Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um lögmenn. Frv. þetta var samið á vegum réttarfarsnefndar að beiðni dómsmrh. Við samningu frv. hefur verið leitast við að eiga samráð við stjórn Lögmannafélagsins og einstaka stjórnarmenn eftir því sem kostur hefur verið. Einnig hefur nefndin fjallað um helstu álitaefni um breytingu á gildandi lögum um lögmenn og rætt þau á fundum réttarfarsnefndar með allstórum hópi lögmanna. Frv. þetta var flutt á síðasta þingi, en var þá ekki útrætt. Frv. er nú lagt fram á ný með fáeinum breytingum en efni þeirra hefur verið kynnt Lögmannafélagi Íslands. Lög um störf lögmanna eru hluti af réttarfarslöggjöfinni en um þau efni eru í gildi lög um málflytjendur nr. 62/1942. Frv. þetta felur í sér tímabæra endurskoðun á þeim lögum en það er einnig liður í heildarendurskoðun löggjafar sem varðar réttarfarsleg málefni. Á þessu þingi verður einnig flutt frv. til laga um dómstóla og marka þessi tvö frumvörp lokaáfanga við setningu nýrra laga um dómstólaskipan og meðferð mála fyrir héraðsdómi og Hæstarétti. Þessi meðferð réttarfarslaga hófst með setningu laga um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði en sá aðskilnaður kom til framkvæmda 1. júlí 1992. Samkvæmt gildandi lögum hafa lögmenn einkarétt til að flytja mál fyrir dómstólum í stærstu umdæmum landsins. Í frv. er gert ráð fyrir að þessu fyrirkomulagi verði haldið en þó þannig að einkaréttur lögmanna taki til landsins alls. Um það hafa verið skiptar skoðanir hvort afnema beri þennan einkarétt lögmanna og má færa fyrir því rök að ekki eigi að þvinga menn til að leggja mál sitt í hendur lögmanns ef hann vill fela það öðrum sem hann treystir betur. Aftur á móti þykja vega þyngra þær röksemdir að almennt er hagsmunum málsaðila betur borgið í höndum lögmanna vegna þeirrar þekkingar sem þeir hafa á lögum og réttarfari. Sú þekking er í raun óhjákvæmilegt skilyrði þess að máli sé haldið til haga skilmerkilega þannig að málsaðili verði ekki að óþörfu fyrir réttarspjöllum. Einnig verður að hafa hliðsjón af því að það eykur skilvirkni dómstóla að lögmenn annist málflutning máls fyrir dómi. Vegna einkaréttar lögmanna til að flytja mál fyrir dómi er nauðsynlegt að í lögum verði kveðið á um eftirlit með störfum þeirra og beitingu agaviðurlaga. Samkvæmt gildandi lögum er þetta eftirlitsvald í höndum Lögmannafélags Íslands en það fyrirkomulag gerir óhjákvæmilega ráð fyrir skylduaðild lögmanna að því félagi. Því sjónarmiði hefur verið haldið fram hin síðari ár með vaxandi þunga að nauðsynlegt sé að gera breytingar á þessu. Í þeim efnum verður að hafa hliðsjón af breyttum viðhorfum hér á landi og erlendis varðandi það að skylda menn til aðildar að félagi. Þessi viðhorf komu m.a. fram í dómi Mannréttindadómstóls Evrópu frá 30. júní 1993 í máli á hendur íslenska ríkinu, en þar var komist að þeirri niðurstöðu að ríkið hefði brotið gegn skyldum sínum samkvæmt 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu með því að hafa gert leigubifreiðastjórum skylt með lögum að vera félagsmenn í stéttarfélögum í sínum starfsgreinum. Einnig verður að hafa hliðsjón af 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar en þar segir að engan megi skylda til að vera í félagi. Umrætt ákvæði stjórnarskrárinnar gerir þó ráð fyrir að með lögum megi skylda menn til að vera í félagi að fullnægðum þeim skilyrðum að það sé nauðsynlegt til að félag geti sinnt lögmæltu hlutverki vegna almannahagsmuna eða réttinda annarra. Að öllum líkindum fengi það samrýmst þessu ákvæði stjórnarskrárinnar að skylda lögmenn til aðildar að félagi sem hefði það hlutverk að hafa eftirlit með störfum þeira. Það mundi sennilega ekki heldur brjóta gegn 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og lögum nr. 62/1994, um lögfestingu hans. Á hinn bóginn er gagnstæð niðurstaða ekki útilokuð og má draga í efa að skilyrði stjórnarskrár um nauðsyn skylduaðildar sé fullnægt í ljósi þess að tillögur frv. eru staðfesting á því að eftirlit með lögmönnum verður komið við án skylduaðildar að félagi þeirra. Þá verður einnig að gæta þess að þau dæmi þekkjast að túlkun mannréttindaákvæða hafi tekið breytingum í tímans rás þannig að viðteknum skýringum þeirra hafi síðar verið hafnað. Að þessu virtu og með hliðsjón af meginreglu stjórnarskrárinnar um neikvætt félagafrelsi er því lagt til að skylduaðild lögmanna að félagi verði afnumin og eftirliti með störfum þeirra hagað á annan veg. Má einnig færa fyrir þessu rök að það geti tæplega samrýmst nútímasjónarmiðum um eðlilega stjórnsýsluhætti að einni stétt manna sé falið að hafa eftirlit með sjálfri sér. Þótt lagt sé til að skylduaðild að Lögmannafélagi Íslands verði afnumin gerir frv. ráð fyrir áframhaldandi tilvist þessa félags og jafnframt að það hafi hlutverki að gegna lögum samkvæmt. Þannig segir í 5. gr. frv. að Lögmannafélag Íslands komi fram fyrir hönd lögmanna gagnvart dómstólum og stjórnvöldum um þau málefni sem stétt þeirra varðar. Einnig er mælt fyrir um að félagið skuli setja siðareglur fyrir lögmenn og þær gildi um þá alla án tillits til þess hvort þeir eru félagsmenn eða ekki. Þá er lagt til í 3. mgr. 24. gr. að Lögmannafélag Íslands geti gefið út leiðbeiningar handa lögmönnum um endurgjald sem þeim er hæfilegt að áskilja umbjóðendum sínum úr hendi skuldara vegna kostnaðar af innheimtu peningakröfu. Það skal áréttað sérstaklega að hér er ekki um gjaldskrá að ræða milli lögmanns og umbjóðanda hans heldur leiðbeiningar um hæfilegar bætur úr hendi þriðja manns, þ.e. skuldarans. Þetta er reist á því að lögmaður gerir ekki skuldara reikning fyrir veitta þjónustu heldur viðsemjanda sínum. Á hinn bóginn getur kröfuhafi krafist bóta úr hendi skuldara til að fá þennan kostnað endurgreiddan. Vegna neytendasjónarmiða er óhjákvæmilegt að þessar bætur úr hendi skuldara verði samræmdar, enda hefur viðkomandi skuldari hvorki valið lögmann til að fara með innheimtu kröfu á hendur sér né samþykkt áskilda þóknun lögmannsins. Hvað sem þessu líður mun samkeppni eftir sem áður gilda í samskiptum viðsemjanda og lögmanns, enda verður að ætla að áskilin þóknun úr hendi kröfuhafa hafi áhrif við val á lögmanni. Það sem ég hef nú rakið er sú meginbreyting frá gildandi lögum sem frv. gerir ráð fyrir og mun ég nú í helstu atriðum gera grein fyrir efni frv. að öðru leyti og fjalla um þær tillögur sem þar er að finna. Með frv. er lagt til að stjórnsýsla samkvæmt því verði falin annars vegar dómsmrn. og hins vegar þriggja manna nefnd sem komið verður á fót, svokölluðu Lögmannaráði. Þessi stjórnvöld tækju því yfir það opinbera hlutverk sem Lögmannafélag Íslands hefur farið með. Þau verkefni sem gert er ráð fyrir að ráðuneytið fari með eru einkum að fylgjast með því að lögmenn fullnægi ávallt þeim skilyrðum sem sett eru til að öðlast lögmannsréttindi og þeir gæti þess í störfum sínum að varðveita fjármuni annarra á vörslureikningum og afli sér starfsábyrgðartryggingar. Þau viðfangsefni sem lagt er til að Lögmannaráði verði falin eru hins vegar að fjalla um ágreining skjólstæðings og lögmanns um endurgjald fyrir veitta þjónustu kjósi annar eða báðir deiluaðilar að leggja mál undir úrlausn þess. Einnig er lagt til að Lögmannaráð fari með mál vegna kvörtunar umbjóðanda sem telur lögmann ekki sinna verki eða hafa gert á sinn hlut með háttsemi sem stríðir gegn lögum eða reglum. Það skal sérstaklega tekið fram og áréttað að sú stjórnsýsla sem frv. gerir ráð fyrir verði háð endurskoðun dómstóla. Þannig mun réttaröryggi verða tryggt með viðhlítandi hætti gagnvart lögmönnum. Í 6. gr. frv. er lagt til að felld verði niður sú tilhögun gildandi laga að sá sem leitar eftir málflutningsréttindum fyrir héraðsdómi þurfi að hafa sýnt fram á hæfni sína með flutningi fjögurra munnlega fluttra mála. Þess í stað er lagt til að umsækjandi þurfi að standast sérstaka prófraun sem þriggja manna prófnefnd annast. Til undirbúnings þessari prófraun verða skipulögð námskeið og þannig er unnt að koma við markvissari undirbúningi fyrir veitingu lögmannsréttinda. Með þessu verður undirbúningur að lögmannsréttindum almennari, en gildandi fyrirkomulag hefur verið gagnrýnt með þeim rökum að það feli í sér mismunun þar sem aðstaða manna til að fá leyfi lögmanns og umbjóðanda til að flytja prófmál sé misjöfn. Þá er lagt til í 9. gr. frv. að auknar kröfur verði gerðar um starfsreynslu þeirra sem sækjast eftir að fá leyfi til að verða hæstaréttarlögmenn. Skal umsækjandi hafa starfað sem héraðsdómslögmaður í fimm ár í stað þriggja samkvæmt gildandi lögum áður en hann sækir um þessi réttindi og enn fremur verður hann að hafa flutt 30 mál munnlega fyrir héraðsdómi eða sérdómstól. Hins vegar er prófmálum fyrir réttinum fækkað úr þremur í tvö. Með frv. þessu eru lagðar til markvissari reglur um sviptingu lögmannsréttinda en eru í gildandi lögum. Samkvæmt 3. mgr. 13. gr. skal ráðherra fella úr gildi réttindi lögmanns komi í ljós að hann fullnægi ekki lengur almennum skilyrðum til að hljóta lögmannsréttindi eða starfsskilyrðum sem lúta að skrifstofuhaldi lögmanns, vörslufjárreikningum og starfsábyrgðartryggingu. Þá er lagt til í 1. mgr. 14. gr. að ráðherra geti að tillögu lögmannaráðs fellt niður réttindi lögmanns vegna alvarlegra og ítrekaðra brota á lögum eða siðareglum. Í IV. kafla frv. eru ítarlegri reglur en í gildandi lögum um störf lögmanna auk þess sem lögð eru til ýmis nýmæli. Meðal þeirra er ákvæði í 19. gr. þar sem lagt er til að lögmenn geti stofnað félög um rekstur sinn í því formi sem þeir sjálfir kjósa, þar á meðal með takmarkaðri ábyrgð. Það breytir þó engu um að lögmaður ber ábyrgð á tjóni sem hann eða starfsmaður hans veldur öðrum með störfum sínum. Þá er lagt til að reglur um vörslufjárreikninga og starfs\-ábyrgðartryggingu verði í stórum dráttum með sama sniði og samkvæmt gildandi lögum. Herra forseti. Ég hef í aðalatriðum gert grein fyrir meginefni laganna og þeim breytingum sem að er stefnt með framlagningu þess og ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Virðulegi forseti. Það frv. sem við ræðum núna er lagt fram öðru sinni svo til óbreytt. Ég flutti ræðu þar um í fyrra og er nánast hægt að vísa til hennar aftur. En ástæðan fyrir því að ég kveð mér hljóðs í andsvari við hæstv. ráðherra er sú staðreynd að í frv. kemur fram að ekki er lengur skylduaðild að Lögmannafélagi Íslands en þrátt fyrir það er lögbundið að félagið skuli vera til og það skuli vera í forsvari fyrir lögmenn. Félagið er því til og það er í forsvari fyrir lögmenn jafnvel þó að svo gæti staðið á að enginn lögmaður væri í félaginu. Það er vel hugsanlegt að enginn lögmaður væri í félaginu sem hefur hreinu og kláru hlutverki að gegna, m.a. kemur það fram fyrir hönd lögmanna gagnvart dómstólum og stjórnvöldum, eins og fram kemur í 5. gr. Lögmannafélagið setur siðareglur fyrir lögmenn jafnvel þótt, allavega fræðilega séð, enginn væri í félaginu, eins og kemur nánar fram í 5. gr. Virðulegi forseti. Ég ætlaði nú aðeins að koma fram í andsvari við hæstv. ráðherra en ég sé að virðulegur forseti hefur sett á mig 20 mínútur en ég ætla aðeins að biðja um tvær. En það er ein spurning sem ég vil beina til hæstv. ráðherra: Hvernig getur það verið að hægt sé að lögbinda að félag skuli vera til, lögbinda að hlutverk skuli vera til fyrir félagi en jafnframt að ekki sé skylduaðild að félaginu og hvernig hyggst ráðherra bregðast við ef enginn lögmaður er í félaginu?

Herra forseti. Eins og hv. 6. þm. Suðurl. vék sjálfur að, þá drap hann á þessi atriði í umfjöllun um frv. þegar það var til 1. umr. á síðasta þingi. Ég man ekki betur en ég hafi þá gert skýra grein fyrir því að mjög algengt er í lögum að félög hafi ákveðið hlutverk og séu viðurkennd í lögum þó að löggjafinn ákveði ekki skylduaðild að slíkum félögum. Það getur verið til hægðarauka fyrir samskipti ríkisvaldsins og félaga í þjóðfélaginu á ýmsum sviðum. Þetta frv. er í fullu samræmi við aðra löggjöf af þessu tagi. Hv. þm. gerir sér vitaskuld grein fyrir því að jafnvel þó skylduaðild væri að félagi þá gæti sú staða komið upp að enginn gerðist félagi í viðkomandi félagi, ef enginn vildi vera í viðkomandi starfsgrein. Allar þessar fræðilegu spurningar eru til og útúrsnúningar af þessu tagi eru eiginlega ekki samboðnir jafnlærðum manni og hv. 6. þm. Suðurl. er, sem er lærður maður í lögum, og væri miklu ákjósanlegra og forvitnilegra að heyra fræðilega umfjöllun af hans hálfu um málið vegna yfirburðaþekkingar hans á þessu sviði en að stunda ár eftir ár sömu útúrsnúningana að þessu leyti.

Virðulegi forseti. Ég kom hér upp í andsvari þetta árið sökum þess að ég lagði hinar sömu spurningar fyrir hæstv. ráðherra í fyrra og nokkrar fleiri og þá treysti hann sér ekki til að svara þeim. Ég taldi því fulla ástæðu til að koma aftur og bera þær upp að nýju. Hitt er að hafi verið um að ræða einhverja útúrsnúninga hjá þeim sem hér stendur í því sambandi að ef ekki væri skylduaðild að Lögmannafélaginu þá gæti verið að menn sæju sér hag í því að vera ekki í félaginu en þrátt fyrir það er kveðið mjög skýrt á um hvaða hlutverk það hafi. En að ef skylduaðild væri þá væru engir lögmenn á Íslandi --- það mætti jafna því saman --- ég veit ekki hvers konar málflutningur þetta er og hvort svona lagað sé hreinlega samboðið því að flytja mál á hinu háa Alþingi. Það er nánast fyrir neðan virðingu Alþingis, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra skuli tala með þessum hætti. En ég vænti þess að hann skýri það kannski frekar hvernig hægt sé að leggja það upp að ekki sé skylduaðild að félagi en jafnframt hafi það mjög skýrt hlutverk og komi jafnvel fram fyrir heila starfsgrein sem hugsanlega sæi sér hag í því að vera ekki í félaginu. Spurningin er ósköp skýr og hefur ekkert með útúrsnúninga að gera. Þetta gengur bara ekki upp rökfræðilega í þessu frv. og ég vænti þess að ráðherrann skýri það út því hann gefur í skyn að hann lumi þar á einhverjum upplýsingum sem hinir venjulegu þingmenn augljóslega greina ekki í frv.

Herra forseti. Það kemur mér á óvart að hinn lærði þingmaður skuli halda málflutningi sínum áfram með þessum hætti því það er alkunna að í lögum er kveðið á um að félög hafi tilteknu hlutverki að gegna og komi fram gagnvart stjórnvöldum án þess að um sé að ræða skylduaðild að viðkomandi félögum. Það getur verið til hægðarauka fyrir margs konar samskipti ríkisins annars vegar við viðkomandi félög eða starfsheildir í þjóðfélaginu og til þess að auðvelda framgang mála með ýmsum hætti. Það breytir að engu leyti hinu að ég tel vera skynsamlegt að stíga það skref að afnema skylduaðild að Lögmannafélaginu og að afnema þá sérstöku reglu að Lögmannafélagið hafi eftirlit með sínum eigin félagsmönnum. Það eigi að gera af óháðum aðilum til þess að koma á stjórnsýslu í þessum efnum sem er í samræmi við nútímaviðhorf. En Lögmannafélagið getur þrátt fyrir þessar grundvallarbreytingar haft ákveðnu hlutverki að gegna og það getur verið til hægðarauka fyrir stjórnvöld að hafa samskipti við það með ýmsu móti enda er þetta hið mætasta félag og hefur gegnt þýðingarmiklu hlutverki í okkar þjóðfélagi og með öllu ástæðulaust að vanvirða hlutverk þess og starfsemi.

Herra forseti. Ég á sæti í allshn. sem mun fjalla um það frv. sem hér er til umræðu, um lögmenn, og mun því ekki gera einstakar greinar þess að umræðuefni en vil þó taka eina grein til umræðu, þ.e. 24. gr., og fá fram frekari skýringar hjá ráðherranum á þeirri grein en fram kemur bæði í greininni sjálfri og um hana. Spurningin er um síðustu málsgreinina sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Lögmannafélag Íslands getur gefið út leiðbeiningar handa lögmönnum um endurgjald, sem þeim sé hæfilegt að áskilja umbjóðendum sínum úr hendi skuldara vegna kostnaðar af innheimtu peningakröfu. Óheimilt er lögmönnum að nota leiðbeiningar þessar í öðrum tilgangi.`` Spurningin sem ég set fram til hæstv. ráðherra er hvort þetta ákvæði þýði það að Lögmannafélaginu sé heimilt, eftir að þetta ákvæði er orðið að lögum, að gefa út leiðbeinandi gjaldskrá? Ég nefni þetta vegna þess að ég hef á undanförnum þingum ásamt fleiri hv. þm. flutt till. til þál. um aðgerðir til að bæta stöðu skuldara. Og einn liðurinn í þeirri þáltill. var eftirfarandi: ,,Sett verði opinber gjaldskrá fyrir innheimtu lögmanna þar sem m.a. verði sett þak á innheimtuþóknun þeirra og aðra gjaldtöku af skuldurum.`` Rökin fyrir þessari tillögu voru þau að fólk í vanskilum velur sér ekki lögmann heldur eru það kröfuhafar þeirra sem það gera. Í þessari greinargerð var vitnað til álits Samkeppnisstofnunar frá febrúar 1994, þar sem Samkeppnisstofnun hafði kveðið upp úrskurð um beiðni Lögmannafélags Íslands um undanþágu frá banni við útgáfu á sameiginlegri gjaldskrá. En í úrskurði sínum taldi Samkeppnisstofnun hagsmunasamtök lögmanna, Lögmannafélag Íslands, ekki til þess bæran aðila að gefa út leiðbeinandi reglur um gjaldtöku lögmanna, reglur sem ætlað er að gæta hagsmuna dómþola þegar dómstólar dæma um málskostnað eða til að gæta hagsmuna skuldara í innheimtumálum, enda eiga lögmenn sjálfir annarra beinna hagsmuna að gæta í slíkum málum. Um þetta atriði sagði Samkeppnisstofnun orðrétt í úrskurði sínum, með leyfi forseta: ,,Ef setja þarf reglur eða gjaldskrá til að gæta hagsmuna þeirra sem áður er um rætt eða til að gæta samræmis hjá dómstólum, samanber það sem fjallað er um í beiðni Lögmannafélags Íslands, telur Samkeppnisstofnun eðlilegt að það sé löggjafarvaldið eða til þess bær stjórnvöld sem það geri.`` Ég hef skilið þennan úrskurð Samkeppnisstofnunar þannig að Lögmannafélagið væri ekki til þess bær aðili að gefa út leiðbeinandi gjaldskrár heldur væri það löggjafarvaldið eða til þess bær stjórnvöld sem það geri. Ég er sammála því að setja þarf ákveðna gjaldskrá og þak á gjaldskrá lögmanna sem oft á tíðum er mjög há. Í þeirri tilvitnuðu tillögu, sem ég nefndi áðan, voru tekin um það mörg dæmi hvað lögfræðikostnaður var hár og þess vegna var þessi tillaga sett fram um að sett verði opinber gjaldskrá fyrir innheimtu lögmanna og þak á innheimtuþóknun þeirra eða aðra gjaldtöku af skuldurum. En að þessu gefna tilefni, út af þeim úrskurði Samkeppnisstofnunar, þá hef ég viljað fá frekari skýringar frá dómsmrh. hvort hann telji að lögmenn séu til þess bærir sjálfir að gefa út leiðbeinandi gjaldskrár handa félagsmönnum sínum eða hvort það þurfi ekki að vera stjórnvöld eins og Samkeppnisstofnun úrskurðaði í sínu áliti frá 1994.

