Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Við höfum leyft okkur, hv. 5. þm. Norðurl. e. og ég, að flytja hér frv., endurflytja frv. til l. um breyt. á l. um almannatryggingar. Þetta frv. fluttum við einnig á s. l. þingi og aðalmál þess er, eins og segir í 1. gr., að við 43. gr. þessara laga bætist nýr líður: „Ef sjúklingur þarf að leita til sérfræðings að læknisráði um lengri vegu, skal greiða honum hluta af ferðakostnaði skv. nánari ákvæðum í reglugerð. Þurfi sjúklingur að leita sérfræðiþjónustu á reglubundinn hátt árlega eða oftar, skal greiða honum ferðakostnaðinn að fullu. Greiðsla ferðakostnaðar miðist við vottorð viðkomandi læknis og sérfræðings.“ Ég rakti í fyrra nokkuð forsögu þessa máls. Ég dró þá enga dul á vonbrigði mín hvað snertir þetta tiltekna atriði og framkvæmdina á því, sem var engin á meðan vinstri stjórn var við völd sem framkvæmdi margar afgerandi breyt. til bóta á almannatryggingakerfinu. Ég benti þá einnig á hver ástæða hefði verið uppi höfð til andófs gegn þessu ákvæði sem við erum þarna að leggja til að upp verði tekið, þ. e. a. s. misnotkunarhættan. Meðan vinstri stjórnin sat hreyfði ég þessu máli nokkrum sinnum og treysti því reyndar alla tíð þá að eitthvað miðaði. Ég treysti því enn á s. l. þingi að okkur tækist að koma þessu eitthvað í áttina, þrátt fyrr allt og þrátt fyrir það að við flm. séum kannske ekki allt of bjartsýnir á þá stjórnarstefnu sem þá og nú ríkir. Hér er um að ræða miklu stærra mál en menn gera sér í fljótu bragði grein fyrir, og þó alveg sérstaklega á þetta við um síðara atriðið, þar sem um tilfelli getur verið að ræða sem getur varað ár eftir ár með gífurlegum kostnaði fyrir viðkomandi. Þetta mun ég rekja nánar síðar. Það er skylt að geta um málsmeðferðina í fyrra. Form. heilbr.- og trn., hv. 2, þm. Reykn., var mjög jákvæður í þessu máli. Hann vildi ljúka þessu á einhvern hátt, og þá með tilliti til þeirrar endurskoðunar, sem þá fór fram á tryggingakerfinu frá hendi Guðjóns Hansens, féllst ég á það, - þó að ég væri ekki ýkjahrifinn af því að öllu leyti, þá féllst ég á það, með tilliti til hins góða samkomulags og samráðs sem alltaf var haft í þessari n., að þessu máli yrði vísað til ríkisstj. í ljósi þessarar endurskoðunar. Ég tilkynnti þá jafnframt að við flm. mundum endurflytja þetta frv. nú ef við sæjum ástæðu til. Það fer auðvitað ekkert á milli mála hvernig á því stendur að við endurflytjum þetta frv. nú og komum því þannig aftur í sviðsljósið. Það er ekki vegna þess að neitt hafi breyst varðandi þá endurskoðun sem um var talað í vor og staðið hefur yfir án efa af hálfu þessa embættismanns. Það er auðvitað aðalástæðan fyrir því, að við flytjum þetta frv. nú, að nú er boðuð mikil skerðing framlaga til almannatrygginga. Við vitum ekki enn hvaða þætti tryggingamálanna þarna er um að ræða, hverjir verða teknir út úr og hvernig málsmeðferð verður í heild. Og auðvitað er rétt að minna á það, að til þess verks hafa verið fengnir til samráðs fulltrúar frá hinum einstöku þingflokkum, og ber að meta það. Við óttumst það hins vegar óneitanlega að þessi endurskoðun feli það eitt í sér að um skert ákvæði á einhverjum sviðum verði að ræða og að bein afleiðing af því verði sú að nauðsynjaatriði, því að þetta teljum við flm. hreint nauðsynjaatriði umfram mörg önnur sem í tryggingalöggjöfinni eru í dag, - að þessi atriði hreinlega týnist, ekki síst með tilliti til forsögu málsins þegar einmitt hin mikla varkárni réð, að þetta atriði var ekki tekið upp. Þá var sem sagt bent á það æ ofan í æ og er sjálfsagt bent enn á það að hér sé um svo mikla misnotkunarhættu að ræða að það þurfi bæði vandlega að gæta að þessu áður en farið er út í ákveðna lagasetningu og jafnvel erfitt að synda fyrir allar hættur þarna. Við flm. teljum hins vegar alveg ótvírætt að misnotkunarhættan sé ekki meiri þarna en annars staðar í tryggingakerfinu. Hún er vitanlega alls staðar fyrir hendi, og okkur dettur ekki í hug að ímynda okkur að sú ágæta löggjöf sé ekki misnotuð af einstökum aðilum. Okkur kemur það ekki til hugar. Vitanlega er alltaf sú hætta fyrir hendi. Og það gildir auðvitað um miklu fleiri lög en hér um ræðir. Við skulum þá vona að þessi endurskoðun, sem nú á að fara fram einmitt í skerðingarátt, - við skulum vona að hún sníði af annmarkana, þá annmarka sem gætu beinlínis leitt af sér misnotkun á öðrum sviðum tryggingalaganna. Það er erfitt að ræða um almenna skerðingu nú meðan ekkert er vitað um það í hverju hún á að vera fólgin. Auðvitað er óhugur í okkur flm. varðandi þetta tal um skerðingu tryggingabóta, og það er óhugur í mörgu öldruðu fólki í dag. Við verður auðvitað að vona að það bitni ekki á þeim sem síst skyldi, þó að mér sýnist erfitt að hugsa sér mikinn samdrátt án þess að hann komi þar einhvers staðar niður. En ég skal ekki fara í almennar