Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í ræðu minni fyrr í dag þá er ég þeirrar skoðunar að frv. þetta eins og það mun breytast samkvæmt tillögum sem fjórir nefndarmenn landbn. standa að sé skýrt og ljóst og öllu sé til skila haldið sem lagt var fyrir þingið að gert skyldi, að sá lagagrundvöllur sem menn ætluðu sér að setja í desember væri tryggður, skýr og ljós. Ég tel svo vera. Þess vegna sé ég ekki efni til þess að taka málið til frekari meðferðar hjá landbn. Ég býst ekki við að aðrar nefndir hafi í annan tíma farið betur ofan í mál og fengið með öruggari hætti vísbendingar og mat færustu lögfræðinga á því hvað í lagafrv. fælist. Þannig að ég tel að landbn. megi vel við þetta una, þingið megi vel við þetta una og þeirri réttaróvissu eytt sem varð eftir dóm Hæstaréttar, en eins og menn vita er hugsunin sú að Hæstiréttur sé endir allra deilna í lögfræðilegum skilningi. Því miður varð það ekki. Ég tel að þingið hafi með þessum hætti tryggt að það sé kominn endir á þá lögfræðilegu deilu. Ég vek athygli á því að þó að yfirlýsingar í þingsal, jafnvel í nefndarálitum, kunni að ganga á víxl þá hefur það ekkert með málið að gera ef lagatextinn er skýr. Menn geta verið með yfirlýsingar hér eins og þeir vilja, hver og einn, en ef lagatextinn er skýr þá breyta slíkar yfirlýsingar ekki neinu.

Hæstv. forseti. Það er satt best að segja afar dapurlegt að heyra hæstv. forsrh. svara með þessum hætti. Varðandi hina vönduðu vinnu landbn. þá er rétt að það komi fram að það voru strax t.d. deildar meiningar um það hvernig verðjöfnunargjaldavaldsviðið yrði skilgreint miðað við þennan texta. Það er að vísu rétt að lögfræðingarnir höfðu sína skoðun á því og reyna að rökstyðja hana en það komu strax fram önnur sjónarmið. Ég spurði t.d. strax að því hvort öruggt væri að þetta taki til allra hráefnisþátta í samsettum vörum. Þeir geta haft sína skoðun á því þessir ágætu lögfræðingar. Það er líka misskilningur hjá hæstv. forsrh. að aðalatriði þessa máls eins og það er nú orðið og deilurnar nú snúist um það atriði sem Hæstiréttur fjallaði um í skinkudóminum. Hæstiréttur fjallaði þar eingöngu um einn afmarkaðan þátt þessa máls, þ.e. hvort búvörulögin frá 1985 fælu í sér sjálfstæða bannheimild og niðurstaða meiri hlutans varð að svo væri ekki. Við erum að ræða fyrst og fremst um aðra þætti deilunnar milli stjórnarflokkanna, það er þetta um valdsvið landbrh. gagnvart verðjöfnunargjöldum. Ef þetta er svona, hæstv. forsrh., að lagatextinn sé algjörlega skýr þá óska ég eftir því að hæstv. forsrh. svari tveimur spurningum: Felur lagatextinn í sér að landbrh. hafi heimild til að verðjafna gagnvart öllum innfluttum búvörum eða bara þeim sem framleiddar eru hér á landi? Ég óska eftir svari frá hæstv. forsrh. Hver er þá hans skilningur á textanum? Í öðru lagi: Felur lagatextinn í sér, eins og hann er núna, að landbrh. hafi heimild til að verðjafna fyrir bæði innlendum og erlendum hráefnisþáttum í samsettum vörum? Úr því að hæstv. forsrh. er orðinn svona sannfærður um að textinn sé skýr og afdráttarlaus og ljós þá hlýtur hann að geta svarað þessum einföldu spurningum sem stjórnarflokkarnir deila um.

Hæstv. forseti. Ég hef stundum tekið eftir því að þegar menn eru að svara spurningum hv. þm. Alþb., þegar menn koma með sín sjónarmið, þá koma þeir hér gjarnan upp og segja að það hafi verið sorglegt og dapurlegt að heyra hin og þessi svör. Ég veit ekki af hverju þeir eru alltaf svona daprir þessir menn þegar þeir heyra svör. Þetta er viðtekin venja. Það væri gaman að láta þetta orð út úr ræðum þessara hv. þingmanna sem alltaf verða svona daprir þegar þeim hefur verið svarað. Ég hef sagt að sá lagtexti sem hér liggur fyrir sé skýr og glöggur. Ég hef líka sagt að ákvæðið þar sem tilgreint var að vörur þessar skyldu janframt vera framleiddar hér á landi var ákvæði sem var inni í desember, var ákvæði sem ég greiddi atkvæði og hv. þm. greiddi atkvæði og við hljótum að hafa okkar skilning á þessu ákvæði. Ég tel að þessi skilningur hafi komið glöggt fram í þingsalnum og um þann skilning sé enginn vafi. Textinn er skýr.

Hæstv. forseti. Þetta er auðvitað einfaldlega svona. Ég segi dapurlegt að hæstv. forsrh. kemur hér upp, hann er tekinn hér upp í tveimur grundvallaratriðum deilunnar og hann neitar að svara, kemur sér undan því að svara með einhverjum útúrsnúningum um það að þetta hafi líka staðið svona í desember og hann hafi sinn skilning og ég minn skilning á því. Ég er að spyrja um það hvað forsrh. í þessari ríkisstjórn, hverrar ráðherrar deila hér eins og hundur og köttur um það hvernig eigi að túlka þennan sama lagatexta. Hvað segir þá forsrh. ef t.d. kemur til þess að hæstv. forsrh. eigi að fella úrskurð á grundvelli laganna um Stjórnarráð Íslands? Hver verður þá niðurstaðan? Það hlýtur að mega spyrja um það, það skiptir máli. Er valdsvið landbrh. til að leggja á verðjöfnunargjöld samkvæmt lagatextanum, úr því að hann er svona skýr og ljós hverjum manni, að mati hæstv. forsrh. þannig að landbrh. geti lagt þetta á allar innfluttar búvörur? Hæstv. utanrrh. hristir hausinn. Hv. þm. Egill Jónsson kinkar kolli. Hvorum er hæstv. forsrh. sammála? Einfaldari getur spurningin ekki verið. Hristir hæstv. forsrh. hausinn eða kinkar hann kolli?

Lögin svara því.

Já, að þínu mati, hæstv. utanrrh. Í öðru lagi, hæstv. forsrh., er þetta mjög einföld spurning með hráefnisþættina. Þetta er grundvallarspurning, skiptir sköpum um það hversu víðtækar í raun jöfnunargjaldaheimildir landbrh. eru gagnvart samsettum vörum. Má hann verðjafna fyrir bæði innlendu og erlendu hráefnisþáttunum eins og hv. þm. Egill Jónsson segir og kinkar kolli, eða bara innlendu þáttunum eins og hæstv. utanrrh. segir. Getur ekki hæstv. forsrh. nú tekið af skarið og komið upp og a.m.k. afdráttarlaust lýst sinni skoðun hvorum megin deilunnar hann stendur? Hvorum er hann sammála, hæstv. utanrrh. eða hv. þm. Agli Jónssyni? Þetta hljóta að vera nógu einfaldar og skýrar spurningar til þess að hægt sé að svara þeim.

Virðulegur forseti. Ég vil hugga hæstv. utanrrh. með því að þetta eru fyrningar sem ég er með frá löngu ferli í þessu máli þannig að ég hef ekkert endilega hugsað mér að nota þessi gögn öll sömul og hef í sjálfu sér ekki uppi áform um mjög langa ræðu. Ég bað um orðið í þessari umræðu í dag þegar hæstv. forsrh. tók sér það fyrir hendur að túlka úr ræðustól skoðanir okkar stjórnarandstæðinga í landbn. á þeim vinnubrögðum sem ríkisstjórnin viðhefur hér og þeim tillögum sem þar voru lagðar fram. Það var annars afar sérstakt að hlusta á þá friðarræðu sem hæstv. forsrh. flutti í dag og taldi sig greinilega vera að sauma málið saman endanlega og þaðan í frá mundi allt falla í ljúfa löð á stjórnarheimilinu. Hann benti á það að gagnvart til að mynda GATT-þættinum þá væri mjög víðtæk samstaða á Alþingi um það að auðvitað séum við GATT-þjóð og munum verða GATT-þjóð áfram og getum ekki annað og undir það tek ég með hæstv. ráðherra. Ég hef reyndar á undanförum vikum engan þingmann eða ráðherra heyrt mæla á annan hátt nema hæstv. forsrh. í sjónvarpsviðtali fyrir hálfum mánuði eða svo þar sem hann lét að því liggja að þetta GATT skipti okkur ekki svo miklu máli og við hefðum það alveg í hendi okkar hvenær og hvort við mundum samþykkja Úrúgvæ-lotuna. Mér fannst hæstv. forsrh. sleppa því þá að GATT er meira en Úrúgvæ-lota og á grundvelli tollabandalagsins GATT þá byggjum við m.a. samninga okkar við Japani, Bandaríkjamenn og fleiri þjóðir um tollfrjálsan aðgang okkar á fiskafurðum þannig að það er dálítið mikið í GATT og verulega mikið í húfi fyrir okkur að við stöndum við okkar skuldbindingar þar. Ég hef hvergi fengið það staðfest þó svo að menn hafi velt vöngum yfir því hvort við gætum leyft okkur að sleppa því að staðfesta Úrúgvæ-lotuna en halda eftir sem áður öllu því sem við höfum náð á eldri ákvæðum GATT-samkomulagsins. Ég tel reyndar að það sé afar vafasamt og ég hlýt eiginlega að leita eftir því við hæstv. forsrh. hvað hann átti við með þessu sjónvarpsviðtali eða hvort þetta hafi bara verið einn leikurinn í því valdatafli sem þá fór fram milli stjórnarflokkanna þar sem báðir aðilar virtust vera tilbúnir að tefla þessu máli til stjórnarslita. En þetta var nú útúrdúr. Ég var að ræða um friðaræðu hæstv. forsrh. í dag. Því miður þá missti hæstv. forsrh. að mestu leyti af viðbrögðum aðalleikara í ríkisstjórninni í þessu máli, hæstv. utanrrh. og hæstv. landbrh., þar sem þeir rifust úr ræðustól og brigslyrðin gengu á víxl, það gróf á stundum að ég er nánast viss um það að ef við stjórnarandstæðingar hefðum haft slík orð um ráðherra í ríkisstjórninni þá hefði verið búið að glymja í bjöllu forseta áður en yfir lauk. En bara svo að hæstv. ráðherra fái smásýnishorn þá kallaði hæstv. utanrrh. þá sjálfstæðismenn sem að þessu máli hafa unnið ,,ódrengi og lítilmenni``. Hæstv. utanrrh. sagði einnig að þessir aðilar hefðu ekki farið að hætti siðaðra manna eða viti borinna og er nú bara borið niður á tveimur stöðum í ræðu hæstv. utanrrh. Og snemma í sinni ræðu sagði hæstv. landbrh. að málflutningur Alþfl. byggðist á útúrsnúningum, lagaklækjum og tilbúningi. Á þennan hátt gengu brigslyrðin á milli ráðherra í núv. ríkisstjórn. á annan klukkutíma. Hæstv. utanrrh. byrjaði reyndar sína ræðu á því að segja að í GATT-málinu bæri ekki svo mikið á milli. Framsfl. og Alþb. hefðu unnið að þessu með Alþfl. í fyrri ríkisstjórn og hann ynni að þessu máli nú með Sjálfstfl. Og mikill meiri hluti Alþingis, eins og ég hef bent á, væri sammála því að að þessu ættum við að vinna og við ættum líka að vinna að því að tryggja íslenskum landbúnaði ákveðinn aðlögunartíma. En hvað er þá að? Mín niðurstaða hvað það snertir er ósköp einföld. Hún er einfaldlega sú að það er ekki hægt að draga af þessu nema eina ályktun: Þeir aðilar sem fara með þessi mál innan og utan núverandi ríkisstjórnar á Alþingi og í ríkisstjórninni virðast vera ófærir um að vinna saman. Þeir virðast vera ófærir um að koma fram lagatexta í máli sem allir eru þó sammála um að ekki beri mikið á milli alþingismanna í. Að mínu mati er þetta fyrst og fremst áfellisdómur yfir ríkisstjórninni, yfir þeim ráðherrum sem með þetta fara, yfir forustumönnum stjórnarliðsins, formanni og varaformanni í landbn. og yfir hæstv. forsrh. sem verkstjóra í ríkisstjórninni. Það hlýtur að vera þrúgandi fyrir eina ríkisstjórn að hafa slíkt mál hangandi yfir sér, ekki vikum saman, heldur mánuðum saman og í hvert skipti sem hæstv. forsrh. kemur fram og segir að nú sé búið að ná samkomulagi, nú sé búið að setja deilurnar niður, þá blossa þær upp enn þá illvígari en nokkru sinni áður og fyrir því höfum við staðfestingu í þingsölum í kvöld. Ég nefndi aðeins nokkur af þeim brigslyrðum sem gengu á milli ráðherra í ríkisstjórninni. Ef þetta er svona að hér er um að ræða mál, sem er til þess að gera samstaða um meðal þingmanna, en ríkisstjórninni tekst ekki og forustumönnum flokkanna á Alþingi tekst ekki að búa það í það form að hægt sé að afgreiða það, hvernig fer þá með hin stærri mál þar sem um er að ræða verulegan ágreining svo ég nefni bara sjávarútvegsmálin sem einn málaflokk? Ríkisstjórn sem svona er komið fyrir hlýtur að teljast algjörlega vanhæf á að takast á við pólitísk erfið úrlausnarefni. Það flaug um huga manns eftir að hafa hlustað á ræðu hæstv. utanrrh. og hæstv. landbrh. hér í kvöld að einhvers staðar í einhverju landi hefði forsætisráðherra væntanlega tekið á sig rögg og leyst þessa menn frá embætti því það er á þessu sem steytir. Það steytir á því að landbrh. og utanrrh. geta ekki unnið saman. Það hlýtur þá að vera skylda hæstv. forsrh. ef hann vill halda þessu stjórnarsamstarfi og hann telur að það sé nauðsynlegt að það fáist lausn í þessu máli, lausn sem byggi á þeim sameiginlega skilningi og vilja sem vissulega er til hér innan þingsins, þá hlýtur sú lausn að felast í því að leysa þessa tvo hæstv. ráðherra frá embætti og setja þar inn menn í staðinn sem geta unnið saman. Ég minnist þess ekki í tíð fyrri ríkisstjórnar að það kæmi upp önnur eins krísa eins og hér er núna. Það var hægt að gera þar búvörusamning þó viti að Alþfl. var ekki sammála honum í öllum atriðum. En það hefði verið ósköp lítill vandi að æsa þá til álíka óvinafagnaðar og nú er. Ég verð að segja það, virðulegur forseti, að mér finnst oft á tíðum ósköp fróðlegt að skoða atburðarás síðustu vikna og það sem er að gerast innan ríkisstjórnarinnar í ljósi ummæla sem hæstv. forsrh. hafði ítrekað um Alþingi og alþingismenn eftir að hann kom hér fyrst inn. Alþingi hefur staðið sína plikt í vetur, það er ekkert upp á Alþingi að klaga. Sá aðili sem hefur brugðist er hæstv. ríkisstjórn. Það var sameiginlegur vilji þingmanna í haust að breyta starfsháttum Alþingis, að stjórnarandstæðingar fengju meiri þátttöku í stjórn þingsins, formennsku í nefndum, til að breyta starfsháttum Alþingis. Að mínu mati hafa stjórnarandstæðingar og almennir þingmenn, eins og ég sagði áðan, staðið sína plikt hvað þetta snertir, en aðilinn sem hefur brugðist er ríkisstjórnin. Ég er sammála þeim þingmönnum sem hafa komið fram fyrr í kvöld og sagt að það sé ekki samboðið Alþingi að afgreiða þetta mál í því formi sem það er núna. Það eru til fleiri virtir hæstaréttarlögmenn heldur en þeir sem voru fengnir til starfa með hv. landbn. Ég hef rætt við lögmenn úr þeim hópi í dag og þeir eru þeirrar skoðunar að það sé ekki samboðið Alþingi að afgreiða mál í því formi sem nú stefnir í. Það er þeirra skoðun að ef það sé gert þá séu alþingismenn að bregðast skyldu sinni og í raun að bregðast þeim eið sem þeir sverja þegar þeir setjast hér inn á þing. Það sé skylda Alþingis að setja lög sem séu skýr og það ríki enginn vafi um túlkun þeirra.

Vill ekki þingmaðurinn nafngreina þessa lögfræðinga?

Það getur vissulega komið til að Alþingi yfirsjáist í lagavinnu, en það má ekki gerast að Alþingi afgreiði lög vísvitandi, með opnum augum, þannig að það sé óvissa um túlkun þeirra. Það hlýtur að vera skylda alþingismanna að vinna þannig að það gerist ekki. Hæstv. forsrh. spurði: Vill ekki þingmaðurinn nafngreina þessa lögmenn? Það geri ég ekki hér og nú. Ég mun hins vegar ef málið verður afgreitt og ríkisstjórnarmeirihlutinn knýr fram að málið verði afgreitt í þessu formi, með tveim nál. sem ganga sitt í hvora áttina, þá mun ég að sjálfsögðu fara fram á það að málið verði tekið aftur inn í landbn. á milli umræðna eins og heimildir eru til í þingsköpum og þar fáum við virta menn á sviði lögfræði til að segja álit sitt á þessum vinnubrögðum. Ég tek alveg undir orð hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar frá því fyrr í kvöld þar sem hann sagði að það væri náttúrlega ekki hægt að Alþingi afgreiddi málið á þennan hátt. Hv. þm. sagði að Alþingi yrði að skera úr um það við hvora túlkunina ætti að styðjast þegar farið væri að skýra lögin. Hæstv. forsrh. sagði hér áðan að það væri textinn, lagatextinn sjálfur, sem gilti. Það er út af fyrir sig alveg rétt. En oft er nú gripið til greinargerða og nál. til frekari skýringa. Það var hins vegar afar athyglisvert að heyra hæstv. forsrh. lýsa því yfir að í raun, eins og málið væri núna, þá væri það bara lagatextinn strípaður sem gilti en nál. tvö frá fyrsta og öðrum minni hluta hefðu ekkert að segja. Ég skildi það þannig að þau upphefðu hvort annað og þar með hefur Alþfl. væntanlega náð fram sínum tilgangi með því að setja fram sérálit. Þá stendur bara lagatextinn strípaður og ef menn skoða hann í umgjörð atburðanna áður en þessar brtt. voru lagðar fram þá fer ekkert milli mála að textinn sem slíkur liggur miklu nær því sem Alþfl. hélt fram heldur en því sem hv. formaður landbn. hélt fram og var studdur af hæstv. forsrh. varðandi þá túlkun sína. Þá fer það ekkert á milli mála að textanum var breytt frá því formi að vera með GATT-viðmiðanir inni og í það að þær voru teknar út. Og það verður þá væntanlega það sem lögspekingar og dómarar líta á þegar þeir fara að velta fyrir sér hver var vilji Alþingis ef það er eins og hæstv. forsrh. segir að það sé ekkert á greinargerðunum að græða. Ég held þess vegna að það sé alveg rétt sem kom fram hjá hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni að Alþingi verði að skera úr um hvort nál. hafi greinargerðarígildi þegar kemur að þessu frv. Það vill svo til að á síðasta vetri voru tekin upp hliðstæð vinnubrögð. Í tengslum við samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði var sett inn í lagatexta að við túlkun laga skyldi ekki taka tillit til textans eins eða greinargerðarinnar eða nál. heldur skyldi taka tillit til EB-dóma í viðkomandi málum. Þannig að það væri ekkert nýmæli að inni í nýrri lagagrein skýrði Alþingi út og segði alveg ákveðið hvort nál. það væri sem bæri að taka tillit til þegar kæmi að því að skýra lögin. Virðulegur forseti. Það hefur verið deilt um hvort hægt væri að setja í lög núna ákvæði sem tækju á GATT-samningunum þegar þeir tækju gildi. Að mínu mati liggur alveg ljóst fyrir eftir þær viðræður sem við áttum við m.a. fulltrúa utanrrn. --- sem ég vil taka fram, til að taka af öll tvímæli, að ég hef ekkert upp á svör og þau samskipti sem ég hef sem þingmaður þurft að hafa við fulltrúa utanrrn. sem hafa komið að þessu máli að klaga. Þeir hafa að mínu mati gefið skýr og greinargóð svör og ég get þar alveg nefnt nöfn eins og Gunnar Snorra og Pétur Thorsteinsson í því sambandi. Þeir hafa að mínu mati á allan hátt skilað þeirri vinnu sem við höfum farið fram á. Það kom hins vegar einu sinni fyrir að hæstv. utanrrh. bannaði þeim að taka þátt í vinnu landbn. en það tel ég að hafi ekki verið við þá að sakast sem slíka. --- En það sem hefur komið fram í máli þessara manna og þar er bæði um að ræða það sem ég hef heyrt inni í landbn. og ég hef einnig hlustað á þá á öðrum vettvangi, og allt sem þar hefur komið fram segir mér að við höfum mjög víðtækar heimildir til að beita tollígildunum sem þar verða tekin upp. Og það staðfestir það sem ég hef alla tíð sagt í þessu máli að það hvernig GATT kemur við íslenska atvinnuvegi, við íslenskan landbúnað og matvælaiðnað er ekki utanríkismál, það er innanríkismál. Það ræðst af þeirri löggjöf sem við setjum um málið og hvernig við stöndum að því hér innan lands en ekki vegna krafna erlendis frá. Það er þess vegna sem sú umræða sem hér fer fram og afgreiðsla Alþingis á þessu máli er svo mikilvæg sem raun ber vitni og þess vegna verður fall ríkisstjórnarinnar enn þá meira á þessu prófi. Landbn. breytti 52. gr., banngreininni, í almennara orðalag sem getur að mínu mati staðist eftir að GATT tekur gildi. Það er einnig að mínu mati alveg ljóst að við getum strax í nótt ef fyrir því væri pólitískur vilji sagt til um það hverjir innan stjórnkerfisins hefðu forræði hvað þetta snertir. En það er ekki pólitískur vilji til þess og það byggist kannski öðru fremur á því að það er ekki samstaða í ríkisstjórninni, menn treysta ekki hver öðrum. Ég hef stundum sagt í þessari umræðu að það vanti kannski bara eina grein, það vanti bara kannski eina grein og hún mundi hljóða svona: Ráðherrar treysti hver öðrum. En málsmeðferðin byggist á því að hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar eru alltaf með þetta mál í pólitískum hráskinnsleik. Hæstv. ráðherrar og einstakir þingmenn stjórnarliðsins eru að guma af því að nú sé búið að koma textanum í það form að það sé hægt að túlka hann á þennan eða hinn háttinn en hinn flokkurinn viti bara ekki af því enn þá. Virðulegur forseti. Mér finnst alveg nauðsynlegt að það komi fram og hæstv. forsrh. viti hvernig vinnubrögðum er háttað í því liði sem honum er ætlað að halda saman. Menn eru stöðugt í þeim leik að búa til lagatexta sem sé svo loðinn að það sé hægt að plata hinn flokkinn. Og ef menn koma sér saman um lagatexta þá á að búa til a.m.k. tvö nál. sem gangi sitt í hvora áttina. Hér er náttúrlega um að ræða vinnubrögð sem eru algjörlega óviðunandi. Niðurstaða mín hlýtur því að vera sú að það sem á strandar hér er ekki það að við höfum ekki forsendur til að breyta lögum þannig að hægt sé að vinna eftir þeim þegar GATT tekur gildi, að við höfum ekki forsendur til að geta sagt á allra næstu vikum hvernig við ætlum að standa að því máli. Við höfum allar þær forsendur. GATT-tilboðið er löngu útbúið af okkar hálfu og það bendir ekkert til annars en að það verði samþykkt í því formi. Nú hefur hins vegar verið ákveðið að setja þetta í fimm ráðuneyta nefnd. Það var rætt um það strax um miðjan desember. Þá vissu menn að GATT mundi væntanlega taka gildi um áramótin 1994--1995. Er nefndin farin að starfa enn þá? Ég spyr hæstv. forsrh., hefur sú nefnd hafið störf? Ég þarf kannski ekki að spyrja því hún var ekki skipuð fyrr en fyrir nokkrum dögum. Nefndin sem rætt var um í desember að ætti að fara að vinna að undirbúningi lagagerðar vegna GATT-samkomulagsins, sem tekur væntanlega gildi um næstu áramót, er ekki skipuð fyrr en um miðjan mars. Hvað tafði? Það er ekki fyrr búið að skipa þessa nefnd en hv. þm. Egill Jónsson, formaður landbn., lýsir því yfir hér úr ræðustól á Alþingi að hann hafi nú ekki mikla trú á þeirri nefnd og hann hafi ekki mikla trú á því sem komi út úr því nefndarstarfi. Og hann lýsti nánast fyrir fram hér í kvöld ágreiningi við störf nefndar sem er rétt búið að skipa og er ekki farin að starfa. Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Hvers konar traust ríkir hér á milli manna? Virðulegur forseti. Ég þori nánast að ábyrgjast að þetta mál fer þannig að við verðum að því síðustu daga fyrir jól, ef það verður þá komið nokkuð frá þessari nefnd, að fjalla um þær reglur sem þá eiga að fara að taka gildi. Það liggur alveg ljóst fyrir að það verður ekkert afgreitt áður en þing verður sent heim í vor hvað þetta snertir.

Hvað hvað snertir?

Hvað snertir frekari lagagerð vegna GATT. Það liggur alveg fyrir.

Það hefur aldrei staðið til.

Það hefur aldrei staðið til, segir hæstv. forsrh. Þetta var afar athyglisverð yfirlýsing frá hæstv. forsrh. Nú segir hæstv. forsrh. hér: Það hefur aldrei staðið til að á þessu vorþingi væri afgreitt neitt hvað snertir lög sem varða GATT. Ég vona að hv. 3. þm. Austurl., formaður landbn., hafi hlustað vel. Nú geta menn borið þetta saman við digrar yfirlýsingar formanns landbn. á síðustu vikum. Það hefur aldrei staðið til að afgreiða nokkuð hvað þetta snertir á þessu vorþingi. Það hefur aldrei staðið til af hálfu hæstv. núv. ríkisstjórnar að fyrir mitt ár 1994 vissu menn nokkuð skapaðan hlut um það við hvaða aðstæður íslenskur landbúnaður og íslenskur matvælaiðnaður ætti að fara að vinna um næstu áramót. Og miðað við fyrri vinnubrögð hæstv. núv. ríkisstjórnar í þessu máli þá sjáum við ekkert um þetta mál þegar þing kemur saman í haust. Það þurfti að kalla eftir þeirri breytingu sem var alveg ljóst að þurfti að gera á búvörulögum á síðasta hausti. Það þurfti að kalla eftir henni vikulega frá því í byrjun október og fram yfir miðjan desember úr þessum stól áður en hún kom fram. Það er ekki furða þó að hv. form. landbn. aki sér í stól sínum þegar hæstv. forsrh. er búinn að lýsa því hér yfir að það hafi aldrei staðið til að samþykkja eitt né neitt, setja eitt né neitt í lagaform hvað snertir GATT á þessu vorþingi. Þetta er kannski merkasta niðurstaðan úr þessari umræðu hér í kvöld. Virðulegur forseti. Það væri freistandi að ræða við hæstv. utanrrh., taka í það svolítinn tíma, almennt um landbúnaðarmál og stöðu þeirra og það kerfi sem við búum við þar og þá yfirbyggingu sem menn hafa rætt um í kvöld að það þurfi að skera niður hjá landbúnaðinum. Nú skal ég verða fyrstur manna til að taka undir það að við eigum að skera niður yfirbyggingu hvar sem við getum, eins og við getum. Við eigum að einfalda stjórnkerfin og að því hef ég unnið þar sem ég hef komist að því máli innan bændasamtakanna. Það er prinsippmál. En ef við förum síðan að skoða hvað allt þetta kerfi kostar, þá veltir það engu um matvælaverð hér á landi. Það hleypur ekki á þeim upphæðum að það breyti þar neinu um. Það er hins vegar rétt og mikilvægt að á þeim málum sé tekið fyrst og fremst til þess að allt stjórnkerfi sem atvinnugreinin þarf að búa við sé einfalt og skilvirkt. Það þjónar þeim tilgangi fyrst og fremst en ekki því að þar séu menn að skera niður einhver þau ósköp að það skipti sköpum í innlendu matvælaverði. Hæstv. utanrrh. vill að landbúnaðurinn sé losaður úr því miðstýrða kerfi sem hann er í. Mér finnst stundum að það umhverfi sem hæstv. ráðherra tali um sé kannski það umhverfi sem var fyrir 5, 6, 7 árum síðan og hæstv. ráðherra hafi ekki fylgst almennilega með þessum málaflokki. Því að ef við tökum hefðbundnu greinarnar, hvað er þá eftir af því miðstýrða stjórnkerfi? Það sem stendur eftir er að íslenskir sauðfjárframleiðendur og íslenskir mjólkurframleiðendur hafa rétt til þess að skipta innlenda markaðnum á milli sín. Þeir bera fulla ábyrgð á allri framleiðslu. Þessu er skipt niður með framleiðslukvótum sem eru að fullu framseljanlegir. Hæstv. ráðherra nefnir einnig, og þar ég ég honum sammála, að við hljótum að nýta okkur þá möguleika sem íslenskur landbúnaður á, m.a. varðandi útflutning á hágæðavöru. Hárrétt hjá hæstv. ráðherra. Hitt er svo annað mál að við höfum enga möguleika á að nýta okkur þetta á skipulegan hátt samkvæmt nýtísku markaðsfræði öðruvísi en menn hafi á því eitthvert skipulag og menn skipuleggi á einhvern hátt hvernig menn nýta innlenda markaðinn annars vegar og hinn erlenda hins vegar. Þetta gildir jafnt þegar við erum að þreifa okkur áfram á þessari braut og erum í þeirri stöðu að fá lægra verð á erlendum mörkuðum heldur en við fáum nú innan lands. Þetta gildir sömuleiðis ef það gerðist, sem við skulum vona, að við næðum því að fá hærra verð fyrir okkur útflutning heldur en það sem við erum að selja inn á okkar íslenska markað fyrir íslenska neytendur. Ég bendi einnig, hæstv. ráðherra, á það að það sem hefur haldið innlendri vísitölu niðri öðru fremur frá þjóðarsáttinni 1990 er lækkun á innlendum búvörum langt umfram aðra verðlagsþróun. Það er svolítið sérstakt að hlusta á fulltrúa Alþfl. þegar þeir eru annars vegar að lýsa því hvernig við eigum að standa að okkar útflutningi í sjávarútvegi, þar sem við eigum að brjóta niður kerfin til þess að framleiðendurnir geti keppt hver við annan og fengið hærra verð. Þegar kemur aftur að innanlandsmarkaðnum þá á að brjóta niður skipulagið vegna þess að skipulagið heldur uppi verðinu. Það er svo margt í þessum málflutningi sem rímar ekki og stemmir ekki. Ég treysti mér ekki til þess að deila við hæstv. ráðherra um tæknileg atriði í framkvæmd utanríkisþjónustunnar, um tæknileg atriði í framkvæmd milliríkjasamninga. Ég get haft þar almenna pólitíska skoðun, en ég eftirlæt þeim sem vit hafa á um að úttala sig í smáatriðum um tæknilega útfærslu. En það virðist bara stundum að mönnum finnist svo auðvelt að tala um hluti sem þeir þekkja lítið til og grípa til þess að ræða um einhverja stöðu sem var kannski fyrir einhverjum árum síðan. Í það fellur Alþfl. m.a. og það ræddi ég við hæstv. utanrrh. í síðustu viku þegar hæstv. viðskrh. lét Reiknistofu háskólans reikna út hvað hver fjögurra manna fjölskylda á Íslandi gæti sparað ef innflutningshömlum væri sleppt af búvörum. Þar fékk hæstv. ráðherra út háar tölur. En hvernig fékk hann þær? Hann fékk þær með því að nota reiknitöluna, grunntöluna, verðin sem voru lögð til grundvallar tollígildunum vegna GATT, lægstu heimsmarkaðsverð sem fundust, ekki verð út úr búð heldur lægstu verð á hráefninu sem fundust á árunum 1986--1988. Síðan kemur hæstv. utanrrh. hér og lýsir því yfir með mikilli vandlætingu að þennan grunn sé ekki hægt að nota til að leggja á verðjöfnunargjöld eða tollígildi vegna þess að þetta sé verð sem hvergi er til. Hæstv. ráðherra hristir höfuðið, en þetta er staðreynd.  Virðulegur forseti. Ég held að ég láti hér staðar numið og láti stjórnarliðana um það að taka við sviðinu. Ég hefði kosið að málið væri tekið aftur inn í nefnd og við reyndum að fá botn í það áður en þessari umræðu lýkur, hvað menn meina með þeim málflutningi sem hér er hafður í frammi. Að öðrum kosti hlýtur það að vera á ábyrgð stjórnarliðsins að afgreiða málið í því formi sem hér er. Hæstv. forsrh. sagði í dag þegar hann var að túlka skoðanir okkar stjórnarandstæðinga í landbn. að við hefðum kosið að fylgja ekki tillögum formanns nefndarinnar til þess að slá einhverjar pólitískar keilur, eins og hæstv. ráðherra sagði. Ég vildi nú biðja hæstv. ráðherra að skoða feril þessa máls. Skoða það að fulltrúar Framsfl. í landbn. stóðu að brtt. með stjórnarflokkunum í vor sem leið til þess að reyna að eyða þeirri óvissu sem ríkisstjórnin í það minnsta þá vissi að þyrfti að eyða varðandi túlkun á búvörulögunum. Í öðru lagi, þrátt fyrir að sú lagabreyting sem kom hér fram á síðustu dögum fyrir jól væri þannig unnin, eins og lögfræðingarnir þrír sem títt er vitnað hér til sögðu, að hægt var að túlka það í þrjár áttir, þá teygðum við okkur þar eins langt og við gátum til samkomulags og studdum meginefni þeirrar lagagreinar að undanskildu því ákvæði sem sneri að málsmeðferð innan ríkisstjórnar. Þegar hins vegar kom í ljós að enn á ný eftir áramótin blossuðu upp illvígar deilur á milli stjórnarflokkanna um málið þá sögðum við einfaldlega: Hingað og ekki lengra. Nú verður það að vera stjórnarmeirihlutans að vinna úr þessu máli. En við stóðum ekki við það að fullu því þegar önnur útgáfa af breytingartillögum unnum --- eða þriðja útgáfa, ég er farinn að ruglast í þessu --- næstsíðasta útgáfa af breytingartillögum unnum af lögfræðingum landbn. kom fram, þá sögðum við: Við skulum til þess að ná samkomulagi samþykkja þessa tillögu og standa að þeim með stjórnarmeirihlutanum. En hvernig fór? Það stóð nánast eldurinn aftur af hæstv. utanrrh. þegar hann geystist út úr þinghúsnu eftir að hafa séð þessar tillögur til þess að leita að hæstv. forsrh. til að tilkynna honum að hann gæti alls ekki sætt sig við þetta. Og eftirleikinn þekkja menn. Og er einhver hissa á því að við skulum ekki vilja standa að málinu í því formi sem það er komið í núna? Ég held að svo sé ekki.

Hæstv. forseti. Hv. þm. nefndi hér til einhverja leynilögfræðinga sem voru að fella stóra dóma um störf þingsins og þá eiða sem þingmenn hafa gert en treysti sér ekki af einhverjum ástæðum til að nefna þá. Ég býst við að virtir lögfræðingar eins og hv. þm. nefndi hefðu ekkert á móti því að vera frekar fyrir opnum tjöldum heldur en einhverjir leynilögfræðingar. Séu þeir ekki nefndir hér af einhverjum ástæðum, þá hlýt ég að halda mig við þann grunn að þessi lögfræðilegi hjúpur sem þarna var slegið upp hafi verið þau ummæli sem hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson var að fjalla um í lögfræðinni, en hv. þm. ekki talið það nógu virðulegt og þess vegna sagt að það væri hópur virtra lögfræðinga sem hann treysti sér er ekki til að nefna. En það má vel vera að hv. þm. komi hér á eftir og greini frá þessum virtu lögfræðingum, hvað þeir heita, því ég er viss um það að þessir kollegar mínir vilja ekki vera einhverjir leyndarmenn hér í salnum heldur er ég fullviss þess að hv. þm. megi nefna þá sem stóðu fyrir þeim stóru dómum sem hann sérstaklega nefndi. Varðandi hitt atriðið sem hv. þm. nefndi að væri stórfrétt kvöldsins að ekki hefði staðið til hér að staðfesta GATT-samninga eða ljúka nefndarstörfum fimm manna nefndar og klára þau mál fyrir þinglok --- sem er nú ekki nema einn og hálfur mánuður eftir og páskarnir í mínus --- þá er ég hræddur um að hv. þm. hafi ekki fundið neina stórfrétt þar. Þetta held ég að allir hafi vitað hér í þingsalnum nema þá kannski hv. þm. Hann hafi ekki vitað það. Í þriðja lagi þá tek ég eftir því bæði af orðum hv. þm. og hv. þm. Páls Péturssonar hér fyrr í dag að báðir þingmennirnir sjá eftir því og líta á það sem mistök, þó þeir vilji ekki viðurkenna það beint, að hafa ekki skrifað upp á nefndarálit hv. formanns landbn. Það kemur glöggt fram að þeir líta á þetta sem mistök af sinni hálfu. En ég skil mjög vel að þeir hafi lent í þessum ógöngum af því að þeir ætluðu að reyna að verða sér úti um smávegis pólitískan ávinning og ég skil það. Varðandi GATT sem nefnt er, þá býst ég við að ég verði að koma hér í seinna andsvarinu ef ég fæ tækifæri til, það reynir á hv. þm. og bæta því við því tíma mínum er lokið.

Virðulegur forseti. Ég nefndi áðan að ég mun fara fram á það milli 2. og 3. umr. að við fáum lögfræðilegt mat á þeim vinnubrögðum sem hér eru viðhöfð við þessa afgreiðslu og við skulum láta það tala. Það er afar sérstætt að heyra hæstv. forsrh. koma hér upp hvað eftir annað, fyrst í dag og aftur núna, og gera bæði þeim sem hér stendur og öðrum upp skoðanir um hvað þeir vildu hafa gert. Nei, svo sannarlega vildi ég ekki hafa tekið þátt í þeim skrípaleik sem meiri hluti Alþingis er hér að setja á svið varðandi lagasetningu. Það hefur aldrei staðið til. Ég hlýt hins vegar að lokum að ítreka þá spurningu til hæstv. ráðherra hvað hann átti við í sjónvarpsfréttum fyrir nokkrum vikum þegar hann sagði að það væri afskaplega lítið í þessum GATT-samningum fyrir okkur Íslendinga og það væri alveg undir okkur komið hvenær og ef ég man rétt nánast hvort við mundum samþykkja Úrúgvæ-lotu GATT-samninganna. Þetta fannst mér skjóta algerlega skökku við alla þá umræðu sem hafði farið fram hér á Alþingi. Það er bara einn þingmaður sem ég man eftir sem hefur opinberlega lýst því yfir að hann sé á móti GATT og hann er reyndar í þingflokki hæstv. forsrh., hv. 6. þm. Suðurl. sem hefur lýst því yfir úr þessum ræðustól.

Hæstv. forseti. Það er merkilegt að þingmanninum hafi komið það á óvart að ég hafi sagt að það væri undir okkur sjálfum komið hvort við staðfestum GATT. Vissi þingmaðurinn ekki að þingið verður að staðfesta GATT? Þar með er það undir okkur komið. Síðan er aftur annað mál hvort menn vilja gera það eða ekki. Það er önnur saga. Ég var að útskýra að það væri undir okkur komið, það yrði að staðfesta GATT hér í þinginu, það vissu ekki allir. Það kom fram í hinni opinberu umræðu að menn vissu það ekki og ég nefndi það sérstaklega. Í öðru lagi vakti ég athygli á því fyrirkomulagi sem er varðandi GATT-samningana því þar hafði líka verið misskilningur í hinni opinberu umræðu. Tímasetningin um GATT er ekki bindandi í sjálfu sér fyrir okkur. Við getum samþykkt hér í þinginu að gerast aðilar að GATT-samkomulaginu í samræmi við hina nýju lotu GATT. 

Virðulegur forseti. Hæstv. forsrh. svaraði því ekki sem ég spurði hann að, hvað hann átti við þegar hann sagði í umræddu sjónvarpsviðtali að í þessum GATT-samningum fælist afskaplega lítið fyrir okkur Íslendinga. Mér er fullkomlega ljóst að Alþingi Íslendinga þarf að staðfesta Úrúgvæ-lotuna. Mér er jafnljóst að þó að það hafi dregist í 19 ár að samþykkja hina fyrri lotu, þá er hún afar mikilvæg fyrir okkur fyrir margra hluta sakir og ég hef enga trú á því að það sé nokkur vilji fyrir því á Alþingi að láta reyna á einhvern tveggja ára frest sem við höfum til þess að staðfesta Úrúgvæ-lotuna. Ég er þeirrar skoðunar að þar sé það mikið í húfi að við hljótum að fullgera hann svo fljótt sem hann liggur fyrir og við munum ganga til þess samstarfs eftir því sem við getum á sama tíma og aðrar þjóðir. Um þetta hélt ég að væru ekki deilur, í raun ekki pólitískar deilur hér á landi og þess vegna kom mér afar mikið á óvart þessar yfirlýsingar hæstv. forsrh. á opinberum vettvangi um gildi GATT fyrir okkur og að okkur lægi ekkert á að samþykkja hann.

Virðulegi forseti. Málsins vegna er nauðsynlegt að svara þó ekki væri nema einni spurningu hv. þm. Hann vekur máls á því hvort Alþingi sé með samþykki frv. sem hér liggur fyrir að skilja við málið í fullkominni réttaróvissu. Er einhver vafi á því yfir hvaða vörusvið bannheimildir hæstv. landbrh. ná? Nei, enginn vafi. Það er tíundað í viðauka sem hefur lagagildi. Er einhver vafi sem leikur á því yfir hvaða vörusvið verðjöfnunargjaldaheimildir hæstv. landbrh. ná? Svar við því er líka alveg skýrt. Nei, það nær yfir þær vörur, þá tollflokka, sem tíundaðir eru í viðaukum og hafa lagagildi, þó með þeim fyrirvara að það nær ekki til annarra innfluttra vara en þeirra sem jafnframt eru framleiddar hér á landi, af sjálfu leiðir, verðjöfnunargjöld eru ekki lögð á aðrar vörur. Er þá einhver vafi á hvert er forræði hæstv. landbrh. varðandi hvort heldur er leyfisveitingarbönn og verðjöfnunargjaldaheimildir? Svar: Nei, það er enginn vafi á því vegna þess að það er tíundað í viðauka með þessu lagafrv. sem hefur lagagildi. Er einhver vafi á að þetta frv., breyting á búvörulögum, tekur ekki til framtíðarskipunar tollamála að því er varðar GATT? Svar við því er líka alveg skýrt. Nei, það er engin vafi á því. Það var í ákveðnu frv., sem var til umfjöllunar í nefnd, grein, kölluð grein 2.4, um framsal á slíkum verðjöfnunargjaldaheimildum til landbrh. en hún var tekin út. Þannig að enginn vafi leikur á því, enda staðfest í athugasemdum með stjfrv., yfirlýst af ráðherrum, landbrh., forsrh. og utanrrh., að það mál fer í nefnd sem samkomulag er um milli stjórnarflokkanna. Það er því ekki rétt að verið sé að bjóða upp á réttaróvissu fyrir þá sem eiga að búa við þessi lög sem eru til bráðabirgða þangað til af gildistöku GATT verður.

Virðulegur forseti. Ég vil bara biðja menn að bera þetta andsvar hæstv. utanrrh. saman við nál. 1. minni hluta. Og spyrja svo hvort það sé enginn vafi. Því það nál. gengur í öllum atriðum þvert á þá túlkun sem hæstv. utanrrh. viðhafði hér rétt áðan. Hins vegar get ég verið sammála hæstv. utanrrh. hvað það snertir að ef við tökum inn í þetta orð hæstv. forsrh. áðan sem sagði: Nál. segja ekkert, lagagreinin segir allt. Ef við tökum þessa túlkun þá liggur hin strípaða túlkun á lagatextanum eins og hann kemur fyrir miklu nær því sem hæstv. utanrrh. sagði í sínu andsvar núna heldur en hv. formaður landbn. og hæstv. landbrh. og reyndar einnig hæstv. forsrh. hafa haldið fram þangað til hann kom með hina nýju skýringu sína hér áðan að það væri ekkert mark takandi á nefndarálitunum. Í mínum huga er það enn þá skýrara eftir þetta andsvar en áður að ef á að vera hægt að túlka þessa lagabreytingu eitthvað í líkingu við það sem kemur fram í nál. 1. minni hluta, þá verður það ekki gert á annan hátt en þann að Alþingi skeri úr um það. Ef Alþingi gerir það ekki þá hlýtur túlkun á þessum lögum að vera mjög nálægt því sem hæstv. utanrrh. lýsti í sínu andsvari.

Hæstv. forseti. Ég bar fram ósk til forseta fyrir nokkru síðan og óskaði eftir að forseti svaraði því hvort ekki væri rétt að fresta umræðunni a.m.k. áður en mælendaskrá væri tæmd og henni lyki þannig að mönnum gæfist tóm til að vega og meta og yfirfara ýmis tíðindi sem hafa orðið í umræðunni áður en umræðunni lyki og þar með talið að taka til umfjöllunar óskir um að landbn. tæki málið til skoðunar á nýjan leik og fari yfir nýjar upplýsingar því tengdar. Ég óska nú eftir því að forsetar svari óskum af þessu tagi og auðvitað helst verði við þeim. Það er nú búinn að standa hér allmikill fundur þannig að að breyttu breytanda væri ekki óeðlilegt að fara að láta nótt sem nemur og taka frekar upp þráðinn í umræðunni aftur á venjulegum fundartíma á morgun. Auk þess tel ég að fyrir því séu vel grunduð efnisleg rök að verða við þessari ósk núna, ekki síður en t.d. því að verða ítrekað við óskum Sjálfstfl. um að fresta atkvæðagreiðslu um hafnalög.

Forseti hefur hugsað sér að reyna að ljúka þessari umræðu og minnir á að þetta er ekki síðasta umræða um málið, 3. umr. er eftir. Hv. 6. þm. Norðurl. e. nefndi að það væri hugsanlegt að taka málið til nefndar á milli umræðna. Þó forseti ætli ekki að hafa afskipti af því þá vill forseti endilega reyna að ljúka þessari umræðu og það virðist vera að það sé kannski ekki svo óskaplega langt í land eins og málið lítur út þessa stundina.

Virðulegur forseti. Ég nefndi þann möguleika að það væri hægt að skoða þessi mál á milli 2. og 3. umr. En það var reyndar að frágengnu því sem ég nefndi einnig að auðvitað væri eðlilegast að nefndin liti á þetta mál frekar áður en þessari umræðu lyki. Ekki minnkaði ástæðan til þess eftir andsvar hæstv. utanrrh. áðan ef við skoðum það í ljósi ræðu og andsvara hæstv. forsrh. hér í kvöld. Ég tel því afar mikilvægt að við náum einhverjum botni í þetta mál.

Virðulegi forseti. Sú umræða sem hér hefur farið fram í dag fór af stað með sérkennilegum hætti og sérkennilegum nefndarálitum eins og fram hefur komið. Ég hygg nú samt að hv. þm. sem ekki eru hér staddir hafi ætlað að umræðunni mundi ljúka í kvöld og hafi ekki séð fyrir þá sérkennilegu umræðu sem hér hefur átt sér stað eftir kvöldmatarhléið. Sannleikurinn er sá að málið hefur tekið enn eina nýja stefnu núna eftir að hæstv. utanrrh. og hæstv. landbrh. hafa farið í stórorrustu um túlkun málsins og þeirra nál. sem fyrir liggja. Málið er því enn þá óljósara eftir þessa lotu og vil ég nú skora á forseta að fresta umræðunni þannig að það gefist tími til að ræða málið til hlítar í 2. umr. svo það skýrist eitthvað við 2. umr. þó 3. umr. sé eftir.

Forseti vill ítreka það sem hún hafði áður látið koma fram að hún hefur hugsað sér að leitast við að ljúka umræðunni á þessari nóttu.

Hæstv. forseti. Ég hef verið að fylgjast með þessum umræðum hér í dag og fram eftir kvöldinu til að reyna að átta mig á því hvað stæði á bak við það að við höfum fengið mál með svona sérkennilegum hætti inn í þingið. Og mér finnst ég vera nokkru nær en það er eitt sem ég hef sannfærst um og það er að þingið getur ekki afgreitt málið frá sér eins og hér er fyrir lagt. Það er þinginu til svo mikillar niðurlægingar að ég trúi því ekki að svo muni fara. Það hlýtur að vera krafa til Alþingis að það gangi þannig frá málum að það sé ekki augljós ágreiningur þar sem þingmenn hnakkrífast um hvað það þýði sem þeir hafa lagt fyrir þingið. Ég tek þess vegna undir þá kröfu að hér verði látið staðar numið í umræðunni og að menn taki þetta mál aftur til skoðunar með það fyrir augum að reyna a.m.k. að ná samkomulagi um hvað það þýði sem verið er að fjalla um í þinginu en séu ekki að koma með lagatexta sem þeir eru sammála um en ósammála um hvað þýði.

Hæstv. forseti. Ég er afar ósáttur við þennan úrskurð forseta ef forseti ætlar sér að halda við hann. Ég tel að við stjórnarandstæðingar verðum ekki sakaðir um að hafa lagt stein í götu þessa máls og yfirgnæfandi meirihluti ræðutímans, sem hefur staðið á tveimur fundardögum, á fimmtudaginn var og í allan dag og í kvöld og í nótt, hefur fallið í hlut stjórnarsinna sem hafa deilt hart í málinu. Ég tel það vera tiltölulega hógværa ósk og jafnframt vel ígrundaða og rökstudda að fara nú fram á það þegar klukkan er að verða hálftvö að nóttu og hér er búinn að standa fundur stanslaust síðan hálftvö í dag og þar af umræður um þetta mál síðan klukkan hálffjögur, nánast sleitulaust, að umræðunni verði nú frestað. M.a. vegna þess að hér eru mjög margir fjarverandi sem myndu þá eiga þess kost að kynna sér það sem hér hefur fram komið. Það eru sömuleiðis, hæstv. forseti, ærin rök fyrir því að taka til athugunar og fyrirgreiðslu óskir af þessu tagi nú þegar Alþingi starfar í einni málstofu og einungis tvær umræður eru til þess að flytja breytingartillögur og skila nefndarálitum við mál. Sá er munurinn ef hæstv. forseti verður við þessari ósk að þingið á þá þess kost að kalla til baka þau nefndarálit sem nú liggja fyrir og/eða skila framhaldsnefndarálitum og flytja nýjar breytingartillögu, eftir atvikum draga þá til baka sem nú liggur fyrir og flytja nýja, betur útfærða og skýrari og afdráttarlausari. Menn myndu þar með forða sér frá þeirri niðurlægingu að ganga til afgreiðslu á málinu undir þeim kringumstæðum sem hér hafa skapast í umræðunni. Er það virkilega þannig að það hvarfli ekki að fleirum en ræðumanni að það gæti verið þess virði að velta því fyrir sér hvort ekki væri hægt að hafa aðeins meiri reisn yfir afgreiðslu Alþingis á málinu en nú stefnir í? Nú síðast fyrir nokkrum mínútum kom hæstv. utanrrh. upp og gerði hvað? Hann túlkaði með gjörsamlega gagnstæðum hætti grundvallaratriði málsins borið saman við það sem kemur fram í áliti 1. minni hluta og er það bara ekkert mál? Hæstv. forsrh. situr með fingur á vör og starir út í tómið eins og ekkert sé sjálfsagðara en að stýra ríkisstjórn þar sem ráðherrar gangast á með þessum hætti.

Á ég að horfa á þingmanninn?

Til dæmis. Að minnsta kosti sýna að hæstv. forsrh. væri með meðvitund undir umræðunum. Ég tel satt best að segja, hæstv. forseti, að þetta séu þvílík tíðindi, mér liggur við að segja í þingsögunni, sem eru að verða með þessum nefndarálitum og þessum orðaskiptum stjórnarsinna og hæstv. ráðherra að það sé með hreinum ólíkindum ef menn sjá ekki ástæðu til að verða við ósk af því tagi að fresta umræðunni og halda henni þá frekar fram á venjulegum tíma á morgun. Þó mér segi svo hugur um að þá kynni að verða lengri frestun á ef menn fengju að sofa á málinu eins og eina nótt. Ég er óánægður með þennan úrskurð forseta og fer fram á að hann verði endurskoðaður.

Hv. þm. hefur fullan rétt á að vera óánægður með úrskurð forseta en hann er engu að síður endanlegur hvað þetta varðar.

Endanlegur?

Forseti hyggst ljúka umræðunni á þessari nóttu eins og komið hefur fram. Það eru tveir hv. þm. á mælendaskrá þessa stundina.

Virðulegur forseti. Ég hef nú í tveimur ræðum við þessa umræðu gert grein fyrir þessu máli og ætla ekki að endurtaka það sem áður hefur komið fram í þeim efnum enda held ég að það sé allt saman nokkuð skýrt.

Sammála utanrrh.

Hins vegar er tvennt sem mér finnst ástæða til að taka hér fram. Það er í fyrsta lagi að hér hefur verið talað um að nefndarálit okkar sjálfstæðismanna hafi verið samið og gengið frá því með því plaggi sem lagt var fyrir nefndina 14. febr. Það er rétt að það voru lögð fram drög að nefndarálitinu en endanlega var ekki frá því gengið fyrri heldur en mánudaginn fyrir síðasta fund okkar. Ég veit að hv. þm. Gísli S. Einarsson veit það vel því hann fékk nefndarálitið þá um kvöldið og þurfti reyndar eftir því að bíða vegna lokafrágangs eftir að breytingartillögur voru gerðar. Það var því búið að ganga frá tillögunum í endanlegu formi áður en gengið var frá nefndarálitinu. Þetta vil ég að liggi alveg ljóst fyrir. Síðan er það annað atriði sem ég vildi líka undirstrika. Ég veit ekki hvort hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon heyrir mitt mál.

Ég heyri.

Ég geri það nú m.a. vegna þess að eins og ég hef áður sagt þá voru hans áherslur í landbn. skýrar að þessu leyti. Þá á ég við 1. mgr. 72. gr., sem reyndar var grundvöllur að því að ekki var annað hægt en að fara inn í 72. gr. eftir að búið var að leggja drög að breytingum að 52. gr. eins og frv. landbrh. gerði ráð fyrir. Til viðbótar við það sem kom fram hjá hæstv. landbrh. áðan þá vildi ég taka það alveg sérstaklega fram að heimild landbrh. í þessari grein er með öðrum hætti en hefur komið fram áður í frv. eða lagabreytingum að því er varðar 72. gr. 72. gr. verður núna sjálfstæð nema að því að hún vitnar til viðauka I sem tilheyrir 52. gr. en að öðru leyti verður hún sjálfstæð. Þar segir: ,,Landbrh. er heimilt til þess að jafna samkeppnisstöðu innlendra og innfluttra vara að leggja verðjöfnunargjöld á innfluttar landbúnaðarvörur.`` Þetta er heimild landbrh., þ.e. að tryggja samkeppnisaðstöðu innlendrar landbúnaðarframleiðslu. Þessi merking er alveg skýr. Mér finnst ástæða til að taka það fram sérstaklega í þessu sambandi og veit að aðrir landbúnaðarnefndarmenn geta vitnað þar um að skýringin við þessa lagagrein kom strax fram 14. febr. í þeim drögum sem þá lágu fyrir og fylgdi málinu í allri umræðunni í landbn. Það kom aldrei fram í nefndinni önnur túlkun eða annar skilningur en sá sem um getur í þessum drögum að nál. Það er því algjörlega ljóst að landbn. var fullkomlega meðvitandi þess strax 14. febr. hvað fólst þessu ákvæði. Þetta vildi ég líka að kæmi hér skýrlega fram. Að þessu var ekkert hrapað í afgreiðslu málsins og það er afar þýðingarmikið að það skuli liggja fyrir að skýringartextinn í drögum að nál. frá 14. febr. er alveg ótvíræður að þessu leyti. Þetta segi ég til viðbótar við þær áherslur sem komu fram hjá hæstv. landbrh. að þessu leyti.

Hvað segirðu um ræðu utanrrh.?

Að endingu vildi ég gjarnan aðeins mæla örfá orð til hæstv. utanrrh. Það er þá í fyrsta lagi að því er varðaði ummæli hans út af því sem ég talaði til hv. þm. Gísla Einarssonar, þá tók ég það sérstaklega fram að það væri auðvitað ekkert við það að athuga þó að menn sæktu sér texta og ráð í annarra manna hús, enda er það hárrétt að grundvöllur að tillögugerð okkar fjórmenninganna og nál. okkar sjálfstæðismanna er vissulega sóttur til þeirra lögfræðinga sem voru okkur til aðstoðar. Hitt sagði ég að þetta nál. væri að því leyti niðurlægjandi fyrir þingmanninn að hann hlyti að vita betur um það hvað í því fælist en efni þess gæfi tilefni til. Þetta var það sem ég sagði. Meðan hæstv. utanrrh. var með sáttatón í ræðu sinni, þá hafði hann reyndar orð á því að það væri fyrst og fremst einn alþingismaður, formaður landbn., sem spillti friði í þessum málum.  t.d. gagnvart stórfyrirtækjum hér í bænum að það yrði hafinn innflutningur af þessum toga. Það var ekki formaður landbn. sem egndi til ófriðar að þessu leyti. Það frv. sem var lagt fram og er til umræðu og er tilefni til breytinganna á 72. gr. var ekki flutt af formanni landbn. En það var skýrlega um það talað, m.a. í þingflokki Sjálfstfl., m.a. af forsrh., að það væri fullkomlega eðlilegt að leiðrétta þá annmarka sem þegar voru komnir fram á löggjöfinni. Þetta eru staðreyndir málsins í þessum efnum. Það er svo aðeins við þetta því að bæta, sem hv. alþm. er væntanlega öllum ljóst, að á milli stjórnarflokkanna er ágreiningur um þessi efni. Það hafa fleiri stjórnmálaflokkar, held ég, lent í því í samstarfi við Alþfl. Ég vona satt að segja, ef menn ætla að komast hjá brotlendingu þegar málið verður tekið til meðferðar næst í þinginu, að menn hafi þá fengið þá reynslu af þessari umræðu sem leiðir til þess að tillögur verði með þeim hætti að þær þjóni þeim íslensku hagsmunum sem við viljum sérstaklega leggja til grundvallar. Ég trúi því að eftir að málið hefur verið upplýst með þessum hætti, m.a. með nál. hv. þm. Gísla Einarssonar, átti menn sig á því að það verði ofraun fyrir ríkisstjórnina að ætla að taka þriðju lotuna í ágreiningi um þetta mál þegar það verður tekið til umfjöllunar og afgreiðslu síðar á þessu ári. Að síðustu vil ég bara rétt undirstrika það, sem hefur komið hér fram hjá hæstv. landbrh. og reyndar líka hjá hæstv. forsrh. að í þessum efnum er best að haga málum þannig að menn kunni fótum sínum forráð. Það er alveg ljóst að þegar fjallað verður um staðfestingu á væntanlegu GATT-samkomulagi þá þurfa þessi mál að liggja skýrlega fyrir því það gæti farið svo að það hefði áhrif á afstöðu manna til málsins ef svo væri ekki. Þetta vildi ég allt saman taka fram í þessum efnum um leið og ég lýk máli mínu, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Egill Jónsson hafði um það þau orð í ræðu fyrr í kvöld að margt í nál. 2. minni hluta væri með ódæmum. Nú kom hv. þm. hér upp og taldi að málin væru nú að nokkru leyti fullskýrð en vék sér hins vegar með öllu undan því að svara síðustu tíðindaræðunni í umræðunni sem var andsvarsræða hæstv. utanrrh. Málið er nákvæmlega á byrjunarreit, ágreiningur stjórnarflokkanna er með öllu óleystur, kristallast undir lok umræðunnar eins og hann liggur fyrir og er lýst í gagnstæðum nefndarálitum og nú í ræðum trekk í trekk. Síðast kom þessi grundvallarágreiningur fram í mjög skýrri og stuttri andsvarsræðu hæstv. utanrrh. Hv. þm. Egill Jónsson getur flutt eins margar ræður og fara gerist. Það mun ekkert breiða yfir það úr þessu að það er ætlun stjórnarflokkanna, að því er best verður séð, studd af forsetum sem hafna óskum um að fresta umræðunni, að knýja þetta mál til afgreiðslu við þessar aðstæður. Er það framtíðin sem á að bjóða okkur upp á hér að stjórnarflokkarnir skili bara gagnstæðum nefndarálitum og það verði kannski bara venjan í meiri háttar málum að stjórnarflokkarnir skili hver sínu nefndarálitinu sem fylgiskjölum með stjórnarfrumvörpum og túlki niðurstöðurnar út og suður? Er það þannig sem menn vilja ganga frá þessu? Er ekki sæmst að viðurkenna að þetta hefur mistekist með öllu, það stendur ekki steinn yfir steini í samskiptum og svokölluðu samkomulagi stjórnarflokkanna um þessi mál? Við erum komin aftur á byrjunarreit. Sláum striki yfir allt sem reynt hefur verið fram að þessu og tökum málin upp á nýjan leik. Það er eina vitið. Ég ítreka ósk mína til hæstv. forseta um að hann leggi lið sóma Alþingis með því að fresta umræðunni, sjái til þess að henni ljúki ekki og haldi því opnu að unnt sé að flytja brtt. við 2. umr. málsins og reyna að bjarga því sem bjargað verður.

Forseti minnir á þann úrskurð sem hér hefur verið kveðinn upp varðandi umræðuna og væntir þess að henni megi ljúka.

Virðulegi forseti. Þetta andsvar gefur ekki tilefni til mikilla svara af minni hálfu. Ég hef áður skýrt þetta mál og túlkað það með skýrum hætti hvað efnislega felst í brtt. okkar fjórmenninganna. Ég mundi kannski rétt til viðbótar mega benda á það, svo það tapaðist ekki alveg niður, að stjórnarandstaðan hefur líka flutt brtt. og þær eru svo að segja sama efnis og brtt. okkar fjórmenninganna þannig að þegar menn eru að spyrja út og suður um það hvað þetta mál þýði þá vitna ég til þess að á borðum manna eru tvær tillögur, svo að segja alveg sama efnis, þannig að menn geta farið í eigið hús til þess að meta það hvað felst í slíkum tillögum.

Hæstv. forseti. Í fyrra lagi þá þýðir náttúrlega ekki fyrir hv. þm. Egil Jónsson að láta eins og það skipti engu máli að skýr og afdráttarlaus túlkun hæstv. utanrrh., sem fer með viðskiptamál að hluta til því utanríkisviðskipti heyra undir það ráðuneyti, og sem jafnframt er formaður annars stjórnarflokksins, á þessum lagatexta skipti engu máli þegar hún er alveg í gagnstæða átt við það sem hv. þm. er í sínu nál. og ræðum að rembast við að halda fram. Allt svo, það er ekki hægt að ganga fram hjá því sem atriði sem engu máli skiptir þegar ráðherra í ríkisstjórn gefur yfirlýsingar af þessu tagi sem hér var gert af hálfu hæstv. utanrrh. Nú er ég ekki bandamaður hæstv. utanrrh. hvað afstöðu í málinu varðar. Það breytir engu um að það væri mikill barnaskapur að ímynda sér að menn gætu bara látið sem ekkert væri og það sé ekkert mál, grúfa sig bara ofan í textana sem voru skrifaðir fyrir löngu síðan og halda sig við þá og hanga eins og hundar á roði á því. Málið er ekki svona einfalt. Það mun koma á daginn, jafnvel þó að menn olnbogi þessu í gegnum Alþingi með þessum hætti, að hér hafa orðið heilmikil tíðindi sem munu draga dilk á eftir sér. Í öðru lagi varðandi það sem hv. þm. segir um brtt. okkar stjórnarandstæðinga þá eru þær í tveimur grundvallaratriðum frábrugðnar því sem varð niðurstaðan af moðsuðu stjórnarflokkanna. Þarna er ekki þessi tilvísun til innlendrar vöru, sem samkvæmt túlkun Alþfl. þrengir valdsvið landbrh., og GATT-tengingunni er haldið inni. Þetta veit hv. formaður landbn. og á auðvitað ekki að reyna undir lok umræðunnar að fara að koma með einhverjar barnalegar túlkanir um það að þetta sé nánast sami hluturinn. Við vitum það báðir allt of vel að brtt. sem nokkuð góð sátt var að skapast um í landbn. voru eyðilagðar þegar látið var undan kröfum Alþfl. í tveimur veigamiklum atriðum.

Virðulegi forseti. Bændur jafnt sem neytendur eiga á því rétt að fá að vita hvort hér sé verið að bjóða í lagatexta upp á einhverja réttaróvissu eða skýr svör.  ,,Landbrh. er heimilt, til þess að jafna samkeppnisstöðu innlendra og innfluttra vara, að leggja verðjöfnunargjöld á innfluttar landbúnaðarvörur sem tilgreindar eru í viðauka I og II með lögum þessum og jafnframt eru framleiddar hér á landi.`` Skýrara þarf það ekki að vera. Bannheimildirnar eru skýrar, þær eru í viðaukum sem hafa lagagildi. Verðjöfnunargjaldaheimildirnar eru skýrar, þær eru í viðaukum sem hafa lagagildi en eiga við vörur sem jafnframt eru framleiddar hér á landi, að sjálfu leiðir. Um GATT þarf ekkert að vera að þvæla, textinn sem var í upphaflegu frv., sem landbn. hafði til umfjöllunar, grein 2.4, um það mál var tekinn út. Fyrir liggja yfirlýsingar um það hvernig um það mál verður fjallað í framtíðinni og sem betur fer er rík ástæða til að ætla að um það geti orðið góð samstaða. Það er ekki verið að bjóða upp á óvissu og þess vegna geta hv. þm. greitt lagatextanum, sem hér liggur fyrir, atkvæði með góðri samvisku. Það hefði verið fullkominn friður um þetta mál frá upphafi vega ef sú niðurstaða hefði verið eins og var í stjfrv. frá upphafi.

Virðulegi forseti. Hér var reyndar ekki um andsvar að ræða af hendi hæstv. utanrrh. Í lagatextanum frá upphafi, sagði hæstv. utanrrh. Um þetta var ekki fjallað í frv. eins og það var lagt fram og eins og ég hef áður sagt og skýrlega hefur reyndar verið tekið fram af öðrum landbúnaðarnefndarmönnum þá skapaði óvissu sú breyting gagnvart upphafi 72. gr. þannig að það kom af sjálfu sér að það þurfti að rétta kúrsinn í þeim efnum. Það er alveg ljóst að hér er skýrlega frá sagt hvað felst í þessari grein. Landbrh. er heimilt, til þess að jafna samkeppnisstöðu innlendra og innfluttra vara, að leggja verðjöfnunargjöld á innfluttar landbúnaðarvörur. Eins og ég hef áður sagt þá gildir það einu hvort þar er um að ræða erlendar eða innlendar landbúnaðarvörur ef þar er fylgt ákvæðum samninga sem við erum aðilar að. Það sem ég vildi hins vegar árétta sérstaklega í þessum efnum, af því að ég sé hér sitjandi hv. þm. Ingi Björn Albertsson, er að ég hef alltaf og það hefur komið fram áður, vissar áhyggjur af þessum viðaukum I og II og minni enn einu sinni á það sem hefur komið fram reyndar í þessari umræðu áður af minni hálfu að í þessum efnum og sérstaklega gagnvart þeim fæst reynsla þegar farið verður að vinna eftir þessum lögum sem vonandi og þarf að verða hið bráðasta.

