Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sveinn Ólafsson Það hefir fallið í minn hlut, jeg vil segja illu heilli, að vera formaður kjörbrjefanefndar að þessu sinni, en hjá henni hlaut að lenda mesta hitamálið, sem enn hefir verið fyrir þessu þingi. Á jeg þar við kosninguna í Norður-Ísafjarðarsýslu, sem sameinað Alþingi frestaði á fyrsta fundi sínum að taka gilda. Jeg ætla ekki, án þess að sjerstakt tilefni gefist, að rifja upp þær aðfinslur og átölur, er fram hafa komið frá einstökum hv. þingmönnum um óþarfan drátt á þessu máli eða tómlæti hjá kjörbrjefanefnd. Jeg vil aðeins geta þess, að meiri hluti nefndarinnar, hv. 2. þm. Rang. (GunnS), háttv. 2. þm. Reykv. (HjV) og jeg, leit svo á og lítur svo á, að þegar frestað var af sameinuðu Alþingi að taka kosninguna gilda, þá hafi þar með verið ætlast til þess, að frekari gagna væri aflað um lögmæti hennar heldur en fyrir lágu við þingsetningu. Samkv. þessu var því tillaga vor þriggja þá þegar, að bíða þess, að rannsóknar- og setudómarinn í hinu svo nefnda Hnífsdalsmáli kæmi til bæjarins, svo hægt væri að kynnast málsskjölunum; en hans var þá von til bæjarins á næstu dögum. Eins áleit meiri hluti nefndarinnar rjett að afla þeirra gagna annara, sem unt væri að fá, m. a. um það, hvernig farið mundi með lík mál í nágrannalöndum vorum. Kom þegar í upphafi fram sá stefnumunur hjá nefndarmönnum, að tveir þeirra, hv.þm. Dal. (SE) og hv. 1. þm. Skagf. (MG), vildu samþykkja kosninguna án frekari rannsóknar eða eftirgrenslanar. Hinsvegar vildum við tveir, hv. 2. þm. Rang. (GunnS) og jeg, binda samþykki kosningarinnar við frekari gögn en þá lágu fyrir. En fimti nefndarmaðurinn, hv. 2. þm. Reykv. HjV), vildi þá þegar ógilda kosninguna, eftir þeim gögnum, sem fram væru komin. Fyrir okkur, sem binda vildum samþykki kosningarinnar við frekari rannsókn og gögn, hefir það fyrst og fremst vakað, að leitast við að komast eftir því, ef unt væri, hvort Jón A. Jónsson hefði átt eða getað átt nokkurn þátt í atkvæðafölsun þeirri, er þarna átti sjer stað, eða hvort hún hefði getað verið á hans vitorði. Eftir skoðun okkar og þeirri þingvenju, sem hjer hefir tíðkast, virtist okkur, að þar sem Jón A. Jónsson hefir hlotið svo mikinn meiri hluta atkvæða, að hin grunsömu atkvæði geta ekki hafa breytt úrslitum kosninganna, þá ætti að taka kosningu hans gilda, svo framarlega sem ekki beindust böndin að þingmannsefninu um að hafa átt þátt í atkvæðafölsuninni eða um að hafa vitað um hana. Til stuðnings þessu áliti okkar tveggja höfum við fundið það og athugað um þingvenju nágrannalandanna, að líkt er þar á litið og með farið. Til að benda enn frekar á þessa þingvenju nágrannalandanna vil jeg, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp tvö símskeyti frá Sveini Björnssyni sendiherra í Kaupmannahöfn, sem eftir fyrirspurn meiri hl. kjörbrjefanefndar hefir gefið upplýsingar. Fyrra skeytið, sem dagsett er 24. þ. m., hljóðar svo: „Þriðji kafli norskum kosningalögum 17. desember 1920 inniheldur nánari ákvæði um ógilding. Aðalreglur kosning ógild vegna galla því aðeins „Stortinget finder det antagelig, fejlen har hatt innflytelse paa utfallet.“ Þegar umræðir alvarlega ágalla, en þar til telst vafalaust fölsun atkvæðaseðla, verður reglan strangari, þannig kosning ógild „selvom det bare skjönnes at fejlene kan ha hatt innflytelse paa utfallet.“ Danmörku engin sjerákvæði, en praxis líkur nefndum norskum fyrirmælum. Að minsta kosti ónýtist kosning ekki, þegar gallinn hefir engin áhrif. Þó skal tekið fram, ef kjörstjórn hefir átt þátt í fölsuninni, mundi ef til vill kosningargrundvöllur álitinn svo skeikull, að áhrif árangurinn yrði álítast vafalaus (? mun eiga að vera vafasamur). Svar öðrum löndum ókomin. Islandsgesandt.“ Þá er skeytið 25. þ. m.: „Sendiráðið Stokkhólmi gefur eftirfarandi upplýsingar: „Forsaavidt Forfalskning Stemmesedler skulde forekomme Sverige, forebringes Sagen for Regeringsretten, der paadömmer samme. Efter tidlige trufne Afgörelser kasseres paagældende valg ikke, forsaavidt skete Misligheder efter Rettens Formening ikke kan skönnes have haft Indflydelse paa Valgresultatet. Islandsgesandt.“ Bæði þessi skeyti benda til líkrar meðferðar á svona málum og fyrir okkur, hv. 2. þm. Rang. (GunnS) og mjer, vakir. Aðferðin í nágrannalöndunum virðist því vera algerlega hliðstæð þeirri þingvenju, sem hjer hefir myndast. Mjer er kunnugt, að sunnar í álfunni gilda nokkru strangari reglur um meðferð þessara mála. En þær koma tæplega til greina hjer á landi, þar sem löggjöf vor er í flestum efnum bygð á öðrum grundvelli og sniðin eftir norrænum fyrirmyndum. Nú hefir um 2–3 daga skeið verið tækifæri fyrir nefndarmenn alla til að útvega sjer frjettir um málið hjá rannsóknar- og setudómaranum í málinu, sem dvalið hefir í bænum. Einnig hefir nefndin átt kost á að kynna sjer að nokkru leyti lögreglurjettarbók hans. Við tveir, sem undirritað höfum sjerálitið á þskj. 50, höfum ekki getað fundið neitt í skjölum málsins nje frjett hjá rannsóknardómaranum, sem bendi í þá átt, að Jón A. Jónsson hafi átt nokkurn þátt í atkvæðafölsuninni, eða haft vitneskju um hana. Má raunar segja, að það, sem fram er komið, afsanni eigi heldur gruninn um það, en þess gat eigi verið að vænta eftir eðli málsins og rannsókn þess. Við háttv. 2. þm. Rang. höfum bent á það í sjeráliti okkar, að alvarlegar misfellur hafi orðið á kosningu þessa sama þingmanns árið 1919 og sömuleiðis eitthvað athugavert við kosninguna í Ísafjarðarkaupstað árið 1923. En hvorugt liggur fyrir að þessu sinni og þótt það kunni að gefa tilefni til rannsóknar síðar, þá er ekki okkar verk að dæma um þær kosningar að þessu sinni. Annað, sem bent er á í sjeráliti okkar og vakið gæti grunsemdir, eru hin ótilhlýðilegu svigurmæli, er Jón Auðunn Jónsson viðhafði í garð setudómarans í rjettarhaldi 11. nóv. síðastliðinn. Þau eru þann veg löguð, að miklu fremur vekja þau óhug en samhygð með honum. Viljum við þó frekar leggja þau út á betra veg en til hins verra. Liggur næst að álíta þau stafa af gremju yfir því, að svo hrapallega hafði til tekist, að honum góðviljaðir menn höfðu gerst sekir um kosningasvik. Svigurmælin þarf ekki að eigna meðvitund um sekt þess, sem flytur þau. Þrátt fyrir skoðanamun meiri hluta kjörbrjefanefndar, er undirritar sameiginlegt nál. á þskj. 50, leggja þó allir til, að kosning Jóns Auðuns Jónssonar verði tekin gild. Það, sem á milli ber, skiftir miður máli. Meginatriðið er sameiginlegt. Við hv. 2. þm. Rang. leggjum hinsvegar áherslu á það, að haldið verði fast á rannsókn þessa máls og sök látin bitna á sekum. Ennfremur teljum við óumflýjanlegt að gera hið allra fyrsta ráðstafanir til gagngerðrar breytingar á kosningalögunum, til þess að aftra því, að síðar geti komið fyrir önnur eins óhæfuverk og þau, sem þessi Hnífsdalssvík í raun og veru eru. Þetta læt jeg nægja að sinni. Jeg ætla að bíða þess, að tilefni gefist til þess að taka fleira fram. Veit jeg, að allir hinir nefndarmennirnir munu finna ástæðu til þess að hreyfa málinu að einhverju.

Hjeðinn Valdimarsson Það virðist ekki svo mikill skoðanamunur innan meiri hl. kjörbrjefanefndar, að íhaldshelmingurinn telji ástæðu til þess að taka til máls á eftir frsm. (SvÓ). Veldur því mest, að þeir eiga að heita hver úr sínum flokki, að aukaálit kemur frá öðrum helmingnum. Það er einkennilegt við þetta mál, að það er í fyrsta sinn, þegar Alþingi úrskurðar um kjörbrjef, að stórkostlegir glæpir eru þegar sannaðir í sambandi við kosninguna. En þess ber að gæta, að æðimiklar misfellur hafa oft verið á kosningum áður. Jeg vil aðeins drepa á kosninguna í Norður-Ísafjarðarsýslu árið 1919. Þá kom fram kæra yfir kosningu sama frambjóðandans, Jóns A. Jónssonar. Málið var lagt fyrir kjörbrjefanefnd, en álit hennar kemur fyrst fram 1921 og er á þá leið, að gallar muni vera á kosningunni og meðal annars hafi sannast, að mútur hafi átt sjer stað. Bjarni nokkur Bjarnason keyrari hafi orðið uppvís að því að bera fje á menn til þess að kjósa Jón Auðun Jónsson og greitt það. Leggur nefndin til, að málinu sje haldið fram til frekari rannsóknar. En þáverandi stjórn, er Jón Magnússon og Magnús Guðmundsson áttu sæti í, ljet það sofna í höndum sjer, og var því ekki meira hreyft. Árið 1923 kemur kæra frá Ísafjarðarkaupstað um það, að svo miklar misfellur hafi orðið á kosningu til Alþingis í því kjördæmi það ár, að það beri að rannsaka. Er því haldið fram, að sá, er kjörbrjef hlaut, sje ranglega kosinn. Þetta kemur svo til kasta þingsins að úrskurða um, og úrskurður þess er á þá leið, að viðkomandi þingmaður sje kosinn rjettilega með 1 atkvæðis mun. Til hins eru ekki ráðstafanir gerðar, að rannsókn fari fram um kæruatriði þau, er kæruskjalið tekur fram og aðallega beinast að bardagaaðferð íhaldsflokksins á Ísafirði. Nú er þetta mál kemur upp hjer, er rjett að minnast þess, að miklar líkur eru til, að árið 1923 hafi farið fram fölsun á atkvæðum til handa Sigurjóni Jónssyni, er kjörbrjef hlaut sem þingmaður Ísafjarðarkaupstaðar. Með öðrum orðum, að einn íhaldsþingmaður hafi verið kosinn með fölsuðum atkvæðum, íhaldsstjórn komist að í landinu þess vegna og stuðst við falsaðan meiri hluta í þinginu. Árið 1923 var Jón Auðunn Jónsson, sami frambjóðandi sem nú, kosinn í N.-Ísafjarðarsýslu. Kærur komu að vísu ekki fram yfir þeirri kosningu, en alment var álitið, að mjög miklar misfellur hefðu átt sjer stað í sambandi við hana, eins og raunar víðar, þar sem heimakjör gekk lengst. Nú verða enn uppvís svik og glæpir í sambandi við kosningu þessa sama frambjóðanda. Og það virðist sem meiri hl. telji ekkert einkennilegt nje athugavert við það, að slíkt skuli koma fyrir ár eftir ár á sama stað við kosningu sama manns og með stuðningi sama flokks. Það er margt, sem sannast hefir við rannsókn setudómarans í þessu máli. Meðal annars það, að fölsuð hafi verið 10 atkvæði í Hnífsdal og 1 í Ögurhreppi. Þar að auki er sannað, að þessi atkvæði eru ekki öll úr N.-Ísafjarðarsýslu, heldur og úr Strandasýslu og Ísafjarðarkaupstað. Ef einn maður væri að valdur, er heldur ósennilegt, að hann færi að láta fölsunina ná út fyrir sitt kjördæmi. Alt bendir til þess, að hjer sje beinlínis um skipulagsbundna fölsun að ræða. Öll eða flest atkv. að minsta kosti hafa gengið í gegnum kosningavjel íhaldsins þar vestra, íhaldskosningaskrifstofuna á Ísafirði. Eftir því sem rannsókn setudómarans ber með sjer, þá virðist ekki aðeins vera um að ræða fölsun, heldur og endurfölsun á atkvæðum. Þar að auki hefir einn maður borið í rjetti, að sjer hafi verið boðnar mútur, og fengið greitt mútufjeð eftir að hafa kosið Jón Auðun Jónsson, af syni þess sama manns, er uppvís varð að mútugjöfum í kosningunum 1919. Þá má benda á, hvernig íhaldið vestur þar tók rannsókn þessa máls, og framkomu blaðs þeirra, Vesturlands. Í hverju einasta tölublaði er ráðist með svívirðingum á rannsóknardómarann og reynt á alla lund að gera rannsókn hans tortryggilega. Tveir menn úr þeirra flokki eru staðnir að því að ljúga fyrir rjetti. Þegar á að taka fasta þá ákærðu í Hnífsdal, af því að ástæða var til að ætla, að þeir einir hefðu haft aðstöðu til þess að drýgja glæpinn, þá er þess varnað af íhaldsmönnum þarlendis. Og bæði Morgunblaðið og Vesturland voru mjög kampakát yfir því, að liðsafnaður var hafinn gegn rannsóknardómaranum. Má þá og benda á það, hvernig sjálfur frambjóðandinn, Jón Auðunn Jónsson, fer að ráði sínu, er fyrir hann eru lagðar í rjetti tvær spurningar, sem honum bar að svara refjalaust. Þá rýkur hann upp og lætur bóka svofeld ummæli, sem jeg, með leyfi hæstv. forseta, ætla að lesa upp: „Jeg vil þegar taka það fram, að það er til þess að hlýðnast fyrirmælum laganna, að jeg mæti fyrir þessum rjetti. Hinsvegar dylst mjer ekki, að í rannsókn þessa máls eru farnar mjög óvenjulegar leiðir og svo virðist, sem rannsóknin beri fullkominn blæ hinna pólitísku skoðana ráðunauta rannsóknardómarans. Af þessu leiðir, að jeg hefi styrkst í því áliti mínu, að málið sje hafið og því fram haldið til þess að fá einhverja átyllu til þess að kæra kosninguna í Norður-Ísafjarðarsýslu.“ Það er ekki eins og hv. 1. þm. S.M. (SvÓ) segir, að þessi bókun stafi af gremju yfir þessum ósköpum, sem framin hafa verið. Í ummælunum lýsir sjer blátt áfram gremja yfir því, að verið sje að rannsaka kosningasvikin í Hnífsdal. Háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) gat um símskeyti, er honum hafa borist sem svar við fyrirspurn um, hvað sje gert í samskonar tilfellum og þessu á Norðurlöndum. Mjer skilst af þeim, að í Noregi sje þeirri reglu fylgt, að ónýta því aðeins kosningu, að misfellur, sem kært er yfir, hafi getað haft áhrif á úrslit kosningarinnar, og í Danmörku sje farið að á svipaðan hátt, nema ef misfellur eða svik koma fram af hendi kjörstjórnar. Nú er þess að gæta, að hreppstjórinn í Hnífsdal verður í þessu tilfelli að skoðast sem kjörstjóri á þessum stað. Það er sannað, að hann er mjög viðriðinn glæpinn, og í öðru lagi má færa líkur til þess, að misfellur þær, er átt hafa sjer stað í sambandi við kosningaskrifstofuna á Ísafirði, hafi verið miklu víðtækari en nokkurn grunar og því getað haft áhrif á úrslit kosninganna. Því að það er upplagt mál, að einn maður hefir engin áhrif móts við það, sem heil skrifstofa getur haft. Í móðurlandi þingræðisins, Englandi, mun miklu harðar tekið á slíku en lýsir sjer í skeytum þessum. Þar má aðeins lítið fje nota við kosningar, og verður að gera nákvæma grein fyrir því öllu. Ef það fer fram úr ákveðinni upphæð, er það talið vítavert og kosningin er gerð ógild. Ef upp koma svik í sambandi við kosningu, þá er hún gerð ógild fyrir þeim, er þau hafa verið framin til framdráttar fyrir, og mun mótframbjóðanda vera veitt kjörbrjef í hans stað. Jeg vil að vísu ekki hvetja til þess, að sú aðferð verði upp tekin hjer. En ekki kemur til mála að láta þannig kosinn þingmann fljóta inn orðalaust. Hann á að bera ábyrgð á skipulagsbundinni starfsemi stuðningsmanna sinna. Ný kosning í Norður-Ísafjarðarsýslu er krafan, sem knýja verður fram. Jeg verð að segja það, að ef á að fara að taka þessa kosningu gilda, þá er það meira en lítið varhugavert fordæmi. Því að hvar eru þá takmörkin? Hversu langt er óhætt að fara út á þá braut, að nota svik og mútur til þess að hlaða undir frambjóðanda sinn, án þess óttast þurfi, að kosning verði gerð ógild fyrir þær sakir? Hvernig verður þá næsta kosning í Norður-Ísafjarðarsýslu?

Magnús Guðmundsson Jeg tel mig neyddan til að skýra frá afstöðu minni til þessa máls í kjörbrjefanefnd. Um leið ætla jeg að nota tækifærið til þess að skýra frá, hvað gert hefir verið í nefndinni. Það er nú vika síðan þing kom saman og nefnd þessi var kosin. Því er ekki úr vegi að athuga, hversu vel tíminn hefir verið notaður. Því var haldið fram af formanni nefndarinnar, að frestunin væri til þess gerð að afla sjer nýrra upplýsinga í málinu. En þá er spurningin: Hvað hefir nefndin gert til þess að útvega þessar upplýsingar og hvaða upplýsingar hafa fengist? Í marga daga var beðið eftir rannsóknardómaranum. Hann átti að leggja fram einhver ný plögg í málinu. En er til kom, þurfti ekki annað en orð dómarans um það, að ekkert væri fram komið við rannsókn málsins, er benti til þess, að Jón A. Jónsson væri á nokkurn hátt við það riðinn, til þess að sannfæra háttv. samnefndarmenn mína, háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) og hv. 2. þm. Rang. (GunnS), um það, að ekkert væri því til fyrirstöðu að taka kosninguna gilda. Nú er það auðsætt, að alhægt var að fá orð rannsóknardómarans fyrir þessu símleiðis hvenær sem var. Það hefði því legið nær að láta nægja, til þess að flýta störfum nefndarinnar, svo sem skylda bar til, að síma til dómarans, úr því ekki þurfti meira við en þetta. Raunar gat hver maður sagt sjer sjálfur, þar sem búið var að birta allnákvæman útdrátt af málsrannsókninni eftir skýrslu setudómarans, bæði í Tímanum og Alþýðublaðinu, að ekkert slíkt, sem störf nefndarinnar voru nú látin stranda á, var fyrir hendi. Því að nærri má geta, að ekki hefði það verið látið liggja í láginni, ef eitthvað það hefði vitnast, er snerti illa þennan frambjóðanda, Jón A. Jónsson. Þegar nefndin fjekk skjölin frá setudómaranum, var af meiri hluta nefndarinnar ekkert átt við þessi skjöl. Lesin voru upp að vísu ummæli þau, er JAJ ljet bóka í rjetti 11. nóv. síðastl., en þau voru áður prentuð í Tímanum, svo að þar var ekki um neitt nýtt að ræða. Niðurstaðan er því sú, að af hálfu nefndarinnar hefir engin rannsókn farið fram, er jeg hafi verið viðriðinn. Það eina, sem gert hefir verið, er það, að rannsóknardómarinn var spurður, hvort hann hjeldi, að JAJ væri á nokkurn hátt í vitorði með kosningafölsurum þar vestra, og hann lýsti því yfir, að svo væri ekki, að því er rannsókn málsins benti til. Háttv. minni hl. nefndarinnar (HjV) tók rjettarbókina og færði á burt með sjer og hafði undir höndum meðan hann samdi nál. sitt. Hvort hann hefir samið það sjálfur eða haft aðstoð til þess, veit jeg ekki. Formaður nefndarinnar, hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ), las upp símskeyti utanlands frá um það, hverjum reglum sje fylgt í hliðstæðum tilfellum í nágrannalöndunum. Mjer þykir það í meira lagi undarlegt af hv. form. (SvÓ) að láta ekki aðra nefndarmenn vita, að hann væri að grenslast eftir þessu. Jeg hjelt þó, að það væri það minsta, sem nefndarmenn ættu heimting á að fá að vita, hvað væri verið að gera.

Þessi símskeyti komu ekki fyr en eftir að nefndin hafði lokið störfum

. En var þá ekki símað utan áður?  En um efni símskeytanna vildi jeg aðeins segja það, án þess jeg vilji á nokkurn hátt gera lítið úr þeim stuðningi, er þau veita, að okkur ber fyrst og fremst að fara eftir okkar eigin lögum og þeirri „praksis“, er hjer hefir skapast, en hún er sú, að ekki er hróflað við kosningu, ef misfellur, er kærðar eru og sannast kunna, geta ekki hafa haft áhrif á endanlega niðurstöðu kosningarinnar. Hv. frsm. meiri hl. (SvÓ) bætti því við, og hafði það, að mjer skildist, eftir rannsóknardómaranum, að rannsóknin afsannaði alls ekki, að Jón Auðunn Jónsson hefði getað átt grunsamlegan þátt í kosningunum.

Jeg tók þetta fram frá sjálfum mjer

. Það getur verið, en jeg tók svo eftir, að hann hefði þetta eftir rannsóknardómaranum. En hvað sem er um það, þá get jeg ekki stilt mig um að benda hv.þm. (SvÓ) á, að skjöl þessi afsanna heldur ekki, að hv.frsm. (SvÓ) hafi tekið þátt í kosningunum á grunsamlegan hátt. Svona lagað má altaf segja. Þá mintust þeir, hv.frsm. (SvÓ) og hv. 2. þm. Reykv. ( HjV), á svigurmæli þau, sem Jón Auðunn Jónsson hafði haft við rannsóknardómarann og látið bóka. Jeg er alls ekki að mæla þeim bót. Þau voru ótilhlýðileg. En slík ummæli varða ekki því, að tekin sje af honum þingmenskan. Við þeim liggur alt önnur hegning, ef þau teljast hegningarverð. Þá virtist hv. 2. þm. Reykv. telja það einna mesta sönnun fyrir sekt Jóns Auðuns í þessu máli, að fram hefðu komið kosningakærur frá Ísafirði 1919 og 1923. En jeg fæ ekki sjeð, hvernig það á að sanna sekt JAJ nú, þó að einhverjir kunni að hafa hagað sjer illa 1919 eða 1923. Þær kosningarkærur er ekki hægt að taka upp nú.  Þá var þessi hv.þm. að tala um, að þingmaður Ísafjarðarkaupstaðar frá 1923 til 1927 hefði setið á þingi vegna falskra atkvæða. En slíkt kemur ekki þessu máli meira við en þó t. d. drepinn hefði verið maður suður á Írlandi kosningardaginn. Annars finst mjer miður sæmilegt af þessum háttv.þm. að nota þinghelgina til þess að svívirða aðra flokka og bera þá röngum sökum; það er síst betra en annað, sem hann hefir átalið aðra fyrir. Ekki vissi jeg, hvað hann átti við, þegar hann var að tala um, að sumt af þessum fölsuðu seðlum hefði gengið í gegnum Skrifstofu Íhaldsflokksins á Ísafirði. Jeg veit ekki betur en það sje einmitt verkefnið, sem slíkar skrifstofur hafa, að taka á móti kosningaplöggum, hverju nafni sem þau nefnast. Er það ekkert sjerstakt fyrir kosningaskrifstofur Íhaldsflokksins. Eiga þar kosningaskrifstofur allra flokka óskift mál. Annars er hægt að sanna, að þessir umræddu seðlar hafi gengið gegnum fleiri hendur.  Það, sem þessi háttv.þm. var að vitna í lögreglurjettarbók rannsóknardómarans, læt jeg liggja á milli hluta. Hann hafði einn nefndarmanna tækifæri til að kynna sjer bókina, en til þess hafði jeg ekki tækifæri. Jeg lagði alla áherslu á að flýta málinu, og sá hinsvegar, að í bókinni var ekki hægt að fræðast um annað en það, sem rannsóknardómarinn vissi. En háttv. 2. þm. Reykv. hefir talið sjer nauðsynlegt að athuga rjettarbókina, ef ske kynni, að hann gæti aflað sjer þar einhvers til þess að fleipra með. Þá nefndi þessi hv.þm. óeirðirnar í Bolungarvík. Um þær er það sama að segja og margt annað, sem nefnt hefir verið í sambandi við þetta mál. Þær koma ekkert við kosningu þessa manns. Og vilji hv.þm. eigna Íhaldsflokknum þær, þá mun auðvelt að sýna fram á og sanna, að þar voru ekki eintómir íhaldsmenn að verki. Að síðustu vil jeg vekja athygli hv. þingmanna á skeyti því, sem lesið var hjer upp af hæstv. forseta í fundarbyrjun og lagt hefir verið fram í lestrarsal þingsins. Það sýnir, að um þetta kosningarmál er svo mikill hiti í Norður-Ísafjarðarsýslu, að þrátt fyrir erfiðar samgöngur um hávetur, þá koma saman 24 fulltrúar úr 8 hreppum. Aðeins kemur enginn úr afskektasta hreppi sýslunnar. Mótmæla þessir fulltrúar í einu hljóði aðförum Alþingis í þessu máli. Jeg hefi heyrt, að í Hnífsdal hafi allir greitt atkvæði með því að halda þennan mótmælafund, og er þó vitanlegt, að þar er fjöldi kjósenda, sem er andvígur Jóni A. Jónssyni. Skal jeg svo ekki hafa þessi orð mín lengri, en jeg vil mælast til þess, að þeir hv.þm., sem kynnu að þurfa að svara mjer, vildu geyma það þar til dálítið síðar, því að kl. 3 þarf jeg að vera við jarðarför.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Jeg býst ekki við, að það, sem jeg ætla að segja, þurfi að tefja hv. 1. þm. Skagf. (MG) frá jarðarför sinni.

