Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. heilbr.- og trn. um 175. mál, þ.e. breyting á lögum um almannatryggingar. Þetta frv. varðar áframhaldandi álagningu sjúkratryggingagjalds með hliðstæðum hætti og gert hefur verið undanfarin ár. Frv. er efnislega samhljóða lögum nr. 127/1985. Ég sé ekki ástæðu til að skýra málið neitt frekar en gert hefur verið í framsögu en nál. er á þskj. 304 og þar leggur heilbr.- og trn. einróma til að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. hefur fjallað um frv. þetta á nokkrum fundum og auk þess átt viðræður við fulltrúa fjmrn. og ríkisskattstjóra um málið. Hér er gerð tillaga um það að á næsta ári verði innheimt gjald að upphæð 1000 kr. á hvern gjaldanda sem skuli renna til Framkvæmdasjóðs aldraðra með þeim undanþágum þó sem getið er um í 10. gr. laga um málefni aldraðra. Í þessari 10. gr. er einnig getið um það að þær tölur sem þar greinir, annars vegar gjaldið og hins vegar skattleysismörk um þá sem undanþegnir séu þessu gjaldi, skuli breytast árlega í samræmi við skattgjaldsvísitölu. Við skoðun á málinu varð það því niðurstaða nm. að breyta þyrfti þessum tölum á þann hátt að þær yrðu miðað við áætlaða hækkun skattvísitölu á næsta ári 1000 kr. og því þyrfti talan nú í þessu frv. að vera 735 kr. á hvern gjaldanda og miðað við það að skattvísitölu verði breytt í 136 stig þá yrði sú tala á næsta ári 1000. Til þess síðan að halda sama hlutfalli á milli upphæðarinnar, sem greind er sem skattleysismörk, 115 500 kr. á hvern gjaldanda, til þess að halda sama hlutfalli milli þessarar tölu annars vegar og ellilífeyris og tekjutryggingar hins vegar á milli áranna 1984 og 1985 og síðan á milli áranna 1985 og 1986 komst nefndin að þeirri niðurstöðu að einnig þyrfti að breyta tölunni 115 500 kr. í 122 058 kr. Framreiknist sú tala síðan með skattvísitölunni 136 stig, þá mundi hún á næsta ári nema 166 þús. kr. og þá yrði hlutfallið óbreytt milli þessara tveggja pósta sem ég nefndi áðan. Því leggur nefndin til að fluttar verði brtt. við þetta frv., sem fram koma á þskj. 313 og hljóða svo, að við 1. gr. frv. komi breyting þannig að greinin orðist svo: "2. málsl. 1. tölul. 10. gr. laganna hljóði svo: Skal gjaldið nema 735 kr. á hvern gjaldanda. Í stað "115 500" í 3. málsl. 1. tölul. 10. gr. komi: 122 058." Síðan bætist við þetta frv. ný grein sem verði 2. gr. og orðist svo: "Lög þessi öðlast þegar gildi." Um þessar breytingar varð samstaða í nefndinni. Undir nál. rita Guðmundur Bjarnason, Guðrún Agnarsdóttir, Friðrik Sophusson, Guðrún Helgadóttir, Kjartan Jóhannsson, Ólafur G. Einarsson og Guðmundur H. Garðarsson. Nefndin mælir með því að frv. verði samþykkt svo breytt sem ég hef nú gert grein fyrir.