Herra forseti. Þetta mál, sem hér er komið til 2. umr. eftir fádæma skrautlegan feril í gegnum tíðina, var flutt til þess að eyða réttaróvissu um innflutning landbúnaðarafurða. Málið hefur snúist um það í kvöld hvort það hefur gerst. Hvort þetta mál, ef það verður samþykkt við 2. umr. og hlýtur síðan samþykki við 3. umr., eyðir réttaróvissu um þetta mál. Málið hefur löngum þótt illskiljanlegt og hæstv. forsrh. lét svo um mælt í sjónvarpsviðtali frekar en útvarpsviðtali ef ég man rétt að það skildu þetta mál fáir, hann varla sjálfur, og satt að segja hafi það verið illskiljanlegt áður þá er það ekki frekar skiljanlegt eftir þessa umræðu sem farið hefur fram hér í kvöld eða það hafi lokið upp þeim leyndardómum hver er endanleg lagatúlkun í þessu máli. Satt að segja hafa staðið um málið stórdeilur, það hafi verið túlkað sitt í hvora áttina. Það er auðvitað skylda ef hv. þm., hæstv. ríkisstjórn og forsn. bera einhverja virðingu fyrir þingstörfum að kalla málið inn til nefndarinnar aftur eða að öðrum kosti að fresta þessari umræðu svo það sé hægt að ræða þetta mál til hlítar og fá skýringu á þeim atriðum sem hér hafa komið fram í kvöld. Ég vil minna á að það hafa verið bornar fram málefnalegar fyrirspurnir um málið af hv. 5. þm. Reykv. Því er svarað á þann veg af hv. formanni landbn. að hann hafi vissar áhyggjur af því máli sem fyrirspurnin var um. En ef ég skildi hann rétt þá sagði hann að það yrði að koma í ljós hvernig þetta reyndist. Ég vil minna á það að við 2. umr. málsins er atkvæðagreiðsla um einstaka þætti þess. Atkvæðagreiðslan við 3. umr. er allt annars eðlis. Þá er tekin afstaða til málsins í heild þannig að það er alls ekki viðunandi að keyra þetta mál áfram þannig að umærðu verði lokið um það. Ég vil nú skora á hæstv. forseta að endurskoða þá ákvörðun forsn. að ljúka umræðunni á þessari nóttu. Það væri ekkert athugavert við það að gera örstutt fundarhlé til að láta þá endurskoðun fara fram ef forsn. hæstv. þarf að bera saman ráð sín um málið þá er auðvelt að gera fundarhlé í tvær til þrjár mínútur til að tóm gefist til þess. Ég þekki það af fyrri reynslu að það getur verið þörf á slíku samráði og miðað við breyttar aðstæður. Því það er satt að segja móðgun við bændur landsins og það fólk sem vinnur í landbúnaði og atvinnugreinina sem heild að afgreiða málið frá þinginu með þessum hætti. Það er náttúrlega gjörsamlega óþolandi að það verði gengið til þessa verks eins og hér er ætlunin og raunin á. Það hafa fallið ýmis gullkorn í þessari umræðu og það væri að æra óstöðugan að tína það allt saman upp. Hæstv. sagði landbrh. á þá leið að landbrh. eigi að leggja á verðjöfnunargjöld og við það verði að standa líka eftir GATT. Síðan kemur hæstv. utanrrh. og segir hér nokkurn veginn orðrétt: Um GATT þarf ekki að vera að þvæla. Hvað á óbreyttur þingmaður sem hefur þó verið að reyna að fylgjast með umræðum um þetta mál að álykta? Hvað á fólkið í landinu sem er að hlusta og horfa á og reyna að fylgjast með því sem hér fer fram og reyna að komast til botns í þessu máli að álykta um slíkar umræður? Þetta er satt að segja alveg með eindæmum og ef ætti að rekja sögu þessa máls, það hefur reyndar verið gert hér í stórum dráttum, þá efast ég um að nokkurt mál í þingsögunni hafi verið með sama hætti og þetta. Ég stórefa það. Það var einu sinni samin mjög vinsæl revía og leikrit um innflutning á ávöxtum þar sem kom til tals að fresta jólunum til að það væri hægt að flytja inn ávexti. Það væri verðugt verkefni og þeir hefðu ábyggilega verið fullfærir um það þeir bræður sem sömdu það ágæta leikrit Deleríum Búbónis að semja kalkúnalapparevíu og fá hv. 4. þm. Vesturl. og þá harmónikkuleikarana báða í landbn. til að mynda þar hljómsveit. En þetta er nú útúrdúr sem helgast af því að hér er komið nokkuð fram á nótt en þetta er alvörumál sem hér er um að ræða og er ekki til að hafa í flimtingum. Satt að segja er það alveg með ólíkindum að það skuli vera ætlunin hjá hæstv. ríkisstjórn að keyra þetta mál í gegn með þeim hætti sem hér á að fara að gera. Og að hæstv. forsn. skuli taka það í mál að að henni verði lokið án þess að hér verði krufnar til mergjar þær ræður sem hafa verið haldnar í kvöld því þær eru satt að segja alveg með ólíkindum. Þessi afgreiðsla er eins og hnefahögg framan í bændur og bændafólk þessa lands og reyndar almenning í þessu landi sem ég fullyrði að er þó enn að reyna að bera virðingu fyrir þeim störfum sem eru unnin í þessari stofnun. En hvað það verður lengi með svona vinnubrögðum, um það vil ég ekki spá. En það getur ábyggilega brugðið til beggja vona. Ég ætla ekki að hafa þessi orð öllu fleiri en ég vil að lokum beina enn þeim orðum til forseta að gera nú fundarhlé og ráðgast við forsn. um það að fresta þessari umræðu þannig að henni geti lokið á skikkanlegum tíma þegar fundi er fram haldið t.d. á morgun.

Forseti vill taka fram vegna óska hv. 2. þm. Austurl. að forsn. hafði farið yfir stöðu mála og gert sér grein fyrir þeim umræðum sem væntanlega yrðu hér í kvöld.

Sá nefndin fyrir umræðurnar?

Hv. þm. heyrðu þá niðurstöðu sem hér var kveðin upp af forsetastóli fyrr í kvöld að þess yrði freistað að ljúka þessari umræðu. En eins og fram hefur komið hjá hv. þm. þá hefur gefist allgóður tími til þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram og forseti telur því ekki ástæðu til að fresta umræðunni heldur vill freista þess að ljúka henni eins og gert var ráð fyrir.

Hæstv. forseti. Mér líkar það afar illa að ekki skuli fást frestun á þessu máli. Ég tel að það sé full ástæða til þess og hafi verið rökstuddar mjög vel ástæður fyrir því að það eigi að fresta þessu máli. Ég tel reyndar að það eigi að fresta því það lengi að þingflokkarnir geti komið saman út af þessu máli og rætt þá stöðu sem er komin upp. Það getur ekki verið að alþingismenn telji það eðlilegt að mál gangi fram með þeim hætti sem hér er nú. Að hér hafi komið fram rökstutt nál. á málum þar sem menn hafa hver sína skoðun og það hafi síðan verið innsiglað jafnrækilega eins og gert hefur verið hér í kvöld ágreiningur um grundvallaratriði sem varðar þetta mál sem hér hefur verið til umræðu. Að þingið geti síðan haldið áfram eins og ekkert hafi í skorist við meðferð þessa máls án þess að stefna að því að breyta því með neinum hætti er nokkuð sem ég get ómögulega sætt mig við. Mér finnst það mjög óeðlilegt að forsetaembættið eða þeir sem gegna hér forsetastörfum vilji ekki taka til endurskoðunar ákvarðanir sínar um að vilja ekki fresta málinu, það tel ég vera óbilgirni í forsetum þingsins. Ég mælist nú til þess að menn skoði hug sinn vandlega og fari hreinlega yfir þetta mál sameiginlega, þeir forsetar sem hér eru á staðnum, og gefi sér til þess smá stund vegna þess að þetta er þannig mál og ber þannig að að það er ekki að hér sé farið fram með einhverju offorsi af þeim sem hér eru staddir. Menn eru vinsamlega að biðja um að menn átti sig á þessu máli eins og það liggur fyrir eftir þær umræður sem hafa farið fram í dag. Ég held að það sé fátt eðlilegra en að menn bregðist við þegar mál kemur upp með þeim hætti sem hér er.

Forseti vill vegna orða hv. 3. þm. Vesturl. taka fram að á fundi með formönnum þingflokka í dag var farið yfir stöðu mála þar sem kynnt var að þessari umræðu yrði lokið í kvöld. Engar athugasemdir voru gerðar við það og forseti telur þess vegna ekki ástæðu til að kveða upp annan úrskurð um það.

Herra forseti. Það hefur reyndar margoft komið fram í þessum umræðum hvernig þær hafa þróast. Menn fóru til þessarar umræðu í þeirri trú að komið væri samkomulag um málið milli ráðherra þó hv. þm. vissu að nál. þeirra harmónikkuleikaranna beggja gengju sitt í hvora áttina.

Dúr og moll.

Já, þeir voru í dúr og moll eins og hæstv. landbrh. tekur réttilega fram. Það er því alveg ljóst að fjöldi þingmanna var fjarverandi og hér kom fram í gær þegar atkvæðagreiðslu var frestað um hafnalögin að þá var tekið tillit til þess að menn voru veðurtepptir hingað og þangað. Hér voru okkar menn sem skruppu austur fyrir fjall veðurtepptir í kvöld og ætluðu að mæta til þessa fundar áður en honum lyki. Þannig að það er með ólíkindum sú stífni að fresta ekki þessari umræðu. Ég vil mótmæla því.

Hæstv. forseti. Það eru vonbrigði okkur þingmönnum, a.m.k. þeim sem hér talar, ef ekki er hægt að ræða við forseta þingsins með rökum um atburði sem hafa gerst í starfi þingsins. Maður fær bara aftur og aftur sömu þuluna um að það hafi verið ákveðið einhvern tímann og einhvern tímann við allt aðrar aðstæður snemma í dag að stefna að því að ljúka þessari umræðu. Það er ekki hægt að bera á móti því að það hafa orðið stórpólitísk tíðindi í þessum umræðum, stórpólitísk tíðindi þar sem ágreiningur stjórnarflokkanna hefur kristallast og aldrei með skýrari hætti en undir lokin í umræðunni eftir hörð orðaskipti ráðherra í dag og kvöld og skeytasendingar stjórnarliða þá kristallast ágreiningurinn hér undir lokin þannig að hann er alveg skýr, grundvallarágreiningur stjórnarflokkanna um málin. Þess vegna er það að mínu mati vel rökstudd ósk að umræðunni verði ekki lokað þannig að það sé enn svigrúm til þess að flytja brtt. við 2. umr. málsins og draga þær sem fyrir liggja til baka eftir atvikum. Nú þarf vonandi ekki að fara yfir það hjá hæstv. forseta að það er ekki hægt að koma við brtt. við umræðu máls eftir að henni lýkur.

En við 3. umr.

Já, en þá kemur að því sem hér hefur verið bent á að nú fara mál einungis í gegnum þrjár umræður í þinginu og það er eðlilegt að reyna að stefna að efnislegri atkvæðagreiðslu um einstök atriði mála við 2. umr. Vegna þess að við 3. umr. eru málin borin upp í heild sinni. Það þarf ekki að rökstyðja að það er auðvitað langeðlilegast að gera það.

Brtt. eru bornar fram sérstaklega.

Mér er það líka í huga, hæstv. forseti, að með því megi afstýra því að fara að láta menn ganga til afgreiðslu og atkvæðagreiðslna um það sem fyrir liggur í málinu. Ég held að það sé nokkuð í húfi hvað það snertir ef mætti verða eitthvað til að afstýra því að þingið þurfi að ganga við þessar aðstæður til atkvæðagreiðslu um málið. Ég spurði að því í dag hvorn skilninginn alþingismenn eiga að styðja með því að greiða málinu atkvæði sitt. Skilning Egils Jónssonar hv. þm., eða skilning Gísla S. Einarssonar hv. þm.

Minn, minn.

Hvort eru þeir að styðja túlkun landbrh. eða utanrrh.? Átta menn sig á því í hvaða aðstæður á að fara að setja þá? Gerir hæstv. forseti sér grein fyrir því að það er á þessum grundvelli sem við erum að rökstyðja beiðni okkar um að umræðunni verði nú frestað. Það er ekki til þess að hér standi til viðbótar löng umræða um málið, enda erum við flestir búnir með okkar ræðurétt, heldur eingöngu til þess að málið verði opið fram á morgundaginn. Þess vegna væri ég tilbúinn til að semja um það að síðan mundi þeirri umræðu ljúka á korteri ef því væri að skipta. En hún væri höfð opin þannig að svigrúm gæfist til að meta nýjar forsendur í málinu og eftir atvikum hugsanlega bregðast við þeim. Mér finnst þetta hógvær ósk og ég er satt best að segja sannfærður um að ef forseti vor mundi nú hugleiða málið þá gæti hann ekki komist að annarri niðurstöðu en þeirri að það væri skynsamlegt og stjórnarflokkunum reyndar sjálfum fyrir bestu að verða við henni.

Forseti væntir þess að hv. þm. hafi skilning á þeirri niðurstöðu sem forseti hefur kynnt hér að umræðunni ljúki í nótt.

Hæstv. forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að tala aftur nema þá í ljósi þeirra svara sem ég var að vonast eftir að fá við þeim spurningum sem ég bar fram í minni fyrri ræðu. Ég verð að segja það að ég lagði þær spurningar ekki fram að tilefnislausu. Ég skýrði frá því að til þess að geta tekið afstöðu til málsins þá vildi ég fá svör við þeim spurningum sem ég bar fram þar sem ég á ekki sæti í landbn. og er því málinu að fullu kunnur. Það hefur komið fram að mikið starf hefur farið fram í nefndinni og vitringar þrír hafa verið nefndinni til aðstoðar, virtir lögfræðingar, þannig að þar hefði ekki átt að vera neitt því til fyrirstöðu að mínum einföldu spurningum hefði verið svarað. Nú er það svo að það er enginn ráðherra í salnum og ekki hv. formaður landbn. en í ljósi reynslunnar eftir fyrri yfirferð þá sé ég ekki að það skipti nokkru einasta máli. Það er alveg ljóst að eftir 2. umr. fer fram atkvæðagreiðsla um málið og brtt. og ef ekki fást svör við jafneinföldum spurningum og ég lagði fram í minni fyrri ræðu þá verður auðvitað mín afstaða til málsins að bera keim af því. Einnig í ljósi þess að ég fæ engin svör þá hlýt ég auðvitað að styðja þá tillögu að þessari umræðu sé frestað. Ég get ekki annað vegna þess að ég óska eftir svörum við þessum spurningum til að geta myndað mér skoðun á málinu. Ég tel að 2. umr. sé til þess að menn geti átt orðastað við nefndarmenn sem eru að vinna að máli, spurt þá spurninga sem þeir eiga að hafa svör við í gegnum vinnu úr nefndinni og þar af leiðandi geti þingheimur almennt mótað sér endanlega skoðun á máli. Því miður þá hef ég ekki fengið svör við þessum spurningum. Ég get hæglega farið yfir þær aftur. Ég var reyndar hvattur til þess hér fyrr í kvöld að fara svolítið ítarlegar ofan í tollskrárnúmerin sem hér eru. Mér er hulin ráðgáta hvers vegna ýmsir hlutir eru hér inni á bannlista. Hér er t.d. kafli 0402, mjólk og rjómi, kjarnað eða með viðbættum sykri eða öðru sætuefni, síðan koma þar undirflokkar. Þetta eru flokkar, fyrsti flokkurinn t.d., 0402.1000: ,,Í formi dufts, korns eða í öðru föstu formi, með fituinnihaldi`` o.s.frv. Síðan kemur þessi sígildi flokkur, Annað, sem ég var að spyrja sérstaklega um fyrr í kvöld. Ég sé ekki betur en t.d. undir þetta Annað mundi falla t.d. kakóduft sem börn nota mikið og eykur mikið mjólkurneyslu í landinu. Ég fæ ekki annað séð en að það falli þarna undir. Ég skil ekki hvers vegna í ósköpunum er verið að setja svona hluti þarna inn. Mér er það algjörlega hulin ráðgáta hvers vegna er verið að setja bann á innflutning á pasta eða pastavörum eða pitsum eða bökum eða sósum eða súpum. Ég fæ engan botn í hvers vegna þetta er sett hérna inn. Ég hélt kannski að ég fengi botn í það með því að fá svör við mínum spurningum hér fyrr í kvöld. Hér er kafli 1517 sem er um smjörlíki o.fl. Þar segir í undirlið: ,,Í smásöluumbúðum 2 kg eða minna.`` Þýðir þetta þá að það má flytja inn 2,1 kg og meira? Ég spyr. Eða fellur þetta númer kannski niður í Annað, flokkinn þar? Það eru svona spurningar sem vakna og ég var að fara lauslega yfir áðan að það þyrfti að skýra út hvað er undir þessum liðum ,,Annað``. Ég þekki það vel af eigin reynslu að þetta eru svona ruslakistur oft, vandmálin eru oft sett í þessa tollflokka ef þau falla ekki skýrt og skorinort undir einhvern tiltekinn tollflokk. Þess vegna fór ég fram á að fá að vita hvað í raun félli undir þessi númer og ég fór líka fram á að það yrði birtur listi yfir það, tæmandi listi, og að hann yrði birtur almenningi með auglýsingu í blöðum þar sem aðilar í innflutningi gætu gengið að því sem vísu hvað má flytja inn og hvað má ekki flytja inn. Ég vil þá einnig spyrja áfram um þessar bannvörur eða hindranir eins og þetta var líka orðað. Það þarf væntanlega að sækja um leyfi til að fá að flytja þetta inn. Ég vil spyrja: Hvernig á að standa að því? Á að sækja um leyfi fyrir fram? Eða eiga menn að taka séns og flytja það inn og sækja svo um leyfið? Hvernig ætla menn þá að taka á vörum sem eru með dagsetningu og stuttan lifitíma? Eiga þær að liggja hér á bakkanum og liggja jafnvel undir skemmdum vegna þess að kerfið virkar hugsanlega ekki nógu hratt? Ég sé ekki að tekið sé á þessum liðum. Það er algjör óvissa í þessu. Hv. nefndarmenn í landbn. geta kannski skýrt þetta fyrir mér. En ég sem innflytjandi mundi gjarnan vilja vita svona hluti. Er mér óhætt t.d. að panta inn pitsur? Á ég það á hættu að þær liggi hér hafnarbakkanum í margar vikur á meðan þetta veltist um í kerfinu? Eru til svör við þessu? Liggur framkvæmdin fyrir? Reynslan liggur fyrri í dag. Það liggur hér t.d. vara í dag á hafnarbakkanum og er búin að liggja sennilega á annað ár.  Ég get líka tekið undir það að eftir kvöldið í kvöld er náttúrlega slíkt hyldýpi á milli manna í þessu máli að það er eðlilegt að málið sé tekið aftur og það sé reynt að ná lendingu í því þó það sé ekki nema fyrir virðingu Alþingis. Það er auðvitað ekki sæmandi fyrir Alþingi sem stofnun að afgreiða málið með tveim álitum sem ganga annað norður og hitt suður. Það er bara ekki sæmandi. Og það er ekki það langt á milli manna að ég held að það sé vel hægt að ná lendingu í þessu. Ég held það. Þess vegna setur enginn niður þó málinu sé frestað eitthvað örlítið. Það skeður ekkert stórt. Hæstv. utanrrh. las upp 72. gr. laganna áðan. Ég get ekki annað en verið manninum sammála. Hún er alveg skýr eins og hún er orðuð þarna. Hún er alveg skýr. Á móti hverju ætla menn að jafna sellerí, sem var ein spurningin hjá mér í fyrri ræðu. Á móti hverju? Á móti agúrku? 

Það gæti verið hundasúrur og skarfakál.

Ég spurði um jöfnunargjöldin á frönskum kartöflum og hvort það sé virkilega verið að blekkja fólk. Fólki er talin trú um það þegar það kaupir ,,íslenskar`` franskar kartöflur, Þykkvabæjar franskar, að það sé að kaupa íslenskt. En það er bara alls ekki að kaupa íslenskt, það er að kaupa innfluttar erlendar kartöflur. Hvaða erlendu kartöflubændur erum við þá að vernda? Er það svo að hinar íslensku kartöflur séu ekki nógu gott hráefni í franskar kartöflur eða skífur? Ég spurðist fyrir um það með hvaða hætti þetta væri reiknað út í tolli. Ég vil enn fá svör við því, ég vil gjarnan vita hvað ég á að samþykkja hér eða hafna. Ég vil fá að vita hvernig verðjöfnunin fer fram. Hún fer fram í tolli en á hvaða stigi tollmeðferðar er hún tekin inn? Hvernig er þetta reiknað út? Ég óskaði líka eftir því að fá dæmið um hvernig verð á innfluttum matvörum yrði. Einhver tiltekin dæmi, einhverja ávexti, eitthvert grænmeti, einhverja osta. Það hlýtur að hafa verið reiknað út þannig að menn gerðu sér grein fyrir stöðu málsins. Það er ekki hægt að hafa bara upphrópanir um að við eyðileggjum íslenskan landbúnað en reikna svo dæmið ekki til enda. Ég spurði líka um forræði þessara mála í öðrum löndum. Ég hef heyrt að það sé eingöngu í Noregi og Svíþjóð þar sem þetta er hjá landbrh. En það er yfirleitt látið í veðri vaka eins og þetta sé alls staðar svona. Mín skoðun er sú að þetta eigi hikstalaust að vera hjá fjmrh. eða að menn stigi þá skrefið til fulls og brjóti þetta algerlega upp eftir vörutegundum og ráðuneytum. Ég spurðist líka fyrir um hunda- og kattamat. Kjöt er meginuppistaðan í þeim innflutningi, 780 tonn af kjöti, en munurinn er bara sá að ef það fer í hundskjaft þá er það löglegt en ef það fer í mannskepnuna þá er það ólöglegt. Ég hélt að okkur vantaði að losna við svolítið af kjöti. Ég minntist á að ég hefði ekki heyrt minnst á þetta frá bændastéttinni, sem eina af þeirra hugmyndum, þeir eiga kannski að fara sjálfir út í þessa framleiðslu, kannski að beita sér fyrir því og koma hugmyndinni af stað. Ég held að það væri gott fyrir atvinnulífið í landinu. Ég sakna þess líka að hafa ekki heyrt talað um neytendur í þessu máli. Neytendur eru jú stór þáttur þessa máls. Og það er alveg rétt hjá hæstv. utanrrh. að þetta er spurning um lífskjör fyrst og fremst. Fyrst og fremst.

Það er rétt hjá þingmanninum. Þetta er spurning um lífskjör.

Ég kom ekki hér upp, hæstv. forseti, til að reyna að draga þessa umræðu eitthvað á langinn. Ég kom hér fyrst og fremst upp vegna þess að það fór í taugarnar á mér og það fer enn í taugarnar á mér að fá ekki svör við jafneinföldum spurningum og ég ber hér fram. Þær eru ekki ósanngjarnar, þær eru afar einfaldar, og þær eru stór hluti þessa máls. Ég tel að menn geti ekki afgreitt mál frá sér án þess að vita hvað í þeim býr. Þess vegna lagði ég fram þessar litlu spurningar og vona að ég fái svör við þeim. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, virðulegi forseti. Ég held að ég hafi farið yfir allar meginspurningarnar sem ég bar fram. Ég vona að ég fái svör við þeim. Ef svo er ekki þá verður það að hafa sinn gang og mín afstaða mun þá mótast af því.

Virðulegi forseti. Hv. þm. hefur náttúrlega sjálfræði um sína afstöðu til þessa máls. En ég vildi mega aðeins lesa hér upp fyrir þingmanninn það sem stendur hér í lagatextanum, með leyfi virðulegs forseta: ,,Landbúnaðarráðherra skal jafnan við ákvörðun verðjöfnunargjalds birta í reglugerð það innlenda og erlenda viðmiðunarverð sem notað er við ákvörðun gjaldsins.`` Svo segir enn fremur: ,,Ráðherra ákveður álagningu gjalda samkvæmt þessari grein í reglugerð.`` Það er sem sagt kveðið á um það í þessum texta að nánari ákvarðanir eins og títt er um í svipuðum efnum og þessum eigi að ákveða í reglugerð, vinnulagið á að ákveða í reglugerð. Og það kemur ekki fram í lagatextanum að öðru leyti en sem tilvitnun að þessu leyti. Þannig að með því að hæstv. landbrh. er hér staddur þá vænti ég þess að það verði sem fyrst unnið að gerð þessara reglugerða þannig að menn fái að sjá hvernig þessi mál verða unnin.

Hæstv. forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. að ég hef sjálfræði um mína afstöðu og það hafa allir kjörnir þingmenn sem betur fer. Sumir beita því en aðrir ekki og það er þeirra mál. Ég spurði einfaldlega hvernig gjaldtakan fer fram. Í svari hv. þm. kom það fram að ráðherra á að ákveða það í reglugerð. Þar með er það í mínum huga staðfest að nefndin hefur ekki hugmynd um hvernig þessi gjaldtaka á að fara fram. Það hefur ekkert verið farið yfir það svið og það þykir mér alvarlegt mál. Ég spurði hvar inn í tollaferlið kemur þetta? Hvað reiknast inn í þetta? Það hlýtur að skipta verulegu máli um verðlagið á vörunni hvar þetta kemur. Hvort þetta kemur inn í tollverðgengið, þann stofn, eða hvort það kemur seinna og á hvaða stigi það kemur. Kemur vaskurinn inn í það og þar fram eftir götum. Þetta skiptir verulegu máli. Það var það sem ég var að spyrja um. Mér þykir leitt að heyra að framkvæmdin er með öllu óljós. Mér þykir framsalið til embættismannakerfisins vera orðið alveg nógu mikið. Þingið á að taka á þessum málum og setja alveg skýrar reglur um það, alveg skýrar reglur. Þannig að mér þótti eiginlega leitt að heyra þetta svar. En það var svar og ég þakka fyrir það.

Virðulegi forseti. Ég undirstrika það sem ég sagði áðan að framkvæmd þessara mála er í höndum landbrh. og þar af leiðandi hefur ekki verið farið sérstaklega ofan í það í smáatriðum hvernig þeirri framkvæmd verður háttað. Það er reglugerðarákvæði, landbrh. fær heimild samkvæmt þessum væntanlegu lögum til að gefa út slíka reglugerð og þá verður málið upplýst. Það er framkvæmdarvaldsins að gefa út reglugerðir en ekki Alþingis.

Þannig háttar til með 1., 2. og 3. dagskrármál að komið hefur fram ósk um það frá hv. formanni allshn. að þau þrjú dagskrármál verði tekin sameiginlega til 2. umr. og mun forseti heimila það ef engin athugasemd kemur fram úr þingsal.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir hönd allshn. sameiginlega fyrir nál. um þrjú frumvörp. Í fyrsta lagi nál. á þskj. 710, um frv. til laga um breyting á lögum um Hæstarétt Íslands og brtt. á þskj. 711. Í öðru lagi nál. á þskj. 713, um frv. til laga um breyting á lögum um meðferð einkamála og brtt. á þskj. 714. Í þriðja lagi nál. á þskj. 712, um frv. til laga um breyting á lögum um meðferð opinberra mála. Allir nefndarmenn í allshn. skrifa undir þessi álit en Þuríður Bernódusdóttir var varamaður Jóns Helgasonar. Þessi þrjú frumvörp fela í sér heildarendurskoðun á reglum um rekstur mála fyrir Hæstarétti en eins og er getið í almennum athugasemdum með frumvörpunum hafa þau verið flutt sem eins konar framhald af þeirri yfirgripsmiklu endurskoðun sem átti sér stað á árunum 1989--1991 á reglum um meðferð dómsmála á héraðsdómstigi. Allshn. hefur fjallað um frumvörpin í einu lagi og hafa þau fengið þar rækilega skoðun, samtals á ellefu fundum nefndarinnar. Hefur m.a. víða verið leitað umsagna um frumvörpin og nefndin fengið ýmsa á sinn fund til upplýsinga en um þetta vil ég vísa til þess sem fram kemur í nál. um frumvörpin. Af þessari athugun hafa nefndarmenn orðið einhuga um að leggja til að frumvörpin verði samþykkt en með vissum breytingum. Virðulegi forseti. Áður en komið verður sérstaklega að tillögum allshn. um breytingar á frumvörpunum vil ég minnast þess að í athugasemdum sem fylgdu þessum frumvörpum er fjallað ítarlega um þann vanda sem steðjar nú að dómskerfinu vegna mikils málafjölda fyrir Hæstarétti. Þessi málafjöldi hefur verið slíkur á undanförnum árum að verulegur biðtími er orðinn eftir afgreiðslu mála fyrir Hæstarétti. Tafir af þessum sökum hafa einkum komið niður á áfrýjuðum einkamálum þar sem hátt í þrjú ár líða frá því að þau eru tilbúin til málflutnings þar til þau komast að og dómur gengur en áður en málin eru tilbúin til flutnings taka málflytjendur yfirleitt um hálft til eitt ár til að undirbúa þau fyrir flutning. Tafa hefur hins vegar síður gætt í sakamálum sem hafa verið látin njóta ákveðins forgangs við afgreiðslu. Þessi biðtími í einkamálum er með öllu óviðunandi og er reyndar skýrt brot á skuldbindingum ríkisins samkvæmt mannréttindasáttmála Evrópu þar sem í 6. gr. er kveðið á um skýlausan rétt manna til að fá úrlausn dómstóla um mál sín innan hæfilegs tíma. Markmið þessara frumvarpa er m.a. að ráða bót á þeim mikla vanda eins og er skýrt út í athugasemdum við þau. Úrræðin í þessu skyni í frumvörpunum eru aðallega þrenns konar: Í fyrsta lagi er þar leitast við að draga nokkuð úr fjölda nýrra mála fyrir Hæstarétti með mun strangari skilyrðum en nú gilda fyrir rétti til áfrýjunar og nýmælum um einfaldar aðferðir til að afgreiða þar minnstu málin. Í öðru lagi er gert ráð fyrir fjölgun dómara við Hæstarétt um einn en eins og er vikið að í athugasemdum við 1. gr. frv. til laga um breyting á lögum um Hæstarétt er miðað við að þessi aðgerð geti aukið afköst dómstólsins langt umfram þá hlutfallslegu fjölgun sem er lagt til að verði á dómurum við hann. Í þriðja lagi, en ekki síst, fela frumvörpin í sér tillögur um mikla einföldun á undirbúningi og meðferð mála fyrir Hæstarétti sem mun ekki aðeins geta dregið úr seinagangi í rekstri mála heldur einnig gert hann ódýrari fyrir málsaðila og ríkið. Tillögurnar í frumvörpunum sem falla undir þriðja flokkinn sem ég gat hér um hafa yfirleitt fengið mjög góðar undirtektir hjá þeim sem nefndin hefur leitað umsagna hjá enda hlýtur einföldun í verklagsreglum varðandi meðferð dómstóla og aukin skilvirkni að vera til mikilla framfara. Má einnig hafa í huga að núgildandi reglur um meðferð mála fyrir Hæstarétti eru að stofni til margra áratuga gamlar og hafa sætt litlum breytingum af tilliti til þarfa nútímans en nauðsynlegt er að huga að endurnýjun á slíkum reglum með einhverju minna millibili en gert hefur verið. Hin atriðin tvö sem ég nefndi hér áður eru á hinn bóginn af nokkuð öðrum meiði. Tillögur um að takmarka rétt manna til að fá rækilega athugun á málum sínum fyrir tveimur dómstigum með því að þrengja skilyrðið fyrir áfrýjun hljóta alltaf að þarfnast vandlegrar athugunar. Slíkar tillögur verður þó að skoða með tilliti til þess að fyrir Hæstarétti veldur mikill fjöldi smámála sem skipta stundum litlu sem engu fyrir aðilana sjálfa miklum töfum við afgreiðslu á mikilvægari málum, töfum sem geta með augljósum hætti valdið miklu tjóni. Um fjölgun dómara við Hæstarétt geta einnig verið skiptar skoðanir því þótt hún geti aukið mjög afköst dómstólsins þá getur hún um leið m.a. boðið heim hættu á að misræmi verði á milli niðurstaðna í samkynja málum. Í því sambandi verður að minnast þess að Hæstiréttur hefur í meira en áratug starfað í tveimur deildum sem málum er deilt á og yrði svo einnig áfram ef þessi frumvörp ná fram að ganga. Í nokkurn fjölda ára hafa verið uppi raddir hér á landi um að lausnir á borð við þessar muni ekki bera árangur til langframa því ekki muni takast að draga með viðunandi hætti úr álagi á Hæstarétti nema með því að koma hér á millidómstigi. Í athugasemdum með frumvörpunum er minnst á að við undirbúning þeirra hafi verið hugað sérstaklega að því hvort leggja ætti til stofnun millidómstigs en það hafi ekki þótt ráðlegt. Um þetta var fjallað sérstaklega í allshn. og get ég tekið undir þessa skoðun sem ég vænti að aðrir nefndarmenn geri einnig. Í þessu sambandi vil ég nefna að stofnun millidómstigs mundi að vísu óneitanlega létta álagi af Hæstarétti en ljóst er af reynslu í nágrannalöndum okkar þar sem dómstigin eru þrjú eða jafnvel fleiri að álagið færist einfaldlega yfir á annað dómstigið og þar tefjast mál mjög vegna milkils fjölda þeirra. Lausn af þessum toga mundi þannig ekki ráða bót á þeim vanda sem seinagangur á að fá niðurstöðu í máli veldur þeim sem verða að leita til dómstóla heldur aðeins færa vandann á milli stofnana og jafnvel auka tafirnar á endanlegri afgreiðslu mála. Annars staðar á Norðurlöndum eru komin upp veruleg vandræði vegna tafa á málum á millidómstigi og þykir mjög erfitt að finna þar viðunandi lausnir á vandanum. Erlendis munu ýmsir sérfræðingar á sviði réttarfars hafa horft með nokkurri öfund til Íslendinga vegna þess hversu einfalt dómskerfi okkar er og viðráðanlegt að sníða af því vankanta. Einnig má hafa í huga að stofnun millidómstigs mundi óhjákvæmilega leiða til verulegra útgjalda ríkisins á þessu sviði. Ég tel því óráðlegt að stefna að fjölgun dómstiga hér á landi í ljósi reynslunnar erlendis og stóraukins kostnaðar nema allar aðrar leiðir hafi verið reyndar án árangurs. Aðferðirnar sem eru lagðar til í þessum frumvörpum til að draga úr seinagangi á rekstri mála á æðra dómstigi eru að mínum dómi vænlegri til árangurs og geta þannig forðað okkur frá því að þurfa að fjölga hér dómstigum. Allshn. var einhuga í afstöðu sinni til þessara frumvarpa en komst þó að þeirri niðurstöðu að rétt væri að gera vissar breytingar á þeim einkum til að draga nokkuð úr fyrirhuguðum takmörkunum á rétti til áfrýjunar og til að tryggja betur festu í störfum Hæstaréttar ef til fjölgunar kemur þar á dómurum. Vil ég nú, virðulegi forseti, víkja sérstaklega að brtt. nefndarinnar og minnast þá um leið á helstu atriðin í frumvörpunum. Ef hugað er fyrst að frv. sem snýr að lögum um Hæstarétt Íslands þá eru lagðar til þrenns konar breytingar frá núgildandi reglum. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að fjölga dómurum við Hæstarétt um einn, eins og ég minntist á fyrr, eða úr átta í níu. Í öðru lagi er lagt til að heimilað verði að einn dómari leysi úr alminnstu málunum sem koma fyrir Hæstarétt en þetta eru nánar tiltekið kærumál vegna úrskurða héraðsdómara um formsatriði. Í þriðja lagi er svo lagt til að rýmka aðeins um heimildir Hæstaréttar til að kveðja til svokallaða varadómara til þátttöku í meðferð einstakra mála en regla um þessa rýmkun á þó aðeins að gilda í takmarkaðan tíma eða um tvö og hálft ár. Allshn. hefur fallist á þessar tillögur en telur þó nauðsynlegt að grípa um leið til aðgerða til að draga úr þeirri hættu á misræmi á milli úrlausna Hæstaréttar sem fjölgun dómara getur haft í för með sér. Til að skýra þetta nánar vil ég nefna að samkvæmt núgildandi 3. mgr. 3. gr. hæstaréttarlaganna setur dómstóllinn sér sjálfur reglur um verkaskiptingu á milli dómara við hann. Á þeim grundvelli hefur Hæstiréttur ákveðið að starfa í tveimur deildum þar sem fimm dómarar sitja í annarri og þrír í hinni. Hefur verið leitast við að láta mál um mikilvæg stefnumarkandi atriði eða mikla hagsmuni koma til meðferðar fyrir stærri deildinni. Eftir núverandi starfsreglum Hæstaréttar sitja dómarar ekki varanlega í annarri hvorri deildinni heldur færist einn þeirra á milli deilda á tveggja mánaða fresti. Hvorug starfsdeildin í Hæstarétti er þannig eins skipuð nema í tvo mánuði í senn á margra ára bili og meiri hluta í þeirri stærri er skipt út í heild sinni á sex mánuðum en í þeirri minni á fjórum mánuðum. Að auki hefur Hæstiréttur oft farið þá leið ef dómari í stærri deildinni hefur forföll eða reynist vera vanhæfur til að fjalla um mál að kveðja til utanaðkomandi varadómara til að taka sæti hans í stað þess að kalla þar til skipaðan dómara sem á sæti í minni deildinni. Meiri hluti dómara í þýðingarmiklum málum getur þannig ráðist af afstöðu eins eða jafnvel fleiri varadómara sem Hæstiréttur velur sjálfur til að taka þar sæti vegna forfalla skipaðra dómara. Bæði atriðin í verklagsreglum Hæstaréttar sem ég hef nú nefnt hafa sætt nokkurri gagnrýni. Í nokkrum umsögnum um frv. til breytinga á lögum um Hæstarétt sem bárust allshn. var sérstaklega varað við að fjölgun dómara mundi enn auka á þann óstöðugleika í úrlausnum sem hefur stundum verið rætt um að leiði af reglubundinni tilfærslu dómara á milli deilda við dómstólinn. Á undanförnum áratug hafa sést margvísleg dæmi af því að niðurstöður í dómum Hæstaréttar hafa orðið mismunandi um sömu atriði í tveimur eða fleiri málum þar sem dómurinn hefur ekki verið eins skipaður í báðum eða öllum tilvikum. Má í því sambandi vísa til misræmis sem var á milli dóma um atriði varðandi vexti af skuldakröfum áður en vaxtalög voru sett á árinu 1987. Í seinni tíð hafa einnig sést ólíkar niðurstöður um réttarfarsleg atriði í málum svo annað dæmi sé nefnt. Að mínum dómi er full ástæða til að löggjafinn taki á þessum vanda og þá ekki gagngert vegna tillagna í fyrirliggjandi frv. til breytinga á lögum um Hæstarétt þótt ráðagerð í því um fjölgun dómara geri lausn á þessu enn frekar aðkallandi. Af þessum ástæðum hefur orðið eining innan allshn. um að leggja til að ákveðnar reglur verði lögfestar um hvernig dómurum við Hæstarétt yrði skipað í deildir. Samkvæmt tillögum nefndarinnar um breytingar á frv. yrðu reglur um þetta nánar tiltekið þær að þeir fimm dómarar sem hafa lengst átt sæti í Hæstarétti skipi alltaf dóm í málum sem hljóta umfjöllun þess fjölda dómara. Í þeim sjaldgæfu tilvikum þar sem sjö dómarar leysa úr máli miða brtt. að því að það verði þá einnig sjö elstu dómararnir við Hæstarétt eftir starfsaldri. Komi sú staða upp að einhver af þessum fimm eða sjö dómurum hafi forföll eða sé vanhæfur til að fjalla um mál er lagt til að bundið verði í lög að fyllt verði í slík skörð úr röðum þeirra hæstaréttardómara sem eru yngri að starfsaldri en ekki með kvaðningu varadómara líkt og stundum er gert nú nema ekki takist á annan hátt að ná fullri tölu dómara. Með þessu er gengið út frá að sömu dómarar fjalli að staðaldri um öll mikilvægari eða vandasamari mál og ætti þetta af augljósum ástæðum að draga mjög úr hættu á misræmi á niðurstöðum. Virðulegi forseti. Ég held að ég fari ekki frekar út í þetta frv. um breyting á lögum um Hæstarétt. Það koma fram mjög góðar upplýsingar í frv. sjálfu og enn fremur vísa ég til nál. Ég vil þá snúa mér að frv. um breyting á lögum um meðferð einkamála þar sem eru gerðar margvíslegar tillögur sem miða aðallega að tvennu. Annars vegar er ráðgert að draga úr fjölda áfrýjana í einkamálum með hækkun á svokallaðri áfrýjunarfjárhæð en áfrýjun í málum þar sem hagsmunir ná ekki þeirri fjárhæð yrði eins og hingað til háð leyfi Hæstaréttar. Hins vegar er með frv. stefnt að því að gera málatilbúnað fyrir Hæstarétti markvissari og skýrari og að einfalda og flýta undirbúningi máls fyrir munnlegan flutning. Um nokkur atriði í frv. hefur allshn. orðið sammála um að leggja til breytingar og vil ég nú gera grein fyrir þeim tillögum um leið og ég vík nánar að nokkrum meginatriðum í frv. Í fyrsta lagi er ástæða til að minnast hér á tillöguna í frv. um hækkun áfrýjunarfjárhæðar. Samkvæmt 4. gr. frv. er gert ráð fyrir að hún verði 500 þús. kr. sem er umtalsverð hækkun frá núgildandi reglum þar sem miðað er við að áfrýjun sé háð leyfi Hæstaréttar ef hagsmunir í máli ná ekki 150 þús. kr. Samkvæmt tölulegum upplýsingum í athugasemdum við frv. sem voru unnar upp úr málum fyrir Hæstarétti á árabilinu 1988--1992 voru hagsmunir í liðlega 16% mála innan 150 þús. kr. markanna en í tæplega 47% tilvika náðu hagsmunir ekki 500 þús. kr. Við fyrstu sýn virðist hér vera stefnt að mjög verulegri takmörkun á rétti til áfrýjunar í einkamálum. Sú mynd er þó ekki rétt því að í frv. er einnig stefnt að því að rýmka talsvert um rétt manna til að fá áfrýjunarleyfi í málum sem ná ekki áfrýjunarfjárhæð. Er þá nánar tiltekið ráðgert að áfrýjunarleyfi verði veitt ef einhverju af þrennu er fullnægt: Í fyrsta lagi að úrslit máls hafi mikið almennt gildi, í öðru lagi að úrslitin skipti miklu fyrir þann sem leitar leyfis til áfrýjunar eða í þriðja lagi að málstaður þess aðila sé slíkur að tilefni sé til að ætla að héraðsdómi kunni að verða breytt svo einhverju skipti. Beiðni um áfrýjunarleyfi yrði eins og hingað til beint til Hæstaréttar þar sem þrír dómarar taka ákvörðun um hvort það verði veitt, sbr. 5. mgr. 3. gr. hæstaréttarlaga. Í athugasemdum við frv. er skýrt ítarlega út að með þessu er stefnt að því að eins konar grisjun eigi sér stað á minni málum með því að láta þau ganga á fyrstu stigum í gegnum leyfismeðferð. Telji dómararnir sem taka afstöðu til leyfisumsóknar engu af áðurnefndum þremur skilyrðum fullnægt er ætlast til að þeir láti af hendi skriflega synjun um leyfið þar sem niðurstaðan yrði rökstudd stuttlega. Allshn. telur unnt að fallast á þessar tillögur í frv. í meginatriðum, en leggur þó til vissar breytingar á þeim. Í tillögu nefndarinnar er ráðgert að áfrýjunarfjárhæðin verði 300 þús. kr. En þess má geta að samkvæmt fyrrnefndum tölulegum upplýsingum í athugasemdum við frv. mundu tæplega 30% mála þarfnast þessarar leyfismeðferðar á fyrstu stigum. Þá hefur nefndin tekið tillit til þess að í nokkrum umsögnum um frv. hefur verið bent á að varasamt geti verið að ætlast til að dómarar við Hæstrétt láti uppi með veitingu áfrýjunarleyfis, að þeir telji að héraðsdómi kunni að verða breytt svo að einhverju nemi eins og kemur fram í c-lið 4. mgr. 5. gr. frv. Hefur verið bent á að í kjölfar slíkrar yfirlýsingar geti hæfi dómaranna til að fjalla frekar um málið orkað tvímælis. Nefndin leggur því til að orðalagi um þetta verði breytt á þann veg að áfrýjunarleyfi verði veitt ef ekki þykir útilokað eftir fyrirliggjandi gögnum að héraðsdómi kunni að verða breytt svo einhverju nemi. Með þessu má telja að komist verði hjá öllum vafa um hæfi dómara þótt þeir fallist á að veita áfrýjunarleyfi á þessari forsendu. Loks má benda á að fyrst stefnt er að því með frv. að meðferð nokkurs fjölda mála geti lokið fyrir Hæstarétti með synjun um veitingu og áfrýjun leyfis má telja óeðlilegt að afgreiðsla dómsins á málinu felist í skriflegri tilkynningu þar sem aðeins er greint stuttlega frá ástæðum fyrir synjuninni eins og segir í 5. mgr. 7. gr. frv. Nefndin leggur til að orðið ,,stuttlega`` falli niður í þessu ákvæði þannig að ekki orki tvímælis að málsaðili fái nægilegar upplýsingar um ástæðurnar fyrir þessum málalokum. Með þessu er þó engan veginn ætlast til að rökstuðningur verði jafnítarlegur undir þessum kringumstæðum og yrði í dómi í málinu. Í öðru lagi er ráðgert í frv. að undirbúningur mála verði miklu vandaðri en eftir núgildandi reglum, en í því sambandi skiptir mestu að ætlast er til að aðilarnir geri rækilega grein fyrir ágreiningi sínum í skriflegum gögnum strax á fyrstu stigum málsins fyrir Hæstarétti. Er þannig ráðgert í 8. gr. frv. að áfrýjandi geri mjög ítarlega áfrýjunarstefnu en strax eftir þingfestingu máls fyrir Hæstarétti gefist gagnaðila hans kostur á að koma sínum sjónarmiðum á framfæri í skriflegri greinargerð skv. 12. gr. frv. Þetta er mikil breyting frá núgildandi reglum því að samkvæmt þeim þurfa aðilarnir ekki að gera rækilega grein fyrir kröfum sínum og röksemdum fyrr en við munnlegan flutning máls og þá án þess að vita endilega áður um kröfur og röksemdir hins aðilans. Þessa breytingu má telja mjög þarfa en að einu leyti hefur nefndin þó talið ástæðu til að leggja til breytingar. Þær snúa nánar tiltekið að því að samkvæmt 8. gr. frv. er eins og ég nefndi hér áður ráðgert að áfrýjunarstefna verði mjög ítarleg og má telja sýnt að tekið geti nokkurn tíma að semja hana. Áfrýjun verður að eiga sér stað innan þriggja mánaða frá uppkvaðningu héraðsdóms og er ætlast til að undanþágur verði ekki veittar frá þeim fresti nema að fullnægðum fremur ströngum skilyrðum. Sú staða getur komið upp að málsaðili ákveði ekki að áfrýja fyrr en komið er nærri lokum þess frests og jafnvel leiti hann þá til annars lögmanns en þess sem annaðist málið af hans hálfu fyrir héraðsdómi. Nefndin telur að það geti verið varhugavert að ætlast til að alltaf geti tekist að semja svo ítarlega áfrýjunarstefnu á þeim tíma sem kann að vera til umráða. Nefndin leggur því til að frv. verði breytt á þann veg að áfrýjunarstefnan verði til muna styttri og í raun aðeins tilkynning áfrýjanda til gagnaðila síns um að hann áfrýi máli en í kjölfarið verði áfrýjandi að leggja fram skriflega greinargerð fyrir sitt leyti þar sem fjallað verði af nákvæmni um kröfur hans og röksemdir. Slíka greinargerð yrði áfrýjandinn að leggja fram við þingfestingu máls eða með öðrum orðum fáeinum vikum eftir samningu áfrýjunarstefnu í skemmri mynd. Til samans mundu þessi tvö skjöl geyma sama efni og er ætlast til í frv. að felist í áfrýjunarstefnu en með breytingunni fæst sá ávinningur að áfrýjandinn fengi mun rýmri tíma til að gera grein fyrir málinu og þá án þess að neinar tafir á því bitni á gagnaðilanum eða Hæstarétti. Þessi breyting, sem byggist á tiltölulega einföldum grunni, kallar á ýmsar orðalagsbreytingar á frv. en þær koma nánar fram í nokkrum liðum við brtt. nefndarinnar á þskj. 714. Í þriðja lagi verður að vekja athygli á því að í frv. er gert ráð fyrir að mál verði að meginreglu ekki tekin fyrir í þinghaldi fyrir Hæstarétti fyrr en komið er að munnlegum málflutningi þeirra. Þess í stað miða reglur í frv. að því að framvindu máls á fyrstu stigum verði stýrt á skrifstofu Hæstaréttar og að aðilarnir skili þangað gögnum sínum. Þetta er talsverð breyting frá núgildandi reglum sem leiða til þess að mál eru margsinnis tekin fyrir á dómþingi Hæstaréttar til framlagningar á gögnum þar til þau eru tilbúin til málflutnings. Þetta leiðir til talsverðra útgjalda fyrir málsaðilana sem verða að greiða lögmönnum sínum fyrir hvert mót á dómþingi auk þess að leggja óþarfa erfiði á lögmennina. Þessa breytingu tel ég mjög þarfa því að hún flýtir fyrir rekstri mála og dregur úr kostnaði aðilanna. Í fjórða lagi miða reglur í frv. að talsverðum breytingum á frágangi skjala frá meðferð máls í héraði fyrir Hæstarétti. Um þetta er fjallað sérstaklega í athugasemdum við frv. sem er ástæðulaust að endurtaka hér. Ég vil þó vekja athygli á að þessar breytingar eiga að stuðla að því að aðilarnir leggi aðeins fram fyrir Hæstarétti þau gögn sem skipta einhverju um rekstur máls þar og þá í hóflegum fjölda eintaka. Þetta er veruleg breyting frá núgildandi reglum sem verður til að einfalda undirbúning máls og gera það skýrar úr garði auk þess að spara málsaðilum umtalsverðan kostnað af áfrýjun. Í fimmta lagi má minnast þess að með frv. er ætlast til að munnlegur málflutningur verði hnitmiðaður og til muna styttri en eftir núgildandi reglum. Núverandi reglur helgast aðallega af því að aðilarnir gera litla sem enga grein fyrir málinu í skriflegum gögnum heldur fyrst við munnlegan málflutning þess en fyrir vikið getur málflutningur orðið óþarflega langdreginn og getur misst marks. Breytingarnar að þessu leyti mundu draga úr þeim tíma sem dómarar verja til að hlýða á málflutning og stuðla að því að málflutningur komi að betri notum. Ég hef nú stiklað á stóru á þeim breytingum sem frv. felur í sér frá núgildandi reglum. Margar þeirra eru tæknilegs eðlis og óneitanlega erfitt fyrir aðra en staðkunnuga að gera sér grein fyrir afleiðingum þeirra án þess að kynna sér nokkuð vel skýringar á þeim sem má m.a. finna í athugasemdum við frv. Mestu tel ég skipta að þessar breytingar mundu létta mjög meðferð mála fyrir Hæstarétti og gera undirbúning þeirra ólíkt skýrari og markvissari en nú er, auk þess að draga með ýmsum hætti úr óþarfa álagi á Hæstarétt og kostnaði málsaðila. Í heild geta þessar breytingar enn fremur stuðlað að talsverðum sparnaði á tímanum sem tekur að undirbúa mál til flutnings fyrir Hæstarétti. Þessi undirbúningur tekur núna yfirleitt 6--12 mánuði en eftir ákvæðum frv. mundi tíminn styttast í 2--4 mánuði. Þá er hér komið að þriðja frv., virðulegi forseti, en það er frv. til laga um breytingu á lögum um meðferð opinberra mála, en það er í raun og veru ekki ástæða til að fara um það mörgum orðum. Í því eru lagðar til reglur sem í flestum atriðum svara til ákvæða í frv. um breyting á lögum um meðferð einkamála og get ég því vísað til ýmissa þeirra atriða sem ég gat um hér áður í sambandi við það frv. Allshn. leggur ekki til að neinar efnisbreytingar verði gerðar á frv. um meðferð opinberra mála. Um brtt. nefndarinnar vil ég að endingu geta þess að lagt er til að ákvæðunum um gildistöku í öllum þremur frumvörpunum verði breytt á þann veg að þau taki gildi 1. júlí nk. Er þá gert ráð fyrir að þeim sem starfa við rekstur og meðferð mála fyrir Hæstarétti gefist nokkurt ráðrúm til að kynna sér þessar nýju reglur nægilega og laga vinnubrögð sín að þeim. Virðulegi forseti. Allshn. hefur orðið sammála um nefndarálit og brtt. á þessum þremur frumvörpum sem ég hef nú mælt fyrir. Hér er um að ræða afar mikilvæg mál með tilliti til réttaröryggis og því er það von okkar að þeim verði vel tekið hér á hinu háa Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að bæta mörgum orðum við ítarlega framsöguræðu hv. formanns allshn. Ég var utan þings þegar þessi mál voru afgreidd út úr allshn. en hafði tekið þátt í athugun á þeim og er samþykkur þeim nefndarálitum sem allshn. gaf um þessi mál. Í mínum huga eru flestar þær brtt. sem lagðar eru fram með þessum frumvörpum tvímælalaust til bóta en örfá atriði orka e.t.v. meira tvímælis þó að þar hafi ég eða aðrir ekki getað bent á önnur betri til þess að ráða bót á þeim vanda sem nú er við að eiga hjá Hæstarétti vegna mikils málafjölda. Samkvæmt brtt. nefndarinnar er lagt til að það verði komið á fastari skipan í deildaskiptingu Hæstaréttar til að skapa meira réttaröryggi. Ég hefði talið að það væri æskilegt að ekki þyrfti að lögbinda þannig starfshætti Hæstaréttar, en verð að viðurkenna að rökin fyrir því að gera það nú eru miðað við reynslu síðustu ára það sterk að ég get fallist á það. Hins vegar kemur það fram í þessum frumvörpum eða greinargerðum með þeim að lög um dómskipan séu nú í endurskoðun og væntanlega verður komin einhver reynsla á þessar breytingar þegar þeirri endurskoðun lýkur þannig að þá verði hægt að meta strax árangurinn af þeim. Hitt atriðið sem ég vildi sérstaklega vekja athygli á er vegna fréttaflutnings nú í hádeginu af þessum málum þar sem sagt var að samkvæmt brtt. nefndarinnar yrði ekki hægt að áfrýja máli til Hæstaréttar ef fjárkrafa þess sem þar er lögð fram væri lægri en 300 þús. kr. Nefndin leggur reyndar til eins og kom fram hjá hv. frsm. að talan sem er 500 þús. í frv. lækki í 300 þús. En það kom líka fram í máli hv. frsm. að það er hægt að fá mál tekið fyrir í Hæstarétti þó að um lægri upphæð sé að ræða ef lögð er fram beiðni um það. Ég vildi sérstaklega vekja athygli á þessu atriði að gefnu tilefni. Slík beiðni sem send er til Hæstaréttar er tekin fyrir af þremur dómurum og fær þar ítarlega skoðun af þeirra hálfu út frá þeim forsendum sem hv. frsm. gat um þannig að það má segja að þessi mál fái dómsígildi án þess að vísu að málflutningur fari fram. Ég tel mjög mikilvægt að það sé haft í huga að ekki er verið að útiloka neinn ef hann á sanngjarna kröfu til þess að Hæstiréttur fjalli um hans mál ef hann hefur svo sterk rök fyrir þeirri beiðni að dómarar Hæstaréttar telja að það sé rétt. Það kom fram á fundum hjá nefndinni að þar mundi Hæstiréttur láta þann sem óskaði eftir áfrýjun fremur njóta vafans.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki miklu við að bæta í þessari umræðu. Ég tel að það sem fyrst og fremst skiptir máli hafi komið fram í máli hv. formanns allshn. og að hún hafi gert mjög góða grein fyrir þeim breytingum sem þessi þrjú mál tóku í meðförum nefndarinnar, en þær breytingar eru allar settar fram eftir ítarlega skoðun og að fengnum umsögnum og ábendingum. En þó er ástæða að geta þess að í upphafi ársins var haldin ráðstefna um þessi frumvörp hjá Lögmannafélagi og tveir fulltrúar allshn. sóttu þá ráðstefnu. Hún var mjög fróðleg og ég held að það hafi verið til hjálpar við vinnslu málsins að fá þær ábendingar sem þar komu fram og þann rökstuðning sem fylgdi enda var tekið tillit til einnar mjög veigamikillar ábendingar sem ég held að hafi átt nokkurn rétt á sér en það er varðandi áfrýjunarfjárhæðina. Það er nokkuð stórt stökk að fara frá 150 þús. í 500 þús. þegar verið er að athuga hvaða mál eiga sjálfkrafa rétt á að vera tekin fyrir ef áfrýjað er til Hæstaréttar, en ég vil einnig taka undir með hv. síðasta ræðumanni og frsm. nefndarinnar að vissulega segir áfrýjunarfjárhæðin ekki allt ein og sér. Það geta verið mikilsverðir hagsmunir sem varða e.t.v. aðeins lága upphæð og til eru dæmi um mál sem hafa fengið meðferð fyrir Hæstarétti sem hafa e.t.v ekki varðað nema eina krónu en mikilvæga almannahagsmuni. Og þetta á ekki síður við einkahagsmuni eða einstaklingshagsmuni. Ég vil vekja athygli á því að 500 þús. kr. geta verið býsna stór fjárhæð fyrir einstakling þótt stór fyrirtæki muni ekki mikið um slíka upphæð þannig að hér held ég að hafi verið rétt að gera ákveðna breytingu eða réttara sagt að fara varlega í sakirnar. Eftir sem áður, og það ber að ítreka, þá er að sjálfsögðu mögulegt að fá tekin upp mál ef rökstuðningur fylgir og Hæstiréttur getur fallist á að taka mál þótt áfrýjunarfjárhæð sé lægri eða upphæð málsins sem áfrýjað er vegna. Hér held ég að hafi verið gerð breyting sem rök voru fyrir að þyrfti að gera. Jafnframt vona ég að sú breyting sem verður nú á óformlegri deildaskiptingu innan Hæstaréttar verði til góðs. Það hefur komið upp á liðnum árum ákveðið misræmi milli deilda í Hæstarétti og sú breyting sem allshn. flytur tillögu um er til þess ætluð að reyna að draga úr hættunni á því að slíkt muni gerast því það skapar engum réttaröryggi ef slíkt kemur upp. Það er jafnframt gert ráð fyrir að þeir sem hafa lengstan starfsaldur innan Hæstaréttar fjalli um viðamestu og flóknustu málin þar og ég held að það eigi að geta merkt að eins vel sé vandað til mála og hægt er. En vissulega var allshn. nokkur vandi á höndum að finna lausn á þessu máli og þeim ábendingum sem komu að vera fjölga annars vegar og hins vegar að reyna að koma ákveðinni festu á þá deildaskiptingu sem er. Ég vona að þetta nýmæli, sem mun vera nýmæli ekki bara á Íslandi heldur einnig í nágrannalöndum, reynist vel og henti vel við þær aðstæður sem eru á Íslandi og ég hef þá trú að svo muni verða. Að svo mæltu vona ég að þessi þrjú frv. fái greiða ferð hér í gegnum þingið þar sem ég tel að hér sé um mikilsverða almanna- og einkahagsmuni að ræða og lögin geti stytt þann málahala sem nú er fyrir hendi og tryggt málsmeðferð eins vandaða og hægt er fyrir Hæstarétti.