Jeg ætla ekki að vera við mína jarðarför

. Jeg hjelt einmitt, að háttv.þm. ætlaði að fara að fylgja Íhaldinu til grafar. Mál það, sem hjer er til umræðu, er alveg einsdæmi í þingsögu Íslendinga. Fyrir því eru sem betur fer engin fordæmi. Hjer er því ekki hægt að fara eftir neinu því, sem áður hefir átt sjer stað. Með atkvæðagreiðslunni er því verið að gefa fordæmi, þar sem kveðinn verður upp úrskurður um kosningu, sem sannanlegt er, að mikil svik hafa verið viðhöfð. Jeg fæ ekki betur sjeð en það hafi verið hárrjett af hv. form. kjörbrjefanefndar (SvÓ) að afla sjer vitneskju um það hjá nágrannaþjóðum, sem hafa meiri reynslu í hinum nýrri þingvenjum en við, hvernig á slík mál sem þetta er litið hjá þeim, og mjer þykir illa farið, að þeir hv. 1. þm. Skagf. og háttv.þm. Dal. skuli hafa rekið svo eftir, að mál þetta væri tekið fyrir, að ekki var beðið eftir skeyti um þetta efni frá Englandi, því eins og kunnugt er, hefir sú þjóð mesta og lengsta parlamentaríska reynslu af öllum þjóðum heimsins. Hefði jeg því talið sjálfsagt, að beðið hefði verið með mál þetta, þangað til það skeyti var komið. Sú venja hefir verið hjer, að taka kosningar gildar, ef misfellur þær, sem á þeim hafa verið og yfir hefir verið kært, hafa ekki getað breytt niðurstöðum þeirra. Hefir þá vitanlega ekki komið til greina annað en almennar misfellur, sem stafað hafa annaðhvort af þekkingarleysi eða gleymsku, t. d. það, sem sannaðist um hreppstjórann í Bolungarvík, að hann hafði gleymt að bóka, að hann hafði aðstoðað tvo kjósendur við kosninguna. Þess háttar er ekkert glæpsamlegt athæfi. - En þrátt fyrir þessa venju, hefir Alþingi stundum kveðið upp harða dóma út af misfellum á kosningum, t. d. 1912, þegar það tók gilda kosninguna í Vestur-Ísafjarðarsýslu, enda þótt þingmaðurinn væri í stórum minni hluta í samanburði við andstæðing sinn, sem ekki fjekk kjörbrjef, af því að milli 20-30 af kjósendum hans höfðu í ógáti tvíbrotið seðlana. Þarna voru þeirra tíma íhaldsmenn að verki, og verður ekki annað sagt en þeir hafi virt kjósendaviljann að vettugi. En hart var fyrir sjera Kristin Daníelsson að þurfa að hlíta slíkum úrskurði. Í þau tvö skifti, sem sterkur grunur hefir legið á, að fölsun hafi átt sjer stað við kosningar, sem sje við kosningarnar á Ísafirði 1919 og 1923, tók þingið á þeim linum tökum, og um það má mest kenna 1. þm. Skagf. ( MG), því að hann átti sæti í stjórninni eftir báðar þessar kosningar. Í fyrra skiftið var rannsókn beint fyrirskipuð, en stjórnin svæfði málið. Jeg vil geta þess, að jeg hefi í gær haft tækifæri til þess að sjá heimakosnu atkvæðin frá Ísafirði frá 1923. Þau eru geymd hjer hjá skrifstofustjóra Alþingis. Og það verð jeg að segja, að jeg tel þau miklu merkilegri plögg sem gögn í glæpamáli en seðla þá, sem taldir eru falsaðir í hinu svo nefnda Hnífsdalsmáli. Eins og kunnugt er, eru rithendur manna með ýmsu móti, engar eins. Það fyrsta, sem vekur athygli, þegar litið er á þessi heimakosnu atkvæði, er skriftarmismunurinn á seðlum frambjóðendanna. Á seðlum Haralds Guðmundssonar er skriftin eins og gengur og gerist með ýmsu móti, sumir skrifa t. d. allra efst á seðilinn, eins og gerist um viðvaninga, sem sjaldan handleika penna. Hjá öðrum hallast nafnið mikið, eins og oft vill vera hjá þeim mönnum, sem lítt eru æfðir skrifarar. En á seðlum Sigurjóns Jónssonar, eitthvað liðlega 30, getur maður sagt að sje ljómandi skrift. Stingur hún mjög í stúf við skriftina á seðlum Haralds og við alt það, sem jeg þekki af þessu tægi. Seðlar Sigurjóns eru skrifaðir með æfðri hönd og nöfnin sett á seðilinn miðjan. Það má nú kannske segja, að þessir kjósendur Sigurjóns hafi verið miklu mentaðri en hinir, en þá kemur hitt, að helst lítur út fyrir, að þeir hafi allir lært skrift hjá sama manni, en það verð jeg að efa, því að skriftarkensla er vart á hærra stigi þar vestra en annarsstaðar. Læt jeg svo þetta nægja að sinni um kosninguna á Ísafirði 1923, en vel má vera, að hægt verði að taka hana til rannsóknar að nýju. Hvað snertir kosningu þá, sem hjer er til umræðu, þá má það heita nokkurnveginn fullsannað, að við hana hafi verið höfð þau vinnubrögð, sem ekki hafa áður þekst í þingsögu okkar, eða að minsta kosti ekki orðið uppvís. Er því í þessu tilfelli ekki hægt að fara eftir þeim venjum, sem áður hafa tíðkast hjer. Það sem því verður hjer gert, þegar atkvæði verða greidd um kosningu þessa, er það, að skapa nýtt fordæmi fyrir síðari þing til þess að fara eftir, þegar um svik og fölsun við kosningar verður að ræða. Jeg harma því, að ekki skuli hafa verið beðið eftir að fá upplýst til fulls fyrir atbeina sendisveitar okkar í Kaupmannahöfn, hvað Englendingar mundu gera þegar svona stendur á. En eftir því, sem jeg veit best, þá mun sá siður vera í Englandi, ekki aðeins að ógilda kosningu þingmannsefnis, sem hefir haft gagn af falsi og svikum, heldur tekur enska þingið mótkandídatinn, þegar það sannast, að frambjóðandinn sjálfur eða nánasta fylgilið hans hafi verið viðriðinn svik eða fölsun í sambandi við kosningarnar. Það er nú síður en svo, að jeg sje með því, að mótkandídat Jóns A. Jónssonar væri fengið kjörbrjef fyrir Norður-Ísafjarðarsýslu að svo komnu máli. Jeg segi aðeins frá þessu til þess að sýna fram á, hve föstum tökum hin merka enska þjóð tekur á slíkum misfellum sem þessum, og þetta er alveg í samræmi við þá drengskaparvenju, sem myndast hefir í ensku þjóðlífi og nefnd hefir verið „fair play“. Hjer kom fyrir atvik síðastliðið sumar hjá íþróttamönnum okkar, sem sýndi það, að almenningur hjer er í þessu efni líkur Englendingum. Merkur hlaupari, sem þreytti kapphlaup, sló keppinaut sinn kinnhest meðan á hlaupinu stóð. Íþróttamennirnir voru ekki svo fljótir sem skyldi að hegna brotinu með því að gera hinn gamla sigurvegara leikrækan. En almenningur fann, að hjer var brotin sjálfsögð drengskaparregla í leiknum og ljet undir eins í ljós á viðeigandi hátt dóminn yfir hinum seka. Þetta tel jeg gott dæmi um heilbrigða þjóðarmeðvitund. Vonandi standa þingmenn ekki að baki kjósendum. Ef þetta hefði komið fyrir í Englandi, hefði engin stjórn íþróttamála og engin tegund áhorfenda þolað það. Við Íslendingar erum sennilega ekki búnir að læra til fulls leikreglur enskra stjórnmálamanna. Jeg er hræddur um, að sumir íhaldsmenn og blöð þeirra eigi þar mikið ónumið. Og jeg vil bæta því við, að þessar misfellur á leikreglum okkar hafa hvergi lýst sjer betur en í Hnífsdalsmálinu. Við kunnum ekki að taka ósigri í leik, viljum bolast til sigurs og láta knje fylgja kviði; og okkur skiftir engu þó að sigurinn sje unninn með ofbeldi og svikum. Hjá okkur er sigurinn fyrir öllu, en ekkert um það hirt, hvernig til hans er unnið. Nú er það spurningin: Eigum við að taka upp í opinberu lífi leikregluna um „fair play“, eins og hún hefir þroskast í gegnum margar kynslóðir hjá okkar stóru frændþjóð Bretum, eða eigum við að halda áfram að lifa undir sömu reglum og frummaðurinn, láta knje fylgja kviði í allri viðureign eins og enn tíðkast hjá villimönnum, þar sem hnefarjetturinn ræður og þeim sigurinn vís, sem nógu eru sterkir og einskis svífast? Eigum við að fylgja ensku drengskaparreglunni, setja harðari kröfur um framkomu manna opinberlega, eða eigum við að fylgja Hnífsdalsreglunni? Jeg svara hiklaust: við eigum að fylgja dæmi Englendinga og annara þroskaðra þjóða. Við eigum að fylgja strangari reglunni og höfum gott af því. Út frá þessu, sem jeg hefi nú sagt, ætla jeg að víkja að sjálfu Hnífsdalsmálinu, sem hjer er til umr., og rökstyðja það, hversvegna eigi að ógilda kosningu Jóns Auðuns Jónssonar. Jeg skal taka það fram strax, að jeg dreg ekki í efa, að Jón Auðunn Jónsson hafi haft meiri hluta heiðarlega greiddra atkv. við kosninguna 9. júlí, og jeg efast heldur ekki um, að hann mundi vinna nýja kosningu, þótt engin svik væru höfð honum til stuðnings. En það er vegna þeirra svika, sem uppvís hafa orðið við kosninguna, að nauðsynlegt verður að ógilda hana. Það er vegna siðgæðisslappleika þeirra manna, sem við svikin eru riðnir, að ógilda verður kosninguna. Það er líka vegna alþjóðar gert, svo að allir sjái og skilji, að það, að hafa rangt við í leik, er ekki leiðin til sigurs, jafnvel ekki við Ísafjarðardjúp. Jeg geri ekki ráð fyrir, að í NorðurÍsafjarðarsýslu sjeu yfirleitt verri menn en annarsstaðar. Jeg geri ráð fyrir, að þar sje um tiltölulega fáa menn að ræða, sem að svikunum standa. En þessi fámenni hópur hefir spillandi áhrif á aðra og getur sýkt út frá sjer og orðið þess valdandi, að víðar verði reynt að vinna leik með svikum. Þess vegna verður að ógilda kosninguna, svo að alþjóð sjái vilja þingsins, og svo að allir velunnarar þingmanna í landinu óski ekki að hætta á það, að kosning verði dæmd ógild af þeim sökum, að trúir samherjar beiti svikum. Nú álít jeg, að það skifti engu fyrir dægurmálin, og heldur ekki fyrir Jón Auðun sjálfan, hvort hann verður hálfum mánuði fyr eða síðar starfandi þingmaður nú í vetur. Hjer er ekki um neitt annað að ræða en það, eftir hvaða siðgæðisreglum þingið ætlar að lifa framvegis og hvaða tökum eigi að taka á svikum eins og þeim, sem uppvís hafa orðið í kosningunum í Norður-Ísafjarðarsýslu í sumar. En ef svo fer, að kosning þessi verður tekin gild nú, þá sje jeg ekki, að Alþingi geti annað betur gert en að breyta svo kosningalögunum, að ef svona svik koma fyrir aftur, þá eigi skilyrðislaust að gera slíka kosningu ógilda. Upp úr þessu hefðist þá það, að trygt yrði, að framtíðarsvik í kosningum yrðu ótíð og lítið sigurvænleg. Menn mundu ekki hætta á slíkt, þegar ljóst væri, hvernig Alþingi mundi á því taka. Næst á eftir þessu, sem fyrir mjer er aðalkjarni málsins: að hindra það, að svik eigi sjer stað framvegis -, þá ætla jeg að leiða nokkur rök að því, að vegna reglu þeirrar, sem gildir hjá Englendingum, þá mundi þar í landi kosning sem þessi í Norður-Ísafjarðarsýslu hafa verið dæmd ógild, þó að Jón Auðunn Jónsson væri þess óvitandi, að stuðningsmenn hans hefðu gengið svo fram fyrir skjöldu, eins og lesa má í prófunum um þetta mál. Það sannaðist í Englandi fyrir nokkru síðan, að maður, sem var nátengdur þingmannsefni, mútaði fátæklingi með 5 punda bankaseðli til þess að kjósa þennan náskylda frambjóðanda. Þetta þingmannsefni hlaut meiri hluta greiddra atkvæða við kosninguna, en vegna þessarar mútu, sem í sjálfu sjer hafði ekki úrslitaáhrif á kosninguna, var hún samt dæmd ógild. Nú mætti nefna nokkur dæmi, þar sem sannast hefir, að þeir, sem við atkvæðafölsunina eru riðnir, eru allflestir, að hví er virðist, stuðningsmenn Jóns Auðuns Jónssonar. Þá er þess fyrst að geta, að í Hnífsdal, þar sem aðalfölsunarverksmiðjan virðist hafa bólfestu, þá eru þeir mjög ákveðnir stuðningsmenn Jóns Auðuns, Hálfdán hreppstjóri og Eggert tengdasonur hans, og þeim er ekki nóg að ganga fram fyrir skjöldu að því er snertir þetta eina kjördæmi, heldur virðast þeir hafa látið verksvið sitt ná út fyrir kjördæmið. Besta sönnunin fyrir flokksstarfi þessara venslamanna Íhaldsflokksins er svolítil saga, sem jeg ætla nú að segja og tekin er að nokkru leyti úr rannsókn þessa fölsunarmáls. Maður einn, sem heima átti í Strandasýslu og var þar á kjörskrá, hafði verið vormaður hjá Hálfdáni hreppstjóra. Eitthvað höfðu þeir grun um það Hálfdán og Eggert, að maður þessi mundi ekki ætla að kjósa Björn Magnússon símstjóra, heldur Tryggva Þórhallsson. Þeir báðu þennan mann þrásinnis að kjósa í Hnífsdal, og varð það úr, en það hefir maðurinn sagt, að þeir Hálfdán hafi ekki á neinn hátt gert tilraun um að snúa hug hans frá Tryggva Þórhallssyni og til Björns Magnússonar. Þeir höfðu alla ástæðu til að halda, að hann kysi með Framsókn. Þeir ljetu það gott heita, en báðu hann aðeins þess að kjósa í Hnífsdal. Um brjefið með atkvæðaseðli þessa manns í vita menn svo ekki annað en það, að flutt var það norður á Strandir af ákveðnum manni íhaldsliðsins á Ísafirði. En þegar það var opnað, stóð nafn Björns Magnússonar á atkvæðaseðlinum, en kjósandinn segist hafa ritað nafn Tryggva Þórhallssonar á þann seðil, er Hálfdán hreppstjóri fjekk honum í Hnífsdal. Alt, sem menn vita um þetta Hnífsdalsmál og önnur kosningasvik, er uppvís hafa orðið undir rannsókn málsins, verður því rakið til manna, sem teljast verða að stjórnmálaskoðunum það nátengdir frambjóðandanum Jóni Auðunni Jónssyni, að ekki getur verið um nánari vensl að ræða á þessu sviði, nema þá um launaða starfsmenn. Og öll framkoma þessa frambjóðanda og annara Íhaldsmanna í Hnífsdalsmálinu frá því það hófst sýnir átakanlega, að það er eins og vörnin fyrir kosningasvikunum sje gerð að flokksmáli Íhaldsins þar fyrir vestan. Í Hnífsdal, Bolungarvík, á Ísafirði og hjer í Reykjavík er barist upp á líf og dauða gegn því, að málið sje rannsakað. Íhaldsflokkurinn með sínum 16 þingmönnum og mörgu blöðum virðist hafa gert það að flokksmáli. Og það hefir verið beitt slíku ofbeldi af hálfu Íhaldsmanna og blaða flokksins í þessu máli, að það mun eins dæmi í þingsögunni og miklu alvarlegra en þótt falsaðir hafi verið nokkrir atkvæðaseðlar í sumar, og jafnvel þó að 30–40 seðlar hafi verið falsaðir í Ísafjarðarkosningunni 1923. Það er þetta viðhorf málsins, sem gerir það nauðsynlegt að hegna fyrir þessi kosningasvik, annaðhvort með burtrekstri Jóns Auðuns af þingi þegar í dag, eða með breytingu á kosningalögunum, svo að fyrir það sje bygt, að slík svik eða önnur áþekk komi fyrir aftur. Jeg vil enn nefna dæmi, hvernig Íhaldsmenn gerðu mál hinna óheppnu Hnífsdælinga að sínu máli. Þegar hæstv. fyrv. stj. sendi Steindór Gunnlaugsson vestur til þess að rannsaka málið, er leiddi þó ekki að neinni niðurstöðu, þá byrjaði þessi sendimaður stj. á því að setja í gæsluvarðhald þá fjóra menn, sem ljóstað höfðu upp um kosningasvikin í Hnífsdal og kært þau. Þessir menn sýndu engan mótþróa, þeirra framkoma var „gentlemanlike“. Flokksbræður þessara manna á Ísafirði gerðu heldur ekkert til þess að hindra rannsóknardómarann í starfi sínu, og þó er vitanlegt, að þeir vissu, að þessir fjórir menn voru saklausir af þessum kosningasvikum. Sem sagt, þessir fjórir menn ljetu fangelsa sig mótþróalaust, komu kurteislega fram fyrir rjetti og nú hefir algerlega sannast sakleysi þeirra. Eftir þetta lagði fyrverandi stjórn málið til hliðar. Þegar núv. stjórn kom til skjalanna, var hún einhuga um að hefja rannsókn að nýju í máli þessu. Jeg sneri mjer til tveggja kunnra lögfræðinga hjer í bæ og fór þess á leit við þá, að þeir færu vestur til að rannsaka málið. En þeir neituðu báðir, hvor í sínu lagi, með þeim rökstuðningi, að þeir treystu sjer ekki að leggja út í málarekstur, sem lítil eða engin von væri um, að leiddi til neinnar niðurstöðu. Ástæðan til þess, að jeg vildi láta rannsaka málið, var ekki sú, að jeg byggist við, að frekar yrði uppvíst, hverjir valdir væru að svikunum, heldur bjóst jeg við hinu, að rannsóknin leiddi eitthvað það í ljós, sem hjálpaði löggjafarvaldinu að búa svo um hnútana, að slík svik sem þessi gætu ekki komið fyrir oftar. Þá var það, að sýslumaður strandamanna var fenginn til þess að fara vestur og rannsaka málið frá rótum. Þessi sýslumaður hafði í fyrravor fengið til meðferðar heima í hjeraði lítinn anga af þessu fölsunarmáli, og rannsóknina hafði hann framkvæmt með miklum dugnaði og kostgæfni. Jeg vil nota tækifærið að mótmæla því, að nokkur hlutdrægni hafi ráðið því, að þessi sýslumaður var valinn til þess að rannsaka málið, eins og íhaldsblöðin hafa látið í veðri vaka. Sjest best, á hvaða rökum slíkt er bygt, þegar þess er gætt, að þessi sami sýslumaður var af miðstjórn Íhaldsmanna beðinn að vera í kjöri á móti núver. hæstv.forsrh. (TrÞ) við síðustu kosningar. Þetta er skýring, sem slær öllu föstu um það, að það var svo langt frá, að núver. stjórn fengi sinn samherja til að taka að sjer rannsóknina, heldur valdi hún mann, sem hún gat talið andstæðing sinn, en sem sýnt hafði ákveðinn hæfileika til þess að trúa mátti honum fyrir rannsókninni og að hann mundi gera hana vel. En hvað skeður svo, þegar þessi rannsóknardómari rjettvísinnar kemur vestur? Þá rísa íhaldsforkólfarnir þar upp hreint og beint með „organiseruðu“ ofbeldi og gera rannsóknardómaranum sem erfiðast fyrir á allan hátt, t. d. við fangelsun Hálfdáns hreppstjóra og Eggerts tengdasonar hans. Og svo ósvífnir gerast þessir íhaldsburgeisar vestur frá, að þeir láta blað sitt „Vesturland“ fara með vísvitandi ósannindi og blekkingar um málið, sem svo er símað hingað suður og „Morgunblaðið“ birtir sem góða og gilda vöru. Svo langt gekk ósvífni „Vesturlands“ í frjettaskeytum, sem það sendi hingað suður, að forstöðumaður Frjettastofunnar neyddist til þess að taka skeytasendinguna af ritstjóra blaðsins. Og nú vil jeg spyrja: Getur það hugsast, að Jón Auðunn Jónsson, sem er styrktarmaður blaðsins, og aðrir íhaldsmenn hafi ekki vitað, að hjer var farið með vísvitandi ósannindi og blekkingar um starf rannsóknardómarans? Jeg segi nei! Þeir vissu vel, hvað þeir voru að gera. Þeir vissu, að blöð Íhaldsflokksins voru að svívirða rannsóknardómarann, og ljetu það gott heita. Þeir þektu ekki ensku drengskaparregluna, sem gildir í leik og opinberu lífi. Þeir settu hart á móti hörðu og fylgdu íþróttamanninum, sem barði fjelaga sinn á leikvellinum. Og það hefir sýnt sig betur og betur, að það er ekki hægt að vinna að friðsamlegri rannsókn þessa máls fyrir íhaldsliðinu og blöðum þess bæði á Ísafirði og í Reykjavík. Jeg vil nú biðja þingheim að bera saman framkomu þeirra fjögra verkamanna, sem fangelsaðir voru í sumar á Ísafirði, við framkomu stuðningsmanna Jóns Auðuns Jónssonar, þeirra sem rannsóknardómarinn taldi að fangelsa yrði um stund. Og þá er jeg kominn að sorglegasta þætti þessa máls. Þegar rannsóknardómarinn ætlaði að setja í gæsluvarðhald há Hálfdán hreppstjóra í Hnífsdal og tengdason hans Eggert, þá hindra íhaldsmenn í Hnífsdal handtöku þeirra með valdi. Íhaldsliðið á Ísafirði klappar lof í lófa og flytur greinar fullar af ósannindum og ósvífnum tilhæfulausum ásökunum um rannsóknardómarann fyrir það eitt að gera skyldu sína. Mbl. ljet síma sjer að vestan allra grófustu ádeilugreinarnar í vil Hálfdáni og Eggert. Hjer var því að ræða um Skipulagsbundna uppreist af hálfu Íhaldsmanna til að hindra, að rjettvísin gæti starfað að rannsókn glæpamáls. Í Bolungarvík býr maður, sem Pjetur heitir Oddsson. Það er viðurkent, að hann sje mikill stuðningsmaður Jóns Auðuns Jónssonar, en aðstaða hans í þorpinu sú, að erfitt er fyrir fátæklinginn að standa á móti boði hans og banni. Við rannsókn málsins kemur það í ljós, að tveir atkvæðaseðlar eru með hendi hreppstjórans í Bolungarvík. Rannsóknardómarinn bregður sjer þangað, setur rjett yfir hreppstjóranum, sem játar, að hann hafi hjálpað tveimur gamalmennum að kjósa og skrifað samkvæmt ósk þeirra nafn Jóns Auðuns Jónssonar á seðlana, en vanrækt að geta þess í kjörgögnunum, eins og lög mæla fyrir. En þegar þessi gamalmenni eru spurð um þetta, segja þau, að hreppstjórinn hafi ekki hjálpað sjer, en hverfa þó frá því síðar og staðfesta framburð hreppstjórans. Nú hefir hreppstjórinn sent kæru til stj. yfir framkomu rannsóknardómarans, og meðal þeirra gagna, sem henni fylgja, er vitnisburður þessara gamalmenna, karls og konu. Vitna þau, að fyrst hafi þau borið rangt fyrir rjettinum, af því að þau hafi haldið, að hreppstjórinn hefði eitthvað ilt af því, ef þau segðu satt. En bráðum komast þau á gagnstæða skoðun og segja þá sannleikann, þegar þau sjá, að hreppstjóranum kom það betur, að þau segðu satt. Hjer virðist því hafa verið fullkomin ástæða til þess að setja hreppstjórann í gæsluvarðhald á meðan ekkert upplýstist um seðlana, miklu sterkari ástæða heldur en sjómennina fjóra, sem Steindór Gunnlaugsson fangelsaði, enda úrskurðaði rannsóknardómarinn, að svo skyldi verða. En hvað skeður? Þegar rannsóknardómarinn hefir úrskurðað hreppstjórann í gæsluvarðhald, eða að hann setji tryggingu fyrir nærveru sinni, sem tekin sje gild, og hreppstjórinn Kristján Ólafsson tekur ekki illa, ef hann fái svolítinn frest, þá kemur Pjetur Oddsson eftir 2 tíma með mannsafnað - eitthvað um 200 manns var giskað á, að liðið væri - og les yfir rannsóknardómaranum hótunarbrjef, sem svo er símað hingað suður til „Morgunblaðsins“, sem tekur því fegins hendi og gerist svo blygðunarlaust að flytja jafnhliða mynd af þessum uppreisnarforkólfi Íhaldsins í Bolungarvík. Síðan hefir frjetst úr Bolungarvík, að það hafi verið samantekin ráð um það að hrekja rannsóknardómarann fram á brimbrjótinn fræga, sem Alþingi hefir kastað fje í árum saman, og láta hann standa þar kvíaðan af á bryggjuhausnum yfir nóttina. Slíkar eru aðferðir Íhaldsmanna í N.-Ísafjarðarsýslu.

Ljótt fólk, ef satt væri

. Já, það er alveg rjett hjá hv.þm. Barð., að þetta er ljótt fólk. En hlýtur ekki bæði honum og mjer að virðast það ennþá verri menn, er standa fyrir slíkum strákaverkum og æsa fáfróðan almenning upp til hermdarverka?

Ef satt væri, sagði jeg

. Og hv.þm. Barð. getur lesið „Morgunblaðið“, aðalmálgagn Íhaldsmanna. Dagana, sem þessir atburðir voru að gerast í Bolungarvík, skýrði það með miklum fjálgleik og hrifningu frá hreystiverkum Bolvíkinga og flutti mynd af foringjanum, Pjetri Oddssyni. Annars býst jeg við, að það muni koma í ljós innan skamms, hvort Pjetur Oddsson á framvegis að vera „suveræn“ í N.-Ísafjarðarsýslu og hvort mönnum yfirleitt á að haldast uppi að æsa almenning til uppreisnar gegn fulltrúum rjettvísinnar, og þá sjerstaklega hvort fálkariddaranum Pjetri Oddssyni á framvegis að haldast uppi slík framkoma, sem hann hefir látið sjer sæma í þessu máli, með mótstöðu sinni gegn rannsóknardómaranum. Það, sem jeg tel, að sanni sektarfulla aðstöðu J. A. J. í þessu máli, er aðallega þrent. Í fyrsta lagi það, að kosningasvikin eru framin J. A. J. í vil. Ennfremur, að það er sannað, að á Ísafirði, í Hnífsdal, Bolungarvík og í Reykjavík er af fylgifiskum hans og samherjum yfirleitt alt gert, sem hægt er, beitt ósannindum, rógi, hótunum og blaðaskömmum af Íhaldsmönnum, til þess að hindra rannsókn í málinu. Og síðast en ekki síst, að frambjóðandinn sjálfur, J. A. J., gerir beinlínis uppreisn gegn rannsóknardómaranum, þegar hann er kallaður til þess að bera vitni í málinu fyrir rjetti. Það og yfirleitt öll framkoma Íhaldsflokksins í þessu máli sýnir það ljóslega, hve djúpt stendur spillingin innan þess flokks. Tilefni hinnar ósvífnu framkomu J. A. J. fyrir rjetti er það eitt, að rannsóknardómarinn leggur fyrir báða frambjóðendur sömu spurningarnar, um tölu heimagreiddra atkvæða í sýslunni. Finnur Jónsson kemur fram eins og vitni sæmir, Jón, Auðunn eins og sekur ofstopamaður. J. A. J. kemur undirbúinn beina leið frá heimili sínu. Jeg vil leggja áherslu á það, að hann kemur heiman með þetta merkilega plagg, þar sem hann leyfir sjer að koma fram með svívirðingar og tortrygni í garð rannsóknardómarans. Jeg hefi nú rakið nokkur atriði þessa máls. Aðalatriðið er að reyna að fyrirbyggja það framvegis, að nokkur flokkur leyfi sjer að koma fram eins og Íhaldsfl., sumir kjósendur hans, blöð hans og þingmenn, hefir komið fram í þessu máli. Því að það var hrein ósvífni af Íhaldsflokknum að heimta, að þessi kosning skuli tekin gild rannsóknarlaust, þrátt fyrir þær alvarlegu misfellur, sem vitanlega hafa verið á henni. Jeg álít að vísu, að það hafi verið fullkomlega óþörf fyrirhöfn af vinum J. A. J. að ganga svo freklega fram í svikunum, sem þeir hafa gert; hann mundi í þetta sinn hafa sigrað í heiðarlegri baráttu í N.-Ísafjarðarsýslu. Og einmitt þess vegna ætti hann að sjá sóma sinn og leggja þegar í stað niður þingmensku og vinna aftur á heiðarlegan hátt. Jeg vil taka það skýrt fram, að mjer er það alls ekki aðalatriði í þessu máli, að þessi kosning sjerstaklega sje gerð ógild, heldur hitt, að Alþingi fyrirbyggi það, að slík kosning sem þessi geti átt sjer stað framvegis. Til þess þarf að gera gagngerða breytingu á kosningalögunum og taka upp þá reglu, að þessi kosning hefði skilyrðislaust verið gerð ógild, ef sú breyting hefði verið komin á.

Sigurður Eggerz Í nál. meiri hl., sem jeg hefi ritað undir, tók jeg það fram, að jeg mundi gera nánari grein fyrir afstöðu minni til þessa máls við umræðurnar. En áður langar mig til að sýna lítillega fram á það, hve sannleikurinn á oft erfitt uppdráttar í stjórnmálunum, jafnvel hjer á hinu. háa Alþingi. Háttv. sessunautur minn (HjV) talaði um nál. „Íhaldshelmings nefndarinnar“, þ. e. a. s. taldi mig Íhaldsmann.  Jeg þarf ekki að taka það fram, öllum mun vera það ljóst, að hjer er vísvitandi farið með rangt mál. Hv. þingheimi og áheyrendum er það fullkunnugt, að jeg er hingað kominn í megnri andstöðu við 2 hina stærri flokka þingsins og jafnaðarmannaflokkinn. Þegar jeg lít hjer í kringum mig, er mjer það fullljóst, að engum get jeg þakkað fyrir að hafa veitt mjer stuðning til að komast hjer inn í hið háa Alþingi. En einmitt þess vegna er jeg svo óbundinn af öllu og á svo ljett með að hlusta á ekkert annað en rödd samviskunnar, er jeg greiði atkvæði. Þegar jeg undanfarið hefi hlustað hjer á umræður, hefir mjer stundum virst, að Alþingi Íslendinga væri enn ekki komið saman. Hinu hefir mjer fundist bera meira á, að hjer væri flokks- eða flokkaþing. Til þess að sýna fram á það, að aðdróttun hv. sessunautar míns er algerlega tilhæfulaus, vil jeg benda á það, að þótt frjálslyndi flokkurinn sje minsti flokkurinn, þá hefir hann þó stærstu stefnuskrármálin, og það getur farið svo, að hv. sessunautur minn og fleiri verði að beygja knje fyrir litla flokknum með stóru málin. Eftir þennan formála vil jeg leyfa mjer að gera grein fyrir afstöðu minni til kosningarinnar, sem hjer er til umr. Jeg vil taka það fram, að mjer var málið ljóst þegar í meðferð kjörbrjefanefndar og færði rök mín þar strax fram í málinu og var þá þegar reiðubúinn að taka kosninguna gilda. Í fyrsta lagi vil jeg taka það fram, sem er sjálfsagðast af öllu sjálfsögðu, að sem ítarlegust rannsókn verður að fara fram á því hegningarverða athæfi, sem kann að hafa verið drýgt. Rannsókn hefir nú þegar verið framkvæmd, og auðvitað verða þeir, sem kunna að reynast sekir, dæmdir eftir því, sem lög segja til. Í sambandi við þetta vil jeg taka það fram, að það er alrangt, sem segir í nál.háttv. 2. þm. Rang. og 1. þm. S.-M., að jeg vilji gera lítið úr þeim misfellum, sem orðið hafa á kosningunni. Þetta hefi jeg aldrei sagt. Hegningarvert athæfi á auðvitað að sæta refsingu samkvæmt hegningarl., en armur hegningarlaganna má aldrei ná lengra en til þeirra seku. Og það væri óskandi, að hæstv. dómsmálaráðherra gæti fallist á það, að sú meginregla eigi að gilda alstaðar, og hann sýni það í verkinu, að hann vilji ekki koma henni fyrir kattarnef. Því þótt kosningasvikum hafi verið beitt við þessa umræddu kosningu, þá má þó ekki hegningin eða afleiðingar af henni lenda á saklausum kjósendum í Norður-Ísafjarðarsýslu. Af þeim atkvæðum, sem greidd voru utan kjörstaðar, og jeg vil biðja háttv. þingmenn að athuga það vel, að hinni opinberu rjettarrannsókn hefir aðeins verið beint að þessum atkv., átti J. A. J. 57, en Finnur Jónsson 42. Þetta eru alls 99 atkv. Þótt nú öll þau heimagreiddu atkv., sem talin eru J. A. J., sjeu dregin frá honum og bætt við atkvæðatölu F. J., þá hefir J. A. J. þó á annað hundrað atkvæða meiri hluta. Og nú spyr jeg: Er nokkurt rjettlæti í því, þegar atkvæðamunurinn er svona mikill, að armur hegningarlaganna nái til þeirra saklausu kjósenda í N.-Ísafjarðarsýslu, sem kosið hafa J. A. J. og enginn minsti grunur hefir fallið á, þannig að þeir verði sviftir fulltrúa sínum hjer á Alþingi? Hver er þá vernd laganna, ef á að hegna þessum saklausu mönnum? Jeg spyr: Hvar er hún? Það er vafalaust mikið í það varið að hegna þeim, sem hegningu eiga skilið, en það er jafnvafalaust miklu meira virði að forða saklausum frá hegningu eða afleiðingum hennar. Hæstv. dómsmálaráðherra talaði um það, að óþolinmæði kjörbrjefanefndar hefði verið svo mikil, að ekki hefði unnist tími til þess að ná í gögn til þess að sýna það rjetta í þessu máli; bæði jeg og háttv. 1. þm. Skagf. hefðum viljað hraða málinu svo mjög. Jeg vil í þessu sambandi upplýsa það, að jeg vissi ekki um það fyr en á þessum fundi, að beðið hefði verið um símskeyti frá Englandi og beðið væri eftir svari. Og jeg verð að segja það, að mjer finst það ósanngjarnt af hæstv. dómsmálaráðh. að áfellast mig fyrir að hafa komið í veg fyrir, að upplýsingar væru fengnar, sem jeg vissi ekki um, að verið væri að leita að. Jeg minnist ekki þess, að jeg hafi nokkurntíma heimtað fund í nefndinni; jeg beið þess, að formaður kallaði saman fund. En jeg áleit, eftir því, sem þegar lá fyrir, að það bæri strax að taka afstöðu til þessa máls. Nú sýna skeyti þau, sem hjer hafa verið birt í dag, að það gilda sömu reglur með frændþjóðum vorum, Norðmönnum, Dönum og Svíum, í líkum málum eins og við viljum láta gilda hjer. Jeg held, að það, sem hefir ruglað svo mjög hugi manna í þessu máli, sje, að þeir hafi um of blandað saman hinu hegningarverða athæfi og kosningaatriði málsins. Jeg skildi hæstv. dómsmálaráðh. svo, ef jeg hefi þá heyrt rjett, að þótt það sje sannað, að kosningasvik hafi verið framin, þá sje það þó ekki, a. m. k. ekki ennþá, sannað, hvaða einstaklingar hafi framið þau svik. Jeg hefi nú að vísu ekki lesið dómsskjölin, því að jeg áleit, að það heyrði ekki undir Alþingi að kveða upp úrskurð í sakamálum, sem þar að auki eru ennþá undir rannsókn. Og mjer finst, að hver einstaklingur ætti að geta verið viss um það, að hjer á Alþingi yrðu ekki gerðar tilraunir til þess að kasta grun á þá menn, sem engin sekt hefir verið sönnuð á. Og samkvæmt yfirlýsingu sjálfs rannsóknardómarans hefir ekkert það komið fram í þessu máli, sem bendi á nokkurn hátt á sekt J. A. J.  Jeg stend hjer ekki í nafni Íhaldsflokksins, eins og dróttað hefir verið að mjer, eða neins flokks, heldur reyni jeg aðeins að standa hjer í nafni rjettlætisins. Og fallegri mynd mun það þykja af Alþingi Íslendinga, ef menn í slíku máli sem þessu gleymdu flokknum sínum. Sannarlega hljóta alþingismenn í þessu máli að standa sem dómarar og úrskurða sem dómarar, en ekki sem flokksmenn. Það felst í gildandi lögum, að þeir hljóti að gera það í slíkum málum. Menn mega ekki nota slík mál sem þetta til þess að hefna sín á pólitískum andstæðingum sínum, þótt þeir sjeu svo sterkir í þann svipinn, að þeir geti það. Og hjer á Alþingi má ekki gera tilraun til þess að varpa grun á þá menn, sem engin sekt hefir verið sönnuð á í undanfarandi rannsókn. Slíkt mundi ekki samboðið sóma Alþingis. Jeg mun ekki roðna, þótt jeg greiði atkvæði með því, að kosning J. A. J. verði tekin gild. Það er í samræmi við þær venjur, sem hingað til hefir verið fylgt á Alþingi. Það er í samræmi við þær reglur, sem fylgt er hjá Norðmönnum, Dönum og Svíum. Það er í samræmi við þá grundvallarreglu hegningarlaganna, að það beri ekki einungis að hindra það, að saklaus sje dæmdur fyrir sekan, heldur að reynt sje að koma í veg fyrir, að afleiðingar glæpanna komi niður á saklausum mönnum. Þegar um lík mál og þessi hefir áður verið að ræða hjer á Alþingi, hefi jeg stundum greitt atkvæði öðruvísi en flokksmenn mínir. Sýnir það, að pólitískar ástæður hafa ekki ráðið atkvæði mínu. Og svo mun enn.

