Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég ætla að fjalla hér lítillega um mál sem var hér til umræðu fyrir jól og var kallað aftur til allsherjarnefndar milli 2. og 3. umr. Það snýst um hvernig þingið mun standa að og fara með þá rannsóknarskýrslu sem er væntanleg núna í lok janúar ef allt fer eins og menn vonast til, þ.e. rannsóknarskýrslu utanaðkomandi aðila sem forsætisnefnd skipaði hér á síðasta kjörtímabili til þess að rannsaka aðdraganda og orsök falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. Nokkuð var fjallað um þetta mál í allsherjarnefnd. Þetta er auðvitað stórt og viðamikið mál og skiptir afar miklu máli að vel takist til af hálfu þingsins að fjalla um það. Ég hef sagt það áður hér úr þessum ræðustól að ég tel að það verði prófsteinn á styrk þingsins í framhaldinu hvernig við munum halda á þessu máli og líka prófsteinn á trúverðugleika þingsins út á við. Nánast allir þeir þingmenn sem ég hef talað við um þetta mál eru mér sammála um það þannig að ég tel það ekki rétt sem stundum hefur heyrst í umræðunni, að hér ætli þingmenn sér að taka þessi mál einhverjum vettlingatökum eða sópa einhverjum málum undir teppið. Ég hygg að allir, hvar í flokki sem þeir standa, séu sammála um að það verði að vanda til þessa máls og taka það mjög föstum tökum. Auðvitað höfum við litlar hefðir fyrir rannsóknarnefndum þingmanna á Íslandi eða þingrannsóknarnefndum þó að það sé mjög algengt að svona nefndir séu fastanefndir í þjóðþingum í kringum okkur. Ég tel reyndar að við eigum að huga að því í framhaldinu að setja á laggirnar fastarannsóknarnefnd þingmanna sem getur tekið eftir atvikum mál ef þau koma upp og rannsakað. Í gegnum tíðina hafa verið fluttar tillögur hér nokkrum sinnum, m.a. hefur hæstv. núverandi forsætisráðherra flutt tillögur nokkrum sinnum hér á þingi um rannsóknarnefndir Alþingis. Þær tillögur hafa því miður ekki náð fram að ganga en ég held að aðstæður hafi breyst það mikið í samfélagi okkar að komin sé meiri samstaða hér á þingi um að setja slíka fastarannsóknarnefndir á laggirnar. Nýlega kom út skýrsla þar sem nefnd skoðaði eftirlitshlutverk Alþingis að frumkvæði forseta Alþingis. Formaður þeirrar nefndar sem vann skýrsluna var Bryndís Hlöðversdóttir lektor á Bifröst. Þar er einmitt komið inn á mikilvægi eftirlitshlutverksins og þess að það skipti miklu máli að þingið geti sett á laggirnar rannsóknarnefndir ef þess þarf. Auðvitað má segja að það sé óheppilegt að við þurfum á þessum tímapunkti að grípa til þess ráðs að setja á laggirnar einhvers konar þingmannanefnd eða eftirlitsnefnd þegar við erum að vinna í og skoða einn tiltekinn atburð. En því miður erum við stödd þar og komumst ekkert fram hjá því, við verðum bara að taka á því. Að sögðum þessum formála, frú forseti, ætla ég að lesa framhaldsnefndarálitið. Eins og ég sagði í upphafi var málinu vísað til allsherjarnefndar milli 2. og 3. umr. m.a. til þess að skoða stöðu þeirrar þingmannanefndar sem við erum núna að setja á laggirnar því að það var vafi uppi um hvort sú þingmannanefnd sem ætti að taka við þessari skýrslu hefði sömu stöðu og rannsóknarnefnd Alþingis sem hægt er að setja á laggirnar samkvæmt 39. gr. stjórnarskrárinnar. Niðurstaðan varð sú sem ég mun gera grein fyrir í þessu nefndaráliti: Nefndin hefur haft frumvarpið til athugunar eftir 2. umræðu og fjallað um fyrningu hugsanlegra embættisbrota ráðherra. Á fund nefndarinnar komu Ásmundur Helgason frá Alþingi og Björg Thorarensen frá Háskóla Íslands. Það er kannski rétt að geta þess í þessu samhengi, af því að menn hafa velt því fyrir sér af hverju þetta mál var ekki sent í umsagnir, að það var tillaga mín eftir nokkra yfirlegu að freista þess frekar að fá sérfræðinga á fund nefndarinnar í stjórnskipunarrétti til þess að fara yfir málið, enda var erfitt að ákveða hvaða tilteknu aðilar í samfélaginu ættu að fá þetta mál til umsagnar umfram einhverja aðra. Samkvæmt 1. mgr. 14. gr. laga um ráðherraábyrgð, nr. 4/1963, getur málshöfðun út af embættisbroti ráðherra ekki átt sér stað ef þrjú ár eru liðin frá því að brot var framið. Í 2. mgr. 14. gr. er þó kveðið á um að skipun rannsóknarnefndar skv. 39. gr. stjórnarskrárinnar til að athuga störf ráðherra rjúfi fyrninguna og að þá geti Alþingi jafnan samþykkt málshöfðun innan árs frá kosningu rannsóknarnefndarinnar. Þessi heimild getur því lengt fyrningarfrestinn sem þessu nemur. Ljóst er að skipun rannsóknarnefndar utanþingsmanna, sbr. lög nr. 142/2008, rýfur ekki fyrningu mögulegra embættisbrota ráðherra. Komi fram ábendingar í skýrslu rannsóknarnefndarinnar um mistök sem ráðherra ber ábyrgð á kemur það í hlut þingnefndarinnar sem er ætlað að vinna úr skýrslu rannsóknarnefndarinnar að meta hvort leggja eigi til að höfðað verði mál gegn viðkomandi ráðherra. Í frumvarpinu er þingnefndinni, eins og ég gerði grein fyrir hér í upphafi, hins vegar ekki skýrlega veitt staða rannsóknarnefndar skv. 39. gr. stjórnarskrárinnar og henni falið að athuga störf ráðherra. Kosning hennar leiðir því sennilega ekki til rofs á fyrningu embættisbrota ráðherra nema lögjafnað verði frá 2. mgr. 14. gr. laga um ráðherraábyrgð. Nefndin telur óvarlegt að ganga út frá því að fallist verði á slíka lögjöfnun. Niðurstaðan er því sú að gefi skýrsla rannsóknarnefndarinnar tilefni til að athuga störf ráðherra í ljósi laga um ráðherraábyrgð, og út frá því er gengið að kosning þingnefndarinnar rjúfi ekki fyrningu slíkra brota, kunna einhver mál að fyrnast meðan á athugun nefndarinnar stendur. Nefndin bendir á að ekki verður gert kunnugt um efni skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis fyrr en í lok janúar 2010. Því er enn óljóst hvort ráðherrum hafi orðið á mistök í aðdraganda hrunsins, hvort þau mistök varði við lög um ráðherraábyrgð, hvenær þau hafi átt sér stað og hvort þau teljist þá fyrnd. Ekki er þó hægt að útiloka að á þetta kunni að reyna. Eins og frumvarpið liggur fyrir yrði í slíku tilviki undir þingnefndinni komið og hversu hratt hún ynni hvort mál kæmi til með að fyrnast. Bagalegt væri ef nefndin teldi sig knúna til að hraða svo mjög athugun sinni, til að koma í veg fyrir fyrningu sakar, að ekki gæfist tóm til að íhuga slíkt mál frá öllum hliðum. Allsherjarnefnd telur ekki fært að þingnefndinni verði gert að starfa undir slíkum þrýstingi og að það skapi hættu á óvandaðri málsmeðferð. Því telur nefndin ástæðu til að bregðast við þessu atriði að því marki sem stjórnarskráin leyfir. Innan nefndarinnar var rætt um hvort rétt væri að ljá þingnefndinni stöðu rannsóknarnefndar þingmanna skv. 39. gr. stjórnarskrárinnar. Komi fram ábendingar í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um mistök ráðherra í starfi yrði það meðal verkefna hennar að taka þau atriði í störfum hans til athugunar. Til að þessi leið hafi tilætluð áhrif þarf að ganga út frá því að með breytingunni sé fullnægt kröfum 2. mgr. 14. gr. laga um ráðherraábyrgð og að fyrning ætlaðra embættisbrota muni rofna þegar skýrslan kemur fram. Önnur leið kom einnig til umræðu. Hún felst í því að bæta við lögin fyrirmælum um að kosning þingnefndarinnar hefði sömu réttaráhrif og kosning rannsóknarnefndar skv. 39. gr. stjórnarskrárinnar til að athuga störf ráðherra, sbr. 2. mgr. 14. gr. laga um ráðherraábyrgð. Þessi leið fæli í sér að fyrning hugsanlegra embættisbrota ráðherra rofnaði við kosningu þingnefndarinnar með sama hætti og kosning rannsóknarnefndar þingmanna rýfur fyrningu ef henni er falið er að athuga störf ráðherra. Fyrri leiðin er að mati nefndarinnar í góðu samræmi við gildandi rétt, sbr. 2. mgr. 14. gr. laga um ráðherraábyrgð. Í 39. gr. stjórnarskrárinnar eru ekki gerðar ákveðnar kröfur til þess hvernig rannsóknarnefnd samkvæmt ákvæðinu skuli komið á fót og fordæmi er fyrir því að skipan slíkrar nefndar sé reist á lögum en ekki þingsályktun. Á hinn bóginn þykir nefndinni ekki að öllu leyti ljóst hvort þessi leið muni hafa tilætluð áhrif. Ekki er hægt að útiloka að sá skilningur yrði lagður í 2. mgr. 14. gr. laga um ráðherraábyrgð að til að rjúfa fyrningu þyrfti Alþingi að kjósa sérstaka rannsóknarnefnd út af tilteknum atriðum í störfum ákveðins ráðherra. Það er því alls ekki víst að það leiði til rofa á fyrningu ef þingmannanefnd fær skv. 39. gr. stjórnarskrárinnar það verkefni að fjalla um ákveðin störf ráðherra án þess að Alþingi hafi beinlínis tekið afstöðu til þess að þau störf kalli á rannsókn. Síðari leiðin er að mati nefndarinnar því skýrari og í betra samræmi við þau skref sem þegar hafa verið stigin við rannsókn efnahagsáfallanna. Hún er reist á þeirri forsendu að kosning þingnefndar sem hefur það hlutverk að gera tillögur um viðbrögð Alþingis í tilefni af skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis sé í öllum meginatriðum hliðstæð því að Alþingi kjósi rannsóknarnefnd skv. 39. gr. stjórnarskrárinnar. Nefndin bendir á að rannsóknarnefnd Alþingis sé samkvæmt lögum nr. 142/2008 ætlað að fjalla um ábyrgð manna á mistökum, þar með talið ráðherra, og gefa þeim sem ætla má að hafi orðið á mistök færi á að tjá sig áður en skýrslunni verður skilað. Þegar málið kemur til kasta þingnefndarinnar hefur rannsókn á þætti einstakra manna í hruninu því farið fram á vettvangi rannsóknarnefndarinnar og þeir fengið aðilastöðu. Rannsóknin ætti því að vera komin mun lengra á veg gagnvart einstökum mönnum en almennt þegar rannsóknarnefnd þingmanna er skipuð til að athuga störf ráðherra. Ef gripið er til samlíkingar við almenn sakamál má segja að málið sé með skýrslugjöf rannsóknarnefndar Alþingis komið á ákærustig að lokinni rannsókn. Nefndin hefur skoðað sérstaklega hvort með síðari leiðinni sé gengið gegn stjórnarskrárvörðum réttindum hugsanlegra sakborninga. Það getur þó aðeins átt við þá sem kunna að hafa gerst sekir um brot gegn lögum um ráðherraábyrgð sem hefðu að óbreyttum lögum átt að fyrnast á tímabilinu frá kosningu þingnefndarinnar og fram að samþykkt ályktunar um saksókn. Gagnvart þeim vaknar sú spurning hvort verið sé að breyta lögunum afturvirkt þannig að það fari í bága við 69. gr. stjórnarskrárinnar. Nefndin hefur kynnt sér dóm Hæstaréttar frá 29. apríl 2004 í máli nr. 32/2004 þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að ákvæði sem færði upphafstíma fyrningar á kynferðisbrotum gegn börnum fram til 14 ára aldurs brotaþola gæti ekki átt við um brot sem voru framin fyrir gildistöku ákvæðisins. Nefndin telur að breyting á reglum sem fjalla um það með hvaða hætti Alþingi getur rofið fyrningu refsiverðra brota ráðherra, sem fyrnast almennt á þremur árum, sé ekki sambærileg því að breyta upphafstíma fyrningar hegningarlagabrota sem fyrnast á 15 árum eins og í því tilviki sem fjallað var um í dómi Hæstaréttar. Þá verði að skoða málið í samhengi við að Alþingi hefði getað og er raunar hvenær sem er heimilt að bregðast við ætluðum brotum ráðherra með skipun rannsóknarnefndar þingmanna. Samkvæmt gildandi lögum rýfur sú aðgerð fyrningu slíkra brota, sbr. 2. mgr. 14. gr. laga um ráðherraábyrgð. Ráðherrar sem kunna að hafa gerst sekir um brot af þessu tagi geta því ekki út frá gildandi lögum bundið tilteknar væntingar við að fyrning brotanna rofni ekki fyrr en á einhverjum tilteknum tímapunkti. Aftur á móti eiga þeir að geta vænst þess að gildandi reglum um upphafstíma fyrningar eða lengd hennar verði ekki breytt afturvirkt sakborningi í óhag. Að mati nefndarinnar verður enn fremur að gæta þess að breyta ekki reglum um rof fyrningar afturvirkt þannig að heimilt verði að refsa út af brotum sem voru fyrnd þegar reglurnar tóku gildi. Eftir að hafa farið yfir þau sjónarmið sem komið hafa fram í nefndinni er það mat hennar að það stangist ekki á við stjórnarskrá að samþykkja breytingu á frumvarpinu sem leggur kosningu þingnefndar, sem er m.a. ætlað að gera tillögur um viðbrögð þingsins við ábendingum rannsóknarnefndar Alþingis um mistök einstakra ráðherra, að jöfnu við kosningu rannsóknarnefndar þingmanna til að athuga störf ráðherra, sbr. 2. mgr. 14. gr. laga um ráðherraábyrgð. Þessi ályktun byggist á eftirfarandi sjónarmiðum: 1. Ekki er verið að breyta reglum um rof fyrningar afturvirkt þannig að verið sé að heimila málshöfðun út af brotum sem verða fyrnd við gildistöku laganna. 2. Ekki er hróflað við upphafstíma fyrningar eða lengd fyrningartímans. Um þessi atriði gilda óbreyttar reglur. 3. Þeir sem kunna að hafa gerst sekir um refsiverða háttsemi samkvæmt lögum um ráðherraábyrgð geta út frá þeim lögum sem í gildi voru þegar ætlað brot var framið ekki vænst þess að fyrning þess rofni ekki fyrr en á tilteknum tímapunkti. Alþingi getur hvenær sem er rofið fyrninguna með því að kjósa rannsóknarnefnd alþingismanna skv. 39. gr. stjórnarskrárinnar til að athuga störf ráðherra. 4. Rannsókn á ábyrgð einstakra manna á mistökum í aðdraganda að falli bankanna stendur yfir og lýkur með skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Alþingi verður m.a. í ljósi 14. gr. stjórnarskrárinnar að bregðast við henni. Formleg athugun á störfum ráðherra í tengslum við efnahagsáföllin er því í raun lengra á veg komin nú en hún hefði verið ef sú leið hefði verið farin að kjósa rannsóknarnefnd alþingismanna til að athuga málið. Fyrning mögulegrar sakar hefur þó ekki átt sér stað eins og gerst hefði ef rannsóknarnefnd alþingismanna hefði verið skipuð. 5. Ekki er eðlilegt að hugsanlegir sakborningar njóti betri stöðu með tilliti til fyrningar út af því hvernig Alþingi kaus að málið yrði rannsakað. Frú forseti. Ég hef þá lokið við að fara hér yfir framhaldsnefndarálit allsherjarnefndar. Við leggjum til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Við b-lið 1. gr. bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Kosning þingmannanefndarinnar hefur sömu réttaráhrif og kosning rannsóknarnefndar skv. 39. gr. stjórnarskrárinnar til athugunar á störfum ráðherra, sbr. 2. mgr. 14. gr. laga nr. 4/1963, um ráðherraábyrgð.

Frú forseti. Almenningur veltir fyrir sér þeirri spurningu hvort skýrsla rannsóknarnefndar verði ekki örugglega birt þrátt fyrir að Alþingi sé að skipa nefnd til að fjalla um hana. Ég spyr hv. þingmann hvort það sé ekki alveg á hreinu að skýrsla rannsóknarnefndarinnar verði birt á netinu eða annars staðar opinberlega í lok janúar og síðan taki nefndin til við að fjalla um þá skýrslu og hvaða ráðstafanir Alþingi þarf að gera. Mér finnst mjög mikilvægt að það komi fram að það sé alveg á tæru að skýrslan verði birt óstytt og ósnert á netinu eða annars staðar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir þessa spurningu vegna þess að ég tel að mjög mikilvægt að það komi hér fram, og það hefur m.a. komið fram á fundum sem fulltrúar rannsóknarnefndarinnar hafa átt með fulltrúum í forsætisnefnd þingsins, að það stendur að sjálfsögðu til að birta skýrsluna í heild sinni. Það verður ekkert sem þingið fær að sjá umfram almenning, skýrslan mun birtast öllum á sama tíma, bæði þingmönnum og almenningi, væntanlega bæði á netinu og á prenti þannig að allir hafi sama aðgang að skýrslunni. Það stendur ekki til að skjóta neinu undan. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir þessa spurningu vegna þess að mér hefur fundist gæta í almennri umræðu í samfélaginu nokkurs misskilnings um þetta atriði. Menn virðast telja að hér eigi að vera með tvær útgáfur af skýrslunni, útgáfu sem ætluð er almenningi og síðan einhverja aðra útgáfu sem ætluð er einhverjum öðrum aðilum, til að mynda þingmönnum. Það stendur ekki til, skýrslan verður birt öllum á sama tíma.

Frú forseti. Hér er við 3. umr. frumvarp um meðferð Alþingis á skýrslu rannsóknarnefndarinnar, m.a. vegna hruns bankanna. Ég hef verið þeirrar gæfu aðnjótandi að hafa komið að og heyrt af þessu frumvarpi frá upphafsstigum þess og lagt til ítarlegar breytingar við það vegna þess að við í Hreyfingunni teljum að frumvarpið eins og það liggur fyrir í dag sé einfaldlega vont frumvarp. Þetta er eitthvert mikilvægasta málið sem Alþingi er að takast á við, þ.e. hvernig Alþingi sjálft ætlar að taka á þeim álitamálum sem koma fram í skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Það er mikilvægt vegna þess að í þessu frumvarpi ætlar Alþingi að rannsaka sjálft sig. Gott og vel, sumir telja að Alþingi geti rannsakað sjálft sig. Við sem komum ný inn á þing í fyrravor teljum hins vegar, einmitt á þeim forsendum að Alþingi funkeraði ekki sem eðlileg stofnun, að Alþingi sé í raun ómögulegt að rannsaka sjálft sig. Það er ekkert í þessu frumvarpi sem gerir ráð fyrir því að utanaðkomandi aðilar geti komið með ábendingar varðandi meðferð skýrslu rannsóknarnefndarinnar en við teljum það bráðnauðsynlegt. Þetta frumvarp er ekki nógu afgerandi í því hvað þessi þingmannanefnd á að gera og þar af leiðandi er frumvarpið ótrúverðugt. Störf þingmannanefndarinnar eru ekki skýr í þessu frumvarpi og þingmannanefndin þarf í rauninni samkvæmt frumvarpinu ekki að gera neitt sem máli skiptir með skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Þingmannanefndin ætlar að gefa sér átta mánuði, þ.e. til 30. september, til að lesa þessa skýrslu. Ég leyfi mér að benda á að rannsóknarnefnd Alþingis hafði upphaflega 10 mánuði til að gera allar sínar rannsóknir. Sá tími var framlengdur um þrjá mánuði og það er gott og vel, svona mál dragast oft og tíðum, en þetta er einfaldlega allt of langur tími og þennan hluta af frumvarpinu hefði auðveldlega mátt laga með því að hafa inni upprunalega dagsetningu þar sem nefndin átti að skila af sér 10. maí. Þingmannanefnd sem tekur á svona skýrslu á að sjálfsögðu að taka sér hlé frá þingstörfum á meðan, kalla inn varamenn og gera ekkert annað á meðan en að fjalla um þessa skýrslu og afgreiða innihald hennar. Þetta er það mikilvægt mál. Sú leið er ekki farin í þessu frumvarpi. Ég hef borið frumvarpið undir lögfróða menn, m.a. einn af virtustu lögfræðingum landsins. Samantekið álit margra þeirra sem ég hef talað við var að með þessu frumvarpi geti þessi þingmannanefnd skilað af sér einhvers konar froðu um verslunarmannahelgina þegar enginn tekur eftir því.  Hreyfingin lagði til breytingartillögu við þetta frumvarp alveg á upphafsstigum þess þegar fyrstu drögin komu fram. Við lögðum m.a. til í bæði forsætisnefnd og allsherjarnefnd að þingmannanefndin yrði skipuð fimm mönnum í stað níu, það yrði einn úr hverjum flokki, þetta yrði ekki hefðbundin pólitísk þingmannanefnd. Við óskuðum líka eftir því að nefndarmenn hefðu ekki átt sæti á Alþingi fyrir október 2008 eða hefðu óumdeilanlega engin tengsl við þá atburði eða gerendur sem getið er í fyrirsögn frumvarpsins. Önnur tillaga sem við vorum með var í þá veru að skipuð yrði nefnd fimm valinkunnra manna utan þingsins sem hefði það hlutverk að fjalla um þá þætti skýrslunnar sem snerta alþingismenn og ráðherra, núverandi og/eða fyrrverandi, og fjölskyldur þeirra. Það yrði einnig hlutverk þeirrar nefndar að fjalla um öll atriði sem hugsanlega kæmu fram í skýrslunni og snerta Alþingi sjálft sem stofnun. Við höfum séð það í gegnum árin og áratugina, frú forseti, að Alþingi er ekki vel hæft til að fjalla um atriði er snúa að Alþingi sjálfu, t.d. hafa breytingar á stjórnarskránni aldrei getað átt sér stað vegna pólitísks ágreinings nema að mjög litlu leyti. Þriðja atriðið var að við lögðum til að gögn málsins, þ.e. þau gögn sem eru að baki rannsóknarskýrslunni, yrðu færð á Þjóðskjalasafnið og þau gerð opinber eins og hægt er. Hreyfingin leggur í þessu efni áherslu á að höfð sé í huga öll sú umræða sem átt hefur sér stað í þjóðfélaginu varðandi hvaða aðilar bera höfuðábyrgð á því ástandi sem nú ríkir á Íslandi. Það er mat Hreyfingarinnar að hætt sé við að alvarlegir hagsmunaárekstrar muni þvælast fyrir störfum þingmannanefndarinnar. Það er því grundvallaratriði upp á trúverðugleika starfa nefndarinnar að gera að halda t.d. þeim þingmönnum sem sátu á þingi fyrir hrun fyrir utan vinnu nefndarinnar nema óyggjandi sé að þeir hafi engin tengsl við þá atburði sem hafa gerst. Með skipun nefndar valinkunnra manna utan þings sem hefði það hlutverk sem fram kemur í breytingartillögu Hreyfingarinnar yrði tryggt að Alþingi yrði ekki sett í þá stöðu að veita sjálfu sér aðhald, heldur fengi stofnunin sjálf og hlutaðeigandi aðilar nauðsynlegt utanaðkomandi aðhald og ábendingar. Það mundi gera starf þingmannanefndarinnar mun auðveldara. Þegar kemur að þeim gögnum sem urðu til við vinnu rannsóknarnefndarinnar og aðgang að þeim teljum við að þeir atburðir sem hafa átt sér stað séu þess eðlis að nauðsynlegt sé að gera allt sem hægt er til að tryggja að slíkt endurtaki sig ekki og þar með meðferð gagnanna sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Hún gengur að miklu leyti út á það að takmarka verulega aðgang að öllum gögnum rannsóknarnefndarinnar sem liggja að baki skýrslunni. Öllum breytingartillögum Hreyfingarinnar hefur hingað til verið hafnað í bæði forsætisnefnd og allsherjarnefnd. Við erum einfaldlega mjög ósátt við það því að við teljum að hér sé um þannig mál að ræða að það þurfi að skoða það betur. Í stuttu máli er meðal formlegra breytingartillagna Hreyfingarinnar, sem atkvæði verða greidd um á eftir, að Alþingi kjósi sex þingmenn í nefnd í stað níu. Það kom fram á fundi allsherjarnefndar að þingmaður utan flokka hafði áhuga á aðkomu að málinu og þess vegna leggjum við til að það verði einn úr hverjum flokki auk þingmanns utan flokka, hv. þm. Þráins Bertelssonar. Þar með er tryggt að þetta verður ekki nefnd með einhvern pólitískan meiri hluta eða pólitískt vægi, heldur einfaldlega nefnd sem sinnir því að fara yfir þessa skýrslu og ekkert annað. Þessi nefnd á að ljúka störfum fyrir 1. maí 2010, við teljum brýnt að þessi þingmannanefnd taki til óspilltra málanna og geri helst ekkert annað en að skoða þessa skýrslu og finna út hvað á að gera við hana. Í öðru lagi leggjum við til að kosin verði nefnd fimm valinkunnra manna utan þings sem njóta óumdeilanlegs trausts þorra almennings, eins og segir í breytingartillögunni. Sú nefnd hafi það hlutverk að fjalla um þá þætti rannsóknarnefndarinnar sem snerta alþingismenn og ráðherra, núverandi og/eða fyrrverandi, og fjölskyldur þeirra. Nefndin skal fjalla um öll atriði sem snerta Alþingi sjálft sem stofnun og koma fram í skýrslunni og þessi nefnd á að ljúka störfum fyrir 15. mars 2010. Við teljum mjög nauðsynlegt upp á trúverðugleika út á við að gera að Alþingi taki við ábendingum valinkunnra manna utan þingsins, það mundi gera alla miklu sáttari við málið. Í þriðja lagi leggjum við til, eins og segir í breytingartillögunni, að við birtingu skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis skuli öll gögn sem aflað hefur verið færð á Þjóðskjalasafn Íslands og þau gerð opinber. Tryggt verði að allar upplýsingar að baki skýrslunni sem og að baki skýrslum beggja nefnda skv. 15. gr. og 15. gr. a verði opnar öllum frá fyrsta birtingardegi. Ákvæði laga um persónuvernd skulu ekki gilda um upplýsingar þessar nema í algerum undantekningartilvikum og skulu þá rækilega rökstudd með tilliti til mikilvægustu persónuverndarsjónarmiða. Þetta er ekki síður mikilvægt mál því að af nefndaráliti með breytingartillögum og frumvarpi nefndarinnar er augljóst að öll gögn rannsóknarnefndarinnar verða niðursoðin í tunnur á Þjóðskjalasafni og ekki aðgengileg almenningi og mjög tæplega aðgengileg fræðimönnum í 40–80 ár. Ég mun útskýra síðar hvers vegna. Formaður allsherjarnefndar hafnaði því að frumvarpið yrði sent út til umsagnar eins og kom fram áðan, taldi ekki þörf á því. Formaður allsherjarnefndar hafnaði líka beiðni um að kallaðir yrðu gestir á fund nefndarinnar nema þeir sem hv. formaður Steinunn Valdís Óskarsdóttir valdi sjálf. Breytingartillögur Hreyfingarinnar hlutu ekki náð fyrir augum allsherjarnefndar og voru ekki ræddar efnislega. Frú forseti. Eins og komið hefur fram erum við ósátt við framgang mála í þessu og teljum að það þurfi að leysa það með betri hætti. Hvað varðar aðgengi að gögnunum komu fyrir nefndina forstjóri Persónuverndar og þjóðskjalavörður og það kom skýrt fram í máli þjóðskjalavarðar að það sé óvinnandi vegur að gera þessi gögn ópersónugreinanleg samkvæmt persónuverndarsjónarmiðum til að aðrir megi skoða þau, það er nánast ekki hægt. Í nefndaráliti allsherjarnefndar kemur skýrt fram að þeir sem vilja rannsaka þessi gögn og skoða þau muni þurfi að bera allan kostnað af því sjálfir þannig að með þessu frumvarpi er beinlínis gert ráð fyrir því að þessi gögn verði ekki aðgengileg almenningi og ekki aðgengileg fræðimönnum um nánast ókomna framtíð, 40–80 ár. Það er auðveld leið til að leysa þetta mál, eins og t.d. með þriðju breytingartillögu Hreyfingarinnar. Það er rétt að það komi fram að þjóðskjalavörður tæpti á því að hann teldi að lög um persónuvernd ættu ekki að gilda um þessi gögn. Það er ótrúlegt að hafa orðið vitni að því, finnst mér, hvernig þetta mikilvæga mál hefur farið eftir þessum krókaleiðum í gegnum þingið. Fáir þingmenn hafa skipt sér af því og tekið þátt í umræðum um það. Það er mjög mikilvægt fyrir Alþingi sjálft sem stofnun að komast vel frá þessu máli og það gerir það ekki með þessu frumvarpi. Í greinargerð með breytingartillögum Hreyfingarinnar segir m.a., með leyfi forseta: „Hreyfingin leggur áherslu á að höfð sé í huga sú umræða sem átt hefur sér stað í þjóðfélaginu varðandi hvaða aðilar það eru sem bera höfuðábyrgð á því ástandi sem nú ríkir á Íslandi. Það er mat þinghóps Hreyfingarinnar að hætt sé við að tengsl og hagsmunaárekstrar muni gera trúverðugleika þingmannanefndarinnar að engu. Til að mark verði takandi á störfum nefndarinnar er það grundvallaratriði að þingmenn ákvarði ekki það verklag er varðar aðra þingmenn sem og ráðherra í þeirri vinnu sem fram undan er. Með kosningu nefndar fimm manna utan þings, sem njóta óumdeilanlegs trausts þorra almennings, sem hefur það hlutverk sem breytingartillögur Hreyfingarinnar gera ráð fyrir er auk þess tryggt að Alþingi verði ekki sett í þá stöðu að veita sjálfu sér aðhald heldur fái stofnunin sjálf og hlutaðeigandi aðilar nauðsynlegt utanaðkomandi aðhald. […] Þeir atburðir sem hér hafa átt sér stað eru þess eðlis að nauðsynlegt er að tryggja að þeir geti ekki endurtekið sig. Því er mikilvægt að aðgangur að þeim gögnum sem til verða við vinnu rannsóknarnefndarinnar sé eins opinn og frekast sé kostur svo hægt verði að rannsaka málið til fullnustu og læra af mistökum fortíðarinnar.“ Þá er vert að hafa í huga að þingið nýtur lítils trausts meðal borgara landsins og frumvarp forsætisnefndar óbreytt verður ekki til þess að þingið auki veg sinn og virðingu meðal landsmanna. Þvert á móti verður þetta líklega til þess að breikka enn gjána milli þjóðar og þings. „Þar sem hlutverk og skyldur þingmannanefndarinnar eru ekki nægjanlega afmörkuð er hætt við því að rannsóknarskýrslan fái ekki viðeigandi meðferð. Það kann að hafa þær afleiðingar að þeir aðilar sem bera ábyrgð í því máli sem hér er til umfjöllunar verði ekki látnir axla þá ábyrgð. Að auki eru engin tímamörk sett á vinnu þingmannanefndarinnar. Þess vegna er mikil hætta á því að störf hennar geti dregist“ allt of lengi, og þó að nú hafi verið sett undir lekann um fyrningarfrestinn sem var beinlínis æpandi í þessu frumvarpi tel ég að starf þingmannanefndarinnar geti dregist allt of lengi. „Þinghópur Hreyfingarinnar telur að það verði að loka fyrir alla möguleika á að Alþingi tefji að taka afstöðu til rannsóknarskýrslunnar eða að skýrslunni verði sópað undir teppið. Ekki fæst séð að framlagt frumvarp uppfylli þau skilyrði.“ Þó að formaður allsherjarnefndar hafi tekið mjög snöfurmannlega á þessu með fyrningarmálið og það hafi verið afgreitt vel í nefndinni eru samt enn þá mörg óljós atriði hvað það varðar og það sýnir sig að í nefndarálitinu skrifa tveir fulltrúar í nefndinni undir það með fyrirvara. Þetta er nokkuð sem er of óljóst og þyrfti að hnykkja betur á. Við munum leggja fram þessar breytingartillögur hér á eftir þegar atkvæði verða greidd um frumvarpið. Við teljum einfaldlega mjög nauðsynlegt að allir þingmenn skoði þær vandlega því að þær munu leiða til þess að starf þessarar nefndar verði miklu farsælla og starf Alþingis og orðspor Alþingis miklu betra hvað varðar meðferð þessarar mikilvægu rannsóknarskýrslu en frumvarp forsætisnefndar gerir ráð fyrir. Ég lýk hér máli mínu um þetta frumvarp. Þetta er mjög mikilvægt mál og ég vil enn einu sinni ítreka að þingmenn velti þessu alvarlega fyrir sér.

Frú forseti. Það eru þrjú efnisleg atriði sem ég vil gera að umtalsefni í andsvari við hv. þingmann. Ég vil í fyrsta lagi taka fram að það er að sjálfsögðu ekki gert ráð fyrir því að þingmannanefndin komi ein og óstudd að þessari vinnu, hún kallar til sín sérfræðinga úti í bæ þannig að það að halda því fram að engir sérfræðingar komi að vinnu nefndarinnar er af og frá. Í öðru lagi vil ég koma inn á það sem hv. þingmaður nefndi um frestinn, þann tíma sem þingmannanefndin á að fá til að vinna málið. Samkvæmt starfsáætlun þingsins, sem liggur fyrir núna og er ekki búið að breyta þó að það kunni að verða síðar, er gert ráð fyrir því að þing fari í sumarfrí í lok maí og komi síðan aftur saman í september. Í breytingartillögunni sem liggur fyrir núna er eingöngu talað um að gert sé ráð fyrir því að þingmannanefndin ljúki störfum á þessu löggjafarþingi. Það getur að sjálfsögðu verið í maí og það er auðvitað mikil rangtúlkun að halda því fram að hér með sé búið að gefa þingmannanefndinni átta mánuði til að skila af sér. Að sjálfsögðu vonumst við til þess að hún skili af sér eins fljótt og hægt er. Í þriðja lagi vil ég nefna það sem hv. þingmaður sagði um vistun skjalanna, auðvitað er búið að koma til móts við athugasemdir bæði Persónuverndar og þjóðskjalavarðar varðandi þetta en það er rétt að taka fram að þarna er verið að keyra inn gríðarlega gagnagrunna með alls kyns upplýsingum, persónulegum upplýsingum um einkalíf og einkahagi fólks. Það er að sjálfsögðu ekki rétt að hver sem er eigi að geta gengið í þá gagnagrunna. Það er hins vegar alveg tryggt að fólk á að geta haft aðgang að ópersónugreinanlegum upplýsingum í þessum gagnagrunnum sem að gagni geta komið ef menn eru sagnfræðingar eða stjórnmálafræðingar, að skoða eitthvað eða rannsaka þannig að gagnagrunnarnir sem slíkir og niðurstöður gagnagrunnanna verður að sjálfsögðu opið öllum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur andsvarið. Það er rétt að það er talað um að þingmannanefndin geti kallað til sín sérfræðinga, en það er ekkert sem segir að henni sé skylt að gera það og það er ekkert sem segir að hún skuli þiggja ábendingar utan þingsins hvað varðar störf nefndarinnar. Ég hefði einfaldlega talið heppilegra að það væri tekið fram. Hvað varðar tímarammann um skil nefndarinnar er skýrt tekið fram að hún hafi til 30. september, þ.e. til loka þingsins, til að skila af sér þó að hún megi vissulega gera það fyrr. Eins og kom fram í máli mínu tel ég mjög nauðsynlegt að þingmannanefndin skili af sér sem fyrst. Þetta er það mikilvægt mál að þeir sem starfa í þessari nefnd, eins og ég sagði, geta ekki gert neitt annað fyrstu vikurnar eftir að rannsóknarskýrslan kemur út en að lúslesa þá skýrslu og fara yfir alla þætti hennar og fá jafnvel heimild til að kalla inn varamenn á meðan. Þetta er einfaldlega það mikilvægt mál og ég held að það hefði verið betur leyst með þeirri aðferð. Hvað varðar gagnagrunnana er alveg dagljóst að þeir eru fullir af persónuupplýsingum og það er nánast ómögulegt, eins og fram kom í máli þjóðskjalavarðar, að gera þá ópersónugreinanlega. Hér er tekið fram að þeir sem vilja fá aðgang að þeim grunnum skuli greiða kostnað af því aðgengi sjálfir. Fræðimenn og almenningur hafa einfaldlega ekki nokkur tök á því að standa undir svoleiðis kostnaði og það er einboðið miðað við allar þær upplýsingar sem hér liggja frammi og hafa komið fram að gögnin munu verða óaðgengileg af tæknilegum ástæðum. Og það er mjög vont.

Frú forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að það hryggir mig pínulítið að heyra málflutning hv. þm. Þórs Saaris í þessu máli. Allt frá því að við fórum að ræða málið hef ég lagt mig fram um það í allsherjarnefnd að reyna að ná þverpólitískri samstöðu milli allra um það og það hefur tekist býsna vel. Hv. þm. Þór Saari hefur hins vegar ítrekað komið í ræðustól Alþingis og reynt að gera málið mjög tortryggilegt.  Svo sitja menn úti í sal og kalla hér fram í: Það er engin virðing Alþingis.  
            

Frú forseti. Síðasta könnun sem ég sá um virðingu Alþingis var að annaðhvort 13% eða 17% landsmanna báru traust til Alþingis. Ég veit ekki hvað menn vilja fara mikið neðar með það áður en þeir einfaldlega labba héðan út og lýsa því yfir að þingið sé óstarfhæft. Ég var ekki að gera atlögu að trúverðugleika þingsins. Ég hef rökstutt mjög vel á öllum stigum málsins þær breytingartillögur sem við höfum lagt fram og ég hef útskýrt mjög ítarlega hvers vegna við teljum þær nauðsynlegar. Það eru ekki breytingartillögurnar sem gera þetta frumvarp ótrúverðugt, það er frumvarpið sjálft sem er að mínu mati ótrúverðugt frá upphafi. Ef það hryggir hv. formann allsherjarnefndar eitthvað sérstaklega að ég skuli vera ósammála um það verður einfaldlega að hafa það. Ég tel að þetta mál sé það mikilvægt að það hefði þurft að gera það betur, það er einfaldlega þannig. Ég tel að enn sé tími til að leysa það betur og ég vona að Alþingi geri það.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Þór Saari nefndi í upphafsorðum sínum að Hreyfingin hefði ekki fengið stuðning við þær breytingartillögur og málflutning sem hún hefði haft uppi í þessu máli. Það er alveg rétt. Alþingi Íslendinga hefur ekki stundað það mjög í gegnum árin að vera með virkt eftirlit með framkvæmdarvaldinu eða sinnt því eftirlitshlutverki sem því ber. Við viljum gera bragarbót á, við fengum harðan skell og áminningu um að eftirlit Alþingis þurfi og eigi að vera meira en verið hefur. Við leituðum í brunna Norðurlandaþjóðanna sem hafa miklu meiri reynslu en við á þessu sviði og leituðum í löggjöf þeirra hvað varðar eftirlitsskyldu og eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Í framhaldi af því var samið þetta frumvarp sem forsætisnefnd flytur. Ég tel að forsætisnefnd og allsherjarnefnd hafi í öllu reynt að vanda til verka. Alþingi ætlar og við ætlum að standa undir þeirri ábyrgð sem enginn nema Alþingi sjálft getur gert til að taka á þeim málum sem okkur ber að taka á. Þeim er ekki hægt að vísa til manna úti í bæ, það er ekki hægt að vísa til sérfræðinga úti í bæ. Það er hægt að leita til sérfræðinga úti í bæ og það mun hún gera, þessi nefnd sem Alþingi mun skipa. Hvert á að senda þetta mál til umsagnar? Það var leitað til sérfræðinga á þessu sviði og þeir kallaðir fyrir nefndina. Þannig voru umsagnirnar fengnar. Það var farið vel yfir þetta mál. Ég tel að þeim rökum sem hafa birst í breytingartillögum og málflutningi Hreyfingarinnar og hv. þingmanns hafi verið hnekkt með gagnrökum 

Frú forseti. Þeim rökum hefur ekki verið hnekkt. Því var hafnað að fá gesti á fund allsherjarnefndar með formsatriði, því formsatriði að formaður allsherjarnefndar þurfi ekki að taka tillit til óska áheyrnarfulltrúa um gesti á fund nefndarinnar. Það var ekki rökstutt með neinum öðrum hætti en þeim að henni bæri ekki skylda til þess. Full heimild er til þess en þar var enginn áhugi á því að fá utanaðkomandi álit. Það er ekki utanaðkomandi álit að fá álit lögfræðings Alþingis á frumvarpinu. Eins og fram kom í máli hv. þm. Þuríðar Backman er þetta fyrsta skref af mörgum í því að auka eftirlitshlutverk Alþingis. Það er vel. Ég tel að það sé gríðarlega mikilvægt, og mikilvægt starf hefur verið unnið í þeim málum með skýrslunni sem var lögð fyrir forsætisnefnd í sumar úti í Viðey. En þar sem þetta er einmitt fyrsta skrefið tel ég mikilvægt að það sé gert mjög vel. Ég hef aldrei lagt til að þingið taki við einhverjum skipunum frá mönnum úti í bæ eins og skýrt kemur fram hér. Þó að hv. þm. Þuríður Backman kjósi að afvegaleiða þá umræðu kemur það skýrt fram að utanaðkomandi nefnd mundi veita þingmannanefndinni ábendingar sem utanaðkomandi aðili. Það er ekki verið að vísa neinum málum til einhverra aðila úti í bæ varðandi þetta mál, það er einfaldlega alrangt og það er dapurlegt að fólk skuli reyna að rökstyðja mál sitt með þessum hætti. Það eru margar nefndir úti um allan bæ sem veita þinginu ábendingar á hverju einasta ári. Það væri ekkert óeðlilegt að það væri gert í þessu máli líka.

Hæstv. forseti. Ég tel að eingöngu Alþingi sjálft geti haldið uppi virðingu Alþingis og staðið undir þeim verkefnum sem því ber. Það er ekki hægt að vísa þeirri ábyrgð eitthvað annað frekar en í mörgum öðrum málum. Hvað varðar þá nefnd sem hér er lagt til að verði skipuð, níu manna þingmannanefnd, er einmitt farið út fyrir þá reglu sem gildir um hefðbundnar þingmannanefndir, það er ekki farið eftir hinu pólitíska vægi á þinginu, það er ekki farið eftir svokallaðri d'Hondt-reglu. Það er einmitt verið að skapa þann grunn að þessi nefnd endurspegli ekki stjórnarmeirihlutann á þingi af því að henni er ætlað að fara upp fyrir þau pólitísku hlutföll sem núna eru á þinginu. Henni er ætlað að starfa fyrir Alþingi allt, fyrir Íslendinga alla og koma sér upp úr 

Virðulegur forseti. Það mun rétt vera, það getur enginn annar en Alþingi sjálft formlega staðið undir þeirri ábyrgð að taka á þessari skýrslu og skipa þessa nefnd. Það er ekki þar með sagt að það þurfi endilega að vera níu manna þingnefnd sem starfar eftir hefðbundnum þingsköpum Alþingis. Þetta er ekkert hefðbundið mál, þetta er fordæmalaust mál og það er ekki einu sinni nægilegt að vísa til fordæma á Norðurlöndum því að slík fordæmi eru alls ekki til. Það hefur oft verið talað um Tamílamálið í Danmörku sem fordæmi. Það er allt annars eðlis og miklu minna, það er smámál í samanburði við þetta mál, þannig að hér er um algjörlega fordæmalausar aðstæður að ræða. Ég hefði kosið að það hefði bara verið formgert af alvöru og með formlegum hætti hvernig þessi þingmannanefnd fengi ábendingar utan þingsins í störfum sínum frekar en að hún muni eftir eigin geðþótta kalla eftir sérfræðiáliti.

Virðulegur forseti. Maður er að reyna að átta sig á því hvað Hreyfingunni gengur eiginlega til með þessum málflutningi. Hér segir hv. þingmaður réttilega að einungis þingið sjálft geti tekið á niðurstöðu rannsóknarskýrslunnar, það er bara þingið sjálft sem getur sent einhvern fyrir Landsdóm, það er bara þingið sjálft sem getur breytt lögum. Við höfum sameinast hér um að þetta verði níu manna þingmannanefnd en Hreyfingin vill að þetta séu sex þingmenn. Hver er munurinn á því? Það er enginn grundvallarmunur á því. Miðað við þennan málflutning sem hér hefur farið fram og þær tillögur sem Hreyfingin leggur til virðist sem Hreyfingin neiti að horfast í augu við það að hér hefur verið að störfum rannsóknarnefnd manna úti í bæ. Það er sú skýrsla sem við fáum hérna inn. Hreyfingin vill að við veljum fimm valinkunna menn úti í bæ til að gera nákvæmlega það sama og rannsóknarnefndin er að gera. Það er hægt að sjá í breytingartillögum Hreyfingarinnar þannig að Hreyfingin vill spila þetta allt til baka, fara að gera aftur það sem rannsóknarnefndin er að gera. Nefnd valinkunnra manna úti í bæ er að vinna það sem Hreyfingin er að kalla eftir. Af hverju vill Hreyfingin ekki horfast í augu við það? Það starf hefur farið fram um langt skeið og ríkir frekar mikið traust um það, sem er mjög gott. Hreyfingin gerir ekkert úr þessu, nei, nei, það á bara að vera ný nefnd, fimm valinkunnir menn að gera það sama og rannsóknarnefndin er að gera. Svo á sex manna þingmannanefnd að taka við málinu 15. mars. Þann 15. mars á fimm manna nefndin hjá Hreyfingunni að skila. Við erum þó að fá frá rannsóknarnefndinni skýrslu í lok janúar þannig að við erum á undan Hreyfingunni, við sem höfum áttað okkur á því hvað við erum að gera hérna. Ég mótmæli því hvernig hér er talað niður til þingsins og þingmanna.

Rétt.

Hér gefur Hreyfingin bara þingmönnum puttann  
            

Virðulegur forseti. Mér þykir leitt að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir misskilji svona rækilega breytingartillögur Hreyfingarinnar. Þær eru mjög læsilegar, einfaldar og skýrar og þær gera einfaldlega ráð fyrir að betur verði vandað til verka varðandi skýrslu rannsóknarnefndarinnar en gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Það er ekkert öðruvísi, hér er ekki verið að tala neitt niður til þingsins, það er lagt til að þingið komist betur frá þessu máli en ella. Það er virðingarvert framtak af hálfu Hreyfingarinnar að leggja það til. Það voru ekki við sem sömdum upprunalega frumvarpið, við höfum lagt til að það yrði reynt að laga það á öllum stigum málsins en því hefur verið hafnað. Við gerum þetta einmitt sérstaklega til að reyna að efla og styrkja virðingu og stöðu Alþingis á Íslandi, en ekki hitt. Það er það sem vakir fyrir okkur. Við komum sem utanaðkomandi fólk inn í heim þar sem fólk hefur setið á þingi árum og áratugum saman, sama fólk og hefur sett alla þá löggjöf sem leiddi til þess að hér hrundi allt til fjandans. Þetta sama fólk á nú að fara að rannsaka sjálft sig. Okkur finnst það einfaldlega ótrúverðugt, því miður er það bara þannig. Þess vegna höfum við reynt að bæta úr. Við erum ekki hér að neinu marki að tala niður til þingsins eða neitt þannig heldur erum við, eins og ég segi, að reyna að bæta úr því. Ég skora á hv. þingmann að lúslesa breytingartillögur okkar og ef hún vill halda ræðu um þær á eftir er það bara fínt mál. Þá svörum við því.

Hv. þingmaður segir að þingið ætli að rannsaka sjálft sig. Það er ekki rétt, hv. þingmaður veit betur. Það er rannsóknarnefnd sem er núna að rannsaka þetta mál á nákvæmlega sama hátt og Hreyfingin sjálf leggur til að fimm manna nefndin eigi að gera. Þetta starf er í gangi. Það er verið að rannsaka aðdragandann og orsakir bankahrunsins, það er verið að því. Þingið fær síðan skýrsluna þannig að þingið er ekki að rannsaka sig sjálft. Það eru menn úti í bæ að gera það samkvæmt lögum. Það er svo sannarlega verið að tala niður til þingmanna hér. Í fyrri ræðum sínum um daginn þegar við ræddum þessi mál sagði hv. þingmaður að þetta mál væri eitthvert samtryggingarkerfi þingmanna um að sópa síðan öllu undir teppið sem kæmi frá rannsóknarnefndinni. Þetta er alrangt, maður situr ekki undir svona. Núna áðan var sagt að þessi nefnd, þingmannanefndin, ætti að skila einhverri froðu um verslunarmannahelgina.  Hér erum við að vanda til verka og ná samstöðu um mikilvægt mál 

Forseti biður hv. þingmann að beina máli sínu til forseta.

Frú forseti. Því miður hefur þingið ekki þurft neina hjálp hingað til til að grafa undan sínum eigin trúverðugleika. Þann 20. janúar í fyrra kom það bersýnilega í ljós. Þá var Hreyfingin ekki á þingi til grafa undan þinginu, það voru þingmenn sjálfir sem ætluðu að fara að ræða sprúttsölufrumvarp sjálfstæðismanna. Það er óheiðarlegt að bera þetta upp á Hreyfinguna. Rannsóknarnefnd Alþingis á að skila af sér skýrslu og Alþingi á sjálft að ákveða hvað verður gert við þá skýrslu. Það sem við leggjum til í breytingartillögum okkar er að þau atriði sem snúa beinlínis að þingmönnum sjálfum eða ráðherrum eða fyrrverandi þingmönnum eða fyrrverandi ráðherrum verði skoðuð að auki af sérfræðingum úti í bæ og að þingið fái svo ábendingar frá slíkum hópi, m.a. til þess að auðvelda þeim vinnuna. Það er ekki verið að vísa málinu alfarið út í bæ, það er verið að afvegaleiða umræðuna 

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þm. Þór Saari sagði áðan, sem reyndar kom fram hjá framsögumanni líka, að við ræðum hérna óskaplega mikilvægt atriði. Við erum að ræða það hvernig við ætlum að takast á við skýrslu sem væntanlega verður upp á einar þúsund síður frá rannsóknarnefnd valinkunnra manna, valinkunnra Íslendinga, sem kosin var fyrir u.þ.b. ári. Þessi nefnd átti að skila í október, hún fékk frest fram til loka janúar til að skila, og það skiptir gífurlegu máli, ekki bara fyrir alþingismenn heldur fyrir þjóðina alla að vel verði unnið úr þessari skýrslu. Ég segi það að mér finnst hryggilegt að fólk sem stærir sig af því að hafa komið hér nýtt inn á þing og lætur eins og það sé af einhverju öðru holdi og blóði en við hin sem komum ný inn á þing skuli leggja svo mikið upp úr því sem raun ber vitni að gera þingið tortryggilegt í því hvernig það ætlar að vinna úr þessari skýrslu. Það er alveg ljóst að þingið eitt getur ákveðið hvort það á að stefna alþingismönnum fyrir dóm, um það sem mun snerta alþingismenn, fjölskyldur þeirra eða vini. Það getur enginn annar gert það, það stendur í stjórnarskránni og við verðum að fara eftir henni. Þegar mikið liggur við er betra að notast við það sem maður hefur en að búa til nýtt vegna þess að það er alltaf hætta á því að ef farið er að búa til nýtt kerfi í sérstökum aðstæðum fari menn að sérsníða það að hugmyndum sínum þann dag. Vissulega má fallast á að það hefði verið betra að eftirlitshlutverk þingsins væri þróaðra. Vissulega væri það betra en það er bara ekki svoleiðis og við verðum þess vegna að gera það besta úr því sem við höfum. Það er lagt til. Hér hefur fólk hugsað, setið og rætt um það: Hvernig gerum við það best? Niðurstaðan er sú að leggja til að kosin verði níu manna nefnd, tveir frá hverjum flokkanna og einn frá hópnum. Það þýðir ef við leggjum saman að stjórnarandstaðan er með meiri hluta í nefndinni. Er það ekki rétt hjá mér, frú forseti? Ég held að það sé rétt. Þetta er ekki hefðbundin þingmannanefnd eins og hv. þm. Þór Saari leggur svo mikla áherslu á. Og það er einfaldlega ekki rétt að hér standi til að sópa einhverju undir teppi. Hv. þm. Þór Saari var sjálfur á fundi í gær þar sem einmitt var rætt allítarlega í allsherjarnefnd hvernig koma mætti í veg fyrir það að einhverjar sakir fyrndust. En við verðum líka að gæta okkar á því að við megum heldur ekki fara í nornaveiðar. Það skiptir líka máli. Ég lýsi stuðningi mínum við þetta frumvarp eins og það liggur fyrir. Ég er ánægð með þá breytingu sem gerð var í gær. Hv. þm. Þór Saari varpar rýrð á það að tveir skili með fyrirvara. Ég þarf ekki að segja honum af hverju það var með fyrirvara. Að minnsta kosti annar þingmaðurinn sagði mjög skýrt að það væri vegna þess að menn væru ekki alveg vissir um að þetta héldi fyrir dómi ef þannig vildi til að menn efuðust um að þetta stytti fyrningarfrestinn. Það var sannarlega ekki fyrirvari til að reyna að grugga vatnið. Mér finnst bara ekki leyfilegt að koma dag eftir dag í ræðustól á þingi og segja að við séum öll pakk og hyski. Ég mótmæli því.

Frú forseti. Það er þrennt sem ég vil gera athugasemd við í máli hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur. Hv. þingmaður talar um að við aðstæður sem þessar sé ekki endilega gott að finna upp eitthvað nýtt til þess að taka á málunum. Það er heldur ekki gott að notast við eitthvað sem maður hefur ef það er illa laskað eða jafnvel ónýtt. Það er þar sem tilraun okkar kemur inn með breytingartillögunum, að bæta þar úr og reyna að gera hlutina betur. Það er ekki verið að finna upp hjólið með því að óska eftir áliti utan þingsins á ákveðnu máli, það er bara alvanalegt að þingið geri það. Þingið kom laskað frá hruninu, það er enginn vafi á því. Þingið nýtur ekki almenns trúverðugleika og það er slæmt. Þetta er tilraun til að bæta úr því. Ég hef aldrei sagt að það standi til að sópa einhverju undir teppi, ég hef sagt að frumvarpið sem slíkt bjóði upp á að það verði gert vegna þess að það er ekki skýrt tekið fram þar hvað þessi nefnd á að gera. Breytingartillögur Hreyfingarinnar snúa einfaldlega að því að reyna að setja betur undir þann leka, það er ekkert flóknara en það. Ég var heldur ekki að reyna að gera þetta ótrúverðugt með því að nefna að tveir þingmenn hefðu skrifað undir breytingartillöguna með fyrirvara. Það kom nefnilega skýrt fram að sumir nefndarmanna voru ekki alveg sannfærðir um að þetta væri nægjanlegt. Það er kannski hluti af þeim ógöngum sem þetta mál hefur ratað í, að verið er að afgreiða það á tiltölulega stuttum tíma án nægilega vandaðrar meðferðar. Þarna er óvissuatriði. Þó að það sé kannski ekki mikil óvissa um þetta einstaka mál er að mínu mati mjög óþægilegt að það sé óvissa yfirleitt um það.

Virðulegi forseti, hv. þingmaður. Þetta mál er allt mjög óþægilegt. Það er mjög óþægilegt að hér hrundi allt. En við lögum það ekki með því að gera allt sem við vinnum hér tortryggilegt. Við erum að reyna að vanda okkur hér, við erum að reyna að laga þetta laskaða þing. Það eru fleiri en Hreyfingin sem telja að þeir geti gert það. Hv. þingmaður segir að við eigum ekki að reyna að finna upp eitthvað nýtt. Það er einmitt það sem maður les alls staðar um. Það er talað um kosningalöggjöf, það á ekki að breyta kosningalöggjöf rétt fyrir kosningar. Það á helst ekki að breyta svona viðkvæmum hlutum þegar fólk er í uppnámi. Það er alveg rétt að það er vont að notast við límdan stól en við verðum að notast við hann. Þess vegna verðum við að standa við hliðina á þessum stól og halda honum á löppunum en ekki reyna að brjóta hann niður eins og hv. þingmaður gerir. Hv. þingmaður segir að það sé einmitt það sem hann sé að reyna að gera, að gera þingið trúverðugt. Nú verður það líklega í fimmta skipti sem ég segi þetta og ég ætla þá bara að gera það: Aðferðir hans og Hreyfingarinnar gera þingið ekki trúverðugt.

Frú forseti. Mig langar bara að lýsa eftir því hvað það er í breytingartillögum Hreyfingarinnar sem gerir þingið ótrúverðugt.

Málflutningur þinn.

Það er ekkert í þeim breytingartillögum sem gerir þingið ótrúverðugt og það er ekkert í málflutningi mínum sem gerir þingið ótrúverðugt. Ég er einfaldlega að benda á það sem ég tel vera galla í þessu frumvarpi. Ef fólki finnst það vera merki um að reynt sé að gera þingið ótrúverðugt leyfi ég mér að benda á að alla þá daga sem þingið starfar gagnrýna menn frumvörp út og suður. Það er ekki þar með sagt að verið sé að gera þingið ótrúverðugt, það er bara málefnalegur ágreiningur um mál og það er málefnalegur ágreiningur um þetta einstaka mál. Þingmenn mega ekki fara á límingunum þó að þeir séu hér á Alþingi sem nýtur ekki trausts almennings. Það er eitthvað sem ég gerði ekki og ber enga ábyrgð á, það er eitthvað sem þingið sjálft ber ábyrgð á og þeir þingmenn sem voru hér áður en Hreyfingin kom inn á þing. Við berum ekki ábyrgð á því sem gerðist hér áður en Hreyfingin kom inn á þing, það eru þeir þingmenn sem voru hér fyrr sem gera það. Að þingið skuli ekki njóta trúverðugleika nema 13 eða 17% þjóðarinnar segir ýmislegt um það. 

Virðulegi forseti. Það er rétt að hv. þingmaður eða Hreyfingin hafa borið hér fram breytingartillögu. Það er líka rétt að hér fara daglega fram umræður þar sem fólk skiptist á skoðunum og er ekki alltaf á sömu skoðun, það er eðlilegt, enda erum við til þess hér að skiptast á skoðunum. Í málflutningi hv. Hreyfingarinnar kemur fram að ef þeirra breytingartillögur eru ekki samþykktar er það vegna þess að þau eru þau einu sem vilja koma hreint og beint fram, þau eru þau einu sem vita hvernig á að endurreisa virðingu Alþingis og við hin vitum ekkert um það. Við hin erum að sópa einhverju undir teppi, við hin erum óheiðarleg. Það er málflutningurinn sem ég geri athugasemdir við. Ef hv. þingmaður vill kalla það að fara á límingunum skal ég fara á límingunum á hverjum degi fyrir hann.

Virðulegur forseti. Ég vil hér í upphafi segja að ég er algjörlega sannfærð um það í þessu máli að allir flokkar eru að vanda sig og þingmenn eru að reyna að gera rétta hluti. Þeir hafa legið yfir þessu máli, það er ekki verið að kasta til höndunum á nokkurn hátt hér. Það hefur enginn efni á því í þeirri stöðu sem við erum í, ekki heldur þeir flokkar sem voru hér fyrir hrun, alls ekki þeir. Hér þurfa allir að vanda sig og gera þetta mál trúverðugt og gott. Það verður að byggja upp traust í þessu samfélagi og það vitum við öll, allir flokkar vita það, ekki bara Hreyfingin. Það er algjörlega með ólíkindum að heyra þann málflutning sem Hreyfingin hefur haft í frammi, þau staglast á þessu: Við vorum ekki hér fyrir hrun, það voruð þið, vonda fólkið hérna inni, liggur við að sagt sé. Þannig á það að skiljast. Ég neita að láta þetta mál fara fram hjá nema fara svolítið yfir tillögur Hreyfingarinnar. Ég er alveg viss um að Hreyfingin hefur reynt að setja sig inn í þetta og gert þetta vel en samt stendur ekki steinn yfir steini þegar maður fer yfir greinarnar. Hreyfingin leggur fram breytingartillögur í þremur liðum: Í fyrsta liðnum á Alþingi að kjósa þingmannanefnd, sem er nú stóra hneykslið, ekki satt? Samt vill Hreyfingin að Alþingi kjósi sex þingmenn í nefnd sem á að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þetta er algjörlega eins og þingið sjálft leggur til, það eru reyndar níu í þeirri nefnd, aðeins fleiri. Ég held að það sé bara betra að það séu fleiri en færri í þessari nefnd. Hvað á þessi sex manna þingnefnd sem Hreyfingin leggur til að verði sett á fót, að gera? Hún á að: „a. Móta viðbrögð Alþingis við niðurstöðum skýrslunnar, þar á meðal hvaða lærdóm eigi að draga af þeim atburðum sem urðu haustið 2008, aðdraganda þeirra og afleiðingum.“ Þetta er nákvæmlega það sama og níu manna þingmannanefndin á að gera, algjörlega það sama, bara „copy, paste“, eins og maður segir á góðri íslensku. Liður b. Þessi sex manna nefnd á að „kanna grundvöll ábyrgðar á þeim atburðum sem leiddu til falls bankanna“ o.s.frv. Er þetta eitthvað nýtt? Nei. Þetta er líka það sem rannsóknarnefndin er að gera og hefur verið að vinna í alveg heillengi. Það geta menn séð í lögum um rannsóknarnefndina. Nefndin á að leita sannleikans um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna o.s.frv. og hún á líka að kanna hverjir kunna að bera ábyrgð á því. Algjörlega það sama, það er ekkert nýtt í þessu. c. Sex manna þingmannanefnd Hreyfingarinnar á að „móta tillögur og leggja til breytingar á lögum og reglum í því skyni að koma í veg fyrir að atburðir af því tagi, sem urðu hérlendis haustið 2008, endurtaki sig“. Hvað er nú þetta? Þetta er nákvæmlega það sem rannsóknarnefndin er að gera og hefur verið að vinna heillengi. Þetta er það sem níu manna þingmannanefndin, sem allir flokkar nema Hreyfingin hafa ákveðið að rétt sé að setja á stofn hér, á að gera. Það er ekkert nýtt í þessu. Svo er bent á að nefndin geti látið rannsaka einstaka þætti málsins betur sem og atriði sem rannsóknarnefndin hefur ekki fjallað sérstaklega um. Er eitthvað nýtt í þessu? Nei, það er ekkert nýtt í þessu. Þetta á líka níu manna þingmannanefndin að gera. Þetta er allt nákvæmlega eins nema hér stendur að þingmannanefndin sem Hreyfingin vill setja upp eigi að ljúka störfum fyrir 1. maí 2010. Um níu manna þingmannanefndina sem hinir flokkarnir vilja setja upp er engin sérstök tímasetning að þessu leyti. Talað er um að hún eigi að starfa á yfirstandandi þingi en að störf hennar geti dregist fram í september, við vitum það ekki. En er allur munur á þessu? Nei, virðulegi forseti, alls ekki. Síðan er hin breytingartillagan, hvað ætli sé merkilegt og nýtt í henni? Þar stendur að Alþingi eigi að kjósa nefnd fimm valinkunnra manna utan þings sem njóta óumdeilanlegs trausts þorra almennings. Fimm manns úti í bæ, eins og við höfum kosið að orða það hér. Hvað á þessi nefnd að gera? „a. Koma með tillögur að viðbrögðum Alþingis við niðurstöðum skýrslunnar, þar á meðal hvaða lærdóma megi draga af þeim atburðum sem urðu haustið 2008, aðdraganda þeirra og afleiðingum.“ Er þetta eitthvað nýtt? Nei, þetta er ekkert nýtt, það er nákvæmlega það sem rannsóknarnefndin er að gera í dag, nefndin úti í bæ. Þetta starf er löngu hafið. Það er algjör óþarfi að setja á fót nýja nefnd fimm valinkunnra manna úti í bæ, setja á fót nýja nefnd með nýjum lögum til að fara í verkefni sem við erum að vinna í dag. Rannsóknarnefndin er að vinna þetta. b. Þessi fimm manna nefnd úti í bæ á að „kanna grundvöll ábyrgðar á þeim atburðum sem leiddu til falls bankanna, kerfishruns og djúpstæðrar kreppu í fjármálalífi þjóðarinnar sem og algers samfélagslegs siðrofs“. Er eitthvað nýtt í þessu? Nei, þetta er það sem rannsóknarnefndin er að gera. Ég hvet þingmenn til þess að lesa lögin um rannsóknarnefndina ef þeir vita það ekki, þetta stendur þar. Þetta er nákvæmlega það sem hún er að gera, eins og ég las upp áðan, hún er að kanna hverjir bera ábyrgð á þeim atburðum sem leiddu til falls bankanna. Síðan kemur c-liður. Þessi fimm manna nefnd úti í bæ á að „móta tillögur að breytingum á lögum og reglum í því skyni að koma í veg fyrir að atburðir af því tagi sem urðu hér á landi haustið 2008, endurtaki sig“. Hafa menn heyrt þetta áður? Já. Þetta er einmitt það sem rannsóknarnefndin er að gera og hefur verið að gera um langt skeið, það er ekkert nýtt í þessu. Svo kemur hér: Þessi nefnd sem Hreyfingin vill setja upp, fimm manna nefnd úti í bæ, „setur sér eigin verklagsreglur og skilar tillögum og skýrslum til þingmannanefndarinnar sem kveðið er á um í 15. gr. og kynnir þær opinberlega. Nefndin skal ljúka störfum fyrir 15. mars 2010“. Þessi fimm manna nefnd valinkunnra manna úti í bæ sem Hreyfingin vill setja upp á að skila tillögum og skýrslum til þingmannanefndarinnar fyrir 15. mars 2010. Þetta er ekki hægt að skilja með nokkrum öðrum hætti en þeim að þetta er tafarferli af því að rannsóknarnefndin sinnir nú því sama og sú fimm manna nefnd úti í bæ, sem Hreyfingin kallar eftir. Hún þarf að skila miklu fyrr, hún hefði reyndar átt að vera búin að því en það voru allir sammála um að hún fengi meiri frest af því að þetta er svo umfangsmikið verkefni. Rannsóknarnefndin mun skila í lok janúar eða í byrjun febrúar, löngu fyrir 15. mars 2010, sem er dagsetningin sem Hreyfingin vill miða við. Það stendur því ekki steinn yfir steini í tillögum Hreyfingarinnar. Þar er verið að leggja til að gera hlutina á lengri tíma en miðað er við í dag, ef eitthvað er, t.d. varðandi fyrsta hlutann, þ.e. rannsóknarnefndina sjálfa. Hún á að skila fyrr í tillögum hinna flokkanna. Það má hins vegar deila um hvort þingmannanefndin skili fyrr eða ekki. Hreyfingin vill að hún geri það 10. maí en hinir flokkarnir segja „á yfirstandandi þingi“. Hugsanlega verður það í lok september, virðulegur forseti. Þetta eru nú tillögur Hreyfingarinnar. Áðan var sagt og klifað á því hvað traustið á Alþingi væri lítið og það er áhyggjuefni. Ég skýt því að að það er gleðilegt hvað traustið á lögreglunni er mikið í því erfiða ástandi sem við erum í og lögreglan hefur þurft að taka á mjög mörgum erfiðum málum. Hún nýtur mjög mikils trausts og ég er ánægð með það. En traustið á Alþingi er ekki mikið m.a. vegna þess hvernig talað er hér inni. Hv. þm. Þór Saari sagði að hér færi fram málefnaleg umræða með rökum og að menn skiptust á skoðunum, það væri oft tekist á um trúverðugleika mála og það er alveg rétt. En þegar hv. þm. Hreyfingarinnar, Þór Saari, kemur hér upp ítrekað og viðhefur málflutning eins og þann að þingheimur allur, að Hreyfingunni undanskilinni, ætli að sópa skýrslu rannsóknarnefndarinnar undir teppið og að þingið ætli að skila einhverri froðu um verslunarmannahelgina, að málið sé einhvers konar samtryggingarkerfi þingmanna um að gera ekki neitt, þá segi ég bara nei. Ég neita að sitja undir svona málflutningi sem þingmaður. Ég hef ávallt reynt í störfum mínum að vera heiðarleg og hafa hagsmuni heildarinnar að leiðarljósi og vera réttlát og sanngjörn. Fyrir það stend ég og fyrir það ætla ég að standa. Þess vegna ætla ég ekki að sitja undir því þegar hér koma þingmenn upp og saka mann um eitthvað annað, að ætla að sópa einhverju undir teppið. Ég held að það sé ekki hægt. Þó að allir mundu vilja það - sem menn vilja ekki - væri það ekki hægt. Það eru þannig aðstæður í samfélaginu í dag, fólk er mjög reitt yfir því sem gerðist. Við erum með rannsóknarnefnd til að rannsaka það. Við sameinuðumst um að gera það þannig og vorum öll sammála um það þegar rannsóknarnefndin var sett upp, hver einasti þingmaður, hver einasti flokkur, og þetta var vel gert. Í gær fóru þingmenn að vísu svolítið fram úr sér. Hér voru menn með miklar sakbendingar á milli flokka og milli einstaklinga, sem er algjörlega ótímabært. Við eigum að bíða eftir niðurstöðu rannsóknarnefndarinnar, þá eigum við að taka á málinu. Við settum þá nefnd á fót til þess að leita sannleikans eins vel og hægt er að gera það og á meðan staðan er eins og hún er núna er það bara gífurlegt ábyrgðarleysi þegar flokkar reyna að klifra upp bakið á hver öðrum í þessari stöðu. 
             Ég vil segja að Hreyfingin geri það. Hreyfingin klifrar upp bakið á öðrum flokkum í þessu máli, reynir að skapa ótrúverðugleika í kringum rannsóknarnefndina og í kringum þingmannanefndina sem á að taka við þessu. Hreyfingin mun eiga fulltrúa og fær fulla aðkomu að þeirri nefnd níu manna þingmannanefnd sem ég á von á að við greiðum atkvæði um á morgun. Ég vil, virðulegur forseti, beina því til þingmanna Hreyfingarinnar að íhuga hvort það sé ekki betra að reyna að skapa eitthvert traust og aðstoða aðra flokka og þá þingmenn hér inni sem vilja skapa trúverðugleika, við að byggja upp traust um þetta starf. Starfið sem mun fara fram í þessari níu manna þingmannanefnd verður gríðarlega erfitt og ég öfunda ekki þá þingmenn sem fara í þá nefnd. Það má að mínu mati ekki grafa undan nefndinni á sama tíma. Hún þarf fullt „back up“. Hún þarf að taka erfiðar ákvarðanir. Þær liggja hugsanlega ekki í augum uppi. Þetta verður erfitt starf. Hreyfingin þarf að sitja þar inni eins og aðrir flokkar og taka þessar erfiðu ákvarðanir. Það verður að ríkja algjört traust um þessa nefnd. Ég kalla því til þingmanna hv. Hreyfingarinnar og bið þau að standa nú með okkur í þessu máli og skapa traust um þessa þingmannanefnd. 
            

