Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Pétur Ottesen Það er nú orðið nokkuð um liðið síðan þetta mál var síðast til umr., og þá var umr. frestað. Þegar það var síðast til umr., var deilt mjög freklega af tveim hv. dm. sérstaklega á mig fyrir mjög hógværa gagnrýni, sem ég hafði gert á frv., og fyrir brtt., sem ég hafði borið fram við frv. Það var sérstaklega sá maður, sem að nokkru leyti er höfundur þessa frv., hv. 1. þm. Árn., sem þurfti að láta ljós sitt skína hér í þessu máli og hóf hér í klukkutíma ræðu eða meir árás á mig og mína afstöðu til þessa máls. Af því að nú er svo langt um liðið, býst ég við, að ég kvitti ekki fyrir eins og ef ég hefði fengið tækifæri til að tala strax á eftir honum. En ég mun samt gera skil á þessu eftir því, sem ég man að ummælin fellu. Hæstv. forsrh. var fullur vandlætingar við mig út af því, að ég hafði látið falla nokkur orð um það, að frv þetta væri ekki svo rækilega undirbúið eða svo vel stillt í hóf um ýms atriði eins og gera hefði mátt ráð fyrir, svo langan tíma sem undirbúningurinn hafði tekið og í engu sparað með mannafla og annað, er til þessa undirbúnings heyrði. Það hafði upphaflega verið kosin þriggja manna n. til að undirbúa málið, og hún sat yfir því meira og minna í 2–3 ár. Ég verð í sambandi við undirbúning þessa máls að benda á það, að frv. var fyrst borið fram á þingi 1930. Þá gerði ég nokkrar aths. við frv., og það varð ekki útrætt á því þingi. Og eftir því, sem síðar kom fram hjá hv. 1. þm. Arn., þá virðast þessar aths. mínar hafa gefið mþn. tilefni til að setjast nú enn á rökstóla og taka frv. til nýrrar athugunar þetta leiddi til þess, að n. bar fram á síðasta þingi hvorki meira né minna en 25 brtt. við frv., og skiptust sumar þeirra niður í marga stafliði. Það kom mjög skýrt fram í ræðu hv. 1. þm. Árn., þegar hann svo bar frv þetta næst fram hér á þingi, að einmitt hinar áminnstu aths. mínar við frv. ýttu undir mþn. til að athuga frv. að nýju, því að þar segir svo: „Þessar brtt. eru að mestu í samræmi við till.hv.þm. Borgf. í fyrra“. Ég bar reyndar ekki fram neinar till. við frv., en ég gerði ýmsar aths. við það, og af þeim eru þessar brtt. svo sprottnar, eins og sjá má. Það hefir nú komið á daginn, að þessi nýja endurskoðun mþn. á laxveiðalöggjöfinni hefir kostað meira en hin upphaflega endurskoðun og samning frv. Hin upphaflega endurskoðun kostaði, eftir því sem séð verður, 2700 kr., en fjáraukalögin fyrir árið 1931 sýna, að hin síðari endurskoðun hefir kostað 3600 kr. Auk þessara 25 brtt., sem mþn. bar fram við sitt eigið frv., eru nú komnar fram í d. 30 brtt. að nýju, bæði frá n. og einstökum þm. Af þessum tæpum 100 gr. í frv. eru komnar brtt. við 55. það, sem þá er eftir, eru þeir lagakaflar, sem n. hefir tekið óbreytta upp úr lögum þeim, sem áður var búið að samþ., bæði úr vatnalögunum og úr lögunum um fiskiræktarfélög, sem voru afgr. á þingi 1929. Ég ætla, að þessar lýsingar, sem ég hefi gefið á frv., sýni, að undirbúningur þess sé ekki þannig, að það sitji vel á flm. þess að rjúka upp til handa og fóta með ádeilum á þá menn, sem leyfa sér að viðhafa nokkra gagnrýni og bera fram brtt., sem miða að því að færa frv. í betra horf, og gera það frambærilegra á þingi og líklegra til að verða nothæf löggjöf fyrir þjóðina. Þá var það annað atriði í ræðu hæstv.forsrh., annað en vandlætingar til mín út af ummælum mínum um frv., sem ég vildi benda á. Hann sagði, að það skipti í sjálfu sér ekki neinu, hvort sagt væri heldur, að ráðh. væri ætlað að gera hitt og þetta eftir tillögum veiðimálastjóra og veiðimálanefndar eða að fengnum till. þessara aðila. Hann sagði, að þetta yrði í framkvæmdinni nákvæmlega það sama. Ég skaut því fram í, að ekki væri langt síðan framsóknarstj. hefði litið öðruvísi á þetta mál. Ég flutti á þingi 1930 frv. um lögreglustjóra á Akranesi, þar sem svo var ákveðið, að lögreglustjórastöðuna ætti að veita eftir till. hreppsnefndar. En þegar málið kom til Ed., lét stj. bera fram brtt. um það, að þetta skyldi gert að fengnum till. hreppsnefndar, því að þá þótti henni einsætt, að hún ein gæti ráðið, hver maðurinn yrði, en hreppsnefndin hefði aðeins tillögurétt um það þetta sýnir, að þá leit stj. öðruvísi á þetta, eða að gerður var munur á því um vald stjórnarinnar, hvort af þessu orðalagi væri notað. Hv. þm. Dal. talaði um brtt. mína við 2. gr. Ég vil benda honum á, að það er misskilningur hjá honum, að nokkur hætta stafi af niðurfellingu þeirrar gr. í sambandi við það, að á þann hátt gætu einstakir menn fengið leigða stangarveiði, sem þeir nota sér til skemmtunar, því að í gr. eins og hrin er nú er heimild fyrir ráðh. að leyfa mönnum að leigja stangarveiði um tiltekinn tíma. Þess vegna er hvað þetta snertir enginn munur á, hvort mín brtt. er samþ. eða frvgr. stendur óbreytt. Ég vil aðeins geta þess um stangarveiðina, að hún er af ýmsum talin sú bezta veiðiaðferð, sem viðhöfð er, a. m. k. í hinum smærri ám, því að með stangarveiðinni er veiðin friðuð miklu betur en ella. Sömuleiðis, að þá er útilokuð sú veiðiaðferð, sem öllum kemur saman um, að hættulegust sé, sem sé ádráttarveiðin, því að með þeirri veiði er ekki einungis nytjafiskurinn dreginn upp, heldur líka að ýmsu leyti eyðilögð skilyrði fyrir tímgun hrognanna og viðhaldi fiskstofnsins. Það er alveg rétt hjá hv.þm. Dal., að með ákvæðum 30. gr., þar sem bannað er að leggja net lengra en 1/3 af breidd árinnar, er í ýmsum tilfellum tekinn möguleikinn til veiða af ýmsum jörðum, eins og hann tók greinilega fram, og það sérstaklega, þegar um smærri ar er að ræða. Brtt. hans er því í samræmi við þetta og einnig í samræmi við gildandi lög um þessi efni, að það megi leggja net út í miðja straumlínu. Þá er það vitanlegt, að það er byggt á fullkomlega réttmætum grundvelli hjá hv.þm. Dal., þegar hann flytur brtt. um það, að sjálfsagt sé að meta upp þær jarðir, sem e. t. v. missa stór hlunnindi og verðmæti með ákvæðum þessa frv. En menn geta gengið að því með opnum augum, að svo geti farið um ýmsar jarðir. Ég get bent á jarðir í mínu kjördæmi, þar sem veiðimöguleikarnir eru mikið skertir og að sumu leyti alveg teknir í burt, og þar af leiðandi er verðgildi jarðanna mikið rýrt. Undir slíkum kringumstæðum er sjálfsagt og eðlilegt, að heimilt sé að meta slíkar jarðir upp, svo að mönnum sé ekki skylt að borga skatta af þeim verðmætum, sem búið er að taka af þeim. Ég verð að segja það, að ég tel það einkennilegt hjá þeim, sem samið hafa frv., að þeir skuli alveg hafa gengið fram hjá því atriði, að þeim verði greiddar einhverjar skaðabætur, sem verða fyrir miklum hlunnindamissi út af ákvæðum þessa frv., eða missa þau með öllu, úr því að þeir hafa komið auga á, að í sumum tilfellum sé réttmætt að greiða skaðabætur, þar sem um er að ræða missi af selveiðaafnotum. eins og frv. gerir ráð fyrir. Ennfremur ætla ég, að ákvæðin um laxveiði í sjó séu byggð á því, að það þyki varasamt að taka þau hlunnindi af mönnum, ef tekið hefir verið tillit til þessara verðmæta í fasteignamati jarðanna. Ég gat um það í upphafi ræðu minnar, að hv. 1. þm. Árn. hefði tekið nokkuð óstinnt upp hjá mér hógværa gagnrýni mína við frv. Það var eins og hv.þm. vildi láta líta svo út, að hann væri sá eini af þeim, sem hér fjalla um þetta mál, sem ekki einasta sæti inni með vit og þekkingu á þessu efni, heldur mættu aðrir helzt ekki hreyfa neinni skoðun eða láta í ljós neitt álit á þessu máli, sem færi í bága við það, sem hann heldur fram. Og þá mætti auðvitað ekki virða að neinu þekkingu þeirra manna, sem byggð er á langri reynslu við veiðarnar og athugun á heim. Það eina, sem taka á tillit til, er sú þekking, sem þessi hv.þm. situr inni með. En auðvitað ættum við hinir að taka allri umvöndun hans með þakklæti og undirgefni og sitja hljóðir og fullir aðdáunar við fótskör þessa mikla sérfræðings og vitrings í laxveiðamálum. En ég segi nú fyrir mig, að mér virtist ýmislegt það koma fram í ræðu hv.þm., sem benti til þess, að meira beri á montinu en þekkingunni, og allt bendi til, að hann sé mjög flatbotna og grunnskreiður í þessum efnum. Frsm. landbn. hefir svarað hv. 1. þm. Árn. fyrir hönd n., gagnrýni hans og ummælum hvað við kemur till.n. En ég vil aðeins bæta við það, sem hann sagði í þessu efni, - ég man ekki hvort það kom nægilega skýrt fram hjá hv.frsm., þar sem hv. 1. þm. Árn. var að tala um, að skaðabætur þær, sem ríkissjóður yrði að greiða Arnarbælisprestinum fyrir missi selveiðanna, bitnuðu ekki á ríkissjóði nema í tíð núv. prests þetta er því blekking hjá hv.þm., því að það er svo, að prestum er metið afgjald jarðanna upp í tekjur sínar, og þessi afgjöld eru vitanlega byggð á þeim hlunnindum og jarðargæðum, sem fyrir hendi eru á hverjum stað. En nú á að taka þessi hlunnindi af jörðinni, og við það lækkar eftirgjaldið. - ég vildi aðeins bæta þessu við, því að mér fannst það ekki koma nógu skýrt fram hjá hv.frsm. Hv. 1. þm. Árn. varð tíðrætt um það, að ef til vill væru ekki nógu örugg ákvæðin í till.n. að friða fyrir laxnetaveiði 48 st. á viku. Hann heldur, að réttara sé að hafa friðunartímann miklu lengri, vill færa hann upp í 72 st. á viku. Með þessu finnst landbn. of langt gengið. Meiri hl. n. áleit, að með því að akveða vikufriðunina 48 stundir sé farinn heppilegur meðalvegur. Á þennan hátt væri séð fyrir hagsmunum beggja aðilja, bæði þeirra, sem búa ofar með ánum, og réttur þeirra, sem stunda veiðar neðar við árnar, væri heldur ekki skertur frekar en brýn nauðsyn er og réttmætt gagnvart öðrum, sem þarna eiga hagsmuna að gæta. Bæði ég og hv.þm. Mýr., sem erum fulltrúar Borgarfj.héraðsins, sem hér hefir mikilla hagsmuna að gæta, lítum svo á, að með þessu sé farin sú meðalleið, sem við viljum vel við una og sem veiti það öryggi, sem við og aðrir þm., sem þessu máli eru kunnugir, viðurkennum, að sjálfsagt sé, þegar um er að ræða löggjöf til verndar lax- og silungsveiði. Ég skal geta þess í þessu sambandi, að það gæti verið álitamál, hvort ekki væri rétt að gera mun á því, hve lengi laxinn á að vera alfriðaður vikulega, eftir því hve langar árnar eru, eða þá hve margar þverár renna í þær. Mér skilst, að það væri vert að athuga það, hvort ekki væri réttara að hafa friðunartímann lengri þar, sem langar ar eru, en styttri aftur þar, sem ár eru stuttar, og gæti það þá heyrt undir umráð og ákvörðunarrétt héraðsstjórna, sem ég í mínum till. legg til, að haldi því valdi, er þær nú hafa um ýms framkvæmdaratriði, þ. a. m. um það, hvenær laxveiði skuli byrja á hverjum stað og hvenær henni skuli hætt. Hv. 1. þm. Árn. var enn að tala um það, að laxveiði hefði minnkað mikið í seinni tíð, og gat um ráð í því sambandi sem dæmi, að nú væri veiði stunduð frá færri bæjum í Borgarfirði heldur en verið hefði um 1700 eftir jarðamati Árna Magnússonar og Páls Vídalíns. En þetta er ekkert óeðlilegt, þegar á það er litið, að margar veiðisælustu laxárnar í héraðinu eru nú og hafa verið um langan tíma leigðar Englendingum og öðrum til stangarveiði. Þar með hefir vitanlega á sama tíma lagzt niður veiði hinna einstöku jarða. Það er vitanlegt, að margar ár eru þannig leigðar til stangarveiði í Borgarfirði, og má í því sambandi nefna Þverá, Grímsá, Langá og að nokkru leyti Norðurá þetta gerir vitanlega allan samanburð við það, sem var um aldamótin 1700 rangan og villandi. Hv. frsm. hélt því fram, að ef brtt. mín við 2. gr. yrði samþ., þá gæti það leitt til þess, að útlendingar gætu náð kaupum á veiðirétti hér á landi. en þetta er rangt hjá hv.frsm. Ég skal benda honum á, að útlendingar geta lögum samkv. ekki eignazt veiðiréttindi hér nema með því, að ráðh. leyfi það í hvert skipti. Hér er þess vegna ekkert að óttast. Út af því, sem hv.frsm. var að tala um það, að hægt væri að fara í kringum lögin, þá skal ég aðeins taka það fram, að það er mjög vel hægt eins og 7. gr. er orðuð í frv., ef menn bara vilja. Hann benti á í því sambandi, hvernig farið væri í kringum bannlögin. Við fáum nú bráðlega tækifæri til þess að ræða um það mál, og ég vona, að hann hafi biðlund þangað til og að honum sé ekki nauðsyn á því að blanda þeim lögum inn í þessar umr. Ég veit ekki, hvort hv.frsm. er andvigur þeim lögum eða ekki, en hann virðist annars vera hlynntur bannhugsjóninni, sem víða kemur fram í þessu frv. og það í mjög víðtækum skilningi, eins og t. d. með ákvæðinu í 2. gr., þar sem algerlega er tekinn af mönnum ráðstöfunarréttur á eignum þeirra. Hér er svo langt gengið, að ég tel, að það stappi nokkuð nærri því að í bága fari við stjórnarskrána, en við þetta bann virðist hv.frsm. ekkert hafa að athuga; þvert á móti leggur hann blessun sína yfir það. Út af því, sem hv. 1. þm. Árn. sagði um brtt. mína við 3. gr., sem ég taldi einnig stappa nærri að vera stórnarskrárbrot, var hann að bera fyrir sig álit Ólafs Lárussonar prófessors. Honum hefir ekki fundizt hann sjálfur nógu sterkur í þessu atriði, þó honum finnist sig ekkert skorta á öðrum sviðum. En ég fæ nú ekki betur séð en að hér sé um stjórnarskrarbrot að ræða, þegar á að fara að þvinga menn til þess að innleysa veiðirétt, hvort sem þeir hafa nokkuð með hann að gera eða ekki. Ef aðeins meiri hl. veiðieigenda býður svo við að horfa, þá á að setja lögþvingun á hina, sem ekki vilja innleysa veiðiréttinn, til þess að borga fé fyrir það, sem er heim kannske einskis virði. þegar athuguð eru ákvæði stjskr., sem eiga að tryggja eignarrétt einstaklinganna, er ekki gott að verjast þeirri hugsun, að með 3. gr. sé talsvert gengið á svig við eignarréttar verndunarákvæði stjskr.Hv. landbn. hefir nú, sem betur fer, seð, hversu hér var allt of langt gengið, og vill hún nú laga þetta með viðbót við 3. gr., á þá leið, að þeir, er krefjast innlausnar á veiðirétti, skuli einnig innleysa fyrir hina, sem ekki kæra sig um að innleysa sinn veiðirétt. Með þessu er þó sneitt hjá því skeri, sem hv.flm. frv. höfðu siglt upp á. Þá skellti hv. 1. þm. Árn. heldur en ekki á skeið út af því, sem ég sagði um 6. gr. frv. Hann sagði, að ákvæði þessarar gr. væru nú ekki frumsmíð mþn., heldur væru þau tekin beint upp úr vatnalögunum. Þóttist hann þar heldur en ekki ná sér niðri á mér. Það er rétt, að hv. 1. þm. Árn. og þeir, sem voru með honum við undirbúning þessa máls, hafa tekið ríkuleg laun úr ríkissjóði fyrir að skrifa orðrétt upp úr bæði vatnalögunum og öðrum lögum, eins og reikningar n. sýna glöggt, en ef til vill hefir hún fengið aðra til þess að skrifa þetta upp fyrir sig, því að ýmsir liðir í reikningunum benda til þess, að n. hefir þurft allmjög á að halda við undirbúning þessa máls aðstoð annara, við skriftir o. fl. En ég vil benda hv.