Herra forseti. Ég tel að í athugasemdum við 24. gr. komi fram skýringar á því sem hv. þm. er að spyrja um. Ekki er verið að leggja til að Lögmannafélagið setji gjaldskrá heldur hitt að það setji samræmdar reglur um þann kostnað sem getur fallið á skuldara. Ég hygg að það sé samdóma álit flestra sem hafa fjallað um þessi mál að út frá neytendasjónarmiðum sé mikilvægt að koma slíkri samræmingu við. Ég tel eðlilegt að gera það með þessum hætti. Hér er skýrt tekið fram að ekki er verið að leggja til að sett verði gjaldskrá í þessum efnum. Það verður áfram samkeppni milli lögmanna um þau efni eins og samkeppnisyfirvöld hafa lagt mikla áherslu á. Varðandi þann kostnað sem á skuldara er lagður er full þörf á að setja samræmdar reglur.

Herra forseti. Það var ágætt að fá fram skýringu hæstv. ráðherra á þessu og nefndin mun sjálfsagt taka þetta til skoðunar þegar hún fjallar um frv. Í úrskurði Samkeppnisstofnunar er talað um svo ég vitni orðrétt í það: ,,... ekki til þess bæran aðila að gefa út leiðbeinandi reglur um gjaldtöku lögmanna.`` Hæstv. ráðherra vitnaði í svari sínu í að Lögmannafélagið ætti að setja samræmdar reglur um kostnað. Ég sé út af fyrir sig ekki mikinn mun á þessu. Samræmdar reglur um kostnað getur Lögmannafélagið sett samkvæmt ákvæði frv. en Samkeppnisstofnun telur að Lögmannafélagið sé ekki til þess bær aðili að gefa út leiðbeinandi reglur. Við verðum að fara yfir þetta í nefndinni. Ég lít svo á að ráðherrann telji að þetta stangist ekki á við úrskurð Samkeppnisstofnunar nema annað komi fram í svari hans. Ég spyr ráðherrann að því hvort hann telji ekki rétt með tilliti til þessa mikla kostnaðar sem er oft hjá lögmönnum vegna vanskila og skulda einstaklinga að setja þak á innheimtuþóknun þeirra og aðra gjaldtöku af skuldurum. Mörg dæmi hafa verið rakin um að kostnaðurinn sem leggst á skuldara sé óeðlilega hár og ekki bara af lögmönnum heldur líka af ríkinu sjálfu í formi alls konar gjalda. Ég held að það sé ein leið til þess að draga úr og bæta stöðu skuldara að sett sé ákveðið þak á innheimtuþóknun þeirra. Ég spyr sérstaklega um það atriði og hvort það sé álit ráðherrans sem væri þá gott að fá fram vegna vinnu nefndarinnar í málinu og hvort hann telji að ákvæðið stangist ekki á við úrskurð Samkeppnisstofnunar frá 1994.

Herra forseti. Ég ætla ekki að leggja dóm á hver er afstaða frv. beinlínis gagnvart úrskurði samkeppnisnefndar. Samkeppnisyfirvöld hafa hins vegar lagt mjög ríka áherslu á að lögmenn hafi ekki gjaldskrá og tryggð verði frjáls samkeppni þeirra í milli. Það held ég að samkeppnisyfirvöld hafi gert vegna þess að þau hafa trú á því að með því móti séu hagsmunir neytenda best varðir. En hér er um nokkuð sérstaka aðstöðu að ræða vegna þess að unnt er að krefja þriðja aðila, þ.e. skuldarann sjálfan, um ákveðinn kostnað við innheimtuna. Þess vegna er gert ráð fyrir því að hægt sé að samræma þær reglur og þau atriði sem unnt er að gera kröfu til í slíkum tilvikum þannig að þar gildi almennar reglur og komi ekki skuldurunum í opna skjöldu vegna þess eins og fram hefur komið í umræðunni er það ekki hann sem velur lögmanninn heldur innheimtuaðilinn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á skaðabótalögum. En með lögum nr. 42/1996 var bætt við skaðabótalögin ákvæði til bráðabirgða þar sem segir að dómsmrh. skipi nefnd til að vinna að heildarendurskoðun laganna og að ráðherra skuli leggja fyrir Alþingi frv. til breytinga á lögum eigi síðar en í október 1997. Í kjölfar gildistöku laganna skipaði dómsmálaráðherra nefnd til að vinna að umræddu verkefni. Í nefndinni eiga sæti hæstaréttarlögmennirnir Gestur Jónsson og Sigrún Guðmundsdóttir auk Guðmundar Jónssonar, fyrrverandi hæstréttardómara, en hann er formaður nefndarinnar. Þrátt fyrir að starf nefndarinnar sé vel á veg komið er það mat hennar að enn skorti fullnægjandi upplýsingar um tjónakostnað bifreiðatrygginga vegna líkamstjóna eftir gildistöku skaðabótalaganna 1. júlí 1993. Slíkar upplýsingar séu forsenda þess að unnt sé að meta áhrif einstakra tillagna, sem nefndin kynni að gera, á iðgjöld bifreiðatrygginga. Þá telur nefndin að hún hafi fengið misvísandi upplýsingar um fjölda bótaskyldra slysa sem leiða til bótagreiðslu fyrir líkamstjón. Með hliðsjón af þessu telur nefndin æskilegt að hún fái lengri tíma til að afla frekari upplýsinga og ljúka starfi sínu. Nefndin hefur ritað mér bréf af því tilefni og farið formlega fram á að slíkur frestur verði veittur. Með hliðsjón af þeim rökum sem nefndin sjálf hefur fært fyrir því hef ég talið rétt að leggja til við hið háa Alþingi að bráðabirgðaákvæðum laganna verði breytt og þessi frestur veittur sem nefndin hefur sameiginlega óskað eftir. Það má ljóst vera að endurskoðun skaðabótalaga er í senn flókið og umfangsmikið verk sem brýnt er að vandað verði til svo sem framast er kostur. Samkvæmt þeim rökum sem þegar hafa verið rakin og komið hafa fram af hálfu nefndarinnar er lagt til að ákvæði til bráðabirgða með skaðabótalögum verði breytt þannig að frv. til breytinga á lögum í kjölfar heildarendurskoðunar þeirra verði lagt fyrir Alþingi eigi síðar en í október 1998. Herra forseti. Ég legg til að frv. þessu verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Herra forseti. Þegar allshn. fjallaði um frv. til breytinga á skaðabótalögunum á árinu 1996 varð samkomulag í nefndinni um að það þyrfti að fara fram heildarendurskoðun á þessum lögum. Stórir ágallar höfðu komið fram á skaðabótalöggjöfinni og mörg stór álitamál komu upp. Nefndin átti ekki auðvelt með að átta sig á ýmsum breytingum, sem þar voru lagðar fram, vegna þess að sjónarmið umsagnaraðila, sem komu á fund nefndarinnar, stönguðust mjög á. Þess vegna tel ég að samkomulag hafi verið um það í nefndinni að slík heildarendurskoðun þyrfti að fara fram eins og var lagt til á sínum tíma, vorið 1996 minnir mig. Hitt er annað mál að nokkuð var gagnrýnt í umræðunni og m.a. af þeirri sem hér stendur að frestur sem nefndin átti að fá til þess að endurskoða lögin væri nokkuð langur eða um eitt og hálft ár. Nú hefur nefndin skrifað bréf þar sem óskað er eftir enn frekari fresti eða einu ári. Hæstv. dómsmrh. er að leggja fyrir Alþingi frv. til laga um breytingu á skaðabótalögunum þar sem hann tekur undir óskir nefndarinnar um að fá þennan frest. Ég hefði talið að nefndin þyrfti að skoða hvort þessi frestur þyrfti að vera svo langur sem um er beðið og hvort ekki nægi eitthvað skemmri frestur svo við gætum að minnsta kosti á vorþingi afgreitt ný skaðabótalög. En yfir það förum við í allshn. þegar hún fær málið til umsagnar. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvaða áhrif þessi frestur sem þarna er beðið um muni hafa á bótarétt þeirra sem þegar hafa orðið fyrir tjóni. Hvaða áhrif mun fresturinn hafa? Ég held að það sé mjög mikilvægt þegar nefndin er að leggja mat á það að við fáum algjörlega upplýst hvort þetta muni hafa einhver áhrif á bótarétt þeirra sem hafa þegar orðið fyrir tjóni. Þegar við fjöllum um ný skaðabótalög með einhverjum breytingum hvað á þá að gera með slys og tjón og bótarétt þeirra sem hafa orðið fyrir tjóni fyrir gildistöku laganna? Tekur það þá mið af þeim lögum sem eru í gildi í dag? Ég hefði viljað fá fram hjá ráðherranum hvaða augum hann lítur á þetta. Einnig vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort tengsl séu á milli breytinga á skaðabótalögunum sem nú er verið að vinna að og beðið er um frestun á í eitt ár að leggja fram og hvort tengsl séu á milli þeirra breytinga og breytinga á vátryggingarfjárhæðum umferðarlaga sem við fjölluðum um á síðasta þingi. Þar voru deildar meiningar milli stjórnarliða og stjórnarandstæðinga þar sem hæstv. ráðherra lagði til í umferðarlögunum að vátryggingarfjárhæðir hækkuðu verulega til samræmis við skaðabótalögin en með skaðabótalögunum voru hæstu bætur til einstaklinga vegna alvarlegra slysa hækkaðar verulega. Stjórnarliðar í allshn. lögðu til að þessi hækkun á fjárhæðunum yrði felld brott og það yrði vísað til endurskoðunar á umferðarlögunum sem átti síðan að leggja fyrir þingið á haustdögum. Ég spyr í fyrsta lagi um hvort einhver tengsl séu milli þessarar frestunar sem beðið er um og breytinga á vátryggingarfjárhæðum umferðarlaga. Ef svo er ekki þá spyr ég hvenær við megum vænta þess að heildarendurskoðun, sem átti að liggja fyrir nú á haustdögum, verði lokið og hvenær frv. um breytingu á umferðarlögunum, sem tryggi vátryggingarfjárhæðir til samræmis við skaðabótalögin, verði lagt fram. Ég minni á að Vátryggingareftirlitið hefur ítrekað frá setningu skaðabótalaganna bent á nauðsyn þess að hækka vátryggingarfjárhæðir í umferðarlögum til samræmis við skaðabótalögin þannig að ég vil af þessu gefna tilefni spyrja um hvenær við megum vænta þess að það frv. verði lagt fram og hvort þessi frestun, ef Alþingi heimilar hana, hafi einhver áhrif þar á varðandi vátryggingarfjárhæðir umferðarlaganna. Og almennt, hvað þetta þýðir fyrir þá sem hafa orðið fyrir slysum eða tjóni? Hefur frestunin einhver áhrif á bótarétt þeirra?

Herra forseti. Vegna fyrirspurnar hv. þm. tek ég fram að í undirbúningi er að koma fram með frv. um breytingar á bótafjárhæðum í umferðarlögum í samræmi við þau áform sem uppi hafa verið. Það frv. sem við erum að fjalla um hefur engin áhrif þar á eða á framgang málsins. Varðandi spurningu hv. þm. um gildi laganna er nokkuð ljóst að skaðabætur greiðast í samræmi við gildandi rétt á hverjum tíma. Því verður varla komið við með öðrum hætti. Ég innti nefndina mjög ákveðið eftir því hvort hún gæti komist af með skemmri tíma en hér er verið að óska eftir. Það var mat formanns nefndarinnar að svo væri ekki. Í því sambandi vitnaði hann sérstaklega til þess að á þessum vetri mætti vænta þess að til uppgjörs kæmi á skaðabótamálum frá, ef ég man rétt, 1993 og 1994 sem væri nauðsynleg viðmiðun fyrir nefndina til þess að geta lagt mat á lögin sem eru núna í gildi og komið með raunhæfar tillögur. Fyrir þá sök var talið nauðsynlegt að tímafresturinn yrði þessi.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og fagna því að það sé von á breytingum á umferðarlögunum sem tryggi þá breytingar á vátryggingarfjárhæðunum til samræmis við skaðabótalögin, en mér fannst hæstv. ráðherra nokkuð ónákvæmur um það hvenær frv. verði lagt fram. Meiri hluti allshn. lagði til að það yrði gert á haustdögum og ég spyr: Megum við vænta þess á næstu vikum? Er hugsanlegt að hægt verði að lögfesta það fyrir jólaleyfi? Ég bið hæstv. ráðherra að vera eilítið nákvæmari heldur en hann var um það hvenær við megum vænta þess að þetta frv. komi hér inn. Varðandi svör ráðherrans um það frv. sem hér liggur fyrir og svar við spurningu minni um áhrif á bótarétt þeirra sem þegar hafa orðið fyrir tjóni, þá er náttúrlega ljóst að áhrifin eru nokkur miðað við það að draga þetta í eitt ár. Ef við erum að fjalla um betri bótarétt, sem við erum væntanlega að gera í þessari endurskoðun, þá hlýtur þetta að virka þannig að þeir sem verða fyrir tjóni áður en ný lög hafa verið sett muni kannski ekki njóta betri réttar sem verður með nýjum skaðabótalögum, því ég geng út frá að við séum að endurskoða þetta til að tryggja betri rétt bótaþega, þannig að allur dráttur á þessum breytingum er mjög slæmur. Ég tók eftir að ráðherrann sagði að hann hefði spurt nefndina hvort hún kæmist ekki af með styttri tíma en það var skoðun nefndarinnar að það væri ekki hægt. Við munum sjálfsagt fara ofan í þetta mál og kalla til formann nefndarinnar eða nefndarmenn til þess að við getum lagt sjálfstætt mat á það hvort það þurfi allan þennan tíma. Hann hefur verið mjög langur og ég minni enn og aftur á að það voru margir þingmenn sem töldu að nefndin fengi mjög rúman tíma sem var eitt og hálft ár og það er enn verið að biðja um frestun á þessum mikilvægu breytingum á skaðabótalögunum og heildarendurskoðun sem margir bíða eftir.

Herra forseti. Hv. þm. ítrekaði fyrirspurn sína um það hvenær þess væri að vænta að það kæmi frv. um breytingar á vátryggingarfjárhæðum umferðarlaganna. Við undirbúning af hálfu ráðuneytisins hefur verið við það miðað að Alþingi ætti að geta afgreitt það mál núna á fyrri hluta þessa þings.

Virðulegi forseti. Hér er komið fram frv. sem veldur mér mjög miklum vonbrigðum. Eftir alla þá umræðu sem fram hefur farið um skaðabótalögin á liðnum þingum, þar sem velt var upp að manni fannst flestum flötum á þessum málum, þá á enn einu sinni að fresta málinu um ár. Þetta frv. gengur út á það að frv. um heildarendurskoðun skaðabótalaga frestist um eitt ár eða alla vega að nefndin skili ekki af sér fyrr en að ári liðnu. Rökin hafa komið fram hér í umræðunni, bæði hjá ráðherra og einnig komu þau skýrt fram í greinargerð, nefnilega að það séu of fá tilfelli sem hafa verið gerð upp, of fá mál síðan skaðabótalögin frá árinu 1993 gengu í gildi. Miðað við alla umræðuna í allshn. er ég satt best að segja mjög svartsýn á að það verði komin mjög mörg tilfelli í viðbót að ári liðnu. Þetta virðist vera mjög hægfara ferli að heildaruppgjör eigi sér stað. Oft líða upp undir tíu ár eða meira samkvæmt þeim upplýsingum sem nefndin fékk á umliðnum þingum og þess vegna velti ég því fyrir mér hversu mörg tilfelli séu líkleg til þess að vera uppgerð þó að það komi eins árs bið. Og ég velti því fyrir mér hvort kannski sé alveg eins gott að ganga til þessarar vinnu strax jafnvel þó að upplýsingarnar séu ekki betri en þær eru, eða hvort hæstv. dómsmrh. sé tilbúinn að bíða endalaust eða hvort hann muni jafnvel láta sér það nægja þó að tvö til þrjú mál verði uppgerð að ári liðnu. Þess vegna vil ég spyrja hvort hann hyggist leggja fram frv. um endurskoðun þessara laga jafnvel þó að það verði ekki nema tvö eða þrjú tilfelli sem koma í viðbót, því það má gera ráð fyrir að það verði ákveðinn hvati fyrir tryggingafélögin að gera þessi mál ekki upp ef það er hægt að fresta heildarendurskoðun endalaust af því að svo fá mál fá heildaruppgjör. Ég mun mælast til þess innan allshn. að fulltrúar í endurskoðunarnefndinni verði fengnir til skrafs og ráðagerða við nefndina. Ég tel mjög alvarlegt að þessu máli hafi verið frestað og vona svo sannarlega að fresturinn verði þá ekki nema í mesta lagi eitt ár ef þetta verður samþykkt.