Haraldur Guðmundsson Mjer þykir leitt, að hv. 1. þm. Skagf. (MG) skuli ekki vera á fundi, því að jeg hefði kosið að víkja nokkrum orðum að honum út af ræðu hans áðan. Jeg mun því geyma það, sem jeg vildi sagt hafa til hans, þangað til síðar. Eitt atriði get jeg þó ekki látið hjá líða að taka fram nú þegar. Jeg hygg, að hann hafi komist svo að orði út af ummælum hv. 2. þm. Reykv. um kosninguna á Ísafirði árið 1923: „Hvað kemur sú kosning þessu máli við?“ Því er fljótsvarað, enda býst jeg við, að hann hafi vitað svarið. Sú kosning kemur við þeirri kosningu, sem hjer er til umræðu, á sama hátt og afleiðing kemur við orsök. Það, sem gerst hefir í Norður-Ísafjarðarsýslu í vor og sumar í sambandi við kosningu J. A. J., er bein afleiðing þeirra atburða, er gerðust á Ísafirði í sambandi við alþingiskosningar þar árin 1919 og 1923, og þess, hvernig hið háa Alþingi snerist þá við þeim málum og landsstjórn sú, er þá var við völd og farið hefir með þau nær því fram að þessu. Um það, sem háttv.þm. sagði um störf kjörbrjefanefndar, að þau hefðu verið lítil og löðurmannleg, skal jeg ekki deila. En mín vegna var óþarft að fresta þessu máli. Hv. 1. þm. Skagf. sagði, að nokkurt tillit bæri að taka til og fara eftir þeim „praksis“, er Alþingi hefði skapað og ávalt hefði verið fylgt í slíkum málum. En það er nú svo, að það er engin „praksis“, engin venja til í slíkum málum sem þessum. Þetta er í fyrsta skifti, sem það er vitað þegar Alþingi kemur saman, að glæpir hafa verið framdir í sambandi við kosningu, sem kemur til Alþingis að úrskurða um, hvort tekin skuli gild. Jeg vona, að slíkt mál sem þetta þurfi aldrei framar að koma fyrir A1þingi, en jeg veit, að það er að mjög miklu leyti undir því komið, hvern úrskurð Alþingi leggur á þetta mál, hvort svo verður eða ekki. Jeg verð að segja það, að mjer fanst það algerður óþarfi hjá hv.þm. Dal. (SE) að tala lengi um þann atkvæðamun, sem fram hefði komið í kosningunni. Jeg hefi engan heyrt segja annað en að hann hafi verið svo mikill, að engin ástæða sje til að ætla, að ólögleg atkvæði ein hafi skapað hann. En það, sem hjer er um að ræða, er alls ekki það, heldur hitt, hvort atkvæðafals, fjemútur og yfirleitt öll sú ósvinna, sem sannað er, að framin hefir verið í sambandi við kosninguna í N.-Ísafjarðarsýslu, á engu að ráða um það, hvort slík kosning skuli tekin gild, nema því aðeins, að þingmannsefnið sjálft sje valdur að glæpunum, eða hafi sannanlega átt beinan þátt í því að afla sjer meiri hluta með slíkum ráðum. Jeg greiði því hiklaust atkvæði með því, að kosningin sje gerð ógild, því að hitt er sama sem að gefa fölsurum og svikurum undir fótinn. Hv. 1. þm. Skagf. nefndi fulltrúafundinn í Ögri, sem haldinn var í gær eða fyrradag. Fór hann þar ekki alveg rjett með. Hann sagði, að fundinn hefðu sótt 24 fulltrúar úr 8 hreppum, kosnir á opinberum fundum. Mjer er ekki kunnugt um, að þeir fundir hafi verið opnir fyrir almenning, heldur aðeins fyrir menn innan viss flokks. Jeg skal geta þess, háttv.þd. til fróðleiks, hverjir fulltrúar voru á fundinum fyrir hönd Bolungarvíkur. Þar var fyrst og fremst hreppstjórinn, Kristján Ólafsson, sem stendur talsvert höllum fæti í þessu máli, þar sem hann hefir sjálfur játað, að hann hafi gefið falskt vottorð. Hinn fulltrúinn var Jón Fannberg, aðallautenant fálkariddarans Pjeturs Oddssonar, er upphlaupið varð í Bolungarvík. Fundurinn í Ögri gerði, þrátt fyrir þetta, eina mjög skynsamlega ályktun. Hann lýsti yfir megnri andstygð sinni á athæfinu í Hnífsdal, sem Íhaldsflokkurinn hefir hingað til verið mjög svo ánægður með. Að minsta kosti hefir hann reynt að færa alt til betri vegar fyrir þeim mönnum, sem grunaðir eru um svikin, en afflytja málstað hinna. Jeg verð að játa, að jeg fylgdist ekki nákvæmlega með hinni snjöllu tölu hv.þm. Dal. (SE) . Hann mun þó hafa sagt eitthvað á þá leið, að armur hegningarlaganna mætti ekki ná lengra en til hinna seku. Jeg held, að það sje óþarfi fyrir háttv.þm. að lýsa þessu svo hátíðlega yfir. Þetta lærðum við í barnalesbókinni, þegar jeg var ungur. Nú vil jeg spyrja hv.þm. Dal.: Heldur hann, að hjer sje verið að kæra Jón Auðun Jónsson fyrir brot á hegningarlögunum, eða því haldið fram, að kjósendur alment í Norður-Ísafjarðarsýslu sjeu sekir um glæpsamlegt athæfi? Háttv. þm. má vita það, að hegningarlögin skifta sjer ekki af öðrum en þeim, sem grunur er á fallinn. En hitt er annað mál, hvort sjálft Alþingi á að slá því föstu, að alt það, er ekki brýtur beinlínis í bága við hegningarlögin, skuli teljast gott og gilt. Eins og háttv.þm. sagði, er Alþingi dómari í þessu máli, ekki um einstaka menn, heldur um athæfið í heild sinni. Það er hin mesta meinloka, að verið sje að hegna þingmannsefni Norður-Ísfirðinga, enda hefir ekkert það komið fram, er sanni, að hann eigi hegningu skilið. Undir ræðu hv. 1. þm. Skagf. duttu mjer í hug orð úr Helgakveri, sem jeg lærði í bernsku, á þá leið, að ósiður, sem orðinn sje að drottnandi vana, heiti löstur. Jeg álít, að sá ósiður, að skeyta lítið um fyrirmæli kosningalaganna, hafi tíðkast svo fyrir vestan og verið svo undir fótinn gefið, bæði af stjórn og þingi, að nú sje hann orðinn löstur í fari þess flokks, sem um er að ræða. Til þess að menn hafi ekki ástæðu til að ætla, að þessi skoðun mín sje gripin úr lausu lofti og orð mín töluð út í bláinn, ætla jeg að rökstyðja þau nokkuð meira. Það er þá fyrst til að taka, áð árið 1919 voru í kjöri í Norður-Ísafjarðarsýslu Magnús Torfason og Jón Auðunn Jónsson. Kosningin var sótt fast og atkvæðamunur var lítill. Á þingi 1920 kemur fram kæra um misfellur á kosningunni, þar á meðal fjeboð og mútur. En Alþingi samþykti óðara að taka gilda kosningu Jóns Auðuns Jónssonar. Þó var sýnd dálítil viðleitni til þess að rannsaka málið. Steindór Gunnlaugsson, fulltrúi í stjórnarráðinu, var sendur vestur, og á rannsókn hans byggir síðan kjörbrjefanefnd Alþingis 1921 skýrslu sína á þskj. 550. Í þeirri skýrslu segir, að nefndin hafi fengið fullar sannanir fyrir því, að Bjarni nokkur Bjarnason hafi boðið mútur og sumpart greitt þær, til framdráttar Jóni A. Jónssyni. Nefndin lýkur skýrslu sinni á þá leið að taka það skýrt fram, að áríðandi sje að rannsaka málið til hlítar. Jeg skal taka það fram, að þrír af nefndarmönnum skrifuðu undir skýrsluna með fyrirvara. En hann var ekki um efni skýrslunnar, heldur um hitt, að þeim þætti ekki ástæða til þess fyrir Alþingi að skifta sjer frekar af málinu en orðið var. Bjarni frá Vogi og Gunnar Sigurðsson vildu rannsaka málið og láta hina seku sæta ábyrgð gerða sinna, en hinir vildu sem minst skifta sjer af því. Jeg verð að segja, að ekki er unt að gefa þeim skálkum, sem brjóta vilja fyrirmæli kosningalaganna, betri uppörvun í starfi sínu en þáverandi stjórn gerði, með því að verða ekki við áskorunum um að hefja sakamálsrannsókn, þótt fyrir lægi bein sönnun um mútur og fjeboð. Þá kem jeg að kosningunum 1923, Það mál er mjer mjög skylt og kunnara en öllum hv.þm. Árið 1924 er kært frá 25 kjósendum í Ísafjarðarkaupstað yfir tvennu: Í fyrsta lagi yfir mjög stórvægilegum misfellum á gerðum kjörstjórna, sem allar voru sannaðar. Á þessu var bygð sú krafa, að annaðhvort yrði Haraldur Guðmundsson úrskurðaður þingmaður, eða kosningin gerð ógild að öðrum kosti. Hinn þáttur kærunnar, sem forðast hefir verið að geta nokkuð um á Alþingi, er enn veigameiri. Hann er um það, að beitt hafi verið óleyfilegum og ólöglegum meðulum. Jeg skal nú drepa á þá formgalla, sem vitað er um. Tveir kjósendur kjósa hjer í Reykjavík, hjá bæjarfógeta, og atkvæði þeirra eru síðan send vestur. Þeir skrifa ekki undir fylgibrjef, sem eiga að fylgja atkvæðaumslögunum, en þó er vottað af fulltrúa bæjarfógeta, Kristni Ólafssyni, að þeir hafi kosið og skrifað undir fylgibrjefin. Undirkjörstjórn tók þetta auðvitað ekki gilt. Síðan senda kjósendur þessir símskeyti vestur þess efnis, að þeir hafi gleymt að skrifa undir fylgibrjefin, en rjett um sama leyti labba þeir upp í barnaskóla og kjósa þar. Hjón nokkur sendu atkvæði sín vestur, og fylgir þeim vottorð frá fulltrúa bæjarfógetans um, að hjónin hafi kosið þar í skrifstofunni. Nú var vitað fyrir vestan, að þetta var rangt, því að hjónin höfðu aldrei í skrifstofuna komið. Þegar þetta er kært, vottar Páll Jónsson, fulltrúi bæjarfógeta, að hjónin hafi kosið heima. Það sjer hver heilvita maður, að annaðhvort þessara vottorða hlýtur að ljúga. En bæði atkvæðin voru tekin gild. Fyrir kjörstjórn Ísafjarðar lá ekki annað en vottorð frá bæjarfógetanum hjer, en fyrir Alþingi árið eftir lágu bæði vottorðin. Auk þeirra tveggja kjósenda, sem jeg nefndi áðan, eru enn tveir kjósendur, sem sannað er um, að hafi kosið á tveim stöðum. Jeg hefi því sýnt fram á, að þarna voru 4 atkvæði tvímælalaust ógild. En atkvæðamunur milli Sigurjóns Jónssonar og mín var 1 atkvæði. Ennfremur var atkvæðaseðill, sem á stóð Sigurjónsson Jónsson, tekinn gildur, en annar, sem á stóð Herra Haraldur Guðmundsson, ógildur. Alþingi hafði verið sent að vestan atkvæðaumslag, sem ekki hafði verið tekið gilt af undirkjörstjórninni. Og hvað skeður? 3. kjörbrjefadeild Alþingis opnar umslagið og tekur atkvæðið gilt, Sigurjóni Jónssyni í vil. Þó eru svo ströng ákvæði um leynd atkvæða, að kjósandi er ekki einu sinni skyldugur að segja fyrir rjetti, hvern hann hafi kosið. En umslagið er opnað og frsm. kjörbrjefadeildarinnar, Jón Auðunn Jónsson, lýsir yfir því, að ákveðin kona, Guðrún Halldórsdóttir, hafi kosið Sigurjón Jónsson. Jeg get ekki hugsað mjer öllu hraklegri meðferð á sjálfu sjer en Alþingi framdi með því að láta viðgangast annað eins og þetta. Það, sem jeg nú hefi talað um, er alt um hinar smærri misfellur á kosningunni í Ísafjarðarkaupstað 1923. Aðrir gallar á þeirri kosningu voru miklu stórkostlegri. Máli mínu til sönnunar ætla jeg, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp nokkurn kafla úr kærunni, sem undirskrifuð var af 25 kjósendum, hinum mestu sómamönnum vestur þar: „.... Auk alls þess, sem hjer að framan er sagt um misfellur á kosningunum, sem augljóst er, að valdið hafa því, að H. G. eigi fjekk kjörbrjef, er oss kunnugt um, að stór spjöll hafa verið á undirbúningi kosninganna af hálfu fylgismanna S. J. Margháttuð fjeboð og fleiri óleyfileg meðul og ósæmileg háttsemi var notuð honum til framdráttar, og teljum vjer brýna nauðsyn til bera, að það sje fljótt og skörulega rannsakað til hlítar, einkum þegar þess er gætt, að sami flokkur notaði svipuð meðul við þingkosningar hjer 1919, og að kjörbrjefanefnd Alþingis 1921 lætur svo um mælt á þskj. 550 í tilefni af því: „- - Nefndin telur, að hjer sje svo nærri höggvið síðari málsgrein 114. gr. hinna almennu hegningarlaga, að ástæða sje til, að þetta verði rannsakað til hlítar. . . . . “ Svo sem kunnugt er, hefir sú rannsókn aldrei verið gerð. Þurfum vjer eigi að benda yður, háa Alþingi, á það, hver voði það er, ef slíkt athæfi er látið óátalið hvað eftir annað, uns það fær fulla hefð á sig. Þá skulum vjer geta þess, að blaðið „Vesturland“ hefir borið það á oss, fylgismenn H. G., að vjer höfum beitt mútum við kosningarnar. Blaðið hefir ekki fengist til að beina þessum aðdróttunum að nokkrum sjerstökum, svo að oss er þess enginn kostur að fá oss hreinsaða af þeim með dómi. Hinsvegar getum vjer ekki unað því að liggja undir þessum áburði, og er oss þá sá einn til, að leita til yðar, til þess að fá fullkomna rannsókn, er megi hrinda af oss þessu ámæli. Ennfremur viljum vjer geta þess, að af atkvæðum, greiddum utan kjörstaðar (alls 196), fjekk S. J. ca. 45 atkv. meiri hluta, en hinsvegar því nær sama minni hluta úr atkvæðum greiddum á kjörstað. Þykir oss grunsamlegt og meira en það, hvílíkan meiri hluta S. J. fjekk úr þessum fáu atkvæðum, greiddum utan kjörstaðar. Vjer höfum líka orðið þess áskynja, að atkvæðagreiðs]u utan kjörstaðar hefir á ýmsan hátt verið ábótavant, og einkum varðveislu atkvæða og kosningagagna hjá bæjarfógeta. Hann hefir, að gefnu tilefni, skýrt H. G. frá, að hann teldi sjer ekki skylt, enda gæti hann ekki gert skil á atkvæðaumslögum og kosningagögnum, þannig að sjeð yrði, hvort eftirstöðvar þær, sem hann nú hefir, og það, sem notað hefir verið við kosninguna, er jafnt því, sem stjórnarráðið hefir sent honum. En slík skil teljum vjer jafnnauðsynleg af hans hendi eins og af hendi kjörstjórna á kjördegi, til tryggingar því, að kosningagögnin sjeu ekki ranglega notuð.“ Eins og menn sjá, er þess beiðst, að hið háa Alþingi hlutist til um, að hafin sje rannsókn í málinu. En þingið 1924 virðir ekki kær una svo mikils að vísa henni til kjörbrjefanefndar. Enn síður sá stjórnin ástæðu til þess að verða við tilmælunum um rannsókn. Jeg vil nú leyfa mjer, þar sem þessi gögn eru geymd í skjalasafni Alþingis, að beina því til hæstv. stjórnar, hvort hún sjái sjer ekki fært, þó að langt sje um liðið, að láta rannsaka þau og bera saman við lista um utankjörstaðaratkvæði, sem sennilega eru í fórum undirkjörstjórnarinnar á Ísafirði. Jeg ætla ekki að tala meira um kosninguna á Ísafirði 1923. En jeg fullyrði, að það er ekki ofmælt, að aðgerðir þings og stjórnar í því máli öllu væru ekki vel til þess fallnar að skjóta skálkum skelk í bringu, en betur til þess að gefa mönnum undir fótinn með það, að þeim sje óhætt að syndga upp á náðina. Mjer virðist ávöxturinn af þessum aðgerðum hafa komið vel og greinilega í ljós nú. Skal jeg nú víkja að kosningunni 1927. Auk sakamálsins, sem hjer hefir verið rætt um, urðu á þeirri kosningu margar og miklar misfellur, sem sýna það og sanna, að Norður-Ísfirðingum, sumum hverjum, er annað betur lagið en að fylgja fyrirmælum kosningalaganna. Tveim hreppum, Grunnávíkurhreppi og Sljettuhreppi, var skift í 3 kjördeildir hvorum, en hvorugur þeirra hafði samið sjerstakar kjörskrár fyrir deildirnar, sem þó er fyrirskipað í lögum. Eitthvert veður virðast þeir menn, sem í kjörstjórn voru, hafa haft af þessu, því að bókun kjörstjórnar í einni deildinni byrjar svo: „Fyrir tekið að semja kjörskrá fyrir deildina.“ Í Grunnavíkurhreppi er 3 kjósendum, sem ekki stóðu á kjörskrá, leyft að kjósa. Þar var engin aukakjörskrá samin. Einn kjósandi kaus veikur heima hjá sjer og fjekk til þess aðstoð. Eru þó heimakosningalögin fyrir löngu úr gildi gengin. Þá þarf jeg ekki að fjölyrða um hreppstjórann í Bolungarvík, sem sjálfur ber það fyrir rjetti, að hann hafi aðstoðað tvo kjósendur við atkvæðagreiðsluna, þótt hann áður hafi vottað með undirskrift sinni, að þeir hafi kosið í einrúmi. Jeg ætla að leyfa mjer að segja hjer eina sögu, sem jeg hefi góðar heimildir fyrir, nefnilega rannsóknardómarann sjálfan. Á bæ einum var háöldruð kona. Húsbóndinn bað hreppstjóra koma og láta konuna kjósa. Hreppstjóri segir, að hann megi ekki fara heim til hennar, en það verður þó úr, að hann sendir þangað kjörgögn. Konan er gömul og skjálfhent og ef til vill ekki skrifandi. Húsbóndinn skrifar fyrir hana, útfyllir vottorðið, sem kjósandinn á að gefa, og skrifar undir það. Síðan útfyllir hann vottorðið, sem hreppstjórinn á að gefa, og skrifar undir það og skrifar að lokum nafn sitt sem vitundarvottur. Eins og menn sjá, hafa því á kosningunni orðið margar og miklar misfellur. Jeg skal að vísu játa, að ekki er þó ástæða til að ætla, að þær hafi ráðið úrslitum kosninganna. Um sakamálið er það að segja, að þar sem búið er að taka málið upp sem opinbert mál, álíta kjósendur að sjálfsögðu, að þeir þurfi ekki að kæra yfir því til Alþingis. Þó að talsvert hafi verið rætt um þennan þátt málsins, þá verð jeg að skýra lítið eitt frá gangi málsins, sjerstaklega vegna þess, að eitt af dagblöðunum, „Morgunblaðið“, prentaði með feitu letri nýlega, að Haraldur af Ísafirði væri riðinn við þetta mál. Jeg ætla það væri hv. 1. þm. Skagf., sem spurði mjög innfjálgur um það, gegnum hvaða hendur þessi fjögur fyrstu atkvæði hefðu gengið, sem kært var yfir á Ísafirði. Byrjun þessa máls er sú, að fjórir kjósendur, sem kjósa hjá Hálfdáni hreppstjóra, sækja atkvæði sín aftur til hans. Þeir fá pata af því, að ekki sje trygt að eiga þau þarna geymd. Tveir opna umslögin strax heima hjá sjer um kvöldið og sjá þegar, að atkvæðunum hefir verið breytt. En það var orðið áliðið dags og ekki hægt að ná til dómara. Strax klukkan 8 morguninn eftir voru þeir komnir á Ísafjörð og vekja upp Finn Jónsson, frambjóðanda, og koma svo til mín. Það var klukkan að ganga 9 og jeg var ekki kominn á fætur. Við hringdum hið snarasta til bæjarfógeta, en hann var nú heldur ekki kominn á fætur, svo að ekki var hægt að ná til hans. Við hreyfðum ekki við þessum tveimur umslögum, sem búið var að opna, en jeg sagði við mennina, að þeir færu strax til bæjarfógeta. Þriðji maðurinn sagði, að úr þessu yrði svo mikil rekistefna og vildi ekki fara með umslagið nema sjeð væri, að þess þyrfti. Ef það sýndi sig, að alt væri með feldu í umslaginu, þá vildi hann ekkert vera við riðinn þetta óþokkamál. Af þessu er það gert að opna þetta umslag hans í viðurvist fimm manna. Þetta er alt, sem jeg hefi komið nærri þessu máli. Bæjarfógetinn á Ísafirði hóf svo rannsókn í málinu. Jeg veit ekki, af hverju hann hefir verið látinn hætta, en jeg held, að sú rannsókn hans hafi verið af fullri einlægni framkvæmd og að öllu með góðum vilja gerð. Síðan er sendur vestur Steindór Gunnlaugsson fulltrúi í stjórnarráðinu, til þess að rannsaka málið, - sá sami og rannsókn hafði á hendi í mútumálinu 1919. Jeg skal engan dóm á hana leggja, en óneitanlega var hún með dálítið einkennilegum hætti. Hann fangelsaði þá, sem fyrst höfðu kært yfir kosningunni, og kann að vera, að það sje ekkert að segja um það sjerstaklega. En í öðru lagi fær hann vitneskju um, að fimm að þeim mönnum, sem kusu hjá Hálfdáni, telji, að grunur leiki á, að eitthvað hafi verið athugavert við þeirra seðla. Það, sem nú rannsóknardómarinn gerir, er að kalla þessa fimm menn fyrir rjett og láta þá leita að sínum seðlum í bunka heimagreiddra atkvæða í Norður-Ísafjarðarsýslu. Einn maðurinn tekur þar seðil ekki ólíkan sínum seðli. Annar þykist þekkja þar sinn seðil. Tveir þykjast fyrir víst þekkja sína seðla. Fimta þykir það líkjast sínum seðli. Þetta telur rannsóknardómarinn nægilegt, telur þá eiga seðlana. En ekki er svo mikil áhersla lögð á að prófa málið, að honum detti í hug að taka sýnishorn af rithönd þessara manna. Þá sleppir hann Hálfdáni og Eggert úr gæsluvarðhaldi og segir á þá leið, að þótt eitthvað yrði kannske haldið áfram rannsókn, þá sje þýðingarlaust að halda þeim lengur í gæsluvarðhaldi. Og þar með lýkur þessari rannsókn. Þá er þar til máls að taka, er rannsóknardómari sá, sem síðar var skipaður, hóf rannsókn að nýju í málinu. Því hefir verið lýst nokkurn veginn greinilega af hæstv.dómsmrh., hverjum vinsældum hann átti að fagna hjá Íhaldsflokknum, forsprökkum hans og málgögnum svo að segja um land alt. Það er skemst af að segja, að Íhaldsflokkurinn virðist hafa gert þetta að fullkomnu flokksmáli. Öll viðleitni málgagna hans og forkólfa hefir beinst í þá átt að gera rannsóknardómarann tortryggilegan og afflytja hann og rannsókn hans í augum almennings, vekja meðaumkun með sakborningum, með því að flytja ýktar sögur um veikindi og bágar ástæður þeirra og skáldsögur um hrottaskap og fúlmensku rannsóknardómarans. Jeg geri ráð fyrir, að jeg þurfi ekki að vísa um þetta í einstök blöð. Ýmsir hv.þm. hafa lesið kafla í „Morgunblaðinu“ og „Vesturlandi“, sem sanna þetta. Jeg get ekki varist því að finnast þetta ákaflega grunsamlegt framferði. Mjer hefði fundist ekkert eðlilegra en að einmitt Íhaldsflokknum í heild sinni, og þá sjerstaklega frambjóðanda hans, Jóni Auðuni Jónssyni, hefði verið það hið mesta áhugamál að fá sem allra fullkomnasta rannsókn í málinu. Að öllum eðlilegum hætti hefði hann átt að óska þess umfram alt, að málið væri krufið svo til mergjar, að fundinn væri sá sannleikur, sem unt væri að finna. En svo undarlega bregður við, að öll viðleitni flokksins í heild og málgagna hans gengur - eins og jeg áðan sagði - í þá átt að gera rannsókn tortryggilega og miklum mun erfiðari en annars hefði verið. - Og út yfir tekur, þegar þingmannsefnið í rjettarhaldinu 11. nóv., í stað þess að svara þeim spurningum, sem settar eru fram blátt áfram, kastar skætingi og aðdróttunum að rannsóknardómara. Jeg veit ekki, hvort jeg á að segja þá sögu, og gæti hún reyndar orðið til fróðleiks í þessu efni. Eftir að búið er að bóka það, sem var upplesið hjer í þinginu, lætur þingmaðurinn þess getið, að í þeim hreppi, sem hann hafi verið staddur í á kjördegi, hafi í öllu verið fylgt bókstaf og fyrirmælum laganna. Þá spyr rannsóknardómari, í hvaða hreppi það hafi verið. Hinn segir: Í Eyrarhreppi, nefnilega þar, sem hinn margnefndi Hálfdán er hreppstjóri. Þá mun rannsóknardómara hafa þótt djarft svarað, því að hann lætur bóka, að þetta sje það ósvífnasta svar, sem hann hafi fengið í allri sinni rjettarrannsókn. Þá mun Jóni Auðuni hafa þótt, sem hann tæki fullmikið upp í sig, því að hann lýsti yfir því, að ummæli hans eigi bara við þann tíma, sem hann var viðstaddur þarna, nefnilega þegar hann hjelt þar þingmálafund og svo á kjördegi meðan kosning fór fram. Þá bókar rannsóknardómari, að framburður þessi sje einskis virði, og get jeg verið honum sammála í því. Það er í skemstu máli að segja, að telja má niðurstöðuna af rannsókn málsins þá, að auk þeirra fjögurra atkvæða, sem fram komu strax og kært var yfir, hafa fundist fimm seðlar, sem ekki finnast eigendur að og ætla verður, að hafi verið falsaðir. Nú er það einkennilegt, að tveir af þessum seðlum eru með nafni Jóns Auðuns Jónssonar, en þrír með nafni Finns Jónssonar. Jafnframt er það upplýst, að þrír af seðlunum lágu í skrifstofu Hálfdáns og voru teknir þar af bæjarfógeta, en tvo, jafnmarga og nafn Jóns Auðuns stóð á, var búið að senda áður til viðkomandi hreppstjóra. Rithönd þeirra fimm manna, sem um er að ræða og ekki hafa fundið seðla sína, er öll önnur en á seðlum þessum, en eigendur að öllum hinum seðlunum eru fundnir. Auk alls þessa virðist það þýðingarmikið atriði í þessu máli, hve mikil áhersla var lögð á að fá ísfirska kjósendur til að fara út í Hnífsdal og greiða atkvæði þar. Ekkert liggur eðlilegar við en að þeir færu í skrifstofu bæjarfógeta til að kjósa; en það er sannað með framburði í rjetti, að lögð var áhersla á að fá kjósendur til að kjósa í Hnífsdal; en ekki var reynt að hafa áhrif á það, hvern þeir kysu. Það virðist svo, sem þessir kosningaóknyttir sjeu farnir að ganga frá kyni til kyns, að þessi löstur, er jeg áðan nefndi, sje kominn í annan lið. Sonur Bjarna, sem varð frægastur 1919, er sannur að því, eftir því sem bókað er hjá rannsóknardómara, að háfa boðið og greitt 25 krónur fyrir atkvæði eins kjósanda. Jeg get - eins og jeg áður sagði - tekið fram, að þessar margháttuðu brellur, stórar og smáar, við kosningu í Norður-Ísafjarðarsýslu komu mjer á engan hátt á óvart. Jeg bjóst við þeim, áleit fulla ástæðu að búast við þeim, eftir því hvernig tekið hefir verið í þessi mál á undanförnum þingum. Hinu get jeg ekki neitað, að mjer kemur nokkuð á óvart sú niðurstaða, sem allur meiri hluti kjörbrjefanefndar virðist fá í þessu máli, og þó einkum tillögur hennar. Eftir því sem jeg best fæ skilið af því, sem nefndarmenn hafa sagt, hefir alt það, sem þeir hafa rannsakað og fengið upplýsingar um, hnigið í þá átt að sýna, að alvarlegar misfellur og stórkostlegar sakir eru í sambandi við þessa kosningu. Hinu geri jeg ekki ráð fyrir, að kjörbrjefanefnd hafi dottið í hug í upphafi, að nokkuð yrði sannað um það, að frambjóðandi Jón Auðunn Jónsson væri sannanlega riðinn við kosningaglæpina. Það, sem upplýst hefir verið um það, hver siður er hjá öðrum Norðurlandaþjóðum, virðist mjer ekki hafa mikla þýðingu. En jeg ætla jeg tæki rjett eftir, þegar skeytið var lesið upp, að einmitt í Svíþjóð væri gerður mikill munur á, hvort kosningaglæpur er framinn af einstökum mönnum eða hvort hann er framinn af kjörstjórn sjálfri, sem er talið miklu meira brot. Nú er þetta mál svo vaxið, að það er einmitt trúnaðarmaður þjóðarinnar, hreppstjórinn, sem grunaður er um fölsun á atkvæðagreiðslu. En störf hreppstjóra eru við atkvæðagreiðslu utan kjörstaða alveg nákvæmlega sama eðlis og kjörstjórna á kjördegi. Því hlýtur það að segja sig sjálft, að þegar grunur liggur á honum um glæp, ber að taka miklu harðar á því en ef um einhvern annan væri að ræða. Auk þess er upplýst af hæstv.dómsmrh., að í því landi þar sem þingræðið er elst og í föstustum skorðum, er miklum mun harðar á þessu tekið, eins og rjett er og sjálfsagt, að mínum dómi. Mjer hefir heyrst á mönnum, sem andmæla því að ógilda kosninguna, að þeir beri aðallega tvent fyrir sig. Annað, að ekki sje rjett að hegna þingmannsefninu Jóni Auðuni, og hitt, að með því væru kjósendur í NorðurÍsafjarðarsýslu sviftir rjetti sínum og hegningin látin einnig lenda á þeim saklausum. Að mínu viti er þetta hvorttveggja hin mesta fjarstæða. Hjer er alls ekki um það að ræða að hegna einum eða öðrum. Slíkt er ekki Alþingis. Jeg álít, að af þremur ástæðum eigi að ógilda þessa kosningu. Í fyrsta lagi vegna sóma Alþingis og vegna þess fordæmis, sem það skapar með úrskurði sínum. Með því að ákveða, að kosningaglæpir skuli ekki hafa áhrif á lögmæti kosningar, er gefið undir fótinn hverskonar óreiðu og glæpum við kosningar framvegis. Því að það er vitað til fulls, að aldrei er hægt að sanna nema örlítið brot af því, sem kann að vera framið við slíkar kosningar. Það er tilviljun yfirleitt, að rannsókn fáist í þessum málum, og þó að hún fáist, er aldrei hægt alt að sanna. Í öðru lagi er þetta siðferðisskylda gagnvart kjósendum í Norður-Ísafjarðarsýslu. Þeir eiga heimting á því, að úr sje skorið á þann hátt, að kosningin geti talist lögleg og óbrjáluð, hvern þingmann þeir skuli hafa. Í þriðja lagi er það vegna þingmannsefnisins, og myndi jeg leggja mest upp úr því, ef jeg væri frambjóðandi. Hann þarf að fá uppreisn áður hann sest á þingbekk. Og þá uppreisn getur enginn veitt honum nema kjósendur Norður-Ísafjarðarsýslu. Það er því allra hluta vegna rjettast að lýsa þessa kosningu ógilda og láta kjósa á ný, og það hið bráðasta.