þdm. á það, að það er allt annað, hvort ákvæði 6. gr. frv. standa í hinum almennu vatnalögum eða í laxveiðalögunum, því að þegar á að fara að „praktisera“ þessi ákvæði samkv. laxalögunum, þá er ekki einasta hætt við, heldur víst, að þetta ákvæði veldur árekstri. Samkv. þessari gr. er landeigandi talinn að eiga skilyrðislausan veiðirétt út frá sínu landi - en samkv. öðrum jafnréttháum ákvæðum eiga í ýmsum tilfellum allt aðrir menn allan veiðirétt í ákveðnum hyljum eða fljótum í ám og rétt til þess að draga þar net og afla á land. Það er þess vegna meiri en lítil gláamskyggni hjá flm. þessa frv. og mþn. að taka þetta ákvæði óbreytt upp í laxveiðafrv. - Ákvæði slíkra laga eiga vitanlega að vera skýr og ljós, þar á að vera skýrt ákveðið um réttindi og skyldur, en ekki þannig frá því gengið, að það sé hægt að teygja hvað eina eins og hrátt skinn. Ég skaut ekki hjá marki í þessu efni og ég hygg, að hv.flm., 1. þm. Árn., muni ekki greiða atkv. móti lagfæringu hv. landbn. á 6. gr., þó að hann haldi fast fram frv., því að breyt. sú, er n. hefir gert, kemur auðsjáanlega í veg fyrir þras og þrætu í þessu efni. Frágangur mþn. á 6. gr. frv. ber vott um ófyrirgefanlegan trassaskap, skeytingarleysi og hreint og beint skilningsleysi á því, hve nauðsynlegt það er að hafa lagaákvæði, hver sem þau eru, sem skýrust og gleggst. Landbn. hefir nú með sinni brtt. komið í veg fyrir, að ágreiningur geti risið út af þessu ákvæði, en það er ekki mþn. að þakka. Hv. þm. Árn. andmælti brtt. minni við 1G. gr., um að þau ákvæði skuli haldast, að héraðsstjórnir skuli ákveða, hvenær veiði skuli byrja og hvenær henni skuli hætt. Ég hygg þó, að aðalhátturinn í því, hve sjaldan hefir þurft að breyta laxveiðalögunum, sé nú einmitt sá, að héraðsstjórnirnar hafa haft þetta vald. Og ég er viss um það, að ef ákvæði frv. verða samþ., þá þarf oftar, jafnvel árlega, að breyta laxveiðalögunum með því að gera undantekningarákvæði um ýms einstök héruð í þessu efni. Ég vil ekki vitandi vits þegja við því, að slíkri breyt. verði skellt á, því að ég er viss um, að gömlu ákvæðin um þetta eru margfalt betri og hagkvæmari. Brtt. mínar við 16. og 17. gr. fyrir utan þá, sem ég hefi nú minnzt á, eru ekki til þess að skerða öryggi um laxagöngurnar, heldur aðeins til þess að nota það úr gömlu lögunum, sem vel hefir reynzt, nefnilega, að það sé á valdi héraðsstjórna að ákveða lengd veiðitímans. Hv. þm. var að tala um, að það væri nauðsynlegt, að nokkuð af laxi væri gengið í árnar áður en veiði byrjaði, en ég skal benda honum á, að með þeim ákvæðum, sem héraðsstjórnir hafa sett um þetta, hefir verið vel fyrir þessu séð. Það hefir vitanlega verið mjög mismunandi snemma, sem veiðin hefir verið leyfð á ýmsum stöðum; ráð hefir verið þetta frá 20. maí til 15. júní, allt eftir því, hve snemma laxinn gengur í árnar, og með ákvæðum héraðsstjórnanna hefir verið vel fyrir því séð, að ekki væri byrjuð veiðin of snemma, því að oft og tíðum er laxinn farinn að ganga í árnar áður en byrja má að veiða. Þá var hv.þm. fjölorður um brtt. mínar og n. um það, að aftaka ekki möguleikana fyrir því, að hægt sé að veiða göngusilung á haustin, eins og t. d. til hagar um göngusilungsveiði í Grímsá og Norðurá í Borgarfirði, en sá silungur gengur ekki í þessar ár fyrr en eftir 15. september. Hv. þm. hneykslaðist mikið á því, að ég bar fyrir mig umsögn ensks manns, sem leigt hefir Grímsá nú um skeið til stangarveiði, og hefir verið að stefna að því að útiloka alla ádráttarveiði í ánni með því að taka veiðina á leigu af bændum þeim, er eiga land að ánni; hefir hann á þennan hátt útilokað alla ádráttarveiði í ánni nema frá einum bæ þetta hefir vitanlega kostað þennan mann tölutvert fé. Það hneykslaði hv.þm., að ég hafði það eftir þessum manni, að hann legði áherzlu á, að vel væri gengið fram í því að veiða göngusilung, því það væri augljóst að hann æti laxasílin, og hv. hm. talaði um það með miklum þekkingarhroka og vitnaði í erlenda reynslu og sagði, að engin hætta væri á því, að silungurinn æti laxasílin, en ég álít það nú, að þeir viti þetta betur, sem veiða silunginn og slægja; þeir vita það, að hann er fullur af þessari átu, og ég er viss um, að göngusilungur er eins gráðugur í laxasílin og hv.þm. Árn. er gráðugur í það að nota milliþinganefndarstörf sín til þess að ná í peninga úr ríkissjóði, og er þá langt til jafnað. Ég býst nú raunar ekki við, að hv.þm. láti sér nokkuð segjast við þessi rök, því að hann virðist löngu búinn að loka augunum fyrir öllum þeim rökum í þessu máli, sem byggð eru á þekkingu þrautreyndra veiðimanna. Með ákvæðum frv. í þessu efni er öll silungsveiði bönnuð í þeim ám, sem ég nefndi. Menn á þessu svæði eru gersamlega sviptir þessum hlunnindum, og það að ástæðulausu. Hv. frsm. tók í sama streng og hv. 1. þm. Árn. með það, að hætta gæti á því verið, að laxinn lenti í þessu neti. En því er nú ekki til að dreifa, því að silunganetin eru svo smáriðin, að það er hreinasta undantekning, ef lax ánetjast í þeim.  Hv. þm. Árn. talaði um það í sambandi við brtt. mína við 27. gr. frv., að nú þyrftu strangari ákvæði en gilt hefðu hingað til um þessa veiði, vegna þess að nú væri farið að nota fullkomnari veiðivélar en áður hefði tíðkazt; en ég vil benda honum á, að í Borgarfirði t. d. eru notuð sömu veiðitækin nú og notuð hafa verið í áratugi. Það kann að vera, að í Ölfusá og máske einhversstaðar annarsstaðar sé farið að nota einhver fullkomnari tæki, en í Borgarfirði er það ekki. Í brtt. minni við 17. gr. frv. felst m. a., að því er slegið föstu, að ekki megi draga á nema 5 daga í viku, og að ekki megi veita neina undanþágu frá því. Ég er sammála hv.frsm. landbn. um það, að nauðsynlegt sé að takmarka ádrattarveiðina, en með hliðsjón af öðrum ákvæðum frv., sem ganga mjög í þessa átt, álít ég, að með þessari brtt. minni sé hér mjög stillt í hóf. Viðvíkjandi þeim takmörkunum, sem heimilt er að gera um ádráttarveiðina, vil ég benda á ákvæði 18. gr. Samkvæmt henni er ráðh. í fyrsta lagi heimilt að banna alla veiði aðra en stangarveiði í hyljum undir fossum, og í öðru lagi banna með sama hætti alla ádráttarveiði á tilteknu svæði í ám, þar sem fiskur safnast saman til hrygningar. Og í þriðja lagi er ráðh. heimilt samkv. sömu gr. að friða, eftir till. veiðimálastjóra, tiltekna drætti fyrir ádráttarveiði, þar sem á er svo auðdræg, að veiðimálastjóri telur fiskstofni árinnar hættu búna af ádráttarveiði. Á sama hátt getur ráðh. friðað heilar ar fyrir allri veiði, annari en stangarveiði, ef árnar eru litlar. Og jafnvel má á sama hátt banna notkun fastra veiðivéla. Það var vegna þessara ströngu ákvæða 18. gr. frv., að ég taldi það fært, að ádráttur yrði leyfður 5 daga í viku, þar sem lítil hætta stafaði af því, þó sú veiðiaðferð væri stunduð. En ég veit það vel, að í sumum litlum bergvatnsám er hægt að taka hverja skepnu, sem þangað slæðist. En fyrir það er hægt að girða, ef ákvæðum 18. gr. frv. er beitt. Hv. 1. þm. Árn. drap nokkuð á þá till. mína og n., að ádráttarveiði skuli ekki vera leyfð eftir kl. 9 að kvöldi, í stað þess eins og nú stendur í frv., að veiðin sé leyfð frá kl. 12 á hádegi til kl. 12 á miðnætti, og þótti lítil bót vera í því að færa þetta ákvæði til hins fyrra horfs. Hv. frsm. hefir nú ásamt mér gert grein fyrir því, að þegar skyggir á kvöldin, dregur laxinn sig niður í lygna hylji, og er þá hægt að gersópa honum úr þeim, ef ádráttur er leyfður lengur en bjart er; er það vitanlega hin argasta ránsaðferð. En á daginn, meðan bjart er, heldur hann sig meira í strengjum og hávöðum, þar sem erfitt er að komast að honum. Hin eina röksemd, sem hv.þm. færði fyrir þessu, var sú, að hægra væri að stunda veiðina, ef ádráttur væri leyfður lengur fram eftir kvöldinu. En það kæmi vitanlega alveg í bága við önnur ákvæði frv., sem ganga í friðunaráttina, að leyfa slíkt. Það er því bæði mér og öðrum alger ráðgata, hvers vegna hv. 1. þm. Árn. vill hafa þetta svo. Hin eina líklega ráðning, sem fundizt hefir, er sú, að hann er bóndi í Skálholti og mun því eiga nokkurn veiðirétt í Brúará, og einmitt í þeim hyl, þar sem Jóni heitnum Gerrekssyni var drekkt hérna á árunum. En sá hylur kvað vera svo gerður, að hægt er að gersópa öllum kvikum skelmum úr honum þetta er hin eina ráðning, sem menn hafa komið auga á. Mér skildist hv.þm. mundi geta gengið inn á það, að hafa möskva á lagnetunum stærri en ákveðið er í frv. Það er vitanlegt, að eftir því sem möskvarnir eru minni, eftir því veiðist minni lax í netin. Nú er því að vísu haldið fram af sumum, að til séu tvær tegundir af laxi, önnur lítil en hin stærri þetta er þó alls ekki sannað, og vitanlegt er, að laxinn er í fyrstu lítill og stækkar sem aðrar skepnur. Það er því enginn, sem getur mótmælt því með rökum, að laxinn kunni að ganga í árnar á mismunadi þroskastigi. Ef svo er, þá er rétt að hafa netin ekki mjög smámöskvuð, lofa heldur laxinum að vaxa í friði, þar til hann er orðinn verðmætari. En þótt þetta sé nú ekki svo, heldur séu tvö kyn, eins og sumir álíta að sé, þá er það ekki illa til fallið að lofa smálaxinum að hafa frjálsa göngu upp eftir ánum, og þeim, sem ofar búa, leyft að njóta hans og veiða hann þar á löglegan hátt. Hvernig sem því á þetta er litið, þá er rétt að hafa möskvana stóra, svo sem nú er, og þá kemst líka smálaxinn áfram upp eftir ánum. Hv. þm. sagði, í sambandi við það, sem ég sagði um hver möskvastærð væri leyfð í Noregi, að laxinn væri stærri þar. En ég þykist hafa fregnað það frá þeim, sem það vita, að laxinn í Noregi muni yfirleitt vera af líkri stærð og hér. Að vísu gengur hann þar í árnar af mismunandi stærð, alveg eins og hér. Hv. þm. hefir viljað sækja sínar fyrirmyndir til Noregs. Hann ætti því að vilja taka Norðmenn til fyrirmyndar í þessu eins og fleiru. Hv. þm. talaði um það, að bæði Norðmenn og Skotar hefðu oft orðið að breyta veiðilöggjöf sinni og gera viðtækar friðunarráðstafanir í henni. Ég vil benda hv.þm. á, hvað því muni valda. Það getur að vísu stafað að nokkru leyti af því, að breytt hafi verið um veiðiaðferðir. En ég hygg, að það stafi þó mest frá því, að sett hafa verið heildarlög fyrir stórt svæði, og vegna þess hve svæðið var stórt, en aðstaðan misjöfn, hafa lögin ekki alstaðar getað átt við þetta hefir komið af stað óánægju ýmsra og orðið orsök hinna tíðu breytinga á löggjöfinni. Að við svo lengi hofum getað búið við okkar löggjöf, stafar vafalaust af því, hversu skynsamlega hún var sett í upphafi. Hitt er vandasamara og máske ómögulegt, að búa til svo góða heildarlöggjöf, að alstaðar geti átt við. Og það mun sannast, að þótt við göngum frá slíkri löggjöf nú, svo vel sem föng eru á, þá munu koma fram óskir og kröfur um breytingar, svo vel rökstuddar, að þingið sjái sér ekki annað fært en að taka tillit til þeirra. Ég veit það, að í frv. eru margar breytingar frá eldri lögunum, sem eru til mikilla bóta og öryggis, ef rétt er með farið. En þá er líka skaðlegt að setja nú heildarlöggjöf um þetta, en láta ekki héraðsstjórnirnar, eins og áður var gert, ráða nokkru um þetta hverja í sínu héraði, eftir staðháttum, um það t. d., hvenær veiði á að byrja og hvenær hún skuli enda. Ég vona því, að hv. deild samþ.brtt. mínar og n., því að þá er þeim málum bezt skipað, að láta héraðsstjórnirnar hafa þennan rétt, eins og áður hefir verið. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta að sinni. En hvort sem þetta þing samþ. þessi lög eða ekki, þá vona ég, að menn ljái eyru við öllu því, er orðið getur til samningar á því, að réttur einstakra manna og héraða sé sem minnst skertur, en að þó séu sett í lögin nægileg ákvæði til þess að tryggja þessa atvinnugrein. Till. mínar og nefndarinnar hníga í þessa átt. En þó má búast við, að þegar lögin koma til framkvæmda, komi það í ljós, að ýmislegt sé afátt við þessa löggjöf og að fram komi till. til breytinga á henni, og það ef til vill áður en langt um líður. Ég vona svo, að samvinna takist um það, að gera þær umbætur á þessu frv., að það verði sæmileg lagasmíð, er til gagns megi verði fyrir þjóðina.