Frú forseti. Ég vildi við lok þessarar umræðu fyrst og fremst færa hv. allshn. þakkir fyrir mjög gott og vandað starf við meðferð þessara mikilvægu mála. Það er ljóst að hér er um mjög vandasöm og viðkvæm mál að tefla en um leið mjög mikilvæg og brýn úrlausnarefni. Það hefur tekist að koma málum með skipulagsbreytingum í betra horf á héraðsdómsstigi og að því er varðar meðferð sakamála en verulegur vandi steðjar að varðandi meðferð áfrýjunarmálanna. Þau frv. sem hér eru til meðferðar miða að því að bæta þar úr. Það eru miklir hagsmunir fyrir þá sem leita úrlausnar dómstóla að fá skjóta niðurstöðu og eins og hér hefur komið fram í raun og veru hluti af eðlilegum mannréttindum að dómstólar tryggi tiltölulega skjóta niðurstöðu. Ég fagna því að nefndin hefur farið mjög vandvirknislega yfir frv. og gert breytingartillögur sem ég tel flestar vera til bóta. Auðvitað má deila um atriði eins og hvar mörk eiga að liggja varðandi áfrýjunarfjárhæð en ég vil leggja á það ríka áherslu sem kom fram hjá hv. 2. þm. Suðurl. að hér er ekki um að ræða takmörkun á áfrýjunarrétti heldur fyrst og fremst viðmiðunarmörk varðandi það hverjir geta með sjálfkrafa hætti áfrýjað málum til Hæstaréttar en eftir sem áður fer fram í öllum tilvikum sjálfstætt mat á því þó að áfrýjunarfjárhæð sé lægri hvort þeim megi áfrýja. Ég geri ekki ágreining við þá breytingartillögu sem nefndin leggur til. Það er vandasamt að meta hvar mörkin eiga að liggja og ekki óeðlilegt að menn vilji fara varfærnislega af stað. Varðandi skipun réttarins með enn fastari hætti í deildir þá fagna ég þeirri breytingartillögu. Ég tel að hún sé ótvírætt til bóta og styrki mjög þá nýju skipan sem hér er verið að mæla fyrir. Frú forseti. Ég vil að lokum íteka þakkir mínar til nefndarinnar allrar fyrir þá samstöðu sem um þetta mál hefur tekist og sérstaklega til formanns nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir hönd allshn. fyrir nefndaráliti á þskj. 715 um frv. til laga um mannréttindasáttmála Evrópu og brtt. á þskj. 718. Allir nefndarmenn undirritað álitið og leggja einróma til að frv. verði samþykkt. Nefndin leggur þó til eina smávægilega breytingu á frv. en hún er ekki efnisleg heldur lagatæknileg og hljóðar þannig: ,,Við 1. gr. Orðin ,,á íslensku, ensku og frönsku`` í lok 2. mgr. falli brott.`` Á þetta atriði hafði verið bent í bréfi sem mér barst sem formanni nefndarinnar frá Helga Bernódussyni, starfsmanni Alþingis, þar sem hann vekur athygli á því að það sé ekki í samræmi við venju að taka í lög texta á erlendum málum nema slíkt hafi sérstaka þýðingu. Í þessu bréfi segir m.a., með leyfi virðulegs forseta: ,,Ekki er að sjá á mannréttindasáttmálanum sjálfum, sbr. niðurlagsákvæði hans í 66. gr. þar sem segir að sáttmálinn sé gerður á ensku og frönsku og þeir textar séu jafngildir báðir, að þau ákvæði skipti nokkru máli fyrir lögtöku sáttmálans á Íslandi. Eðlilegt hlýtur því að vera að lögtaka hann á íslensku í þýðingu sem gerð er af löggiltum þýðendum og sérfræðingum. Hin enska og franska gerð sáttmálans er birt í frv. og eru sem slíkar eðlileg skýringargögn en eiga ekki erindi í Stjórnartíðindi og lagasafn. Í athugasemd við 1. gr. frv. á bls. 90 segir að sérfræðingar hafi af þessu tilefni farið yfir þýðinguna eins og hún var birt á sínum tíma í Stjórnartíðindum og henni verið breytt og hún lagfærð í ýmsum atriðum.`` Því er þessi brtt. lögð hér fram. Engu að síður leggur allshn. áherslu á að það sé mikilvægt að sérfræðingar og allur almenningur eigi greiðan aðgang að sáttmálanum á frummálum hans jafnt sem íslensku og leggur nefndin því áherslu á að í sérprentunum á sáttmálanum verði enski og franski textinn einnig birtur. Er þessa sérstaklega getið í nefndaráliti allshn. Virðulegi forseti. Í athugasemdum með þessu frv. eru m.a. upplýsingar um uppruna mannréttindasáttmála Evrópu, stofnanir Evrópuráðsins sem fjalla um kærur um brot á sáttmálanum og hvernig kærum er beint til þeirra. Þá er einnig vikið þar að stöðu sáttmálans í íslenskum rétti, hvernig honum hefur verið beitt í dómsmálum hér innan lands og hvaða áhrif lögfesting sáttmálans hefði ef frv. nær fram að ganga. Auk þess er samantekt um kærur á hendur íslenska ríkinu til mannréttindanefndar Evrópu og hvaða niðurstaða hafi fengist um þær. Umfjöllun í athugaemdum um þessi atriði eru nokkuð ítarleg og sé ég því ekki ástæðu til að rekja þau öll hér heldur vil ég minnast aðeins á nokkur meginatriði í þessu sambandi. Mannréttindasáttmáli Evrópu varð til fyrir atbeina Evrópuráðsins á fyrstu starfsárum þess eða síðla árs 1950. Sáttmálinn var þannig gerður skömmu eftir lok seinni heimsstyrjaldar og var markmiðið með því að ná samstöðu milli flestra ríkja Vestur-Evrópu um að tryggja mannréttindi til að koma í veg fyrir óhæfuverk á borð við þau sem voru drýgð í stríðinu og gætu endurtekið sig í þeim heimshluta. Við gerð sáttmálans var tekið ríkt tillit til mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna sem hafði verið samþykkt á allsherjarþingi þeirra nokkuð fyrr. Mannréttindasáttmáli Evrópu var þó frábrugðinn yfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna að því leyti að sáttmálinn fól í sér þjóðréttarlegar skuldbindingar aðildarríkja Evrópuráðsins til að virða þær mannréttindareglur sem voru teknar upp í sáttmálann meðan mannréttindayfirlýsingin var aðeins stefnumarkandi samþykkt aðildarríkjum Sameinuðu þjóðanna var óskylt að hlíta. Jafnframt var sá munur á að með mannréttindasáttmálanum var komið upp alþjóðlegri stofnun til aðhalds fyrir Evrópuráðsríkin um að þau virði reglur sáttmálans og til að leysa úr kærumálum á hendur þeim vegna brota á reglunum. Í frumgerð mannréttindasáttmálans eða samningsins um verndun mannréttinda og mannfrelsis eins og hann heitir fullu nafni er í fyrstu 18 greinum fjallað um þau réttindi sem aðildarríkin að sáttmálanum hafa skuldbundið sig til að tryggja á yfirráðasvæðum sínum en að öðru leyti geymir samningurinn reglur um kærurétt einstaklinga vegna brota á réttindum þeirra og stofnanir Evrópuráðsins sem leysa úr slíkum kærum. Frá því að samningurinn var upphaflega gerður hafa verið samþykktir hátt í tug viðauka við hann en ýmist er mælt fyrir um frekari réttindi í viðaukunum eða þeir hafa verið gerðir til breytinga á málsmeðferðarreglum frumsamningsins. Íslenska ríkið fullgilti samninginn um verndun mannréttinda og mannfrelsis ásamt fyrsta viðauka við hann þann 19. júní 1953 og hefur síðan fullgilt sjö aðra samningsviðauka. Við fullgildingu sáttmálans virðist ekki hafa komið sérstaklega til tals að veita honum lagagildi hér á landi og hefur það í för með sér nokkuð flókna lagalega aðstöðu. Nánar tiltekið er íslenska ríkið skuldbundið gagnvart öðrum aðildarríkjum Evrópuráðsins til að virða mannréttindi samkvæmt sáttmálanum og ríkið hefur einnig undirgengist lögsögu stofnana Evrópuráðsins til að leysa úr kærum á hendur því fyrir brot á sáttmálanum en engu að síður eru reglur sáttmálans ekki bindandi réttarreglur hér innan lands. Sú staða getur því komið upp og hefur reyndar komið upp að aðili í dómsmáli sem er rekið fyrir dómstólum hér á landi telji innlenda lagareglu sem úrlausn málsins veltur á stangast á við réttindi sín samkvæmt sáttmálanum. Undir slíkum kringumstæðum geta íslenskir dómstólar ekki að réttu lagi leyst úr málinu á grundvelli reglna mannréttindasáttmálans og geta þurft að komast þar að niðurstöðu sem felur sýnilega í sér brot á sáttmálanum. Í kjölfarið er síðan hugsanlegt að aðili að því máli kæri íslenska ríkið fyrir að brjóta með löggjöf sinni gegn sáttmálanum og fyrir stofnun Evrópuráðsins kann að vera fallist á þá kæru. Þessi aðstaða er ein helsta röksemdin sem verður færð fyrir því að veita mannréttindasáttmálanum lagagildi hér innan lands því með slíkri lögfestingu væri aðilum að dómsmálum gert kleift að halda sáttmálanum fram sem gildandi innlendri réttarheimild fyrir dómstólum hér á landi. Með þessu væri komist hjá þeirri annarlegu aðstöðu að íslenskir dómstólar geti verið nauðbeygðir til að fella dóm á mál í augljósri andstöðu við þau mannréttindi sem sáttmálinn tryggir. Lögfesting mannréttindasáttmálans gæti þannig komið í veg fyrir að Íslendingar þurfi að kæra ríki sitt til alþjóðastofnana fyrir brot á þjóðréttarlegri skuldbindingu sinni. Fleiri röksemdir en þessar má færa fram fyrir því að veita eigi mannréttindasáttmálanum lagagildi hér á landi. Í því sambandi má m.a. vekja athygli á að mannréttindaákvæði stjórnarskrár okkar eru komin mjög til ára sinna og kunna um sumt að veita ófullnægjandi vernd fyrir sjálfsögðum réttindum. Sem dæmi um þetta má vísa til þess að við 72. gr. stjórnarskrárinnar er tryggt prentfrelsi en þar er ekki vikið að tjáningarfrelsi í víðtækari mæli. Í 10. gr. mannréttindasáttmálans er á hinn bógin kveðið á um fortakslausa vernd tjáningarfrelsis án tillits til þess miðils sem maður kann að kjósa að notfæra sér til að koma skoðunum sínum á framfæri. Lögfesting mannréttindasáttmálans mundi þannig veita tjáningarfrelsi víðtækari vernd en stjórnarskrá okkar felur í sér og mundi jafnframt geta orðið til þess að stjórnarskráin yrði skýrð til samræmis við reglu um þetta í sáttmálanum. Fyrir lögfestingu mannréttindasáttmálans má einnig færa þau rök að hún hefði í för með sér að reglur í eldri íslenskum lögum sem kunna að stangast á við sáttmálann mundu sjálfkrafa verða að víkja fyrir reglum í yngri löggjöfinni. Lögfesting sáttmálans fæli þannig í sér eins konar lagahreinsun þótt eldri reglur sem yrði þokað þannig til hliðar mundu allt að einu standa í löggjöfinni en þeim væri þá ekki unnt að beita. Með þessum hætti kæmi í hlut dómstóla að leysa úr því hvort eldri lagareglur hefðu tapað gildi sínu vegna lögfestingar mannréttindasáttmálans. Um þetta má reyndar halda fram með nokkrum rétti að heppilegra væri að fella formlega úr gildi reglur í núgildandi lögum sem geta talist andstæðar ákvæði mannréttindasáttmálans. Þörfin á því er þó ekki teljandi því að ætla má að þetta geti aðeins átt við um sárafáar reglur í núgildandi lögum og er ekki að efa að þær hverfi smám saman úr löggjöf án þess að flytja þurfi sérstakt lagafrv. á þessu stigi til að koma fram breytingum á þeim. Loks má benda á að lögfesting mannréttindasáttmálans hér á landi getur átt við þau rök að styðjast að í velflestum öðrum aðildarríkjum Evrópuráðsins hefur sáttmálinn lagagildi. Með þessari röksemd er ég ekki að halda því fram að við þurfum endilega að líkja eftir nágrannaþjóðum okkar í þessum efnum en á hinn bóginn verður ekki horft fram hjá því að í alþjóðlegu samstarfi getur slík sérstaða okkar verið til erfiðleika og álitshnekkis. Hún getur einfaldlega vakið upp spurningar meðal ríkja sem við eigum margs konar samstarf við hvort einhverjar annarlegar ástæður komi í veg fyrir að við tryggjum mannréttindi með sama hætti og þau. Þessu til viðbótar vil ég fara hér nokkrum orðum um aðrar afleiðingar sem lögfesting mannréttindasáttmálans gæti haft. Með því á ég þá við álitaefni um það hvort við séum á einhvern hátt að stíga skref í þá átt að leggja aukið vald í hendur alþjóðastofnana um okkar málefni. Svarið við því er afdráttarlaust neikvætt. Mannréttindasáttmálinn veitir ekki stofnunum Evrópuráðsins vald til að hnekkja ákvörðunum íslenskra dómstóla eða yfirvalda heldur eingöngu að taka afstöðu til þess hvort íslenska ríkið hafi á einhvern hátt brugðist skyldum sínum gagnvart öðrum aðildarríkjum Evrópuráðsins til að haga löggjöf sinni á þann veg að hún samrýmist reglum mannréttindasáttmálans. Í þessu sambandi verður fyrst og síðast að hafa í huga að mannréttindasáttmálinn er skuldbinding íslenska ríkisins gagnvart öðrum ríkjum eða með öðrum orðum þjóðaréttarleg skuldbinding og stofnanir Evrópuráðsins leysa eingöngu úr um það hvort Ísland eða önnur ríki hafi brotið gegn henni. Til að koma fram kæru fyrir stofnunum Evrópuráðsins verður sá sem telur brotið á rétt sinn að tæma algerlega úrræði sín til að rétta hlut sinn innan lands eins og skýrlega er tekið fram í 26. gr. sáttmálans. Viðkomandi verður því með öðrum orðum að hafa látið reyna á mál sitt fyrir innlendum dómstólum áður en hann getur borið það upp á erlendum vettvangi. Bíði hann lægri hlut í dómsmáli hér á landi getur hann kært íslenska ríkið til mannréttindanefndar Evrópu en fallist hún á kæruna höfðar hún annaðhvort mál gegn ríkinu fyrir mannréttindadómstóli Evrópu til að fá brotið staðfest eða beinir málinu til ráðherranefndar Evrópuráðsins til afgreiðslu. Hvorki dómstólinn né ráðherranefndin hafa vald til að hnekkja íslensku dómsúrlausninni sem stæði þannig óhögguð jafnvel þótt niðurstaða þessara stofnana væri á þann veg að hún fæli í sér brot gegn manréttindasáttmálanum. Mannréttindadómstóllinn getur í slíku tilviki dæmt þeim sem brotið hefur verið gegn bætur úr hendi ríkisins samkvæmt 50. gr. sáttmálans en lengra verður ekki komist á þeim vettvangi og er úrlausn dómstólsins ekki aðfararhæf hér á landi. Viðurlög á hendur ríkinu fyrir brot gegn sáttmálanum geta því ekki orðið önnur en þau að það verði álitshnekkir í alþjóðasamstarfi ef það lagar sig ekki að niðurstöðum þessara stofnana og eftir atvikum greiðir skaðabætur samkvæmt ákvörðun þeirra eða gerir nauðsynlegar breytingar á innlendri löggjöf. Lögfesting mannréttindasáttmálans mun á engan hátt breyta því sem ég hef nú rakið í stuttu máli. Í 2. gr. frv. er hnykkt sérstaklega á þessu með því að þar er tekið fram að úrlausnir stofnana Evrópuráðsins séu ekki bindandi að íslenskum landsrétti en með þessu er undirstrikað að þessar stofnanir hafa ekki lögsögu til að hrófla við innlendum úrlausnum. Virðulegi forseti. Að endingu vil ég nefna það sérstaklega að lögfesting mannréttindasáttmálans yrði til að bæta mjög réttarstöðu manna og tryggja enn frekar að mannréttindi séu virt hér á landi. Íslendingar hafa löngum og réttilega verið stoltir af því að mannréttindi séu óvíða betur höfð í heiðri en hér á landi. Til marks um það má m.a. benda á að í nýlegri úttekt mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna var komist að þeirri heildarniðurstöðu að grundvallarréttindi samkvæmt mannréttindasamningi Sameinuðu þjóðanna væru virt hér á landi þótt bent hafi verið á fáein minni háttar atriði sem betur mættu fara. Mannréttindi eru orðin alþjóðlegt viðfangsefni og reglur um þau í örri þróun. Við megum ekki láta þá þróun fram hjá okkur fara og eiga á hættu að vakna einn daginn upp við það að við höfum dregist aftur úr öðrum á þessu sviði. Að mínu mati og okkar í allshn. er lögfesting mannréttindasáttmálans merkilegt skref til að tryggja stöðu okkar að þessu leyti og stuðla að því að við getum í framtíðinni talið okkur standa meðal þeirra sem hlúa best að mannréttindum í alþjóðlegum samanburði.

Virðulegi forseti. Það er ekki miklu við að bæta eftir svo ítarlega framsöguræðu formanns allshn. að ástæða sé til að hafa langt mál um þetta efni, en ég vil þó aðeins hnykkja á fáeinum atriðum. Ég vil fyrir það fyrsta undirstrika það sem fram kemur í lokaorðum nefndarálitsins að talið er mikilvægt að samningur þessi og löggjöf liggi fyrir með aðgengilegum hætti á erlendum tungumálum, þeim sem þar eru tilgreind, ensku og frönsku. Þar er verið að hugsa um hagsmuni þeirra sem ekki eru Íslendingar en kunna að vera hér staddir eða koma hingað af ýmsum mismunandi ástæðum. Það er að mínu viti nauðsynlegt ef við eigum að láta taka okkur alvarlega í mannréttindamálum í heiminum að hafa rit af þessu tagi aðgengileg á öllum þeim stöðum þar sem ætla má að útlendingar komi til landsins. Ég vil undirstrika þetta ákvæði í nefndarálitinu og beina því til hæstv. dómsmrh. að hann taki vel á móti þessum ábendingum nefndarinnar og hrindi þessu í framkvæmd hið fyrsta. Hvað varðar efnisinnihald frv. þá vil ég undirstrika það að hér er að mínu viti ekki um að ræða neinn lokaáfanga á þessari leið heldur miklu frekar upphaf ef við lögfestum þessi mannréttindaákvæði. Að mínu viti eigum við hiklaust að stefna að því að taka inn í stjórnarskrá lýðveldisins myndarlegan mannréttindakafla og færi vel á því að mínu viti að menn gerðu það á 50 ára afmæli lýðveldisins. Hvort sem menn ná saman um það sjónarmið eða ekki, þá tel ég að menn eigi að stefna að því í framtíðinni að koma ýmsum mikilvægum mannréttindaákvæðum inn í stjórnarskrá lýðeldisins og sú löggjöf sem væntanlega verður að veruleika innan skamms er að mínu viti áfangi á þeirri leið en ekki leiðarendinn sjálfur. Þá vil ég beina fyrirspurn til hæstv. dómsmrh. í tilefni af lagafrv. Eins og fram kemur í athugasemdum við lagafrv. er það afrakstur nefndarstarfs. Nefndin var skipuð 8. júlí 1992 í framhaldi af dómsniðurstöðu í máli Þorgeirs Þorgeirssonar gegn ríkinu og hlutverk nefndarinnar var að gera tillögur um viðbrögð við þeim dómi eins og segir í bréfi sem dómsmrn. sendi allshn. 23. nóv. 1992 í tilefni af því að nefndin hafði til umfjöllunar frv. frá mér og hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur um breytingu á almennum hegningarlögum. Frv. var lagt fram á síðasta þingi og er í því lagt til að fella niður 108. gr. hegningarlaganna. Það frv. var í raun viðbragð, getum við sagt, við dómi mannréttindadómstólsins en varð ekki útrætt. Í bréfinu, sem ég vitnaði til, segir svo, með leyfi forseta: ,,Af þessu tilefni vill ráðuneytið taka fram að í framhaldi af dómi mannréttindadómstóls Evrópu 25. júní sl. í máli Þorgeirs Þorgeirssonar gegn Íslandi skipaði dómsmrh. hinn 8. júlí sl. nefnd sem falið var að gera tillögur til ráðuneytisins um viðbrögð við dóminum. Var nefndinni sérstaklega falið að kanna hvort þörf sé á sérstakri vernd opinberra starfsmanna eins og gert er ráð fyrir í 108. gr. almennra hegningarlaga. Jafnframt var nefndinni falið að kanna hvort ekki sé tímabært að mannréttindasáttmáli Evrópu verði lögtekinn hér á landi.`` Þetta bar á góma í umfjöllun allshn. um málið og fram kom að umrædd nefnd hafði ekki þá skilað áliti um þetta efni en þó var samkvæmt bréfi ráðuneytisins meginhlutverk nefndarinnar að gera tillögu um breytingu á ákvæðum almennra hegningarlaga, einkum og sér í lagi 108. gr. þeirra. Ég vil því spyrja hæstv. dómsmrh. hvað líði tillögu nefndarinnar um þetta efni og hvort hennar sé að vænta á næstunni, en af þeim upplýsingum sem fram komu í allshn. mátti ráða að svo gæti orðið ef menn legðu sig fram. Ég vil jafnframt láta það koma fram af minni hálfu að ég tel rétt og vel við hæfi að ráðherra gangi eftir því að fá tillögu nefndarinnar og koma henni til þingsins og ef ekki mundi hv. allshn. taka málið og flytja það til að hraða því í gegnum þingið. Fleiri orð er ekki ástæða til að hafa um þetta efni og vísa ég til ítarlegrar framsöguræðu formanns sem hefur unnið þetta mál af miklum ágætum og vil ég færa honum og öðrum nefndarmönnum þakkir fyrir samstarfið í þessu máli.

Virðulegi forseti. Það eru ekki mörg orð sem ég þarf að bæta við þá ágætu framsögu sem hér var flutt fyrir hönd allshn. af hv. frsm. og formanni allshn. Það sem mér finnst fyrst og fremst ástæða til að geta um er það sem kemur fram aftarlega í nefndarálitinu en það varðar 11. gr. sáttmálans um rétt einstaklinga til að stofna og ganga í félög. Það varð nokkur umræða um hið svokallaða neikvæða félagafrelsi, sem nokkuð hefur verið til umræðu núna að undanförnu. M.a. komu á fund nefndarinnar Ögmundur Jónasson, formaður BSRB, Svanhildur Halldórsdóttir, fræðslufulltrúi sömu samtaka, og frá Alþýðusambandi Íslands Bryndís Hlöðversdóttir lögfræðingur. Það er skemmst frá því að segja að þessir aðilar töldu að 11. gr. sáttmálans væri á engan hátt til þess að ýta undir þær ákveðnu kröfur sem hafa verið um hið neikvæða félagafrelsi og mundi ekki torvelda á nokkurn hátt að hægt væri að standa vörð um þá mikilvægu hagsmuni eintaklinga sem stéttarfélög vissulega eru. Ég vil taka það sérstaklega fram að það sem fyrst og fremst er tryggt í 11. gr. sáttmálans er jákvætt félagafrelsi og þar af leiðandi frelsi manna til að stofna félög, ganga í þau og starfa í félögum og þar með sá réttur að þeim verði ekki mismunað á nokkurn hátt fyrir það að vera t.d. í stéttarfélagi. Þetta er mjög mikilsvert atriði þar sem nokkuð hefur borið á því að atvinnurekendur hafa á síðari árum eitthvað verið að gæla við þá tilhugsun að sneiða hjá fólki innan stéttarfélaga og ráða frekar í vinnu þá sem ekki eru félagar í stéttarfélögum. En það er samkvæmt slíkum mannréttindaákvæðum ekki heimilt. Þar sem um félagafrelsi er að ræða þá er jafnframt um það að ræða að ekki er heimilt að láta menn gjalda þess að þeir séu í félögum, hvorki stéttarfélögum né öðrum. Og þetta held ég að sé fyrst og fremst mergurinn málsins og það sem skiptir mestu máli hér. Ég vil taka undir það að mjög skortir á að í stjórnarskrá Íslands séu ákvæði sem tryggja mannréttindi og það er í rauninni nokkur skuggi sem fellur á það plagg, en vissulega er umræða um að bæta þar úr og ekki síst hefur sú umræða verið hávær í tengslum við lýðveldisafmælið á þessu ári. Ég held að ég verði að taka undir með þeim sem segja að við þurfum að ganga lengra í því og vera metnaðarfyllri í því að færa mannréttindaákvæði inn í stjórnarskrána. Jafnframt þurfum við líka á alþjóðavettvangi að vera metnaðarfyllri því þótt mannréttindasáttmáli Evrópu sé hið mætasta plagg og mjög mikilsvert, þá er það engu að síður svo að þar eru ýmis réttindi ekki tryggð sem skyldi. Ég nefni þar t.d. ákveðin mannréttindi samkynhneigðra. Ég vil líka benda á að það má alveg hugsa sér að fara betur ofan í það á hvern hátt má gera mannréttindaplögg á borð við mannréttindasáttmála Evrópu þannig úr garði að þau tryggi réttindi kvenna betur en gert hefur verið því að það er viðurkennt mál að enn eiga konur því miður undir högg að sækja, jafnvel í Evrópulöndum sem telja sig þó standa frekar framarlega í þeim efnum. En ég fagna því að mannréttindasáttmáli Evrópu hefur nú fengið afgreiðslu og verður lögfestur á Íslandi. Jafnframt vona ég að Íslendingar munu bæði innan lands og erlendis vera framsæknir og réttsýnir í mannréttindamálum.

Frú forseti. Ég vil ítreka þakklæti mitt til hv. allshn. fyrir einstaklega vönduð vinnubrögð sem koma skýrt fram í meðförum hv. nefndar á þessu máli eins og öðrum. Varðandi þær fyrirspurnir sem hafa komið fram frá hv. 5. þm. Vestf. er það að segja að ég tel sjálfsagt að við sérprentun á mannréttindasáttmálanum og lögunum þegar þar að kemur verði bæði enski og franski textinn birtur í þeirri sérprentun þó að ekki hafi þótt ástæða til að birta annað en íslenska textann í lagasafninu. Ég tel að þau sjónarmið sem hv. þm. setti þar fram séu mjög eðlileg og ætlunin er að á þann veg verði staðið að sérprentun sáttmálans. Varðandi síðari fyrirspurn hv. þm. um lok nefndarstarfsins og einkanlega það álitaefni sem nefndin fékk til umfjöllunar, hvort ástæða væri til að veita opinberum starfsmönnum þá sérstöku vernd sem fram kemur í 108. gr. hegningarlaganna, er það að segja að ég vænti þess að nefndin ljúki störfum alveg á næstunni. Því miður hefur það dregist að nefndin lyki störfum. Ég átti von á því að það gerðist fyrir lok síðasta árs en það hefur dregist á langinn og ég hygg að endanleg niðurstaða nefndarinnar komi alveg á næstunni og þá verði hægt að kynna þær tillögur fyrir Alþingi. Sjálfur er ég þeirrar skoðunar varðandi álitaefnið um 108. gr. hegningarlaganna að flest bendi til þess að þau sjónarmið sem lágu til grundvallar þessari sérstöku vernd opinberra starfsmanna á sínum tíma séu ekki lengur fyrir hendi án þess að ég ætli á þessu stigi að segja nokkuð fyrir um niðurstöðu nefndarinnar eða á nokkurn hátt að reyna að taka fram fyrir hendurnar á henni en ég hef áður látið þau sjónarmið koma fram af minni hálfu. Ég vænti þess að það dragist ekki öllu lengur að unnt verði að kynna þinginu niðurstöðu nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir hönd allshn. fyrir nefndaráliti á þskj. 730, um frv. til laga um breytingu lögum um Hæstarétt Íslands. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn til viðræðna Markús Sigurbjörnsson prófessor, Hrafn Bragason, forseta Hæstaréttar, Valtý Sigurðsson, formann Dómarafélags Íslands, og Magnús Thoroddsen, formann laganefndar Lögmannafélags Íslands. Þess má geta sérstaklega að þetta mál var skoðað um leið og þau mál er voru á dagskrá fundarins hér áðan, þ.e. breytingarnar á lögum um Hæstarétt, meðferð einkamála og meðferð opinberra mála. Þá bárust nefndinni umsagnir frá Alþýðusambandi Íslands, réttarfarsnefnd, Vinnumálasambandi samvinnufélaganna, Hæstarétti, Neytendasamtökunum, Stéttarsambandi bænda, Lögmannafélagi Íslands og Eiríki Tómassyni hæstaréttarlögamanni. Frv. er tvíþætt. Í því felst annars vegar að Alþingi staðfesti tillögur ráðherra um skipun dómara í Hæstarétt. Hins vegar er gert ráð fyrir að hæstaréttardómari geti ekki horfið tímabundið til annarra starfa í sex mánuði eða lengur eða stundað önnur dómarastörf. Í umfjöllun nefndarinnar hefur komið fram að frv. kallar á ítarlega skoðun, þar á meðal á stjórnskipun landsins í heild, og kann efni þess að kalla á stjórnarskrárbreytingu. Réttarfarsnefnd hefur nú til sérstakrar skoðunar lagaákvæði varðandi dómara og skipulag dómstóla og er ætlunin að nefndin semji sérstakt frv. að dómstólalögum. Allshn. leggur áherslu á að í þeirri vinnu verði efnistriði þessa frv. tekið til sérstakrar athugunar. Með hliðsjón af fyrrgreindu telur nefndin að ekki sé tímabært að taka afstöðu til þessa frv. eins og sér, en í trausti þess að efnisatriði þess verði tekin til athugunar við endurskoðun dómstólareglna leggur nefndin til að frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Ólafur Þ. Þórðarson var fjarverandi afgreiðslu málsins en undir nefndarálitið rita nöfn sín allir aðrir nefndarmenn í allshn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. allshn. fyrir afgreiðsluna á því máli sem hér liggur fyrir sem er 37. mál þingsins og fjallar um breytingu á lögum um Hæstarétt Íslands. Nefndin leggur til að málinu verði vísað til meðferðar hjá ríkisstjórninni eða eins og segir, með leyfi forseta: ,,Með hliðsjón af fyrrgreindu telur nefndin að ekki sé tímabært að taka afstöðu til þessa frv. eins og sér, en í trausti þess að efnisatriði þess verði tekin til athugunar við endurskoðun dómstólareglna leggur nefndin til að frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Ég tel að miðað við það hvað hér er hreyft stórum og róttækum brtt. við lögin um Hæstarétt Íslands sé engin ástæða til að finna að því þó málið sé ekki afgreitt strax á fyrsta þingi heldur tekið til nánari skoðunar. Eins og kunnugt er eru efnisatriðin í frv. tvö. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að Alþingi fjalli um skipan hæstaréttardómara þannig að ráðherra dómsmála þurfi að leggja þá tillögu, sem hann hyggst leggja fyrir forseta Íslands, um skipan hæstaréttardómara til samþykkis eða synjunar Alþingis Íslendinga. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að hæstaréttardómari geti ekki fengið leyfi í nokkra mánuði til að gegna öðrum störfum og bindast þannig hagsmunalegum venslum við einhvern annan aðila. Þess vegna verði hæstaréttardómari sem vill fara í lengri tíma í vinnu fyrir annan að gera það upp við sig hvort hann vill vera hæstaréttardómari áfram eða ekki þannig að það verði komið í veg fyrir að óhæfi hæstaréttardómara verði með þeim hætti sem gerst hefur reyndar að undanförnu þar sem þess eru dæmi að hæstaréttardómari hafi farið til langframa m.a. til að gegna dómarastörfum annars staðar á vettvangi sem jafnvel fjallar um niðurstöður hans sjálfs. Það er óeðlilegt og það er brot á þeim anda sem Alþingi hefur verið að móta á undanförnum árum, m.a. í lögunum um stjórnsýsluna. Ég tel út af fyrir sig að þau mál sem hér hafa verið rædd að undanförnu og á þessum fundi, hæstv. forseti, séu öll nokkuð merkileg og alveg sérstaklega kannski mannréttindaþátturinn sem var síðasta dagskrármál og ég leyfi mér að nefna hér. Ég tel að þar hafi verið skynsamlega á hlutum haldið. Og ég tel ástæðu til að þakka hæstv. dómsmrh. fyrir það hvernig á því máli hefur verið haldið. Ég vil einnig nota þetta tækifæri, þó það sé ekki beint sami dagskrárliður, til að taka undir þau sjónarmið sem fram koma hjá hv. 5. þm. Vestf. varðandi mannréttindaþáttinn sem ég tel sjálfsagt að endurskoða í stjórnarskránni og væri glæsilegt ef það tækist að gera það í tengslum við 50 ára afmæli íslenska lýðveldisins nú í sumar. Varðandi Hæstarétt, sem hér er á dagskrá, mætti margt um að segja. Saðreyndin er sú að því verður ekki með góðu móti haldi fram að Hæstiréttur hafi verið að styrkja stöðu sína á undanförnum missirum. Satt að segja er það alveg með ólíkindum hvernig menn hafa haldið á málefnum Hæstaréttar í þjóðfélaginu. Þá er ég ekki bara að tala um athyglisverð dreifibréf sem forseti Hæstaréttar hefur sent frá sér fyrir hönd Hæstaréttar á bréfhaus réttarins, heldur eitt og annað af ýmsu öðru tagi sem menn hafa látið frá sér fara í tengslum við Hæstarétt og um Hæstarétt núna að undanförnu. Staðreyndin er sú að það er afskaplega nauðsynlegt að fara rækilega yfir það hvaða ráðstafanir má gera til að efla virðingu Hæstaréttar og treysta hana svo sem kostur er. Alþingi hefur út af fyrir sig gert ýmislegt í þeim efnum. Hér fyrr í dag var afgreitt til atkvæðagreiðslu frv. sem er heldur til bóta til að treysta faglega meðferð mála í Hæstarétti. Ég verð þó að segja að mér finnst stundum sem viss sjálfvirkni renni á Alþingi, þau ár sem ég hef setið hér, þegar mál frá dómsmrn. eru annars vegar. Þá er ég ekki að tala um allshn. því hún vinnur sín mál yfirleitt vel. Það er eins og það renni ákveðið meðvitundarleysi á löggjafarsamkomuna að öðru leyti satt best að segja þegar þessi mál koma upp svo ótrúlegt sem það nú er. Menn hyllast til að líta á allshn. eins og gjarnan er gert á landsfundum stjórnmálaflokka en þangað fer allt sem ekki fer í hinar nefndirnar. Mönnum hættir til að meðhöndla allshn. og líta á hana með svipuðum hætti og gert er þar sem er rangt og ósanngjarnt. Þess vegna finnst mér mikið álitamál hvort ekki þarf að tengja þær sjálfvirku sérfræðinganefndir, sem eru starfandi á vegum dómsmrn. um réttarfar, um dómstóla og um þetta og um hitt, betur við það starf sem unnið er á Alþingi með einum eða öðrum hætti þannig að það verði gangvegir á milli til að tryggja það að alþingismenn séu allir með varðandi mótun á grundvallarreglum þjóðfélagsins sem allar snúast um, svo að segja, þær samskiptaleikreglur sem við á annað borð kjósum að setja utan um okkur sjálf. Ég vil hreyfa þeirri hugmynd eftir nokkra umhugsun í allmörg ár hafandi horft á þessi mál sem koma frá nefndunum í dómsmrn., sem mér finnst alltaf að séu sömu mennirnir í alla tíð, svo að segja, það eru smábreytingar en þeir eru upp í áratugi þeir traustustu. Ég skora á hæstv. dómsmrh. að beita sér fyrir að laga þetta og það verði reynt að koma þessu þannig við að alþingismenn komi þarna við sögu með greiðari hætti en verið hefur í seinni tíð. Ég vil þessu næst, virðulegur forseti, víkja aðeins að þeim umsögnum sem fram komu um þetta mál frá ýmsum aðilum og þakka nefndinni fyrir að hafa sent málið til umsagnar. Þá vík ég fyrst að sjálfsögðu að umsögn frá réttarfarsnefnd en undir hana ritar Hrafn Bragason, sem er líka forseti Hæstaréttar um þessar mundir og skrifar bréf talsvert, eins og kunnugt er. Hann segir hér, með leyfi forseta: ,,Fréttir af umræðum á Bandaríkjaþingi um bandarísk hæstaréttardómaraefni eru þó til þess fallnar að vekja með mönnum ótta um að líkt fyrirkomulag hérlendis mundi veikja Hæstarétt, hræða menn frá því að sækja um dómarasæti og jafnvel skaða embættisferil hæfileikaríkra manna.`` Það er ekki mikið álit sem menn hafa á Alþingi verð ég að segja. Að umfjöllun um mál af þessu tagi gæti orðið til að skaða embættisferil hæfileikaríkra manna. Ég geri nú lítið með hina sem eru hæfileikalitlir, það er minna mál. En hina hæfileikaríku, að það megi ekki einu sinni taka þau mál upp á Alþingi er nokkuð athyglisvert sjónarmið frá formanni réttarfarsnefndar. Hins vegar segir formaður réttarfarsnefndar að réttarfarsnefnd muni taka efni frv. til umræðu ásamt öðru efni til dómstólalaga. Vil ég fagna því og þakka fyrir þá yfirlýsingu. Ég vil einnig vekja athygli á því að það barst um málið umsögn frá Hæstarétti Íslands, dags. 14. jan. 1994. Hún er hins vegar ekki undirrituð af forsetanum heldur varaforsetanum. Það er Haraldur Henrýsson varaforseti sem skrifar undir þá umsögn og þar segir, með leyfi forseta: ,,Varðandi það efni frv. sem varðar þátt Alþingis í skipun hæstaréttardómara er þó rétt að láta koma fram að hæstaréttardómarar telja slíka tilhögun ekki vera heppilega. En að öðru leyti telja þeir ástæðu til að fara yfir málið í nefnd sem fjalli um frv. um sérstök dómstólalög.`` Það er einnig rétt að geta þess áður en ég læt nokkuð koma fram af minni hálfu beint um þessar umsagnir að það barst líka umsögn frá Lögmannafélagi Íslands þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Það skiptir miklu máli að friður ríki um störf Hæstaréttar og dómara réttarins. Hætt er við að sá friður yrði úti ef þessi skipan frv. yrði að lögum. Það verður að telja það nægilega tryggingu fyrir því að hæfir menn séu skipaðir hæstaréttardómarar að Hæstiréttur sjálfur hefur um það bindandi umsagnaraðild til dómsmrh. Laganefnd Lögmannafélags Íslands mælir því gegn þessari fyrri breytingu.`` Hins vegar vil ég vekja athygli á því og spyrja hv. formann allshn. að því sérstaklega af hverju síðari breytingartillagan var ekki tekin beinlínis og bara afgreidd með tillögu nefndarinnar. Vegna þess að hún fær í raun og veru mjög góðar undirtektir, t.d. frá laganefnd Lögmannafélags Íslands, en þar segir: ,,Laganefnd telur hina fyrirhuguðu breytingu til bóta og er henni meðmælt.`` Það er því augljóst að laganefnd Lögmannafélags Íslands er hlynnt þessu þó svo að ýmsir hér inni hafi lagst gegn þessari breytingu. Og ég vil spyrja hv. 6. þm. Reykv. og frsm. allshn. hverju það sætir að nefndin tók ekki þessa tillögu út úr til sérstakrar skoðunar. Eiríkur Tómasson lögmaður fór yfir þessi frumvörp og segir svo, með leyfi forseta: ,,Um frv. þingmanna Alþýðubandalagsins get ég verið stuttorður. Þar er lagt til að gerð verði grundvallarbreyting á skipun í embætti hæstaréttardómara. Þessi tillaga er að mínum dómi athyglisverð en kallar á mun nánari skoðun, þar á meðal á stjórnskipan landsins í heild. Eðlilegast væri því að ræða hana í tengslum við endurskoðun á sjálfri stjórnarskránni, enda sýnist mér í fljótu bragði að hún kalli á stjórnarskrárbreytingu.`` Út af fyrir sig getum við rætt það ítarlegar hvort þetta er rétt hjá lögmanninum en ég tel í sjálfu sér að þetta sjónarmið sé allrar athygli vert og ástæða til að hlýða á það. Vinnumálasamband samvinnufélaganna fékk þetta mál til umsagnar. Þar er m.a. fjallað ítarlega um fyrra aðalefnisatriði frv. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Það er lítill vafi á því að í Bandaríkjunum hefur þetta fyrirkomulag komið í veg fyrir mistök.`` Hins vegar segir að ekki sé ljóst að þetta ákvæði yrði jafngóð vörn og í Bandaríkjunum þar sem það hefur þó ekki reynst nægileg vörn. Því sýnist vera full ástæða til að hugleiða þetta mál betur og leita annarra lausna. Síðan segir í þessari umsögn, eins og reyndar frá Lögmannafélaginu líka: ,,Önnur grein frv. virðist vera mjög til bóta frá því sem nú er.`` Neytendasamtökin senda frá sér umsögn um þetta frv. og þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Stjórn Neytendasamtakanna hefur fjallað um frv. og telur það mjög til bóta og mælir því með samþykkt þess. Virðingarfyllst, fyrir hönd Neytendasamtakanna, formaður.`` Stéttarsamband bænda fékk þetta frv. líka til umsagnar. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Stéttarsamband bænda hefur fengið til umsagnar frumvarp til laga um Hæstarétt, 37. mál. Stjórn Stéttarsambands bænda telur þær breytingar sem lagt er til að gerðar verði á skipan dómara við Hæstarétt horfi til bóta og geti orðið til að treysta stöðu Hæstaréttar. Því er mælt með því að frv. verði samþykkt. Fyrir hönd Stéttarsambandsins, Hákon Sigurgrímsson.`` Vinnuveitendasamband Íslands mun hafa fengið þetta mál til meðferðar en ég hef ekki séð umsögn frá þeim varðandi þetta mál heldur aðeins um stjórnarfrumvarpið sem var afgreitt fyrr á fundinum, hæstv. forseti. Þá hefur borist umsögn um þetta mál frá miðstjórn Alþýðusambands Íslands og hef ég satt að segja ekki séð umsögn frá Alþýðusambandinu sem ég er jafnmikið ósammála í langri sameiginlegri sögu minni og Alþýðusambandsins við að lesa og yfirlesa það sem frá þeirri stofnun hefur komið. Er það út af fyrir sig athyglisvert og ekkert í sjálfu sér nema gott um það að segja. Þetta er nokkuð ítarlegt plagg og ber að þakka fyrir að Alþýðusambandið hefur lagt vinnu í það að skrifa skjalið. Halldór Grönvold, skrifstofustjóri Alþýðusambands Íslands, skrifar undir. Eins og hv. þm. sjá af þessum yfirlestri þá hafa fjölmargir aðilar farið yfir þessar hugmyndir. Ég vil í fyrsta lagi segja að seinni hugmyndin varðandi skipan hæstaréttardómara hefur fengið ágætar undirtektir. Og ég endurtek spurningu mína til formanns nefndarinnar um hana. Fyrri hugmyndin, varðandi það að Alþingi staðfesti eða synji um tillögu þá sem dómsmrh. geri til forseta Íslands varðandi hæstaréttardómara fær dræmar undirtektir, að ekki sé meira sagt. Og ég er í sjálfu sér ekkert hissa á því vegna þess að það er í fyrsta sinn sem máli af þessu tagi er hreyft. Það er nokkuð athyglisvert að í umsögn Vinnumálasambands samvinnufélaganna, sem er undirrituð af Árna Benediktssyni, er hreyft þeirri hugmynd að yfirvald dómsmála verði kosið sérstaklega beinni kosningu með þjóðinni. Það getur vel verið að ég sé illa lesin í þessum fræðum en ég man ekki eftir að ég hafi séð þetta víða áður beinlínis í þessu samhengi. Hugsunin mun vera sú að með þessum móti sé hægt að tryggja það að dómsvaldið fái umboðsvald sitt frá þjóðinni beint og milliliðalaust rétt eins og alþingismenn hafa það eða t.d. forseti Íslands. Þetta leiðir auðvitað hugann að því að fyrir nokkrum árum voru uppi hugmyndir um það, m.a. flutt um það stjórnarskrárfrumvarp ef ég man rétt, að framkvæmdarvaldið yrði í raun og veru kosið beint líka. Í frumvörpum sem hv. þm. Vilmundur Gylfason flutti var gert ráð fyrir því minnir mig að forsrh. eða hvort það var forsetinn, sem átti að hafa forsætisráðherravald, yrði kosinn beinni allsherjarkosningu af þjóðinni. Allt leiðir þetta hugann að því í sjálfu sér hvort við þyrftum ekki að fara dálítið yfir þessi mál í grundvallaratriðum á nýjan leik núna í framhaldi af því að við höfum verið að reyna að bæta okkar löggjöf og samskiptareglur eins og best verður á kosið á undanförnum árum. Ég held að það sé mikið áhyggjuefni hvað okkur hefur tekist miður að halda á málum varðandi endurskoðun stjórnarskrárinnar þannig að við hefðum getað haldið því í eðlilegum farvegi. Við hefðum þurft að vera hér með fastanefnd sem fjallaði um stjórnarskrármál. Auðvitað ætti að vera til á Alþingi stjórnskipunarnefnd eða stjórnlaganefnd sem ævinlega væri til taks til að fjalla um stjórnarskrármál. Hún gæti þá fjallað bæði um þau mál sem frá þingmönnunum koma en líka um mál sem hún ákveður sjálf að taka fyrir. Þetta segi ég vegna þess að ég held að núverandi fyrirkomulag þar sem stjórnarskrármál eru því aðeins tekin fyrir að flutt séu um þau sérstök frumvörp sé óheppilegt fyrst og fremst vegna þess að það setur málið í óþarflega hátíðlegan og stífan búning. Ég held að það væri miklu líklegra að það væri hægt að fá menn til víðtækrar samstöðu um málin ef svona nefnd væri stöðugt að störfum til að fjalla um ýmis mál sem upp koma, m.a. aðgreiningu dómsvalds, löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Um það hefur mjög margt verið sagt og fjarska misjafnlega viturlegt eins og gengur. En það er spurning hvort ekki er nauðsynlegt að slík nefnd verði til með breytingum á þingsköpunum þannig að það verði í raun og veru alltaf til farvegur til að fjalla um stjórnarskrármál. Virðulegur forseti. Ég taldi rétt að fara hér yfir þær umsagnir sem borist hafa um þetta frv. um leið og ég þakka fyrir þá tillögu sem gerð er um að vísa málinu með tiltölulega jákvæðum hætti eftir atvikum til ríkisstjórnarinnar og spyr hv. 6. þm. Reykv. hverju það sætir að 2. gr. frv. fékk ekki sérstaka og sjálfstæða meðferð í meðferð málsins í hv. allshn.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem kom fram í máli hv. þm. Svavars Gestssonar áðan að það er vissulega mikill munur á þeim ákvæðum frv. sem eru annars vegar í 1. gr. þess og hins vegar í 2. gr. Hann spyr sérstaklega um 2. gr. Þetta atriði var rætt sérstaklega í allshn. og kom þar fram, m.a. upplýsti Markús Sigurbjörnsson, prófessor í réttarfari við lagadeild Háskóla Íslands, okkur um það að nú þegar væru fyrir hendi í aðskilnaðarlögum ákveðin skilyrði varðandi þau atriði sem 2. gr. tekur á hér í frv. en þau giltu um héraðsdómara. Samt sem áður þá mætti gera ráð fyrir að þessi atriði ættu einnig að gilda um hæstaréttardómara. Þess vegna var það mat nefndarinnar að það þyrfti að skoða þessar tillögur frv. betur og athuga hvernig þær væru best úr garði gerðar og taldi því nefndin rétt að báðar tillögurnar í 1. og 2 gr. yrðu skoðaðar í réttarfarsnefnd.

Virðulegi forseti. Ég tel að þessar skýringar hv. 6. þm. Reykv. séu fullnægjandi í þessu máli. Það kemur fram að að hennar mati sé það svo að í aðskilnaðarlögunum séu ákvæði sem eigi við um héraðsdómara sem í rauninni séu að efni og anda lík því sem hér er verið að gera tillögur um að því er varðar hæstaréttardómara. Ég tel hins vegar mjög mikilvægt að þetta komi fram. Sérstaklega vegna þess að málið fékk ekki sérstaklega efnislega meðferð í þeim skjölum sem komu frá nefndinni að ég held. Ég þakka fyrir þetta svar. Ég tel það fullnægjandi miðað við aðstæður og mikilvægt að það hafi komið fram miðað við það hvernig þessi mál liggja. Ég lít reyndar þannig á eftir svar hv. þm. að það sé skoðun hennar og nefndarinnar að það sé full ástæða til þess að íhuga þessi mál með hliðsjón af þeim lagaákvæðum í aðskilnaðarlögunum sem gilda um héraðsdómara.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar. Í fyrstu grein frv. er lagt til að 15 þar til greindir einstaklingar öðlist íslenskan ríkisborgararétt. Frv. er flutt venju samkvæmt. Þegar líður að vori er flutt frv. sem mælir fyrir um tillögur varðandi þá sem sótt hafa um að öðlast íslenskt ríkisfang og uppfylla þau skilyrði sem reglur þar að lútandi mæla fyrir um. Þingið hefur fyrr á yfirstandandi þingi samþykkt frv. um veitingu ríkisborgararéttar þannig að þetta er annað frv. um það efni sem lagt er fyrir þingið svo sem venja er til um. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að vænta þess að þeir séu að mæta til leiks hæstv. landbrh. og reyndar fleiri hæstv. ráðherrar sem hafa tekið þátt í umræðunni og ég vænti þess að þeir muni þar af leiðandi sitja undir henni. Ég óska eindregið eftir því að fyrir utan hæstv. landbrh. verði hér hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. þar sem ég hyggst leyfa mér að leggja spurningar fyrir þá ágætu hæstv. ráðherra sem þegar hafa talað í umræðunni og hæstv. utanrrh. sem ábyrgðaraðila ríkisstjórnarsamstarfsins. Einnig væri ekki verra að hv. formaður landbn., sem nokkuð hefur orðið heimsfrægur á Íslandi af þessu máli, yrði hérna viðlátinn svo ekki sé meira sagt. Er nú úr vöndu að ráða, hæstv. forseti, þar sem enginn þessara nefndu sómamanna er í salnum. ( Forseti (GunnS): Forseti vill upplýsa hv. þm. um það að áður en hann hóf sína ræðu gerði forseti ráðstafanir til þess að þrír hæstv. ráðherrar er hv. þm. nefndi yrðu viðstaddir umræðuna. Ég hef þær fréttir að færa að landbrh. er staddur í húsinu en það er ekki nóg, við óskum eftir því að hann sé staddur hér í þingsalnum og ég vænti þess að hann komi innan fáeinna sekúndna. Hæstv. utanrrh. er á leið til þinghússins. Hann var lagður af stað úr sínu ráðuneyti fyrir stuttu síðan og sama gildir um hæstv. forsrh. Þess má því vænta að þeir verði hér mjög bráðlega. Það hefur forseta verið tjáð. Af hv. 3. þm. Austurl. hefur forseti ekki fréttir að færa en getur leitað frétta af því hvort hann getur verið viðstaddur umræðuna.) Hæstv. forseti. Það er mjög fróðlegt að fá upplýsingar um þessi ferðalög ráðherranna og hvar þeir eru á vegi staddir og væri náttúrlega enn betra ef við vissum t.d. hvort þeir væru komnir niður fyrir Lönguhlíð eða hvar þeir væru staddir á Miklubrautinni. Eins er það með hv. þm. Egil Jónsson að við erum auðvitað mjög spennt að vita var hann er á ferðalögum um þessar mundir, en það út af fyrir sig breytir ekki hinu að enginn þessara manna er kominn í þingsalinn. Hér er að vísu mættur hv. 2. minni hluti landbn. og er ekki lítið að hann skuli vera mættur hér og ber að sjálfsögðu að fagna því. En enn er oss vant margra mikilvægra málsaðila í þessu sambandi, hæstv. forseti. Ætli það sé ekki vænlegast að við hinkrum bara eftir því að þeir birist hér, þessir sómamenn.

Ef hv. þm. óskar eftir því að gera hlé á ræðu sinni meðan við bíðum eftir að hæstv. landbrh. og aðrir hæstv. ráðherrar komi til þings, þá verður forseti við því en mundi óska eftir því ef hægt væri að halda ræðu áfram eftir að hæstv. landbrh. kemur ef hann verður fyrstur til að koma.

Ég skal gera það og byrja þá á því að eiga orðastað við landbrh. En ég óska samt eindregið eftir því að þeir tveir hæstv. ráðherrar sem ég nefndi komi einnig til umræðunnar og vonandi verður það innan skamms.

Við viljum endilega fá að heyra hvað hv. þm. segir.

Já, að sjálfsögðu. Nú verður hæstv. landbrh. að ósk sinni að hann fær einmitt að heyra það. Ég hygg, hæstv. forseti, að það sé ekki of fast að orði kveðið að hér hafi orðið næsta sögulegir atburðir á fimmtudaginn var þegar þetta mál var til umræðu og harla óvenjulegt að verða vitni að umræðu eins og þeirri sem þá fór fram og stóð mestallan daginn. Nóg tíðindi voru það í sjálfu sér þegar birtust nefndarálit 1. og 2. minni hluta landbn., skrifuð og flutt af stjórnarsinnum í báðum tilvikum, annars vegar hv. þm. Agli Jónssyni og fylgisveinum hans, tveimur öðrum hv. þm. Sjálfstfl., og hins vegar nefndarálit flutt af 2. minni hluta landbn. en það undirritar hv. þm. Alþfl. Gísli S. Einarsson. Ég held að það hljóti að sæta nokkrum tíðindum að inn á spjöld þingsögunnar fari nefndarálit af þessu tagi flutt af stuðningsmönnum einnar og sömu ríkisstjórnarinnar sem túlka með jafngjörsamlega gagnstæðum hætti fyrirliggjandi brtt. við lagafrv. eða í raun og veru nýtt lagafrv. því að þannig er upp sett brtt. sem meiri hlutinn í landbn., að undanskildum hv. þm. Eggert Haukdal, flytur allur samanlagður. Þetta er brtt. á þskj. 672, en hana flytja hv. þm. Egill Jónsson, Gísli S. Einarsson, Árni M. Mathiesen og Einar K. Guðfinnsson. Maður skyldi nú ætla að úr því að samkomulag tókst, að kalla, í ríkisstjórninni um þessa sameiginlegu brtt., þá mundi það endurspeglast í sameiginlegu áliti viðkomandi þingmanna en því er aldeilis ekki að heilsa. Og eins og ég segi held ég að þessi nefndarálit sem túlka með jafngjörsamlega ólíkum hætti einn og sama lagatextann hefðu þótt tíðindum sæta jafnvel þó að hörðustu andstæðingar í stjórnmálum, stjórnarsinnar og stjórnarandstæðingar, hefðu átt í hlut. Mönnum hefði væntanlega þótt það nokkrum tíðindum sæta að mönnum tækist að lesa svo gjörsamlega gagnstæða merkingu út úr einum og sama frumvarpstextanum. En því er nú ekki að heilsa heldur er hér á ferðinni, að okkur er sagt, aðilar að sérstöku samkomulagi um málið innan hæstv. ríkisstjórnar. Það vekur auðvitað margar spurningar um það hvers eðlis það samkomulag sé, hvort það sé yfir höfuð eitthvert samkomulag og hvort það sé í raun og veru nokkur niðurstaða fengin í málinu. Um þessi atriði er óhjákvæmilegt að ræða við hæstv. forsrh. því að hann sem ábyrgðaraðili ríkisstjórnar og aðili sem beitti sér sérstaklega í þessari deilu milli stjórnarflokkanna verður að vera til svara um það hvar þessi mál eru á vegi stödd í stjórnarsamstarfinu. Út af fyrir sig má segja að þessi nefndarálit og ræður sem um þau voru flutt á fimmtudaginn var séu í rökréttu framhaldi af niðurstöðu formanna stjórnarflokkanna, þeirra hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. En eins og kunnugt er áttu þeir með sér fund laugardaginn, mundi það ekki hafa verið 19. febr. eða 20. sem bar upp á laugardag, og eftir því sem best er vitað er þetta í síðasta sinn sem þeir töluðu saman, hæstv. ráðherrar a.m.k. svo vitað sé og sannað sé. Þeir urðu sammála um eina tiltekna niðurstöðu á þeim fundi. Mér er mjög minnisstætt að sjá hæstv. utanrrh. koma út úr fundarherberginu og mæla af munni fram niðurstöðuna inn í sjónvarpsvélarnar en hún var sem sagt sú að þeir höfðu að vísu ekki náð samkomulagi í deilunni en þeir höfðu orðið sammála um að sitja. Og þar með voru allir ánægðir og fór hver til síns heima, fréttamennirnir og hæstv. utanrrh. Þessi gagnmerka niðurstaða náðist fram á fundinum laugardaginn 19. eða 20. febr. Þessi málatilbúnaður í hv. landbn. og tillöguflutningur stjórnarliða er í rökréttu framhaldi af þessu. Stjórnarflokkarnir urðu sammála um það að vera áfram ósammála í landbúnaðarmálum, en sitja engu að síður og það er síðan leyst með þeirri einstöku snilld að stjórnarliðar flytja sameiginlega brtt. við frv., eða í raun nýtt frv., en túlka það svo gersamlega sitt í hvora áttina þannig að efnislega er deilan algerlega óleyst. Og stjórnarflokkarnir og þingið og þjóðin, ef menn vilja taka svo hátíðlega til orða, á núllpunkti, á upphafspunkti aftur hvað það snertir að málið er galopið, deilan á fullri ferð. Og það er auðvitað með ólíkindum í ljósi forsögu málsins og alls þess sem á undan er gengið að niðurstaðan skuli vera þessi. Ég ætla, hæstv. forseti, að fara yfir það í nokkrum atriðum hver eru, eins og það kemur mér fyrir sjónir, aðalágreiningsmálin sem eru óleyst milli stjórnarflokkanna og sem vegna mismunandi túlkana á lagatextanum eru jafnframt í óvissu sem enginn getur leyst úr nema dómstólar verði þetta lögfest eins og það er hér fram borið af hálfu ríkisstjórnarflokkanna í ótal pörtum. Er það sú niðurstaða sem menn vilja hafa í þessu máli eftir allt sem á undan er gengið að afgreiða hér frumvarpstexta sem er túlkaður gersamlega sitt í hvora áttina, í norður og suður af stjórnarþingmönnum, viðurkennandi í þeirra nefndarálitum að því fylgir réttaróvissa og láta þá dómstólana halda áfram að móta landbúnaðarstefnuna með sambærilegum hætti og Hæstiréttur gerði fyrir jólin? Er það sem sagt niðurstaða ríkisstjórnarinnar? Er það metnaður hæstv. landbrh. að þannig sé ásættanlegt að ganga frá málinu? Ég segi það, hæstv. forseti, að ég held að nefndarálit, og þá ekki síst nefndarálit 2. minni hluta landbn., sé sögulegt plagg í þingsölum. Mér er ekki kunnugt um það að nefndarálit frá einum þingmanni sé í grófum dráttum fyrst og fremst svar við nefndaráliti samstarfsaðila í ríkisstjórn, en nefndarálit 2. minni hluta er í raun fyrst og fremst svar við nefndaráliti 1. minni hluta hv. þm. Egils Jónssonar og fleiri. Og það er með ólíkindum að lesa orðalag af því tagi sem hér er sett á blað af hálfu 2. minni hluta, fulltrúa Alþfl. Svo nokkur dæmi séu tekin, hæstv. forseti og með þínu leyfi, segir á 1. síðu nefndarálits 2. minni hluta, fulltrúa Alþfl.: ,,Ástæða þykir til að gera nánari grein fyrir þeim breytingum [brtt. stjórnarflokkanna] í sérstöku áliti enda er sumt sem kemur fram í nefndaráliti 1. minni hluta landbn.`` --- samstarfsaðilans og meðflutningsaðilans --- ,,ekki í samræmi við efni frv.`` Það er ekkert minna sem verið er að segja. Það er fullyrt að útlistun 1. minni hluta á texta lagafrv. sé ekki í samræmi við frv., sé vitleysa, sé rugl.

Það er líka rétt.

Það er rétt, segir svo hv. þm. Gísli S. Einarsson, hvergi banginn. Og hvar er nú kempan Egill á Seljavöllum, hv. þm.? En það er sagt meira. Hér er trekk í trekk farið yfir það í nefndaráliti 2. minni hluta að nauðsynlegt sé að hrekja þessar eða hinar rangfærslurnar í nefndaráliti 1. minni hluta. Það segir t.d. á bls. 2 í nefndarálitinu, hæstv. landbrh.

Það þarf fara vel yfir þetta.

Já, nú þarf að fara nokkuð rækilega yfir þetta því það er mikilvægt að ekkert sé óljóst í þessu. Það segir t.d. á bls. 2: ,,Það eru að sjálfsögðu ekki eðlileg vinnubrögð hjá stjórnarþingmanni að leggja til breytingar á stjórnarfrumvarpi án þess að eiga samráð við þá aðila sem hlut eiga að máli. Því síður er eðlilegt að gera slíkar breytingartillögur án þess að tryggja að þær séu í samræmi við það samkomulag sem stjórnarflokkarnir gerðu sín á milli og að skoða þá fjölmörgu milliríkjasamninga sem málið varðaði.`` Í þriðja lagi segir t.d. á bls. 5: ,,Ástæða þykir til að gera nokkrar athugasemdir við álit 1. minni hluta landbn.`` --- ég minni aftur á að þetta eru stjórnarliðar sem eru að tala saman í þingskjölunum og sitja svo þarna hlið við hlið, hv. þm. Egill Jónsson og Gísli S. Einarsson og fer vel á því --- ,,þar sem ýmislegt sem þar kemur fram er ýmist byggt á misskilningi eða er ekki í samræmi við efni frv.`` Þetta er dálagleg frammistaða, ýmist byggt á misskilningi eða bara er tómt rugl og vitleysa og ekki í samræmi við efni frv.  Enn segir á bls. 6 og enn er 2. minni hluti að svara 1. minni hluta, Alþfl. að ræða við Sjálfstfl. í þingskjölunum: ,,Þess vegna er ekki rétt sem segir í áliti 1. minni hluta að það hafi verið ,,markmið setningar laga nr. 126/1993 í desember sl. að fela landbrh. að fara alfarið með álagningu verðjöfnunargjalda á innfluttar landbúnaðarvörur.```` Það er ekki rétt, segir 2. minni hluti við 1. minni hluta. Það er heldur ekki rétt að frv. ríkisstjórnarinnar hafi þrengt verðjöfnunargjaldaheimildir landbrh. Þetta er bara allt rugl, misskilningur og vitleysa, segir hv. þm. Gísli S. Einarsson við hv. þm. Egil Jónsson. Ég veit ekki, hæstv. forseti, hvort ég á að nenna að lesa meira upp úr þessum snilldarverkum, það eru nærri óteljandi tilvitnanir af þessu tagi. Á bls. 10 segir t.d. og nú vitnar 2. minni hluti í 1. minni hluta: ,,Í nál. 1. minni hluta segir: ,,Við val á vörum, sem taldar eru upp í viðaukunum, hefur verið fylgt því sjónarmiði að um sé að ræða samkeppnisvörur íslensks landbúnaðar hvort sem viðkomandi landbúnaðarhráefni er framleitt hér á landi eða ekki. Er þá byggt á mati á því í hvaða tilvikum íslenskur landbúnaður þarfnist samkeppnisjöfnunar af því tagi sem verðjöfnunargjöld geta veitt.`` Framangreind lýsing er í senn röng og villandi.`` Það er ekkert annað. Lýsing hv. þm. Egils Jónssonar er að mati Gísla S. Einarssonar í senn röng og villandi. Þetta eru fínar einkunnir, dálaglegar einkunnir sem hv. þm. Egill Jónsson er að fá hér frá samstarfsaðila sínum. Hún er röng vegna þess að vörurnar sem eru í viðaukum I og II miðast ekki sérstaklega við samkeppnsivörur íslensks landbúnaðar o.s.frv. og nenni ég nú ekki að fara að rekja þá þvælu alla. Svona er þetta blaðsíðu eftir blaðsíðu og svo langt gengur að á síðu 12 telur 2. minn hluti sig knúinn til þess að tölusetja rangfærslurnar, misskilninginn og vitleysurnar sem samstarfsflokkurinn í ríkisstjórn sé haldinn í sambandi við landbúnaðarmálin. Það eru átta tölusettir liðir og segir þar undir fyrirsögninni Samantekt. ,,Þau atriði, sem ekki verður fallist á í nál. 1. minni hluta, eru í meginatriðum eftirfarandi:`` og svo er talið upp 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 og tekið fram að þetta sé ekki tæmandi upptalning. Það eru átta meginatriði sem eru misskilningur, sem eru villandi, sem eru röng, sem er bull og vitleysa að mati Alþfl. og talar þar til Sjálfstfl. Svona er þetta. Og nú má reyna að sigta svolítið úr þessu. 
             Ég man ekki hvort bull stendur einhvers staðar en miðað við minn málsskilning, þá er verið að segja það á máli sem krakkarnir mundu skilja a.m.k. að þetta séu ekki mikil vísindi hjá hv. þm. Agli Jónssyni. En ég held, hæstv. forseti, að það sé gagnlegt fyrir umræðuna að reyna að sigta aðeins út hvað það er í raun og veru í grundvallaratriðum sem stjórnarflokkarnir eru aðallega ósammála um. Hvað er það sem er í óvissu eftir þessa lendingu ef lendingu skyldi kalla hjá stjórnarflokkunum?  Það er í fyrsta lagi að það er bullandi ágreiningur milli stjórnarflokkanna um valdssvið landbrh. samkvæmt frv. og reyndar samkvæmt gildandi lögum því það kemur í ljós í þessum nefndarálitum að stjórnarflokkarnir eru bullandi ósammála um það hvaða vald landbrh. fékk með breytingunum í desember. Það er bullandi ágreiningur uppi um það ef marka má nefndarálit 2. minni hluta.

Jón Baldvin á að ráða öllu.

Þannig eru flokkarnir sem sagt --- ef það er skoðað og við tökum það fyrsta af þremur aðalatriðunum sem ég held að standi upp úr þessum illindum stjórnarflokkanna og sé nauðsynlegt til skilnings á málinu að átta sig á --- algerlega ósammála um valdsvið landbrh. eins og það yrði samkvæmt þessum lagatexta ef frv. verður að lögum. Í nál. 1. minni hluta segir á bls. 4 um valdsviðið eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Væru ákvæði 72. gr. látin standa óbreytt takmarkaðist verðjöfnunarheimild landbrh. við þær vörur sem hann heimilar innflutning á, þ.e. vörur samkvæmt viðauka með 52. gr. og 53. gr. búvörulaga. Sú niðurstaða er ekki í samræmi við það sem miðað var við er lög nr. 126/1993 voru sett í desember sl. Var við það miðað að landbrh. fengi með þeim lögum vald til að leggja verðjöfnunargjöld á allar innfluttar landbúnaðarvörur.`` Sem sagt, hv. þm. Egill Jónsson, 1. minni hluti landbn., segir í sínu nál.: Valdsvið landbúnaðarráðherrans eins og það átti að vera samkvæmt lögunum í desember eru allar innfluttar landbúnaðarvörur. Og það verður að skilja þetta þannig að með túlkun 1. minni hluta á frv. núna eigi að varðveita þetta ástand eða festa það í sessi. Sem sagt, að valdsvið landbrh. sé til verðjöfnunar á öllum innfluttum landbúnaðarvörum. --- Eða á ekki að taka nál. alvarlega, hv. þm. Egill Jónsson? Ég geri ráð fyrir því. En hvað segir þá 2. minni hluti um þetta sama atriði? Hvert er að mati Alþfl., sem fer með utanríkisviðskipti og reyndar líka viðskrn. og þar með innflutningsverslunina, hvert er mat þessara aðila sem væntanlega standa á bak við álit fulltrúa Alþfl., eða hvað? Hæstv. utanrrh. getur staðfest það á eftir. Hvað segja þeir um þetta sama atriði? Jú, í nál. 2. minni hluta segir um þetta á bls. 5, og reyndar aftur á bls. 6 og víðar í álitinu. Það segir: ,,Heimildir landbúnaðarraherra til þess að leggja á verðjöfnunargjöld ná ekki til allra vara í viðaukum I og II heldur eingöngu þeirra sem jafnframt eru framleiddar hér á landi.`` --- Alveg gjörsamlega gagnstæð skoðun, gjörsamlega gagnstæð túlkun. Alþfl. fullyrðir: Verðjöfnunargjaldheimildirnar ná einungis til þeirra vara sem framleiddar eru hér á landi ekki allra innfluttra landbúnaðarvara. Og hæstv. utanrrh. staðfestir góðfúslega með frammíkalli að þetta sé afstaða Alþfl. og lagatúlkun hans. Ég held ég þurfi ekki að rökstyðja það frekar en það er fjallað um þetta með sama hætti á bls. 6 en þar segir: ,,Þess vegna er ekki rétt sem segir í áliti 1. minni hluta að það hafi verið ,,markmið setningar laga nr. 126/1993 að fela landbrh. að fara alfarið með álagningu verðjöfnunargjalda á innfluttar landbúnaðarvörur.```` Ég held ég hafi með þessum tilvitnunum leitt nægjanlega skýrt í ljós að þarna eru stjórnarflokkarnir í fyrsta lagi algjörlega ósammála um grundvallaratriði lagatúlkunar á þessu sviði. Hv. þm. Egill Jónsson, hvaða stuðning sem hann svo hefur til þess í sínum flokki hefur ekki komið í ljós, segir: Verðjöfnunarheimildir landbrh. taka til allra innfluttra landbúnaðarvara hvaða nafni sem þær nefnast og af hvaða tagi sem eru. Alþfl. segir nei, eingöngu þeirra sem framleiddar eru hér. Og ætla menn að ganga svona frá málinu? Hæstv. forsrh., er það ætlunin að lögfesta þennan texta með þessar mismunandi lagaskýringar uppi af hálfu stjórnarflokkanna? Að annar stjórnarflokkurinn segi: Verðjöfnunargjaldaheimildir taka til allra innfluttra landbúnaðarvara. Hinn stjórnarflokkurinn segi: Nei, eingöngu til þeirra sem framleiddar eru hér á landi. Ég óska eftir því að hæstv. forsrh. punkti þetta hjá sér og svari svo spurningunni síðar í umræðunni. Í öðru lagi kemur upp afar skýr ágreiningur milli stjórnarflokkanna um það í hvaða mæli landbrh. geti verðjafnað gagnvart þeim vörum sem þó eru fluttar inn og hann verðjafnar gagnvart vegna þess að hv. þm. Egill Jónsson reynir að færa fyrir því rök í sínu nál. að þá geti landbrh. verðjafnað fyrir öllum landbúnaðarhráefnisþáttum í vörunum. En Alþfl. segir: Nei, eingöngu þeim landbúnaðarhráefnisþáttum sem jafnframt eru framleiddir á Íslandi. Og það er best að fara í tilvitnanir ef menn halda að hér sé verið að fara með eitthvert fleipur. Á bls. 4 segir 1. minni hluti um þetta atriði: ,,Lagt er til að þessi heimild`` --- það er átt við verðjöfnunarheimildir --- ,,takmarkist við þær vörur sem tilgreindar eru í viðaukum I og II, enda séu þær vörur framleiddar hér á landi. Miðað er við hugtakið ,,landbúnaðarvörur . . . og jafnframt eru framleiddar hér á landi`` taki til einstakra vöruflokka sem felldir eru undir viðkomandi tollskrárnúmer, t.d. osta, en ekki þurfi að vera um að ræða sömu merkjavöru eða afbrigði af vöru, t.d. tiltekna ostategund.`` Og enn segir um þetta neðst á bls. 4 og efst á bls. 5: ,,Heimild landbrh. til að leggja verðjöfnunargjöld á þær landbúnaðarvörur, sem tilgreindar eru í viðaukunum, takmarkast því ekki af því að hráefni í unna og/eða samsetta vöru sé framleitt hér á landi. Sé vara unnin og/eða samsett takmarkast heimildin til verðjöfnunar við þátt landbúnaðarhráefna, innlendra og erlendra, í verði vörunnar.`` --- Innlendra og og erlendra í verði vörunnar. Þetta er álit hv. þm. Egils Jónssonar. Að verðjöfnunargjaldaheimildin taki til allra landbúnaðarhráefna í vörunni, hvort sem þau eru innlend eða erlend að uppruna, framleidd hér eða ekki. Hvað segir Alþfl. um þetta? Er hann sammála þessari túlkun? Aldeils ekki því í nál. 2. minni hluta segir á bls. 5 og aftur á bls. 10: ,,Ekki er því heimilt að beita verðjöfnunargjöldum á vörum sem eru ekki framleiddar hér á landi, t.d. erlendar grænmetistegundir. Ekki væri heldur eðlilegt að beita verðjöfnunargjöldum á grænmetistegundir sem hér eru framleiddar á þeim árstímum sem þær eru ekki á markaðnum. Ef um unnar eða samsettar vörur er að ræða mætti ekki beita verðjöfnunargjöldum á hráefni sem eru ekki framleidd hér á landi, t.d. jurtaolíur í smjörlíki.`` Algjörlega gagnstæð túlkun. Hv. þm. Egill Jónsson segir: Ef um er að ræða innflutning á viðbiti, t.d. blöndu af jurtafeiti og dýrafeiti, smjöri, Létt og laggott eða Smjörva eða einhverju slíku, þá má landbrh. verðjafna fyrir öllum landbúnaðarhráefnisþáttum, en Alþfl. segir nei, bara mjólkurfitunni af því að hún er framleidd hér á landi. Svona er þetta. Ætla menn að ganga svona frá málinu? Ætla menn að hafa þetta svona? Hver á að eyða óvissunni? Það getur þá bara einn aðili gert ef Alþingi lætur þá niðurlægingu yfir sig ganga að afgreiða málið með þessum hætti og það eru dómstólarnir. Á Hæstiréttur að taka til við að móta landbúnaðarstefnuna í einstökum atriðum í dómum um svona óvissuatriði? Það er það sem verið er að bjóða upp á hér. Ég bið hæstv. forsrh. í öðru lagi að nótera þetta hjá sér. Telur hann eðlilegt að Alþingi afgreiði málið með þessum hætti og undir þessum kringumstæðum? Að annar stjórnarflokkurinn fullyrði að verðjöfnunargjaldaheimildir landbrh. takmarkist við að hráefnisþættirnir sjálfir séu innlendir, hinn stjórnarflokkurinn segi að þetta gildi um allt landbúnaðarhráefni, innlent sem erlent. Hér er á ferðinni annar grundvallarágreiningur flokkanna um það hvernig beri að túlka þetta svokallaða samkomulag eða þessa svokölluðu niðurstöðu. Og það gengur auðvitað ekki að hafa málið í þessum farvegi. Í þriðja lagi er greinilega á ferðinni mismunandi mat stjórnarflokkanna á því hvort eða í hve miklum mæli frv., eins og það er nú úr garði gert, taki til þess ástands sem kemur til sögunnar ef GATT-samningarnir, Úrúgvæ-niðurstaðan, verða lögfest hér á landi því í nál. 1. minni hluta á bls. 6 er greinilega gefið til kynna, að vísu með svolítið lopalegu orðalagi, að heimildir landbrh. muni að breyttu breytanda gilda svo langt sem þær ná með tilkomu Úrúgvæ-samninganna því þar segir: ,,Taki hinn nýi Úrúgvæ-samningur gildi að því er Ísland varðar á næsta ári mun verðjöfnunargjaldaheimild landbrh. með sama hætti taka til innflutnings hinna tilgreindu landbúnaðarvara sem falla undir þann samning innan þeirra marka sem hámark verðjöfnunargjalda segir til um.`` Þarna er hv. formaður landbn. að gefa í skyn með orðalaginu að þetta muni að breyttu breytanda og svo langt sem það nær jafnframt taka til niðurstöðu GATT-lotunnar verði hún lögtekin hér eins og annarra alþjóðlegra samninga. --- Og svo kinkar hv. þm. kolli til að staðfesta það. En hvað segir þá 2. minni hluti?  Annar minni hluti segir um þetta GATT spursmál í sínu áliti, og er þá ekki verið að skafa utan af hlutunum, á bls. 10: ,,Formaður landbn.`` --- þá er ekki verið að tala við neinn annan. Þar ávarpar varaformaður landbn., er það ekki rétt munað, hv. þm. Gísli S. Einarsson, formann landbn. í nefndaráliti sínu og segir, með leyfi forseta: ,,Formaður landbn. telur að heimildir til álagningar verðjöfnunargjalda eigi að haldast eftir gildistöku GATT-Úrúgvæ samningsins. Með öllu er óvíst að þetta gangi upp.`` --- Og enn fastar er nú að orði kveðið þegar svo eru í samantektinni tíundaðar helstu rangfærslur eða helsti misskilningur og villandi umfjöllun 1. minni hluta. Þá er það sagt að það sé með öllu óvíst hvort verðjöfnunargjaldaheimildir frv. standist nýja GATT-samninginn. Svona er þetta, hæstv. forseti. Nú ætla ég að leyfa mér að biðja að hæstv. forsrh. að punkta hjá sér í hið þriðja sinnið hvort hann telji það ganga að lögfesta texta við þessar kringumstæður þar sem stjórnarflokkarnir túlka í gjörsamlega gagnstæðar áttir þriðja grundvallaratriðið í röð, þ.e. hvort og þá í hve miklum mæli lögfesting þessara ákvæða komi til með að halda gildi sínu og hafa fordæmisgildi fyrir verkaskiptingu milli t.d. fjmrh. og landbrh. þegar GATT-Úrúgvæ niðurstaðan yrði lögtekin hér. Hæstv. forseti, ef ég leyfi mér að rifja upp aftur þessi þrjú grundvallaratriði sem ég hef með tilvitnunum í textann, og væri hægt að vitna í ræðurnar frá því á fimmtudaginn einnig, sýnt fram á að stjórnarflokkarnir eru gjörsamlega gagnstæðrar skoðunar í túlkunum sínum, þá er það í fyrsta lagi um valdssviðið þar sem annar flokkurinn segir: Valdssviðið eru allar influttar landbúnaðarvörur. Hinn flokkurinn segir: Nei, einungis þær sem framleiddar eru á Íslandi. Í öðru lagi segir annar stjórnarflokkurinn um samsettu vörurnar: Jöfnunargjaldaheimildir landbrh. taka til allra landbúnaðarhráefna í vörunni, hvort heldur sem er innlendar eða erlendar. Hinn stjórnarflokkurinn segir nei, eingöngu til innlendu hráefnisþáttanna. Dæmi: Eingöngu til mjólkurfitu ef um væri að ræða viðbit þar sem blandað væri saman jurtafeiti og mjólkurfitu. Þriðja er svo þetta síðasta með gildissvið þessa frv. gagnvart GATT-samningunum. Nú vil ég jafnframt spyrja hæstv. forsrh., vegna þess að það hefur komið fram í fjölmiðlum að hæstv. forsrh. hafi látið lesa upp í þingflokki Sjálfstfl. sérstakan fyrirvara af sinni hálfu --- spurningu fjögur, hæstv. forsrh. --- um það að nauðsynlegt væri í meðferð þingsins að taka af öll tvímæli og eyða allri réttaróvissu sem kynni að vaka enn þá í málinu. Þegar hæstv. forsrh. á þeim tíma sem deilur stjórnarflokkanna voru hvað illvígastar á dögunum var spurður út í framgöngu hv. formanns landbn. og hvort það væru eðlileg vinnubrögð í stjórnarsamstarfi að vera að ráðskast svona með stjfrv., þá varði hæstv. forsrh. sig sérstaklega fyrir ásökunum um að þeir væru að brjóta samskiptahefðir í stjórnarsamstarfi gagnvart samstarfsflokknum með því að vísa til fyrirvara sem hann, hæstv. forsrh., hefði látið lesa upp í þingflokki Sjálfstfl. um nauðsyn þess að eyða óvissu. Nú vil ég spyrja hæstv. forsrh.: Sýnist honum að það hafi tekist vel til? Telur hann í ljósi fyrirliggjandi nál. 1. og 2. minni hluta og gjörsamlega gagnstæðrar túlkunar stjórnarflokkanna á a.m.k. þremur grundvallaratriðum í þessu máli að það sé í góðum farvegi? Nú er hæstv. forsrh. löglærður maður. Telur hann að dómendum séu lagðar í hendur eðlilegar og skýrar forsendur með þeim gögnum sem liggja fyrir framan okkur? Ég á ákaflega erfitt með að trúa því að hæstv. forsrh. svari spurningunni játandi en áskil mér að sjálfsögðu rétt til þess að bregðast við þegar svörin hafa komið. Ég sé ekki annað en málin séu komin að mörgu leyti í enn meira óefni heldur en þau hafa nokkurn tímann verið ef þetta yrði lögfest með þeim lögskýringargögnum fylgjandi sem nú er verið að leggja hér fyrir okkur. Allt svo hvorn skilninginn væru hv. alþm. að styðja með atkvæði sínu? Eru þeir að greiða atkvæði skilningi hv. þm. Gísla S. Einarssonar um að landbrh. megi eingöngu verðjafna innlendu hráefnisþættina?