Jón Þorláksson Ástæðan til þess, að jeg kvaddi mjer hljóðs, var nú aðallega sú, að enginn hafði beðið um orðið, en þar sem margir hv.þm. eru fjarstaddir, þá vildi jeg ekki, að atkvgr. færi fram meðan svo stæði. Annars hafa umr. snúist á þann veg, að það mætti ætla, að formanni Íhaldsflokksins væri eigi algerlega óskylt mál að standa upp til varnar gegn þeim aðdróttunum á hendur þeim flokki, sem komið hafa fram í þessum umræðum, enda er það auðvelt verk. Hæstv. dómsmrh. (JJ) byrjaði ræðu sína með því að sveipa yfir sig skikkju siðgæðis, vandlætingar og rjettlætis. En sú skikkja fór honum ekki vel. - Hann vísaði á góð fordæmi frá Englandi fyrir því, hvernig bæri að haga sjer í opinberu lífi, og tók rjettilega fram, að Englendingar gættu þess stranglega, að enginn hefði rangt við í leik. Þetta er nú ekki nema rjett, og það er í sjálfu sjer lofsvert að benda á þetta fordæmi. En þegar slíkar bendingar koma frá þessum hæstv. ráðh., þá víkur nokkuð kynlega við, því að allir vita, hve illa honum hefir sjálfum gengið að lifa eftir þessari fögru reglu. Ein afleiðing þessarar reglu Englendinga er sú, að hlutdræg frásögn pólitískra blaða er alls ekki þoluð. Þeir heimta rjetta frásögn blaðanna um pólitíska viðburði, hver sem í hlut á. Á þetta hefir talsvert brostið hjer, og er hæstv.dómsmrh. (JJ) manna best kunnugt um, að svo er, því að það er álit flestra, að enginn hafi gengið lengra en hann í gagnstæða átt. Það tekur sig því óneitanlega illa út, þegar hann af siðferðislegum eða uppeldislegum ástæðum vill ónýta kosningu Jóns A. Jónssonar. Í síðari hluta ræðu sinnar kastaði hann líka af sjer þessari siðferðisskikkju og kom þá fram sem hinn gamli, óhlífni ádeilumaður, sem hann venjulega er. Hæstv. dómsmrh. sagði meðal annars, að Íhaldsflokkurinn hefði gert það að flokksmáli að standa á móti rannsókn á kosningasvikamálinu í Hnífsdal. Þetta getur hann ekki staðið við. Hjer getur nú verið um tvent að ræða. Annaðhvort á hann við þingflokkinn, eða hann á við þann kjósendahóp á öllu landinu, sem fylgir stefnu flokksins. Sje svo, að hann eigi við það síðara, þá er það nú hálf íslenska þjóðin, sem hefir átt að bindast samtökum til að hindra þessa rannsókn. En eigi hæstv. ráðh. aðeins við þingflokkinn, þá er honum auðvelt að fá vitneskju um, að hann hefir hvorki blandað sjer í þetta mál nje heldur getað það. Flokkurinn hefir alls ekki náð saman síðan kosningasvikin gerðust. Og þó hann hefði getað náð saman, þá er jeg viss um, að ekki einn einasti maður úr flokknum hefði á minsta hátt viljað hindra það, að lögmæt rannsókn færi fram í þessu máli. En sje átt við alla íhaldsmenn, eða með öðrum orðum helming þjóðarinnar, sjá allir, að sá áburður er slík fjarstæða, að honum þarf ekki að svara. Það er nú að vísu svo, að því er ekki hægt að neita, að nokkuð kalt andaði móti rannsóknardómaranum, Halldóri Júlíussyni, þegar hann kom vestur til að taka við rannsókn þessa máls. Jeg hefi ekki kynt mjer neitt sjerstaklega, hvernig á því muni hafa staðið. Má vera, að það hafi stafað af þeirri almennu tilfinningu, að menn eiga yfirleitt bágt með að trúa því, að meðbróðir þeirra, sem þeir í langa tíð hafa ekki þekt að öðru en heiðarlegu og góðu, gerist alt í einu glæpamaður. Þetta getur verið afsökun þess, að þeir hafi gengið feti framar en rjett var og hafi talið rannsókn óþarfa. Ef nú litið er á það, hversu vel hæstv.dómsmrh. og flokksmönnum hans hafi tekist að fylgja þeirri reglu Englendinga að hafa rjett við í leik, þá verð jeg að segja, að þeim hefir mistekist það hraparlega í þessu máli. Þeir hafa flutt hjer margar og langar frásagnir um kosningar í þessari sýslu bæði nú og áður, en hafa með atkv.magni varnað þeim eina þingmanni úr andstæðingaflokknum, sem kunnugur er þessum málum og gefið gat upplýsingar í þeim, frá að sitja á þessum fundi. Hví komu þeir ekki með þessar frásagnir á þeim eina fundi, sem Jón A. Jónsson átti sæti hjer? Þá hefði hann getað svarað og leiðrjett hinar einhliða frásagnir, sem sagðar hafa verið af kosningunum að vestan. - Hvort sem það hefir nú verið að yfirlögðu ráði gert eða ekki að bíða með þessar frásagnir, þar til Jón A. Jónsson væri vikinn af þingi, þá hefir þetta nú tekist svona til. Og mjer finst, að það siti illa á þeim að vera að tala um að hafa rjett við í leik og halla hvergi á. Þetta sama, sem hjer hefi jeg sagt, get jeg nú að mestu líka látið nægja sem svar til hv.þm. Ísaf. (HG). Það er enginn í okkar hópi, sem hefir nægan kunnugleika til að mótmæla sögum hans að þessu sinni. Þetta vil jeg að komi fram í þingtíðindunum, svo þeir, sem síðar kynnu að vitna í það, að frásögn hans um þetta mál standi óhrakin, sjái, af hvaða ástæðu það er, og taki skýrslu hans ekki gilda þess vegna að órannsökuðu máli. Jeg hefi tekið þá stefnu í þessu máli, að bíða rólegur þess dóms, sem í því verður feldur, og hefi því ekki hirt um að kynna mjer það neitt sjerstaklega. Jeg skal því heldur ekki fara mörgum orðum um það. Aðeins minnast á tvö atriði, sem dregin hafa verið inn í þetta mál, annað af hæstv.dómsmrh. og hitt af hv.þm. Ísaf. Það kom fram við þessa rannsókn, að tveir borgarar þar vestra, karl og kona, sem leidd voru sem vitni í málinu, þorðu í fyrstu ekki að segja satt og rjett frá. Það var mjög óheppilegt, að þetta skyldi koma fyrir. En það bendir þó á það, hversu varlega þurfi að fara í yfirheyrslum við svona fáfrótt en heiðvirt fólk, sem ekki vill spilla fyrir þeim með framburði sínum, er það veit saklausan, ef sannleikurinri á að koma í ljós. Rjett er að geta þess, rannsóknardómaranum til lofs, að hann fjekk þennan framburð leiðrjettan, svo sannleikurinn kom í ljós. Vonandi er, að svo hafi einnig tekist við önnur vitni í málinu, að framburður þeirra af þessari eða öðrum ástæðum hafi eigi orðið rangur. Þetta sýnir, hversu, mikla varúð og lagni þarf að viðhafa í rannsókn, þegar heiðvirt en lítilsiglt og kjarklítið fólk á í hlut, svo rjett niðurstaða fáist. Hitt atriðið var það, sem mjer heyrðist hv.þm. Ísaf. (HG) segja, þótt jeg eigi nú reyndar bágt með að trúa því, að hann hafi sagt það, eða að það sje satt. En mjer heyrðist hann nú segja það. En það var, að þegar Jón A. Jónsson svaraði rannsóknardómaranum sem vitni upp á spurningu rannsóknardómarans, hvar hann hefði verið staddur á kjördegi, að hann hefði verið staddur í Hnífsdal og að þar hefði alt farið rjett fram. Þá hefði rannsóknardómarinn átt að segja, að þetta væri það ósvífnasta svar, sem hann hefði fengið fyrir rjetti. Þetta er ótrúlegt, og jeg get varla trúað því, að það sje rjett. En jeg hefi engin rök, sem hrekja, að það sje rjett. En sje þetta svo, þá finst mjer rjettvísinni ekki hafa tekist svo vel að halda uppi virðingu sinni þarna sem vera ber. Gæti þetta gefið tilefni til að skilja betur mótstöðuna þar vestra. En það er í sjálfu sjer nærri óhugsandi, að svona skætingssvar komi frá dómara, sem situr þar sem fyrirsvari sjálfrar rjettvísinnar í landinu. Jeg skal svo ekki fjölyrða meira um þetta svo kallaða Hnífsdalsmál, en aðeins víkja lítillega að því máli, sem hjer liggur fyrir, kosningunni í Norður-Ísafjarðarsýslu. - Jeg get látið ánægju mína í ljós yfir niðurstöðu meiri hluta háttv. kjörbrjefanefndar, þeirri niðurstöðu, sem jeg hafði komist að þegar í upphafi þings, að það ætti að ráða úrslitum þessa máls, að Jón A. Jónsson hefir fengið alveg ótvíræðan, löglega greiddan meiri hluta atkvæða í kjördæminu við kosninguna. Og þótt greinilegt þyki, að glæpur hafi verið framinn í sambandi við kosninguna, þá er þm. sjálfur alveg hreinn af því máli. Mjer kom því ekkert óvart, þótt Framsóknarmennirnir í nefndinni kæmust af þessari niðurstöðu, því hún er í samræmi við lög landsins og þá venju, að sá sje talinn löglega kosinn, sem fengið. hefir ótvíræðum meiri hluta löglega greiddra atkvæða. Þessi regla er ein af máttarstoðum þjóðskipulagsins. Og ef Alþingi færi að byggja á öðru, þá væri ráðist á einn hornstein þess þjóðskipulags, sem vjer nú búum við. Hitt get jeg ætlað, að engum komi á óvart, þótt þeir menn, sem hafa það á stefnuskrá sinni að rífa það þjóðfjelagsskipulag niður, sem nú er, vilji gjarnan brjóta þessa stoð sem aðrar.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Hv. 1. þm. Skagf. (MG) óskaði eftir, að sjer yrði ekki svarað til muna meðan hann væri fjarverandi. Hann byrjaði ræðu sína með því að gera gys að þeim tveim Framsóknarmönnum, sem hafa fylgt honum að málum í því að vilja taka kosninguna gilda, en álíta hana þó tæpa. Þeir áfellast mjög engu að síður, auk fölsunarinnar, ýms atvik, er að máli þessu lúta. En Íhaldið hefir yfirleitt altaf lýst velþóknun sinni á öllu saman þangað til nú í dag, að skeytið kom frá Ögri um, að íhaldsmenn í Norður-Ísafjarðarsýslu finna, að þeir geta ekki lengur afsakað svikin. Þá þótti háttv. 1. þm. Skagf. það furðulegt að taka upp á því að síma út um allar álfur, til þess að fá vitneskju um, hvernig stærri þjóðir fara að í slíkum málum sem þessu. En eins og jeg hafði áður bent á, hefir Alþingi hingað til ekki þurft á því að halda að fella dómsúrskurði í fölsunarmálum, en þau koma, því miður, ekki ósjaldan fyrir erlendis. Þá talaði háttv.þm. Dal. (SE) með miklum fjálgleik um „Frelsisherinn“ sinn, þennan mikla og stóra flokk, er mundi mylja alt undir sínum hæl. Þá var háttv.þm. stór og mælskur. Annars hjelt jeg, að hann væri búinn að segja þetta nógu oft, bæði í blaði sínu og á fundum, og hann þyrfti því ekki að koma þessu þrotlausa gorti að hjer. Það er næstum broslegt að heyra þennan háttv.þm. tala eins og hann einn hafi þjóðarviljann að baki sjer, eins og enginn annar en hann hafi umboð fyrir „þessa“ þjóð. Það verður enn broslegra, þegar litið er á það, að þessi maður hefir fallið tvisvar við kosningar nú alveg nýlega, þó að hann loks skriði inn með litlum meiri hluta í einu minsta kjördæmi landsins. Ennfremur fjellu allir liðsmenn hans og samherjar. Og svo kemur hann hjer fram mjög hátíðlegur og reynir að breiða verndarvæng „frelsishersins“ yfir fölsunina í Hnífsdal. Því að fölsunin er sönnuð. Það er sannað, að stórkostlegur glæpur hefir verið framinn í sambandi við þessa umræddu kosningu, og það eru altaf að sannast nýjar falsanir í þessu máli. Í gær sannaðist alveg ný fölsun í Hnífsdalsmálinu, og margt bendir á, að það muni bráðlega sýna sig, að enn sjeu ekki öll kurl komin til grafar. Háttv. þm. ( SE ) getur því tæplega vænst þess, að þeir, sem vita þetta, geti beinlínis með hrifningu litið á þann flýti, sem hann hefir óskað eftir í þessu máli. Háttv. þm. (SE) virðist frá upphafi hafa verið ánægður með kosninguna í Norður-Ísafjarðarsýslu og ekki hafa talið neina þörf á að athuga hana sjerstaklega. Þá talaði sami háttv.þm. um það, að ekki kæmi til mála að ónýta þessa kosningu, vegna þess, að ekkert fordæmi væri fyrir slíku, þegar um svo mikinn meiri hluta löglegra atkvæða væri að ræða, að fölsunin gæti engu valdið um úrslitin, og er þá rjett að líta á rjettlæti og óskeikulleik hv.þm. í slíkum málum. Hvernig var það í Vestur-Ísafjarðarsýslu, þegar Kristinn Daníelsson, sem var kosinn með talsverðum meiri hluta, var sendur heim, aðeins vegna lítilfjörlegra formgalla, þó að vilji kjósenda væri ekki á nokkurn hátt tvíræður, en hinn frambjóðandinn, Matthías Ólafsson, sem hafði miklu færri atkv., var tekinn inn í þingið? Jeg hygg, að þetta hafi verið í tíð hv.þm. Dal. (SE) á þingi og að hann hafi goldið því jákvæði, að minnihlutamaður, sem var nákomnum venslamönnum hans á þingi velþóknanlegur, var tekinn inn í stað þess, er hafði sannanlega að baki sjer meirihlutafylgi kjósenda. Jeg segi þetta líka til hv. 3. landsk. (JÞ), af því að það var hans flokkur, sem stóð á bak við Matthías Ólafsson. Jeg vildi beina því til hans, hvort ekki mætti með meiri rjetti nú ónýta kosningu JAJ en þá var ónýtt kosning Kristins Daníelssonar. En hann var sendur heim af flokksbræðrum hv. 3. landsk. Samt var þá ekkert talað um ofbeldi af Morgunblaðsmönnum þess tíma. Hv. 3. landsk. var með dylgjur um það, að jeg hefði farið með ósannindi. Jeg hafði rakið málið eins og það lá fyrir og í einu og öllu skýrt rjett frá, en hann kom hjer aðeins með órökstuddar dylgjur út í loftið. Jeg gæti eins sagt um hann, að hann, til dæmis, seldi of dýrt sement. Það hefir komið fyrir, að Íhaldsmenn hafa sagt það, að jeg hafi sagt ósatt, en þeir hafa aldrei sannað það. Þess vegna eru fúkyrði þessara manna fyrir löngu dæmd dauð og ómerk af hæstarjetti almenningsálitsins í landinu. Og það er furðulegt að heyra slíkar ásakanir úr þessari átt og frá þessum manni, að hann skuli leyfa sjer að bera mig brigslum, mig, sem hefi tekið við spillingarfjósi fyrverandi stjórnar ómokuðu og átt nokkurn þátt í, að það hefir verið mokað. Slíkum aðdróttunum verð jeg algerlega að vísa heim til föðurhúsanna, þangað sem þær eiga heima. Það er líka fullkomið blygðunarleysi af formanni fyrverandi stjórnar og Íhaldsflokksins, er nú stendur orðlaus gagnvart öllum þeim þungu sakargiftum, sem bornar hafa verið á hann og hans flokk, að hann skuli leyfa sjer að áfella saklausa menn. En þessi frammistaða þessara tveggja fyrverandi ráðherra er alveg á borð við gerðir fyrverandi stjórnar í málinu sjálfu. Jeg vildi spyrja hv. 1. þm. Skagf. (MG), hvernig stóð á því, að bæjarfógetinn á Ísafirði hætti sinni rannsókn svo fljótt í vor sem leið. Það er ekki trúlegt, en það er sagt fyrir vestan, að þrýst hafi verið á hann af fyrverandi stjórn. Jeg vil ekki trúa því, að svo hafi verið, en það er einkennilegt, að hætt skyldi við þá rannsókn, sem virtist vera á rjettri leið, og síðan sendur ungur og lítt reyndur maður hjeðan í stað bæjarfógetans. Jeg vil ennfremur spyrja, hvers vegna svo langur tími var látinn líða frá því, að glæpurinn var framinn og þangað til rannsókn var hafin af hinum aðsenda manni. Þá vildi hv. 3. landsk. halda því fram, að engin flokkssamþykt hefði verið fyrir mótþróanum og andúðinni gegn rannsókninni vestra og Halldóri Júlíussyni. Hann játaði þó, að það hefði andað kalt til rannsóknardómarans, en slær því svo fram, að menn hafi ekki viljað trúa því, að glæpur hefði verið framinn. Hann hefði líka getað sagt eins og Morgunblaðið, að sjómennirnir hefðu eins getað hafa framið fölsunina. En það varð enginn úlfaþytur þá, er þeir voru fangelsaðir af sendimanni Íhaldsstjórnarinnar. Sú fangelsun reyndist síðar óþörf, en er samt afsakanleg. Fyrirfram er ekki hægt að sjá í glæpamáli, hverjir eru sekir. Síðar greip hv.þm. (JÞ) til þess ráðs að reyna að ófrægja rannsóknardómarann, Halldór Júlíusson sýslumann, hjer í þingsalnum og kasta hnútum að honum fyrir það, að hann hefði ávítað Jón Auðun Jónsson mjög kröftuglega fyrir rjetti. Hann gerir sem sje ráð fyrir, að það líðist að skrökva upp á rannsóknardómarann, setja óhróður um hann í Vesturland og Morgunblaðið, gera aðsúg að honum og hindra hann á allan hátt í að framkvæma starf sitt. Þetta á víst alt að vera leyfilegt, ef sökudólgarnir eru flokksbræður þingmannsins. Hann gerir ennfremur ráð fyrir, að ósvinnu Jóns Auðuns fyrir rjettinum sje tekið með þögn og þolinmæði, einungis af því að hann er íhaldsmaður. Nei, háttv.þm. (JÞ) fellur hjer á sjálfs sín bragði. Játning hans um andúðina til rannsóknardómarans, og jafnframt andúðina gegn rannsókninni sjálfri, og tilraun hans til að ófrægja rannsóknardómarann hjer í þingsalnum sýnir best varnarleysi Íhaldsins og aðstöðu þess í þessu alvarlega máli. Það stendur, því miður fyrir Ísland, enn óhrakið, að flest líffæri „Íhaldsins“ eru búin að vinna til sektar í þessu máli. Það byrjar með hinum „kalda anda“ og hótunum um ofbeldi gegn rannsóknardómaranum, sem aldrei hafði komið til Ísafjarðar fyr og sem Íhaldið hafði fáum vikum áður beðið að vera frambjóðanda sinn í Strandasýslu móti núverandi hæstv.forsrh. (TrÞ). Alt þetta er ekki annað en hræðsla við rannsóknina, hræðsla við sannleikann, ef hann yrði leiddur í ljós, - og á hvað bendir þessi hræðsla? Hún bendir ótvírætt á sektarmeðvitund Íhaldsins í þessu máli. Sama er að segja um hina skipulagsbundnu uppreisn í Bolungarvík, framkomu Vesturlands, Morgunblaðsins og allra Íhaldsblaðanna, og yfirleitt alla framkomu Íhaldsins gagnvart þeim manni, sem ekkert hafði til saka unnið annað en að hafa tekið að sjer að rannsaka erfitt glæpamál, og virðist ljúka því svo, að það sje til sæmdar fyrir sýslumannastjett landsins. En nú loks er komið svo, að fundur stuðningsmanna Jóns Auðuns byrjar skeyti sitt til Alþingis á því að lýsa andstygð sinni á glæpahlið Hnífsdalsmálsins. Þetta hefir þó áunnist. En Íhaldið getur ekki þvegið af sjer þann blett, sem það hefir sett á sig með því að hafa gert þetta sakamál að einskonar flokksmáli, því það hefir það gert, og nú síðast á þingi með beinni flokkssamþykt, þegar það greiddi óskift atkvæði með því að taka kosninguna strax gilda athugunarlaust og athugasemdarlaust, og það þrátt fyrir það, að einmitt nú þessa dagana eru að koma upp og sannast nýjar falsanir, undir handarjaðri þingmannsefnisins (JAJ), þó að þær snerti ekki hann sjálfan. Því hefir heldur ekki verið mótmælt, að beitt hafi verið af hálfu Íhaldsins gagn rannsókninni bæði þvermóðsku, reiðiyrðum, hótunum, röngum staðhæfingum og lognum frjettaburði, og þó að það hafi ekki haft nein áhrif, þá er það ekki þeim að þakka, er ósvinnuna fremja. Þeir vildu á allan hátt hindra rannsóknina, en ástæðan var ekki önnur en hin sama móðurtilfinning og lýst er í biblíunni á einum stað, sem jeg býst við, að allir háttv.þm. kannist við. Það er í frásögninni um Salómon konung og konurnar tvær, sem deildu um barnið. Salómon skipaði svo fyrir, að hluta skyldi barnið sundur á milli þeirra. Hann gerði ráð fyrir, að móðirin mundi þá segja til sín, þegar til alvörunnar kæmi, og það fór líka svo, móðirin sagði til sín. - Móðirin hefir líka sagt til sín í Hnífsdalsmálinu, - Íhaldið hefir fundið, að falsararnir eru því nokkuð nákomnir. Íhaldið hefir barist fyrir því af alefli að hindra framgang rannsóknarinnar, en hitt er annað, að þegar dómur er fallinn og ef til þess kemur, sem nálega má telja sannað, að einhver ákveðinn Íhaldsmaður eða Íhaldsmenn verði dæmdir, þá mun honum eða þeim gefinn „reisupassi“ Sölva Helgasonar, eins og Morgunblaðið gaf nýlega einum Íhaldsmanni, sem hafði verið æstur upp af flokknum til að sýna ólöghlýðni, en síðan spottaður, er hann stóð einn í neyð og vansæmd. Þá talaði háttv.þm. (JÞ) um „fair play“, og skal jeg virða honum það til vorkunnar, að jeg býst við, að hann sje ókunnugur ensku lífi og viti því ekki vel, hvað það þýðir. Jeg skildi hann svo, að hugsun hans væri sú, að ef til dæmis íþróttamaður, sem hefir verið barinn af keppinaut sínum, legst niður og biður þann fyrirgefningar, sem barði hann, þá sje það „fair play“. Nei, Englendingar eru ekki lyddur og ofbeldismaðurinn er þar beygður undir hinu sterka almenningsáliti. Jeg er líka viss um, að Íhaldsmenn á Englandi mundu aldrei ganga svo langt, til dæmis, að hlaupa upp til handa og fóta og birta mynd af manni, sem hefði unnið sjer það eitt til ágætis að gera sig sekan í sjerstakri vitleysu, uppreisn og ofbeldi, eins og raun ber vitni um að því er snertir fálkariddarann Pjetur Oddsson í Bolungarvík. En jeg skal segja hv. 3. landsk., hvað hans Íhaldsmenn skilja lítið „fair play“, eða lifa lítið eftir þeirri reglu. Daginn eftir að búið var að setja kosningu Jóns Auðuns til rannsóknar í kjörbrjefanefnd, kom einn Íhaldsmaður á fund í nefnd, sem jeg er í, og sagði: „Við skulum hefna þess síðar, sem þið hafið nú gert.“ Þetta er ekki „fair play“, að heimta hefnd fyrir það, að rjettlætið sje látið ná framgangi. Þá var hv.þm. (JÞ) að kvarta um það, að ekki væri hægt að njóta kunnugleika Jóns Auðuns í Norður-Ísafjarðarsýslu við umr. hjer í kvöld. Jeg vil aðeins segja það, að ekki átti hv.þm. Ísaf. (HG) þess kost að tala hjer í deildinni árið 1923, og ekki var um það kvartað af hálfu Íhaldsflokksins. Því er nú svo varið, að það er ekki hægt; við gætum þá alveg eins haft Hálfdán frá Hnífsdal hjer á fundi, en eins og formin eru á Alþingi, er það jafnómögulegt eins og að Jón Auðunn tali hjer í kvöld. Þá var hv. 3. landsk. að tala um yfirheyrslurnar í Bolungarvík á þá leið, að rannsóknardómarinn hefði jafnvel kent mönnum að falsa. Jeg skal mjög bráðlega gera ráðstafanir til, að birt verði á prenti eiginhandarvottorð þessara tveggja kjósenda, sem byrjuðu á að skrökva fyrir rjetti, í þeim tilgangi að bægja sök frá hreppstjóranum, Kristjáni Ólafssyni. Þau segja bæði, að þau hafi fyrst neitað að hafa þegið aðstoð, vegna þess að þau hafi haldið, að það skaðaði hreppstjórann minna, en segjast síðan hafa breytt framburði sínum, eftir að þeim hafði verið bent á það, að það kæmi honum betur, að þau segðu satt en ósatt. En sem sagt, þetta er í raun og veru lítið atriði í málinu, en það sýnir, í hve röngu ljósi formaður Íhaldsflokksins sjer þessa atburði, og ennfremur hitt, hversu fólkið er algerlega á valdi „matadoranna“ í Bolungarvík, er það hikar ekki við að segja ósatt fyrir rjetti, ef það hyggur, að það komi þeim betur en sannleikurinn.

Ólafur Thors Mjer hefir frá upphafi verið ljóst, hver er kjarni þessa, máls, og hafa umr. í dag sannað mjer, að skoðun sú, er jeg í fyrstu myndaði mjer, var algerlega rjett. Stjórnarliðar hafa gert dag þennan að nokkurskonar tyllidegi sínum, sem þeir nota til þess að svala lund sinni og eðli. Þá hefir hæstv.dómsmrh. (JJ) notað tækifærið til þess að gerast dómari í máli þessu og kveður upp þann ómilda dóm, að Íhaldsflokkurinn, sem er mikill hluti hinnar íslensku þjóðar, sje samfeld heild, sem vilji slá skjaldborg um há, sem drýgja svik og glæpi. Svo langt gengur hann, að á undan sjálfum rannsóknardómaranum kveður hann upp dóminn um þá, sem grunaðir eru um svik í Hnífsdalsmálinu, og mun þurfa víða að leita til þess að finna slík afrek af hendi nokkurs dómsmálaráðherra. Um það eru allir sammála, sem frá mínu sjónarmiði er kjarni málsins, að óhugsandi sje, að brögð þau, sem hjer voru höfð í frammi, geti á nokkurn hátt breytt úrslitum kosninganna. Mjer finst því sjálfsagt, að Alþingi samþykki kosninguna. Það er ennfremur upplýst, að sjálfur rannsóknardómarinn álítur engan grun geta fallið á J. A. J., að hann sje við riðinn hið glæpsamlega athæfi, og fyrst málið er einu sinni komið í hendur dómara, mega hinir grunuðu vænta þess að fá sinn dóm, ef þeir eru sekir. Mjer er því ljóst, að Alþingi hlýtur að samþykkja kosninguna, því að ef ráði hæstv.dómsmrh. væri fylgt í þessu máli, væri það hið sama og að bjóða heim svikum og brögðum við allar kosningar. Forsendur hæstv.dómsmrh. eru þessar: Í fyrsta lagi, að á því eru engin tvímæli, að svikin geta ekki breytt úrslitum kosninganna. Í öðru lagi, að ef til nýrra kosninga kæmi, yrði sami þm. kosinn. En svo segir hæstv. ráðherra: Vegna þess að brögð hafa verið höfð í frammi, ber að ónýta kosninguna án hliðsjónar til þessa. Verði þessari till. fylgt, mun hjer upp renna ný öld svika og pretta í kosningum. Við skulum til dæmis gera ráð fyrir, að fram eigi að fara kosningar um land alt. Nú er það alþjóð vitanlegt, að í þrem kjördæmum á Íhaldsflokkurinn vísan sigur. Í þessum kjördæmum eru 3–4 flokksbræður hæstv.dómsmrh., sem taka sig saman um að stofna til kosningabrellna. Skömmu fyrir kosningar láta þeir þann orðróm út ganga, að þeir þurfi að hverfa burt úr hjeraði áður en kosningar fari fram. Snúa þeir sjer til hreppstjóra til þess að kjósa. En áður en svo langt er komið, fara þeir til einhvers flokksbræðra sinna og biðja hann að gera sjer þann greiða að skrifa nafn á dálítinn seðil, sem þeir hafa meðferðis. Seðillinn er eins og þeir seðlar, sem hreppstjóri notar við heimakosningar, en nafnið, sem þeir fá skrifað á hann, er nafn frambjóðanda Íhaldsflokksins, en ekki Framsóknarflokksins. Að svo búnu fara þeir til hreppstjóra til þess að kjósa, og hreppstjóri, sem á sjer einskis ills von, gætir ekki þeirrar varúðar að hafa gát á þeim á meðan þeir kjósa, og þá skifta þeir um miða. Síðan afhenda þeir hreppstjóra atkv.  (Dómsmrh. JJ : En hvað þm. er lærður í svikunum!)  . Jeg hefi hæstv.dómsmrh. fyrir sessunaut, og það segir gamalt máltæki, að hví læri börnin málið, að það er fyrir þeim haft. Að nokkrum dögum liðnum koma þeir aftur á fund hreppstjóra og óska þess að fá atkv. afhent. Hreppstjóri, sem grunar þá ekki um græsku, verður við þessari bón þeirra og fær þeim í hendur atkvæðaseðlana. Menn þessir fara síðan með atkv. á fund merkra manna - ef til vill dómsmrh. sjálfs - og opna þau þar í viðurvist þeirra. Og viti menn, á atkvæðaseðlunum stendur ekki nafn Framsóknarframbjóðandans, heldur Íhaldsframbjóðanda. Þeir fara þá með atkv. til yfirvalds og bera fram kæru og málið hefir sinn eðlilega gang, eins og Hnífsdalsmálið, og er fengið í hendur rannsóknardómara. Það sannast, að svik hafa verið í tafli, á seðlinum er annað nafn en það, sem almenningur býst við, að kjósandi hafi skrifað. Ekki er það heldur rithönd hans, en það er heldur ekki rithönd hreppstjóra. Svona er málinu komið, þegar Alþingi kemur saman. Við skulum hugsa okkur, að atburðir þessir hafi ekki gerst aðeins í einu kjördæmi, heldur þremur, og að þegar Alþingi kemur saman, sjeu hlutföllin þannig, að Íhaldsflokkurinn hafi 22 atkv., en andstæðingarnir 20. Væri svo reglu hæstv.dómsmrh. fylgt, yrði þessum þrem þm. vísað heim, sem hafa verið rjettilega kosnir, en svik verið höfð í frammi við kosninguna. Ef þessi regla væri ekki orðin að lögum, mundi Íhaldsflokkurinn mynda stjórn, en eftir að þessir 3 þm. hafa verið sendir heim, eru það andstæðingarnir, sem taka það að sjer og mynda stjórn með 23 atkv. gegn 19, því samkv. uppástungu hæstv.dómsmrh. á ekki einungis að ónýta kosningu þessara þriggja manna, heldur eiga andstæðingarnir að hljóta kosningu í þeirra stað. En jafnvel þótt ný kosning ætti fram að fara, má benda á það, að stjórnin hefir það á valdi sínu að rjúfa þingið. Og annað eins gæti hugsast og það, að dómsmrh. vildi nota sjer kosningasvikin til þess að rjúfa þingið og reyna á þann hátt, með nýjum kosningum, að ná löglegum en órjettlátum meiri hluta. En finst nú ekki mönnum, að svikurunum sje gert fullhátt undir höfði, ef hin óviturlega uppástunga hæstv.dómsmrh. yrði að lögum og gæti á þennan hátt orðið þess valdandi, að ný stjórn gæti setið að völdum í mörg ár. Með þessari till. eru ekki tök fyrir hæstv.dómsmrh. að reyna að koma fram hefndum við Íhaldsflokkinn; til þess verður hann að bera fram eitthvað viturlegra, svo að hans eigin flokksmenn geti þó aðhylst það. Áður en jeg vík að síðustu ræðu hæstv.dómsmrh. vil jeg beina nokkrum orðum að hv.þm. Ísaf. (HG). Þessi þm. skýrði frá því, að kosningasvikin í Hnífsdal síðastliðið sumar væru ekki annað en eðlileg uppskera sáningar undanfarandi ára. Árið 1919 hafi verið framin stórfeld kosningasvik á þessum slóðum, en þó látið óhegnt. En árið 1923 hafi það farið fram í sambandi við kosningarnar vestra, sem að áliti hv.þm. og hæstv.dómsmrh. er ennþá glæpsamlegra en það, sem grunur leikur á, að fram hafi farið við kosninguna í Norður-Ísafjarðarsýslu í sumar.

Jeg sagði glæpsamlegra en svikin 1919

. Jeg vil gera hv.þm. það til geðs að láta dómsmrh. einan um þessa ályktun. En hv.þm. lýsti því með mörgum sterkum orðum, hvílík ósköp þá hafi verið á ferðinni. Einnig færði hann fram langa og ítarlega kæru frá ýmsum borgurum Ísafjarðarkaupstaðar, sem kæra þessa kosningu. Er þar margt sagt, meðal annars það, að kjörstjórnin hafi þá leyft sjer að taka ólögleg atkv. gild, en aftur á móti dæmt lögleg atkv. ógild. Jeg verð að játa, að jeg er ekki sá mælskumaður, að jeg geti lýst þessu eins vel og hv.þm., enda er slíkt óþarfi, því að menn munu muna eftir ræðu hv.þm. í dag, sem var bæði löng og röggsamlega flutt. Nú krefst þessi hv.þm. þess, að kosningin í N.-Ísafjarðarsýslu verði gerð ógild, ekki vegna þess, að brögðin geti breytt úrslitum kosninganna, heldar vegna þess, að svik hafi verið framin, og þeim beri að hegna með því að senda þm. heim aftur. Eftir að hafa bent á þetta, vil jeg, með leyfi forseta, lesa hjer upp aðalkröfuna, sem borgarar Ísafjarðarkaupstaðar bera fram í kæru sinni, út af umræddri kosningu á Ísafirði 1923. Hún er á þessa leið: „Fyrir því leyfum vjer oss að krefjast þess, að þjer, háa Alþingi, ógildið kosningu og kjörbrjef Sigurjóns Jónssonar og úrskurðið Harald Guðmundsson, samkvæmt gerðabókum kjörstjórna og þessum upplýsingum, rjettkjörinn þingmann fyrir Ísafjarðarkaupstað.“ Nú vil jeg biðja menn að athuga, að þm. gerir hvorttveggja, að kæra sviksamlega kosningu og biðja þess, að kosning sje tekin gild. - Árið 1923 var það í hans eiginn hag, að kosningin væri tekin gild á þann hátt, er hann vill vera láta. Nú er það andstæðingunum til miska, að kosningin í Norður-Ísafjarðarsýslu sje gerð ógild. Ef þetta er ekki hræsni og yfirdrepskapur, þá veit jeg ekki, hvaða dóm menn vilja leggja á slíkt. Þá bað hann þess, að sjer yrðu talin fá vafaatkvæði, til þess að hann flyti inn á þing, en nú er það staðreynd, að löglegu atkvæðin eru nógu mörg til þess að kosningin verði rjett. Hæstv. dómsmrh. þykir það furðu sæta, að menn skuli hneykslast á því, að hann nefni „fair play“, og þykir skorta sannanir fyrir þessari skoðun manna. Margra ára blaðamenska hæstv.dómsmrh. er óslitin sönnun þess, að hann ætti aldrei að nefna það orð framar. Mætti æra óstöðugan að nefna 1/100 hluta af þeim dæmum, er þetta mundu sanna, og nægir að rifja upp eitt þessara dæma fyrir þingheimi. Á Alþingi í fyrra kom fram beiðni frá Landsbankanum um að veita ríkisstjórninni heimild til að ábyrgjast lán, sem bankinn ætlaði að taka erlendis. Lán þetta, sem var að upphæð 9 milj. kr., var hlaupareikningslán, sem bankinn ætlaði að nota til bjargar atvinnuvegum landsins, eftir því sem þörf væri á. Þetta fekst, og nú leið að kosningum. Fyrir kosningarnar skýrði dómsmrh. kjósendum frá því í „Tímanum“, að Íhaldsstjórnin væri búin að sökkva landinu í botnlausar skuldir. Síðasta afrek þeirra Jóns Þorlákssonar og Magnúsar Guðmundssonar hafi verið það að taka 9 miljón kr. lán, svo að nú sje nýr skuldabaggi lagður á herðar hvers mannsbarns á landinu, jafnt á ungbarnið í vöggu sem karlægt gamalmennið, og nemi sá baggi 90 kr. Til þess að ljetta af þessu skuldaoki verði svo þjóðin að þræla kynslóð eftir kynslóð. - Er þetta „fair play?“ Við skulum hugsa okkur kjósanda, sem hafi tilhneigingu til þess að fylgja Íhaldsflokknum að málum. Rjett fyrir kosningarnar fær hann fregnina um þennan nýja skuldabagga, sem búið er að leggja á herðar barna hans og aldraðra foreldra, og fyllist andstygð á framferði Íhaldsins.  (Dómsmrh. JJ: Það voru allir fullir andstygðar á Íhaldinu áður)  . Íhaldið fjekk þó 5000 atkvæði umfram Framsókn við síðustu kosningar. Og í reiði sinni gengur hann að kjörborðinu og kýs Framsóknarmann. Eftir kosningar frjettir þessi sami kjósandi hið sanna í þessu máli, að fje þetta sje bankalán, sem nota eigi til viðreisnar atvinnuvegum landsins og sem lántakanda beri að greiða, og að af þessu fje hafi aðeins verið notuð 1 milj. 5 mánuðum síðar frjettir hann, að þessi 1 milj. hafi verið endurgreidd. Hann sjer, að hjer á hann engan hlut að máli og harmar mjög að hafa lagt trúnað á orð Jónasar frá Hriflu. Nú vil jeg spyrja: Er þetta atkvæði ófalsað, og ef það er falsað, - hver hefir þá gert það? Það eru til verri atkvæðafalsarar en í Hnífsdal; það eru þeir, sem falsa atkvæði svo hundruðum eða jafnvel þúsundum skiftir með því að villa þjóðinni sýn með skrifum sínum. Slíkir atkvæðafalsana-heildsalar ættu að horfa með miskunnsemi á hina ógæfusömu menn í Hnífsdal og segja um leið og þeir dæma þá: „Guði sje lof, að jeg slapp.“ Hæstv. dómsmrh. vill skerpa lögin og hegna stranglega fyrir atkvæðafölsun. Til þess býð jeg honum aðstoð mína og samvinnu, en skora á hann að minnast þá hinna stærri falsana, er hann dæmir hina minni, og láta þá hljóta rjettláta hegningu.

Haraldur Guðmundsson Mjer þótti vænt um vegna Íhaldsflokksins, að form. hans fann ástæðu til að standa upp og þvo hendur sínar og flokksins af þessu máli. Hitt er annað mál, hvernig sá þvottur lánaðist. Ef það á ekki að verða kisuþvottur, verður hann að skýra nánar frá sambandi flokksins hjer við flokksmenn úti um land. Jeg geri ráð fyrir, að hann eigi hjer við Íhaldsflokkinn á Alþingi. Hinu er ekki hægt að neita, að blöð Íhaldsflokksins, bæði hjer í Reykjavík og vestra, gerðu alt til þess að gera rannsóknina erfiðari og rannsóknardómarann tortryggilegan. Jeg veit ekki, hvað hægt er að kalla þetta annað en að hindra rannsóknina. Það verður a. m. k. ekki sagt, að J. A. Jónsson hafi gert mikið til að ljetta rannsóknina, þar sem hann lætur bóka í hinu fyrsta rjettarhaldi, þar sem hann kemur, að rannsóknin beri lit af stjórnmálaskoðunum andstæðinga hans. Ef nokkuð getur orðið til þess að gera rannsóknina tortryggilega í almenningsaugum, þá er það yfirlýsing eins og þessi frá jafnþektum og af ýmsum mikilsmetnum manni, sem Jón A. Jónsson verður sennilega að teljast. En það er gott, ef Íhaldsflokkurinn er nú alveg horfinn frá fyrri villu sinni. Vil jeg í því sambandi aftur minnast orða úr Helgakveri, að þótt afturhvarf á dauðastundinni að vísu sje bæði torvelt og sjaldgæft, þá sje það þó ekki með öllu ómögulegt. Það er von mín, að þetta sannist nú bókstaflega á Íhaldsflokknum, því að það er líklegt, að dauðastund hans sje ekki sjerlega fjarri. A. m. k. hefi jeg það frá mjög svo áreiðanlegum heimildum, að flokkurinn sje í ákafa að svipast um eftir nýju nafni. Hv. 3. landsk. spurði, hví jeg hefði ekki flutt sögurnar af kosningunum vestra á fundi í Sþ., þegar kjördeildir skiluðu álitum sínum. Því er þar til að svara, að eftir öllum sólarmerkjum að dæma, taldi jeg líklegt, að málinu yrði vísað til kjörbrjefanefndar, og þá þótti mjer sjálfsagt að gefa hv. þingmönnum tóm til að kynna sjer málið. Jeg fæ ekki sjeð, að hlutur nokkurs manns sje gerður verri með því, þótt nú fyrst sje sagt frá framkvæmd kosningarathafnarinnar og öðru því, er gerðist í Norður-Ísafjarðarsýslu að þessu sinni og áður. Ef hv. 3. landsk. þykja sögur mínar að einhverju leyti tortryggilegar, - en svo var að heyra á honum, þótt ekki segði hann það berum orðum -, þá er skamt að leita fyllri upplýsinga fyrir hann, þar sem þingmannsefni Norður-Ísfirðinga situr þarna á bak við hann, í dyrunum á háttv.Ed. Þá skildist mjer á háttv.þm., að Alþingi bæri skylda til að taka gilda kosningu þess þingmanns, sem hefði fengið meiri hluta löglega greiddra atkvæða. Eins og menn vita, er þetta mjög fjarri sanni. Það stendur í kosningalögunum, að sá skuli fá kjörbrjef, sem hlotið hefir hæsta tölu löglega greiddra atkvæða. En í 42. gr. sjálfrar stjórnarskrárinnar er skýrt tekið fram, að Alþingi sker sjálft úr, hvort þingmenn þess sjeu löglega kosnir. Ef Jón A. Jónsson hefði sjálfur orðið sannur að sök um þátttöku í kosningasvikum, þá þyrfti ekki um það að ræða, hvort kosning hans skyldi tekin gild eða ekki, því að Jón A. Jónsson hefði þá að sjálfsögðu mist kjörgengi sitt. En hjer er ekki um það að ræða, heldur aðeins hitt, að Alþingi á að skera úr, hver áhrif kosningaglæpir eins og Hnífsdalsfalsanirnar eigi að hafa á lögmæti kosningar. Þá langar mig til að víkja að hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) fáeinum orðum. Hann fór mjög lofsamlegum orðum um ræðu mína. Jeg þakka og vildi feginn, að jeg gæti sagt, að hans ræða hefði ekki verið verri. En sannast sagt þótti mjer rökfærsla hans vera í allra bágasta lagi, þótt ræðan væri skörulega flutt. - Hann sagði fróðlega sögu um það, hvernig hægt væri að fara að því að falsa atkvæði. Nú vil jeg spyrja hv.þm.: Meinar hann með þessari sögu, að þar sje lýst hinum rjetta gangi Hnífsdalsmálsins? - 

Jeg var að tala um þetta út af ræðu hæstv.dómsmrh.

