Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag, þ.e. þar til umræðum um dagskrármálið er lokið.

Forseti vill tilkynna að þar sem fimm hv. þingmenn hafa beðið um orðið undir dagskrárliðnum Störf þingsins mun forseti haga umræðunni þannig að hann gefur hv. þingmanni orðið og síðan þeim sem hann vill eiga orðastað við og svo koll af kolli.

Frú forseti. Í byrjun mánaðarins fór fram kynning fyrir þingflokkunum á samningnum um Icesave-reikningana og þá tóku báðir stjórnarflokkarnir ákvörðun um að styðja þann samning og heimila ríkisstjórninni að skrifa undir samninginn án þess að hafa séð hann. Mig langar til að spyrja hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, formann þingflokks Samfylkingarinnar, hvort þingflokkur hans muni skipta um skoðun í þessu máli eftir að hafa kynnt sér samninginn að nýju og fengið að sjá smáa letrið í samningnum, sem er mjög alvarlegt, og hvort menn þurfi þá að ganga aftur til samninga og hvort það hafi verið mistök að heimila fjármálaráðherra að skrifa undir samninginn.

Frú forseti. Það er rétt að fyrir nokkrum vikum kynntu fulltrúar úr samninganefndinni samningsdrögin fyrir þingflokki Samfylkingar. Í gær funduðum við tvisvar um málið með sérfræðingum úr samninganefndunum og sérfræðingum úr ráðuneytunum sem hafa fjallað sérstaklega um málið. Það er alveg ljóst eins og fram kom að það þarf að ljúka þessum málum með einhverjum viðunandi hætti. Núna kemur til kasta þingsins að kalla eftir öllum upplýsingum um þessi mál og fá alla þá færustu sérfræðinga sem í boði eru hérlendis og erlendis til að fullvissa þingmenn um að þetta sé skásta leiðin í erfiðri stöðu. Þá þurfa öll gögn að liggja fyrir. Það hefði verið miklu heppilegra að t.d. öll gögn og samningurinn sjálfur hefði komið fram fyrr þannig að umræðan hefði mátt ganga fyrr fram um efnisinnihald samningsins. Síðan kemur það náttúrlega í ljós þegar upp er staðið og eftir umfjöllun þingnefnda og þingsins hvernig þingið greiðir atkvæði um samninginn, en það kom ekkert annað fram innan okkar þingflokks en að þingmenn teldu að þetta væri sú leið sem væri skást að fara í þessari erfið stöðu. Nú tekur við umfjöllun um samninginn, þannig að fólk geti leitað eftir málefnalegri fullvissu um að þessi leið sé fær og það hefur ekki komið annað fram en að svo sé.

Virðulegi forseti. Ég óskaði eftir að ræða tvö mál við hv. þingmann og formann iðnaðarnefndar og ég reikna þá með að ég megi koma upp tvisvar ef tími verður til. Ég ætla að byrja á því að spyrja aðeins út í raforkulög og ástæðan er m.a. sú að um daginn fór fram umræða sem hæstv. iðnaðarráðherra tók þátt í. Það sem ég er að velta fyrir mér er að þar kom fram að nefnd væri að endurskoða raforkulögin og hún mundi skila af sér í árslok 2010. Ég gerði þá athugasemd eða spurði hvort það kæmi ekkert fyrr frá nefndinni. Ráðherra vildi meina að svo væri. Mig langar að spyrja formann iðnaðarnefndar hvenær hann geri þá ráð fyrir að við sjáum einhverja tillögu varðandi breytingar á raforkulögum og þá er ég fyrst og fremst að hugsa um það sem kemur fram m.a. í athugasemd frá Fjárfestingarstofu í minnisblaði til iðnaðarnefndar. Þar er rætt um að það sé frekar þröng skilgreining á raforkunotendum og ekki hugsað til minni notenda og slíkt. Því velti ég fyrir mér hvenær við munum sjá breytingu á því sem gerir ráð fyrir að annaðhvort verði lækkuð þau viðmið sem miða við notendur svokallaðs stórnotendataxta, sem er 14 megavött, eða verður búin til einhver millibilsleið þar sem þeir t.d. sem nota 7–14 megavött verða skilgreindir með einhverjum sérstökum hætti o.s.frv.? Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að þessari vinnu verði hraðað hið fyrsta.

Forseti vill geta þess að ef hv. þingmaður óskar eftir að taka til máls að nýju þarf hann að kveðja sér hljóðs eftir að hann hefur lokið máli sínu, þannig að ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður vilji að ég færi hann á mælendaskrá og forseti mun bæta honum þar við.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir þessa þörfu fyrirspurn. Það er rétt sem kemur fram í máli hv. þingmanns að skipuð hefur verið nefnd á vegum iðnaðarráðuneytisins til að endurskoða ákvæði raforkulaga í samræmi við ákvæði til bráðabirgða við raforkulög, nr. 65/2003. Samkvæmt lögunum á þessari endurskoðun að vera lokið fyrir 31. desember 2010 og eitt af þeim viðfangsefnum sem nefndin hefur fengið til skoðunar er einmitt þetta atriði sem hv. þingmaður nefnir, hvort það sé tilefni til að gera breytingar á því fyrirkomulagi sem hefur verið í raforkulögum okkar að þar séu bara tvær skilgreiningar, annars vegar almennir notendur og hins vegar stóriðjan. Ég get staðfest að þetta er eitt af því sem þessi nefnd mun taka til skoðunar. Hún hefur reyndar þau fyrirmæli að flýta sérstaklega skoðun á þeim þáttum sem lúta að því hvernig hægt sé að auka gjaldeyristekjur og atvinnusköpun í samfélaginu og mun eiga að skila tillögum um það efni hið fyrsta, þ.e. fyrir ágústlok á þessu ári, 2009.

Frú forseti. Það var með sorg og samúð í hjarta sem ég horfði á frétt um Björn Mikaelsson sem reif húsið sitt á þjóðhátíðardaginn okkar. Fréttin birtist í Kastljósinu í gær. Lánið á húsinu hans hafði farið úr 34 millj. kr. í 76 við hrun bankanna og hann sá í rauninni ekkert annað úrræði eins og hann orðaði það, „bankahrunið er hryðjuverk og ég framdi skemmdarverk á móti“, sagði Björn. Í tölvupósti frá forstjóra Kaupþings til starfsmanna segir hann að úrræði ríkisstjórnarinnar dugi ekki til og stjórnvöld hafi ítrekað sagt að ekki standi til að lækka skuldir heimilanna með flötum niðurskurði. Það blasi hins vegar við að þau úrræði sem þegar hafa verið kynnt muni ekki duga eða séu of þung í vöfum til að gagnast nægilega vel. Því hefur bankinn ákveðið að leita nýrra leiða og er að kynna þær leiðir fyrir stjórnvöldum. Ég hefði mikinn áhuga að heyra frá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur hvort hún sé sammála því að það sé jafnvel nauðsynlegt að gera breytingar á lögum um greiðsluaðlögun eða hvort það sé eðlilegra að bankarnir móti sína eigin greiðsluaðlögunarleiðir eða leiðréttingu á lánum. Telur hv. þingmaður ekki að það sé hætta, ef bankarnir fara sjálfir að gera þetta fyrst ríkisstjórnin virðist vera óviljug til að taka á þessum vandamálum, á skorti á gagnsæi og jafnvel spillingu og misnotkun vegna vinatengsla og er ekki einmitt ástæða fyrir þingnefndir að taka þetta mál upp, að taka upp lögin um greiðsluaðlögun, eins og m.a. einn stjórnarliði, hv. þm. Lilja Mósesdóttir, benti á fyrir nokkrum vikum síðan?

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn. Auðvitað er mjög mikilvægt að grannt sé fylgst með og það sé stöðugt endurmat á þeim úrræðum sem gripið hefur verið til vegna skuldavanda heimilanna. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að ástæða er til að fylgjast sérstaklega grannt með því hvernig greiðsluaðlögunin virkar því að ef hún er ekki að virka og virkar ekki nógu hratt og nógu vel fyrir fólk þá þarf að komast að því hvers vegna það er. Þetta úrræði hefur virkað gríðarlega vel í nágrannalöndum okkar og það getur vel verið að við höfum farið einhverja aðra leið. Ef svo er að þetta er ekki að virka þá þurfum við að skoða það. Ég get alveg tekið undir að það sé eðlilegt að þingnefndir geri það og þingmenn en ég vil minna á að í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er ákvæði um það að í kjölfar úttektar Seðlabankans á skuldastöðu heimilanna, sem var kynnt held ég í síðustu viku, muni fara fram sérstakt heildarmat á þörf fyrir frekari aðgerðir og tillögur verði unnar í kjölfar úttektarinnar. Ég veit ekki betur en þessi vinna sé að fara af stað þessa dagana og það er eðlilegt að þingið fylgist grannt með henni og taki þátt í henni. Mér er kunnugt um að í hv. félagsmálanefnd var fyrir skömmu farið mjög rækilega yfir þetta úrræði um greiðsluaðlögun. Það er rúmur mánuður síðan greiðsluaðlögun fasteignaveðlána tók gildi og á mánudaginn var tók gildi reglugerð sem heimilar að skuldaniðurfelling sé ekki skattskyld sem er þá miklum mun einfaldara úrræði og bankarnir geta notað. 

Frú forseti. Mig langar að kveðja mér hljóðs um störf þingsins. Ég er enn þá alveg rasandi hissa á þeim vinnubrögðum sem ég verð var við í þinginu. Seinasta og skýrasta dæmið er náttúrlega gærdagurinn þar sem til stóð að framkvæmdarvaldið héldi Icesave-samningnum leyndum fyrir þingi og þjóð þangað til honum var lekið í fjölmiðla og framkvæmdarvaldið varð að bregðast við og láta þingið fá samninginn til skoðunar. Það er ekkert ósvipað með margt annað sem gert er í þinginu. Það er verið að vinna í nefndum hver ofan í aðra. Maður á stundum að vera á þremur nefndarfundum í einu eða á fundum á vegum framkvæmdarvaldsins. Það er ekki eitthvert náttúrulögmál að þetta þurfi að vera svona, frú forseti, þetta er spurning um skipulag og vinnulag og það er mjög einfalt mál fyrir Alþingi Íslendinga að fá einfaldlega sérfræðinga í tímastjórnun til að skipuleggja starfsemi þingsins. Það veitir ekki af því.  Ég verð vitni að vinnubrögðum sem mér hugnast ekki og eru til vansa því að ég sé löggjöf sem er afgreidd á hundavaði. Þingmenn geta gert grín að því, ef þeim sýnist svo, en þetta er þeim að kenna og þetta er þeim ekki til sóma. Það er alveg á hreinu. Það sagði mér einn starfsmaður þingsins að þetta hefði aldrei verið svona slæmt og hann þakkaði guði fyrir að Alþingi væri ekki sjúkrahús því að þá væru sjúklingarnir allir löngu dauðir og búið að reka starfsfólkið. Ég segi það með honum og Íslendingar mega kannski vera þakklátir fyrir það að hér eru bara framleidd lög en ekki pylsur því að þá væri kannski verr komið fyrir þjóðinni en ella. En þetta er eitthvað sem ég legg áherslu á og mér finnst að vinnuhópur á vegum frú forseta sem á að bæta störfin á þingi taki sem hraðast til starfa og reyni að koma almennilegu skikki á störfin, þannig að vinnan verði unnin skipulega af því að þannig afköstum við einfaldlega meiri og betri vinnu.

Forseti vill geta þess að starfshópur forseta um breytt vinnulag hefur þegar hafið störf. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil fá að taka aðeins þátt í þeirri umræðu sem hv. þm. Pétur H. Blöndal átti frumkvæði að við hv. þingmann og þingflokksformann Samfylkingarinnar Björgvin G. Sigurðsson áðan um Icesave-samninginn. Hv. þingmaður sagði að það kæmi í ljós eftir vandlega yfirferð á þinginu hvernig þingflokkur Samfylkingarinnar mundi greiða um hann atkvæði. Í umræðu hér fyrr í mánuðinum um margumrætt minnisblað við Hollendinga, sem formaður samninganefndarinnar sagði að hefði elt samninganefndina eins og draugur allt ferlið, kallaði hæstv. utanríkisráðherra það, með leyfi forseta, „minnisblað um samningsstefnu sem Sjálfstæðisflokkurinn stóð fyrir gagnvart Hollendingum“. Svo vísaði hann síðar í ræðu sinni til þessa „ólukkuminnisblaðs“ við Hollendingana. Hæstv. ráðherra lét að því liggja að þetta hefði verið gert af hálfu ráðherra Sjálfstæðisflokksins við Hollendinga og kom það nokkuð á óvart, og það að starfandi utanríkisráðherra hefði ekki vitað þetta er í sjálfu sér umhugsunarefni og spurning hvort utanríkisráðherrann sem þá var í veikindaleyfi vissi af minnisblaðinu. Það er samt ekki það sem ég ætlaði að spyrja um. Ég ætlaði að spyrja hv. þingmann, formann þingflokks Samfylkingarinnar, hvort aðrir þingmenn Samfylkingarinnar og ráðherrar hafi vitað af þessu minnisblaði á þeim tíma og þá sérstaklega hvort fyrrverandi hæstv. bankamálaráðherra, viðskiptaráðherrann Björgvin G. Sigurðsson, hafi vitað af umræddu minnisblaði þegar það var til og hvort Tryggingarsjóður innstæðueigenda, sem heyrir undir viðskiptaráðuneytið, hafi áritað samninginn án vitundar þáverandi hæstv. bankamálaráðherra.

Virðulegi forseti. Hér stendur til á næstu dögum, ef stjórnarflokkarnir geta myndað einhvers konar meiri hluta sem er alls óvíst, að skrifa undir ríkisábyrgð fyrir hið svokallaða Icesave-lán. Með vöxtum gæti þessi ábyrgð verið allt að þúsund milljarðar, við skulum vona að það fáist eitthvað upp í það, en svona til samhengis nemur það um 60–65% af landsframleiðslu. Það sem meira er, og gæti verið athyglisvert fyrir hv. samfylkingarþingmenn, mun þetta klára Maastricht-skilyrðið um skuldir sem hið opinbera má bera. Evran er þar þá fyrir bí. Þetta var bara til að setja hlutina í samhengi. Í Morgunblaðinu í morgun kemur fram að pólitískur aðstoðarmaður fjármálaráðherra hafi lýst yfir við Morgunblaðið - og ef ég má, með leyfi forseta, ætla ég að lesa upp úr Morgunblaðinu : „Aðstoðarmaðurinn Indriði H. Þorláksson segir við lesendur Morgunblaðsins að líkt og í venjulegum lánaviðskiptum geti eigandi skuldarinnar“ - þ.e. Icesave-skuldarinnar - „sem í þessu tilviki eru bæði Bretar og Hollendingar, farið fram á fjárnám í eigum skuldarans, sem er jú íslenska ríkið, standi hann ekki í skilum.“ Þessi tvö ríki gætu gert fjárnám í gjaldeyrisforða Íslendinga sem eru í þessum löndum. Fjármálaráðherrann segir hins vegar við Fréttablaðið að þetta sé alveg fráleit túlkun. Nú kemur fram mikið misræmi í ummælum þessara tveggja manna um raunverulega aðfararhæfni 

Forseti vill minna hv. þingmann á að tala við hv. þingmenn 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég verð að vísu að hafa fyrirvara á þeim endursögnum á þeim ummælum sem vísað er til því að þau hef ég ekki sjálfur frá fyrstu hendi og auðvitað líka þann fyrirvara að við eigum eftir að taka málið til vandlegrar umfjöllunar í þinginu og þá á ýmislegt eftir að skýrast. Ég hygg þó, eins og hv. þingmaður vísar til málsins, að hér sé fyrst og fremst spurningin um annars vegar hina fræðilegu nálgun og hins vegar hina praktísku. Ákvæði Icesave-samningsins breyta út af fyrir sig engu um aðfararhæfni að eignum Íslands hér á landi. Það er þannig fræðilega að sé ríkið ekki gjaldfært er hægt að sækja það fyrir íslenskum dómstólum. Í praktíkinni er það þannig að ef ríkið er ekki gjaldfært gengur það ekki þannig fyrir sig, heldur fer það til sérstakrar meðferðar og inn í Parísarklúbbinn eins og við þekkjum. Það sem fallið er frá í samningnum lýtur að aðfararstöðunni á erlendri grundu og þá þannig að hægt sé að stefna ríkinu vegna samningsins sem gerður er í því lögsagnarumdæmi sem hann heyrir undir sem er þá England og þá, eftir atvikum, ef ekki hefur verið staðið í skilum, gera aðför að eignum en þó þannig að sérstakir alþjóðlegir samningar, eftir þeim upplýsingum sem ég nú hef, greina best að ýmislegt það sem tilheyrir ríkinu með sérstökum hætti, svo sem sendiráð og gjaldeyrisvarasjóður, sé þar undanskilið. Ég hygg þess vegna að munurinn á þessu sé fyrst og fremst sá að útlegging aðstoðarmannsins, þ.e. svipaðar túlkanir og hv. þingmaður lýsir, nái til hinnar fræðilegu stöðu en hæstv. fjármálaráðherra 

Frú forseti. Mér finnst það mikið ábyrgðarleysi af þingflokki Samfylkingarinnar og hv. þingmönnum stjórnarliðsins að hafa samþykkt að veita fjármálaráðherra leyfi til að skrifa undir þennan samning án þess að fram hafi farið nein vitræn umræða um kosti hans og galla og afleiðingar fyrir íslenska þjóð. Mér finnst of seint að koma núna þegar hæstv. fjármálaráðherra er búinn að skrifa undir samninginn og ætla að ræða um hlutina fram og til baka. Það er búið að skrifa undir samninginn, frú forseti. Mér finnst þetta verulega mikið ábyrgðarleysi hjá báðum þingflokkum stjórnarliðsins, báðum, að heimila þessa undirskrift án þess að hafa séð samninginn. Það er alveg með ólíkindum, frú forseti, að menn skuli vinna svona. Ég hef meira að segja grun um það að sumir ráðherrar ríkisstjórnarinnar, og hér er nú einn staddur, hafi ekki heldur séð þennan samning áður en þeir fólu hæstv. fjármálaráðherra að skrifa undir hann. Það er nefnilega reginmunur á samningi sem er óundirritaður og samningi sem er undirritaður. Meðan samningurinn er óundirritaður geta menn samið aftur, sent sendimennina aftur út og sagt: Þetta er ekki nógu gott. Þessi samningur er ekki nógu góður. Það er mjög einfalt. Það verða að vera í honum einhver hámörk þannig að þjóðin geti greitt þessar skuldbindingar og það séu ekki neinar líkur á því að hún geti farið á vonarvöl.

Virðulegi forseti. Ég ætla að beina smáhugvekju eða spurningu til formanns iðnaðarnefndar, hv. þm. Skúla Helgasonar, en vil byrja á að taka undir þau orð sem Pétur H. Blöndal sagði hér. Það sem ég er að velta fyrir mér varðar olíuleit á Drekasvæðinu. Ég hef verið mjög hugsi yfir þessu, ekki síst eftir að aðili úti í bæ, ef ég má orða það þannig, kom að máli við mig eftir að hafa velt hlutunum fyrir sér. Hann hefur áhyggjur af stöðu þjóðarinnar. Eins er ég hugsi eftir heimsókn manna sem eru að vinna að þessari olíuleit fyrir hönd okkar og fór að velta því fyrir mér eftir þessi samtöl tvö hvort aldrei hefði komið til tals að semja hreinlega við eða kanna áhuga t.d. Norðmanna, Dana, Bandaríkjamanna eða einhverra sem eru búnir að leita að olíu áratugum saman og þekkja þetta eins og lófann á sér. Væri ekki rétt að athuga hvort þeir hefðu hreinlega áhuga á að leigja þetta svæði til olíuleitar? Ef við ætlum okkur á annað borð að vinna þarna olíu, er þá ekki skynsamlegra að leita til aðila sem kunna þetta þannig að það sé hægt að vinna þetta miklu hraðar, koma ferlinu hraðar af stað? Samningar um svona gætu verið margvíslegir. Ein hliðin á þessu gæti verið sú að ef við t.d. ætluðum að semja við Norðmenn mundum við semja bara við þá vegna þess að við vitum að olíulindir eru að tæmast og menn þurfa að fara að huga að þessu og vilja það gjarnan, t.d. Norðmenn. Þeir mundu fá einkarétt á þessu í einhver tiltekin ár, borga okkur nokkur hundruð, eða þúsundir milljarða jafnvel, fyrir leyfið en þegar þeir væru búnir að ná ákveðinni ávöxtun á fjárfestingu sína, t.d. 10% ávöxtun eða eitthvað slíkt, kæmi þetta til okkar aftur. Ég spyr 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir svör við fyrirspurn minni um greiðsluaðlögun ríkisstjórnarinnar. Hún talaði um það að þetta úrræði hefði gagnast vel í nágrannalöndum okkar. Staðreyndin er hins vegar sú að þetta úrræði hefur aldrei verið nýtt fyrir heila þjóð. Aldrei. Og það virðist vera það sem ríkisstjórnin hugsar sér með þessari greiðsluaðlögun. Þegar Norðurlöndin fóru í gegnum sína bankakreppu voru hlutföllin svo miklu betri en eru hjá okkur. Okkar bankakreppa er mun líkari bankakreppunum í Asíu. Það kom nú bara nýlega fram á fundi sem viðskiptanefnd átti við einn af bönkunum að staðan í þeim banka, sem væntanlega er einna best settur af þeim þremur, er upp á tæplega 70% af lánunum í einhvers konar vanskilum. Þetta er mjög sambærilegt við stöðuna eins og hún var í Indónesíu og fleiri Asíulöndum á sínum tíma. Heimtur þar voru kannski um þriðjungur, 30–40%, af þessum vanskilum. Við erum að tala um allt aðra stöðu hér en var í bankakreppunum á Norðurlöndunum. Mér finnst mikið áhyggjuefni að þingmaðurinn telji ástæðu til að bíða og sjá hvernig þetta muni þróast þegar við erum farin að horfa upp á hvers konar örvænting er til staðar hjá almenningi, þegar fólk er farið að leigja sér gröfur og frekar rífa niður húsin sín, ha, en að sitja undir þess konar hryðjuverkum eins og talað er um að bankahrunið sé og aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar. Hins vegar verð ég að segja að lokum að ég minntist aðeins á þetta við formann allsherjarnefndar, hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur, og hún tók 

Forseti vill biðja þingmenn um að virða ræðutíma og óskar eftir því að það sé aðeins einn fundur í gangi í salnum.

Frú forseti. Það er rétt sem hv. þm. Eygló Harðardóttir segir, bankakreppan hér er miklum mun dýpri en aðrar þær sem við berum okkur saman við. Einn mælikvarði á það er töpuð útlán. Töpuð útlán í bankakreppunum á Norðurlöndum, bæði í Noregi og í Svíþjóð, voru einhvers staðar á bilinu 12–15%. Í Tælandi voru þau yfir 20%. Og hvað skyldu þau hafa verið hér í fyrrahaust þegar bankakerfið hrundi? 60%. Af þessu má auðvitað ráða stærðina á bankakreppunni. Ég get einnig tekið undir með hv. þingmanni með það að lög um greiðsluaðlögun voru sett hér við mjög óvenjulegar aðstæður. Við hefðum átt að vera búin að innleiða þetta úrræði í íslenskan rétt fyrir lifandi löngu. Ég leyfi mér að minna á það að frumvörp um það efni hafa komið hér fram áreiðanlega í ein 10–15 ár.  Ég endurtek það sem ég sagði áðan og vitna í góðan samstarfssáttmála eða yfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna um að nú er að fara í gang heildarmat á þörf fyrir frekari aðgerðir vegna skuldavanda heimilanna. Ég bind miklar vonir við það. Það er alveg ljóst í mínum huga að ef lögin um greiðsluaðlögun virka ekki nógu vel - og þá meina ég til þess að fella niður skuldir, það er ekkert um annað að ræða. Greiðsluaðlögunin er til þess að fella niður þær skuldir sem menn geta ekki greitt - verðum við bara að komast fyrir það og 

Frú forseti. Það frumvarp sem við greiðum atkvæði um við 2. umr. hefur tekið veigamiklum breytingum í meðförum hv. efnahags- og skattanefndar og ber að þakka formanni hennar, hv. þm. Helga Hjörvar, fyrir mjög góða samvinnu í nefndinni. Frumvarpið er gjörbreytt og núna felst það í því að það mikla fyrirtæki sem átti að stofna og átti að vera eignarhaldsfélag er orðið ráðgjafar- og samræmingarfélag. Það er staðreynd að fjöldi fyrirtækja í einkageiranum er kominn í eign ríkisins. Það er sú staðreynd sem menn ganga út frá og hér er verið að setja á samræmdar reglur sem tryggja gagnsæi og jafnræði skuldara, og alveg sérstaklega að þegar kemur að því að selja fyrirtæki sé þar gætt samræmis og jafnræðis. Ég segi já við þessari breytingartillögu.

Forseti vill geta þess að ef menn vilja gera grein fyrir atkvæði sínu þurfa þeir að biðja um það áður en atkvæðaskýringar hefjast. Einn hv. þingmaður sem óskaði eftir að fá að gera grein fyrir atkvæði sínu var of seinn, forseti mun engu að síður heimila honum það en áður tekur hv. þm. Helgi H. Hjörvar til máls og gerir grein fyrir atkvæði sínu.

Það er að vísu Helgi Ú. Hjörvar, virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir hlý orð og gott samstarf í efnahags- og skattanefnd um þetta áður mjög svo umdeilda mál, eignaumsýslufélag ríkisins, en það má fyrst og fremst rekja til þeirrar rúmu heimildar sem hæstv. fjármálaráðherra gaf nefndinni við 1. umr. til að fjalla efnislega um málið og gera á því breytingar. Í raun má segja að það sé aftur fært nær því sem var þegar hæstv. fjármálaráðherra flutti það fyrst og þó einkum til þeirra hugmynda sem Mats Josefsson, sá sérfræðingur sem best þekkir til við endurreisn atvinnulífs og fjárhagslega endurskipulagningu fyrirtækja, lagði til við ríkisstjórnina að væri einn mikilvægasti þátturinn í því endurreisnarstarfi sem fram undan er. Það mun auðvitað ráða miklu um velferð okkar á komandi tíð og fer vel á því að það sé mál nr. 1 á Alþingi og mál nr. 1 

Frú forseti. Hér er á ferðinni mjög mikilvægt mál sem getur haft víðtækar afleiðingar fyrir íslenskt efnahagslíf til langs tíma horft. Ég þakka hv. nefndarmönnum fyrir starfið og tel augljóst að mikið og gott starf hafi verið unnið í nefndinni. Mér hefur verið tjáð að málinu verði nú vísað milli 2. og 3. umr. til nefndar enn á ný og ég mæli fyrir hönd margra sjálfstæðismanna sem ákváðu að sitja hjá í þessu máli núna við 2. umr. og við viljum sjá hvort málið taki frekari breytingum milli 2. og 3. umr. í nefndarvinnunni. Mörg okkar telja að ýmislegt þurfi að skoða betur og það sé hægt að vinna þetta mál þannig og þannig verði bundið um hnúta að lágmarki afskipti ríkisvaldsins af íslensku efnahagslífi. Það skiptir miklu máli og því er mikið atriði að vel verði haldið utan um þetta 