Forseti vill að gefnu tilefni beina þeim tilmælum almennt til þingmanna að nýta íslenska tungu hér í sal. Hún er þjóðtungan.

Frú forseti. Ég hefði kosið eins og áður að ræða hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur hefði verið á málefnalegum nótum. Hún fór hér yfir víðan völl í þessu máli og benti á að allt í breytingartillögum Hreyfingarinnar væri í frumvarpinu. Það sér það hver læs maður að svo er ekki. Ég átta mig ekki á því hvers vegna hv. þingmaður hefur uppi þennan málflutning. Það er mjög óskýrt hvað þessi þingmannanefnd á að gera og þetta var tilraun til að bæta úr því. Nánast ekkert af því sem hv. þingmaður sagði hér uppi í ræðupúlti er rétt, það er mestallt alrangt. Ég hef t.d. aldrei staðið hér og sakað þingmenn um óheiðarleika, ég hef aldrei gert það. Þegar ég hef talað um að fólk sem ég hef ráðfært mig við úti í bæ hafi látið þau orð falla að þessi þingmannanefnd muni skila af sér froðu um verslunarmannahelgina er það bara einfaldlega það sem ég hef heyrt og ég kem því hér á framfæri við þingheim. Það getur vel verið að þingmenn kjósi sem svo að einangra sig frá umheiminum, að þeir vilji ekkert vita um það sem fer fram utan þingsalarins, en þeir þá um það. Ég mun hins vegar halda áfram að koma hingað með þau viðbrögð sem ég heyri úti í bæ við því sem þingið er að gera, það er einfaldlega skylda mín sem þingmanns. Það hefur margt gengið á hér í íslensku samfélagi og þingið nýtur ekki trausts. Þingmenn Hreyfingarinnar setja sig ekki á háan hest þegar þau segja að þau hafi ekki verið á þingi fyrr en í vor. Það er einfaldlega staðreynd að þingmenn Hreyfingarinnar voru ekki á þingi og bera ekki ábyrgð á þeirri löggjöf sem leiddi til hrunsins. Það er ekki orðræðan á þinginu sem níðir niður virðingu þingsins, 

Virðulegur forseti. Eins og ég fór ítarlega yfir í ræðu minni hér áðan er meginhugsunin í breytingartillögum Hreyfingarinnar í takti við í raunveruleikann í dag. Það er ekki allt í frumvarpinu sem við fjöllum um nú, sumt er löngu farið í gegn í öðru frumvarpi, í frumvarpi um rannsóknarnefndina og lögum um hana. Ég lýsti því hér áðan hvert hlutverk rannsóknarnefndarinnar væri. Hennar hlutverk er það sama og hlutverk fimm manna nefndarinnar sem Hreyfingin leggur til, það er löngu farið í gegnum þingið. Hreyfingin leggur síðan til sex manna þingmannanefnd til að taka við pakkanum, við rannsóknarskýrslunni. Aðrir flokkar leggja til níu manna þingmannanefnd, það er í frumvarpinu sem við fjöllum um hér. Hreyfingin er því ekki með neitt nýtt, þetta er allt í ferli og verið er að vanda til verka. Þegar hv. þm. Þór Saari kemur hér upp og segir: Ja, ég var nú ekki að segja þetta og hitt, ég heyrði það bara úti í bæ, lætur þingmaðurinn samt orð sín falla úr ræðustól Alþingis og undir því er ekki hægt að sitja. Sú sem hér stendur situr ekki undir því að sagt sé að það frumvarp sem við fjöllum um sé einhvers konar samtryggingarkerfi þingmanna um að gera ekki neitt. Það er rangt. Að það eigi að sópa einhverjum skýrslum, m.a. skýrslunni stóru, undir teppið - það er rangt. Og að það eigi að skila einhverri froðu um verslunarmannahelgina er líka rangt. Það verður ekki setið undir þessum málflutningi, hann er að mínu mati, miðað við þann málflutning sem hér hefur verið í dag, 

Frú forseti. Það er einkennilegt að sitja undir þessari orðræðu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur. Sex manna þingmannanefndin á einmitt að vera sex manna með einum úr hverjum flokki og þingmanni utan flokka til þess að leggja áherslu á að hér er ekki um hefðbundna pólitíska nefnd að ræða. Rannsóknarnefndin á ekki að gera það sem lagt er til í breytingartillögum Hreyfingarinnar, það er einfaldlega ekki rétt. Hún á að gera marga aðra hluti. Ég hef aldrei sagt að Alþingi muni sópa einhverju undir teppið eða að Alþingi muni skila af sér einhverri froðu. Ég hef sagt að frumvarpið bjóði upp á að það verði gert. Það hef ég eftir lögfróðum mönnum úti í bæ  Ég átta mig ekki á því hvers vegna það fer svona óskaplega í taugarnar á þingmönnum en ég tel einfaldlega að hér sé um lagasetningu að ræða sem ber keim af þeirri lagasetningu sem viðgengist hefur á Alþingi árum og áratugum saman. Hún hefur verið þannig að við sitjum núna uppi með það að bankakerfið hrundi. Það varð siðferðisrof í þjóðfélaginu og það skapaðist gjá milli þings og þjóðar. Það er vegna starfa Alþingis, það er ekki vegna þess að ég gagnrýni Alþingi, ég leyfi mér bara að minna á það. Það er vegna Alþingis sjálfs, það er ekki vegna mín eða annarra þingmanna Hreyfingarinnar. Það er Alþingis að taka á því og það gerir það ekki með svona málflutningi.

Virðulegur forseti. Ég fór yfir það hér í ræðu minni hvað þessi fimm manna nefnd sem Hreyfingin vill setja upp úti í bæ átti að gera samkvæmt liðum a, b og c. Ég hef ekki tíma til þess að lesa það aftur í stuttu andsvari. Það er það nákvæmlega sama og rannsóknarnefndin er að gera.

Það er ekki rétt.

Síðan segir hv. þingmaður hér, og reynir reyndar aðeins að bakka, ég verð nú að meta það einhvers, að það sé ekki verið að rýra trúverðugleika þingsins og það hafi ekki verið sagt að það ætti að sópa undir teppið en það muni hugsanlega gerast. Þá ætla ég að fá að lesa, virðulegur forseti, upp úr greinargerð Hreyfingarinnar eða hv. þm. Þórs Saaris með breytingartillögum Hreyfingarinnar. Þetta eru síðustu línurnar í greinargerðinni þannig að þær eru auðfundnar. Svona hljómar þetta, virðulegur forseti: „Þinghópur Hreyfingarinnar telur að það verði að loka fyrir alla möguleika á að Alþingi tefji að taka afstöðu til rannsóknarskýrslunnar eða að skýrslunni verði sópað undir teppið. Ekki fæst séð að framlagt frumvarp uppfylli þau skilyrði.“ Þarf að segja eitthvað meira, virðulegur forseti? Það er alveg greinilegt að Hreyfingin vill viðhalda vantrausti á þinginu, hún vill ekki ná neinni samstöðu um þetta mál, talar sig frá því eins og hægt er, kemur með einhverjar breytingartillögur sem eiga í þykjustunni að vera til þess að bæta málið en eru í reynd nákvæmlega það sem verið er að gera. Það eru engar fréttir í því, virðulegur forseti. Vonandi snýst Hreyfingunni hugur 

Frú forseti. Ég vil hér í lok umræðunnar þakka fyrir ágætar umræður, oftast nokkuð málefnalegar. Ég verð þó að segja það vegna málflutnings hv. þm. Þórs Saaris að þau viðbrögð sem hann hefur fengið í umræðunni sýna að flestum þeim þingkonum sem tekið hafa til máls hér hefur ofboðið þessi málflutningur því að það kemur alltaf að þeim tímapunkti að fólki ofbýður. Fólk getur ekki setið undir því dag eftir dag, viku eftir viku, mánuð eftir mánuð, að vera sakað um að starfa ekki af heilindum í vinnunni sinni, að svíkja land og þjóð. Þá kemur að því að fólk rís upp og segir: Hingað og ekki lengra. Ég kaus það sem formaður allsherjarnefndar í þessari vinnu, og það veit hv. þm. Þór Saari mætavel, að freista þess að ná samstöðu milli allra þingmanna um þetta mál og þess vegna var það ekki tekið út fyrir jól. Það var tekið út milli jóla og nýárs, m.a. vegna þess að ég vildi freista þess að sem flestir væru með á málinu. Mér finnst það skipta máli, eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir og fleiri þingmenn hafa komið hér inn á, að það væri samstaða á þingi um að vanda sig við þetta mál, að vinna það vel. Ef ég hefði viljað hefði ég getað farið lið fyrir lið í tillögur Hreyfingarinnar í fyrstu ræðu minni og tætt í mig, líkt og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir gerði, en ég kaus að gera það ekki. Ég trúi því enn þá, þrátt fyrir þann málflutning sem hv. þm. Þór Saari hefur haft uppi í dag, og treysti að sá fulltrúi Hreyfingarinnar sem sest í þingmannanefndina sem á að taka við vinnu rannsóknarnefndarinnar, muni starfa þar af heilindum og trúverðugleika. Þess vegna ákvað ég að fara ekki í slag við Hreyfinguna í þessari umræðu, sem ég hefði kannski átt að gera vegna þess að ekki stendur steinn yfir steini í þessum tillögum þeirra, eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir benti á. Það er búið að fara mjög málefnalega yfir breytingartillögur Hreyfingarinnar og bera þær saman við þær tillögur sem hér eru, ég þarf ekkert að endurtaka það. Síðan kemur hv. þm. Þór Saari upp og talar um að ekki sé rætt um málið á málefnalegan hátt. Ég verð þvert á móti að segja að mér finnst hafa verið farið yfir þetta mál á mjög málefnalegan hátt úr þessum ræðustóli. Menn hafa verið að vera að skylmast hér með rökum fram og til baka. Þó að hv. þm. Þór Saari sé kannski ekki sammála þeim sjónarmiðum sem sett eru fram er algjörlega af og frá að afgreiða það þannig að það séu ekki málefnaleg rök, það gengur ekki. Hér er ítrekað talað niður til fólks í þessari umræðu. Hér er ítrekað talað um þriggja manna hóp nýrra þingmanna sem settust á þing en það gleymist að tala um þá 20 til viðbótar úr öðrum flokkum sem komu nýir inn á þing ásamt þessum þremur fulltrúum Hreyfingarinnar. Allir sem ekki tilheyra Hreyfingunni eru settir í þann hóp að vera pakk og hyski, eins og komið hefur fram hér í þessari umræðu og einn hv. þingmaður - ég hygg að það hafi verið hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir - orðaði það. Menn slá sér hér ítrekað upp á kostnað annarra. Ég ætla svo sem ekki að lengja þessa umræðu hér og í sjálfu sér bjóst ég ekki við því að umræðan stæði mikið lengur en í klukkutíma, enda var ekki gert ráð fyrir öðru en því að formaður allsherjarnefndar gerði grein fyrir álitinu og síðan mundi hv. þm. Þór Saari gera grein fyrir sínu máli. Hins vegar var málflutningur hv. þingmanns með þeim hætti að fólki sem sat hér úti í sal og hlustaði á þessa ræðu var bara gjörsamlega misboðið og þá sauð upp úr. Í dag eða á morgun verður væntanlega kosin níu manna þingmannanefnd og eins og bent hefur verið á ítrekað er ekki stjórnarmeirihluti í þeirri nefnd. Það eru tveir frá hverjum flokki úr fjórum stærri flokkunum hér á þingi og einn frá Hreyfingunni. Ef út í það er farið er stjórnarandstaðan með meiri hluta en mér finnst það bara ekki skipta neinu máli. Það á ekki að líta á þessa þingmannanefnd sem einhverja meirihlutanefnd eða minnihlutanefnd. Við eigum að sameinast um að vinna þetta verk af heiðarleika. Ég skora hér með á Hreyfinguna að ganga til þessarar vinnu og þessa verks í takti með öðrum þeim þingmönnum sem þar munu setjast og að þau vinnubrögð verði ekki í samræmi við það sem endurspeglast hefur í umræðunni. Ég vona að menn beri gæfu til þess allir sem einn að vinna málið þannig að virðing Alþingis, sem mönnum er jú mjög tíðrætt um hér, aukist. Að við stöndum þá undir nafni sem hópur, 63 þingmenn, og þessi þingmannanefnd og getum á einhvern hátt endurheimt það traust sem því miður hefur dalað á Alþingi, að við getum endurvakið virðingu Alþingis. Ég endurtek það sem ég sagði í upphafi: Það er gríðarlega mikilvægt, ekki síst ef við á Alþingi Íslendinga ætlum að horfa til þess að skipa hér rannsóknarnefndir í framtíðinni, að það sé traust á þessari þingmannanefnd, að hún hafi trúnað allra og að niðurstaða þeirrar nefndar geti orðið grunnur að því að þetta traust verði endurvakið.

Frú forseti. Ég er sammála hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur að það er óskandi að framhald þessa máls verði með þeim hætti að þingið hafi sóma af. Ég frábið mér hins vegar allan þann málflutning sem uppi hefur verið hafður af hálfu sumra sem styðja þetta frumvarp og leggja mér orð í munn um að ég hafi kallað þingmenn alls konar nöfnum og þess háttar. Ég átta mig ekki á því hvers vegna fólk talar með þeim hætti, það er einfaldlega bara ósatt og þetta er óheiðarlegur málflutningur. 
             Ég hef lýst eftir málefnalegri umræðu. Hún hefur að einhverju leyti farið fram en þó að mjög litlu leyti. Það er málefnalegur málflutningur að kalla eftir sjónarmiðum utan úr bæ inn í allsherjarnefnd og það var ekki gert, því var hafnað. Því var ekki hafnað með málefnalegum rökum, því var hafnað með því formsatriði að formanni nefndarinnar beri ekki skylda að verða við óskum áheyrnarfulltrúa nefndarinnar. Það er ekkert sem segir að hún þurfi að gera það. Það er þess konar málflutningur sem ég mótmæli. Ég held að það hefði verið hægt að vinna þetta mál betur og ég vona svo sannarlega að þessi níu manna þingmannanefnd muni vinna málið vel. Hreyfingin mun að sjálfsögðu taka þátt í því starfi af fullum krafti og líka af fullum heilindum. Það verður áhugavert að sjá hvernig þingið kemst frá þessu máli. Þetta er mjög áríðandi og það er mjög mikilvægt að það takist vel til. Ég vona svo sannarlega að málflutningur minn hér í dag og undanfarna daga í þessu máli hafi ýtt nægilega vel við þingmönnum til þess að þeir átti sig á því hversu mikilvægt þetta er því að ég er ekki viss um að þingmenn hafi gert sér grein fyrir því almennilega, því miður. Vonandi rætist úr hvað það varðar.

Frú forseti. Hv. þm. Þór Saari veit mætavel að sú sem hér stendur hafnaði ekki beiðni hans fyrst og fremst vegna formsatriða. Ég gat þess hins vegar að í samþykktum um áheyrnarfulltrúa fastanefnda er ekki gert ráð fyrir því að áheyrnarfulltrúar geti kallað gesti fyrir fundi. Það var hins vegar ekki meginástæðan fyrir því að ég hafnaði þeim lista sem hv. þm. Þór Saari lagði fram. Eins og hv. þingmaður veit mætavel sagði ég við hann á þessum tiltekna fundi að ég sæi ekki sérstaka ástæðu til þess að kalla tiltekna blaðamenn, álitsgjafa, fyrrverandi stjórnmálaleiðtoga eða ræðumenn hér úti á Austurvelli í aðdraganda búsáhaldabyltingarinnar fyrir nefndina, þennan 14 manna lista sem hv. þm. Þór Saari lagði fyrir mig, frekar en að kalla einhverja aðra tiltekna einstaklinga inn á fund. Það var ástæðan fyrir því að ég féllst ekki á að kalla þessa einstaklinga þarna inn en ekki þau formsatriði sem hv. þingmaður nefnir hér. Ég vil óska eftir því við hv. þingmann að hann fari rétt með staðreyndir hér úr ræðustóli Alþingis.

Frú forseti. Að fá gesti utan úr bæ á fundi þingnefnda er bara góður siður og það er alvanalegt að það sé gert. Í þessu tiltekna máli var óskað eftir að það kæmu gestir á fund allsherjarnefndar sem hafa einmitt á undanförnu ári haft uppi efasemdir um Alþingi og hæfi þess til að starfa. Þar á meðal eru virtir lögfræðingar, fjölmiðlamenn, formaður Blaðamannafélags Íslands og fleiri. Þetta er tilraun til þess að fá utanaðkomandi álit á lagasetningu Alþingis í einhverju mikilvægasta máli sem Alþingi hefur tekist á við. Mér finnst alveg ótrúlegt að það skuli ekki hafa verið gert. Ég tel að það sé bráðnauðsynlegt að Alþingi leiti í meira mæli úr fyrir veggi þinghússins til þess að fá álit á málum. Við höfum lagt fram frumvörp m.a. um þjóðaratkvæðagreiðslur í þeim tilgangi vegna þess að við teljum bráðnauðsynlegt að almenningur og fólk úti í bæ fái að koma meira að álitamálum á þingi en verið hefur hingað til. Að kalla ekki fólk á fund allsherjarnefndar, sem hefur hugsanlega gagnrýnið viðhorf til lagasetningar finnst mér einfaldlega ekki vera rétt leið eða málefnaleg. Tillögum Hreyfingarinnar var hafnað í allsherjarnefnd og því að það kæmu fyrir gestir á fund nefndarinnar. Ég er einfaldlega mjög ósáttur við það og ég held að það hafi verið mistök. Það er svo spurning hvað verður um þetta mál þegar þingmannanefndin verður sett á stofn og með hvaða hætti hún starfar. Ég tel að hún eigi að starfa fyrir opnum tjöldum alfarið og að jafnvel eigi að útvarpa fundum hennar til þess að allt sé á hreinu með störfin, en það verður þá bara að koma í ljós hvernig það verður.

Frú forseti. Ég get í sjálfu sér alveg verið sammála hv. þingmanni um að það er mjög mikilvægt þegar verið er að undirbúa vandaða lagasetningu að kallaðir séu sérfræðingar fyrir fundi Alþingis enda er það oftast nær gert, það er almenna vinnureglan. Formenn fastanefnda kalla oft eftir tilnefningum frá fulltrúum í nefndum og fara yfir þá lista og reyna að verða við þeim óskum eins og framast er unnt. Ég verð hins vegar að segja að þegar hv. þm. Þór Saari lagði fyrir mig sem formann nefndarinnar lista sem innihélt nöfn 14 einstaklinga var vandi að sjá af hverju hefði átt að kalla þá fyrir nefndina frekar en einhverja aðra. Á þessum lista voru m.a. einstaklingar sem hafa lýst svipuðum hugmyndum og hv. þm. Þór Saari um hlutverk rannsóknarnefndarinnar og þingmannanefndarinnar. Og ef út í það hefði verið farið hefðu svo sem allir nefndarmenn getað komið með álíka langan lista einstaklinga til þess að styðja við sinn málflutning. Ég taldi hins vegar, og það var alger samstaða um það innan nefndarinnar, að öll sjónarmið væru komin fram. Þetta væri fyrst og fremst spurning um lagatúlkun og m.a. þess vegna leituðum við til Bjargar Thorarensen prófessors til að fara yfir málið með okkur. Við fengum ráðgjöf símleiðis og ég var í sambandi við lögfræðinga yfir jóladagana til þess að ganga frá þessu máli. Ég tel því þvert á móti að menn hafi vandað sig og reynt að gera þetta eins vel og þeim framast var unnt. Ég get svo sem fallist á að það er sjálfsagt og eðlilegt að kalla fyrir gesti á nefndarfundi enda er það í flestum tilfellum gert.

Virðulegi forseti. Ég tel að breytingartillögur Hreyfingarinnar muni að ýmsu leyti gera ágætt mál mikið betra og við höfum lagt okkur fram um að vanda þær og teljum að þær séu til mikilla bóta. Það er einboðið að hér verði greitt sératkvæði um 6. mgr. sem setur ákveðinn endapunkt við starf þingmannanefndarinnar, þ.e. að hún skuli ljúka störfum ekki síðar en 1. maí. Að mínu mati er það mjög mikilvægt að starf nefndarinnar dragist ekki úr hófi fram og að hún skili af sér einhverju áliti innan þess tíma sem tilgreint er í 6. málslið.

Virðulegur forseti. Þessi breytingartillaga frá hv. þm. Þór Saari gengur út á að Alþingi eigi að kjósa sex þingmenn í nefnd sem fjalli síðan um skýrslu sem rannsóknarnefndin skilar brátt af sér. Í frumvarpinu er kveðið á um níu þingmenn í sömu nefnd. Það er alveg ljóst að þessi þingmannanefnd, miðað við tillögur Hreyfingarinnar, á að gera nákvæmlega það sama og tillagan gengur út á að níu manna þingmannanefndin geri, sem aðrir flokkar hafa lagt til að verði sett á fót. Hún á líka að gera ákveðna hluti sem rannsóknarnefndin hefur nú þegar verið að vinna að þannig að þessi tillaga er að mínu mati algjörlega fráleit og ég segi því nei.

Hæstv. forseti. Ég þakka veitta aðstoð. Ég vildi bara nefna vegna þeirrar breytingartillögu sem hér liggur fyrir að hún var nokkuð til umræðu eftir 2. umr. málsins í allsherjarnefnd. Það var í sjálfu sér efnisleg samstaða um að rétt væri að finna leið til þess að rjúfa fyrningarfrest vegna hugsanlegra brota á ráðherraábyrgð. Ég skrifaði hins vegar undir nefndarálitið og þessa breytingartillögu með fyrirvara vegna þess að ég taldi að það væru ákveðnar hættur á því að sú leið sem hér er farin mundi ekki halda fyrir dómstólum. Ég vildi bara koma þessu sjónarmiði hér á framfæri til að skýra hvers vegna ég gerði þennan fyrirvara en ég tek það hins vegar fram að innan nefndarinnar var enginn efnislegur ágreiningur um markmiðin, það var spurning um útfærslu.

Virðulegur forseti. Hér leggur hv. þm. Þór Saari til að kosin verði á Alþingi fimm manna nefnd valinkunnra manna utan þings sem njóta óumdeilanlegs traust þorra almennings. Það er alveg ljóst miðað við þessa tillögu að nefndin á að gera nákvæmlega það sama og rannsóknarnefndin gerir nú þegar og hefur verið að vinna að í mjög langan tíma. Nefndin á að skila af sér og ljúka störfum fyrir 15. mars 2010. Rannsóknarnefndin skilar núna í lok janúar, byrjun febrúar, þannig að þetta er til tafar ef eitthvað er og því ekki eðlilegt að gera nokkuð annað í þessu máli en að segja nei.

Virðulegur forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um með hvaða hætti rannsóknargögn rannsóknarnefndarinnar verða vistuð í framhaldi af því að hún skilar af sér skýrslunni. Það hefur komið skýrt fram að mjög ólíklegt er að hægt verði að fá einhvers konar aðgang að þeim gögnum í framtíðinni. Stór hluti þeirra verður hugsanlega lokaður niðri í 40–80 ár. Það er slæmt fyrir þetta mál og það er slæmt fyrir uppgjörið á því hruni sem við stöndum frammi fyrir. Þetta mál hefði þurft að vinna öðruvísi og ég tel það slæmt að það skuli ekki vera gert.

Frú forseti. Í tilefni þess að greidd eru atkvæði um þetta frumvarp í heild og líka í ljósi þeirrar umræðu sem átt hefur sér stað í þingsal í morgun og ég vona að sem flestir hv. þingmenn hafi haft tækifæri til að hlýða á, vil ég segja að hér samþykkjum við vonandi mjög brýna og þarfa gjörð sem er að mínu viti fyrsta skrefið í átt að hinni siðferðislegu endurreisn sem þarf að eiga sér stað hér á landi. Það þýðir, frú forseti, að Alþingi Íslendinga, kjörið 25. apríl sl., verður að ganga í gegnum þennan hreinsunareld. Aðeins þannig náum við að byggja aftur upp traust þjóðarinnar á þessari stofnun og ég fagna því að hér erum við að ná ágætri samstöðu um að takast á hendur þetta erfiða verk.

Virðulegur forseti. Það er mjög mikið gleðiefni að við séum að ganga frá því hvernig við ætlum að taka á rannsóknarskýrslunni. Það verður vandasamt að vinna í þeirri þingmannanefnd sem mun taka við þessari stóru skýrslu. Það er þó heldur dapurlegt að við gátum ekki náð samstöðu meðal allra flokka um þetta mál, það eru þrír hv. þingmenn sem sitja hjá en þeir greiða þó ekki atkvæði á móti, sem er að mínu mati gott, en best hefði verið ef náðst hefði fullkomin samstaða um þetta mál. Ég vona hins vegar, virðulegur forseti, af því að þetta mál er gríðarlega viðkvæmt og mikilvægt, að þessir hv. þingmenn sem kjósa að styðja ekki málið leggi sig fram með okkur hinum um að styðja við bakið á þingmannanefndinni sem mun starfa. Við gerum allt sem í okkar valdi stendur sameiginlega 

Frú forseti. Hér er um gríðarlega stórt og mikilvægt mál að ræða og í raun og veru er hægt að fullyrða að þetta sé nokkurs konar prófsteinn á styrk Alþingis til að taka við þessu stóra og erfiða verkefni. Ég vil í lok þessarar atkvæðagreiðslu nota tækifærið og heita á þá þingmenn Hreyfingarinnar sem ekki greiða atkvæði með þessu frumvarpi en munu þó taka sæti í þessari þingmannanefnd, að vinna af heiðarleika og dugnaði þar. Ég vonast til þess að menn muni ganga í takti og að við munum ekki þurfa í aðdraganda vinnu þessarar eða á meðan henni stendur að fara í gegnum umræður um vantraust eða ásakanir um að menn ætli hér að fremja einhver myrkraverk eða að sópa einhverju undir teppið. 

Svo getur farið að umræða um 2. dagskrármálið dragist fram eftir kvöldi. Það eru margir þingmenn á mælendaskrá og fundur gæti jafnvel farið fram yfir miðnætti. Getur forseti litið svo á að samkomulag sé um það milli þingflokka eða er óskað eftir atkvæðagreiðslu? Svo er ekki. Það telst þá samþykkt.

Virðulegi forseti. Það hefur verið nokkur áskorun fyrir nýjan og reynslulausan þingmann að koma með hvelli inn í íslensk flokkastjórnmál og freista þess að leggja sitt af mörkum við að endurreisa íslenskan efnahag. Verkefnið er skýrt en samt virðast menn draga misjafnan lærdóm af því mikla kerfishruni sem varð á Íslandi fyrir rösku ári. Lærdómurinn sem blasir við mér er þessi: Skefjalaus frjálshyggja fær ekki staðist í mannlegu samfélagi og svo er hitt að eignum þjóðarinnar á ekki að koma í hendur þröngrar klíku sem kann ekki með fjöregg þjóðarinnar að fara. Stjórnvöld leyfðu fjárhættuspilurum að fara með þjóðarauðinn. Ábyrgðarlaus stjórnsýsla, mér liggur við að segja stjórnleysi, eins og viðgekkst hér á landi á síðasta áratug liðinnar aldar og fyrstu árum þeirrar nýju má aldrei endurtaka sig. Nú hillir undir lok hinnar svonefndu Icesave-umræðu á Alþingi Íslendinga. Ekki óraði þann sem hér stendur fyrir því að þessi erlenda sletta ætti eftir að þvælast fyrir honum svo að segja daglega allt fyrsta ár hans á Alþingi. Víst hefur starfið í fjárlaganefnd verið mikið og umræðuefnið digurt að vexti. Það lætur nærri að ekkert annað þingmál hafi verið tekið jafnrækilega fyrir af nefndum Alþingis og einmitt það frumvarp sem hér er til umræðu og heimilar fjármálaráðherra að ábyrgjast lán til að greiða blessaða Icesave-skuldina. Já, frú forseti, Icesave-skuldina, hver skuldar hana? Einkavinavæðing gömlu valdaflokkanna varð á endanum þjóðarskuld. Íslensk stjórnsýsla veitti heimildina, blinduð af dýrð hinnar tæru snilldar sem var einmitt sú að ná sér í lausafé af blásaklausu fólki úti í heimi af því að alvöru bankastofnanir í okkar heimshluta voru búnar að átta sig á því úr hverju spilaborg  
             Virðulegi forseti. Áður en lengra er haldið er rétt að rifja upp smánarsöguna, það fjárhagslega svigrúm sem nýríkir eignamenn fengu í íslensku hagkerfi. Landsbanki Íslands hf. stofnaði útibú í Bretlandi í mars 2005 og í Hollandi haustið 2007. Það var tilkynnt Fjármálaeftirlitinu en stofnun útibús í öðru landi var þó ekki háð sérstöku starfsleyfi frá stofnuninni. Ég endurtek, virðulegi forseti: Stofnun útibús í öðru landi var ekki háð sérstöku leyfi. Það mátti sem sé flytja út ásælni í gróða á ábyrgð heimalandsins.  Við fall Landsbankans 6. október 2008 áttu fjölmargir kröfu í bú hans heima og erlendis. Kröfurnar eru af öllum toga, jafnt frá einstaklingum, félagasamtökum, sveitarfélögum og fyrirtækjum. Þá sögu þarf ekki að orðlengja. Hver var þá tryggingin heima á Íslandi, landinu sem hafði lofað að ábyrgjast þessi viðskipti? Jú, tryggingin fólst í næsta tómum tryggingarsjóði sem vissulega hafði verið stofnað til samkvæmt Evrópulögum en gallinn var sá að eignir hans voru aðeins brot af þeim skuldbindingum sem hann stóð frammi fyrir. Hvað gera bændur þá? Jú, taka þeir ekki lán? Í þessu tilviki lá að vísu ljóst fyrir að um umtalsvert lán yrði að ræða eða sem nemur um helmingi af áætlaðri vergri landsframleiðslu 2009. Það er þetta lán sem allt heila Icesave-málið snýst vitaskuld um,  Virðulegi forseti. Icesave-lánasamningarnir byggjast á þeirri meginforsendu og íslensk stjórnvöld höfðu ítrekað nokkrum sinnum í aðdraganda bankahrunsins að þau mundu standa við skuldbindingar samkvæmt tilskipun evrópska regluverksins, að þau styddu Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta til þess ef þörf krefði. Í því sambandi má nefna bréf viðskiptaráðuneytisins til breska fjármálaráðuneytisins dagsett 20. ágúst og 5. október 2008.  Að mínu viti hefur löggjafinn unnið mikið og ærið verk í þessu efni. Margra mánaða þrotlaus vinna er að baki sem fyrst og síðast hefur skilað ólíkum skoðunum á inntaki og þýðingu samninganna. Í þessu efni hefur stjórnarmeirihlutinn farið að öllum óskum minni hlutans á þingi sem óskað hefur eftir öllum mögulegum og ómögulegum skoðunum á  Því hefur mjög verið haldið á lofti á síðustu vikum að Icesave-samningarnir, með þeim efnahagslegu og lagalegu fyrirvörum sem sannarlega eru komnir inn í samninginn að kröfu Alþingis Íslendinga, séu óskýrir og feli í sér algjöra óvissu. Þessu er ég ekki sammála.  
             Þetta er skýr samningur. Ég á fyrir vikið næsta auðvelt með að taka afstöðu til hans.  Sama er að segja um lánveitingar Norðurlandanna. Fyrsta greiðsla lána þeirra losnaði þegar endurskoðuð efnahagsáætlun hafði verið samþykkt í stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og fyrir lá nýr samningur um Icesave þar sem þau skilyrði sem Alþingi hafði sett voru tekin til greina.  
             Virðulegi forseti. Afleiðingin af því að fresta afgreiðslu endurskoðaðrar efnahagsáætlunar eða frestunar á frekari greiðslum lána frá Norðurlöndunum yrði án efa sú að ekki yrði hægt að styrkja gjaldeyrisvaraforðann sem er nauðsynleg forsenda afnáms gjaldeyrishafta. Einnig mundi slík töf draga úr tiltrú á efnahagsstefnu stjórnvalda bæði innan lands og utan og lánshæfismatsfyrirtæki mundu þá að öllum líkindum lækka lánshæfismat ríkissjóðs og þar með hafa neikvæð áhrif á möguleika innlendra aðila til endurfjármögnunar. Minnkandi trúverðugleiki og tafir á afnámi gjaldeyrishafta mundu auk þess auka þrýsting á gengi krónunnar til lækkunar sem aftur leiðir til vaxandi verðbólgu og veldur því að Seðlabankinn hefur minna svigrúm til vaxtalækkana og gæti jafnvel þurft að hækka vexti. Allt eru þetta samverkandi þættir sem torvelda endurreisn atvinnulífsins og viðnám gegn kjararýrnun og atvinnuleysi. Allt þetta mál er reyndar prófsteinn á hið nýja Ísland, hvernig það ætlar að rísa úr rústunum og hvert orðspor þess verður út á við. Lánasamningurinn er skýr og hann sjálfur er grundvöllur endurreisnarinnar. Virðulegi forseti. Miðað við þá valkosti sem íslenska ríkið stendur frammi fyrir í þessu máli er nauðsynlegt að ljúka málinu með samþykkt þessa frumvarps.  „Ráða má af álitsgerðum bresku lögmannsstofanna Ashurst og Mishcon de Reya að verði frumvarpinu hafnað geti það leitt til ráðstafana af hálfu breskra og hollenskra yfirvalda sem óvíst er hvernig ljúki. Frekari gögn hafa verið lögð fram á fyrri stigum þessa máls sem hníga í þessa sömu átt. Hinar efnahagslegu og pólitísku afleiðingar sem það hefði í för með sér mundu hægja mjög á endurreisn íslensks efnahagslífs með enn meiri og alvarlegri afleiðingum en þegar hafa orðið vegna efnahagshrunsins.“ Kannski einhverjir hér inni vilji einmitt það? Virðulegi forseti. Samningurinn er skýr og sömuleiðis afleiðingarnar af því að ganga ekki að honum. 

Virðulegi forseti. Það er útilokað að fara í gegnum allar hinar órökstuddu staðhæfingar sem hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson hélt hér fram. Það sem mér mislíkaði hvað mest er sú staðreynd að þingmaðurinn reynir ítrekað að breyta sögunni og gleymir algjörlega að minnast á þátt Samfylkingarinnar í öllu hruninu. Mig langar að benda á nokkur dæmi. Hverjir voru á vaktinni þegar hluti Icesave-samninganna var stofnaður? Samfylkingin. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þór Þórhallssyni fyrir þessar ágætu spurningar. Að mínu viti var ég ekkert að draga úr þætti Samfylkingarinnar í þessu máli. Ég fór yfir málið og það má ljóst vera af máli mínu hverjir voru ráðherrar og hverjir voru við stjórn þegar þetta gerðist. Ég þarf ekkert að draga undan. Það bera allir einhverja ábyrgð í þessu máli, Samfylkingin, Framsóknarflokkurinn, Sjálfstæðisflokkurinn og jafnvel Vinstri grænir. Framsóknarflokkurinn var á vakt þegar Icesave-málinu var hrundið af stað, þú veist það vel sjálfur, hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson. Hvað varðar álit Ingibjargar Sólrúnar var farið yfir það rækilega hér í gær, m.a. af Steingrími J. Sigfússyni. Hennar skoðun er ljós. Það er enn ein skoðunin í þessu máli  
            

Forseti vill beina því til hv. þingmanna að beina orðum sínum til forseta þegar það á við .

Ég biðst afsökunar á að hlaupa aðeins á mig. Það eru fleiri spurningar sem mig langar til að beina að hv. þingmanni og ágætt að hann gengst við því að Samfylkingin hafi verið hér á vaktinni. Það er líka athyglisvert að halda því til að haga að allar þær stóru skuldbindingar sem við stöndum frammi fyrir urðu til á vakt Samfylkingarinnar, það er því hún sem ber hvað mesta ábyrgð. Það er eitt sem mig langar til að spyrja hv. þingmann út í og það er að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir telur í áliti sínu ótvírætt að Brussel-viðmiðin hafi verið svikin í samningaviðræðunum. Nú kemur þingmaðurinn og segir að það hafi aldrei verið farið eins vel yfir nokkurt mál. Bíddu nú við, skiptir afstaða hennar engu máli? Ég vil fá að heyra afstöðu hans varðandi það. Mig langar líka til að spyrja hann, vegna þess að nú hafa færustu sérfræðingar komið fram og sagt að fyrirvararnir hafi að engu orðið og öll sú vinna sem fjárlaganefnd hefur lagt á sig er að engu orðin, skiptir það heldur engu máli?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að hafna órökstuddum dylgjum hv. þingmanns um að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir hafi haldið því fram að Brussel-viðmiðin hefðu öll verið færð út úr þessum samningum, það gerði hún ekki í máli sínu,  
             Hér kemur þingmaðurinn hins vegar upp og segir að færustu sérfræðingar hafi komið fram með þessa og þessa skoðunina. Það vill nefnilega svo til að hv. þingmaður velur einmitt sína færu sérfræðinga í málinu sem eru kannski með algjörlega andstæðar skoðanir við þá sem aðrir taka undir með. Þannig hefur þetta mál allt saman verið. Það eru skiptar skoðanir um það, Framsóknarflokkurinn velur sína sérfræðinga, aðrir flokkar velja sína sérfræðinga. 

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann tveggja spurninga. Í fyrsta lagi var það þannig að hæstv. þáverandi viðskiptaráðherra, Björgvin G. Sigurðsson, skipaði Jón Sigurðsson formann Fjármálaeftirlitsins, Fjármálaeftirlitið skipar síðan Árna Tómasson formann skilanefndar Glitnis. Skilanefndin hefur nú skipað Jón Sigurðsson í bankaráð Íslandsbanka samkvæmt fréttum. Telur þingmaðurinn að þetta sé eðlilegt, sér hann engin pólitísk tengsl þarna á milli? Að auki langar mig að spyrja hv. þingmann: Hve há verður endanleg greiðsla Íslendinga af Icesave-samningnum?

Virðulegur forseti. Fyrst er að svara seinni spurningunni. Það veltur á höfuðstólnum að sjálfsögðu, hver hann verður þegar upp er staðið, það segir sig sjálft. Það fer eftir endurkröfunum, hvað fæst upp í kröfur bankans, það segir sig sjálft og það hefur alltaf legið ljóst fyrir. 

Virðulegi forseti. Skildi ég þingmanninn rétt, hann kannski endurtekur þá svarið fyrir mig, skildi ég hv. þingmann rétt að hann sjái ekkert athugavert við það að Jón Sigurðsson hafi verið skipaður í þessa stjórn bankans? Maður sem líklega hefur hvað mest verið með puttana í þessum Icesave-málum og er meðal annars, hv. þingmaður, á auglýsingaspjaldi, auglýsingablaði Landsbankans fyrir Icesave-reikningana í Hollandi. Þar er þessi ágæti maður, sem ég efast ekki um að sé, sem er greinilega eini efnahagslegi ráðgjafi Samfylkingarinnar, það er alveg ljóst. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvernig í ósköpunum stendur á því að hann veit ekki hver endanleg niðurstaða er, hvað við þurfum að borga endanlega af Icesave-reikningunum ef málið er svona skýrt? Hvernig getur þetta mál verið mjög skýrt, hv. þingmaður, ef hv. þingmaður hefur ekki hugmynd um það hversu mikið við þurfum að borga endanlega?

Virðulegi forseti. Ég ætla að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hafi einhvern tíma tekið lán á lífsleið sinni. Hann getur væntanlega ekki svarað fyrir þau lán sem hann tekur í upphafi hver niðurstaðan verður á endanum, það veltur á ýmsum hlutum. Að sjálfsögðu veltur það á gengi krónunnar, á breytilegum vöxtum ef út í það er farið, þannig að  
             Hvað Jón Sigurðsson varðar ber ég enga ábyrgð á þeim manni. Ég þekki hann ekki. Það er Bankasýsla ríkisins væntanlega sem kemur honum í þetta embætti ef af verður hjá Íslandsbanka. Ég get því ekki séð hvernig ég eigi að geta svarað fyrir þær gjörðir.  
            

Forseti biður hv. þingmenn í mestu vinsemd að stilla frammíköllum í hóf.

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp í mikilli vinsemd og skal sýna hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni mikla vinsemd en ég ætlaði einmitt að byrja á því að óska eftir því að við gætum átt málefnalegar viðræður og rökrætt hér smásamtal um þetta mál. Ég vil byrja á að óska hv. þingmanni til hamingju með að hafa pólitíska sannfæringu í málinu vegna þess að ég held að hann sé fyrsti þingmaðurinn sem ég heyri í í umræðunni allri sem segist hafa pólitíska sannfæringu fyrir því að við eigum að samþykkja málið. Aðrir sem hingað hafa komið virðast hins vegar láta leiða sig af forustumönnum ríkisstjórnarflokkanna til að ætla að samþykkja þetta mál og sumir hverjir, skilst mér, að hafi ekki kynnt sér gögn málsins. Ég veit að hv. þingmaður situr í fjárlaganefnd og mig langar að spyrja hvort sú staðreynd hafi verið rædd að bæði seðlabankastjóri Evrópu og utanríkisráðherra Hollands hafi lýst því yfir að innstæðutryggingarkerfi EES væri ekki ætlað að standa undir allsherjarbankahruni. Var þetta einhvern tíma rætt í fjárlaganefnd? Vegna þess að þetta skiptir gríðarlega miklu máli upp á það hvort okkur ber yfir höfuð að ganga að þessum samningum.

Virðulegur forseti. Í fullkominni vinsemd ætla ég að gera það og þá ber að hafa í huga að Icesave-málið, eins og við þekkjum það og höfum fjallað um í marga mánuði, er til komið vegna hruns eins banka. Ef við skoðum þennan blessaða innstæðutryggingarsjóð kemur náttúrlega í ljós að hann var varla til þess vaxinn að mæta nokkru áfalli. Hér var hins vegar farið að evrópsku regluverki 

Frú forseti. Þetta var mikið vinsemdarsvar, ég skal reyna að vera kurteis. Er það þá þannig að fall Landsbankans og þar af leiðandi sú staða sem við erum hér í varðandi Icesave tengist á engan hátt því allsherjarbankahruni sem varð hér á Íslandi? Er það svo að t.d. hryðjuverkalögin spili ekkert þarna inn í? Erum við bara í einhverju tómi út af þessu máli? Tengist þetta ekki því að hér varð allsherjarbankahrun að mati hv. þingmanns? Ég tel að þetta sé einhver grundvallarmisskilningur og ég er eiginlega búin að sjá það nú í þessari umræðu að þingmenn ríkisstjórnarflokkanna virðast vaða í algjörri villu og svíma varðandi málið, virðast misskilja það í grundvallaratriðum og þá er alvarlegust sú ræða sem hæstv. félagsmálaráðherra hélt hér í gær, Árni Páll Árnason, og jafnframt grunnforsenda fjármálaráðherra fyrir því að leggja þetta mál fram er sú yfirlýsing sem var undirrituð gagnvart Hollandi á sínum tíma, sem nú hefur verið leitt í ljós, m.a. með rökum Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, að var í rauninni marklaus, núllstillt, eftir að Brussel-viðmiðin komu til sögunnar. 
            

Hæstv. forseti. Það er ánægjulegt að hlusta á þingmenn Sjálfstæðisflokksins og þingmenn Framsóknarflokksins tala hávirðulega um nýjan foringja lífs síns, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur. Ég held að aldrei í þingsögunni hafi framsóknarmenn og sjálfstæðismenn vitnað jafnrækilega og oft í orð eins og sama mannsins úr öðrum flokki,  
             Ef ég gæti, frú forseti, komið orðum mínum af stað hér í púlti vegna sífelldra frammíkalla hv. þingmanna, sem hafa greinilega engan áhuga á að hlusta á það sem fram fer í pontu, vil ég taka það fram að mér finnst ekki hægt að núllstilla þetta mál með nokkrum skilningi. 

Frú forseti. Afar margt í ræðu hv. þingmanns er athugunarvert og gagnrýnivert. Hann talaði um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og Norðurlandalánin, hann minntist sem sagt á þá aðila sem hafa kúgað Ísland en hafa núna horfið frá því og vilja ekki hafa þann svarta pétur í hendi sinni. Telur hv. þingmaður að þetta hafi verið frjálsir samningar eða voru þetta nauðasamningar? Í öðru lagi, hann segir: Þjóðin sem með sínu eigin regluverki - var þetta ekki regluverk Evrópusambandsins sem var farið eftir? Svo segir hann að þetta sé allt saman skýrt og ég vil spyrja hv. þingmann eins og aðrir: Hversu mikið, hvenær, hvernig og hversu lengi munum við borga af þessu láni fyrst allt er svona skýrt? Svo vil ég spyrja hv. þingmann, fyrst hann er svona sannfærður um að Íslendingar eigi að greiða, hvort hann mundi þá ekki greiða atkvæði gegn 1. mgr. í 2. gr. í frumvarpinu sem segir, með leyfi frú forseta: „Ekkert í lögum þessum felur í sér viðurkenningu á því að íslenska ríkinu hafi borið skylda til að ábyrgjast greiðslu lágmarkstryggingar til innstæðueigenda …“ Mun hv. þingmaður greiða atkvæði gegn þessu?

Virðulegur forseti. Ég hef trúað að við munum borga af þessu láni þangað til það verður uppurið. Vaninn er sá að þegar menn taka lán borga þeir það til baka, jafnvel á vöxtum. 

Frú forseti. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningunni um hvort hann greiddi þá atkvæði gegn 1. mgr. 2. gr. og ég óska eftir því að hann svari því, því að það er mjög áhugavert ef hann er svona sannfærður um að við eigum að greiða. Hann segir að við greiðum þar til lánið er uppurið. Hvenær í ósköpunum verður það? Það getur vel verið að við getum aldrei borgað annað en vextina þannig að lánið verði ævarandi og íslensk þjóð verði fátækari og fátækari með hverjum deginum. Er það það sem hv. þingmaður vill, er það virkilega það sem hann vill? Síðan segir hann að áhöld séu um hvort þetta séu nauðasamningar eða ekki og menn geti rifist um hvað menn kalla það. Samt nefndi hann þá aðila sem hafa verið að kúga okkur, þ.e. Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, sem með því að fresta aftur og aftur svokallaðri hjálp sinni við íslenska þjóð, með því var hann að kúga okkur til að samþykkja þessa samninga og sem hv. þingmaður ætlar að gangast undir að samþykkja. Það er alveg ótrúlegt. Hann segir líka að Norðurlandalánin muni ekki koma. Það er líka kúgun.

Virðulegur forseti. Það verður að hafa það alveg á hreinu í þessari umræðu að með gerð Icesave-samninganna erum við meðal annars að reyna að endurreisa orðspor okkar úti í heimi,  
             Þannig háttar til með Samfylkinguna í þessari umræðu  
            

Virðulegi forseti. Hér er verið að ræða Icesave eina ferðina enn og það eru þung spor sem þingmenn taka í dag og á morgun. Nú hillir undir að ríkisstjórnin nái að koma þessu hörmulega máli í gegnum þingið en ég er hér með upplýsingar frá því í gær, sem fáir tóku eftir, þegar hv. formaður fjárlaganefndar fór hér í andsvar við mig. Það sýnir í stuttu máli fram á að málið var ónýtt í sumar því að þær upplýsingar komu fram þegar ég spurði hann hvað hefði breyst frá því að hann greiddi atkvæði þann 28. ágúst sl. þegar Icesave-lögin urðu að lögum. Þá sagði hann, með leyfi forseta: „Það er Alþingi sem setur þessa fyrirvara og það er Alþingi sem mun fylgja þeim eftir. Við treystum á að þeir haldi og höfum fullvissu fyrir því.“ Þá spurði ég hv. þingmann spurningarinnar: Hvað hefur breyst síðan þessi orð féllu? Hv. þm. Guðbjarti Hannessyni var orðið frekar heitt í hamsi þegar þarna var komið í umræðum á Alþingi í gær og sagði þessi orð, með leyfi forseta: „Varðandi það sem samþykkt var í haust var það eitt sem við klikkuðum illilega á. Það var það þegar við settum það klára skilyrði að Bretar og Hollendingar yrðu formlega að samþykkja fyrirvarana athugasemdalaust.“ Þarna er þingmaðurinn líklega að vísa í það ákvæði í lögunum sem varð að lögum sem segir með skilyrðin, 2. mgr. 1. gr., með leyfi forseta: „Það er skilyrði fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar að breskum og hollenskum stjórnvöldum verði kynntir þeir fyrirvarar sem settir eru á ábyrgðina samkvæmt lögum þessum og að þau stjórnvöld fallist á þá.“ Þarna upplýsir hv. formaður fjárlaganefndar í gær að ríkisstjórnin hafi hreinlega klikkað illilega. En það sem er alvarlegast við svar þingmannsins frá í gær kemur nú, með leyfi frú forseta, ég vísa hér í svar síðan í gær: „Við vissum það nóttina sem þetta gerðist, ég fékk tölvupósta frá málsmetandi mönnum sem sögðu: Nú fóruð þið yfir mörkin.“ Við ræddum það á þeim tíma, við tókum áhættuna, ég treysti á að við næðum þessu og talaði að sjálfsögðu fyrir því. Hvað hefði ég annað átt að gera? Átti ég að fara að segja að þeir mundu ekki halda? Ég talaði að sjálfsögðu fyrir því“, hvað átti ég annað að gera? Hæstv. forseti. Þarna er það orðið skjalfest eftir svar þetta sem ég fékk frá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni í gær að ríkisstjórnin vissi það aðfaranótt 28. ágúst, þegar þingmenn voru hér að reyna að koma þessu máli í gegnum þingið, þegar ríkisstjórnin var búin að beita hér miklum þumalskrúfum, að Bretar og Hollendingar höfðu þá þegar hafnað fyrirvörunum. Þetta er grafalvarlegt mál. Þetta kemur fram í svari formanns fjárlaganefndar í gær og það er athugunarvert sem hann segir: Við vissum þetta. Hvaða „við“ voru það? Vissu þingmenn Vinstri grænna af því að Bretar og Hollendingar hefðu hafnað fyrirvörunum áður en lögin voru sett hér? Þetta er sambærilegt við það þegar Indriði H. Þorláksson aðstoðarmaður hæstv. fjármálaráðherra, bað fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um að leyna upplýsingum um stöðu Icesave-samninganna fram yfir kosningar. Hefði það verið ljóst hvernig þessir hörmungarsamningar stóðu fyrir kosningar hefðu kosningaúrslitin kannski orðið önnur. Hefðu þingmenn vitað að Hollendingar og Bretar væru búnir að hafna fyrirvörunum fyrir 28. ágúst í sumar hefðum við kannski aðra ríkisstjórn. Þá hefðum við kannski líka öðruvísi Icesave-samninga og þá hefðu lögin jafnvel staðið, þau lög sem nú eru í gildi, og Bretum og Hollendingum hefði ekki verið fært það löggjafarvald sem þeir hafa nú á Alþingi Íslendinga og er uppspretta þeirra laga sem við höfum nú í höndunum. Þetta er alvarlegt mál. Það fór fram hjá mörgum sem voru hér í gær. En þegar maður skoðar síðan ræðu hæstv. forsætisráðherra þann 28. ágúst skýrir það ýmislegt, það var vissa fyrir því að Bretar og Hollendingar hefðu þá þegar hafnað fyrirvörunum. Með leyfi forseta langar mig til að grípa niður í ræðu hennar: „Ríkisstjórnin mun að sjálfsögðu virða niðurstöðu Alþingis og gera allt sem í hennar valdi stendur til að ljúka málinu farsællega. Íslensk stjórnvöld munu freista þess að sannfæra Breta og Hollendinga um að skynsamlegt sé að þeir fallist á forsendur Alþingis fyrir ríkisábyrgðinni eins og þeir koma fram í lögunum. Þetta verður verkefni ríkisstjórnarinnar í kjölfar samþykktar laganna …“ Þegar maður hefur þessar upplýsingar í höndunum sér maður að það er mikill ótti sem felst í þessum orðum, ótti við slaginn við Breta og Hollendinga, ótti við að geta ekki staðið í fæturna, ótti við að hafa það í höndunum að Alþingi sé búið að samþykkja lög sem ríkisstjórnin vissi að Bretar og Hollendingar mundu ekki sætta sig við. Við skulum bara fara yfir það hvernig að málum var staðið. Það var samstaða allra flokka hér um að reyna að gera sem besta fyrirvara, að reyna að bjarga því sem bjargað varð í þessu frumvarpi sem þá lá fyrir þinginu. Ég minni enn á að það var ekki Framsóknarflokkurinn sem greiddi því atkvæði sitt enda höfðum við alltaf miklar efasemdir um þessa fyrirvara og höfum verið á móti Icesave-málinu alla tíð. Við stöndum með komandi kynslóðum og við stöndum með íslensku þjóðinni, en þegar maður hefur frumvarpið í höndunum má lesa úr því mikinn ótta, enda hvað gerðist hér eftir að lögin voru samþykkt? Ríkisstjórnin fór ekki út og kynnti fyrirvarana fyrir Bretum og Hollendingum eins og þó var lagt upp með í umræðum á Alþingi. Það fór einhver samninganefnd af stað sem átti að reyna að þvinga Breta og Hollendinga til þess að fallast á þessa fyrirvara sem þeir höfðu þá þegar hafnað. Það var alveg hreint með ólíkindum í sumar þegar ég lagði það til að Bretum og Hollendingum yrði kynnt sú vinna sem átti sér stað hér í sumar, þá var alltaf viðkvæðið hjá ríkisstjórninni: Nei, nei, nei. Íslenska Alþingi hefur hér löggjafarvald, Bretum og Hollendingum kemur þetta ekki við. Það var svarið, en nú hefur þetta allt saman breyst því að nú er búið að sanna það sem ég sagði: Bretar og Hollendingar hafa löggjafarvald hér á Alþingi Íslendinga. Þetta er ömurlegt mál og það er sama hvaða rök við komum með fyrir því að þetta séu ómögulegir samningar, það er alltaf tekinn upp hanskinn fyrir samningsaðila okkar en ekki staðið með þeim rökum sem gætu þó bjargað okkur frá því að skuldsetja hér þjóðina upp á 800–1.000 milljarða, allt eftir því hvað fæst upp í þrotabú Landsbankans því að enginn hefur getað sýnt fram á raunverulegar eigur Landsbankans. Eins og kom fram í umræðum hér á Alþingi í gær bað fjárlaganefnd tvisvar sinnum um að fá eignastöðu Landsbankans hjá skilanefnd Landsbankans en skilanefndin hafnaði því í bæði skiptin. Þá er ég undrandi á því að ekki einu sinni fjárlaganefnd, hvað þá heldur Alþingi, sem hefur hér ríkisábyrgðarvald, skuli hafa séð hvað stendur á bak við þessar eigur því að skilanefnd Landsbankans hefur ekki ríkisábyrgðarvald eða fjárveitingarvald hér á Alþingi. Þetta er einn þátturinn í þessu máli, hvernig er farið með það. Hér er verið að leyna Alþingi upplýsingum og það er beinlínis verið að segja ósatt, hagræða sannleikanum. Virðulegi forseti. Á hátíðastundum og í stefnuskrá Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eru höfð falleg orð um að við eigum að skila framtíðarkynslóðum landinu okkar og umhverfi í betra ástandi en við tókum við því sjálf. Nú höfða ég til samvisku vinstri grænna. Með samþykkt þessa frumvarps er verið að rústa framtíðarmöguleika komandi kynslóða hér á landi. Ríkisábyrgð gengur út á allsherjarveð í náttúruauðlindum þjóðarinnar, landinu sjálfu og þeim friðhelgisréttindum sem þarf til að ríkið geti starfað. Í sex mánuði hef ég staðið í þessum ræðustól og bent á þessi atriði án þess að ríkisstjórnarflokkarnir hafi svo mikið sem athugað hvað ég er að tala um. Í 18. gr. í upphaflegu Icesave-samningunum var alfarið fallið frá friðhelgisréttindum þjóðarinnar og er það einsdæmi í samningum landa sem flokkast ekki í hóp vanþróaðra ríkja. Þessu friðhelgisákvæði kastaði ríkisstjórnin og Icesave-samninganefndin undir forustu Svavars Gestssonar fyrir borð og það er árið 2009. Það er ekki stríð í heiminum. Fram að þessari undirritun töldum við Íslendingar okkur vera þjóð á meðal þjóða en ekki vanþróað ríki. Ég hef verið óþreytandi við að benda á þessar staðreyndir og í einni ræðu minni nú fyrir jól fór ég yfir þetta lið fyrir lið allt frá upphafi Icesave-samninganna, laganna um ríkisábyrgð þar sem settir voru fyrirvarar um þessi atriði þann 28. ágúst, og til frumvarps þess sem nú liggur fyrir þinginu. Á bls. 23 í frumvarpinu í tölulið 3.3.3 í viðauka við breska samninginn sem fjallar um að fallið sé frá friðhelgisréttindum og tölulið 3.3.4 sem fjallar um að svipta Ísland yfirráðum yfir náttúruauðlindum sínum. Sambærilegt ákvæði er að finna á bls. 31 í viðauka við hollenska samninginn. Friðhelgisréttindi okkar og yfirráð yfir náttúruauðlindum Íslendinga eru ekki tryggð og á bls. 22 kemur fram að íslenska ríkið ábyrgist án skilyrða og fyrirvara að tryggja að skuldbindingar tryggingarsjóðs íslenska ríkisins séu fullnustuhæfar. Þetta hef ég farið yfir í mörgum ræðum og ekki fengið svör við því hvað er átt við þarna, í hverju á að taka fullnustu. Virðulegi forseti, þarna er vendipunkturinn í öllu þessu máli, að íslenska ríkið tryggi að skuldbindingar Icesave séu fullnustuhæfar. Hvað gerist ef þjóðríki getur ekki greitt af skuldbindingum sínum? Jú, þá verður greiðslufall og gengið er að veðum, nákvæmlega eins og gerist í gjaldþroti einstaklinga. Náttúruauðlindir okkar allra liggja undir í þessu máli og öll verðmæti í eigu ríkisins. Þessum málflutningi hef ég haldið til streitu og er þessi skoðun staðfest í áliti bresku lögmannsstofunnar Mishcon de Reya. Þar kemur fram að sá þáttur sem kom lögfræðingum lögmannsstofunnar mest á óvart væri framsal friðhelgisréttinda af hálfu íslenska ríkisins. Munum að hæstv. fjármálaráðherra sagði að Icesave-samningarnir væru glæsilegir. Ég fullyrði að sá ráðherra sem hefði afsalað ríki sínu fullveldisréttindum sínum hefði tafarlaust sagt af sér en það á ekki við um hæstv. fjármálaráðherra Steingrím J. Sigfússon. Hann lítur á þetta sem prívatmál og hefur lagt höfuð sitt að veði. Ráðherrann og ríkisstjórnin átta sig ekki á að þetta Icesave-mál er svo langtum stærra en sú ríkisstjórn sem nú situr og þeir ráðherrastólar sem þeir sitja á. Síðan kemur fram í áliti lögmannsstofunnar að slíkt friðhelgisákvæði hefði verið óþarft þar sem friðhelgisafsal mundi ekki ná til tryggingarsjóðsins. En að breska ríkið skyldi setja friðhelgisafsal inn í samninginn undirstrikar hvaða markmiði breska ríkisstjórnin stefnir að og það hef ég farið yfir í ræðum mínum. Síðan kemur fram í lögfræðiálitinu að ekki hafi komið á óvart að 2. gr. þessa frumvarps sem samþykkt var á Alþingi þann 28. ágúst sl. fékk tilverurétt en farið var yfir það í 2. og 3. tölulið að hvergi yrði haggað við óskoruðum yfirráðum Íslands yfir náttúruauðlindunum og svo ákvæðið um friðhelgisákvæðið. Í lögfræðiálitinu segir síðan að á friðhelgisréttindum sé tekið í gr. 3.3.3. í viðaukasamningunum, eins og ég fór yfir áðan, og að sú grein takmarki að einhverju leyti friðhelgisafsalið en felldi það ekki niður. Þetta er alveg samhljóma við það sem ég hef verið að tala um hér í þinginu, þarna höfum við fengið það staðfest. Þetta eru sérfræðingar í breskum lögum og staðan er því sú að það er ljóst að þetta er víðtækt afsal. Það eru breskir dómstólar sem munu að skera úr um það, komi málið til kasta dómstóla, sem það gerir örugglega. Í gildi eru bresk lög um ríkisfriðhelgi frá 1978 og þá munu breskir dómstólar dæma ágreining á milli ríkjanna eftir þeim. Þegar ríki hefur afsalað sér friðhelgi sinni með skriflegum hætti í samningi, eins og íslenska ríkið hefur gert í Icesave-samningnum, standast þeir samningar að fullu breska löggjöf því að í kommúnu- og lagaumhverfi er ágreiningur samninga dæmdur eftir orðanna hljóðan. Lögmenn Mishcon de Reya starfa t.d. núna fyrir svokallaðar hrægammaþjóðir og eru þeir að freista þess að endurheimta ríkisskuldbindingar Argentínu, Kongó og Sambíu á grundvelli bresku laganna um ríkisfriðhelgi. Frú forseti, þetta er raunveruleikinn sem við stöndum frammi fyrir, um þetta á að greiða atkvæði á morgun. Ég segi nei, eins og alþjóð veit. Mér finnst rétt að ljúka þessari ræðu minni hér á auglýsingu sem birtist í Morgunblaðinu í morgun: „Deyr fé, deyja frændur. Forustumenn ríkisstjórna koma og fara. Óbreyttir þingmenn geta komið í veg fyrir að mörg hundruð milljarða króna skuldir verði lagðar á íslensku þjóðina án dóms og laga. Þess verður minnst um alla framtíð hverjir brugðust íslenskri þjóð.“

Hæstv. forseti. Maður hefur orðið að búa við það í Icesave-málinu allt frá upphafi að orð manns séu rangtúlkuð og farið með þau á afar frjálslegan hátt. Mig langar í tilefni af þeirri ræðu sem hér var flutt að upplýsa hv. þingmann um að það sem ég talaði um að hefði gerst þegar við gerðum þá skýlausu kröfu að Bretar og Hollendingar staðfestu fyrirvarana formlega, voru ekki formleg samskipti stjórnvalda heldur viðræður í fjárlaganefnd og á göngunum þegar við vorum að ganga frá þessu máli. Þegar menn óskuðu eftir að þessu yrði bætt við varaði ég við að það yrði gert, ásamt fleirum, í óformlegum viðræðum. Við mátum síðan stöðuna þannig að til að halda samstöðunni væri það áhættunnar virði að láta reyna á þetta. Þau ráð sem ég fékk voru persónuleg og frá fólki sem ég treysti afar vel og hafa ekkert með stjórnvöld að gera. Þetta voru aðilar sem þekktu mjög vel til alþjóðasamninga og bentu mér vinsamlega á að nú hefði ég farið yfir mörkin vegna þess að í alþjóðlegum samningum gætu menn látið ýmislegt ganga yfir sig ef ekki væri gengið frá þeim með mjög formlegum hætti, en ef það ætti að staðfestast skriflega eins og óskað var eftir væri hætt við því að menn yrðu að segja nei vegna fordæmanna fyrir aðra samninga. Ég tel mikilvægt að þessi orð mín séu ekki afvegaleidd eða mistúlkuð þannig að hér hafi átt sér stað einhver formleg samskipti stjórnvalda. Þetta voru viðræður í fjárlaganefnd og í tengslum við afgreiðslu málsins annars vegar og hins vegar persónuleg ráð sem ég fékk frá mönnum sem ég treysti afar vel um það hvernig ég ætti að haga mínu máli. Niðurstaðan varð sú að við afgreiddum þetta með þessum hætti. Ég stóð að því og treysti á að við gætum unnið þessu máli farsælan endi. Það tókst því miður ekki og ég harma það manna mest. Ég vil bara að þetta sé skýrt hér og leiðrétt, þannig að ekki sé verið að afbaka það sem ég sagði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir hans orð. Ég er ekki að afvegaleiða neitt sem hér var sagt í gær, ég hef prentað út orð fyrir orð ræðu hv. þingmanns og þar kemur þetta skýrt fram: Við vissum þetta þá um nóttina að fyrirvararnir yrðu ekki teknir gildir. Samt var 2. mgr. 1. gr. allan tímann forsendan fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar að Bretar og Hollendingar skyldu annaðhvort fallast á ríkisábyrgðina eða ekki. Með það fór fjárlaganefnd fram með málið fyrir þingið og út af þessu ákvæði náðist sú samstaða í sumar sem þó varð um þessa fyrirvara. Við eyddum mörgum dögum í að ræða það hvort fyrirvararnir væru hluti af Icesave-samningnum eða hvort Bretar mundu taka fyrirvörunum sem viðaukasamningi. Út af því komst þetta inn í lögin, setningin sem ég vísaði í. Þetta á ekki að koma þannig hér inn núna milli jóla og nýárs, inn í umræðuna í þinginu, eins og þessu hafi verið smellt þarna inn síðasta kvöldið áður en frumvarpið var lagt fram til lokaafgreiðslu og samþykktar hér. Þarna eiga sér stað blekkingar. Það kom ekki heldur fram í gær í svari hv. þm. Guðbjarts Hannessonar hvort þetta hefðu verið prívatpóstar eða hvort þetta hefðu verið embættismannapóstar. Hann sagði, með leyfi forseta: „… ég fékk tölvupósta frá málsmetandi mönnum sem sögðu: Nú fóruð þið yfir mörkin. Við ræddum það á þeim tíma, við tókum áhættuna, ég treysti á að við næðum þessu og talaði að sjálfsögðu fyrir því. Hvað hefði ég annað átt að gera? Átti ég að fara að segja að þeir mundu ekki halda? Ég talaði að sjálfsögðu fyrir því.“ „Hvað hefði ég annað átt að gera?“ Þetta lýsir örvæntingu þingmanns, þetta lýsir örvæntingu formanns fjárlaganefndar 28. ágúst þegar atkvæðagreiðslan 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að lesa ítrekað ræðu mína. Það sem ég var að gera í andsvari mínu var að reyna að skýra út hvað lá að baki og ég harmaði það að það væri túlkað svo að þarna væri um einhver leyndarskjöl að ræða eins og gjarnan er notað í umræðunni.  Ég talaði líka um, og það á hv. þingmanni að vera kunnugt um, að þegar við vorum að ljúka þessu máli með lögfræðingum sem unnu með okkur textann stóðum við í samningaviðræðum alveg fram undir morgun eða fram eftir nóttu um hvað ætti að koma inn í textann. Raunar var það eftir að lögfræðingarnir voru farnir sem við vorum með síðustu breytingarnar, m.a. um það að ríkisábyrgðin félli niður árið 2024. Við vorum með þennan skýlausa fyrirvara, hann kom inn í textann á síðustu stundu. Framsóknarflokkurinn var að vísu ekki 

Virðulegi forseti. Ég er eiginlega enn þá meira hissa núna eftir seinna svar hv. þm. Guðbjarts Hannessonar. Auðvitað er sannleikurinn ákjósanlegur og hann ætti ekki að vera ómissandi en nú upplýsir hann að þetta voru ekki tölvupóstar sem fóru í gegnum íslenska stjórnkerfið, ég hef aldrei haldið því fram, heldur voru þetta erlendir ráðgjafar 

Frú forseti. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir segir að margt sé að koma fram í dagsljósið. Eitt hefur a.m.k. komið fram í dagsljósið og það er að hv. þingmaður sem hér talaði áðan sker sig frá öllum öðrum þingmönnum með orðfæri sínu og yfirlýsingum. Hv. þingmaður hefur gengið lengst allra sem hér hafa talað í því að nota köpuryrði og digur svigurmæli um ráðherra og stjórnarliða. Hún hefur í þessum umræðum kallað þá landráðamenn, hún hefur kallað þá lygara og enn er hún við sama heygarðshornið og er að tala um blekkingameistara. Hún segir að þingið hafi verið blekkt vegna þess að það hafi komið í ljós að strax nóttina sem þetta var samþykkt hafi hollenska og breska ríkisstjórnin hafnað þessum fyrirvörum. Það í sjálfu sér getur ekki annað verið en vitleysa en kannski helgast málflutningurinn af því að hún hefur það fyrir sið að kynna sér málin ekki neitt. Hv. þingmaður kemur hingað og veður elginn, talar út og suður en hefur bersýnilega ekki kynnt sér grunnatriði málsins. Hollenska og breska ríkisstjórnin gætu ekki hafa hafnað fyrirvörunum strax um nóttina vegna þess að staðreyndin er sú að þeir tóku upp mesta, ekki alla, fyrirvarana. Náttúruauðlindafyrirvarinn … 

Virðulegi forseti. Mikið held ég að hæstv. utanríkisráðherra dreymi oft um að ég sé dóttir hans því að hann langar svo óskaplega til að siða mig  Ég þarf ekki að fara yfir þau orð sem hæstv. utanríkisráðherra fór yfir. Hollendingar og Bretar höfnuðu þessum samningum. Fyrirvararnir sem settir voru inn í lögin í sumar eru ekki inni í nýja frumvarpinu, færð hafa verið mörg og sterk og góð rök fyrir því, þrátt fyrir það að ríkisstjórnin líti svo á að allt sem stjórnarandstaðan hafi fram að færa séu árásir en ekki rök með íslensku þjóðinni. Hann verður að eiga það við sig hvað ríkisstjórnin heldur að sé inni í frumvarpinu. Það er búið að kollvarpa fyrirvaralögunum en þau eru enn í gildi. Ég minni hæstv. utanríkisráðherra á það. Þar sem hann var líka að tala um að Bretar og Hollendingar hefðu ekki getað hafnað þessum fyrirvörum, ég sagði það ekki, það var búið að gefa þá línu að þeir mundu aldrei samþykkja þá. Hæstv. forsætisráðherra gat ekki svarað því hér einhvern tíma í fyrirspurnatíma á Alþingi hvort sú vinna hefði verið látin fara fram að kynna þessi mál fyrir Bretum og Hollendingum. 

