Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. um ráðstafanir í sjávarútvegi og um ráðstöfun gengishagnaðar er til staðfestingar á brbl. sem gefin voru út 20. sept. s.l. Í sambandi við frv. ætla ég að leitast við að skýra nokkuð einstakar greinar þess. Í 1. gr. er gert ráð fyrir að nýtt fiskverð taki gildi frá og með 1. sept. s.l. þrátt fyrir ákvæði laga nr. 75/1974 um viðnám gegn verðbólgu, sem bundu almenna fiskverðið til septemberloka. Þetta ákvæði er í samræmi við yfirlýsingu sem gefin var í grg. frv. til l. nr. 78 1974, um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um nýtt gengi ísl. krónu, enda kemur gengisbreytingin 29. ágúst s.l. þegar til áhrifa á hag sjávarútvegsins um mánaðamótin á eftir. Greinin felur og í sér eins konar ramma fyrir hækkun almenns fiskverðs frá því verði sem gilt hefur á þessu ári, sbr. tilkynningu Verðlagsráðs sjávarútvegsins nr. 10 1974. Ástæður þessa eru einkum tvær: takmarkað svigrúm fiskvinnslunnar, einkum frystingar, til að greiða hærra fiskverð og þörfin á að tryggja samræmi í tekjuþróun stétta í milli, en þá var búist við, sem seinna kom á daginn, að settar yrðu takmarkanir á hækkun taxta og tekna annarra stétta. Áhrif þessarar 11% hækkunar skiptaverðs eru sem hér segir, miðað við áætlað ársúthald á þessu ári, og er þá reiknað með 11% hækkun á allan afla sem landað er innanlands annan en loðnu til bræðslu: Hækkun á aflaverðmæti bátaflotans nemur 610 millj. kr., þar af er hlutur áhafnar 260 milljónir kr., en hlutur bátsins 350 millj. kr. Hækkun á aflaverðmæti togaraflotans nemur um 350 millj. kr., þar af er hlutur áhafnar 110 millj., en skipshluturinn 240 millj. Hækkun á hráefniskostnaði frystingarinnar er 680 millj., þar af er almennt fiskverð 610 millj. Hækkun hráefniskostnaðar saltfisks- og skreiðarverkunar er 320 millj. Um 2. og 3. gr. frv. sem fjallar um stofnfjársjóðsgjaldið vil ég taka fram, að í lögum sem voru í gildi áður en þessi brbl. voru gefin út voru tvenns konar ákvæði um gjöld til stofnfjársjóðs vegna heimalandana, 10% af almennum fiskafla, loðna og rækja meðtalin, en 20% ef um var að ræða síld eða humar. Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir að yfirleitt verði gjaldið hér eftir af öllum afla eitt og sama eða 15%. Þessi breyting felur þó í sér verulega hækkun meðalgjaldsins eða um nálæg 2 4.6%, sem veldur hækkun hráefniskostnaðar hjá fiskvinnslunni að sama skapi. Aðalástæðan til þess að hækka stofnfjárframlagið er hin mikla hækkun sem gengissigið og gengisbreytingarnar á þessu ári hafa valdið á stofnfjárkostnaði útvegsins og hin erfiða staða útgerðarinnar yfirleitt. Í 3. gr. frv. er gerð hliðstæð breyting á stofnfjársjóðsgjöldum þegar landað er erlendis. Áhrifum þessara breytinga á hag sjávarútvegsins má lýsa sem hér segir, miðað við áætlað ársúthald 1974 og aflaverðmætið eftir hækkunina sem brbl. gerðu ráð fyrir: Það er þá fyrst að breyting almennra stofnfjárgjalda úr 10 og 20% í 15% á heimalöndun bætir afkomu bátaflotans um 330 millj., en bætt afkoma togaraflotans er áætluð 160 millj. kr. Kostnaðarauki frystingarinnar er áætlaður 295 millj. kr. og kostnaðarauki saltfisks- og skreiðarverkunar 135 millj. kr. Kostnaðarauki fiskmjöls- og loðnuverksmiðja er áætlaður 60 millj. kr., og er þá miðað við áætlað loðnuverð aðeins 2.20 kr. pr. kg til skipta. Hækkun stofnfjársjóðsgjalds í siglingum úr 16 í 21% er talin bæta afkomu bátaflotans um 40 millj. kr. og afkomu togaraflotans um 35 millj. kr. Hækkun á olíuverði á árunum 1973 og 1974 hefur valdið útgerðinni gífurlegum kostnaðarauka. Sala á olíu til íslenskra fiskiskipa hérlendis miðast þá við verð frá því í fyrrahaust, sem var 5.80 pr. gasolíulitra og kr. 3 330 á tonn af algengustu brennsluolíu - fuelolíu. Verð á þessum vörum er í dag kr. 14.30 gasolíulítrinn en 10 060 kr. tonnið af brennsluolíunni, hvort tveggja án söluskatts. Gasolíuverðið skiptir hér þó langmestu máli, því að 92–95% af olíukostnaði fiskiskipaflotans er gasolía. Það ríkir enn þá óvissa um olíuverðið í heiminum, en í þeim áætlunum sem víð var miðað þegar gengisbreytingin var framkvæmd var reiknað með að fullt verð á gasolíu til fiskiskipa yrði kr. 13.30 á lítra á næstu missirum, eftir að reiknað hafði verið með áhrifum gengisbreytingarinnar, en verðið er kr. 14.30 nú. Ef við lítum á hvað fiskiskipaflotinn fer með af gasolíu yfir árið, þá er talið að - hann muni fara, miðað við kr. 14.30 á lítra, með tæplega 2600 millj. kr. í olíu á ársgrundvelli, en samkvæmt brbl. er gert ráð fyrir að útgerðin standi sjálf undir olíuverðinu eins og það var í nóv. 1973, eða kr. 5.80 á lítra, sem er nálægt því að vera um 1050 millj. kr. Munurinn er því um 1530–40 millj., sem verður að greiða niður í gegnum hinn svokallaða olíusjóð. Framan af árinu 1974 var ætlunin að leysa olíuvanda fiskveiðanna með sérstöku loðnuútflutningsgjaldi sem reyndist fjarri því að duga og hverfur alveg við ríkjandi aðstæður, og því var mjög erfitt að taka allan viðbótarkostnaðinn vegna olíuhækkananna úr 5.80 í 13–14 kr. pr. gasolíulítra inn í kostnað útgerðarinnar að óbreyttum hlutaskiptum, því að fiskverðshækkunin er ódrjúg til þess að mæta skelli af þessu tagi, auk þess sem þá væru tekjur sjómanna hækkaðar sérstaklega af tilefni versnandi afkomu útvegsins, sem má segja að skjóti nokkuð skökku við. En i 4. gr. frv. er gert ráð fyrir að olíukostnaðaraukinn verði greiddur af sérstökum sjóði sem myndaður verður af útflutningsgjöldum, 4% almennu gjaldi og 1.5% aukagjaldi af saltfiski og skreið sem hafa haft sterkari markaðsstöðu en aðrar greinar sjávarútvegsins að undanförnu. Er talið að þetta 4% gjald af hinum almenna útflutningi muni gefa um 820 millj. kr., en 5.5% gjaldið af saltfiski og skreið um 410 millj. kr., eða samtals um 1 230 millj. kr. Má segja að þá sé tekið mið af því að standa undir niðurgreiðslunum miðað við nokkurn veginn 13.30 pr. litra, en verðið er 14.30, svo það er sjáanlegt að hér vantar nokkra tekjuöflun til þess að standast þær áætlanir sem gerðar hafa verið. Nú nýlega hefur verið gefin út reglugerð um greiðslur úr olíusjóðnum sem tók gildi frá og með 1. okt. Þar er gert ráð fyrir að olían verði greidd niður í kr. 5.80 fyrir öll fiskiskip, enda greiða öll fiskiskip, bæði þau sem landa afla sínum hér heima og þau sem eru við veiðar í Norðursjó eða í siglingum með fisk, til þessa sjóðs og þótti því eðlilegt að taka þann hátt upp, enda við það miðað þegar brbl. voru sett. 5. og 6. gr. frv. fjalla fyrst og fremst um útflutningsgjaldið og Tryggingasjóð fiskiskipa. Útflutningsgjald af sjávarafurðum er hækkað frá fyrri lögum um mjög svipað hlutfall og gengissigið og gengislækkunin hafa breyst á þessu ári. Má segja að það sé nákvæmlega það sama. Ef þessi breyting hefði ekki verið gerð á útflutningsgjaldinu má ætla að tekjur af því hefðu numið um 1 milljarði á heilu ári, eftir að reiknað hefur verið með áhrifum gengisbreytingarinnar frá 29. ágúst, en af því mundu renna um 850 millj. kr. til Tryggingasjóðs fiskiskipa. En eins og fram kemur í frv. fara 87.8% af heildarútflutningsgjaldi af sjávarafurðum til þess að greiða vátryggingargjöld fiskiskipa samkvæmt reglum sem sjútvrn. setur á hverjum tíma. Annar stærsti útgjaldaliðurinn af útflutningsgjaldinu er framlagið til Fiskveiðasjóðs, sem er 7.5%, og svo til Fiskimálasjóðs 2%, til smíði haf- og fiskirannsóknaskips 1.2%, til bygginga í þágu rannsóknastofnana sjávarútvegsins 0.5%, til Landssambands ísl. útvegsmanna 0.5% og til samtaka sjómanna samkvæmt reglum, sem sjútvrn. setur, 0.5%. Þeir síðasttöldu hækkuðu hlutfallslega eins og greiðsla til vátryggingasjóðsins, en aðrir lækkuðu hlutfallslega, því að öll hækkunin var látin koma á vátryggingasjóð. Ég ætla ekki að fullyrða um það, að þessi tekjuöflun verði nægjanleg til þess að standa undir greiðslu vátryggingagjaldanna á næsta ári. Miðað við bæði þann mikla flota sem við er að bætast og þær miklu breytingar sem verða á verðlagi skipa tel ég mjög vafasamt að þetta gjald komi til með að nægja og persónulega tel ég að það sé nálægt því að vanta um 150 millj. til þess að standa undir þessu gjaldi miðað við hliðstæðar reglur og gilt hafa undanfarin ár. Um 7. og 8. gr. frv., sem fjallar um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, þá er að öllum reglum Verðjöfnunarsjóðs óbreyttum svo og viðmiðunarverði og viðmiðunargengi fyrir aðrar afurðir en loðnuafurðir sem reiknað væri með að hvorki greiddu né fengju greitt úr sjóðnum - staðan eftir síðustu gengisbreytingu sú, að frystihúsin ættu þrátt fyrir slæma stöðu að greiða á heilu ári um 1000–1200 millj. kr. í sjóðinn og saltfisksframleiðendur svipaða fjárhæð. Geta frystihúsanna til þess að mæta innlendum hækkunum, fiskverðshækkun og launahækkunum, væri því engin miðað við þessar aðstæður. En með 7. og 8. gr. eru Verðjöfnunarsjóðnum sköpuð skilyrði til rýmri meðferðar beggja þessara greina með því að hækka hámarkshlutfall tekna og verðbóta Verðjöfnunarsjóðs úr helmingi í 3/4 hluta fráviks markaðsverðs frá viðmiðunarverði. Til þess að gefa hugmynd um mikilvægi þessa má nefna að væri þessum reglum beitt til hins ítrasta þannig að viðmiðunarverð beggja greina hækkaði til samræmis við hið nýja gengi og síðan rynni 3/4 af fráviki markaðsverðs frá viðmiðunarverði í eða úr sjóðnum þá næmi greiðsla til frystingar 700–1000 millj. kr. á heilu ári, en frá söltun um 1 200 millj. kr. á heilu ári. Verðbætur til frystingar af þessari stærðargráðu verða að teljast forsenda þess að frystingunni dugi gengisbreytingin síðasta til þess að hafa viðunandi afkomu. 