Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Eins og forseti Alþingis gat um við þingsetningu hefur orðið samkomulag milli þingflokkanna á Alþingi um að halda áfram þeirri endurskoðun þingskapa sem unnið var að á síðasta vetrarþingi. Ákveðið var að allir þingflokkar ættu aðild að nefndinni en formaður hennar yrði forseti Alþingis, Einar K. Guðfinnsson. Að öðru leyti er nefndin skipuð eftir hlutfallsreglu. Í samræmi við þetta óskaði forseti eftir tilnefningum þingflokkanna í þingskapanefnd. Hafa þær nú borist og er nefndin skipuð eftirfarandi þingmönnum: Frá Samfylkingunni: Kristján L. Möller aðalmaður og Helgi Hjörvar til vara. Frá Sjálfstæðisflokknum: Birgir Ármannsson og Elín Hirst aðalmenn en Brynjar Níelsson og Ragnheiður Ríkharðsdóttir til vara. Frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði: Árni Þór Sigurðsson aðalmaður en Svandís Svavarsdóttir til vara. Frá Framsóknarflokknum: Höskuldur Þórhallsson og Silja Dögg Gunnarsdóttir aðalmenn en Sigrún Magnúsdóttir til vara. Frá Bjartri framtíð: Brynhildur Pétursdóttir aðalmaður og Óttarr Proppé til vara. Frá Pírötum: Jón Þór Ólafsson aðalmaður og Birgitta Jónsdóttir til vara. Auk þeirra, eins og áður sagði Einar K. Guðfinnsson forseti Alþingis. Nefndin mun sjálf kjósa sér varaformann. Forseti Alþingis hefur boðað þingskapanefnd saman á fyrsta fund í hádegishléi í dag, en það mun standa yfir frá kl. 13 til 14.

Virðulegi forseti. Ég sé mig knúinn til að kveðja mér hljóðs og spyrjast fyrir um hvað valdi því að hér er viðvarandi fjarvera hæstv. forsætisráðherra. Þetta er þriðji óundirbúni fyrirspurnatíminn í röð þar sem ráðherra er fjarverandi. Það hefur nú verið í eina tíu daga og stefnir í að það líði þrjár vikur á hábjargræðistímanum milli þess sem hæstv. forsætisráðherra er hér til andsvara. Hlutverk Alþingis er að veita framkvæmdarvaldinu aðhald og það er býsna erfitt að gera ef verkstjóri framkvæmdarvaldsins, forsætisráðherra sjálfur, er hér vikum saman ekki til svara fyrir þingmenn. Sú ákvörðun var nú tekin í vikunni að fella niður þingdag á morgun, föstudag, sem ráð var fyrir gert í starfsáætlun þingsins. Það er vegna þess að það eru engin mál til að ræða frá ríkisstjórninni önnur en einhverjar EES-tilskipanir og endurflutt mál síðustu ríkisstjórnar. Það er nauðsynlegt fyrir okkur að geta rætt við verkstjóra ríkisstjórnarinnar um þessa stöðu mála. Hér var til umræðu í gær hvernig forsætisráðherra hefur neitað þinginu um aðgang að upplýsingum frá hagræðingarnefnd og auðvitað þarf forsætisráðherra að vera hér til andsvara. Ég bið forseta að skýra hvað valdi fjarveru forsætisráðherra fund eftir fund 

Samkvæmt fjarvistarskrá sem liggur frammi er hæstv. forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, skráður með fjarvist í dag.

Virðulegur forseti. Í ljósi orða hv. þm. Helga Hjörvars langar mig að segja nokkur orð. Það vill þannig til að í þessari ríkisstjórn eru ráðherrar hennar nokkuð sjálfstæðir í eigin störfum og þurfa ekki á sama hátt og síðasta ríkisstjórn að hafa verkstjóra til að segja sér fyrir verkum. Ráðherrar núverandi ríkisstjórnar eru nokkuð sjálfstæðir í eigin störfum og þó að forsætisráðherra sé upptekinn á fundum eða við störf annars staðar en í þinghúsinu starfar ríkisstjórnin ágætlega, virðulegur forseti.

Til svara eru fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, utanríkisráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég hefði vel getað hugsað mér að spyrja hæstv. forsætisráðherra hefði hann verið hér í einhverjum af síðustu fyrirspurnatímum en ég spyr þá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra í staðinn, í ljósi orða sem höfð voru eftir honum í vikunni, um afnám gjaldeyrishafta sem ég held að við hérna inni séum öll sammála um að sé risavaxið verkefni sem á eftir að skipta gríðarlegu máli fyrir efnahagslega velferð þessarar þjóðar að vel takist til. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í viðtali við Bloomberg-fréttastofuna að það ætti að vera hægt að leysa þetta vandamál innan árs, þ.e. afnema höftin, jafnvel innan sex til níu mánaða. Mig langar því að inna hæstv. fjármálaráðherra eftir nýrri áætlun um afnám hafta sem hæstv. forsætisráðherra lofaði að kæmi fram í september. Nú er 17. október og enn hefur þessi nýja áætlun um afnám hafta, sem átti m.a. að byggjast á hugmyndum hæstv. forsætisráðherra, ekki verið kynnt. Væntanlega liggur hún fyrir í drögum úr því að hæstv. fjármálaráðherra telur að einungis séu sex mánuðir í að þetta verkefni leysist. Mig langar líka að inna hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra eftir því hvort til standi að boða hina þverpólitísku nefnd sem var starfandi á síðasta kjörtímabili á fund til að kynna þessa áætlun ef hún liggur fyrir. Ég vænti þess að hún liggi fyrir úr því að það styttist í þetta. Nú hefur mér ekki borist til eyrna að haldinn hafi verið fundur í þessari þverpólitísku nefnd. Ég hlustaði vel á hæstv. fjármálaráðherra á septemberþingi þar sem hann lagði ríka áherslu á að áfram yrði haldið með þverpólitískt samráð, ekki síst í ljósi stærðar og umfangs þessa máls. Ég bið að lokum hæstv. fjármálaráðherra að upplýsa þingið, í ljósi þess að sex mánuðir er stuttur tími, um hvar málið er statt svo að allir hv. þingmenn séu meðvitaðir um hver tímastaðan er á þessu stóra máli.

Virðulegi forseti. Uppfærsla á áætlun um afnám haftanna er sameiginlegt verkefni þeirra sem koma að málinu og liggur ekki fyrir í neinni endanlegri mynd heldur er áfram unnið eftir þeirri áætlun sem hefur verið í gildi. Varðandi höftin og möguleika okkar til að losa um þau í framtíðinni skiptir óskaplega miklu máli að menn fari ekki fram úr sér og fari líka rétt með það sem sagt er í umræðunni. Mín skoðun er sú að í sjálfu sér sé ekkert tæknilegt eða efnislegt í þessu máli sem geri að verkum, ef menn horfa á hlutina sömu augum, að það ætti að taka öllu lengri tíma en sex mánuði, níu mánuði, a.m.k. innan árs, að vinna úr helstu viðfangsefnunum. Hins vegar ef væntingar þeirra sem koma að málinu eru mjög ólíkar, sýn þeirra á það hvað er raunhæft er allt önnur, er þetta miklu flóknara viðfangsefni. Það sem íslensk stjórnvöld hafa gert fram til þessa og munu áfram gera er að verja hagsmuni okkar Íslendinga, íslensks efnahagslífs, heimilanna í landinu og fyrirtækjanna í landinu, lágmarka neikvæð áhrif á gjaldmiðilinn í tengslum við afnám haftanna. Ég hef alltaf horft þannig á þetta mál að það séu það ríkir hagsmunir alls staðar í kringum borðið að það ætti að vera hægt að koma hreyfingu á hlutina. Tíminn hafi í sjálfu sér unnið með okkur fram til þessa til að skilja betur þá krafta sem eru að verki í málinu. Þess vegna á ég von á því 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég hjó þó eftir því að hann upplýsti ekki hvenær ný áætlun mundi liggja fyrir, hann sagði okkur að áfram væri unnið eftir þeirri áætlun sem væri í gildi. Gott og vel. En sú áætlun sem átti að koma í september kemur ekki þannig að mig langar að endurtaka spurningu mína, hvort við eigum von á þessari nýju áætlun á næstunni; og ég vona þá að „á næstunni“ sé ekki teygjanlegt hugtak í sama mæli og „strax“. Ég fagna því ef þverpólitíska nefndin verður boðuð - og „á næstunni“ merkir þá væntanlega bara í þessum mánuði, á næstu vikum væntanlega. En það sem ég heyri og mér finnst skipta máli hér er að hæstv. fjármálaráðherra - og það er mikilvægt að allir hv. þingmenn séu mjög meðvitaðir um að það eru ríkir fyrirvarar í þessu máli, þ.e. að þetta getur gengið hratt fyrir sig svo fremi menn séu með samrýmanlegar væntingar. Það er kannski stóra málið að mér finnst mikilvægt að hv. þingmenn séu þá upplýstir um það 

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt að það stendur ekkert annað til en að halda lífi í þverpólitíska samráðinu. Ég vonast til að það verði áfram þannig að við getum nálgast þetta viðfangsefni þvert á flokka sem sameiginlegt verkefni okkar á þingi vegna þess hversu miklir efnahagslegir hagsmunir eru undir. Um áætlunina að öðru leyti vil ég segja að uppfærð áætlun mundi í sjálfu sér ekki gera annað en að taka mið af þeim breytingum sem átt hafa sér stað, t.d. varðandi lækkun á umfangi aflandskrónustabbans frá því að síðasta áætlun var samþykkt og hún mundi taka mið af þeim upplýsingum sem við höfum aflað okkur í millitíðinni. Að einhverju leyti kunna að birtast í nýrri áætlun breyttar áherslur 

Virðulegur forseti. Stærsta hagsmunamál íslensku þjóðarinnar eru samningar við erlenda kröfuhafa. Sú varðstaða sem hæstv. ráðherra nefndi um íslensk heimili og fyrirtæki er gríðarlega mikilvæg og að það sé talað skýrt. Ég spyr þess vegna hæstv. fjármálaráðherra þegar hann segir að það sé mikilvægt að allir líti málið sömu augum: Er það skilyrði af hálfu ríkisstjórnarinnar í viðræðum við erlenda kröfuhafa að í samningunum felist lækkun á verðtryggðum skuldum heimilanna um 15–20% án þess að það leiði til aukinnar skuldsetningar ríkissjóðs? Er það skilyrði fyrir aðgerðum í skuldamálum heimilanna af hálfu fjármála- og efnahagsráðherra að þær leiði ekki til aukinnar skuldsetningar ríkissjóðs? Er það rétt haft eftir hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að hugmyndir um aðgerðir í skuldamálum séu vangaveltur? Hefur ríkisstjórnin ekki tekið ákvörðun um að leiðrétta og lækka verðtryggð lán heimilanna í landinu sem nemur verðbólguskotinu hér á árunum í kringum hrun? Hefur sú ákvörðun ekki verið tekin og má ekki vænta útfærslunnar á þeirri ákvörðun úr nefndum ríkisstjórnarinnar nú í nóvember, eins og hæstv. forsætisráðherra hefur lýst yfir? Er það líka rétt haft eftir hæstv. fjármálaráðherra að þær nefndir muni ekki skila í nóvember heldur vonandi fyrir áramót? Enn fremur, er rétt haft eftir fjármála- og efnahagsráðherra í erlendum fjölmiðlum að aðgerða sé ekki að vænta fyrr en í fyrsta lagi á næsta ári í skuldamálum heimilanna? Þetta eru gríðarlega mikilvæg mál sem snerta fjölda Íslendinga. Ég tel ákaflega mikilvægt að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra tali alveg skýrt úr þessum ræðustóli um það hvoru við eigum að trúa, því sem haft er eftir honum í fjölmiðlum eða kosningaloforðum Framsóknarflokksins.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort mér tekst á skömmum tíma að vinda ofan af öllu því sem rangt var farið með í þessari stuttu ræðu. Við skulum byrja á því sem snýr að svokölluðum samningum við kröfuhafa. Stjórnvöld eru ekki í sjálfu sér að fara í neina samninga við kröfuhafa. Væntanlega verður hlutverk stjórnvalda fyrst og fremst að miðla upplýsingum um það sem við teljum að sé raunhæft varðandi greiðslujöfnun fram á við og í framhaldinu reynir þá á það að slitastjórnir komi fram undanþágubeiðnum til Seðlabankans sem falla innan þess ramma sem stjórnvöld telja mögulegt. Gangi þetta ekki eftir verður leitað annarra leiða til að leysa úr höftunum og uppgjöri þrotabúanna og annarra viðfangsefna sem tengjast því. Varðandi skuldamálin leiðir af þessu svari mínu að stjórnvöld eru ekki að fara í neina samninga við kröfuhafa um skuldamál heimilanna. Það hefur hins vegar ekkert breyst að skuldamál heimilanna eru í sérstakri nefnd sem ákveðin var á sumarþingi. Þaðan munu berast tillögur, vænti ég, annars vegar í nóvember og hins vegar í desember, eftir því hvort við horfum á skuldaleiðréttinganefndina eða verðtryggingarnefndina. Það er mitt álit að síðan þurfi að taka þær tillögur til skoðunar og eftir atvikum til meðferðar hér í þinginu. Þegar á það er horft er ég ekkert sérstaklega vongóður um að við verðum búin að fá hugmyndir, vinna úr þeim, tefla fram þingmálum og klára þau í gegnum þrjár umræður fyrir jól. Ég skal bara viðurkenna það, ég er ekkert sérstaklega vongóður um það. En ekkert hefur breyst varðandi það að það er ætlun stjórnarflokkanna að vinna í þeim vanda sem okkur hefur lengi birst í slæmri stöðu heimilanna, í skulda- og greiðsluvanda heimilanna. Ég vænti þess að hv. þingmaður sé mér sammála um að það er alvarlegt mál sem við getum ekki talað um af einhverri léttúð hér í þingsal.

Virðulegur forseti. Við erum sammála um það, ég og hæstv. ráðherra, að þetta sé ákaflega alvarlegt mál og mikilvægt að menn tali skýrt. Ég skal því endurorða spurninguna: Er það af hálfu fjármála- og efnahagsráðherra skilyrði fyrir því að undanþága verði veitt til þrotabúanna að í tillögum þeirra felist svigrúm sem nægir til þess að lækka verðtryggð lán heimilanna um 15–20%, sem nemur verðbólguskotinu hér á árunum fyrir hrun, án þess að það leiði til aukinnar skuldsetningar ríkissjóðs? Má fólk vænta tillagna ríkisstjórnarinnar - ef ekki núna fyrir jól þá hvenær og snúast þær um að lækka verðtryggð lán íslenskra heimila um 15–20% eða er ríkisstjórnin með eitthvað allt annað á borðinu? Það er mikilvægt að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra tali skýrt í þessu efni því að það varðar fjármál tugþúsunda heimila í landinu.

Virðulegi forseti. Eins og menn muna frá kosningabaráttunni fyrr á þessu ári voru uppi hugmyndir um margvíslegar leiðir til að ná því markmiði að lækka höfuðstól verðtryggðra lána heimilanna. Það þarf ekki eingöngu að gerast með einhvers konar samkomulagi eins og hv. þingmaður er að vísa hér til við kröfuhafa vegna afnáms hafta. Það sem skiptir máli varðandi afnám haftanna er að greiðslujöfnuði Íslendinga gagnvart útlöndum sé ekki ógnað þegar upp er staðið. Í því sambandi verður ekki horft til þess svigrúms sem þarf að vera til staðar vegna skuldavanda heimilanna. Það verður fyrst og fremst horft til þess hvað er raunhæft að við Íslendingar getum aflað í gjaldeyri til þess að standa undir þegar útgefnum skuldbindingum og öðrum skuldbindingum sem leiða af hruni fjármálakerfisins og eru ástæðan fyrir höftunum. Við skulum hafa það í huga að ef höftin væru ekki til staðar yrðu íslenskar krónueignir þrotabúanna 

Virðulegi forseti. Hér hafa handrit Árna Magnússonar verið töluvert til umfjöllunar og nú síðast í morgunútvarpinu í morgun. Tilefnið er að ekki er tryggð fjárveiting til fullnægjandi öryggisgæslu vegna handritanna í Þjóðmenningarhúsinu en sólarhringsgæsla var skilyrði fyrir því að Árnastofnun gæti sett upp sýningu á handritunum góðu. Í nóvember fögnum við því að 350 ár eru liðin frá fæðingu Árna Magnússonar og í tilefni af afmælisárinu hefur verið efnt til sex sýninga víðs vegar um landið. Haldin var ráðstefna hér á dögunum sem vitnað hefur verið til í þessum ræðustól, fræðsluverkefni hafa verið sett á laggirnar og gefnar út bækur og handritakort. Nú á að blása í lúðra og halda afmælishátíð þann 13. nóvember en það blasir við að ekki verður hægt að hafa handritin til sýnis á afmælishátíðinni. Núverandi ríkisstjórn hefur ákveðið að leggja ekki fjármuni í að hefja framkvæmdir við byggingu Húss íslenskra fræða sem hýsa átti safnið á komandi árum og þau því vegalaus vegna óvissu um framhaldið. Í morgun kallaði Svanhildur Óskarsdóttir, dósent við Árnastofnun, eftir því hvernig ríkisstjórnin hyggst sinna þeim málum til framtíðar. Hún telur óverjandi að við sýnum þessum merka arfi ekki meiri virðingu. Því hefur verið líkt við það að afmælisbarnið sé ekki í veislunni eða búið sé að blása á kertin þegar veislan byrjar og gestirnir mæta. Það sem mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra um er hvort tryggja eigi að handritin geti verið í Þjóðmenningarhúsinu þangað til aðrar úrlausnir finnast og um leið hvort til er einhver framtíðaráætlun, hvort hann hyggist leggja fram einhver plön varðandi byggingu Húss íslenskra fræða á komandi árum.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram hjá hv. þingmanni að við fögnum nú afmæli Árna handritasafnara sem ég tel að Árnastofnun standi virkilega vel að. Það er stofnuninni til mikils sóma hvernig hans er minnst. Um það mál sem hér er nefnt varðandi handritin og sýninguna í Þjóðmenningarhúsinu verður bara að segjast eins og er að það er ekki mál sem ég hef vald á. Það er þó alveg ljóst að þegar fyrir lá að ekki væri sólarhringsgæsla í því húsi var sýningunni auðvitað sjálfhætt. Það er ekki tekin nein áhætta með handritin sé gæslu þeirra með nokkru ábótavant. Ég held að allir hv. þingmenn hljóti að vera sammála um að það var nauðsynleg ákvörðun og eðlileg. Hvað varðar aftur á móti framtíðina hvað þetta varðar og Hús íslenskra fræða hefur það margsinnis komið fram, hjá mér og í fjárlögum og annars staðar, að um er að ræða frestun framkvæmda. Þær framkvæmdir hafa ekki verið slegnar af heldur er verið að bíða eftir betra færi í ríkisrekstrinum til þess að geta ráðist í framkvæmdirnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Það er kannski ástæðan fyrir því sem hér hefur verið minnst á, að hæstv. forsætisráðherra er ekki í salnum og hefur ekki verið lengi og því ekki hægt að beina til hans fyrirspurnum, að búið er að færa til ákveðna hluti á milli ráðuneyta. Hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningunni um hvort hann hyggist beita sér fyrir því að tryggja að handritin geti verið til sýnis á afmælisdaginn og í kringum þá hátíð. Við skulum átta okkur á því að þetta eru ekki verðlaunagripir sem rykfalla í hillu, það þarf að halda handritunum við og hugsa um þau þannig að hægt sé að miðla þeim. Það er mjög mikilvægt. Frestun á byggingu hússins, það má svo sem segja að þetta safn ásamt mörgu öðru hafi beðið þess að betur ári í ríkisbúskapnum. Það hefur ekki gert það síðan 1971 miðað við að við erum á svipuðum stað og verið hefur. Það er kominn tími til að sinna þessu betur. Það má líka minna á að 

Virðulegi forseti. Það lá auðvitað fyrir þó að tekin hefði verið ákvörðun um að byggja Hús íslenskra fræða að ekki hefði með nokkru móti verið hægt að klára þá byggingu á þessu afmælisári þannig að það hefði ekki breytt neinu hvað þetta varðar. Hitt er það að auðvitað er rétt að skoða alla möguleika sem við höfum miðað við núverandi húsakost til að sýna handritin. Þessi staða er nú uppi í Þjóðmenningarhúsinu. Þar er ekki nægileg öryggisgæsla og við það verðum við bara að una. Þá er spurning hvaða aðrar leiðir forstöðumenn Árnastofnunar hafa til að sýna handritin, m.a. á þessum afmælisviðburðum, þannig að gestir okkar sem koma hingað á hátíðina til að skoða og almenningur hafi aðgengi að þeim. Ég er svo sem ekki neinn sérfræðingur í því og get ekki svarað því hér einn, tveir og þrír hvernig best verður að því staðið. Aðrir eru til þess miklu bærari. Stefna ríkisstjórnarinnar liggur alveg ljós fyrir í þessum málum. 

Virðulegi forseti. Ég hef smávægilegar áhyggjur af fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga og langar þess vegna að spyrja hæstv. innanríkisráðherra að því hvenær jónsmessunefnd, sem er samráðsnefnd ríkis og sveitarfélaga um fjárhagsleg samskipti, kemur næst saman. Jónsmessunefnd hefur aldrei komið saman á þessu ári en kom fimm sinnum saman í fyrra, en það hefur hún ekki gert á þessu ári þrátt fyrir skýr ákvæði í 128. gr. sveitarstjórnarlaga. Ástæðan fyrir því að ég hef áhyggjur af þessu er ekki bara skuldavandi ýmissa sveitarfélaga heldur fyrst og fremst hvernig vandi sveitarfélaganna vex í velferðarmálum þegar ríkið hefur á mörgum undanförnum árum - ég er ekki bara að tala um núna eftir nýja ríkisstjórn - verið að endurskilgreina og þrengja hlutverk sitt í ýmiss konar þjónustu við fólk, en verkefnin hverfa ekki heldur færast yfir á sveitarfélögin án þess að fjármagn fylgi. Núna er staðan orðin sú að velferðarkostnaður sveitarfélaganna hefur vaxið mjög mikið og velferðarnefnd Sambands íslenskra sveitarfélaga hefur verulegar áhyggjur. Ég hef ýmis dæmi, t.d. börn með sérstakar þarfir. Nú er alltaf farið fram á það af stofnunum sem ríkið fjármagnar, eins og Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins, BUGL og Þroska- og hegðunarmiðstöð heilsugæslunnar, að frumgreining fari fyrst fram hjá þjónustumiðstöðvum og skólum sveitarfélaganna. Í barnaverndinni hefur Barnaverndarstofa verið endurskilgreind þannig að börn með fötlunargreiningar fá ekki inni í úrræðum þeirra. Eins og við vitum hefur Landspítali – háskólasjúkrahús verið að útskrifa veikara fólk sem heimaþjónusta sveitarfélaganna tekur við og kostnaður þeirra vex því mikið. Svo er vanmat í fjárþörf í málefnum fatlaðra mjög alvarlegt mál. 
             En hvenær á jónsmessunefnd að vera kölluð saman?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og deili þeim áhyggjum sem hún hefur og þeim viðhorfum sem hún hefur um mikilvægi þess að gott samstarf sé á milli sveitarfélaganna og ríkisvaldsins. Ég hef lagt mig alla fram um það og meðal annars komið á mánaðarlegum samráðsfundum með fulltrúum Sambands íslenskra sveitarfélaga, formanni og framkvæmdastjóra, sem hefur skipt miklu máli og gefið okkur tækifæri til þess að fara reglulega yfir stöðuna. Ég þekki þessi mál einnig ágætlega eftir að hafa setið í stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga nokkuð lengi og veit þess vegna um mikilvægi jónsmessunefndarinnar og að hún skilaði ágætisstarfi á tímum sem voru mjög erfiðir fyrir sveitarfélög og ríki. Við höfum séð það þannig fyrir okkur, hæstv. forseti, að starf þessarar nefndar hefjist aftur, ef svo má orða það. Það hefur náttúrlega ekki verið slegið af heldur hefur verið í ákveðinni biðstöðu, eins og hv. þingmaður bendir á, en það er að hluta til vegna þess að aðalfundir landshlutasamtakanna hafa staðið yfir og vilji hefur verið til þess að leyfa því verkefni að klárast og leyfa þeirri vinnu í einstökum landshlutum að klárast áður en menn setjast aftur að því formlega borði sem kallað hefur verið jónsmessunefndin.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að jónsmessunefnd verður kölluð saman og þetta fari í formlegan farveg. Það er full ástæða til. Ég er í stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga og átti nýlega fund sem á voru fulltrúar allra landshlutasamtakanna og það er aukinn þungi, ekki síst í velferðarmálum. Ríkið verður að skoða það núna þegar á að fara að setja fjárlög. Öll þrenging á hlutverki ríkisins fer yfir á sveitarfélögin. Verkefnin og þarfir fólksins hverfa ekki heldur fara annað og það er til sveitarfélaganna sem eru nær fólkinu og verða að bregðast við vanda og aðstæðum fólks. Það viljum við gera. En ég fagna svari hæstv. innanríkisráðherra.

Hæstv. forseti. Það þarf svo sem ekki að orðlengja um þessi mál hér. Ég tek undir langflest af því sem hv. þingmaður nefnir og get fullvissað hana um að nefndin verður kölluð saman. Það er miðað við, ég held að síðustu aðalfundir landshlutasamtakanna séu á næstu tveimur vikum þannig að vonandi tekst okkur þá að kalla þennan ágæta hóp saman aftur og tryggja, eins og var og verið hefur, ljómandi gott samstarf sem hefur reyndar verið alveg til fyrirmyndar að sumu leyti á milli sveitarfélaganna og ríkisvaldsins. Við viljum auðvitað leggja okkur öll fram um að tryggja að þannig verði það áfram.

Virðulegi forseti. Um 2,2 milljónir manna hafa flúið borgarastyrjöldina í Sýrlandi á síðustu þremur árum og um 100 þúsund manns hafa týnt þar lífi. Flestir sem hafa flúið hafa farið til nágrannalanda, þar af 800 þúsund manns til Líbanons og um 500 þúsund til Jórdaníu og annað eins til Tyrklands. Aðstæður þessa fólks eru skelfilegar þar sem margir búa í flóttamannabúðum við afar bág kjör. Sýrlenskir flóttamenn koma líka í auknum mæli til Evrópu. Nú eru tæplega 50 þúsund sýrlenskir flóttamenn skráðir í löndum Evrópusambandsins auk þess sem lönd eins og Noregur, Sviss og Liechtenstein hafa tekið á móti þessu fólki. Á 20 daga tímabili komu um 3.300 sýrlenskir flóttamenn til Ítalíu. Svíar hafa gengið lengra en nokkur önnur vestræn þjóð í að bjóða sýrlenska flóttamenn velkomna. Fyrir rúmum mánuði tilkynntu þeir að engum yrði vísað á brott, sýrlenskir flóttamenn fengju þar landvistarleyfi eins lengi og þeir vildu. Um 15 þúsund Sýrlendingar hafa komið þangað á þeim þremur árum sem borgarastríðið í Sýrlandi hefur staðið yfir. Þjóðverjar hafa lofað að taka á móti um 5 þúsund flóttamönnum svo eitthvað sé nefnt. Því langar mig til að spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort við höfum mótað okkur stefnu í málefnum sýrlenskra flóttamanna og hvað verði tekið á móti mörgum þeirra hér á landi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Það er alveg rétt að það er gríðarlegur fjöldi flóttamanna frá Sýrlandi og gríðarleg vandamál sem herja á landið. Það eru 45–50 milljónir manna á flótta í heiminum í dag þegar allt er tekið saman, að því er talið er. Við gerum okkur að sjálfsögðu grein fyrir að málið er mjög alvarlegt í Sýrlandi í dag. Það er ánægjulegt að sjá að margar þjóðir heims eru að bregðast við ákalli Sameinuðu þjóðanna um að gera meira en gert hefur verið. Það sem við munum gera er að setjast að sjálfsögðu yfir málið og kanna hvað við getum gert. Við munum meta það bæði út frá þeirri stöðu sem Ísland er í, stærð landsins, fjármunum og öðru slíku. Okkur ber öllum að sjálfsögðu að leggja af mörkum það sem við getum. Við höfum í gegnum árin og varðandi næstu flóttamenn unnið með Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna og öðrum til að reyna að finna út hvað við getum best gert. Það sem við gerum svo í framhaldinu er að við leggjumst yfir þetta með velferðarráðuneytinu, veltum því fyrir okkur hvort við getum lagt meira af mörkum og þá hvernig. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, þetta er erfitt, þetta er flókið mál. Við höfum ekki öll sömu tækifæri og einmitt Svíþjóð að segja að við getum tekið við öllum sem vilja koma. Það er svo margt sem spilar inn í þetta. Það sem mestu skiptir þegar við ræðum um ástandið í Sýrlandi og stöðu flóttamanna er að við spyrjum okkur: Eru þær þjóðir og þau stóru ríki sem eru kannski helst líkleg til að geta leyst vandann í raun og veru að reyna að leysa málið? Er verið að reyna að stöðva styrjöldina í Sýrlandi þannig að flóttamenn geti á einhverjum tímapunkti snúið heim til sín? Ég held að það sé því miður of lítið að gerast þar og of hægt. En við munum að sjálfsögðu skoða 

Ég vil þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir greinargóð svör. Ég er sammála honum í því að stórveldin eru ekki að gera nógu mikið í því að stöðva sjálf átökin í Sýrlandi. Hins vegar held ég að það sé mjög áríðandi fyrir okkur sem litla þjóð að við sýnum í verki að við séum ekki stikkfrí í alþjóðasamfélaginu og að við tökum á móti flóttamönnum frá Sýrlandi eins og aðrar þjóðir eru að gera. Ég held að það þurfi að hraða þessu verki verulega.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni að Íslendingar eins og aðrir þurfa að sýna samstöðu og sýna í ræðu og riti hvar hugur okkar stendur og ef við mögulega getum að sýna það að sjálfsögðu líka í verki. Það er það sem ég sagði í fyrra svari mínu að við mundum gera. Ég er sammála hv. þingmanni um að það er mjög æskilegt ef við getum gert þetta mjög hratt, ef við getum markað stefnu varðandi þetta því að það skiptir máli núna, vegna fjárlagagerðarinnar. Ef við ætlum að taka á móti fleiri flóttamönnum en gert er ráð fyrir í dag, miðað við þær áætlanir, þarf að sjálfsögðu fjármuni til þess. Þetta er einfaldlega þannig að það kostar peninga að taka við flóttamönnum, hvort sem við mundum vilja taka við tveimur eða tíu þá kostar þetta allt fjármuni. Ég tek undir með hv. þingmanni, við munum reyna að hraða því að skoða þetta mál.

Herra forseti. Ég sé ástæðu til að inna hæstv. ráðherra eftir áformum eða stefnu núverandi ríkisstjórnar um fæðingarorlofsmál. Það er rík ástæða til að ræða þau mál í ljósi þess sem birtist okkur í bæði fjárlagafrumvarpi og tekjuöflunarbandormi sem því tengist. Þar eru slegin af öll áform um lengingu fæðingarorlofsins í áföngum sem lögfest voru hér á síðasta kjörtímabili, sem sagt lenging úr níu mánuðum í tólf í áföngum á árunum 2014–2016. Það sem meira er; tekjustofn Fæðingarorlofssjóðs er þannig meðhöndlaður í þessum frumvörpum að sá hluti almenns tryggingagjalds sem gengur til Fæðingarorlofssjóðs, sem vel að merkja er sjálfstæður sjóður í vörslu Vinnumálastofnunar, ekki bara einhver reikningur hjá ríkisstjórn, er lækkaður úr 1,28% af tryggingagjaldsstofni niður í 0,65%. Tekjustofninn er sem sagt rétt tæplega helmingaður. Þetta leiðir til þess, miðað við þau gögn sem ég hef frá Fæðingarorlofssjóði, að umtalsverður halli verður á rekstri sjóðsins á næsta ári og hann mun ganga á innstæðu sína sem vissulega er nokkur miðað við áætlun um uppgjör sjóðsins í lok þessa árs. Það er engu að síður ljóst að ekki léttir það róðurinn fyrir úrbætur í fæðingarorlofsmálum á komandi árum þegar búið er að helminga tekjustofninn og sjóðurinn rekinn með því að ganga á innstæður sínar sem kannski gætu dugað í tvö ár. Það er líka umhugsunarefni hversu mikið hefur dregið úr greiðslum til fæðingarorlofs á undanförnum árum. Ef við lítum á það náðu þær greiðslur hámarki á árunum 2008 og 2009, voru þá tæplega 9,5 og 10,3 milljarðar kr. á verðlagi þeirra ára en hafa síðan farið lækkandi í 9,3 milljarða árið 2010, 8 milljarða 2011, 7,8 milljarða 2012 og áætlunin gerir ráð fyrir um 7,9 milljarða útgjöldum í ár. Þetta er á verðlagi hvers árs um sig og þá sjá menn hversu mikil raunlækkunin er orðin. Að sjálfsögðu koma þar skerðingarnar við sögu og líka lækkuð laun, sérstaklega mikil lækkun hærri launa, sem einhver áhrif hefur á útgjöldin en minni þó en ætla mætti vegna þaksins á greiðslur. Það er því fullkomin ástæða til að hafa umtalsverðar áhyggjur af framtíðinni fyrir hönd þessa málaflokks. Meðan hæstv. ríkisstjórn sýnir ekki á önnur spil en þessi kvíði ég framtíðinni.  Hæstv. ríkisstjórn hefur lagt áherslu á það, það litla sem ég hef frá henni heyrt, að lyfta þakinu. Ég spyr á móti: Eru því ekki einhver takmörk sett hversu skynsamlegt er að hafa þá áherslu á meðan menn komast ekkert áfram með að lengja fæðingarorlof? Það eru rúm tíu ár síðan okkar merka löggjöf um fæðingarorlof í núverandi mynd tók gildi. Það var 1. janúar 2003 og markaði auðvitað mikil tímamót en það er kominn tími á að við reynum að taka einhver skref í að komast í átt til eins árs fæðingarorlofs og byggja það kerfi aftur upp. Þar af leiðandi er dapurlegt að sjá í raun frekar afturför boðaða í þessum frumvörpum en framför. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hefur núverandi ríkisstjórn með þessu fallið frá öllum áformum um lengingu fæðingarorlofs? Er það ekki lengur inni á hennar kortum, samanber að þau lagaákvæði eru nú tekin úr sambandi og lenging um tvær vikur hjá hvoru foreldri á næsta ári er slegin af? Telur hæstv. ráðherra ekki mikilvægt að hafa áfram markmið um lengingu fæðingarorlofs inni eða er ríkisstjórnin þeirrar skoðunar að eingöngu eigi að lyfta þökunum og þá í einhverjum hænufetum á næstu árum? Hefur ríkisstjórnin eða hæstv. ráðherra einhverja sýn á það hvernig á að vinna að því framtíðarmarkmiði að brúa bilið milli fæðingarorlofs og leikskóla? Ef fæðingarorlofið lengist ekki verður það verk torsóttara en ella sem nemur þeim mánuðum sem upp á vantar. Alveg nóg væri að glíma við það miðað við eins árs fæðingarorlof, 

Virðulegi forseti. Þegar hér urðu þrengingar í ríkisfjármálum, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon þekkir ágætlega, þurfti að draga úr útgjöldum Fæðingarorlofssjóðs. Ég held að það sé einmitt mjög vel við hæfi, og þakka raunar fyrir það, að hv. þingmaður hafi hafið þessa umræðu hér í þinginu. Ég tel einmitt mjög brýnt að ræða það sem gert hefur verið hvað snýr að fæðingarorlofi hér á landi. Hámarksgreiðslur hafa verið lækkaðar umtalsvert. Fyrst var farið í þetta í byrjun janúar 2009 þegar hámarksgreiðslur voru lækkaðar í 400 þús. kr. á mánuði úr 535 þús. kr. Síðan var aftur farið í að lækka þær 1. júlí 2009 og þá var miðað við að meðalmánaðartekjur foreldra yrðu að hámarki, sem sagt greiðsluþakið, 350 þús. kr. Svo var aftur lækkað 1. janúar 2010 með því að hámarksgreiðsla var ákveðin 300 þús. kr. Síðan var gripið til ákveðinna aðgerða sem sneru að skiptingu á hlutfalli tekna þannig að foreldrar ættu rétt á greiðslum sem nema 80% af fyrstu 200 þús. kr. af tekjum en 75% af þeim tekjum sem fara umfram þá fjárhæð, en samt alltaf upp að þessu þaki sem væri þá 300 þús. kr. Nú hafa nokkur skref verið stigin til að taka þessa skerðingu til baka. Ég tel mjög brýnt varðandi fæðingarorlofið að við horfum til þess hver markmiðin með lögunum um fæðingar- og foreldraorlof voru. Þau voru byltingarkennd þegar þau voru samþykkt á Alþingi. Þau voru svo byltingarkennd að við sjáum ekki, í því umhverfi sem við berum okkur yfirleitt saman við, sambærilegar lagabreytingar eða að menn hafi verið tilbúnir að stíga jafn stór skref og við stigum í að tryggja að börn ættu að njóta umgengni við báða foreldra sína, en þetta væri líka lykilþáttur í að tryggja jafnrétti kynjanna á vinnumarkaði. Með lögum sem voru samþykkt á árinu 2000 var verið að tryggja réttindi feðra til fæðingarorlofs og lengja það jafnframt í þrjá mánuði, auk þess sem ekki var hægt að framselja þennan hluta til móður, eins og við þekkjum ágætlega, einnig vorum við með þessa þrjá mánuði sem foreldrar geta ákveðið hvernig þeir deila. Enn í dag hafa íslenskir feður sterkari sjálfstæðan rétt til fæðingarorlofs en tíðkast á öðrum Vesturlöndum. Í athugasemdum með því lagafrumvarpi og í almennum umræðum komu þó fram þau sjónarmið stjórnvalda að væri foreldrum gert kleift að skipta með sér umönnun barna sinna mundi það jafna möguleika kynjanna á vinnumarkaði, fjölga konum í stjórnunarstöðum og draga úr kynbundnum launamun. Þetta var lykilatriði í þessu þannig að það þyrfti að gera það aðgengilegt fyrir feður að taka fæðingarorlof ef þeir svo kjósa. Þegar við fórum að skoða þessi mál, í framhaldi af undirbúningi fjárlagafrumvarpsins, kom í ljós að ekki var búið að fjármagna þá lengingu á fæðingarorlofi sem ákveðið hafði verið að fara í. Það lá ekki fyrir hvernig ætti að fjármagna hana. Þá var að mínu mati einmitt svo mikilvægt að horfa til markmiðanna með lagasetningunni. Þær aðgerðir og sú tilraunastarfsemi sem fyrri ríkisstjórn, sem hv. þingmaður var í forsvari fyrir, fór í með fæðingarorlofið hefur einmitt sýnt hversu miklu máli skiptir að báðum foreldrum sé gert kleift að taka fæðingarorlof. Við höfum séð að feður hafa síður tekið fæðingarorlof. Við þyrftum í mun meira mæli að hvetja til þess að feður taki líka sameiginlega hlutann í auknum mæli og að það séu skýr skilaboð frá stjórnvöldum um að þetta sé ákveðinn rammi þannig að foreldrar taki þetta sem allra fyrst eftir að barn fæðist. Þá þarf að gera þeim það kleift og þannig að konur sem eru með hærri tekjur og síðan karlar sem því miður hafa oft verið með betri stöðu á vinnumarkaðnum - þetta var stórt skref til þess einmitt að styðja við jafnrétti kynjanna. Mín framtíðarsýn sem snýr að fæðingarorlofinu er þess vegna sú að taka skerðingarnar til baka áður en aukið er við réttinn. Ég tel líka mjög mikilvægt að þegar við förum í lenginguna höfum við gott samráð við alla aðila vinnumarkaðarins en ekki einstaka þeirra. 

Virðulegi forseti. Áherslur ríkisstjórnar Samfylkingarinnar og Vinstri grænna í vinnu við að endurreisa efnahag og samfélag eftir hrun fjármálakerfis og gjaldmiðils voru þær að fara blandaða leið niðurskurðar og skattlagningar. Markmiðið var að stöðva skuldasöfnun ríkisins en ganga ekki of nærri einstaklingum og fyrirtækjum með skattlagningu og ganga ekki heldur svo langt í niðurskurði að þeir sem helst þurftu á þjónustu ríkisins að halda beri þyngstar byrðarnar af hruninu. Þak á hámarkstekjur í fæðingarorlofi var lækkað á meðan þeim sem minna höfðu úr að spila í almannatryggingakerfinu og atvinnuleysistryggingakerfinu var hlíft. Alltaf lá fyrir að um tímabundnar breytingar væri að ræða og á síðasta ári voru samþykktar á Alþingi áætlanir um að hækka hámarksviðmiðunartekjur í fæðingarorlofi og lengja fæðingarorlofið um tólf mánuði í áföngum. Samþykkt var skýr stefna stjórnvalda um þetta á síðasta ári. Afar mikilvægt er að lengja fæðingarorlofið og allir þekkja þau vandræði sem upphefjast þegar fæðingarorlofi lýkur og börnin eru ekki komin í umsjón sveitarfélaganna, hjá dagforeldrum eða í leikskólum. En foreldrarnir eru hins vegar skuldbundnir vinnuveitanda að mæta til vinnu og það skapar mikið álag á ungar fjölskyldur í landinu, bæði á foreldrana og börnin. Það er gífurlegt hagsmunamál fyrir ungar barnafjölskyldur að stefna ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur, um tólf mánaða fæðingarorlof, nái fram að ganga. Sú stefna stuðlar að því að bæta velferð og hag íslenskra barnafjölskyldna. Ég skora á ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar að hvika ekki frá þeirri stefnu og standa vörð um hagsmuni barna í þessu máli og í áætlunum sínum og í framtíðarsýn sinni yfir kjörtímabilið að raða hag barna framar.