Herra forseti. Í maí sl. samþykkti Alþingi breytingu á lögum nr. 93 frá 20. nóvember 1992 um meðferð sjávarafurða og eftirlit með framleiðslu þeirra. Veigamesta breytingin sem hér um ræðir fjallar um breytingar á landamæraeftirliti á EES-svæðinu og uppsetningu landamærastöðva á Íslandi. Í upphafi var gert ráð fyrir að breytingin öðlaðist gildi þegar í maí sl. en vegna mikillar óvissu og tafa hjá framkvæmdanefnd Evrópusambandsins í þessu máli var gildistöku breytinganna seinkað til 1. nóvember 1997. Aðeins til upprifjunar þá var með lögunum frá 1992 lögfestur samningur sérfræðinga EFTA-ríkjanna og framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins frá nóvember 1996 um að fella inn í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið samræmdar heilbrigðisreglur um dýr og dýraafurðir. Samningurinn felur í sér samningsbundna endurskoðun á I. viðauka við EES-samninginn frá 1992, afnám landamæraeftirlits á svæðinu, og samræmdar reglur varðandi innflutning frá þriðju ríkjum. Með samningnum tekur Ísland upp gerðir er varða fisk, fiskafurðir, fiskmjöl, lifandi humar, lúðuseiði, barrahrogn og hrogn og svil Atlantshafslax, regnbogasilungs og bleikju. Samkomulag þetta þykir hafa verið mjög hagstætt fyrir Ísland. Til að flýta sem mest fyrir framkvæmd samningsins var ákveðið að lögin tækju gildi 1. nóvember 1997. Það hefur komið í ljós að sá tími sem framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins ætlaði sér að ljúka málsmeðferð í stofnunum sínum var ekki nægur og er henni ekki lokið og óvíst hvenær henni lýkur. Framkvæmdastjórnin er nú að vinna úr nokkrum lagatæknilegum athugasemdum sem fram hafa komið í málsmeðferð hennar og varða eftirlitshlutverk Eftirlitsstofnunar EFTA. Er vonast til að þeirri vinnu ljúki á næstu vikum. Að því loknu fer samningurinn til umfjöllunar í ráðherraráði Evrópusambandsins og til kynningar í Evrópuþinginu. Að loknu þessu ferli verður ákvörðun um breytingu á I. viðauka við EES-samninginn lögð til samþykktar fyrir sameiginlegu EES-nefndina. Miðað við hve skammt framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins er komin í afgreiðslu samningsins er ljóst að fresta þarf gildistöku laganna. Með frv. þessu er lagt til að gildistökunni verði frestað um eitt ár, frá 1. nóvember 1997 til 1. nóvember 1998. Í ljósi þess að nú er skammt til þess tíma sem lögin eiga að taka gildi samkvæmt þeim ákvæðum sem samþykkt voru um þau efni á síðasta þingi er nauðsynlegt af minni hálfu að fara þess á leit að frv. þetta fái hraða afgreiðslu hér á hinu háa Alþingi. Og í ljósi þess að ætlunin er að síðasta vika októbermánaðar verði kjördæmavika, þá þarf að afgreiða þetta mál ef þess er nokkur kostur sem lög frá Alþingi í þessari viku þannig að hér taki ekki gildi lög um samninga sem Evrópusambandið hefur ekki sjálft staðfest af sinni hálfu. Ég vænti þess að um þetta megi takast gott samstarf við hv. sjútvn. og hún sjái sér fært að fjalla um málið með þeim hætti að ljúka megi málsmeðferðinni á svo skömmum tíma vegna þeirrar óvenjulegu aðstæðna sem uppi eru. Ég legg svo til, herra forseti, að málinu verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Herra forseti. Frv. þetta sem flutt er á þskj. 146 er flutt af þingmönnunum Jóni Baldvini Hannibalssyni, Össuri Skarphéðinssyni og Ágústi Einarssyni auk þess sem hér stendur. Frv. um svipað efni var lagt fram á Alþingi sl. vor en svo skömmu fyrir þinglausnir að ekki náðist að ræða um málið. Þær breytingar sem hafa verið gerðar á frv. frá fyrstu gerð þessu eru í 1. mgr. 1. gr. Þar var áður lagt til að ráðherra fengi heimild til að bjóða út árlega veiðiheimild úr norsk-íslenska síldarstofninum en nú er það orðað svo að slíkt útboð skuli fara fram. Megintilgangurinn með frv. er að leggja til að sú stefna verði mótuð varðandi veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum að ákveðið verði í lögum að í stað veiða með ókeypis aðgangi tiltekinna veiðiskipa og með úthlutun ókeypis aflakvóta í framtíðinni verði veiðiheimildirnar seldar á frjálsum markaði til útgerðar þeirra skipa sem síldveiðar geta stundað. Í frv. eru jafnframt ákvæði um hvernig að slíku útboði á aflaheimildum skuli staðið. Nokkrar umræður hafa orðið um líklegt markaðsverð á aflaheimildum vegna síldveiða, en litlar upplýsingar út af fyrir sig um þær að hafa vegna þess að það er lítil reynsla á sölu eða leigu slíkra veiðiheimilda og engin slík viðskipti með aflaheimildir í norsk-íslenska síldarstofninum hafa farið fram svo vitað sé. Ógerningur er því að spá fyrir um hver gætu orðið markaðsverðmæti aflaheimilda í því útboði sem hér er gerð tillaga um. Þó hafa menn reynt að geta sér þess til, m.a. í umfjöllun DV núna nýlega þar sem stuðst er við reynslu á útboði á íslensku vorgotssíldinni og er þá reiknað með að líklegt verð á markaði væri um það bil 9 kr. á kg sem þýddi það að ef tækist að selja allar þær aflaheimildir á norsk-íslensku síldinni sem úthlutað var á síðustu síldarvertíð, þá væru þarna líklega tekjur upp á 2 milljarða kr. fyrir sölu aflaheimildanna. Um það er hins vegar engu hægt að spá vegna þess að þarna er að miklu leyti rennt blint í sjóinn. Markaðurinn mun að sjálfsögðu ákveða það og það fer því eftir getu útgerðarfélags til að greiða fyrir þessar aflaheimildir þannig að ég held að það sé mjög varlegt að tala um líklegt verðmæti slíkra aflaheimilda í frjálsri sölu. Í frv. er gert ráð fyrir að allar tekjur sem ríkið kynni að hafa af útboðinu renni til að greiða kostnað í þágu sjávarútvegsins sjálfs og sjómanna, þ.e. til haf- og fiskirannsókna og slysavarna sjómanna, þar á meðal til rannsókna sjóslysa. Fyrir það fé sem fengist með útboðinu ætti að vera unnt að efla mjög þá starfsemi sem hér um ræðir, sjávarútveginum og sjómönnum til velfarnaðar. Eins og alkunna er hafa veiðar íslenskra fiskiskipa úr norsk-íslenska síldarstofninum ekki verið stundaðar svo neinu nemi í yfir 30 ár en á allra síðustu árum hefur verið að verða breyting þar á. Síldarstofninn hefur verið í mikilli framför eftir langvarandi lægð og eru nú ýmis merki um að hann sé að ganga á gamlar slóðir. Með samningi um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum milli síldveiðiþjóða á norðanverðu Atlantshafi tryggðu Íslendingar sér veiðiréttindi úr stofninum á hafsvæðinu utan íslensku fiskveiðilögsögunnar og á síðustu vertíð öðluðust Íslendingar rétt til veiða á 230 þúsund tonnum á síld úr stofninum. Á síðasta ári hófust því á ný síldveiðar íslenskra skipa úr norsk-íslenska síldarstofninum, veiðar sem miklar vonir eru bundnar við og þá ekki síst ef stofninn hefur göngur sínar á fornar veiðislóðir innan íslensku fiskveiðilögsögunnar. Vegna þess hve langur tími er liðinn frá því að síldveiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum voru stundaðar af íslenskum fiskiskipum er ekki á neinni veiðireynslu að byggja á þeim flota sem hyggst stunda veiðarnar. Síldveiðiskipin sem veiðarnar stunduðu fyrir 30 árum eru flest horfin úr flotanum og útgerðir margra þeirra hættar störfum. Íslendingar standa því frammi fyrir aðstæðum sem eru alls ólíkar því sem átt hefur við um veiðar úr öðrum fiskstofnum á Íslandsmiðum og utan þeirra þar sem byggt var á margra ára veiðireynslu skipa sem voru í útgerð þegar þessar stjórnkerfisleiðir voru valdar. Í vor óttuðust ýmsir að frjálsar veiðar á norsk-íslenska síldarstofninum með þeim einu takmörkunum að þau skip ein fengju veiðiheimildir sem sérútbúin voru til síldveiða mundu leiða til þess að svo mikið kapp yrði um veiðarnar að stór hluti aflans færi í ódýrari vinnslu og manneldismarkmið yrðu lögð fyrir róða. Þannig fór þó ekki. Það reyndist ekki vera að svo illa færi þannig að til allrar hamingju hafa þessar veiðar skilað betri árangri, m.a. í verðmætum, en menn óttuðust. Um þessi mál hefur mikið verið rætt, virðulegi forseti, og fjallað af ýmsum hv. þingmönnum og ráðherrum á undanförnum dögum. Þar hafa komið fram flest þau rök sem tínd hafa verið til fyrir sérstöðu norsk-íslenska síldarstofnsins og menn hafa látið í ljós þær skoðanir að vissulega kæmi til greina að gera þá tilraun sem hér er lögð til að gerð verði um sölu aflaheimilda norsk-íslenska síldarstofnsins. Sú skoðun hefur komið fram hjá ýmsum þingmönnum eins og hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, einnig frá tveimur hæstv. ráðherrum, bæði hæstv. utanrrh. og hæstv. sjútvrh. svo að ég vona að frv. af þessu tagi eigi nokkuð greiða leið í gegnum hv. Alþingi. Ég vil því í lokin, hæstv. forseti, einungis vísa til þeirra ummæla sem þessir hv. þingmenn og ráðherrar hafa látið falla um það að sú leið sem hér er lögð til að lögfest verði sé vissulega skoðunarverð og umræðuverð og ástæða til þess að huga mjög vandlega að því að velja þessa leið. Ég ítreka að ég vísa á röksemdir m.a. þeirra manna sem þannig hafa látið um mælt og treysti því að þeir veiti frv. þessu gott brautargengi í þinginu og í meðförum sjútvn. Ég ætla því ekki að hafa fleiri orð um málið að svo stöddu en legg til að að lokinni umræðunni verði frv. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. 1. flm. að aðstæður eru nokkuð sérstakar varðandi norsk-íslenska síldarstofninn vegna þess að þar höfum við ekki haft veiðireynslu í nokkra áratugi. Hins vegar eru í gildi lög um úthafsveiðar sem taka til þessa stofns vegna þess að hann er deilistofn. Þar er kveðið á um hvernig á að úthluta aflaheimildum þegar þar að kemur að menn telja rétt að stíga þar það skref. Þau lagaákvæði eru skýr og fyrir hendi. Hins vegar hefur verið mat manna fram til þessa að ekki væri rétt að stíga það skref strax að úthluta aflaheimildunum, fyrst og fremst með skírskotun til þess að við verðum að vænta þess að stofninn eigi eftir að breyta göngumynstri sínu og koma í ríkari mæli inn í íslenska landhelgi og þá kann sóknin í stofninn að verða önnur en hún er í dag og önnur skip og aðrar gerðir af skipum hugsanlega eiga meiri möguleika á að sækja þessa mikilvægu afurð. Það er ástæðan fyrir því að veiðarnar hafa verið frjálsar og ég hef ekki gert ráð fyrir því að önnur skipan verði á höfð á næstunni en veiðarnar verði frjálsar nema samkomulag yrði um annað og að ný sjónarmið kæmu upp sem ryddu þeim úr vegi sem hafa ráðið þessari niðurstöðu. Ég hef hins vegar tekið það fram af minni hálfu að ég taldi það koma til álita að einn af þeim kostum sem unnt væri að styðjast við þegar menn voru að ákveða aflahlutdeild í upphafi úr stofni þar sem engin veiðireynsla væri fyrir og verið væri að gefa út varanlegar veiðiheimildir þá mætti gera það með uppboði. Í dag eru ákveðnir kostir í lögunum og það gat komið til álita að bæta einum þeirra við. Um það varð ekki sátt á sínum tíma þegar verið var að ganga frá frv. En sú hugmynd er reyndar alls óskyld þeirri sem hv. flm. var að gera grein fyrir og mæla fyrir um. Þar er verið að gera ráð fyrir árlegri skattlagningu með árlegu útboði veiðiheimildanna sem er allt annar hlutur og ég hélt að hv. þm. væri mætavel ljóst. Ég hef talið mjög heppilegt að láta veiðireynslu ráða úthlutun aflaréttinda en auðvitað á ekki að útiloka það þegar veiðireynslan er ekki til að láta fjármagnið ráða. Menn verða þá að gera sér grein fyrir því hvert þeir eru að stefna með því. Menn eru að ákveða að þeir sem eru fjársterkari í atvinnugreininni eða þjóðfélaginu, eftir því hvað útboðið er opið, eigi að hafa meiri möguleika en hinir sem veiðarnar hafa stundað og fjármagnið ráði þannig meiru um þessa þróun en verið hefur og það getur verið réttlætanlegt í vissum tilvikum. En hér er verið að fara inn á allt aðra braut. Það er verið að leggja til að taka upp árlegt gjald af veiðunum með árlegu útboði í þeim tilgangi að dreifa arðinum í gegnum ríkissjóð vegna þess að það er trú sumra að betur fari á því að arður í sjávarútvegi fari í gegnum hendur stjórnmálamanna en ekki eftir lögmálum markaðsbúskaparins út um æðar þjóðarlíkamans og það er trú hinna nýju jafnaðarmanna. Það frv. sem hér liggur fyrir er um margt óljóst. Til að mynda á að gefa þeim fiskiskipum sem hæf eru til að stunda síldveiðar leyfi til að bjóða í og væri ástæða til þess að spyrja hv. flutningsmenn um það hvaða skip eru að þeirra mati hæf til að stunda síldveiðar og hvaða skip á að útiloka frá þessum veiðum. Það er líka ástæða til þess að ræða við hvaða aðstæður við erum að fjalla um þetta efni. Ég er þeirrar skoðunar að skattar og álagning skatta sé sífellt umræðuefni sem menn geta aldrei vikið sér undan og þurfa alltaf að fjalla um. Menn þurfa að ræða hvernig á að afla tekna fyrir ríkissjóð og hvernig á að dreifa þeim byrðum og að hvaða markmiðum menn stefna. Í þessu efni tel ég að því er varðar skattlagningu á sjávarútveginn að menn verði að vera reiðubúnir að ræða hana miðað við samkeppnisaðstöðu greinarinnar á hverjum tíma. Ég hef hins vegar ekki litið svo á að menn geti bara komið með einfaldar samþykktir á Alþingi og sagt: Hvernig sem á stendur skulum við leggja skatta á sjávarútveginn. Ég held að menn verði að haga þessum umræðum svolítið eftir aðstæðum á hverjum tíma. Og hverjar eru þær aðstæður sem við búum við í dag? Hverjar eru samkeppnisaðstæður íslensks sjávarútvegs í dag? Íslenskur sjávarútvegur er eina atvinnugreinin á þessu sviði í Evrópu sem nýtur ekki ríkisstyrkja. Við erum að keppa við sjávarútveg annars staðar og víðast hvar annars staðar í heiminum sem fær bullandi ríkisstyrki. Þetta vita þau íslensku fyrirtæki sem eru að fjárfesta í útlöndum og fá til þess ríkisstyrki. Síðan ætla alþýðuflokksmenn á Íslandi að koma --- herra forseti, ég biðst afsökunar á þessu. Ég var búinn að steingleyma því að það er búið að leggja Alþfl. niður á Alþingi. Hann starfar ekki lengur á Alþingi og ekki í borgarstjórn Reykjavíkur. Ég biðst innilega afsökunar á því. Það fór að vísu ekki mikið fyrir því þegar Alþfl. var lagður niður á Alþingi, þessi gamalgróni flokkur, en hann hefur liðið undir lok í þingsölum og blessuð sé minning hans. En ég átti auðvitað að skírskota til jafnaðarmanna sem eru þeirrar skoðunar að besta leiðin til þess að bæta samkeppnisstöðu íslensks sjávarútvegs sem er að keppa við niðurgreiddan og styrktan sjávarútveg í Evrópu og annars staðar í heiminum sé að leggja sérstaka skatta á fyrirtækin á Íslandi. Við eigum sannarlega í verulegum erfiðleikum í dag að standast þá samkeppni sem við erum í með þessum hætti. Það er búið að ryðja á flestum sviðum í burt samkeppnishindrunum eins og þessum í iðnaði, verslun og annars staðar. En sjávarútvegurinn má búa við þessar aðstæður. Þá er þetta talið vera sérstakt bjargráð. Við vitum líka að sums staðar eru erfiðleikar þó að gengið hafi betur í sjávarútveginum og þá ætla talsmenn jafnaðarmanna að koma og segja: Lausnarorð okkar er að leggja nýja skatta á atvinnufyrirtækin. Þannig ætlum við að hjálpa fiskvinnslunni í landinu til að mynda. Það er lausnarorð þeirra. Þegar þeir horfa á sum hver hin minni sjávarplássin, sem eiga við erfiðleika að etja, koma þeir og segja: Við ætlum að leggja meiri skatta á fyrirtækin ykkar. Þannig ætlum við að hjálpa ykkar fyrirtækjum og sú tillaga sem hér er flutt er nokkuð í samræmi við þetta. Rögnvaldur Hannesson prófessor, sem hefur verið einn af helstu málflytjendum veiðileyfagjalds, átti viðtal við Ríkisútvarpið í síðustu viku og það var um margt athyglisvert. Þar var hann spurður um það hvort hann teldi að áhrif veiðileyfagjalds mundi hafa áhrif á launakjör sjómanna. Hann svaraði því mjög afdráttarlaust. Að sjálfsögðu mun það hafa áhrif á launakjör sjómanna. Að sjálfsögðu verða þeir að bera hluta af skattheimtunni og hann hafði svo nokkur orð um það að frá hans bæjardyrum hefðu sjómenn býsna há laun. Ég held að hann hafi kallað þá launaaðal á Íslandi. Ég veit ekki hvaðan hann hefur fengið þær upplýsingar. Ekki ætla ég að gera því skóna að það sé komið frá samtökum jafnaðarmanna. En spurningin er þessi. Nú eru opnir kjarasamningar. Sjómenn og útvegsmenn eru að deila. Það geta orðið erfiðir kjarasamningar. Þá finna jafnaðarmenn hjá sér sérstaka kvöð til þess að koma fram með mál sem viðurkennt er af helstu sérfræðingum um álagningu auðlindagjalds að geti ekki haft önnur áhrif en þau að rýra launakjör sjómanna. Og akkúrat á þeirri stundu þegar kjarasamningar eru opnir og sjómenn reyna að knýja útvegsmenn til viðræðna um kjaramál sín koma íslenskir jafnaðarmenn með mál sem getur ekki leitt til annars en lækkunar á launum sjómanna að mati þess manns sem gerst þekkir álagningu veiðileyfagjalds eða auðlindagjalds, hvaða nafn sem menn vilja gefa því. Fremsti og viðurkenndasti sérfræðingur á því sviði kemur fram með þessa kenningu og þennan tímapunkt ætla jafnaðarmenn að nota. Ástæða væri til þess að spyrja hv. þingmenn jafnaðarmanna hvort þeir hafi valið þennan tímapunkt sérstaklega til þess að greiða fyrir í samningamálum útvegsmanna og sjómanna með því að koma fram með tillögu sem rýri launakjör þeirra eða eru þeir sammála því mati prófessorsins að launakjör sjómanna séu með þeim hætti að sérstök ástæða sé til þess af opinberri hálfu að lækka þau? Er það mat þingmanna jafnaðarmanna sem standa að þessu frv.? Herra forseti. Mig langar að víkja aðeins að því hvernig frv. rímar við þá samþykkt sem aukaþing Alþfl. gerði um sjávarútvegsmál og birt var í sumar. Greinilegt er að hér er ýmsu skipað með nokkuð öðrum hætti en þar er gert ráð fyrir. Ástæða væri til að spyrja flm. hvers vegna þeir fara ekki eftir þeim skýru samþykktum sem gerðar voru á flokksþinginu um þessi efni. Þar var samþykkt tillaga milliþinganefndar um að fela þingmönnum flokksins, sem eru að vísu ekki lengur þingmenn Alþfl., en látum það nú vera, hér inni sitja menn sem eru í Alþfl. sem starfar utan Alþingis, og þar átti m.a. að kveða á um að aflaheimildir, sem væru seldar ætti að bjóða öllum, þar á meðal útlendingum. Það ætti að fella niður þær takmarkanir sem eru á fjárfestingum útlendinga í íslenskum sjávarútvegi og bjóða aflaheimildirnar útlendingum. Ég skil þá afstöðu mætavel vegna þess að ég held að það sé alveg laukrétt að ekki sé hægt að bjóða aflaheimildir upp með þessum hætti sem verið er að gera ráð fyrir nema útlendingar taki þátt í þeim tilboðum. Þegar Þorvaldur Gylfason lagði fram hugmyndir sínar í upphafi og barðist sem harðast fyrir þessu benti hann réttilega á þetta og það var ein aðaluppistaðan í baráttugreinum hans að selja útlendingum veiðiréttinn hér við land. Það er gömul hugmynd og ég tel að hún sé fyllilega raunhæf. Ég held að slík uppboð gangi ekki upp nema útlendingar komi þar inn í. Kvennalistinn hefur tekið þetta upp sem sérstakt baráttumál, að selja útlendingum veiðiréttinn, og hefur komið þar til móts við sjónarmið jafnaðarmanna. Ég tek eftir því að þetta grundvallaratriði jafnaðarmanna og Kvennalistans, að selja útlendingum veiðiheimildirnar, sem samþykkt var á flokksþingi Alþfl. í sumar, er ekki í þessu nýja frv. Það er ástæða til að spyrja hv. flm. hvað hafi breyst í afstöðu þeirra frá í sumar. Hvers vegna er ekki gert ráð fyrir því að útlendingar geti tekið þátt í þessum tilboðum samkvæmt þessu frv. samkvæmt skýrum samþykktum flokksþings Alþfl.? Frá því í sumar var þingmönnum Alþfl. falið að koma hér með frv. þar sem átti að heimila öllum að gera tilboð í aflaheimildir, einstaklingum og lögaðilum af hverju tagi sem vera skal. Það átti ekki að binda það við skip, það átti ekki að binda það við sjávarútvegsfyrirtæki, það átti að vera opið öllum. Ég sé engin merki þeirrar stefnumörkunar í frv. sem liggur fyrir. Ég vildi gjarnan fá að spyrja hv. þm.: Hvað hefur breyst frá því að aukaþing Alþfl. um sjávarútvegsmál kom saman í sumarbyrjun og fól þingmönnunum að flytja frv. þangað til þetta frv. kemur hér? Ég vildi gjarnan heyra röksemdafærsluna vegna þess að greinilegt er að eitthvað mikið hefur gerst í umræðum innan Alþfl. þegar slíkar kúvendingar eru teknar í stefnumörkun. Það voru skýr fyrirmæli og samþykkt að leggja fyrir frv. þar sem átti að selja aflaheimildirnar. Það átti að gera það á hverju ári og reyndar að halda uppboð mánaðarlega. Það átti að vera opið öllum. Það átti að afnema bann útlendinga þannig að útlendingar gætu tekið þátt í veiðiheimildunum. Það sem gerst hefur er að nokkrir þingmenn jafnaðarmanna hafa flutt þáltill. sem er endurtekin frá í fyrra og svo þetta afmarkaða frv. um síldveiðarnar sem byggir að verulegu leyti á öðrum sjónarmiðum en eru í samþykkt flokksþingsins. Hér hefur því orðið mikil stefnubreyting og væri fróðlegt að heyra ástæðurnar fyrir henni og þau rök sem eru fyrir stefnubreytingunni sem er komin fram. Herra forseti. Aðalatriðið er þetta: Við þurfum að ákveða skattlagningu út frá almennum sjónarmiðum. Ég tel að skattlagning á sjávarútveginn eigi að vera almenn. Veiðileyfagjaldið, sem er tekið í dag af aflaheimildum og rennur til tiltekinna þarfa eins og skilgreint er í lögum, er almennt og leggst á alla. Ég tel óskynsamlegt að leggja sérstakt gjald á eina tegund veiðiskapar. Ég tel það ekki samræmast almennum viðhorfum í skattamálum. Ég er enn fremur þeirrar skoðunar að það sé ekki í samræmi við samkeppnisstöðu atvinnugreinarinnar að leggja á hana nýja skatta þegar hún stendur í harðri samkeppni á erlendum vettvangi við fyrirtæki sem njóta mikilla ríkisstyrkja. Þá segja menn: Ja, er ekki fiskveiðistjórnunarkerfið með öðrum hætti hjá Evrópusambandinu eða í Noregi? Vissulega er það með öðrum hætti. En það er takmarkaður aðgangur. Það er aðgangur og veiðiréttur sem er í höndum tiltekinna aðila. Það er hvergi almennur frjáls aðgangur. Menn hafa veiðirétt, tilteknir aðilar, að þeim heildarveiðirétti sem er fyrir hendi. Öll þau sömu spursmál og eru uppi varðandi fjárhagslegt verðmæti slíkra veiðiréttinda eiga við þar eins og hér. Þar er enginn skattur lagður á veiðiréttinn en menn fá í staðinn beina styrki til þess að halda úti veiðum og til þess að byggja upp fiskvinnslustöðvar. Ég tel óeðlilegt að við eigum að skekkja enn frekar samkeppnisstöðu íslensks sjávarútvegs og veikja íslenskt atvinnulíf og veikja stöðu útflutningsgreina okkar út á við við þessar aðstæður. Það tel ég óeðlilegt og óskynsamlegt. Það er ekki atvinnugreininni til framdráttar og það er ekki þjóðarbúskapnum til framdráttar. Það er ekki til framdráttar öllum almenningi í landinu sem lifir á því að sjávarútvegurinn fái að hagnast og arðurinn flæði út um þjóðarlíkamann á grundvelli markaðslögmála eins og gerst hefur á undanförnum árum.