umr. um þessi mál. Til þess gefst síðar tækifæri. Við verðum einnig að vona það og treysta því að hér sé ekki um neitt almennt afturhvarf frá þeirri stefnu að ræða sem einkennt hefur þessa löggjöf okkar, þá samhjálparstefnu sem ríkjandi hefur verið. En ég verð engu að síður, þó að hér sé verið að ræða um skerðingu framlaga til almannatrygginganna almennt, þá verð ég engu að síður að treysta því að ýmis réttlætismál, sem enn eru óleyst, hverfi ekki algerlega í skuggann eða hverfi ekki til fulls í þessari endurskoðun. Sé um ofgreiðslur að ræða í einhverjum þáttum trygginga, eins og beinast liggur við að álykta vegna þessarar endurskoðunar sem nú stendur fyrir dyrum, þá held ég að megi eins huga að hinum vangreiddu þáttum, og fyrir landsbyggðarfólk leikur enginn vafi á því að þessi atriði eru mikilvæg og mikilvægari en jafnvel sum önnur sem í dag eru þó sjálfsögð. Við rekjum ástæðurnar fyrir þessu í grg. þar sem segir svo með leyfi hæstv. forseta: „Nær öll sérfræðiþjónusta á sviði lækninga er á höfuðborgarsvæðinu og þangað verður fólk að leita úr fjarlægum landshlutum ef sérstakra meiri háttar rannsókna og aðgerða er þörf. Sérstaklega er þetta tilfinnanlegt hvað kostnað snertir þegar um sjúkdóma er að ræða, sem krefjast reglubundinna ferða á fund sérfræðinga, jafnvel oft á ári. Við allan ferðakostnaðinn bætist svo oft mikill dvalarkostnaður í Reykjavík. Engin sanngirni er í því að sjúklingar beri þennan kostnað bótalaust, því meðan svo er, þá er hér um að ræða stórkostlega mismunun fólks eftir búsetu.“ Hins vegar, eins og við segjum seinna í grg., bendum við á heilbrigðislögin nýju. Sjúkrahús og heilsugæslustöðvar geta vissulega breytt miklu ef sérfræðingarnir fást til starfa í þeim. Við gerum okkur þó ljóst að þær leysa ekki allan vanda, en jákvæðasta ráðið til þess er þó að hraða framkvæmd þeirra laga. Í ljósi þess ástands sem ríkir í dag, erum við flm. ekki ýkjabjartsýnir á að þessi lausn, sem óneitanlega getur verið fólgin í skjótri framkvæmd heilbrigðislaganna, muni sjá dagsins ljós alveg á næstunni. Ég vitna aðeins í það að skv. fjárlfrv., sem liggur fyrir Alþ., á ekki á næsta ári að ráðast í neina nýja framkvæmd, hversu knýjandi sem hún kann að vera. Nú er ég ekki að hafa á móti því að það kunni að vera rétt að fullgera það sem fyrir er og sjá til þess að þær heilsugæslustöðvar, sem þegar eru komnar í gang, komist í gagnið og verði virkar og raunhæfar. Engu að siður er það staðreynd að mjög margir þrýsta nú á um að geta byrjað eitthvað á þessum framkvæmdum, þessum nauðsynlegu framkvæmdum. Auðvitað veit ég ekki hvort það verður endanleg stefna Alþ. að ganga út frá þessu sem vissu, svo sem gert er í fjárlagafrv., að þarna skuli í engan nýjar framkvæmdir ráðist. Hins vegar getum við kannske verið svolítið bjartsýnir í þessu máli gagnvart því sem kom fram í umræðum í haust um verkefnaskort lækna í framtíðinni, - bjartsýnir á það að sérfræðingarnir haldi nú út á land, hrekist þangað eins og þeir mundu sennilega orða það. En þó að þessi þjónusta komi í heilsugæslustöðvarnar og í sjúkrahúsin okkar úti á landi, þá leysir þetta ekki allan vanda. Það verða alltaf tilfelli út undan, en breytingin getur orðið mikil eftir því sem þessi ákvæði verða rúm. Ég skal ekki segja um hvað menn geta fallist á að hafa þau rúm. Við höfum verið með þetta í tvennu lagi, viljandi, bæði þar sem við teljum þarna töluverðan eðlismun á og við höfum ekkert heldur við það að athuga þótt þarna yrði gengið á einhvern hátt skemur en við erum þarna að fara fram á. Þetta er ekkert endanlegt frá okkar hálfu, en við viljum aðeins að það sé tekið tillit til þessara aðstæðna landsbyggðarfólksins sem þarf að leita til sérfræðings að læknisráði um langan veg. Við flm. höfum ekki heldur dregið neina dul á það hve mikil aukning gæti hér orðið á útgjöldum sjúkratrygginga, Ég benti á það áðan, að byrjunin þarf ekki að verða sú sem hér er ráð fyrir gert. Það yrði sannarlega stigið stórt spor þótt ekki væri í öllu fallist á till. okkar. En einmitt þetta, að við bendum á að hér verði mikil aukning á útgjöldum sjúkratrygginga, það sannar okkur hve mikill kostnaður lendir hér á fólki sem fjarri býr sérfræðilegri þjónustu, alveg sérstaklega því fólki sem reglubundið þarf að leita til sérfræðinga. Vaxi mönnum í augum háar upphæðir sjúkratrygginganna sem af þessu frv. leiddi, þá ættu menn um leið að hafa þennan kostnað landsbyggðarbúa vel í huga og kanna um leið og íhuga vel hvort ekki sé réttlátt að koma til móts við þessar þarfir á einhvern hátt. Ég þekki sjálfur ótalin dæmi þess að ung börn hafa þurft að fara tvisvar, þrisvar á ári hingað suður og þá hefur foreldri þurft að fylgja með af eðlilegum ástæðum, búa jafnvel á gistihúsum, rannsóknar- eða aðgerðartímann, og ég hef dæmi frá Fáskrúðsfirði á yfirstandandi ári um kostnað sem nú í dag nemur orðið um 47 þús. kr. og í jan.