. Þá reyndi sami hv.þm. að nota sjer það plagg, er jeg las hjer upp áðan, og það verð jeg að segja, að ódrengilegri og ósvífnari skjalafölsun hefi jeg ekki vitað, svo framarlega sem þessi háttv.þm. vill teljast læs á vjelritað mál. Hann segir, að jeg hafi lýst mörgum misfellum á kosningunni 1923 og saknæmu atferli í sambandi við hana, og að á því hafi bygst krafan um, að kosning Sigurjóns Jónssonar yrði gerð ógild og að mjer yrði fengið kjörbrjef.

Svo skildi jeg háttv.þm.!

Jeg get auðvitað ekki lappað upp á skilning hv. 2. þm. G.-K., en í kærunni stendur, eftir að búið er að rekja þá formgalla, sem urðu hjá bæði yfir- og undirkjörstjórn: „Fyrir því leyfum vjer oss að krefjast þess, að þjer, háa Alþingi, ógildið kosningu og kjörbrjef Sigurjóns Jónssonar og úrskurðið Harald Guðmundsson ...... rjett kjörinn þingmann fyrir Ísafjarðarkaupstað.“ Krafan um, að H. G. yrði úrskurðaður þingmaður eða kosningin gerð ógild var þannig aðeins bygð á því, að gerðir kjörstjórnar og úrskurðir eigi hefðu verið lögum samkvæmt. En auk þessa alls var farið fram á, að Alþingi hlutaðist til um, að rannsókn yrði hafin á glæpsamlegu atferli, sem fram fór í sambandi við kosninguna. Málið lá öðruvísi fyrir þá en nú. Þá lágu ekki fyrir sannanir um glæpi, sem framdir hefðu verið, heldur var aðeins beðist rannsóknar, svo að það mál mætti upplýsast. Hv. þm. talaði út af þessu um yfirdrepskap og - hræsni hjá mjer, og vil jeg vænta þess, að hann taki nú þau orð aftur.

Mjer væri ánægja, ef jeg gæti það

. - Síðan brýndi hv.þm. röddina, og jeg bjóst við, að nú kæmi eitthvað merkilegt. En það var eins og forðum, er fjöllin tóku jóðsótt og fæddist lítil mús. Það var ekki annað eða óvenjulegra en blaðamenska Tímans, sem háttv.þm. þurfti að tala um. Jeg hefi enga tilhneigingu til að hæla ritstjórum Tímans. En mjer finst hv.þm. hefði heldur átt að vanda um við íhaldsmálgögnin, sem næst honum standa, t. d. Morgunblaðið og Vörð, fyrir málflutning þeirra og viðleitni til að villa kjósendum sýn og falsa þannig atkvæði, eins og hann orðar það. Ekki voru þau betri en Tíminn, að honum ólofuðum þó. Ætli þeir verði ekki flestir í Íhaldsflokknum líka atkvæðafalsanaheildsalarnir, ef út í þá sálma er farið?

Jón Baldvinsson Það er eðlilegt, að í þessu sambandi sjeu rifjaðar nokkuð upp kosningarnar á Ísafirði og í Norður-Ísafjarðarsýslu 1923. Þær komu til umræðu á fyrsta fundi Alþingis 1924, og var þá nokkuð um þær deilt. En þá lágu þó ekki fyrir jafngreinilegir ágallar eins og nú hafa komið í ljós við kosninguna í Norður-Ísafjarðarsýslu 9. júlí í sumar. - Á þingi 1924 átti jeg í nokkurri orðasennu við íhaldsmenn út af kosningunni á Ísafirði, og jeg minnist þess nú, að núv. hv. 3. landsk. (JÞ) var mjög gleiður yfir að geta talað um „hinn fallna frambjóðanda jafnaðarmanna á Ísafirði,“ og ljet sem mjer væri vorkunn, þótt jeg vildi reyna að koma honum inn. En hv. 3. landsk. hlakkaði fullsnemma yfir þeim „sigri“. Íhaldið væri áreiðanlega betur statt nú, ef það hefði ekki hangið við völd síðasta kjörtímabil á því eina atkvæði. Því að nú er svo komið, að það mun álit flestra, að kosningin á Ísafirði 1923 hafi verið svo meingölluð, að ekki hefði verið nokkurt viðlit að taka hana gilda, ef ofurlítið meiri upplýsingar um hana hefðu legið fyrir Alþingi 1924. En hvað spanst af því, að sú hneykslanlega kosning var tekin gild? Það, að aðrir menn fóru með völd í landinu í 4 ár en rjett var að þjóðarvilja. - Þegar þingsaga þessara ára verður rituð, þá hygg jeg, að íhaldsmenn, ef nokkrir verða, muni óska sjer þess, að flokksbræður þeirra hefðu aldrei tekið við völdunum 1924. Því að jeg geri ráð fyrir, að þá verði það fullsannað, að síðustu 4 ár hafa þeir stjórnað landinu með fölsuðum atkvæðum. - 1924 töluðu íhaldsmenn mikið um hinar „smávægilegu“ misfellur á kosningunni, og töldu það greinilegt, að Sigurjón Jónsson ætti rjett til kosningar. En þá urðu hrossakaup milli Íhalds og Framsóknar.

Hvaða hross fjekk Framsókn?

. Íhaldið fjekk þetta makalausa hross, sem það hefir riðið síðasta kjörtímabil. - En umræðurnar sýna, að öll kosningin á Ísafirði var svo gagnstæð kosningalögunum, að skilyrðislaust átti að ógilda hana. Og ein kjörbrjefadeildin var þá svo ranglát, að hún hverbraut sjálf kosningalögin með hví að rífa upp lokað atkvæði og skoða það í fullkomnu heimildar- og lagaleysi. Og þessu atkvæði var svo bætt á Sigurjón Jónsson. Íhaldsflokkurinn hagaði sjer svo í þessu máli, að ekki sýnist sjerleg ástæða til að fara um þá mjúkum höndum nú, þegar ágallar þessarar kosningar eru alveg augljósir. Þeir hafa alla tíð hamast á móti því, að rannsókn færi fram á kosningasvikunum vestra. Í blöðum sínum hafa þeir reynt að koma því svo fyrir, að rannsóknardómarinn, sem síðast var skipaður í málið og viðleitni hefir sýnt til að komast til botns í því, yrði tortryggilegur í augum þeirra, sem hann átti að yfirheyra. Þeir hafa spanað vitnin upp á móti rannsókninni. Út af því, sem sannað er og upplýst í málinu, tel jeg sjálfsagt að ógilda kosninguna í Norður-Ísafjarðarsýslu. Og jeg hefði í raun rjettri talið rjettast, að sú ógilding hefði fram farið þegar á fyrsta þingfundi. Það var ekki eftir neinu að bíða. Enginn ber á móti því, að Jón A. Jónsson hafi fengið meiri hluta þeirra atkvæða, sem löglega voru greidd. Af heim ástæðum telja sumir, að taka beri kosningu gilda. En jeg svara þá eins og Snorri goði, er Flosi spurði, hvort hann ylli því, að þeir mættu eigi sækja til vígis í Almannagjá. „Eigi veld ek því,“ segir Snorri, „en hitt er satt, at ek veit, hverir valda, - ok mun ek segja þér, ef þú vill, at þeir valda því Þorvaldr kroppinskeggi ok Kolr.“ Þeir voru þá báðir dauðir og höfðu verið hin mestu illmenni í liði Flosa. - Nú er fallinn mjög sterkur grunur á þá um atkvæðafölsun, er störfuðu að framgangi íhaldsins í Norður-Ísafjarðarsýslu, og því sýnist mjer ekki órjett, að þótt vitanlega fjölmargir og vafalaust allur fjöldi kjósendanna vestur þar sjeu af þessu alsaklausir, þá verði þeir samt að njóta þessara liðsmanna á sama hátt og Snorri goði ljet Flosa njóta þeirra Þorvalds kroppinskeggja og Kols.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Jeg hafði búist við því, að hv. 1. þm. Skagf. (MG) mundi gera alvöru úr því að svara þeim spurningum, sem jeg beindi til hans, og hafði jeg ætlað mjer að sitja þar til hann hefði talað. En þar sem hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) fór hjer af stað og mælti nokkur orð í sínum venjulega tón, langar mig til að víkja að honum nokkrum orðum. Jeg skrifaði eftir honum fáeinar setningar, og var sú fyrst, að hann hafði það eftir mjer, að íhaldsmenn væru ein samfeld heild svikara og falsara. Hvenær hefi jeg sagt þetta? Hann hefir máske þá hugmynd sjálfur um sinn eiginn flokk, og skal jeg ekkert gera til að þvo hann hreinan. En jeg lýsi háttv.þm. ósannindamann að því, að jeg hafi viðhaft þessi ummæli. Þá kom kafli í ræðu hv.þm., sem var merkilegur fyrir þá djúpu mannvonsku, sem þar kom fram. Hv. þm. setti upp dæmi um það, hvernig fara mætti að því að falsa atkvæði og framkvæma kosningasvik, ef löggjöfin yrði skerpt. Háttv. þm. býst auðsýnilega við því, að þetta svikamál leiði til skarpari lagasetningar um þetta efni. Honum er ekki nóg, að Jóni A. Jónssyni sje miskunnað að þessu sinni. Nei, hann vill gera alt, sem í hans valdi stendur, til að draga úr áhrifum löggjafarinnar gagnvart svikum. Honum er ekki nóg að verja svikin, ofbeldið og ofsann, honum þykir ekki nógar lygarnar í blöðum íhaldsins, er tvö þeirra eða fleiri skýra frá, að Eggert Halldórsson hafi verið fluttur nakinn á vörubifreið frá Hnífsdal í tugthúsið á Ísafirði. Honum er ekki nóg, að íhaldsmenn noti Frjettastofuna til að útbreiða sögur, sem ekki hanga saman á öðru en lyginni og ósannindunum, og láta þessar sögur bergmála um land alt. Nei. Hv. þm. er ekki einu sinni nóg að fá að þessu sinni að skera upp af því góða sæði, sem sáð var í Hnífsdal. Hann óttast það, þessi hv.þm., að af þessu spretti hreyfing, sem verði til þess, að reistar verði rammar skorður með löggjöf gegn samskonar svikum í framtíðinni. Það er þetta, sem er hámarkið á ósvífninni. Það er þessi uggur íhaldsmannsins, sem stendur í lyftingu í svikaskútunni og siglir ljóslaust, með breitt yfir nafn og númer, gegnum landhelgi rjettvísinnar inn í svikahöfnina. Því að það eru fleiri en botnvörpuskip þessa háttv.þm., sem breiða yfir nafn og númer og sigla ljóslaust til veiða í landhelginni. En fyrir því er dómur hæstarjettar, að háttv.þm. hefir haft fje upp úr því, að skip hans hafa rænt landhelgina fyrir hinum fátækustu af kjósendum hans. Út af þessu hefir háttv.þm. verið svo ósvífinn að dylgja um, að hæstirjettur dæmdi ranga dóma, - þessi hv.þm., sem flutt hefir sorann úr sálarlífi reykvíkskra götudrengja inn á Alþingi Íslendinga, sem hefir flutt götuorðbragðið inn í þingsalinn.

Hefi jeg kent hæstv.dómsmrh.?

. Þessi hv.þm. er líka sá eini, sem alinn er upp á götunni í Reykjavík.

En hæstv.forsrh.?

. Háttv. 2. þm. G.-K. ætti að gera sig ennþá minni með því að bera sig saman við jafnmerkan og góðan mann sem hæstv.forsrh. - En jeg býst við og vona, að hið fávíslega dæmi hans verði ekki grýla gegn því, að reynt verði að ógilda kosningar, sem fram fara með svikum og mútum. Úr því að Bretar geta ónýtt slíkar kosningar, hví skyldum við þá ekki geta það líka? Það eru ekki þeir dómstólar hjer á landi, þótt þeir dæmdu hart um Kveldúlf á árunum, að þeir taki slík svik, sem hv.þm. talaði um, fyrir góða og gilda vöru. Háttv. 2. þm. G.-K. reynir að sanna, að jeg hafi sagt ósatt með því að minnast á það í Tímanum, að háttv. 3. landsk. hafi staðið að 9 milj. króna lántöku í fyrra vetur. Hvernig leyfir hann sjer annað eins? Hvað er það annað en sem allir vita, að háttv. 3. landsk., þáverandi forsætis- og fjármálaráðherra, ætlaði sjer svo lítið bæri á að koma því í lög, að Landsbankinn mætti taka á landsins ábyrgð ótakmarkað lán án leyfis Alþingis. Þessu varð breytt, og átti jeg nokkurn þátt í því að afstýra þessum voða. Þótti þetta tiltæki þáverandi hæstv. fors.- og fjmrh. (JÞ) að vonum svo mikil ósvinna, er ljóst varð, hvert stefnt var, að jafnvel Íhaldsmenn fjellu frá því, er þessi tilraun tókst ekki. Þá laumaði þessi sami hæstv. ráðh. (JÞ) frv. inn í Nd. á þá leið, að Landsbankinn skyldi fá leyfi til þess að taka stórt ótiltekið lán, sem landið gengi í ábyrgð fyrir. Það er eftirtektarvert, að það er hvergi tekið fram í þskj., hversu há upphæð lánsins skuli vera. Því var leynt, af því að stjórnin þorði ekki að segja það. Eftir langa mæðu tókst þó að kúga íhaldsmenn til þess, að bókað yrði, að minsta kosti í skjölum fjhn., þar sem jeg átti sæti, að lánið mætti ekki fara fram úr 9 milj. kr. Það verður svo ofan á, þrátt fyrir megna mótspyrnu, að samþykt er, að þing og stjórn veiti heimild til þess, að landið gangi í ábyrgð fyrir 9 milj. króna láni, sem Landsbankinn að nafni til er látinn taka. Voru það þá ekki 9 milj.? Hvernig leyfir háttv. 2. þm. G.-K. sjer þá dirfsku að halda öðru fram? Eða er fáviska hans svo mikil, að hann getur ekki greint staðreyndir frá sjálfs sín hugsmíðum? Eða hygst hann nokkuð munu græða á þessu fleipri sínu? Hann græðir ekki annað en það, að sanna, að stjórnin vildi fá heimild til lántöku ótakmarkað og reyndi að leyna upphæð lánsins, er hitt tókst ekki. - Svo er lánið tekið, að upphæð 2 milj. dollara, og landið gengur í ábyrgð fyrir því. En háttv.þm. (ÓTh) veit ekki, hver hefir orðið niðurstaða þessarar lántöku. Það er afsökun hans, þótt lítil sje. Niðurstaðan varð sú, að nú í vetur kemur fram ósk til bankaráðsins, þar sem jeg á sæti sem stendur, þess efnis, að kostnaðurinn við þetta 9 milj. króna lán verði tekinn úr gengisjöfnunarsjóði landsins. Þetta er samþykt í bankaráðinu. Hvað þýðir svo þetta? Það þýðir það, að því er lýst yfir af bankastjórum Landsbankans, að þeir hafi ekkert með þetta lán að gera. 1 milj. hefir verið ráðstafað í Íslandsbanka, og háttv. 2. þm. G.-K. þóttist glaður yfir því, að það væri að fullu borgað. Borgað af hverjum? Jú, af Landsbankanum. Þetta fje hefir ef til vill farið til útgerðarfjelags þess, er háttv.þm. (ÓTh) á þátt í að stjórna  Það er sannað af kröfum Landsbankastjórnarinnar um að fá kostnaðinn við þessa lántöku greiddan úr landssjóði, að hún hermdi munnlegt loforð upp á fyrv. hæstv. fjmrh. (JÞ) í þessu efni. Það er sannað með þessu, að það er maðurinn, sem olli gengishækkuninni og setti atvinnuvegina í vandræði, sem hefir allar þessar vífilengjur. Og nú verður að taka gengisjöfnunarsjóðinn til þess að standa straum af þessu láni, sem sannanlegt er, að Landsbankinn hafði enga þörf fyrir nje ástæðu til þess að eyða, en tekið var vegna fráfarandi stjórnar og skjólstæðinga hennar. Hugsum okkur nú aðra eins fávisku, að bera þetta fram, vitandi það, að því meir, sem þetta lán er rætt, því verri verður aðstaða þess manns, er tók það. Jeg hefi gert mjer far um að birta almenningi, hvernig alt var að sökkva í botnlaust skulda- og lánafen í höndum þessa sama manns. Það er ekki að þakka háttv. 2. þm. G.-K., þótt ekki færi á sömu leið um þetta lán sem enska lánið hjer á árunum. Framar öllu ber að þakka það úrslitum kosninganna 9. júlí í sumar og þeim meiri hluta, sem þá myndaðist.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): * Jeg sje ekki ástæðu til þess fyrir mig að taka nokkurn verulegan þátt í þessum umræðum. En viðvíkjandi atkvgr. minni um kosninguna í Norður-Ísafjarðarsýslu vildi jeg aðeins taka það fram, að þó að það virðist liggja í augum uppi, að JAJ hafi fengið meiri hl. löglega greiddra atkvæða í Norður-Ísafjarðarsýslu, þá virðist mjer sem svo margt óhreint sje við þessa kosningu, að jeg treysti mjer ekki til að verja það fyrir samvisku minni að greiða henni atkvæði. En það var einkum annarar ástæðu vegna, sem jeg stóð upp. Jeg hefi þá aðstöðu sem þm. Strandamanna, að vera nábúi þeirra manna við Ísafjarðardjúp, sem augljóst virðist, að hafa falsað kosninguna í Norður-Ísafjarðarsýslu, og einhverra hluta vegna þótti þeim harðvítugu flokksmönnum einnig ástæða til að láta ljós sitt skína í þessu efni í Strandasýslu. Þeir sýndu Strandakosningunni, að því er virðist fullsannað, þann vafasama heiður að falsa nokkra kosningaseðla þar - en að vísu var sú starfsemi ekki rekin í svo stórum stíl í því efni, að nægði til þess að íhaldsmaðurinn fengi nægilega mörg atkvæði á kjördegi, ásamt hinum fölsuðu, til þess að ná kosningu. En söm var gerðin þessara manna fyrir því. Mjer þótti sjálfsagt, í sambandi við fölsunina í Norður-Ísafjarðarsýslu, er hún er til umræðu, að jeg þakkaði fyrir síðast, þann hluta glæpanna, sem var látinn berast til Strandasýslu. Og í því sambandi verður að geta um meira. Það er upplýst, að frambjóðandi Íhaldsflokksins í Strandasýslu flutti sjálfur eitt eða fleiri af þessum fölsuðu atkvæðum frá Ísafjarðardjúpi til Strandasýslu. Og enn meira bar til tíðinda í þessu efni. Sjálfur þáverandi dómsmálaráðherra, vörður laga og rjettlætis, var fylgdarmaður þessa frambjóðanda Íhaldsflokksins, sem var með falsað eða fölsuð atkvæði með sjer. Og enn bar það við, á fyrsta fundinum, sem þessir tveir Íhaldsflokksfulltrúar hjeldu í Strandasýslu, í Árnesi í Trjekyllisvík, að því var opinberlega lýst yfir á fundinum, að kjósanda eða kjósendum í Strandasýslu hefðu verið boðnar mútur til þess að kjósa frambjóðanda Íhaldsflokksins. Jeg býst við því, að í sögu þingræðisins í menningarlöndum muni slík tíðindi sem þessi næsta sjaldgæf, og þó einkum slíkt föruneyti fyrir yfirvörð rjettlætisins. Og vegna sóma landsins vil jeg skora á fyrverandi dómsmrh. (MG), sem hjer á sæti, að lýsa því yfir, að þó að svo sorglega og mjög óheppilega vildi til, að hann væri í slíku föruneyti, er hann fór um Strandasýslu fyrir síðustu kosningar, þá hafi hann að sjálfsögðu ekki um það vitað, að frambjóðandi Íhaldsflokksins, sem hann var að styðja, hafði slíkan farangur með sjer. Jeg veit með vissu, að hæstv. fyrv. dómsmrh. fúslega gefur slíka yfirlýsingu. Ennfremur vona jeg, að hann lýsi því yfir afdráttarlaust, að honum hafi verið ókunnugt um, að samferðamaður hans, eða samferðamenn, buðu fram mútur til þess að stuðla að kosningu Íhaldsmannsins, að því er opinberlega var borið fram á Árnessfundinum; og enn vona jeg, að hann geri grein fyrir því, hvers vegna hann og hinir nafntoguðu förunautar hans mótmæltu þessu ekki þegar á fundinum. *Handrit þingskrifara að ræðu þessari hefir glatast og sömuleiðis minnispunktar um ræðuna, sem jeg hafði látið afhenda skrifaranum. Samkvæmt ósk skrifstofunnar er ræðan hjer rituð eftir minni, nokkrum mánuðum eftir að hún var haldin. - Tr. Þ.

Ólafur Thors Hv. þm. Ísaf. (HG) hefir gerst allstórorður vegna ummæla minna í hans garð. Jeg ætla að láta staðreyndirnar tala. Háttv. þm. skýrði sjálfur frá því, að 1923 hefðu orðið stórvægilegar misfellur á kosningunni á Ísafirði. Meðal annars hefði kjörstjórn úrskurðað ógild atkvæði gild, en ógilt gild atkvæði. Sje þetta nú satt, þá hafa stór spjöll verið á þessari kosningu. Krafa hans, eða kærenda fyrir hans hönd, var samt sem áður sú, að kosningin yrði tekin gildi og að honum yrði úrskurðuð kosning. Nú aftur á móti er komið annað hljóð í strokkinn. Nú er að ræða um grun um svik í sambandi við kosningu Jóns Auðuns Jónssonar. En nú er þess ekki krafist, að kosningin verði tekin gild, heldur þvert á móti heimtað, að hún verði dæmd ógild. - Mikil er samkvæmnin. Jeg vona, að í augum fylgismanna hæstv.dómsmrh. (JJ) verði það ekki talin nein goðgá. þótt maður leyfi sjer að tala um uppástungur hans. Hæstv. dómsmrh. var að tæpa á því, að þm. skyldi úrskurðast ólöglega kosinn, þótt atkvæðamagn hefði, ef uppvís yrðu svik framin honum til framdráttar, en gagnframbjóðandi tekinn gildur sem rjettilega kjörinn, þótt lægri atkvæðatölu hefði. Jeg sje að vísu, að hv.þm. Ísaf. (HG) hneykslast á því, að hæstv.dómsmrh. sje gert svo hátt undir höfði að taka orð hans alvarlega. Með því sýnir hv.þm.hæstv. ráðh. (JJ) þá virðingu, er hann í raun og veru ber fyrir honum, en hið virðulega embætti verðskuldar aðra og meiri virðingu. Hæstv. ráðh. (JJ) vildi segja, að jeg hefði lýst mannvonsku minni, er jeg dró upp dálitla mynd af því, hvernig færi, ef kosningaregla hans yrði tekin upp. Það er alveg skökk ályktun hjá hæstv. ráðherra. Jeg var að gera till. hans að athlægi. Vænti jeg þess, að honum skiljist, að ef hún nær fram að ganga, þá eru engin tök að halda uppi rjettlæti í landinu. Þá komu sneiðar þær, er hæstv.dómsmrh. valdi mjer og áttu að færa mjer heim sanninn um það, hversu hann sýndi ávalt „fair play“. Reyndi hann þar að fara í kringum kjarna málsins með því að breiða sig sem mest yfir óskyldar hliðar þess. Hann hafði mörg orð um það, hæstv.dómsmrh., að fyrverandi fjármálaráðherra (JÞ) hefði ætlað sjer að lauma inn heimild fyrir Landsbankann um lántökur án þess í hvert einstakt skifti kæmi til kasta Alþingis að veita til þess leyfi. Nú vil jeg spyrja hæstv.dómsmrh., hvort það sje fjarri lagi eða jeg fari skakt með, að hann sjálfur hafi barist fyrir því, að seðlabanki ríkisins yrði rekinn á ríkissjóðs ábyrgð, svo að þau lán, er til hans yrðu tekin, væru vegna lagafyrirmæla gerð á ábyrgð ríkisins. Þá, ef svo er sem jeg segi, er það fullkomlega hlægilegt hjá hæstv. ráðherra að vera að tala um sviksamlega laumu í þessu sambandi. Jeg bjóst við, að hæstv. ráðh. mundi reyna að sýna fram á, að blaðagreinar hans í sambandi við ábyrgðarheimild ríkisstjórnarinnar fyrir reikningsláni Landsbankans væru samrýmanlegar við „fair play“ regluna. En í stað þess spyr hæstv. ráðh.: Voru það ekki 9 milj.? Jú, það voru 9 milj. En það er ekki það, sem um er deilt, heldur hitt, hvort þessi lántökuheimild væri sama sem það, að Jón Þorlákson og Magnús Guðmundsson hefðu bundið hverju mannsbarni í landinu svo og svo þungan skuldabagga. Um þetta vill hæstv. ráðherra ekki tala, en því meir um óskyld efni. Það er þessi venjulega aðferð hæstv.dómsmrh. til þess að smjúga úr klípunni og fara undan á flótta, þegar saumað er að honum með rökum. Jeg ætla að reyna að taka ekki of hörðum tökum á hæstv. ráðh. Hann vill halda því fram, að jeg hafi dregið sorann úr götustrákatalinu inn á háttv. Alþingi. En hann aðgætir ekki, að þessi heiður getur ekki tilheyrt mjer, þar sem hann sjálfur, hæstv.dómsmrh. (JJ), átti sæti á þingi á undan mjer, - og hver er sá, að hann treysti sjálfum sjer eða öðrum til að bera af ráðherranum um dylgjur, óhróður og fúkyrði? En hitt má engan furða, þótt slíkt orðbragð, er hann hefir frá fyrstu tíð látið sjer um munn fara hjer á þingi, verði til þess að lokka fram á varir annara orð, sem betur væru komin annarsstaðar en í sölum Alþingis. Því læra börnin málið, að það er fyrir þeim haft, og jeg hefi hjer hæstv.dómsmrh. fyrir sessunaut, eða svo til. Þessi háttsetti maður er stimplaður þeim dómi, er jeg vil ekki hafa eftir. Hann hlaut þann dóm fyrir „fair play“ í stjórnmálabaráttunni íslensku, og flokksbræður hans staðfestu dóminn, er þeir komu saman í sumar til þess að mynda stjórn. Hvað sem annars um hæstv.dómsmrh. má segja, verður því ekki neitað, að hann hefir sýnt, að hann er um margt mestur áhugamaður síns flokks. Það er hans verk frekar en nokkurs manns annars, að flokkurinn er það, sem hann er, og fer nú með stjórn, enda er það fullvíst, að hann mun sjálfur hafa talið sig standa næstan æðstu tign flokksins, er til stjórnarmyndunar kom. En það furðulega skeður, þá er flokksbræður hans fara að líta í kringum sig eftir manni, sem sómi sjer sem höfuð stjórnarinnar, þá lætur enginn þeirra sjer til hugar koma, að hann megi skipa þann sess. Hvers vegna? Vegna þess, að gervallur þingheimur veit, að það er hann, sem dregið hefir sorann inn á Alþingi; það er hann, sem ber á enni sjer smánarstimpil óráðvandasta og ósannsöglasta stjórnmálamannsins, er þessi kynslóð hefir kynst. Þetta er dómur alþjóðar, staðfestur af þeim hæstarjetti, sem ráðherrann verður að hlíta, sjálfum flokksbræðrum hans á þingi. Dómurinn er þungur, en jeg ann ráðherra hans, því að hann er rjettur.

Magnús Guðmundsson Mjer finst satt að segja, að umræðurnar sjeu farnar að snúast nokkuð mikið um annað en það, sem hjer er til umræðu, og skal jeg því ekki lengja þær mikið. En þar sem til mín hefir verið beint nokkrum fyrirspurnum, er jeg til neyddur að svara þeim ofurlítið. Þó vil jeg, áður en jeg sný mjer að þeim, benda hæstv.dómsmrh. á, að ef hann í raun og veru er sannfærður um, að eins miklar misfellur hafi verið á kosningunni á Ísafirði 1923 eins og hann segir hjer, þá getur enginn bannað honum að láta rannsókn fara fram, og hann er hreint og beint skyldugur til þess, úr því að hann er sannfærður um, að miklar misfellur hafi átt sjer stað. Hæstv. ráðherra (JJ) sagðist alls ekki gruna Jón Auðun Jónsson sjálfan um sviksamlegan þátt í kosningunum, og jafnframt sagðist hann ekki efa, að hann yrði endurkosinn af miklum meiri hluta heiðarlegra manna í Norður-Ísafjarðarsýslu, en samt vildi hann senda JAJ heim, til þess að sýna, hvað það gilti að hafa svik í frammi við kosningar. Jeg vil nú spyrja hæstv. ráðh. (JJ), hvort hann hafi athugað, hver áhrif slíkt myndi hafa á kjósendur í Norður-Ísafjarðarsýslu. Jeg býst við, að þeim saklausu myndi finnast það vera hróplegt ranglæti, því að sú hegning, sem í heimsending JAJ liggur, kemur ekki niður á hinum seku, heldur á hinum saklausu, og það ætti síst að vera áhugamál dómsmrh. landsins að koma slíku til leiðar. Þá sagði hæstv.dómsmrh., að jeg hefði gert gys að meðnefndarmönnum mínum í kjörbrjefanefnd, en það er alls ekki rjett. Jeg átaldi aðeins, að öllum nefndarmönnum skyldi ekki hafa verið skýrt frá því, sem nefndin aðhafðist, því eins og jeg tók fram í fyrri ræðu minni, vissi jeg ekkert um sumt af því, sem form, nefndarinnar sagði, að nefndin hefði aðhafst, fyr en hann gat þess í ræðu sinni. En slík vinnubrögð í nefndum hefi jeg ekki þekt áður. Þá spurði hæstv. ráðh. (JJ), hvers vegna bæjarfógetinn á Ísafirði hefði hætt við rannsóknina í sumar. A því stóð þannig, að hann gat ekki haldið áfram vegna anna. Hann hafði löngu áður en Hnífsdalsmálið kom upp boðað til manntalsþinga í sýslum sínum á þeim tíma, og gat því ekki hætt við þau. Fór hann því fram á, að settur yrði sjerstakur rannsóknardómari í málið. Þegar þessi beiðni kom, var jeg í kosningaleiðangri úti á landi, og átti þá skrifstofustjórinn tal um þetta við mig í síma, og varð það þá ofan á að senda mann vestur til þess að framkvæma rannsóknina meðan sýslumaður væri forfallaður. En svo átti hinn reglulegi dómari að taka við málinu, þegar hann hefði lokið þingaferðunum. Hv. þm. Ísaf. (HG) mintist á, að bráðlega myndi verða haldin útför Íhaldsflokksins íslenska, og dró það af því, að hann myndi breyta um nafn. Þessi ályktun held jeg sje mjög hæpin hjá hv.þm., að minsta kosti hefi jeg þekt marga menn og mörg fjelög, sem breytt hafa um nafn og haldið áfram að lifa fyrir því. Þá var hæstv.forsrh. (TrÞ) að tala um ferð mína um Strandasýslu síðastliðið vor og lýsti því ferðalagi frá sínum bæjardyrum, og það var honum aldrei nema velkomið. En hann bar fram spurningar, sem jeg tel mig of góðan til að svara, og viðhafði ummæli, sem jeg skora á hann að endurtaka utan þinghelginnar, svo jeg geti farið í mál við hann út af þeim, því að í þeim fólust aðdróttanir um glæpsamlegt athæfi. Annars vil jeg segja hæstv.forsrh. það, að jeg hefi fullan rjett til þess að ferðast um Strandasýslu engu síður en hann, og jafnframt vil jeg minna hann á, að hann hefir að minsta kosti tvisvar og hæstv.dómsmrh. einu sinni ferðast um mitt kjördæmi, og það í síst betri tilgangi en jeg fór í um Strandir, og hefir mjer ekki dottið í hug að átelja það. Annars má hæstv.forsrh. spyrja Strandamenn, hvort jeg hafi ráðist á hann persónulega á fundum þeim, er jeg hjelt. Jeg er viss um, að þeir munu ekki bera mjer það. Meðal annars sagði hæstv. ráðherra (TrÞ), að á einum fundinum, þar sem jeg hefði verið við, hefði það komið fram, að boðnar hefðu verið mútur til framdráttar Birni Magnússyni, án þess að jeg hafi andmælt því. Þetta er ósatt hjá hæstv. ráðh., því að jeg heyrði ekki um neinar mútur talað meðan jeg var á fundi. En síðar frjetti jeg, að umtal hefði orðið um þetta í fundarlokin, eftir að jeg var farinn af fundi. En ef hæstv.forsrh. heldur, að jeg sje sekur um mútugjafir eða mútuboð, skora jeg á hann að láta fara fram sakamálsrannsókn um það. Þá fann hæstv. ráðh. (TrÞ) ástæðu til að gera athugasemdir við það, að jeg varð frambjóðanda Íhaldsflokksins samferða um Strandir, en það var eðlilegt og sjálfsagt, þar sem báðir við ætluðum að sækja sömu fundina, sem boðaðir höfðu verið löngu áður. Annars veit hæstv. ráðh. (TrÞ), að jeg ætlaði ekki að fara þessa för, heldur fór jeg hana vegna forfalla háttv. 3. landsk. (JÞ). Að endingu skal jeg svo ítreka þá áskorun mína, að hæstv.forsrh. endurtaki áðurnefndar dylgjur sínar utan þinghelginnar.