Það segir sig sjálft.

Það segir sig sjálft, segir hæstv. utanrrh. Eða eru þeir að greiða atkvæði skilningi hv. þm. Egils Jónssonar um að landbrh. megi verðjafna þetta allt saman? Það sjá allir menn að svona er ekki hægt að gera þetta. Þetta gengur ekki. Þetta eykur á óvissuna og ringulreiðina sem þó er ærin fyrir í þessum málum. Þetta er gjörsamlega óboðlegt eins og er, gjörsamlega óboðlegt. Og það að þeir sem bera málið fram, þ.e. flutningsmenn tillögunnar, túlki hana svona gjörsamlega í gagnstæðar áttir gerir þetta auðvitað enn alvarlegra en ella. Ég er nokkuð viss um það að dómstólar hefðu tilhneigingu til þess að láta það ráða miklu ef hér væri á ferðinni einhvers konar pólitísk snerra milli stjórnar og stjórnarandstöðu, stjórnarandstöðu á einhverjum tíma sem væri þá náttúrlega óábyrgari en sú sem nú situr sem er eins og kunnugt er alveg sérlega ábyrg í sínum efnistökum og málflutningi. En segjum nú svo að kratar eða íhald væri komið í stjórnarandstöðu og væru að reyna að barna einhverja niðurstöðu ríkisstjórnar með því að skila svona gagnstæðri lagatúlkun á frumvarpstexta, þá mundu dómstólar væntanlega láta það vega nokkuð þungt að það væri þó þrátt fyrir allt vilji þeirra sem bera málið fram sem hefði þarna allt að segja. En hvað ætla menn að gera í þessu tilviki, þegar flm. tillögunnar sjálfir túlka hana gjörsamlega í gagnstæðar áttir? Þá vandast málið. Ég veit ekki hvort menn hefðu tilhneigingu til að beita hlutfallareikningi eins og hæstv. landbrh. gerði hér með mikilli snilld þegar hann komst að þeirri niðurstöðu að af því að á samanlögðum dómstigunum í undirrétti og Hæstarétti hefðu 6 dómarar af 10 haft sömu skoðun og hann, þá væri það svona 6 / 10 rétt en hitt ekki nema að 4 / 10 rétt. Og kannski væri þá með sömu hlutfallskúnstum fundið út af því að sjálfstæðismennirnir eru þrír en hv. þm. Gísli S. Einarsson einn, að þá hefðu þeir þrisvar sinnum réttara fyrir sér en hv. þm. Gísli Einarsson, en það er varla sú formúla sem við ætlum að fara að taka hér upp við lögskýringar og dóma almennt talað í landinu.  Nei, hæstv. forseti. Auðvitað liggur málið þannig að þetta gengur ekki svona. Ég held að stjórnarflokkunum hljóti að verða það ljóst með þessi nefndarálit í höndunum og eftir umræður hér á Alþingi sl. fimmtudag að málið er náttúrlega ekki á nokkurn hátt tækt til afgreiðslu, ekki á nokkurn hátt. Ég held að stjórnarflokkarnir eigi í raun og veru engan annan kost og Alþingi allt, ef það vill reyna að einhverju leyti að hysja upp um sig í þessu máli, að kalla þessi mál öll aftur, kalla aftur þessi nefndarálit, kalla aftur brtt., setja málið á nýjan leik til nefndar eða kalla aftur frv. í heild sinni og reyna að ná samkomulagi um alveg ný efnistök frá byrjun en svona er ekki hægt að afgreiða þetta. Ég trúi því ekki að stjórnarflokkarnir ætli frv. til atkvæðagreiðslu við þessar kringumstæður. Það er þá meira ábyrgðarleysi, það er meiri ræfildómur gagnvart þessari stöðu sem upp er komin heldur en maður hefur horft framan í í annan tíma. Það er auðvitað alveg ljóst að réttaróvissan, sem mjög er í tísku að tala um í dag og vitna til, vex með þessum hætti vegna þess að nú er þessi ágreiningur og þessar gjörsamlega gagnstæðu túlkanir þó komnar upp á yfirborðið og inn í þingskjöl sem rökstuddar túlkanir stjórnarflokkanna á þessu máli þannig að þetta eru ekki bara einhverjar prívatskoðanir sem einhverjir og einhverjir hafa úti bæ á að það sé hægt að túlka lögin svona og hinsegin. Nei, þetta eru orðin skjalfest lögskýringargögn. Og þar af leiðandi er óvissan meiri en ekki minni ef svo heldur fram sem horfir. Þess vegna er það nú, hæstv. forseti, að það varð niðurstaða stjórnarandstöðunnar í landbn. að flytja þann lagatexta, sem orðin var þokkaleg sátt um í nefndinni að slepptum fulltrúa Alþfl., áður en stjórnarflokkarnir fóru að sjóða saman þessa moðsuðu sem nú er flutt og túlkuð með þessum hætti af hv. þm. Agli Jónssyni, Gísla S. Einarssyni og fleirum. Út af fyrir sig er það svo að það má líka deila um það hvort sá frágangur sé nógu skýr, sérstaklega í ljósi þessara tilburða til lögskýringa. Að einu leyti er hann þó frábrugðinn því það er alveg ljóst, bæði samkvæmt orðanna hljóðan og af texta þess frv., sem lögfræðingarnir unnu fyrir landbn. og upphaflega var dags. 24. febr., að það er skýrt að það tekur til ástandsins eftir tilkomu GATT jafnt og fyrir. Það er algjörlega skýrt. Í greinargerð með því frv. sem fylgdi frá lögfræðingunum var alveg ljóst að því er ætlað að taka til þess með því að það er vitnað til útreikningsverðsins sem er einn af grundvöllum Úrúgvæ-GATT samninganiðurstöðunnar. Það er í öðru lagi ljóst að með því að fallast á kröfu Alþfl. um að inn í brtt. á þskj. 672 komi orðin ,,og jafnframt eru framleiddar hér á landi`` er verið að gefa lagatúlkun Alþfl. rökstuðning. Væri ekki fallist á þá breytingu eins og við leggjum til í okkar brtt., þá hrynur auðvitað sú lagaskýring eða túlkun, sem fulltrúi Alþfl. í nefndaráliti 2. minni hluta er að halda fram, að verðjöfnunargjaldaheimildir landbrh. taki eingöngu til innlendu búvörunnar og eingöngu til þeirra hráefnisþátta sem jafnframt eru framleiddir hér. Sú lögskýring Alþfl. byggir á því að hv. þm. Egill Jónsson fellst á það að flytja þessa brtt. með hv. þm. Gísla S. Einarssyni og opnar þar með leið fyrir þá lagatúlkun Alþfl. að valdsvið landbrh. sé þrengt með þessum hætti. Í öðru lagi fellst hv. þm. Egill Jónsson á það að tölul. 2.4 í brtt. um útreikningsverðið samkvæmt GATT falli brott og þar með sömuleiðis að auka á óvissuna um að þetta frv. haldi gagnvart því þegar GATT-Úrúgvæ niðurstaðan kemur til framkvæmda. Það er því enginn vafi á því að gagnvart þessum grundvallarágreiningsmálum sem ég hef farið hér yfir, þremur meginatriðum, þá ganga brtt. meiri hlutans --- eða þeirra hv. þm. sem reyndar náðu ekki að mynda meiri hluta því að hv. þm. Eggert Haukdal styður ekki málið eins og það er nú orðið --- í þá átt að undirbyggja málflutning Alþfl. um þessi þrjú atriði. Það er alveg ljóst. Því getur hv. þm. Egill Jónsson ekki neitað. Að því leyti til eru brtt. stjórnarandstöðunnar miklu betri því að þær eyða þó óvissunni í grundvallaratriðum hvað þetta snertir. Síðan má auðvitað um ýmislegt deila í því sambandi. Ég held, hæstv. forseti, að ég þurfi í sjálfu sér ekki að fara út í frekari rökstuðning um þetta. Þetta liggur alveg skýrt fyrir. Ég hvet menn til þess að bera saman brtt. á þskj. 702 og 672. Þær eru fyrst og fremst ólíkar um tvennt, þ.e. að inn í brtt. stjórnarliðanna fjögurra koma að kröfu Alþfl. þessi orð í upphaf 72. gr.: ,, . . . viðauka I og II með lögum þessum og jafnframt eru framleiddar hér á landi.`` Og töluliður 2.4 í 2. gr. breytist þannig að í staðinn fyrir ,,Útreikningsverð samkvæmt GATT`` kemur: ,,Viðmiðunarverð sem birt er sem heimsmarkaðsverð einstakra landbúnaðarhráefna . . . `` Þar með er fallin út tilvísunin til útreikningsverðsins á viðmiðunarárunum sem GATT-Úrúgvæ tekur til, 1986--1988, og tilvísunin týnd í lagatextann sem auðvitað hlýtur að veikja stöðu landbrh. þegar þar að kemur að vísa í þennan texta sem fordæmi um það að hann skuli hafa þetta verk jafnframt þó að GATT komi til framkvæmda. Ég hirði ekki um að rökstyðja þetta frekar. Ef menn hafa áhuga á því, þá er ég tilbúinn og albúinn í það en ég hygg að þess þurfi ekki. Þetta mál, hæstv. forseti, eins og ég hef nú farið yfir það er alveg með ólíkindum. Það eru búnar að standa stanslausar illdeilur milli stjórnarflokkanna um þessi landbúnaðarmál auðvitað meira og minna. Þær náðu vissu hámarki hér í fyrravor þegar hæstv. forsrh. komst inn á spjöld Íslandssögunnar með því að rjúka upp úr sæti sínu svo að segja í miðri ræðu forseta Alþingis og slíta þinginu og reka menn heim til þess að afstýra því að ríkisstjórnin spryngi í loft upp eins og kunnugt er. Síðan er búið að ganga á með endalausum uppákomum í þessum málum sem hafa verið niðurlægjandi, ekki bara fyrir ríkisstjórnina heldur fyrir stjórnkerfið og í raun fyrir löggjafann. Allir eiga þarna orðið um sárt að binda að mínu mati. Ráðherrarnir hafa beitt löggæslunni hver á annan, utanrrh. heimilar innflutning einn daginn sem fjmrh. lætur löggæsluna, tollgæsluna upphefja daginn eftir. Er þetta réttarríki sem við búum í? Og stjórnarliðar talast svo við eins og raun ber vitni hér í nefndarálitunum. Ég náði mér í til gamans ef svo má að orði komast því að margt er nú gamanið, blaðaúrklippurnar um þessa búvörudeilu núna bara síðustu vikurnar. Það er þessi bunki hér. Þetta er Dagblaðið, Morgunblaðið, Alþýðublaðið, Dagur, Tíminn og Vikublaðið, allt úrklippur um búvöruþrætu ríkisstjórnarinnar og er alveg kostuleg lesning á köflum.  Skemmtilegastar eða kannski ætti maður að segja grátbroslegastar eru þó hetjuyfirlýsingar hv. þm. Egils Jónssonar þegar hann var á sem mestu flugi og sem mestri siglingu og ætlaði aldrei að renna undan krötunum og er það satt best að segja í ljósi þess sem síðar varð harla ólánlegt að fara yfir það. Hér segir t.d. hv. þm. Egill Jónsson um búvörufrv. og þetta er 22. febr.: ,,Engar efnislegar breytingar. Tillögurnar taka til allra alþjóðlegra samninga. Það verða engar efnislegar breytingar gerðar á búvörulagafrv.`` sagði Egill Jónsson, bara sisvona. Niðurstaðan er sú sem ég hef hér rakið. Brtt. meiri hlutans ganga í þá átt að verða við kröfum Alþfl. en hvort sem mönnum líkar það betur eða verr, þá er það nú þannig að Alþfl. vill greinilega frekar en ekki viðhalda sem mestri óvissu um málið og tefla síðan áfram í þeirri stöðu að það sé óútkljáð. Það er greinilega tilgangurinn hjá Alþfl. Að svo miklu leyti sem hann fær ekki sitt beinlínis fram þá vill hann viðhalda þessari óvissu, t.d. um valdsvið landbrh. til að geta áfram fiskað í því vatni og róið á þau mið. Og ég tel að með uppgjöf sinni sé hv. formaður landbn., hv. þm. Egill Jónsson, að leggja Alþfl. lið í þessu efni, ekki viljandi, það hvarflar ekki að mér eitt augnablik að ætla hv. þm. Agli Jónssyni það. En því miður er það svo að þrátt fyrir góðan hug hans til landbúnaðarins, sem ég dreg ekki í efa, þá er þetta að verða niðurstaðan ef þessi ósköp verða lögfest hér. Því hvað gerist? Menn láta reyna á þetta með einum eða öðrum hætti á næstu mánuðum og það verða hérna bullandi dómsmál og átök um þetta áframhaldandi. Það er borðleggjandi. Að sjálfsögðu munu þau fyrirtæki og þeir hagsmunaaðilar sem telja sig vera þannig stadda í málinu láta reyna á möguleika sína til að fá dæmt sér í hag í ljósi þeirrar óljósu stöðu og óvissu sem uppi er í málinu. Skárra væri það nú. Auðvitað er það alveg augljóst mál að ríkisstjórnin sem slík er óstarfhæf í þessu máli. Hafi það verið einhver vafi, þá liggur hann núna fyrir. Ríkisstjórnin er með skjalfestum hætti að gefast upp. Nú fer það inn í þingtíðindin, bæði umræðuheftin og þingskjalaheftin, að ríkisstjórnin hefur gefist upp við að reyna að ná samkomulagi í þessu máli. Hún afgreiðir það einfaldlega frá sér í bullandi ágreiningi og kýs að túlka niðurstöðuna gjörsamlega í gagnstæðar áttir í veigamiklum atriðum og ætlar bara að halda áfram þannig, það verður ekki annað séð. Og svo verður væntanlega framtíðin sú að dómstólarnir verða dæmandi sitt á hvað, og þeim er mikil vorkunn að ætla að reyna að greiða úr þessari flækju eins og hún er orðin, og þá kemur upp sú staða sem varð hér í haust að þegar landbrh. veitti betur í undirrétti þá kom hann í fjölmiðlana hinn hróðugasti og sagði: Sjáið þið, ég hafði rétt fyrir mér. Fjmrh. kom og sagði: Sjáið þið, ég hafði rétt fyrir mér. Innflutningur kjúklingalappanna eða hvað það nú var sem utanrrh. heimilaði um Keflavík var ólöglögur, var lögbrot, sagði hæstv. fjmrh. hér í svari við fyrirspurn rétt fyrir jólin. En hvað gerist svo? Kemur ekki Hæstiréttur og dæmir alveg ,,omvent`` og þá fer utanrrh. í fjölmiðlana heldur en ekki hróðugur og segir: Ég hef rétt fyrir mér. Landbrh. og fjmrh. eru lögbrjótar. Þeir voru að brjóta á þessum ágætu mönnum sem eiga sér þá hugsjón að flytja kalkúnalappir inn til Íslands þannig að menn geti hér brutt kalkúnalappir fyrir atvinnuleysisbæturnar sínar. Og það er náttúrlega við hæfi í tíð þessarar ríkisstjórnar að það fari saman. En ætla menn að hafa þetta bara svona áfram? Já. Svarið er já. Þeir ætla nefnilega að hafa þetta svona áfram. Niðurstaða málsins eins og það kemur út úr landbn. er skýr að einu leyti. Að einu leyti er hún skýr. Stjórnarflokkarnir ætla að hafa þetta svona áfram. Þeir ætla bara að lofa því að ráðast tilviljanakennt í einstökum dómsmálum, í undirrétti eða Hæstarétti hver landbúnaðarstefnan verður í hinum einstöku atriðum. Ganga frá lagatextanum með gjörsamlega mismunandi túlkunum og láta þetta bara hafa sinn gang. Og það er, hæstv. forseti, eins og ég sagði í upphafi, í rökréttu samhengi við eitt sem flokkarnir urðu þó sammála um og það var það að sitja. En eins og kunnugt er var það hin merka niðurstaða af fundi hæstv. forsrh. og utanrrh. laugardaginn 19. febr. að þrátt fyrir það að þeir væru ósammála um landbúnaðarmálin og flesta hluti reyndar orðið og tali lítið saman eins og kunnugt er, þá voru þeir þó sammála um eitt og það er að sitja. Það er merkisniðurstaða og mjög í anda þessa stjórnarsamstarfs eins og það er nú orðið. Hæstv. forseti. Síðan þarf ég aðeins í lokin að víkja lítillega að orðaskiptum sem urðu milli hæstv. utanrrh. og hæstv. landbrh. um málefni garðyrkjunnar og svonefndan cohesion-lista, en ég ætlaði eiginlega fyrst að eiga aðeins betur orðastað við hv. þm. Egil Jónsson. Það er spurning hvort hann er mjög vant við látinn.  Ég geymi það þá bara og sný mér aðeins að þessu sem þeir voru að ræða, hæstv. landbrh. og hæstv. utanrrh., um svonefndan cohesion-lista og reyndar ber þá vel í veiði að svara aðeins áburði sem uppi hefur verið á ýmsum vígstöðvum af og til um það að vondir menn í tíð fyrri ríkisstjórnar hafi borið hagsmuni Íslands alveg sérstaklega fyrir borð á öndverðu ári 1991 og þar hafi sú ógæfa orðið sem núna sé að verða garðyrkjunni í landinu þyngst í skauti og er þá gjarnan svona óbeint og stundum beint eins og í blaðagrein eftir hv. þm. Árna Johnsen með meiru, látið að því liggja að sá sem hér talar hafi alveg sérstaklega brugðist landbúnaðinum við þessar aðstæður. Málflutningurinn gengur í grófum dráttum út á það að varðandi samning sem tók ekki gildi fyrr en 1. jan. 1994, þá hafi orðið einhver þau slys í könnunarviðræðum um þann samning strax snemma á árinu 1991 að þeir menn sem þá sátu í ríkisstjórn séu sökudólgarnir jafnt þótt þeir hafi síðan metið viðkomandi samning það óhagstæðan að þeir hafi lagst gegn honum og greitt atkvæði gegn honum. Nei, en þeir skulu samt bera ábyrgðina. En hinir sem studdu hann þvo hendur sínar og segja: Það voru einhverjir vondir menn fyrr á öldinni sem stóðu í viðræðum við Evrópubandalagið og klúðruðu þessu öllu. Þetta er málflutningurinn. Þess vegna eigið þið, góðir garðyrkjubændur, nú um sárt að binda. Þetta er náttúrlega í fyrsta lagi að hafa algjöran viðsnúning á hlutunum því að þeir sem bera hina pólitísku og efnislegu ábyrgð á þessum samningi eru þeir sem greiddu honum atkvæði hérna á Alþingi að lokum og ekki aðrir. Þeir sem greiddu atkvæði gegn honum tóku þar með afstöðu og standa ábyrgir að því að hafa gert það en ekki öðru og vilji menn skamma okkur fyrir eitthvað sem lögðust gegn þessum samningi, þá er það fyrir þá afstöðu. Það geta menn gert og verið okkur ósammála eins og þeir vilja. Ég ætla ekki að fara út í að ræða hérna um moðsuðuliðið sem sat hjá. Það geta aðrir séð um. Það stendur öðrum nær en mér, en svona er þetta um garðyrkjuna. Í öðru lagi er það svo þannig að það er rangt, það er lygi að landbrn. í minni tíð hafi nokkurn tíma í nokkru tilviki gefið nokkuð eftir gagnvart innflutningi á grænmeti eða suðrænum ávöxtum eða öðrum vörum sem undir landbúnaðinn heyra. Frá þeim málum var gengið miklu síðar og mér þætti vænt um að hæstv. utanrrh. legði eyrun við og vonandi er hæstv. landbrh. einhvers staðar nálægur því mér er satt best að segja farinn að leiðast þessi málflutningur. Ég hef ekki nennt mikið að svara þessum fáránlegu tilburðum stjórnarliða sem nú eru með vonda samvisku út af því að garðyrkjan er að hrynja en þegar ég sé að þetta er farið að ganga aftur í blaðagreinum á Suðurlandi og víðar, þá er líklega tími til kominn að fletta svolítið ofan af þessu. Og hver er staðreynd málsins? Það var ekki gengið frá neinu í þessu máli fyrr en núv. ríkisstjórn var búin að sitja í marga mánuði og hún ber ábyrgðina. Og ef hæstv. utanrrh. vill að ég fari í skjalasafnið, þá skal ég gera það. Þá kemur ýmislegt í ljós líka um samningatækni utanrrn. Staðreyndin er sú að í minni tíð í landbrn. var aldrei ljéð máls á því að opna innflutning á neinum vörum sem bannaðar voru á þeim tíma. Það kom aldrei til álita að fallast á slíkt á meðan ég var í landbn. Ég skrifaði undir búvörusamning við bændur 11. mars. Í þeim búvörusamningi er gengið út frá því að hagsmunum íslensks landbúnaðar sé ekki raskað með nýjum ákvörðunum um innflutning, það er 9. gr. samningsins. Hún er alveg ótvíræð. Og hvernig var staða þessara mála í október 1991, hálfu ári eftir að núv. ríkisstjórn settist að völdum? Það er best að fara yfir það og vonandi dugar það, þau skjöl sem ég hef þar í höndunum til þess að menn hætti þessum útúrsnúningum og hætti að reyna að bjarga sér gagnvart íhaldsmönnum á Suðurlandi með því að kenna mér um það að garðyrkjan í landinu sé að hrynja því að það er lygi. Ég ber enga ábyrgð á því. Það gera hins vegar þeir sjálfstæðismenn sem styðja þessa ríkisstjórn og greiddu atkvæði með samningnum og aðrir slíkir. 8. okt. 1991 skrifaði utanrrn. landbn. bréf sem var svar við bréfi frá þeim aðila dags. daginn áður, 7. okt. Og hvað stendur í því bréfi? Hæstv. forseti, það upplýsir talsvert um stöðu málsins. Hálfu ári eftir að núv. ríkisstjórn tók við og yfirtók ábyrgðina á því sem eftir var í málinu, þá er staða þessa máls, cohesion-listans og viðræðnanna um landbúnaðinn eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Í bréfi landbrn. dags. 7. þessa mánaðar er spurst fyrir um stöðu svonefnds cohesion-tilboðs af hálfu Íslands í EES-viðræðunum.`` Takið eftir. Landbrn. er 7. okt. 1991 að spyrja utanrrn. um stöðu þessa lista og svo svarar utanrrn.: ,,Það er skemmst frá að segja að framan af samningaviðræðum var ekkert tilboð lagt fram af Íslands hálfu vegna þess að EB hafði ekki lagt fram tillögur um tollfrjálsan aðgang sjávarafurða.`` --- Samningatækni hæstv. utanrrh., gott og vel. --- ,,Munnlega var þó gefið til kynna að hægt væri að koma til móts við kröfur EB að verulegu leyti ef viðunandi lausn fengist fyrir sjávarútveg, enda var aðallega um að ræða afurðir frá Suður-Evrópu sem ekki eru í beinni samkeppni við íslenskan landbúnað. Í síðustu samningalotu fyrir sumarleyfi`` --- og þar er átt við mitt sumar 1991, takið eftir. --- ,,Í síðustu samningalotu fyrir sumarleyfi var þó ákveðið að reyna að greiða fyrir samningum með því að gefa skriflega vísbendingu um það hversu hagstætt tilboð Ísland gæti lagt fram ef ýtrustu kröfum þess á sjávarútvegssviðinu væri fullnægt.`` Um mitt sumar er verið að gefa EB til kynna hversu hagstætt tilboð Ísland gæti lagt fram ef gengið yrði að ýtrustu kröfum okkar um sjávarútvegsmál. Bendir það til þess að málið hafi verið afgreitt? Nei. Og síðan segir: ,,Þar er tekið fram að Ísland geti veitt tollfrjálsan aðgang án magntakmarkana fyrir þær afurðir sem EB hafi tilgreint sem sérstök áhugamál Suður-Evrópuríkja.`` --- Fram að þeim tíma hafði þessi listi aldrei verið annað en krafa Evrópubandalagsins. Ísland hafði ekki svarað honum samkvæmt þessu skjali frá utanrrn. nema munnlega gefið í skyn hluti ef gengið yrði að ýtrustu kröfum okkar um sjávarútvegsmál. Og áfram segir: ,,Þar er tekið fram að Ísland geti veitt tollfrjálsan aðgang án magntakmarkana fyrir þær afurðir sem EB hafi tilgreint sem sérstök áhugamál Suður-Evrópuríkja. Þetta mundi þó aðeins gilda árstíðabundið fyrir blóm og ýmsar tegundir grænmetis. Ljósrit þessa skjals fylgir hér með.`` Og enn segir, og þetta er 8. okt. 1991: ,,Það verður að meta það sérstaklega á lokastigi samninga hvort EB getur boðið svo vel á sjávarútvegssviðinu að formlega verði gengið frá samningum samkvæmt þessum vísbendingum.`` Síðan hef ég þetta skjal undir höndum sem Evrópubandalaginu var sent --- hvenær? 10. júlí 1991. Og þetta var ekki tilboð, það kemur skýrt fram hér í gögnum utanrrn. Þetta er ekki tilboð, nei. Það er verið að gefa Evrópubandalaginu í skyn hvað Ísland kunni hugsanlega að geta fallist á ef viðunandi úrlausn fáist um sjávarútveginn og þetta er 10. júlí 1991. Ég veit ekki hvort það er viðeigandi, hæstv. forseti, að fara að lesa þetta upp á ensku, enda skiptir það ekki máli því að í þýðingunni í bréfi utanrrn. kemur þetta í raun og veru efnislega fram, en það segir þó á frumtextanum sem fór til íslensku sendinefndarinnar í Brussel og þaðan til Evrópubandalagsins: ,,Iceland would be prepared to offer duty-free access without quantitative restrictions for all products listed in the paper tabled by the EC in the EEA negotiations dated 13.11.1990. The products marked with an asterisk however only during the months specified in the enclosed copy of the EC request paper.`` Síðan fylgir sá listi hér með merktur með svigum og þar eru tómatarnir og gúrkurnar og paprikurnar og hvað það nú er. Með öðrum orðum, þegar Ísland er að skiptast á skjölum við Evrópubandalagið um mitt sumar 1991 og þegar utanrrn. er í október 1991 að svara landbrn. þá líta þeir svo á að það hafi aldrei verið neitt tilboð gert af Íslands hálfu um þessa hluti. Hvernig í ósköpunum má það þá vera að landbrh. sem yfirgaf það ráðuneyti 30. apríl beri alla ábyrgð á þeirri stöðu sem garðyrkjan er í í dag? Það er auðvitað rugl og þvættingur að vera með svona dellumakarí og útúrsnúninga.

Hv. þm. má til með að snúa þessu á íslensku.

Það getur hv. þm. gert. Ég æfði mig nú einu sinni í því að þýða beint af dönsku hér í þessum ræðustóli við mikla hrifningu í salnum eins og kunnugt er. En ætli þetta skiljist nú ekki samt og dugi. Auðvitað má fá löggiltan skjalaþýðanda til að fara í þetta ef menn vilja, þ.e. ef menn nenna að halda þessu áfram. Og nú ætla ég bara að leggja spurningu fyrir hv. sjálfstæðismenn: Nennið þið að halda þessu áfram? Viljið þið halda þessu áfram? Það er bara í góðu lagi af minni hálfu. Ég hef þegar undir höndum meira en nóg af skjölum sem sýna að það var ekki gengið frá þessu máli á einn eða neinn hátt fyrr en löngu eftir að ég fór úr ráðuneytinu. Fyrir nú utan það sem ég byrjaði á að minna menn á að sá sem hér stendur greiddi atkvæði gegn þessum samningi með góðri samvisku.

Það eru engir sjálfstæðismenn í salnum, þetta eru allt framsóknarmenn.

Ég tel ágætt að hv. þm. Eggert Haukdal, sem er með ógurlegt samviskubit yfir því 

Þegar hann var búinn að nota ykkur, þá tók hann Sjálfstfl.

Jú, en eins og ég minni hv. þm. gjarnan á, þá byrjuðu þessi ósköp því miður fyrr, 1987. Þá gekk Sjálfstfl. í það óþurftarverk með Framsfl. að taka Alþfl. inn í Stjórnarráðið þannig að sá veldur miklu sem upphafinu veldur, hv. þm. Eggert Haukdal.  Hæstv. forseti. Ég mátti til með að taka hér aðeins tíma í að svara þessu af því að þeir hæstv. landbrh. og síðan hæstv. utanrrh. fóru út í orðaskipti um þennan cohesion-lista.

Ég var að verja þig.

Og hæstv. utanrrh. reyndar --- já, vék góðum orðum að mér og mínu starfi á þessu sviði á sínum tíma og það þótti mér út af fyrir sig vænt um því að ég reyndi að sinna þessum málum vel á meðan ég var í ráðuneytinu. Ég t.d. lagði mikla vinnu í það að landbrn. fylgdist með GATT-viðræðunum eins og ég veit að hæstv. utanrrh. man. Ég taldi þá þegar ljóst á árinu 1990 að niðurstaða GATT-viðræðnanna gæti skipt miklu fyrir íslenskan landbúnað og ég var t.d. eini íslenski ráðherrann sem sat allan áætlaðan lokafund GATT-viðræðnanna í Brussel haustið 1990. Þar varð hins vegar ekki niðurstaða og er það önnur saga. En sem sagt, ég er hér með allmikinn skjalabunka, hæstv. forseti, með bréfum úr landbrn., utanrrn., gögnum frá Stéttarsambandi bænda og fleiri aðilum sem taka yfir þennan tíma frá því haustið 1990 og fram á mitt ár 1991 og reyndar út það ár og ég er alveg albúinn í þessa umræðu ef menn vilja halda henni áfram. Ef Sjálfstfl. með móral út af því að vera að leggja garðyrkjuna í rúst vantar sökudólg, þá sting ég upp á því að hann leiti hans annars staðar en hjá undirrituðum. Og því ekki að líta í eigin barm augnablik og gæti það ekki líka verið að sumir forsvarsmenn garðyrkjunnar þyrftu að hugsa sig um hvort þeir brugðust e.t.v. skynsamlega við því þegar þeim voru kynnt áform um stóraukinn innflutning á grænmeti sumarið 1991. Og ætli það sé ekki fullseint fyrir þá menn að koma nú og ætla að finna nýjan sökudólg í fyrrv. landbrh. Að lokum, hæstv. forseti, var ætlunin að gerast hér bókmenntalega sinnaður sérstaklega til heiðurs hv. þm. Agli Jónssyni því þannig er að ég tel að hann hafi farið nokkuð slæma ferð í þessu máli og varð þá fyrir mér að góðra manna ábendingu Eyrbyggja. Og verður nú lesið úr Eyrbyggju. Þar segir frá því að Þorbrandur bóndi í Álftafirði átti þræl þann er Egill sterki hét.  Nú er það þannig að í Eyrbyggju segir nokkuð af deilum Þorbrands og sona hans við þá Breiðvíkinga og voru það miklar deilur. Breiðvíkingar voru menn rammir að afli, t.d. þeir bræður Björn og Arinbjörn. Þeir þóttu eigi hæfir að leikum fyrir afls sakir nema þeir lékust við sjálfir. Þeir voru svo aflrenndir að það var ekki öðrum við þá eigandi. Nú segir þar að þetta sama haust ræddu þeir Þorbrandssynir við Egil þræl sinn að hann skal fara út til knattleikanna og drepa nokkurn af Breiðvíkingum, Björn eða Þórð eða Arinbjörn með nokkru móti en síðan skal hann hafa frelsi. Með öðrum orðum, hann skal vinna sér það til frelsis að drepa nokkra af þeim Breiðvíkingum og segir ekki af því meir að Egill eftir nokkra umhugsun tekst á hendur ferðina. En það er að segja af ferð Egils að hann fór út um fjörðu og upp á fjall fyrir innan Búlandshöfða og svo suður yfir fjallið og stefndi svo að hann gekk ofan í skarð að Leikskálum. Leyndist hann þar um daginn og sá til leiksins en þeir Breiðvíkingar voru að leikum þegar þetta gerist. Bíður nú Egill þræll uppi í fjallinu og leynist á meðan leikurinn gengur lengi dags. En svo fer hann að lengja eftir þessu og kemur þar sögunni að enn er eigi lokið leiknum, en dagurinn var mjög áliðinn og tóku nú eldarnir mjög að brenna.  Egill hafði skúfaða skóþvengi sem þá var siður til og hafði losnað annar þvengurinn og dragnaði skúfurinn. Gekk þrællinn þá inn í forhúsið. En er hann gekk í aðalskálann vildi hann fara hljóðlega því að hann sá að þeir Björn og Þórður sátu við eld og ætlaði Egill nú á lítilli stundu að vinna sér til ævinlegs frelsis. Og er hann vill stíga yfir þröskuldinn, þá sté hann á þvengjarskúfinn þann er dragnaði. Og er hann vildi hinum fætinum fram stíga, þá var skúfurinn fastur og af því reiddi hann til falls og féll hann innar á gólfið. Varð það svo mikill dynkur sem nautsbúk flegnum væri kastað niður á gólfið. Þórður hljóp upp og spurði hvað fjanda þar færi. Björn hljóp upp og að honum og fékk tekið hann áður en hann komst á fætur og spyr hver hann væri. Hann svarar: ,,Egill er hér, Björn félagi,`` segir hann. Björn spurði: ,,Hver er Egill þessi?`` ,,Þetta er Egill úr Álftafirði,`` segir hann. Þórður tók sverð og vildi höggva hann. Björn tók þá Þórð og bað hann eigi svo skjótt höggva manninn. ,,Viljum vér áður hafa af honum sannar sögur.`` Settu þeir þá fjötur á fætur Agli. En um kveldið er menn komu heim til skála segir Egill svo að allir menn heyrðu hversu ferð hans hafi ætluð verið. Sat hann þar um nóttina en um morguninn leiddu þeir hann upp í skarðið --- það heitir nú Egilsskarð --- og drápu hann þar. Verður nú ekki meira lesið úr Eyrbyggju 

Var þingmaðurinn að vísa í eigin ræðu?

Nei, nei. Eyrbyggju.

Herra forseti. Mér væri þökk á því ef hæstv. ráðherrar, forsrh., utanrrh. og landbrh., yrðu hér í salnum og viðlátnir meðan ég flyt mitt mál sem tekur ekki langan tíma og ég mun ekki lesa hér upp úr snilldarbókmenntum eða segja dæmisögur. Það er búið að ræða þessa deilu í alllöngu máli og fara efnislega yfir hana, sérstaklega af síðasta ræðumanni, mjög ítarlega. Kjarni deilunnar er forræði um álagningu verðjöfnunargjalda. Ég held að í umræðunni manna á meðal og líka hér í þinginu hafi menn ruglað saman tollum og verðjöfnunargjöldum en á þessu tvennu er ekki lítill munur. Tollar eru í eðli sínu fjárheimta í ríkissjóð. Eðli verðjöfnunargjalda er allt annað. Eðli verðjöfnunargjalda er ekki tekjuöflun fyrst og fremst, heldur er það jöfnun á samkeppnisstöðu innfluttrar vöru og innlendrar. Það er eðlilegt að ákvörðun tolla og tollskráin heyri undir fjmrn. og það er jafneðlilegt að jöfnunargjöld séu ákvörðuð í fagráðuneytinu. Það er heila málið. Það er eðlilegt að landbrn. ákvarði verðjöfnunargjöld á innfluttar landbúnaðarvörur og vörur sem þeim geira heyra og það er jafneðlilegt að það sé iðnrn. sem ákvarði verðjöfnunargjöld á iðnaðarvörur til þess að jafna samkeppnisstöðu innlends iðnaðar. Því miður komst meiri hluti Hæstaréttar að þeirri niðurstöðu að innflutningslögin væru æðri búvörulögum. Það verður að viðurkennast að Alþingi hefur ekki gætt lagasamræmis. Því miður hefur Alþingi ekki enn komið sér upp lagaráði eins og ég hef lagt til. Ef lagaráð hefði verið að störfum á vegum Alþingis þá hygg ég að þetta slys hefði ekki komið fyrir. Það er mikill ábyrgðarhluti að gæta þess ekki við lagasetningu að lög stangist á og það er nauðsynlegt að lög séu skýr þannig að hægt sé að dæma eftir þeim og fara eftir þeim. En það sem ég vil gera fyrst og fremst að umræðuefni er hin pólitíska hlið þessa máls sem mér finnst að skipti verulegu máli. Hún skiptir verulegu máli fyrir lýðræðið og fyrir þingræðið í landinu. Það liggur fyrir að u.þ.b. 50 af 63 þingmönnum hafa ákveðna skoðun á hvernig þessu máli skuli hagað. Hins vegar eru 10--13 þingmenn annarrar skoðunar. Mér sýnist að þeir séu í miklum minni hluta í löggjafarsamkomunni. Eiga þessir 13 að ráða niðurstöðu Alþingis? Eiga þessir 13 að ákveða það hvernig lögin hljóða? Ég tel að það sé ekki og það sé gagnstætt eðli þingræðisins og farið aftan að siðunum. Og með því að láta þá komast upp með það þá er verið að grafa undan þingræðinu í landinu, hvorki meira né minna. Ef lítill minni hluti ræður niðurstöðu þvert ofan í vilja aukins meiri hluta. Nú er ég ekki að gera lítið úr þessum minni hluta, þar eru stæltir og öflugir menn, þingmenn Alþfl. plús fjmrh. og e.t.v. einn eða tveir sjálfstæðismenn sem hugsanlega gætu fylgt fjmrh. í eyðimerkurgöngu hans með Alþfl. En Alþfl. á öflugan og ráðsnjallan foringja, hæstv. utanrrh., og hann tók til sinna ráða. Hæstv. utanrrh. er ekkert mjög hollur landbúnaði og iðulega hefur maður það á tilfinningunni þegar maður athugar verk hans að hann vilji íslenskan landbúnað feigan. Verkin hans tala nefnilega. Hann gortar af því í fjölmiðlum og þar sem hann kemur orði að að hann hafi komið stefnu Alþfl. í landbúnaðarmálum í framkvæmd í gegnum starf sitt sem utanrrh., í gegnum samninga um Evrópskt efnahagssvæði, í gegnum samninga Úrúgvæ-lotu GATT-samninganna. Hann hefur í þessum störfum fórnað hagsmunum íslensks landbúnaðar og hann hefur gengið miklu lengra í því að ganga gegn hagsmunum íslensks landbúnaðar heldur en samningamenn, utanríkisráðherrar og utanríkisviðskiptaráðherrar annarra Norðurlanda t.d. hafa gengið gegn hagsmunum landbúnaðar í sínum löndum. Yfirleitt hafa ráðherrar þeirra þjóða sem hafa verið með okkur í samfloti í þessum samningum reynt að gæta hagsmuna landbúnaðar landa sinna. Og það tel ég að þeim hafi borið skylda til. Mér er það minnisstætt að í utanrmn. spurðum við starfsmann utanrrn., sem heitir Pétur Thorsteinsson, hvers vegna Íslendingar hefðu ekki haldið fram tiltekinni kröfu eins og aðrar Norðurlandaþjóðir í samningunum um Evrópskt efnahagssvæði. Hann gaf þá skýringu að það hafi ,,ekki þótt taktískt``. Það þótti ekki taktískt að mati utanrrn. að halda fram hagsmunum íslensks landbúnaðar. Alþfl. segist vera að gæta hagsmuna neytenda með framferði sínu. Við skulum gá aðeins að því. Ég tel að það sé síður en svo. Stórfelldur innflutningur landbúnaðarvara hefur að sjálfsögðu í för með sér atvinnuleysi í landbúnaði, bæði í sveit og í þéttbýli. Ef menn missa vinnuna og hafa ekkert fyrir sig að leggja þá er það auðvitað skylda þjóðfélagsins að taka við framfærslu þeirra sem ekkert hafa fyrir sig að leggja. Og að fara að framfæra, taka á opinbert framfæri einhvern verulegan hluta þeirra sem sýsla við landbúnað, þ.e. framleiða eða vinna úr framleiðsluvörum eða þjónusta landbúnaðinn með einum eða öðrum hætti, krefst auðvitað skattahækkana og stórfelldrar gjaldtöku af neytendum. Það eru hagsmunir neytenda að hér sé blómlegt atvinnulíf og fólk geti keypt neysluvörur sínar fyrir vinnutekjur sínar fremur en atvinnuleysisbætur. Það er deginum ljósara að Alþfl. vinnur í þessu efni neytendum tjón en ekki gagn. Við skulum velta fyrir okkur hvort það er hætta á verulegum innflutningi landbúnaðarvara. Ég tel að svo sé og það er auðvitað enginn vafi á því. Menn básúna hér sýknt og heilagt að heimsmarkaðsverð sé þetta og þetta lágt, þetta og þetta miklu lægra en sú framleiðsla sem er á markaði af innanlandsframleiddum búvörum. Nú er þess að gæta að einungis 3% heimsframleiðslunnar myndar þetta svokallaða heimsmarkaðsverð, þ.e. fólkið í viðkomandi löndum borgar landbúnaðarafurðir miklu hærra verði heldur en þetta svokallaða heimsmarkaðsverð. Það er bara kúfurinn af framleiðslunni, þ.e. það sem er fram yfir neysluna og fram yfir eðlilega sölumöguleika sem er niðurgreitt og verðbætt og sett á útsölu. Þessa offramleiðslu vill hæstv. utanrrh. flytja inn í landið þó að það kosti fjöldaatvinnuleysi, bæði í dreifbýli og þéttbýli. Stórkostleg útlánatöp banka, gjaldþrot afurðastöðva og heimila. Svo þykjast þessir herrar vera að vinna fyrir neytendur. Ég gerði það að umtalsefni áðan hvort sjötti hluti Alþingis ætti að ráða málalyktum. Því miður sýnist mér allmiklar horfur á að svo fari. Það er ástæða til að staldra aðeins við og sjá hvernig hæstv. utanrrh. fór að því að koma málum svo fram. Hann tók sig til eftir langt þóf, sverar yfirlýsingar og reiptog milli flokkanna og raunverulega sleit hann stjórnarsamstarfi í beinni útsendingu í sjónvarpi. Þegar hæstv. forsrh. og núv. formaður Sjálfstfl. steypti Þorsteini Pálssyni, hæstv. sjútvrh., þáv. formanni Sjálfstfl., þá var það ekki vegna valdagræðgi eða hégómaskapar hjá hæstv. núv. formanni Sjálfstfl. sem hann sótti eftir því embætti heldur tók hann svo til orða að það hefði verið mesta auðmýking Sjálfstfl. þegar ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar var sællar minningar slitið í beinni útsendingu og það væri óþolandi fyrir Sjálfstfl. að hafa Þorstein Pálsson, hæstv. núv. sjútvrh., fyrir formann. Hæstv. utanrrh. sýndi nefnilega hæstv. forsrh. í tvo heimana í gegnum sjónvarpsskjáinn um áttaleytið mánudaginn 28. febr. Á tíunda tímanum lét hæstv. forsrh. undan og utanrrh. kom í sjónvarpsfréttir klukkan ellefu um kvöldið þann 28. febr., sigri hrósandi eftir að hafa svínbeygt Sjálfstfl., niðurlægt og gjörsigrað hæstv. forsrh. Ég tala nú ekki um landbrh. eða hvernig búið er að fara með hv. formann landbn., þ.e. aðalformann landbn. hv. 3. þm. Austurl., Egil Jónsson. Sigur Alþfl. í þessu máli virðist vera algjör og niðurlæging Sjálfstfl. tilsvarandi algjör. Ég er þeirrar skoðunar að þarna eigi við hin gömlu sannindi að skamma stund verði hönd höggi fegin. Sigur Alþfl. á Sjálfstfl. í þessari deilu er nefnilega of stór. Hann er pýrrhosarsigur. Hann er keyptur því verði að það er útilokað að það grói um heilt í sálum sjálfstæðismanna, allra síst í jafnviðkvæmum og geðríkum manni og hæstv. forsrh. Minningin um þennan ósigur Sjálfstfl. safnast í sjóð margra annarra minninga um aðra ósigra í samskiptum flokkanna og bráðum verður sjálfstæðismönnum það ljóst að svona er ekki hægt að láta fara með sig. Það sýður upp úr áður en langt um líður vegna þess að ríkisstjórnin er helsærð eftir þessa deilu. Ef þeir sitja áfram þá sitja þeir náttúrlega aðeins vegna óttans við kjósendur. En það sem hefur gerst er að forræði landbúnaðarmála hefur færst úr landbrn. yfir í utanrrn. Þegar þetta frv. var lagt fram þá hafði ég þau orð um að það væri bastarður og hét á hv. landbn. að breyta því. Það var vesælt þegar það fór til nefndar og þegar það kemur frá nefnd þá er það enn þá bastarður. Hann er að vísu breyttur og kannski svolítið meira hald í frv. lögfræðilega heldur en þegar það fór til nefndar og er ég þá að gera ráð fyrir því að brtt. meiri hlutans verði samþykktar en brtt. minni hlutans felldar. Það leysir engan vanda, eins og hér hefur verið mjög rækilega bent á í umræðunum og ég hirði ekki að orðlengja um, þegar Úrúgvæ-lotan gengur í gildi, þá er málið enn þá óútkljáð. Landbúnaðurinn býr enn þá við óvissu og þá er eftir að sjá hvort Alþfl. takist að ,,terrorísera`` réttkjörinn stóraukinn meiri hluta Alþingis. Ég vona þjóðarinnar vegna að svo fari ekki. Hér liggja fyrir, herra forseti, fjögur nál. um málið. Þau eru mjög sérstæð og hvert með sínum hætti. Sérstaklega vil ég gera að umtalsefni bæði álit 1. og 2. minni hluta. Nú er það deginum ljósara að nál. geta haft þýðingu við túlkun laga en ef svo fer sem horfir og brtt. 1. minni hluta verða samþykktar þá eru bæði nál. 1. og 2. minni hluta gagnslaus. Fyrir það fyrsta fjallar nál. 1. minni hluta um allt annað efni en breytingar þær sem fluttar eru á breytingartillöguskjali 1. minni hluta plús hv. þm. Gísli Einarsson. Nál. fjallar að verulegu leyti um atriði sem hafa verið tekin út úr brtt. eins og þær litu út viku áður en brtt. komu úr nefnd. Þetta nál. er nánast eftirmæli um tillögur sem Alþfl. var búinn að drepa. Verði hins vegar brtt. hv. þm. Jóhannesar Geirs Sigurgeirssonar, Guðna Ágústssonar, Steingríms J. Sigfússonar og fleiri samþykktar þá gæti þetta nál. haft gildi. Það er enn þá furðulegra að skoða hið einstæða nál. 2. minni hluta sem er mestallt mótmæli við nál. 1. minni hluta. Það er upp á 14 blaðsíður og einungis fimm fjalla um málið, tæpar níu blaðsíður fjalla um álit 1. minni hluta þar sem gerð er tilraun til að bera til baka þær skoðanir sem fram koma í áliti 1. minni hluta. Nú vill svo undarlega til að sá sem skrifar undir þetta nál., hv. þm. Gísli Einarsson, hann skrifar líka upp á brtt. Þetta rímar ekki saman, þetta er dæmalaus samsetningur. Það er ekki líkt því að sá sem skrifar undir brtt. hafi skrifað þetta nál. Það er eins og það sé ókunnugur maður. Það er meira að segja eins og það sé maður sem ekki eigi sæti á Alþingi. Það er eins það sé skrifað af manni sem er ókunnugur starfsháttum hér og láti bara gamminn geysa um allt annað efni heldur en er til umræðu. Nál. á að vera til skýringar á brtt. eða til skýringar á máli en ekki mótmæli við öðru nál. Ég verð að segja að mér koma í hug orðin í Biblíunni ,,hendurnar eru Esaús en röddin er Jakobs``. Ef við svo búið stendur þá upphefja þessi nál. hvort annað og lagagreinarnar einar eru það sem eftir stendur og dómarar framtíðarinnar hafa til að styðjast við. Nú er að vísu einn möguleiki til að bæta úr þessu. Alþingi gæti tekið af skarið, gæti enn tekið af skarið um það hvort nál. gilti. En annars er engri óvissu eytt og átök stjórnarflokkanna halda áfram út af málinu. Það væri freistandi að ræða vanda landbúnaðarins í þessari umræðu. Ég ætla ekki að eyða í það löngum tíma samt sem áður en vandi íslensks landbúnaðar er ákaflega mikill. Grundvallaratriðið er kannski það að okkar landbúnaðarpólitík passar ekki við landbúnaðarpólitík umheimsins. Við höfum mjög stranga framleiðslustjórnun bæði í mjólk og á dilkakjöti en önnur framleiðsla er frjáls. Þetta hefur næstum því riðið sauðfjárræktinni að fullu og af því að það er hægt að breyta mjólk í kjöt þá er hægt án teljandi harmkvæla að nota offramleiðslu í mjólk til þess að búa úr henni kjöt með því að gefa hana kálfum. En allt þetta kemur niður á markaðshlutdeild sauðfjárafurðanna og nú er svo komið að sauðfjárbændur eru almennt vegna hinnar rosalegu skerðingar sem þeir hafa orðið fyrir, algjörlega að komast í þrot. Ég hygg að það sé orðið þjóðhagslega hagkvæmt að flytja út búvörur. Það verður auðvitað að verja peningum til markaðsöflunar af almannafé og til að byrja með er óhjákvæmilegt að verðbæta nokkuð ef framleiðsla til útflutnings á að geta staðið undir sér í fyrstu. En ég tel að eina úrræðið sem gæti komið til bjargar sauðfjárbændum sé að heimila þeim að framleiða. Þeir hafa fjárfestinguna og þeir kunna verkið og ég held að það sé miklu skynsamlegra að leyfa sauðfjárbændum að framleiða og nýta jarðir og fjárfestingu heldur en að taka þá á opinbert framfæri. En ef svo fer fram sem horfir þá liggur leið þeirra hvers af öðrum þangað. Ég geri ekki ráð fyrir því að hæstv. landbúnaðar- og utanrrh., Jón Baldvin Hannibalsson, beiti sér fyrir þessu. Ég styð ekki þetta frv. eins og það lítur út núna með brtt. hv. 1. og 2. minni hluta, þeirra formanns landbn. og varaformanns landbn. Ég mun að sjálfsögðu greiða atkvæði brtt. 3. minni hluta og tel að þær væru það mikið til bóta að málið væri brúklegt í þeim búningi. En það sem hryggir mig mest í þessu er hvernig farið er með Alþingi í sjálfu sér þegar lítill minni hluti tekur svo gjörsamlega völdin og meiri hluti Alþingis lætur með þeim hætti kúga sig sem hér eru horfur á að verði gert.

Virðulegur forseti. Ég get ekki látið vera að svara ræðu hv. þm. Páls Péturssonar þar sem hann segir að Alþfl. sé að stefna að fjöldagjaldþroti í landbúnaðargeiranum. Ég skýrði hér í minni ræðu sl. fimmtudag að það kerfi sem bændur búa við er að koma mörgum þeirra á kaldan klaka, ég sagði þetta mörgum sinnum og í skýrum orðum. Ég sagði líka: Þeir sem bera ábyrgð á stöðu landbúnaðarins í dag eru framsóknarmenn, ekki hvað síst með hv. þm. Pál Pétursson í fararbroddi. Ég hef áður sagt að Alþfl. hefur aldrei --- hefur aldrei haft með stjórn landbúnaðarmála að gera og sú eymdarstaða sem landbúnaðurinn er í í dag er á ábyrgð hv. þm. Páls Péturssonar ekki síst en ekki laga sem hér er verið að fjalla um.

Herra forseti. Nú eru margar orsakir til þeirra erfiðleika sem eru landbúnaði og ég er ekkert að skorast undan ábyrgð á þeim mistökum sem gerð hafa verið og ég hef tekið þátt í. Ég hef að vísu ekki tekið þátt þeim öllum og er ekki ábyrgur fyrir þeim öllum. Það landbúnaðarkerfi sem við búum við á hluta af vandanum. En ekki batna nú horfurnar ef vinnan er tekin frá bændum með því að flytja inn. Út á það gengur pólitík Alþfl. að flytja inn sem allra mest af búvörum til landsins. Út á það gekk hin langa, langa, langa ræða sem hv. 4. þm. Vesturl., Gísli S. Einarsson, flutti hér um daginn, frá upphafi til enda. Meining hans og barátta öll og þeirra utanríkisráðuneytismanna og allt það þrastarkvak gengur út á það að opna allar gáttir fyrir innflutningi landbúnaðarvara. Ef við flytjum landbúnaðarvörurnar inn, þá erum við jafnframt að taka vinnuna frá þeim sem hafa hingað til framleitt þessar vörur og auka á atvinnuleysi í landinu og gera bæði bændur og ekki bara bændur heldur afurðastöðvarnar gjaldþrota og taka vinnuna frá því fólki sem framleiðir, meðhöndlar vöruna og þjónustar landbúnaðinn.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Páli Péturssyni fyrir að vera sá maður að taka á sig mistökin með öðrum af því kerfi sem við búum við. Ég er fús til þess að taka á með hv. þm. Páli Péturssyni um það að breyta því kerfi til þess að bændur eigi möguleika að komast af. Ég hef sagt hér áður í ræðu að Alþfl. er tilbúinn til að verja íslenskan landbúnað og ég skal standa við það. En ef menn ætla að gefa heimildir til álagningar, eins og var komið í frv., að gefa heimildir til álagningar á allar landbúnaðarafurðir, það þýðir hveiti, sykur, kaffi, te og hvaða afurðir sem er, ef það á að fara að veita þannig heimildir til einhvers aðila, þá segjum við stopp og um það snýst málið, hv. þm. Páll Pétursson. En að verja vinnu og landbúnað á Íslandi erum við tilbúnir á þann máta sem ég hef lýst.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að sjálfsögðu ef hv. þm. Gísli S. Einarsson er tilbúinn að verja íslenskan landbúnað. Það lít ég á sem yfirlýsingu um það að hann ætli að samþykkja þær brtt. sem hv. þm. Jóhannes Geir, Guðni Ágústsson, Steingrímur J. Sigfússon og fleiri fluttu hér við þetta mál. Hann hlýtur að vera fallinn frá hinum vitlausu brtt. sem hann skrifaði upp á sjálfur með hinum formanni landbn.

Hæstv. forseti. Það hefur verið mikið umrót í veröldinni varðandi landbúnaðarmál, viðskiptamál öll á undanförnum missirum og árum. Þar er tekist á um grundvallaratriði og meginþróunin er sú í öllum þessum samningum og öllu þessu umróti að það stefnir í frelsisátt í viðskiptum hvarvetna, á öllum sviðum. Íslendingar hafa viljað taka fullan þátt í þessu, að stuðla að því að frelsi í viðskiptum megi aukast og jafnframt að reglur séu skýrar og ljósar og um þær sé hægt að véla og skera úr með tryggum og öruggum hætti. Íslendingar hafa talið þetta mikilvægt fyrir sig sem smáa þjóð, smáa í viðskiptum við miklu stærri aðila. Ég held að það sé ekki verulegur ágreiningur um það hér í þingsalnum að þetta er skynsamleg stefna og það hefur náðst einmitt hér í þingsalnum á milli stjórnmálaflokka miklu meiri samstaða um þessa meginstefnu heldur en margvíslegar deilur gætu gefið fólki tilefni til að halda. En við vitum jafnframt að í öllu þessu umróti, öllu þessu samningaferli þykir öllum þjóðum, forráðamönnum allra þjóða, smárra sem stórra, afskaplega mikilvægt að réttindi sinnar þjóðar séu ekki í neinu skert og að í viðleitninni til þess að teygja viðskiptasamninga og almennar viðskiptareglur í frelsisátt, sé ekki gengið frekar á rétt einnar þjóðar en annarrar og menn haldi sínu. Auðvitað er það svo að innan þjóðanna eru margir sem hafa hagsmuna að gæta og hagsmuni að verja og það reynir mjög á þolrif stjórnmálamanna og hagsmunagæslumanna --- og þá segi ég það í góðri merkingu þess orðs því að hagsmunagæslumenn eru ekki allir af hinu vonda eins og stundum er gefið til kynna. Ég tel afar mikilvægt fyrir Ísland sem lítið land og fámenna þjóð sem þarf að búa að sínu að hennar hagsmunir séu í slíkum samningum tryggðir, að Íslendingar geri kröfu til þess að svigrúm þess lands sé ekki minna en annarra sem taka þátt í viðskiptasamningum á mótun almennra viðskiptareglna í veröldinni. Síðan geta Íslendingar rétt eins og aðrar þjóðir innan borðs hjá sér, á sínum rétta vettvangi, hvort sem það er á löggjafarþingi eða í frjálsum samningum milli aðila notfært sér þann ramma sem þeir hafa tryggt sér í hinum alþjóðlegu samningum. En það hlýtur að vera afskaplega mikilvægt fyrir Íslendinga að gæta þess og berjast fyrir því að okkar svigrúm innan slíkra samninga sé ekki lakara heldur en annarra. Það er hins vegar sjálfstæð ákvörðun okkar sjálfra síðar meir eða þeirra sem við störfum okkar taka að meta það hvort við ætlum að nýta slíkt svigrúm til fulls á hverjum tíma eða ekki. Ég held að það hafi verið mjög mikilvægt að það hefur verið bærileg samstaða um það í þessu landi og þessu þingi að Íslendingar eigi að taka þátt í þeim niðurstöðum, þeim umræðum fyrst, viðræðum, samningum og síðan niðurstöðum sem tengjast síðustu lotu GATT-samninganna. Það er afskaplega mikilvægt einnig að aðilar sem þar eiga mikilla hagsmuna að gæta hafa haft víðsýni til að bera til þess að vilja taka þátt í slíkri samningagerð. Ég tel afskaplega mikilvægt að engar flokkspólitískar deilur eða deilur milli manna verði þess valdandi að það skapist tortryggni um þessa mikilvægu samninga. Það er afskaplega mikilvægt að þessi samstaða sem náðist þrátt fyrir það að menn geri sér grein fyrir því að heilar atvinnugreinar geti átt í erfiðleikum og þurfi að búa við aukna samkeppni, það sé mikilvægt að þessari sátt sé ekki raskað vegna deilna um einstök og smærri atriði. Ég vil sem inngang að mínu máli láta þessa getið þannig að mitt viðhorf í þessum efnum og míns flokks sé algerlega ljóst. Það vill vera þannig að þegar menn deila og deilurnar dragast á langinn að menn gleyma hvaðan sú deila er sprottin, hvaðan hún er runnin og hvert var upphaf hennar og menn týna sér í smáatriðum sem síðar hafa komið til og fara svo að fjalla um upprunann með allt öðrum hætti en hann var eða efni stóðu til. Lögfræðilega vandamálið nú sem við höfum verið að fást við að undanförnu er ekki lögfræðilegt klúður núv. ríkisstjórnar eins og menn gætu haldið af umræðunni, og ég skal svo sannarlega ekki afsaka talsmenn ríkisstjórnarinnar í því að hafa komið umræðunni í þann farveginn. Menn gætu haldið að það væru lögfræðileg vandamál við lagasetningu sem rekja mætti til núverandi ríkisstjórnar sem væri upphafið að öllu þessu vandamáli, en það er ekki. Það féll nefnilega dómur um það að lög sem voru sett fyrir níu árum síðan um landbúnaðarmál voru ekki nægjanlega vel úr garði gerð að mati Hæstaréttar. Það voru ekki lög sem núv. ríkisstjórn hafði sett, heldur lög sem voru sett fyrir níu árum síðan og menn höfðu í góðri trú talið að héldu og fjölmargir lögvísir menn höfðu talið, bæði frjálst starfandi lögfræðingar og dómendur, að héldu. Meiri hluti Hæstaréttar, þar með hæstaréttarniðurstaðan komst að því máli --- og Hæstiréttur á að vera endir allra deilna þó hann hafi ekki orðið það í þessu falli --- að þessi lög héldu ekki og þar með var óvíst um hvort lög, sem sett voru á þessum lagagrundvelli fyrir ekki allt of mörgum mánuðum síðan í bærilegri sátt hér í þinginu, héldu. Þetta er undanfari málsins og orsök þessara miklu deilna sem að mínu viti eru miklu minni að efni til heldur en umfang þeirra hefur orðið. Það var kynnt eftir að þessi niðurstaða Hæstaréttar hafði orðið og fyrir því var ríkur vilji, ég hygg allra flokka hér í þinginu, að láta ekki þessa dómniðurstöðu Hæstaréttar, sem var á aðra lund en menn höfðu í góðri trú horft á, breyta um vilja þingsins, annaðhvort alls þingsins eða a.m.k. mjög mikils meiri hluta þingsins. Og það var kynnt að lagt yrði fram frv. sem styrkti lögfræðilega stöðu þess þingvilja sem þá lá fyrir en Hæstiréttur úrskurðaði að menn hefðu ekki búið svo vel í pottinn sem þeir höfðu talið um það efni. Þannig bar málið að þinginu í þetta sinn. Það er síðan auðvitað svo að það er til fleiri en ein aðferð til að tryggja lagastöðu þess þingvilja sem menn höfðu viljað tryggja í desember sl. Það var farin tiltekin leið til þess en það var jafnframt áskilið og hlaut auðvitað að vera að vilja allra sem að málinu komu að ef það kæmi fram við meðferð málsins að mati færustu lögfræðinga að frv. eins og það var þá í pott búið tryggði ekki þessa lögfræðilegu stöðu svo fullnægjandi gæti talist, þá yrði úr því bætt. Þetta var stjórnmálalegi og reyndar lögfræðilegi veruleikinn sem menn höfðu við að glíma. Það var mat þeirra lögfræðinga sem komu fyrir hv. landbn. að frv., eins og það var lagt fram, tryggði ekki með fullnægjandi hætti það sem fyrir ríkisstjórninni vakti og það sem fyrir þingmeirihlutanum vakti. Og þá var verkefnið það að leitast við að tryggja þetta þannig að einhlítt væri og enn þyrftu ekki að hefjast upp deilur úti í þjóðfélaginu --- við getum aldrei komið í veg fyrir að deilur hefjist hér --- um þessi efni. Ég tel að þær brtt. sem nú liggja fyrir tryggi þetta og að Alþingi geti þess vegna verið sátt við verk sín, sátt við það sem var farið af stað með eftir að hæstaréttardómurinn lá fyrir, að sú vinna sem þar var haldið af stað með hafi verið kláruð með réttum hætti og Alþingi geti í góðri trú afgreitt þetta frv. og þar með talið að réttaróvissa sé ekki í landinu. Menn hafa gert mikið úr því að um þessar brtt., ekki um frv. sjálft heldur um brtt., hafi staðið stórstyrjöld á milli stjórnarflokkanna. Það er fráleitt að halda því fram að staðið hafi stórstyrjöld um þau atriði á milli stjórnarflokkanna. Ég dreg ekki úr því að það hafi hins vegar gengið meira á í þeim efnum heldur en ástæða hefði verið til. Ég tel að milli stjórnarflokkanna hafi eftir brtt. og þá vinnu sem landbn. setti í málið aðeins verið rætt um tvö efnisatriði. Aðeins tvö efnisatriði, ekki fleiri. Það var um atriði sem annars vegar snerti tilfærslu eða sérstaka viðmiðunartengingu við GATT í brtt. sem þá var númeruð 2.4 í tillögunum og hins vegar varðandi það hvort nefna ætti sérstaklega þann þátt og hafa með í textanum hugtakið ,,landbúnaðarvörur sem jafnframt eru framleiddar hér á landi``. Þetta atriði var tilfært í desemberlögunum, að vísu með nokkuð öðrum hætti en þó tilfært þar og því þótti mér eðlilegt að það væri þarna inni. Í umræðunum um GATT-samninginn hins vegar kom í ljós eins og mennirnir höfðu nefnt að ekki var fullskapað með hvaða hætti yrði tekið á öllum þáttum sem að þeim samningum lúta eða þeirri röð samningsþátta GATT sem að þeim samningum lúta enn þá og menn höfðu jafnvel uppi skoðanir á því hvað væri fært og hvað væri heimilt og hvað væri bannað eftir GATT-umræðuna. Haft var á orði að það væri óheimilt að nota verðjöfnunargjöld til að mynda eftir GATT-samninginn nýja. Þær upplýsingar hafa þó fengist að bæði Svíar og Norðmenn hafa ekki þennan skilning og ætla að nota verðjöfnunargjöld eftir sem áður og telja sig hafa fullar heimildir fyrir því. Að því leyti til væri okkur sú leið fær. Þó er eitt vandamál þar á fyrir okkur að gera það. Það er það vandamál að hér landi hafa dómstólar túlkað með nokkuð öðrum hætti skattlagningarheimildir og verðjöfnunarheimildir heldur en gert hefur verið í hinum norðlægu, nálægu löndum og því þarf að haga með nokkuð öðrum hætti þessum þáttum en þeir geta gert, frændur okkar á Norðurlöndum. Ríkisstjórnin hafði ákveðið fyrir sitt leyti að allir þessir þættir sem snúa að GATT og fyrirkomulagið sem þar yrði á eftir að þeir samningar hefðu fengið viðurkenningu, annars vegar alþjóðlega viðurkenningu sem er gerð með tilteknum hætti, þ.e. þannig að þjóðir gerast aðilar að GATT þegar þær kjósa og hins vegar með þeim hætti að þá á sér stað annars vegar innlend ákvörðun um að gerast aðilar að GATT og hins vegar að laga útfærslu í tilefni af þeirri ákvörðun. Auðvitað er það svo að öll lög sem sett eru og snerta okkar viðskiptasambönd og viðskiptasamninga halda gildi sínu, um það er enginn vafi, þrátt fyrir GATT nema því aðeins að menn breyti þeim lögum hér í þinginu. Ég hygg að það haldi enginn því fram að lög breytist við það eitt að Ísland gerist aðili að alþjóðasamningum. Hins vegar getur hvílt á okkur sú skylda til að efna samninginn að laga okkar lagaramma og lagasetningu að slíkum alþjóðlegum samningum, en það þurfa menn að gera sjálfir og hafa fullt frelsi til en geta hins vegar lent í því, geri þeir það ekki, að sæta þeim viðurlögum sem alþjóðasamningar kunna að gefa til kynna hverju sinni. Ég tel að þessi tvö atriði sem ég nefndi sem út af stóðu hafi ekki verið veigamikil og ekki tilefni veigamikilla deilna. Hins vegar fannst mér rétt og ástæðulaust annað en að það væri svo að ekki væri bein tilvísun í GATT-samninga þar sem ríkisstjórnin hafði ákveðið sjálf að sérstök nefnd, ráðherranefnd, ráðuneytanefnd skyldi um það mál fjalla. En síðan eru aftur tilfærðar eins og nú er gert með tilteknum hætti þær reiknireglur sem menn munu styðjast við og þegar menn velta fyrir sér hvort þessi breyting á því að GATT var tilfært sérstaklega og ekki gert með orðanna hljóðan nú, breyti forræði landbúnaðarmála, þá er það auðvitað alveg fráleitt því að það þarf sérstaka ákvörðun um það og sérstakan vilja Alþingis um það að breyta því fyrirkomulagi sem nú er á. Það liggur ekkert fyrir um það að okkar fyrirkomulag sem nú er á sé óheimilt í þeim efnum. Svíar og Norðmenn telja þvert á móti að það fyrirkomulag sé ekki óheimilt. En þetta munu menn skoða og þetta hlýtur Alþingi að skoða sérstaklega um leið og Alþingi skoðar aðildina að GATT. Og þó að GATT-viðbótin sé ekki sú bylting sem stundum hefur verið látið í veðri vaka, þá tel ég afskaplega mikilvægt að sá friður og sú eining sem náðist um GATT-tilboðið raskist ekki og menn geti haldið því sem frekast er kostur. Hv. þm. Páll Pétursson ræddi það sérstaklega hér áðan að Alþfl. hefði svínbeygt Sjálfstfl. í þessu máli og það hefði hlaðið upp sárindum í þeim efnum. Ég tel það ekki vera og ég tel reyndar ekkert tilefni til þess að annar hvor flokkurinn hafi beygt hinn í þessum efnum. Ég hef viljað vekja athygli á því út á við að það hefur verið ótrúleg samstaða um það á þessu þingi að laga framleiðslu íslensks landbúnaðar að breyttum háttum og gera honum skylt að taka á og búa sig undir aukna samkeppni. Ég tel að íslenskur landbúnaður hafi fyrir sitt leyti sýnt í verki, reyndar bæði orði og verki, að hann biðst ekki undan því. Á hinn bóginn biður hann eðlilega um það að fá ekki lakari aðlögunartíma að því verki heldur en aðrir og auðvitað hljóta íslensk yfirvöld, þingkjörin ríkisstjórn og Alþingi allt reyndar, að tryggja það að þessi breyting í átt til bætts hags fyrir neytendur sé gerð í góðu samkomulagi við framleiðendur sem þeir hafa svo sannarlega ljéð máls á.