Frú forseti. Það er líka rangt hjá hv. þingmanni að ég hafi nokkurn áhuga á því að hún sé dóttir mín og enn vitlausara að ég hafi nokkurn áhuga á því að kenna henni mannasiði, enda er mér til efs að það sé hægt. Ástæðan fyrir því að ég hef ekki áhuga á að bæta háttsemi hennar í þessum sal er óskaplega einföld, ég tel að málflutningur hennar keyri svo úr hófi að hann eigi töluverðan þátt í því að við það sem ættu að vera kjöraðstæður nær Framsóknarflokkurinn ekki flugi. Ég held að málflutningur hv. þingmanns, og hann sker sig frá málflutningi annarra þingmanna Framsóknarflokksins, sé ein af ástæðunum fyrir því að flokkurinn nær sér ekki á flug.

Þetta er ómálefnalegt.

Hv. þingmanni má það í léttu rúmi liggja þó að mér finnist slæmt að hún skuli hér í skjóli þinghelgi bæði hafa kallað mig landráðamann, lygara og blekkingameistara en ég verð bara að þola það. Hins vegar er það þannig að ræður hv. þingmanns einkennast af engu öðru en innantómum spuna. Þær ræður sem hv. þingmaður hefur hér flutt varða ekki efni málsins, þær eru bara persónulegar ávirðingar.

Virðulegi forseti. Ég fer að hafa gaman af því hve mikið hæstv. utanríkisráðherra hrósar mér. Mikill er máttur minn að ég geti haft fylgi heils stjórnmálaflokks í hendi mér. Ég vil minna hæstv. utanríkisráðherra á  Ég vil minna á að hæstv. utanríkisráðherra hefur farið mikinn í mörgum ræðum síðan ég settist inn á þing. Hann hefur margoft hrósað mér fyrir hvað ég hef sett mig vel inn í málin sem ég tek þátt í að tala um. Er mér sérstaklega minnisstætt það hrós sem hæstv. utanríkisráðherra dældi yfir mig þegar ESB-málið var til umræðu og ber hann mikla virðingu fyrir þekkingu minni á því sviði þannig að eitthvað er farið að hlaupa stress í stjórnarflokkana nú þegar þessi atkvæðagreiðsla nálgast. Ég hef tekið eftir að Samfylkingin er ekki lengur á mælendaskrá þó að hún hafi fengið málið í gær. Það er kannski út af því að orð Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, fyrrverandi formanns flokksins, eru eitthvað að ergja þá eða kannski sú staða að fyrrverandi ráðherra flokksins sé kominn inn í bankaráð eins bankans.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu, svo virðist vera sem hv. þingmaður hafi sett sig ágætlega inn í málin. Ég vil beina ákveðnum spurningum til hv. þingmanns vegna þess að ég hef í þessari umræðu verið að reyna að koma því á framfæri að mér virðist sem ríkisstjórnarflokkarnir byggi allan málflutning sinn á misskilningi. Þá er ég að tala um þann misskilning sem kom fram í ræðu hæstv. fjármálaráðherra þegar hann talaði um að minnisblað sem undirritað var við Hollendinga sé grundvöllurinn að því að ríkisstjórnin hafi þurft að fara þessa leið. Það hefur komið fram að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar, - fyrrum flokksfélagar hennar hafa nú reyndar afneitað því með öllu að hún hafi nokkuð til málanna að leggja - hefur bent á að þetta minnisblað hafi fallið úr gildi með sameiginlegri yfirlýsingu Íslendinga og nokkurra annarra þjóða, þ.e. Brussel-viðmiðunum. Mig langar að spyrja hv. þingmann að því hvaða áhrif það hafi haft að horfið var frá þessari afstöðu með fráhvarfi Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur úr Samfylkingunni, hvaða áhrif það hafi haft á þá niðurstöðu sem við stöndum frammi fyrir. Ég hef verið hugsi yfir því hvort skynsemin hafi einfaldlega yfirgefið Samfylkinguna með því að hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir lét af störfum sem formaður. Ég hef þá m.a. í huga ummæli hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar fyrr í dag þar sem hann blæs á allt það sem sú ágæta kona hefur til málanna að leggja og gerir hálfgert grín að því hve oft við, þingmenn stjórnarandstöðunnar, höfum vitnað til orða hennar hér. Þetta er einfaldlega stjórnmálamaður sem hafði mikil áhrif á íslenskt samfélag og ég ber mikla virðingu fyrir henni. Hún er ein af okkar skeleggu konum, okkar Íslendinga, og þess vegna finnst mér illa að þeirri ágætu konu vegið af fyrrum samflokksmönnum hennar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir hennar spurningu. Ég hef einmitt verið að velta því fyrir mér, í umræðum í dag og í gær, hvers vegna samfylkingarþingmenn og ríkisstjórnin afneiti þeim orðum Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur að allt hafi verið núllstillt á þessum tíma. Ég hef verið mjög hugsi yfir þessum orðum hennar því að hún var hvorki meira né minna en utanríkisráðherra þegar þessir atburðir áttu sér stað. Ég veit ekki hvað hefur gerst en svo virðist sem sú þingsályktunartillaga sem samþykkt var á þinginu haustið 2008, með hinum svokölluðu Brussel-viðmiðum, hafi verið hunsuð. Ég man eftir því þegar ég sat fund í fjárlaganefnd að þar kom stjórnskipunarfræðingur og sagði: Það verður þá að líta á þessa þingsályktunartillögu sem eitt einstakt atvik út af því að hér varð bankahrun, afgreiðsla þingsályktunartillögu eins og þessarar á þingi sem verður að framfylgja. Þarna var hún með öðrum orðum að segja að þingsályktunartillögunni með Brussel-viðmiðum var ekki framfylgt af framkvæmdarvaldinu. Þannig hefur þetta mál rakið sig, mistök á mistök ofan. Send út samninganefnd. Ég ætla ekki að fjalla um persónur og leikendur í þeirri nefnd en svo virðist vera að sú samninganefnd hafi byggt á algerlega misskildum forsendum, hafi ekki skilið hlutverk sitt, eða e.t.v. fékk hún ekki betri upplýsingar um hlutverk sitt. En samninganefndin kom heim með samning sem var kallaður „glæsileg niðurstaða“ og við sjáum í hvaða vinnu þingið hefur þurft að fara síðan þá. Vonandi hefur skynsemin ekki alveg yfirgefið Samfylkinguna en það er alveg með ólíkindum að stjórnmálaflokkur skuli hafna fyrrum leiðtoga sínum í nútíðinni með þessum hætti.

Frú forseti. Ég hef einnig ákveðnar áhyggjur af því að nú er þetta mál ein stærsta milliríkjadeila Íslandssögunnar og skipt var um ríkisstjórn. Og svo virðist sem núverandi ráðherrar hafi á engan hátt sett sig inn í það hver staða málsins var. Svo virðist sem núverandi fjármálaráðherra hafi ekki sest niður með fyrrverandi formanni Samfylkingarinnar til að ræða það hvernig málið væri statt og hvernig á því hefði verið haldið. Þetta er eitthvað sem veldur mér miklum áhyggjum. En það er annað atriði sem mig langar að spyrja hv. þingmann um, og það varðar jafnframt það sem kom fram í máli hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar, og það varðar tilskipunina frá Evrópusambandinu. Ég hef haldið því fram og ýmsir menn hafa sagt að henni hafi ekki verið ætlað að standa undir allsherjarbankahruni. Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson lýsti því yfir að þetta væri einstakt afmarkað mál, þetta Icesave-mál, snerist bara um Landsbankann en ekki allsherjarbankahrun. Er þetta eitthvað sem hv. þingmaður er sammála eða er þetta einangrað tilfelli eða er þetta í rauninni hluti af því að bankakerfið hrundi?

Virðulegi forseti. Auðvitað er þetta mál allt þannig vaxið að hér hrundi heilt bankakerfi, að sjálfsögðu. Þetta mál byggist allt á þessari tilskipun í EES-samningnum og það voru kratar, forverar Samfylkingarinnar í ríkisstjórn, sem komu því í gegnum þingið að við urðum aðilar að þeim samningi. Út af því þurftum við að taka upp þessa reglugerð sem er svo umdeild í þessu Icesave-máli. Hvenær ætlar ríkisstjórnin að fara að skoða þau rök sem liggja fyrir í málinu? Ég vona að hún hlusti líka á þá fræðimenn sem starfa hér á landi, hún virðist ekki geta tekið nokkurt jákvætt atriði frá stjórnarandstöðunni. Það er t.d. Magnús Ingi Erlingsson lögfræðingur sem vinnur á Seðlabankanum. Hann fer yfir það að við berum alls enga ábyrgð þessum skuldbindingum því að reglugerðin gildi ekki um heilt bankahrun. Hvenær ætlar ríkisstjórnin að skilja þetta? Ég veit það ekki en ég ber þá von í brjósti og ég trúi á það kraftaverk að það verði áður en nýr dagur rís.

Virðulegi forseti. Það fer ekki á milli mála hvernig ríkisstjórnarflokkarnir hafa viljað afgreiða Icesave-málið. Alveg frá upphafi, alveg frá því að málið kom fram fyrst í sumar, var lögð á það áhersla að þetta mál yrði afgreitt fljótt og örugglega. Ásetningur ríkisstjórnarflokkanna alveg frá fyrsta degi var sá að það ætti engu að breyta. Það var alveg sama hvernig við ræddum þessi mál í sumar, stöðugt var reynt að móast við og koma í veg fyrir að hægt yrði að ná fram einhverjum breytingum. Það sem gerðist hins vegar var það að ríkisstjórnin missti tök á þessu máli og hafði ekki lengur vald á því hvernig því vatt fram. Í þeirri stöðu tók Alþingi til sinna ráða og breytti málinu svo mikið að í raun og veru má segja að hvorki tangur né tetur hafi staðið eftir af því máli sem upphaflega var lagt fram. Þetta er mjög athyglisvert en þetta er alveg í samræmi við það sem við höfum heyrt á síðustu dögum. Það er alveg sama hvað hefur komið upp á síðustu vikum í meðferð málsins á Alþingi. Því hefur stöðugt verið haldið fram af forustu fjárlaganefndar, af forustu ríkisstjórnarinnar, að ekki væri ástæða til að hlusta eftir einu eða neinu af því sem þar væri verið að leggja fram. Allt væri þegar þekkt, það væri búið að fara yfir málið, það væri búið að skoða þetta. Svo forstokkaðir virðast forustumenn ríkisstjórnarinnar og forustumenn fjárlaganefndar vera, og brynjaðir fyrir nýjum röksemdum, að þeir yppta öxlum. Áhættumatið, það er ekki nema 10% áhætta og við skulum bara taka sénsinn. Gagnrýni innlendra lögfræðinga, allt saman misskilningur. Þetta er alveg til samræmis við það sem gerðist fyrr í sumar. Þegar fram kemur mjög greinargott álit frá hinni kunnu bresku lögfræðistofu, Mishcon de Reya, var líka farið í það að reyna að rægja þá stofu og gera lítið úr henni eins og hæstv. fjármálaráðherra gerði. Þetta er 72 ára gömul lögfræðistofa sem hefur unnið á alþjóðlegum vettvangi og hefur m.a. fengið viðurkenningu í Bretlandi fyrir það að vera talin í hópi bestu vinnuveitenda á sínu sviði þar. Þetta segir okkur hvernig menn hafa verið að reyna að vinna þetta mál og reyna að lítillækka þær röksemdafærslur sem bent hefur verið á. Þessi umræða hefur hins vegar líka leitt ýmislegt jákvætt í ljós vegna þess að m.a. er búið að hrekja allt það sem búið var að segja og halda fram af hæstv. ráðherrum, bæði utanríkisráðherra, fjármálaráðherra og forsætisráðherra, um að við höfum á einhvern hátt verið bundin af því fræga minnisblaði sem gert var við Hollendinga á síðasta hausti. Nú hefur það komið á daginn að þetta var allt alrangt og meira að segja hæstv. utanríkisráðherra viðurkenndi það í orðaskiptum við mig fyrir hálfum mánuði eða svo að Íslendingar hefðu aldrei litið þannig á að þetta væri neinn samningsgerningur og hefðu stöðugt verið, alveg frá síðasta hausti, að reyna að útskýra þetta fyrir samningsaðilum okkar, bæði Bretum og Hollendingum. Í raun og veru talar sagan sínu máli. Við vitum þegar hvert er mat bæði hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra og forsætisráðherra á þessu máli. Þeir hafa með mjög afgerandi hætti lýst því yfir að búið hafi verið að núllstilla málið með því að Alþingi hafi á sínum tíma tekið ákvörðun á grundvelli samþykktar að ganga til nýrra samningaviðræðna og auðvitað talar sagan sínu máli. Sú ákvörðun sem tekin var 5. desember í fyrra sagði okkur það að við litum ekki þannig á að við værum bundin af þessu minnisblaði og það var í raun og veru hinn sameiginlegi skilningur vegna þess að það var sameiginlegur skilningur sem leiddi til Brussel-viðmiðanna og það var á grundvelli Brussel-viðmiðanna og síðan samþykktar Alþingis að við fórum til nýrra samningaviðræðna. Ef það hefði verið þannig að það hefði verið kominn á samningur með þessu minnisblaði, hvers vegna vorum við þá að fara í nýjar samningaviðræður? Það blasir við hverjum manni og það er ótrúlegt að ræða þurfi þau mál dag eftir dag. Þetta mál er augljóst öllum sem á það horfa og það er undarlegt að ræða þurfi það hvað eftir annað bara vegna þess að einhvers konar pólitískur spuni er í gangi sem gengur út á það að reyna að halda því fram að menn hafi verið bundnir af þessum samningi en samt sem áður neyðast þeir til að viðurkenna, eins og hæstv utanríkisráðherra, að svo var ekki. Auðvitað héngu Bretar og Hollendingar á þessu. Hvað annað? Þeir héngu á þessu máli eins og hundar á roði. Lönd sem voru í þeirri stöðu sem þau voru, með lélega samningsstöðu efnislega, urðu að grípa til hvers hálmstrás sem þeir gátu látið sér detta í hug og þetta var einn hluti af því. Það hefur verið spurt um það hvað gerist ef við höfnum þessu máli eða tökum það upp með einhverjum öðrum hætti eins og hægt er að gera. Það sem gerist er það að við tökum þetta mál eins og hvert annað fullvalda ríki og ræðum það við samningsaðila okkar ef okkur býður svo. Það er m.a. það sem lögfræðistofan Mishcon de Reya ráðleggur í þessu sambandi. Þeir segja að það að fara dómstólaleiðina geti verið tvíeggja sverð og það blasir auðvitað við, það vita það allir að dómsmál geta farið á báða vegu. Það eru engin ný sannindi í því. En þeir segja hins vegar: Hægt er að fara þessa leið með uppbyggilegum hætti, eiga viðræður við Hollendinga og Breta að nýju vegna þess að til þess standa skýr efnisleg rök. Það er auðvitað það sem við getum gert. Þær viðræður munu þá leiða það í ljós hvort það er samningsgrundvöllur og ef svo reynist ekki fer málið að sjálfsögðu sína leið fyrir dómstóla og þá eru það Bretar og Hollendingar sem verða að sækja þann rétt fyrir íslenskum dómstólum á grundvelli íslenskra lagafyrirmæla. Þannig gerist þetta í heimi réttarríkjanna. Þannig mundi þetta gerast í samskiptum Íslendinga, Hollendinga og Breta, alveg sama hvort við værum að hafna málinu eða værum að fara þá leið sem breska lögfræðistofan leggur til, að við ræðum þessi mál einfaldlega á grundvelli þess samnings sem þegar hefur verið gerður til að freista þess að ná fram tilteknum breytingum á því samkomulagi. Það er sagt sem svo að ef við ekki afgreiðum þetta hér og nú muni landið lokast af. Ísöld, var einu sinni sagt. Ísöld eða frostaveturinn mikli, eins og hæstv. forsætisráðherra sagði. Þetta eru auðvitað allt saman órökstuddar yfirlýsingar sem gagnast þó ekki mikið í þessari umræðu. Ég vil í þessu sambandi minna á að það liggja fyrir svardagar forustumanna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Norðurlandanna um það að þeir muni ekki láta afgreiðslu á lánum frá þessum stofnunum og þjóðum ráðast af lyktum Icesave-málsins. Hvernig mætti það enda vera að alþjóðleg stofnun annars vegar og vinaþjóðir og frændþjóðir okkar á Norðurlöndunum hins vegar færu að blanda sér með beinum hætti í tvíhliða deilur þiggja ríkja og hamla því að við gætum átt möguleika á því að fá þá eðlilegu lánafyrirgreiðslu sem öll efni standa til? Það er fráleitt. Og telja menn kannski að Evrópusambandið mundi gera það? Hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. utanríkisráðherra hafa báðir lagt lykkju á leið sína til að tala það niður að Evrópusambandið sé líklegt til þess og hafi verið að sýna klærnar gagnvart okkur. Það er líka talað mikið um gengisáhættuna ef við ekki samþykkjum þetta frumvarp hér og nú og hvað muni gerast með gengið. Það er sagt að ef við ekki afgreiðum Icesave-samkomulagið fyrir áramótin muni gengið lækka. Mér finnst eins og ég sé búinn að heyra þennan söng áður. Var þetta ekki líka sagt varðandi Evrópusambandið? Var þetta ekki sagt varðandi breytingarnar á yfirstjórn Seðlabankans? Var ekki sagt að gengið mundi styrkjast þegar við fengjum nýtt fjárlagafrumvarp? Svo var okkur sagt að það mundi líka styrkjast við gerð nýs samnings við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Má ég benda hv. þingmönnum stjórnarflokkanna á að það er búið að gera slíkan samning. Það er búið að gera samning við Hollendinga og Breta. Ríkisstjórnin hefur undirritað slíkan samning og er þá ekki hægt að líta þannig á að það sé nægileg trygging. Eða er það þannig, að mati þingmanna stjórnarflokkanna, að samningsaðilar okkar treysti því ekki að ríkisstjórnin hafi það vald á þessu máli að hún geti fullnustað þennan samning? Er það það orðspor sem fer af íslensku ríkisstjórninni, að henni sé ekki treystandi til að gera slíka samninga? Samningurinn liggur fyrir en nú er það hins vegar í höndum okkar þingmanna að taka ákvörðun um hvort við viljum afgreiða hann en ríkisstjórnin hlýtur að bera ábyrgð á þessu máli. Við skulum síðan skoða málið dálítið betur efnislega. Forsendan fyrir því að hægt sé að standa undir afborgunum og vöxtum af Icesave-samkomulaginu, samkvæmt mati Seðlabanka Íslands, er sú að hér verði vöruskiptaafgangur miklu meiri en við höfum nokkru sinni séð í sögu okkar lýðveldis, nokkru sinni fyrr. Hvernig komast menn að þessari niðurstöðu? Jú, menn komast að þeirri niðurstöðu með því að segja einfaldlega: Gengi krónunnar verður svo lágt. Forsenda Icesave-samningsins er með öðrum orðum lágt gengi íslensku krónunnar og þá skilur maður auðvitað röksemdafærsluna því að með lágu gengi íslensku krónunnar gerist tvennt: Útflutningsverðmætið eykst, útflutningstekjurnar aukast, en lága gengið gerir það líka að verkum að lífskjör dragast saman, innflutningur minnkar og með slíkum forsendum er auðvitað hægt að reikna sig upp í það að við getum staðið undir þessum skuldbindingum. Í nýjustu Peningamálum Seðlabanka Íslands, sem voru gefin út fyrir fáeinum vikum, var gerð gengisspá út spátímabilið og það er athyglisvert að gert er ráð fyrir því að ef eitthvað er muni gengið lækka á komandi árum. Enn athyglisverðara er að skoða það í ljósi þess að þegar borið er saman við peningamálaskýrsluna frá ársfjórðungnum á undan þá er gert ráð fyrir því að lækkunin verði enn þá skarpari, við verðum með enn þá lægra gengi en ætlað var á þriðja ársfjórðungi á þessu ári. Þetta segir okkur allt sem segja þarf þannig að þetta er hrein blekkingaleikur sem verið er að hafa uppi, um að Icesave-samkomulagið muni styrkja gengið, því að forsenda Icesave-samkomulagsins er lágt gengi út allt tímabilið sem spá Seðlabanka Íslands nær yfir. Ég hef skoðað skýrslu Mishcon de Reya mjög ítarlega, lesið hana frá orði til orðs, og hún er mjög athyglisverð. Gagnstætt því sem hæstv. utanríkisráðherra, sem nú er flúinn úr salnum, hélt fram þá er þessi skýrsla hreinn áfellisdómur yfir Icesave-samkomulaginu. Það er rakið í hverjum töluliðnum á fætur öðrum hvernig þessi samningur er okkur óhagstæður og er algerlega í ósamræmi við það sem tíðkast og gerist og gengur í samningum á milli tveggja og þriggja fullvalda þjóða. Hægt er að tína til ótalmörg atriði. Það er athyglisvert að lesa umfjöllun þessarar virtu lögfræðiskrifstofu, sem ríkisstjórnin er að reyna að rægja eins og við vitum, um ákvæðið sem kennt er við Ragnar H. Hall. Þar er nánast frá orði til orðs tekið undir sjónarmið Ragnars H. Halls og okkar hinna sem höfum gert hans sjónarmið að okkar. Það er athyglisvert að í þessari skýrslu lögfræðinganna eru tekin tiltekin dæmi sem eru nánast samkynja þeim dæmum sem Ragnar H. Hall sjálfur lagði fram. Mig minnir að vísu að í dæmum Ragnars H. Halls hafi verið talað um persónu A og persónu B en það heitir Alice og Bob í lögfræðiáliti Mishcon de Reya og svona mætti áfram tala. Vakin er athygli á því að gjaldfellingarákvæðin séu mjög grimmileg og nánast sé hægt að gjaldfella þessi lán hvenær sem er við minnstu hnökra sem verða á þessu samkomulagi. Talað er um vextina í þessu sambandi, að þeir séu gersamlega úr takti við gildandi vaxtastig sem er í samræmi við ábendingar fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í efnahags- og skattanefnd. Einnig er 8. gr. samningsins gagnrýnd þar sem við föllumst á að ekki komi til málshöfðunar vegna tjóns sem samningarnir - eða eitthvað sem gerðist varðandi Landsbankann fyrir gerð samningsins. Þetta þýðir einfaldlega að við getum ekki leitað réttar okkar þó að Bretar sjálfir brjóti þennan samning. Á þetta er bent í þessu ákvæði. Það er líka talað um fullveldisákvæðið og bent á að jafnvel þær breytingar sem gerðar hafa verið séu ekki fullnægjandi. Síðan er sagt: Markmiðið með samningum af þessu taginu ættu auðvitað að vera þrenns konar. Hann á að vera pólitískt viðunandi, og því getum við ein svarað sem sitjum í þessum þingsal, hann á að vera skýr, hann á að vera sanngjarn og hann á að tryggja að við séum í færum til að borga. Það er athyglisvert að þessi virta lögfræðistofa, utanaðkomandi aðili, sem hefur engra hagsmuna að gæta, segir: Það er ljóst mál að þessi samningur er hvorki skýr né sanngjarn og við teljum líka að Ísland hafi ekki efni á honum. Þeir benda á það í þessu sambandi, þegar menn velta fyrir sér hvort við höfum efni á honum, að þetta sé mjög dýr samningur og síðan sé hitt ljóst að með samþykkt hans séum við að axla skuldbindingar sem munu hafa áhrif á getu okkar til að fullnusta aðrar skuldbindingar Íslands og líka að mæta þörfum þegnanna með ríkisútgjöldum sem við ella þyrftum og vildum færa fram. Lögfræðistofan færir síðan rök fyrir því að skynsamlegast væri að taka málið upp að nýju í ljósi þeirra efnahagslegu byrða sem samningurinn leggi óneitanlega á okkur. Þetta megi auðveldlega leggja upp með rökum og ábendingum um að um sé að ræða endurskoðun á samningi sem gerður hafi verið fremur en við séum að hafna samningnum. Með öðrum orðum þá má mögulega, eins og þeir segja og með sanni, færa fram þessa beiðni sem uppbyggjandi tillögu í því skyni að þoka málum áfram en ekki aftur á bak með það í huga að tryggja góða og varanlega lausn. Ég spyr: Af hverju getur ekki ríkisstjórnin hlustað á þetta, dokað við með þetta mál, nálgast það með jákvæðum og uppbyggilegum hætti, með rökum sem eru lögð fram með skilmerkilegum hætti. 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir að mörgu leyti mjög málefnalega ræðu og þó nokkurt frávik frá mörgum öðrum ræðum sem fluttar hafa verið um sama mál. Ég skil þingmanninn svo að hann sé ekki áhugasamur um að fara með málið fyrir dómstóla. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann: Er það skoðun hans persónulega eða er það skoðun flokksins, því að mig rekur minni til þess að formaður Sjálfstæðisflokksins hafi í ræðu í sumar eða haust fullyrt að best væri að fara með málið fyrir dómstóla því að samningurinn væri það slæmur að málið ætti að fara fyrir dómstóla? Eins og þingmaðurinn benti á í ræðu sinni hefði slíkt í för með sér að við gætum átt það á hættu að greiða 600–700 milljarða kr. til viðbótar því sem við erum nú þegar að standa skil á, þ.e. öllum innstæðunum, ekki bara þeim innstæðum sem nema 20 þúsund evrum. Svo ég ítreka spurningu mína: Er þetta skoðun þingmannsins eða er þetta skoðun flokksins í heild? Það væri ágætt að hafa það á hreinu fyrir áframhald umræðunnar. Ég vil líka spyrja þingmanninn, þar sem öllum hefur verið ljóst sem að þessu máli hafa komið að Icesave-samkomulagið er nátengt endurskoðun AGS og þeim lánum sem við erum að fá frá Norðurlöndum en okkur tókst að ná í gegn fyrstu endurskoðun á AGS-samningnum á haustmánuðum með þeirri fullvissu að málið mundi fá lúkningu á Alþingi: Telur hann að orsakasambandið þarna á milli sé slitið, að það séu ekki tengsl á milli þess að við klárum Icesave-samninginn hér og nú á næstu dögum á Alþingi og að við höldum áfram uppbyggingarstarfi því tengdu tengt lúkningu Icesave-málsins?

Virðulegi forseti. Ég var í hópi þeirra þingmanna sem greiddu því atkvæði á sínum tíma, 5. desember á síðasta ári, að við reyndum að leita pólitískrar lausnar á þessu máli. Það var gert í trausti þess að stuðst yrði við Brussel-viðmiðin svokölluðu sem voru sameiginleg viðmið. Ég er sammála fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra og aðstoðarmanni hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra um að samningaleiðin sem farin var af núverandi ríkisstjórn tók ekki tillit til Brussel-viðmiðanna. Þar held ég að við höfum gert mjög afdrifarík mistök. Þegar við tókum hina pólitísku ákvörðun á síðasta hausti um að fara þessa leið gáfum við aldrei frá okkur möguleikann á því að fara með þessi mál fyrir dómstóla ef ekki fyndist viðunandi lausn. Ég er enn sömu skoðunar, ég tel að það hafi verið skynsamlegast, eins og reynt var, að fara hina pólitísku leið. Ég tel hins vegar að ríkisstjórnin hafi brugðist í þeim efnum, hún hafi komið heim með lélegan samning sem Alþingi í raun hafnaði í sumar, og ef ekki er hægt að ná pólitískri niðurstöðu í málinu sem er viðunandi fyrir okkur Íslendinga eigi að fara dómstólaleiðina. Ég sagði aldrei um það að við værum þar með að skapa okkur áhættu upp á þá peninga sem hv. þingmaður nefndi. Ég er hins vegar sömu skoðunar og hv. formaður Sjálfstæðisflokksins sagði í sumar að sú niðurstaða sem fékkst núna í seinni samningalotunni sé í raun og veru eins og að hafa tapað dómsmáli og ef eitthvað er, heldur verra. Varðandi Icesave og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, þá vitna ég bara til yfirlýsingar framkvæmdastjóra Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um að það séu ekki tengsl þar á milli, enda hvernig má það vera að stofnun á borð við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn fari að blanda sér í tvíhliða deilu þriggja fullvalda ríkja 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni að það er hneisa fyrir slíka stofnun en því miður virðist það vera veruleikinn og við hann búum við. Hv. þingmaður velti upp viðunandi lausn, að hún sé ekki til staðar nú. Ég spyr þá hv. þingmann eins og gjarnan, ég mundi vilja skiptast á skoðunum við hann frekar í dag en þetta er seinna andsvar mitt: Eru þá fyrirvararnir sem Alþingi samþykkti í haust viðunandi lausn að hans mati? Að mínu mati eru flestir þeir fyrirvarar komnir inn í samninginn núna nema þá helst það að við borgum vextina, en samkvæmt mati okkar færustu hagfræðinga munum við hvort sem er borga vextina samningstímann. Það er skoðun mín að endurreisnarstarfið í landinu velti á því að koma þessu máli frá, hvort sem það er endurskoðun AGS, hvort sem það eru lánin frá Norðurlöndunum, hvort sem það er möguleiki okkar til að endurfjármagna skuldir opinberra aðila, fyrirtækja eða einkafyrirtækja, það veltur á því að fá þetta mál frá. Því var velt upp í blaðagrein í Morgunblaðinu í dag af hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni að til skamms tíma sé betra að klára þetta mál en til langs tíma sé það ekki. Þá langar mig til að spyrja hv. þingmann: Getur hann verið sammála þeirri skoðun minni að til langs tíma sé það ekki síður mikilvægt fyrir okkur að koma endurreisn efnahagsins í gang á nýjan leik? Því að það, eins og hv. þingmaður fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins hefur margoft talað um, að breikka skattstofnana er mikilvægt fyrir okkur til að við náum að endurreisa efnahaginn í landinu. Til þess þurfum við að reisa við efnahagslífið strax til að geta komið hjólum atvinnulífsins í gang að nýju og því er ekki síður mikilvægt fyrir okkur til skemmri tíma og ekki síður til langs tíma að koma hjólum efnahagslífsins sem allra fyrst í gang.

Virðulegi forseti. Við töldum að fyrirvararnir í sumar hefðu verið viðunandi sem lágmarkslausn en þeir voru hins vegar ekki neitt samningsatriði. Þeir voru ekki eitthvað sem hægt var síðan að fara með til Breta og Hollendinga og segja við þá: Herrar mínir og frúr. Eigum við ekki að semja um þetta? Eigum við ekki að reyna að sættast á eitthvað aðeins minna? Alþingi ákvað þetta í sumar, Alþingi setti framkvæmdarvaldinu fyrir með þessum hætti, alveg eins og Alþingi ákvað það 5. desember 2008 að gilda skyldu tiltekin viðmið. Og það er athyglisvert að núverandi ríkisstjórn hefur ekki einu sinni heldur tvisvar farið á svig við nákvæm fyrirmæli löggjafarsamkomunnar. Þetta er mjög alvarlegt mál út af fyrir sig. Fyrst í haust var sagt: Við skulum fara að semja upp á tiltekin býtti. Komið var heim með samning sem ekki var í samræmi við það. Síðan var ákveðið í sumar að mjög vel yfirveguðu ráði að setja fram tiltekna fyrirvara sem voru fyrirvarar við ríkisábyrgðina en bættu út af fyrir sig ekki samninginn sem var afleitur, sem var samningur sem ríkisstjórnin gerði og ber ein ábyrgð á, og aftur var farið út og samið í blóra við vilja Alþingis. Það er rangt, fyrirvararnir eru ekki inni í því frumvarpi sem við ræðum núna. Það er útþynnt einskis nýt útgáfa af fyrirvörunum sem við erum að ræða hér. Auðvitað þurfum við að koma efnahagslífinu í gang en gleymum því ekki að forsenda Icesave-samningsins er lágt gengi íslensku krónunnar, forsenda Icesave-samningsins er sú að hér verði lakari lífskjör, minni kaupmáttur. Það er eini möguleikinn til að þessi samningur gangi upp. 

Hæstv. forseti. Eins og alþjóð veit hafa farið fram á Alþingi langar og stangar umræður um þetta eitt stærsta mál Íslandssögunnar, Icesave-málið. Sífellt eru að koma fram nýjar upplýsingar og sífellt að koma í ljós að enn eru gögn sem við þingmenn höfum ekki fengið að sjá. Enn bíðum við eftir gögnum og ég vona svo sannarlega, frú forseti, að því verði þannig til haga haldið að þau gögn komi fram í dagsljósið áður en við greiðum atkvæði í þessu stóra máli. Í 3. umr. hefur komið enn betur í ljós, og í ljósi þeirra gagna sem aflað var í kjölfar þess samkomulags sem stjórnarandstaðan náði að knýja fram á þinginu, að málið virðist allt saman byggja á misskilningi af hálfu ríkisstjórnarflokkanna. Hæstv. fjármálaráðherra rökstuddi svo þá niðurstöðu sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa komist að í þessu máli, að hið „illræmda minnisblað“, svo vitnað sé til orða hans, með leyfi forseta, sem undirritað var með Hollendingum, hafi gert það að verkum að núverandi ríkisstjórn hafi verið bundin í báða fætur varðandi þetta mál. Þetta sagði hæstv. fjármálaráðherra í ræðu sinni 8. júní 2009. Frú forseti. Fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, sem er stjórnmálamaður sem hafði ákveðið mikil völd á síðasta ári og var utanríkisráðherra á þeim miklu umbrotatímum þegar bankarnir féllu, hefur lagt fram minnisblað til utanríkismálanefndar um það hvernig þessum málum var háttað í tíð hennar. Mér virðist sem hæstv. fjármálaráðherra hafi á engan hátt sett sig inn í það ferli sem þetta mál var búið að fara í gegnum og hafi ekki sett sig inn í það hver staða málsins var þegar sú ríkisstjórn sem nú hefur forræði á þessu máli tók við. Í minnisblaði Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur kemur nefnilega fram að þegar gengið var í það verk að búa til hin svokölluðu Brussel-viðmið hafi samkomulagið við Hollendinga frá 11. október verið úr sögunni. Hér segir, með leyfi forseta: „Þetta er diplómatískt samkomulag [þ.e. Brussel-viðmiðin] sem leiddi til þess að ríkin létu af tafaaðgerðum innan AGS, féllu frá niðurstöðu gerðardóms sem bindandi og hófu formlegar samningaviðræður á grundvelli EES-réttar, með aðkomu stofnana ESB og með hliðsjón af sérstaklega erfiðri stöðu Íslands. Þar með var samkomulagið við Hollendinga frá 11. október úr sögunni.“ Og þar með er fallin sú grundvallarforsenda sem núverandi ríkisstjórn byggir allan sinn málflutning á. Svona einfalt er þetta. Mér er algerlega hulin ráðgáta hvers vegna ráðamenn þjóðarinnar geta ekki horfst í augu við það að þeir hafa gert hér mikil mistök í þessu máli og vilja ekki taka málið aftur til skoðunar á grundvelli Brussel-viðmiðanna. Hvers vegna var fallið frá þeirri leið að fá forustuþjóðir ESB til að vera millilið í málinu, til að leysa þetta mál? Hvers vegna var fallið frá því? Þeirri spurningu hefur ekki verið svarað þrátt fyrir hinar löngu og ströngu umræður um málið. En það er ekki aðeins um þetta sem hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna virðast vera haldnir einhverjum misskilningi. Nú er það svo að Mishcon de Reya, sem er virt lögmannsstofa í Bretlandi, hefur skilað fjárlaganefnd áliti á þessum samningum og því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Í álitinu er að finna fjölmargar athugasemdir og ábendingar um það sem betur mætti fara. Vissulega er sagt í álitinu að ef Alþingi mundi fella málið og á það yrði látið reyna fyrir dómstólum sé ekki hægt að fullyrða um á hvorn veginn málið mundi fara. Nú þekki ég engan lögmann sem mundi nokkurn tíma lýsa því yfir við skjólstæðing sinn að hann væri með algerlega unnið mál í höndum. Þetta er einfaldlega svar sem lögmannsstofur gefa og ríkisstjórnarflokkarnir hafa reynt að gera mikið úr að það sé nú ekki alveg víst í ljósi álits lögmannsstofunnar að við mundum vinna slíkt mál. Að sjálfsögðu er það ekki víst. En það var ekki þessi punktur sem ég ætlaði að koma inn á, frú forseti, heldur sá að í álitinu er að finna umfjöllun um að tilgangur tilskipunarinnar um innstæður frá 1994, sem við leiddum inn í okkar rétt úr EES-rétti, sé ekki að tryggja innstæður við kerfishrun, og í því sambandi er vísað til skýrslu nefndar franska seðlabankans frá árinu 2000 sem var þá undir forustu núverandi bankastjóra Seðlabanka Evrópu. Í þessari skýrslu eru sérstaklega færð rök fyrir því að regluverk Evrópusambandsins um innstæðutryggingar taki ekki til kerfishruns. Var það ekki einmitt það sem gerðist á Íslandi? Hér varð kerfishrun. Misskilningurinn hjá þingmönnum ríkisstjórnarflokkanna kristallaðist í orðaskiptum mínum við hv. þm. Sigmund Erni Rúnarsson fyrr í dag, þar sem hann lýsti því yfir að Icesave-málið væri ekki afleiðing kerfishruns heldur einstakt mál sem tengdist Landsbankanum og hefði ekkert með kerfishrunið eða bankahrunið á Íslandi að gera. Þetta er furðuleg söguskýring og virðist stafa af einbeittum vilja til að skilja ekki málið, einbeittum vilja til að finna sér pólitíska sannfæringu fyrir því að styðja þetta mál eins og forsætisráðherra leggur hart að sínum liðsmönnum að gera. Þetta er einbeittur brotavilji til að reyna að finna sér pólitíska sannfæringu, en ég ber þó virðingu fyrir því, virðulegi forseti, að hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson segist hafa pólitíska sannfæringu í þessu máli og ætlar að styðja það. Ég held að ég geti fullyrt að hann sé eini hv. þingmaður stjórnarliðsins sem hefur gengið svo langt að lýsa því yfir að hann hafi pólitíska sannfæringu í þessu máli og það er svo sem ágætt út af fyrir sig ef sú sannfæring væri á rökum reist. Frú forseti. Mig langar að fara aðeins í gegnum fleiri atriði sem breska lögmannsstofan hefur gert athugasemdir við. Farið er í gegnum lánasamningana alla og gerðar athugasemdir við ýmis ákvæði, mjög mörg, að þau séu óeðlileg og þar sé langt gengið en það eru tvö atriði sem ég ætla að staldra við. Í fyrsta lagi eru það gjaldfellingarheimildirnar í samningunum. Í umfjöllun Mishcon de Reya segir að gjaldfellingarheimildirnar séu óvenjulega víðtækar og meðal þeirra gjaldfellingarheimilda sem sérstaklega eru teknar til umfjöllunar í álitinu vegna þess að þær séu svo íþyngjandi eru grein 12.7 og 12.1.10. Það kemur fram á bls. 43 í álitinu að fjárlaganefnd er ráðlagt að setja svokallað „disclosures“ á breska samninginn til að tryggja réttindi Íslands. Ég hef spurt að því hvort fjárlaganefnd hafi skoðað þessar ráðleggingar. Ég hef fengið fá svör en þó skilst mér að þessar ráðleggingar hafi að engu verið hafðar. Það er áhyggjuefni. Þá er fjallað um í álitinu möguleikana til að endurskoða samningana ef skuldir þjóðarbúsins fara yfir 240% af vergri framleiðslu og að í þessu ákvæði samningsins felist ekkert annað en að halda fund um þá stöðu, að í þessu felist ekki nein ákveðin skuldbinding af hálfu Breta eða Hollendinga. Það er athyglisvert vegna þess að þessu ákvæði hefur einmitt verið flaggað af hálfu stjórnarliða í umræðunum þegar við í stjórnarandstöðunni höfum verið að gera athugasemdir við það að efnahagslegi fyrirvarinn sem Alþingi samþykkti í sumar hafi að engu verið hafður, sé nú að engu orðinn. Þetta er atriði sem ég hef áhyggjur af og ég tel að ekki sé hægt að láta fram hjá sér fara svo viðamiklar og alvarlegar athugasemdir eins og lögmannsstofan breska hefur viðhaft um þetta mál. Í þriðja lagi langar mig að fjalla aðeins um þá staðreynd, frú forseti, að í álitinu fullyrðir Mishcon de Reya að með því að nefna beinum hætti í viðaukasamningunum að samningarnir séu í samræmi við Brussel-viðmiðin felist það að ekki verði unnt að nota þau rök síðar. Nú er það þannig að í viðaukasamningunum er ekki hægt að finna þess neinn stað að verið sé að semja á grundvelli Brussel-viðmiðanna. Hins vegar er sett inn fín setning um að þetta sé samt í anda þeirra. Þar með er okkar málsvörn fallin samkvæmt áliti Mishcon de Reya og það er alvarlegt mál. Af öllu því sem ég hef haft áhyggjur af varðandi þetta mál, bæði að það byggir allt á misskilningi af hálfu ríkisstjórnarflokkanna hvað varðar þær grundvallarforsendur sem þeir byggja álit sitt á og eins gagnvart skilningi á því hvaða gildi innstæðutryggingartilskipunin frá 1994 hefur, þá hef ég gríðarlegar áhyggjur af því að menn ætli sér að taka hér á þingi ákvörðun í þessu stærsta máli Íslandssögunnar á grundvelli þröngra flokkshagsmuna. Ég er gríðarlega döpur þegar ég hugsa til þess að þetta sé það sem mönnum er efst í huga þegar við tökum ákvörðun sem varðar fjárhagslega hagsmuni þjóðarinnar, efnahagslega hagsmuni þjóðarinnar til margra áratuga. Við erum einfaldlega í þeirri stöðu, frú forseti, að við sem hér sitjum verðum að hefja okkur yfir slíka flokkadrætti í þessu máli, við verðum að gera það. Enginn þingmaður hér inni eða hagsmunir hans eru stærri en þetta mál. Þetta mál varðar svo mikla efnahagslega hagsmuni þjóðarinnar að við höfum einfaldlega ekki leyfi til að horfa til þröngra flokkshagsmuna eins og mér virðist sumir hv. þingmenn ætla að gera í atkvæðagreiðslunni á morgun. Nú er það svo að ríkisstjórnir koma og fara og ég skil vel að mönnum þyki völdin sæt, þeim sem sitja nú í ríkisstjórn og þeim sem styðja þá ríkisstjórn, en menn verða engu að síður að horfa á það að við erum með gríðarlega sérstakt mál í höndum. Mál sem skuldbindur íslensku þjóðina að því marki að börnin okkar gætu þurft að greiða af þessum lánasamningum út í hið óendanlega. Ég vona svo sannarlega að það verði ekki raunin en hættan er til staðar þar sem fyrirvörum Alþingis sem samþykktir voru í sumar hefur verið kastað fyrir róða. Af þessu hef ég miklar áhyggjur, frú forseti, og ég vonast til að þeir hv. þingmenn sem sýndu óbilandi hugrekki í sumar og stóðu gegn því að ríkisstjórnarflokkarnir gætu keyrt í gegn hina upphaflegu Icesave-samninga, gætu keyrt þá í gegnum þingið án þess að við fengjum að sjá þá, án þess að þeir yrðu birtir, án þess að hér færi fram umfangsmikil efnisleg umfjöllun um málið, ég skora á þá þingmenn að skoða hug sinn enn og aftur og kanna hvort enn sé ekki til vottur af því hugrekki sem bærðist í brjóstum þingmanna í sumar til að leita annarra lausna í þessu máli en ríkisstjórnarflokkarnir reyna nú að koma í gegnum þingið. Íslenska þjóðin kallar eftir því að þingmenn reyni að sýna einhverja samstöðu. Það er ljóst. Sú samstaða er ekki til staðar og það byggist að miklu leyti á því að í öllu þessu máli hefur verið haldið þannig á því af ríkisstjórnarflokkunum að maður hefur á tilfinningunni að það megi ekki upplýsa alla þætti þess. Ég kom aðeins inn á það áðan að enn er verið að bíða eftir gögnum sem urðu til þess að samninganefndin, sem núverandi ríkisstjórn skipaði, breytti um afstöðu gagnvart tilteknum atriðum í þessu máli. Við erum enn að bíða eftir gögnum og það á að greiða atkvæði á morgun. Frú forseti. Þetta eru ekki vinnubrögð sem mér hugnast. Þetta eru ekki vinnubrögð sem ég hélt að ríkisstjórnarflokkarnir vildu viðhafa. Ég hélt í sakleysi mínu þegar ég settist á þing og hæstv. forsætisráðherra talaði að nú ætti að viðhafa gegnsæja stjórnsýslu, opin og lýðræðisleg vinnubrögð o.s.frv. Það hefur margoft verið sagt úr þessum ræðustól en á borði er einfaldlega ekki hægt að finna þeim orðum stað, það er ekki farið eftir þeim orðum. Enn og aftur rekum við okkur á það og nú hér þrátt fyrir alla þessa ítarlegu umræðu, sem sumir hv. stjórnarþingmenn hafa leyft sér að kvarta yfir hversu löng sé orðin, og það skýrist m.a. af því að ríkisstjórnarflokkarnir draga enn lappirnar við að upplýsa málið, upplýsa okkur þingmenn þjóðarinnar og þjóðina alla um það á hvaða rökum þessi ákvörðun ríkisstjórnarflokkanna byggir. Rökin hafa verið hrakin fyrir þeirri grundvallarforsendu sem fjármálaráðherra taldi upp í máli sínu í júní um að núverandi ríkisstjórnarflokkar hafi verið bundnir af því samkomulagi sem undirritað var við Hollendinga. Þau rök hafa verið hrakin. Það er einfaldlega rangt, með Brussel-viðmiðunum var því öllu saman breytt og þess vegna þurfti ekki að ganga jafnlangt til móts við sjónarmið Breta og Hollendinga. Það hefur einfaldlega verið fullyrt af þáverandi utanríkisráðherra, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, og ég sé ekki að færð hafi verið fullnægjandi rök fyrir því af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að orð hennar séu markleysa, þótt þeir hafi sagt það hafa þeir ekki fært nein rök fyrir því hvers vegna orð þeirrar ágætu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur kærlega fyrir hennar ræðu. Hún var yfirgripsmikil enda hefur hv. þingmaður mjög mikla þekkingu á þessu máli og er alltaf gaman að hlusta á þingmenn sem hafa sett sig vel inn í málin. Við höfum gagnrýnt það í stjórnarandstöðunni að stjórnarliðar hafa ekki talað mikið í þessu máli og ber oft og tíðum á þekkingarskorti á því þegar þeir koma í ræðustól. Stjórnarliðar fengu skyndilega málið aftur í gær en svo hafa þeir misst það á ný. Það er kannski út af því að stjórnarandstaðan hefur verið að spyrja um atriði varðandi fyrrverandi formann þeirra, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, eða jafnvel krafið samfylkingarfólk um svör varðandi hvað þeim finnst um það að fyrrverandi ráðherra þeirra leiðir bankastofnun, fyrrverandi virkur aðili í Fjármálaeftirlitinu og Seðlabankanum þegar hrunið varð, en það er önnur saga. Hv. þingmaður talaði um tilskipun 94/19/EB sem við þurftum að lögleiða með lögum nr. 98/1999 sem er upphafið og endirinn að öllu þessu Icesave-máli því að það er fyrst og fremst vegna hennar sem Bretar og Hollendingar krefja okkur um þessar greiðslur, þ.e. að sú tilskipun mundi ná yfir bankahrun, sem við í stjórnarandstöðunni erum í það minnsta ósammála. Lögfræðingur nokkur, héraðsdómslögmaður með meistarapróf í Evrópurétti, starfar hjá Seðlabanka Íslands og skrifar grein í eigin nafni í Morgunblaðið í dag en tekur það fram að þessi grein lýsi ekki endilega áliti Seðlabankans á málinu. Ég veit að þingmaðurinn hefur lesið þessa grein og hún styður raunverulega allan okkar málflutning. Meðal annars vitnar lögfræðingur þessi í skýrslu franska seðlabankans frá árinu 2000 þar sem ekki er talið að evrópska tryggingarkerfið eigi að taka á kerfishruni. Er þingmaðurinn ekki nokkuð sammála því sem þarna kemur fram? 

Frú forseti. Það hafa vissulega mjög margir lögmenn, lögfræðingar og íbúar þessa lands, blandað sér í þessa Icesave-umræðu með greinaskrifum í blöð og umfjöllun um þetta mál. Það verður seint fullþakkað framlag alls þessa fólks til að reyna að koma vitinu fyrir fólk hér í þinginu. Vissulega er farið yfir þessi atriði varðandi tilskipunina í þessari grein og ég er sammála þeirri túlkun. En það er ekki eingöngu það sem kemur fram í grein Magnúsar Inga Erlingssonar í Morgunblaðinu í dag sem styður þennan málflutning heldur er þetta líka gert að umfjöllunarefni í áliti bresku lögmannsstofunnar Mishcon de Reya. Þar eru miklir sérfræðingar í breskum rétti á ferð og styður umfjöllun þeirra þennan málflutning. Þess vegna er það hálfgrátlegt að menn hafi ekki enn þá skilið þennan punkt hér í ríkisstjórnarliðinu, eins og kom fram í umræðunni fyrr í dag hjá hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni, augunum er einfaldlega lokað fyrir þessari staðreynd. Ríkisstjórnarliðar hafa sagt að Bretar og Hollendingar hafi ekki samþykkt að þetta sé svona. Að sjálfsögðu samþykkja þeir það ekki vegna þess að þeir eru að reyna að halda sínum hagsmunum á lofti. Það er okkar að halda hagsmunum Íslendinga á lofti. Þetta er grundvallaratriði sem hefði getað kollvarpað því hvernig þetta mál endar ef farið hefði verið eftir Brussel-viðmiðunum sem samþykkt voru þar sem það var staðfest að Evrópusambandið var tilbúið til að vera milliliður í að reyna að leiða þessa milliríkjadeilu til lykta á farsælan hátt. En ríkisstjórnarflokkarnir vildu ekki fara þá leið. Þeir vildu leggjast flatir fyrir því að vissulega ætti innstæðutryggingartilskipunin við. Ég skil ekki hvers vegna ríkisstjórnarflokkarnir gleymdu þessum rökum algerlega.

Virðulegi forseti. Ég og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir eigum það sameiginlegt að hafa kynnt okkur þessi Icesave-mál afar vel og ítarlega og teljum okkur að sjálfsögðu vita hvað við erum að segja. Það er nefnilega staðfest í þessari grein ásamt lögfræðiálitinu frá Mishcon de Reya að Icesave-ábyrgðin, ríkisábyrgðin sem verið er að setja á þinginu, stenst í fyrsta lagi ekki evrópsk lög og í öðru lagi ekki íslensk lög heldur. Það kemur fram í þessari grein Magnúsar Inga Erlendssonar að þannig standa málin. „Ríkisábyrgð á rakalausum skuldbindingum“ er fyrirsögnin, hvorki meira né minna. Það er alveg sama hvaða rök við höfum dregið fram í dagsljósið til að reyna að koma vitinu fyrir þessa ríkisstjórn í sex mánuði. Þetta eru tveir þriðju úr meðgöngu konu. Hugsið ykkur, þetta Icesave-tímabil í þinginu er að verða hálft ár. Nei, það skal staðið í lappirnar með Bretum og Hollendingum, tekið undir málstað þeirra og boðskapur þeirra fluttur inn í hið íslenska þing. Það er óþolandi hvernig þessi ríkisstjórn vinnur og fjöldi fræðimanna, frábærir íslenskir fræðimenn, hefur bent á þetta allan þennan tíma sem þetta Icesave-mál hefur verið til umræðu en það er ekki hlustað á þá. Þetta eru einhverjir kjánar og þetta er þeirra misskilningur og þetta er hinsegin og þetta er öðruvísi, bara ef það hentar þeim, en svo er gleypt við öllu sem styður Icesave-frumvarpið. Þetta er, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði á sinni tíð, þjóðhættuleg ríkisstjórn sem hér starfar. Ég hef svo sem ekki meira um þetta að segja en ég vil benda á það aftur að þessi grein tekur algerlega undir þau rök sem við hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir flytjum í þessu máli og hér er það staðfest svart á hvítu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir andsvar hennar sem var gott og lagði ýmislegt til málanna. Hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon fjallaði aðeins um það í þinginu í gær að menn skyldu muna orð sín og þyrftu að geta staðið undir því hvað þeir hafa sagt í gegnum tíðina. Það hafa vissulega fallið mjög hörð orð í þessu máli í þinginu, ekki eingöngu af hálfu okkar sem í stjórnarandstöðunni störfum heldur jafnframt af hálfu hv. þingmanna stjórnarliðsins og þá ekki síst hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar. Hann sagði í ræðustóli í gær að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins ættu að skammast sín fyrir málflutning sinn í þessu máli. Ég tel, frú forseti, að þessi málflutningur hæstv. fjármálaráðherra sé fyrir neðan allar hellur. Hér stöndum við og færum rök fyrir því hvers vegna fella eigi þetta mál ríkisstjórnarinnar og hvers vegna við þurfum að fara vel yfir það í þinginu af hverju ríkisstjórnin leyfir sér að fella niður fyrirvarana sem við á Alþingi sátum sveitt við í allt sumar að semja. Ég skil ekki að ég þurfi að skammast mín fyrir að halda fram þeim rökum og reyna að fá fram svör við því hvers vegna þessi umskipti hafa orðið á afstöðu þingmanna ríkisstjórnarflokkanna til fyrirvaranna sem Alþingi samþykkti í sumar. Ég sé ekki að ég þurfi neitt að skammast mín fyrir það. Ég er mjög sátt við þann málflutning sem ég hef viðhaft í þessu máli. Mér þykja fullyrðingar eins og þær sem hæstv. fjármálaráðherra viðhafði í gær vera dæmi um að ríkisstjórnarflokkarnir eru algerlega rökþrota við að skýra hvers vegna svona var haldið á málum og hvers vegna ekki var farið eftir Brussel-viðmiðunum. Þeir hafa ekki getað útskýrt það hér hvers vegna fallið var frá fyrirvörum Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Mig langar að spyrja hann út í mál sem er nátengt þessu Icesave-máli. Það er vegna þess að einn af leikendunum í því máli er aftur kominn á sveim. Í fyrirspurn sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson lagði fram kemur í ljós að Jón nokkur Sigurðsson, fyrrverandi varaformaður stjórnar Seðlabankans og stjórnarformaður Fjármálaeftirlitsins sem þá var skipaður af viðskiptaráðherra Samfylkingarinnar, hefur fengið rúmar 8 millj. kr. greiddar á þessu ári fyrir ráðgjöf. Þegar þessi ágæti maður, Jón Sigurðsson, var formaður Fjármálaeftirlitsins skipaði hann Árna Tómasson nokkurn í skilanefnd Glitnis, sá er formaður skilanefndar Glitnis. Nú hefur skilanefnd Glitnis skipað Árna og Jón Sigurðsson, að mér skilst, í bankastjórn Íslandsbanka. Telur þingmaðurinn eðlilegt að maður sem ber svo mikla ábyrgð í þessu Icesave-máli og kemur hugsanlega fyrir í þeirri rannsókn sem nú er í gangi - ég veit ekkert um það, hann hefur skýr tengsl við annan stjórnarflokkinn í ríkisstjórninni - sé skipaður nú þegar á meðan allt leikur á reiðiskjálfi, á meðan verið er að semja um þetta Icesave-mál? Það varð að stórum hluta til þegar hann var formaður Fjármálaeftirlitsins. Telur þingmaðurinn að það sé eðlilegt að ríkisstjórnin, af því að við þurfum ekkert að efast um að fingraför hennar eru á þessu máli - að þessi skipun eigi sér stað með þessum hætti?

Hæstv. forseti. Ég mun ekki taka þátt í því, frú forseti, að vera á einhverjum nornaveiðum gagnvart þeim sem eru að reyna að vinna úti í þjóðfélaginu. Það hefur örlað aðeins á þeim viðhorfum frá því að hrunið varð að þeir sem einhvern tíma hafa komið nálægt bönkunum hafi ekki rétt til að starfa eða vinna í íslensku samfélagi. Varðandi þetta tiltekna mál sérstaklega tel ég augljóst að ríkisstjórnin hafi getað haft áhrif á það hvaða menn voru skipaðir þarna, það er augljóst. Þeir menn sem sitja í ríkisstjórn verða síðan að eiga það við sig hvort þessi ráðstöfun passar við þau siðferðisgildi sem sömu aðilar hafa verið að predika, bæði úr þessum ræðustól og eins þegar þeir voru í minni hluta og í stjórnarandstöðu. Eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði í þessum stól í gær verða menn að kannast við sín eigin orð. Þeir geta verið dæmdir af þeim aftur í tímann. Orð og skoðanir eru ekki eitthvað sem lifir í nokkrar sekúndur heldur hlýtur maður setja fram einhverja sýn þegar maður er í pólitík. Maður hefur einhver viðhorf og einhverjar skoðanir sem maður ætlar sér síðan að standa við, líka þegar maður er kominn í ríkisstjórn. En það virðist því miður vera svo að núverandi ríkisstjórn og þeir sem þar sitja hafi gleymt ýmsu af því sem þeir hafa sagt í fortíðinni. Ég get tekið dæmi um afstöðu Vinstri grænna í síðustu kosningum gagnvart aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Sú afstaða virðist hafa farið veg allrar veraldar enda erum við á hraðleið í einhverju aðildarumsóknarferli í Evrópusambandinu. Síðan held ég, frú forseti, að það væri hægt að finna ýmis ummæli frá ýmsum þingmönnum stjórnarliða sem gætu stangast á við það að sú ráðstöfun sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson vísar til fái staðist, þótt ekki væri nema út frá siðferðilegum viðmiðum.

Virðulegi forseti. Það var einmitt út frá siðferðislegum forsendum sem ég varpaði þessari spurningu fram til hv. þingmanns. Ég er hér með 2. tbl. 2008 af Moment , sem er auglýsingapési Landsbankans sáluga, þar sem verið er að auglýsa Icesave-reikningana í Hollandi. Í því blaði er einmitt umræddur ágætur formaður stjórnar Fjármálaeftirlitsins eitt helsta sölumomentið. Látum það liggja á milli hluta í bili. Hv. þingmaður svaraði þessu ágætlega. Þetta er siðferðisleg spurning og því miður virðist sú siðferðisumbót, sem boðuð var af hálfu stjórnarflokkanna, þegar þeir voru kosnir af þjóðinni til að hafa meiri hluta á Alþingi, hafa farið fyrir borð á vegferð þeirra innan þingsala og í ríkisstjórn. Hún hefur týnst. Mig langar að spyrja hv. þingmann annarrar spurningar og það er út frá grein, sem vitnað hefur verið í, í Morgunblaðinu í dag eftir Magnús Inga Erlingsson en hann er tiltölulega nýtt nafn í allri gagnrýni á Icesave-samninginn. Magnús Ingi Erlingsson er héraðsdómslögmaður með meistarapróf í Evrópurétti. Hann er að gagnrýna málatilbúnað í kringum Icesave-málið og segir að sú ríkisábyrgð sem væntanlega verður veitt sé byggð á mjög hæpnum forsendum. Hann segir m.a.: „Það er því niðurstaða hafin yfir vafa að ríkisábyrgð á Icesave-skuldbindingum sjálfseignarstofnunar hafi ekki við rök að styðjast.“ Telur þingmaðurinn að enn séu líkur á að fram eigi eftir að koma gögn og ábendingar sem þessar í þessu máli þó svo því verði hugsanlega lokið í fyrramálið.

Hæstv. forseti. Ég tel að staðan sé því miður sú að öll gögn séu ekki komin fram í þessu máli og við vitum það einfaldlega að hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hefur óskað eftir ákveðnum gögnum í fjárlaganefnd sem enn er verið að reyna að fá aðgengi að. Ég vonast svo sannarlega til að þau verði komin áður en atkvæðagreiðsla fer fram. Á hitt ber að líta að þessi ræða sem ég held nú er væntanlega sú síðasta sem ég mun flytja í þessu máli. Ég get þá væntanlega ekki fjallað um þau gögn sem hugsanlega koma til með að birtast okkur seinna í dag eða í fyrramálið og það er alvarlegt mál. En vonandi koma þau gögn til með að upplýsa málið enn frekar. Eins og ég sagði áðan ber okkur sem hér stöndum, og eins öllum sem hér búa á landinu - við stöndum í þakkarskuld við allt það fólk sem hefur lagt á sig ómælda vinnu úti í samfélaginu við að kynna sér málið og skrifa greinar um það í blöðin til að reyna að upplýsa málið og reyna að koma ákveðnum sjónarmiðum á framfæri um hvernig það liggur því að ekki er vanþörf á. Það hafa ekki allir þingmenn, það hefur komið fram, kynnt sér gögn málsins. Þess vegna er ágætt að þeir hafi alla vega aðgang að því að lesa stuttar blaðagreinar í Morgunblaðinu og fleiri virtum blöðum hér á landi til að reyna að kynna sér þetta mál. Kjarni málsins í grein Magnúsar Inga Erlingssonar er sú spurning hvers vegna einkafyrirtæki sem er á erlendum markaði ætti að geta skuldbundið íslenska skattgreiðendur sérstaklega. Það er stóra spurningin og kjarni málsins. Vissulega deilir enginn um það að innstæðutryggingarsjóðurinn ber ábyrgð en það er engin ríkisábyrgð. Það kemur fram í áliti bresku lögmannsstofunnar Mishcon de Reya að hvergi í tilskipuninni frá 1994 um innstæðutryggingar er minnst á að það sé ríkisábyrgð, hvergi nokkurs staðar.