Jónas Þorbergsson Hv. þm. Borgf. hefir nú í löngu máli gert grein fyrir afstöðu sinni, og eins og oft hefir komið fyrir áður, Þá hefir hann nú reynzt hraustari ræðumaður heldur en aðrir hv. dm. hafa haft þol til að hlýða á. þessi langa ræða hans virðist því hafa orðið þess valdandi, að nokkur upplausn er komin á fundinn. Óttast ég því, er ég tek nú til máls, að færri heyri mái mitt en ég hefði óskað. Ég get þó verið þakklátur hv.þm. Borgf. fyrir undirtektir hans við brtt. mínar. Skal ég nú í stuttu máli leitast við að gera grein fyrir innihaldi þeirra. Í öðrum tölul. 30. gr. frv. segir svo: „Girðingar mega aldrei ná yfir meira en 1/3 hluta af breidd árinnar og aldrei má girða yfir aðalstraumlínu ár“. Við þetta hefi ég leyft mér að gera brtt., er hljóðar svo: „Girðingar mega aldrei ná lengra en í miðja aðalstraumlínu árinnar“. Mér skilst, að það hafi verið tilgangur þeirra, er sömdu frv., svo og hv. landbn., að koma því til leiðar, að fyrir því sé séð, að laxinn hafi ávallt frjálsa leið til göngu upp árnar. Ég vil benda á, að varhugavert getur verið að setja undantekningarlaus ákvæði um þetta efni. Staðhættir geta verið svo ólíkir, að sitt eigi við á hverjum stað. Þannig getur straumlínan verið í miðri ánni, en veiðivélarnar mega ekki samkv. frv. ná yfir meira en 1/3 af breidd árinnar. Getur það orðið sama og að banna veiðina, en það mun þó ekki vera tilgangurinn með þessu ákvæði. En liggi hinsvegar straumlínan við bakka árinnar, þá er orðalagið í frv. of óákveðið til þess, að ekki geti orðið of nærri því gengið að hefta gönguna. Mér þykir því rétt, að þessu sé svo breytt, að ákveðið sé, að aldrei megi girða eða setja veiðivélar lengra en í miðja straumlínu. Er þá tryggt, að hinn hlutinn veitir veiðigöngunni jafnan óhindraða leið til þess að komast upp eftir ánni. Tel ég því, að með brtt. minni sé betur tryggður réttur veiðieigenda og ekki heldur gengið of nærri veiðinni. Hin till. fjallar um það, að þar sem hlunnindi rýrna og þar með verðmæti jarðar við framkvæmd þessa frv., ef það verður að logum, þá geti jarðareigandi krafizt endurmats á jörðinni. Það verður ekki hægt að álíta, að skylda beri þá menn, sem með þessum lögum yrðu sviptir veiðirétti eða veiðiréttur þeirra rýrður, til að svara sköttum og öðrum opinberum gjöldum af þeirri eign, sem þannig hefir verið rýrð. Ég held því, að ekki geti orðið ágreiningur um það, að þessi krafa sé réttmæt. Hv. frsm. sagði, að hagsmunir einstaklinga yrðu að víkja fyrir hagsmunum heildarinnar, þegar þetta rækist á þetta er rétt. En þó er í 13. gr. frv., 3. málsl., gerð undantekning á þessu. Þar er gert ráð fyrir því, að ef laxveiði í sjó hefir verið sérstaklega metin til dýrleika í því fasteignamati, sem ætlazt er til, að öðlist gildi á þessu ári, eða tillit hefir verið tekið til hennar við ákvörðun fasteignaverðs, að hún skuli þá leyfð framvegis. Mér þykir þetta furðulegt ákvæði. Það mun vera ætlun frv. að banna alla laxveiði í sjó. En þarna á að veita undanþágu, ef tekið hefir verið tillit til veiðinnar við síðasta fasteignamat. Mér er kunnugt um það, að á ýmsum jörðum hefir verið beitt veiðiaðferðum, sem nú á að banna, en hingað til hafa verið leyfðar. En þessi nýju ákvæði verða sýnilega til að rýra verðgildi jarðanna. Það hlýtur að minnka við þessa nýju skipun. Ég vil því biðja hv.n. að taka til athugunar þá hlunnindaskerðingu, sem þetta hefir í för með sér fyrir þær laxveiðijarðir, sem gengið hafa kaupum og sölum fyrir miklu hærra verð vegna þessara hlunninda en ella mundi. Og ef hin umgetnu ákvæði 13. gr. þykja réttmæt, vil ég einnig biðja n. að athuga, hvort hún sér það ekki fært að gera ráð fyrir bótum fyrir þessa umræddu hlunnindaskerðingu. í 73. gr. frv. er ráð fyrir því gert, að fyrir missi selveiðinytja vegna þessara laga komi fullar bætur. Að vísu leggur landbn. það til, að 3. málsgr. 73. gr. falli niður, en hún fjallar um skaðabætur til handa þeim jörðum, sem eru eign ríkis, kirkju eða bæjarfélags. En fyrir allar aðrar jarðir, þar sem selveiði er aftekin, eiga að koma fullar bætur. Nú er það skoðun mín, að þegar almenn löggjöf rýrir eignir, t. d. með því að banna laxveiði í sjó, með því að ófriða sel eða rýra notagildi jarða og verðmæti með skertum veiðirétti, þá sé þó réttmætt, að ekki sé tekið neitt tillit til þess, og að einstaklingar verði að þola það tjón, sem þeir bíða vegna almennra ráðstafana, sem eru til nytja fyrir landsmenn yfirleitt. En ég vil þá líka, að allir sitji við sama borð hvað þetta snertir, og að ekki sé einum bætt upp samskonar tjón og það, sem annar verður að þola bótalaust. Þótt jarðir verði virtar upp, svo menn þurfi ekki að borga skatt af skerðingu eignar sinnar vegna þessara laga, þá er það vitanlega miklu minna en þær bætur, sem öðrum mönnum eru ætlaðar samkv. 73. og 13. gr. En ef vissum flokki manna verður bætt upp, þá á líka að bæta öllum upp, sem skaða bíða, þar til sannað er, að ráðstöfunin skerði ekki lengur verðmæti jarðarinnar. Ég mun því geyma mér rétt til þess að koma fram með brtt. um þetta til 3. umr. En við þessa umr. tel ég það miklu skipta, ef fallizt verður á till. mínar.

