Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er til staðfestingar á brbl., sem voru gefin út 16. júní þ. á. Með l. nr. 84/1940, um tekjuöflun til íþróttasjóðs, var veitt sérstök heimild til veðmálastarfsemi til þess að afla sjóðnum tekna. Þessi heimild hefur nú verið notuð og kom til framkvæmda fyrri hluta þessa árs. En það var sýnilegt, að hún mundi ekki koma að tilætluðum notum, nema því aðeins að vinningar í þessari veðmálastarfsemi nytu sömu fríðinda, að því er skatt og útsvar snertir, og hliðstæð fyrirtæki, svo sem ríkishappdrættið og happdrætti Háskóla Íslands. Þess vegna var talin nauðsyn á að undanþiggja vinninga í þessari veðmálastarfsemi íþróttasjóðs skatti og útsvari, er til fellur á árinu, öðrum en eignarskatti.



Herra forseti. Á siðasta Alþ. var lagt fram frv., sem var til athugunar hjá heilbr.- og félmn., um að nokkur hluti af tekjum veðmálastarfsemi þeirrar, sem hér er vísað til í frv., yrði látinn renna til spítalabygginga og rekstrar sjúkrahúsa víðs vegar um land. Ég vildi mega leyfa mér að beina því til þeirrar hv. nefndar, sem fær þetta frv. til athugunar, að athuga jafnframt frv., sem ég áður nefndi, um skiptingu á þessum tekjum. Ég skal fullkomlega játa það, að ástæða er til að ætla íþróttastarfseminni í landinu, ef hún starfar á heilbrigðum grundvelli, sérstakar tekjur, sem aflað sé með svipuðum hætti og hér er gert ráð fyrir. En ég held, að það sé ekki rétt að loka augunum fyrir því, að það eru ýmsar aðrar þarfir, sem kalla að, og sízt minna aðkallandi, minna brýnar, en þörf íþrótta- félaganna í landinu. Í Noregi, sem mun hafa verið litið til, þegar þau l. voru sett, sem hér er gert ráð fyrir að breyta, er einmitt tekjunum af veðmálastarfsemi skipt á milli íþróttafélaganna annars vegar og ýmiss konar menningar- og mannbótastarfsemi hins vegar, í sérstökum hlutföllum. Ég álít, að það væri því alveg rétt fyrir okkur að athuga, hvort ekki væri skynsamlegt að fara sömu eða svipaða leið eins og Norðmenn hafa gert.



Herra forseti. Það er rétt, sem hv. 4. þm. Reykv. gat um í þessu sambandi, að á Norðurlöndum, þar sem þessi starfsemi hefur verið rekin um nokkurt skeið, rennur ákveðinn hluti teknanna til vísindastarfsemi, ef ég man rétt. Þetta var ákveðið, að mig minnir, eftir að þessi starfsemi hafði verið við líði um nokkurn tíma í þessum löndum og þegar séð varð, að tekjur þessar urðu æði miklar, sérstaklega í stærsta landinu, Svíþjóð, og það var talið réttmætt, að nokkur hluti þessara miklu tekna rynni til vísindastarfa eða annarra þjóðnytjastarfa. Þetta kom til tals, þegar reglur voru settar um þessa starfsemi hér, en vegna þeirrar óvissu, sem var um reksturinn í upphafi, og þar sem ómögulegt var að segja um, hversu miklar tekjur yrðu af rekstrinum, þá var ekki talið rétt að binda þetta að svo stöddu, fyrr en einhver reynsla fengist af starfseminni, er sýndi, hversu mikil tekjulind þetta mundi verða. Ég get sagt fyrir mitt leyti, ef það sýnir sig, að þessi starfsemi ætli að gefa af sér miklar tekjur í framtíðinni, og þó að íþróttastarfseminni sé mikil nauðsyn á talsverðum og auknum tekjum, þá mundi ég vera því fylgjandi, að tekjunum yrði skipt, ef það sýndi sig, að þær væru til skiptanna. En ég taldi rétt, að það fengist einhver reynsla á þessu, áður en sú ákvörðun væri tekin.



