Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Svo hagar til að leita þarf afbrigða svo að 1. dagskrármálið megi koma á dagskrá og verður þeirra afbrigða nú leitað.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hér hljóðs undir þeim lið í þingsköpum sem er að finna í 2. mgr. 55. gr. þar sem heimilt er að gera stutta athugasemd við fundarstjórn. Erindi mitt er að spyrja forseta hverju það sæti að fjárlög skuli tekin nú á dagskrá þegar tvö önnur mál eru í umræðu nú þegar. Mér skilst að hugmyndir séu uppi um að reyna að haga svo fundum hér eitthvað fram eftir kvöldi og jafnvel fram á nótt að láta á það reyna hvort hægt sé að klára þau mál sem hér eru til umræðu. Ég velti því fyrir mér af hverju er þá ekki haldið áfram með þau mál sem þegar eru fyrir á dagskránni, þar sem stendur framhald annarrar umræðu bæði um 2. og 3. dagskrármálið, um ráðstafanir í ríkisfjármálum og skattamál, og þau mál kláruð og láta þannig á reyna eða koma í ljós hvernig fram gengur með þingstörfin. Ef það er ásetningur forseta að halda við það að fjárlög komi nú á dagskrá er þá meiningin að fresta þeirri umræðu einhvern tímann síðar í kvöld eða nótt eða á að halda henni áfram þangað til yfir lýkur, þangað til sú umræða er búin? Mér finnst þetta dálítið undarleg meðferð á þingmálunum og spyr hæstv. forseta um þessa tilhögun af því að ég sé ekki fyrir því rökin. Nema e.t.v. þau að það sé meiningin að hleypa framsögumönnum meiri hluta í þessum málum, sem eru öll stór og meiningin að afgreiða, að með sinn málflutning og svo sé hægt að sjá til hvað líður málflutningi stjórnarandstöðunnar og stjórnarliðar geti þá eftir atvikum verið heima í kvöld og nótt í rólegheitunum þangað til kemur að atkvæðagreiðslu einhvern tímann í fyrramálið. Það er þetta sem ég vil fá að vita, virðulegur forseti. Hver er meiningin? Af hverju er ekki haldið áfram með umræðuna á þeim tveimur málum sem eru númer 2 og 3 á dagskránni? Af hverju eru fjárlögin tekin fyrir og hvort meiningin er sú að fresta þeirri umræðu einhvern tímann þegar líður á kvöldið eða nóttina ef það á að halda fundum áfram svo sem virðist nú vera?