– febr. á næsta ári þarf að fara í eina ferðina enn. Hér er að vísu um erfitt tilfelli að ræða, en ég bendi á það að barnaörorkan svokallaða kemur þarna ekki til greina og ekkert er um að gera annað en að halda áfram ef fullri heilsu á að vera hægt að ná til handa þessari litlu stúlku. Þetta geri ég hér aðeins til að sýna hve tilfinnanlegt þetta getur verið fyrir einstaka aðila, en alls ekki að rekja þetta sem eitt algilt dæmi. Þetta er mjög erfitt tilfelli. Og af því að ég minntist á heilsugæslustöðvarnar, þá er langt í land að þær geti sinnt tilfellum eins og einmitt ég var að taka hér dæmi af nú. Eins og frv. ber með sér er aðeins um greiðslu að hluta að ræða varðandi fyrri þáttinn og ráðh. setur þar um reglugerð. Er sagt í frv. að það skuli greiða honum hluta af ferðakostnaði skv. nánari ákvæðum í reglugerð. Hér mætti byrja smátt og hafa fullkomna varfærni á vegna misnotkunarhættu. Okkur flm. hefur t.d. ekki komið til hugar að ganga lengra í upphafi en t.d. 25–30% og hvað eina munar hér um fyrir fólkið. Ef ekki reynist unnt að sinna svona sjálfsögðum réttlætiskröfum í einhverju, þá verður allt hjal um byggðastefnuna og aukið jafnrétti landsbyggðarbúum til handa harla léttvægt. Síðari hlutinn, um það að greiða skuli ferðakostnaðinn að fullu þegar um reglubundnar ferðir er að ræða árlega eða oftar, þar er hins vegar um mál þess eðlis að ræða að við treystum okkur vart til að gera tillögur um minna en greiðslu ferðakostnaðarins. Auðvitað mætti hugsa sér smærri áfanga einnig þar. Við flm. yrðum því t.d. fegnir, þó að gengið yrði skemur, t.d. helming ferðakostnaðar, en við leggjum áherslu á það einnig að siður en svo er um ferðakostnað einan að ræða, eins og ég minnti á hér áðan og rakti ítarlega í framsögu fyrir þessu máli í fyrra. Ég sem sagt legg áherslu á það, nú eins og ég hef áður gert, hver nauðsyn er að taka þessi mál rækilega inn í athugun tryggingamála. Ég harma það mjög og dreg enga dul á, eins og ég sagði áðan, vonbrigði okkar flm. að slíkt réttlætismál skyldi ekki ná fram að ganga á dögum þeirrar stjórnar sem við studdum. Við vitum fullvel að í dag er þungt undir fæti einnig að ná þessu máli fram. En við teljum samt sem áður að þrátt fyrir endurskoðun í skerðingarátt á einhverjum sviðum þurfi að þessu að huga duglega og finna leiðir til leiðréttingar, alveg sérstaklega hvað síðara atriðið snertir, jafnvel þótt því fyrra yrði þá sleppt, þó að hart sé við að búa. Síðara atriðið er nefnilega of sjálfsagt til þess að láta það liggja óbreytt lengur án allra úrbóta. Tilgangurinn með endurflutningi þessa frv. var rakinn í upphafi og ég treysti á hvort tveggja og veit reyndar um velvilja þn., sérstaklega form. þeirrar n. sem fjallar um þetta hér í hv. Ed., til þessa máls. Hann hefur marglýst yfir fylgi sínu við að hér verði eitthvað að gert. En ég hlýt einnig og við flm. að treysta á endurskoðunarnefnd tryggingarlaganna sem nú er að störfum, að þrátt fyrir alla skerðingu hjá þeim og niðurskurðarstefnu, þá týnist þetta mál ekki að fullu og öllu, heldur verði á einhvern hátt reynt að koma til móts við það sem við erum hér að fara fram á. Ég vil svo, herra forseti, leyfa mér að óska þess að þessu máli verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Það er rétt, sem fram kom hjá hv. fyrra flm., að þetta er gamalt mál sem mikið hefur verið rætt Endurskoðunarnefnd tryggingalaganna, sem um það fjallaði, gerði sér alveg ljósa þá nauðsyn sem er á því að fá einhver ákvæði um greiðslu í þessu skyni. Þó var það svo að þetta hefur ekki enn náð fram að ganga. En ég á von á því að Tryggingastofnun ríkisins hafi nú undanfarið kynnt sér nokkuð líklegan kostnað við framkvæmd þessa máls, og vona að eitthvað hafi áunnist í því að gera sér frekari grein fyrir hver sá kostnaður mundi verða. Ég kom nú hér upp fyrst og fremst til þess að upplýsa það að nú í ár veit ég ekki betur en það hafi að hluta til verið komið á móti þessu, þó ekki á þann hátt að greitt væri fyrir ferðakostnaðinn, en á þann hátt að ferðum sérfræðinga út um landið mun hafa verið stórfjölgað og á þann hátt ættu færri að þurfa að leita til Reykjavíkur til sérfræðings. Landlæknir hefur mikinn hug á því að auka þessa þjónustu í ríkum mæli, og þegar ég átti tal við hann nýlega um þessi mál taldi hann að þetta kæmi að allmiklu haldi og að hann hefði mikinn hug á því að auka ferðalög sérfræðinga út um landið til stórra muna. Eins og getið var um áðan, þá að vísu breytist þetta aftur þegar fjórðungssjúkrahúsin koma í gagnið og nýtískulegar heilsugæslustöðvar. Eftir því er alllangt að bíða. Ég hef trú á því að þrátt fyrir þá örðugleika, sem nú steðja að, muni sú n., sem fjallar um endurskoðun á tryggingalöggjöfinni, taka þetta mál til yfirvegunar á ný og finna einhverja víðunandi lausn á því.



