fyrir áhrifum húsnæðis- og vaxtafrádráttar, áhrifum þeirra á skattgreiðslur einstaklinga. Við þessa umræðu vil ég með örfáum orðum koma inn á framkvæmd þessara laga og skatteftirlit í kjölfar þeirra. Það er nauðsynlegt að framkvæmd þessarar kerfisbreytingar spilli ekki góðu máli, jafngóðu máli og ég tel þetta vera, því staðgreiðslukerfi skatta, eins og hér hefur komið fram hjá öðrum ræðumönnum sem talað hafa við þessa umræðu, tryggir skattgreiðendum jafnari greiðslur, það dregur úr launasveiflum þannig að ég tel þetta kerfi vera betra en það sem við höfum í gildi núna. Ég held að það sé nauðsynlegt að herða skatteftirlit og vil gjalda varhug við því að halda að málið leysist sjálfkrafa með nýrri lagasetningu. Það er eftirlitið og framkvæmd laganna sem skiptir mestu máli. Eitt ákvæði þessara laga er að nú á að skattleggja bílastyrki og dagpeninga og er það um 1,4 milljarðar kr. sem menn ætla að ná til með þessum hætti og skattstofn upp á um 900 millj. kr. Ákvæði um skattlagningu bílastyrkja og dagpeninga eru í núverandi skattalögum en framkvæmdin á þeim lögum hefur ekki verið sem skyldi og þessum ákvæðum hefur ekki verið framfylgt. Þess vegna vil ég við þessa umræðu beina þeirri spurningu til fjmrh. hvort það hafi verið athugað með hverjum hætti á að tryggja betri framkvæmd þessara nýju skattalaga. Og hvort fjmrn. álíti að embætti ríkisskattstjóra og skattstofurnar ráði við þessa kerfisbreytingu á þeim stutta tíma sem til er ætlast. Ef svo væri ekki þá er nauðsynlegt að gera ráðstafanir til þess að styrkja þessar stofnanir og gera þeim kleift með auknu starfsliði að koma þessari breytingu í kring þannig að tryggt sé að hún takist sem allra best og sú styrking leiði til þess að virkara skatteftirlit fylgi í kjölfar þessarar nýju lagasetningar. Það kerfi sem hér er komið á er einfalt í sniðum, og það er vel, en eigi að síður er nauðsynlegt að í kjölfarið fylgi virkara skatteftirlit. Ég held að það fylgi ekki nema þær stofnanir, sem eiga að sjá um framkvæmd þessara laga og eftirlit, séu efldar þannig að skattheimtan verði réttlátari en ella. Ég vildi láta þetta koma fram við 1. umr. málsins. Ég tel ekki ástæðu til að vera að lengja mál mitt öllu meira við þessa 1. umr. Málið fær vandlega athugun í fjh.- og viðskn. Ed. Ég veit að gerðar hafa verið ráðstafanir til þess að þar verði skarplega unnið að því og mun ekki liggja á liði mínu til þess að þetta mál fái skjótan framgang því ég tel hér um gott mál að ræða. En ég vildi mæla þessi varnaðarorð um kerfisbreytinguna sjálfa og það skatteftirlit sem þarf til þess að tryggja réttláta skattheimtu. Því það hlýtur einmitt að vera það sem við stefnum að.



Frú forseti. Fyrir nokkrum vikum varð það allt í einu að tísku að skamma Alþfl. fyrir allt sem aflaga fór í þessu þjóðfélagi. Eitthvað raskaði þetta ró hæstv. fjmrh. sem annars hefur sýnt sig að vera mjög geðprúður maður. Hann hóf umræðuna um þau frv. sem hér eru á ferðinni, áður en þau höfðu sést, með frekar subbulegum hætti þegar hann fór að ásaka Alþfl. um það að ætla sér að standa í vegi fyrir afgreiðslu þessara frv. þegar allt og sumt sem á ferðinni var var það að formaður Alþfl. krafðist þess að fá að sjá þessi frv. og dró það að vísu eitthvað í efa að þau litu dagsins ljós eða tími ynnist til að afgreiða þau. Ég fagna því að þessi frv. eru komin fram og andmæli því fyrir hönd þingflokksmanna okkar að Alþfl. ætli sér á nokkurn hátt að tefja fyrir eða koma í veg fyrir afgreiðslu þessara mála, enda ætla menn þá kannske þeim þingflokki meira afl en staðreyndir standa til. Hið sanna í þessu máli er að Alþfl. styður einföldun álagningar skatta og breikkun skattstofns. Alþfl. styður staðgreiðslu skatta. Alþfl. styður líka afnám tekjuskatts á almennar launatekjur og hefur gert um alllanga hríð, en um það er reyndar ekki að ræða í þessu frv., og Alþfl. styður líka endurskoðun skattkerfis eða skattheimtu í heild, en um það er heldur ekki að ræða í þessu frv. Hvers vegna eru þessi frv. fram komin nú? Að nokkru leyti hlýtur það að vera fyrir góðan vilja, en þó skyldu menn samt sem áður minnast þess að þeir sem leggja þetta frv. fram núna hafa lofað því statt og stöðugt í hartnær fjögur ár að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum og innsigla nú vanefndir þeirra loforða með því að leggja þetta frv. fram, þar sem víðs fjarri fer að almennar launatekjur verði skattfrjálsar. Þetta frv. er þess vegna fram komið að aðilar vinnumarkaðarins, ASÍ og VSÍ, gerðu það að skilyrði í seinustu samningum sínum að komið yrði á staðgreiðslukerfi skatta. Ríkisstjórnin lofaði að koma því í framkvæmd, og það er það loforð sem nú er verið að efna. Sá böggull fylgir þó skammrifi að staðgreiðslukerfi skatta er örðugt að koma á öðruvísi en að einfalda innheimtu þeirra og þess vegna verður það að gerast a.m.k. samtímis. Gallinn á gjöf Njarðar að þessu sinni er sá að hér er ekki um heildarendurskoðun skattheimtu að ræða heldur eingöngu breytingar á álagningu og innheimtu skatta af launafólki. Engu að síður er það þó skref í rétta átt. Ég tel mjög nauðsynlegt að fram komi við frekari afgreiðslu og endanlega afgreiðslu þessa máls hver áform löggjafans eru í framhaldi af þeim breytingum sem þessi frv. munu skila. Ég held að löggjafinn geti ekki látið almenning vera í vafa um það hver hans endanlegu áform eru, hver hugur löggjafans til skattgreiðenda almennt er. Ekki bara þeirra sem þiggja laun heldur allra annarra sem skattskyldir eru. Það er dálítið eftirtektarvert eins og ég áður lýsti hvernig þetta frv. er til komið, hverjir raunverulega mynda orðið þá samstöðu í þessu þjóðfélagi sem þarf til þess að ná fram jafnveigamiklum málum og hér er hreyft. Það er greinilegt að þjóðkjörnir fulltrúar telja sig ekki lengur hafa nægjanlegt umboð til þess að hrinda svona veigamiklum breytingum í framkvæmd öðruvísi en að fá til þess stuðning allt annarra aðila, sem allt öðruvísi umboð hafa, en að því er virðist það mikið greinilegra umboð að á þá er miklu frekar hlustað en áform þeirra manna sem kosnir hafa verið af þjóðinni til þess að efna þau loforð sem þeir hafa gefið. Eða hvernig er það, er umboð ASÍ og VSÍ virkilega svona miklu skýrara en stjórnvalda að þeir eiga miklu auðveldara með að koma breytingum sem þessum í framkvæmd en í raun og veru stjórnvöld sjálf? Ef svo er þá tel ég að stjórnarfari okkar sé orðið mjög ábótavant. Eins og ég sagði áðan þá er það engin spurning að Alþfl. styður einföldun álagningar og einföldun innheimtu skatta. Stóra spurning launþegans, og þess vegna líka fulltrúa þeirra hér á þingi, hlýtur að vera sú: Hvaða breytingu hefur þetta í för með sér fyrir mig? Sjálfsagt spyrja menn flestir beint: Lækka skattarnir mínir? Eða: Hverra skattar lækka? Í fljótu bragði virðist réttarbótin ekki vera ýkja merkjanleg fyrir launþegann að öðru leyti en því að kerfið verður fyrir hann öllu skiljanlegra. Hann greiðir áfram skatta út þetta ár. Hann skilar sínu framtali. Hann fær endanlega álagningu núna á miðju sumri og ef um skattfríðindi eða frelsi er að ræða þá er það ekki nema þessi seinasti mánuður ársins, sem hingað til hefur verið skattlaus, seinasti dagur ársins í raun og veru, þ.e. fyrir þá sem laun hafa þegið fyrir fram. Það er hægt að segja að erindisbréfið, sem fjmrh. afhenti þeirri nefnd sem hann skipaði til þess að endurskoða álagningu og innheimtu skatta, sé hinn raunverulegi lykill að réttarbótinni sem launþeginn horfir til. En hann veit ekki til hlítar hver hans réttarbót er fyrr en erindisbréfið allt saman hefur verið framkvæmt, þ.e. ekki fyrr en öll þau atriði sem farið er fram á í erindisbréfinu að unnin verði hafa verið unnin. Þá fyrst veit hann hver afstaða stjórnvalda til hans er. Og vegna þess að það mun ekki gerast á þessu þingi tel ég nauðsynlegt að löggjafinn láti í ljósi hver hin raunverulegu áform hans eru. Er það t.d. ætlunin að aflétta sköttum af almennum launatekjum? Við fréttum það hér fyrir stuttu síðan að meðaltekjur á Íslandi í dag muni vera um 63 000 kr. á mánuði. Þar hafa menn þá einhverja viðmiðun þegar ákveða verður hvar skattfrelsi endar. En ég tel mjög nauðsynlegt að í einhverju formi komi fram hver skoðun löggjafans er í því máli. Frú forseti. Það er þó nokkur vinna sem núna er fram undan í fjh.- og viðskn. og mjög mörg atriði sem sjálfsagt þarf að skoða. Ég er ekki búinn að kynna mér þessi frv. sem hér liggja fyrir það ítarlega að ég geti farið út í efnislega umræðu um þau á þessu stigi. Það eru nokkur atriði sem maður hefur hnotið um við fljótlegan yfirlestur án þess að þau séu kannske ýkja merkileg miðað við heildarstærð þessa máls alls. Manni verður t.d. hugsað til þess hvernig farið verður með framkvæmd 25% reglunnar svokölluðu, þ.e. ef menn auka tekjur sínar mikið á þessu ári þá er fyrirhugað að skoða þá tekjuaukningu á næsta ári með tilliti til þess hvort hún hafi farið fram úr einhverjum ákveðnum mörkum. Ef tekjuaukningin fer fram úr 25% af því sem áætla mátti að eðlilegt væri þá koma slík tilfelli til úrskurðar skattstjóra. Þetta þýðir t.d. að hafi maður það ýkta tilfelli að maður hafi haft 4 millj. kr. í tekjur og aukið þær upp í 5 millj. kr. þá er hann undir þessu tilskilda marki. Hann hefur ekki aukið tekjur sínar nema rétt sem því nemur sem menn telja athugunar vert en annar aðili, sem hefur haft 250 000 kr. í tekjur og eykur þær upp í 500 000 kr., fer það langt yfir markið að hann verður að mæta hjá skattstjóra þó að hver heilvita maður sjái náttúrlega að þarna er um tekjuaukningu að ræða sem ekki vegur eins þungt og það dæmi sem ég nefndi fyrst. Í B-lið 11. gr. frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt er að finna ákvæði um húsnæðisbætur. Hv. 11. þm. Reykv. fjallaði reyndar nokkuð ítarlega um þessa grein og gerði athugasemd við fyrsta lið þeirra skilyrða sem menn verða að uppfylla, þ.e. að um sé að ræða fyrstu íbúð sem viðkomandi eignast. Þetta hlýtur að vera þeim erfitt sem eru að taka þátt í þeim sérkennum fasteignamarkaðar sem við búum við hér á Íslandi, þeim sem eru að vinna sig áfram eftir því sem fjölskyldan stækkar, og er að mínu mati alls ekki fyllilega hægt að réttlæta þetta sem skilyrði. Sjálfsagt skilyrði er það sem tilgreint er hér í 2. tölul., þ.e. að íbúðin sé byggð eða keypt til eigin nota. Aftur á móti er þriðja skilyrðið líka dálítið vafasamt þó að mönnum kunni að virðast það fyllilega eðlilegt svona við fyrstu sýn, þ.e. að íbúð sé lánshæf samkvæmt reglum Húsnæðisstofnunar ríkisins. Þetta atriði horfir fram hjá ömurlegri staðreynd sem við búum við, ekki hvað síst hér á höfuðborgarsvæðinu, að hér er enn þá á markaði mjög mikið af húsnæði sem ekki er lánshæft samkvæmt reglum Húsnæðisstofnunar ríkisins þó að það sé að öðru leyti fyllilega íbúðarhæft. Það er þetta húsnæði sem kannske einmitt það fólk leitar í sem mest þyrfti á svona aðstoð hins opinbera að halda, þ. e. efnaminnsta fólkið. Þess vegna kemur þetta þriðja skilyrði kannske harðast niður á þeim sem síst skyldi. Það eru náttúrlega fleiri spurningar sem vakna en þeirra spurninga má spyrja í nefnd eins og þeirrar hvers vegna vextir af ofgreiddum sköttum greiðast ekki nema frá 1. júlí en ekki gildir sama regla um þá sem eru vangoldnir o.s.frv. En eins og ég sagði þá eru þetta spurningar sem má spyrja í nefnd og fá skýringar á og ekki ástæða til þess að tefja þá umræðu sem hér á sér stað núna með slíkum spurningum. Það má líka spyrja þeirrar spurningar hverjir tapa á þessari breytingu. Það virðist alls ekki ljóst af þeim gögnum sem við höfum fengið. Þykir manni þó ótrúlegt að enginn muni tapa á því. Betur væri náttúrlega ef svo væri. Það þýddi þá að þetta frv., ef að lögum yrði, yrði betra en maður þekkir víðast hvar annars staðar í veröldinni þar sem sambærileg álagning og innheimta fer fram. En þetta eru upplýsingar sem fást miklu betur og skýrar í nefndinni, frú forseti, og þess vegna ætla ég ekki að tefja umræðuna hér núna með eftirleitan eftir svörum við slíku. Ég vil bara endurtaka það af gefnu tilefni að það stendur ekki á okkur Alþýðuflokksmönnum að greiða götu þessa frv. eins mikið og í okkar valdi stendur.