Virðulegur forseti. Löggjöfin um Fæðingarorlofssjóð sem var sett hér fyrir um tíu árum var mjög framsækin og á margan hátt einstök. Fæðingarorlofssjóður gegnir lykilhlutverki í kynjajafnréttismálum á Íslandi, gegnir lykilhlutverki á vinnumarkaði og gegnir lykilhlutverki hvað varðar gott umhverfi fyrir börn á Íslandi. Fæðingarorlofssjóður er núna ekki eins og við viljum flest hafa hann, held ég, og mér finnst mjög áríðandi að við ræðum ekki um Fæðingarorlofssjóð eins og hann hefur verið undanfarin ár. Við eigum að ræða um Fæðingarorlofssjóð eins og við viljum hafa hann. Fæðingarorlofssjóði er markaður sérstakur tekjustofn. Hann fær hlutdeild af almennu tryggingagjaldi og Fæðingarorlofssjóður er það brýnt hagsmunamál fyrir vinnumarkaðinn á Íslandi að það ætti að vera miklu ríkara samráð milli ríkisvaldsins og aðila vinnumarkaðarins um það hver tekjustofninn á að vera, hver prósentutalan á að vera. Það er nokkuð auðvelt að sjá fram í tímann og gera áætlanir um það hver fjárþörf Fæðingarorlofssjóðs er miðað við það hvernig við viljum hafa hann. Það ætti því að vera hægt að mynda nokkuð gott samráð ríkisstjórnar, ríkisvaldsins og vinnumarkaðarins um það einfaldlega hver prósentan á að vera og svo getum við haft Fæðingarorlofssjóð þannig. Þetta var erfitt að gera eftir hrun vegna þess að atvinnuleysistryggingar tóku einfaldlega það mikið af tryggingagjaldi. Nú hefur atvinnuleysið minnkað og þar með hefur myndast svigrúm til að fara í þá vinnu að hafa Fæðingarorlofssjóð nákvæmlega eins og við viljum hafa hann og snúa vörn í sókn. Til stóð að gera það og það eru mikil vonbrigði að núna þegar þetta svigrúm hefur skapast sé hætt við lengingu fæðingarorlofs. 

Hæstv. forseti. Mig langar að byrja á að þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir þá umræðu sem á sér hér stað. Hún er mikilvæg. Auðvitað þekkjum við þá miklu breytingu sem lögin okkar um fæðingarorlof hafa skapað íslensku samfélagi, breytingu til hins betra. Þetta var stórt skref í janúar 2003 þegar þessi löggjöf tók gildi og ég fagna því að heyra hér að menn eru sáttir við hugmyndafræðina í löggjöfinni okkar. Það er mjög mikilvægt. Við megum ekki missa sjónar á því að jafnréttismál lita tilgang laganna, það að tryggja að báðir foreldrar eigi rétt á að umgangast barn sitt, að barnið fái umhyggju og umönnun beggja foreldra. Jafnframt er þetta mikilvægt vopn til þess að jafna stöðu kynja á vinnumarkaði, styrkja stöðu kvenna sem eru að sækja fram í stjórnunarstöður á vinnumarkaði og reyna að ná því markmiði að minnka tekjumun milli kynjanna. Hann hefur reyndar aukist á undanförnum árum og af því hef ég áhyggjur. En hér erum við að ræða um það, ef ég skil málshefjanda rétt, hvort réttara sé að hækka greiðslurnar eða lengja tímabilið. Um þetta getum við verið ósammála, og erum það sjálfsagt, en ég tel þessa umræðu líka hafa fengið ákveðið svigrúm hér í þinginu á síðasta þingi þegar við ræddum um frumvarp til laga um breytingu á lögunum um fæðingarorlof þegar þáverandi ríkisstjórn fór í að lögfesta þessa lengingu. Hún var í rauninni ávísun inn í framtíðina, það var ekki búið að tryggja fjármögnun á þeirri leið og öll þau sjónarmið 

Herra forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að hefja þessa umræðu. Að mínu viti snýst hún um framtíðarstefnu og framtíðarsýn fyrir Fæðingarorlofssjóð. Það er gott og blessað að menn séu ánægðir með löggjöf frá 2003. Við erum það, við erum ánægð með löggjöfina frá 2003, en að sjálfsögðu þurfum við að þróa hana áfram í takt við það samfélag sem við búum nú í, tíu árum síðar. Mér finnst grundvallaratriði, því að þetta er auðvitað ekki statískt fyrirbæri, að við mótum hér einhverja sýn. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra að mikilvægara væri að hækka tekjumörkin en að ráðast í lengingu og eins og hv. þingmaður sem talaði á undan mér benti á hafa verið uppi ólík sjónarmið um það. Ég vil nota tækifærið og benda á að níu mánaða fæðingarorlof þykir ekki sérstaklega langt ef við berum okkur saman við nágrannaríki okkar. Víða annars staðar á Norðurlöndum er fæðingarorlofið lengra og sú lenging sem var hér lögfest, á síðasta þingi ef ég man rétt, hélt í þau sjónarmið sem voru í löggjöfinni frá 2003, þ.e. að markmiðið væri að báðir foreldrar gætu notið samvista með barni sínu. Lengingin skiptir máli af því að við vitum það öll hér, og það er mikilvægt að halda því til haga, að bilið milli loka fæðingarorlofs og öruggrar dagvistunar fyrir börn getur reynst mörgum foreldrum á Íslandi í dag mjög erfitt að brúa. Við getum ekki horft fram hjá því. Við þingmenn Vinstri grænna höfum lagt fram þingsályktunartillögu sem snýst einmitt um að brúa þetta bil. Fólk getur ekki sinnt vinnu sinni sem skyldi í einhvern tíma, dagvistun getur verið mjög óörugg, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu þar sem getur reynst erfitt að finna dagvistun fyrir svo ung börn. Mér finnst það ábyrgðarhluti af hálfu okkar hv. þingmanna að við stígum einhver skref til að brúa þetta bil og eigum samtal við sveitarfélögin um það hvernig svo megi tryggja dagvistun á móti. Þetta 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir að efna til þessarar umræðu sem er að sjálfsögðu mikilvæg, þ.e. hvernig við viljum hafa skipan fæðingarorlofsmála til framtíðar litið. Eins og hér hefur komið fram í máli margra hv. þingmanna þá voru lögin um fæðingarorlof og Fæðingarorlofssjóð mikil réttarbót á sínum tíma. Lögin voru sett í tíð hæstv. þáverandi félagsmálaráðherra, Páls Péturssonar, og fólu í sér að karlmenn skyldu eiga jafnan rétt til fæðingarorlofs á við konur. Markmið þessara laga var fyrst og fremst tvíþætt: Það var annars vegar að tryggja möguleika beggja foreldra á því að tengjast börnum sínum og tryggja að þeir gætu varið tíma með börnum sínum í frumbernsku. Fjölmargar rannsóknir, sérstaklega rannsóknir sem hafa verið gerðar á seinni árum, hafa sýnt fram á mikilvægi þess að börn tengist foreldrum sínum sem mest fyrstu mánuðina og árin. Þá um leið hafa rannsóknir sýnt fram á að það er óæskilegt að börn fari of snemma í dagvistun með öðrum börnum. En hér er til umræðu hvort æskilegra sé að lengja fæðingarorlof eða hækka hámarkið. Nú er staðan þannig að hámarkið er mjög lágt, þ.e. 350 þús. kr., og það er veruleg hindrun fyrir marga á vinnumarkaði, það hefur sýnt sig, sérstaklega fyrir karlmenn. Þetta hefur komið í veg fyrir að þeir taki fæðingarorlof sem vinnur þá gegn hinu markmiðinu, sjónarmiðum um jafnrétti kynjanna á vinnumarkaði 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni innilega fyrir að hefja þessa umræðu. Hún er svo sannarlega nauðsynleg í okkar samfélagi og sérstaklega í dag. Ég tek undir allt það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði í ræðustól áðan. Það verður að vera skýr stefna, langtímaáætlun um hvenær við á Íslandi getum loksins staðið jafnfætis nágrönnum okkar annars staðar á Norðurlöndum þegar kemur að fæðingarorlofi. Fólk skipuleggur sig nefnilega í dag, það gerir áætlanir. Ég veit að þetta hljómar mjög óspennandi en það sést til dæmis mjög skýrt á meðalaldri frumbyrja, hvað hann hækkar ört í íslensku samfélagi, og barnagildi á hverja móður, sem er að detta undir tvö börn, að hér erum við farin að skipuleggja okkur mun betur. Ríkisvaldið þarf einnig að geta skipulagt sig og sýna sömu vinnubrögð og móta langtímaáætlun, framtíðarsýn um hvert við stefnum með fæðingarorlofslöggjöfina okkar og sjóðinn. Að mínu viti gengur heldur ekki að skella bara á, á núll einni, mikilli lengingu í einu skrefi. Þá getur skipt sköpum ef fæðingin verður 31. desember ef löggjöfin á að taka gildi 1. janúar. Það er mín sýn og mín bjargfasta skoðun að þetta verði að vera stigvaxandi ferli og það verði að vera lenging. Ég hef sömu áhyggjur og hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra Eygló Harðardóttir af fækkun karla sem taka sér fæðingarorlof en það tengist einnig kynbundnum launamun í íslensku samfélagi sem ráðherra jafnréttismála verður að taka markvisst á.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda fyrir að vekja þessa umræðu. Ég sat einn fund efnahags- og viðskiptanefndar þar sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var greinilega að púsla þessu saman og komst að því, heyrðist mér þar, að þessi hækkun væri ekki upp á 20 þús. kr. heldur að raunvirði upp á 9 þús. kr. út af verðlagshækkunum. Það var ekki talað um þær upphæðir í fjárlagagerðinni þar sem þetta er borið fram. Ég hef virkilegar áhyggjur af þessari framtíðarsýn fyrir Fæðingarorlofssjóð. Það er svolítið verið að redda sér og hér talar hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir um að það vanti að tryggja fjármagn í sjóðinn. Þetta er grundvallarmisskilningur, það er alveg tryggt fjármagn í Fæðingarorlofssjóð. Það var það að minnsta kosti. Það var í gegnum tryggingagjaldið sem ríkisstjórnin eða fjármálaráðherra eða ég veit ekki hver ákveður að helminga og þá er verið að kippa fótunum undan þessum sjóði, þ.e. helminga hann. Það er staðan og það er ákvörðun þessarar ríkisstjórnar. Það er alveg hægt að hækka þakið. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra um að það sé gott að hækka þetta þak en það er bara ekki nóg. Velferðarráðherra boðar nú fjölskyldustefnu og þar er aldeilis komið inn á lengingu fæðingarorlofs. Ég held að 

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa mikilvægu umræðu. Eitt af því sem fyrrverandi ríkisstjórn gerði síðasta árið sem hún var við völd var að lengja fæðingarorlofstímann úr níu mánuðum í tólf. Það er mjög göfugt markmið en því miður er ekki hægt að standa við þetta loforð því að við Íslendingar höfum einfaldlega ekki efni á því sem stendur. Það ætti að vera markmið okkar í framtíðinni þegar ríkissjóður er kominn úr þeim fjárhagsþrengingum sem hann er í núna. Það mun taka nokkur ár að snúa þeirri þróun við. Til að vera alveg hreinskilin verðum við að fara mjög gætilega eins og stendur og velta fyrir okkur hverri einustu krónu sem rennur úr þessum sameiginlega sjóði landsmanna. Í fjárlagafrumvarpinu 2014 sem nú liggur fyrir Alþingi er því gert ráð fyrir að hætt verði við fyrirætlanir fyrrverandi ríkisstjórnar um að lengja fæðingarorlofið. Hins vegar á að hækka launaþak í orlofinu og það er mjög skynsamleg ráðstöfun. Við Íslendingar verðum að fara að taka okkur alvarlega taki í rekstri hins opinbera. Við erum sjálf að skerða eigin lífskjör til lengri tíma með þeim framgangsmáta að eyða stöðugt um efni fram. Hvað með þær kynslóðir sem eiga eftir að erfa þetta land? Er þetta það bú sem við ætlum að skilja eftir okkur, skuldugan ríkissjóð upp í rjáfur og vaxtagreiðslur á hverju ári sem samsvara hátt í tveimur nýjum landspítölum? Ég spyr líka: Hver er eiginlega hugsunin á bak við það að lofa fólki hlutum sem maður veit að maður hefur ekki efni á og þarf að fara í bankann til að taka lán fyrir þeim og láta svo sama fólk á endanum borga brúsann? Eitt veldur mér áhyggjum. Ég tek undir það með hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra Eygló Harðardóttur að það er áhyggjuefni að svo fáir nýta sér það í dag framfaraskref sem hér var stigið fyrir nokkrum árum, að feður fengju rétt til að taka fæðingarorlof. 

Herra forseti. Það er alveg rétt og engar nýjar fréttir að það var gripið niður í fæðingarorlofskerfinu til að draga úr útgjöldum á erfiðasta tímanum, en kerfið var varið og þar á meðal níu mánaða fæðingarorlof. Greiðslurnar voru um skeið ekki jafn ríkulegar en allan tímann stóð auðvitað vilji til þess að hefja uppbyggingu kerfisins á nýjan leik um leið og aðstæður bötnuðu. Það er að sjálfsögðu mikilvægt markmið að hækka hámarksgreiðsluna og ég get verið sammála því að til dæmis að ná henni upp í að minnsta kosti meðallaun í landinu væri mikilvægt skref og ætti að draga úr hættunni á því að feður tækju í vaxandi mæli ekkert eða lítið fæðingarorlof. En það þarf að horfa á fleira í þeim efnum og ég spyr fólk: Hefur það kynnt sér lágmarksgreiðslurnar? Vita menn að mánaðarleg greiðsla í fæðingarorlofi til foreldris í 25–49% starfi er 94.900 kr. á mánuði? Eða vita menn að mánaðarlegur fæðingarstyrkur til foreldris utan vinnumarkaðar eða í minna en 25% starfi er 57.400 kr. á mánuði? Ég hefði alveg eins viljað sjá einhverja fjármuni fara í að laga þetta. Ég endurtek að ef við næðum hámarksgreiðslunni upp í meðallaun í landinu tel ég tvímælalaust að við ættum í framhaldinu að hefja lengingu fæðingarorlofsins frekar en að fara með þakið enn hærra. Einu verð ég að mótmæla hér mjög harðlega. Það er ósvífið af núverandi ríkisstjórn að halda því fram að áform um lengingu fæðingarorlofs og uppbyggingu kerfisins hafi verið ófjármögnuð. Hvað gerir núverandi ríkisstjórn? Hún sækir næstum helminginn af tekjustofni fæðingarorlofs og hirðir hann til sín. Fæðingarorlofssjóður hefði með óbreytt hlutfall af almennu tryggingagjaldi upp á 1,28% auðveldlega ráðið við lenginguna. En ríkisstjórnin tekur 0,63 prósentustig af tekjustofninum og hirðir hann til sín 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna. Ég held að við séum öll hér sammála um mikilvægi fæðingarorlofs til að tryggja jafnrétti á vinnumarkaði. Við erum líka öll sammála um mikilvægi fæðingarorlofs sem snýr að réttindum barna okkar, að þau fái að njóta umgengni við báða foreldra. Umræðan snýst þannig um forgangsröðunina og hún liggur fyrir hjá ríkisstjórninni. Við höfum í hyggju að taka til baka þær skerðingar sem farið var í á síðasta kjörtímabili áður en við förum að bæta við nýjum réttindum. Ég vona að allir hafi áhyggjur af því að fæðingum fækkar hér á Íslandi og feður taka fæðingarorlof í minna mæli; feður nýta eigin rétt til að fara í fæðingarorlof en nýta sér í minna mæli sameiginlegan rétt. Það ætti að vera eitt af þeim verkefnum sem við tökum að okkur að hvetja til þess að feður nýti sameiginlegan rétt í auknum mæli frekar en móðir. Ég vil gjarnan sjá það hér á Íslandi að þegar barn veikist á leikskóla þá sé jafn líklegt að það biðji um að hringt sé í pabba og mömmu, en það grundvallast á þeim nánu tengslum sem myndast á þeim tíma sem foreldrar eru í fæðingarorlofi, að það þyki jafn sjálfsagt. Að það sé jafn líklegt að stjórnendur fyrirtækja á Íslandi taki fæðingarorlof eins og þeir sem eru með lægstu tekjurnar og starfa í viðkomandi fyrirtæki. Það má ekki gerast að stjórnendur fyrirtækja séu jafnvel farnir að nefna það sérstaklega í viðtölum að þeir hafi ekki haft tíma til að taka fæðingarorlof eins og einhver ástæða sé til að nefna það sérstaklega eða gera opinbert. Við eigum líka að horfa til þess að vera áfram framúrskarandi á þessu sviði, að vera byltingarkennd. Ég er ekkert endilega þeirrar skoðunar að við eigum að horfa allt of mikið til annarra Norðurlandaþjóða heldur kannski frekar hvetja þær til að horfa til okkar hvað snertir uppbyggingu fæðingarorlofs. Þær hafa ekki enn þá stigið 

Virðulegur forseti. Ég þakka forseta fyrir að upplýsa það áðan, sem hann gat upplýst, að hæstv. forsætisráðherra sé erlendis en ég beið hér árangurslaust eftir forustumönnum Framsóknarflokksins til að svara spurningunni sem við blasir: Hvar er hæstv. forsætisráðherra? Ég geng út frá því að hann sé ekki farinn í frí, heldur sé hann í einhverjum opinberum erindagjörðum á erlendum vettvangi. Ég tel alveg nauðsynlegt að það sé staðfest að svo sé og hvaða brýnu, opinberu erindagjörðir það eru sem valda því að alþingismenn þurfa að sæta því að hér sé hver óundirbúni fyrirspurnatíminn á fætur öðrum þar sem verkstjóri ríkisstjórnarinnar er ekki til svara. Það var lögð á það rík áhersla í framhaldi af þeim óförum sem við fórum í gegnum að styrkja eftirlitshlutverk Alþingis. Það er algerlega óviðunandi að á hábjargræðistímanum líði fjölmargar vikur milli þess að alþingismenn hafi tækifæri til að eiga orðastað við hæstv. forsætisráðherra. Það er nauðsynlegt að fram komi á vettvangi þingsins hvar forsætisráðherra er og hvaða brýnu opinberu erindagjörðir valda því að hann er ekki hér til að svara þingmönnum um mikilvæg þjóðmál sem á okkur brenna. 
            

Virðulegur forseti. Ég þakka umhyggju hv. þm. Helga Hjörvars fyrir verkstjórninni í þessari ríkisstjórn. Hún er með ágætum. Það er mikil áhersla lögð á það að treysta fólki. Það er kannski nokkuð sem fyrri ríkisstjórn hefði átt að taka sem fyrirmynd, en mér sýnist sem hv. þingmaður hafi í hyggju að halda hér áfram leiknum „Hvar er Valli?“ og mæta á milli liða í umræðu um fundarstjórn. Ég ítreka að ég tel að hv. þingmaður eigi ekki að hafa áhyggjur af verkstjórninni. Hún er með ágætum og að sjálfsögðu mun forsætisráðherra fljótlega koma í þingsal.

Forseti. Ég tek undir þær áhyggjur sem hv. þm. Helgi Hjörvar vakti hjá mér. Ég er búin að reyna að finna tækifæri til að eiga orðastað við hæstv. forsætisráðherra en honum bregður sjaldan fyrir í þingsal. Hið sama má segja um aðra ráðherra þessarar ríkisstjórnar, þeir eru ekki mikið þátttakendur í umræðum og fyrirspurnum þingmanna til þeirra. Mér finnst eiginlega áberandi hvað það er miklu meira hjá núverandi ríkisstjórn en þeirri fyrri.

Forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um endurskoðun stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, og hefði svo sannarlega viljað hafa hæstv. forsætisráðherra í salnum í þessum umræðum. Flutningsmenn tillögunnar eru ásamt mér hv. þingmenn Jón Þór Ólafsson og Helgi Hrafn Gunnarsson. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fara beri að skýrum vilja meiri hluta kjósenda, eins og hann birtist í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október 2012 og skorar á forsætisráðherra að hafa þessa ályktun að leiðarljósi við þá endurskoðun stjórnarskrár lýðveldisins sem fyrirhuguð er á yfirstandandi kjörtímabili. Í þeirri vinnu verði tekið fullt tillit til hins mikla starfs sem fólkið í landinu, stjórnlagaráð og Alþingi lögðu sameiginlega af mörkum við endurskoðun stjórnarskrárinnar.“ Ég ætla að grípa í þessa örstuttu greinargerð: „Stjórnskipun Íslands byggist á þeirri grunnhugmynd vestrænna lýðræðisríkja að allt ríkisvald sé sprottið frá þjóðinni og að þjóðin sé stjórnarskrárgjafinn. Afdráttarlaus vilji kjósenda varðandi nýja stjórnarskrá liggur fyrir í veigamiklum atriðum eftir ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu sem Alþingi boðaði til og haldin var 20. október 2012. Alþingi býr sem stendur við fordæmalaust vantraust almennings í landinu. Í skýrslu Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands um traust til Alþingis, sem gefin var út í maí 2013, kemur fram að mikill meiri hluti svarenda taldi að það mundi auka traust þeirra til Alþingis mikið eða nokkuð mikið ef starf þess væri markvissara, eða um 93%. Þegar Alþingi spyr þjóðina álits í jafnveigamiklu máli og gert var 20. október 2012 er ekki óeðlilegt að Alþingi lýsi því yfir að taka skuli mark á niðurstöðunni og hlíta henni, annað er ómarkvisst. Nú liggur fyrir að forsætisráðherra mun skipa í nýja stjórnarskrárnefnd og hefur hann þegar óskað eftir tilnefningum allra stjórnmálaflokka sem eiga fulltrúa á Alþingi. Í minnisblaði frá forsætisráðherra segir meðal annars: „Hliðsjón verður höfð af vinnu undanfarinna ára um efnið, meðal annars tillögum stjórnlagaráðs og stjórnlaganefndar, niðurstöðum þjóðaratkvæðagreiðslu og starfi stjórnarskrárnefndar sem starfaði 2005–2007. Þá verði nýlegar stjórnarskrárbreytingar í nágrannalöndum einnig hafðar til hliðsjónar, sem og önnur þróun í stjórnarskrármálum á alþjóðavettvangi. Nefndin gerir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis grein fyrir framvindu nefndarstarfsins eftir því sem eðlilegt er. Óskað verður eftir því að vinnu nefndarinnar ljúki tímanlega svo að hægt sé að samþykkja frumvarp á yfirstandandi kjörtímabili en unnt er að áfangaskipta vinnunni eftir því sem henta þykir. Nefndin ákveður að öðru leyti sjálf verklag sitt.“ Flutningsmenn þessarar þingsályktunartillögu fagna vilja forsætisráðherra til að halda áfram og ljúka farsællega starfi við endurskoðun stjórnarskrárinnar og vilja með þessari tillögu til þingsályktunar gefa þingmönnum tækifæri til þess að veita áframhaldandi ferli aukið vægi með því að lýsa því yfir af hálfu Alþingis að fara skuli að vilja kjósenda eins og hann birtist í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október 2012 og taka fullt tillit til þess starfs sem fram fór á liðnu kjörtímabili af hálfu stjórnlaganefndar, þjóðfundar, stjórnlagaráðs og Alþingis.“ Það veldur mér miklum vonbrigðum hve fáir þingmenn eru hér í salnum, mjög miklum, og ég vil þakka þeim þingmönnum sem þó sitja hér inni. Auðvitað er enginn ráðherra hér en það er svo sem ekki neitt nýtt, forseti, og mælist ég til þess að hæstv. forseti beiti sér fyrir því að ráðherrar séu hér oftar. Þann 20. október 2012 fór fram merkileg þjóðaratkvæðagreiðsla hérlendis. Þar fékk þjóðin tækifæri til að tjá hug sinn um það hvort hún vildi nýja stjórnarskrá sem hafði farið í gegnum ferli sem þykir einstakt á heimsmælikvarða. Nú síðast í þessari viku lauk forseti Evrópuráðsþingsins - sem er nota bene ekki Evrópuþingið, heldur það þing sem allar Evrópuþjóðir eiga fulltrúa að, þar á meðal við - lofsorði á þetta ferli og hrósaði núverandi hæstv. forseta Alþingis fyrir framgöngu íslenskra stjórnvalda í þessu ferli, fyrir að hafa skapað ferli með lofsverðri aðkomu almennings, ferli sem margar aðrar þjóðir öfunda okkur af og halda að sé enn í gangi. Mér fannst merkilegt að enginn við borðið var tilbúinn að leiðrétta forseta Evrópuráðsþingsins eftir ræðu hans og segja honum að ekki standi til að styðjast við drögin að stjórnarskránni hinni nýrri, þó beindi hann orðum sínum að forustu núverandi þings. Það hlýtur að tákna að enn sé von og enn sé vilji hjá þinginu til að tryggja vilja meiri hluta landsmanna, sem vildi að ný stjórnarskrá grundvallaðist á þeim tillögum sem frá stjórnlagaráði komu. Ef svo er ekki óska ég eftir því að þingmenn meiri hlutans greini frá því í þessum umræðum hver sýn þeirra er á áframhald málsins. Nú veit ég fyrir víst að sú nefnd sem á að halda áfram vinnu við nýja stjórnarskrá hefur enn ekki komið saman en hæstv. forsætisráðherra hlýtur að sjá tilefni til þess að þrýsta á að nefndin hefji störf sín án tafar. Forseti. Það eru margar ástæður fyrir því að þessu merkilega ferli var frestað og jafnvel slegið af undir lok síðasta þings. Sú uppgjöf er mörgum enn vonbrigðakökkur í hálsi. Ég held að meginástæða þess liggi hér hjá okkur á þinginu. Það hefur verið mikil tregða við að breyta stjórnarskránni og margir telja það eingöngu vera í verkahring þingsins að breyta henni. Ég bauð mig fyrst til þjónustuhlutverks á Alþingi árið 2009 undir þeim formerkjum að aðstoða við að gera það að veruleika að þjóðin fengi aðkomu við gerð nýrrar stjórnarskrár og jafnframt lokaorðið. Ég skil ekki af hverju í ósköpunum ákveðið var að setja stjórnarskrána hina nýrri í þjóðaratkvæðagreiðslu og ætla svo bara að hunsa þann skýra vilja sem þar kom fram. Ég ætla ekki að reifa öll þau ljón sem hafa staðið í vegi fyrir því að ný stjórnarskrá fengi afgreiðslu á Alþingi á síðasta kjörtímabili en vil hvetja þá sem eiga sæti á Alþingi núna að auðsýna þá lýðræðisást að tryggja að áfram verði haldið með ferlið á yfirstandandi þingi. Mig langar að lesa fyrir þá nýju fulltrúa sem hér eiga sæti bréfið frá stjórnlagaráði sem það afhenti forseta Alþingis þann 29. júlí 2011 - það afhenti forseta þingsins þetta ásamt tillögum að nýrri stjórnarskrá. Í þessu bréfi kristallast þetta merkilega ferli sem mér hefur verið tíðrætt um, með leyfi forseta: „Með ályktun Alþingis frá 24. mars 2011 var stjórnlagaráði falið að gera tillögur um breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944. Þær tillögur liggja nú fyrir í formi frumvarps til nýrrar stjórnarskrár og afhendist það forseta Alþingis hér með. Frumvarpið var samþykkt einróma með atkvæðum allra ráðsfulltrúa á síðasta fundi ráðsins sem lauk miðvikudaginn 27. júlí síðastliðinn. Stjórnlagaráði var meðal annars falið að fjalla um skýrslu stjórnlaganefndar, sem kosin var af Alþingi 16. júní 2010. Hlutverk stjórnlaganefndar var að undirbúa þau verkefni sem síðar voru falin stjórnlagaráði, meðal annars með því að halda þjóðfund um stjórnarskrármálefni og safna gögnum og upplýsingum um þau og leggja fram hugmyndir um breytingar á stjórnarskránni. Stjórnlaganefnd hélt þjóðfund 6. nóvember 2010, þar sem þúsund þátttakendur voru valdir með úrtaki úr þjóðskrá, og afhenti nefndin stjórnlagaráði skýrslu sína og tillögur á fyrsta fundi ráðsins, 6. apríl 2011. Frumvarp stjórnlagaráðs er því afrakstur mikillar vinnu á löngum ferli. Fulltrúar í stjórnlagaráði eru fjölbreyttur hópur með ólíkar skoðanir, menntun og reynslu. Hver og einn hefur tekið afstöðu til mála á eigin forsendum. Almenningur hefur átt greiðan aðgang að verkinu, fyrst og fremst með athugasemdum og innsendum erindum á vefsetri ráðsins. Þannig hefur varðveist sú hugmynd að almenningur kæmi að endurskoðun stjórnarskrárinnar. Frumvarp stjórnlagaráðs hefur því mótast smám saman í samræðum milli fulltrúa innbyrðis og opnum skoðanaskiptum við samfélagið. Stjórnlagaráð afhendir nú þingi og þjóð frumvarpið. Skýringar með frumvarpinu verða afhentar Alþingi í næstu viku og endurspegla umræðuna innan ráðs og utan. Stjórnlagaráð væntir þess að sú opna umræða sem fram hefur farið á undanförnum mánuðum um stjórnarskrármál haldi áfram. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að breytingar á stjórnarskrá séu framvegis bornar undir atkvæði allra kosningabærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar. Fulltrúar í stjórnlagaráði eru einhuga um að veita beri landsmönnum öllum færi á að greiða atkvæði um nýja stjórnarskrá áður en Alþingi afgreiðir frumvarpið endanlega. Komi fram hugmyndir um breytingar á frumvarpi stjórnlagaráðs lýsa fulltrúar í stjórnlagaráði sig reiðubúna til að koma aftur að málinu áður en þjóðaratkvæðagreiðsla fer fram.“ Í þessu bréfi stjórnlagaráðs kristallast ferlið sem ég er svo stolt af. Í aðfaraorðunum kristallast síðan sá samfélagsandi sem gerði mig jafnframt stolta og jafnvel meira stolta. Ég ætla að fara með þau okkur til upprifjunar, með leyfi forseta: „Við sem byggjum Ísland viljum skapa réttlátt samfélag þar sem allir sitja við sama borð. Ólíkur uppruni okkar auðgar heildina og saman berum við ábyrgð á arfi kynslóðanna, landi og sögu, náttúru, tungu og menningu. Ísland er frjálst og fullvalda ríki með frelsi, jafnrétti, lýðræði og mannréttindi að hornsteinum. Stjórnvöld skulu vinna að velferð íbúa landsins, efla menningu þeirra og virða margbreytileika mannlífs, lands og lífríkis. Við viljum efla friðsæld, öryggi, heill og hamingju á meðal okkar og komandi kynslóða. Við einsetjum okkur að vinna með öðrum þjóðum að friði og virðingu fyrir jörðinni og öllu mannkyni. Í þessu ljósi setjum við okkur nýja stjórnarskrá, æðstu lög landsins, sem öllum ber að virða.“ Ég fæ enn gæsahúð þegar ég les þetta upp. Mikið vildi ég óska að við mundum bera gæfu til að gera þetta að samfélagssáttmálanum okkar. Mig langar að reifa aðeins hvað ef; hvað ef okkur hefði tekist að virða vilja þjóðarinnar sem kristallaðist í þjóðaratkvæðagreiðslunni um nýja stjórnarskrá þann 20. október í fyrra? Hvernig væri Ísland í dag? Væri það alveg eins, verra eða betra? Ég ætla að rekja hér þau atriði sem ég var hvað spenntust fyrir og sá sem lið í þeirri nýju framtíðarskipan, almenningsvilja lands og þjóðar. Hvað ef öllum væri tryggður réttur í stjórnarskrá til öruggs lífsviðurværis og félagslegs öryggis? Hvað ef allir hefðu stjórnarskrárvarinn rétt til aðgengilegrar, viðeigandi og fullnægjandi heilbrigðisþjónustu? Hvað ef náttúran okkar og auðlindir nytu stjórnarskrárverndar? Hvað ef alþingismönnum og ráðherrum bæri stjórnskipuleg skylda til að upplýsa um fjárhagslega hagsmuni sína? Hvað ef við alþingismenn fengjum að kjósa þingforseta með auknum meiri hluta og hefðum þannig þingforseta sem nyti trausts alls þingsins? Hvað ef við hefðum lögréttu til að vara okkur við lagasetningu sem fer í bága við stjórnarskrá? Hvað ef minni hluti þingmanna hefði raunveruleg tæki til að veita aðhald og sinna eftirlitshlutverki með ríkisstjórn og framkvæmdarvaldi? Mundum við þá ef til vill sleppa við allt þetta leiðindamálþóf sem er eina tækið sem minni hlutinn hefur í slíkum tilvikum? Hvað ef þjóðin sjálf gæti kallað eftir málskoti og þyrfti ekki að senda bænaskrá til Bessastaða í hvert skipti sem henni ofbýður? Hvað ef þjóðin sjálf gæti lagt fram frumvörp og tillögur til þingsályktunar? Hvað ef forseti Íslands gæti setið að hámarki í þrjú kjörtímabil? Og hvað ef ráðherrar fengju aðeins að sitja tvö? Hvað ef ráðherrum yrði gert að víkja úr þingsæti meðan þeir gegndu ráðherraembætti? Hvað ef ráðherra væri stjórnskipulega skylt að veita Alþingi og þingnefndum allar upplýsingar sem undir hans ráðuneyti heyra og áskilið væri að þær skyldu vera réttar, viðeigandi og fullnægjandi? Hvað ef stjórnarskrá kvæði á um að hæfni og málefnaleg sjónarmið skuli ráða við skipan embættismanna? Hvað ef íbúar hefðu rétt til að kalla eftir atkvæðagreiðslu um málefni sveitarfélags síns? Hvað ef öllum handhöfum ríkisvalds væri gert skylt í stjórnarskrá að virða mannréttindareglur sem eru bindandi fyrir ríkið og að þjóðarrétti og tryggja framkvæmd þeirra og virkni? Hvað ef allir alþjóðlegir mannréttindasamningar sem Ísland er bundið af nytu stjórnarskrárverndar? Hvað ef frelsi fjölmiðla nyti stjórnarskrárverndar? Hvað ef heimildarmenn blaðamanna og afhjúpendur nytu stjórnarskrárverndar? Að lokum spyr ég, forseti: Hvað ef stjórnarskráin okkar kvæði með skýrum hætti á um að allt ríkisvald spretti frá þjóðinni sjálfri?

Forseti. Á sunnudaginn kemur er liðið ár frá mjög merkum atburði hér á landi. Þá voru tillögur stjórnlagaráðs bornar undir þjóðina og hún beðin að segja hug sinn annars vegar til hvers ætti að nota tillögurnar sem unnið hefur verið að á margvíslegan hátt eins og hv. þm. Birgitta Jónsdóttir kom inn á hér áðan, hvort þær ættu að vera grundvöllur nýrrar stjórnarskrár, og hins vegar var spurt um nokkra sérstaka efnisflokka eins og við þekkjum flest. Þetta var mjög merkileg atkvæðagreiðsla. Í fyrsta lagi tel ég að hún hafi verið mjög merkileg vegna þess hve vel hún var sótt. Helmingur þjóðarinnar eða svo gott sem tók þátt í henni. Það þykir mjög góð þátttaka á mælikvarða allra í slíkri atkvæðagreiðslu, ekki síst í ljósi þess að eins og stjórnarskránni er nú háttað gat atkvæðagreiðslan einungis verið ráðgefandi. Atkvæðagreiðslan var ekki síður merkileg vegna þess hvernig atkvæði fóru, að tæplega 65% þjóðarinnar skyldi segja: Jú, það á að nota plaggið sem fyrir liggur sem grundvöll að nýrri stjórnarskrá. Engu að síður sáum við í þessu húsi - ég hlýt að segja við þó að ég hafi barist fyrir því að það færi öðruvísi en ég er samt sem áður hluti af því sem gerist í þessu húsi og er þess vegna alltaf hluti af þeim ákvörðunum sem hér eru teknar hvort sem þær eru mér þóknanlegar eða ekki; Alþingi ákveður og ég verð að hlíta því. Þess vegna segi ég við. Okkur þótti einskis vert að fara eftir vilja þjóðarinnar. Það var bara ákveðið að þetta skipti engu máli. Samt sem áður var búið að reyna í nefndum þingsins, í starfi með sérfræðingum, í samstarfi við hina og þessa að koma til móts við hin ólíku sjónarmið sem voru um hvort þarna mætti nota almennt mál eða hvort það ætti að nota lagamál, hvort það ætti að gera þetta eða gera hitt. Reynt var eins og hægt var að koma til móts við hin ólíku sjónarmið. En þeir sem ekki vildu framgang málsins notfærðu sér þetta eina tæki sem er náttúrlega ekkert annað en ofbeldi, þ.e. þegar menn hóta því að tefja mál þannig að þau komist ekki áfram, sem er kallað málþóf. Þeir vildu aldrei ræða málið. Þeir komu aldrei með neina tillögu. Þeir voru ekki tilbúnir til neinna málamiðlana vegna þess að þeir vildu einir ráða. Þetta er merkilegur dagur í sögu íslenskrar þjóðar, held ég, 20. október árið 2012. Síðan var ákveðið í einhverju sem kallað var málamiðlun - ég var líka andstæð því, taldi að við ættum að fara aðra leið en gott og blessað - að breyta málinu þannig að hugsanlega væri hægt að breyta stjórnarskránni í einhverjum áföngum á þessu kjörtímabili ef verða vildi og þá ætti að skipa nefnd sem fjallaði um þau atriði. Ég tek hjartanlega undir þessa þingsályktunartillögu, að sú nefnd sem heldur áfram hljóti að byggja á þeirri miklu vinnu sem unnin hefur verið hingað til og í anda þess sem meiri hluti þjóðarinnar vill. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir sagði að nefndin hefði komið saman. Eftir því sem ég best veit þá hefur nefndin ekki verið skipuð.

… ekki verið skipuð.

- Nei, hún hefði ekki komið saman, sagði hún. Eftir því sem ég best veit hefur nefndin ekki verið skipuð. Alla vega var ég tilnefnd af mínum þingflokki til að fara í þessa nefnd, við verðum reyndar tvö vegna þess að í anda jafnréttis kynjanna þarf að tilnefna tvo þannig að ég var tilnefnd og einnig hv. þm. Helgi Hjörvar. Ég veit ekki hvort okkar verður í þessari nefnd, nefndin hefur ekki verið skipuð. Það er því ýmislegt sem frestast, ýmislegt tekur mjög langan tíma. Það er skiljanlegt að sumir hlutir taki mjög langan tíma ef þarf að leggjast í langar rannsóknir og alls konar vesen, en að skipa níu manna nefnd þegar öll nöfn og tilnefningar liggja fyrir sé ég ekki alveg hvað tefur. Ég ætla ekki að fara í einstök atriði sem eru í þeim merku tillögum sem fyrir liggja. Ég verð að segja alveg eins og er að mér þykir vænna um þetta plagg með hverjum deginum og þeim mun meira sem ég vinn með það þykir mér vænna um það, enda yrði annað aumkunarvert úr mínum munni í kjölfar þess hvernig farið var yfir málið hér áðan. Ég vil sem sagt segja að ég er hjartanlega sammála öllu því sem stendur í þessari þingsályktunartillögu. Ég styð hana náttúrlega. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur og félögum hennar í Pírötum fyrir að flytja hana og ekki síst hv. þingmanni fyrir ræðuna sem hún flutti áðan.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir ræðuna og hennar ómetanlegu störf í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem formaður nefndarinnar á síðasta kjörtímabili. Ég veit að það hafa verið þung skref fyrir marga að þurfa að hlíta vilja þingsins í þessu máli því að hann endurspeglar svo sannarlega ekki vilja þjóðarinnar. Ég var í kvöldverðarboði með forsætisnefnd og forseta Evrópuráðsþingsins og hann hældi þessu ferli svo mikið og nefndi sérstaklega að það væri einsdæmi að land bæði um álit Feneyjanefndarinnar. Yfirleitt er það Feneyjanefndin sem kallar eftir því að skoða stjórnarskrár þegar eitthvað er að þeim. Það var svo mikið reynt að gera þetta ferli sem faglegast og heiðarlegast og það er svo sorglegt hvernig málið fór. Við höfum enn tækifæri til að rétta kúrsinn af og ég skora á þingmenn að gera það hvar í hvaða flokki sem þeir eru. Stjórnarskrármálið er ekki flokksbundið mál, stjórnarskrármálið er mál þjóðarinnar og þjóðin er ekki margir flokkar heldur ein.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir nefnir það hér og ég hef orðið vör við það líka að ferlið allt hefur vakið gífurlega athygli og þykir mjög flott hvernig við reyndum að kalla eftir og hlusta á það sem fólki finnst. Þó að við hér séum vissulega fulltrúar fyrir fólkið og, eins og Birgitta Jónsdóttir segir réttilega, eigum að þjóna því virðist stundum eitthvað koma fyrir fólk þegar það kemur hingað inn og er hér lengi. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir nefndi það einhvern tímann í ræðustól að þetta væri meðvirkasti vinnustaður á landinu. Ætli þetta sé ekki meðvirkasti vinnustaður í heimi, ég veit það ekki. Ég get alveg fallist á orð þingmannsins, vissulega vekur þetta athygli erlendis og hjá fólki sem vinnur við rannsóknir við háskóla á stjórnarskrám, hvernig þær eru skrifaðar og hvernig þær verða til. Það vekur athygli. Ég var með einum slíkum manni um daginn og hann sagði: Mér finnst það dásamlegt. Ég segi þetta á íslensku, hann sagði þetta á ensku. Íslendingar segja: Stjórnarskráin er á ís og þeir meina það bara svoleiðis. Það er ekkert kaldhæðnislegt við það. Hann meinti að íslenska stjórnarskráin væri á ís. Það hafði ekki hvarflað að mér fyrr að það væri eitthvað kúnstugt við að orða það þannig. Ég lít sem sagt svo á að þetta sé á ís og það sem er á ís er hægt að þíða. Það þarf ekkert að skemmast og það á hér við.