Herra forseti. Þegar löggjöfin um úthafsveiðarnar var undirbúin var ákvæði þess efnis að heimilt skyldi að bjóða upp veiðiheimildir um tíma inni í þeim texta. Síðan hvarf það út úr textanum og menn þekkja framhaldið. Lögin voru samþykkt án þess að slíkt ákvæði væri inni. Nú hefur komið í ljós að ákvæðið var tekið út að höfðu samkomulagi fulltrúa stjórnarflokkanna við framkvæmdastjóra LÍÚ. Þess vegna finnst mér rétt að við vitum, áður en lengra er haldið í umræðunni hvort búið er að gera frekara samkomulag við LÍÚ um málið. Það er auðvitað marklaust að ræða það hér ef það er staðreynd mála að stjórnarflokkarnir gera samkomulag við hagsmunaaðila úti í bæ um það fyrirkomulag hver niðurstaða á að vera hér í málum. Mér fannst merkilegt, herra forseti, hversu mikið mark hæstv. ráðherra tekur á Rögnvaldi Hannessyni. Ég hef ekki orðið þess vör fyrr í umræðunni að hann samsamaði sig þeim fræðimanni eins og hann gerði áðan. Þess vegna væri líka fróðlegt að vita, bara svona fræðilega, herra forseti, hvort hæstv. ráðherrann er sammála öðru því sem Rögnvaldur Hannesson sagði um veiðileyfagjald í því viðtali sem hann vitnaði til. Í öðru lagi væri líka fróðlegt, vegna þess að ég gat ekki heyrt betur en að ráðherrann tregaði það sérstaklega að hér væru ekki ríkisstyrkir í sjávarútvegi, hvaða áhrif hann telur að það hafi haft í gegnum tíðina eða undanfarna áratugi að sjávarútvegurinn hefur ekki verið ríkisstyrktur þó það sé umdeilanlegt á Íslandi og hvort hann er í raun og veru að leggja til að sjávarútvegur á Íslandi verði ríkisstyrktur umfram það sem nú er.

Herra forseti. Ég hef ekki verið mæla fyrir ríkisstyrkjum í sjávarútvegi. Ég held að það sé alveg ótvírætt að Rögnvaldur Hannesson sé einn af fremstu fræðimönnum sem fjallað hefur um auðlindagjald. Þó ég sé ekki sammála þeirri niðurstöðu sem hann hefur komist að í þeim efnum þá viðurkenni ég hann sem fræðimann. Núna liggur fyrir að hann telur alveg óhjákvæmilegt að auðlindaskattur muni verða að hluta til borinn uppi af sjómönnum. Sú spurning sem ég hef lagt fram til þingmanna jafnaðarmanna er einfaldlega þessi: Er tímapunkturinn sem frv. var sett fram valinn núna af jafnaðarmönnum til þess að skerða launakjör sjómanna af því að kjarasamningar þeirra eru opnir? Er þetta sérstök sending, sérstök skilaboð þingmanna jafnaðarmanna til sjómanna af því tilefni að kjarasamningar þeirra eru opnir? Eru þeir sammála því mati prófessorsins að launakjör þeirra séu svo há að ekkert geri til að þau séu lækkuð með þessu móti? Það eru spurningar sem ég held að menn hljóti að spyrja flm. þess frv. sem er til umræðu.

Herra forseti. Meginspurning mín og meginerindi í ræðustól áðan var að fá fram nú þegar í umræðunni hvort búið væri að gera samkomulag við hagsmunaaðila úti í bæ þannig að alveg ljóst sé á hvaða nótum við erum að tala um málið. Framkvæmdastjóri LÍÚ hefur upplýst í fjölmiðlum að slíkt samkomulag hafi verið gert þegar lögin voru sett. Ég vil fá að vita hvort búið er að gera nýtt viðbótarsamkomulag um framhald málsins. Það er marklaust að ræða þetta --- það er að minnsta kosti sanngjarnt að við fáum að vita undir hvaða fororði er verið að ræða málin og hvaðan ráðherrann hefur línuna. Síðan væri fróðlegt að vita vegna þess að ráðherrann hefur ítrekað tekið fram að kjarasamningar sjómanna eru lausir, hvort Sjálfstfl. samþykkti að þingmaður úr Sjálfstfl. flytti tillögu um það að sjómannaafslátturinn væri sleginn af? Var það gert sérstaklega af hálfu flokksins til þess að liðka fyrir í kjarasamningum?

Herra forseti. Það eru miklir útúrsnúningar að koma hér fram og vísa í starf úthafsveiðinefndarinnar með þeim hætti sem hv. þm. gerði. Öllum er ljóst að þar komu saman fulltrúar þingflokka og hagsmunasamtaka en það varð ekki heildarniðurstaða í nefndinni, það var ágreiningur. Eins og menn muna sem fjölluðu um málið lagði formaðurinn fram tillögu á grundvelli mats um það hvaða sjónarmið ættu mest fylgi í nefndinni. En það var svo breytilegt frá einu ákvæði til annars. Á þeim grundvelli voru núgildandi lög samþykkt. Vitaskuld fjallar Alþingi síðan um þær tillögur og hefur gert það og gert þær að lögum. Alþingi, svo ég viti til, á ekki í neinum samningaviðræðum við aðila úti í bæ í því efni. Það er þá alveg nýtt. Það er líka útúrsnúningur að draga inn í umræðuna önnur frv. en eru hér til umfjöllunar. Til umfjöllunar er tillaga þingmanna jafnaðarmanna um sérstakan auðlindaskatt með þeim tilteknu áhrifum sem ég veit að hv. þm. er mér sammála um. Það er vegna þess að við erum að ræða þetta dagskrármál að ég kem fram með þessa spurningu. Er þetta sérstök sending jafnaðarmanna inn í sjómannasamningana? En ég heyri að engin svör koma við því og þar við situr.

Herra forseti. Ljóst er að um norsk-íslenska síldarstofninn, sem við köllum svo, gilda að mörgu leyti sérstakar aðstæður. Það má líkja því við það að nýr fiskstofn eða ný verðmæti hafi uppgötvast á hafsvæðum okkar og ekki er fyrir hendi varanleg aflareynsla í þeim skilningi að menn hafi nýtt þennan stofn um langt árabil eins og algengast er með aðra helstu nytjastofna á Íslandsmiðum. Það er reyndar skoðun mín, og hún er ekki ný, að löggjöfinni, bæði lög um stjórn fiskveiða og nýlega sett lög um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, sé áfátt hvað varðar það að bregðast við og taka á þegar slíkar aðstæður koma upp. Þeir ágallar eru ekki síður á löggjöfinni hvað varðar útdeilingu eða skiptingu réttinda þegar sambærilegar aðstæður koma upp eða kynnu að koma upp innan íslensku efnahagslögsögunnar. Hér mætti t.d. nefna til sögunnar að innfjarðarrækja hefur fundist á nýjum veiðisvæðum og veiðiheimildir kannski farið úr engu í hundruð eða jafnvel þúsundir tonna á örskömmum tíma og menn hafa lagt grunninn að skiptingu þeirra veiðiheimilda í aflahlutdeildarkerfinu sem síðan hefur talið óáreitt, hversu mikið sem veiðistofninn hefur vaxið. Slíkt hefur leitt til úthlutunar gífurlegra veiðiréttinda til einstakra aðila og skapað mikið ósamræmi í afkomu sambærilega settra útgerða á viðkomandi svæðum, þ.e. þeirra sem fengu hlutdeild og hinna sem ekki fengu. Það verður að segjast að um nánast tilviljanakennda ráðstöfun verðmæta hafi þá verið að ræða. Og löggjöfinni var og er áfátt enda er hún í grunninn byggð upp utan um þau markmið að takmarka aðgang og takmarka sókn í fiskstofna en ekki útdeila nýjum eða auknum réttindum. Það liggur því nokkuð í eðli þessarar löggjafar að henni er áfátt þegar þær óvenjulegu aðstæður, því miður, koma upp að ný verðmæti séu til skiptana. Þetta er í grunninn takmörkunar- eða skömmtunarkerfi en ekki öfugt. Herra forseti. Ég hef margoft í umræðum um þessi mál tekið það fram að ég tel að það sé fullkomlega eðlilegt að menn vilji skoða með sérstökum hætti meðferð veiðiréttindanna þegar aðstæður koma upp eins og þær sem gilda varðandi norsk-íslensku síldina. Þar með er ég ekki að segja að ég sé stuðningsmaður þessa frv. í óbreyttu formi eða telji að það sem hér er lagt til, og ekki er kannski að öllu leyti skýrt, sé hin eina rétta aðferð. Þvert á móti er þar mörgum spurningum ósvarað. Hins vegar er sjálfsagt að skoða málið og ég tel eðlilegt að umræður fari fram um það. Fyrsta spurningin sem ég tel að menn þurfi að átta sig á er sú hvort hér sé ætlunin af hálfu frumvarpshöfunda að leggja til varanlega aðferð, eða aðferð sem eingöngu skuli gilda meðan veiðireynsla er að myndast yfir eitthvert tiltekið tímabil. Ef hugsunin er sú að leggja til varanlega aðferð, um aldur og ævi skuli veiðiheimildum í þessum tiltekna fiskstofni úthlutað eða þannig með þær farið að þær séu boðnar upp, þá er auðvitað verið að leggja þar til allt annað kerfi heldur en gildir um úthlutun veiðiréttinda að öðru leyti. Og þá verða menn líka að svara þeirri spurningu: Vilja menn hafa þetta sitt með hverjum hætti, eftir því hvaða tegundir eiga í hlut á grundvelli einhverra sögulegra aðstæðna þegar nýtingin hófst, eða vilja menn reyna að byggja fiskveiðilöggjöfina á því að hún sé sjálfri sér samkvæm og einsleit og það sé í grundvallaratriðum farið eins með réttindin gagnvart öllum helstu nytjastofnum? Það er eindregið mín afstaða að við eigum að reyna að leita að slíkum aðferðum. Með öðrum orðum, herra forseti, þörfin er þá sú að móta hér almenna stefnu en ekki sértæka. Úthafsveiðilöggjöfin er að sjálfsögðu að nokkru leyti því marki brennd að menn voru að leita málamiðlana milli ólíkra sjónarmiða. 5. og 6. gr. laganna um veiðar utan lögsögu taka mið af því í þó nokkrum mæli að uppi voru býsna skiptar skoðanir um hvernig með þessi mál skyldi fara. Greinin felur þó í sér möguleika til þess að láta endurgjald koma fyrir veiðiréttindi í deilistofnum eða hreinum úthafsstofnum og reyndar býsna umtalsvert endurgjald ef heimildir 5. gr. um allt að 15% endurgjald væru nýttar til fulls. Sú málsgrein vísar hins vegar eingöngu til þess tímabils sem gildir þangað til varanleg veiðireynsla í skilningi sömu lagagreinar liggur fyrir. Það er alveg ljóst að um leið og varanleg veiðireynsla liggur fyrir í ýtrasta skilningi þess orðs, þ.e. þrjú ár af sex ára tímabili fullnægja skilyrðum um varanlega veiðireynslu, þá ber að úthluta veiðiréttindunum í hlutdeildarkerfinu. En endurgjaldsákvæðin gætu komið til, þ.e. þau að leita eftir tilboðum frá útgerðum sem vilja nýta veiðiheimildirnar innan þessa tímabils. Að því loknu og þegar um varanlega úthlutun yrði að ræða kæmi svo að því að meta að hve miklu leyti eða hvort að öllu leyti yrði nýtt heimildin til 15% endurgjalds í öðrum afla í þorskígildum talið í aflaheimildum. Ég held, herra forseti, að í þriðja lagi sé einnig mjög mikilvægt að missa ekki sjónar á því sem mestu máli skiptir og það er að nýta þennan stofn og gera úr honum verðmæti. Gleymum því ekki, verðum ekki svo upptekin af því að skipta arðinum að við gleymum sjálfri frumforsendunni og hún er sú að fiskurinn sé veiddur og úr honum gerð sem mest verðmæti. Við þurfum líka að hafa í huga hvernig kerfið er sem við ætlum að setja upp, hvaða aðferðir tryggja okkur best að þjóðarbúið fái sem mest verðmæti. Er það t.d. aðferð af þessu tagi, að bjóða veiðiheimildirnar árlega upp? Um það, burtséð frá afstöðu til gjaldtöku eða ekki gjaldtöku, hef ég mjög miklar efasemdir. Af hverju? Vegna þess að ég held að slík aðferð, með þeirri óvissu sem henni hlýtur að vera samfara um það hverjir fá veiðiheimildirnar hverju sinni, dragi úr möguleikum manna til þess að skipuleggja sig og sinn rekstur þannig að þeir geti hámarkað verðmætin. Ég veit þess dæmi að menn hættu við fjárfestingar sem áttu að stuðla að aukinni manneldisvinnslu á síld á síðasta vori, bæði í landi og um borð í skipum, eftir að ákveðið var að hafa veiðarnar ólimpískar á síðustu vertíð. Útgerðarmaður hafði undirbúið að setja um borð í skip sitt flökunarvélar og gera sig kláran til þess að vinna síldina úti á sjó. Hann hætti að verulegu leyti við þá fjárfestingu þegar honum varð ljóst að hann yrði að hella sér í kapphlaupið eins og aðrir og gæti ekki minnkað afköst sín í veiðunum með því að stunda vinnslu. Fiskvinnslustöðvar sem hugðust gera sambærilega hluti drógu einnig úr fjárfestingum af þeirri einföldu ástæðu að kapphlaupið byggir á magnhugsun en ekki því að hámarka verðmætin. Sama gildir að sjálfsögðu um ólimpískar veiðar, þ.e. það fyrirkomulag sem notað var á síðustu vertíð. Það liggur algjörlega í augum uppi að það er ekki hagkvæmt út frá því að fyrirtækin viti að hverju þau ganga, geti skipulagt sínar veiðar og sína vinnslu, jafnvel valið sér þann tíma sem hentugastur er og beðið eftir því að síldin komist í gott ástand þótt því kunni að fylgja nokkur áhætta. Nærtækt dæmi er auðvitað það að á þeim tíma sem veiðarnar hófust í fyrra, og munu hefjast um leið og leyft er ef um kapphlaup er að ræða, þá er gjarnan mikil áta í síldinni og hún er sem óðast að fitna á þeim vikum. Með því að bíða í nokkurn tíma eða með því að nota aðferðir sem mögulega gera kleift að vinna síldina þrátt fyrir átu er hugsanlega hægt að ná umtalsverðu magni hennar til manneldis en það var ekki gert í fyrra og mun ekki verða gert í þessu kerfi. Það er hugsanlegt að ná að vinna síld nálægt miðunum eða á miðunum þótt um átu sé að ræða með því auðvitað annars vegar að reyna ná henni úr og hins vegar með því að flaka síldina og frysta. Síld sem ekki væri í ástandi til að heilfrysta eða salta getur hugsanlega verið vinnanleg á vissa markaði sem flök þegar búið er að skera kviðinn og þar með átuna frá. En þetta byggir að sjálfsögðu á því að menn þurfi ekki að hamast eins og vitlausir menn í fáeinar vikur á hverju vori til að klára sinn skammt eða keppa við aðra um takmarkað magn. Það þarf í raun og veru, herra forseti, ekki að fara frekari orðum um að það fyrirkomulag er ekki sérstaklega hagkvæmt. Varðandi gjaldtökuna vil ég aðeins segja, og það ættu ekki að vera nýjar fréttir, að ég hef ekki útilokað það nema síður sé að vera þátttakandi í að skoða almenna stefnumótun um hófsamlega og yfirvegaða meðferð hvað auðlindanýtingu snertir á einhvers konar auðlinda- eða umhverfistengdri gjaldtöku sem sé í þágu rannsókna og nýtingar á auðlindinni sjálfri. En ég er alfarið andvígur skattlagningarhugmyndum, sértækum og stórfelldum skattlagningarhugmyndum á sjávarútveginn ef þeir fjármunir eiga að renna út fyrir greinina. Ég held að það sé vitlaus og vondur skattstofn og ég held að það sé stórhættulegt fyrir sjávarútveginn og þjóðarbúið að lenda út á þeirri braut. Og því miður er ekki þeim mikla hagnaði og þeim mikla gróða til að skipta sem mikið er talað um þessa dagana og stórfelldir útreikningar eru birtir yfir. Ég vildi að satt væri, þá væri þjóðarbúið betur á sig komið ef þær gríðarlegu fjárhæðir væru afgangs í íslenskum sjávarútvegi sem stundum er talað um að geti orðið af stærðargráðunni 15--30 milljarðar. Ég lýsi eftir þeim. Hvar eru þeir? Og betur að þeir væru finnanlegir við þær aðstæður sem margar greinar sjávarútvegsins því miður búa við, stórfellt tap eins og meira og minna öll landsvinnslan. Og jafnvel greinar sem á undanförnum missirum höfðu góða afkomu eru komnar niður undir núllið eins og rekstur vinnsluskipa og rækjuiðnaðurinn. Meðaltalsafkoman sem hangir einhvers staðar við núllið er fyrst og fremst borin uppi af óvenjulegum aðstæðum og sérstaklega góðri afkomu í veiðum og vinnslu og sérstaklega þó veiðum og mjölvinnslu uppsjávarfiska. Þetta væri mönnum hollt að hafa í huga. Varðandi það að ekki sé neinni veiðireynslu til að dreifa í norsk-íslensku síldinni og að þær veiðiheimildir sem þar eru á ferðinni séu að öllu leyti til komnar vegna samninga stjórnvalda við aðra aðila um þær veiðiheimildir, þá er það ekki nema að hluta til rétt. Það er vissulega svo að þjóðaréttur okkar og þeir þjóðréttarlegu samningar sem náðst hafa, þótt slakir væru frá sjónarhóli okkar Íslendinga að mínu mati, færa okkur þarna tiltekinn rétt sem er til úthlutunar. En það var líka búið að fara og veiða síldina og það var búið að sýna fram á að hún væri gengin út á alþjóðlegt hafsvæði og jafnvel að einhverju leyti inn í íslenska lögsögu og væri þar í veiðanlegu magni. Þær veiðar skiptu að sjálfsögðu mjög miklu þegar gengið var til samninga, frjálsar veiðar skipa sem hófust 1994 og veiddust, ef ég man rétt, 24--27 þúsund tonn, að mestu leyti í síldarsmugunni en að litlu leyti í norðausturhorni íslensku lögsögunnar og umtalsverðar veiðar 1995 á svipuðum grunni áður en stjórn hófst í samkomulagi við Færeyinga á árinu 1996 og síðan veiðarnar á grundvelli samningsins nú. Þessum veiðum ber ekki að horfa fram hjá. Það er að sjálfsögðu svo að útgerðin hefur með sókn sinni lagt þarna einnig sitt af mörkum og það er rétt að hafa í huga. Að síðustu, herra forseti, þá tel ég fullkomlega réttmætar þær spurningar sem hv. flm. málsins bar hér fram til hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar. Ég hef eins og aðrir tekið eftir yfirlýsingum ýmissa ráðamanna í stjórninni undanfarna daga í þessum efnum og þótt þær allrar athygli verðar. Ég tel ekki að ábyrgðaraðilar eins og hæstv. utanrrh., eins og hæstv. sjútvrh. og eins og hv. formaður utanrmn. eigi að komast upp með að vera með yfirlýsingar án þess að nokkuð sé á bak við þær heldur standi þeir reikningsskil á því hér hvað er þar á ferðinni. Er á ferðinni stefnubreyting af hálfu stjórnarmeirihlutans sem stóð að afgreiðslu úthafsveiðilaganna á sínum tíma þar sem þessi mál voru sett í tiltekinn farveg, eða hvað? Ég tel ekki að menn eigi að geta blaðrað um að þeir telji vel koma til greina að hafa þarna einhvers konar uppboð eða gjaldtöku og hlaupið síðan frá því hér, sem mér fannst hæstv. sjútvrh. að verulegu leyti gera. Og hvar er formaður Framsfl., hæstv. utanrrh., sem hefur verið með hliðstæðar yfirlýsingar og hvar er hv. formaður utanrmn.? Og síðan kemur hér í ræðustól enn einn maðurinn sem hefur verið með yfirlýsingar um þetta mál, hv. 3. þm. Vestf.,  Þetta er grundvallarspurning. Og grundvallarspurningar eigum við ekki að ræða hér af neinum stráksskap eða í útúrsnúningatón heldur reyna að skýra umræðuna hvað þær varðar. Ég vil lýsa þeirri skoðun minni að ég hef aldrei útilokað að einmitt slík regla yrði tekin upp og tel reyndar mjög varasamt að hafa aflahlutdeildarregluna eins afdráttarlausa og hún er í löggjöfinni. Það leiðir menn út í ógöngur í vissum tilvikum sem ég hef þegar nefnt dæmi um ef t.d. fáein skip fá háa aflahlutdeild í staðbundinni tegund. Við skulum hugsa okkur að það séu þrír rækjubátar sem hafi 33,34% hver af veiðistofni á einhverju innfjarðarrækjusvæði, það gæti líka verið um að ræða skelfisk eða eitthvað annað. Eða við skulum segja að þrjú íslensk skip önnuðust alla veiðiheimildir í búra sem menn væru búnir að ná tökum á að nýta hér einhvers staðar við landið. Svo vex sá stofn eða nýtingarmöguleikarnir aukast alveg gífurlega, á þá aflahlutdeildarreglan að vera án þaks? Á hún að vera án takmarkana? Þetta er að mínu mati grundvallarspurning sem tengist mjög því máli sem við eru hér að fjalla um. Mér þætti fróðlegt að t.d. hæstv. sjútvrh. eða aðrir talsmenn ríkisstjórnarinnar, sem hafa tjáð sig nokkuð um þessi mál á ýmsum vígstöðvum undanfarin missiri, ekki alltaf skýrt heldur dálítið út og suður, töluðu í þeim efnum. Að öðru leyti, herra forseti, er sjálfsagt mál að þetta frv. fái þá skoðun sem því ber. Ég efast ekki um að sjútvn. mun leggja sitt af mörkum að senda málið til umsagnar og vinna að því.