Pétur Ottesen Við hv. 1. þm. Árn. höfum flutt brtt. við frv. þetta. Er hún í samræmi við það, sem ég hefi látið í ljós hér í deildinni, að varhugavert væri að fella niður úr núgildandi löggjöf ákvæðin um það, hvaða daggjöld sveitarfélögum beri að greiða fyrir sjúklinga, sem þau hafa til framfærslu á geðveikrahæli. Við höfum lagt það til, að þangað til lög verða sett um geðveikrahæli, skuli daggjald í hverri deild hælisins fyrir hvern þann sjúkling, sem þar er á sveitarframfæri, vera kr. 1,50. Við þessa till. okkar hafa þeir hv.þm. Ísaf. og hv.þm. Seyðf, flutt brtt., sem er shlj.till. okkar að öðru leyti en því, að þetta á ekki að gilda lengur en læknar spítalans telja sjúklingnum spítalavistina nauðsynlega. Fylgi okkar hv. 1. þm. Árn. við vatill. þessa fer eftir því, hverja skýringu hv.flm. gefa á því, hvernig beri að skilja þetta ákvæði. Mun ég svo ekki fjölyrða frekar um þetta fyrr en ég hefi heyrt hv.þm. Ísaf. skýra till. sína.

Vilmundur Jónsson Till. okkar ber ekki að skilja öðruvísi en svo, að með ákvæðum hennar verði stutt að því, að sjúklingar verði ekki látnir liggja að óþörfu á sjúkrahúsunum eftir að þeir hafa fengið bata. Það er kunnugt, að oft getur verið erfitt að fá sveitarstjórnir til þess að taka slíka sjúklinga heim, jafnvel þótt þeir hafi fengið sæmilegan bata og megi vel dvelja utan sjúkrahúss. Líka leggjum við til, að í staðinn fyrir orðin „lög um geðveikrahæli“ komi: „geðveikralög“, því að vafasamt er, að sérstök lög verði nokkurn tíma sett um geðveikrahæli, en geðveikralög hljóta að koma fyrr eða síðar. Ég vænti, að hv.þm. Borgf. get fallizt á till. með þessari skýringu.