Forseti. Það er ánægjulegt að ég sé ekki eini króníski bjartsýnismaðurinn í þessum sal. Ég er aldrei tilbúin að gefa upp von fyrr en það er alveg útséð með eitthvað. Ég er sannfærð um það að við á þinginu getum unnið þessa vinnu heils hugar og passað okkur á að falla ekki í neinar gryfjur heldur einhent okkur í að finna þann samhljóm sem fannst í stjórnlagaráði. Þar var alls konar fólk alveg eins og er hér. Við erum bara alls konar fólk og erum það fyrst og fremst. Samkvæmt núgildandi stjórnarskrá skrifum við undir drengskaparheit um að virða hana. Við megum heldur ekki vera hrædd við breytingar. Svolítill ótti við breytingar er kannski einkennandi fyrir þennan vinnustað. Hér er mikið um það sem kallað er formhelgi og venjuhelgi. Mig langaði líka að taka undir þau orð hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur að ég fæ nánast daglega fyrirspurnir, hvatningu eða greinargerðir sem tengjast þessu ferli því að þetta þykir gríðarlega merkilegt. Ég er ekki að plata þegar ég segi að við erum mjög öfunduð bæði af almennum borgurum víðs vegar um heim og líka þeim sem gera það að sinni sérhæfingu og sérþekkingu að skoða og móta hugmyndir að nýjum stjórnarskrám.

Frú forseti. Við þingmenn þurfum ekkert að leggja tillögur stjórnlagaráðs til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá. Það skiptir engu máli þó að 64,2% kjósenda hafi viljað það í þjóðaratkvæðagreiðslu 20. október í fyrra. Við þurfum bara ekkert að gera það, þannig er stjórnskipun okkar. Það skiptir ekki máli þó að 74% kjósenda vilji að í nýrri stjórnarskrá verði náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu lýstar í þjóðareign. Það skiptir heldur ekki máli þó að rúm 68% kjósenda vilji að í nýrri stjórnarskrá verði persónukjör í kosningum til Alþingis heimilað í meira mæli en nú er. Og það skiptir ekki máli þó að 63,4% kjósenda vilji að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að tiltekið hlutfall kosningabærra manna geti krafist þess að mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu. Við þingmenn þurfum ekki að fara að vilja meiri hluta kjósenda í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október á síðasta ári. Þessi þingsályktunartillaga okkar Pírata er því formleg spurning til þingmanna um það hvort þeir vilji fara að skýrum vilja meiri hluta kjósenda eins og hann birtist í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október 2012. Við þurfum ekki að gera það. Spurningin er hvort við viljum það.

Virðulegi forseti. Alþingi og stjórnsýsla ríkisins á við mörg vandamál að stríða eða öllu heldur að skjólstæðingar þeirra eiga við mörg vandamál að stríða. Það er verk Alþingis að reyna að leysa þau vandamál eftir fremstu getu, að sjálfsögðu með hliðsjón af mannréttindum, borgararéttindum og lýðræðislegum grundvallaratriðum að öðru leyti. Mikið af okkar starfi ákvarðast af hefð, reyndar of mikið ef eitthvað er. Restin ákvarðast þegar allt kemur til alls af grunnlögum landsins, nefnilega stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Við höfum öll á hinu háa Alþingi svarið eið að gildandi stjórnarskrá vegna þess að við þurfum að hafa sameiginlegar leikreglur. Jafnvel þótt við séum ekki öll sátt við hverja einustu grein og þó að ég standi hér og mæli með gagngerðri endurskoðun stjórnarskrárinnar stend ég samt við þá sem þegar er til staðar og mun verja hana með kjafti og klóm komi til þess. Við gerum það öll jafnvel þótt við séum ósátt við hana. Hvers vegna? Jú, vegna þess að það er stjórnarskráin sem gerir starf okkar og lýðræðið mögulegt til að byrja með. Það er vegna hennar sem við höfum réttindi. Hér er tækifæri til að styrkja lýðræðið og styrkja réttindi almennings alls. Enn fremur lifum við á sögulegum tímum þar sem hvort tveggja aðfarir að réttindum fólks verða sífellt sjálfsagðari og kannski óljósari og tækifæri til betrumbóta eru fleiri en nokkru sinni fyrr. Hrunið 2008 er ekki sem slíkt ástæðan fyrir því að nú sé kominn tími til að endurskoða stjórnarskrána heldur eru það einkenni sömu tíðar sem kalla á slíka endurskoðun, tíma hraða, tæknibyltinga, nýrra hugmynda og nýrra mistaka, nýrra lausna. Málavextir eru nefnilega þannig að stjórnarskráin sem við búum við í dag var ekki samin með hliðsjón af nútímanum. Tjáningarfrelsið var ekki skilgreint með hliðsjón af internetinu svo augljóst dæmi sé tekið. Friðhelgi einkalífs tók ekki til stórfelldrar gagnasöfnunar og úrvinnslu slíkrar gagnasöfnunar. Trúfrelsið gerði ráð fyrir því að flestir yrðu alltaf meira eða minna kristnir. Síðan eru ýmis ákvæði sem var greinilega ekki ætlað að virka eins og þau gera í reynd í dag. Sem dæmi átti ríkisstjórnin ekki einfaldlega að ákveða hver yrði forseti Alþingis. Hrunið átti sér ekki stað í tómarúmi heldur í skjóli ákveðins kerfis. Þetta kerfi er gamalt og að mörgu leyti úrelt eða öllu heldur tekur það ekki tillit til breyttra tíma og breyttra viðhorfa. Ef það væri bara eitt orð tiltækt til að lýsa hinum fjölmörgu, flóknu orsökum hrunsins væri það orðið andvaraleysi. Það eru dæmi um að hæstv. ráðherrar á fyrri tíð hafi kallað stjórnarskrána bara eitthvert plagg. Það er auðvitað tæknilega rétt en það lýsir vel stöðu mála þegar hæstv. ráðherrar sem jafnvel eru ekki hlynntir stjórnarskrárbreytingum nú tala þannig um núgildandi stjórnarskrá. Nú vil ég árétta að þetta er ekki gagnrýni á slík ummæli nema þá kannski orðalagið vegna þess að stjórnarskráin sem við höfum í dag er úr sér gengin á fleiri eina vegu. Í fyrsta lagi tekur hún ekki tillit til breyttra viðhorfa og þarfa nútímans. Í öðru lagi heldur hún í stað ákveðnum hefðum sem hindra lýðræðisþróun á Íslandi. Eitthvað hefur verið talað um að frumvarpið sem þingsályktunartillaga þessi ræðir, tillögur stjórnlagaráðs að frumvarpi til stjórnskipunarlaga, heimili þjóðaratkvæðagreiðslu beint um málefni. Þetta var ekki endilega góð hugmynd árið 1874 vegna þess að menntunarstig þjóðarinnar var mjög lágt miðað við nútímann en kannski ekki síður vegna þess að tækifæri til samskipta og upplýsingaöflunar voru nær engin ef miðað er við nútímann. Tækniframfarir hafa ekki bara borið með sér tækifæri í útfærslu kosninga heldur tækifæri til meiri upplýsingar og aukinna samskipta um þær upplýsingar. Það er lítið mál að afla sér gagna um málefni nú til dags og taka frekar upplýsta ákvörðun. Sá hvati verður auðvitað ekki til staðar fyrr en ákvarðanir verða bindandi. Sé ábyrgðin engin þá lýsir hin lýðræðislega umræða sér fyrst og fremst í tilgangslausu tuði en það er ekkert nema einkenni máttleysis. Hvorki börn né fullorðið fólk stendur fyrir ábyrgð nema hún sé því gefin og nú er tækifærið. Við höfum upplýsta tæknivædda þjóð. Til að viðurkenna og nýta þetta tækifæri þarf stjórnarskrá sem tekur mið af þeim raunveruleika. En frumvarpið sem þingsályktunartillaga þessi fjallar um býður ekki bara upp á lýðræðisumbætur í formi aukinnar þátttöku almennings heldur einnig umbóta á Alþingi sjálfu. Sem dæmi tilgreinir 53. gr. frumvarpsins að forseti Alþingis skuli kosinn með auknum meiri hluta þingmanna eða 60% þeirra, sem er mjög til bóta. Venjan er sú að stjórnarflokkarnir komi sér einfaldlega saman um það hver forseti Alþingis skuli vera. Þetta er hluti af ægivaldi meiri hlutans sem einkennir öll störf Alþingis og alla stjórnsýslu á Íslandi. Við upphaf þessa kjörtímabils komumst við píratar reyndar að því að við gætum tilnefnt forseta sjálf án þess að spyrja kóng né prest. Við tilnefndum hv. þm. Sjálfstæðisflokksins, Ragnheiði Ríkharðsdóttur, ekki af ósætti við þann hv. þingmann sem að lokum varð virðulegur forseti heldur til að benda á að hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir hafði þegar reynsluna og um hana hafði ríkt gríðarlega mikil sátt. Það fór eins og það fór og er það ágætt, enda hefur hinn virðulegi forseti sem var kjörinn reynst starfinu til sóma og vel það enda hefði sjálfsagt sami forseti verið kosinn ef frumvarpið sem um ræðir hefði orðið að stjórnarskrá þar sem þingstyrkur ríkisstjórnarinnar á þessu kjörtímabili er 60,3%. En það er samt sem áður ágætt að forseti Alþingis sé kjörinn af auknum meiri hluta. Hvorki sá virðulegi forseti sem nú situr né hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir ætti í neinum vandræðum með slíkan múr né reyndar nokkur annar góður og virðulegur forseti. Enn eitt dæmið um nútímalegan raunveruleika sem ríkjandi stjórnarskrá tekur ekki á eru stjórnarskrárbrot. Væntanlega var það vegna þess að upprunalegir höfundar stjórnarskrárinnar töldu augljóst hvenær væri brotið á stjórnarskrá. Einnig er ekki víst að þeir hafi gert ráð fyrir þvílíku magni af lagasetningum. Vissulega voru þeir ekki í neinni aðstöðu til að sjá fyrir hversu fjölbreyttar hugmyndir ættu eftir að koma fram og þar með aukna hættu á stjórnarskrárbrotum. Í frumvarpi stjórnlagaráðs er tekið á þessu með 63. gr. en það er greinin um svokallaða Lögréttu. Greinin er ekki löng og því skal ég lesa hana, með leyfi forseta: „Alþingi kýs í Lögréttu fimm menn til fimm ára. Þingnefnd eða fjórðungur alþingismanna getur óskað eftir áliti Lögréttu um hvort frumvarp til laga samrýmist stjórnarskrá og þjóðréttarlegum skuldbindingum ríkisins. Ekki má afgreiða frumvarpið fyrr en álit Lögréttu liggur fyrir. Um Lögréttu skal nánar mælt fyrir í lögum.“ Nú minnist ég hagstofufrumvarpsins í sumar sem í mínum huga leikur enginn vafi á að hafi verið stjórnarskrárbrot en það hefði verið gott að geta fengið úr því skorið í eitt skipti fyrir öll áður en það varð að lögum. Í dag er engin leið til að athuga fyrir fram hvort lög standist stjórnarskrá. Fyrst þurfa þau að verða að lögum og brjóta á einhverjum með sannanlegum hætti áður en nokkur lögformleg leið er til að staðfesta lögmæti laga gagnvart stjórnarskrá fyrir Hæstarétti. Það er óhugsandi að réttindi almennings sem tryggð eiga að vera í stjórnarskrá lifi af slík vinnubrögð til lengri tíma. Ef við ætlum að halda í þau mikilvægu réttindi sem núverandi stjórnarskrá er ætlað að tryggja þá þurfum við að uppfæra hana í takt við ógnir og tækifæri nútímans ellegar verðum við áfram föst í ferli sem storkar lýðræðinu, ógnar sífellt borgararéttindum og heldur okkur í máttlausum og úreltum útfærslum á mikilvægustu þáttum nútímasamfélags.

Hæstv. forseti. Mikið er ég glöð. Hér stend ég til að tala fyrir þingsályktunartillögu um að Alþingi feli hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra Ragnheiði Elínu Árnadóttur að taka til endurskoðunar lög og stjórnvaldsfyrirmæli sem snúa að veitingu rekstrarleyfa fyrir veitingastaði í þeim tilgangi að koma í veg fyrir rekstur veitingastaða sem gera út á nekt starfsfólks og aðgang að því í einkarými. Um er að ræða svokallaða kampavínsstaði. Tillagan gerir ráð fyrir að ráðherra greini Alþingi frá tillögum sínum eigi síðar en 1. apríl nk. Þeir sem flytja þessa tillögu til þingsályktunar eru auk mín Árni Páll Árnason, Margrét Gauja Magnúsdóttir, Oddný G. Harðardóttir, Óttarr Proppé, Ásmundur Friðriksson, Björt Ólafsdóttir, Svandís Svavarsdóttir, Bjarkey Gunnarsdóttir og Steinunn Þóra Árnadóttir. Ég viðurkenni að það var kannski fákunnátta mín, um það hvernig ætti að finna fleiri flutningsmenn, að ekki varð úr að fleiri kæmu að þessu. Þykir mér það miður því að ég veit að einhverjir þingmenn Framsóknarflokksins hefðu viljað vera með á þessari tillögu og jafnvel fleiri, en ég tek þá sök á mig. Í þessari ræðu gæti ég farið í lagatæknilega umræðu um hverju þurfi að breyta, en í greinargerð með þingsályktunartillögunni er farið vel yfir þróun laga á þessu sviði og núverandi lagaumhverfi. Því ætla ég ekki að gera það en vísa til greinargerðarinnar. Breytingarnar sem farið er fram á eru til þess ætlaðar að stjórnvöld, sveitarstjórnir og lögregla geti beitt sér þegar rökstuddur grunur leikur á ólöglegri starfsemi í tengslum við umrædda staði. Ef einhver efast um að fram fari ólögleg starfsemi á þessum stöðum get ég nefnt fréttaflutning sem vitnað er til í greinargerðinni sem fram hefur komið bæði í Fréttablaðinu, á Stöð 2 og í Grapevine, en það var líka af tilviljun sem Stöð 2 birti í gærkvöldi frétt sem tengist einmitt kampavínsstöðum þar sem sýndar voru upptökur af því þegar ein starfskona þessara staða bauð upp á vændi og nekt sína, sem hvort tveggja er algjörlega bannað samkvæmt íslenskum lögum. Ef fólk efast er því alltaf hægt að fara í fjölmiðla og sjá hið sanna. Forsvarsmenn þessara kampavínsstaða og áður nektarstaða hafa í gegnum árin unnið deilur við stjórnvöld, við bæði lögreglu og sveitarstjórnir, með úrskurðum ráðuneyta vegna þess að lögin eru ekki nógu skýr. Þeir eru að bjóða upp á starfsemi sem er lögleg þó að annað sé í boði. Lögreglan hefur til að mynda fengið á sig úrskurð í svokölluðu Strawberries-máli en lögreglan lokaði þeim stað árið 2008. Staðurinn kærði til ráðuneytisins og vann málið vegna þess að það væri ekki í verkahring lögreglunnar að skipta sér af himinháu verði á kampavíni, eins og segir í úrskurðinum, sem er ansi sérstakt. Staðurinn opnaði því aftur þó svo að lögreglan hafi í málflutningi sínum reynt að sanna að kampavínið væri gjaldmiðill fyrir vændið sem það svo sannarlega er. Reykjavíkurborg hefur líka fengið á sig úrskurði um að borgin megi bara gefa umsagnir um opnunartíma staða og staðsetningu en megi ekki skipta sér af eðli starfsemi sem þar fer fram eða taka tillit til ótal kvartana og lögregluskýrslna. Við megum ekki segja í úrskurði okkar að ákveðin starfsemi sé andstæð málsmeðferðarreglum borgarinnar sem bannar nektardans á svona stöðum. Það er alveg ótrúlegt að núna, í þessum nýlegu úrskurðum innanríkisráðuneytisins, komi það svona skýrt fram að búið er að binda hendur sveitarstjórnar sem má bara segja til um opnunartíma og staðsetningu staða - sem er allt í lagi, það er allt í lagi að hafa svona stað í Austurstræti og líka á Lækjargötu og uppi í Ármúla, það er ekkert að staðsetningunni og ekkert að opnunartímanum. En við megum ekki segja, samkvæmt úrskurði, að þetta sé andstætt málsmeðferðarreglum og almannahagsmunum. Það er sem sagt hægt að breyta lögunum og tala skýrar en það þarf smáyfirlegu sérfræðinga og raunar hafa lögfræðingar Alþingis á nefndasviði ákveðnar hugmyndir um það hvernig hægt er að breyta lögunum. Ég ætla ekki að fjalla meira um lagabókstafinn þó að hann sé mikilvægur, mig langar til að segja af hverju ég legg þessa tillögu fram og af hverju ég tel mjög mikilvægt að hún verði samþykkt. Stutta svarið er það að kampavínsstaðir koma ekki bara óorði á kampavín, þeir markaðssetja og klámgera kynlíf og konur og vinna þannig markvisst gegn réttindum kvenna, því að þetta snýst fyrst og fremst um rétt kvenna yfir lífi sínu. Kampavínsstaðir markaðssetja konur og líkama þeirra, sem er þá falur fyrir fé, til að uppfylla kynferðislegar langanir viðskiptavina, ekki þarfir. Hvað segja þá eigendur staðanna? Nei, þeir eru ekki að selja konur, það er bara kampavínið sem er til sölu. Ef þú drekkur flöskuna á 15 mínútum kostar hún 20 þús. kr., en ef þú drekkur sömu flösku á klukkutíma kostar hún 60 þús. kr. þannig að það fer eftir því hversu hratt þú drekkur hvað flaskan kostar. Og það segir manni hvað þessir staðir eru að leika á okkur, löggjafarvaldið, mér finnst þeir bara vera að gera lítið úr löggjafarvaldinu og fara hringinn í kringum lögin og við getum ekki beitt okkur. Lögreglan getur það ekki og sveitarfélögin geta það ekki. Markaðsöflin eru fljótari en við en ekkert endilega klárari, þeir eru alla vega sneggri, og við eigum að læra af þeim og sýna sambærilegan viðbragðsflýti og breyta orðalagi þegar það er hægt, eins og í þessu tilfelli. Það er ólöglegt að selja fólk og kaupa fólk og það er algjörlega skýrt í lögum. Í fréttum í dag er sagt frá því að tíu karlar séu ákærðir af 86 kaupendum vændis sem teknir voru nýlega. Ætli þetta séu allt svona perrar sem bara verði að fá það og því mjög mikilvægt að hafa svona starfsemi? Svo er ekki. Þetta eru bara karlar eins og þeir sem sitja á Alþingi. Þetta eru bara venjulegir heimilisfeður, oftast giftir menn. Markaðssetningin gengur út á þá, eins og ótal rannsóknir sýna á kaupendum kynlífsþjónustu og vændis - það eru giftir menn fyrst og fremst sem kaupa þessa þjónustu. Þetta er ekki þjónusta við perra til þess að losa um þannig að þeir fari ekki eitthvað annað. Hvaða konur er verið að selja? Eru þetta íslenskar konur? Já, þetta geta verið dætur okkar og systur. En nei, þær konur sem verið er að selja á þeim stöðum sem um ræðir eru aðallega konur frá Rúmeníu, Hvíta-Rússlandi og öðrum fátækum löndum. Þær eru ginntar með frásögnum af góðu lífi á Vesturlöndum. Þær eru gerðar að kynlífsþrælum þar til þær hlýða í einu og öllu. Það er unnið svo markvisst með þessum konum að þær geta meira að segja farið og leikið hamingjusömu hóruna nokkuð sannfærandi. Við skulum muna að Ísland var einu sinni svona fátækt land, bara fyrir nokkrum áratugum. Hvað hefði okkur fundist um það ef ömmur okkar hefðu verið seldar til nýlenduþjóðanna sem þá áttu pening? Mér finnst það ekki sjálfri góð tilfinning ef Stebba amma eða Sigríður amma hefðu verið teknar með þessum hætti og seldar til þeirra sem áttu pening þá. En þegar þær voru ungar konur var Ísland fátækt eins og Rúmenía er í dag. Það er nefnilega mjög hollt fyrir okkur að setja okkur sjálf í þau spor sem þolendur mansals eru að upplifa vegna þess að þetta fólk er alveg sama fólkið og við. Þó að það búi við félagslega erfiðleika og búi í fátækum ríkjum þá er þetta fólk jafn mikið fólk og við sem hér erum í landi mikillar velmegunar. Vilhjálmur gæti bara verið Peter í öðru landi og Steinunn Þóra gæti bara verið Claudia einhvers staðar í Suður-Evrópu o.s.frv. Við verðum að passa okkur á því að horfa ekki á þetta fólk sem annars konar fólk en okkur. Ég sagði hér áðan að mig langaði líka til að tala um kynlíf. Það er vegna þess að kynlíf er svo gott, sérstaklega með þeim sem við elskum og vilja vera með okkur, það ættum við öll að geta verið sammála um. En kampavínsstaðirnir sem markaðssetja konur markaðssetja um leið kynlíf. Þeir eru hluti af klámvæðingunni sem tekur gleðina frá þeim sem ekki uppfylla staðalmyndina sem er til sölu, því að það er aldrei verið að selja til dæmis konur eins og mig. Kynlíf er ekki síður fyrir okkur sem erum 100 kíló og komin á virðulegan aldur og við eigum að berjast fyrir rétti okkar sem erum ekki samkvæmt staðalmyndinni og gegn klámvæðingunni sem gerir svo lítið úr þessum mikilvæga þætti í lífi okkar. Mér finnst að það eigi að vera verkefni okkar. Ég vona að við getum breytt lögum til þess að loka á þessa ólöglegu starfsemi. Við þurfum að vera viðbraðgsfljótari og breyta orðalagi í lögunum. Þingsályktunartillagan gerir ráð fyrir að ráðherra skili tillögum 1. apríl en ég vona að tillögurnar verði tilbúnar fyrr og við sýnum þeim sem hafa alltaf verið að leika á okkur að við getum líka verið viðbragðsfljót og snögg, og það eru hugmyndir að lausnum. Löggjafinn og stjórnvöld hafa nokkuð rúmt svigrúm til að stöðva starfsemi sem þessa á grundvelli almannahagsmuna svo fremi lög og stjórnvaldsfyrirmæli eru skýr og nægilega vel úr garði gerð og gætt sé eðlilegs meðalhófs. Við getum sem sagt gert þetta en þurfum að breyta lögunum. Við eigum að koma í veg yfir að ólögleg starfsemi þrífist á veitingastöðum sem bjóða upp á ólöglega starfsemi undir yfirskyni kampavíns eða einhvers annars sem markaðssérfræðingarnir finna upp á. Það á ekki að vera hægt að kaupa aðgang að fólki í einkarými í kynferðislegum tilgangi sem er fyrst og fremst markmið þessara staða. Mér finnst að konur, kampavín og kynlíf eigi miklu betra skilið en það sem í boði er á þessum svokölluðu kampavínsstöðum borgarinnar. Þess vegna vona ég innilega að þingheimur samþykki þessa tillögu. Þó að ég verði fjarstödd eru á tillögunni margir góðir samflutningsmenn sem ég vona að verði til þess að tillagan verði samþykkt, að við breytum lögunum og sýnum að við erum líka svolítið klár og snögg þegar á þarf að halda.

Virðulegur forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um endurskoðun laga og reglna er snúa að veitingu rekstrarleyfa fyrir veitingastaði. Ég og allnokkrir fleiri þingmenn erum meðflutningsmenn hv. þm. Bjarkar Vilhelmsdóttur sem mælti rétt í þessu fyrir tillögunni. Ég fagna því sérstaklega að hún skuli vera komin fram. Hér mælti fyrir tillögunni þingmaður sem hefur gríðarlega reynslu sem kjörinn fulltrúi í Reykjavíkurborg af því að glíma við starfsemi af nákvæmlega þessu tagi. Það er löng saga, saga mikils vilja og saga sigra. Það er líka saga mótstöðu og saga hindrana, en þessi tillaga er enn eitt skrefið í átt að því að beita öllum aðferðum sem til eru til að stemma stigu við starfsemi af því tagi sem fjallað er um í tillögunni. Í tillögunni segir að Alþingi álykti að fela iðnaðar- og viðskiptaráðherra að taka til endurskoðunar lög og stjórnvaldsfyrirmæli sem snúa að veitingu rekstrarleyfa fyrir veitingastaði í þeim tilgangi að koma í veg fyrir rekstur veitingastaða sem gera út á nekt starfsfólks og aðgang að því í einkarými, svokallaðra kampavínsstaða. Eins og kom fram í framsögu hv. þingmanns er um það að ræða að skýra enn betur í lögum en fyrir er þann vilja stjórnvalda að stemma stigu við starfsemi af þessu tagi. Við erum meðvituð um það og allir þeir sem glíma við þessa þætti samfélagsins, þessar skuggahliðar, að starfsemi af þessu tagi leitar alltaf nýrra leiða til að krækja fram hjá lagabókstafnum á hverjum tíma og leitar alltaf leiða til að krækja fram hjá reglugerðum, lögum, málsmeðferðarreglum eða hvað það er á hverjum tíma sem hindrar þann vilja að halda starfseminni uppi. En það er ekki nóg að við séum með skýran lagabókstaf og skýran vilja löggjafans og stjórnvalda á hverjum tíma heldur þarf að fylgja þeim lagagrunni og vilja stjórnvalda eftir með aðgerðum. Það þarf fjármagn, fólk, upplýsingar og fræðslu og það þarf skilning á því hvað það er sem nákvæmlega endurspeglast í því að starfsemi af þessu tagi skuli vera til. Hér er um að ræða hluta af miklu stærri mynd sem við stundum tölum um að endurspeglist í launamisrétti kynjanna, heimilisofbeldi, mansali, klámvæðingu og fleiri þeim þáttum sem eru birtingarmyndir kynjakerfis sem lítur á konur sem viðfangsefni. Það er sem betur fer orðið þannig, og hefur orðið þannig síðustu ár, að það er að skapast þverpólitískur skilningur á mikilvægi þess að sporna við þessum þáttum. Þess vegna er fagnaðarefni að hér skuli vera flutningsmenn úr flestum flokkum og það kom fram í framsögu hv. flutningsmanns að einhverjir framsóknarmenn hefðu líka lýst áhuga á því að styðja málið þannig að greinilega er um að ræða stuðning úr öllum flokkum við markmið þessarar þingsályktunartillögu. Það er ekki nóg að setja lög og reglur, það er ekki nóg að fylgja þeim eftir. Við þurfum líka vitundarvakningu og samfélagslegan skilning á því hvað hér er á ferðinni eins og áður kom fram. Það er til að mynda óþolandi að vændiskaupendur skuli njóta nafnleyndar eins og veruleikinn er, að staðinn skuli vörður um þann glæp með þeim hætti. Sú tillaga hér sem er borin fram af hv. varaþingmanni Samfylkingarinnar, Björk Vilhelmsdóttur, er mikilvæg, góð og gagnleg. Mér finnst þessi tillaga eiga fullt erindi í þverpólitískan og uppbyggilegan farveg og mun leggja mitt af mörkum til þess að hún hljóti brautargengi, af veikum mætti stjórnarandstæðings. Í ljósi þess um hvað er hér fjallað hef ég samt miklar væntingar til þess að þetta fari í uppbyggilegan farveg.

Frú forseti. Á síðasta áratug síðustu aldar heyrðist það sjónarmið alloft að rekstur staða sem gera út á nekt og nektardans væri hið eðlilegasta fyrirbæri og sumum held ég að hafi jafnvel fundist þeir dálítið spennandi. Sem betur fer hefur viðhorfið breyst ansi mikið á liðnum árum og flestir hafa áttað sig á því að nektardans, vændi, klám og mansal séu af sama meiði og að ekki sé eðlilegt að konur séu notaðar sem markaðsvara sem kaupa megi og selja til að uppfylla kynferðislegar eða annars konar langanir annarra. Þrátt fyrir viðhorfsbreytingu þorra almennings hefur gengið illa að koma böndum á og loka veitingastöðum sem gera út á nekt starfsfólks. Ég fagna því fram kominni þingsályktunartillögu hv. þm. Bjarkar Vilhelmsdóttur sem ég er meðflutningsmaður á og vona svo sannarlega að hún nái fram að ganga og að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra taki til endurskoðunar lög og reglur sem snúa að veitingu rekstrarleyfa til veitingastaða sem gera út á nekt starfsfólks svo koma megi hreinlega í veg fyrir rekstur slíkra staða og þannig verði komið í veg fyrir sölu á konum í lokuðum einkarýmum.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari fram komnu þingsályktunartillögu frá hv. þm. Björk Vilhelmsdóttur. Ég held að allir geri sér grein fyrir því, það blasir við, að enginn borgar tugi þúsunda fyrir gott kampavínsglas og frábærar samræður. Það sem ég vil í rauninni segja er það sem hv. þm. Björk Vilhelmsdóttir, hv. þm. Svandís Svavarsdóttir og hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir sögðu.  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Björk Vilhelmsdóttur fyrir að leggja fram þessa þingsályktunartillögu. Það er mikil ánægja að sjá að hún virðist vera þverpólitísk miðað við þá flutningsmenn sem að henni standa og þvert á kyn sem er mjög gott. Það er skýr vilji stjórnvalda að stemma stigu við starfsemi af því tagi sem við fjöllum um hér, svokallaða kampavínsklúbba, og því er óþolandi að hægt sé að fara í kringum kerfið og reka slíkra klúbba með því að kalla þá eitthvað annað eða nota einhvern annan gjaldmiðil. Í raun og veru eru þarna á ferðinni nektarstaðir og sá rekstur sem tengist þeim hefur mjög oft verið orðaður við vændi. Það er engum blöðum um það að fletta að það er rétt þrátt fyrir að menn reyni alltaf að neita fyrir það opinberlega. Nú er staðan sú á árinu 2013 að þessir staðir og rekstur þeirra standa í miklum blóma. Það er algerlega óásættanlegt. Ég endurtek að það er mjög mikilvægt og gott ef um þetta mál tekst þverpólitísk samstaða á Alþingi. Ég vil enn og aftur þakka flutningsmanni þessarar þingsályktunartillögu.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessar góðu umræður hér í salnum og vona að tillagan fái einmitt brautargengi. Ég þakka fjölmiðlum fyrir að sýna fram á hið rétta í málinu, eins og þegar það var sýnt svo vel í fréttum Stöðvar 2 í gær að það fer eftir því hversu lengi maður er að drekka kampavínið hvað kampavínsflaskan kostar. Við eigum ekki að láta leika svona á okkur, við erum löggjafarvaldið og við setjum reglurnar. Það er gaman þegar myndast samstaða um það þannig að ég þakka fyrir það.

Virðulegi forseti. Ég og meðflutningsmenn mínir, hv. þingmenn Svandís Svavarsdóttir og Steingrímur J. Sigfússon, leggjum hér fram frumvarp þar sem eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum um tekjuskatt í þeim tilgangi að lögfesta reglur um þunna eiginfjármögnun. Aukinheldur eru lagðar til nokkrar nauðsynlegar breytingar á tekjuskattslögunum svo taka megi reglurnar upp í lögin. Við samningu þessa frumvarps leit ég til skýrslu starfshóps um reglur þunnrar eiginfjármögnunar sem hæstv. þáverandi fjármálaráðherra skipaði 13. september 2011. Sá starfshópur skilaði skýrslu sinni í júní 2012. Þar í raun og veru eru birtar nokkuð skýrar tillögur um hvernig megi innleiða þessar reglur í íslenska löggjöf en frumvarpið tekur líka mið af hugmyndum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem hefur hvatt Ísland til að taka upp reglur um þunna eiginfjármögnun. Síðan hefur vinna farið fram innan OECD í þessum efnum. Raunar má segja, þegar litið er yfir sviðið í Evrópu á þessum tímum, að umræða um þessi mál sé mjög áberandi, nú síðast í Bretlandi. Markmið frumvarpsins er að bæta og þétta skattheimtu og tryggja að þær tekjur sem verða til hér á landi renni til samfélagsins og uppbyggingar þess. Með hugtakinu „þunnri eiginfjármögnun“ er vísað til fjármögnunar félags sem er fengin frá tengdum aðilum. Þannig er félag með þunna eiginfjármögnun ef skuldsetning þess er mjög mikil og hátt hlutfall af heildarfjármunum félagsins eru lán frá tengdum aðilum. Í raun má segja að málið snúist um félagasamstæður, þ.e. móður- og dótturfélög. Ef fjármögnun dótturfélaga kemur frá móðurfélagi, sem er staðsett erlendis og í ríki sem ber lægra skatthlutfall en Ísland, hvetja íslenskar skattareglur sem og skattareglur ýmissa annarra þjóða fremur til fjármögnunar með lánum en hlutafé þar sem vaxtagreiðslur vegna lána eru frádráttarbærar frá tekjuskattsstofni en arðgreiðslur eru það ekki. Ef móðurfélagið vill geta tekið sem mestan hluta af hagnaði dótturfélags til sín er núna hagkvæmara að móðurfélagið láni dótturfélaginu háar fjárhæðir sem síðan eru greiddar til baka með háum vöxtum sem fela þá í raun í sér greiðslu á hagnaði dótturfélagsins, sem alla jafna væri greiddur út sem arður til eigenda félagsins til móðurfélagsins, í formi vaxtagreiðslna. Þetta er ekki vandamál þegar öll félög innan samstæðunnar eru innlend þar sem fjárhæð til frádráttar í einu félagi kemur þá til skattlagningar í öðru. Vandamálið er aðeins þegar móðurfélagið er staðsett þar sem skattareglur eru hagstæðari en í því ríki þar sem dótturfélagið starfrækir starfsemi sína. Þetta gerir alþjóðlegum félagasamstæðum auðveldara með að komast hjá eðlilegum skattgreiðslum sem minni fyrirtæki hins vegar greiða og eiga ekki kost á að komast hjá með þessum hætti. Þessi háttsemi skekkir því samkeppnisstöðu fyrirtækjanna auk þess sem hún rýrir skattstofna ríkisins og við vitum auðvitað öll að ríkissjóð munar um allan löglega álagðan og innheimtan skatt og mikilvægt er líka að koma í veg fyrir skattsniðgöngu til framtíðar. Reglur um þunna eiginfjármögnun eiga aðeins við tengda aðila. Ljóst er að mikil skuldsetning félags, eins og átt er við þegar um þunna eiginfjármögnun tengdra aðila er að ræða, á sér ekki stað í viðskiptum milli ótengdra aðila. Vísir að sams konar reglum og lagðar eru til í þessu frumvarpi með milliverðlagsákvæði er í lögum um skattlagningu kolvetnisvinnslu, nr. 109/2011, en í 10. mgr. 10. gr. þeirra laga kemur fram að eigi sé heimilt að draga frá tekjum ársins hærri fjármagnskostnað en sem nemur 5% af stöðu skulda að frádregnum peningalegum eignum, þar með töldum kröfum og birgðum í lok viðkomandi reikningsárs. Lögin ná aðallega til alþjóðlegra félagasamstæða sem stunda kolvetnisvinnslu en þau geta með sölu afurða til félaga innan samstæðunnar eða kaupum á þjónustu flutt til hagnað innan samstæðunnar og haft þannig áhrif á hvar skattlagning fer fram. Með ákvæðinu er þá tryggt að skattlagning sé sem næst raunhagnaði vinnsluaðila. Þetta frumvarp hefur í rauninni nákvæmlega sama tilgang, þ.e. að skattlagning þeirra aðila sem falla undir frumvarpið sé í réttu samhengi við raunhagnað þeirra. Það er ljóst að reglur um þunna eiginfjármögnun taka aðeins til fárra fyrirtækja á Íslandi, einkum eins og ég sagði hér áðan til stórra alþjóðlegra félagasamstæðna. Þótt fáar slíkar séu starfandi hér á landi eru þær sem þó eru starfandi gríðarlega stórar og starfsemi þeirra veltir miklum fjármunum og skilar töluverðum hagnaði. Við þekkjum þetta til að mynda frá álframleiðslufyrirtækjunum. Því er um verulegt hagsmunamál að ræða fyrir íslenska ríkið. Enn fremur hefur lögfesting reglna um þunna eiginfjármögnun fyrirbyggjandi áhrif í því skyni að koma í veg fyrir hugsanleg skattundanskot í framtíðinni. Eins og ég nefndi hér áðan byggir þetta frumvarp á skýrslu starfshóps frá júní 2012. Þar sátu fulltrúar stjórnvalda og atvinnulífs. Þeir bentu á að annaðhvort yrði að lögfesta reglur um þunna eiginfjármögnun eða endurskoða hina svokölluðu armslengdarreglu, enn fremur þyrfti að skilgreina samstæðuhugtakið til þess að hægt væri að lögfesta reglur um þunna eiginfjármögnun þannig að ljóst væri til hvaða aðila reglurnar næðu og endurskoða vaxtarskilgreininguna. Vísað er til þýskrar fyrirmyndar í þeim efnum. Í þessu frumvarpi er sem sagt vinna hópsins lögð til grundvallar. Þrátt fyrir þessar tillögur og þrátt fyrir að þetta mál sé ofarlega á dagskrá víða í Evrópu og innan alþjóðasamfélagsins er ekkert sambærilegt frumvarp á þingmálaskrá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Í því ljósi vonast ég til að hv. efnahags- og viðskiptanefnd taki þetta mál til ítarlegrar skoðunar og ég vonast að sjálfsögðu líka til að hv. nefnd afgreiði málið frá sér því að þetta er verulegt hagsmunamál fyrir ríkissjóð og tryggir líka jafnræði ólíkra fyrirtækja þegar kemur að skattheimtu. Ég legg til að lokinni þessari umræðu að málinu verði vísað til hv. efnahagsnefndar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir að hafa orðið svo fljótt við beiðni minni um sérstaka umræðu um sjúklingaskatta, enda er umfjöllunarefnið mikilvægt, held ég, fyrir okkur öll hér í þinginu að ræða af alvöru. Ríkisstjórnin telur nú svigrúm til þess að lækka veiðigjöld, framlengja ekki auðlegðarskatta og lækka tekjuskattsprósentu í miðþrepi, en á sama tíma innleiðir hún skatta á inniliggjandi sjúklinga, það fólk í landinu sem veikast er. Þetta er vond forgangsröðun og það er eðlilegt að henni sé mótmælt því að ef við höfum svigrúm til að lækka gjöld og skatta eigum við auðvitað fyrst og fremst að gera það hjá þeim sem höllustum fæti standa en ekki hjá þeim sem efnaðastir eru og best hafa það meðan við á sama tíma hækkum gjöld og skatta á þá sem höllum fæti standa. Það er því eðlilegt að ríkisstjórnin sé spurð um pólitíska forgangsröðun í þessu efni, hvort hún leggi áherslu á að auka tekjur af sjúklingasköttum á kjörtímabilinu en lækka á móti skatta á eignafólk, á fólk með fjármagnstekjur og fólk í hærri skattþrepunum hjá okkur eða hver sé stefna ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Ég held að það sé líka tilefni fyrir okkur í öllum stjórnmálaflokkum á Alþingi að íhuga vel þróunina á þessu sviði og hvert við viljum að stefnt sé. Á síðustu áratugum er það þannig, og það er undir stjórn allra flokka í þinginu, breytilegt frá tíma til tíma en samfelld þróun frá 1993, að hlutdeild sjúklinga í heilbrigðiskostnaði hefur vaxið verulega. Á áratugnum frá 1984 til 1993 var hún 13–15% af kostnaðinum, einn sjötti eða einn sjöundi hluti. Það er svipað og við sjáum í Danmörku, Noregi og Svíþjóð enn þann dag í dag, í þeim löndum sem við helst keppum við um lífsskilyrði, um vinnuaflið, um nýjar kynslóðir. Það sem hefur hins vegar gerst hjá okkur er að meðan þetta hlutfall er enn hið sama í þessum ríkjum Norðurlandanna og það var hjá okkur fyrir 20 árum hefur kostnaðarhlutfall sjúklinga hér á landi hækkað um þriðjung til helming sem hlutfall af kostnaðinum á þessum tíma. Það er komið í hartnær 20% af heilbrigðiskostnaðinum í landinu. Sjúklingar eru farnir að greiða 30 milljarða á ári hverju af heilbrigðiskostnaðinum. Á tveimur til þremur áratugum er tvöföldun á raunkostnaði hvers heimilis af heilbrigðisþjónustunni, úr um 150 þús. kr. á hvert heimili í 300 þús. kr. á ári. Það er alveg ljóst að þó að meðaltalið sé 300 þúsund þýðir það að þær byrðar leggjast auðvitað þyngst á þá sem veikastir eru og geta þess vegna verið miklu hærri en þessar fjárhæðir og hlaupið á tugum þúsunda króna í hverjum mánuði. Við höfum undanfarin ár barist við mikinn halla á ríkissjóði, afleiðingar af skelfilegu efnahagshruni, en nú þegar við erum að rétta úr kútnum og svigrúm virðist vera að skapast í ríkisfjármálum og áframhaldandi hagvöxtur getur skilað okkur enn fleiri tækifærum til að bæta lífsskilyrði í landinu og létta kjör almennings er eðlilegt að stjórnmálaflokkarnir spyrji sig hvaða áherslur við viljum leggja í því. Erum við sátt við þessa þróun? Ég endurtek að hún er yfir lengri tíma, ekki á ábyrgð einhvers eins flokks sérstaklega í þinginu þó að okkur greini núna á um hina pólitísku forgangsröðun hjá ríkisstjórninni þegar hún lækkar skatta efnafólks og hátekjufólks og útgerðarmanna meðan hún innleiðir ný sjúklingagjöld á inniliggjandi sjúklinga. Viljum við, ef við höfum færi á því að lækka skatta og gjöld, leggja áherslu á að lækka þessi gjöld fremur en til dæmis tekjuskatt sem við höfum oft séð hærri og er hærri í ýmsum löndum í kringum okkur eða virðisaukaskatt sem við höfum sömuleiðis séð hærri og er hærri í sumum löndum í kringum okkur? Teljum við það mikilvægt? Er hæstv. fjármálaráðherra, fyrir utan hin nýju legugjöld á veikasta fólkið sem er að leggjast inn á spítala og við höfum verið sammála um að ætti ekki að borga sjúklingaskatta, 

Virðulegi forseti. Í þeim spurningum sem til mín er beint í þessari umræðu, sem ég vil annars þakka fyrir að fá tækifæri til að taka þátt í, felst ákveðinn grundvallarmisskilningur. Það er ekki verið að leggja sérstakan skatt á sjúklinga, heldur er lagt til að greitt sé ákveðið gjald fyrir veitta þjónustu. Viðmiðunargjaldið, gjaldið sem lagt er til grundvallar, er gjald sem allir greiða á sjúkrahótelum. Í lögum um þau gjöld segir að kostnaður sjúklings megi ekki vera meiri en sem nemur 20% af heildarkostnaði. Umræddar 1.200 kr. dekka ekki 1,5% af kostnaði við eina nótt á sjúkrahúsi þar sem reiknað er með að hún kosti að meðaltali um 80 þús. kr. Hvað varðar spurninguna um hlutfall gjaldsins af heildartekjuöflun ríkissjóðs eða heildarkostnaði í heilbrigðiskerfinu kom hv. þingmaður inn á það og rakti tölur í því samhengi. Það er gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að legugjöld geti skilað um 200 millj. kr. á Landspítalanum og að önnur sjúkrahús geti mögulega innheimt um 90 milljónir til viðbótar. Í hlutfalli við heildarskatttekjur ríkissjóðs er þetta um 0,05%. Í dag er það svo að fólki er víða mismunað í heilbrigðiskerfinu eftir eðli veikinda. Almennt komugjald á bráðamóttöku er 5.600 kr., það kostar 1 þús. kr. að fara á heilsugæslu og vottorð kosta frá 500 kr. upp í að greiða þurfi fyrir þann tíma sem það tekur lækni að fylla út slíkt skjal. Þá eru greiddar 3.800 kr. fyrir hverjar byrjaðar 20 mínútur. Fyrir komu á heilsugæslu utan dagvinnutíma er almennt gjald 2.600 kr. Fyrir vitjun til læknis á dagvinnutíma þarf að greiða 2.800 kr. og utan dagvinnutíma er það 1 þús. kr. hærra. Kona sem fer í krabbameinsleit greiðir frá 4–6 þús. kr. Reglan er sú að þjónusta sem veitt er þegar sjúklingur er lagður inn er honum að kostnaðarlausu, það gildir um mat, lyf, skoðanir, rannsóknir, en þetta er ekki þannig þegar göngudeildir, heilsugæsla eða þjónusta á læknastofum eiga í hlut. Þá er tekið gjald. Allt er þetta samkvæmt reglugerð sem birt var 7. desember 2012 þegar síðasta ríkisstjórn var hér við völd. Þess má geta að þar er að auki kveðið á um kostnaðarþátttöku í kransæðaaðgerðum og keiluskurði, svo eitthvað sé nefnt. Maður spyr sig hvort það megi skilja hv. málshefjanda svo að það þyki í lagi að láta hjartasjúkling eða konu með frumubreytingar í leghálsi greiða 8.700 kr. fyrir aðgerð en þegar lagt er til að taka upp sjúkrahótelsgjald, legugjald sem nemur 1.200 kr. á sólarhring og stendur varla undir þeim mat sem fram er reiddur meðan á dvölinni stendur, sé verulega vegið að grundvallarstoðum heilbrigðisþjónustunnar í landinu. Það þarf varla að taka fram að ekki er ætlunin að öryrkjar eða aldraðir greiði þetta gjald að fullu frekar en flesta aðra þjónustu heilbrigðiskerfisins. Maður ætti kannski að fara inn í þessa umræðu og máta sjálfan sig inn í þessa mynd. Það er ekki svo að þeir sem eru lagðir inn á sjúkrahús séu endilega þeir sem höllustum fæti standa í samfélaginu. Ég og hv. þingmaður getum báðir lent í því. Ég get svarað fyrir mitt leyti, mig munar ekki um það að borga 1.200 kr. fyrir hvern dag sem ég er á sjúkrahúsi. Ég spyr hvort hv. þingmaður sé mér ekki sammála. Þingmenn ættu almennt að spyrja sig hvort þá muni um það. Það eru aðrar leiðir til að koma betur til móts við þá sem höllustum fæti standa en sú að hlífa öllum. Þetta er mjög ómarkviss leið, að hlífa öllum við því að greiða legugjald, gjald sem ekki stendur einu sinni undir þeim mat sem fram er reiddur í morgunmat, í hádeginu, við kaffið og um kvöldið. Þetta er ekki séríslensk hugmynd. Dvalargjaldið í Finnlandi er að hámarki 5.300 kr. á dag. Þar er greitt gjald þar til fjárhæðin er komin í um það bil 104 þús. kr. Eftir það lækkar gjaldið. Það sama gildir í öðrum löndum. Í Svíþjóð er heimilt að innheimta dvalargjöld á sjúkrastofnunum. Það er um 1.500 kr. fyrir 18 ára og eldri fyrir hvern dag. Nú er spurt hvort ekki sé heppilegra að viðhalda sköttum eins og auðlegðarskatti eða veiðigjöldum. Ég segi varðandi veiðigjöldin: Þau eru há, þau hafa aldrei verið hærri. Þau verða áfram há á næsta ári. Auðlegðarskatturinn verður innheimtur á næsta ári, hann er í fjárlagafrumvarpinu. Skatturinn verður hins vegar ekki framlengdur, hann er tímabundinn samkvæmt ákvörðun fyrri ríkisstjórnar og ég styð þá ákvörðun fyrri ríkisstjórnar og hyggst ekki breyta henni. 