Hæstv. forseti. Það er sannarlega ánægjulegt að talsmenn allra þingflokka skuli í þessum umræðum nú í eftirmiðdag og í kvöld vera sammála um þá meginstefnu sem lögð er til með frv. þeim sem til umræðu eru. Það er auðvitað alveg sjálfsagt mál að menn hafi mismunandi skoðanir á einstökum ákvæðum þessara frv. Hitt er líka eðlilegt að menn hefðu viljað sjá þessi frv. eitthvað fyrr. En ég vil geta þess að það vinnst allgóður tími til þess að skoða frv. í hv. fjh.- og viðskn. Ég hafði raunar þegar boðað fundi í fyrramálið en að athuguðu máli og eftir viðræður við aðra nefndarmenn urðum við ásátt um að skynsamlegra væri að funda ekki fyrr en á miðvikudag, heldur að reyna að beina spurningum til embættismannanna sem væru þá betur færir um að svara þegar þeir mættu til fundar. Hér hafa í dag komið fram fjölmargar fsp. sem embættismennirnir hafa skrifað hjá sér og munu að sjálfsögðu reyna að greiða úr þeim. Hvort þeir geta greitt úr öllum spurningum strax á miðvikudag eða eitthvað síðar það verður að koma á daginn. En þess er að gæta að í næstu viku verða fjölmargir þm. og raunar margir ráðherrar líka, ég hygg þó ekki hæstv. fjmrh., á Norðurlandaþingi. Þess vegna verða hér stuttir fundir eins og menn þekkja af reynslunni og ætti þess vegna að gefast gott tóm til að ræða málið í hv. fjh.- og viðskn., enda mun enginn af nefndarmönnum verða fjarverandi þá vikuna. Við ættum sem sagt að geta haft allgóðan tíma til þess að athuga málin og sjálfsagt að nota hann vel og ekki skal standa á mér að reyna að hjálpa til við að koma spurningum á framfæri, hvort heldur er frá nefndarmönnum eða öðrum hv. þingdeildarmönnum, og kalla til þá sem menn vilja hitta að máli. Það hlýtur að vera svo að þegar menn eru sammála um meginatriðið þá náist sæmileg samstaða um að lögfesta þessi frv., að sjálfsögðu eitthvað breytt, og líka með hliðsjón af því að jafnvel þó að menn séu ekki alls kostar ánægðir með eitthvað, þá er kostur á nýju þingi á komandi hausti að breyta eitthvað framkvæmdaratriðum þó að meginstefnuna verði auðvitað að marka með löggjöf nú þannig að markvisst sé hægt að vinna að undirbúningi framkvæmdar þessarar byltingar. Ég hygg að það sé bylting. Og það væri ánægjulegt, eins og einhver hv. þm. komst hér að orði áðan, ég hygg hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir, að það væri þjóðarsátt um meginstefnuna, staðgreiðsluna. Þá hljótum við að geta ráðið fram úr minni háttar atriðunum eða greitt um einstök atriði atkvæði eins og vera ber. Síðan er sumarið fram undan til skoðunar á öllum þessum málum og það væntanlega þing sem þá situr og væntanleg stjórnvöld, ríkisstjórn, hver sem hún verður, mun þá auðvitað geta breytt einhverjum atriðum. En ég endurtek: Ánægjulegast er að við erum sammála um meginatriðið - staðgreiðsluna.