Þrír hv. þingmenn hafa óskað eftir því að veita andsvar og verður þá sá háttur hafður á að það verða tvær mínútur í fyrri umferð og þá ein mínúta í seinni umferð.

Virðulegur forseti. Ég get tekið undir það með hæstv. forsrh. að það er nauðsynlegt að lög og reglur um túlkun alþjóðasamninga séu skýr. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. forsrh. hvort það stuðli að því að lögin séu skýr að við brtt. ríkisstjórnarmeirihlutans í landbn. komi fram tvö nefndarálit sem ganga sitt í hvora áttina. Og ég spyr hæstv. forsrh.: Ef þetta er afgreitt á þennan hátt, eru menn þá að sinna þinglegum skyldum sínum um að setja lög sem eru skýr? Getur það staðist eið þann sem við þingmenn sverjum að setja lög sem vísvitandi er gengið þannig frá að þau eru óskýr og dómstólar fá enga leiðsögn í nefndarálitum um hvernig á að túlka þau því að að mínu mati upphefja þessi nefndarálit hvort annað. Í öðru lagi vil ég nefna við hæstv. forsrh. það sem hann í fortíðarvandaviðleitni sinni vitnaði í lagasetninguna 1985, þá vil ég benda á að þegar hæstv. ríkisstjórn lagði fram frv. til breytinga á búvörulögum á síðasta ári, þá sagði þar í greinargerð ríkisstjórnarinnar, með leyfi forseta: ,,Eftir gildistöku laga nr. 88 17. nóvember 1992, um innflutning, er nauðsynlegt að skilgreina upp á nýtt forræði fyrir innflutningi búvara.`` Þannig lá það fyrir fyrir hálfu öðru ári síðan að þetta þurfti að skilgreina upp á nýtt en ríkisstjórninni tókst ekki að koma þeirri breytingu fram. Staðreyndin er nefnilega sú að fram að þeim tíma byggði innflutningsbannið ekki á búvörulögunum heldur á innflutningslögunum og að viðskrh. þyrfti að veita leyfi hverju sinni.

Hæstv. forseti. Í sambandi við þetta síðasta þá minni ég hv. þm. á það að efh.- og viðskn. hefur sérstaklega bókað um það að ekki hafi staðið til að gera breytingu í þessum efnum varðandi landbúnaðarþáttinn þegar sú breyting sem hv. þm. nefndi var rædd í þeirri nefnd og það hefur hv. þm. Vilhjálmur Egilsson jafnframt gert grein fyrir. Varðandi hins vegar hitt atriðið sem hv. þm. nefndi, um það hvort það væri til þess fallið að afgreiða lög með skýrum hætti að nefndarálit stönguðuðust á að einhverju leyti, þá er það þannig að í þessu tilfelli flytja þeir aðilar sem hv. þm. á við sameiginlegar breytingartillögur, nálgast þær breytingartillögur nokkuð úr annarri átt eða sinn úr hvorri áttinni. Það breytir ekki því að lagagreinin, brtt. er skýr og ljós og þegar lagatexti er ljós, þá þarf ekki lögskýringargögn við að því leyti sem lagagreinin er ljós. Og ég segi líka: Er það virkilega svo að aðrar lagagreinar sem við höfum afgreitt héðan, hv. þm., hafi fengið jafnrækilega skoðun frá orði til orðs af jafnmörgum þingmönnum eins og þessar greinar? Þekkjum við mörg dæmi þess? Ég hygg ekki. Og því miður er það nú svo varðandi landbúnaðarlagasetningu eins og prófessor Sigurður Líndal hefur bent rækilega á að þar hefur ekki alltaf og ætíð, og kannski sjaldnar en menn hefði grunað fyrr, fyrir samantekt Sigurðar Líndals prófessors, verið vandað jafnrækilega til og nauðsyn krafði. Og það var kannski þess vegna að lögin frá 1985 voru ekki í nógu vönduðum búningi. Ég vek athygli hv. þm. á því að lögfræðingar höfðu verið að deila um þessi efni og sent álitsgerðir til fyrrv. hæstv. ríkisstjórnar löngu fyrir breytingarnar 1992. Það lágu fyrir slík gögn í herbúðum ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Þegar lögunum var breytt 1985 þá voru menn sammála um það að með breytingunni á innflutningslögunum væri ekki verið að breyta efnisþáttum varðandi innflutning búvara, en þá var nauðsynlegt að fara í gegnum þá löggjöf og skilgreina hana upp á nýtt, en þar brást núv. hæstv. ríkisstjórn. Í öðru lagi varðandi skýrleika þeirra laga sem hér er verið að vinna í, þá er ég viss um að þar eiga menn eftir að túlka þau í allar áttir út frá þeim nefndarálitum sem fyrir liggja og í annan stað, hæstv. forsrh., er það mín skoðun að það að í meðförum þingsins var tekið út úr frv. bein skírskotun til GATT muni dómstólar túlka á þá vegu að Alþingi hafi verið að hverfa frá því að sú lagasetning sem hér væri verið að setja gilti og tæki til GATT-samninganna og Alþingi hafi á þann hátt í meðferð sinni og meiri hluti ríkisstjórnarinnar verið að staðfesta samkomulag stjórnarflokkanna um það að þetta sé eingöngu bráðabirgðasamkomulag þangað til GATT tekur gildi.

Herra forseti. Hæstv. forsrh. verður nú að reyna að gera betur en hann gerði hér áðan ef það eiga að kallast svör af hans hálfu við skýrum spurningum sem fyrir hann voru bornar. Hæstv. forsrh. sneiddi algjörlega hjá því að tjá sig í raun um hina gagnstæðu lagatúlkun sem hér er uppi og ég held að hæstv. forsrh. verði að reyna að útskýra það betur fyrir okkur heldur en hann gerði með einfaldri fullyrðingu að með þessum texta væri gengið með nægjanlega vönduðum og skýrum hætti frá málinu þegar fyrir liggja þessar gjörsamlega gagnstæðu túlkanir á innihaldi textans sem skipta ekkert litlu máli eins og t.d. það hvort landbrh. hafi þetta valdsvið gagnvart öllum búvörum eða bara þeim sem framleiddar eru í landinu. Í öðru lagi hvort landbrh. hafi þetta verðjöfnunargjaldavald gagnvart eingöngu þeim hráefnisþáttum sem til eru og framleiddir hér innan lands eða gagnvart öllum landbúnaðarhráefnum í samsettum vörum. Það munar nú um minna heldur en bullandi óvissu um þetta atriði. Í þriðja lagi þetta um réttaráhrif frv. gagnvart GATT. Það er einfaldlega ekki boðlegt, hæstv. forsrh. að læðast hér upp og segja: Þetta er nú í grófum dráttum í lagi og ég er þokkalega sáttur við þetta og jafnvel að þetta sé meira og minna í samræmi við vilja hæstv. forsrh. Og þá hlýtur maður náttúrlega að spyrja: Um hvað var þá deilan, ef frágangurinn núna er svo bara í þokkalega góðu lagi miðað við viðhorf hæstv. forsrh.? Var þetta þá bara allt einn reginmisskilningur frá upphafi? Og hefur þó hæstv. forsrh. viðurkennt að honum hafi komið stjórnarlið í hug í málinu. Eða man ég það ekki rétt að hæstv. forsrh. hafi í yfirheyrslu í sjónvarpinu gengist við því? Og var það þá bara allt saman misskilningur um ekki neitt? Nei, hæstv. forsrh. Ég fer nú fram á það að hæstv. forsrh. fari hér á mælendaskrá og svari þeim spurningum sem fyrir hann voru bornar.

Hæstv. forseti. Það fór kannski fram hjá hv. þm. að ég var á mælendaskrá og ég veit ekki með hvaða hætti ég fór í þennan ræðustól. Hv. þm. taldi að ég hefði læðst í ræðustólinn, ég held að það sé nú ekki rétt. Það var tilkynnt með eðlilegum hætti. Ég er fyrirferðarmikill maður af ýmsum ástæðum og tel að ég hafi ekki læðst hér í ræðustólinn. Ég vil líka vekja athygli á því, hv. þm., eins og fyrirrennari minn einn gerði, dr. Gunnar Thoroddsen, að þetta er ekki sérstakur fyrirspurnatími til ráðherrans. Þetta eru umræður og ráðherrann kemur fram með sín viðhorf og sín sjónarmið gagnvart málinu eins og ég gerði og tel mig hafa skýrt mín sjónarmið mjög rækilega í ræðu minni hér áðan.

Hæstv. forseti. Ég vitnaði hér í tvö nefndarálit, 1. og 2. minni hluta, nefndarálit þriggja þingmanna Sjálfstfl. og fulltrúa Alþfl. í landbn. Þau ganga í gjörsamlega gagnstæðar áttir hvað varðar ekki minna en þrjú veigamikil grundvallaratriði þessa máls. Hæstv. forsrh. hefur sjálfur sagt að það sé nauðsynlegt að eyða allri réttaróvissu í þessu máli. Hvernig á að útskýra það fyrir okkur að afgreiðsla málsins á þessum grundvelli geri það? Það er ekki hægt. Það sér hvert mannsbarn að deilan var ekki sett niður. Stjórnarflokkarnir urðu eingöngu ásáttir um það að halda áfram að vera ósammála og það er skjalfest, þessi gagnstæði skilningur stjórnarflokkanna liggur nú hér fyrir á Alþingi skjalfestur. Og hvernig ætlar ríkisstjórnin í raun og veru að halda áfram með málin á þessum grundvelli? Þetta gengur ekki svona, hæstv. forsrh. Aldrei hefur ríkisstjórn hæstv. forsrh. lagst lægra en einmitt nú ef hún ætlar að bjóða Alþingi og sjálfri sér upp á það að ljúka málinu með þessum hætti. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að hæstv. forsrh. hafi ekki betri svör en þetta fram að færa í málinu.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að óska hæstv. forsrh. til hamingju. Hann flutti mál sitt með nokkuð nýjum hætti. Hann var yfirvegaður og tiltölulega málefnalegur og ekki með neina útúrsnúninga. Hann svaraði að vísu ekki því sem hann hafði verið spurður nema óbeint og lítið en batnandi mönnum er best að lifa. Hæstv. forsrh. reyndi að breiða yfir þann mikla ósigur sem Sjálfstfl. hefur beðið í þessu máli og lagði því mikið upp úr gildi samstöðunnar. Nú virðist ekki vera um samstöðu að ræða við Alþfl. en við stjórnarandstæðingar erum fúsir til samstöðu með honum um skynsamleg vinnubrögð. Hagsmuna Íslands var ekki gætt við gerð GATT-samninganna hvað landbúnaðarþáttinn varðar og við viljum samstöðu um skýran og afdráttarlausan texta í búvörulögum sem ekki er hægt að skapa um réttaróvissu. Það er það sem við erum að biðja um. Og ef hæstv. forsrh. vill fá samstöðu með okkur þá á hann að sjá sóma sinn í því að leggjast á sveif með og greiða atkvæði þeim brtt. sem 3. minni hluti flytur.

Hæstv. forseti. Landbn. eða a.m.k. formaður landbn. fékk til verks færustu lögfræðinga á því sviði sem völ er á til að fjalla um það mál sem hér er til umræðu. Þeir fengu það verkefni að gera lagatextann svo skýran og ljósan sem verða mætti og jafnframt að öllu sem fram kom í desemberlögunum skyldi til skila haldið. Ég tel að þessir lögfræðingar hafi unnið vel að sínu verki og þess vegna sé lagatextinn skýr og ljós og réttaróvissu eytt.

Herra forseti. Þarna kom einmitt mergurinn málsins. Það voru fengnir til færir lögfræðingar, þeir færustu sem við eigum sjálfsagt á þessu sviði jafnvel þó að hæstv. utanrrh. láti sér sæma að kalla þá í lítilsvirðingarskyni verktaka, ekki bara einu sinni og ekki bara tvisvar heldur þráfaldlega, þeir settu fram skynsamlegar brtt. og það var að skapast meiri hluti í landbn. að undanteknum varaformanninum um þessar brtt. Það hefði verið gott og vel að afgreiða málið og þar með hefði málið verið leyst ef það hefði verið á þeim grundvelli. Hins vegar voru verk þeirra skemmd með þeim breytingartillögum sem nú eru fluttar af 1. minni hluta.

Hæstv. forseti. Ég tel reyndar að hv. stjórnarandstæðingar í landbn. hefðu getað fallist á þær tillögur sem liggja fyrir en þeir vildu leitast við að slá pólitískar keilur í málinu og reyna að skapa tortryggni um þá vinnu og þær tillögur sem þar lágu fyrir og þess vegna kusu þeir eins og hinn stynjandi þingmaður veit að fara þá leið sem þeir fóru.

Virðulegi forseti. Það hefur verið ævintýralegt að fylgjast með þessu máli nú um tæplega eins árs skeið. Það var á vormánuðum sem frv. um breytingu á búvörulögunum kom fyrst fram og við erum hér að fást við þriðju gerð þessa máls. Hæstv. forsrh. gat þess hér áðan að efni þessara deilna sem við höfum orðið vitni að svo vikum skipti hafi verið meira en efnið gaf tilefni til. Það hefði verið svona eins konar ys og þys út af engu og við hljótum að spyrja okkur hvað liggur þar á bak við, hverjar eru skýringarnar. Ein skýringin er auðvitað sú hvað ástandið hefur verið bagalegt í Sjálfstfl. og sá flokkur slæmur á taugum, ekki síst eftir þá atburði sem gerst hafa hér í Reykjavík og við urðum vitni að í gær kannski síðasta þætti þess taugastríðs. Eins og hér hefur komið fram þá hugleiddi Sjálfstfl. stjórnarslit á grundvelli þessa máls, ekki vegna efnisins sem hér er um að ræða heldur fyrst og fremst til þess að reyna að finna leið út úr þeim mikla vanda sem hann stendur nú frammi fyrir. Ég hygg að við séum að fást við eitthvert sérkennilegasta mál sem komið hefur á dagskrá Alþingis um árabil og hér hefur framganga stjórnarliðsins verið með þvílíkum hætti að ég minnist þess ekki að hafa heyrt eða séð annað eins. Það var makalaust að fylgjast með umræðunum hér sl. fimmtudag og að hlusta á þau mismunandi sjónarmið sem þar komu fram hjá stjórnarliðinu og ekki síst að heyra þau skot sem gengu á milli ráðherranna og þær mismunandi túlkanir sem þeir höfðu á þessum málum. Annars vegar sagði hæstv. landbrh. að í þessum drögum hér væri ekki að finna neina tengingu við GATT-samkomulagið en síðan lýsti hann sig algerlega sammála túlkun formanns landbn. á lögunum. Þá vaknar auðvitað sú spurning út af þessu: Hvað telja menn sig eiginlega vera að samþykkja hérna? Við stöndum frammi fyrir því að það hefur verið skilað hvorki meira né minna en fjórum nefndarálitum í þessu máli og þar af koma þrjú frá stjórnarmeirihlutanum. Hér eru málin túlkuð út og suður og hvert í sína áttina svo að ég ítreka þá spurningu, hvað telja menn sig eiginlega vera að samþykkja? Hæstv. forsrh. sagði áðan að lagatextinn væri skýr en menn túlka hann í margar áttir. Hvað eru menn eiginlega að samþykkja hér? Þessi framganga stjórnarliðsins vekur spurningar um það hvers konar verkstjórn er á ferð í þinginu og ekki síst innan ríkisstjórnarinnar. Hvernig hefur hæstv. forsrh. beitt sér í þessu máli? Hvernig hefur hann reynt að leita sátta? Ég gat ekki betur séð en hann stillti sér mjög ákveðið upp með öðrum arminum og gott ef hann var ekki að ýta undir deilurnar meðan hann var að hugsa það hvort hann gæti notað þetta mál til að slíta stjórninni, en svo tók hann á sig rögg og viðurkenndi að það lægi ákveðið samkomulag fyrir í stjórnarflokkunum og það yrði víst að fylgja því. Ég túlka nú þessar skammir og skot sem gengið hafa á milli stjórnarflokkanna þannig að þetta lýsi fyrst og fremst þeirri miklu þreytu sem komin er í stjórnarsamstarfið og þeirri uppgjöf sem á þeim er að finna, á þessu þreytta liði, og ég get ekki sagt annað en að þegar svo er komið fyrir stjórnarsamstarfi eins og raun ber vitni þá eiga menn auðvitað að segja af sér. Ég tel að það sé algerlega ófært að afgreiða þetta lagafrv. með þeim hætti að fyrir liggi mismunandi túlkanir og ef þessi mál fara fyrir dómstóla þá hljóta menn að lenda þar í vandræðum. Og hvað er það sem ræður? Hvaða túlkun er það sem ræður? Ég verð að segja það sem mína skoðun að að sumu leyti er túlkun Alþfl. nær lagi. Það er ljóst að Alþfl. fór með sigur af hólmi í þessu máli, þeir fengu sínu framgengt. Það er býsna sérkennilegt að lesa skýringar 1. minni hluta. Ég ætla að fara stuttlega í gegnum sögu þessa máls vegna þess að mér finnst hún vera mjög lýsandi fyrir þetta mál allt saman og ágætt að rifja það upp hér. Mergurinn málsins er sá að eftir að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði var gerður og undirritaður 2. maí 1992, þá lá ljóst fyrir að í honum fólust breytingar sem snerta íslenskan landbúnað. En eins og mönnum er kunnugt þá er samkvæmt EES-samningnum heimilt að flytja inn ákveðnar blóma- og grænmetistegundir yfir ákveðna vetrarmánuði sem áður var óheimilt og auk þess koma þarna nokkrar mjólkurvörur við sögu, jógúrt af einhverju tagi. Í kjölfar þessa samnings var það auðvitað alveg ljóst að það yrði að gera breytingar á búvörulögunum til þess að við gætum uppfyllt þennan samning en á þeim tíma stóðu menn í þeirri trú að hér væri innflutningsbann á ákveðnum tegundum landbúnaðarvara í samræmi við það sem stóð í búvörulögunum. Á þessum tíma var mönnum jafnframt ljóst að ýmsar frekari breytingar kynnu að vera fram undan ef viðræðum lyki um nýjan GATT-samning sem þá stóðu yfir í Úrúgvæ. Það var ekki fyrr en undir vor 1993, sem frv. frá ríkisstjórninni leit dagsins ljós og þá sem enn eitt EES-málið sem við vorum að fást við hér á þingi og ég held að þegar það frv. kom fram, þá hafi enginn gert sér ljóst hvílíkt sprengjuefni var þarna á ferð og þetta mál ætti eftir að snúast upp í stórpólitíska deilu milli stjórnarflokkanna. En eins og menn minnast þá var svo heitt í kolunum í fyrravor að hæstv. forsrh. rauf þing með sögulegum hætti á laugardagskvöldi öllum að óvörum vegna þess að honum fannst komið þarna í mikið óefni. En þar með var ekki sagan öll því að málið hélt áfram sl. sumar og blossaði upp hvað eftir annað þegar innflytjendur voru að gera tilraunir og láta reyna á gildandi lög með því að flytja inn kalkúnalappir, skinku og kjúklingabita og ráðherrar gáfu leyfi eða bönnuðu sitt á hvað eftir því hver þeirra átti í hlut. Þegar þetta mál er skoðað þá snýst það í hnotskurn um það í fyrsta lagi hvaða lög hafa gilt um innflutning. Eftir þá breytingu sem gerð var á gjaldeyrislögunum 1992 og við stóðum hér öll að, þá var ljóst að þarna hafði orðið breyting á en það túlkaði enginn þá breytingu með þeim hætti sem Hæstiréttur síðar gerði. Í öðru lagi snerust þessar deilur um það hvernig bæri að túlka milliríkjasamninga sem við erum aðilar að og í því samhengi vil ég geta þess hér að það er ekki bara um að ræða gildandi GATT-samning og EES-samninginn heldur hafa komið til sögu sérstakir milliríkjasamningar, viðskiptasamningar, fríverslunarsamningar við ýmsar þjóðir. Þar er auðvitað að finna ákvæði sem snerta viðskipti Íslendinga og þar á meðal með landbúnaðarvörur. Mér þóttu mjög athyglisverð ummæli formanns Stéttarsambands bænda þar sem hann sagði í mín eyru að það væri hægt að lifa með GATT-samkomulaginu en hann hefði meiri áhyggjur af ýmsum milliríkjasamningum sem búið væri að gera og menn hefðu ekki áttað sig á að fela í sér ýmiss konar erfiðleika gagnvart íslenskum landbúnaði. Hann nefndi þar sérstaklega fríverslunarsamninginn við Ísrael sem hér fór í gegn að ég held athugasemdalaust í fyrra. Og af því tilefni vil ég hvetja þingmenn til að líta betur á þá fríverslunarsamninga sem við höfum nú til meðferðar á þinginu. Það er erfitt og út í hött að vera að setja á innflutningsbann og reglur um verðjöfnunargjöld ef síðan eru utan við það samningar sem leyfa innflutning án þess að slíkum heimildum sé hægt að beita, þá er komið ákveðið ósamræmi í málin. En þetta þarf auðvitað að skoðast betur. Í þriðja lagi hafa þessar deilur snúist um það hvar valdið til að leggja verðjöfnunargjöldin á skuli liggja og hversu víðtækt það vald skuli vera og ég held ég komi nánar inn á það efni hér á eftir. En eins og ég rakti í 1. umr. um þetta mál, þó að hæstv. forsrh. segi að þetta sé ys og þys út af engu, þá er mismunandi hugmyndafræði og mismunandi skoðanir sem liggja hér á bak við. Þær skoðanir varða m.a. afstöðu manna til landbúnaðarins, mikilvægis hans, hvernig og hvort skuli standa vörð um hann, hvernig hann skuli skipulagður og hvort og hvernig stuðningur ríkisins við þessa atvinnugrein skuli vera. Þessar hugmyndir hafa auðvitað stungið upp kolli hér í þessari umræðu. Þarna eru líka á ferð mismunandi hugmyndir um viðskiptasiðferði, viðskiptareglur eða viðskiptafrelsi eða takmarkanir á því frelsi. Og loks eru hér líka mismunandi hugmyndir um það hvernig hagur neytenda verði best tryggður. Þegar þing hófst í haust biðu menn eftir að frv. til breytinga á búvörulögunum liti dagsins ljós en vikurnar liðu án þess að það kæmi og stjórnarandstæðingar fóru hér margsinnis í pontu og spurðu um þetta mál en fátt var um svör. En síðan gerðist eiginlega sá makalausi atburður að frv. til breytinga á búvörulögum leit dagsins ljós nokkrum dögum fyrir jólaleyfi þingmanna. Aðeins nokkrum dögum fyrir jólaleyfi kom þetta frv. loksins, enda höfðu verið endalausar deilur um þetta í ríkisstjórninni hvernig það skyldi líta út og það var ekki nóg með að málið kæmi svona seint fram heldur var þess krafist að það yrði afgreitt á nokkrum dögum. Og þar mátti ekki orði hagga. Það mátti ekki breyta einu einasta orði í því frv. vegna þess að það var verið að lögfesta samkomulag á milli ríkisstjórnarflokkanna. En þegar farið var að skoða þessa lagasetningu betur nú eftir áramótin kom í ljós þegar þeir ágætu lögfræðingar sem hér hafa komið við sögu í þessari umræðu fóru yfir efni þessarar greinar, 72. gr. laganna, þá var bent á það að hana mætti túlka á þrjá mismunandi vegu og þar að auki væri hæpið að lagagreinin eins og hún var orðuð stæðist stjórnarskrána vegna þeirrar víðu heimildar sem landbrh. er þar veitt til þess að leggja á verðjöfnunargjöld. Ráðherra ákveður upphæð gjaldanna, segir í greininni. Það verður bara að viðurkennast að þetta fór fram hjá okkur í hita leiksins og þeim mikla hraða sem var á afgreiðslu þessa máls. Og það er auðvitað ekki hægt að standa svona að verki eins og þarna var gert. Hér hefur mjög mikið komið við sögu deilan um það að hve miklu leyti hægt er að beita þessum lögum og þeim breytingum sem verið er að gera á lögunum á GATT-samninginn væntanlega en það er algerlega ljóst í mínum huga að meiningin af hálfu ríkisstjórnarinnar var aldrei sú að þessi lög næðu til GATT-samningsins. Það var það sem fólst í samkomulagi stjórnarflokkanna að láta þennan væntanlega GATT-samning bíða og hæstv. landbrh. sagði í sinni framsöguræðu 17. des. 1993, það var 17. des. sem mælt var fyrir frv., þá sagði hann, með leyfi forseta: ,,Þar eð ekki liggur endanlega fyrir hvaða lagabreytingar eru nauðsynlegar til að geta uppfyllt þær skuldbindingar sem felast í væntanlegum GATTsamningi var ákveðið að frekari endurskoðun á innflutningsákvæðum búvörulaganna eigi sér stað á árinu 1994 með hliðsjón af þeim samningi``. Það var því alveg ljóst í desember að GATT-samningurinn var ekki inni í dæminu og þarf nú ekki að vera að deila um það mál. Næsti þáttur þessa máls voru svo þau óvæntu tíðindi þegar dómur Hæstaréttar féll í skinkumálinu. Sá dómur gekk þvert á dóm undirréttar og það verður ekki annað sagt en þessi dómur hafi komið allverulega á óvart. Niðurstaða Hæstaréttar varð sú að innflutningsbanni hefði verið aflétt með þeim breytingum sem gerðar voru á gjaldeyrislögunum, innflutningslögunum 1992, þó að eins og hér hefur komið fram hafi það verið alveg ljóst að löggjafinn, hið háa Alþingi, taldi sig ekki vera að nema úr gildi þau lög, enda stendur í lagagreininni: Innflutningur er heimill nema önnur lög kveði á um annað. Þetta er ekki orðrétt hjá mér, ég man þetta ekki nákvæmlega, en meiningin er þessi að innflutningur er að öllu jöfnu frjáls nema kveðið sé á um takmarkanir í öðrum lögum. Hæstv. forsrh. orðaði það svo að þessum lögum hefði verið laumað í gegnum þingið en ég mótmæli enn og aftur þeim ummælum því a.m.k. töldum við nefndarmenn í hv. efh.- og viðskn. okkur vita nákvæmlega hvað við vorum að gera. Það var verið að breyta neikvæðu ákvæði í jákvætt. Allt er frjálst nema það sem er bannað í staðinn fyrir að áður stóð: Allt er bannað nema það sem er frjálst. Þetta er bara ákveðin framsetning á lögum. En Hæstiréttur tók hins vegar ekki mið af þessum vilja Alþingis í sínum dómi og það er kannski ekki síst það sem kemur á óvart. Það var ljóst hver vilji löggjafans var en í sínum dómi túlkar Hæstiréttur það á annan hátt. Það var í kjölfar þessa dóms sem þetta frv. sem hér er til umræðu kom svo fram og enn einu sinni eftir langar og strangar deilur í ríkisstjórninni. Þegar þetta frv. kom fram var það ljóst að enn var verið að lögfesta samkomulag milli ríkisstjórnarflokkanna og að þessu sinni var meiningin að gera það þannig að telja upp hverja einustu vöru sem hæstv. landbrh. hefði vald yfir þannig að hans vald væri ljóst. Við 1. umr. gagnrýndum við stjórnarandstæðingar þessa framsetningu málsins og þótti afar einkennilegt en það sem hefur gerst í meðferð málsins er að það er ekki bara einn viðauki heldur eru þeir orðnir tveir og upptalningin orðin enn þá ítarlegri. Ég túlka þessa meðferð málsins þannig að þarna komi enn einu sinni í ljós það vantraust sem ríkir á milli stjórnarflokkanna. Og enn og aftur kom það fram þegar ráðherra lagði málið fram að það var ekki meiningin að ná utan um nýja GATT-samninginn og ég ætla enn að vitna í það sem hann sagði við 1. umr. um þetta frv., með leyfi forseta: ,,Það er óhjákvæmilegt í lokin á þessari ræðu að láta í ljós von um það að hv. þingmenn telji að sú niðurstaða sem hér er fengin sé tryggileg og nægileg. Við erum að tala um það að GATT-samningar ganga í gildi um næstu áramót, kannski á miðju næsta ári. Undirbúningur þeirrar löggjafar er auðvitað hafinn. Við erum þess vegna ekki með þessum lögum að skapa ástand sem eigi að vara til langs tíma, heldur erum við að tala um skamman tíma.`` Þetta var skilningur ráðherrans á því hvað væri verið að gera og það var ljóst að í samkomulagi ríkisstjórnarflokkanna fólst það að skipuð yrði nefnd fjögurra ráðuneyta sem mundi koma með tillögur um framtíðarskipan þessara mála. Og þess vegna var þetta frv. sem lagt var fram í janúar og mælt fyrir 3. febr., það var og er eins konar vopnahlé á milli ríkisstjórnarflokkanna, vopnahlé til skamms tíma. Við erum því að fjalla um tímabundið ástand.

Vopnahléið stóð ekki lengur en í Sarajevó.

Nei, vopnahléið hefur verið rofið margsinnis en það ríkir friður þessa stundina. Átök blossuðu reyndar upp enn einu sinni sl. fimmtudag. En ég er nú að rekja þetta hér vegna þess sem á eftir gerðist. Það sem gerðist var einmitt það að þegar hv. landbn. hóf skoðun málsins, þá kom tvennt í ljós, reyndar var fleira en tvennt sem skipti kannski mestu máli. Það voru fleiri atriði sem þeir lögmenn sem við kölluðum til bentu á en það var tvennt sem skipti þarna mestu máli. Það var annars vegar þetta að það væri nauðsynlegt að endurskoða hina nýsettu 72. gr. laganna þrátt fyrir samkomulag stjórnarflokkanna vegna þessara mismunandi túlkana sem menn gátu sett fram á þessari grein vegna þessarar opnu skattlagningarheimildar sem ég gat um hér áðan. Þetta var annað atriðið en hins vegar gerðist það að það kom strax fram mikill vilji allrar nefndarinnar til þess að kanna það hvort ekki væri með einhverjum hætti hægt að ná utan um GATT-samninginn, hinn nýja GATT-samning. Ég skildi það þannig. Við vildum leita leiða til þess að gera lögin þannig úr garði að allri réttaróvissu yrði eytt og jafnframt að í honum fælist heimild til landbrh. til þess að vinna að því sem fram undan er. Það má svo aftur um það deila hvort það er hægt í raun og veru. Það er kannski hluti af þeim deilum sem hér eru á ferð hvort í rauninni er hægt að setja í lög ákvæði um samning sem ekki er búið að ganga frá og Ísland ekki orðið aðili að. En það sem við vildum reyna var að finna einhverja leið í málinu þannig að hægt væri að þróa málin áfram eftir því sem GATT-samningurinn skýrist. Okkar vilji var sá að staða landbúnaðarins gagnvart því sem koma skal væri sem allra skýrust og það væri ljóst hvernig þessum heimildum til gjaldtöku gagnvart GATT-samningnum yrði háttað. Og ég ítreka það enn að það var nefndin sem heild sem tók þessa stefnu. Það var ekki hv. formaður nefndarinnar Egill Jónsson sem réð þar alfarið ferðinni. En hins vegar gerðist það þegar lögfræðingarnir fóru að vinna og tillögur fóru að koma fram að tillögur þeirra voru ekki í samræmi við það sem mér alla vega fannst vera rétt og ég var ekki alls kostar sátt við þá stefnu sem tillögugerðin tók. Að mínum dómi eru það þrjú meginatriði sem skipta máli varðandi þessa lagasetningu. Þar er fyrst að nefna að lögin standist þá milliríkjasamninga sem Íslendingar eru aðilar að hvað sem okkur svo annars finnst um efni þeirra samninga. Ég get ítrekað það enn einu sinni að ég er andstæðingur samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði en úr því að hann er orðinn að lögum þá eigum við að standa við þann samning enda grundvallaratriði að við stöndum við gerða samninga hvort sem þeir eru innlendir eða erlendir. Í öðru lagi tel ég það vera meginatriði og þarf varla að nefna að valdið til skattlagningar, því eins og hér hefur komið fram þá erum við að tala um skattlagningu --- íslenskir dómstólar hafa túlkað gjaldtöku af þessu tagi sem skatt --- þessi skattlagning þarf að vera í samræmi við gildandi lög og reglur. Það gengur ekki að við séum að samþykkja breytingar á lögum sem jaðra við stjórnarskrárbrot. Það gengur auðvitað ekki, það sér hver maður. Í þriðja lagi finnst mér vera meginatriði þessa máls að vald landbrh. sé vel skilgreint og að því verði beitt á þann hátt að það valdi hvorki hækkun verðlags í landinu né óeðlilegum takmörkunum á innflutningi og það verður að segjast eins og er að á tímabili stefndi í allsérstæðar heimildir landbrh. í þeim efnum en sú varð ekki raunin á. Varðandi þessi efnisatriði vil ég geta þess og ítreka það að ég hef haft vissar efasemdir um þá skipan mála sem hér er lögð til. Ég gat þess í ræðum þegar við vorum að ræða þessi mál fyrir jólin en þessi skipan var þá lögfest. Það sem einkum hefur vakað fyrir mér er það að ég átt þátt í því að vinna að breytingum á tollalöggjöfinni í hv. efh.- og viðskn. þegar það var samþykkt í ljósi EES-samningsins og í ljósi bókunar 3 að veita fjmrh. heimildir til álagningar verðjöfnunargjalda. Þar var sú breyting gerð. Síðan var tekin sú stefna að færa þetta vald yfir til landbrh. að hluta til, þ.e. það sem snýr sérstaklega að þessum milliríkjasamningum og mér finnst það ekki gefið að það sé rétt að skipan mála sé með þessum hætti þó að bæði Norðmenn og Svíar hafi þann hátt á. Ég vil benda á að þessum málum er háttað öðruvísi í ýmsum öðrum ríkjum. Sem dæmi má nefna Bandaríkin. Þar hefur annars vegar verið haldið uppi miklum verndartollum en hins vegar verið talað fyrir frjálsum viðskiptum og frjálum innflutningi. Þar háttar málum þannig að sérstök stofnun eða ráðuneyti fer með þessi mál, US Trade Representative, og sú stofnun fer með forræði tollamála en landbrn. hefur umsagnarrétt um þau mál sem snerta landbúnaðinn. Þessum málum er því háttað á ýmsan veg og ég hefði kosið að við hefðum einfaldlega skoðað það betur hvernig og hvað hentar okkur best hér. Ég get tekið undir þau sjónarmið að það er eðlilegt að landbrn. komi að þessum málum en það er líka eðlilegt að þar komi önnur sjónarmið að og ekki síst sérfræðiþekking á sviði alþjóðaviðskipta og þeirra samninga sem við erum aðilar að og þar geta auðvitað hagsmunir og hugmyndir rekist á. Ég held að það þurfi að huga mun betur en gert hefur verið að því fordæmi sem þessi skipan mála felur í sér gagnvart stjórnsýslunni. Við þurfum að hafa það í huga að þessi breyting getur haft ýmislegt annað í för með sér nema menn séu einfaldlega þess fullvissir að sérstaða landbúnaðarins sé svo mikil að hún réttlæti þessa skipan ein og sér án þess að setja nokkur spurningarmerki við það hvort það á að koma sama skipulagi á annars staðar, að innflutningur á sjávarafurðum fari til sjútvrn. og iðnaðarvörum fari til iðnrn. o.s.frv. En hvað um það, það er alveg ljóst að við erum að tala um tímabundið fyrirkomulag og það verður farið yfir þessi mál öllsömul þegar kemur að því að fjalla um GATT-samninginn hvort sem það verður gert af þessari ríkisstjórn eða einhverri annarri og ég ætla að láta þetta gott heita í bili. Ég féllst á þetta fyrir jól og ég ætla að standa við það þó að ég hafi vissulega efasemdir hvað þessi mál varðar. Varðandi þau tvö önnur mikilvægu atriði sem ég nefndi áðan, skattlagningarvaldið og það hvort þessar breytingar standist þá milliríkjasamninga sem við erum aðilar að, þá fæ ég ekki betur séð en að búið sé að skilgreina skattlagningarvaldið með fullnægjandi hætti þó að sé allt óljóst um framkvæmdina, allt óljóst um það hvernig þessi álagning verðjöfnunargjaldanna verður í raun. Varðandi það hvort þessar breytingar standast milliríkjasamninga vil ég rifja upp að í hv. landbn. kom fram og eru lagastoðir fyrir að samkvæmt gildandi GATT-samningi er ekki heimilt að taka upp þrengingu á innflutningi eða innflutningsbann. Eftir að dómur Hæstaréttar féll er ljóst að hér ríkir ekki innflutningsbann, ef þessi lög verða samþykkt þá er auðvitað verið að taka bannreglu upp að nýju. En það var hins vegar túlkun þeirra sérfræðinga sem við kölluðum til að hér væri um tímabundið ástand að ræða og ákaflega ólíklegt að nokkur fari að fetta fingur út í það þó að við bregðumst þannig við meðan þessi mál eru til endurskoðunar enda var ljóst að löggjafinn stóð í þeirri trú að hér væri innflutningsbann. Þetta er sennilega ekki atriði sem þarf að hafa miklar áhyggjur af en þetta er ekki samkvæmt laganna hljóðan. Hér hefur miklum tíma verið varið til þess að bera saman nefndarálit 1. og 2. minni hluta og mér þykir að Alþfl. hafi fengið liðsmann í Morgunblaðinu sem gerði úttekt á þessum málum 3. mars sl. Ég ætla aðeins að vitna í þá úttekt en þar var dregið mjög rækilega fram hvernig þróun málsins var í nefndinni og hvernig þessar brtt. þróuðust, hverju var bætt við og síðan hvað var tekið út. Það er alveg ljóst að Morgunblaðið er sammála túlkun Alþfl. og reyndar okkar stjórnarandstæðinga á því að öll tenging við GATT-samninginn hafi verið felld út úr þessum brtt. Það segir hér, með leyfi forseta: ,,Öll tilvísun til fyrirkomulags tollamála eftir gildistöku GATT er felld út.`` Ég er á þeirri skoðun að þessi túlkun sé rétt og eins og reyndar ráðherrar hafa margítrekað hér. Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins í lokin að koma að því um hvað þetta mál snýst í raun og veru þegar á allt er litið. Í fyrsta lagi snýst það um vinnubrögð í ríkisstjórninni. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því að þetta mál hefur opinberað vægast sagt furðuleg vinnubrögð í þeirri ríkisstjórn sem nú situr og ekki er annað hægt að segja en það er makalaust að horfa upp á það hvernig menn hafa verið að reyna að komast hér fram hjá því samkomulagi sem gert hefur verið. Málið hefur líka snúist um verkaskiptingu milli ráðuneyta og það er óútkljáð hvernig þeim málum verður á endanum háttað. Í þriðja lagi snýst þetta mál, og það er kannski það langmikilvægasta, um það hvernig hægt verði að búa íslenskan landbúnað undir þær breytingar sem fram undan eru og hvernig hægt verði að standa vörð um íslenskan landbúnað. Það er mergurinn málsins. Og mín meginspurning í framhaldi af þessu öllu saman er auðvitað sú: Hvernig er verið að undirbúa íslenskan landbúnað undir þær miklu breytingar sem fram undan eru? Þó að hæstv. forsrh. geri lítið úr GATT-samningnum þá felur hann auðvitað í sér töluverðar breytingar. Hann felur í sér aukinn innflutning og allt hefur þetta áhrif á atvinnugrein sem nú þegar stendur mjög illa að vígi og hefur gengið í gegnum mikinn samdrátt. Það þarf enginn að segja manni það að þessir samningar hafa sín áhrif. Að mínum dómi hafa menn verið að verja tímanum í endalaust þras um tímabundið ástand í stað þess að snúa sér að því verki að skapa íslenskum landbúnaði viðunandi samkeppnisstöðu og þar þarf svo sannarlega fleira að koma til en þau verðjöfnunargjöld sem okkur hefur orðið svo tíðrætt um. Það þarf í fyrsta lagi að snúa sér að því að endurskoða búvörusamninginn, ekki síst í ljósi fenginnar reynslu og þeirra breytinga sem við höfum horft upp á, ekki síst varðandi sauðfjárbændur. Þar þarf að fara rækilega í gegnum skipulag landbúnaðarins. Á því eru bændur reyndar byrjaðir sjálfir en þar þarf miklu meira að koma til. Það þarf að skoða verðmyndunarkerfið, það þarf að skoða milliliðina og afurðastöðvarnar og það þarf að fara í gegnum lagabáknið sem reyrir landbúnaðinn niður og það þarf að skapa honum meira svigrúm og sjálfstæði þannig að hann geti sjálfur tekið á sínum málum. Og það þarf að skoða allt umhverfi landbúnaðarins í ljósi nýrra aðstæðna þannig að hann standist þá samkeppni sem fram undan er og hann fái notið þeirrar sérstöðu sem felst í hinum miklum gæðum íslenskra landbúnaðarvara. Þetta er það verk sem er fram undan, að fara í gegnum stöðu landbúnaðarins og að finna leiðir til þess að bæta stöðu hans og búa hann undir samkeppnina. En ég heyri ákaflega lítið frá hæstv. landbrh. hvað þessi mál varðar, enda kom það fram á búnaðarþingi, sem er nýlokið, að fulltrúar landbúnaðarins eru mjög uggandi um sinn hag og þykir erfitt að búa við það að vita ekkert hvernig starfsumhverfi landbúnaðarins verður á komandi árum. Ég skora á hæstv. landbrh. að snúa sér að því að taka á þessum málum, fara í gegnum stöðuna og finna leiðir til þess að bæta stöðu landbúnaðarins. Það má ekki bíða að landbúnaðurinn hér á landi hefji stórsókn á öllum sviðum til þess að tryggja betur stöðu sína. Það þarf virkilega að taka á öllum þáttum hans. Virðulegi forseti. Að lokum er mín niðurstaða sú að í þessu máli hafi öll vinnubrögð verið aldeilis fráleit. Við stöndum frammi fyrir því að túlkanir á þeim lagatexta sem hér liggur fyrir eru afar misvísandi sem leiðir auðvitað til þess að réttaróvissu, sem meiningin var að eyða, verður ekki eytt. Meðferð GATT-málsins er jafnóljós og áður og verður kannski illa við ráðið og mín lokaniðurstaða er sú að þannig hafi verið staðið að þessu máli að rétt sé að á endanum beri ríkisstjórnarflokkarnir ábyrgð á því þó að við kvennalistakonur munum samþykkja einstaka þætti málsins.

Herra forseti. Ég vil fyrst spyrja hæstv. forseta hvort yfirlandbúnaðarráðherrarnir tveir, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., séu ekki viðstaddir þessa umræðu.

Forseti mun láta kanna hvort hæstv. ráðherrar eru í húsinu og mun fá upplýsingar um það innan tíðar.

Takk fyrir, herra forseti, það eru nokkrar spurningar sem ég vildi beina til þeirra líka. Nú eru að verða liðin þrjú ár síðan núv. hæstv. ríkisstjórn tók við völdum og samkvæmt verkaskiptingu hennar var það Sjálfstfl. sem tók að sér að annast landbúnaðarmál. Þessi 2. umr. um frv. til laga um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum sýnir í hnotskurn hvernig Sjálfstfl. hefur því miður farið með það vandaverk sem hann tók þar að sér. Af hálfu stjórnarflokkanna hefur umræðan einkennst af illindum og ásökunum um svik og aðrar vondar hvatir. Málflutningurinn hefur snúist um eitthvert pólitískt samkomulag þeirra á milli þó aðrir geti ekki fundið að það sé um að ræða samkomulag um neitt annað en að halda áfram að rífast. En málefni landbúnaðarins, atvinnuvegarins sjálfs, virðist vera aukaatriði. Þau vinnubrögð hafa einkennt meðferð landbúnaðarmála hjá hæstv. ríkisstjórn og staðfestir þessi málsmeðferð nú að það á að halda áfram með sama hætti. Í þessari orrahríð er gengið svo langt að ekki er hikað við að beita þar aðferðum sem augljóslega geta valdið landbúnaðinum óbætanlegu tjóni. Það er slæmt að gera landbúnaðinn að bitbeini stjórnarliðsins, hitt er enn þá verra að beita slíkum hættulegum vinnubrögðum. Skýrt dæmi um það kemur m.a. fram á bls. 7 í nál. hv. 2. minni hluta landbn., en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þetta þýðir að núgildandi GATT-samningur setur ströng skilyrði fyrir því að beita megi innflutningstakmörkunum á landbúnaðarvörur. Ísland var undanþegið þessari samningsskuldbindingu með ákvæði í bókun um aðild sína að GATT (svokölluðu ,,afaákvæði`` eða ,,grandfather clause``). Þar segir að Ísland skuli beita II. hluta samningsins (þar á meðal framangreindri 11. gr.) að svo miklu leyti sem hann er ekki í ósamræmi við lagaákvæði í gildi við dagsetningu bókunarinnar (þ.e. 30. júní 1967). Á þeim tíma var innflutningur á flestum landbúnaðarvörum bannaður með reglugerð nr. 3/1967, sbr. lög nr. 30/1960, um skipan innflutnings- og gjaldeyrismála. Framangreind undanþága féll niður 23. nóv. 1992 með gildistöku laga um gjaldeyrismál, nr. 87/1992. Þau felldu úr gildi lög um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála, nr. 63/1979, sem komu í stað fyrrnefndra laga nr. 30/1960, um skipan innflutnings- og gjaldeyrismála. Ekki er heimilt samkvæmt GATT að endurvekja innflutningstakmarkanir sem hafa verið felldar niður. Samkvæmt þessu er eingöngu heimilt samkvæmt núgildandi GATT-samningi að takmarka innflutning á landbúnaðarvörum sem eru háðar framleiðslustýringu, þ.e. hrárri mjólk og kindakjöti. Ekki er heimilt að takmarka innflutning á öðrum mjólkurvörum en mjólk eða öðru kjöti en kindakjöti. Fjölmargir GATT-úrskurðir hafa fallið sem skýra þetta nánar. Nægir að nefna deilu Bandaríkjanna við Kanada varðandi innflutningstakmarkanir á ís og jógúrt. GATT-panelúrskurður féll í málinu í október 1989.`` Það hefur verið minnt á það í umræðum að undanförnu að þegar hæstv. fyrrv. viðskrh. lagði fram frv. um gjaldeyrismál 1992 þá fullyrti hann að gildistaka þess breytti í engu skipan innflutningsmála á landbúnaðarvörum og var það rakið í umræðu áðan. Það var furðulegt að heyra hæstv. forsrh. halda því fram að það væri vegna þess að lögin um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum frá 1985 hefðu ekki verið nægilega skýr. Þau voru að sjálfsögðu fullnægjandi miðað við þau önnur lög sem þá voru í gildi hér á landi um innflutning enda kemur það fram í nál. hv. 2. minni hluta landbn. þar sem segir skýrt það sem ég las áðan, með leyfi forseta: ,,Framangreind undanþága féll niður 23. nóv. 1992 með gildistöku laga um gjaldeyrismál.`` Það er a.m.k. enginn vafi hjá Alþfl. að fram að þeim tíma héldu ákvæði búvörulaganna en gildistaka þessara laga sem hæstv. þáv. viðskrh. lagði fram og, eins og hæstv. forsrh. sagði, smeygði í gegnum þingið á þeirri röngu forsendu að þau breyttu ekkert skipan á innflutningi landbúnaðarvara. Þau breyttu þessu. Það var reyndar hæstv. utanrrh. ljóst áður en hæstaréttardómurinn féll því á sl. sumri reyndi hann að koma inn í landið landbúnaðvarvörum vegna þessa. Það var sem sagt utanrrn. ljóst löngu áður að málið hafði breyst við lagasetninguna 1992 þó hæstv. viðskrh. héldi þá öðru fram. Í nál. hv. 2. minni hluta landbn. gengur fulltrúi Alþfl. enn þá lengra. Hann reynir að rökstyðja að ekki megi taka aftur upp í íslensk lög ákveðnari ákvæði um bann við innflutningi úr því að fyrrv. hæstv. viðskrh. tókst að læða fyrrnefndum lögum í gegnum þingið og reynir í þeirri tilvitnun sem ég las hér upp að rökstyðja það að með því að taka það upp aftur þá værum við að brjóta núverandi GATT-samning. Með öðrum orðum er í nál. 2. minni hluta landbn. --- sem enginn mun vera í vafa um hvaðan er ættað eins og fram hefur komið í fréttum --- verið að koma því á framfæri við aðrar aðildarþjóðir að GATT-samningnum að það frv. sem hér liggur fyrir og önnur lög sem Alþingi kynni að setja til að herða á innflutningstakmörkunum brjóti í bága við GATT-samninginn og þannig, a.m.k. óbeint, verið að hvetja aðrar þjóðir til að kæra það. Ég býst við að flest okkar séu sammála um hvaða orð á við um slík vinnubrögð og alveg ótrúlegt að þingmaður á Alþingi skuli leggast svo lágt í málflutningi. Það er ekki síður alvarlegt að Sjálfstfl. skuli taka þessu með auðmýkt og lotningu því hæstv. landbrh. andmælti ekki því sem sagt er í nál. hv. 2. minni hluta. Hann andmælti því ekki einu orði í ræðu sinni sem hann flutti fyrr við þessa umræðu. Ég vil því spyrja hæstv. landbrh. að því hvort hann ætlar með þögninni að taka fulla ábyrgð á þessum vinnubrögðum samstarfsflokksins þar sem ekki hefur farið fram hjá neinum að hæstv. utanrrh. hefur ráðið stefnunni. Ef svo er staðfestir það enn einu sinni sem, eins og ég sagði áður, kom í ljós eftir myndun ríkisstjórnarinnar að í verki er utanrrn. orðið að yfirlandbúnaðarráðuneyti. Það er að sjálfsögðu algjörlega öfugt við það sem áður hefur verið og er í öllum öðrum löndum þar sem utanrrn. er þjónusturáðuneyti atvinnuveganna. Þessi skipan er líka rækilega staðfest hjá núv. hæstv. ríkisstjórn með þessu frv. sem hér liggur fyrir til umræðu og allri málsmeðferðinni í kringum það. Hæstv. forsrh. sagði áðan í ræðu sinni að það væri eðlilegt að þjóðir reyndu að vernda sinn landbúnað í þeim alþjóðasamningum sem verið er að gera en það vakti furðu annarra þjóða, t.d. Norðmanna, hvernig afstaða íslensku sendinefndarinnar í þessari samningagerð var stundum, að þeir álitu, gagnvart hagsmunum íslensks landbúnaðar. Hæstv. utanrrh. sagði í ræðu sinni sl. fimmtudag að þetta frv. hefði verið byggt á pólitísku samkomulagi flokkanna og margítrekaði að út frá því sjónarmiði einu ætti Alþingi að fjalla um málið en ekki að sníða það að þörfum atvinnuvegarins. Það kom líka fram í ræðu hæstv. landbrh. við 1. umr. málsins að ekki hefði verið unnið að undirbúningi frv. á réttum forsendum því hann ítrekaði að á því kynnu að vera ýmsir vankantar og óskaði sérstaklega eftir að hv. landbn. tæki það til rækilegrar skoðunar og lagfæringar. En svo gerist það þegar hv. formaður landbn. hafði látið vinna það verk mjög vel út frá hagsmunum atvinnuvegarins og með tilliti til viðunandi lögfræðilegrar framsetningar að þá kemur hæstv. utanrrh. og segir að það standist ekki þetta pólitíska samkomulag og gerir kröfur um að því sé breytt í tíu atriðum sem tíunduð eru í nál. hv. 2. minni hluta og bæði framsögumaður þess, hv. 4. þm. Vesturl., og hæstv. utanrrh. ítrekuðu í ræðum sínum sl. fimmtudag. Það hefur þegar verið rakið hvernig þessar breytingar hafa augljóslega alvarlegar afleiðingar fyrir landbúnaðinn. Með því að fella niður orðin ,,eða tilsvarandi vörur`` úr 72. gr. frv. má búast við að upp komi endalausar deilur um það hvaða vörur eru framleiddar hér á landi, enda virtist hæstv. utanrrh. reikna með því í ræðu sinni að slíkar deilur mundu koma upp því hann sagði eitthvað á þá leið að ,,ef tilefni gefast til málshöfðunar út af þessu á þeim tíma sem líður fram að áramótum``. Lengur taldi hann að þessi lög mundu ekki standa virðist vera miðað við það orðalag. En reynslan hefur sýnt að innflytjendur reyna að finna vörutegundir sem hægt er að koma fram hjá ákvæðum um há gjöld og falla ekki undir takmarkanir og á þá leið er hv. frsm. 2. minni hluta landbn. líka að benda á í nál. sínu þegar hann segir á bls. 7 í framhaldi af því sem ég las áðan, með leyfi hæstv. forseta: ,,Málið snerist um það að Kanada beitti innflutningstakmörkunum á jógúrt og ís. Kanada bar m.a. fyrir sig að takmarkanirnar réttlættust af 2. mgr. 11. gr. GATT vegna þess að framleiðslustýring væri á mjólk. Kanada hélt því fram að innflutningur á ís og jógúrt dragi úr neyslu á innlendum ís og jógúrt. Þar með skapaðist hætta á offramleiðslu á mjólk sem torveldaði framleiðslustýringu hennar. Kanada taldi að jógúrt og ís væri í raun mjólk í öðru formi. Framleiðslustýring á mjólk feli þar með í sér einnig framleiðslustýringu á jógúrt og ís. Þessu hafnaði GATT-panellinn sem taldi að jógúrt og ís væru hvorki tilsvarandi vörur né vörur sem geti beint komið í staðinn fyrir kanadíska mjólk í skilningi 11. gr. GATT. Innflutningstakmarkanir Kanada á ís og jógúrt voru því taldar samningsbrot. Framangreindur úrskurður hefur beina þýðingu fyrir aðstæður hér á landi. Hann staðfestir það að landbúnaðarráðherra væri óheimilt að takmarka innflutning á öðrum landbúnaðarvörum en mjólk og kindakjöti. Annað væri brot á núverandi skuldbindingum GATT.`` Með þessu er hv. frsm. 2. minni hluta að setja fram fullyrðingu um að ef hægt er að finna einhverja sérstaka vinnsluvöru sem ekki er framleidd hér á landi, enda þótt hún sé að miklu leyti unnin úr landbúnaðarhráefni, þá sé landbrh. ekki heimilt samkvæmt skilgreiningu GATT að leggja verðjöfnunargjald á slíkar vörur og þar með að ómerkja lista sem búið er að fá samþykktan í GATT-samningunum og staðfesti þar með rétt okkar. Þennan lista virðist hv. frsm. 2. minni hluta landbn. vera að reyna að gera tortryggilegan og hvetja til að sé gagnrýndur af öðrum þjóðum. 
             Ég vil spyrja hæstv. landbrh. hvort það sé líka landbúnaðarstefna Sjálfstfl. að með því að fella niður orðin í 72. gr. um þetta atriði, hvort það sé í samræmi við stefnu Sjálfstfl. að gera þær breytingar sem gætu haft þessar afleiðingar.

Ég náði ekki alveg spurningunni.

Það er það að fella niður orðin ,,enda séu þær framleiddar hér á landi`` með tilliti til þess rökstuðnings sem fram kemur í nál. hv. 2. minni hluta landbn. um að það brjóti í bága við GATT-samninginn nú þegar á að leggja á vinnsluvörur. En það atriði sem mest hefur verið rætt um í sambandi við þetta mál er að Sjálfstfl. styður það að í frv. og brtt. við það er ekkert fjallað um framkvæmd íslenskra stjórnvalda á hinum nýju GATT-samningum sem eftir orðum hæstv. utanrrh. eins og ég las áðan eiga að hans mati að ganga í gildi um næstu áramót. Bændur hafa lagt mikla áherslu á að fá nú þegar vitneskju um hvernig hæstv. ríkisstjórn ætlar að halda á þeim málum. En með þeim tíu atriðum sem breytingar voru gerðar á upphaflegum tillögum hv. formanns landbn. að kröfu Alþfl. voru felld niður öll ákvæði um að þetta næði einnig til GATT-samninganna væntanlegu. Það er að vísu í samræmi við margítrekaðar yfirlýsingar hæstv. landbrh. sem lesnar hafa verið upp í þessari umræðu, bæði af hv. frsm. 2. minni hluta landbn. og hæstv. utanrrh. og einnig hér í dag. Samkvæmt því er það vilji hæstv. landbrh. að sérstök fimm manna nefnd taki þessi mál til skoðunar. Þá yfirlýsingu gaf hann þegar hann mælti fyrir frv. um breytingar á búvörulögunum í desember og ítrekaði það svo aftur í framsöguræðu sinni með þessu frv. En í því sambandi er það athyglisvert að sú nefnd var fyrst skipuð nú í síðustu viku, enda þótt ákvörðun um að hún ætti að fara með þessi mál hafi verið tekin á síðasta ári og þau vinnubrögð sýna að það virðist ekki vera mikill áhugi á því að hraða undirbúningi að því máli. Það kom fram í máli hæstv. utanrrh. og einnig frsm. 2. minni hluta landbn. að sú athugun sem á að fara fram í sambandi við GATT-samninginn mundi fyrst og fremst snerta breytingu á búvörulögunum. Ég þori að fullyrða að það er algjörlega ný stefna að landbrh. skuli fela öðrum ráðherrum forustu um breytingar á svo afdrifaríkum ákvæðum landbúnaðarlöggjafarinnar sem þetta atriði er og yfirlýsingar hæstv. landbrh. um að hann telji sig ekki vera að afsala sér neinu með þeirri ákvörðun getur aðeins táknað að hann sé fyrir löngu búinn að sætta sig við að aðrir ráðherra hafi mikilvægt ákvörðunarvald í málefnum landbúnaðarins innan hæstv. ríkisstjórnar. Fullyrðingar hæstv. utanrrh. og hæstv. landbrh. stangast reyndar algjörlega á við þá skoðun hv. 3. þm. Reykv. Björns Bjarnasonar, formanns utanrn., sem fram kom í sjónvarpi fyrir hálfum mánuði síðan þegar Sjálfstfl. hafði tekið þá ákvörðun að taka þetta atriði ekki inn í brtt. Í því viðtali sagði hv. 3. þm. Reykv. að hann teldi mjög mikilvægt að ákvörðun um þessa framkvæmd yrði tekin nú áður en GATT-samningurinn yrði lagður fyrir Alþingi. Það væri mjög óheppilegt að deilur um framkvæmdina stæðu yfir á meðan verið væri að fjalla um það hvort ætti að samþykkja samninginn eða ekki. Jafnframt kemur það fram í þessum orðum hans að hann telur að ekki sé eftir neinu að bíða fyrir Alþingi að taka slíka ákvörðun. Hitt er þó að mínu mati enn þá alvarlegra að hæstv. utanrrh. skuli halda því fram að ekki sé hægt að taka ákvörðun um það nú vegna þess að það séu svo mörg atriði í sambandi við samninginn sem hann hafi ekki hugmynd um hvernig séu. Hann viti svo lítið um það hvað í þessum samningi felst fyrir íslenskan landbúnað að ekki sé hægt að taka neina ákvörðun um þetta málefni eða móta stefnu ríkisstjórnarinnar og lagasetningu á Alþingi. Mér finnst það alveg furðuleg yfirlýsing af hæstv. utanrrh. að hafa staðið fyrir og staðið að slíkri samningsgjörð án þess að gera sér til hlítar grein fyrir því hvaða áhrif samningurinn komi til með að hafa fyrir íslenska atvinnuvegi. Nágrannaþjóðir okkar eru nú í óðaönn að búa sig undir þá breytingu sem samningurinn mun hafa í för með sér fyrir þær en hér virðist ekkert vera aðhafst enn þá og hæstv. ráðherrar segja að þeir viti ekki hvað þarna er um að ræða. Í nágrannalöndunum er málefnið í höndum landbúnaðarráðuneytanna og það viðurkenndi hæstv. utanrrh. í ræðu sinni og reyndar hæstv. forsrh. líka hér áðan. Hæstv. utanrrh. gaf hins vegar enga skýringu á því af hverju þetta grundvallaratriði í starfsskilyrðum íslensks landbúnaðar eigi ekki að vera í verkahring landbrh. eins og í nágrannalöndum okkar. Eina svarið var að það gegndi allt öðru máli hér. Er skýringin þá sú að í núv. ríkisstjórn sé það samkomulag að hæstv. landbrh. fari ekki með þessi mál? Hæstv. utanrrh. sagði að það yrði að taka pólitíska ákvörðun um það hversu langt hvert ríki, í þessu tilfelli okkar ríki, vill ganga til að nýta þær tollaheimildir sem felast í GATT-tilboðinu. Það sama sagði hæstv. forsrh. hér áðan, það séu hámarksheimildir en spurningin sé eftir um það að hve miklu leyti menn ætla að nýta þær heimildir. Það er einmitt spurningin sem fyrst og fremst er beint til hæstv. ríkisstjórnar og bændur gera kröfu til að fá svar við þeirri spurningu. Hv. 18. þm. Reykv. spurði áðan hvernig verið sé að breyta landbúnaðinum í samræmi við gerða samninga. Á meðan enginn veit eða bændur vita ekki hvaða áhrif þeir munu hafa þá er að sjálfsögðu ákaflega erfitt að búa sig undir þá breytingu sem samningarnir kunna að hafa í för með sér. Ég vil því beina því til hinna þriggja ráðherra og bið þá að svara því hver fyrir sig. Hvenær ætlar hæstv. landbrh. að taka þá pólitísku ákvörðun hvernig á að beita samningum? Ég vil einnig spyrja hæstv. forsrh.: Hvenær vill hann og ætlar að taka ákvörðun um það hvernig á að beita ákvæðum samninganna? Hvenær eiga bændur að fá að vita það? Ég ætla einnig að spyrja hæstv. utanrrh. að því hvenær hann telur að bændur eigi að fá að vita það hvernig þeir eigi að búa við GATT-samningana. Jafnframt vil ég biðja hæstv. ráðherra að svara því hvernig þeir ætli að beita þeim ákvæðum, að gefa yfirlýsingu um það hvernig þeir hyggist gera það þó ekki sé hægt að setja á blað öll einstök smáatriði. Það er allt, allt annað atriði. Það hlýtur að vera nauðsynlegt fyrir fimm manna nefndina, fimm ráðuneyta nefndina, þessa yfirnefnd yfir hæstv. landbrh. að vita eftir hvaða meginlínum hún á að vinna þegar hún fer að gera tillögur um framkvæmdaratriði. Að öðrum kosti hlýtur það að vera marklaust starf og fálm. Því er nauðsynlegt fyrir nefndina að fá svör við þessum spurningum sem ég var að bera fram. Ég vil sérstaklega spyrja hæstv. landbrh. að því hvort hann geti ekki lýst því yfir afdráttarlaust. Eða er því eins varið með hæstv. landbrh. og hæstv. utanrrh. að hann viti ekki hvað þessi samningur felur í sér sem ég býst við að við flest öll teljum að útilokað sé fyrir okkur annað en gerast aðilar að? Eða er hann sammála hæstv. utanrrh. sem sagði í ræðu sinni á fimmtudaginn að allt sé gott sem endar vel eftir að hafa lýst því yfir að það væri mikið fagnaðarefni að öllum efnisbreytingum sem komið höfðu fram í fyrstu brtt. hv. formanns landbn. hafði verið hnekkt. Ég hef hér nefnt örfá atriði sem sýna þann algjöra glundroða sem er því miður á stjórn landbúnaðarmála hjá hæstv. ríkisstjórn en mörg fleiri hafa verið rakin af öðrum hv. þm. í umræðunni á undan. Hér er verið að fjalla um rekstrarskilyrði íslensks landbúnaðar á næstu árum. Það er því algjörlega útilokað að láta framtíð landbúnaðarins halda áfram að reka á reiðanum. Það getur ekki verið að nokkur þingmaður, sem hugsar eitthvað um hagsmuni íslensks landbúnaðar, ætli sér að bera ábyrgð á þessum vinnubrögðum. Það getur ekki verið að þeir hv. þm. sem það ætla að gera viti hvað þeir eru að gera en sú afsökun gagnar landbúnaðinum lítið. Ég vil því eindregið taka undir áskorun hv. 4. þm. Norðurl. e. um að þessari umræðu verði frestað og landbn. fjalli aftur um málið og þá út frá þörfum atvinnuvegarins en ekki út frá einhverju pólitísku samkomulagi eða réttara sagt pólitísku ósamkomulagi stjórnarflokkanna.