Virðulegi forseti. Útgjöld til heilbrigðismála hafa verið mikið til umræðu, m.a. vegna aðbúnaðar og starfsumhverfis, ekki síst í ljósi þess að fjöldi lækna og hjúkrunarfræðinga hefur farið til útlanda í tryggara starfsöryggi og betri kjör. Við vitum líka að íslensk heilbrigðisþjónusta hefur dregist aftur úr, samanborið við þau lönd sem við gjarnan berum okkur saman við. Ég tel að nokkuð almenn sátt ríki í þjóðfélaginu um að allir landsmenn, óháð búsetu eða stöðu, eigi rétt á heilbrigðisþjónustu sem að stærstum hluta er greidd úr sameiginlegum sjóðum landsmanna. Hér ræðum við um fjármuni sem skipta öllu máli við forgangsröðun í heilbrigðisþjónustunni, um það er ekki deilt. Í því sambandi er mikilvægt að halda því til haga að vandinn er víðar en á Landspítalanum og almennt er brýn þörf fyrir meira fé inn í heilbrigðiskerfið. Í fjárlagafrumvarpinu og í máli hæstv. heilbrigðisráðherra koma fram tillögur til sparnaðar sem miða að stórum sameiningum á landsbyggðinni og aukinni gjaldtöku sjúklinga; að láta þá sem veikir eru borga meira í stað þess að finna leiðir til að jafna útgjöldin niður á við og um leið að létta svolítið undir með stórútgerðinni og heilbrigðum ferðamönnum. Við getum borgað í gegnum skattkerfið, það er mun meira jöfnunartæki en að gera þetta. Svo gætum við dregið til baka til dæmis um 0,4% tekjuskattinn sem ætlað er að innheimta 5 milljarða, þar erum við komin með 2,5 milljarða sem gætu gagnast okkur eitthvað þarna. Þegar ætlunin er að ná fram sparnaði með slíkum breytingum hlýtur að vera mikilvægt að skilgreina fyrir fram til hvers sá sparnaður á að leiða og hvernig árangur af þeim breytingum skuli metinn. Mikilvægt er líka að það sé klárt að lækkun kostnaðar á einu sviði leiði ekki til aukins kostnaðar annars staðar í heilbrigðis- og félagskerfinu. Það er áhugavert að heyra í stjórnarliðum sem talað hafa hér undanfarna daga og lýst því yfir að fjárlagafrumvarpið sé alveg ómögulegt þegar kemur að framlögum til heilbrigðismála, en á sama tíma veitir það von um liðsstyrk af þeirra hálfu til að úr verði bætt. Við vinstri græn munum gera okkar til að standa vörð um heilbrigðisþjónustuna og höfum ýmsar tillögur í því sambandi, m.a. hvernig afla má tekna og hverju hægt er að breyta í fjárlagafrumvarpinu til að standa við það upplegg að skila þeim hallalausum. Við eigum að fjárfesta í heilsu og góðri heilbrigðisþjónustu því að það skilar okkur bæði samfélagslegum og fjárhagslegum ávinningi til framtíðar.

Virðulegur forseti. Hér eru spiluð gamalkunn stef úr keppninni um það hver er besti vinur sjúklinga, hvaða stjórnmálaflokkur það er. Ég er ekkert sérstaklega hrifinn af þeirri keppni, ég held að allir vilji reyna að standa sig vel í þessum málaflokki og að stóra spurningin snúist um það hvernig við nýtum þá fjármuni sem í hann fara sem best þannig að sóun sé sem minnst og þjónustan eins góð og nokkur kostur er á. Mér finnst hæstv. fjármálaráðherra færa fyrir því ákveðin rök, ágætisrök, að það þurfi að vera sanngirni í þessu. Það er auðvitað verið að innheimta margvísleg sjúklingagjöld og hér er rætt um eitt form þeirra. Hvað um það verður kemur bara í ljós í meðförum þingsins. Það virðast vera skiptar skoðanir um það, meðal annars stjórnarflokksins að minnsta kosti hvort þetta eigi að ganga eftir eða ekki. Aðalatriðið og það sem við þurfum að ræða er heildarskipulag heilbrigðisþjónustunnar, efling heilsugæslunnar, að reyna eftir fremsta megni að beina sjúklingum í eins ódýr úrræði og mögulegt er þannig að við nýtum peningana vel. Það sem við ættum líka að vera að ræða hér er hvernig við ætlum að mæta þeirri miklu fjárþörf sem er í heilbrigðiskerfinu, á Landspítalanum, atgervisflóttanum og þeim áhyggjum sem framtíðarstarfsfólk er að senda til okkar þingmannanna, hvernig við ætlum að mæta þeim áhyggjum sem landsmenn hafa af því hvert stefnir í þessum efnum. Það sem við ættum að beina til hæstv. fjármálaráðherra er að hér er ríkisstjórnin að fara í skattalækkanir sem við höfum ekki efni á miðað við þá fjárþörf sem uppi er og sem þjóðin hefur í raun og veru ekki farið fram á og enginn er að biðja um. Það er mergurinn málsins, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir að hefja þessa umræðu. Rétt er að minnast í byrjun á þá staðreynd að Samfylkingin hefur setið í ríkisstjórn síðustu sex árin og Vinstri grænir síðustu fjögur árin. Saman mynduðu þessir flokkar hina svokölluðu norrænu velferðarstjórn sem nánast gekk af heilbrigðiskerfi okkar Íslendinga dauðu. Nú er hlaupið fram á sviðið og hrópað á nýja ríkisstjórn: Hvað á að gera, hvað á að gera? Af hverju forgangsraðið þið ekki í heilbrigðismálum? Virðulegi forseti. Það er oft ágætt að fá nýja sýn þegar komið er að brunarústum. Hér biður stjórnarandstaðan um að heilsugæslan sé efld og meira fé sett í Landspítalann, eins og þessir fyrrverandi stjórnarflokkar hafi aldrei komið að þessu áður. Þetta er undarleg umræða því að það er eins og að inn í sögu þessara flokka vanti fjögur ár. Það er verið að hrópa um að ríkisstjórnin ætli að afsala sér tekjum með því að framlengja ekki ákvæðið um auðlegðarskattinn sem ríkisstjórnin sjálf tók ákvörðun um að hafa tímabundinn eins og hæstv. fjármálaráðherra fór yfir. Inn í veiðigjaldaumræðuna ætla ég ekki að fara að öðru leyti en því að það er ekki hægt að ná í tekjur þegar grunnurinn að tekjuöfluninni er ekki til staðar eins og kom í ljós með veiðileyfagjöldin. Það var ekki hægt að innheimta þau gjöld sem fyrrverandi ríkisstjórn ætlaði að ná inn þar. Það hefur margoft komið í ljós en umræðunni er snúið á hvolf og hún afbökuð. Virðulegi forseti. Ég tel að við þingmenn eigum að taka höndum saman hvar í flokki sem við stöndum, mynda þjóðarsátt um heilbrigðiskerfið okkar því eins og ég hef sagt svo oft áður þá getur engin þjóð verið án öflugs heilbrigðiskerfis, sérstaklega ekki 

Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson talar um sjúkrahótelsgjald. Menn fara ekki á hótel þegar þarf að leggja þá inn, það er engin hótelvist. Þetta er akkúrat sá tími þegar menn eru hvað veikastir og þurfa ekki á því að halda að auka við áhyggjur sínar. 1.200 kr. eru ekki mikill peningur fyrir hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktsson.

En fyrir þingmanninn?

Og ekki heldur fyrir þingmanninn. Það eru ekkert háar upphæðir fyrir hann en það er fólk í þessu samfélagi sem neitar sér um lágmarkslæknisþjónustu vegna þess að hún er of dýr. Hvernig er þá fyrir fólk að leggjast inn þegar það er hvað veikast? Það þarf að leggjast inn á spítala og sér mæli tikka við hliðina á rúminu sínu. Það hefur áhrif. 10 þús. kr. skipta máli fyrir fólk. 1.200 kr. skipta máli fyrir fólk, ekki hæstv. fjármálaráðherra en fyrir marga Íslendinga skipta þær máli. Landsmenn hafa þegar greitt fyrir lágmarksheilbrigðisþjónustu með háum sköttum. Það eru háir skattar í þessu landi. Þar erum við hæstv. fjármálaráðherra alveg örugglega sammála. Þetta er spurning um forgangsröðun, hvert á að forgangsraða þessum háu skatttekjum. Landsmenn almennt vilja forgangsraða í heilbrigðiskerfinu, líka sjálfstæðismenn. Við höfum ekki efni á bestu mögulegu heilbrigðisþjónustu í heimi en við höfum efni á lágmarksþjónustu og að fólk sé ekki rukkað þegar það er ekki að fara í hótelvist heldur að leggjast inn á spítala af því að það er það veikt og þá vill fólk að það sé forgangsraðað, að ekki þurfi að auka þar áhyggjur fólks. Það er lágmarkið. Þetta er bara spurning um forgangsröðun.

Frú forseti. Í þessari umræðu óska ég eftir því að þingmenn skoði heildarkostnað sjúklinga áður en við leggjum á ný gjöld, sjúklingaskatta. Kostnaðarhlutdeild sjúklinga hefur verið mikið í umræðunni að undanförnu eftir góða rannsókn sem Krabbameinsfélagið stóð fyrir um hvað kostnaður er orðinn gríðarlega hár á Íslandi. Margir bera ábyrgð á því. Þetta er þróun sem hefur versnað og sérstaklega eftir hrun á meðan lífskjör fólks hafa stórversnað. Ég segi eins og aðrir þingmenn að 10 þús. kr. eru heilmikill peningur, sérstaklega þegar fólk hefur borgað talsverðar fjárhæðir í komugjöld inn á sjúkrahús, inn á heilsugæsluna og til sérfræðinga. Fólk hefur verið á lyfjum vegna ýmiss konar veikinda og það er oft undanfari sjúkrahúsvistar. Mest er fólk lagt inn með langvarandi sjúkdóma, t.d. gigtarsjúkdóma, þar sem fólk hefur verið á miklum lyfjum og þarf að borga að minnsta kosti 69 þús. kr. áður en lyfin verða frí. Sá kostnaður sem sjaldan er talað um er sjúkraþjálfunarkostnaður. Sjúklingar sem ekki eru lífeyrisþegar borga fullt gjald fyrir fyrstu 30 skiptin og þá erum við að tala um ríflega 100 þús. kr. Þessi sjúkraþjálfunarkostnaður er mjög íþyngjandi. Þetta getur allt verið undanfari sjúkrahúsvistar og hver einasti kostnaður skiptir máli. Þegar ný gjöld eru sett á verður maður hræddur um að þau muni hækka eins og dæmin sanna.

Virðulegi forseti. Þessi umræða er ágæt og að mörgu leyti upplýsandi. Ég verð að viðurkenna að upplegg hv. þm. Helga Hjörvars veldur mér miklum vonbrigðum. Hv. þingmaður veit miklu betur, hann veit að það skiptir engu máli hvað kostnaðurinn heitir sem veikt fólk greiðir. Það gildir einu. Það er bara ekki rétt að leggja mál upp eins og hér er gert. Ef við skoðum þetta hafa heildarútgjöld sjúklinga árið 2012 ekki verið hærri en síðan 1998. Lægst voru þau á þessu tímabili í tíð okkar sjálfstæðismanna, 2007–2008. Þá voru lægstu gjöldin  Virðulegi forseti. Þá voru lægstu gjöldin. Við fórum hins vegar af stað með verkefni til að koma í veg fyrir það sem hv. þm. Björk Vilhelmsdóttir vísaði hér til þegar hún tilgreindi allra handa kostnað. Við settum á endurgreiðslukerfi til að koma í veg fyrir að þeir sem veikastir verða greiði mjög mikið. Við vorum að reyna að vernda þá sem veikastir verða sem vanalega hafa minna milli handanna. Það verk var stoppað af síðustu ríkisstjórn. Því var hent niður í geymslu af ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar. Sem betur fer er núverandi ríkisstjórn búin að taka þetta upp aftur. Hér var rætt um sjúkrahótel. Núna er greitt fyrir að fara á sjúkrahótel sem menn gera eftir að þeir fara í aðgerð. Núna greiðir maður 5.600 kr. ef maður verður fyrir slysi og fer á slysadeild. Ef maður fer á göngudeild á Landspítalanum greiðir maður 3–31 þús. kr. Í tíð síðustu ríkisstjórnar hækkuðu komugjöldin á Landspítalanum úr 498 milljónum í 615 milljónir. Við skulum ræða þessa hluti eins og þeir eru og fara málefnalega yfir þá. Við virðumst vera sammála um að við viljum vernda þá sem eru veikir, en þá skulum við ekki vera með þessar upphrópanir 

Frú forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Helga Hjörvar, fyrir þessa mikilvægu umræðu. Það er og hefur verið grundvallaratriði í stefnu okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að velferðarkerfið skuli fjármagnað með sameiginlegum sjóðum, þ.e. í gegnum skattkerfið. Þar hefur leiðarstefið verið að þau sem meira bera úr býtum skuli borga hlutfallslega meira en þau sem búa við lakari kjör. Það var í anda þeirrar stefnu sem hreyfing okkar gagnrýndi harðlega lækkun auðlindagjalds í sjávarútvegi sem var eitt fyrsta verk þessarar ríkisstjórnar í sumar. Í umræðum um heilbrigðismál hafa stjórnarliðar, þar á meðal hæstv. fjármálaráðherra, notað þau rök að jafna verði aðstöðumun þeirra sem nota heilbrigðiskerfið og að ósanngjarnt sé að rukka þá sem nota dagdeildarþjónustu en ekki þá sem leggjast inn. Þennan aðstöðumun tel ég sjálfsagt að jafna en það skulum við gera með því að draga úr kostnaðarþátttöku alls staðar í kerfinu, ekki auka hana. Aðstöðumunur fólks er nefnilega gríðarlegur vegna ólíks fjárhags. Hvers lags sjúklingagjöld auka enn frekar á þennan aðstöðumun. Nú þegar er svo komið að fólk sem býr við kröpp kjör neitar sér um nauðsynlega þjónustu. Sanngjörn leið, og um leið sú leið sem líklegust er til að stuðla að heilbrigði þjóðarinnar allrar, ekki bara þeirra efnameiri, er í gegnum skattkerfið. Með áformum sínum um sjúklingagjöld er ríkisstjórnin komin í hættulega vegferð. Sú vegferð nýtur ekki stuðnings þjóðarinnar, leyfi ég mér að fullyrða, sem margoft hefur staðfest þann vilja sinn að heilbrigðiskerfið eigi að vera gott og fjármagnað í gegnum sameiginlega 

Frú forseti. Við í Bjartri framtíð teljum, eins og flestir aðrir, að það sé mjög brýnt að jafna greiðsluþátttöku sjúklinga. Hún er, eins og komið hefur fram í umræðunum hérna í dag, mjög mismunandi eftir þjónustu og jafnvel eftir sjúkdómum. Ég minni á að að störfum er nefnd sem hv. þm. Pétur Blöndal veitir forustu og hún snýr að því að finna einhverja lausn til að búa til eitt greiðsluþátttökukerfi. Það hlýtur að vera mikilvægt að þessi nefnd ljúki störfum og móti einhverjar útfærðar tillögur í tengslum við greiðsluþátttöku áður en við grípum til svona róttækra breytinga. Þetta eru um 200 milljónir ef ég man rétt. Þá veltir maður fyrir sér hvort búið sé að taka inn í þá tölu ellilífeyrisþega, öryrkja, langveika og þá sem munu ekki greiða þetta legugjald vegna þess að þeir eru hugsanlega komnir upp í eitthvert þak. Það er nokkuð sem fjárlaganefnd ætti kannski að óska eftir, þ.e. upplýsingum um hversu áreiðanleg þessi upphæð er, þessar 200 milljónir. Ég ítreka að nefndin ætti að ljúka störfum, þar er allt undir til að jafna þessa greiðsluþátttöku, áður en menn fara út í svona. Þetta er svolítið eins og plástrar, bútasaumur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir að hefja máls á þessu og þakka þinginu í heild þann áhuga sem það sýnir þessu máli. Heilbrigðisþjónusta er grafalvarlegt mál. Varðandi legugjöldin sem mest er deilt um verð ég að segja að það jákvæða við þau er að þau hafa þó vakið menn til umhugsunar um gjaldskrána yfirleitt. Eins og fram hefur komið hérna er það mjög flókin flóra og ótrúlega misjöfn. Ég kíkti aðeins á þessa flóknu skrá. Þar rekur maður sig strax á tölur upp á 4–5 þús. kr. fyrir að mæta til skoðunar hjá barnalækni eða vegna eftirlits með krabbameini. Þetta er verðug umræða og málshefjandi veit að það er nefnd hérna, eins og hefur komið fram, sem er að skoða þetta mál í heild sinni sem byggir á því að reyna að jafna þessa greiðsluþátttöku og gera hana sanngjarnari. Að blanda veiðileyfagjöldum inn í þessi mál, eins og ítrekað hefur verið gert hérna, finnst mér vægast sagt óviðeigandi sem og að tala um að stórútgerðarmenn og útgerðarmenn eigi að sjá sóma sinn í því að borga meira til heilbrigðisþjónustunnar. Það eru ekki mörg sjúkrahús á landinu sem ekki eru með einhver tæki sem útgerðarmenn hafa gefið. 
             Ég bara bið fólk um að 

Virðulegur forseti. Auðvitað munar okkur hv. þm. Bjarna Benediktsson ekki mikið um 1.200 kr. á dag. Það eru heldur ekki hraustir menn á besta aldri sem unnvörpum eru lagðir inn á spítala landsins,  Ég ræddi almennt um forgangsröðun við tekjuöflun ríkissjóðs, vakti athygli á því að sjúklingaskattar hafa hækkað á Íslandi yfir langan tíma og í stjórnartíð allra flokka. Ég kenndi engum einum flokki sérstaklega um það. Þeir hafa hækkað um helming og það er orðið þannig að þegar við berum okkur saman við helstu samkeppnisþjóðir okkar, Danmörku, Svíþjóð og Noreg, eru tekjuskattar hér ekki hærri en þar. Neysluskattar á Íslandi eru heldur ekki hærri en þar. Sjúklingaskattar á Íslandi eru hins vegar orðnir verulega hærri en þeir eru í Danmörku, Svíþjóð og Noregi. Ef við ætlum að búa til lífsskilyrði hér sem eru samkeppnishæf við það sem gerist í Danmörku, Svíþjóð og Noregi eigum við þá ekki, ef færi gefst til þess að lækka skatta, að leggja áherslu á að lækka þá skatta sem hér eru hærri en þar og leggjast einmitt á þá sem veikir eru og höllum fæti standa, oft og tíðum í tekjuöflun líka? Eigum við ekki að lækka sjúklingaskatta fremur en auðlegðarskatta, skatta á útgerðarmenn eða tekjuskattinn á mig og hæstv. fjármálaráðherra, miðtekjuþrepið? Eigum við ekki heldur að lækka þá skatta 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Hún hefur dregið margt mikilvægt fram sem þarf að hafa í huga þegar rætt er um gjaldtöku í heilbrigðisþjónustunni, m.a. það að gjöld eru mjög víða greidd og margir sitja uppi með töluvert mikinn kostnað vegna þess að þeir eru ekki lagðir inn á sjúkrahús þar sem öll kostnaðarhlutdeild fellur niður. Ef menn vilja bera sig saman við Norðurlöndin hef ég dregið það fram að einmitt á Norðurlöndum eru greidd gjöld af þeim toga sem hér er rætt um. Þetta eru gjöld fyrir veitta þjónustu. Hlutdeild sjúklinga hefur á undanförnum árum vaxið, í tíð Samfylkingarinnar úr um 17,5% af kerfinu upp í 19,6%. Það eru einkum samfylkingarmenn sem á sama tíma kvarta undan því að þessi þróun skuli hafa átt sér stað. Það hefur ekki verið mikið gert í því að undanförnu en gjaldið sem hér er um rætt er ekki ósanngjarnt þegar við skoðum gjaldtöku almennt í heilbrigðiskerfinu. Þetta er gjald fyrir veitta þjónustu. Auðvitað munar um hverja viðbót sem þar kemur inn í myndina, ég ætla ekki að gera lítið úr því, en mér finnst umræðan hér í dag hafa verið dálítið prinsipplaus. Er verið að verja það kerfi að sumir greiði mikið en aðrir ekkert? Er það kerfið sem menn vilja verja hér  Þegar skattar og Norðurlöndin eru nefnd í sömu andrá er yfirleitt það sama sem býr undir, það svæði er tekið til viðmiðunar þar sem skattar eru hæstir 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um eigendastefnu fyrir Landsvirkjun fyrir hönd þingflokks Bjartrar framtíðar. Í frumvarpinu er lagt til að sett verði í lög ákvæði þess efnis að samin verði eigendastefna ríkisins vegna eignarhalds þess á Landsvirkjun. Lagt er til að ráðherra leggi á fjögurra fresti fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um þessa eigendastefnu. Landsvirkjun er eitthvert mikilvægasta fyrirtæki íslensks samfélags og er í eigu ríkisins. Stefna Landsvirkjunar, áform fyrirtækisins og ákvarðanir sem þar eru teknar hafa mikil áhrif hér á landi og hafa stundum verið æðiumdeild. Mikilvægt er að um fyrirtækið og framkvæmdir á vegum þess ríki sem mest sátt. Slíkri sátt er einna helst hægt að ná með opinni umræðu. Gerð opinberrar eigendastefnu yrði vettvangur slíkrar umræðu. Flutningsmenn eru að mestu ánægðir með þær áherslur sem einkennt hafa stefnu og störf Landsvirkjunar á undanförnum árum. Áhersla hefur verið lögð á upplýsingagjöf til almennings og samræðu. Yfirstjórn fyrirtækisins hefur með opnu og augljósu móti látið fyrirætlanir sínar í ljós og skoðanir sínar hvað varðar áherslu í rekstri og uppbyggingu. Sú áherslubreyting hefur meðal annars orðið að forsvarsmenn fyrirtækisins hafa í málflutningi sínum lagt áberandi meiri áherslu á mikilvægi þess að orkuauðlindir skapi meiri beinan arð til eigenda fyrirtækisins, þjóðarinnar, en raunin hefur verið. Það er mat flutningsmanna að það væri mjög til bóta að slík áherslubreyting yrði jafnframt rædd markvisst á þingi og studd með opinberri eigendastefnu. Þetta er algjört lykilatriði. Með skýrri stefnumörkun eigenda eru markmið, hlutverk og ábyrgð skýrð auk þess sem þáttur þeirra í ákvörðunum um mikilvæg málefni og grundvallarstefnumörkun er tryggður. Það má því segja að tilgangur eigendastefnu sé að tryggja lýðræðislega, gagnsæja og faglega stjórnun viðkomandi fyrirtækis í ríkiseigu. Mikilvægt að eigendastefnan sé aðgengileg almenningi og fjölmiðlum. Þegar kemur að því að setja saman eigendastefnu vakna margar spurningar og hafa þarf í huga ýmis sjónarmið. Almennt séð er það lykilatriði í hugum margra þegar kemur að virkjanastefnu að fyrir liggi hvaða samfélagslegum ávinningi virkjanir skili, svo sem beinum arði. Skili þær litlum ávinningi er þeim mun minni ástæða til að ráðast í gerð þeirra. Liggi hins vegar fyrir raunhæf stefna um að ná sem mestum arði og ávinningi af orkusölu til iðnaðar getur það haft mótandi áhrif á viðhorf mjög margra til virkjana. Skýr stefna hvað þetta varðar er því lykilatriði. Það getur líka skipt sköpum í hinni mikilvægu umræðu um náttúruvernd og virkjanir að skoðað sé hvernig Landsvirkjun getur hámarkað arð af þeirri orkuframleiðslu sem þegar á sér stað. Nú þegar eru uppi hugmyndir um þetta innan Landsvirkjunar, t.d. með að stækka túrbínu í þeim virkjunum sem fyrir eru. Skýr stefna, sem Landsvirkjun sjálf hefur raunar markað, um að afla meiri tekna af núverandi orkuframleiðslu getur hugsanlega minnkað þörfina á því að ráðist sé í umfangsmiklar og umdeildar virkjanaframkvæmdir víða um land í framtíðinni. Allt þetta þarf að ræða. Grundvallarspurningarnar eru þessar: Hvers vegna viljum við virkja? Hvað viljum við fá út úr orkuauðlindunum okkar? Hvernig á Landsvirkjun, sem stærsti orkuframleiðandi landsins, að haga stefnu sinni og áherslu? Verð á orku til almennings yrði væntanlega líka til umræðu við gerð eigendastefnunnar. Ef stefnan yrði sú að hámarka arðinn af orkusölu, t.d. með sölu á svokallaðri stýranlegri orku sem hefur verið kölluð umframorka til útlanda í gegnum sæstreng, er líklegt að eigandi fyrirtækisins, þjóðin, mundi vilja árétta þá stefnu sem leynt og ljóst hefur verið fylgt hingað til, að verð til almennings haldist lágt. Þá gæti einnig komið til álita að taka á vanda svokallaðra kaldra svæða með eigendastefnu með því að kveða þar á um að einhvers konar fyrirkomulagi skuli komið á þar sem aðstöðumunur væri jafnaður eftir landsvæðum. Hvaða stefna er mörkuð varðandi Landsvirkjun hefur þannig úrslitaþýðingu fyrir kjör og lífsgæði fjölda fólks. Ekki einasta skiptir orkuverð þar lykilmáli heldur einnig hvaða væntingar hið opinbera hefur til arðgreiðslna frá fyrirtækinu. Takist að skapa meiri arð af orkusölunni án þess að hækka verðið til almennings, svo dæmi sé tekið um stefnumörkun sem gæti orðið ofan á, er ljóst að umtalsverðir fjármunir mundu þar með renna árlega í ríkissjóð. Spurningin til grundvallar eigendastefnunni yrði þá þessi: Væri meiri arður eftirsóknarverður? Í hvað væri hægt að nota féð? Er önnur stefna betri, t.d. sú að selja orkuna á lágu verði til að laða að stóra, staðbundna vinnuveitendur eins og álframleiðendur? Þetta eru allt spurningar sem við þurfum að svara á Alþingi. Aðgerðir Landsvirkjunar varðandi orkuframleiðslu hafa vitaskuld gríðarmikla þýðingu fyrir umhverfismál. Það er að mestu viðfangsefni rammaáætlunar um virkjun og vernd hvaða stefnu þjóðin setur sér um náttúruvernd og virkjanaframkvæmdir. Flutningsmenn leggja þunga áherslu á að fyllsta samræmis sé gætt milli eigendastefnunnar og þeirrar áætlunar og að sjálfbær auðlindanotkun í sem mestri sátt við umhverfi og náttúru sé ætíð höfð að markmiði. Þess má að lokum geta að Reykjavíkurborg hefur sett sér eigendastefnu varðandi eignarhlut sinn í Orkuveitu Reykjavíkur. Nærtækt væri að líta til reynslunnar af þeirri vinnu þegar gerð verður eigendastefna fyrir Landsvirkjun, enda um sambærilegt fyrirtæki að ræða.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um rannsókn á embættisfærslum og ákvörðunum íslenskra stjórnvalda og samskiptum þeirra við bresk og hollensk stjórnvöld vegna innstæðna í útibúum Landsbanka Íslands hf. á Evrópska efnahagssvæðinu. Fá mál eru betur þekkt hjá almenningi vegna þjóðaratkvæðagreiðslna og þeirra miklu deilna sem voru um þetta mál á sínum tíma. Vegna stærðar málsins flutti fyrrverandi hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson þetta þingmál tvisvar, en það náði ekki fram að ganga. Við höfum á undanförnum árum hafið rannsóknir á ýmsum málum. Ég tel mikilvægt að við förum þá leið sem hér er lögð til og komumst til botns í þessu máli og ég vona, ef þetta mál nær fram að ganga, að við gerum það með sama hugarfari og tíðkast í þeim löndum sem við berum okkur saman við, að við séum ekki að fara í vegferð eins og þessa til neins annars en að upplýsa hvað fór miður, og þá hvað fór vel, til þess að læra af því.

Þú ert bara hel…

Ég held að við höfum stigið ákveðin skref en við þurfum að læra af þeim. Ég tek skýrt fram að ég tel mjög mikilvægt að í meðförum þeirrar nefndar sem fer með málið verði þannig frá því gengið að við köllum ekki á eins mikil ríkisútgjöld og hafa orðið út af rannsóknarnefndunum fram til þessa. Ég veit ekki hvort menn átta sig á að kostnaðurinn við rannsóknarnefndirnar um málefni Íbúðalánasjóðs og sparisjóðanna er kominn upp í 750 milljónir, þessar tvær rannsóknarnefndir. Ástæðan fyrir því að þetta er svona mikið er fyrst og fremst sú að við hv. þingmenn höfum ekki unnið vinnuna okkar. Það hefur ekki verið skilgreint nógu vel hvert hlutverkið á að vera, hvað menn eru að rannsaka og það er ekki skýrt hver ber fjárhagslega ábyrgð á vinnu viðkomandi rannsóknarnefnda. Það er eðlilegasta mál í heimi að menn rannsaki einstök mál og málefni, ég tala nú ekki um mál af þessari stærð, en við eigum ekki að kalla á mörg hundruð milljóna króna kostnað og sitja jafnvel uppi með skýrslur sem skila ekki miklu. Virðulegi forseti. Hafi einhvern tímann verið tilefni til að fara ofan í mál er það þetta mál sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson lagði upp með á sínum tíma og flutti tvisvar, sérstaklega í ljósi niðurstöðu EFTA-dómstóls sem öllum er kunn. Af þeirri ástæðu settum við, flutningsmenn tillögunnar, í tillöguna greinargerðina sem var unnin á sínum tíma. Hún er mjög ítarleg og fullkomlega útilokað fyrir mig að fara í hana í þessari stuttu ræðu. Í ofanálag liggur fyrir ágætisbók um Icesave-málið og ýmis önnur gögn, fyrir utan það að auðvelt er að ná í alla þá aðila sem að þessu máli koma og fá nauðsynlegar upplýsingar til að fá heildarmynd af málinu. Ég var fyrst kosinn á þing 2003 en kom inn sem varaþingmaður árin 1998 og 1999 og verð að viðurkenna að ég man ekki eftir neinu máli sem var líkt þessu, svo ég tali frá sjálfum mér. Ég man sérstaklega eftir því þegar núverandi hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, þá hv. þingmaður, spurði þáverandi hæstv. fjármálaráðherra hvort eitthvað væri í gangi með Icesave-málið, hvort hugsanlega væri verið að vinna að samningum eða eitthvað væri á leiðinni. Hæstv. þáverandi fjármálaráðherra kvað það af og frá. Tveim dögum síðar var búið að skrifa undir samninginn sem skuldbatt þjóðina eins og við þekkjum öll. Það er með miklum ólíkindum. Ég man líka þegar ég sat á sameiginlegum nefndarfundi hv. fjárlaganefndar og hv. viðskiptanefndar sem þá hét þar sem við fengum kynningu á málinu. Þegar við báðum um að fá að sjá samninginn sem átti að skuldbinda þjóðina, eins og raun bar vitni, var okkur sagt að við gætum ekki fengið að sjá hann. Þegar við gengum eftir því hvort það gæti virkilega verið, og við vildum eðli máls samkvæmt fá að sjá hann, var okkur sagt að hugsanlega gæti Ríkisendurskoðun fengið að sjá samninginn og túlka hann síðan ofan í hv. þingmenn. Reyndar fór það svo að samningurinn fór á internetið áður en hv. þingmenn sem áttu að taka afstöðu til málsins fengu að sjá hann. Ég held að í þessu máli, eins og öllum öðrum, verðum við að ræða það málefnalega og rólega en við verðum að komast til botns í því hvað var þarna á ferðinni, fyrst og fremst og eingöngu til þess að læra af því. Ef einhverjir velkjast í vafa um það hef ég ekki verið fylgjandi landsdómi og er það ekki heldur nú. Þingið hefur eftirlitshlutverk. Þingi ber að fara yfir mál og skoða þau. Við eigum að skoða miklu smærri mál en þessi. Það væri mjög sérstakt, virðulegi forseti, ef við tækjum mál sem við viljum rannsaka og styngjum því undir stól. Við erum búin að breyta þingskapalögum og koma með sérstaka nefnd til að framfylgja eftirlitshlutverki þingsins betur, þá er ég að vísa til hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Fá mál sem þingið hefur þurft að taka afstöðu til á undanförnum árum eru stærri, alveg sama hvaða mælikvarða við notum. Það var ekki bara þingið, það var líka þjóðin því að þetta snerti auðvitað alla. Ég ætla ekki að fella neina dóma hér, virðulegi forseti, um framgöngu eins eða neins í þessu. Ég tel hins vegar að það sé afskaplega skynsamlegt að við samþykkjum þetta mál og setjum það í farveg en þó þannig, svo ég ítreki það, að við vinnum vinnuna okkar betur en við höfum gert fram til þessa þegar við höfum sett rannsóknarnefndir af stað og fengið bakreikninga upp á hundruð milljóna fyrir ríkissjóð. Í honum eru auðvitað peningar okkar allra, skattgreiðenda. Virðulegi forseti. Ég legg til að þessu máli verði vísað til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.

Frú forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Guðlaug Þór um áætlaðan kostnað vegna þessarar skýrslu og hvort gert sé ráð fyrir honum á fjárlögum 2014. Eins og hv. þingmaður kom inn á hefur kostnaður við rannsóknarskýrslur Alþingis farið algjörlega úr böndunum. Á fjárlögum í ár er til dæmis ekki gert ráð fyrir þeim hundruðum milljóna sem sparisjóðaskýrslan kostaði og verður sótt um aukafjárveitingu. Það er heldur ekki gert ráð fyrir henni á fjárlögum 2014. Mig langar þess vegna aðeins að spyrja út í kostnaðinn. Ég er ekki að taka afstöðu til þess hér og nú hvort mér þyki ástæða til að fara í þetta verk, en ég vil vita hvað hv. þingmaður segir um kostnaðinn og hvar eigi að fá þessa peninga ef ekki er gert ráð fyrir þeim á fjárlögum 2014.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög góða spurningu. Ég vonast til þess að svona verði spurningarnar frá hv. þingmönnum þegar við ræðum mál á þessu kjörtímabili og um alla framtíð. Svar við spurningunni er nei og nei. Eðli málsins samkvæmt er ekki gert ráð fyrir þessu á fjárlögum vegna þess að það er ekki búið að samþykkja málið. Varðandi áætlunina hef ég metið það þannig að það væri viðkomandi nefndar, hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, að gera kostnaðaráætlun þannig að við vissum hvað við værum að fara út í og hvað við værum að samþykkja og gerðum ekki sömu mistök og við gerðum með í það minnsta rannsóknarnefndirnar vegna Íbúðalánasjóðs og sparisjóðanna. Þar var mjög illa afmarkað hvað ætti að rannsaka. Svo held ég að eftir þær rannsóknarnefndir sem við erum búin að fara í núna ættum við að fara yfir það, sérstaklega í hv. fjárlaganefnd, af hverju kostnaðurinn er jafn mikill og raun ber vitni, hvað er nákvæmlega á ferðinni. Ég hef engan áhuga á því 

Frú forseti. Oft er nú hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson málsnjall og góður í að flytja rök fyrir sínu máli. Ég verð að segja að ég beið með eftirvæntingu eftir framsögu hans en ég hef aldrei heyrt aumari framsögu fyrir nokkru máli. Það kom aldrei fram í máli hans af hverju ætti að rannsaka málið. Hann gaf eina ástæðu. Hún var þessi: Fyrrverandi fjármálaráðherra upplýsti það hér aðspurður í þinginu á sínum tíma að honum væri ekki kunnugt um að verið væri að undirrita samninga. Hann svaraði sannleikanum samkvæmt. Hv. þingmaður hefur kannski enga reynslu eða þekkingu á alþjóðlegum samningum, en tveir dagar, tveir sólarhringar, er töluvert langur tími þegar um slíka samninga er að ræða sem búið er að standa í lengi. Það er því fullkomlega óeðlilegt að ætla að þáverandi fjármálaráðherra hafi verið að tala gegn betri vitund. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann ætli sér virkilega ekki í framsögu að greina frá því hvað það er sem hann telur að þurfi að rannsaka.