Frú forseti. Ég fagna því hvað hér hefur komið fram í umræðunum í dag og kvöld eindreginn vilji til þess að greiða fyrir framgangi þessara mála og eindreginn stuðningur við þau meginatriði sem frv. byggja á, um breytingar á tekju- og eignarskattslöggjöfinni og um staðgreiðslu skatta, sem hér hafa verið til umræðu. Auðvitað er ekki óeðlilegt að um einstök atriði geri menn athugasemdir eða fyrirvara og jafnvel ágreining. Hitt er þó aðalatriðið að um þá meginstefnu sem hér er lögð virðist vera allvíðtæk samstaða og ég fagna yfirlýsingu formanns hv. fjh.- og viðskn. um að greiða fyrir framgangi málsins svo sem kostur er. Fjmrn. mun fyrir sitt leyti vera reiðubúið til þess að miðla þeim upplýsingum sem óskað er eftir af þess hálfu við meðferð málsins í nefnd. Ég vil víkja að örfáum atriðum sem fram hafa komið hjá hv. þm. í umræðunum í dag og kvöld. Hv. 3. þm. Norðurl. v. gat þess að til álita kæmi að hafa tvö skatthlutföll. Hann boðaði ekki tillöguflutning þar að lútandi en taldi að sú spurning kæmi til álita. Ég er ekki þeirrar skoðunar að það eigi að hafa tvö skatthlutföll í þessu kerfi. Mikilvægt er að þær tillögur sem hér liggja fyrir mæla fyrir um mikla einföldun og eins verða menn að hafa í huga að fastur krónutölufrádráttur, persónufrádráttur, kemur hlutfallslega þeim að mestum notum sem lægstar hafa tekjurnar og býr þannig í raun og veru til stighækkandi skattþrep í þessu kerfi. Ég er þeirrar skoðunar að með þeim tillögum sem hér liggja fyrir sé að þessu leyti stuðlað að eðlilegri dreifingu og sem jafnastri dreifingu skattbyrði. Hv. þm. taldi einnig að það væri meginágalli í frv. sem ekki væri tekið fram í þeim, þ.e. skattlagning á fyrirtækjum og breytingar á skattlagningu varðandi eignatekjur. Að þessu viku einnig nokkrir aðrir ræðumenn. Því er til að svara að sú nefnd sem unnið hefur að þessum tillögum á vegum fjmrn. hafði það verkefni einnig samkvæmt erindisbréfi að gera tillögur um breytt fyrirkomulag tekjuskattsálagningar hjá atvinnufyrirtækjum. Hún hafði það verkefni og hefur það verkefni samkvæmt erindisbréfi sínu að kanna möguleika á afnámi eða lækkun frádráttarliða á móti lækkun skatthlutfalls, þ.e. að framkvæma svipaða kerfisbreytingu gagnvart atvinnufyrirtækjum eins og hér er verið að gera gagnvart einstaklingum. Ljóst þótti hins vegar að slík kerfisbreyting tæki lengri tíma í undirbúningi. Það sama á einnig við um hugsanlega skattlagningu á fjármagnstekjur því að slík skattlagning hlýtur að haldast í hendur við áform manna um álagningu eignarskatta. Frá mínum bæjardyrum séð er ekki óeðlilegt að menn leggi meiri áherslu á skattlagningu tekna af eignum fremur en á eignirnar sjálfar. En verði slík breyting gerð hlýtur það að hafa áhrif til lækkunar á álagningu eignarskattanna. Þetta eru atriði sem áfram verður unnið að, en mín skoðun var sú að óverjandi væri að fresta þeirri réttarbót sem í þessum frv. felst fyrir launþega þó að lengri tíma tæki að fullvinna þessar tillögur að öðru leyti. Það er ástæðan fyrir því að þessi frv. eru lögð fram hér og verkinu að öðru leyti skotið á frest. Ég hygg að það hefði kostað verulega gagnrýni ef ljóst hefði verið að unnt var að koma þessum breytingum fram en þeim hefði verið skotið á frest einungis vegna þess að menn vildu fyrst ljúka tillögugerð um skattlagningu atvinnufyrirtækja áður en launþegar fengju þessa réttarbót og því eru frv. nú lögð fram. Hv. 3. þm. Norðurl. v. vék einnig að yfirlýsingum og fyrirheitum um afnám tekjuskatts á almennum launatekjum og það kom einnig fram í ræðum nokkurra annarra talsmanna stjórnarandstöðunnar hér í kvöld að þeir teldu að á skorti að fyrirheit um þetta efni hefðu verið efnd. Nú skulu menn gæta að því hvað gert hefur verið á þessu kjörtímabili nú þegar varðandi lækkun tekjuskatta og hverjar breytingar til viðbótar eru gerðar með þeim frv. sem hér liggja fyrir til umræðu. Einhleypingur er eftir þá kerfisbreytingu sem þessi frv. mæla fyrir um laus við tekjuskattsgreiðslur við 40 000 kr. tekjur á mánuði. Barnlaus hjón eru skattlaus að því er varðar greiðslur á tekjuskatti til ríkisins við tekjur frá 73 000 upp í 80 000 kr. á mánuði. Og hjón með tvö börn eru skattlaus við 90 000 kr. mánaðartekjur. Hjón með tvö börn, þessi venjulega fjölskylda í þjóðfélaginu er laus undan tekjuskattsgreiðslum við 90 000 kr. tekjumark. Ég fullyrði að þegar Alþingi hefur samþykkt skattalög sem kveða á um skattálagningu af þessu tagi, þá er ekki verið að leggja tekjuskatt á almennar launatekjur. Þegar fjögurra manna fjölskylda þarf ekki að greiða tekjuskatt af 90 000 kr. tekjum, þá hefur það skref verið stigið að ekki er lagður tekjuskattur á almennar launatekjur. Hv. 3. þm. Norðurl. v. gat um hugmyndir þess efnis að leggja mætti um 1200 millj. kr. tekjuskatt, nýjan tekjuskatt, á atvinnufyrirtæki og nota þær upphæðir til þess að lækka enn frekar skattálagningu eða hækka skattleysismörk gagnvart einstaklingum. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um tillögu af þessu tagi. Að undanförnu hefur verið unnið að því fremur að lækka skatta á atvinnurekstur, m.a. hefur það verið gert í samráði við aðila vinnumarkaðarins, bæði atvinnurekendur og launþega, í því skyni að ná almennri þjóðarsátt um lausn kjarasamninga. Það hefur verið veigamikill þáttur í því að ná þeirri lausn að létta skattbyrði á atvinnufyrirtæki og ég tel að það mundi ekki stuðla að aukinni farsæld í þjóðfélaginu að auka nú um rúman milljarð skattlagningu á atvinnufyrirtæki. Raunar hygg ég að kannske ætlist hv. þm. ekki fyllilega til að þessar hugmyndir séu teknar alvarlega. Sjálfur gegndi hann um nokkurra ára skeið embætti fjmrh. og engar slíkar tillögur voru þá fluttar um breytingar af þessu tagi. Í ljósi þess geri ég ekki ráð fyrir því að þessar hugmyndir séu meintar í fullri alvöru. Ég geri ráð fyrir því að þá hefði hv. þm. notað þau ár sem hann sat í fjmrn. til þess að koma þeim hugmyndum fram ef hann hefði talið þær í raun og veru raunhæfar. Hv. þm. vék einnig að samráði við sveitarfélög og fullyrti að ekkert samráð hefði verið haft við sveitarfélögin. Þetta er alrangt. Talsmönnum Sambands ísl. sveitarfélaga var á fundi gerð grein fyrir öllum meginhugmyndum þegar í upphafi vinnu við samningu á þessum frv. Drög að staðgreiðslufrv. voru kynnt félmrn. og rædd þar á fundi með fulltrúum Sambands ísl. sveitarfélaga og eftir þann fund bárust skriflegar athugasemdir frá formanni sambandsins. Á öðrum fundi með sömu aðilum var farið yfir athugasemdir og frv. breytt með tilliti til athugasemda í ýmsum atriðum sem þær tóku til. Ég nefni hér ákvörðun um innheimtuhlutfall og endanlegt útsvarshlutfall. Ég nefni hér að sveitarfélögin gerðu athugasemdir við innborgun inn á reikning sveitarfélaga, sameiginlegan reikning, í stað þess að nú gerir frv. ráð fyrir því að greitt sé inn á reikninga sveitarfélaga í bankastofnunum eða á póststofum. Tekið var tillit til þessara athugasemda. Innheimtuþóknun var lækkuð úr 3% í 1%. Farið var yfir allar áætlanir um útreikninga útsvars með þessum aðilum og þeim afhent yfirlit yfir skattstofna og útsvör eftir einstökum sveitarfélögum, þannig að í einu og öllu var haft hið fyllsta samráð og tekið verulegt tillit til þeirra athugasemda sem frá Sambandi ísl. sveitarfélaga komu. Það er heldur ekki rétt að sjálfstæði sveitarfélaga sé skert með þessum frv. Ákvörðunarvald þeirra um útsvar er hið sama og í dag. Þau ákveða endanlegt útsvarshlutfall, allt að tilteknu hámarki, svo sem lög mæla fyrir um nú þegar. Þetta hlutfall, sem gert er ráð fyrir í þeirri nýju löggjöf sem hér um ræðir og fram kemur í breytingum á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, er nú lítið eitt hærra en það hefur verið. Þá er líka á það að líta að þegar tekin er upp staðgreiðsla útsvars þá er aðstaða sveitarfélaga bætt til muna því að þau fá nú verðtryggðan tekjustofn og það skiptir gífurlega miklu máli fyrir sveitarfélögin og er vafalaust mjög mikils um vert fyrir þau að fá nú útsvarið sem verðtryggðan tekjustofn sem greiddur er samtímis. Það er einnig rétt að taka fram að ríkissjóður stendur undir útsvari þar sem skattleysismörk sleppa skattgreiðendum við greiðslu til síns sveitarfélags í samræmi við ákvæði í 10. gr. frv. Þannig að í þessu efni er ekki verið að vega að minnstu sveitarfélögunum þar sem oft er um að ræða einstaklinga sem eru undir skattleysismörkum. Hv. þm. vék að því að frv. raskaði stöðu ýmissa aðila eins og til að mynda námsmanna. Á það er að benda að námsmenn koma gjarnan til starfa á miðju ári en þeir njóta fulls persónufrádráttar í þessu nýja skattkerfi þannig að persónuafsláttur fyrir árið í heild nýtist þeim þó að þeir komi til starfa á miðju ári. Í því er fólgið verulegt hagræði, þannig að fullyrðingar af þessu tagi eru mjög vafasamar þó að ekki verði fram hjá því litið að með staðgreiðslu byrja menn almennt að greiða skatt á fyrsta starfsári í stað þess að áður byrjuðu menn að greiða skatta árið eftir. Að sama skapi koma þessar breytingar auðvitað fram við starfslok. En í engum aðalatriðum er þar um að ræða aukið óhagræði fyrir skattgreiðendur. Frumvörpin gera ráð fyrir því að hér sé um að ræða heldur minni skattheimtu í formi tekjuskatts en áður var þó ekki sé um stórfellda lækkun að ræða og því er almennt ekki um aukna skattbyrði að ræða, heldur þvert á móti er miklu fremur að frv. leiði til minni skattbyrði þó að auðvitað geti það komi misjafnlega út, ekki síst vegna þess að verið er að taka inn ný atriði sem ekki hafa komið til skattlagningar áður. Að því er varðar það sjónarmið hv. 3. þm. Norðurl. v. að eðlilegra hefði verið að miða við skattvísitölu að hefðbundnum hætti fremur en lánskjaravísitölu er ég ekki sammála í því efni. Það hefur reynst mjög erfitt að segja til um hver skattvísitala eigi að vera. Margra ára reynsla sýnir að tillögur um skattvísitölu í desembermánuði hafa aldrei staðist dóm reynslunnar og er langur listi aftur í tímann um tilraunir manna í þessu efni glöggt vitni þar um og því eðlilegt að miða við lánskjaravísitölu. Auðvitað hlýtur það svo að verða sjálfsagt atriði ef mikið misgengi verður á milli lánskjaravísitölu og launaþróunar að ákveða breytingar á skattfjárhæðum eða skatthlutföllum í tengslum við almenna þróun efnahagsmála, en að öðru jöfnu á lánskjaravísitalan að vera eðlilegri mælikvarði í þessu efni. Hv. 5. landsk. þm. vék að því í upphafi ræðu sinnar að ég hefði að því er mér skildist komið heldur ómaklega fram við Alþfl. og sakað hann um að ætla að tefja framgang þessa máls. Ég vil af þessu tilefni taka sérstaklega fram að ég fagna yfirlýsingu hv. þm. og enn fremur yfirlýsingu hv. 8. þm. Reykv. þess efnis að Alþfl. vilji greiða fyrir framgangi málsins og sjá það verða að veruleika á þessu þingi. Ég fagna þessari afstöðu. En hitt er satt og rétt að ég gat ekki annað en túlkað fyrstu viðbrögð formanns Alþfl. á þann veg að ætlunin væri að koma í veg fyrir framgang málsins. Eins og menn rekur minni til kom formaður Alþfl. fram í útvarpsviðtölum og lýsti því yfir að það væri ekki hægt að koma þessum frumvörpum fram. Vinna við þau væri of skammt á veg komin. Það væru öll vandamál óleyst sem taka þyrfti afstöðu til. Þar að auki bætti formaður Alþfl. því við að hann hefði samkvæmt upplýsingum úr skattkerfinu sjálfu frá embættismanni fullgild rök fyrir því að þetta væri tæknilega ekki framkvæmanlegt. Þessi ummæli túlkaði ég á þann veg að formaður Alþfl. vildi koma í veg fyrir framgang málsins og þar að auki túlkaði ég þau á þann veg að hann væri kominn í andstöðu við ýmsa af eigin flokksmönnum, ekki síst þá sem lengi hafa staðið í fylkingarbrjósti í verkalýðshreyfingunni. Og lái mér hver sem vill þó að ég hafi túlkað þessi furðulegu ummæli á þennan veg, enda kom síðar á daginn, þegar málið var athugað, að flokksformaðurinn hafði aldrei haft samband við embættismenn í skattkerfinu, aldrei haft samband við þá sérfræðinga sem unnu að gerð frv. til að fá upplýsingar um gang verksins né heldur til þess að fá faglegt mat skattyfirvalda og embættismanna skattkerfisins á því hvort þetta var mögulegt. Það kom sem sagt í ljós að þessi fullyrðing um að hann hefði upplýsingar frá embættismanni í kerfinu hafði ekki við rök að styðjast. Var þá nema eðlilegt að mín viðbrögð væru þau að líta svo á að ætlunin væri með einhverjum sérstökum upphlaupum af þessu tagi að koma í veg fyrir að frv. næði fram að ganga? Ég hef hins vegar fundið það mjög víða að gegn þessu komu sterk viðbrögð. Ég vissi að meginþorri Alþýðuflokksmanna var annarrar skoðunar. Ég vissi það af eigin reynslu að ýmsir af helstu forustumönnum Alþfl. í verkalýðsforustunni vildu annað. Ég fagna því að það hefur verið tekið af skarið í þessu efni og Alþfl. ætlar að standa að framgangi þessara mála og ég vona að formaður Alþfl. sjái að sér eftir þetta kynlega upphlaup. Hv. 5. landsk. þm. vék að því að hér væri ekki um heildarendurskoðun á skattkerfinu að ræða og það er satt og rétt. Ég þarf ekki að fara um það mörgum orðum. Fyrir hv. Alþingi liggur frv. um virðisaukaskatt sem er grundvallarbreyting á óbeinni skattheimtu. Sú nefnd sem unnið hefur þetta verk sem hér er til umræðu vinnur áfram að tillögum bæði að því er varðar skattlagningu á atvinnurekstur almennt og enn fremur skoðun á skattlagningu á eignatekjur og samspil slíkrar skattlagningar og eignarskatts. Hér er því mjög góður gangur á því verki að koma fram heildarendurskoðun og nýrri uppbyggingu á skattkerfinu, en svo viðamikil breyting sem hér um ræðir næst ekki fram samhliða annarri breytingu svo sem eins og á virðisaukaskattinum og því var ákveðið að þessi grundvallarbreyting, þ.e. staðgreiðslan, hefði forgang fram fyrir virðisaukaskattinn sem hlýtur að koma í beinu framhaldi af því að þetta verður að veruleika. Að því er varðar sjálfstæða atvinnurekendur er gert ráð fyrir því að þeir staðgreiði tekjuskatt af tekjum sínum og að lágmarki miðað við þær viðmiðunarreglur sem út verða gefnar af skattstjórum. Eðlilega hafa komið hér til umræðu þær breytingar sem ráð er fyrir gert varðandi fríðindagreiðslur. Ég tel að það hafi verið útilokað annað en að taka á því máli. Það hefur eðlilega leitt til óánægju með skattinn að sumir skattgreiðendur hafa getað tekið hluta launa sinna með þessum hætti en aðrir ekki og það hefur leitt til óréttlætis. Auðvitað verður að huga að því að í sumum tilvikum er um beinan kostnað að ræða og það er ekki ætlunin að skattleggja hann, en eigi að síður verður að takast á við þetta. Það liggja fyrir tölulegar upplýsingar um að fríðindi af þessu tagi vaxa í réttu hlutfalli við hæð launa og því liggur í augum uppi að þær breytingar hafa hér orðið á á undanförnum árum að laun hafa beinlínis verið greidd með þessum hætti í þeim tilgangi að skjóta þeim undan skatti þó að í mörgum tilvikum sé um beinan útlagðan kostnað að ræða og þá er ekki ætlunin að skattleggja launþega fyrir honum. Hv. 11. þm. Reykv. vék að ýmsum atriðum, m.a. því að að mati hv. þm. væri um að ræða of mikla einföldun á skattkerfinu. Varhugavert væri að fækka frádráttarliðum um of. Ég er ekki sammála þessari skoðun. Ég tel það vera megingildi þeirrar breytingar sem hér fer fram að kerfið hefur verið einfaldað verulega og enn fremur að niðurstaðan skuli vera sú að hlutföllum einstakra hópa skattgreiðenda skuli eigi að síður ekki vera raskað þó að þessi mikla einföldun hafi átt sér stað. Varðandi húsnæðisbæturnar og regluna um fyrstu íbúð sem forsendu fyrir húsnæðisbótum er það auðvitað matsatriði. Hér er verið að útdeila sömu upphæð og ríkið ver nú til þessara þarfa. Frv. gerir ráð fyrir því að þessir fjármunir verði fyrst og fremst nýttir í þágu þeirra sem eru að kaupa í fyrsta sinn. Fyrri reglan nýttist augljóslega best þeim sem höfðu hæstar tekjur, höfðu efni og aðstöðu til að taka mest lán og því felst að mínu mati í þessu nýja fyrirkomulagi veruleg aðstöðujöfnun. Ég hygg að ég hafi þá vikið að flestum þeim atriðum sem ástæða þykir til á þessu stigi máls. Eðlilega fer frv. til meðferðar í nefnd og ég veit og met það af yfirlýsingum hér að þar verða frv. tekin til rækilegrar skoðunar og ég ítreka það að fjmrn. er reiðubúið fyrir sitt leyti að aðstoða við þá vinnu með útvegun þeirra upplýsinga sem unnt er og menn óska eftir við meðferð málsins.