Hjeðinn Valdimarsson Hv. 1. þm. Skagf. (MG) var með ákúrur til okkar samnefndarmanna sinna í kjörbrjefanefnd, aðallega fyrir það, að við skyldum ekki hafa látið hann vita, þegar við fórum að sjá lögreglurjettarbókina hjá rannsóknardómaranum, og sömuleiðis fyrir það, að send skyldu vera skeyti til útlanda án þess að hann vissi, með fyrirspurnum um venjur þar um þessi mál. Þessu er því að svara, að þeim stallbræðrum, hv.þm. Dal. (SE) og hv. 1. þm. Skagf. (MG), þarf ekkert að þykja þetta undarlegt, því að þeir sögðu þegar á fyrsta fundinum, að þetta mál þyrfti engrar rannsóknar við, heldur bæri að setja Jón A. Jónsson tafarlaust inn í þingsætið. Þeir þurfa því ekkert að vera undrandi yfir því, þó að ekki hafi verið farið til þeirra og þeim tilkynt um nánari rannsókn. Annars fórum við meiri hluti nefndarmannanna sinn í hvoru lagi til rannsóknardómarans, án þess að við vissum hver af öðrum, og þangað hefðu hinir nefndarmennirnir getað farið á sama hátt, ef þeir hefðu álitið þess þörf. Jeg get ekki annað en verið þakklátur þessum hv.þm. fyrir, að hann skyldi taka undir það, sem jeg sagði í fyrri ræðu minni, að nauðsynlegt væri að láta fara fram rannsókn út af kosningunum á Ísafirði 1923, því að það er krafa, sem við jafnaðarmenn munum gera. En hv.þm. hefði átt að styðja þessa kröfu 1924, því að á þessari kosningu flaut hann sem ráðherra í mörg ár, og má vel vera, að hag landsins væri betur komið nú, ef hann hefði þá horfst í augu við sannleikann. Þá talaði þessi hv . þm. um, að það væri hefnd, bæði á Jón A. Jónsson og kjósendur í Norður-Ísafjarðarsýslu; ef kosið yrði upp. Þessa röksemdafærslu skil jeg alls ekki, því að jeg fæ ekki sjeð, að það geti verið hefnd á kjósendur, þó að þeim sje gefinn kostur á að kjósa upp að nýju. Og hvað snertir frambjóðandann, JAJ, þá er það hrein og bein uppreisn fyrir hann, ef fylgi hans í kjördæminu er eins mikið og af er látið. Annars er jeg fyrir mitt leyti ósammála þeim háttv.þm., sem haldið hafa því fram, að JAJ myndi ná þarna kosningu aftur með miklum meiri hluta, því að jeg trúi því ekki, að kjósendur í Norður-Ísafjarðarsýslu færu nú, eftir alt, sem á undan er gengið, og þó sjerstaklega aðferðina í þessu má]i, að fylkja sjer undir merki Íhaldsins. Jeg get varla gert ráð fyrir, að þeir yrðu miklu fleiri en þessir 24 kjósendur, sem sendu skeyti það, sem hjer var lesið upp í fundarbyrjun, og voru svo fyndnir að kalla sig fulltrúa hreppa úr Norður-Ísafjarðarsýslu, en hafa ekki verið kosnir á almennum hreppsfundum þar í sýslunni, heldur á fámennum klíkufundum fylgismanna frambjóðandans Jóns Auðuns Jónssonar. Háttv. 3. landsk. (JÞ) notaði tækifærið til þess að reyna að smeygja inn grun um það, að rannsóknardómarinn hefði misbeitt valdi sínu. Sýnir það ljóslega, að foringjar íhaldsmanna halda enn, að þeim sje óhætt að halda áfram að ala á þeim grun, sem blöð þeirra hafa altaf verið að magna á móti rannsóknardómaranum, frá því að hann hóf rannsókn þessa máls. Þá hafa þeir báðir, hv. 3. landsk. (JÞ) og hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh), haldið því fram, að við andstæðingar þeirra kendum Íhaldsflokknum um misfellur þær, sem orðið hafa á kosningunum þar vestra, og hv. 3. landsk. kvaðst ekki vita, hvort við ættum þar við Íhaldsflokkinn á þingi, eða yfirleitt íhaldskjósendur alla í landinu, og þá væri hvorki meira eða minna en um helming þjóðarinnar að ræða. En við höfum tekið það skýrt fram, að þar eigum við aðeins við kosningavjel íhaldsins vestra, og eru því auðvitað kjósendur Íhaldsflokksins víðsvegar um landið, sem engu ráða um stjórn flokksins eða bardagaaðferðir hans, alsaklausir, en þeir ættu að hugfesta aðferðir íhaldsforingjanna. Hv. 2. þm. G.-K. kom með dæmi, er sýndi ljóslega, hversu lítið sumir ráðandi menn í Íhaldsflokknum hafa á móti slíkum atkvæðafölsunum. Hann taldi fölsunina í Hnífsdalsmálinu miklu betri en þó að menn afli sjer atkvæða með því að skrifa blaðagreinar frá sjónarmiði Framsóknarflokksins. En þessi afstaða hv.þm. kemur ekki flatt upp á mig, því að það er kunnugt, að hann hefir rekið menn úr vinnu hjá sjer fyrir þær sakir einar, að þeir hafa haft aðra pólitíska skoðun en hann.

Þetta eru vísvitandi ósannindi

. Og jafnframt hefir hann og fjelagar hans, togaraeigendur, lagt svo fyrir skipstjóra, að setja á svartan lista hjá sjer og ráða ekki ýmsa sjómenn, sem staðið hafa framarlega í verkalýðssamtökunum. Aðra eins skoðanakúgun og þessa í einkafyrirtækjum er þó hægt að hugsa sjer að þola, en þegar á að fara að verja atkvæðafalsanir frekar heldur en að andstæðingar vinni atkvæði, þá er tími til kominn fyrir Alþingi að segja hingað og ekki lengra á þessari braut, ógilda kosninguna vestra og heimta heiðarlega kosningu um þetta þingsæti.

Jón Þorláksson Af því að háttv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) hefir þegar talað tvisvar, vildi jeg með örfáum orðum bera hönd fyrir höfuð honum, sjerstaklega vegna þess, að það hefir verið á hann borið, að hann hafi vísað mönnum úr þjónustu sinni fyrir pólitískar skoðanir þeirra. Jeg hefi nefnilega heyrt, og það með góðum heimildum, að jafnaðarstefnan ætti hvað öruggast fylgi á togurum Kveldúlfsfjelagsins. Jeg held því, að þessi ásökun hv. 2. þm. Reykv. (HjV) á hendur háttv. 2. þm. G-.K. sje með öllu ómakleg. Þá vil jeg snúa mjer að hæstv.dómsmrh. (JJ). Hann var að skora á mig að færa fram sönnun fyrir því, að hann færi stundum með rangt mál og segði ekki rjett frá. Jeg gæti auðvitað hjer eftir vanið mig á að hafa lista í vasanum yfir nokkur helstu ósannindi hans, til þess að vera altaf reiðubúinn að gefa honum nákvæma skýrslu um þau. En í þetta sinn verð jeg að láta það duga að vísa honum í þessu efni í hin 10 opnu brjef til hans; sem út komu í „Verði“ frá vini hans og velunnara Kristjáni Albertssyni. Eins og fyrverandi starfsbróðir minn, hv. 1. þm. Skagf., hefir upplýst, var hann ekki heima þegar bæjarfógetinn á Ísafirði beiddist undan að vera rannsóknardómari í Hnífsdalsmálinu, fyrir þá sök, að hann var búinn að binda sig annarstaðar, en þótti hinsvegar leiðinlegt að láta rannsókn dragast, þar sem einn eða fleiri menn biðu í gæsluvarðhaldi. Sneri jeg mjer þá til sýslumannsins í Stykkishólmi, Páls V. Bjarnasonar, og lagði mjög fast að honum að taka rannsókn þessa máls að sjer. Gerði jeg það fyrst og fremst sökum þess, að þar var um að ræða verulega samviskusaman mann og duglegan í embættisfærslu, og í öðru lagi mann, sem ekki hafði svo stórt embætti, að hann hefði ekki þess vegna getað gefið sig við málinu. En hann var með öllu ófáanlegur til þess að taka þetta að sjer. Hjer var því um það sama að ræða og mjer skilst, að hafi komið fyrir núverandi stjórn. Var þá fenginn annar lögfræðingur til þessa. En þegar rannsókn hans var lokið, var komið svo nærri stjórnarskiftum, að ekki gat annað talist rjett en að láta hina nýju stjórn ráða framhaldi málsins. Það er því alveg rangt, að fráfarin stjórn hafi sýnt nokkurt tómlæti um rannsókn þessa máls. Hæstv. dómsmrh. endurtók nú aftur óbreytt það, sem hann var áður búinn að segja um Íhaldsflokkinn; en það er talsvert annað að bendla heilan stjórnmálaflokk í landinu við sviksamlegt atferli heldur en þó að grunur falli á örfáa menn um að hafa missjeð sig gagnvart kosningalögunum. Og jeg vil benda honum á það, hæstv.dómsmrh., að enginn enskur stjórnmálamaður mundi láta sjer sæma að koma með slíkar aðdróttanir í garð andstæðinga sinna eins og hæstv. ráðh. (JJ) hefir nú leyft sjer að bera fram hvað eftir annað. Hæstv. dómsmrh. gat ekki afsakað með einu orði þá aðferð meiri hl. þingheims að bægja þegar frá þeim eina kunnuga manni, sem völ var á og svarað gat öllum þeim sögum, að meira eða minna leyti, sem sagðar eru hjer á þingi um viðureign manna þar vestra í máli þessu. Hæstv. ráðherra reyndi að vísu að bera í bætifláka fyrir framkomu meiri hlutans, að Haraldur Guðmundsson hefði ekki fengið að taka þátt í umr. á þingi 1924, þegar rætt var um kosningakæruna úr Ísafjarðarkaupstað. En hann veit það vel, að samkvæmt landslögum var það ómögulegt, að Haraldur Guðmundsson hefði þar málfrelsi, og það af þeirri einföldu ástæðu, að hann hafði ekkert kjörbrjef fengið. En hann mun ekki geta fundið, að andstæðingar H. G. hjer í þessum sal hafi þá notað fjarveru hans til að flytja nokkrar slúðursögur um flokksmenn hans þar vestra. Annars held jeg, að það sje skoðun manna yfirleitt, þeirra, sem til þekkja, að tæplega verði gert upp á milli stjórnmá]aflokkanna á Ísafirði um kapp þeirra í kosningum. Þá hafði hæstv.dómsmrh. eftir mjer um vitnin tvö í Bolungarvík, að þetta væri lítilsiglt fólk og kjarklítið, sem ekki þorði að segja sannleikann af hræðslu við það, að rjettvísin á Íslandi mundi nota það til þess að bera hlut Kristjáns Ólafssonar fyrir borð. Það er hræðslan við rjettvísina, sem lokkar ósannindin fram á varir þessara kjarklitlu gamalmenna, og jeg vil þá bæta við, að það er gott, ef handhafi rjettvísinnar í þessu máli hefir ekki með framkomu sinni átt neinn þátt í að koma slíkri hræðslu inn hjá mönnum. Hann sagði líka, hæstv.dómsmrh., að þetta lítilsiglda fólk fyrir vestan væri algerlega á valdi „matadóranna“, eins og hann orðaði það. Þetta hugsa jeg nú kannske að sje ofmælt. En ef fótur er fyrir þessu, þá vildi jeg leyfa mjer að spyrja: Hverjir eru „matadórarnir“ nú? Ætli það sjeu ekki þeir menn, sem standa með lyklana að fangelsinu í höndum sjer og geta stungið mönnum þar inn lengri eða skemri tíma. Þegar svona vitnisburðir koma fram, þá vekur það hjá mjer efasemdir um, hvort auðið sje að leiða sannleikann í ljós í þessu máli með slíkri vitnaleiðslu. Þá komst hæstv.dómsmrh. inn á ábyrgðarheimildina Landsbankanum til handa, sem hjer var til meðferðar í þinginu í fyrra. Jeg vil nú ekki segja, að ráðherrann hafi sagt þar ósatt, en hann fór rangt með, er hann sagði, að frv. hefði verið laumað inn í háttv.Nd. eftir að mistekist hefði að fá inn í sjálf Landsbankalögin víðtækari heimild handa stjórninni til að ábyrgjast fyrir Landsbankann. En sannleikurinn er sá, að þegar frv. um ábyrgðarheimild ríkissjóðs var borið fram í deildinni, þá var ekki farið að ræða Landsbankafrv. Að öðru leyti hefir hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) lýsti hvorutveggja rjett, bæði ástæðunni til þessarar ábyrgðarheimildar, svo og útlistun hæstv. ráðherra (JJ) sem blaðamanns um skuldasúpuna, sem borin var á borð í kosningunum síðustu. Og hæstv.dómsmrh. getur ekki varið sig fyrir því, að allmjög skortir á, að blaðamenska hans þá, og enda fyr og síðar, hafi þann blæ, sem kröfur Englendinga heimta um opinbera framkomu stjórnmálamanna. Jeg held, að það hafi verið hv. 2. þm. Reykv. (HjV), sem eitthvað mintist á kosningaskrifstofustjóra Jóns Auðuns Jónssonar á Ísafirði. Jeg neita því ekki, að mjer kom þetta dálítið undarlega fyrir og átti bágt með að trúa því. Nú hefi jeg spurt Jón Auðun Jónsson, hv ort hann hafi haft nokkra kosningaskrifstofu, en hann neitar því harðlega og segir, að það, sem starfað hafi verið að undirbúningi kosningar hans, hafi verið unnið af honum sjálfum. Hjer mun því hafa verið átt við kosningaskrifstofu og ráðstafanir, sem varðað hafa kosninguna í Ísafjarðarkaupstað, en eins og gefur að skilja, kemur það ekkert við kosninguna í Norður-Ísafjarðarsýslu. Að lokum eru það aðeins örfá orð til samþm. míns, hv. 5. landsk. (JBald). Hann segir, að síðasta kjörtímabil hafi landinu verið stjórnað á fölsuðum atkv. En þetta er ósannað mál með öllu, og jafnvel engum þm. sæmandi að kasta slíku fram á hinu háa Alþingi. Hitt get jeg vel skilið, að hann sem formaður Alþýðuflokksins vilji leiða athyglina frá þeirri óhæfu, sem hann og flokkur hans lifir og hrærist í. Ef okkur væri eins gjarnt að fara út í ádeilur eins og samherjum þessa hv.þm. (JBald), þá mætti spyrja um það, hvað margir þeir sjeu keyptir inn á þing fyrir danskt fje og hvað mikið af þessu danska gulli hafi runnið í þeirra eiginn vasa.

Þorleifur Jónsson Jeg hafði nú ekki ætlað mjer að taka til máls að þessu sinni. Og þó að jeg hafi nú kvatt mjer hljóðs, geri jeg það ekki í þeim tilgangi að lengja umr. til muna, sem jeg verð að segja um, að teygist óþarflega mikið úr hófi fram. En það var út af einu atriði í ræðu hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh), að jeg fann mig knúðan til þess að standa upp og leiðrjetta misskilning, sem þar kom fram. Hann talaði langt mál um það, þessi hv.þm., hvernig Framsóknarflokkurinn hefði farið að á síðastliðnu sumri, er þm. hans komu saman hjer í Reykjavík til stjórnarmyndunar. Hann viðhafði þau orð, að þá hefðum við Framsóknarmenn felt dóm yfir núverandi hæstv.dómsmrh. (JJ), með því að nefna hann ekki til þess að vera formann stjórnarinnar. Hann sagði svo frá stjórnarmynduninni, þessi hv.þm., að ókunnugir hefðu mátt halda, að hann hefði verið á fundum okkar Framsóknarmanna og með í ráðum um stjórnarvalið. En eins og allir geta skilið, þá var hv.þm. þar ekki tilkvaddur, enda lýsi jeg því yfir nú, að það, sem hv.þm. sagði um stjórnarmyndunina, eru hrein og bein ósannindi og tilhæfulaust fleipur, og með öllu óskiljanlegt, hvað hann hygst að vinna með slíkum blekkingum. Og jeg vil þá ennfremur upplýsa um það, að það var einmitt núverandi hæstv. dómsmálaráðherra, sem lagði kapp á það, að núverandi hæstv. forsætisráðh. yrði tilnefndur að mynda stjórnina, enda urðu allir flokksmenn Framsóknarflokksins samtaka um það. Það var ágætt samkomulag um það, eins og annað viðvíkjandi stjórnarmynduninni. Jeg vildi aðeins leiðrjetta þann misskilning hv.þm. (ÓTh), að Framsóknarflokkurinn hefði verið að fella vondan eða þungan dóm yfir hæstv.dómsmrh. (JJ) með því að fara að ráðum hans um valið á stjórnarformanninum. Jeg held, að það sje augljóst, að forsrh. og Framsóknarflokkurinn hafi einmitt sýnt honum mikinn sóma og tiltrú með því að fela honum dómsmálaembættið. Hitt er annað mál, að verið getur, að hv. Íhaldsflokki hafi ekki þótt það neitt betra að fá hann fyrir dómsmálaráðherra, enda hefir þess orðið vart, að ýmsum andstæðingum stj. hefir þótt nóg um röggsemi hæstv.dómsmrh. og kvarta undan henni, eins og komið hefir í ljós í umr. um þetta mál, sem hjer er á dagskrá. Með þessu læt jeg orðum mínum lokið. Jeg vildi aðeins með þessu benda þingheimi á, að það er ekki alt gullvægur sannleiki, sem hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) vildi halda fram í næstsíðustu ræðu sinni.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Mjer þótti vænt um, að hæstv.forsrh. (TrÞ) minti mig á eitt atriði, sem mjer gleymdist að minnast á í dag í sambandi við það, sem jeg dró inn í umr. um nauðsynina á, að kenna þyrfti Íslendingum grundvallarreglur Englendinga um „fair play“ í íþróttalífinu, í stjórnmálalífinu og yfir höfuð í öllu opinberu lífi manna. Og þetta dæmi, sem jeg mundi þá ekki eftir í svipinn, er Strandaherferðin í sumar. Og hvað er það þá, sem gerist í þessari Strandaherferð? Íhaldsflokkurinn fær einn „matadorinn“, skulum við kalla hann, úr íhaldshreiðrinu á Ísafirði til þess að fella ritstjóra „Tímans“, Tryggva Þórhallsson, frá þingmensku í Strandasýslu. En þessi Íhaldsburgeis var ekki upplitsdjarfari en það, að hann gerði tvær kröfur til þeirra, sem öttu honum út í þetta framboð. Fyrri krafan var sú, að þurfa ekki að mæta hinum frambjóðandanum á þingmálafundum, og í öðru lagi fór hann fram á að fá að standa undir sjerstakri vernd þáverandi forsætisráðherra, þegar fært þætti að hefja yfirreiðina um Strandir. Nú var vandlega reiknað út alt um ferðir Tryggva Þórhallssonar, enda tekst að vita fyrirfram, hvenær fundarhöldum hans er lokið. Og svo er lagt upp í þessa frækilegu ferð og ráðist inn á Strandir, þegar kjördæmið er varnarlaust og vitanlegt er, að Tryggvi Þórhallsson getur ekki, vegna veikinda á heimili hans, mætt á fundunum. Þess má þó geta, að sá ráðherrann, sem var betur viti borinn, hv. 3. landsk. (JÞ), losaði sig út úr fylgdarmenskunni. en hinn ráðherrann, sem orðið hefir að fara flestar forsendingarnar, hv. 1. þm. Skagf. (MG), tók að sjer að vera höfuðsmaður þessarar frægu herferðar. Svo lögðu þeir af stað, og Björn Magnússon með fulla vasana af þessum frægu atkvæðaseðlum, sem höfuðsmanninum, hv. 1. þm. Skagf. (MG), kemur svo illa nú, að minst sje á. Þetta mundi í Englandi vera kallaður níðingsskapur, að ráðast þannig á kjördæmi, sem þm. er búinn að halda fundi í og öllum er vitanlegt, að ekki getur mætt sjálfur innrásarmönnunum, sem biðu eftir burtför hans. Það er drengskaparleysi að svíkjast þannig aftan að andstæðing sínum, og hvorugur ráðherra fyrv. hæstv. stj. getur á neinn hátt afsakað þessa framkomu.  Nú hefir hv. 1. þm. Skagf. (MG) haldið því fram, að þegar farið sje í fyrirlagða ferð, þá sje ekki siður að auglýsa það landi og lýð löngu fyrir fram, og nefndi í því sambandi ferð, sem Tryggvi Þórhallsson fór fyrir síðustu landskosningar. En úr því hv.þm. leyfir sjer að bera þessa ferð Tryggva Þórhallssonar saman við Strandaherferðina, þá vil jeg geta þess, að jeg var líka á ferðinni sumar eitt fyrir skömmu og bauð hv. 2. þm. Skagfirðinga á fund að Hólum til að greina frá tildrögum þess, að hann hvarf úr Framsóknarflokknurn yfir til andstæðinga sinna. En þm. kaus að vera heima þennan dag og rýja ær sínar, fremur en að fremja landvörn fyrir sig og íhaldið. Lenti vörnin í það sinn á lækninum á Sauðárkróki, núverandi hv. 6. landsk., sem innvann sjer þá fyrsta lárviðarsveiginn í pólitískri baráttu. En þessi Strandaherferð er besta lýsingin á því, hvaða brögðum var beitt í undirbúningi kosninganna og hvernig æðstu menn Íhaldsflokksins drógust niður vegna venjunnar. Því jeg vil halda fram, að það var fyrir fjelagsskapinn, að svona fór, að hv. 1. þm. Skagfirðinga kom svo ódrengilega fram af umhyggju fyrir Birni Magnússyni, og mun skapgerð hans hafa ráðið aðgerðum. Og hver varð svo niðurstaðan?

Þetta er víst „fair play“?

. Nei, þetta atferli Íhaldsflokksins hefir verið vítt og kallað þjóðarhneyksli. Enda fór svo, að bændurnir á Ströndum, þótt ekki sjeu æfðir í fótboltaleik nje þekki reglur hans, skildu, að hjá þessum mönnum gilti ekki drengskapur í leik og neituðu að koma á fundi, sem þannig var boðað til. Jeg fór um á Borðeyri daginn eftir að fundur íhaldsherforingjanna átti að vera þar, og var mjer sagt, að á hann hefði komið einn maður, svo að ekki þótti þá ráðlegt að setja fundinn. Þetta er lítill kapítuli úr sögu Strandaherferðarinnar, sem sýnir, hvernig Strandamenn dæmdu með fyrirlitningu um framkomu fundarboðenda og hvernig alt er á sömu bókina lært af hálfu Íhaldsins. Það gladdi mig annars að sjá það um hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh), að þegar honum var sýnt í tvo heima, þá hvarf af honum peningamontið, sem einkennir hann hversdagslega, og á hann kom sá svipur, sem miður innrættir götudrengir hafa fyrst eftir meðtekna ráðningu. Jeg álít, að hann ætti framvegis að hafa á sjer meðvitund viðurkendrar sektar að minsta kosti annanhvern dag, enda munu víst efni nóg til þess. Jeg tók það fram í dag, er jeg skýrði frá reglum Englendinga um ógildingu kosninga, að ef sannaðist, að frambjóðandinn, skrifstofa hans eða stuðningsmenn hefðu á einhvern hátt haft rangt við í leiknum, þá yrði kosningin dæmd ógild. Og jeg nefndi sem dæmi, að manni hefði verið mútað með 5 punda seðli til þess að kjósa ákveðinn frambjóðanda, og kosning þess manns gerð ógild af þessari einu ástæðu, en mótkandidatinum dæmt þingsætið. Nú snýr hv. 2. þm. G.-K. út úr orðum mínum og segir, að ef jeg fengi komið á þessari reglu, sem ríkir hjá Englendingum, að þá mundi hún verða ennþá meiri spillingar valdandi. Hann leyfir sjer, þessi fámentaði maður í stjórnmálum, að halda því fram, að aldagamlar venjur Englendinga, sem ekki hafa reynst ver en saga þjóðarinnar og hið mikla veldi ber vitni um, sjeu spillandi, ef líkt er eftir þeim. Hvernig getur maður hugsað sjer meiri fáfræði og ósvífni en lýsti sjer í orðum þessa hv.þm. Í fyrsta lagi reynir hann að falsa mín eigin orð, sem allur þingheimur hlýddi á, og í öðru lagi segir hann, að drengskaparreglur Englendinga, þrautmentuðustu þjóðarinnar í álfunni, yrðu til þess að spilla okkar þjóð, ef uppteknar væru. Það kemur ekkert þessu máli við, hvort Jón Auðunn Jónsson situr á þingi næsta hálfa mánuðinn eða ekki. Aðalkjarni málsins - eins og jeg hefi margtekið fram - er sá, að glæpir eins og þeir, sem átt hafa sjer stað þar vestra, haldi ekki áfram að sljóvga drengskaparmeðvitund þjóðarinnar. Það er þegar upplýst, að þessi kosningasvik og glæpir hafa lifað góðu lífi á Ísafirði að minsta kosti síðan 1919. Og ef ekki tekst að taka fyrir hneykslið, má vera, að þessi skóli haldi áfram og glæpirnir breiðist út. Jeg hjó eftir því, að form. Íhaldsflokksins, háttv. 3. landsk. (JÞ), var að harma yfir því, að Jón Auðunn mætti ekki tala hjer í þinginu, af því að hann væri svo kunnugur þessum glæpamálssögum fyrir vestan. Má þetta skiljast svo, að Jón Auðunn sje þessum málum ef til vill allra manna kunnugastur? Í raun og veru er með þessum umræðum og með þeim atburðum, sem orðið hafa við umræðurnar, búið að skera úr þessum þætti Hnífsdalsmálsins. Það er búið að sanna það, að aðstandendur Hnífsdalsmálsjns eru farnir að finna dálítið líkt til og fulltrúarnir í Ögri. Þeir vilja tala sem minst um málið, þeir vilja segja sem svo: Við viljum ekki gera Jóni Auðuni það ómak að láta hann fara heim aftur, lofum honum að fljóta inn á þingið. Það er miskunnsemin, sem þeir vilja treysta á, en ekki á málstaðinn. Og inn í þetta mál hefir svo hv. 2. þm. G.-K. farið að draga sem móralska ásökun umtal í blöðum frá kosningunum í vor, ummæli um amerísku lántökuna í fyrra. Annarsvegar hafa af mjer og á hina hliðina af mörgum öðrum þm., sem eru í andstöðu við Íhaldsflokkinn, verið rakin lið fyrir lið glæpsamleg dæmi um framkomu þess flokks í kosningunum, og nú skyldu menn halda, að þeir kæmu með gagnsókn, ef þeir ekki treystu sjer til þess að verja Hnífsdalsmálið og afleiðingar þess, kæmu með volduga gagnsókn og sýndu fram á það, að allir þeir menn, sem hjer hafa talað, hefðu margar veikar hliðar. En hvað kemur upp? Eina gagnsóknin hefir verið það, að þeir hafa sagt, að það hefði ekki verið gætilegt að mótmæla amerísku lántökunni. Þeir taka hjer hneykslismál frá sjálfum sjer, þar sem þeir standa illa að vígi gagnvart þjóðinni, og það eina, sem þeir verja sig með, er kvalastuna yfir því, að jeg kom þessu upp. En má jeg svo minna á aðra lánsheimild; það er sú fyrir enska láninu, sem Bjarni heitinn Jónsson frá Vogi átti þátt í að koma í gegn og sem jeg held, að hv. 1. þm. Skagf. (MG) hafi verið tregur til að koma í framkvæmd. En hvað verður svo úr þeirri heimild? Úr henni varð ókjaralánið, 10 milj. króna, með 7% vöxtum, 100 þúsund krónur til milliliða, lán, sem ekki fæst að borga á tíu árum. Þetta lán, níu milj. króna heimildin, er ekkert öðruvísi í sjálfu sjer en hin heimildin, og um kosningarnar í vor var ekkert hægt að segja fyrir mig, sem aðeins vissi um áfergju Íhaldsmanna í lánið, annað en að víta það, sem þeir hafa gert. En hvers vegna var lánið tekið? Ein milj. króna var tekin strax, en það, sem bjargaði því að ekki var meira að gert, voru alt aðrir atburðir. Jeg býst nú við, að við förum að ljúka okkar leik í kvöld. En þegar maður hugsar um allar þær beisku staðreyndir, sem hafa verið látnar dynja yfir íhaldsliðið í dag, þá er ekki að undra, þó að foringjarnir hafi reynt að blása í kaun og að liðsmennirnir hafi reynt að tala eins og götudrengir. Vörnin hefir orðið veik. Þeir reyndu fyrst að vera dónalegir og bíta á skjaldarrendurnar, en eftir því sem að þeim er þjappað, mildast lundin, þeir bogna og eru nú að byrja að skjalla mótstöðumennina. Svona stendur nú málið á þessum punkti, þegar klukkan er 12 um miðnætti.  Hv. þm. A.-Sk. (ÞorlJ) hefir vikið nokkuð að þeim gremjuyrðum hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh), sem hann beindi að mjer. Það er meir en lítið traust frá hv.þm., ef rjett er á litið, að hann álítur mig svo mikinn mann, að jeg hefði endilega átt að vera formaður stjórnarinnar. En þetta er meira traust en jeg óska eftir. Jeg vildi einmitt sjálfur, að sá maður yrði forsætisráðherra, sem er það. Stjórnarmynduninni í sumar var að fullu lokið á tveim dögum, en stjórnarmyndunin, sem átti að gera árið 1924, var býsna lengi á leiðinni, margar vikur, og svo varð það á endanum alt annar maður, sem myndaði stjórnina, og það varð ekki annað en dauðinn, sem gat komið hv. 3. landsk. upp í sessinn. Jeg vil ekki fara að hæla mjer, en jeg hygg nú samt, að ef jeg hefði stympast eins mikið í Framsóknarflokknum eins og núv. hv. 3. landsk. þá gerði meðal sinna manna, 1924, þá hefði stjórnin ekki verið mynduð á tveim dögum. En jeg vil ekki sleppa hv. 2. þm. G.-K., því það er búið að draga upp hvíta fánann hjá Íhaldinu og því þarf ekki að vera að stinga í líkið, eins og gert var á Stiklastöðum. Jeg held, að jeg verði að minna á „Morgunblaðið“ ennþá. Daginn fyrir kosningarnar í sumar steypir það síðustu sprengikúluna, sem átti að verða liði þess til bjargar. Það lýsir því með átakanlegum orðum, hve sorglegt það væri, ef jeg yrði dómsmálaráðherra 1930. Það hefði „Morgunblaðinu“ víst þótt sárast. En það er nú ekki víst, að jeg verði dómsmálaráðherra árið 1930, en drög eru þó lögð til þess af flokksbræðrum mínum. Og hvað liggur í þessu? Það, að mikill meiri hl. þm., stærsti meiri hl., sem verið hefir á Alþingi Íslendinga síðan árið 1909, velur mig til þess að vera vörð laga, siða og rjettar í landinu um óákveðinn tíma Þetta svar gáfu flokksbræður mínir hinu kvíðandi Morgunblaði. Jeg gæti aðeins sagt eitt um samanburðinn á mjer og fyrirrennurum mínum, og er þó varla rjett að segja það, þegar á það er litið, hve afskaplega dómsmálastjórnin hefir verið ljeleg á undanförnum árum, að hún væri a. m. k. nokkru skárri nú en áður var. hetta er náttúrlega ekkert lof fyrir mig, en verður þó mitt hrós, ef eitthvað verður annars bygt á samanburði við það, sem áður var. Þetta mun nú vera alment viðurkent og það er ekki skemtilegt fyrir þá menn, sem árum saman hafa verið leigðir til þess að ófrægja mig og aldrei hafa getað borið neitt hvassara vopn á mig en að jeg hafi verið á móti enska og ameríska eyðsluláninu. Jeg sagði í byrjun minnar síðustu ræðu, sem jeg vona að verði í kvöld, að jeg mundi í ræðulokin víkja að því, sem var kjarninn í minni fyrstu ræðu í dag, hvernig þetta mál horfði við í stórum dráttum. Það horfir þannig við, að hjer er verið að kveða upp fyrsta úrskurðinn um það, hvernig menn, að minsta kosti til bráðabirgða, vilja snúa sjer í vissri tegund glæpamála, því að Hnífdalsmálið er tvíhliða. Það er í fyrsta lagi brot á móti landslögum, sem sýslumaður Strandamanna hefir verið að rannsaka undanfarið, og lítur út fyrir, að ný svik falli í hendur hans næstu daga. Hin hliðin er, hvernig Alþingi Íslendinga á að taka í það, þegar verið er að reyna að skapa meiri hluta í þinginu með atkvæðafölsun. Jeg segi, að öll gögn málsins liggja þannig, að það er óefað heppilegra fyrir þjóðina að láta kosninguna verða ógilda og láta þá hina forhertu menn, sem um undanfarin ár hafa sett blett á þjóðina, svara fyrir kosningasvikin á Vesturlandi. En ef þetta verður ekki gert, sem jeg óttast, að Íhaldsliðið og bandamaður þess, hv.þm. Dal. (SE), muni reyna að hindra, og ef svo þar við bætast einhverjir aðrir hv.þm., sem að vísu áfellast algerlega þessa framkomu, en vilja þó ekki senda Jón Auðun heim og gera ráð fyrir, að hann myndi koma aftur, ná kosningu, þá vil jeg, að við beitum allri orku til þess að bæta löggjöfina á þessu sviði. Þessi kosning Jóns Auðuns er að vísu merkilegt atriði, en þó ekki eins og hin, sem hleypti þessu mikla hugarvíli í hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh). En það, sem ákveða þarf, er aðallega það, hvort við eigum að búa svo um, að svikararnir sjái, að það sje óhagur að hafa svona brögð í frammi. Jeg bíð með meiri áhuga eftir þeirri atkvæðagreiðslu, því að hún á að ákveða um það, hvort okkur á að takast að hreinsa svo að sæmilegt sje þá bletti, sem kosningasvik undanfarinna ára hafa sett á þjóðina.

Fjmrh. (Magnús Kristjánsson) Jeg hefi ekki fundið ástæðu til að taka þátt í þeim umr., sem hjer hafa farið fram, enda hafa þær snúist um ýmislegt fleira en málið sjálft, sem hjer liggur fyrir. Jeg vil aðeins taka það fram, að jeg ætla lítillega að gera grein fyrir mínu atkvæði, því vel má vera, að það falli nokkuð á annan veg en ýmsir hafa búist við. Jeg vil fyrst skýra frá því, að innan Framsóknarflokksins hefir verið gengið út frá því, að þetta mál yrði ekki á neinn hátt gert að flokksmáli, og því er það svo, að það, sem einstakir menn úr flokknum bera hjer fram, gera þeir á eigin ábyrgð, en alls ekki flokksins. Þetta mál hefir ekki verið gert að flokksmáli, og það bendir í þá átt, að þar sjeu frjálsir menn í frjálsum flokki, og þeir vilja undir öllum kringumstæðum fylgja málunum eftir því, sem þeir telja sannast og rjettast. Hvað mína skoðun á málinu snertir, þá vil jeg lýsa henni með sem allra fæstum orðum, en hún er fólgin í þrem meginatriðum, sem eru þess valdandi, að jeg álít, að það muni lítið vinnast við það, þótt þessi kosning verði gerð ógild. Það yrði aðeins til þess að tefja tímann, baka landinu nokkurn kostnað, en kjósendum örðugleika. Ástæðurnar eru í sem stytstu máli þessar: Það er í fyrsta lagi yfirgnæfandi atkvæðafjöldi, sem verður þess valdandi, að það er ekki líklegt, að nein breyting verði á, þótt ný kosning fari fram. Í öðru lagi hefir engin kæra komið fram yfir kosningunni, og það tel jeg mikilvægt atriði. Jeg veit ekki til þess, að þingið hafi úrskurðað kosningu ógilda, sem engin kæra hefir komið um. Þriðja atriðið er það, að eftir alla þessa rannsókn kemur öllum saman um það, að ekkert sje fram komið, sem bendi á það, að þessi hv.þm. (JAJ) hafi átt nokkra sök á þeim misfellum, sem orðið hafa. Jeg geri ráð fyrir því, að aðalástæðan, sem vakir fyrir þeim háttv.þm., sem vilja telja kosninguna ógilda, sje sú, að þeir vilji skapa mikilvægt fordæmi, sem farið verði eftir síðarmeir. En jeg hygg, að það þýði lítið að reyna að skapa einveldinu fordæmi, en þingið hefir fullkomið einveldi um það, hvort kosning verður tekin gild eða ekki, og það er víst, að hvernig sem sá úrskurður verður, sem feldur verður nú, þá verði hann ekki það fordæmi, sem ávalt verði farið eftir síðarmeir, enda leiðir það af sjálfu sjer, að nýir siðir koma með nýjum mönnum, og þingið myndi heldur ekki fara að binda sig við slíkt fordæmi. Mjer finst líka, að ef við færum að halda því mjög ríkt fram, að við værum færir um að gefa það fordæmi, sem sígilt væri, þá sje það að hafa meira traust á sjer en góðu hófi gegnir. Af þeim ástæðum, sem jeg nú hefi tekið fram, mun jeg greiða atkvæði með því, að kosning Jóns Auðuns verði tekin gild. Hvort það verða fleiri eða færri menn úr mínum flokki, sem það gera, get jeg ekki sagt um, og hvort sem mjer verður lagt það út á betri eða verri veg, þá verð leg að sætta mig við það. Jeg vildi helst ekki sitja lengur á þingi en það, að jeg verði jafnan fær um að taka ákvarðanir eftir því, sem sannfæring mín býður mjer í hvert skifti.