Frú forseti. Eins og sumir þingmenn sjá hafa þingmenn Framsóknarflokksins ákveðið að sitja hjá við tillögu um breytingu á þessum lið. Hann fjallar um það hvernig eigi að skipa stjórn félagsins og við framsóknarmenn höfum gert verulegar athugasemdir við það hvernig stjórnin á að vera skipuð. Við viljum fá að sjá miklu faglegra skipunarferli. Hér er kveðið á um það að stjórnin skuli skipuð fimm mönnum og tveimur til vara og skulu þeir kosnir á aðalfundi ár hvert. Ég er ekki viss um hversu mikið fjör verður á þessum aðalfundi vegna þess að þar verður væntanlega bara einn maður, hæstv. fjármálaráðherra. Þó að hann sé ágætur maður mættu alveg vera þarna fleiri. Hann mun þá einn skipa í þessa stjórn. Við teljum fulla ástæðu til að leggja áherslu á að fleiri komi að tilnefningu í þessa stjórn og það verði gert með mun faglegri og ópólitískari hætti.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þetta frumvarp er 118. mál þessa þings á þskj. 155. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um hve mikilvægt verkefni bíður stjórnvalda á sviði efnahagsmála næstu missirin. Þar af er án vafa glíman við ríkisfjármálin einn allra mikilvægasti þátturinn sem lýtur um leið að endurreisn íslensks efnahagslífs. Víðtækar aðgerðir sem snerta jafnt tekjuhlið og útgjaldahlið ríkisfjármála eru því óumflýjanlegar og til þeirra þarf að grípa eigi síðar en nú og er mikið í húfi. Allar athuganir sýna að verði því frestað að takast á við vandann gerir hann ekkert annað en að verða erfiðari úrlausnar síðar og torveldar okkur glímuna svo miklu munar. Þannig má nefna að bara sá kostur að aðhafast ekki á þessu ári mundi auka halla ríkissjóðs um sem næmi hátt í 2% af landsframleiðslu á þessu ári og til mikilla muna á næstu 2–3 árum þar á eftir. Meginmarkmið þess frumvarps sem hér er mælt fyrir er því að mæta hinu mikla tekjufalli og viðbótarútgjöldum sem ríkissjóður hefur orðið fyrir vegna efnahagshrunsins og þá ekki síður vegna þeirra miklu skulda sem það skilur eftir sig. Það er hluti þeirra aðgerða sem eru byggðar inn í fyrirliggjandi áætlun stjórnvalda um að ná jöfnuði í ríkisfjármálum eigi síðar en á árinu 2013. Áætlunin gengur einfaldlega út á það að ná svonefndum frumjöfnuði á árinu 2011 og heildarjöfnuði og nokkrum afgangi á fjárlögum á árinu 2013. Stærðargráða viðfangsefnisins er, mæld á núverandi forsendum, sú að að óbreyttu stefnir í halla á ríkissjóði vel yfir 170 milljarða kr. á þessu ári og það er því bið af þessari stærðargráðu sem við höfum fjögur og hálft ár til að brúa, frá og með miðju þessu ári og til og með árinu 2013. Í frumvarpi þessu er lagt til að lögfestar verði þær breytingar á lögum um tekjuöflun ríkissjóðs og greiðslum úr ríkissjóði sem nauðsynlegar eru til að ná framangreindum markmiðum fyrir yfirstandandi ár, þ.e. að minnka bilið á milli tekna og útgjalda ríkissjóðs um a.m.k. 20 milljarða kr. á þeim seinni helmingi ársins sem eftir lifir. Það ásamt þeim gjaldabreytingum sem nýlega hafa verið samþykktar og afgreiddar af ríkissjóði og tengjast ákvörðunum ríkisstjórnarinnar um lækkun ríkisútgjalda á árinu 2009 er allt hlutar aðgerðanna sem koma til framkvæmda á þessu ári. Með þessu frumvarpi verða lögfestar nauðsynlegar breytingar sem kalla á lagabreytingar annars vegar á tekjuhlið og hins vegar á útgjaldahlið vegna aðgerða sem hefjast frá og með þessum tíma. Að öðru leyti verða fjárheimildir færðar til samræmis við ákvarðanir ríkisstjórnar með fjáraukalögum á síðari hluta ársins. En framkvæmd þeirra hefst nú og unnið verður eftir þeim í ráðuneytum og stofnunum. Aðrar og umfangsmeiri aðgerðir og umfangsmeiri hlutar þeirra áætlana sem nú hafa verið mótaðar koma til framkvæmda á næstu árum eins og gerð verður nánari grein fyrir í skýrslu um áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum sem verður vonandi dreift á Alþingi strax upp úr helgi. Þörfin sem við blasir fyrir aðhaldsaðgerðir til að styrkja afkomu ríkissjóðs er eins og áður segir á árinu 2009 metin upp á a.m.k. 20 milljarða kr. og á árinu 2010 upp á 56 milljarða kr. þar til viðbótar. Umfang aðhaldsaðgerðanna í þeim áformum sem birtast hér í frumvarpinu er hins vegar nokkru meira en sem nemur þessari áætlaðri lágmarksaðlögunarþörf, bæði vegna óvissu í áætlunum um þróun efnahagsmála og ríkisfjármála og eins til þess að sýna að stjórnvöldum er alvara og hafist verður handa strax með einbeittum hætti. Þannig er gert ráð fyrir að afkoma ríkissjóðs batni um ríflega 22 milljarða kr. á þessu ári umfram það sem ella hefði stefnt í og um 64 milljarða kr. á næsta ári verði frumvarp þetta og önnur sem síðar munu koma til að lögum. Er þá miðað við í grófum dráttum að hlutur tekjuöflunar annars vegar og lækkunar útgjalda hins vegar verði á þessum tíma innan markanna 60% og 40%. Útgjaldarammar vegna fjáraukalaga fyrir árið 2009 og fjárlaga ársins 2010 verða settir í samræmi við þetta. Í töflu sem fylgir sem greinargerð með þessu frumvarpi eru þessir hlutir tíundaðir fyrir bæði árin og eins og þar má sjá hefur þessu verið skipt niður á einstaka þætti ríkisfjármálanna þar sem á blaðsíðu 11 gefur að líta að tekjuöflun verður samtals á þessu ári upp á um 13 milljarða kr. vegna ráðstafana sem annars vegar hefur þegar verið gripið til og hins vegar ráðstafana sem eru í þessu frumvarpi. Í rekstri verður aukið aðhald svo nemur 1.800 millj. kr. Það er sparnaðarkrafa á alla almenna rekstrarþætti og stjórnsýslu ráðuneyta upp á 1,5% miðað við ársveltu það sem eftir lifir ársins. Þannig má í raun tvöfalda þá tölu ef menn horfa til þess að þessum sparnaði á að ná á hálfu ári. Menntamálum er hlíft og aðhaldskrafan er upp á 1,2% og í félags- og heilbrigðismálum er aðhaldskrafan upp á 0,75%.  Á árinu 2010 eru þessar tölur allar til mikilla muna stærri. Þannig er tekjuöflun alls áætluð allt að 28 milljörðum. Rekstrarsparnaður er áætlaður upp á 14,2–14,3 milljarða, tilfærslur upp á rúma 11 milljarða og samtals sparnaður í viðhaldi og stofnkostnaði upp á 10 milljarða. Þá er á árinu 2010 aðhaldskrafan í almennum rekstri og stjórnsýslu 10%, 7% í menntamálaútgjöldum og 5% í velferðarþjónustuútgjöldum. Öllum þingmönnum má vera ljóst að hér er í mikið ráðist og þarf mikið til að skila aðgerðum af þessu tagi í hús. Sem fyrr segir er í þessu frumvarpi að finna ýmsar breytingar á ákvæðum skattalaga sem er áfangi í aukinni tekjuöflun ríkissjóðs í tengslum við ráðstafanir í ríkisfjármálum eins og nánar verður lýst á eftir. Fyrsti áfangi í nýrri tekjuöflun, samtals upp á um 4,4 milljarða á ársgrundvelli, hefur þegar verið lögfestur með hækkun á áfengi og tóbaki, bensíngjaldi og olíugjaldi og er áætlað að um 2,8 milljarðar kr. af þeirri fjárhæð skili sér á þessu ári og eins og áður sagði 4,4 milljarðar kr. á því næsta. Í þessu frumvarpi er að finna tillögur um næsta áfanga í nýrri tekjuöflun upp á samtals um 21,4 milljarða kr. á ársgrundvelli, þar af skili sér um 10,4 milljarðar kr. á þessu ári, auk þeirra er ætlað að allt að 10 milljarða kr. tilfærsla verði með breytingum á staðgreiðsluskilum fjármagnstekjuskatts sem að sjálfsögðu lagar sjóðsstöðu ríkissjóðs verulega á þessu ári. Þá er miðað við að hert skatteftirlit skili allt að hálfum milljarði í viðbótartekjur á þessu ári, þ.e. um 2 milljörðum kr. á ársgrundvelli á næstu árum. Bein áhrif á vísitölu neysluverðs vegna þessara aðgerða eru metin að hámarki 0,25%, en þau koma fyrst og fremst fram í hækkun virðisaukaskatts á sykri, sælgæti og óáfengri drykkjarvöru, en endanleg áhrif ráðast að sjálfsögðu af því eftirspurnarástandi sem ríkir í íslensku efnahagslífi um þessar mundir rétt eins og það gerir á hverjum tíma. Miðað við núverandi aðstæður og vegna eðlis þessa varnings og verðteygni sem þar er að finna í verulegum mæli er ástæða til að ætla að verðlagsáhrifin verði verulega minni. Tekjuáhrifin mæld í milljörðum króna skiptast þannig að hækkun á tryggingagjaldi vegna framlaga í Atvinnuleysistryggingasjóð og Ábyrgðasjóð launa er áætluð um 12,5 milljarðar kr. á ársgrundvelli og að um 7 milljarðar af þeirri fjárhæð skili sér á þessu ári. Sykurskattur, þ.e. sú tilfærsla innan virðisaukaskattskerfisins sem þar er á ferðinni, á að skila um 2,5 milljörðum á ársgrundvelli, þar af 0,8 milljörðum á þessu ári. 8% viðbótarskattur á tekjur yfir 700.000 kr. 4 milljörðum á ársgrundvelli, 2 milljörðum á síðari hluta þessa árs, og hækkun á háum fjármagnstekjum 2,4 milljörðum á ársgrundvelli, 600 millj. á þessu ári. Þetta gerir samtals, eins og áður sagði, nýja tekjuöflun upp á 21,4 milljarða á ársgrundvelli, þar af 10,4 milljarða á þessu ári. Til viðbótar er, eins og áður sagði, tilfærsla í skilum á fjármagnstekjuskatti sem bætir sjóðsstöðu ríkissjóðs um 10 milljarða og hert skatteftirlit um hálfan milljarð þar til viðbótar. Sú aðgerð sem þyngst vegur á tekjuhliðinni í frumvarpinu er að sjálfsögðu hækkun atvinnutryggingagjalds um 1,56% og gjald í Ábyrgðasjóð launa um 0,1% sem skilað gæti ríkissjóði um 12,5 milljörðum kr. á heilu ári. Samkvæmt lögum um tryggingagjald renna tekjur af atvinnutryggingagjaldi til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Í ljósi vaxandi atvinnuleysis á undanförnum mánuðum sem leitt hefur til stóraukinna greiðslna úr sjóðnum blasir við sjóðþurrð verði ekkert að gert. Og sama gildir um Ábyrgðasjóð launa. Þessi er hinn hefðbundni tekjustofn þessara sjóða og ég vona að það mæti skilningi allra að með einhverjum ráðum verður að tryggja tekjur, tryggja fjárveitingar til að þessir nauðsynlegu sjóðir geti sinnt hlutverki sínu. Það er nærtækast og liggur beinast við að hækka þá tekjustofna sem hefðbundið hafa staðið undir útgjöldum vegna þeirra. Í frumvarpinu er einnig lagt til að virðisaukaskattur á tilgreindar vörur til manneldis, þ.e. sykur, ýmis sætindi og óáfengar drykkjarvörur, verði færður upp í efra þrep virðisaukaskatts, þ.e. 24,5%, frá og með 1. september nk., í sama þrep og var áður en virðisaukaskattur af matvælum var lækkaður með lögum nr. 175/2006 niður í 7%. Með þessari breytingu er því verið að færa fyrirkomulag virðisaukaskatts af þessum vörum til sama horfs og var fyrir lækkunina 1. mars 2007. Áætlað er að þessi breyting á fyrirkomulagi virðisaukaskatts af vörum til manneldis hafi í för með sér auknar tekjur fyrir ríkissjóð að fjárhæð 2,5 milljarðar kr. á ári. Greiðsluáhrif hækkunarinnar á tekjur ríkissjóðs vegna gjalddaga eins og þeir falla til eru áætluð á þessu ári um 800 millj. kr. og eins og áður sagði gætu áhrif á vísitölu lauslega áætluð orðið um 0,25%. Þriðja skattbreytingin sem hér er lögð til í frumvarpinu er að tekið verði upp tímabundið álag í staðgreiðslu tekjuskatts hjá einstaklingum með háar tekjur. Í tillögunni felst að frá og með 1. júlí til og með 31. desember 2009 skuli launagreiðandi reikna út og skila í ríkissjóð til viðbótar hefðbundinni staðgreiðslu, sem í dag er 37,2% að meðtöldu útsvari, sérstökum 8% tekjuskatti af launum hvers einstaklings umfram 700.000 kr. á mánuði. Einstaklingur með 1 millj. kr. í laun að meðtöldum skattskyldum hlunnindum mun þannig greiða 24.000 kr. meira í staðgreiðsluskatt á mánuði verði frumvarpið að lögum. Reiknað er með að þessi breyting geti skilað ríkissjóði nálægt 4 milljörðum kr. á ársgrundvelli, en greiðsluáhrif hennar á árinu 2009 eru talin verða nálægt 2 milljörðum kr. Endanlegt uppgjör þessa sérstaka 8% hátekjuskatts fer síðan fram við álagningu opinberra gjalda 1. ágúst 2010. Í fjórða lagi er lögð til tímabundin hækkun tekjuskatts á fjármagnstekjur úr 10% í 15%. Það þýðir að frá og með 1. júlí 2009 verður skilaskyldum aðilum gert skylt að innheimta 15% fjármagnstekjuskatt sem falla til eftir það tímamark, jafnt hjá einstaklingum sem lögaðilum, verði frumvarp þetta að lögum. Við álagningu opinberra gjalda 2010 verður þessi tímabundna hækkun endanlega gerð upp þannig að sérstakur 5% viðbótartekjuskattur verður einungis reiknaður á vaxtatekjur sem fallið hafa til frá og með 1. júlí til 31. desember 2009, og það á tekjur sem eru umfram 250.000 kr. samanlagt hjá einstaklingi, þ.e. liðlega 40.000 kr. á mánuði. Þegar um hjón eða samskattað fólk er að ræða er sameiginlegum vaxtatekjum skipt jafnt á milli þeirra þegar tekjuviðmiðun þessi er fundin og síðan skattlagðar sérstaklega hjá hvoru um sig. Hjá einstaklingi sem fær 100.000 kr. í vaxtatekjur á mánuði á umræddu tímabili hækkar fjármagnstekjuskatturinn um tæplega 3.000 kr. á mánuði. Viðbótartekjur ríkissjóðs af þessari breytingu eru taldar vera um 2,4 milljarðar á heilu ári. Greiðsluáhrif á árinu 2009 verða 600 millj. kr. Það skal tekið fram að báðar þessar tímaráðstafanir eru tímabundnar. Þær eru settar fram í ákvæðum til bráðabirgða enda gert ráð fyrir því að heildarfyrirkomulag þessara hluta hafi tekið breytingum og þegar komið til endurskoðunar áður en skattalegt fyrirkomulag að þessu leyti verður endanlega ákvarðað fyrir árið 2010. Í fimmta lagi er lagt til að skil á afdreginni staðgreiðslu fjármagnstekna verði tíðari, þ.e. ársfjórðungsleg í stað almanaksársins, frá og með 1. júlí 2009. Hér er einungis um tilflutning í innheimtu að ræða en ekki viðbótartekjur, en greiðsluáhrif þessarar breytingar á tekjuhlið ríkissjóðs gætu numið allt að 10 milljörðum kr. á þessu ári. Samkvæmt gildandi lögum eru vextir sem greiddir eru úr landi til aðila sem eru með takmarkaða skattskyldu hér á landi skattfrjálsir. Í frumvarpinu er lagt til að þetta skattfrelsi verði afnumið og á vextina lagður 15% skattur. Óljóst er um tekjuáhrif þessara breytinga á þessu stigi. Að lokum mun fjármálaráðuneytið beina þeim tilmælum til skattyfirvalda að farið verði í sérstakt átak gegn skattundandrætti á næstunni sem skilað gæti umtalsverðum viðbótartekjum í ríkissjóð. Tel ég ekki vanþörf á. Satt best að segja hefur þessari hlið mála ekki verið sinnt sem skyldi á undanförnum árum og enginn vafi á því að þörf er á að bæta og herða að ýmsu leyti skattaframkvæmd og skatteftirlit hér á landi. Varðandi útgjaldahlið er margvíslegar breytingar að finna í meðfylgjandi frumvarpi hvað hana snertir, í fyrsta lagi hvað varðar almannatryggingar. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum sem fela í sér: 1. lækkun á frítekjumarki vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega við útreikning tekjutryggingar, 2. afnám heimildar til að velja á milli frítekjumarks og þess að telja 60% af atvinnutekjum til tekna við útreikning tekjutryggingar, 3. skerðingu grunnlífeyris vegna lífeyrissjóðstekna, 4. skerðingu aldurstengdrar örorkuuppbótar vegna tekna, 5. hækkun skerðingarhlutfalls tekjutryggingar og 6. setningu sérstaks frítekjumarks vegna lífeyrissjóðstekna ellilífeyrisþega við útreikning tekjutryggingar. Á árinu 2008 náðust fram miklar réttarbætur til handa öldruðum og öryrkjum í formi afnáms makatenginga, hækkunar bóta, hækkaðs frítekjumarks vegna atvinnutekna, sérstaks frítekjumarks á lífeyrissjóðstekjur öryrkja, sérstaks frítekjumarks á fjármagnstekjur og lækkunar skerðingarhlutfalls ellilífeyrisþega. Óhjákvæmilegt er að stíga tiltekin skref til baka við núverandi aðstæður, því miður. Lögð er áhersla á að litið sé svo á að um tímabundnar ráðstafanir sé að ræða sem taki mið af því efnahagsástandi sem nú ríkir í þjóðfélaginu. Jafnframt er mikilvægt að áfram verði unnið að endurskoðun almannatryggingakerfisins í því skyni að gera það einfaldara og gagnsærra en þó fyrst og fremst með bættan hag aldraðra og öryrkja í huga, sérstaklega þá innan þeirra hópa sem mest þurfa á stuðningi að halda. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að hagur tekjulægstu lífeyrisþeganna sé varinn og að ekki verði hreyft við sérstakri uppbót á lífeyri sem sett var með reglugerð á síðasta ári með stoð í lögum um félagslega aðstoð og nemur nú 180.000 kr. á mánuði fyrir þá lífeyrisþega sem búa einir en 153.500 kr. fyrir þá lífeyrisþega sem ekki njóta heimilisuppbótar. Er fremur tekið mið af því að bætur þeirra lífeyrisþega sem hafa hærri tekjur, annaðhvort úr lífeyrissjóðum eða vegna atvinnu, lækki þannig að við það sé miðað að tekjutengdar bætur falli niður þegar heildartekjur lífeyrisþega nema tæplega 4 millj. kr. á ári. Í frumvarpinu er hvað varðar málefni aldraðra að finna tillögur að breytingum á frítekjumarki ellilífeyrisþega vegna atvinnutekna. Frítekjumark vistmanna vegna atvinnutekna samkvæmt lögum um málefni aldraðra hefur ávallt verið það sama og frítekjumark ellilífeyrisþega og er lagt til að svo verði áfram. Þá eru lagðar til breytingar á lögum um fæðingar- og foreldraorlof. Lagt er til að hámarksgreiðsla úr Fæðingarorlofssjóði miðist við meðaltalsmánaðartekjur foreldra að fjárhæð 437.500 kr. þannig að mánaðarleg útgreiðsla sjóðsins til foreldris verði að hámarki 350.000 kr. Þetta gerir það að verkum að greiðslur til foreldra með lægri mánaðartekjur en 437.500 kr. að meðaltali verða 80% af meðaltali heildarlauna á tilteknu viðmiðunartímabili eins og verið hefur. Þessari breytingu er ætlað að leiða til sparnaðar í útgjöldum Fæðingarorlofssjóðs í ljósi þeirrar stöðu sem upp er komin í ríkisfjármálum. Undirstrikað er að þau sjónarmið sem sett voru fram þegar hámark var sett á greiðslurnar á árinu 2004 eiga enn við og þess vegna er lögð áhersla á að litið sé svo á að um tímabundna aðgerð sé að ræða. Þess vegna verður og stefnt á endurskoðun á fjárhæð hámarksgreiðslna til hækkunar um leið og aðstæður í ríkisfjármálum leyfa. Þá er að finna í frumvarpinu breytingar á lögum um meðferð einkamála. Lagt er til að hámark verði sett á gjafsóknarfjárhæð í einkamálum. Í núgildandi lögum er ekki gert ráð fyrir slíku ákvæði og getur kostnaður í slíkum málum orðið talsvert hár þar sem tímagjald lögmanna er nokkuð mismunandi og umfang mála getur verið mikið. Útfærsla á þessu ákvæði í reglugerð hefur ekki verið unnin til fulls, en við frágang reglugerðarinnar er gert ráð fyrir að markmið um sparnað á þessu ári náist að fjárhæð 20 millj. kr. og árleg kostnaðarlækkun verði um 50 millj. kr. Einnig af vettvangi dómsmálaráðherra eru breytingar á lögum um meðferð sakamála. Lagt er til að ákvörðun um þóknun sem greidd er úr ríkissjóði vegna verjenda og réttargæslumanna í sakamálum verði færð frá dómstólaráði til ráðherra. Þannig getur ráðherra með reglugerð mælt fyrir um tímagjald sem tekið skuli mið af við ákvörðun þóknunarinnar. Í dag er viðmiðunargjaldið 11.200 kr. og er við það miðað að með reglugerð verði það lækkað um 12%. Árlegur sparnaður vegna þessa er áætlaður 40 millj. kr. og á þessu ári mun kostnaðurinn lækka um nálægt 20 millj. kr. Þá er að finna í frumvarpinu breytingu á lögum um sóknargjöld. Framlög úr ríkissjóði til þjóðkirkjusafnaða, skráðra trúfélaga og Háskóla Íslands hafa verið lögboðin, svonefnd sóknargjöld. Þrátt fyrir nafngiftina er ekki innheimt neitt sóknargjald af ríkinu, heldur er um það að ræða að framlagið er reiknað samkvæmt lögum á grundvelli ákveðinna viðmiða sem rakin eru í athugasemd með þeirri grein frumvarpsins sem fjallar um sóknargjöld. Fundið er út ákveðið gjald sem greitt er mánaðarlega fyrir hvern einstakling 16 ára og eldri til ofangreindra aðila. Í frumvarpi þessu er lagt til í fyrsta lagi að framlög samkvæmt þessum lögum sem runnið hafa til Háskólasjóðs hjá Háskóla Íslands, þ.e. framlag vegna þeirra sem ekki eru í þjóðkirkjunni eða skráðu trúfélagi, verði afnumið og að fjárveiting komi framvegis beint úr ríkissjóði. Í fjárlögum fyrir árið 2009 var þessi tenging rofin og með frumvarpi þessu er lagt til að ákvörðunin verði lögfest. Í öðru lagi er lagt til að gjaldið sem rennur til þjóðkirkjusafnaða og skráðra trúfélaga verði lækkað úr 855 kr. á mánuði samkvæmt núgildandi lögum í 798 kr. frá gildistöku og að fyrir árið 2010 verði þetta gjald lækkað frekar í 741 kr. á mánuði. Með breytingunni er gert ráð fyrir að útgjöld ríkisins á þessu ári lækki um 150 millj. kr. og um 300 millj. kr. á næsta ári. Í lögum um greiðslur til þolenda afbrota er kveðið á um að ekki skuli greiddar bætur nema krafan sé hærri en 100.000 kr. Lagt er til í þessu frumvarpi að viðmiðunarfjárhæðin verði hækkuð í 400.000 kr. Tilgangurinn með þessari breytingu á lögunum er annars vegar að lækka kostnað fyrir ríkissjóð og hins vegar að taka tillit til verðlagsþróunar frá árinu 1995 þegar lögin voru sett, en viðmiðunarfjárhæðin hefur ekki tekið breytingum frá þeim tíma. Með breytingunni er gert ráð fyrir því að útgjöld á þessu ári geti lækkað um 30 millj. kr. og að árleg kostnaðarlækkun fyrir ríkissjóð geti orðið allt að 60 millj. kr. Í lögum um uppbót á eftirlaun var ætlað að tryggja fólki 67 ára og eldra sem átti takmörkuð eða engin réttindi í lífeyrissjóðum tilteknar lágmarksgreiðslur sem reiknaðar voru út að lokinni álagningu opinberra gjalda. Með breytingum á lágmarksframfærslutryggingu lífeyrisþega Tryggingastofnunar ríkisins í september 2008 var þeim aðilum sem uppbótinni var ætlað að styðja tryggð lágmarksframfærsla sem gerir það að verkum að ekki er lengur þörf á uppbót á eftirlaun. Í frumvarpinu er því lagt til að lög nr. 84/2008, um uppbót á eftirlaun, verði felld niður enda orðin óþörf Í frumvarpinu eru enn fremur lagðar til varðandi þjóðlendur nauðsynlegar lagabreytingar vegna áforma ríkisstjórnarinnar um að spara kostnað við þjóðlendumál á þessu ári og næstu tveimur árum. Á þessu tímabili taki óbyggðanefnd engin ný svæði til meðferðar og fjármálaráðherra lýsi ekki kröfum um þjóðlendur. Þar með sparast umtalsverður kostnaður fjármálaráðuneytis við undirbúning kröfugerða í formi aðkeyptrar þjónustu lögfræðinga auk ýmiss konar kostnaðar hjá óbyggðanefnd, svo sem vegna upplýsingaöflunar frá Þjóðskjalasafni o.fl. Hins vegar er gert ráð fyrir að óbyggðanefnd ljúki þeim málum sem nefndin hefur nú þegar til meðferðar. Gengið er út frá því að ekki þurfi að koma til uppsagna vegna sparnaðaraðgerða ríkisstjórnarinnar að þessu leyti þar sem því starfsfólki sem unnið hefur að verkefninu bjóðist önnur störf í tengslum við það, svo sem vegna þeirra þjóðlendna sem þegar hafa verið úrskurðaðar til ríkisins og/eða eftir atvikum við undirbúning aðgerðanna þegar þær halda áfram á nýjan leik að tveimur og hálfu ári liðnu. Áætlaður sparnaður vegna þessara ráðstafana er nálægt 40 millj. kr. þegar á þessu ári en umtalsverður á næstu tveimur árum enda hefur kostnaður aukist verulega vegna þessara aðgerða. Virðulegur forseti. Ég hef gert grein fyrir helstu efnisatriðum þessa frumvarps og í upphafi máls míns sett það í samhengi við það heildarverkefni sem við stöndum hér frammi fyrir sem er áætlun um og aðgerðir til að ná jöfnuði í fjármálum ríkisins á næstu fjórum árum. Það er viðamikið verkefni en um leið gríðarlega mikilvægt. Að sjálfsögðu er eðlilegt að menn spyrji hversu harkalega sé skynsamlegt og rétt að fara í þessa aðlögun og það má færa fyrir því hagfræðileg rök á báða bóga að það hafi sína kosti að gera það hægar. Þannig má reikna með því að slíkt hefði til að byrja með jákvæð áhrif á landsframleiðslu og hagvöxt en síður þegar frá líður, en það þarf engum að blandast hugur um hversu afdrifaríkt og mikilvægt það er fyrir ríkissjóð, bæði afkomu hans og skuldaþróun, að strax verði tekist á við þennan vanda. Það er einnig ljóst að það mun miklu varða fyrir trúverðugleika aðgerða stjórnvalda almennt á sviði efnahagsmála að þessi mál verði tekin föstum tökum. Það mun hafa áhrif á tiltrú annarra aðila á aðgerðum stjórnvalda og auðvelda þeim sem með slíku fylgjast að meta framhaldið, þar með talið að taka ákvarðanir um vexti svo ekki sé sagt meira um það mál á þessari stundu. Það er enginn efi á því í mínum huga, virðulegur forseti, að í þessar aðgerðir verður að ráðast. Þær verða erfiðar og þær munu dreifa byrðum á marga, en vonandi tekst að gera það þannig að það sé félagslega réttlátt og sanngjarnt. Það mun hins vegar hafa áhrif á alla þó að eðlilegt og sanngjarnt sé að þeir sem best eru settir, hæstar hafa tekjurnar og hæstar hafa fjármagnstekjurnar axli þyngstu byrðarnar. Ég legg svo til að lokum, frú forseti, að málið fari til efnahags- og skattanefndar þótt vitaskuld hafi þetta mál einnig mikil fjárlagaáhrif og færa mætti rök fyrir því að fjárlaganefnd væri eins vel að því komin að fjalla um málið, enda þurfa fleiri nefndir að koma til sögu. Hér er þó í frumvarpsforminu sjálfu fyrst og fremst um skattbreytingar að ræða þannig að það er mat manna að eðlilegast sé að vísa málinu til efnahags- og skattanefndar, hún stjórni vinnunni sem mikilvægt er að gangi hratt og vel fram því að óþarft er að taka fram að flest ákvæði 

Nú háttar svo til að fleiri hv. þingmenn hafa óskað eftir að veita andsvar en komast að til þess og verður því ræðutími hvers þingmanns styttur í eina mínútu í andsvari og svari.

Virðulegi forseti. Þessar ráðstafanir, þ.e. að farið sé út í þær, ættu ekki að koma neinum á óvart en í tengslum við það vildi ég spyrja hæstv. ráðherra: Af hverju koma þær fyrst núna? Ef við skoðum aðeins hvað ríkisstjórnin hefur gert frá því að hún tók við völdum 1. febrúar og það sem gerðist í aðdraganda kosninga þá hefur það verið allt annað en einhverjar aðhaldsaðgerðir. Hafa menn eitthvað metið hvað þessi töf hefur kostað og sömuleiðis hver er ástæðan fyrir því að menn sýndu ekki á þessi spil fyrir kosningar? Sömuleiðis vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hafa menn metið hve mikið hækkun á atvinnutryggingagjaldi sem skilar 12,5 milljörðum króna, skilar sér í auknu atvinnuleysi því að þetta eru hreinir og klárir launaskattar?

Frú forseti. Því er til að svara að það stóð aldrei til að þessar ráðstafanir yrðu lagðar fram á þingi fyrr en í júnímánuði og er langt síðan sú tímasetning lá fyrir að þannig yrði það að slepptum þeim aðgerðum sem gripið var til í maí. Allmargar vikur eru síðan upplýst var að frumvarp kæmi fram um miðjan mánuðinn og síðan í framhaldinu var áætlað að viku til 10 dögum seinna yrði viðamikil skýrsla lögð fyrir þingið um áætlunina í heild sinni. Það sem hefur kannski tafið þetta um nokkra daga er að verið hefur mjög víðtækt samráð í gangi um aðgerðir á sviði efnahags- og kjaramála, eins og ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður hafi tekið eftir, þar sem stjórnvöld, aðilar vinnumarkaðarins, sveitarfélög, lífeyrissjóðir og stjórnarandstaðan hafa fundað, gjarnan í Karphúsinu eða annars staðar í bænum, og þessar ráðstafanir hafa verið í undirbúningi samhliða og þær hafa verið kynntar á þessum vettvangi og þannig verið reynt að skapa sem mesta samstöðu um þær.

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega alveg fráleitt hvernig stjórnarflokkarnir hafa hagað sínum málum. Það er ekki hægt að kalla þetta neitt annað en blekkingar gagnvart fólki, að menn hafi fyrir kosningar farið um allt og talað eins og það væri ekkert mál að halda úti óbreyttu stigi en strax að afloknum kosningum hlaupa menn til.  Ég spurði annarrar spurningar og vil biðja hæstv. ráðherra vinsamlegast að nota tímann til að svara henni: Hefur það verið metið hvað þessi launaskattur sem er 12,5 milljarðar samkvæmt upplýsingum hæstv. fjármálaráðherra muni skila sér í auknu atvinnuleysi?

Frú forseti. Það er aldeilis ekki svo að það hafi ekki verið talað um það fyrir kosningar að grípa þyrfti til aðgerða í ríkisfjármálum. Það var þá helst Sjálfstæðisflokkurinn sem reyndi að telja þjóðinni trú um að þess þyrfti ekki. Hvað var ég sakaður um fyrir kosningar, ekki síst af sjálfstæðismönnum? Að ég ætlaði að hækka skatta, að ég ætlaði að lækka laun. Var það ekki? 

Hljóð í salnum.

… að ég sagði að það væri æskilegast að grípa til aðgerða strax á miðju ári 2009 þó að það væru ekki gerðar kröfur um það samkvæmt samstarfsáætlun við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn? 

Hefur það verið metið?

Hljóð í salnum.

Það hefur að sjálfsögðu verið skoðað og brotið niður á atvinnugreinar hverjir bera þessa skatta. Það er ekki hægt að gefa svar við þessari spurningu, það veit hv. þingmaður mjög vel, en þetta er þó það 

Hæstv. forseti. Ekki efast ég um að hæstv. fjármálaráðherra hefur áttað sig á því fyrr en nú í júní að grípa þyrfti til víðtækra aðgerða í ríkisfjármálum. Ég veiti því hins vegar athygli að þegar þessar aðgerðir eru kynntar leggur hæstv. ráðherra megináherslu á að vegna þess hve langt er liðið á árið, vegna þess hve skammur tími er til stefnu, verði að leggja allan þungann á tekjuhliðina en ekki sé hægt að fara í niðurskurðarhliðina. Ég velti því fyrir mér og spyr hæstv. fjármálaráðherra, sem áreiðanlega hefur gert sér grein fyrir því snemma árs að fara þyrfti í verulegar niðurskurðar- og aðhaldsaðgerðir hjá ríkinu: Var kannski ekkert farið af stað við að útfæra eða vinna slíkar niðurskurðar- og aðhaldsaðgerðir fyrr en núna einhvern tíma í maí eða júní? Hæstv. fjármálaráðherra hefur 

Frú forseti. Þegar leið á marsmánuð og kom fram í apríl fór það að verða ljóst að það stefndi í verulega aukinn halla á ríkissjóði umfram það sem gert hafði verið ráð fyrir og er í forsendum fjárlaga yfirstandandi árs. Þá mátti mönnum strax vera ljóst að æskilegt væri að grípa til aðgerða þegar innan ársins ef menn ætluðu að reyna að halda sig á upphaflegri áætlun og þá var það líka sagt að þess mundi þurfa og það væri þjóðhagslega og efnahagslega skynsamlegt að fresta því ekki til áramóta að hefjast handa um að takast á við vandann og vissulega var þá hafinn ýmiss konar undirbúningur að því. Síðan þurfti að kjósa og sjá fyrir um það hvaða nýja ríkisstjórn sæti við borðið til að framfylgja því og framkvæma það. Eins og ég hef áður sagt stóð aldrei til að þessar viðamiklu ráðstafanir tækju gildi fyrr en á síðari helmingi ársins. Það er nákvæmlega það sem hér er verið að leggja til, að menn noti síðari helming ársins til þessara aðgerða og takist að afgreiða málið á Alþingi fljótt og vel mun það ganga eftir.

Hæstv. forseti. Jafnvel þó að við getum hugsanlega verið sammála um það að eðlilegt sé að aðgerðirnar komi fram á síðari hluta ársins þá verð ég að vekja athygli á því að það er harla aumt að ætla að nota það sem afsökun núna að það hafi verið svo lítill tími til að undirbúa sparnaðaraðgerðir hjá ríkinu að það sé ekki hægt að gera meira í þeim efnum og leggja verði allan þungann á skattahliðina þegar vandinn hefur legið fyrir. Það kemur fram í frumvarpinu, í almennum athugasemdum við frumvarpið, ef ég man rétt, að þegar um miðjan mars hafi ríkisstjórnin og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn séð fram á nokkurn veginn stærðargráðuna á því sem þyrfti að takast á við, þannig að við höfum þá haft þrjá mánuði til að undirbúa tillögur um sparnað í ríkisrekstrinum. Af hverju er svona miklu auðveldara að undirbúa tillögur um skattahækkanir en um sparnað? Af hverju er miklu auðveldara að leggja byrðarnar á fólkið og fyrirtækin í landinu en að draga saman í hinum opinbera rekstri?

Frú forseti. Nú kannast ég við gamla góða Sjálfstæðisflokkinn og klisjurnar. Vilja ekki hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins fara í heimsókn í nokkrar opinberar stofnanir núna og ræða þar við stjórnendur og starfsfólk um það hvers konar verkefni 

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að verða vitni að því að hæstv. fjármálaráðherra var farinn að sakna gamla og góða Sjálfstæðisflokksins og verðum við að reyna að bæta úr þeirri brýnu þörf hans. Mig langar að forvitnast aðeins um ákveðna þætti í greinargerð frumvarpsins sem koma fram á bls. 11 þar sem er yfirlit, tafla yfir aðgerðaáætlun í ríkisfjármálum. Gert er ráð fyrir að þörfin fyrir styrkingu á afkomu séu 20 milljarðar á árinu 2009 og bætt afkoma eins og hér segir séu 22,3 milljarðar. Þarna vantar síðan inn nettóstöðu, þ.e. að einhver útgjöld séu komin inn í ríkisreksturinn upp á móti þörfinni fyrir bætta afkomu sem hér er leidd fram, og nægir í því sambandi að nefna aukna fjárveitingu til Atvinnuleysistryggingasjóðs upp á 7 eða 8 milljarða. Hvenær má vænta þess að fá óskir um slíkt? Ég hefði talið eðlilegt að það væri hluti af þeirri umræðu 

Frú forseti. Það er alveg hárrétt ábending hjá hv. þingmanni að stóraukin útgjöld til Atvinnuleysistryggingasjóðs eru verulegur hluti af þeim 20 milljarða viðbótarhalla sem hér er verið að glíma við. Það er að sjálfsögðu hægt að sundurliða forsendur þess hvernig menn komast að þeirri niðurstöðu að að óbreyttu stefni í yfir 20 milljarða viðbótarhalla á ríkissjóði á þessu ári verði ekkert að gert en þar er stærsti einstaki liðurinn á útgjaldahliðinni aukin útgjöld til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Að hinu leytinu skýrist þetta af tekjufalli sem er umfram það sem áætlað var. Þessar forsendur veit ég að hv. þingnefnd, bæði efnahags- og skattanefnd og fjárlaganefnd munu örugglega fara ofan í og það eru ýmis gögn sem reiða má fram því til staðfestingar að þetta er u.þ.b. stærðargráða vandans sem hér er verið að takast á við. Það er tiltölulega einfalt að reikna það út hvað hvert prósentustig í auknu atvinnuleysi þýðir í útgjöldum og er fljótlegur reikningur.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta. Það liggur þá fyrir að afkomubatinn í grófu mati gæti verið einhvers staðar um 12–14 milljarðar, miðað við þá áætlun sem hér liggur fyrir. Ég vil enn fremur spyrjast fyrir um það með hvaða hætti gert er ráð fyrir því að mæta þeim umframkostnaði sem þegar liggur fyrir að er í rekstri ýmissa stofnana á vegum ríkisins. Við erum að fá upplýsingar um það inn í fjárlaganefnd að af þeim stofnunum ríkisins sem þegar hafa skilað inn uppgjöri má gera ráð fyrir því að rúmlega 100 stofnanir þeirra hafi ekki staðist 4% umframregluna á fjárlögum. Því liggur fyrir að það er töluverður umframkostnaður sem á eftir að mæta og kemur þá væntanlega til lækkunar á þeirri markmiðstölu sem hér liggur fyrir, 22,3 milljarðar til viðbótar þeim 7–8 milljörðum sem í Atvinnuleysistryggingasjóðinn þurfa að fara.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það er ærið viðfangsefni fyrir mjög marga aðila innan ríkiskerfisins að halda sig innan ramma fjárlaga eins og hann var áður settur og ljóst að mönnum gengur það misvel. Í það heila tekið held ég að verði þó að segja að útkoman eftir fyrstu þrjá eða fyrstu fjóra mánuði ársins sé ásættanleg og það eru tiltölulega fáar stofnanir þar sem menn virðast enn eiga verulega langt í land en þær eru til, það er hárrétt hjá hv. þingmanni og ég veit að hann þekkir vel inn á þetta. Hvernig árið síðan í heild sinni kemur til með að verða gert upp er auðvitað afar erfitt að segja á þessu stigi en eitt er víst og það er að reynt er að beita miklu aðhaldi og þrýstingi á stofnanir að skila inn tillögum og að bregðast við ef þær fá á sig gult ljós, þ.e. fara út fyrir þau viðmiðunarmörk sem reynt er að hafa í þessu. Ég vil svo bæta því við að ætlunin er að stórefla framkvæmd fjárlaga og eftirfylgni fjárlaga að þessu leyti og taka upp mánaðarlega 

Virðulegi forseti. Ég ætla að koma mér beint að efni spurningarinnar. Þetta snertir töflu á bls. 15, sem er í rauninni skýring á töflunni á bls. 11 sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson benti á áðan og spurði út í. Hér er verið að fjalla um aukna tekjuöflun upp á 13,2 milljarða. Ef við horfum á töfluna, það eru kannski ekki allir með hana fyrir framan sig, en þar kemur fram að vísitöluáhrifin af tilfærslu á virðisaukaskatti eru um 0,35%. Mig langar að spyrja hvort þetta gæti ekki verið villa, að það eigi ekki að vera 0,25%. En það vantar í þetta tekjuöflunina til þess að þetta verði þá 13 milljarðar varðandi skattahækkanirnar á áfengi og tóbaki. Þar erum við að tala um vísitöluáhrif upp á 0,5% sem þýða, að mig minnir 8 milljarðar. Í staðinn fyrir að vísitöluáhrifin séu 

Frú forseti. Þetta var glögg athugasemd hjá hv. þingmanni, þarna er misræmi í tölum og ég held að sú tala sem er í textanum og ég las í framsöguræðu minni sé sú rétta, þ.e. að verðlagsáhrifin séu líkleg til þess að geta orðið um 0,25%, með þeim fyrirvörum þó sem ég hafði þar á, að það er ýmislegt sem bendir til að þau muni ekki að fullu koma fram og vel að merkja, þessi hækkun verður ekki fyrr en 1. september nk. Taflan á bls. 11 birtir hins vegar yfirlit yfir heildartekjurnar. Þar eru 13 milljarðarnir á sínum stað, þ.e. þessir 2,7–2,8 milljarðar sem ákvarðanirnar frá því í maí skila í púkkið og þá fæst rétt samtala, rétt um 13 milljarðar kr. Miðað við það hversu umfangsmiklar þessar aðgerðir eru í heild sinni held ég að ekki verði sagt að verðlagsáhrifin séu mikil. Það er auðvitað erfitt að hreyfa sig í þessum efnum öðruvísi en að það hafi einhver kostnaðar- og verðlagsáhrif. 

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta svar. Ég tel samt afar mikilvægt að þegar verið er að leggja fram tölur og þá kannski óþægilegar staðreyndir um að verðlagsáhrifin verði töluverð á heimili og skuldabagga heimilanna, þá eigi það einfaldlega að koma fram í þessari skýrslu. Það vantar og ég vona að það sé þá á hreinu að við erum að tala um hækkun á lánum heimilanna um einhverja 12, 13 milljarða í staðinn fyrir 8 eða 4 milljarða, eins og vísitöluáhrifin segja um þessi 0,25%. Ég hef örstuttan tíma og mig langaði bara að spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í vegaframkvæmdirnar sem koma hér fram, að í töflunni á bls. 11, annars vegar um 3,5 milljarða og hins vegar 925 milljónir, hvaða vegaframkvæmdir er um að ræða sérstaklega?

Frú forseti. Ég kannast ekki við annað en að það sé gengist hreinskilnislega við verðlagsáhrifum og það er engin tilraun gerð til að fela þau. Ég margfór yfir það í framsöguræðu minni hver þau yrðu, en ég vek athygli á því að seinni hluti þeirra breytinga sem áhrif hafa á verðlag beint koma ekki til framkvæmda fyrr en með haustinu og vonandi verða þau verðlagsáhrif sem allra minnst. Varðandi framkvæmdaþættina er einfaldlega ætlunin að ná þessum sparnaði út úr framkvæmdalið Vegagerðarinnar í heild sinni á þessu ári með því að fresta frekari framkvæmdum með því að semja um að hægja á framkvæmdum og með því að færa greiðslur yfir áramót og þar fram eftir götunum. Það er mat manna að þetta sé raunhæft markmið, að þessum sparnaði verði náð. Það kemur svo í ljós betur nákvæmlega hvaða framkvæmdir það þá verða og með hvaða hætti það verður gert. Það er auðvitað tilfinnanlegt að draga úr opinberum framkvæmdum á þessu ári og hinu næsta en á móti kemur það vonandi að það eru viðræður við lífeyrissjóði um aukna þátttöku þeirra í ýmsum verkefnum. 

Virðulegi forseti.  Við getum farið aðeins yfir söguna og horft til þess að 1. febrúar tók minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna til starfa í skjóli Framsóknarflokksins. Krafan sem þá var uppi var um bætta verkstjórn, aukið gegnsæi, opna stjórnsýslu og hvaðeina. Á þeim tíma sem liðinn er hefur einfaldlega verið uppi sú krafa að núverandi ríkisstjórn uppfyllti þær kröfur betur en menn virðast upplifa að sé raunin. Til marks um þetta má nefna að sú umræða sem farið hefur fram hefði betur verið tekin á grundvelli ákveðinna tillagna eða hugmynda frá ríkisstjórninni þáverandi í aðdraganda kosninganna í apríl, 25. þess mánaðar. Þar var ákaflega lítil umræða um innihaldið í því hvað ætti að gera, vissulega var rætt um hækkaða skatta, niðurskurð útgjalda o.s.frv. og þetta hefur verið kölluð blönduð leið. Hvernig svo sem mönnum kann að líka það er upplifun landsmanna af þessu að þeir upplifa ákveðið ráðleysi hjá ríkisstjórninni, frestun, litla kynningu. Allt er þetta heldur vandræðalegt og ber vitni um ákveðna ákvarðanafælni svo ekki sé minnst á grun um það og ákveðna vissu á sumum sviðum um sundurlyndi og ósamstöðu innan ríkisstjórnarinnar um leiðir að settu markmiði. Þetta hefur verið kallað aðgerðaleysi og ég ætla bara að halda mig við það orð og taka upp ákveðið hugtak sem menn hafa haldið á lofti í umræðunni undanfarnar vikur og kallað aðgerðaleysiskostnað, sem verður til í ljósi úrræðaleysis eða ráðaleysis sem einkennir vinnu ríkisstjórnarinnar við þetta verkefni. Þessi kostnaður hefur m.a. birst í allt of háum vöxtum hjá Seðlabanka Íslands og gegndarlausu tapi á bönkunum vegna vaxtaójafnaðar. Þessi reikningur verður færður á úrræðaleysi og ráðaleysi þeirrar ríkisstjórnar sem hér situr. Nú birtist okkur sem sagt afrakstur þessara fjögurra, fimm mánaða vinnu og honum er ætlað að mæta tekjufalli og væntanlegum útgjaldaauka sem leiðir af sér að menn halda ekki þau fjárlög sem Alþingi Íslendinga setti í desember. Afraksturinn birtist okkur nú í tillögum um hækkun skatta, lækkun launa og aðhaldi í opinberum rekstri sem birtist aðallega á mýkri sviðum ríkisútgjaldanna, inni í svokölluðum tilfærslum hjá ellilífeyris- og örorkuþegum ásamt því að dregið er úr framkvæmdum og þá sérstaklega vegaframkvæmdum. Vel við hæfi að hæstv. samgönguráðherra gengur þá hér fyrir púltið þegar það er nefnt og væri fróðlegt að fá upplýsingar um það hvar og við hvaða framkvæmdir menn ætluðu að staldra í þeim niðurskurðaráformum sem þar væru fram undan. Það er almennt metið svo og ég held að menn greini ekkert á um það að þær skattahækkanir sem hér eru boðaðar muni hægja á hagvexti. Það er ljóst að þær munu draga úr umsvifum fyrirtækja og neyslu almennings. Sömuleiðis mun samdráttur í framkvæmdum hafa sömu áhrif og ég vil taka undir þau orð sem komu fram fyrr í umræðunni hjá hæstv. fjármálaráðherra um það að menn verða að íhuga það vel hversu hratt á að ganga fram í því að keyra niður þennan halla því að það er ákveðin hætta á því þegar við göngum svona hart fram að hallinn aukist fremur en að dragi úr honum, þ.e. að vandinn vaxi ef við göngum of hart fram í því að ná niður gjöldum. Þetta er fyrirkvíðanlegt því það er ekki annað sjá í því frumvarpi eða þeim drögum að frumvarpi sem hér liggja fyrir en að sama verklag sé boðað við fjárlagagerðina árið 2010 nema að þá verður aukið í skatta því að ætlunin er, eins og kemur fram í greinargerðinni með frumvarpinu, að breyta ákveðnum hlutum þeirra skattahækkana sem hér eru uppi - ef ég skil málið rétt - í almenna hækkun tekjuskatts og það yrði þá gert í tengslum við fjárlagagerð ársins 2010. Það liggur því fyrir að áfram verður um frekari skattpíningu að ræða, áfram verður um frekari álögur á atvinnulíf að ræða. Óvissan í þessu viðfangsefni er gríðarlega mikil og kemur raunar ágætlega fram í þeim gögnum sem við höfum fengið í hendur frá stjórnvöldum. Það má geta þess að fjárlaganefndin fékk í hendur plagg frá fjármálaráðuneytinu þar sem þessu eru gerð ágætlega skil. Þar segir að ýmsir þættir geti breytt niðurstöðu fjárlaga, annars vegar til lækkunar á tekjuáætlun ríkissjóðs fyrir árið 2009 og í öðru lagi vegna breyttra þjóðhagsforsendna, m.a. verðlags, sem hefur áhrif til að hækka útgjaldaferilinn. Svo segir orðrétt, með leyfi forseta: „Mikil óvissa ríkir um slíka útreikninga þegar lengra er litið fram í tímann. Það á við bæði hvað varðar þjóðhagsforsendur og vaxtagreiðslur, m.a. vegna óvissu um endurheimt eigna íslenska bankakerfisins erlendis.“ Þetta eru stærðir sem menn hafa skynjað fyrir margt löngu og gert sér grein fyrir því að samdráttur í eftirspurn hins opinbera er líklegur til að auka niðursveifluna og lengja tímann þar til botni er náð. Það kemur líka fram í þessu minnisblaði að áhyggjur af því að aukinni skattheimtu fylgi einnig gallar, þ.e. að hún dragi úr ráðstöfunartekjum heimila og fyrirtækja og þar með eftirspurn þeirra. Þetta eru að sjálfsögðu vel þekktar staðreyndir og ljóst í ýmsum gögnum sem þessi ríkisstjórn hefur sett frá sér að henni er þetta ágætlega ljóst og nægir í því sambandi að nefna yfirlýsingu sem ríkisstjórnin gaf þann 6. mars sl. um stórátak í endurreisn atvinnulífsins. Þar kom fram vilji ríkisstjórnarinnar til þess að búa til eða stofna til, greiða fyrir 4.000–6.000 ársverkum og það er ágætlega við hæfi að spyrja af þessu tilefni sem nú er hvernig sú áætlun gangi fram. Þarna eru inni ýmis atriði sem eru mjög umdeilanleg, ég get nefnt sem dæmi Tónlistarhúsið. Því var ætlað að skapa um 600 ársverk. Það væri fróðlegt að vita hvernig því reiddi af, en ekki síður væri fróðlegt að fá upplýsingar um það hvernig áformin um Búðarhálsvirkjun, virkjun og stækkun álversins í Straumsvík og síðan ákveðin fyrirtækjauppbygging á sviði sólarkísils gangi. Allt í allt er inni í þessari áætlun gert ráð fyrir því að það verði til einhvers staðar á bilinu 1.500–2.000 störf. Eftir því sem ég best veit eru þessi þrjú verkefni í uppnámi svo ekki sé minnst á álverið í Helguvík og þau áform sem þar eru uppi. Ef ég man rétt ræddi hæstv. utanríkisráðherra mjög fjálglega um fjölda þeirra starfa sem þar ættu að verða í boði og tengjast því verki sem þar er áformað að fara í. Því nefni ég þetta hér að þessi verkefni eru öll stór liður í fjárhagsspá fjármálaráðuneytisins sem kom út og var gefin út ekki fyrir margt löngu og er alveg ljóst að þessi stóru verkefni sem eru svona gríðarlega mikilvæg við framgang efnahagsmála hér í landi eru í uppnámi, þeim hefur seinkað. Þar af leiðandi leiðir það til þess að við hljótum að þurfa að endurskoða þær áætlanir sem unnið er eftir og því er ágætlega við hæfi að spyrja hæstv. fjármálaráðherra eftir því hvernig menn ætli að mæta þeirri seinkun sem fyrirsjáanleg er í þessum stóru verkefnum, annars vegar Búðarhálsi og stækkuninni í álverinu í Straumsvík og síðan þeim drætti sem fyrirsjáanlegur verður á álverinu í Helguvík. Það er alveg ljóst samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið að ef ekki verður af þessum framkvæmdum minnkar hagvöxtur í þessum efnum um 1% á árinu 2009, 2% á árinu 2010 og 2,5% á árinu 2011. Að sjálfsögðu hljóta menn að þurfa að taka tillit til þessara þátta við það verkefni sem fram undan er í því að búa til og mæta þeim kostnaði sem við sjáum fram á að við verðum fyrir í fjárlögum þessa árs. Það vekur líka nokkra athygli í því frumvarpi sem hér liggur fyrir hvernig forgangsröðun verka er. Erfiðleikarnir eru lagðir á heimilin og fyrirtækin í formi hærri skatta þannig að þau hafa minni afgang. Forgangsröðunin við það hvernig þau ráðstafa því litla fé sem þau eiga eftir er lögð í þeirra hendur meðan ríkissjóðurinn virðist ætla að hafa allt sitt á þurru. Það virðist eins og þannig sé útgjaldaaukanum velt yfir á heimilin fremur en ríkissjóðinn sjálfan og veruleg lækkun ríkisútgjalda er ekki sjáanleg í þessum efnum og virðist vera ríkisstjórninni um megn því að einungis er um að ræða 1.800 millj. kr. lækkun sem sett er fram hér í rekstri en það er hins vegar algjörlega óútfært hvernig það er, þetta er sett fram í þremur meginyfirmarkmiðum. Það er hins vegar athyglisvert að elli- og örorkulífeyrisþegum er ætlað að spara og draga saman í formi lægri bótagreiðslna frá ríkissjóði um því sem næst sömu fjárhæð. Það er athyglisvert að við skulum endilega byrja á þessum hópi.  Það kemur fram í greinargerð með frumvarpinu á bls. 15, með leyfi forseta: „Á árinu 2008 náðust fram miklar réttarbætur til handa öldruðum og öryrkjum í formi afnáms makatenginga, hækkunar bóta, hækkaðs frítekjumarks vegna atvinnutekna, sérstaks frítekjumarks á lífeyrissjóðstekjur öryrkja, sérstaks frítekjumarks á fjármagnstekjur og lækkunar skerðingarhlutfalls ellilífeyrisþega.“ Svo segir orðrétt, með leyfi forseta: „Óhjákvæmilegt er að stíga skref til baka við núverandi aðstæður.“ Gagnvart þessum hópum? Hvers vegna í ósköpunum getum við ekki horft til þess að það sé óhjákvæmilegt að taka einhver skref til baka gagnvart öðrum þáttum í ríkisrekstrinum sem hefur bólgnað út í góðæri síðustu ára? Ég ætla bara að minna t.d. á breytingar á skuld Ríkisútvarpsins við ríkissjóðinn, 600 milljónir. Hvers vegna í ósköpunum er þeirri stofnun ekki gert að spara við sig þær milljónir fremur en að leggja 1.800 milljónir á þann hóp sem hér um ræðir? Það sem ég á við er fyrst og fremst þetta: Það er fullt af færum í ríkisrekstrinum sjálfum sem má taka til og draga til baka, stíga skref til baka, umfram það að ráðast á þá áfanga sem náðst hafa í réttindabaráttu 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni ágæta yfirferð yfir þær tillögur sem hér liggja fyrir. Mig langar þó til þess að spyrja hann um tvennt. Í fyrsta lagi unnum við saman í ríkisstjórn frá árinu 2007 um 18 mánaða skeið og skiluðum fjárlögum inn í árið 2008. Mikil barátta var í þeirri ríkisstjórn um einmitt bætt kjör fyrir aldraða og öryrkja og ég held að á því tímabili hafi okkur tekist að bæta í þann pott um 15 milljörðum. Strax eftir bankahrunið stóðum við saman að því, við Kristján, að draga saman þar um nokkra milljarða og enn er dreginn til baka 1,8 milljarðar. Mig langar að heyra í hv. þingmanni hvort það sé ekki rétt metið hjá mér og hvort hann geti ekki staðfest að um verulega viðbót sé að ræða hjá öldruðum og öryrkjum frá því sem var í upphafi kjörtímabils Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar árið 2007 þrátt fyrir þann niðurskurð sem boðaður er á þessu ári. Í öðru lagi þekkjum við það úr fjárlaganefndarvinnu að það hefur alltaf flætt fjármagn - menn hafa átt inneignir um áramót og eins fyrir fjárlagaárið í ár var verulegur niðurskurður áætlaður, þ.e. það var talað um að fara niður um 40–45 milljarða í fjárlagagerðinni frá fjárlögum þess tíma. Verður það ekki að teljast verulega gott skref ef okkur tekst að nýta ekki eldri heimildir, fara ekki með fjárheimildir yfir áramót, að ekki verði heimilað að nýta þá 20 milljarða sem eru inneignir í sambandi við lausnina á þessu ári? Hins vegar ef okkur tekst að standa við fjárlög, því að á undanförnum tveimur, þremur árum hafa menn farið 20–30 milljarða fram úr fjárlögum, hvort það sé ekki myndarlegt byrjunarskref að koma þessu hvoru tveggja í lag þó að menn horfi ekki bara á þessa 1,8 milljarða sem þarna kemur til viðbótar.