Herra forseti. Ég ætlaði mér ekki að lengja þessa umræðu með því að taka aftur til máls, en eftir að hafa hlýtt á ræðu hæstv. fjmrh. get ég ekki orða bundist. Svo gekk ósvífni hans úr hömlu, svo voru blekkingarnar stórfelldar að óhjákvæmilegt er að hafa þar uppi hin hörðustu mótmæli. Það getur enginn alþm. setið undir slíkum blekkingum eins og þeim að með þessu frv. sé búið að afnema skatt af almennum launatekjum, það sé bara búið að ná þessu takmarki. Þetta var það sem hæstv. ráðh. bauð mönnum upp á áðan. Hann sagði að vegna þess að skattfrelsismörk hjóna í tekjuskatti með tvö börn væru komin upp í 90 þús. kr. væri augljóst að það væri búið að ná því marki að afnema skatt af almennum launatekjum. Hvað var hæstv. ráðh. eiginlega að fara þarna? Er þetta nýja blekkingaklisjan sem hann ætlar að hafa uppi í komandi kosningabaráttu? Er þá ekki tímabært að fara að átta sig á í hverju hún er fólgin? Vissulega er hægt að orða það eins og hann gerði áðan að skattfrelsismörk í tekjuskatti geti talist eitthvað hærri en í útsvari, jafnvel þó að menn séu búnir að sameina þetta hvort tveggja í eina skattlagningu, því að það má segja sem svo að ef útsvarið telst vera 6,25% og ef skattfrelsismörk eru talin vera 33 þús. fyrir báða skattana má með fullum rétti segja að skattfrelsismörkin, ef bara er litið á tekjuskattinn, séu dálítið hærri. Það er út af fyrir sig rétt og skal viðurkennt. En auðvitað er fjarstæða í fyrsta lagi að taka dæmið um hjón með tveimur börnum vegna þess að þegar skattur er reiknaður út fyrir hjón með tvö börn koma inn í myndina barnabætur sem er greiðsla ríkisins til stuðnings barnafjölskyldum, hét á sínum tíma fjölskyldubætur og var alveg óháð skattakerfinu, hefur síðan smám saman þokast inn í skattakerfið og komið þar til frádráttar, en er greiðsla sérstaks eðlis og er fjarstæða að blanda því þar saman við. Ef við lítum á skattfrelsismörk einstaklinga og miðum við að fyrstu greiðslurnar gangi upp í útsvar getum við kannske með fullum rétti sagt að skattfrelsismörk í tekjuskatti hjá einhleypingum þokist upp í 40 þús. kr. á mánuði meðan heildarskattfrelsismörkin eru 33 þús. Við getum sagt að síðan séu næstu 7 þús. kr. eða svo skattfrelsismörkin sem hækka ef tekið er tillit til útsvarsins. En hvað eru 40 þús. kr. í dag? Eru það almennar launatekjur? Nei, það eru ekki almennar launatekjur. Það er langt þar fyrir neðan eins og menn þekkja. Meðaltekjur í þjóðfélaginu í dag eru um 63 þús. kr. og þá er ekki reiknað með bifreiðastyrkjum og dagpeningagreiðslum eins og meiningin er að gera í þessu væntanlega skattakerfi þannig að meðaltekjur reiknaðar á þann hátt yrðu vafalaust hærri. Sjá þá allir að það er fjarstæða að tala um að skattfrelsismörk í tekjuskatti séu komin upp fyrir almennar launatekjur því að þær gera greinilega ekki mikið meira en að ná liðlega hálfum meðaltekjum fólks, enda er það svo að skattfrelsismörk barnlausra hjóna eru væntanlega, ef miðað er við tekjuskattinn einan, einhvers staðar í kringum 80 þús. kr., þ.e. tvöfaldar þær sem eru hjá einhleypingnum, gróft reiknað. Þar er sem sagt um tvöfaldar tekjur að ræða og því augljóst að við erum að tala þarna um skattfrelsi almennra launatekna í mesta lagi að hálfu leyti eða svo. Ég vildi alveg sérstaklega mótmæla þessari túlkun hæstv. fjmrh. sem ég taldi með eindæmum ósvífna og vildi ekki láta hana standa hér ómótmælt. Um fyrirtækin og þá tillögu mína að þau séu látin greiða tekjuskatt með eðlilegum hætti hafði hæstv. ráðh. ekki margt að segja. Hann afgreiddi þá tillögu á ákaflega yfirborðslegan hátt. Hann sagði að í fjármálaráðherratíð minni hefði lítið verið hreyft við þessum málum og það sýndi að ég mundi ekki mikið meina það sem ég segði í þessum efnum. En ég vil minna á að í fjármálaráðherratíð minni voru fyrningar hjá rekstraraðilum skertar frá því sem var í fyrri löggjöf og þá voru rekstrartekjur skildar frá launatekjum þannig að menn gátu ekki komist undan að greiða skatt af launum með því að skuldajafna á móti rekstrartapi sem gat verið meira eða minna illa fengið. Og fleira mætti nefna. Álagningarhlutfall á félög var þá hærra. Það var 58% á félög, en er nú 50%. Í tíð núv. ríkisstjórnar hafa verið gerðar mjög margar breytingar á skattlagningu fyrirtækja allt til ívilnunar og það eru reyndar ekki breytingar sem hafa verið gerðar vegna einhvers samkomulags milli aðila vinnumarkaðarins. Það eru ósannindi sem hæstv. ráðh. fór hér með áðan. T.d. að frádráttur vegna fjárfestinga í atvinnurekstri hafi verið afrakstur einhverra samninga milli aðila vinnumarkaðarins. Það er fjarstæða. Ég veit að það kannast enginn við það. Það er hins vegar rétt að breytingar sem gerðar voru á sköttum í fyrra léttu skattbyrði fyrirtækja. En við munum það vafalaust öll rétt að þar var ekki um að ræða breytingu á tekjuskatti. Þar var um að ræða breytingu á launaskatti og það er allt önnur saga. Nú var gerður samningur vinnuveitenda og launafólks. Breytingar á tekjuskatti félaga hafa hins vegar ekki átt uppruna sinn í samningum vinnuveitenda og verkalýðsfélaga. Ég ætla hins vegar ekki að fara að lengja þessa umræðu með því að endurtaka ræðu mína frá því í dag um þær ýmsu frádráttarheimildir sem skotist hafa inn í skattalöggjöfina í tíð þessarar stjórnar. Ég hef rakið það svo oft hér í deildinni áður að það er óþarfi að gera það hér nú. En auðvitað skaut hæstv. ráðh. langt yfir markið þegar hann reyndi að halda því fram að álagning á fyrirtæki sé með hliðstæðum hætti í dag eða fyrir fjórum árum. Þar er verulegur munur á. Ég get svo aftur á móti fyrirgefið hæstv. ráðh. þó að hann hafi kannske misskilið orð mín um skattvísitölu og þá tillögu sem hann gerir í frv. um að skattafslátturinn breytist í hlutfalli við hækkanir á lánskjaravísitölu. Það var greinilegt að hann hafði hreinlega misskilið orð mín og ekki áttað sig á því hvað ég var að fara. Ég get nefnilega ósköp einfaldlega tekið undir með honum að það er ekki auðvelt í staðgreiðslukerfi að ætla að breyta frádráttarliðum eða upphæðum skattafsláttar í hlutfalli við tekjubreytingar í þjóðfélaginu vegna þess að við vitum ekki um tekjubreytingar í þjóðfélaginu fyrr en mörgum mánuðum eftir að þær eiga sér stað. Þær koma ekki fram í hagskýrslum fyrr en í fyrsta lagi hálfu ári eftir að þær hafa átt sér stað. Það væri því alveg óraunhæft að ætla að nota sömu aðferðir í staðgreiðslu og gert er í núverandi kerfi með því að miða við skattvísitölu sem hreyfðist eftir tekjubreytingum. Þetta var ekki mín meining þegar ég ræddi þessi mál hér í dag. En hitt er alveg jafnfjarstæðukennt að ætla að fara að miða breytingar á skattafslætti við verðlagsbreytingar í þjóðfélaginu, miða þær við hvort olía hækkar eða lækkar í verði eða eitthvað annað sem kemur skattálagningunni ekki nokkurn skapaðan hlut við. Það er algerlega út í bláinn. Við höfum að sjálfsögðu ákveðna viðmiðun sem við getum treyst, en það eru hreinar kauptaxtabreytingar og kauplagsbreytingar. Það er reiknuð út vísitala kauptaxta og meðallaunataxta og hver svo sem reikniaðferðin yrði nú í sambandi við þetta er augljóst mál að það mætti vafalaust finna hvaða breytingar hefðu orðið á launagreiðslum tvisvar á ári. Það yrði að sjálfsögðu fyrst og fremst að vera sú breyting sem verður bersýnilega á töxtum, en það yrði ekki hægt að reikna þar launaskrið inn í eða annað það sem menn raunverulega sjá ekki fyrr en að nokkrum tíma liðnum. Sú viðmiðun væri að sjálfsögðu miklu sanngjarnari og eðlilegri. Í hvert skipti sem einhver breyting yrði á almennum launatöxtum í þjóðfélaginu væru frádráttarliðir eða skattafsláttur hækkuð í samræmi við það og aðrar fastatölur í skattalögum. En að ætla sér að fara að miða við breytingar á verðlagi að einhverju leyti með viðmiðun við lánskjaravísitölu er að sjálfsögðu algerlega út í bláinn. Ég vona að hæstv. ráðh. skilji þessa athugasemd því það var bersýnilegt að hann hafði ekki skilið hana í dag.