Virðulegi forseti. Tvívegis hefur það gerst frá því að Icesave-málið kom fram á Alþingi að farið hefur verið á svig við skýran vilja Alþingis þegar Alþingi hefur reynt, með mjög ákveðnum hætti, að verja hagsmuni íslensku þjóðarinnar. Tvívegis hefur það gerst að framkvæmdarvaldið og ríkisstjórn Íslands hefur virt að vettugi skýran vilja löggjafarsamkundunnar, æðstu stofnunar íslenska lýðveldisins. Þetta er eiginlega það dapurlegasta við Icesave-málið. Þetta er eiginlega það versta við málsmeðferðina sjálfa, að Alþingi skuli ekki hafa náð tilætluðum árangri þegar það hefur reynt og gert skýra kröfu til þess að ríkisstjórnin bregðist við fyrirmælum Alþingis með ákveðnum hætti. Hið fyrra sinn var 5. desember 2008 þegar Alþingi samþykkti þingsályktunartillögu um það hvernig halda skyldi á samningaviðræðum við Breta og Hollendinga. Um það þarf ekki að fjölyrða að eftir þeim fyrirmælum var ekki farið í þeirri samningsgerð sem í hönd fór. Það var ekki farið eftir mjög afdráttarlausum fyrirmælum Alþingis. Í hið seinna sinn var það í sumar eftir að Alþingi hafði fengið í hendur ómögulegan samning fyrir íslenska þjóð, gersamlega óviðunandi samning. Þá greip Alþingi til þeirra ráða sem það hafði, að takmarka þá ríkisábyrgð sem ríkisstjórnin hafði ekki nokkurt leyfi til að setja fyrir skuldum sem þarna lágu undir. Ég hef fylgst mjög náið með þessu máli allt frá því að það kom hingað inn á þingið, tekið þátt í því að móta þá fyrirvara sem samþykktir voru í sumar eftir þrotlausa vinnu þingmanna. Þessir fyrirvarar eru allir roknir út í veður og vind og það er rangt af hálfu ríkisstjórnarinnar að reyna að koma því inn hjá þjóðinni að svo sé ekki, það er rangt. Þeir eru allir roknir út í veður og vind, í þeim er ekkert hald. Eftir stendur ríkisábyrgð fyrir óskilgreindri upphæð sem að lágmarki er 800 milljarðar íslenskra króna. Það kom fram á minnisblaði Seðlabanka Íslands sem lagt var fyrir fjárlaganefnd sama dag og á sama fundi og málið var rifið út úr nefndinni. Þá lá á borðum þingmanna í fjárlaganefnd minnisblað frá Seðlabanka Íslands þar sem stóð að skuldir íslensks þjóðarbús séu nú 320% af vergri landsframleiðslu í lok árs 2010 og Icesave-skuldin standi í 800 milljörðum kr. Ekki var viðlit til þess af hálfu meiri hluta fjárlaganefndar að lengja þann fund til að fara yfir þetta álitaefni og það er miður. Brátt líður að lokum þessa máls og senn verða greidd um það atkvæði. Þá mun koma í ljós hver niðurstaða málsins verður. Ég hygg að ríkisstjórnin hafi nú gert það sem hægt er til að knýja málið í gegn og það verður að sjálfsögðu á ábyrgð þessarar ríkisstjórnar að gera það og það verður að sjálfsögðu hún ein og það verður engin önnur ríkisstjórn eða aðrir sem bera ábyrgð á þessum samningum. Það verður ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, sem gerir það. Ég hef verið mjög hugsi yfir þeim ræðum sem hér hafa verið haldnar. Ég veit að mörgum þykja menn svartsýnir. Ég vil segja að menn vilji þá kannski ekki hlusta á raunsæisraddir. Ég vil segja það enn og aftur, ég held að ég hafi sagt það í hverri einustu ræðu sem ég hef haldið um Icesave-málið, að ég trúi á framtíð íslensku þjóðarinnar. Ég hef alltaf trúað á framtíð íslensku þjóðarinnar og ég mun alltaf gera það. Í Tímariti Sögufélagsins , sem kom út nú á dögunum, er talað nokkuð um stöðu Íslands á fyrri tímum og hvernig við höfum ávallt komist upp úr miklum erfiðleikum. Þeir erfiðleikar eru að mörgu leyti ískyggilegri en þær efnahagsþrengingar sem nú standa fyrir dyrum. Þó að ég sé þeirrar skoðunar að verulega sé vegið að efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar þá áttum við í ógurlegu harðræði á fyrri öldum. En hvernig skyldum við hafa komist í gegnum það, Íslendingar? Með þeirri óbilandi trú sem hefur einkennt þessa þjóð - sú trú má aldrei bila - og líka með mjög skýrri leiðsögn hjá þeim sem hafa leitt þjóðina. Ég er eiginlega hálfmiður mín þegar ég stend á þessum lokametrum Icesave-málsins og hugsa til þess að okkur hefur mistekist það sem við reyndum í sumar þegar við reyndum að líta á þetta mál öðrum augum en við lítum önnur mál. Ég er sammála þeim sem hafa haft þá skoðun uppi að Icesave-málið sé ólíkt öllum öðrum málum að því leyti til að það varðar allt annars konar hagsmuni. Hér erum við ekki að takast á um hægri-mennsku og vinstri-mennsku. Hér erum við að takast á um það hvernig Íslendingar ætli sér að borga þær skuldir sem á þá hafa verið lagðar. Hvernig ætlum við að gera það? Þegar allt kemur til alls má borga ýmsar skuldir en við þurfum að velta því fyrir okkur hverju við þurfum að fórna til að borga þessar skuldir? Hvað er það sem við ætlum ekki að gera til að greiða skuldina? Hvað er það sem við ætlum ekki að gera til að greiða skuld við Breta og Hollendinga sem þeir hafa með yfirgengilegri frekju sinni skellt á íslenska þjóð? Þegar menn eru að tala um að veifað hafi verið einhverjum minnisblöðum frá því síðasta haust þá segi ég: Auðvitað veifa þeir öllum hugsanlegum minnisblöðum og gera hvað þeir geta til að fá okkur til að skrifa undir þessa óþurftarsamninga. En við eigum ekkert að gefa eftir gagnvart því og áttum aldrei að gera það en það gerðum við og það er slæmt.  Varðandi það hvað við ætlum ekki að gera til að borga þessa skuld þá skulum við gera okkur grein fyrir því að þessi skuld er í erlendri mynt. Við skulum gera okkur grein fyrir því að við þurfum að afla tekna til að borga þessa skuld. Við skulum líka gera okkur grein fyrir því að hún verður ekki borguð nema menn fari strax í það að auka framleiðslu í þessu landi. Það er ekki stefna ríkisstjórnarinnar að gera það. Það er ekki stefna ríkisstjórnarinnar að auka gjaldeyristekjurnar svo það sé þá einhver vonarglæta til að afla frekari tekna til að borga skuldina. Nei, þeir ætla ekki að gera það. Og hvað ætla þeir þá að gera? Væntanlega þurfa menn þá bara hreinlega að draga úr innflutningi. Menn þurfa að draga úr innflutningi og treysta á það að íslenska krónan verði áfram lág. Þeir þurfa að draga úr innflutningi á vörum sem við þurfum á að halda til að reka íslenskt samfélag. Það er það sem við gætum þurft að horfast í augu við og það er það sem ég vil að þingmenn ræði. Ég vil að menn ræði það hvernig við ætlum að borga þessa skuld ef menn eru ákveðnir í því að það sé nauðsynlegt að leggja hana á þjóðina, skuldbindingu sem fullkominn vafi er um hver er. Engu að síður ætla menn að leggja hana á íslenska þjóð. Ég hélt að við gætum sameinast um að verjast því ofríki sem á okkur hefur dunið en það hefur mistekist. Okkur hefur mistekist það sem við ætluðum að gera og ég er miður mín yfir því, algerlega miður mín yfir því að þetta sé niðurstaðan. Ég vil hreinlega ekki trúa því að á morgun ætli alþingismenn að greiða atkvæði um það að setja ríkisábyrgð á skuld einkabanka sem stendur í 800 milljörðum kr. upp á von og óvon um það hvenær upp færist þær eignir sem Landsbankinn á, við vitum ekki einu sinni hvenær hægt er að byrja að greiða. Því var haldið fram í sumar að hægt væri að setja þá innstæðu sem væri á Bank of England tafarlaust inn á skuldina, innstæðu sem er vaxtalaus í Bank of England, vaxtalaus. Það er ekki verið að bjóða okkur nein kjör þarna í Englandi. Þeir heimta 5,55% vexti af okkur og græða stórkostlega á vaxtamun og síðan sitja þeir með okkar upphæð vaxtalausa í Englandsbanka og það var talað um að sú upphæð skyldi náttúrlega fara rakleiðis inn á skuldina en auðvitað var það ekki hægt. Því var mótmælt þegar þessu var haldið fram. Það er ekki hægt að taka peninga úr þrotabúi fyrr en búið er að gera það upp og á meðan mun þessi upphæð, veruleg upphæð, liggja vaxtalaus í Englandsbanka. Ég hef ekki orðið vör við það að menn hafi verið að mótmæla því sérstaklega eða reynt að gera einhverjar ráðstafanir til að fá því breytt. Ég hef ekki orðið vör við það. Í fyrrnefndri skýrslu Seðlabanka Íslands kemur fram að það gæti dregist nokkuð að peningar fáist úr þessu þrotabúi. Og við vitum það náttúrlega, við sem höfum verið að véla um þetta mál, að ágreiningur um kröfurnar er verulegur. Menn munu láta reyna á það og það mun taka ákveðinn tíma og meðan svo er verður ekki greitt inn á þessar kröfur. Og meðan það er þá höldum við áfram að safna vöxtum sem skipta verulegum upphæðum, vöxtum sem ekki verður hægt að gera grein fyrir í fjárlagavinnunni, vöxtum sem okkur munar hressilega um að borga til viðbótar við annað það sem við þurfum að greiða í tengslum við þetta ólukkumál. Ég held að menn ættu að velta þessu fyrir sér þegar þeir hafa tekið ákvörðun um að styðja þetta mál og halda því fram blygðunarlaust að það að bæta þessari stórfenglegu skuld við aðrar skuldir þjóðarinnar muni flýta fyrir endurreisninni.  Ég bendi á að það átti líka að gerast snemma á þessu ári þegar mikið gekk á til að losa sig við Davíð Oddsson úr Seðlabanka Íslands. Þá átti líka allt að fara að gerast. Það átti líka að gerast þegar við sóttum um aðild að Evrópusambandinu. Ég man ekki betur en svo að það hafi verið sérstaklega tekið fram í stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra að með aðildarumsókn mundi allt fara að gerast. Ég hef ekki orðið vör við það. Það átti líka að gerast í þessu Icesave-samkomulagi í sumar. Það hefur ekki gerst. Hvenær gerist þetta?  Það sem stendur upp úr er það að Alþingi hefur tvívegis tekið þá afstöðu að þessir samningar - í fyrsta lagi eins og þeir þá voru í burðarliðnum og urðu ekki vegna þess að minnisblaðið er ekki samningur, að það var nauðsynlegt að setja ríkisstjórn ákveðin fyrirmæli um það hvernig halda skyldi á máli, og í öðru lagi í sumar þegar fyrirvarar voru gerðir. Þessu hefur ekki verið fylgt. Það er niðurstaðan og það er sá sári sannleikur sem þingheimur þarf að horfast í augu við. Það er sá sári sannleikur sem alþingismenn þurfa að sætta sig við þegar verið er að leggja þessar klyfjar á þjóðina, að okkur hefur ekki tekist, alþingismönnum, að byggja þær varnir sem nauðsynlegar hafa verið og eru nauðsynlegar fyrir Íslendinga inn í framtíðina. Fyrrverandi utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, skrifar mjög skilmerkilegt minnisblað til utanríkismálanefndar rétt fyrir jólin. Það má segja að það er athyglisvert að þeir samfylkingarmenn sem eru utan þings, eru farnir úr pólitík og eru hættir að skipta sér af, eru með málið og þeir tala og þeir tala skýrt. Það gerir líka Kristrún Heimisdóttir, lögfræðingur og fyrrverandi aðstoðarmaður Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, þegar hún hefur verið að lýsa þeirri atburðarás sem var síðasta haust og leiðrétta þann misskilning að menn hafi verið búnir að semja. Menn voru ekki búnir að semja um nokkurn skapaðan hlut. Alþingi hafði aldrei fengið að sjá nokkurn skapaðan hlut, ekki neitt. Það var ekki búið að semja og menn eiga ekki að halda þessu fram vegna þess að það er rangt. En hún hefur fengið málið og hún gagnrýnir ríkisstjórnina og hún gagnrýnir sinn flokk og hún bendir mönnum á að hægt sé að fara aðrar leiðir. Ég vil líka segja það að ég hef alltaf trúað því og ég mun alltaf trúa því að hægt sé að ná samningum ef menn ætla sér að gera það 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ólöfu Nordal fyrir afar góða og skilmerkilega ræðu. Maður leggur alltaf sjálfkrafa við hlustir þegar hún talar af því að hún talar svo sannarlega alltaf af þekkingu, enda situr þingmaðurinn m.a. í fjárlaganefnd og veit alveg nákvæmlega um hvað þessi mál fjalla. Það var m.a. undir forustu sjálfstæðismanna að hér tókst að gera fyrirvara við hinn skemmda Icesave-samning sem þótti glæsilegur óséður þegar hann kom fyrst fyrir þingið og þeir fyrirvarar voru skilyrtir í 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins sem varð að lögum nr. 96/2009 og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Það er skilyrði fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar að breskum og hollenskum stjórnvöldum verði kynntir þeir fyrirvarar sem eru settir við ábyrgðina samkvæmt lögum þessum og að þau fallist á þá.“ Þarna kemur þetta skýrt fram og ég veit það gegnum vinnu fjárlaganefndar og vinnu þingsins að þetta var það skilyrði fyrir fyrirvörunum því að hér var uppi mikil lagaleg óvissa hvort fyrirvararnir mundu vera inni í samningnum eða ekki. Svo ber við að hv. þm. Guðbjartur Hannesson, formaður fjárlaganefndar, svaraði mér í andsvari í gær og missti það hálfpartinn út úr sér, því að viðkomandi þingmaður hálfreiddist við andsvar mitt, en þá kom þetta fram, með leyfi forseta: „Varðandi það sem samþykkt var í haust […] var eitt sem við klikkuðum illilega á, það var þegar við settum það klára skilyrði að Bretar og Hollendingar yrðu formlega að samþykkja fyrirvarana athugasemdalaust. Við vissum það nóttina sem þetta gerðist, ég fékk tölvupósta frá málsmetandi mönnum sem sögðu: Nú fóruð þið yfir mörkin. Við ræddum það á þeim tíma, við tókum áhættuna, ég treysti á að við næðum þessu og talaði að sjálfsögðu fyrir því. Hvað hefði ég annað átt að gera? Átti ég að fara að segja að þeir mundu ekki halda? Ég talaði að sjálfsögðu fyrir því.“ Hvað finnst hv. þingmanni um þessi ummæli formanns fjárlaganefndar þar sem hann vissi í aðdraganda atkvæðagreiðslunnar 28. ágúst sl. að Bretar og Hollendingar mundu ekki samþykkja fyrirvarana?

Frú forseti. Mér finnst og hefur fundist þetta vera alveg makalaust mál allt saman og makalaust málflutningur hjá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni, formanni fjárlaganefndar. Ég ætla að rifja það upp þingheimi til upplýsingar að hæstv. forsætisráðherra lýsti því yfir þegar þessir fyrirvarar höfðu verið samþykktir að þeir rúmuðust innan samningsins. Hæstv. utanríkisráðherra sagði að það þyrfti reyndar að beita skapandi hugsun en taldi samt að þetta væri fullgerlegt. Lengi vel í sumar var talað um að ekki væri hægt að gera neinar breytingar, það væri ekki hægt að gera neina fyrirvara og það tók lengstan tíma að draga hv. þingmenn Samfylkingarinnar að því verki og það var bara þolinmæðisverk að gera það. En forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar töldu að þessir fyrirvarar rúmuðust innan samningsins. En varðandi þetta ákveðna ákvæði sem hv. þingmaður vísar til þá snýst það náttúrlega um að Alþingi er með þessu að leggja skýra áherslu á að það sé óumsemjanlegt lágmark um það sem næst mest fram. Það var aldrei nokkurn tíma rætt í fjárlaganefnd að þetta ætti að vera eitthvert sérstakt samningsefni. Þetta var lágmarkskrafa Alþingis sem sett var fram handa þessum viðsemjendum en af gögnum málsins má skýrt ráða að strax í upphafinu ákváðu Íslendingar undir forustu þessarar ríkisstjórnar að hopa gagnvart Bretum og Hollendingum og láta þá enn og aftur hafa frumkvæði og yfirhöndina í þessum samningaviðræðum og ég fullyrði, eins og ég nefndi í ræðu minni áðan, að á okkar löngu ævi, Íslendinga á þessari eyju, hefur sjaldan verið gefið jafnhressilega undan viðsemjendum og þarna var gert.

Virðulegi forseti. Ég held á ástæðunni í hendinni eftir ræðu hv. formanns fjárlaganefndar í gær þar sem hann viðurkennir að ríkisstjórnin, a.m.k. hann þó ekki séu fleiri í fjárlaganefnd, þingmaðurinn getur þá upplýst um það, vissi af því nóttina fyrir afgreiðsluna, aðfaranótt 28. ágúst sl. þar sem þingmenn voru leiddir til þess að greiða atkvæði um lögin að Bretar og Hollendingar mundu ekki fallast á fyrirvarana. Hann svaraði mér því í andsvari í gær. Og þá getum við líka skoðað framhaldið í því að brotin ríkisstjórn fór af stað með ónýtan samning, enga samningsstöðu, með lögin sem átti alls ekki að hvika frá eins og hv. þm. Ólöf Nordal fór yfir í andsvari, og út af því varð að sjálfsögðu enginn árangur því að ríkisstjórnin vissi það samdægurs og lögin voru samþykkt á þingi að Bretar og Hollendingar mundu ekki fallast á þetta. Hér var sett af stað enn eitt sjónarspilið til að halda ríkisstjórninni saman, sjónarspilið til að halda þjóðinni saman í þeirri von að enginn mundi átta sig á þessu. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson fór undan í flæmingi í morgun þegar ég spurði hann út í þetta, fór að tala um að þetta væri einkapóstur, þetta væri ekki póstur frá íslensku stjórnsýslunni, þetta hefði verið vinur hans í útlöndum, ég hlusta ekki á svona rugl. Þvílíkur leyndarhjúpur sem búinn er að vera yfir þessu máli. Formaður fjárlaganefndar vissi þetta að kvöldi eða aðfaranótt 28. ágúst að Bretar og Hollendingar mundu ekki fallast á þetta, enda þegar maður skoðar ræðu hæstv. forsætisráðherra þann dag þegar hún talaði fyrir Icesave-samningunum, þá les maður ræðu konu í mikilli vörn sem vantar allt sjálfstraust fyrir því sem verið var að gera. En þau náðu þessu í gegn án þess að þing eða þjóð hefði hugmynd um að Bretar og Hollendingar væru búnir að hafna þessu.

Frú forseti. Ég held ekki að fjárlaganefnd hafi setið nótt og dag í sumar við að smíða þessa fyrirvara til þess eins að láta segja sér áður en málið var tekið úr nefndinni að þeir yrðu ekki samþykktir. Þessi skoðun hv. þm. Guðbjarts Hannessonar að þau gögn sem hann hefur undir höndum er þá hans skoðun og gögn hans sem ekki hafa verið rædd sérstaklega í fjárlaganefnd og voru alls ekki rædd þá nótt sem þessir fyrirvarar voru samþykktir í nefndinni og við afgreiddum málið þá út í sameiningu, stjórn og stjórnarandstaða, eitthvað annað en gerðist hér rétt fyrir jólin þegar menn rifu málið með þjósti út úr nefndinni eins og gert var. Ég vil segja varðandi þessa fyrirvara og afstöðu hv. þm. Guðbjarts Hannessonar að þetta hafi þá bara verið einhvers konar leikrit sem sett var af stað í sumar, sennilega til að róa stjórnarandstöðuna og ákveðinn arm Vinstri grænna. Ef hann lítur svona á málið, þá finnst mér heldur illa komið fyrir okkur þingmönnum ef þetta er viðhorfið til þeirrar vinnu sem þarna fer fram. En ég vil hins vegar ekki gera mér neitt upp um skoðanir Guðbjarts Hannessonar. Hann svarar því bara sjálfur fyrir sig. Ég get hins vegar upplýst að þetta var ekki rætt í nefndinni. En hvað varðar fyrirvarana sjálfa og viðbrögð Breta og Hollendinga, þá held ég að það hefði verið betra þegar fyrir lá að Bretar og Hollendingar ætluðu sér ekki að samþykkja þessa fyrirvara að þingið hefði þá verið upplýst um það sérstaklega og menn hefðu tekið afstöðu til þess hvað ætti að gera í því sambandi. Eins og ég sagði áðan var aldrei nokkurn tíma vilji meiri hluta fjárlaganefndar sem stóð nánast heil að þessu máli, það var aldrei vilji hennar að þessir fyrirvarar væru eitthvert sérstakt samningsefni. Það er grundvallaratriði í málinu og enn og aftur segi ég það, í tvígang hefur verið freklega gengið fram hjá skýrum vilja Alþingis í þessu afdrifaríka máli fyrir Íslendinga og það finnst mér það dapurlegasta við allt þetta mál.

Frú forseti. Ég vil byrja á að taka undir margt af því sem fram kom í ágætri ræðu hv. þm. Ólafar Nordal. Vegna þeirra skoðanaskipta sem þingmaðurinn og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir áttu um þau ummæli formanns fjárlaganefndar, hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, um fyrirvarana, og það að hann hafi ekki haft trú á þessum fyrirvörum, þá finnst mér það einmitt lýsa þessu hörmulega máli afar vel að hér kemur formaður fjárlaganefndar - hann gerði það reyndar líka fyrr í umræðunum, hann gerði það, að mig minnir, í andsvari við þá sem hér stendur - og segir að hann hafi enga trú á þessum fyrirvara, það að láta Breta og Hollendinga kvitta upp á fyrirvarana, samþykkja þá áður en ríkisábyrgðin taki gildi, hann hafi enga trú á því. Þá segi ég: Það er það sem hefur verið athugavert við þetta mál frá því að við samþykktum fyrirvarana 28. ágúst að menn hafa ekki haft trú á verkefninu. Sannfæringu hefur skort hjá þessari blessaðri ríkisstjórn og þeim aðilum sem farið hafa með samninga fyrir hana, enginn hefur haft trú á verkefninu. Það er þess vegna sem ég hef ítrekað kallað eftir gögnum um það hvernig þetta fólk kynnti samningana, hvernig þetta fólk fór og kynnti fyrirvarana. Þá hefur mér verið sagt: Það eru ekki til neinar fundargerðir. Við höfum átt fund eftir fund og það var samhljóða orðalag hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra að málið hefði „borið á góma“ á ýmsum fundum. Þetta stóra mál hefur „borið á góma“. Af hverju var það ekki gert sem við lögðum til í sumar? Af hverju var ekki farið fylktu liði og fyrirvararnir kynntir Bretum og Hollendingum og sagt: Þetta er það sem íslenska þjóðin er tilbúin að gera til að leysa þetta erfiða mál? Þetta erum við tilbúin að gera. Það er sanngjarnt að byrðum sé dreift á milli allra hlutaðeigandi. Það er engin sanngirni fólgin í því að íslenska þjóðin ein eigi að bera byrðarnar af þessu bankahruni. Nei, það var ekki gert. Menn fóru af stað illa undirbúnir og sögðu: Afsakið að við skulum vera að ónáða. Hér erum við með ný lög frá Íslandi. Þingið tók fram fyrir hendurnar á okkur en ef við setjumst yfir þetta hljótum við að komast fram hjá því. Þannig er frumvarpið sem við ræðum í dag og það er sorglegt. Ég tek undir með hv. þm. Ólöfu Nordal að það er ömurlegt og sorglegt til þess að hugsa að greidd verði atkvæði um þetta stóra mál á morgun. Ég óttast að það verði samþykkt þó að ég skilji ekki hvernig menn geti fengið það af sér að samþykkja þetta mál. Mér er fyrirmunað að skilja hvernig þingmenn sem voru í vafa í sumar - þingmenn sem lögðu með okkur í stjórnarandstöðunni í þann leiðangur að smíða fyrirvarana, að koma málum þannig fyrir að byrðunum væri dreift - geti nú hugsað sér að greiða atkvæði með því máli sem nú liggur fyrir. Fyrirvararnir eru orðnir að engu. Það er ekki bara stjórnarandstaðan sem heldur því fram. Við höfum fengið álit eftir álit og nú síðast fengum við álit frá bresku lögfræðistofunni Mishcon de Reya sem er mikill áfellisdómur yfir ríkisstjórninni og því samningaferli sem hún ber ábyrgð á. Þeir segja að þessir samningar séu hvorki skýrir né sanngjarnir og það er það sem við höfum líka verið að leggja áherslu á. Mér er því fyrirmunað að skilja hvernig þingmenn eins og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason og hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, sem börðust með okkur í sumar, og hv. þm. Atla Gíslason geta verið í vafa - ég nefni ekki hv. þm. Ögmund Jónasson og Lilju Mósesdóttur vegna þess að ég treysti því að þau haldi áfram á þeirri braut sem þau hafa þegar markað sér við 2. umr. Ég skil ekki að það geti verið einhver efi í hugum þeirra sem stóðu að smíði fyrirvaranna í sumar vegna þess að málið er komið nánast á þann stað sem það var á í sumar áður en okkur tókst að breyta því. Hvað er það þá sem fær þetta fólk til að efast - nú eigum við eftir að sofa á þessu eina nótt og ég treysti því að þau sjái að sér, en ég óttast að það verði ekki þetta mál sem þau hugsa um þegar þau greiða atkvæði á morgun. Það er spurning hvort það eru ekki hótanir hæstv. forsætisráðherra um líftíma ríkisstjórnarinnar, um líf ríkisstjórnarinnar, sem vegi þyngst, að fyrsta hreina vinstri stjórnin verði þessu fólki á endanum mikilvægari en hagsmunir þjóðarinnar. Það er það sem ég óttast. Við þetta fólk vil ég segja: Ég hef enga löngun til að fella ríkisstjórnina út af þessu máli. Ég heiti á þetta fólk. Ef það kemur með okkur í þessa vegferð og greiðir atkvæði eins og það gerði í sumar - eins og það lagði á sig mikla vinnu - þá mun ég ekki hvetja ríkisstjórnina til að fara frá. Það er ekki stjórnarandstaðan sem hefur verið að hóta þessari ríkisstjórn, það er ríkisstjórnin sjálf. Ég hvet hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, sem hér stendur, til að ræða þetta mál innan sinna raða og taka ákvörðun um Icesave bara út frá Icesave, bara út frá hagsmunum þjóðarinnar. Ég veit að hún mun hugsa það vel. Hún er skynsöm kona og hún á lítið barn og hún ber hag þess fyrir brjósti og vill ekki leggja á það klyfjar sem það getur ekki staðið undir. Ég veit að þingmaðurinn hugsar þannig svo að ég hvet hana til að hugsa sinn gang. Málið er þetta. Þrátt fyrir að við höfum rætt þetta í sex mánuði, þrátt fyrir að hæstv. fjármálaráðherra segi að við í stjórnarandstöðunni höfum verið að þvælast fyrir þá er það einfaldlega þannig að þetta mál er ekki útrætt. Alltaf eru að koma fram nýjar og nýjar upplýsingar og málsmeðferðin sem hefur verið umrædd í ræðum þingmanna á undan mér, sú málsmeðferð að rífa málið út áður en náðst hefur að fara yfir öll þessi nýju mikilvægu gögn, hvort sem það er áhættugreiningin eða álit bresku lögfræðistofunnar sem ég nefndi áðan - það er ekki búið að fara yfir þetta þannig að enginn vafi leiki á að málið sé komið á þann stað að við komumst ekki lengra með það. Ég er ekki sannfærð um það og menn segja: Hvorki í áhættugreiningu IFS né í áliti Mishcon de Reya er áhættan af því að fella samninginn metin, það er alveg rétt. Það er enginn sem metur áhættuna af því að samningurinn verði felldur. En einmitt þess vegna eigum við ekki að samþykkja þetta mál núna heldur eigum við að láta færustu sérfræðinga meta hver áhættan og hverjar afleiðingarnar yrðu af því ef við segðum nei takk við frumvarpinu sem hér liggur fyrir. Af hverju var ekki beðið um það? Jú, vegna þess að það lá svo mikið á að klára málið út af þrjósku í ríkisstjórninni, út af þrjósku í hæstv. fjármálaráðherra. Og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson getur hrist höfuðið allt hvað hann vill en hvað mundi gerast ef við tækjum tíma í að klára þetta og fá þessa áhættugreiningu? Það gerist ekki neitt og við vitum það, allan þann endalausa hræðsluáróður sem borinn hefur verið á borð fyrir okkur er búið að afhjúpa og það er búið að sýna það og sanna að ekkert er til í því að allt fari á hliðina nema við klárum Icesave í þessari mynd. Það er ekki heil brú í því, það hefur verið marghrakið og það er aumkunarvert að þurfa að hlusta á ísaldarspár stjórnarliða endalaust. Það er ekkert sem segir það, það hefur verið rakið hér og ég ætla ekki að eyða tíma mínum í það. Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson flutti athyglisverða ræðu áðan og sagði: Samningurinn er skýr. Hann er sá eini sem segir það fyrir utan hæstv. fjármálaráðherra, fyrir utan það þegar hann boðaði glæsilegu niðurstöðuna, það mátti jafnvel skilja á þingmanninum að þetta væri bara nokkuð góður samningur. Hann sagði að han væri skýr. Við vitum um upphæð skuldbindingarinnar. Við vitum hversu mikið hvenær og hversu lengi við eigum að borga, sagði þingmaðurinn. Þetta þótti mörgum afar athyglisvert og þingmenn sem fóru í andsvar við hann, þeirra á meðal hv. þm Pétur H. Blöndal, spurðu þá: Hvað er skuldbindingin há? Hversu mikið eigum við að borga? Hvenær lýkur þessu? Þá sagði hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson þau fleygu orð að þetta væri mjög skýrt: Við greiðum þar til lánið er uppgreitt. Það er allur skýrleikinn í þessum samningi. En ég bendi á að Mishcon de Reya segir skýrt í áliti sínu að samningurinn sé hvorki skýr né sanngjarn. Ég verð að viðurkenna að þrátt fyrir að þingmaðurinn Sigmundur Ernir Rúnarsson sé ágætur þá leyfi ég mér að trúa frekar því sem þessi breska lögfræðistofa segir um þetta. Það hefur enginn trú á þessu verkefni og þetta er sorglegasta mál. Ég hef kallað eftir gögnum en það hefur farið ákaflega í taugarnar á hæstv. fjármálaráðherra sem dæsir sýknt og heilagt í ræðustóli yfir því að alltaf sé verið að efast um allt sem hann gerir og hann skilji bara ekki af hverju. Hann skilur ekki af hverju menn efast um að hlutirnir hafi verið gerðir á einhvern ákveðinn hátt. Ég segi við hæstv. fjármálaráðherra: Við efumst um það vegna þess að við höfum alltaf þurft að kalla eftir öllum gögnum. Við höfum þurft að draga þau út með töngum. Nú síðast bíðum við enn. Um það hefur verið samið að greiða eigi atkvæði um þetta mál á morgun og klukkan er að verða 3, og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hefur ekki enn fengið þau gögn sem hann bað um, á fundi fjárlaganefndar fyrir jól, að fá afhent milli jóla og nýárs. Þessi gögn eru ekki enn þá komin. Af hverju skyldum við tortryggja hæstv. fjármálaráðherra? Ég spyr. Ég hef spurt um hvernig kynningu ríkisstjórnarinnar á fyrirvörunum hefur verið háttað. Þá hefur mér verið sagt: Það eru ekki til neinar fundargerðir. Það er bara til eitt minnisblað og það er minnisblaðið sem er í gögnum þingmanna. Það vill svo til að það minnisblað var skrifað í flugvél og minnisblaðsritarinn var nappaður við þau skrif og þess vegna höfum við fengið afrit af því blaði. Ætlar ríkisstjórnin að halda því fram fullum fetum, eins og hún hefur gert í skriflegum svörum við fyrirspurnum undirritaðrar, að eftir alla þessa samningafundi nefndarinnar sem á ekki kalla samninganefnd, sérfræðinganefndarinnar, sem fór og kynnti fyrirvarana að einungis hafi verið tekið saman eitt minnisblað, að ekki hafi verið skráðar frásagnir af þessum fundum. Hvaða vitleysa er þetta? Það vita allir sem hafa starfað í stjórnsýslunni að svona er þessu ekki háttað. Hæstv. utanríkisráðherra segir að farið sé að venjum í milliríkjasamskiptum við meðhöndlun málsins. En venjan er óvart sú að lögð eru fram minnisblöð sem á ensku eru ýmist kölluð Pro Memoria, skammstafað PM, Talking Points, þannig að það liggi fyrir, til áréttingar mikilvægum erindum sem flutt eru munnlega við ráðamenn og fulltrúa annars ríkis. Hefur það verið gert í Icesave-málinu? Er það mál ekki það mikilvægt að átt hefði að viðhafa slík vinnubrögð? Maður hefði haldið það. Ef ráðherrann telur að þetta sé í samræmi við venjur þá held ég að hann hafi ekki ráðgast við starfsfólk utanríkisþjónustunnar. Ég get ekki annað en látið mér detta í hug að allir þeir fundir sem hæstv. utanríkisráðherra sagðist hafa átt um þetta mál, sem greinilega voru fullkomlega gagnslausir af því að engin niðurstaða varð af þeim - hann hefur verið á þönum út um allar koppagrundir til að tala fyrir Evrópusambandsumsókninni og minnst á Icesave-málið í hjáverkum. Þess vegna vill hann ekki láta birta fundargerðir vegna þess að það er ekkert á þeim fundargerðum að græða. Ég held að það sé sannleikurinn í málinu. Þetta er sorglegt. Ég veit að við sem sitjum á Alþingi tökum hlutverk okkar mjög alvarlega. Þingið er skjöldur þjóðarinnar og við erum fótgönguliðarnir sem eigum að bera þann skjöld. Skjöldurinn getur verið þungur þegar höggin dynja á honum og þá er mikilvægt að við stöndum öll saman sem einn maður. Í þessu stóra máli hefur okkur því miður ekki tekist að ná samstöðu og það er sorglegt því að þetta hefði átt að þjappa okkur saman sem þjóð gegn viðsemjendum okkar en ekki sundra okkur í frumeindir í þinginu. En við þá sem eru við það að gefst upp segi ég þetta: Ykkur finnst kannski skjöldurinn þungur núna vegna þess að það mæðir mikið á ykkur. En ekki gefast upp því að skjöldurinn má ekki brotna. Við verðum öll að standa saman með skjöldinn á lofti vegna þess að þannig náum við árangri.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðu hennar. Það er alltaf fróðlegt og skemmtilegt að hlusta á hana, enda málefnaleg og sköruleg. Hún kom inn á þá alvarlegu atburði í ræðu sinni sem gerst hafa við 3. umr. og þá er ég að vísa til ummæla hv. formanns fjárlaganefndar, Guðbjarts Hannessonar. Þannig vildi til í gær að ég spurði hann út í orð hans við atkvæðagreiðsluna þann 28. ágúst sl. þar sem verið var að samþykkja Icesave-lögin, sem urðu að lögum nr. 96/2009 eins og hv. þingmaður man, þar sem m.a. flokkur hennar, Sjálfstæðisflokkurinn, hafði lagt sig í líma við að gera þá fyrirvara sem settir voru í lögin sem best úr garði, og eins og þingmaðurinn og alþjóð man var það akkúrat skilyrði þess að þessir fyrirvarar mundu halda og það ætti að kynna Bretum og Hollendingum þá til samþykktar eða synjunar. Með leyfi forseta, sagði hv. þm. Guðbjartur Hannesson í ræðu sinni í atkvæðaskýringu þegar verið var að greiða atkvæði um Icesave-samningana: Það er Alþingi sem setur þessa fyrirvara og það er Alþingi sem mun fylgja þeim eftir. Við treystum á að þeir haldi og höfum fullvissu fyrir því.“ Þetta sagði hv. formaður fjárlaganefndar í atkvæðagreiðslunni. Svo gerist það í gær að hv. formaður fjárlaganefndar fer í andsvar við mig eftir ræðu sína og þá kemur í ljós - ég er með útprentaða ræðu hans frá því í gær - að hann hafði fengið tölvupóst frá málsmetandi mönnum sem sögðu að nú hefði ríkisstjórnin farið yfir mörkin. Svo segir hann: „Við ræddum það á þeim tíma, við tókum áhættuna, ég treysti á að við næðum þessu og talaði að sjálfsögðu fyrir því. Hvað hefði ég annað átt að gera? Átti ég að fara að segja að þeir mundu ekki halda? Ég talaði að sjálfsögðu fyrir því.“ Hvað finnst þingmanninum um þessar upplýsingar nú þegar hv. formaður fjárlaganefndar viðurkennir að hann vissi í atkvæðagreiðslunni að Bretar og Hollendingar 

Frú forseti. Ég þakka fyrirspurnina frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Ég hef fylgst með fyrirspurnum hennar til hv. formanns fjárlaganefndar, Guðbjarts Hannessonar, og ég deili hneykslun minni með henni á ummælum formannsins vegna þess að mér finnst, eins og ég fór yfir í ræðu minni, þau lýsa algerri vantrú á verkefninu. Það er það sem er svo sorglegt í öllu þessu ferli vegna þess að við tókum allt sumarið í að sannfæra stjórnarmeirihlutann á þingi um að þetta væri óboðlegur samningur. Samningurinn frá 5. júní væri óboðlegur, hann væri Íslandi um megn. Við lögðum okkur öll fram um það og það var ekki auðvelt verkefni, það var allsendis mjög erfitt verkefni að reyna að koma málum þannig fyrir að fólk sannfærðist, fólk sem var búið að kaupa þennan samning algerlega hráan frá fyrstu tíð og koma með alls konar yfirlýsingar um að samningurinn hlyti að vera góður, einn hv. þingmaður sagði meira að segja að ef hæstv. fjármálaráðherra væri búinn að skipta um skoðun frá því að finnast þetta mál vera ómögulegt og væri farinn að tala fyrir samningnum, þá hlyti hann að vera góður. Þetta voru rökin fyrir því að samþykkja samninginn óbreyttan. Það er sorglegt að hv. þm. Guðbjartur Hannesson, sem átti stóran þátt í því að samkomulag náðist, hafi þá ekki verið að gera þetta samkomulag af meiri einlægni og meiri trú á verkefnið en það að hann sagði í sumar og endurtók það svo við hv. þingmann, að hann hefði enga trú á því að þetta gengi eftir en þessu hefði verið komið inn á einhverjum seinasta næturfundinum til að ná lendingu í málið. Það var aldrei trú á það að þetta yrði að veruleika. Það er þess vegna sem við stöndum hér með málið allt í hnút aftur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur fyrir andsvar hennar. Það eru ekki bara svik við alla þingmenn að þetta kemst upp og alla þjóðina að við höfum verið beitt blekkingum, þetta eru náttúrlega fyrst og fremst svik við þingmenn Vinstri grænna, samstarfsflokk Samfylkingarinnar í ríkisstjórninni. Þetta er alger trúnaðarbrestur að þingmenn hafi verið látnir fara í gegnum þessa atkvæðagreiðslu með þessum hætti. Svo mikill var spuninn að ríkisfjölmiðillinn fullyrti það fram í andlát atkvæðagreiðslunnar að framsóknarmenn væru einangraðir, einir á móti í Icesave-málinu. Svo kemur það í ljós að flokkur hv. þm. Ragnheiðar E. Árnadóttur situr hjá við atkvæðagreiðsluna og þá varð upplausnarástand í þinginu, þingmenn Vinstri grænna brugðust mjög reiðir við, sumir hverjir. Svona var spuninn alla tíð. Og svo viðurkennir hv. þm. Guðbjartur Hannesson í gær að það hafi verið vitað að ekki yrði gengið að þessum fyrirvörum, enda segir hann í andsvari við mig í gær, með leyfi forseta: „Varðandi það sem samþykkt var í haust […] var eitt sem við klikkuðum illilega á, það var þegar við settum það klára skilyrði að Bretar og Hollendingar yrðu formlega að samþykkja fyrirvarana athugasemdalaust.“ Þetta smellpassar við orð hv. þm. Ragnheiðar E. Árnadóttur, þar sem hann lítur svo á að fjárlaganefnd og þingið hafi klikkað illilega á því að setja þetta skýra skilyrði inn að Bretar og Hollendingar þyrftu annaðhvort að samþykkja eða synja þessum fyrirvörum. En Bretar og Hollendingar setja ekki lög hér á landi, það voru sett lög á Íslandi og lög eru ekki til samningsgerðar erlendis. Lögin héðan eiga að standa enda eru þau lög í gildi. Þess vegna er þessi aðkoma með Icesave-málið í annan hring inn í þingið til skammar fyrir íslensku ríkisstjórnina. Þetta er ekki Alþingi Íslendinga bjóðandi.

Frú forseti. Það er nefnilega málið, við erum eiginlega spurð að því: Hvað viljið þið gera? Hvað viljið þið gera við þetta Icesave-mál? Svarið við því er mjög einfalt: Við viljum að lögin frá því í sumar standi. Það er nákvæmlega það sem við viljum og það var einmitt ekki til þess ætlast að farið yrði í samningaviðræður um fyrirvarana, enda var það sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson kallar að klikka illilega á grundvallarforsenda þess að við sjálfstæðismenn t.d. studdum þessa fyrirvara. 

Virðulegi forseti. Ef að líkum lætur verða á morgun greidd atkvæði á Alþingi um ríkisábyrgð á Icesave-lánunum illræmdu. Þingið skiptist í tvær fylkingar í málinu, í meginatriðum í stjórn og stjórnarandstöðu. Undantekning frá þessu eru nokkrir hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og hugsanlega hv. þm. Þráinn Bertelsson. Í fljótu bragði gæti mönnum virst að hér sé um hefðbundinn mótþróa stjórnarandstöðu í umdeildu máli að ræða, að stjórnarandstaðan leyfi sér þann munað að vera á móti í erfiðu máli sem enginn vill í raun og sanni styðja. Svo er þó alls ekki. Um hvað snýst þá málið í raun? Það er mat mitt að enginn kjósi með ríkisábyrgðinni af sannfæringu. Menn líta einfaldlega þannig á málið að þessu verði að taka eins og hverju öðru hundsbiti, það séu ábyrg stjórnvöld sem leiði málið til lykta, þegar Icesave-málið sé frá sé hægt að snúa sér að endurreisninni af fullum þunga. Þá eru einhverjir þingmenn sem trúa því að ef Ísland gangi í Evrópusambandið með undirritaðan samning muni sambandið létta bagganum af Íslendingum ef hann reynist of þungur og því felist óveruleg efnahagsleg áhætta í að samþykkja hann. Þetta er grundvallarmisskilningur og ef einhverjir þingmenn láta slíka draumóra ráða atkvæði sínu er illa komið. En af hverju skyldi ég kveða svo fast að orði? Eitt erfiðasta verkefni ríkjanna sem mynda Evrópusambandið er að halda aftur af freistni aðildarríkja til að yfirskuldsetja sig. Við upptöku evrunnar fyrir um áratug voru settar sameiginlegar reglur um fjárlagahalla og skuldasöfnun aðildarríkjanna. Bann var lagt við því að sambandið kæmi ríkjum sem safnað hefðu of miklum skuldum til bjargar. Þessar reglur virkuðu ekki sem skyldi þrátt fyrir að háar sektir væru lagðar á þau ríki sem brutu reglurnar. Þá trúðu leikendur á fjármálamarkaði því að sambandið mundi koma ríkjum til bjargar ef illa færi þrátt fyrir bann. Þeir gerðu því lítinn greinarmun á áhættu ríkisskulda, til að mynda Þýskalands og Grikklands, og endurspeglaðist það greinilega í skuldatryggingarálagi landanna. Rétt eins og Angela Merkel benti á væru það hagsmunir allra að forða einu ríki sambandsins frá gjaldþroti, gjaldþrot eins ríkis mundi grafa undan sameiginlegum gjaldmiðli. Þetta var viðtekin skoðun innan Evrópusambandsins og hjá markaðsaðilum allt þar til fjármálakreppan sem nú geisar hóf að kræla á sér. Vandamálið við reglurnar felst í því að hegðun ríkis innan sambands breytist frá því sem var þegar ríki stóðu utan þess þar sem nú treysta menn á að hin aðildarríkin komi til hjálpar ef illa fer, rétt eins og við heyrum suma þingmenn tala um í sambandi við það að Evrópusambandið létti skuldunum af Íslendingum. Í raun er þetta nákvæmlega sama vandamál og þjóðir heims standa frammi fyrir vegna flugrána. Ef samið er við einn flugræningja fjölgar flugránum. Til að fækka flugránum fylgja þjóðir því þeirri meginreglu að semja ekki við flugræningja. Til að eyða þessu freistnivandamáli þarf reglufestu. Ef ríkjum er bjargað af sambandinu fjölgar þeim ríkum sem haga sér á ábyrgðarlausan hátt í fjármálum. Þú semur ekki við flugræningja og þú borgar ekki skuldir gjaldþrota ríkja. Þetta er í grunninn vandamálið sem Grikkland stendur frammi fyrir núna. Ef sambandið kemur til hjálpar geta ríki eins og Spánn, Írland og Ítalía breytt hegðun sinni með afdrifaríkum afleiðingum fyrir myntsamstarfið í Evrópu. Þróun á skuldatryggingarálagi mismunandi ríkja innan Evrópusambandsins bendir eindregið til þess að þessu séu markaðsaðilar nú óðum að átta sig á. Munur á skuldatryggingarálagi Grikklands og Þýskalands endurspeglar í dag að fyrrnefnda landið er mun ótryggari skuldari en það síðarnefnda. Það borgar enginn skuldir Grikkja nema Grikkir sjálfir. En hvaða þýðingu hefur þetta fyrir Icesave-samninginn? Jú, það er óskhyggja að halda að Evrópusambandið muni koma Íslendingum til hjálpar ef við ráðum ekki við að greiða Icesave í framtíðinni. Staða okkar verður því sennilega verri að þessu leyti innan sambands en utan. Sambandið verður að sýna reglufestu og því er það röng forsenda sem þingmenn gefa sér þegar þeir halda að Evrópusambandið muni reynast okkar hálmstrá ef illa fer. Þvert á móti, sambandið getur ekki komið til hjálpar þar sem það þarf að sýna reglufestu af fyrrnefndum ástæðum. Að fórna Íslandi er óverulegur kostnaður miðað við þann kostnað sem hlytist af því að aðildarríkin breyttu hegðun sinni. Að fórna einni flugvél fyrir margar er ásættanlegt. Þetta kom berlega í ljós þegar Íslandi var fórnað síðasta haust í þágu innlánstryggingakerfis Evrópu. En hvað með að samþykkt ríkisábyrgðarinnar flýti endurreisninni og því sé rétt að afgreiða málið hið snarasta? Í þessari forsendu felst einnig grundvallarmisskilningur. Vissulega væri einu vandamálinu færra í dag ef Icesave væri frá og aðilar á fjármálamarkaði gætu með meiri vissu metið hvort lána beri Íslandi til endurreisnarinnar eður ei en þar með er ekki öll sagan sögð. Nægilega margar vísbendingar hafa komið fram sem benda í þá átt að lífskjörum muni hraka mjög á næstu árum ef landið þarf að standa undir skuldabyrðinni sem Icesave fylgir. Fáir efast um að Ísland geti staðið við skuldbindinguna en það verður þá á kostnað einhvers annars. Hér gilda hin augljósu sannindi að sömu krónunni verður ekki eytt oftar en einu sinni. Hrakandi lífskjörum fólks fylgir fólksflótti og landið getur þannig hæglega fest í vítahring versnandi lífskjara og landflótta. Um þetta orsakasamband eru nægjanlega mörg dæmi úr efnahagssögu heimsins til að hægt sé að líta fram hjá því. En hvað með að hafna samningnum? Augljóst er að það mun gera endurreisnina erfiðari í bráð. Óvissan sem fylgir höfnun fælir frá erlenda fjárfestingu og viðheldur vantrú á Íslandi á fjármálamörkuðum erlendis. Ísland yrði að byggjast upp á því sem aflað er innan lands. Til lengri tíma litið munu lífskjör þó verða betri, mun betri þar sem ekki þyrfti að standa undir skuldabyrðinni vegna Icesave. Krónan sem hefði verið eytt í Icesave verður veitt í fjárfestingu innan lands og þar með hagvöxt og bætt lífskjör. Af framansögðu má sjá að samþykkt felur í sér skammtímaábata en verri lífskjör til lengri tíma litið. Höfnun felur aftur á móti í sér að kreppan lengist eitthvað en framtíðarhorfurnar batna til muna. Valið snýst því á milli skammtíma- og langtímasjónarmiða. Í því felst sennilega ástæðan fyrir því að stjórnarflokkarnir vilja almennt samþykkja ríkisábyrgðina. Meginhugsun þeirra virðist þannig vera byggð á skammtímasjónarmiðum, þ.e. að halda völdum. Hér hef ég reifað ólík sjónarmið á nokkuð einfaldaðan hátt. Forsendan sem hér hefur verið gefin er að ef samningnum verði hafnað muni Icesave ekki lenda á Íslendingum en það er auðvitað mjög mikil einföldun. Fáir ef nokkrir þeirra þingmanna sem vilja hafna samningnum eru þeirrar skoðunar að við eigum alfarið að hafna kröfunni um að borga. Andstaðan beinist fyrst og fremst að sjálfum samningnum og þeim mistökum sem gerð voru í samningaferlinu. Bretar og Hollendingar nýttu sér veika stöðu Íslendinga síðasta haust á óbilgjarnan hátt og stjórnvöld fylgdu því eftir með því að lyppast niður fyrir viðsemjendum. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Eins og kom fram í máli hans var forsendan fyrir samanburðinum sú að ef samningnum væri hafnað þyrfti ekki að greiða vegna þessara skuldbindinga. Það er sem sagt eins og vandinn hverfi við að segja „nei“ eins og sumir stjórnarandstöðuþingmenn hafa haldið fram í þessari umræðu. Vegna þess að hv. þingmaður er skynugur maður í efnahagsmálum tekur hann síðan fram að það sé auðvitað mikil einföldun og hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar gangi auðvitað ekki út frá því og ætlist ekki til þess að farið sé frá málinu án þess að borga. Þá hlýtur maður að spyrja: Hvað hefur þá hv. þingmaður í huga að rétt sé að borga? Væri hann tilbúinn til að samþykkja að greiða lágmarksinnstæðutrygginguna ef vextirnir væru lægri en þeir eru í þessum samningi? Eða ef greiðsluskilmálarnir væru með einhverjum öðrum hætti? Eða teldi hann rétt að greiða hluta af lágmarkstryggingunni? Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að hann mundi ljúka þessu máli gagnvart viðskiptalöndum okkar þannig að farsælt væri?

Virðulegi forseti. Þetta eru skynugar spurningar hjá hv. þm. Helga Hjörvar. Ég sé fyrir mér að nýir samningar fælu í sér að farið yrði að íslenskum lögum við úthlutun úr þrotabúi Landsbanka Íslands. Ég sé fyrir mér að vextir yrðu mun lægri. Það er auðvitað samningsatriði hvort það yrðu breytilegir vextir en grundvallarforsendan sem ég mundi vilja ganga út frá í nýjum samningum er að þetta væri ekki hefðbundinn viðskiptasamningur heldur milliríkjasamningur til að leysa vandamál sem komu upp í kjölfar eðlis innlánstryggingakerfis allra landanna sem varð raunverulega þessari fjármálakreppu að bráð. Ég gæti vel séð fyrir mér að íslenski tryggingarsjóðurinn mundi njóta sömu kjara með þetta lán og tryggingarsjóðurinn nýtur í Bretlandi eða 1,5%. Ég tala ekki um í Hollandi þar sem ekki eru borgaðir neinir vextir af lánum til tryggingarinnstæðusjóðsins. Ég er ekki ósáttur við að greiðsluskyldu sé aflétt af Íslandi í sjö ár og síðan verði önnur sjö ár notuð til að borga upp. Ég sæi fyrir mér að vextir af lánum mundu byrja að telja 23. október sem var seinasti dagur til að gera upp. Ég sé fyrir mér að kostnaður Breta t.d. verði takmarkaður, ekki við 2 milljarða eins og er gert núna sem mun tikka á 5,55% vöxtum heldur við eitthvað mun raunhæfara. Ég sé fyrir mér að þetta mál verði leyst á pólitískum grunni á þann hátt að menn geti farið frá því með sæmd, bæði Íslendingar og Bretar, en öll áhættan og niðurlægingin í málinu liggi ekki 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er þá komið fram. Hv. þingmaður telur rétt að við göngum til samninga um að greiða höfuðstól og greiða vexti. Ágreiningurinn felst þá fyrst og fremst í því hversu háa vexti. Það getur auðvitað skipt umtalsverðum fjárhæðum en vegna þess að hv. þingmaður er vel að sér um efnahagsmál hlýtur maður að spyrja hvort hann meti í engu þá miklu óvissu og efnahagslegu áhættu sem það hefði í för með sér að hafna samningnum á móti þessum atriðum sem hann vildi sjá eilítið betri í samningnum. Það er alveg ljóst að hv. þingmaður gengst við skuldbindingunni, hann gengst við hinum gríðarlegu fjárhæðum sem við stöndum andspænis, hann gengst við því að þær þurfi að greiða og að það þurfi að greiða af þeim vexti. Hann virðist fyrst og fremst vera ósáttur við hversu mikla vexti. Finnst honum ekki skipta raunverulega máli og vera raunveruleg verðmæti í því fólgin að ljúka sem allra fyrst deilunni að setja niður óvissuna, koma efnahagsáætlun landsins af stað, hjólum atvinnulífsins og fjárfestingu í landinu?

Virðulegi forseti. Það er mikil einföldun að það eina sem ég sé ósáttur við í þessu séu vextirnir. Ég er mjög ósáttur við að þetta sé einkaréttarsamningur, ég er ósáttur við að það skuli ekki vera samið um þetta mál á pólitískum grunni og að þetta skuli vera einfaldir samningar embættismanna eins og um hefðbundið viðskiptasamband sé að ræða. Smáatriði, segir hv. þingmaður þegar hann talar um að deilan snúist um vexti.

Verulegar upphæðir.

Já, verulegar upphæðir, afsakið að ég skyldi leggja hv. þingmanni þessi orð í munn. Ég tel það enga smámuni t.d. að vera með breytilega vexti í staðinn fyrir fasta vexti. Ég sýndi fram á og kom með útreikninga í ræðu á dögunum þar sem ég sýndi fram á að það munar 100 milljörðum við tiltölulega einfaldar forsendur. Það munar einum þriðja. Ég tala ekki um ef við færum niður í 1,5%. Þessi saga um að hér fari allt í kalda kol ef samningnum verður hafnað og gengið aftur til samninga er hrein og klár lygasaga. Það er ekki verið að fara að afnema gjaldeyrishöft. Það er talað um að það taki tvö til þrjú ár. Þeir gjalddagar sem gjaldeyrisvarasjóðurinn á að mæta eru árið 2011. Íslensk fyrirtæki fá ekki lán erlendis og munu ekki fá lán erlendis fyrir að við tökum á okkur enn þá meiri skuldir. Þetta hefur ekkert með einkaaðila að gera. Að samþykkja þessa samninga mun sáralitlu máli skipta. Það mun skipta einhverju máli en sáralitlu og það mun skipta mestu máli fyrir hæstv. utanríkisráðherra því þá getur hann staðið hnarreistur með 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir efnismikla ræðu. Ég heyrði ekki betur en hann segði í sinni ræðu að höfnun Icesave fældi frá erlenda fjárfestingu og viðhéldi vantrú á Íslandi á fjármálamörkuðum erlendis og að samþykktin feli í sér skammtímaábata en verri lífskjör til langs tíma. Við hv. þingmaður höfum tekist á um ýmislegt í vetur en við erum þá greinilega sammála um að erlend fjárfesting og erlend fjármögnun sé ein lykilforsenda þess að koma hjólum atvinnulífsins í gang á nýjan leik. Þar með gegnir lúkning Icesave-málsins lykilhlutverki, ef ég skil orð hv. þingmanns rétt. Leiðir slíkt af sér verri lífskjör til lengri tíma? Væri ekki hyggilegra að freista þess af öllum mætti að koma atvinnulífinu í gang við fyrsta tækifæri og styrkja þannig lífskjörin til langs tíma, stækka þannig kökuna sem er til skiptanna og greiða af Icesave í hagvexti frekar en að fara leið sjálfstæðismanna og dýpka kreppuna, til skamms tíma vissulega en dýpka kreppuna engu að síður, í von um betri samning sem er alls óvíst um eins og kom fram í andsvörum við hv. þm. Helga Hjörvar? Ég tel að þessi leið herði enn þá í snörunni um íslenskt atvinnulíf sem er orðin óbærileg um þessar mundir og ég held að þessi leið sé ekki spennandi. Þetta er óspennandi hættuför.

Virðulegi forseti. Ég reyndi í ræðu minni að víkja aðeins að þessu atriði. Við erum sammála um að hlutirnir verða erfiðari til skemmri tíma með höfnun. Ég rakti þetta með vextina áðan. Segjum sem svo að við náum að greiða helmingi minna með raunhæfum vöxtum með því að það verði farið með úthlutun úr þrotabúi Landsbankans að íslenskum lögum og annað slíkt sem hv. þingmaður þekkir alveg. Það þýðir að skuldin verður um 150–200 milljörðum minni en við núverandi samning og þessir 150–200 milljarðar eru allt peningar í erlendum gjaldeyri sem hægt væri að nota til að fjárfesta í íslensku atvinnulífi ef ekki kæmi til þessi greiðslubyrði. Eins og hv. þingmaður þekkir vel, og ég skrifaði um í doktorsritgerð minni um hagvöxt, er beint samband á milli fjárfestingar, hagvaxtar og lífskjara og það er það sem ég á við með að langtímahorfurnar verði betri. Peningar sem ekki lenda í ríkiskassanum í Bretlandi og Hollandi verða notaðir í fjárfestingu og uppbyggingu á Íslandi sem mun koma öllum Íslendingum til góða og auka lífskjör á Íslandi.

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram hjá fleiri en einum sjálfstæðismanni í dag að þeir eru ekki spenntir fyrir því að fara dómstólaleiðina, eins og formaður þeirra mælti nú fyrir í þingsal fyrr á þessu ári. Dómstólaleiðin er sem sagt ekki sú besta í dag. Nú vilja menn freista þess að ná betri samningi sem er alls óvíst að takist. Í umræðum undanfarinna vikna um skattana var hv. þingmanni tíðrætt um mikilvægi þess að breikka skattstofnana. Frekar en ganga harðar að einstaklingum og fyrirtækjum væri mikilvægt að breikka skattstofnana. Ég held að það væri betra ef sjálfstæðismenn heilt yfir gættu samræmis í málflutningi sínum því innspýting erlendrar fjárfestingar, erlend fjármögnun hingað inn í atvinnulíf okkar á nýju ári 2010, er besta leiðin okkar til að breikka skattstofnana. Frekar vil ég fara þá leið en óvissu- og kreppuferð Sjálfstæðisflokksins.

Virðulegi forseti. Fram að síðasta andsvari var umræðan nokkuð málefnaleg en þá tóku frasarnir við, eftir að hv. þingmaður var orðinn rökþrota. Ljóst er að ef ekki nást betri samningar en þessir verður dómstólaleiðin farin, það er algerlega ljóst en það er seinasta úrræðið af öllum. Þegar menn tala um að eyða óvissu - það er vissulega rétt að þessir samningar eyða óvissu fyrir Breta og Hollendinga en þeir setja íslenskt efnahagslíf til langs tíma í algera óvissu vegna þess að við vitum ekki hver hagþróunin verður á Íslandi. Hv. þingmaður veit, eða á alla vega að vita það, að ef skuldabyrðin verður jafnmikil og lítur út fyrir að verði þýðir það háar afborganir, mikla greiðslubyrði fyrir Ísland og að hér verður fjárfest miklu minna en ella. Svo er annað mál að við sjálfstæðismenn erum sammála um að breikka skattstofnana. Hv. þingmaður breytti þó ekki eftir því þegar hann veitti glórulausum skattahugmyndum ríkisstjórnarinnar brautargengi í kosningu á dögunum, langt í frá. Áhugi hans á breiðum skattstofnum er því meiri í orði en á borði.

Frú forseti. Hér fer fram 3. og síðasta umræða um svokallað Icesave-mál, ríkisábyrgð á lánum vegna Icesave-skuldbindinganna. Ég held að óhætt sé að fullyrða að þetta sé erfiðasta mál sem Alþingi hefur tekist á við um langt skeið, a.m.k. lengur en við sem sitjum á þingi í dag munum eftir og jafnvel þeir sem hafa lengsta þingreynslu. Margt hefur verið sagt í þessari umræðu. Hún er orðin alllöng, enda málið stórt og mikið að vöxtum og eðlilegt að það fái ítarlega umfjöllun bæði í þingsal og á vettvangi nefnda þingsins eins og það hefur sannarlega fengið. Nú fer ég strax að hugsa um hvað ég sagði nákvæmlega sem olli því að hv. þingmaður vill komast í andsvar við mig strax. Ég hélt ég hefði vandað mig svo sérstaklega í upphafi ræðu minnar að það væri ekki sérstakt tilefni til þess en það á kannski eftir að koma og kannski er hægt að skapa þingmanninum tækifæri til að bregðast við. Margt hefur verið sagt í þessari umræðu en það hefur ekki allt verið yfirvegað og margs konar álit hafa komið fram. Þingnefndir hafa aflað þeirra og eins og gefur að skilja taka þau á ólíkum álitamálum og í mörgum tilvikum komast sérfræðingar að ólíkri niðurstöðu um einstök álitamál. Allt er þetta eðlilegt í sjálfu sér í máli af þessum toga. Að mínu viti er ekki hægt að höndla stóra sannleika í þessu máli, að einhver einn geti það og fullyrt að hann hafi rétt fyrir sér en aðrir rangt, eins og því miður hefur líka mikið borið á í þessari umræðu. Í sölum Alþingis hafa gengið brigsl um leynd og áform um leynd, jafnvel um annarlega hagsmuni stjórnvalda og einstakra þingmanna. Mér finnst það ekki vera þeim til sóma sem þannig kjósa að haga orðum sínum.  Í málefnalegri umræðu kjósum við að sjálfsögðu oft að draga fram ólíka þætti máli okkar til stuðnings. Það er líka eðlilegt. Í öllum þeim álitsgerðum og gögnum sem hafa komið fram í þessu máli er það oftar en ekki svo að í sömu gögnum geta báðir málsaðilar, bæði stjórn og stjórnarandstaða, þeir sem eru fylgjandi því að þetta mál sé samþykkt og þeir sem eru því andvígir, fundið rökstuðning fyrir sínum málflutningi í sömu gögnunum. Það á t.d. við um þau lögfræðiálit sem nú síðast var aflað fyrir fjárlaganefnd. Menn geta ábyggilega fundið í þeim rök fyrir sínum málflutningi. Hér hefur t.d. mikið verið vitnað í minnisblað sem þáverandi hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir sendi utanríkismálanefnd og um var beðið. Þá er dregið fram sérstaklega það sem hún skrifar um Brussel-viðmiðin og að þegar niðurstaða fékkst um þau hafi málið í raun verið núllstillt. Það er sama orðalag og hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra Geir Haarde notar í sínu minnisblaði til utanríkismálanefndar. Það hefur hins vegar lítið farið fyrir því að menn dragi fram það sem segir m.a. í umræddu minnisblaði þáverandi utanríkisráðherra, með leyfi forseta: „Ríkisstjórn Íslands lýsti eindregið þeirri afstöðu að Ísland vildi standa við alþjóðlegar skuldbindingar en yfirlýsingar voru engu að síður nokkuð misvísandi. Fjármálaráðherra og viðskiptaráðherra höfðu báðir sagt við bresk stjórnvöld að Ísland myndi reyna að ábyrgjast lágmarksgreiðslur á innstæðureikningum. Seðlabankastjóri sagði aftur á móti í Kastljósi hinn 7. október að Ísland myndi hunsa með öllu erlendar skuldir bankanna. Í kjölfarið gaf forsætisráðherra út yfirlýsingu þann 8. október þar sem hann ítrekaði að ríkisstjórnin mundi styðja Tryggingarsjóð innstæðueigenda við öflun nægilegs fjár.“ Þetta kemur líka fram í umræddu minnisblaði Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, gagnrýni á framgöngu þáverandi seðlabankastjóra, en ég heyri að þingmenn Sjálfstæðisflokksins kjósa að draga þetta ekki sérstaklega fram. Ég vil koma örstutt inn á vinnu fjárlaganefndar í sumar og nota þetta tækifæri til að segja, þar sem ég var starfandi varaformaður fjárlaganefndar þegar þetta mál var þar til umfjöllunar, að ég er stoltur af þeirri vinnu sem fjárlaganefnd öll lagði í þetta mál í sumar. Ég tel að tekist hafi góð samstaða um vinnubrögð og niðurstöður að því er varðar þá fyrirvara sem settir voru í lögin sem samþykkt voru í ágúst. Það voru mér mikil vonbrigði að sjálfstæðismenn, sem lögðu sannarlega mikið á sig við að ná samkomulagi um fyrirvarana, skyldu síðan ekki styðja málið í heild sinni þegar á hólminn var komið í þinginu.  Ég vil nefna aðeins þau atriði sem sérstaklega hafa komið upp og m.a. verið vitnað til í ræðu formanns fjárlaganefndar eða orðum hans. Þegar sett var inn í lögin ákvæði um að það skyldi afla samþykkis viðsemjenda okkar við þeim fyrirvörum sem þá voru samþykktir var það að sjálfsögðu gert af fullum heilindum, líka af okkar hálfu sem erum í stjórnarflokkunum. Ég tek ekki undir það og vísa því reyndar algerlega á bug að eitthvað annað hafi vakað fyrir hv. formanni fjárlaganefndar. Hins vegar sagði ég skýrt að afla ætti samþykkis viðsemjenda okkar við þeim fyrirvörum og að sjálfsögðu var það þá verkefni framkvæmdarvaldsins sem fékk þessi lög þannig samþykkt að fara í þann leiðangur. Það var gert. Fyrirvararnir og lögin voru kynnt okkar viðsemjendum í þessu máli. Þau tóku sér alllangan umþóttunartíma, nokkrar vikur, til að fara yfir málið áður en þau brugðust við því. Þau sögðu að þau gætu fallist á þessa fyrirvara að frátöldum tilteknum atriðum sem þau tóku til. Hvað átti þá ríkisstjórnin að gera? Þá átti hún að mínu mati tvo kosti: Annaðhvort að segja einfaldlega: Þá falla bara þessi lög vegna þess að þau eru bundin.  
            

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ræðumanni hljóð.

Annaðhvort gat ríkisstjórnin gert þetta eða þá hitt að koma til Alþingis og segja: Nú er það svo að viðsemjendur okkar geta fallist á þessa fyrirvara en ekki einhverja tiltekna aðra, og meta þá hvort við viljum gera nauðsynlega breytingu til að koma til móts við þessi sjónarmið eða ekki. Það gerði ríkisstjórnin og ég tel að það hafi verið eðlilegt og heiðarlegt af henni að koma þannig fram með málið til þings og láta þingið fjalla um hvernig það mæti málið miðað við þessa stöðu. Nú hristir hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir hausinn. Ég vil ekki segja að ég heyri það en hún má gera það eins og hún vill, svo ég noti hennar orð um undirritaðan. Þetta var sú staða sem þá var komin upp og ég tel að ríkisstjórnin hafi gert rétt í því að koma með málið til þings og leggja það á borðið og fjalla þá um hvort menn vildu gera þær breytingar sem nauðsynlegar væru. Hér er hreint hagsmunamat á ferðinni. Þetta er bara mat á heildarhagsmunum þjóðarinnar, hvað er best fyrir hana í þeirri stöðu sem hún er í. Við erum öll sammála um að þetta er ólánsmál  Nú geta menn auðvitað spurt sig að því hvort við séum með betra mál í fanginu í dag.