Vissulega var aukið í á þessum tíma enda leyfðu aðstæður ríkissjóðsins það alveg tvímælalaust. Ég er ekkert að draga úr því. Það sem ég hef verið að benda á er að það eru sóknarfæri upp á 1.800 milljónir á öðrum stöðum en þeim sem þarna um ræðir. Það sem ég vil halda fram er að eðlilegra væri, ef viljinn stendur til þess að taka 1.800 milljónir út úr rekstri ríkisins, þá ættum við að taka hann fyrr og annars staðar en þarna er gerð tillaga um. Ég tek undir með hv. þingmanni að það væri til stórra bóta að stöðva þessa heimild á yfirfærslu fjárveitinga milli áramóta, og ég teldi að það yrði til stórra bóta í þeirri stöðu sem nú er að bæta enn í og afnema heimildina upp á 4% framúrkeyrslu stofnana á fjárlögum hvers árs. Ég hvet hv. þingmann til þess að beita sér fyrir því, formann fjárveitinganefndar, Guðbjart Hannesson, að afnema þá heimild einneginn. Það er alveg sýnt að það hefur verið misnotað og ég skal leggja honum fullt lið í því, ég heiti því, við það verk sem fjárlaganefndinni er ætlað við eftirlitshlutverk sitt við framkvæmd fjárlaga, að reka á eftir því að þær stofnanir sem þarna um ræðir ræki hlutverk sitt og haldi sig innan þeirra fjárheimilda sem Alþingi hefur skammtað. Það sem ég vil hins vegar benda á í þeirri umræðu sem hér fer fram er að í fyrirliggjandi frumvarpi er ekki tekið á þeim þáttum sem við vitum að nú þegar eru komnir fram úr áætlun. Það verk bíður því fjárlaganefndarinnar og væntanlega þá í því sama formi sem alltaf hefur viðgengist, sem er það að fjáraukalögin koma inn seint á haustinu þegar allt er orðið um seinan, að bregðast við þeim vanda sem leiðir af útgjöldum umfram heimildir hjá einstökum stofnunum.

Hæstv. forseti. Ég þakka svar hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar og ég held að við ættum að geta náð saman um að reyna að verja hag aldraðra og öryrkja sem allra, allra mest og að reyna að ná fjármagni annars staðar út úr rekstrinum. Það verður verkefni okkar í fjárlaganefnd og þeim nefndum sem vinna úr því frumvarpi sem hér er verið að reyna að bæta þar úr, sérstaklega á næstu árum því að það á eftir að skera verulega mikið meira niður. Sama gildir um fjárlagagerðina í heild. Það sem ég vildi draga fram og mér finnst skipta miklu máli er að þegar menn eru að gagnrýna að það sé ekki tekið hressilega niður á rekstrinum þá bendi ég á að það er gert mjög myndarlega ef við náum þessum tveimur markmiðum. Það er útgangspunkturinn þegar rætt er við stofnanir að þær hafa ekki heimildir frá síðasta ári, það er ekki hluti af þeirri hagræðingu sem þær eiga að ná innan 20 milljarðanna. Hins vegar hafa þær ekki heimild til að fara fram úr eins og gert hefur verið á undanförnum árum og hefur nánast verið sjálfvirkt í fjárlögum. Ef við bara náum þessum markmiðum til viðbótar við þann sparnað sem ég vil taka undir að virkar mjög lítill í þessari fyrstu lotu, er það gríðarlega stór áfangi. Það er það sem ég vildi draga fram í ábendingu til hv. þingmanns að það má ekki gleyma þessum þáttum þegar við erum að ræða þetta fyrsta skref í ríkisfjármálum, á þessu fyrsta ári í löngu ferli um 150 milljarða niðurskurð. Á næsta ári munum við glíma við 56 milljarða, 43 milljarða til viðbótar á árinu 2011, sem á auðvitað eftir að útfæra í viðbótarplaggi og vonandi skýrslu sem kemur strax eftir helgina. Það var þetta sem ég vildi draga fram. Ég treysti á að við náum samstöðu um að bæta fjárlagaferlið og ég veit að hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hafði beitt sér fyrir því sem varaformaður fjárlaganefndar og ég treysti á stuðning hans við að við reynum að fylgja þeim hugmyndum sem þar hafa komið fram um bætt fjárlagaferli, bæði með aukinni aðkomu þingsins og meiri aga og eftirliti í sambandi við rekstur stofnana ríkisins.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir ræðu hans. Hann er gamalreyndur í glímu við ríkisfjármálin. Ég kem ekki auga á það að þetta mál frekar en ýmis önnur sem á borðum okkar hafa verið alveg upp á síðkastið beri merki um sérstaka ákvarðanatökufælni en það verður auðvitað hver að meta fyrir sig. Sumir telja kannski að hér sé verið að taka óþarflega miklar ákvarðanir, eins og m.a. mátti ráða af máli hv. þingmanns. Að skattahækkanir dragi úr hagvexti, jú, en það gerir niðurskurður ríkisútgjalda líka. Staðreyndin er sú að þegar það er t.d. skoðað að ná 10 milljarða árangri annars vegar með skattahækkunum en hins vegar með niðurskurði rekstrarútgjalda hefur niðurskurður rekstrarútgjalda umtalsvert meiri neikvæð hagvaxtaráhrif þannig að þessa blöndu er auðvitað mikilvægt að skoða. Í skýrslunni, sem er væntanleg, er ætlunin að reyna að fjalla talsvert um þetta gagnvart þeim leiðum sem þeir standa frammi fyrir, hvaða áhrif mismunandi nálganir á sviði tekjuhliðarinnar og útgjaldahliðarinnar hafa á hagvaxtarhorfur og hvernig þær koma út að öðru leyti. Fjármögnunarþátturinn er erfiðasti hjallinn í stórframkvæmdum og almennt í fjárfestingum um þessar mundir og ýmis af þeim verkefnum sem hv. þingmaður nefndi eru fyrst og fremst í óvissu vegna fjármögnunarþáttarins. Það er sá hjalli sem mönnum gengur erfiðlega að stíga yfir um þessar mundir. Inn í það samhengi koma þó væntanlega viðræður við lífeyrissjóðina þar sem m.a. er rætt um möguleikana á að þeir fjármagni ýmsar stórar framkvæmdir. Hagvaxtarspár eru að sjálfsögðu mikilli óvissu undirorpnar við svona aðstæður. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að framkvæmdirnar eða fjárfestingarnar eru þar einn þáttur en það er líka vaxtastigið. Það er t.d. mjög mikið undir í þeim efnum, hvernig gengur að lækka vexti og hversu lágir þeir munu geta orðið á næstu missirum. Það mun verða afgerandi breyta 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra þetta innlegg. Það vill svo til að við erum sammála um hættuna af því að ganga of nærri í niðurskurði í rekstri, sömuleiðis um hættuna af of miklum skattahækkunum, eins og kemur ágætlega fram í viðbrögðum m.a. verkalýðshreyfingarinnar í fjölmiðlum í dag við þeim tillögum sem hér liggja fyrir. En ég bendi á að það eru líka aðrar leiðir færar í stöðunni sem vert er að skoða. Ég nefni t.d. þær efnahagstillögur sem Sjálfstæðisflokkurinn lagði fram og hefur kynnt sem aðra nálgun að þessu verkefni. Við höfum m.a. varpað upp þeirri hugmynd að taka skattinn af lífeyrisgreiðslum áður en þær fara til sjóðanna í stað þess að bíða í 30, 40, 50 ár þegar lífeyririnn er tekinn út. Það er mat manna sem til þekkja að þarna sé möguleiki á því að nálgast um það bil 40 milljarða skatttekjur sem ríkissjóður á. Ég geri mér fullkomlega ljóst að þetta er flókið og erfitt en ég tel alveg einboðið að menn setjist yfir það og skoði þetta sem leið í stað þess að ganga nærri því sem við getum kallað tilfærslur eða rekstrargjöld ríkisins því að meginatriðið í stöðunni í dag er að reyna að halda úti framkvæmdastigi. Ég hefði álitið að við ættum að reyna að þjarma að rekstrinum eins mikið og við getum til að halda úti framkvæmdum. Ég bendi á að það eru fleiri leiðir sem ekki hafa verið ræddar í dag m.a. þær sem koma fram í þeim bæklingi sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur dreift og kynnt. Ég hvet því hæstv. fjármálaráðherra til að kynna sér þau efni og skora á hann að taka afstöðu til þess máls.

Frú forseti. Taki aðilar vinnumarkaðarins tillögum ríkisstjórnarinnar og því frumvarpi sem hér er rætt ekkert sérstaklega fagnandi, sem ég er svo sem ekkert hissa á því að það er enginn gleðiboðskapur á ferðinni í neinum skilningi, óumflýjanlegar aðgerðir engu að síður, óttast ég að þeir taki alls ekki betur í tillögu Sjálfstæðisflokksins um þá grundvallarbreytingu varðandi skattlagningu lífeyristekna sem þar er lögð til.  Þegar maður horfir á stöðu ríkissjóðs og þess vegna sveitarfélaganna, á getu þeirra til að axla byrðar nú um stundir og takast á við skuldir og borga þær síðan í framtíðinni eru hinar væntu tekjur þeirra út úr lífeyrissjóðakerfinu 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. fjármálaráðherra skoðar efnahagstillögur Sjálfstæðisflokksins með miklum velvilja svo ekki sé talað um með mikilli mildi, eins og hæstv. forseti Alþingis komst að orði í gær. Ég skora á hæstv. ráðherra að taka þær mjög alvarlega og fara ítarlega í gegnum þær. Ég geri mér það alveg fullljóst af þeim viðbrögðum sem fyrir liggja frá forkólfum verkalýðshreyfingar og Samtaka atvinnulífsins að það er engin sérstök ánægja með það að áhrif þeirra á stýringu þess gríðarlega fjármagns sem inni í lífeyrissjóðunum er verði dregið niður. Ég hef stórar athugasemdir við þau áform lífeyrissjóðsforkólfanna eða Samtaka atvinnulífsins og verkalýðsforustunnar að leggja 25 milljarða á ári af lífeyrisiðgjöldum inn í Fjárfestingarsjóð Íslands. Það verða 75 milljarðar þegar ósk þeirra er uppfyllt þannig að ekki er einróma álit á þeim tillögum eða hugmyndum sem þessir ágætu einstaklingar setja fram. Til viðbótar þessum áformum ætla þeir að fara að „spandera“ og djöflast með lífeyrissparnað almennings í landinu til framkvæmda og ég held að það sé til muna skynsamlegra að skoða það heldur en lífeyrissjóðirnir verði nýttir til að menn fari að braska í fyrirtækjarekstri á Íslandi. Hvert eru menn komnir þegar svo er komið í máli þeirra? Ég tel að þeir hafi engar heimildir að lögum til að leyfa sér að fara þannig með lífeyrissparnað almennings í landinu að leggja hann í fyrirtækjabrask.

Frú forseti. Ég ætla að gera athugasemd við það á þessum fundi þar sem við ræðum viðamikil mál sem tengjast efnahagslífi landsmanna, niðurskurð gagnvart öryrkjum, öldruðum og barnafjölskyldum, svo fátt eitt sé nefnt, að yfirmaður efnahagsmála í landinu, hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir, sé ekki viðstödd þessa umræðu í máli ríkisstjórnar sem undir hennar forsæti leggur málið fram. Þess vegna fer ég fram á það við hæstv. forseta að hún boði hæstv. forsætisráðherra tafarlaust til umræðnanna því að við höfum margar spurningar fram að færa við þann hæstv. ráðherra.

Málið er í höndum hæstv. fjármálaráðherra.

Frú forseti. Ég óskaði eftir því við hæstv. forseta að hún mundi boða hæstv. forsætisráðherra til þingfundar til að við þingmenn gætum átt orðastað við hæstv. forsætisráðherra sem þetta mál varðar sérstaklega að mínu viti. Það er fáheyrt að hæstv. forseti skuli ekki verða við þeirri bón þingmanns um að hæstv. ráðherra skuli ekki boðaður til umræðunnar. Það er einstakt á sex ára ferli mínum hér að hæstv. forseti skuli ekki sýna þá viðleitni að boða hæstv. forsætisráðherra til þessarar umræðu. Það getur verið að hæstv. ráðherra hafi einhver lögmæt forföll en hæstv. forseti sýnir að hún er gersamlega seld undir framkvæmdarvaldið í þessari umræðu sem og öllum öðrum umræðum fyrst hún gerir ekki einu sinni tilraun til þess að boða hæstv. ráðherra á fund.

Frú forseti. Í fyrsta lagi vil ég undirstrika það gagnvart hv. þingmanni að þetta mál er á forræði fjármálaráðherra og hann er hér til andsvara.  Hins vegar vil ég upplýsa að hæstv. forsætisráðherra hefur lögmæt forföll a.m.k. fram undir hálfþrjú. Ég gæti greint hv. þingmanni frá því úr stóli forseta ef hann vill. 
            

Forseti hefur hlustað á athugasemdir, beiðnir og óskir hv. þingmanns og þingmanna en hér situr í þingsal hæstv. fjármálaráðherra og við höldum áfram umræðu um ráðstafanir í ríkisfjármálum.

Virðulegur forseti. Í þessu frumvarpi hæstv. fjármálaráðherra er verið að ræða afleiðingar af 18 ára hugmyndafræði Sjálfstæðisflokksins sem réð ferðinni í ríkisstjórnarsamstarfi þar sem fyrst Alþýðuflokkur, svo Framsóknarflokkur og nú síðast Samfylking tóku þátt í einhverri firrtustu og fáránlegustu valda- og græðgisvæðingu íslensks samfélags sem um getur. Samhliða því tók við tímabil kúgunar framkvæmdarvaldsins gegn Alþingi sem varð að afgreiðslustofnun framkvæmdarvaldsins sem og að hér væri innleitt kerfi þöggunar í stjórnsýslunni þar sem grandvarir embættismenn og starfsmenn voru miskunnarlaust færðir til í starfi eða látnir fara og sumar mikilvægustu stofnanir þjóðarinnar voru annaðhvort lagðar niður eða gerðar algerlega pólitískar. Á þessu tímabili var valtað yfir þingræðið og almenning og Íslendingar meira að segja gerðir að þátttakendum í stríði á erlendri grund í fyrsta sinn í sögunni allt fyrir smávöld fyrir þáverandi samstarfsflokk Sjálfstæðisflokksins. Einkavinavæðing Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og innleiðing fjármálalöggjafar, sem vantaði í allar þær venjulegu eftirlitsreglur sem allar nágrannaþjóðirnar tóku upp, leiddi til þess að hér varð til fjármálaumhverfi andskotans. Gangsterakapítalismi þar sem flokkseigendafélög Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, nýorðnir eigendur banka með dyggum stuðningi stjórnvalda og embættismannakerfis, fóru af stað í vegferð sem blekkti landsmenn og nágrannalönd okkar með hörmulegum afleiðingum. Hér er við marga að sakast en enn sem komið er er engum fundin sök. Fyrrum ríkisstjórnir hverra sumir ráðherrar sitja hér enn, fyrrum þingmenn sem sumir hverjir sitja hér enn, embættismenn út um allt í stjórnsýslunni sem spiluðu með annaðhvort vegna beinna pólitískra tengsla við viðkomandi stjórnmálaflokk og/eða ráðherra eða vegna einfalds þýlyndis embættismannakerfis hvers hugsun og faglegt sjálfstæði var steindauð. Síðustu mánuðir þarsíðustu ríkisstjórnar, undir forustu Geirs H. Haardes og Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, sem laug að og blekkti þjóðina frá upphafi árs 2008 og allt fram að hruninu í október og sem fór í mikla blekkingaherferð um nágrannalöndin, eru sennilega verstu dagar íslensks lýðveldis. Nú er verið að súpa seyðið af því og er reyndar með ólíkindum að hér skuli enn vera við völd sumir ráðherrar þeirrar ríkisstjórnar, jafnvel verðlaunaðir með forsætisráðherrastöðu að ekki sé talað um þá þingmenn sem einnig tóku þátt í undirbyggingu hrunsins, annaðhvort beint eða þá standandi á hliðarlínunni hrópandi húrra fyrir sínu liði sem ekki og aldrei var almenningur í landinu.

Til dæmis bölvaður utanríkisráðherra.

Fáðu þér nú sæti, hæstv. ráðherra. Frumvarp hæstv. fjármálaráðherra um ráðstafanir í ríkisfjármálum er beint framhald af stefnunni og hugsunarhættinum sem hér hefur alltaf ráðið ríkjum. Sömu embættismenn, sömu stofnanir, sömu ráðuneyti og ráðuneytisstjórar og að sumu leyti sömu ráðherrar og þingmenn og tóku beinan þátt í hrunadansinum og bera ábyrgð á honum, ætla sér nú að taka að sér eitthvað sem þeir sjálfir kalla endurreisn íslensks efnahagslífs og samfélags. Skuldir ríkissjóðs eru gífurlegar, m.a. vegna taps Seðlabanka Íslands sem tapaði um 320 milljörðum á stuttum tíma, að ekki sé talað um allar þær tryggingar á innstæðum og gríðarlegu færslum á fjármunum beint í vasa peningamarkaðsreikningseigenda á fyrstu vikum októbermánaðar, banka sem nú eru ríkisbankar og hafa afskrifað gríðarlegar fjárhæðir íslenskra fyrirtækja sem skráð eru erlendis eða voru, m.a. á Tortólu, og hefur aldrei fengist skýring á hverjir eigendur þeirra eru. Hér er um að ræða sóðaskap Kaupþings sem keypti sér aðgang að ráðherra í gegnum maka hennar og sóðaskapinn í kringum sjóð 9 hjá Glitni hvers stjórnarformaður var þingmaður Sjálfstæðisflokksins. Hér er lengi hægt að telja upp spillingarliðina en mikilvægt er að þeir verði gerðir upp. Endanlegt uppgjör sjóðs 9 hjá Glitni hefur t.d. enn ekki fengist. Hvers vegna? Steininn tók þó úr þegar forsætisráðherrann sjálfur, þáverandi, Geir H. Haarde, gumaði af því í aðdraganda hrunsins að eigendur Landsbankans væru daglegir gestir hans í Stjórnarráðinu. Þessari ríkisstjórn og hæstv. fjármálaráðherra er mikill vandi á höndum og starf þeirra er ekki öfundsvert. Ferli þetta sem hafið er með þessu frumvarpi hefst þó að mati Borgarahreyfingarinnar á röngum fæti. Hér hefði þurft að gera að algeru forgangsmáli að sækja fé það sem horfið hefur og óska aðstoðar færustu erlendra sérfræðinga og stofnana til þess og einfaldlega fela þeim verkefnin. Óska þarf eftir niðurfellingu skulda þjóðarinnar og viðurkenna á alþjóðavettvangi afglöp íslenskra stjórnvalda og að hér hafi verið í gangi það sem nágrannaþjóðirnar vita hvort eð er, samspil spilltra stjórnvalda og peningaafla. Þannig og aðeins þannig verður hægt að endurbyggja traust Íslands erlendis og gera Ísland aftur að eðlilegu samfélagi í samfélagi nágrannaþjóðanna. Hér munu og eru fjórflokkarnir eins og venjulega að karpa um keisarans skegg. Milljón hér, milljarður þar, vegur hér og virkjun þar. Það er ekki verið að taka á grundvallarmálunum heldur er verið að einhverju leyti í sömu gömlu hreppapólitíkinni. Niðurskurður útgjalda og skattahækkanir eru sem áður sagði afleiðing gjaldþrota hugmyndafræði og efnahagsstefnu. Það verður að hafa í huga að hægt er að gera hlutina öðruvísi og með minni sársauka bæði peningalega og siðferðilega gagnvart almenningi í landinu. Hæstv. fjármálaráðherra verður að beita sér fyrir því með meira afgerandi hætti að þeir sem beinlínis bera ábyrgð á skuldunum, þ.e. hinir svo kölluðu útrásarvíkingar, verði dregnir fyrir dóm, eignir þeirra frystar og einfaldlega gerðar upptækar. Borgarahreyfingin er með frumvarp í smíðum sem veitir skilanefndum, slitastjórnum, skiptastjórum og viðskiptaráðherra víðtækar heimildir til þess einfaldlega að ógilda alla grunsamlega fjármálagerninga undanfarinna þriggja ára til að hægt sé með réttlátum hætti að taka á gerendum hrunsins. Niðurskurðar- og skattalækkunarleiðin sem verið er að leggja í með þessu frumvarpi er einfaldlega ekki fær. Til þess eru skuldirnar einfaldlega of miklar. Það verður að viðurkenna strax. Því fyrr því betra. Á þessum nótum munum við í Borgarahreyfingunni tala gegn þessu og öðrum frumvörpum sem tengd eru þessum málum og hér koma fram. Við teljum að það þurfi að fara fram og hefði þurft að fara fram miklu fyrr, miklu víðtækara og dýpra uppgjör gagnvart fortíðinni og hér þurfi að fara að vinna hlutina með nýjum, faglegri og betri hætti þar sem hagur almennings er alltaf látinn vera í fyrirrúmi en ekki verið að skauta fram hjá einhverjum atriðum sem menn fela sig á bak við og segja að það þurfi t.d. rökstuddan grun til að frysta eigur fólks. Það er búið að taka fjölda fólks í yfirheyrslu vegna hrunsins. Ekki ein einasta króna hefur verið fryst. Fjármagnseigendur á Íslandi virðast enn hér eftir sem hingað til vera eins konar heilagar kýr sem enginn þorir að snerta á og meðan svo er mun aldrei gróa um heilt í þessu samfélagi og sárin verða enn dýpri og verri þegar farið er að brytja niður infrastrúktúr samfélagsins. Þetta má ekki gerast, hæstv. forseti, og ég skora á hæstv. fjármálaráðherra að beita sér í þessu máli með öðrum hætti.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi óska forseta og öðrum konum til hamingju með daginn og okkur í samfélaginu með kvenréttindadaginn 19. júní og hefði náttúrlega átt að óska hæstv. utanríkisráðherra til hamingju með daginn líka en hann er ekki í salnum eins og er. Við ræðum mál sem fjallar um ráðstafanir í ríkisfjármálum, gríðarlega stórt verkefni sem við höfum fengið í fangið eftir ástand liðinna ára, þar sem við höfum lent í hinu alvarlega bankahruni og í ljós hefur komið að við höfum að einhverju leyti lifað um efni fram og er nú komið að skuldadögum. Það er ekkert sérstakt gleðiefni að þurfa að snúa til baka með fjárveitingar til mikilvægra málaflokka og erfitt að þurfa að takast á við allt að 150 milljarða niðurskurð á næstu 4–5 árum sem kemur að miklu leyti til vegna þess að hér hefur orðið verulegt tekjufall og einnig hafa vaxtaútgjöld íslenska ríkisins vaxið mjög og krefjast þess að við hagræðum í rekstri og finnum nýjar leiðir til að fjármagna okkar rekstur. Þetta frumvarp fjallar annars vegar um niðurskurð á árinu 2009 og hins vegar tillögur fyrir 2010 og skiptist eins og alltaf á milli tekna, svokallaðra tilfærslna, þ.e. bótakerfið okkar, niðurskurðar í ríkisrekstri og svo niðurskurðar á framkvæmdum og viðhaldi. Þegar verið er að glíma við stórar tölur er fátt sem sleppur þannig að það verður að koma alls staðar við en það er þá hlutverk okkar alþingismanna og þingnefnda og þeirra sem að þessu máli koma að reyna að forgangsraða og reyna að láta þetta lenda sem sanngjarnast á landsmönnum og á ríkisrekstrinum. Það er full ástæða til að vekja athygli á því að þó að hér séu sýnd árin 2009 og 2010 er auðvitað meira fram undan því að áætlunin miðar við að þörf sér fyrir enn frekari niðurskurð á árinu 2011, þ.e. 43 milljarða til viðbótar við það sem hér er sýnt, og síðan 22 og 11 milljarða á árunum þar á eftir. Þessi niðurskurður leggst hver ofan á annan þannig að það verður að skera dýpra og dýpra þegar reynt er að vinna eftir þessu plani. Í því plani sem hér hefur verið lagt er miðað við að við reynum að koma okkur sem fyrst út úr skuldunum, þ.e. að reksturinn geti farið að skila greiðslum upp í niðurgreiðslu á lánum og við reynum að losa okkur út úr þessari vaxtabyrði sem er gríðarleg, það er auðvitað óþolandi að vera að borga 80–100 milljarða í vaxtakostnað af ekki stærri rekstri en hér er um að ræða.  Það sem hér er verið að gera byggir á þeim leiðarljósum og þeim hugmyndum sem koma fram í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Reynt hefur verið að hafa það til hliðsjónar þegar unnið er að þessum niðurskurði að þetta bitni síst á þeim sem minnst mega sín og þá er reynt að láta skatta og annað sem ekki fer almennt á verðlagið lenda á þeim sem hafa heldur meira en aðrir. Það verður svo að dæmast hvort það hefur tekist nægjanlega vel en ég held að óhætt sé að fullyrða að sú viðleitni hefur klárlega verið höfð að leiðarljósi. Varðandi niðurskurðinn á þessu ári, af því að menn hafa nú þegar bent á að farið sé varlega í sambandi við reksturinn og frekar sé horft til tilfærslnanna, þá tel ég mjög mikilvægt að ítreka það sem kom fram í andsvörum eða umræðunni áðan að stærsta viðfangsefni okkar á þessu ári er að koma meira skikki á ríkisfjármálin frá því sem verið hefur á undanförnum árum. Þar hefur verið flæði á milli ára, þ.e. menn hafa átt afgangsheimildir og flutt þær á milli ára og haft þær til ráðstöfunar. Um síðustu áramót voru um 20 milljarðar óráðstafaðar heimildir og það er auðvitað gríðarlega mikilvægt að menn geti ekki notað þær heimildir til að bjarga sér í gegnum þennan fyrsta niðurskurð. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að frysta þennan hluta, skoða hann sérstaklega og láta menn ekki komast upp með það þegar grípa þarf til hagræðingar að það sé þá gert með einhverjum bókhaldslegum varasjóði. Við þurfum að líta á rekstrartölurnar innan ársins og það er það verkefni sem við fengum, að glíma við 20 milljarða niðurskurð í rauntölum, þ.e. í rekstrarstöðu á þessu ári. Þessu til viðbótar hefur það viðgengist í fjárlagaferli undanfarinna ára að áætlaðar hafa verið til ríkisrekstrarins einhverjar ákveðnar tölur og það hefur viðgengist að menn hafi farið fram úr, aðallega vegna þess að menn hafa haft tekjur til þess og hafa þá leyft stofnunum að fara fram úr. Kannski hafa líka stofnanir í einhverjum tilfellum verið vanáætlaðar og ekki verið tekið á því fyrr en á fjáraukalögum og það hafa verið allt upp í 20–30 milljarðar á ári á þeim tveimur árum sem ég hef setið í fjárlaganefnd sem menn hafa verið að leiðrétta fjárlögin um. Það gengur heldur ekki lengur þannig að við erum að tala um verulega þrengt aðhald, bæði með því að leyfa mönnum ekki að færa umframheimildir yfir á þetta ár og að krefjast þess af rekstrinum að stofnanir haldi sig innan fjárlaga á þessu ári. Annað sem við lögðum upp með í þessari vinnu, af því að ég hef fengið tækifæri til að koma örlítið að vinnunni, er að menn forðist það, þó að hér sé verið að glíma við prósentutölur í sumum tilfellum og ákveðin ráðuneyti og menn hafi sett ramma sérstaklega fyrir 2010 að vera með niðurskurðarhugmyndir um það að velferðarráðuneytin, heilbrigðisráðuneytið og félags- og tryggingamálaráðuneytið, skeri niður um 5% í sínum rekstri, menntamálaráðuneytið 7% og síðan önnur ráðuneyti og stofnanir á vegum ríkisins skeri niður um 10%. Þrátt fyrir þessar prósentutölur er það tekið fram í leiðarljósi sem gefið var út til ráðuneytanna að ekki er ætlast til þess að beitt sé flötum niðurskurði á einstaka stofnanir heldur skoði menn reksturinn, reyni að vera með faglegt mat á því hvað megi helst taka út og reyni að móta sér forgangsröðun í sambandi við niðurskurðinn innan viðkomandi stofnana. Gefið er út að menn eigi að reyna að verja velferðarverkefnin, reyni að forðast að fara inn á stofnanir þar sem er um að ræða fatlaða eða aldraða. Einnig eru gefin út fyrirmæli um að reyna að hlífa þeim sem lægstu tekjurnar hafa. Síðan eigi að reyna að fara í þær sérgreiðslur sem hafa viðgengist hjá stofnunum hvort sem það er aksturskostnaður, ferðakostnaður eða annað, reyna að nálgast þau verkefni frekar en að fara inn í grunnlaunin. Það er auðvitað mikilvægt í því ástandi sem nú er að ekki sé bætt á atvinnuleysið með því að segja upp fólki hjá stofnunum og þó að það sé erfitt að hlífa sérstaklega opinberum starfsmönnum þá held ég að ekki sé á það bætandi. Í flestum tilfellum erum við í rauninni að færa fólk, ef fólk fer út af stofnunum eða er rekið fer það beint á atvinnuleysisbætur og eykur þá kostnaðinn þeim megin. Það er markmið í sjálfu sér að reyna að halda vinnunni og reyna frekar að draga úr yfirvinnu, skipta vinnu betur á milli manna með svipuðum hætti og almenni markaðurinn hefur verið að gera. Hins vegar er því beint til ráðuneytanna líka að menn reyni að forðast að ráða í ný störf og forðist að ráða í stað þeirra sem hætta. Allt þetta skiptir auðvitað máli þegar horft er til lengri tíma því að hluti af því sem verður að koma í framhaldinu og er ekki kynnt í þessu frumvarpi er uppstokkun á stofnunum og hagræðing í rekstrinum í heild. Það er mikilvægt að eftir þessi fyrstu tvö ár og raunar á næsta ári verði komin upp ný uppstilling í samfélaginu í heild þar sem við reynum að átta okkur á hvað er nauðsynlegur rekstur, í hvaða hlutverki ríkið á að vera, hvað það er sem við ætlum að sjá um af samneyslunni. Þetta krefst þess að við skoðum upp á nýtt þær stofnanir sem hafa verið settar af stað, metum að hve miklu leyti við ráðum við að reka þær áfram, að hve miklu leyti er nauðsynlegt að sameina þær eða hagræða í rekstri þeirra. Boðað hefur verið að sameinuð verði m.a. ráðuneyti og reynt verði að minnka stjórnsýsluna á því sviði og þegar eru í gangi vinnuhópar innan ráðuneytanna. Ég tel mjög mikilvægt að það fari af stað vinnuhópar á vegum stjórnmálanna líka til að skoða stofnanareksturinn í heild og endurmeta með hvaða hætti hlutirnir verði gerðir. Sama gildir um það hvernig staðið er að fjárlagagerð. Við höfum fengið ábendingar og tillögur sem hafa reyndar verið í gangi undanfarin ár en nú er kominn tími til að framkvæma þær þar sem reynt verður að ná meiri aga í ríkisfjármálunum þannig að þingið skapi framkvæmdarvaldinu ramma og framkvæmdarvaldið fái síðan leyfi til að hegða sér innan þess ramma. Það verður svo hlutverk okkar þingmanna að ganga frá fjárlögunum í framhaldi af því, þannig að þetta verður svona tveggja þrepa fjárlagagerð. Eftirlitshlutverk þingsins verði síðan aukið þannig að hægt verði að fá upplýsingar mun reglulegar en áður. Hæstv. fjármálaráðherra boðaði það að reynt verði að koma þessu þannig fyrir að menn geti fylgst með þessu mánaðarlega eins og gert er almennt í rekstri og sveitarfélögin gera. Ég ætla ekki að fara ofan í einstaka liði. Það er auðvitað þyngra en tárum taki að enn skuli þurfa að grípa til þess að taka til baka sumar af þeim hækkunum sem náðst höfðu varðandi aldraða og öryrkja og þó að reynt sé að dreifa því þannig að það komi frekar á þá sem hafa haft heldur meira út úr því bótakerfi, þ.e. að tekjutengja það, þá er auðvitað mjög sárt að þessi hópur skuli þurfa að verða fyrir þessum niðurskurði. Ég held að það sé óhjákvæmilegt, sérstaklega ef við horfum til lengri tíma, að þarna sé farið eitt skref til baka miðað við þau sem tekin höfðu verið áfram á undanförnum árum. Það verður svo að skoðast í framhaldinu hvernig þetta kemur út. Auðvitað verður það að vera markmið okkar núna eftir allan þennan loftbólutíma að við stillum samfélaginu upp á nýtt miðað við miklu jafnari tekjuskiptingu og miklu meira jafnrétti en áður var. Það eru m.a. ein af þeim fyrirmælum sem hér hafa verið gefin í gegnum kjararáð og til stofnana að enginn í t.d. þessum ohf.-félögum eða fyrirtækjum sem eru í eigu ríkisins nú orðið hafi hærri laun en forsætisráðherra og menn fari skipulega í það að endurmeta launakerfið með það í huga að munurinn verði minni á lægstu og hæstu laununum. Ég held að það sé óhjákvæmilegt þegar við erum að stokka samfélagið upp og breyta því og bæta. Ég vil taka fram að það vantar ýmislegt í þetta, t.d. má benda á að fjalla þarf mun meira um fjármál sveitarfélaga þegar við erum að skoða fjármálin almennt, tekjur þeirra, og hvernig þau geta tryggt þjónustu sína. Það er auðvitað galli ef skorið er niður hjá ríkinu að það lendi síðan beint á sveitarfélögunum og öfugt og það sé togstreita á milli hvar menn láta útgjöldin lenda. Ég held að það sé mjög mikilvægt að það eigi sér stað öflugt samstarf á milli aðila. Í vinnunni varðandi ríkisfjármálin átti sér stað víðtæk umræða í Karphúsinu þar sem aðilar vinnumarkaðarins höfðu komið sér saman um að eiga orðræður saman og þar voru fulltrúar frá stjórnvöldum sem hafa fylgst með og tekið þátt í umræðum. Það hafa komið fram, í framhaldi af því sem hér kemur fram, áhyggjur hjá þeim út af framkvæmdunum vegna þess að þegar við skerum niður framkvæmdir eins og hér um 3,5 milljarða þá er auðvitað hætt við því að það komi út í auknu atvinnuleysi og ekki er á það bætandi. En ef menn ætla að ná niður nettótölu eins og þarna er um 20 milljarða, þá kemur það við alls staðar og framkvæmdastigið var mjög hátt í vegaframkvæmdunum. En þetta kallar líka á að menn klári þá vinnu sem var einmitt byrjuð uppi í Karphúsi um efnahags- og atvinnumálin og með hvaða hætti lífeyrissjóðirnir gætu hugsanlega komið að í sambandi við framkvæmdir og með einhvers konar einkaframkvæmdarhugmyndum, við skulum ekkert leyna því. Þannig er t.d. með Landspítalann, þar sem við skerum niður 400 millj. sem þar voru áætlaðar í framkvæmdir, að ef sú framkvæmd á að fara af stað þarf hún að komast út fyrir ríkissjóð og borgast af öðrum aðilum með einhverjum hætti. Gallinn við allt slíkt er í raunveruleikanum sá að jafnvel þó að menn færi þetta til einhverra aðila og þeir hafa ekki sjálfstæðan tekjustofn til að greiða niður bygginguna eða framkvæmdina, þá er þetta ávísun á ríkið hvort sem er og kemur inn í hallareksturinn hjá okkur í heild sem er auðvitað afleitt. Það er auðvitað hárfínt bil þarna á milli þegar við erum að ræða um skatttekjur og það má kannski segja að menn hafi tekið Samtök atvinnulífsins á orðinu vegna þess að þau sögðu strax í upphafi opinberlega og í þessum viðræðum í Karphúsinu að þau sæju ekki annað en að þau mundu þurfa að bera kostnaðinn af auknu atvinnuleysi og stungu þess vegna upp á því að tryggingagjaldið mundi greiða þann kostnað og í rauninni er miðað við að tryggingagjaldið greiði einmitt vaxandi kostnað við Atvinnuleysistryggingasjóð og sjái um að fjármagna hann áfram. 