Herra forseti. Þögn er sama og samþykki, segir einhvers staðar, og það er freistandi að álíta að sú þögn sem var í ræðu hæstv. fjmrh. áðan um flest af því sem ég gerði að umtalsefni í ræðu minni sé sama og samþykki hans því vægast sagt var ræða hæstv. ráðh. heldur þunnur þrettándi. Ég beindi einni beinni spurningu til hæstv. ráðh. og henni lét ráðherrann ósvarað. Ég vil ítreka hana nú og æskja enn á ný svara. Ég spurði ráðherra beint að því hvaða rök lægju fyrir því að b-liður 30. gr. núgildandi skattalaga er ekki felldur niður, hvaða rök lægju fyrir því að fella niður frádrátt af vaxtakostnaði t.d. en ekki vaxtatekjum. Ég vona að ráðh. svari þessu á eftir. Ráðherra gerði að umtalsefni það sem ég sagði um húsnæðismálin og um hversu fjarri íslenskum veruleika sú "fyrsta sinn" regla sem við getum kallað svo, sem er í þessu frv., er íslenskum veruleika í húsnæðismálum. Ráðherra benti á að það væri matsatriði hvernig meta skyldi þessa reglu og að fyrri regla hefði nýst best þeim sem hæstar hefðu tekjurnar og gætu þess vegna tekið mest lán. Ég er sammála ráðherra að því leyti að fyrri reglan, reglan sem nú er í gildi, nýtist þannig. En ég var ekki að leggja til að hún yrði tekin upp aftur. Ég var öllu heldur að vekja athygli á því að "fyrsta sinn" ákvæðið í núgildandi fyrirkomulagi er út í hött miðað við þann veruleika sem er í íslenskum húsnæðismálum og því væri nóg að fella niður þetta fyrsta sinn" ákvæði á húsnæðisþættinum og láta bæturnar gilda fyrir alla með einhverjum hætti. Þetta vildi ég að kæmi skýrt fram. Annað atriði sem var nokkuð athyglisvert í ræðu hæstv. ráðh. var það að hjón með tvö börn greiði ekki skatt af allt að 90 þús. kr. á mánuði og þar með sé tekjuskattur á almennar launatekjur afnuminn. Síðasti ræðumaður kom inn á þetta atriði og benti á að almennar launatekjur séu hærri en sem þessu nemur og því sé ekki búið að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum með þessum hætti. Það sem mér þótti að auki mjög athyglisvert við þetta dæmi hæstv. ráðh. er að samkvæmt þessu gerir hann ráð fyrir að hvert heimili þurfi tvær fyrirvinnur. Það er út af fyrir sig mjög athyglisvert. Eins vil ég benda á að um 90 þús. kr. á mánuði eru um það bil framfærslukostnaður vísitölufjölskyldunnar. Hún telur þó ekki hjón og tvö börn heldur hjón og rúmlega eitt barn. En það að heimili þurfi tvær fyrirvinnur er mjög athyglisvert að skuli hér með hafa verið viðurkennt af hæstv. ráðh. Nú er að sjá hvort einhverjar tillögur koma frá þeirri hæstv. ríkisstjórn sem nú situr um hvernig mæta eigi útivinnu beggja foreldra með öðrum hætti, einkum og sér í lagi á félagslega sviðinu. Á það hefur mikið skort. Ég vil að lokum, og ætla ekki að lengja þessa umræðu meir, aðeins víkja að því sem formaður fjh.- og viðskn. kom að í ræðu sinni, hv. 4. þm. Norðurl. v., þar sem hann taldi afar ánægjulegt, og vísaði þar í mín orð, að þjóðarsátt ríkti um meginstefnu þessara frumvarpa. Það voru ekki mín orð.

Staðgreiðslan held ég sé.

Já. Mín orð voru þau að þjóðarsátt ríki mjög sennilega um staðgreiðslukerfi skatta. En eins og ég tók mjög rækilega fram í ræðu minni eru hér á ferðinni mjög róttækar og umbyltandi breytingar á álagningarkerfinu. Þessi frv. eru tvíþætt. Það er annars vegar staðgreiðslan og hins vegar gjörbylting á því hvernig skattur er lagður á. Um síðara atriðið ríkir engin þjóðarsátt.



Virðulegi forseti. Vegna fullyrðingar hæstv. fjmrh. hér áðan þegar hann vitnaði til þeirra ummæla formanns Alþfl. að hann hefði rætt þessi mál við embættismenn í kerfinu, þá lýsti hæstv. fjmrh. því yfir klárt og kvitt að það væri ekki rétt, formaður Alþfl. hefði ekki gert það. Ég mótmæli mjög harkalega þessari yfirlýsingu hæstv. fjmrh. Hann veit ekki við hverja formaður Alþfl. á trúnaðarsamtöl um þessi mál og hefur þess vegna ekki aðstöðu til að tala eins og hann gerði áðan. Ég fullyrði og geri það með góðri samvisku af bestu vitund að formaður Alþfl. ræddi þessi mál við ýmsa aðila og leyfi mér því enn einu sinni að mótmæla og lýsa furðu á þeim málflutningi hæstv. fjmrh. þegar hann í rauninni kemur í ræðustól og lýsir formann Alþfl. ósannindamann.



Frú forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu, en fyrst vegna þeirrar umfjöllunar sem hér hefur orðið um formann Alþfl. og þær athugasemdir sem hann gerði. Ég staðhæfði að hann hefði ekki haft samband við þá sérfræðinga og embættismenn sem unnu að gerð frv. né heldur embættismenn í skattkerfinu. Ríkisskattstjóri hefur staðfest að svo sé, enda hefur komið á daginn að allar hrakspárnar sem þar voru bornar fram rættust ekki. Málin voru einfaldlega komin miklu lengra á veg en þar var lýst. Þar var búið að leysa þau viðfangsefni og álitaefni sem sögð voru óleyst sem best sést á því að frv. eru nú þegar komin hér til umræðu á hinu háa Alþingi. Ég ætla ekki að eyða fleiri orðum að þessu. Það er aukaatriði og ég fagna miklu fremur að Alþfl. skuli heils hugar, eins og hér hefur komið fram, ætla að beita sér fyrir framgangi málsins. Varðandi fsp. hv. 11. þm. Reykv. um fjármagnstekjurnar, þá hafði ég þegar í ræðu minni í athugasemdum við ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v. gert grein fyrir að þetta frv. gerir ekki ráð fyrir breytingum að svo stöddu á skattlagningu á fjármagnstekjur og sú nefnd sem unnið hefur að þessum frv. hefur það verkefni áfram að vinna að endurskoðun á skattlagningu þeirra. Því eru ekki á þessu stigi gerðar tillögur um breytingar þar um, en þetta tók ég skýrt fram í svari mínu við ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v. Að svo miklu leyti sem þörf er á biðst ég afsökunar á því að ég skyldi ekki hafa endurtekið það svar aftur í ræðu minni, en ýmsir af ræðumönnum viku að sömu efnisatriðunum. Varðandi viðmiðun hv. þm. við skattleysismörk fjögurra manna fjölskyldu við útgjöld vísitölufjölskyldunnar, þá hygg ég að ýmsum kunni að sýnast sem svo að einmitt útgjöld vísitölufjölskyldunnar séu ekki óeðlilegur mælikvarði á almennar launatekjur í þjóðfélaginu.