Herra forseti. Við hv. þm. Helgi F. Seljan flytjum hér frv. til l. um breyt. á l. nr. 10 frá 1960, um söluskatt. Frv. hljóðar svo: „Á eftir 1. málsgr. 9. gr. l. komi eftirfarandi: Óheimilt er þó að leggja söluskatt á vöruflutningagjöld, afgreiðslugjöld og tryggingagjöld af varningi sem fluttur er út fyrir lögsagnarumdæmi innflutningshafnar eða framleiðslufyrirtækja, og reiknast þau gjöld því ekki með í söluskattstofni.“ Síðan er 2. gr. um gildistöku laganna. Ég ætla að lesa hérna grg.: „Oft hefur því verið hreyft á hv. Alþ. að rétt sé að jafna sem allra mest má verða flutningskostnað á landi hér, á þann veg að þegnarnir sitji við sama borð án tillits til heimilisfangs. Mörg lagafrv. hafa verið borin fram um ráðstafanir til þess að samfélagið í heild greiddi flutningskostnað af vörum til hinna ýmsu byggðarlaga. Er ljóst af Alþt. að þorri alþm. hefur löngum talið að þetta væri réttlætismál og þjóðþrifamál í senn. Reynslan sýnir hér enn sem fyrr að ekki er ýkjamikil stoð í góðri meiningu einni saman, og þótt ekki teljist til eindæma tregða löggjafans gegn því að gera rétt  (sbr. Rómverjabréf, 17. kafla, 19. vers“ - sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hið góða, sem ég vil gjöra, það gjöri ég ekki, en hið illa, sem ég vil gjöra, það gjöri ég.“)  „þá er það skoðun flm. að til fádæma hljóti að teljast sá andhælisháttur er ráðin skal bót á með frv. þessu um breyt. á l. um söluskatt, sem birtist í því að hv. Alþ. skuli leggja fimmtungs byrðar ofan á þess háttar ok sem dreifbýlisfólkinu er gert að rísa undir þar sem flutningsgjöldin eru. Til skýringar skulu nefnd hér nokkur dæmi um söluskatt af flutningsgjöldum út á land: Flutningsgjald á dráttarvél, sem vegur 1600 kg, með bíl frá Reykjavík til Þórshafnar nemur 18 080 kr. og virðist sú upphæð vissulega ærin viðbót við kaupverðið. Síðan leggur ríkið lögum samkv. söluskatt á flutningsgjaldið og nemur hann þá 3 616 kr. Fyrir nokkrum dögum fékk Kaupfélag langnesinga á Þórshöfn sendar 13 lestir af hveiti með bíl. Flutningskostnaður frá innflutningshöfn nam 146 900 kr. Söluskatturinn, sem ríkið heimtir af því gjaldi og neytendur fyrir norðan borga, nemur 29 3811 kr. Svo tekið sé dæmi um söluskatt af flutningsgjaldi fyrir byggingarvöru skal þetta nefnt: Til einangrunar ú 130 fermetra húsi þarf 254 fermetra af þriggja þumlunga þykku einangrunarplasti. Flutningsgjaldið með bíl frá Reykjavík nemur 54 864 kr. Ofan á það leggst söluskattur að upphæð 10 964 kr. Hér eru tilgreind flutningsgjöld með bifreiðum. Verslanirnar úti um land notfæra sér skipaferðir eftir því sem hægt er til þungavöruflutninga, en verður æ óhægara um vik með hverju árinu sem líður. Eins og starfshættir Skipaútgerðar ríkisins eru nú, þar sem ekki er tekið á móti vörum til flutnings frá Reykjavík nema takmarkaðan tíma í viku hverri og eins og nú er kreppt að kaupfélögunum með rekstrarfé neyðast verslanir fólksins úti um land í síauknum mæli til að nota bifreiðar og jafnvel flugvélar til vöruflutninga og eru flutningsgjöldin enn hærri með flugvélunum og munar þá enn meir um 20% söluskatt á þau. Loks er að víkja að afgreiðslugjöldunum og tryggingagjöldunum sem við leggjum til að undanþegin verði söluskatti. Nú er söluskattur lagður á þessi gjöld við afgreiðslu vörunnar. Afgreiðslugjöldin eru því reiknuð með í söluskattsstofni og síðan enn lögð á þau skattur, þannig að hér er um tvísköttun að ræða og lögleysu.“ Í grg. víkjum við flm., herra forseti, að óréttlætinu sem í því felst að ríkið, sem þó ber að gæta réttlætis milli þegnanna, skuli enn auka ójöfnuðinn með því að þyngja þann bagga sem dreifbýlisfólkinu er gert að bera í mynd flutningskostnaðar af nauðsynjavörum og rekstrarvörum frá innflutningshöfnum þéttbýlissvæðanna. Við athugun laganna frá 22. mars 1960, um söluskatt, og við lestur á ræðum þm., er fjölluðu um setningu þessara laga, kemur ekki neitt í ljós sem bendir til þess að ætlunin hafi verið að söluskattur stuðli að því að mismunur ykist á vöruverði milli innflutningshafna eða framleiðslubæja og dreifbýlisstaðanna. Flest bendir til þess að hið gagnstæða hafi verið ætlunin, þ. e. a. s. að svo yrði um hnútana búið að landsmenn sætu hér við sama borð. Í 7. gr., II. kafla 1., 3. tölul. er kveðið skýrt á um það að vöruflutningar skuli undanþegnir söluskatti. Þetta undanþáguákvæði stangast þó á við 1. mgr. 9. gr. l. þar sem kveðið er á um að söluskattur miðist við heildarendurgjald eða heildarandvirði vöru, starfsemi og þjónustu án frádráttar nokkurs kostnaðar eða þjónustugjalds, án tillits til þess í hverju greiðsla er fólgin. Í framkvæmd hefur undanþáguákvæðið í 7. gr. verið túlkað þannig að fyrirtækin, sem vöruflutninganna annast, skuli ekki innheimta söluskattinn, heldur sé það verslunin sem innheimtir söluskattinn, þannig að vöruflutningagjöldin leggjast við annan kostnað skv. 9. gr. og teljast til söluskattsstofns. Hér er um að ræða missmíði á löggjöf sem leitt hefur til ranglætis er allt of lengi hefur dregist að leiðrétta, og hlýtur það að koma til Alþingis sjálfs að lagfæra þessa missmíð sína. Það virðist fullreynt fyrir löngu að sú aðferð hv. Alþ. að játa mistök sín með því að samþykkja ályktanir um það með hvaða hætti óljós löggjöf skuli framkvæmd og beina þeim til ríkisstj. kemur sjaldan í stað beinnar lagabreytingar. Það mun vera nær óbrigðult pólitískt lögmál að embættismenn aðhyllast þá meðferð við framkvæmd laga sem auðveldust er. Og þegar um skattheimtu er að ræða sem tvímælis orkar, þá er tómahljóðið í ríkiskassanum