Pétur Ottesen Með þessum skilningi á brtt. á þskj. 349 býst ég við, að við flm.brtt. á þskj. 326 getum orðið við þeim tilmælum að taka hana aftur og greiða atkv. með brtt.hv.þm. Ísaf. Þó vil ég benda á, að varasamt gæti verið að þröngva sjúklingi til þess að fara af spítalanum, ef hann ekki með góðu móti vildi fara sjálfur, því að vel mætti svo fara, þótt nokkra bót hefði hann fengið á heilsu sinni, að bráðlega sækti í sama horf um heilsufar hans. Þess er að vænta, að læknar spítalans hafi hliðsjón af þessu, þegar þeir ákveða um burtför sjúklings af spítalanum. Að öðru leyti býst ég við, að við séum sammála, því að það, sem fyrir mér og hv. 1. þm. Árn. vakti, var að tryggja það, að sjúklingar þeir, sem nú eru á spítölunum og ekki eru orðnir albata, verði eigi reknir burt, eða hærra daggjald tekið með þeim en kr. 1,50 eins og nú er.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég álít brtt. þeirra hv.þm. Ísaf. og hv.þm. Seyðf. engu betri en vatill. þeirra hv. 1. þm. Árn. og hv.þm. Borgf., því að með henni er spítölunum íþyngt meira en ástæða er til. Það hljóta allir heilvita menn að sjá, að því fleiri slíkar stofnanir sem þessar eru byggðar á kostnað ríkisins, þá vex rekstrarkostnaðurinn við þær svo mjög, að ekki verður undir risið nema að sjá þeim fyrir sérstökum tekjum. Í Ed. er t. d. núna verið að tala um stofnun fávitahælis, sem er mjög nauðsynlegt. En það er ekki nóg að byggja það eða önnur slík hæli, það verður að sjá fyrir rekstrarkostnaði þeirra líka, því að ekki stendur á, að sjúklingarnir komi. Annars get ég ekki skilið, hvaða meining er í því hjá hv.þm. Ísaf. að vera að fara fram á, að ríkið, sem þarf að borga 4 kr. á dag með hverjum sjúklingi á spítölunum, gefi sveitarfélögunum það mestallt, hvort sem þau eru vel efnuð eða ekki. Hv. þm. hlýtur líka að vita það, að mörg sveitarfélög eru vel efnum brúin, og geta því alið önn fyrir sínum sjúklingum, engu siður en ríkið. Það er t. d. alkunna, að á meðan Nýi-Kleppur var ekki til, þurftu einstaklingar og sveitarfélög oft að greiða með sjúklingum sínum 15–20 kr. á sólarhring. Var því almenn ánægja þegar Nýi-Kleppur tók til starfa, enda þótt greiða þyrfti með sjúklingunum kr. 3,50 á dag. Ég vil því spyrja, hvaða réttlæti er í því að demba þessu öllu á landið? Hvers vegna mega hlutaðeigendur ekki greiða það, sem þeim ber af kostnaði sjúklinga sinna? Það virðist vera sæmilegur velgerningur af þjóðfélaginu að koma þessum stofnunum upp, þó að það þurfi ekki líka að ala önn fyrir öllum, sem þangað leita. Ég leyfi mér því að leggja til, að till. þessi verði felld, því að hún er til mikils kostnaðarauka fyrir ríkissjóðinn.

Vilmundur Jónsson Ég vil minna hæstv.dómsmrh. á það, að samkv. lögunum frá 1905, sem hér er rætt um að breyta, er ekki hægt að krefjast hærra meðlags með þurfamönnum, sem liggja á geðveikrahælinu á Kleppi - gamla spítalanum a. m. k. - en 50 aura á dag, en 1 kr. með öðrum sjúklingum, hversu ríkir, sem aðstandendurnir eru. Með þessu frv. eins og það liggur fyrir, er farið fram á að nema þessi úreltu ákvæði úr lögum, og var tilætlunin upphaflega sú, að láta óumtalað, hvað daggjöldin yrðu ákveðin þá, en því aðeins treyst, að stj. hefði þau svo sanngjörn, að hlutaðeigendur fengju vel undir risið. Nú mun það vera álit flestra hv. dm., að daggjöldin megi ekki vera hærri fyrir þurfalinga en kr. 1,50 á dag, ef sveitarfélögin eiga sæmilega að geta staðið undir þeim, og mér skilst meira að segja, að fáist það ekki tryggilega ákveðið með samþykkt þeirrar brtt., sem hér liggur fyrir, þá sé engin von um, að sjálft frv. um afnam laganna frá 1905 nái fram að ganga. Fyrir því flutti ég till. og hyggst ekki að íþyngja ríkissjóði með henni, heldur þvert á móti að létta af honum kvöðum.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Hv. þm. Ísaf. hefir alls ekki svarað aðalröksemd minni, að ýms sveitarfélög - eins og t. d. Rvík - séu fullfær um að greiða fyrir sína sjúklinga, þó að önnur séu það ef til vill ekki, og hv.þm. veit ofurvel, að það er orðin margra ára venja að láta ekki greiða nema kr. 1,50 á dag á GamlaKleppi fyrir sjúklinga sveitarfélaganna, og að síðan Nýi-Kleppur tók til starfa, hefir verið gætt hinnar ýtrustu sanngirni, þar sem þeim sveitarfélögum, sem erfitt hafa átt um greiðslu, hefir ekki verið gert að greiða hærra daggjald en þetta fyrir sjúklinga sína. Þetta 150 aura gjald kemur ekki til mála, því að á því er engin föst hefð orðin. Heilbrigðisstj. væri t. d. lafhægt að senda meiri hluta sjúklinganna heim og segja: Við viljum ekki skaða ríkið um kr. 2,50 á dag á hverjum þeirra. - Sem sagt, aðalröksemd minni er ósvarað enn, og eins og ég tók fram áðan, legg ég til, að till. verði felld, því að í henni kemur fram hreppapólitík af lélegasta tægi.