Frú forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um gildistöku staðgreiðslulaga, þetta er 341. mál á þskj. 595. Í framhaldi af framsögu fyrir frv. um staðgreiðslu opinberra gjalda annars vegar og breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt hins vegar er hér mælt fyrir frv. til laga um gildistöku laga um staðgreiðslu opinberra gjalda. Í gildistökuákvæði staðgreiðslufrv. segir að þau lög komi eigi til framkvæmda fyrr en Alþingi hafi sett sérstök lög um gildistöku þeirra. Er frv. sem hér er til umræðu flutt til samræmis við þetta ákvæði. Það er að sönnu nýmæli við lagasetningu hérlendis að setja sérstök lög um gildistöku annarra laga, en hefur tíðkast nokkuð í nágrannalöndum okkar þegar sérstaklega hefur staðið á og um viðamikla og vandasama löggjöf er að ræða. Við setningu laga um staðgreiðslu opinberra gjalda háttar mjög óvenjulega til þar sem til úrlausnar koma ýmis tímabundin atriði sem heyra munu sögunni til þegar breytingin úr núverandi innheimtuformi skatta yfir í staðgreiðslu verður um garð gengin. Með vísan til þess svo og hins að þessari breytingu tengjast tímabundin ákvæði í breyttum lögum um tekjuskatt og eignarskatt og tekjustofna sveitarfélaga þótti rétt að hafa þann hátt á að setja sérstök lög um gildistöku staðgreiðslulaganna þar sem tekið yrði á öllum atriðum sem tengjast breytingunni sem slíkri. Þess má geta að í frv. til laga um staðgreiðslu skatta, sem lagt var fram á 104. löggjafarþingi 1981 og hæstv. þáv. fjmrh. mælti fyrir, var gert ráð fyrir sams konar tilhögun varðandi gildistökuna. Þar var einnig gert ráð fyrir sérstökum lögum um gildistöku staðgreiðslulaganna. Það er ástæðulaust að hafa mörg orð um þetta frv. efnislega, það skýrir sig að flestu leyti sjálft. Í því kemur fram að almenna reglan varðandi launatekjur ársins 1987 verður sú að skattlagning á þær fellur alveg niður, sbr. 2. gr. frv. Þetta þýðir að öll venjuleg og eðlileg laun ársins 1987, sem eru tilkomin vegna vinnuframlags gjaldanda, verða skattfrjáls þótt þau verði að sjálfsögðu framtalsskyld við framtal í ársbyrjun 1988. Þó skal leggja á menn tekjuskatt og útsvar ef auknar launatekjur manns á árinu 1987 verða að mati skattstjóra ekki raktar til aukins vinnuframlags, aukinnar starfsábyrgðar eða stöðuhækkunar, eins og fram kemur í 3. gr. frv. Þetta ákvæði er hugsað sem varúðarráðstöfun gagnvart þeim sem hyggjast reyna að færa tekjur sem laun með óeðlilegum hætti án þess að vinnuframlag eða aðrar eðlilegar ástæður liggi að baki. Tekjur aðila í sjálfstæðum rekstri, svokallað reiknað endurgjald, geta aukist að raungildi um 25% á milli áranna 1986 og 1987 án þess að til skattlagningar komi, sbr. 4. gr. frv. Aukist þær meira eða fari fram úr viðmiðunartekjum samkvæmt viðmiðunarreglum ríkisskattstjóra í viðkomandi starfsgrein fyrir árið 1987 telst sú fjárhæð sem umfram er til yfirfærðra launatekna og skal þá skattleggjast. Sama gildir um launagreiðslur til manna frá lögaðila sem maðurinn er eigandi að ef hann getur með eignarhlutdeild sinni haft áhrif á fjárhæð launagreiðslna til sín, maka síns eða barna á árinu 1987. Tekjuskatts- og eignarskattsálagningin 1988 verður í aðalatriðum framkvæmd eftir sömu reglum og gilda um álagningu á árinu 1987 að teknu tilliti til hugsanlegra breytinga á skattvísitölum í fjárlögum fyrir árið 1988 eða annarra breytinga sem gerðar kunna að verða í tengslum við gerð fjárlaga fyrir það ár. Þegar álagningin 1988 hefur farið fram með þessum hætti verður innheimta álagðs útsvars á launatekjur manna felld niður í samræmi við ákvæði í 2. gr. frv. Önnur álagning kæmi hins vegar til innheimtu með staðgreiðslu skatts af launatekjum manna á síðari hluta árs 1988, en gildistaka að öðru leyti miðast við að staðgreiðsla hefjist í ársbyrjun 1988. Ég legg svo til, frú forseti, að þessu frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.og viðskn.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á lögum nr. 73/1980 um tekjustofna sveitarfélaga með síðari breytingum á þskj. 603. Frv. þetta er flutt í tengslum við frv. til l. um staðgreiðslu opinberra gjalda. Við gerð kjarasamninga Alþýðusambands Íslands, Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna í desember s.l. voru skattamál til umræðu. Ríkisstjórnin gaf þá fyrirheit um að frv. um staðgreiðslu beinna skatta yrði lagt fram á því þingi sem nú situr þannig að unnt verði að taka upp staðgreiðslu beinna skatta í ársbyrjun 1988. Frv. til l. um staðgreiðslu opinberra gjalda hefur nú verið lagt fram. Í tengslum við það er nauðsynlegt að gera nokkrar breytingar á lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Meginbreytingarnar, sem lagðar eru til í þessu frv., felast í breyttu fyrirkomulagi við álagningu útsvara og við innheimtu þeirra. Einnig þótti rétt að gera nokkrar breytingar á ákvörðunum um innheimtu aðstöðugjalda. Í 1. gr. frv. er lögð til sú meginbreyting að stofn til álagningar útsvars verði hinn sami og tekjuskattsstofn samkvæmt lögum um tekju- og eignarskatt nr. 75/1981 með þeim breytingum sem nú hafa verið lagðar til í frv. til l. um breytingu á þeim lögum. Þessi nýi stofn samsvarar núverandi útsvarsstofni að viðbættum núverandi frádráttarliðum, skyldusparnaði, kostnaði á móti ökutækjastyrk og dagpeningum, hlunnindum, verkfæra- og hljóðfærapeningum, helmingi greiddra meðlaga og námsfrádrætti. Enn fremur hækkar stofninn um elli- og örorkulífeyri almannatrygginga. Varðandi ökutækjastyrk og dagpeninga er þó gert ráð fyrir sérstökum ákvæðum til að koma í veg fyrir að menn greiði skatt af raunverulegum kostnaði sem þeir hafa t.d. vegna notkunar bíla í þágu vinnuveitenda eða á ferðalögum vegna starfs síns. Á árinu 1986 var útsvarsstofninn 57 milljarðar 953 millj. kr. Með þeim breytingum sem nú eru lagðar til er talið að hann hefði orðið 64 milljarðar og 737 millj. kr. Álagt útsvar 1986 var 5 milljarðar 373 millj. kr. Ef miðað er við 33,5% hækkun launa milli áranna 1985 og 1986 hefði útsvarsstofn samkvæmt hinu nýja fyrirkomulagi orðið 86 milljarðar 424 millj. kr. Útsvarið sem álagt var 1986 hefði verið um 6,22% af útsvarsstofninum í staðgreiðslunni. Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir að hundraðshluti útsvara sé annars vegar lækkaður úr 11% í 7% og hins vegar úr 3% í 2% vegna barna. Þessar hlutfallstölur eru miðaðar við að þær gefi sveitarfélögunum svipaða möguleika á útsvarstekjum og þau hafa haft. Leggja ber áherslu á að útsvar verður nú verðtryggt. Lækkun hundraðshluta útsvars stafar af tvennu. Í fyrsta lagi hækkar útsvarsstofn við að felldir eru niður ýmsir frádráttarliðir eins og ég hef áður gert grein fyrir. Í öðru lagi leiðir staðgreiðslukerfið til þess að útsvarið fylgir launabreytingum. Þrátt fyrir ákvæði um hámarksálagningu útsvara er gert ráð fyrir að sveitarfélögin hafi sömu möguleika til viðbótarálags og lækkunar og áður. Sjálfstæði sveitarfélaga og möguleikar þeirra til að ráða eigin tekjustofnum er því á engan hátt takmarkað frá því sem verið hefur. Lagt er til í 3. gr. að félmrh. ákveði með reglugerð árlega nýtingu álagningarhlutfalls skv. 2. gr. Gert er ráð fyrir að félmrh. leiti umsagnar Sambands íslenskra sveitarfélaga áður en reglugerð er gefin út og taki jafnframt tillit til áforma sveitarstjórna um útsvarsálagningu á komandi ári. Miðað er við að reglugerð verði gefin út fyrir 15. nóv. ár hvert vegna ákvörðunar um álagningu og innheimtu í staðgreiðslukerfi árið eftir. Í 2. mgr. 3. gr. er lagt til að sveitarstjórn ákveði árlega við afgreiðslu fjárhagsáætlunar hvaða hundraðshluti skuli lagður á tekjur á því ári. Sú ákvörðun verður hverju sinni að vera innan hámarksákvæða skv. 2. gr. Ákvörðun skal tilkynna ríkisskattstjóra. Efni 4. mgr. er í samræmi við 90. gr. sveitarstjórnarlaga nr. 8/1986 sem fjallar um fjárþröng sveitarfélaga. 4. gr. felur í sér sama efni og gildandi 24. gr. að öðru leyti en því að lagt er til að tilkynningar um lækkun útsvara berist einnig ríkisskattstjóra. Í 5. gr. eru lagðar til breytingar til samræmis við frv. til l. um staðgreiðslu opinberra gjalda. Í 6. gr. er lögð til sú meginbreyting að greiðsla útsvars á tekjuári verði til bráðabirgða. Endanleg álagning fer hins vegar ekki fram fyrr en eftir á. Getur því komið til endurgreiðslu síðar eða viðbótarkröfu frá sveitarsjóði þegar endanleg álagning liggur fyrir. Í 7. gr. er lagt til að gildandi 34. gr. og 35. gr. verði felldar niður, en meginefni þessara greina kemur fram í 3. mgr. 3. gr. og í 6. gr. Í 8. gr. er gert ráð fyrir almennum gjalddaga aðstöðugjalda. Slíkt ákvæði er ekki í núgildandi tekjustofnalögum. Ekki er heldur í lögum sérstakt ákvæði um fyrirframgreiðslu aðstöðugjalda, en sum sveitarfélög hafa þó í því sambandi beitt ákvæðum 45. gr. tekjustofnalaganna. Hér er tekið upp ákvæði um tíu gjalddaga aðstöðugjalda á ári. Heimilt er þó sveitarstjórn að ákveða einn eða tvo gjalddaga, 15. júlí og 15. október. Í 9. gr. er kveðið á um að ákvæði 3. gr. frv. um ákvörðun innheimtuhlutfalls taki gildi 1. okt. á þessu ári, en önnur ákvæði frv. 1. jan. 1988 er staðgreiðsla opinberra gjalda hefst. Í ákvæði til bráðabirgða eru tekin af öll tvímæli um að um ógreidd sveitarsjóðsgjöld, sem á hafa verið lögð fyrir 1. jan. 1988, skuli gilda innheimtuákvæði núgildandi laga um tekjustofna sveitarfélaga nr. 73 frá 27. nóv. 1980, með síðari breytingum. Sama á við um innheimtu útsvars sem á verður lagt á árinu 1988 vegna tekna á árinu 1987. Er þetta til samræmis við ákvæði frv. til l. um gildistöku laga um staðgreiðslu opinberra gjalda. Virðulegi forseti. Ég hef þá rakið í aðalatriðum efni þess frv. sem hér er flutt. Mér þykir rétt að nota þetta tækifæri til að gera nokkra grein fyrir þeirri endurskoðun sem undanfarið hefur staðið yfir á lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Gildandi lög um tekjustofna sveitarfélaga nr. 73/1980 eru að meginefni frá 1972, en með lögum nr. 8/1972 voru gerðar róttækar breytingar á tekjustofnum sveitarfélaga. Á samráðsfundi ríkis og sveitarfélaga í desember 1984 urðu fulltrúar þessara aðila sammála um að skipuð yrði nefnd til að gera breytingar á tekjustofnalögunum. Nefnd þessi var skipuð í febrúar 1985. Í henni voru Björn Friðfinnsson, formaður stjórnar sambandsins, Elsa Kristjánsdóttir oddviti, Jón Gauti Jónsson bæjarstjóri, Jón Kristjánsson alþm., Magnús K. Guðjónsson framkvæmdastjóri, Ævar Ísberg vararíkisskattstjóri og Húnbogi Þorsteinsson skrifstofustjóri sem var formaður nefndarinnar. Nefndin lauk störfum í mars 1986 og skilaði tillögum sínum í formi draga að frv. til l. um breytingar á núgildandi tekjustofnalögum. Tillögur nefndarinnar voru kynntar á fulltrúaráðsfundi Sambands ísl. sveitarfélaga. Fundarmenn lýstu samhljóða stuðningi við meginatriði tillagnanna. Meginbreytingarnar sem lagðar voru til í tillögum nefndarinar voru: að aðstaða sveitarfélaga til álagningar fasteignaskatts verði jöfnuð, að undanþágum frá álagningu fasteignaskatta og aðstöðugjalda verði fækkað, að tekjur Jöfnunarsjóðs verði að meginhluta til ákveðið hlutfall af skatttekjum ríkissjóðs af beinum og óbeinum sköttum í stað þess að aðaltekjurnar eru nú ákveðið hlutfall af söluskatti og verðtollstekjum, að auknum hluta af tekjum Jöfnunarsjóðs verði varið til jöfnunar á tekjum sveitarfélaga, að sveitarstjórnir ákveði sjálfar álagningarprósentu útsvara, að ákvæði um mismunandi gjaldflokka aðstöðugjalda verði afnumin og hámarksálagning verði 1,3% en hver sveitarstjórn geti síðan ákveðið mismunandi gjaldflokka eftir tegund atvinnurekstrar, að tekið verði upp að nýju ákvæði um framtalsnefndir. Frumvarpsdrögin voru send sveitarfélögum til umsagnar. Umsagnir þeirra voru yfirleitt jákvæðar, en nú í desember var unnið að því að breyta frv. litillega í samræmi við óskir sveitarfélaganna. Eins og búið er að gera hér grein fyrir gaf ríkisstjórnin í desember s.l. fyrirheit um að frv. um staðgreiðslu beinna skatta yrði lagt fram á því þingi sem nú situr þannig að unnt verði að taka upp staðgreiðslu beinna skatta í ársbyrjun 1988. Þetta breytti að sjálfsögðu heilmiklu í sambandi við fyrirhugaðar breytingar á tekjustofnalögunum. Tekjur af útsvörum eru meira en helmingur skatttekna sveitarfélaga og staðgreiðslukerfið kallaði á verulegar breytingar varðandi álagningu og innheimtu útsvara eins og fram kemur í því frv. sem ég mæli fyrir. Eftir að þetta kom til var um tvo kosti að velja. Annars vegar að flytja eitt frv. sem fjallaði um þær breytingar sem gera þurfti vegna staðgreiðslukerfisins og fella inn í það aðrar breytingar sem vilji væri fyrir að gera á lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Hinn kosturinn var sá að breytingarnar vegna staðgreiðslufrv. væru afgreiddar sér en um aðrar breytingar á tekjustofnalögunum yrði fjallað sérstaklega. Þessi síðari kostur var valinn, m.a. með tilliti til þess hraða sem þarf að vera á afgreiðslu staðgreiðslufrv. og þeirra frv. sem því eru tengd. Nú er unnið að því í félmrn. og í samvinnu við Samband ísl. sveitarfélaga að breyta þeim drögum að frv. sem fyrir lágu varðandi tekjustofna sveitarfélaga og þá einkum með tilliti til þeirrar róttæku breytingar sem staðgreiðslukerfið leiðir af sér. Virðulegi forseti. Samning frv. til l. um staðgreiðslukerfi opinberra gjalda og þeirra frv. sem því eru tengd hefur tekið mjög skamman tíma. Það er því mjög nauðsynlegt að þessi frv. hljóti vandaða og ítarlega meðferð hér í þinginu. Ég leyfi mér að leggja til, virðulegi forseti, að því frv. sem ég hef hér gert grein fyrir verði vísað til 2. umr. og hv. félmn. að lokinni þessari umræðu.