Forseti vill greina frá því að það er í fyrsta lagi altítt, eins og hv. þm. er kunnugt, að málum sé skotið aftur fyrir í miðri umræðu og önnur tekin fram fyrir svo sem hér er gert á nýjum fundi. Formenn þingflokka og forseti hafa leitast við að ná samkomulagi um störf þingsins á þessu síðdegi og e.t.v. fram eftir nóttu ef það mætti takast að ljúka þingi í kvöld eða nótt. Ætlunin er að taka nú umræðu um fjárlög og ljúka þeirri umræðu og ekki að haga því á þann máta eins og hv. þm. gerði hér hálfvegis skóna að nú skyldu einvörðungu tala framsögumenn eða ræðumenn stjórnarflokka og þeir síðan sitja heima á meðan aðrir töluðu. Slíkt er auðvitað alveg út í bláinn og forseti mun hlutast til um að málum verði ekki hagað þannig hér á hinu háa Alþingi.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir þessi svör. Þau eru skýr og greinargóð og vissulega er það rétt hjá hæstv. forseta að oft hefur verið hagað svo málum að það er breytt röð og ekki farið eftir númeraröðinni á dagskránni. En ef meiningin er að ljúka störfum nú í kvöld eða nótt þá finnst mér ekki vera nein rök fyrir því að vera að hringla svona aftur og fram með mál sem eru í umræðunni heldur bara taka þau fyrir hvert af öðru ef þetta eru mál sem á að afgreiða nú fyrir hléið. Það var þess vegna sem ég kvaddi mér hljóðs, hæstv. forseti, en ég heyri skýringar forseta og út af fyrir sig fagna því að hann hefur lýst því yfir að það sé þá meiningin að taka þessa fjárlagaumræðu fyrir næst og klára hana þannig að hún sé þá alla vega frá og við getum þá að því loknu séð hvernig mál standa og hvort mögulegt er að halda áfram með afgreiðslu hinna málanna sem ég hefði þó talið rétt að taka fyrir fyrst og láta á reyna og ljúka þeirri umræðu og afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frhnál. meiri hluta fjárln. um frv. til fjárlaga fyrir árið 1994. Fjárln. hefur nú lokið störfum fyrir 3. umr. fjárlaga fyrir 1994. Nokkrar tillögur voru dregnar til baka við 2. umr. og var fjallað um þær að nýju ásamt hefðbundnum verkefnum sem lúta að 3. umr. Vissulega hefur mikið vinnuálag fylgt störfum nefndarinnar og vil ég endurtaka þakkir mínar frá því við 2. umr. til samnefndarmanna og starfsfólks og allra þeirra aðila annarra sem hafa lagt sig fram um að greiða götu nefndarinnar. Ég vil sérstaklega geta þess að mikil vinna er fólgin í að ganga frá ýmsum afgreiðslum, skýringum og undirbúningi að prentun þingskjala og fleiru. Samkvæmt venju mættu fulltrúar Þjóðhagsstofnunar til viðræðna við nefndina fyrir 3. umr. og gerðu grein fyrir efnahagshorfum. Þar kom fram að allt lítur út fyrir að þróun efnahagsmála á þessu ári og horfur fyrir næsta ár séu talsvert hagstæðari en gert var ráð fyrir í þjóðhagsáætlun sem lögð var fyrir hið háa Alþingi í október sl. Undangengin tvö ár hefur álit Þjóðhagsstofnunar gengið í þveröfuga átt við það sem nú er við 3. umr., þ.e. búist hefur verið við lakari horfum í efnahagsmálum en áætlanir gerðu ráð fyrir tveimur mánuðum fyrr. Framvindan á því ári sem nú er liðið virðist ætla að verða nokkru hagstæðari en gert var ráð fyrir í þjóðhagsáætlun frá því í október. Þannig er talið að útflutningur vöru og þjónustu verði talsvert meiri en áætlað var, eða aukist um 3,7% að magni til miðað við 2% í þjóðhagsáætlun. Að baki þessu liggur fyrst og fremst aukinn afli og einkum utan fiskveiðilögsögunnar. Því verður landsframleiðslan meiri og viðskiptajöfnuðurinn hagstæðari en gert hafði verið ráð fyrir. Landsframleiðslan mun því aukast um 1% á árinu en ekki 0,5%. Þjóðartekjurnar dragast saman um 1,3% samanborið við 1,9% í fyrri áætlun. Þjóðarútgjöld eru talin verða óbreytt frá fyrri áætlun. Útlit er fyrir að viðskiptahallinn verði um 3 milljarðar sem svarar til 0,8% af landsframleiðslu. Fyrri áætlun gerði hins vegar ráð fyrir 5,5 milljarða kr. halla. Verðbólga milli áranna 1992 og 1993 verður óbreytt eða um 4% eins og fyrri þjóðhagsáætlun gerði ráð fyrir. Kaupmáttur ráðstöfunartekna er talinn dragast saman um 5% í stað 6% áður. Þjóðhagsstofnun spáir að landsframleiðsla verði 2% minni á komandi ári en því sem er að líða. Þetta er 0,6% minni samdráttur en gert var ráð fyrir í þjóðhagsáætlun. Þjóðartekjur dragast saman í takt við landsframleiðslu. Reiknað er með að samdráttur þjóðarútgjalda verði um 1% minni en í þjóðhagsáætlun eða um 1,6%. Hallinn á viðskiptum við útlönd er talinn verða nokkru meiri en á þessu ári, eða um 1% af landsframleiðslu sem er þó talsvert minna en fyrri áætlanir gerðu ráð fyrir. Vegna minnkandi eftirspurnar og umsvifa í þjóðarbúskapnum er talið að atvinnuleysi aukist nokkuð á milli ára og verði 5% á næsta ári sem er þó minna en fyrri áætlanir gerðu ráð fyrir. Verðbólga virðist hins vegar vera á undanhaldi og spáir Þjóðhagsstofnun 2,5% verðbólgu á árinu 1994 sem yrði minnsta verðbólga sem um getur hér á landi í þrjá áratugi og minni en í flestum helstu viðskiptalöndum okkar. Áætlað var í þjóðhagsáætlun að kaupmáttur ráðstöfunartekna drægist saman um 4%. Ný spá gerir hins vegar ráð fyrir 3,2% samdrætti. Í frumvarpi til fjárlaga var reiknað með að tekjur ríkissjóðs yrðu tæplega 103,5 milljarðar kr. á árinu 1994. Frá því að sú áætlun var gerð eru þjóðhagshorfur fyrir komandi ár heldur betri að mati Þjóðhagsstofnunar eins og fyrr hefur komið fram sem gæti skilað ríkissjóði um 300 millj. kr. í viðbótartekjur. Hér gætir áhrifa minni samdráttar þjóðarútgjalda en í fyrri áætlun en á móti vega minni verðlagsbreytingar. Jafnframt bendir allt til þess að tekjurnar á yfirstandandi ári verði meiri en áður var talið sem meðal annars birtist í betri innheimtu á sköttum fyrirtækja. Þessarar þróunar gætir einnig í minna mæli þó --- á næsta ári. Á móti vegur tvennt. Annars vegar veruleg lækkun bensínverðs á erlendum mörkuðum að undanförnu. Þetta hefur umtalsverð áhrif á vörugjaldstekjur ríkissjóðs af bensíni en þær nema nú 90% af innflutningsverðmæti og hækka væntanlega í 97% í byrjun næsta árs. Lækkun frá fjárlagafrv. nemur um 300 millj. kr. Hins vegar hafa orðið nokkrar breytingar á áformum stjórnvalda í skattamálum í tengslum við endurskoðun kjarasamninga í nóvember sl. Þar er þó fyrst og fremst um að ræða tilfærslu milli tekjustofna. Þannig var horfið frá áformum um álagningu sérstaks 0,5% tryggingagjalds á einstaklinga. Í stað þess er tekjuskattur einstaklinga hækkaður um 0,35% og bifreiðagjald um þriðjung. Jafnframt eru vörugjöld á nokkrum vöruflokkum lækkuð til að koma í veg fyrir að samkeppnisstaða raskist vegna lækkunar virðisaukaskatts á matvælum. Þá hafa orðið nokkrar breytingar í meðförum Alþingis sem lækka tekjurnar um 120 millj. kr. Meginbreytingin er að fallið hefur verið frá álagningu 14% virðisaukaskatts á fólksflutninga sem átti að koma til framkvæmda um næstu áramót. Enn fremur verður gjald af kjarnfóðri lækkað á næsta ári sem skerðir tekjurnar um 40 millj. kr. Þegar allt er lagt saman verða heildartekjur ríkissjóðs 675 millj. kr. meiri á árinu 1994 en gert var ráð fyrir í frv., eða liðlega 104,1 milljarður kr. Í ræðu minni við 2. umr. benti ég á að unnið hefði verið að sparnaði í ríkisrekstri og náðst hefði að mestu leyti að stöðva sjálfvirka útgjaldaþróun sem viðgekkst allt of lengi. Í þeirri ræðu vitnaði ég til skýrslu yfirskoðunarmanna og Ríkisendurskoðunar um ríkisreikninginn 1992 þar sem bent er á mikilvægi þess að fyrir hendi séu aðferðir til að meta árangur ríkisstofnana. Það er brýnt verkefni að finna aðferðir til þeirra verka. Það er ljóst að tími ákvarðana um flatan niðurskurð er liðinn. Það er jafnaugljóst að það er útilokað að halda áfram á þeirri braut að efna til nýrra viðfangsefna án annars tveggja, að hækka skatta eða leggja niður einhverja þá starfsemi sem fyrir er. Það eru mikil verkefni hvað þetta varðar sem bíða okkar stjórnmálamanna og raunar þjóðarinnar allrar. Þau eru vafalítið lítt til vinsælda fallin en undan þeim verður engan veginn vikist ef halda á þeim stöðugleika sem um þessar mundir ríkir í íslensku efnahagslífi. Stöðugleika sem er forsenda nýsköpunar í samfélagi okkar. Þessum hugleiðingum mínum tengist að sjálfsögðu annað tröllaukið verkefni. Það er að vinna að áætlun um lækkun halla ríkissjóðs. Þrálátum hallarekstri hins opinbera fylgir skuldasöfnun. Skuldir hins opinbera hafa vaxið hröðum skrefum hin síðustu ár, eða úr 30% af landsframleiðslu framan af níunda áratugnum í meira en 50% árið 1993. Ekki þarf síst að draga úr þeim hluta hallans sem á rætur í langtímaskuldbindingum og lögbundnum útgjöldum. Því er nauðsynlegt að gera trúverðuga og rækilega undirbúna áætlun í átt að jöfnuði í ríkisfjármálum sem er forsenda frekari vaxtalækkana og að svigrúm gefist til vaxtar atvinnuveganna. Það svigrúm er takmarkað ef lánsfjárþörf opinberra aðila gleypir allan nýjan sparnað þjóðarinnar. Ég tel mjög nauðsynlegt að gera áætlun til fjögurra til fimm ára í þessu skyni, þ.e. að lækka og eyða ríkissjóðshalla. Þrátt fyrir að tími hins flata niðurskurðar sé liðinn að mínu mati verðum við alltaf að vera á varðbergi og leita leiða til hagræðingar í rekstri hins opinbera, t.d. með sameiningu og samstarfi fyrirtækja í eigu hins opinbera sem og annars staðar. Í því sambandi bendi ég á nauðsyn þess að íhuga af kostgæfni flutning Vitastofnunar til Landhelgisgæslu og sömuleiðis sameiningu Vegagerðar ríkisins og Hafnamálastofnunar en verkefni þessara tveggja stóru stofnana ríkisins eru með mjög líkum hætti og álít ég að ná mætti verulegum sparnaði og hagræðingu með slíkri sameiningu. Virðulegi forseti. Fjárln. barst erindi frá Öskjuhlíðarskóla vegna sumardvalar fyrir nemendur skólans. Um framkvæmd þessara mála er óvissa milli ráðuneyta menntamála og félagsmála. Fjárln. leggur áherslu á að lausn finnist á þessu máli hið fyrsta þannig að sumardvöl fatlaðra barna úr Öskjuhlíðarskóla verði tryggð næsta sumar. Málefni lítilla hitaveitna þar sem hár stofnkostnaður hefur leitt til hárra heimtaugagjalda og notendagjalda komu til umræðu milli 2. og 3. umr. Margar þessara veitna eiga í erfiðleikum með greiðslu afborgana af teknum lánum. Vikið er að málefnum veitnanna í breytingartillögum meiri hluta fjárln. við 6. gr. frv. Það er nauðsynlegt að fram komi í tengslum við þau mál að Ríkisendurskoðun lagði mat á málefni veitnanna að tilhlutan fjárln. 1992. Það mat verður að hafa til hliðsjónar við lausnir þessara mála. Erfið fjárhagsstaða fjögurra sjúkrahúsa, þ.e. Garðvangs, St. Fransiskusspítala í Stykkishólmi, Sjúkrahússins á Akranesi og Sjúkrahússins í Neskaupstað komu sérstaklega til umræðna í fjárln. milli 2. og 3. umr. Vegna þeirra mála ritaði hæstv. heilbrrh. nefndinni bréf þar sem segir að heilbr.- og trmrn. hafi haft mál þessara fyrrnefndu stofnana til skoðunar og muni á næsta ári leita niðurstöðu þeirra mála. Við 2. umr. fjárlaga gaf hæstv. heilbrrh. út sérstaka yfirlýsingu vegna hjúkrunarheimilisins á Fáskrúðsfirði þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Til að taka af öll tvímæli og ná sátt um þau markmið vil ég lýsa því yfir að ég mun beita mér fyrir því strax á næsta ári að gera samning við heimamenn um verkið og einnig beita mér fyrir því í samráði við hv. fjárln. að tryggja nauðsynlegt fjármagn til þess að framkvæmdir geti hafist á árinu 1995.`` Fjárln. ræddi þessi mál sérstaklega milli umræðna og telur í ljósi þessarar yfirlýsingar hæstv. heilbrrh. það í valdi heimamanna hvenær framkvæmdir hefjast þegar samningur liggur fyrir. Við 2. umr. var samþykkt tillaga við fjárlagaliðinn Sjúkrahús og læknisbústaðir um nýjan lið sem fær heitið Viðhald starfsmannaíbúða, óskipt. Framlag er 20 millj. kr. en sértekjur hækka um sömu upphæð og nettóáhrif því engin. Um næstu áramót verður því sú breyting að leigutekjur allra starfsmannaíbúða renna í sameiginlegan sjóð, sem standa mun undir rekstri og viðhaldi allra starfsmannaíbúða. Meiri hluti fjárln. lítur svo á að þrátt fyrir það geti heilbrrn. heimilað einstökum sjúkrahúsum og heilsugæslustöðvum að sjá um viðhald. Við meðferð frv. í fjárln. kom fram erindi frá Ferðamálasamtökum Íslands þess efnis að 5 millj. kr. af fjárveitingu til Ferðamálaráðs yrðu færðar á sérlið í nafni samtakanna. Ekki er orðið við erindinu en það er skoðun fjárln. að 5 millj. af framlaginu skuli koma í hlut samtakanna. Við afgreiðslu fjárlaga 1993 vék þáverandi formaður fjárln. að nauðsyn þess að lækka kostnað við akstur opinberra starfsmanna og jafnframt rekstur og viðhald bifreiða. Beindi hann þeim tilmælum til fjmrn. að taka á þessu máli við framkvæmd fjárlaga 1993. Í byrjun þessa árs fól ríkisstjórnin fjmrn. í samráði við ráðuneytisstjóra í Stjórnarráðinu og bílanefnd ríkisins að gera tillögur um lækkun bifreiðakostnaðar ríkisins í því skyni að ná fram heildarlækkun miðað við 5--10% miðað við árið 1991. Árangur þess starfs hefur ekki orðið sá sem vænst var enda skorti heimild til að lækka fjárveitingar einstakra stofnana í þessu skyni. Í skýrslu yfirskoðunarmanna ríkisreiknings og Ríkisendurskoðunar um ríkisreikning 1992 eru ítrekaðar fyrri áskoranir um að fram fari heildarúttekt á hvers konar aukagreiðslum og fríðindum sem ýmsir ríkisstarfsmenn njóta. Að mati þeirra er löngu tímabært að samræma laun og starfskjör ríkisstarfsmanna og girða fyrir handahófskenndar ákvarðanir í launa- og kjaramálum sem oftar en ekki hefur haft óþolandi mismunun í för með sér. Í ljósi þessa leggur meiri hluti fjárln. fram tillögu um heimild til fjmrh. að endurskoða reglur um aksturskostnað ríkisins, auglýsingar og greiðslur til starfsmanna fyrir yfirvinnu, ferðakostnað og nefndar- og stjórnarlaun. Þetta verði gert með því að fjmrh. er heimilt að lækka laun og önnur gjöld stofnana ríkisins í A- og B-hluta fjárlaga 1994 um allt að 0,5% hjá hverri stofnun, þó að hámarki 50 millj. kr. samtals. Tillögur meiri hluta er varða útgjöld A-hluta ríkissjóðs leiða til lækkunar útgjalda að fjárhæð 243,9 millj. kr. Ég mun þá taka til við að gera grein fyrir einstökum breytingartillögum. Á liðnum 201, Alþingi, er lagt til að sérfræðileg aðstoð við þingflokka hækki um 10,8 millj. kr. Á liðnum 01-190, Ýmis verkefni, er gerð tillaga um að framlag til forsrn. hækki um 70 millj. kr. vegna lýðveldishátíðarinnar á næsta ári. Fyrirhugað er að minnast þessara tímamóta í sögu þjóðarinnar á Þingvöllum hinn 17. júní á næsta ári og stafar kostnaður að langmestu leyti af þeim hátíðahöldum. Á lið 01-901, Húsameistari ríkisins. Meiri hluti fjárln. gerir tillögu um lækkun framlags til húsameistara um 5 millj. kr. Við 2. umr. var samþykkt 9 millj. kr. fjárveiting til Hallgrímskirkju til að greiða upp skuld við embætti Húsameistara ríkisins. Sú uppgreiðsla á að auðvelda embættinu að mæta lækkun á framlaginu. Við lið 902, Þjóðgarðurinn á Þingvöllum. Lagt er til að við fjárlagalið þjóðgarðsins á Þingvöllum bætist nýr liður sem er Aðalskipulag og að framlag verði 5 millj. kr. Vegna mikillar umferðar um Þingvallarsvæðið þykir nauðsynlegt að gera göngubrú yfir Öxará fyrir gesti þjóðgarðsins. Þetta er mikilvægur liður í því að beina umferð gangandi gesta frá þeim svæðum þar sem gróður er viðkvæmur. Vík ég þá að menntmrn. Liður 201, Háskóli Íslands. Framlag til Háskóla Íslands breytist nokkuð. Fyrst er þar að telja hækkun framlags vegna Vinnumatssjóðs. Gengið hefur verið frá kjarasamningi ríkisins við Félag háskólakennara. Í samningnum er gert ráð fyrir að framlag ríkisins til Vinnumatssjóðs kennara við Háskóla Íslands hækki um 15 millj. kr. frá því sem áætlað er í fjárlagafrv. Framlag til sérstofnana og verkefna Háskóla Íslands lækkar um 57,8 millj. kr. vegna tilflutnings Verkfræðistofnunar Háskóla Íslands á sér fjárlagalið. Áætlun stofnunarinnar um sértekjur nema 52 millj. kr. og lækka því sértekjur háskólans um sömu fjárhæð. Rannsóknastarfsemi á vegum Háskóla Íslands hefur verið komið á allvíða um land með góðum árangri og nú síðast hafa Vestmannaeyjabær og Háskóli Íslands gert með sér samning á sviði rannsókna og þróunar. Einnig er fyrirhugað að útibú Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins og Hafrannsóknarstofnunar í Vestmannaeyjum reki sameiginlega aðstöðu með Háskóla Íslands. Tillaga fjárln. um framlag er annars vegar ætlað til að kosta stöðu starfsmanns sem annast á daglegan rekstur í Vestmannaeyjum og hafa verkefnisumsjón í einstökum verkefnum. Launagjöld vegna hans verða 1,8 millj. kr. Hins vegar eru ætlaðar 12 millj. kr. til kaupa og umbóta á húsnæði í Vestmannaeyjum. Liður 209, Verkfræðistofnun Háskóla Íslands. Lagt er til að fjárveiting til Verkfræðistofnunar Háskólans verði færð á sér fjárlagalið en það er í samræmi við nýja reglugerð um stofnunina sem mælir fyrir um að hún hafi sjálfstæðan fjárhag. Framlag að frádregnum sértekjum er 5,8 millj. kr. og er sú fjárhæð flutt af fjárlagalið Háskóla Íslands. Liður 318, Almennir framhaldsskólar, viðhald og stofnkostnaður. Gerð er tillaga um breytingu á sundurliðun fjárveitingar til byggingarframkvæmda sem hefur ekki áhrif til hækkunar eða lækkunar á fjárveitingu. Þar er um að ræða að fjárveiting til Verkmenntaskólans og Menntaskólans á Akureyri er sett á sameiginlegan lið. Liður 523, Fósturskóli Íslands. Varðandi Fósturskóla Íslands þá er lögð til 500 þúsund kr. hækkun vegna breyttrar húsaleigu. Liður 872, Lánasjóður íslenskra námsmanna. Forráðamenn Lánasjóðs íslenskra námsmanna hafa lagt fram endurskoðaða áætlun fyrir starfsemi sjóðsins á árinu 1993. Þar kemur fram að veitt lán til námsmanna eru um 350 millj. kr. lægri á yfirstandandi ári en áætlað er að verði á næsta ári samkvæmt fjárlagafrv. Því er lagt til að áætlun um veitt lán til námsmanna verði lækkuð um 130 millj. kr. og að framlag til sjóðsins í A-hluta lækki um 70 millj. kr. Nánari skýringar á breytingum í B-hluta vegna þessa er að finna í nefndaráliti meiri hluta fjárln. Liður 902, Þjóðminjasafn Íslands. Gerð er tillaga um að framlag til verndunar gamalla húsa hækki um 10 millj. kr. og er þessi hækkun einkum ætluð til að ljúka endurbótum á Húsinu á Eyrarbakka í samræmi við samning þar um. Liður 903, Þjóðskjalasafn Íslands. Lagt er til að veittar verði 20 millj. kr. til viðgerða á húsnæði Þjóðskjalasafns. Nú eru liðin sjö ár frá því að Þjóðskjalasafn flutti starfsemi sína að hluta að Laugavegi 162 og eru húsakynni safnsins þar nú fullnýtt en ekki hefur verið gengið frá geymslum safnsins né búnaði í þær. Framlagið er einkum ætlað til viðhalds utan húss og að koma í veg fyrir varanlegar skemmdir og dýrar viðgerðir síðar. Auk þess verði lögð áhersla á að tryggja örugga geymslu þeirra gagna sem þar eru varðveitt. Samkvæmt lögum nr. 83/1989, um Þjóðarbókhlöðu og endurbætur menningarbygginga, skal fram til aldamóta lagður á sérstakur eignarskattur sem á að standa straum af kostnaði við endurbætur á húsakosti menningarstofnana og stuðla að verndun gamalla bygginga í eigu ríkisins. Umrætt framlag til Þjóðskjalasafns verður fjármagnað af tekjum af skatti þessum en áætlað er að þær verði 20 millj. kr. hærri en gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. Þessi breyting verður áréttuð í væntanlegum lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum fyrir árið 1994. Framlag til Þjóðarbókhlöðu verður óbreytt frá því sem lagt er til í fjárlagafrv. Liður 972, Íslenski dansflokkurinn og Listdansskólinn. Í nýsamþykktum fjáraukalögum fyrir árið 1993 er framlag til Íslenska dansflokksins og Listdansskólans hækkað, enda hefur komið í ljós að framlag í fjárlögum ársins er vanáætlað miðað við þá starfsemi sem haldið er uppi. Hækkunin sem meiri hluti fjárln. leggur til, samtals 5,5 millj. kr., á að gera dansflokknum og Listdansskólanum kleift að halda sig innan ramma fjárlaga næsta árs. Liður 981, Kvikmyndasjóður. Meiri hluti fjárln. leggur til að framlag til Kvikmyndasjóðsins lækki um 10 millj. kr. Þessi breyting verður áréttuð í væntanlegum lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum fyrir árið 1994. Liður 982, Listir, framlög. Lagt er til að Listahátíð í Reykjavík verði færð á sérlið og að framlag verði 15 millj. kr. vegna Listahátíðar 1994. Á móti lækkar framlag til óskipts liðar listamála um 5 millj. kr. Fjárveiting til Listahátíðar hefur á undanförnum árum ætíð reynst of lág. Í gildi hefur verið samningur um að ríkissjóður og Reykjavíkurborg greiði framlag og hugsanlegan halla vegna Listahátíðarinnar til helminga. Því hefur komið til breytinga í fjáraukalögum þegar kostnaður vegna hátíðarinnar hefur farið fram úr áætlunum fjárlaga. Ófært er að hafa fyrirkomulag af þessu tagi þar sem kostnaðaraðhaldi er ábótavant og framlag á fjárlögum hefur lítið að segja. Því er hér lögð til hækkun á framlagi sem er nær raunverulegum kostnaði og verður fylgst grannt með því að kostnaði verði haldið innan þess ramma sem fjárlög setja. Liður 983, Ýmis fræðistörf. Kostnaður við samningu fransk-íslenskrar orðabókar hefur reynst meiri en áætlað var og í fjáraukalögum fyrir árið 1993 var framlag vegna orðabókarinnar hækkað. Hér er lögð til 4 millj. kr. hækkun fyrir næsta ár til samræmis við áætlaðan kostnað við samningu þessa rits. Vík ég þá að utanrrn. Liður 101, Aðalskrifstofa. Lagt er til að veitt verði 3,5 millj. kr. fjárveiting vegna kostnaðar við þátttöku í ráðgjafanefnd innan vébanda EFTA sem skipuð hefur verið aðilum launþega og atvinnurekenda. Nefnd þessari er ætlað að vera EFTA-ráðinu til ráðgjafar og dreifa upplýsingum um starfsemi EFTA til hagsmunaaðila. Af hálfu hvers aðildarríkis EFTA eru tilnefndir fimm fulltrúar og hafa undanfarin ár setið fundi nefndarinnar starfsmenn Alþýðusambands Íslands, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, Vinnuveitendasambands Íslands og Félags íslenskra iðnrekenda. Fjárveitingu vegna þessa hefur verið fundinn staður á fjárlagalið aðalskrifstofu utanrrn. Einnig er lögð til 4,9 millj. kr. hækkun til aðalskrifstofunnar þar sem búferlaflutningar manna í utanríkisþjónustunni munu verða meiri á næsta ári en gert hafði verið ráð fyrir við gerð fjárlagafrv. Á móti þeirri hækkun er lögð til samsvarandi lækkun fjárveitinga til viðskiptaskrifstofu utanrrn. og til tækja-og búnaðarkaupa. Liður 201, Sýslumaðurinn á Keflavíkurflugvelli. Til að koma til móts við hækkunartillögur á fjárlagaliðum utanrrn. leggur ráðuneytið til að framlag til sýslumannsins á Keflavíkurflugvelli lækki um 5 millj. kr. Af þeirri fjárhæð færast 2,5 millj. kr. á lið tollgæslu og 2,5 millj. kr. á lið ríkislögreglu á Keflavíkurflugvelli. Að auki leggur meiri hluti fjárln. til 2,5 millj. kr. lækkun til tollgæslu þannig að framlag á liðnum lækkar alls um 7,5 millj. kr. Liður 308, Sendiráð Íslands í Washington og liður 320, Sendiráð, almennt. Fjárveiting til sendiráðs Íslands í Washington hækkar um 3,5 millj. kr. en í ráði er að selja núverandi skrifstofuhúsnæði sendiráðsins á næsta ári og flytja í leiguhúsnæði og er hér gert ráð fyrir húsaleigu af þeim sökum. Einnig er lögð til hækkun tækjabúnaðarfjárveitinga sendiráða almennt og verður hún þá 10,3 millj. kr. Liður 391, Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi. Ríkisstjórnin hefur samþykkt að taka þátt í stuðningi Norðurlandanna við Palestínumenn á hernumdum svæðum Ísraela sem kemur til í framhaldi af friðarsamningum milli Palestínu og Ísraels. Stuðningur Íslands nemur alls 1,3 millj. Bandaríkjadala og verður greiddur á næstu þremur árum. Á árinu 1994 er gert ráð fyrir að komi til greiðslu 0,5 millj. dala eða sem svarar um 36 milljónir íslenskra króna. Vík ég þá að landbrn. Liður 811, Búnaðarfélag Íslands. Breytingar á fjárlagalið Búnaðarfélags Íslands eru með tvennum hætti. Annars vegar er framlag til Búnaðarfélagsins lækkað um 3,8 millj. kr. og framlag til uppbóta á lífeyri hjá Búnaðarfélaginu hækkað um sömu fjárhæð. Samkomulag sem gert var um lífeyrisskuldbindingar héraðsbúnaðarsambanda fær ekki rúmast innan óbreyttra framlaga. Því er lögð til hækkun að fjárhæð 2,6 millj. kr. Þessar fjárhæðir, alls 6,4 millj. kr., svara til greiðslu á uppbótum á lífeyri fyrrum starfsmanna þessara samtaka sem eru aðilar að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Fjárln. hefur lagt til hækkanir á framlögum til þessara aðila vegna lífeyrisskuldbindinga í fjárlögum og fjáraukalögum á undanförnum árum og telur rétt að sérmerkja þennan lið. Liður 891, Sérstakar greiðslur í landbúnaði. Þetta er nýr fjárlagaliður og á hann er fært eitt viðfangsefni sem er ætlað til niðurgreiðslu á loðdýrafóðri að fjárhæð 14 millj. kr. Er þá komið að dóms- og kirkjumálaráðuneyti. Liðir 214--215 og, Héraðsdómar Norðurlands. Fallið er frá áformum um að sameina héraðsdóma Noðurlands eystra og vestra. Því hækkar framlag til Héraðsdóms Norðurlands vestra um 6,9 millj. kr. en framlag til Héraðsdóms Norðurlands eystra lækkar um 4 millj. kr. Sýslumanns- og lögregluembætti. Er þá komið að breytingartillögum á fjárveitingum til sýslumanns- og lögregluembætta. Svo sem kunnugt er var lagt til í fjárlagafrv. að sýslumannsembættunum yrði fækkað um níu með sameiningum svo og að löggæsla á höfuðborgarsvæðinu yrði sameinuð í eitt embætti. Ekki hefur náðst samstaða um þessar breytingar og því er lagt til að draga þessa tillögu til baka en mæta þeim kostnaðarauka sem af þessu leiddi með öðrum sparnaði í fjárveitingum til dómsmálaráðuneytis. Í því skyni er í fyrsta lagi lagt til að lækka rekstrarútgjöld fjögurra sýslumanns- og lögregluembætta um 24 millj. kr., þar af um 17 millj. kr. hjá embættunum í Kópavogi og Hafnarfirði. Í öðru lagi er lagt til að rekstrarútgjöld Umferðarráðs og tveggja annarra stofnana ráðuneytisins verði lækkuð um 12 millj. kr. Loks er stofnkostnaðarframlag til byggingar Hæstaréttarhúss lækkað um 20 millj. kr. og framlag til viðhalds bygginga stofnana dómsmálaráðuneytis um 17 millj. kr. Liður 490, Ýmis rekstrarkostnaður sýslumannsembætta. Í fjárlagafrv. 1994 er gert ráð fyrir rúmlega 80 millj. kr. til að standa straum af kostnaði sýslumannsembætta vegna framkvæmda á lögum um aukatekjur ríkissjóðs eða sama fjárhæð og er í fjárlögum 1993. Í ljós hefur komið að á yfirstandandi ári mun þessi kostnaður verða 20--25 millj. kr. lægri. Því er lagt til að fjárveitingin verði lækkuð um 20 millj. kr. Liðir 511--590, Fangelsi. Þar er lagt til að rekstrarframlag til fangelsa hækki um samtals 15,3 millj. kr. vegna þess að gerður hefur verið kjarasamningur við fangaverði um tilfærslur milli launaflokka. Loks hækka Sértekjur á Litla-Hrauni um 3 millj. kr. og Viðhald fangelsisbygginga lækkar um 3,5 millj. kr. Kirkjumál. Fjárveitingar á sviði kirkjumála samtals að fjárhæð 78,9 millj. kr. falla niður sem kemur til af því að gert er ráð fyrir að í frumvörpum til laga um prestsseturssjóð og kirkjumálasjóð, sem nú eru til umfjöllunar hér í þinginu, sé gert ráð fyrir að ákveðnir fjárlagaliðir falli brott af fjárlögum og verði framvegis kostaðir af kirkjuyfirvöldum. Þessir fjárlagaliðir eru taldir upp í töflu í greinargerð með fjárlagafrv. á bls. 324. Þá er lagt til að fjárveiting á fjárlagalið 06-701, Biskup Íslands, hækki um 3 millj. kr. og verði 42,2 millj. kr. Þessi fjárveiting er ætluð til að ráða prest sem sinni sjúklingum erlendis. Íslensk heilbrigðisyfirvöld gerðu á sínum tíma samning við sjúkrahús í Gautaborg um tiltekin læknisverk. Þar þurfa margir íslenskir sjúklingar að leita sér lækninga og dveljast oft langdvölum. Því þykir nauðsynlegt nú að ráða prest til starfa í Gautaborg. Gert er ráð fyrir að ef til þess komi að samningum við sjúkrahús í Gautaborg kunni að vera sagt upp og samið við sjúkrahús annars staðar, þá flytjist verkefni prestsembættisins til í samræmi við það. Að lokum hækkar framlag til prestakalla og prófastdæma um 30 millj. kr. vegna nýlegs úrskurðar kjaranefndar um laun presta. Þá er komið að félmrn. Liður 272, Byggingarsjóður verkamanna. Varðandi Byggingarsjóð verkamanna er einungis verið að leggja til hækkun til samræmis við áætlaða breytingu á lánskjaravísitölu milli áranna 1993 og 1994. Hækkun vegna þessa er 17 millj. kr. Liður 722, Sólheimar Í Grímsnesi. Framlag til vistheimilisins að Sólheimum Grímsnesi hækkar um 2 millj. kr. Liður 801, Jöfnunarsjóður sveitarfélaga. Í ljósi endurskoðunar á tekjuáætlun ríkissjóðs fyrir árið 1994 reiknast framlag ríkissjóðs til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga 1.855 millj. kr. að meðtöldum 500 millj. kr. sem kemur í stað landsútsvars sem fyrirhugað er að leggja niður með niðurfellingu aðstöðugjalds. Hækkun frá áætlun í fjárlagafrv. er 11 millj. kr. og er hér lagt til að framlag til Jöfnunarsjóðsins hækki um þá fjárhæð. Liður 981, Vinnumál. Lagt er til að framlag til atvinnumála kvenna hækki um 5 millj. kr. þar sem framlagið er ekki lengur einskorðað við atvinnumál kvenna á landsbyggðinni. Heilbrigðisráðuneyti. Liður 204, Lífeyristryggingar. Áætlun lífeyristrygginga hækkar um 200 millj. kr. vegna þess að fallið hefur verið frá fjármagnstekna- eða eignatengingu lífeyrisgreiðslna. Þá hækka útgjöld um 25 millj. kr. vegna þess að ekki verður eins mikill sparnaður af tekjutengingu ekkjulífeyris og áætlað var. Á móti eru útgjöld lækkuð um sömu fjárhæð vegna betra eftirlits og upplýsinga í kjölfar breytinga á tölvukerfi Tryggingastofnunar ríkisins. Liður 206, Sjúkratryggingar. Útgjöld sjúkratrygginga lækka samtals um 310 millj. kr. Breytingar á einstökum þáttum sjúkratrygginga eru af ýmsum toga. Í fyrsta lagi verða útgjöld sjúkratrygginga verulega lægri á þessu ári en áætlað hafði verið í fjárlögum. Góð staða á sjúkratryggingum í ár rekur sig yfir til áætlana fyrir árið 1994 sem í fjárlagafrv. voru að mestu byggðar á útgjöldum ársins 1992. Lætur nærri að endurskoðuð áætlun fyrir sjúkratryggingar sé um 400 millj. kr. lægri en áætlun í fjárlagafrv. Helstu frávikin til lækkunar frá áætlun eru vegna hjálpartækja, útgjalda vegna 39. gr. almannatryggingalaga, tannlæknakostnaðar, erlends sjúkrakostnaðar og ferðakostnaðar. Í annan stað er fallið frá innheimtu heilsukortagjalds sem átti að skila 400 millj. kr. tekjum til sjúkratrygginga. Í þriðja lagi er áformað að lækka lyfjaútgjöld um 100 millj. kr. umfram það sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrumvarpi. Ráðgert er að ná þeim sparnaði með sértækum aðgerðum til lækkunar á kostnaði vegna magasárslyfja. Samanburður við nágrannaríkin á kostnaði og notkun lyfjanna bendir til að verulegum sparnaði megi ná á þessu sviði. Í fjórða lagi er áformað að lækka lækniskostnað sjúkratrygginga um 100 millj. kr. Þar af eru 70 millj. kr. vegna sérfræðinga og verður leitað leiða til að lækka taxta og semja um aukinn afslátt hjá þeim læknum sem mestar tekjur hafa hjá Tryggingastofnun ríkisins. Þá er áformað að lækka greiðslur Tryggingastofnunar til heilsugæslulækna um 30 millj. kr. Niðurstöður í nýútkominni skýrslu Ríkisendurskoðunar gefa til kynna að hér sé um eðlileg áform að ræða. Í fimmta lagi er áformað að draga úr útgjöldum vegna hjálpartækja um 50 millj. kr. með útboðum og hagstæðari innkaupum með magnafsláttum. Í sjötta lagi eru áform um að draga úr kostnaði vegna sjúkradagpeninga með hertu eftirliti og erlendum sjúkrakostnaði, samtals um 30 millj. kr. Með nýjum tækjakosti stóru sjúkrahúsanna færist stöðugt í vöxt að flóknar læknisaðgerðir, sem til þessa hafa verið framkvæmdar erlendis, séu gerðar hér á landi. Um er að ræða aðgerðir vegna nýrnasteina, valbrár, glasafrjóvgunar auk hjartaaðgerða. Loks er áformað að 30 millj. kr. af ráðstöfunarfé Framkvæmdasjóðs aldraðra, sem í frv. var ætlað til fjárfestingar, verði notaðar til að mæta kostnaði af daggjaldastofnunum. Samtals er framangreindum áformum ætlað að lækka útgjöld sjúkratrygginga um 310 millj. kr. eins og áður sagði. Liður 330, Manneldisráð. Þetta er nýr fjárlagaliður og kemur í stað liðarins Neyslu- og manneldismál, manneldisráð sem færður var undir fjárlagaliðinn Heilbrigðismál, ýmis starfsemi. Sá liður fellur brott og fjárveitingin flyst á þennan nýja fjárlagalið. Liður 358, Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Framlag til viðhalds er hækkað um 5 millj. kr. vegna Kristnesspítala. Í ársbyrjun 1993 tók fjórðungssjúkrahúsið yfir rekstur spítalans af Ríkisspítölum án þess að fjárveiting til viðhalds bygginga hans fylgdi með. Það er hér með leiðrétt. Liður 370, Sjúkrahús með fjölþætta starfsemi. Í greinargerð með fjárlagafrv. fyrir árið 1994 segir varðandi sjúkrahús með fjölþætta starfsemi: ,,Hér eru taldar 67 millj. kr. vegna bráðavakta á sjúkrahúsum í Reykjavík og 74 millj. kr. sem fjárlaganefnd mun ráðstafa í samræmi við ákvæði fjárlaga yfirstandandi árs.`` Að ósk heilbrrh. er textinn leiðréttur og hljómar á þá leið: ,,Hér er talin 141 millj. kr. til að mæta kostnaði við bráðavaktir á sjúkrahúsum í Reykjavík, kostnaðarauka samfara kjarasamningum og til að stuðla að frekari verkaskiptingu sjúkrahúsanna í Reykjavík en heilbr.