Jón Þorláksson Hæstv. dómsmrh. (JJ) bar það fram í síðustu ræðu sinni, að það hefði sýnt drengskaparleysi af hálfu Íhaldsmanna, hvernig sá tími var ákveðinn, sem fundir voru settir af okkar hálfu í Strandasýslu. En jeg vil þegar taka það fram, að þessi sök verður að hitta mig einan, af því að jeg varð að ákveða tímann eftir mínum hentugleikum. Það var missögn hjá hæstv. ráðh. (JJ), að jeg hefði ákveðið tímann eftir beiðni frambjóðanda flokksins í sýslunni, það var eftir áskorun frá kjósendum í Strandasýslu. En svo stóð á, að rjett eftir þing þurfti jeg að fara á konungsfund, til þess að leggja fram til staðfestingar þau lagafrumvörp, er þingið hafði samþykt, og með því að hafa sem mestan hraða á, gat jeg verið kominn heim aftur rjett fyrir miðjan júní. Það er algerlega ómaklegt af hæstv.dómsmrh., ef hann bregður mjer um drengskaparleysi í þessu máli. Mjer var ómögulegt að vita um heimilisástæður hv.þm. Str. (TrÞ), en þetta var sá eini tími, sem jeg gat haft til þess, og á þeim tíma, sem hv.þm. Str. (Trh) boðaði sína fundi, gat jeg ekki verið, því að jeg var þá að fara af stað með frumvörpin á konungsfund. Svo hafði mikið safnast fyrir af embættisstörfum í fjarveru minni, svo að jeg sá mjer ekki fært að missa þann tíma, og því talaðist svo til, að starfsbróðir minn tók að sjer ferðina. Ef hæstv. dómsmrh vill, þá má hann gjarnan taka þessa skýringu mína á ummælum hans sem vitnisburð um það, hvernig jeg í þessu efni, og reyndar oft endranær, lít á hans framkomu.

Hjeðinn Valdimarsson Mjer voru það nokkur vonbrigði, hvernig hæstv. fjmrh. (MK) tók í þetta mál. Jeg hugði, að honum myndi í svo fersku minni kosningin á Akureyri 1923 og aðferðir þær, sem Íhaldsflokkurinn notaði þar, til þess að hæstv. ráðh. (MK) gæti skilið, að það ber að stöðva svikin árið 1927. Hæstv. ráðh. (MK) vildi leggja nokkuð upp úr því, að Jón Auðunn myndi verða kosinn aftur, ef ný kosning yrði látin fara fram en jeg verð að segja það, að jeg get ekki skilið, að neinir af þeim, sem hjer sitja, geti myndað sjer ákveðna skoðun um það, hvernig kosningar muni fara í framtíðinni. Það er enginn hjer, sem getur sagt neitt fyrir víst um það, hvernig kosning Jóns Auðuns myndi fara nú í Norður-Ísafjarðarsýslu, og ótrúlegt finst mjer, eftir alt það, sem uppvíst er orðið um kosningabaráttuna vestur þar undanfarið, að hann myndi ná kosningu þar. Hæstv. fjmrh. gat þess, að hann gæti ekki skilið, að þingið gæti leyft sjer að gera kosningu ógilda án þess nokkur kæra kæmi fram. Jeg vil í þessu sambandi leyfa mjer að lesa upp 5. grein þingskapanna, með leyfi hæstv. forseta: „Þingið getur við rannsókn þá, er ræðir um í 1. gr., úrskurðað kosningu ógilda, þótt eigi hafi hún kærð verið, og einnig frestað að taka kosningu gilda, til þess að fá skýrslur. Svo er og um kosningu þingmanns, er eigi er kominn, eða kjörbrjef hans, þá er þing er sett.“ Mjer finst þetta nægja til þess að taka af allan vafa um það, að þing geti gert kosningu ógilda án þess að nokkur kæra komi fram. Jeg þarf þá að snúa mjer að hv. 3. landsk., en þar eð hann er ekki viðstaddur, verða flokksbræður hans að taka upp það, sem jeg vildi beina til hans. Hann sagði, að J. A. J. hefði enga kosningaskrifstofu haft í Norður-Ísafjarðarsýslu í sumar, heldur sjálfur eingöngu stjórnað öllum kosningaundirbúningi. Jeg veit ekki, hvort það á að skilja sem lof eða last um J. A. J., að hann hafi staðið einn fyrir kosningavjelinni í N.-Ísafjarðarsýslu. En á hinn bóginn verð jeg að halda, að þetta sje al]s ekki rjett, og hafi þá hv. 3. landsk. eða að minsta kosti J. A. J., ef það er eftir honum, ekki sagt satt frá þessu, því að af rannsóknarskjölum sjest ekki annað en það hafi að minsta kosti verið mjög náið samband milli kosningaskrifstofu Íhaldsins á Ísafirði og kjósenda í N.-Ísafjarðarsýslu, og sjerstaklega virðist sambandið hafa verið náið milli kosningaskrifstofunnar og stoða Íhaldsins í N.-Ísafjarðarsýslu, þeirra, sem við atkvæðafölsunina eru riðnir. Það væri t. d. fróðlegt, ef það upplýstist dálítið nánar um ferðalag Eggerts Halldórssonar til Ísafjarðar morguninn 5. júlí, þegar komin voru upp svikin, rjett áður en dómarinn kemur til þess að taka atkvæðin í Hnífsdal, sem síðar er haldið, að hafi verið endurfölsuð. Hv. 3. landsk. beindi nokkrum spurningum til jafnaðarmanna, og vil jeg svara þeim. Jeg geri ráð fyrir því, eftir því sem jeg og aðrir þekkja skapgerð þessa hv.þm., að hann vilji ekki fara með neinar dylgjur, heldur aðeins fá að vita hið eina sanna og rjetta í málinu, og vil jeg því gefa honum hrein svör. Hann spurði, hve margir af þingm. jafnaðarmanna hefðu verið keyptir inn í þingið fyrir danskt fje. Og jeg svara honum: Enginn. Þá spurði hann, hve mikið danskt fje hefði þegar runnið í vasa jafnaðarmanna. Og jeg svara honum: Ekkert. En úr því að hann hefir nú fengið tvö svör við þessum tveimur spurningum sínum, og þau, að því er jeg held, greið og greinileg, vona jeg, að það sje ekki ósanngjarnt, þótt jeg leyfi mjer að leggja fyrir hann spurningar á móti og biðji hann að svara þeim hjer.  1. Hve mikið danskt fje hefir þegar runnið til Morgunblaðsins, og þá sjerstaklega, hve lengi? 2. Hve mikið danskt fje hefir þegar runnið í kosningasjóði Íhaldsins, bæði í Reykjavík og í ýmsum kjördæmum úti um land, og þá sjerstaklega, hve lengi? 3. Hve mikið af þessu danska fje hefir komið beint frá Danmörku, og hve mikið frá dönskum atvinnufyrirtækjum og verslunum hjer í Reykjavík? og 4. hve mikið af því hefir hv.þm. fengið sjálfur, og þá sjerstaklega, hve lengi?

Sigurður Eggerz Jeg ímynda mjer, að þeim mönnum, sem hlýtt hafa á umr. hjer á Alþingi í kvöld, hljóti að vera það ljóst, hve mikil nauðsyn sje á því fyrir þingið, að það eigi mikið af sjálfstæðum mönnum. Mjer hefir virst það koma berlega fram - því er ver og miður - í umr. hjer í kvöld, að menn hafi ekki gætt þeirrar stillingar, sem þeim mönnum ber að hafa, sem eiga að vera hjer fulltrúar þjóðar sinnar og eiga að kveða upp úrskurð í máli sem þessu. Í ræðu minni í dag gerði jeg grein fyrir skoðun minni í þessu máli, og jeg þykist hafa rökstutt þá skoðun svo, að jeg þurfi ekki að endurtaka það. En mig langar til að minna á það, að till. þær, sem jeg og meiri hluti kjörbrjefanefndar bárum fram í þessu máli, sýnast vera í fullu samræmi við venjur, sem slegið hefir verið föstum alstaðar á Norðurlöndum. Þetta getur hver, sem vill, sannfært sig um með því að lesa símskeytin. Jeg neyðist til þess að átelja hæstv.dómsmrh. fyrir það, að í svari sínu til mín sagði hann, að jeg hefði tilhneigingu til þess að syngja vögguljóð yfir glæpum og lögbrotum. Hann sagði frá því með mikilli gleði, að það væru altaf að komast upp fleiri og fleiri falsanir. Það hefði t. d. komist upp ein fölsun í gær og önnur í dag. Hann sagði frá þessu í þeim tón, að ætla hefði mátt, að hann vildi halda þjóðhátíð í tilefni af þessum svikum og fölsunum. Jeg hefi skýrlega lýst yfir því, að jeg áliti það sjálfsagt að hegna harðlega fyrir hin glæpsamlegu atriði í þessu máli, ef það sannaðist, hver væri sekur í þeim. Og í blaðinu Íslandi, sem dómsmrh. og fleiri segja að standi nálægt mjer, eru þessi orð: „Að sjálfsögðu á að hegna harðlega fyrir glæpsamlegt athæfi, en armur hegningarlaganna má ekki ná lengra en til þeirra seku.“ Með öðrum orðum, hjer er lögð áhersla á það, að það eigi að taka hart á kosningasvikunum. Hæstv. dómsmrh. má ekki leyfa sjer að bera mjer það á brýn, að jeg vilji syngja vögguljóð yfir glæpum og svikum, einmitt um leið og jeg lýsi yfir því og legg áherslu á það, að það beri að hegna harðlega fyrir slíkt athæfi. Hæstv. dómsmrh, hefir ekki leyfi til þess að gera það. Hæstv. dómsmrh. fór ekki rjett með orð mín á fleiri sviðum, en það skiftir nú minna máli. Hann sagði, að jeg hefði verið að tala um einhvern stóran flokk, sem mundi mylja alt og merja undir sjer, og einhvern nýjan Napoleon. Jeg sagði aðeins, að þótt frjálslyndi flokkurinn væri enn sem komið væri lítill, þá gæti verið, að hann hefði þau málin á stefnuskrá sinni, sem bæði hæstv.dómsmrh. og aðrir yrðu að beygja knje fyrir. Hæstv. dómsmrh. sagði, að það væri von, að jeg talaði af gremju, því að veröldin hefði ekki gefið mjer svo mikið meðhald. Jæja, jeg vanþakka veröldinni ekki neitt, en jeg verð að minna hæstv.dómsmrh. á það, að hann stendur nú á valdatindinum, og það gæti því verið, að veröldin ætti eftir að snúa annari hlið að honum. Það er nú svo í þessum heimi, að það, sem er mikils virði, sætir oft andstöðu í byrjun, en það, sem er lítils eða einskis virði, flytur stundum ofan á í bili. Og jeg get ekki stilt mig um að segja það, að það gæti farið svo fyrir hæstv.dómsmrh., ef hann heldur áfram á stjórnmálabraut sinni eins og af er, að honum kynni að finnast veröldin strjúka nokkuð kalt um vangann áður lyki. Það er ánægjulegt að verða við og við var við þá drengskaparmenn hjer á Alþingi, sem ekki kæra sig um meiri hluta eða flokksaga, heldur fara aðeins eftir því, sem þeim finst rjett. Þetta flaug mjer í hug, þegar hæstv. fjmrh. talaði hjer í kvöld. Jeg er sannfærður um það, að orð hans muni hafa lítið bergmál innan Framsóknarflokksins. En jeg virði hann því meira fyrir það, að hann lítur ekki á það, heldur rjettlætið eitt. Og eftir þá hörðu árás, sem hæstv.dómsmrh. hefir hjer gert í kvöld á þá, sem muni samþykkja þessa kosningu, verð jeg að segja það, að mjer finst sú árás vera farin að ná nokkuð langt og snúast nokkuð hart gegn hans eigin flokki, þegar tveir einhverjir mætustu menn flokksins, eins og hæstv. fjmrh. og hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ), hafa lýst því yfir, að þeir muni greiða atkvæði sitt með því að samþykkja hana. Ef ónýta ætti þessa kosningu, á móti okkar eigin reglum og á móti þeim reglum, sem gilda um öll Norðurlönd, - hvaða ályktun má þá ætla, að dregin verði af því hjer og annarsstaðar? Jeg býst við, að það mundi þykja benda til þess, að þessi sýsla, sem hjer um ræðir, Norður-Ísafjarðarsýsla, væri með öllu gerspilt. En þegar það er athugað, annarsvegar, að opinberri rannsókn hefir aðeins verið beint gegn utankjörstaðaratkvæðum, og hinsvegar, að þótt þau öll sjeu talin Finni Jónssyni, þá hefir JAJ þó á annað hundrað atkvæði fram yfir Finn Jónsson, þá sje jeg ekki, að nokkrum manni þurfi að vera það vafamál, að það beri að greiða atkvæði með því, að þessi kosning verði tekin gild. Og jeg áliti það vansæmd fyrir Alþingi og þjóðina í heild sinni, ef öðruvísi færi. Jeg álít það ósæmilega aðdróttun til kjósenda í Norður-Ísafjarðarsýslu, og jeg álít, að ekkert þing hafi leyfi til þess að setja slíkan spillingarstimpil á nokkurt kjördæmi, sem þetta háa Alþingi mundi setja á Norður-Ísafjarðarsýslu, ef það gerði þessa kosningu ógilda, þvert ofan í allar reglur og venjur hjer og annarsstaðar. Sannarlega mun jeg greiða atkvæði með því, að kosningin sje tekin gild.

Jón Baldvinsson Hv. þm. Dal. var svo bljúgur í þessari ræðu sinni, eins og hann þættist vilja reyna að lægja þær öldur, sem risið hafa hjer í umræðunum um þetta mál.  Jeg þarf þá að víkja dálítið að hv. 3. landsk., og skal reyna að haga svo orðum mínum, að hann þurfi ekki að svara, en vona, að hæstv. forseti gefi honum leyfi til þess, ef hann skyldi finna ástæðu til þess. Jeg skil vel, að það liggi illa á hv. 3. landsk. í kvöld.  Það vita allir, hve ákaft og lengi hann hafði langað til þess að komast í stjórn og hve ákafar og margar tilraunir hann gerði til þess að verða forsrh. á þinginu 1924. Og það er búið að lýsa því, hvernig hann komst loksins í þann sess. En það lítur út fyrir, að ólánið hafi stöðugt elt þennan háttv.þm., því að þegar hann varð loksins ráðherra í stjórn Jóns Magnússonar, lenti það t. d. á honum að verða 13. ráðherrann á Íslandi. Hv. 3. landsk. huggar sig ef til vill við það, að hans verði þó altaf getið í sögunni, jafnvel þótt hann hafi verið sá 13. Jeg skal nú ekki spá neinu um það, hvern vitnisburð sagan muni gefa honum, en jeg býst ekki við, að hann verði eins glæsilegur og hann heldur sjálfur, og getur verið, að háttv. 3. landsk. sje ef til vill farinn að sjá það sjálfur. Mjer kæmi það ekkert á óvart, þótt það kynni einhvern tíma að komast upp, að hann hefði aldrei átt skilið að verða ráðherra, vegna þess að það atkvæði, sem hann tylti sjer á upp í ráðherrastólinn, hefði ekki verið vel fengið. Í vanmáttugri reiði sinni yfir því, hvernig dómur þjóðarinnar gekk á móti honum og hvernig þjóðin hefir nú lagt hann til hliðar og sýnt honum vanþóknun sína, reynir hann nú af veikum mætti að hefna sín á andstæðingum sínum. Í vanmáttugri reiði sinni, segi jeg, því að fæstum, sem kunnugir eru íslenskum stjórnmálum, mun detta í hug, að háttv. 3. landsk. muni nokkurntíma komast í stjórn á Íslandi framar. Allir þekkja brölt þessa hv.þm. til þess að komast á þing, hvernig hann fjell í hverju kjördæminu á fætur öðru, þangað til hann loksins var settur í örugt sæti í Reykjavík. En svo raunaleg, sem byrjunin var, er þó áframhaldið nú orðið enn raunalegra, og væri æskilegt, að slíkt ætti ekki eftir að koma fyrir neinn íslenskan stjórnmálamann. Hv. 3. landsk. var að lepja það upp úr hinu danska Morgunblaði, að Alþýðuflokkurinn sje keyptur fyrir erlent fje. Nú vissi hv. 3. landsk. vel, að einn íhaldsritstjóri, og einmitt sá, sem talinn er einna merkilegastur þeirra, hefir skrifað um þetta mál í annað höfuðmálgagn Íhaldsflokksins, og þann veg, að honum fanst það ekki nema eðlilegt, að jafnaðarmenn, sem eru í alþjóðlegum fjelagsskap, styrktu hverjir aðra. Og þessum ritstjóra var ekki meiri launung á þessari skoðun sinni en það, að hann skrifaði um þetta í blaðið Vörð, og lýsti meira að segja yfir því, að sjer fyndist það einna fallegast í fari jafnaðarmanna, hve vel þeir styddu og styrktu hver annan í baráttu sinni. Annars finst mjer það ekkert úr vegi í þessu sambandi að spyrja háttv. 3. landsk. sjálfan, hvort hann hafi slegið hendinni á móti öllum þeim dönsku krónum, sem að honum hafa verið rjettar um æfina. Þeim, sem þekkja hv.þm. vel, þykir það ekkert sjerlega líklegt. Það er ekki lengra síðan en í sumar, að honum var falið trúnaðarstarf fyrir Dani hjer á Íslandi. Stórdanir fundu þá engan mann á öllu Ís landi, sem væri líklegri til þess og vildi fremur en hv. 3. landsk. gæta hagsmuna þeirra hjer. Fyrst hv. 3. landsk. var að rifja upp slúðursögur úr málgagni danskra kaupmanna í Reykjavík, þá gat jeg ekki verið að hlífa honum við því að rifja þetta upp líka. Annars er hv. 3. landsk. í svo raunalegu skapi, að það er ekki gustuk að vera að hrella hann, enda hefi jeg farið varlega í þessar sakir, vegna þess hve oft hann hefir þegar talað, og getur því ef til vill ekki svarað fyrir sig.

Ólafur Thors Það er aðeins stutt athugasemd. Jeg skal leiða hjá mjer að svara því, sem formaður Stauningsflokksins á Íslandi sagði. En það eru aðrir þm., sem jeg þarf að svara stuttlega. Hv. 2. þm. Reykv. (HjV) sagði, að það væri venja mín að reka menn úr atvinnu fyrir pólitískar skoðanir. Þetta lýsi jeg rakalaus ósannindi. Það fjelag, sem jeg veiti forstöðu, veitir mörgum hundruðum manna atvinnu, og jeg held það ættu allir að geta sjeð, að það hljóti að vera erfitt að velja menn úr þeim hópi eftir pólitískum skoðunum, enda hefi jeg aldrei haft neina tilhneigingu til þess og mun aldrei hafa. Jeg vík mjer þá að hv.þm. A.-Sk., formanni Framsóknarflokksins. Hann fann ástæðu til þess að standa upp og mótmæla f. h. flokksins þeim ummælum, sem jeg hafði um þann dóm, sem jeg áleit, að Framsóknarflokkurinn hefði kveðið upp yfir hæstv.dómsmrh. við stjórnarmyndunina í sumar. Hann sagði, að jeg gæti ekkert fullyrt um það, sem þar hefði gerst, vegna þess að jeg hefði verið þar hvergi nærri. Mjer finst þessi rök ekki mikils virði. Jeg vil benda hv.þm. á það, að jeg var hvergi nærstaddur kosningu til Alþingis í Austur-Skaftafellssýslu í sumar, en jeg treysti mjer samt hiklaust til að fullyrða, að hann hafi notið fulls trausts kjósenda í Austur-Skaftafellssýslu til þess að taka við því trúnaðarstarfi að vera fulltrúi þess kjördæmis hjer á Alþingi, og jeg byggi það á þeirri staðreynd, að hann skipar nú það sæti. Alveg á sama hátt get jeg vel ályktað um gerðir Framsóknarflokksins við stjórnarmyndunina í sumar út frá þeim staðreyndum, sem nú liggja fyrir. Flokkurinn kvað þá upp þann dóm yfir þeim manni, sem nú er dómsmrh., að hann væri ekki bær til þess að skipa forsætið. Nú er það alment viðurkent, að forsætið sje virðulegasta sæti stjórnarinnar. Enginn nefndi hæstv. núverandi dómsmrh. (JJ) til þeirrar tignar. Sjálfsagt hefði einhver orðið til þess, ef fyrri framkoma hans hjer á Alþingi og á stjórnmálavellinum yfirleitt hefði ekki verið sú, er jeg áður hefi lýst. Hv. þm. A.-Sk. (ÞorlJ) skýrði frá því, að hæstv.dómsmrh. hefði stuðlað að því, að núverandi hæstv.forsrh. kæmist í það sæti, sem hann nú skipar. Það má vel vera, að hæstv.dómsmrh. hafi gert þetta. En hvernig? Jú, því er auðsvarað. Með því að vera búinn með öllu framferði í opinberum málum á undanförnum árum að bola frá þeim manninum, sem hættulegastur keppinautur var núv. hæstv. forsætisráðherra, þ. e. hæstv. núv. dómsmálaráðherra. Jeg má til með að víkja nokkrum orðum sjerstaklega að ummælum hæstv.dómsmrh. Af þeim orðum, sem hann lætur falla um þetta kosningamál, er helst að ráða, að hann vilji telja mönnum trú um, að Íhaldsflokkurinn vilji taka vægum höndum á glæpum þeim, sem kunna að hafa verið framdir í sambandi við kosninguna í Norður-Ísafjarðarsýslu. En jeg vil biðja hv.þm. að athuga það, að rannsókn þeirra glæpa er nú fyrir dómstólunum, og þar fá þeir seku sinn dóm á sínum tíma. Hæstv. dómsmrh. ljet í ljós, að sjer hefði skilist, að jeg mundi vera maður þekkingarsnauður og huglítill, en jeg hefði orðið auðmjúkur við þá hirtingu, sem hann hefði gefið mjer. Jeg veit satt að segja ekki, hvar hæstv.dómsmrh. hefir orðið var við auðmýkt í síðustu ræðu minni. Fanst honum jeg skirrast við að segja honum til syndanna? Jeg skal fúslega játa, að hæstv.dómsmrh. á miklu verra skilið en það, sem jeg bar á hann. En hitt hafði jeg ekki haldið, að honum myndi þykja það. En sje svo, má af því marka, að samviska hans hefir rumskað. Við virðumst hafa nokkuð svipaða heimspeki í uppeldismálum, hæstv.dómsmrh. og jeg. Jeg er einmitt þeirrar skoðunar, að nauðsynlegt sje að beita hann hörðu, til þess að fá hann til að taka sjer fram. Jeg hefi beitt þeirri aðferð, og hún er farin að hafa áhrif á hann. Í sinni seinustu ræðu var hann mun auðmýkri en áður. Ekki veit jeg, hvort mjer er það veglega starf ætlað að annast siðferðilegt uppeldi hæstv.dómsmrh. Jeg hefi nú góða von um, að mjer mundi takast að ala hann vel upp, ef jeg legði stund á það. Jeg held, að í honum búi ýmislegt gott. En enn er það álitamál, hvort það borgar sig að vinna úr honum gullið. 

Haraldur Guðmundsson Þó að mjer þyki það leiðinlegt, verð jeg að hjálpa skilningi háttv. 2. þm. G.-K. á kærunni út af kosningunni á Ísafirði 1923. Sjálf kosningakæran var bygð á kosningagöllum, sem orðið höfðu hjá undir- og yfirkjörstjórn. Á þeim misfellum reistu kærendurnir kröfu sína um, að Haraldur Guðmundsson yrði úrskurðaður rjett kjörinn þingmaður. En auk þess taka þeir fram, að saknæmt framferði muni hafa átt sjer stað. En á þeim sakargiftum bygðu þeir alls ekki kröfu sína um ógilding á úrskurði kjörstjórnar. Hinsvegar óskuðu þeir skörulegrar rannsóknar á því framferði. Háttv. þm. gerir sig beinlínis sekan um skjalafölsun, þar sem hann hefir haft kæruna fyrir framan sig og leyfir sjer þó að halda slíku fram. Er hart, að það skuli koma fyrir mann hjer á hv. Alþingi. Hv. 1. þm. Skagf. (MG) ljet sjer nokkuð stór orð um munn fara. Hann sagði, að Íhaldsflokkurinn mundi ekki deyja.

Það sagði jeg ekki

. Vera má, að háttv.þm. hafi ekki notað nákvæmlega sömu orð og jeg nú, en ekki urðu ummælin þó skilin á aðra leið en þessa. Jeg held, að þessi ummæli hans muni ósannast. Jeg hefi enga trú á því, að Íhaldsflokkurinn sje ódauðlegur. Og dauðamörkin sjást þegar í þeirri viðleitni, sem á sjer stað innan flokksins til að losna við nafn sitt. Líklegast kemst nafnbreytingin fram, og þá verður Íhaldsflokkurinn sem slíkur að teljast dauður, en hitt er auðvitað alveg víst, að andinn lifir og verður hinn sami, hvert sem nafnið verður, meðan forráðamennirnir eru hinir sömu. En þess er jeg fullviss, og jeg vil leggja áherslu á það, að ein aðalástæðan til nafnbreytingarinnar mun einmitt verða Hnífsdalsmálið og sá stóri, svarti blettur, sem blöð flokksins og afskifti hans öll af því ljóta máli hafa sett á nafn hans. Það er nú bert, að Íhaldsmenn eru nú farnir áð sjá, hve illa aðstöðu þeir hafa í málinu. Undanhaldið frá þeirra hálfu hjer í þinginu er merki þess. Þeir linast stöðugt í vörninni.  (Forsrh. TrÞ: Þeir hafa lensað)  . Nú vil jeg víkja máli mínu að háttv. 3. landsk. (JÞ). Hann dirfðist að hafa þau ummæli, að framkoma flokkanna á Ísafirði mundi hafa verið svipuð í kosningum. Þetta er svívirðilegur áburður á Alþýðuflokkinn. Enginn hefir hingað til þorað að bendla hann við samskonar kosningabrögð og Íhaldsmenn hafa gert sig seka í. Jeg þykist vita, að hv.þm. muni heldur ekki meina þetta í alvöru; þá hefði hann auðvitað stutt ummæli sín með einhverjum rökum. Ummæli hans eru komin fram út úr vandræðum og eru ætluð til þess eins að sverta andstæðinga og leiða hugann frá sök samherja. Hv. 3. landsk. talaði um „danska gullið“. Mjer kom það ekki á óvart. Hann hefir þar lært af þjónum flokksins, ritstj. Morgunblaðsins. Þegar þeir höfðu orðið sjer til skammar með af skiftum sínum af hneykslismálum, þessu, sem hjer um ræðir, og fleirum, gripu þeir til þess óyndisúrræðis að reyna að gera hávaða út af „danska gullinu“, meðan þeirra eigin ávirðingar væru að falla í gleymsku. Á sama hátt er þessu varið með hv.þm., hann er rökþrota, sjer, hve aðstaða íhaldsins og forkólfa þess er ill og óhæg. Út úr þessum vandræðum reynir hann svo að feta í fótspor Morgunblaðsritstjóranna og blanda alveg óskyldu máli inn í umræðurnar, máli, sem á engan hátt er hægt að leggja Alþýðuflokknum út til ámælis, eins og viðurkent er af skástu mönnum íhaldsins. 

Jóhann Jósefsson Jeg hefi hingað til setið þegjandi í þessu máli og hafði ætlað mjer að sitja hjá í umræðunum. Jeg hjelt satt að segja ekki, að hæstv.dómsmrh. og aðrir þeir, sem honum fylgja að málum, mundu fara að ámæla þeim, sem ekki tala. En þegar farið er að ögra oss Íhaldsmönnum til að tala og gefið er í skyn, að vjer sjeum að láta undan síga; þykist jeg ekki geta látið það hlutlaust. Svo var að skilja á hv. síðasta ræðumanni (HG), að hann væri að ámæla oss Íhaldsmönnum fyrir það, að vjer verðum nú ekki svikin í Hnífsdalsmálinu. En jeg tel það ekki mitt hlutverk að verja svik. Jeg er ekki svo blindaður af flokksofstæki, að jeg álíti, að hv. Alþingi sje sá vettvangur, þar sem eigi að verja svik. Það getur verið, að hv.þm. Ísaf. sje á gagnstæðri skoðun. Jeg viðurkenni fúslega, að það muni vera sannað, að einhverjir hafi haft svik í frammi við kosninguna í Norður-Ísafjarðarsýslu. En það mál er nú í höndum rjettra aðilja. Því vil jeg ekki gera neinar ágiskanir. Hitt er mjer fyllilega ljóst, eins og mörgum öðrum hv.þm., að þegar meiri hluti þingsins samþykti að útiloka Jón A. Jónsson frá þingsetu um tíma, var um flokksofbeldi að ræða. Þessi hv. meiri hluti hlaut að vita, að sú útilokun gat ekki orðið nema um stuttan tíma. Það er nú þegar viðurkent, að misfellur þær, sem áttu sjer stað, gátu engin áhrif haft á úrslit kosninganna. Frestunin á því að samþykkja kosningu Jóns A. Jónssonar er því augljóst ranglæti. Hæstv. dómsmrh. vitnar mjög í það, sem gerist í samskonar málum í öðrum löndum. En jeg tók eftir, að hann hagaði orðum sínum óvenju varkárlega, þegar hann var að tala um venjur þær, sem giltu í Englandi. Jeg skil líka naumast í því, að þeim reglum, sem hann talaði um, sje beitt fullkomlega eins og hann sagði. En þeim reglum vill hann nú koma á hjer á landi. Jeg er á sama máli og hæstv. fjmrh. um það, að litlar líkur sjeu til þess, að Alþingi takist nú að mynda sígilt fordæmi um meðferð mála eins og þess, sem nú liggur fyrir. Háttv. þm. stjórnarflokkanna hafa gert mikið að því að lýsa þeirri hlutdrægni, sem blöð Íhaldsflokksins hafi sýnt í Hnífsdalsmálinu, og óvináttu til allrar rannsóknar á því. En jeg vil leyfa mjer að benda á það, að andstæðingar Íhaldsflokksins hafa ekki verið hlutlausir í þessu máli. Tvö aðalblöð stjórnarinnar, Alþýðublaðið og Tíminn, sjerstaklega hið fyrnefnda, hafa altaf frá upphafi bendlað einn sjerstakan flokk við svikin. Ekki höfðu fyr frjetst atburðirnir í Hnífsdal en farið var að nota þá til þess að hnekkja kosningu íhaldsmanna víðsvegar um land. Svo var t. d. í mínu kjördæmi. Andstæðingarnir báru þegar sakir á alla íhaldsmenn. Blöð þeirra eignuðu svikin Íhaldsflokknum án nokkurra skýringa. Nú segir hv. 2. þm. Reykv. (HjV), að aðeins sje átt við nokkra menn í Ísafjarðarsýslu. Þetta eru miklar upplýsingar, en þær koma nokkuð seint. Fylgismenn stjórnarinnar hafa jafnan skelt skuldinni á Íhaldsflokkinn í heild sinni. Hæstv. dómsmrh. er hróðugur yfir því, að hann hafi verið duglegur að bera sakir á andstæðinga sína, en ljeleg mótstaða sje frá þeirra hálfu. –Margir hv.þm. hafa áður setið á þingi með hæstv.dómsmrh., á meðan hann var ekki eins rishár og nú, og þreyttust flestir á að svara honum. Einkennilegt er að heyra hæstv.dómsmrh. tala fyrst um það, að Jón A. Jónsson sje ekkert við svikin riðinn; skömmu síðar fer hann að tala um „sekt“ hans. Gægist þarna fram sama hlutdrægnin og í blöðum stjórnarinnar. Enn eru þeir seku í Hnífsdalsmálinu ekki fundnir. En jeg staðhæfi, að íhaldsmönnum víðsvegar um land sje ekki síður en öðrum áhugamál, að þeir finnist og fái rjettmæta hegningu. Það er ósæmilegt að væna heilan stjórnmálaflokk um það, að hann vilji halda hlífiskildi yfir svikum. Hæstv. dómsmrh. sagði, að í framtíðinni væri ekki kosningasvika að vænta frá öðrum en íhaldsmönnum.  (Dómsmrh. JJ: Það sagði jeg aldrei)  . Jeg heyrði hæstv.dómsmrh. segja þetta, en það getur verið, að hann hafi ekki heyrt til sín sjálfur. Eins og jeg tók fram í upphafi ræðu minnar, hefði jeg helst kosið að þurfa ekki að lengja þessar umræður. En jeg vildi ekki þola brýningar hæstv.dómsmrh. og hv.þm. Ísaf. (HG). Hjá fylgismönnum stjórnarinnar rekur hver óhæfan aðra. Það er ósæmilegt að láta alla kosningabæra menn í N.-Ísafjarðarsýslu gjalda þess, að einhverjir svikahrappar hafa framið glæp í Hnífsdal. Enn svívirðilegra er þó að kenna íhaldsmönnum sem stjórnmálaflokki um fölsunina. Hæstv. dómsmrh. er mjög upp með sjer af því, að flokkur sinn skuli hafa falið sjer að vera „vörður laga, siða og rjettlætis“ í landinu, eins og hann orðar það. Hann hefir oft sagt hjer áður en hann komst í það sæti, sem hann nú er í, að embættismönnum þeim, er hann var að færa að í það og það sinni, myndi hafa verið ætlað að fá vit með embættisveitingunni. Jeg vil enda mál mitt með því að óska hæstv.dómsmrh. þess, að honum gefist meira vit framvegis til þess að rækja sitt vandasama starf en framkoma hans í því fram að þessu ber vott um í flestum greinum.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Jeg verð að þakka óvenjulegt traust, sem jeg hefi hlotið frá hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh). Honum finst það nú mjög mikilsvert atriði í Hnífsdalsmálinu, að jeg eigi að vera forsrh. Þykist hann endilega þurfa að lýsa yfir því, að hann hafi meira álit á mjer en hæstv.forsrh.