Virðulegi forseti. Eins og kom fram við 2. umr. um frv. til umferðarlaga var boðað að við 3. umr. mundu koma fram brtt. og frá allshn. var boðað að við mundum taka sérstaklega til meðferðar hin svokölluðu fjórhjól eða torfærutæki, hvernig með þau skyldi farið. Hér liggja fyrir brtt. á þskj. 611 um þetta atriði og mun ég gera grein fyrir þeim í örstuttu máli. Þær eru á þá leið að við 2. gr., þar sem eru skilgreindar hinar ýmsu gerðir ökutækja, bætist: Torfærutæki, vélknúið ökutæki sem aðallega er ætlað til fólks- eða vöruflutninga og/eða til dráttar, ýmist ætlað til aksturs á vegum jafnt sem vegleysum eða aðallega á vegleysum og er á tveimur, þremur eða fjórum hjólum og er innan við 400 kg að eigin þyngd. Síðan kemur hér 3. brtt. Heiti VI. kafla breytist og verði: Sérreglur fyrir reiðhjól, bifhjól og torfærutæki, og fyrirsögn á undan 41. gr. verði: Bifhjól og torfæruhjól. Síðan er brtt. um að 3. mgr. 41. gr. orðist svo: Við akstur bifhjóls eða torfærutækis skulu lögboðin ljós jafnan vera tendruð. Og við bætist ný mgr. er orðist svo: Torfærutæki má ekki aka í þéttbýli eða á stofnbrautum utan þéttbýlis. Við 55. gr. Fyrirsögn breytist og inn í hana bætist torfærutæki og hún hljóði þannig: Stjórnendur dráttarvéla, vinnuvéla, léttra bifhjóla, torfærutækja og vélsleða. 4. mgr. orðist svo, og það ákvæði fjallar um aldur til að stjórna slíku torfærutæki: Enginn má stjórna vélsleða eða torfærutæki nema hann sé fullra 16 ára og hafi gilt ökuskírteini til þess eða ökuskírteini til að mega stjórna öðru vélknúnu ökutæki. Við 63. gr. 1. málsl. 1. mgr. orðist svo: Áður en bifreið, bifhjól, torfærutæki, vélsleði eða dráttarvél er tekin í notkun skal ökutæki skráð og skráningarmerki sett á það. Með þessu teljum við að þessi nýju ökutæki hafi verið felld undir lög og reglur. Þau séu komin af götunum í þéttbýli og af mestu umferðaræðum í vegakerfinu og þarna eru komin inn ákvæði um aldur til að stjórna þeim og um skráningu. Að öðru leyti er brtt. við 32. mgr. , en það hafði fallið niður og kom fram við nánari athugun að gera grein fyrir ljósanotkun á þeim tíma þar sem ekki er lögbundið að ljós séu notuð allan sólarhringinn. 1. mgr. hljóðar þá þannig: Við akstur bifreiða skulu lögboðin ljós vera tendruð allan sólarhringinn frá 1. september til 30. apríl, en frá 1. maí til 31. ágúst skulu þau vera tendruð á tímanum frá hálfri klukkustund eftir sólarlag og til hálfrar klukkustundar fyrir sólarupprás. 2. mgr. orðist svo: Við akstur annarra ökutækja skulu lögboðin ljós vera tendruð á tímanum frá hálfri klukkustund eftir sólarlag til hálfrar klukkustundar fyrir sólarupprás. Þá skulu lögboðin ljós bifreiða og annarra ökutækja vera tendruð á öðrum tíma í rökkri, myrkri eða ljósaskiptum eða ella þegar birta er ófullnægjandi vegna veðurs eða af öðrum ástæðum, hvort heldur er til að ökumaður sjái nægilega vel fram á veginn eða til að aðrir vegfarendur sjái ökutækið. Ökutæki sem eigi eru búin ljósum skulu þá merkt samkvæmt reglum sem dómsmrh. setur. Og við bætist ný mgr. er orðist svo: Dómsmrh. setur nánari reglur um notkun ljósa og ljósabúnað bifreiða. Þarna er tekin upp sú almenna regla sem er í núverandi umferðarlögum og gildir um ljósanotkun, en það hafði fallið niður og er hér með lagfært. Þetta eru þær brtt. sem nefndin varð sammála um að gera við 3. umr. og hef ég þar með gert grein fyrir þeim.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. við frv. til umferðarlaga. Í fyrsta lagi vil ég ræða nokkuð um þá brtt. sem fjallað er um varðandi 37. gr. Þar segir að svo eigi að orðast: Utan þéttbýlis má ökuhraði ekki vera meiri en 80 km á klukkustund og 100 km á klukkustund á vegum með bundnu slitlagi. Það er gert ráð fyrir hækkun hámarkshraða í 37. gr. til samræmis við það sem nú þegar tíðkast á þjóðvegum. Það má benda á að lögregla hefur í fæstum tilvikum afskipti af bílum er aka undir 100 km hraða á klukkustund á þjóðvegum í nágrenni Reykjavíkur, svo sem á Keflavíkurvegi og veginum austur yfir fjall, þannig að þarna er komið inn atriði sem skiptir máli, en þó tel ég að það sé eðlilegt að það megi leyfa 100 km hraða á vegum með bundnu slitlagi. Það segir ekki að það eigi heldur að það megi. Það eins og annað kemur til með að vera matsatriði í þessu efni, en ég tel það nær raunveruleikanum eins og tíðkast í daglegu verklagi umferðarlögreglu og annarra lögregluþjóna sem sinna skyldum á vegum úti. Í brtt. varðandi 3. mgr. segir að svo orðist: Ákveða má hærri hraðamörk á tilteknum vegum, þó eigi meiri en 110 km á klukkustund ef aðstæður leyfa og æskilegt er að greiða fyrir umferð, enda mælir veigamikið öryggissjónarmið eigi gegn því. Það segir þarna að það megi ákveða 110 km hraða. Það er ljóst að við lifum ekki á traktorsöld. Við lifum á tímum batnandi vega og betri ökutækja og það er æskilegt að lögin hljómi við raunveruleikann. Það er því mun eðlilegra að mínu mati að þarna sé horft fram á veginn og það sé unnt að leyfa 110 km hraða á ákveðnum leiðum sem það býður upp á. Það má t.d. einfaldlega segja að á leiðinni frá Reykjavík og austur á Hvolsvöll er vegur sem býður upp á þennan hraða, býður tvímælalaust upp á þennan hraða, og það er auðvelt að draga úr hraða þegar farið er gegnum plássin. Það má nefna t.d. líka veginn fyrir austan Selfoss úr því að við erum á þessari leið. Þar ber við á ákveðnum kafla að oft séu hestar við veginn og á vegi og auðvitað þarf að taka tillit til ákveðinna hluta. En þessi till. gerir ráð fyrir að það sé tekið tillit til hlutanna eins og þeir eiga sér stað. Það er viðtekin venja og regla hjá lögreglunni að stöðva ekki bíla sem eru undir 100 km hraða á hinum ýmsu svokölluðu hraðbrautum með bundnu slitlagi. Og ef það er viðtekin venja hlýtur að vera eðlilegt að geta gert ráð fyrir heldur meiri hraða á ákveðnum köflum. Í brtt. varðandi 107. gr. segir: Orðin "Hafi maður verið sviptur ökuréttindum ævilangt má þó eigi veita ökuréttindi að nýju fyrr en svipting hefur staðið í fimm ár." falli út. Í ákvæðum 103. gr. um sviptingu ökuréttinda er ekki sérstaklega fjallað um ævilanga sviptingu heldur er þar einungis gert ráð fyrir að við ítrekun brots er varði 1., sbr. 3. mgr. 44., gr., skuli svipting eigi vera skemur en þrjú ár. Í gildandi lögum eru ákvæði í 81. gr. um sviptingu að fullu og öllu. Virðist með frv. nú eiga að fella úr lögunum þetta refsihugtak og sýnast því ekki efni standa til að halda því inni í 107. gr. Í annan stað er til þess að líta að þriggja ára reglan, er fram kemur í fyrra málslið 1. mgr. 107. gr. í frv., hlýtur að teljast fullnægjandi. Hafi maður ekki gerst brotlegur við umferðarlög eða t.d. áfengislög á næstu þremur árum eftir sviptingu ökuleyfis má ætla að hann hafi bætt ráð sitt og þrjú ár eru langur tími til að vera án ökuréttinda, a.m.k. fyrir þá sem þurfa á bíl að halda við störf sín. Það skiptir einnig máli í þessu sambandi, þegar borin er saman 103. og 107. gr., að þarna hljómar ekki saman og ég tel mjög auðsætt mál að þetta orðalag í 107. gr. sé hortittur og hafi fyrir misskilning ekki verið tekið út. Notkun bifreiða er nú á tímum orðinn stór hluti daglegs lífs. Bíllinn er nauðsynlegt farartæki flestra og atvinnutæki stórs hóps. Refsing í formi ökuleyfissviptingar er órökrétt fyrst og fremst fyrir það hversu mismunandi refsingin kemur niður á mönnum. Í annan stað er það staðreynd að í stækkandi samfélagi er sífellt erfiðara að halda virku eftirliti með því að réttindasviptir aki ekki. Fjölmargir aka því eftir að hafa verið sviptir ökuleyfi. Á það einkum við á höfuðborgarsvæðinu, en í dreifðari byggðum er eðlilega minna um slíkt þar sem menn þekkjast betur. Hér er þó ekki gengið svo langt að mæla fyrir niðurfellingu ökuleyfissviptingar heldur reynt að sporna við ofnotkun þeirrar refsingar. Ég velti því fyrir mér að það væri ástæða til að bera fram brtt. sem legði af ökuleyfissviptingar því að í raun og veru eru þær úreltar í nútímaþjóðfélagi. Það sem í rauninni stóð í vegi fyrir því að hægt væri að leggja slíka till. fram með rökum og mæla með því að í stað sviptingarinnar kæmi annaðhvort há sekt eða fangelsisvist, eins og tíðkast í nærliggjandi löndum. Í Noregi t.d. er 21 dags fangelsi við fyrsta broti, ölvun við akstur. Þetta er mismunandi. Það er heldur minna í sumum löndum, mismunandi eftir löndum. En vandkvæði í þessu efni hér á landi eins og staðan er er einfaldlega að það er ekki húspláss til að hýsa þann fjölda sem hægt er að reikna með. Á s.l. ári voru sviptir ökuleyfi 1800 menn á Íslandi. Það er ekki nokkur lifandi leið að koma þeim í hús á einu ári. Það er staðreynd á Stór-Reykjavíkursvæðinu að stærstur hluti þeirra manna sem eru sviptir ökuleyfi um lengri eða skemmri tíma aka engu að síður. Þetta er opinbert leyndarmál. Þetta komast menn ekki upp með úti á landsbyggðinni. Þess vegna er þarna mismunun í framkvæmd refsingar sem ástæða er til að taka tillit til. En ég árétta að setningin í 107. gr. um sviptingu ökuréttinda ævilangt er óþarfi og gengur í rauninni á skjön við þær nýjungar sem fjallað er um í 103. gr.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa frv. til umferðarlaga sem er nú á dagskrá hafði ég boðað að ég mundi flytja og mæla fyrir brtt. um tvö atriði, en þar sem nú er orðið mjög áliðið dags og fundur orðinn langur í hv. Ed. ætla ég að reyna að taka ekki langan tíma til að mæla fyrir þessum brtt. Ég vil þó standa við orð mín og láta nokkur orð falla um þær. Brtt. sem ég mæli hér fyrir eru á þskj. 614 og auk mín eru meðflm. hv. þm. Helgi Seljan, Eyjólfur Konráð Jónsson, Valdimar Indriðason, Jón Kristjánsson og Stefán Benediktsson. Þessar brtt. eru tvær. Sú fyrri er við 113. gr. frv. f-lið þar sem fjallað er um hlutverk Umferðarráðs, en f-liðurinn er þannig í frv., með leyfi hæstv. forseta: "Að sjá um að á hverjum tíma sé til vitneskja um fjölda tegunda og orsakir umferðarslysa í landinu." Þarna leggjum við til að bætt verði við þessa setningu: með samræmdri slysaskráningu lögreglu, slysadeilda, sjúkrahúsa og tryggingafélaga sem ná yfir landið allt. Eins og fram kom í máli mínu við 2. umr. er því þannig háttað nú með skráningu slysa að hún er ekki samræmd, þ.e. sú skráning sem fer fram hjá lögreglu annars vegar og slysadeild og sjúkrahúsum hins vegar, og þess vegna eru þær opinberu skýrslur sem Umferðarráð hefur gefið um umferðarslys ekki réttar því að það vantar inn í þær upplýsingar um þau slys sem skráð eru á slysadeildinni en ekki eru skráð hjá lögreglu. Þarna getur munað um 70% hvað slysin eru fleiri en fram koma í þessum skýrslum. Það er því nauðsynlegt að samræma þessa hluti og rétt er að geta þess að nú þegar er hafinn undirbúningur að því á vegum dómsmrn. að koma slíkri samræmdri slysaskráningu á og því er eðlilegt að þetta verði sett í lögin miðað við f-lið í 113. gr. Hin brtt. er gerð við 115. gr. um að í lok þeirrar greinar bætist við ný mgr. svohljóðandi: Dómsmrh. getur skipað sérstaka rannsóknarnefnd umferðarslysa skipaða fimm mönnum með sérfræði- og tækniþekkingu sem varðar slysalækningar, umferðarskipulag, bifreiðaeftirlit, löggæslu og tryggingamál. Umferðarráð skal hafa eftirlit með störfum nefndarinnar. Ég bendi sérstaklega á að hér er gert ráð fyrir að dómsmrh. geti skipað þessa nefnd, þ.e. honum er ekki gert það að skyldu. Er þetta gert með vilja að hafa þetta með þessum hætti því að það þarf að undirbúa vel skipan slíkrar nefndar og það gæti hugsast, ef þetta frv. verður að lögum, að ekki hafi unnist nægur tími til að koma réttri skipan slíkrar nefndar á, við gildistöku laganna. Þetta er því heimildarákvæði. Ég vil að lokum minna á að umferðarslys eru heilbrigðisvandamál þó að þessi málaflokkur heyri undir dómsmálayfirvöld, því að óhöpp í umferðinni leiða því miður oft til alvarlegra slysa og jafnvel dauða, og til þess að hægt sé að vinna markvisst að fyrirbyggjandi aðgerðum og koma í veg fyrir umferðarslys er nauðsynlegt að áreiðanlegar og ítarlegar upplýsingar um sem flesta þætti umferðarmála liggi fyrir í aðgengilegu formi. Í því sambandi má nefna samræmda slysaskráningu. Einnig er nauðsynlegt að aðrar upplýsingar séu fyrir hendi sem snúa að slíkri rannsóknarnefnd umferðarslysa, t.d. hverjir verði fyrir slysunum, hvenær þau verða, hvar, hvers vegna og hvernig og hverjar urðu afleiðingar slyssins fyrir einstaklinginn og fyrir þjóðfélagið. Ég vænti þess, herra forseti, að þessar brtt. fái stuðning hér í hv. Ed.