Virðulegur forseti. Það er sjálfsagt að svara hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni enda flutti hann mál sitt eins og alþingismaður en ekki eins og gagnfræðaskólastrákur á kappræðufundi eins og hæstv. sjútvrh. gerði. Hv. þm. spurði hvort ætlunin væri að leggja til varanlega aðferð eða ekki. Það er ekki gert ráð fyrir því í frv. að þar séu nein sólarlagsákvæði. En engin lagasetning er ævarandi. Menn breyta lagasetningum, eins og verið er að gera tillögu um að breyta lagasetningu hér, eftir aðstæðum hverju sinni. Þannig að við erum ekki að leggja hér til einhverja eilífa lagasetningu heldur lagasetningu sem stendur þar til henni verður breytt. Síðasta stjórnmálaályktun sem rak á mínar fjörur var ályktun frá einu af félögum Alþb., Verðandi--Birtingu, þar sem þess er krafist að lagt verði á veiðileyfagjald. Þannig að það eru margir skoðanabræður okkar jafnaðarmanna innan Alþb., þar á meðal hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Hann sagði að hann útilokaði það ekki og vildi m.a. skoða þetta frv. vel. Ég fagna því, hann er formaður sjútvn. Hann sagðist bara ekki vilja hafa þetta svona heldur einhvern veginn öðruvísi. Þá stendur náttúrlega upp á hv. þm. í þeirri skoðun sem fram fer að leggja til hvernig hann vill hafa þetta veiðileyfagjald sem þarna er lagt til. Ef hann vill ekki hafa það svona, hvernig öðruvísi hugnast honum þá að hafa það gjald? Það hefur komið fram hér á Alþingi, virðulegi forseti, að útgerðarfélög þessa lands borga samtals um 260 millj. kr. til sameiginlegra þarfa. Hv. þm. finnst það nóg vegna þess að afkoman sé ekki glæsileg. Er það þá skoðun hv. þm. að atvinnugreinar sem ekki skila t.d. umtalsverðum hagnaði í úttektum Þjóðhagsstofnunar eigi ekkert að greiða til sameiginlegra þarfa? Hefði t.d. álframleiðsla á Íslandi ekkert átt að greiða til sameiginlegra þarfa um árabil eða meðan hún var rekin með tapi? Er það skoðun hv. þm. að t.d. heimili þar sem endar ná ekki saman eigi að undanþiggja öllum opinberum gjöldum, þar á meðal greiðslu virðisaukaskatts og annarra gjalda? Ég hef ekki séð margar tillögur af því taginu frá hv. þm. En ef þetta er skoðun hans þá er það að sjálfsögðu athugunarefni.

Herra forseti. Mér fannst hv. þm. því miður detta dálítið í það sem hann var sjálfur að ásaka hæstv. sjútvrh. um að hafa gert hér í síðari hluta ræðu sinnar. Ég bið hv. þm. að finna þess stað að ég hafi verið síðri talsmaður þess en aðrir menn að sjávarútvegurinn borgi skatta með eðlilegum hætti eins og aðrar atvinnugreinar. Ætli ég hafi nú ekki gengið einna vasklegast fram í því hér, og er þó ekki alltaf vel til vinsælda fallið, að leggjast gegn því t.d. að tekjuskattur af hagnaði fyrirtækja væri lækkaður. Að sjálfsögðu á sjávarútvegurinn að borga skatta. Það er hægt að skattleggja óeðlilegan hagnað sem myndast við sölu veiðiheimilda sérstaklega og er miklu skynsamlegri aðferð en flatar skattlagningar samkvæmt veiðileyfagjöldum eins og hv. þm. og flokkssystkin hans hafa lagt til. Ástæðan fyrir því að sjávarútvegurinn borgar því miður jafnlítið í skatta, t.d. tekjuskatt, er ósköp einfaldlega gífurlegur uppsafnaður vandi sem hann er enn að reyna að ná sér upp úr, uppsafnað tap sem reyndar stjórnvöld af nokkru örlæti ákváðu að framlengja með breytingum á lögum um tekju- og eignarskatt í fyrra. Við skulum ekki gleyma því heldur að því miður skuldar sjávarútvegurinn um 120 milljarða í þessum töluðum orðum miðað við hvernig það hefur tikkað undanfarna daga. Staðan er þó ekki betri en það. Vandinn við það að ræða þessi mál er náttúrlega sá að menn talast við í fyrirsögnum og það er óskaplega lítið sem gert hefur verið í því að útskýra hvað á bak við það liggur, veiðileyfagjald og veiðileyfagjald. Hvað er það? Ég held að hugmyndir manna um það séu nokkurn veginn jafnmargar og mennirnir sjálfir sem taka sér þetta orð í munn. Og þau fáu þingmál sem hér hafa verið flutt og vísa í þá veru bjóða yfirleitt upp á a.m.k. dúsín af valkostum þegar verið er að ræða hvernig hægt er að leggja þetta á. Hugmyndir manna um aðferðir og upphæðir og annað í þeim dúr eru mjög á reiki og þar af leiðandi er erfitt að ræða þetta. Ég hef reynt að tala tiltölulega skýrt og ég er ekki viss um að aðrir hafi lagt meira á sig en einmitt ég að koma mínum sjónarmiðum skilmerkilega á framfæri í ræðu og riti. Ég er algjör andstæðingur stórfelldrar og sértækrar skattlagningar á sjávarútveginn og þar með landsbyggðina. En ég hef aldrei útilokað það og mun ekki gera á meðan skynsamlega er um þau mál rætt að einhver hófsamleg auðlindastefna sé mótuð sem geri öllum atvinnugreinum jafnhátt undir höfði, það er annað mál.

Virðulegur forseti. Ég trúi því ekki að alþingismaður eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, sem hefur fylgst með umræðum um veiðileyfagjald í tíu ár, viti ekki hvað það er. Hann er þá einn af fáum Íslendingum sem veit ekki að veiðileyfagjald er gjald fyrir afnot fárra af auðlind fjöldans. Spurningin er mjög einföld: Finnst mönnum sanngjarnt eða ósanngjarnt að þeir sem fá að nýta sameiginlega auðlind okkar greiði eitthvert gjald fyrir nýtinguna? Menn geta síðan deilt um það hvernig á að taka þetta gjald. Menn hafa fyrir löngu svarað þeirri spurningu hvort réttlátt sé eða óréttlátt að menn greiði til sameiginlegra þarfa eftir efnum og ástæðum. Menn hafa löngu svarað þeirri spurningu játandi. En öll þau ár sem það hefur verið gert hafa menn aldrei verið sammála um það hvernig það skuli gert. Menn hafa deilt um það t.d. í tekjuskatti hvað skattleysismörk eigi að vera há. Hvað jaðarskattar eiga að vera háir, hver persónuafslátturinn skuli vera o.s.frv., en það eru allir sammála um að það skuli greiða gjald til sameiginlegra þarfa eftir efnum og ástæðum. Spurningin um veiðileyfagjaldið er mjög einföld. Hún er um það hvort ekki sé rétt og sjálfsagt að þegar fáum er úthlutað með stjórnvaldsathöfn afnotarétti af sameign fjöldans þá greiði þessir fáu gjald fyrir það. Það er gert mjög víða. Tökum dæmi t.d. úr kjördæmi hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Þar er starfrækt fyrirtæki sem heitir Kísiliðjan. Hún fær að nema hráefni úr botni Mývatns sem er talið vera í eigu þjóðarinnar og hún þarf að greiða gjald fyrir það. Hún þarf að greiða nýtingargjald fyrir að fá heimild til að nýta auðlind sem í þessu tilviki er í botni Mývatns og er í eigu þjóðarinnar. Þannig að ég trúi því ekki að mönnum sé ekki ljóst hvað veiðileyfagjald er. Það er öllum ljóst sem um málið tala og hafa talað á Íslandi hvað veiðileyfagjald er.

Herra forseti. Ef þetta væri eins morgunljóst og hv. þm. er hér í sinni einföldun að reyna að segja þá þyrftu nú þingmenn jafnaðarmanna væntanlega ekki að hafa sex mismunandi valkosti á uppboði í tillögu sinni um veiðileyfagjald. Þeir voru a.m.k. sex í þeirri útgáfu tillögunnar sem flutt var í fyrra. Það bendir nú ekki til þess að þetta sé alveg gjörsamlega einfalt og morgunljóst úr því að sjálfir höfuðtalsmenn málsins í landinu treysta sér ekki til að leggja fram einn kost frekar en annan heldur bjóða upp á sex mismunandi leiðir. Og í raun og veru eru valkostirnir miklu fleiri, það mætti hrópmerkja þá því einn liðurinn er að blanda þeim saman með mismunandi hætti. Ég man nú ekki hvort það var Churchill gamli eða einhver annar sem sagði það um flugmennina í síðari heimsstyrjöldinni sem vörðu London að aldrei hefðu jafnmargir átt jafnfáum jafnmikið að þakka. Mér dettur þetta stundum í hug um íslenska sjómenn og íslenska útgerð. Íslenskir sjómenn, um 5.500 talsins, færa hlutfallslega meiri verðmæti að landi heldur en nokkurs staðar í heiminum. Eigum við ekki líka að horfa á hina hliðina á málinu. Þetta er ekki bara þannig að það sé einhverjum fáum útvöldum úthlutað miklu gefins. Þetta er líka þannig að mjög fáir leggja mjög mikið af mörkum í þágu mjög margra, þ.e. íslensk útgerð og íslenskir sjómenn standa meira og minna undir efnahagslífi þjóðarinnar. Það er hin hliðin á málinu. Þetta eru ekki bara einhverjir vondir sægreifar og forréttindastétt sem á grundvelli einhvers rangláts kerfis fleyta hér rjómann ofan af í þjóðfélaginu. Það er ekki bara þannig. Það er líka önnur hlið á þessu máli. Hún heitir ósköp einfaldlega verkaskipt þjóðfélag. Sumir fást við það að gera út og sækja sjó, aðrir kenna börnum og þeir þriðju kasta rekunum á hina dauðu o.s.frv. Þannig hefur þetta þjóðfélag þróast að tiltekin stétt manna hefur í þágu þjóðarheildarinnar nýtt þessar auðlindir eins og bændur nýta landið, ferðaþjónustan nýtir náttúrufegurðina og svo framvegis. Við búum í verkaskiptu þjóðfélagi og þessi uppstilling er ekki að öllu leyti sanngjörn. Ég endurtek að ég tel fullkomlega eðlilegt að ræða þessi mál út frá hófsemd um almenna stefnumörkun sem lítur til allrar auðlindanýtingar. Þá gæti sjávarútvegurinn þess vegna gert svipað og Kísiliðjan sem hefur t.d. lagt fé af mörkum til að rannsaka o.s.frv. Það er allt annar hlutur heldur 

Forseti vill að gefnu tilefni minna á að andsvör eru tvær mínútur í senn en ekki tvær og hálf. Það hefur færst í vöxt að ræðumenn virði ekki þessi tímamörk og forsetadæmið hefur tekið þetta til almennrar umræðu í sínum hóp og vill fara þess vinsamlega á leit við þingmenn að þeir virði tímamörk.

Herra forseti. Fyrir 11 dögum eða svo var til umræðu í þingsalnum þáltill. frá þingflokki jafnaðarmanna um auðlindagjald eða skatt, ég man nú ekki hvort heldur það hét.  Í umræðunni fyrir 11 dögum benti ég samt þingflokki jafnaðarmanna á að ef menn hefðu í raun áhuga á gjaldtöku á sjávarútveginn þá skyldu þeir og ættu að skoða sérstaklega norsk-íslenska síldarstofninn. Þegar úthafsveiðinefndin var að störfum var þetta mjög mikið rætt og sannarlega litu menn á það sem heilmikið vandamál og voru ekki á eitt sáttir um hvernig með skyldi fara þegar því var til að dreifa að nýir fiskstofnar, sem ekki væri nein reynsla á, kæmu inn í efnahagslögsöguna. Menn veltu fyrir sér ýmsum leiðum fram og til baka og urðu ekki á eitt sáttir, eins og menn hafa minnst á í umræðunni. Síðan var lögð fram málamiðlun sem byggðist á því að formaðurinn taldi að það sem var gert að lögum væri það sem flestir gætu samþykkt. Ég stóð að sjálfsögðu að lagasetningunni um veiðar utan lögsögunnar, eins og aðrir stjórnarþingmenn, en ég hafði sérstaklega orð á þessu um daginn vegna þess að mér finnst og hef velt því mikið fyrir mér að það geti alveg komið til greina að nota þessa aðferð og ég skal fara yfir það og rökstyðja það. Í greinargerð með því frv. sem hér liggur fyrir segir, herra forseti: ,,Síldveiðiskipin, sem veiðarnar stunduðu fyrir þrjátíu árum, eru flest horfin úr íslenska flotanum og útgerðir margra þeirra hættar störfum. Íslendingar standa því frammi fyrir aðstæðum sem eru alls ólíkar því sem átt hefur við um veiðar úr öðrum fiskstofnum á Íslandsmiðum og utan þeirra þar sem byggt var á margra ára veiðireynslu skipa sem í útgerð voru þegar stjórnkerfisleiðir voru valdar.`` Ég tel, herra forseti, að þessi tilvitnun og þessi röksemdafærsla sé alveg hárrétt. En um leið og við verðum sammála um það þá hljótum við að geta gagnályktað og sagt: Þau skip sem höfðu reynslu í íslensku lögsögunni þegar við settum reglurnar höfðu hefðarrétt á veiðunum og þau hafa það að mínu áliti, herra forseti. Þau hafa hefðarrétt sem ekki verður af þeim tekinn vegna þess að þetta er óaðskiljanlegt, skip, veiðiskip og veiðileyfi. Veiðiskip án veiðileyfis, hvað er það? Það er bara brotajárn, það er ekkert annað. Þetta er grundvallaratriði sem við verðum að standa frammi fyrir og horfast í augu við. Sú niðurstaða, sem við urðum ásáttir um og ég held að sé nokkurn veginn samstaða um í sjútvn. þingsins, að ekki yrði úthlutað varanlegum veiðirétti á norsk-íslensku síldinni nema með því að taka þrjú bestu ár af sex --- ég held að það sé samstaða um það --- er aðferð sem sannarlega hefur verið bent á að er kostnaðarsöm. Hún hefur í för með sér heilmikla sóun umfram það sem þyrfti að vera. Forustumaður LÍÚ hefur bent á það, og margir fleiri, að það sé seinfarin og erfið leið að vera með það sem menn kalla ólimpískar veiðar í fimm ár í viðbót eða alls sex ár. Þess vegna er það, herra forseti, að mér finnst koma til greina að við skoðum það að bjóða upp og hafa uppboð á þessum veiðum, að gefa íslenskri útgerð --- og ég er þá alltaf að tala um íslenska útgerð --- kost á því að kaupa varanlegan veiðirétt eða afnotarétt af þessari síld. Mér hefur verið bent á, og ég held að það sé rétt að það geti staðið samkvæmt kenningunum um fiskihagfræðina, hvað útgerðarmenn mundu vera tilbúnir til að borga fyrir þennan rétt. Sennilega væru þeir tilbúnir að borga fyrir hann það sem sparaðist á næstu fimm árum.  Ég hef ekki vitað áður að þingmenn færu með það í blöðin og segðu frá því þótt menn göntuðust með það á kaffistofum hvort þeir ættu að styðja hver annan í einhverjum málflutningi, en það vita allir sem hafa fylgst með umræðu hér um fiskveiðimál og fiskveiðistjórnun, að það yrði mjög fyndið ef ég færi að flytja frv. með hv. þm. Sighvati Björgvinssyni um veiðileyfi og veiðileyfisskatt. Ég hef áður farið í gegnum það hversu fráleitar þær hugmyndir eru og hvílík blekking er fólgin í því. Það vekur alltaf undrun mína þegar ég heyri talað um íslenskan sjávarútveg þegar menn koma hér og hrópa upp að þeir vildu heldur láta útlendinga veiða hér og fá þá eitthvert gjald en láta Íslendinga gera það. Það er furðulegt, herra forseti, að innan þessarar þjóðar, sem var á miðaldastigi um síðustu aldamót og hefur risið að mestu til velmegunar fyrst og fremst fyrir fisk, telja menn að engar greiðslur hafi komið frá íslenskum sjávarútvegi. Íslenskur sjávarútvegur hefur neytt allrar afkomu sinnar í að byggja upp þetta þjóðfélag vegna þess að hann er aðalútflutningsgrein landsmanna. Hann hefur borið uppi þjóðfélagið og svo undra menn sig á því og hrópa: Nei, látum heldur útlendinga veiða. Ja, til hvers vorum við að ýta þeim í burtu áður fyrr og berjast fyrir landhelgi okkar? Það er allt orðið gleymt. Það eru til rök fyrir því að við höfum stundum gengið of langt í að taka fé af sjávarútveginum til þess að byggja upp þjóðfélagið og við værum ríkari í dag ef við hefðum skilið meiri auð þar eftir. Við stæðum betur að vígi og værum með meiri kaupmátt og þjóðfélagið væri sterkara hefðum við ekki gengið svo langt í því, eins og við oft höfum gert, að láta hann greiða. Auðlindagjald er því blekking og hefur alltaf verið það. Við getum ekki sagt þjóðinni þetta --- að við séum að reyna að hífa hann upp á hárinu. Það er bara eins og með Munchausen, það er verið að hífa sig upp á hárinu. Ég ætlaði þess vegna, herra forseti, að taka það skýrt fram að þessi tillaga á ekkert skylt við það sem ég var hér að benda á, alls ekkert. Hún hefur ekkert í för með sér nema kostnað. Hún er bara íþyngjandi fyrir greinina. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan að það er hugsanlegt og við eigum að fara mjög vendilega yfir það hvort ekki sé hægt að fá rétt til þess að veiða, menn geti keypt hann núna og boðið hann upp í stað þess að bíða í fimm ár eftir því að geta öðlast hann með reynslu sinni. Ég held að þetta sé allrar athygli vert. Ég vildi þess vegna ítreka það þannig að ekkert fari á milli mála hvað ég hef verið að segja og um hvað ég hef verið að tala vegna þess að ég held að þetta sé þess virði að velta fyrir sér. Ég held að það sé þess virði og við eigum að gera það í fullri alvöru. Ég veit að það hefur aldrei verið nein alvara í því þegar menn hafa reiknað með því að ég væri stuðningsmaður þessa en hafði nú samt orð á því vegna þess að mér finnst þetta heldur grátt gaman vegna þess að hér er um alvörumál að ræða. Hér er um gífurlegt alvörumál að ræða vegna þess að menn, stjórnmálaflokkar, stjórnmálamenn sem koma með tillögur um það að taka veiðiréttinn af íslenska flotanum eru að leika sér með mikinn eld. Það er mjög hættuleg umræða sem menn ættu ekki að halda fram og menn ættu ekki að reyna að afla sér vinsælda með því að blekkja fólk á þann veg og segja: Ég ætla að lækka hjá þér skattana. Ég ætla að láta bara útgerðina borga. Þetta eru yfirboð, þetta er loddaraskapur og þannig eigum við ekki að tala því að fólk á að vita betur.

Virðulegi forseti. Ég skil þetta nú ekki alveg. Það hefur komið fram að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson er einn af áhugamönnum um að tekið sé gjald fyrir norsk-íslensku síldina og hefur meira að segja fengið þriðjungsleiðara í Morgunblaðinu fyrir áhuga sinn á því þar sem þess er sérstaklega getið. En það er eins og hann sé áhugamaður um að síldin verði keypt en ekki að hún verði seld. Ég átta mig ekki alveg á málflutningi hv. þm. og vildi ég biðja hann að skýra það svolítið betur út fyrir mér. Ber að skilja hans málflutning þannig að hann sé fylgjandi því að veiðiheimildir á norsk-íslenska síldarstofninum verði seldar í eitt skipti fyrir öll eða um hvað nákvæmlega er hann að tala? Hver er hans skoðun á því hvernig eigi að framfylgja þeirri stefnu sem hann og Morgunblaðið eru sammála um hvað varðar sölu veiðiheimilda í norsk-íslenska síldarstofninum? Ég vildi gjarnan fá að vita það. Ég gat ekki skilið hans orð öðruvísi áðan en hann væri þeirrar skoðunar að selja bæri þetta í eitt skipti fyrir öll. Er það rétt túlkun á hans skoðun?

Herra forseti. Ég held að hv. 4. þm. Vestf. hefði betur sparað sér að ræða um gagnfræðaskólafundarsköp og ræðumennsku áðan. Það hefur aldrei komið fram að ég og Morgunblaðið værum sammála um eitt eða neitt. Það veit hann ósköp vel. Ég talaði við hann fyrir 11 dögum, herra forseti. Þá benti ég honum á að það ætti að skoða þetta mjög gaumgæfilega.

Þetta hvað?