Nei

. En jeg hefi, satt að segja, aldrei haft neina löngun til að steypa hæstv.forsrh.

Hæstv. dómsmrh. getur það ekki

. Ef jeg ætti að geta það, þyrfti jeg fyrst að vilja það. Annars eru nú þegar auðsæ áhrif þeirrar hirtingar, sem jeg hefi gefið hv. 2. þm. G.-K., því að nú er hann farinn að lofa mig. Rök hv. 2. þm. G.-K. og hv.þm. Dal. eru mjög svipuð. Báðir telja þeir það rangt gegn Jóni A. Jónssyni að ógilda kosninguna. En jeg vil leyfa mjer að benda hv.þm. Dal. og háttv. Íhaldsmönnum á úrskurðinn um kosninguna í Vestur-Ísafjarðarsýslu á þinginu 1912. Þar sátu 3 hv.þm., sem nú eru meðal þm. Íhaldsflokksins, og hv.þm. Dal. Munurinn á Kristni Daníelssyni og Matthíasi Ólafssyni var 21 atkv. Þó var kosning K. D. dæmd ógild, en M. Ó. tekinn inn í þingið. Hver var ástæðan? Þá var ekkert athugavert annað en það, að 21 seðill var krossbrotinn, í stað þess að vera brotinn einu sinni. Ef við berum þann smágalla saman við alt, sem hjer hefir verið útmálað í dag, öll svikin og þá miklu samúð, sem svikurunum hefir verið sýnd af háttsettum íhaldsmönnum, og gekk í þá átt að kæfa hina „juridisku“ rannsókn, þá hljótum við að komast að þeirri niðurstöðu, að það, sem heimastjórnin gerði 1912 og hv.þm. Dal. studdi, er óafsakanlegt rjettarmorð gagnvart Kristni Daníelssyni, svo framarlega sem kosning Jóns Auðuns Jónssonar verður tekin gild. Nú hugsa jeg, að hv.þm. Dal. segi, að hann hafi sent Kristin Daníelsson heim samkvæmt bestu samvisku. Jeg efast ekki heldur um, að það sje satt. Hans samviska hefir sjálfsagt verið góð og glöð þá, eins og hún er nú í kvöld, þegar hann ætlar að greiða atkvæði með kosningasvikunum. Þó hefir hann ekki fyrirvara hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ). Hv. 1. þm. S.-M. lýsti yfir því, að hann áliti þau svik, sem höfð hafa verið í frammi, hina mestu andstygð, og að nauðsynlegt sje að breyta kosningalöggjöfinni, til þess að girða fyrir, að slíkt komi fyrir aftur. En ekki er þessu að heilsa um hv.þm. Dal.  Hv. þm. Vestm. (JJós) sagði, að „Tíminn“ hefði flutt hlutdrægar og æsingafullar greinar um þetta mál. Jeg hygg, að ef skorið yrði úr því með dómi, hvort væri hlutdrægara, Tíminn eða blað íhaldsmanna. Morgunblaðið, þá mundi Morgunblaðið tapa, jafnvel fyrir hvað ranglátum dómstóli sem væri. Tíminn hefir verið algerlega hlutlaus um þetta mál, en hann hefir vítt framkomu þingmannsefnisins, Jóns Auðuns Jónssonar, fyrir rjettinum. Háttv. þm. sagði, að jeg hefði lýst yfir því, að jeg væri viss um sakleysi Jóns Auðuns Jónssonar. Það er misskilningur. Jeg er ekki viss um sakleysi Jóns Auðuns Jónssonar, en hinsvegar hefi jeg aldrei haldið því gagnstæða fram. Bókun þm. hjá rannsóknardómaranum sýnir þrjóskufulla samúð Jóns Auðuns Jónssonar með illum málstað, og jeg verð að segja, að þegar alt logar í svikum þar vestra, er einkennilegt, að hann skuli ekkert vita. Annars kom fram sama skoðunin hjá þessum hv.þm. (JJós) og hv.þm. Dal. (SE). Þeir álíta nægilegt, að dómstólarnir hegni þeim, sem svikin sannast á. En Alþingi hefir enga skyldu að þeirra dómi. Þingið 1912 hafði þó skyldu til þess að senda heim Kristin Daníelsson.

Nú liggur engin kæra fyrir þinginu, eins og 1912

. Nei, en hv.þm. veit, að ef þingið álítur svo, getur það ónýtt kosninguna. Háttv. þm. sagðist óska þess, að þeir rjettu seku fyndust. Það er gott. En þess virðist ekki hafa verið óskað í sumar,“ þegar rannsóknin sofnaði út af í höndum íhaldsstjórnarinnar. Af hverju var beðið þá?

Því hefir verið svarað

. Já, en það var einmitt það versta og óviturlegasta, sem hægt var að gera, enda hafa bestu lögfræðingar bæjarins haldið því fram, að það hafi einmitt verið allra fyrstu dagarnir eftir að glæpurinn var framinn, sem mest reið á að nota. Þegar frá leið, höfðu glæpamennirnir tóm til þess að bera sig saman, og þá var öll rannsókn örðugri viðfangs. Nei, í þeirri óforsvaranlegu töf, sem varð á rannsókninni, kemur ekki fram löngun til þess að láta hina seku finnast, og ekki heldur í skeyti Sigurðar Kristjánssonar, þar sem hann lýsir því átakanlega, að Eggert hafi verið tekinn nakinn upp úr rúminu, fárveikur, og fluttur í vörubifreið inn til bæjarins. Þá má nefna mótstöðuna gegn því, að þeir Eggert og Hálfdán væru settir í gæsluvarðhald. Hvenær þorsti Íhaldsins eftir rjettlæti kemur fram, veit jeg ekki. Það er kannske fyrst í skeytinu frá Ögri. Morgunblaðið sýnir sitt göfuga hugarfar, þegar það leyfir sjer að senda rannsóknardómaranum dylgjur og hnútur fyrir starf hans. Þannig er haldið áfram, leynt og ljóst, að tortryggja rannsóknina og dómarinn er beinlínis ofsóttur. Og hvað hefir hann til saka unnið? Það, að af einum manni hefir aldrei verið gerð hjer jafnglæsileg, skarpskygnisleg og djúpsæ rannsókn, síðan Ísland varð sjálfstætt ríki. Jeg verð að segja, að það er undarlegt, hvernig rannsóknardómarinn hefir verið ofsóttur og hve frábærlega vel hann hefir unnið verk sitt. Jeg vil gjarnan láta háttv. 1. þm. Skagf. (MG) njóta þess sannmælis, að hann hefir reynt að hafa sefandi áhrif á ofstækismennina fyrir vestan, en það hefir því miður lítinn árangur borið hingað til. Hv. þm. Vestm. (JJóS) hafði eftir mjer, að jeg byggist við, að í framtíðinni væri ekki kosningasvika að vænta frá öðrum en Íhaldsmönnum. Jeg leyfi mjer að skjóta því til allra, sem hlustað hafa á mál mitt í kvöld, hvort þarna er rjett með farið. Hitt er annað mál, að reynslan sýnir, að aldrei hefir fallið grunur um slíkt á neinn annan stjórnmálaflokk í landinu. Það er álitið, að á Akureyri hafi verið brúkaðar mútur 1923 til framdráttar Birni Líndal. Ekki af honum sjálfum, heldur af útlendu Steinolíufjelagi, til þess að fella þann mann, sem hafði bjargað við smábátaútvegi landsins. Og það er athugavert, hvernig kosningin fór á Akureyri í sumar, þegar ekki er lengur barist um líf eða dauða útlendra hagsmuna. Háttv. þm. sagði, að jeg væri mjög hreykinn af því, að flokkur minn skyldi hafa valið mig til þess að vera vörður siða og rjettlætis í landinu. Jeg hefi ekki hælt mjer fyrir neitt, en hv 2. þm. G.-K. hefir hælt mjer mikið, og það fullkomlega án beiðni frá mjer. Það hefir verið mitt hlutskifti undanfarnar vikur að reyna að bæta úr sljóleik og vanrækslu fyrirrennara minna í ýmsum mikilsverðum málum, svo sem áfengis- og sjóðþurðarmálum. En þó að samanburður á verkum mínum og fyrirrennara minna gæti orðið mjer í hag, þá er það ekki mikið hól, þegar litið er á verk þeirra undanfarin ár.

Hæstv. dómsmrh. er laust um að bera sakir á menn, og þær ekki allar sem sannastar. Að því rekur, að Framsóknarmönnum mun reynast þungbært að hafa hann fyrir dómsmálaráðherra. (Dómsmrh. JJ: Eru þetta hótanir?). Nei, það eru ekki hótanir. Jeg er frjáls maður og fulltrúi þjóðarinnar. Jeg hefi ekki aðeins rjett til að ávíta það, sem hætta stafar af fyrir alment velsæmi, heldur er það beinlínis skylda mín.

Hjeðinn Valdimarsson Háttv. 3. landsk. (JÞ) og hv.þm. Vestm. (JJós) höfðu eftir mjer, að jeg teldi kosningavjel Íhaldsflokksins eingöngu seka um kosningasvikin í Norður-Ísafjarðarsýslu. Það er rjett, að jeg álít svikin vera af völdum kosningavjelarinnar fyrir vestan. En þar með er ekki sagt, að ekki sjeu fleiri sekir en óbreyttir liðsmennirnir. Hver stjórnar kosningavjelinni þar vestra? Það atriði er enn ekki upplýst. En höndin, sem framkvæmir, er ekki sekari en heilinn, sem hugsar. Háttv. þm. höfðu eftir mjer, að jeg hefði viðurkent, að Íhaldsflokkurinn væri ekki sekur um kosningasvikin. Ef hv.þm. eiga við óbreytta kjósendur Íhaldsflokksins, þá er þetta rjett. En hverju ráða kjósendurnir? Engu. Það er ekki þannig, að þeir kjósi flokksstjórn sína. Það eru sjálfvaldir menn, sem ráða stefnu flokksins. Þess vegna eru það forráðamennirnir í Íhaldsflokknum, sem stjórna Morgunblaðinu og Vesturlandi, sem eru samsekir í Hnífsdalshneykslinu. Hv. þm. Vestm. gat um hlutdrægni í skrifum Alþýðublaðsins um þetta mál og vill með þessu afsaka hlutdrægni íhaldsblaðanna. En hann getur ekki bent á eitt einasta Alþýðublað, þar sem sagt er frá máli þessu af hlutdrægni. Blaðið hefir átalið tómlæti fyrverandi stjórnar og hinar ósæmilegu aðfarir Íhaldsmanna í þeim tilgangi að tefja fyrir rannsókninni, en ekkert þar fram yfir. En eftir að íhaldsblöðin hafa hamast eins og þau hafa gert, og þegar maður veit, hve mikil áhrif miðstjórn Íhaldsflokksins hefir á skrif sinna blaða, þá verð jeg að segja, að á henni hvílir þung ábyrgð.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Jeg ætla aðeins að svara hv.þm. Dal. (SE) fáeinum orðum. Jeg býst við, að þegar flokk mínum þætti hann hafa of mikið á samviskunni með því að hafa mig fyrir dómsmálaráðherra, þá yrði höfð við mig sama aðferð og þrisvar sinnum hefir verið höfð við hv.þm. Dal. En ef jeg lærði svo af mínum fyrirrennara (SE) eins og hægt er að gera á vissan hátt, þá býst jeg ekki við, að dauðastund mín yrði átakanleg. Þegar hann fór úr ráðherrastólnum, veltist hann ekki niður, heldur steig hann upp í hina mjúku fínu sæng erlendra hluthafa, með 25 þúsund kr. á ári. Hann veitti sjer sjálfur eitthvert feitasta embætti landsins. 

Sigurður Eggerz Örstutt athugasemd. Jeg hefi skýrt ítarlega frá bankastjóraskipuninni í blaðagrein. Ástæðurnar fyrir henni vil jeg ekki telja hjer upp í þessu óskylda máli, en til þess að benda á hina miklu hræsni og yfirdrepskap hæstv.dómsmrh. (JJ), skal jeg geta þess, að eftir bankastjóraskipunina bauð stuðningsflokkur núverandi stjórnar, Framsóknarflokkurinn, mjer tvisvar hið allra mesta virðingarsæti, sem til er í þinginu, að vera forseti sameinaðs þings. Af því má ráða, hvernig litið hefir verið á það mál í þeim herbúðum.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Jeg vildi aðeins benda mönnum á, hve djúpt sá maður er fallinn, sem finnur að með því að nota sína sekt til að svívirða aðra. Þessi hv.þm. (SE) álítur sig vera orðinn svo mikla grýlu, að skömm sje að segja það, að hann hafi einhverntíma getað fengið einhver atkvæði til einhvers í þinginu.

Sigurður Eggerz Það er viðurkent af hæstv.dómsmrh., að hinn ráðandi flokkur landsins hefir eftir bankastjóraskipunina tvisvar sinnum boðið mjer að vera forseti sameinaðs þings. Enda var það svo, að eftir að jeg skýrði frá öllum rökum í þessu máli í Dalasýslu, var það til þess eins að bæta fyrir mjer, en ekki spilla.

Halldór Steinsson Það er fyrirspurn til hæstv.dómsmrh. (JJ), við hvað hann átti, þegar hann sagði, að þm. Snæf. hefði brotið þingsköpin í Ed. á síðasta þingi.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Jeg skal svara því strax. Í þingbyrjun í fyrra kom í ljós, að hv.þm. Snæf. (HSteins), sem þá var forseti, ljet nefndarkosning fara fram þannig, að beint brot var á þingsköpum. Það var til þess að hans flokksmenn kæmust í meiri hluta í tveim nefndum. Hann gaf þá fordæmið fyrir okkur nú. Þegar jeg og fleiri menn mótmæltum og m. a. einn þm. óskaði, að borið yrði undir deildina, neitaði forseti. Og þá var það, sem jeg skaut því fram, sem hv.þm. mun muna, að hæstv. forseti (HSteins) treysti deildinni mun ver til rangra úrskurða en sjálfum sjer.

Halldór Steinsson Jeg held, að hæstv.dómsmrh. hefði manna síst átt að minnast á þetta. Það var langt frá að vera honum eða hans flokki til sóma. Hæstv. ráðh. hefir kallað þetta þingskapabrot; en jeg sýndi fram á í Ed. í fyrra, að það getur eiginlega ekki talist lögbrot, þar sem þingsköpin eru þannig úr garði gerð, að ekki er hægt að fylgja þessu ákvæði þeirra, nema því aðeins að brjóta önnur ákvæði, sem sje þau, er ákveða tölu þm. í nefndir. Þetta kom líka á daginn nú, þegar kosið var í nefndir í Ed. og forseti Framsóknarmanna stýrði kosningunni; þá hafði hann alveg sömu aðferð og jeg á síðasta þingi. Þetta minti jeg deildarmenn á strax við kosninguna; og forseti Ed. var svo sanngjarn, að hann kannaðist við, að mín aðferð á síðasta þingi hefði verið alveg rjett. Hitt er auðvitað, að hæstv.dómsmrh. (JJ) gat ekki verið svo sanngjarn að viðurkenna það.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Í fyrra vildi jeg og fleiri þm. í Ed. fá þáverandi hæstv. forseta til að hætta að brjóta lög, en það tókst ekki. Hann ljet kjósa suma sína menn í þrjár nefndir, þó að t. d. núverandi hæstv. fjmrh. (MK) væri ekki nema í einni. Þetta var alveg brot á anda og efni þingskapanna. En það mátti náttúrlega segja þeim til afsökunar, að nauðsyn brjóti lög. Meiri hluti í deildinni voru Íhaldsmenn og vildu njóta þess, - ekki þola lög, þegar þau komu þeim illa. En svo skal jeg segja hv.þm. Snæf. (HSteins) það, að við ákváðum að nota hans eigin reglu aftur í vetur, til þess að sýna andstæðingum okkar, hvernig það væri að láta meiri hlutann taka dálítið kröftuglega á minni hlutanum. Við töldum rjett að lofa þeim að lifa um stund undir óþægindum af formi þingskapanna, sem þeir höfðu áður gert sjer til hagsmuna. Það er eins og danskurinn segir: „Der skal skarp Lud til skurvede Hoveder.“ Það, sem jeg vítti í Ed., er þetta, að meiri hl., sem var í fyrra, skyldi ekki finna ástæðu til að breyta þingsköpunum, ef þeim virtist þau óhæf í framkvæmd. Þeir kærðu sig ekki um það. Við vildum sýna andstæðingum okkar hvað þeir hefðu gert, en ákváðum um leið að bera fram þá breytingu, að ekki yrði framar freisting fyrir flokka að brjóta þingsköpin eins og íhaldið vildi og gerði í fyrra. Vítaverðast hjá hv.þm. Snæf. er því þetta, að hann reyndi að breiða yfir, að hann gerði fullkomið lögbrot rólegur og glaður, og hvorki hann nje hans flokksmenn lyftu fingri til þess að bæta úr misfellunni.

Halldór Steinsson Hæstv. dómsmrh. (JJ.) er svo skilningssljór í þessu máli, að það þýðir ekkert að ætla sjer að sannfæra hann, eins og svo oft áður. En jeg er ánægður að geta sannfært meiri hluta þeirrar deildar, sem hlut á að máli. Annars er það dálítið einkennilegt hjá hæstv. ráðh. (JJ), að halda því fram, að ef Íhaldsflokkurinn hefir framið lögbrot, þá sje sjálfsagt, að Framsóknarflokkurinn taki það upp aftur. Get jeg að vísu vel unnað hæstv. ráðherra að búa við þennan „moral.“

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Sem betur fer eru ræður nú stuttar. Háttv. þm. Snæf. krefst þess í fyrra að mega nota forsetavald sitt til þess að brjóta þingsköp og hefir ekkert samviskubit af því, þar sem hann reynir ekkert til að gera þetta fyrirkomulag löglegt. En svo þykir honum ódæði að sýna honum, hvernig er að vera í minni hluta og að meiri hlutinn notfæri sjer hans stjórnarvenjur. Hann reynir að gleyma, að við gerum þetta í góðum tilgangi við Íhaldið, við viljum láta það sjá sjálft sig í spegli. En við viljum meira, nefnilega bæta lögin, og gerum það í vetur, ef Íhaldið hindrar ekki. Jeg hygg, að hjer sjáist greinilega sá munur á okkur Framsóknarmönnum og þeim, sem lögbrotið gerðu í fyrra.

Magnús Jónsson Það er fjarskalega vel við eigandi endir á öllu þessu orðbragði hæstv.dómsmrh. (JJ), að hann, í fyrsta skifti sem bóndi verður forseti í Ed., stimpli hann fyrir að hafa framið allskonar lögbrot og þingskapabrot og stjórnarskrárbrot í stjórn sinni á fyrstu fundum deildarinnar. Það sýnir, hvernig hæstv.dómsmrh. er í ætt skotið í þessu bændaráðuneyti, sem hann er í. Svo bætir hann því ofan á, sem mun eiga að fegra málstaðinn, að hann hafi ekki fengið að ráða þessu sjálfur, heldur hafi flokkurinn ákveðið að neyða þennan heiðarlega mann út í þetta. Hann sagði: „Okkur þótti það rjett, úr því Íhaldsflokkurinn var búinn að fremja þetta í fyrra“, - þetta þokkaverk, eftir því sem þeir sjálfir lýsa.  (Dómsmrh. JJ: Var það ekki fallegt í fyrra?)  . Það hefir aldrei nokkur Íhaldsþingmanna álitið það öðruvísi en sem nauðsynlegt eftir eðli hlutarins. Það var hæstv. núverandi dómsmrh. (JJ) og hv. 5. landsk. (JBald), sem risu upp með þessum dæmalausa þjósti í fyrra út af þessu máli. Og það er hæðni örlaganna, að þetta skyldi snúast að einum allra mætasta og ágætasta manni innan þeirra flokks og fyrsta bónda, sem situr í forsetastóli í Ed. Þó að maður hafi ekki nent að taka þátt í þessum umræðum, er það þó freistandi, þar sem umræðurnar eru komnar á svo breiðan grundvöll undir þolinmæði hæstv. forseta (MT). Hvað eftir annað hefir hæstv. dómsmálaráðherra verið að lýsa eftir andstöðu og ögrað okkur fyrir, að við ekki notuðum samskonar orðbragð og hann lætur sjer sæma að nota hjer í kvöld. Þetta notar hann sem sönnun, að Íhaldið sje slegið af sinni vondu samvisku, af því að ekki stendur hver um annan þveran upp að svara þessu rausi í honum. Hann hefir verið að vitna í Shakespeare. Þekkir hann þá ekki það, sem nær honum er: Steingrím og stökuna hans um hundaþúfuna og fjallið. Annars hefir það verið svo hjer í kvöld, að kjarni málsins hefir gleymst ákaflega mikið í öllum þessum umbúðum. Það er dálítið gaman um þennan dæmalausa vandlætara um málæði, hvað honum hefir tekist að blása upp sápukúlum um þetta nauða einfalda mál. Stjórnarblaðinu hefir þótt vert að minna á, hvenær er aukið við skrifurum. Ætli það komi ekki í stjórnarblaðinu nú, að fjórum hefir verið bætt við í dag? Það er merkilegt, að hæstv. ráðh. vitnar aftur og aftur í kosningu Matthíasar Ólafssonar frá 1912. En hann hefir aldrei getað farið rjett með það mál, og enginn af hans flokksmönnum hefir verið svo góður að skjóta því að honum, að hann færi með eintóma vitleysu. Það var sem sje alls ekki Kristinn Daníelsson, sem kom með kjörbrjefið, heldur var það mótherji hans, Matthías Ólafsson. Það var kjörstjórnin heima í hjeraði, sem hafði úrskurðað kjörseðlana ógilda og gefið Matthíasi kjörbrjef upp á það. Það kom því aldrei til að senda sjera Kristin heim, því að hann fjekk aldrei kjörbrjef. Jeg ráðlegg nú hæstv.dómsmrh. að leiðrjetta þessa vitleysu í handritinu, svo að hún komist ekki í þingtíðindin og kjósendur hans sjái, hve vandlega hann fer með heimildir. Annars er það sannast að segja, að þetta er gömul kosning og ekki gott að dæma um hana. En jeg hefi hinsvegar heyrt vitnað í þennan úrskurð 1912, þegar talað er um, hve þinginu sjeu mislagðar hendur í að úrskurða kosningakærur. Og jeg býst við, að því hafi hugur hæstv.dómsmrh. flögrað um þetta eins og fluga kringum ljós, að hann hafi fundið þar nokkurn veginn fordæmi fyrir sínum eigin aðförum og sinna flokksmanna nú. En það er öllum augljóst, að allur gauragangur hans í þessu máli er ekki annað en máttlaus umbrot heiftrækinna manna, sem vilja ná sjer niðri á andstæðingunum fyrir það, að þeir unnu kosningasigur í þessu kjördæmi. Það, sem saknæmt er í málinu og enginn þm. hefir nokkurntíma reynt að mæla bót á nokkurn hátt, það er nú fyrir dómstólunum. Þingið sker ekki úr öðru en því, hvort kosningin sje gild eða ekki. Það væri líka dálítið einkennilegt, ef þingið ætti nú, meðan málið er undir rannsókn, að ógilda kosninguna af þeim ástæðum, sem ekki eru ennþá fullkomlega upplýstar, eftir því sem hæstv. ráðh. segir sjálfur. Það er enginn búinn að dæma í málinu, nema Tíminn og Alþýðublaðið, hvort þessir menn eru sannir að sök. Það, sem menn hafa heyrt af rannsókninni, getur vakið grunsemdir, en það væri alveg fullkomin óhæfa, ef þingið hlypi til og feldi dóm í því máli á undan dómstólunum. Hæstv. dómsmrh. verður að játa það, að samt sem áður hlyti kosning Jóns Auðuns altaf að vera trygð með nægilegum fjölda heiðarlegra og rjett greiddra atkvæða. Annars hefir ekki verið minst á eitt hjer, sem er í raun og veru stórt atriði í þessu máli. Það er þessi gamla regla, sem var sett upp hjá Rómverjum forðum af Cicero, að þegar eitthvert brot var framið, mætti spyrja: Cui bono? - eða á íslensku: hver hafði haginn af verkinu? Hver hefir hagnýtt sjer kosningasvikin þarna vestra? Ekki þurfti á þeim að halda til þess að kosning Jóns Auðuns væri trygð. Hvaða áhrif hafði þetta á kosningarnar í sumar? Jeg veit það, að þegar haldinn var hjer einn undirbúningsfundur í sumar, þá var alt í einu þessum eitruðu gorkúlum hent inn á fundinn: stór kosningasvik Íhaldsins vestur í Ísafjarðarsýslu! Þarna sjáið þið, hvernig Íhaldið er! Hv. þm. Vestm. (JJós) gat um það sama að því er til Vestmannaeyja kemur. Við getum getið því nærri, hvernig það hefir gengið á Ísafirði, eftir því að dæma, hvað hamast var út af því í blöðunum og annarsstaðar. Þá var þessi alþekta aðferð notuð, sem hæstv.dómsmrh. hefir, þegar hann er að vefa blekkingavefinn í stjórnarblaðinu. Það má vera, að þetta hafi ráðið kosningu í fleiri eða færri kjördæmum. Sú lúalegasta aðferð, sem til er í kosningum, það er að dreifa út ýmist rökstuddum eða rakalausum áburði rjett fyrir kosningarnar. Hafi menn einhverjar sprengikúlur til, þá er best að fleygja þeim meðal almennings rjett áður en kosning fer fram, til þess að ekki sje hægt að fara til hvers manns og sýna fram á, hvað er á ferð. Nei, það er ómögulegt að segja, hve miklu þetta hefir ráðið í kosningunum. Getur verið, að háttv. 4. þm. Reykv. (SÁÓ) sæti ekki hjer, ef ekki hefði verið þessum brellum beitt við þá, sem veikastir voru fyrir. Jeg skal ekki segja, hvort hv.þm. Ísaf. (HG) sæti hjer heldur. Það getur verið, að hæstv.dómsmrh. sitji hjer í ráðherrastóli af náð Hnífsdalssvikanna.  (Dómsmrh. JJ: Mikill er kraftur Hálfdánar!)  . Já, mikill er kraftur Hálfdánar! Mjer finst að minsta kosti, að ef svikin hafa verið framin, þá sje það mjög samboðið öllu málinu, að við höfum fengið þennan hæstv.dómsmrh. upp úr því. Sá eini aðili, sem liðið hefir við þetta, er Íhaldsflokkurinn. Að þessu er dreift út undir Íhaldsflokksins nafni af þessum duglegu frjettaberum, það hefir getað gert hans málstað talsverðan miska í kosningunum. Og eftir þessa framkomu er svo farið að halda því fram, að Íhaldsflokkurinn sje afskaplega sekur í þessu máli. Það er alveg eins og böðullinn færi að kvarta undan píslarvottinum. Þetta, sem fram hefir komið í þessum löngu og dæmalausu ræðum hæstv. ráðh. (JJ) og samflokksmanna hans, sósíalistanna, það er ekkert annað en framhald af þessu sama, sem hafið var í sumar, - að blása þetta mál upp með látlausum rógburði. Það er farið langt aftur í tímann, vitnað í kosningar 1919 og 1923 og vaðið út í margt, sem kemur ekkert þessu máli við. Hæstv. ráðh. (JJ) var að tala um það, að það hefði andað kalt til rannsóknardómarans, þegar hann kom vestur. Jeg skal ekki segja um það, en ef svo hefir verið, þá er ekki mikill vandi að vita, hver er ástæðan. Þegar einn ákveðinn flokkur er búinn að taka í sig að gera þetta að stórkostlegasta æsingamáli, búinn að draga inn í málið mann, sem allir vita, að hvergi kom nærri, búinn að básúna það í blöðum sínum og nota hvern anga af því til þess að gera það að pólitísku æsingamáli, þá er það sama, hversu valinkunnur maður er sendur; mönnum hlýtur að standa ýmugustur af þessu öllu saman. Hitt er gott, ef rannsóknardómarinn hefir hrakið allar slíkar grunsemdir burt með framkomu sinni. Og mjer virðist eftir skeytum að dæma, að rannsóknardómaranum hafi tekist að gera mun betra úr þessu en búast mætti við, eftir því hvernig hæstv. stjórn hafði búið í haginn. Þar að auki má geta þess viðvíkjandi röggsemi hæstv. ráðherra, að allir vissu þarna vestra, að þessi sama hæstv. stjórn er skeytingarlaus um það, hvort hún heldur eða brýtur landsins lög. Það var nú svo sem auðvitað, að þegar hæstv.dómsmrh. tækist upp, að hann yrði liðtækur í aurkastinu, og skal jeg viðurkenna, að hann hefir í því tilliti staðið sig gróflega vel í þeirri viðureign, sem hjer hefir farið fram. Þegar farið er út í fúkyrðakast, þá held jeg, að það sje enginn maður á landinu, sem stendur honum á sporði, að geyma í minni sjer allskonar dylgjur um menn og málefni, muna það á fingrum sjer og hafa altaf tiltækt. Á þingi í fyrra gat hann t. d. frætt hv.Ed. um það, hvað vinnukonur norður á Akureyri dreymir! Það er því ekki furða, þótt hann viti eitthvað um þá, sem hann er að berjast við, því ekki sparar hann að láta frjettasnata sína lepja í sig sögurnar. Þetta er líka orðin svo mikil hít af öllu illu, sem sagt verður um náungann, að það er ótrúlegt. Það er dágóð saga, sem gekk um það, þegar maður nokkur í sveit á Norðurlandi sá Jón heitinn Magnússon. Hann hafði haldið, að Jón Magnússon hlyti að vera ógurlegur dólgur, með vígtennur eins og bolahundur og blár og bólginn af mannvonsku, en svo sá hann þarna þennan prúða mann. „Er þetta Jón Magnússon?“ Þetta hefir náttúrlega verið ágætur Framsóknarmaður, sem hefir lesið Tímann. Það er því ekki að furða, þótt manni alveg dámi, þegar þessi dæmalausa frjettamiðstöð og mannskemdafrömuður, sem vel mætti heita „vefarinn mikli frá Leiti“, stendur upp og ætlar að fara að kenna hjer „fair play“, - þær fögru íþróttareglur, er enskir „gentlemenn“ eru í margar kynslóðir búnir að temja sjer og samþýða sínu insta eðli. Englendingar segja, að þrjár kynslóðir þurfi til að búa til „gentlemann“. Vissulega eru að minsta kosti tíu kynslóðir milli hæstv. dómsmálaráðherra og „gentlemanns“, og því óralangt frá því að hann geti sjálfur beitt, og því síður kent öðrum „fair play“. Það var einstaklega fallega gert af hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ) að leggja gott orð inn, til þess að menn skuli ekki halda, að Framsóknarflokkurinn hafi ætlað að gera þessum hæstv.dómsmrh. neina lítilsvirðingu, þótt hann yrði ekki gerður að forsrh. „Litlu verður Vöggur feginn,“ má segja um hæstv.dómsmrh., þegar hann svo stendur upp til þess að bera fram sleikjulegt þakklæti til þessa hv.þm. fyrir hólið. En jeg verð að taka undir með hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh), að þegar litið er á forsögu hæstv. ráðherra við myndun flokksins, þá er það í raun og veru hreinasta vantraust, að hann skyldi ekki vera gerður að forsrh.

Hann kærði sig ekki um það

. Hann kærði sig ekki um það! Ætli fleiri af flokki hæstv. ráðherra standi ekki upp og vitni um, að hann hafi ekki kært sig um að verða forsrh.? Jeg bíð. Nei, það lítur ekki út fyrir, að fleirum sje mál í bili. En ætli það sje þá ekki af því, að þegar hv.þm. voru farnir að heyra ræður þessa háttv.þm., þá hafi þeim þótt skárra að hafa hann í þeim ráðherrasætum, sem austar eru. Þar ber þó minna á honum. Það eru tvær leiðir til að vinna sig upp. Önnur er að gera það með því að hækka sjálfan sig. Hin með því að troða aðra niður. Það var eins og Cicero sagði: „Orustan við Cannae hefir gert þig að góðum málaflutningsmanni.“ Jeg skal ekkert fara út í umr. þær, sem orðið hafa um amerísku lántökuna. En þó verð jeg að segja það, að þó fje vanti til rekstrar atvinnufyrirtækjum, þá kemur það beint ekki við gjaldþoli ríkisins. Og hvort sem Íslandsbanki eða aðrir hafa fengið þetta fje, eða ættu að fá það, þá var það vegna atvinnuveganna gert. Það er hálfóviðkunnanlegt, að hæstvirtur dómsmálaráðherra er að tala hjer um það, sem gerist á lokuðum fundum bankaráðs Landsbankans. En þetta er algengt. Það hefir meira að segja komið fyrir, að birt hefir verið í Tímanum ályktun bankaráðsins áður en búið var að bóka hana í fundabók bankaráðsins. En hæstv. ráðh. er nú svoddan einstakt lekahrip, að hver dropi, sem í hann kemur, flæðir út um allar jarðir. Það er hart, að hæstv.dómsmrh. þykist vera að siða aðra. Sjálfur hefir hann orðið fyrir þeirri hörðustu og sterkustu hirtingu, sem nokkur þingmaður hefir orðið fyrir. En hana fjekk hann í Ed., þegar hann hafði þreytt áheyrendur sína svo með dylgjum og fúkyrðum, að lengur var ekki við vært. Þetta minnir á hirtingu, sem Grímur Thomsen á Bessastöðum veitti vinnumanni, sem eitthvað hafði gert fyrir sjer og ætlaði svo að skjótast undan refsingu. Grímur tók þá stóra hundasvipu í hönd og ætlaði að berja hann. „Stattu kyr,“ sagði Grímur. Og vinnumaðurinn stóð kyr. „Leystu niður um þig,“ sagði Grímur. Og það gerði maðurinn. „Legstu niður,“ sagði Grímur, og hann gerði það. „Nú máttu fara,“ sagði Grímur, „meiri skömm hefir aldrei verið gerð nokkrum Íslendingi.“ - Meiri skömm hefir aldrei nokkrum íslenskum þingmanni verið gerð en sú, sem hv.Ed. sá sig tilneydda að gera núverandi hæstvirtum „verði laga, rjettar og siðgæðis“ í landinu. Jeg játa það, að hæstv. ráðh. er duglegur að standa í skömmum. En aðferð hans minnir mig á stráka, sem jeg sá eitt sinn búna til bardaga hjer á götunni. Þeir höfðu prik að vopnum, og þetta var leikur þeirra. En svo tekur einn þeirra blautan poka upp úr göturæsinu og slær með honum í kringum sig. Hinir flýðu, allir ataðir eftir pokann. Ef þessi strákur hefir verið líkur þessum hæstv. ráðherra að innræti og hafi sjálfur fengið slettur af pokanum, þá er hann vís til að hafa kent hinum strákunum um það. En hefði hann viljað gera sig verulega líkan hæstv. ráðherra (JJ), þá hefði hann átt að enda þennan fagra leik með dálítilli prjedikun um enskt „fair play“.