látið gilda sem lögskýring og virðist þá litlu skipta, hvaða Matthías það er sem ræður kassanum. Í frv. okkar er kveðið á um það að afgreiðslugjöld og tryggingagjöld skuli einnig undanþegin söluskatti þegar vara er afgreidd og tryggð til flutnings burt úr lögsagnarumdæmi innflutningshafnar eða framleiðslufyrirtækis, og skulu þessi gjöld ekki heldur reiknast með í söluskattsstofni. Í lögum um söluskatt, nr. 10 frá 1960, finnst að vísu engin bending um það að ætlunin hafi verið að undanþiggja þessi gjöld skattlagningu. En eigi að síður brýtur sú skattheimta í bága við þann sjálfsagða siðgæðisgrundvöll hverrar lagasmíðar að jafnt skuli koma niður á öllum. Þar á ofan bætist svo hitt, að í framkvæmdinni hafa þessi gjöld verið tvísköttuð, fyrst við álagningu lögum samkv. af hálfu þeirra sem afgreiða vöruna og af hálfu tryggingafyrirtækjanna, og síðan við smásöluverðlagningu, ef þessi gjöld eru reiknuð inn í söluskattsstofninn. Ríkið tekur þannig 20 kr. ólöglega af hverjum 100 kr., sem dreifbýlisfólkið greiðir fyrir afgreiðslu og tryggingu á verslunarvöru sinni, til viðbótar þeim 20 kr., sem teknar eru af hverjum 100 samkv. ranglátri löggjöf. Þessi tvísköttun hefur verið lengi á almannavitorði og er alls ekki fyrir hana þrætt af hálfu hins opinbera, því borið við að ógerlegt sé af tæknilegum ástæðum að komast hjá henni í framkvæmd. Skattheimta, sem nemur 40% af afgreiðslugjöldum og tryggingagjöldum, nemur, þegar til kastanna kemur, verulegri upphæð og þó misjafnri, því að nokkuð munu gjöldin fara eftir magni vöru sem afgreidd er og tryggð hverju sinni. Þannig verða þessi gjöld yfirleitt hærri af litlum vörusendingum og koma því harðast niður á fámennum byggðarlögum og fátækum verslunarfyrirtækjum, sem ekki hafa bolmagn til þess að eiga vörulager, heldur neyðast til þess að panta eftir hendinni. Að dómi flm. þessa frv. er það óhæfilegt að Alþ. láti við það sitja að hafa sett þess háttar lög sem embættismenn telja óhjákvæmilegt að brjóta, og sýnu verra þó er missmið laganna veldur ranglátri skattheimtu er bitnar á þeim sem minnst mega sín fjárhagslega. Úr þessu verður ekki bætt með öðru móti en því að breyta lögunum í það horf að þau fái staðist í reynd. Í grg. með þessu frv. okkar Helga F. Seljans eru tekin dæmi af flutningskostnaði til Þórshafnar, þess byggðarlags sem einna lengst liggur frá aðalinnflutningshöfn landsins, Reykjavík. En öll byggðarlög landsins utan svonefnds Stór-Reykjavíkursvæðis eru hér að meira eða minna leyti undir sömu sökina seld, og því fer víðs fjarri að kostnaður við vöruflutninga minnki í réttu hlutfalli við lækkaðan km-fjölda frá Reykjavík. Þannig mun flutningskostnaðarhlutfallið í Höfn í Hornafirði vera mun hærra en því svarar að þangað er 234 km styttri leið frá Reykjavík heldur en til Þórshafnar á Langanesi, og einnig þar munar verulega um söluskattinn sem lagður er ofan á flutningsgjöldin. Hið sama er að segja um Borgarnes, Stykkishólm og Ísafjörð, og um Strandir og síðan austur allt Norðurland og Austfirði munar verulega um þessa skattheimtu. Við flm. erum þess fullvissir að enginn dreifbýlisþm. hefur hjá því komist að hugleiða efni þessa frv. og að flestir munu þeir hafa heitið atfylgi við einhvers konar ráðstafanir til að kippa þessu ófremdarástandi í lag. Við þykjumst þess einnig vissir að ýmsir af þm. þéttbýlisstaðanna og þ. á m. ónefndur þm. Reykv., sem lætur verslunarmál og viðskiptamál mjög til sín taka, muni sjá, hvílíkt óréttlæti felst í títtnefndri vansmíð söluskattslaganna, og séu fúsir til þess að leggja sitt af mörkum til þess að úr því ranglæti verði bætt. Hér er um að ræða mál sem varðar byggðastefnu í raun réttri, því að það er vafalaust að gjöld á borð við skatt þennan, sem lagður er ofan á þann kostnaðarlið sem dreifbýlisfólkið má bera vegna fjarlægðar frá verslunar- og iðnaðarmiðstöðvum, eru til þess fallin að gera búsetu fólksins erfiðari og ýta undir það ásamt ýmsu fleiru sams konar að fólkið flytjist úr dreifbýlinu og í þéttbýlið þar sem hægara er að sitja. Það er svo efni í annað lagafrv. að koma því til leiðra að flutningskostnaður verði jafnaður, að söluverð geti orðið hið sama um allt land, og það er efni í aðrar umr. að fjalla um það með hvaða hætti stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. hvessa nú sönginn um ágæti byggðastefnunnar, samtímis því sem þeir búast til þess að samþykkja fjárlagafrv. þar sem stefnt er að byggðaauðn. Þetta verður að bíða síns tíma og mun þó skammt undan. Þetta frv. um leiðréttingu missmíðar á lögum um söluskatt flytjum við hv. þm. Helgi F. Seljan í þeirri von að hv. alþm. sjái sér kleift, þrátt fyrir annars konar stjórnarstefnu, að gera rétt í þessu máli. Ég legg svo til að frv. verði vísað til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég vil fagna málflutningi hv. síðasta ræðumanns og frsm. þess frv. sem hér er til umr. við að fylgja því úr hlaði. Ég hlustaði með athygli þegar einn af flokksbræðrum hans og sessunautur minn hér í salnum sagði að það væri engum alls varnað, og ég vil taka undir það. Það er ekki oft sem úr þessari átt kemur sá skilningur að hagsmunir fólksins og hagsmunir verslunarinnar fari saman. Og ég fagna því að þessu frv. skuli vera vísað í n. þar sem ég á sæti. Ég mun sannarlega gera mitt hesta til þess að söluskattsmálið í heild verði athugað á þann hátt sem hann gat um hér úr ræðustól, og ítreka það að ég fagna því að Alþb.- menn skuli loksins vera farnir að skilja það að hagsmunir fólksins og hagsmunir verslunarinnar fara saman.