Forseti vill koma því á framfæri að það er hugmyndin að gera hlé á fundinum um það bil á milli klukkan hálfátta og hálfníu.

Virðulegi forseti. Í framsöguræðu minni fyrir þessu máli gerði ég grein fyrir frv. og þeim brtt. sem við það hafa verið gerðar. Það hefur ekki komið neitt sérstakt fram í þessari umræðu sem hnekkir þeirri framsetningu sem ég viðhafði þá. Hins vegar hefur verið fjallað um málið vítt og breitt, eins og menn hafa orðið vitni að og með ýmsum hætti hafa spjótin beinst að mér í þessari umræðu þannig að það hlýtur að vera eðlilegt að ég upplýsi nokkuð þetta mál. Það er þá í fyrstu það sem kom fram í ræðu hjá hæstv. utanrrh. Hann talaði mikið um samkomulag milli stjórnarflokkanna um frestun á vinnubrögðum í sambandi við væntanlegt GATT-samkomulag. Hann hafði það m.a. að orði að þar hefðu menn verið að svíkja samkomulag. Hann gat þess meira að segja að þetta svokallaða samkomulag, sem hann talaði þar um, hafi verið staðfest af þingflokkunum, eins og hann komst að orði. Ég hef ekki orðið vitni að því samkomulagi og það er enginn misskilningur á milli mín og hæstv. forsrh. um það að ég hafi ekki verið þátttakandi í neinu samkomulagi af þessum toga. Ég held að það væri mjög mikilvægt að utanrrh. reyndi að huga að því hvernig hann heldur sitt samkomulag í þessum tilvikum sem öðrum og hann ætti hvorki að bera það á mig né aðra þingmenn að ég sé að bregðast einhverju samkomulagi í þessum efnum. Það er þá vert að geta þess í þessu sambandi að hann fór mörgum sinnum yfir að hvað landbrh. hefði talað um þegar hann flutti framsögu fyrir frv. ríkisstjórnarinnar í desember um það að GATT-málefni biðu. Auðvitað bíða GATT-málefni að stærstum hluta. Það er mikið verk óunnið til þess að undirbúa þau mál. Það er svo annað atriði að ekki má á þau minnast. Þetta frv. hefði ekki gengið öðruvísi fram en það næði til GATT eins og annarra milliríkjasamninga og það gerir það vissulega í þeim búningi sem það er í núna. Þannig er þetta allt með nokkuð sérstæðum hætti hjá hæstv. utanrrh. Þá sagði hæstv. utanrrh. líka, og eins og fram kemur í nál., að formaður landbn. hafi viðhaft óeðlileg vinnubrögð við undirbúning þessa máls. Í nál. segir, með leyfi virðlegs forseta: ,,Það eru að sjálfsögðu ekki eðlileg vinnubrögð hjá stjórnarþingmanni að leggja til breytingar á stjórnarfrumvarpi án þess að eiga samráð við þá aðila sem hlut eiga að máli. Því síður er eðlilegt að gera slíkar breytingartillögur án þess að tryggja að þær séu í samræmi við það samkomulag sem stjórnarflokkarnir gerðu sín á milli og að skoða þá fjölmörgu milliríkjasamninga sem málið varðaði.

Hvar er þetta?

Þetta er í nál. 2. minni hluta. Nú er það spurning út af fyrir sig hvaða vinnubrögð á að viðhafa í samskiptum við Alþfl. og þá á ég við í nefndarstarfi. Þannig er nefnilega mál með vexti að á sl. vori var gengið frá nefndaráliti í landbn. Alþingis sem stór hluti nefndarinnar undirritaði, þar á meðal fulltrúi Alþfl.

En af hverju var það ekki samþykkt?

Þessi fulltrúi Alþfl. fór meira að segja með frv. til skoðunar í utanrrn. og líklega viðskrn. líka og hann fékk þrjár ábendingar úr utanrrn. um smávægilegar breytingar að vísu á nál. Þær voru allar teknar til greina. Samt sem áður varð eins og menn væntanlega muna eftir að rjúfa þingið til þess að þetta mál kæmi ekki til umræðu. Að kröfu fyrst og fremst formanns Alþfl. varð að rjúfa þingið til þess að þetta mál kæmi ekki til afgreiðslu.

Var það að kröfu Alþfl.?

Fresta því.

Samt sem áður var nál. undirritað af fulltrúa Alþfl. í landbn. og staðfest af ráðuneyti formanns Alþfl. Svo kemur þessi ráðherra núna og er að tala um það --- og þess er sérstaklega getið í nefndarálitinu --- að það séu einhver óeðlileg vinnubrögð af minni hendi í samskiptum við Alþfl.

Ráðherrann skrifaði ekki þetta álit.

Þetta er frá mér.

Ég vil biðja hv. þm. að vera ekki með frammíköll.

Það er spurningin hvort hvolparnir norðan heiða ættu ekki að leyfa mönnum að tala hér í ró og næði. Það vill nú svo til að einn þingmaður Framsfl. hefur flutt sérstaka þáltill. um ræktun á íslenska hundinum og það hefur alltaf verið mikið vandamál að fá hann til þess að þegja á réttum tíma  
             Þetta er þá um þessi efni. Og þó að hv. þm. Gísli Einarsson segi að hann eigi þennan texta og hafi skrifað hann, sem út af fyrir sig skiptir ekki neinu máli í þessum efnum, þá er hann reyndar ættaður úr utanrrn. Og þegar verið er að kvarta hér um það að ekki hafi verið haft samráð við málsaðila, þá vildi svo til að fulltrúi Alþfl. í landbn. gat þess sérstaklega við mig að hann sendi alla pappíra jafnóðum upp í utanrrn. sem nefndinni bárust.

Eftir að þeir komu fram.

Eftir að þeir komu fram, já, þannig að það var ekki þannig að menn þar á bæ fylgdust ekki með málinu, enda hafði hann fullar heimildir til þess að sjálfsögðu.

Hvert fóru pappírar formannsins?

Þá ætla ég eftir að hafa farið með þetta mál gagnvart utanrrh. að víkja ofurlítið að nál. 2. minni hluta. Ég verð að segja eins og er að eins og mikið hefur verið fjallað um það álit, þá er ég hissa því að landbúnaðarnefndarmenn skuli ekki hafa bent á veilurnar í þessu nál. Sérstaklega er ég reyndar hissa á því að hv. 2. þm. Suðurl., sem talaði hér rétt áðan, notaði þetta nál. til þess að rökstyðja sitt mál með að því er varðaði ávinning Alþfl. í samskiptum við Sjálfstfl. Sannleikurinn er sá í þessum efnum að þeir menn sem sömdu þetta nál. hafa búið sér til leið til þess að ná fram tilteknum niðurstöðum í málinu. Það fylgir hér sérstakt fylgiskjal sem prentað er með frv. og það er á marga vegu afskaplega einkennilegt og einkennilega tilkomið. Í fyrsta lagi er þetta vinnuskjal sem slíkt. Látum það nú vera en í öðru lagi sem er öllu alvarlegra mál, þá er heiti á þessu vinnuskjali breytt. Hér var um að ræða vinnuskjal sem reyndar var unnið fyrir landbn. og var merkt ,,Breytingartillaga, vinnuskjal 14.02.1994`` og síðan komu skammstafanir á nöfnum höfundanna. Þessu er sleppt, heldur er valin sú leið að gefa þessu fylgiskjali sérstaka fyrirsögn. Og það er reyndar ekki nóg með það að tekið er annað vinnuskjal án þess að nokkrar skýringar séu gefnar og því er skeytt aftan við hitt vinnuskjalið og þannig eru tvö vinnuskjöl gerð að einu fylgiskjali og breytt um fyrirsagnir. Ég hef ekki orðið vitni að því hér í þinginu að menn yfirleitt notuðu og túlkuðu vinnuskjöl með þessum hætti og allra síst að menn fölsuðu yfirskriftir á slíkum skjölum. Það er sérstakt hlutverk sem hv. þm. Gísli Einarsson fær í þessum efnum hjá aðstoðarmönnum sínum í utanrrn. Að vera þátttakandi í þessari vinnu í landbn., hafa þessi skjöl og gögn fyrir framan sig en síðan að skila þeim inn þingtíðindin með því að breyta þeim með þessum hætti. Og mér er satt að segja ekki ljóst hvernig hægt er að niðurlægja þingmann meira heldur en hér er gert. Tillitsleysi gagnvart þessum hv. þm. frá sínum yfirboðurum er nánast óskiljanlegt að þessu leyti. En eitthvað þurftu menn að nota. Síðan er þetta vinnuskjal, þetta fylgiskjal notað til þess að sýna fram á árangur Alþfl. við breytingar á frv. og hér eru settar inn allra handa frásagnir um sérfræðinganefndir og sérfræðingastörf. Það er sagt frá því að Kjartan Jóhannsson hafi verið kallaður frá útlöndum til þess að vera til aðstoðar við þetta verk.  Nú er það auðvitað svo að nefndir sækja sér upplýsingar í hina ýmsu stjórnsýslu og það gerði að sjálfsögðu landbn. nú sem áður. Reyndar fór hún tvöfalda umferð í umræðu um þessi efni við ráðuneytin og það var auðvitað eins með undirbúninginn að þessum tillögum að það var sótt eftir upplýsingum í ráðuneytin. En það brá reyndar svo við, eins og hefur komið fram í fréttum, að embættismenn utanrrn. fengust ekki til þess að mæta til fundar við sérfræðingana þegar eftir því var leitað. Þetta er væntanlega öllum kunnugt af því sem komið hefur fram í fréttum um þessi efni. Nú segja menn hins vegar að það hafi verið gerðar að tilhlutan þessarar sérfræðinganefndar 10 breytingar á frv. Það voru auðvitað gerðar breytingar á frv. frá fyrstu drögum þess. Flestar þessar ábendingar komu fram í landbn. Ég geri ráð fyrir því að menn geti bent á sérstakar áherslur frá einstökum landbúnaðarnefndarmönnum í þeim efnum. Auðvitað urðu til breytingar í meðförum málsins hjá landbn. Það gerist í öllu nefndarstarfi. Það komu þrívegis fram plögg sem sérstaklega voru tengd tillögugerð auk reyndar margra annarra gagna sem fyrir nefndina voru lögð. Ég man t.d. sérstaklega eftir áherslum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar í sambandi við forræðismálin svo að ég bara taki eitt dæmi, forræði landbrh. yfir þessum málum. Þetta er auðvitað hlutur sem gerist í störfum nefndarinnar og menn tóku þátt í nema þá helst fulltrúi Alþfl. Það er kannski rétt að það komi hér fram að það var sá eini nefndarmaður sem hafði bara ekkert til málanna að leggja í þessum efnum  Þetta er náttúrlega mikið grundvallaratriði og það getur hver láð mér sem vill þó að ég hafi ekki viljað láta ritstýra nál. 1. minni hluta með þessum hætti. Það varð reyndar sameiginleg niðurstaða okkar sem skrifuðum undir þetta nál. að á því yrði ekki gerð breyting með sama hætti og lagt var til af hv. þm. Gísla S. Einarssyni, m.a. vegna þess að nál., sem var raunar samið af okkar sérfræðingum í þessu máli, það er í beinum tengslum við lagagjörðina sjálfa. Þar af leiðandi hefði það verið fráleitur kostur að láta utanrrh. eða einhverja aðra slíka fara að ritstýra nál. sem samið var og til orðið með þessum hætti eins og ég hef áður getið um. Það er náttúrlega nauðsynlegt að menn virði fyrir sér málið að þessu leyti. Það var reyndar athyglisvert að það hafði nú ekki nema einn ræðumaður, hv. 2. þm. Suðurl., fallið á þessu blekkingarprófi í nál., en hann eins og menn urðu hér vitni að áðan, var mikið að tala um árangur Alþfl. og annað út frá því. Þessa vildi ég nú sérstaklega geta af þeim tveimur ástæðum að að mér hefur verið beint æðimiklum ásökunum af hendi Alþfl. Ég held að þessi umfjöllun og þær skýringar sem ég hef gefið í þeim efnum séu þess efnis að þeir sem þeim penna stýra eigi nú að passa sjálfa sig og í öðru lagi hitt að hér hefur verið sögð sagan af því hver sé bakgrunnur þessa nál. og það geta reyndar allir séð sem vilja skoða þetta mál með þessum hætti. Þá er kannski eðlilegt að víkja að því hver varð í rauninni niðurstaða þessa máls. Það er mönnum væntanlega nokkuð kunnugt að síðari drög sérfræðinganna voru lögð fram miðvikudaginn 23. febr. Hæstv. utanrrh., og hið sama kemur fram í nál. og eins í framsöguræðu hv. þm. Gísla S. Einarssonar, talaði alltaf um þessar breytingar sem hluta af einhverju samkomulagi. Brtt. sem var lögð fram þennan umrædda miðvikudag, gekk til þingflokkanna að því er ég hygg a.m.k. til stjórnarflokkanna. Á þingflokksfundi sem haldinn var þennan dag kom sú tilkynning frá Alþfl. að þessari tillögu væri hafnað. Ég var beðinn um að fresta fundi í landbn. daginn eftir og annað eftir þessu. Með öðrum orðum, þær breytingar sem taldar eru upp í tíu liðum höfðu verið gerðar og voru grundvöllur m.a. að breytingartillögunni 23. febr. en þrátt fyrir það hafnaði Alþfl. þessum tillögum í heilu lagi. Auðvitað er þetta ekki neitt sérstakt mikilvægt málefnalegt atriði. En það sýnir hins vegar bakgrunninn í þessari umræðu og hvernig þessi niðurstaða fékkst. Og á þessum tillögum sem þarna voru kynntar, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði alveg réttilega frá í sínu máli, voru síðan gerðar tvær breytingar. Þeim lýsti ég hér í framsöguræðu og þarf ekki að endurtaka það að neinu sérstöku marki. Þó vildi ég nú minna á það að orðalagið sem bætt var inn í 1. mgr. 72. gr. var í lögunum eins og frá þeim var gengið í desember. Ekki man ég hvort það voru 54 eða 56 alþingismenn sem greiddu þeirri tilvitnun atkvæði þá. Og ekki einn einasti alþingismaður greiddi atkvæði þar á móti. Ég er hins vegar afar þakklátur fyrir það að ekki eru gerðar að tilhlutan minni hluta landbn., þ.e. stjórnarandstöðunni, tillögur til breytinga á þessari 1. mgr. Þar held ég að menn hefðu þó helst getað náð sér fyrir ef vilji hefði verið fyrir hendi því að eins og ég sagði við fyrri umræðuna að þó það hafi verið sameiginleg niðurstaða í umfjöllun í nefndinni að bæta við öðrum viðauka með tilliti til verðjöfnunarheimilda --- ég held að mér sé líka óhætt að segja að það hafi verið niðurstaða nefndarinnar að túlka þau efni einvörðungu miðað við hagsmuni landbúnaðarins eða samkeppnisvörur landbúnaðarins --- þá ætla ég ekkert að leyna því að gagnvart þessum viðaukum getur verið fólgin ákveðin hætta og það er erfitt að breyta þeim í grundvallaratriðum nema með löggjöf þótt við höfum reynt í lagatextanum að gera þar nokkrar umbætur á frá því sem áður var. En um þessi efni vil ég aðeins segja að það er náttúrlega alveg ljóst að nú getur landbrh. gengið frá reglugerð um þessi efni. Hann þarf ekki að vera að þrátta við önnur ráðuneyti að því er varðar þessa skilgreiningu. Þarna er hans réttur og þarna eru hans skyldur og það er auðvitað gríðarlega mikill kostur. Með því að menn eru að tala hér um GATT og GATT-vörur og viðskiptasamninga sem við tökum þátt í þá tekur þessi réttur landbrh. ekki neitt mið af slíkum samningum, ekki við ákvarðanatöku. Það eru þessir listar sem eru verksvið landbrh. og þangað nær hans valdsvið. Og það gildir alveg einu hvaða vörur sem þar eru tilgreindar eiga hlut að máli, hvort sem þær kunna að koma frá GATT-þjóðum, EES eða öðrum slíkum að það eru viðaukarnir sem ákvarða rétt landbrh. í þessum efnum en ekki samningarnir sem slíkir. Eins og ég hef áður sagt þá er hér tilvitnun um það að landbrh. beri að fara eftir viðskiptasamningum sem við erum aðilar að við ákvörðun á verðjöfnunargjöldum eða öðru því sem að því lýtur. Þetta er nú um þessi efni. Þá kem ég að hinu efninu sem réttilega var tilgreint hér af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni um reikniregluna í sambandi við fjögur/tvö eins og menn hafa gjarnan kennt þetta við. Það er fyrir það fyrsta að í þessari grein er talað um reiknireglu. Það er bara textinn sem um er talað. Reikniregla. Og auðvitað hefur hún ekki sem slík grundvallaráhrif á þá samninga sem við kunnum að eiga í í sambandi við GATT. Eins og ég hef reyndar tekið fram áður þá komu margsinnis upp í þessari umræðu ábendingar um aðrar aðferðir. M.a. eins og bent er á í nál. 1. minni hluta að vega saman tolla og verðjöfnunargjöld og ná þannig valdi á tollígildunum. Ef sú leið kann að reynast fær, sem ég hef reyndar ríka ástæðu til að ætla, þá þarf ekki að þessu leyti að breyta einum einasta staf í búvörulögunum. Slík breyting, þ.e. álagning tolla, yrði að sjálfsögðu gerð í tollalögunum en ekki búvörulögunum og þá stæðu búvörulögin að þessu leyti alveg fyrir sínu ef þessi aðferð kynni að verða notuð sem reyndar komu skýrar ábendingar fram um frá ýmsum sérfræðingum í starfi nefndarinnar. Þá er nú búið að skýra þetta öðru sinni. Það er rík ástæða til að vekja athygli á því einu sinni enn að þessar breytingar eru skýrar, raunar eru þær með þeim hætti að frv. sjálft, þar orkar ekki mikið tvímælis hvernig vinna skuli. Til viðbótar er nál. að sjálfsögðu afar skýrt líka enda eins og ég sagði unnið af okkar sérfræðingum og beinlínis með tilliti til þess að staðfesta þá túlkun og þá hugsun sem er í frv. Það er svo annað mál að ég held að það sé nokkuð ljóst að í þessum efnum hefur fengist æðimikil reynsla, í umræðunni um þessa breyttu hætti í sambandi við skipan landbúnaðarmála í framtíðinni. Má þá reyndar minna á það sem gerðist á sl. vori og satt að segja hefði maður nú haldið að þeir sem þar véluðu sérstaklega um mundu leitast við að ná sameiginlegri niðurstöðu í þessum málum. Svo varð nú ekki. Níu mánuðir liðu án þess að ríkisstjórnin kæmi sér niður á haldbæra lausn í þessum efnum. Og nú hafa menn orðið vitni að því sem hefur gerst hér síðustu daga. Þess vegna hlýtur það nú að vera spurningin hvað kann að taka við næst. Fimm ráðuneyta nefnd á að setjast að störfum. Framkvæmdarvaldið ætlar að setja saman tillögur og ég verð nú að taka því nefndarstarfi með fyrirvara að því leyti að sumir þeirra sem þar ganga til verka hafa samið þetta nál. hv. þm. Gísla S. Einarssonar. Svoleiðis að ekki spáir það góðu með framhaldið og sameiginlega niðurstöðu í þessum málum. Við höfum áreiðanlega öll orðið vitni að því að um það hefur verið talað að þetta tilefni til þeirra deilna sem yfir hafa gengið væri erfitt að skilja. Og þó ég skilji út af fyrir sig stjórnarandstöðuna vel, þá er alveg ljóst að þar er um afar lítilvægar breytingar að ræða frá því sem er í okkar tillögum. Þegar málið er skoðað í hnotskurn þá er alveg ljóst að hér er um mjög mikinn ágreining að ræða, kannski ekki sérstaklega hér innan Alþingis, nema þá við Alþfl. Það er alveg óhætt að tala opnum munni um þá hluti. Og það verð ég að segja eins og reyndar kom fram í máli hv. 2. þm. Suðurl., Jóns Helgasonar, að ýmislegt í þessu nál. finnst mér með alveg hreinum ódæmum. Ég get ekki séð annað heldur en það sé meginþemað að reyna að leitast við að rýra sem allra mest samningsstöðu Íslendinga í þessum málum.  slíkt ábyrgðarleysi sem þetta. Eins er um ýmsar tilvitnanir, sem auðvitað er ekki hægt að skoða öðruvísi en sem hótanir. Hv. 2. þm. Suðurl. fór greinilega yfir þau mál. Öll samningsstaða okkar veikist því í þessum efnum. Það er afskaplega erfitt að finna það út hvað mönnum gengur til með að setja mál fram með þessum hætti. Auðvitað undirstrikar þetta betur en nokkuð annað þann ágreining sem er í þessu máli. Að síðustu er rétt að minna sérstaklega á það sem segir um forræðismálin í nál. þar sem það er sett fram sem stefna Alþfl. að forræðismálin eigi ekki að vera í höndum landbrn. heldur utanrrn. Allt saman er þetta skráð í nál. Ég hef ekki tafið tímann með því að vera að lesa þetta sérstaklega upp, en allar þessar mikilvægu áréttingar sem ég bendi á eiga það sameiginlegt að rýra stöðu okkar Íslendinga í samningum og í samskiptum við aðrar þjóðir. Er þá einhver furða þó að upp úr sjóði í þessum efnum? Hv. þm. Gísli Einarsson hafði í ræðu sinni yfir persónuleg samtöl sem á milli okkar höfðu farið þar sem ég aðvaraði hann um það að leiðir mundu skilja í þessu máli mjög snemma í þessari umræðu. Ég gerði þetta vegna þess að þingmaðurinn fylgdist ekki með því sem fram fór hér í fyrravor. Reyndar sleppti hann því sem ég sagði til viðbótar við þetta, ég vildi segja honum þetta til þess að við vissum hvor af öðrum og það þyrftu ekki að verða þannig brestir í okkar samskiptum. Hv. þm. sleppti því að segja frá þessu í sinni framsöguræðu. En ætli flestir hafi ekki mátt búast við því miðað við reynsluna í vor og miðað við samskipti stjórnarflokkanna í landbúnaðarmálum að það mundi sjóða upp úr með harkalegum hætti? Skyldu ekki þeir sem tóku þátt í þeirri umræðu sem fram fór á sl. vori hafa mátt búast við því? Auðvitað lá alveg ljóst fyrir að hv. þm. Gísla Einarssonar yrði vel gætt í þessari umræðu og afgreiðslu, enda ber nál. það með sér og textinn í langri ræðu sem hann flutti sem framsöguræðu var náttúrlega til kominn annars staðar en frá honum sjálfum. En það þarf ekki að vera af hinu verra. Menn sækja sér auðvitað aðstoð og upplýsingar og það gerði m.a. formaður landbn. fyrir hönd sinnar nefndar. Ég vek athygli á því að það var ekki að ófyrirsynju að leitað var til mjög hæfra lögmanna til aðstoðar við landbn. Það var ekki að ófyrirsynju. Og það liggur náttúrlega nú ljóst fyrir að það var afskaplega mikið happaverk því að ég held að það muni reynast erfitt að hnekkja þeim lagatexta sem hér er settur fram og rökstuddur af þessum hæfu mönnum. Og satt að segja óttast ég ekki samanburðinn við þann texta sem 2. minni hlutinn leggur fram eins og ég hef nú skýrt hvernig hann er tilbúinn, hvernig sú uppsetning er, hvernig menn hafa þurft að breyta yfirskrift og búa til fylgiskjöl til þess að geta fengið fram eitthvern þráð í þá frásögn. Ég held að það sé alveg ljóst að það skjal verði ekki hátt skrifað ef einhvern tíma verður til þess litið. Þetta tel ég mikið grundvallaratriði í umræðunni. Auðvitað er ekki neitt við það að athuga þó að menn beri þetta saman, en það er hins vegar grundvallaratriði og grundvallarniðurstaða hvernig þessi plögg eru til orðin, hvaða bakgrunn þau eiga. Og þar held ég að allir hv. þm. geti verið sammála um að nál. 1. minna hluta er að þessu leyti afar vel unnið og ef um það væri að ræða afar trúverðugt plagg til að sækja frekari túlkanir ef þörf er á, fram yfir það sem fram kemur í lagatextanum. Svo þakka ég fyrir mig.

Tveir hv. þm. óska eftir að veita andsvar. Forseti hefur ákveðið að hafa aðeins eina mínútu í síðara sinn ef hv. þm. óska eftir að taka tvisvar til máls.

Virðulegur forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að standa í löngum andsvörum hérna en ég hlýt samt að spyrja samkvæmt hvaða grein þingskapanna þetta er ákveðið því að þar er sagt að þingskapaumræða megi standa allt að 15 mínútum en sjálfsagt hefur forseti allt úrskurðunarvald um það.

Forseti ætlar þá að gera kunnugt að samkvæmt þingskapalögum er forseta heimilt að leyfa þingmönnum að veita andsvar og getur því ákveðið sjálf hversu langan tíma hún veitir til andsvara.

Þá hlýt ég, virðulegi forseti, að spyrja hvaða rök eru fyrir því að núna --- ég hef ekki orðið fyrir þessu áður --- að stytta andsvaratímann þegar svo stendur á að einungis tveir hafa beðið um andsvar því að þetta hlýtur að hafa fordæmisgildi varðandi störf forseta.

Forseti ætlar að gera kunnugt að hún hafi þegar tilkynnt að hér yrði gefið kvöldverðarhlé um klukkan hálfátta til hálfníu og þar sem klukkuna vantar núna 20 mínútur í 8, þá er orðið þröngt um tíma og þess vegna var þetta ákvörðun forseta.

Virðulegi forseti. Ég skal taka þessa skýringu gilda en fara fram á að tíminn verði stilltur upp á nýtt. Virðulegi forseti. Það er fyrst til að taka að eftir að hv. formaður landbn. hafði haldið sína löngu varnarræðu fyrir sínu nál, þá dró hann niðurstöðu málsins saman í eina setningu og sagði: Síðan er framhaldið þar, og þar á ég við GATT-málið, að framkvæmdarvaldið er að taka málið úr höndum þingsins og setja það í fimm ráðuneyta nefnd sem hv. þm. gat ekki orða bundist um að hann bæri ekki mikið traust til. Þarna kom hv. þm. að kjarna málsins, sem við stjórnarandstæðingar höfum verið að segja, að stjórnarflokkarnir eru búnir að semja um þessa málsmeðferð og hv. þm., formaður landbn., er að átta sig á því núna að það er ekki líklegt að út úr því starfi komi niðurstaða sem getur orðið hv. þm. að skapi. Þetta er samandregin niðurstaða formanns landbn. Í öðru lagi vil ég spyrja hv. þm. Hann talaði um að vega saman verðjöfnunargjöld og tolla og sagði að að sjálfsögðu yrðu tollarnir í tollalögum. Þarna er verið að ræða um hvernig við förum með þau tæki sem við höfum til varnar íslenskum landbúnaði vegna GATT-samninganna. Þá hlýt ég að spyrja hv. þm.: Verði þessi háttur hafður á hver fer þá með tollaþáttinn? Er það landbrh. eða fjmrh.? Af því að hv. þm. telur þetta viðunandi niðurstöðu, þá hlýtur þingmaðurinn að hafa kannað hvert yrði hlutfall tolla og hvert hlutfall verðjöfnunargjalda í þessari meðferð.

Það er nú fyrir það fyrsta, virðulegi forseti, að ég sagði það ekki að framkvæmdarvaldið væri að taka málið úr höndum þingsins. Ég sagði hins vegar að framkvæmdarvaldinu væri falið að undirbúa málið. Eins og menn vita gjörla, þá hefur ríkisstjórnin komið sér saman um að skipa fulltrúa fimm ráðuneyta til þess að gera breytingar um tillögur í þessum efnum. Niðurstöðurnar koma auðvitað til Alþingis eigi að síður. Að því er varðar hver mundi fara með forræði tollamála, þá er því til að svara að það er Alþingi Íslendinga. Alþingi Íslendinga afgreiðir. Tollar eru lögbundnir eins og menn vita, en innheimta þeirra fer auðvitað fram í gegnum fjmrn. eins og menn væntanlega vita.

Virðulegur forseti. Nú ætla ég ekki að deila við hv. þm. um það hvað hann sagði í sinni ræðu og ef til vill hef ég ekki haft það orðrétt eftir, en ég hygg samt að meiningin hafi verið sú sem ég sagði í mínu andsvari áðan að hv. þm. nefndi að framkvæmdarvaldið væri að taka málið yfir. Við skulum bara lesa það þegar málið kemur úr vinnslu ræðudeildar. Hitt var athyglisvert að heyra hv. þm. lýsa því yfir áðan að undanhaldið væri komið á það stig að hv. þm. væri búinn að sætta sig við það að álagning hluta þeirrar verndar sem við höfum vegna GATT verði ekki í höndum landbrh. eins og hv. þm. hafði haft heitstrengingar um fyrir einungis nokkrum vikum síðan.

Virðulegi forseti. Um fyrri hluta þessarar fyrirspurnar þarf ég ekki að orðlengja. Málið er að það eru fullar heimildir til þess að leggja á 30% tolla og til viðbótar stendur verðjöfnunargjaldaheimild landbrh. óhögguð þannig að hér er ekki um það að ræða að þetta haggi eitthvað við rétti eða skyldum landbrh. að þessu leyti. Ef til þess kæmi að það yrði gerð tollabreyting sem tæki neðsta hlutann af þessum álagningarheimildum, þá teldi ég að það hefði út af fyrir sig ýmsa aðra kosti för með sér. Ég held að það sé ekki neinn sérstakur kostur að verðjöfnunargjöld verði sérstaklega há ef þau bara þjóna þeim tilgangi sem til er ætlast og lögbundnar heimildir eru um, að verðjafna erlendar og íslenskar framleiðsluvörur. Það er auðvitað aðalatriðið.

Frú forseti. Ég er mjög friðsamur maður, en stend hér í deilu sem ég komst ekki hjá. Ég fagna því að það kom ekkert fram í ræðu hv. formanns landbn. sem hnekkir þeim lagatexta sem við stöndum saman að. Það stendur ekki steinn yfir steini í ræðu hv. þm. Egils Jónssonar um gagnrýni mína á hans vinnubrögð. Hann kom með samtals þrjú breytileg frumvörp í landbn. á jafnmörgum þriðjudögum til viðbótar við frv. hæstv. landbrh. Á það fjórða var fallist og settur fram sá lagatexti sem sá sem hér stendur samþykkti. Það var ítrekað reynt að fá formann nefndar til samstarfs en án árangurs. Sama gilti um nál. Þetta tel ég nægjanlegt að nefna eftir þá löngu þulu sem hér var flutt, ef svo má nefna þá ræðu sem hv. þm. Egill Jónsson flutti hér. Honum var margboðið upp á að semja nál. með mér og lögfræðingunum eða starfsmönnum nefndarinnar en því var gersamlega hafnað af formanni virðulegrar landbn.

Virðulegi forseti. Það kom hér fram afskaplega mikilvæg yfirlýsing af hendi hv. þm. Gísla Einarssonar þar sem hann sagði að það hefði ekkert komið fram í máli mínu sem hefði hnekkt breytingartillögum sem við erum flm. að. Þetta er náttúrlega mikið grundvallaratriði vegna þess að ræða mín fól það í sér að styrkja þessar breytingartillögur. Ég var í því að hafna skýringum Gísla Einarssonar og því sem kemur fram í nál. hans. Niðurstaðan og þessi orð eru því afskaplega mikilvægt innlegg í þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Frv. til laga um breytingar á búvörulögum hefur verið til umfjöllunar í hv. landbn. og er hér til 2. umr. Það vekur vissulega athygli að nefndin skuli skila fjórum minnihlutaálitum en tveimur nál. fylgja brtt. Starf landbn. hefur orðið vandasamt, ekki síst það viðfangsefni að ná sáttum við fulltrúa Alþfl. sem virðast hafa fengið það verkefni hjá flokki sínum að hamla gegn löggjöf sem gæti auðveldað íslenskum landbúnaði og þeim sem eiga allt sitt undir þjónustu við landbúnaðinn að takast á við þær miklu breytingar sem hafa orðið og verða með búvörusamningnum og þeim milliríkjasamningum sem við hljótum að undirgangast. Eftir að hafa hlýtt á fulltrúa Alþfl. í hv. landbn. flytja nál. sitt, hv. 4. þm. Vesturl., er ljóst að Alþfl. vill halda áfram þeim skylmingum í landbúnaðarmálum sem flokkurinn hefur tíðkað síðustu mánuði. Með nál. fulltrúa Alþfl. er gerð tilraun til þess að halda réttaróvissunni áfram, gera brtt. tortryggilegar með því að halda því fram að nál. sé ekki í samræmi við frv. án þess að gera grein fyrir með fullnægjandi hætti í hverju það felist. Slík vinnubrögð gætu með góðum vilja flokkast undir pólitísk skemmdarverk en eru hins vegar svo augljós að ekki verður litið á nál. Alþfl. öðrum augum en þeim að það verður að teljast marklaus tilraun til þess að slá ryki í augu fólks og koma inn tortryggni hjá almenningi. En um hvað hefur verið deilt? Er það um forræðið, sem á að verða hjá landbrn., eða er það um þá framkvæmd að takmarka innflutning landbúnaðarvara og koma í veg fyrir óvissu? Eins og margoft hefur komið fram náðist samkomulag í desember innan ríkisstjórnarinnar um að landbrh. færi með það vandasama viðfangsefni að stýra innflutningi landbúnaðarafurða. Vegna deilu um innflutning sem sprottið hefur upp var nauðsynlegt að vanda mjög umfjöllun Alþingis og tryggja sem best þá meginframkvæmd sem frv. gerir ráð fyrir. Hv. landbn. undir forustu hv. 3. þm. Austurl. hefur vissulega staðið undir þeim miklu kröfum sem hafa verið gerðar til landbn. og tek ég það sérstaklega fram. Þær breytingar sem 1. minni hluti landbn. leggur fram á þskj. 672 eru rækilega skýrðar í nál. Í nál. segir m.a., sem er mjög mikilvægt og ég vil vekja sérstaka athygli á, með leyfi forseta: ,,Við athugun á málinu taldi 1. minni hluti rétt með hliðsjón af ákvæðum núgildandi GATT-samnings að taka fram í greininni að tilefni takmarkana á innflutningi landbúnaðarvara eru þær aðgerðir sem beitt er hér á landi við stjórn á framleiðslu og sölu landbúnaðarvara.`` Eins og fram kemur í nál. 1. minni hluta er frv. ætlað að tryggja það markmið sem kemur skýrt fram í frv. að innflutningur landbúnaðarafurða sé óheimill nema með leyfi landbrh. Þá skipan höfðu ráðherrar Alþfl. og þingflokkurinn samþykkti. Vissulega er slík heimild vandmeðvarin og það skiptir miklu máli að hæstv. landbrh. komi á skipulegri og vandaðri framkvæmd þeirra mála en frv. gerir ráð fyrir að nefnd þriggja ráðuneyta komi að því verki áður en ráðherra tekur ákvörðun. Með því er tryggt, að mínu mati, að sjónarmið þeirra sem óttast að um of verði gætt sérhagsmuna landbúnaðarins komist til skila og er það fullkomlega eðlilegt að mjög vandlega sé komið að þessum undirbúningi áður en ákvarðanir eru teknar. En spurt hefur verið: Hvers vegna þarf þessar takmarkanir á innflutningi landbúnaðarafurða? Í mínum huga eru ástæðurnar aðallega þrenns konar. Í fyrsta lagi vegna sjúkdómahættu sem gæti komið hingað til landsins og orðið mikill skaðvaldur. Í öðru lagi til þess að tryggja á íslenskum matvörumarkaði innlenda úrvalsframleiðslu landbúnaðarvara. Í þriðja lagi til þess að gefa bændum færi á aðlögun breyttra viðskiptahátta. Við blasir að miklar breytingar eru fram undan í skipan viðskipta milli landa. Við trúum því mörg að samningar okkar t.d. innan GATT tryggi hagsmuni okkar á mjög mörgum sviðum og því verði að aðlaga margt þeim samningum, m.a. skipan landbúnaðarmála. Á sama hátt blasa við þær stórfelldu breytingar sem hafa orðið og verða á högum íslenskra bænda vegna samdráttar í framleiðslu og sölu, harðnandi samkeppni milli greina, einkum í kjötframleiðslunni, og ekki síður vegna breytinga hjá afurðastöðvum og í viðskiptum með landbúnaðarvörur þegar spilaborg Sambandsins er hrunin yfir bændur landsins með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Það er við þessar aðstæður sem við sjálfstæðismenn höfum viljað fara varlega og tryggja sem mest má verða hagsmuni þeirra þúsunda Íslendinga sem byggja afkomu sína á landbúnaði, bæði beint og óbeint. Er það ekki síst vegna þeirrar erfiðu stöðu sem nú um sinn er á vinnumarkaði að við leggjum svo ríka áherslu á það að hagsmunir þessa fólks séu tryggðir sem mest og best má verða. Það hefur því valdið miklum vonbrigðum að Alþfl. skuli hafa valið þann kost að vega úr launsátri að landbúnaðinum þegar verst gegnir og hvetja til þess að aðilar notfæri sér smugur í löggjöf eða óljósa túlkun til þess að auðvelda innflutning þrátt fyrir að gert hafi verið samkomulag um að takmarka innflutning innan þeirra heimilda sem við höfum í milliríkjasamningum. Við þessa umræðu hafa verið fluttar tvær ræður af hálfu Alþfl. sem verða að teljast mjög óvenjulegar, svo ekki sé meira sagt. Sú fyrri var ræða hv. 4. þm. Vesturl., Gísla S. Einarssonar, þar sem hann gerði grein fyrir nál. sínu sem hann stendur einn að. Ræðan var vissulega löng og efnismikil og eins og fram kom hjá hv. 3. þm. Austurl. var alveg augljóst að þar hafði verið gengið ríkulega í smiðju, svo sem eðlilegt er, hjá utanrrh. en í persónulegu ívafi þingmannsins voru að mínu mati óvenjulegar og tilefnislausar árásir á Sjálfstfl. Þessi málflutningur kemur mér mjög á óvart og er ekki í samræmi við ágæt vinnubrögð þingmannsins sem ég þekki mjög vel til. Það er augljóst að hv. þm. hefur fengið það hlutverk að vera talsmaður þeirra sjónarmiða innan Alþfl. sem vilja ganga lengra við að opna fyrir óheftum innflutningi iðnaðarvara, þar á meðal landbúnaðarvara, en nokkur önnur þjóð í Evrópu gerir. Meðal þeirra atvinnugreina sem nú blæðir fyrir þessa stefnu er skipasmíðaiðnaðurinn og ætti það að vera hv. þm. nokkurt umhugsunarefni. Seinni ræðan var ræða hæstv. utanrrh. sem flutti varnarræðu þess sérstaka málstaðar sem Alþfl. hefur verið að verja og skýra fyrir þjóðinni bæði til sjávar og sveita. Það fór ekki á milli mála að hæstv. utanrrh. var í mikilli vörn er hann reyndi að gera nál. 1. minni hluta tortryggilegt með því að tala um höfunda lagatextans sem lögvitringana þrjá, en sagði síðar í ræðunni að enginn hefði stefnt að hömlulausum innflutningi og átti þá vafalaust við Alþfl. þegar hann reyndi að draga í land í umræðunni. Þegar litið er á nál. 2. minni hluta, þ.e. hv. 4. þm. Vesturl., er af ýmsu að taka í undarlegum málflutningi. Þar er rakinn gangur málsins eftir að lýst hefur verið stuðningi við brtt. sem hv. þm. er meðflm. að ásamt fulltrúum Sjálfstfl. í nefndinni. En síðan er á 14 blaðsíðum í nál. reynt að gera breytingartillögurnar tortryggilegar. Það er t.d. ótrúlega barnalegt að halda því fram í nál. í kaflanum um vinnu sérfræðinga, sem þingmaðurinn virðist leggja mikið upp úr, að það hafi þurft Kjartan Jóhannsson sendiherra og fyrrv. formann Alþfl. til þess að skýra það út fyrir nefndarmönnum í hv. landbn. að jöfnunargjöld væru annað en tollar. Á grundvelli þessara mikilvægu sanninda Kjartans Jóhannssonar er síðan gerð grein fyrir þeim breytingum sem alþýðuflokksmenn telja sig hafa náð fram. Og hverjar skulu þær nú vera? Þar má nefna sem dæmi í 10 liðum, sem sagt er að séu breytingar á tillögum formanns landb., í fyrsta lagi að skilgreining á hugtakinu ,,landbúnaðarvörur`` er felld niður. Ég verð að segja eins og er að það getur vart verið mikilvægt innlegg eða mikill áfangi að það skyldi hafa tekist að fella þá skýringu út úr tillögum. Í öðru lagi að viðauka er skipt í tvennt í samræmi við upphaflegar tillögur Alþfl. og fjöldi vöruflokka var strikaður út. Ég hef ekki heyrt í þessari umræðu að nokkur ágreiningur hafi komið fram eða athugasemdir um þá vöruflokka sem eru hluti af frv. og hafa lagagildi. Í þriðja lagi er svo tíundað sérstaklega að hugtakið ,,heimsmarkaðsverð`` var skilgreint. Ég get rétt ímyndað mér að það sé ekkert hlaupið að því að skilgreina það hugtak út af fyrir sig en a.m.k. hefur orðið sá árangur, ef marka má þennan lið í nál., að það hafi tekist. Og í fjórða lagi að kveðið var á um að álagning verðjöfnunargjalda skyldi vera í samræmi við skilmála milliríkjasamninga. Ég get ekki ímyndað mér það að nokkur af hv. þm. landbn. hafi látið sér detta annað í hug en að verðjöfnunargjöldin yrðu að vera í samræmi við skilmála milliríkjasamninga. Virðulegi forseti. Þetta voru nokkur atriði af brtt. Alþfl. sem varaformaður landbn. náði fram gagnvart tillögum hv. formanns landbn. En hverjir skyldu trúa því að slíkar breytingar gætu næstum því valdið stjórnarkreppu? Með þessum hætti eru leiktjöld þessa ævintýris sett upp og það er nauðsynlegt að draga þau fram svo að flestir átti sig á þeim hættulega leikaraskap því miður sem ræður för Alþfl. þegar þeir hv. þm. fjalla um landbúnaðarmál. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum inna hv. 4. þm. Vesturl. eftir nokkrum atriðum sem varða frv., brtt. og nál. fulltrúa stjórnarflokkanna. Þegar skoðaðar eru athugasemdir í nál. Alþfl. vakna upp spurningar sem við hv. þm. þurfum auðvitað að gera okkur grein fyrir og velta rækilega fyrir okkur. Má þá í fyrsta lagi nefna hvað það er í nál. 1. minni hluta, sem hv. þm. Egill Jónsson hefur mælt fyrir, sem ekki er í samræmi við frv. Ég hef því miður ekki getað komið auga á að það sé skýrt eða gerð nægilega grein fyrir því í nál. hv. 2. minni hluta landbn. Í öðru lagi mætti velta því fyrir sér og væri fróðlegt út af fyrir sig að heyra um það, hvort skýringar í nál. 2. minni hluta feli í sér líkur á annarri framkvæmd laganna en skýringarnar í nál. 1. minni hluta. Þetta er nokkuð sem skiptir máli og þarf að velta fyrir sér og skoða. Í lokaorðum nál. 2. minni hluta segir, með leyfi forseta: ,,Telja verður miður að á sama tíma og önnur lönd eru að færa sig frá miðstýringu í landbúnaði, sem Evrópusambandið er mikið gagnrýnt fyrir og gengur í berhögg við anda nýja GATT-samningsins, er verið að taka upp á Íslandi hliðstætt kerfi og Evrópusambandið notar.`` Það er ekki skrýtið þó spurt sé hvort það sé óeðlilegt að við beitum svipuðum leiðum til þess að verja framleiðslu okkar þegar þær aðgerðir samrýmast samningum okkar við aðrar þjóðir. Eða eigum við að ganga enn lengra með þeim afleiðingum sem við vissulega þekkjum og mörg okkar óttumst gagnvart íslenskri framleiðslu, íslenskum iðnaði? Ég hef verið talsmaður þess innan míns þingflokks, virðulegi forseti, að leita allra leiða til þess að ná samkomulagi milli stjórnarflokkanna í landbúnaðarmálum. Ég tel afskaplega mikilvægt að þessir flokkar, sem hafa náð svo miklum árangri sem raun ber vitni í stjórnarsamstarfinu, láti ekki berast af leið í stjórnarsamstarfinu vegna ágreinings í landbúnaðarmálum, ekki síst þegar ágreiningurinn er í rauninni tilbúinn.  Virðulegi forseti. Ég vil að lokum lýsa yfir eindregnum stuðningi við brtt. sem hv. 3. þm. Austurl., frsm. 1. minni hluta landbn., hefur gert mjög rækilega grein fyrir og fulltrúi Alþfl. stendur að og ég fagna því. En ég vænti þess og vona satt að segja að hv. 4. þm. Vesturl. kalli aftur það nál. sem hér hefur verið lagt fram og halli sér að þeim traustu ráðgjöfum sem formaður hv. landbn. hefur leitað til í starfi nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Ég er afar ánægð að heyra það að hv. þm. ræddi það sérstaklega að hann hefði viljað teygja sig langt til samstarfs á milli flokkanna, sérstaklega í landbúnaðarmálum. Þess vegna vil ég aðeins geta þess að mér finnst að þetta hafi í því ljósi verið vond ræða. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við ræðum málin hér helst nokkuð átakalaust. Það er alveg ljóst að það er eining á milli stjórnarflokkanna um lagatextann og það hefur komið hér fram. Hv. þm. sem eru hér hvor með sitt nál. hafa gert mjög vel grein fyrir sjónarmiðum sínum þar. Það er hins vegar alveg út í hött að gera Alþfl. upp skoðanir umfram það sem hér hefur komið fram og það fannst mér þingmaðurinn gera. Við höfum ekki verið að fjalla um innlenda úrvalsvöru. Ég tek undir það að íslensk landbúnaðarvara er úrvalsvara og ég trúi því að hún verði það áfram og það verði frekar tryggt að hér verði boðið upp á góða fyrsta flokks vöru og að menn verði hæfir í samkeppni. Við höfum ekki viljað veikja stöðu íslensks landbúnaðar varðandi sjúkdómahættu. Og annað, stjórnarflokkarnir eru báðir sammála um að taka þátt í samningum GATT. Þetta frv. snýr ekkert að því máli. Þetta frv. snýst um að halda óbreyttu ástandi eins og menn voru með fest í lög fyrir hæstaréttardóm. Um það var samkomulag á milli flokkanna, að því stöndum við. Það á að vera aðlögun fyrir íslenskan landbúnað varðandi viðskiptahætti alveg eins og í öðrum löndum og stjórnarflokkarnir hafa komið sér saman um með hvaða hætti þeir ætla að hafa þá aðlögun, hvernig þeir ætla að skipa málum sínum varðandi innflutning samkvæmt GATT. Þetta eru staðreyndir málsins, herra þingmaður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur fyrir hennar innlegg í andsvari. Ég er sannfærður um það að hún mun sem formaður þingflokksins leggja sig alla fram um það að þetta mál nái farsælli niðurstöðu. Ég gat ekki betur heyrt á hv. þm. og ég er sannfærður um að miðað við hennar orð um landbúnað ætti ekki að þurfa að vera nokkur ágreiningur, en því miður hefur hann komið upp og ef hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir hefði hlustað á ræðu fulltrúa Alþfl. í landbn. þegar hv. þm. mælti fyrir nefndaráliti sínu, þá hefði þingmaðurinn komist að raun um að það var mjög harkalega deilt á fulltrúa Sjálfstfl. Þingmenn Alþfl. þurfa því ekki að undrast það þó að við verjumst. Það á ekki nokkur að vera undrandi á því. Ég legg hins vegar áherslu á það fyrst og síðast að það verði náð niðurstöðu en sú niðurstaða á að vera á grundvelli þeirra breytingartillagna sem hér liggja fyrir og þess nefndarálits sem hv. 1. minni hluti landbn. hefur lagt fram.

Virðulegi forseti. Ég hef vissulega sem formaður þingflokks Alþfl. tekið þátt í allri umræðu um málamiðlun á milli flokkanna, hvort heldur er í landbúnaðarmálum eða öðrum málum. Ég hef starfað í meiri hluta þann tíma sem ég hef verið í stjórnmálum og geri mér fulla grein fyrir hve mikil þörf er á slíku samkomulagi, að koma sér saman um málamiðlun. Pólitíkin er þetta. Ég hef hlustað bæði á fréttir og hef tekið þátt í umræðu í þingflokki, málamiðlunum og fylgst með allri samningagerð í þessu máli sem öðrum. Það er samstaða um lagatexta. Þeir tveir sem voru hvor með sitt nefndarálit voru ósammála. Ég þekki þá sögu og ég þekki það innihald og ég skil og styð sjónarmið sem kom fram hjá fulltrúa Alþfl. varðandi hvernig hann lítur á þetta mál. Hitt er svo annað hvort við ætlum að reyna að koma okkur saman um þessi mál eða hvort þingmenn stjórnarflokkanna ætla að standa hér eins og hríðskotabyssur og skjóta hver á annan og til að karpa og takast á.

Og hvaða byssur skjóta nú?

Í því ætla ég ekki að taka þátt. Ég er að tala um vopnin, ég er ekki að beita þeim og ég vil bara leggja áherslu á að það er samkomulag um lagatextann, það er samkomulag milli stjórnarflokkanna hvernig skuli taka á málum gagnvart GATT og annað það sem kom fram í máli þingmannsins er mjög mikið ranghermi að mínu mati.

Virðulegi forseti. Ég harma satt að segja það niðurlag sem hv. þm. hafði hér um mína ræðu. Mér hefði satt að segja þótt eðlilegt að þær fullyrðingar hefðu verið rökstuddar. Sú ræða sem ég flutti hér var svar við mjög harðri gagnrýni og þetta tengist auðvitað allt atvinnulífinu í landinu, atvinnustefnunni og því með hvaða hætti við getum tryggt það að íslensk framleiðsla sé í heiðri höfð. Við getum ekki reiknað með því að flytja inn og kaupa fyrir gjaldeyri ef ekki er unnt að framleiða í landinu með öllum tiltækum ráðum. Við hv. þm. hljótum að vekja athygli á því að landbúnaðurinn hefur þar mikilvægu hlutverki að gegna og það kom fram í minni ræðu.

Frú forseti Hv. 1. þm. Vesturl. byrjaði á að ræða um að gerðar hefðu verið ítrekaðar tilraunir til að ná sáttum við undirritaðan. Ég lýsi þessu sem helberum ósannindum vegna þess að sá sem hér stendur hefur ítrekað leitað eftir að fá samstarf bæði um lagatexta og nefndarálit og því hefur verið hafnað. Alþfl. vill halda þeim lagatexta og þeirri túlkun sem úr honum má lesa og láta þar við sitja. Nefndarálit 1. minni hluta, hv. þm. Sturla Böðvarsson, á við lagatextadrög nr. 2. Lagatextinn sem við erum með er nr. 4. Alþfl. hefur marglýst því yfir að hann stendur ekki á móti neinu hvað varðar lög um hollustu eða dýrasjúkdóma né samsvarandi vörur sem fluttar eru hingað til lands. Við stöndum að fullu og öllu að því sem íslensk lög gera ráð fyrir og ég tel að það sé óþolandi að vera brugðið um svona lagað eins og hv. þm. gerði hér. Og það kalla ég, hæstv. landbrh., að vega úr launsátri þegar menn eru að læða svona löguðu inn. Varðandi skipasmíðaiðnaðinn þá hélt ég að hv. þm. Sturla Böðvarsson væri betur heima í málum skipasmíðaiðnaðarins en raun ber vitni. Það hefur staðið á fulltrúum flokks hans að framkvæma þær aðgerðir sem hæstv. iðnrh. hefur lagt til, en það hefur ekki staðið neins staðar annars staðar fast og stendur enn þar. Það væri fróðlegt að heyra þær tillögur sem hv. þm. hefur fram að færa í málefnum skipasmíðaiðnaðarins.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hefja sérstaka umræðu um skipasmíðaiðnaðinn hér. Það gefst væntanlega gott tækifæri til þess. En ég veit ekki betur en að hæstv. núv. iðnrh. hafi tekið við af Jóni Sigurðssyni, sem nú er bankastjóri Seðlabankans og var iðnrh. í nokkuð langan tíma. Ég minnist þess ekki að það hafi verið kvartað undan því að þeir hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson og Jón Sigurðsson hafi ekki komið sér saman um í fyrri ríkisstjórn með hvaða hætti ætti að taka á vanda skipasmíðaiðnaðarins. Það þýðir því ekki að varpa þeim bolta til hæstv. núv. fjmrh. En þá umræðu getum við tekið síðar. Ég get út af fyrir sig kannski dregið í land með að það hafi verið erfitt að ná sáttum við Alþfl. við það að ná fram niðurstöðu í landbn. En eitthvað vafðist þetta nú fyrir mönnum og niðurstaðan varð sú að hv. 4. þm. Vesturl. reif sig frá stjórnarmeirihlutanum til þess að skapa sér sérstöðu með afar einkennilegum og athyglisverðum hætti sem er sá að skila sérnefndaráliti til þess að skýra breytingartillögur sem hann flutti með félögum sínum úr landbn. Varðandi það atriði að ég hafi ekki haft réttan lagatexta, hv. þm. nefndi að ég hafi átt að fjalla um fjórða lagatextann. Hér erum við að fjalla um breytingartillögur og það frv. sem lagt er fyrir þingið. Ég hef ekki aðgang að einhverjum bakskjölum landbn. sem síðan kunna að vera prentuð sem fskj. með nefndaráliti einstakra hv. þm., því miður. Ég get því ekki fjallað um önnur þingskjöl en þau sem eru lögð fyrir okkur á borð þingmanna.

Virðulegur forseti. Það er tíundað í nefndaráliti 2. minni hluta mjög greinilega í hverju mismunur liggur á milli 1. og 2. minni hluta og það þarf ekki annað en lesa það. Ég gæti gefið mér tíma til þess ef hv. 1. þm. Vesturl. hefur tíma á móti til að setjast niður og lesa bæði nefndarálitin. Það er alveg sjálfsagt. En ég lýsi því hér yfir að ég vil ganga svo langt sem samningar og lög heimila varðandi túlkun þessa lagatexta sem við erum að fjalla um. Og hafi það eitthvað farið á milli mála varðandi lagatextann sem nefndarálit 1. minni hluta á við, þá er sá lagatexti hengdur sem fylgiskjal við nefndarálit 2. minni hluta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 4. þm. Vesturl. fyrir skýringarnar. Ég legg hins vegar enn og aftur áherslu á það að meginatriðin eru að þær breytingartillögur sem hér eru til umfjöllunar og eru tillögur 1. minni hluta hv. landbn. eru tillögur stjórnarflokkanna. Þær eru skýrðar mjög ítarlega og með vönduðum hætti í nefndaráliti 1. minni hlutans. Ég legg bara áherslu á það í umræðunni að það er sú skýring á bak við breytingartillögurnar sem ber að taka gildar. Yfirklór og sögulegt yfirlit Alþfl. að öðru leyti í þessu máli er ekki innlegg til að styðja þær breytingartillögur sem hér eru til umfjöllunar.

Herra forseti. Það væri bæði til ánægju og eins í von um að fá svör við því sem ég mun leggja fram ef hæstv. forsrh. gæti verið í salnum. Ég tel að hér stefni í mikið óefni með störf Alþingis, en Alþingi er, eins og allir vita, ætlað að starfa eftir þingsköpunum og eðli málsins samkvæmt erum við hér að glíma við 36. gr. þingskapanna. Það er mjög algengt að ríkisstjórnir séu samsteypustjórnir og þurfi að koma sér saman um frumvörp en öll stjórnarfrumvörp verða að hafa eina greinargerð, hversu margir sem flokkarnir eru sem að henni standa. --- Mér þætti vænt um það ef hæstv. forseti reyndi að gera ráðstafanir til þess að hæstv. forsrh. yrði kallaður í salinn.

Forseti getur greint frá því að hæstv. forsrh. getur ekki verið viðstaddur umræðuna næsta klukkutímann eða svo. Ef hv. þm. vill ekki flytja sína ræðu að honum fjarstöddum, þá býður forseti þingmanninum upp á það að fresta ræðunni og þá mun forseti taka annað mál á dagskrá.

Herra forseti. Mér sýnist að þetta sé líka tilboð um að tala meira en klukkutíma og óvíst hvor kosturinn verður valinn í stöðunni, en það hallar degi og spurning hvort ég verð jafn vel upplagður þegar líður á kvöldið og í trausti þess að hæstv. forsrh. lesi það sem hér verður sagt hyggst ég halda áfram ræðu minni. Með leyfi hæstv. forseta hjóðar 36. gr. þingskapanna á þennan veg: ,,Lagafrumvörp skulu vera samin með lagasniði og skal prenta þau og útbýta þeim meðal þingmanna á fundi. Hverju frumvarpi skal fylgja greinargerð um tilgang þess yfirleitt og skýring á höfuðákvæðum.`` Þetta er forsenda þess að hægt sé að leggja fram lagafrv. Þetta er ekki sagt út í bláinn. Þetta er sagt til þess að hægt sé við mat dómstóla á lögum að átta sig á því með auðveldum hætti hvað býr á bak við lagasetninguna því að íslenskt mál, eins og svo mörg önnur, er tvírætt þannig að það er margt sem má túlka á ýmsa vegu. Það gerist gjarnan að það koma breytingartillögur við frumvörp í þinginu. Sumar breytingartillögur eru viðamiklar að efni til, sumar eru það stórar að í reynd er orðið nýtt frv. sem er komið fyrir þingið. Hér blasir það við að búið er að leggja fyrir þingið breytingartillögur sem raunverulega tvær greinargerðir fylgja, sem eru kallaðar nefndarálit, í báðum tilfellum mjög vel unnar. Það verður að segja um hv. 4. þm. Vesturl., Gísla S. Einarsson, að það er ekki aðeins að hann hafi flutt hér alveg magnaða fjallræðu fyrir sínu nefndaráliti á sínum tíma, heldur er hann með svo fræðilega greinargerð að maður stendur eiginlega gáttaður og spyr sjálfan sig hvort maður gæti leikið það eftir að skrifa svona niður á svo sem hálftíma og koma þessu á framfæri. Það eru engir smáhæfileikar sem búa í mönnum sem hrista svona fram úr erminni.  Ég tel rétt að koma þessu á framfæri því að hv. þm. er eins og allir vita búinn að vera hér í stuttan tíma og þetta er hans harðasta busavígsla í þinginu til þessa. En ágreiningurinn milli stjórnarflokkanna og þeirra sem skila nefndaráliti er, herra forseti, á þann furðulega hátt að því er haldið fram af hv. 4. þm. Vesturl. að hv. 3. þm. Austurl. hafi bara skilað inn vitlausu nefndaráliti, hvorki meira né minna. Hann hafi bara tekið rangt nefndarálit upp úr töskunni og skilað því inn, hitt sé einhvers staðar. Þetta er alveg stórkostleg staða. Maður hefur heyrt talað um presta sem varð það á í misgripum að flytja ranga ræðu við jarðarfarir. Þeir reyndu yfirleitt að leiðrétta það, í það minnsta þegar kom að nöfnum. Hér er ekkert gefið eftir. Það er haldið stíft við þá kenningu fram á lokaumræðu 2. umr. að það sé bara vitlaust nefndarálit komið inn í þingið. Og nú er svo komið að hv. 3. þm. Austurl. er kominn út úr salnum. Hvort hann er að leita að réttu áliti veit ég ekki eða hvað hefur gerst.

Hann er í vitlausum sal.

En allt kallar þetta á þá áleitnu spurningu: Hvers vegna skyldi nú 36. gr. þingskapanna gera ráð fyrir þeirri kvöð að það sé skýring á höfuðákvæðum í greinargerðinni? Hvers vegna skyldi það vera sem skilyrði? Hvers vegna er ekki stjórnarflokkum uppálagt það að hvert einasta stjfrv. sem komi fram sé með tveimur greinargerðum? Í þessu tilfelli gæti Alþfl. haft sína stefnu í sinni greinargerð og Sjálfstfl. haft sína stefnu í sinni greinargerð með öllum frumvörpum. Þetta er bara bannað skv. 36. gr., hvorki meira né minna. Það stenst ekki þingsköpin að vinna þannig. Auðvitað er miklu þægilegra að hafa það í tveimur greinargerðum. Þá er hægt að tala sitt á hvað. Þá getur Alþfl. á öllum flokksfundum hjá sér boðið upp á sérstakan texta, texta sem passar og er ekkert að móðga menn með einhverjum röngum skoðunum á fundum, túlkað bara lögin eins og Alþfl. vill hafa þau og Sjálfstfl. getur gert það sama út um allar sveitir. Þetta er nú niðurstaðan. Og það er merkilegt að það þurfti sérfræðing ofan af Skaga til þess að koma þessum boðskap á framfæri við Alþingi Íslendinga, hvorki meira né minna. Það hafa verið margir mætir menn á þingi. Það hefur enginn séð hvílíkt hagræði það er fyrir stjórnarsamstarfið áður að geta boðið upp á þennan valkost: Tvö nefndarálit. Ég verð að segja eins og er að það er alveg stórkostlegt að þetta skuli geta gerst yfirleitt. Og hér tala menn svo bara um slæmar ræður og góðar ræður. Ef til vill er farið að miða þær allar við framsöguræðu hv. 4. þm. Vesturl. fyrir nefndarálitinu. Það var að vísu einu sinni sagt á velmektardögum Olofs Palme þegar hann var aðstoðarmaður hjá Erlander að röddin væri Erlanders en textinn væri Palmes og það þótti vera viss vísbending um það hvernig ákveðnar kennisetningar væru til komnar því að menn voru ekki alltaf vissir um það að Erlander hefði haft nákvæmlega sömu skoðanir en ekki lesið grannt yfir textann áður en hann fór í það að þylja hann upp. Ég hygg að Alþingi Íslendinga standi frammi fyrir þeirri spurningu að taka stefnuna eins og hæstv. landbrh. boðaði úr þessum stól af miklum skörungsskap. Það minnti helst á það þegar frægur rithöfundur sagði: Mitt er að yrkja, ykkar að skilja,  Ég veit að hæstv. landbrh. telur sig hafa vinninginn í þessum efnum. En það er aðeins ein leið hjá Alþingi Íslendinga til að ganga frá málinu þannig að það sé verjandi fyrir þingið sem slíkt. Það verður að gera upp á milli nefndarálitanna í atkvæðagreiðslu á þinginu. Annað kemur ekki til greina. Annaðhvort standa sjálfstæðismenn á því sem þeir hafa sagt að bókstafurinn blífi, eins og hv. 3. þm. Austurl. hefur lagt skýringarnar til, eða þá að hin niðurstaðan verður ofan á að meiri hluti Alþingis samþykki það með því að vísa slíku frá að það sé rétt sem hv. 4. þm. Vesturl. hefur haldið fram að það hafi verið tekið rangt nefndarálit upp úr töskunni, nefndarálit sem passaði mjög vel við ákveðna útgáfu á textanum hjá landbn.  Þetta er náttúrlega sá hausverkur sem þingmenn hafa og verða að búa sig undir að taka afstöðu til. Það er ekki boðlegt að segja sem svo: Ekkert frv. má koma fram án þess að greinargerð fylgi þar sem höfuðákvæði séu skýr en hafa svo nefndarálit og það enga smásmíði. Fyrst kemur inngangur, hæstv. forseti. Svo kemur dómur Hæstaréttar, svo kemur samkomulag stjórnarflokkanna. Þetta er allt með stóru svörtu letri. Svo koma forsendur frv., breyting formanns landbn., sérfræðingavinna hefst, breytingar gerðar, niðurstaða, mat á áhrifum frv. og vöruverð, framtíðarskipan eftir gildistöku nýs GATT-samnings, nánari um efni frv. Þetta er bara forspil eins og hjá Sinfóníuhljómsveitinni áður en kemur að kjarnanum. 

Að sjálfsögðu.