- og trmrh. mun ákveða skiptingu þessa fjár í samráði við fjárln``. Liður 371, Ríkisspítalar. Tillögur til breytinga eru af þrennum toga. Í fyrsta lagi er framlag til Ríkisspítala hækkað um 15 millj. kr. vegna reksturs Gunnarsholts. Áformað er að á fyrstu mánuðum næsta árs verði Gunnarsholti breytt í sjálfseignarstofnun sem verður vistheimili og vinnustaður fyrir heimilislausa. Stofnunin verður þannig jöfnum höndum félagslegt úrræði og heilbrigðisstofnun og munu félagsmála- og heilbrigðisyfirvöld koma að stjórnun hennar. Í öðru lagi er framlag til viðhalds Ríkisspítala lækkað um 5 millj. kr. og fært til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri vegna Kristness eins og nefnt var hér að framan. Loks er framlag til stofnkostnaðar á Landspítalalóð lækkað um 30 millj. kr. Þá vil ég geta þess að áformaður 20 millj. kr. sparnaður í áfengisskor Ríkisspítalanna verði á Landspítala en ekki í afeitrun og meðferðinni sem fer fram á Vífilsstöðum. Liður 385, Framkvæmdasjóður aldraðra. Um Framkvæmdasjóð aldraðra var að hluta fjallað að ofan en lagt er til að fjárveiting til rekstrarverkefna verði hækkuð um 30 millj. kr. en á móti lækki stofnkostnaðarframlög um sömu fjárhæð. Áformað er að þessar 30 millj. kr. renni til daggjaldastofnana undir sjúkratryggingum eins og þegar hefur komið fram. Liður 399, Heilbrigðismál, ýmis starfsemi. Þá er gerð tillaga um 5 millj. kr. framlag til þróun myndsendisbúnaðar vegna röntgenmynda. Kemur það í stað framlags til erfðafræðirannsókna sem nú er lokið. Liður 420, Samtök áhugamanna um áfengisvandamálið. Meiri hluti fjárln. leggur til að framlag til rekstrar sjúkrastofnana SÁA verði hækkað um 13 millj. kr. Liður 421, Víðines. Framlag til Víðiness er lækkað um 15 millj. kr. vegna samnings sem gerður hefur verið milli heilbrrn. og Bláa bandsins um reksturinn. Liður 510, Heilsuverndarstöð í Reykjavík. Áformað er að lækka framlög til Heilsuverndarstöðvarinnar í Reykjavík um 15 millj. kr. Er það byggt á því að heilsugæslustöðvum í Reykjavík hefur fjölgað og þjónusta aukist sem gerir mögulegt að færa þjónustu frá Heilsuverndarstöð Reykjavíkur til heilsugæslustöðva. Þar er um að ræða ungbarnaeftirlit og mæðravernd, enda er gert ráð fyrir að sú þjónusta sé hverfabundin. Kemur þá að fjmrn. Liður 481, Útgjöld samkvæmt heimildarákvæðum. Lækkun útgjalda samkvæmt heimildarákvæðum er tvíþætt. Annars vegar er framlag lækkað um 55 millj. kr. Hins vegar er um að ræða sértekjur að fjárhæð 50 millj. kr. Meiri hluti fjárln. gerir tillögu um nýja 6. greinar heimild sem heimilar fjmrh. að endurskoða reglur um aksturskostnað ríkisins, auglýsingar og greiðslur til starfsmanna fyrir yfirvinnu, ferðakostnað og nefndar- og stjórnarlaun. Þetta verði gert með því að fjmrh. er heimilt að lækka laun og önnur gjöld stofnana um allt að 0,5%, þó að hámarki 50 millj. kr. samtals. Við það er miðað að þær fjárheimildir sem teknar eru af stofnunum verði færðar sem sértekjur á fjárlagalið. Við afgreiðslu fjárlaga 1993 vék þáverandi formaður fjárln. að nauðsyn þess að lækka kostnað við akstur opinberra starfsmanna og jafnframt rekstur og viðhald bifreiða. Beindi hann þeim tilmælum til fjmrn. að taka á þessu máli við framkvæmd fjárlaga 1993. Í byrjun þessa árs fól ríkisstjórnin fjmrn., í samráði við ráðuneytisstjóra í Stjórnarráðinu og bílanefnd ríkisins, að gera tillögur um lækkun bifreiðakostnaðar ríkisins í því skyni að ná fram heildarlækkun um 5--10% miðað við árið 1991. Árangur þessa starfs hefur ekki verið sá sem ætlast var til enda skort heimild til að lækka fjárveitingar einstakra stofnana í þessu skyni. Í ljósi þessa leggur meiri hluti fjárln. til framangreinda tillögu um heimild til fjmrh. Gert er ráð fyrir að framkvæmd heimildarinnar verði með þeim hætti að þær fjárheimildir sem teknar eru af einstökum stofnunum flytjast yfir á þennan fjárlagalið þar til að markmiði heimildarinnar er náð. Því eru sértekjur hækkaðar um 50 millj. kr. undir þessum lið. Liður 801, Ýmis lán ríkissjóðs, vextir. Við gerð fjárlagafrv. 1994 var tekin sú ákvörðun að áætla vaxtastig skammtímalána ríkissjóðs að meðaltali 1% lægra en vextir á ríkisvíxlum voru í september sl. Þetta var gert í ljósi þess stöðugleika sem ríkir í efnahagslífinu og þeirrar staðreyndar að vextir voru á mikilli niðurleið. Samtals voru vaxtagjöldin lækkuð um 260 millj. kr. frá áætlun og ákveðin 11,7 milljarðar króna í fjárlagafrv. Í ljósi núverandi aðstæðna á lánamarkaði er talið óhætt að lækka vaxtagreiðslur ríkissjóðs enn frekar eða um 250 millj. kr. og er það lagt til. Liður 981, Ýmsar fasteignir ríkissjóðs. Framlag til framkvæmda við Listaskóla er lækkað um 5 millj. kr. og verður 10 millj. Liður 989, Launa- og verðlagsmál. Lagt er til að launabætur hækki um 5 millj. kr. þar sem fjárhæðin sem er á þeim lið í fjárlagafrv. er vanáætluð. Liður 999, Ýmislegt. Styrkir til útgáfumála samkvæmt tillögum stjórnskipaðrar nefndar hækkar um 18 millj. kr. og verður 98 millj. kr Er þá komið að samgönguráðuneyti. Liður 190, Ýmis verkefni. Tekinn er inn fjárveiting að fjárhæð 10 millj. kr. til að koma á fót sjálfvirku tilkynningarkerfi fyrir skip. Samkvæmt stofnkostnaðaráætlun er stofnkostnaður við landfjarskiptakerfið 125,7 millj. kr. sem greiðist á næstu fjórum árum. Þar af er lagt til að 40 millj. kr. verði greiddar með framlögum á fjárlögum næstu fjögurra ára eða 10 millj. kr. á ári. Hlutverk sjálfvirka tilkynningarkerfisins er að auka öryggi sjómanna með því að veita upplýsingar um ferðir allra skipa sem búin eru viðeigandi tækjum. Kerfið gegnir þessu hlutverki með sjálfvirkum boðsendingum milli skips og lands sem flytja gögn um auðkenni skips og staðsetningu, auk upplýsinga um ástand öryggiskerfa um borð. Liður 211, Vegagerð ríkisins. Hér er um að ræða leiðréttingu á liðnum Þéttbýlisvegir frá 2. umr. Iðnrn. Liður 399, Ýmis orkumál. Gerð er tillaga um 50 millj. kr. hækkun á niðurgreiðslum á rafhitun og nemur hún þá 397 millj. kr. Ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir jöfnun húshitunarkostnaðar á svonefndum köldum svæðum og er tillagan gerð til að ná frekari áföngum að þeim markmiðum. Umhverfisráðuneyti. Liður 310, Landmælingar Íslands. Framlag til Landmælinga Íslands hækkar um 6 millj. kr. vegna verkefna við kortagerð. Kort þessi eru unnin í samvinnu við erlenda aðila. Liður 401, Náttúrufræðistofnun Íslands. Hér er einungis verið að leggja til breytta framsetningu á fjárlagalið í samræmi við lög um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur. Er þetta gert að beiðni umhvrn. en hefur ekki áhrif á framlag til Náttúrufræðistofnunar. Áformað er að hækka tryggingagjald atvinnurekenda um 0,35% um næstu áramót. Í fjárlagafrv. var kostnaður ríkisins vegna gjaldsins ekki færður á gjaldahlið. Áætlað er að þessi breyting hækki útgjöld í A-hluta um 110 millj. kr. Við verðlagsuppfærslu fjárlagafrv. 1994 var gjaldategundin Önnur gjöld hækkuð um 3% í samræmi við spá Þjóðhagsstofnunar um hækkun framfærsluvísitölu milli áranna 1993 og 1994. Í endurskoðaðri áætlun Þjóðhagsstofnunar um efnahagshorfur á árinu 1994 er hækkun framfærsluvísitölu talin verða einungis 2,5% milli ára. Því er lagt til að þessi gjaldategund verði lækkuð um 0,5%. Þessi breyting tekur þó ekki til liða sem eru tengdir gengi en framlag til þeirra taka verðlagsuppfærslu á öðrum forsendum. Lækkunin er talin hafa í för með sér um 70 millj. kr. lægri rekstrarútgjöld. Áætlanir fyrirtækja, stofnana og sjóða í B-hluta fjárlaga hafa verið endurmetnar frá því að fjárlagafrv. var lagt fram í október. Gerð er tillaga um að einungis 4 af 52 áætlunum taki breytingum og er það til marks um að aukinn stöðugleiki í verðlags- og launamálum stuðlar að traustari fjárlagagerð. Engar gjaldskrárhækkanir eru áformaðar umfram það sem fram kemur í fjárlagafrv. Í nefndaráliti meiri hluta fjárln. er að finna skýringar á þeim breytingum sem gerðar eru og skal það ekki endurtekið hér. Virðulegi forseti. Ég hef nú lokið við að gera grein fyrir tillögum meiri hluta fjárln. Það má öllum ljóst vera að ábyrgð á meginstefnumiðum í frv. hvílir að sjálfsögðu á stjórnarþingmönnum. Um leið og ég ítreka þakkir til samnefndarmanna minna vil ég ljúka máli mínu með því að leggja til að tillögur meiri hluta fjárln. verði samþykktar og fjárlagafrv. fyrir árið 1994 verði samþykkt sem lög frá Alþingi með þessum breytingum. Ég hef lokið máli mínu, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frhnál. á þskj. 462 um frv. til fjárlaga fyrir árið 1994 frá minni hluta fjárln. Ég vil í upphafi máls míns þakka starfsfólki fjárln. fyrir gott samstarf í gegnum alla vinnu fjárln., einnig þeim fulltrúum fjmrn. og Ríkisendurskoðunar sem unnið hafa með og fyrir nefndina í heild sinni og einstaka nefndarmenn. Fjárln. hefur haft frv. til fjárlaga fyrir árið 1994 til meðferðar eftir 2. umr. Farið hefur fram hefðbundin athugun á tekjuhlið, B-hluta stofnunum og 6. gr. frv. Þá hafa verið afgreiddar tillögur sem meiri hluti fjárln. lét bíða 3. umr. Nefndin hafði alls ekki þann tíma sem til hefði þurft til þess að fara rækilega yfir tekjugrein frv. Frv. til breytinga á skattalögum til samræmis við tekjugrein fjárlagafrv. komu seint fram. Síðustu afgreiðslur ríkisstjórnar í þessum málum bárust nefndinni aðeins stuttu fyrir lokaafgreiðslu hennar á fjárlagafrv. Samkvæmt 25. gr. þingskapa vísaði fjárln. tekjugreininni til umsagnar hjá efh.- og viðskn. Í umsögnum 1. og 2. minni hluta nefndarinnar kemur fram hörð gagnrýni á þann skamma tíma sem nefndin hafði til að fjalla um tekjuhliðina og hversu seint og illa upplýsingar bárust frá ríkisstjórninni. Minni hluti fjárln. tekur undir þessi orð 1. og 2. minni hluta efh.- og viðskn. Í frv. er gert ráð fyrir verulegum breytingum á skattkerfinu. Að mati minni hlutans gafst fjárln. ekki tími til að fara yfir þær breytingar með þeim hætti sem nauðsynlegt er vegna þess að ekki liggja fyrir fullnægjandi upplýsingar eða úttekt á áhrifum þessara breytinga. Veigamesta breytingin er sú ákvörðun ríkisstjórnar að lækka virðisaukaskatt á matvælum í 14%. Verði þessi breyting samþykkt við afgreiðslu fjárlaga telur minni hluti fjárln. að verulega þurfi að auka allt eftirlit með framkvæmd virðisaukaskattslaganna ef breytingin á að ná því markmiði sem til er ætlast, þ.e. lækkað verð á matvöru. Minni hlutinn átelur hversu illa hefur verið unnið að undirbúningi að þessum skattkerfisbreytingum af hálfu ríkisstjórnarinnar og dregur stórlega í efa að hægt sé að framkvæma þær 1. janúar verði þær samþykktar við afgreiðslu fjárlagafrv. Lækkun matarskatts felur samkvæmt upplýsingum fjmrn. í sér tekjutap ríkissjóðs upp á 2,6 milljarða kr. Til þess að mæta þessu tekjutapi var m.a. gert ráð fyrir að komið yrði á fjármagnstekjuskatti auk annarra aðgerða. Ríkisstjórnin hikstaði hins vegar enn einu sinni á þeirri framkvæmd. Minni hluti fjárln. dregur í efa að þær aðgerðir sem ríkisstjórnin boðar nú til að mæta tekjutapi til ríkissjóðs vegna áformaðrar lækkunar á virðisaukaskatti á matvælum skili þeim tekjum sem til er ætlast. Önnur veigamikil breyting á skattkerfinu er sú að nú á að festa í sessi skattlagningu á einstaklinga í stað aðstöðugjaldsins sem fellt var niður á fyrirtækjum um áramótin 1992/1993. Við niðurfellingu aðstöðugjaldsins var tekjuskattur einstaklinga hækkaður um 1,5%. Skattahækkun þessi átti að vera tímabundið til að mæta tekjutapi sveitarfélaga vegna aðstöðugjaldsins. Nú er gert ráð fyrir að færa 1,5% úr tekjuskatti yfir í útsvör sveitarfélaganna og bæta þar 0,2% við þannig að hámarksútsvarsálagning fer úr 7,5% í 9,2%. Tekjuskattinn á síðan að hækka um 0,35%. Samanlögð skattprósenta einstaklinga á næsta ári getur því orðið allt að 41,9% en var 39,85%. En ríkisstjórnin ætlar ekki aðeins að ákveða hámarksútsvarsprósentu fyrir sveitarfélögin, heldur setur skilyrði um lágmarksálagningu. Sjálfsákvörðunarréttur sveitarfélaga er þannig stórlega skertur frá því sem nú er. Í upphaflegum tillögum ríkisstjórnarinnar var gert ráð fyrir að um áramót yrði 14% virðisaukaskattur lagður á ferðaþjónustu, þar með talið almenningssamgöngur. Þegar þetta er skrifað nokkrum tímum fyrir áætlaða afgreiðslu frv. til fjárlaga er áformað að draga þessa skattlagningu jafnvel til baka að hluta, þ.e. allt nema skattlagningu á gistingu. Minni hluti fjárln. fagnar þeirri breytingu en telur að fella hefði átt niður alla skattlagningu á ferðaþjónustuna. Reiknað er með að gjaldeyristekjur af ferðaþjónustu hafi aukist um 2.500 millj. kr. á síðasta ári og beinar tekjur ríkissjóðs um a.m.k. 500 millj. kr. ferðaþjónustan er vaxandi atvinnugrein og það er engin skynsemi að draga úr vaxtarmöguleikum greinarinnar með stóraukinni skattlagningu í því atvinnuástandi sem nú ríkir. Við 1. og 2. umr. fjárl. bentu fulltrúar minni hluta fjárln. á þær stórfelldu skattahækkanir sem orðið hafa í tíð þessarar ríkisstjórnar og þær stóru hallatölur sem eru í ríkisbúskapnum ár hvert. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1994 segir á bls. 245: ,,Lykilatriði í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar er að fylgt verði trúverðugri stefnu í ríkisfjármálum þar sem markvisst verði dregið úr halla ríkissjóðs á næstu árum án þess að hækka skatta.`` Niðurstaðan er hins vegar sú að aðgerðir ríkisstjórnarinnar eru í litlu samræmi við yfirlýsingar eða loforð. Barnabætur hafa verið lækkaðar. Ýmiss konar þjónustugjöld hafa einnig verið hækkuð verulega og aukið útgjöld heimilanna frá því sem áður var, tekjuskattar verða hækkaðir og skattar færðir af fyrirtækjum á einstaklinga. Persónuafsláttur skertur og bifreiðagjöld hækkuð. Nú boða tillögur ríkisstjórnarinnar að tekjuskattur einstaklinga hækki um 0,35% sem þýðir 600 millj. kr. skattahækkun. Bifreiðagjald hækkar um 35% eða 450 millj. kr. og ef sveitarfélögin nýta sér hámarksálagningu útsvars, þá þýðir það 200 millj. kr. viðbótarskattlagningu á almenning í landinu. Ofan á þetta er síðan bætt auknum þjónustugjöldum, aukinni þátttöku í lyfjakostnaði og hækkun á öðrum sértekjum stofnana ríkisins. Þá hafa orðið verulegar breytingar á ýmsum liðum í staðgreiðslunni, flestar til skattahækkunar. Ef persónuafsláttur ársins 1988 er framreiknaður miðað við fast verðlag hefði hann átt að nema 299.441 kr. árið 1993 en nam 286.935 kr. Skattleysismörk ættu að vera 850.685 kr. en eru 689.724 kr. og lækkuðu frá árinu 1992 um 32 þús. kr. Húsnæðisbætur ættu að nema 74.128 kr. á árinu 1993, en námu 62.619 kr. Ef aðeins er tekin breytingin frá árinu 1990 þá ætti persónuafsláttur að vera 297.366 kr. en er 286.935 kr. Vaxtabætur ættu að vera 212.880 kr. en eru 203.310 kr. Húsnæðisbætur ættu að vera 65.332 kr. en eru 62.619 kr. og skattleysismörk ættu að vera 747.339 kr. en eru 689.724 kr. Ofan á allt þetta er ríkissjóður rekinn með gífurlegum halla og stefnir nú í stærri hallatölur en nokkurn tíma hafa sést. Þjóðhagsstofnun hefur nýlega kynnt nýjar horfur í þjóðarbúskapnum. Þar er um að ræða örlítið betri útkomu á þessu ári en spáð hafði verið. Útflutningtekjur munu aukast um 3,7% í stað 2%. Viðskiptahalli verður nokkru minni en áætlað var eða um 3 milljarðar kr. í stað 5,5 milljarða kr. Þetta breytir þó litlu um stöðuna í heild sinni. Horfur á næsta ári breytast lítið þrátt fyrir bata þessa árs. Áfram er gert ráð fyrir að hreinar erlendar skuldir verði um 60% af landsframleiðslu á næsta ári eða um 175% af útflutningstekjum. Þar er því ekki um bata að ræða. Hagvöxtur hefur aukist en erfitt verður að viðhalda þeirri aukningu ef hlutfall fjárfestingar af landsframleiðslu hækkar ekki verulega. Hlutfallið er nú í sögulegu lágmarki 15,5%. Til þess að ná meðaltali OECD-landanna þyrfti heildarfjárfesting að aukast um rúm 5% eða 20 milljarða króna umfram það sem nú er. Með áliti þessu eru birtar töflur úr sérprenti ríkisskattstjóra. Við atkvæðagreiðslu við 2. umr. um fjárlagafrv. dró meiri hlutinn til baka tillögur sínar um 180 millj. kr. lækkun útgjalda til sjúkratrygginga. Nú hefur komið í ljós við undirbúning 3. umr. að þetta var gert vegna þess að skáka þurfti til fjárveitingum innan heilbrrn. þar sem fallið hafði verið frá innheimtu gjalds af svokölluðum heilsukortum upp á 400 millj. kr. Breytingar þær sem nú eru boðaðar á útgjöldum sjúkratrygginganna eru ekki trúverðugar þegar litið er á málið í heild. Minni hluti fjárln. hefur farið yfir þessar breytingar og munu aðrir fulltrúar minni hlutans gera grein fyrir þessum tillögum hér á eftir. Og tillögurnar eru, virðulegi forseti, alveg með endemum vitlausar svo að ekki verði meira sagt. Við 2. umr. um fjárlagafrv. kom einnig fram að umfjöllun um stóru sjúkrahúsin þrjú í Reykjavík, Ríkisspítala, Borgarspítala og St. Jósefsspítalann á Landakoti, biðu til 3. umr. Var það álit okkar sem skipuðum minni hlutann að sú frestun væri til þess að geta fjallað ítarlega um málefni þessara stofnana og hvernig tekið skyldi á þeim rekstrarvanda sem vissulega blasir þar við. Nú er hins vegar ljóst að sú umfjöllun hefur ekki verið ítarleg, a.m.k ekki með þátttöku minni hlutans. Hins vegar hefur verið tilkynnt í fjárln. sú ákvörðun ríkisstjórnar og meiri hluta nefndarinnar að engar lagfæringar yrðu gerðar á þeim tillögum sem er að finna í fjárlagafrv. Þó er í tillögum meiri hlutans í nokkrum tilvikum dregið úr fjárveitingu til Ríkisspítala. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að lækka fjárveitingar til mannvirkjagerðar á Landspítalalóð, svokallaðrar K-byggingar, um 30 millj. kr. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að lækka viðhaldslið sjúkrahússins sem verður þó að teljast í algjöru lágmarki um 5 millj. kr. og í þriðja lagi er gert ráð fyrir að fyrirhugaður sparnaður í rekstri áfengisdeildar sjúkrahússins og hækkunar sértekna vegna meðferðargjalda á áfengisdeildum, en sá sparnaður átti að nema um 20 millj. kr., verði nú fluttur til annarra rekstrarþátta sjúkrahússins. Ekki er þó séð á tillögum meiri hlutans hvernig taka eigi á þeim þætti sem varðar sértekjumálið. Á að innheimta sértekjur vegna annarra rekstrarþátta á spítalanum og fella þá niður innheimtu meðferðargjaldsins eða hvaða aðrar hugmyndir er verið að leggja hér til? Forsvarsmenn allra þessara þriggja stóru spítala sem komið hafa til viðtals við fjárln. hafa dregið mjög í efa að skipulagsbreytingar þær sem reynt hefur verið að knýja fram á undanförnum missirum hafi leitt til raunverulegs sparnaðar í rekstri stofnananna. Ljóst er að umrót hefur fylgt þessum breytingum og í skýrslu sem Ríkisendurskoðun tók saman að beiðni fyrrv. hæstv. heilbrrh. kemur fram að heildarsparnaður hafi numið um 500 millj. kr. á árinu 1992. Meginhlutinn af þeim sparnaði virðist þó hafa náðst í rekstri Ríkisspítalanna en þar voru þó ekki gerðar neinar grundvallarskipulagsbreytingar varðandi verkefnatilfærslu eða sameiningu stofnana. Þær tilfærslur áttu sér fyrst og fremst stað á verkefnum milli Landakots og Borgarspítalans og þar er ekki að sjá að sparnaður hafi orðið umtalsverður. Í nýútkominni skýrslu landlæknis um afköst, kostnað og biðlista í heilbrigðisþjónustunni kemur fram það álit hans að þessar svokölluðu hagræðingar og rekstrarbreytingar kunni að hafa leitt til meiri breytinga á rekstri sjúkrahúsanna en mönnum hafi í upphafi verið ljóst. Nú séu að koma betur í ljós áhrifin sem af þessu hljótast þegar til lengri tíma er litið. Þar er m.a. bent á að biðlistar virðast frekar hafa lengst frá árinu 1991, mikið álag og vinnuhraði sé á sjúkrahúsunum og hafi aukist mjög á undanförnum missirum. Megi jafnvel rekja til þess nokkur slysatilvik, beint eða óbeint. Landlæknir varar við áframhaldandi róttækum breytingum á starfsemi Landakotsspítala og telur að vel hafi gefist að reka hann sem sjúkrahús fyrir göngu- og dagdeildaraðgerðir sem hægt sé að gera á sjúklingum sem teknir eru inn á stofuna af biðlista þar sem sjúkrahúsið er ekki lengur bráðavaktasjúkrahús. Það mundi geta skapað mikil vandræði og erfiðleika á öðrum sjúkrahúsum ef þessari þjónustu á Landakoti yrði hætt eða dregið úr henni. Í upplýsingum frá fulltrúum St. Jósefsspítala á Landakoti kemur fram að útgjöld hafi lækkað um 340 millj. kr. milli áranna 1991 og 1993. Munar þar mestu um að Landakot var lagt niður sem bráðaþjónustusjúkrahús og verkefni flutt að mestu til Borgarspítalans. Með þeim verkefnaflutningi voru fjárveitingar til Borgarspítala hækkaðar um rúmar 200 millj. kr. Nú er komið í ljós að fjárvöntun á Landakotsspítala fyrir árið 1992 var um 100 millj. kr. sem búið er að bæta með fjáraukalögum á þessu ári og verður þá ekki sýnt að sparnaðurinn af þessum tilfærslum hafi orðið nokkur. Þar að auki má svo nefna það að í upplýsingum frá Borgarspítalanum blasir við að rekstrarhalli í ár muni verða um 120 millj. kr. Hér sýnist því að í raun hafi orðið um útgjaldaauka að ræða en ekki sparnað. Og enn er höggvið að rekstri St. Jósefsspítalans á Landakoti. Nú er gert ráð fyrir að lækka fjárveitingar til hans um 150 millj. kr. á næsta ári. Verulegur hluti þeirrar upphæðar mun vera vegna hugmynda um að flytja þjónustu barnadeildarinnar á Borgarspítala eða Landspítala. Enn hefur ekki verið tekin ákvörðun um það hvort sjúkrahúsin muni taka við þjónustunni og engar fjárveitingar eru veittar til þeirra sjúkrahúsa til þess að taka við verkefnum ef þeim er ætlað að veita þessa þjónustu. Forsvarsmenn Landakots hafa ekki heldur fengið neinar upplýsingar eða hugmyndir um það frá heilbrrn. eða hæstv. heilbrrh. hvernig á að reka sjúkrahúsið áfram miðað við svo mikið skert fjárframlög. Í upplýsingum frá fulltrúum Borgarspítalans kemur fram að í viðbót við áðurnefndan rekstrarhalla, sem blasir við á þessu ári að upphæð 120 millj. kr., sé fjárvöntun í fjárlagafrv. fyrir næsta ár a.m.k. 180 millj. kr. þó aðeins sé gert ráð fyrir að halda óbreyttum rekstri. Það er því ljóst að fjárvöntun til þessarar stofnunar miðað við óbreytt rekstrarumfang er um 300 millj. kr. á þessum tveimur árum. Í ítarlegri greinargerð sem fulltrúar Ríkisspítala lögðu fyrir fjárln. kemur fram að lækkaðar fjárveitingar og niðurskurður á fjárlögum 1991--1992 til þessara sjúkrahúsa muni nema um 500 millj. kr. Er það í samræmi við upplýsingar sem fram komu í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Eigi að halda óbreyttum rekstri á Ríkisspítölum á næsta ári telja forsvarsmenn stofnunarinnar að vanti u.þ.b. 320 millj. til að halda óbreyttu rekstrarumfangi. Stjórnendur Ríkisspítalanna telja lágmark að þeim verði gert kleift að halda uppi sambærilegri starfsemi á árinu 1994 og á yfirstandandi ári. Stjórnendur telja að með samstilltu átaki starfsfólks hafði náðst sá árangur að halda starfsemi Ríkisspítalanna innan ramma fjárlaga sl. tvö ár. Það hafi verið gert með mikilli hagræðingu og nokkrum samdrætti í þjónustu, þ.e. lokunum deilda og með því að fresta verkefnum og kaupum á nauðsynlegum tækjabúnaði. Þess var því vænst að Ríkisspítalar fengju að njóta þessa árangurs sem þegar hefur náðst þannig að ekki sannaðist sú skoðun, sem víða hefur heyrst, að ekki borgi sig að spara í rekstri ríkisstofnana því það leiði aðeins til þess að krafist verði enn meiri sparnaðar. Í tillögum stjórnenda sjúkrahússins var auk þess beðið um nokkur nýmæli, m.a. var talið nauðsynlegt að fjölga sérfræðingum kvennadeildar og var vísað í því sambandi til skrifa landlæknis þess efnis að vegna fárra lækna á kvennadeild sé öryggi sængurkvenna oft á tíðum ábótavant. Þá er einnig lögð mikil áhersla á það af hálfu Ríkisspítalanna að fá viðbótarfjárveitingu til að efla og styrkja vísinda- og rannsóknastarfsemi stofnunarinnar. Var það talið í samræmi við þá vísindastefnu sem ríkisstjórnin hefur boðað. Þetta var talið nauðsynlegt til að tryggja stöðu Landspítalans sem háskólasjúkrahúss þannig að hann standi jafn vel að vígi og sambærilegar erlendar stofnanir. Undir þetta sjónarmið vill minni hluti fjárln. taka. Enn er haldið við þá ákvörðun sem fram kemur í fjárlagafrv. að innheimta sérstök meðferðargjöld af sjúklingum vegna áfengismeðferðar á sjúkrastofnunum. Þó er Ríkisspítölum gefið val í þessum efnum. Er þessi gjaldtaka lögð til þrátt fyrir ítrekuð og ákveðin mótmæli Geðlæknafélags Íslands og Geðverndarfélagsins. Í áskorunum þessara aðila til alþingismanna kemur m.a. fram að talið er að farið sé inn á mjög varhugaverða braut sem leitt geti til þess að sjúklingar leiti ekki meðferðar fyrr en þeir eru komnir með alvarlega fylgikvilla. Bent er á að flestir áfengissjúklingar séu haldnir öðrum geðsjúkdómum og/eða líkamlegum sjúkdómum þegar þeir leita meðferðar á sjúkrahúsum og meðferðarstofnunum og verður áfengismeðferðin þá ekki aðskilin frá annarri læknismeðferð. Innheimta meðferðargjalda er talin sýna skilningsleysi á eðli sjúkleika þeirra sem til geðdeilda leita og er þessari aðför að grundvallaratriðum velferðarkerfisins, þ.e. jafnrétti sjúklinga til að fá bestu fáanlega meðferð án tillits til kynferðis, aldurs, efnahags eða sjúkdóms, mótmælt harðlega. Við 2. umr. um fjárlagafrv. kom fram hjá menntmrh. sú fullyrðing að engin ríkisstjórn hefði gert meira á sviði vísinda og rannsókna en sú sem nú situr. Samkvæmt upplýsingum sem fjárln. hafa borist frá Rannsóknaráði ríkisins er þetta alröng fullyrðing eins og sjá má á meðfylgjandi fylgiskjölum. Þar kemur fram að allar stofnanir sem fást við vísinda- og rannsóknastörf á vegum opinberra aðila hafa fengið minni fjárveitingar seinustu ár samanborið við árin 1987--1991 og umsvif þessara stofnana hafa þar með dregist saman. Samanburður við fjárveitingar fyrir árið 1993 er ekki marktækur því að þar er gert ráð fyrir 300 millj. kr. fjárveitingu sem skilyrt var og bundin við 20% af söluandvirði ríkisstofnana ef einkavæðingaráform ríkisstjórnarinnar næðu fram að ganga. Nú er sýnt að svo verður ekki og áætluð sala upp á 1.500 millj. kr. verður aðeins um 100 millj. kr. þannig að fjárveiting ætti samkvæmt því að vera 20 millj. í stað 300 millj. Að vísu var í fjáraukalögum samþykkt að veita 45 millj. kr. til Rannsóknasjóðs til að bæta upp nokkuð af því sem vilyrði hafði verið gefið fyrir, en langt er frá að staðið sé við það sem lofað var eins og hæstv. menntmrh. fullyrti þó í ræðu við 2. umr. um fjárlög. Það dugar því skammt þó ríkisstjórnin láti semja vísindastefnu og gefi yfirlýsingar henni tengdar, ef fjárveitingar fylgja ekki með þessum fögru fyrirheitum. Nefndin tók sérstaklega til umræðu málefni Lánasjóðs íslenskra námsmanna og lagði framkvæmdastjóri sjóðsins fram gögn um rekstur hans á yfirstandandi ári og þróun lánveitinga og námsmannafjölda á síðustu árum. Meiri hluti fjárln. leggur til að framlag til lánasjóðsins verði skorið niður um 70 millj. og veitt lán lækki úr 3.000 millj. kr. í 2.870 millj. Ný lög um Lánasjóð íslenskra námsmanna voru sett 15. maí 1992 og vöruðu námsmenn þá sérstaklega við afleiðingum 6. gr. laga um eftirágreiðslur lána og einnig of háu endurgreiðsluhlutfalli sem er allt að 7% heildartekna. Það hefur komið á daginn að á árinu 1992 og 1993 hefur lánþegum fækkað mjög og voru 4.001 á síðasta ári og 4.101 á yfirstandandi ári. Skólaárið 1991/1992 voru lánþegar 5.725. Að mati námsmanna hafa afleiðingar nýrra úthlutunarreglna m.a. verið þær að fjölmargir námsmenn hafa hætt námi vegna þess að þeir treysta sér ekki til að taka lán banka og sparisjóða sem bjóðast með mjög háum vöxtum. Samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum stunda nú færri konur nám en fyrir breytingar á reglum lánasjóðsins og einstæðum mæðrum og námsmönnum með börn á framfæri hefur fækkað. Minni hluti fjárln. varar við því að jafnrétti og möguleikar allra til náms sé skert með breyttu námslánakerfi. Hjá Atvinnuleysistryggingasjóði er gert ráð fyrir 5--5,5% atvinnuleysi. Atvinnuleysi hefur vaxið hröðum skrefum í nóvember og það sem af er desember. Á afmörkuðum svæðum hefur það allt að tvöfaldast milli mánaða og allt bendir til að það haldi áfram að aukast. Heildarfjárveiting til Atvinnuleysistryggingasjóðs á árinu 1994 er áætluð 2.950 millj. kr. Heildarútgjöld sjóðsins eru áætluð 4 milljarðar, 4.000. millj. Sjóðnum er ætlað að afla tekna með sölu á skuldabréfum sjóðsins fyrir 200 millj. og framlag sveitarfélaga til atvinnuskapandi verkefna hefur verið ákveðið 600 millj. Á yfirstandandi ári lögðu sveitarfélögin fram 500 millj. og átti að vera þeim til atvinnuskapandi verkefna. Ekki er útlit fyrir að til þeirra verkefna verði veitt meira en 300 millj. kr. í ár og því mun þetta fé ekki nýtast allt til þess sem til var ætlast. Lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð var breytt á síðasta þingi á þann veg að m.a. sjálfstæðir atvinnurekendur ættu rétt á bótum ef þeir hætta rekstri að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Í ár hafa borist 100--200 umsóknir vegna þessa en aðeins 25 uppfylla tilskilin skilyrði. Fulltrúar Ríkisútvarpsins komu á fund fjárln. og gerðu grein fyrir heldur slökum fjárhag Ríkisútvarpsins og kemur þar ýmislegt til. T.d. er reiknað með að sala auglýsingatíma dragist saman á næsta ári um 8%. Minni hlutinn telur að mikil nauðsyn sé að styrkja teknahlið Ríkisútvarpsins, en þess sér engan stað í tillögum meiri hluta fjárln. Ekki hefur verið tekin nein ákvörðun um að reisa nýtt langbylgjumastur þrátt fyrir það að mikil nauðsyn sé á slíkum búnaði til þess að sendingar útvarpsins heyrist um allt land og einnig á miðunum kringum landið. Hugmyndir eru á sveimi um að nýta Lóranstöðina á Rifi, en það er allt í lausu lofti enn sem komið er. Lóranstöðin gegnir lykilhlutverki í öryggismálum á hafinu og staðsetningu skipa og ekki sjáanlegt að aðrir leysi það hlutverk í hennar stað í allra næstu framtíð. Fjárveitingar til styrkingar rafdreifikerfa í sveitum hafa á undanförnum 14 árum lækkað úr 194,7 millj. kr. á verðlagi í október 1993 í um 15 millj. kr. á yfirstandandi ári. Að mati Rafmagnsveitna ríkisins er fjárþörfin á ári hverju um 200 millj. kr. og þarf á næstu fimm árum að verja um 900 millj. til þessa verkefnis að mati Rariks til þess að dreifikerfin geti talist rekstrarhæf. Ástandið í þessum málum er með þeim hætti að Rafmagnsveitur ríkisins hafa séð sig tilneyddar til að leggja verulegt fé úr rekstri til þessara verkefna eða um 75 millj. kr. árlega. Á næsta ári er áætlað að verja 85 millj. kr. til þessara verkefna af hálfu Rafmagnsveitnanna. Margoft hefur verið á það bent hve brýn þörf væri á auknu framlagi úr ríkissjóði til að fjármagna framkvæmdir við dreifikerfi í sveitum, en jafnan verið talað fyrir daufum eyrum. Rafmagnsveitum ríkisins er samt ætlað að greiða 50 millj. kr. arð til ríkisins á næsta ári. Póstur og sími standa árlega í miklum fjárfestingum vegna ljósleiðaralagningar um landið og einnig yfir Atlantshafið, en það er gert í samstarfi við erlend símafyrirtæki. Til þess verkefnis fara á næsta ári um 600 millj. kr. Þá er mikil uppbygging í stafræna símakerfinu og einnig í farsímakerfinu. Íslendingar hafa fjárfest meira í farsíma á skömmum tíma en flestar aðrar þjóðir. Óhætt er að segja að Póstur og sími sé vel rekið opinbert fyrirtæki og afsannar algerlega kenninguna um að fyrirtæki þurfi að vera rekin í hlutafélagsformi eða einkarekin til þess að skila arði. Póstur og sími hefur í mörg ár greitt hundruð milljóna í ríkissjóð og svo er einnig áætlað á næsta ári eða 850 millj. kr. Þá fjallaði fjárln. um 6. gr. fjárlaga og minni hlutinn telur að það verði að fara með gát í að opna heimildarákvæði á 6. gr. til úthlutunar fjármuna og telur að ef of langt er gengið í þeim efnum sé sú regla brotin að Alþingi hafi fjárveitingavaldið. Tvö ný ákvæði í 6. gr. eru nú dæmi um þetta. Gert er ráð fyrir að fjármálaráðherra sé heimilt að fengnum tillögum samgönguráðherra að lækka heildargjöld stofnana samgönguráðuneytisins í A- og B-hluta fjárlaga 1994 um allt að 0,4% hjá hverri stofnun að hámarki og afla með því 40 millj. kr. til þess að leggja í sjóð til sérstaks markaðsátaks erlendis til þess að lengja ferðamannatíma á Íslandi, eins og það er orðað í tillögu meiri hluta fjárln. Flugleiðir leggi síðan 50 millj. á móti og frá Framleiðnisjóði landbúnaðarins komi 10 millj. Minni hlutinn telur málefnið þarft og leggst ekki efnislega á móti stofnun sjóðsins. Hins vegar er með öllu óeðlilegt að veita ráðherrum heimildir í 6. gr. fjárlaga til þess að skerða rekstrar- og stofnkostnaðarfjárveitingar eins ráðuneytis sem Alþingi hefur nýlega ákveðið. Rétt er að Alþingi ákveði hvernig þessara 40 millj. verði aflað og hvar niðurskurður á að lenda ef þeirra er aflað með þeim hætti. Sama er að segja um ákvæði að greiða í samráði við landbúnaðarráðherra sérstakar bætur til bænda sem verst hafa orðið úti vegna harðæris vorið og sumarið 1993. Minni hlutinn telur að leysa verði vandamál þessara bænda en ákveða eigi til þess fjármuni á fjárlögum og setja ákveðnar reglur með tilliti til þess en ekki leysa þau mál með opinni heimildargrein til handa landbúnaðarráðherra. Það færist stöðugt í vöxt að ráðherrar sem eru fulltrúar framkvæmdarvaldsins vilja seilast inn á svið löggjafarvaldsins í úthlutun fjármuna, en það teljum við í minni hluta fjárln. ekki góða stjórnsýslu. Að lokum, virðulegi forseti, vísa fulltrúar minni hlutans til álita 1. og 2. minni hluta efh.- og viðskn. um tekjuhlið fjárlaga fyrir árið 1994. Álit þessi eru fylgiskjöl með framhaldsnefndaráliti meiri hluta fjárln. Einstakir nefndarmenn áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja breytingartillögum sem fram kunna að koma. Ég vil svo að lokum ítreka þakkir okkar í minni hluta fjárln. til allra þeirra sem unnu fyrir og með nefndinni.