9. gr. laganna fjallar um ráðstöfun gengishagnaðar, en þegar Alþ. afgr. frv. um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um breytingu á gengi ísl. krónunnar, þá segir að áður en því sé ráðstafað eigi að greiða af því skv. þremur atriðum: Í fyrsta lagi hækkanir á flutningskostnaði og öðrum sambærilegum kostnaði við útflutning vegna þeirra afurða, sem framleiddar hafi verið fyrir 1. sept. á þessu ári, en fluttar út eftir gengisbreytinguna. Er talið að þessi kostnaður muni nema um 100 millj. kr., sem þá dragast frá þeim hugsanlega gengishagnaði sem verður á öllum birgðum. Í öðru lagi átti að greiða halla sem sjáanlegur var vegna niðurgreiðslu á olíu til fiskiskipa fram til 1. okt. 1974. En eins og ég sagði áðan þá brást að töluverðu leyti sá tekjustofn, sem átti að standa undir olíuniðurgreiðslunni, og er talið að muni skorta um 300 millj. kr. til þess að standa undir þessari niðurgreiðslu til 1. okt. Í þriðja lagi átti að verja í gengisbætur vegna innstæðna Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins, ákvæði laga frá 4. apríl 1972, nr. 18, 400 millj. kr. Ég hygg að það hafi flestir eða allir aðilar i sjávarútvegi verið þeirrar skoðunar, að það ætti ekki að taka af gengishagnaði til þess að bæta Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins upp þrátt fyrir ákvæði þessara laga sem Alþ. afgreiddi rétt áður en því var slítið á s.l. hausti. Og nú fyrir nokkru tók ríkisstj. ákvörðun um að flytja till. þess efnis, að þessar 400 millj. kr. verði ekki teknar af gengishagnaði, og er því sjáanlegt að þegar gengishagnaðurinn .er áætlaður 1650 millj. kr. koma til ráðstöfunar 1250 millj. kr., þegar allar afurðir eru farnar úr landi og eru greiddar. Samkvæmt 9. gr. þessara laga segir að það eigi að verja því sem eftir verði á þennan hátt til þess að auðvelda eigendum skuttogara að standa í skilum með greiðslur afborgana og vaxta af stofnlánum, og til þess að tryggja rekstrargrundvöll skuttogaranna, í öðru lagi til þess að greiða hluta gengistaps vegna erlendra skulda eigenda fiskiskipa, í þriðja lagi til þess að greiða fram úr greiðsluvandræðum fiskvinnslufyrirtækja, sem átt hafa í söluerfiðleikum á árinu 1974, og í fjórða lagi til annarra þarfa innan sjávarútvegsins. Síðan segir: „Heimilt er bæði að veita lán og óafturkræf framlög af fjármagni sjóðsins til ofangreindra þarfa. Óafturkræf framlög skulu nánar ákveðin með lögum. Sjútvrn. setur nánari neglur um framkvæmd þessarar greinar.“ Þessi grein er höfð svona opin, hvorki tekið fram um upphæðir í millj. kr. né hlutfall af hugsanlegum gengishagnaði, og er það gert viljandi og þar réði sú afstaða mín að ég taldi að það þyrftu að liggja fyrir gleggri upplýsingar, enda væri nægum tími til að setja þær inn í frv. í þeirri nefnd, sem fær það til meðferðar, og þær upplýsingar koma vafalaust til með að liggja betur fyrir en þegar brbl. voru sett, og skal ég síðar koma að því. Eins og öllum er kunnugt voru miklir og eru miklir erfiðleikar hjá útgerðinni og því var tekin sú ákvörðun að verja þegar nokkurri upphæð af væntanlegum gengishagnaði til þess að bæta stöðu einkum togaranna, og voru greiddar í gegnum aflatryggingasjóð af væntanlegum gengishagnaði liðlega 80 millj. kr. til 31 skuttogara en það eru um 13 345 kr. á hvern úthaldsdag fyrir tímabilið frá 1. jan. til 30. júní á þessu ári. Enn fremur varð það ofan á að greiða sömu upphæð á úthaldsdag fyrir hina stærri skuttogara sem eru 13 talsins, en skýringin á því að þeir fá sömu upphæð og minni skuttogararnir er sú, að aflatryggingasjóður hefur greitt bætur til stærri skuttogara á þessu sama tímabili, 1. jan. til 30. júní, en hinir minni skuttogarar hafa ekki verið bótaskyldir. Þá voru enn fremur greiddar vegna síldveiðiskipa í Norðursjó rúmlega 191/2 millj. kr. fyrir tímabilið frá því að veiðar hófust í sumar og til 15. sept. og var greitt á úthaldsdag allra 58 skipa, sem veiðar stunduðu, og greiðsla á hvern úthaldsdag nam 4 273 kr. Þessi ákvörðun um greiðslu til Norðursjávarskipanna var tekin fyrst og fremst vegna þess að þau höfðu ekki fengið neina olíu niðurgreidda nema þegar þau fóru héðan frá landinu og urðu að borga olíu á svipuðu verði og olían kostar hér, það skakkaði sáralitlu, og þegar tekið er tillit til þess, að flest af þessum skipum hafa lagt mest til loðnusjóðsins til þess að standa undir niðurgreiðslu á olíunni, og jafnframt þess, að rekstur þeirra gekk með allra lakasta móti á s.l. sumri taldi ríkisstj. rétt og eðlilegt, að þessar greiðslur yrðu inntar af hendi á þennan hátt. Í framhaldi af þessu hefur verið unnið að því í samráði og samstarfi við Seðlabankann og höfuðviðskiptabanka sjávarútvegsins, Útvegsbankann og Landsbankann, að gera könnun á stöðu sjávarútvegsins og sú könnun stendur nú yfir. Það hefur verið skrifað öllum aðilum i sjávarútvegi og þeir hvattir til að senda nákvæmar upplýsingar um stöðu síns fyrirtækis með það fyrir augum að reyna að gera hér bætur á, þannig að koma lausaskuldum útgerðarinnar í föst lán til fárra ára og reyna að ná sem víðtækustu samstarfi við fjárfestingarlánasjóði, að þeir breyti vanskilaskuldum einnig í föst lán til nokkurra ára. Á þessu stigi get ég ekki skýrt frá hvernig þessi staða er, því að margir aðilar hafa óskað eftir fresti til þess að skila upplýsingum til hagdeilda bankanna, en þær eru að koma inn þessa dagana. En eitt get ég fullyrt, að það eru mjög miklir erfiðleikar hjá minni útgerðinni og nauðsyn að bregðast fljótt við til þess að koma henni til hjálpar og það sem allra fyrst. Að vísu er þetta mjög mismunandi eftir því hvar á landinu þessi útgerð er, og ég hygg að ég megi segja að erfiðleikarnir séu nú langmestir hér á Suðvesturlandi og langmestir á Suðurnesjum eins og málin standa í dag. Ástæðan fyrir því er fyrst og fremst stórminnkandi afli. Sama er að segja um útgerðina á Eyrarbakka, Stokkseyri og í Vestmannaeyjum: stórminnkandi afli og versnandi afkoma. Bankarnir hafa mikinn hug á því í samráði og samvinnu við sjútvrn. að láta þessa staði eða þessa útgerð ganga fyrir um afgreiðslu og allt verði gert til þess að hraða því eins og frekast er unnt. Þeirri n., sem fær þetta frv. til meðferðar, mun ég senda beiðni frá síldarútvegsnefnd, þar sem hún fer fram á að útflutningsgjald af saltsíld og saltsíldarflökum verði flokkað undir lið 1 í 2. gr. l. og enn fremur verði heimilt að draga frá fob-verðmæti saltsíldar og saltsíldarflaka vegna umbúðarkostnaðar og 1 300 kr. fyrir hver 100 kg. innihalds. Til skýringar á þessari ósk þá tekur síldarútvegsnefnd fram að tunnuverð hafi hækkað úr 500 í 1 300 kr. frá því að þessi frádráttarupphæð var fyrst ákveðin. Ég tel, að þessi beiðni síldarútvegsnefndar sé mjög eðlileg, og mun hafa samband við n., sem fær frv. til meðferðar og afgreiðslu, að taka tillit til þessara óska. Enn fremur óskar síldarútvegsnefnd eftir því, að heimilt verði að endurgreiða útflutningsgjöld af saltsíld og saltsíldarflökum framleiddum á árunum 1974 og 1975, eins og ákveðið var í l. frá 16. apríl 1973 varðandi saltsíldarframleiðslu áranna 1972 og 1973. Ég tel, að þetta mál þurfi frekari athugunar við, og mun einnig í sambandi við það hafa samráð við n. sem fjallar um þetta frv. Áður en ég lýk máli mínu víl ég nefna það, að með þessum brbl. er hvergi breytt hlutaskiptum sjómanna, en því er ekki að neita, að allir þeir, sem vinna að sjávarútvegi, allt frá því að fiskur er dreginn úr sjó og þangað til hann er fluttur úr landi, taka þátt í því að bjarga útgerðinni frá því að verða fyrir stórfelldum skakkaföllum eða jafnvel stöðvast með því að taka á sig olíuhækkunina sem verður frá nóv. 1973, enda er það í beinu framhaldi af þeirri stefnu, sem fyrrv. ríkisstj. tók upp um síðustu áramót, að greiða olíu niður í það verð sem hún var í nóv. s.l., og ætlaði til þess hið svokallaða loðnuútflutningsgjald. En stefnan er sú sama, það er aðeins haldið áfram með öðrum hætti. Þessar tekjur eru nú teknar af öllum greinum sjávarútvegs á lokastigi eða þegar þær eru fluttar úr landi. Útflutningsgjaldið tekur í raun og veru engum breytingum. Það fylgir aðeins, eins og ég sagði áðan, þeim breytingum sem verða á gengi íslensku krónunnar, fyrst hinu tíða gengissigi framan af árinu og síðan gengisbreytingunni í ágústlok. Önnur breyting verður ekki á því. Í þriðja lagi er það stofnfjársjóðurinn. Þó að hann lækki í vissum greinum úr 20 í 15, þá hækkar hann fyrst og fremst ár 10 í 15 og hækkunin í heild nemur um 4.6%. En það verður að teljast eðlilegt, að tekið sé tillit til