Ó, nei.

Hv. þingmaður segir ó, nei. Ég get tekið undir það, málið er ekkert betra. Icesave-skuldbindingarnar eru ekkert betri en þær hverfa ekki við það eitt að loka augunum.

Þetta eru ekki skuldbindingar.


             Þetta eru ekki skuldbindingar, segir hv. þingmaður, formaður Framsóknarflokksins. Þetta eru að sjálfsögðu skuldbindingar. Íslenskar skuldbindingar sem við þurfum að gera upp við okkur hvort við ætlum að standa undir, hvort við ætlum að veita ríkisábyrgð á þeim eða ekki. Þetta mál hverfur ekki, hv. þingmaður, jafnvel þó að þingmaðurinn loki augunum fyrir því. 
             Í þessari umræðu hefur verið sagt að allir fyrirvararnir sem settir voru í sumar séu að engu orðnir. Ég mótmæli því. Ég tók þátt í því að vinna þessa fyrirvara. Það kann vel að vera að hv. þingmenn sem unnu að þessu með mér og úrræðum sjálfstæðismanna séu ósammála mér í því. Þá skulu þeir bara vera það en ég er þeirrar skoðunar að þessir fyrirvarar séu í öllum meginatriðum komnir inn í samninginn sjálfan, eins og lagt var upp með, og þeir haldi. Við getum verið ósammála um mat á stöðunni, við getum verið ósammála um hvaða leiðir á að fara miðað við þá stöðu sem við erum komin í nú og við getum öll verið sammála um að þetta er ólánsmál. Við skulum samt sem áður ekki bera hvert öðru á brýn að við göngum hagsmuna annarra en íslensku þjóðarinnar því það erum við sannarlega að gera. Mitt mat er að það sé betri kostur fyrir okkur - þó að allir kostir séu í raun slæmir í stöðunni - að takast á við þetta vandamál, ganga frá þessum samningum við þessa aðila og hefja endurreisn íslensks efnahags- og atvinnulífs. Ég tel að mikið sé í húfi. Ég tel að nú ríði á að við leitum sem mestrar samstöðu meðal þjóðarinnar og samhug. Ég tel að þá geti ýtrustu sjónarmið þurft að víkja fyrir sameiginlegu markmiði um félagslegan jöfnuð, um réttlæti og sjálfbærni sem við erum að reyna að byggja upp. Við þurfum að sjálfsögðu að láta heildarhagsmunina sitja í fyrirrúmi. Það er mín afstaða og ég er einn þeirra sem vilja styðja þetta mál þrátt fyrir hvernig í það er búið og til þess var stofnað, 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir hófstillta og málefnalega ræðu. Ég er ósammála honum um það hvernig hann túlkaði þau skilyrði sem við settum varðandi frumvarpið í haust. Þetta voru skilyrði, þetta voru ekki samningsatriði, þetta var ekki eitthvað sem við ætluðum að fara með út til Breta og Hollendinga til að semja um við þá. Þetta voru þau lágmarksskilyrði sem við gátum sætt okkur við til að gera málið bærilegt. Í annan stað vitnaði hann aðeins í skýrslu sem ég hef gert nokkuð að umræðuefni hérna og það er skýrslan frá Mishcon de Reya sem að mínu mati er mjög mikill áfellisdómur um verk ríkisstjórnarinnar, þar sem segir að þessi samningur sé mögulega pólitískt viðunandi að vísu en hann sé hvorki skýr né sanngjarn né séum við í færum til að borga. Lögfræðistofan hvetur til þess að farið verði með uppbyggjandi hætti til Breta og Hollendinga til að freista þess að taka upp þennan samning að nýju. Ég vil spyrja hv. þingmann hvers vegna í ósköpunum ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir geti ekki fellt 

Frú forseti Varðandi skilyrðin sem hv. þingmaður ræðir um og segist vera ósammála mér um má kannski segja að það er frekar óvenjulegt í löggjöf að setja beinlínis inn í lögin áskilnað um að stjórnvöld skuli afla samþykkis annarra aðila í þessu tilfelli viðsemjenda okkar. Það var gert í þessu tilfelli, það er frekar óvenjulegt, og ég leit svo á og lít svo á enn þá að í þessu hafi falist að stjórnvöld ættu að gera Bretum og Hollendingum grein fyrir hvað fólst í lagasetningu Alþingis, þeim fyrirvörum sem þar voru settir, og afla stuðnings eða samþykkis þeirra við þá. Við gátum auðvitað ekki sagt í íslenskum lögum að Bretar og Hollendingar skyldu fallast á þá og nú kom í ljós að þeir felldu sig ekki við alla skilmálana og þá urðu íslensk stjórnvöld að sjálfsögðu að takast á við þá stöðu sem þar með var komin upp. Það var gert með því að fara með málið á nýjan leik inn í þingið og gera þinginu grein 

Virðulegi forseti. Vissulega var þetta mjög óvanaleg aðferð. Samningarnir voru líka mjög óvanalegir og þannig úr garði gerðir að það var ekki pólitískur meiri hluti fyrir þeim á Alþingi. Þess vegna var farið í þessa vinnu, þess vegna sköpuðust forsendur til þess að stjórnarandstaða lögðu saman krafta sína til að reyna að búa til skilyrði, einhverjar forsendur sem hægt væri að una við en það þýddi auðvitað að þetta var lægsti mögulegi nefnarinn, þetta var lægsti mögulegi samningurinn sem menn gátu komist að og þess vegna voru auðvitað ekki nein efni til þess að fara síðan að semja við Breta og Hollendinga um útfærslu á þessu máli eða neinn afslátt a.m.k. En ég vil ítreka það sem ég spurði um áðan varðandi tillögu bresku lögfræðistofunnar um að menn tækju upp samninga að nýju við Breta og Hollendinga í ljósi þess að þessi samningur var ekki skýr, hann var ekki sanngjarn og það megi færa fyrir því rök að við séum ekki í færum til að standa undir honum vegna þess að áhrifin af samningnum væru þau að við ættum erfiðara með að standa undir öðrum skuldbindingum og það muni hafa áhrif 

Frú forseti. Ég sagði í ræðu minni áðan að menn gætu dregið fram úr hinum og þessum álitum sem borist hefðu hina og þessa hluti máli sínu til stuðnings. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir framsögu hans. Ég þarf aðeins að rifja upp með þingmanninum hvers vegna þetta skilyrði var sett inn í lögin, í 2. mgr. 1. gr., að kynna yrði breskum og hollenskum stjórnvöldum niðurstöðu þessara fyrirvara og þau skyldu fallast á þá. Það var út af því að umræðan í sumar var þannig að þingmenn treystu því ekki að fyrirvararnir færu inn í Icesave-samninginn og kæmi til ágreinings milli Íslendinga, Breta og Hollendinga mundu gilda um það bresk lög og það var talið að þessir fyrirvarar hefðu ekkert lagagildi í Bretlandi. Við skulum ekki rugla því saman. Svo kemur hv. þm. Guðbjartur Hannesson hér í gær og segir að eitt af því sem við klikkuðum illilega á hafi verið þegar við settum það klára skilyrði að Bretar og Hollendingar yrðu formlega að samþykkja þetta. Nú er hæstv. ríkisstjórn heldur betur komin með málið 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Það er tvennt sem ég vildi spyrja hv. þingmann um. Annars vegar að menn segja hér fullum fetum að efnahagslegu skilmálarnir séu inni. Af hverju segja menn það þegar búið er að taka út ártalið 2024? Sömuleiðis tala menn hér eins og það að setja vextina inn í þáttinn um hagvöxtinn sé lítið mál. Við erum að tala um vaxtakostnað sem samsvarar rekstrarkostnaði á Landspítalanum á einu ári, þannig að efnahagslegu fyrirvararnir eru augljóslega ekki inni. Af hverju halda þá stjórnarliðar öðru fram? Hins vegar að stjórnarliðar komu fyrir viku síðan og sögðu: Alþingi hefur talað, þetta er innan samkomulagsins, við berum engan kvíðboga fyrir því að fara og útskýra fyrir Bretum og Hollendingum að svona er þetta. Vissu menn ekki hvað þeir voru að tala um?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Efnahagslegu fyrirvararnir eru skrifaðir inn í viðaukasamning og ég er þeirrar skoðunar og var það reyndar í sumar þegar við vorum að fjalla um þetta mál í fjárlaganefnd að þeir fyrirvarar sem Alþingi mundi setja í lög ættu að fara inn í viðaukasamning. Þetta var talsvert rætt í umræðu um málið í sumar hvort það yrði gert með þeim hætti, hvort þetta væri gagntilboð eða eitthvað þess háttar eins og það var orðað af sumum. Það var afstaða mín að þetta yrði að sjálfsögðu að skrifast inn í samningana með einhverjum hætti, þannig að fyrir lægi staðfesting frá viðsemjendum okkar um að þeir féllust á þessa efnahagslegu fyrirvara. Ég tel að þeir séu meira og minna allir komnir þarna inn. Það er rétt sem hv. þingmaður nefnir, það eru tvö álitamál þarna, annars vegar varðandi ártalið 2024. Um það var reyndar deilt okkar í milli hvaða þýðingu það hefði og hvernig ætti að túlka það ákvæði 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kemst ekki hjá því að það er búið að taka þessa efnahagslegu fyrirvara út þegar sagt er að menn greiði alltaf vexti, alveg sama hvernig ástandið er varðandi hagvöxt. Það er búið að taka út efnahagslega fyrirvara og ártalið 2024 er farið út. Ég verð að viðurkenna að ég heyrði ekki að hv. þingmaður svaraði því hvers vegna menn sögðu hér og hæstv. forsætisráðherra sagði að þetta væri innan samkomulagsins. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson sagði: Þingið hefur talað, nú fylgjum við þessu eftir. Ég spyr hv. þingmann: Vissu þessir aðilar ekkert um hvað þeir voru að tala? Hvað breyttist? Hittu þeir bara útlendingana og koðnuðu niður? Þeir sögðu algerlega skýrt að þetta væri innan samkomulagsins og þeir sögðu réttilega þá að Alþingi væri búið að tala.

Frú forseti. Að því er varðar ártalið 2024 var gert ráð fyrir því að ríkisábyrgðin gilti til ársins 2024. Það var aldrei sagt að þar með féllu niður eftirstöðvar ef þær yrðu einhverjar. Reyndar var gengið út frá því að lánið yrði uppgreitt á þeim tíma en ef svo færi að reyndi á efnahagslegu fyrirvarana og lánið væri ekki að fullu greitt árið 2024 var aldrei hugsunin, a.m.k. ekki af minni hálfu, að þar með féllu sjálfkrafa allar eftirstöðvar niður  Varðandi vextina þá er það rétt hjá þingmanninum að gert er ráð fyrir því núna að vextir séu alltaf greiddir. Það var ekki gert ráð fyrir því í málinu eins og það var í sumar. Það var þó rætt á vettvangi fjárlaganefndar hvort ástæða væri til að taka það sérstaklega fram og samkvæmt þeim útreikningum sem Seðlabankinn hefur gert eru engar líkur á öðru en að 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu og málefnalega. Það mættu margir stjórnarþingmenn taka hann sér til fyrirmyndar. Hann kom inn á það í ræðu sinni að hann hefði verið stoltur af vinnu fjárlaganefndar í sumar og það er ég einnig vegna þess að við sátum þar saman í sumar og unnum að gerð þessara fyrirvara. Ég vil hins vegar árétta það, af því að hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að margir sjálfstæðismenn héldu því fram að allir fyrirvararnir væru farnir út úr samningunum. Því hef ég aldrei haldið fram. Að sjálfsögðu eru einhverjir fyrirvarar þar inni enn þá en þá veigamestu að mínu viti er búið að taka dálítið úr sambandi. Vegna þess að hv. þingmaður kom inn á það í sínu máli að við ættum öll að standa saman hér og vinna að þjóðarhag, sem við erum svo sannarlega að gera, langar mig að spyrja, af því undir þeim kringumstæðum sem verið er að gera þessa samninga var leynt og ljóst verið að kúga okkur alla daga af hálfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Bretar og Hollendingar að misbeita miklu valdi sem þeir hafa í alþjóðasamfélaginu: Telur hv. þingmaður að það hafi haft áhrif á gerð þessara samninga 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans orð og vil nota þetta tækifæri og þakka honum fyrir prýðilegt samstarf á vettvangi fjárlaganefndar í sumar að þessu máli. Ég tel, og við erum greinilega ekki sammála um það hvað varðar fyrirvarana, ég ítreka það að ég tel að þeim sé ágætlega fyrir komið í öllum meginatriðum og öllum atriðum sem máli skipta með því að taka það inn í viðaukasamning sem gerður hefur verið og ég tel að þeir haldi þar fyllilega gildi sínu. Hvort verið er að kúga okkur alla daga, það er alveg ljóst að við Íslendingar höfum verið undir miklum þrýstingi og við höfum verið beitt órétti m.a. innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ég tel að framganga ríkja eins og Breta og Hollendinga, sem eru áhrifamiklir innan stjórnar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sé mjög ámælisverð þegar beinlínis var reynt að koma í veg fyrir að mál Íslands kæmust þar á dagskrá vegna þess að þetta mál væri óleyst. 

Virðulegi forseti. Einn af þeim fyrirvörum sem breytt var núna við gerð þessa nýja frumvarps er sá sem snýr að svokölluðu Ragnars H. Halls-ákvæði sem fjallar um lagskiptingu krafna út úr þrotabúinu, þ.e. að breski og hollenski innlánstryggingarsjóðurinn fái þá til helminga kröfuna á móti íslenska tryggingarsjóðnum, sem ég er afskaplega ósáttur við að hafi einhvern tíma verið inni vegna þess að það er einfaldlega svo að gerð er að krafa um að farið sé að íslenskum lögum þó svo að það standi reyndar deilur milli íslenskra lögfræðinga um það hvernig hægt verði að skipta þessu, en við ættum þó alla vega að njóta vafans. Í þessum breytingum og fyrirvörum að sagt er að íslenskir dómstólar verði að leita ráðgefandi álits frá EFTA-dómstólnum og niðurstaða þeirra verði að vera í samræmi við álit frá EFTA-dómstólnum. Nú er það svo, virðulegi forseti, að það eru töluverðar líkur á því eða margir hafa haldið því fram að við fáum hugsanlega ekki ráðgefandi álit frá EFTA-dómstólnum sem þýðir að þetta mun þá falla inn í samningana og verða úrskurðað af breskum dómstólum hvernig þessu ákvæði verði fylgt eftir. 

Frú forseti. Þetta er náttúrlega eitt af þeim álitamálum sem við eyddum miklum tíma í að ræða í sumar og er kannski erfitt í einnar mínútu andsvari að fara alveg í kjölinn á. En að sjálfsögðu er það þannig, og það er rétt hjá hv. þingmanni og það kom í ljós í vinnu fjárlaganefndar í sumar, að það er líka ágreiningur á milli íslenskra lögmanna um það hvernig á að fara með þetta mál þegar kemur til skiptameðferðar hér á landi. Þess vegna var hugsunin sú að segja að íslenskir dómstólar mundu einfaldlega kveða upp úr um það hvaða aðferð ætti að viðhafa og hún mundi þá standa. Það lá alveg ljóst fyrir og lá fyrir í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar í sumar að það væru möguleikar á því að slíku máli yrði vísað til erlendra dómstóla svo sem eins og EFTA-dómstólsins og það yrði leitað eftir áliti þar. Ég er þeirrar skoðunar svona fljótt á litið 

Virðulegi forseti. Ég held að þau séu fá dæmin í þingsögunni sem hefur tekist svo óhönduglega til með eins og það mál sem við ræðum hér og ég held að sagan eigi eftir að sanna það svo ekki verði um villst. Það var samdóma álit okkar við hrunið að nauðsynlegt væri að skipa rannsóknarnefnd til að fara yfir aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna og þar skyldi ekkert undan skilið í þeirri rannsókn. Skipuð var rannsóknarnefnd einstaklinga sem taldir voru hafnir yfir allan vafa. Þeim var einnig gefið það víðtækasta umboð sem slíkri rannsóknarnefnd hefur verið veitt hérlendis. Um þetta var mikil samstaða á þinginu og það má segja að afgreiðslan í dag um þingnefndina sem á að taka við gögnum og vinna úr þeim gögnum sem koma frá rannsóknarnefndinni sýni þá samstöðu sem er um þessa eðlilegu kröfu samfélagsins. Í ljósi þess djúpstæða ágreinings sem er meðal meirihlutaflokkanna og þjóðarinnar og þingsins í þessu máli um það hvernig staðið hefur verið að viðreisnarferlinu, er full ástæða til að framlengja líf þessarar rannsóknarnefndar og gefa henni sama umboð til að gera ítarlega úttekt á þeirri vinnu sem hefur farið fram af hálfu ríkisvaldsins á þessu ári. Engum blöðum er um það að fletta að ábyrgð þeirra sem stóðu í brúnni í aðdraganda falls bankanna og við fall þeirra er mikil. Í því samhengi er mikilvægt að við minnumst þeirra aðstæðna sem þá voru uppi hér á landi og ekki síður innan Evrópusambandsins og reyndar kannski víðar um heim. Það er gott að rifja þetta upp og í því tilefni vitna ég í yfirlýsingu Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur sem var gefin út í desember 2009 en hún ber gott vitni um þetta. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Eftir setningu neyðarlaganna urðu fjöldamótmæli við sendiráð Íslands og banka í Hollandi, Lúxemborg, Þýskalandi og víðar þar sem þúsundir einstaklinga misstu aðganginn að sparifé sínu. Bankahrunið á Íslandi varð m.a. af þessum ástæðum að helsta fréttamáli Evrópu í byrjun október og tugir fjölmiðlamanna þyrptust til landsins sem og fulltrúar breskra og hollenskra stjórnvalda sem kröfðust þess að þegar í stað yrði samið um ábyrgðir íslenskra stjórnvalda á innstæðum í útibúum íslenskra banka. Það var við þessar aðstæður sem þáverandi fjármálaráðherra undirritaði viljayfirlýsingu (MoU) við Hollendinga 11. október sem aldrei varð þó að veruleika vegna þess að efnisatriði voru algerlega óviðunandi.“ Það er enginn vafi í mínum huga að ef menn gætu spólað til baka vildu þeir hafa gert eitthvað með öðrum hætti en gert var alveg eins og ég er klár á því að hæstv. fjármálaráðherra vildi gjarnan hafa fjallað af meiri ábyrgð um þessi mál en hann gerði á sínum tíma. Hann viðurkennir í dag að hann hafi ekki gert sér grein fyrir því hvernig aðstæður voru og ég hef fullan skilning á þeim þætti málsins. En ábyrgð þeirra sem tóku við þann 1. febrúar sl. og hafa alla ábyrgð á viðreisnarferlinu er ekki minni en hinna sem áður sátu. Í ljósi áðurnefnds ágreinings er nauðsynlegt að framlengja starf rannsóknarnefndarinnar. Það er eðlilegt framhald af þeirra störfum að þau vinni áfram með málið. Það alvarlegasta við þetta mál er sú staðreynd að lítil eða engin samstaða hefur náðst um markmið eða vinnubrögð. Svo fámenn þjóð sem við erum hefur ekki efni á því að vera liðskipt þegar staðið er frammi fyrir svo alvarlegu máli. Önnur og ekki síður alvarleg hlið málsins er sú að frá byrjun hafa forustumenn ríkisstjórnarinnar farið með rangt mál og haldið frá upplýsingum sem mikilvægar eru öllum þeim sem um málið þurfa að fjalla. Skýr dæmi um þetta hafa verið að koma fram, í raun allt málsferlið og nú síðast upplýsingar sem lagðar voru fram í gær eftir að ábendingar höfðu komið fram frá lögmannsstofunni Mishcon de Reya og enn bíða fulltrúar okkar í fjárlaganefnd eftir frekari upplýsingum sem enn hafa ekki borist. Mistök ríkisstjórnarinnar í þessum efnum eiga vafalaust að nokkru skýringu sína að sækja til hennar eigin ágreinings og þess ágreinings sem er innan stjórnarflokkanna um þetta mál. Hann er djúpstæður eins og fram hefur komið. Það er með ólíkindum hvað forustumenn ríkisstjórnarinnar og formaður samninganefndarinnar hafa komist upp með í málflutningi sínum án þess að t.d. fjölmiðlar hafi gert því skilmerkilega skil. Í þeim efnum er margt hægt að rifja upp eins og þegar hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson spurði hæstv. fjármálaráðherra þann 3. júní um stöðuna í samningaviðræðunum, um hvort til stæði að undirrita samkomulag við bresk stjórnvöld daginn eftir eða næstu daga. Hæstv. fjármálaráðherra svaraði með slíkum ótrúverðugleika sem síðan hefur einkennt málið af hálfu ríkisstjórnarinnar. Hann sagði, með leyfi forseta: „Eins og þingmönnum er kunnugt var afgreidd ályktun um það [þ.e. Brussel-viðmiðin] á þingi þar sem stjórnvöldum var falið það verkefni að ræða við bresk og hollensk stjórnvöld um lyktir þessarar deilu og síðan hefur með reglubundnum hætti verið skýrt frá því hvað aðhafst hefur verið í þeim efnum og m.a. utanríkismálanefnd verið haldið upplýstri um það. Viðræður eða þreifingar milli aðila hafa gengið hægar en ætlunin var, m.a. vegna þess að Bretar hafa ítrekað óskað eftir frestun á fundum sem fyrirhugaðir voru. Það er verið að reyna að koma í gang formlegum samningaviðræðum en þær eru ekki hafnar heldur eru könnunarþreifingar eða könnunarviðræður í gangi. Ég held að ég geti fullvissað hv. þingmann um að það standi ekki til að ganga frá einhverju samkomulagi á morgun eða einhverja næstu daga og áður en til slíks kæmi yrði að sjálfsögðu haft samráð við utanríkismálanefnd og aðra þá aðila sem þingið hefur haft til að fylgjast með framvindu þessara mála.“ Tveim dögum síðar var kynntur samningur til undirritunar, undirritaður án þess að vissa væri fyrir um þingmeirihluta og varð til þess reyndar að einn ráðherra sá ástæðu til að segja af sér embætti. Það eru einnig áhugaverð ummæli formanns samninganefndarinnar þegar hann sagði að ef reikningar hefðu ekki verið greiddir upp hefði allt innstæðutryggingarkerfi Evrópu hugsanlega hrunið. „Við erum í rauninni að bera burt syndir heimsins, eins og sagt var um Jesú Krist“, sagði Svavar Gestsson, formaður samninganefndarinnar. Á hvaða vegferð voru menn eiginlega, virðulegi forseti, farnir er að líkja sjálfum sér við Jesúm Krist. Þetta segir meira en mörg orð. Síðan hafa hótanirnar gengið, hótanir um að ef ekki yrði gengið frá þessum samningum yrði ekki hægt að hefja endurreisn bankakerfisins, það yrði ekki hægt að halda áfram þeirri vinnu sem var með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og norrænu lánin kæmu ekki til greiðslu. Að öllu þessu sögðu, sem ekkert hefur gengið eftir, er það líf ríkisstjórnarinnar sem lagt var að veði og það var ekki krafa stjórnarandstöðunnar að líf ríkisstjórnarinnar hafi verið lagt að veði heldur er það forsætisráðherrann sjálfur sem hefur sett lífið að veði. Menn höfðu ætlað að nóg væri komið af öllu þessu. Svo er þó ekki að sjá. Við sjálfstæðismenn ásamt öðrum stjórnarandstöðuflokkum höfum varað við þessum vinnubrögðum. Við höfum viljað gera allt sem við megnum til að sjá þessu máli farborða, hvað sem öllum ágreiningi í sjálfu sér líður. En við höfum ætlast til meiri einlægni og samstarfsvilja, bæði innan ríkisstjórnarinnar og milli hennar og stjórnarandstöðunnar. Þetta mál er sannarlega svo mikilvægt að öll önnur sjónarmið ætti að setja til hliðar til að vinna því sigur fyrir íslenska þjóð. Hin málefnalegu öfl þingsins höfðu styrk til að leggja í mikla vinnu í sumar við að lagfæra þann samning sem fyrir lá. Með samstöðu nokkurra þingmanna Vinstri grænna tókst að gera umbætur á mögulegri ríkisábyrgð þannig að breið sátt náðist um það í þinginu. Þetta gaf vissulega vonir um framhaldið, vissulega vonir um að við værum að ná samstöðu sem væri svo mikilvæg í þessu máli þar sem við værum sem eitt lið að berjast fyrir hagsmunum íslenskrar þjóðar og gæta okkar á þeim fórnum sem verið er að færa. En aftur brást ríkisstjórnin og henni hefur nú tekist að kljúfa þingið, kljúfa þá samstöðu sem náðist og kljúfa þjóðina. Þá er aftur gripið til gamalkunnra ráða, innihaldslausra hótana, og nú getur hæstv. fjármálaráðherra ekki gefið sannfærandi skýringar. Nú hafa þær skýringar sem áður lágu í hótununum runnið og nú eru skýringarnar lítt sannfærandi. Sannfæring meirihlutaflokkanna er lítil í þessu máli. Það finnur maður þegar rætt er við þingmenn flokkanna á göngunum að það er ákveðinn hópur sem hefur litla sannfæringu fyrir því að þessa leið verði að fara. En það er líka stór hópur þingmanna sem er að greiða þessu máli lið með bundið fyrir augun og hefur litla sannfæringu í málinu. Þegar farið er yfir þær forsendur sem lágu til grundvallar stöndum við frammi fyrir mögulegum skelfilegum aðstæðum í samfélagi okkar. Yfir það hefur verið farið ítarlega í ræðum og ég sé ekki ástæðu til að rekja það. En eitt af því sem helst hefur verið nefnt af hálfu ríkisstjórnarflokkanna er að menn hafi gengið að þessum samningum með bundnar hendur af yfirlýsingu fyrri ríkisstjórnar. Vissulega var margt sagt og eitthvað undirritað en það hefur ítarlega komið fram að ekkert af því hefur bundið okkur í þeim samningaviðræðum sem fram fara og það er mikil sögufölsun þegar reynt er að halda því fram að menn hafi viljað fara samningaleiðina og ekki láta reyna á dómstólaleiðina. Það var auðvitað þannig og hefur alltaf verið skýr stefna okkar að ef eðlilegir og sanngjarnir samningar væru ekki í höfn í þessu máli væri dómstólaleiðin sú leið sem yrði að láta reyna á. Aftur er hægt að taka hatt sinn ofan fyrir fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, í þeirri yfirlýsingu sem hún hefur gefið, í þeirri lexíu sem hún er að reyna að kenna sínum fyrrum þingliðum, þeim flokki sem hún stýrði, þegar hún fer yfir þau viðmið sem umsamið var að farið yrði eftir í samningaviðræðum og það hvernig samningaviðræðurnar núllstilltust við þessar aðstæður. Ég vildi að það væri meiri sannfæring í þingmönnum Samfylkingarinnar að hlusta á þennan málflutning og breyta í samræmi við þau sjónarmið sem þar koma fram. Það er tekinn af allur vafi í hennar huga, eins og okkar svo margra, að við höfum ekki verið bundin af neinu sem gert var hér í október og nóvember í fyrra og ég lýsti áðan þeim aðstæðum sem þá voru uppi í samfélaginu og þeim aðstæðum sem þá voru uppi í Evrópu og því að við höfðum örugglega viljað gera eitthvað öðruvísi. En það er ekki með nokkru móti hægt að segja að hendur okkar hafi verið bundnar af því sem þá var gert. Vilji okkar hefur alltaf legið til þess að leita pólitískra lausna í þessu máli en ekki þannig að við værum ofurseld óvissunni inn í langa framtíð. Alþingi hefur fjallað ítarlega um þetta mál og í tvígang hefur vilji þess í raun verið brotinn af hæstv. ríkisstjórn. Það eru meirihlutaflokkarnir sem á endanum munu bera ábyrgð í þessu máli. Það eru þeir sem bera ábyrgð í þessu máli pólitískt, en það er auðvitað þjóðin sem ber ábyrgðina á því að þurfa að greiða þetta og standa undir þeim skelfilegu skuldbindingum sem hér er verið að leiða yfir okkur. Það hefur ítrekað komið fram hjá svo fjölmörgum aðilum að óvissan er í raun yfirþyrmandi í þessu máli. Geta okkar til að greiða á sama tíma og sú atvinnustefna sem rekin er af hálfu núverandi ríkisstjórnar verður alls ekki hægt að segja að sé hvatning til að auka verðmætasköpun og útflutning í landinu. Með hverju ætlum við þá að greiða? Við þurfum að afla erlends gjaldeyris til að greiða götu þessa máls, til að geta greitt fyrir þessar skuldbindingar. En við þurfum líka að greiða fyrir allt endurreisnarstarfið, alla þá uppbyggingu sem þarf að fara fram. Það er alveg með ólíkindum að menn skuli vera tilbúnir til að taka þessa miklu áhættu og án þess að reyna að ná breiðari samstöðu í þinginu og í þjóðfélaginu þar sem miklu meiri sátt væri hægt að ná um þetta mál og þær leiðir sem verða farnar. Verið er að fara með þetta mál í gegnum þingið, virðulegi forseti, með algerum lágmarksmeirihluta. Áhöld eru um það hvort ríkisstjórnin muni gera þetta með eins eða tveggja atkvæða meiri hluta. Ég vona að menn sjái að sér. Það er enn tækifæri til þess og ég vona að það gerist. Það er sannarlega verið að ræða um velferð íslensku þjóðarinnar og henni munum við sjálfstæðismenn ekki bregðast. Við munum ekki bregðast þjóðinni í þessu máli, við munum að sjálfsögðu greiða atkvæði gegn þessu. Ég er í raun, virðulegi forseti, klumsa yfir vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans á þingi.

Frú forseti. Í 2. umr. um þetta frumvarp sást lítið til stjórnarliða. Þeir skutu hins vegar einstaka sinnum upp kollinum á meðan umræðan fór fram í fjölmiðlum og þá yfirleitt fyrst og fremst til að halda því fram að ekkert nýtt hefði komið fram í umræðunni og henni ætti því að fara að ljúka. Þetta fullyrtu þeir án þess að hafa nokkra hugmynd um það vegna þess að ég held að það sé óhætt að fullyrða að mjög fáir stjórnarliðar hafi fylgst með 2. umr. þessa máls. Það er eiginlega staðfest núna þegar þessir stjórnarliðar treysta sér loksins til að koma upp í ræðustól og segja nokkur orð um málið að 2. umr. þess og raunar umræða um þetta mál í samfélaginu sem átt hefur sér stað undanfarnar vikur og mánuði hefur algerlega farið fram hjá þeim. Enn halda þeir fram rökum, ef rök skyldi kalla, sem löngu er búið að sýna fram á að standist ekki - og ekki bara stjórnarandstaðan heldur jafnvel Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sjálfur sem hefur verið að mati stjórnarliða helsti gerandinn í þessu máli og ástæða þess að það eigi að fallast á þetta allt saman. Tökum sem dæmi þá fráleitu staðhæfingu, sem kom fram fyrst þegar samningurinn var kynntur en var síðan fyrir löngu búið að slá út af borðinu, að það að fallast á Icesave-skuldbindingarnar eða gera þessar kröfur að skuldbindingum mundi styrkja gengi krónunnar. Þetta er augljóst, það þarf ekki hagfræðinga heldur bara fólk með sæmilega rökhugsun til að sjá að verulegar auknar skuldbindingar í erlendri mynt eru ekki til þess fallnar að styrkja gjaldmiðil viðkomandi þjóðar. Það er mjög einföld stærðfræði sem liggur þar að baki. Engu að síður leyfðu menn sér að halda því fram að það að ganga frá þessu mundi á einhvern hátt styrkja ímynd landsins, rétt eins og bankarnir gerðu með því að reyna að kaupa sér ímynd, og það mundi þá verða til þess að hærra verð kæmi á krónuna. Sem sagt, menn mundu kaupa sér falska ímynd fyrir krónuna með því að ganga að þessum kröfum. Nú hafa meira að segja Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og Seðlabankinn, þær tvær stofnanir sem ríkisstjórnin hefur helst vitnað til í þessu máli, lýst því yfir að ekki aðeins mundi krónan haldast veik næstu 10 árin a.m.k. - þeir treystu sér ekki til að spá lengra enda má leiða að því líkur að menn geri ráð fyrir að þetta verði jafnvel áratugi eftir það miðað við forsendurnar sem eru gefnar. Það er búið að lýsa því yfir að ekki aðeins muni krónan haldast veik heldur sé það forsenda þess að menn geti staðið undir skuldbindingunum að krónan haldist veik. Þessar miklu skuldir þjóðarinnar muni sem sagt halda krónunni veikri, sem eðlilegt er, en það sé líka forsenda þess að hægt sé að standa undir þeim vegna þess að þá sé hægt að reka Ísland sem eins konar verstöð, framleiðsluþjóðfélag þar sem allt fer í að framleiða sem mest til útflutnings en flytja sem allra minnst inn. Hvaða áhrif hefur það á lífskjör almennings í landinu? Sú umræða hefur kannski farið svolítið fyrir ofan garð og neðan þegar menn festa sig í því að spyrja spurningarinnar: Getum við borgað þetta? Einhverjir komast að þeirri niðurstöðu með miklum ólíkindaforsendum að það ætti að vera hægt ef afgangur af viðskiptum við útlönd verður fjórfaldur metafgangur ár eftir ár eftir ár, eins og Seðlabankinn reiknaði með. Þá væri þetta hægt. En hverjar eru afleiðingarnar? Við hefðum kannski frekar átt að ræða það. Hvers konar þjóðfélag verður þá til? Þá er verður búið til láglaunasamfélag sem mun eiga mjög erfitt með að keppa við önnur lönd um fólk sem getur unnið hvar sem er. Það má nefna sem dæmi lækna, hjúkrunarfræðinga, verkfræðinga og raunar eru mjög margar starfsstéttir orðnar þannig að fólk á auðvelt með að flytja sig milli landa. Þetta leiðir til einhverrar hættulegustu keðjuverkunar sem þjóðfélag getur staðið frammi fyrir. Færeyingar kynntust þessu á sínum tíma í sinni kreppu sem þó var ekki eins djúp og okkar og þeir hafa í rauninni ekki náð sér enn. Þessar aðstæður er verið að skapa hér. Það kemur beinlínis fram í forsendum Seðlabankans, Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, og þar af leiðandi ríkisstjórnarinnar sem byggir álit sitt á þessum forsendum, að Ísland verði einhvers konar láglaunaframleiðslusamfélag þar sem lífskjör haldist lök miðað við það sem er í löndunum í kringum okkur, til þess að við getum flutt þeim mun meira út og borgað skuldirnar. Þetta er í raun mjög einfalt dæmi. Þegar menn skuldsetja sig með þessum hætti, þegar ríkið skuldsetur sig umfram getu þarf að nota verðmætasköpunina til að borga niður þær skuldir. Þá nýtist verðmætasköpunin ekki þegnunum. Ég er dálítið hræddur um að fáir muni láta bjóða sér það, eigi þeir kost á vinnu á tvöföldum eða þreföldum launum annars staðar. Önnur fullyrðing og álíka fáránleg er um lánshæfismatið. Stjórnarliðar hafa jafnvel komið upp í ræðustól og haldið því fram að þessi umræða væri hættuleg vegna þess að hún gæti orðið til þess að lánshæfismat fyrirtækja lækkaði matið á Íslandi. Þessi fyrirtæki hafa því miður reyndar orðið fyrir töluverðum álitshnekki því að þau spáðu alltaf rangt fyrir um stöðu fyrirtækja og ríkja fyrir upphaf fjármálakrísunnar en hvað um það. Það getur skipt máli að lánshæfismatið sé í lagi varðandi lánakjör. Hverjar eru forsendur þess að lánshæfi ríkja sé metið viðunandi? Hvað er nr. 1, 2 og 3 í þeim efnum? Það er að ríkið sé ekki of skuldsett og allra síst mega ríki skuldsetja sig um of í erlendri mynt. Að halda því fram að aukin skuldsetning muni styrkja lánshæfismatið er álíka fáránlegt og fullyrðingarnar um styrkingu gjaldmiðilsins sem nú hafa verið slegnar út af borðinu af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Seðlabankanum. Engu að síður leyfa menn sér að koma hingað upp og halda þessu fram, jafnvel núna eftir að lánshæfismatsfyrirtækið Fitch, sem oftast hefur verið vitnað í því þeir hafa verið furðu viljugir til að tjá sig við fulltrúa ríkisstjórnarinnar, hefur staðfest óbreytt lánshæfismat. Þetta fór fyrir brjóstið á hæstv. viðskiptaráðherra sem kvartaði undan því að þetta fyrirtæki hefði ekki ætlað að staðfesta lánshæfismatið fyrr en búið væri að ganga frá Icesave. Þarna var sem sagt að mati hæstv. viðskiptaráðherra verið að skemma síðasta hálmstráið, síðustu rökin fyrir því að það yrði að afgreiða þetta Icesave-frumvarp sem voru að ella mundum við ekki fá óbreytt lánshæfismat heldur yrðum felld um flokk. Þá hafa stjórnarliðar haldið því fram í 3. umr., og enn einu sinni koma menn með gömul rök sem fyrir löngu hefur verið svarað, að við þurfum að fallast á þessar Icesave-skuldbindingar, gera nákvæmlega þessa samninga að skuldbindingum til að geta fengið lán annars staðar frá. Við þurfum sem sé, eins og bankarnir gerðu á sínum tíma, að auka skuldirnar enn þá meira til að geta haldið áfram að velta vandanum á undan okkur og tekið enn meiri lán annars staðar. Nú liggur fyrir að það var ekki rétt sem stjórnarliðar fullyrtu að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn mundi ekki hefja aðra endurskoðun á stöðu Íslands og Norðurlöndin mundu ekki afgreiða til okkar lán, eða Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, ef við kláruðum ekki Icesave nákvæmlega eins og Bretar og Hollendingar ætluðust til, vegna þess að það er búið að afgreiða lánin. Það strandar bara á því að Íslendingar fari fram á meiri greiðslu. Raunar eru Norðurlöndin búin að veita vilyrði fyrir greiðslu lánanna en Seðlabankinn ekki búinn að draga á lánin nema að nokkru leyti. Þegar þessi rök eru öll farin út um gluggann fara menn út í óljósari hræðsluáróður eins og að lýsa því einfaldlega yfir að það að samþykkja ekki þessa samninga eins og Bretar og Hollendingar vilja skapi svo mikla óvissu. Þetta er furðuleg röksemdafærsla. Að menn eigi að láta allt yfir sig ganga vegna þess að jafnvel þótt þeir tapi öllu og verði við öllum kröfum gagnaðilanna sé það þó skárra en sú óvissa sem felist í því að fara fram á réttláta málsmeðferð. Vandinn er hins vegar sá að þessir samningar eins og þeir liggja fyrir skapa gífurlega óvissu í stað þess að eyða henni. Það liggur ekkert fyrir um hversu mikið verður greitt eða hvað kemur upp í þrotabú Landsbankans. Það liggur ekkert fyrir um hversu lengi þetta stendur og hvernig gjaldmiðillinn þróast. Reyndar vitum við að hann helst veikur en hversu veikur vitum við ekki. Áhættan er gríðarlega mikil og óvissan eykst við að ganga frá þessum samningum, rétt eins og það að ganga frá þessum Icesave-samningum felur ekki í sér að rutt sé úr vegi hindrun fyrir endurreisn efnahagslífsins. Þvert á móti er verið að festa í sessi hindrun sem kemur í veg fyrir að hægt sé að ráðast í nauðsynlegar aðgerðir til að endurreisa íslenskt efnahagslíf. Bara þetta eitt sem ég nefndi áðan með gjaldmiðilinn og þróun hans er nóg til að festa í sessi skuldir nánast allra íslenskra fyrirtækja því þau eru meira og minna skuldsett í erlendri mynt, sem og stórs hluta íslenskra heimila sem eru með erlend lán. Reyndar líklega einnig allra íslenskra skuldsettra heimila vegna þess að lágt gengi krónunnar ýtir undir verðbólgu og við vitum öll hvaða áhrif það hefur á verðtryggð lán landsmanna. Þarna er því verið að festa í sessi meginhindrunina fyrir endurreisn íslensks efnahagslífs sem er skuldsetningin. Þetta er skuldakreppa og það er ekki aðeins verið að taka óhemju há lán sem menn vita ekki hvernig þeir ætla að borga til baka heldur líka að festa í sessi og jafnvel auka enn við þau lán sem hér eru fyrir vegna þess að gengið helst veikt. Það þarf ekki mín orð fyrir því, það er nóg að hlusta á það sem meira að segja Seðlabankinn og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, þeir sem ríkisstjórnin byggir mál sitt á, segja sjálfir. Ef þessi óljósi hræðsluáróður dugar ekki til, hvað er þá eftir? Jú, líklega það sem þessi ríkisstjórn hefur sérhæft sig í sem eru frasarnir. Innihaldslausu frasarnir eins og frasi nr. 1 - ég held að þetta hljóti að vera aðalfrasi ríkisstjórnarinnar í þessu máli og öðrum - að við verðum að klára þetta á þann hátt sem Bretar og Hollendingar vilja til að ná sátt við alþjóðasamfélagið. Þetta er fráleit fullyrðing. Að halda því fram að menn eigi að láta hvað sem er yfir sig ganga og ekki einu sinni að leita réttar síns, ekki einu sinni að biðja um að samið sé á sanngjörnum nótum, því nú liggur fyrir í mati breskra lögfræðinga að þetta er óhemju ósanngjarn samningur. Ef menn láti svo lítið sem biðja um að samið sé um það á sanngjörnum nótum séu þeir á einhvern hátt að segja sig úr alþjóðasamfélaginu, og iðulega er talað um alþjóðasamfélagið eins og það sé með stóru a-i. Alþjóðasamfélagið er, ætla ég að vona, samfélag ríkja sem flest, alla vega ráðandi ríkin, vilja að leikreglurnar séu skýrar, það sé farið eftir lögum og reglum og diplómatískum leiðum. Enda er mjög erfitt að skýra þennan málflutning ríkisstjórnarinnar fyrir útlendingum. Það er sama hvort maður hittir erlenda stjórnmálamenn, blaðamenn og ég tala ekki um lögfræðinga. Þetta hljómar fáránlega þegar maður reynir að útskýra fyrir þeim að ástæðan fyrir því að íslensk stjórnvöld vilji fallast á þennan afleita samning, sem allir geta verið sammála um að sé afleitur, sé einhvers konar ótti við alþjóðasamfélagið, að þá verði okkur refsað. Hvernig urðu menn svona litlir í sér? Til gamans fletti ég upp - ekki bara til gamans heldur líka af nauðsyn í þessu máli - gömlum deilum af landhelgisdeilunni, þorskastríðinu sem stundum hefur verið sett í samhengi við þetta mál. Það voru ekki alltaf allir sammála um það mál í íslenskri pólitík. Kratarnir hótuðu að sprengja stjórnina árið 1958 þegar Framsóknarflokkurinn vildi segja upp samningi við Breta frá 1901 og hefja það sem síðar urðu þorskastríðin. Kratarnir hótuðu að sprengja þá stjórn. Hvers vegna? Vegna þess að þeir vildu umfram allt vera í náðinni hjá alþjóðasamfélaginu. Þeir sögðu: Hvað ef sett verður löndunarbann, hvað ef þetta og hitt gerist? Við getum ekki tekið þá áhættu, sögðu þeir. Ef kratar hefðu farið með völd á þeim tíma og síðar væru Bretar, Hollendingar, Spánverjar og fleiri þjóðir að veiða inni í öllum fjörðum vegna þess að menn vildu ekki standa á rétti sínum. Staða okkar í þessu máli er hins vegar miklu sterkari. Áður vorum við hugsanlega að krefjast einhvers sem ekki var augljóslega réttur okkar en hér er ekki verið að biðja um annað en að við verjum, eða a.m.k. bendum á, lagalegan rétt okkar í málinu í stað þess að takast á herðar óhemju miklar skuldbindingar fyrir hönd framtíðarkynslóða Íslendinga. Skuldbindingar sem urðu slíkar að bara vextirnir, sem alltaf munu lenda á Íslendingum sama hvað kemur upp í þrotabú Landsbankans, eru yfir 100 millj. kr. á hverjum einasta degi. Það þýðir niðurskurð upp á meira en 100 millj. á dag, ár eftir ár eftir ár, miðað við það sem ella hefði verið. Er ekki þess virði að berjast til að koma í veg fyrir slíkt?

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Mér leikur forvitni á að vita hvað þingmaðurinn leggur til að við gerum. Er hann þeirrar skoðunar að leita beri dómstólaleiðarinnar í þessu máli? Við erum sammála um að þetta er ekki skemmtilegt mál. Það er ekki gaman fyrir okkur að takast á við þessar eftirhreytur af hruninu sem við hvorugur tókum þátt í. Við vorum ekki á þingi þegar það helltist yfir okkur. En nú spyr ég hv. þingmann: Hvaða leið leggur hann til að við förum? Er það dómstólaleiðin, að við tökum þá áhættu að þurfa að standa skil á allri innstæðunni eða um 600–700 milljörðum til viðbótar? Telur hann, eins og mér heyrðist á einhverjum fulltrúum í hans flokki, að leita beri leiða til að setjast niður á ný með ESB? Það er reyndar athyglisvert að þingmenn Framsóknarflokksins virðast hafa ofurtrú á ESB, ég veit ekki betur en þeir séu flestir á móti því sambandi. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson ýjaði að því í ræðu sinni fyrr í dag að höfnun Icesave fæli frá erlenda fjárfestingu og viðhaldi vantrú á Íslandi á fjármálamörkuðum erlendis og að samþykkt Icesave feli í sér skammtímaábata. Er hv. þingmaður sammála hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni í þessu mati á því hvaða afleiðingar Icesave-samkomulagið hefur?

Frú forseti. Ég held að hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson hafi verið búinn að útskýra það áðan, í andsvari við hv. þm. Magnús Orra Schram, að í þessu fælist alger útúrsnúningur á orðum hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar svo að ég ætla ekki að reyna að greina það nánar. Þessi spurning kemur iðulega upp: Ef þið viljið ekki fallast á þennan samning eins og Bretar og Hollendingar vilja hafa hann, hvað viljið þið þá gera? Þetta er mjög undarleg spurning. Við skulum líkja ríkisstjórninni við heimilisföður eða móður sem tæki á móti einhverjum fanti eða níðingi sem ætlaði að reka fjölskylduna út af heimili sínu og krefðist þess að fá húsið, fá eignir fjölskyldunnar af einhverjum óskilgreindum ástæðum, hann teldi sig eiga eitthvað inni hjá þeim. Viðbrögðin hjá heimilisföðurnum væru þá þau: Já, ætli ég verði ekki að fallast á þetta? Hvað annað get ég gert? Ef ég á ekki að fallast á þetta ætlar þá einhver að segja mér hvað ég á að gera? Hér er verið að koma með kröfur á hendur Íslendingum. Það er alltaf verið að snúa dæminu við. Bretar og Hollendingar eru að koma með ósanngjarnar kröfur. Ekki bara ósanngjarnar heldur kröfur á hendur Íslendingum sem ekki er lagaleg stoð fyrir. Hvernig er þá alltaf hægt að koma með spurninguna: Ef þið viljið ekki ganga að þessum kröfum hvað viljið þið þá gera? Þetta er mjög einfalt mál. Jú, við erum tilbúin til þess, eins og lýst var yfir á blaðamannafundi stjórnarandstöðunnar á sínum tíma, að gefa Evrópusambandinu séns á að hafa milligöngu í málinu enda byggist það á gölluðu evrópsku regluverki eins og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir hefur m.a.s. lýst. En gangi það ekki, sé ekki hægt, fyrir milligöngu þess sambands sem samdi reglurnar, að ná samningum þá stefna Bretar og Hollendingar þrotabúi Landsbankans, eða réttara sagt innstæðutryggingarsjóðnum, fyrir Héraðsdóm Reykjavíkur úti við Lækjartorg.

Virðulegi forseti. Áður en lengra er haldið vil ég leggja á það áherslu að mitt mat er að þjóðirnar þrjár, Holland, Bretland og Ísland, hafi komist að samkomulagi um þennan samning eins og hann lítur út. Þetta er ekki einhliða ákvörðun af hálfu Breta og Hollendinga. Í því ljósi vil ég t.d. tiltaka hvernig fyrirvararnir líta út í núverandi samningi. Mér finnst það hálfankannaleg leið að freista þess að setjast að samningaborðinu aftur og ef það gengur ekki bíða þá eftir því að höfðað verið mál fyrir íslenskum dómstólum. Þá um leið eigum við það á hættu að auka á skuldabyrði íslensku þjóðarinnar um 600–700 milljarða til viðbótar og þá áhættu vil ég ekki taka. Það er mikilvægara að við reynum að koma efnahagslífinu í gang á nýjan leik. Það veltur allt á því að við náum að ljúka Icesave-málinu sem allra fyrst til að við náum hjólum atvinnulífsins í gang á ný og náum þar með að breikka skattstofna eins og sjálfstæðismenn hafa rætt um, að við náum að styrkja stöðu fyrirtækja okkar, opinberra sem einkarekinna, því að efnahagslegar afleiðingar yrðu miklu verri af því að fresta endurreisninni um eitthvert árabil eins og Framsóknarflokkurinn leggur til.

Frú forseti. Eins og ég útskýrði í ræðu minni felur samþykkt Icesave-frumvarpsins í sér stöðnun, það felur í sér hindrun fyrir endurreisn íslensks efnahagslífs og það nægir að nefna eitt atriði sem er það að það viðheldur lágu gengi krónunnar sem er grunnforsenda þess - hvort sem menn ætla að taka upp evru eða ekki, einhliða eða með inngöngu í Evrópusambandið. Það breytir ekki því að það verður að styrkja gengi gjaldmiðilsins og þessi samningur tryggir það að gjaldmiðillinn helst veikur þannig að bæði aukast þá skuldirnar, beinar skuldir og eins þær skuldir sem fyrir eru. En það mætti nefna fjölmörg önnur atriði því til útskýringar hvers vegna þetta kemur í veg fyrir endurreisn íslensks efnahagslífs í stað þess að flýta fyrir henni á einhvern hátt. Eitt eru gjaldeyrishöftin. Ég hef heyrt nokkra stjórnarliða nefna það hér, sem rök fyrir því að samþykkja ætti þetta Icesave-frumvarp, að þá væri hægt að afnema gjaldeyrishöftin. Þeir sömu stjórnarliðar ættu kannski að tala við fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og fá þá til að útskýra það sem þeir útskýrðu fyrir þingflokki framsóknarmanna, að hægt væri að borga þessar Icesave-kröfur. Hvernig? Jú, með því að flytja mjög lítið inn og mjög lítið út og viðhalda gjaldeyrishöftunum lengur en menn áætluðu. Þannig að ef menn ganga frá þessu frumvarpi og samþykkja það eru þeir ekki að losa um gjaldeyrishöftin. Nei, þeir eru að tryggja að þau þurfa að vara lengur en áætlað var. Svo leyfa menn sér að koma hingað upp með einhverja innihaldslausa frasa um alþjóðasamfélagið eða þá algerar þversagnir eins og þá að það að auka verulega skuldir ríkis sem stendur frammi fyrir skuldakreppu muni á einhvern hátt auðvelda endurreisn efnahagslífsins.

Virðulegi forseti. Ég er hér í seinni ræðu minni í 3. umr. og verða þetta því lokaorð mín, alla vega í umræðunni. En ég á sjálfsagt eftir að taka til máls á morgun með atkvæðaskýringar, svo stórt er þetta mál. Svo dæmalaus samningur liggur hér fyrir undir dæmalaust einkennilegri verkstjórn og dæmalaust einkennilegum vinnubrögðum. Mörg orð hafa fallið. Menn hafa verið mismunandi bjartsýnir og leyfi ég mér fyrst að vitna í hæstv. fjármálaráðherra þegar hann sagði í sjónvarpsviðtali í mars, með leyfi forseta: „Ég treysti Svavari Gestssyni. Ég veit að hann er að gera góða hluti og ég lofa þér því að það er í sjónmáli að hann landi, og hans fólk, glæsilegri niðurstöðu fyrir okkur.“ Þannig var þetta. Þetta var sagt í mars og þetta kom hæstv. fjármálaráðherra með heim til landsins og ætlaði að láta þingið samþykkja Icesave-samningana óséða. Nú eru þrír dagar eftir af þessu ári. Við erum enn að ræða Icesave og þetta fólk er enn við stjórnvölinn og það er enn með verkstjórnina eins óhuggulegt og það er að hugsa til þess. Notaðar hafa verið ýmsar ástæður gegn því að við eigum að samþykkja þessa samninga. Mikið hefur verið um sjónhverfingar, mikið hefur verið um efnislegar útskýringar. Mig langar að grípa niður í viðtal sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason veitti Ríkisútvarpinu þann 18. október 2009 en ég minni á að hann er formaður Heimssýnar sem berst gegn aðild Íslands að Evrópusambandinu. Þar segir: „Ásmundur segir að afsögn Ögmundar Jónassonar sem heilbrigðisráðherra hafi sérstaklega styrkt stöðu Íslands í samningaviðræðunum.“ - Þetta var eitt. Hv. þm. Ögmundur Jónasson var rekinn úr ríkisstjórninni, hann sagði frá því sjálfur svo að það sé á hreinu. Það var ekki til að styrkja samningsstöðu Íslands í Icesave-samningunum að hann sté úr ríkisstjórn. Þetta hefur komið fram, þetta var t.d. eitt af því sem var komið af stað og var forritað í þingmenn stjórnarflokkanna á góðum morgni með þumalskrúfum. Svo að ég vitni aftur í hv. þm. Ásmund Einar Daðason í þingræðu 8. nóvember. Þar var hann í andsvari við hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Síðan hóta Bretar og Hollendingar því með Evrópusambandið sér við hlið og í skugga Evrópusambandsins að stöðva afgreiðslu lánsins frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þannig að í mínum huga eru klár og hrein og skýr tengsl Evrópusambandsins við Icesave-málið með þessum hætti.“ Svo mörg voru þau orð. Við skulum átta okkur á því að það eru hrein og klár tengsl þarna á milli, enda tek ég undir hvert einasta orð hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar í þessari ræðu. Mig langar að fara aðeins inn á það að ýmislegt virðist benda til að einhvers misskilnings gæti með einhverja fyrirvara. Ég ætla að minna hv. þingmenn á það, eins og ég þurfti að minna hv. þm. Árna Þór Sigurðsson á áðan, að fyrirvararnir og þessi 2. mgr. 1. gr. kom því fyrst og fremst inn í lögin að Bretar og Hollendingar þyrftu að samþykkja þessi skilyrði og þá fyrirvara sem við settum inn til að Bretar og Hollendingar mundu líta á það sem hluta af samningnum því að við stjórnarandstöðuþingmenn vorum svo hræddir um það í sumar að Bretar og Hollendingar mundu hirða ríkisábyrgðina og skilja fyrirvarana eftir fyrir utan og segja: Þetta er ekki inni í Icesave-samningunum þess vegna gilda fyrirvararnir ekki fyrir breskum rétti. Þannig er það til komið en ekki með þeim hætti að það hafi ekki orðið lagasetning eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson fullyrti í ræðu áðan enda eru þau frumvörp sem nú liggja fyrir breyting á lögum nr. 96/2009. Engin ríkisstjórn má afsala þjóð sinni dómstólaréttindum og lagasetningarvaldinu. Það hefur þessi ríkisstjórn nú gert. Ég vísa allri ábyrgð á Icesave-málinu yfir á vinstri velferðarríkisstjórnina. Skömm þeirra er mikil og á eftir að fylgja þeim út lífið. Ég hef barist með íslensku þjóðinni í þessu máli en 70% hennar eru á móti Icesave-samningnum. Það er ekki hægt að tala um sátt með þessum samningi. Ég trúi á íslenska þjóð. Þjóðin á að njóta vafans í þessu máli. Ég segi nei við Icesave. Ég segi nei, nei, nei. Það er ekki hægt að leggja þetta á komandi kynslóðir.

Virðulegi forseti. Hæstv. ríkisstjórn ber höfðinu við steininn. Það er sérkennilegt á þessum tímum, á jólahátíðinni þegar menn hafa oft haft gaman af því að lifa sig inn í andrúm Grýlu og Leppalúða og þeirrar fjölskyldu, fulltrúanna úr björgum landsins, en þegar hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra eru gengnir í þessi hlutverk er það ekki lengur skemmtilegt. Það drullumall sem á sér stað hjá hæstv. ríkisstjórn í því er lýtur að Icesave-samningunum er skelfilegt og lítið kræsilegt. Erum við hæstv. utanríkisráðherra þó ýmsu vanir í þeim efnum. 
             Þessi vegferð ríkisstjórnar Íslands í dag minnir á Jón andskota. Jón andskoti var síðutogarakarl á miðri síðustu öld, frægur togarajaxl, sérlega lágvaxinn, kjarnyrtur, beinskeyttur og skemmtilegur.

Það er ekki leiðum að líkjast.

Hann lenti í - og nú kem ég að því hvað er líkt með vegferð hans og ríkisstjórnarinnar - einstaklega löngum túr á einum síðutogaranum, þriggja mánaða túr. Hann hlakkaði mikið til að koma í land og halda upp á það með vinum og félögum á góðum stundum. Hann komst að bryggju, fékk tollinn um borð, freistaðist til að opna tollinn og á leiðinni upp bryggjuna komu vinir hans til liðs við hann og þetta endaði með því að Jón andskoti fór aldrei lengra frá borði en upp á bryggjuna og yfir í næsta togara. Það var óviljandi, en sá togari var að fara í þriggja mánaða túr. Hann grét fyrstu dagana um borð en bar sig svo vel. Þannig hefur þessi ríkisstjórn verið í Icesave-málinu á þessu ári. Fyrst fóru þrír mánuðir á Alþingi í að lagfæra þá skelfilegu samninga sem ríkisstjórnin hafði skrifað undir, síðan kom stutt hlé og aftur fór ríkisstjórnin í þriggja mánaða túr. Það hefur ekkert skeð á þessari leið, ekkert, heldur farið úrskeiðis og nú hallar undan fæti. Það eru einföld, klár viðmið sem við búum við í dag í þessum efnum í þeim samningum sem hér er ætlast til að verði samþykktir. Þeir undirstrika að Íslendingar eigi að verða efnahagsleg nýlenduþjóð fyrir Breta og Hollendinga, efnahagsleg nýlenduþjóð fyrir þessar gömlu nýlenduþjóðir. Icesave-samningurinn eins og hann er settur upp er gróðasamningur fyrir Breta og Hollendinga. Það er skelfilegt að Samfylkingin setur sig ekki inn í undirstöðuatriði Icesave-samninga, aðeins inn í sjónarmið og kröfur Breta og Hollendinga. Talsmenn Samfylkingarinnar kyngja öllu ljúflega í kurteisisskyni við Evrópusambandið sem er draumsýn þeirra í framtíðinni. Það er alveg ljóst að okkur ber engin skylda til þess, virðulegi forseti, að lúta kröfum Evrópusambandsþjóðanna, engin skylda, hvorki siðferðileg né lagaleg. Eina skyldan sem okkur ber að taka tillit til í þeim efnum er að þreyja þorrann eins og við getum með það kverkatak sem þessar þjóðir hafa á okkur og tengjast Icesave-samningunum. Evrópusambandsþjóðirnar hafa rottað sig saman gegn Íslandi með valdníðslu og ofbeldi. Virðulegi forseti. Frændur okkar og fyrrverandi vinir á Norðurlöndunum hafa tekið þátt í þessum leik. Það er leitt að geta ekki sagt framar: Kære brødre og venner. Það er farið fjandans til. Við verðum að treysta á okkur sjálf inn í framtíðina og eigum þó góða granna því að ekki skulum við gleyma Færeyingum, vinum okkar. Það hefur ekkert verið gert í leikreglum sem er eðlilegt að gera í þessum efnum út á við. Það hefur ekki verið þrýst á neinn hátt í alvöru á Evrópusambandið, NATO, Norðurlönd, öryggisráðið. Það er farið með slöku verklagi til að ganga frá samningum sem eru mjög alvarlegir fyrir íslenska þjóð. Vitlaust regluverk Evrópusambandsins bitnar verst á Íslendingum. Það er frávísunaratriði á þessum samningum sem hér eru lagðir til að þeir hunsa íslensk lög. Það er frávísunaratriði að þeir neita rétti íslenskra dómstóla. Krafa um ríkisábyrgð er lítilsvirðing og haustak á fámennri þjóð og það er kannski eitt það versta í þessu máli að það snýst ekki í sjálfu sér um peninga. Það snýst um þá lítilsvirðingu, þann hroka og þá skömm sem Evrópuþjóðirnar sýna Íslendingum, íslensku fólki, venjulegu fólki sem vinnur störfin sín á Íslandi um landið allt. Það er það sem særir mest og við eigum ekki að lúta þeim sem sýna okkar fólki lítilsvirðingu og dónaskap. Þeim mun hnarreistari eigum við að vera og þeim mun harðari eigum við að vera og óbilgjarnari í því verklagi sem við þurfum að beita til að ná árangri fyrir þetta fólk, fyrir okkar fólk. Dómar um sambærileg mál eiga samkvæmt samningnum ekki að hafa nein gildi fyrir Íslendinga. Hvernig er talað um Íslendinga? Sem eitthvert pakk, einhverja afganga, ekki sem þjóð. Sígaunum í Mið-Evrópu er ekki einu sinni boðið upp á svona sem okkur er boðið upp á í Icesave-samningnum. Svo er fólk á Alþingi Íslendinga sem kvakar og fagnar þessu og heldur að það sé að gera einhverja skynsemi. Þetta er skelfilegt, virðulegi forseti. Ég spyr: Eiga kúrekar Evrópusambandsins að ráða för án dóms og laga? Þeir eiga ekki að ráða för. Evrópusambandið er búið að toppa núna kúrekasamfélag Ameríku fyrr og síðar. Það byggðist þó á því að einn og einn skúrkur var tekinn og einstaklingar sem voru ýmist misgóðir eða misvondir, en Evrópusambandið tekur og fellir þjóð, það reynir að fella heila þjóð þótt hún sé ekki fjölmenn. Við erum að agnúast út í ýmsar þjóðir og þjóðflokka í Afríku þar sem gengið er að fólki og það fellt. Hvað er Evrópusambandið að gera með vörn sinni og skjóli fyrir Breta og Hollendinga annað en að fella Íslendinga? Það þýðir ekkert að setja upp brusselskan sparisvip og gáfusvip eða heimspekisvip því að þetta er spurning um það að lifa af eins og maður, ekki eins og undirsáti nýlenduþjóða í Evrópu. Sýknt og heilagt er ruglað saman tímasetningum, stöðu mála, samningsmarkmiðunum 2008 þegar stjórnvöld urðu að grípa til aðgerða undir ógnvekjandi pressu þar sem heimurinn hrundi hreinlega ofan á Ísland og reyndar einnig fleiri lönd. Þar voru vissulega gerð mistök og það er engin ástæða til að verja það, en það er ekki nema ár síðan menn töluðu til að mynda um að það sem gæti staðið út af fyrir Ísland væri 75 til á annað hundrað milljarðar. Það er mikill munur á því sem staðreyndin er í dag og því sem þessir samningar gefa í skyn, gróðasamningar Breta og Hollendinga þar sem þeir ætla að græða á Íslandi eins og danski kóngurinn græddi um aldir á Íslandi. Þá voru ákveðin svæði við Ísland kölluð gullkista Íslands af því að þau gáfu svo mikið af sér. Lyktin leynir sér ekki þegar Evrópuþjóðirnar stilla upp græðgi sinni gagnvart smærri þjóðum. Möguleikarnir voru stórkostlegir með tilkomu nýrrar ríkisstjórnar fyrr á þessu ári vegna þess að þá losnaði um ákveðin atriði sem voru deiluatriði og tilheyrðu fyrrahausti, haustinu 2008. Þetta hefur fyrrverandi utanríkisráðherra og formaður Samfylkingarinnar dregið mjög ljóst fram, ljósar en allir aðrir stjórnmálamenn á þessu tímabili. Í bréfi til utanríkismálanefndar 18. desember sl. fjallaði Ingibjörg Sólrún Gísladóttir um þaninn streng stjórnvalda í Evrópu frá haustinu 2008 vegna ótta við óróann á fjármálamörkuðum og áhlaup á evrópska banka þar sem hvert land fyrir sig varði sinn eigin rass fyrir mistökunum sem voru í regluverki Evrópusambandsins. Með tilvitnun í bréf Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur frá 18. desember sl. sagði hún, með leyfi forseta: „Rétt er hins vegar að taka fram að þó að hin sameiginlegu viðmið feli í sér pólitíska skuldbindingu þá skuldbinda þau Ísland ekki með neinum hætti að þjóðarétti ef ný stjórnvöld vilja hafa þau að engu.“ Hún kvað m.a.s. fastar að orði en fyrrverandi forsætisráðherra, Geir Haarde. Þetta segir alla söguna í hnotskurn. Þetta segir að sífelldur flótti hæstv. fjármálaráðherra Steingríms Sigfússonar undir pilsfald þessarar samningsgjörðar er ekki á rökum reistur. Áform um að ganga til samninga er eitt, annað er að ganga til samninga og ljúka þeim. Þar getur nótt snúist í dag og norður í suður ef því er að skipta. Hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon sagði á þingi laust fyrir kvöldmat í gær að við hefðum gengið inn á þá skilmála sem samþykktir höfðu verið. Það voru engir skilmálar samþykktir, það er ekki bara rangt, það er lygi, virðulegi forseti. Ef ráðherra kvartaði yfir stöðunni fyrir hönd Breta og Hollendinga var hann málsvari þeirra en ekki íslenskrar þjóðar. Það er sorglegt að þessir gömlu baráttujaxlar Íslands, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson, eru núna 

Herra forseti. Við höldum nú áfram umræðu um Icesave-málið og Icesave-skilmálana ógurlegu sem ríkisstjórn Íslands hefur fallist á og því miður afbakað þau lög sem eru í gildi í landinu og voru samþykkt með þverpólitískri sátt, vil ég segja, í sumar. Við erum komin inn í 3. umr. og ég hef hlustað með athygli á athugasemdir, andsvör og ræður, furðulegar ræður oft og tíðum, frá ráðherrum í ríkisstjórn þar sem þeir minnast ekki einu orði á þau gögn sem hafa komið fram og nýjar upplýsingar sem rökstyðja þær fullyrðingar sem við stjórnarandstöðuþingmenn höfum sett fram í allri umræðu okkar.

Forseti biður um að einn fundur sé í gangi í þingsal í einu, gefa ræðumanni hljóð.