Hæstv. forseti. Fjárlagafrv. hæstv. ríkisstjórnar er komið til 3. umr. í hv. Alþingi eftir að fjárln. hefur fjallað um frv. og ýmsar tillögur sem fyrir lágu, bæði óafgreiddar við 2. umr. og þær sem borist hafa nefndinni á milli umræðna. Um þessar tillögur allar hefur nefndin fjallað á fundum sínum frá því að 2. umr. fór fram í hv. Alþingi. Verð ég því miður að endurtaka það sem ég lét koma fram við 2. umr., er rætt var um störf nefndarinnar, að lítið breyttust vinnubrögðin við þessa yfirferð. Kannski var ekki von á því að þessu sinni að miklar breytingar yrðu á vinnutilhögun eða hvernig nefndin tæki á málum og hvert væri hlutverk fulltrúa stjórnarandstöðunnar í þeirri vinnu. En ég ítreka þær óskir mínar að á þessu verði breyting og það álit að ég tel til mikilla hagsbóta fyrir störf Alþingis að annars konar samstarf væri viðhaft í nefndinni milli meiri hluta og minni hluta en gert hefur verið á þessu hausti. Ég held að það sé til framdráttar vinnu Alþingis almennt að við fetum okkur meira inn á þá braut sem ég álít að hafi verið mörkuð með breytingum á þingsköpum Alþingis fyrir tveimur árum og síðan aftur á sl. hausti og það hafi verið hugsunin á bak við þær breytingar að gera þingið allt ábyrgara í störfum sínum og, eins og ég hef reyndar áður sagt úr þessum ræðustóli, sjálfstæðara gagnvart framkvæmdarvaldinu og hæstv. ríkisstjórn. Um þetta ætla ég ekki að hafa mikið fleiri orð, hæstv. forseti, en ég vildi aðeins ítreka þetta og undirstrika þessa skoðun mína og jafnframt láta í ljós óánægju okkar fulltrúa minni hlutans í fjárln. um það hvernig þessum vinnubrögðum hefur verið háttað. Það verður að taka það fram, eins og komið hefur fram hjá hv. þm. sem hafa talað á undan, að auðvitað hefur tímaleysi nokkuð háð störfum í nefndinni því það hefur staðið á ýmiss konar ákvörðunum frá hæstv. ríkisstjórn. Varðar það einkum ákvarðanir sem snúa að tekjuhlið frv. Það er reyndar ekki nýtt. Það er saga sem endurtekur sig á hverjum vetri að þegar kemur að lokaafgreiðslu fjárlaganna láta ákvarðanir um skattamál og ákvarðanir um hvernig staðið skuli að einstökum þáttum tekjugreinar frv. á sér standa. Það vefst fyrir þessari hæstv. ríkisstjórn eins og reyndar sumum öðrum áður að koma þessu saman. Það er því mjög brýnt að breyta einnig vinnubrögðum hvað þetta varðar. Á það við bæði störf í nefndinni sjálfri, þ.e. að nefndinni gefist tími og rúm til þess að fara fyrr að huga að þessum þáttum frv., og svo það að hæstv. ríkisstjórn og stuðningsmenn hennar snúi sér fyrr að því að taka ákvarðanir um hvernig eigi að standa að tekjuhliðinni og ákvarða tekjuöflun og skattalagabreytingar. Eins og vinnunni hefur verið háttað á undanförnum dögum er vissulega hætta, hætta segi ég, á óvandaðri vinnubrögðum. Það er hætta á því að mistök geti átt sér stað þegar unnið er nánast nótt og dag og á það auðvitað bæði við um hv. þm. og svo einnig það ágæta starfslið sem leggur sig allt fram um það að vinna með nefndinni við að koma þessum tölum öllum saman á skjöl á réttan hátt þannig að ekkert beri á milli og allt megi vel fram ganga. Eins og þetta hefur verið undanfarna daga hafa þingfundir staðið fram á nætur og hafi ekki verið þingfundir þá hafa verið nefndarfundir á kvöldin. Þingmenn hafa því haft mikið að gera og þurft að vera bundnir meira og minna í umræðum í þingsalnum í stað þess að geta setið yfir einstökum málum, t.d. það að sitja óslitið við í þessari vinnu sem fyrir fjárln. liggur á hverju hausti. En þetta á líka við um, eins og ég nefndi, það ágæta fólk sem einnig hefur verið að vinna með þingmönnunum undanfarin kvöld og langt fram á nætur og ég hygg að á þessum síðasta sólarhring hafi mátt segja að einhver hópur fólks hafi vakað allan sólarhringinn við að klára þetta starf fyrir 3. umr. Þetta eru auðvitað ekki góð vinnubrögð og ekki til eftirbreytni. Reyndar skil ég ekki heldur að þessu sinni hvað í raun ýtti svo mikið á að hafa þennan háttinn á varðandi vinnuna. Ég tel að það hefði vel verið hægt að gefa sér þessa helgi sem nú fer í hönd til þess að ganga frá þessu með skikkanlegum vinnubrögðum og tryggja það að allt gengi vel fram í nefndarstörfunum og vera þá jafnframt sannfærður um að allar tölur væru réttar og öllu væri til skila haldið. Nú ætla ég að vona að enginn taki orð mín svo að ég sé að fullyrða að eitthvað bjáti á í þessu og tölur séu ekki réttar eða allar brtt. hafi ekki komið fram. Ég vona að þetta sé allt saman pottþétt, eins og ég heyri að hv. formaður nefndarinnar segir úr hliðarsal. Ég tek undir það með honum, en ég hefði talið að það hefði verið öruggara að fara yfir þetta í meiri ró og með meiri gætni og taka síðan þessa lokaumræðu um fjárlög fyrir næsta ár, t.d. á mánudag eða eftir þessa í hönd farandi helgi. Fjárln. hefur að undanförnu rætt við fulltrúa Þjóðhagsstofnunar sem hafa gefið nefndinni, eins og reyndar þjóðinni allri, upplýsingar um að nokkuð hafi rofað til í framvindu efnahagsmála á síðustu vikum og mánuðum. Er það auðvitað ánægjulegt að sjá að nú skuli vera hægt að vænta þess að þjóðartekjur vaxi nokkuð á þessum vikum og jafnframt að hagur ríkissjóðs vænkist þá sem hlutfall af þeirri auknu veltu í þjóðfélaginu. Það er líka nokkuð athyglisvert og gaman að draga það fram að þessi bætti þjóðarhagur, ef það má orða það svo, er eingöngu tengdur fiskveiðum og sjósókn. Það er sjávarútvegurinn nú eins og svo oft áður sem hjálpar til. Þangað sækjum við okkar megintekjur og þess vegna munar auðvitað mikið um það þegar einhverjir ánægjulegir atburðir gerast á því sviði. Viðbótin sem við erum að fá inn í þjóðfélagið er vegna margumræddra Smuguveiða, vegna veiða á svokölluðum Flæmska hatti og vegna þess sem við höfum stundum kallað Rússaþorsk. Hefur sá ágæti fiskur þó ekki alltaf verið hátt skrifaður hjá ýmsum þegar fjallað hefur verið um þau skip sem hafa komið til löndunar á þeim fiski og ýmsir verið uppi með --- ég þori kannski ekki að segja lítilsvirðingu, en mér finnst oft að það hafi verið talað um það eins og það væri ekki mikils virði að fá þennan viðbótarafla af rússneskum togurum inn í okkar fiskvinnslustöðvar. En þegar upp er staðið og Þjóðhagsstofnun hefur sest yfir tölurnar þá kemur í ljós að þetta hefur haft umtalsverð áhrif á okkar þjóðarhag. Þessu ber að fagna. Þetta segi ég til að draga það sérstaklega fram að það er enn sjávarútvegurinn sem er okkar langsamlega mikilvægasti atvinnuvegur og þarf ekki miklar breytingar á því sviði til þess að það hafi fljótt afgerandi áhrif í þjóðfélaginu. Enn höfum við lítið haft upp úr því sem við höfum stundum kallað sókn á ný markaðssvæði, t.d. á margumræddum Evrópumarkaði í tengslum við samninga við Evrópubandalagið en vonandi á það eftir að sanna sig að það verði einnig þjóðinni til tekjuauka þegar til lengri tíma er litið. Þó má minna á og undirstrika það að ýmsir hafa haft uppi efasemdir um og fyrirvara um þær hliðarverkanir sem þeir samningar kunna að hafa á okkar íslenska þjóðfélag. Við höfum einnig fengið til fundar í fjárln. fulltrúa frá hagdeild fjmrn. sem fjallar mest um tekjuáætlanir og skattamál í því ágæta ráðuneyti. Hafa fulltrúar þeirrar deildar gert nefndarmönnum grein fyrir því hvert stefni varðandi tekjuhliðina. Því miður, má kannski bæta við, er það svo að þó að nokkuð hafi ræst úr með efnahagsmál síðustu vikur þess árs sem nú er að líða eru ekki miklar væntingar byggðar inn í frv. eða þjóðhagsspána um að þetta hafi afgerandi áhrif á næsta ári, þannig að við búum við það enn að horfast í augu við samdrátt í efnahagslífinu á ýmsum sviðum og það að ekki er útlit fyrir að tekjur ríkisins vaxi mikið. Þessi umræða um tekjuáætlun ríkissjóðs var hins vegar mjög seint á ferðinni í fjárln. af þeim ástæðum sem ég rakti í upphafi máls míns vegna þess að allar umræður um tekjuhlið frv. voru svo mikilli óvissu háðar og breytingar var verið að gera á ýmsum þáttum alveg fram á síðasta dag. Um þetta hefur verið mikil umræða í hv. þingi undanfarna daga í tengslum við umræður um skattafrv. hæstv. ríkisstjórnar og ég ætla því ekki, hæstv. forseti, að eyða löngum tíma í að fjalla um þau mál. Það hafa aðrir gert sem hafa unnið þau mál betur og fylgst nánar með breytingum eða hreyfingum þar frá degi til dags. Á ég þar við hv. þm. sem starfa í efh.- og viðskn. en þar er fjallað um skattamálin og reyndar einnig um tekjuhlið fjárlagafrv. svo sem lög um þingsköp Alþingis kveða á um. Mig langar þó að mæla fyrir brtt. sem við flytjum, auk mín hv. þm. Jón Kristjánsson, og tengist brtt. sem fulltrúar Framsfl. og Kvennalista í efh.- og viðskn. fluttu varðandi skattafrv. hæstv. ríkisstjórnar. Við höfum talið rétt að fylgja því eftir við umræður og umfjöllun þingsins á fjárlagafrv. að gera grein fyrir því hvaða áhrif þessar skattalagabreytingar hefðu á tekjuhlið fjárlagafrv. ef þær yrðu samþykktar. Eins og hér hefur komið fram áður hefur umræðu um þetta skattalagafrv. verið frestað þannig að ekki er enn séð hver endanlega framvinda mála verður á því sviði. Hefði það mál verið útrætt og afgreitt þá hefðum við vitað um afdrif þeirra brtt. og þá hefði vissulega getað farið svo að þessar brtt. hefðu verið óþarfar eða ekki átt sér neina stoð. En þar sem fyrir þinginu liggja brtt. á skattalögunum frá, eins og ég hef nefnt áður, nokkrum hv. þm. þá höfum við fulltrúar Framsfl. í fjárln. talið rétt að fylgja þeim eftir með brtt. við tekjugrein frv. Mig langar nú, hæstv. forseti, að gera nokkuð grein fyrir þeim brtt. sem fluttar eru á þskj. 463. Þar er í fyrsta lagi breyting á eignarskatti einstaklinga og gert ráð fyrir því að hann hækki um 750 millj. kr., úr 1.545 millj. í 2.295 millj. Hér er um það að ræða að eignarskattstofn einstaklinga verði breikkaður sem mundi leiða til þess að tekjur ríkissjóðs mundu hækka um 750 millj. kr. Við gerum ráð fyrir því, eins og segir í áliti sem þeir hv. þm. sem flytja brtt. við skattalögin hafa sent fjárln., með leyfi hæstv. forseta: ,,Á undanförnum árum hefur verið mikið umræða um að taka upp fjármagnstekjuskatt. Ríkisstjórnin hefur lofað aðgerðum á hverju ári en ekkert orðið úr því. Einfaldasta leiðin til að hefja skattlagningu fjármagns er að taka fjármagnseignir inn í eignarskattsstofn, eins og víðast er gert. Fyrsti minni hluti [efh.- og viðskn.] gefur sér þá forsendu að helmingur þeirra fjármagnseigna sem ekki eru taldar fram í dag komi inn í eignarskattsstofn. Lagt er til að skattfrjáls eignarskattsstofn verði hækkaður um 500 þús. kr. hjá einstaklingum og 1 millj. kr. hjá hjónum. Jafnframt er lagt til að sérstakur eignarskattur, eða svokallaður ,,ekknaskattur`` verði felldur niður.`` Þessar breytingar munu skila ríkissjóði upphæðum eins og ég hef áður getið um. Ég vil aðeins ítreka það, virðulegur forseti, að gert er ráð fyrir því á móti breikkun skattstofnsins, að taka inn í hann eignir sem ekki hafa áður verið taldar til eignarskattsstofnsins, að hækka hinn skattfrjálsa eignarskattsstofn um 500 þús. hjá einstaklingum og 1 millj. hjá hjónum. Þetta vil ég undirstrika að auk þess, eins og ég gat um áðan, er líka gert ráð fyrir því að sérstakur eignarskattur, sem stundum hefur verið nefndur ekknaskattur, er felldur niður. Er það einmitt 2. liður brtt. okkar á þskj. 463. Þar er gert ráð fyrir því að þessi skattur falli brott og er þar um að ræða 150 millj. kr. Þriðji liður brtt. er við tekjuskatt einstaklinga. Gert er ráð fyrir því að hann lækki um 550 millj. kr., úr 14.500 millj. í 13.950 millj. Hér er lagt til að tekjuskattur einstaklinga lækki um þessa áðurgreindu upphæð. Annars vegar er um að ræða að vaxtabæturnar hækki um 200 millj. kr. og hins vegar að barnabótaaukinn hækki um 350 millj. kr. Hér er lagt til að verulega sé komið til móts við þá einstaklinga sem verst eru settir, barnafjölskyldur og þá sem þurfa að greiða háan vaxtakostnað. Telja flm. að með þessu móti sé betur komið til móts við þá sem þurfa á aðstoð að halda en með þeim hugmyndum sem mest hafa verið í umræðunni að undanförnu að koma upp lægra skattþrepi í virðisaukaskattinum. Kem ég aðeins nánar að því á eftir. Í fjórðu brtt. er gert ráð fyrir því að tekjuskattur félaga hækki um 150 millj. kr., úr 2.460 millj. í 2.610 millj. kr. Þar er tillagan sú að hætt verði við þau áform, sem eru í fjárlagafrv., að lækka tekjuskatt félaganna í 33%, og verði álagningin miðuð við 35%. Þetta mundi auka tekjur ríkissjóðs um 150 millj. Fimmta brtt. er við liðinn Vörugjald þar sem gert er ráð fyrir að vörugjald gefi 160 millj. kr. tekjuauka, eða hækki úr 3.350 millj. í 3.510 millj. Hér er lagt til að hætt verði við lækkun vörugjalds á nokkrar tegundir sem tengd var lækkun virðisaukaskattsins á matvæli. Ef ég man rétt þá mun þar hafa verið sælgæti, gosdrykkir og eitthvað slíkt, en hér er gert ráð fyrir því að hætta við þessa tilfærslu. Í sjöttu brtt. er fjallað um virðisaukaskattinn. Þar er gert ráð fyrir því að tekjur ríkissjóðs aukist um 600 millj. kr., eða úr 37.950 millj. í 38.550 millj. Hér er gert ráð fyrir því að hætt verði við að leggja virðisaukaskatt á fólksflutninga og gistingu sem kosti ríkissjóð 500 millj. Á móti kemur aukin velta miðað við nýja þjóðhagsspá sem talin er skila um 600 millj. kr. og bætt innheimta sem á að skila um 500 millj. Fyrir þessu hefur verið gerð ágæt grein í umræðum um skattalagafrv. og eyði ég því ekki tíma í það, virðulegur forseti, að rekja þetta nánar nú. Sjöunda brtt. gerir síðan ráð fyrir því að tekjur minnki af tryggingagjaldinu um 310 millj. kr., eða lækki úr 10.850 millj. í 10.540 millj. kr. Hérna er lagt til að tryggingagjaldið lækki nettó um 310 millj. Annars vegar er lagt til að hætt verði við áform um sérstakt 0,35% tryggingagjald, sem þýðir um 560 millj. kr. minni tekjur, og að tryggingagjald vegna fólksflutninga og gistingar verði fært í það form sem er í dag, sem þýðir um 250 millj. kr. hærri tekjur. Nettóáhrifin á fólksflutninga og ferðaþjónustu eru því um 250 millj. kr. greininni í hag samkvæmt þessu. Þegar þessar sjö fyrstu tillögur eru lagðar saman, virðulegur forseti, er um það að ræða að auka tekjur ríkissjóðs um 1 milljarð 660 millj., en þeir liðir sem frá dragast vegna lækkunar eru hins vegar upp á 1 milljarð og 10 millj. þannig að nettótekjuauki fyrir ríkissjóð væri 650 millj. kr. Það er skoðun okkar að með þessum tillögum, eins og ítarlega hefur verið rakið í þingi við umræður við annað mál, muni leiða til skilvirkara skattkerfis og nýtast betur þeim einstaklingum sem verið er að reyna að koma til móts við með breytingum á skattkerfinu. Það muni koma þeim meira til góða og auk þess muni ríkissjóður einnig fá umtalsverðan hag út úr þessum breytingum. Við leggjum því til í áttundu brtt. að áætlanir hæstv. ríkisstjórnar um sölu eigna verði teknar til endurskoðunar og í staðinn fyrir 500 millj. komi 300 millj., eða áætlaðar tekjur af þessum lið lækki um 200 millj. kr. Þetta gerum við þar sem við höfum margsinnis haldið því fram að áform hæstv. ríkisstjórnar um einkavæðinguna séu ekki á rökum reistar. Þar fari menn offari og ekki sé líklegt að það takist að selja eignir fyrir hálfan milljarð eins og fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Þar byggjum við m.a. á reynslu frá síðasta ári þar sem ekki náðist markmið fjárlaganna. Ég hygg að ekki hafi náðst nema u.þ.b. helmingurinn sem áætlað var, líklega verið hugsað að afla tekna fyrir milljarð en ekki náðist nema u.þ.b. hálfur milljarður. Eins og allir vita er langur vegur frá því að markmiðin í ár náist. Í fjárlögum ársins 1993 er gert ráð fyrir því að selja eignir fyrir 1,5 milljarða kr. en útlit er fyrir að ekki náist að selja eignir nema fyrir u.þ.b. kannski 100 millj. þannig að við teljum að 500 millj. sé ofáætlað og leggjum til að það verði lækkað nokkuð og gerum þó ráð fyrir því að ríkissjóður hagnist þrátt fyrir allt á þessum brtt. okkar um nær hálfan milljarð kr. eða 450 millj. Virðulegur forseti. Ég hef nú reynt að gera nokkuð ítarlega grein fyrir þessum brtt. sem við hv. þm. Jón Kristjánsson, sem báðir eigum sæti í fjárln., leggjum til. Við lýsum ánægju okkar með að ríkisstjórnin hefur hopað ögn í hugmyndum sínum um álagningu virðisaukaskatts á ferðaþjónustuna þó svo við teljum að þar sé ekki enn nóg að gert því eðlilegt hefði verið að fella einnig niður þau áform sem uppi eru um að leggja virðisaukaskatt á gistingu. Ferðaþjónustan er vissulega sú atvinnugreinin sem við höfum bundið miklar vonir við að undanförnu. Þar hefur átt sér stað mikil uppbygging og við væntum þess að á næstu árum muni ferðaþjónustan skila umtalsverðum tekjum í þjóðarbúið og á meðan verið er að byggja þessa þjónustu upp hlýtur það að vera með ólíkindum að íþyngja nýrri atvinnugrein sem er í svo örri uppbyggingu með nýjum skattálögum og þess vegna leggjum við til að horfið verði frá því. Þá mundi ég kannski, virðulegur forseti, víkja nokkuð að gjaldahliðinni. Hv. 4. þm. Suðurl., Margrét Frímannsdóttir, sem mælti fyrir nál. minni hluta fjárln., hefur vissulega gert ítarlega grein fyrir bæði tekjuhliðinni, þjóðhagshorfunum og nokkrum þáttum á gjaldahlið sem við teljum ástæðu til þess að fjalla um í okkar nál. og benda á í ræðum okkar í þinginu. Ég vildi þó ítreka og undirstrika frekar nokkur atriði. Mun ég fyrst snúa mér að því að ræða nokkuð um heilbrigðismálin vegna þess að þar sýnist mér að forsendurnar sem fjárlagafrv. gengur út frá, nú þegar komið er að lokaafgreiðslu þess og við erum að ræða það við 3. umr., séu allar á mjög veikum grunni reistar. Nú vil ég ítreka og undirstrika það, sem ég hef út af fyrir sig oft sagt áður, að ég tel að í svo útgjaldasömum málaflokki sem heilbrigðis- og tryggingamálin eru þurfi að gæta ýtrasta aðhalds og það þurfi að leita allra leiða til að vel sé farið með þá miklu fjármuni og þess gætt að þeir skili því til þegnanna sem ætlað er, bæði í bótum svo sem tryggingakerfið gerir ráð fyrir og í þjónustu eins og heilbrigðisstofnununum er ætlað að gera. En ég hef haft uppi vissar efasemdir um að hugmyndir hæstv. ríkisstjórnar og þá einkum hæstv. heilbrrh., þess sem nú situr og þess sem sat næst á undan honum, hafi ekki verið vel grundaðar og ekki líklegar til að leiða til þess sparnaðar og hagræðingar sem nauðsynleg er á þessu sviði. Um það höfum við oft fjallað áður, hæstv. forseti, og mætti reyndar tala um það langt mál en ég ætla ekki að rifja upp söguna mikið heldur snúa mér að því fyrst og fremst að ræða um þær hugmyndir sem núna eru uppi í fjárlagafrv. og tengjast þeim brtt. sem meiri hluti fjárln. hefur lagt til við 3. og lokaumræðu um fjárlagafrv. fyrir árið 1994. Eins og fram kom hjá hv. framsögumanni minni hluta nefndarinnar áðan voru dregnar til baka tillögur meiri hluta nefndarinnar við 2. umr. um að skera niður tæpar 200 millj. kr. til sjúkratrygginga. Okkur virðist við umræður í nefndinni þessa dagana og við athugun á þeim tillögum sem fyrir okkur hafa verið lagðar að þar sé ýmislegt athugavert og það sem brtt. nú byggja á sé ekki mjög traustur grunnur. Ég spurði að því við 2. umr. hvernig hæstv. ráðherrar, hæstv. heilbrrh. og hæstv. fjmrh., hugsuðu sér að mæta hallanum af heilsukortunum svokölluðu sem áttu að gefa ríkissjóði 400 millj. kr. en hefur nú verið horfið frá. Ég fékk ekki ítarleg svör við því þá en nú hafa hins vegar komið svör í þremur erindum sem fjárln. hefur borist á undanförnum dögum. Langar mig til að gera þeim erindum nokkur skil. Fyrst ætla ég þó að rifja upp þær hugmyndir sem voru settar fram strax við framlagningu fjárlagafrv. þegar það var lagt hér fyrir þingið á haustmánuðum. Þá var gert ráð fyrir að spara í sjúkratryggingum 730 millj. kr. Þar munaði vissulega mest um fyrirhugaða sölu heilsukorta svokallaðra. Auk þess var gert ráð fyrir að endurskoða greiðslufyrirkomulag til lækna og átti það að lækka útgjöldin um 30 millj. kr. Þá átti í þriðja lagi að endurskoða greiðslu fyrir röntgenmyndatöku og rannsóknir og lækka útgjöldin um 120 millj. kr. við það. Í fjórða lagi átti að endurskoða fyrirkomulag lyfjaverðlagningar sem átti að leiða til 150 millj. kr. sparnaðar. Loks átti að bjóða út tannlækningar og spara með því 30 millj. kr. Þetta munu hafa verið þær tannlækningar sem tryggingakerfið greiðir fyrir aldraða og öryrkja. Þegar ljóst var að ekki yrði af útgáfu heilsukortanna kom fyrsta bréfið til fjárln. Er það bréf dags. 2. des. og gerir ráð fyrir því í nokkrum liðum hvernig mæta megi þessari fjárvöntun. Þá ber svo við að menn komast að þeirri niðurstöðu að nokkurt svigrúm sé í sjúkratryggingakerfinu sem muni geta mætt u.þ.b. þessari sömu upphæð. Virtist það eins og vekja nokkra athygli sumra hv. ágætra viðmælenda nefndarinnar að svo undarlega skyldi vilja til að mögulegur sparnaður skyldi vera nánast alveg sá sami og heilsukortin áttu að gefa af sér þegar farið var að skoða málin --- mikil tilviljun það! Þessu átti að ná, virðulegur forseti, ef ég má rekja upp úr þessu bréfi, í fyrsta lagi með því að lækka útgjöld vegna hjálpartækja um 100 millj. kr. Í bréfinu segir, með leyfi forseta: ,,Ráðuneytið telur að á grundvelli þríþættra aðgerða verði hægt að lækka kostnað vegna hjálpartækja um 100 millj. kr. en aðgerðirnar eru þessar: 1. Á grundvelli upplýsinga um verð í nágrannalöndunum verði leitað magnafsláttar frá framleiðendum hjálpartækja. 2. Hjálpartækin verði boðin út. 3. Í ríkari mæli verði stuðst við upphaflega kostnaðaráætlun seljanda þegar til greiðslu kemur.`` Í öðru lagi er í þessu bréfi gert ráð fyrir því að lækka kostnað vegna utanferða. Það er kallaður ,,erlendur sjúkrakostnaður`` og þar á að spara 60 millj. kr. Það á að gera í fyrsta lagi með því eins og segir, með leyfi forseta: ,,1. Utanferðum vegna valbráraðgerða verði að mestu hætt. 2. Utanferðum vegna nýrnasteinaaðgerða verði hætt. 3. Utanferðum vegna glasafrjóvgunar verði að mestu hætt. 4. Utanferðum vegna hjartaaðgerða verði fækkað verulega.`` Ekki er nú út af fyrir sig sundurliðað hvernig þessir fjórir liðir eigi að spara 60 millj. en gott ef það tekst. Ekki ætla ég að gera lítið úr því. Í þriðja lagi átti síðan tannlæknakostnaður að gefa í viðbót upp í þessa fjárvöntun 100 millj. kr. Það átti að lækka tannlæknakostnaðinn með eftirfarandi aðgerðum: ,,1. Eftirlit verði hert með endurgreiðslu ferðakostnaðar vegna tannviðgerða. 2. Eftirlit verði hert með greiðslu vegna tannviðgerða þannig að einungis verði greitt fyrir meiri háttar meðfædda galla. 3. Reglur um endurnýjun tanngóma verði hertar verulega.`` Þessir þrír liðir eiga að spara ríkissjóði 100 millj. kr. Ég verð að segja það strax, virðulegur forseti, að ég hef efasemdir um að þetta gangi upp. Auðvitað hef ég það ekki fyrir framan mig hvað ferðakostnaður vegna tannviðgerða er hár en skil ekki að með því einu að herða eftirlit með þessari endurgreiðslu sé hægt að spara umtalsverðar upphæðir. Í öðru lagi skil ég ekki næsta lið sem gerir ráð fyrir að með því að herða eftirlit með greiðslum vegna tannviðgerða þannig að einungis verði greitt fyrir meiri háttar meðfædda galla. Hvernig á þetta yfirleitt að hljóma saman? Kannski er hér átt við tannréttingar. En almennt held ég að menn kalli tannviðgerðir eitthvað annað en það sem tilheyrir meiri háttar meðfæddum göllum. A.m.k. er þá hér verið að fara algerlega yfir á nýja braut og væri fróðlegt og hefði náttúrlega verið nauðsynlegt, virðulegur forseti, að geta spurt hæstv. heilbr.- og trmrh. út í þetta mál. En mér skilst að hann sé því miður forfallaður í dag og ekki von á upplýsingum að þessu sinni. En ég óttast að þær upplýsingar sem við fáum þegar upp verður staðið verði þær að það hafi ekki tekist að ná fram þessum áætlaða sparnaði. Þriðja liðnum ætla ég ekki að gleyma en hann er dálítið sérstakur líka. Ég veit ekki hversu mikill kostnaður hvílir á sjúkratryggingum vegna þess sem þar er nefnt, en þar hlýtur að eiga að spara umtalsverðar fjárhæðir, en það var að herða verulega reglur um endurnýjun tanngóma. Á þessum þremur þáttum á að spara 100 millj. kr. Síðan eru hér nefndir tveir litlir liðir. Sjúkradagpeningagreiðslur á að lækka um 20 millj. með því að herða eftirlit, eins og segir reyndar um flesta þessa liði, með greiðslum sjúkradagpeninga til einstaklinga sem dvelja til lengri tíma á stofnunum. Sjúkraþjálfun á einnig að lækka með því að endurskoða reglur um greiðslu kostnaðar vegna sjúkraþjálfunar um aðrar 20 millj. Til þess að ná upp í 400 millj. kr. áætlaða sparnaðinn er loks gert ráð fyrir því að spara í lyfjakostnaði í viðbót við það sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. sjálfu. Þar voru nefndar 150 millj. kr. en á nú að endurskoða, eins og segir, með leyfi forseta, í þessu bréfi: ,,Gengið verði enn lengra en forsendur fjárlagafrv. gera ráð fyrir í sparnaði lyfjakostnaðar þannig að til viðbótar fyrri áformum náist 100 millj. kr. sparnaður, m.a. með sértækum aðgerðum til lækkunar á kostnaði vegna magasárslyfja.`` Ég endurtek af því að þetta mun endurtekið síðar hér í ræðu minni, virðulegur forseti, ,,sértækar aðgerðir til lækkunar kostnaðar vegna magasárslyfja upp á 100 millj. kr.`` Þetta bréf var dags. 2. des. og átti að spara sjúkratryggingunum 400 millj. kr. á móti því sem gert hafði verið ráð fyrir að innheimta með álagningu svokallaðra heilsukorta. En fjórum dögum seinna berst hv. nefnd nýtt bréf frá heilbr.- og trmrn. það er dags. 6. des. þar er verið að leita leiða til að mæta þeim 180 millj. kr. sem reyndar voru lagðar fram sem sparnaðartillögur við 2. umr. en dregnar til baka til 3. umr. og eru nú endurfluttar eins og fram kom í framsöguræðu hv. formanns nefndarinnar áðan. Þá ber svo við að í þessu bréfi segir, með leyfi forseta, og er þá verið að fjalla um sjúkratryggingar. ,,Ráðuneytið hefur endurskoðað áætlanir sínar um sjúkratryggingar fyrir árið 1994. Svo virðist sem ýmsar þær sparnaðaraðgerðir sem gripið var til á síðasta ári hafi skilað meiri árangri en tekið var tillit til í forsendum áætlunarinnar fyrir árið 1994.`` Því ber vissulega að fagna ef þær aðgerðir sem gripið var til hafa náð meiri árangri en áður hafði verið gert ráð fyrir, þ.e. meiri en gert hafði verið ráð fyrir þegar fjárlagafrv. var samið í sumar og lagt fram í haust og meiri árangri en gert hafði verið ráð fyrir þegar verið var að leita sparnaðarleiða til að mæta 400 millj. kr. nokkrum dögum áður. Þá hefur þetta allt í einu komið í ljós, milli 2. og 6. des. Er þess þó ekki að neinu getið í því fjáraukalagafrv. sem við erum rétt búinn að fjalla um. Þar var a.m.k. ekki sýnt fram á viðbótarsparnað í sjúkratryggingunum en ánægjulegt væri ef sú yrði niðurstaðan þegar upp er staðið og við sjáum endanlegar tölur um útgjöld almannatryggingakerfisins okkar við áramót. En hvernig á að ná þessum 180 millj. kr. sem á að spara til viðbótar, virðulegur forseti. Þar segir, ef ég má enn vitna í þetta nýja bréf, með leyfi: ,,Ráðuneytið gerir ráð fyrir að heildaráætlunartala sjúkratrygginga lækki um 180 millj., úr 9.540 millj. í 9.360 millj. kr. Í þessari endurskoðuðu áætlunartölu er ekki gert ráð fyrir tekjum af heilsukortum en gert er ráð fyrir að önnur áform frv. til sparnaðar haldist, þ.e. áform um 150 millj. kr. lækkun lyfjakostnaðar, 120 millj. kr. lækkun röntgenrannsóknakostnaðar, 30 millj. kr. lækkun lækniskostnaðar og 30 millj. kr. lækkun tannlæknakostnaðar. Þessu til viðbótar komi ný sparnaðaráform sem áætlað er að skili 180 millj. kr. sparnaði en viðbótaraðgerðirnar eru þessar.`` Ég vil benda hv. þm. á að þessi upptalning er úr fjárlagafrv. sem lagt var fram í haust og inn í það hafa þessar tölur verið reiknaðar einhvern tímann í sumar. En einhvern veginn virðist eins og það hafi gleymst að í millitíðinni var búið að leggja til sparnaðartillögur upp á 400 millj. kr. sem áttu að nást með ýmsu móti. Og nú á að ná 180 millj. kr. sparnaði í viðbót. Hverjar eru þær tillögur, virðulegur forseti, sem koma fram í þessu ágæta bréfi? Þær eru nákvæmlega þær sömu og ég er búinn að lesa upp úr bréfinu frá 2. des. Nákvæmlega þær sömu nánast orðréttar. Það er auðvitað ágætt ef mönnum hefur tekist á þessum fjórum dögum að átta sig á því að af þessum liðum, sem ég hef verið að tíunda hér á undan, sé ekki bara hægt að spara 400 millj. kr. heldur 200 millj. kr. til viðbótar. En hér segir, með leyfi forseta, tölurnar eru að vísu aðeins breyttar en textinn nánast sá sami: ,,Hjálpartæki. Útgjöld vegna hjálpartækja verði lækkuð um 50 millj. kr. frá því sem fram kemur í töflu yfir sjúkratryggingar. Ráðuneytið telur að á grundvelli þríþættra aðgerða verði hægt að lækka kostnað vegna hjálpartækja um 50 millj. kr. en aðgerðirnar eru þessar: 1. Á grundvelli upplýsinga um verð í nágrannalöndunum verði leitað magnafsláttar frá framleiðendum hjálpartækja. 2. Hjálpartækin verði boðin út. 3. Í ríkari mæli verði stuðst við upphaflega kostnaðaráætlun seljanda þegar til greiðslu kemur.`` Nákvæmlega það sama og var í bréfinu fjórum dögum áður og átti þá að gefa af sér 100 millj. Hér er gert ráð fyrir að með þessum sömu aðferðum sé nú hægt að bæta við 50 millj. kr. En það á líka að grípa til fleiri aðgerða, virðulegur forseti. Það á að lækka erlendan sjúkrakostnað. Og það á að gera með því að fækka utanferðum vegna hjartaaðgerða og spara um 15 millj. kr. Í 400 millj. kr. sparnaðinum var gert ráð fyrir þessu sama. Ekki veit ég nú hversu margar utanferðir til hjartaaðgerða hafa verið farnar á þessu ári, ég hef það því miður ekki. En hér sýnist mér að gert sé ráð fyrir sparnaði við þessar utanferðir um líklega a.m.k. aðrar 15 í fyrri tölunni þannig að hér séu 30 millj. kr. eða kannski meira, því að það var ekki ítarleg sundurliðun í fyrra bréfinu á erlendum sjúkrakostnaði sem átti að lækka um 60 millj. kr. Síðan er gert ráð fyrir að lækka sjúkradagpeningagreiðslur, virðulegur forseti. Og hvernig ætti nú að gera það? Þar kemur nefnilega aftur nákvæmlega sami texti og var í fyrra bréfinu sem ég las áðan. Og til frekari áréttingar vil ég leyfa mér að lesa aftur, með leyfi forseta, úr hinu nýja bréfi sem er frá 6. des.: ,,Skerpt verði á eftirliti með greiðslum sjúkradagpeninga til einstaklinga sem dvelja um lengri tíma á stofnunum. Í slíkum tilvikum verði einungis greiddir vasapeningar. Stefnt er að því að hert eftirlit skili 15 millj. kr.`` Í fyrra bréfinu átti þetta herta eftirlit að skila 20 millj. kr. Loks er gert ráð fyrir að spara enn í viðbót 100 millj. kr. í lyfjum. Hvernig á að gera það, virðulegur forseti? Það á að gera með sértækum aðgerðum til lækkunar á kostnaði vegna magasárslyfja. Það hefur verið mikill kostnaður við þessi magasárslyf. 100 millj. átti að taka 2. des. og aðrar 100 millj. kr. 6. des. Nú, ekki er allt upptalið, virðulegur forseti, því að 16. des. berst fjárln. enn bréf, nú frá fjmrn. Þar er komið í ljós að horfið sé frá að eignatekjutengja lífeyrisgreiðslur almannatryggingakerfisins þannig að hækka þarf útgjöld til lífeyristrygginga um 200 millj. kr. og reynt er að ná þessum 200 millj. kr. innan heilbrigðisþjónustunnar. Helmingnum af í sjúkratryggingunum og hinum helmingnum á ýmsum öðrum smærri liðum sem ég ætla ekki að eyða tíma í að telja upp en 100 millj. kr. á að ná í sjúkratryggingum með því að lækka greiðslur til lækna í tengslum við nýja samninga Læknafélags Reykjavíkur og Tryggingastofunarinnar, annars vegar um 70 millj. kr., sem eru trúlega greiðslur til sérfræðinga, og síðan um 30 millj. kr. í samningum við heilsugæslulækna. Ég vil ítreka það aftur, virðulegi forseti, eins og ég sagði áður en ég hóf að rekja sögu þessara mála að ég fagna því sannarlega ef hægt er ná svo mikilli hagræðingu eða sparnaði og ef það er raunin þegar upp er staðið að þetta ár sem nú er að líða komi út með miklum sparnaði umfram það sem fjárlög ársins í ár gerðu ráð fyrir. Þá er ekki nema gott eitt um það að segja ef hægt er að lækka kjarasamninga við einhverjar stéttir sem menn telja að hafi verið ofhaldnar, trúlega er það það sem menn eru hér að gera ráð fyrir. Ef þessar tölur eru teknar saman, virðulegur forseti, og einstakir liðir sem hér hafa verið nefndir þá á að lækka kostnað við hjálpartæki um 150 millj. samtals, 100 millj. vegna heilsukortanna sem töpuðust og 50 millj. vegna 180 millj. kr. áætlaða sparnaðarins. Greiðslur til lækna á að lækka um 250 millj. kr., það eru 30 millj. í frv., það eru 120 millj. vegna röntgen- og rannsóknaþjónustunnar sem er kannski ekki eingöngu til lækna. Það geta auðvitað líka verið greiðslur til sjúkrahúsa og heilbrigðisstofnana sem eru innifaldar í þeim lið og svo með 100 millj. kr. sparnaði vegna nýrra samninga. Og lyfin eiga enn að taka á sig stærstu upphæðina, upp á 350 millj. kr., það er í endurskoðun á verðlagningu, 150 millj., það er til þess að mæta niðurskurðinum vegna heilsukortanna, 100 millj., og það á einkum að nást af magasárslyfjum og svo aftur 100 millj. af þessum 180 millj. á sama hátt. Greiðslur til tannlækna eiga að lækka um 130 millj. samtals, 30 millj. sem á að ná með því að bjóða út þjónustu þeirra við gamla fólkið eða aldraða og öryrkja og 100 millj. sem á að ná með því að lækka ferðakostnaðinn, tannviðgerðirnar og þessa endurnýjun tanngóma, þetta þrennt á að spara 100 millj. Síðan voru aðrir smærri liðir eins og erlendi sjúkrakostnaðurinn upp á 75 millj., sjúkradagpeningarnir upp á 35 millj. og sjúkraþjálfunin upp á 20 millj. Samtals eru þetta 1.010 millj. kr. Þegar frv. var lagt fram í haust þá var gert ráð fyrir því að sparnaður með breytingum með því að draga úr greiðslum fyrir hina ýmsu þætti væri 330 millj. kr., þegar heilsukortin eru talin frá, 330 millj. kr., þannig að viðbótarsparnaður, sem nú er ráðgerður og hefur verið að mótast í heilbrrn. þessa haustmánuði, er 700 millj. kr. til viðbótar. Enn ítreka ég það, hæstv. forseti, að það er ánægjulegt ef þetta tekst án þess að það dragi verulega úr þeirri þjónustu sem við viljum sannarlega að heilbrigðiskerfið okkar veiti þeim sem á því þurfa að halda. Ef þetta er hægt að gera með því að hér hafi verið illa farið með fé og í sumum tilfellum kannski bruðlað með fé, þá ber að fagna því. En ég verð að segja það eins og er að ég mér finnst þessar tillögur, eins og þær eru lagðar fram, og það sem er á bak við þær eins og fram hefur komið í þessum tveimur bréfum sérstaklega sem ég hef borið saman, virðulegi forseti, og eytt nokkrum tíma í að ræða, ekki mjög traustvekjandi og ég óttast það og tel að þetta raunar undirstriki enn betur en nokkru sinni fyrr það álit sem við stjórnarandstæðingar höfum oft haldið fram að hinir ýmsu þættir þessa fjárlagafrv. séu því miður ekki á nógu traustum grunni reistir. Hv. 4. þm. Suðurl. fór ítarlega yfir stöðu mála hjá stóru sjúkrahúsunum í Reykjavík og ætla ég því ekki að eyða löngum tíma, virðulegur forseti, í að fjalla mikið meira um það en langar þó aðeins til að geta þess að ég tel að þar hefði mátt lagfæra nokkra þætti án þess að verja í það mjög stórum upphæðum sem hefði verið afar mikils virði, afar þýðingarmikið. Mig langar t.d. að nefna úr erindi frá stjórnarnefnd Ríkisspítalanna beiðni þeirra um að fjölga sérfræðingum kvennadeildar um tvo. Þetta vil ég taka fram sérstaklega vegna þess að landlæknir hefur m.a. í sínu erindi til nefndarinnar einnig lagt áherslu á þennan þátt eða þetta atriði og talið að það væri nauðsynlegt til þess að öryggis sængurkvenna á kvennadeild sé gætt að fullu eða svo sem kostur er. Kostnaður við þetta er af stjórnarnefndinni áætlaður 8 millj. kr. og hefði kannski mátt komast af með helminginn af því og ráða þá ekki nema annan þennan sérfræðing sem hér var beðið um. Hinn þátturinn sem mig langar sérstaklega að nefna úr þessu erindi, sem er ítarlegt og tekur á ýmsum þáttum, varðar hugmyndir stjórnarnefndarinnar um að efla eða styrkja vísindastarfsemi á vegum Landspítalans og undirstrika á þann hátt eða með því móti mikilvægi Landspítalans sem háskólasjúkrahúss og undirstrika líka með því móti mikilvægi þess að við reynum að stefna fram á við í þessum mikilvæga málaflokki. Þó að á bjáti eða erfiðlega gangi í okkar efnahagsmálum um sinn. Við megum ekki missa sjónar á því sem er okkur mikils virði og mikilvægt og stefnir til framtíðar. Við höfum einnig oft og tíðum horft til heilbrigðisþjónustunnar sem eins af þeim þáttum sem getur verið vaxtarbroddur í okkar atvinnulífi, hugsanlega aukið gjaldeyristekjur okkar ef vel er á málum haldið en það gerist auðvitað ekki ef stöðugt er skorið niður og stöðugt dregið úr þessari starfsemi í stað þess að reyna að treysta hana og styrkja og efla hana til þess að geta orðið þáttur í okkar gjaldeyrisöflun. Þetta vildi ég nefna einnig, virðulegur forseti. Umsóknin til þess að framfylgja þessari stefnu hljóðaði upp á 9,4 millj. en auðvitað hefði líka verið hægt að mæta þar í einhverju óskum með lægri upphæð en sótt var um. Borgarspítalinn lagði einnig fram ítarlegt erindi fyrir fjárln. og rakti þar ýmsa þætti sem talið var nauðsynlegt að skoða ef spítalinn ætti ekki að fara yfir á næsta ár með verulegan skuldahalla eða rekstrarhalla sem þeir áætla að kunni að verða um 120 millj. kr. og áætla reyndar að til þess eins að halda óbreyttri starfsemi á næsta ári þurfi sjúkrahúsið á um 180 millj. kr. að halda í viðbót við þær upphæðir sem eru í fjárlagafrv. og ég segi aftur að þó ekki hefði verið hægt að verða við því öllu saman þá eru hér nokkrir liðir sem ég hefði talið nauðsynlegt og eðlilegt að líta á og álít að nauðsynlegt hefði verið að skoða og lagfæra. Þar er t.d. greint frá því ítarlega að það séu ekki líkur á því að sjúkrahúsið nái þeim sértekjum sem því eru áætlaðar. Hvaða tilgangur er í því að áætla sjúkrahúsinu að innheimta miklu meiri sértekjur en nokkur von er til þess að það nái? Við sáum og höfðum fyrir okkur dæmi um þetta eða hliðstætt atriði varðandi sértekjuáætlun Ríkisspítalanna á þessu ári sem nú er að líða þar sem þeim var áætlað að innheimta miklu meiri sértekjur en mögulegt var.  Ég var að tala um málefni Borgarspítalans og ætla aðeins að hverfa að því aftur þar sem ég var truflaður af hv. þm. og hafi einhver leitt til málþófs þá var það auðvitað þetta frammíkall hans en það getur varla talist málþóf þó maður svari með einni eða tveimur setningum, svona óverðskulduðu frammíkalli. Ég var að tala um að það væru ekki líkur á því að Borgarspítalinn næði að innheimta þær sértekjur sem honum eru áætlaðar í fjárlagafrv. og undirstrika að ég tel að það sé óskynsamlegt að leggja til í fjárlagafrv. eða fjárlögum að stofnanir innheimti miklu meiri sértekjur heldur en þær telja mögulegt öðruvísi en gera þá grein fyrir því hvað vakir fyrir þeim sem tillögurnar leggja fram, þ.e. hæstv. heilbrrh. í þessu tilviki og hæstv. ríkisstjórn, og gera þá stofnununum grein fyrir því með hvaða hætti þær eigi að afla þessara viðbótarsértekna. Ég hef a.m.k. ekki orðið var við það í störfum fjárln. á þessu hausti að það hafi verið ítarlega farið ofan í þetta mál eða yfir þessar óskir sjúkrahúsanna en undirstrika að auðvitað getur það hafa verið gert og vonandi hefur það verið gert í störfum meiri hluta nefndarinnar en það hefur ekki verið gert á sameiginlegum fundum nefndarmanna allra. Þá er aðeins ónefnt þriðja sjúkrahúsið af þessum sem oft eru kölluð stóru sjúkrahúsin í Reykjavík, þ.e. St. Jósefsspítalinn á Landakoti og þarf varla að fara mörgum orðum um það, virðulegur forseti, hversu illa er farið með það sjúkrahús í fjárlagatillögunum vegna þess að þar er gert ráð fyrir gríðarlegum niðurskurði sem mun auðvitað gjörbreyta rekstri þeirrar stofnunar ef ekki hreinlega, eins og stjórnendur sjúkrahússins sögðu á fundi fjárln. þegar þeir komu þar og gerðu grein fyrir sínu erindi, rústa starfsemi spítalans svo notuð séu þeirra eigin orð. Þar á að skera niður um 150 millj. kr. Gert er að vísu ráð fyrir að flytja til verkefni frá því sjúkrahúsi en ekki hefur enn þá verið lögð fram tillaga um það hvert eigi að flytja þau verkefni og hvaða fjármunir eigi að standa undir þeim kostnaði sem af því kann að leiða annars staðar og engar upplýsingar veittar stjórnendum sjúkrahússins, a.m.k. hafði það ekki verið gert þegar þeir gengu á fund fjárln., þá höfðu engar viðræður farið fram af hálfu ráðuneytisins við forsvarsmenn stofnunarinnar og engar hugmyndir eða tillögur verið sendar þeim um það hvernig að þessu ætti að standa. Síðan langar mig, virðulegur forseti, að minna aðeins á erindi þau sem landlæknir lagði fyrir nefndina og þó auðvitað væri ekki hægt að verða við þeim öllum frekar en öðrum erindum sem ekki er hægt að sinna að fullu þá fagna ég því að meiri hluti nefndarinnar hefur lagt það til að færðir verði til fjármunir eða hliðrað verði til á einstaka fjárlagaliðum þannig að hægt sé að sinna tveimur af þeim erindum sem landlæknir lagði kannski hvað mesta áherslu á í sínu erindi, þ.e. svokallaðri fjargreiningu með símsendingu röntgenmynda og slysavörnum eða með því að leggja nokkra fjármuni til slysavarna og rannsókna á því sviði. Þá langar mig einnig, svo hv. meiri hluti fjárln. njóti a.m.k. sannmælis um þá þætti sem ég get verið ánægður með í þeirra starfi, til að þakka þeim fyrir brtt. sem lagðar hafa verið fram við 6. gr. fjárlagafrv. Önnur þeirra varðar mál sem ég hef nokkuð barist fyrir á undanförnum árum og það er að fá fjármuni til þess að aðstoða nokkrar smærri hitaveitur sem eiga í fjárhagserfiðleikum eða hafa orðið að leggja svo há gjöld á notendur sína í heimtaugargjaldi og gjaldskrá að varla er hægt að bera þær saman við hitunarkostnað hjá hliðstæðum veitum annars staðar. Auk þess sem ég tel að með því að fá í þetta fjármuni væri gætt jafnræðis milli hitaveitna sem áður hafa fengið aðstoð á fjárlögum eða fjáraukalögum og hafa verið í svipaðri stöðu eins og þær sem hér er verið að tala um. Hv. formaður fjárln. gerði ítarlega grein fyrir þessu í framsöguræðu sinni og þarf ég því ekki að orðlengja um það mál frekar en þó ekki sé sett hér inn ákveðin fjárupphæð þá er þó komin heimild fyrir fjmrh. í samráði við iðnrh. og með samþykki fjárln. að koma til aðstoðar. Í öðru lagi tel ég að hér hafi einnig náðst fram mikilvægt mál þar sem í síðustu brtt. við 6. gr. er gert ráð fyrir því að fjmrh. hafi heimild til þess að leggja fjármuni í svokallaðan vinnumatssjóð Háskólans á Akureyri. Fyrir þessu hafa starfsmenn við Háskólann á Akureyri barist á undanförnum árum og reynt að leita réttar síns í samræmi við það sem gerst hefur hjá Háskóla Íslands. Vissulega er þetta hluti af kjarasamningi og hefur þegar verið undirritaður kjarasamningur við starfsmenn Háskólans á Akureyri þar sem rætt er um vinnumatskerfi en það hins vegar ekki komist endanlega á og ég vona að þessi heimild verði til þess að ýta á þá vinnu og að það verði áður en langt líður samþykktar reglur um vinnumatskerfi við Háskólann á Akureyri þannig að þeir sem þar starfa sitji við sama borð og starfsfélagar þeirra hjá Háskóla Íslands. Þetta vildi ég hafa nefnt hér, virðulegur forseti, og tel mikilvægt að hafa fengið þessar heimildir inn í brtt. og gef mér það þá að sjálfsögðu að þær verði samþykktar við atkvæðagreiðslu að lokinni þessari umræðu. Nú hef ég, virðulegur forseti, farið yfir þau atriði sem ég hafði mestan áhuga á að undirstrika og ræða sérstaklega eða ræða nánar við þessa 3. umr. um fjárlagafrv. fyrir næsta ár en ítreka þó og undirstrika í lokin að það er auðvitað ótal margt fleira sem hefði verið ástæða til að draga fram og benda á í þessari umræðu til þess að sýna fram á hversu ég tel og við minnihlutamenn teljum að þetta fjárlagafrv. sé á veikum grunni reist. Við ræddum það nokkuð við fjárlagagerð fyrir ári síðan hvernig við litum á fjárlagafrv. sem þá var til meðhöndlunar og höfðum efasemdir um að þær tölur sem þar voru settar fram og sá fjárlagahalli sem þar var að lokum samþykktur mundi standast. Og hvað hefur gerst? Þá sögu þarf ekki að rekja, hún er kunn öllum hv. þm. og reyndar þjóðinni allri og verður auðvitað ekki sagt um það nema eitt að hún ber þess glöggt vitni að efnahagsstefna hæstv. ríkisstjórnar hefur beðið skipbrot og ég óttast það mjög, virðulegur forseti, að svo verði einnig með það fjárlagafrv. sem við erum nú að ræða við lokaumræðu, að það muni einnig eiga eftir að koma í ljós að þar séu ekki öll kurl komin til grafar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 419 við frv. til fjárlaga fyrir árið 1994 frá menntmn. Menntmn. hefur fjallað um úthlutun heiðurslauna listamanna fyrir næsta ár. Af þeim 18 sem hlutu heiðurslaun á þessu ári eru tveir látnir. Að þeim frátöldum leggur nefndin til að sömu listamenn og hljóta heiðurslaun í ár njóti þeirra á árinu 1994. Þeir eru: Atli Heimir Sveinsson, Árni Kristjánsson, Guðbjörg Þorbjarnardóttir, Halldór Laxness, Hannes Pétursson, Indriði G. Þorsteinsson, Jakobína Sigurðardóttir, Jón Nordal, Jón úr Vör, Jórunn Viðar, Kristján Davíðsson, María Markan, Matthías Jóhannessen, Sigfús Halldórsson, Stefán Íslandi og Thor Vilhjálmsson. Jafnframt gerir nefndin tillögu um að hver heiðurslaun hækki úr 850 þús. kr. í 875 þús. kr. Menntmn. stendur einróma að þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Fjárln. hefur lokið störfum fyrir 3. umr. um fjárlög ársins 1994. Nefndarálit meiri hluta fjárln. liggur fyrir og þær breytingartillögur sem gerðar eru við frv. eins og það var afgreitt við 2. umr. Gerð hefur verið grein fyrir tillögum nefndarinnar og þeim helstu forsendum sem varða tekjugrein frv. Við þessa umræðu eru fluttar tillögur við 4. gr. A-hluta ríkissjóðs til lækkunar að upphæð 243,9 millj. kr. Áætlaður halli ríkissjóðs er því 9 milljarðar 651 millj. kr. sem er lækkun um 170 millj. frá halla í frv. til fjárlaga. Þær heildarbreytingar sem tillögur meiri hluta fjárln. fela í sér eru í fyrsta lagi hækkun á rekstrarútgjöldum um 407 millj., í öðru lagi lækkun á rekstrartilfærslum um 7 millj., í þriðja lagi lækkun á vaxtagreiðslum um 250 millj., í fjórða lagi hækkun á stofnkostnaði og viðhaldi um 338 millj. Útgjöldin hækka því alls um 502 millj. kr. Breytingar á 3. gr. frv. eftir afgreiðslu þingsins fela í sér hækkun á tekjum um 675 millj. kr. Helstu breytingar á tekjum eru 300 millj. kr. hækkun vegna breyttra þjóðhagsforsenda, 190 millj. kr. lækkun vegna breytinga í skattamálum og 565 millj. kr. hækkun vegna annarra breytinga, svo sem aukinnar fjáröflunar til vegagerðar. Að vísu eru minni tekjur vegna lækkunar á bensíni á heimsmarkaði sem hefur umtalsverð áhrif á vörugjaldatekjur ríkissjóðs af bensíni. Á milli 2. og 3. umr. hefur fjárln. fengið til fundar forstjóra Þjóðhagsstofnunar þar sem hann gerði grein fyrir þróun helstu þjóðhagsstærða 1993 og horfur 1994. Horfur samkvæmt endurskoðaðri þjóðhagsáætlun eða drögum að henni gefa ákveðna vísbendingu um að við erum á réttri leið og árangur erfiðra aðgerða er farinn að skila sér. Til þess að draga athyglina frá þeim staðreyndum virðist stjórnarandstaðan hafa valið þann kostinn að þyrla upp pólitísku moldviðri kringum þær breytingar á skattalögum sem voru þegar afgreiddar og eiga að taka gildi um næstu áramót en hafa verið hér nokkuð til umfjöllunar í þinginu síðustu daga. Samkvæmt drögum að endurskoðaðri þjóðhagsáætlun er gert ráð fyrir að í ár aukist útflutningur vöru og þjónustu um 3,7% að magni samanborið við 2% í þjóðhagsáætlun. Viðskiptahallinn verði í ár 3 milljarðar í stað 5 milljarða svo sem þjóðhagsáætlun gerði ráð fyrir á þessu ári. Þjóðhagsstofnun metur horfur vegna næsta árs, ársins 1994, þannig að landsframleiðslan verði 2% minni á næsta ári en á þessu. Það þýðir 0,6% minni samdráttur en gert var ráð fyrir í þjóðhagsáætlun. Þá er spáð meiri kaupmætti ráðstöfunartekna og minna atvinnuleysi en spáð var í þjóðhagsáætlun fyrir næsta ár. Spáð er að verðbólga milli áranna 1993 og 1994 verði 2,5% sem er minna en í flestum aðildarríkjum OECD og minna en áður hefur mælst á Íslandi í næstum 30 ár. Öll eru þessi tákn jákvæð en vissulega ber að hafa í huga að sem fyrr er óvissa með afla og vegna minni veiðiheimilda og hinn mikli samdráttur í þorskveiðum á þessu fiskveiðiári mun hafa alvarleg áhrif á afkomu í þeim byggðum sem byggja mest á þorskveiðum. Þetta ber að hafa í huga þegar spár eru metnar og hin stóru meðaltöl eru sett fram. Þegar fjárlögin eru metin er eðlilegt að horfa mjög til þess hver hallinn er á ríkissjóði. Fjárln. hefur það erfiða hlutverk að fara yfir frv. og meta hvort með einhverjum hætti megi draga úr útgjöldum og minnka hallann. Eftir ítarlega skoðun liggja fyrir niðurstöður. Halla ársins sem hér er lagt upp með verður að skoða í því ljósi að með samkomulagi á vinnumarkaði fylgja skuldbindingar ríkissjóðs um að tefla fram fjármunum til opinberra framkvæmda svo að dregið verði úr atvinnuleysi sem mest má verða án þess að það herði að atvinnulífinu með auknum álögum. Sá gullni meðalvegur er vandrataður. Spá Þjóðhagsstofnunar sýnir því að við erum á réttri leið þegar spáð er minnkandi atvinnuleysi á næsta ári. Við 2. umr. gerði ég að umtalsefni nokkrar þær breytingartillögur sem fluttar voru. Þar á meðal þær sem kallaðar voru aftur til 3. umr. og eru endurfluttar nú. Mun ég því ekki tefja tímann með því að fjalla nánar um þær en ég gerði við 2. umr. Ég vil nefna eftirfarandi breytingartillögur sem nú eru fluttar og gera örstutta grein fyrir nokkrum þeirra. Gerð er tillaga um að biskupsembættið fái heimild til þess að ráða í stöðu prests er sinni sjúklingum sem þurfa að gangast undir aðgerðir á erlendum sjúkrahúsum. Talin er mikil þörf fyrir þessa stöðu, einkum vegna fjölda sjúklinga sem gangast undir aðgerðir, m.a. í Gautaborg, en fjárln. gerir ráð fyrir því að þessi staða sé ekki bundin sérstakri borg erlendis heldur sé það á valdi biskupsembættisins að staðsetja starfsvettvang þess prests í samráði við heilbrigðisyfirvöld. Í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir verulegri lækkun til SÁÁ auk þess sem þeim var ætlað að innheimta sértekjur í meira mæli en áður hefur tíðkast. Eftir ítarlega skoðun komst meiri hluti fjárln. að þeirri niðurstöðu að ekki væri forsvaranlegt að draga svo mjög úr rekstri sem frv. gerði ráð fyrir. Því er lögð til hækkun um 13 millj. kr. Eftir sem áður er SÁÁ gert að innheimta sértekjur svo sem heilbrrh. hefur lagt til. Hefur komið fram hjá forsvarsmönnum SÁÁ að þeir hafa þegar hafið undirbúning þess að innheimta þessar aukatekjur. Er þess að vænta að með þeirri tillögu sem meiri hluti fjárln. hefur hér lagt fram um hækkun á framlagi til SÁÁ sé þessari starfsemi sköpuð bærileg eða viðunandi skilyrði til þess að reka þá mikilvægu starfsemi sem fer fram á vegum SÁÁ. En að sjálfsögðu verður að gera kröfu til þess að rekstur sé í föstum skorðum og alls sparnaðar gætt. Til þess að tryggja og treysta til frambúðar þá mikilvægu starfsemi sem fer fram á Staðarfelli á vegum SÁÁ gerir meiri hluti fjárln. tillögu um að í 6. gr. verði eftirfarandi heimild: Að fjmrh. verði heimilt ,,að semja við Samtök áhugafólks um áfengisvandamálið um yfirtöku og afnot eigna ríkissjóðs að Staðarfelli í Fellsstrandarhreppi, að höfðu samráði við menntmrh. og fjárln.`` Á þessu ári hefur farið fram undirbúningur af hálfu menntmrh. við að koma á nýjum samningi við SÁÁ um yfirtöku og afnot af húseignum Staðarfellsskóla. Ég hef haft nokkur afskipti af þessu máli fyrir hönd menntmrh. og hefur komið fram í viðtölum við forsvarsmenn SÁÁ að þeir telji eðlilegt að gerður sé samningur þar sem tryggð séu yfirráð samtakanna yfir húsakosti á Staðarfelli og jafnframt ákveðið með hvaða hætti þeir taki við og beri ábyrgð á þessum eignum. Hins vegar er nauðsynlegt að í slíkum samningi liggi fyrir með hvaða hætti eignunum verði komið fyrir ef breytingar verða á starfsemi þeirra þannig að heimaaðilar eigi möguleika á að hafa þar nokkur áhrif á svo og að sjálfsögðu menntmrh. fyrir hönd ríkisins sem er eigandi að öllum mannvirkjum. Í nokkur ár hefur verið unnið að gerð sjálfvirks kerfis fyrir tilkynningarskyldu skipa. Samgrn. hefur nú tekið við framkvæmd þessara mála og unnið að því að koma þeim í eðlilegan farveg og er gert ráð fyrir því að Póstur og sími komi þar að. Þetta merkilega mál hefur gegnum tíðina verið sérstakt áhugaefni fjárln., fyrrum fjárveitinganefndar, og er þess að vænta að þessi fjárveiting geti flýtt framkvæmd verksins svo að auka megi öryggi íslenskra sjómanna en hv. fjárln. gerir tillögur um 10 millj. kr. framlag til þessa viðfangsefnis. Málefni loðdýraræktar hefur verið til umfjöllunar og er gerð tillaga um að 14 millj. kr. gangi til niðurgreiðslu á loðdýrafóðri. Með því er reynt að styðja við þessa grein sem hefur átt í miklum erfiðleikum á undanförnum árum. Gerð er tillaga um tveggja millj. kr. hækkun á rekstrarframlagi til Sólheima í Grímsnesi. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1993 vék formaður fjárln. að fjárveitingu til Sólheima í Grímsnesi þar sem greint var frá því að fyrirhugað væri að gera sérstakan þjónustusamning við vistheimilið á þessu ári og enn fremur um þær breytingar sem fyrirhugaðar voru á rekstrarfyrirkomulagi heimilisins á árinu 1993. Í ræðu formanns fjárln. kom m.a. fram eftirfarandi: ,,Í samráði við félmrh. mun fjárln. taka málefni Sólheima til skoðunar þegar fyrir liggur endanleg gerð þjónustusamnings á milli stjórnvalda og Sólheima í byrjun næsta árs og meta þá hver fjárþörf heimilisins þyrfti að vera á árinu.`` Á þessu ári hefur af hálfu félmrn. verið unnið að gerð þjónustusamnings við stjórnendur Sólheima sem ætlað var að tæki til þessa árs og næsta árs. Ekki hafa náðst samningar á milli félmrn. og forsvarsmanna Sólheima. Við afgreiðslu fjáraukalaga fyrir árið 1993 var fjallað um málefni Sólheima og varð þá niðurstaðan sú að fjárveiting þessa árs skyldi standa óbreytt þrátt fyrir það að ekki hefðu náðst samningar. Það eru mikil vonbrigði að ekki skuli hafa náðst samningar á milli fulltrúa Sólheima og félmrn. Ekki skal neinn dómur á það lagður hér hverju það sætir en stofnun eins og Sólheimar og sú mikilvæga starfsemi sem þar fer fram getur að sjálfsögðu ekki búið við slíka óvissu. Gera verður kröfu til þess að aðilar leiti allra leiða til þess að ná samningum svo að óvissu um starfsemi Sólheima linni. Það verður að teljast eðlilegt að fjárln. fylgist áfram með framvindu þessara mála og félmrh. beiti áhrifum sínum til þess að lausn finnist og gerður verði þjónustusamningur við Sólheima í eðlilegu samræmi við þá starfsemi sem þar fer fram og að sjálfsögðu með sama hætti og gera þarf við aðrar sambærilegar stofnanir. Rekstur stóru sjúkrahúsanna í Reykjavík hefur verið til meðferðar í fjárln. og hafa stjórnendur sjúkrahúsanna gert nefndinni ítarlega og glögga grein fyrir aðstöðu og þeim vanda sem blasir við með þrengri fjárráðum þjóðarinnar sem hlýtur að endurspeglast gagnvart stærstu útgjaldaþáttum, svo sem sjúkrastofnunum, ekki síður en hinum smærri útgjaldaliðum á vegum ríkisins. Mikill niðurskurður á rekstrarframlagi Landakots, svo sem er í fjárlagafrv., hefur valdið miklum áhyggjum og hefur meiri hluti fjárln. m.a. komið á framfæri athugasemdum við heilbrrh. og ríkisstjórnina vegna þessa máls. Vegna þess vil ég taka fram að ég tel að hraða eigi sameiningu Borgarspítalans og Landakots. Á meðan verður að nýta óskipta liði sjúkrahúsa með fjölþætta starfsemi og liðinn Rekstrarhagræðingu til þess að tryggja að ekki verði kollsteypa í rekstri Landakots. Með sameiningu þessara sjúkrahúsa og með gleggri og betri verkaskiptingu stóru sjúkrahúsanna í Reykjavík hlýtur að geta náðst fram hagræðing og sparnaður þannig að ekki þurfi að koma til aukinna fjárframlaga til viðbótar við það sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Heilbrrh. þarf hins vegar tóm til þess að vinna að lausn þessa mikilvæga máls en að sjálfsögðu er ekki óeðlilegt að það taki nokkurn tíma að ná fram svo mikilvægum breytingum sem eru bæði flóknar og vandasamar og ég treysti hæstv. heilbrrh. vel til þess að ná fram ásættanlegri og skynsamlegri niðurstöðu í þessu máli. Þess er vænst að fjárln. fái tækifæri til þess að fylgjast með framvindu þessa máls sem skiptir svo miklu um hagræðingu og sparnað í sjúkrahúsarekstrinum. Það skiptir trúlega mun meira máli en hvort sjúkrahúsin úti á landi hafa einum starfsmanninum fleiri eða færri þó auðvitað þurfi að líta á hvert einasta viðfangsefni, hvar megi ná árangri í sparnaði og hagræðingu. Í breytingartillögum meiri hluta fjárln. er gerð tillaga um að sýslumannsembættin verði rekin með svipuðu sniði og verið hefur. Fallið var frá þeirri tillögu sem sett var fram í frv. til fjárlaga. Hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra hefur skipað nefnd sem ætlað er að gera tillögur um aukin verkefni embættanna. Á meðan á því starfi stendur er fallið frá þeim róttæku breytingum sem tillögur fjárlagafrv. gerðu ráð fyrir. Þess er þó að vænta að jafnhliða starfi nefndarinnar verði áfram unnið að skynsamlegri endurskipulagningu sýslumannsembættanna svo að ná megi fram hagræðingu og sparnaði og til þess að koma í veg fyrir að óskynsamleg umdæmaskipun torveldi löggæslu og þjónustu við íbúana. Eðlilegt er að þær breytingar sem kunna að verða gerðar tengist sameiningu sveitarfélaganna. Meiri hluti fjárln. gerir tillögu um að hækka framlag til niðurgreiðslu á rafhitun um 50 millj. kr. Sá liður var í frv. 347 millj. og hækkar því í 397 millj. kr. Þessi hækkun er í samræmi við þá stefnu stjórnarflokkanna að draga úr þeim mikla mun sem er í húshitunarkostnaði eftir orkuveitusvæðum. Jafnhliða þessari fjárveitingu verður að gera kröfu til þess að orkufyrirtækin endurskipuleggi rekstur sinn svo að ná megi aukinni hagkvæmni. Þá liggur fyrir að ganga þarf til samninga við nokkrar hitaveitur, stórar og smáar, og leita leiða svo að þær megi verða hagkvæmari og geti lækkað orkuverð til notenda. Fjárln. hefur eins og áður komist að því hve erfitt er að ná fram lækkun útgjalda. Úr öllum áttum berast óskir um aukin útgjöld í rekstri og tillögur um byggingar. Kaup á tækjum og ekki síst fjárveitingar í hugbúnaði fyrir öll þau fjölmörgu tölvukerfi sem í gangi eru á vegum hins opinbera. Ég minnist þess ekki að nokkur einasti forstöðumaður stofnana af öllum þeim fjölmörgu sem gengið hafa á fund fjárln. hafi borið nefndinni erindi um lækkun útgjalda eða tillögur um samdrátt í rekstri vegna þess að verkefnin hafi dregist saman eða þeim hafi lokið. Þessi staðreynd ætti að vera nokkurt umhugsunarefni um það á hvaða leið við erum í opinberum rekstri og í hvaða vanda Alþingi og ríkisstjórn er þegar þjóðartekjur dragast saman og nauðsynlegt verður að hemja eða draga úr ríkisútgjöldunum. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að þær tillögur sem hér eru lagðar fyrir þingið af meiri hluta fjárln. fái greiða og góða afgreiðslu og verði að lögum og forstöðumönnum hinna fjölmörgu mjög mikilvægu stofnana ríkisins takist á næsta ári að fylgja fjárlögum og þeim takist með hinu ágæta starfsfólki sinna stofnana að vinna vel að því að framfylgja rekstri þeirra stofnana sem þeim er trúað fyrir. Ég vil að lokum þakka starfsfólki fjárln. og ráðuneyta og meðnefndarmönnum mínum í fjárln. fyrir ánægjulegt samstarf við þá miklu vinnu sem fjárln. öll hefur lagt í að fara yfir fjárlagafrv. og þær fjölmörgu tillögur sem fyrir nefndina hafa verið lagðar. Eins og vænta má er ekki hægt að verða við öllum óskum, það verður að velja og hafna og það er á ábyrgð meiri hluta fjárln. að leggja fram tillögur í samræmi við stefnu stjórnarflokkanna en að sjálfsögðu með eðlilegu samráði og í samvinnu við stjórnarandstöðuna. Ég vænti þess að umræðu um fjárlagafrv. megi ljúka sem fyrst og þingmenn geti tekið til á sínum borðum og gengið til jólahátíðar áður en langt um líður.