stórfelldrar kostnaðaraukningar sem útgerðin verður fyrir vegna sinna miklu erlendu skulda, að það sé greiddur hluti af þessari miklu kostnaðaraukningu vegna gengisbreytinga með þessum hætti. Vitaskuld er það með þessi lög eins og önnur, að allir mótmæltu þegar l. voru gefin út, og ég verð að enda á því að láta í ljós ánægju mína yfir því, að það voru allir, sem mótmæltu, því að ef einhver ein grein hefði verið ánægð, þá held ég að það hefði verið hægt að segja og það með einhverjum rétti að þá hafi henni verið ívilnað, En einhvern veginn er það nú þannig, að það vill enginn taka á sig neinar fórnir, það á einhver annar að gera það, bara ekki ég sjálfur. En þannig er það nú, að gengisbreytingin hefur þau áhrif, að ef engar hliðarráðstafanir eru gerðar fá þeir hagnaðinn, sem selja afurðirnar úr landi, en þeir, sem frumhráefnisins afla, sjómenn og útgerðarmenn, fengju þá ekki neitt. Það er tryggt með þessum l. að setja á 11% fiskverðshækkun. Um þetta má deila óendanlega og ég skal alls ekki mótmæla því, að afkoma sjómanna á hinum minni bátum er engan veginn nógu góð, en hins vegar held ég að allir geti verið sammála um að afkoma manna á togurunum og þá sérstaklega minni skuttogurum er mjög góð og þeir þurfa síður en svo að kvarta. En hér var ekki gerður neinn greinarmunur á. Fiskverðshækkun kemur jafnt yfir. Ég sem sjútvrh. treysti mér alls ekki til þess að fara að færa á milli þessara tveggja greina. Það á fyrst og fremst að vera samningsatriði á milli sjómanna og útgerðar og ég vildi forðast það algerlega. En ég tel, að þessar hækkanir, sem hafa orðið, séu teknar á mjög réttlátan hátt, eins réttlátan hátt og hægt er að gera, og stærstu útgjöldin eru auðvitað vegna olíunnar, sem er auðvitað sjálfsagt og eðlilegt að allar greinar sjávarútvegsins á síðasta stigi taki þátt í. Ég ætla svo ekki að hafa þetta lengra, en legg til að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir til umr., er eitt af þeim, sem hefur fylgt með í hinum almennu efnahagsaðgerðum hæstv. ríkisstj. og er vegna sérstakra ráðstafana í sjávarútvegsmálum. Í rauninni fjallar þetta frv. um fjögur meginatriði: 1. Með því er ákveðið hvað fiskverð skuli vera á tilteknu tímabili eða það sem eftir er þessa árs frá því að 1. voru sett sem brbl. Þarna er um nýlundu að ræða, að ákveða með l. hvert fiskverðið skuli vera, og réttur er þar tekinn af þeim, sem um þessi mál hafa fjallað samkv. lögum. 2. Þá fjallar frv. um það að raska i grundvallaratriðum skiptakjörum sjómanna á fiskiskipaflotanum og er ég þar heldur betur ósammála hæstv. sjútvrh., sem sagði, að með þessu frv. væri þessum skiptakjörum ekki raskað. En það er einmitt eitt meginatriði frv., eins og ég skal víkja að síðar. 3. Þá fjallar frv. um nokkra breyt. á l. um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. 4. Þá er um að ræða ákvæði varðandi ráðstöfun á svonefndum gengishagnaði. Ég geri ekki ráð fyrir því, að við þessa umr., 1. umr. um málið, verði umr. hér á mjög breiðum grundvelli um stöðu sjávarútvegsins, en til þess mun gefast betri tími síðar og sérstaklega þegar þetta frv. kemur úr n. Ég skal því ekki fara út i að ræða um þau mál á breiðum grundvelli, heldur halda mig fyrst og fremst við hin beinu efnisatriði þessa frv. Það er þá fyrsta atriðið, sem um er fjallað í 1. gr. frv., þ.e.a.s. um að binda fiskverðshækkun við 11% á tímabilinu frá 1. sept. til ársloka. Það vekur athygli, að í þessari gr. er beinlínís sagt, að þess skuli gætt, að fiskverðið hækki ekki meira en um 11%. Það er lagt bann við því, að fiskverðið hækki meira. Ég tel að þessi ráðstöfun sé vægast sagt vafasöm og í rauninni ótrúlegt að hún eigi ekki eftir að draga dilk á eftir sér, því að það er augljóst, að með þessu ákvæði er gengið freklega á launakjör sjómannastéttarinnar í landinu. Það liggur sem sagt fyrir, eins og kom hér fram hjá hæstv. sjútvrh., að það hefur orðið talsverð aflarýrnun, einkum hjá bátaflotanum viða við landið. Í þeirri efnahagsskýrslu, sem lögð var fyrir alþm. á miðju ári og mikið hefur verið rætt um, þar sem gerð var áætlun um væntanlega afkomu sjávarútvegsins á komandi ári, var beinlínis gengið út frá því í þeirri áætlun, að það yrði að reikna með 13.5% aflarýrnun, og áætlunin var byggð upp á þeim grundvelli, vegna þess að það lá fyrir, að aflinn hafði minnkað um svipaða prósentutölu. Eins og bent hefur verið á hafði aflarýrnunin á bátaflotanum orðið allmiklu, meiri. T.d. hér á Suðvesturlandi og víðar við landið hafði aflaminnkunin orðið talsvert meiri en þetta. Nú er það líka alveg ljóst, að fiskverð til sjómanna, sem ákvarðar laun sjómanna, hefur staðið alveg óbreytt síðan um áramót. Þar koma ekki til neinar sérstakar hækkanir þeim til handa eins og þær, sem samið var um í hinum almennu kjarasamningum í lok febr., og ekki heldur neinar vísitöluhækkanir, sem hafa orðið síðan um áramót. Sjá því allir, að með því að binda í l., að fiskverðið megi ekki hækka um meira en 11 %, er beinlínis verið að ákveða, að sjómenn, einkum á bátaflotanum, skuli verða að sætta sig við færri krónur í sinn hlut á þessu tímabili en reiknað var með um síðustu áramót að þeir ættu að hafa. Hér er verið að gera ráð fyrir í krónum talið beinni kauplækkun. Þetta hefur auðvitað ekki farið fram hjá sjómannasamtökunum í landinu, og því hafa þau mótmælt þessu harðlega. Það var svo að heyra á hæstv. sjútvrh., að hann væri einkum ánægður með lagasetninguna af því að allir hefðu mótmælt. Það er út af fyrir sig heldur einkennileg meðmæli. En þessu var ekki svo farið einu sinni, að það mótmæltu allir. Ég held t.d. að togaraeigendur hafi aldrei mótmælt þessari lagasetningu, ekki kannast ég við það, enda þætti mér það heldur einkennilegt. En það var eðlilegt, að það bæri mjög á þessu frá hálfu sjómanna, því að á þeirra hlut er freklega gengið með þessari lagasetningu. Þá er einnig þess að gæta fyrir utan aflarýrnunina að einmitt á þessum tíma ársins, þ.e.a.s. frá því í sept. og til ársloka, er viðurkennt að hér er um langsamlega veikasta útgerðartímann að ræða svo að segja um allt land, afli yfirleitt heldur minni en á hinum tímum ársins og sjósóknaraðstaða öll miklu erfiðari, og því hefur venjulega þótt erfitt að manna skipin á þessum tíma,:enda stundum gerðar alveg sénstakar ráðstafanir til þess að hækka fiskverð þennan tíma. En nú sem sagt hefur hæstv. ríkisstj. talið það eitt af því þýðingarmesta í öllum þessum ráðstöfunum að tryggja að launakjör sjómanna skyldu þó versna meir en allra annarra, og það beinlínis tekið fram til skýringar, að þetta sé gert til þess að gæta samræmis í launakjörum milli atvinnustétta. En það þýðir auðvitað, að ríkisstj. hefur talið að það væri veruleg hætta á því, að hlutur sjómanna yrði of mikil, að hættan stafaði einkum af þessu og þá auðvitað gamla röksemdin: Af því að hlutur sjómanna yrði góður á þessu tímabili, þá hleypti það góða kaup þeirra öllu af stað í þjóðfélaginu. - Það er sú gamla kenning, að kauphækkanirnar í landi hafi yfirleitt átt sér stað vegna þess að sjómenn hafi drifið allt af s:tað með of háu kaupi. Hér er auðvitað um grundvallarmisskilning að ræða og alveg furðulegt verð ég að segja, að hæstv. núv. sjútvrh. skuli hafa fallið fyrir svona röksemdum, því að honum á að vera það vel kunnugt, að aðstaðan til þess að halda í gangi útgerðinni í landinu var einmitt þannig nú, að það þurfti fyrst og fremst að ýta undir kaupið hjá sjómönnum, til þess að hægt væri að fá góða menn á fiskiskipaflotann, einkum á þessum tíma, og þá alveg sérstaklega á bátaflotann, sem hafði staðið heldur höllum fæti í sambandi við aflann. Ég vil því segja það, að ég er algerlega andvígur 1. gr. frv., sem takmarkar á þennan hátt fiskverðsákvörðunina, og tel að þetta sé óhyggilegt og óréttlátt. Ég kem þá að annarri meginbreytingunni, sem þetta frv. felur í sér og ég minnist á, en það er sú breyt. sem miðar að því að raska hlutaskiptakjörunum á fiskiskipaflotanum, sem hæstv. sjútvrh. vildi gera lítið úr að verið væri að framkvæma með þessari lagasetningu. En nú vita allir, að hlutaskiptakjörin á fiskiskipaflotanum eru þannig upp byggð, að sjómenn hafa tiltekna hundraðshluta af brúttó aflaverðmæti, og ef raskað er þessu brúttóaflaverðmæti með því að af brúttóaflaverðmæti eru teknar ákveðnar fjárhæðir og þær færðar til og þær koma ekki til skipta, þá er vitanlega verið að raska skiptakjörunum sjálfum. Um þetta hafa deilur staðið yfir i mörg ár, síðan viðreisnarstjórnin á sínum tíma fór inn á þessa braut, - um þetta hafa deilur staðið síðan 1968, að þetta var gert. En nú er sem sagt þessi deila mögnuð á ný með því að hækka á nýjan leik framlög í ýmsa rekstrarsjóði útgerðarinnar af óskiptum afla. Í fyrsta lagi er hér um að ræða, að framlag:til Stofnfjársjóðs fiskiskipa er hækkað yfirleitt úr 10% af aflaverðmæti í 15%. Þetta er almenna reglan. Vita allir að greiðslur í Stofnfjársjóð ganga til þess að greiða afborganir af bátunum og til þess að greiða vexti af stofnlánum útgerðarinnar. Með því að hækka þetta framlag er veríð að knýja sjómennina til