Virðulegi forseti. Þetta er náttúrlega miklar fréttir því eins og allir vita er hv. þm. Össur Skarphéðinsson duglegur að hlusta og hann hefur aldrei heyrt aumari framsögu en núna. Ég vil bara þakka hv. þingmanni fyrir að bæta í hana. Ég held að þegar hann var að útskýra þann þátt sem ég vísa í hafi hann komið með afskaplega góð rök fyrir því að það yrði að skoða þetta mál. Hann sagði að ef menn hefðu einhverja þekkingu á alþjóðamálum vissu þeir það, ráðherrar, að það væri oft verið að semja um einhverja samninga, eins og t.d. Icesave, og þeir vissu bara ekkert af því að það væri eiginlega alveg búið að loka þessu og að tveir dagar væru mjög langur tími. Virðulegi forseti. Þessi hv. þingmaður var í hæstv. ríkisstjórn. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið og fyrir að vekja athygli á því hversu nauðsynlegt er að rannsaka þetta mál og fá að vita nákvæmlega hvað var í gangi. Hér er greinargerð, álitsgerð, þar sem er farið yfir alla efnisþætti eins og við höfum rætt hvað eftir annað. Ef hv. þingmaður vill að ég lesi upp úr henni og fari yfir þessa þætti getum við auðvitað gert það. 

Frú forseti. Ég óska eftir því að hv. þingmaður geri grein fyrir tillögunni og sérstaklega því sem ekki er í tillögunni. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að ég sat í þeirri ríkisstjórn og ég eins og aðrir sem sátu í þessum sal fylgdist með því máli. Sjálfstæðisflokkurinn ætti nú að þekkja það, hann studdi síðustu samningana. Ég sat í annarri ríkisstjórn líka og las í blöðunum þegar ráðherra Sjálfstæðisflokksins gerði samning, undirritaði í Washington samning við Hollendinga upp á fáránlega háa vexti. Ég frétti fyrst af því í gegnum Morgunblaðið. Það vildi svo til að ég var sitjandi utanríkisráðherra sem bannaði starfsmönnum mínum að gera annan slíkan samning við Breta. Þessir samningar eru hins vegar ekki í þessari tillögu. Ef rannsaka á eitthvað er það þetta sem þarf að rannsaka, því þetta var gert án þess að nokkur ráðherra, nema hugsanlega ráðherrar Sjálfstæðisflokksins, vissi af því. Ef einhvers staðar voru leynimál, ef einhvers staðar var undirferli, er kannski hægt að leita að því þar hjá Sjálfstæðisflokknum. 
            

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi augljóslega mikinn áhuga á því að rannsaka þetta mál. Ég held að þótt hann tali með þessum hætti þá heyrum við sem hlustum hér á hann að hann hefur mikinn áhuga á að rannsaka það. Ef hann vill bæta einhverju við tillöguna í meðförum nefndarinnar er það alveg kjörið. Ég held að sé afskaplega mikilvægt að við förum í alla þessa þætti og sjálfsagt að bæta því sem hv. þingmaður nefndi áðan. Það er besta mál. Og ég held að samskipti okkar við Evrópusambandið t.d. á öllum stigum - það væri gott að við mundum vekja athygli á þeim. Ég held að það væri alveg sérstaklega gott, virðulegi forseti, í ljósi umræðna ýmissa hv. þingmanna um eðli þess bandalags og vinaþel þeirra þjóða sem þar eru og stýra málum. Ég held að það væri alveg bara kjörið og fyrir alla muni, virðulegi forseti, ættum við að upplýsa það. Þannig að ég heyri mikinn samhljóm hér á milli mín og hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir ágæta ræðu. Mér fannst hún ágæt þó að aðrir hafi aðra skoðun á því. Mér finnst að við þurfum að læra af þeim rannsóknum sem við höfum farið í, t.d. á Íbúðalánasjóði. Það vantar inn í þessar rannsóknir andmælarétt þeirra sem sæta þar ásökunum. Telur hv. þingmaður ekki eðlilegt að sú nefnd sem fær þetta til umsagnar taki það inn í frumvarpið? Þá er spurning um kostnaðinn og yfirstjórnina, hvort ekki þurfi að vera einhver eftirlitsaðili sem gæti þess að kostnaðurinn verði ekki of hár. Svo vil ég koma því inn í þessa umræðu, sem ég sé ekki í þingsályktunartillögunni, að hérna voru samþykkt í tvígang lög um Icesave, en þeirra er ekki getið í fjárlögum. Meira að segja einu sinni voru þau samþykkt upp á fleiri hundruð milljarða tveim dögum eftir að fjárlög höfðu verið samþykkt og það var ekki getið um þau í fjárlögum. Fyrir utan það á náttúrlega undirskrift fjármálaráðherra að skuldbinda ríkissjóð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég held að þetta sé hárrétt hjá honum, við eigum ekki bara að læra af kostnaðinum. Ég fór sérstaklega yfir það í framsögu minni vegna þess að mér svíður svo að við séum að borga 750 milljónir fyrir þessar tvær skýrslur, svo það sé bara sagt. Þótt það sé margt og mikið gagnlegt við þær, við höfum bara séð aðra þeirra, eru þetta fáránlegar upphæðir. Ég held að andmælarétturinn sé mjög skynsamlegur. Við ættum að vera búin að læra af því sem á undan er gengið þannig að það er enginn vafi á því að ef hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd skoðar það sem á undan er gengið getum við farið í rannsókn sem er miklu betri en sú rannsókn sem við höfum séð fram til þessa og líka tryggt að það séu einhver bönd á kostnaðinum. Það hefur komið í ljós að það virðist ekki algjörlega ljóst hver ber fjárhagslega ábyrgð á vinnu rannsóknarnefndanna fram til þessa. Það er fullkomlega óþolandi.

Herra forseti. Sú undarlega staða kom upp í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að í henni var haldinn opinn fundur þar sem þeir sem höfðu sætt ámæli í skýrslunni um Íbúðalánasjóð mættu og báru af sér blak. Nefndin breyttist í nokkuð sem í mínum huga eru allt að því réttarhöld. Ég held að það sé mjög brýnt að við leysum úr þessu með því að koma á mjög skýrum reglum um andmælarétt, að menn geti svarað og að andmæli þeirra verði birt með skýrslunni. Varðandi kostnaðinn held ég að nefndin þurfi að fara vel í gegnum það hvernig hún getur haldið kostnaðinum í böndum og samt náð því markmiði að rannsaka vendilega það sem um er að ræða. Hér er um að ræða undirskrift undir samning í tvígang eða þrígang sem hafði verulega stóra skuldbindingu fyrir íslenskt þjóðarbú sem eftir á að hyggja og líka fyrir fram var vitað að það gæti ekki risið undir.

Virðulegur forseti. Ég get ekki komið mikið inn á þetta í stuttu andsvari en ég er sammála því sem hv. þingmaður segir um fjárlögin og því sem hann nefndi í tengslum við þetta mál. Ég vil aðeins taka punktinn varðandi það þegar nefndarfundur breytist í réttarhöld, þá er ég að vísa í það sem gerðist í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Í rauninni má segja að það hafi gerst almennt í þjóðfélaginu. Við erum að stíga fyrstu skrefin varðandi það að hv. Alþingi sinni eftirlitshlutverkinu með þessum hætti. Mér finnst augljóst að við gerum ýmis mistök. Við verðum að geta rætt þessi mál efnislega, málefnalega og út frá staðreyndum án þess að umfjöllunin snúist alltaf um persónur, hverjum sé um að kenna o.s.frv. Við viljum aldrei sjá þetta Icesave-mál aftur. Við vitum að úr því að það gat gerst á sínum tíma getur það gerst aftur. Við þurfum að greina hvað fór þarna úrskeiðis og hvað við getum gert til þess að það gerist aldrei aftur. Þetta má aldrei aftur koma fyrir, virðulegi forseti.

Herra forseti. Landsmenn eiga rétt á því að vita um ákvarðanir stjórnvalda. Ef við viljum raunverulega að stjórnmálamenn séu heiðarlegri þarf að auka gegnsæi um ákvarðanatöku stjórnmálamanna, stjórnvalda og annarra þeirra sem fara með almannavald. Þannig að ég fagna því að það eigi að skoða ákvarðanir stjórnvalda í þessu gríðarlega stóra máli. Þessum málum á síðan að vísa til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Til að landsmenn skilji þetta þá er formaður nefndarinnar hv. þm. Ögmundur Jónasson. Hann hefur dagskrárvald í þeirri nefnd. Hann getur þar af leiðandi sagt: Ég tek ekki málið á dagskrá. Aftur á móti ef hann þarf að bregða sér frá stígur inn þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem gæti tekið málið á dagskrá. Það er mikilvægt að horfa til þess að dagskrárvald formannanna er algjört og þeir geta stjórnað því hvaða mál fara eða fara ekki á dagskrá.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að vald hv. formanna viðkomandi þingnefnda er mikið, en auðvitað geta nefndarmenn komið með tillögur um hvað eigi að fara á dagskrá o.s.frv. Ég vonast til þess að þetta mál sem og önnur fari ekki í pólitískar skotgrafir, þess í stað fari menn málefnalega yfir það. Ég ætla hv. þm. Ögmundi Jónassyni ekki annað en að gera það. Hann er ekki í salnum núna, en það breytir því ekki að ég vil trúa því að öll hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fari með þetta mál málefnalega. Það ætti að vera gott tækifæri til þess núna. Eftir því sem ég best veit liggur ekki mikið fyrir hjá þeirri nefnd. Það er afskaplega mikilvægt að fara yfir þetta og ganga þannig frá málinu að sómi sé að.

Virðulegi forseti. Sem einn af flutningsmönnum þessarar þingsályktunartillögu um rannsókn á embættisfærslum og ákvörðunum íslenskra stjórnvalda og samskiptum þeirra við bresk og hollensk stjórnvöld vegna innstæðna í útibúum Landsbanka Íslands hf. á Evrópska efnahagssvæðinu, langar mig að gera að umtalsefni það sem ég vil ekki að gerist í framhaldi af svona rannsókn eins og hefur gerst hér í þjóðfélaginu nýlega. Það er að landsdómur verði kallaður saman. Ég vil fyrir mitt leyti koma því til leiðar - ég þarf að undirbúa mig betur í því og læra betur á það að verða þingmaður - en ég vil mjög gjarnan koma því til leiðar á hinu ágæta háa Alþingi að landsdómur verði einfaldlega lagður niður. Rök mín eru þessi: Ákæruvald fyrir landsdómi er í höndum Alþingis. Það eru sem sagt alþingismenn sem ráða því hvort ráðherra skuli ákærður fyrir landsdómi, ekki sjálfstæður, óháður saksóknari eins og tíðkast í venjulegum sakamálum. Að sjálfsögðu eykur þetta hættuna á að ákæra sé byggð á ómálefnalegum grunni og snúist upp í pólitísk hrossakaup. Sömuleiðis kýs Alþingi meiri hluta dómara við dómstólinn eða átta af 15 í hlutfallskosningu og það veikir að sjálfsögðu sjálfstæði dómstólsins og traust almennings til hans. Þá má benda á í sambandi við landsdóm að til er skoðanakönnun frá MMR frá því í október 2011 þar sem mælt er traust almennings til ákveðinna stofnana samfélagsins, þar á meðal dómstólanna. Þá sögðust 38% bera mikið traust til Hæstaréttar, 34% til héraðsdómstólanna og 30% til dómskerfisins í heild. En landsdómur kom langverst út úr könnuninni, aðeins 16% sögðust bera mikið traust til hans og 40% sögðust bera lítið traust til hans. Að þessu sögðu vil ég árétta þá skoðun mína að landsdómur eigi að heyra sögunni til. Hann er ekki nútímalegt apparat að mínu viti og á að leggja niður. Allt regluverkið í kringum dómstólinn er úr sér gengið og úr takti við þróun nútíma sakamálaréttarfars og mannréttindareglna.

Herra forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þm. Elínu Hirst um að það á að leggja landsdóm niður. Ég tel að hann sé afdankað þing og hafi engum orðið til góða. Hann er pólitískur dómstóll með þeim rökum sem hv. þingmaður færði hér. Ég get trútt um þetta mál talað vegna þess að ég er eini, held ég, þingmaður Samfylkingarinnar og eini ráðherrann úr þeirri ríkisstjórn sem barðist gegn landsdómi frá upphafi vega og var samkvæmur sjálfum mér. Ég var eini ráðherra Samfylkingarinnar sem greiddi atkvæði gegn því í andstöðu við allan þáverandi þingflokk fyrir utan fyrrverandi hæstv. forseta. Ég tel að það mál hafi verið hneisa og skömm og var alltaf þeirrar skoðunar. Ég tek undir þá hugmynd og tillögu sem ég held að flestir séu sammála um. Þó að ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að hv. þm. Elín Hirst er ekki höfundur tillögunnar sjálfrar ber hún ábyrgð á henni og ég verð að segja við minn góða kollega að mér finnst það hræsni og skinhelgi af hv. þingmönnum, þar á meðal hv. þm. Elínu Hirst, að leggja fram þessa tillögu og lýsa því mjög vel í greinargerðinni hvað á að rannsaka. Þá rennur upp fyrir mönnum að það sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins vilja að ekki sé rannsakað er það sem þeirra eigin ráðherrar gerðu. Ef það er eitthvað sem var gert í öllu þessu ferli sem ekki var uppi á borðinu var það ýmiss konar samkomulag sem ráðherrar Sjálfstæðisflokksins gerðu. Ef menn vilja gera sér grein fyrir því hvað stjórnsýslan, sem þeir réðu fyrir á þeim tíma, var að hugsa ættu þeir að skoða Wikileaks-skjölin. Þar kemur skýrt fram, í frásögn bandaríska sendiherrans, hvaða tölur menn voru að hugsa um. Og ég spyr hv. þingmann: Hvernig stendur á því að embættisfærsla þeirra ráðherra er ekki líka undir? Af hverju nefnir framsögumaður málsins  
            

Virðulegi forseti. Mikið gleður mig að heyra að hv. þm. Össur Skarphéðinsson, 4. þm. Reykv. n., var sjálfum sér trúr í allri þessari vegferð í landsdómsmálinu. Ég tæki ofan fyrir honum hattinn ef ég hefði hann. Við megum samt ekki gleyma því að stjórnmálum fylgir ábyrgð og það er ekki þar með sagt að við eigum að vera ábyrgðarlaus af því sem við gerum hér, hvorki þingmenn né ráðherrar. Það er ekki það sem ég er að tala um þó að ég vilji ekki hafa landsdóm hér lengur og telji hann algjörlega barn síns tíma. Ég tel hins vegar að mál ráðherra og stjórnmálamanna almennt eigi að bera upp fyrir almennum dómstólum ef ástæða þykir til. Varðandi spurningu hv. þingmanns …  
            

Ekki samtöl í þingsal.

Ég man ekki hver spurningin var.

Herra forseti. Ég er algjörlega frjáls til þess að tala hér vegna þess að ég var sjálfum mér trúr. Það var erfitt. Ég hef aldrei lent í erfiðara máli en síðasta kafla landsdómsmálsins þegar við vorum tvö eftir í mínum þingflokki sem vorum samkvæm sjálfum okkur og sem bentum á að komið hefðu fram ný rök í málinu sem drógu úr líkunum á því að sá sem var dreginn fyrir landsdóminn yrði sakfelldur. Við færðum rök okkar fyrir því. Ég get því talað um þetta fullkomlega frjáls og ætla að gera það. Þess vegna rennur mér til rifja að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru komnir hér í hefndarleiðangur. Það er ekkert annað sem fyrir þeim vakir, alveg eins og þegar flutningsmaður málsins fyrsta sinni, Sigurður Kári Kristjánsson, lagði það fram í hita augnabliksins, þegar þessi mál voru að ganga yfir. Ég hafði ákveðinn skilning á því þá og hann var ekkert að dylja það. Þegar menn koma núna, mörgum árum síðar, og leggja fram þetta mál og þegar hv. þingmaður og 1. framsögumaður segir það beinlínis, nefnir einn mann um leið og hann heykist síðan í andsvörum á því að fara dýpra í röksemdafærslu og biður þá allt í einu, kominn á hnén, um málefnalega rökræðu, er eðlilegt að ég spyrji bæði hv. þm. Elínu Hirst og framsögumanninn hér á eftir: Hvernig stendur á því að verstu samningarnir sem gerðir voru í þessu, sem gerðir voru af ráðherrum Sjálfstæðisflokksins, án þess að vera bornir undir ríkisstjórn eða aðra ráðherra, þar á meðal mig, eru sérstaklega undanskildir málinu í greinargerð? Það er spurning mín til Elínar Hirst. Er það að vera sjálfum sér samkvæmur?

Virðulegi forseti. Ég held að þú sért að beina spurningu til Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, ekki til undirritaðrar í þessu máli.

Þú ert flutningsmaður.

Já, ég er það. Það sem mér finnst einkennilegt við þinn málflutning í þessu máli er að þú ert á móti því að það verði rannsakað eða skoðað sem gert hefur verið á þinginu. Ég skil ekki af hverju það er þér svona á móti skapi, hv. þingmaður.

Forseti minnir hv. þingmenn á að beina máli sínu til þingsins en ekki til einstakra þingmanna með „þú“, „þið“ o.s.frv.

Herra forseti. Til að taka af allan vafa um afstöðu mína til tillögunnar og til að svara fullkomlega lögmætri spurningu hv. þm. Elínar Hirst lýsi ég því yfir að ég er ekki á móti þessari tillögu. Ég ætla ekki að greiða atkvæði gegn henni ef hún kemur aftur til þingsins. Ég tel að það sé allt í lagi að skoða þetta, að allt sem þessu máli tengist þoli dagsljósið og meira en það. Ég er að benda á hræsnina, yfirdrepsskapinn og skinhelgina í tillögunni. Mér finnst allt í lagi að menn skoði samskipti Breta og Hollendinga við Ísland á þessum tíma, og allra okkar stjórnmálamanna, en það kemur algjörlega skýrt fram í greinargerðinni að það er gert ráð fyrir því að það séu fyrst og fremst embættisgjörðir síðustu ríkisstjórnar sem á að skoða, ekkert annað. Það vill svo til að það var önnur ríkisstjórn sem kom að þessu máli og þá finnst mér rétt að hún sé skoðuð líka. Það er ekkert sem mér finnst hafa verið jafn slæmt í því máli og það sem gerðist í tíð þeirrar ríkisstjórnar. Ég sat í henni líka. Ég sat í henni sem iðnaðarráðherra og í um það bil hálft ár, næstum því hálft ár samtals var ég líka starfandi utanríkisráðherra í forföllum þáverandi utanríkisráðherra þannig að ég þekki málið ákaflega vel. Ég segi það sannast sem ég veit að þrennt gerðist í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem er óhjákvæmilegt að framsögumaður máls hljóti að minnsta kosti að drepa á. Það er algjörlega fáránlegt að það skuli ekki vera í greinargerð með tillögunni fyrst hann leggur hana fram á annað borð og það eru embættisgjörðir sem falla undir Sjálfstæðisflokkinn. Það er í fyrsta lagi þegar ráðherra Sjálfstæðisflokksins skrifaði fyrir hönd Íslands, eða setti stafina sína, undir samkomulag við Hollendinga á fundi í Washington þar sem fallist var á vexti og Ísland í reynd bundið með stöfum ráðherra til að greiða tiltekna vexti sem voru margfalt hærri en þeir sem síðar urðu niðurstaðan í Icesave I, II og III, alveg sama hvaða samninga maður lítur á. Síðan átti aftur að gera það nokkrum dögum síðar gagnvart Bretum. Þá vildi svo til að utanríkisráðherra, sem þá var starfandi, komst að því og bannaði sínum mönnum sem voru í þeirri nefnd að gera það. Það var hætt við það þegjandi og hljóðalaust. Það þriðja sem þarf síðan að skoða er það þegar ráðherra Sjálfstæðisflokksins féllst á það á fundi úti í Brussel að málið yrði sett í gerðardóm sem átti að vinnast á tveimur sólarhringum og þar sem Ísland átti að hafa einn af fimm. Það gerði ráðherrann án þess að bera það undir ríkisstjórn eða aðra ráðherra og ekki starfandi utanríkisráðherra á þeim tíma. Þá var það starfandi utanríkisráðherra sem bannaði fulltrúa Íslands að fara á þann fund. Síðar leystist það mál af sjálfu sér vegna þess að Evrópusambandið komst að því eftir að hafa skoðað málið að það hefði ekki lagalegar heimildir til að fara í slíkan gerning. Það var sjálfstæðismaður sem gerði þetta. Það olli stjórnarkreppu, leiddi til þess að ríkisstjórnin féll næstum því og það var barið á hurð þess fundar þar sem ríkisstjórnin var að falla, þar sem sátu fjórir ráðherrar, af embættismanni utanríkisráðuneytisins sem kynnti það að Evrópusambandið væri fallið frá þessu. Eigum við þá ekki að rannsaka þetta líka? Með öðrum orðum er ég þeirrar skoðunar að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sé bara að uppfylla orð sjálfstæðismanna á sínum tíma þegar landsdómsmálið var uppi þar sem þeir sögðu það opið, m.a. í ræðustól, að ef farið yrði í þennan leiðangur, sem menn illu heilli fóru í, væri sjálfsagt að þá yrði hann endurtekinn. Það er verið að standa við hótanir Sjálfstæðisflokksins frá þeim tíma. Þetta er ekkert annað en hefndarleiðangur og það lýsir best tilgangi hv. þingmanns að hann kemur núna, þegar hann sér í hvers konar óefni hann er búinn að setja sinn eigin flokk, og biður um málefnalega rökræðu þegar hann nefnir sjálfur í sinni framsögu sérstaklega hv. þm. Steingrím J. Sigfússon. Það er öllum ljóst af máli hv. þingmanns að hann er fyrst og fremst á eftir honum. Þetta er ljótur leikur og ég segi það bara hér hreint út. Enginn af fyrrverandi ráðherrum ríkisstjórnarinnar getur sagt þetta nema ég vegna þess að ég sagði frá upphafi að sú ganga sem menn fóru í með landsdóm væri ill ganga. Og hafðu það, hv. þm. Guðlaugur Þór.

Virðulegi forseti. Það er áhugavert að hlusta á æstan bjargvætt íslenskrar þjóðar, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, sem ég held að sé búinn að bjarga öllu því sem bjargað verður á síðustu árum og hafi hann mikla þökk fyrir. Ég veit ekki hvar íslensk þjóð væri ef við hefðum hann ekki. Ég held að öll þau lýsingarorð sem hann notaði um mig og aðra eigi best við hann sjálfan, því miður. Ég ætla að leiðrétta eitthvað af því sem rangt er farið með. Ég held að upplifun hans á eigin ágæti sé bara eitthvað sem hann verður að eiga við sjálfan sig. Ég ætla ekkert að fara í það sérstaklega en vil þó vekja athygli hans á því að þegar hann talar um hótanir Sjálfstæðisflokks um að hefnt yrði fyrir landsdóm var það þannig að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hefði getað greitt atkvæði með ákæru í landsdómi. Við gerðum það ekki, virðulegi forseti, það voru aðrir sem spiluðu leiki þar. Það voru ekki hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, ekki einn þeirra. Ég sagði sérstaklega í framsögu minni að ég vildi ekki sjá landsdóm.  Ef hv. þingmaður er mjög æstur í dag er það bara svo. En ef við ætlum ekki að rannsaka þetta mál, hvaða mál ætlum við þá að rannsaka, virðulegi forseti?

Herra forseti. Ég þarf ekkert að skammast mín fyrir það að hafa staðið í lappirnar fyrir hagsmuni Íslands á þeim tíma þegar ráðherrar Sjálfstæðisflokksins létu lemja sig niður á hnén á erlendum fundum, kiknuðu í hnjánum tveimur sinnum, bara svo það sé algjörlega ljóst. Það olli á þeim tíma nánast stjórnarslitum og hefði kannski verið betra að þau hefðu orðið þá, en það var ekki hv. þingmanni að þakka, það var gráglettni örlaganna sem greip inn í þá. Ég hef ekkert að skammast mín fyrir í þeim efnum og ekki heldur þegar kemur að landsdómi, ég hef alltaf verið samkvæmur sjálfum mér þar. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að ég hef ekkert á móti þessari rannsókn. Allt sem síðasta ríkisstjórn gerði, sagði og samdi um, stundum með hjálp Sjálfstæðisflokksins, þolir dagsins ljós. Ef menn ætla hins vegar að fara í þennan leik skulu þeir hafa allt undir. Ég segi það bara, herra forseti, svo hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson heyri: Ég taldi að landsdómsleikurinn væri frá. Ég tók þátt í honum með því að vera á móti honum hverja einustu sekúndu þess hildarleiks og ég er það enn. Ég tel ekki að það eigi að leiða íslenskt samfélag aftur inn í þá hringekju en það er alveg ljóst að það vakir fyrir hv. þingmanni. Ég segi enn og aftur að þetta er ekkert annað en hefndarleiðangur Sjálfstæðisflokksins gegn hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Hv. þm. Guðlaugur Þór reyndi að gera sér hæðni úr því að ég væri einhver sérstakur bjargvættur Íslands. Ég hef aldrei talað um sjálfan mig með þeim hætti. 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvar maður á að byrja þegar maður kemur inn í þessa orðræðu. Ég veit ekki í hvaða upplifun hv. þingmaður hefur verið á undanförnum árum. Við vorum augljóslega ekki saman í ríkisstjórn, svo mikið er víst. Hann kemur hvað eftir annað og talar um landsdóm. Hér eru tveir hv. þingmenn búnir að tala, ég og hv. þm. Elín Hirst, og við fórum alveg skýrt í gegnum það að við höfum engan áhuga á landsdómi. Við erum ekki fylgjandi landsdómi, vorum það ekki, erum það ekki, verðum það ekki. En það breytir engu, hv. þingmaður sem hlustar vonandi á þetta, ég vona að hann sé ekki bara hérna að horfa á okkur, talar eins og við gerum ekkert annað en að tala fyrir því að hér verði landsdómur. Hann segir að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi hótað landsdómi. Virðulegi forseti. Það voru allir meðvitaðir um það og við sáum alveg í hildarleik þeirrar atkvæðagreiðslu að við hefðum þá getað hefnt okkar án nokkurs vafa, en við gerðum það ekki. Við erum á móti landsdómi. Ég veit ekki af hverju hv. þingmaður lætur eins og hann lætur. Lokaorð hans hér áðan um að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefði bara - ja, ég veit ekki hverju hann bjargaði ekki. Það eru þá að minnsta kosti komnir tveir bjargvættir, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Það er bara vel, sjálfstraust skiptir máli og gott ef hv. þm. Össur Skarphéðinsson er með sjálfstraust fyrir sína hönd og félaga sinna, það er bara vel. Þetta mál snýst hins vegar ekkert um það. Ef við munum hins vegar alltaf rannsaka þetta þannig að það snúist um hefndarleiðangur, ef hv. þingmaður upplifir það þannig og við ætlum þá að hlusta á hv. þingmann, skulum við hætta. Þá erum við ekki að fara í neinar rannsóknir. Það liggur þá alveg fyrir, virðulegi forseti.

Herra forseti. Hv. þingmaður á að gera sér grein fyrir því að ef hann kveikir undir gamalli kolavél þarf stundum að þola hita í herberginu.  Það muna allir sem hér voru þegar þessi hildarleikur gekk yfir á sínum tíma að þá sögðu þingmenn Sjálfstæðisflokksins hátt og í hljóði, þar á meðal sá sem …  Ég er ekki í þeim hópi þannig að ég get óhræddur talað án þess að sitja undir einhverjum hótunum Sjálfstæðisflokksins um það. Það er ekkert annað sem hv. þingmaður er að gera hér. Við skulum hafa það á hreinu, við skulum tala um hlutina eins og þeir eru. Hv. þingmaður þorði það hins vegar ekki. Hv. þingmaður var með ýjanir og dylgjur gagnvart einum fjarstöddum hv. þingmanni í framsögu sinni. Það var ekkert annað, menn skulu bara horfast í augu við það. Ef hv. þingmaður vill fá umræðu á þessum nótum skal hann fá hana.

Virðulegi forseti. Það er kannski tími til að skrúfa niður í gamalli kolavél. Það er nú svo að þegar hinir svokölluðu Svavarssamningar voru undirritaðir í júní lýsti þáverandi hæstv. forsætisráðherra því yfir að þetta væru bestu mögulegu samningar sem hægt væri að ná. Þáverandi hæstv. utanríkisráðherra, nú hv. þm. Össur Skarphéðinsson, hvatti menn til að halda veislu svo glæsilegir væru samningarnir og þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, talaði um stórkostlegan sigur. Ég hygg að það sé í lagi að fara aðeins yfir sögu Icesave-málsins og spyr því hv. þm. Össur Skarphéðinsson hvort hann hafi yfir höfuð lesið þá tillögu sem hér er verið að fjalla um.  Það er alveg augljóst að hér er verið að leggja til að farið verði yfir Icesave-málið svokallaða, embættisfærslur og ákvarðanir íslenskra stjórnvalda, samskipti þeirra við bresk og hollensk stjórnvöld vegna innstæðna í útibúum Landsbanka Íslands. Hér er engin ríkisstjórn undanskilin. Hér er ekki ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar undanskilin. Að vísu hef ég samúð með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni sem er búinn að gleyma því að hann var í þeirri ríkisstjórn.

Herra forseti. Ég er hræddur um að það sé hv. þingmaður sem hefur ekki lesið greinargerðina með tillögunni út í gegn. Það er alveg ljóst að hverjum hún beinist þegar maður les hana í gegn og hvað það er sem verið er að ræða um þar. Það eru tilteknir kaflar úr þeirri samningasögu. Það blasir við öllum sem þekkja málið að tveir mikilvægir fyrstu kaflarnir í tillögunni eru ekki nefndir og það eru fyrstu samningarnir sem voru gerðir, því að auðvitað voru þetta samningar sem voru gerðir við Breta og Hollendinga - jæja, að vísu ekki við Breta vegna þess að komið var í veg fyrir það. En það var þannig að Sjálfstæðisflokkurinn gekk frá samningi við Hollendinga að því marki að sá ráðherra Sjálfstæðisflokksins sem frá því gekk setti stafina sína undir hann. Er talað um það þarna? Er talað um seinni samningana? Nei, þess í stað er endurbirt gömul slitin tillaga sem sett var fram í hita leiksins þegar málið gekk yfir á sínum tíma og öllum er alveg ljóst hvað fyrir mönnum vakir. Svo get ég upplýst hv. þingmann, það er kannski vegna þess að ég er tekinn að hníga að aldri og minni mitt að reskjast, en tilvitnun hv. þingmanns í mig um veisluhöld minnist ég aðeins nokkrum árum síðar þegar svo vildi til að sá ráðherra sem í því samhengi var nefndur hafði valið málflutningsmann og málflutningsteymi, m.a. með fulltrúum grasrótarhópanna, sem unnu málið. Þá lýsti utanríkisráðherrann því yfir að tilefni væri fyrir íslensku þjóðina að efna til veislu.

Virðulegi forseti. Ég ætla að ítreka það sem ég sagði áðan, ekki er verið að undanskilja stjórnvaldsaðgerðir eða samskipti sem áttu sér stað í tíð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar þegar hann var í samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn, svo að það sé alveg ljóst. Ég held að það sé nefnilega mikilvægt fyrir okkur að allar þessar upplýsingar komi hér fram og ég held að það sé t.d. mikilvægt að við áttum okkur á því hvernig það gat gerst að ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna lagði fram í tvígang samninga sem nutu ekki meirihlutastuðnings á þingi. Hluti af þingmönnum stjórnarflokkanna studdi ekki þá samninga sem gerðir voru í nafni ríkisstjórnar Íslands. Það þarf að draga þetta fram. Það þarf líka að velta því fyrir sér hvernig það getur gerst að Alþingi hunsar í tvígang mikinn vilja meiri hluta þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það væri vert að spyrja hv. þm. Össur Skarphéðinsson hvernig honum leið þegar hann tók þá ákvörðun að leggjast gegn því að samningarnir yrðu lagðir undir þjóðaratkvæðagreiðslu líkt og hv. þm. Pétur Blöndal gerði að minnsta kosti í tvígang tillögu um.

Herra forseti. Það er alltaf fagnaðarefni þegar hingað kemur inn maður með fullu viti. Þeir eru auðvitað fleiri hér í salnum, en þennan mann nefni ég sérstaklega, vegna þess að hann kemur til varnar þeirri ömurlegu framsöguræðu sem flutt var fyrir þessu máli. Hann skynjar það í hvaða ógöngur Sjálfstæðisflokkurinn er kominn og er að reyna að verja hann. Það er virðingarvert. Hann er að reyna draga hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson upp úr því díki sem hann felldi sjálfan sig ofan í. Þegar hv. þingmaður les þessa tillögu og vitnar í að það eigi að taka sérstaklega til skoðunar samskipti Breta og Hollendinga við íslensku ríkisstjórnina út af málinu, þá er það eigi að síður svo að þegar maður les tillöguna í gegn er algjörlega ljóst hvaða þætti á að taka fyrir. Það er líka jafnljóst af því sem ekki er fjallað um í greinargerð hverju á bara að sópa undir teppið. Það sem ég er að segja í þessu er tvennt. Ég er ekki á móti rannsókn, en þá skulu menn rannsaka allt. Þá þýðir ekkert fyrir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins að berja sér á brjóst og nefna sérstaklega tiltekna leiðtoga úr fyrri ríkisstjórn og að skoða þurfi hvort þeir, svo að það sé sagt hér hreint út, hafi logið að þinginu, því að það var dylgjan í máli hv. þingmanns, þegar ekkert bendir til að svo hafi verið. Aldrei. Hv. þingmaður hefur þó tönnlast á þessu árum saman. Ég segi enn og aftur að þessi tillöguflutningur með þeim umbúnaði sem er að finna í greinargerðinni er framsögumönnunum öllum, hverjum einasta, og gervöllum Sjálfstæðisflokknum til skammar. Það er skammarlegt af Sjálfstæðisflokknum að leggja í þennan leiðangur sem er einungis í hefndarskyni. En þeir standa þar með við yfirlýsingar sínar, sennilega þriggja eða fjögurra ára gamlar. Að því leytinu til en bara að því leytinu eru þeir samkvæmir sjálfum sér.

Virðulegi forseti. Ég ætla að nota þetta tækifæri til að fara örlítið út fyrir þá þingsályktunartillögu sem liggur fyrir, vegna þess að ég tel að fara eigi fram rannsókn á öllum samskiptum. Um það erum við, ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, greinilega sammála. Við skulum koma öllu upp á yfirborðið og vera ófeimnir við það og það er enginn hefndarleiðangur í því. Við viljum bara fá þær upplýsingar sem nauðsynlegar eru og eðlilegt og sanngjarnt er að almenningur fái, ekki síst með tilliti til þess að mikill meiri hluti landsmanna sendi ríkisstjórnina í tvígang aftur heim til sín með gerða samninga. Við þurfum að vera óhrædd að ræða um það eins og margt annað. Ég held að við þurfum einnig að velta því fyrir okkur hvernig staðið var endurreisn íslensku bankanna og hvernig tveir stærstu viðskiptabankarnir, Arion banki og Íslandsbanki, komust að mestu í eigu erlendra kröfuhafa. Það er því ekki bara Icesave-málið sem huga þarf að heldur ekki síst þetta. Það þarf líka að huga að Landsbankanum og nær 300 milljarða skuldabréfi sem gefið var út á ábyrgð okkar allra. Ég vil vekja athygli þingheims á því að fyrir skömmu hélt Ásgeir Jónsson, lektor í hagfræði við Háskóla Íslands, erindi þar sem hann telur að gerð hafi verið alveg gríðarleg mistök á árinu 2009 og eftir það. Hann bendir á að samanlagður hagnaður viðskiptabankanna þriggja, Arion banka, Íslandsbanka og Landsbanka, hafi verið 250 milljarðar frá árinu 2009. Hefði verið tekin ákvörðun um að halda eignarhlut ríkisins í þessum bönkum en ekki afhenda bankana til kröfuhafa, og þá er ég að tala um aðra en Landsbankann, hefði ríkissjóður farið langt með að ná upp í það gríðarlega tap sem varð hér þegar fjármálakerfið hrundi að stórum hluta. Þess í stað hefur hagnaðurinn fallið erlendum kröfuhöfum í skaut og þeir munu með einhverjum hætti á einhverjum tímapunkti flytja þennan hagnað úr landi, þannig að búið er að stækka og auka við snjóhengjuna og vanda okkar við að leysa gjaldeyrishöftin. Þá er ljóst að ákvörðun fyrrverandi ríkisstjórnar um að afhenda kröfuhöfum Landsbankans 300 milljarða skuldabréf var ákvörðun sem við eigum eftir að greiða dýru verði og mun enn fresta því að við sjáum fram á að hér opnist fyrir eðlileg gjaldeyrisviðskipti. Snjóhengjan hélt áfram að vaxa vegna ákvarðana sem teknar voru af fyrrverandi ríkisstjórn.  Þriðju mistökin sem Ásgeir Jónsson lektor nefnir eru að ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna skyldi hafa tekið þá ákvörðun að láta neyðarlögin ekki gilda um aðrar lána- eða fjármálastofnanir en þessa þrjá banka, þ.e. það gilti ekki um Íbúðalánasjóð og það gilti ekki um sparisjóðina. Milljarðatugir fóru í vonlausar tilraunir til að bjarga þessum stofnunum. Ég vil því að við förum í gegnum þetta og að upplýst verði með hvaða hætti það var gert. Við sjáum það kannski að einhverju leyti í sparisjóðaskýrslunni sem væntanleg er. Ég ætla að fá að vitna, með leyfi forseta, í það sem haft er eftir Ásgeiri Jónssyni í Morgunblaðinu fyrir skömmu. Þar segir hann: „Síðustu ár hafa verið ár hinna breiðu baksýnisspegla og það er ávallt hægt að vera vitur eftir á. Allar þessar ákvarðanir áttu sér sínar ástæður og röksemdir, en samt sem áður hafa þær leitt íslenska efnahagslífið í stöðu sem nálgast það að vera ósjálfbær þegar litið er fram. Það versta er þó að setning gjaldeyrishafta hefur heft athafnafrelsi bæði fyrirtækja og einstaklinga og þannig komið í veg fyrir fjárfestingar, útflutning og nýja lífskjarasókn.“ Icesave-málið er auðvitað stórt en þessi mál eru alveg gríðarlega stór. Við horfum fram á það að samningsbundnar afborganir innlendra aðila, þ.e. annarra en ríkissjóðs og Seðlabanka, á erlendum lánum til ársins 2018 eru 385 milljörðum hærri en undirliggjandi viðskiptaafgangur, 385 milljörðum hærri, og þá eru ríkissjóður og Seðlabanki ekki þar inni. Staðan hefur versnað frá því að við athuguðum síðast. Samkvæmt skýrslu Seðlabankans um fjármálastöðugleika síðastliðið vor átti þessi upphæð að vera um 120 milljörðum minni. Á nokkrum mánuðum stækkaði gatið um 120 milljarða, þannig að hér eru alveg gríðarlegir hagsmunir í húfi. Ég held að það sé mikilvægt fyrir okkur að hafa upplýsingar um hvernig menn komust að þessum ákvörðunum sem hafa leitt okkur í þá stöðu sem við erum í, af hverju menn gerðu það og hvaða rök lágu að baki, vegna þess að vissulega hafa menn haft rök fyrir því. Ég er ekki í einhverjum hefndarleiðangri gegn einum eða neinum, ég vil bara fá upplýsingarnar upp á borðið. Og ég hafna því þegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson talar um að um hefndaraðgerðir eða hefndarleiðangur sé að ræða þegar þingmenn óska eftir að fá ákveðnar upplýsingar um hvernig stjórnvöld hafa staðið að samningum eða ákvörðunartökum í einstökum málum. Ég vil ekki taka þátt í slíkum leiðangri og ég fullyrði eftir bitra reynslu a.m.k. þingmanna Sjálfstæðisflokksins að enginn í þingliði Sjálfstæðisflokksins muni nokkurn tíma taka þátt í slíkum leiðangri. Ég ítreka að það er ýmislegt sem við þurfum að læra af. Icesave-málið er eitt af því og þá skulum við ekki undanskilja eitt eða neitt. Við skulum byrja á upphafinu og kannski ættum við þá að byrja hjá Evrópusambandinu og hinu meingallaða regluverki þar og kanna hvaða áhrif það hafði. Síðan skulum við feta okkur fram á við. En við þurfum líka að færa okkur nær í tíma og tala um þær ákvarðanir sem teknar voru í tíð ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna, sem ég talaði um hér áðan.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega ræðu. Ég geri algjörlega skýran greinarmun á tillögunni og andlagi hennar annars vegar og hins vegar því sem hv. þingmaður segir. Ég hef ekkert á móti því að menn grafist fyrir um það af hverju tilteknar ákvarðanir voru teknar og með hvaða rökum. Hv. þingmanni til hægðarauka vil ég rifja upp að það var í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingarinnar sem gefin var út tilkynning um það að kostnaðurinn við að endurreisa bankakerfið yrði 400 milljarðar plús. Sú ríkisstjórn sem tók við taldi sig á þeim tíma gera það með 200 milljarða minni kostnaði með því að fara þessa leið. Það er sömuleiðis rétt að rifja upp að þá þegar sem menn ræddu neyðarlögin í þinginu í bláupphafi bankahrunsins ræddu menn strax, m.a. af hálfu þáverandi stjórnarflokka, möguleikann á því að koma bönkunum í erlenda eigu. Ein af þeim leiðum sem var rædd þá, m.a. af hálfu Sjálfstæðisflokksins, var að kröfuhafarnir mundu eignast bankana tvo. Þessu vildi ég koma á framfæri vegna þess að það var ekki síðasta ríkisstjórn sem fann þá leið upp. Sú leið lá fyrir þegar sú ríkisstjórn tók við og þessar hugmyndir voru reifaðar af hinni ríkisstjórninni, Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, og þar var sömuleiðis þegar búið að segja hvað hún taldi að þetta mundi kosta. Raunupphæðin varð lægri.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir. Ég ætla bara rétt að benda á - hv. þingmaður leiðréttir mig ef þarf - að þegar menn voru að ræða um að það kostaði um það bil 400 milljarða að endurreisa bankakerfið á Íslandi í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar - og það gleður mitt litla hjarta að hv. þingmaður skuli muna eftir þeirri ríkisstjórn, a.m.k. að Samfylkingin hafi verið í henni - hygg ég að hugsunin hafi verið að síðar yrði eignarhlutur ríkisins í bönkunum seldur og þar með fengist verulega upp í þessa fjárhæð þannig að nettókostnaðurinn yrði margfalt minni. Meðal annars litu menn til reynslu Svía upp úr 1990 þegar þeir endurreistu bankakerfi sitt eftir gríðarlegt áfall þar sem þeir skiptu bönkunum upp í góðar og slæmar eignir. Sænska ríkið hélt eftir eignarhlut í þessum slæmu eignum og náði á nokkrum árum upp í stærstan hluta af þeim kostnaði sem féll til vegna þeirrar endurreisnar.