Frú forseti. Hv. þm. Guðbjarti Hannessyni, formanni fjárlaganefndar, er tíðrætt um 20 milljarða hallann sem þarf að taka á á þessu ári. Maður gæti ímyndað sér að það sé meginviðfangsefni fjárlagagerðarinnar að huga að þeim 20 milljörðum sem hafa fallið til á þessu ári og það væri fróðlegt að fá sjónarmið hv. þm. Guðbjarts Hannessonar til þess hvort ekki megi leiða að því getum að aðhaldi í framkvæmd fjárlaga hafi verið mjög ábótavant á þessu ári og hvernig standi á því að hallinn hefur aukist verulega og hvers vegna menn telja að sá halli sem við vissum að fram undan væri, milli 150 og 160 milljarðar, á að geymast þangað til á næsta ári þegar menn boða mikinn niðurskurð, að sögn, í ríkisrekstrinum. En maður hlýtur líka að spyrja og mig langar að fá viðbrögð hv. þingmanns við því miðað við það hversu illa gengur að skera niður þessar örfáu krónur sem voru skornar niður í þessum mánuði, af hverju ættum við að trúa því að þessari ríkisstjórn takist að skera niður um 14 milljarða eins og þeir boða að muni gerast nú í haust? Það er afskaplega fátt sem bendir til þess að niðurskurðurinn verði með þeim hætti að viðunandi sé. Það er ekki hægt að bjóða upp á það að stoppa í þetta gat með látlausum skattahækkunum þegar við vitum að möguleikar fólks til slíkra greiðslna hafa versnað og enn fremur er fróðlegt að velta því fyrir sér hvernig ríkisstjórninni dettur í hug að lækka laun í stórum stíl en gera sér ekki grein fyrir því að með því dragast skatttekjur verulega saman. Og hvernig rímar þetta saman við allar hugleiðingar um hátekjuskatt og hverju hann muni skila? Hins vegar langar mig til að fá viðbrögð hv. þingmanns við því hvernig hann hyggist afla þeirra gjaldeyristekna sem nauðsynlegar eru til að standa undir gígantískum skuldbindingum á erlendri grundu. Ekkert sem fram kemur í þjóðhagsspá bendir til þess að áætlanir um stóriðjuframkvæmdir sem þar eru fyrirhugaðar muni standast. Ég hef því áhuga á að vita hvernig hv. þingmaður hyggst afla tekna fyrir íslenska ríkið.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé hárrétt hjá hv. þm. Ólöfu Nordal að aðaláhyggjuefnið er einmitt hvernig við ætlum að afla tekna. Þar hefur að vísu ekkert breyst frá því sem verið hefur, a.m.k. í þeim áætlunum sem við höfum haft uppi á borðinu undanfarið. Menn hafa verið að ræða þar um stóriðjuna og við fengum aðila inn í fjárlaganefnd einmitt til að ræða um hvernig horfurnar væru þar og það komu ekki fram neinar nýjar upplýsingar þar þótt við vitum að heilmikil umræða sé í gangi með hvaða hætti menn skaffa orku til stóriðjufyrirtækja eða með hvaða hætti menn geta fjármagnað framkvæmdir þar. Það er einmitt hluti af því sem hefur verið rætt inni í Karphúsi hvort lífeyrissjóðirnir eigi með einhverjum hætti að koma að framkvæmdum í sambandi við orkuframleiðslu, m.a. Búðarhálsvirkjun sem var nefnd í því samhengi. Við deilum því áhyggjunum af þessu og verðum auðvitað að sjálfsögðu að reyna að finna lausnir á því. Hin mikilvæga forsendan er auðvitað að ná utan um öryggisreksturinn og sýna að sjálfsögðu einhverja langtímaáætlun og þá geta menn deilt um það hvort þetta er fullnægjandi sem hér er verið að kynna og það sem verður kynnt á mánudaginn í skýrsluformi. En það er auðvitað mikilvægt að við reynum samt að gera það með þeim hætti að við sýnum fram á að við ráðum við verkefnið. Ég hvet þingmenn til að vera ekki að tala það niður sem þó er vel gert og það að kalla þær aðgerðir sem hér eru „látlausar skattahækkanir“ þá held ég að við hv. þingmaður höfum staðið í svipuðum skattahækkunum  
             
             Ég vona að ég fái að komast að hinum spurningunum í seinna andsvari.

Frú forseti. Mér finnst sem stjórnarliðið taki mjög nærri sér að menn skuli koma með gagnrýni á þau frumvörp sem hér eru lögð fram. Þegar stjórnarandstaðan leyfir sér að andmæla þeim áformum sem hér eru og lýsa því hver raunveruleg staða er þá er allt í einu talað um svartsýni og niðurrifsstarfsemi. Það er náttúrlega alveg óþolandi tal ef þetta á að vera þannig að ætlast sé til þess að við séum jánkandi öllu því sem ríkisstjórninni dettur í hug, sérstaklega þegar um er að ræða framkvæmdir í ríkisfjármálum sem vantar alla heildarmynd á. Það hefur verið gagnrýnt af öðrum en stjórnarandstöðunni. Ég get nefnt Gylfa Arnbjörnsson til sögunnar og vitnað þar til fréttar í Morgunblaðinu þar sem hann lýsir því að þær aðgerðir sem eru boðaðar í frumvarpinu séu alls ekki nægjanlegar. Það skorti alla heildarmynd og þær séu alls ekki líklegar til þess að valda neinum breytingum. Og í áformum peningastefnunefndar í vaxtamálum vanti enn þá að menn átti sig á því hvernig ríkissjóður ætlar að afla nauðsynlegra tekna til að koma okkur upp úr þessu. Þessu verða menn að svara og það þýðir ekki að ætla að fara að ásaka okkur um að vera með niðurrifsstarfsemi og leiðindi.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að biðjast undan því að hér sé hörð gagnrýni á það sem verið er að leggja fram og það er hárrétt sem komið hefur fram að það þarf að sýna betur á spilin varðandi atvinnulífið og það er verkefni sem verður að vinna með ASÍ og samtökum vinnumarkaðarins. Það sem ég náði ekki að svara áðan var varðandi það af hverju menn hefðu trú á því að menn stæðu við reksturinn á þessu ári. Ég var einmitt að leiða rök að því að það verður býsna stórt og erfitt verkefni og er það, ekki vegna þess að ekkert hafi verið gert því það er alrangt. Það væri dónaskapur við stofnanir ríkisins að það hafi ekki verið unnið mjög skipulega að því að reyna að halda rekstrinum í hófi og það er þess vegna sem er farið mildilega í það núna vegna þess að menn ætla að gera mjög ríka kröfu um að menn standi áætlun. Sú vinna hefur farið fram. Það er búið að fara yfir þetta með ráðuneytunum og það er hægt að fara yfir það í nefndunum með hvaða hætti menn standa en það er ekkert sem bendir til annars en að menn muni vinna rösklega í þessu og reyna að standa við þær áætlanir sem gerðar hafa verið. Það er nefnilega atriði númer eitt, tvö og þrjú áður en við förum í enn frekari niðurskurð því við áttum sameiginlega þátt í því að setja hér 

Virðulegi forseti. Það er ágætt að fara inn í þetta mál á þeim lokaorðum sem hv. þingmaður, formaður fjárlaganefndar, Guðbjartur Hannesson, endaði á að við höfum sett í fjárlögum ársins þrengri ramma og að reynt skuli að fylgja honum. Það er ekki að sjá í því frumvarpi sem hér liggur fyrir að það sé verið að reyna að fylgja þeim ramma. Fjárlögin fyrir árið 2009 gerðu ráð fyrir að hallinn á fjárlögum væri 153 milljarðar. Samkvæmt því frumvarpi sem hér liggur fyrir er gert ráð fyrir að hallinn á fjárlögum ársins 2009 verði 173 milljarðar. Það sem er verið að gera með þessu frumvarpi er að það er verið að auka ríkisútgjöldin um 20 milljarða. Það er ekki þyngdur neinn niðurskurður á móti. Eins og þetta kemur fyrir þá er verið að bæta 20 milljörðum við tekjurnar sem á að ráðstafa til einhverra verkefna sem ekki eru leidd fram með neinum hætti. Þess vegna er spurt eftir því hvenær fjárlaganefndin fái þær tillögur til umfjöllunar sem kalla á ráðstöfun þess fjár sem hér er gerð tillaga um að innheimta af fyrirtækjum og heimilum landsins. Það er bráðnauðsynlegt að fara að fá það, ekki nema sú afstaða liggi fyrir, sem raunar kom fram frá fulltrúa fjármálaráðuneytisins á síðasta fundi fjárlaganefndar, að við mundum væntanlega fá ríkisreikninginn í hendur í október á komandi hausti og við færum þá að vinna í lokafjárlögum þess árs og væntanlega biðum við þá eftir fjáraukalagafrumvarpi í nóvember. Því spyr ég hv. formann fjárlaganefndar eftir því enn og aftur, því mér fannst þetta ekki koma nægilega vel fram í svörum hæstv. fjármálaráðherra áðan: Hvernig er gert ráð fyrir því að ríkisstjórnin haldi þann fjárlagagrunn upp á 153 milljarða í halla sem fjárlög ársins 2009 gerðu ráð fyrir?

Hæstv. forseti. Það er sennilega rétt að ekki hefur komið fram skýringin á því af hverju menn hafa farið úr 153 upp í 173 milljarða kr. Það er vegna þess að í síðustu fjárlögum gleymdum við ábyrgð á láni sem þarf svo að gjaldfæra í tengslum við Seðlabankann sem er upp á 20 milljarða kr., 

Virðulegi forseti. Ef þetta er rétt hjá hv. þingmanni þá er hallinn sem við er að glíma 40 milljarðar, ekki 20 milljarðar. Það breytir ekki þeirri staðreynd að þá eru menn að tala um að hallinn á fjárlögum 2009 verði 193 milljarðar í staðinn fyrir 153. Ef við erum að tala um að 20 milljarða verðbæturnar á láni frá Seðlabanka til ríkissjóðs séu til viðbótar þá eru menn að tala um 20 milljarða til viðbótar útgjöldum upp á 153 milljarða. Það er það sem ég er að kalla eftir, hvernig sundurliðunin er á þessum 20 milljörðum í auknum útgjöldum ríkissjóðs í rekstri, tilfærslum og/eða framkvæmdum. Sá tekjuauki sem hér er lagður til er ekki gerður til að mæta verðbótum af láni Seðlabanka Íslands til ríkissjóðs vegna ábyrgðarveitingar.

Hæstv. forseti. Eitthvað gengur mér illa að skýra út þær tölur sem hér er verið að glíma við, eða a.m.k. tölum við í kross. Áætlun fjárlaga var 153 milljarðar. Til viðbótar kemur leiðrétting á vaxtabætur upp á 20 milljarða og það er ekki gert ráð fyrir því að vinna upp tekjur á móti því. Því er áætlað að niðurstaðan varðandi það fari í 173 milljarða í halla. 

193 milljarðar.

Það er rétt en það á að taka það niður í 173. Það er niðurstaðan sem er verið að glíma við og það er það sem við erum að slást við hér, að sýna fram á að það gangi eftir og þá erum við í raunveruleikanum erum við að tala um að það sé óbreytt í fjárlagahlutanum. Við ætlum að standa við þá áætlun sem við gerðum með Sjálfstæðisflokknum fyrir þetta ár en ætlum að standa með því að bæta þarna í varðandi tekjur og útgjöld, 

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Guðbjart Hannesson, formann fjárlaganefndar, um ástæðuna fyrir því að aðeins tveimur dögum áður en bandormurinn var lagður fyrir vorum við á fundi með fulltrúum fjármálaráðuneytisins, fjármálaráðherra og aðstoðarmanni hans, og þá gerðu menn ráð fyrir því að hagræðing í rekstri ríkisins væri 3,5 milljarðar. Á aðeins tveimur dögum fer þessi tala úr 3,5 milljörðum niður í 1,8 milljarða þannig að ég velti fyrir mér hvað varð þess valdandi að það gerðist. Maður stóð þó alla vega á því fastar en fótunum að það yrði með þessum hætti. Ég verð að viðurkenna að ég varð fyrir miklum vonbrigðum með þessa 3,5 milljarða, hvað þá 1,8 milljarða. Síðan langar mig að segja við formann fjárlaganefndar, hv. þm. Guðbjart Hannesson: Ég er ansi hræddur um að menn ofáætli tekjurnar af því að auka skattlagningu hér á landi. Ég er ansi hræddur um að með því að hækka skattana svona mikið muni ekki svo miklar tekjur skila sér vegna þess að eins og menn vita er atvinnulífinu að blæða út. Mig langar að spyrja hv. formann fjárlaganefndar að því hvort hann viti hvort ríkisstjórnin hyggist fara í frekari niðurskurð á aflaheimildum. Hæstv. sjávarútvegsráðherra, Jón Bjarnason, hefur þegar tilkynnt um slíkt til útlanda en hefur ekki séð sér fært að gera það hér heima, alla vega ekki á þingi. Getur hv. þingmaður uppfrætt okkur um hvort það stendur til? Ef hann heldur sig við þau áform og fer eftir niðurstöðum Hafrannsóknastofnunar eins og hann er búinn að tilkynna að hann ætli að gera varðandi þorskinn og jafnframt varðandi ýsu- og ufsaaflann lít ég svo á að leggja þurfi fjórða til fimmta hverju skipi á landinu. Deilir hv. formaður fjárlaganefndar ekki þeim áhyggjum með okkur hinum í fjárlaganefnd að menn muni ekki geta aflað sér tekna til að standa undir því sem í vændum er?

Hæstv. forseti. Það er hárrétt sem kemur fram hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að hagræðingin var sett í eina tölu, raunar upphaflega upp á 3,3 en ekki 3,5 milljarða og við glímdum við þá tölu sem niðurskurðartölu. Það hagar þannig til að þegar menn fara í niðurskurð á stofnunum er sumt beint í rekstrinum, annað er í tilfærslum eða einhverjum greiðslum innan kerfisins. Það varð að samkomulagi að glíma við þessa tölu, 3,3 milljarða, í heildartölu, en hluti af því færðist inn í tilfærslurnar. Þið sjáið það í sundurliðuninni ef þið skoðið hana að tölunni er haldið en upphæðin dreifist bæði á reksturinn og tilfærslurnar. Þá er ég ekki að tala um tvo milljarða frá félagsmálaráðuneytinu vegna aldraðra og öryrkja í frumvarpinu. Varðandi tekjuáætlunina treysti ég mér svo sem ekki til að meta það. Það er auðvitað full ástæða til að hafa áhyggjur af því að tekjur skili sér ekki en ekki ætla ég að fara að halda uppi háum launum til þess að tryggja að hátekjuskatturinn skili sér. Við viljum frekar að það sé leiðrétt í kerfinu, sérstaklega í ríkiskerfinu, að færð verði niður laun hjá þeim sem betur mega sín til þess að spara í rekstri. Það er það sem lagt er upp með jafnvel þó að það bitni að einhverju leyti á hátekjuskattinum. Við skulum láta reyna á það með hvaða hætti þessar tekjur muni skila sér, þetta eru útreikningar sem unnir hafa verið ítrekað í ráðuneytinu í tengslum við skattayfirvöld. Það hafa fáir gert athugasemd við þessar tölur. Tryggingagjaldið er t.d. unnið í samráði við þá aðila á vinnumarkaðnum, þeir hafa sannreynt þessar tölur og haft sína skoðun á því þó að það verði alltaf að hafa fyrirvara á skatttekjum, að hve miklu leyti þær skila sér. Það er auðvitað mikilvægt líka að þær skili sér með góðu og öflugu skatteftirliti og sameiginlegu átaki þannig að menn vinni ekki svart eða fram hjá kerfinu eins og alltaf er hætta á í svona ástandi. Varðandi niðurskurð aflaheimilda hefur það hvergi komið til umræðu að það verði tekjumissir vegna breytingar á aflaheimildum, þannig að því sé bara svarað hreint út.

Virðulegi forseti. Það kom fram á þeim fundi með hæstv. fjármálaráðherra og aðstoðarmanni hans sem ég vísaði til áðan að menn væru þar að tala um niðurskurð upp á 3,3 milljarða og tilfærslur upp á 3 milljarða, ef ég man það rétt. Þannig skildi ég það. Ef hæstv. ríkisstjórn heldur að hún geti haldið í tekjur með því að minnka aflaheimildir er það alveg nýtt fyrir mér. Það hefur komið skýrt fram að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er búinn að gefa það út að hann ætli að fara eftir 20% aflareglu sem þýðir 150 þús. tonna aflamark í þorski. Það þýðir að verið er að skerða það úr 160 þús. tonnum niður í 150 þús. tonn. Þess vegna er það eðlilegt að spyrja hvort menn hafi ekki áhyggjur af því ef það verður gert. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson, sem er formaður fjárlaganefndar, hefur ekki einu sinni vitneskju um það sem hæstv. sjávarútvegsráðherra er búinn að tilkynna á erlendri grund. Það er kannski í samræmi við allt annað að menn tilkynna það annars staðar og láta okkur lesa um það hér.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér mál sem er mjög alvarlegt og við þekkjum forsögu þess. Ég held að það skipti afskaplega miklu máli, eins og margoft hefur komið fram, að þingmenn og þjóðin standi saman eins og kostur er við að vinna okkur út úr þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir. Það er hins vegar ekki hægt annað en að fara yfir málið með mjög gagnrýnum hætti. Það verður að segjast eins og er, sérstaklega í ljósi forsögunnar, að framganga hæstv. fjármálaráðherra er ansi sérstök, virðulegi forseti. Ég rifjaði upp og las ræðu hæstv. fjármálaráðherra, sem þá var hv. þingmaður, sem hann hélt í desember, nánar tiltekið 15. desember 2008. Hann flutti þá ræðu sína sem forustumaður stjórnarandstöðunnar við fjárlögin sem hann hefur núna ákveðið að framfylgja. Það er skemmst frá því að segja að núverandi hæstv. fjármálaráðherra afgreiddi það plagg sem einhverja vitleysu og talaði um að hér væri ekki í rauninni um raunveruleg fjárlög að ræða heldur væri þetta fyrst og fremst einhvers konar ágiskunarplagg sem samið væri af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það er hins vegar stíll hæstv. fjármálaráðherra núna að taka u-beygju í flestum málum og við þurfum ekkert að rifja upp Icesave-málið. Það er hins vegar ágætt að rifja það upp að þannig afgreiddi hann fjárlögin en þegar hann komst í ríkisstjórn og varð hæstv. fjármálaráðherra var hann fljótur samþykkja þau og sá enga ástæðu til þess að breyta þeim frá því að hann tók við 1. febrúar sl. og til þessa dags. Það er umhugsunarefni hvernig hv. þingmenn Vinstri grænna töluðu í umræðunni þá, hvernig þeir börðust gegn öllum niðurskurðarhugmyndum og töluðu eins og hér væri allt í himnalagi. Einhver kynni að segja: Batnandi mönnum er best að lifa, og það má kannski til sanns vegar færa en það er hins vegar umhugsunarefni hversu ábyrgðarlitlir hv. þingmenn voru í þeirri umræðu, því miður, og hversu ábyrgðarlítil sú ríkisstjórn sem nú situr er og var minnihlutastjórn frá 1. febrúar 2009 fram að kosningum. Það þýðir ekkert að leggja málin þannig upp og segja, eins og hæstv. fjármálaráðherra gerði í andsvörum fyrr í dag, að hann hafi verið skammaður fyrir skattahækkanir. Í þessari skrýtnu kosningabaráttu var stjórnarandstöðunni neitað um upplýsingar um stöðu ríkisfjármála hvað eftir annað. Það voru engar hugmyndir, hvað þá staða mála, lagðar fyrir kjósendur fyrir þessar kosningar, það var ekki gert. Þvert á móti var þinginu neitað um upplýsingar sem eru algjörlega sjálfsagðar. Ég veit að fyrir útlendinga sem fylgdust með þessari kosningabaráttu - glöggt er gests augað - að þeir voru vægast sagt hissa, svo ekki sé dýpra í árinni tekið, að ekkert var fjallað um þau mál sem þó eru mikilvægust og snúa að því hvernig við ætlum að vinna okkur úr þessum vanda sem snýr einmitt að ríkisfjármálum. Þar neitaði núverandi ríkisstjórn þinginu um upplýsingar. Það er allt saman skjalfest og ég get flett því upp í þingtíðindum. Það mun vera þannig um ókomna tíð og með því má hæstv. fjármálaráðherra lifa. Ég heyri þá tölu núna í fyrsta skipti frá stjórnarliða - það kom fram hjá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni, formanni fjárlaganefndar - að það stefndi í að hallinn yrði 193 milljarðar kr. Ég man ekki, virðulegi forseti, eftir að hafa séð þá tölu neins staðar. Ég veit ekki hvort einhver stjórnarandstöðuþingmaður hér inni hefur séð hana áður. - Það er ekki svo. En kom fram núna að hallinn stefndi í 193 milljarða.

Ef ekkert yrði að gert.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson kallar: Ef ekkert yrði að gert. Það hefur komið fram að ef ekkert yrði að gert mundi hallinn verða meiri en menn hafa talað um 173 milljarða fram til þessa. Þarna munar einungis 20 milljörðum kr. og ég er bara ekki það vanur stórum tölum að mér finnst þetta vera há tala.  Virðulegi forseti. Lagt var upp með af síðustu ríkisstjórn að verkefni ársins 2009 væri að standa fjárlögin. Farið var í þann erfiða leiðangur með það fyrir augum að halda sig við þá hallatölu sem lagt var upp með. Við stefnum í að fara úr 153 milljörðum í 193 milljarða og núna fáum við upplýsingar, kosningarnar eru búnar, og nú fáum við upplýsingarnar sem við báðum um og hefðum átt að fá fyrir kosningar. Hver er raunin, virðulegi forseti? Það er engin ástæða fyrir hv. þm. Helga Hjörvar að brosa yfir því. Það er staðfesting á því að það eru algjör lausatök í ríkisfjármálunum. Því miður sjáum við  Hvað þýðir það, virðulegi forseti, ef stofnun er komin 20% yfir fjárhagsáætlun þegar komið er fram á mitt ár? Það þýðir að öllu óbreyttu að skera þarf niður um 40% á seinni hluta ársins. Við erum að tala um stofnanir eins og heilbrigðisstofnanir, menntastofnanir og annað slíkt, þjónustu sem er afskaplega viðkvæm. Menn reyndu að ná sér í vinsældir og krækja í atkvæði á síðustu mánuðum en það mun koma beint niður á umbjóðendum þeirra, á þjóðinni í formi þjónustuskerðingar og hærri skatta. Það er raunveruleikinn, virðulegur forseti. Við sjáum síðan að menn reyna að taka á þessu verkefni og hefur ekkert vantað upp á það, virðulegi forseti, að þeir sem eru í forustu fyrir þessa ríkisstjórn hafa farið mikinn yfir því hvað verkefnið er erfitt. Þeir hafa í rauninni ekki sagt mikið meira á undanförnum vikum og mánuðum en að benda á hið augljósa, hvað verkefnið er erfitt. Við vissum það í október, nóvember að verkefnið er erfitt, það er engin frétt í því. En forustumenn þessarar ríkisstjórnar, þeir sem eru hér í forustu fyrir stjórnarflokkana, mega lifa með það að þeir gerðu verkefnið erfiðara vegna þess að þeir voru í vinsældakosningu og sýndu af sér algert ábyrgðarleysi. Enn og aftur vek ég athygli á því að þeir leyndu þingið upplýsingum fyrir kosningar. Allir hér inni í þessum sal þekkja það, sumir af eigin reynslu. Síðan sjáum við þessar hugmyndir hér. Það er augljóst af textanum, tillögunum og umræðunni að áherslan er fyrst og fremst á einn veg, að hækka skatta. Það er það sem ríkisstjórnarflokkarnir ná saman um. Það er það sem sameinar þessa flokka, viljinn til að vera við völd og hækkun skatta. Það kom fram í andsvari áðan að hæstv. fjármálaráðherra virtist ekki einu sinni hafa leitt hugann að því að þeir skattar sem hann nefndi væru sérstakar álögur á atvinnulífið, að atvinnulífið þyrfti að bera sínar byrðar líka, hvaða afleiðingar þær hafa á atvinnustigið. Virðulegi forseti. Við skulum ekki vera í neinum blekkingarleik. Ef settir eru skattar upp á 12,5 milljarða á launatekjur mun það hafa áhrif á atvinnustigið, þetta er ekki flókin jafna. Ef aðili sem rekur fyrirtæki þarf að borga meira með hverjum starfsmanni getur hann haft færri í vinnu. Það er ekki flókið. Hér hafa menn kallað eftir úttektum á öllu mögulegu og ómögulegu en hæstv. fjármálaráðherra upplýsti okkur um að hann hefði ekki hugmynd um málið. Ég ætla ekki að halda því fram að hann hafi staðið hér og sagt það en við sem höfum hlustað á hæstv. fjármálaráðherra, sem hefur verið hér sem þingmaður svo lengi sem elstu menn muna og einnig sem ráðherra, hann varð þingmaður rétt upp úr miðri síðustu öld, vitum alveg hvað það þýðir þegar hæstv. ráðherra talar eins og hann talaði hér áðan. Það vantaði ekki magnið af orðum en svörin voru engin. Síðan eru aðrir þættir sem lítið hafa verið ræddir en komu þó í umræðu um orkuuppbyggingu. Þeir voru ræddir að beiðni fulltrúa stjórnarandstöðunnar í kjölfarið í fjárlaganefnd. Það kemur í ljós að grunnurinn að þessum áætlunum stenst ekki. Hæstv. umhverfisráðherra kom hér afskaplega önug, svo ekki sé dýpra í árinni tekið, og hreytti því út úr sér að það væri engin orka fyrir þau álver sem væri gert ráð fyrir í spám hæstv. fjármálaráðherra. Það var ekki stjórnarandstaðan sem sagði þetta, það var hæstv. umhverfisráðherra sem lýsti þessu yfir á þinginu. Hún sagði að því færi víðs fjarri að hér væri til einhver orka í þau álver sem hæstv. fjármálaráðherra gerði ráð fyrir í þeim áætlunum sem fyrir liggja fyrir þessi fjárlög. Staðfest hefur verið í þingnefnd að hæstv. umhverfisráðherra hafði rétt fyrir sér. Hæstv. umhverfisráðherra mætti hér, snupraði hæstv. fjármálaráðherra og því miður fyrir þjóðina hafði hæstv. umhverfisráðherra rétt fyrir sér. Við hljótum þá að spyrja: Hverjar eru fyrirætlanir úr því að það er rangt sem lagt er upp með, grunnurinn að fjárlögum fyrir næstu ár. Hvað ætlar hæstv. ríkisstjórn að gera í málinu? Ég held að það væri mjög eðlilegt ef hæstv. fjármálaráðherra mundi upplýsa þingið um það. Hann var snupraður af samflokksmanni sínum, hæstv. umhverfisráðherra, og því miður fyrir okkur öll, þjóðina, hafði hæstv. umhverfisráðherra rétt fyrir sér en ekki hæstv. fjármálaráðherra. Virðulegi forseti. Fleira mætti nefna. Ég hef miklar áhyggjur af því að nú er komið fram á mitt ár, það er kominn seinni hluti júnímánaðar, og ríkisstjórninni hefur ekki tekist að halda fjárlög ársins 2009 en kemur núna með þessar fyrirætlanir. Ég hef miklar áhyggjur af því að það standist sem snýr að ríkisrekstrinum. Sömuleiðis hef ég miklar áhyggjur af því, virðulegi forseti, að þessar fjölbreytilegu hugmyndir um skattahækkanir muni skaða atvinnulífið. Ég velti því fyrir mér hvort hæstv. ríkisstjórn og ríkisstjórnarflokkarnir hafi eitthvað velt því fyrir sér hvaða áhrif það flækjustig hefur sem menn eru að búa til á skattkerfi okkar. Þjóðir heims hafa af góðri ástæðu reynt að einfalda skattkerfið, það gerðum við í þokkalega góðri sátt, gott ef það var ekki Samfylkingin sem var fylgjandi slíkum hugmyndum, í það minnsta stundum. Hér hafa menn tekið u-beygju og við þurfum aftur að fá sérfræðinga til þess að eiga við einföldustu skattamál einstaklinga ef þetta nær fram að ganga.

Frú forseti. Ég fagna því að hv. þingmaður kynni sér tillöguflutning og málflutning okkar Vinstri grænna og minn á Alþingi í desember. Þá sæi hann t.d. að við ein flokka lögðum til umtalsvert aukna tekjuöflun til að minnka halla á ríkissjóði og til að hægt væri að draga úr tilfinnanlegum niðurskurði á nokkrum sviðum. Ég flutti þrjú frumvörp um tekjuöflun upp á eitthvað um sjö milljarða kr. og sýndi með því að ég hefði ekki minni áhyggjur af væntanlegum halla á ríkissjóði en hver annar. Við lögðum líka til sparnaðar- og niðurskurðartillögur. En þessu getur hv. þingmaður flett upp. Í öðru lagi að hér hafi ekki verið veittar upplýsingar eða þeim almennt miðlað eins og venja er þá hafna ég því alfarið. Ég fullyrði að það hafa meiri upplýsingar verið veittar af hálfu stjórnvalda um þróun efnahags- og ríkisfjármála undanfarnar vikur og mánuði en nokkurn tíma áður hefur verið gert á þessum árstíma.

Á þessum árstíma?

Hvaða upplýsingar höfðu þingmenn í höndum í maí og í júní 2008 um fjárlagavinnu þáverandi ríkisstjórnar? Engar. Ég hef rætt við stjórnarliða úr þáverandi ríkisstjórn sem sögðu: Við vissum ekki neitt heldur þó að við værum stuðningsmenn þessarar ríkisstjórnar. Þannig var það nú. Þá var þetta unnið algerlega lokað inni í ráðuneytunum. Nú hafa tugir manna verið í samráðsferli um þetta mál, bæði úr stjórn og stjórnarandstöðu, meðal aðila vinnumarkaðarins o.s.frv. Varðandi hallatölur á ríkissjóði vil ég bara, til að fyrirbyggja misskilning, segja að það eru tvenns konar 20 milljarða tölur á ferðinni. Annars vegar eru fjárlögin upp á 153 milljarða halla í ár. Hins vegar stefnir í yfir eða um 20 milljarða halla í viðbót ef ekkert verður að gert. Í töflu í frumvarpinu á bls. 11 er hins vegar að finna hallatölu sem er færð inn sökum þess að þar er um að ræða áfallnar verðbætur af skuld ríkissjóðs 

Virðulegi forseti. Hér fengum við enn eina sýnikennsluna í því hversu hæstv. fjármálaráðherra er góður áróðursmaður. Mælikvarðinn sem hæstv. ráðherra setti var að það hefðu aldrei verið veittar meiri upplýsingar, á þessum árstíma. Virðulegi forseti, hæstv. ráðherra var ekki að gera að gamni sínu. Hann talaði í fullri alvöru. Þingið fékk ekki upplýsingar um stöðu stofnana fyrir kosningar, fékk ekki upplýsingar um það hvernig gengi að framfylgja fjárlögum og við vorum að fara í kosningar sem eðli málsins samkvæmt hefðu átt að snúast fyrst og fremst um þessa hluti. Þingmönnum var neitað um þessar upplýsingar. Hvernig hæstv. ráðherra,  Varðandi hugmyndir hæstv. ráðherra um tekjujöfnun, sparnað og niðurskurð, væri alveg þess virði að fara yfir málflutninginn fyrir síðustu fjárlög hjá Vinstri grænum þar sem þeir fóru yfir það að það væri ekki nokkur einasta leið að reka stofnanir miðað við þau fjárlög sem voru í gangi og fundu þeim allt til foráttu. Um leið og þeir settust í ráðherrastólana fóru þeir hins vegar að framfylgja þessum fjárlögum sem þeir töldu að væru svo gersamlega fyrir neðan allar hellur og átu það ofan í sig eins og svo margt annað.

Frú forseti. Bara til að það sé alveg skýrt þá bið ég menn að hafa í huga að hallatalan eða hin neikvæða tekjujafnaðartala í fylgiskjali með frumvarpinu á bls. 10, þar sem talað er um 176 milljarða kr. áætlaðan halla á ríkissjóði á þessu ári, skýrist af því að innifalið í henni eru áfallnar verðbætur á skuld ríkissjóðs við Seðlabanka Íslands en þær eru hins vegar ekki færðar til gjalda í fjárlögum. Þær eru allt annað mál heldur en sú óhagstæða þróun minni tekna og meiri útgjalda sem í hefðbundnum uppgjörsvenjum okkar mundu leiða til um það bil 20 milljarða halla í viðbót ef ekki verður að gert en það verður gert og rúmlega, það. Ætlunin er að halda sig nokkurn veginn á áætlun hvað varðar útgjöld samkvæmt fjárlögum. Ég kannast ekki við að upplýsingum sem legið hafa fyrir af einhverju tagi hafi verið neitað. Ég mótmæli því og hv. þingmaður hefur engin rök fært fyrir því. Um leið og það lá fyrir í lok marsmánaðar að þessi þróun stefndi í að verða svona óhagstæð hvað varðaði aukinn halla á ríkissjóði sagði ég það opinberlega, nokkrum vikum fyrir kosningar, að þessi óhagstæða þróun væri að birtast okkur í tölum. Það var ekki legið á þeim upplýsingum. Upplýsingar um tekjuþróun ríkissjóðs birtast jafnóðum og eru færðar á heimasíðu ráðuneytisins. Um leið og uppgjör fyrsta ársfjórðungs hvað varðaði útgjaldaþróun lá fyrir kynnti ég það í ríkisstjórn og sendi það beint til fjárlaganefndar. Þannig var það. Það barst fjárlaganefnd í hendur nokkrum dögum eftir að það varð opinbert og lá fyrir. Hvaða upplýsingar er hv. þingmaður að tala um sem ekki hafa verið reiddar fram?

Virðulegi forseti. Ef vandinn er sá að hæstv. fjármálaráðherra í fullri alvöru man ekki hvað við vorum að ræða í þingsal, man ekki eftir þeim bréfum sem formaður fjárlaganefndar sendi upp í ráðuneyti þá er það auðvitað bara eitthvert mál sem þarf að taka á og ég ætla ekki að fara að gagnrýna hæstv. ráðherra, í fullri alvöru, hann man ekki þessa hluti. Þetta er allt saman skjalfest frá báðum. Sjálfur spurði ég hæstv. ráðherra í þingsal um upplýsingar sem svo sannarlega lágu fyrir. Ég var heilbrigðisráðherra fram á 1. febrúar á þessu ári. Ég veit alveg hvernig þessir hlutir virka þannig að hæstv. fjármálaráðherra þarf ekki að kenna mér það hvaða upplýsingar eru til staðar. Ég frábið mér allt slíkt. En ef hæstv. fjármálaráðherra er svo illa haldinn af minnisleysi að hann man ekki hvaða bréf voru send, man ekki hvaða umræða var tekin í tengslum við þessi mál fyrir nokkrum vikum þá er það bara þannig. En það er sjálfsagt og eðlilegt að fara yfir það með hæstv. ráðherra og ég held að enginn sé svo ósvífinn af stjórnarliðinu að þræta fyrir það að þessar beiðnir hafi komið fram. Ég get ekki ímyndað mér það. Ég var í sambandi við þáverandi formann fjárlaganefndar sem sagði mér þetta. Hann sendi samviskusamlega allar þessar beiðnir upp í ráðuneyti, það var beðið um þetta þegar gestir komu í fjárlaganefnd og það þarf ekki að segja þeim sem hér stendur, virðulegi forseti, að þessar upplýsingar hafi ekki verið til staðar. Þær voru svo sannarlega til staðar og þekki ég það vel sem fyrrverandi ráðherra í þeim málaflokk sem tekur 25% af ríkisútgjöldunum.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson bendir réttilega á að lagt hafi verið upp í þann leiðangur fyrir árið í ár að standa áætlun og gerir þá játningu að það hafi ekki verið auðvelt verk fram undan, þvert á móti hafi augljóslega verið mjög erfitt að reyna að standa við þau áform sem þáverandi ríkisstjórn hélt fram. Ég held að það sé einmitt heila málið að menn verði að átta sig á því að það er verið að glíma við býsna stórt verkefni og til viðbótar við það verkefni var ákveðið að menn ætluðu ekki að flytja með sér fjárheimildir frá árinu á undan vegna þess að menn ætluðu að skoða rekstrarfjárstöðuna eingöngu út frá því sem útstreymi á peningum eða „cash flow-i“ sem verður á þessu ári. Til breytinga var síðan það að menn komu með nýja tekjuspá sem við höfðum sett fram fyrir áramótin og atvinnuleysið skall á með meiri þunga, þ.e. atvinnuleysisbæturnar urðu hærri. Það eru einu breytingarnar og í heild yfir 20 milljarðar sem verið er að leiðrétta núna. Þess vegna kemur á óvart að hv. þingmaður skuli vera að reyna að ýja að því að hér sé um að kenna lausatökum á fjármálum og bið ég þá viðkomandi hv. þingmann að nefna þær stofnanir sem hann á við eða veit um að hafa verið með lausatök á fjármálum. Mér er ekki kunnugt um það. Þeir sem hafa komið inn í fjárlaganefndina eða við höfum haft samband við í þeirri vinnu sem hér hefur farið fram hafa þvert á móti þurft að grípa til mjög alvarlegra aðgerða og hafa gert það á fyrri hluta ársins líka og hafa einarðlega ætlað að standa áætlun. Það sem einnig hefur komið fram í umræðunni var að ég var í fjárlaganefnd fyrstu tvö árin, datt út þegar ég gerðist þingforseti 1. febrúar sl. en þá var það þannig að þáverandi fjármálaráðherra, sem menn þekkja ágætlega, boðaði mig á fund á ýmsum stöðum gjarnan í sínu eigin kjördæmi til að kynna mér fjárlögin þótt ég væri í fjárlaganefnd, fyrr fékk ég engar tölur eða upplýsingar. Það er með allt öðrum hætti unnið að fjárlögunum núna og full ástæða til að halda því til haga.

Virðulegi forseti. Hér talaði formaður fjárlaganefndar og hann spyr þann sem hér stendur og er að tala núna hvar sé farið fram úr hjá stofnunum í fjárlögum.

Lausatök.

Þessi lausatök hjá hæstv. ráðherrum þegar stofnanirnar halda sig ekki innan fjárlaga. Þetta vandamál hefur verið til staðar í áratugi. Við höfum náð nokkrum stofnunum með ærinni fyrirhöfn, miklum harmkvælum hjá stjórnarandstöðunni sem nú er komin í ríkisstjórn og það var lagt upp með það á þessu ári vegna þess að oft er þörf en nú er alger nauðsyn að halda stofnunum innan fjárlaga. Ég held að það væri nú nær og væri kjörið við þessar aðstæður að formaður fjárlaganefndar færi yfir þessa stöðu varðandi stofnanirnar. Ef hv. þingmaður, formaður fjárlaganefndar, getur það ekki þá skal ég gera það eftir minni. Ég er hins vegar ekki í fjárlaganefnd en hef kynnt mér þetta nokkuð. En ég held að það væri æskilegast og alveg við hæfi að hv. formaður fjárlaganefndar færi yfir það. Virðulegi forseti. Mér þykir algerlega ótrúlegt að hlusta á að menn séu hér að bera saman stöðu eins og núna miðað við árstíma í venjulegu árferði, árstíma eins og bæði hæstv. ráðherra og hv. þingmaður eru að gera. Hvernig ætla menn að ná samstöðu um þetta verkefni ef menn eru í svona leikjum í þingsalnum? Hvernig ætla menn að gera það? Ég sé að hv. þingmaður er kominn í andsvar öðru sinni og það verður fróðlegt að sjá hvort hann fer yfir það hvaða stofnanir séu umfram á þessu ári.

Hæstv. forseti. Það gleður mig að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson deilir með mér áhyggjunum af því að hér hafa stofnanir komist upp með það að fara fram úr ár eftir ár og hann viðurkennir að það hafi verið vandamál á undanförnum árum þannig að við höfum sameiginlegt verkefni við að glíma, þ.e. að sjá til þess að áætlun þessa árs standist. Það eru einmitt rökin fyrir því að hér er ekki farið í harkalegri niðurskurð að menn ætli einmitt að leggja á það ríkari áherslu en nokkru sinni fyrri og vænti stuðnings frá hv. þingmanni við það að fylgja því eftir að menn standi áætlanir. Það er grunnforsenda vegna þess að það er lítið gagn að því að fara fram úr á einum stað og ætla svo að reyna að skera niður á öðrum. Það er það sem lagt er upp með og í þeim vanda verði ekki hægt að fara með fjárheimildir á milli ára nema þær hafi verið frystar þannig að menn séu ekki að nota þá aðferð til að leysa vandann. Hv. þingmaður talaði um það í ræðu sinni að áherslan í þeim úrræðum sem hér er nefnd sé eingöngu hækkun skatta. Þetta er auðvitað orðfæri sem maður þekkir þó að við höfum tekið þátt í því að verja skattahækkanir í gömlu ríkisstjórninni. En mig langar að spyrja hv. þingmann: Er einhver munur á þeim sköttum sem hér er verið að leggja á eða þeim hugmyndum sem hv. þingmaður hafði sjálfur sem ráðherra um aukningu á sjúklingagjöldum? Hvað var það há upphæð sem átti að taka inn í tekjum í sjúklingagjöldum á sínum tíma í því fjárlagafrumvarpi sem var lagt fram um síðustu áramót? Það er auðvitað rétt sem komið hefur fram að skattar hafa áhrif á atvinnustigið. Við getum að sjálfsögðu reynt að meta það og þar þarf auðvitað að finna afar fínan ballans, hvernig menn bregðast við en það vita auðvitað allir að harkalegur niðurskurður umfram það sem hér er verið að boða mun líka þýða að það hverfa störf. Það er útilokað að fara mjög harkalega í reksturinn til viðbótar öðruvísi en að segja upp fólki.