Það ætti að skoða uppboð á veiðileyfum á norsk-íslensku síldinni mjög gaumgæfilega. Ég tók líka mjög skýrt fram að ég ætlaði ekki að leggja fram neinar tillögur um það. Ég sagði áðan í ræðustól, þannig að ég held að allir hafi skilið sem heyrðu, að ég teldi það vænlegt fyrir íslenska útgerðarmenn að eiga þess kost að kaupa á uppboði varanlegar aflaheimildir af norsk-íslenska síldarstofninum. Ég held að enginn sem hlustaði á mig hafi misskilið það nema þá viljandi. Ég er ekki að leggja þetta til, en þetta er eins og ég met það eftir að hafa hugsað um þetta síðustu 11 daga. Ég held að þetta sé vænlegasta leiðin. Ég sagði það mjög skýrt og vonandi þarf ég ekki að skýra það enn frekar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. leggur sem sé ekkert til en leggur til að það verði skoðað mjög vandlega og gaumgæfilega. Þá fer nú að vandast málið, því ef menn leggja ekkert til þá er mjög erfitt að skoða það. Eina tillagan sem liggur á borði hv. þingmanna er í því frv. sem hér er flutt og ég hlýt þá að skilja orð hv. þm. þannig að þá einu tillögu sem er til skoðunar beri að skoða mjög gaumgæfilega og væntanlega leiðir skoðunin til einhverrar niðurstöðu. Þá má vonandi vænta þess að hv. þm. sem situr í sjútvn. komi í því vinnuferli með einhverja tillögu um hvað hann vill láta gera, því að ég trúi því ekki að eina erindi hans inn í umræðuna, í fréttir og leiðara í Morgunblaðinu hafi verið það að hann vilji láta skoða málið en vill ekki segja hvað það er sem hann vill láta skoða og enn síður leggja það til.

Herra forseti. Þeir sem hafa gaman af útúrsnúningi, þeir stunda það. Ég mun að sjálfsögðu ekki leggja til tillögur um veiðileyfi hér og nú vegna þess að eðlilegt er að ég, sem stjórnarþingmaður, hafi samráð um það við sjútvrh. og þá ríkisstjórn sem ég styð, það er mjög eðlilegt. Þannig vinnum við. Ég held að hv. þm. hafi ekki skilið hvað ég var að segja. Ég var að segja það áðan að ég teldi vænlegast og það gæti komið til greina að við byðum upp þessar síldveiðar varanlega vegna þess að ég tryði því að það mundi spara þann kostnað sem ella félli niður á næstu fimm árum. Það væri mjög dýrt að öðlast þennan rétt með því að láta menn keppa á næstu fimm árum og við mundum spara þá peninga. Þess vegna var ég að leggja til og biðja menn að skoða þennan kost --- að bjóða upp síldina. Ég held að enginn þurfi að misskilja þetta. Þetta er bara umræða og þetta er tillaga og menn eiga að skoða þetta. Ég fjallaði um þetta fyrir 11 dögum, kom inn á þetta mál, benti á það og hv. 4. þm. Vestf. þarf ekkert að snúa út úr því frekar. Það er alveg óþarfi. Þetta er mjög skýrt og mjög greinilegt hvað ég er að tala um. Ég átti ekkert erindi inn í fréttir. Ég talaði hér og þeir sem segja hér fréttir, þeir segja frá því sem þeir vilja segja. Það hélt ég að allir vissu sem hér töluðu.

Virðulegi forseti. Ég fagna því frv. sem hér er til umræðu vegna þess að ég tel að það sé spor í þá átt að þjóðin njóti afrakstursins af nytjastofnunum í kringum landið og ég tel að það boði mikilvæga stefnubreytingu í fiskveiðistjórnun. Hér er verið að ræða um norsk-íslenska síldarstofninn sem hefur sérstöðu að því leyti að veiðireynsla er ekki fyrir hendi og um er að ræða deilistofn sem fer inn og út úr lögsögunni og því eiga lögin um úthafsveiðar við þennan stofn. Ég tel að árlegt uppboð á veiðiheimildum sé mjög góð leið til að stjórna þessum veiðum og vegna ummæla hæstv. sjútvrh. um að ekki hefði náðst sátt um það við setningu laga um úthafsveiðar að ráðherra gæti notað útboðsleiðina vil ég láta í ljós það álit mitt að ég tel að jafnvel án þeirrar lagabreytingar sem hér er lögð til geti sjútvrh. farið uppboðsleiðina við úthlutun á aflaheimildum, sbr. 6. mgr. 5. gr. laga um fiskveiðar utan lögsögu Íslands. En í þeirri grein segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Sé ekki fyrir hendi samfelld veiðireynsla úr viðkomandi stofni skal ráðherra ákveða aflahlutdeild einstakra skipa. Skal hann við þá ákvörðun m.a. taka mið af fyrri veiðum skips. Einnig getur hann tekið mið af stærð skips, gerð þess eða búnaði og öðrum atriðum er máli skipta. Þá getur hann ráðstafað veiðiheimildum til skipa þeirra útgerða sem að undangenginni auglýsingu hafa lýst sig með skuldbindandi hætti reiðubúnar til þess að afsala af viðkomandi skipi mestum aflaheimildum, reiknað í þorskígildum, á tegundum sem heildarafli er takmarkaður af.`` Ég er með frv. hérna þannig að ég mun tékka þetta af rétt á eftir, en mig minnir að þessi grein hafi ekki breyst að þessu leyti og ég get ekki séð að það sé bannað í þessari grein að ráðherrann noti útboðsleiðina þó að um það hafi verið samið að taka það út úr textanum sem slíkt af því að þetta eru allt saman heimildir og ráðherrann á að ákveða þetta og síðan er bara sagt hvaða viðmið hann geti tekið mið af. Hæstv. forseti. Ummæli hæstv. sjútvrh. áðan um laun sjómanna og fiskileigu til útlendinga var að mínu mati alveg hlægileg tilraun hans til að varpa ljósinu frá aðalatriðum þessa máls og reyna að fela að hjá honum sjálfum er ekki pólitískur vilji fyrir því að þjóðin, sem á nytjastofnana í hafinu í kringum landið, njóti afrakstursins. Afstaða hans í málinu áðan olli mér mjög miklum vonbrigðum vegna ummæla ýmissa aðila sem tengjast þessari ríkisstjórn, m.a. formanns Framsfl. og reyndar ummæla hans sjálfs í fjölmiðlum, um að til greina komi að nú verði notuð útboðsleiðin við að úthluta síldveiðiheimildum alla vega fyrir næsta ár. Hvað varðar sjómenn er alveg ljóst að þeir hafa nú þegar tekið þátt í kvótaleigu og kvótakaupum og ég tel að það sé ekkert nýtt þó að Rögnvaldur Hannesson prófessor hafi lýst því yfir að þetta muni hafa áhrif á þeirra kjör. Sjómenn hafa sjálfir lýst því yfir að þeir séu nú þegar að greiða veiðileyfagjald og sumum þeirra a.m.k. finnst réttlátara að gjaldið sé þá greitt í ríkissjóð fremur en til útgerðarmanna. Um frv. jafnaðarmanna sem hér er til umræðu, þá vil ég láta í ljós viss vonbrigði yfir því sem fram kemur í greinargerð og reyndar einnig í frumvarpstextanum, að við þessi útboð skuli arðinum eingöngu varið til haf- og fiskirannsókna og til slysavarna sjómanna og rannsókna á sjóslysum. Þetta eru vissulega allt mjög góð málefni sem ég styð af heilum hug, en ég spyr: Hvers vegna er ekki gengið lengra og lagt til að t.d. landsmönnum sé sent andvirði kvótans, eins og fram hefur komið í blaðagrein einmitt núna um helgina? Mér skilst að varlega áætlað sé það um það bil 300 þús. kr. á hverja fjögurra manna fjölskyldu í landinu. Hvers vegna má ekki nota andvirði fiskveiðikvótans t.d. til menntamála eða heilbrigðismála eða til þess að lækka skatta almennt? Ég tel að það mundi samræmast mun betur því markmiði að þjóðin í heild njóti afrakstursins af auðlindinni, ekki bara útgerðarmenn eða sjómenn. Varðandi ræðu hv. formanns sjútvn. áðan, að yfirlýsingar ýmissa aðstandenda ríkisstjórnarinnar hafi farið gegn úthafsveiðilögunum, þá er ég ekki sammála því að það geri það þó að það sé hugsanlegt að stefnan sem hæstv. sjútvrh. lýsti áðan sé fyrst og fremst bundið af samningum við LÍÚ, þá er ég ekki sammála því að það stangist á við úthafsveiðilögin. Ég er þó sammála hv. formanni sjútvn. um að þetta mál verði að skoða mjög vel og ég mun væntanlega fá tækifæri til þess á vettvangi sjútvn. Vegna orða sem féllu einnig áðan hjá hv. formanni sjútvn. um að sagan sýndi okkur að sumir sérhæfðu sig í fiskveiðum og aðrir færu að vinna við landbúnað og enn aðrir sem verkamenn o.s.frv., þá finnst mér sú umfjöllun ekki alveg réttlát vegna þess að nú erum við að fjalla annars vegar um stofn þar sem veiðireynsla á ekki við og hins vegar er mjög umdeilt hvernig kvótanum var úthlutað í upphafi í þeim lögum sem eru í gildi. Nú er svo komið að það eru mjög margar aðrar stéttir, ýmsir aðrir einstaklingar, sem alls ekki komast inn í sjómannastéttina þó þær fegnar vildu. Mér finnst það óréttlátt að vegna stjórvaldsaðgerða hafi þessari stétt verið lokað fyrir öðrum en fáum útvöldum. Vegna orða hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar sem talaði áðan, þá vil ég fagna því að í frv. er átt við árlegar veiðiheimildir en ekki varanlega aflahlutdeild á síld, eins og mér finnst hann vera að ræða um. Ég geri mjög mikinn greinarmun þar á og tel að sú aðferð sem hér er lögð til sé mun betri. Ég vil að lokum róa hv. þm. Einar Odd Kristjánsson, sem því miður er farinn úr salnum, með því að ég tel vissulega æskilegra að Íslendingar byðu í þennan kvóta heldur en útlendingar, en ef sú staða kæmi upp að veruleg fákeppni yrði vegna þess að sægreifarnir eru alltaf að verða færri og færri, þá gæti það hugsanlega þjónað hagsmunum þjóðarinnar að opna þetta fyrir fleirum en Íslendingum. Ég er þeirrar skoðunar að við verðum ávallt að ráða yfir okkar fiskimiðum og við getum skilyrt slíka úthlutun við það t.d. að öllum afla sé landað hér á landi. Ég tel að þær aðstæður gætu myndast að vernd okkar á íslenskum útgerðarmönnum í þessu tilfelli gæti gengið það langt að það skaðaði hagsmuni þjóðarinnar. Ég vil meina að ummæli bæði hæstv. sjútvrh. og hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar um veiðar útlendinga séu stórlega ýktar og þær hugmyndir séu eingöngu settar fram vegna mótmæla gegn því að nokkrir sægreifar fái afhentar veiðiheimildir þjóðarinnar endurgjaldslaust. Það tryggir að mínu mati ekki best almannahag, heldur ríkidæmi fárra.

Herra forseti. Hér komu fram að mínu viti sérstakar hugmyndir frá fulltrúa Kvennalista í þessari umræðu og ég vil þess vegna spyrja hreint út: Er hv. þm. þeirrar skoðunar að til greina komi að hleypa útlendingum til veiða í íslenskri fiskveiðilögsögu? Ég hygg að þjóðin muni vel eftir því fyrir allnokkrum árum, eftir langa baráttu við að ná yfirráðum yfir okkar lögsögu, þegar síðustu erlendu togararnir sigldu út úr henni. Þá var fagnað víða um land og þess vegna finnst mér nauðsynlegt að fá það hreint út hvort það sé skoðun hv. þm. og þá Kvennalistans væntanlega að þetta komi til greina.

Virðulegi forseti. Ég tel að hv. fyrirspyrjandi hafi ekki verið hér í síðustu viku þegar þessi mál voru töluvert til umræðu. Það er alveg ljóst að við höfum hleypt útlendingum inn í lögsögu okkar, samanber Norðmenn með loðnuna. Það hlýtur náttúrlega alltaf einhver gagnkvæmni að vera ríkjandi í þessum málum. Það kom fram í síðustu viku í andsvari að ég taldi að það gætu hugsanlega myndast þær aðstæður að slíkt væri réttlætanlegt með viðeigandi löggjöf.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þeim hv. þm. sem hér hafa tekið til máls, ekki síst þeim sem talaði síðast, fyrir stuðninginn við frv. okkar jafnaðarmanna. Hins vegar verð ég að segja eins og er að ég skildi ekki það sem hæstv. ráðherra sagði áðan. Vegna þess að hann talaði þvert gegn sjálfum sér miðað við hvernig frá hans málflutningi er m.a. sagt í dagblaðinu Degi þann 14. október sl. því þar er rætt við hæstv. sjútvrh. og fyrirsögnin á fréttinni sem er á forsíðu blaðsins er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Íhugar veiðigjald á síldina.`` Og hver er það sem blaðið segir að sé að íhuga veiðigjald á síldina? Það er hæstv. sjútvrh. Og veiðigjald á hvaða síld? Á norsk-íslenska síldarstofninn. Í viðtali við hæstv. ráðherra kemur fram að hann hafi, á meðan lögin um fiskveiðar utan landhelgi voru í undirbúningi, verið þeirrar skoðunar, og tjáð formanni úthafsveiðinefndar, Geir H. Haarde, þá skoðun sína, að einn af kostunum sem kæmi til álita við úthlutun á nýjum stofnum væri útboð á veiðiheimildum. Hæstv. ráðherra lýsti því yfir að hann hefði getað fallist á það þá, ef samstaða hefði orðið um þá lausn. En sú samstaða varð ekki. Hvers vegna ekki? Það kemur fram í Morgunblaðinu þann 15. október 1997 hvers vegna sú samstaða varð ekki. Vegna þess að þeir sem áttu að greiða, fulltrúar hagsmunaaðila, LÍÚ, neituðu. Þar er viðtal við Kristján Ragnarsson, formann Landssambands íslenskra útvegsmanna og hann segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Allt hefði þetta [hann er að ræða m.a. veiðileyfagjald á norsk-íslenska síldarstofninum] verið umrætt og hugsað frá hendi stjórnmálaflokkanna með Landssambandi íslenskra útvegsmanna hvernig þetta yrði útfært og það síðan sett í lög ágreiningslítið.`` Síðar í sömu frétt segir, með leyfi forseta: ,,Þeir [þ.e. stjórnarflokkarnir, segir Kristján Ragnarsson] virðast hafa gleymt um hvað stjórnarflokkarnir sömdu við hagsmunaaðila í fyrra um hvernig þessu skuli ráðstafað miðað við þau lög sem sett voru í fyrra.`` Það er ekki skrýtið þó að hæstv. ráðherra víki sér undan að svara spurningu sem hér var til hans beint um hvort endurnýjað samkomulag hafi verið gert við þessa aðila. Það kemur sem sé í ljós að hæstv. sjútvrh. var þeirrar skoðunar, áður en þessi lög voru sett á Alþingi í fyrra, að fyllilega kæmi til greina að selja veiðiheimildir úr norsk-íslenska síldarstofninum, en hæstv. ráðherra samdi við Landssamband íslenskra útvegsmanna um að gera það ekki. Þeir aðilar sem eiga að greiða fyrir afnot af sameiginlegum auðlindum komast upp með það að semja við hæstv. ráðherra um að svo skuli ekki gert. Hæstv. ráðherra ætti kannski að hugleiða þetta gagnvart öðrum þeim sem lagt er til að greiði í sameiginlega sjóði. Að menn einfaldlega geri samkomulag við hagsmunaaðila um að það skuli ekki gert heldur skuli verðmæti sem hæstv. ráðherra og skoðanabræður hans, samstarfsmenn í ríkisstjórninni sem handhafar almannavalds, búa til í viðtölum við erlend ríki og samningum við erlend ríki, afhent nokkrum einstaklingum ókeypis. En hæstv. ráðherra sagði meira í viðtalinu við Dag þann 14. október. Hann segist vera alveg sömu skoðunar nú um veiðigjald á síldina og hann var áður en hann samdi við Landssamband íslenskra útvegsmanna. Þess vegna átti ég von á, þegar hæstv. ráðherra hefur ítrekað afstöðu sína um að veiðigjald skuli íhugað, að hann tæki öðruvísi á málum en hann gerði þegar hann kom í ræðustól áðan. Því það eina sem hann hafði að segja var að gera athugasemdir um að ekki væru ákvæði í frv. okkar um að heimila útlendum aðilum að kaupa slíkar veiðiheimildir til jafns við íslenska. Og ég spyr hann: Er hann að óska eftir því að það sé í frv.? Telur hann að það sé líklegra að hann muni samþykkja frv. ef slíkt ákvæði væri þar inni? Hvers vegna er hann að auglýsa eftir því? Saknar hann þess? Var það það sem hæstv. ráðherra var að íhuga áður en hann samdi við Landssamband íslenskra útvegsmanna eða var það eitthvað annað? Hvers konar útúrsnúningar eru þetta? Hann spyr líka: Hvaða vit er í því að leggja skatt á sjávarútveginn? Hvaða skatt? Hver ákveður upphæð veiðileyfagjaldsins í þessu tilviki? Greiðendurnir sjálfir. Það er ekki ríkið eða Alþingi sem ákveður hvaða ,,skattur`` skuli tekinn heldur ræðst það á frjálsum markaði. Útgerðarmennirnir sjálfir ráða því á hvaða verði þeir treysta sér til að kaupa þennan kvóta. Og á hvaða verði treysta íslenskir útvegsmenn sér til að kaupa kvóta í viðskiptum á frjálsum markaði í dag af öðrum tegundum en norsk-íslensku síldinni? Nú síðast hafa þeir verið að kaupa þorskinn á 800 krónur kílóið. Þeir meta það svo sjálfir, það er ekkert skattlagningarvald sem metur það, engin ríkisstjórn, ekkert Alþingi, að útgerðin standi undir því að greiða 800 krónur og yfir 800 krónur fyrir hvert kíló af varanlegum þorskkvóta. Ekki er það skattlagningarvaldið sem metur það svo heldur útgerðarmennirnir sjálfir. Og varðandi sölu á veiðiheimildum úr norsk-íslensku síldinni eru það greiðendurnir sjálfir sem ákveða það hvað þeir treysta sér til að greiða á frjálsum markaði en ekki Alþingi eða ríkisvald. Hæstv. ráðherra talar um kjarasamninga og laun sjómanna í þessu sambandi. Laun sjómanna eru ákveðin með hlutaskiptum. Það er ekki gerð nein tillaga í frv. okkar til að breyta því. En ég spyr hann á móti. Ef hann tengir laun sjómanna á þennan hátt við úthlutun aflaheimilda, hver er þá skoðun hans eða tillaga um að hækka megi aflahlutdeild sjómanna á veiðum úr norsk-íslenska síldarstofninum ef útgerðirnar hans Þorsteins Pálssonar, hæstv. sjútvrh., fá aflaheimildirnar fyrir ekki neitt? Hvað telur hæstv. sjútvrh. að eigi að hækka hlutaskipti sjómanna á síldveiðum mikið ef nokkrir útgerðarmenn síldveiðiflotans fá aflaheimildirnar fyrir ekkert? Sú spurning er alveg jafngild og sú sem hann bar fram áðan. Og er hans hugmynd um að halda áfram að úthluta þessum aflaheimildum fyrir ekki neitt þá innlegg í kjarasamningaviðræður sjómanna og útvegsmanna í þá átt að þetta innlegg hans sé til þess gert að hækka hlutaskipti sjómanna í þessum veiðum? Nei, svo er ekki, enda er hann ekki að úthluta neinu til sjómanna. Það eru ekki sjómenn sem eignast aflahlutdeildir á Íslandsmiðum, ekki heldur í norsk-íslensku síldinni. Og það eru ekki íslenskir sjómenn sem hafa hagnast á því þegar handhafar þessara réttinda eru að leigja eða selja þau frá sér og ekki heldur landverkafólk og ekki heldur ríkissjóður, heldur þeir sjálfir. Það er mikið rætt um að ekki sé hægt að taka afstöðu með veiðileyfagjaldi af því að ekki sé búið að skilgreina hvað það er. En þeir sem það segja treysta sér mætavel til að taka afstöðu gegn veiðileyfagjaldi þó að þeir telji að ekki sé búið að skilgreina hvað það er. Þeir sjá engin vandkvæði á því. Það er bent á að ekki sé búið að skilgreina veiðileyfagjald vegna þess að við jafnaðarmenn höfum bent á margar leiðir til útfærslu þess gjalds. Ef við lítum á annan tekjustofn sem orðinn er, t.d. tekjuskattinn, er þá ekki búið að skilgreina hvað tekjuskattur er af því menn hafa bent á ýmsar leiðir um það hvernig megi framkvæma hann? Auðvitað er álagning veiðileyfagjalda eins og álagning annarra gjalda, að um margar leiðir er að velja. En það vantar ekki að menn viti og hafi skilgreint hvað auðlindagjald eða veiðileyfagjald er. Það er margbúið að gera það og allir vita hvað það þýðir. En menn hafa auðvitað misjafnar skoðanir á því alveg eins og með aðra gjaldtöku, því þetta er gjaldtaka, hvernig eigi að framkvæma hana. Hvort það eigi t.d. að gera það með útboðsaðferðum eins og hæstv. sjútvrh. hefur verið að tala um, hvort það eigi að gera það með föstu verði, hvort það eigi að gera það eingöngu á viðbótaraflaheimildum, hvort það eigi að gera það eingöngu varðandi norsk-íslenska síldarstofninn, eins og hæstv. ráðherra hefur sjálfur sagt að eigi að gera, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, hæstv. utanrrh. o.s.frv. Það að menn greini á um aðferðina til að leggja þetta gjald á þýðir ekki það sama og að menn viti ekki um hvað menn eru að tala. Og það er fráleitt að halda því fram að ekki sé hægt að taka afstöðu með veiðileyfagjaldi vegna þess að menn hafi ekki skilgreint hvað veiðileyfagjald er, en treysta sér á sömu stundu og sama stað til að taka afstöðu gegn veiðileyfagjaldi þó þeir telji sig sjálfa ekki vita hvað það er. Ég átti von á því, virðulegi forseti, að hér yrðu fleiri viðstaddir sem hafa tjáð sig upp á síðkastið. Einn þeirra er t.d. hæstv. utanrrh. Hann hefur tvívegis í samtali við Morgunblaðið tjáð sig um þessi mál. Hann segir á einum stað í viðtali við Morgunblaðið að gjaldtaka komi til greina. Það er haft eftir honum í þættinum Ísland í dag á Stöð 2 sl. sunnudagskvöld að gjaldtaka af veiðum úr norsk-íslenska síldarstofninum kæmi að mörgu leyti til greina. Það er haft eftir honum úr þættinum að hann líti allt öðruvísi á veiðiheimildir úr norsk-íslenska síldarstofninum en aðrar. Síldin hefði horfið héðan fyrir nokkrum áratugum og Halldór teldi að þau skip sem hefðu verið að stunda síldveiðar að undanförnu hefðu ekki unnið sér neinn rétt, það hefði verið tekið fram hvað eftir annað. Hann segir einnig í beinu viðtali við Morgunblaðið að ýmsir kostir komi til greina varðandi úthlutun veiðiheimilda úr norsk-íslenska síldarstofninum. Þar á meðal er hann spurður álits á hugmynd Einars Odds Kristjánssonar hv. alþm. Og hver er hugmynd Einars Odds Kristjánssonar? Jú, að gera megi tilraun til að leggja auðlindagjald á síldveiðiheimildir. Það er von að hæstv. forsrh. hafi orðið mæta hér í salinn þegar hann vissi að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson væri á mælendaskrá, til þess að standa vörð um það að hann segði nú ekki of mikið, enda dró hv. þm. í land frá því sem hann hafði áður sagt. En ég vona að hann hafi ekki skipt um skoðun. Hæstv. utanrrh. segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Það má vel hugsa sér að ríkisvaldið leigi hluta [veiðiheimilda] á sama markaði og útvegsmenn versla á. Í þessu sambandi má nefna hluta af þeim aflaheimildum sem koma til úthlutunar úr norsk-íslenska síldarstofninum og ekki er sérstök veiðireynsla fyrir, ...`` Það eru því ekki bara jafnaðarmenn sem hafa lýst skoðunum sínum í þessa veru. Hæstv. sjútvrh. hefur gert það. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur gert það. Formaður þingflokks Sjálfstfl. hefur gert það og hæstv. utanrrh. hefur gert það. Er þá nokkuð skrýtið þó að málflutningur tveggja þessara aðila sem hafa lýst þessum skoðunum hér hafi komið nokkuð á óvart? Því hann er allt annar heldur en sá sem þeir hafa viðhaft nú um nokkurt skeið. Þess vegna ítreka ég spurningu sem kom fram áðan: Er hæstv. sjútvrh. búinn að semja aftur við Landssamband íslenska útvegsmanna um að þeir skuli fá aðgang að þessari auðlind fyrir ekki neitt? Finnst hæstv. ráðherra það ekkert athugavert að verðmæti sem ríkisstjórn, handhafi almannavalds, skapar með samningum við önnur ríki, skuli tekin og gefin nokkrum Íslendingum fyrir ekki neitt? Hann er ekki að gefa sjómönnum neitt, ekki verkafólki, ekki dreifbýlinu. Hann er að gefa þau nokkrum einstaklingum fyrir ekkert. Herra forseti. Það skiptir ekki meginmáli hverjir standa að flutningi þingmáls. Það skiptir ekki heldur meginmáli hvernig mál koma fyrst inn á Alþingi Íslendinga. Ég trúi því, virðulegi forseti, að alvara sé á bak við þau ummæli stjórnarliða sem ég hef vitnað í, ummæli hæstv. sjútvrh. um að sjálfsagt sé að íhuga og skoða þetta mál, ummæli hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar um að sjálfsagt sé að framkvæma þetta svona, ummæli hæstv. utanrrh. um að hann sé fylgjandi því að selja veiðiheimildir. Ég trúi því að menn meini þetta svona. Og ég trúi því að menn láti af þessu verða á yfirstandandi þingi og séu samkvæmir sjálfum sér.