Herra forseti. Hv. þingmaður gæti gert sér dægrastyttingu úr því að fara í gegnum þingtíðindi frá þessum tíma og þá sæi hann að af hálfu stjórnarþingmanna og hugsanlega fleiri á þeim tíma - og nú er ég að tala um tíð ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks - ræddu menn þetta út frá tveimur nálgunum, annars vegar að fara sænsku leiðina sem fól það í sér að menn mundu eiga þessar eignir mjög lengi, hugsanlega með þeirri niðurstöðu sem Svíar fengu og luku fyrr á þessu ári, 2013. Þeir voru að hreinsa upp síðustu eigurnar og þegar allt var uppteiknað höfðu þeir komið út úr öllu saman, a.m.k. á reikniborðunum, með drjúgum hagnaði. Hins vegar var sú leið að afsetja bankana tiltölulega fljótt með því að koma þeim í hendur kröfuhafa. Á þeim tíma þótti sumum það eftirsóknarvert, m.a. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, og töluðu um það út frá því, og ég skildi það líka þannig þá, að þar með væru þeir komnir í erlenda eigu. Ég taldi og hef lengi talið að það væri heppilegt fyrir bankakerfið að að minnsta kosti einn banki væri í erlendri eigu vegna þess að það mundi tryggja ákveðna samkeppni. Þetta var áður en að minnsta kosti flestir þingmenn gerðu sér grein fyrir því að það voru til fjármálalegar einingar sem við þekkjum í dag undir skilgreiningunni vogunarsjóðir og síðan hin verri sort af þeim sem menn kalla hrægammasjóði. Ég minnist þess ekki í þeirri umræðu að menn hafi nokkru sinni dregið þá - nema kannski hv. þm. Pétur Blöndal, ég man það ekki - inn í umræðuna, en það var enginn sem gerði sér grein fyrir því að með því að kröfuhafarnir eignuðust bankana kynnu menn að vera, sem enn er þó ekki búið að reyna til þrautar, að setja um háls sér reipi sem hugsanlega gæti breyst í ól sem þrengdi að lífæðinni.

Virðulegi forseti. Ég hygg að það sé kórrétt hjá hv. þingmanni að menn ræddu það. Ég held að innan þingflokks Sjálfstæðisflokksins hafi verið hugmyndir um að rétt væri að reyna að losa einhverja af bönkunum til kröfuhafa meðal annars. Það eru alveg örugglega rök fyrir því og það er ekki það sem ég var að gagnrýna í sjálfu sér. Allt annað gildir um 300 milljarða skuldabréfið sem hvílir yfir okkur eins og mara. Sú ákvörðun var tekin með mjög undarlegum hætti og við hv. þingmaður hljótum að geta verið sammála um það. Það sem skiptir líka máli í þessu sambandi, og ég gleymdi að víkja að, er ábending sem Jónas Fr. Jónsson, fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, setur fram, að þegar gengið var frá stofnefnahagsreikningi hinna föllnu banka, sem sagt stofnefnahagsreikningi nýju bankanna, hafi hugsanlega glatast tækifæri til að viðurkenna þá slæmu stöðu sem var hjá lántakendum á Íslandi. Það skiptir verulega miklu máli í þessu samhengi. Ég held að hérna hafi verið gerð mistök, ég held að það kunni að vera rök fyrir því sem Jónas Fr. Jónsson segir, að gerð hafi verið gríðarleg mistök þegar gengið var frá stofnefnahagsreikningi nýju bankanna, að við sitjum uppi með sárt ennið og þess vegna sé svona erfitt að ná niðurstöðu og greiða úr skuldavanda íslenskra heimila. Það er eitt af því sem ég vil að við drögum fram og ég tel rétt að það verði rannsakað sérstaklega og gerð skýrsla með skilmerkilegum hætti líkt og Icesave.

Virðulegur forseti. Hér er til umræðu tillaga til þingsályktunar um rannsókn á embættisfærslum og ákvörðunum íslenskra stjórnvalda og samskiptum þeirra við bresk og hollensk stjórnvöld vegna innstæðna í útibúum Landsbanka Íslands hf. á Evrópska efnahagssvæðinu, öðru nafni Icesave. Þeir bankareikningar og þetta orð hefur fylgt okkur allhressilega frá hruni. Við sem sátum á þingi frá 2007 og sitjum enn erum þess vel meðvituð hvað á gekk og hvernig við þurftum og lögðum okkur fram við að reyna að skoða, fara yfir og ná einhverjum tökum á að geta lagt fram niðurstöðu sem hugsanlega væri þjóðinni til hagsbóta. Það kom skýrt fram af hálfu þjóðarinnar mjög snemma og forgöngumenn þar að lútandi stofnuðu hóp sem fór gegn því að Íslendingum bæri að greiða Icesave og við ættum yfir höfuð að vera að vinna að því verkefni. Þjóðin greiddi tvisvar atkvæði um Icesave-reikningana sem Alþingi hafði samþykkt og felldi þá báða. Þannig var það. Það breytir hins vegar ekki því að þetta mál hangir yfir okkur enn og það hangir yfir okkur í orðræðunni og það hangir yfir okkur vegna þess - sem sumir af flokksfélögum mínum hafa kallað þráhyggju mína þegar ég tala um skuldabréfið á milli nýja og gamla Landsbankans sem er á fjórða hundrað milljarðar. Það hangir yfir okkur þar til við höfum í það minnsta greitt það. Þess vegna meðal annars stend ég að þeirri tillögu sem hér er lögð fram. En ég ætla að taka það fram hér og nú og strax svo það fari ekki á milli mála, þegar ég gerðist meðflutningsmaður þessarar þingsályktunartillögu um að rannsókn færi fram, að ekki er farið í þann leiðangur til að hefna sín á einum eða neinum og lýsi því yfir að ég, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, 3. þm. Suðvest., mun aldrei nokkurn tíma standa að því að Alþingi Íslendinga reyni aftur að draga fólk til ábyrgðar í gegnum landsdóm, aldrei, aldrei svo það sé sagt, aldrei. Ég áskil mér hins vegar þann rétt að vilja vita meira en ég veit í dag og sat ég þó á þingi þegar við fórum yfir þetta ferli allt saman frá upphafi til enda. Mér finnst - eins og mörgum öðrum þingmönnum sem sátu þá og unnu í Icesave-samningunum og reyndu að lesa þá og komast að því hvað lá að baki því sem var og er, þ.e. að skilja hvað var á ferðinni - margt ekki útskýrt. Það er margt sem er hulið og við eigum sem þjóð rétt á því að farið sé yfir þetta allt frá A til Ö af þar til bærum einstaklingum, óháðum. Þannig er það. En ég frábið mér þann málflutning sem ég heyrði af hálfu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar að í þessu felist hefnd gagnvart fráfarandi ríkisstjórn. Í mínum huga á líka að skoða hvað ráðherrar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar lögðu til áður en ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna kom til vegna þess að þeirra þátttaka er líka rannsóknarinnar virði. Við getum ekki talað hér um þetta stóra mál sem var á Alþingi til umræðu í mörg ár eins og ekkert hafi í skorist, þetta mál sé úr böndum og farið frá okkur. Virðulegi forseti. Mér finnst það í fyrsta lagi afar ómálefnalegt þegar við sem erum á tillögunni erum sökuð um að gera þetta í hefndarhug og þessi þingsályktunartillaga sé okkur til skammar. Slíkur málflutningur um jafn grafalvarlegt mál og Icesave-samningarnir voru og eftirstöðvar þeirra eru fyrir íslenska þjóð, það er okkur ekki samboðið að tala með þeim hætti. Ég hef talað fyrir því að landsdómur yrði lagður niður. Ég mun óska eftir því við þingflokk Sjálfstæðisflokksins að fá að leggja fram slíkt frumvarp en það firrir engan þingmann né ráðherra ábyrgð á störfum og gjörðum. Ráðherraábyrgð getur verið fyrir hendi þó að landsdómur verði afnuminn og þannig á það að vera því gerumst við stjórnmálamenn sem ráðherrar berir að vanrækslu í starfi þá eigum við að bera á því ábyrgð og þá á að sækja okkur til saka á réttum vettvangi, ekki pólitískum vettvangi stjórnmálanna. Því fyrr sem við hrindum af stað rannsókn á öllu þessu ferli, því betra. Reynum að ræða málið út frá því að þetta skipti okkur máli, ekki út frá því að einhver vilji leggja stein í götu einhvers annars. Tilgangurinn er ekki sá.

Herra forseti. Ég vil bara koma hingað upp og þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir að setja hlutina í rétt samhengi. Mér finnst mjög mikilvægt að við rannsökum þetta mál frá upphafi til enda því að það var mjög margt í því sem t.d. þingmenn höfðu einir aðgang að. Ég sat t.d. á þeim fundi þegar samningurinn sem við áttum aldrei að fá að sjá var kynntur fyrir okkur. Það var mjög margt sem fór úrskeiðis í þessu máli. Það þarf að rannsaka það. Ég vona svo sannarlega að það sé nákvæmlega það sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir benti hér á sem liggur að baki og mun styðja þetta mál út frá þeim forsendum sem voru í málflutningi þingmannsins.

Virðulegi forseti. Ég vil eingöngu koma hingað og þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir að taka undir málflutningi minn hvað þetta mál varðar. Við unnum saman í þeirri nefnd sem skipuð var forðum ásamt þáverandi þingmanni Hreyfingarinnar, Margréti Tryggvadóttur, og við eigum væntanlega áfram samleið í því að leiða þetta mál til lykta með þeim hætti sem hér hefur verið rætt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir að taka þátt í þessari umræðu. Það er ekki vanalegt að þingmannamál fái svona góða umfjöllun. Að langstærstum hluta var hún málefnaleg og góð, það verður að segjast eins og er. Mér finnst viðbrögð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar ýta undir mikilvægi þess að rannsaka og klára þetta mál því að bæði það sem hv. þingmaður sagði og allt hans fas ítrekar mikilvægi þess að fara vel yfir málið. Ég vil af þessum sökum lesa byrjunina á tillögunni sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skipuð verði sérstök rannsóknarnefnd á vegum Alþingis sem rannsaka skuli embættisfærslur og ákvarðanir íslenskra stjórnvalda og samskipti þeirra við bresk og hollensk stjórnvöld vegna innstæðna í útibúum Landsbanka Íslands hf. á Evrópska efnahagssvæðinu. Skal nefndin skipuð þremur sérfræðingum á þeim sviðum sem rannsóknin nær til. Rannsóknarnefndin skal leggja mat á hvort einstakir ráðherrar eða embættismenn á þeirra vegum hafi fylgt þeim lagareglum sem um störf þeirra gilda, brotið starfsskyldur sínar eða gerst sekir um mistök eða vanrækslu í hagsmunagæslu fyrir íslenskra ríkið og íslensku þjóðina og eftir atvikum leggja mat á hverjir bera á þeim ábyrgð.“ Virðulegi forseti. Hér er ekkert undanskilið, enginn ráðherra og enginn embættismaður. Þetta sýnir að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur ekki lesið tillöguna. Hann hélt því fram að hér væri einungis verið að taka fyrir afmarkaða ríkisstjórn og afmarkaða stjórnmálamenn. Hv. þingmaður sagði að ég hefði verið að ýja og dylgja gagnvart einum einstökum manni. Ég skal bara endurtaka það sem ég sagði, ég var að vísa í upplifun mína af þessu máli og mér finnst algjört markmið að þetta gerist aldrei aftur. Hæstv. núverandi forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, spurði hér hvort eitthvað væri í gangi í þessu máli 3. júní 2009. Hæstv. þáverandi fjármálaráðherra sagði að ekkert væri í gangi. Ég man ekki hvernig hann orðaði það en það var alveg skýrt að það væri ekkert í gangi og því síður einhverjir samningar á leiðinni. 5. júní, tveim dögum seinna, var búið að skrifa undir þessa risasamninga og hæstv. forsætisráðherra sagði meira að segja seinna að hún hefði verið búin að lesa samningana þegar hún samþykkti þá og það ætti að klára þá sem allra fyrst, á nokkrum dögum. Þetta er það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson kallar að ég sé að ýja og dylgja og það gagnvart þessum fyrrverandi hæstv. ráðherra. Ég er ekkert að ýja eða dylgja neitt. Annaðhvort sagði hæstv. þáverandi ráðherra satt eða ósatt og alveg sama hvort er er það mjög merkilegt. Það er auðvitað merkilegt í þessu risamáli ef samninganefnd á hans vegum upplýsti hann ekki um hvað var í gangi, stórmerkilegt. Það er líka stórmerkilegt að menn vildu klára þessa risasamninga með þessu mikla hraði. Hver og einn getur skoðað hvað var sagt, bæði þá og nú. Ég vísa algjörlega á bug, eins og allir sem hér hafa komið, aðdróttunum um að hér liggi undir að fara eigi í eitthvert nýtt landsdómsmál. Ég held að hver einasti hv. þingmaður sem hér hefur talað hafi farið yfir það hversu fráleitt það er. Hér er ítrekað að auðvitað er ekkert slíkt á ferðinni og vandséð hvernig menn geta fengið þá hugmynd. Ég held að það sé bara æskilegt að allt það sem snýr að þessu máli eða öðrum haustið 2008 verði skoðað sérstaklega, þá sérstaklega framganga Evrópusambandsins. Hv. þm. Óli Björn Kárason fór aðeins víðar í þetta og vísaði í sjónarmið Ásgeirs Jónssonar hagfræðings sem er búinn að fara yfir það sem hann telur mistök síðustu ríkisstjórnar. Það er í fyrsta lagi landsbankaskuldabréfið, síðan afhending bankanna til erlendu kröfuhafanna og loks það að neyðarlögin voru látin gilda fyrir Íbúðalánasjóð og sparisjóðina. Nú vona ég að það sem snýr að þriðja þættinum, þ.e. sparisjóðunum, verði upplýst í skýrslunni um sparisjóðina. Ég tók það mál upp hvað eftir annað. Ég er búinn að flytja fjöldann allan af ræðum, hef beðið um sérstakar umræður og skrifað greinar um þennan framgang. Það er furðulegt, og er vonandi verið að skoða það núna, hvernig það mátti vera að risafjármálastofnunum eins og SpKef og BYR var leyft að starfa án þess að uppfylla lögbundin skilyrði. Það er algjörlega furðulegt. Reikningurinn upp á 25 milljarða og jafnvel meira var síðan sendur til skattgreiðenda. Nú liggur alveg fyrir að ég varaði við þessu hvað eftir annað. Því var skrökvað að ég hefði rangt fyrir mér um að lög hefðu verið brotin. Það liggur alveg fyrir og ég á það skjalfest að lög voru brotin. Þeir uppfylltu ekki skilyrði og það er fullkomlega óskiljanlegt að eftirlitsaðilinn og viðkomandi ráðuneyti sem hélt utan um þetta hafi látið þetta viðgangast. Eiginfjárhlutfall banka var mjög hátt hjá öllum nema þessum bönkum og það voru ekki lagaskilyrði til að þeir störfuðu með þessum hætti. Ég vona að það verði dregið fram í dagsljósið af hverju það var. Afhending banka til erlendu kröfuhafanna, eins og hv. þm. Óli Björn Kárason vísaði hér til, var þvert á það sem var lagt upp með haustið 2008 með neyðarlögunum og var gert vegna þess að þeir aðilar sem ríkisstjórnin ráðfærði sig við töldu mikilvægt að hin svokallaða sænska leið yrði farin, m.a. vegna þess að það væri mjög mikilvægt að ríkið stýrði skuldaniðurfærslu fyrir fyrirtæki og almenning. Rökin sem var komið með voru þau, sem er alveg rétt, að ríkið þurfti að leggja fram minni fjármuni með því að fara þá leið sem farin var. Bara svo menn viti það er þetta ólöglegt núna, þ.e. þrotabú mega ekki eiga banka. Það var líka ólöglegt þá en þá var gerð undantekning. Þetta er ekki hefðbundin eignaraðild erlendra aðila. Þrotabú mega bara ekki eiga banka. Það eru gerðar strangar kröfur um eigendur fjármálastofnana og það var gerð undantekning í þessu tilfelli. Ég held að allir sjái af hverju við viljum ekki að þrotabú eigi fjármálastofnanir. Kannski er stærsti kostnaðurinn í Icesave-málinu þegar yfir lýkur landsbankaskuldabréfið og það að menn skyldu fara þessa leið. Það verður væntanlega ekki skoðað nema menn breyti tillögunni sérstaklega sem auðvitað væri skynsamlegt. Það var mjög lítið rætt um þetta, m.a. vegna fyrirferðar Icesave-málsins. Okkur gafst lítið tóm til að ræða í þinginu þessa tvo gjörninga sem skipta íslenska þjóð gríðarlega miklu máli. Sumpart bendir þessi umræða til þess að við séum ekki komin á þann stað að við getum skoðað einstaka þætti, dregið fram staðreyndir, rætt þær málefnalega og sett saman rannsóknarnefndir sem vinna að því að draga fram ákveðna hluti. Vonandi kemur sú stund og þegar við komumst þangað, að geta rætt það með hófstilltari og málefnalegri hætti, komumst við á þann stað sem við viljum. Allir hv. þingmenn nema einn hafa rætt á þeim nótum um þessi mál og ég vil trúa því að við séum á réttri leið. Ég vil trúa því að umræðan um hluti eins og þessa sé á réttri leið og það sé vilji allra að við höfum virkt eftirlit þingsins og að við höfum þá tæki eins og rannsóknarnefndir sem geta skoðað einstaka þætti til að við getum séð hvað fór miður og til að geta lært af því. Mistökin verða miklu dýrari ef við lærum ekki af þeim. Langdýrustu mistökin eru þau sem við lærum ekki af. Ég er þess sannfærður að í hjarta sínu eru allir hv. þingmenn sammála um að við viljum aldrei sjá aftur Icesave-mál. Við viljum aldrei aftur sjá atganginn eins og hann var hér í þinginu, við viljum aldrei sjá aftur landsdómsmál og ég er alveg sannfærður um, eða vil trúa því, að allir þeir þingmenn sem eru á þingi, að ég tali ekki um þá sem tóku þátt í því áður, vilja ekki sjá slíkt aftur. Þetta mál er meðal annars lagt fram til þess að draga fram staðreyndir mála til að við getum lært af þeim. Við viljum aldrei aftur sjá Icesave, við viljum aldrei aftur sjá landsdóm.

Herra forseti. Það er alltaf gott að geta lært af málum. Mér sýnist hv. 1. framsögumaður og flutningsmaður þessa máls hafa lært töluvert af þessari umræðu, a.m.k. í lokaræðu hans þegar hann sleppti því að vera með sömu dylgjur og hann hóf ræðu sína á gegn einum nafngreindum hv. þingmanni sem hann hafði að vísu ekki bein í hnjánum til að segja beinlínis að hefði logið að þinginu heldur ýjaði hann og dylgjaði og slíkt eiga menn ekki að gera hér Einnig hafa hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins komið hingað upp. Það er fínt að þeir hafi allir sagt það algerlega skýrt að þeir séu ekki í hefndarleiðangri. Ég hef hins vegar verið í þessum sölum árum saman og man þau orð sem féllu bæði í þingsal og utan þingsalar. Ég man heiftina í þessu máli og ég man hvernig menn töluðu á þeim tíma. Það er því fullkomlega eðlilegt, sérstaklega þegar menn lesa greinargerðina, að draga þá ályktun að hér sé einungis um hefndarleiðangur að ræða. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir talaði um það sem hún vildi rannsaka sérstaklega, rétt eins og hv. þm. Óli Björn Kárason kom og ræddi þau rannsóknarefni sem hann vildi en þau er óvart ekki að finna í tillögunni. Menn tala hér um að allt sé undir, líka samningarnir tveir sem gerðir voru í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar af ráðherra Sjálfstæðisflokksins án þess að nokkur annar ráðherra vissi af þeim. Þau segja það núna að sjálfsagt sé að rannsaka þá líka. Gott og vel, en þeir eru óvart ekki undir í greinargerðinni sem skýrir tillöguna. Þar eru nefndir tveir dagsettir samningar og það er algerlega ljóst hvað vakir fyrir 1. flutningsmanni. Menn eiga bara að segja það opið og það geri ég. Ég tala ærlega í þessu máli en það er gott að hv. þingmaður hefur lært aðeins mannasiði af þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Það sem ég hef lært af þessari umræðu er það að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hlustar ekki á það sem neinn segir. Hann les ekki gögnin og svo leggur hann bara út frá því sem hann heldur. Hann kom og sagði að ég hefði sleppt því að ýja og dylgja um hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, en ef ég gerði það í fyrri ræðunni þá gerði ég það í seinni ræðunni líka. Ég fór nákvæmlega eins yfir málið. Hv. þingmaður hlustar ekkert. Hann lifir í einhverjum draumaheimi, einhverju sem hann telur vera og lýsingar hans á fortíðinni eru sama marki brenndar. Svo kemur hv. þingmaður og segir að menn hafi komið með einhverja nýja hluti, að allt væri undir. Hv. þingmaður hefur ekki lesið tillöguna. Ég las beint upp úr tillögunni hérna áðan. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hlustaði ekkert. Ég veit ekki hvar hann er staddur en hann er ekki staddur í þessari umræðu, hann er ekki að tala um þessa tillögu og hann er ekki í andsvari við mig. Hann er í andsvari við sjálfan sig. Það er pínlegt að maður þurfi að bera af sér hrósið. Ég held að hann hafi verið að hrósa mér. Ég held að hann hafi hrósað því að ég hafi ekki verið að ýja og dylgja. Það gengur ekki. Ég talaði um það sama og fór nákvæmlega yfir það eins og ég gerði í fyrri ræðunni, þannig að ef ég var að ýja og dylgja í fyrri ræðunni var ég að því núna áðan. Ég veit ekki hvað athyglisspan hv. þingmanns er mikið en ég hvet hann til að reyna að fylgjast með - þetta eru tvær mínútur, hin ræðan var tíu mínútur, þetta er ekkert rosalega langt. Og það er frábær hugmynd að lesa tillöguna fyrst, koma svo og tala um hana.

Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt að koma hingað upp og mæla fyrir máli sem allir geta verið sammála um að er gott mál. Þetta er mál sem ég flutti á 141. löggjafarþingi. Þá gekk það til velferðarnefndar. Nefndinni bárust umsagnir frá ýmsum hagsmunaaðilum sem tóku almennt vel í þær tillögur sem frumvarpið hefur að geyma. Ég legg þetta frumvarp nú fram óbreytt ásamt með öllum þingflokki Bjartrar framtíðar. Þetta mál hefur vakið athygli. Ég held að almennt ríki nokkur eftirvænting eftir því að það verði að veruleika. Með frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á fyrirkomulagi frídaga á Íslandi. Áður hafa verið lagðar fram þingsályktunartillögur þar sem lagt hefur verið til að flytja það frí sem fólk hefur fengið á sumardaginn fyrsta og á uppstigningardag frá þeim fimmtudegi sem daginn ber upp á og yfir á föstudag eða mánudag þar á eftir. Þá hefur málið fengið nokkuð almenna umfjöllun, m.a. hefur Rafiðnaðarsamband Íslands beitt sér fyrir sambærilegri breytingu. Vilji þjóðarinnar hefur verið kannaður nokkrum sinnum á liðnum árum og oft hefur verið mikil fylgni við að breyta fyrirkomulaginu í samræmi við það sem lagt er til í frumvarpi þessu. Með frumvarpinu er ekki verið að leggja til að helgi eða hefð viðkomandi daga sé færð, breytt eða rýrð heldur eingöngu að það frí sem þeim fylgir sé fært til hagræðis fyrir launþega, fjölskyldur þeirra og atvinnurekendur. Stakir frídagar eru á margan hátt óheppilegir á vinnustöðum, þeir skapa óhagræði og draga úr framleiðni. Á sama hátt nýtist stakur frídagur launþegum ekki nema að nokkru leyti með vinnudag á undan og á eftir. Það fyrirkomulag sem hér er lagt til ætti því að auka möguleika launþega á að nýta það frí sem þeir fá með lengri helgi. Það er fjölskylduvænna fyrirkomulag og er til hagræðis fyrir atvinnurekendur. Í frumvarpinu er lagt til að veita skuli almenna frídaga vegna uppstigningardags og sumardagsins fyrsta næsta föstudag eftir þann dag sem þá ber upp á. Með því að færa fríið um einn dag skapast meiri tenging við upphaflega frídaginn og vísa mætti til uppstigningarhelgarinnar og fyrstu sumarhelgarinnar. Þar sem sumardaginn fyrsta ber stundum upp á sama dag og skírdag og föstudagurinn á eftir er þá föstudagurinn langi er kveðið á um að þegar svo sé skuli veita almennan frídag vegna hans daginn þar á undan. Með því lengist páskafrí og verður frá miðvikudegi. Þá er lagt til að 1. maí verði haldinn hátíðlegur fyrsta mánudag í maí og veitt almennt frí þann dag. Árið 1983 var frídagur verslunarmanna gerður að frídegi og ákveðið að hann yrði fyrsti mánudagur í ágúst. Síðan þá hefur sú helgi sem dagurinn lendir við verið kölluð verslunarmannahelgi og verið ein mesta ferðahelgi landsmanna. Með því að færa það frí sem tengist 1. maí fjölgar möguleikum fólks á að nýta verkafólkshelgina til frítöku eða fjölskyldustunda auk þess sem meiri möguleikar gefast á stærri og lengri viðburðum tengdum þessum alþjóðlega baráttudegi verkalýðsins. Frumvarpinu er jafnframt ætlað að tryggja að þegar lögboðnu frídagana jóladag, annan í jólum, nýársdag og 17. júní ber upp á helgi séu veittir almennir frídagar í stað þeirra næsta virka dag á eftir. Beri bæði jóladag og annan í jólum upp á sömu helgi eru þá mánudagur og þriðjudagur þar á eftir frídagar. Lagt er til að lögin taki gildi 1. janúar 2014 og næsta ár verði þá hið fyrsta með þessu nýja fyrirkomulagi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og fyrir að flytja frumvarpið. Þetta hefur verið flutt með ýmsum útfærslum, kannski ekki alveg nákvæmlega þessari, nokkuð oft í gegnum tíðina og ég hef meðal annars flutt mál eins og þetta. Það má kannski segja að dropinn holi steininn - mér finnst viðbrögðin minni og mýkri nú en þá var. Þegar ég flutti þetta fyrir nokkuð mörgum árum komu mjög hörð viðbrögð við hugmyndum sem þessum. Mér líst mjög vel á stærsta hlutann af þessu og ég vonast til að við getum klárað þetta. Það sem snýr að 1. maí sérstaklega - það ætti að vera augljós hagur allra að breyta því. Jafnvel þó að sumardagurinn fyrsti sé gamall og góður siður, og það lýsi kannski bjartsýni íslensku þjóðarinnar að halda upp á þann dag á þeim tíma ársins þegar allra veðra von, þá held ég að það séu ríkir hagsmunir að færa slíka daga til þannig að almenningur njóti þeirra betur. Ég vonast til þess að málið fái framgang og þó það fari ekki nákvæmlega svona í gegn að við getum í það minnsta afgreitt það með einhverjum hætti. Ég lýsi yfir ánægju minni með þetta og vonast til að þokkaleg samstaða verði um málið.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni. Það er rétt sem hann segir að þetta mál eða önnur mál samstofna því hafa verið flutt hér áður. Þetta er mál af þeirri tegund sem á að geta náðst nokkuð þverpólitísk samstaða um. Ef ég leyfi mér að sletta, virðulegur forseti, þá er þetta svokallað „no-brainer“ eins og stundum er talað um. Ég heyri ekki annað af viðbrögðunum úti í samfélaginu en að eftirvænting sé eftir því að þessi lög verði að veruleika. Við sáum það á viðbrögðunum sem við fengum síðasta vetur þegar ég flutti þetta mál í fyrsta skipti að þetta er nokkuð sem fjölskyldufólk horfir til. Svo höfum við líka fengið skýrslur alþjóðlegra matsfyrirtækja sem hafa metið framleiðni í íslensku atvinnulífi og í ljós hefur komið að við getum gert mun betur. Þetta leysir það auðvitað ekki en er mjög mikilvægur áfangi í þá átt. Ég held að þetta muni gagnast atvinnulífinu ekki síður en fjölskyldum. Ég þakka stuðninginn og vonast til þess að frumvarpið geti hlotið nokkuð hraða og örugga afgreiðslu í þinginu.

Virðulegur forseti. Mig langar að koma með athugasemd sem mér barst þegar þetta mál var tekið til umræðu á síðasta þingi. Hún kemur frá verslunarfólki sem bendir á að ef fríið sumardaginn fyrsta og uppstigningardag eigi að færast yfir á föstudag verði það sú stétt sem missi alltaf af því að fara í frí. Það yrði þá skynsamlegra einhverra hluta vegna á nákvæmlega sama hátt og sá dagur sem kenndur er við verslunarmenn er fyrsta mánudaginn í ágúst. Eina stéttin sem vinnur alltaf þann dag eru verslunarmenn. Það verður að horfa til þess hvort föstudagurinn er skynsamlegur eða hvort færa eigi fríið yfir á mánudag vegna þess að venjan er sú að það er minni verslun á mánudögum en föstudögum og þá er auðveldara fyrir atvinnulífið að hliðra til og þá njóta flestar stéttir ef ekki allar. Ég tek enn og aftur sem dæmi mánudaginn sem er frídagur verslunarmanna; hann er ekki frídagur verslunarmanna því að það eru sárafáar verslanir á landinu sem loka þann dag og til þess að tryggja að þetta náist fyrir þá sem við erum að tala um, fjölskyldurnar í landinu, börn og foreldra, og atvinnulífið í heild, þá þurfum við að horfa til þessara þátta. Ég beini því til hv. 1. flutningsmanns, Róberts Marshalls, að skoða hvort í stað föstudags gæti komið mánudagur þannig að fleiri gætu þá hugsanlega notið þessa. Ég er sammála hv. flutningsmanni, Róberti Marshall, um það að fækka og færa þessa stöku daga sem eru fimmtudagarnir er af hinu góða. Það er óhagkvæmni fólgin í því, til dæmis í skipulagi skóla, fyrir nemendur og fyrir foreldra, að fá frí á fimmtudegi og mæta í skóla á föstudegi. Það er ýmislegt í þessu sem má skoða en ég ítreka athugasemdina frá verslunarfólki um það að ef frídagarnir yrðu færðir yfir á föstudag væru allar verslanir opnar og ekki möguleiki fyrir verslunarfólk að ná frídegi. Það væri ívið betra ef fríið yrði fært fram á mánudag því að verslunin er, eins og ég sagði áðan, alla jafna minni á mánudögum en föstudögum. Herra forseti. Mig langaði að koma þessu að, en í megindráttum er ég hlynnt því að færa þessa frídaga til að gera þessi frí fjölskylduvænni númer eitt, tvö og þrjú og til hagræðis fyrir atvinnulífið. Ég verð hins vegar að viðurkenna að ég er svolítið minna hlynnt því að ef svo óheppilega vill til að annar í jólum er mánudagur þá verði bætt við aukafrídögum. Ég er ekki alveg á því að það eigi að taka þau skref öll í einu, en þessa stöku frídaga á fimmtudögum finnst mér sjálfsagt að skoða áfram með tilliti til þess sem ég hef bent á.

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta mjög fínar ábendingar frá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur. Ég held að þetta sé allt saman opið til skoðunar og á meðal þess sem ég vonast að verði skoðað í nefndinni. Ég held líka að þær ábendingar sem hv. þingmaður kemur með varðandi jólin séu vissulega verðugar þess að við veltum þeim fyrir okkur. Ég er að minnsta kosti komin á þá skoðun að eðlilegra sé að það ríki ákveðinn stöðugleiki í þessum málum, að fólk fái alltaf frí um jólin. Það skiptir alla máli. Það er grundvöllurinn að hamingjuríku lífi að fólk geti haft tíma til þess að eiga stundir með fjölskyldu sinni og til þess er þetta líka hugsað. Þetta er mjög góð ábending hjá hv. þingmanni varðandi föstudaga. Aðrir hafa komið með þær ábendingar til mín eftir að þetta mál var kynnt að í mjög mörgum tilfellum tíðkist það að fólk vinni af sér þá daga sem falla á milli fimmtudags og helgar og í þeim tilfellum feli þetta í rauninni ekki í sér mikla hagræðingu, ekki aukið frí að minnsta kosti. En að sama skapi mætti sjá fyrir sér að fólk mundi jafnvel vinna af sér daginn fyrir fríið, þ.e. fimmtudaginn, og fengi enn lengra helgarfrí. En ég held að þetta sé allt saman opið til umræðu og ekkert af þessu er meitlað í stein og á auðvitað bara að koma til umfjöllunar í hv. velferðarnefnd.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um skipun nefndar um málefni hinsegin fólks. Meðflutningsmenn mínir á þeirri tillögu eru hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Svandís Svavarsdóttir og Oddný G. Harðardóttir. Hér á Alþingi hefur oft náðst samstaða um mikilvægar breytingar í málefnum hinsegin fólks, breytingar í átt til aukinna mannréttinda og aukinna réttinda fyrir þessa hópa. Það er gleðilegt að oft hefur náðst samstaða um mikilvægar umbætur og réttarbætur á því sviði. Hún vakti athygli mína úttekt sem kynnt var í vor, úttekt Evrópudeildar alþjóðasamtaka hinsegin fólks, ILGA Europe, á stöðu og framkvæmd málefna hinsegin fólks í Evrópulöndum sem sýnir samanburð á milli ólíkra ríkja og hvernig málum er háttað milli einstakra ríkja. Þau kynntu sem sagt úttekt sem birt var í svokölluðu regnbogakorti og þar er verið að kanna tiltekna hluti, virðingu fyrir funda-, félaga- og tjáningarfrelsi, löggjöf og stefnu gegn mismunun, hælisveitingar, lagalega staðfestingu á kyni, vernd gegn hatursorðræðu og svo fjölskylduviðurkenningu. Það var áhugavert að sjá, af því að við höfum talið okkur í fremstu röð í þessum efnum, að Stóra-Bretland var með hæstu einkunn með 77 stig. Við vorum nokkru neðar en Noregur og Svíþjóð, fengum 56 stig, á svipuðum stað og Danmörk. Það var áhugavert að átta sig á því, þó kortið sýni fyrst og fremst þá mælikvarða sem ég nefndi hér áðan, að þarna er hægt að gera betur. Það snýst til að mynda um lagalega viðurkenningu á kyni og við sem vorum hér á síðasta þingi munum eftir ágætri umræðu um réttarstöðu einstaklinga með kynáttunarvanda. Eitt af því sem bent hefur verið á er að það er mjög mikilvægt að greina hvernig sú löggjöf hefur reynst og hvað þurfi að bæta í þeim efnum. Einnig hefur verið bent á löggjöf um mannanöfn og lög um þjóðskrá þannig að unnt verði að bera nafn þvert á skráð kyn. Einnig hafa verið nefnd lög um ættleiðingar og þá erum við komin að fjölskyldumálefnum hinsegin fólks. Það skiptir máli að þar jöfnum við stöðu fólks. Þá er líka ljóst að við getum gert miklu betur þegar kemur að fræðslumálefnum hinsegin fólks, hvort sem er í skólum eða á almannavettvangi, þ.e. upplýst allan almenning um ólíka hópa og gera fólk meðvitað um þessi málefni. Síðan má líka nefna, og það var talsvert rætt hér á síðasta þingi, ekki síst í umræðu um löggjöf um fjölmiðla, að varnir gegn hatursorðræðu eru takmarkaðar, ófullkomnar, í íslenskri löggjöf. Mál sem maður telur að ættu að vera einföld eins og skráningareyðublöð hins opinbera sem virðast gera ráð fyrir gagnkynhneigð - það er mikilvægt að við hugum að því hvernig þau geta snúið jafnt að öllum óháð kynhneigð. Það er ljóst að þó við teljum okkur hafa staðið okkar vel og höfum gert það að mörgu leyti - og ég ítreka að það er gleðilegt að iðulega hefur náðst samstaða um þessi málefni - þá getum við gert betur á mörgum sviðum. Við eigum talsvert af útlendum rannsóknum og skýrslum þannig að ég tel að gögn liggi fyrir um það sem þarf að gera. En það sem tillagan snýst um er að við setjum kraft í þessa vinnu til að stíga næstu skref í því að styrkja enn réttarstöðu hinsegin fólks. Tillagan snýst því um að beina því til hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra að skipa nefnd með þátttöku hagsmunaaðila, sérfræðinga og stjórnmálaflokka sem gerir tillögu að samþættri aðgerð á bættri stöðu hinsegin fólks í samfélaginu og að nefndin skili tillögum til ráðherra fyrir 1. febrúar 2014. Ég vona að vilji sé til þess hér á þinginu að veita þingmannamálum brautargengi og ég tel þetta mál þess eðlis að góð samstaða ætti að geta náðst um það. Ég vona svo sannarlega að í meðförum nefndar sem væntanlega yrði hv. velferðarnefnd - ég vænti þess að hægt verði að afgreiða tillöguna úr nefndinni þannig að hægt verði að setja vinnuna í gang. Það skiptir okkur miklu máli, þegar við horfum á þessa stöðu, að við reynum að gera okkar besta í þeim efnum. Ég er nokkuð viss um að við getum náð pólitískri samstöðu. Við eigum að nýta okkur þekkinguna sem býr til að mynda í frjálsum félagasamtökum á borð við Samtökin '78. Við eigum líka að nýta okkur þá þekkingu sem býr innan háskóla- og fræðasamfélagsins. Ég vonast til þess að tillagan hljóti afgreiðslu og að um hana geti náðst sátt þannig að við getum verið stolt af því að stíga fleiri skref í þessa átt og sýna árangur helst strax á næsta ári.