Magnús Guðmundsson Ég get ekki tekið undir með hæstv.dómsmrh., að hér sé um lélegustu hreppapólitík að ræða. Öllum öðrum sjúkrahúsum en holdsveikraspítalanum og Kleppi fá hreppsfélögin greitt allt, sem er umfram 400 kr. kostnað, fyrir 4 fyrstu sjúklinga sína. Mér finnst því satt að segja ekki nema eðlilegt, að um leið og daggjöldin fyrir sjúklingana eru sett upp, þá sé fátækralöggjöfinni jafnframt breytt á þann veg, að geðveikisjúklingar heyri undir sömu lög og sjúklingar á öðrum sjúkrahúsum. Ég vil því spyrja hæstv. ráðh., hvernig hann muni taka undir slíka lagabreyt. Það, sem vakir fyrir flm.till. þeirrar, sem hér er um á ræða, er vitanlega ekkert annað en það, að reyna að koma í veg fyrir, að sveitarfélögunum verði íþyngt um of með greiðslu fyrir sjúklinga sína á þessum tveim sjúkrahúsum.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Það atriði, sem hv. 2. þm. Skagf. drap á, get ég ekki sagt um að svo stöddu, því að það heyrir stjórnarlega undir aðra deild en ég starfa við. - Ég get verið samdóma hv.þm. um það, að ekki sé ástæða til að gera sveitarstjórnunum erfiðara fyrir með geðveika sjúklinga heldur en aðra sjúklinga, en ég vil vara þingið við því að fara inn á þessa braut, því að það getur ekki gengið svo til lengdar, að ríkið reisi hvern spítalann á fætur öðrum og sé svo auk stofukostnaðarins látið sitja uppi með allan rekstrarkostnaðinn. Ríkið hefir reist dýran spítala fyrir þessa sjúklinga - húsið kostaði allt að 600 þús. kr. - og hefir haft þar sjúklinga fyrir daggjald frá kr. 1,50–3,75. Mega sveitarfélögin vel una við þennan velgerning af hálfu ríkisins, og enda óhyggilegt að búa svo að um rekstur spítalanna, þegar ríkið er búið að koma þeim upp, að rekstrarkostnaðurinn lendi allur á ríkissjóði, því að hætt er við, að slíkt geti leitt til þess, að við verðum að hætta hér á miðri braut við að koma upp þeim mannúðarstofnunum, sem þjóðin er í mikilli þörf fyrir að fá, af því að rekstur þeirra verður með þessu móti óbærilegur fyrir ríkissjóð. Í hinni d. er nú verið að ræða eitt slíkt mál, þar sem er stofnun fávitahælis, sem er mjög nauðsynlegt og gott mál, en það eru ekki líkur til þess, að það verði leyst eins fljótt, ef vitanlegt er fyrirfram, að ríkið á að bera allan rekstrarkostnað við þetta fyrirtæki.

Magnús Guðmundsson Það er ekki nema að nokkru leyti rétt hjá hæstv.dómsmrh., að sú fyrirspurn, sem ég beindi til hans, heyri ekki undir hans deild stjórnarlega, og auk þess verður hæstv. ráðh. að svara fyrir stj. alla í þessu máli, þar sem hann hefir lagt á móti þeim till., sem hér eru sérstaklega til meðferðar, og því beindi ég líka fyrirspurn minni til hans. - Hæstv. ráðh. varaði við því að íþyngja ríkissjóði um of, og er ég honum sammála um það, en þess verður líka að gæta, að íþyngja sveitarfélögunum ekki um of, eins og gert væri með því að hafa daggjöldin kr. 3 50. Þar sem löggjöfin hinsvegar, hefir farið hann milliveg um aðra sjúklinga en geðveika, að hrepparnir greiða allt að 400 kr. í meðlag, en ríkissjóður það, sem umfram verður, sýnist ekki nema sanngjarnt, að þetta verði líka látið ná til geðveiklinganna. Skildist mér á hv.þm. Ísaf., að nauðsynlegt væri að breyta fátækralögunum, til þess að þetta gæti orðið, en ég held, að þess þurfi ekki, heldur sé nóg að fella ákvæði um það inn í frv., að 66. gr. fátækralaganna skuli einnig ná til geðveikrahælanna, enda verður heppilegra að fara þá leið til að koma málinu fram, því að svo langt er nú liðið á þingtímann, að óvíst er, að þetta næði fram að ganga á þessu þingi, ef nú væri farið að bera fram nýtt frv. í þessa átt. Vil ég beina því til þeirra, sem hlut eiga að brtt. á þskj. 326 og 349, hvort þeir mundu ekki geta fallizt á að snúa málinu inn á þessa braut og bera fram breytingartillögu í þá att. Þyrfti að vísu ef til vill að taka málið út af dagskrá að þessu sinni til að koma þessu í kring, en það ætti þó aldrei að geta tafið málið lengi.

Pétur Ottesen ég þarf ekki að hafa mörg orð út af andmælum hæstv.dómsmrh. Ég hefi áður gert grein fyrir því, hvernig málið horfir við. Hér er um það að ræða að fella niður lagaákvæðið um það, hvað sveitarfélögin eiga að greiða með sjúklingum á Gamla-Kleppi. Hinsvegar hefir reynslan orðið sú um dvalarkostnað sjúklinga á Nýja-Kleppi, að lægsta gjald, sem sveitarfélögin hafa orðið að greiða, er kr. 3,50 á dag fyrir hvern sjúkling, í stað kr. 1,50 á hinum spítalanum, og nemur þessi hækkun 730 kr. á ári fyrir sveitarfélögin. Liggur í augum uppi, hver áhrif þessi hækkun daggjaldanna hefir á afkomu þeirra sveitarfélaga, sem þarna eiga sjúklinga, og sum ef til vill fleiri en einn, og af þessum ástæðum bárum við hv. 1. þm. Árn. fram brtt. okkar, og sömuleiðis hafa þeir hv.þm. Ísaf. og hv.þm. Seyðf. tekið undir þetta með sinni brtt., enda er verið að stefna sveitarfélögunum í bláberan voða fjárhagslega, ef á að fara að færa yfir á þau svona mikinn þunga af hælisdvöl þessara sjúklinga. Ráðsmaðurinn á Nýja-Kleppi hefir og upplýst það í fjvn., að daggjöldin eru þar allt of há, því að það hefir ekki verið hægt að innheimta þessar upphæðir hjá sveitarfélögunum, og taldi hann því nauðsynlegt að breyta þessu. Virðist sjálfsagt að byggja á þessari reynslu ráðsmannsins, sem gerst veit um það, hvernig gengið hefir að innheimta þessi þau meðlög, auk þess sem það er nauðsynlegt að tryggja það áfram með lögum, að sveitarfélögin verði ekki verr úti en þau hafa orðið undanfarin ár. Og þegar litið er til þess, að meðlag sveitarfélaganna er 547,50 kr. á ári með sjúklingum á Gamla-Kleppi, þar sem þó daggjaldið er ekki nema 1,50 á dag, en hámarkið hinsvegar 400 kr. um aðra sjúklinga, sem sveitarfélögin eiga fyrir að sjá á almennum sjúkrahúsum, skv. 66. gr. fátækralaganna, verður ekki sagt, að verið sé að ganga á ríkissjóinn með brtt. okkar, því að með þeim er einmitt skemmra gengið í þessu efni en er um aðra sjúklinga. - Hv. 2. þm. Skagf. benti á það, að ef til vill væri réttast að láta þessi ákvæði 66. gr. fátækralaganna einnig ná til geðveiku sjúklinganna, og eins og hv.þm. Ísaf. tók fram, var þetta líka tekið til athugunar, er við sömdum brtt., en að þessi leið fremur var farin, var eingöngu gert vegna ríkissjóðs, eins og hv.þm. Ísaf. einnig tók fram, og okkur þótti eftir atvikum nógu langt gengið, ef það væri tryggt, að sveitarfélögin yrðu ekki verr úti en þau hafa orðið til þessa. Ég held því enn, að rétt sé að samþ. þessa brtt., enda verður hér ekki nema um bráðabirgðákvæði að ræða, þar til sett verða sérstök geðveikralög, en þegar að því kemur, að sett verði almenn löggjöf í þessu efni, mætti fella það inn í þau endanlegu lög, að ákvæði 66. gr. fátækralaganna skuli einnig ná til þessara sjúklinga.

Einar Árnason Ég efast ekki um, að gott eitt vakir fyrir þeim mönnum, sem standa að þessu frv. Ég vil heldur ekki neita því, að ekki kunni að vera svo ástatt þar, sem borgir eru og fjölmenni mikið, að þörf sé á slíkum raðstöfunum, en hér er allt öðru máli að gegna. Þetta er ennfremur svo viðkvæmt mál fyrir heimilin, að löggjöfin verður að taka varlega á því. Með þessu frv. er fyrirskipað, að í hverjum kaupstað og kauptúni, sem hefir yfir 300 íbúa, skuli vera barnaverndarnefnd. Í öðrum hreppum skal skólanefnd starfa sem barnaverndarnefnd. Þarna er því að ræða um stofnun 200 nýrra nefnda. En ég er hræddur um, að störf þessara nefnda verði sáralítil í flestum sveitum og kauptúnum hér á landi. Og þar sem verkefnin eru smá, er það reynslan, að þó nefndir séu til, sem eiga að sinna þessum verkefnum, sofa þær að meira eða minna leyti og láta ekkert til sín taka. Það mun líka verða svo, að þessar n. munu skirrast við að gera strangar ráðstafanir, sem ganga nærri einkamálum heimilanna. Í fyrri kaflanum eru m. a. ákvæði um skipun nefndanna, en í þeim síðari eru fyrirmæli um eina allsherjar yfirbarnaverndarnefnd. Um fyrri kaflann skal ég ekki fjölyrða, en aðeins taka það fram, að ég hefði heldur kosið, að 1. gr. frv. hefði verið svo orðuð, að heimilt skyldi að setja þessar nefndir á stofn, en ekki gert að skyldu. f 7. gr. frv. eru talin upp allnákvæmlega verkefni þessara nefnda. Ég mun ekki fara sérstaklega út í það, en aðeins benda á, að nefndunum er gefin víðtæk heimild til þess að vera nærgöngular heimilunum. Ég býst ekki við að greiða atkv. móti fyrri kaflanum, og sé því ekki ástæðu til þess að fjölyrða um hann. Þessi mál mega heita ný hér hjá okkur, og með þessu frv. er verið að leggja inn á nýja braut, en við vitum ekki, hvað mikil eða hverskonar verkefni liggja þar óunnin. Að þessu athuguðu held ég, að réttast væri að fara ekki lengra í þessu frv. en fyrri kaflinn fer fram á, að nefndirnar verði settar á stofn í kaupstöðum og kauptúnum, en yfirbarnaverndarnefndin skuli ekki skipuð fyrst um sinn. Gert er ráð fyrir, að í henni skuli sitja 7 menn, og að sjálfsögðu á þessi n. að hafa aðsetur í Reykjavík. Verkefni hennar er það, að hafa yfirumsjón með starfi nefndanna úti um land. Ennfremur er henni ætlað að hafa eftirlit með barnahælum landsins. Ég held, að réttara sé að sjá fyrst, hvernig nefndirnar úti um land starfa áður en haldið er lengra en fyrri kafli frv. gerir ráð fyrir. Ætlazt er til þess, að ríkissjóður greiði allan kostnað, sem leiðir af störfum þessarar yfirbarnaverndarnefndar. Ég held, að við getum sparað þann kostnað í bili, þessa n. væri alltaf hægt að setja á laggirnar, þegar full vissa væri fengin fyrir því, að hennar væri þörf. Ég hefi engar brtt flutt við frv. við þessa umr., en geri ráð fyrir að greiða atkv. á móti öllum síðari kaflanum. í fyrri kaflanum eru ýms smáatriði, sem orkað geta tvímælis, en þau eru ekki stærri en svo, að vel má laga þau fyrir 3. umr.