að taka þátt í þessari greiðslu, sem þeir hafa mótmælt og deilur hafa staðið um við þá við gerð kjarasamninga síðan þetta ákvæði var tekið upp. Það er upplýst af hæstv. sjútvrh., að þær breyt., sem felast í þessu frv. varðandi þetta atriði, þ.e.a.s. auknar greiðslur í Stofnfjársjóð, nemi samkv. útreikningum 566 millj. kr. á báta og togara. Þarna er sem sagt verið að taka af óskiptum afla og greiða til annars aðilans, til útgerðarmannsins, þessa fjárhæð umfram það sem áður var. Það auðvitað fer ekkert á milli mála, að með þessu er verið að breyta hlutaskiptakjörunum. En það er ekki aðeins i þessari grein. Einnig er um að ræða ákvæði i þessu frv. um að hækka útflutningsgjöld af sjávarafurðum, sem líka eru tekin af brúttóandvirði, og er gert ráð fyrir því, að greiðslur af útflutningsgjöldum, sem renna í Tryggingasjóð fiskiskipa, sem eiga að standa undir vátryggingakostnaði skipanna, eigi að skila til Tryggingasjóðsins um 285 millj. kr. hærri fjárhæð miðað við ár en áður hefur verið. Það skal að vísu tekið fram, að hluti af þessari upphæð eða 135 millj. kr. stafar beinlínis af gengisbreytingum, og ég geri ráð fyrir því fyrir mitt leyti, að á meðan sjómenn una því kerfi, sem þarna hefur verið í gildi, mundu þeir ekki hafa sagt mikið við því, þó að þarna hefði verið haldið óbreyttu hlutfalli áfram, þ.e.a.s. þó að þær auknu greiðslur, sem renna í Tryggingasjóðinn og stafa beinlínis af gengisbreytingu, hefðu átt sér stað. En hér er um 150 millj. kr. hækkun á útflutningsgjaldinu að ræða auk þessa miðað við áætlun. Þetta miðar líka að því að raska hlutaskiptakjörunum, en það hefur komið fram mjög greinilega við alla samningagerð um kjör sjómanna að undanförnu, að þessu mótmæla þeir harðlega. Þá er gert ráð fyrir því að leggja á alveg nýtt gjald til þess að greiða niður olíukostnaðinn við rekstur skipanna og er gert ráð fyrir að þetta gjald nemi á ári í kringum 1 230 millj. kr. Þetta er líka tekið af brúttóverðmæti aflans, og á þennan hátt eru auðvitað skipverjarnir látnir standa undir olíukostnaði. Ég tók eftir því, að hæstv. sjútvrh. reyndi að gera samanburð á þessari gjaldtöku nú og því, þegar loðnuskatturinn svonefndi var á sagður um síðustu áramót. Hér er vitanlega gersamlega ólíku saman jafnað. Þá var það þannig, að aðilarnir sjálfir, sem voru að ákveða loðnuverðið, fulltrúar sjómanna og fulltrúar útgerðarmanna annars vegar, sem voru að tryggja sér ákveðið verð fyrir þá loðnu sem þá stóð til að veiða, og þeir aðilar, sem voru að kaupa loðnuna, komu sér saman um tiltekið hráefnisverð á loðnu og þeir komu sér einnig saman um það um leið, að tiltekið gjald skyldi greitt til þess að lækka verð á olíu. Þetta gjald, sem þá var lagt á, ef á að tala um að það hafi verið lagt sérstaklega á einhvern, þá var það greinilega lagt á verksmiðjurnar í landinu, því að það var búið að koma sér saman um hráefnisverðið á loðnu, og engum hafði dottið í hug, að það yrði meira en það var ákveðið. Það er auðvitað alveg rangt hjá hæstv. sjútvrh. að segja það, þegar hann kom hér fram með aukarök fyrir því, að greiða hefði átt nú sérstakan styrk til þeirra síldveiðiskipa, sem veiðar hafa stundað í Norðursjó, að það hafi verið sanngjarnt, að þau fengju nú sérstakan olíustyrk, af því að þau hafi lagt mest til í loðnusjóðinn. Það er rangt, að þau hafi lagt eitthvað í þennan loðnusjóð. Það voru þessi skip, sem einmitt fengu að njóta hins háa loðnuverðs á síðustu vertíð, verðs, sem allir viðurkenna, að var miklu hærra en hægt var raunverulega að borga. Loðnuskipin lögðu því ekkert sérstakt fram í þennan sjóð. Þeir aðilar, sem hafa þurft að borga þetta gjald, eru verksmiðjurnar í landinu. Gjaldið var lagt á með samþykki þeirra, samþykki og vitund bæði fulltrúa sjómanna og útgerðarmanna. En nú er ekki neinu slíku til að dreifa. Nú er um það að ræða að ákveða að koma í veg fyrir tiltekna fiskverðshækkun, binda það með l. í krafti þess, að það á að taka af brúttóverðmætinu ákveðna fjárhæð til þess að borga niður olíu fyrir útgerðina. Hér er því vitanlega alveg ólíku saman að jafna. En þetta sérstaka útflutningsgjald, sem nú á að leggja á til þess að greiða niður olíu, er líka tekið af brúttóaflaverðmæti í þeim tilgangi að halda aflaverðinu niðri. Það er alveg rétt, það var og er mikið vandamál, hvernig á að glíma við það að olían hækki ekki alltof mikið í verði fyrir útgerðina. Það er mikið vandamál og hefði vissulega getað komið til þess, að það hefði beinlínis þurft að láta alla aðila í Sandinn með einum eða öðrum hætti taka einhvern þátt í þessu heildarvandamáli. En ætla að gera það á þennan hátt, að leggja þetta að hálfu leyti á sjómannastéttina eina, er vitanlega alveg óþolandi og ég trúi því ekki, að þetta fái staðist í reynd, þegar kemur til samningagerðar við sjómenn upp úr áramótum. Ég trúi því ekki. Þessar fjárhæðir, sem hér hafa verið nefndar, eru hvorki meiri né minna en svo, að það er gert ráð fyrir samkv. þessu frv. að taka miðað við ársrekstur af óskiptum afla rúmlega 2 þús. millj. kr. og nota til ákveðinna greiðslna beint í þágu annars aðilans, þ.e.a.s. rekstrarins. En þegar 2 000 millj. kr. eru teknar af brúttóandvirðinu mun það vera nærri því að vera 800–900 millj. kr., sem sjómenn eru beinlínis látnir greiða á þennan hátt, miðað við þau hlutaskiptakjör, sem þeir höfðu samið um og í gildi höfðu verið. Það er verið að leggja á þá þennan aukabagga. Þetta er ráðstöfun, sem ég álít að fái ekki heldur staðist og sé röng. Ég tel því fyrir mitt leyti, að hækkunin á framlögum til Stofnfjársjóðs og sömuleiðis hin beina hækkun, sem gerð er á útflutningsgjöldum vegna Tryggingasjóðs, eigi hvorug rétt á sér og ég álít, að olíuvandamálið hafi þurft að leysa með öðrum hætti og alls ekki á þann einhliða hátt sem gert er þarna, á kostnað sjómannakjaranna í landinu. Ég verð því að segja, að ég held að hæstv. sjútvrh. verði að taka þessi ummæli sín aftur hreint og skýrt, en gera hvorki sig né aðra hlægilega með því að segja það hér, að með þessu frv. sé ekki breytt á neinn hátt hlutaskiptakjörum sjómanna. Auðvitað er verið að breyta þeim í grundvallaratriðum, og það á hann ábyggilega eftir að heyra miklu betur frá sjómannasamtökunum sem þegar hafa mótmælt þessu. Hætt er við því, að hann eigi eftir að heyra það betur þegar hann kemur að samningaborðinu við þá um áramótin um þeirra kjör. Þá vík ég að þriðja meginatriðinu, sem þetta frv. fjallar um, en það eru breyt. á l. um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Ég er alveg samþykkur þeirri breyt., sem frv. gerir þar ráð fyrir. Ég tel, að sérstaklega miðað við þær aðstæður, sem nú eru, hafi verið sjálfsagt að setja í lög slík ákvæði sem þarna eru. Það er gert ráð fyrir því með þessari lagabreyt., að heimild sé að láta meira af verðhækkun, sem á sér stað á einstökum vörutegundum, renna í Verðjöfnunarsjóðinn, ef svo stendur á, og að það sé heimilt einnig að greiða meira úr Verðjöfnunarsjóðnum til einstakra greina, þar sem um verðfall er að ræða, heldur en heimilt var samkv. l. eins og þau voru. Ég álít, að þessi breyt. sé í rétta átt og það hafi verið eðlilegt, að Verðjöfnunarsjóðnum væri við þessar aðstæður beitt á þennan hátt. En eins og kom fram hjá hæstv. sjútvrh, miða þessar breyt. að því, að þær greinar, sem nú hafa besta afkomu, eins og t.d. saltfiskverkun og skreiðarverkun, þessar greinar gætu þurft að greiða til sjóðsins í kringum 1 200 millj. kr. á ársgrundvelli, sem er talsvert, miklu meira en hægt hefði verið að láta þær greiða eins og l. voru. En það er hins vegar gert ráð fyrir því líka með þessari breyt., að hægt verði að greiða úr Verðjöfnunarsjóðnum til frystingarinnar sem nemur 700–1000 millj. kr. miðað við ár. Og það er enginn vafi á því, að þörf var á því, að opna þannig fyrir meiri greiðslur úr Verðjöfnunarsjóðnum til þeirra greina, sem hér mættu mestum vanda, en opna líka fyrir það, að hægt væri að nota sjóðinn sem millistöð af þeim greinum, sem betur gengi. Ég er því samþykkur þessu ákvæði í frv. Þá kem ég að fjórða meginatriði frv., sem er um ráðstöfun á gengishagnaði. Frá því hefur verið greint, að reiknað sé með því, að gengishagnaður í sambandi við gengislækkunina frá 29. ágúst geti orðið í kringum 1 650 millj. kr. og þegar hafi í rauninni verið ráðstafað af þessari fjárhæð um 400 millj. kr., bæði vegna flutningsgjalda og eins vegna olíuniðurgreiðslu á þessu ári, og þá verði samt eftir miðað við áætlun í kringum 1 250 millj. kr. Það hefur einnig komið fram, að það er ekki búið nema að litlu leyti að ráðstafa þessari fjárhæð og það verður gert síðar til stuðnings sjávarútveginum sem heild. En ég tel, miðað við þær upplýsingar, sem liggja fyrir, að það hafi beinlínis verið greiddar sem styrkir eða bein framlög 80 millj. kr. til 31 skuttogara af minni gerð og 22 millj. kr. til 13 skuttogara af stærri gerð og síðan 19.5 millj. kr. til 58 síldveiðiskipa, sem veiðar hafa stundað í Norðursjó. Hér hefur sem sag verið farið inn á þá braut að greiða þessum aðilum miðað við fjölda úthaldsdaga þeirra hverjum um sig