Hér er ekki um neinn misskilning að ræða. Og sé það skoðað, hæstv. forseti, þá kemur í ljós að þeim texta er helgað allt annað nema lokaorðin í nefndarálitinu. Hér er þess vegna nefndarálit á ferðinni sem er nákvæmlega eins byggt upp eins og greinargerð með frv. Það er í reynd verið að fara á bak við 36. gr. þingskapanna. Auðvitað er hægt að taka öll stjórnarfrumvörp svona, setja bara fram mjög lítið og ómerkilegt frv. sem tilheyrir ákveðnum lagabálki með stuttri og skemmtilegri greinargerð, koma svo með alla vinnuna inn í þingið þar sem stjórnarflokkarnir geta haft tvö nefndarálit og skoðanir flokkanna geta farið algerlega út og suður, að maður ekki tali um að það sé beinlínis fullyrt að það hafi verið rangt nefndarálit sem hafi verið notað af öðrum aðilanum. Mér þykir skaði að því að hv. 3. þm. Austurl. er ekki í salnum. Það styrkir ekki hans stöðu í þessu sambandi. Menn gætu haldið að hann væri að leita að hinu nefndarálitinu eftir síendurteknar ásakanir um að hafa verið með rangt nefndarálit. 
             Ég verð að segja eins og er að ég held að þeir sem sömdu þingsköpin hafi bara ekki haft hugmyndaflug til að láta sér detta það í hug að lagaskýringar með þessum hætti yrðu sendar út úr þinginu. Ef Alþingi Íslendinga samþykkir frv. eins og þetta með tveimur nefndarálitum, þá er það endanleg yfirlýsing um það að dómstólar Íslands geta aldrei nokkurn tíma vitnað í nefndarálit til að styðja ákvörðun um skýringu á lögum vegna þess að ef þau geta stundum verið tvö og verkað út og suður og það sé ekki hægt að taka mark á þeim undir þeim kringumstæðum, þá verður almennt að líta á þau sem ómarktækt rugl sem komi málinu ekkert við. Það er sú stóra alvara sem blasir við. Allur lagaskýringaþátturinn sem settur er inn í 36. gr. þingskapanna er þar með úr sögunni, hvorki meira né minna. Segjum nú að svona frv. dagaði uppi vegna þess að hæstv. forsrh. ryfi þingið og ný ríkisstjórn eða sú sama þyrfti að koma með stjfrv. aftur inn í þingið, tæki textann nákvæmlega eins og samkomulag varð um hann í nefndinni, hvaða greinargerð ætti þá að fylgja? Er það greinargerð hv. 4. þm. Vesturl. eða hv. 3. þm. Austurl.? Eða væri bara ekki hægt að flytja frv. vegna þess að það vantaði greinargerðina? Það væri alveg nýtt í sögunni ef menn stæðu frammi fyrir því að það væri samkomulag um lagatextann en næðist ekkert vitrænt samkomulag um greinargerð með frv. Hafa menn heyrt minnst á annað eins rugl og þetta? 

Varla er nú hægt að eyðileggja góðan lagatexta með vitlausri greinargerð.

Hæstv. ráðherra er orðinn hugsi og það er ekkert skrýtið. Efinn er upphaf endurskoðunar.

Við hljótum að vera sammála um það, er það ekki?

Efinn er upphaf endurskoðunar. Um leið og menn fara að efast, þá fara menn að hugsa og um leið og menn fara að hugsa, þá komast þeir að niðurstöðu fyrr eða síðar.

Svo er það höfundarrétturinn á breytingartillögunni.


             Ekki veit ég hvort hæstv. forseti er að hasta á þann sem hér er eða salinn.

Forseti er að hasta á þann sem kallar fram í.

En ég ítreka aftur: Er Alþingi Íslendinga reiðubúið að afsala sér þeim rétti sem það hefur og þeim skyldum sem það hefur skv. 36. gr. að gera grein fyrir höfuðákvæðum frv. í greinargerð? Það liggur nefnilega ljóst fyrir að nefndarálitin sem hér eru eru jafngildi greinargerðar með öllum venjulegum lagatexta. Ágreiningurinn er aðeins uppi um það að annar aðilinn segir: Þetta nefndarálit passar ekkert við lagatextann.

Skoðaðu það.

Og enn og aftur er ítrekað og nú er hv. 4. þm. Vesturl. farinn að hvetja þann sem hér stendur til að skoða hvort það passi. Ég er þeirrar skoðunar að nefndarálit þess minni hluta sem, með leyfi hæstv. forseta, er skrifað undir af hv. þm. Agli Jónssyni, hv. þm. Árna M. Mathiesen og hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni, standist þennan lagatexta hvort sem það hefur verið samið fyrir eitthvað annað tækifæri. Það er náttúrlega svo með mörg góð ljóð að þau geta passað við ýmis tækifæri og nú sé ég að hæstv. landbrh. er í essinu sínu því að þarna erum við komin inn á það svið sem honum er kærast. Það er nefnilega svo að þó að listamenn geti leyft sér að segja: Mitt er að yrkja, ykkar að skilja, þá getur Alþingi Íslendinga í lagatextasmíði ekki leyft sér að segja við dómstóla landsins: Okkar er að setja lög, ykkar að skilja þau og senda svo frá sér tvær tegundir af skýringum. Það væri alveg eins hægt að setja lögin upp í krossgátuformi og segja: Annaðhvort leysið þið krossgátuna og eruð færir um að sinna ykkar starfi eða þið verðið bara að fá ykkur aðra atvinnu. Það væri aldeillis meðferð á lögfræðistéttinni.  
             Ég skal játa það að það minnti mig á orrustuna um Stalingrad þegar þær fréttir bárust í gegnum fjölmiðlaheiminn að það væri búið að nást samkomulag um lagatextann en það yrði að draga nefndarálitið til baka, það væri vitlaust. Það var ekki af innlendum vettvangi, það var af vettvangi utanríkismála sem þær fréttir bárust. Og ágætur Íslendingur sem hefur starfað á erlendri grund alllengi, var sendur þangað til starfa af núverandi formanni Alþfl., hæstv. utanrrh., var kallaður heim eins og þegar styrjaldarástand skellur á milli stórvelda. Og eitt af því sem hann þurfti að útskýra var hugtakið landbúnaður. Ekki veit ég á hvaða forsendum er hægt að líta svo á að sá ágæti maður, Kjartan Jóhannsson, sem, ef ég veit rétt, hefur stundum kennt rekstrarhagfræði, sé orðinn sérfræðingur í málatilbúnaði sem hv. 3. þm. Austurl. leggur fyrir þingið. Það er dálítið fjarskyld fræðigrein, annars vegar resktrarhagfræði og hins vegar lagasmíð sem hv. 3. þm. Austurl. lætur vinna og stendur myndarlega að því það verður að segja um hv. 3. þm. Austurl. að hann kallaði til mjög hæfa lögfræðinga til að fara yfir þetta mál vegna þess að hann trúði því að markmið ríkisstjórnarinnar hefði verið að eyða réttaróvissu. Það hljóta að hafa verið agaleg vonbrigði þegar hann áttaði sig á því að þeir vildu hafa Austfjarðaþoku og það svo dimma að helst greindi ekki í veggina í þessu máli áfram. Það væri ekki markmiðið að eyða óvissunni. Kompásinn skyldi ruglaður af seguláhrifum og lóraninn tekinn niður. Það verður að segjast eins og er að það væri fyrirgefanlegt undir þeim kringumstæðum þó að þingmanni yrði það á að draga upp vitlaust nefndarálit. En að neita að viðurkenna það og neita að koma með það rétta er það stórfurðulega og það er það sem hv. 4. þm. Vesturl. skilur bara alls ekki. Ég tel að Alþingi Íslendinga þurfi að gera það upp við sig hvort það vill afsala sér ákvæðum 36. gr. um að lagaskýring fylgi frumvörpum frá þinginu, brjóta raunverulega 36. gr. þingskapanna eða hvort Alþingi Íslendinga vill úrskurða í atkvæðagreiðslu á milli þess hvort nefndarálitið á að túlka sem greinargerð með frv. Það hlýtur að verða það sem menn verða að hugsa um í kvöld og vega og meta ef þannig fer að tillögur stjórnarandstöðunnar verða felldar í þessu máli og lagatexti samþykktur með nefndarálitum sem vísa út og suður. Það er ekki skrýtið þó það gangi erfiðlega í skipasmíðaiðnaðinum þegar einhugurinn í ríkisstjórninni er á þennan veg eins og hér er verið að lýsa. En efnislega er aðeins eitt atriði sem raunverulega stendur upp úr allri umræðunni. Um það eru átökin. Hvaða stjórnmálamenn á Íslandi vilja verja íslensk störf í landinu, hvort heldur þau eru í landbúnaði, við skipasmíðar eða annað? Hverjir telja að það sé nóg til af gjaldeyri til að kaupa allt inn til landsins án þess að gera grein fyrir því hvernig eigi þá að afla þess gjaldeyris? Um það snýst málið. Um það verður hv. 4. þm. Vesturl. spurður á Vesturlandi. Það er eins gott að hafa það á hreinu. Hvaðan á að afla alls gjaldeyrisins ef við ætlum að hætta að nota íslenska menn til þess að gera við skip eða byggja skip, hætta að nota þá til að framleiða landbúnaðarvörur? Og það er þá orðin spurning: Í hvaða verk ætlum við að nota þá? Viljum við fá tannlækna inn til landsins sem kunna kannski ekkert nema ungversku? Svo er þeim sagt fyrir hvaða tönn eigi að taka og ef til vill fer vitlaus tönn vegna þess að sjúklingur og tannlæknir eru ekki alveg á einu máli um það hver túlkunin á textanum hefur verið. Þetta lækkar kostnaðinn, það liggur alveg ljóst fyrir. Það liggur alveg ljóst fyrir að það er hægt að lækka kostnaðinn við tanndrátt með slíkum aðgerðum. Nei, ef menn vilja sópa Íslendingum úr störfum og segja: Við höfum nægan erlendan gjaldeyri til þess að flytja allt inn sem okkur dettur í hug og við getum fundið að er ódýrara einhvers staðar erlendis vegna þess hvað vinnuafl er ódýrt, þá er hægt að hreinsa til þannig að atvinnuleysið vaxi um fleiri prósent á ári í stað þess að minnka og við getum auðveldlega komist í 10--20% um aldamótin. Um það snýst þetta mál. Og nú sitja þeir saman, hv. 3. þm. Austurl. og hv. 4. þm. Vesturl.,  Ég tel að Alþingi Íslendinga geti ekki sóma síns vegna gengið svona frá þessu máli. Það er gersamlega vonlaust. Það er afsal slíkra réttinda af hendi þingsins að það gengur ekki upp. Hér verður að ganga frá því máli við 3. umr. Ef tillögur stjórnarandstöðunnar falla verður að ganga frá því máli hvor textinn eigi að ríkja. Og ég trúi því ekki að sá flótti sé brostinn í lið sjálfstæðismanna sem hafa fylgt forskrift hæstv. landbrh. sem lýsti því yfir að nefndarálit hv. 3. þm. Austurl. væri kórrétt miðað við þetta frv., væri hin rétta lögskýring, hv. 1. þm. Vesturl. talaði á þann veg einnig og þannig hafa fleiri gert. --- Nú sækir svefn á hv. 4. þm. Vesturl. 

Hann segir satt.

Það má vera. En ég er sannfærður um það að svo fast er setið í stólnum af hv. 3. þm. Austurl. að hann hyggst ekki gerast neinn hlaupastrákur í þessum efnum og mun standa við það nefndarálit sem hann hefur lagt fram. Og auðvitað hlýtur að reyna á það í atkvæðagreiðslu hér í þinginu hvort nefndarálitið eigi að fylgja sem lögskýring.

Hæstv. forseti. Nú er ég sammála hv. þm. um það að Benedikt Gröndal var gott skáld og oft auðskilið. Ég minnist þess raunar að hann sagði í annan tíma: Stafsetning þessarar bókar er með ýmsum hætti til að þóknast öllum þeim sem aldrei komu sér saman, sem auðvitað kemur þessu máli ekki við sem við erum hér að fjalla um. En ég vil á hinn bóginn ítreka það sem ég sagði fyrr við þessa umræðu að sá lagatexti sem liggur fyrir í brtt. er fluttur af fjórum nefndarmönnum í landbn. en er saminn af þrem kunnum hæstaréttarlögmönnum og þeirra skýringar liggja fyrir í nefndaráliti 1. minni hluta, þeirra skilningur á þessum lagatexta og það er alveg ljóst að það ber að skilja lagatextann með þeim hætti.

Herra forseti. Ég fagna mjög þessari yfirlýsingu hæstv. landbrh. Ég lít svo á að það sé alveg ótvírætt hvernig hæstv. ráðherra muni greiða atkvæði hér í þinginu ef til atkvæða kemur um þessar greinargerðir hvor eigi að gilda og það er mjög ánægjulegt að hæstv. ráðherra skuli hafa gefið hér svo afdráttarlausa yfirlýsingu.

Hæstv. forseti. Ég vil óska eftir því að umræðan haldi áfram. Hér eru mættir framsögumenn nefndar og sá ráðherra sem með þessi mál fer og það er ástæðulaust annað en umræðan geti haldið viðstöðulaust áfram.

Virðulegi forseti. Nú háttar þannig til að sá sem hér stendur er næstur á mælendaskrá og það sem gerði það að verkum að ég bað um orðið í dag var túlkun hæstv. forsrh. í umræðum hér á skoðunum og vilja okkar stjórnarandstæðinga í landbn. Ég hlýt þess vegna og fór fram á það við forseta að minni ræðu yrði frestað þar til hæstv. forsrh. væri kominn af krýningarathöfninni sem nú ku fara fram vestur á Hótel Sögu. Og einhvern tíma hefur hæstv. landbrh. farið fram á frestun á umræðu af minna tilefni en því sem hér er sagt af.

Hæstv. forseti. Það er svo að þingmönnum gefst tækifæri á að gera athugasemdir þegar ræðumenn hafa lokið máli sínu. Á hinn bóginn er fyrir því löng hefð að eðlilegt sé að þeir ráðherrar sem viðkomandi lagafrv. fellur undir séu viðstaddir og eins framsögumaður meiri hluta ef meiri hluti er fyrir hendi, í þessu tilviki framsögumenn stjórnarflokka, og ég minnist þess ekki að það hafi verið talin ástæða til þess að slá umræðum á frest ef þessum skilyrðum er fullnægt. Á hinn bóginn hef ég oft heyrt það á stjórnarandstöðu nú að hún talar mikið um það að ég hafi stöðvað umræður á þeim rökum sem þeir eru nú að bera hér fyrir sig. Ég minnist þess ekki að sá hafi háttur verið í tíð síðustu ríkisstjórnar að það væri nóg að óska eftir því að einhver ráðherra sem málið varðaði ekki yrði kvaddur til og síðan yrði umræðu slegið á frest. Það var ekki þannig og eru þá alveg nýir siðir ef það verður nú upp tekið.

Forseti vill taka fram áður en lengra er haldið að hún hafði þegar frestað umræðu um 10. dagskrármál og er það vegna þess að hæstv. forsrh. getur ekki verið viðstaddur umræðuna nú um sinn en honum er kunnugt um það að hans er óskað á fundinn og mun hann koma eins fljótt og verða má.

Virðulegur forseti. Hæstv. landbrh. sagði að honum þætti það sérkennilegt að fresta umræðu vegna þess að til væri kallaður einhver ráðherra sem fjallaði ekki um málið. Nú vill það svo til að sú brtt. sem við erum með til umfjöllunar er afsprengi samkomulags formanna stjórnarflokkanna, afsprengi samkomulags hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. sem var gert að hæstv. landbrh. fjarstöddum. Hæstv. landbrh. var að sinna ráðstefnuhaldi norður í landi og sprengingum á Vestfjörðum meðan þeir hæstv. ráðherrar sem hafa tekið hér við yfirstjórn landbúnaðarmálanna, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., gengu frá því sem samkomulagi sem hér er verið að fjalla um þannig að ég hlýt að telja það fullkomlega eðlilegt að nærveru þeirra sé óskað.

Hæstv. forseti. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt. Þótt forseti hafi frestað umræðu þá er á hans valdi að hefja umræðuna að nýju þegar honum sýnist.

Ákvörðun forseta liggur fyrir um að fresta þessari umræðu að beiðni hv. þm. sem hér eiga eftir að taka til máls og óska eftir að hæstv. forsrh. verði viðstaddur umræðuna.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Happdrætti Háskóla Íslands. Frv. þetta er flutt samhliða frv. til laga um söfnunarkassa. Í frv. til laga um söfnunarkassa er gerð sú tillaga að dómsmrh. verði heimilt að veita Íslenskum söfnunarkössum, félagi í eigu Rauða kross Íslands, Landsbjargar, landssambands björgunarsveita, Samtaka áhugamanna um áfengis- og vímuefnavandann og Slysavarnafélagi Íslands, leyfi til að starfrækja söfnunarkassa með peningavinningum. Því er nauðsynlegt að afmarka þá starfsemi gagnvart happdrættisvélum Háskóla Íslands, en svo sem kunnugt er hefur Háskóli Íslands einkaleyfi til rekstrar happdrættis með peningavinningum og hefur nýlega hafið rekstur peningahappdrættis með vélum sem ekki er rekið sem flokkahappdrætti. Í 1. gr. þessa frv. er tekið fram að happdrættisvélar megi samtengja, einstakar vélar og á milli sölustaða. Slíka heimild er ekki að finna í frv. til laga um söfnunarkassa og er á því byggt að þetta atriði verði helsta greinimark á milli söfnunarkassa annars vegar og happdrættisvéla hins vegar. Er enda ljóst að samtenging milli véla og milli sölustaða skapar möguleika á að byggja upp happdrættisvinninga sem eru ólíkir þeim kostum sem fyrir hendi eru varðandi einstaka söfnunarkassa. Frv. er stutt, aðeins tvær greinar, og er efni þess í raun aðeins einvörðungu það að afmarka gagnvart söfnunarkössum hvað skuli vera happdrættisvélar. Ég legg svo til, frú forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Herra forseti. Það er nú svo að Íslendingar eru mikil happdrættisþjóð og miklir spilamenn. Ég hygg að það frv. sem hér er sett fram beri þess nokkurt vitni að menn vita um þessa fíkn og e.t.v. má segja sem svo að það sé ekki meira eða verra fyrir Alþingi að samþykkja það að menn megi tapa sínu fé í spilakössum heldur en leggja á skatta og taka peninga af mönnum hvort sem þeim líkar það betur eða verr. Ég taldi það mikla gæfu á sínum tíma þegar Íslendingar leyfðu lottóstarfsemi hér að íþróttafélög landsins og ungmennafélög náðu samkomulagi við öryrkja um rekstur á lottóinu. Ég er þeirrar skoðunar og hef verið að á Íslandi muni að sjálfsögðu Háskóli Íslands verða flaggskip háskólamenntunar í þessu landi. En það er á fleiri stöðum sem kennsla fer fram á háskólastigi og ég tel óásættanlegt annað en að það náist niðurstaða í því máli að eitthvað af þeim fjármunum sem Háskóli Íslands fær í gegnum sína starfsemi fari til þess að efla háskólamenntun annars staðar á landinu. Ég tel að það væri mjög óskynsamlegt ef hver háskóli fyrir sig eða hver stofnun fyrir sig sem er með menntun á háskólastigi færi að standa að rekstri á hvort heldur það eru vélar, spilakassar eða happdrætti. Það hlýtur að vera skynsamlegra að reka þetta í einhverri stórri einingu en skipta svo með einhverjum heiðarlegum hætti þeim ávinningi sem af þessu hlýst. Nú er það hárrétt að Háskóli Íslands hefur einkaleyfi á peningahappdrætti. Það var á sínum tíma Jónas Jónsson frá Hriflu sem kom því til leiðar að svo varð og ég tel að það hafi verið háskólanum mikil lyftistöng að forsvarsmenn hans stýrðu þessu happdrætti með þeirri skynsemi sem þeir gerðu og það fjármagn hefur verið notað til uppbyggingar háskólans. En ég er jafnsannfærður um hitt að fyrir heildarhagsmuni íslenskrar þjóðar þurfum við að styðja við bakið á háskólamenntun í landinu, líka hjá þeim aðilum sem eru með slíka menntun þó að stofnanirnar séu miklu minni. Ég vænti þess að hæstv. dómsmrh. taki því ekki illa þó að slíkt komi upp í allshn. að umræða fari fram um þá hlið málsins. Á sínum tíma var það allshn. sem hóf þá umræðu hvort ekki væri rétt að hafa eitt lottó þegar Öryrkjabandalagið og íþróttahreyfingin voru farin að takast á um þessa hluti. Það náðust sættir í því máli og það varð að mínu viti mikið gæfuspor. Ég vænti þess og vil undirstrika það að lokum að ég tel að það eina sem þurfi að gæta vel að varðandi þessa kassa sem hér er verið að setja af stað er að börn og unglingar eigi ekki aðgang að þeim. Það er óverjandi ef það verður, það verður að gæta þess að slíkt gerist ekki, við eigum að standa að þessu með þeirri reisn að það sé ekki hægt að segja að Háskóli Íslands skaðist á því að þessi starfsemi sé af hinu illa gagnvart börnum og unglingum, við eigum að gæta þess að það séu aðeins fullorðnir sem spili í þessum kössum. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra líti svo á að með þessum orðum sem ég hér læt falla þá tek ég jákvætt undir þetta mál og tel að við þurfum að afgreiða það helst á þessu þingi.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um söfnunarkassa. Það er flutt samhliða frv. til laga um breytingu á lögum um Happdrætti Háskóla Íslands en þetta frv. kallar á að mismunandi heimildir varðandi rekstur annars vegar söfnunarkassa og hins vegar happdrættisvéla séu afmarkaðar nánar. Eins og menn rekur sjálfsagt minni til risu nokkrar deilur á síðast liðnu ári í framhaldi af beiðni Happdrættis Háskóla Íslands um að hefja rekstur á sérstökum samtengdum happdrættisvélum en þeim deilum lauk með samkomulagi Happdrættis Háskóla Íslands annars vegar og hins vegar Rauða kross Íslands, Landsbjargar, Slysavarnafélags Íslands og Samtaka áhugafólks um vímuefnavandann en þessi fernu samtök hafa staðið að rekstri söfnunarkassa. Ein forsenda þess samkomulags var að dómsmrh. mundi beita sér fyrir því að lagagrundvöllur undir rekstri söfnunar- og spilakassa Rauða kross Íslands og samstarfssamtaka þeirra yrði treystur og er frv. þetta samið að því tilefni. Í almennum athugasemdum við frv. er rakin saga leyfisveitinga til reksturs spilakassa Rauða kross Íslands en slíkt leyfi var fyrst veitt 1972. Frá þeim tíma hafa gerðir spilavéla tekið breytingum svo og tegund myntar, vinningshlutfall og fleira, auk þess sem þrír aðilar hafa fengið leyfi til þess að reka söfnunarkassa. Frá 1990 hafa Rauði kross Íslands, Landssamband hjálparsveita skáta og Landssamband flugbjörgunarsveita, síðar Landsbjörg eftir sameiningu þessara tveggja landssambanda, Slysavarnafélag Íslands og Samtök áhugafólks um áfengis- og vímuefnavandamálið, haft með sér samstarf um starfrækslu söfnunarkassa, sem jafnframt hafa veitt peningavinninga. RKÍ annaðist þennan rekstur fram til 1. jan. 1994, en aðilar sömdu um skiptingu tekna af kössunum. Hinn 19. okt. 1993 gerðu Rauði kross Íslands, Landsbjörg, Samtök áhugafólks um áfengis- og vímuefnavandann og Slysavarnafélag Íslands með sér samning um stofnun félags um rekstur söfnunar- og spilakassa og aðra fjáröflun. Heiti félagsins er Íslenskir söfnunarkassar (ÍSK) og tók það til starfa 1. jan. 1994. Stofnsamningur Íslenskra söfnunarkassa er birtur sem fskj. I með frumvarpi þessu. Í framhaldi af gerð stofnsamningsins hafa þau samtök, sem aðild eiga að Íslenskum söfnunarkössum, komið sér saman um skiptingu ágóða af rekstri söfnunarkassa og vísast um það til almennra athugasemda við frv. Með frv. er lagt er til að dómsmálaráðherra fái heimild til að leyfa þessu félagi, Íslenskum söfnunarkössum, að starfrækja söfnunarkassa með peningavinningum. Verði þessi heimild lögleidd leiðir af henni að ráðherra getur ekki án sérstakrar lagaheimildar heimilað öðrum aðilum rekstur söfnunarkassa af því tagi sem frumvarpið tekur til. Lagt er til að það verði skilyrði fyrir leyfinu að dómsmálaráðherra hafi staðfest samstarfssamning þeirra samtaka sem standa að félaginu þar sem m.a. er kveðið á um skiptingu tekna af söfnunarfénu. Samkvæmt þessu er það verkefni samtakanna að semja sín í milli um skiptingu tekna af söfnunarfénu og það er aðeins hlutverk ráðherra að staðfesta slíkan samning, en í því felst að hann hefur eftirlit með að ákvæði samningsins séu í samræmi við ákvæði laga og þeirra reglna sem sett eru á grundvelli þeirra. Hefur slíkur samningur þegar verið gerður svo sem áður hefur verið greint frá og er hann fylgiskjal með frv. Í frumvarpinu er ekki farin sú leið að binda heimildina til að veita leyfi við tiltekinn árafjölda eins og gert er í lögum um einstök happdrætti og lögum nr. 26/1986, um talnagetraunir (lottó). Hér er hins vegar farin hliðstæð leið og gert er í lögum nr. 59/1972, um getraunir. Það er því á valdi Alþingis að ákveða síðar með breytingu á lögunum hvort leyfið verður fellt niður og þá hvenær. Tekjum af söfnunarkössum samkvæmt lögunum skuli varið til starfsemi þeirra samtaka sem rétt hafa til reksturs þeirra. Öll hafa þau fernu samtök, sem standa að Íslenskum söfnunarkössum, það að markmiði að starfa að mannúðar-, líknar- og björgunarmálum. Þeim fjármunum, sem samtökin afla, er því varið til að sinna slíkum verkefnum og er ekki tilefni til þess að lögbinda frekar ráðstöfun á tekjum af söfnunarkössunum. Með lögum þessum er þeim fernum samtökum, sem standa að Íslenskum söfnunarkössum, veitt leyfi til að reka tiltekna gerð af söfnunarkössum. Eðlilegt er því að stjórnvöld hafi möguleika á því að fylgjast með og hafa eftirlit með fjárreiðum og uppgjöri vegna þess fjár sem safnast í söfnunarkassana. Lagt er til að dómsmálaráðherra tilnefni annan tveggja löggiltra endurskoðenda reikninga fyrir innkomið söfnunarfé og að dómsmálaráðherra skuli fá eintak af ársreikningi afhent að lokinni endurskoðun. Hinn tilnefndi endurskoðandi er því trúnaðarmaður ráðherra. Rétt þykir að ráðherra setji í reglugerð nánari ákvæði um ákveðin atriði varðandi starfrækslu söfnunarkassanna, en þar er m.a. um að ræða atriði sem geta verið breytileg frá einum tíma til annars, svo sem um fjölda söfnunarkassa, notkun mynta og fjárhæð vinninga. Að mestu eru þetta sömu atriði og áskilnaður hefur verið gerður um í leyfisbréfum um rekstur söfnunarkassanna, en nýmæli er að lagt er til að ráðherra ákveði aldur þeirra sem nota mega kassana til að leggja fram framlög. Með því að tiltaka þau atriði, sem nefnd eru í greininni, eru tekin af tvímæli um að ráðherra sé heimilt í reglugerð að mæla nánar fyrir um þessi einstöku atriði í starfsemi Íslenskra söfnunarkassa, en ekki er í öllum tilvikum víst að almenn reglugerðarheimild veitti ráðherra vald til að skerða það leyfi sem lögin miða við að hann veiti Íslenskum söfnunarkössum. Eins og fram er komið hefur félagið Íslenskir söfnunarkassar þegar verið stofnað og fyrir liggur samstarfssamningur milli þessara aðila í samræmi við 1. gr. frumvarpsins. Að lokinni birtingu laganna, staðfestingu ráðherra á samstarfssamningi, sbr. lok 1. mgr. 1. gr., og útgáfu reglugerðar skv. 4. gr. á ráðherra að geta gefið út leyfi skv. 1. gr., en slíkt leyfi kæmi þá í stað núverandi leyfa þeirra samtaka sem standa að félaginu, en þau eru ótímabundin. Varðandi önnur atriði frv. og efni samnings um rekstur spilakassa er vísað til athugasemda með frv. og fskj. með því. Verði frv. þetta að lögum hefur hinni sameiginlegu fjáröflun til starfsemi þessara fernu samtaka verið búinn lagagrundvöllur með hliðstæðum hætti og nú er varðandi rekstur getrauna og lottós en tekjur af þeirri starfsemi renna til íþróttasamtaka og Örykjabandalags Íslands. Rekstur söfnunarkassa sem jafnframt gefa möguleika á peningavinningum hefur verið mikilvæg fjáröflun fyrir starfsemi Rauða kross Íslands, Landsbjargar, Slysavarnafélagsins og SÁÁ og hefur átt mikinn þátt í að gera þessum samtökum kleift að halda uppi öflugri starfsemi í þágu landsmanna. Herra forseti. Ég legg því til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um málflytjendur, nr. 61/1942, með síðari breytingum. Frv. er samið af sérstakri nefnd sem skipuð var að ósk Lögmannafélags Íslands til þess að gera tillögur að breytingum á lögum um málflytjendur en mjög brýnt þykir orðið að endurskoða nokkur ákvæði þeirra sem lítið hafa breyst í rúmlega hálfa öld. Koma þar ekki síst til gjaldþrot nokkurra lögmanna á síðustu árum sem kalla á að hugað sé að öryggi viðskiptamanna þeirra. Nefndina sem samdi frv. skipuðu þau Gunnlaugur Claessen ríkislögmaður, sem jafnframt var formaður nefndarinnar, Anna Guðrún Björnsdóttir deildarstjóri og Gestur Jónsson hæstaréttarlögmaður. Nefndin stóð frammi fyrir þeim kostum að semja frv. til nýrra heildarlaga um málflytjendur eða frv. til breytinga á þeim ákvæðum laganna þar sem þörfin til úrbóta er brýnust og varð síðari kosturinn fyrir valinu. Að athuguðu máli þótti rétt að gera ekki að þessu sinni tillögur um breytingar á ýmsum grundvallaratriðum sem mjög skiptar skoðanir eru um svo sem einkarétti lögmanna til málflutningsstarfa, skylduaðild lögmanna að Lögmannafélagi Íslands og fleira er að því lýtur. Var talið að tillögur þar að lútandi gætu tafið fyrir að brýnni endurbætur næðu fram að ganga. Í frumvarpinu eru því fyrst og fremst gerðar tillögur um breytingar sem snúa að öryggi viðskiptamanna lögmanna, þ.e. ákvæði um vörslu á fé viðskiptamanna á sérstökum reikningum og um skyldu lögmanna til að kaupa starfsábyrgðartryggingar, sbr. 2. gr. frumvarpsins. Starfsábyrgðartryggingin á að tryggja viðskiptamanni lögmanns bætur ef hann verður fyrir tjóni sem lögmaðurinn ber skaðabótaábyrgð á vegna lögmannsstarfa sinna. Vátryggingin á að veita viðskiptamanninum vernd af hvaða ástæðu sem skaðabótaskylda lögmannsins stofnast ef það skilyrði er uppfyllt að ábyrgðin hafi stofnast vegna lögmannsstarfa. Ekki skiptir máli gagnvart viðskiptamanninum hvort skaðabótaskyldan stofnast vegna ásetnings eða gáleysis. Lagt er fyrir Lögmannafélag Íslands að setja reglur í samþykktum sínum um skyldu félagsmanna til að kaupa starfsábyrgðartryggingar. Þessi háttur er á hafður vegna þess að æskilegt þykir að nýta sérþekkingu félagsmanna til þess að móta skynsamlegar reglur í þessu efni. Ráðherra hefur vald til þess að grípa inn í telji hann reglurnar ekki fullnægjandi vegna hagsmuna viðskiptamanna lögmanna, sbr. 4. mgr. 2. gr. Í 2. málsl. 2. mgr. er tilgreint að í samþykktunum skuli kveðið á um lágmark vátryggingafjárhæðar og hámark eigin áhættu. Gengið er út frá því að félagið setji sjálft reglur um önnur atriði starfsábyrgðartryggingarinnar sem nauðsynleg eru að mati félagsins. Vátryggingin og skilmálar hennar eru lögum samkvæmt háð eftirliti Tryggingaeftirlitsins. Varðandi vörslu fjár á sérstökum reikningum er í 3. mgr. 2. gr. lagt til að lögmönnum verði gert skylt að aðgreina peninga viðskiptamanna sinna frá eigin fjármunum. Enn fremur að fé viðskiptamanna skuli varðveitt á sérstökum bankareikningum, einum eða fleirum. Þannig á að vera unnt að staðreyna að innstæða á bankareikningi samsvari öllum þeim fjármunum sem lögmaður varðveitir fyrir hönd umbjóðenda sinna. Inneign viðskiptamanns á slíkum vörslufjárreikningi stæði utan skipta við gjaldþrotaskipti á búi lögmanns. Ég tel ekki efni til að hafa þessa lýsingu á efni frv. lengri enda frv. ekki mikið að vöxtum og má vísa til athugasemda við einstakar greinar þess til nánari skýringa. Ég tel hins vegar að hér sé um mjög brýnt úrlausnarefni að ræða til öryggis fyrir viðskiptamenn lögmanna og mælist því sérstaklega til þess við hv. allshn. að hún hraði svo sem kostur er afgreiðslu þessa máls á yfirstandandi þingi. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Virðulegi forseti. Það væri synd að segja að þessi framhaldsumræða hafi bætt einhverju sem máli skiptir við þá umræðu sem þegar hefur farið fram. Þó vil ég taka það fram að mér féll afar vel sá friðar- og sáttartónn sem einkenni ræðu hæstv. forsrh. hér áðan. Þegar ég segi friðar- og sáttatónn þá meina ég það og ég held að hann hafi alveg rétt fyrir sér þegar hann segir að ef menn eru reiðubúnir til þess að standa að þessum málum á þann veg sem pólitískar forsendur ríkisstjórnarinnar stóðu til, þ.e. eftir dóm Hæstaréttar að endurreisa bannheimildir landbrh., fallast á heimildir til verðjöfnunargjalda álagningar eins og forsendur stóðu til í desember en fara síðan að siðaðra manna hætti og vitiborinna, þ.e. að vísa umfjöllun um framtíðarskipan tollamála eftir GATT í nefnd eins og samkomulag stóð til, þá eru engar ástæður til og engin efni til neinna illdeilna. Ég tek sérstaklega undir það með hæstv. forsrh. að það var ástæða til að gera sér vonir um að sá mikli meiri hluti sem er á Alþingi Íslendinga og varðar stuðning við hina breyttu skipan sem felst í Úrúgvæ-lotu GATT-samninganna. Um hana er mikil samstaða. Rökin fyrir því eru eftirfarandi: Þessir samningar hafa verið í undirbúningi árum saman, reyndar meira en sjö ár. Í tíð fyrri ríkisstjórnar, en að þeirri ríkisstjórn stóðu sem kunngt er stjórnarandstöðuflokkarnir, Framsfl. og Albþ., auk núverandi stjórnarflokks Alþfl., var samstaða um það mál. Eins og fram kom í máli hæstv. fyrrv. landbrh. Steingríms Sigfússonar þá rifjaði hann upp að fyrsta raunverulega tilboð af hálfu íslenskra stjórnvalda í GATT-samningum var gert af hálfu þeirrar ríkisstjórnar og hæstv. fyrrv. landbrh., Steingrímur J. Sigfússon, áréttaði að hann hefði fylgt því eftir og það er rétt hjá honum með fullum áhuga og eindrægni og var sjálfur fulltrúi í sendinefnd Íslands þegar vonir stóðu til að það samkomulag næðist. Þegar hæstv. forsrh. flutti sinn friðarboðskap þá vísaði hann honum ekki bara til samstarfsflokksins heldur til Alþingis Íslendinga og á þessum forsendum.

Aðallega til samstarfsflokksins.

Gott og vel, en einnig til Alþingis Íslendinga á þessum forsendum. Það er fullkomin ástæða til að ætla hvað svo sem líður deilum í fortíðinni um misheppnaða landbúnaðarstefnu og vanhugsað landbúnaðarkerfi sem bitnað hefur hvað þyngst á bændum sjálfum, að þá sé samstaða um þá nýskipan sem taka mun við, þ.e. að við föllum frá innilokunar-, bann- og leyfisveitingarstefnu, föllumst á þá nýskipan sem felst í grundvallarreglunni um frjáls viðskipti og föllumst á það að veita okkar landbúnaði, líkt og grannlönd okkar gera, vernd í upphafi þannig að hann mæti nýjum tímum og nýjum samkeppnisskilyrðum og nýjum starfsháttum í skrefum, þ.e. eins og allir góðir sósíaldemókratar vita að sígandi lukka er best og umbætur eiga að gerast í áföngum og um það er GATT. Ég tek undir það með hæstv. forsrh. að það var full ástæða til að ætla að um þetta gæti tekist bærileg samstaða og ég árétta það, ég hef enga ástæðu til að ætla að ekki geti náðst samstaða við stjórnarandstæðinga í röðum framsóknarmanna um þetta mál, þeir sýndu að þeir voru reiðubúnir og menn til þess að vinna að því af heilindum í fyrrverandi stjórnarsamstarfi. Ég hef heldur ekki ástæðu til þess að ætla að af hálfu Alþb. sé nein andstaða gegn því. Ég hygg því að hæstv. forsrh. hafi haft lög að mæla þegar hann segir að við gerðum okkur vonir um það með því pólitíska samkomulagi sem gert var milli stjórnarflokkanna að við gætum leyst til bráðabirgða þessi ágreiningsmál þangað til hin nýja skipan tekur gildi, væntanlega um áramót. Ég vil undirstrika það eins og fram kom í mínu máli fyrr í þessum umræðum að af hálfu Alþfl. hefur í allri málsmeðferðinni verið gætt fullkominnar sanngirni. Það hvarflaði ekki að okkur alþýðuflokksmönnum eftir dóm Hæstaréttar sem að vísu staðfesti það að við hefðum haft rétt fyrir okkur í lagaþrætum við landbúnaðarkerfið að láta þar við sitja. Þvert á móti vorum við fúsir til þess frá fyrstu stundu að gera samkomulag við okkar samstarfsflokk um það að við skyldum engu að síður endurreisa óbreytt ástand eins og samkomulag hafði orðið um í desember. Það á ekki að þurfa að endurtaka það í hverju það samkomulag var fólgið. Það var fólgið í því að endurreisa bannheimildir landbrh. gagnvart innflutningi á landbúnaðarvörum slíkar sem hann hafði áður haft eins og þær voru tíundaðar í auglýsingum af hálfu viðskrh. á grundvelli laga um gjaldeyrismál. Í annan stað þá féllumst við á það að landbrh. skyldi hafa heimildir til þess að leggja á verðjöfnunargjöld að svo miklu leyti sem við vorum skuldbundnir til samkvæmt milliríkjasamningum að veita undanþágu frá bannreglunni. Það er mjög takmarkað vöruúrval sem það á við en sjálfsagt þótti af því að við erum ekki þeirrar skoðunar að heimila hömlulausan innflutning að landbrh. hefði þær verðjöfnunargjaldaálagningarheimildir. Enda var tryggilega frá því gengið að þær væru í samræmi við skuldbindingar okkar í milliríkjasamningum og skýrt skilgreindar, nánar tiltekið samkvæmt því kerfi sem gildir innan EES, bókun 3, þar sem ekkert fer á milli mála hver verðjöfnunargjöldin eru. Verðjöfnunargjöldin eru á hráefnisþáttinn í innfluttum vörum og eru til þess að vernda innlenda matvælaframleiðslu og þau eru ekki ofurhá. Engu að síður eru þau nauðsynleg og skynsamleg. Þriðji þáttur þess samkomulags sem við gerðum með okkur var um framtíðaskipan tollamála eftir GATT. Frá því var gengið svo tryggilega að það stóð í greinargerð með því frv., sem kom sem stjórnarfrv. á borð hv. form. landbn., að í ljósi þess að GATT-samningarnir tækju væntanlega gildi á næsta ári annaðhvort í upphafi árs eða um mitt árið hefðu stjórnarflokkarnir komið sér saman um það að vinna að endurskoðun innflutnings og tollalöggjafar eftir gildistöku GATT skyldi fara fram í nefnd sem forsrn. stýrði en öll ráðuneyti sem að þessum málum koma ættu fulltrúa í. Ef við þetta samkomulag hefði verið staðið hefði enginn ófriður skapast um málið, enginn. Þá hefði ekkert tilefni verið til deilna, ekkert, heldur málið verið leyst að siðaðra manna hætti. Með öðrum orðum, það var engin ástæða til þess að efna til ófriðar um málið. Það var jákvæð afstaða ríkjandi um málið, af hálfu míns flokks var fullkomin sanngirni. Og eins og ég undirstrika úr því að gengið var eftir því af hálfu hæstv. landbrh. og hans ráðuneytis að útvíkka þann vörulista sem um var að ræða þá féllumst við á það af sanngirnisástæðum. Það hefur að vísu aldrei verið svo að iðnaðarvörur með landbúnaðarhráefni féllu undir búvörulagaákvæði. Við samþykktum það af sanngirnisástæðum vegna þess að við vildum fallast á verðjöfnunargjaldaheimildir þótt það væri að vísu ofætlan að bæta vörum á bannlista sem aldrei höfðu verið á bannlista og höfðu verið á frílista. Það undirstrikar bara að við gengum til þessa máls af fullkominni sanngirni. Það er rétt sem fram kom í ræðu hæstv. forsrh. að það var engin ástæða til að ætla frá þeim punkti að um þetta hefðu orðið einhverjar meiri háttar deilur. Það er líka rétt að úr því að búið var að fallast á það fyrir löngu síðan á vettvangi stjórnarflokkanna að GATT-málin yrðu sett í vandlega skoðun svo sem efni standa til. Ég minni á að það var snemma á sl. hausti sem ríkisstjórnin samþykkti að setja upp nefnd fulltrúa fjögurra ráðuneyta til að gefa okkur áfangaskýrslu til að svara spurningunni um það hverju þyrfti að breyta í innflutningslöggjöfinni til að standa við skuldbindingar GATT. Það nefndarálit liggur fyrir og er ekkert mjög flókið. Í einföldustu mynd sinni er það svo að núverandi skipan sem felst í banni eða leyfisveitingarvaldi verður aflögð og við tekur viðskiptafrelsi samkvæmt almennum grundvallarreglum GATT. Það er hins vegar mjög flókið að útfæra það í framkvæmd eins og öllum er ljóst sem að málinu koma og það er ekki hægt að gera það með því að framselja einfaldlega geðþóttavald í hendur einu ráðuneyti heldur hlýtur það að afgreiðast með þeim hætti að að því komi t.d. fjmrn., sem fer með tollamál, viðskrn., sem fer með innflutningsmálefni, og utanrrn. sem ber ábyrgð á þeim milliríkjaskuldbindingum sem um er að ræða. Þetta er það sem ég kalla vinnubrögð að siðaðra og vitiborinna manna hætti. Og ef málin hefðu verið í þessum farvegi hefðu engar deilur komið upp. Og meira að segja það hefðu ekki einungis komið deilur upp milli stjórnarflokkanna, það hefði ekki verið ástæða til að ætla að það hefðu orðið neinar deilur á Alþingi Íslendinga vegna þess sem ég sagði fyrr, nefnilega að það er engin ástæða til að ætla annað en að það sé meiri hluti a.m.k. fjögurra flokka svo ég fullyrði nú ekki meira en ég veit um það að standa að GATT-samkomulaginu. Á bak við það hljóta að standa samkvæmt því sem áður hefur gerst á Alþingi Íslendinga, stjórnarflokkarnir Sjálfstfl. og Alþfl., Framsfl. og Alþb. Mér er ekki kunnugt um persónulega afstöðu Kvennalistans og ætla ekkert að gera þeim upp skoðanir. En vegna þess að menn hafa verið að fara heldur geyst í ræðum sínum hér um það að hér sé einhver gríðarlegur meiri hluti allra flokka að því er mér skilst annarra en Alþfl. fyrir óbreyttu ástandi þá held ég að það sé á misskilningi byggt og hef enga ástæðu til að ætla að það sé rétt. Eitt undirstrika ég einu sinni og enn og aftur: Allir þeir sem halda því fram að af hálfu Alþfl. höfum við gengið fram í þessu máli á þann veg að synja um framgang þeirrar meirihlutaskoðunar að endurreisa til bráðabirgða fram að gildistöku GATT óbreytt ástand, það er er rangt. Á því stóð vissulega ekki. Þvert á móti sýndum við fullkomna sanngirni í því máli. Þar á móti treystum við því náttúrlega að við þetta pólitíska samkomulag yrði staðið. Og eins og fram kom í máli hæstv. forsrh., þá sagði hann: Það eru aðeins tvö mál sem að lokum ollu ágreiningi og þau eru þessi: Annars vegar sú krafa sem sett var fram að blanda inn í lausn þessa máls einhverjum tillögum og lagatexta um framtíðarskipan tollamála eftir gildistöku GATT. Þrátt fyrir það að hæstv. landbrh., sem átti fullkomna aðild að stjfrv., hann átti auðvitað aðild að því sem stjfrv. í ríkisstjórn og var framsögumaður þess, hafði hann í ræðum sínum strax í desember margsinnis áréttað að það væri óskylt mál. Þá er spurningin þessi: Hvers vegna var verið að setja upp slíka kröfu af hálfu formanns landbn. gegn því pólitíska samkomulagi sem gilti milli stjórnarflokkanna og gegn því sem landbrh. sjálfur hafði skuldbundið sig af með stjórnarfrv.? Auðvitað er ekki hægt að afsaka það með því að menn hafi verið að finna einhverja lögfræðinga sem voru að finna einhverja tæknilega meinbugi á málinu eða styrkja gerð frv. þannig að það héldi lagalega. Það hefur aldrei staðið á neinum manni og allra síst okkur alþýðuflokksmönnum að fallast á slíka hluti. Það voru fimm slík minni háttar lagalega tæknileg atriði sem við féllumst á strax. Þetta mál er ekki um það. Þetta mál er um það hvort menn ætluðu að standa við það pólitíska samkomulag sem ríkisstjórnin, stjórnarflokkarnir, höfðu gert með sér eða ekki. Hitt málið er jafnvel, þegar menn líta til baka, enn þá furðulegra að skyldi vera gert að deiluefni. Í desemberfrv. stóð skýrum stöfum þegar verið var að fjalla um verðjöfnunargjaldaheimildir til landbrh. að það ætti við um hráefnisþáttinn í landbúnaðarafurðum sem inn væru fluttar enda væri um að ræða vörur sem framleiddar væru hér á landi. Og mig undrar satt að segja að þurfa að standa hér enn og útskýra það eða reyna að útskýra það að menn leggja ekki á verðjöfnunargjöld, menn jafna ekki gjöld á eitthvað sem flutt er inn ef það er ekki til innan lands. Jafna hvað? Verðjöfnunargjöld eru um það að jafna aðfangaþáttinn við innflutning þegar um er að ræða vörur sem framleiddar eru hér á landi. Það er samkvæmt skilgreiningu. Menn leggja ekki verðjöfnunargjöld á eitthvað sem ekki er framleitt í landinu, þá leggja menn á verndartolla, svo einfalt er það. En þessi tvö atriði, að halda til streitu af einhverjum ástæðum sem mér eru huldar kröfum sem gengu þvert á það samkomulag sem stjórnarflokkarnir höfðu gert með sér að því er varðar það að hlaupa fram fyrir sig með aukasetningu í búvörulögunum til að ráða til lykta tollamálum eftir GATT, þetta annars vegar og svo hitt, sú fádæma ósanngirni að neita að fallast á hlut sem búið var að gera samkomulag um í desember, að verðjöfnunargjaldaþátturinn sé að sjálfsögðu til að jafna mun, verðmun á innfluttum vörum og þeim sem framleiddar eru innan lands, olli deilum. Það er rétt sem fram kom í máli hæstv. forsrh. að þetta voru þau tvö mál sem voru þess eðlis að ekki var unnt að una við.  Ég sagði í upphafi að ég harma það virkilega og meina það einlæglega að efnt skuli hafa verið til þessara deilna. Það var ekki efnt til þeirra deilna af okkur alþýðuflokksmönnum heldur voru okkur settir kostir sem verður að segja eins og er að eru vægast sagt óvenjulegir í samstarfi. Það er ekki við neinn að sakast í því efni annan en þann sem á því ber fulla ábyrgð, þ.e. formann landbn. sem flutti hér ræðu áðan þar sem hann reyndi að klóra í bakkann og ég ætla að sýna þá rausn og það veglyndi að fjalla ekki frekar um þá ræðu. En ég endurtek, það er ákaflega mikið miður að það skuli að ástæðulausu hafa verið efnt til þessa óvinafagnaðar, ég veit ekki í þágu hvers það er. Það er ekki í þágu íslensks landbúnaðar, það voru engin efni til þess, það voru engin rök að baki því. Það var einhver óbilgirni, einhver tortryggni kannski, ef við viljum reyna að skýra þetta en óþarft var það með öllu. Kjarni þessa máls að mínu viti er þessi: Þar sem það er svona víðtæk samstaða um þá grundvallarbreytingu sem fram undan er og felst í GATT-kerfinu þá er ástæða til að ætla að við hefðum getað litið fram til þess tíma með nokkrum létti. Það hafa verði alvarlegar deilur uppi um réttmæti gildandi landbúnaðarstefnu. Sú deila er ekkert einskorðuð við Alþfl. versus aðra flokka. Ég minni á að það eru jafnvel til skipulagðir hópar bænda sem hafa leitað sjálfir þjónustu hinna færustu lögfræðinga til að leita réttar síns frammi fyrir þessu kerfi sem þeir saka um valdníðslu, eignaupptöku og brot á mannréttindum varðandi atvinnufrelsi manna. Sá lögfræðingur sem tók þetta verk að sér hefur gefið út um það heila bók og heitir Sigurður Líndal. Um hann er hægt að segja með fullri vissu að hann er í hópi hinna virtari lögfræðinga. Hver sá hv. alþm. sem lesið hefur það rit hlýtur, hvað svo sem líður hugsanlegum álitamálum, að gera sér grein fyrir því að það er stór hluti íslenskrar bændastéttar sem hefur orðið fyrir barðinu á þessu kerfi. Og ég veit persónulega af samtölum mínum við hæstv. landbrh. að það er miklu, miklu minni ágreiningur milli mín sem formanns Alþfl. og hans en kannski einhverjir áhorfendur að þessu stríði myndu ætla vegna þess að ég er alveg sannfærður um að það er samstaða um það okkar í milli þegar við horfum til framtíðarkerfisins að það sé nauðsynlegt að setjast nú niður með hinum bestu mönnum og leggja fram ærlega vinnu við að skoða til rótar hvernig við getum losað bændur undan núverandi framleiðslustýringar- og kvótakerfi vegna þess að á sama tíma og við segjum og allir taka undir það að hið nýja kerfi er nánast óhjákvæmilegt en það felur í sér smám saman að opna fyrir samkeppni bæði gagnvart framleiðendum, bændum sjálfum, og úrvinnsluaðilum matvælaiðnaðinum, þá verðum við náttúrlega að mæta því á sama hátt með því að losa þessa aðila undan spennitreyju slíkra kvaða að þeir geti ekki mætt samkeppni með eðlilegum hætti með þeim sveigjanleika sem þarf. Um þetta væri, held ég, víðtæk samstaða á Alþingi Íslendinga. Það er tiltölulega fámennur hópur manna sem af misskilinni, ja ég mundi kalla það fundamentalisma, það er notað um múslima sem af einhverjum grundvallartrúabragðarástæðum þar sem menn eru að reyna að gerast kaþólskari en páfinn, meiri framsóknarmenn en framsóknarmenn,  Nú er það svo að um þetta frv., sem við erum að afgreiða, hefur tekist samkomulag milli stjórnarflokkanna eftir að búið var að leiðrétta það aftur þannig að það væri í samræmi við það sanngjarna og eðlilega samkomulag sem gert hafði verið. Að endurreisa bannheimildirnar til landbrh., að veita honum verðjöfnunargjaldaheimildirnar en að setja GATT-málið eins og öll rök standa til í nefnd. Allt hitt sem vakið var upp voru óþarfa afturgöngur og draugar sem búið er að kveða niður, sem betur fer, enda voru þeir friðarspillar. Ég vil undirstrika það sem fram kom í ræðu hæstv. forsrh., þegar hann sagði: Það voru einkum tvö mál sem stóðu upp úr um þetta sem þurfti að leysa til að fá um það friðsamlega og sanngjarna lausn. Það var í fyrsta lagi að menn ætluðu sér ekki meira en þeir gátu með það að ætla að setja inn í búvörulög ákvæði um framtíðartollaskipan GATT, það er einfaldlega tæknilega ekki hægt. Hitt var að fallast á þau eðlilegu málsrök að verðjöfnunargjöldum yrði ekki beitt á vörur sem ekki eru framleiddar í landinu. Að því leystu var málið leyst. Þá getum við svo sem sleppt að ræða aðra þætti vinnubragða úr því að málið er komið þó til farsællar niðurstöðu. 
             Um vinnubrögðin er síðan það að segja að það hlaust af þessum óþarfa belligerens, þ.e. af þessum óþörfu styrjaldartilefnum. Hv. þm. spyr: Hvað með greinargerðirnar? Auðvitað ber að harma það að þeir aðilar í hv. landbn., sem hafa náð saman niðurstöðu um lagatextann sjálfan, skuli ekki setjast niður að siðaðra og vitiborinna manna hætti, svo ég endurtaki það, og ganga frá sameiginlegri álitsgerð. Auðvitað ber að harma það. Auðvitað ber að harma að þegar búið er að gera leiðréttingar á lagatextanum sjálfum þá er sett fram greinargerð sem lætur eins og lagatextanum hafi ekkert verið breytt. Þetta er allt saman upplýst og það þarf ekkert að orðlengja um það annað en úr því að boðið er upp á það þá verður að taka því. Fyrir því er að vísu fordæmi en engu að síður af því að þetta er ekki bara leikaraskapur og menn hafa stundum verið að segja: Bændur á Íslandi eiga rétt á því að vita hver staða þeirra er, þá endurtek ég og það skiptir máli: Bændur á Íslandi vita núna samkvæmt þessum lagatexta að landbrh. hefur jafnmiklar heimildir og hann hafði áður til að banna innflutning og reyndar rýmri vegna þess að sanngirni okkar alþýðuflokksmanna var slík að veita honum meiri heimildir. Í öðru lagi. Ef innflutningur verður, og nú skulu menn ekki ýkja það fyrir sér, hann verður afar takmarkaður á þessu ári fram að GATT. Menn láta hér eins og EES-samningurinn hafi verið um innflutning á landbúnaðarvörum, hann er ekkert um landbúnaðarmál, ekki neitt. Menn minnast á bókun 3 en láta þess gjarnan ógetið að hún hefur ekki tekið gildi enn og mun kannski taka gildi um mitt ár og fjallar um vörur í einum fimm tollflokkum. Síðan tala menn reiðinnar ósköp og setja á langar ræður um tvíhliða samning við Evrópubandalagið um nokkra kálhausa og blómategundir og láta eins og allur landbúnaður á Íslandi sé í lífshættu út af þessu ósköpum. Við erum einfaldlega að tala um það að landbrh. hefur heimildir til þess, reyndar kvöð, til að efna milliríkjasamningana sem eru komnir í gildi og það varðar óskaplega litlu, óskaplega litlu. Stóra breytingin kemur þegar við tökum upp viðskiptafrelsi í staðinn fyrir bann varðandi GATT. Og allir sanngjarnir menn hljóta að fallast á að það er óbilgirni af verstu sort að ætla að keyra fram einhverjar vafasamar skoðanir og skilgreiningar um það mál með gjörsamlega ótímabærum hætti. Hv. formaður landbn., sem nú gekk í salinn, las eitthvað upp úr greinargerð lögfræðinga sinna um það að víst gæti vel verið að verðjöfnunargjöld yrðu leyfð í GATT. 

Ég las ekki eitt bofs.

Hv. formaður landbn. reyndar gerði sig sekan um einn hlut sem ég ætla að minna hann á og það var það að hann reyndi að leggja það út á hinn versta veg að því er varðar varaformann landbn., samstarfsmann hans, að hann hefði látið semja fyrir sig, jafnvel ræðu og greinargerðir, en það varð að koma út af hans eigin vörum áður en lauk að sjálfur hafði hann ráðið sér sérfróða menn í sína þjónustu sem sömdu fyrir hann bæði frv. og greinargerðina. Að vísu eftir hans eigin forsögn. En menn líti í eigin barm þegar þeir eru að reyna að gera lítið úr samstarfsmönnum sínum með þessum hætti. Það var ekki drengilegt og ekki stórmannlegt. Um GATT er það eitt að segja að ég spyr --- forsh. hefur sagt: Það var sjálfsagður hlutur að taka það út úr frv. í ljósi þess samkomulags sem gert hafði verið. En á sínum tíma virtist það ekki vera mjög sjálfsagt mál fyrir formann landbn. sem sagði að það skyldi aldrei verða. Sem sagði á hverjum þriðjudegi að hann skyldi taka þetta mál út hvað svo sem liði samkomulagi við samstarfsaðila sem neitaði samstarfsflokknum um eðlilegt samstarf um samninga og greinargerð þrátt fyrir það að samkomulag hefði tekist milli forustu flokkanna um frv. sjálft. Hver efndi til þessa óvinafagnaðar?

Alþfl.

Nei. Reynið að vera sanngjarnir, það er ekki svo.

Það er víst svo.

Það er ekki svo.

Það er víst.

Það er rangt. Ég get vel skilið það þótt hæstv. landbrh. vilji bregða skildi fyrir samflokksmann sinn, formann landbn., ég get vel skilið það, það er vafalaust drengilega gert af honum enda veitir ekki af. En staðreynd málsins er samt sem áður sú, það hefur verið fullkominn friður um þetta mál ef vinnubrögðum af þessu tagi hefði ekki verið beitt. Mikið meira þarf ekki um það að segja annað en þetta og það skulu vera mín lokaorð: Það var samstaða, víðtæk samstaða á Alþingi Íslendinga um þetta GATT-mál. Að því máli hafa komið auk stjórnarflokkanna bæði Framsfl. og Alþb. Það er enginn ágreiningur um það tilboð sem við gerðum af hálfu stjórnvalda um þá upphaflegu tollvernd sem landbúnaðurinn á að njóta. Ríkisstjórnarflokkarnir standa að því og það er ekki ástæða til þess að ætla að um það sé ágreiningur. Hvers vegna er það þá að menn haga vinnubrögðum sínum á þennan veg? Hljóta ekki allir menn að viðurkenna einföldustu staðreyndir málsins? Þær eru: Það liggur ekki endanlega fyrir á þessum tímapunkti hver verður túlkun á ýmsum grundvallarreglum eða hver verður endanleg niðurstaða um það hvernig þessum málum verður háttað. Það er grundvallarregla að því er varðar GATT að tollar verða að vera fastákveðnir samkvæmt íslenskum lögum, settir að lögum, skýrir með þeim hætti að það sé hægt að hafa eftirlit með þeim, og það liggur líka fyrir að breytileg verðjöfnunargjöld byggð á hráefnisþáttum og breytilegri afgreiðslu eftir vörsendingu til vörusendingar hafa hingað til í GATT-samkomulaginu verið skilgreind sem viðskiptahindrun. Menn tala eins og þeir viti alla hluti um þetta, fullyrða að hlutirnir séu svona í Noregi og Svíþjóð og hjá Evrópubandalaginu en segja þar venjulega hálfan sannleikann. Þessi mál þurfa nákvæma rannsókn. Í íslenskri stjórnsýslu er það eðlilegt að að þeim komi fulltrúar allra ráðuneyta, að það sé lögð fram vinna við að gera þetta, binda um þessa hnúta tryggilega og réttilega en ekki fara fram með offorsi, óbilgirni og ósanngirni. Þeir einir sem það gera eru að efna til stríðs. Það er ástæðulaust og það er sérstaklega illt vegna þess að með þeirri nýju skipan sem nú er að koma gerði ég mér vonir um og ég veit að margir sjálfstæðismenn og ég vona að margir framsóknarmenn og stjórnarandstæðingar geri sér líka vonir um það og þá getum við lagt af deilur sem hafa verið of harðvítugar í fortíðinni, að við getum náð samkomulagi í stórum dráttum um þetta nýja kerfi og að það gerist með þeim hætti að saman fari eðlileg samkeppnisvernd fyrir íslenskan landbúnað, að samkeppni verði hleypt á í áföngum. Það mun vera gott bæði fyrir bændur og neytendur og það er hægt ef menn vilja skoða málin hleypidómalaust, að beita þeim vinnubrögðum að leita til þeirra sem þekkja þessi mál nákvæmlegast, láta alla koma fram sínum sjónarmiðum, þá er ég ekki í nokkrum minnsta vafa um að það tekst sátt og friður um niðurstöðu þeirra mála. Það eina sem þarf er að menn temji sér svona á ári umburðarlyndisins --- ég held að það sé það núna ef ekki í kínverska almanakinu þá a.m.k. hjá mannréttindasamtökunum, 