Herra forseti. Fyrr í þessari umræðu gerði ég grein fyrir því á hvaða grundvelli úthafsveiðifrv. var lagt fram á Alþingi, í andsvari við ræðu hv. 6. þm. Norðurl. e. Ég tók það skýrt fram þá að frv. var flutt inn á þing eins og formaður úthafsveiðinefndarinnar lagði til. Mat hans byggðist á því sem hann taldi vera mest samkomulag um innan nefndarinnar. Síðan kemur hv. 4. þm. Vestf. hér aftur og aftur og er að tönnlast á því að ég hafi gert eitthvert leynisamkomulag við formann LÍÚ hafandi verið viðstaddur þessa umræðu þegar ég gerði nákvæmlega grein fyrir því hvernig frv. var lagt hér fyrir í fyrra. Allir hv. þm. sem unnið hafa í nefndum að undirbúningi löggjafar kunna skil á því að þar reyna menn að ná samstöðu, reyna að ná samkomulagi. Því miður náðist það ekki í þessari nefnd, en formaðurinn lagði tillögurnar fram eins og hann taldi að mestur stuðningur væri fyrir þeim í nefndinni og á þeim grundvelli einum var málið lagt hér inn. Þetta var ég búinn að segja í umræðunni. Samt sem áður kemur hv. þm. hér fram og ítrekar þetta, auðvitað í þeim tilgangi að fjölmiðlar fari með þetta og taki þetta og reyni að gera eitthvað tortryggilegt. Gegn betri vitund er það endurtekið aftur og aftur. Herra forseti. Það er nauðsynlegt að ítreka enn einu sinni hvernig þetta mál kom hér og í hvaða búningi það var lagt fram. Síðan var það samþykkt af hinu háa Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég ætla að svara þessum orðum hæstv. sjútvrh. með orðum hins samningsaðilans, formanns Landssambands ísl. útvegsmanna. Hann segir orðrétt í Morgunblaðinu þann 15. október sl., með leyfi forseta: ,,Ég vísa þessum hugmyndum báðum`` þ.e. um framkvæmd veiðileyfagjalds á norsk/íslensku síldinni, ,,til föðurhúsanna og tel með ólíkindum að þær skuli koma frá þeim aðilum sem jafnglögglega eiga að þekkja til og þeir.`` --- Þarna er hann að tala um hæstv. sjútvrh. og hæstv. utanrrh. --- ,,Þeir virðast hafa gleymt um hvað stjórnarflokkarnir sömdu við hagsmunaaðila í fyrra um hvernig þessu skuli ráðstafað miðað við þau lög sem sett voru í fyrra. Þetta eru lög nr. 151 frá 27. desember 1996. Það er ekki nema rúmt hálft ár liðið og það hefur ekkert komið upp síðan sem breytir því sem ákveðið var þá, ...``

Herra forseti. Hv. þm. endurtekur aftur og aftur fullyrðingar sínar um þessi efni. Það er algengt, og það ætti hv. þm. að vita eftir að hafa tekið þátt í starfi í fjöldamörgum nefndum, að þar leitast þeir sem eru að undirbúa þingmál við að ná samstöðu og gera samkomulag um það hvernig mál eigi að koma fram. Og þó einhver nefndarmaður vitni til þess hvernig reynt var innan þess hóps að ná samstöðu um í hvaða búningi endanlegar tillögur færu fyrir ríkisstjórn og síðan fyrir Alþingi, þá stendur það nákvæmlega hér hvernig málið var lagt fyrir af ríkisstjórninni inn í þingið. Það var lagt fyrir eins og formaður úthafsveiðinefndarinnar sendi það til sjútvrh. á sínum tíma. Og að vera að gera umræður í hópi tortryggilegar sem eitthvert leynisamkomulag milli ráðherra og LÍÚ, er auðvitað útúrsnúningur og blekkingar og lýsir best þeim lélega málstað sem hv. þm. er hér að verja.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra er nú orðinn eins og gagnfræðaskóladrengur sem settur hefur verið í skammarkrókinn. Þetta eru ekki fullyrðingar mínar sem ég er að fara með, eins og hann segir. Ég er ekki að fullyrða eitt eða neitt. Ég er að vitna til aðila sem segist sem forgöngumaður hagsmunaaðila hafa samið um þetta, ekki við nefndina heldur við stjórnarflokkana. Úthafsveiðinefndin með aðild fulltrúa stjórnarandstöðunnar samdi ekki um neitt við Kristján Ragnarsson. Það er ósatt. Hann segist sjálfur hafa samið sem hagsmunaaðili við stjórnarflokkana og samningurinn hafi verið á þá lund að hugmyndir sjútvrh. um gjaldtöku fyrir veiðiheimildir úr norsk/íslensku síldinni hafi verið kastað fyrir róða gegn því að í staðinn yrði sett ákvæði um að þeir afsöluðu sér 15% í ígildum talið á móti þeim aflaheimildum sem þeir fengu. Þetta er engin fullyrðing mín. Þetta er það sem formaður LÍÚ segist hafa samið um við stjórnarflokkana og segir að það séu tryggðarof af hálfu þeirra þegar farið er að ræða um aðrar útfærslur. Þetta er ekki mín fullyrðing, virðulegi forseti. Þetta er fullyrðing mannsins sem sat við samningaborðið með hæstv. sjútvrh. og stuðningsmönnum hans í stjórnarflokkunum. Þetta er hans frásögn. Og þá spyr ég hæstv. ráðherra: Er Kristján Ragnarsson að segja ósatt? Hann er ekki að fást við fullyrðingu mína heldur frásögn Kristjáns Ragnarssonar. Segir Kristján Ragnarsson ósatt?

Herra forseti. Í annað sinn flytjum við frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Flutningsmaður ásamt mér er hv. þm. Guðjón Guðmundsson. Í 1. gr. frv. segir, með leyfi forseta: ,,Við 7. gr. laganna bætast tvær nýjar málsgreinar, svo\-hljóðandi: Telji útgerð skips að ekki náist að veiða upp í úthlutað aflamark skips af einhverri tegund skal útgerðin tilkynna Fiskistofu um hve mikið af aflamarki tegundarinnar hún hyggst ekki nýta á fiskveiðiárinu. Aflamarki hverrar tegundar sem þannig er skilað til Fiskistofu skal úthlutað á fiskveiðiárinu, gegn umsýslugjaldi er renni í ríkissjóð, til skipa í eigu útgerða sem óska eftir viðbótarveiðiheimildum í viðkomandi tegundum. Aflamarki tegunda, sem ekki nýtast á fiskveiðiárinu og ekki er heimilt að flytja milli ára skv. 12. gr., skal í byrjun næsta fiskveiðiárs úthlutað gegn umsýslugjaldi til skipa í eigu útgerða sem óska eftir viðbótarveiðiheimildum í viðkomandi tegundum. Umsýslugjald skal miðast við 5% af meðalverði viðkomandi tegundar á fiskmörkuðum innan lands á síðastliðnu fiskveiðiári. 2. gr. Eftirfarandi breytingar verða á 11. gr. laganna: a. 2. mgr. orðast svo: Við eigendaskipti að fiskiskipi fylgir aflahlutdeild þess. b. 6. mgr. fellur brott. 3. gr. 12. gr. laganna orðast svo: Heimilt er að skipta á aflamarki milli skipa, enda sé um jöfn skipti á tegundum að ræða að mati Fiskistofu. Þó er óheimilt að skipta aflamarki þeirra tegunda sem skipið fær til sín samkvæmt ákvæði 5. mgr. 7. gr. í lögum þessum. Tilkynna skal Fiskistofu fyrir fram um skipti á aflamarki tegunda milli skipa og eru skiptin ekki heimil fyrr en Fiskistofa hefur staðfest móttöku tilkynningar um þau frá þeim sem hlut eiga að máli. Annar flutningur á aflamarki milli skipa er óheimill. 4. gr. Ákvæði til bráðabirgða V í lögunum fellur brott. 5. gr. Lög þessi öðlast gildi 1. september 1998.`` Herra forseti. Ég vona að frv. hafi verið endurprentað og því dreift, vegna mistaka sem urðu í upphafi. Þegar þessu var dreift á hinu háa Alþingi, þá höfðu orðið mistök varðandi ártalið í 5. gr. Í greinargerð segir m.a., með leyfi forseta: ,,Það frumvarp til laga sem hér er lagt fram hefur þann tilgang að afnema að mestu leyti heimildir til framsals veiðiheimilda samkvæmt lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að veiðiheimildum, sem ekki veiðast á fiskveiðiárinu, verði skilað til Fiskistofu og þeim síðan úthlutað til annarra skipa gegn umsýslugjaldi. Jafnframt er gert ráð fyrir að veiðiheimildum, sem eru ónýttar í lok fiskveiðiársins, verði úthlutað á næsta fiskveiðiári gegn umsýslugjaldi. Markmið frumvarpsins er að einfalda og auka skilvirkni gildandi kerfis um stjórn fiskveiða og renna þannig stoðum undir almennari þjóðarsátt þar um. Framsal veiðiheimilda á grundvelli heimilda í lögum um stjórn fiskveiða hefur verið gagnrýnt látlaust á undanförnum árum. Gagnrýnin hefur verið færð fram af mörgum samtökum, félögum og einstaklingum úr öllum þjóðfélagshópum. Vafasamt er að þjóðarsátt sé um gildandi kerfi um stjórn fiskveiða, hvað þá heldur almenn sátt um framsal veiðiheimilda. Yfirlýstur tilgangur með setningu laga um stjórn fiskveiða var af tvennum toga. Í fyrsta lagi átti kerfið að tryggja að heildarafli tegunda í kvóta skyldi vera innan þeirra marka sem stjórnvöld ákvæðu hverju sinni. Í öðru lagi var reiknað með að kerfið leiddi til aukinnar hagkvæmni í sjávarútvegi þar sem það mundi með sjálfvirkum hætti leiða til að afkastageta fiskiskipaflotans aðlagaðist afrakstursgetu fiskstofnanna við landið. Það sem átti að koma í kring þessari aðlögun var fyrst og fremst frjálst framsal veiðiheimilda og þröngar takmarkanir á aukinni veiðigetu fiskiskipaflotans, samanber ákvæði um úreldingu fiskiskipa í samræmi við stækkun annarra fiskiskipa. Afar erfitt er að mæla hreinan ávinning í sjávarútvegi, ef einhver er, af framsali veiðiheimilda þar sem taka verður tillit til ýmiss konar kostnaðar sem framsalið leiðir af sér. Í þessu sambandi ber að nefna beinan viðskiptakostnað samhliða samningum og umsjón með tilfærslum veiðiheimilda milli aðila, en fjöldi tilfærslna á hverju fiskveiðiári er mjög mikill. Þessi miklu umsvif með framsali veiðiheimilda hafa kallað á síaukið opinbert eftirlit til að sjá um að farið sé að lögum. Þá ber að nefna að framsal veiðiheimilda hefur í för með sér óbeinan kostnað sem stafar af miklu óöryggi í rekstri fyrirtækja og framfærslu heimila í þéttbýli á landsbyggðinni sem byggir afkomu sína fyrst og fremst á sjávarútvegi. Einnig ber að tilgreina tvö allsherjarverkföll sjómanna á fiskiskipum á undanförnum árum. Verkföllin má að stærstum hluta rekja til óánægju sjómanna með versnandi hlutskipti sitt þar sem þeir hafa nauðugir viljugir verið látnir taka þátt í kostnaði við kaup á veiðiheimildum. Þessi nauðung virðist enn eiga sér víða stað þrátt fyrir setningu nýrra ákvæða í ýmsum lögum til að spyrna við þessum gjörningum. Eins og áður segir er vafasamt að framsal veiðiheimilda hafi skilað sjávarútveginum þeim ávinningi sem upphaflega var reiknað með. Hins vegar bendir ýmislegt til þess að framsalið leiði til aukins kostnaðar fyrir greinina og þjóðarbúið í heild. Ef heldur áfram sem horfir með óbreytt kerfi um stjórn fiskveiða má búast við vaxandi ósætti meðal þjóðarinnar í afstöðu hennar til kvótakerfisins. Við slíkar aðstæður verður ekki unað til langframa og er því nauðsynlegt að lögum um stjórn fiskveiða verði breytt þannig að sem flestir geti sætt sig við þau. Það er meginmarkmið frumvarpsins.`` Herra forseti. Eftir umræðu hér legg ég til að frv. verði vísað til hv. sjútvn.