Ég þakka, herra forseti. Öll þau gögn sem hafa komið fram, óþægileg gögn greinilega, pólitísk gögn, henta ekki þeim veruleika sem blasir við okkur og ímyndarheimi ríkisstjórnarinnar. Í ræðu hæstv. ráðherra er ekki minnst einu orði á gögn sem hafa komið skýrt fram í skýrslu Mishcon de Reya, á álit þeirrar lögmannsstofu, álit fyrrverandi forsætisráðherra Íslands og fyrrverandi utanríkisráðherra Íslands og formanns Samfylkingarinnar, hvað þá sumra þingmanna í stjórnarmeirihlutanum. Einhverra hluta vegna er ekki minnst á þetta. Það kemur ekki á óvart því að fjármálaráðherra hefur reynt að lítillækka bresku lögmannsstofuna og 75 ára sögu hennar og talað niður til hennar, því að orð hennar og álit henta ekki málflutningi ríkisstjórnarinnar. Ekki hefur verið minnst á bréf fyrrverandi formanns Samfylkingarinnar til fjárlaganefndar. Við erum komin að þessum ákveðnu tímamótum og gerum okkur grein fyrir því að á morgun verður atkvæðagreiðsla um þetta mál, um Icesave. Enn sem komið er er ekki alveg ljóst hvernig sú atkvæðagreiðsla fer. Mér segir þó svo hugur um að stjórnin sé búin að tryggja sér meiri hluta. Við þá þingmenn sem enn eru að velta þessu máli fyrir sér og eru ríkisstjórnarmegin, hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, hv. þm. Ásmund Einar Daðason og hv. þm. Atla Gíslason, sem reyndar mun ekki taka þátt í atkvæðagreiðslunni á morgun, vil ég hins vegar segja: Hugsið þetta stærra en svo að þetta snúist um flokkspólitíska hagsmuni. Þetta snýst ekki um vinstri eða hægri. Þetta snýst ekki um stjórn eða stjórnarandstöðu og það hefur verið ítrekað í stjórnarandstöðunni en aldrei fengist undirtektir við því að lyfta sér yfir þær skotgrafir sem allir flokkar hafa oft og tíðum fallið í og nálgast málið þverpólitískt. Ég vil segja við þessa þrjá hv. þingmenn sem ég nefndi áðan, Ásmund Einar Daðason, Guðfríði Lilju Grétarsdóttur og Atla Gíslason, að stjórnarandstaðan hefur ekki það markmið að koma ríkisstjórninni frá í þessu máli. Þetta mál er allt of stórt til þess að við getum leyft okkur að nálgast það með þeim hætti. Ég fékk bágt fyrir að tala um það með ákveðnum hætti að ríkisstjórnin væri fullfær um að koma sér frá sjálf og þyrfti ekki hjálp frá okkur í stjórnarandstöðunni til þess. En þetta mál er of stórt til að við getum nálgast það með þeim hætti eins og ríkisstjórnin og meiri hlutinn hafa gert, eins og ekkert hafi breyst og engin gögn komið fram sem undirstriki málflutning okkar í þessu öllu saman. Við í Sjálfstæðisflokknum fengum um tíma í sumar bágt fyrir að nálgast málið einmitt með þessum hætti, reyna að fara inn í það og breyta því ömurlega máli sem átti að dylja þingið í byrjun júní. Við skulum muna að ekki átti að segja þinginu frá samningnum eins og málum var þá háttað. Það átti ekki að greina okkur frá því hvernig í málinu lægi. Við sjálfstæðismenn fórum í málið og nálguðumst það með það að sjónarmiði að gera það eins þolanlegt og hægt væri fyrir íslenska þjóð og íslenska hagsmuni til lengri tíma litið og gerðum það. Við fórum í þann leiðangur og okkar fólk í fjárlaganefnd stóð sig með eindæmum vel. Maður hefði einmitt haldið að eftir þau, að því er sumir sögðu, sögulegu vinnubrögð hefði ríkisstjórnin sem hefur verkstjórnina í þessu máli - við skulum ekki gleyma því að ríkisstjórnin hefur verkstjórnina og á að hafa kraft til að leiða mál til lykta á alþjóðavettvangi. En ríkisstjórnin greip ekki það sögulega tækifæri að halda áfram með málið á grundvelli löggjafarvaldsins í sumar, ekki á grundvelli framkvæmdarvaldsins. Forustumenn Samfylkingar og forustumenn Vinstri grænna komu ekki til forustumanna Sjálfstæðisflokks, Framsóknarflokks og Hreyfingar og sögðu: Kæru vinir. Nú skuluð þið koma með okkur í leiðangur til Hollands og Bretlands. Þið skuluð axla ábyrgð með okkur og sýna þann kraft og þá eindrægni sem ríkir hér í sölum Alþingis við það að breyta þessu máli og standa við þau lög sem við samþykktum í lok sumars. Það var ekki gert og ég átel sérstaklega þau vinnubrögð því vinnubrögð og verklag þessarar ríkisstjórnar hafa stuðlað að því að við stöndum frammi fyrir jafnömurlegu samkomulagi og raun ber vitni. Það er ekki hlustað á neitt og einstrengingsháttur, kergja, þrjóska og óbilgirni hafa leitt til þess að við erum komin í þá stöðu að þurfa að greiða atkvæði á morgun um þetta mál. Og það er ekki kominn tími til þess. Við höfum heyrt það alveg frá fyrri hluta síðasta árs að allt mundi fara í bál og brand ef við samþykktum ekki málið á stundinni. Það hefur sýnt sig að við höfum enn tíma og ég sé enn þá ljóstýru að menn sjái að sér á þeim fáeinu klukkustundum sem eru fram að atkvæðagreiðslunni á morgun, að ríkisstjórnin sjái að sér og leiði alla stjórnmálaflokkana saman til að leiða þetta mál til lykta á þeim grundvelli sem við samþykktum í sumar. Síðan kemur hver stjórnarþingmaðurinn á fætur öðrum hér upp í pontu og reynir að segja okkur það að fyrirvararnir frá því í sumar séu einhvers staðar faldir neðanmáls, einhvers staðar aftan við í því máli sem við erum að tala um. Það er rangt og það er margsýnt fram á að svo er ekki. Menn reyna líka að segja að ekki sé hægt að breyta neinu, það sé ekki hægt að ná neinu frekar fram. Það er rangt að mínu mati. Við skulum ímynda okkur að við séum stödd í hinu pólitíska landslagi í Hollandi eða Bretlandi. Þar er skiljanlegur þrýstingur af hálfu almennings og ríkisstjórnar að leiða þetta mál til lykta. En ég fullyrði að hvorki Bretar né Hollendingar og þá er ég ekki að tala um stjórnmálamennina heldur almenning sem veitir stjórnmálamönnum í þeim löndum aðhald, ég fullyrði að almenningur í þeim löndum er ekki að fara fram á það að Hollendingar og Bretar traðki á okkur Íslendingum eins og þeir eru í raun að gera, þeir svínbeygja okkur þegar kemur að vöxtum, greiðslum á samkomulaginu öllu til lengri tíma litið, að það verði sett hér ríkisábyrgð með þeim hætti að við verðum föst í skuldaklafa til næstu ára og áratuga. Almenningur í Hollandi og Bretlandi fer ekki fram á þetta samkomulag sem við stöndum frammi fyrir. Þeir vilja sanngjarna lausn, ekki þá uppgjöf sem íslensk stjórnvöld, Icesave-stjórnin, hefur fallist á. Þessi stjórn verður kölluð Icesave-stjórnin og hún ber fulla ábyrgð á því samkomulagi sem við erum að ræða um hér, fulla ábyrgð og það þýðir ekki að fara með málið eins og menn séu í borðtennis og reyna að kenna fyrri ríkisstjórn um. Það er alveg ljóst. Fyrri ríkisstjórn gerði mörg mistök. Ég hef margoft sagt það hér en menn þurfa líka horfast í augu við þann veruleika sem til staðar er og það sem fyrrverandi formenn Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokksins hafa skrifað til að draga fram þann veruleika sem þáverandi ríkisstjórn stóð frammi fyrir. Það er eins og ríkisstjórnin núna, vinstri stjórnin, Icesave-stjórnin haldi að hún sé enn í þeirri spennitreyju sem við vorum í á þeim tíma. Það er ekki þannig. Við höfum tíma til að fara betur yfir þetta mál, sýna þverpólitískan vilja og samstöðu til að ná fram þeim hagsmunum sem skipta okkur Íslendinga máli, með því að tala máli okkar á erlendri grundu. Það hefur margoft komið fram að lyftusamtöl utanríkisráðherra Íslands duga ekki til að skila þessu máli áfram fyrir okkur. Ég veit ekki hversu oft hæstv. forsætisráðherra hefur talað við kollega sína. Ég held aldrei. Ég held að hún hafi miklu frekar skrifast á við þá, sem hún hefði hugsanlega betur ekki gert, því ákveðinn undirlægjuháttur er í öllum þeim bréfaskrifum. En gott og vel. Við í stjórnarandstöðunni höfum sýnt það aftur og aftur að við erum reiðubúin til að taka þátt í þessum leiðangri, en ekki til að fella stjórnina. Af hverju segi ég þetta ítrekað? Ég segi þetta ítrekað af því að við þingmenn vitum það og skynjum það andrúmsloft sem er verið að skapa gagnvart þeim þingmönnum í stjórnarmeirihlutanum sem eru undir þrýstingi um að segja já á morgun, ýta á græna takkann þannig að Íslandi verði allt að óhamingju. Ég vil segja við þessa þingmenn og ítreka það: Þetta mál snýst ekki um það að koma þessari vinstri stjórn frá, við höfum mörg önnur mál til að taka í lurginn á henni. Þetta mál er of stórt til þess að við leyfum okkur að hugsa með þeim hætti. Herra forseti, ég vil undirstrika að ástandið er með öðrum hætti en fyrir rúmu ári síðan. Ég vil ítreka það að við ræðum um langtímahagsmuni þjóðarinnar. Menn hafa sagt það hér, m.a. hv. þm. Magnús Orri Schram sem virðist vera helsti talsmaður stjórnarmeirihlutans þegar kemur að því að verja þetta mál, að verið sé að klára þetta mál til að endurreisn Íslands geti hafist. Það er kjaftæði. Það er algert kjaftæði. Nú á síðustu vikum hefur atburðarásin sýnt að við höfum fengið opnaðar lánalínur og haldið uppi þeim samskiptum sem við höfum þurft á að halda til að koma viðskiptum okkar af stað. Aðrir þættir draga úr því að endurreisn Íslands geti hafist af meiri krafti en raun ber vitni. Ég þarf ekki að fara frekar út í þá sálma en ég nefni meðal annars ömurlega skattapólitík, atvinnumálapólitík ríkisstjórnarinnar sem heftir landið en ýtir því ekki af stað. Ég vil undirstrika það sem hefur komið mjög skýrt fram í ræðum bæði í dag og í gær að endurreisn Íslands hefst ekki með því að afgreiða þetta mál því að samningurinn byggir á því að gengi íslensku krónunnar verði lágt áfram og lækki jafnvel enn frekar ef miðað er við spá Seðlabanka Íslands. Er það veruleiki sem ríkisstjórn Íslands, vinstri stjórnin, Icesave-stjórnin ætlar að bjóða Íslendingum upp á? Af hverju hefur ríkisstjórnin ekki talað meira um þá þætti samkomulagsins en raun ber vitni? Af því að allt það sem er óþægilegt og ömurlegt í þessu samkomulagi á að fela, ýta undir teppið eða vera með hálfsannleika um í þessari pontu. Það er þannig sem stjórnarmeirihlutinn hefur nálgast málið. Stór orð mundu ýmsir segja. Það má reyndar ekki anda á þessa ríkisstjórn með gagnrýni, því þá er allt svo óskaplega ósanngjarnt en þannig er nú bara einu sinni sá veruleiki að vera í ríkisstjórn, þá má maður ekki veigra sér við að fara ákveðin svipugöng, sérstaklega ekki þegar menn þurfa að heyra þá gagnrýni sem við höfum sett fram í málinu, en ríkisstjórnin hlustar ekki á hana. Ég vil, herra forseti, vitna í Heimdall, félag ungra sjálfstæðismanna í Reykjavík, sem sendi hv. þingmönnum opið bréf og ítrekaði það sem við höfum bent á varðandi langtímahagsmuni þjóðarinnar. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Við hvetjum þingmenn til að gera upp hug sinn út frá langtímahagsmunum þjóðarinnar en ekki óljósum hótunum um hitt og þetta. Íslenska þjóðin stendur nú frammi fyrir því að endurreisa íslenskt fjármála- og atvinnulíf og Icesave-málið er eitt af þeim viðfangsefnum sem þarf að ljúka. Afgreiðsla málsins má þó ekki íþyngja okkur til frambúðar heldur verður hún að vera viðráðanleg fyrir íslensku þjóðina. Þetta mál snýst ekki um að vinna pólitíska sigra heima fyrir heldur að kjörnir fulltrúar þjóðarinnar komi saman allir sem einn á ögurstundu. Sú stund er runnin upp.“

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir hennar ræðu. Ég var búin að tilkynna það áðan að ég ætlaði ekki að tala meira í þessu máli en málið er það stórt að ég get ekki orða bundist. Þar sem þingmaðurinn er lögfræðimenntuð langar mig til að spyrja hana hvort hún hafi ekki kynnt sér grein eftir Magnús Inga Erlingsson í Morgunblaðinu í dag sem ber heitið „Ríkisábyrgð á rakalausum skuldbindingum“ þar sem hann fjallar um að ríkisábyrgð á Icesave-skuldbindingunum samþykki hvorki íslenska né evrópska löggjöf og vegna þess að samkeppnislög Evrópusambandsins banna ríkisábyrgð á einstaka innstæðutryggingarsjóði, eins og kom svo margoft fram í máli mínu og fleiri í sumar. Þess ber að geta að þessi greinarhöfundur er héraðsdómslögmaður og með meistarapróf í Evrópurétti þannig að hann ætti að vita hvað hann talar um. Það er spurning um það hvort þingmaðurinn vill aðeins tjá sig um þetta því að þetta er upphafið að Icesave-málinu, að okkur ber ekki lagaleg skylda til að standa í skilum með þetta. Þar sem þingmaðurinn er varaformaður Sjálfstæðisflokksins langar mig til að spyrja einnig út í orð hv. formanns fjárlaganefndar, Guðbjarts Hannessonar, þegar hann átti orðastað við mig í gær. Ég vissi að sjálfstæðismenn lögðu mikið af mörkum til að koma þeim fyrirvörum á koppinn sem fóru inn í lögin um ríkisábyrgð í sumar. Þá taldi hann, með leyfi forseta: „Varðandi það sem samþykkt var í haust hef ég áður sagt í umræðunni að það var eitt sem við klikkuðum illilega á, það var þegar við settum það klára skilyrði að Bretar og Hollendingar yrðu formlega að samþykkja fyrirvarana athugasemdalaust.“ Svo heldur hann áfram með þetta svar og upplýsir mig og þingheim um það í gær í þessu andsvari að hann hafi fengið tölvupósta aðfaranótt 28. ágúst, þegar lögin voru samþykkt hér, þar sem Bretar og Hollendingar töldu að þarna væri of langt gengið, að þingið hefði farið fram af brúninni og að 

Herra forseti. Grein Magnúsar Inga Erlingssonar í dag er einmitt dæmi um það sem við höfum verið að segja. Þar koma fram endalaus sjónarmið, vel rökstudd sjónarmið, sem ýta undir þann málflutning sem við í stjórnarandstöðunni höfum haft uppi. En menn vilja ekki hlusta. Þetta er lögfræðingur hjá Seðlabankanum, hann skrifar þetta í eigin nafni, tekur það sérstaklega fram og ég spyr: Af hverju? Má hann ekki einu sinni skrifa að hann sé lögfræðingur Seðlabankans? Verður hann að taka það sérstaklega fram að hann skrifi þetta í eigin nafni? Af hverju? Ég undirstrika það og tek undir með Magnúsi Inga Erlingssyni að þetta er það sem við sjálfstæðismenn höfum sagt: Það hefur aldrei legið fyrir að við þurfum að samþykkja þessa ríkisábyrgð, aldrei, ekki samkvæmt evrópskum rétti og ekki samkvæmt íslenskum rétti, aldrei. En á þetta mátti ekki láta á reyna. Það má vel vera að það sé eins og sumir hafa verið að segja að við erum að taka á okkur samning án dóms og án laga í rauninni - án lagagrundvallar  Við vitum, ef við förum yfir söguna, að síðasti Íslendingurinn sem var tekinn af lífi án dóms og laga, að mati Jóns Sigurðssonar, var Jón Arason, af því að hann leyfði sér að fara gegn almættinu í Danmörku. Við ætlum ekki að vera meðal einhverra síðustu Íslendinga, hæstv. utanríkisráðherra. Við ætlum að standa í lappirnar. Það er þess vegna sem ég ætla að fara yfir þau orðaskipti sem hv. formaður fjárlaganefndar, Guðbjartur Hannesson, átti við hv. þingmann í gær. Vinnubrögðin eftir sumarið voru til fyrirmyndar. Vinnubrögð ríkisstjórnarinnar eftir sumarið voru ömurleg og þau eru að eyðileggja þetta mál. Þau áttu og höfðu það í hendi sér að benda á okkur í stjórnarandstöðunni, á forustumenn okkar, og segja: Komið þið með okkur. Axlið þið ábyrgð þverpólitískt. Við hefðum aldrei getað komist undan því að gera það, aldrei. Þetta mál átti að vinna áfram þverpólitískt. En nei, 

Virðulegi forseti. Ég ætla að fá að fara aðeins betur ofan í þá spurningu sem var nr. 2 hjá mér áðan þar sem þetta verður sett í samhengi. Sjálfstæðismenn komu mjög sterklega að gerð þessara fyrirvara og greiddu atkvæði sitt í góðri trú þann 28. ágúst þótt þeir hafi setið hjá gagnvart frumvarpinu í heild. Förum aðeins yfir þetta. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins, eins og aðrir þingmenn, unnu að þessum fyrirvörum og skilmálum í góðri trú. Það kom líka á daginn að það myndaðist þarna samstaða. Framsóknarflokkurinn ákvað að hafna þessu þá í atkvæðagreiðslunni. Það kom fram í svari hv. þm. Guðbjarts Hannessonar í gær við andsvari hjá mér að þeir vissu þetta nóttina sem þetta gerðist að Bretar og Hollendingar mundu ekki samþykkja fyrirvarana athugasemdalaust. Það var skilyrði samanber 2. mgr. 1. gr. laganna, eins og ég fór yfir áðan. Svo segir hann: „Við vissum þetta nóttina sem þetta gerðist. Ég fékk tölvupósta frá málsmetandi mönnum sem sögðu: Nú fór þetta yfir mörkin. Við ræddum það á þeim tíma. Við tókum áhættuna. Ég treysti á að við næðum þessu og talaði að sjálfsögðu fyrir því. Hvað hefði ég annað átt að gera? Átti ég að fara að segja að þeir mundu ekki halda? Ég talaði að sjálfsögðu fyrir því. Hvað átti ég annað að gera?“ Þá spyr ég hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur: Eru þetta ekki svik við þá þingmenn sem unnu að þessum fyrirvörum? Er þetta ekki svik við alla þingmenn sem sátu á Alþingi, því að þarna var ríkisstjórnin vísvitandi að fara fram með mál sem hún vissi að væri fallið? Eru þetta ekki svik við þjóðina því að þarna, 28. ágúst í sumar, hefði ríkisstjórnin líka verið fallin? Hvað finnst hv. þingmanni um þessar splunkunýju upplýsingar sem hv. formaður fjárlaganefndar missti út úr sér í gær?

Forseti vill minna hv. þingmenn á að samkvæmt 56. gr. þingskapa má í andsvari einungis beina andsvari að máli ræðumanns.

Herra forseti. Ég veit ekki betur en að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hafi einmitt verið að tengja spurningu sína mjög skilmerkilega við þær ræður sem fluttar hafa verið og við mína ræðu sem ég flutti áðan.

Forseti var að minna hv. þingmann á ákvæði þingskapa um andsvör. Sú ábending er komin á framfæri til þingmanns og forseti þarf ekki á áréttingu frá þingmanninum sem er í ræðustól að halda hvað þetta varðar.

Herra forseti. Ég hef málfrelsi í ræðustól og ég vil þá nýta það málfrelsi sem ég hef og lýsa því yfir að mér finnast þessi vinnubrögð af hálfu herra forseta vera dæmigerð fyrir öll vinnubrögðin í Icesave-málinu. Það má ekki segja óþægilega hluti. Það verður alltaf að fela þá, það verður að tipla á tánum í kringum alla skapaða hluti, m.a. í kringum þau nöturlegu ummæli sem fram komu hjá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni í gær. Já, þetta eru svik við okkur sem lögðum okkur fram. Ég talaði um það í ræðu minni að við fengum bágt fyrir hjá nokkrum af okkar flokksmönnum og víða um land fyrir að taka þátt í því að reyna að laga málið í sumar. En menn sáu síðan að það var rétt að taka það skref. Við fórum af heilindum í það mál, við fórum aðrar leiðir en hefðbundin, ömurleg stjórnarandstaða Steingríms J. Sigfússonar í gegnum 18 ár. Þannig stjórnarandstöðu vildum við ekki stunda, heldur fórum í málið með það að markmiði að reyna að standa vörð um íslenska hagsmuni. Þess vegna er sárt að finna það að á lokametrunum fylgdi ekki hugur máli hjá ríkisstjórnarflokkunum í þessu máli. Það er hins vegar eitt sem ég vil vekja athygli á. Menn hafa nálgast þá umræðu varðandi fyrirvarana í sumar að við ætluðum ekki að borga neitt, við ætluðum ekki að greiða eina einustu krónu. Það er ekki rétt. Ef allt gengur samkvæmt því sem Seðlabankinn setur upp sem sínar forsendur hefðum við samkvæmt fyrirvörum Íslands borgað þetta samkomulag upp 2024 ef hagvöxtur yrði í samræmi við spár Seðlabanka Íslands. Ríkisstjórn Íslands klúðraði því að kynna fyrirvarana og þau lög sem enn eru í gildi og verða vonandi í gildi 

Herra forseti. Það verður að segjast eins og er að eftir alla þessa umræðu um Icesave-málið á maður nokkuð erfitt með að finna viðeigandi orð um það sem fram undan er, þ.e. atkvæðagreiðsluna sem verður á morgun og hvaða niðurstaða það er sem verður líklegt að muni líta dagsins ljós. Það er erfitt vegna þess að í því frumvarpi sem nú liggur fyrir er sérstaklega kveðið á um það að við Íslendingar samþykkjum ekki að okkur beri skylda til að greiða þá skuld sem kölluð er Icesave-skuldin. Það kemur skýrt fram í frumvarpinu sem hér er um að ræða. Á sama tíma leggja þeir sem flytja frumvarpið það til að veita ríkisábyrgð fyrir þeirri skuld. Við segjum með öðrum orðum: Við eigum ekki að borga, okkur ber ekki skylda til þess en við ætlum samt að borga, við ætlum samt að veita ábyrgðina. Hvers vegna, herra forseti? Það er vegna þess, og það hefur komið fram með skýrum hætti m.a. hjá hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. forsætisráðherra, öðrum hæstv. ráðherrum og hv. þingmönnum stjórnarliðsins, að að okkur steðjar ógn. Þegar saman er lagður annars vegar sá kostnaður sem óumflýjanlega mun lenda á íslensku þjóðinni, sem skiptir hundruðum milljarða, og sú hætta sem við okkur blasir gangi hótanir Breta og Hollendinga eftir, þ.e. ef við greiðum ekki, þá meta menn það þannig að betra sé að fallast á að borga þrátt fyrir að við séum sannfærð um að okkur beri ekki lagaleg skylda til þess, og hafa reyndar verið færð fyrir því mjög rík og gild lögfræðileg rök að svo sé ekki og a.m.k. að mikill vafi sé þar um. Gangi það fram sem menn reikna með að muni gerast, að ríkisstjórnin hafi meiri hluta í þessu máli, þá erum við að fallast á að við séum kúguð til að greiða þessa skuld. Það er vegna þess að við erum beitt ofríki og hótunum. Það er mergur þessa máls. Menn geta rifist endalaust um hvort okkur beri lagaskylda til þess eða ekki en það stendur í frumvarpinu sem hér er til afgreiðslu að við játumst ekki undir slíka röksemdafærslu. Það verður að lögum gangi frumvarpið fram. Það eru ömurleg örlög sem bíða þá þeirra hv. þingmanna sem ætla sér að segja já við frumvarpinu að með því eru þeir að fallast á það að við eigum að sætta okkur við þessa kúgun. Hver er kúgunin? Það hefur komið fram aftur og aftur í máli hæstv. ráðherra og hv. þingmanna stjórnarliða að þvílík vá sé fyrir dyrum ef ekki verður sagt já strax við þessu frumvarpi, við Icesave-skuldbindingunni, að allt muni fara í baklás ef ekki verður orðið við kröfum Hollendinga og Breta. Strax í sumar var sagt að það frumvarp sem þá lá fyrir þinginu væri svo gott og samningurinn svo góður að það væri glapræði að segja ekki já strax þannig að málið væri, eins og kallað var, úr heiminum. Því fylgdu líka þær skýringar að ef ekki yrði strax sagt já þá gætu menn afskrifað það að fá nokkurn tíma lán frá Norðurlöndunum sem miklu máli skipti að við fengjum, það væri klárt að ekki yrði um neina endurskoðun að ræða af hálfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, ekkert væri hægt að gera í því að endurskipuleggja og endurstofna banka á Íslandi, ekkert væri hægt að gera þegar kæmi að því að hjálpa til í fjármálum heimilanna með skuldaaðlögun og öðrum slíkum aðgerðum, það væri í raun og veru stóra stoppið sem við stæðum frammi fyrir. Það hlýtur að vera umhugsunarefni fyrir talsmenn ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarmeirihlutans á þinginu hvernig allar þær hótanir hafa gengið eftir sem settar hafa verið fram. Það er líka mikið umhugsunarefni fyrir íslenska þjóð að velta því fyrir sér hvernig stendur á því að forusta þjóðarinnar skuli ekki við þessar alvarlegu aðstæður hafa beitt sér fastar og af meiri ákveðni en gert var. Ég ætla ekki að draga úr því að allir þeir sem að þessu máli hafa komið hafi reynt að vinna sína vinnu eftir bestu getu. Það þarf enginn að efast um það. Herra forseti. Enn og aftur. Eftir stendur sú umræða og sú spurning hvernig á því standi, í ljósi langrar sögu, áratugalangrar sögu, samstarfs okkar við hin Norðurlöndin, að enn skuli hanga yfir okkur einhvers konar umræða um það að Norðurlöndin séu að festa lánsloforð sín við það að við lútum vilja Breta og Hollendinga. Reyndar er alveg merkilegt að sjá hvernig sú umræða hefur þróast vegna þess að þeir hafa keppst við það, forustumenn á Norðurlöndunum, að sverja slíkt af sér. Enn á ný hljótum við að kalla eftir því að hæstv. forsætisráðherra Íslands geri gangskör að því að kalla með formlegum hætti eftir svörum frá Norðurlöndunum vegna þess að ef þetta mál verður látið standa svona, herra forseti, þá mun það verða blettur á samstarfi Íslendinga við Norðurlandaþjóðirnar. Og er þá með engum hætti dregið úr þakklæti okkar og ánægju yfir því að Norðurlöndin skuli þó vera tilbúin til að veita okkur lán. Í ljósi langrar og farsællar sögu er það ekkert sem við getum sætt okkur við að þær kröfur séu gerðar af hálfu þessara ríkja að við lútum vilja Hollendinga og Breta og stefnum efnahagslegu sjálfstæði íslensku þjóðarinnar í tvísýnu. Í þeirri umræðu sem hér hefur verið undanfarnar vikur, sem margir leyfðu sér að kalla stórkostlegt málþóf, að það væri verið að traðka á lýðræðinu, hefur þó loksins tekist að kalla fram mat á þeirri áhættu sem við Íslendingar göngumst undir með því að samþykkja það frumvarp sem hér liggur fyrir. Þegar menn skoða það mat kemur í ljós að hætta er á því að íslenska ríkið geti ekki staðið við skuldbindingar sínar vegna þess að það reynist um of að greiða þessar Icesave-skuldir. Þegar menn segja hér í þingsal, hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar, að þessar skuldir séu eins og aðrar skuldir og leggja að jöfnu við ýmsar aðrar skuldir sem íslenska ríkið er nú þegar í ábyrgð fyrir þá verða menn að athuga að á bak við margar þær skuldir sem ríkið glímir við eru framkvæmdir og eignir sem við höfum náð að búa til á móti. Við höfum ráðist í framkvæmdir og fengið að láni fé erlendis til að fara í vegaframkvæmdir, hafnir, brýr o.s.frv., byggja upp okkar skólakerfi, allt það sem við þurfum að gera. En í þessu máli er um að ræða peninga sem við skuldum ekki og munum væntanlega samþykkja á morgun að við skuldum ekki. Það sem meiru skiptir, þetta er í erlendri mynt. Þetta er ekki í íslenskum krónum. Við eigum að borga í erlendri mynt og í því er gríðarleg áhætta fólgin eins og kom fram í því áliti sem stjórnarandstaðan þurfti að berja í borðið til að kalla fram. Hún þurfti að berja í borðið til að kalla fram það sjálfsagða mat sem hefði átt að liggja fyrir fyrir löngu svo að við þingmenn gætum myndað okkur afstöðu út frá því. Ríkisstjórnin hefði átt að hafa forgöngu um að slíkt mat lægi fyrir. Herra forseti. Það er erfitt að velja þessu hæfileg orð. Þegar grannt er skoðað og þegar menn skoða það lagaumhverfi sem er utan um tryggingarsjóðsstarfsemina á Evrópska efnahagssvæðinu blasir það við að það getur ekki verið þannig að ríkisábyrgð sé með þeim hætti sem verið er að reyna að pína okkur til að viðurkenna. Ef svo væri er hruninn grundvöllur þess að eitthvert jafnræði sé með fjármálastofnunum á hinum evrópska markaði vegna þess að þá er gríðarlegt samkeppnisforskot hjá þeim bankastofnunum og fjármálastofnunum sem koma frá stórum löndum sem hafa mikla ríkissjóði til að styðjast við gagnvart fjármálastofnunum sem koma frá smáríkjum eins og okkur Íslendingum sem hafa lítinn ríkissjóð. Það sér það hver maður að það getur ekki gengið upp að um einhverja eðlilega samkeppni sé að ræða, enda væri það ríkisstyrkt samkeppni. Allt það sem menn ræða um slíka sjóði núna og þær endurbætur sem þurfi að gera á því kerfi sem Evrópubúar búa nú við lýtur einmitt að þeirri hugsun. Við hljótum að spyrja, herra forseti: Ef það var svo augljóst að við Íslendingar bærum þessa ábyrgð, að íslenski ríkissjóðurinn væri í ábyrgð, hvers vegna í ósköpunum er það þá þannig að við þurfum að vera að ræða einhverja sérstaka löggjöf um að ábyrgð sé þar að baki? Ef það var svo augljóst hví þarf þá að setja lög um slíkt? Má það ekki vera ljóst að þar með hefði átt að fara af stað einhver sá ferill sem hefði tryggt að hægt væri að ganga að ríkissjóði Íslands? Nei, það er ekki svo. Það þarf til alveg sérstaka löggjöf. Það þarf vilja Alþingis Íslendinga til að gangast í slíka ábyrgð. Á sama tíma, herra forseti, er málum þannig háttað í umræddu frumvarpi að þar er sérstaklega tekið fram að við eigum ekki að borga, það er alveg sérstaklega tekið fram, það er það sem gerir þetta mál svo hörmulegt. Við sjálfstæðismenn sögðum í sumar, þegar samningurinn kom fyrst til þingsins, að hann væri illa gerður, hann væri hættulegur fyrir íslenska þjóð og það mætti ekki skrifa undir hann. Hæstv. fjármálaráðherra og helstu forustumenn ríkisstjórnarinnar á þingi mæltu mjög fyrir því að þetta væri góður samningur sem við ættum að samþykkja. Og það virðist alltaf vera skoðun stjórnarmeirihlutans hér á þingi að þetta séu allt góðir samningar. Svo urðu þau undur og stórmerki að til varð meiri hluti á þinginu þegar alþingismenn fóru að kafa ofan í þennan samning og utanaðkomandi sérfræðingar komu að málinu og sýndu fram á augljósa galla í honum. Þá vann þingið það verk sem því bar, að breyta þessu samkomulagi. Auðvitað er það sérstakt og óvenjulegt og óvanalegt að Alþingi eða löggjafarsamkoma breyti slíkum gjörningi og má alveg jafna því við að menn semji einhliða. En það var nauðsynlegt vegna þeirrar stöðu sem upp var komin, vegna þess samnings sem ríkisstjórnin illu heilli kom með inn í þingið og allir áttuðu sig á að var ekki nægilega góður og var hættulegur fyrir Ísland. Þrátt fyrir að menn rífist um það hvort þeir fyrirvarar sem settir voru þann 28. ágúst sl. séu nægilega sterkir áfram í þessu frumvarpi eða ekki - hvað varðar efnahagsfyrirvarana er ég þeirrar skoðunar að svo sé ekki og tel það reyndar augljóst mál - þá eru flestir þó sammála um að málið er í það minnsta skárra í þeim búningi sem það nú er en það var þegar það kom fyrst til þingsins. Þann samning kynnti hæstv. fjármálaráðherra fyrir þinginu með orðum sem hann dró svo til baka þegar hann áttaði sig á að þau voru engan veginn við hæfi. Í ljósi alls þessa, í ljósi þess hvað Alþingi Íslendinga reyndi þó að gera þann 28. ágúst, í ljósi þess að við settum lög sem drógu línu í sandinn og sögðum: Hingað og ekki lengra, við getum ekki skuldbundið þjóð okkar með ríkari hætti en hér um ræðir. Okkur ber ekki að greiða þetta en við viljum ná pólitískri lausn í málinu af því að við teljum það mikilvægt, það er þess vegna sem við vorum tilbúin til þess í ágústmánuði að gera slíkt samkomulag, neyddumst til að gera það allt að því einhliða vegna þess að ríkisstjórnin kom með ónýtan samning til þingsins. Nú, herra forseti, stöndum við í ekkert ósvipuðum sporum og við gerðum í ágúst. Fyrir þinginu liggur frumvarp sem er ekki nægjanlega gott. Það er hættulegt íslenskum hagsmunum. Það hefur verið sýnt fram á það af fræðimönnum sem hafa skoðað þetta mál að ástæða er til að ætla að gangi hlutirnir okkur í óhag í efnahagsþróuninni geti sú staða myndast að efnahagslegu sjálfstæði Íslands sé stefnt í voða. Við þær aðstæður, herra forseti, er nauðsynlegt að þingmenn taki höndum saman, þingmenn á löggjafarsamkundunni og búi svo um hnútana að ekki verði tekin áhætta með efnahagslegt sjálfstæði Íslands. Við höfum ekkert leyfi til slíks. Þeir fyrirvarar sem við settum í ágúst voru að okkar mati nægjanlegir til að tryggja það. Það er ekki hægt að víkja frá þeim fyrirvörum og þess vegna hljótum við að fella frumvarpið á morgun.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðu hans. Eftir að hafa hlustað á umræður í dag má segja heilt yfir að sjálfstæðismenn séu á því að þeir vilji fara samningaleiðina í þessu máli en telja að freista eigi þess að ná betri samningi og hann verður að vera miklu betri til að hægt sé að fara í þá óvissuferð. Ef það gengur ekki muni menn fara dómstólaleiðina. En áttum okkur á því að dómstólaleiðin mun kannski taka 1–2 ár og þá erum við að skapa óvissuástand í langan tíma fyrir íslenskt atvinnulíf. Á hinn bóginn segjum við stjórnarliðar að við teljum að skynsamlegast sé að semja nú. Við byggjum það mat t.d. á gestum sem hafa komið fyrir þingnefndir. Mig langar að vitna til eins þeirra, Friðriks Más Baldurssonar, prófessors við Háskólann í Reykjavík, en hann segir í áliti sínu: „Áhættu af því að ganga nú að greiðsluákvæðum Icesave verður að vega á móti áhættunni sem felst í að fresta málinu enn frekar. Fram undan eru miklar greiðslur ríkissjóðs og aðila með ríkisábyrgð, sérstaklega árin 2011 og 2012. Núverandi gjaldeyrisforði kann að duga til að standa skil á þessum greiðslum en það virðist þó vera háð verulegri óvissu. Komi ekki til annarrar fjármögnunar virðast því líkur á greiðslufalli ríkis, fyrirtækja með ríkisábyrgð eða sveitarfélaga eftir 2–3 ár. Í þessari stöðu felst mikil áhætta sem brýnt er að leysa úr með því að tryggja fjármögnun þessara greiðslna.“ Tryggvi Þór Herbertsson segir í grein í Morgunblaðinu í dag að höfnun Icesave fæli frá sér erlenda fjárfestingu og viðhaldi vantrú á Íslandi á fjármálamörkuðum erlendis. Það er því ljóst að til skemmri tíma getur það haft mjög vondar afleiðingar fyrir okkur að hafna Icesave og fresta málinu í 1–2 ár ef við veljum þá leið sem Sjálfstæðisflokkurinn vill fara.

Herra forseti. Ég met það svo að hv. þingmaður hafi verið að beina til mín spurningunni: Er einhver valkostur, hver er sá valkostur? Jú, það er auðvitað heila málið að það er val í þessum málum. Valið stendur enn á ný um það sem var í ágústmánuði, þ.e. að við setjum fram kröfur okkar í málinu af því að um er að ræða pólitíska niðurstöðu og pólitísk niðurstaða gat aldrei og getur ekki orðið sú að við Íslendingar eigum að bera allan hallann af málinu, að við eigum að borga allan reikninginn upp í topp með vöxtum. Það er ekki pólitísk niðurstaða. Það er sama niðurstaða eins og við hefðum farið til dómstóls og tapað málinu, þannig að sú lausn sem nú liggur fyrir er ekki pólitísk lausn, hún er afarkostur. Gallinn við þá lausn er að hún getur valdið því til mjög langs tíma að lífskjör á Íslandi skerðist mjög. Hún getur valdið okkur gríðarlegum búsifjum og gert alla endurreisn á Íslandi mjög erfiða. Það er rétt sem kemur fram hjá hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni að mjög líklegt er að það muni valda okkur til skamms tíma vandamálum ef við höldum áfram og stöndum á okkar rétti. En þá verða menn að bera það saman við og meta það hvað það þýðir fyrir okkur ef til lengri tíma er horft að gangast undir þessar gríðarlegu skuldbindingar sem eru í erlendri mynt, sem fela í sér alveg gríðarlega gengisáhættu, fela í sér mikla áhættu sem snýr að verðbólguþróun á Íslandi og í Bretlandi og Hollandi, sem hefur mikið að gera með það hvernig hagvöxtur muni þróast á Íslandi til næstu áratuga. Þannig verðum við að horfa á þetta og, herra forseti, ég er þeirrar skoðunar eftir að hafa hugsað þetta mál eins vel og ég mögulega get að ekki sé uppi sá valkostur að láta undan þessum óbilgjörnu kröfum Breta og Hollendinga.

Virðulegi forseti. Í fyrstu vil ég segja hreint og klárt, af því að það kom fram í ræðu hv. þingmanns, að ég tel að það séu enn þá til staðar náin tengsl á milli AGS-endurskoðunar, láns frá Norðurlöndunum og lúkningar Icesave. Ég held að engum blöðum sé um það að fletta að við tryggðum fyrstu endurskoðun með því við værum með tryggan meiri hluta fyrir málinu á þingi. Endurreisnin veltur því á lúkningu Icesave. Það er rétt hjá þingmanninum að hér er spurning um mat. Mitt mat er, eftir að hafa komist að pólitískri og efnahagslegri íhugun á málinu, að okkur beri að leysa þetta vegna þess að það er mikilvægt fyrir okkur að ná viðspyrnu í kreppunni. Þá eigum við miklu meiri möguleika á því að standa skil á Icesave og öðrum skuldbindingum okkar. Við getum þá alltaf endurskoðað hlutina eftir sjö ár því að efnahagslegir fyrirvarar eru til staðar. 

Herra forseti. Það var margt athyglisvert sem hér var sagt. Í fyrsta lagi sú skoðun hv. þingmanns að það sé enn um að ræða að tenging sé á milli AGS og Norðurlandanna á afgreiðslu mála okkar Íslendinga. Gott og vel, ef svo er, hvernig stendur þá á því að hæstv. forsætisráðherra Íslands hefur t.d. ekki haft burði í sér til að senda forsætisráðherrum Norðurlandanna bréf og kalla eftir skýringu á því hvort það sé virkilega svo að slík tenging eigi sér stað, því að það væri blettur á samskiptum Norðurlandaþjóðanna sem yrði seint afmáður. Hvað varðar síðan það að breikka þurfi skattstofnana og hressa þá við verð ég að segja eins og er að mér fannst þetta hálf - eða í það minnsta áhugavert að heyra þessa skoðun hjá hv. þingmanni sem tók þátt í því að samþykkja gríðarlegar skattahækkanir á síðustu dögum sem allar miða að því að draga úr möguleikum hagkerfisins til að efla og stækka skattstofnana. Það að skuldsetja íslenska þjóð upp í rjáfur með þessum samningi sem við eigum að gangast í ábyrgð fyrir, sem við höfum þó sagt að við eigum ekki að gera en ætlum að gera vegna þess að verið er að hóta okkur, sem við ætlum að gera vegna hótana, það mun auðvitað ekki styrkja íslenskan efnahag, það er svo augljóst, við erum skuldug fyrir. Það er alveg rétt, þetta er mat. En það er líka sá þáttur málsins sem snýr að því hvort við Íslendingar og við þingmenn höfum leyfi til þess að beygja okkur undir slíka kúgun. Það væri annað, herra forseti, ef ríkisstjórnin hefði komið fram með þetta mál og sagt: Það er mat okkar að við eigum að borga þetta á grundvelli alþjóðlegra skuldbindinga og alþjóðlegra laga. Þá værum við í allt annarri umræðu. En það er ekki svo. Hér er lagt fram frumvarp sem byggir á því að við eigum ekki að borga þessar greiðslur. Samt ætlum við að gangast undir þær vegna þess að við erum beitt ofbeldi. Það sem hefði átt að vera verkefni hæstv. forsætisráðherra, hæstv. utanríkisráðherra og annarra var að ganga þá í það af alvörukrafti að kalla fram hvernig í ósköpunum standi á því að t.d. Norðurlöndin ætla að beita 

Herra forseti. Þá er komið að lokum þessarar umræðu, ég er að halda seinni ræðu mína í þessum fasa og síðan verður gengið til atkvæða. Icesave-málið er eiginlega þrungið af nauðung og þrýstingi og alls konar leynd bæði hér á landi og erlendis. Það kom fljótlega í ljós þegar Íslendingar leituðu til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að þar átti að neyða okkur. Það kom líka fljótlega í ljós þegar Íslendingar sneru sér til vina sinna í Evrópu að þar var líka nauðung. Af hverju var nauðung? Vegna þess að þær þjóðir óttuðust um traust sparifjáreigenda á innlánskerfi sín. Jafnvel Norðmenn stóðu með Bretum og Hollendingum í kröfu þeirra á að Íslendingar greiddu, sennilega vegna þess að þeir gerðu sér ekki grein fyrir hvað þetta gæti orðið þungbært fyrir Íslendinga. Menn hafa haldið því fram að búið hafi verið að semja. Hvers vegna þurfti þá að semja aftur, herra forseti, ef búið var að semja? Af hverju var skipuð ný nefnd, af hverju var farið í nýja samninga? Það var vegna þess að það var ekki búið að semja um eitt eða neitt, það þurfti því að semja aftur. Og það var gert aftur undir nauðung, frá Norðurlöndunum varðandi lánafyrirgreiðslu og eins frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og frá Evrópusambandinu sem stóð í því að kúga, allir þessir aðilar stóðu í því að kúga Íslendinga til þess að bjarga trausti sparifjáreigenda á innlánstryggingakerfið í Evrópu. Framkvæmd þessa máls í efnahags- og skattanefnd er orðin þekkt, þar var málið rifið út. Það var beðið um umsögn efnahags- og skattanefndar frá hv. fjárlaganefnd og þar átti að fá áhættugreiningu á vandanum og hún kom ekki og þá var málið rifið út og aldrei rætt. Mér skilst að í hv. fjárlaganefnd hafi það heldur ekki verið rætt. En samkvæmt áhættugreiningu frá IFS Greiningu segja þeir með varfærnu mati að það séu 10% líkur á því að íslenska þjóðin verði gjaldþrota. Nú getur vel verið, herra forseti, að ýmsir þingmenn líti á það sem ósköp ómerkilegt ef íslenska ríkið verður gjaldþrota og geti ekki borgað - en það er ekki ómerkilegt. Það er afskaplega alvarlegur hlutur. Sumir hafa sagt: Við tökum bara ríkisábyrgðina til baka. Hvers lags er þetta, er þá ekkert að marka þessa ríkisábyrgð? Fyrir mér er ríkisábyrgð eitthvað sem menn snúa ekki með til baka, alls ekki, aldrei. Erlendir greinendur segja að það séu um 20% líkur á gjaldþroti, einhvers staðar þar um bil. Það vill svo til, herra forseti, að í rússneskri rúllettu þar sem eitt skot er í sex skota hylki eru líkurnar 16% á því að verða fyrir banaskoti. Þetta er þá svipað, líkurnar á þessu, og í rússneskri rúllettu. Þetta eru menn að kalla yfir íslenska þjóð algjörlega vitandi vits hvað þeir eru að gera. Það getur vel verið að þetta gangi vel, ég hugsa að það séu svona 50% líkur á því að þetta gangi vel, en það eru líka kannski 10–20% líkur á að þetta fari mjög illa. Daniel Gros benti á að ekki sé jafnræði á milli innlánstryggingarsjóða. Bretar og Hollendingar láni sínum sjóðum, þ.e. Bretar láni með 1,5% vöxtum að hámarki, sem mundi svara á Íslandi til 1 milljarðs, og Hollendingar lána vaxtalaust. En þegar þeir lána innlánstryggingarsjóði á Íslandi, sem er líka á EES-svæðinu, er það með miklu hærri vöxtum. Það er ekkert jafnræði þarna, það er ekkert jafnræði innan EES-svæðisins eins og á að vera. Þeir eru einmitt að gera kröfu til þess að við borgum út af jafnræði, þannig að þetta er allt saman á sömu bókina lært. Ég hef flutt fram tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu, breytingartillögu um að þetta mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu og ég er spenntur að sjá hversu mikil lýðræðisást Vinstri grænna og Samfylkingarinnar verður af því að þeir hafa margoft lagt til að stærri mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu og ef eitthvert mál er stærra en þetta þætti mér gaman að sjá það.

Herra forseti. Við erum við lokaumræðu um hið svokallaða Icesave-mál sem er eitt stærsta mál sem Alþingi Íslendinga hefur tekist á hendur í sögu lýðveldisins. Það er því ekkert óeðlilegt við það að þeir þingmenn sem starfa í umboði þjóðarinnar skuli vilja ræða ítarlega um þetta mál enda er hér um að ræða stærstu fjárskuldbindingu sem íslenskur almenningur hefur gengist undir á síðari tímum. Það er í ljósi þess sem við hér, þá sérstaklega aðilar í stjórnarandstöðunni, höfum viljað fara mjög ítarlega ofan í alla þætti þessa máls, hver réttarstaða okkar er og hvað við getum gert sem fulltrúar íslensku þjóðarinnar til að við komum sem best út úr þeim pytti sem við erum nú óneitanlega stödd í vegna skuldbindinga einkafyrirtækja úti í bæ sem íslenskir skattgreiðendur virðast nú þurfa að fara að greiða. Við höfum barist mikið fyrir því að kalla fram ýmis sjónarmið úr samfélaginu, frá lögfræðingum, hagfræðingum og alþjóðlegum sérfræðingum, og allan þann tíma sem við höfum krafist slíkra gagna höfum við legið undir því ámæli að hér sé mikið málþóf í gangi. Helst hefðum við þurft að vera búin að afgreiða þetta mál fyrir lifandi löngu, helst á upphafsstigum þess. En það vill svo til að eins og þetta mál lítur illa út í dag og er að mörgu leyti vanreifað að okkar mati er það þó illskárra en það var þegar samninganefnd fjármálaráðherra kom heim í vor með glæsilega niðurstöðu að eigin sögn. Stjórnarliðar komu hingað upp og sögðu hver á fætur öðrum: Þetta á að samþykkja, margir jafnvel án þess að hafa lesið samninginn. Séu menn einhvern tíma, að mínu mati, að bregðast því mikla trausti sem almenningur ætti að hafa á okkur hér og þessum störfum eiga menn ekki að vinna með þeim hætti sem raun bar vitni. Hvert var upphafið að allri þessari vegferð og hvernig hefðum við átt að standa að þessu stóra máli? Það var ekkert leitað til stjórnarandstöðunnar þegar farið var í upphaflegan leiðangur til að semja við Breta eða Hollendinga. Ríkisstjórnin ákvað einhliða hvernig samninganefnd Íslendinga yrði skipuð. Þrátt fyrir að stjórnarandstaðan, sem tæplega helmingur þjóðarinnar kaus, sitji á Alþingi fékk hún engu ráðið um það með hvaða hætti við mundum senda flokk frá okkur út í lönd til að ræða við þaulþjálfaða samningamenn Breta og Hollendinga, því miður. Eins og ég sagði áðan kom síðan þessi dæmalausa niðurstaða eftir fyrri viðræður sem lyktaði í vor og upphófust miklar umræður á Alþingi sem enduðu með því, eftir að stjórnarandstæðingar höfðu talað fyrir mörgum sjónarmiðum, að þvert á flokka var farið í vinnu til að móta samningsmarkmið eða skilyrði sem Alþingi mundi setja gagnvart þessum samningum. Menn voru ekkert að leita eftir einhverjum nýjum samningum með þeirri löggjöf sem þar var samþykkt, síður en svo. Við settum afarkosti er snertu skilyrði Íslendinga vegna þessara miklu skuldbindinga, þar á meðal takmarkanir fyrir því hversu mikið við eigum að borga á næstu 16 árum upp í þessa samninga einkafyrirtækis úti í bæ. Þegar Alþingi samþykkti þetta með drjúgum meiri hluta atkvæða á Alþingi sendi ríkisstjórnin á nýjan leik viðræðunefnd til Hollands og Bretlands. Hver varð niðurstaðan af því, hv. þm. Björn Valur Gíslason? Niðurstaðan af þeim vinnubrögðum varð sú að menn héldu áfram uppteknum hætti. Ekki var talað við stjórnarandstöðuna þá um að hún mundi tilnefna aðila í samninganefnd fyrir hönd Íslands til að ræða við Hollendinga eða Breta, nei, ríkisstjórnin ákvað að gera þetta áfram ein. Hver var niðurstaðan af því? Jú, við ræðum hér nýtt frumvarp til laga sem felur í sér að það er búið að útþynna þau skilyrði sem Alþingi samþykkti með lögum sem eru vel að merkja enn í gildi, lögum sem við samþykktum á Alþingi. Það er einfaldlega ekki viðunandi að komið sé þannig fram við íslenska þjóð og þingmenn í stjórnarandstöðu sem hafa lagt gríðarlega mikla vinnu á sig á undangengnum mánuðum til að reyna að bæta það erfiða mál sem blasir við okkur öllum. Eftir að seinni samninganefnd ríkisstjórnarinnar hafði farið út virtust ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir, eftir að hafa beitt þingflokka sína miklum þrýstingi, hafa ákveðið að málið skyldi fara í gegn eins og það leit út þá. Málsmeðferðin var slík í nefndum þingsins eftir að málið kom þar inn að lítill tími var gefinn til þess að við fengjum að fara málefnalega yfir málin. Okkur var neitað um að kalla á fundi nefndanna - og þá á ég við efnahags- og skattanefnd og fjárlaganefnd - tiltekna gesti til að fara betur ofan í hið nýja mál í ljósi þess að það var búið að breyta því í grundvallaratriðum með því að útþynna þessa skilmála. Í kjölfarið, eftir að málið hafði verið tekið út úr nefndum í óþökk minni hlutans í þinginu, hófst hér mikil umræða eins og frægt er orðið. Margar ræður okkar snerust um að það hefði verið viturlegra og gáfulegra að klára alla efnislega umfjöllun málsins í nefndunum frekar en að taka það hálfkarað inn í almenna umræðu á vettvangi þingsins. Auðvitað er það ekki góður svipur á störfum þingsins þegar menn standa hér klukkustundum saman til að fara yfir mál sem við hefðum betur farið yfir á vettvangi nefndanna. Það varð svo samkomulag um að taka málið upp á milli 2. og 3. umr. innan nefnda þingsins, og var það vel að okkar mati í minni hlutanum að við næðum því þó í gegn eftir mjög einbeitta umræðu hér. Það olli mér aftur á móti miklum vonbrigðum að meiri hlutinn skyldi engu að síður, eftir að samningar náðust um það með hvaða hætti við ætluðum að afla okkur gagna, hafa ákveðið að taka málið út úr nefndum fyrir jól án þess þó að viðamikil gögn er snerta þetta mál, hagsmuni íslensku þjóðarinnar, lægju fyrir. Þar vil ég m.a. nefna merkilega skýrslu sem nýlega hefur komið fram og er áhættugreining er snertir Icesave-samninga og skuldabyrði þjóðarinnar. Efnahags- og skattanefnd Alþingis bað fyrirtækið IFS Greiningu um að fara í gegnum þennan mikilvæga þátt sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur talað fyrir svo mánuðum skiptir að nauðsynlegt væri að fara í. Þrátt fyrir að þetta álit lægi ekki fyrir var ákveðið að taka málið út úr fjárlaganefnd þingsins til 3. umr., lokaumræðu, en nú liggur þessi skýrsla fyrir og þar kemur margt athyglisvert í ljós. Það var kannski eins gott að við höfðum ekki samþykkt þessa samninga fyrr en þetta lá þó fyrir, að við gerum okkur þó grein fyrir því hvað við erum að skrifa undir, en á seinni stigum málsins hefur komið á daginn að mikil gjaldeyrisáhætta fylgir þessum samningum. Það var ekki gert ráð fyrir gjaldeyrisáhættu í mati Seðlabankans á Icesave-samningunum sem birt var í júní 2009 en nú er ljóst að þróun gengis íslensku krónunnar er einn af aðaláhættuþáttum Icesave-samningsins. Við höfum séð á undangengnum mánuðum að gengi krónunnar hefur veikst mikið frá aprílmánuði og ég vil taka sem dæmi að frá 22. apríl hafa Icesave-samningarnir hækkað um 55,3 milljarða kr. vegna gengislækkunar krónunnar. Þetta eru slíkar upphæðir að það er ekki fyrir venjulegt fólk að átta sig á umfangi þess. Til samanburðar má reka Landspítala – háskólasjúkrahús fyrir um 30 milljarða kr. á einu ári. Það eru engar smáræðisupphæðir sem við erum að fjalla um. Tökum það líka með að aðalrökstuðningur stjórnarliða var að nú þegar lægju gríðarlegir fjármunir inni á þessum reikningum. Það var gert ráð fyrir að í sumar mætti greiða um 26% inn á þessa reikninga en nú er ekki gert ráð fyrir að neitt endurheimtist fyrr en árið 2011 vegna mála sem eiga eftir að fara fyrir dómstóla sem þýðir að inngreiðslur á reikningana munu koma mun seinna sem þýðir að vaxtakostnaður okkar verður mun meiri en áætlað var. Þegar menn tala um að þessar eignir beri einhvern ávöxt er það ekki mikill ávöxtur í samanburði við þá vexti sem við þurfum að greiða af þessum skuldbindingum sem eru 5,55% en almennir vextir í Evrópu eru um þessar mundir 0–1%. Það verður gríðarlegur vaxtamunur sem við munum þurfa að bera vegna þessarar seinkunar sem gerir málið enn verra en það var fyrir. Það kemur líka fram í þessari greiningu að ef nafngengi krónunnar veikist að meðaltali um 6% á ári frá 1. janúar 2009 til 1. janúar 2016 muni eftirstöðvar skulda vegna Icesave standa í 707 milljörðum kr. Ef gengi krónunnar styrkist hins vegar um 5% á ári mun skuldin standa í 171 milljarði kr. Þetta sýnir okkur hvers lags gríðarlega áhættu Alþingi Íslendinga er að taka fyrir hönd íslensks almennings með því að samþykkja þetta frumvarp eins og það er óbreytt. Ég er alveg viss um að sagnfræðingar framtíðarinnar munu rýna mjög vandlega í þær ræður sem þingmenn hafa flutt við 3. umr. um þetta mál. Við höfum þó náð því fram í minni hlutanum á þingi að sýna fram á þá gríðarlegu óvissu sem er um framtíðarhorfur er snerta þennan samning. Við náðum þó þeim gögnum þannig að við getum tekið upplýsta ákvörðun þegar við greiðum atkvæði um þessa Icesave-samninga. Ég vil enda þessa ræðu mína á því að segja …  Að sjálfsögðu átti ríkisstjórnin með hæstv. fjármálaráðherra að leita til stjórnarandstöðunnar um samstarf og samráð þegar kemur að þessu eina stærsta hagsmunamáli sem við höfum staðið frammi fyrir fyrir hönd þjóðarinnar. Vinnubrögðin frá upphafi hafa verið þau að algjört samráðsleysi hefur verið haft við okkur í stjórnarandstöðunni þegar komið hefur verið að samningagerð gagnvart Hollendingum og Bretum. Hafi einhvern tíma verið þörf á því, herra forseti, að Íslendingar stæðu saman í jafnviðamiklu máli og hér um ræðir er það nú. Því miður hefur ríkisstjórnin sýnt það í þessu máli eins og svo mörgum öðrum að hún er ekki ríkisstjórn samráðs eða samvinnu. Slíkt er miður á þeim tímum þegar við þurfum á slíkum gildum að halda. Ekkert bendir til þess að ríkisstjórnin ætli að viðhafa ný vinnubrögð. Ég mun því þegar kemur til þess að greiða atkvæði um það frumvarp sem meiri hlutinn hefur lagt hér fram segja nei við þeim samningum. Ég tel að við hefðum getað náð miklu betri árangri ef við hefðum staðið saman sem ein heild, en vinnubrögðin allt frá upphafi til enda eru sorgleg og bera vott um að hér eru við völd stjórnmálaflokkar sem hafa verið allt of lengi í stjórnarandstöðu og hafa virkilega gaman af því núna að fara með völdin á þeim tímum sem við þurfum og hefðum þurft að standa saman sem einn maður.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, þá seinni sem hann flytur, en hann kom ekkert inn á það hvað gerist ef þetta verður fellt, ef við sem erum á móti þessu náum því fram að frumvarpið verði fellt. Þá getur ýmislegt gerst. Bretar og Hollendingar gætu sent okkur skeyti um að þeir fallist á fyrirvarana frá því í sumar - það munu þeir væntanlega gera því að þeir munu sjá sína sæng útbreidda - eða að þeir geta farið í málaferli við Íslendinga. Þá leita þeir til Héraðsdóms Reykjavíkur og kæra íslenska ríkið. Þá kemur náttúrlega tilskipun Evrópusambandsins sem væntanlega mun leiða til þess að við verðum dæmd til að borga ekki krónu - eða pund eða evru. Ef við hins vegar af einhverjum ástæðum yrðum dæmd til að borga eitthvað er svo merkilegt að í lögum um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta sem gilda á Íslandi, lögum nr. 98/1999, segir í 9. gr., með leyfi frú forseta: „Ávallt skal heimilt að endurgreiða andvirði innstæðu, verðbréfa eða reiðufjár í íslenskum krónum, óháð því hvort það hefur í öndverðu verið í annarri mynt.“ Þarna mættu íslenska ríkið og innlánstryggingarsjóður greiða alla innstæðuna í íslenskum krónum og Bretar og Hollendingar gætu aldrei náð henni út vegna gjaldeyrishaftanna. Síðan gæti vinstri stjórnin skattlagt fjármagnstekjurnar alveg í botn og þeir hefðu lítið við þessa peninga að gera. Ég er ansi hræddur um að í báðum tilfellum, hvort sem þeir vinna málið eða tapa, verði þeir miklu verr settir en bara við að skrifa undir fyrirvarana frá því í sumar sem gilda núna og gilda áfram ef þetta verður fellt.

Frú forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal kom einmitt að lykilhluta þessa máls sem snýr að því hvernig við erum skuldsett og verðum skuldsett til framtíðar. Samkvæmt því, ef þetta verður samþykkt, er verið að skuldsetja íslenska þjóð um hundruð milljarða í erlendri mynt. Hvað leiðir það af sér? Við þurfum að greiða afborganir erlendis sem mun hafa þau áhrif á gjaldmiðil okkar að hann viðhelst mögulega veikur um ókomna tíð. Hvað þýðir það á íslensku gagnvart lífskjörum hér á landi? Við munum því miður hugsanlega breytast í algert láglaunasamfélag. Þegar menn tala um og bera saman þær skuldir sem Íslendingar munu þurfa að greiða, í erlendri mynt, og annarra landa sem skulda mikla fjármuni þá skulda þau mörg hver í sinni eigin mynt. Það er grundvallarmunur á því og hefur mikil áhrif á hvert álagið er á gengi viðkomandi gjaldmiðils. Þetta er því stór hluti af þessu máli. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að benda á að ef á okkur væri sótt og ef svo illa færi að við mundum tapa því máli þyrftum við mögulega ekki að greiða það í erlendri mynt heldur í okkar eigin mynt sem hefði virkilega góð áhrif. Mig langar að lokum í þessu fyrra andsvari, ef ég kæmi ekki upp síðar, að þakka hv. þingmanni fyrir samstarfið í nefndinni, af því að ég á ekki von á því að ég eigi eftir að standa mikið upp. Þetta hefur verið ansi erfitt á köflum en ég tel að við höfum staðið vaktina ágætlega. Því miður styttist stundin og tíminn sem er til stefnu hvað þessi mál varðar og margt bendir til þess að þessi óskapnaður verði að veruleika, sem er miður að mínu mati, en ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágætt samstarf á sviði efnahags- og skattanefndar.

Frú forseti. Ég ætla ekki að fara í gagnkvæmar þakkarræður en ég þakka hv. þingmanni engu að síður fyrir samstarfið. Annað sem lítið hefur verið rætt er áhættan af verðbólguþróun í Bretlandi. Ef mikil og safarík verðbólga verður í Bretlandi hækkar álið okkar og fiskurinn. Íslenskir skipstjórar og aðrir sem hafa áhuga á þeim málum átta sig á þessu. Þá hækkar verðið á fiskinum og álinu og við fáum meira í pundum fyrir túristana sem koma til Íslands. Það þýðir að við eigum auðveldara með að borga af láninu. Nú þurfa Íslendingar, ef þetta verður samþykkt, að leggjast á bæn og biðja þess að myndarleg verðbólga verði í Bretlandi. Hins vegar ef það andstæða gerist, eins og gerðist frá 1921–1934 þegar verðhjöðnun var í 14 ár í Bretlandi - það var 3% verðhjöðnun, vörur urðu alltaf ódýrari og ódýrari. Álið og fiskurinn ódýrari og ódýrari - ef sú staða kæmi upp aftur þyrfti að borga sífellt meira, við fengjum færri pund fyrir fiskinn og álið en þyrftum alltaf að borga jafnmikið af pundum fyrir lánin. Þá yrðu raunvextir 9% af þessu láni og gersamlega óbærilegir. Skuldin mundi tvöfaldast í verðmæti, mælt í tonnum af áli og fiski, fram til ársins 2016 þegar við byrjum að borga. Við mundum skulda tvöfalt fleiri tonn af fiski og áli árið 2016 ef sú staða kæmi upp eins og var frá 1921–1934 í Bretlandi. Þetta hefur lítið verið rætt og ég vildi gjarnan fá álit hv. þingmanns á þessu, hvernig við getum haft áhrif á verðbólgu í Bretlandi þannig að hún verði safarík og myndarleg.

Frú forseti. Ég hélt ég hefði alveg klárað þetta áðan með því að þakka hv. þingmanni fyrir þetta fína samstarf. Það er engin smáspurning sem hv. þingmaður veltir upp. Vissulega er þetta gríðarlega stór áhættuþáttur eins og hv. þingmaður hefur bent á og samkvæmt þeim spám sem við fengum meðal annars á fundi efnahags- og skattanefndar frá Daniel Gros þá sagði hann að það væru mjög litlar eða jafnvel hverfandi líkur á því að mikil verðbólga verði í Bretlandi á næstu árum. Hér erum við að tala um einn virtasta hagfræðing í Evrópu. Segjum sem svo að þær spár sem þessi virti hagfræðingur hefur komið fram með gangi eftir, þá erum við því miður í verri málum en dæmið lítur út núna og lítur það illa út fyrir. Að sjálfsögðu er ekkert gaman að vera með svartnættisraus. Ég vona að það gleðilega gerist að safarík verðbólga verði í Bretlandi en því miður getum við ekki horft fram hjá því að helstu sérfræðingar heims á sviði efnahagsmála hafa varað okkur við því að verðbólga í Bretlandi verði mjög lítil, að þar verði jafnvel verðhjöðnun á næstu árum. Það segir sig sjálft að þá erum við í mun erfiðari stöðu og þess vegna höfum við barist fyrir því í minni hlutanum hér á þingi, og sumir einstaklingar í meiri hlutanum, að fá fram sterkari fyrirvara. Það hlýtur að þjóna hagsmunum beggja aðila að við getum staðið við þær skuldbindingar sem við skrifum undir. Það er algerlega óljóst núna hvort við getum það til framtíðar litið og mörg vafaatriði eru um hvað gerist ef við getum það ekki. Erum við þá mögulega að hengja á okkur skuldaklyfjar til áratuga? Það viljum við væntanlega ekki gera og þess vegna hefðum við átt að fara sem ein heild, ræða við Breta og Hollendinga, fara yfir þessi mál með þessi álit til grundvallar og reyna að fá betri og ítarlegri fyrirvara 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir ræðu hans áðan sem var um margt skemmtileg. Þingmanninum varð tíðrætt um að stjórnarandstöðunni hefði ekki verið boðið að taka þátt í þeim samningaviðræðum sem áttu sér stað í haust og á fyrri stigum málsins og taldi að samstarf og samráð stjórnarliða og stjórnarandstöðu í málinu hefði verið nauðsynlegt og það hefði þurft að mynda eina heild. Auðvitað hefði verið mjög gott ef það hefði verið hægt. Staðreyndin var hins vegar sú að strax á fyrsta degi í haust, upp úr miðjum október, lýstu fulltrúar stjórnarandstöðunnar því yfir á tröppum Stjórnarráðsins, um leið og þeim hafði verið kynnt niðurstaðan í viðræðunum, að þeir ætluðu ekki að vera með. 

Frú forseti. Það var með ólíkindum að hlusta á þessa ræðu. Ég veit ekki hvar hv. þingmaður hefur verið því hann talar um að þetta mál hafi verið að byrja á haustdögum, þá hafi okkur verið boðin aðkoma að málinu. Ég var einmitt að gagnrýna það, ef hv. þingmaður hefur verið að hlusta á ræðu mína, að auðvitað hefði ríkisstjórnin átt að leita til stjórnarandstöðunnar þegar menn fóru í þessa vegferð í upphafi. Að sjálfsögðu hefði ríkisstjórnin líka átt að leita til minni hlutans á Alþingi þegar hún sendi samninganefnd nr. 2 út. Það var ekki leitað til okkar. Þegar þessir samningar voru orðnir að veruleika og, eins og hv. þingmaður orðaði það svo réttilega, okkur voru kynntar niðurstöðurnar úr þessum samningum, hvað átti stjórnarandstaðan að gera þá? Það var búið að ræða við Breta og Hollendinga. Við fengum ekki að koma að þeirri vinnu. Þar fóru aðalsamningaviðræðurnar fram og ég stóð í þeirri trú eftir að við höfðum samþykkt þessa fyrirvara á sumarþinginu, þann 2. september að mig minnir, með lögum frá Alþingi að það væri skilyrði sem Alþingi Íslendinga hefði sett, fortakslaust skilyrði. Enda er það svo að það er framkvæmdarvaldið sem sækir umboð sitt til löggjafarvaldsins. Nei, samninganefnd nr. 2 fór út og útþynnti þau lög sem Alþingi Íslendinga hafði sett og eru nú enn í gildi. Það er alveg með ólíkindum að kalla síðan forsvarsmenn stjórnarandstöðuflokkanna á smá fund upp í Stjórnarráð til að tilkynna þeim þessa útþynntu samninga og þessi útþynntu skilyrði sem við settum þá og kalla það samráð. Ég býð ekki í hvernig stjórnarhættirnir verða í þessu landi ef hv. þm. Björn Valur Gíslason verður einhvern tímann forsætisráðherra.