Herra forseti. Ekki ætla ég að lengja þessa umræðu. Ég vil bara koma hér til að lýsa eindregnum stuðningi mínum við þá ágætu tillögu sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir hefur flutt framsögu fyrir. Það kom mér svolítið á óvart að hlýða á mál hennar og uppgötva að Íslendingar væru eftirbátar annarra þjóða sem við höfum yfirleitt borið okkur saman við. Við höfum kappkostað það, allir hér á Alþingi, að setja Ísland fremst í röð þeirra þjóða sem sinna og hlúa að mannréttindum og hér í gegnum a.m.k. mína tíð á Alþingi Íslendinga hefur náðst feikilega merkileg samstaða um hvert framfaraskrefið á fætur öðru varðandi réttindi hinsegin fólks. Sjálfur er ég stoltur af því að hafa á sínum tíma setið í fyrsta ráðuneyti Davíðs Oddssonar sem braut í blað með margvíslegum réttarbótum á sviði réttinda hinsegin fólks. Þær réttarbætur leiddu til þess að á sínum tíma var Ísland með löggjöf sem gekk lengst hvað varðar þessi réttindi. Þar eigum við að vera; við eigum að vera í fylkingarbrjósti. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er nauðsynlegt að auka fræðslu varðandi þessi mál. Auðvitað gleður það mann að sjá þá breytingu sem orðið hefur í viðhorfum samfélagsins á síðustu áratugum. Ég minnist þess að ég var fyrsti ræðumaðurinn á Gay Pride. Þá var sú hátíð hafin á Ingólfstorgi og það var slyndra af fólki sem mætti, hugsanlega 200 manns. Síðan hefur þetta þróast í 100 þúsund manna gleðihátíð á hverju sumri, sem sýnir hvernig íslenskt samfélag hefur gjörbreyst hvað viðhorf varðar og að hinsegin fólki er tekið opnum örmum. Þá er mikilvægt að stjórnvöld tryggi að löggjöf hér og allur umbúnaður þessara mála sé með þeim hætti að Ísland geti áfram verið þar sem það var, í fylkingarbrjósti. Ég er sannfærður um að er þessu þingi sleppir þá mun örugglega nást, í anda samstarfs og skilnings allra flokka á þessum málaflokki frá fyrri árum, góð samstaða um að ljúka þessu máli og fela hæstv. félagsmálaráðherra að hrinda af stað þessari vinnu sem leiðir vonandi sem fyrst til þess að aðgerðaáætlun á þessu sviði verður lögð fram og henni hrundið í framkvæmd.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um brottnám líffæra, nr. 16/1991, um ætlað samþykki. Meðflutningsmenn mínir koma úr öllum flokkum á Alþingi. Þeir eru Árni Þór Sigurðsson, Willum Þór Þórsson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Björt Ólafsdóttir, Helgi Hrafn Gunnarsson, Valgerður Bjarnadóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Vigdís Hauksdóttir, Össur Skarphéðinsson, Róbert Marshall og Brynhildur Pétursdóttir. Með frumvarpi þessu er lögð til breyting á lögum um brottnám líffæra sem lýtur að ætluðu samþykki fyrir líffæragjöf þegar um er að ræða látinn einstakling. Í 1. mgr. 2. gr. gildandi laga er kveðið á um að nema megi brott líffæri eða lífræn efni úr líkama látins einstaklings til nota við læknismeðferð annars einstaklings, ef samþykki hans liggur fyrir. Í 2. mgr. sömu greinar er gert ráð fyrir því að ef samþykki samkvæmt 1. mgr. liggur ekki fyrir dugi samþykki nánasta vandamanns að því gefnu að líffæragjöf sé ekki talin brjóta gegn vilja hins látna. Í 1. gr. frumvarpsins er lögð til breyting á 2. gr. laganna í þá veru að einstaklingur skuli láta í ljós við nánasta aðstandanda sinn eða skrá á annan hátt ef hann samþykkir ekki að líffæri eða lífræn efni úr líkama hans til nota við læknismeðferð annars einstaklings verði numin brott að honum látnum. Breytingin sem í þessu frumvarpi felst er að gengið yrði út frá því að fólk vilji gefa líffæri en samkvæmt núgildandi lögum er gengið út frá því að fólk vilji ekki gefa líffæri og því þurfi einstaklingar að skrá ef þeir vilja gefa líffæri sín. Um ræðir sem sagt að snúa þessu við. Tvívegis hafa verið fluttar tillögur til þingsályktunar um sama efni sem urðu ekki útræddar. Annars vegar var lögð fram á 141. löggjafarþingi tillaga til þingsályktunar um ætlað samþykki við líffæragjafir. Um hana bárust umsagnir frá Félagi nýrnasjúkra, Hjartaheillum, landlæknisembættinu, Læknafélagi Íslands, Mannréttindaskrifstofu Íslands, Persónuvernd, Siðmennt, SÍBS og Öryrkjabandalagi Íslands. Þáverandi velferðarnefnd lagði til að tillagan yrði samþykkt með breytingu í þá veru að skipuð yrði nefnd sem kannaði með hvaða hætti unnt yrði að fjölga líffæragjöfum látinna einstaklinga, einnig að ráðherra legði fram lagafrumvarp fyrir Alþingi þar að lútandi fyrir árslok 2014 og stæði fyrir átaki sem yki umræðu og fræðslu í samfélaginu um ætlað samþykki við líffæragjafir. Hins vegar var á 140. löggjafarþingi lögð fram tillaga til þingsályktunar um ætlað samþykki við líffæragjafir. Þá bárust nefndinni umsagnir frá Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga, Félagi lifrarsjúklinga, Félagi nýrnasjúkra, Hjartaheillum, Krabbameinsfélagi Íslands, landlæknisembættinu, Læknafélagi Íslands, Mannréttindaskrifstofu Íslands, Persónuvernd, Siðfræðistofnun Háskóla Íslands, Siðmennt, SÍBS og Öldrunarráði Íslands. Þáverandi velferðarnefnd lagði til að tillagan yrði samþykkt. Eins og heyra má kemur þetta mál við mjög marga enda skiptir það miklu að þessi breyting verði gerð að mínu mati. Lagt er til í 2. gr. að lögin öðlist gildi 1. janúar 2015 og að velferðarráðuneyti hlutist til um kynningu á þessari breytingu fyrir landsmönnum. Í rúma hálfa öld hafa líffæri verið grædd í sjúklinga með árangursríkum hætti. Þannig hefur verið hægt að bjarga fjölda mannslífa. Tækniframfarir hafa aukið eftirspurn eftir líffæraígræðslum þannig að um árabil hefur verið skortur á líffærum til ígræðslu. Mörg ríki hafa því breytt löggjöf sinni til að auðvelda þegnum sínum að gerast líffæragjafar. Í íslenskum lögum er gert ráð fyrir „ætlaðri neitun“ og þarf því að afla samþykkis náinna ættingja við líffæragjafir, oft ættingja sem vita ekki hug einstaklingsins sem í hlut á. Því tel ég réttara að fara sömu leið og farin er í Noregi, Svíþjóð, Finnlandi og fleiri löndum þar sem gert er ráð fyrir „ætluðu samþykki“ einstaklinga fyrir líffæragjöf en neiti aðstandendur líffæragjöf við lát einstaklings er þó tekið tillit til þess. Flutningsmenn leggja ekki til að gengið verði eins langt og í Austurríki og Belgíu þar sem ættingjar geta ekki haft nein áhrif á hvort líffæri er tekið úr einstaklingi eða ekki. Rannsóknir sýna að nær undantekningarlaust virða ættingjar ósk einstaklinga um líffæragjafir, þ.e. að líffæri er gefið ef hinn látni hefur viljað gefa líffæri eða hefur ekki sett sig upp á móti því svo vitað sé. Ætlað samþykki fyrir líffæragjöf mun því auðvelda ákvarðanatöku aðstandenda. Hugmyndin um ætlað samþykki byggist á þeirri forsendu að líffæragjafinn sé fullorðin manneskja sem sé til þess bær að taka ákvarðanir um eigið líf og limi og geti því andmælt ætluðu samþykki. Því telja flutningsmenn að um ætlað samþykki við líffæragjafir skuli taka sérstakt tillit til einstaklinga sem vegna ungs aldurs, veikinda, fötlunar, geðsjúkdóma eða af öðrum ástæðum eru ófærir um að andmæla líffæragjöf eða gera sér grein fyrir hvað í henni felst. Í bókinni Siðfræði lífs og dauða eftir Vilhjálm Árnason, prófessor í heimspeki, er fjallað um siðferðileg álitamál vegna líffæragjafa, svo sem um sjálfsákvörðunarrétt einstaklinga. Þar segir, með leyfi forseta: „Eðli málsins samkvæmt er siðferðilega mun mikilvægara að vita fyrir víst um andstöðu manneskjunnar gegn brottnámi líffæris en um samþykki hennar fyrir því. Í siðuðu samfélagi er eðlilegra að gera ráð fyrir því að manneskjan vilji koma náunga sínum til hjálpar í neyð en að hún hafni því.“ Flutningsmenn eru sammála þessu viðhorfi, þ.e. að eðlilegra sé að gera ráð fyrir því að fólk vilji koma öðrum til aðstoðar og gefa líffæri að sér látnu heldur en ekki. Af þessum sökum er eðlilegra að löggjöf endurspegli viðhorf um „ætlað samþykki“ en ekki „ætlaða neitun“ vegna líffæragjafa. Gerð var rannsókn á brottnámi líffæra til ígræðslu frá látnum gjöfum á Íslandi á árunum 1992–2002 og vöktu niðurstöður hennar talsverða athygli. Mesta athygli vakti að samþykki fyrir líffæragjöf var einungis veitt í 60% tilvika þar sem óskað var eftir henni. Þannig neituðu ættingjar í 40% tilvika að gefið yrði líffæri úr látnum einstaklingi og tíðni neitunar jókst eftir því sem leið á tímabilið, öfugt við það sem ætla mætti. Því er mikilvægt að auka umræðu og fræðslu um líffæragjafir. Af sömu ástæðu er afar þýðingarmikið að öll heiladauðatilfelli séu uppgötvuð í tæka tíð svo að ættingjar fái þann valkost að gefa líffæri hins látna. Á síðustu árum hafa Íslendingar helst verið í samstarfi við sjúkrahús í Svíþjóð og Danmörku varðandi líffæragjafir og ígræðslur. Slíkt samstarf er eðlilegt og nauðsynlegt sökum mannfæðar hér á landi. Líffæraígræðslur fyrir Íslendinga eru helst gerðar á Sahlgrenska háskólasjúkrahúsinu í Gautaborg en það er eitt fremsta sjúkrahús Evrópu á þessu sviði. Þörf okkar Íslendinga fyrir líffæri til ígræðslu hefur aukist verulega á undanförnum árum. Skorturinn á líffærum er það mikill að við getum tæpast búist við að fá líffæri frá öðrum Norðurlandaþjóðum mikið umfram það sem við gefum. Því er rétt að stjórnvöld fari í margþætt átak, svo sem með fræðslu og betri lagaumgjörð, til að auka fjölda líffæragjafa. Í fyrri hluta ritstjórnargreinar 5. tbl. Læknablaðsins 2005, 91. árg., eftir Runólf Pálsson, dósent við læknadeild Háskóla Íslands, er fjallað um stöðu líffæragjafa á Íslandi frá því að þær voru heimilaðar hérlendis árið 1991 með tilkomu nýrra laga um skilgreiningu heiladauða og brottnám líffæra. Þar er góð samantekt á þróun þessara mála á Íslandi sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Frá því fyrsta árangursríka líffæraígræðslan var framkvæmd í Boston í Bandaríkjunum árið 1954 hafa orðið undraverðar framfarir á sviði ígræðslulækninga. Líffæraígræðsla er nú kjörmeðferð við sjúkdómi á lokastigi í flestum lífsnauðsynlegum líffærum. Skortur á líffærum er stærsta vandamálið sem steðjar að ígræðslulækningum enda hefur algengi sjúkdóma sem leiða til bilunar líffæra eins og hjarta, lifrar, lungna og nýrna farið ört vaxandi í vestrænum samfélögum. Biðtími eftir líffærum er langur og árlega deyja í heiminum þúsundir sjúklinga á biðlista. Á sama tíma og eftirspurnin eftir líffærum til ígræðslu heldur áfram að aukast hefur fjöldi líffæragjafa víðast haldist svipaður. Líffæri til ígræðslu fást fyrst og fremst frá látnum einstaklingum en einnig fást nýru í verulegum mæli frá lifandi gjöfum. Forsenda þess að unnt sé að nýta líffæri frá látnum gjöfum er að einstaklingur sé úrskurðaður látinn þegar heiladauði á sér stað þannig að hægt sé að fjarlægja líffærin áður en blóðrás stöðvast. Hér á landi voru sett lög um ákvörðun dauða og brottnám líffæra til ígræðslu árið 1991 þar sem skilgreint er að maður telst látinn þegar óafturkræf stöðvun hefur orðið á allri heilastarfsemi hans. Í lögunum er gert ráð fyrir ætlaðri neitun svo afla verður samþykkis nánustu ættingja fyrir líffæragjöf ef ekki hefur áður legið fyrir ósk hins látna þar að lútandi. Þessi lagasetning gerði kleift að nema brott líffæri til ígræðslu hér á landi en fram að því höfðum við eingöngu verið þiggjendur líffæra úr sameiginlegum líffærabanka Norrænu ígræðslusamtakanna, Scandiatransplant. […] Ekki er vitað hverjar eru meginástæður fyrir neitun líffæragjafar hér á landi. Vissulega ber að hafa í huga að þetta er afar viðkvæmt málefni því fjölskylda mögulegs líffæragjafa upplifir mikla sorg og missi á sama tíma og óskað er eftir að hún gefi líffæri hans. Hugsanlega hefur fræðslu fyrir almenning um líffæragjöf verið ábótavant. Einnig þarf að hyggja að því hvernig staðið er að öflun samþykkis fyrir líffæragjöf, einkum hvort læknar og annað starfslið gjörgæsludeilda sem annast þetta erfiða hlutverk hafi fengið næga þjálfun og hvernig henni er viðhaldið. Ýmsar leiðir hafa verið reyndar til að fjölga líffæragjöfum og hafa þær oft á tíðum verið umdeildar. Meðal annars hafa verið gefin út sérstök líffæragjafakort eða að ósk um að vera líffæragjafi hefur verið skráð á ökuskírteini.“ - Er ég að tala um erlendis, t.d. í Ástralíu, þar er þetta í ökuskírteinunum. - „Reyndar kemur á óvart að líffæragjafakort hafa lítil áhrif haft á fjölda líffæragjafa í Bandaríkjunum og stafar það líklega af því að engin lagaleg forsenda er fyrir hendi til að halda til streitu vilja mögulegs gjafa gegn fjölskyldumeðlimum ef þeir eru andvígir líffæragjöf. Víða í Evrópu hafa verið sett lög sem gera ráð fyrir ætluðu samþykki fyrir líffæragjöf. Veita þau læknum lagalega heimild til að fjarlægja líffæri til ígræðslu ef ekki liggur fyrir skráð neitun hlutaðeigandi einstaklings. Þær þjóðir sem hafa hæst hlutfall líffæragjafa í heiminum, Austurríki, Belgía og Spánn, búa allar við slíka löggjöf. Lengst hefur verið gengið í Austurríki og Belgíu en þar er ekki leitað samþykkis fjölskyldumeðlima fyrir brottnámi líffæra hins látna. Í flestum öðrum löndum er leitað eftir samþykki fjölskyldu hins látna þrátt fyrir að stuðst sé við ætlað samþykki.“ - Og það er það sem við erum að tala um hér í þessu frumvarpi. - „Þessi nálgun sem grundvallast á samábyrgð allra þegna samfélagsins“ - þ.e. eins og þetta er í Austurríki og Belgíu - „hefur verið umdeild þar sem hún stríðir gegn sjálfsákvörðunarrétti einstaklinga. […] Hvaða úrræði til að fjölga líffæragjöfum koma þá til greina hér á landi? Mikilvægt er að efla fræðslu fyrir almenning, gera hana markvissari og beina henni í auknum mæli að ungu fólki. Stuðla þarf að umræðu um líffæragjöf innan fjölskyldunnar. Einnig kemur til álita að setja á stofn opinbera skrá yfir líffæragjafa sem samhliða aukinni almenningsfræðslu ætti að geta skilað árangri. Nauðsynlegt er að tryggja að sem flestir sjálfráða einstaklingar taki afstöðu og mætti gera það með tengingu við aðra opinbera skráningu, svo sem útgáfu ökuskírteinis. Þá er þýðingarmikið að sú ákvörðun einstaklings að gerast líffæragjafi sé virt að honum látnum. Loks er mikilvægt að efla þjálfun þeirra fagaðila sem annast öflun samþykkis frá aðstandendum til líffæragjafar því það gæti hugsanlega aukið fjölda líffæragjafa.“ Í greininni Líffæragjafir á Íslandi 1992–2002 í sama tölublaði Læknablaðsins eru eftirfarandi upplýsingar um líffæragjafir: „Ekki koma fram í sjúkraskrám skýringar á því af hverju aðstandendur höfnuðu líffæragjöf enda hefur heilbrigðisstarfsfólk engin leyfi að spyrjast fyrir um slíkt. Í erlendum rannsóknum hefur verið bent á nokkra þætti sem kunna að hafa áhrif á afstöðu ættingja: 1. Skilningur á því að hvað er að vera „heiladáinn“ er ekki til staðar. Annaðhvort eru útskýringar heilbrigðisstarfsfólks ekki nægilega skýrar eða aðstandendur skilja þær ekki til fulls vegna tilfinningalegs uppnáms við skyndilegt fráfall náins ættingja. Venjuleg skilmerki fyrir dauða eru enda ekki til staðar þegar öndun og blóðrás er viðhaldið með vélum. 2. Trú og menningarlegur bakgrunnur eru talin geta haft áhrif á afstöðu ættingja. Þess má þó geta að öll stærstu trúfélög heims líta líffæragjöf og líffæraígræðslur jákvæðum augum og líffæraígræðslur eru stundaðar um heim allan. Einnig er talið að menntun og fræðsla um líffæraígræðslur hafi mikilvæg áhrif á afstöðu hvers og eins og samfélagsins í heild. 3. Hvenær leitað er leyfis. Lögð er áhersla á að fara ekki fram á líffæragjöf samtímis því sem fregnir um andlát eru fluttar fjölskyldunni, heldur láta tíma líða á milli. Hins vegar velta aðstandendur stundum sjálfir upp spurningum um líffæragjöf, jafnvel áður en andlát hefur verið formlega tilkynnt, og þá er venja að svara af fullri hreinskilni. 4. Framkoma þess sem leitar leyfis. Það hefur sýnt sig að ættingjar samþykkja frekar líffæragjöf ef sá sem ber upp spurninguna hefur reynslu af slíkum samtölum. Aðstæður eru alltaf erfiðar við sviplegt fráfall, bæði fyrir ættingja og starfsfólk. Spurning um líffæragjöf eykur enn álagið á alla aðila. Mikilvægt er að sá sem leiðir slíkt samtal hafi verið þjálfaður til þess. 5. Vilji hins látna. Ef afstaða hins látna til líffæragjafa hefur verið þekkt fylgja ættingjar henni nánast undantekningarlaust. Því miður er hún yfirleitt ekki kunn sem gerir ættingjum erfitt fyrir að taka ákvörðun þar sem þeir þurfa að gera sér í hugarlund afstöðu hins látna. Í þessu sambandi má benda á að kannanir erlendis benda til að ættingjar sem hafa samþykkt líffæragjöf séu sáttari við ákvörðun sína en þeir sem hafna henni. Hér á landi var talsverð umræða um líffæragjafir og líffæraígræðslur þegar lög um þau voru tekin í gildi 1991. […] Markviss fræðsla mætti þó væntanlega vera meiri. Ef aðstandendur hafna tíðar líffæragjöfum kann það að stafa af skorti á fræðslu og þjóðfélagsumræðu.“ Frá árinu 1995 hefur landlæknisembættið gefið út bækling um líffæragjafir þar sem fólk er hvatt til að taka afstöðu til líffæragjafar. Með því að fylla út svokallað líffærakort, sem fylgir bæklingnum, er fólki gert kleift að upplýsa um að það sé samþykkt líffæragjöf. Árið 2008 beindi fyrrverandi þingmaður Framsóknarflokksins, Siv Friðleifsdóttir, fyrirspurn til heilbrigðisráðherra um fjölda líffæragjafa hérlendis miðað við Lífsskrá. Svar heilbrigðisráðherra var á þá vegu að fjöldi útgefinna líffæragjafakorta væri ekki þekktur. Í nýlegri samantekt frá starfshópnum „Annað líf“ ásamt sjúklingasamtökunum Hjartaheillum, Félagi nýrnasjúkra og Samtökum lungnasjúklinga kemur fram að það þurfi að tryggja að heilbrigðisstarfsfólk geti auðveldlega nálgast upplýsingar um líffæragjafa. Gagnagrunnur er mikilvægur í þessu sambandi. Flutningsmenn frumvarpsins telja að við vinnslu málsins skuli sérlega líta til löggjafar í Noregi, Finnlandi og Svíþjóð. Nefna má nokkur atriði úr sænsku löggjöfinni um líffæragjafir. Þar segir að heimilt sé að fjarlægja líffæri úr látnum einstaklingi hafi hann veitt samþykki sitt fyrir því eða að það sé í samræmi við viðhorf hans. Að öðrum kosti má fjarlægja líffæri úr látnum einstaklingi ef hann hefur ekki tjáð skriflega að hann sé mótfallinn slíku eða að tilefni sé til að ætla að það fari gegn viðhorfum hans. Ef gögnin um viðhorf hins látna eru mótsagnakennd, eða að öðru leyti eru sérstakar ástæður gegn líffæragjöf, á ekki að gera aðgerðina. Þrátt fyrir að heimild sé fyrir því að fjarlægja líffæri úr látnum einstaklingi, samkvæmt fyrrgreindum skilyrðum, er líffæragjöf ekki heimil ef aðstandendur eru mótfallnir henni. Sænsku lögin kveða á um að nánustu aðstandendur hins látna skuli upplýstir um réttinn til þess að neita líffæragjöf. Þeir eiga að fá nægan tíma til að taka afstöðu um málið. Að lokum langar mig til að upplýsa þingheim og aðra sem fylgjast með störfum þingsins um að líffæragjöf eins manns getur bjargað sjö lífum eða bætt lífsgæði sjö einstaklinga umtalsvert. Ég þakka gott hljóð og vona að málið fái sanngjarna umfjöllun í nefndinni og síðan í 2. umr. á þinginu og ég vona að hægt verði að ljúka því og ganga út frá ætluðu samþykki til líffæragjafa landsmönnum öllum til heilla.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur fyrir ágæta ræðu þar sem hún reifaði þetta mál. Það hefur reyndar komið fyrir þingið áður. Það gengur eiginlega út frá því að fólk þekki lög. Nú er það þannig að fólk þekkir yfirleitt ekki lög. Ef við færum út á götu og spyrðum menn hvort þeir vissu eitthvað um þetta mál er ég nærri viss um að það sárafáir vissu eitthvað um það. Það er akkúrat vandamálið í þessu máli. Velflestir vilja gefa blóð og nýru og fleira, þannig að ég hugsa að það sé nú rétt að velflestir vilji gefa þetta, en svo eru hins vegar menn og konur sem ekki vilja það, t.d. af trúarlegum ástæðum. Einn sem ég talaði við óttaðist að hann væri ekki almennilega dauður þegar búið væri að taka úr honum líffærin o.s.frv., þannig að það eru ýmis atriði í þessu máli. Í fyrsta lagi er spurningin: Á samfélagið líkama okkar? Það er spurningin sem mér finnst að heimspekingurinn komist að niðurstöðu um, að í rauninni sé hægt að færa rök fyrir því að allir vilji gefa líffæri þó að þar með sé hægt að ætlast til þess að menn samþykki það af siðferðilegum ástæðum. Ég er ekki sammála því. Ég held að einstaklingurinn eigi að geta tekið um það ákvörðun. Ég spyr hv. þingmann: Hafa nefndarmenn kynnt sér það sem fram kom hjá mér í fyrri umræðu um að þetta yrði sett í framtal, þ.e. að þegar menn teldu fram hökuðu þeir við einn reit: „Ég vil gefa líffæri“ eða „Ég vil ekki gefa líffæri“? Þar með lægi það fyrir. Það liggur svo hratt fyrir að hægt er að fá upplýsingar á engum tíma, það þarf ekki að leita uppi ættingja eða aðra slíka til að fá samþykki. Það er hægt að fá svarið strax. Oft er þetta spurning um mínútur eða sekúndur hvort hægt sé að nýta líffærin. Ég verð að segja eins og er að mér finnst það miklu betri leið. Ég spyr hv. þingmann: Könnuðu flutningsmenn málsins þá leið í staðinn fyrir að ætla að ganga út frá því að samfélagið eigi líkama fólks?

Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið. Ég held að það skýri enn þá betur það frumvarp sem nú liggur fyrir. Ég byrja á að svara spurningunni. Já, ég þekki álit hv. þingmanns, hugmyndina um að merkja við þetta í skattframtali. Ég var meira að segja með það í drögum að frumvarpinu. Í 1. gr. núverandi frumvarps stendur: „… eða skrá á annan hátt sem tryggt þykir að muni koma fram við andlát hans.“ En í drögunum var hugmyndin að það væri reitur t.d. í skattframtali þar sem maður gæti hakað við ef maður vildi ekki gefa. Ég ákvað að vera ekki svo smámunasöm í frumvarpinu, málið mun fara fyrir nefndina. Þá mun þessi útfærsla kannski verða rædd betur og hvernig best sé að koma þessum upplýsingum á framfæri. Ég er sammála hv. þm. Pétri Blöndal, samfélagið á ekki líkama okkar, en eins og ég kom inn á í ræðu minni áðan er það þannig t.d. í Belgíu og Austurríki. Það frumvarp sem ég mæli nú fyrir gengur ekki svo langt. Ef maður vill ekki gefa líffæri þá kemur maður því á framfæri, t.d. í skattframtalinu sínu eða á annan hátt og ef aðstandendur neita gildir sú neitun.

Herra forseti. Ég þakka fyrir svörin. Enn er verið að tala um að menn eigi að gefa upplýsingar um það ef þeir vilja ekki gefa. Af hverju í ósköpunum biðjum við menn ekki um að koma með jákvætt svar: „Ég vil gefa“? Það er bara þannig að velflestir vilja gefa. Ég mundi vilja að það stæði í skattframtölum: „Viltu gefa líffæri? Já/Nei“. Þá krossa menn bara við. Þá væri hægt að hafa það þannig þegar menn telja fram á netinu að þeir krossuðu bara í annað hvort og hægt væri að klikka þarna á til þess að fá lýsingu og skýringu hvað það þýðir að veita samþykki fyrir því að líffæri sé tekið. Mér finnst það vera miklu einfaldari leið fyrir utan það hvað hún er hröð. Það þarf ekki að hafa upp á einhverjum ættingja til að spyrja hann: Hvað telur þú að hinn látni hefði nú hugsanlega viljað meðan hann var heill heilsu? Mér finnst það miklu einfaldari leið og ég skil ekki af hverju flutningsmenn fara ekki þá leið að segja það skuli tekið fram að menn geti hakað við já eða nei í skattframtali, að við tökum það bara fyrir. Ég hugsa að svona 70, 80, 90%, mundi ég giska á, upp í 95% mundu vilja gefa líffæri úr sér að þeim látnum. Þetta er mjög hraðvirkt, það þarf bara að hringja í skattstofuna, fyrir vissa aðila eins og lögregluna og aðra getur verið opinn aðgangur allan sólarhringinn á netinu, þá er hægt að fá að vita strax hvort þessi maður vill gefa líffæri eða ekki.

Ég heyri það á máli hv. þingmanns að við erum sammála í stórum dráttum, þ.e. við erum örugglega sammála um að við viljum fjölga líffæragjöfum á Íslandi þannig að fleiri geti fengið betri lífsgæði og jafnvel bjargað lífi einstaklinga. Ég held að það sé alveg ljóst. En eins og ég fór yfir áðan í ræðu minni liggur stór siðferðisleg hugmynd þarna að baki, að það sé eðli mannsins að vilja hjálpa náunganum, að við viljum gefa frekar en að gera það ekki. Hugmyndin með frumvarpinu er akkúrat að einfalda ferlið þannig að það séu færri spurningar en eru nú í dag til þess að þurfa ekki að standa frammi fyrir ættingja í sorg og þurfa að spyrja hann: Má ég taka líffærin úr ættingja þínum? Það er ekki staða sem fólk vill vera í. Það væri mun hreinlegra að hafa þetta í einhvers konar skrá eins og hv. þingmaður bendir á. Það er þá eitt útfærsluatriði. Eiga að vera tveir krossar: Já eða nei? Á að vera einn kross? Eða bara nei og ganga út frá ætluðu samþykki? Eins og hv. þingmaður bendir á er málið búið að vera lengi í pípunum og það er kominn tími til að við klárum það. Ég er sannfærð um það að miðað við þann áhuga sem málið hefur vakið og hversu þverpólitískt það er, sem sést á meðflutningsmönnunum, að við hljótum að geta lent því þannig að það verði öllum til heilla.

Virðulegi forseti. Ég vil, sem meðflutningsmaður á því frumvarpi sem hér er lagt fram, þakka hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur. Frumvarpið fjallar um breytingu á lögum um brottnám líffæra, nr. 16/1991. Það eru atriði í þessu sem ég vildi fá tækifæri til að hnykkja á. Það eru framfarir í læknavísindum sem gera okkur kleift að bjarga fleiri mannslífum og svo er möguleiki á því að færa okkur nær löggjöf í Noregi, Svíþjóð og Finnlandi og í fleiri löndum reyndar. Svo er það hin siðferðislega hlið sem komið var inn á í máli hv. þm. Péturs H. Blöndals. Ég trúi því að við séum sammála þar. Þetta er spurning um útfærslu og er ekki annaðhvort ætlað samþykki eða ætluð neitun heldur hvort tveggja. Við getum þá gert upp við okkur að kosturinn við það - það má vel vera að það geti bætt frumvarpið - er að um leið er hægt að upplýsa og fræða. Það er mjög mikilvægt að áætluðum breytingum fylgi upplýsingagjöf og fræðsla.

Herra forseti. Ég þakka hv. 1. flutningsmanni þessa máls, hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur, fyrir merkilega og sköruglega framsögu og ákaflega fræðandi - sömuleiðis fyrir að veita mér þann heiður að vera hluti af þeim hópi flutningsmanna sem fylgir henni með þetta mál. Þetta er ákaflega jákvætt og framfarasinnað mál. Það hefur mörgum sinnum verið rætt hér í þinginu og alla jafna hafa undirtektir þingsins verið ákaflega góðar. Mér finnst sú umræða sem hv. þm. Pétur H. Blöndal stendur fyrir nú eins og áður ákaflega eftirtektarverð líka. Ég er að sjálfsögðu þeirrar skoðunar, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal, að við eigum sjálf líkama okkar, það eignarhald gildir fram yfir lát. Ég hygg hins vegar að ef við erum þeirrar skoðunar að við viljum ekki gefa part af honum eftir að við erum látin - að þeir sem því viðhorfi fylgja muni örugglega láta það viðhorf í ljós áður en kemur að endadægri. Líkurnar á því aukast eftir því sem umræða og fræðsla um þetta mál verður meiri. Sannarlega er þörf á því. Þá vísa ég sérstaklega til úttektar sem rakin er í greinargerð sem hv. 1. flutningsmaður fór ítarlega yfir og gerð var á árunum 1992–2002, spannaði heilan áratug. Það var eftirtektarvert að á þeim áratug fækkaði þeim sem vildu veita samþykki sitt fyrir því að líffæri úr ættingja sem látinn er yrði nýtt. Vitaskuld er um að ræða djúpstætt siðferðislegt álitaefni. Í þessu felst brottnám líffæra eftir að vitsmunalega eða andlegu lífi er lokið eins og það er merkt á heilastarfsemi með læknisfræðilegum aðferðum en áður en hjartað hættir að slá. Frá fornu hafa menn jafnan litið svo á að lok lífs séu þegar hjartað hættir að slá. Það er vel skiljanlegt að mörgum renni kalt vatn milli skinns og hörunds andspænis því að þurfa að vega og meta slík álitaefni. Þess vegna fannst mér besti parturinn í ræðu hv. þm. Silju Daggar Gunnarsdóttur vera með hvaða hætti hún skýrði hvernig menn reru fyrir allar víkur í þeim efnum. Það er alveg ljóst að samkvæmt greinargerð með frumvarpinu er sérstakt tillit tekið til einstaklinga vegna ungs aldurs, vegna veikinda eða annarra þátta sem gætu komið í veg fyrir að menn létu í ljósi upplýsta ákvörðun eða að hún lægi fyrir. Það finnst mér vera kannski besti kosturinn við þann málatilbúnað sem rakinn var áðan. Ég tek undir með hv. 1. flutningsmanni að ég tel öll efni til þess að nefndin velti fyrir sér leiðinni sem hv. þm. Pétur H. Blöndal velti hér upp, þ.e. að jákvætt samþykki lægi fyrir áður en til þessa kemur. Mér finnst það ágætisaðferð sem hann hefur reifað hér í dag og reyndar tvisvar áður og er honum sammála um að það yrði mjög hátt hlutfall sem mundi veita samþykki sitt fyrir fram ef fólk ætti kost á því að haka við það á skattskýrslunni sinni. Ég vil í öllu falli taka undir það með hv. flutningsmanni að hér er um að ræða mál sem bjargar lífi fólks, mál sem er fullkomlega óflokkspólitískt í eðli sínu. Ég hvet þingheim til að slá skjaldborg um það.

Herra forseti. Ég ætla að tala fyrir máli sem hefur reyndar verið flutt áður. Hv. fyrrverandi þingmaður, Siv Friðleifsdóttir, flutti sambærilega eða allt að því sömu þingsályktunartillögu á 140. og 141. löggjafarþingi. Um er að ræða innleiðingu á merki sem kallast broskarlinn í Danmörku. Það þarf ekki endilega að vera broskarl en hugmyndin er að skýrslur, eftirlitsskýrslur heilbrigðisfulltrúa, séu gerðar aðgengilegar, þ.e. úttektir. Eftir hverja úttekt er fyllt út skýrsla. Í dag hafa neytendur eða almenningur ekki aðgang að upplýsingunum en hugmyndin er að þær verði gerðar aðgengilegar. Hugmyndin er sótt til Danmerkur og ég þekki þetta mál ágætlega vegna þess að í fyrra starfi var ég að reyna að kynna þetta mál og Neytendasamtökin hvöttu stjórnvöld til að innleiða kerfið árið 2011 en varð ekki ágengt. Siv Friðleifsdóttir tók það síðan upp hér á þingi og það strandaði í nefnd. En við horfum til þess að Danir hafa verið með þetta kerfi frá árinu 2001 þannig að góð reynsla er komin af því. Svo að ég útskýri þetta aðeins nánar er verið að upplýsa neytendur um ástand veitingastaða, ísbúða, bakaría og annarra staða sem selja matvæli, þetta gengur fyrst og fremst út á þess háttar fyrirtæki. Mér finnst þetta vera mjög þarft mál. Þetta eykur gagnsæi, það að neytandinn er upplýstur um þetta, og eykur líka sýnileika eftirlitsins, sem ég held að sé gott. Það er ekki verið að tala um aukið eftirlit, bara svo að það komi fram, það er mjög mikilvægt. Heilbrigðisfulltrúinn þarf hvort er að mæta á svæðið og gera skýrslu. Eini munurinn er að skýrslan fer ekki í möppu, hún fer á glugga eða á áberandi stað við inngang og er einnig sett á netið. Danir hafa þann háttinn á að þeir nota broskarla, fjóra. Ef eitthvert fyrirtæki hefur ítrekað fengið þann kall sem brosir breiðast fær fyrirtækið „elite-smiley“ og þá minnkar eftirlit á þeim stað, þ.e. fyrirtækið er látið í friði þó að það geti alltaf átt von á skyndiúttekt. Þá er hægt að einbeita sér að þeim sem standa sig síður vel. Danmörk er fyrsta landið sem er með svona kerfi á landsvísu en sambærilegt kerfi hefur til dæmis verið sett upp í Þrándheimi í Noregi. Nú eru Bretar að innleiða svona kerfi og miðað er við að búið verði að innleiða það alls staðar í lok ársins. Ég held því að þetta sé eitthvað sem muni koma, að þetta sé framtíðin. Ég held að við ættum ekkert að bíða allt of lengi eftir því heldur vona ég að þetta muni bara ganga til nefndarinnar sem horfi á þetta jákvæðum augum. Ég get ekki séð að mikill kostnaður sé fólginn í þessu því að eins og ég hef ítrekað bent á þarf að fara í eftirlitið hvort eð er. Danir eru nú þegar með kerfi þannig að við getum sótt í reynslubanka þeirra og ég veit að Matvælastofnun hefur kynnt sér þetta mál nokkuð. Það er kannski rétt að taka fram að í Danmörku voru reyndar bæði heilbrigðisfulltrúar og fyrirtæki frekar gagnrýnin í upphafi og þetta var pólitísk ákvörðun sem var tekin þar. En reynslan hefur sýnt að í dag er almenn sátt um þetta kerfi og engar efasemdir svo að ég viti til. Ég ætla svo sem ekkert að vera að ræða þetta mjög lengi. Greinargerðin með þingsályktunartillögunni er mjög skýr og ég vænti þess að þingmenn lesi hana. Það er kannski mikilvægur punktur í þessu að velta því fyrir sér hver hafi eftirlit með eftirlitinu. Auðvitað væntir maður þess að heilbrigðisfulltrúar fari á alla þá staði sem þeim ber að fara á og skoði það sem þeim ber að skoða, en maður hefur kannski ekkert í höndunum um það. En með því að gera skýrslurnar svona aðgengilegar þá fer það ekkert á milli mála. Það eykur tiltrú á eftirlitskerfinu og einnig á fyrirtækjunum. Ég held ég hafi farið yfir allt sem máli skiptir. Neytendasamtökin sendu erindi sitt 2011 og fengu svar tveimur árum seinna, eftir að erindið hafði verið ítrekað. Eftir því sem ég hef heyrt var talað um tímaskort og fjármagn sem helstu ástæðu þess að stjórnvöld voru ekki jákvæð gagnvart þessu. En ég get ekki séð stóra kostnaðinn við þetta, ég held að þetta sé klárlega til bóta. Ég vona að málið fái jákvæða meðferð hjá nefndinni.

