Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Eins og nál. á þgskj. 205 ber með sjer, ræður allsherjarnefnd, sem haft hefir mál þetta til meðferðar, háttv. deild til þess að samþ. frv. óbreytt. Þar sem hinni miklu hafnargerð hjer í Reykjavík er nú lokið og nýtt skipulag komið á stjórn hafnarmálanna, er ekki nema eðlilegt og sjálfsagt, að ný skipun verði gerð á hafnsögumálunum, sem standa í svo nánu sambandi við hafnarmálin. Núgildandi ákvæði um hafnsögu í Reykjavík eru aðallega reglugerð frá 1. desember 1841 og lög frá 16. september 1893, um hafnsögugjald í Reykjavík. Eftir reglugerðinni skipaði amtmaður - nú stjórnarráðið - hafnsögumenn eftir tillögum bæjarstjórnarinnar; eru þeir 2 og launað með hafnsögugjaldi því, sem lögin ákveða. Er það svo lágt, að hafnsagan hefir, að dómi hafnarnefndar, ekki orðið rækt sem skyldi, meðal annars af því, að hafnsögumennirnir hafa ekki haft efni á því að útvega sjer nógu vandaða báta til þess að geta farið út í skip í vondum veðrum. Í frv. þessu er stjórn hafnsögumálanna lögð undir hafnarnefnd Reykjavíkur, og virðist það ekki nema eðlilegt og rjett. Hún á að skipa hafnsögumenn og ákveður laun þeirra, sem greiðast úr hafnsögusjóði. Hafnsögugjöld verða ákveðin í reglugerð, er hafnarnefnd setur og stjórnarráðið staðfestir, og um framkvæmd hafnsögunnar og innheimtu hafnargjalda, sem bæjarfógeti hafði innheimtu á eftir lögunum frá 1893, verða ákvæði sett í reglugerð þeirri, er jeg gat um áðan, eða annari, sem verður til á sama hátt og hin. Ætlast er til, að hinir nýju hafnsögumenn verði látnir leggja skipum að bryggjum, flytja þau til á höfninni og inn og út úr innri höfninni. Hið fyrirliggjandi frv. er samið af hafnarnefndinni og flutt samkvæmt ósk hennar. Allsherjarnefndin hafði það eitt við frv. að athuga, að hún hefði kunnað því betur, að helstu lagaákvæði, sem það fellir úr gildi, hefðu verið nefnd sjerstaklega í 6. gr. þess, en telur það þó eigi svo mikilsvert, að frv. eigi að fara aftur til háttv.Nd. vegna lagfæringa á því. Jeg leyfi mjer því, fyrir nefndarinnar hönd, að leggja til, að háttv. deild samþ. frv. óbreytt.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Jeg hefi litlu við það að bæta, sem jeg sagði við 1. umr. Jeg vil að eins endurtaka það, að með till. þessari er málið að mestu leyti lagt í hendur stjórnarinnar, og er farið fram á það, að hún hafi óbundnar hendur til að hækka styrkinn að nokkru, ef ekki fást viðunandi samningar á annan hátt.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Jeg þarf ekki að bæta miklu við það, sem jeg sagði um mál þetta við 1. umr.Hv. deild tók málinu þá vel, og vona jeg, að hún líti sömu augum á það enn. Brtt. þær, sem komnar eru fram á þgskj. 199, frá nefndinni, eru ekki stórvægilegar. Við 1. gr. frv. er að eins orðabreyting, fært til betra máls. Þá er og lagt til, að aftan við 1. gr. bætist: „þó með því skilyrði, sem áskilið er í 5. gr. frv.“, en eftir þeirri gr. getur landsstjórnin tekið einkaleyfið í sínar hendur eftir 5 ár, þótt það sje veitt til 15 ára. Brtt. við 5. gr. er gerð til þess að koma í Veg fyrir, að hægt sje að leggja þann skilning í þá gr., að kaupa eigi einkaleyfið; því auðvitað á ekki að kaupa það, heldur húsin og vjelarnar. Vona jeg, að hv. deild finni ekkert athugavert við frv. þetta, sem að áliti landbúnaðarnefndar hefir inni að halda miklu strangari skilyrði fyrir einkaleyfinu en áður hefir tíðkast í þeim sökum, og hv. Alþingi hefir þó samþykt. Jeg leyfi mjer því að vænta þess, að frv. verði samþ., ásamt brtt. nefndarinnar.

Halldór Steinsson Í fljótu bragði kann frv. þetta að virðast meinlítið, en jeg hygg þó, að ýmislegt sje athugavert við það, ef nánar er athugað. Jeg lít svo á, að þingið ætti að gera sem minst að því, að veita einkaleyfi á útflutningi og verkun á algengum vörum. Jeg get tekið sem dæmi, að ekki er langt síðan farið var að gufubræða lýsi og koma upp fiskþurkunarhúsum; ef einstakir menn hefðu nú fengið einkaleyfi á fyrirtækjum þessum, þá mundi það hafa orðið til stórtjóns, þrátt fyrir það, að fyrirtækin eru í sjálfu sjer til stórbóta. Við sjáum ekki langt fram í tímann, en svo getur farið, að vjelþurkað kjöt komist á svo góðan markað erlendis, að það útrými saltkjötinu, og mundi þá varhugavert, að einkaleyfið væri í höndum eins manns, er gæti skamtað landsmönnum eftir vild, hversu hár markaður sem yrði fyrir kjötið erlendis. Tíminn er að vísu stuttur, 5 ár, en ef góður markaður fæst þann stutta tíma, getur það þó haft alvarlegar afleiðingar. Jeg tel viðleitnina góða og virðingarverða, að auka vöruvöndun, en ef sú viðleitni þarf að styðjast við sjerstök einokunarrjettindi, get jeg ekki búist við góðum árangri. Jeg get því ekki verið með frv. þessu.