Herra forseti. Ég er auðvitað algerlega sammála þessu frv. og nál. En ég vil inna eftir því hvort nefndin fékk áætlun Framkvæmdasjóðs aldraðra fyrir árið 1986, áætlun um úthlutun úr Framkvæmdasjóði aldraðra fyrir árið 1986. Það hefur verið þannig á undanförnum árum að lögð hefur verið á það mikil áhersla af þm. að þessi áætlun lægi fyrir og ég man ekki betur en að drög að henni hafi legið fyrir í fyrra þegar lögin um málefni aldraðra eða Framkvæmdasjóð aldraðra voru afgreidd hér. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að þessi áætlun liggi núna fyrir, annaðhvort nú þegar eða þá þegar 3. umr. fjárlaga fer fram. Ég vil spyrja frsm. nefndarinnar, sem jafnframt er varaformaður fjvn., út í þetta mál og óska eftir því að hann sjái svo um, ef hann á þess ekki kost nú, að upplýsingar um áformaða úthlutun úr sjóðnum á árinu 1986 liggi hér fyrir við 3. umr. fjárlaga. Við 2. umr. fjárlaga hér um daginn var tölunni í Framkvæmdasjóð aldraðra breytt. Hún var lækkuð um 14 millj. kr. Hún var 79 millj. í fjárlagafrv. en varð 65 millj. við 2. umr. málsins hér í hv. Sþ. Þessar 14 millj. voru teknar og þær voru notaðar til þess að greiða til þeirra stofnana sem ríkið á að leggja til fé skv. lögunum um málefni aldraðra, þannig að í sjálfu sér er ekki margt við það að athuga. En engu að síður er óhjákvæmilegt að nánari upplýsingar liggi fyrir, m.a. með tilliti til B-álmu Borgarspítalans, svo að ég nefni dæmi, sem er eitt stærsta verkefni Framkvæmdasjóðs og ákaflega brýnt að það takist að setja í gang á næsta ári a.m.k. tvær hæðir B-álmu Borgarspítalans vegna þeirra löngu biðlista og þeirra erfiðu aðstæðna sem eru í málefnum aldraðra hér á þéttbýlissvæðinu. Af þeirri ástæðu og fleirum, herra forseti, hef ég leyft mér að bera fram þessa fsp. til hv. frsm. nefndarinnar og varaformanns fjvn.



Herra forseti. 1 tilefni af þessari fsp. hv. 3. þm. Reykv. skal ég greina frá því að þessi áætlun sem hann spyr um - eða drög að áætlun - um úthlutun stjórnar Framkvæmdasjóðs aldraðra úr þeim sjóði fyrir árið 1986 hefur ekki legið frammi í heilbr.- og trn. og var ekki eftir því gengið eða um það beðið. Hv. þm. spurðist einnig fyrir um það hvort þessi áætlun hafi legið fyrir hjá fjvn. Það hefur hún ekki gert. Mér er ekki kunnugt um það hvort stjórn Framkvæmdasjóðsins hefur nú þegar gert einhverjar tillögur um úthlutun úr sjóðnum, enda sýnist mér að það hljóti að vera nokkuð erfitt fyrir hana á þessu stigi, þar sem hér er gerð tillaga um verulega hækkun á því fjármagni sem verður til ráðstöfunar úr sjóðnum. Og eins og hv. þm. benti einnig á í sinni ræðu, þá urðu við 2. umr. fjárlaga breytingar á því fé sem sjóðnum hafði verið áætlað í fjárlagafrv. Hins vegar ber að geta þess að þær 14 millj. kr., sem teknar voru af liðnum Framkvæmdasjóður aldraðra, voru aðeins færðar til og þeim var úthlutað undir öðrum lið af fjvn. Ég vil þá líka nota þetta tækifæri til þess að láta þá skoðun mína í ljós að ég lít svo á að því fjármagni sem ráðstafað er í gegnum Framkvæmdasjóð aldraðra og Framkvæmdasjóð fatlaðra ætti að úthluta hér af fjárveitingavaldinu. Það ættu að koma tillögur um það frá fjvn. og það síðan að meðhöndlast hér af Alþingi á sama hátt og aðrar fjárveitingar til framkvæmda. En það er annað og stærra mál. En mér fannst tilvalið tækifæri til að koma þeirri skoðun minni hér á framfæri að ég tel að fjárveitingar úr þessum sjóðum ættu að meðhöndlast á sama hátt og aðrar fjárveitingar sem fara til framkvæmda af fjárlögum en ekki vera úthlutað af sérstakri nefnd eða stjórn sem sé algerlega óháð þeim tillögum sem héðan koma. Það er sjálfsagt að reyna að verða við þeim óskum hv. 3. þm. Reykv. að fara fram á það við stjórn Framkvæmdasjóðs aldraðra að tillögur þær sem þar kunna að liggja fyrir verði sendar fjvn. og þá eftir atvikum afhentar þm., ef mönnum finnst ástæða til, fyrir 3. umr. fjárlaganna, séu þessar tillögur fyrir hendi nú þegar. Um það veit ég ekki en ég get borið þessa ósk hv. þm. fram. Það verður síðan á það að reyna hvort þær koma, hvort þær liggja nú þegar fyrir. Þetta frv. sem hér er til umræðu á að sjálfsögðu eftir að fara til Ed. og þá gæti einnig heilbr.- og trn. Ed. kannað það mál, hvort þessi áætlun liggur nú þegar fyrir hjá stjórn sjóðsins.