Virðulegi forseti. Þetta var athyglisverð ræða. Ég get alveg upplýst hv. þingmann um að við munum aðstoða eins og við höfum verið að reyna að gera, reyna að aðstoða ríkisstjórnina í því að standast áætlanir. En pressan kemur frá okkur, virðulegi forseti. Það hefur enginn tími farið í það, hvorki innan nefnda eða í þinginu að upplýsa þing eða þingnefndir um stöðu mála, hvað þá áætlanir. Núna um miðjan júní eru ekki enn þá komnar upplýsingar, t.d. í heilbrigðisnefnd, um hvernig menn ætla að ná fjárlögum 2009, ekki enn þá og það er búið að biðja um það núna í marga, marga mánuði. Varðandi muninn á sjúklingagjöldum sem hv. þingmaður segir að ég hafi fengið hugmyndir um og þær skattahækkanir sem eru í gangi núna þá er það þannig, og hv. þingmaður sem formaður fjárlaganefndar ætti að þekkja það, að hver ráðherra fær sinn ramma. Ég held að ég muni það rétt að mér var gert að hækka sjúklingagjöld um 300 millj. kr., sem varð niðurstaða milli ríkisstjórnarflokkanna. Sem ráðherra þurfti ég að fara í það erfiða mál að reyna að deila því eins sanngjarnt niður og hægt var. Það var ekkert skemmtilegt en það var eitthvað sem við urðum að gera. Ég nefndi bara einn skatt hér, sem menn hafa talað um eins og skatt á atvinnulífið en er í rauninni skattur á launafólk og hann upp á 12,5 milljarða. Síðan fór ég ekki mikið í þær flóknu breytingar á skattkerfinu sem gerir skattkerfi okkar sem er tiltölulega einfalt mjög flókið, en það er sjálfsagt að fara í það. En þessi samanburður hv. þingmanns er algerlega fráleitur. En ég vona að hv. þingmaður sem formaður fjárlaganefndar og sem liðsmaður í stjórnarliðinu sýni okkur á spilin varðandi stöðu stofnana og hvernig menn ætla 

Virðulegur forseti. Ég vil sem formaður efnahags- og skattanefndar þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir framlagningu málsins og ríkisstjórninni allri og vænti þess að umfjöllun þess í nefndinni verði skjót en vönduð eðli málsins samkvæmt. Hér er um að ræða aðgerðir sem þarf að grípa til á miðju ári og þurfa þess vegna að fá nokkuð greiða leið í meðförum þingsins. Sú staðreynd að hér er verið að brúa gat á miðju ári gerir það auðvitað líka að verkum að aðgerðir til að draga úr rekstrarkostnaði ríkisins eru miklu síður tiltækar en í fjárlagagerð fyrir heilt ár. Menn þekkja hinn opinbera rekstur, hversu lengi ákvarðanir um breytingar og ráðstafanir eru að skila árangri í útgjöldunum sjálfum vegna þess það eru einfaldlega ýmiss konar frestir og réttindi og formleg ferli sem hið opinbera þarf að fara í gegnum í mun ríkari mæli en einkageirinn sem gerir það að verkum að iðulega er varla undir hálfu ári fyrr en ákvarðanir í stærri atriðum eru farnar að bíta, frá því að þær eru teknar. Þó er auðvitað alltaf hægt að ná umtalsverðum árangri í sparnaði og hagræðingu og það er gott að sjá að að þessu sinni eru gerðar enn frekari hagræðingarkröfur til ríkisins á yfirstandandi ári og þegar menn skoða þær kröfur um aðhald í rekstri á síðari hluta og frekari niðurskurði en áður var ákveðið. En þá verða menn líka að hafa í huga að samhliða þessu sæta ríkisstofnanir nú mun meira aðhaldi um útgjöld sín, treysti ég mér til að fullyrða eftir margra ára reynslu af störfum í fjárlaganefnd þingsins, miklu meira aðhaldi í því að standa við þá útgjaldaramma sem þeim hafa verið faldir. Ég hygg að sá þingmaður sem talaði á undan mér, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, þekki það jafn vel og ég og trúlega miklu betur, að í raun og veru það eitt að sá geiri ríkisútgjaldanna sem hann hafði ábyrgð fyrir til skamms tíma, þ.e. heilbrigðisgeirinn, það eitt að það takist að halda rekstrinum innan þess ramma sem lagt er upp með í ársbyrjun, er út af fyrir sig gríðarlegur árangur og breyting frá því sem verið hefur um langt árabil. Ég vona og treysti því að við séum að ná fram slíkri breytingu í rekstrinum sem er auðvitað gríðarlega mikilvæg auk þeirrar hagræðingarkröfu sem hér er. Það er auðvitað þannig að í þeim ákvörðunum sem hér eru kynntar eru margvíslegar ákvarðanir sem fáir ef nokkrir í þessum sal kysu að taka ef við hefðum ótakmarkaða fjármuni. En það er því miður ekki svo. Staðreyndin er sú að á hverjum degi rekum við þennan sameiginlega sjóð okkar með 500 millj. kr. halla. Það er auðvitað ekkert annað en skuldir á börnunum okkar. Það stendur þess vegna upp á okkur að taka á því og taka fjölmargar erfiðar ákvarðanir, bæði til skemmri tíma eins og verið er að gera í bandorminum en líka til lengri tíma í nokkurra ára áætlun í ríkisfjármálum. Helstu tölur í því hafa verið kynntar fyrir árið 2010 og síðan markmiðin fyrir árið 2011 og ég held að það sé engum blöðum um það að fletta að þar þurfa allir að taka á. Ég deili þeim áhyggjum sem menn hafa af skattlagningu á atvinnulífið við þessar aðstæður. Það er full ástæða til að gjalda varhuga við allri skattlagningu á atvinnulífið vegna þess að þar mun auðvitað fyrst og síðast reyna á á næstu mánuðum og missirum að okkur takist að fá atvinnulífið aftur í gang, kraft í atvinnulífið, að það skapist ný störf þannig að við hættum að tapa störfum með tilheyrandi kostnaði fyrir samfélagið en förum að vinna störf. Þess vegna þurfum við að hlífa atvinnulífinu eftir fremsta megni. Hins verða menn að gæta í þessari umræðu að það voru Samtök atvinnulífsins sem sjálf lýstu því yfir að þau teldu að sá kostnaður sem leiddi af Atvinnuleysistryggingasjóði og þeim miklu útgjöldum sem hann hefur orðið fyrir hafi alltaf verið borinn af atvinnulífinu, hann hafi alltaf verið borinn af tryggingagjaldinu og það væri einfaldlega óraunsætt annað en að sú skipan héldist áfram því að ofan á allt annað sem skattgreiðendur þurfa að taka á næstu mánuðum og árum, væri ekki líka hægt að láta þá taka hallann á Atvinnuleysistryggingasjóði. Mér fannst það mjög hraustlega gert af Samtökum atvinnulífsins og vera gott fordæmi fyrir aðra aðila í samfélaginu vegna þess að það verkefni sem við stöndum frammi fyrir er með þeim hætti og af þeirri stærðargráðu að við munum aldrei brúa þetta gríðarlega bil, þennan ofboðslega hallarekstur, öðruvísi en að við tökum öll á og öxlum öll nokkurn hlut og þá auðvitað þeir þann mestan sem besta aðstöðu til þess hafa og ég held að ýmislegt bæði efnislegt og líka táknrænt sem ríkisstjórnin hefur gripið til vísi til þess. Það er til að mynda hægt að benda á það að hér eru loksins felldar niður algerlega óþarfar greiðslur til handhafa forsetavaldsins í fjarveru hans. Það er löngu tímabært mál og sjálfsagt, þó að það varði svo sem ekki stórar upphæðir þá er það táknrænt þegar forsætisráðherra hefur sjálfur frumkvæði að því að falla frá sérgreiðslum til sín sem gætu að jafnaði á ári hafa numið um 3 millj. kr. og hafa gert það til forsætisráðherra á umliðnum árum, hreinar aukagreiðslur sem sjálfsagt er að afnema. Lítið frumvarp sem hér var rætt um í gær varðaði laun æðstu stjórnenda hjá ríkinu, sú ákvörðun að þeir sem hafa yfir 700 þús. kr. í mánaðartekjur verði þeir einu sem taki tekjuskattshækkun það sem eftir lifir þessa árs og þar fram eftir götunum. Ég held að með því að stilla þessu fram með þessum hætti, taka í raun og veru þessu tilboði Samtaka atvinnulífsins um að hækka tryggingagjaldið, fara mjög hóflega í aðrar skattbreytingar og láta þær snúa fyrst og fremst að þeim tekjuhæstu og fara jafnframt í sjálfsagðan og eðlilegan niðurskurð í ríkisútgjöldunum og aðhald í rekstri og síðan umtalsverðan niðurskurð í útgjöldunum á næsta ári, 10% eða þar um bil, í stofnunum utan velferðarþjónustunnar sem sannarlega verður verkefni að vinna að en ég treysti að nái fram að ganga. Ég vil út af fyrir sig lýsa ánægju minni með þær raddir sem hér hafa heyrst frá a.m.k. sumum stjórnarandstöðuflokkanna að í þessu efni megi jafnvel ganga lengra fram, að það sé fleira í ríkisrekstrinum sem taka megi til endurskoðunar og spara. Ég held að þar séu sannarlega mörg sóknarfæri. Ég vil líka lýsa ánægju minni með ýmsar hugmyndir sem hafa komið fram sem gætu hugsanlega orðið til þess að létta okkur þennan leiðangur hvort sem það eru hugmyndir Sjálfstæðisflokksins um skattlagningu á inngreiðslur í lífeyrissjóðina eða aðrar slíkar hugmyndir. Án þess að ég vilji leggja efnislega mat á þær þá held ég einfaldlega að við lifum þá tíma í sögu landsins að það sé mikilvægt að fólk úr öllum flokkum og fólk af öllum sviðum samfélagsins sameinist í því að reyna að leggja fram allar þær hugmyndir sem við eigum tiltækar sem geta skilað okkur árangri í því að brúa þetta bil. Hallinn sem hér er um að ræða er í raun og veru nærfellt helmingur ríkisrekstursins og við sjáum það öll í hendi okkar að helmingur ríkisútgjaldanna eru bætur og ekki getum við skert þær um slík hlutföll og ekki getum við skorið af ríkisreksturinn af þeirri stærðargráðu þó að sannarlega megi víða í honum eflaust betur fara með hverja krónu og við hljótum að kappkosta að gera það á komandi árum. Ég ítreka þakkir mínar til hæstv. fjármálaráðherra fyrir kynninguna.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir ágæta og málefnalega ræðu. Ég get tekið undir margt af því sem hann segir og ekki síst það að hér er risavaxið verkefni sem hlýtur að koma alls staðar við. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þm. Helgi Hjörvar er sammála því mati mínu að æskilegt hefði verið að í frumvarpi því sem hér er lagt fram og á að taka til fjárhags ríkisins á árinu 2009 hefðu verið niðurskurðar- eða sparnaðartillögur sem vörðuðu fleiri ráðuneyti en er að finna í þessu plaggi. Í fljótu bragði sýnist mér að hér séu aðeins ákvæði sem varða verkefni á málefnasviði dómsmálaráðuneytis, fjármálaráðuneytis og síðan félags- og tryggingamálaráðuneytis og ég velti því fyrir mér og bið hv. þm. Helga Hjörvar að láta í ljós skoðun sína á því hvort ekki hefði verið eðlilegt eða æskilegt að í þessum ráðstöfunum, sem eiga að taka til þess árs sem nú er að líða, hefðu verið tillögur sem vörðuðu fleiri ráðuneyti því að augljóst er að það þarf að taka á alls staðar til að ná þeim árangri sem við erum öll sammála um að er nauðsynlegur. Það er kannski ekki sanngjarnt að spyrja hv. þm. Helga Hjörvar en ég spyr hvort hann viti til þess að leitað hafi verið eftir sparnaðartillögum eða öðrum tillögum frá öðrum ráðuneytum en fram koma í þessu frumvarpi um sparnað á þessu ári.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið en ég hygg að það byggi þó á dálitlum misskilningi því að um alla málaflokka er að ræða og til allra ráðuneyta eru gerðar sparnaðarkröfur á síðari hluta þessa árs eftir því sem ég best veit og sleppur enginn undan, auðvitað ekki við núverandi aðstæður. Hins vegar skiptast ríkisútgjöldin í meginatriðum í tvennt. Að vísu eru 40 milljarðar í framkvæmdir en liðlega 200 milljarðar eru í rekstur og síðan eru aðrir 200 milljarðar í tilfærslur. Tilfærslur eru almannatryggingar, sjúkratryggingar, greiðslur til kirkjunnar og ýmsar tilfærslur undir fjármálaráðuneytinu, barnabætur, vaxtabætur og aðrir slíkir hlutir. Ég læt mér detta í hug að þingmaðurinn hafi verið að líta til tilfærslnanna þegar hann sá samdrátt sem fyrst og fremst liggja í félags- og tryggingamálaráðuneyti, fjármálaráðuneyti og dóms- og kirkjumálaráðuneyti. Ég tel að það helgist af því að þarna eru einfaldlega millifærsluliðir sem færðir eru undir þessi ráðuneyti en það lýtur ekki að því að öðrum ráðuneytum hafi verið hlíft við sparnaðarkröfu í rekstri.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar upplýsingar. Það er auðvitað mikilvægt að aðhalds og sparnaðar sé gætt á þeim sviðum sem ekki er fjallað um í þessu frumvarpi. Ég var fyrst og fremst að velta fyrir mér þessu frumvarpi og þau atriði sem hann vísar til hafa, samkvæmt þeim upplýsingum sem ég fékk hjá hv. formanni fjárlaganefndar milli umræðna, komið fram fyrir fjárlaganefnd en ekki fyrir þingið. Ég vænti þess að þar sé um að ræða sparnað sem ekki þurfi lagabreytingar til þannig að ég verð þá að skoða þann þátt betur. Af lestri frumvarpsins varð ekki ráðið að um væri að ræða önnur ráðuneyti en þau sem þarna greinir en hv. þm. Helgi Hjörvar er auðvitað reyndur fjárlaganefndarmaður og þekkir þessi mál afskaplega vel þannig að það er gott að fá þetta fram. En fyrst ég hef tækifæri til að spyrja hv. þm. Helga Hjörvar út úr er annað atriði sem mig langar til að fá skýringu á vegna þess að við þingmenn stjórnarandstöðunnar a.m.k. erum í þeirri stöðu að við sáum ekki þetta frumvarp fyrr en í gærkvöldi. Við höfum því haft takmarkaðan tíma til að fara yfir einstök atriði í því. En ég velti fyrir mér hvort það er ekki réttur skilningur hjá mér að um það bil 20 milljarða gat á fjárlögum þessa árs sem loka á með þessu frumvarpi sé að hálfu leyti fengið með því að færa tekjur fram á þetta ár sem ella hefðu komið inn í ríkissjóð á næsta ári með því að flýta gjalddögum á fjármagnstekjuskatti. Ég spyr hv. þingmann um þetta 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Það er eðlilegt að spurt sé um breytinguna á fjármagnstekjuskattinum. Það er miklu flóknara mál vegna þess að hér er verið að takast á við 20 milljarða halla með beinum tillögum upp á liðlega 20 milljarða. Þess utan, og það er alveg til viðbótar við þessar aðgerðir, hafa tímasetningarnar í fjármagnstekjuskattinum áhrif á á greiðsluflæði ríkissjóðs. Það gerir að verkum að greiðslugrunnurinn svokallaði sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn horfir fyrst og fremst á hefur áhrif á hann. Við í þinginu höfum um langt árabil fyrst og fremst verið að horfa á fjárhag ríkisins á svokölluðum rekstrargrunni þannig að þessir undirliggjandi þættir hafa kannski ekki verið það sem við höfum horft til fyrst og fremst. En það er rétt að það kemur þarna talsverður bónus við þessar breytingar í greiðsluflæðinu sjálfu milli ára en það á ekki að hafa áhrif á rekstrargrunninn eftir því sem ég best veit.

Virðulegi forseti. Efnahagsmálin eru, eins og alþjóð veit, mál málanna í dag. Tekjur ríkisins hafa dregist verulega saman auk þess sem ábyrgðir hafa fallið á ríkissjóð. Ljóst er að lítið verður til skiptanna úr ríkiskassanum næstu missirin og því verðum við að bregðast við. Við endurreisn efnahagslífsins er þörf á hugrökku fólki með bein í nefinu sem þorir að taka erfiðar ákvarðanir og ég vonaði svo sannarlega í upphafi þings að ríkisstjórninni mundi takast vel að sinna þeim stóru verkefnum sem við stöndum frammi fyrir á þeim miklu örlagatímum sem við lifum. Í aðdraganda kosninga urðu frambjóðendur allra flokka varir við miklar væntingar kjósenda til að nýtt þing mundi taka á málum af festu og ábyrgð. Ýmsir frambjóðendur kynntust nýjum vinnubrögðum á þingi og áhersla var aukin á samvinnu og samstarf. Við 27 nýir þingmenn sem tókum hér sæti ásamt mörgum góðum reynsluboltum áttum það öll sameiginlegt samkvæmt minni upplifun að vilja bretta upp ermarnar og taka til óspilltra málanna við endurreisn efnahagslífsins. Í stjórnarsáttmálanum voru jafnframt gefin fögur fyrirheit um samráð allra flokka. Nú er rétt rúmur mánuður frá því að þing kom saman að afloknum kosningum og óneitanlega hafa vaknað ýmsar spurningar hjá þeirri sem hér stendur um þá forgangsröðun varðandi áherslu og auknar álögur á íbúa landsins sem ríkisstjórnin leggur upp með við endurreisnarstarfið. Jafnframt er ég hugsi yfir því hvernig samráðskafli stjórnarsáttmálans hefur komið til framkvæmda. Grundvöllur þess að við náum þeim árangri við stjórn efnahagsmála sem leiðir til vaxtalækkunar og afnáms gjaldeyrishafta er að stjórnvöld nái tökum á ríkisfjármálunum og að endurreisn bankanna verði lokið. Áður en ríkisfjármálin og bankarnir komast í lag verða allar aðgerðir til bjargar heimilunum og atvinnulífinu máttlausar. Það er í sjálfu sér ágætt að ríkisstjórnin náði að leggja fram það frumvarp sem hér er til umræðu í dag vegna þess að ekkert er verra en óvissan og aðgerðaleysið. Það vekur manni hins vegar hryggð að sjá að ekki hafi tekist betur en raun ber vitni að halda utan um ríkisbudduna á þeim mánuðum sem sú ríkisstjórn, sem stjórnað hefur frá því í febrúar, hefur setið og þess vegna er brýnt að halda vel á spöðunum það sem eftir er ársins og svo í framhaldinu. Nú bendir allt til þess, virðulegi forseti, að sú stefna sem núverandi aðstoðarmaður fjármálaráðherra reifaði í marsmánuði, að því er mig minnir, um hressilegar skattahækkanir til að leysa efnahagsvandann verði að veruleika. Er það svo að við endurreisum efnahagslífið með hressilegum skattahækkunum? Staða íslenskra heimila og fyrirtækja er veik vegna hárra vaxta og verðbólgu, atvinnuleysi vex og fyrirtæki reyna að halda fólki í vinnu með því að lækka starfshlutfall og laun starfsmanna sinna frekar en að grípa til uppsagna. Þess vegna vekur það áhyggjur varðandi stöðu fyrirtækjanna og þeirra starfsmanna að verið sé að hækka tryggingagjaldið. Fjölskyldurnar berjast við að greiða af lánum sínum og fyrirtæki sligast undan háum fjármagnskostnaði. Ég met stöðuna svo að fólkið í landinu og fyrirtækin megi ekki við frekari áföllum eða álögum af hálfu ríkisstjórnarinnar. Virðulegi forseti. Hver og einn Íslendingur hefur nú þegar tekið á sig auknar byrðar vegna stöðu efnahagsmála. Það er ekki hægt að ætlast til þess að heimilin í landinu taki á sig auknar byrðar. Ríkisstjórnin verður að sýna að til staðar sé vilji og dugur til að taka til í ríkisfjármálunum með því að skera verulega niður í rekstri. Tiltekt á því heimili er nauðsynleg forsenda þess að vottur af friði skapist um þær aðgerðir sem fram undan eru. Þetta er stórt og erfitt verkefni sem við stöndum frammi fyrir. Verkefnin eru flókin og vandinn djúpstæður og auðveldara um að tala en í að komast, ég geri mér grein fyrir því. En staðreyndin er engu að síður sú að íslensk heimili og atvinnulífið mega engan tíma missa. Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hefur lagt fram viðamiklar efnahagstillögur sem vakið hafa jákvæð viðbrögð þvert á flokka í þinginu og þær eiga það að meginhluta til sameiginlegt að eiga að vera komnar til framkvæmda fyrir 15. júlí nk. Að mínu mati er framlagning þingsályktunartillögunnar og umræður um hana í þinginu það besta sem hefur verið lagt til málanna á þessu sumarþingi. Því hvet ég þingmenn til að beita sér fyrir því að meðferð tillögunnar verði hraðað þannig að þeim aðgerðum sem hún boðar verði hrint í framkvæmd sem fyrst. Er slík afgreiðsla ekki einmitt tækifæri fyrir þingheim til að sýna í verki að alvara er að baki því að ástunda ný vinnubrögð í þinginu þar sem samvinna og samráð eru í lykilhlutverki? Virðulegi forseti. Við Íslendingar megum aldrei gleyma því að þrátt fyrir erfiða stöðu eigum við mikil tækifæri, margar sterkar stoðir sem við munum byggja á til framtíðar. Aldurssamsetning þjóðarinnar er hagstæð, menntunarstigið er hátt og grunnstoðir samfélagsins eru sterkar þrátt fyrir allt. Sú gnótt af hreinu ferskvatni sem við búum að er auðlind sem ekki skal vanmeta og þá eigum við mikið af góðu ræktunarlandi, enn meira af ónýttu ræktunarlandi sem kemur til með að nýtast okkur vel í framtíðinni svo sem við ræktun repju til lífdísilframleiðslu, ræktun erfðabreytts byggs til lyfjagerðar og svo mætti lengi telja. Sjávarútvegurinn er sterkur, enda fiskurinn okkar sá besti í heimi en gæta þarf að því að hlúa að greininni í stað þess að ráðast að henni fyrningarhugmyndum. Orkan í iðrum jarðar er gríðarleg auðlind og mikil tækifæri eru til frekari gjaldeyrissköpunar í orkufrekum iðnaði. Erlendir fjárfestar hafa áhuga en hlutverk stjórnvalda er að skapa þau skilyrði svo að hægt sé að hrinda hugmyndum í framkvæmd, stjórnvöld eiga ekki að þvælast þar fyrir. Virðulegi forseti. Niðurskurður ríkisútgjalda er sársaukafullur og allir íbúar landsins koma til með að finna fyrir honum en ef vel er á málum haldið tekur efnahagslægðin enda fyrr en ella. Við niðurskurð skiptir rétt forgangsröðun miklu máli og að gætt sé jafnræðis í aðgerðum. Forgangsatriði er að þjónusta sem snýr að öruggi landsmanna sé í forgrunni. Við Íslendingar þurfum nú að snúa bökum saman og leggja á hinn úfna sæ sem fram undan er. Ef við leggjumst saman á árarnar munum við komast að settu marki fyrr en ella og markmiðið er að búa svo um hnútana að Íslendingar framtíðarinnar fái alist upp við bestu mögulegu lífsgæði í frjálsu og opnu landi þar sem tækifæri einstaklingsins til að njóta afraksturs eigin verka er í forgrunni.

Frú forseti. Ég vil fyrst og fremst þakka hv. 6. þm. Suðurk. fyrir þann ferska tón sem hér kom fram, sérstaklega í lokin á hennar ræðu. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni að Ísland á margvísleg og mikil tækifæri. Við erum hins vegar í erfiðri glímu við áföll sem yfir okkur hafa dunið og markmiðið í glímunni við þau hlýtur að vera það að nýta okkar tækifæri og möguleika sem eru ærnir. Það mun ekki standa okkur fyrir þrifum að við eigum ekki auðlindir og mannafla og bæði þekkingu og tækni til að nýta þær eftir því sem efnahagslegar aðstæður framast leyfa. Það er mikilvægt að hugsa þessa hluti alla í samhengi, þá glímu við ríkisfjármál og efnahagsmál sem við stöndum í og framtíðarmöguleika landsins. Þó að við þurfum að leggja á okkur tímabundnar byrðar þýðir það ekki að hér séu ekki áfram til staðar og vonandi fyrr en síðar forsendur fyrir kraftmikilli þróun öflugs velferðarsamfélags í landinu. Það er það sannarlega. En það mun auðvitað mjög miklu skipta hvernig okkur tekst til í viðureign við erfiðleikana næstu missirin og hversu djúp sveiflan verður ef svo má að orði komast. Allt sem við getum gert til að fleyta okkur í gegnum erfiðleikana þannig að það spilli ekki framtíðarmöguleikum er afar mikilvægt. Það er hugsun m.a. af því tagi sem liggur að baki því að kröfum um sparnað og aðhald í rekstri ríkisins er ekki jafnað út flatt á alla hluti. Það er annars vegar það að hlífa velferðarsamfélaginu eins og hægt er og það er að hlífa menntun og rannsóknum. Þess vegna eru niðurskurðar- og sparnaðartillögur bæði í þessu frumvarpi og í áætlun næsta árs því marki brenndar sem raun ber vitni. Það er alveg í anda þeirrar hugmyndafræði, ef svo má að orði komast, eða þeirrar hugsunar sem kom fram í máli hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Það gleður mig að geta glatt hæstv. fjármálaráðherra með góðri ræðu við þessa umræðu í dag því að að sjálfsögðu áttum við okkur öll á því, sama hvar í flokki við stöndum, að verkefnin eru afskaplega erfið. Það skal enginn neita því að það er auðveldara um að tala en í að komast að takast á við þau verkefni. Engu að síður verðum við sem störfum í stjórnmálum að hafa framtíðarsýn og sannfæra íslensku þjóðina um að það sé von í þessu landi og við séum að stefna að ákveðnu marki. Við verðum öll að einsetja okkur að tala með þeim hætti og leyfa okkur að vera bjartsýn fyrir hönd íslensku þjóðarinnar vegna þess að við þurfum á því að halda, það er það sem börnin okkar og fjölskyldurnar sem eru að reyna að bjarga sér þurfa á að halda.

Frú forseti. Það er kannski hæpið að kalla þetta andsvar heldur svona meðmæli eða samsinni. 

Virðulegi forseti. Ég ætla mér ekki að eyðileggja þann jákvæða blæ sem var kominn á umræðuna rétt áðan en verð samt að bregðast við. Við framsóknarmenn höfum verið gagnrýnir á ríkisstjórnina og ekki veitir af en við höfum verið málefnalegir í ræðum okkar og reynt að halda því þannig í alla staði og mér fannst því hálfpartinn illa vegið að formanni okkar rétt áðan. Þetta blessaða fjárlagafrumvarp eða bandormur er í rauninni framhald af fjárlagagerðinni síðasta haust og kannski má segja að þetta sé í rauninni afrakstur fjárlaga ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokksins þar sem sú ríkisstjórn ákvað í miðri þenslunni og þvert á allt sem Samfylkingin hafði sagt um útgjaldaþenslu ríkisfjármála að hækka ríkisútgjöld um heil 20% og það frá kosningaári sem verður að viðurkennast að eru frekar þensluhvetjandi ef svo má að orði komast. Þetta gagnrýndum við framsóknarmenn mjög harkalega vegna þess að þá þegar voru blikur á lofti. Fjölmargir aðilar höfðu varað ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokks við því að þetta gæti allt farið á versta veg. Seðlabankastjóri varaði ráðherra Samfylkingarinnar við því að þetta væri allt að fara á versta veg sem það og gerði. Mér varð hugsað til ræðu hv. þm. Þórs Saaris þar sem hann rakti réttilega að það hefði skort á aga í ríkisfjármálum allt frá því að Sjálfstæðisflokkurinn tók við þeim málaflokki upp úr 1991 er hann hóf samstarf með Alþýðuflokki. Svo hefði ekki verið tekið á þeim málum þegar Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur unnu saman og þetta hafi allt saman farið úr böndunum í tíð síðustu ríkisstjórnar. En við vorum heiðarleg, um leið og við fórum í stjórnarandstöðu viðurkenndum við að gefið hefði verið of hraustlega í og gagnrýndum ríkisstjórnina fyrir þessa 20% hækkun á ríkisútgjöldum, jafnvel þó að það hafi verið mjög óvinsælt og það er allt í lagi að minnast á það. Allan þann tíma sem hæstv. fjármálaráðherra gumar af að hafa staðið einn á bremsunni var sífelld hvatning frá vinstri grænum um einmitt útgjaldaaukningu og þegar Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn juku útgjöldin voru vinstri grænir ekki með okkur framsóknarmönnum í því að gagnrýna að þarna væri heldur of mikið í lagt heldur gagnrýndu þeir að einhverjir hefðu þurft að fá meira. Þetta er sem sagt allt saman afleiðing af því að við erum að ræða viðbót við fjárlögin fyrir árið 2009 og maður fagnar því að sjálfsögðu að þetta mál sé loksins komið fram þó að fæðingin hafi verið afar erfið. En þetta er komið fram, þetta hefði mátt vera kjarnyrtara og hreinskiptara plagg en því miður verður manni ekki alltaf að ósk sinni með það. Verkefni nýrrar ríkisstjórnar, held ég, og kannski nýrra tíma á Alþingi vegna þess að hér er fjöldinn allur af nýjum þingmönnum, er að koma á aga í ríkisfjármálum. Það gengur ekki að ríkisstofnanir eða ráðuneyti geti farið langt fram úr fjárlögum ár eftir ár þannig að sá lagarammi sem veittur er standist engan veginn þegar til kastanna kemur. Þetta er kannski einn lítill angi af því að hér ríkir miklu frekar ráðherraræði en þingræði og það er eitt af því sem við framsóknarmenn viljum breyta og það ekki seinna en strax. Áður en ég fer í efnisatriði frumvarpsins langar mig að gagnrýna framsetninguna en í henni finnst mér vera hálfsannleikur. Þarna vantar nokkrar mjög mikilsverðar staðreyndir. Eins og kom fram í orðum hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar er verið að auka tekjuöflun ríkissjóðs um allt að 13 milljarða. Þar af er gert ráð fyrir að Atvinnuleysistryggingasjóður þurfi um 7 milljarða en það gleymist einfaldlega að gera ráð fyrir því að þetta er tekjuliður sem fer út strax aftur vegna þess að hér er eingöngu verið að mæta aukinni þörf af því að hér er stóraukið atvinnuleysi og Atvinnuleysistryggingasjóður verður væntanlega tómur eða hefði orðið tómur strax í haust, um mánaðamótin september/október. Það vantar í þetta. Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra en fékk því miður ekki nægilega skýr svör við því, af hverju það kemur ekki fram á bls. 15 þar sem talað er um tekjuáhrifin í milljörðum króna hvernig eigi að sækja þessa 13 milljarða. Og hækkanir á áfengi og tóbaki eða hinir svokölluðu óhollustuskattar, það er nefnilega talið að vísitöluáhrifin af þeim séu um 0,5% sem þýðir í rauninni að skuldir heimilanna hækka um 8 milljarða. Ég benti á það og hæstv. fjármálaráðherra var sama sinnis að þessi vísitöluáhrif tilfærslu á virðisaukaskatti væru 0,35% en ættu að vera 0,25. Ég hef reyndar aðeins kynnt mér þetta og ég held að við þurfum að fara betur í það hvort það séu ekki 0,35% frekar en 0,25%. Ég ætlast ekki til að hæstv. fjármálaráðherra svari því en hvað sem öðru líður erum við að tala um hækkun á skuldum heimila landsins um 12–13 milljarða. Þá erum við farin að bíta í afturendann á okkur allverulega. Svo finnst mér líka vanta inn í þetta plagg, þetta frumvarp þær stofnanir sem hafa keyrt, margar hverjar, allt of langt fram úr fjárlögum. Hér vantar sem sagt grundvallarupplýsingar og ég held, hvort sem málið fer til efnahags- og skattanefndar eða fjárlaganefndar þar sem ég á sæti, að þetta muni væntanlega verða leiðrétt og allt verða uppi á borðum vegna þess að við ætlum að hafa allt uppi á borðunum, ekki rétt, hæstv. fjármálaráðherra? Við framsóknarmenn höfum talað um 20% leiðréttingu á skuldum heimilanna. Þetta tengist kannski því sem ég nefndi áðan að við getum ekki endalaust velt byrðunum á fjölskyldur og heimili landsins. Þess vegna langar mig líka að gagnrýna það sem segir í athugasemdum við frumvarpið sem ég held að hæstv. fjármálaráðherra hafi kannski fengið að skrifa einn og sér, ég skal ekki fullyrða um það réttara sagt, en þar segir: „Fjöldi heimila hafði einnig fyrir tilstilli bankanna reist sér hurðarás um öxl og bundið sér illbærilega skuldabagga.“ Mér finnst þetta vera frekar neikvætt. Ég held að hvað sem öðru líður séu bankarnir ekki upphaf og orsök alls hins slæma sem hefur farið fram í íslensku efnahagslífi. Við megum ekki gleyma því að Samfylkingin hefur verið við völd í rúmlega tvö ár á þeim tíma sem grípa átti til aðgerða til að afstýra bankahruninu, á meðan á bankahruninu stóð og svo í rauninni í öllu klúðrinu sem átti sér stað eftir bankahrunið. Og svo maður sé kannski svolítið jákvæður þá er þetta frumvarp, þó að það megi gagnrýna margt í því, það fyrsta jákvæða sem maður sér vegna þess að þetta sýnir þó fólki svart á hvítu hvernig staðan er. Það er óvissan fyrir heimilin og óvissan fyrir fyrirtækin sem við þurfum með einum eða öðrum hætti að eyða og þetta frumvarp gerir það vissu leyti en því miður ekki á allan hátt. Það er alveg öruggt og við vitum það að í næsta fjáraukalagafrumvarpi, sem væntanlega verður lagt fram í haust, eftir örfáa mánuði, munum við sjá fram á enn meiri og ríkulegri niðurskurð og það hefði að mínu viti verið betra að koma strax fram með það allt saman. Svo verð ég að segja fyrir mína parta að ég hefði ekki trúað því fyrir fram að þeir sem hafa gegnum tíðina gagnrýnt öll framlög til sjúklinga, til elli- og örorkulífeyrisþega, ætli núna að ráðast á þann hóp umfram aðra og taka af þeim tekjur. Þá veltir maður fyrir því sér hvort það hafi raunverulega verið inneign fyrir öllum þeim stóru orðum sem bæði hæstv. fjármálaráðherra og fleiri hafa látið frá sér fara þegar það virðist vera svigrúm til að ráðast á þennan hóp. Við skulum hafa það í huga að elli- og örorkulífeyrisþegar eru hópur þar sem hafa margir hafa glatað miklu af sínum sparnaði. Þetta er ekki hópurinn sem hefur hvað breiðust bökin. Ég spurði einnig hæstv. fjármálaráðherra eftir ræðu hans áðan í frekar stuttum andsvörum um hvaða vegaframkvæmdir væri að ræða þar skera á niður um 3,5 milljarða og svo er talað um aðrar framkvæmdir upp á 925 millj. Þetta er ekki skýrt út í frumvarpinu enda svaraði hæstv. fjármálaráðherra því á þann veg að það ætti eftir að koma í ljós hvar það yrði. Þetta skiptir máli og það hlýtur að liggja fyrir og geta legið fyrir núna eftir að við höfum horft fram á allar þessar tafir og beðið eftir þessu frumvarpi hvaða framkvæmdir á að fara í. Þetta skiptir öllu máli fyrir sveitarfélögin, þetta skiptir öllu máli fyrir landsbyggðina sem á mjög undir högg að sækja í þessu árferði að menn viti hvort fara eigi í þær vegaframkvæmdir sem hafa verið ráðgerðar á því svæði. Svo er líka eitt í þessu sem við verðum að horfast í augu við. Við fengum í hendur í gær Icesave-samningana sem reyndust í rauninni ekki samningar heldur skuldabréf, eitthvert svæsnasta skuldabréf sem ég hef séð á ævinni, um að við skuldum mörg hundruð milljarða. Verðum við ekki í svona plaggi að gera ráð fyrir því, verðum við ekki að koma fram með stöðuna og gera ráð fyrir því að ríkisstjórnin ætli sér 

Virðulegi forseti. Þær ráðstafanir í ríkisfjármálum sem hér eru til umræðu eru settar fram af illri nauðsyn sem fyrsti áfangi af mörgum á þeirri vegferð að ná aftur jafnvægi í ríkisfjármálum eftir það þunga högg sem hrun fjármálakerfisins greiddi þjóðarbúskapnum sl. haust. Ég vil þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir þau jákvæðu merki sem hann sér í þessu frumvarpi. Hann telur að það eyði óvissunni að vissu leyti en mig langar að gera athugasemd við það sem hv. þingmaður nefndi í samhengi við framgöngu stjórnvalda í aðdraganda alþingiskosninganna árið 2007. Mér eru mjög minnisstæð útgjöld ráðherra í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sem þá sat að völdum sem þeir efndu til á fyrri hluta árs 2007, einmitt í aðdraganda alþingiskosninga á vormánuðum þess árs. Þetta voru útgjöld upp á tugi milljarða á velflestum málasviðum á þeim tíma þegar þenslan í samfélaginu var í hámarki en þáverandi stjórnarflokkar létu einskis ófreistað að úthluta fé skattborgaranna í ýmis verkefni á þeim tíma. Það er ámælisvert og því miður held ég að velflestir stjórnmálaflokkar í landinu fyrr og nú hafi gert sig seka um hegðun af þessu tagi í aðdraganda kosninga og væri gleðilegt að sjá það þing sem nú situr að völdum, fjölmarga nýja þingmenn, ráða bug á vinnubrögðum af þessu tagi. Sömuleiðis höfum við horft upp á það á liðnum árum að stofnanir hafa farið langt fram úr fjárheimildum, brotið fyrirmæli fjárlaga þannig að nemur tugum milljarða, þetta var á þriðja tug milljarða á sl. ári. Það er fjármálastjórn sem við höfum engin efni á við núverandi aðstæður í fjármálum ríkisins.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessar spurningar. Það er alveg rétt, við skulum vera alveg heiðarleg varðandi það að í aðdraganda kosninganna 2007 fór af stað viss þensla sem vill því miður verða á kosningaári. Mörg fyrirtæki eru farin að gera ráð fyrir því að það sé meiri framkvæmdagleði rétt fyrir kosningar. Við skulum ekki gleyma því að bara núna í maí, rétt fyrir kosningar, varð sumum ráðherrum aðeins hált á svellinu og fór jú eitthvað í menningarhúsið o.s.frv. og hefði mátt fara aðeins hægar í sakirnar þar. Það sem ég gagnrýndi var að strax og Samfylkingin kom til valda eftir kosningarnar 2007 jók hún ríkisútgjöldin um 20%, í staðinn fyrir að draga saman seglin eins og allir sérfræðingar töldu ráðlegt að gera. Það er líka gagnrýnisvert fyrir Sjálfstæðisflokkinn að hann skyldi halda þannig á málum. Ég man að ég sagði þá í ræðu, nýkominn á Alþingi, að maður þekkti ekki Sjálfstæðisflokkinn fyrir sama flokk vegna þess hvernig hann lét undan Samfylkingunni í þeim efnum. Ég vil bara taka undir með hv. þm. Skúla Helgasyni um að í mörg ár hefur ekki verið nægilega mikill agi á ríkisfjármálum. Það er hlutverk okkar sem erum ný á Alþingi að breyta því og við verðum að gera það. Ef við breytum því ekki núna munum við missa það tækifæri.