Herra forseti. Þótt ég eigi sæti í þeirri n., sem mun fá frv. þetta til athugunar, vildi ég fara um það nokkrum orðum. Það er alveg ljóst að söluskattur í núverandi mynd kemur á margan hátt mjög ranglátlega niður í þjóðfélaginu. Og það er staðreynd að eftir því sem skattur þessi hefur hækkað, þeim mun betur hafa gallar söluskatts komið í ljós. Það er alveg ljóst að hér er hreyft máli þar sem óréttlæti ríkir. En spurningin er aðeins sú: Á hvern hátt verður það best lagfært? Nú eru menn farnir að tala um virðisaukaskatt. Virðisaukaskattur er þannig upp byggður - og hafa margir hv. alþm. tjáð sig fylgjandi slíkum skatti - að þar mega helst engar undanþágur vera. Það er einnig ljóst að það söluskattskerfi, sem við búum nú við, hefur gengið sér til húðar. En ef við ætlum að lagfæra þetta söluskattskerfi, þá er mjög líklegt að við verðum að fella út úr því ýmsar undanþágur, þótt undanþágur þessar séu í sjálfu sér mjög réttlátar og megi rökstyðja þær, og það er einfaldlega vegna þess að okkar menn, sem vinna að skatteftirliti í þessu landi, ráða einfaldlega ekki við með litlum mannafla, að fylgjast nægilega vel með innheimtu og skilum á þessum skatti. Og eftir því sem undanþágurnar verða fleiri, þeim mun erfiðara reynist þetta þeim. Þetta er sú reynsla sem við höfum fengið af söluskattinum. Það er ekki lagður söluskattur á vöruflutningagjöld, heldur eru vöruflutningagjöld líður í útsöluverði vörunnar og síðan er lagður söluskattur á útsöluverð vörunnar. Ef vöruflutningagjöld væru undanþegin, þá kæmi það þannig fram að útsöluverð vörunnar væri að hluta söluskattsskylt og mundi í mörgum tilfellum reynast mjög erfitt að fylgjast með skilum í slíku kerfi. Þetta er sú staðreynd sem við verðum að hafa í huga. Ég held, eins og ég sagði áðan, að núv. söluskattskerfi sé orðið úrelt og við þurfum að endurbæta það og við þurfum að taka það allt saman til alvarlegrar endurskoðunar. Ef ekki er hægt að koma þessu við á þann hátt að undanþiggja vöruflutningagjöld og aðra liði út úr útsöluverðinu, á hvern hátt er þá hægt að koma á jöfnuði? Þetta er að sjálfsögðu liður í stærra máli, sem er jöfnun vöruverðs í landinu. Ef við ætlum að gera alvarlegar tilraunir til þess að jafna vöruverð í landinu er ljóst að það þarf að skipuleggja alla vöruflutninga mun betur og gera þá hagkvæmari, og það er í sjálfu sér mjög sorglegt, að það skuli í raun og veru vera eins mikið um flutninga á landi og raun ber vitni í dag. Skip Skipaútgerðarinnar eru ekki fullnýtt, það er ódýrara að flytja með þessum skipum og okkur ber að efla vöruflutninga á sjó. En ég er þeirrar skoðunar að það megi koma á jöfnuði á ýmsan annan hátt, t. d. í tekjuskattskerfinu. Sú breyting, sem varð á lögum um tekjuskatt á s. l. vetri, gerir okkur kleift að koma á jöfnuði í hinum ýmsu landshlutum á þann hátt t. d. að hafa mismunandi persónuafslátt í hinum ýmsu byggðarlögum á landinu. Ég held að ég geti verið sammála flm. um þann tilgang og þau markmið, sem þeir vilja ná með þessu frv. En ég er ekki fullviss um að þetta sé sú leið., sem best hentar. Við verðum að taka tillit til þess að við þurfum að koma okkar söluskattskerfi þannig fyrir, að það sé unnt fyrir skatteftirlitsmenn í landinu að vinna við eftirlitið. Við megum ekki hér á hv. Alþ. eyðileggja þetta kerfi, það litla sem er eftir af því. Ég er ekki að segja að það gerist með samþykkt á þessu frv., en eftir því sem við bætum meiru og meiru við undanþágurnar, þá munum við smátt og smátt leggja það endanlega í rúst. Það er þetta, sem okkur ber að hafa í huga, okkur ber skylda til þess. Við getum verið sammála um markmiðið, en við þurfum að velja réttu leiðirnar.



:Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég er annar flm. þessa frv., og ég bygg að hér sé komið að máli sem brennur allheitt á þeim sem lengst eru frá höfuðborgarsvæðinu, og undir það hefur verið tekið. Ég vil aðeins benda á það að þegar söluskattslögin munu upphaflega hafa verið sett, þá var hér aðeins um smávægilega prósentu að ræða. Síðan hefur þetta margfaldast og óréttlætið eða ranglætið gagnvart landsbyggðarbúum hefur auðvitað margfaldast með þeim hætti. Hér er auðvitað komið að spurningunni um það hversu réttlátir séu hinir beinu skattar og hversu réttlátir hinir óbeinu. Ég dreg enga dul á það, að mín skoðun er sú að við eigum að halda okkur í enn ríkara mæli en nú er við beina skatta. Ef þar er vel að verki staðið, þá eiga þeir að vera auðveldari í framkvæmd og betra að fylgjast með þeim, ef menn hafa vilja til þess að leggja byrðar á þá sem í dag hafa möguleika á að skjóta sér undan þeim. En söluskatturinn og aðrir slíkir óbeinir skattar leggjast auðvitað þyngst á þá aðila nú sem um leið eiga erfiðast með að skjóta sér undan hinum beinu sköttum. Hér er því um tvöfalt ranglæti að ræða, svo að ekki sé meira sagt, gagnvart því fólki. Hv. 5. þm. Austurl. minntist á það að nú væri mikið talað um virðisaukaskatt í stað söluskattsins. Ég er ekki nógu kunnugur því máli til að geta farið út í það, en ég held að það skipti litlu máli fyrir okkur hvaða nafni þessi óbeini skattur nefnist sem á verður lagður. Hann kemur alltaf þyngst niður á því fólki sem býr lengst frá höfuðborgarsvæðinu nema við gerbreytum öllum vöruflutningum hingað til lands og förum að taka upp í ríkara mæli þá skynsamlegu stefnu að flytja vöruna ekki endilega beint hingað til Reykjavíkur, hvert sem hún á svo að fara út um landið, heldur förum við að flytja hana á einstakar innflutningshafnir í hinum einstöku fjórðungum og dreifa henni þaðan eða á eins margar hafnir þar og mögulegt er. En mig langaði til þess, og það var nú aðaltilefni þess að ég stóð hér upp, að inna hv. þm., sem talaði hér áðan, eftir því, vegna þess að um það hefur verið mikið spurt, hvað líði starfi þeirrar n. sem ég veit að hann hefur tekið röggsamlega forustu fyrir og á einmitt að fjalla um þessi mál, flutningsgjöldin. Hvenær megum við vænta þess að sjá till. þeirrar n. um við skulum segja breytingar og án efa, ef góður vilji ræður ferðinni sem ég ekki er að draga í neinn efa, - breytingar til úrbóta kannske einmitt á því sviði sem við erum hér að fara fram á? Mig langar aðeins til þess að spyrjast Fyrir um þetta í leiðinni, af því að við erum komnir að eiginlega einn atriði þessa máls sem ég veit að þessi n. hefur verið að fjalla um. Því væri býsna fróðlegt fyrir okkur í dag, ef hv. þm. gæti gefið okkur einhverjar upplýsingar um það. Það gæfi okkur flm. líka nokkra vísbendingu um það hvers við mættum vænta e. t. v. um framgang þessa frv. okkar í reynd.



Herra forseti. Það var aðeins vegna þess að það var beint til mín fsp. og ég vildi reyna að svara henni. Sú n., sem ég er starfandi í og kom inn í á s. l. vetri, hefur starfað allmikið, sérstaklega í sumar, og ég vænti þess að niðurstaða okkar liggi fyrir, vonandi fyrir áramót, en alla vega á þessu þingi. Það er unnið að skýrslugerð frá n. Ég ætla ekki hér að rekja innihald hennar. Það mun koma í ljós þegar hún verður lögð fram. En það, sem n. var falið, var að athuga jöfnun vöruverðs í landinu og hvað það mundi kosta að koma á verðjöfnunarsjóði, einum allsherjar verðjöfnunarsjóði yfir allt landið, og einnig að bættum flutningsleiðum. Þetta hefur n. tekið til athugunar, eftir því sem hún hefur getað, og ég vænti þess, það er a. m. k. ætlun okkar að skila áliti á þessu þingi og vonandi fyrir áramót.

Flm. (Stefán Jónsson) : Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm., ræðumönnum kærlega vinsamlegar undirtektir undir þetta frv. Sérstaklega þakka ég fréttirnar sem hv. síðasti ræðumaður flutti okkur. Það hafði lengi verið beðið eftir því að þessi n. skilaði störfum. Hún hefur tekið fjörkipp við tilkomu hans, og ég er honum sammála um að meginvandamálið er einmitt jöfnun á flutningskostnaðinum. Það er meginvandamálið. Aftur á móti minnist ég þess að þessi hv. þm. sjálfur flutti till. um það á síðasta þingi að flutningsgjöldin yrðu undanþegin söluskatti, og ég fæ ekki skilið til hlítar, sjálfsagt fyrir ókunnugleika sakir, með hvaða hætti erfiðleikarnir á því að undanþiggja flutningsgjöldin söluskatti hafa aukist svo stórlega tæknilega síðan. Í framsöguræðu minni áðan vakti ég athygli á þeim meingalla á löggjöf sem felst í því að embættismenn séu látnir fyrir hægðarauka sakir kveða á um það með hvaða hætti löggjöfin skuli framkvæmd, að löggjöfinni sé breytt í framkvæmd frá því sem tilskilið er í lagaákvæðum, vegna þess að embættismenn telji erfitt fyrir sig að framkvæma löggjöfina. Ég ætlaði aðeins - því miður er hv. þm. Albert Guðmundsson nú frá okkur horfinn í bili - ég ætlaði aðeins að leiðrétta þann misskilning að verslunarstéttin eða verslunin eigi óvinum að mæta í hópi Alþb.