tiltekna fjárhæð í beint framlag eða beinan styrk. Það verður eflaust rætt nánar um þetta atriði síðar í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Ég skal því ekki fara langt út í það nú, en ég verð að segja að ég tel að greiðslur af þessu tagi séu vægast sagt mjög vafasamar og beri að fara varlega í slíkt. Ég efast ekkert um það, að afkoma þessara minni skuttogara, 31 skips, hafi verið mjög misjöfn. Það eru til skip, sem hafa átt i talsverðum erfiðleikum, m.a. vegna þess að þau hafa ekki fiskað sem samsvarar meðalafla, og fjárhagur þeirra hefur þá verið kominn í einhvern vanda fyrr, en ég efast heldur ekkert um, að allmörg af þessum skipum hafa haft betri afkomu á þessu ári en þau hafa haft áður, það liggur alveg ljóst fyrir. Ég veit líka að afkoma þeirra er mun betri en yfirleitt hefur þekkst í sjávarátvegi til þessa hjá okkur. En allt um það fá þau greiddan beinan styrk samkv. þessari ákvörðun. Þessi greiðsla til stærri skuttogaranna er þó í rauninni enn þá sérkennilegri, því að þar er ákveðið að greiða 13 skuttogurum af stærri gerð jafnmikinn styrk miðað við úthaldsdag, þó að liggi fyrir, að þessi skip hafi fengið sérstakan styrk nú um hríð úr Aflatryggingasjóði, þó að minni skipin hafi ekki fengið neinar greiðslur úr Aflatryggingasjóði, af því að ekki var talin þörf á að greiða þeim. En bæði minni og stærri skipin standa undir Aflatryggingasjóði og eiga sama rétt í honum. Hér sem sagt er það ákveðið, að stærri skipin, sem að langmestu leyti eru gerð út fyrir erlendan markað, flytja út fiskinn óunninn, - þessi skip njóti sérstaks styrks úr Aflatryggingasjóði og auk þess fái þau svo þennan dagstyrk, sem þarna hefur verið ákveðinn, og þar með er því slegið föstu, að þau eigi að fá meiri styrk eða meira framlag heldur en minni skipin. Þetta er, eins og vill verða þegar farið er að úthluta styrkjum, vægast sagt vafasamt. Sama er að segja um 58 síldveiðiskip í Norðursjó. Það hefur verið ákveðið að borga þeim af þessum gengishagnaði 19.5 millj. Það liggur ekki ljóst fyrir, hvernig þessu hefur verið úthlutað, en þó gat ég ekki skilið þær upplýsingar, sem hér komu fram hjá hæstv. ráðh., á annan veg en þann, að þarna hefði verið fylgt sömu reglum greitt miðað við úthaldsdag hvers skips, og þá hafa þeir að sjálfsögðu fengið sinn skammt, þessir sem óneitanlega hafa greitt stórfé á þessu úthaldi, af því að það hefur komið í ljós, að aflinn í Norðursjó núna á þessu ári, þegar hann hefur reynst heldur minni en áður, þá hefur aflinn skipst miklu óhagstæðar, ef svo má segja, á milli skipa en áður var, þ.e.a.s. nokkur skip hafa mikinn afla og mjög góða afkomu, en allmörg skip lítinn afla og sum næstum engan. En þessi skip eiga rétt á því samkv. okkar kjörum, það er búið að vera í gildi hér hjá okkur í langan tíma, við höfum sérstakan sjóð, Aflatryggingasjóð, sem útgerðin getur sátt talsverða hjálp til i þeim tilfellum þegar um aflaminnkun verður að ræða og þau eiga rétt á því að fá þá greiðslu úr þeim sjóði miðað við það, hver afli þeirra hefur orðið; en ég tel að það hefði verið þá langréttast að Aflatryggingasjóður hefði gert upp sakirnar við þessi skip vegna útgerðarinnar á Norðursjó, enda hæpið að ráðstafa gengishagnaðinum á þennan veg. Þá tel ég það einnig mjög hæpið að taka upp þá reglu að greiða niður olíukostnaðinn hjá þeim fiskiskipum, sem stunda veiðar á Norðursjó og eru nánast gerð út frá Danmörku, eru mánuðum saman ytra og búa við allt verðlag og rekstrarkostnað þar og hafa því miður ekki skilað mjög miklu fé hingað heim í þjóðarbúið eftir þennan rekstur. Ég álít, að þau verði á þeim miðum og á þessum mörkuðum að spjara sig á hliðstæðan hátt og önnur skip, sem eru gerð út á þeim slóðum. Þá hef ég vikið að öllum helstu efnisatriðum þessa frv. og ætlaði mér ekki að fara út í frekari umr. almennt um þessi mál, hef lýst minni afstöðu til þeirra. En hæstv. sjútvrh. vék hér nokkuð að þeim erfiðleikum sem ýmsar greinar sjávarútvegsins stæðu nú frammi fyrir og þá m.a. sérstaklega bátaflotinn á ýmsum stöðum á landinu. Það er enginn vafi á því, að það er rétt, að ýmsar greinar sjávarútvegsins standa höllum fæti nú, þó að aðrar greinar standi sig óvenjuvel og þar hafi ekki verið og sé ekki þörf á sérstökum stuðningi umfram það, sem í gildi hefur verið. Það vill alltaf verða svo hjá okkur, að afli er mjög breytilegur. Það getur orðið aflaleysi eða mjög lítill afli á ákveðnum veiðisvæðum, þó að hann sé góður á öðrum, og það getur líka misheppnast útgerð með tiltekin veiðarfæri eða jafnvel á tiltekinni bátastærð, þó að önnur sé útkoman með öðrum veiðarfærum eða á öðrum skipastærðum. Það er að mínu áliti rétt, að það er talsverður vandi, sem bátaútgerðin hér á Suðvesturlandi stendur frammi fyrir, einkum á Reykjanessvæðinu. Til þess liggja margar ástæður og fleiri en þær, að afli hafi þar rýrnað. En það er líka hægt að nefna útgerð á þessu svæði, sem spjarar sig allvel og allt bendir til að geti staðið sig vel frá því svæði ekki síður en frá öðrum svæðum í landinu. Þarna er um til tekin vanda að ræða, sem að sjálfsögðu þarf að leysa. En fyrst og fremst á að leysa vanda af þessu tagi eins og gert hefur verið á undanförnum árum eftir því kerfi, sem í gildi hefur verið hjá okkur, án þess að hægt sé að tala um, að það sé verið að mismuna á nokkurn hátt. Ég veit, að ekki aðeins hér á Reykjanessvæðinu, heldur líka víða annars staðar á landinu hefur útgerð á vissum bátastærðum gengið erfiðlega og ber vitanlega að skoða þau vandamál engu síður en þau sem virðast vera í svipinn séð stærri. En ég tek undir það, að öll vandamál af þessu tagi þarf vitanlega að skoða og reyna að leysa þau, því að þessi rekstur sem heild verður að geta gengið. Hér er um undirstöðuatvinnuveg að ræða. Það verður að tryggja það, að útgerðin geti gengið, en ráðið til þess er ekki það, sem mér finnst að beri svo mjög á í þessu frv., að það eigi að leysa vandann með því að halda niðri kaupi sjómanna. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð við þessa umr. hér nema sérstakt tilefni gefist til, því að það gefst tækifæri síðar að ræða þessi mál öll á breiðum grundvelli, þegar frv. kemur frá þeirri n., sem fær það til athugunar.

Hæstv, sjútvrh. sagði: Það verður að taka til lít til erfiðleika útgerðarinnar. - Það má rétt vera. En ég held, að stjórnvöld, - ekki bara núv. hæstv. ríkisstj., heldur og aðrir þeir, sem koma til með að fjalla um þessi mál, - ættu að gera sér það ljóst, að sjómannasamtökin una því ekki, að það sé fjármagnstilfærsla svo að hundruðum eða þúsundum millj. skiptir frá sjómönnum yfir til útgerðarinnar. Og það er staðreynd, a.m.k. er það í mínum huga, að sennilega er með þessa einstaklinga, sjómenn á hinum smærri bátum flotans, hvað verst farið í sambandi við þær ráðstafanir í efnahagsmálum, sem gerðar hafa verið af núv. hæstv. ríkisstj. Það er rétt, sem hér kom fram áðan, að sjómenn höfðu ekki fengið neina hækkun, fiskverðshækkun hafði ekki orðið frá s.l. áramótum. Það voru þó á því tímabili gerðir samningar um kauphækkanir til ýmissa annarra stétta. En eigi að siður er fiskverðshækkunin, sem gert er ráð fyrir hjá hæstv. ríkisstj., bundin við svo til sömu prósenthækkun og hinar svokölluðu láglaunabætur gerðu ráð fyrir. Og ég held, að það sé enginn vafi á því, að a.m.k. sjómenn telja að hér hafi verið harkalega að þeim vegið og telja ábyggilega fulla ástæðu til að snúast til varnar í þessum efnum og enginn vafi á því, að þeir munu gera það. Ég held, að öllum sé ljóst af því, sem ég hef hér sagt, að ég er andvígur þessum tveimur þáttum þessa frv., sem ég hef nú rætt um. Því miður hef ég ekki trú á því, að það komi til með að fást nein breyt. í þeirri hv. n., sem kemur til með að fjalla um málið, en af framansögðu liggur það ljóst fyrir, að ég mun greiða atkv. gegn þessum tveimur fyrstu gr. þessa frv., sem hér liggur fyrir. Ég vona að einhverjum góðum mönnum takist að hafa þau áhrif á hæstv. sjútvrh. og hæstv. ríkisstj. i heild til breyt. á því hugarfari, sem mér virðist vera komið upp nú og eigi að hafa að leiðarljósi kannske í náinni framtíð, ef þessir tveir stjórnmálaflokkar, sem nú standa að ríkisstj., hafa til þess getu og möguleika að halda því stjórnarsamstarfi áfram. Ég sem sagt harma það, að það skyldi falla í hlut núv. hæstv. sjútvrh., sem ég taldi vera einn af þeim fáu í þingliði Sjálfstfl., sem tæki upp hanskann fyrir sjómenn, - að þetta skyldi verða hans fyrsta verkefni og hans hlutskipti. Mér þætti gaman að heyra það, hvort hv. 8. þm. Reykv., Pétur Sigurðsson, er samdóma því áliti, sem kom hér fram hjá hæstv. sjútvrh., að hér sé í engu breytt hlutaskiptum sjómanna. Mér þætti fróðlegt, ef hv. 8. þm. Reykv. vildi lýsa því yfir hér á Alþ., að hann væri sömu skoðunar og hæstv. sjútvrh. í þessum efnum. Þá mundu ábyggilega, - ef það gerðist, sem ég efast nú um stórlega, - en þá mundu ábyggilega sjómenn víðs vegar í kringum landið taka eftir slíkri yfirlýsingu, ef hún kæmi frá hv. 8. þm. Reykv. og yrði samhljóða því áliti hæstv. sjútvrh., sem hér kom fram áðan.