Herra forseti. Menn vita það nú hér í deildinni, að ég er yfirleitt á móti happdrættum, og menn vita það líka, að ég er yfirleitt á móti öllum undanþegnum tekjum til skatta, móti því að gefa mönnum möguleika til þess að undanþiggja vissar tekjur, þessar eða aðrar, frá skattaframtali. Þegar þetta mál var rætt hér í fyrra, þá voru þeir íþróttamenn, sem börðust fyrir þessu frv., spurðir að því, hvort þeir ætluðust til þess, að vinningar hér yrðu undanþegnir frá skatti, elns og væri um ýmis önnur happdrætti. Nei, nei, nei, ekkert slíkt var hugsað hjá þeim þá, ekki nokk- urt. Svo fá þeir frv. samþykkt. En svo þegar búið er að samþykkja frv. á Alþ., þá bara nokkru seinna gefur stjórnin út brbl. til að láta menn fá það, sem þeir ekkert kæra sig um, þegar verið er að ræða málið á Alþ. Þetta er leið, sem höfð er til þess að koma fram málum, það er að byrja eitthvað svolítið, en hreyfa ekki við því, sem þá mætir andúð, en svo þegar það er komið fram, þá er að færa sig upp á skaftið með meira og meira. Nú langar mig til að fræðast um það hjá hæstv. ríkisstj., hvaða breyting hefur orðið á þessu hjá íþróttamönnunum frá því að þeir lýstu því yfir í viðurvist minni og ýmissa fleiri manna, að þeir kærðu sig ekki um neina undanþágu hvað skattfrelsi vinninganna snertir. Hvaða breyting verður hjá þeim, sem er svo knýjandi, að þeir verða að fá þetta fram með brbl. á milli þinga, um þetta skattfrelsi? Mér er hún alveg ókunn, og mér væri mikil þægð í því, ef hægt væri að upplýsa mig um það. Það kann að vera, að hæstv. ráðh. hafi minnzt á það eða imprað á því, þegar hann segir, að það hafi sýnt sig, að salan væri ekki það mikil, - það væri ástæðan til þess og til þess að fá nóga sölu hafi þetta verið gert, salan hafi verið svo litil í happdrættinu, en þá finnst mér nú, að það hefði gjarnan mátt bíða þangað til það kom til Alþ. til samþykktar, hafi það verið bara fyrir það. Ég mun verða á móti þessu frv., þegar að því kemur, líklega í hvaða mynd sem það verður, því að ég er á móti því að láta, hvort sem það eru happdrættisfélög eða hvað sem er, fá undanþágu frá þeim almennu lögum, sem gilda í landinu. Ég er á móti því að veita fleirum og fleirum undanþágu, það verður verra og verra.



Herra forseti. Ég held, að það hljóti að vera einhver smámisskilningur hjá hv. 1. þm. N-M. um það, að íþróttamenn hafi verið hérna á þinginu í sambandi við þetta mál. Hins vegar lá fyrir þinginu í fyrra frv., sem var samþykkt og varð að lögum, um svokallað „Bingo“-happdrætti. En heimildin, sem þetta frv. byggist á, er í lögum frá 1940. Þar er tekið fram, að heimilt sé að stofna til þessarar tekjuöflunar, þessarar veðmálastarfsemi, til að auka tekjur íþróttasjóðs, og mér vitanlega hefur þetta ekki verið fyrir þinginu frá því að þau lög voru sett, svo að ekki getur verið um neina nýja umr. í þessu máli að ræða. Ástæðan fyrir því, að brbl. voru gefin út, er aðeins sú, að það var byrjað á þessari starfsemi fyrri hluta ársins, eins og ég gat um áðan, en hafði satt að segja ekki verið athugað fyrr, en þetta var komið til framkvæmda og þeir menn, sem fyrir þessu stóðu, sáu, að þeir gátu ekki rekið það, ef þeir hefðu ekki sömu fríðindi og þau tvö happdrætti, sem ég gat um áðan, happdrætti ríkissjóðs og happdrætti háskólans, því að annars hefði að sjálfsögðu áður verið leitað slíkrar heimildar hjá Alþ. í sambandi við þá heimild, sem er í l. frá 1940, til þess að undanþiggja starfsemina skatti. Þeir komu þess vegna ekki fyrr til rn. en þessi veðmálastarfsemi var komin til framkvæmda. Eftir að búið var að gefa mér fulla skýringu á málinu og hvernig það lá fyrir, þá féllst ég á, að það mundi ekki vera hægt að reka það á öðrum grundvelli, og þess vegna voru brbl. út gefin. - Ég tel ekki, að það sé nein frekari skýring, sem hægt er að gefa í þessu sambandi, en það er sýnilegt, að ef þetta á að vera tekjulind fyrir íþróttasjóð eða fleiri stofnanir, þá er alveg greinilegt, að það er ekki hægt að framkvæma þetta svo, að það gefi nokkuð af sér, nema því aðeins að þetta happdrætti eða veðmálastarfsemi standi ekki verr að vígi, en happdrætti háskólans og ríkissjóðs.