Herra forseti. Það frv. sem hér er til umræðu var flutt á síðasta þingi og þá vísað til sjútvn. sem afgreiddi málið ekki frá sér fyrir þinglok. Frv. er því endurflutt óbreytt að öðru leyti en því að gildistími samkvæmt 5. gr. færist aftur um eitt ár og verður 1. september 1998 eða í upphafi næsta fiskveiðiárs. Verði þetta frv. að lögum verður framsal veiðiheimilda að mestu bannað nema þegar um er að ræða skipti á jöfnum heimildum á þeim tegundum sem sæta aflamarki. Þar með yrði komið í veg fyrir það takmarkalausa verslunarkerfi sem þróast hefur á undanförnum árum og í daglegu tali er kallað kvótabrask. Það er mjög almenn óánægja með þetta verslunarkerfi meðal þjóðarinnar og þá ekki síst hjá sjómönnum sem telja mörg dæmi um það að kjör sín skerðist vegna þess að þeir verði nauðugir viljugir að taka þátt í að greiða kostnað vegna þeirrar kvótaleigu þegar kostnaðurinn er dreginn frá aflaverðmæti áður en til skipta kemur milli sjómanna og útvegsmanna. Þessi óánægja hefur reyndar leitt til tveggja allsherjarverkfalla sjómanna. Það er fróðlegt að lesa þær umsagnir sem sjútvn. bárust um frv. á síðasta þingi. Í umsögn LÍÚ segir að stjórn LÍÚ hafi samþykkt að mæla gegn samþykkt frv. Síðan er tíundað ágæti framsalsveiðiheimilda og í niðurlagi bréfsins segir, með leyfi forseta: ,,Það er sama hvar borið er niður um efni þessa frumvarps. Með samþykkt þess yrði sjávarútveginum valdið ómældum skaða um alla framtíð.`` Þessi umsögn þarf sjálfsagt ekki að koma á óvart. Hér er auðvitað verið að fjalla um tugmilljarða hagsmuni og að sumu leyti skiljanlegt að samtök handhafa kvótans verji þessa hagsmuni með kjafti og klóm. Ég teldi það að vísu skynsamlegra hjá þessum ágætu samtökum að ljá máls á því að sníða af kerfinu verstu vankantana, þ.e. að hætt verði þessari ótakmörkuðu verslun með óveiddan fisk í sjónum sem er sameign þjóðarinnar samkvæmt 1. gr. laga um stjórn fiskveiða vegna þess að það verður aldrei sátt um þetta verslunarkerfi og óánægjan vex ár frá ári og kraumar um allt þjóðfélagið. Í umsögn Farmanna- og fiskimannasambandsins segir, með leyfi forseta: ,,Farmanna- og fiskimannasamband Íslands lýsir yfir eindregnum stuðningi við lagafrumvarpið og vonar að alþingismenn afgreiði málið eins og það liggur fyrir. Með slíkri afgreiðslu er hægt að reikna með að meiri sátt gæti skapast um gildandi fiskveiðikerfi sem virðist eiga þverrandi stuðning hjá almenningi í landinu.`` Sjómannasamband Íslands sendir mjög ítarlega umsögn þar sem segir m.a., með leyfi forseta: ,,Allt frá því að byrjað var að stjórna fiskveiðum með þeim hætti sem nú er gert hefur Sjómannasamband Íslands haft fyrirvara varðandi þann þátt fiskveiðistjórnunarinnar er snýr að frelsi útgerðarmanna til að versla með veiðiheimildir. Sérstaklega hafa hin svokölluðu leiguviðskipti með veiðiheimildir, þ.e. framsal veiðiheimilda innan fiskveiðiársins, verið þyrnir í augum Sjómannasambandsins. Á undanförnum árum hefur það sýnt sig að viðskipti með veiðiheimildir eru nánast eingöngu notuð til að lækka uppgjörsverð til sjómanna, þar sem aðeins er gert upp við sjómenn miðað við peningagreiðslur fyrir aflann, en verðmæti veiðiheimildanna, sem einnig er hluti af greiðslu fyrir aflann, er sleppt við uppgjör. Framangreind viðskipti hafa átt sér stað í skjóli ímyndaðrar hagræðingar en þegar grannt er skoðað á þessi viðskiptamáti ekkert skylt við hagræðingu. Ekki er eingöngu verið að hlunnfara sjómenn með slíkum viðskiptaháttum heldur þýðir þetta að hafnir landsins eru hlunnfarnar um hafnargjöld og sama er að segja um sjóðagjöld til Fiskveiðasjóðs. Það sem alvarlegast er í þessum viðskiptum er að ríki og sveitarfélög eru einnig hlunnfarin og opinber gjöld af þeim tekjum sjómanna, sem þeir ættu að fá ef rétt væri gert upp samkvæmt kjarasamningi.`` Síðar í þessari sömu umsögn segir, með leyfi forseta: ,,Sú skoðun hefur verið ríkjandi innan Sjómannasambands Íslands að afnema þyrfti sem fyrst frelsi einstakra útgerðarmanna til að versla með veiðiheimildir. Sjómannasamband Íslands hefur margsinnis lagt til þá reglu sem fram kemur í 1. gr. frumvarpsins, þ.e. að geti skip ekki veitt það magn sem því er heimilt samkvæmt úthlutun veiðiheimildanna ætti að skila því sem eftir er til baka, þannig að hægt væri að endurúthluta því til annarra skipa. Sjómannasamband Íslands fagnar því 1. og 3. gr. frumvarpsins þar sem gert er ráð fyrir að útgerðir skili til baka þeim veiðiheimildum sem þær ekki geta nýtt sjálfar auk þess sem leiguviðskipti með veiðiheimildir verða afnumin. Þrátt fyrir breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða skv. 3. gr. frumvarpsins um afnám leiguviðskipta verður áfram hægt fyrir útgerðir að skipta innbyrðis á jöfnum verðmætum heimildanna. Sjómannasamband Íslands fellst á að þannig viðskipti leiði til hagræðingar og samþykkir því að slík viðskipti verði ekki afnumin. Að öðru leyti felur frumvarpið í sér afnám leiguviðskipta með veiðiheimildir og er sú aðgerð löngu orðin tímabær. Sjómannasamband Íslands styður því 1. og 3. gr. frumvarpsins og leggur til að Alþingi samþykki þær óbreyttar. Í 2. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að viðskipti með aflahlutdeild skipa verði afnumin, þ.e. viðskipti með varanlegar veiðiheimildir. Sjómannasamband Íslands telur að ekki eigi að loka að fullu fyrir möguleika útgerða til að flytja varanlegar veiðiheimildir milli skipa. Hins vegar þarf að koma í veg fyrir að heimild til að flytja varanlegar veiðiheimildir milli skipa verði misnotuð. Sjómannasamband Íslands leggur því til að 2. gr. frumvarpsins verði orðuð þannig: ,,Við 11. gr. laganna bætist ný málsgrein er orðist þannig: Hafi aflahlutdeild í einhverri tegund verið flutt frá skipi að hluta eða öllu leyti er óheimilt að flytja aflahlutdeild í sömu tegund aftur til skipsins.`` ... Með framangreindri breytingu á 2. gr. frumvarpsins mælir Sjómannasamband Íslands með því að frumvarpið verði sem fyrst samþykkt þannig að öllum sé ljóst í upphafi næsta fiskveiðiárs hvaða reglur gilda varðandi framsal veiðiheimilda.`` Í umsögn Vélstjórafélags Íslands segir, með leyfi forseta: ,,Vélstjórafélag Íslands hefur frá upphafi stutt hið svokallaða ,,kvótakerfi`` og talið að þrátt fyrir fjölmarga galla sé það engu að síður skásta kerfið sem völ er á í dag. Félagið hefur einnig talið að frjálst framsal veiðiheimilda sé ein af forsendum þess og studdi það á sínum tíma með því skilyrði að kaup einstakra útgerða á veiðiheimildum hefði ekki áhrif á kjör sjómanna, þ.e. rýrði þau ekki. Um þetta skilyrði taldi félagið á sínum tíma að ríkti fullt samkomulag við forustu útvegsmanna en það er í andstöðu bæði við landslög og gerða kjarasamninga að láta sjómenn taka þátt í kaupum á veiðirétti. Því miður hefur forusta útgerðarmanna ekki staðið við sitt nema síður sé sem hefur leitt til þess að brask með veiðiheimildir er komið út fyrir öll velsæmismörk og bara það eitt, ef látið verður afskiptalaust, mun ganga af þessu stjórnkerfi dauðu innan skamms tíma. Að öllu þessu skoðuðu er það mat félagsins að þær breytingar sem hér eru lagðar til séu nauðsynlegar. Þær ættu að geta tekið fyrir braskið en viðhalda engu að síður allnokkrum sveigjanleika varðandi millifærslur aflaheimilda.`` Ég ætla að vitna að lokum, herra forseti, í umsögn Alþýðusambands Vestfjarða. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Stjórnarfundur Alþýðusambands Vestfjarða mælir eindregið með samþykkt frumvarps til laga með breytingu á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, sem er 67. mál 121. löggjafarþings. Flutningsmenn: Guðmundur Hallvarðsson og Guðjón Guðmundsson. Með samþykkt þessa frumvarps væri að miklum hluta komið í veg fyrir það gegndarlausa brask með veiðiheimildir sem átt hefur sér stað undanfarin ár og skekkt hefur lífskjör sjómanna og fiskverkafólks í ríkum mæli. Atvinnuöryggi og afkoma þessa fólks er komið undir því hvernig hinir svokölluðu umráðamenn veiðiheimildanna, útgerðaraðilar, ráðstafa og selja þessa þjóðareign. Öll framkvæmd þeirra viðskipta hefur verið svo siðlaus að við svo búið er ekki hægt að una. Með samþykkt þessa frumvarps væri hægt að ná einhverjum áttum í þeim frumskógi sem kvótakerfið er.`` Þessar umsagnir helstu samtaka sjómanna eru mjög skýrar. Öll þessi samtök mæla eindregið með því að óheft framsal veiðiheimilda verði afnumið. Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, Sjómannasamband Íslands, Vélstjórafélag Íslands og Alþýðusamband Vestfjarða tala fyrir munn nánast allra þeirra sjómanna sem vinna eftir gildandi kerfi. Þegar þessi heildarsamtök sjómanna tala með svo skýrum hætti gegn ákveðnum þætti í lögum um stjórn fiskveiða, þá held ég að flestir hljóti að sjá að taka verður tillit til þessara sjónarmiða. Það gengur einfaldlega ekki að skella skollaeyrum við þeim, enda mun þetta kerfi auðvitað ekki halda velli óbreytt þegar svo eindregin andstaða er gegn því meðal sjómanna. Það bendir ekkert til annars, að mínu áliti, en að óánægja með þetta óhefta framsal veiðiheimilda muni halda áfram að vaxa ef ekkert verður að gert. Framsalið hefur auðvitað þróast með allt öðrum hætti en gert var ráð fyrir þegar lögin um stjórn fiskveiða voru upphaflega sett. Framsalið var fyrst og fremst hugsað til hagræðingar, t.d. til skipta á veiðiheimildum, svo sem karfa fyrir þorsk eða ýsu fyrir ufsa eða færslu heimilda milli skipa í eigu sömu útgerðar eða þá óvæntra atvika eins og skipsskaða eða bilana. Allar þær fjölbreyttu aðferðir sem þróast hafa til að versla með heimildirnar, þ.e. óveiddan fiskinn í sjónum, sá enginn fyrir. Um það geta menn sannfærst með því að lesa ræður þingmanna frá þeim tíma þegar lögin voru upphaflega sett. Þegar þessi verslun með veiðiheimildir er gagnrýnd, þá er svar þeirra sem vilja óbreytt kerfi staðlað: ,,Frjálsa framsalið er undirstaða kerfisins. Án þess er kvótakerfið einskis virði.`` En meiningin með frjálsa framsalinu þegar lögin um stjórn fiskveiða voru sett var út af fyrir sig ágæt. Það sem ég tel hins vegar að hafi brugðist er að undirbúningur hefur ekki verið sem skyldi þegar lögin voru sett og lögin urðu einfaldlega of götótt þannig að kvótaeigendum tókst að finna hinar fjölbreyttustu leiðir til að gera veiðiheimildirnar að verslunarvöru. Það er um gríðarlegar fjárhæðir að ræða í kvótaviðskiptum svo nemur milljörðum króna. Ég hef ekki tölur um hversu mikið var flutt milli aðila á síðasta fiskveiðiári en á næsta fiskveiðiári þar á undan, sem lauk 31. ágúst 1996, voru þessir flutningar 335.792 tonn, sem umreiknað í þorskígildi voru 204.386 tonn og hafði þá aukist um 25% frá næsta fiskveiðiári á undan. Vissulega er stærsti hluti þessara tilfærslna skipti á tegundum og færslur milli skipa í eigu sömu útgerðar. Menn greinir nokkuð á um hversu hátt hlutfall framsalsins skýrist þannig, en varlega má áætla að 20--30% framsalsins séu bein viðskipti, þ.e. leiga og sala á kvóta. Hér er ótvírætt um gríðarlega hagsmuni að ræða og svo sem ekkert við það að athuga að þeir sem hafa aðstöðu til að fénýta kvótann verji hagsmuni sína og vilji engar breytingar og það er heldur ekkert við þá að sakast. Þeir eru einfaldlega að vinna eftir gildandi lögum. En þessum lögum þarf einfaldlega að breyta og út á það gengur þetta frv. Í umræðunni um þetta frv. á síðasta þingi benti ég á að skoða þyrfti hvernig viðskiptin með aflaheimildir skiluðu sér til skatts og nefndi dæmi um nótulaus viðskipti. Það brugðust ýmsir hart við þeim ummælum og höfðu uppi stór orð. Í framhaldi af því skipaði hæstv. fjmrh. nefnd til að kanna þessa hlið málsins og sú nefnd mun reyndar vera enn að störfum og það verður fróðlegt að sjá niðurstöður hennar. En eðlilegt hlýtur að teljast að um þessi viðskipti, meðan þau eru leyfð, gildi sömu lögmál og um önnur viðskipti í þjóðfélaginu. Sumir halda því fram að bátum muni fækka mjög ef leiga á kvóta verður bönnuð því að kvótaleigan sé forsendan fyrir rekstri þessara báta í dag. Þessu er ég algerlega ósammála og staðreyndin er að þessum bátum hefur fækkað mjög ört á undanförnum árum og vertíðarbátarnir svokölluðu eru flestir horfnir úr flotanum. Og hver skyldi ástæðan vera fyrir því? Skyldi hún ekki bara vera sú að menn halda það ekki út ár eftir ár að gera út að stærstum hluta á kvóta sem þeir verða að leigja til sín á verði sem slagar hátt í það sem menn fá fyrir fiskinn á markaði? Mér sýnist að þessum bátum muni halda áfram að fækka ef kerfið verður óbreytt. En verði það frv. sem hér er til umræðu að lögum munu þessir bátar fá aukinn kvóta þegar farið verður að endurúthluta þeim kvóta sem ekki veiðist og ekki verður þá hægt að versla með eins og tíðkast hefur á undanförnum árum. Herra forseti. Það er trú mín að þetta kerfi sem nú gildir um stjórn fiskveiða hljóti að láta undan. Það verður enginn starfsfriður í þessari mikilvægu atvinnugrein, sjávarútveginum, meðan við búum við það kerfi sem sjómannastéttin og reyndar stærsti hluti þjóðarinnar er jafnósátt við og raun ber vitni. Það verður aldrei sátt um óbreytt ástand með öllum þeim aðferðum sem menn hafa þróað til að versla með fiskinn í sjónum og er svo kórónað með því að kvótinn gengur í arf og er jafnvel aðalbitbeinið í skilnaðarmálum hjóna. Við verðum að stöðva kvótabraskið. Því fyrr, því betra. Þetta frv. gerir ráð fyrir að það sé gert með því að bannað verði að fénýta kvótann, en skipti á veiðiheimildum leyfð, enda er stórkostlegt hagræði af þeim. Frv. gengur út á að framsal aflaheimilda verði með þeim hætti sem þingmenn ætluðust til þegar lögin um stjórn fiskveiða voru sett og allir þeir braskmöguleikar sem menn hafa þróað í kerfinu verði afnumdir í eitt skipti fyrir öll. Vonandi geta þingmenn sameinast um það þjóðþrifaverk.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir margt af því sem kom fram í ræðu hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar um að kvótabraskið er líklega það sem hefur komið hvað mestu óorði á núverandi fiskveiðistjórnunarkerfi. Það eru þó tvær spurningar sem vakna óneitanlega við yfirlestur þessa frv. Annars vegar hvernig flutningsmenn sjá fyrir sér endurúthlutun þeirra veiðiheimilda sem skilað er inn, því að aðeins virðist vera gerð grein fyrir því að fyrir þá endurúthlutun skuli greiða umsýslugjald, 5% af meðalverði viðkomandi tegundar á fiskmörkuðum innan lands á sl. fiskveiðiári. Þess vegna veltir maður því fyrir sér hverjir hafi þá aðgang að þeim aflaheimildum. Hvort það séu allir, hvort þeim aflaheimildum verði skipt jafnt upp milli þeirra sem sækja um o.s.frv. Það væri fróðlegt að vita það. Hin spurningin sem vaknar óneitanlega í þessu sambandi og er kannski veigaþyngri varðar það hvernig við ættum í raun og veru að snúa til baka úr því sem komið er. Á þinginu í fyrra samþykktum við frv. um samningsveð sem kveður á um að óheimilt sé að láta aflahlutdeild af skipi nema lánastofnun samþykki þann flutning. Með öðrum orðum, aflahlutdeild er orðin andlag veðsetningar og verður ekki breytt nema með samþykki lánastofnunar. Í þessu samhengi kalla ég eftir því hvort ekki hefði verið eðlilegt að samhliða þessu frv. væri þá flutt frv. þess efnis að þeirri grein sem þar var samþykkt í lögum um samningsverð og fjallaði um þá kvöð sem lögð væri á aflaheimildir, þ.e. ef ætti að flytja þær brott, yrði breytt samhliða þessu til þess að þetta gæti gengið upp.

Herra forseti. Hvernig á að endurúthluta kvótanum? Mér sýnist það nú afskaplega einfalt. Það verður gert í sömu hlutföllum og kvótanum er úthlutað í dag. 5% umsýslugjald er bara til að mæta beinum kostnaði við þennan gjörning og eru í sjálfu sér smáaurar. En hvernig á að snúa til baka og hvort þetta samrýmist þeim lögum sem samþykkt voru á þinginu í vor um samningsveðið? Ég sé ekki að það rekist á. Þetta frv. hefur ekkert með það að gera að selja kvóta. Það er einmitt verið að koma í veg fyrir að menn geti selt eða leigt frá sér kvótann. Ég sé ekki að það rekist neitt á.

Virðulegi forseti. Ég vildi bara vekja athygli á því að í þeim lögum er kveðið á um að aflahlutdeild verði ekki færð varanlega af skipi nema samþykki lánastofnunar komi til. Ég sé það þá ekki öðruvísi en að aflahlutdeildin verði ekki færð af skipinu nema það verði samþykkt af viðkomandi lánastofnun annars geti það ekki gengið upp og þess vegna vil ég vekja á því athygli að þetta fær ekki alveg samrýmst þeim lögum.

Herra forseti. Ég fæ ekki séð að þetta rekist neitt á því þarna er eingöngu verið að tala um að menn skili aftur þeim hluta afla fiskveiðiársins sem þeir ekki nota. Það er ekki verið að skila þessu varanlega heldur eingöngu því sem þeir nota ekki það fiskveiðiárið. En sé þetta hins vegar vandamál þá er það eitthvað sem menn hljóta að taka á í meðferð þingsins á málinu og þetta er nú varla sá þröskuldur að menn komist ekki yfir hann.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er til umræðu hefur þann tilgang, eins og segir í greinargerð, að afnema að mestu leyti heimildir til framsals veiðiheimilda samkvæmt lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Þetta frv. er að mínu mati mjög athyglisvert vegna þess að það snertir þrjú grundvallaratriði. Í fyrsta lagi snertir það hversu hagkvæmt fiskveiðistjórnunarkerfið er og í öðru lagi snertir það þá áhættu sem fylgir því fyrir heilu byggðarlögin að kvótinn er framseljanlegur. Í þriðja lagi má segja að það snerti mjög miklar og harðar deilur um brask með kvótann og heimildir til að leigja kvóta. Þessi atriði eru mjög illsættanleg, þ.e. að hafa mjög hagkvæmt fiskveiðistjórnunarkerfi og að koma í veg fyrir þann hrylling sem ýmis byggðarlög hafa upplifað á undanförnum árum, þ.e. að kvótinn er seldur úr plássinu. Í Noregi tíðkast það, eins og Alþingi veit, að kvóti er framseljanlegur eingöngu innan byggðarlaga. Þar með næst það markmið að hluta að kerfið er hagkvæmt og einnig að síður er hætta á að heilu byggðarlögin missi lífsviðurværi sitt. Ég hef gert nokkuð af því að ræða um okkar fiskveiðistjórnun við Norðmenn og þeir trúa því ekki að hér sé frjálst framsal lögbundið. Segja flestir sem ég hef talað við að það mundi aldrei fást samþykkt í Noregi. Ég tel, herra forseti, að hérna sé um mjög mikilvægt mál að ræða í fiskveiðistjórnun okkar sem því miður hefur ekki verið pólitískur vilji fyrir að taka á af nokkurri alvöru og því fagna ég þessu frv. sem hérna liggur fyrir og vona að hv. sjútvn. taki málið fyrir af alvöru. Við kvennalistakonur höfum lagt til byggðakvóta til að koma í veg fyrir að heilu byggðarlögin missi lífsviðurværi sitt, eins og sagan sýnir að gerist. Það er til ein leið sem víða er notuð í heiminum, þ.e. að úthluta aflaheimildum til byggðarlaga sem síðan nýta þær í þágu fólks sem býr á viðkomandi svæði. Þau umdeildu kvótakaup sem urðu núna síðast, þ.e. á Suðurnesjum, sýna mjög vel að takmarkaðar aðgerðir eins og Suðurnesjaaðstoð eða Vestfjarðaaðstoð geta snúist upp í andhverfu sína og því verður að mínu mati að taka markvisst á þessu máli, helst án þess að kerfið missi sveigjanleika sinn og verði óhagkvæmara en nauðsynlegt er, sem ég tel vera helsta annmarka á því frv. sem hér er til umræðu. Þetta frv. á að mínu mati að fá alvarlega skoðun og vonandi næst einhver leið til að þau umdeildu sjónarmið sem frv. er ætlað að greiða úr leysist, allar deilurnar í kringum kvótabraskið, en ekki síst að leið finnist til að tryggja það að fólk í sjávarplássum missi ekki lífsviðurværi sitt, svo og að fiskveiðistjórnunin geti verið hagkvæm. Það hlýtur að vera aðeins spurning um hvenær en ekki hvort, þ.e. hvenær stjórnvöld geri eitthvað í málinu. Ég tel að sú leið sem hér er lögð til sé að nokkru leyti óraunhæf, því miður, og þess vegna verði að fínpússa þetta frv. og fara að einhverju leyti aðrar leiðir, t.d. þær sem Norðmenn hafa farið til að ná þeim markmiðum sem ég hef rætt um.

Herra forseti. Ég vil þakka þeim sem hafa tekið til máls vegna þessa frv. Aðeins út af því sem síðasti ræðumaður kom inn á þar sem hann talaði um að þetta mál snerti mörg byggðarlög, einkum og sér í lagi þau þar sem kvótinn væri seldur og snerti enn fremur mjög harðar og miklar deilur um brask. Það var líka komið aðeins inn á það hvernig ætti að endurúthluta. Ég tel að þessi mál séu með þeim hætti að nauðsynlegt sé að taka þau upp og vona að málið fái góða umfjöllun hjá hv. sjútvn. sem þetta mál mun að sjálfsögðu fara til. Ég vildi þó aðeins geta þess, eins og fram kemur í grg. með 3. gr., sem ég held að nauðsynlegt sé að ítreka hér, að í 3. gr. ,,er kveðið á um að ávallt sé öllum frjálst að skipta á jöfnum heimildum af þeim tegundum sem aflamarki sæta. Fiskistofa skal leggja mat á það hvort hér sé um jöfn skipti að ræða, ella væri þarna opin leið til þess að greiða fyrir mismun verðmætis, en frv. er einmitt ætlað að koma í veg fyrir það óeðlilega verslunarkerfi sem viðgengist hefur undanfarin ár samfara því ósætti sem ,,kvótabraskið`` hefur valdið. Þá er jafnframt tekið fyrir það í 1. mgr. greinarinnar að skip sem fær til sín aflaheimildir í tegund gegn greiðslu umsýslugjalds vegna vöntunar í þeirri tegund noti þá tegund í skiptimynt í jöfnum skiptum, enda markmið frv. að fái menn til sín aflaheimildir eða sé úthlutað þeim, nýti þeir þær sjálfir. Það samrýmist einnig vel þeim meginmarkmiðum kvótakerfisins að jafna veiðiheimildum til þeirra sem þurfa þeirra með vegna verkefnisskorts og skömmtunaraðgangs að afla innan kvótakerfisins.`` Þetta opnar möguleika fyrir útgerðir á stöðum þar sem kvóti hefur verið seldur vegna ástands sem upp hefur komið, og við þekkjum vel til, að kaupa þá til sín þann kvóta sem gírugir útgerðarmenn hafa verið að kaupa til sín bara til að safna að sér auði og ekki er eðlilegt að gerist. En eins og hv. meðflm. minn, Guðjón Guðmundsson, kom inn á áðan, þá hefur þetta náttúrlega farið þær leiðir að með ólíkindum er. Ég endurtek þakkir mínar fyrir þær umræður sem hafa farið fram og vænti þess og veit að þetta mál mun fá faglega umfjöllun í hv. sjútvn.