Virðulegi forseti. Þetta er í annað skipti sem ég mæli fyrir þessu frumvarpi hér á Alþingi. Reyndar hef ég verið 1. flutningsmaður að því í tvö skipti í viðbót en málið komst ekki á dagskrá á tveimur þingum. Með frumvarpinu er lagt til að persónukjör verði fært í lög um kosningar til Alþingis. Ég lít á það sem mikla lýðræðisbót ef frumvarpið nær fram að ganga. Af hverju? Jú, af því að það veitir kjósendum meiri völd í kjörklefunum. Kjósendur geta þá haft meiri áhrif á hverjar eða hverjir veljast til þeirra starfa en raunin er nú. Möguleikar íslenskra kjósenda til að hafa áhrif á hvaða einstaklingar ná kjöri í kosningum eru minni en almennt tíðkast í löndunum í kringum okkur ef frá eru taldar kosningar til þings í Noregi. Virðulegi forseti. Sumir gera lítinn greinarmun á prófkjörum og persónukjöri og segja hið síðarnefnda framlengja prófkjör fram á kjördag. Ég er ósammála því. Að minnsta kosti tvö veigamikil atriði gera það að verkum að ekki er hægt að leggja prófkjör og það sem við köllum persónukjör að jöfnu. Í fyrsta lagi er persónukjör að mínu mati réttindi sem ber að tryggja kjósanda í lýðræðisríki. Þau réttindi tel ég að eigi að vera lögbundin og þess vegna tel ég að persónukjör eigi lítið skylt við prófkjör. En ef við föllumst á það að eitthvað sé skylt með prófkjörum og persónukjöri þá er stjórnmálaflokkunum það í sjálfsvald sett hvort þeir halda yfirleitt prófkjör eða ekki, og jafnvel þó að skráð sé í reglur stjórnmálaflokka að halda skuli prófkjör þá liggur í augum uppi að tiltölulega auðvelt er að breyta því. Einhverjir flokksmenn koma saman og ákveða að breyta því og þeir sem eru ekki í flokknum, þ.e. eru óflokksbundnir sem er reyndar meiri hluti kjósenda, hefðu ekkert um það að segja að sá kostur að halda prófkjör væri afnuminn. Við þetta má bæta að í flestum tilfellum er þátttaka í prófkjörum bundin við þá sem skráðir eru í flokk eða lýsa yfir stuðningi við tiltekinn flokk. Þar með eru réttindi þeirra sem vilja vera óflokksbundnir og halda pólitískum skoðunum fyrir sig minni en hinna að þessu leyti. Mér finnst það beinlínis ólýðræðislegt að líta fram hjá réttindum þessa fólks. Það eru vissulega margar aðferðir til við persónukjör. Í Finnlandi hefur kjósandinn einn kross sem hann notar til að merkja við eitt nafn og um leið gefur hann flokki frambjóðandans atkvæði sitt. Í Svíþjóð hefur kjósandinn ekki eins mikil áhrif en þó nokkur. Þar getur kjósandinn einnig notað einn kross annaðhvort til að merkja við lista sem hefur verið raðað eða til að merkja við eitt nafn og lyfta þannig einum frambjóðanda upp, ef svo má að orði komast, en listinn fær náttúrlega atkvæðið líka. Frambjóðandi sem fær ákveðið lágmark, það var 8%, ég er satt að segja ekki alveg viss hvort það hafi nýlega verið lækkað aðeins, atkvæða flokksins merkt sérstaklega við sig nær kjöri hvar sem hún eða hann var á hinum raðaða lista. Það fyrirkomulag sem lagt er til í þessu frumvarpi gengur lengra að því leyti að kjósandinn getur greitt frambjóðendum á fleiri en einum lista atkvæði sitt, þ.e. hann getur valið frambjóðendur þvert á flokka. Samkvæmt frumvarpinu hefur kjósandinn um þrjá kosti að velja. Hann getur merkt við listabókstaf enda fellir hann sig við þá röð sem hefur verið sett á lista. Hann getur merkt við einn frambjóðanda og þá nýtist atkvæðið þeim lista sem frambjóðandinn sem atkvæðið hlýtur á sæti á en atkvæðið vegur náttúrlega þyngra fyrir þann frambjóðanda en hina sem eru kannski fyrir ofan hann á listanum. Í þriðja lagi getur hann skipt atkvæði sínu á svo marga frambjóðendur sem fjöldi þingmanna í viðkomandi kjördæmi segir til um og þannig kosið einstaklinga af hvaða lista sem vera skal. Sé kosið með þeirri aðferð skiptast atkvæðin milli lista í þeim hlutföllum sem kjósandinn hefur ákveðið. Í greinargerð með frumvarpinu er því lýst hvernig atkvæði reiknast listum og frambjóðendum. Þetta er svolítið flókið, virðulegi forseti, en ég ætla samt að renna í gegnum það. Segjum svo að atkvæði greidd lista skiptist þannig að 3.000 atkvæði séu greidd listanum einum og ekki merkt við neina frambjóðendur en 3.300 atkvæði hafi verið greidd frambjóðendum listans persónulega. Samtalan er þá 6.300 atkvæði sem ráða því hversu mörg þingsæti listinn hlýtur. Niðurstaðan gæti orðið tvö þingsæti. 3.000 atkvæði greidd listanum skiptast sem persónuleg atkvæði á fjóra efstu menn listans. Þeir hinir sömu gætu hafa fengið að auki einhver af hinum 3.300 persónulegu atkvæðum. Hafi hins vegar frambjóðandi neðar á listanum fengið fleiri persónuleg atkvæði en samanlögð atkvæði einhvers þessara fjögurra efstu þá flyst hann ofar og gæti hlotið kosningu. Lýsingin verður svo enn flóknari þegar kemur að því að atkvæði skiptist á milli flokka. Ég ætla að taka dæmi af kjósanda sem kýs að skipta atkvæði sínu á tíu staði, sem er hámark þar sem þingmenn kjördæmisins úr dæminu eru fimm. Kjósandinn hefur ákveðið að dreifa atkvæði sínu á milli lista. Listarnir hljóta þá brot úr atkvæði. Í því dæmi sem tekið er merkir kjósandinn við einn frambjóðanda á listum A og B, 1/10 úr atkvæði hvor. Hann merkir við þrjá frambjóðendur á listunum C og D sem eru þá 3/10 úr atkvæði hver. Loks merkir kjósandinn svo við tvo af lista F sem fær 2/10 úr atkvæði. Samtals gerir þetta einn heilan og kjósandinn hefur jafnframt kosið tíu einstaklinga. Virðulegur forseti. Eins og ég sagði þá er þetta nokkuð flókið og ég vil benda á greinargerð með frumvarpinu sem lýsir þessu mun nánar. Það er á vef Alþingis. Virðulegi forseti. Ég ætla að víkja stuttlega að áhrifum persónukjörs á fjármál stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna og áhrifum persónukjörs á endurnýjun á kjörnum fulltrúum og loks að áhrifum persónukjörs á kynjahlutfall kjörinna fulltrúa. Þetta eru atriði sem oft eru talin vera mótrök gegn því að taka upp persónukjör. Það liggur í augum uppi að flóknara verður að halda utan um fjármál flokka ef persónukjör er innleitt en ef stjórnmálaflokkar stilla framboðslista á flokksskrifstofum. Mér þykir þó fráleitt að halda að erfiðara sé að hafa skikk í þeim efnum við persónukjör en við prófkjör eins og þau tíðkast hér á landi. Eftirlit með því að farið sé að lögum og reglum um fjármál stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna þarf að vera í lagi. Það á við hvort heldur persónukjör er leyft eða ekki. Persónukjör breytir þar ekki nokkru um. Ég tel að þau mótrök að mun erfiðara verði að halda utan um hið fjármálalega eftirlit til að koma auga á misnotkun á fjármunum eða þeim reglum sem í gildi eru um fjármál stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna ættu ekki að koma í veg fyrir persónukjör. Því hefur verið haldið fram að endurnýjun verði minni og auðveldara sé fyrir þá sem fyrir eru að ná kjöri ef um persónukjör er að ræða en ef flokkar stilla upp. Rannsóknir hafa sýnt að sitjandi þingmenn og sveitarstjórnarmenn hafa meiri möguleika á að ná kjöri en nýliðar hvert sem kosningakerfið er. Þó hefur verið sýnt fram á að meiri endurnýjun á sér stað þegar listar eru bornir fram, þ.e. í hlutfallskosningum, en í einmenningskjördæmum. Einnig hefur verið sýnt fram á að endurnýjun er meiri í stærri kjördæmum en minni. Engar rannsóknir sem ég hef rekist á sýna að persónukjör hafi einhver sérstaklega neikvæð áhrif í þessum efnum. Það virðist því vera, virðulegi forseti, að eina leiðin til að tryggja endurnýjun sé sú að setja hámark á þann tíma sem fólk má gegna stöðum eða embættum sem kosið er til. Virðulegi forseti. Loks um kynjahlutföll. Því er gjarnan haldið fram að persónukjör hafi slæm áhrif á kynjahlutföll, á Alþingi í þessu tilfelli, og hlut kvenna á þjóðþingum eða í sveitarstjórnum sem kjörið er til. Það eru hins vegar engar rannsóknir til sem sýna að svo sé en í vangaveltum um þetta er oft bent á að konur eigi frekar á brattann að sækja í persónukjöri en þegar flokkar ráða alfarið röð á listum. Sumir stjórnmálaflokkar hafa lagt mikla áherslu á jöfn kynjahlutföll hér á landi og hafa sett sér reglur þar um og náð góðum árangri. Þá segja menn: Við megum ekki spilla þeim árangri. En, forseti, ég held að það sé nauðsynlegt í þessum efnum sem öðrum að halda sig við staðreyndir og staðreyndirnar eru þær að engar rannsóknir liggja fyrir um það að persónukjör hafi áhrif á hlut kvenna í kosningu til þings eða sveitarstjórna. Í þessari umræðu hefur einnig verið bent á að hlutur kvenna á þjóðþingum annars staðar á Norðurlöndum er mikill í samanburði við aðrar þjóðir og þar er persónukjör við lýði. Áhrif kjósenda á hverjir ná kjöri eru mjög mikil í Finnlandi en minni bæði í Svíþjóð og Danmörku; hlutfall kvenna þar á kjörnum samkomum er hátt. Á þjóðþingi Írlands þar sem persónukjör vegur mjög þungt er hlutur kvenna vissulega lítill en talið er að það megi frekar rekja til annarra þátta í írsku þjóðfélagi en kosningafyrirkomulagsins. Kjör Mary Robinson sem forseta Írlands hefur einmitt verið notað sem kennslubókardæmi um hvernig atkvæði nýtast í írska kosningakerfinu þar sem vald kjósandans í kjörklefanum er mjög mikið. Virðulegi forseti. Ég minni á að í kosningu til stjórnlagaþings hér á landi var gert ráð fyrir í reglunum að fulltrúar gætu orðið á bilinu 25–32 til þess að hægt yrði að jafna kynjahlutföll eftir á. Kosningin féll hins vegar þannig að ekki þurfti að nota þetta svigrúm vegna þess að kjósendur sáu til þess sjálfir að kynjahlutfallið var jafnt. Ég held að það sé reyndar orðið þannig hér á landi að fólk hafi í huga að kynjahlutföll eigi að vera sem jöfnust. Ég held að okkur konum stafi engin hætta af því þó að kjósandinn hefði meiri völd í kjörklefanum en hann hefur nú, nema síður væri. Virðulegi forseti. Ég ætla mér ekki að spá fyrir um hvernig kjósendur muni nýta sér þann möguleika að kjósa fólk af hinum ólíku framboðslistum. Stjórnmálaflokkar standa auðvitað fyrir ákveðna lífssýn og frambjóðendur þeirra eru eða ættu alla vega að vera merkisberar þeirrar lífssýnar, en við þurfum að átta okkur á því að persónukjör eru ekki fyrir stjórnmálamenn eða stjórnmálaflokka. Það er ekki þess vegna sem tillagan er lögð fram heldur er persónukjör fyrir kjósendur svo að þeir hafi meira vald, þeir hafi meiri áhrif. Einhverjir þeirra kunna að vilja velja fólk til starfa fremur en stjórnmálaflokka. Við gerum þeim það kleift með því að afgreiða þetta frumvarp. Virðulegi forseti. Frumvarp þetta er í efnisatriðum samhljóða frumvarpi sem Vilmundur Gylfason flutti á Alþingi í febrúar árið 1983, þ.e. fyrir rúmum 30 árum. Síðan hefur mikið vatn runnið til sjávar og miklar breytingar orðið í mörgum ef ekki flestum efnum. Ekkert hefur þó bifast í þeim efnum sem þetta frumvarp lýtur að. Ég ætla að láta öðrum það eftir að álykta um af hverju svo er. Virðulegi forseti. Ég legg til að málinu verði vísað til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um stuðning við sjálfsákvörðunarrétt íbúa Vestur-Sahara. Meðflutningsmenn mínir á tillögunni eru hv. þingmenn Katrín Jakobsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Birgitta Jónsdóttir, Róbert Marshall, Helgi Hjörvar, Björk Vilhelmsdóttir og Höskuldur Þórhallsson. Texti ályktunarinnar er stuttur. Þar segir einfaldlega, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela utanríkisráðherra að beita sér á alþjóðavettvangi fyrir því að sjálfsákvörðunarréttur íbúa Vestur-Sahara verði virtur.“ Á bak við þessi fáu orð býr mikil saga sem rétt er að rekja hér í nokkrum orðum. Vestur-Sahara er strjálbýlt land á norðvesturströnd Afríku. Íbúarnir eru um hálf milljón talsins en stærð landsins er meira en tvöfalt flatarmál Íslands. Landið er ríkt af auðlindum, jafnt jarðefnum, svo sem fosfati sem og fiskimiðum, og talið er líklegt að olíu sé að finna úti fyrir ströndum þess. Til ársins 1975 laut landið stjórn Spánverja og nefndist þá Spænska-Sahara. Íbúar landsins, Sahrawi-þjóðin, batt vonir við að öðlast sjálfstæði við brottför Spánverja. Þess í stað réðust nágrannaríkin inn í landið, Marokkó úr norðri og Máritanía úr suðri. Að lokum hernámu Marokkómenn landið og hafa farið þar með völd til þessa dags. Yfirráð Marokkós hafa einkennst af rányrkju auðlinda og markvissri viðleitni til innlimunar svæðisins. Sahrawi-þjóðin býr nú ýmist innan landamæra Vestur-Sahara eða í flóttamannabúðum í Alsír. Vopnuð barátta var á milli Marokkóhers og Pólisaríó, sjálfstæðishreyfingar Vestur-Sahara, um margra ára skeið. Árið 1991 var hins vegar samið um vopnahlé sem haldið hefur til þessa dags með hjálp friðargæsluliða Sameinuðu þjóðanna. Sameinuðu þjóðirnar hafa aldrei viðurkennt innlimun Marokkós á Vestur-Sahara og skilgreina Sameinuðu þjóðirnar og Alþjóðadómstóllinn landið, með leyfi forseta, sem „svæði sem ekki nýtur sjálfstjórnar“. Þess hefur margsinnis verið krafist að Marokkóstjórn viðurkenni sjálfsákvörðunarrétt íbúa Vestur-Sahara, þar með talið flóttamanna, og að landsmönnum verði sjálfum leyft að ákvarða framtíð sína. Áætlanir um þjóðaratkvæðagreiðslu um framtíð svæðisins hafa verið kynntar af fulltrúum Sameinuðu þjóðanna og fengið samþykki þeirra og Sahrawi-fólksins, en Marokkóstjórn hefur ætíð neitað samvinnu. Alþjóðleg mannréttindasamtök hafa harðlega gagnrýnt framferði Marokkómanna í Vestur-Sahara, þar á meðal ofsóknir í garð andófsmanna. Á nýlegum stofnfundi vinafélags Vestur-Sahara á Íslandi sögðu erlendir sérfræðingar m.a. frá handtökum á andstæðingum hernámsins og svimandi fangelsisdómum fyrir litlar eða engar sakir þar sem almennir borgarar eru dæmdir af herdómstólum. Má þar nefna baráttumann sem nýverið var dæmdur í 35 ára fangelsi fyrir glæp sem var þó samkvæmt ákærunni ekki framinn fyrr en tveimur dögum eftir að maðurinn var handtekinn. Hann var sem sagt kominn í fangelsi þegar glæpurinn sem hann átti að hafa framið var framinn. Tilraunir til að fá það samþykkt í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna að friðargæsluliðið í landinu fylgist líka með mannréttindabrotum hafa hins vegar alltaf strandað á neitunarvaldi Frakka. Hernámið hefur áhrif á líf allra íbúa landsins. Hver einasta fjölskylda er klofin þar sem sumir búa innan landamæra Vestur-Sahara en aðrir í flóttamannabúðum í Alsír, eins og fyrr segir. Ferðalög þarna á milli eru hins vegar útilokuð þótt ekki sé nema vegna 2.200 km öryggisgirðingar sem klýfur landið í tvennt. Girðingin sjálf er víst ekkert sérstaklega há eða burðug. Hún er hins vegar umlukin stærsta jarðsprengjubelti í heimi svo enginn hættir sér þar í gegn. Rétt er að taka fram að ályktun þessi felur ekki í sér breytingu á afstöðu Íslands til Vestur-Sahara. Núverandi afstaða íslenskra stjórnvalda er sú sama og Sameinuðu þjóðanna; við viðurkennum ekki yfirráð Marokkós á Vestur-Sahara og viljum að íbúar landsins fái sjálfir að ráða framtíð sinni. Tilgangur þingsályktunartillögunnar er hins vegar sá að hvetja utanríkisráðherra til að hefja fyrir Íslands hönd virka baráttu fyrir því að sjálfsákvörðunarréttur fólksins verði virtur. Málefni Vestur-Sahara mundu þannig færast ofar á forgangslista utanríkisþjónustunnar. Ógæfa Sahrawi-þjóðarinnar felst nefnilega í því að hún er fámenn og afskekkt. Örlög Vestur-Sahara skipta stórveldi heimsins litlu máli auk þess sem einstök ríki og ríkjabandalög sjá sér hag í að halda góðum tengslum við stjórnvöld í Marokkó. Í mínum huga liggur þó nokkuð beint við að Íslendingar láti sig málefni Vestur-Sahara varða. Þetta eru tvær fámennar þjóðir í strjálbýlum löndum við Atlantshaf. Ísland hefur lagt sig eftir því á vettvangi alþjóðamála að styðja við baráttuna fyrir sjálfsákvörðunarrétti smáþjóða. Má í því samhengi sérstaklega nefna stuðning við sjálfstæðisbaráttu Austur-Tímor, Eystrasaltsríkin og Palestínu. Með því að tala máli Sahrawi-fólksins á alþjóðavettvangi gætu íslensk stjórnvöld lagt mikilvægt lóð á vogarskálar friðar og lýðræðis í Norðvestur-Afríku. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til síðari umræðu og hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir þessa þingsályktunartillögu og að fá að vera meðflutningsmaður að henni og ég þakka hv. þingmanni fyrir að varpa ljósi á aðstæður í Vestur-Sahara og Sahrawi-þjóðarinnar. Ég held að það sé mjög hollt fyrir okkur. Við erum smáþjóð sem var undir nýlenduherrum rétt eins og Sahrawi-þjóðin sem var undir Spánverjum. Nú erum við komin í álnir og eigum að geta gefið af okkur eins og við höfum verið að gera gagnvart öðrum smáþjóðum. Allur svona stuðningur skiptir sköpum. Ég þekki það frá ferðum mínum til Palestínu hvað stuðningur Íslendinga hefur skipt þar gríðarlega miklu máli. Hann hefur verið að einhverjum hluta til í hjálpar- og neyðaraðstoð en móralski stuðningurinn er líka svo mikilvægur, að það sé þjóð sem standi með annarri þjóð. Ég vona að málið fái brautargengi. Mér finnst það vera mjög vel rökstutt og góð greinargerð fylgir því. Ég ætla því að reyna að fylgja því úr hlaði og þakka fyrir þetta góða mál.

Frú forseti. Ég vil í örstuttu máli lýsa stuðningi mínum við þessa þingsályktunartillögu sem hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir er 1. flutningsmaður að. Ég er í prinsippinu þeirrar skoðunar eins og ákaflega margir Íslendingar, held ég, að þjóðir eigi að hafa sjálfstæðan rétt til að ákvarða um framtíð sína og hvort þær séu hluti af öðru ríki eða sjálfstætt ríki. Ég tel að það eina hugsanlega sem 1. flutningsmaður og frumkvöðull að tillögunni hefði getað gert betur væri að leiðbeina hæstv. utanríkisráðherra um það hvernig hann á að gera þetta með því að vísa til þess hvernig fyrri ríkisstjórn stóð að málum gagnvart Palestínu. Stuðningur Íslands við fullveldi Palestínu var ekkert sem datt af himnum ofan. Við tókum þrjú ár í að undirbúa hann. Málið var ákaflega umdeilt og þess vegna var mikilvægt fyrir okkur og reyndar kannski Palestínu líka að við gerðum það algjörlega heyrum kunnugt með löngum fyrirvara hvað við hygðumst fyrir. Það gerðum við. Ríkisstjórnin fól mér að flytja stuðninginn hvarvetna sem ég gæti og ekki síst á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Við gerðum afstöðu okkar mjög ljósa þar áður en við gripum til þess að stíga hið mikilvæga skref og á þeirri vegferð allri fikruðum við okkur stöðugt nær því marki og það var mikilvægt. Kannski mikilvægara í því tilviki af því að eins og hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir veit voru voldug bandalagsríki mjög andsnúin þeirri ákvörðun og gerðu svo sem sitt til að hafa áhrif þar á þó að minna bæri á þeirri viðleitni en við bjuggumst við vegna þess að um svipað leyti brast á Wikileaks-málið og bandarísk stjórnsýsla lamaðist um skeið. Íslendingar hafa feril í þessum málum. Við höfum alltaf ef á hefur þurft að halda stigið skrefinu lengra en aðrar þjóðir til að hjálpa litlum þjóðum sem hafa verið að brjótast til sjálfstæðis. Ég vísa til þess að sjálfsögðu, sem er þekktasta dæmið, þegar Íslendingar 1991 staðfestu og lýstu yfir stuðningi við endurnýjað fullveldi Eystrasaltsþjóðanna þriggja. Á þeim tíma munaði um þann stuðning. Þá hafði um sex mánaða skeið verið biðstaða þar sem ekkert ríki þorði að stíga það skref. Þeim mun stærra og afdrifaríkara var það vegna þess að nákvæmlega þá voru Íslendingar að endurnýja viðskiptasamning við hinn volduga granna Eystrasaltsþjóðanna. Það sýndi hugrekki sem vert er að menn gleymi ekki en þar var líka ákveðið fordæmi tekið. Íslendingar hafa fylgt því síðan. Í kjölfarið gerðist það líka að Íslendingar, fyrstir allra þjóða, tóku þá afstöðu að lýsa stuðningi við fullveldi Króatíu sem þarlendir hafa ekki gleymt enn og sömuleiðis við Svartfjallaland. Þetta skipti allt saman máli. Ég tel þess vegna að umrædd þjóð verðskuldi stuðning okkar líka. Hún hefur verið alveg eins og Palestínumenn undirokuð og kúguð áratugum saman og auðlindum stolið af henni. Því miður, og ég get þess af því að ég hlustaði ekki á framsögu hv. þm. Steinunnar Þóru Árnadóttur, hafa Íslendingar komið að þeim stuldi og lagt gjörva hönd á að hjálpa kúgaranum til þess að arðræna þjóðina og taka af henni auðlindir. Það er okkur ekki fagur vitnisburður. Ég tek því undir tillögu hv. þingmanns og þeirra sem flytja hana með henni. Mér sýnist að hér sé mjög svipað dæmi í gangi og hjá Palestínu en við höfum alltaf á alþjóðavettvangi beitt okkur fyrir því að styðja fullveldi smárra þjóða og rétt þeirra til að ákveða framtíð sína. Samþykkt þingsályktunartillögunnar, sem er nú ekki meira en að gefa hæstv. utanríkisráðherra svolitla leiðbeiningu um það hvernig hann á að haga rödd sinni og málflutningi fyrir hönd Íslands þar sem hann talar á palli fyrir okkur. Því vænti ég þess að þingheimur samþykki þetta mál og hjálpi síðan hæstv. utanríkisráðherra að undirbúa þau skref. Ég er viss um að ég og hv. 1. flutningsmaður getum verið sammála um það að sjálfsagt er að gefa honum tvö, þrjú ár, jafnvel til loka kjörtímabilsins. Menn þurfa að undirbúa svona lagað vel eins og við hv. nokkrir þingmenn sem sátum í fyrri ríkisstjórn vitum. Takk fyrir tillöguna.

Virðulegi forseti. Ég vil í fyrsta lagi þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir góða ræðu og yfirferð á þessu góða og mikilvæga máli. Ég kveð mér hljóðs til að styðja þetta góða mál vegna þess að Sahrawi-þjóðin hefur mjög lengi þurft að búa við ítrekuð mannréttindabrot af hálfu stjórnvalda í Marokkó. Ég gæti lesið upp langan lista yfir þau mannréttinda- og alþjóðasamtök sem hafa ítrekað fordæmt þessi mannréttindabrot. Í greinargerð með tillögunni kemur fram að alþjóðasamfélagið hafi aldrei viðurkennt innlimun Vestur-Sahara í Marokkó sem er rétt, og réttilega. Sahrawi-þjóðin kann að vera fámenn en hún er á margan hátt merk þjóð með merka sögu og menningu. Þjóðin er samheldin sem sést til dæmis á því að þrátt fyrir 37 ára þrautagöngu núna gegn Marokkó og mun lengri þrautagöngu gegn Spánverjum standa þeir enn saman og halda baráttunni áfram sem er virðingarvert og kallar á að aðrar þjóðir, fámennar en merkar eins og Ísland, styðji við baráttu þeirra. Það er eitt atriði sem ég mundi vilja benda hv. 1. flutningsmanni og hv. utanríkismálanefnd á sem er að mögulega mætti bæta við í þessa góðu þingsályktunartillögu hvatningu til utanríkisráðherra um að standa einnig fyrir öflugra alþjóðlegu átaki í hreinsun jarðsprengna á svæðinu. Það er staðreynd, en ekki mjög þekkt, að þarna er eitt af stærri jarðsprengjusvæðum sem eftir eru í heiminum. Af mínum lestri að dæma er um það bil metri á milli jarðsprengna, þrjár raðir, og þarna fara hirðingjar um. Ég bendi vinsamlegast á að það mætti mögulega vera með í þessari tillögu. Virðulegi forseti. Það er mín skoðun að á okkur Íslendingum hvíli siðferðisleg skylda til að styðja við aðrar fámennar en merkar þjóðir sem standa í slíkri baráttu. Í ljósi sögu okkar eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson fór mjög vel yfir áðan hvílir þessi skylda á okkur og við eigum að vera stolt af því og halda því áfram. Vísa ég þar sérstaklega til þeirrar góðu vinnu sem var unnin á síðasta kjörtímabili varðandi Palestínu, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson fór yfir.

Frú forseti. Ég vil eins og aðrir þakka 1. flm. hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir frumkvæðið að því að flytja þessa tillögu. Það var sömuleiðis mjög ánægjulegt að vera á stofnfundi samtaka vinafélags eða stuðningsfélags Íslands og Vestur-Sahara nú í vikunni. Það er meira en tímabært og ánægjulegt að taka þetta mál sérstaklega upp hér og í anda þess sem oft hefur verið gert áður að Ísland láti rödd sína heyrast í sambandi við sjálfstæðisbaráttu og sjálfsákvörðunarrétt ekki síst smærri þjóða. Í raun er ákaflega dapurlegt að horfa upp á það hversu lengi þetta mál hefur legið óleyst og óbætt hjá garði, ef svo má að orði komast. Það er mikill blettur á alþjóðasamfélaginu. Ekki síst er það alvarlegt að Sameinuðu þjóðirnar grípi ekki inn í. Þær hafa skýra afstöðu í þessu máli og ítrekaðar ályktanir á bak við sig sem eiga sér rætur allt aftur til þess þegar Afríka var að komast af nýlendustiginu. Eins og kunnugt er voru þar þrjú sjálfstæð ríki í lok seinna stríðs, en álfan er nú öll orðin sjálfstæð með þessari einu undantekningu og hið viðamikla starf á vettvangi Sameinuðu þjóðanna með nýlendustofnuninni og nefndinni og öllu þessu sem margir eru stoltir af, er verulegur blettur á þeirri arfleifð að málefni Vestur-Sahara hafa orðið bitbein hagsmunatogstreitu og stórvelda sem náð hafa að hindra alla framþróun í málinu áratugum saman. Ég minnist þess þegar ég var á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 1997, hygg ég að það hafi verið, og setti mig inn í nefndir þar sem verið var að fjalla um málefni Vestur-Sahara. Síðan þá hefur eiginlega ekkert gerst. Það eru mikil svik við þessa íbúa, sérstaklega við vopnahléssamningana þegar vopnahlé var gert og Pólisaríó lagði niður vopn í von um að staðið yrði við fyrirheitið og loforðið um að þjóðin fengi þá að kjósa um eigin örlög. En síðan tókst ósvífnum aðilum, Marokkó og tilteknum evrópskum stuðningsaðilum með þeim, að koma í veg fyrir að ályktunin næði fram að ganga. Er það þó þannig að í þessu tilviki eru engin óleyst lagaleg vandamál eða ágreiningsefni sem sums staðar annars staðar tefja fyrir því að botn sé fenginn í svona mál, þökk sé því að bæði Marokkó og Máritanía gerðu kröfur á landsvæðið sem er innan landamæra Vestur-Sahara og Alþjóðadómstóllinn í Haag vísaði þeim kröfum frá. Landamærin eru því óumdeild. Skilgreiningin á Sahrawi-fólkinu sem þjóð liggur fyrir og samkvæmt þjóðarréttinum eru öll skilyrði uppfyllt til sjálfsákvörðunarréttar þessarar þjóðar. Það er afmarkað landsvæði, það er tungumál, það er menning og ekki er deilt um hverjir bjuggu á þessu svæði fram að hernáminu. En engu að síður stendur málið svona. Ég held að Ísland gæti lagt margt af mörkum þarna og það hefur nú stundum gengið eftir að málefni þjóða, sem Ísland hefur af einhverjum ástæðum tekið upp á arma sína eða farið að sinna, hafi leyst farsællega. Við skulum því vona að sú saga endurtaki sig, án þess að ég sé að reyna að halda því fram að Ísland muni með afli sínu ríða baggamuninn hér. En kannski mun sagan endurtaka sig og það reynist Vestur-Sahara mönnum gæfuríkt í sögulegu samhengi að Ísland taki sérstaklega baráttuna fyrir málefnum þeirra upp á sína arma. Ein af auðlindum landsins ættu auðvitað að vera fiskimiðin úti fyrir langri strandlengju Vestur-Sahara. Þau eru auðug eða voru það að minnsta kosti áður en þau voru ofnýtt. Það er alveg ástæða til að ætla að þessi þjóð gæti búið sér bærileg lífskjör, að minnsta kosti miðað við það sem gerist og gengur á þessu svæði, ef hún fengi að njóta auðlinda sinna sjálf. Það gerir hún ekki. Þar gætu Íslendingar að sjálfsögðu lagt sitt af mörkum ef Vestur-Sahara yrði sjálfstætt land, við gætum eftir atvikum stutt við bakið á þeim með þekkingu okkar á sviði sjávarútvegsmála þegar þar að kæmi, sem vonandi verður fyrr en seinna. En það þarf svo sem ekkert að fjölyrða og orðlengja um þetta mál. Ég bind bara vonir við að það takist að afgreiða það í sem víðtækastri samstöðu stefnumótun að þessu leyti. Það yrði auðvitað ákveðin stefnumarkandi yfirlýsing ef Alþingi samþykkti hluti af þessu tagi. Því má svo fylgja eftir með ýmsum hætti, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi hér. Það getur vel verið að rétt sé að undirbúa það síðan með hvaða hætti hægt er að beita sér á alþjóðavettvangi í þessu efni. Í sjálfu sér er sennilega ekkert upp á stöðuna að klaga hvað það snertir að við viðurkennum að sjálfsögðu ekki yfirráð Marokkó yfir svæðinu og erum í þeim hópi sem aldrei hefur samþykkt það og munum ekki gera. En það þarf meira til og það gæti þurft að láta tiltekna evrópska aðila einnig finna fyrir því að menn vita alveg af því hverjir það eru sem þvælt hafa þetta mál á alþjóðavettvangi og komið í veg fyrir að það nái fram að ganga. Það er eiginlega ótrúlegt að tvö eða þrjú ríki skuli geta bundið hendur alls alþjóðasamfélagsins og komið í veg fyrir það árum og áratugum saman að skýrar ályktanir Sameinuðu þjóðanna og loforð sem þessu fólki hafa verið gefin séu efnd. Það er eiginlega alveg yfirgengilegt, en þannig er staðan í þessu máli.

Virðulegur forseti. Hér er um afskaplega einfalt mál að ræða frá lagatæknilegu sjónarhorni. Það snýst eiginlega nánast um að setja punkt í eina setningu í lögum um húsaleigubætur, nr. 138/1997. Árið 2001 var gerð breyting í þá átt að rýmkaður var réttur til húsaleigubóta og námsmönnum sem búa á námsgörðum og deila með sér eldhúsi og baði var gefinn réttur til húsaleigubóta, en almenna reglan er sú að fólk fær ekki húsaleigubætur ef það leigir saman og deilir eldhúsi og baði. Í ljósi þess að langur biðlisti er eftir því að komast á námsgarða - um þúsund stúdentar eru á biðlista eftir íbúð á námsgörðum - grípa margir eðlilega til þess ráðs að leigja á almennum markaði. Þar er ástandið þannig að mjög mikið er um stórar eignir en mjög lítið um litlar eignir og námsmenn verða því að deila eldhúsi og baði á almennum markaði. Þá er kominn upp sá aðstöðumunur að námsmenn sem eru á námsgörðum fá húsaleigubætur þó að þeir deili eldhúsi og baði en námsmenn sem eru á almennum markaði fá ekki húsaleigubætur ef þeir deila eldhúsi og baði. Þessu viljum við í Bjartri framtíð breyta. Við teljum ærið tilefni til. Af þessu hlýst náttúrlega einhver kostnaður vegna aukinna húsaleigubóta; við teljum að hann sé fremur lítill. Auk þess er kannski spurning hvort hægt sé að tala um kostnaðarauka í þessu sambandi. Það eru náttúrlega áætlanir uppi um að byggja námsgarða, fjölga þeim, þannig að væntanlega er það markmið að reyna að koma sem flestum stúdentum á námsgarða og ef þeir komast á námsgarða fá þeir þessar húsaleigubætur. Það getur varla verið sparnaður í sjálfu sér að hafa námsmenn á biðlistum. Við teljum að í þessu ástandi, þ.e. háskólastúdentum hefur fjölgað mjög mikið og slíkt ástand er komið upp að þeir komast ekki inn á námsgarða, þá sé það minnsta sem við getum gert að breyta lögunum með mjög einföldum hætti hvað þetta varðar. Það mundi gera mikið fyrir námsmenn. Þeir hafa kallað eftir þessu um nokkurt skeið. Ég tala fyrir þessu máli núna í þriðja skipti. Það hefur tvisvar sinnum fengið jákvæða umsögn í velferðarnefnd. Því miður hefur málið tvisvar sinnum eiginlega kafnað í málþófi í lok þings og tímaþröng sem er í raun og veru ömurlegt og vitnisburður um hvað vinnubrögðin geta stundum verið niðurdrepandi á Alþingi, að svona lítið mál sem er mjög mikið hagsmunamál fyrir afmarkaðan hóp skuli tvisvar sinnum hafa þurft að víkja í samningaviðræðum í lok þings. Nú mæli ég fyrir þessu tiltölulega snemma og ég vona að það verði ekki örlög þessa máls að kafna aftur í málþófi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um hlutdeild sveitarfélaga í veiðigjaldi og tekjum af orkuauðlindum. Flutningsmenn ásamt þeirri sem hér stendur eru hv. þingmenn Guðbjartur Hannesson og Kristján L. Möller. Þingsályktunartillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að tryggja að við endurskoðun laga nr. 74/2012, um veiðigjöld, á 143. löggjafarþingi 2013–2014 fylgi tillögur um hlut sjávarútvegssveitarfélaga í sérstöku veiðigjaldi. Einnig er ríkisstjórninni falið að móta tillögur um skiptingu mögulegra auðlindatekna af orkuauðlindum landsins milli sveitarfélaga og ríkisins. Ríkisstjórnin hafi samráð við Samtök sjávarútvegssveitarfélaga og Samtök orkusveitarfélaga við gerð tillagnanna.“ Virðulegur forseti. Um endurflutning er að ræða því að á síðasta þingi mælti ég fyrir þingsályktunartillögu svo til eins orðaðri. Breytingin frá fyrri flutningi er sú að núna er talað um hlutdeild sveitarfélaga í veiðigjaldi en ekki hlutdeild útgerðarsveitarfélaga eingöngu enda eru ekki allar sjávarbyggðir í félagi útgerðarsveitarfélaga. Þingsályktunartillagan sem ég mælti fyrir í september sl. var send til umsagnar. 13 umsagnir bárust frá sveitarfélögum af öllum stærðum og gerðum. Allar voru þær jákvæðar og til stuðnings tillögunni, en í einni þeirra var mælt með því að hlutdeild í tekjum af auðlindunum rynni til allra sveitarfélaga jafnt. Hinn 5. júlí sl. var samþykkt á Alþingi að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skyldi vinna tillögur að endurskoðun laga nr. 74/2012 sem lagðar yrðu fram á Alþingi löggjafarþingið 2013–2014. Með þingsályktunartillögu þessari er lagt til að við endurskoðunina verði unnar tillögur um hlutdeild sveitarfélaga í sérstaka veiðigjaldinu sem fram kom í frumvarpi um breytingar á lögum á yfirstandandi þingi. Auðlindastefnunefnd skilaði skýrslu sinni fyrir rétt um ári um stefnumörkun í auðlindamálum. Þar er meðal annars fjallað um mikilvægi þess að arður af auðlindum þjóðarinnar og takmörkuðum gæðum sé sýnilegur og að ráðstöfun hans sé einnig sýnileg, að nýting auðlinda skapi hagsæld og velferð í nútíð og framtíð, sé sjálfbær og skynsamleg og stuðli jafnframt að aukinni þekkingu. Samkvæmt skilgreiningu er þróun sjálfbær ef hún uppfyllir þarfir samtíðarinnar án þess að skerða möguleika komandi kynslóða til að uppfylla sínar þarfir. Í samstarfi Norðurlandanna í umhverfismálum er stuðst við þrjár víddir sjálfbærrar þróunar sem háðar eru hver annarri, þ.e. hina efnahagslegu vídd, samfélagslegu og vistfræðilegu. Ein þessara vídda má ekki eyðileggja forsendur þróunar hinna tveggja. Þingsályktunartillagan sem hér er rædd byggir á hinni samfélagslegu vídd sem varðar velferð og sátt í samfélaginu. Til þess að skapa sem víðtækasta sátt um auðlindamál þjóðarinnar telja flutningsmenn þingsályktunartillögu þessarar að nauðsynlegt sé að nærsamfélög fái hlutdeild í þeirri auðlindarentu sem sérleyfi að auðlindunum skapar. Skilgreiningin sem auðlindastefnunefnd studdist við er eftirfarandi, með leyfi forseta: „Auðlindarenta myndast meðal annars í atvinnugrein sem byggir á sérleyfum til nýtingar náttúruauðlinda. Hún er sá umframhagnaður sem eftir stendur þegar atvinnugreinin hefur greitt allan rekstrarkostnað og staðið undir eðlilegri ávöxtun þess fjár sem bundið er í greininni með tilliti til þeirrar áhættu sem í rekstrinum felst.“ Almenn vitund um verðmæti auðlindanna og sýnilegt framlag þeirra til samfélagsins leiðir til þess að ákvarðanir um aðra ráðstöfun auðlindaarðsins eða afslátt til sérleyfishafa þarf að rökstyðja vel og skýra fyrir þjóðinni. Þessi almenna vitund er mikilvæg en einnig er það markmið í sjálfu sér að ná sátt um auðlindanýtingu og þær atvinnugreinar sem á henni byggja. Það fyrirkomulag sem víðtæk sátt er um er líklegra til að standa til frambúðar en fyrirkomulag sem veldur viðvarandi deilum. Liður í sátt um veiðigjaldið er að nærsamfélagið sem byggir afkomu sína á nýtingu auðlindarinnar njóti hlutdeildar í auðlindarentunni sem sérleyfin að auðlindunum skapa. Í skýrslu auðlindastefnunefndar segir meðal annars um meðferð auðlindaarðs, með leyfi forseta: „Nefndin bendir á að í ljósi þess að auðlindaarður verður til vegna verðmætis auðlinda víða um land og að nærsamfélögin þurfa oft að færa fórnir og taka á sig kostnað vegna nýtingar, þróunar og hagræðingar í einstökum auðlindagreinum, er bæði sjálfsagt og eðlilegt að tryggja að hluti auðlindaarðsins renni til verkefna í þessum samfélögum, ekki síst til eflingar innviða og fjölbreyttara atvinnulífs. Með þeim hætti getur auðlindaarðurinn orðið undirstaða öflugri byggða og atvinnulífs um land allt. Slík ráðstöfun er einnig mikilvæg til að tryggja sátt um fyrirkomulag auðlindamála.“ Auðlindastefnunefnd skilgreinir auðlindaarð sem hlutdeild ríkisins í auðlindarentunni sem skiptist á milli sérleyfishafa og eigenda auðlindarinnar. Virðulegi forseti. Lagabreytingar ásamt tækniframförum hafa leitt til mikillar hagræðingar í sjávarútvegi með tilheyrandi fækkun starfa og röskun á búsetuforsendum í sjávarbyggðum víða um land. Þjóðfélagið í heild hagnast á hagkvæmum sjávarútvegi en sjávarbyggðirnar greiða fyrir hagræðinguna með fækkun starfa og fækkun íbúa í kjölfarið. Kvótakerfið með framsalsrétti hefur þannig í för með sér samfélagslegan kostnað sem fallið hefur á byggðir landsins til þessa í formi atvinnurasks og tekjumissis. Jafnframt leiðir hagræðingin til langtímaávinnings fyrir þjóðina í heild en stór hluti ávinningsins hefur runnið til handhafa veiðileyfanna og hin síðari ár að einhverju leyti til ríkisins í formi veiðigjalds. Í mörgum sveitarfélögum er sjávarútvegur grundvöllur byggðarinnar og með hlutdeild í sérstaka veiðigjaldinu er möguleiki á stuðningi við uppbyggingu innviða og atvinnuþróun og fjölgun starfa, bæði í afleiddum greinum sjávarútvegs og á öðrum sviðum. Hlutdeild sveitarfélaga í sérstaka veiðigjaldinu stuðlar að starfsöryggi og auknum stöðugleika í sjávarbyggðum og betri sátt um gjaldtökuna. Þannig væri stoðum skotið undir samfélög sem eiga sum hver undir högg að sækja. Hlutfall starfa í veiðum og vinnslu er misjafnt eftir sveitarfélögum og taka þarf tillit til þess þegar hlutdeild sveitarfélaganna í sérstaka veiðigjaldinu er ákveðið. Sjávarauðlindin er ein meginástæða þess að byggð helst um allt land. Rekstur hafna er víða erfiður og bera sveitarfélög mörg hver mikinn kostnað af þeim rekstri sem verður til þess að önnur þjónusta við íbúana geldur fyrir þann kostnað. Þjónusta hafnanna við útgerðina er grundvöllur fyrir rekstrinum sem skilar auðlindarentu bæði til ríkisins og til útgerðarinnar. Því er sanngjarnt að sveitarfélög sem standa undir þeim rekstri fái hlutdeild í sérstaka veiðigjaldinu og vegna hafnanna mætti einnig líta til almenna veiðigjaldsins sem er hugsað sem kostnaðargreiðsla. Deilur hafa verið í samfélaginu um framsalsheimildir og sérstaka veiðigjaldið en fyrir sjávarbyggðirnar er mikilvægt að friður ríki um starfsumhverfi útgerðarinnar. Markmiðið með hlutdeild nærsamfélagsins í veiðigjaldinu er að byggja upp öflugri sveitarfélög með sanngjarnari skiptingu auðlindarentunnar á milli ríkisins, sveitarfélaganna og útgerðarinnar og stuðla að sátt um skiptingu á auðlindaarðinum. Alls 26 sveitarfélög mynda Samtök sjávarútvegssveitarfélaga, en samtökin voru stofnuð í september árið 2012. Þau eru, eins og segir á heimasíðu samtakanna, „samtök þeirra sveitarfélaga sem hafa beinna hagsmuna að gæta varðandi nýtingu sjávarauðlindarinnar, veiðar og vinnslu, og er tilgangur samtakanna að vinna að sameiginlegum hagsmunum aðildarsveitarfélaga og íbúa þeirra í þeim málum sem tengjast nýtingu sjávarauðlindarinnar“. Mikilvægt er að ráðherra hafi fulltrúa þeirra samtaka með í ráðum við gerð framangreindra tillagna. Ekki eru öll sjávarútvegssveitarfélög í samtökunum og því eðlilegt að Samband íslenskra sveitarfélaga verði beðið um umsögn í þessu máli eins og svo mörgum öðrum sem snerta sveitarfélögin í heild. Með því að veita nærsamfélögunum hlutdeild í auðlindarentunni er komið til móts við hina samfélagslegu vídd sjálfbærrar þróunar, velferð og sátt. Taka þarf tillit til allra þátta sjálfbærrar þróunar við ákvörðun á skiptingu tekna sem myndast vegna náttúruauðlinda þjóðarinnar. Landsvirkjun væntir hækkana á raforkuverði í framtíðinni og því töluverðrar auðlindarentu. Í umræddri skýrslu auðlindastefnunefndar kemur fram að á ársfundi Landsvirkjunar árið 2011 hafi forstjórinn kynnt þá framtíðarsýn fyrirtækisins að á árinu 2025 gætu arð- og skattgreiðslur numið 4–8% af vergri landsframleiðslu. Það samsvarar 70–149 milljörðum kr. miðað við verga landsframleiðslu ársins 2012, þ.e. allt að fjórðungi tekna ríkissjóðs. Reikna má með því að á næstu árum verði umgjörð orkuauðlindanna þannig að auðlindarenta myndist með svipuðum hætti og þegar hefur gerst í sjávarútvegi. Rétt er að löggjafinn verði tilbúinn með tillögur að skiptingu auðlindatekna af vatnsafli og jarðvarma á milli sveitarfélaga og ríkisins. Slík auðlindarenta er þegar innheimt í norsku vatnsafli og er þeim tekjum skipt á milli stjórnsýslustiga til að auka sátt um nýtingu þeirra. Reynslu Norðmanna væri skynsamlegt að nýta við framangreinda tillögugerð, en þar er einnig tekið tillit til sérstöðu sveitarfélaga þar sem virkjunarkostir eru verndaðir. Í nóvember 2011 voru Samtök orkusveitarfélaga stofnuð. Mikilvægt er að ráðherra hafi fulltrúa þeirra með í ráðum við gerð tillagnanna. Virðulegi forseti. Að lokum legg ég til að tillögunni verði vísað til atvinnuveganefndar að lokinni þessari umræðu.