Virðulegi forseti. Þá erum við komin að því að ræða við 3. umr. um fjárlög og það hefur verið rakið allvel í þeim þremur umræðum sem við höfum haft um þessi fjárlög hvernig þau eru tilkomin og hvernig ástandið verður á fjárlögum næsta árs að óbreyttu. Það er útlit fyrir mikinn halla þar og þrátt fyrir það að útlit sé fyrir betra ástand á næsta ári í þjóðarbúskapnum í heild þá er ekki hægt að sjá að það muni skila sér í fjárlögunum, því er nú verr og miður. Mér finnst samt rétt að vekja sérstaklega athygli á einu í sambandi við teknahliðina af því að það er teknahliðin sem við erum að ræða hér, teknahlið, B-hluta fjárlaga og 6. gr. Að mestu leyti er umræðunni um gjaldahlið fjárlaga lokið við 2. umr. en í frv. hér eftir 2. umr. kemur það fram að í teknahlið fjárlaga er virðisaukaskattur 37 milljarðar 950 millj. kr. Með þeim breytingum sem nú er verið að leggja til kemur raunar í ljós að virðisaukaskatturinn verður heldur meiri og það finnst mér skjóta nokkuð skökku við þar sem hér hefur einmitt verið rætt um það að lækka virðisaukaskattinn og það mundi hafa þau áhrif að það mundi innheimtast miklu minna af honum á næsta ári þannig að hann yrði minna vægi í tekjuöflun ríkissjóðs en samkvæmt áætlunum á hann að gefa 38 milljarða og 815 millj. kr., þ.e. um það bil einum milljarði meira en gert var ráð fyrir við fyrri umræðu. Það eru, e.t.v. bara þessar betri forsendur í þjóðarbúskapnum sem valda því að nú virðist vera hægt að innheimta aðeins meira og að tekjuhlið fjárlaga líti svona heldur skár út. Frsm. minni hluta fjárln. lýsti því mjög vel í sinni framsöguræðu þegar hún gerði grein fyrir nefndaráliti minni hlutans hvernig staðan er í ríkisbúskapnum. Það er 10 milljarða halli. Hann hefur ekki minnkað í meðförum fjárln., síður en svo, og við stöndum frammi fyrir því að hann er orðinn í kringum 30 milljarðar á tveimur árum í tíð þessarar ríkisstjórnar. Þetta höfum við svo sem rakið hér margoft og þarf ekki að margendurtaka það, en það sem ég að öðru leyti vildi nefna eru nokkrir liðir, þ.e. að í brtt. meiri hlutans er gert ráð fyrir auknu framlagi í það sem merkt er atvinnumál kvenna. Það er í yfirstandandi fjárlögum 15 millj. kr. en verða 20 millj. á næsta ári samkvæmt fjárlagafrv. og þetta var liður sem hét Atvinnumál kvenna á landsbyggðinni. Þessum texta hefur verið breytt í Atvinnumál kvenna þannig að hann nái þá yfir konur á öllu landinu en því miður tókst ekki í meðförum fjárln. að hækka þennan lið um nema 5 millj. kr. og verður það að teljast allt of lág upphæð þegar mið er tekið af því að atvinnuleysi kvenna er tvöfalt hærra en karla og það er margfalt hærra hér á Reykjavíkur- og höfuðborgarsvæðinu en á landsbyggðinni og er það þó nóg þar. Ég vil því gagnrýna það að ekki skuli hafa fengist meiri fjármunir til atvinnumála kvenna heldur en þetta því að vissulega hefði verið full þörf á því a.m.k. að tvöfalda þennan lið. Þá vil ég einnig gagnrýna það að ekki hefur fengist fullkomin niðurstaða á framlagi til vistheimilisins að Sólheimum. Þar hefur ekki enn tekist að gera þann samning sem lofað hefur verið í heilt ár og kom fram í umræðu um fjárlög á síðasta ári þar sem þáv. formaður fjárln. taldi að nú yrði gerður samningur til lengri tíma og komið á föstum skorðum á þeim fjárveitingum sem vistheimilið mundi fá. Það hefur ekki enn gerst. Því hefur verið vísað til fjárln. en hv. fjárln. hefur ekki enn náð að koma því í verk að gera þann samning. Þess gjalda nú vistmenn að Sólheimum að ekki er búið að ganga frá þessu nægilega tryggilega. Eitt verð ég þó að hrósa meiri hlutanum í fjárln. fyrir, að loksins sé fyrir einhvern vott af því að farið sé eftir stefnu ríkisstjórnarinnar í niðurgreiðslu á húshitun þar sem nú hefur allt í einu verið hækkaður sá liður sem heitir niðurgreiðsla á rafhitun um 50 millj. kr. og er það þó alla vega vottur í þá átt að halda áfram niðurgreiðslu á húshitun eins og lofað hafði verið í upphafi en hefur ekki verið staðið við í tæp tvö ár. Ríkisstjórnin reið á vaðið nokkuð myndarlega með þetta 1. júní 1991 og síðan ekki söguna meir fyrr en það sést núna vottur af þessu, eins og ég sagði, í væntanlegum fjárlögum. Ég ætla ekki að taka frekar brtt. meiri hlutans. Ég áskil mér að sjálfsögðu rétt þó að ég standi ekki að þeim tillögum til að greiða atkvæði með þeim þar sem mér þykir það eðlilegt og ég get stutt þær sumar hverjar, aðrar alls ekki og get þá gert grein fyrir því í atkvæðagreiðslu. Þá er þess að geta að við umfjöllun um B-hluta fjárlaga kom í ljós það sem menn svo sem höfðu vitað áður í sambandi við Ríkisútvarpið að það er í raun og veru mjög fjársvelt stofnun, þ.e. þeir hafa ekki getað fengið hækkuð afnotagjöld á síðasta ári og þeir hafa ekki neina von um að þau verði hækkuð á næsta ári. Það kemur alla vega ekkert fram í fjárlögum eða fjárlagafrv. að það sé neitt fyrirhugað og þeir horfa fram á erfiðleika í sínum rekstri ef ekki verður úr bætt. Þá má einnig geta þess sem kemur fram í áliti okkar í minni hluta fjárln. að hjá Ríkisútvarpinu eru árlega felld niður afnotagjöld hjá almannatryggingaþegum og það mun jafngilda á næsta ári 190 millj. kr. tekjutapi fyrir Ríkisútvarpið og að þeir hafa verið með beiðni um að þetta mál væri skoðað og a.m.k. komið til móts við þetta með helmingagreiðslum frá almannatryggingakerfinu en þeir hafa eftir sem áður alltaf orðið að taka þetta tekjutap á sig. Rafmagnsveitur ríkisins standa í miklum framkvæmdum til þess að reyna að styrkja rafdreifikerfi í sveitum og þrátt fyrir það að framlög ríkisins hafi á undanförnum 14 árum lækkað úr tæpum 195 millj. á föstu verðlagi í um 15 millj. Það hefur margoft verið gagnrýnt hér úr þessum ræðustól á síðustu tveimur þingum að ekki er nógu vel að þessum málum staðið og hefur það oft sýnt sig í óveðrum sem ganga yfir landið að rafdreifikerfi í sveitum er á fallanda fæti, þarfnast mikils viðhalds og samkvæmt því sem Rafmagnsveitur ríkisins sögðu okkur í fjárln. þarf á næstu 5 árum að verja 900 millj. kr. til þess að dreifikerfin geti talist rekstrarhæf. Rafmagnsveiturnar hafa þess vegna séð sig tilneyddar til þess að leggja verulegt fé úr rekstri í þessi verkefni á hverju ári eða í kringum 75 millj. á ári. Á næsta ári áætla þær 85 millj. í þessi verkefni en ríkisvaldið kemur að engu leyti til móts við þetta. Það eru aðeins 15 millj. kr. ætlaðar í þetta verkefni af hálfu ríkissjóðs og Rafmagnsveitunum jafnframt gert að greiða 50 millj. kr. arð til ríkisins á næsta ári svo að þarna skýtur aldeilis skökku við. Ég ætla aðeins að gera hér líka grein fyrir Pósti og síma. Það er í raun og veru mikil gróska í þeirra starfi. Þeir standa í miklum fjárfestingum vegna ljósleiðara og eru nú að sjá fram á lok þess verkefnis og mér finnst ástæða til að vekja athygli á því að þeir skila árlega hundruðum millj. í arð í ríkissjóð og er ætlað að skila á næsta ári 850 millj. kr. og það er þrátt fyrir það að hér sé ekki um einkafyrirtæki að ræða og heldur ekki um hlutafélag að ræða, heldur er hér opinbert fyrirtæki. Póstur og sími er opinbert fyrirtæki, vel rekið og afsannar algerlega kenninguna um það að fyrirtækin þurfi að vera rekin í hlutafélagaformi eða einkarekin til þess að skila arði. Póstur og sími hefur þar af leiðandi staðið sig mjög vel. Í 6. gr. fjárlaga eru ýmsar heimildargreinar eins og venja hefur verið í fjárlögum árlega og ég geri ekki sérstakar athugasemdir við það annað en að það er mjög einkennilegt það heimildarákvæði sem nú er frá samgrn. þar sem það tekur á og breytir öllum liðum í sínum stofnunum sem nýlega var búið að fara yfir í fjárln. og ræða um og setja niður. Síðan kemur 6. gr. heimild þar sem flatur niðurskurður er áætlaður á öllum liðum samgrn. til þess að afla 40 millj. kr. sem ráðherra ætlar að ráðstafa til sérstaks markaðsátaks. Þó að markmiðið sé gott tel ég þetta ekki rétta aðferð til þess. Að öðru leyti tel ég að vel sé búið að gera grein fyrir afstöðu minni hlutans í fjárln. og ætla ekki að lengja mál mitt frekar.