-manna. Það viðurkenni ég ekki. Báðir gengum við hv. þm. Albert Guðmundsson í Samvinnuskólann og lærðum það þar hvílíkur hyrningarsteinn góð verslun er landsbyggðinni - ekki öll verslun, heldur góð verslun. Mér er það minnisstætt enn í dag hvílíkan reginmun Jónas heitinn Jónsson skólastjóri Samvinnuskólans gerði á góðri verslun og vondri verslun. Nú kynni einhver að túlka tóninn í ræðu minni á þá lund að ég teldi einkaverslun undantekningalaust vonda verslun og samvinnuverslun undantekningalaust góða verslun. Svo er ekki. Sjálfur minnist ég vel þeirra tíma þegar kaupmenn úti á landi burgu heilum byggðarlögum og lögðu við aleigu sína til þess að geta gert það, þegar haldið var lífinu í heilum byggðarlögum með þeim hætti að menn tóku út í reikning hjá kaupmanninum án þess að geta veitt nokkra tryggingu aðra en loforð um að borga þegar þeir gætu. Því fer víðs fjarri að ég vilji reka hornin í góða einkaverslun. En einmitt í fyrri ræðu hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar kom fram atriði sem í beinum tengslum við frv. það, sem hér um ræðir, skilur nokkuð á milli góðrar verslunar og slæmrar verslunar. Það er ekkert leyndarmál að einn meginannmarkinn á framkvæmd söluskattslaganna og einmitt sá annmarki sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson vék að og lýtur að innheimtunni og möguleikanum til þess að svíkja undan söluskatti eða stela söluskatti öllu heldur, einmitt þessi annmarki lýtur fyrst og fremst að einkaversluninni sem liggur undir þungum ákærum einmitt af hálfu þeirra manna, sem starfa að innheimtu söluskatts, um að standa ekki skil á söluskatti. En máli mínu vil ég ljúka með því að ítreka þetta atriði, að allt of lengi hefur dregist að leiðrétta misfellur í lögum um söluskatt sem valda því að þegnarnir sitja þar ekki við sama borð. Enda þótt við eigum nú von á merkilegu frv., studdu heldum rökum um nauðsyn þess að jafna vöruverð á öllu landinu, þrátt fyrir þetta frv. sem kann að sjá dagsins ljós í vetur, þó að enn þá sé það svo fjarri í vitund minni, það ljós, að ég efist um að það muni koma í tíð þessarar ríkisstj., - þrátt fyrir þetta, að við eigum von í þessu frv., þá legg ég til, að Alþ. taki sig til og bæti úr þeim misfellum á löggjöfinni um söluskatt sem ég hef gert grein fyrir og þetta frv. okkar Helga F. Seljans fjallar um.



Herra forseti. Ég vildi aðeins leiðrétta misskilning hv. þm., 5. þm. Norðurl. e., Stefáns Jónssonar. Það frv., sem ég flutti hér í fyrravetur, var um söluskatt á fargjöldum með flugvélum. Það er hins vegar ljóst, að það er allmikill munur á því, hv. þm. Stefán Jónsson, ef ég mætti útskýra það, að það eru mjög fáir aðilar í landinu sem selja slíka þjónustu. Og þegar sú þjónusta er ekki lengur söluskattsskyld, þá er engin þjónusta söluskattsskyld hjá þessum fyrirtækjum. En aftur á móti er um það að ræða í sambandi við undanþágur í versluninni að hluti er söluskattsskyldur og hluti er söluskattsfrjáls, og þar er vandamál að skilja á milli. Ég ætla ekki að fara lengra út í að útskýra hvers vegna þetta er vandamál. Þetta er vandamál og það er staðreynd. Ég vil aðeins benda hv. þm. á, ef hann er í vafa um það, að ræða um þessi vandamál og kynna sér þau hjá rannsóknadeild ríkisskattstjóra eða skattalögreglunni, því að þar starfa þeir menn sem best kynni hafa af þessum málum og geta væntanlega leitt hann í allan sannleika um þau vandamát sem þarna eru fyrir hendi. Við hljótum að hafa það einnig í huga þegar við fjöllum um þessi mál, jafnvel þótt við séum sammála um þau markmið sem við stefnum að.

Flm. (Stefán Jónsson) : Herra forseti. Ég mun ekki tala nema örstutt. Að vísu hef ég ekki hér frv. hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar, frá því í fyrravetur hérna við höndina, en ég staðhæfi að það hefst á - ja, nú hef ég fengið þetta frv. hér í hendur og 4. gr. þess hljóðar svo: „3. tölul. 7. gr. l. nr. 10 frá 1960, um söluskatt, orðist svo: Vöruflutningar, enn fremur fólksflutningar með flugvélum og almennum leigubifreiðum á bifreiðastöðvum, eftir því sem ráðh. ákveður nánar síðar.“ Þarna er um að ræða hvað undanþegið skuli. Undanþegnir skulu sem sagt vöruflutningar, enn fremur fólksflutningar með flugvélum og almennum leigubifreiðum á bifreiðastöðvum, eftir því sem ráðh, ákveður nánar síðar. Mér virðist því, ef þetta er rétt prentað, að þá hafi þetta verið það sem fyrir ræðumanni vakti. Ég vil aðeins ítreka þetta: Ef við gætum náð fyrr eða jafnskjótt sama árangri með annarri lagasetningu eða jafnvel betri árangri í viðleitni okkar til þess að jafna búsetuskilyrðin í landinu og jafnað vöruverð í landinu með annars konar lagasetningu en þeirri sem hér er gert ráð fyrir, þá mun ég að sjálfsögðu greiða atkv. með því. En ég tel, að það sé borin von að við munum á þessu þingi fá samþykkt lög um ráðstafanir til þess að jafna flutningskostnað og jafna vöruverð á öllu landinu, myndaðan þess háttar sjóð sem til þess þarf, eins og hv. þm. Halldór Ásgrímsson nefndi. Ég hef heyrt það út undan mér að nógu illa gangi að ná peningum í aðra sjóði sem til áttu að vera undir þeirri ríkisstj. sem nú situr. Og ég tel, að ef vandræði embættismanna ríkisins í sambandi við framkvæmd söluskattslaganna eru jafnmikil og hv. síðasti ræðumaður taldi, þá beri Alþ. að leiðrétta lögin á þá lund að bætt verði úr þeim vandræðum þeirra. Ég tel að óréttlát löggjöf og klaufalega samin, með þeim hætti að embættismenn geti ekki framfylgt henni, sé þess háttar að Alþ. beri skylda til að bæta hana.