Herra forseti. Ég þakka hv. 6. þm. Norðurl. e. fyrir þær upplýsingar sem fram komu í máli hans. Ég vænti þess að tillögur nefndarinnar eða drög að tillögum stjórnar Framkvæmdasjóðs aldraðra liggi hér fyrir áður en 3. umr. um fjárlögin fer fram. Ég fyrir mitt leyti vil helst ekki þurfa að eiga nein eftirkaup um þessi efni og ég geri ráð fyrir því að það eigi við aðra þm. Ég kvaddi mér hljóðs ekki aðeins til að þakka hv. þm. heldur einnig til að mótmæla honum sérstaklega. Ég vil vara mjög við þeim hugsunarhætti, sem fram kemur hjá hv. þm., að leggja niður þessa sérstöku sjóði, Framkvæmdasjóð fatlaðra og Framkvæmdasjóð aldraðra. Þessir sjóðir hafa mjög þýðingarmiklum verkefnum að sinna og það er ekki nokkur vafi á því að það hefur tekist að stórauka uppbyggingu í þágu aldraðra og fatlaðra í landinu vegna þess að hér hefur verið um sérsjóði að ræða. Ég vil vara við öllum hugmyndum um það að taka þá fjármuni, sem í þessa sjóði fara, beint inn í ríkissjóð. Ég er sannfærður um það að útkoma þessara málaflokka með þeim hætti yrði miklu, miklu lakari en verið hefur. Ég held að það sé ljóst að í málefnum fatlaðra og aldraðra hafa Íslendingar staðið að baki grannlöndum sínum mjög verulega og jafnvel lengra að baki þar en á öðrum sviðum félagslegrar þjónustu. Ég tel að við þurfum þarna áð vinna upp langan slóða liðinna ára og áratuga og þess,vegna megi ekki undir neinum kringumstæðum fara að höggva í þessa sjóði eða leggja þá niður og láta þá peninga sem þar eru renna í ríkissjóð beint eins og staðan er. Miklu eðlilegra er að þeir sem þekkja til í þessum málum, málefnum aldraðra og fatlaðra, hafi áhrif á úthlutun úr þessum sjóðum og viðkomandi fagráðuneyti fari með endanlegt vald í þeim efnum. Ég held að það sé miklu skynsamlegra og heppilegra fyrirkomulag, enda sýnist mér að fjvn. hafi yfirleitt í nógu að vasast.

Frsm: (Guðmundur Bjarnason): Herra forseti. Það er aðeins örstutt athugasemd. Það var ekki mín tillaga og ekki mín hugmynd að þessir sjóðir yrðu lagðir niður, eins og fram kom í máli hv. 3. þm. Reykv., heldur aðeins að ég tel að það eigi að hafa annan hátt á við úthlutun úr þessum sjóðum. Það eigi að stjórna þeim á annan hátt heldur en með sérstökum stjórnum eða nefndum úti í bæ. Það eigi að gera það af fjárveitingavaldinu sjálfu. Það er engin tillaga um það í mínum huga að þessir sjóðir séu lagðir niður.