Herra forseti. Það er kunnara, en frá þurfi að segja, að lengi hefur tíðkazt að krefjast vegabréfa af mönnum, bæði hér á landi og viða annars staðar. Það er gert ráð fyrir slíkum vegabréfum í lögum, en hvergi sett heilleg fyrirmæli um þau. Dómsmrn. þótti því eðlilegt, að almennar reglur um þessi vegabréf væru settar með sérstakri löggjöf, og var frv. útbúið í þá átt. Það frv., sem hér liggur fyrir, er í rauninni staðfesting á þeim reglum, sem fylgt hefur verið í framkvæmd, og þó sú viðbót, að manni, sem synjað er um vegabréf, er yfirleitt heimilað að bera þá synjun undir dómsmrh., þannig að hér er um aukna réttarvernd að ræða frá því, sem verið hefur, til handa borgurunum. Ég geri ráð fyrir því, að menn geti fallizt á, að það sé eðlilegt, að þetta frv. sé lögfest. Einstök atriði þess hljóta auðvitað að liggja til frekari íhugunar. Sitt sýnist hverjum um þau, eins og gengur. Það kemur þá fram við meðferð málsins, en ég legg til, að frv. sé vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því, að við þurfum ekki að deila um það, í hvaða nefnd þetta frv. fari, og vil því gjarnan biðja allshn., sem fær þetta frv. til meðferðar, í samráði við hæstv. ráðh., sem hér hefur haft sína framsögu í málinu, að athuga í þessu sambandi eitt atriði, sem ég tel vera töluvert mikilsvert. Við, sem eigum við það að yfirfara skattaframtöl, verðum þess varir á hverju ári, að það eru í landinu nokkuð margir menn, - ég vil ekkert fullyrða hvað margir, þeir skipta nokkrum hundruðum, - sem hvergi eiga lögheimili og ekki finnast til að borga sín opinberu gjöld. í því sambandi hefur mér dottið í hug, hvort ekki mundi mega tengja saman annars vegar það frv., sem hér liggur fyrir, og frv., sem boðað er um almennt manntal, þannig að þegar almenna manntalið er fengið, sem á nú að vera seint á árinu, fái hver maður sitt spjald, sem segi, hver hann er og hvar hann þá hefur verið talinn til heimilis að minnsta kosti, og að hann fyrir vissan tíma á árinu á eftir, t.d. fyrir fardagana, þegar menn yfirleitt skipta mest um heimilisfang, láti skrifa á sitt spjald löglegt heimilisfang og láti staðfesta það af sýslumanni eða hreppstjóra. Þá hefur hver maður á sínu spjaldi löglegt heimilisfang, sem er viðurkennt af sýslumanni eða hreppstjóra. Ég vildi biðja allshn. að athuga þetta, því að þá ættu að hverfa þessir umrenningar, - ekki þó umrenningar í þess orðs gömlu merkingu í málinu, heldur þeirri merkingu, sem það nú hefur, menn, sem eru mánuð og mánuð á stað í vinnu hingað og þangað um allt landið og telja sér sem sagt hvergi heimilí, og hvergi næst í þá til að láta þá borga sín eðlilegu opinberu gjöld. Ég vildi biðja allshn. að athuga, hvort ekki væri hægt að tengja þetta tvennt saman, og ég held, að það hljóti að vera hægt að gera það.