Jón Baldvinsson Við 1. umr. þessa frv. gerði ég við það nokkrar smávegis aths., og hefi litlu við það að bæta, enda hefir hv.n. tekið sumt af því til athugunar, t. d. það, sem ég benti á um óþjált orðalag. Ég minntist þá m. a. á, að ég teldi ekki rétt að binda kosningu manna í barnaverndarnefndir við tiltekna menn, en hv.n. hefir ekkert tillit tekið til þess, nema hvað snertir Reykjavík. N. í Rvík á að vera skipuð 7 mönnum, sem bæjarstj. kýs með hlutfallskosningum. Ég vil skjóta því til hv.frsm.n., hvort þetta fyrirkomulag mætti ekki gilda líka í öðrum kaupstoðum. Ekki þyrfti nema að bæta orðunum „Utan kaupstaða“, framan við 2. málsgr. 2. gr. frv., svo að hún byrjaði á þessa leið: „Utan kaupstaða eru barnaskólastjóri og prestur sjálfkjörnir“ o. s. frv. - Það er hreint ekki sagt, að barnaskólastjóri og prestur séu alltaf heppilegustu mennirnir í slíka nefnd. Í kaupstöðum getur oft verið að ræða ummenn, sem hafa sérstaka kunnáttu og áhuga fyrir þessum málum, og þarf þá að vera frjálst um að kjósa þá í nefndina. Starf þeirra held ég, að verði yfirleitt mikið, og því sérstök þörf á að vanda mannavalið sem bezt. Þó að bæði prestur og skólastjóri geti verið allra beztu menn, tel ég samt ekki rétt að einskorða kosningu í barnaverndarnefnd við þá. Aftur á móti álít ég vel raðið, að ákveðin skuli vera viss tala kvenna, sem skuli verða í nefndunum. Góðar konur eru áreiðanlega bezt fallnar til slíkra starfa og hafa oftast nær meiri áhuga fyrir þeim en karlmenn. Og þó að ákveðið sé í lög unum, að n. skuli eftir einhverjum vissum hlutföllum skipaðar konum, er það ekki líkt því eins þröngt og að binda það, að sérstakir embættismenn séu sjálfkjörnir í þær. Ég skýt þessum aths. til hv.n. og legg fram skriflega brtt. um þetta efni. Að öðru leyti mun ég eindregið fylgja þessu frv., þó að ég hefði kosið, að einstöku smáatriðum væri öðruvísi fyrir komið en þar er gert.

Magnús Torfason Ég get tekið undir með hv. 2. þm. Eyf., að ég tel ekki bráðnauðsynlegt að stofna þessa yfirbarnaverndarnefnd eða barnaverndarráð nú, og er það af sömu ástæðum og hann greindi frá. En það, sem kom mér til þess að standa hér upp, er ákvæði í 7. gr. frv., 9. tölul., þar sem segir, að barnaverndarnefnd hafi vald til þess, er hún óskar, að rannsaka og kveða upp rokstudda úrskurði um mál þarna innan 16 ára aldurs, þau er annars ber undir lög regluvaldið. Ég veit ekki, hvort þetta fyrirkomulag er heppilegt, og efast um, að rétt sé að taka úrskurðarvaldið þannig úr höndum lög reglustjóra. Ég held, að varfærnara hefði verið að orða gr. þannig, að lög reglustjóri úrskurði í slíkum málum, þegar hann hefir fengið umsögn og till.n. Slíkar nefndir og þessar eiga allt gengi sitt undir því, að þær verði vinsælar í starfsumdæmum sínum. En við vitum, að þegar úrskurðarvaldi er beitt, verða jafnan skiptar skoðanir um úrskurðinn, og geri ég ráð fyrir, að svo verði einnig um úrskurði nefndarinnar. Og fengi n. slíkt úrskurðarvald, mundi hún sífellt liggja undir álasi fyrir hlutdrægni, verðugu eða óverðugu. Ég held því, að ekki sé rétt, að nefndirnar takist þetta á herðar. Í sambandi við þetta vil ég minnast á, að skv. brtt. við 12. gr., á þskj. 359, er sagt, að n. hafi heimild til þess að víkja manni af heimili, ef þess sýnist þurfa. Þar er ekki tekið fram, hver eigi að framkvæma það, hvort það sé lög reglustjóri eða n. eða baðir þessir aðiljar í sameiningu, en beri maður þessa gr. saman við 9. tölul. 7. gr., þá gæti maður haldið, að n. ætti að gera það. Nú er vitanlegt, að enginn annar en lög reglustjóri getur framkvæmt slíkt verk, svo að n. yrði þá alltaf að fá hann sér til aðstoðar. Og hugsanlegt væri, að í slíkum málum fellu skoðanir lög reglustjóra og n. ekki saman, og gæti þá farið svo, að lögreglustjóri yrði að vinna verk, sem hann væri ekki viss um, að yðri rétt. Yfir höfuð held ég, að ekki sé rétt af n. að taka á sig annað eins harðræðisverk og að taka börn af heimilum með valdi, eða gera aðrar ráðstafanir, sem raska venjulegu heimilislífi og venjulegum umráðum þar. Ég vildi benda hv.n. á þetta, sem ég tel varhugaverð ákvæði, til athugunar.

Flm. (Jón Baldvinsson) Eins og hv. dm. er kunnugt, hefir það verið ákveðið að nema úr gildi alla löggjöf um Síldareinkasölu Íslands, og verða lög um það bráðlega samþ. Er þá engin löggjöf til um síldarrekstur, a. m. k. ekki á sama hátt og verið hefir, og því fremur litlar tryggingar fyrir því fyrir verkafólk í landi, sem síldarvinnu stundar, að það fái kaup sitt goldið; en fyrir því voru talsvert miklar tryggingar meðan sala síldarinnar var í höndum einkasölunnar. Næsta sumar verður síldarútgerðin rekin upp á gamla mátann, og munu þá að líkindum ýmsir útgerðarmenn; sem fengizt höfðu við þessa atvinnu áður en einkasalan hófst, og reyndar sumir þeirra einnig á meðan, setjast að á Norðurlandi, hafa með sér vörur frá væntanlegum norskum og sænskum kaupendum og í skjóli þeirra salta alla þá síld, sem þessir kaupendur þurfa að fá saltaða. En þá er engin trygging fyrir það fólk, sem vinnur við síldarútveginn á landi, að það fái kaup sitt greitt, því það mætti gera ráð fyrir, eftir þeirri venju, sem verið hefir, að það gæti orðið erfitt fyrir það að ná kaupi sínu hjá þeim, sem þennan útveg reka, ef varan er flutt út áður en það er goldið. En ef varan fer og fólkið hefir engin tök á að ná kaupi sínu af andvirði hennar, þá er hætt við, a$ það sé tapað, því margir af þessum mönnum, sem síldarútgerð reka, með undantekningum náttúrlega, eru ekki færir um að inna þessar greiðslur af hendi, ef þeir hafa ekki greitt áður en varan fer. Nú sýnist mér, að það muni ekki vera nema um tvennt að gera fyrir verkalýðinn til að innheimta kaup sitt, annaðhvort að láta verklýðsfélögin taka sig saman og hafa menn á söltunarstöðvunum til þess að verkafólkið geti tryggt sér, að síldin væri ekki flutt út fyrr en verkakaupið væri borgað. En það mundi þýða miklar tafir við útskipun síldarinnar og stöðugar vinnudeilur, sem enginn óskar eftir, en gætu þó verið nauðsynlegar til að tryggja rétt fólksins. Annað er hitt, að verkafólkið fái löglegt veð í síldinni, svo að það geti tekið kaup sitt af söluverði veiddrar síldar, eða m. ö. o. að tekið verði upp það fyrirkomulag, sem frv. ræðir um. Þá leið álít ég hreinlegasta og heppilegasta. Með þetta óvissa útlit um rekstur síldarútvegsins í sumar fyrir augum er þetta frv. nú komið fram aftur. Það var borið fram á þinginu 1928, en þá var einkasala á síld lögleidd, og mun þá ekki hafa þótt þörf á að setja lög um þetta efni. Nú vildi ég mælast til, að hv. d. vildi taka þetta mál til umr. í n., að þessari umr. lokinni, og sýnist mér, að þar sem þetta er eingöngu fjárhagsatriði, þá ætti það helzt heima í fjhn. d. - Ég sé svo ekki ástæðu til að fara frekari orðum um þetta, þar sem nokkuð ýtarleg grg. fyrir frv., en legg til, að því sé vísað til fjhn.