Herra forseti. Ég held, að það sé rétt að rifja aðeins upp, hvernig var umhorfs í sjávarútveginum, þegar ráðstafanir voru gerðar í septemberbyrjun, rétt eftir að hv. 2. þm. Austf. hafði yfirgefið sjútvrn. Nú ætla ég ekki að fara að búa til neinar tölur. Ég ætla aðeins að fara lauslega yfir það, sem Þjóðhagsstofnunin hefur látið frá sér fara, og ég hygg að það geti enginn þm. eða aðrir leyft sér að segja annað um þá stofnun og forstöðumann þeirrar stofnunar en að þar sé samviskusamlega og hlutlaust unnið. En til þess að samanburður á rekstrarskilyrðum einstakra greina í sjávarútvegi verði sambærilegur, þá er gengið út frá sömu markaðsforsendum í júlí og gert hefur verið í nýjustu áætlunum eftir gengisbreyt. og hliðarráðstafanir. Helstu breyt. á markaðsforsendum frá upphaflegum útreikningum í júlí eru þessar: 1. Það er reiknað með 5% hækkun frystiafurða í erlendri mynt. 2. Það er reiknað með 5% lækkun afurða söltunar og herslu í erlendri mynt. 3. Það er reiknað með 30% hækkun fiskimjöls og loðnumjöls í erlendri mynt. - Sé tekið mið af framangreindu, þá er rekstrarhalli veiða á ársgrundveili hvorki meira né minna en 1380 millj. kr. Ég veit, að hv. 2. þm. Austf. er léttlyndur í meðferð talna og hann segir þegar eitthvað vantar: Þetta eru bara afskriftir, þá kemur þetta manni ekkert við. - Afskriftir! Það er eins og það sé bara eitthvert bókhaldsatriði þegar hann talar um afskriftir. Þá er ekki talað um að það þurfi að borga af lánum. Léttlyndur maður! Af þessari upphæð nam áætlaður rekstrarhalli togara á ársgrundvelli um 920 millj. kr. Mikill munur var á rekstrarafkomu loðnubáta annars vegar og þeirra sem ekki stunduðu loðnuveiðar hins vegar, þannig að nokkur rekstrarafgangur var hjá loðnubátunum, en mjög mikill hallarekstur hjá hinum. Eftir hliðarráðstafanirnar hefur rekstrarhalli veiða lækkað í 970 millj. kr. eða um 410 millj. kr. Af þessari upphæð nemur rekstrarhalli togara 790 millj. kr., en rekstrarhalli báta um 180 millj. kr. Eftir sem áður er mikill munur á rekstrarafkomu loðnubáta og annarra báta. Loðnubátarnir sýna rekstrarafgang upp á 250 millj. kr. meðan aðrir bátar sýna halla upp á 430 millj. kr. Við gengisbreyt. hækkuðu erlend lán báta um 200 millj. kr., en erlend lán togara um hvorki meira né minna en 1100 millj. kr. En það hefur verið meira en ein gengisbreyt. á þessu ári. Það var gengissig eftir gengissig, eins og það var kallað. Eru þetta ekki aukin útgjöld fyrir útgerðina? Það er því furðulegt að hlusta á ræðu hv. 2. þm. Austf. og svo þess hálfbróður hans, sem kom á eftir honum hér áðan, alveg furðulegt að hlusta á þennan málflutning. Hvað vilja þessir menn? Vilja þeir halda því fram, að Þjóðhagsstofnunin ljúgi öllu og sé að blekkja og svíkja ríkisvald og Alþ. og það sé hagnaður hjá útgerðinni alls staðar? Ef þeir segja, að þeir vilji alls ekki halda því fram og það sé rétt, sem Þjóðhagsstofnunin segir, hvað er þá verið að gera? Er þá ekki verið að færa stoð undir atvinnulífið í landinu? Verður það sjómönnum til framdráttar og verður það sjómönnum til tekjuaukningar, ef útgerðin stöðvast algerlega? Ég hugsa, að þeir skilji þetta í Bolungarvík og sá, sem talaði hérna, mundi skilja, ef hann væri kominn vestur. En hann virðist ekki skilja það hérna í þingsalnum. Svo hneykslast báðir þessir sálufélagar á því, að það hafi verið tekin inn I lög 11% hækkun, - gengið á rétt Verðlagsráðsins. Að vissu leyti er þetta rétt. Verðlagsráðið á að afgreiða fiskverðsbreytingar. En af hverju er það gert? Og hvað gerðist áður? Það segir í 4. gr. brbl. um tímabundnar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu: „Almennt fiskverð, annað en verð skarkola, humars og rækju, skal haldast til 31. ágúst 1974 eins og það var ákveðið um s.l. áramót, sbr. tilkynningu Verðlagsráðs sjávarútvegsins nr. 1/1974, enda tryggi ríkisstj., að verð á brennsluolíum til íslenskra fiskiskipa, er landa afla sínum og taka olíu erlendis, haldist á meðan óbreytt eins og það var í nóv. 1973.“ Fyrir hvern er verið að halda óbreyttu olíuverði? Er það ekki fyrir sjómennina eftir þessu? Það er eitthvað annað hljóðið í hv. 2. þm. Austf. núna. Hvað gerðist á undan? Fiskverðið er ákveðið í ársbyrjun 1974. Síðan koma þessir margumtöluðu kjarasamningar, sem allir vita hvernig fóru. Allir voru að vinna fyrir þá lægst launuðu og allir kepptust við að lýsa yfir fylgi sínu við þeirra kröfur og óskir, en það þyrfti að halda í við aðra. Svo þegar búið var að semja, þá komu hinir, hátekjumennirnir, sem fengu tvisvar sinnum og jafnvel þrisvar sinnum meiri hækkun. Þá sátu þessir herrar í ríkisstj., eins og hv. 2, þm. Austf. Þá var ekki hv. 5. þm. Vestf. farinn í fýlu við fyrrv. stjórn, þá var hann innilegur stjþm. og í faðmlögum við stjórnina á þessum tíma. Þetta var allt gott og blessað. Þessi hækkun gengur yfir. En hvað er svo gert, þegar komið er fram í maí, þegar sjómenn eiga að taka á sig allar þær miklu verðhækkanir, sem fylgja í kjölfar þessara aðgerða allra saman, þessara raunalegu aðgerða? Hvað er þá gert? Þá stendur hv. Lúðvík Jósepsson að útgáfu þessara l., sem ég var að vitna í: Þið skuluð enga kauphækkun fá þrátt fyrir allar kauphækkanirnar sem urðu í byrjun ársins. - En þá var hv. 5. þm. Vestf. farinn í fýlu við ríkisstj., svo að hann getur sagt, að hann hafi ekki staðið að þessu. Hins vegar hefur hann verið að væla og skæla í allt vor, sumar og haust yfir því, að þessi vinstri stjórn, sem hann sjálfur drap í vor, hélt ekki áfram. Að hugsa sér svo hræsnina hjá þessum tveimur hv. ræðumönnum, fyrirlitleg hræsni. Af hverju voru þessi brbl. sett? Þau voru sett vegna þess að það var óðaverðbólga, sem enginn réð við. Lúðvík Jósepsson stóð að setningu þessara brbl. vegna þess hvernig komið var. Svo er hneykslast yfir því, að það hafi eftir þetta ranglæti, verið tryggð hækkun upp á 11% frá núv. ríkisstj. Og hv. 5. þm. Vestf. er alveg stórhneykslaður á þessu. Hv. 2. þm. Austf. sagði, að það hefði ekkert loðnugjald verið lagt á loðnubátana, það hefði bara verið lagt á verksmiðjurnar, ekkert nema á verksmiðjurnar. Þeir áttu þá ekkert í loðnuverðinu, hvorki sjómenn né útgerðarmenn, þá var það bara orðið eign verksmiðjanna. Þetta er maður sem kann að haga seglum eftir vindi, það má nú segja. Í reglugerðinni um sérstakt útflutningsgjald á loðnuafurðir fyrir árið 1974, sem gefin er út af því rn. sem þessi ráðh. stjórnaði, segir: „Greiða skal 5% útflutningsgjald af fob-verðmæti framleiðslu ársins 1974 af loðnumjöli, loðnulýsi, frystri loðnu og loðnuhrognum svo og öðrum loðnuafurðum, öllum nema niðursoðnum eða niðurlögðum.“ Í 2. gr. segir: „Hið sérstaka útflutningsgjald samkv. 1. gr. skal reiknað og innheimt á sama hátt og annað útflutningsgjald af sömu vöru samkv. l. nr. 19 16. apríl 1973, um útflutningsgjald af sjávarafurðum.“ Nú veit þessi hv. þm. að þetta gjald eins og öll önnur gjöld er tekið af óskiptu, það eru allir aðilar, sem taka þátt í því. Þetta er ekki tekið af neinum ímynduðum hagnaði verksmiðjanna. En gjaldið brást. Hann gat ekki gert að því, þessi hv. þm., sem þá var hæstv. ráðh. En hann sat í ríkisstj. næstum því til ágústloka. Hann vissi hvað vantaði. Hvaða tillögur lágu fyrir til úrbóta? Hvaða tillögur lágu fyrir ti1 þess að tryggja niðurgreiðslu á olíu? Ekki ein einasta till. Í hjálparkokknum heyrðist ekkert heldur. Og svo er hneykslast núna á Stofnfjársjóðnum eins og fyrri daginn. Ég spyr: Þegar ég nefndi hér áðan skuldaaukninguna, sem verður við gengissig og gengisbreytingar, telja þessir hv. þm. að útgerðin geti tekið ein á sig þessa aukningu miðað við þær upplýsingar, sem liggja fyrir frá Þjóðhagsstofnuninni? - Ég hlusta ekki á útgerðina, ekki eitt orð, sem hún segir, heldur bara þessa stofnun, fer bara eftir henni. Á útgerðin að bæta þessu ofan á? Verður þetta sterkur grundvöllur til atvinnurekstrar i okkar landi? Ég fullyrði, að sjómenn eru ekki eins ósanngjarnir og þessir tveir hv. ræðumenn. Þeir hafa sýnt skilning, þó að þeir eðlilega mótmæli. Hörðustu mótmælin koma frá saltfiskverkendum út af brbl., að þeir eigi að leggja á saltfiskinn 1.5% hærra gjald heldur en hið almenna gjald, og