Virðulegi forseti. Það eru erfiðir tímar sem við lifum á þessum missirum og kannski það eina sem er gagnlegt og vekur okkur tilhlökkun sem hér erum í þingsalnum er að við höfum tækifæri til að breyta til batnaðar og við þurfum að gera það á mörgum sviðum. Við þurfum að vinda ofan af þeirri útþenslu sem átt hefur sér stað í ríkisbúskapnum á liðnum árum sem hefur lýst sér í því að stofnanir hafa verið settar á fót sem kannski hafa ekki alltaf fylgt skýrri pólitískri stefnumörkun um forgangsröðun í þágu almannahagsmuna í þessu landi. Ég tek undir það með hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni og vísa til fyrri orða minna að ég held að það séu allir flokkar að einhverju leyti sem átt hafa sæti á Alþingi undir þá sök seldir að hafa farið fram úr sér í aðdraganda kosninga og sérstaklega með því að fara fram úr fjárlögum svo hleypur á milljörðum króna. Það hefur verið tekið mjög vægt á þeim lögbrotum sem því fylgja, menn eiga ekki að komast upp með að fara fram úr fjárlögum svo hlaupi á milljörðum króna á hverju ári og það er einbeittur ásetningur stjórnarflokkanna að snúa af þeirri braut agaleysis í ríkisfjármálum sem menn hafa gert sig seka um hér á liðnum árum. Annað er bara ávísun á enn þyngri búsifjar fyrir almenning í þessu landi. Ég fagna þeirri liðveislu sem fram kemur í orðum hv. þingmanns við þessa fyrirætlan.

Virðulegi forseti. Við hv. þm. Skúli Helgason erum sammála um þá hluti sem við alþingismenn eigum að gera hér. Hlutskipti okkar er reyndar ólíkt vegna þess að ég er í stjórnarandstöðu og hvort sem mér líkar það betur eða verr eiga tillögur okkar í stjórnarandstöðunni erfiðara með að fara í gegnum þingið en t.d. ef maður er í ríkisstjórn vegna þess að það er þeirra að framkvæma. Það er staðreynd að þrátt fyrir fögur orð ríkir enn þá ráðherraræði á hinu háa Alþingi og allar eftirlitsstofnanir sem teknar hafa verið úr sambandi með því miður slæmum árangri, eru veikar. Við þurfum að efla eftirlitshlutverk Alþingis, við þurfum að efla þær stofnanir sem fylgjast með fjárreiðum ríkisins. Við þyrftum kannski líka að koma upp stofnun sem fylgir því betur eftir hvort ríkisstofnanir fari fram úr fjárlögum á hverju einasta ári, sem virðist vera orðin venja fremur en tilviljun og margir virðast leika þann leik. Við getum svo sem rætt það hvort grunnstofninn fyrir tekjum þeirra á hverju ári sé réttilega mældur. En Samfylkingin og Vinstri græn eru í ríkisstjórn, þau hafa ekki sýnt það í verki að þau séu reiðubúin að breyta þó að þau hafi verið í samstarfi frá því í janúar en við skulum þó gefa þeim séns og ég vonast til hins besta af þessum tveim flokkum.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, bandorm, bandorm sem er ekki sérstaklega auðskiljanlegur eða skemmtilegur aflestrar en það eru smáatriði miðað við hvaða ótíðindi hann boðar, blessaður. Nú finnst mér vera orðið helst til fámennt á ráðherrabekkjunum og sakna þess að sjá ekki hæstv. fjármálaráðherra í salnum, ef hann er einhvers staðar nálægt - nei, hann er þarna, blessaður. Ég get tekið undir það með fleirum sem hér hafa talað að þetta er ekki auðvelt verkefni sem ríkisstjórnin stendur frammi fyrir núna. Það þarf að brúa stórt gat sem hrun íslensks efnahagslífs á haustmánuðum hefur skilið eftir. Það skiptir mjög miklu máli hvernig það er gert vegna þess að eins og skrýtlan í Morgunblaðinu lýsti svo vel í morgun eru nokkrar aðferðir til við þetta. Skrýtlan, fyrir þá sem ekki sáu hana, var þannig að hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir var að mjólka og var að leita að spenunum á mjólkurkúnni sem hún var að mjólka, en það var óvart þannig að kýrin sú var eingöngu beinagrind. Mér finnst þetta sýna í hnotskurn hvað ríkisstjórnin er að gera þessa dagana, það er verið að kreista seinustu dropana úr skattgreiðendum þessa lands. Þar með er verið að drepa niður alla skattstofna í staðinn fyrir að fara aðra leið sem mögulega er fær, og við sjálfstæðismenn höfum verið að tala fyrir, og það er að blása lífi í skattstofnana að nýju, koma atvinnulífinu í gang, setja það í forgang og styrkja þannig og auka skatttekjur ríkissjóðs til lengri tíma. Það er nefnilega það eina sem getur komið okkur út úr þessu til langframa. Við getum jú fengið tímabundnar tekjur og lægri útgjöld ríkisins með þeirri leið sem ríkisstjórnin leggur hér til en til framtíðar litið byggjum við þjóðfélagið ekki upp, okkar góða samfélag, án þess að koma atvinnulífinu aftur af stað, fjölga störfum, fjölga tækifærum, stækka kökuna og koma lífi í atvinnulífið. Nú hætti ég eflaust á að fá hæstv. fjármálaráðherra upp í andsvar við mig þar sem hann fer að tala um valdatíð Sjálfstæðisflokksins þar sem ofurkapp var lagt á að gera hitt og þetta sem honum er svo tamt að tala um, en ég tek sénsinn á því vegna þess að þetta snýst að stórum hluta um hugmyndafræði og þetta snýst um nálgun. Ég get tekið Reykjavíkurborg sem gott dæmi um það. Þegar Reykjavíkurborg stóð frammi fyrir sama verkefni og við stöndum frammi fyrir núna á vegum ríkisins, að ná saman fjárhagsáætlun, hver var þá nálgunin hjá borgarstjóra Sjálfstæðisflokksins, Hönnu Birnu Kristjánsdóttur og hennar fólki, sem - ég vil líka geta þess - gerði þetta í samráði allra flokka í borgarstjórn? Þá var leitað leiða til þess að skera fitulag sem hafði myndast í samráði við stjórnendur borgarinnar þar sem fundnar voru tillögur, og það var gert með tvennt að leiðarljósi. Í fyrsta lagi var ákveðið að auka ekki álögur á borgarana. Af hverju? Vegna þess að borgararnir mega ekki við því um þessar mundir, hvort sem það eru íbúar í Reykjavíkurborg eða almenningur í landinu. Við megum hreinlega ekki við aukinni skattheimtu og þess vegna er það grátlegt að horfa upp á það og sjá það í þessum tillögum ríkisstjórnarinnar að hér er áherslan nær eingöngu á tekjuöflun en ekki á að leita hagræðis í ríkisútgjöldum. Hitt atriðið sem borgarstjóri Reykjavíkur lagði áherslu á var að skerða ekki grunnþjónustu. Það er það sem lagt var upp með og með því að fara þessar leiðir, að skera niður með aðstoð og fulltingi stjórnenda í borginni náðist sparnaður sem nam mun meiru en því að hækka útsvarið upp í topp eins og var að sjálfsögðu leiðin sem vinstri mennirnir í minni hlutanum í borgarstjórn Reykjavíkur börðust fyrir. Hér er einmitt verið að fara þessa leið. Það er verið að auka álögur. Ég geri ekki lítið úr því að við þurfum að fá meiri tekjur en þetta er einfaldlega ekki leiðin. Við sjáum ef við horfum á þær tillögur sem verið er að leggja til að þær gera ekkert annað en að draga mátt úr þeim sem þó eru eftir standandi sem skattborgarar hér í landinu, millistéttin. Hátekjuskattur, sem kallaður er, á yfir 700 þús. kr. tekjur, í mínum huga er það ekki hátekjuskattur. Ég hljóma kannski sem talsmaður auðvaldsins - svo ég grípi til orðfæris hæstv. fjármálaráðherra - þegar ég segi það, en ef við horfum til þess, segjum að það sé ein fyrirvinna, 700 þús. kr. tekjur fyrir fjögra manna vísitölufjölskyldu þar sem lánin hafa hækkað og tekjur hafa lækkað, ég er ekki viss um að það heimili eigi eftir að ná léttar endum saman eftir það. Þetta er vondur skattur, hann skapar fleiri vandamál en hann leysir. Við erum blessunarlega búin að losna hér við jaðarskattinn margnefnda, hann hefur ekki sést hér í háa herrans tíð, nú er hann kominn aftur. Flækjustigið verður endalaust og ég vek athygli á því að þegar þessi skattur verður gerður upp endanlega, það verður við álagningu næsta sumar, ef tekjur breytast, sem því miður við getum alveg gert ráð fyrir að verði algengt í núverandi árferði, mun þetta endanlega gera út af við áætlanagerð fólks þegar það kemur nú í þokkabót við næstu álagningu tékki, rukkun frá skattinum sem fólk hafði ekki endilega búist við og gert ráð fyrir í áætlunum sínum. Flækjustigið er því eitt, hámarkið er annað og jaðaráhrifin eru það þriðja sem ég geri athugasemd við í sambandi við þetta tímabundna 8% álag á hærri tekjur eins og þeir kalla það. Ég ætla að leyfa mér að hafa efasemdir um að það álag verði tímabundið þó svo að það sé það eina sem ég get verið ánægð með, að það standi þó tímabundið. Það sem ég vildi gera að aðalumtalsefni mínu hér er lítið atriði sem hefur ekki fengið mesta athyglina í umræðunum um þessi skattamál. Það er breytingar í 6. gr. frumvarpsins þar sem lagt er til að settur verði á 5% afdráttarskattur á vexti sem greiddir eru úr landi. Í minnisblaði sem okkur barst frá fjármálaráðherra - sem er reyndar til þingflokka stjórnarflokkanna - þar sem er verið að útlista þessar tillögur, segir, með leyfi forseta: „Samkvæmt gildandi lögum eru vextir sem greiddir eru úr landi til aðila sem eru með takmarkaða skattskyldu hér á landi skattfrjálsir. Í frumvarpinu er lagt til að þetta skattfrelsi verði afnumið og á vextina lagður 15% skattur. Óljóst er um tekjuáhrif þessara breytinga á þessu stigi.“ Þetta er gamall kunningi og ég verð að segja að ég er mjög hissa að sjá hann dúkka upp hér svo skjótt eftir að við í efnahags- og skattanefnd á síðasta þingi börðumst mikið fyrir því að þetta ákvæði, sem var þá í frumvarpi frá ríkisstjórninni, næði ekki fram að ganga. Vegna þess að þegar þetta var lagt til á sínum tíma komu á fund hv. efnahags- og skattanefndar umsagnaraðilar alls staðar að úr íslensku efnahagslífi og voru einróma sammála um að þetta væri stórhættulegt mál og ekki síst í núverandi árferði þar sem íslensk fyrirtæki, sérstaklega voru nefnd til sögunnar orkufyrirtækin, væru að leita sér fjármögnunar á erlendum lánamörkuðum og að þetta gæti orðið þeim mjög til trafala í þeim efnum. Ég ætla að leyfa mér að lesa upp úr framhaldsnefndaráliti efnahags- og skattanefndar og ég tek það fram að nefndin var einhuga að baki þessu nefndaráliti. Þar segir, með leyfi forseta: „Nefndin telur að framangreindar athugasemdir gefi tilefni til að skoða betur hver áhrif 1. gr. frumvarpsins“ - ég skýt hér inn í að það er sú grein sem hér um ræðir - „geti haft á aðgang íslenskra fyrirtækja að erlendu lánsfé. Nefndin leggur áherslu á að þegar að loknum næstu kosningum verði, með hliðsjón af tilgangi greinarinnar, haldið áfram að leita leiða sem tryggt geta íslenska ríkinu eðlilega hlutdeild í vaxtagreiðslum úr landi. Nefndin ræddi hvort fresta ætti gildistöku greinarinnar eða fella hana brott. Nefndin telur í ljósi núverandi efnahagsaðstæðna að fyrrnefndi kosturinn geti raskað möguleikum íslenskra fyrirtækja til fjármögnunar og leggur því til að 1. gr. falli brott ásamt tengdum greinum.“ Nefndin komst sem sagt að niðurstöðu um það, eftir að hafa skoðað málið og metið það frá öllum hliðum, hlýtt á alla umsagnaraðila, að þetta væri óráð, þetta hefði meiri skaða í för með sér en réttlætanlegt væri að leggja til að leggja á íslenskt atvinnulíf. Það sem meira er að í vinnu nefndarinnar voru ýmsar röksemdir sem fjármálaráðuneytið og fulltrúar þess, eða þeir sem komu fyrir nefndina, og ýmsar fullyrðingar sem var að finna í greinargerð með frumvarpinu voru hraktar. Nefndin fékk ítarleg gögn sem ég hef hérna, bæði frá orkufyrirtækjunum, frá endurskoðunarfyrirtækjum, frá aðilum vinnumarkaðarins og fleiri aðilum sem komu á fund nefndarinnar sem beinlínis hröktu þær staðreyndir sem þáverandi ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneytinu, sem einkum talaði fyrir hönd ráðuneytisins um þetta atriði - sem sagt umsagnaraðilar leiðréttu þetta. Í nefndarálitinu segir að það hafi átt að leita leiða sem geta tryggt íslenska ríkinu eðlilega hlutdeild í vaxtagreiðslum úr landi. Þá hefði ég haldið að í millitíðinni, fyrst þetta ákvæði kemur hér aftur, hefði verið leitað samráðs við þessa aðila um það hvernig hægt væri að koma þessu ákvæði þannig fyrir að það gæti náð þeim markmiðum, án þess þó að valda íslensku efnahagslífi skaða eins og varað er við og varað var við í nefndinni, en ég tek eftir því að greinin er - ég vona að ég fari rétt með, ég gat ekki betur séð en að greinin sé algjörlega óbreytt. Það er meira að segja þannig að þar eru enn sömu fullyrðingar og voru hraktar á nefndarfundunum. Nú kallar hæstv. fjármálaráðherra hér fram í og segir að það sé ekki rétt sem ég er að segja þannig að ég vona að hann leiðrétti það þá. En ég veit líka að það hefur ekki verið haft neitt samráð við þá aðila sem höfðu af þessu mestar áhyggjur. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Helgi Hjörvar sagði í ræðu sinni, sem gladdi mig, hann talaði um að við yrðum að huga vel að atvinnulífinu og við yrðum að passa upp á að skattleggja það ekki of mikið vegna þess að það væri það sem mundi koma okkur út úr þessum vandræðum. Svo sér maður atriði sem beinlínis hefur verið varað við og ef ég les hérna upp úr niðurlagi umsagnar frá Geysi Green við fyrra frumvarp segja þeir, með leyfi forseta: „Það er því vart á það bætandi að skaða íslensk fyrirtæki enn frekar en nú er orðið með því beinlínis að stuðla að því að þrengja lánamöguleika íslenskra fyrirtækja sem og að hækka enn frekar vaxtakjör erlendra lána. Að því er varðar starfsemi Geysis Green Energy og dótturfélaga þess byggir starfsemi félaganna á nýsköpun og þekkingu á nýtingu orkuauðlinda Íslendinga sem getur átt þátt í því að fleyta okkur inn í nýtt hagvaxtarskeið.“ Þetta er lykilatriði, frú forseti, og þess vegna finnst mér með ólíkindum að sjá þetta dúkka hér upp aftur. Ég leyfi mér að efast um að það muni ná tilgangi sínum vegna þess að skattstofninn mun annaðhvort líða undir lok vegna þess að fyrirtækin fara á hausinn eða þetta mun flytjast eitthvert í burtu. Nú er tími minn á enda, því miður, ég hafði rétt byrjað að tæpa á því sem ég ætlaði að koma hér að en læt máli mínu lokið og mun ræða þau atriði við seinna tækifæri.

Frú forseti. Það væri fróðlegt að fá skýringar á því hjá hv. þingmanni hvað hv. þingmaður telur háar tekjur ef álag á tekjur einstaklings yfir 700 þús. kr. telst ekki hátekjuskattur eða hátekjuálag vegna þess að 700 þús. kr. eru væntanlega þá lágar tekjur að mati hv. þingmanns. Því hef ég svo ég segi ekki pólitískan en a.m.k. fræðilegan áhuga á því að vita hvað hv. þingmaður telur nægjanlega háar tekjur til að hægt sé að réttlæta það að kalla eitthvert skattaálag ofan við þau mörk hátekjuskatt. Varðandi það sem vissulega getur verið tilvikið að um fyrirvinnu sé að ræða sem hafi ein allar tekjurnar má benda á að ef um hjón eða samskattaða aðila er að ræða þá nýtist persónufrádráttur beggja þannig að skattbyrðin í þeim tilvikum er sem því nemur lægri að sjálfsögðu. Varðandi það sem rætt var af hálfu hv. þingmanns um afdráttarvextina er sú breyting gerð hér á, ef ég kann þetta rétt sem ég ætla að vona að sé, að nú er búið að taka inn í lagatextann sjálfan undanþægt ákvæði sem einfaldlega fellir skilaskylduna og skattskylduna niður ef um er að ræða vaxtagreiðslur frá landinu til lands sem við erum með tvísköttunarsamning við. Þá er alls ekki um skattskyldu og skattskil að ræða í þeim tilvikum og reynir ekki á endurgreiðslu eða annað því um líkt þannig að hér er lögð til miklum mun einfaldari útgáfa af þessu ákvæði. Ég held að ég fari örugglega rétt með að svona var þessu ekki háttað í frumvarpinu í vetur. Þetta hefur verið skoðað rækilega og menn telja að þessi einfalda útgáfa af málinu eigi að vera án nokkurra teljandi vandkvæða og þjónar þá fyrst og fremst þeim tilgangi að við fáum skatttekjur af vöxtum sem fara út fyrir slík svæði til aflandssvæða eða í einhverjum tilvikum til landa sem við höfum ekki náð tvísköttunarsamningum við.

Virðulegi forseti. Það er dálítið gaman að því að nú er hæstv. fjármálaráðherra farinn að spyrja mig hvað eru háar tekjur en við áttum hér orðastað í febrúar sl. þar sem ég spurði hann um fyrirætlanir hans um að setja hátekjuskatt á og þá sagði hann að fólk með lágar tekjur og meðaltekjur ætti ekki að þurfa að hafa áhyggjur. Þá spurði ég hann einmitt að því hvað hann teldi vera háar tekjur og ef mig ekki misminnir vék hann sér fimlega undan því eins og honum er einum lagið en sagði þó, það man ég, að fólk með 70 millj. kr. á mánuði væri fólk með háar tekjur. Ætli ég sendi ekki það svar aftur heim, en án gríns ætla ég ekki að fara að skilgreina háar tekjur. Skattkerfi okkar er þannig uppbyggt núna að menn borga hærri skatt eftir því sem tekjur þeirra hækka og fólk með 700 þús. kr. tekjur - ég geri ekki lítið úr því að það eru ágætar tekjur - hefur gert skuldbindingar miðað við þær tekjur, skuldbindingar sem hafa allar farið úr böndunum í því ástandi sem við erum í núna. Ég óttast að með því að skattleggja þetta fólk sérstaklega og meira núna séum við einungis að auka á vandann vegna þess að þá fjölgar í þeim hópi sem nær ekki að standa við skuldbindingar sínar og þar með fjölgar þeim tilfellum þar sem ríkið þarf hugsanlega að koma til bjargar og þá erum við komin í vítahring sem við munum ekki komast út úr. Varðandi vaxtaspurninguna þá fagna ég því ef þarna hefur orðið einhver breyting á. Þó verð ég að draga í efa að það komi til móts við öll þau sjónarmið sem nefnd voru 

Frú forseti. Öfugt við hv. þingmann er ég ekkert feiminn við að tjá mig um hvað ég tel vera háar tekjur.  Varðandi afdráttarskattinn þá tel ég mikilvægt að vinna að því að sú kerfisbreyting komist á. Þetta er gert nánast alls staðar í löndunum í kringum okkur og ekki vansalaust að við skulum ekki hafa lagfært okkar skattkerfi á undanförnum árum að þessu leyti eins og mörgum öðrum, t.d. eins og það mér liggur við að kalla hneyksli að hér skyldu CFC-reglur ekki vera komnar til framkvæmda fyrir löngu og hefðu betur verið það á meðan fé streymdi héðan til aflandssvæðanna í gegnum dótturfélög og skúffufélög sem hefði mátt skattleggja með móðurfélögunum heima ef slíkar reglur, alþjóðlega viðurkenndar reglur sem víðast hvar eru komnar, hefðu verið við lýði hér á landi á umliðnum árum. Þetta er liður í því að þróa skattkerfi okkar og koma því í samræmt horf við það sem gerist í sambærilegum löndum.

Virðulegur forseti. Þetta er eitt dæmi um þær fullyrðingar sem voru hraktar í nefndinni. Því var ítrekað haldið fram að þarna væri verið að færa íslenskar reglur til samræmis við það sem gerist annars staðar og það er einfaldlega rangt. Í umsögnum sem fram komu - ég er hér með eina sem ég get afhent hæstv. ráðherra að loknu þessu andsvari en þar segir, með leyfi forseta: „Þvert á það sem segir í frumvarpinu er því staðan sú að skattlagning vaxtagreiðslna úr landi heyrir til undantekninga í skattalöggjöf í okkar heimshluta.“ Þetta er nákvæmlega dæmi um það sem gagnrýnt var í nefndinni og ég heyri að hæstv. fjármálaráðherra endurtekur hér. Varðandi mennina tvo sem unnu hlið við hlið með 900 þús. kr. á mánuði þá er ég algerlega sammála hæstv. ráðherra að sá sem er án atvinnu er í slæmri stöðu. En þarna er nefnilega nákvæmlega það sem ég tel vera hugmyndafræðilega muninn á okkur hæstv. ráðherra, hvernig hann ætlar að leysa málið. Hann ætlar að leysa málið með því að taka meira af þeim sem hefur atvinnu til að láta þann atvinnulausa fá. Ég lít þannig á málið að aðalverkefni okkar í þessari stöðu sé að koma manninum sem missti vinnuna í atvinnu. Þannig eigum við að horfa á þetta mál. Við eigum ekki að hugsa um hvernig við getum fært til tekjur frá einum stað til annars. Við eigum að líta á þetta sem tímabundna stöðu og við eigum að koma öllum vinnufúsum höndum til vinnu á ný. Það gerum við ekki með því að kæfa atvinnulífið í sköttum. Það er bara þannig, atvinnulífið ber það ekki og alls ekki um þessar mundir. Ég hvet þess vegna hæstv. fjármálaráðherra til að skoða þetta mál vel og hlusta á athugasemdir umsagnaraðila 

Hæstv. forseti. Nú liggur þetta frumvarp fyrir til 1. umr. en eins og fram hefur komið við umræðuna var það fyrst lagt fram á þingi í gærkvöldi þannig að þingmenn hafa haft takmarkaða möguleika á því að kynna sér efni þess, ekki síst vegna þess að flest okkar hv. þingmanna voru kannski í gær með hugann við sífellt verri fréttir af málefnum Icesave. Ég ætla í þessari ræðu minni fyrst og fremst að drepa á nokkur atriði sem mér finnst umhugsunarverð varðandi efnisatriði frumvarpsins. Almennt séð er ég eindregið sammála síðasta ræðumanni, hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur, að leið okkar út úr þeim þrengingum sem við erum í, leiðin til að auka tekjur bæði hjá einstaklingum og ríkinu er auðvitað að efla atvinnulífið, stuðla að því að það nái að vaxa og dafna, ekki að keppast við að skipta köku sem annaðhvort stendur í stað eða minnkar. Þess vegna verðum við að huga að því þegar við grípum til aðgerða af þessu tagi hvort þær eru til þess fallnar að stækka kökuna eða hvort það er bara verið að skipta henni með öðrum hætti en þegar er gert. Ég hef ákveðnar áhyggjur af því að atriði í þessu frumvarpi séu til þess fallin að hamla því að kakan stækki, hamla því að það verði vöxtur í atvinnulífinu. Það tengist auðvitað fleiri atriðum sem hæstv. ríkisstjórn hefur annaðhvort komið í framkvæmd eða hefur áform um, en ég óttast að sú ríkisstjórn sem nú situr sé og verði uppteknari við það að reyna að sneiða kökuna á annan hátt heldur en að skapa aðstæður til þess að hún geti stækkað. En nóg um það. Ég ætla að snúa mér að efnisatriðum þessa frumvarps. Í fyrsta lagi vekur auðvitað athygli að langstærsti liðurinn sem hér er fjallað um sem á að loka því u.þ.b. 20 milljarða gati sem ríkisstjórnin og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn eru sammála um að loka þurfi á þessu ári, langstærsti hlutinn á að koma með hækkun tryggingagjalds. Nú ætla ég ekki að mótmæla því að tryggingagjaldi er ætlað að standa undir atvinnuleysistryggingum m.a. og tryggingagjaldið stendur ekki undir þeim eins og er. Atvinnuleysi hefur vaxið miklu meira en nokkurn óraði fyrir, fyrir segjum bara ári síðan, þannig að þar eru breyttar forsendur. Ég ætla því ekki að hafna hugmyndinni um að það sé rétt að hækka tryggingagjaldið eitthvað. Mér finnst hins vegar í almennum athugasemdum við frumvarpið vera skautað svolítið létt yfir hugsanlegar afleiðingar þess að hækka tryggingagjaldið því að auðvitað eru það peningar sem koma einhvers staðar frá. Tryggingagjald er greitt af launagreiðendum og miðast við þau laun sem þeir greiða þannig að hækkun á tryggingagjaldi hækkar launakostnað fyrirtækja, hækkar kostnaðinn fyrir fyrirtæki af því að hafa fólk í vinnu, það er augljóst. Það verður dýrara fyrir fyrirtæki að ráða nýja starfsmenn eða halda í þá starfsmenn sem fyrir eru með því að hækka tryggingagjaldið. Ég held að hv. efnahags- og skattanefnd verði að fara vel yfir það með sérfræðingum hvaða áætluð áhrif þetta kunni að hafa á atvinnulífið í heild og atvinnustig í landinu, því að reynsla ekki bara okkar heldur annarra þjóða segir okkur að því hærri launatengd gjöld sem lögð eru á því meiri tregða er hjá fyrirtækjum að ráða nýtt fólk eða halda í það sem fyrir er. En nóg um þetta atriði. Þetta er auðvitað stærsti einstaki liðurinn í þessu og þó að ekki sé fjallað um það í frumvarpinu er gert ráð fyrir því á þessu ári að ná fram ýmsum öðrum útgjaldasparandi markmiðum eins og í rekstri. Hæstv. fjármálaráðherra vék að því í andsvari og það gerði hv. þm. Helgi Hjörvar líka áðan að í þessu frumvarpi væri ekki verið að fjalla um sparnaðarráðstafanir sem krefðust lagabreytinga heldur sneru að framkvæmd fjárlaga. Sá rekstrarsparnaður er samkvæmt yfirliti sem birtist í athugasemdum við frumvarpið áætlaður 1,8 milljarðar á þessu ári. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra tveggja spurninga í þessu sambandi, annars vegar og kannski fyrst og fremst: Hversu langt eru þessar almennu aðhaldsaðgerðir sem þarna er vísað til komnar og þá um leið, er til einhver mælikvarði á það hvaða árangur hefur náðst? Nú er liðið fram á mitt árið, hæstv. fjármálaráðherra tók við embætti sínu 1. febrúar sl. ásamt flestum ráðherrum núverandi ríkisstjórnar og allan þann tíma hefur legið fyrir að spara þyrfti meira en gildandi fjárlög gerðu ráð fyrir. Ég held að öllum hafi verið ljóst snemma á þessu ári að forsendur fjárlaganna sem samþykkt voru fyrir jólin mundu ekki halda og þá spyr ég: Eru menn komnir eitthvað áleiðis í að spara þessar 1.800 millj.? Hvernig gengur sá sparnaður? Annað sem vegur þungt er auðvitað tilfærslukostnaðurinn sem gert er ráð fyrir að dragist saman um rúma 3 milljarða og viðhalds- og stofnkostnaður sem á að dragast saman um 4,4 milljarða, vegaframkvæmdir vega þar þyngst. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta. Ég held að öllum sé ljóst að við höfum farið of geyst í sambandi við tilfærslukostnaðinn. Þar hafa verið of háar upphæðir miðað við það sem við getum staðið undir og því er ekki óeðlilegt að þar sé leitað leiða til að draga niður, þó að mér finnist afar sorglegt að verið sé að slá af þær breytingar sem við gerðum á árinu 2008 sem komu mjög til móts við kröfur bæði aldraðra og öryrkja og mér finnst vont að við þurfum að standa í þeim sporum. Hins vegar höfum við í þeim efnum, í tilfærsluliðnum jafnt og í almennum rekstri ríkisins, farið of geyst á undanförnum árum. Ég ætla ekki að víkjast undan ábyrgð að hafa tekið þátt í því þó að ég hafi af og til haft uppi varnaðarorð í því sambandi. En á góðæristímanum var rekstur ríkisins og útgjöld, m.a. til velferðarmála, aukinn meira en hægt er að standa undir þegar kreppir að. Menn voru því miður of bjartsýnir á að það mikla tekjustreymi sem kom inn til ríkisins á góðæristímanum mundi vara að eilífu og þess vegna voru útgjöld ríkisins spennt upp meira en nokkurt vit var í. Ef ég fer mjög fljótt yfir sögu, vegna þess að ræðutíminn er takmarkaður, um þau atriði sem ég tel að hv. efnahags- og skattanefnd þurfi að fjalla sérstaklega um í störfum sínum þá velti ég fyrir mér áhrifum breytinga á virðisaukaskattskerfinu. Það er augljóst að þetta mun leiða til hærra vöruverðs og hafa áhrif á vísitölu. Ég velti fyrir mér hvort þetta muni hugsanlega ýta undir hækkanir á fleiri vörutegundum en hér er fjallað um, menn þurfa að skoða það vandlega. Ég vek athygli á því að ekki er hægt að lesa annað út úr frumvarpinu en að verið sé að hækka virðisaukaskatt upp í 24,5% ekki bara á þeim vörum sem áður voru með 24,5%, þ.e. fyrir 1. mars 2007, heldur má ætla að einnig sé um að ræða einhverjar sykurvörur sem voru í 14% fyrir 2007. Það þarf að fara yfir þetta og meta áhrifin. Ég held að víða í atvinnulífinu hafi menn nokkrar áhyggjur af þessu þó að þetta séu ekki stórar upphæðir í heildarsamhenginu. Annað atriði sem rétt er að fara yfir er matið á því hvaða áhrif hið svokallaða tímabundna álag á tekjuskatt hefur hjá einstaklingum. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir fór ágætlega yfir hugsanleg neikvæð áhrif af slíkri skattlagningu. Þetta þarf að skoða út frá því að hvaða leyti þetta flækir skattaframkvæmdina, veldur jaðaráhrifum og þess háttar. Eins leyfi ég mér, að lítt athuguðu máli reyndar, að efast um tekjuáætlunina í þessu sambandi. Gert er ráð fyrir að þessi breyting, þ.e. leggja 8% aukaskatt ofan á þá sem eru með meira en 700 þúsund muni geta skilað 4 milljörðum á ársgrundvelli. Ég leyfi mér að efast um það og þar af leiðandi á ég ekki von á því að þessi breyting muni skila 2 milljörðum á þessu ári eins og greint er frá í frumvarpinu. Ég minnist þess að fyrir kosningar, fyrir 2–3 mánuðum var hæstv. fjármálaráðherra að fjalla um mál af þessu tagi í viðtölum og skaut þá á það og byggði það reyndar á gömlum tölum að hátekjuskattur í tveimur þrepum, þ.e. sérstakt álag ofan á þá sem væru með 500 þúsund og svo enn meira álag ofan á þá sem væru með 700 þúsund, mundi skila, ef ég man rétt, 3,5–4 milljörðum. Ef ég man rétt voru þær tölur byggðar á tekjuforsendum sem lágu fyrir á síðasta ári og ég held að tekjurnar hafi lækkað, að við séum að tala um lægri skattstofn en var á þeim tíma. Sjálfur skaut ég á þetta einhvern tíma fyrir kosningar og fann út að þær breytingar sem hæstv. fjármálaráðherra hafði kynnt, annars vegar um 3% álag ofan á þá sem væru með 500 þúsund og síðan 8% á þá sem væru með 700 þúsund og meira, ég skaut á það eftir einhverri þumalputtareikniaðferð að slík breyting gæti í mesta lagi skilað 2,7–2,8 milljörðum á ársgrundvelli. Ég hef auðvitað engar forsendur til að meta þetta, ekki með sama hætti og fjármálaráðuneytið, en minnist þess að fyrir kosningar spurði ég hæstv. fjármálaráðherra að þessu í skriflegri fyrirspurn og fjármálaráðuneytið taldi ekki ástæðu til að svara því á þeirri forsendu að engin áform um sérstakan hátekjuskatt lægju fyrir í ráðuneytinu. Nóg um það. Þrátt fyrir að allir styðji það í sjálfu sér að aðgerðir til að efla skatteftirlit verði auknar og bættar, þá hef ég alltaf ákveðna fyrirvara á þegar menn eru að reikna sér einhverjar tekjur út úr því. Ég held að það séu mjög ótryggar tekjur og erfitt að taka það inn í útreikning af þessu tagi. Og varðandi áhrif af skattlagningu vaxta til erlendra aðila þá fjallaði hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir ágætlega um það. En til að ljúka máli mínu og þar sem ég er að renna út á tíma, vildi ég beina nokkrum litlum spurningum til hæstv. dómsmálaráðherra sem er í salnum um þær breytingar sem fjalla um málefnasvið ráðuneytis hennar. Í fyrsta lagi um hámarkið sem á að setja á gjafsóknarfjárhæðir í einkamálum. Ég velti fyrir mér hvort einhverjar fyrirmyndir eru að slíku hámarki. Ég velti fyrir mér hvort aðrar breytingar séu hugsaðar á gjafsóknarfyrirkomulaginu og ég velti því líka fyrir mér hvort mikil samstaða sé um þetta í stjórnarflokkunum, því að ég minnist þess að úr röðum núverandi stjórnarþingmanna hafa áður komið fram mjög miklar gagnrýnisraddir á allar leiðir til að draga úr kostnaði við gjafsókn. Eins velti ég fyrir mér breytingunni sem á að fela ráðherra í stað dómstólaráðs, að ákveða þóknun vegna verjenda og réttargæslumanna. Ég velti fyrir mér hvort málið sé ekki einmitt það að þetta eigi að liggja hjá dómstólaráði til að halda dómskerfinu sjálfstæðu. Að lokum velti ég fyrir mér varðandi sóknargjöldin, hvort ég skilji það ekki rétt að með þeirri breytingu sem hér er verið að leggja til sitji meira eftir hjá ríkinu og minna fari til annars vegar sóknanna og hins vegar háskólans en hér er gert ráð fyrir. Er sá skilningur minn réttur? Í síðasta lagi vildi ég beina spurningu til ráðherra 

Frú forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann að á bak við þær tölur sem birtar eru í yfirlitstöflum, t.d. um aðhald í rekstri á þessu ári, liggja útfærðar áætlanir um sparnað þar sem honum hefur verið skipt niður á ráðuneyti og málaflokka og þegar er hafin vinna á grundvelli þess að þeim árangri ætla menn sér að ná í ríkisfjármálum á þessu ári. Þessu hefur verið útdeilt og nú verður unnið samkvæmt því. Í öðru lagi varðandi kostnað hefur hann verið minnkaður hressilega og er áfram unnið að því. Það er athyglisvert að skoða keyrslur frá septembermánuði sl. og aftur núna í mars og sjá að ýmsir kostnaðarliðir hjá ríkinu hafa lækkað umtalsvert nú þegar, eins og yfirvinnulaun og ýmsar kostnaðargreiðslur, á sama tíma og dagvinnulaun eru um það bil þau sömu og þau voru í september og aftur nú í mars. Reyndar er heildarkostnaður 1% lægri vegna dagvinnulauna væntanlega vegna þess að stöðugildum hefur fækkað nokkuð. Þá er kostnaður vegna kostnaðargreiðslna tugum prósenta lægri og yfirvinnugreiðslur sömuleiðis talsvert lægri. Varðandi hvað áætlað er að tekjur af hátekjuskatti gefi er byggt þar á rauntölum, þ.e. keyrslum frá skattinum frá nýliðnum mánuðum, þannig að það er besta fáanlegt mat á því hvað þær eigi að gefa. Veruleikinn er sá, og það gleður örugglega marga hér í salnum, að það er enn nokkuð mikið um umtalsvert há laun en breytileikinn fer vaxandi. Varðandi hert skatteftirlit held ég að það sé margreynt að skatteftirlitsstarfsmenn vinna yfirleitt vel fyrir kaupinu sínu. Ég hitti einn slíkan í lítilli deild sem starfar á Akureyri fyrir Norður- og Austurland og hann sagðist vera stoltur af því að árangur sinn í starfi fyrsta árið hefði verið sá að hann væri búinn að vinna fyrir kaupinu sínu næstu 10–20 árin.

Hæstv. forseti. Ég get auðvitað ekki annað en fagnað ágætum svörum hæstv. ráðherra og tel að það sé rétt að í nefndastörfum komi þessar upplýsingar fram. Ég held að það sé augljóst að stærsta verkefnið er auðvitað að draga úr kostnaði í hinum opinbera rekstri. Eins og við þekkjum og eins og vikið hefur verið að í þessari umræðu hefur hann aukist mjög verulega á undanförnum árum. Á góðæristímanum þandist ríkisreksturinn út allt of mikið, því miður, og við verðum að horfast í augu við að þar fórum við fram úr okkur og við ætlum að ná honum niður. Ég geri mér grein fyrir því að það er erfiðara að draga úr ríkisútgjöldum en auka þau. Það leiðir af sjálfu sér. En ég verð að segja að ég held að það sé það stóra verkefni sem við þurfum að glíma við og ég fagna því að ríkisstjórnin er komin áleiðis í því verkefni en get ekki annað en undirstrikað þá skoðun mína að þar hefði átt að stíga og ætti að stíga stærri skref en hér er gert. Það er atriði sem við munum fá tækifæri til að ræða betur síðar í þinginu en þar tel ég að þunginn verði að liggja einfaldlega vegna þess að hagkerfi okkar Íslendinga mun ekki ná sér á strik nema fjármunir verði að sem mestu leyti eftir hjá einstaklingunum og fyrirtækjunum. Þess vegna verður hið opinbera að halda að sér höndum og gæta þess að taka ekki til sín af sífellt stærri hluta kökunnar.

Virðulegi forseti. Ég skal í stuttu máli gera grein fyrir þeim tillögum sem eru í frumvarpinu og varða málefnasvið dóms- og kirkjumálaráðuneytisins. Það liggur fyrir að útgjöld vegna gjafsóknar eru töluverð og á niðurskurðartímum verður að líta til þeirra atriða sem hið opinbera ætlar að standa straum af. Við teljum að sá möguleiki sé í stöðunni að setja þak á gjafsókn í tilteknum málaflokkum. Það er að vísu heimild núna fyrir gjafsóknarnefnd að takmarka gjafsókn í einstökum málum en við leggjum til að það verði í ákveðnum málaflokkum. Það gæti t.d. haft áhrif á ýmiss konar álitsgerðir í forsjármálum. Þar geta álitsgerðir hlaupið yfir 1 milljón kr. og kannski farið vel yfir þá fjárhæð. Við teljum að með því að setja þak á gjafsókn í einstökum málaflokkum sé unnt að nýta peningana betur og að réttlætinu sé þjónað engu að síður. Hvað varðar þóknun til verjenda og réttargæslumanna hefur það legið lengi fyrir að þessi liður i útgjöldum ráðuneytisins hefur verið okkur þungur baggi. Ég held að ég verði að koma aftur upp í andsvari til að fá tíma til að svara því. Það sem kemur til greina er fyrst að bjóða út þessa þjónustu. Það tel ég kannski ekki vera mjög góðan kost í stöðunni heldur leggjum við til að það verði gert með þessum hætti. Það er mjög mikilvægt að annar sakarkostnaðar verði athugaður með sama hætti, þ.e. matsgerðir, sakhæfisvottorð, skýrslur og hvað eina og einnig vil ég geta þess að þegar hefur verið ráðist í útboð vegna rannsókna- og sýnatöku.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir svörin svo langt sem þau náðu og ég veit að hún ætlar að svara öðrum atriðum í síðara andsvari. Ég tek fram að ég hef verið þeirrar skoðunar að ástæða sé til að takmarka kostnað vegna gjafsókna og hef tekið þátt í að gera lagabreytingar í þeim anda. Í grundvallaratriðum er ég þeirrar skoðunar að einstaklingar sem eiga í dómsmálum eigi að bera kostnað af því sjálfir og hitt eigi að vera undantekningar þannig að ég er ekki þeirrar skoðunar að einstaklingar í dómsmálum geti almennt reiknað með að vera studdir af hinu opinbera. Það eiga að vera undantekningar sem það á við um. Hins vegar verðum við að skoða hvernig hægt sé að gera þetta með sanngjörnum hætti og ég geri ráð fyrir því að hv. allsherjarnefnd fái þennan þátt til meðferðar þegar við fjöllum um það í þinginu. Sama á við um atriði sem varða lög um meðferð sakamála, um þóknun verjenda og réttargæslumanna. Þar er grundvallaratriðið eins og alltaf að það þarf að gæta þess að ekki sé verið að skerða réttaröryggi. Það hefur orðið þróun að fleiri - hvað eigum við að segja - það hefur stækkað sá hópur sem getur leitað réttaraðstoðar með þessum hætti og það þarf að endurskoða það en það þarf að gera með svolítið heildstæðum hætti til þess að menn átti sig á því hvaða afleiðingar hlutirnir hafa. Ég endurtek síðan spurningar mínar um sóknargjöldin og lög um greiðslur til þolenda afbrota sem hæstv. dómsmálaráðherra átti eftir að svara.