Herra forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. e. hefur farið ítarlega í ýmis atriði framhaldsnefndarálits minni hluta fjárln. við 3. umr. fjárlaga. Ég þarf ekki að endurtaka margt um þau vinnubrögð sem verið hafa. Þau voru til umræðu við 2. umr. málsins en við 3. umr. var að hefðbundnum hætti rætt um tekjuhlið, B-hluta stofnanir og 6. gr.

Og málþóf enn.

Varðandi útgjaldahliðina er það ljóst samkvæmt þeim ákvörðunum sem fjárln. hefur tekið að verið er að viða í nokkur myndarleg fjáraukalög að ári eða auknum hallarekstri sérstaklega með ákvörðunum í heilbrigðiskerfinu varðandi Ríkisspítalana og varðandi sjúkratryggingar eins og hv. 1. þm. Norðurl. e. rakti mjög ítarlega í sinni ræðu. Tekjuhlið fjárlaga er einn aðalþátturinn við 3. umr. málsins og að venju var hún send til umsagnar efh.- og viðskn. og fylgir álit hennar með áliti meiri hlutans samkvæmt þingsköpum. Tekjuhliðin hvílir á grunni m.a. þess skattafrv. sem verið hefur til meðferðar í hv. efh.- og viðskn. Hv. varaformaður fjárln., 1. þm. Vesturl., orðaði það svo áðan að stjórnarandstaðan hafi þyrlað upp pólitísku moldviðri varðandi tekjuhliðina. Þar á hann vafalaust við þær brtt. sem hafa verið kynntar af 1. minni hluta efh.- og viðskn. og fjalla m.a. um eitt þrep í virðisaukaskatti og auknar barnabætur og vaxtabætur, tekjuskatt félaga, tryggingagjald, virðisauka á ferðaþjónustu og fólksflutninga, eignarskatt og vörugjald. Það hefur verið reiknað út af Þjóðhagsstofnun að þessi pakki, ef samþykktur yrði, mundi styrkja stöðu ríkissjóðs verulega. Ég held að það hafi verið það sem við fjárlaganefndarmenn, hvort sem það var meiri eða minni hluti, urðum varir við í okkar starfi að ekki veitti af. Ýmsum úti í þjóðfélaginu finnst það ekki skynsamlegt sem ríkisstjórnin er að gera um þessar mundir. Ég er með í höndunum eintak af Morgunblaðinu sunnudaginn 19. des. Það er nýkomið úr pressunni og var að koma inn um dyrnar áðan. Um þá tillögu sem ríkisstjórnin er að keyra í gegnum þingið á lokadögunum segir í fyrirsögn í leiðara: ,,Hvers konar stjórnarhættir eru þetta?`` --- Það er ekki stjórnarandstaðan sem setur svona fyrirsagnir heldur er þetta Morgunblaðið sem hefur talist vera hlynnt þessari ríkisstjórn. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Það er alveg ljóst að innan stjórnarflokkanna er engin raunveruleg samstaða um að fara þessa vitlausu leið. Í samtali við Morgunblaðið fyrir nokkrum dögum sagði Vilhjálmur Egilsson, varaformaður efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis, að hann teldi aðrar leiðir betri en væri bundinn af samþykkt ríkisstjórnarinnar. Í grein í Morgunblaðinu í gær sagði Sighvatur Björgvinsson, viðskipta- og iðnaðarráðherra, m.a.: ,,Nær væri að allir tækju höndum saman um frekari vaxtalækkanir en að krefjast lækkunar virðisaukaskatts á matvæli sem bæði skilar lægri fjárhæð í vasa lágtekjufólks en lækkun vaxta auk þess sem tveggja þrepa virðisaukaskattur er nánast ávísun á aukin skattsvik.`` Þótt hér hafi einungis verið vitnað til eins þingmanns Sjálfstæðisflokks og eins ráðherra Alþýðuflokks er alveg ljóst að innan stjórnarflokkanna er víðtæk andstaða við þessa leið. Samt verður hún farin. Þótt öll efnislög rök hnígi í aðra átt skal hún farin. --- Síðan segir: ,,Hvers konar stjórnarhættir eru þetta?`` Það er svo sannarlega að Morgunblaðið tekur undir það sem hv. 1. þm. Vesturl. kallar pólitískt moldviðri vegna tekjuhliðar fjárlaga. Það kemur fram í áliti 1. minni hluta efh.- og viðskn. að með þessum ráðstöfunum sé hægt að styrkja stöðu ríkissjóðs um allt að 1 milljarði kr. og hefði svo sannarlega ekki veitt af því þessi fjárlög eru afgreidd með um 10 milljarða kr. halla. Ég vil enn minna á það að fjárlög fyrir ári voru afgreidd með 6,2 milljarða kr. halla og enda í 14 milljörðum a.m.k. Í orðum mínum við þessa umræðu vil ég koma örlítið að Lánasjóði ísl. námsmanna. Fjárveitingar til hans eru lækkaðar. Það hefur gjarnan verið látið í veðri vaka að það sé vegna þess að allt sé í fína lagi varðandi úthlutanir námslána og þennan rekstur allan. Hv. stjórnarliðar hafa viljað nokkuð loka augunum fyrir afleiðingum þess lánakerfis sem tekið var upp. Ég vil láta nægja að rekja nokkur raunhæf dæmi um afleiðingar nýrra laga og reglna um Lánasjóð ísl. námsmanna. Fyrsta dæmið er af einstæðri móður með eitt barn á framfæri sem hafði gengið vel í námi. Hún tók þá ákvörðun strax haustið 1992 að hætta námi þar sem hún treysti sér ekki til að framfleyta sér og barni sínu á bankalánum þangað til LÍN afgreiddi námslánið eftir áramót. Þetta eru raunveruleg dæmi. Einstæð móðir með eitt barn á framfæri hættir námi á miðju haustmissiri 1992 þar sem fyrirsjáanlegt var að hún mundi ekki uppfylla fáránlegar kröfur Lánasjóðs ísl. námsmanna um einingaskil til að hljóta fullt lán. 75% lán hefði engan veginn dugað henni fyrir framfærslu fjölskyldunnar. Námsframvinda hennar var fullnægjandi að mati Háskóla Íslands. Þetta er raunverulegt dæmi. Sambýlisfólk, sem bæði voru í námi skólaárið 1991--1992 og með eitt barn á framfæri, treysti sér ekki til að taka bankalán fyrir framfærslu fjölskyldunnar skólaárið 1992 og 1993 og hætti stúlkan því námi þar sem ljóst var að tekjur manns hennar yrðu meiri en hennar að námi loknu. Einstæð móðir hættir námi að loknu haustmissiri 1992 þar sem barnið veiktist á próftíma sem gerði það að verkum að hún varð að sleppa tveimur prófum og fékk því einungis afgreitt 75% námslán frá Lánasjóði ísl. námsmanna. Hún var því stórskuldug við bankann og fór að vinna fyrir þeim skuldum.

Þetta er réttlæti vorra tíma.

Þannig mætti lengi rekja. Þannig væri hægt að rekja miklu fleiri dæmi sem liggja fyrir um þetta mál. Það er kannski einmitt fyrir þetta sem lánþegar eru færri og lánasjóðurinn hefur þurft minni fjármuni til sinna útgjalda. Ég held að þó að það sé í sjálfu sér jákvætt að spara þá er ekki alveg sama hvernig maður sparar og hvar er sparað og það verður að huga að afleiðingunum. Til fjárln. komu forráðamenn svokallaðra B-hluta stofnana. M.a. komu á fund nefndarinnar forsvarsmenn Atvinnuleysistryggingasjóðs sem er að verða einn af stærstu sjóðum í landinu. Hann veltir milljörðum króna. Þar kom fram að reglum um sjóðinn hefur verið breytt m.a. þannig að sjálfstæðir atvinnurekendur eiga rétt á bótum úr sjóðnum að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Einnig kom fram að í ár eru komnar 100--200 umsóknir um atvinnuleysisbætur úr sjóðnum en aðeins 25 af þessum uppfylla tilskilin skilyrði. Minni hluti fjárln. er þeirrar skoðunar að þessi skilyrði þurfi endurskoðunar við. Það er alveg ljóst að ýmsar starfsstéttir, sem hafa rekið sjálfstæðan rekstur, búa við tímabundið atvinnuleysi og eiga ekki auðvelt með að losa sig við sín atvinnutæki og hætta, t.d. vörubílstjórar, smábátamenn sem eru atvinnulausir stóran hluta ársins, eða t.d. bændur en í sveitum er og hefur verið um langt árabil mikið dulið atvinnuleysi. Þessar reglur þurfa endurskoðunar við. Ég vil undirstrika við þessa umræðu að það er full þörf á þeirri endurskoðun. Það hefur komið fram varðandi Ríkisútvarpið að þar dragast tekjur saman vegna samdráttar í þjóðfélaginu og vegna þess að auglýsingar eru kannski það fyrsta sem mörg fyrirtæki spara í sínum rekstri. Auglýsingatekjur hafa því farið minnkandi. Auðvitað má ekki sofna á verðinum með það að veikja Ríkisútvarpið um of vegna þessa tekjumissis því m.a. dreifingarkerfi þess er mikið öryggistæki sem þjóðin má ekki vera án. Það má ekki sofna á verðinum í þeim efnum. M.a. á eftir að taka veigamiklar ákvarðanir varðandi uppbyggingu langbylgjunnar varðandi Ríkisútvarpið. Ef ég vík aðeins aftur að Atvinnuleysistryggingasjóði þá kom það í ljós í viðtölum við forráðamenn sjóðsins að allar ákvarðanir varðandi sjóðinn eru unnar án samráðs við stjórn hans og eru það náttúrlega alleinkennileg vinnubrögð. Það hefur verið rakið með Rafmagnsveitur ríkisins að fjármagn til uppbyggingar raforkukerfis í sveitum hefur verið af mjög skornum skammti undanfarin ár og er náttúrlega dæmi um yfirvofandi hættuástand ef það kerfi er látið grotna niður. Þess má geta að forráðamenn ríkisstofnana komu á fund fjárlaganefndar, t.d. forstjóri Áfengisverslunar ríkisins sem skýrði nefndinni frá minnkandi sölu á ýmsum áfengistegundum. Það má e.t.v. rekja til þess að mikið hefur verið um að gert sé upptækt ólöglegt brugg hérlendis. Það væri full þörf á því að fara yfir þær reglur og refsiákvæði sem gilda í þessu sambandi. Eitt af því sem nefndin fór yfir fyrir 3. umr. var 6. gr. fjárlaga og vil ég gera hana örlítið að umtalsefni. Á 6. gr. eru alls konar heimildir til ráðherra að gera ýmsar ráðstafanir sem kosta peninga og er ákveðin sérstök upphæð til þessara þarfa. Þetta eru einkum heimildir til þess að kaupa eða selja ríkiseignir. Sú ásókn færist í vöxt hjá ráðherrum að ná sér í rúmar opnar heimildir á þessari 6. gr. Dæmi um slíkar heimildir er að finna sem meiri hluti fjárln. lét yfir sig ganga að setja inn á 6. gr. Annað tilefnið var að stofna sjóð til markaðsátaks í ferðamálum sem er ágætis verkefni og minni hluti fjárln. tekur undir að full þörf er á að gera átak í þeim efnum. En aðferðin til að ná þessum 40 millj. sem ríkið ætlaði að leggja í sjóðinn voru dálítið einkennilegar, svo ekki sé meira sagt. Rétt eftir að fjárln. var búin að sitja við að útdeila fjármagni og skipta til vega- og hafnamála þá vildi fjmrh. í samráði við samgrh. fá heimild til að skera þessar stofnanir niður flatt upp á 40 millj. og fékk þá heimild hjá meiri hluta fjárln. Það má því búast við að það verði farið að kroppa einhvers staðar í þessar fjárveitingar. Þarna er e.t.v. ekki um miklar upphæðir að ræða miðað við þær fjárveitingar sem eru til Vegagerðarinnar og Vita- og hafnamálastofnunar og fleiri stofnana sem undir samgrn. heyra. En þetta eru auðvitað alveg óhæf vinnubrögð og fjárln. átti að taka á sig ef það átti að skera niður fyrir þessum upphæðum að gera það þannig að það lægi á ljósu hvar ætti að taka þetta og nefndin ákvæði það. En það færist því miður allt of mikið í vöxt að ráðherrar eru að ná sér í einhverjar upphæðir til þess að úthluta með litlu samráði við fjárln. svo ekki sé meira sagt, samanber þennan margumtalaða milljarð sem átti að úthluta til atvinnuaukningar fyrr í sumar. Hin heimildin var um ágætismál líka og þarft sem minni hluti fjárln. er alveg sammála að þurfi að gera. Þ.e að greiða þeim sem urðu harðast úti í vondu árferði, sérstaklega á norður- og norðausturlandi og jafnvel víðar, í sumar bætur m.a. vegna þess að fóðurframleiðsla brást á stórum svæðum. Þetta var ótilgreind heimild og ekki tilgreind upphæð í þessu sambandi eða reglur til að úthluta fénu. Auðvitað á fjárln. að fara yfir slíkt og fá þær reglur á borðið til sín, tiltaka upphæð í þessu sambandi og fá um það áætlun og fjalla um þessi mál. Ég vil gera þetta að umræðuefni af sérstöku tilefni. Alls ekki fyrir það að minni hluti fjárln. sé að leggjast á móti þessum verkefnum, síður en svo. Þau eru þörf. En þetta eru vinnubrögð sem mega ekki vaxa stig af stigi. Þingið má ekki alltaf sleppa meira og meira af sínu fjárveitingavaldi og lagasetningarvaldi frá sér. Það er mikil ásókn í þetta vald. Framkvæmdarvaldið á Íslandi er sterkt. Þeir hæstv. ráðherrar sem fara með völd hverju sinni, hverjir sem það eru, eru ýtnir menn og vilja ganga inn á verksvið þingsins í mörgum tilfellum. Og mér finnst satt að segja að hv. fjárln. sé ekki nógu vel á verði í þessu og vil þess vegna hafa þessi varnaðarorð. Þjóðhagsstofnun kom að venju á fund fjárln. til að fjalla um tekjuhliðina og kom með þær góðu fréttir að það er heldur rýmra en reiknað var með þó langt sé frá því að það sé einhver bein leið fram undan. Ég viðurkenni að það eru ýmsar blikur á lofti en eigi að síður hefur landsframleiðslan verið meiri seinni hluta ársins vegna þess m.a. að sótt hefur verið á ný mið og loðnuafli verið góður. En það er alveg ljóst að þetta fjárlagafrv. er afgreitt í nokkurri óvissu. Það er óvissa um tekjuhliðina og það hafa verið valdar slæmar leiðir til að tryggja hana. Besta leiðin í skattamálum hefur ekki verið valin. Það hefur verið sýnt fram á við umræður um skattamál í Alþingi. Það kveður svo rammt að því hvað vitlaus leið hefur verið valin að Morgunblaðið getur ekki orða bundist einmitt í dag. Þegar verið er að afgreiða og ræða um fjárlög vill Morgunblaðið koma þeim boðskap á framfæri að ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir séu að velja vitlausa leið þrátt fyrir að flestir séu á móti henni og spyr eðlilega hvað sé að gerast í þjóðfélaginu og hvers konar stjórnarhættir þetta séu. Því miður eru veikleikar í útgjaldahliðinni á frv. Ég er sannfærður um það nú eins og áður að við munum standa frammi fyrir myndarlegu fjáraukalagafrv. seinni hluta ársins.

Forseta þykir rétt að tilkynna að ekki er gert ráð fyrir atkvæðagreiðslu í kvöld. Ætlunin er að ljúka 3. umr., þeirri umræðu sem nú stendur, um fjárlög. Enn fremur 2. umr. um 3. dagskrármálið, um skattamál, og 2. dagskrármál, um ráðstafanir í ríkisfjármálum.

Hæstv. forseti. Ég hef áhuga á að segja hér nokkur orð um Lánasjóð íslenskra námsmanna og hef áhuga á því að hæstv. menntmrh. heyri mál mitt. Nú veit ég að hann er í húsinu og geri í sjálfu sér ekki kröfu til að hann komi í þingsalinn ef hann telur ekki ástæðu til þess sjálfur. Nú er óneitanlega komin nokkur reynsla á þau lög sem sett voru 1992 um Lánasjóð ísl. námsmanna og voru allumdeild hér á hv. Alþingi. Það er því ekki óeðlilegt að maður líti á þá reynslu og reyni að átta sig á hvort þarna hafi verið staðið rétt að verki eða ekki. Ég er reyndar sannfærð um það nú, eins og ég var þá, að þessi lagasetning væri mjög af hinu slæma fyrir námsmenn og í raun fyrir þjóðina sem slíka þar sem með þessum lögum væri hættan sú að þeir sem eiga ekki ríka að geti ekki farið í nám. Til okkar í hv. menntmn. hafa komið forsvarsmenn frá lánasjóðnum og gumað mjög af því hvað þeir séu búnir að spara mikla peninga fyrir sjóðinn. Því er ekki að neita að útlán eru minni og þeir færri sem nýta sér þessa þjónustu. En ég lít svo á að það séu ekki endilega meðmæli með sjóðnum því hann eigi fyrst og fremst að vera til að þjóna námsmönnum og gera þeim kleift að stunda sitt nám og lánin eigi að vera framfærslulán. Í gögnum sem við fengum frá formanni lánasjóðsins kemur fram að þeir meta það svo að að óbreyttum úthlutunarreglum á árinu 1991 hefði fjárþörfin til námsaðstoðar verið u.þ.b. 4 milljarðar og 800 millj. kr. en verði 2 milljarðar og 660 millj. kr. Þeir telja sig þess vegna spara 2 milljarða með þessum nýju lögum. Þeir segja einnig að þessar nýju úthlutunarreglur sem settar voru á grundvelli nýrra laga hafi bætt mjög árangur námsmanna. Formaður sjóðstjórnar leyfði sér að halda því fram að niðurstaðan væri sú að full námsframvinda hafi hækkað úr 30% skólaárið 1991--1992 í 64% á síðasta skólaári. Það eru algjörlega óásættanleg vinnubrögð að setja fram þessar tölur þar sem það sem lagt er til grundvallar er á þann veg að það er ekki samanburðarhæft. Námsmenn hafa í blaðagreinum komið fram með rök sem sýna fram á að þarna hafi formaðurinn farið með rangt mál. Það er ýmislegt sem má benda á í því sambandi og vil ég í örstuttu máli lesa nokkur af þeim atriðum sem námsmenn hafa bent á, með leyfi forseta. Í fyrsta lagi voru margir meistara- og doktorsnemar skráðir með 75% námsframvindu skólaárið 1991--1992 en á síðasta ári voru þeir skráðir með 100% námsframvindu þrátt fyrir að námsframvinda þeirra hafi ekki breyst milli ára. Í öðru lagi var námsframvinda laga- og læknanema við Háskóla Íslands skráð sem fullnægjandi í tölunum á síðasta skólaári en var áður ekki tekin með. Í þriðja lagi var árangur í haustprófum við Háskóla Íslands vegna skólaársins 1991--1992 í mörgum tilfellum ekki skráður hjá LÍN. Þar af leiðandi voru margir með of lágt skráða námsframvindu skólaárið 1991--1992. Í fjórða lagi má segja að formaðurinn, Gunnar Birgisson, hafi ekki mikla hugmynd um námsframvindu þeirra námsmanna sem taka ekki lengur námslán. Því þessar nýju reglur hafa leitt það af sér að námsmenn taka ekki námslán í sama mæli og áður var. Það er kannski ekki mikið því formaðurinn hefur sjálfur sagt að þeir sem taki námslán muni aldrei geta komið sér upp þaki yfir höfuðið. Eða svo ég endurtaki þetta alveg orðrétt, með leyfi forseta: ,,Fólk sem fer í langt nám á námslánum mun verða í vaxtafjötrum allt sitt líf og aldrei lifa mannsæmandi lífi.`` Það eru því kannski ekki mikil meðmæli með því að námsmenn taki lán í þessum lánasjóði. Formaður og framkvæmdastjóri lánasjóðsins færðu okkur þær upplýsingar líka að námsmönnum í íslenskum skólum á háskólastigi hafi fjölgað. Það telja þeir náttúrlega mjög góð rök með því að þessi lög séu af hinu góða þegar fólki fjölgar í námi í íslenskum háskólum og færri taka lán. En staðreyndin er sú að í þeirra upplýsingum komu ekki fram neinar tölur um það hversu mikil fækkunin hefði orðið á meðal námsmanna erlendis. En þar hefur námsmönnum fækkað um 600 eftir því sem ég kemst næst. Það er fyrst og fremst fyrir það að lánin eru á þeim afarkjörum að fólk verður að reyna eins og það getur að vinna með náminu eða búa heima hjá foreldrum sínum og það gefur auga leið að það geta námsmenn ekki gert sem fara í nám erlendis. Enn fremur kemur það fram í þeim upplýsingum sem ég hef undir höndum að sú grein laganna sem var hvað mest gagnrýnd hér við lagasetninguna vorið 1992, þ.e. 6. gr., sem kveður á um eftirágreiðslur lána, að lán séu aldrei greidd út fyrr en námsmaður hefur sýnt fram á námsárangur sparar sjóðnum enga peninga en veldur hins vegar námsmönnum miklum erfiðleikum. Þá var talað um að það væri fyrst og fremst vegna umframgreiðslnanna sem þyrfti að koma þessum ákvæðum inn í lög. Það væru 50 millj. kr. á ársgrundvelli sem væru umframgreiddar til námsmanna vegna þess að þeir vanáætluðu tekjur sínar. Það kom jafnframt fram þegar unnið var að þessari lagasetningu að 90% af þessum 50 millj. á ári sé endurgreitt á sama ári en það var eins og þær staðreyndir næðu aldrei eyrum hv. stjórnarsinna og hæstv. menntmrh. Það nýja kerfi sem tekið hefur verið upp með eftirágreiðslunum og býður upp á það að námsmenn þurfa að taka lán á almennum markaði þar til þeir fá lán úr lánasjóðnum geri það að verkum að á milli 30 og 40 millj. koma að auki í lánveitingar vegna þessara fyrirframlántöku, þ.e. vegna lána sjóðsins út af vöxtum. Ef námsmenn sem nýta sér þjónustu sjóðsins hefðu orðið álíka margir áfram þá hefði þetta verið samsvarandi upphæð enda hefur komið fram hjá ýmsum stjórnarsinnum á hv. Alþingi að þeir geri sér ósköp vel grein fyrir því að 6. gr. spari enga peninga. Þetta finnst mér nauðsynlegt að komi hér fram vegna þess að ég hef alltaf borið þá von í brjósti að það yrði hægt að taka upp þessi lög þegar reynslan væri farin að sýna hvað þau leiða af sér og breyta þó ekki væri nema þessari 6. gr. og þá endurgreiðslugreininni sem er á þann veg að námsmenn þurfa að greiða allt að 7% af launum þegar þeir hafa lokið sínu námi. Má jafnvel segja að það geti orðið 10% af ráðstöfunartekjum sem námsmenn þurfa að greiða í lánasjóðinn í formi afborgana eftir að þeir hafa lokið námi og eru komnir út í atvinnulífið. Ef hæstv. menntmrh. hefði verið hér hefði verið freistandi að spyrja hann að því hvenær hann hyggist skipa þá nefnd sem hann hefur lofað námsmönnum að skipa sem eigi að fara yfir reynsluna og líta á þá þætti sem eru námsmönnum hvað erfiðastir. Ég vænti þess að það sé með það í huga að það megi hugsanlega ná fram breytingum. Ég veit að hæstv. menntmrh. hefur lofað þessu og mér dettur ekki í hug að hann muni svíkja það heldur sé það frekar spurning hvenær af þessu verði. Það mætti nefna fleira, hæstv. forseti. Það heyrist t.d. æðioft að námslánakerfið hér sé það besta á Norðurlöndum. Ég minnist þess einhvern tímann að hafa heyrt hæstv. menntmrh. láta þau orð falla. Nú er svona samanburður alltaf mjög erfiður því það er svo margt sem getur spilað þar inn í. En ég hef séð úttekt í norsku dagblaði sem ber saman námslánakerfin á Norðurlöndunum og segir að íslenska námslánakerfið sé næstlakast en það danska best. Svoleiðis að það er ekki einróma álit að Íslendingar geri best við námsmenn. Ég vil svo að síðustu segja að það er kannski spurning um hugarfar þegar menn ræða um Lánasjóð ísl. námsmanna og hvernig hann eigi að vera. Hvort þar eigi kapítalismi að ráða ríkjum eða fyrst og fremst það að líta á sjóðinn sem þjónustuþátt fyrir námsmenn sem eigi að gera þeim kleift að stunda nám, hvort heldur þeir eru af ríkum komnir eða ekki, sem sagt með jafnréttishugsjónina að leiðarljósi. En það álít ég að hafi ekki verið haft að leiðarljósi við þá lagasetningu sem ég hef gert að umtalsefni.