það er sú greinin sem hefur haft bað best. En hins vegar er alveg sjálfsagt að kynda undir elda óánægjunnar. Til þess þurfa sumir menn að verja öllum sínum tíma. En hvort það tekst, það er önnur saga. Ég spyr: Það hefur verið framlag gildandi til Stofnlánasjóðs fiskiskipa, 20% á humar og síld, sem lítil sem engin hefur verið, og 10% á annað. Af hverju afnam 2. þm. Austf. ekki þetta ranglæti? Hann sat í þrjú ár og hafði aðstoðarmenn hér í þingsölunum. Þeir fundu ekki þetta óréttlæti þá, þeir finna það bara núna. Höfuðatriði þessa máls er þetta: Telja þessir menn, að upplýsingar Þjóðhagsstofnunarinnar séu réttar eða rangar? - Ef þeir telja þær réttar, þá geta þeir ekki haldið því fram, að það sé hægt að bæta hundruðum millj. á útgerðina í landinu við þær aðstæður, sem hún á nú við að búa. Og þá komum við að því: Ef það er ekki réttlætanlegt að fara þessar leiðir, sem hér er talað um, vilja þeir þá leggja skatta á þjóðina til þess að standa undir þessum útgjöldum? Og á hvern hátt vilja þeir standa að slíkri skattlagningu? - Ef þeir vilja vera og eru ábyrgir þm., þá eiga þeir að benda á leiðir. Hv. 2. þm. Austf. fjasaði um olíusjóðinn, hvað það sé ranglátt að gera þetta, og það þyrfti eiginlega, sagði hann, að leysa þetta með einhverjum öðrum hætti. Og þá setti hann punkt. Þá var það búið. Þá kom hann ekki að því. Á hvern hátt vill hv. þm. leysa þetta? Ég er til viðræðu við hann. En telur hann, þegar verður að gera ráðstafanir í þeirri miklu óðaverðbólgu, sem nú hefur tröllriðið íslensku efnahagslífi, telur hann þá vera stætt á því að leggja almenna skatta á þjóðina til þess að greiða niður olíuna til fiskiskipanna eða telur hann þetta vera réttlátari leið, sem þessi brbl. eða þetta frv. gerir ráð fyrir. Það væri fróðlegt að fá við því skýr svör, en ekki svona loðin, eins og honum verður svo oft á að gefa, þegar hann er búinn að gagnrýna og er svo kominn í vandræði, til þess að koma sér út úr hlutunum. Ég ætla að segja hv. 5, þm. Vestf. það, að þær víkur, sem ég hef verið sjútvrh., hafa ekki verið neinn dans á rósum. Mér finnst, að verkefnin hafi æpt á mann og erfiðleikar ekki örfárra manna heldur velflestra manna í þessari atvinnugrein hafi verið miklir af margvíslegum ástæðum, hæði heimatilbúnum ástæðum og líka óviðráðanlegum ástæðum. En þetta hafa verið það miklir erfiðleikar, að það hefur ekki verið hlaupið að því að leysa þá og það verður ekki hægt að leysa þá, - og það ætla ég að segja þeim við 1. umr. þessa máls, - það verður ekki hægt að leysa þá nema leggja einhvers staðar að öðru, því að peningar og verðmæti detta ekki af himnum ofan, hvorki til mín né annarra. Hér verður að gera ráðstafanir víð þær aðstæður, sem núna eru, sem ekki þykja vinsælar. En ég held að það væri hollast fyrir menn að tala með meiri ábyrgð en þessir tveir hv. þm. hafa gert við þessa umr. í dag.



Herra forseti. Í ræðu sinni áðan sagði hæstv. sjútvrh. eitthvað á þá lund, að það mál, sem hér er til umr., hafi þann kost að allir séu á móti því. Það er kostur að allir hafa mótmælt þessu, sagði hæstv. ráðh. Það er rétt og satt, að áður en ríkisstj. gerði þær ráðstafanir, sem nú er verið að leita staðfestingar Alþ. á, voru atvinnurekendur í sjávarútvegi óánægðir með sinn hlut. Ef það hefur verið tilgangurinn að gera sjómennina líka óánægða, þá hefur það tekist. Og ef það er markmið þessarar ríkisstj. í sínum stjórnarstörfum að gera alla landsmenn jafnóánægða með sínar gerðir, þá er það að takast, og það er þá í annað skipið á mjög stuttum tíma, sem Framsfl. hefur náð því markmiði. Hæstv. ráðh. sagði í ræðu sinni, bæði hér áðan og eins í sjónvarpinu ekki alls fyrir löngu, að þær ráðstafanir, sem hann gerði 20. sept. s.l. með útgáfu brbl., sem hann leitar staðfestingar Alþ. á nú, hafi ekki rýrt kjarasamninga sjómanna, hafi ekki skert hlutaskiptareglur þær, sem um hefur verið samið. Þetta er skoðun hæstv. ráðh. Sjómenn hafa sínar skoðanir á þessu máli. Í viðtali við dagblaðið Þjóðviljann skömmu eftir að ráðh. tilkynnti um þessar ráðstafanir sagði Jón Sigurðsson, formaður Sjómannasambands Íslands, svo með leyfi forseta: „Lögin skerða verulega kjör togarasjómanna og þeirra sjómanna, sem eru svo heppnir að vera á bátum, sem afla meira en sem nemur kauptryggingu, en kauptrygging háseta á bátum er aðeins 51 þús. kr. á mánuði í grunn. Vinnuskylda þeirra er svo frá 12 og upp í 18 stundir á sólarhring og ef ekkert verður að gert af hálfu samtaka sjómanna vegna þessara laga, þá verður aðeins um kauptryggingu að ræða á mun fleiri bátum en verið hefur, en lögin skerða fyrst og fremst hlut fiskimanna. Þess vegna er einsýnt, að hækka verður kauptrygginguna verulega frá því sem nú er.“ Þetta sagði forseti Sjómannasambands Íslands. Og 9. þing Sjómannasambands Íslands, sem haldið var nokkru siðar, tók í sama streng. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Þingið mótmælir harðlega þeim brbl., er sett voru 20. sept. s.l., þar sem ráðin voru tekin af Verðlagsráði sjávarútvegsins með því að ákveða, að fiskverð mætti ekki hækka meira en um 11% þrátt fyrir það að fiskverð hafi staðið í stað síðan í jan. s.l. Jafnframt mótmælir þingið harðlega þeim skerðingum á hlut fiskimanna, er framkvæmdar voru með nefndum brbl., þar sem hækkuð var gjaldtaka í Stofnfjársjóð fiskiskipa og að auki tekið nýtt gjald í svonefndan olíusjóð, en hækkunin á gjaldinu í Stofnfjársjóð og hið nýja olíugjald nemur um 9–11,5% til tekjurýrnunar fyrir sjómenn.“ Þetta er álit 9. þings Sjómannasambands Íslands á ráðstöfunum, sem hæstv. sjútvrh. segir hér og annars staðar að skerði ekki umsamin kjör sjómanna. Það sem er verið að gera með þessum ráðstöfunum er einfaldlega það að færa til gríðarlega mikla fjármuni innan einnar atvinnugreinar. Það er verið að færa til gríðarmikla fjármuni innan sjávarútvegsins, frá launþegunum til atvinnurekendanna. Það má deila um, hversu há þessi upphæð er. Sjómenn telja sjálfir, að hún nemi 1800 millj. kr. Það er einkennandi fyrir ráðstafanir hæstv. ríkisstj., að þær fela ekki í sér neina utanaðkomandi aðstoð til sjávarútvegsins, heldur aðgerðir, sem miðast við að flytja fé frá launþegunum í þessum atvinnurekstri yfir til atvinnurekendanna, því að hver er sú utanaðkomandi aðstoð, sem verið er að færa að sjávarútveginum og fyrirtækjum hans í þessu frv. Það er hvergi frá henni greint. Þetta er einfaldlega frv. um tilfærslu á fé innan einnar atvinnugreinar, frá launþegunum, sem hirða sin laun í þessum atvinnuvegi, og yfirtilfyrirtækjanna. Það er alveg rétt, sem hæstv. ráðh. lýsti hér áðan, að afkoma í sjávarútvegi var mjög örðug og slæm, þegar hann tók við, og það öfundar hann enginn maður, ekki einu sinni stjórnarandstæðingur eins og ég, af því erfiða verkefni sem hann hefur við að glíma. En hann hefur tekið það fram, bæði í ræðu sinni hér og annars staðar, að hagur útgerðarinnar, þ.e.a.s. hagur atvinnurekendanna í útgerð og fiskvinnslu muni batna um þetta og þetta mikið eða réttara sagt hallinn á þeirra rekstri muni minnka um þetta og þetta mikið þegar þessar ráðstafanir hafa verið gerðar. En einhver verður væntanlega að borga fyrir það. Og ef það er ekki sótt út fyrir atvinnugreinina, eins og ekki er hægt að halda fram að gert sé með þessu frv., hver er það þá sem greiðir? Hver er það, sem borgar þennan halla, sem verið er að jafna fyrir útgerðarmenn og aðra atvinnurekendur í sjávarútvegi? Auðvitað getur það þá ekki verið annar aðili en sá, sem þeir borga launin, þ.e.a.s. launþegar í útveginum. Svo er alveg fáránlegt að heyra því haldið fram hér og annars staðar, að með þessum ráðstöfunum sé ekki verið að skerða kjör sjómanna og annarra launþega. Það er mjög einkennandi við íslenskan atvinnurekstur og þá einkum og sér í lagi í sjávarútvegi, hversu lítið eigið fé er bundið í þessum fyrirtækjum. Það má segja, að fyrirtækin séu keypt meira eða minna fyrir fé almennings. Þau eru rekin meira eða minna með styrkjum úr sjóðum, sem almenningur borgar í, og þegar reksturinn skilar ekki lengur þeim arði, sem eigendurnir vonast eftir, þá er gengið á hlut launþeganna í þessum atvinnuvegi og þeir látnir borga