Héðinn Valdimarsson Við höfum drepið á það á fyrri þingum, jafnaðarmenn, hve lélega afgreiðslu þau mál fá, sem við berum fram, og teljum við okkur þó eiga sama rétt sem aðra þm. til þess, að mál okkar séu tekin fyrir, afgr. til n. og aftur frá n., svo að atkvgr. geti gengið í þeim og það komi í ljós, hvern hug þm. bera til þessara mála, sem öll varða heill almennings í þessu landi að meira eða minna leyti. Nú keyrir þó úr hófi um meðferð þeirra mála, sem við höfum borið fram, og eins og sýnt er af þeim lista, sem ég nú skal lesa upp, er þetta öllum þeim aðilum að kenna, sem hér koma til greina, jafnt hæstv. forseta sem n. þingsins. Ég vil taka það fram um þennan lista, svo að hann verði ekki rengdur, að hann er saminn af skrifstofustjóra Alþingis, Jóni Sigurðssyni, eftir beiðni minni: Frv. flutt í Nd. af Alþýðuflokknum: 1. Læknishéraðasjóðir  2. Ríkisútg. skólabóka (Flm. VJ, HV, HG). Til menntmn. 24/2. 3. Lækningaleyfi (Flm. VJ). frá allshn. 12/3. Bíður 2. umr. Hefir komið á dagskra 8 sinnum (til 2. umr.), en verið tekið út. 4. Skipun læknishéraða o. s. frv. Til allshn. 26/2. 5. Skipun barnakennara og laun  6. Raforkuvirki  7. Verðhækkunarskattur  8. Þjóðarjarðasala og kirkjugarða.  9. Hafnarlög Rvíkur.  10. Hámark launa  11. Mannafli á skipum  12. Sogsvirkjun  13. Samvinnufélög  14. Varðskip  15. Útflutningsgjald  16. Útflutningsgjald af síld (Sömu flm.). Útbýtt 19/3. Sama sem um næsta mál á undan. 17. Vigt á síld  18. Dragnótaveiððar (Flm. HV). Útbýtt 30/3 Á dagskrá til 1. umr. 7/4, en tekið út. 19. Alþýðutryggingar (Flm. HG, HV, VJ). Útbýtt 31/3. Bíður 1. umr. 20. Siglingalagabreyt.  21. Hafnarlög Rvíkur  22. Erfðalög og erfðafjárskattur  23. Útflutn. á nýjum fiski  flutt þar af JBald. 1. Lokunartími sölubúða. Til allshn.Nd. 12/3. 2. Forkaupsréttur hafnarmannvirkja o. fl. Bíður 2. umr. Hefir komið á dagskrá þrisvar (til 2. umr.), en verið tekið út. Tillögur, fluttar í Nd. 1. Fækkun prestsembætta  2. Ábúð jarðeigna hins opinbera  3. Björgunarstarf og eftirlit með fiskibátum  Vil ég í nafni okkar jafnaðarmanna mótmæla þessari meðferð hæstv. forseta og hinna flokkanna hér í þinginu á þeim málum, sem við berum fram, og að vísu bendir þetta ekki á góða samvizku hjá flokkunum, þar sem þeir ýmist þora ekki að taka málin fyrir eða þá skirrast við að gefa út nál. um þau.

Forseti (JörB): Ég ætla, að hv. 3. þm. Reykv. mundi komast að raun um það, ef hann kynnti sér gang fleiri mála hér í þinginu, að Alþýðuflokkurinn hefir ekki orðið afskiptur við hina flokkana um það að koma fram málum sínum. Að því leyti, sem þetta tekur til mín, þá skil ég ekki, hvernig hv.þm. getur ætlazt til þess, að ég komi fram málum hér í þinginu, því að hv.þm. veit það eins vel og ég, að þetta er ekki á mínu valdi, heldur undir þdm. sjálfum komið. Sjálfur hefi ég lítið notað mér þann rétt, sem mér ber sem öðrum þm. til þess að taka þátt í umr. Hefi ég aðeins talað lítillega í þrem málum, sem ég stend sérstaklega að. Það er því miður ekki á mínu valdi að þoka fram málum, þegar þm. taka þann hátt upp að þaulræða svo flest þau mál, sem fyrir eru tekin, að önnur mega ekki komast að, en með dagskránni hefi ég reynt að benda mönnum á það, hversu mörg mál bíða nú aðgerða þingsins, ef það gæti að einhverju leyti orðið til að koma í veg fyrir þessar löngu umr. Hefi ég látið taka saman lista yfir meðferð þeirra mála allra, sem til þessarar deildar hafa komið, og er sýnt af honum, að það eru ekki fremur mál Alþýðuflokksmanna, sem seint þokast áfram hér í þinginu, heldur en önnur mál, sem þm. úr hinum flokkunum standa að. En það er skiljanlegt, að þeir þm., sem bera fram mál sín hér í þinginu, séu leiðir yfir að sjá, hversu seint afgreiðslu málanna gengur, og vildi ég beina því til þdm., að þeir hér eftir reyndu að greiða betur fyrir afgreiðslu mála, og um n. vænti ég þess, að þær reyni að hraða afgreiðslu þeirra mála, sem þær fá til meðferðar, sem mest að unnt er. Ég get lýst yfir því, að ef þm. óska eftir að hafa lengri fundarsetur en verið hefir, skal ekki standa á mér að stýra fundum, þó að lengri séu hafðir, en mér hefir þó fundizt svo, þegar ég hefi viljað þreyta fundi fram eftir kvöldum, að þm. væru helzt til ókyrrir í sætum sínum og vildu lítt sinna málum, og enda ekki ósjaldan komið fyrir, að þm. hafi mótmælt löngum fundarsetum.

Héðinn Valdimarsson Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir þá áminningu, sem hann hefir nú gefið n., en ég sný ekki aftur með það, að hæstv. forseti á sjálfur sök á því, að mörg af málum okkar jafnaðarmanna hafa komizt svo illa fram, því að hann hefir það a. m. k. á valdi sínu að haga svo málaröð á dagskrá, að þau mál gangi fyrir, sem enn hafa ekki verið tekin til 1. umr., en svo er um 14 af málum okkar jafnaðarmanna. En 13 eru þau málin, sem n. hafa nú setið á í lengri eða skemmri tíma án þess að afgreiða þau. Þar af eru 2 hjá menntmn., 2 hjá fjhn., 2 hjá sjútvn. og 7 hjá allshn. Lítur ekki út fyrir, að skipun n. hafi tekizt vel, þar sem þeim gengur svo seinlega að átta sig á málum og gefa út nál. um þau, eins og þm. eiga heimtingu á, að n. geri, skv. þingsköpum.

Lárus Helgason Hv. 3. þm. Reykv. drap á það, að ekki líti út fyrir, að vel hefði tekizt að skipa n. þingsins. Vildi ég út frá þessu benda honum á það, að honum og hans samherjum hefði verið nær að koma með þeirra „miklu og góðu“ krafta í n. heldur en að sitja auðum höndum meðan þær starfa, sem þessi hv.þm. kaus þó fremur, annaðhvort af léti eða þá af einhverjum firrum a. m. k. Það er náttúrlega hægt fyrir þá, sem sjálfir standa utan við og ekkert vilja gera til að hjálpa til, að ráðast á hina, sem verkin vinna, fyrir það, að ekkert gangi. Það virðist og vera vinnuaðferð flokks hv. 3. þm. Reykv. að hefja deilur á aðra og heimta allt af þeim, en vilja minna leggja fram frá sjálfum sér, til þess að fólkinu, sem þeir þykjast bera fyrir brjósti, líði vel, og er þó á þeim að heyra, þessum hv.þm., að ef þeir fái að ráða, verði allt gott. Það mætti því halda, að geta þessara hv.þm. væri ekki vel í samræmi við allt það, sem þeir þykjast geta gert. A. m. k. vill það verða helzt til langdregið, að þeir sýni þessa miklu hæfileika sína, enda ætla ég það sanni næst, að þeir séu mestir í munninum. Það verður ekki á mig borið, að ég tefji framgang mála hér í þinginu með miklum ræðuhöldum, en ég vil benda hv.þdm. á það, að þingstörfin mundu vinnast betur, ef þm. takmörkuðu sig meir í ræðum sínum, og þykir mér hæstv. forseti um of eftirlátur við þm. í þessum efnum, því að margar aths., sem hann leyfir þm. að gera, eru lengri en meðalræða, en það er sízt þörf á því að gefa þeim þm., sem oftast tala, kost á að tala umfram það, sem þingsköp heimila.

Sveinbjörn Högnason Ég vil taka undir það, að of seint gengur um meðferð hinna ýmsu mála í þinginu, og vil ég því algerlega mótmæla þeim vinnubrögðum, sem hér er farið að hafa, með því að beita málþófi til að tefja fyrir framgangi mála. Hv. 3. þm. Reykv. álasaði n. fyrir það, að þær störfuðu ekkert. Út af þessu vil ég benda á það, að nú eru liðnir 10 dagar síðan allshn. síðast gat haldið fund, af því að þingfundir hafa undanfarið verið haldnir á fundartíma n., sem er frá 5–7. Hvað þau tvö mál snertir, sem hv.þm. gat um, að lægju hjá menntmn., skal ég geta þess, að n. hefir rætt þau og athugað, en niðurstaða hefir að vísu engin fengizt um þau enn, því að skoðanirnar eru mjög skiptar um þau.