Herra forseti. Vafalaust munu um það skiptar skoðanir hvort fjárveitingavaldið eigi að vera í höndum Alþingis eða framkvæmdavaldsins. En í umræðu um slíka hluti er rétt að minnast þess að verið var að fara í fjárfestingar af hálfu ríkisins upp á 110 millj. án þess að slíkt mál hafi á vinnslustigi verið lagt fyrir fjvn. eða þm. almennt um það vitað. Þannig er framkvæmdavaldið að hrifsa til sín stærri og stærri ákvarðanir um fjárveitingar sem þó eiga að vera í höndum Alþingis. Og það er dálítið erfitt að sitja undir því að menn geti ekki talað hér hreint um málið og blandi því saman hvort verið er að tala um að leggja niður sjóði eða hvort verið er að tala um það hvort Alþingi eigi að taka ákvarðanir um það hvernig þessum fjármunum sé ráðstafað til sömu þarfa og verið er að tala um. Ég held að Alþingi hljóti að fara að gera það upp við sig í framtíðinni í miklu ríkari mæli hvort það er yfir höfuð líðandi að framkvæmdavaldið haldi áfram á þeirri braut að hrifsa stöðugt til sín meiri og meiri ákvörðunarrétt um fjárlög og geri það m.a. með bindandi samningum samkvæmt útboðum, geri það með því að fela einhverjum nefndum úti í bæ að dreifa fjármagninu eða geri það með því að fara út í það að fjárfesta í húsum og afhenda þau svo til ákveðinna stofnana.

Heilbr.- og trmrh. (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Ég kveð mér hér hljóðs vegna þeirra orða hv. síðasta ræðumanns að í þessu tilviki væri framkvæmdavaldið að hrifsa til sín verkefni. Það er nú ekki aldeilis svo, heldur er þetta eitt af mörgum dæmum um það að Alþingi sjálft setur lög um það að setja skuli nefnd í þessu eða hinu skyni. Og í þessu tilviki stendur það skýrum stöfum í lögunum um málefni aldraðra að stjórn sjóðsins skuli vera í höndum samstarfsnefndar um málefni aldraðra sem geri tillögur til ráðherra um úthlutun úr sjóðnum. Um þetta standa skýr lagafyrirmæli og þess vegna vísa ég því algerlega á bug að framkvæmdavaldið hafi verið að hrifsa til sín eitthvað meira en Alþingi hefur falið því í þessu sambandi. Einnig vísa ég því á bug að hér sé verið að fela eitthvert tiltekið verkefni einhverjum mönnum úti í bæ. Hér er um að ræða lög sem sett voru árið 1982. Vissulega er þarna farið inn á þá braut sem oft er varað við en menn leggja þó æ oftar út á samt. Það eru hinir mörkuðu tekjustofnar. Neyðin í þessum efnum ýtti mönnum vissulega út á þá braut og mönnum þótti sanngjarnt að hver einasti borgari í landinu innan við tiltekinn aldur og yfir tilteknum tekjumörkum greiddi þessa fjárhæð, innan við 1000 kr., sem verður raunar 1000 kr. nú á næsta ári, á einu ári til þess að stuðla að því að hinu aldraða fólki verði búin bærileg aðstaða á sínum efstu árum. Þannig horfir þetta mál við og ég er ekki frá því m.a.s. að hv. fjvn. sjálf hafi óskað þess við stjórnarnefndina að hún gerði tillögur um úthlutun 14 millj., sem á að vera í höndum fjárveitingavaldsins hér að úthluta, og að svo hafi verið gert. Algjört samráð hefur því verið haft á milli þessara aðila. Frá þessu vildi ég skýra.