brúsann. Hæstv. ráðh. sagði í ræðu sinni hér áðan, að það hafi verið hafnar mjög nákvæmar athuganir og útreikningar á afkomu einstakra atvinnufyrirtækja í sjávarútvegi. Ég vildi gjarnan spyrja ráðh. að því, hvort víð megum eiga von á því, sem sitjum í sjútvn. þessarar hv. d., að fá þessa útreikninga til athugunar, þegar við förum að fjalla um það mál, sem hér er um að ræða, einfaldlega vegna þess að mér býður það mjög í grun, að afkoma hinna einstöku fyrirtækja í sjávarútvegi sé ákaflega misjöfn, það séu e.t.v. ekki öll útgerðarfyrirtækin og allar fiskvinnslustöðvarnar, sem hafi ástæðu til þess að kvarta jafnmikið yfir slæmri afkomu og hæstv. ríkisstj. hefur gert fyrir hönd atvinnugreinarinnar. Það er að sjálfsögðu krafa þm., sem ætlast er til að samþykki ráðstafanir um að leggja stórkostlegar byrðar á bök launþega í einni atvinnugrein til þess að bjarga afkomu fyrirtækja í þessari grein, að þm. fái þá fyrst að sjá sem nákvæmasta skýrslu og sem nákvæmasta útreikninga á því, hvort þess sé virkilega þörf, - ekki að styrkja atvinnuveginn í heild um svo mikið fé, - heldur hvort þess sé virkilega þörf að styrkja hvern einn og einasta aðila, sem að atvinnurekstrinum stendur, um svo mikla fjármuni sem hér er um að ræða eða hvort ástæðan kunni e.t.v. að vera sú fyrir þessu mikla tapi, sem verið er að tala um að sé á þessari atvinnugrein, að sumir, sem stundi atvinnustarfsemi þar, kunni að reka fyrirtækið vel, en aðrir kunni ekki að reka fyrirtæki sín nema illa. Hæstv. ráðh. sagði enn fremur og viðurkenndi í ræðu sinni áðan, að þær ráðstafanir, sem hér væru gerðar, mundu koma ákaflega misjafnt niður á mönnum, þ.e.a.s. geta manna til að gangast undir þær væri ákaflega misjöfn. Hann talaði um, að það þyrfti kannske ekki að vorkenna sjómönnum á skuttogurum, en þeim mun meiri ástæða væri til að vorkenna sjómönnum á bátaflotanum, þeir ættu e.t.v. erfiðara með að sætta sig við þá kjaraskerðingu, sem í þessu máli felst. En ef hæstv. ráðh. er þeirrar skoðunar að aðstaða manna til þess að axla þær byrðar, sem hann ætlar á þá að leggja, sé misjöfn, hvers vegna beitir hann þá ekki einhverjum aðferðum til þess að bæta úr því misrétti, sem hann er að tala um að eigi sér stað innan atvinnugreinarinnar, og kemur í veg fyrir að fólk, sem er illa statt í atvinnugreininni, þurfi að taka á sig hlutfallslega jafnmiklar byrðar og fólk, sem hann telur sjálfur að sé nokkuð vel statt og enginn þurfi að vorkenna? Ef þessi skoðun hans er rétt, hvers vegna hegðar þá hæstv. ráðh. sér ekki í samræmi við hana og hlífir þeim, sem hann telur ástæðu til að hlífa, en leggur byrðarnar á bök hinna, sem hann telur að líklegt sé að hafi meiri getu til þess að þola það? Í 1. gr. þessa frv., sem hér hefur verið lagt fram, er rætt um að binda hækkun almenns fiskverðs við 11%, eins og raunar hefur þegar verið gert með brbl. Þegar þessi ákvörðun var tekin af hæstv. ráðh., að gefa út brbl. um þetta efni, var verið að reyna í Verðlagsráði sjávarútvegsins að ná samkomulagi um fiskverðshækkun. Hvers vegna mátti ekki reyna það til þrautar, áður en ríkisstj. grípur inn í og ákveður upp á eigin spýtur, hve mikil þessi hækkun megi verða? Hvers vegna var þá ekki fyrst reynt að sjá til, hvort samkomulag gæti ekki tekist af þeim aðilum, sem eiga um þetta mál að fjalla? Og gerir ríkisstj. sér grein fyrir því, hvað hún setur hættulegt fordæmi með svona einhliða ráðstöfunum? Þetta mál varðar beinlínis kjarasamninga einnar stéttar í landinu, sjómannastéttarinnar, vegna þess að hluta sinnar kauphækkunar getur hún fengið með fiskverðshækkun. Það er verið að reyna að ná samkomulagi um þetta mál, þegar ríkisstj. grípur inn í og leggur línuna upp á sitt eigið eindæmi. Og má þá vænta þess, að ef aðrir launþegar í landinu reyna í frjálsum kjarasamningum við atvinnurekendur að ná fram kauphækkun, þá megi þeir eiga von á því að fá frá ríkisstj. brbl. eða lagafrv. á Alþ., eftir því á hvaða árstíma setið er víð samningaborðið, þar sem segir, að þess skuli gætt, að hækkun almenns kaupgjalds í landinu verði að meðaltali ekki meira en 11%, 10%, 9%, eftir því hvernig stendur í bólið hjá ráðh. i það og það skiptið. Það er verið að setja þess konar fordæmi með þessari grein. Það var algerlega þarflaust af ríkisstj. að grípa til þessarar ráðstöfunar, einfaldlega vegna þess að það var enn ekki útséð um það, þegar brbl. voru gefin út, hvort ekki næðist samkomulag í Verðlagsráðinu um fiskverðshækkun sem bæði fiskkaupendur og fiskseljendur gætu sætt sig við. Það er svo auðvitað alger fjarstæða að halda því fram, að 2. gr. í þessu frv. hafi engin áhrif á kjarasamninga sjómanna. Það er slík fjarstæða, að mér dettur ekki í lifandi hug, að hæstv. ráðh, trúi því sjálfur. Þarna er ákveðið að taka 15% af óskiptu fiskverði í stað 10% áður, sem renna eigi til Stofnfjársjóðs fiskiskipa. Ég er sannfærður um það, að þegar hæstv. ráðh. ákvað að beita sér fyrir lagasetningu um þetta efni gerði hann sér grein fyrir því, að hann væri þarna að ráðast að kjörum sjómannastéttarinnar. Og ég er ekki í nokkrum vafa um það, hvert álit sjómanna sjálfra er á þessu máli. Ég ætla ekki að fara ítarlega í efni þessa frv., þar sem mér mun gefast tækifæri til þess í þeirri n. þessarar hv. d., sem ég á sæti í og fá mun málið til athugunar, en ég ætla aðeins að vekja athygli á einu atriði og það er það, hversu vafasamur grundvöllur er undir ýmsum ákvæðum, sem í þessu frv. koma fram. Í 4. gr. er t.d. sagt í b-lið, að af fob-verði útflutts saltfisks og skreiðar skuli taka 5.5% útflutningsgjald á sama tíma og tekið er 4% útflutningsgjald af fob-verði annarra sjávarafurða. Nú er ég sannfærður um, að hæstv. sjútvrh. er það mætavel kunnugt, að einmitt varðandi þessar tvær afurðir, saltfisk og skreið, eru horfur nú á erlendum mörkuðum ákaflega alvarlegar. Ýmsir mikilvægustu markaðir okkar fyrir þessar vörur eru í hættu. Við vitum t.d., að það er mjög óvíst, hver niðurstaðan verður á þeim mörkuðum, sem við höfum haft fyrir þessar afurðir í sunnanverðri Evrópu, og í öðrum löndum, t.d. í Suður-Ameríku, keppast ýmsir keppinautar okkar, eins og Norðmenn, við að undirbjóða hver annan og horfir ákaflega þunglega um sölu saltfisks og skreiðar. Og hræddur er ég um það, að í staðinn fyrir að taka meira gjald af þessum útflutningsafurðum en öðrum, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., kunni ríkisstj. að verða að horfast í auga við að þurfa e.t.v. að taka fé annars staðar frá til þess að greiða uppbætur eða aðstoð til þeirra, sem standa fyrir verkun eða sölu þessara afurða. Og ég er alveg sannfærður um það, að sjútvrh. er þessi þróun mjög vel kunn. Það er nú einu sinni svo, að í upphafi skyldi endirinn skoða. Núv. hæstv. ríkisstj. starfar ekki eftir þessari reglu. Hún hefur ekki gert það á þeim skamma tíma sem hún hefur starfað. Og hún hefur ekki gert það með því máli, sem hún hefur lagt hér fram, vegna þess að hverjar hafa afleiðingarnar af svona afskiptum orðið og hverjar munu þær verða? Afleiðingarnar hafa orðið þær, að sjómannasamtökin í landinu hafa sagt upp kjarasamningum og búa sig til átaka. Afleiðingarnar geta orðið þær, að ríkisstj. muni á næstu mánuðum og næstu missirum eiga í stöðugri styrjöld við verkalýðshreyfinguna í landinu, sem lítur á svona aðgerðir sem beina ögrun við sig og beinan fjandskap við sig. Hættan er líka sú, að þegar upp verður staðið og ef ríkisstj. e.t.v. tekst að knýja þennan vilja sinn í gegn, þá muni reynast erfitt fyrir útvegsmenn á Íslandi að manna fiskiskipastól sinn, þegar búið er að gera kjör sjómanna þannig úr garði, að sennilega eru þeir orðnir einhver tekjulægsta stéttin, sem við þær aðstæður, sem fyrir hendi eru, þegar sífellt stærri hluti sjómannanna getur ekki aflað nema rétt fyrir kauptryggingu, sem er í dag í kringum 58 þús. kr. á mánuði fyrir 12 –18 klst. vinna á sólarhring. Ég býst við, að ekki séu mörgum stéttum í landi boðin slík kjör fyrir svo langan vinnudag. Og hæstv. ríkisstj. gerir sér e.t.v. ekki grein fyrir því, hvað það getur þýtt fyrir afkomu útgerðarinnar og þar með afkomu þjóðarbúsins að ætla að bjóða sjómönnum upp á slík býti.