Frú forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson nefnir að hægt hefði verið að bjóða upp á samstarf milli stjórnar og stjórnarandstöðu þegar menn fóru í þessa vegferð í upphafi, eins og hann orðaði það. Sú vegferð hófst haustið 2008, hafi það gleymst einhverjum, þegar þáverandi ríkisstjórn fór að reyna að ná samkomulagi um þetta mál. Það gekk ekki mjög vel á þeim tíma og var komið í farveg sem við hefðum aldrei getað staðið við, íslensk þjóð, ef það mál hefði verið klárað á þeim nótum. Stjórnarandstaðan baðst undan samstarfi á haustdögum, það liggur alveg ljóst fyrir. Það var yfirlýst af fulltrúum stjórnarflokkanna 

Frú forseti. Það lá fyrir hér fyrir jólin þar sem ég sat á fundum með hæstv. fjármálaráðherra Steingrími J. Sigfússyni að það væri ætlan meiri hlutans í þinginu að taka málið út fyrir jól. Það var ákvörðun sem tekin hafði verið.  Síðan er hjákátlegt, frú forseti, að heyra hv. þm. Björn Val Gíslason reyna að sannfæra þá sem hlusta á þessa umræðu um að ríkisstjórnin hafi ætlað sér að hafa samráð um þessi mál. Meira að segja minnihlutastjórnin sem Framsóknarflokkurinn varði á sínum tíma vantrausti á Alþingi sniðgekk Framsóknarflokkinn gersamlega í þessu máli. Ég minnist þess þegar hv. þingmaður og formaður Framsóknarflokksins Sigmundur Davíð Gunnlaugsson spurði hæstv. fjármálaráðherra á miðvikudegi hvort eitthvað væri að frétta af þessum viðræðum, hvort verið væri að semja um Icesave-samkomulagið, þá kvað hann svo ekki vera en síðan voru samningsdrögin kynnt á föstudegi. Það er alveg ljóst að frá upphafi hefur verið leynd og pukur yfir öllu þessu starfi og það er störfum Alþingis til minnkunar að mínu mati.

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að fylgjast með síðustu orðaskiptum hér vegna þess að þau eru kannski svolítið dæmigerð fyrir málið allt saman. Eini jákvæði punkturinn í þessari umræðu sem er búin að standa í tvo daga er að maður greinir ákveðið samviskubit hjá sumum stjórnarliðum. Þeir telja ástæðu til að búa til sérstaka söguskýringu um hvað gerðist. Ein söguskýringin gengur út á það að ekki hafi verið hægt að ná samstöðu vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn greiddi einungis atkvæði með fyrirvörunum þegar við gengum frá málinu núna á haustmánuðum en sat hjá við atkvæðagreiðslu um samninginn eins og hann lá fyrir. Nokkrir hv. þingmenn hafa minnst á þetta í dag en þeir hafa svo sem ekki botnað þetta, en þetta á að vera einhvers konar söguskýring sem gengur út á það að stjórnarandstaðan hafi ekki viljað vinna með stjórninni í málinu. Auðvitað er það algjörlega fjarri sannleikanum. Sú vinna sem unnin var í sumar bar öll þess merki og niðurstaðan var á þann veg, reyndar töluðu allir stjórnarliðar um að þarna hefði þingið virkilega sinnt sínu hlutverki og náð góðum árangri og það væri mikill hagur fyrir þjóðina. Stjórnarliðar sögðu líka að þetta væri algjörlega innan ramma samkomulagsins og þeir kviðu því ekki mikið að fara að spjalla um þetta við þá aðila sem málinu tengjast og útskýra fyrir þeim hvernig Alþingi hefði gengið frá málinu. Við þekkjum síðan, virðulegi forseti, hvað gerðist í kjölfarið. Það sem gerðist var einfaldlega það að menn guggnuðu, menn lyppuðust niður þegar þeir hittu útlendingana og hentu öllum fyrirvörunum. Vinnubrögðin í málinu eru þannig að núna þegar klukkan er 20 mínútur yfir sex, virðulegi forseti, þann 29. desember 2009, og vitað er að greiða á atkvæði um þetta á morgun, eru menn enn að bíða eftir gögnum. Enn eru gögn á leiðinni, gögn sem búið er að bíða eftir mjög lengi, fjármálaráðuneytið hefur neyðst til að aflétta leynd yfir þeim, gögn sem bárust samninganefnd Íslands á vormánuðum frá breskri lögmannsstofu. En það skiptir stjórnarmeirihlutann engu máli, stjórnarmeirihlutinn ætlar að klára þetta. Það hefur enginn stjórnarþingmaður sannfæringu fyrir þessu máli, ég fullyrði það. Ég fullyrði að það er enginn stjórnarþingmaður slíkur bjálfi að telja að þetta samkomulag sé ásættanlegt fyrir Íslendinga. Það er bara ekki þannig. Það er augljóst og það vita allir sem hér starfa. Það hefur m.a. komið fram í umræðuþáttum þar sem fjölmiðlamenn, sem eru frekar vilhallir vinstri flokkunum, eru að ræða þessi mál að þeir reyna að láta að því liggja að það sé eitthvað annað á bak við, það sé einhver redding, auðvitað sé þetta ekki eins og þetta lítur út. Virðulegi forseti. Það er það sem menn eru að reyna að búa til hérna og menn eru að hugsa mjög skammt. Nú er öllu þjappað saman, nú er gengið á hv. þingmenn sem hafa efasemdir og það er sagt: Þetta snýst ekki um Icesave, þetta snýst um vinstri stjórnina, ætlarðu að klúðra vinstri stjórninni? Það er þannig, virðulegi forseti, sem gengið er núna á hv. þingmenn í stjórnarflokkunum. Þeir eru lamdir saman til að greiða atkvæði í þessu máli sem allir vita og ekki síst þjóðin að er algjörlega óásættanlegt fyrir land og þjóð. Ég vek athygli á því að það stendur í þessu frumvarpi sem skuldbindur okkur, sem gerir það að verkum að Evrópusambandið, sem verður fulltrúi þessara þjóða, mun geta gengið að okkur, mun geta séð til þess að við höldum þetta samkomulag, það stendur skýrt að okkur ber engin skylda til að greiða þetta. Virðulegur forseti. Svona er málið núna klukkan 20 mínútur yfir 6 í dag og á morgun verður þetta mál klárað og enginn hv. stjórnarþingmaður hefur trú á því að þetta sé góð niðurstaða. Menn trúa því að þetta reddist einhvern veginn og svo vilja menn ekki standa í því 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans, ég hlustaði með athygli. Ég held að það sé kannski ekki hægt að segja af hálfu neins sem hefur þurft að takast á við þetta Icesave-mál frá neinni hlið að maður taki þátt í þeirri vinnu af sérstakri sannfæringu fyrir því að þetta sé gott og skemmtilegt mál. Það er bara þannig að það þarf að kljást við þann pólitíska veruleika sem Icesave-málið er fyrir okkur Íslendinga og það þarf að klára málið. Það sem ég stoppaði við áðan hjá hv. þingmanni var þegar hann talaði um að það sé söguskýring stjórnarflokkanna að stjórnarandstaðan hafi ekki viljað vinna með stjórninni. Nú hef ég svo sem ekki sjálf haldið því fram fram að þessu, en mér hefur kannski samt fundist það frekar augljóst að það hafi lítill samstarfsvilji verið í málinu svo ég vil spyrja: Þegar hv. þingmaður segir þetta og vísar í það hvernig málið hafi spunnist að undanförnu, hvað með það þegar fjármálaráðherra mætti og hafði fengið fyrstu viðbrögð frá Bretum og Hollendingum við fyrirvörum Alþingis frá því í sumar og kynnti þau viðbrögð fyrir formönnum stjórnarandstöðuflokkanna og fjárlaganefnd áður en t.d. það var kynnt fyrir ríkisstjórninni eða okkur sem sitjum á þingi fyrir stjórnarflokkana, hvað með …?

Nýbúinn að ljúga.

Afsakið, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, þú talar bara í þínum ræðutíma. Hver voru viðbrögð stjórnarandstöðunnar, hver voru viðbrögð Sjálfstæðisflokksins við því þegar fjármálaráðherra fer til fjárlaganefndar og ætlar að reyna að vinna málið þar? 

Þú ert ekki í fjárlaganefnd.

Virðulegi forseti. Því er einfalt að svara, forustumenn ríkisstjórnarinnar komu og kynntu gerðan hlut. Það var afskaplega óskynsamlegt. Það sem gerðist - og ég vek athygli á að það voru ekki bara stjórnarandstæðingar sem töluðu með þeim hætti, það voru ekki síst stjórnarliðar sem komu og sögðu í ágúst að þetta hefði verið mikill sigur fyrir þingið og bæri þess merki hve þingið væri sterkt. Og menn unnu saman, trúðu mér, virðulegi forseti. Ég, eins og aðrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins, var skammaður af mörgum fyrir það að hjálpa ríkisstjórninni, bjarga ríkisstjórninni, eins og það var orðað. Hvernig dettur ykkur í hug að bjarga þessu liði sem er algjörlega á kafi í eigin klúðri? Það var sagt við okkur. Þetta var ekki hefðbundin stjórnarandstaða, alls ekki. Í öðrum löndum við eðlilegar aðstæður hefði hæstv. fjármálaráðherra þurft að segja af sér og hugsanlega forsætisráðherra líka í kjölfar þess að koma með mál eins og þetta sem hafði ekki meiri hluta í þinginu. Það liggur fyrir að það hafði verið hávær krafa um að ríkisstjórnin færi frá eftir að menn komu og höfðu ekki meiri hluta í þinginu. Stjórnarandstaðan íslenska spilaði þetta ekki þannig og við unnum með stjórnarliðum við að reyna að komast að góðri niðurstöðu. Sá maður sem hér var að koma inn, hv. þm. Guðbjartur Hannesson, kom og hélt hér fína ræðu um að Alþingi hefði talað, nú væru komin skýr skilaboð. Hæstv. forsætisráðherra kom og sagði: Þetta er innan samningsins og það verður ekkert mál að útskýra þetta fyrir aðilum. 

Frú forseti. Ég vil bara koma á framfæri þakklæti til hv. þingmanns ef hann hefur látið þau sjónarmið verða ofan á að bjarga Íslandi frekar en að sleppa því að bjarga ríkisstjórninni, ef málið hefði einhvern tíma snúist um það. Að sjálfsögðu hljótum við öll að vinna að þessu máli með hagsmuni Íslendinga fyrir brjósti en ekki hugsa um hvaða ríkisstjórn kemur eða fer. Þetta er miklu mikilvægara en það. Svo vil ég benda á að hv. þingmaður var náttúrlega að vísa í umræður í fyrstu umferð um málið, þ.e. þá umræðu sem tekin var í sumar sem ég veit ekki hvort ég á að segja ég því miður tók ekki þátt í. En bragurinn hefur verið allt annar núna í þessari umferð, þ.e. þegar breytingalögin koma til meðferðar þingsins. Þar hefur mér ekki fundist vera sýndur mikill samstarfsvilji hér í ræðustól eða annars staðar. Annað sem ég vil koma inn á er sá misskilningur eða ég veit ekki hvað ég á að kalla það, jú, köllum það bara misskilning, sem veður hér uppi að við séum, Íslendingar, ein við samningaborðið í Icesave-deilunni eins og við hefðum bara getað sest niður og sagt: Við ætlum að gera þetta svona. Sem hefði verið afskaplega þægilegt  Svo vil ég líka tala um alþjóðasamskiptin í þessu máli og dómstólaleiðina - ég sé reyndar að ég er að renna út á tíma. En dómstólaleiðin er nokkuð sem hefur líka fengið að ríða hér húsum í dag í mörgum ræðum, sú firra að Íslendingar geti farið dómstólaleiðina í þessu máli. Það er ekki hægt, frú forseti, að fara dómstólaleiðina. 

Virðulegi forseti. Fyrst aðeins út af því hvernig stjórnarandstöðu við höfum spilað. Við höfum ekki verið að spila stjórnarandstöðu hv. þingmanna Steingríms J. Sigfússonar og Jóhönnu Sigurðardóttur. Í haust þegar allt hrundi kom þáverandi stjórnarandstaða undir forustu Vinstri grænna og bar fram vantraust á ríkisstjórnina þegar hér var allt í ljósum logum. Við spilum ekki þannig. Við höfum bara verið að hugsa um hagsmuni Íslands og það munum við gera áfram. Það er alveg rétt að það hefur verið annar tónn núna. Að vísu var alveg sami tónn í sumar, það þurfti mikið til að koma stjórnarliðum til að vinna með okkur í þessu. Stjórnarliðar blésu síðan á þetta allt saman, hentu út öllum fyrirvörunum, lyppuðust niður gagnvart útlendingunum.  Auðvitað erum við ekki ein við samningaborðið. Þess vegna hefði verið svo mikilvægt að við hefðum staðið saman, að við værum ekki að rífast hér inni, að við stæðum saman eins og við gerðum í þorskastríðunum, eins og við höfum gert í sjálfstæðisbaráttunni. Við stóðum saman gagnvart ógninni að utan. En ríkisstjórnin hefur farið þá leið að etja mönnum saman, fara í einhverja spunaleiki og aldrei farið rétt með, það hefur þurft að toga allar upplýsingar upp, og núna erum við enn að bíða eftir upplýsingum. En menn ætla að klára þetta á morgun, alveg sama hvað líður staðreyndum 

Virðulegi forseti. Við sem höfum hvað harðast barist gegn Icesave-frumvarpinu, barist gegn því að það verði samþykkt, barist gegn því að komandi kynslóðir þurfi að taka á sig skuldir sem geta engan veginn verið þeirra, höfum oft verið sakaðir um að vera of myrkir í máli. Það hefur verið sagt um okkur að við séum með dómsdagsspár og að það þýði ekkert að vera með þessa neikvæðni. Það er nú samt þannig, virðulegi forseti - 
            

Einn fund í salnum.

Það er samt þannig, virðulegi forseti, að núna undir það síðasta hafa verið að berast gögn frá ráðgjafarfyrirtækjum og breskum virtum lögmannsstofum sem í rauninni segja að við höfum ekki talað of hart í þessu máli. Við sem höfum barist gegn því hefðum kannski mátt taka sterkar til orða og vara þjóðina enn frekar við því að taka á sig Icesave-samningana. Ég eyddi ræðu minni í að fara yfir álit frá IFS Greiningu. Það er fyrsta og eina álitið sem hefur verið gert um þá áhættu sem Íslendingar eru að kalla yfir sig en hér hefur verið gert lítið úr þessu áliti. Þingmenn komið fram og sagt: Mitt mat er nú að við þurfum ekki að hafa neinar áhyggjur. Þeir bæta svo um betur og segja um álit Mishcon de Reya: Ja, ég er þeirrar skoðunar að þetta sé bara ekki rétt hjá þeim. Þeir tala um að Icesave-samningarnir séu óskýrir en mér finnst þeir vera skýrir. Reyndar neyddist hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson til þess að viðurkenna að gengisáhættan væri jú töluverð, jafnvel miklu meiri en nokkur maður mundi taka lán út á. Svo minntist hann á að menn vissu ekki hvað kæmi út úr eignum Landsbankans og kannski líka að það ætti eftir að fá úr því skorið hvort Ragnar H. Hall hefði rétt fyrir sér og Bretar eigi ekki að fá greitt úr innstæðutryggingarsjóðnum um leið og Íslendingar. Smáatriði? Það finnst sumum kannski en við skulum aðeins fara yfir þetta tölulega. Gengisáhættan hefur gert það að verkum að Icesave-skuldbindingin hefur hækkað um 53 milljarða á þessu ári, bara gengisáhættan ein og sér. Þá eigum við eftir að tala um þá vexti sem munu alveg 100% lenda á Íslendingum, hinir svokölluðu 45 milljarðar. Fjárlagahallinn var um 100 milljarðar þannig að í dag mætti í raun segja að fjárlagahallinn væri hugsanlega tvöfalt meiri en meiri hluti fjárlaganefndar kynnti hér fyrir um viku síðan og þótti sumum nóg um vegna þess að aldrei fyrr í sögunni hefur halli ríkissjóðs verið jafnsvakalegur. Hv. þm. Birni Val Gíslasyni finnst lítið til alls þessa koma. Hann segist sjálfur hafa lagt á þetta mat. Þá vil ég minna á að færustu skipstjórar hlusta á veðurfræðingana, jafnvel fiskifræðingana. Þeir hlusta á sérfræðinga sem vara þá við aðsteðjandi hættu, t.d. ef veðurfræðingur kemur með þá spá að von sé á hvassviðri, óveðri, og það sé varasamt að vera á sjónum. En skipstjórar þeirrar skútu sem við köllum í daglegu tali þjóðarskútuna segja við þessa veðurfræðinga: Þið eruð bara rugludallar. Ég met það þannig með því að bleyta fingurinn og reka hann upp í loftið að væntanlega sé ekkert óveður á leiðinni. Ég hef reyndar engin sérstök rök fyrir því en byggi það á tilfinningunni. Það er alveg sama hvaða rök koma fram, hvaða hættur steðja að íslensku þjóðinni, alltaf skal ríkisstjórnin koma með mótrök, einhvern aðkeyptan sérfræðing - best væri að hann væri samfylkingarmaður eða vinstri grænn - sem segir að það leiki vafi á hvort þetta sé rétt. Ef það fæst enginn til þess að koma með gagnstætt álit, af því að menn eru yfirleitt tregir til að leggja æru sína að veði, segja menn bara: Ég held að þetta sé ekki rétt hjá honum, jafnvel þó að aðilinn sé sérfræðingur á viðkomandi sviði. Eitt er afar athyglisvert í þessu máli, vegna þess að nú eru það helstu rök stjórnarinnar að Mishcon de Reya, hin virta lögmannsstofa, hafi sagt að það væri ekki víst að Íslendingar mundu vinna hugsanleg málaferli við Breta og Hollendinga. Af því að þeir segja þetta verðum við að samþykkja, vegna þess að við gætum jú tapað og það væri hræðilegt. Þeir gleyma reyndar að geta þess að ekki nokkur lögmannsstofa, hvar sem er í heiminum, mundi segja við kúnnann sinn: Það er 100% víst og öruggt að þú munt vinna þetta mál, jafnvel þó að hún mundi segja: Líkurnar eru með ykkur í málinu. Það er reyndar þannig með álit Mishcon de Reya að þeir segja: Líkurnar eru allar Íslendinga megin, þið hafið bara samið þær flestar frá ykkur. Það er skelfilegt, ég mundi ekki láta nokkurn mann sjá hvernig staðinn hefur verið vörður um íslenska hagsmuni. Ég mundi gæta þess að þið eyðilegðuð ekki orðspor ykkar erlendis með því að sýna hvað þið eruð í rauninni vitlaus, ætla ég að leyfa mér að segja. Sigurður Líndal lagaprófessor hefur í blaðagrein bent á að það hefði verið best að leysa þetta mál í þjóðréttarsamningum. Hann bendir á að þjóðréttarsamningar séu þannig að erfitt sé að fara með þá í þjóðaratkvæði. En hver hefur verið mesta gagnrýnin á þetta mál? Jú, þetta eru ekki þjóðréttarsamningar. Þetta eru samningar á einkaréttarlegum grunni og úr þeim verður leyst fyrir breskum dómstólum, samkvæmt breskum lögum, þ.e. ef Íslendingar hafa eitthvað við þá að athuga. Ef Bretar hafa eitthvað við þá að athuga geta þeir farið fyrir hvaða dómstól sem er, hvar sem er í heiminum. Þeir geta valið sér réttarfarsreglur og lögin sem á að túlka. Sanngjarnir samningar? Nei, kannski ekki. Það er athyglisvert að Sigurður Líndal segir einmitt í þessu viðtali - það hefur reyndar verið snúið út úr því og sagt að hann sé hálfpartinn að gefa í skyn að Icesave-deilan geti ekki farið í þjóðaratkvæði en ég er allsendis ósammála þeim fréttaskýringum vegna þess að hann segir nefnilega réttilega að Icesave sé einmitt ekki þannig mál og þess vegna heyri það undir aðrar reglur. Þess vegna á að fara með það í þjóðaratkvæði. Ef við ímyndum okkur að þetta sé alþjóðadeila tveggja aðila erum við að tala um að annars vegar vegast á hagsmunir Íslendinga og hins vegar hagsmunir Breta og Hollendinga. Þannig ganga alþjóðadeilur fyrir sig. Annaðhvort tala menn fyrir hagsmunum íslensku þjóðarinnar eða menn tala fyrir hagsmunum Breta og Hollendinga. Það er bara þannig ef þetta er alþjóðadeila. Hér hafa stjórnarþingmenn talað fyrir hagsmunum Breta og Hollendinga. Þeir geta svo haft þá skoðun að Íslendingum sé betur borgið með því að ganga algjörlega að hagsmunum Breta og Hollendinga, það er annað mál, en hvernig fá menn það út? Það er mér algjörlega óskiljanlegt. Í máli hv. þm. Guðbjarts Hannessonar kom fram að nú lægi fyrir að engin hætta væri á því að stjórnarskráin hefði verið brotin. Hann fann það út vegna þess að Eiríkur Tómasson, Björg Thorarensen, Helgi Áss Grétarsson, og svo nefndi hann reyndar Davíð Þór Björgvinsson sem lét að því liggja í tölvupósti í einni eða tveimur línum að hann væri ekki sannfærður um að það væri verið að brjóta stjórnarskrána - en þarna nefndi hann þessa fjóra lögmenn af því að það hentaði og svo felldi hann dóminn: Þar með er útrætt um að stjórnarskráin hefur ekki verið brotin. Af hverju ekki að geta þess í umræðunni, svona til þess að gæta sanngirni, að Ragnar H. Hall, Lárus Blöndal hæstaréttarlögmaður, Stefán Már Stefánsson lagaprófessor, Sigurður Líndal lagaprófessor og Þorsteinn Einarsson hæstaréttarlögmaður hafa allir komið fram og sagt opinberlega, með rökstuðningi meira að segja, að þeir telji töluverðar líkur á því að verið sé að brjóta stjórnarskrána? Ef við teljum þetta að gamni er staðan 5:4 fyrir þessa aðila. Við getum meira að segja núllað Helga Áss Grétarsson út vegna þess að hann er á háum launum hjá ríkisstjórninni. Það liggur fyrir. Hann hefur fengið greidda um eina milljón kr. fyrir aðstoð sína við gerð Icesave-fyrirvaranna, eða réttara sagt fyrir aðstoð sína við að eyða út þeim fyrirvörum sem Alþingi setti hér í lok ágúst. Um það deilum við Björn Valur Gíslason ekki, vegna þess að Björn Valur Gíslason viðurkennir fúslega og segir að það sé bara hið besta mál að málið sé komið í hinn upphaflega farveg frá því að málið var lagt fram. Svo koma þingmenn eins og hv. þm. Anna Pála Sverrisdóttir sem segir: Bauð Steingrímur ekki á sínum tíma að stjórnarandstaðan kæmi að málinu? Tveimur dögum áður en hann lagði fram einhvers konar bón - sem ég reyndar fékk aldrei, hvað þá við í fjárlaganefnd - var hann spurður hér á hinu háa Alþingi hvernig gengi með Icesave-samningana. Svarið var eitthvað á þá leið að þetta væri óformlegt en engar formlegar viðræður ættu sér stað. Daginn eftir lágu Icesave-samningarnir fyrir fullbúnir og hann lýsti því yfir að þetta væri glæsileg niðurstaða. Einhver stærstu mistök í íslenskri stjórnmálasögu. Þar liggur kannski hundurinn grafinn vegna þess að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir fyrrverandi utanríkisráðherra hefur varpað allri ábyrgð á núverandi ríkisstjórn. Steingrímur J. hefur kennt Sjálfstæðisflokknum um og þeirri ríkisstjórn sem var, hann nefnir reyndar aldrei Samfylkinguna á nafn en horfir fast í augun á hæstv. fyrrverandi viðskiptaráðherra Björgvini G. Sigurðssyni. Mér hefur ekki einu sinni dottið í hug, jafnvel þó að ég sé ekki stuðningsmaður þessara flokka, að ganga svo langt að kenna einhverjum um sem á það ekki skilið. Þar liggur hundurinn grafinn, virðulegi forseti. Þegar farið hefur verið yfir málin frá a til ö liggur fyrir að ábyrgðin hvílir á ríkisstjórninni sem nú situr, á ríkisstjórn 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir hans skemmtilegu ræðu hér áðan. Ég neita því ekki að mér finnst oft gaman að hlusta á hann flytja ræður úr þessum stól þó að ég sé sjaldan sammála því sem hann segir eða geti tekið undir þau málefni sem hann flytur, í það minnsta í þessu máli. Mig langaði að nefna nokkur atriði. Undir lok ræðu sinnar nefndi hv. þingmaður að stjórnarþingmenn hefðu talað fyrir hagsmunum Breta og Hollendinga í þessu máli. Virðulegi forseti, það er varla hægt að ganga lengra í að brigsla mönnum um svik við land sitt og þjóð en að saka þá um að ganga erinda annarra þjóða og verja ekki hagsmuni sinnar eigin þjóðar. Mig langar til að spyrja hv. þm. Höskuld Þórhallsson hvort það megi lesa úr orðum hans, sem voru þessi nánast óbreytt: Stjórnarþingmenn hafa talað fyrir hagsmunum Breta og Hollendinga í þessu máli - hvort hann sé með því að saka stjórnarþingmenn alla, og ef ekki alla þá hvaða stjórnarþingmenn, ráðherra eða ákveðna stjórnarþingmenn um að þeir séu að svíkja land sitt og þjóð með framgöngu sinni í þessu máli. Er hann að brigsla mönnum um landráð?

Virðulegi forseti. Ég skal endurtaka það sem ég sagði hér rétt áðan. Sigurður Líndal hefur bent á að þetta sé milliríkjadeila. Hann tekur fram að hér sé ekki um innanríkismál að ræða, eins og t.d. fjölmiðlafrumvarpið var og ágreiningur um það, heldur sé þetta milliríkjamál. Þar vegast á hagsmunir Íslendinga og hagsmunir Breta. Þeir sem hafa beitt sér fyrir því að íslenska þjóðin borgi Bretum og Hollendingum í botn og rúmlega það eru að tala fyrir hagsmunum Breta og Hollendinga. Þetta sagði ég orðrétt. Ég nefndi ekki þau stóru orð sem hv. þingmaður sagði. Ég nefndi líka að það gæti vel verið, og ég vil halda því til haga, að sumir telji að það að ganga algjörlega að hagsmunum Breta og Hollendinga sé hugsanlega betra fyrir íslensku þjóðina. Ég sé þó ekki að það standist þegar farið er yfir gögn málsins.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni svarið við spurningu minni sem hann reyndar svaraði ekki að fullu. Hann svaraði ekki þeirri spurningu sem ég beindi til hans, hvort hann væri að brigsla stjórnarliðum um landráð eins og mér fannst hann gera þegar hann sagði orðrétt að stjórnarliðar hefðu talað fyrir hagsmunum Breta og Hollendinga í þessu máli. Mér finnst mjög alvarlegt ef svo er og ég hvet hann til þess að sýna þann manndóm, það þarf ekki mikið til þess, að koma hingað upp og í það minnsta draga í land með þessi orð eða biðjast afsökunar á þeim eða standa þá við þau ef það er meining hans með þessum orðum. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson sagði líka áðan að álit IFS Greiningar væri fyrsta og eina álitið sem tæki á áhættunni sem fylgir samningunum. Ég fletti nú bara í gögnum mínum sem ég hef hér á borðinu. Þar er ég með gögn sem taka á þessu máli sömuleiðis og hv. þingmanni á að vera fullkunnugt um, t.d. frá Seðlabankanum 21. október, 14. nóvember, 18. desember, 11. desember o.s.frv. Þau hafa öll verið lögð fram í fjárlaganefnd þar sem hv. þingmaður á sæti ásamt mér. Þessi gögn hafa verið þar til umræðu allan þennan tíma, hvert einasta. Áhættugreining frá IFS, jafnágæt og hún kann að vera, er því langt frá því að vera fyrsta og eina áhættugreiningin á þessum samningum sem við erum vonandi að fara að greiða atkvæði um og samþykkja á morgun. Ég skil ekki þennan málflutning að hv. þingmaður skuli halda því hreinlega fram, því að það eru fleiri gögn en frá Seðlabankanum. Ég minni á gögn frá Hagfræðistofnun, fjármálaráðuneytinu og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Fyrir það fyrsta stend ég við það sem ég sagði áðan. Menn verða svo bara að túlka það eins og þeir vilja. Ég held reyndar að þetta sé mjög skýrt og það þurfi ekki að túlka það sérstaklega ofan í þingmanninn. Varðandi gengisáhættuna skal ég fallast á, hv. þingmaður, að ég hefði mátt orða það betur. Vandamálið er að gjaldeyrisáhættan, eins og kemur mjög skýrt fram í áliti IFS, varð mönnum ekki ljós fyrr en seint á haustmánuðum. Það er alveg rétt - ég er að segja að það hafa komið fram álit á undanförnum vikum, hv. þingmaður.

18. desember.

18. desember, kallar hv. þm. Björn Valur Gíslason fram í, það er varla vika síðan við fengum gögn um gengisáhættuna í málinu. Það eru ekki vikur eða mánuðir síðan.

14. nóvember.

Við erum að tala um hagsmuni upp á tugi milljarða. Svo spyrja menn sig af hverju við höfum staðið hér upp á endann og harðlega gagnrýnt þá málsmeðferð sem hefur verið viðhöfð í þessu máli. Gengisáhættan í málinu hefur kostað Íslendinga 53 milljarða á þessu ári. Hvað segir Seðlabankinn sem fékkst loksins í síðustu viku til þess að segja okkur sannleikann í málinu um að skuldastaðan væri yfir 320%? Jú, vandamálið er bara að það skiptir engu máli hvað við segjum, það skiptir engu máli hvaða gögn komu fram. Hv. þm. Björn Valur Gíslason ráðlagði fjárlaganefndarmönnum utan af sjó nú um mitt sumar að hætta þessu karpi.

Frú forseti. Ég sé á mælendaskránni að hún er að styttast og tíminn styttist um leið þar til við förum að greiða atkvæði í atkvæðagreiðslu sem hefur verið boðuð á morgun í kringum hádegi. Eftir situr samt sú spurning sem ekki hefur enn þá verið svarað og tengist þeim gögnum sem fjárlaganefnd og m.a. hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hefur beðið hæstv. fjármálaráðherra að afla, gögnum sem lögmannsstofan Mishcon de Reya á greinilega að hafa sett fram og lagt fyrir ríkisstjórnina. Ég vil gjarnan fá að vita hvar þetta mál er statt, hvort fjárlaganefnd hafi verið boðuð á fund vegna þessara gagna. Ég tel mikilvægt að áður en þessari umræðu er lokið og dagskrá hefur verið tæmd fáum við og okkar fólk í fjárlaganefnd að vita stöðu þessa máls, að við fáum að vita hvort fjármálaráðherra hafi skilað því í tíma og hvernig sú staða er. 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur. Það hefur verið beðið eftir þessum upplýsingum mjög lengi og þetta er búin að vera nógu mikil píslarganga, málið og málsmeðferðin öll. Ef menn ætla ekki að koma fram með þessi gögn, sem eru svo sannarlega til, fyrr en búið er að tæma mælendaskrána er það vægast sagt mjög óeðlilegt. Ég legg því til, virðulegi forseti, að forseti kanni hvar þetta mál er statt. Það er þá hægt að gera stutt hlé á fundi, okkur munar ekkert um að vera hér örlítið lengur. Það er enginn bragur á því og í rauninni mjög alvarlegt mál ef menn eru ekki enn þá komnir með þessi gögn í hendurnar. Við erum búin að bíða eftir þessu ekki bara svo dögum skiptir, í rauninni höfum við 

Frú forseti. Hér hefur verið spurt um hugsanleg gögn sem kunni að vera á sveimi og ættu að vera komin í hendur á stjórnarandstöðunni og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hefur beðið um í þessum ræðustól, ef ég man rétt. Mér vitanlega var einhverjum gögnum safnað saman sem fundust þessu máli tengd, eftir því sem mér skilst. Ég veit ekki alveg hvað er í þeim gögnum en þau komust í hendur á hv. þingmanni fyrr í dag og ég held að hann hafi verið að fara yfir þau og lesa. Hann lætur samflokksmenn sína og aðra þingmenn örugglega vita af því ef í þeim er eitthvað að finna sem hann telur málsins vert. Að öðru leyti get ég upplýst að þessi merka lögfræðistofa, Mishcon de Reya, hefur óskað eftir því að leitað verði eftir gögnum, ef þau kunna að finnast þar frekar. Ég veit ekki hvort það þarf að brjóta upp gólfið á lögfræðiskrifstofunni til að leita að þeim eða hvar þau eru en það hefur verið óskað eftir því og þau hljóta þá að berast ef þau eru til.

Hæstv. forseti. Auðvitað er eðlilegt þegar við ræðum málið á síðustu stigum í 3. umr. að hinkrað sé við þannig að hægt verði að sjá hvort þau gögn sem um er að ræða skipti máli í þessu sambandi og það verði leitað eftir upplýsingum um það. Nú vitum við þingmenn sem hér erum staddir í þingsalnum ekki hvort einstökum þingmönnum hafa borist skilaboð um það en það er eðlilegt að þetta sé upplýst. Ég teldi reyndar eðlilegt, ef þetta eru gögn sem menn telja að skipti máli, að fjárlaganefnd fengi það hlutverk að fjalla um þau, að sú nefnd sem hefur fjallað um þetta mál undanfarið hálft ár tæki það til meðferðar á fundi og mæti í sameiningu hvort ástæða væri til þess að breyta stefnu málsins með einhverjum hætti. 

Hæstv. forseti. Það hefur auðvitað verið farið yfir marga þætti þessa máls í þeim umræðum sem hafa átt sér stað hér við 3. umr. Ég hef saknað þess að ekki hafi gefist meiri tími í þessari umræðu til að fjalla um einstaka þætti málsins, einstaka liði, því mjög mikið hefur komið fram af upplýsingum, m.a. milli 2. og 3. umr., sem ekki hafa verið ræddar hér nægilega ítarlega vegna þess að tilgangur umræðna í þinginu hlýtur auðvitað að vera rökræður um atriði sem kunna að skipta máli fyrir niðurstöðu málsins. Ég tel að í þessu máli hafi komið fram gögn sem vissulega skipta máli í því sambandi. Ég hef m.a. saknað þess að hv. þingmenn ríkisstjórnarinnar hafa ekki farið efnislega í umræðuna af meiri krafti en raun ber vitni. Þeir hafa vissulega tekið meiri þátt í 3. umr. en 2. umr. og er það vel. Þetta á auðvitað að vera rökræða þannig að menn eiga að geta skipst á skoðunum. Hins vegar hafa hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna þrátt fyrir þátttöku sína ekki farið mjög mikið út í einstök efnisatriði sem eru þó það sem við ræðum um. Það er rétt að rifja upp og hafa í huga, án þess að ég ætli að fara í sögulega yfirferð, að í upphafi var málið í þeirri stöðu að fjármálaráðherra kom til þingsins og óskaði eftir óskilyrtri heimild til að veita ríkisábyrgð vegna þeirra samninga sem gerðir voru 5. júní við Hollendinga og Breta, skilyrðislausri ríkisábyrgð á þeim samningum sem þá lágu fyrir. Þegar í ljós kom að ekki var meiri hluti í þinginu fyrir því að veita slíka skilyrðislausa ríkisábyrgð tóku menn úr mörgum flokkum höndum saman og unnu saman að því að búa til það sem við höfum í þessari umræðu kallað fyrirvara eða skilmála, skilyrði fyrir ríkisábyrgðinni. Það réð niðurstöðunni og má fullyrða að frumvarpið sem hér var til meðferðar í sumar hefði aldrei verið samþykkt ef þessir fyrirvarar hefðu ekki verið inni, það hefði ekki náð fram að ganga, ég held að það megi fullyrða það. Það sem gerist í kjölfarið er að fram kemur að Bretar og Hollendingar geta ekki sætt sig við fyrirvarana eins og Alþingi setur þá fram og málið tekur að nokkru leyti nýja stefnu og fram er lagt nýtt frumvarp sem felur í sér verulegar breytingar á framsetningu og efni þeirra fyrirvara sem Alþingi samþykkti í lok ágúst. Helsta verkefni okkar hér í 3. umr., fyrir utan það að ræða málið almennt og réttmæti þess að veita ríkisábyrgð vegna þessara skuldbindinga og annað þess háttar, er kannski að miklu leyti fólgið í því að meta hvort fyrirvararnir sem settir voru og fengu meirihlutastuðning hér á Alþingi í lok ágúst eru með nægilegum hætti tryggðir áfram í því frumvarpi sem nú liggur fyrir. Þetta skiptir máli vegna þess að skýrt kom fram við umræðuna í sumar að mjög margir þingmenn tengdu stuðning sinn við málið einkum þessum fyrirvörum. Skýrar yfirlýsingar komu um það frá einstökum þingmönnum, ég minnist sérstaklega yfirlýsinga ákveðinna þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem gáfu það mjög skýrt til kynna og sögðu beint út bæði hér í þingsölum og í fjölmiðlum að þeir gætu ekki stutt frumvarpið nema vegna þess að fyrirvararnir væru komnir inn. Þessir fyrirvarar eru því auðvitað mjög mikilvægir, en þegar við skoðum hvernig fyrir þeim hefur farið, þá er alveg ljóst að þeir hafa breyst verulega en það er álitamál að hve miklu leyti þeir halda gildi sínu. Við þingmenn stjórnarandstöðunnar höfum fært fyrir því mörg og ítarleg rök að fyrirvararnir séu í mörgum mikilvægum atriðum ekki lengur sú trygging sem þeim var ætlað að vera og hafa auðvitað verið, sérstaklega þegar við vorum að ræða málið hér við 1. og reyndar 2. umr. líka, eitt helsta umræðuefnið. Hins vegar hafa ríkisstjórnarflokkarnir komið fram með afskaplega fátt til að styðja það sem þeir hafa haldið fram, að fyrirvararnir séu allir meira og minna í gildi. Ég ætla að víkja nokkrum orðum að þessu í þessari ræðu svona kannski sem viðleitni til að færa með mínu litla framlagi umræðuna að þessum þáttum og ég ætla að rifja upp nokkra af þessum fyrirvörum og velta fyrir mér hvernig fyrir þeim er komið. Við getum skipt fyrirvörunum í tvennt, efnahagslega fyrirvara og lagalega fyrirvara. Ég ætla fyrst að víkja örfáum orðum að efnahagslegu fyrirvörunum. Aðrir þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa reyndar gert þeim ítarleg skil en til þess að gera langa sögu stutta er tvennt í sambandi við efnahagslegu fyrirvarana sem er augljóslega horfið og í sjálfu sér er ekki ágreiningur um að það sé horfið. Í frumvarpinu sem varð að lögum 28. ágúst kom skýrt fram að ríkisábyrgðin takmarkaðist við tímasetninguna 2024, það var skýrt. Slík tímamörk eru ekki fyrir hendi í dag heldur framlengist samningurinn sjálfkrafa eftir ákveðnum reglum og þar með er þessi endapunktur á ríkisábyrgðinni horfinn. Þetta er ljóst og um þetta er ekki ágreiningur. Skiptir þetta máli? Já, þetta getur skipt heilmiklu máli. Það er hægt að reikna sig í þá niðurstöðu að Icesave-skuldbindingin verði að fullu greidd 2024, en það er líka hægt að reikna sig í það að hún nái allt til 2044 eða jafnvel lengur. Ég minnist þess að hafa einmitt séð tímasetninguna 2044 í áliti IFS Greiningar sem vísað var til nú fyrr í þessari umræðu. Því er ljóst að endapunktur ríkisábyrgðarinnar 2024 er horfinn. Í öðru lagi varðandi efnahagslega fyrirvara þá var mikið upp úr því lagt og töluverð vinna lögð í það, sérstaklega af hálfu nefndarmanna í fjárlaganefnd og reyndar nefndarmanna úr efnahags- og skattanefnd líka, að móta fyrirvara sem ættu að tryggja það að greiðslur Íslendinga yrðu alltaf viðráðanlegar miðað við stöðu efnahagsmála hér á landi. Í því fólst að sett var ákveðið greiðsluþak, 4% til Breta og 2% til Hollendinga, af vexti landsframleiðslu eftir ákveðnum reiknireglum sem ég er ekki manna bestur til að fara út í. Þessi fyrirvari hefur náð inn í viðaukasamningana í mjög svo veiktri mynd, getum við sagt. Hann er vissulega þarna fyrir hendi, það er greiðsluhámark inni í viðaukasamningunum en það sem hefur breyst er að nú er komið ákvæði um það að burt séð frá þessu greiðsluhámarki og þar með burt séð frá vexti landsframleiðslu á viðmiðunartímabilunum er alltaf gert ráð fyrir að vextir séu greiddir. Þarna er verulegur munur á. Sé miðað við þá reglu sem samþykkt var hér í sumar var mjög auðveldlega hægt að reikna sig í þá stöðu ef hér yrði lítill sem enginn hagvöxtur, að við greiddum lítið sem ekkert ef staða efnahagsmála væri slæm á Íslandi og ef við lentum í langvarandi alvarlegri kreppu mundum við ekki greiða neitt á meðan sú staða væri uppi. Samkvæmt breytingunni er vissulega tekið tillit til þess þegar kemur að greiðslum á höfuðstólnum en þegar horft er til vaxtanna skipta vöxtur landsframleiðslunnar eða samdráttur ekki máli, hvernig sem efnahagsmálin þróast hér verður alltaf um vaxtagreiðslur að ræða. Vextir eru engin aukastærð í þessu sambandi því ljóst er miðað við öll þau gögn sem komið hafa fram í málinu að vaxtakostnaður verður verulegur. Þegar við verðum í þeirri stöðu árið 2016 að þurfa að byrja að greiða verða miklir uppsafnaðir vextir sem halda áfram að hlaða á sig vöxtum sem þarf að greiða. Enginn veit með vissu hversu háar þessar upphæðir verða en ég held að óhætt sé að fullyrða að þarna verði jafnvel um tugi milljarða að ræða á hverju einasta ári. Ég held að ekki sé óvarlegt að ætla það miðað við þau gögn sem liggja fyrir, tugir milljarða. Menn hafa reiknað það með mismunandi hætti og komið fram með mismunandi sjónarmið en alla vega fara tugir milljarða í vaxtagreiðslur þannig að þetta verður tilfinnanlegt. Ef við borgum bara vextina gengur náttúrlega ekkert á höfuðstólinn þannig að samspil þessara tveggja þátta getur leitt til þess að mjög lengist í lánunum og þarna verði um að ræða þungbæra, efnahagslega byrði fyrir okkur til langs tíma. Við skulum hafa í huga að báðir þessir efnahagslegu fyrirvarar voru auðvitað hugsaðir sem öryggisventlar og ég sé ekki betur en að þessir tveir mikilvægu öryggisventlar hafi verið teknir úr sambandi, a.m.k. mikið veiktir. Svipuð sjónarmið eiga að mínu mati við um lagalegu fyrirvarana. Þeir eru af margvíslegu tagi, sumir eru raunhæfir og skipta máli, aðrir skipta minna máli. Ég held að óhætt sé að fullyrða að svokallaður Ragnars H. Halls-fyrirvari sé kannski mikilvægastur þegar við horfum til þess að meta þetta í krónum og aurum vegna þess að það getur skipt mjög miklu máli hvernig reglur verða fyrir hendi við úthlutun úr þrotabúi Landsbankans, það getur skipt gríðarlegu máli svo nemur jafnvel hundruðum milljarða. Ekkert sem komið hefur fram í þessu máli frá því að það var lagt fram í október hefur hrakið það mat Ragnars H. Halls hæstaréttarlögmanns, sem fyrstur manna benti á þetta vandamál og lagði fram ákveðnar lausnir í því sambandi en vill reyndar sjálfur víkjast undan þeim heiðri að eiga fyrirvarann að öllu leyti, að fyrirvarinn sem við hann var kenndur hafi verið tættur niður. Ekkert hefur komið fram sem hrekur það. Þannig fór með þann mikilvæga fyrirvara. Varðandi þann lagalega fyrirvara sem greina má í 2. gr. frumvarpsins má deila að verulegu leyti um hvort hann skipti máli þegar til kastanna kemur, hvort hann hafi mikla þýðingu. Það verður að hafa í huga að hann byggir á mörgum fyrirvörum sem inn í hann eru byggðir og eru orðin „ef“ og „ef eitthvað færi með þessum hætti kynni þetta að vera svona o.s.frv.“ mikið notuð, hv. þingmenn þekkja þetta. Engu að síður er fyrirvarinn þarna en ef á hann reynir hefur hann ekki raunverulegt lagalegt gildi, ekki raunveruleg réttaráhrif, önnur en þau að Alþingi áskilur sér rétt til þess að Ísland óski eftir viðræðum við Breta og Hollendinga en ekkert í samningunum gerir það að verkum að Hollendingum og Bretum sé skylt að taka þátt í þeim viðræðum. Það er nú allur fyrirvarinn sem í því felst. Í gömlu lögunum frá því í lok ágúst var þó fyrir hendi ákvæði sem áskildi Íslendingum rétt til þess að endurskoða ríkisábyrgðina, taka hana upp og breyta henni eða fella hana niður ef upp kæmu þau atvik sem 2. gr. vísar til, en það er líka horfið. 

Virðulegur forseti. Það er kunnara en frá þarf að segja að okkur greinir nokkuð á um meðhöndlun fyrirvaranna og túlkun á þeim, m.a. hvað varðar endapunktinn meinta sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa haldið fram að hafi falist í fyrirvörunum og að ábyrgðin hafi átt að falla niður 2024. Um leið túlka þeir fyrirvarana með þeim hætti að við tilteknar aðstæður gæti farið svo að hvorki komi til greiðslu nokkurra vaxta né nokkurrar krónu af höfuðstólnum. Ég vil bara spyrja hv. þingmann hvort honum sé alvara með þeirri túlkun að hægt sé í máli sem þessu að semja við gagnaðilana um lyktir málsins með þeim möguleika að aldrei verði greitt neitt, hvorki af höfuðstól né vöxtum. Eða þykir hv. þingmanni ekki að ætla megi að nauðsynlegt sé að standa skil á einhverju til gagnaðilanna til að ljúka þessum málum?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar kom nokkuð að kjarna málsins. Ég segi það sem svar við þessari spurningu, svo ég noti bara það orðalag sem er notað í frumvarpstextanum sjálfum, að fullkomin óvissa er um hvaða skuldbindingar hér er um að ræða eða hvort um er að ræða skuldbindingar sem bindi Ísland að lögum til þess að greiða eitthvað til Breta og Hollendinga. Það er bara alls ekki klárt. Það er klárt að Tryggingarsjóður innstæðueigenda, sem er sjálfseignarstofnun, ber ábyrgð á þeim greiðslum eftir því sem hann hefur magn til en það er líka klárt að ekkert í lögum kveður á um ríkisábyrgð á Tryggingarsjóði innstæðueigenda og alveg ljóst að Landsbanki Íslands hf. starfaði ekki undir ríkisábyrgð.

Virðulegur forseti. Þetta er nokkuð fróðleg umræða því að ég átti orðastað við samflokksmann hv. þingmanns hér fyrr í dag um hans mat á því á hverju við Íslendingar þyrftum að standa skil. Það var enginn ágreiningur um að til þess að ljúka málinu farsællega þyrftum við að standa skil á höfuðstólnum og sömuleiðis þyrftum við að standa skil á vöxtunum. Sá hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins var ósáttur við vaxtaprósentuna og hefði viljað hafa hana annars konar, sem og hafa samninginn þjóðréttarlegs eðlis en ekki einkaréttarlegs eðlis og hafði ýmsar aðrar athugasemdir við samninginn. Ég er að reyna að átta mig á því, virðulegur forseti, og lái mér hver sem vill, hver sé skoðun þingmanna Sjálfstæðisflokksins í þessu efni. Er það skoðun þeirra að til þess að ljúka þessu máli þurfum við að standa skil á þeim höfuðstóli sem lýtur að lágmarksinnstæðutryggingunum og auk þess væntanlega einhverju vaxtaendurgjaldi á þeim tíma sem við fáum við ráðið? Eða er það skoðun þingmanna Sjálfstæðisflokksins að við eigum ekki að borga neitt og bara að skella í lás?

Hæstv. forseti. Ef hv. þingmaður er að spyrja mig um lagalega ábyrgð er ég þeirrar skoðunar að ekki sé fyrir hendi lagaleg skuldbinding sem geri að verkum að ríkið beri ábyrgð á skuldbindingum Tryggingarsjóðs innstæðueigenda. Það er mín persónulega skoðun og ég minni á að við þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfum í ferli þessa máls stundum komist að ólíkum niðurstöðum. Til dæmis greiddi ég atkvæði gegn frumvarpinu í sumar 28. ágúst á meðan mjög margir flokksfélagar mínir sátu hjá vegna þess að þeir töldu að þeir fyrirvarar sem þarna voru komnir inn gerðu málið svo miklu betra en það var í upphafi að þeim fannst óviðeigandi að greiða atkvæði gegn því. Ég var ósammála því og hef hugsanlega aðra sýn á þessi mál en ýmsir aðrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Við getum verið sammála t.d. varðandi það frumvarp sem nú liggur fyrir að við eigum að segja nei en við getum komist að þeirri niðurstöðu með mismunandi hætti á mismunandi forsendum. Enginn hefur þó sýnt mér fram á það með skýrum lögfræðilegum hætti að íslenska ríkið beri ábyrgð á skuldbindingum Tryggingarsjóðs innstæðueigenda eða beri ábyrgð á skuldum Landsbanka Íslands. Síðan getum við verið þeirrar skoðunar að það sé eðlilegt, þegar jafnóvenjulegar og afbrigðilegar aðstæður koma upp eins og síðasta haust, að reynt sé að fara samningaleið, að það sé reynt að gera samninga til þess að greiða fyrir úrlausn þeirra mála sem þarna koma upp. Það felur þó ekki í sér að menn samþykki hvaða samninga sem er.

Hæstv. forseti. Gert var fundarhlé vegna þess að fjárlaganefnd kom saman. Fyrir matarhlé kom fram fyrirspurn úr ræðustóli um það hvernig miðað hefði að útvega þau gögn sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hafði óskað eftir á fundinum 22. desember þegar málið var afgreitt úr fjárlaganefnd inn í þingið. Þar benti hv. þingmaður á að í lögfræðiáliti Mishcon de Reya væru nefnd skjöl sem hv. þingmaður gæti ekki fundið í skjalasafni sem fylgdi málinu og sömuleiðis í svarbréfi sem Mishcon de Reya sendi fjárlaganefnd við athugasemdum sem gerðar höfðu verið við stofuna, kom líka tilvitnun í gögn. Í framhaldi af þessari fyrirspurn var óskað eftir því við viðkomandi ráðuneyti að gengið yrði eftir því að þessi gögn fyndust og gerð að því gangskör. Svo virtist sem einhver ruglingur væri á dagsetningum í byrjun og menn fundu ekki gögnin eða sögðu að þau væru ekki til staðar í ráðuneytinu. Þetta mál gekk svo stig af stigi þannig að fyrr í dag fékk ég möppu frá Mishcon de Reya sem er með öll þau gögn sem fjármálaráðuneytið hefur um málið frá viðkomandi aðila. Mappan er unnin af Mishcon de Reya og afhent í tengslum við málið, dagsett hér 3. apríl. En eftir sem áður svaraði það engum spurningum, þar er var ekkert nýtt af gögnum nema bréf frá 11. mars sem varðaði Icesave-málið að mjög litlu leyti heldur Kaupþingsmálið sem Mishcon de Reya nefndi að vísu í áliti sínu en er ekki á okkar borði og ekki til umfjöllunar hér, enda var það málsókn sem farið var í vegna Kaupþings á vegum skilanefndar og slitastjórnar. Í framhaldi af þessu óskaði ég eftir því bæði í gegnum fjármálaráðuneytið og í gegnum nefndasvið að lögmannsstofunni Mishcon de Reya yrði skrifað og óskað hreinlega eftir því að þar yrðu tekin saman þau gögn sem þeir hefðu um málið og send til okkar. Eftir að náðist í stofuna, það tókst ekki í gær og ekki í morgun, var sendur tölvupóstur út af þessu þar sem kallað var eftir þessum gögnum og núna um sjöleytið eða milli sex og sjö kom tölvupóstur sem er stílaður á fjárlaganefnd og því var þessi fundur haldinn. Að vísu er þessi tölvupóstur merktur „private“ og „confidential“ en hann var sendur raunar áður en ég las hann til nefndarmanna í fjárlaganefnd, eins og ég hef reynt að hafa sem vinnureglu að menn fái gögn um leið og ég fæ þau. Síðan höfum við verið að skoða hvað í þessu felst, hvað verið er að tala um og hér er sem sagt viðkomandi bréf og það verður gert opinbert um leið og við erum búin að halda fund í fjárlaganefnd og kynna málið. Í þessu bréfi er bent á nokkur atriði sem mörg hver að vísu tengjast undirbúningi málsins á fyrri stigum en þó er hér bent á minnisblað frá Matthew Collings, dagsett 25. mars, sem sent var formanni samninganefndar. Síðan er það glærusýning sem unnin var fyrir samninganefndina líka og merkt formanni samninganefndar, Svavari Gestssyni, dagsett 26. mars, og er einn af þeim pappírum sem vísað var til og óskað hafði verið eftir. Þessi gögn eru ekki í möppunum, sagt er að þau hafi ekki verið prentuð út heldur eingöngu verið forvinna og undirbúningur undir fund sem utanríkisráðherra átti síðan 31. mars með Miliband í Bretlandi. Þriðji parturinn sem sendur er eru frumdrög að kynningu Mishcon de Reya fyrir utanríkisráðherra sem vitnað er í þarna líka, en þau gögn hafa verið lögð fram áður þó að þau séu dagsett 29. mars en fundurinn var 31. og Mishcon de Reya dagsetur það 31. mars hér. Vitnað er til fleiri gagna. Talað er um minnisblöð frá fyrri ríkisstjórn varðandi Icesave og vitnað í undirbúning fyrir ECOFIN-fundinn, allt saman gögn sem voru unnin í tíð fyrri ríkisstjórnar. Þessi gögn hafa í sjálfu sér ekki borist, þau eru kannski að berast þessar mínúturnar. Síðan voru einhver gögn varðandi það sem kallað hefur verið þriðja leiðin hjá Landsbankanum, sem var einmitt skoðun á því hvernig hægt væri að nýta eignir úr búi Landsbankans og fleira í tengslum við það. Talað er um bréf sem rituð hafi verið á milli nefndarinnar og í einhverjum tilfellum líka við fjármálaráðuneytið. Síðan segir í þessu bréfi til okkar í fjárlaganefnd að svo kunni að vera að þetta geti varpað, þeir segja „may shed further light“ eða geti varpað skýrara ljósi á þau mál sem tengjast þessu máli að fá þessi gögn og þar af leiðandi eru þeir að taka þau saman að ósk fjárlaganefndar. Það sem virðist þarna um að ræða, öll þessi gögn eru fyrir þann tíma sem samningavinnan fer fram því að hún byrjar í apríl að meginstofni til, án þess að ég ætli svo sem að leggja mat á það fyrr en þessi gögn eru endanlega komin. Loks er í bréfinu rætt almennt um það sama og kemur fram í lögfræðiáliti Mishcon de Reya, þeir ræða möguleikana í stöðunni og gerðu það í sínu áliti og það er ekkert nýtt í því. Þeir tala um að ef menn velja að fara í frekari skoðun á málinu þá bjóði þeir aðstoð við það og telja þá mjög mikilvægt að málið sé trúnaðarmál, sé ekki opinbert og ekki rætt. Þetta er nákvæmlega það sem við ræddum í fjárlaganefnd þegar skjalið kom frá Mishcon de Reya á sínum tíma. Þar var ákveðið að aflétta trúnaði af skjalinu þannig að menn hafa fengið það nefndarálit, það er raunar komið núna á íslensku bara í dag og menn geta því lesið það bæði á ensku og íslensku væntanlega á netinu. Ef það er ekki komið nú þegar er það væntanlegt á næstu klukkutímum. Ég ætla svo sem ekki að leggja mat á það, það er ekkert nýtt í því sem við höfum séð af þessum gögnum, en það hefur verið ákveðið að halda trúnaði á þeim að ósk Mishcon de Reya, þ.e. af því að mikið af þessum gögnum sem við erum að fá tengist Kaupþingi sem hefur ekkert með Icesave-málið að gera. Það fjallar að einhverju leyti um Heritable Bank, sem var dótturfyrirtæki sem sett var í gjaldþrot úti í Bretlandi. Það gerðist nú á haustmánuðum og menn voru búnir að taka afstöðu til þess með hvaða hætti ætti að bregðast við því. Það komu vangaveltur um það hvort menn hefðu átt að nýta sér það betur hvernig Bretarnir fóru með það útibú. En það kom fram í viðræðum í nefndinni áðan að menn hefðu ekki talið það vera umboð samninganefndarinnar, einfaldlega vegna þessa að skilanefnd og slitastjórn voru með Heritable og bú Landsbankans og því ekki hægt eða eðlilegt að menn færu að blanda sér í þau skipti, enda væri það ekki löglegt gagnvart þeim sem áttu að fara með skipti á búi og gæta kröfuhafa í sambandi við búið. Við ákváðum að fara síðan bara áfram í umræðuna um málið, þ.e. það eru nokkuð margir á mælendaskrá og þeir sem eru framsögumenn fyrir málinu hafa hér tækifæri til að ræða málið frekar, þannig að ég ætla í sjálfu sér ekki að gera frekar grein fyrir málinu. Þetta bréf er opinbert og til birtingar fyrir þá sem vilja. Í fljótu bragði get ég ekki séð að þarna sé um að ræða neitt sem hefur ekki komið fram með einum eða öðrum hætti í vinnunni. Menn vissu um þetta með að nýta Heritable og eins að nýta hugsanlega hryðjuverkalögin sem kemur líka fram í þessari glærusýningu, að þær hugmyndir voru nýttar, en það kemur fram í þessu bréfi ásökun um það eða fullyrðing, ég vil frekar orða það svo, að eftir þessa glærusýningu hafi menn ákveðið að breyta henni áður en kynningin fór fram gagnvart utanríkisráðherra, eða sem sagt tekið út þau mál sem ekki væru „relevant“ eða eðlileg í sambandi við samningaviðræðurnar sérstaklega. Að öðru leyti ætla ég ekki að fjalla um þetta mál hér, ég vil bara láta vita að þessi gögn séu komin fram. Síðan verðum við að fá tækifæri til að meta það í framhaldinu út frá þeim ráðleggingum sem við fáum hvenær og hvernig þessi gögn verða birt að öðru leyti. Eins og ég segi, mörg þeirra gagna sem voru komin eru hreinlega þannig að Mishcon de Reya er að senda okkur þau gögn sem þeir jafnvel fengu, m.a. varðandi Lovell-álitið. Menn muna kannski eftir því að lögfræðistofan Lovell vann mjög ítarlegt álit fyrir ríkisstjórnina, þ.e. fyrrverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, varðandi það hvort skynsamlegt, eðlilegt og raunhæft væri að fara í mál við breska ríkið út af hryðjuverkalögunum. Þetta álit hefur legið fyrir og menn hafa séð það og það eru því ekki ný gögn í þessu máli, en Mishcon de Reya er að senda slík gögn sem þeir höfðu af því að ég bað um að fá öll gögn sem þeir hefðu um málið. Við erum því í sjálfu sér að fá kópíur af málum sem eru komin fram áður. Þetta skýrir vonandi hver staðan er og hvernig farið var með þetta mál að öðru leyti. Þingið verður svo að meta framhaldið hvað það varðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka formanni fjárlaganefndar fyrir að koma hingað og gera þinginu grein fyrir þessum nýju upplýsingum sem þinginu eru að berast núna undir lok 3. umr. málsins og hljóta að vekja okkur til umhugsunar um það hvort fjárlaganefnd hafi kannski ekki verið að flýta sér um of í afgreiðslu málsins, eins og reyndar stjórnarandstaðan hefur haldið fram í allan vetur að það væri undir óeðlilega miklum þrýstingi sem málið væri keyrt í gegnum þingið. Það kom fram í máli hv. formanns fjárlaganefndar að hér væri fátt nýtt á ferðinni í þeim upplýsingum sem um væri að ræða og ég hlýt að gera athugasemd við það. Það eru t.d. nýjar upplýsingar fyrir okkur á þinginu að lögmannsstofan sem ríkisstjórnin leitaði til og treysti á ráðgjöf frá, hafi á sínum tíma metið það svo að íslenska ríkið væri í sterkri lagalegri stöðu til að halda uppi kröfum vegna þess hvernig Heritable bankinn var felldur á sínum tíma. Það eru upplýsingar sem ekki hafa komið fram í þinginu. Við höfum síðan séð samninginn sem ríkisstjórnin gerði í kjölfarið á þessari ráðgjöf. Þar hefur ríkisstjórnin sérstaklega samið um það við viðmælendur okkar, Breta og Hollendinga, að halda engum kröfum á lofti sem varða þá atburði sem sama stofa hafði sagt að við gætum gert kröfu vegna. Þetta eru auðvitað upplýsingar sem skipta okkur máli vegna þess að við erum m.a. að ræða ríkisábyrgð og fyrst og fremst ríkisábyrgð vegna samninga sem eru að fjalla um svona viðkvæm atriði. Ég get því ekki fallist á það með hv. formanni fjárlaganefndar að hér sé fyrst og fremst um gamlar upplýsingar að ræða eða eitthvað nýtt sem engu máli skiptir. Allt skiptir þetta miklu máli þegar við metum málið í heildarsamhengi og auðvitað gengur það ekki upp fyrir okkur á þinginu að það skuli vera að koma upplýsingar af slíkum toga á þessu stigi málsins, 

Hæstv. forseti. Ég get í sjálfu sér ekki svarað þessu öðruvísi en að það kallaði auðvitað á svör þegar ég óskaði eftir þeim - ég veit ekki hvort það var kannski ónákvæmni að biðja um öll gögn í málinu því þá fékk ég auðvitað öll gögn og gömlu gögnin líka. Það þarf kannski einhvern tíma til þess að fara yfir það hvaða gögn eru ný en það er vegna þess að ég óskaði eftir því að fá öll gögnin fram. Hv. þm. Bjarni Benediktsson getur betur upplýst en ég hvað gerðist á haustmánuðum varðandi Heritable. Það kemur aftur á móti skýrt fram þegar samningarnir voru lagðir fram í fyrstu lotunni og með þeirri greinargerð sem þar er að því var fylgt mjög hart eftir af samninganefndinni að menn reyndu að sækja hryðjuverkalögin og aðgerðir Breta í Bretlandi. Það kemur allt saman fram í því nefndaráliti. Vandamálið við málið hjá okkur á þessu stigi er að við höfum fjallað um það í sex til átta mánuði og við erum farin í hring. Við erum farin að kalla eftir upplýsingum um sömu málin aftur. Það er vandamálið í sjálfu sér ef við setjumst alltaf aftur og aftur og förum yfir hvað við vorum búin að segja eða gera áður. Ég bið hv. þingmann að upplýsa mig um hvað gerðist varðandi Heritable-bankann vegna þess að ég var að vísu í stjórnarmeirihluta en ég var ekki formaður fjárlaganefndar á þeim tíma heldur formaður félags- og tryggingamálanefndar. Hv. þingmaður var aftur á móti formaður utanríkismálanefndar á þeim tíma þannig að hann gæti eflaust upplýst mig um hvað gerðist á þeim tíma. Þetta fjallar að mestu leyti um þetta tímabil, það sem við höfum verið að nefna hér. Ég er að tala um þessi gögn. Það sem verið var að benda á í mars eru tilvitnanir í þessi gögn sem voru þarna áður, það sem ég hef séð af þessu. Hv. þingmaður verður að svara þessu fyrir mig.