Herra forseti. Mér fannst hæstv. utanrrh. fara vel af stað í sinni ræðu þegar hann byrjaði að tala um frið, sáttartón forsrh. og annað í þeim efnum og má vera hins vegar að mér hafi fullfljótt fundist sem liðkaði um málbeinið hjá hæstv. utanrrh. því svo fór undir lokin að hann brigslaði mér, og skildi ég til hvers var talað, um fullkomna óbilgirni af verstu sort. Talaði um að Sjálfstfl. hefði ekki viljað standa við sáttarboð síðan í desembermánuði og skildi ég fullvel af hans málflutningi að þar var beinlínis átt við þann málflutnings sem ég hef uppi haft og vísaði til þeirra sjónarmiða sem ég hef haldið fram í ríkisstjórninni m.a. Þannig að það leikur enginn vafi á að þau ummæli sem hæstv. utanrrh. hafði hér áðan voru ekki hugsuð fyrir formann landbn. heldur var þeim beint til þess sem hér stendur og þá hygg ég líka að það sé best að sá sem hér stendur verði til þess að íhuga ummælin. Það er þá ekki í fyrsta skipti sem það kemur í minn hlut að svara hæstv. utanrrh. Vegna þess að hæstv. utanrrh. vék mjög tali sínu að formanni landbn. þá held ég að það sé óhjákvæmilegt af því tilefni --- ég hafði raunar ætlað að gera það á öðrum vettvangi --- að ég leiðrétti missagnir og rangtúlkanir sem hafa komið fram hjá fulltrúa Alþfl. í landbn. þar sem hann gerir tilraunir til þess að ófrægja eða a.m.k. varpa skugga á íslenskt réttarfar og gera lítið úr þeirri framkvæmd sem á því er og þá á ég við nokkrar kalkúnabringur sem sendar hafa verið til landsins með reglulegum hætti. Síðast þegar ég vissi voru sendingarnar orðnar tólf, alls 170 kíló, allar með vitlausu tollnúmeri, komu reglulega og ég hygg að það sé komið á annað ár síðan þær fyrstu fóru af stað og má kannski hugsa sér að það sé gott geymsluþol í þvílíkum mat sem hann ber mjög fyrir brjósti, hv. þm. Alþfl. á Vesturlandi, að íslenskir neytendur megi láta á sína diska án þess að innflytjandinn fullnægi þeirri skyldu að leggja fram nauðsynleg gögn um uppruna þessa matar, nauðsynleg gögn sem fylgja landbúnaðarvörum hvarvetna og er ekki talið til tíðinda. Þessi fulltrúi Alþfl. í landbn. segir m.a. um þetta mál í sinni ræðu, með leyfi hæstv. forseta: ,,Alþfl. benti á að þessi aðferð skapaði í raun fleiri vandamál en hún leysti og má benda á dæmi um vöru sem nú stendur á hafnarbakkanum í Reykjavík. Kanadamenn hafa spurst fyrir um þetta mál á fundi í Genf nýlega þegar viðskiptastefna Íslands gagnvart GATT-samningunum var í fyrsta sinn til skoðunar.`` Ég vil skjóta því hér inn að þeir fylgjast vel með viðskiptafulltrúar Kanadamanna að þeir skuli vita um 170 kílóa sendingu af kjúklingum til Íslands. Ég veit ekki alveg hvort fulltrúar utanrrh. fylgjast jafn vel með því sem er að gerast í landbúnaðinum og Kanadamennirnir. --- Síðan segir áfram, með leyfi hæstv. forseta: ,,Íslensk stjórnvöld fullyrtu að umrædd sending yrði afgreidd þegar viðeigandi heilbrigðisvottorð hefðu verið lögð fram. Kannast hv. þm. við þetta orðalag?`` Hér gerir fulltrúi Alþfl. lítið úr heilbrigðiskröfum og heilbrigðisvottorðum. --- Áfram heldur lesturinn, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þau héldu því ekki fram að innflutningsbann væri fyrir hendi, enda hefur það verið afnumið. Spyrja má hvernig Kanadamenn bregðist við ef landbrh. beitir þeim heimildum sem hann fær með því frv. sem nú er lagt fram til þess að stöðva þennan innflutning. Lítil von er til þess að Kanadamenn láti þetta mál gleymast enda hafa þeir nú sent viðskiptafulltrúa sinn í Ósló til Íslands til þess að spyrjast fyrir um gang málsins.`` --- Svo mörg voru þau orð. Þetta varð til þess að landbrn. spurðist fyrir um það hjá hinum kanadíska fulltrúa um þessar kjúklingabringur. Og þótt skrýtið sé þá var kanadíska viðskiptafulltrúanum fullkomlega ókunnugt um kjúklingabringurnar og Hauk Hjaltason og lét þar að auki í ljósi mikla undrun yfir því að innflytjendur hér skyldu ekki vilja fara að lögum og reglum. Þannig að allt er þetta mál sviðsett og tómur tilbúningur. Ég geri mér hins vegar ekki grein fyrir því af hvaða sökum fulltrúi Alþfl. í landbn. taldi nauðsynlegt að draga þetta mál upp hér. Það er laukrétt sem hæstv. utanrrh. segir að það var samkomulag um það í ríkisstjórninni að eftir að hinn dæmalausi hæstaréttardómur féll . . .  ,,Áður en ákvarðanir eru teknar um inn- og útflutning landbúnaðarvara skulu aðilar, sem með þau mál fara, leita álits og tillagna Framleiðsluráðs landbúnaðarins. Innflutningur landbúnaðarvara skal því aðeins leyfður að Framleiðsluráð staðfesti að innlend framleiðsla fullnægi ekki neysluþörfinni.`` Sá lagatexti sem var samþykktur í desembermánuði var borinn undir mjög mæta lögfræðinga, hæstaréttarlögmenn, virta hæstaréttarlögmenn og þeir mátu það svo eins og lagatextinn leit út þá að það væri útilokað annað en þessi grein mundi halda. En því miður fór nú svo að Hæstiréttur dæmdi á annan veg sem hefur valdið þeim mikla glundroða í þessum málum sem hefur orðið síðan og hefur valdið því að menn eru mjög að setja landbúnaðarmálin í heild sinni í spéspegil og verið með útúrsnúninga, lagaþrætur, tilbúning. 53. gr. fjallar um að landbrh. veiti leyfi til að flytja til landsins kartöflur, nýtt grænmeti, sveppi og blóm. Það er auðvitað alveg ljóst að samkvæmt lögunum í desember þá hafði landbrh. fulla heimild til að leggja verðjöfnunargjöld á innflutning slíkra vara. Það er algjörlega ljóst og alveg nýr lagaskilningur og ný lögfræði ef það er rétt sem hæstv. utanrrh. sagði að lögin í desember hefðu ekki heimilað slíkt. Nú skulum við aðeins líta á hvað þar stendur. Fyrsta málsgrein er svohljóðandi: ,,Þrátt fyrir önnur ákvæði laga þessara [þá er vísað til 52. og 53. gr. fyrst og fremst] veitir landbrh. heimild til innflutnings á landbúnaðarvörum í samræmi við ákvæði fríverslunar- og milliríkjasamninga sem Ísland er aðili að.`` Þessi fyrsta málsgrein lýtur vitaskuld að 52. gr. fyrst og fremst og að sumu leyti að 53. gr. Síðan segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Nú heimilar ráðherra innflutning landbúnaðarvara og er honum þá heimilt að leggja á þann innflutning verðjöfnunargjöld til að jafna samkeppnisstöðu innlendra og innfluttra vara í samræmi við 3. mgr.`` Það er alveg ljóst að í þessari 2. mgr. er ekki bara verið að tala um jógúrt. Það er algjör útúrsnúningur að halda slíku fram og alveg ljóst að hæstv. viðskrh. hefði ekki beðið um sérstakan fund í þingflokki Alþfl. bara til þess að ég fengi að ákvarða verðjöfnunargjald á jógúrt. Síðan segir í 3. mgr.: ,,Ráðherra ákveður með reglugerð á hvaða landbúnaðarvörur, þar með taldar unnar vörur sem innihalda landbúnaðarhráefni, sem jafnframt eru framleiddar hér á landi`` --- þetta vísar til ,,unnar vörur`` ef menn kunna íslenskt mál --- ,,skuli leggja verðjöfnunargjöld við innflutning.`` Þessi lagatexti er algjörlega skýr. En það er auðvitað rétt að menn verða að rýna í textann til að skilja hann. Ég vil líka að það komi fram vegna þess að það mál hefur verið tekið oft þannig upp að það hafi verið eins og gefið hafi verið í skyn að það hafi verið mín hugmynd sem landbrh. að búa til hinn langa vörulista sem fylgir þessu frv. Það er ekki svo. Það er krafa Alþfl. að frv. er lagt fram með þessu hætti. Í upphaflegri gerð Alþfl. var minnst á það að banna innflutning á jólatrjám í þessu samhengi.  satt að segja. Þannig að hugmyndin að textanum er Alþfl. og það er þess vegna hálfundarlegt þegar því er haldið fram hvað eftir annað í ræðu hæstv. utanrrh. að það hafi verið af einhverjum sérstökum sanngirnisástæðum sem við fengum pínulítið að krota í listann, sjálfstæðismenn.  Ég vil líka að það komi fram og sé alveg skýrt, við höfum talað um það og það var gerð samþykkt um það í janúarmánuði 1991 hvaða kröfur og hvaða tilboð við Íslendingar gerðum í sambandi við GATT-samningana. Það er ekkert á þessari stundu sem bendir til annars en þess að GATT muni samþykkja tilboðið eins og það liggur nú fyrir. Það hafa engar alvarlegar athugasemdir komið fram um okkar tilboð svo mér sé kunnugt og má búast við því að í næsta mánuði muni það liggja fyrir hvort skrifað verði undir samkomulagið eins og það liggur nú fyrir hinn 25. apríl. Það má auðvitað tala um það langt mál, menn geta auðvitað rætt um það hér, framsóknarmenn og alþýðubandalagsmenn og alþýðuflokksmenn og hverjir sem er hvernig á því stendur að undirbúningurinn fyrir hugsanlega GATT-samninga skuli ekki hefjast fyrr en nú á síðustu missirum. Þó var það þannig að forveri minn, hv. þm. Steingrímur Sigfússon, ef ég hef réttar heimildir, brá sér úr landi vegna GATT-samninganna þegar á árinu 1990 þegar upp úr slitnaði þannig að á þeim tíma bjuggust menn við að GATT-samningar tækjust. Sú ríkisstjórn sem þá sat gat að sjálfsögðu undirbúið löggjöf til þess að mæta þeim skyldum og þeim samningsákvæðum sem við þá bjuggumst við að verða að ganga að. Hið sama á vitaskuld við um hið Evrópska efnahagssvæði. Það var búist við því, ef ég man rétt, að undir það yrði skrifað hinn 30. júlí. Undirbúningurinn að því að mæta þeim skuldbindingum og hvernig við viljum undirbúa landbúnaðinn fyrir þá nýju samkeppni sem þar verður hefði vitaskuld átt að geta hafist fyrr. Það er satt að segja grátlegt nú þegar í það stefnir að nýr GATT-samningur verði undirritaður jafnvel eftir mánuð rúman, þá skuli á Alþingi Íslendinga vera deilur um það með hvaða hætti okkur takist að styrkja þann atvinnuveg okkar, landbúnaðinn, sem ásamt sjávarútvegi aðaluppspretta er þeirra nýju atvinnutækifæra sem við getum búist við að fá í nánari framtíð ef undan er skilin ferðaþjónusta því að því miður hefur reynslan sýnt okkur að iðnaður sem ekki styðst við landbúnað eða sjávarútveg hefur ekki verið í færum um að vaxa þannig að hægt sé að tala um að hann hafi orðið að slíkri útflutningsatvinnugrein að okkur sé mikill styrkur í. Einungis skinnaiðnaðurinn hefur á sumum árum þegar verð hefur verið gott gefið okkur um milljarð í gjaldeyristekjur. Ef við horfum til þess iðnaðar sem mestur vöxtur er í nú og mestur árangur, þá er það kjötiðnaður og matariðnaður hvers konar, sem styðst bæði við landbúnað og sjávarútveg, sem hefur m.a. gert það kleift að lækka matarverð verulega til fjölskyldna og á þátt í þeirri miklu bjartsýni sem þrátt fyrir að mörgu leyti dökkt útlit blasir nú við í landbúnaði. Við skulum aðeins velta fyrir okkur hvort það megi verðjafna fyrir hráefni í unnum landbúnaðarvörum sem er ekki framleitt hér á landi. Um það vil ég segja þetta: Í viðbætum 2--7 og bókun 3, sem fjallar um verðjöfnun á unnum landbúnaðarvörum, eru settar fram vinnureglur um hvernig skuli framkvæma bókunina. Þær fjalla m.a. um hvernig verð skuli ákveðin, hvaða hráefni verðjafna megi fyrir og frágang tollskjala. Í þessum vinnureglum eru sérstök ákvæði um Ísland sem Evrópubandalagið hefur samþykkt. Í þeim segir að þrátt fyrir tilteknar takmarkanir í samningnum um möguleika landanna á að verðjafna fyrir fitu, svo sem mjólkurfitu, jurtaolíum og kjöti, skuli Íslandi heimilt að verðjafna fyrir fitum og jurtaolíum öðrum en fiskolíum og fyrir kjöti af svínum, nautgripum, sauðfé og alifuglum. Í samræmi við þetta hefur af Íslands hálfu þegar verið tilkynntur verðmunur á jurtaolíum til jöfnunar í fríverslunarsamningi EFTA/EB, svokallaðri bókun 2. Það verður að teljast fráleitt hafi verið hugmyndir manna um að setja þrengri ákvæði í íslenska löggjöf um verðjöfnun og á framkvæmd bókunar 3 en við höfum þegar samið um við Evrópubandalagið. Ég vil að þetta liggi alveg ljóst fyrir. Ég vil að síðustu segja að þegar við erum að ganga frá þessari löggjöf, ljúka þeim kafla sem lýtur að landbúnaðinum í tengslum við samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði finnst mér ekki rétt að drukkna í löngum orðræðum um GATT og hvernig að undirbúningi þess skuli staðið að við göngum til slíks samkomulags. Ég vil aðeins ítreka það sem ég hef sagt hér áður að það er skoðun mín að samhliða því sem við losum um viðskiptahöft í landbúnaði og í öðrum atvinnugreinum er nauðsynlegt að fullkomið traust sé á framkvæmdinni hjá öllum þeim sem koma að viðkomandi atvinnugrein og öllum þeim sem hafa lífsframfæri sitt af að þjónusta viðkomandi atvinnugrein og, ég vil líka segja, sem eiga fjölskyldumeðlimi sem þessar fyrri skilgreiningar falla undir. Við Íslendingar stöndum nú frammi fyrir því í fyrsta skipti síðan ég man eftir að verulegt atvinnuleysi er orðið viðloðandi hér og meira en viðloðandi, hefur verið hér alllengi, og við sjáum ekki fram á með hvaða hætti við getum kveðið það niður. Það er þess vegna alveg ljóst að í hverju því sem við tökum okkur fyrir hendur í öllum þeim fríverslunarsamningum sem við samþykkjum og göngum að, öllum þeim milliríkjasamningum sem við samþykkjum og göngum að, þá verður að vera vel fyrir því séð að íslenska atvinnugreinin, í þessu tilviki bændastéttin, geti treyst því að ekki verði á henni níðst, að ekki verði á henni gengið. Því miður var það svo á síðasta þingi að Alþingi samþykkti breytingu á innflutningslöggjöfinni. Þáv. hæstv. viðskrh. Jón Sigurðsson og Alþfl. fullvissaði mig um að vilji þeirra stæði ekki til þess að opna fyrir allar gáttir í sambandi við innflutning á landbúnaðarvörum. Ég spurði Jón Sigurðsson þessarar spurningar raunar eftir að hann hætti sem ráðherra og vona að það verði fyrirgefið þó að ég vitni í einkasamtal að þessu sinni, en hans skilningur var sá hinn sami. Á hinn bóginn kemur það fram í dómnum og var undarlegt, og undir það get ég tekið sem sumir hafa bent á, að eftir að hin nýju lög voru gengin í gildi, þá var án þess að landbrn. vissi um, án þess að ríkisstjórnin vissi um, felld úr gildi reglugerð í sambandi við bann við innflutningi á landbúnaðarvörum.  Það er líka alvarlegt í þessu sambandi að rifja það upp að Alþfl. dró það allan sl. vetur að ganga frá frv. sem laut að landbúnaðinum í sambandi við samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði eftir að samningurinn hafði verið samþykktur í þinginu. Það er rétt sem formaður landbn. sagði hér fyrr að þó svo að samkomulag hefði tekist milli Alþfl. og Sjálfstfl. í landbn., þá vorum við ekki að tala um einhvern aukvisa. Það var ekki verið að tala um neitt smápeð í Alþfl. Það var verið að tala um mann sem hafði farið sömu leiðina í Alþfl. og formaður hans og það var verið að tala um mann sem er núna ráðherra. Þá stóðu sakir þannig að ráðherrar Alþfl. vildu ekki standa við það sem þeir höfðu samið um við mig í sambandi við þessi mál þegar gengið var frá samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði. Ég tek því þess vegna ekki þegjandi þegar verið er að brigsla mér um það hér að ég hafi ekki staðið við samninga. Ég tek því ekki þegjandi. Það er talað um óvinafagnað, óbilgirni af versta tagi. Það getur vel verið að ég hafi sýnt óbilgirni í þessu máli, en ég vil þá segja að það hefur ekki verið að ástæðulausu. Og ef menn vilja hafa það þannig að ég hafi sýnt óbilgirni, þá skal ég fúslega viðurkenna að ég sé ekki eftir því. En að ég hafi ekki staðið við samkomulag er ekki rétt. Því vísa ég til föðurhúsanna. Ég vil líka segja út af því sem utanrrh. sagði um það að nauðsynlegt væri að átta sig á því hvað tæki við af búvörusamningi, þá er það laukrétt hjá honum og ég hef þegar hafið þá vinnu og mun leggja þær tillögur fram í ríkisstjórn þegar þær eru tilbúnar og ræða það við bændasamtökin. Ég ætla aðeins líka að segja þegar verið er að tala um óbilgirni og vegna þeirra hörðu orða sem hæstv. utanrrh. hafði um formann landbn. að ráðherrar geta haft sínar aðferðir við það að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Við erum stundum að tala um það að spara í ríkisrekstri og ég hef frá fornu fari bent á að það gerði svo sem ekkert til þótt ríkissjóður hætti að halda uppi Alþýðublaðinu. En það málgagn er mjög notað til þess að skýra viðhorf leiðtoga flokksins. Á hinn bóginn sjáum við stundum á síðum Morgunblaðsins aðstoðarmenn ráðherra koma fram, bæði aðstoðarmann utanrrh. og aðstoðarmann umhvrh. Það er auðvitað ekki hægt að líta svo á að slíkir menn skrifi þrásinnis í blöðin ónot um samstarfsflokkinn á bak við sinn ráðherra. Það er því alveg ljóst að þau skrif sem haldið er uppi af Alþfl. um landbúnaðarmálin af aðstoðarmönnum ráðherra og sú reiðiræða sem hæstv. utanrrh. flutti hér áðan, beindi til formanns landbn. en var ætluð mér, er ekki tilviljun og þjónar ákveðnum tilgangi. Það vill líka svo til að framkvæmdastjóri Alþfl. hefur gert grein fyrir því í Alþýðublaðinu þegar hann skrifaði um það hvernig Alþfl. ætti að búa sig undir þær sveitarstjórnarkosningar sem færu fram á næsta vori að formúlan væri sú að gera landbrh. tortryggilegan í þéttbýlinu og planið var þannig lagt fyrir. Á hinn bóginn þegar viðskrh. var um það spurður á fundi norður á Akureyri fyrir skömmu, út af því að menn vissu að hann hefur verið að tala um lágt verð á landbúnaðarvörum, hvort hann væri á móti jöfnunargjöldum tók hann mjög djúpt í árinni og gekk lengra en ég í þeim efnum því að hann sagðist reiðubúinn til að leggja 300--700% jöfnunargjöld á landbúnaðarvörur. En þetta var ræðan á Akureyri, hún passaði þar. Þetta mál er því svona. Ég taldi óhjákvæmilegt, hæstv. forseti, að víkja nokkrum orðum að þessu máli. Í fyrsta lagi stendur vilji minn til þess að nýta þær heimildir sem við höfum, bæði í samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði og í öðrum samningum til þess að íslenskur landbúnaður haldi sinni stöðu. Í öðru lagi er það alveg ljóst að heimildir samkvæmt því frv. sem hér liggur fyrir eru ekki, þótt þær séu verulegar, eins miklar og þær heimildir sem fólust í lögunum frá því í desember og það var að frumkvæði Alþfl. en ekki Sjálfstfl. að vörulistarnir voru upp teknir. Í þriðja lagi vil ég að það sé alveg ljóst að frá minni hálfu er það ekki úrslitaatriði hvort ákvæði varðandi GATT-samningana eru í þessu frv. nú. Í þeim efnum er aðalatriðið að þegar við gengum til samkomulags um frv. í desember var ákveðið að halda GATT-samningunum utan við og við það vildum við standa. Hins vegar er verið að vinna að nauðsynlegum lagabreytingum vegna þess samkomulags undir verkstjórn forsrh. Það er alveg ljóst í mínum huga að það getur ekki komið til þess að nýtt GATT-samkomulag verði samþykkt hér á Alþingi nema áður sé tryggilega frá því gengið hver verði staða landbúnaðarins og það er alveg ljóst að um það hefur tekist samkomulag í ríkisstjórninni að færa verðjöfnunargjöldin yfir í landbrn. og við það verður að standa, líka eftir GATT. 
            

Virðulegi forseti. Það væri synd að segja að það hefði verið sáttar- eða friðartónn í þessari ræðu hæstv. landbrh. Ég ætla að láta liggja á milli hluta tilvitnanir hans í einkasamtöl eða með hvaða hætti hann veitist að fjarstöddum mönnum. Ég ætla bara að halda honum við eina spurningu og hún er þessi: Um hvað gerðum við samkomulag, hæstv. landbrh., um lausn þessa máls? Það var í fyrsta lagi að endurreisa til hæstv. ráðherra þær bannheimildir varðandi innflutning sem hann hafði áður haft. Við stóðum við það. Það var í annan stað að við gengum lengra og settum inn á bannlista í febrúar fleiri vörutegundir sem þar höfðu ekki verið áður þannig að við jukum við bannheimildirnar af sanngirnisástæðum. Í þriðja lagi var samkomulagið um það að veita landbrh. heimildir til að leggja verðjöfnunargjöld á innflutning. Á hvaða innflutning, hæstv. ráðherra? Að sjálfsögðu á þann innflutning sem ráðherra er skylt að heimila samkvæmt fríverslunar- og milliríkjasamningum, það var vandi sem þurfti að leysa. Í annan stað stendur skýrt og skilmerkilega hvað samkomulagið var um. Það var um það að ráðherra getur með reglugerð ákveðið á hvaða landbúnaðarvörur, þar með taldar unnar vörur sem jafnframt eru framleiddar hér á landi að sjálfsögðu. Það þýðir að það er ósatt mál sem haldið hefur verið fram af hv. formanni landbn. og í greinargerð þeirri að allar landbúnaðarvörur, hvaða nafni sem nefnast, séu undir þessa sök seldar. Fyrr væri nú. Í fjórða lagi gerðum við með okkur samkomulag um það að framtíðarskipan tollamála í GATT skyldi fara í nefnd, forsrh. skyldi hafa forustu fyrir þeirri nefnd og fjögur ráðuneyti koma að því. Þetta var okkar samkomulag. Alþfl. stóð við það samkomulag upp á punkt og prik, er reiðubúinn til þess að standa við það samkomulag. Hæstv. landbrh., ef ráðherrann sem flutti þetta frv., sem samdi við þann sem hér stendur um þetta mál, sem stóð að því í ríkisstjórn, fékk það samþykkt í þingflokki en kemur síðan og segir að sá sem rauf þetta samkomulag túlki rétt eða hafi rétt fyrir sér, þá skil ég ekki ærlegheit í því samstarfi.

Hæstv. forseti. Það gladdi mig að sjá hæstv. utanrrh. hér áðan. Ég sá að það er svolítill eldur enn þá í gömlu glæðunum. Ég get ekki séð að ég hafi veist að fjarstöddum manni þó ég reki hans stjórnarathafnir.  Ég vil í annan stað segja að það liggur alveg ljóst fyrir, hæstv. utanrrh., að í ríkisstjórninni var samþykkt eftir að hæstaréttardómur féll að hið fyrra réttarástand yrði skapað sem var í desember. Um það varð okkar samkomulag. Og það var skýrt tekið fram áður en frv. mitt var lagt fram að það skyldi athugað í nefnd, rækilega, hvort það stæðist skoðun hinna hæfustu lögmanna enda hefði ekkert þýtt fyrir ríkisstjórnina eða okkur tvo eða neina aðra menn að ætla að fá Alþingi til þess öðru sinni að samþykkja lagafrv. sem jafnóðum yrði dæmt ónýtt af Hæstarétti þannig að virðing þingsins var í húfi. Við vorum að tala um að hið fyrra réttarástand yrði skapað. Það þarf ekki neina mælsku um þetta. Þetta var samkomulagið.

Hæstv. forseti. Það liggur nú við að það gusti enn hérna í ræðustólnum eftir þær atlögur sem fóru hér fram milli ráðherranna tveggja. Ég skal ekki tefja þessa umræðu mikið en mig langar að bera fram örfáar spurningar varðandi þetta frv. Ég geri mér grein fyrir því að það hefur mikið starf verið unnið í nefndinni eins og alþjóð veit, en það eru nokkrar einfaldar spurningar sem ég tel að alþingismenn þurfi að fá svar við til þess að geta gert sér betur grein fyrir því hvað þeir eru að greiða atkvæði um og hverjar hugsanlegar afleiðingar þess eru. Ég ætla að láta hjá líða að minnast á hluti eins og nefndarálitin tvö sem vissulega má segja að auki ekki á réttarvissuna, frekar hið gagnstæða en snúa mér að brtt. og þá að viðauka I og II, en þar eru öll tollskrárnúmerin sem eru á bannlistunum tveim. Ég verð nú að segja að það að á árinu 1994 skulum við hér í hinu háa Alþingi vera að ræða bannlista á innfluttar matvörur þykir mér hálfskondið og hálfsorglegt í leiðinni. Alla vega þykir mér það sorglegt að við skulum vera að bæta við þann bannlista sem fyrir var. Nóg var fyrir þó ekki sé bætt á hann. Ég hef nokkra reynslu af því að fletta í tollskránni og hef verið í því að flytja svolítið inn vörur og kannast svolítið við tollskrárnúmer og þegar ég lít yfir þennan lista sem hér er í brtt. við viðauka I og II, þá eru þar fjöldamörg númer sem segja í rauninni nánast ekkert um það hvað er verið að flytja inn undir þessu númeri. Það segir úr hverju viðkomandi vara getur verið en ekkert meira um það, hverslags samsetning þar er á ferðinni, hvaða vöru er í raun og veru verið að banna að flytja inn. Það eru öll númer sem enda á 900 yfirleitt. Það má nefna hér nokkur númer, t.d. undir svínakjöt, 0203.1900 heitir Annað, í næsta kafla 0204.4209 heitir Annað. Svona er hægt að tína upp hér alla flokkana þar sem þetta kemur fram, vörurnar annað eða úr öðru, annað pasta, önnur súpa eða annað slíkt, en það fylgir því enginn listi hvað við erum í raun og veru að banna. Þetta eru 74 tollnúmer sem er ætlast til að þingmenn samþykki án þess að vita í raun og veru hvað þeir eru að samþykkja. Eftir allt það starf sem hefur farið fram í nefndinni, þá held ég að það hljóti að liggja fyrir listi yfir hvað felst í þessum númerum þó að það væri ekki nema í ljósi reynslunnar því að mörg af þessum númerum hafa verið á bannlista fyrr þannig að það er kannski ekki mikil reynsla á því, en menn vita þó engu að síður hvað fellur þar undir. Ég tel að þeir sem standa að innflutningsverslun í landinu eigi skýlausan rétt á því að vita hvað er verið að banna að flytja inn. Ég vil spyrja, hvort sem það er hæstv. ráðherra eða formaður landbn. sem svarar: Hvað felst í þessum númerum? Nú er ég ekki viss um að þessi listi sé endilega á borðum þessara tveggja heiðursmanna akkúrat þessa stundina en ég tel að það eigi skilyrðislaust að birta þann lista þá fyrir 3. umr. þannig að það sé fullkomlega ljóst út í hvað við erum að fara. Ég tel líka að það eigi að birta hann opinberlega eftir samþykkt frv. þannig að mönnum sem standa í innflutningi sé það líka ljóst hvað þeir mega og hvað þeir mega ekki, ekki að menn þurfi að reka sig á, að þeir lendi í að panta einhverja matvöru, kannski kæfu til að mynda, og svo reka þeir sig á það að það er allt bannað hér og vörur látnar skemmast eða það þarf að reyna á það fyrir dómstólum, m.a. vegna þess að við höfum tvö álit sem vísa í sitt hvora áttina og koma menn þá að réttaróvissunni. Ég tel því að það sé alveg skilyrðislaust að ef menn eiga að fara að samþykkja þetta plagg, þessar brtt. þá verði menn að gera sér fulla grein fyrir því hvað í þeim felst. Og ég trúi ekki öðru eftir allt það starf sem fór fram í nefndinni en menn hafi farið yfir þennan lista. Það væri með ólíkindum ef svo hefði ekki verið því offorsið að vernda má náttúrlega ekki vera það mikið að menn sjáist ekki fyrir. Ég óska eftir því að það verði birtur listi yfir það hvað felst í öllum þessum tollnúmerum. Ég hef merkt þau öll hérna út og get afhent formanni landbn. þetta plagg á eftir, en ég get líka lesið öll þessi númer er upp þannig að það sé þá til í þingtíðindum.  Hv. varaformaður landbn. kom hér inn á m.a. jöfnunargjöld á franskar kartöflur sem hafa verið mikið í umræðunni undanfarin missiri og ég held að hann hafi sagt að jöfnunargjöldin í dag væru 90%. --- Hann kinkar kolli sem samþykki. --- Mig minnir að þau hafi verið allverulega hærri á tímabili.  Mitt í öllu þessu fári sem hefur verið í kringum þetta frv., þá minnist ég þess að hæstv. viðskrh. kom í sjónvarpið og var þar með einhverja albestu auglýsingu fyrir dýrafóður sem sú vara hefur fengið. Hann hélt þar uppi tveimur dósum af hunda- og kattamat og spurði hvernig stæði á því að þessu væri hleypt inn í landið, hvort það ætti virkilega að gera mun á því hvort matur væri til manneldis eða dýraeldis? Og að þetta næði ekki nokkrum áttum, sagði hann, þetta yrði auðvitað að banna. Þarna væri um kjötvöru upp á 780 tonn að ræða. Svo þegar maður flettir þessum mikla lista eftir þessi stóru orð hæstv. ráðherra, þá er auðvitað dýraeldismatur, hunda- og kattamatur, ekki þarna inni. Auðvitað hlýtur maður að spyrja sig: Hvers lags auglýsingamennska er þetta eiginlega?

Það er sennilega að kröfu Alþfl.

Og maður hlýtur líka að spyrja sig: Hvernig stendur á því að bændastéttin fer ekki út í framleiðslu á þessu? 780 tonn er ekkert smáræði. Ég minnist þess ekki að hafa heyrt talað um þetta á búnaðarþingi eða neinar ályktanir í þessa veru og samt erum við alltaf að leita leiða til að koma kjötinu okkar í lóg.  Um gjaldtökuna í það heila vil ég segja það að að mínu viti á hún auðvitað að vera hjá fjmrh. og hvergi annars staðar. Hún á ekki að vera hjá fagráðherra. Að mínu viti á öll gjaldtaka í tolli við innflutning að vera hjá fjmrh. Mér er alveg sama hvaða vara það er.  Ég sakna þess líka mjög í þessari umræðu að orðið neytandi heyrist ekki. Það bara heyrist ekki. Menn eru svo uppteknir við að verja landbúnaðinn í landinu að orðið neytandi heyrist ekki. Ég held að þetta geti farið saman, neytandinn og landbúnaðurinn getur vel farið saman og á að gera það, miklu betur heldur en það gerir í dag. Og þó að við opnum hér fyrir aukinn innflutning, þá held ég að það sé bara af hinu góða fyrir landbúnaðinn, bara af hinu góða að hann fái aukna samkeppni því að við vitum hver gæðin eru og við vitum hver þjóðernishyggjan er. Hún mun sjá til þess að það lifir. Við þurfum ekki annað en rifja upp hvernig fór fyrir bökurunum þegar sætu kökunum var hleypt hér inn. Hvað skeði í framhaldi af því? Við erum sennilega með einhver bestu bakarí í heimi og innflutningurinn á ekki séns, hann á ekki möguleika vegna þess að þarna kom aukin samkeppni og menn fóru að hugsa á annan hátt og það er nákvæmlega það sem ég held að muni gerast. Það sem ég held að landbúnaðurinn eigi fyrst og fremst að gera er að skera ofan af sjálfum sér hina gríðarlegu yfirbyggingu. Menn geta horft ef þeir vilja á Bændahöllina eða Mjólkursamsöluna. Hvernig fór hún að því að reisa allar þessar byggingar án þess að slá eina krónu að láni?  Ég tel að þessu megi breyta og ég held að menn eigi að hugsa aðeins í áttina að neytendum, menn eigi að reyna að leita leiða til að lækka matarverð og það gerir aukin samkeppni. Og ég held að það veiti ekki af. Kaupmátturinn er ekki það mikill hér á landi þrátt fyrir harða baráttu framsóknarmanna fyrir því að halda uppi háu matarverði hér um jólin, háu matarverði og mikla baráttu. Það mátti ekki lækka matarverðið með því að setja tvö stig í virðisaukaskattinn.

Lækka verslunarálagninguna líka.

Það er of seint fyrir SÍS.

Ég held að hv. þm. viti ekki alveg hvað hann er að segja þegar hann er að tala um að lækka verslunarálagninguna, ekki ef hann er að tala um landbúnaðarvörurnar. Það getur vel verið að hún sé há á einhverjum glysvarningi, en það er ekki sú umræða sem hér fer fram núna.  Það hefur verið rætt hér um heimsmarkaðsverð og alla þessa gríðarlegu verðjöfnun, allt upp í 1.000% eða jafnvel meira held ég að hafi verið talað um hér í umræðunni. Það hæsta sem ég man í augnablikinu eru 719% á sellerí og það er auðvitað eðlilegt að spyrja eins og hæstv. utanrrh.: Hvað er verið að verðjafna þegar við erum að verðjafna sellerí? Hvar er sellerí framleitt á Íslandi? Hvergi nokkurs staðar. En ég vildi spyrja í framhaldi af því: Hafa verið teknir út einhverjir tilteknir vöruflokkar, t.d. einhverjar 10 matvörur og þær reiknaðar út miðað við gildandi heimsmarkaðsverð á deginum í dag eða deginum sem landbn. var að fjalla um málið og fengið út hvað þær hefðu raunverulega kostað hér á markaði? Ef nefndin hefur unnið eins vel og sagt er, þá hlýtur þetta að hafa verið gert því að menn verða að gera sér grein fyrir því hvaða gjöld þeir eru að leggja á. Fleiri hundruð prósenta gjaldtaka hlýtur að hækka verð verulega og hún hlýtur að sjá til þess að innflutta varan verður aldrei samkeppnishæf. Menn mega ekki að halda að það sé verið að kaupa inn vöru á einhverja aura og menn mega ekki gleyma því hvar við búum. Það er ekki aldeilis ókeypis að flytja vörur til landsins. Ekki aldeilis. Og það verkar líklega allt inn í verðjöfnunargjaldið. --- Hv. formaður landbn. hristir höfuðið við því að það reiknist inn í vöruverðið. Mig langar þá að spyrja: Hvernig er verðjöfnunargjaldið reiknað vegna þess að það hlýtur auðvitað líka að hafa verið farið yfir? Það er tekið í tolli. Hvar í tolli er það tekið? Er það notað sem stofn fyrir tollverðgengi þar sem vöruverð kemur inn, þar sem frakt kemur inn, þar sem trygging kemur inn, þar sem annar kostnaður kemur inn, uppskipun, vörugjald og annað slíkt? Er það reiknað þar inn í eða kemur það eftir þennan lið sem sértala? Kemur vaskurinn inn í það? Hvernig er þetta reiknað út? Það hlýtur líka að liggja fyrir vegna þess að annars hefði ekki verið hægt að reikna út dæmið um vöruverðið. Þetta finnst mér vera grundvallarspurningar um hvernig á að standa að þessu, hvað við erum að samþykkja. Og mér finnst ég ekki ósanngjarn að spyrja þessara spurninga. Ég sit ekki í landbn., ég bý ekki yfir þessum upplýsingum en ég vil taka afstöðu til þessa máls. En þá vil ég líka vita hvað í því felst.

Það veit enginn.

Nei, það veit enginn. --- En ég verð að segja það eins og er að í allri þessari baráttu þá skil ég bara ekki af hverju ullarvörum er hleypt inn í þetta land. Það er jú landbúnaðarvara. Og hvernig er staða prjónaiðnaðarins? Af hverju stígum við ekki bara skrefið til fulls og lokum og læsum, setjum bara alla tollskrána á bannlista og svo sjáum við bara til í hvert og eitt sinn? Þetta er nánast fyrsta skrefið í þá átt. Sú hugmynd kom fram í dag, ég held hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, að það væri sennilega skynsamlegast að nefndin tæki málið aftur og ynni það upp á nýtt og kæmist að sameiginlegri niðurstöðu því að menn skynja auðvitað að það er ekkert langt í að menn geti náð saman.  Ég vil aðeins minnast á það af því að menn eru svo hræddir við innflutninginn að það eru t.d. fluttar inn norskar fiskibollur. Ég hef ekki orðið var við að ORA-verksmiðjurnar sem framleiða íslensku fiskibollurnar hafi verið að emja eða grenja yfir því eða að það hafi nokkur einustu áhrif. Ég held að það sé bara ágætis dæmi um að þannig mun þetta verða. Að sjálfsögðu mundi slæðast hér inn ein og ein vara á þokkalegu verði, vonandi alla vega, vonandi. En að menn haldi að hér hrynji allt saman þó það sé aðeins hleypt inn erlendum matvörum, það er bara hreinasta fjarstæða. Ég held að það sé ekki mikil hætta fólgin í því að opna hér örlítið fyrir innflutning og minnka þá um leið byrðarnar á íslenskum landbúnaði. Ég þvældist töluvert um landið þegar ég var þingmaður Vesturlands og ég get sagt það að ég hef ekki séð jafnmikið bil innan einnar stéttar eins og hjá bændum. Menn sjá slíka örbirgð og slíka fátækt að það er með ólíkindum og manni tekst ekki einu sinni að lýsa því fyrir fólki hvað sumir bændur hafa það bágt. Svo getur maður komið á aðra bæi þar sem þetta er algjörlega ,,omvent``. Þetta er auðvitað afleiðing þess kerfis sem við búum við. Menn lentu kannski mismunandi í því hvar þeir voru staddir á þeim viðmiðunarárum sem notuð voru þegar fullvirðisrétturinn var settur á. Virðulegi forseti. Ég lofaði því í upphafi að hafa ekki langt mál og ég held að ég sé meira að segja búinn að tala lengur en ég hafði ætlað mér. En ég óska eftir því að fá svör við þeim einföldu spurningum sem ég hef hér lagt fram.

Virðulegur forseti. Þar sem hv. þm. nefndi gjaldtöku á innfluttar franskar kartöflur þá rann mér blóðið til skyldunnar því ég hef spurt eftir þessu núna í þrígang þegar fjárlög eru afgreidd. Vegna þess að þegar ég hef skoðað tekjugreinina þá er þetta vandlega tíundað þar sem gildur tekjupóstur í ríkissjóð, hefur ef ég man rétt gefið svona frá 120--150 millj. kr. á ári. Það er hins vegar rétt hjá hv. þm. að um árabil hefur hráefnið í franskar kartöflur sem hér á landi eru unnar verið flutt að langsamlega mestu leyti inn. Þannig að niðurstaða mín í þessu máli hefur verið sú að hér sé eingöngu um að ræða fjáröflunartoll fyrir ríkissjóð sem hæstv. fjmrh. í umboði hæstv. utanrrh. hefur lagt á. --- Vonandi hefur hæstv. utanrrh. lesið tekjugrein fjárlaganna. Gjaldtaka af þessu tagi er að mínu mati ekki til neins góðs fyrir íslenskan landbúnað. Ég ítreka það sem ég sagði að þessu virðist vera haldið þarna inni til fjáröflunar fyrir ríkissjóð og ekkert annað. Í öðru lagi það sem hv. þm. sagði um að íslenskur landbúnaður hefði gott af samkeppni --- ég vil í sjálfu sér ekkert draga úr því og auðvitað er hann í bullandi samkeppni við alls konar matvæli. En ég vil benda hv. þm. á að kynna sér þróun matvælaverðs úr innlendum landbúnaðarhráefnum og innlendum landbúnaðarvörum síðustu þrjú árin í samanburði við annað verðlag. Þá mun hv. þm. væntanlega komast að því að það er enginn einn þáttur í vísitöluþróun hér á landi síðustu ár sem hefur gert meira í því að lækka verðlagið heldur en búvörurnar. Þær hafa í raun hækkað langt umfram almennt verðlag sem þýðir á mæltu máli að þær hafa lækkað í verði.

Ég stend nú upp hér að gefnu til og þó aðallega fyrir forvitnissakir um vinnubrögð. Ég stend í þeirri trú að hv. 5. þm. Reykv. sé í þingflokki Sjálfstfl. Og ég spyr að gefnu tilefni: Hefur hann aldrei heyrt orðið neytendur nefnt þar í umræðu um þessi mál? Hann sagði að það hefði enginn nefnt það á nafn. Hefur hv. þm. ekki notað tækifærið til þess að beina spurningum sínum til hæstv. landbrh. samþingflokksmanns síns eða hv. formanns landbn., sem tók við stjfrv. sem fékk umfjöllun í þingflokknum og umturnaði því eins og hér hefur verið lýst rækilega? Hv. þm. spyr um hvað felist í viðaukunum, bannlistunum, og þótti nú nóg komið að það væri verið að endurreisa bannlistana en ekki bæta við þá. Er hv. þm. ekki upplýstur um það í þingflokksumræðunni að það var krafa landbrn. að bæta við níu þéttvélrituðum síðum af þessum bannvörum? Veit hv. þm. ekki hvað á þessum listum stendur? Veit hann eftir hverju var verið að slægjast til þess að fá að banna líka eins og t.d. að bæta við grænmeti og blómum? Hefur ekki verið rætt um það, hefur ekki verið farið ofan í saumana á þeirri frumvarpsgerð sem formaður landbn. mælti með, og stjórnarandstaðan mælti með líka, sem hefði falið í sér að hækka hámarkstolla á matvælum sem nú eru um 30% upp í þessi hundruð og jafnvel þúsundir prósenta sem hv. þm. nefndi? Hvar var hv. þm. í þingflokknum þegar málið var til umræðu? Það er búið að deila um þetta hér í opinberu þjóðlífi, takast á um þetta vegna þeirrar óbilgirni sem sýnt var í málsmeðferðinni. Var málið aldrei rætt í þingflokki Sjálfstfl.? Á hv. þm. kannski einhverja bandamenn í þingflokki Sjálfstfl. sem hafa heyrt orðið neytendur og gera sér grein fyrir því að ef þetta frv., eins og formaður landbn. gekk frá því, hefði gengið fram þá hefði verið hér um að ræða framsal á opnum gjaldheimildum til hæstv. landbrh., hverju nafni sem hann nefnist og hver sem kemur síðar, upp á mörg hundruð prósent sem hefði m.a. þýtt það að gjaldtakan hefði yfirleitt alltaf farið yfir innlent heildsöluverð? Þetta var vissulega kjarni málsins. Þetta mál snerist ekki um lögfræði, það snerist um lífskjör. Það snerist um málefni neytenda.

Hæstv. forseti. Ég sagðist hafa saknað þess að heyra orðið neytendur í þessari umræðu. Ég er að tala um umræðuna hér í dag, um þennan dagskrárlið sem núna er til umræðu. Ég skal viðurkenna að ég hef ekki náð að hlusta á hverja einustu ræðu. Ég man aðeins eftir einum þingmanni sem hefur notað orðið neytendur í einhverjum mæli og það er hv. þm. Gísli S. Einarsson. Ég minnist þess ekki annars. Ég minnist þess að hafa heyrt hér talað um tvö nefndarálit meira og minna í ræðum hjá mönnum. Það er vissulega gott að heyra að hæstv. ráðherra hefur áhyggjur af því hvar ég er staddur þessa og hina stundina, hvort ég er á þingflokksfundi eða ekki. Ég get upplýst hann um það að mínum málum hefur hagað þannig að það er orðið nokkuð síðan ég hef getað setið fundi í þingflokknum. Það er vafalaust rétt hjá honum að það er ástæðan fyrir því að ég er að spyrja þessara spurninga. En úr því að ráðherra kemur hér upp og fer yfir tollskrárnúmerin og furðar sig á því að ég sé að leita svara við þessum spurningum þá vill hæstv. ráðherra kannski gera mér þann greiða að svara þeim. Hvað felst í þessum númerum? Ég er ekki viss um að það hafi verið farið yfir þau hvorki í þingflokki Alþfl. né Sjálfstfl. Ég efast stórlega um það. En hafi verið farið yfir þau í þingflokki Alþfl., þá ætti ráðherra að vera það létt mál að fara yfir þau fyrir mig svona í fljótheitum því þetta eru 74 númer, ég læt mér duga svona kannski 20 eða 30. Þannig að það væri ágætt að spara þá formanni landbn. eða hæstv. landbrh. sporin hér upp í ræðustól, alla vega hvað það varðar. Hitt er annað mál að auðvitað er ég alveg sammála því að þetta snýst að miklu leyti líka um lífskjör. Ég tel að það hafi nú verið þráðurinn í ræðu minni hér áðan.

Hæstv. forseti. Ég verð eiginlega að lýsa því yfir að mér er nokkur vandi á höndum, tel ég vera, stjórnarandstæðingi að koma hér inn í þessa umræðu eins og hún hefur þróast og staðið í mestallan dag. Og reyndar mátti sama segja um fimmtudaginn en þá stóð hér linnulaus umræða í nálægt fimm klukkustundir ef ég man rétt og í henni tók þátt einn stjórnarandstæðingur. Að öðru leyti voru það framsögumenn mismunandi nefndarálita stjórnarsinna og hæstv. ráðherrar sem stóðu fyrir umræðunni. Þetta hefur þróast mjög á svipaðan veg hér í kvöld. Upp að vissu marki hefði verið fróðlegast að fá að halda áfram að hlýða á skoðanaskipti og tjáskipti hv. stjórnarsinna um málið því allt er það nú upplýsandi svona á sinn hátt, bæði það sem efnislega kemur fram en þó ekki síður jafnvel orðbragðið sem gripið er til. Ég vil segja það strax, hæstv. forseti, að ég teldi að mörgu leyti eðlilegast í ljósi þess hvernig umræðan hefur þróast og í ljósi þess sem hér hefur komið fram að henni væri nú frestað eða a.m.k. væri séð til þess að 2. umr. um málið lyki ekki við þessar aðstæður. Það kemur til af því að margt nýtt hefur gerst síðan málið var tekið út úr landbn. þingsins. Fyrir það fyrsta lágu þá ekki fyrir nál., a.m.k. ekki nál. 2. minni hluta landbn., þó drög að nál. 1. minni hluta hefðu verið sýnd. Það er alveg ljóst að tilkoma nál. 2. minni hluta eru veruleg tíðindi í málinu sem landbn. sem slík hefur ástæðu til að fara yfir. Í öðru lagi hafa síðan orðið hér um málið miklar umræður. Í þær hafa blandað sér hæstv. ráðherrar með yfirlýsingum stórum. Margt af því hlýtur að teljast til tíðinda. Þegar þetta er lagt saman, bæði það sem komið hefur fram svona efnislega og sögulega um málið þá held ég að það gefi meira en næg tilefni til þess að landbn. taki málið til sín á nýjan leik og fari yfir það. Menn fái útskrift af ræðum og yfirlýsingum hæstv. ráðherra og geti borið þetta saman og reynt að átta sig á því hvernig málið stendur. Ég vek t.d. athygli á því að hér kom í ræðustólinn stjórnarsinni, hv. 1. þm. Vesturl., og hvað hafði hann fram að færa m.a.? Þá kröfu að 2. minni hluti landbn. dragi nál. sitt til baka, kallaði það aftur því það væri villandi og beinlínis rangt og ætti ekki heima í umræðunni. Ég held, hæstv. forseti, að málið standi þannig að það sé bersýnilega alveg óhjákvæmilegt að farið verði yfir það mjög vandlega á nýjan leik og það verður væntanlega hæstv. landbn. að gera nema hæstv. ríkisstjórn hafi áhuga á að reyna að taka málið fyrir með einhverjum öðrum hætti. En svo virðist reyndar ekki vera. Ég hlýt þess vegna í fyrsta lagi, hæstv. forseti, að óska eftir því að hæstv. forsrh. komi hér til umræðunnar áður en henni lýkur og okkur gefist tækifæri til að leggja þá spurningu og mér gefist tækifæri til að leggja þá spurningu fyrir hæstv. forsrh.: Telur hann að það sé eðlilegt að umræðunni ljúki nú og málið tekið til afgreiðslu og atkvæðagreiðslu hér við svo búið? --- Ég vil spyrja hæstv. forseta hvort hæstv. forsrh., sem lofað var að mundi reyna að vera viðstaddur umræðuna, sé í húsinu? Að öðru leyti vil ég segja það um svör hæstv. forsrh. í dag að þau voru ákaflega rýr í roði, svo ekki sé nú meira sagt, bera náttúrlega keim af því að þar talaði beygður maður eftir átökin í ríkisstjórninni, fram úr hófi hógvær, miðað við það sem við eigum að venjast af hálfu hæstv. forsrh. og hann reyndi að gera sem minnst úr þessum deilum á allan hátt. En ég tel að umræðan eins og hún hefur síðan þróast hafi nokkuð ómerkt þau orð hæstv. forsrh., að þarna væri svo sem engin deila á ferðinni sem orð væri á gerandi milli stjórnarflokkanna. Ætli það sé ekki svo að orðaskipti hæstv. ráðherra og stjórnarsinna hér, þar á meðal þingmanna Vesturl, 1. og 4. þm. Vesturl., hafi sannfært okkur um að þetta er nú býsna djúpstæður og alvarlegur ágreiningur sem þarna er á ferðinni og illvígur orðinn. Ég set því bara sviga utan um tilraunir hæstv. forsrh. hér um miðjan dag til að breiða yfir þetta allt saman og slá á þá strengi að þarna væri ekki um neina deilu að ræða. Ég vísa til þess sem ég áðan sagði að það er að mínu mati gjörsamlega óhjákvæmilegt að málið verði skoðað á nýjan leik í ljósi þeirra upplýsinga sem nú liggja fyrir. Í öðru lagi hélt hv. 3. þm. Austurl., formaður landbn., eina af sínum gagnmerku ræðum. Hún gekk að verulegu leyti út á það að svara hv. varaformanni landbn., hv. þm. Gísla S. Einarssyni. Hv. þm. taldi að sér vegið þar sem hann væri sakaður um að brjóta samkomulag stjórnarflokkanna og taldi alveg sérstaklega að hæstv. utanrrh. hefði ekki efni á að viðhafa slíkt orðbragð. Síðan talaði hv. formaður landbn. mjög í véfréttarstíl um tengingu þessa frv. við GATT. Því hv. þm. sagði orðrétt, ég held að ég hafi náð því rétt niður: ,,Auðvitað bíða GATT-málefnin að stærstum hluta.`` Að stærstum hluta, sagði hv. þm. En svo bætti hann við: ,,En þetta frv. tekur til þess [þ.e. GATT-samningsins] eins og annarra milliríkjasamninga.`` Þetta kalla ég nú véfréttarstíl. Og í raun og veru er hv. formaður landbn. bæði að reyna hið ómögulega í þessum orðum, bæði að sleppa og halda. Síðan hafði hv. þm. mörg orð og stór um það hvernig væri að vinna með Alþfl. og ætla ég ekki að blanda mér í þau orðaskipti því að er nú gæfa Sjálfstfl. um þessar mundir að vinna með Alþfl., að hafa valið sér hann að samstarfsaðila. Þess vegna er meira og minna marklaust fyrir þá hv. sjálfstæðismenn að bera vandræði sín á torg við aðra í þeim efnum. Það er þeirra húsböl og heimiliskvöl að vinna með Alþfl. og verður að auðvitað að skoðast sem slíkt. Svo komu hér fram ýmsar merkilegar upplýsingar eins og þær að hv. þm. Egill Jónsson fullyrti að það hefði verið að kröfu Alþfl. í fyrravor sem þinginu var slitið með þeim ætti sem sögufrægt varð. Það hafi verið að kröfu Alþfl.

Fráleitt.

Fráleitt, segir formaður Alþfl. og er nú ekki aldeilis sammála. Ja, svona stendur þetta þá. Formaður landbn. fullyrðir hér án þess að blikna í ræðustólnum  Ekki ætla ég að elta ólar við allt það sem hv. formaður landbn. sagði hér t.d. um nál. 2. minni hluta. Hann eyddi löngu máli í það að útskýra að fylgiskjal með nál. væri falsað, væri beinlínis falsað og eru það nú nokkuð þung orð og stór að bera mönnum nánast skjalafals á brýn en það var eiginlega ekki nokkur leið að leggja öðruvísi út af orðum hv. þm. Egils Jónssonar.  Eitt vil ég þó taka fram að þegar hv. þm. Egill Jónsson, formaður landbn., gerir úr því mikið mál að höfundar nál. séu lögfræðingarnir þrír sem jafnframt unnu frumvarpstextann fyrir landbn., ja, þá er mér ekki alveg ljóst hvað þar er verið að fara. Vegna þess að þessir lögfræðingar geta ekki borið sem slíkir ábyrgð á nál. á Alþingi. Nál. á Alþingi er flutt af þeim sem undir það skrifa og þeir bera ábyrgð á því sem þar stendur. Ef menn hins vegar vilja lýsa inn í bakgrunn málsins og fara yfir söguna þá hygg ég að það sé nokkuð til í því sem hv. þm. Gísli S. Einarsson segir og þetta byggi ég á því að ég sat þessa fundi í landbn. þegar þetta mál var til umfjöllunar eins og kunnugt er, að drög að þessu nál. séu tengd eldri útgáfum af frumvarpstexta en þeirri sem varð svo niðurstaðan eftir samkomulag stjórnarflokkanna. Ég spurði að því, eins og ég veit að hv. formaður landbn. getur staðfest, á næstsíðasta fundinum í landbn. sem ég sat hvenær einstakir kaflar í þessu nál. hefðu orðið til og hvaða breytingum það hefði tekið eftir samkomulag stjórnarflokkanna sem tekist hafði þá um eða eftir helgina. Því var þá svarað að nál. væri í öllum aðalatriðum óbreytt og hefði verið tilbúið fyrir helgina. Þetta er staðreynd og ég vona að ég verði ekki sagður fara rangt með þessa hluti.

Rétt.

Nú ætla ég ekki að hafa um þetta önnur orð en þessi en auðvitað skiptir það máli út frá hverju höfundarnir, sem hér er verið í raun og veru að gera lögfræðingana þrjá, gengu þegar þeir settu þennan texta niður á blað. Ég eyddi nokkrum tíma í það í ræðu minni í dag að útskýra það sem öllum má ljóst vera sem fara yfir gögn í málinu að breytingarnar á frv., þessar tvær breytingar að taka inn orðin ,,og jafnframt eru framleiddar hér á landi`` í upphafsmálsgrein 72. gr. og sú breyting að fella út viðmiðunarverðið eða útreikningsverðið og tenginguna við GATT í tölulið 2.4, eru síðan undirstaða málflutnings 2. minni hluta. Það er þannig og þess vegna hlýtur það auðvitað að þurfa að skoðast í samhengi og það mun verða gert í fyllingu tímans ef svo fer að þetta verði lögfest óbreytt og verði síðan að lögþrætum hvernig þessi mál standi. Þetta held ég að sé rétt að hafa aðeins í huga. Síðan er það þannig, hæstv. forseti, að hafi menn verið í einhverjum vafa um það að niðurstaða stjórnarflokkanna væri ekki sú að ná utan um þetta mál og eyða um það óvissu þá geta menn ekki verið það lengur. Þessi umræða er búin að standa á fimmtudaginn var og í dag, linnulaust, samtals líklega í eina 10--14 klukkutíma, borin uppi af stjórnarsinnum í þrætum um það hvað í málinu felist. Það er auðvitað ekki nokkur leið að horfa lengur fram hjá því að það er bullandi ágreiningur um málið í stjórnarflokkunum. Það er uppi algjörlega gagnstæð lagatúlkun og það þýðir ekkert að segja við okkur endalaust að textinn sé skýr. Það dugar ekki. Hins vegar er út af fyrir sig hægt að gera hann skýran og ég ætla að varpa fram þeirri hugmynd til umhugsunar fyrir menn sem ég held að væri ágætt að menn færu með í bólið og svæfu svo á þessu máli og ræddu það ekki mikið meira að sinni, að einhver laginn maður taki það að sér að útbúa í breytingartillöguformi texta sem gerir Alþingi kleift að greiða atkvæði um þessa mismunandi lagatúlkun. Það er enginn vandi og ef ekki verða aðrir til þess þá skal ég taka það að mér að útbúa um það brtt.

Ólafur Þ. Þórðarson er búinn að því.

Ég get tekið sem dæmi að það er afar einfalt mál að útkljá í lagatextanum sjálfum þá þrætu hvort jöfnunargjaldaréttur landbrh. skuli eingöngu taka til innlendra hráefnisþátta í samsettum vörum eða allra landbúnaðarhráefna. Það er enginn vandi. Er þá ekki best ef menn vilja ganga skýrt og klárt frá málinu að það sé gert með atkvæðagreiðslum um slík álitamál hér á þinginu en lagaþræturnar og nefndarálitin túlkandi þetta í 180 gráður séu ekki látin standa eftir? Það er niðurlægjandi fyrir Alþingi. Það er ekki frágangur sem sæmir eftir alla þá umræðu sem orðin er um óvissuna í þessum efnum. Ef menn taka brtt. annaðhvort á þskj. 672 eða þskj. 702 og skoða 1. mgr. b-liðar 2. gr., þ.e. upphaf 72. gr. laganna eins og lagt er til að hún orðist, þá stendur þar, með leyfi forseta: ,,Landbúnaðarráðherra er heimilt, til þess að jafna samkeppnisstöðu innlendra og innfluttra vara, að leggja verðjöfnunargjöld á innfluttar landbúnaðarvörur sem tilgreindar eru í viðauka I og II með lögum þessum`` --- og svo kemur breytingin að kröfu Alþfl. --- ,,og jafnframt eru framleiddar hér á landi. Verðjöfnun á unnum og/eða samsettum vörum miðast við þátt landbúnaðarhráefna í verði þeirra.`` Þarna má bæta inn orðunum ,,miðast við þátt landbúnaðarhráefna innlendra og erlendra í verði þeirra``. Um þetta má flytja brtt. og um hana má greiða atkvæði og þá ræður meiri hluti Alþingis því hvor skilningurinn verður ofan á og fer inn í lagatextann og þannig á auðvitað að gera þetta. Ég segi það ef menn fara ekki svona í málið eftir þrætuna sem hér er orðin og í ljósi nefndarálitanna, þá eru menn viljandi að ganga frá þessu máli í óvissu. Er hv. þm. Egill Jónsson tilbúinn til að standa að því að útbúa brtt. sem eru í samræmi við hans túlkun á textanum og gera hann afdráttarlausan? Um það snýst spurningin. Ég legg til að landbn. taki málið aftur til sín áður en 2. umr. lýkur og fari yfir það svona því þetta gengur ekki. Það er ekki hægt að bjóða okkur upp á það eina ferðina enn að dulbúa ósamkomulag stjórnarflokkanna í óljósum lagatexta af því að það er rétt að það er hægt að túlka hann í báðar áttir. Það er því miður rétt. Ég verð að segja það sem mína skoðun, menn geta gert það með hana sem þeir vilja, að því miður óttast ég að sú framsetning og túlkun sem Alþfl. stendur hér fyrir í málinu gæti reynst mönnum skeinuhætt, t.d. í meðferð málsins fyrir dómstólum. Þröng túlkun af hálfu dómstóla gæti leitt til þess að valdsvið landbrh. yrði takmarkað og verðjöfnunargjaldaheimildin eingöngu við innlenda hráefnisþáttinn. Og það vitum við að getur þýtt að verðjöfnunarsvigrúmið er allsendis ófullnægjandi til að varan verði á samkeppnisfæru verði miðað við innlenda framleiðslu. Ef menn skilja ekki við hvað er átt þá nægir að nefna viðbit þar sem mjólkurfitan er orðin mjög lágt hlutfall. Það er auðvitað alveg ljóst ef við tökum vöru eins og Létt og laggott og ef mjólkurfitan er kannski orðin 25%, aðeins einn fjórði af vörunni, afgangurinn jurtaolía, og ef svigrúm landbrh. til verðjöfnunar er bundið við þennan fjórðung þá dugar það ekki nema að mjög litlu leyti til að ná vörunum upp á samkeppnishæft verð. Þess vegna er þetta úrslitaatriði efnislega og það þýðir ekki að stinga hausnum í sandinn og láta hendingu ráða því, þó það megi kannski ekki kalla dómsniðurstöðu hendingu sem kynni að verða einhvern tímann á næstu mánuðum, hvort verður ofan á, túlkun hv. þm. Egils Jónssonar eða fulltrúa Alþfl. Allt svo, þetta er ekki hægt og ég tala hér í mikilli alvöru. Við getum ekki, hv. alþm., látið málið fara svona í gegn. Það mun þykja nóg á spjöldum sögunnar að samstarfsaðilar í ríkisstjórn hafi sent frá sér nál. með þessum hætti sem raun ber vitni þó að hitt bætist ekki við að það liggi alveg fyrir að menn hafi dulbúið efnislegan ágreining í óljósum texta og látið sig hafa það að sulla því í gegnum þingið. Það er ekki boðleg afgreiðsla á málinu. --- Hæstv. forseti. Ég var að inna eftir því hvar hæstv. forsrh. væri. Er djúpt á honum?

Forseti fékk þær fréttir að hæstv. forsrh. hlýðir á mál hv. þm. í þinghúsinu.

Má hann illa við því að koma hér í þingsalinn eða vera einhvers staðar í sjónmáli?

Forseti á von á því að hæstv. forsrh. birtist innan tíðar í þingsalnum.

Ég vil ekki ljúka máli mínu fyrr en ég hef átt færi á því að eiga aftur orðastað við hæstv. forsrh. um þetta af því að ég held að málið sé á því stigi að ef það á annað borð er til einhvers að ræða það yfir höfuð þá hlýtur það að vera að ræða það við hæstv. forsrh. sem á þó að heita, er það ekki, að nafninu til, enn þá verkstjórinn í þessari ríkisstjórn. Þetta er þannig --- hæstv. forsrh., velkominn í salinn. Síðan við ræddum þessi mál í dag hefur enn bæst í sarpinn bullandi, bullandi ágreiningur hæstv. ráðherra í ríkisstjórn hæstv. forsrh. um málið og hörð skeyti sem hér gengu á milli manna. Ég tel þess vegna að málið sé, hafi það verið í óvissu og ljóst orðið að ágreiningur var uppi í því eftir umræður á fimmtudaginn var, eftir þessi nefndarálit sitt í hvora áttina þá hafi enn bæst við í þeim efnum í kvöld af því að það er alveg ljóst að það harðnaði mjög í orðaskiptum hæstv. landbrh. og hæstv. utanrrh. um þetta mál. Það virðist vera fyllsta harka í því af hálfu beggja aðila skulum við segja að túlka málið gjörsamlega á sínum ýtrustu forsendum. Hæstv. landbrh. gekk svo langt að segja að hefði hann sýnt einhverja óbilgirni í þessu máli í samskiptum við Alþfl. þá sæi hann ekki eftir því og verður nú varla öðruvísi skilið en hæstv. landbrh. telji þá eiga það inni hjá sér og rúmlega það jafnvel að hann hafi sýnt þeim óbilgirni eða hörku í þessu máli. Sama má auðvitað segja um orðaskipti hv. þm. Sturlu Böðvarssonar og síðan svör þeirra hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur og Gísla Einarssonar, þau orðaskipti voru ekki beint systkinaleg og hv. þm. Sturla Böðvarsson ítrekaði þá kröfu sína að nál. 2. minni hluta yrði kallað aftur og að það væri skilningur hv. þm. Egils Jónssonar og ekkert annað sem ætti að ríkja í þessu máli. Ég vil aðeins vekja athygli á því að hæstv. landbrh. kom hér með ýmsar merkar upplýsingar, þar á meðal sakaði hann --- ég vissi ekki nema ég ætti að skilja það svo að það væri einhvers konar sameiginlegt samsæri utanrrn. og e.t.v. fjölmiðla um að hafa sviðsett áhyggjur Kanadamanna af innflutningi af nokkuð öldruðum kjúklingabringum sem munu vera að þvælast einhvers staðar í reiðuleysi út af þessum deilum og eru komnar nokkuð til ára sinna ef marka má orð hæstv. landbrh., þar sem í ljós hefði komið þegar málið var kannað við kanadísk yfirvöld að þau hefðu ekkert af þessu vitað og hefðu af þessu engar áhyggjur. Margt er merkilegt sem hér er að koma fram. Einnig tel ég að það hafi verið gagnlegt að fá þær upplýsingar fram og þær staðfestar, sem ég er reyndar ekki hissa á, að sú aðferð að setja fram tollskrárnúmerin sem viðauka með frv. sé krafa Alþfl. í málinu. Þá liggur það væntanlega þannig að hæstv. landbrh. eða Sjálfstfl. hefur gefið það eftir að forræði landbrh. yrði orðað með almennum orðum og í staðinn fallist á og þá væntanlega til samkomulags að þessi tolllistaleið yrði valin sem væri þá afmarkandi með einhverjum hætti umfram það sem almennt orðað forræði landbrh. yfir þessu verkefni hefði verið. Auðvitað er gagnlegt að hafa það skjalfest í þingtíðindunum að það hafi verið að kröfu Alþfl. sem þessi tolllistar litu dagsins ljós með öllum froskalöppunum og öllu ,,gúmelaðinu`` sem þarna var boðið upp á. Hins vegar er mér mjög til efs að þarna hafi verið valin skynsamleg leið og ég lét það koma fram strax þegar farið var að skoða málið í landbn. að ég teldi að stjórnskipulega væri eina fullnægjandi aðferðin sú að ganga frá með almennu orðalagi verkaskiptingu landbrn. annars vegar og viðskrn. og utanrrn. hins vegar hvað viðskiptaþættina snertir, fjmrn. hvað gjaldtökuna snertir og það væri gert með sambærilegum hætti og verkum er skipt milli ráðuneyta á grundvelli laga um Stjórnarráð Íslands og reglugerð sem þeim lögum fylgir. Auðvitað ætti að gera þetta þannig. Auðvitað á niðurstaðan, ef hún er einhver niðurstaða, að ganga inn í verkaskiptingu ráðuneytanna með sama hætti og öðrum verkefnum er skipt og koma inn í reglugerð um Stjórnarráð Íslands þannig að þar sé tekið fram hvert forræði hvers er í þessum efnum. En þessi klúðursleið, þessi vandræðaleið, vegna þess að stjórnarflokkarnir hafa ekki náð saman á nokkurn hátt í málinu er sem sagt niðurstaðan, þessi tolllistaleið og hún er, segir hæstv. landbrh., að kröfu Alþfl. Aðrir geta, ef þeir hafa á huga á því, farið svo yfir stóryrði ráðherranna, hæstv. utanrrh. og hæstv. landbrh., þegar þeir fóru vítt um völlinn og ræddu ólíklegustu hluti, samkomulag sem þeir hefðu gert sín í milli og sökuðu hvorir aðra um að hafa svikið, greinarskrif aðstoðarmanna ráðherra og ég veit ekki hvað og hvað og var þá víða farið yfir völlinn og reyndar get ég tekið undir það með hæstv. landbrh. að mér þykja nokkuð sérkennileg þessi atvinnuskrif, liggur mér við að segja, pólitískt ráðinna aðstoðarmanna ráðherra og vaknar upp sú gamla spurning sem borin var fram fyrr á öldinni: skjóta byssurnar sjálfar? --- þegar aðstoðarmennirnir eru að skrifa níð um samstarfsmenn ráðherra sinna í ríkisstjórn. Skjóta þá byssurnar sjálfar eða er það e.t.v. þannig að það sé eitthvað fitlað við gikkinn af húsbændunum, hæstv. ráðherrum? Já, það eru nýir siðir auðvitað sem fylgja nýjum herrum og þeir um það. Ég vildi gjarnan ef hæstv. landbrh. á eftir að tala meira í umræðunni sem sjálfsagt verður nú, ekki síst ef henni yrði frestað, að hann talaði bara afdráttarlaust. Út af fyrir sig kýs ég gjarnan að skilja að hann hafi gert það þegar hann ræddi um GATT og forræði hvers í þeim efnum, að það sé skoðun hæstv. landbrh. að það sé frágengið í ríkisstjórninni að þegar það verður lögfest með skýrum hætti hver fari með það verkefni að leggja á jöfnunargjöld í samræmi við heimildir Úrúgvæ-niðurstöðu GATT-samninganna þá verði það landbrh. Ég held að það sé í sjálfu sér mjög mikilvægt þó að það sé ekki að koma inn í lagatextann sjálfan ef hér liggur fyrir yfirlýsing frá hæstv. landbrh. sem mætti vera skýrari um að hann líti á það sem samkomulag í ríkisstjórninni að það verði landbrh. Hæstv. landbrh. sagði langleiðina þetta undir lok ræðu sinnar áðan en þó kannski ekki alveg með þeim afdráttarlausa hætti sem ég hefði viljað heyra. Orðaði það eitthvað á þann veg að komið væri samkomulag um að færa jöfnunargjöld yfir í landbrn. og það mundi gilda fyrir og eftir GATT eins og hæstv. landbrh. orðaði það. Ef það er svo þá er fróðlegt að það sé staðfest og einnig fróðlegt ef hæstv. utanrrh. mótmælir ekki þessari túlkun landbrh. Þá hefur það auðvitað nokkurt gildi. En eftir standa fullyrðingar ráðherranna sem ganga alveg gjörsamlega þvert hver gegn annarri og undir lok ræðu sinnar áðan klykkti hæstv. utanrrh. út með því að ítreka að það væri ósatt eins og hann reyndar kaus að orða það að valdsvið landbrh. hvað jöfnunargjöldin snerti næði til allra innfluttra landbúnaðarvara, það næði eingöngu til vara sem framleiddar væru hér innan lands og þar stendur fullyrðing gegn fullyrðingu í þessu grundvallarmáli. Hæstv. forseti. Ég ætla þá að fara að ljúka máli mínu, ég ítreka þær óskir mínar til hæstv. forseta að hæstv. forseti taki það til skoðunar að umræðunni verði frestað áður en henni ljúki nú við 2. umr. þannig að ef það kynni að verða niðurstaðan, sem ég mundi eindregið hvetja hæstv. forsrh. til, að málið verði tekið til skoðunar á nýjan leik og jafnvel látið ganga til landbn. áður en þessari umræðu lýkur þannig að hugsanlega yrði unnt að útbúa nýjar brtt. og eyða þessari óvissu sem bersýnilega er verið að framlengja í málinu, þá gefist kostur á því áður en 2. umr. lýkur um málið. Það yrði þá hægt að skila framhaldsnefndarálitum og nýjum brtt. og ganga þannig með alveg skýrum hætti og afdráttarlausum frá lagatextanum að menn gætu eftir atvikum, ef ekki næðist samkomulag, greitt atkvæði um álitamálin. Greitt einfaldlega atkvæði um álitamálin þannig að það lægi þá fyrir skýr niðurstaða meiri hluta Alþingis, t.d. um þetta tvennt sem aðallega hefur verið umfjöllunarefnið í orðaskiptum manna, hvert valdsvið landbrh. nákvæmlega er gagnvart álagningu jöfnunargjaldana. Eru það allar innfluttar landbúnaðarvörur eða bara þær sem jafnframt eru framleiddar innan lands? Og hvort heimild ráðherrans nær gagnvart álagningu verðjöfnunargjalda, samsettra eða unninna vara, úr landbúnaðarhráefnum, tekur það eingöngu til innlendu hráefnisþáttanna eins og Alþfl. túlkar það eða til allra landbúnaðarhráefnisþátta? Þetta er hægt að gera með þeim einfalda hætti að útbúa um það brtt., fella þær inn í lagatextann á þeim stöðum sem viðeigandi er og ef ekki er um það samkomulag og hvort sem heldur er út af fyrir sig yrði svo greitt um það atkvæði og Alþingi hefði þar með tekið af skarið. Ég veit að hæstv. forsrh. getur í hjarta sínu ekki komist að annarri niðurstöðu en þeirri að þetta væri hinn besti frágangur málsins. Ég vona að hæstv. forsrh. sé ekki svo illa farinn af deilunum í ríkisstjórninni og áhyggjum sínum yfir því að þetta óskabarn og hugarfóstur hæstv. forsrh. sé að liðast í sundur í höndunum á honum að hann gangi yfir samvisku sína í þessu efni. Ég treysti því að svo sé ekki komið því ég trúi því ekki að hugsandi maður og löglærður í ofanálag, eins og hæstv. forsrh. er, láti sér detta það í hug að bera það á borð fyrir okkur lengur að hér sé verið að ganga frá málinu með einhverjum fullnægjandi hætti, sem taki af allan vafa, eyði allri réttaróvissu o.s.frv. því það er auðvitað borin von að halda slíku fram lengur. Hafi það einhvern tímann verið hægt á grundvelli textans þá er það alla vega ekki nú eftir að nefndarálitin og yfirlýsingar ráðherranna og umræður hafa hnigið í þann farveg sem raun ber vitni. Ég óska þess vegna eftir því að hæstv. forsrh. taki þetta til umhugsunar, svari þessu eftir atvikum eftir því sem honum sýnist hér núna og jafnframt að hæstv. forseti taki til skoðunar þá ósk mína að umræðunni verði nú eða áður en mælendaskrá er tæmd og henni lýkur frestað þannig að tóm gefist til að fara yfir þessi mál og athuga þau áður en lengra er haldið.