Hæstv. forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að segja að nú er komið að því að styttist að þingið lýkur sínum störfum fyrir jól. Auðvitað spyr einhver hluti þjóðarinnar um hvaða málefni þingið hafi verið að takast á síðustu daga og nætur. Menn trúa því kannski að hér séu gagnlitlar umræður um einskis nýta hluti. Við framsóknarmenn höfum í þessum umræðum lagt þunga áherslu á baráttu gegn því skattkerfi sem ríkisstjórnin er nú að reyna að koma hér á og teljum að mjög vel athuguðu máli að menn séu að fara rangar leiðir. Við höfum náð verulegum árangri í að afstýra vitlausum atriðum sem hér átti að koma á. Ég vil minna á að nú liggur það fyrir að þessi barátta hefur skilað því að við höfum unnið fullnaðarsigur í að koma í veg fyrir snarvitlaus áform hvað skattlagningu virðisauka á flug og flutninga varðar. Nú hefur ríkisstjórnin fallið frá því að bera þetta mál hér fram. Þar höfum við því unnið sigur. Þetta var sérstakur skattur á flug fólksins í dreifbýlinu. Þetta var sérstakur skattur á ferðaþjónustuna sem er einn mesti framtíðaratvinnuvegur Íslendinga og skilar þegar orðið 12--13% af gjaldeyristekjum. Ég er sannfærður um að ef við hefðum setið rólegir undir þessum áformum þá hefði þessi nýja atvinnugrein Íslendinga verið slegin því rothöggi að hún hefði átt mjög erfitt um vik næstu árin. Fyrir utan hitt að menn verða að gera sér grein fyrir því að þessi skattaáform voru sérstakur landsbyggðarskattur. Ég tek dæmi úr mínu kjördæmi. Hvers vegna skyldi fólki mismunað svo að þeir sem búa í Vestmannaeyjum ættu að borga sérstaklega fram yfir aðra í ríkissjóð fyrir það að þurfa að nota flug og ferðalög og flutninga með Herjólfi? Auðvitað sjá allir réttlátir menn að þetta kerfi gat ekki gengið upp. Hér var verið að sértaka lítinn hóp þjóðarinnar til þess að leggja á hann sérstaklega þungar byrðar sem ekki gengu upp. Nú skulum við átta okkur á því að þegar langt er liðið á laugardagskvöld ber svo við eins og jafnan áður að Morgunblaðið, stærsta og útbreiddasta blað þessa lands, er borið inn á hvert einasta heimili liggur við á landinu því þó menn séu kannski ekki áskrifendur dagsdaglega þá kaupa flestir helgarblaðið. Nú vil ég benda þingheimi á það að Morgunblaðið er ekki sérstaklega í þeim leiðara sem það skrifar fyrir sunnudaginn, daginn á morgun, að skamma stjórnarandstöðuna. Morgunblaðið hefur hingað til verið talið málgagn Davíðs Oddssonar og ríkisstjórnar hans. Hvað heitir leiðari dagsins á morgun? Leiðari dagsins á morgun heitir: ,,Hvers konar stjórnarhættir eru þetta?`` Ekki er þetta sérstakur skammarleiðari um stjórnarandstöðuna á Alþingi. Nei, þetta er sérstakur skammarleiðari um ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Málflutningur framsóknarmanna síðustu daga hefur skilað því að menn eru að átta sig á því að þær skattkerfisbreytingar sem ríkisstjórnin, aðilar vinnumarkaðarins og meiri hlutinn á Alþingi hefur áformað að koma fram ganga ekki upp. Það eru ekki skattalög sem verða láglaunamanninum eða verst settu fjölskyldunum að gagni. Við skulum líta á þennan leiðara sem segir svo skýrt: ,,Hvers konar stjórnarhættir eru þetta?`` Hvaða skilaboð er ritstjóri Morgunblaðsins að senda kjósendum Sjálfstfl. og Íslendingum um þá ríkisstjórn sem hér stjórnar? Þar segir um áform ríkisstjórnarinnar á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Til viðbótar þessum röksemdum`` --- þar er verið að fjalla um tvö þrep í virðisaukaskattinum --- ,,hafa tveir fulltrúar kaupmanna tekið höndum saman um að leiða bæði verkalýðsforustu, ráðherrum og þingmönnum fyrir sjónir að lækkun matarskattsins mundi leiða til stórfelldra skattsvika og valda því að þeir kaupmenn sem telji rétt fram eiga erfiðara um vik í samkeppni við aðra.`` --- Segir í leiðara Morgunblaðsins. Ég hygg að Íslendingar séu almennt sammála um það að eitt mesta þjóðarböl Íslendinga um þessar mundir er að tvær þjóðir ríkja hér í dag, sín við hvorar aðstæður. Það er talið að 10--15 milljarðar séu nú í undirheimum og komi hvergi fram til skatts. Þetta veldur miklum mun og Morgunblaðið sér það auðvitað að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar er með sínum áformum að hvetja nýja skæruliða á vettvang til þess að rústa heiðarlega menn sem gjalda keisaranum það sem keisarans er. Gjalda skatt af hverri krónu sinni til ríkissjóðs og njóta með réttlátum hætti þeirrar þjónustu sem ríkið býr þegnunum. En hinn hópurinn er því miður æðistór sem nýtur þjónustunnar en geldur ekki keisaranum það sem keisarans er. Það er þessi hópur sem nú stendur til að stækka. Við skulum halda áfram með þessi leiðaraskrif Morgunblaðsins. Þar segir: ,,Það er alveg ljóst að innan stjórnarflokkanna er engin raunveruleg samstaða um að fara þessa vitlausu leið.`` --- Morgunblaðið segir: ,,þessa vitlausu leið``. ,,Í samtali við Morgunblaðið fyrir nokkrum dögum sagði Vilhjálmur Egilsson, varaformaður efh.- og viðskn. Alþingis, að hann teldi aðrar leiðir betri en væri bundinn af samþykkt ríkisstjórnarinnar.`` Allt í einu sjáum við það að sterkur ungur þingmaður telur sig ekki lengur skyldugan til þess að fylgja sinni sannfæringu eins og svo skýrt er kveðið á um að hver þingmaður skuli gera. Nei, hann skal lúta einhverri samþykkt sem gerð hefur verið á milli stjórnarflokkanna. Auðvitað má spyrja sig hvers vegna það gerist að Sjálfstfl. og Alþfl., sem alla tíð hefur verið andvígur þessari leið, eru allt í einu orðnir sérstakir bandamenn skattsvikaranna. Þeir kjósa að fara þá leið sem færustu, við skulum segja reiknimeistarar og mestu kunnáttumenn í skattamálum Íslendinga telja að ekki muni skila þeim markmiðum sem ætlað er heldur auka enn á skattsvikin. Síðar segir: ,,Í grein í Morgunblaðinu í gær sagði Sighvatur Björgvinsson, viðskipta- og iðnaðarráðherra, m.a.: ,,Nær væri að allir tækju höndum saman um frekari vaxtalækkanir en að krefjast lækkunar virðisaukaskatts á matvæli sem bæði skilar lægri fjárhæð í vasa lágtekjufólks og lækkun vaxta auk þess sem tveggja þrepa virðisaukaskattur er nánast ávísun á aukin skattsvik.```` Ég mun koma nánar í ræðu minni að skattastefnu Alþfl. sem um tíma var mjög vel upp byggð til að snúast gegn skattsvikum. Þar fór auðvitað fyrir liði á sínum tíma Vilmundur heitinn Gylfason og fleiri ungir menn. Því spyr maður nú: Hvar er hinn gamli Alþfl.? Hvar er hinn réttláti Alþfl.? Er honum orðið sama um öll prinsipp og stefnuatriði? Lætur hann sér bara líka það að fá bitlinga og störf? Að geta hvatt sem flesta af þessum fáu flokksmönnum sínum sem eftir eru til að taka að sér trúnaðarstöður með háum launum í hinum ýmsu stofnunum ríkisvaldsins á Íslandi og erlendis líka, í Brussel og víðar? Gamall og réttlátur flokkur eins og hann var hefur fórnað samvisku sinni fyrir lítið. Síðan segir Morgunblaðið: ,,Þótt hér hafi einungis verið vitnað til eins þingmanns Sjálfstæðisflokksins og eins ráðherra Alþýðuflokks er alveg ljóst að innan stjórnarflokkanna er víðtæk andstaða við þessa leið. Samt verður hún farin þótt öll efnisleg rök hnígi í aðra átt.`` --- Skal hún farin. Hvers konar stjórnarhættir eru þetta? spyr Morgunblaðið. Ég hygg að Morgunblaðið sé þeirrar skoðunar að framsóknarmenn hafi ekki erfiðað hér til einskis fyrir þjóð sína að vekja hana til umhugsunar um að sú skattaleið sem nú er áformuð er auðvitað ófær. Nú vil ég, hv. þm., fara aðeins yfir að það ríkir einn vilji í þinginu um það að matvara skuli vera í lægra skattþrepi. Allur þingheimur mun vera sammála um það að matvaran skuli vera í sama skattþrepi. Því lægra, 14,5%. Hún er það í dag og Framsfl. er á þeirri skoðun að svo eigi að vera áfram. Því er það rangt sem DV segir í dag: ,,Heiftarlegar deilur um lækkun matarskatts.`` Það eru engar deilur um lækkun matarskatts. Það eru deilur um með hvaða aðferð þessum peningum ríkisins skuli komið í vasa láglaunafólksins á Íslandi. Við höfum farið vel yfir það að við teljum að aðrar leiðir, sem ég kem nánar að á eftir, séu miklu líklegri til þess að skila launafólkinu á Íslandi því sem það þarf á að halda. Framsfl. hefur í þessum umræðum ákveðið að ganga ekki í bandalag með skattsvikurunum sem eru taldir hafa 10--15 milljarða utan við kerfið í dag og enginn virðist ráða við. En það er kannski söguleg niðurstaða að auk Sjálfstfl. og Alþfl. ætli Alþb. að ganga í bandalag með skattsvikurunum og standa að því að þessi ranga leið verði farin. Þetta er staðreynd málsins hvað það varðar og ég vil ítreka örlítið hvert við framsóknarmenn viljum fara í þessu máli. Það hefur um árabil, eins og ég sagði áðan, verið okkar skoðun framsóknarmanna, að það beri að lækka verð á matvælum, einkum þeim sem vega þyngst í matarkaupunum. Við teljum að kjarasamningarnir sem fólu í sér auknar niðurgreiðslur á landbúnaðarvörum sl. vor þannig að þær bera nú 14% virðisaukaskatt eigi að vera með þeim hætti áfram og að það hafi verið rétt ákvörðun á síðasta vori að samið var um að lækka virðisaukaskatt af öðrum matvælum niður í 14% frá og með næstu áramótum. Eins og ég hef sagt höfum við eftir að hafa farið yfir málið, hlustað á rök færustu manna í fjmrn., látið skoða málið á hinum ýmsu stofnunum, komist að þeirri niðurstöðu að lækkun á virðisaukaskatti, sem ætlað er að taki gildi um næstu áramót, skili ótrúlega litlu í krónum talið og jafni kjörin lítið. Í þeim gögnum sem framsóknarmenn hafa undir höndum úr fjmrn. kemur fram að þegar á heildina er litið fer meiri hlutinn af þeirri upphæð sem þessi lækkun skilar til þeirra fjölskyldna sem meiri tekjur hafa. Við skulum hugsa okkur að sú aðgerð að hafa tvö þrep í virðisaukaskattinum í verslununum er þannig að hálaunamennirnir njóta hennar miklu fremur en láglaunamennirnir. Þess vegna viljum við fara endurgreiðsluleiðina, að matvaran verði áfram niðurgreidd á heildsölustiginu og þeim peningum sem sparast verði með ýmsum hætti komið til fjölskyldnanna í landinu sem hafa lágu tekjurnar og eiga mörg börn. Auk þess felst í okkar tillögum að við sjáum verulegan árangur í samkeppnisstöðu Íslands og mikla kjarabót fyrir alþýðu að geta, ef farið væri eftir tillögum framsóknarmanna, lækkað virðisaukaskattshlutfallið úr 24,5% niður í 23%. Þar erum við á réttri leið. Ég hygg að flestir geri sér grein fyrir því að Íslendingar verða með einhverjum hætti að þrepa sig niður hvað þetta varðar. Flestar þjóðir eru á bilinu 18 til 21--22%, þannig að það er mikilvægt að við náum þarna réttri lendingu og sjáum að þessi hái skattur taki að lækka. Með okkar tillögum mundi sá árangur nást. Við höfum bent á að það er ekki bara verið að setja á þessi tvö þrep, það kostar ríkissjóð mikið og það kostar atvinnulífið einnig mikið, fleiri hundruð millj. til þess að snúa nýju kerfi í gang. Og ég hygg að flestir séu sammála um það, jafnvel þó þeir elski verslunina ekki mikið, að ekkert er mikilvægara en að efla verslunina á Íslandi til hagsbóta fyrir neytandann og gera hana samkeppnishæfari við erlenda verslun. Við teljum að virðisaukaskatturinn sé áhrifalítil leið til tekjujöfnunar. Persónuafsláttur, skatthlutfall, vaxtabætur og barnabætur eru auðveldasta leiðin til að færa fjármuni frá þeim sem betur mega sín til þeirra sem lægri tekjur hafa. Ég sagði persónuafsláttur, skatthlutfall, vaxtabætur og barnabætur. Við vitum að því miður hefur ríkisstjórnin farið mjög rangar leiðir og það er kannski hollt að fletta hér upp í hlutlausum aðila og spyrja: Hvað var þessi ríkisstjórn að gera fyrir ári síðan? Dagblaðið sagði frá jólasköttum ríkisstjórnarinnar í fyrra og ég veit að Dagblaðið eftir helgi á eftir að segja frá jólasköttum þessarar ríkisstjórnar og þeirri röngu leið sem hún er að fara núna. Í fyrra gáfu þessir herrar í ríkisstjórninni þjóðinni að gjöf aukningu á beinum sköttum upp á 3,1 milljarð, virðisaukaskatt upp á 1,8 milljarða, bensíngjöld upp á 350 millj., vaxtaskatt upp á 500 millj., meðlagshækkun upp á 715 millj., hækkun tannlækna-, lyfja- og læknakostnaðar upp á 600 millj. og barnaskatta upp á 500 millj. Þetta var gjöfin í fyrra --- jú, þetta er Vikublaðið, þetta er málgagn Alþb. og þá verður það varla jafnmarktækt, ég verð að játa það,  Hins vegar er það kannski athyglisvert hvernig Alþb. hefur gengið til liðs við ríkisstjórnina í þessum áformum. Það kann að vera að afsögn þeirra sé fólgin í því að þeir hafi ekki þrek til þess að koma vitinu fyrir Alþýðusambandið. Þeir eru alla vega mjög hræddir við Stéttarsamband bænda og það verði Framsfl. erfitt. En við framsóknarmenn erum á þeirri skoðun að þegar við einu sinni sem oft áður höfum eignast öfluga sannfæringu, þá fylgjum við henni eftir. Við óttumst ekki Stéttasambandið eða bændasamtökin í þessu efni.  Þeirra rök eru þau sömu og okkar. Þeir telja að matvælin og mikilvægustu nauðsynjar heimilanna eigi að vera í lægra skattþrepinu eins og þau eru í dag, eins og allur þingheimur er sammála um að þau verði, en þeir vilja ekki gerast bandamenn skattsvikaranna eins og ég hef svo rækilega farið hér yfir. Almenningur vill ekki fórna 3, 4, 5 milljörðum enn í undirheima þess óviðráðanlega skattkerfis sem við höfum búið við. Og það liggur fyrir, hv. þm., að allir sérfræðingar segja að það verði mjög erfitt að ráða við virðisaukaskattskerfið verði þessi beyting gerð. Þannig að við erum sannfærðir um að við getum með málefnalegum hætti lagt þessa niðurstöðu þingflokksins fyrir okkar fólk og rætt hana í hinu mesta bróðerni, enda hef ég farið yfir það hér að meira að segja Morgunblaðið hefur gerst bandamaður Framsfl. í þessu máli. Á sunnudeginum, á morgun, á helgum degi, skrifar Morgunblaðið þennan mikla leiðara sinn þar sem það stendur með tillögum Framsfl. og spyr að því sem hv. þm. eru kannski sammála um, hvers konar stjórnarhættir eru það?

Eru ekki bara komnir skæruliðar inn á blaðið?

Enga trú hef ég á því að Morgunblaðið sé í hers höndum. Ég hef lengi haft tröllatrú á að Morgunblaðið þyrði að rísa gegn þessari ranglátu ríkisstjórn. Nú sé ég að það er að gerast.  Hins vegar minntist ég hér á Alþb. og það á bágt um þessar mundir, verulega bágt. Hugsið ykkur, þegar hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson var staddur í Rússlandi á dögunum verður hann var við það að gömlu félagar Alþb. eru á nýjan leik að ná uppreisn æru, þeir eru að taka völdin af frjálshyggjunni sem þar hefur ríkt. Hvaða skilaboð sendi Ólafur Ragnar Grímsson heim? Hann sendi þau skilaboð heim í hraðfaxi: Látið ekki varnarliðið fara. Mér varð nú hugsað um viðsnúið Alþb. í miklum vandræðum. Ég hafði séð þessar hetjur sem hnarreistar gengu suður til Keflavíkur á slitnum skóm, árum og áratugum saman og sungu: Herinn burt! Ísland úr NATO! Hvernig fara þeir nú að? Nú verða þessar hnarreistu hetjur líklega að byrja í Keflavík og ganga til Reykjavíkur og syngja hástöfum: Látið ekki herinn fara! Það er ekki undarlegt þó að þessi flokkur hafi átt bágt hér í þessari umræðu sem svo hræddur er um þessar mundir að sínir gömlu samherjar í Rússlandi séu að ná á ný völdum. 
             Ágætu þingmenn og hæstv. forseti. Það sem er nú kannski alvarlegasta staðan við þá fjárlagagerð sem við stöndum frammi fyrir er að hæstv. fjmrh. situr hér og brosir. Hann hefur setið hér  Nú skyldi einhver trúa því að blessuð ríkisstjórnin hafi lent í því hér í þinginu að það væri bara stjórnarandstaðan sem dræpi fyrir henni öll áform um sparnað, um niðurskurð. Þetta er ekki rétt. Staðreyndin er sú að vinna ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna á þessu sumri var svo illa unnin að allar sparnaðartillögurnar sem þeir lögðu fram urðu sjálfdauðar í þeirra eigin flokkum. Það er hreinlega svo að það er oft og tíðum, frá því að þessi ríkisstjórn komst til valda, eins og tölvuvírus hafi komist í ráðuneytin og samið að gamni sínu einhverjar tillögur eða að Haukur Hauksson ekki-fréttamaður hafi gengið í lið með þeim, því þetta hafa þeir allt orðið að éta ofan í sig. Ég minni á þann ógurlega sparnað sem átti að vera að því að leggja niður og hagræða í sýslumannsembættum. Hvar dóu þessi áform? Í þingflokkum stjórnarflokkanna. Hvar dóu áformin um að leggja Gunnarsholt niður? Í þingflokkum stjórnarflokkanna. Hvar dóu áformin um að loka dagvistun fyrir börn á Ríkisspítulunum o.s.frv. o.s.frv.? Allt hefur þetta verið sannfæring þingmanna í þeirra eigin flokkum --- svo að ég tali nú ekki um hreppstjórana frá árinu áður. Þannig að ríkisstjórnin ber auðvitað alla ábyrgð á því að hún hefur komin með óraunhæfar tillögur að hausti og þær hafa orðið sjálfdauðar í þeirra eigin herbúðum. Þess vegna höfum við framsóknarmenn kannski vonað að við næðum þeim árangari hér með málefnalegri umræðu að augu fleiri og fleiri opnuðust fyrir því að það væri best að ljúka þingstörfum, fresta fjárlagagerðinni og nota janúarmánuð til þess að vinna fjárlög sem skiluðu bæði réttlátara þjóðfélagi á eftir og næðu fram sparnaði. En það er nú oft svo að stjórnarflokkar bíta sig saman í vitlausar tillögur. Mig langar að minnast örlítið á vaxtabætur og fleira. 

Sjálfseignarstefnu í húsnæðismálum.

Þar hefur ríkt sjálfseignarstefna, við höfum talið það mikilvægt og að hér væri réttlát stefna sem gæfi fólki færi á að eignast hóflega stórar íbúðir og ráða við það sem það réðist í. Ég ætla að minnast hér á tillögur framsóknarmanna áfram sem snúa að þessum atriðum. Í þessum tillögum okkar er gert ráð fyrir því að hækka barnabótaauka um 10 þúsund kr. með hverju barni. Barnabótaaukinn skerðist síðan hjá þeim sem hærri tekjur hafa og eiga miklar eignir. Við erum nefnilega sannfærðir um að það þurfi að vera skattastefna sem sé það réttlát að þeir sem mest eiga og mestar hafa tekjurnar greiði sanngjarna þóknun, þó við leggjum auðvitað í þessari baráttu, eins og ég hef sagt, aðaláherslu á að gefa ekki skattsvikurunum ný færi á þessari þjóð. Barnabótaaukinn skerðist síðan hjá þeim sem hærri tekjur hafa og eiga miklar eignir. Barnabótaaukinn mun því fyrst og fremst ganga til að bæta hag barnafólks með lægri tekjur og er útgjaldaaukinn um það bil 325 millj. Samkvæmt núgildandi reglum byrja vaxtabætur að skerðast við 3 millj. kr. eign hjá einstaklingi og 5 millj. kr. eign hjá hjónum og falla niður þegar eignir eru annars vegar komnar í 4,8 millj. kr. hjá einstaklingi og 8 millj. kr. hjá hjónum. Þessi aukna skerðing mun sérstaklega koma illa við fólk í aldurshópnum 35--45 ára sem varð fyrir barðinu á verðtryggingunni á sínum tíma. Við framsóknarmenn höfum nefnilega miklar áhyggjur af stórum hópi þessa fólks, á aldrinum 30--50 ára, það sé alltaf verið að níðast á þessum sama hópi. Og það er auðvitað umhugsunarefni. Það var annar aldurshópur sem byggði og lánin brunnu upp hjá hér áður. Þessi hópur hefur eignast fjármuni meðan hinn hópurinn hefur verið að sligast undan skuldum sínum og verðtryggðum lánum o.s.frv. En við gerum líka ráð fyrir því í þessum tillögum að allt fjármagn, hvort sem það er í bréfum eða peningum, komi inn eins og aðrar eignartekjur til skattlagningar. Við viljum þó og gerum ráð fyrir því í okkar tillögum að hægt verði að hækka skattleysismörkin eða breikka eignarskattsstofninn þannig að hálf millj. í slíkum eignum hjá einstaklingi eða heil milljón hjá hjónum verði ekki til reiknuð skatts, en það sem fram yfir það er verði reiknað eins og hverjar aðrar eignir í þessu landi. Það hlýtur að vera sanngjörn niðurstaða að þessar eignir, alveg eins og húsið eða steinsteypueignirnar eða hvað sem er, komi til skattlagningar. Það er kannski vert í þessu efni að víkja örfáum orðum að skattastefnu Alþfl. sem núna virðist genginn fyrir björg, hafa selt sannfæringu sína, prinsipp sín og fyrri ályktanir með þeim hætti að hann myndar hér bandalag með Sjálfstfl. um það að opna nýjar leiðir til skattsvika á Íslandi. Ég vil hugsa til Alþfl. þegar hann var að koma upp ungur og ferskur á 9. áratugnum. Hver var þá stefna Alþfl.? Hún var þessi, með leyfi hæstv. forseta: Að létta skattbyrði launþega. --- Hefur skattbyrði launþega lést á tímabili Alþfl. sl. tvö og hálft ár? Ég spyr. Hann hafði það líka að öðru prinsippatriði að uppræta skattsvik forréttindahópa. Ég spyr hv. þm.: Hefur Alþfl. beitt sér sérstaklega fyrir því að uppræta skattsvik forréttindahópa? Ég minnist þess að formaður Alþfl., hæstv. utanrrh. Jón Baldvin Hannibalsson, taldi á fingrum sér að virðisaukaskatturinn og staðgreiðslan mundu koma í veg fyrir skattsvikin. Nú liggur það fyrir að talið er að minnst 10 milljarðar séu í undirheimum fjármálakerfisins sem ekki komi til skattlagningar. Alþfl. er ekki með neinar tillögur í þinginu til að berjast gegn þessu. Sjálfstfl. getur það ekki af prinsippástæðum því þessir aðilar borga sennilega stórfúlgur í flokkssjóði Sjálfstfl. til að halda gömlu vélinni gangandi til sóknar gegn kjörum alþýðunnar á Íslandi. Í þriðja lagi hafði Alþfl. það líka að markmiði að lækka verðlag með lækkun söluskatts og fleiri aðgerðum. Virðisaukaskatturinn hefur í tíð Alþfl. orðið sá hæsti í veröldinni. Núna 24,5%. Og þegar við framsóknarmenn leggjum fram skynsamlegar tillögur, alhliða í skattamálum og gerum tillögu um að það sé hægt að lækka virðisaukaskattinn niður í 23% þá kemur ekki einn einasti krati í ræðustól Alþingis og tekur undir slíkt. Í fjórða lagi hefur Alþfl. sagt að hann vilji lækka skuldabyrði húsbyggjenda og þá sérstaklega yngri kynslóðarinnar. Ég hygg að þjóðinni sé það ljóst að Alþfl. hefur í þessum efnum brugðist. Í tíð núv. ríkisstjórnar hefur myndast nýr misgengishópur. Fyrsta verk þessarar ríkisstjórnar var vaxtahækkun til fjármagnseigenda sem gerð var með handafli vegna þess að þeir hétu að standa með þessum hópi í kosningabaráttunni síðustu. Þeir hækkuðu grunnvextina um 2,5% sem gerði það að verkum að afföll af húsbréfum jukust stórlega. Afföll urðu það mögnuð á árinu 1991 að 1 millj. af hverjum 4 sem húsbyggjandinn eða húskaupandinn hér í borginni eða um allt land átti að fá til þess að kaupa eða byggja húsið sitt varð aldrei hans. Hún fór í afföllin, hún féll peningaeigendunum í hendur. Ég hef margspurt félmrh. og aðra ráðherra hvort þeir hafi einhver áform um að koma til móts við þennan hóp sem svo illa varð úti í þessum ráðstöfunum vegna þessara aðgerða ríkisstjórnarinnar. Ég veit ekki, hv. þm., hvað ég á að vera að elta svo sem ólar hér við Alþfl. því mér sýnist að hann stefni að því fyrst og fremst að jarða sjálfan sig. Því hver getur kosið og stutt flokk til áhrifa sem í engu fylgir sínum prinsippum, horfinn frá öllum jöfnuði og lætur það vera sitt aðalmarkmið að koma fólki sínu á stallinn, í góð embætti. Sjálfsagt fer það svo að þessari fjárlagagerð lýkur hér þar sem fjmrh. brosir og segir: Hallinn verður bara 10 milljarðar, þeir höfðu spáð 20 --- og þykist sæll. En þetta þýðir það að svo mörg önnur mikilvæg markmið eru í stórkostlegri hættu og íslensku atvinnulífi og launafólki er ekki meiri hætta búin af neinu en því að svo illa sé haldið á ríkisfjármálunum að öllum öðrum málefnum þjóðfélagsins sé stefnt í verulega hættu. Það vantar ekki að fjmrh. er hressilegur þegar hann stendur á erlendri grund og ég hygg reyndar að þessi lina fjárlagagerð hans hér eigi eftir að valda meiri vandræðum en við gerum okkur grein fyrir. Eitt höfuðvandamálið á tímabili þessarar ríkisstjórnar hefur verið atvinnuleysið. Í fyrsta sinn á lýðveldistímanum glímum við Íslendingar við gífurlegt atvinnuleysi þar sem 4--5% þjóðarinnar fá ekki atvinnu. Þetta eru afleiðingar af stefnu ríkisstjórnarinnar og stefnuleysi á mörgum sviðum. Þetta hefur valdið því að tekjur ríkissjóðs hafa einnig minnkað verulega. Þess vegna óttast ég það kannski að þessi lini hæstv. fjmrh. verði valdur að því að vextirnir springa í andlitið á ríkisstjórninni á nýjan leik, eftirspurnin eftir fjármagninu er mikil. Lífeyrissjóðirnir og stóreignamennirnir á fjármagni þekkja þessa stöðu og vita að þeir þurfa ekki að þrýsta mikið á til þess að vera komnir á nýjan leik á sömu kjör og ríkisstjórnin setti þá á á sínum fyrstu mánuðum. Hæstv. fjmrh. talaði fyrir stuttu á fjármálaráðstefnu EFTA- og EB-ríkjanna úti í Brussel og þar sagði hann, með leyfi hæstv. forseta, þegar hann var að hrósa sér af ríkisstjórninni: ,,Þrátt fyrir þennan árangur stendur ríkisstjórnin enn frammi fyrir því að feta einstigið milli þess annars vegar að draga varanlega úr ríkisútgjöldum og minnka þar með hallann á ríkissjóði og hins vegar nauðsyn þess að auka hagvöxt og atvinnu nú þegar. Ég er viss um að flest ykkar kannast við það ástand sem ég var að lýsa, [segir hann] hinir hagrænu og félagslegu þættir eru svipaðir í öllum löndunum. Af því leiðir að aðgerðir til úrlausnar hljóta að verða um margt líkar. Í þessu samhengi tel ég miklu máli skipta að stefnan í ríkisfjármálum sé trúverðug þar sem hún hefur áhrif á atvinnulífið, stuðlar að lækkun vaxta og leggur þannig grunn að auknum hagvexti og minna atvinnuleysi í framtíðinni. Að mínu mati er þessi stefna árangursríkust gegn atvinnuleysi þegar til lengri tíma er litið. Mikilvægustu skilaboð þessa fundar eiga að vera að halli á ríkissjóði í dag valdi atvinnuleysi á morgun.`` Þegar hæstv. fjmrh. er kominn á erlenda grund gerir hann sér grein fyrir því að hann situr á þeirri tímasprengju og stjórnar fjármálum Íslendinga með þeim hætti að það eru miklar líkur á því að hér eigi enn eftir að auka á þá hörmung að atvinnuleysið vaxi. En hér heima lætur hann sér nægja að sumarið sé notað svo illa að engar raunverulegar tillögur verða til í þessum efnum. Þetta er sorgleg staða og þessi hæstv. fjmrh. ætti við þessar aðstæður að hafa vit á því að segja af sér. Ég hef ekki hugsað mér að halda hér öllu lengri ræðu en ég vil að lokum leggja á það áherslu að Morgunblaðið hefur gerst bandamaður Framsfl. í því að berjast við ríkisstjórnina. Morgunblaðið spyr stærstu spurningar af mestu hreinskilni sem ég hef séð í Morgunblaðinu um langan tíma: Hvers konar stjórnarhættir eru þetta? Þar eru þeir að ræða um að ríkisstjórnin sé að fara rangar leiðir. En ég vil leggja áherslu á það að lokum að það er einn hugur í þinginu um það að öll matvæli og nauðsynjar heimilanna á Íslandi eigi að vera í lægra skattþrepi. Deilan stendur aðeins um eftir hvaða leiðum á að ná þessum árangri. Við teljum að við náum því best með því að greiða inn á heildsölustigið niðurgreiðslur sem þessu nemur og koma peningum að auki í gegnum barnabótaauka, vaxtabætur og fleira til láglaunafólksins og barnafjölskyldnanna. Þetta leggjum við aðaláherslu á og auðvitað væntum við þess að sem flestir Íslendingar setjist niður á heimilum sínum, á vinnustöðum, hafi samband við stjórnmálamennina, lesi forustugrein Morgunblaðsins og gangi í lið með Framsfl. því leið okkar er leið til þess að koma til móts við barnmargar fjölskyldur og láglaunafólkið á Íslandi.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðni Ágústsson fór aðeins yfir stefnufestu Framsfl. í virðisaukaskattsmálum. Mig langar að spyrja hann í ljósi þess að það er rétt ár síðan flokkurinn mótaði þá stefnu að hafa tvö þrep í virðisaukaskatti, hvort þessi stefna sem flokkurinn boðar nú muni duga eitthvað lengur. Ef svo er þá langar mig líka að vita hvort Framsfl. er tilbúinn að lofa því hér og nú að komist hann til valda eftir næstu kosningar þá muni hann afnema þetta vitlausa kerfi sem hann talar nú gegn og fara í aðeins eitt þrep og þar af leiðandi verði þetta á kosningaskrá flokksins í næstu kosningum.