Herra forseti. Allshn. hefur nú fjallað um þetta frv. milli umræðna. Hún hefur lagt til breytingar á frv. sem eru að mínu viti til bóta. M.a. hefur verið nefnt orðið torfærutæki og það skilgreint. Að vísu finnst mér gæta örlítils misræmis eða tvítekningar öllu heldur, en eins og kunnugt er er gert ráð fyrir að bifhjól samkvæmt skilgreiningu í 2. gr. sé vélknúið ökutæki sem aðallega er ætlað til fólks- og/eða vöruflutninga og er á tveimur hjólum eða á þremur hjólum og innan við 400 kg að eigin þyngd. Nú er gert ráð fyrir að torfærutæki geti verið með tveimur eða fleiri hjólum. Mér er spurn hvort ekki geti komið upp vafi um undir hvaða heiti hin svokölluðu torfæruhjól, sem hingað til hafa verið kölluð svo, eigi að flokkast. Í öðru lagi vil ég benda á að við 41. gr. er gert ráð fyrir að fyrirsögnin á undan greininni verði: Bifhjól og torfæruhjól. Í c-liðnum segir: "Torfæruhjóli má ekki aka í þéttbýli eða á stofnbrautum utan þéttbýlis." Er það svo að það megi ekki aka hjólum sem hingað til hafa raunar verið kölluð torfæruhjól á stofnbrautum eða í þéttbýli, en það megi aka fjórhjóla torfærutækjum í þéttbýli eða á stofnbrautum utan þéttbýlis" Ég held að þetta verði að vera alveg skýrt. Ef það er svo að fjórhjóla torfærutæki kallast torfæruhjól mun þetta vera í lagi. Sé svo ekki er hér um misræmi að ræða. Ég vænti þess að hv. nefndarmenn í allshn. geri grein fyrir því hvað við er átt í þessu sambandi. Ég fagna því að sjálfsögðu, eins og fram hefur komið og gerð hefur verið grein fyrir af hálfu formanns nefndarinnar, að nú er ekki lengur heimilt samkvæmt frv. að aka ljóslausum bíl um miðja ágústnótt eins og var í frv. fyrr. En hér hafa verið fluttar fleiri brtt., m.a. brtt. á þskj. 614 frá Salome Þorkelsdóttur o.fl. Ég tek undir þessar brtt. og ég mun fylgja þeim. Hins vegar hefði að sjálfsögðu verið eðlilegra að þær brtt. hefðu verið fluttar af nefndinni sem slíkri, þ.e. yfirskriftin hefði verið allshn., en ég ætla ekki að gera neinn ágreining út af því. Fyrri brtt. er auðvitað nauðsynleg með tilliti til þess að Umferðarráð geti gengið eftir skráningu slysa hjá þeim aðilum sem hér eru nefndir. Af þeim sökum er sá liður brtt. mjög nauðsynlegur. Varðandi skipun sérstakrar rannsóknarnefndar gæti einhverjum komið til hugar að starfssvið þeirrar rannsóknarnefndar skaraðist við f-liðinn þar sem tíundaður er hluti þeirra verkefna sem Umferðarráð á að annast, þ.e. að sjá um að á hverjum tíma sé til vitneskja um fjölda tegunda og orsakir umferðarslysa. Það má segja að þar sem stendur "orsakir umferðarslysa" sé vikið að því að Umferðarráð skuli hafa á hendi einhvers konar rannsóknir á því með hvaða hætti eða hvers vegna umferðarslys hafa orðið. Vegna þess sem hér er sagt fyrr hefði að mínum dómi verið eðlilegra að Umferðarráð hefði haft yfir umræddri rannsóknarnefnd að segja, að rannsóknarnefndin væri sett undir Umferðarráð vegna þess sem á undan er gengið. Það má hins vegar vel vera að slík rannsóknarnefnd, sem hér er lagt til að verði sett á fót eða heimilt verði að setja á fót, eigi að starfa nokkuð sjálfstætt og sé það fyrirhugað get ég út af fyrir sig fallist á að það sé farið svo vægt í sakir vegna myndugleika Umferðarráðs að Umferðarráð skuli einungis hafa eftirlit með störfum nefndarinnar. Ég geri ráð fyrir að hv. deildarmenn séu fýsandi þess að þingfundur styttist. Menn vilja fara að komast heim. Um brtt. frá hv. þm. Árna Johnsen vil ég ekki hafa önnur orð en að ég mun ekki skrifa upp á og ekki samþykkja meiri hámarkshraða en þegar hefur verið lagður til. Ég veit að hv. þm. getur sjálfur ekið miklu hraðar en þarna er sagt til um. Ég er raunar á móti því að umferðarlög með þessum hætti, eins og mér sýnist hv. þm. leggja til, verði beinlínis hvetjandi til hraðaksturs, en mér finnst till. fela það í sér. Að öðru leyti vil ég ekki fjalla um þetta frv., en ég vildi fá skilgreiningu á því, og þá ekki síst hjá hv. formanni allshn., hvort heimilt er að aka fjórhjóla torfærutæki á stofnbrautum og í þéttbýli.



Herra forseti. Ég hygg að hv. 5. þm. Vesturl. hafi lent í einhverjum torfærum í skilningi sínum á þessum brtt. Ég tel að brtt. feli það skýlaust í sér að torfærutæki eða torfæruhjóli má ekki aka í þéttbýli eða á stofnbrautum utan þéttbýlis.

Er torfærutæki og torfæruhjól það sama?

Torfærutæki er vélknúið ökutæki sem ætlað er til fólks- eða vöruflutninga og/eða til dráttar, ýmist ætlað til aksturs á vegum jafnt sem vegleysum eða aðallega á vegleysum og er á tveimur, þremur eða fjórum hjólum og er innan við 400 kg að eigin þyngd. Þetta held ég að sé mjög skýrt. Þessum tækjum má ekki aka í þéttbýli eða á stofnbrautum utan þéttbýlis. Hér hafa komið fram brtt. frá hv. 3. þm. Suðurl. og ég kem fyrst að umferðarhraðanum. Allshn. leggur til að umferðarhraðinn sé 80 til 90 og heimild upp í 100 km hraða þar sem bestu aðstæður eru. Hv. 3. þm. Suðurl. leggur til að umferðarhraðinn á malbikuðum vegum sé 100 km en allshn. álítur að það sé hentugast að hafa einfalda reglu í þessu. Malbikaðir vegir eru nefnilega margs konar. Þeir eru misjafnlega greiðfærir, sumir eru góðir og hægt að láta gamminn geisa á þeim, en hins vegar eru fjöldamargir vegir hér þar sem malbikið er einfalt og þeir vegir henta alls ekki til þess hraðaksturs sem hv. 3. þm. Suðurl. leggur til. Þetta eru meginrökin fyrir því að allshn. lagði ekki til hærri hámarkshraða en hér er. Þess má geta að menn hafa viljað gjalda varhug við því að það myndaðist einhver óformlegur hámarkshraði sem lægi 10 km ofan við þann hraða sem ákveðinn er í lögum. Það er hætta á því að ef hraðinn fer upp fyrir 100 km verði hraðinn í raun kannske 120-130 km á klukkustund. Ég veit að hv. 3. þm. Suðurl. getur ekið á sínum góða bíl á leiðum á Suðurlandi, sem eru margar greiðfærar, á þessum hraða, en við teljum að það sé ekki hægt að taka þetta upp sem almenna reglu um land allt. En vegna hinnar till., um sviptingu ökuréttinda, vil ég til skýringar lesa athugasemdir frv. um 103. gr. þessara laga. Þar stendur eftirfarandi um 3. mgr.: "3. mgr. er nýmæli. Er lagt til að ítrekað brot á 44. og 45. gr. varði a.m.k. tveggja ára ökuréttindasviptingu í stað ævilangrar sviptingar nú. Þó varði ítrekað brot á ákvæðum 1., sbr. 3. mgr. 44. gr., a.m.k. þriggja ára ökuréttindasviptingu. Endurtekið ítrekað brot varðar hins vegar ævilangri sviptingu, sbr. 2. mgr. 102. gr. frv." Í 102. gr. stendur: "Réttindasvipting skal vera um ákveðinn tíma og eigi skemur en einn mánuð eða ævilangt ef sakir eru miklar eða brot er ítrekað öðru sinni." Nefndin litur svo á að meðan ekki er tekið upp nýtt kerfi í þessum efnum sé tilefni þessarar sakar svo alvarlegt, ítrekaður ölvunarakstur og að keyra ítrekað ölvaður, það sé ekki ástæða til þess að slaka á í þessum efnum nema þá að annað kerfi sé tekið upp varðandi refsingar, en það er ekki lagt til í þessu frv. Ég fyrir mína parta get því ekki stutt þessar brtt. hv. 3. þm. Suðurl., en einstakir nefndarmenn aðrir hafa óbundnar hendur að því leyti vegna þess að í nál. voru almennir fyrirvarar.



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu, en það var aðeins vegna orða hv. 5. þm. Vesturl. Ég vil byrja á að þakka honum fyrir góðar undirtektir við brtt. okkar á þskj. 614, en hann gerði samt sem áður athugasemd og taldi að þessi brtt. gæti hugsanlega skarast við verkefni Umferðarráðs. Það held ég að sé á misskilningi byggt því að þessar brtt. báðar fjalla einmitt um að auðvelda Umferðarráði að sinna sínu hlutverki með því að afla upplýsinga annars vegar með samræmingu á slysaskráningu og hins vegar með rannsóknum á hinum ýmsu þáttum umferðarslysa, enda er síðasta setningin í brtt. á þá leið að Umferðarráð skuli hafa eftirlit með störfum nefndarinnar. Þessi nefnd á sem sagt að heyra undir Umferðarráð.



Herra forseti. Ég vil aðeins árétta að þriggja ára reglan sem fram kemur í fyrra málsl. 1. mgr. 107. gr. í frv. hlýtur að teljast fullnægjandi varðandi þann þátt sem um er rætt og heitir "ævilöng svipting." Hafi maður ekki gerst brotlegur við umferðarlög eða t.d. áfengislög á næstu þremur árum eftir sviptingu ökuleyfis má ætla að hann hafi bætt ráð sitt og þrjú ár eru mjög langur tími að vera án ökuréttinda í nútímaþjóðfélagi. Það er tekið mjög fast og ákveðið á þessum brotum þó að ævilanga sviptingin komi ekki til, enda stangast hún á við þætti í 103. og 107. gr.