Virðulegi forseti. Má ég biðja um að hv. formaður fjárlaganefndar ræði það sem máli skiptir, sem eru nýju gögnin. Höfum það alveg á hreinu að ég kem ekki hingað upp til þess að ræða um gögn sem við höfum áður séð. Ég er að tala um þau gögn sem við höfum ekki séð, þau gögn sem bárust frá Mishcon de Reya, lögmannsstofunni sem gaf út lögfræðiálitið sem fjármálaráðuneytið týndi og gleymdi að láta okkur á þinginu hafa fyrr í sumar, ef menn muna eftir því. Það voru sem sagt viðbótargögn frá þessari sömu lögmannsstofu sem við vorum að fá í kvöld, um að þessi stofa hafi veitt ríkisstjórninni - ekki ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar heldur ríkisstjórninni sem var mynduð í febrúar á þessu ári - þá ráðgjöf að hún ætti góða lagalega stöðu gagnvart Bretlandi sem gæti nýst í viðræðunum um lausn Icesave-deilunnar. Sama ríkisstjórn og tók við þessum ráðleggingum gerði samning við Breta og Hollendinga um að halda uppi engum kröfum vegna þessara mála, þar með talið vegna þess hvernig Bretarnir felldu Heritable-bankann með ósanngjörnum og mögulega ólögmætum hætti í Bretlandi. Þetta eru fyrir okkur nýjar upplýsingar og ég frábið mér að formaður fjárlaganefndar komi hingað upp og segi þetta allt saman vera gömul gögn eða gamlar staðreyndir sem við séum löngu búin að fara yfir. Það er ekki þannig. Það eru líka ný tíðindi fyrir okkur hér á þinginu að atburðarásin hafi mögulega verið þannig að hæstv. utanríkisráðherra, sem sagði okkur á þinginu í sumar að hann hefði aldrei séð álitið frá Mishcon de Reya, hafi mögulega ekki verið kunngert um þær upplýsingar sem við erum hér að fjalla um, þ.e. um þessa sterku lagalegu stöðu, og að það hafi verið fyrir milligöngu formanns samninganefndarinnar að þessu hafi verið haldið til haga vegna þess að þetta voru viðkvæmar upplýsingar. Lögfræðistofan dregur ekki dul á það í þessu bréfi sem barst þinginu í kvöld. Sannarlega viðkvæmar upplýsingar, sannarlega upplýsingar sem þurfti að fara varlega með og mögulega var farið svo varlega með þær að hæstv. utanríkisráðherra hafði ekki einu sinni fengið að berja þær augum. Þetta eru 

Hæstv. forseti. Ég hélt að ég hefði gert grein fyrir því og lesið upp dagsetningar á þessum nýju gögnum sem hv. þingmaður réttilega bendir á, þ.e. glærukynningunni frá 26. mars, það var bréf 11. mars og síðan þetta minnisblað frá Matthew Collings frá 25. mars. Þar til viðbótar nefndi ég hin gögnin og það virtist vera og bent er á í þessu bréfi að fleiri gögn gætu varpað ljósi á málið. Þar var ég að vitna til fyrri bréfanna, þannig að við séum ekki að búa til ágreining um það sem ekki er ágreiningur um. Þegar hv. þm. Bjarni Benediktsson kemur aftur á móti með yfirlýsingar um að menn hafi ekki haldið uppi kröfum eða vörnum í málinu verður það auðvitað að standa sem hans fullyrðing. Ég vísa til þess sem ég vitnaði líka í, að fleiri tuga blaðsíðna löng skýring fylgdi samningunum frá því í júnímánuði. Þar er mjög ítarlega farið yfir hvernig á málum var haldið varðandi þessi atriði og það er rétt að menn lesi það. Þar stendur skýrum stöfum að menn hafi beitt fyrir sig þessu með hryðjuverkalögin og því með hvaða hætti Bretar fóru fram í Bretlandi og gert það með mjög skilmerkilegum hætti. Það stendur í þessari greinargerð með málinu í upphafi og það er alla vega ekkert nýtt þó að við sjáum þau gögn sem þar eru á bak við. Ég harma að þessi gögn hafi ekki verið birt en ef fyrstu viðbrögð sem við fáum eru rétt, að þarna hafi verið um að ræða glærukynningu sem hafi ekki verið afhent heldur aðeins verið kynning stofunnar, þá er auðvitað mjög gott að fá það fram núna. Við fengum heila möppu sem, eins og ég sagði, var frá Mishcon de Reya þar sem sagt er að þar séu öll gögnin sem þeir hafi haft upphaflega. Þessi gögn eru ekki þar og auðvitað ber að harma ef menn hafa ekki fengið allar upplýsingar um málið. Hvort það breytir málinu að öðru leyti verða menn síðan að meta þegar þeir sjá þessar upplýsingar í heild sinni. Það sem ég var að benda á og það nýjasta sem ég fékk fyrir nokkrum mínútum eru 

Virðulegur forseti. Það er hálfsúrrealískt að hlusta á hv. formann fjárlaganefndar lesa upp úr þessu skjali eða fara yfir það eins og þetta sé bara hvert annað skjal sem skipti engu verulegu máli og í því sé ekkert nýtt. Það er ekki að ástæðulausu að menn eru búnir að vera á nálum í þinghúsinu um alla ganga síðustu tvo klukkutímana. Það sem hér kemur fram er með stökustu ólíkindum. Ég held að óhætt sé að segja að ríkisstjórn hvaða Evrópulands sem er sem væri staðin að því að hafa falið svona upplýsingar eftir að hafa verið marginnt eftir því hvort allt væri örugglega komið fram er lýtur að nákvæmlega þessum hliðum málsins - hún sæti ekki lengi. Ég geri ráð fyrir því að menn ætli sér ekki að halda atkvæðagreiðslu í fyrramálið þegar búið er að boða í þessum gögnum að von sé á frekari upplýsingum, m.a. upplýsingum sem sérstaklega er tekið fram í þessu skjali að menn muni vilja kynna sér enda geti þau varpað betra ljósi á stöðu málsins og séu þess eðlis að Alþingi muni vilja kynna sér þau áður en tekin er endanleg ákvörðun í þessu máli. Hér er farið yfir ýmis gögn sem hafa ekki birst áður þrátt fyrir, eins og ég nefndi áðan, að margsinnis hafi verið kallað eftir því, sérstaklega eftir að upprunalegt álit Mishcon de Reya fannst undir stól í fjármálaráðuneytinu. Þá var þrætt fyrir að þar væri nokkuð til viðbótar. Síðan kemur reyndar fram hér að hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson hafi fengið sérstaka kynningu á því sama skjali sem síðan fannst í fjármálaráðuneytinu og hæstv. utanríkisráðherra kannaðist þá ekkert við. Reyndar er tekið fram að úr því hafi verið teknar upplýsingar sem formaður samninganefndarinnar, Svavar Gestsson, hafi ekki viljað að fylgdu í pakkanum til hæstv. utanríkisráðherra. Þetta og fleira í þessu er með slíkum ólíkindum að ég vona svo sannarlega 

Hæstv. forseti. Ég hef svo sem engu að bæta við það sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson segir. Þetta eru hans skoðanir á þessu plaggi. Ég lagði þetta fram eins hlutlaust og ég gat og það er þá í höndum hvers og eins að dæma það. Ég mun ekki geta svarað fyrir samninganefndarfundi eða hver fékk hvaða plagg á hverjum tíma. Það á hv. þingmanni að vera kunnugt ef hann hefur fylgst með að ítrekað hefur verið óskað eftir því að fá fram öll gögn í málinu. Það hefur verið kallað eftir því formlega af þeim sem hér stendur og beðið um það. Það var líka gengið í þetta mál af fullum þunga og mikilli alvöru að ná þessum gögnum. Svo er spurningin, eins og ég segi, hvort við erum komin út yfir öll mörk þegar við erum komin í einhverja rannsóknarvinnu, þegar við erum farin að fá til viðbótar gögn sem send eru til viðkomandi stofu af öðrum aðilum mjög snemma í ferlinu, sem sagt hjá annarri ríkisstjórn. Það var það sem ég var að ræða. Bréfið talar fyrir sig sjálft og hv. þingmaður hefur leyfi til að túlka það á þann hátt sem hann vill.

Virðulegur forseti. Hv. formanni fjárlaganefndar er í sjálfu sér vorkunn í þessu máli því að eflaust er rétt að hann hafi í krafti stöðu sinnar kallað eftir öllum gögnum er vörðuðu þetta mál. Það hefur þá farið fram hjá honum líka eða hann verið leyndur gögnum ekki síður en stjórnarandstaðan og það er að sjálfsögðu alvarlegt mál líka. Í þessu er ýmislegt staðfest sem stjórnarandstaðan, og raunar nokkrir þingmenn stjórnarinnar líka, hafa reynt að halda á lofti, m.a. það sem ríkisstjórninni eða stjórnarliðum hefur sárnað hvað mest að við höfum bent á að þau vopn sem Íslendingar höfðu í þessu máli hafi ekki verið nýtt heldur hafi menn kastað þeim frá sér og stjórnin litið svo á að með því væri verið að brigsla henni um landráð. Ég veit ekki hvað á að kalla það en í þessu er alla vega staðfest að menn beinlínis köstuðu frá sér vopnum sem þessi lögmannsstofa, Mishcon de Reya, mat á nákvæmlega sama hátt og ég og fjölmargir stjórnarandstæðingar og nokkrir stjórnarliðar að væru mjög sterk í þessu máli og ætti að nýta. Eitt af þessu er til að mynda beiting hryðjuverkalaganna. Raunar var fullyrt að menn hefðu nýtt sér það í samningaviðræðunum og fengið - ef ég man rétt sagði formaður samninganefndarinnar að það hefði verið reiknað inn í samninginn og menn þá væntanlega fengið einhvern afslátt vegna tjónsins sem varð af beitingu hryðjuverkalaganna. Það kom náttúrlega á daginn að þetta var fjarri öllum sanni vegna þess að samningarnir við Hollendinga voru nákvæmlega eins og samningarnir við Breta og ekki beittu Hollendingar okkur hryðjuverkalögum. Það sem stendur upp úr í þessu öllu saman er að enn á ný er þessi ríkisstjórn staðin að því að leyna Alþingi grundvallarupplýsingum í málinu og hún er líka staðin að því að hafa ekki haldið á hagsmunum Íslendinga í þessari baráttu sem skyldi.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst af öllu þakka formanni fjárlaganefndar fyrir framgöngu hans við það að afla þeirra upplýsinga sem óskað var eftir þó að ég viðurkenni fúslega að betra hefði verið að fá þær fyrir upphaf þessarar umræðu eins og óskað var eftir á fundi fjárlaganefndar 22. desember. Það hefði gert alla umræðu um þetta betri að mínu mati. Eins og kom fram í máli hv. þingmanns hér áðan voru þessi gögn að berast okkur fyrir þremur tímum og við höfum í sjálfu sér ekki haft nokkurn einasta tíma til að rýna þetta af einhverri yfirvegun eða gaumgæfa innihald þess með ábyrgum hætti. Ástæðan fyrir því að þessi beiðni var sett fram af fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd var einfaldlega sú að um þessi skjöl er getið í áliti Mishcon de Reya, á bls. 7 undir 13. tölul., og þegar farið var að bera saman gögn málsins og þetta kom í ljós að fjárlaganefnd, og þar með Alþingi, hafði ekki fengið aðgang að þeim upplýsingum sem tilgreint var að hefðu verið lagðar fram á fundi samninganefndar Íslands og lögfræðistofunnar um Icesave-samningana sem haldinn var 26. mars. Það ríkir ákveðin tortryggni í þessu máli, við skulum bara viðurkenna það. Hún er í sjálfu sér ekki ástæðulaus ef við minnumst þess hvernig málið kemur fyrst inn til þingsins frá núverandi ríkisstjórn, eða fyrrverandi raunar, þeirri sem tók við 1. febrúar. Þann 3. júní kom fyrirspurn úr ræðustól Alþingis til hæstv. fjármálaráðherra um það hver staða mála gagnvart Icesave-samningunum væri. Hæstv. ráðherra upplýsti þá að ekki væri neitt sérstakt í gangi og að allir yrðu upplýstir um það með hvaða hætti staðið yrði að þeim málum. Engu að síður voru samningarnir undirritaðir og frágengnir 5. júní. Þegar maður fer að rýna í allan þennan skjalabunka sem liggur fyrir er ekkert undarlegt þó að þingmenn, sem eru að reyna að halda utan um öll þessi gögn, muni ekki allt sem kemur upp þarna. Þegar ofan á það bætist síðan vinna fjárlaganefndar við fjárlög næsta árs nú síðla hausts er óhjákvæmilegt að upplýsingar skolist til í höfði manna og fólk muni einfaldlega ekki allt sem það hefur lagst yfir undangengna mánuði. Ég rakst á það í gögnum málsins í dag, þegar ég var að skoða þetta, að 15. maí kemur fram í bréfi frá bresku samninganefndinni til íslensku samninganefndarinnar að fyrirhugaður er fundur á Íslandi 3.–4. júní til að ljúka málinu. Þannig að þær upplýsingar lágu fyrir á þeim tíma hjá íslensku samninganefndinni. Þessi aðdragandi endurspeglar þá stöðuna sem uppi er, að það er vantraust á milli alþingismanna við það verk að reyna að gæta hagsmuna þjóðarinnar og það er óásættanlegt. Sem betur fer náði Alþingi ágætlega saman í sumar og ég batt við það vonir og vænti þess að það væri forsmekkurinn að því hvernig við mundum ljúka þessu máli. Það er okkur öllum að kenna, þingmönnum, með hvaða hætti við virðumst vera að skilja við þetta mál nú en að sjálfsögðu er ábyrgðin þeirra sem ráða för hverju sinni. Það er meirihlutastjórnin sem ber höfuðábyrgðina á því hvernig verklagið er. Það er enginn bragur á því að ljúka þessu máli og ganga frá því með þeim hætti að það er kannski þriggja þingmanna munur við lok þess. Í mínum huga er ekki nokkur bragur á því að afgreiða mál af þessari stærðargráðu með þeim hætti. Það stefndi allt í það í haust eftir vinnu sumarsins að við gætum lokið þessu með sómasamlegum hætti. Hvers vegna skyldum við hafa kallað eftir þessum upplýsingum svo að ég bæti nú örlítið inn í það? Það skyldi þó ekki vera að það stafaði m.a. af því hvert verklag og verkefni samninganefndarinnar átti að vera? Það átti fyrst og fremst að vera það að semja um greiðsluskilmála og afborganir og þar af leiðandi dreg ég fyrst og fremst ályktun af því hvernig hún var sett til verka að hún gaf ekki ýkja mikinn gaum að öðrum atriðum þessara samninga, taldi sig ekki þurfa að sinna því. Þetta væri tiltölulega einfalt verk sem ætti að ljúka fljótt og vel og menn vildu ekki - og sumir sögðu nenntu ekki - að hafa málið lengi hangandi yfir sér því að þetta væri tiltölulega einfalt verk. En eftir því sem við höfum rýnt gögn málsins betur hefur einfaldlega komið í ljós að þetta er margflókið verk og mjög slungið og hefði að öllu óbreyttu krafist miklu vandaðri vinnubragða og meiri vinnu. Með þessum orðum er ég ekki að leggja dóm á verk nokkurs manns heldur einfaldlega fella dóm um það hvernig við hefðum getað staðið betur að málinu. Í því áliti sem þessi lögfræðistofa, Mishcon de Reya, leggur fram og barst fjárlaganefnd 19. desember - ég vek athygli á þessari dagsetningu, 19. desember, á lokadögum fjárlagagerðar, jafnhliða því sem verið var að vinna í því að gjörbylta skattkerfi þjóðarinnar, barst okkur 86 síðna sérfræðiálit breskrar lögfræðistofu og það er fyrst í dag, 29. desember, sem okkur svona þokkalega skröltfærum í enskunni, en ekki meira en það, barst í hendur gróf þýðing á því áliti. Það er ekkert undarlegt þó að menn kalli eftir að fá aðeins rýmri tíma til að kynna sér slík gögn. Við skulum bara hafa fullan skilning á því. Í ljósi þeirra upplýsinga sem fram koma í þessu viðbótargagni sem kallað var eftir, og ekki síður í ljósi þess bréfs sem fylgir þeim gögnum sem hér koma fram, er ekkert óeðlilegt að spurt sé hvernig menn hafi staðið vörð um hagsmuni þjóðarinnar í þessu máli. Gefur þetta ekki tilefni til þess að gaumgæfa betur marga þætti í þessum efnum, ekki síst þegar haft er í huga, sem kom fram í máli hv. formanns fjárlaganefndar hér áðan, að það koma sennilega á milli 50 og 60 skjöl frá þessari sömu lögfræðistofu. Ég geri ráð fyrir því að einhver hluti þeirra - ég veit ekki hvað í þessu stendur - sé nú þegar fyrir hendi í gögnum málsins. Þessi skjöl eru af ýmsum toga, ýmsar upplýsingar sem þar koma fram, og það getur verið fróðlegt, gagnlegt vonandi, fyrir þingið að skoða þau efni sem þar eru reifuð. Og full ástæða til. Í erindinu frá Mishcon de Reya eru mjög alvarlegar ásakanir á ferð. Ég ætla ekki að tala fyrir hönd þeirra, ég ætla einungis að rekja þær staðhæfingar sem koma fram í þessu bréfi. Það er þeirra að standa fyrir þeim og jafnframt hinna sem þeir eru að vega að ef menn kjósa að túlka þau orð með þeim hætti að svo sé gert. Þó ekki væri nema fyrir þennan árekstur eða þessa mismunandi nálgun væri full ástæða fyrir fjárlaganefnd að kalla þessa aðila, bæði lögmennina hjá Mishcon de Reya og ekki síður formann íslensku samninganefndarinnar, til viðræðu um það sem þarna ber á milli. Það er alveg ljóst, miðað við það sem hér er sett fram, að Icesave-samninganefndin fékk þessa kynningu 26. mars sl. Í þeirri kynningu er nefnd sérstök málshöfðunarleið gagnvart breska fjármálaráðuneytinu sem ekkert hefur verið fjallað um fyrr í því áliti sem þeir gáfu. Og að þeirra mati, lögspekinganna bresku - og ég vil undirstrika það við þessa umræðu, í ljósi ýmissa orða sem um þessa lögfræðistofu hafa fallið, að þetta er mjög virt stofa á sínu sviði í Englandi, það er rangt að halda öðru fram. Þeir fullyrða að þessar upplýsingar gætu hafa gagnast íslensku þjóðinni í þeirri samningagerð sem fyrir höndum var og láta í veðri vaka að þessum málum hafi ekki verið beitt í samningsgerðinni. Við fáum örugglega fullyrðingar um annað hér í þessari umræðu. Það var hins vegar ákvörðun Svavars Gestssonar, fyrrverandi formanns samninganefndarinnar, að taka þessa umfjöllun um málaferlin gagnvart breska fjármálaeftirlitinu út úr síðari kynningunni sem ætluð var hæstv. utanríkisráðherra til undirbúnings fyrir fund hans með breska starfsbróður sínum, Miliband. Menn taka töluvert upp í sig í þessum efnum og ég fullyrði að full ástæða er til að fara í gegnum þessar fullyrðingar, ekki síst þegar haft er í huga að við samningsgerðina sjálfa eru mál frágengin með þeim hætti að Íslendingar afsala sér öllum bótakröfurétti á hendur Bretum vegna þeirra málsatvika sem orðið hafa. Það olli töluverðri umræðu á frumstigum þessa máls og er mjög ítarlega farið yfir það í nefndaráliti minni hluta fjárlaganefndar frá því í ágúst, vænti ég, og í mínum huga gefur þessi yfirlýsing tvímælalaust tilefni til að fara yfir þann þátt þeirra samninga sem hér liggur fyrir. Það kemur raunar líka fram í gögnum málsins að þeir hafa mjög mörg skjöl undir höndum sem tengjast þessu. Ég nefndi hér áðan töluna 50–60 og ég teldi það ábyrgðarleysi að fara ekki í gegnum það áður en málið er endanlega afgreitt. Til viðbótar má geta þess að í áliti Mishcon de Reya kemur fram að þeir telja, eins og raunar hefur komið fram í umræðunni, samningana og frumvarpið að mörgu leyti gallað og að mörgu leyti óljóst. Þar hefur verið nefnt sérstaklega ákvæðið kennt við Ragnar Hall, hvort það hafi nokkurt vægi gagnvart Bretum til að lækka lánsfjárhæðina. Þeir telja litla sem enga möguleika á því að þrýsta á endurupptöku samninganna ef á það reynir á síðari stigum málsins að innstæðutryggingarkerfi Evrópu hafi verið gallað eins og raunar hefur verið fullyrt. Mýmörg önnur álitamál mætti nefna í þessum efnum. Ég ætla ekki að lengja umræðuna eða þreyta ykkur með því. Ég legg hins vegar höfuðáherslu á það að í ljósi þeirra viðbragða sem komið hafa við þessari tiltölulega einföldu ósk, á fundi fjárlaganefndar 22. desember, tel ég eðlilegt að draga þá ályktun að fullur grunnur sé undir þeirri ályktun, sem undirstrikuð hefur verið í nefndaráliti minnihlutafulltrúa Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd, að frekari upplýsingar skorti í þessum efnum til að taka sem upplýstasta ákvörðun í þessu máli. Aðrir hafa önnur sjónarmið og ég skal virða þau en ég er ekki sammála þeim. Ekki síst í ljósi þess hvernig málið hefur unnist á síðustu viku í miklum önnum Alþingis tel ég fulla ástæðu til að ætla að þetta styrki enn frekar þær athugasemdir sem komið hafa fram um það að þetta sé einfaldlega unnið á allt of miklum hraða og undir allt of miklu álagi til þess að forsvaranlegt sé að afgreiða málið með þeim hætti sem til stendur.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu sem miðað við stöðu málsins var hófstillt. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að það er mjög óheppilegt að gögn skuli koma fram svo seint í umfjöllun málsins sem raun ber vitni. Ég skil vel að þingmenn stjórnarandstöðunnar telji sig hafa ástæðu til að skoða þau ákaflega vel. Eins og komið hefur fram hér í kvöld hef ég ekki haft þessi gögn undir höndum fyrr en nú að ég kom hér í hús þegar klukkuna vantaði korter í 10. Ég hef þó hlaupið í gegnum það bréf sem barst frá Mishcon de Reya í kvöld og einnig kynningargögnin sem, eins og segir í bréfinu, ég hefði átt að fá að sjá. Í þeim gögnum skiptir 4. kaflinn meginmáli en þar er fjallað um þá möguleika sem íslensk stjórnvöld kynnu þá að hafa haft til málsóknar gegn Bretum vegna setningar hryðjuverkalaganna og sömuleiðis vegna aðgerðanna - fyrst og fremst vegna setningar hryðjuverkalaganna. Sá partur þessara gagna lýtur að möguleikum Íslendinga til að reisa mál á hendur Bretum fyrir Mannréttindadómstóli Evrópu. Þetta er möguleiki sem var skoðaður grandgæfilega af fyrri ríkisstjórn. Og ég vísa sérstaklega til fréttatilkynningar sem þáverandi ríkisstjórn gaf út 6. janúar þar sem það kemur algjörlega skýrt fram að íslenska ríkisstjórnin vildi kanna þann möguleika til þrautar. Það verður líka að koma fram að sú ríkisstjórn naut ráðgjafar fyrirtækis sem hér hefur verið nefnt, Lovells, og það taldi ákaflega litlar líkur á að það væri hægt. Eigi að síður var sú ákvörðun tekin 

Virðulegi forseti. Eins og hæstv. utanríkisráðherra er kunnugt er ég ætíð hófstilltur í orðum mínum, sérstaklega þegar verið er að ræða jafnviðkvæm og stór mál og hér um ræðir. Það gefur einfaldlega tilefni til þess þó að menn kjósi að fýla grön yfir þeim staðhæfingum sem ég viðhef hér. Það breytir ekki þeirri staðreynd, þrátt fyrir það sem hæstv. ráðherra sagði, að þetta hlýtur að vera atriði í samningsgerð við Breta sem hægt er að nýta og eflaust hefur verið reynt að nýta það með einhverjum hætti. Hv. formaður fjárlaganefndar hefur upplýst mig um það að svo hafi verið gert. Við höfum ekkert rætt það neitt sérstaklega. En ég fullyrði að þetta er mál af þeirri stærðargráðu að það hlýtur að hafa falist í því tækifæri til að knýja Breta til annarrar samningsgerðar en við stöndum frammi fyrir. Í það minnsta er það álit og mat sérfræðinga í breskum lögum, sem ég hef enga ástæðu og enga þekkingu til að draga í efa, að þetta hefði gagnast okkur við slíka samningsgerð. Það er vissulega þeirra sem með samningsgerðina fara að svara fyrir það með hvaða hætti þeir ýta þessu atriði út af borðinu. Það væri þá ágætt að heyra það. En þetta er ein af meginröksemdunum sem koma fram í áliti Mishcon de Reya fyrir því að okkur hafi gefist tækifæri til þess að vinna betur og taka upp samninga og meginrökin fyrir þeirri tillögu þeirra, sem þeir leggja m.a. upp með, að það ætti að vera mögulegt og gerlegt að taka upp samninga við Breta að nýju.

Herra forseti. Eins og ég gat um áðan hef ég einungis haft tækifæri til að hlaupa í gegnum þetta álit. Mér sýnist þó eigi að síður að í þessum 4. kafla, sem ég tel burðinn í þeim gögnum sem hér komu fram í kvöld, sé það álit Mishcon de Reya að hægt sé að reka mál fyrir Mannréttindadómstóli Evrópu en þó einungis á þeim grundvelli að einstaklingur reisi málið og andlag þeirrar kröfu sé að viðkomandi einstaklingur hafi tapað eignum vegna aðgerða bresku ríkisstjórnarinnar.  
            

Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi nú heyrt einhver bestu meðmæli með þessari bresku lögfræðistofu, Mishcon de Reya, úr munni hæstv. ráðherra áðan þegar hann sagði að hún hefði komist að sömu niðurstöðu og fyrri ríkisstjórn í þessum málum, sem var óskeikul um margt, enda átti hæstv. ráðherra sæti þar í og ég held að hún hafi unnið mörg góð verk, en gengið misjafnlega með önnur. Engu að síður og spauglaust er þetta mál þess eðlis, og ég trúi ekki öðru en hæstv. ráðherra fallist á það sjónarmið mitt, að hér sé um slíkt mál að ræða að það gefi tilefni til að fara betur í og ígrunda fleiri þætti í þessum efnum. Mér finnst það alvarlegt, og skal alveg viðurkenna það heiðarlega, sem kemur fram í áliti Mishcon de Reya þar sem sagt er að formaður íslensku samninganefndarinnar hafi hlutast til um það að ákveðnar upplýsingar í máli séu teknar út áður en kynning er útbúin í hendur hæstv. ráðherra íslensku ríkisstjórnarinnar, í þessu tilfelli hæstv. utanríkisráðherra, mér finnst það alvarlegt og gefi tilefni til að farið sé yfir það mjög gaumgæfilega. Ég hef enga trú á öðru en að 

Hæstv. forseti leiðréttir mig ef ég fer rangt með en ég heyrði ekki betur en hæstv. utanríkisráðherra væri hér að vitna í andsvarinu í gögn sem ekki hefur verið aflétt trúnaði af. Ef það er misskilningur hjá mér biðst ég afsökunar á því, en ég hygg að hann hafi verið að vísa í fylgiskjöl sem ekki eru orðin opinber. Ég vil því árétta að það verði upplýst hvernig framhald málsins verður, hvort frekari gögn verði gerð opinber, frekari gögn verði gerð upplýst, hvort beðið er með umræðuna þar til fleiri gögn koma, því að upplýst hefur verið að von sé á þeim, og hvað hæstv. forseti ætli sér eiginlega að gera með þennan þingfund.

Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér hálfgert áfall að heyra og sjá það viðurkennt að enn eru til gögn og enn eru að koma fram gögn í málinu sem mögulega geta skipt máli og varða niðurstöðuna sem hér mun fást. Það hefur komið fram, herra forseti, að fleiri gögn séu á leiðinni. Það kom m.a. fram í ræðu hæstv. utanríkisráðherra, ef ég skildi hann rétt, að lögmannsstofan sem hér er vitnað í sé að segja ósatt í bréfi sínu um þá kynningu sem hann er sagður hafa fengið. Ég vil, hæstv. forseti, beina því til hæstv. forseta að hann hlutist til um að funda með formönnum flokkanna og þeirra sem sitja á þingi til þess að reyna að sjá fyrir endann eða sjá hvernig á að fara með málið áfram því að það er algjörlega ábyrgðarlaust að halda umræðunni áfram 

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á alvarleika þeirra upplýsinga sem voru að berast fjárlaganefnd fyrir um klukkutíma. Ég vil líka taka fram að það var að kröfu meiri hlutans að Indriði Þorláksson var kallaður fyrir nefndina, það var ekki að kröfu minni hlutans í málinu. Það er einfaldlega vegna þess að mikilvægar upplýsingar vantar og mikilvæg gögn sem lögmannsstofa, sem bæði ríkisstjórnin og allir hér sem eiga sæti hafa verið sammála um að leita til, leggur til að komi fram áður en ákvörðun verði tekin í málinu. Ég tek undir með hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni að fundi verði frestað og að forseti ræði með formönnum 

Virðulegi forseti. Ég vil nú af ástæðu vekja athygli á því að hér kom hæstv. utanríkisráðherra og ræddi þetta mikilvæga mál, ræddi gögn sem eru nýkomin í hús. Hann lagði út frá því með þeim hætti að hann hefði hlaupið á þessu því að hann hefði haft þrjá tíma til að 

Virðulegi forseti. Lengi er von á einum. Ég fór fyrr í dag í ræðustól og taldi mig vera að tala mína seinustu ræðu í þessu máli fram að atkvæðagreiðslu en nú er komin upp svo alvarleg staða að maður er hálforðlaus yfir þeim upplýsingum sem voru að berast. Enn eru að berast leyndarskjöl. Enn er leyndarhjúpur yfir Icesave-málinu. Ég spyr: Hvað er eftir? Hvað á eftir að sýna okkur? Ég bið um virðingu fyrir Alþingi. Ég bið um virðingu fyrir íslensku þjóðinni. Ég bið þann forseta sem nú situr í forsetastól að bera virðingu fyrir embætti sínu. Ég bið um að forseti sjái til þess að formenn stjórnarflokkanna hittist tafarlaust og fari yfir þessa nýju stöðu því að ekki er hægt að ganga fram með málið með þessum hætti.

Hæstv. forseti. Nú er ég á mælendaskrá, en ég kallaði eftir því í ræðu fyrr í dag að þau gögn sem óskað var eftir af hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni kæmu hér í hús og hv. þingmenn hefðu tækifæri til þess að kynna sér þau áður en málinu yrði lokið. Herra forseti. Ég tel að allir þingmenn hljóti að vera hálfslegnir yfir því að hér hafi verið upplýst að enn séu mikilvæg gögn sem við höfum ekki fengið að sjá þar sem fullyrt var núna síðast í þessum ræðustól af hv. þm. Birni Val Gíslasyni, varaformanni fjárlaganefndar, að öll gögn væru komin fram í málinu. Hæstv. fjármálaráðherra hefur margoft sagt hér í pontu að öll gögn séu komin fram í málinu. Það hefur einfaldlega sýnt sig að einhver misskilningur er á ferðinni varðandi það. Ég tel því rétt og tek undir þær athugasemdir sem komið hafa fram hér á undan að þessum fundi verði frestað meðan farið verður yfir 

Herra forseti. Það ætlar lengi að komast goluþytur ofan í þetta vatnsglas. Ég tel að það sé mikill misskilningur að hér sé eitthvað nýtt á ferð eða einhver mikil tímamót í málinu. 

Rangt.

Það er mikilvægt að árétta  Mishcon de Reya er ein af þremur eða fjórum lögmannsstofum sem unnið hafa fyrir íslensk stjórnvöld á mismunandi tímum í þessu máli. Fyrst var það lögfræðistofan Lovells, reyndar fyrst Mishcon de Reya um tíma í október og nóvember. Síðan vann lögfræðistofan Lovells gríðarmikið og dýrt lögfræðiálit fyrir fyrrverandi ríkisstjórn sem sú ríkisstjórn notaði sem réttlætingu þess að höfða ekki mál vegna setningar Breta á hryðjuverkalögum. Það var boðað með fréttatilkynningum 6. og 9. janúar sl. Niðurstaða þeirrar lögmannsstofu var að hverfandi líkur væru á því að íslenska ríkið gæti unnið mál og samdóma álit lá fyrir frá ríkislögmanni, lögfræðingum utanríkisráðuneytisins og fleiri aðilum innan Stjórnarráðsins. Í framhaldinu boðar þáverandi ríkisstjórn að hún muni hins vegar styðja bæði skilanefnd Kaupþings og skilanefnd Landsbankans kjósi þær að höfða sjálfar mál vegna eigin mála í Bretlandi. Þá þegar eru málin komin í þann farveg að íslensk stjórnvöld ætla ekki í mál en það er í höndum skilanefnda bankanna ef þær telja í þágu hagsmuna sinna að höfða mál vegna þess hvernig Singer & Friedlander var tekið niður og vegna þess hvernig Heritable-bankinn var meðhöndlaður. Þessi lögfræðiálit lágu öll fyrir þegar Mishcon de Reya kom um stuttan tíma í marsmánuði sl. að málinu til að vinna að einum afmörkuðum þætti þess. Og hver var hann? Tillögurnar um það hvernig nýta mætti eignir Landsbankans í uppgjör á Icesave-reikningunum. Vinna var keypt af stofunni. Hún var ekki beinlínis ókeypis heldur. Ætli það hafi ekki kostað 90.000 pund, nokkurra daga vinna þeirrar lögmannsstofu í þeim efnum ofan í 200 millj. kr., ef ég man rétt, sem álitið frá Lovells kostaði.  Veruleikinn er sá að meginefni þessa máls liggur skýrt fyrir og það er þaulrætt. Menn geta lagst endalaust í að rekja skjöl frá forsögulegum tíma í þessum efnum, þar á meðal og ekki síst væri mjög fróðlegt að velta við hverjum steini við meðferð málsins frá því í október og fram í janúar. 

Forseti biður hv. þingmenn að gefa ræðumönnum tóm til að flytja mál sitt.  
            

Virðulegi forseti. Mikið fannst mér þetta lítilfjörleg ræða, í rauninni til skammar í ljósi þeirra upplýsinga sem voru að berast hv. fjárlaganefnd. Ég ætla ekki að eiga í einhvers konar orðaskaki við hæstv. fjármálaráðherra því að hann hefur bæði haldið innblásnar ræður úr ræðustóli Alþingis um að við ættum ekki að greiða Icesave og snúist algerlega yfir í það að við verðum að samþykkja Icesave. Og líka heyrast stundum hjáróma raddir þeirra sem telja einstaka mál of flókin til að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu og yfir í að segja að Icesave-málið sé of flókið fyrir þjóðina til að greiða um atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslu. Mig langar til að leiðrétta misskilning. Hér var fullyrt að þessi gögn sem bárust hefðu komið frá október til desember 2008 eða janúar 2009. Það kemur fram í áliti Mishcon de Reya að þau eru dagsett 25. mars 2009, 26. mars 2009 og 31. mars 2009 og við eigum enn eftir að fá skjöl sem hæstv. utanríkisráðherra 

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk.

Herra forseti. Það er að sjálfsögðu alveg sjálfsagt mál að fjárlaganefnd fái öll þessi gögn í hendur enda hefur lögmannsstofan verið að senda þau. En það er mikilvægt að það liggi fyrir, 

Virðulegi forseti. Ég ætla enn á ný að benda á þá staðreynd að það eina sem fjárlaganefndarmenn hafa í höndunum er bréf frá Mishcon de Reya þar sem sérstaklega er vísað í þrjár kynningar og bréf sem eru dagsett 25. til 31. mars. Síðan eru talin upp fjögur skjöl í viðbót og boðað að fleiri eigi eftir að berast sem er fullyrt að skipti máli þegar tekin er ákvörðun í þessu máli. Það á að ganga til kosninga um Icesave-málið í fyrramálið. Við höfum farið fram á það í mestu vinsemd að formenn flokkanna setjist niður og ræði málið, við erum ekki að fara fram á neitt annað, og það verði þá væntanlega séð til þess að Alþingi 

Herra forseti. Skjölin frá því í mars, nokkur skjöl sem eru með mismunandi dagsetningum, eru að hluta til sömu skjölin uppfærð og með mismunandi dagsetningum. Sum þeirra hafa greinilega ekki verið send eða afhent af lögmannsstofunni  
            

Virðulegi forseti. Við þingmenn stjórnarandstöðunnar áskiljum okkur sjálf rétt til að meta hvort gögn sem koma fyrir þingið séu mikilvæg í heildarsamhengi hlutanna eða ekki. Það er ekki hlutverk hæstv. fjármálaráðherra að segja okkur hvort ný gögn í málinu skipti máli eða ekki til þess að þingið geti tekið afstöðu til þess ömurlega samnings sem ríkisstjórn hans hefur leitt til lykta og vill fá ríkisábyrgð samþykkta fyrir. Þannig ganga hlutirnir ekki fyrir sig á Alþingi, sérstaklega ekki þegar menn hafa ítrekað komið fram með yfirlýsingar um að allt sé komið fram í málinu sem máli skipti.  
            

Herra forseti. Að sjálfsögðu meta þingmenn gögn hver með sínum hætti, en ég hlýt líka að mega hafa skoðun á því  
            

En við?

Það er að sjálfsögðu þannig að fyrri ríkisstjórn komst að þeirri niðurstöðu í byrjun janúarmánaðar að höfða ekki mál vegna beitingar hryðjuverkalaganna en lýsti því yfir þá um leið að hún mundi styðja skilanefndir gömlu bankanna ef þeir kysu að höfða mál. Annar þeirra ákvað að gera það, Kaupþing, og tapaði því fyrir nokkru síðan eins og kunnugt er. Hinn gerði það ekki.  
            

Virðulegi forseti. Í þessum gögnum sem bárust þinginu í kvöld er í kynningu frá Mishcon de Reya, sem dagsett er 26. mars 2009, sérstaklega nefnd hugsanleg málshöfðunarleið gagnvart breska fjármálaeftirlitinu sem aldrei áður hefur komið fram á sjónarsviðið. Þetta eru staðreyndir málsins. Þetta eru upplýsingar sem þessi ríkisstjórn hafði og ekki voru kunnar okkur þingmönnum fyrr en núna í kvöld - undir lok 3. umr. málsins. Skiptir það máli þegar þessi sama ríkisstjórn sem í kjölfar þess að hafa fengið þetta lögfræðiálit samdi sérstaklega um það við Breta og Hollendinga í sérstakri samningsgrein að halda uppi engum kröfum vegna þess sem gerst hafði við hrun þessara sömu banka í Bretlandi? Skiptir það máli að þessar upplýsingar komu núna inn í þingið? Ég tel svo vera. Ég held að það skipti okkur miklu máli þegar ríkisstjórnin óskar eftir því að fá heimild fjármálaráðherra til að staðfesta ríkisábyrgð fyrir þessum vondu samningum að allar upplýsingar séu uppi á borðum og kunngerðar í þinginu. Þingið verður að leggja sjálfstætt mat á það hvort 

Herra forseti. Eins og ég skil þetta mál hefur það verið skilanefnda gömlu bankanna að fara í mál vegna aðgerða fjármálaeftirlitsins en stjórnvöld áttu þann kost að láta reyna á stjórnvaldsaðgerðirnar, beitingu hryðjuverkalaganna og kyrrsetninguna. Niðurstaðan varð að gera það ekki. Engu að síður hefur setningu hryðjuverkalaganna verið haldið til haga í samningaferlinu öllu eins og ítrekuð skrifleg gögn staðfesta. Það var notað og gert allan tímann eins og bréf milli samninganefndanna staðfesta, bæði frá því í mars, í maí  
            

Virðulegi forseti. Ég bað um virðingu fyrir Alþingi áðan, ég bað um virðingu fyrir íslensku þjóðinni, ég bað um virðingu fyrir þeim embættum sem ákveðnir aðilar gegna í þessum sal. Hvernig er hægt að koma fram með þessi mál enn á ný, leyniskjöl, og segja að það sé allt í fínu lagi? Hvernig getur hæstv. fjármálaráðherra einu sinni enn komið fram og sagt að málið sé í himnalagi? Hvernig má þetta vera? Hæstv. fjármálaráðherra er að tala um að við séum stödd í einhverri forsögulegri umræðu. Ég held á plaggi frá 29. desember 2009. Hvernig getur hæstv. fjármálaráðherra farið fram með þetta mál með þessum hætti? Mig langar að spyrja hann að lokum um það kom fram í máli hæstv. utanríkisráðherra. Það kemur fram í þessu áliti að hæstv. utanríkisráðherra hafi setið glærukynningu í London 

Herra forseti. Ég trúi orðum hæstv. utanríkisráðherra og tel mig hafa vissu fyrir því að það sem hann segir sé rétt, m.a. vegna þess að það útskýrir hvers vegna hann kannaðist ekki við það plagg sem hann hefði átt að sjá ef kynningin hefði farið fram. Mjög sterkar líkur benda til þess að lögfræðistofuna misminni hressilega þegar hún  
            

Virðulegi forseti. Ég ítreka ósk mína um að hér verði formenn stjórnmálaflokkanna kallaðir saman. Það er alveg sama hvað er borið á borð fyrir Alþingi Íslendinga, það eru allir ruglukollar, það eru allir að ljúga að mati hæstv. fjármálaráðherra, sérstaklega ef það eru sérfræðingar á sviði alþjóðaréttar eða ef ábendingar koma frá útlöndum. Hvernig er hægt að fara fram með málið með þessum hætti? 

Já, herra forseti, ég trúi hæstv. utanríkisráðherra og ég geri það með afar góðri samvisku.  
            

Virðulegi forseti. Við erum hérna klukkan 20 mínútur yfir 11 að kvöldi 29. desember að ræða glæný gögn sem komið hafa fram í þessu máli. Það liggur líka fyrir að fleiri gögn eru á leiðinni. Hér kemur hæstv. fjármálaráðherra og segir okkur, svo maður orði það bara eins og það er: Slakið bara á, þetta er allt á hreinu, ég er með þetta allt á hreinu og klárið þetta bara. Það er nákvæmlega innihaldið hjá hæstv. fjármálaráðherra. Stóra málið er að í þessum plöggum er fullyrt að trúnaðarmaður hæstv. fjármálaráðherra hafi verið að fela gögn fyrir hæstv. utanríkisráðherra. Það er fullyrt og ég vil fá að vita hvort hæstv. fjármálaráðherra ætli ekki að sjá til þess að þessi samningamaður verði kallaður fyrir fjárlaganefnd og þetta upplýst. Þetta er ekki lítið mál, þetta er ekki ómerkilegt mál, þetta er ekki forsögulegt mál, þetta er mál um það  
            

Herra forseti. Ég væri löngu farinn á taugum og kominn í gröfina  
             Að sjálfsögðu hefði verið ágætt að menn hefðu farið í tæmandi gagnasöfnun frá öllum þeim aðilum sem að þessu máli hafa komið frá byrjun,  
             Ég bara endurtek það, herra forseti, að gögn úr sögu málsins af þessu tagi breyta ekki grundvellinum sem við erum hér með, hinni samningsbundnu niðurstöðu sem liggur fyrir að taka afstöðu til. 

Forseti vekur athygli á því að andsvör eru hugsuð til þess að þingmenn geti skipst á skoðunum úr ræðustóli en ekki þannig að það sé sífellt verið að skiptast á skoðunum utan úr sal við þann sem er í ræðustól hverju sinni.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra er haldinn þeirri meinloku að þetta mál snúist um hann.

Rétt.

Það er gríðarlega mikill misskilningur, þetta snýst um framtíð íslensku þjóðarinnar. Það er ekki hlutverk hæstv. fjármálaráðherra, þrátt fyrir allan hans hroka, að meta það hvernig við leggjum þetta mál upp eða hvernig við metum þau gögn sem hér eru. Það er ekki þannig. Meira að segja núna svaraði hæstv. fjármálaráðherra því ekki einu sinni hvort hann ætlaði eitthvað að upplýsa það sem hér kom fram. Það er alvarlegt mál ef það hefur verið hugmyndin eða það verið framkvæmt af aðalsamningamanni hæstv. fjármálaráðherra að halda gögnum leyndum fyrir hæstv. utanríkisráðherra, það er alvarlegt mál. Það ætti að vera kappsmál hverjum stjórnmálamanni, ég tala nú ekki um hæstv. ráðherra, að upplýsa slíkt. Ég spurði hæstv. ráðherra hvort hann hefði áhuga á því. Hann svaraði því ekki einu sinni þannig að ég spyr hann aftur, virðulegi forseti, hvort hann hafi áhuga á því 

Herra forseti. Ég get tekið undir það, það væri mjög gagnlegt að fá það á hreint og eyða misskilningi sem virðist vera uppi um aðallega tvennt í þessu, í fyrsta lagi þetta með kynninguna og kynningargögnin, hvort hún fór fram og hvað þar var þá sýnt. Það er auðvitað mjög bagalegt að skriflegar heimildir skuli stangast á við það sem hæstv. utanríkisráðherra upplýsir okkur um. Hins vegar er það hvort formaður samninganefndarinnar hafi sérstaklega óskað eftir því að tiltekin gögn væru ekki kynnt - fyrir hverjum? Fyrir sínum eigin yfirmanni, utanríkisráðherranum.  
            

Forseti biður þingmenn að halda ró sinni í þingsal svo þingstörf geti haldið áfram.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé vel við hæfi að hæstv. fjármálaráðherra hafi endað væntanlega sína síðustu ræðu hér um Icesave-málið á þeim orðum að hann hafi engin gögn í höndunum. Það er einmitt stóra vandamálið í þessu. Við sáum ekki þau gögn sem skipta máli við úrlausn þessa máls. Þannig hefur það verið frá upphafi þessa máls, frá því að hæstv. fjármálaráðherra lagði það fram hér 5. júní. Tveim dögum fyrr sagði hann reyndar að formlegar samningaviðræður væru ekki hafnar. Samninganefndin samdi náttúrlega ekki á tveim dögum, það vita allir. En við stöndum hér núna og ræðum það að eftir fyrirspurn frá einum nefndarmanni fjárlaganefndar hafi borist bréf frá hinni virtu lögmannsstofu Mishcon de Reya, sem hefur aðsetur í Bretlandi. Það er svo merkilegt með það að nú hafa stjórnarliðar keppst við að gera svo lítið úr störfum þessarar stofu að í upphafi málsins, í greinargerðinni með upphaflega frumvarpinu, kom skýrt fram að ríkisstjórnin hefði notið liðsinnis þessarar lögmannsstofu. Það átti sem sagt að vera til þess að styrkja málstað hennar. Hæstv. fjármálaráðherra fullyrðir í gríð og erg að hér sé um að ræða gögn sem snerti ekki málið, þau séu frá því fyrir um ári, jafnvel þó að það eina sem ég hef í höndunum gefi til kynna að gögnin séu frá því í mars. Síðan leggur hæstv. fjármálaráðherra sjálfur mat á þessi gögn og segir mér að ég þurfi ekki að hafa neinar áhyggjur. En lögmannsstofan sjálf segir: Þessi gögn skipta máli þegar ákvörðun er tekin í málinu. Hæstv. fjármálaráðherra sagði líka áðan í ræðu að stjórnarandstaðan hefði frá því í upphafi málsins verið með hávaða og læti og kallað eftir gögnum sem engu máli hafa skipt. Það hefur þó a.m.k. gert það að verkum að öll leynigögnin, ja, reyndar ekki öll en mörg þeirra, hafa komið fram. Þessi leynigögn hafa sýnt að málstaður Íslendinga var góður, hans var bara ekki gætt af samninganefndinni. Málstaður okkar hefur líka leitt til þess að þjóðin, sem hæstv. fjármálaráðherra treystir ekki til að skilja, er búin að átta sig á því að það er stórhættulegt að samþykkja Icesave-skuldbindingarnar. Hverjir voru með dómsdagsspár hér frá því um mitt sumar? Jú, stjórnarliðar sjálfir. Hræðsluáróðurinn hefur vaðið yfir land og þjóð. Nú síðast sagði hæstv. fjármálaráðherra að ekki yrði af endurskoðun efnahagsáætlunar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Sumir hv. þingmenn meiri hlutans hafa notað þetta í ræðum af því að þeir hafa ekki kynnt sér málið sjálfir og sagt að endurskoðunin muni ekki eiga sér stað. Hún hefur átt sér stað, átti sér stað fyrir nokkrum dögum. Ef við tökum skref til baka átti eitthvað stórkostlegt að gerast hér 23. október, það var spáð heimsendi. Hvað gerðist 23. október? Man einhver eftir þeim degi? Það bara gerðist nákvæmlega ekki neitt, akkúrat ekkert. En sá dagur er aðeins merkilegur fyrir einar sakir. Það er nefnilega sú dagsetning sem Íslendingar gætu hugsanlega verið dæmir til að greiða vexti frá. En við ákváðum að greiða vexti frá 1. janúar - án skyldu - 30 milljarðar kr., takk fyrir, út af borðinu. Fjárlagagatið er 100 milljarðar kr. Við gáfum þeim 30 milljarða kr., bara sisona. 

Frú forseti. Ég kem hingað til að árétta þá kröfu okkar sjálfstæðismanna að það er afar mikilvægt í ljósi þeirra algjörlega nýju upplýsinga sem hafa birst okkur þingmönnum í kvöld þar sem ráðherrar koma upp í púlt og tauta og raula að haldinn verði fundur í fjárlaganefnd þar sem aðalsamningamaður Íslands verði kallaður fyrir nefndina og hann upplýsi þá málið. Hann verður að upplýsa þingheim um málið. Við erum að fara í atkvæðagreiðslu eftir um 12 tíma og ég tel það ekki ásættanlegt fyrir þingið að við greiðum atkvæði um þetta mál þegar það er í rauninni algjörlega upp í loft og þessi þáttur málsins algjörlega óupplýstur. Gögnum hefur verið leynt gagnvart utanríkisráðherra. Við viljum fá að vita hverju það sætir að samninganefndin hefur ekki haldið uppi ýtrustu hagsmunum Íslands í öllu samningaferlinu. Við viljum fá þetta upplýst. Það er sjálfsögð og eðlileg krafa okkar sjálfstæðismanna að haldinn verði fundur í fjárlaganefnd og 

Virðulegi forseti. Ég tek undir þá kröfu sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir setti fram. Það er eðlilegt að það verði gert með þeim hætti að formaður samninganefndarinnar verði kallaður fyrir fjárlaganefnd til að gera grein fyrir því hvað hér er eiginlega á seyði. Þetta er svo ótrúlegt að maður trúir varla sínum eigin augum eða eyrum, að verða vitni að öllu því sem hér er að gerast í kvöld. Hér liggur fyrir skjalfest frá þessari lögfræðistofu Mishcon de Reya að þessi mál gætu hugsanlega komið að gagni til að ná fram betri niðurstöðu í þessum Icesave-málum. Gögnin hafa verið kynnt fyrir samninganefndinni - og fjármálaráðuneytinu sem þýðir að hæstv. fjármálaráðherra hefur haft þessar upplýsingar. Hæstv. utanríkisráðherra virðist hins vegar ekki hafa verið talinn þess verðugur að fá þessar upplýsingar og hann neitar í rauninni að hafa setið fund sem lögfræðiskrifstofan fullyrðir að hann hafi setið. Ég spyr: Var þetta einhvers konar skyggnilýsingarfundur þar sem hæstv. utanríkisráðherra birtist skyndilega?  
            

Hæstv. forseti. Um leið og ég tek undir þær kröfur sem hér hafa komið fram um að áður en þessari umræðu verður lokið verði efnt til fundar í fjárlaganefnd þar sem aðalsamningamaður Íslands verði kallaður til til að skýra það hróplega misræmi sem virðist vera í málum, annars vegar milli þeirra gagna sem fram hafa komið og hins vegar miðað við frásagnir ráðherra. Það er nauðsynlegt til að hjálpa okkur við að upplýsa þetta. Ég spyr líka enn, eins og ég spurði áðan, hvað hæstv. forseti hyggist fyrir með framhald þessa þingfundar. Er það raunverulega ætlun hæstv. forseta að halda áfram með þessa umræðu þegar gögn eru að berast inn á fundinn, þegar gögn eru að berast inn í þingið? Mörg skipta máli. Í öðrum tilvikum kunna þingmenn að þurfa örlítinn tíma til að meta fyrir sjálfa sig hvort þeir telji það skipta máli. Er ætlunin að halda þessum fundi áfram og er ætlunin að fara í atkvæðagreiðslu um þetta mál á morgun?

Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn höfum farið fram á það í mestu vinsemd að forseti beiti sér fyrir því að formenn allra flokka hittist og fari yfir stöðu mála. Ég held að það sé líka eðlilegt, ekki bara í ljósi þess að við eigum eftir að fá gögn heldur líka að bæði hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra segja það rangt sem kemur fram í bréfi Mishcon de Reya. Þeir segja að þessi gögn hafi ekki verið kynnt fyrir hæstv. utanríkisráðherra en lögmannsstofan segir „which was presented to him 31 March 2009“ og svo ég snari því yfir á íslensku: sem voru kynnt fyrir honum 31. mars 2009, á fundi í London. Hæstv. utanríkisráðherra segir að hann hafi ekki fengið neina slíka kynningu. Þetta er grafalvarlegt í mínum huga, 

Virðulegi forseti. Eins og aðrir bíð ég eftir upplýsingum um það hvernig menn ætli að haga þinghaldinu í tengslum við þetta mál. Hér voru að detta inn gögn og upplýsingar og svo menn setji það aðeins saman er hér um það að ræða að virt bresk lögmannsstofa segir að þeir hafi verið í sambandi við aðalsamningamann Íslands sem hafi farið fram á það að ákveðnum gögnum væri haldið leyndum fyrir hæstv. utanríkisráðherra og síðan hafi verið kynning fyrir hæstv. utanríkisráðherra og það er tilgreint hvenær. Þetta er hið dularfyllsta mál. Annaðhvort er þessi lögmannsstofa bara að spinna einhverja hluti eða hún hefur setið með einhverjum manni sem telur sig vera utanríkisráðherra. 

… þú.

Spaugstofan er bara algert grín miðað við þetta. 
             Virðulegi forseti. Ég tek undir óskir hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um að leyst verði úr þessu máli, 

Virðulegi forseti. Ég ítreka þá kröfu okkar framsóknarmanna að formenn flokkanna verði tafarlaust kallaðir saman með forseta og það verði þá komist að því hvernig framhald þessa þingfundar og þessa máls á að vera. Einnig tek ég heils hugar undir tillögur sjálfstæðismanna í þá veru að samningamaður Íslands komi fyrir fjárlaganefnd. Ég tel að verði forseti ekki við þessari bón sem ég ber fram um að kalla saman formenn flokkanna sé verið að valta yfir þingið. Það er ekki sæmandi þar sem svo stutt er þar til þessu máli á að ljúka. Það verður að taka ákvörðun um næstu skref. Núna verður að halda vel á málunum. Ég sé ekki neitt í spilunum um að málinu þurfi að flýta svo atkvæðagreiðslan verði á morgun. Jafnvel er hægt að komast að samkomulagi um að við frestum atkvæðagreiðslu um þetta mál fram yfir áramót svo við getum kynnt okkur þau gögn sem voru að berast.

Frú forseti. Enn er að koma upp nýtt trix, svo ég sletti aðeins, í þessu Icesave-máli. Það er hreint með ólíkindum að heyra hvernig hæstv. fjármálaráðherra bregst við. Róið ykkur, krakkar mínir, sagði hann næstum því beinum orðum, þetta er stormur í vatnsglasi. Ég verð að viðurkenna að ég get ekki fallist á þær skýringar hæstv. ráðherra vegna þess að hér kemur fram að aðalsamningamaðurinn sem ég tek undir að verði kallaður á fund fjárlaganefndar segir, samkvæmt þessari bresku lögmannsstofu, að hann treysti ekki ráðherranum sínum, að það eigi að kippa út einhverjum upplýsingum áður en málið er kynnt fyrir ráðherranum, yfirboðara hans. Þetta er algjörlega farsakennt. Það verður, frú forseti, að gera hlé á þessum fundi, kalla fjárlaganefnd saman, kalla formann samninganefndarinnar hingað, kalla hann á fund fjárlaganefndar til að finna hvað er satt í þessu máli. Við erum búin að kalla dálítið mikið eftir gögnum og hæstv. fjármálaráðherra hefur hneykslast á því og talið sig verða fyrir ómaklegum árásum. Það hefði ekki 

Hæstv. forseti. Ég er á mælendaskrá og mér skilst að einn hv. þingmaður sé á undan mér. Þetta eru síðustu fimm mínúturnar sem ég hef til að tjá mig um þetta mikla og stóra mál, stærsta mál Íslandssögunnar. Í kvöld hefur komið hér fram að hingað sé að berast mikið af nýjum gögnum í þessu máli sem hæstv. fjármálaráðherra reyndar túlkar svo að skipti ekki máli og hafi ekkert nýtt að geyma. Á þingi er ég eingöngu bundin við mína sannfæringu og ég læt engan segja mér hvað mér á að finnast um þetta stærsta mál Íslandssögunnar. Ég hef kynnt mér gögn málsins og áskil mér rétt til að fá tíma til að kynna mér gögn málsins áður en ég held lokaræðu mína í þessu máli og áður en ég greiði atkvæði í því. Þess vegna tel ég augljóst, frú forseti, að ekki sé annað hægt en að fresta þessum fundi og gefa okkur þingmönnum færi á að kynna okkur þessi gögn þar sem það kemur fram í þessu bréfi sem var lagt fram í fjárlaganefnd frá lögmannsstofunni Mishcon de Reya í kvöld 

Frú forseti. Þetta mál var hneyksli og er orðið að stórhneyksli núna eftir þær upplýsingar sem hafa birst okkur í dag. Það er alveg ljóst af þeirri ringulreið sem er í gangi. Hér hafa ráðherrar allt í einu birst sem ekki hafa sést í allri umræðunni dögum saman og menn eru allt í einu byrjaðir að upplifa mikla spennu á meðal og innan stjórnarflokkanna, og það ekki að ástæðulausu. Þess vegna vona ég að forseti þingsins svari okkur núna þeirri spurningu hvort ekki verði gert hlé á þingstörfum meðan farið verður yfir málið og það upplýst þannig að við getum tekið afstöðu í þeirri afdrifaríku atkvæðagreiðslu sem bíður okkar á morgun. Þess vegna fer ég fram á svör frá hæstv. forseta og líka fram á það að hann sýni fram á sjálfstæði þingsins, reisn þess, hann sýni dug og djörfung gagnvart framkvæmdarvaldinu og sýni sjálfstæði af hálfu þingsins 

Forseti vill geta þess að nú stendur yfir fundur forseta með formönnum flokkanna. 
            

Hæstv. forseti. Í ljósi þessara upplýsinga finnst mér fráleitt að halda þessum fundi áfram meðan óljóst er hvað er að gerast á þessum fundi formanna flokkanna. Það hefur verið gert hlé á þingfundi af minna tilefni, og enginn skaði skeður þó að við gerum hlé á þingfundi, þótt ekki væri nema korter, 20 mínútur, hálftíma. Hvaða skaði mögulega gæti hlotist af því? Kjarni málsins er að nýjar upplýsingar eru að koma fram í þessum töluðu orðum. Það eru að koma fram nýjar upplýsingar núna. Þingmenn verða að geta metið það, þeir verða að geta kynnt sér þessi gögn, þeir verða að geta metið hvort þeir telja það skipta máli. Þeir verða að geta notað það í ræðum sínum og ég tek eindregið undir með hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur að við þingmenn erum í fráleitri stöðu að þurfa hugsanlega að halda okkar síðustu ræðu um þetta mál án þess að hafa haft tök á að kynna okkur þau gögn sem fyrir liggja í málinu eða eru hugsanlega á leiðinni, 

Heyr, heyr.

Virðulegi forseti. Ég er komin hingað upp til að taka undir orð hv. þm. Birgis Ármannssonar. Þessum fundi verður að fresta núna, þessum fundi verður að fresta þar til niðurstaða kemur í fund formanna flokkanna. Ég sé enga ástæðu til að halda þessum fundi hér gangandi því að á meðan hann er gangandi koma þingmenn áfram fram með þessa kröfu þar til forseti frestar fundinum. Fresti forseti ekki fundi nú er forseti að valta yfir þingið og þar með þjóðina því að þingmenn eru hér í umboði þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Það liggur við að manni sé hálfskemmt vegna þess að nú streyma í þinghúsið þingmenn stjórnarmeirihlutans, greinilega í mikilli óvissu um hvað hér er á seyði. Ég held að það væri mjög skynsamlegt að fresta fundi á meðan formenn stjórnmálaflokkanna eru að ræða saman. Mig langar enn á ný að vekja athygli á alvarlegu máli, því að bæði hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra segja lögmannsstofuna sem þeir leituðu sjálfir til fara með rangt mál. Það er grafalvarlegt, hæstv. forseti, og ég ítreka kröfu mína um að fundi verði frestað.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að heyra að formenn flokkanna hér á Alþingi, stjórnmálaflokkanna og Hreyfingarinnar, eru farnir að funda. Hins vegar held ég, frú forseti, að ekki sé tilhlýðilegt að halda hér fundinum áfram á meðan, því eins og fram hefur komið eru hér upplýsingar um ný gögn sem þingmenn verða að fá tækifæri til að fara yfir. Hvað sem þessum fundi líður þurfum við að fá tækifæri til að fara yfir þau gögn sem hafa borist eða eru að berast eftir því sem mér skilst. Frú forseti. Einnig vil ég koma því á framfæri að skorið verði úr um það hvort sú lögmannsstofa sem hér er vitnað til fari með eitthvert fleipur í því bréfi sem hún sendi. Það er óásættanlegt að vera hér með pappíra í höndunum frá svo virtu fyrirtæki og síðan koma ráðherrar og segja að það sem þar stendur sé ekki satt. 

Hæstv. forseti. Þar sem hæstv. forseti hefur ekki tekið ákvörðun um að fresta þessum fundi þá vil ég bara ítreka þá skoðun mína og í rauninni þá kröfu mína að mér verði ekki gert að sitja undir því, að starfsskilyrðin í þinginu séu þannig að ég haldi síðustu ræðu mína í þessu máli undir þeim formerkjum að ég sé ekki upplýst um öll gögn málsins. Ég hef ekki áhuga á því, frú forseti, að standa hér og tala mig bláa í framan um fundarstjórn forseta og kvarta yfir þessu, ég hef ekki áhuga á því að eyða síðustu ræðu minni, fimm síðustu mínútunum mínum um þetta mál, í að tala um hvaða ofbeldi ég sé hugsanlega beitt hér af ríkisstjórnarflokkunum, ég hef ekki áhuga á því. Ég hef áhuga á því að tala efnislega um málið en til þess að svo sé verður mér að vera það kleift og ekki með því að mér sé sagt að einhver gögn séu ekki merkileg. Ég verð að fá að kynna mér þau sjálf. Ég geri kröfu til þess, frú forseti, að þessum fundi verði frestað þar til við hv. þingmenn, allir sem einn, 

Virðulegi forseti. Ég vil í mikilli vinsemd beina því til hæstv. forseta að greiða fyrir þingstörfum með því að fresta nú fundi um sinn á meðan við erum að fá niðurstöðu í þann fund sem nú stendur yfir með forseta þingsins og formönnum flokkanna vegna þess að ljóst er að útkoman úr þeim fundi getur haft veruleg áhrif á þá umræðu sem hér á eftir að fara fram. Vel getur verið að á þeim fundi upplýsist eitthvað sem okkur er ekki ljóst núna en við þurfum hins vegar að vita til að hafa forsendur til að geta rætt þessi mál frekar. Þetta er eins og að vera staddur í leikhúsi fáránleikans. Hér erum við með skjöl sem eru fyrir okkur lögð,  Síðan hefur það líka verið upplýst að þessi stofa hafi lagt fram gögn, m.a. til fjármálaráðuneytisins, ráðuneytis hæstv. fjármálaráðherra, 

Frú forseti. Ég vil í allri minni einlægustu vinsemd biðja frú forseta um að taka til greina þá eðlilegu ósk okkar stjórnarandstöðuþingmanna um að þessum fundi sé frestað. Hér erum við í 3. umr., ég held að flest okkar eigi einungis fimm mínútna ræðu eftir og síðan er umræðunni lokið. Hér eru að berast ný gögn. Formenn flokkanna eru að funda og á fundinum verða kannski teknar ákvarðanir varðandi skipulag þessarar umræðu og ég tek undir með þeim þingmönnum sem hér hafa talað að ég ætla ekki að vera búin að tæma minn litla skammtaða ræðutíma þegar þetta skýrist. Það verður, frú forseti, að gera þá eðlilegu kröfu til frú forseta að hún taki þessa ósk, raunar þessa kröfu, til greina og svari okkur nú, þannig að við þurfum ekki að standa hér og tala okkur hás um fundarstjórn forseta. 

Virðulegi forseti. Ef það hefur farið fram hjá einhverjum þá eru þingstörf í fullkominni upplausn. Við erum hér og eins og margoft hefur komið fram eru sumir búnir með báðar ræður sínar sem eru algjörlega úreltar sökum þess að öll gögn vantaði, ekki öll en alla vega þau gögn sem eru að detta inn núna. Það vantar líka gögn sem eru á leiðinni. Hæstv. ráðherrar hafa ekki áhuga á því að upplýsa og styðja með rökum fullyrðingar sínar um það að til sé bresk lögmannsstofa sem hafi fabúlerað um samskipti við aðalsamningamann Íslands í Icesave-deilunni og hafi fabúlerað um fundi í London með hæstv. utanríkisráðherra. Virðulegi forseti, það er alveg lágmark að fresta fundi núna ef menn vilja að einhver bragur sé á þessu máli sem 

Virðulegi forseti. Í desember gekk minni hlutinn hér á þingi frá samkomulagi við meiri hlutann um það hvernig farið yrði með afgreiðslu á þessu Icesave-máli. Það gerðu menn í góðri trú um að öll gögn lægju fyrir í málinu og við höfðum einsett okkur að klára þessa vinnu milli jóla og nýárs. Um það var samkomulag sem minni hlutinn hefur að öllu leyti staðið við. Við upplifum nú að ný gögn eru að berast í málinu og embættismenn og hæstv. ráðherrar eru bornir þungum sökum. Þetta er eitthvað sem hlýtur að þurfa að leiða til lykta, virðulegi forseti, við getum ekki haldið þessari málsmeðferð áfram miðað við þær upplýsingar sem hafa verið að koma hér fram. Það skal líka ítrekað sem hefur komið fram að þingstörf eru í algjörri upplausn og það sjáum við á því að hér eru að streyma í hús þingmenn og ráðherrar sem ekkert hafa verið við þessa umræðu áður og það er upplausn á stjórnarheimilinu. Virðulegi forseti. Það er enginn sómi að því að halda þingstörfum áfram við þessar aðstæður og ég skora á hæstv. forseta að fresta nú þessari 

Frú forseti. Ég er orðin alveg óskaplega leið á því að það sé logið að mér hér í þingsal. Maður hefur upplifað hér í kvöld að menn hafa komið í ræðustól og fullyrt að öll gögn málsins hafi ítrekað verið lögð fram. Svo kemur í ljós á þessum ótrúlega fundi hjá fjárlaganefnd að svo er ekki, alla vega þrjú skjöl hafa enn ekki verið lögð fyrir þingmenn. Ég get ekki skilið þetta öðruvísi en svo að það samkomulag sem var gert hér á milli stjórnar og stjórnarandstöðu, sem forseti Alþingis hafði forgöngu um og var undirritað, þar sem lagt var fyrir hvernig ætti að standa að þessari 3. umr. sé í fullkomnu uppnámi og að þeir sem eru flutningsmenn nefndarálits, þar á meðal ég, eigi nú rétt á því að fara upp 

Virðulegur forseti. Ég hef ákveðið að taka hér til máls um fundarstjórn forseta, þó að mér sé alls ekki ljúft að gera það, en ég fylgdist með umræðunum í sjónvarpinu og áttaði mig á því hvað var á seyði og ákvað að rjúka hingað niður eftir af því að mér eiginlega bara ofbýður það sem er að gerast. Ég hef ekki einu sinni haldið mína 15 mínútna ræðu í þessu máli í 3. umr. Ég talaði við 2. umr. en ég er ekki búin með löngu ræðuna mína við þessa umræðu og hafði tekið mig út af mælendaskrá. Það var búið að semja um þetta mál og ég hugsaði með mér: Ég þarf ekkert endilega að fara yfir þau atriði sem ég ætlaði að fara yfir. En það er orðinn algjör forsendubrestur og nú langar mig til að tala. Ég er því búin að setja mig á mælendaskrá og ætla að fara hér ítarlega yfir þetta nýja bréf sem er komið af því að mér blöskrar það sem stendur í því. Það er algjörlega ljóst að það er forsendubrestur á ferðinni. Nú er upplýst að það eru nokkur skjöl, líklega átta skjöl, sem við höfum ekki séð sem geta haft áhrif á málið og þessi lögmannsskrifstofa mælir með því að þau verði skoðuð 

Frú forseti. Ég tek undir með öðrum hv. þingmönnum sem hafa farið fram á að hlé verði gert á þessum fundi þar til einhver niðurstaða kemst í þetta mál. Bréfið sem við höfum fengið frá Mishcon de Reya er náttúrlega algjörlega stórfurðulegt. Í þessu bréfi, frú forseti, kemur m.a. fram að formaður samninganefndar Íslands, Svavar Gestsson, hafi tekið þá ákvörðun að taka ákveðinn hluta málsins út úr kynningu sem ætluð var hæstv. utanríkisráðherra vegna þess að sá hluti væri pólitískt viðkvæmur og mætti ekki fréttast til breskra stjórnvalda. Treysti formaður nefndarinnar ekki hæstv. utanríkisráðherra til að halda trúnað um þær upplýsingar sem þar voru? Hvað á að lesa út úr þessu öllu saman? Það er alveg ómögulegt fyrir okkur, frú forseti, að halda áfram umræðu við þessar aðstæður. Það væri eðlilegt að við gerðum hlé á þessum fundi þar til einhver niðurstaða er komin 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem kom fram hjá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur. Hér er algjör forsendubrestur. Það er forsendubrestur varðandi þetta mál í ljósi þess að komið er bréf sem upplýsir að til eru gögn sem við höfum ekki séð, það er forsendubrestur vegna þess að þau gögn munu væntanlega leiða til þess eða geta haft áhrif á það hvaða skoðanir menn hafa á þessu máli og það er líka, frú forseti, vegna þess að það samkomulag sem var gert er væntanlega úti. Síðast en ekki síst, frú forseti, eru hér fjölmargir þingmenn sem eru væntanlega að fara að halda sína síðustu ræðu í þessu máli og það er hreinn dónaskapur að ætla þeim þingmönnum að klára ræðutíma sinn hér án þess að þeir hafi fengið að fara yfir þau gögn sem nauðsynleg eru í málinu, frú forseti. Það er ekki hægt að bjóða þinginu upp á þetta, þetta er mál sem er þess eðlis að við getum ekki haldið svona áfram.