Hæstv. forseti. Ég hygg að stefnufesta Framsfl. sé augljós í þessu. Á síðasta miðstjórnarfundi ræddum við þetta nokkuð við flokksmenn og erum tilbúnir að fylgja því enn betur eftir. Það er ekkert að því í mikilvægum málum sem snerta ríkisfjármál, sem snerta láglaunafólkið á Íslandi, að hafa vit til þess að þora að endurskoða afstöðu sína. Það á að vera eitt aðalatriði stjórnmálamannsins að þora að horfast í augu við það sem hann sjálfur hefur sagt, vera vitrari á morgun en hann var í gær. Því miður hefur íslenska þjóðin allt of oft búið við það að menn festa sig niður á vitlausar ákvarðanir og hér er það að gerast að Sjálfstfl. og Alþfl. viðurkenna gegn vilja sínum að þeim er nauðgað til þess að taka þá afstöðu að gefa skattsvikurunum ný færi á íslenskri þjóð sem er óþolandi fyrir framtíðina.

Hæstv. forseti. Ég spurði mjög einfaldrar spurningar. Ég spurði einfaldlega hvort þessi stefna flokksins mundi gilda í næstu kosningum eða hvort það á virkilega að vera svo, eins og hv. þm. var að segja hér, að þeir mundu endurskoða afstöðu sína og það verði kannski komin önnur stefna eftir nokkrar vikur. Mig fýsir að vita og ég er alveg klár á því að þjóðina fýsir að vita hvort flokkurinn ætlar að halda við þessa stefnu. Hann getur varla viðhaldið þessu snarvitlausa kerfi, eins og hann kallar það, sem er verið að setja á hér nú. Þannig að það er mjög æskilegt að það komi alveg skýrt fram og ég trúi því ekki að framsóknarmenn séu eitthvað feimnir við að viðurkenna það, að komist þeir til valda þá muni þeir hverfa aftur til eins stigs, eins þreps í virðisaukaskattkerfinu. Ég tel að það eigi alveg skilyrðislaust að segja þjóðinni frá því að þetta verði stefnumál flokksins í næstu kosningum og þá viti fólk að hverju það gengur.

Hæstv. forseti. Ég er sannfærður um, hv. þm., að við framsóknarmann munum ná samstöðu um þetta mál með þessum hætti og málið nái þeim hljómgrunni innan Framsfl. að það muni vera í stefnuskrá hans. Enda liggur það fyrir að það er einn vilji í þinginu, okkar vilji, vilji stjórnarflokkanna, um að matvaran verði í lægra þrepi eins og hún er, eins og hún verður, allar mikilvægustu nauðsynjar heimilanna.  ,,Við framsóknarmenn erum ekki þeir þöngulhausar að við viljum ekki skoða leiðir sem skattrannsóknarstjóri og fleiri hafa bent á að séu skynsamlegri, meira að segja embættismenn fjmrn. Við höfum aldrei lagst gegn því að því sama væri náð með því að greiða niður þessar nauðsynjar á heildsölustiginu eins og gert var. Við teljum að miðað við það sem verið er að gera núna væri það skynsamlegri leið.`` Þannig að í þingflokki Framsfl. er einn hugur og ég er sannfærður um að þetta er það vel skoðað, með færum tæknimönnum á sviði skattamála, að flokksmenn munu sjá að aðrar leiðir eru óskynsamlegri og skapa verulega hættu hvað undanskot og fleira varðar.

Virðulegur forseti. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð um þetta mál. Ég harma að það skuli vera ásetningur stjórnarflokkanna að keyra það áfram á Alþingi því augljóst er að slík ákvörðun er óskynsamleg. Við framsóknarmenn höfum undanfarnar vikur og alveg síðan okkar miðstjórnarfundur var haldinn í haust reynt að halda því fram, eftir því sem við höfum getað, að hér ætti að snúa af leið. Það hefur hins vegar tekið okkur langan tíma að fá öll nauðsynleg gögn í þessu máli og þau hafa ekki verið auðfengin og margt af því sem sagt hefur verið hefur beinlínis verið villandi. Fólk hefur ekki verið upplýst um þetta mál og það er eðlilegt að menn trúi því við fyrstu sýn að það hljóti að vera betra fyrir almenning að hafa 14% virðisaukaskatt á öllum matvælum. En þegar betur er að gáð kemur í ljós að neyslukannanir sýna að matvælin eru álíka stór þáttur í útgjöldum fjölskyldnanna, jafnvel þótt tekjur séu misjafnar. Það á þó ekki við um hæstu tekjuhópana. Þessar staðreyndir tala sínu máli og það er niðurstaða allra sem hafa farið ofan í þetta mál, bæði hér á landi og erlendis að undanförnu, að það sé mun betri leið að beita öðrum tækjum til tekjujöfnunar í samfélaginu og hjá öðrum þjóðfélögum eins og Norðmönnum, Svíum, Bretum og mörgum fleirum. Við erum ekki einir um það að setja fram þessa gagnrýni og ég vil í þessu sambandi koma með enn ein varnaðarorðin. Þann 15. desember 1993 sendi Félag löggiltra endurskoðenda frá sér umsögn um þetta mál. Það er sú stétt í okkar þjóðfélagi sem vinnur mest að skattamálum og í daglegum störfum sínum eru allir þeir aðilar í margvíslegum verkefnum sem snerta framkvæmd skattamála. Hjá þeim starfar nefnd í skattamálum þar sem eru mjög hæfir menn með langa reynslu og góða þekkingu. Þessi nefnd segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Nefndir telur að í frv. felist svo víðtækar og tæknilega flóknar breytingar á lögum um virðisaukaskatt að það sé vart forsvaranlegt að ætlast til þess að þær komi til framkvæmda nokkrum dögum eftir að frv. verður hugsanlega að lögum. Með þeim breytingum sem frv. gerir ráð fyrir væri stigið stórt skref gegn upphaflegum markmiðum skattsins og kostum hans, svo sem hlutleysi hans og öryggi, skref sem erfitt verður að stíga til baka. Framkvæmd kerfisins verður mun erfiðari, hlutleysi skattsins raskast, eftirlit verður flóknara og kostnaðarsamara og meiri óvissa verður um mörkin milli skattskyldu og skattleysis í nokkrum tilvikum. Er hér að nokkru horfið aftur til galla eldra söluskattskerfisins um leið og þessu mikilvægasta tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs er unnið óbætanlegt tjón.`` Þetta eru stór orð, að halda því fram að það standi til að vinna óbætanlegt tjón á tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs. Fagmenn sem hafa lært það í sínu námi að þeir verði að leggja hvað mesta áherslu á hlutleysi og vera varkárir í yfirlýsingum nota ekki mjög oft orðið óbætanlegt tjón. Þetta staðfestir að mínu mati að sú gagnrýni sem við höfum haft í frammi að undanförnu er réttmæt. Ég vildi aðeins að lokum taka það fram að við væntum þess að ríkisstjórnin íhugi þetta mál betur, horfi til baka og horfi sérstaklega fram og hugsi um að hvað svo sem líður því hvað menn vilja gera, þá verður erfitt að stíga skrefið til baka. Ég er hins vegar viss um að það verður reynt að gera það og ég er viss um að við framsóknarmenn viljum standa að því. En það verður líka kostnaðarsamt að stíga skrefið til baka. Og þegar sú ákvörðun verður tekin að stíga skrefið til baka, þá verða menn að meta þann kostnað á móti öllu því tapi sem hefur orðið vegna kerfisins og því tapi sem mun verða til lengri framtíðar. Því þessi ákvörðun er ekki aðeins ákvörðun um kostnað hjá ríkinu upp á 150--200 millj. a.m.k. á ári hverju á næstunni og hundruð milljóna hjá atvinnurekstrinum. Þetta er ákvörðun um að innheimtan muni versna og um það eru allir sammála, ekki aðeins á næsta ári heldur á komandi árum. Þannig að þetta tjón getur orðið að milljörðum áður en upp er staðið. Og þeir aðilar sem hafa gengið hvað lengst fram í því að ásaka okkur framsóknarmenn fyrir aðild að svokölluðu sjóðasukki, eins og það hefur verið orðað svo smekklega af hæstv. forsrh., ættu að líta í eigin barm, því að sú gagnrýni hefur verið óréttmæt. Ég vænti þess að þetta mál verði enn til skoðunar milli 2. og 3. umr. Við teljum að það sé skynsamlegt að nokkurt ráðrúm gefist til þess. Því þó að hér sé umræða í þinginu um að leiðrétta nokkra verstu ágallana af því sem verið er að tala um, þá vil ég taka fram að það eru aðeins smámunir á við allt það sem hér er í húfi. Ég vænti þess að Ríkisendurskoðun sem er tæki Alþingis til þess að viðhalda sjálfstæði Alþingis, til þess að fara ofan í þau mál sem eru teknar ákvarðanir um, ekki síst til þess að slík mistök verði ekki gerð aftur, muni komast að skjótri niðurstöðu. Auðvitað ætti að bíða með þessa lagasetningu þar til þeim athugun væri lokið. En hér eiga ekki að eiga sér stað sjálfstæð og fagleg vinnubrögð. Hér á að vaða áfram út í myrkrið og slökkva ljósin. Ég vona hins vegar að þetta verði tekið til athugunar milli umræðna. Öll rök hníga í þá átt og við sem flytjum breytingartillögur í 2. minni hluta efh.- og viðskn. munum draga þessar breytingartillögur til baka til 3. umr. þannig að ráðrúm gefist til þess að fara betur yfir málið. Ef ekki næst neitt samkomulag á því stigi, þá munum við að sjálfsögðu ganga til atkvæða um þær breytingartillögur. Það verður atkvæðagreiðsla sem þjóðin mun fylgjast með, það vitum við. Ég held að það muni koma í ljós að þær tillögur eru þær skynsamlegustu í stöðunni og það væru mikil mistök ef menn kæmust að raun um það eftir nokkra mánuði því þá er skaðinn skeður og þá verður erfitt að ganga til baka eins og nefnd löggiltra endurskoðenda kemst að niðurstöðu um.

Herra forseti. Framsóknarmenn hafa verið stuðningsmenn þess að tvö þrep væru í virðisaukaskatti, matur og menning væri í lægra þrepi og önnur vara í efra þrepi. Þegar virðisaukaskattskerfið var tekið upp féllumst við á þá málamiðlun að innlend matvælu yrðu sett í neðra þrepið með þeim hætti að þau yrðu niðurgreidd og í reynd væri þar um 14% virðisaukaskatt að ræða. Þetta var gert þá til samkomulags þeirra stjórnarflokka, stutt sérfræðingaliði sem hélt því fram að virðisaukaskattskerfið væri sjálfstætt skattkerfi. Annaðhvort hefðu menn virðisaukaskatt eða menn hefðu hann ekki sem kerfi. Við höfum misháan tekjuskatt til tekjujöfnunar og við trúðum því að það væri mjög mikill munur á neyslumynstri manna hvað matvæli snerti eftir því hvort þeir væru láglaunamenn eða hvort þeir væru með tiltölulega há laun. Það verður að segjast eins og er að það kom mér mjög á óvart að sjá sett upp dæmi þess efnis að samkvæmt neyslukönnunum væri munurinn á þessu sá, væri horft á allan þorra manna, ekki þá alhæstu toppa í launum, að lægsti hópurinn væri með um 20% af sínum ráðstöfunartekjum, útgjöldum sem færu í matvæli, en sá hæsti um 24%. Ég þurfti að láta segja mér það tvisvar að þetta væri rétt. En þetta eru þær niðurstöður sem blasa við. Mér er sagt og það þori ég ekki að fullyrða, því það hef ég ekki skjalfest, að hjá ASÍ hafi menn notast við það að hjá lágtekjumönnum hér færu upp í 46% í matarinnkaup. Það er mikil nauðsyn að fá úr því skorið með neyslukönnunum, hvor aðferðin, hvor niðurstaðan er rétt því að þar skilur í sjálfu sér algerlega á milli. Ef það er rétt að 46% hjá stórum hópum heimila í landinu fari í matvælakaupin, þá er hægt að segja að virðisaukaskatturinn með tveimur stigum sé til tekjujöfnunar. Sé það aftur á móti svo að skekkjan sé aðeins á milli 20 og 24%, þá er miklu ódýrara að nota þá aðferð að hafa eitt virðisaukaskattsþrep og endurgreiða, því það er vitað að það kostar stórfé í auknu eftirliti að fylgja því eftir að hafa tvö þrep í virðisaukaskatti. Hversu mikið þarf að setja í slíka aðgerð og slíkt eftirlit ætla ég ekkert að fullyrða um. En við viljum ekki leggja á skatta, allir, trúi ég, sem eru þannig að það þarf að kosta mjög stóru til að fylgjast með þeim. Við viljum helst að það sé hægt með tiltölulega skilvirku eftirliti að standa sómasamlega að þeim hlutum. Nú er það á allra vitorði að matarskattur sem slíkur er hreint ekki vinsælt fyrirbrigði. Það má því hverjum heilvita manni vera ljóst að Framsfl. lætur sig ekki dreyma um neinar vinsældir út á það tiltæki að taka nú ákvörðun í þá átt að leggja til að það verði hætt við að færa erlend matvæli niður í 14%. Við erum ekki trúaðir á að það sé hægt hókus, pókus að segja: Þetta er vinsælt mál, þetta slær í gegn. Ég hef ekki trú á því. En í hvaða stöðu erum við? Við erum í þeirri stöðu að hæstv. fjmrh. er búinn á tveimur árum að skapa halla á ríkissjóði upp á 20 milljarða. Hæstv. fjmrh. er á þessu ári með fjárlagafrv. sem gerir ráð fyrir 10 milljarða halla. Það væri bjartsýni að gera ráð fyrir því að hæstv. fjmrh. slyppi með minna en 40--50 milljarða halla á sínum stjórnarferli með sömu stefnu. Það er nú einu sinni svo að við framsóknarmenn erum ekki meiri kjarkmenn en það að þetta gerir okkur hreinlega hrædda. Þetta er slík ævintýrasigling að ég held að það sé betra að fara á bíl bremsulaust niður Kambana en að sitja við það farartæki þar sem svona er farið að. Það er ekkert nýtt að sitt sýnist hverjum í þessum sal og sérhver aðili notist við þá vitsmuni sem honum eru gefnir til að taka sínar ákvarðanir. Hæstv. fjmrh. var settur í þennan stól út á þá vitsmuni sem hans flokksbræður töldu að hann hefði. Svo var gert samkomulag. Samkomulag við ASÍ og VSÍ --- um hvað? Um að hæstv. fjmrh. megi ekki nota sína vitsmuni í skattamálum. Þeim skuli stungið undir stól og vitsmunir hvers dregnir upp í staðinn? Forseta ASÍ og vitsmunir framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambandsins, Þórarins V. Þórarinssonar. Það er nú svo. Í hvaða kokteilhlutföllum? spyrja menn e.t.v. Ég veit ekki hvort það eru helmingaskipti, helmingurinn frá Benedikt og helmingurinn frá Þórarni. Við höfum engar upplýsingar um það, almennir þingmenn. Það getur verið að þetta sé meira að segja 99% frá öðrum. Þá væri niðurstaðan sú að hæstv. fjmrh. sem í upphafi fór af stað í þeirri trú að hann mætti notast við eigin vitsmuni situr uppi með það að í skattamálum á hann að notast við vitsmuni Benedikts Davíðssonar. Eða öfugt, að í skattamálum eigi hann að notast við vitsmuni Þórarins V. Þórarinssonar. Hvernig er þá farið fyrir öðrum? Hæstv. viðskrh. og iðnrh. skrifar grein í Morgunblaðið. Hann kveinkar sér. Hann situr uppi með nákvæmlega sömu örlög. Í skattamálum á hann að notast við vitsmuni Benedikts Davíðssonar og Þórarins V. Þórarinssonar. Og svo kemur sá sem yfirleitt verður aldrei hræddur og ávallt glaður, formaður Verslunarráðsins, hv. 5. þm. Norðurl. v., Vilhjálmur Egilsson. Hann situr í nákvæmlega sömu súpunni. Honum er meinað að notast við eigin vitsmuni í skattamálum. Hann á að notast við vitsmuni Benedikts Davíðssonar og Þórarins V. Þórarinssonar. Og okkur er sagt þótt þögnin ríki, fleiri hafa ekki skriftað opinberlega, að það sé bara heill hópur manna í þeirri stöðu að þó að stjórnarskráin gefi þeim rétt til að fara eftir eigin sannfæringu, að þeir séu ekki bundnir af neinu öðru en eigin sannfæringu, þá sé búið að gera þá að taglhnýtingum eins og farið var með þarfanaut á milli bæja í gamla daga. Þeirra örlög eru bara þau að notast líka við vitsmuni þessara manna í skattamálum. Og nú spyrja menn e.t.v.: Hvernig stendur á þessu? Þá komum við að því að 1938 voru sett lög um stéttarfélög og vinnudeilur og ég er búinn að lesa þessi lög lið fyrir lið. Þessi lög fjalla um kaup og kjör á almennum vinnumarkaði. Þau fjalla um það að það sé heimilt að hafa verkalýðsfélög í landinu sem geri kröfur á hendur atvinnurekendum, semji fyrir hönd launafólks um ákveðna samninga. En félagsdómur hefur dæmt að það sé ólöglegt athæfi, gersamlega ólöglegt athæfi að gera kröfur undir þeim kringumstæðum á einhverja aðra en viðsemjendur, í þessu tilfelli Vinnuveitendasamband Íslands. Þá finna þessir háu herrar það upp að það sé settur nýr liður í samningagerð. Hann er kallaður á fínu máli ,,forsenda fyrir samningum``. Og forsenda fyrir samningum á að vera það að ríkið geri þetta, ríkið geri hitt. Það er forsenda fyrir samningum. Og niðurstaðan er sú að Alþingi Íslendinga, þeir 63 þingmenn sem hér eru og bera alla ábyrgð á skattamálum þjóðarinnar sitja uppi með það að aðilar úti í bæ sem enginn hefur kosið til að semja skattalög fyrir þessa þjóð, enginn dregur til ábyrgðar fyrir skattalög þessarar þjóðar, enginn skammar fyrir halla á ríkisfjármálum, þessir aðilar setja kosti og þeir þurfa ekki að vaka hér í kvöld til þess að ræða þessi mál. Það er náðugt að hafa þá stöðu. Er þá ekki ábyrgð þessara manna stór? Því miður, hún er engin. Ábyrgð þessara manna er engin. Það lögsækir þá enginn fyrir þetta. Sagan mun dæma þá menn eina í þessum efnum sem bera ábyrgð á því að ríkisskuldir Íslands stefna í þá stöðu að velferðarkerfið íslenska hrynur vegna þess að afborgunarbyrði ríkisins og vaxtabyrði ríkisins verður slík að skattheimtan getur aldrei risið bæði undir vaxta- og afborgunarbyrðinni og velferðinni. Verða þá þessir menn úti í bæ ekki sóttir til saka og spurt: Berið þið ábyrgð? Þið gerðuð þetta. Nei, þá fletta menn upp stjórnarskránni, stjórnsýslulögum og þeirri staðreynd að það eru aðeins þeir sem hér sitja sem bera ábyrgðina. Það var einu sinni fjmrh. sem sagði úr þessum stól: ,,Ríkissjóður á fáa vini.`` Ég held að það hafi verið satt. Ríkissjóður á fáa vini. Engu að síður hafði sá fjmrh. þrek til að fylgja því eftir að hallalaus fjárlög væru í þessu landi af því að hann ætlaði að skila starfinu í hendurnar á næsta manni þannig að hann þyrfti ekki að skammast sín fyrir það. En í dag stjórna þessu landi menn sem segja úr þessum stól með kokhreysti, vitna í Jón forna og benda á fagrar ljóðlínur í hans texta: Að halda sitt strik, vera í hættunni stór, að horfa ekki um öxl, það er mátinn. En hvernig skyldi þá sigling Alþfl. vera í skattamálum Íslands? Halda þeir sitt strik, mennirnir sem játa í Morgunblaðinu að þeir séu ekki frjálsir menn þegar þeir greiði atkvæði hér, þeir láti menn úti í bæ stjórna höndum sínum til þess að gera allt annað en þeir vildu sjálfir. Eru það mennirnir sem halda sitt strik? Eru það mennirnir sem eru stórir í hættunni? Nei, það eru litlir menn á spjöldum sögunnar. Ég held að Alþfl. þyrfti að rifja upp gömlu hugsjónirnar og fara að meta það hvort ráðherrastólar eru eilíflega svo mikils virði að það sé hægt að fórna öllum prinsippum til að sitja í þeim. Ég viðurkenni það að þessi þrýstingur er gersamlega óþolandi, þrýstingur frá mönnum utan úr bæ á það hvernig eigi að skipa sköttum þannig að hægt sé að standa eðlilega að því að hafa jafnvægi í tekjum og útgjöldum ríkisins, þessi þrýstingur er gersamlega óþolandi. Það getur vel verið að almennir alþingismenn neyðist til þess að taka upp slaginn fyrir félagafrelsi og því að skylduaðild verði afnumin í verkalýðsfélögunum ef forustumenn verkalýðshreyfingarinnar misnota vald sitt á þennan hátt. Það getur líka verið að það þurfi að kenna forustumönnum vinnuveitenda þá staðreynd að það er engin lausn í vinnudeilum að segja: Við getum ekki borgað þessa hluti. Ríkið á að borga þá. Það verður að vera skilningur á því að hér hefur hver við sitt vandamál að glíma. Framsfl. lætur sig ekki dreyma um neinar vinsældir af þeim tillögum sem hann hefur lagt fram á þessu þingi um skattamál. Við höfum vissulega þá sögu eins og komið hefur fram hjá hv. þm. Inga Birni Albertssyni að við höfum trúað því að það væri skynsamlegt til tekjujöfnunar í landinu að hafa tvö þrep. En þegar okkur er bent á þá staðreynd að samkvæmt neyslukönnunum er þetta rangt, sú leið er skynsamlegri að endurgreiða fé til barnmargra fjölskyldna og þeirra sem minna mega sín frekar en rjúfa það kerfi með tveimur þrepum og nota niðurgreiðslur á innlend matvæli til þess að halda þeim áfram í 14%, þá hljótum við að verða sem einstaklingar, sem þingmenn og flokkur að gera það upp við okkur. Við höfðum ekki nægileg gögn í höndunum til þess að standa að því að halda því fram að það væri örugglega betra að hafa þrepin tvö. Í það minnsta er lágmarkskrafa hjá okkur í dag að fara fram á það að neyslukönnun fari fram til að fá úr því skorið. Eru það 46% af útgjöldum heimilanna sem fara í matarkaupin? Eru það 20% eða 24% eins og okkur hefur skilist að væri hið rétta? Sumir trúa því að það sé svo gaman að sitja á Alþingi að menn geri það af gamni sínu að ætla að tala laugardagskvöld í staðinn fyrir að vera komnir heim. Menn halda að á bak við slíkt sé e.t.v. sú hugsun að menn af einhverri sérstakri ástæðu líti svo á að þetta sé það skemmtilegasta sem þeir geta aðhafst. Svo er ekki. En alvara þess máls að láta sér detta það í hug að hafa fyrst rekið ríkissjóð með 20 milljarða halla á tveimur árum, leggja nú fram frv. um 10 milljarða halla og gá ekki að sér í þeim efnum, að vera búnir að brjóta niður tekjustofnakerfi ríkisins að því leyti að virðisaukaskatturinn verður miklu kostnaðarsamari í eftirliti ef þessi breyting fer fram heldur en með því móti að hafa hann í einu þrepi. Við framsóknarmenn og sá sem hér stendur barðist fyrir því að sjóðvélar yrðu teknar upp alls staðar þar sem virðisaukaskatturinn átti að innheimtast í verslunum og hjá fyrirtækjum. Hvers vegna? Vegna þess að þær eru innra eftirlit, sams konar eftirlit og eigandinn notar til að fylgjast með sínu starfsfólki. Það mundi kosta strikamerkingar á alla vöru sem færi í gegnum þessa kassa ef eitthvert öryggi ætti að vera í því að hafa tvö þrep í verslununum. Ég ætla ekki að bera það á neinn að þeir séu sakamenn í þeim efnum að þeir séu að stunda skattvik eða slíka hluti. Sérhver er saklaus nema annað sé sannað. Það er meginregla í öllu slíku. En vel að merkja, við skulum gera okkur grein fyrir því að virðisaukaskatturinn er það mikil skattheimta, yfir 24%, að ef einn fær að stinga þessum peningum að verulegum hluta í sinn vasa undir því yfirskini að hann sé að selja varning á 14%-skalanum en hinn lendir í að greiða þá erum við að skapa þann samkeppnisójöfnuð að það er tímaspursmál hvenær sá heiðarlegi lendir undir eða neyðist til að taka upp sömu hætti. Það er nefnilega skylda þingmanna að standa þannig að málum að sá sem stendur rétt að sínum málum og er heiðurlegur sé ekki fyrir fram dæmdur til að tapa í samkeppninni. Og ég trúi því að jafnt kaupmenn sem aðrir séu þeirrar gerðar að þeir vilji réttlæti og þannig leikreglur að þær stuðli að réttlæti. Auðvitað er það svo að sitt sýnist hverjum eins og ég sagði hér áðan. Vandinn í þessu máli er aftur á móti sá að hver aðilinn eftir annan hefur lýst því yfir að hann gengi ekki frjáls að þeim kosningum sem fara fram um skattamál. Hann væri undir þeim þrýstingi eða þeim samningum eða hvað sem menn vilja kalla það, frá aðilum úti í bæ sem vissulega bera mikla ábyrgð á sínu sviði en bera enga ábyrgð á skattamálum þjóðarinnar, bera enga ábyrgð á hallanum sem hér hefur verið, að þessir menn eigi að ráða. Ég man eftir því einu sinni og nú ætla ég að bæta því við, þetta er ekki í fyrsta skipti sem svona þrýstingur hefur verið. Ég hef setið sem stuðningsmaður ríkisstjórnar og stundum verið arfavitlaus yfir þeim árangri sem menn hafa náð í þessum þrýstingi. Einu sinni var það baráttumál ASÍ og VSÍ að lækka tolla á bílum mjög mikið. Þeir lækkuðu ekki skattheimtuna í landinu nokkurn skapaðan hlut. Hún var sama prósenta af þjóðartekjum. Almenningur var látinn borga sömu heildargjöldin. En þeir lækkuðu skattana af bílunum. Svo var farið af stað og sett kílógjald á bíla. Og ég ætla að fullyrða það úr þessum stól að kílógjaldið á bíla er hæsti eignarskattsstofn, hæsti eignarskatturinn sem greiddur er í þessu landi, hæsti eignarskattur. Hann er það óréttlátur að maður sem á bíl sem er kannski 30 eða 40 þús. kr. virði þarf að borga himinhátt hlutfall af þessu verðmæti í skatt til ríkisins vegna þess að menn töldu það ekki rétt einhverra hluta vegna, e.t.v. menn sem vildu kaupa sér nýja bíla úr röðum samningamannanna að sá sem keypti dýra bílinn borgaði þetta. Byrðin var færð til í þjóðfélaginu yfir á þá sem minna mega sín. Það er söguleg staðreynd. Það er það sem stendur eftir. Herra forseti. Mér er ljóst að það hefur verið mikið álag á þinginu í þessari viku og mikið álag á forseta. Þess vegna stytti ég mál mitt. En það er hægt að taka hér umræðuna í beinu framhaldi af þessu lið fyrir lið og rekja dæmi um mistökin í skattheimtunni á Íslandi vegna þess að þeir sem ábyrgðina bera hafa látið draga það vald úr höndum sér og gleymt því að þeir einir bera ábyrgðina. Það þýðir ekkert að segja: Hinir sögðu mér að gera þetta.