Herra forseti. Hér er talað um að veita í kringum 100 millj. í Framkvæmdasjóð aldraðra á næsta ári til þeirra mikilvægu verkefna sem sjóðurinn hefur að sinna og við erum öll sammála um. Ég er alveg sammála síðustu ræðu hæstv. heilbr.- og trmrh. í þeim efnum. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að hv. 5. þm. Vestf. talaði áðan um ráðstöfun á einhverjum 110 millj. úti í bæ, ráðstöfun sem hvergi hefur verið ákveðin og hvergi samþykkt af fjárveitingavaldinu og engar heimildir væru fyrir í fjárlögum ársins 1985. Hann gagnrýndi þá málsmeðferð sem hér er um að ræða. Hérna mun hv. þm. eiga við hið nýja Víðishús, þ.e. Mjólkursamsöluna, sem ríkið var að kaupa af eigendum núna síðustu daga án þess að það hafi nokkurn tíma verið rætt hér á hv. Alþingi. Ég vil nota þetta tækifæri til að spyrja hæstv. menntmrh., ef hann er ekki víðs fjarri, ellegar hv. varaformann fjvn., sem hér stendur, hvaða ákvarðanir voru teknar í fjvn. um kaup á húsi Mjólkursamsölunnar fyrir ríkið. Ég geri mér ljóst, herra forseti, að þetta er ekki alveg náskylt málefnum aldraðra. En ástæðan fyrir því að ég tek málið til umræðu er sú að hv. skrifari deildarinnar, einn af forustumönnum okkar hér og sá sem við eigum gjarnan að hafa að fyrirmynd, hefur nefnt málið. Ég tel því ekki óeðlilegt að við hinir minni spámenn fetum í fótspor hans og innum nánar eftir þessu. Hér er kominn hæstv. menntmrh. og ég vil spyrja hann: Hvaða heimildir lágu fyrir af hálfu fjvn. eða annarra aðila um kaup ríkisins á húsi Mjólkursamsölunnar? Spurt er um hið nýja Víðismál núv. ríkisstj.



Herra forseti. Ég hélt því ekki fram í minni ræðu, þó að e.t.v. hafi það valdið misskilningi, að verið væri að brjóta nein lög í sambandi við það hvernig staðið er að úthlutun þess fjármagns sem ákveðið er til aldraðra. Ég vakti aftur á móti athygli á því að framkvæmdavaldið, sem lagði fram það frv. á sínum tíma - þetta er stjórnarfrv. - tók með þessu þá ákvörðun að draga til sín og þessarar nefndar ákvörðunarréttinn um það hvernig dreifa bæri þessu fjármagni. En það er ekki verið að brjóta lög, það er mér ljóst. Hins vegar kom það fram hjá hv. 3. þm. Reykv. að honum stóð ekki alveg á sama um það hvert fjármagnið færi. En það er rétt að ég vakti hér athygli á því að framkvæmdavaldið væri undir fleiri kringumstæðum að draga til sín frá þinginu stórar ákvarðanir í fjárveitingum, m.a.s. þeir sem hafa lýst yfir að þeir séu blóðugir upp að öxlum í niðurskurði, ef trúa má fréttaflutningi. Mér finnst að sú niðurskurðarumræða sé komin á dálítið annað stig með þeim fréttum sem bárust okkur í ríkisútvarpinu en slíkar yfirlýsingar bera með sér.



Herra forseti. Mér finnst ástæða til að koma aðeins inn í þessar umræður. Þær eru dálítið óvenjulegar, ekki síst með tilliti til þess máls sem hér er á dagskrá. Ég vil alvarlega vara við því að menn tali um þetta út og suður eins og hér sé um einhver smámál að ræða. Alþingi hefur samþykkt lög um málefni fatlaðra og málefni aldraðra til að gera sérstakt átak í þessum málum og sett um það skýr ákvæði. Til úthlutunar í þessum málaflokkum er valið fólk sem er vissulega til þess hæfast miðað við þá reynslu sem það hefur og nálægð við málið. Þess vegna er ástæðulaust að vera að gera athugasemdir að þessu leyti til. Í sambandi við Framkvæmdasjóð aldraðra, sem hér er á dagskrá, vil ég benda hv. þm. á að í lögunum sjálfum er gert ráð fyrir því að þegar stjórnarnefndin gerir tillögur um úthlutun á sjóðnum skuli formaður fjvn. vera þátttakandi í þeirri úthlutun. Þetta er því tengt inn á fjárveitingavaldið á þessu sviði líka. Ég ætla ekki að láta hjá líða að mótmæla því sem hér hefur komið fram. Ég tel að þessi málsmeðferð sé í alla staði sú rétta í þessu máli.