Virðulegi forseti. Hvað varðar sóknargjöldin þá er ég kannski ekki viss um að ég skilji spurninguna rétt, en það er sem sagt lækkuð sú fjárhæð sem greiðist til safnaða og skráðra trúfélaga.

En það er ekki minna innheimt.

Nei, eða sem sagt, þetta er reikningur sem fer þarna fram. Sú fjárhæð sem miðað er við er lækkuð. Hvað varðar þolendur afbrota þá verð ég að viðurkenna að auðvitað er ekki sársaukalaust að leggja það til að fækka greiðslum í þessum málaflokki. Það er bara þannig að þegar við stöndum frammi fyrir niðurskurði þá verður að reyna að finna einhverja skynsamlega útfærslu á því. Einn kosturinn var sá að leggja til að þessi lög yrðu hreinlega felld úr gildi - okkur fannst það vera mjög slæmur kostur - og leggja þess í stað til að lágmarkið yrði hækkað, þær bætur sem eru greiddar, úr 100 þúsund í 400 þúsund. Verulegur hluti þeirra sem fær greiddar bætur á grundvelli þessara laga er einmitt vegna brota sem eru í lægri kantinum og þá getum við tekið sem dæmi pústra, slagsmál og annað. Það sem við erum að reyna að gera hér er að segja: Þessi brot heyra þá ekki undir lögin. Þá á bara tjónþoli kröfu á tjónvald samkvæmt lögum um skaðabætur þannig að það fer þá eftir almennum reglum. Það sem við erum að segja hérna er að við leggjum til að ríkissjóður ábyrgist greiðslu þessara bóta þegar um alvarleg afbrot er að ræða þannig að minni háttar afbrot falli þarna fyrir utan. En ég vona sannarlega að allsherjarnefnd fái þetta til skoðunar og þá munum við kynna fyrir allsherjarnefnd ítarlegri tölfræði um hvað sé að ræða hér.

Frú forseti. Ég ítreka beiðni mína frá því í morgun um að ráðherra efnahagsmála sem ég vil spyrja út í ákveðna hluti sem snerta efnahagsmál verði viðstaddur þá umræðu sem hér um ræðir og bið frú forseta í allra mestu vinsemd að kalla hæstv. forsætisráðherra til þings þannig að við getum rætt meðal annars við hana um það frumvarp sem ríkisstjórn hennar hefur lagt fram. Með fullri virðingu fyrir hæstv. fjármálaráðherra sem svarar hér mörgum spurningum þá vil ég inna hæstv. ráðherra um mjög mikilvæga málaflokka eins og aldraða og öryrkja og fleira í þeim efnum. Ég tel mjög mikilvægt að fá hæstv. forsætisráðherra í þessa umræðu og annað ekki líðandi. Þess vegna beini ég þeim tilmælum og beiðni til hæstv. forseta að hún geri ráðherranum viðvart um að nærveru hennar sé óskað í sölum Alþingis.

Forseti hefur komið beiðni þingmannsins til skila.

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem var dreift í gærkvöldi. Í ljósi þess hversu seint því var dreift, sem reyndar hefur komið fram hjá mörgum öðrum hv. þingmönnum, höfum við kannski ekki haft allt of mikinn tíma til að lesa það spjaldanna á milli. En almennt má segja að auðvitað sé nauðsynlegt að bæði auka tekjur og lækka útgjöld. Í fljótu bragði virðist frumvarpið taka á nokkrum af þeim þáttum. Þó er það kannski nokkuð augljóst og hefur komið fram í máli hæstv. fjármálaráðherra að fyrst og fremst er á þessu yfirstandandi ári verið að auka tekjur en útgjöld lækka kannski ekki eins mikið og hefði mátt vænta. Kannski er það þó þannig að sú þensla sem átti sér stað á árinu 2007 sem við framsóknarmenn vöruðum talsvert við, þau þenslufjárlög sem ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar komu hér með í gegn, þ.e. að verið sé að taka hluta af því til baka. Maður getur líka velt því fyrir sér af hverju við séum að fjalla um þetta hér seinni hlutann í júní, af hverju þetta hafi ekki komið fyrr fram. Ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna - þó þeir hafi ekki setið óslitið síðan í febrúar þá hafa þessir flokkar setið við ríkisstjórnarborðið og maður veltir því fyrir sér að hverju þeir hafa verið að vinna þá þrjá mánuði sem minnihlutaríkisstjórnin sat. Í því ljósi er óhjákvæmilegt að koma aðeins inn á annað stórmál sem var hér rætt í gær og hefur átt hug okkar þingmanna allra og alveg, þ.e. Icesave-málið. Í ljósi þess sem hæstv. fjármálaráðherra hefur haft um það að segja þegar hann var hv. þingmaður hefur mig undrað það mjög að það mál hafi ekki verið tekið upp hjá minnihlutaríkisstjórninni og reynt að hafa með allt öðrum hætti og bera með allt öðrum hætti aftur fyrir þingið í stað þess að koma með það hér inn eins og við sáum það í gær, þá samninga sem að lokum voru kynntir þinginu eftir að þeir höfðu á einhvern hátt lekið í fjölmiðla. Það er líka ámælisvert og alla vega umræðunnar virði að í þessu frumvarpi virðist vanta, alla vega að mínu mati, yfirsýn yfir það sem við þurfum að gera í ríkisfjármálum þó að þetta taki á ákveðnum hlutum. Vissulega eru boðaðar frekari aðhaldsaðgerðir sem koma þó fyrst og fremst til með að virka á næsta ári og þar næsta. En mér finnst vanta í allan málflutning hæstv. ríkisstjórnar hvar ríkisstjórnin ætli að sækja fram, hvernig eigi að tryggja hag heimila og fyrirtækja, hvernig, hvar og hvenær við sjáum tillögur um uppbyggingu atvinnulífsins. Það hefur margoft komið fram í umræðum í þinginu á liðnum mánuðum og sjálfsagt fyrr að við þurfum að leita í reynslubrunn annarra. Ég hef áður sagt í þessum stóli að við ættum að læra af reynslu annarra þjóða sem hafa gengið í gegnum bankahrun og efnahagskreppur. Við höfum ráðgjafa frá Finnlandi. Við höfum einnig ráðgjafa frá Svíþjóð sem meðal annars hefur komið að þeim málum sem við höfum verið að ræða fyrr í dag. Við höfum norskan seðlabankastjóra og söknum þess að hafa engan Dana satt best að segja í þessu ljósi.

Poul Thomsen er Dani.

Já, sko. Við höfum alla flóruna. En þessir ágætu herramenn, sem þeir eru held ég reyndar allir, miðla reynslu sinni af bankahruni þeirra landa og efnahagskreppa sem komu í kjölfarið. En eins og hefur komið líka fram í þessum ræðustóli ættum við að skoða reynslu annarra þjóða eins og Asíuþjóða sem eiga sér miklu líkari sögu að segja okkur þar sem reynsluumhverfi þeirra er miklu líkara því sem við erum að lenda í þar sem lán og skil inn í bankana eru með miklu líkari hætti en var tilfellið á Norðurlöndunum. Það voru vissulega erfiðar kreppur þar í löndum en þær eru hreinn barnaleikur í samanburði við það sem við horfum upp á og eins ýmsar Asíuþjóðir. Þó hefur ein reynsla okkar ágætu nágrannaþjóða verið talsvert til umfjöllunar á síðastliðnum mánuðum en ekki síður jafnvel árum en það er hin svokallaða finnska leið sem margir tóku hér upp þegar í tísku var að agnúast út í alla atvinnuuppbyggingu sem byggðist á auðlindum til sjávar og sveita, ekki síst ef inn í það spilaði orka og stóriðja. Þá var hér mikið kallað fram um að við ættum að fara finnsku leiðina og át síðan hver þessa vitleysu upp eftir öðrum og þannig gekk nokkur missiri þangað til bankahrunið varð. Þá var farið að skoða hvað lá í þessari finnsku leið. Þá fóru svo sem að renna kannski fleiri en tvær, þrjár og jafnvel fjórar grímur á fólk því að í ljós kom að hin finnska leið var ekki frekar en hið íslenska efnahagsundur neinn dans á rósum til bætts efnahags því að finnska bankahrunið sem varð um 1990 varð til þess að þar gerðust þeir atburðir sem við höfum kannski horft upp á í vetur að ríkisstjórnir urðu máttvana, aðgerðalausar, aðgerðalitlar, virtust lítið getað ráðið við vandann og atvinnuleysi jókst gríðarlega, gjaldþrot bæði heimila og fyrirtækja og enn jókst atvinnuleysið. Atvinnuleysið endaði í að fara í jafnvel nærri 30% og á einstaka svæðum í 50%. Þetta þýddi það að atvinnuleysisbætur og slíkir sjóðir tæmdust og sífellt voru settir meiri og meiri peningar í það. Að lokum voru þeir skertir og farið var að setja fólk sem var búið að vera atvinnulaust í mjög langan tíma á bætur. Ég nefni þetta í svo löngu máli þar sem mér finnst frumvarpið sem við erum að fjalla um hérna bera nokkurn keim af þessu. Satt best að segja höfum við farið þrátt fyrir að við ætluðum í haust eftir að okkur var ljóst í hverju finnska leiðin var fólgin þá ætluðum við - og því held ég lofuðu allir - ekki að fara finnsku leiðina. Við vildum reyna að læra af reynslu þeirra. Satt best að segja virðumst við hafa stigið hvert einasta þrep í þeim stiga niður í þann kjallara að dýpka efnahagslægðina meira en ástæður eru til og eru þær þó nægar. Hér erum við sem sagt. Ein helsta tekjuleiðin í þessu frumvarpi byggist á því að leggja aukinn skatt á fyrirtæki og sveitarfélög en auðvitað ríkisvaldið líka og ég sakna þess, ekki bara í þessu frumvarp heldur öllum öðrum, að hér er reiknaður út kostnaður ríkisins en ekki er tekið tillit til kostnaðar hins stjórnsýslustigsins í landinu, þ.e. sveitarfélaganna, til þess kostnaðar sem þau verða fyrir vegna þessa gjalds. Í staðinn hefði maður viljað sjá einhver ákvæði, ekki endilega í þessu frumvarpi en samhliða og jafnvel miklu fyrr, sem mundu miða að því að auka neyslu í landinu, koma fleira fólki út í atvinnulífið. Það vantar, frú forseti, meiri sóknarleik í hæstv. ríkisstjórn. Það er margt satt í því sem oft hefur verið sagt að sókn sé besta vörnin. Á það skortir. Við höfum verið að ræða í þinginu á undanförnum vikum talsvert um atvinnumál og hvernig ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar stendur sig í því. Á það hefur skort að menn hafi sýnt þá samstöðu sem þó er kannski í orði meiri í dag en við höfum upplifað undanfarna mánuði. Væri þó kannski nokkur von fólgin í því til að mynda ef hæstv. umhverfisráðherra og iðnaðarráðherra töluðu einum rómi. En það er auðvitað ekki nóg að tala ef gerðirnar verða síðan ekki samræmi við orðin. Hér er eitt atriði sem snertir fjármagnseigendur. Hækka á gjald, í það minnsta tímabundið, skatt, úr 10% í 15%. Eitt atriði hef ég áhuga á að ræða og spyrja hæstv. fjármálaráðherra um. Ég hef reyndar ekki lesið - ég hef alla vega ekki séð það í frumvarpinu, ég hef ekki séð texta varðandi það. En eins atriðis hef ég ævinlega saknað varðandi skattkerfið og hef ekki skilið, reyndar bara hreint ekki skilið. Hæstv. fjármálaráðherra nefndi að þetta væri liður í að þróa skattkerfi okkar til frekari jöfnuðar. Á liðnum árum hafa menn sem starfa sjálfstætt þurft að reikna sér reiknað endurgjald og borga af því skatta, eðlilega. Skattstjóri ákveður hvað sé eðlilegt reiknað endurgjald fyrir mismunandi störf, sauðfjárbændur, trillukarla, múrara, tannlækna eða hvað annað. En ein stétt hefur ævinlega verið undanskilin þessu reiknaða endurgjaldi og það eru þeir sem sýsla með peninga. Ég hef aldrei getað skilið það að sérfræðingar, hvort sem það eru dýralæknar eða lögfræðingar, þurfi að reikna sér kannski 500 þús. á mánuði sem reiknað endurgjald, en fjármagnseigendur sem sýsla með peninga þurfi ekki að gera hið sama og borga þar með ekki útsvar til sveitarfélaga og að þetta sé hin fullkomna jöfnun. Þeir hafa að því er virðist í fjölmiðlum á síðastliðnum árum þegar birt eru skattyfirlit eða launatöflur, þá virðast þessir aðilar hafa komist upp með að borga sér ótrúlega lág laun. Þetta hef ég alls ekki getað skilið þar sem ég þekki umhverfi sjálfstætt starfandi atvinnurekenda allnokkuð vel og ég veit ekki til annars en að þar þurfi allir að gefa upp starfshlutfall sitt og fara eftir því reiknaða endurgjaldi sem skattstjórinn setur. Mig langar að heyra viðbrögð hæstv. fjármálaráðherra við því hvort þetta hefur aldrei verið reifað í kerfinu. Síðan eru nokkur önnur atriði sem snerta tekjuhliðina sem auðvitað er hægt að deila um og menn hafa verið í púlti í dag að velta fyrir sér hvort muni skila nægilegu eða ekki. Á einn þátt í því vil ég koma með smávinkil og það er það sem við ræddum um leið og við lögðum á olíugjald, bensíngjald, vörugjöld og slíka hluti. Þetta er auðvitað nokkurs konar landsbyggðarskattur sem leggst þyngra á þá sem þurfa nauðsynlega starfa sinna vegna að aka lengri leiðir, bæði til vinnu eða til að afla nauðsynja. Jafnvel þó að í því frumvarpi hafi verið tekið tillit til að reyna að lækka eða koma til móts við það að flutningskostnaður mundi ekki hækka þá þekkjum við það að auðvitað eru neysluvörur talsvert dýrari á landsbyggðinni en þar sem fleiri búa. Þessi skattur leggst þyngra á þá sem óhjákvæmilega þurfa að aka um lengri veg og má því kalla landsbyggðarskatt. Einnig er hér um að ræða fylgifisk allra slíkra hluta sem tengjast vísitölu og kom þá fram í umræðunni að þetta hefði þau áhrif að lán heimila mundu hækka um 8 milljarða. Hér eru líka inni vísitöluhækkanir sem tengjast breytingu á virðisaukaskatti. Í raun og veru erum við því samhliða því að auka tekjur ríkisins um allt að 21 milljarð á þessu ári samtímis að hækka skuldir heimilanna um kannski allt að 10–11 milljarða. Annað sem við þurfum að ræða í þessu frumvarpi er þess eðlis að við þurfum að gefa okkur aðeins meiri tíma til að fara yfir þetta. Ég nefndi þó áðan tryggingagjaldið sem á að skila á ársgrundvelli 12,5 milljörðum, þar af 2 milljörðum sem koma úr ríkissjóði. En þar kemur ekkert fram, alla vega ekki í frumvarpinu, ekki frá fjármálaráðuneytinu - ég hef saknað þess á liðnum árum sem sveitarstjórnarmaður að ekki sé reiknaður út kostnaður hins opinbera stjórnsýslustigsins á því hvað ákveðið er í þinginu. Það hefði verið áhugavert að sjá hvaða áhrif þessi tryggingagjaldshækkun hefði á sveitarfélögin sem atvinnurekanda eins og aðra atvinnurekendur. Eins og ég nefndi fyrr í ræðu minni þá finnst mér fyrst og fremst að það sem skortir á við umfjöllunina sé sú staðreynd að við höfum ekki séð og höfum ekki rætt nægilega mikið hvernig við ætlum að byggja upp atvinnulífið. Ég sakna þess að sjá ekki meiri sóknarleik hjá hæstv. ríkisstjórn.

Frú forseti. Hv. þingmaður spurði hvað ríkisstjórnir hefðu verið að gera síðan 1. febrúar sl. og það er auðvitað hægt að lista það upp. Mér telst svo til að milli 20 og 30 frumvörp hafi orðið að lögum á tímabilinu frá því um miðjan febrúar og fram um 4. apríl, eða hvað það nú var sem sú stjórn sat, fjölmargar aðgerðir sem tengdust fjölskyldum og atvinnulífi, greiðsluaðlögun, frestun nauðungaruppboða, hækkun vaxtabóta, gjalddagaaðlögun fyrir atvinnulífið og þannig mætti áfram telja. Síðan vorþing hóf störf eru nokkur frumvörp orðin að lögum, urðu í gær og verða á næstu dögum og hér eru stór mál að bætast við og eiga eftir að bætast við þannig að ég get lofað hv. þingmönnum því að þeir munu hafa nóg milli handanna og með nóg að sýsla. Ég er sammála hv. þingmanni um að það er mikilvægt að reyna að læra af reynslu annarra þjóða við aðstæður sem þessar og eftir því sem þær eru að einhverju leyti sambærilegar, en þá að sjálfsögðu bæði það sem vel hefur tekist hjá öðrum og það sem miður hefur tekist. Við höfum sótt okkur heilmikla reynslu í smiðju annarra eins og kom fram þegar hv. þingmaður taldi upp ýmsa ráðgjafa og aðstoðarmenn sem við höfum fengið, ekki síst frá Norðurlöndunum og er þó ekki upp talin öll sú aðstoð sem við höfum fengið frá þeim, sumt liðsinni af ýmsu tagi bak við tjöldin sem hefur gagnast vel. Varðandi reiknað endurgjald hljómar það eins og ég sé hjartanlega sammála hv. þingmanni og það er ekki langt að sækja hugmyndirnar því ég hef flutt árlega í nokkur ár frumvarp um að fjármagnstekjuhöfum, þeim sem hafa miklar fjármagnstekjur en telja fram engar eða óverulegar launatekjur verði gert að reikna sér endurgjald. Það var skoðað í ráðuneytinu að taka á þessu núna og samræma skattalega meðferð einkahlutafélaga hvað varðar arðgreiðslur o.fl. en það náðist ekki að hafa það með í þessari umferð en ég lofa hv. þingmanni því að á því verður tekið. Að lokum um útkomu sveitarfélaganna í þessum efnum hefur það verið metið og ég hef fundað með sveitarfélögunum um þessar aðgerðir og það lætur nærri að tekjuauki sveitarfélaganna vegna hlutdeildar 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og ég var svo sem ekki að efast um að ríkisstjórnin hefði haft ærinn starfa á minnihlutatímabili sínu en ég velti því fyrir mér af hverju sú vinna sem við erum að sjá afraksturinn af núna hefði ekki verið sett í hærri forgang á þeim tíma og hefði þá komið fyrr fram, til að mynda fljótlega eftir kosningar. Jafnvel hefði mátt velta því fyrir sér hvort ekki hefði verið eðlilegt að það hefði verið sagt frá því sem gera þyrfti fyrir kosningar þannig að kjósendur í landinu hefðu vitað að hverju þeir gengu. Það virðist vera að hér sé að skapast ákveðin gjá á milli þjóðarinnar og ríkisstjórnarinnar og jafnvel milli þjóðarinnar og þingsins eins og stundum hefur verið sagt. Það er hugsanlegt að koma hefði mátt í veg fyrir þann trúnaðarbrest sem kannski er að verða á milli þjóðarinnar og ríkisstjórnarinnar ef menn hefðu sýnt meira á spilin fyrir kosningar. Ég fagna því að þetta mál, um reiknað endurgjald á þá sem hafa fulla atvinnu af því að sýsla með peninga, hafi verið skoðað en finnst það þó leiðigjarnt að það hafi ekki verið hægt að koma því hér fyrr. Ég tel að það sé hin fullkomna jafnaðaraðgerð og hef eiginlega aldrei skilið af hverju menn sitja ekki við sama borð hvað það varðar. Varðandi það sem hæstv. ráðherra nefndi með tekjur og útgjöld sveitarfélaga, þá er það í það minnsta ágætt að jöfnunarsjóðurinn skerðist ekki af þessum sökum, mér skilst að hann lækki nóg samt.

Frú forseti. Það er út af fyrir sig alveg hárrétt að það er nær að orða það þannig að þær ráðstafanir sem koma Jöfnunarsjóði sveitarfélaga til góða í gegnum þá hlutdeild af tekjum ríkissjóðs sem hann fær, 2,12%, ef ég man rétt, það má segja að þær komi þannig út að tekjur jöfnunarsjóðs dragist þá minna saman en ella sem því nemur en það kemur út á eitt að það kemur sveitarfélögunum til góða í þeim mæli. Mesti búhnykkur sveitarfélaganna á þessu ári verður væntanlega útsvarshlutinn af skattlagningu á útgreiðslu séreignarsparnaðar sem verður umtalsverð upphæð sem sveitarfélögin njóta mjög góðs af. Varðandi tímasetningar hefði þetta frumvarp út af fyrir sig getað komið fram einhverjum dögum fyrr ef menn hefðu unnið það einangrað og sér og það hefði annars vegar ekki verið í því víðtæka samráði við ýmsa aðila sem raun ber vitni. Hins vegar er það svo að það er hluti af miklu stærri heildaráætlun sem tekur til ríkisfjármálanna og efnahagsmálanna allt fram til ársins 2013 og birtist vonandi innan skamms á borðum þingmanna. Við töldum mikilvægt að reyna að láta þetta fylgjast að eins mikið og kostur væri þannig að menn sæju sem fyrst heildarmyndina. Ég vona að það komi ekki að sök þó að þetta frumvarp sé á ferðinni núna, rétt fyrir 20. júní, og að það nái gildistöku vel fyrir mánaðamót þannig að gildistökuákvæðin, sem auðvitað skipta miklu máli, geti staðið. Það er auðvitað búið að vera viðamikið starf á bak við þetta mál og reyndar er það svo að það hefur verið ýmislegt fleira að sýsla í fjármálaráðuneytinu undanfarna daga ekki síst, eins og ég veit að hv. þingmaður getur getið sér til um, t.d. samanber það mál sem var til umræðu í gær.

Frú forseti. Mér dettur ekki í hug að halda því fram að þetta sé einfalt verkefni sem ríkisstjórnin stendur frammi fyrir og við sjáum aðeins á spilin í dag í þessari umræðu, hvað hún hyggst gera gagnvart þessu verkefni og mér dettur heldur ekki í hug að flytja þá ræðu úr þessum ræðustól þar sem ég mundi hafa allt á hornum mér varðandi einstaka liði þessarar tillögugerðar. Þetta er flókið mál og viðamikið og ég held að maður gæti út af fyrir sig, ef maður tæki hvern einstakan lið þá hefði maður alltaf forsendur til þess að hafa allt á hornum sér. Maður gæti gagnrýnt einstakar skattahækkanir eða einstakan niðurskurð en maður þarf að sjá heildarmyndina eins og hefur verið rætt mjög mikið í dag. Ég vil nota tækifærið og auglýsa enn þá eftir henni vegna þess að það er mjög mikilvægt. Hér sér maður eins og hluta af varnarleiknum, maður sér hálfa vörnina. Maður þarf að sjá hana alla og síðan þarf maður að sjá sóknarleikinn. Maður þarf að sjá hvar á að örva hagkerfið, hvernig á að gera það, hvernig á að fá fjármuni inn í landið, hvernig á að fá fjármuni á hreyfingu sem eru í landinu, hvernig á að virkja þá fjármuni til framkvæmda og skapa atvinnu og þar með auka tekjur. Þetta á maður eftir að sjá. Auðvitað finnst manni glatað að sjá tillögur enn einu sinni þar sem er vegið að ellilífeyrisþegum og dregið saman í vegaframkvæmdum. Þetta er auðvitað eitthvað sem maður vill ekki sjá en ég hef engar miklu betri hugmyndir en þessar á þessum tímapunkti. Ég vona hins vegar og geri ráð fyrir að angar þessa máls komi til umræðu í félags- og tryggingamálanefnd og þar fái maður að sjá útreikninga sem liggja til grundvallar niðurskurði í velferðarmálum að þessu sinni. Ég vona að það sé satt og rétt sem stendur í athugasemdum með frumvarpinu að það sé leitast við að vernda kjör þeirra sem hafa allra minnstu tekjurnar í því kerfi. Ég kýs að tjá mig ekki um þessa tillögu frekar fyrr en ég hef séð alla útreikninga. Það eru fleiri spurningar sem vakna þegar maður les þetta við fyrstu yfirferð. Maður hefði viljað sjá meiri niðurskurð í rekstri hins opinbera á kostnað niðurskurðar í velferðarmálum, ég hefði viljað sjá það. Ég spyr, og ég sé að hér er formaður fjárlaganefndar í salnum, af hverju er ekki hægt að gera það? Svo hefði ég viljað sjá og ég vona að maður fái að sjá það á einhverjum tímapunkti, hvernig aðrar tillögur til tekjuöflunar og niðurskurðar koma út í samanburði. Það hefur t.d. verið lögð fram tillaga um að skattleggja inngreiðslur í lífeyrissjóði frekar en útgreiðslur. Ég hefði viljað sjá í þeim samanburði öllum saman þá útreikninga og hvaða tekjur sú leið skapar og hvaða gallar eru á henni. Þó að ég skilji vel að það sé ekki í athugasemdum með þessu frumvarpi þá held ég að það væri gaman að fá þau gögn upp á borðið á einhverjum tímapunkti. Kannski er ég að tala um það sem ég hef gert áður í þessum sal, um mikilvægi þess að við höfum einhvers konar óháða þjóðhagsstofnun eða eitthvað slíkt þar sem hægt er að biðja um svona upplýsingar. Svo mundi ég vilja sjá í athugasemdum með frumvarpinu og í vinnunni í nefndinni einhverja útreikninga á þeim áhrifum sem hækkun tryggingagjalds hefur, ekki síst á sveitarfélögin. Þetta lítur dálítið út eins og einfaldlega sé verið að færa byrðar frá hinu opinbera til annars stjórnsýslustigs að verulegu leyti og þetta eru líka álögur á fyrirtæki sem eru að stóru leyti til í eigu ríkisins þar sem menn mundu vilja sjá aðeins meiri upplýsingar um þetta. Svo enn og aftur er dregið úr samgönguframkvæmdum en þá lýsir maður líka eftir því að fá að fara að sjá hugmyndir um einkaframkvæmdir í samgöngum sem auðvitað spilar rullu í heildarmyndinni hvað það varðar. Það eru fjölmargar spurningar sem vakna sem gera manni erfitt fyrir að taka einhverja einarða eða staðfasta afstöðu til frumvarpsins í heild sinni. Ég mun þó segja að ég skil vel að verkefnið er erfitt og það er yfirgripsmikið og það er um að gera að allir þingmenn reyni að halda aftur af öllum tilburðum til popúlisma á þessum tímapunkti og sýni ábyrgð. En ég ætla að gera eina athugasemd við hvernig athugasemdir við frumvarpið eru settar fram og sérstaklega við útgangspunktinn. Það hefur orðið til dálítið klassísk útlegging á því af hverju við erum í þessum vanda. Í fallinu drógu bankarnir með sér fjölda annarra fyrirtækja sem ánetjast höfðu áhættusækinni fjármálastarfsemi og sett ábatasama og heilbrigða starfsemi að veði fyrir skammtímagróðavon og svoleiðis. Það eru slegin þessi hefðbundnu stef um græðgi og áhættusækni sem vissulega er rétt og hér er sem sagt lagt út af því að það þurfi að fara í þessar aðgerðir út af tekjufalli, vegna þess að það hafi orðið tekjuhrun og það held ég sé líka rétt. En ég held að þetta sé að hluta til einföldun og hefur aðeins verið tæpt á því að útgjöld ríkisins hafi vaxið mjög á undanförnum árum en það hefur einkum verið talað um góðæristímann, sem ég held að sé til 2007 og kannski frá aldamótum. En þegar maður skoðar töflurnar sem eru í athugasemdum á frumvarpinu, t.d. á bls. 9, þá sér maður að heildarútgjöld ríkissjóðs sem prósenta af vergri landsframleiðslu voru í nokkuð góðu jafnvægi þangað til þau hækka frá 2007–2008, eru í kringum 30% af vergri landsframleiðslu, og fara svo upp í 32% 2008 og þetta er fyrir hrun. Svo er hrun árið 2009 þá rýkur náttúrlega allt upp. Sama er með tekjurnar, þær dragast allt í einu mjög mikið saman 2007–2008, fyrir hrun, og svo dragast þær enn meira saman 2009. Það virðist eins og rekstur ríkissjóðs hvað þetta varðar, jafnvægi á gjöldum og tekjum, hafi verið í nokkuð góðu jafnvægi 2004, 2005, 2006 og svo gerist eitthvað sem kemur ekki á óvart á því margumrædda ári 2007, virðast útgjöld ríkisins fara á dálítið flug, satt að segja. Ég gerði það að gamni mínu áðan meðan ég beið eftir að að mér kæmi í þessari umræðu að taka saman og skoða fjárlögin fyrir yfirstandandi ár og taka saman upplýsingar um útgjaldaaukningu einstakra ráðuneyta frá reikningi 2007 yfir í fjárlög 2009 og útgjaldahækkunin að meðaltali frá reikningi 2007 að fjárlögum 2009 er 28%, 28% útgjaldaaukning. Mér finnst það satt að segja dálítið mikið. Launaliðurinn í útgjöldum hins opinbera á þessum tíma frá reikningi 2007 til fjárlaga 2009 hækkar um 20%. Útgjöldin hækka því um 8% umfram það sem laun hækkuðu. Það er líka athyglisvert og ég veit ekki hverju það sætir að það virðist vera ákveðinn rauður þráður að þau ráðuneyti sem Samfylkingin fór með, sem kom ný inn í ríkisstjórn 2007 og stóð að fjárlagagerð 2008, útgjöld þeirra ráðuneyta hækka að meðaltali um 40% á meðan útgjöld annarra ráðuneyta hækkuðu á þessum tíma um 17%. Þetta er verulegur munur og …  Þá kem ég að fyrirhyggjuleysinu sem ég talaði um af því tilefni þegar ég sagði mig úr Samfylkingunni. Það voru mjög margir hagfræðingar, mjög margir stjórnmálamenn, m.a. flokksmenn þess flokks sem ég gekk til liðs við, sem sögðu á þessum tímapunkti að það þyrfti að vera aðhald í ríkisrekstri, að í góðærinu þegar það náði hápunkti 2007 þá þyrfti aðhald, þá þyrfti að draga saman. Það var ekki gert nema kannski að einhverjum hluta til. Þetta sýnir auðvitað bara hversu erfitt er að vera til og hversu margslungnar ástæður og rætur eru á þeim vanda sem við erum í núna og sýnir líka nauðsyn þess að við reynum að horfa fram á við á hverjum tímapunkti, að við reynum að marka okkur einhverja heildarstefnu. Við eigum að hlusta á öll viðvörunarorð núna, t.d. um að skattahækkanir af ákveðnu tagi geti dregið úr neyslu, haft letjandi áhrif á hagkerfið og annað slíkt. Við eigum líka að vera fólk til að reikna út þessi áhrif og hafa vaðið fyrir neðan okkur vegna þess að sagan sýnir, eins og ég hef rakið, að við höfum ekki verið fólk til að gera það hingað til að mjög mörgu leyti.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir uppgjör sitt við fortíðina og fyrirhyggjuleysistímabilið. Hann beindi nokkrum spurningum til þeirra sem hafa verið að vinna í þessari vinnu og vangaveltum um hvaða skilaboð væru gefin. Það er auðvitað mjög mikilvægt að taka undir það sem hv. þingmaður sagði að á þensluárunum hefðu menn betur hugsað til áranna þegar hugsanlega kæmi til þrenginga. Þar með er ég ekki að ásaka hv. þingmann um að hafa ekki staðið sína vakt, ég á við að menn lækkuðu skatta á sínum tíma, bæði á fyrirtækin og einstaklinga þegar þenslan var hvað mest. Þeir juku útlán til húsnæðisbygginga. Gripið var til ýmissa aðgerða sem okkur vantar núna. Nú hefðum við þurft að eiga sjóði einmitt til að setja innspýtinguna í atvinnulífið en því miður er búið að ráðstafa þessu öllu. Það var líka komið að því fyrr í umræðunni að eitt af því sem gerðist í aðdraganda kosninganna árið 2007 var að það voru býsna dýrir kosningavíxlar sem fóru í loftið þá, á milli 20 og 30 milljarðar sem var ávísun sem menn urðu meira og minna að standa við. Þessu til viðbótar er það hárrétt að það var varað við útgjaldaaukningunni á milli 2007 og 2008. Þar var einmitt verið að bæta verulega við félagsmálapakkann. Á milli 10 og 15 milljörðum var bætt við í félagsmálapakkann á þessu tímabili, miðað við árstekjur. Ég ætla ekki að rifja upp af hverju. Ég ætla ekki að fara að nudda Framsókn upp úr því að hafa stjórnað félagsmálaráðuneytinu án þess að hafa sinnt því á árunum áður. Kannski höfum við ætlað okkur um of á þessum tíma. Mig langar einmitt að spyrja þingmanninn hvernig hann hafi séð fyrir sér að menn hefðu átt að gera þetta öðruvísi, hvort hann taki ekki undir athugasemdir mínar um að við notuðum öll kreppuúrræðin á góðæristímanum, á sínum tíma. Og hvort hann sé ekki sammála mér um að það sé einmitt þess vegna sem okkur vantar mikið af verkfærunum sem við þurfum til að grípa inn í núna.

Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála því að við erum auðvitað í kolrangri sveiflu með hagstjórnina, núna þegar samdráttarskeiðið er ættum við að hafa svigrúm til skattalækkana, við ættum að hafa svigrúm til framkvæmda. En það sem ég var að benda á í ræðunni er að í raun og veru virðist vera sem öll stjórnmálaöfl á Alþingi hafi verið í þessari vitleysissveiflu. Það var farið í mikla útgjaldaaukningu í vegaframkvæmdum 2007, sem hefði verið gott að hafa innstæðu fyrir núna þegar þörf er á mannaflsfrekum framkvæmdum og það finnst mér sárt að sjá að sú innspýting sem þurfti að fara í velferðarkerfið, að mörgu leyti má halda því fram að það hafi verið þörf á því, að hún skyldi þurfa að ganga til baka núna. Síðan er ég líka að vekja máls á þessu vegna þess að menn sögðu að það yrði samdráttur 2008/2009. Menn sáu kannski ekki fyrir að hann yrði svona mikill en menn sögðu það samt þannig að á þessum tíma voru forsendur til að bíða með útgjaldaaukningu og læra af reynslunni en það var ekki gert. En það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að menn hefðu ekki átt að fara svona geyst í skattalækkanir í góðærinu heldur, ég held að það sé rétt.

Hæstv. forseti. Mér heyrist að ég og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson séum sammála um að við búum við það að hafa brugðist vitlaust við í góðærinu og þar af leiðandi misst verkfærin núna í kreppunni. Varðandi það sem hann kom að í ræðu sinni og aðeins í andsvarinu, þar sem hann er að velta fyrir sér af hverju við verjum ekki betur velferðarkerfið, þá langar mig aðeins að minna á að það er auðvitað mjög brýnt að halda því til haga bæði niðurskurðinum varðandi 2009 og eins varðandi 2010, að menn hafa sett aðrar prósentur og önnur viðmið varðandi bæði heilbrigðisráðuneytið og félags- og tryggingamálaráðuneytið en á aðra málaflokka. Svo því sé haldið til haga að það er einmitt ætlunin að reyna að verja þessi velferðarráðuneyti og það er líka minna sett á menntamálin en önnur ráðuneyti. En ég vil taka heils hugar undir með hv. þingmanni að það er full ástæða til að skoða útgjöldin og útgjaldaaukninguna á liðnum árum, hvort sem er í ráðuneytum eða á öðrum stöðum og það er ásetningur bæði í því sem hér kemur fram og því sem mun koma fram í skýrslunni að menn fari yfir þetta og skoði útgjaldaaukninguna. Hvers af þessu getum við verið án? Hvað er óþarft í þjónustunni? Hvað er það sem ekki er lögbundið og er ekki verkefni ríkisins? Ég held að það sé líka hárrétt ábending að við þurfum að skoða útgjöldin þvert á ráðuneyti, þ.e. við þurfum að bera saman hvernig við erum að sinna hvort sem er launaliðum eða starfsumhverfi, þvert á ráðuneyti og þvert á málaflokka. Því auðvitað kemur í ljós að menn hafa búið við mjög mismunandi kjör eða mjög mismunandi umhverfi eftir því hvar þeir hafa verið í kerfinu. Það kemur fram í því plaggi sem hér er birt og mun væntanlega koma enn betur í ljós í framhaldinu, að farið verður í slíka greiningu. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. Guðmundur Steingrímsson sé mér sammála um að þetta sé mjög mikilvægt.

Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um þetta líka, að það er mjög mikilvægt að fara í greiningu á því af hverju útgjöld jukust svona mikið, sérstaklega á þessum tíma frá 2007 í lok góðærisins til fjárlaga 2009. Ég minntist á það í ræðu minni áðan að gjaldahækkun ráðuneytanna frá reikningi 2007 til fjárlaga 2009 hafi að meðaltali verið 28%. Það er tiltakanlegur munur á gjaldahækkun samfylkingarráðuneyta á þessum tíma eða ráðuneytum þess flokks sem kom nýr inn í ríkisstjórn 2007. Ég veit ekki hverju það sætir en það er athyglisvert að gjaldahækkun samfylkingarráðuneyta var 40% á þessum tíma á meðan gjaldahækkun annarra ráðuneyta var 17%. Gjaldahækkun í æðstu stjórn ríkisins frá reikningi 2007 til fjárlaga 2009 var 7% og gjaldahækkun forsætisráðuneytisins var 26% í meðaltalinu. Maður setur spurningarmerki t.d. við utanríkisráðuneytið, það kann að vísu að einhverju marki að skýrast af tilfærslu verkefna, það voru umfangsmiklar tilfærslur á verkefnum á þessum tíma líka sem kann að skýra að hluta til útgjaldaaukninguna en útgjaldaaukningin í utanríkisráðuneytinu er 50% á þessu tveggja ára tímabili.  Ég tek einmitt heils hugar undir með hv. formanni fjárlaganefndar að þegar við erum að skera niður til velferðarkerfisins annars vegar verðum við að greina mjög vel af hverju þessar útgjaldahækkanir urðu í ráðuneytunum, t.d. í viðskiptaráðuneytinu um 43% og þar fram eftir götunum, í samgönguráðuneytinu um 49%, 

Frú forseti. Ég vil í upphafi máls míns lýsa yfir ánægju með það að ráðherra efnahagsmála skuli vera kominn til umræðunnar því að vissulega snertir þessi umræða efnahagsmálin í víðu samhengi og því er mikilvægt að sá ráðherra sem ber ábyrgð á efnahagsmálum sé viðstaddur slíka umræðu. Mig langar í upphafi umræðunnar að benda á að það sem við ræðum hér fjallar fyrst og fremst um það að verið er að auka álögur á fólk og fyrirtæki. Það er lítið um niðurskurð sem áður hefur verið boðaður. Við höfum kallað eftir því um margra mánaða skeið að fá að sjá efnahagsáætlun ríkisstjórnarinnar og þetta eru væntanlega fyrstu drögin að því, en það sem er lagt á borð fyrir okkur hér fjallar nær ekkert um árið 2009, þ.e. þá kröfu okkar að við ræðum á þinginu fjárlög ársins 2009 þar sem forsendur þeirra fjárlaga eru vægast sagt brotnar, það stendur í raun og veru ekki steinn yfir steini þegar maður les fjárlögin sem voru samin fyrir áramót og taka mið af því ástandi sem nú ríkir í samfélaginu. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra sem er staddur hér í hliðarsal: Stendur virkilega ekki til af hálfu ríkisstjórnarinnar og hæstv. ráðherra að leggja fram á sumarþingi ný fjárlög fyrir árið 2009, þ.e. fjáraukalög? Það er alveg ljóst að forsendur þeirra fjárlaga sem verið er að vinna eftir standast engan veginn. Ég vil minna hæstv. ráðherra á að fjárlagavaldið og heimildirnar koma frá Alþingi Íslendinga. Þær liggja ekki í ráðuneytum hjá framkvæmdarvaldinu. Þess vegna spyr ég: Ætlar hæstv. ráðherra að leggja fram á sumarþinginu - og mér er alveg sama þó að ég sé hérna fram í ágúst - einhverjar raunhæfar tillögur vegna fjárlaga ársins 2009? Það er mikilvægt að fá svar við þessum spurningum. Eins og ég sagði áðan ræðum við hér frumvarp sem eykur álögur á fólk og fyrirtæki ofan í himinháa stýrivexti, ofan í eina þá mestu kreppu sem við höfum lent í. Hækkun á neyslusköttum - sem er reyndar misræmi í hér í þessu plaggi, annars vegar er talað um að þetta hafi áhrif til hækkunar á vísitölu um 0,25% og hins vegar 0,35% - leiðir til þess að skuldir heimila og fyrirtækja hækka um 4–5 þúsund millj. kr. Ef við bætum þar við hækkun á eldsneyti, áfengi og tóbaki eru það um 8 þúsund milljónir. Ríkisstjórnin hefur því núna á nokkrum dögum hækkað skuldir heimilanna í landinu um 12–13 þúsund millj. kr. Það er þess vegna ekki óeðlilegt að við sem höfum talað fyrir því að leiðrétta þurfi skuldir heimilanna, þ.e. að lækka þær, ekki hækka þær, ræðum aðeins um þessa stöðu málsins. Hvar eru hugmyndir ríkisstjórnarinnar um að koma til móts við skuldug heimili, þ.e. áður en allt er komið í kaldakol? Er það virkilega framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar að horfa á eftir þúsundum íslenskra fjölskyldna inn í héraðsdómstóla þar sem skipaður verður tilsjónarmaður yfir viðkomandi fjölskyldum? Þetta er afar váleg þróun að mínu viti. Því kallaði ég eftir hæstv. forsætisráðherra til að heyra sjónarmið hennar í þessum efnum, af því að hér er verið að hækka skuldir heimilanna, hvort það standi í raun og veru ekki til að lækka með almennri aðgerð skuldastöðu íslenskra heimila sem bera enga ábyrgð á þeim glæfraskap sem íslenskir útrásarvíkingar hafa sýnt á undangengnum mánuðum og árum. Enga ábyrgð, hér er um heiðarlegt fólk að ræða. Á annan stað langar mig að gera verulega athugasemd við það sem stendur á bls. 15 í frumvarpinu. Þar eru almennar athugasemdir um útgjaldahlið þar sem fjallað er um þátt almannatrygginga, en frumvarpinu er verið að leggja til að skerða kjör aldraðra og öryrkja um 3.650 millj. kr. á ári. Hér er mikill fagurgali um hve margt gott hafi verið gert í málaflokki aldraðra og öryrkja á undangengnum tveimur árum. Vel er það, en ríkisstjórnin gleymir að benda á það sem miður hefur farið í þeim málaflokki. Nú vil ég rifja það upp fyrir hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra hvað ríkisstjórn síðustu tveggja ára hefur gert gagnvart öldruðum og öryrkjum í samfélaginu. Ég er með það, skjalfest úr ræðustóli Alþingis, hver þróunin hefur verið og ég ætla að vitna í umræðu sem fór fram þann 8. maí árið 2008, þ.e. fyrir um ári síðan. Ég ætla að vitna orðrétt í ræðu sem ég hélt þann dag, með leyfi forseta: „Mikill áfangi náðist árið 2006 af hálfu aldraðra og öryrkja í viðræðum við ríkisstjórnina hvað það varðar að taka upp nýtt viðmið sem tengdist gerð kjarasamninga og var miðað við svokallaða tekjudagvinnutryggingu launafólks en ekki lægsta taxta verkafólks eins og áður var gert. Þetta var mikið fagnaðarefni sumarið 2006, aldraðir og öryrkjar fögnuðu þessum áfanga. En nú árið 2008 er búið að lækka viðmiðið á ný hjá nýrri ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks. Gylfi Arnbjörnsson, framkvæmdastjóri Alþýðusambands Íslands, fór mjög vel yfir það á fundi félags- og tryggingamálanefndar að þessi ákvörðun ríkisstjórnarinnar, að lækka þetta viðmið, kostaði þessa hópa um 3.600 millj. kr.“ Þetta er þann 8. maí árið 2008. Sama ár ákvað ríkisstjórnin að sveigja frá því að bæta þessum hópum þá miklu rýrnun sem þá hafði átt sér stað vegna verðbólgu. Og í fylgiriti um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks lagði fram þá, þar sem hæstv. forsætisráðherra var þá hæstv. félagsmálaráðherra, stóð sem rökstuðningur, með leyfi forseta: „Einnig er gert ráð fyrir því í þessum hluta frumvarpsins að hækkun á bótum almannatrygginga um næstu áramót verði óbreytt frá forsendum fjárlagafrumvarpsins eða 9,6% fremur en að miða við vísitölu neysluverðs. Er áætlað að þannig verði komið í veg fyrir um 5,9 milljarða kr. aukningu útgjalda.“ Nú skulum við leggja þessar þrjár tölur saman. Með þeim ákvörðunum sem hæstv. forsætisráðherra hefur tekið í tíð sinni í ríkisstjórn er búið að skerða kjör aldraðra og öryrkja með þessum hætti um 13.150 millj. kr. Af hverju er ekkert getið um þessar aðgerðir ríkisstjórnarinnar í fagurgalanum um það góða sem hefur verið gert? Eigum við ekki að gæta ýtrustu sanngirni og sýna á báðar hliðar þessa penings? Ég er alveg tilbúinn að viðurkenna að ýmislegt jákvætt hefur verið gert en þegar ríkisstjórnin reynir, greinilega viljandi, að skrumskæla raunveruleikann með þessum hætti, því að hér er um blákaldar staðreyndir að ræða, er eðlilegt að menn hækki róminn í ræðustóli Alþingis og það er eðlilegt, hæstv. fjármálaráðherra, að aldraðir og öryrkjar mótmæli því hér úti á Austurvelli að ríkisstjórnin skuli hafa staðið að málum sem þessum, ríkisstjórnin sem gaf sig út fyrir það í aðdraganda síðustu kosninga að þetta væru hóparnir sem mættu ekki við því að kjör þeirra yrðu skert. Ég spyr: Er byrjað á breiðustu bökunum hér? Nei, aldraðir og öryrkjar eru ekki tekjuhæstu hópar samfélagsins. Með þessu frumvarpi sem hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon og hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir leggja fram er verið að skerða kjör aldraðra og öryrkja um 3.650 millj. kr. á ári ofan á þá ósvinnu sem áður hafði verið unnin og það meira að segja á góðæristímum þegar viðmiðum við gerð kjarasamninga var breytt gagnvart þessum hópum. Það er enginn heilagur í þessari umræðu og hið sanna skal koma hér fram að með þessum ákvörðunum hefur verið vegið að kjörum aldraðra og öryrkja. Frú forseti. Ég verð að segja að mér finnst það yfirgengilegt að halda þessum málflutningi fram í þingskjölum þar sem einungis önnur hliðin er sýnd af sannleikanum, bara það sem þægilegt er fyrir ríkisstjórnina. Af hverju í ósköpunum getur ríkisstjórnin ekki gætt sannmælis í því og sagt nákvæmlega frá því hvað hún hefur verið að aðhafast á síðustu vikum og mánuðum? Og nú get ég ekki gagnrýnt hæstv. fjármálaráðherra mjög mikið þegar ég fyrir yfir þessa sögu vegna þess að hæstv. fjármálaráðherra var lengi vel í stjórnarandstöðu ásamt okkur framsóknarmönnum þar sem við gagnrýndum þáverandi ríkisstjórn harðlega fyrir þessar aðgerðir. Og það er þeim mun snautlegra að hæstv. fjármálaráðherra skuli leggja þennan stórasannleik fram í þinginu sem er einungis hálfsannleikur. Við skulum segja alla söguna eins og hún er, því að ef við ætlum að fara saman í gegnum þessa erfiðu tíma verðum við að búa að stjórnvöldum sem segja rétt frá hlutunum. Það þýðir ekki að segja bara frá því sem gott hefur verið gert, við verðum líka að segja frá hinni hliðinni. 
             Frú forseti. Trúlega munum við lenda í gamalkunnri umræðu hérna, að hæstv. ráðherrar og jafnvel sumir þingmenn fari að tala um það hvað gerðist á árunum 1995 til 2007 og vilja ekkert ræða um hvað gerst hefur frá seinni hluta árs 2007, 2008 og núna árið 2009. Við erum að tala um núið, við erum að tala um fólk sem er í verulegum vandræðum. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra, sem stýrir og er verkstjóri í þeirri ríkisstjórn sem gerði það að sínu fyrsta verki í kjölfar síðustu kosninga að fjölga ráðherrum um tvo þannig að Samfylkingin og Vinstri hreyfingin – grænt framboð fengju nú fleiri þægilega stóla - slík framkvæmd og slík aðgerð kostar skattborgarana, kostar aldraða og öryrkja tugi milljóna króna - þegar þessir sömu ráðherrar koma svo fram og kynna harðan niðurskurð gagnvart þessum sömu hópum er eðlilegt að við spyrjum: Er ekki rétt að ríkisstjórnin byrji á því að taka til heima hjá sér? Hvar er sú jafnaðarstjórn sem boðar aðhald í rekstri, skerðingu á kjörum aldraðra og öryrkja og byrjar svo á því að fjölga ráðherrum um tvo? Það er eðlilegt að það sé hiti í mönnum yfir þessari staðreynd mála því að ríkisstjórnin hefur í raun og veru látið aðgerðaleysið eitt ráða för síðustu vikur og mánuði. Það er þess vegna sem við búum við hæstu stýrivexti í heimi og það er þess vegna sem kreppan er miklu, miklu dýpri en við hefðum annars þurft að búa við. Ég vil minna hæstv. fjármálaráðherra á það, og ég veit að hann man vel eftir því, að þingflokkur Framsóknarflokksins lagði fram í febrúarmánuði síðastliðnum efnahagstillögur í 18 liðum sem hæstv. ráðherrar tóku að mörgu leyti vel í en því miður hefur nær engin af þeim tillögum enn komist til framkvæmda. Getur verið að það sé út af því að hún kemur frá Framsóknarflokknum? Erum við enn þá í þeim sandkassaleik að vegna þess að tillaga kemur frá einhverjum öðrum en eigin stjórnmálaflokki sé hún fyrir fram ómöguleg? Í hvers lags þjóðfélagi lifum við? Eru þessir sömu hæstv. ráðherrar ekki að tala fyrir samstöðu og samvinnu í samfélaginu? Ég spyr mig að því hvort þeir meini virkilega það sem þeir segja. Ofan á allt þetta, þegar við ræðum frumvarp sem mun hækka skuldir heimila og fyrirtækja, sem mun hækka þær ofan á þær miklu skuldir sem fyrir eru, finnst mér ég ekki vera að umgangast fólk sem skilur raunveruleikann á réttan hátt. Við erum að tala fyrir því, mörg hér, að leiðrétta og lækka þurfi skuldir heimilanna, en því miður leggur ríkisstjórnin fram plagg sem hækkar skuldir heimilanna. Ég hlýt að spyrja: Hvað ætlar hæstv. forsætisráðherra að gera fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu - við höfum ekki fengið nein almennileg svör hvað það varðar - til að blása kjark og þor í íslenska þjóð sem getur fyrst þjóða í heiminum komið sér út úr þessari kreppu? En þá þurfum við að búa við ríkisstjórn sem þorir að taka ákvarðanir og leggja fram róttækar tillögur til að koma til móts við þann vanda sem blasir við okkur. Að lokum þetta, frú forseti: Við búum við ríkisstjórn sem nýlega hefur skrifað undir Icesave-skuldbindingar og það bíður þingmanna á hv. Alþingi að greiða atkvæði um þá undirskrift. Þessir hæstv. ráðherrar víluðu ekkert fyrir sér að semja um himinháa vexti upp á 5,5% sem mun þýða að á fyrsta ári verða vaxtagreiðslur íslenskra skattborgara 42 þúsund millj. kr. Á fundi með aðstoðarmanni fjármálaráðherra hjá okkur framsóknarmönnum spurði ég út í það hvort gerð hefði verið greiðsluáætlun til að kanna hvort íslenskt samfélag stæði undir þessu. Þá var mér tjáð af aðstoðarmanni hæstv. ráðherra að það væri verið að vinna þá áætlun. Sem sagt, menn unnu ekki að áætlunargerð áður en þeir skrifuðu undir heldur eftir á. Hvaða vit er í þessu? Ég spyr hæstv. ráðherra: Ætlast hann virkilega til þess að þingmenn á hv. Alþingi eigi að samþykkja samning þar sem lögsagan, ef við viljum sækja mál á grundvelli samningsins, er í Bretlandi þar sem ákvæði um uppsegjanleika á samningnum er þess efnis að ef við ætlum að fara að verja auðlindir okkar hér fái þessi ríki heimild til að gjaldfella samninginn og ganga að okkur? Er þetta forsvaranlegt og er það forsvaranlegt að tala um mörg hundruð milljarða króna skuldbindingu á meðan við erum tala um mjög sársaukafullar aðgerðir í ríkisrekstri hér á landi í hverri og einni stofnun þar sem við erum kannski að tala um eina, tvær eða þrjár milljónir á hverjum stað? Tölurnar í þessu Icesave-samkomulagi eru svo gígantískar að það frumvarp sem við ræðum hér er hlægilegt í því samhengi en þó er það háalvarlegt 

Hæstv. forseti. Ég verð alltaf jafnhissa hversu kokhraustur síðasti hv. ræðumaður er þegar hann talar um velferðarkerfið, þingmaður sem stóð fyrir því á góðæristímum þegar við vorum með 70–80 milljarða afgang af ríkissjóði að láta velferðarkerfið drabbast niður. Jafnvel þótt við stöndum nú í 170 milljarða niðurskurði á velferðarkerfinu hreyfum við ekki við lægstu bótum almannatrygginga sem voru 126 þús. kr. á mánuði þegar ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks tók við - 126 þús. kr. á mánuði en var á þeim tíma hækkuð í 180 þús. kr. á mánuði þannig að lægstu bætur eru 180 þúsund. Ræðumaður frá Framsóknarflokknum talaði áðan um mikil útgjöld í tíð ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokksins sem verið hefðu í ráðuneytum Samfylkingarinnar. Það er alveg rétt. Það urðu töluverð útgjöld vegna þess að við þurfum að rétta af velferðarkerfið, ekki síst hjá öldruðum og öryrkjum. Á því var tekið í þeirri ríkisstjórn að gera nokkuð sem framsóknarmenn gerðu ekki. Þeir hækkuðu ekki bifreiðastyrk öryrkja á þessum tíma sem hafði ekki hækkað frá árinu 2000 en var hækkaður í tíð Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks. Sama gerðist varðandi húsaleigubætur sem höfðu verið frystar. Þær voru ekki hækkaðar frá árinu 2000, ekki einu sinni samkvæmt verðlagsbótum. Þær voru þó hækkaðar í tíð Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks. Ef við förum dýpra í þetta mætti líka fara og bera saman skattamálin, hvernig framsóknarmenn hækkuðu skatta á fólk með lágar og meðaltekjur en lækkuðu á hálaunafólk. En hvað erum við að gera núna, Vinstri græn og Samfylking? Við erum að fara í erfiðar aðgerðir og þá byrjum við á þeim sem breiðust hafa bökin 

Frú forseti. Það var eins og ég spáði. Hæstv. ráðherra tók eina og hálfa mínútu í að ræða um fortíðina en ekki hvað ríkisstjórnin ætlar að gera fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu. Verið er að hækka lán heimilanna um milljarða kr. ofan á þá milljarða sem ríkisstjórnin ákvað með síðustu lagabreytingu. Spurning mín var einföld: Ætlar hæstv. ríkisstjórn með einhverjum hætti að leiðrétta stöðu heimilanna í þeirri stöðu sem blasir við okkur í dag, að lækka skuldirnar en ekki stuðla að því að þær verði hækkaðar? Ég spyr hæstv. forsætisráðherra líka að því hvort hún styðji okkur þingmenn ekki í því að hér verði lagt fram fjáraukalagafrumvarp fyrir árið 2009. Eða er hæstv. forsætisráðherra á því að hæstv. ráðherrar í ríkisstjórn Íslands eigi að taka sér fjárlagavaldið? Nóg hefur niðurlæging Alþingis verið á undangengnum vikum og mánuðum þegar við höfum þurft að lesa í blöðum og horfa upp á það í fjölmiðlum hvaða skuldbindingar ráðherrar í ríkisstjórninni hafa verið að gera fyrir hönd íslensku þjóðarinnar án þess að hafa kynnt Alþingi það og nú verður höfuðið bitið af skömminni ef fjáraukalagafrumvarp fyrir árið 2009 verður ekki lagt fram. Menn geta kannski sagt að það sé ekki hefð fyrir því en á hvaða tímum lifum við? Á hv. Alþingi ekki að gegna neinu hlutverki í þessari endurreisn? Halda hæstv. ráðherrar í ríkisstjórninni að þeir einir geti risið undir þessu, að það þurfi ekki aðstoð frá öðrum flokkum til að koma fram með hugmyndir að aðgerðum til að vinna á þeim vanda sem uppi er? En því miður þegar maður kallar eftir hugmyndum frá hæstv. ráðherra er það eina sem hún talar um einhver 10 eða 12 ára gömul mál, sem er náttúrlega ekki eitthvað sem horfir til framfara, því miður. Við erum því miður með ráðherra sem horfa einungis í baksýnisspegilinn en ekki fram á við.

Hæstv. forseti. Ef framsóknarmenn og sjálfstæðismenn væru við stjórn segði ég bara: Guð hjálpi þjóðinni, vegna þess að hvernig væri staðan þegar velferðarkerfið er látið drabbast niður  Við förum líka í ýmsa hluti sem voru heilagir og ekki mátti hreyfa við í tíð framsóknarmanna og Sjálfstæðisflokksins. Við lækkum hér verulega ferðakostnað, risnukostnað. Við skerum niður nefndarlaun. Við lækkum háar tekjur í ríkiskerfinu. Væntanlega hefur það ekki farið fram hjá hv. þingmanni að við erum að víkka út heimildir kjararáðs til að lækka laun þeirra ríkisstarfsmanna sem eru með milli 1 og 2 millj. kr. í tekjur á mánuði. Allt mun það skila sér. Við munum líka taka á sérfræðikostnaði sem blés út í tíð framsóknarmanna og sjálfstæðismanna og er það kannski orðið 8 milljarðar 

Frú forseti. Hæstv. ráðherra vék ekki nema í svo sem 5 sekúndur af þeim ræðutíma sem hún átti að vanda heimilanna og fyrirtækjanna. Áttar hæstv. forsætisráðherra þjóðarinnar sig ekki á því að þúsundir fjölskyldna eru komin með neikvæða eiginfjárstöðu? Undir næstu áramót er spáð milli 28 og 29 þúsund íslensk heimili verði komin með neikvæða eiginfjárstöðu. Og hæstv. forsætisráðherra eyddi nær öllum tíma sínum í að tala um löngu liðna tíma þegar ég óskaði eftir því að hæstv. ráðherra kæmi inn í umræðuna með eitthvað uppbyggilegt, einhverjar aðgerðir. Ég vildi óska þess, og ég segi það af mikilli einlægni, að forustumenn þessarar ríkisstjórnar hefðu, líkt og við framsóknarmenn, fólk í Borgarahreyfingunni og í Sjálfstæðisflokknum, meira að segja í Vinstri grænum - ég horfi hér á ágætan þingmann, hv. þm. Lilju Mósesdóttur - tekið undir þær hugmyndir sem við höfum lagt fram um að leiðrétta verði skuldir heimilanna með einhverjum hætti. Ég held að forustumenn þessarar ríkisstjórnar skilji það einfaldlega ekki að hægt er að gera það án þess að það komi við buddu ríkissjóðs. Það vantar einfaldlega upp á skilning hjá forustumönnum ríkisstjórnarinnar að hægt sé að ráðast í fyrirbyggjandi aðgerðir til að leiðrétta skuldir heimila og fyrirtækja í þessu landi. Skilningurinn er ekki fyrir hendi. Við höfum átt margar umræður um þetta og það er það skilningsleysi og aðgerðaleysi sem þjóðin horfir upp á sem leiðir til þess að skuldirnar hækka dag frá degi, mánuð frá mánuði. Það er sárt að horfa upp á það. Við komum m.a. fram með tillögur um það sem ég spurði hæstv. fjármálaráðherra út í, þ.e. hvort við gætum ekki sest niður, fulltrúar allra stjórnmálaflokka sem sæti eiga á Alþingi, og farið yfir þessar hugmyndir og séð hvort við getum náð einhverri lausn í málinu. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir hefur gert slíkt. 

Frú forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson er ágætlega sprækur og ég óska honum til hamingju með það. Ég greindi að ég tel eina spurningu í máli hans sem beindist beint að mér og það er spurningin um það hvenær lagt verði fram frumvarp til fjáraukalaga. Svarið við því er að gert er ráð fyrir því að það verði með hefðbundnum hætti í haust. Það hefur verið skoðað. En veruleikinn er sá að með því frumvarpi sem hér er lagt fram verða stofnaðar allar fullnægjandi lagaheimildir sem til þarf vegna breytinga á tekjuöflun og lögbundnum útgjaldaniðurfærslum, þ.e. þeirra sem kalla á breytingar á sérlögum. Þar með má segja að þetta frumvarp sé á vissan hátt ígildi fjáraukalaga en aðrar afstemmingar á fjárheimildum verða þá gerðar með hefðbundnum hætti með fjáraukalagafrumvarpi í haust enda má segja að það muni kannski ekki miklu hvort hér væri verið að baksa með fjáraukalagafrumvarp í júlí eða í lok september, byrjun október. Að öðru leyti kom hv. þingmaður inn á annað mál sem er svonefnt Icesave-mál sem á eftir að verða rækilega rætt á þinginu þannig að ég ætla ekki að dvelja mikið við það fyrir utan að mótmæla því að vaxtakjör þess láns séu ekki hagstæð eða þess lánasamnings sem þarna náðist. Ég hvet hv. þingmann til að skoða það að þarna var verið að festa einhverja lægstu langtímavexti sem í boði hafa verið í 50 ár og þeir eru þegar búnir að hækka talsvert frá því að stafirnir voru settir þarna undir. Ég get nefnt sem dæmi til samanburðar að Íbúðalánasjóður var sem betur fer að lækka örlítið vexti sína núna eftir síðasta útboð. Niður í hvað? Niður í 5,1% af lánum sem ekki eru með uppgreiðsluálagi á verðtryggðum lánum. Hér erum við að tala um nafnvexti á óverðtryggðum löngum lánum sem að sjálfsögðu þýðir að núvirt er í því fólginn verulegur ávinningur þannig að ég fullyrði að hv. þingmaður er á villigötum hvað varðar vaxtakjörin á þessum lánasamningi.

Frú forseti. Ég mótmæli því harkalega ef framkvæmdarvaldið ætlar að sniðganga löggjafarþing íslensku þjóðarinnar með því að leggja ekki fram fjáraukalagafrumvarp á þessu sumarþingi fyrir árið 2009, frumvarp sem er ekki pappírsins virði í dag og það eru allir sammála um það. Ég velti því fyrir mér: Hvar er fjárlagavaldið? Hvert sækja ráðherrarnir heimildir sínar? Það er til Alþingis og að sjálfsögðu eigum við að fara yfir þessi mál á þinginu þannig að ég mótmæli því. Þegar hæstv. ráðherra talar um Icesave finnst mér hann sjálfur vera á hálum ís í þeim efnum vegna þess að aðstoðarmaður hæstv. ráðherra staðfesti á þingflokksfundi með okkur framsóknarmönnum að ekki hefði verið búið að gera greiðsluáætlun um það hvernig eða hvort þjóðin gæti staðið undir þessum skuldbindingum. Það er sem sagt fyrst skrifað undir samkomulagið og núna er framkvæmdarvaldið að reyna að búa til einhverja áætlun sem mun kannski líta vel út á blaði. En við höfum það staðfest að ekki var gerð áætlun um það hvort íslenska ríkið, skattborgararnir, gætu staðið undir þessum skuldbindingum. Og þegar hæstv. ráðherra gumar af lágum vöxtum vil ég minna á að einungis fyrsta árið eru vextir af þessu risaláni 42 þúsund milljónir kr. Fyrir þá upphæð væri hægt að reka háskólasamfélagið allt, alla háskólana í hátt í þrjú ár. Það staðfestist hér með þar sem ríkisstjórnin var ekki búin að gera greiðsluáætlun áður en skrifað var undir þetta Icesave-samkomulag að hún veit í raun og veru ekki til hvers hún skuldbindur íslenska þjóð og undir hverju við getum staðið til framtíðar og það er mjög alvarlegur hlutur.

Frú forseti. Varðandi fjáraukalagafrumvarp verður það að sjálfsögðu unnið með algerlega hefðbundnum hætti og í samræmi við reglur. Það verður að sjálfsögðu haft samráð við fjárlaganefnd um það eins og vera ber þegar teknar eru ákvarðanir sem hafa fjárlagabreytingaáhrif í för með sér innan fjárlagaársins. Það vill svo til að bæði formaður og varaformaður fjárlaganefndar hafa sjálfir verið einir aðalverkmennirnir í þessari vinnu þannig að ekki hefur skort á samráð, a.m.k. ekki við nefndarmenn meiri hlutans. Og reyndar hef ég líka átt langan og góðan fund með fjárlaganefnd þar sem farið var yfir þessi áform og þau kynnt fjárlaganefnd fyrir fram allnokkrum dögum áður en þau birtust á þingi. Ég held því að það sé ekki hægt að kvarta yfir því. Varðandi greiðsluáætlun í sambandi við Icesave er að sjálfsögðu hægt að setja upp greiðsluáætlun í þessum efnum byggða á einhverju mati á mögulegri útkomu þessa máls á árunum 2016–2024 en það er það sem málið snýst um vegna þess að það kemur ekki til þess að ríkissjóður greiði eina einustu krónu varðandi Icesave næstu 7 árin eins og kunnugt er. Þar liggur hins vegar fyrir greiðsluáætlun á grundvelli eignasafns gamla Landsbankans og hægt er að sjá það hvaða eignir er reiknað með að skili sér þar á hverju ári inn á lánið til lækkunar höfuðstólsins sem þarna er á ferðinni. Það liggur því fyrir með ákaflega skýrum hætti og hefur Seðlabankinn haft veg og vanda af því í samráði við fjármálaráðuneytið að meta hina fjárhagslegu þætti þessa máls. Þannig er það og vantar ekkert upp á í þeirri vinnu, held ég. Það eru auðvitað greiðslubyrðin og greiðslugeta þjóðarbúsins gagnvart skuldbindingum sínum út á við í heild sem skipta hér öllu máli. Þá þarf að raða þessum afborgunum upp og stilla þær af á grundvelli bestu fáanlegra aðferða við skuldastýringu sem völ er á. Það mun verða mjög vandasamt verkefni hjá ríkinu á næstu árum 

Frú forseti. Það á mikill tími eftir að fara í umræður um Icesave-skuldbindingar, þ.e. þá ríkisábyrgð sem þingmenn munu mögulega samþykkja. En ég vona svo sannarlega að það verði ekki gert því að ég get ekki séð, og hef ég nú skoðað mikið af upplýsingum um þessi mál, að íslensk þjóð geti með sómasamlegum hætti staðið undir þessu á næstu árum. Fyrir utan það að fjölmargir lögaðilar hafa haft samband við mig í dag og í gær frá því að þetta var birt og lýst yfir furðu sinni á mörgum ákvæðum í þessu samkomulagi. Þá hljótum við að spyrja okkur þessarar grundvallarspurningar: Hvernig hófum við þessa vegferð? Hafði það ágætisfólk - ég ætla ekki að kasta rýrð á það - sem var í þessari viðræðunefnd gagnvart þaulreyndum, erlendum samningamönnum þá reynslu og þá þekkingu að takast á við þaulreynda samningamenn Breta og Hollendinga? Ég leyfi mér að efast um að menn hafi reynt til fulls að beita sér með þeim hætti í þessum viðræðum að við hefðum ekki getað séð miklu betri og ásættanlegri niðurstöðu. Það skiptir miklu máli upp á vaxtaprósentuna og þá erum við að tala um milljarðatugi upp á hvert prósent sem íslenska þjóðin þarf að taka á sig, sú vaxtaprósenta skiptir miklu máli fyrir utan það að menn skuli geta skrifað undir það - segjum sem svo að þetta eignasafn Landsbankans sé ekki eins mikils virði og menn áætla - að 300 þúsund manna þjóð norður í hafi þurfi að skrifa undir það að taka alla áhættuna af því ef þetta mál fer illa. Til hvers erum við þá búin að dæma kynslóðir Íslendinga til áratuga? Ég ætla að skilja þá spurningu eftir í ræðustól Alþingis.

Virðulegi forseti. Við ræðum aðgerðir í ríkisfjármálum og ástæðan fyrir því er sú að ríkissjóður hefur orðið fyrir miklu tekjufalli á undanförnum mánuðum og sér reyndar ekki fyrir endann á því. Í ársbyrjun gerði ríkisstjórnin ráð fyrir því að hallinn yrði ekki nema um 150 milljarðar en hann stefnir núna í að verða um 170 milljarðar. Mikill þrýstingur hefur verið á ríkisstjórnina að koma böndum á hallarekstur ríkissjóðs, m.a. frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og peningastefnunefnd Seðlabankans. Áhyggjur Alþjóðagjaldeyrissjóðsins beinast að áhrifum hallans á greiðslugetu ríkissjóðs þegar til lengri tíma er litið. Peningastefnunefndin telur sig ekki geta lækkað stýrivexti frekar án þess að fyrir liggi áætlun um aðhald í ríkisfjármálum. Virðulegi forseti. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa tekið tillit til þessara sjónarmiða og lagt fram frumvarp til aðhaldsaðgerða í ríkisfjármálum á þessu og næsta ári. Við gerð frumvarpsins var leitast við að hafa pólitísk markmið stjórnarflokkanna að leiðarljósi sem miða meðal annars að því að forgangsraða útgjöldum og leggja þyngri byrðar á þá sem breiðari bökin hafa. Nefni ég í því sambandi hækkun fjármagnstekjuskatts og hátekjuskattinn. Jafnframt hefur verið lögð áhersla á að standa vörð um störfin í velferðar-, heilbrigðis- og menntakerfinu og huga að ólíkri stöðu karla og kvenna í samfélaginu. Það er ekkert launungarmál að ég hef haft ákveðnar efasemdir um að rétt sé að fara inn í almannatryggingakerfið og skera þar niður án þess að fram fari heildarendurskoðun á kerfinu. Ég get þó upplýst hér að hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra hefur uppi áform um að fara í slíka endurskoðun. Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir tekjufalli ríkissjóðs er fyrst og fremst allt of hátt vaxtastig frá því að gengið var til samninga við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þá voru vextir hækkaðir í 18% en hafa nú verið lækkaðir niður í 12%. Þeir eru samt sem áður þeir hæstu í Evrópu og jafnvel þótt víðar væri leitað. Í gærkvöldi heimsótti fyrrverandi aðstoðarmaður fjármálaráðherra Ekvadors þingflokk Vinstri grænna og skýrði frá reynslu Ekvadors af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og einhliða upptöku dollars þar í landi. Hann varaði okkur við Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og sagði sjóðinn fyrst og fremst pólitíska stofnun. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ætti aðeins tvö ráð við fjármálakreppu, háa vexti og niðurskurð ríkisútgjalda. Hátt vaxtastig léki atvinnulífið grátt á meðan erfitt væri að skera niður ríkisútgjöld vegna þess að sístækkandi hópur þyrfti á aðstoð ríkisins að halda. Fari íslensk stjórnvöld að ráðum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins muni kreppan aðeins dýpka og þjóðin verða háð Alþjóðagjaldeyrissjóðnum næstu árin og jafnvel áratugina. Þetta hefðu lönd Suður-Ameríku margreynt og væru því tilbúin til að gera allt til að losna undan oki Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eins og að taka einhliða upp annan gjaldmiðil. Þess má geta að lán Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eru oftast notuð til þess að styðja beint og óbeint við gengi innlends gjaldmiðils eins og íslensku krónuna. Virðulegi forseti. Ef fyrirliggjandi áætlun um ráðstafanir í ríkisfjármálum leiðir ekki til verulegrar vaxtalækkunar verður ekki langt að bíða þess að við þurfum aftur að koma saman og ræða frekari niðurskurð og skattahækkanir. Ef það verður niðurstaðan er ekkert annað eftir en að endurskoða samninginn við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Virðulegi forseti. Ísland var meðal tíu ríkustu þjóða heims þegar bankakerfið hrundi sl. haust og atvinnuþátttaka var meiri hér á landi en víðast hvar annars staðar. Íslenska þjóðin er því betur í stakk búin til að takast á við afleiðingar fjármálakreppunnar en margar aðrar þjóðir og það má ekki eyðileggja það með rangri stefnu í peningamálum. 
            

Frú forseti. Þetta var að mörgu leyti mjög athyglisverð ræða hjá hv. þm. Lilju Mósesdóttur, ekki síst vegna þess að ég greindi töluverða vantrú á því að það verkefni sem ríkisstjórnin hefur ráðist í í ríkisfjármálum mundi duga til að leysa vandamál þar. Þess vegna langar mig til að spyrja hv. þingmann hvort hún telji að þessi bandormur feli í sér nógu aðhaldsríkar aðgerðir í ríkisfjármálum og þá ekki síst í ríkisrekstrinum sjálfum. Í öðru lagi vil ég spyrja hana að því hvort hún telji að það sé nógu mikið fóður fyrir peningamálastefnu Seðlabanka Íslands um að lækka stýrivexti sem við höfum svo mjög kallað eftir. Og í þriðja lagi spyr ég, ef hv. þingmaður hefur svona miklar áhyggjur af því og er óttaslegin yfir því að við skulum hafa gengið til samstarfs við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, hvort hún telji að það plan sem ríkisstjórnin hefur núna muni hreinlega duga og hvort við þurfum þá að endurskoða strax samstarf okkar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn.

Virðulegi forseti. Ég hef fulla trú á því að sú tillaga sem nú liggur fyrir varðandi aðhaldsaðgerðir í ríkisfjármálum muni duga til ef peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands lækkar verulega vexti. Vantrú mín beindist fyrst og fremst að peningastefnunni hér á landi en ekki þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin áformar að fara út í til að draga úr halla á ríkissjóði.

Hæstv. forseti. Þau viðbrögð sem þó hafa komið við bandormi ríkisstjórnarinnar frá aðilum vinnumarkaðarins, ég get nefnt orð Gylfa Arnbjörnssonar hjá ASÍ, benda ekki til þess að menn hafi mikla trú á því að þetta dugi til að hreyfa við peningamálastefnu Seðlabanka Íslands. Þar kemur fram að þessar aðgerðir séu mjög svo takmarkaðar og hólfaðar niður og það skorti enn þá mikilvægu heildarmynd sem við þurfum að hafa í ríkisfjármálum. Við gerum okkur enga grein fyrir því hvaða áform ríkisstjórnin hefur í framhaldinu, hvernig hún hyggst taka á næstu árum þannig að ég gat ekki betur skilið en að það sé skoðun margra á vinnumarkaði að þarna sé ekki nóg að gert. Þess vegna ítreka ég spurningu mína til hv. þingmanns: Hvað telur hún að þurfi að gera í framhaldinu í sölum Alþingis til að hnika málunum í rétta átt ef vextir verða ekki lækkaðir 2. júlí?

Virðulegi forseti. Ég hef reyndar ekki getað skilið almennilega hver ástæðan er fyrir því að peningastefnunefnd telur ómögulegt að lækka vexti án þess að hafa áætlun um aðhaldsaðgerðir í ríkisfjármálum fyrir framan sig. Hallinn á ríkissjóði hefur ekki verið að leiða til aukinnar verðbólgu og hefur heldur ekki þýtt að ríkið sé að ýta í burtu eða ryðja í burtu einkageiranum af lánamarkaði. Þvert á móti virðist vera nóg framboð af fjármagni og að vandamálið sé fyrst og fremst að fyrirtækin í landinu fá ekki lánað fjármagn á þeim háu vöxtum sem eru í boði. Yfirleitt þegar verið er að taka ákvörðun um vaxtastig er gengið út frá því 

Virðulegur forseti. Ég get tekið undir að þetta var að mörgu leyti mjög athyglisverð ræða. Mig langar til að spyrja hv. þingmann a.m.k. tveggja spurninga: Í fyrsta lagi: Það er lagt til í þessu frumvarpi að hámarksgreiðslur Fæðingarorlofssjóðs verði lækkaðar úr 437.500 í 350.000 á mánuði. Nú veit ég að hv. þingmaður er mikill áhugamaður um jafnrétti kynjanna og launamun kynjanna og í ljósi þess að eitt af markmiðunum með fæðingarorlofslögunum nýju var að jafna launamun kynjanna, hvaða áhrif telur þingmaðurinn að þessi lækkun hafi á þá þróun? En eins og við vitum eru það karlarnir sem eru með hærri launin og ég spyr þingmanninn: Gæti þróunin hugsanlega orðið sú að þetta sendi konurnar í meira mæli heim 

Virðulegi forseti. Það er virkilega áhyggjuefni þegar staða ríkissjóðs er svo slæm að nauðsyn er á að fara inn í almannatryggingakerfið og skerða bætur. Þessi lækkun á greiðslum í fæðingarorlofi er í raun og veru neyðarráðstöfun og mun, eins og hv. þingmaður benti á áðan, að einhverju leyti draga úr þeim góða árangri sem fæðingarorlofslöggjöfin náði hvað varðar að fjölga þeim körlum sem nýta sér rétt til fæðingarorlofs. Það var mat ríkisstjórnarflokkanna að þessi lækkun á hámarksbótum væri betri leið til að ná fram sparnaði en að stytta fæðingarorlofið um einn mánuð því að reynslan sýnir okkur að það er erfiðara að breyta aftur og ná fram 

Virðulegur forseti. Já, þetta er athyglisvert. Ég spurði þessarar spurningar kannski sérstaklega vegna þess að hv. þingmaður sagði í ræðu sinni áðan að þegar það frumvarp sem við ræðum nú var sett fram hafi sérstaklega verið höfð í huga áhrif þess á jafnrétti kynjanna. Ég man ekki hvernig þingmaðurinn orðaði það en það var eitt af þeim atriðum sem hún lagði áherslu á og ég spyr því aftur hvort hún telji þetta vera lið í því. Síðan það sem þingmaðurinn sagði um að það væri auðveldara að lækka hámarksgreiðsluna en að stytta fæðingarorlofið. Út frá jafnréttissjónarmiðum, hefði ekki verið betra að fara hina leiðina sem þingmaðurinn kaus ekki að fara vegna þess að þá væri ekki verið að setja þetta fram þannig að þeir sem væru með hærri launin ættu erfiðara með að fara í fæðingarorlof, vegna þess að þeir yrðu fyrir meiri tekjumissi sem íslensk heimili kannski eiga ekki von á núna? Þingmaðurinn vísaði líka til þess að reynslan væri sú að  
            

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir spyr hvort ekki hefði verið betra að stytta fæðingarorlofið frekar en að lækka þessar hámarksbætur. Ég tel að við höfum farið betri leiðina með því að lækka hámarksbætur í ljósi þess að laun eru almennt að lækka hér á landi og þau eru núna ekki nema rétt rúmlega 300 þúsund að meðaltali. Auðvitað er þessi aðgerð ekki góð leið til þess að auka á jöfnuð kynjanna en í ljósi slæmrar stöðu ríkissjóðs þurfti að velja aðgerðir sem síst kæmu illa við þá sem minnst mega sín í samfélaginu. Það var mat stjórnarflokkanna að þessi aðgerð væri slík aðgerð.

Hæstv. forseti. Ég vil spyrja hv. þm. Lilju Mósesdóttur nokkurra spurninga í ljósi ræðu hennar áðan. Ég vil inna hana nánar eftir því sem hér hefur reyndar verið vikið að, hvort hún teldi, hvort skilja mætti orð hennar svo að það hefði verið þörf á mun aðhaldssamara frumvarpi af því tagi en hér liggur fyrir, hvort það sé mat hennar að það hefði nægt til þess að fullnægja þeim kröfum, ef við getum kallað það svo, sem ætla má að peningastefnunefnd geri. Í öðru lagi vil ég spyrja hana hvort hún telji í raun og veru að aðgerðir eins og t.d. hækkun tryggingagjalds sé til þess fallin 

Spurðu sjálfan Vilhjálm Egilsson.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson spyr hvort þörf hafi verið á aðhaldssamara frumvarpi frá ríkisstjórninni hvað varðar ráðstafanir í ríkisfjármálum. Ég tel alls ekki svo vera og hef jafnvel efasemdir um að það sé rétt á þessari stundu að fara í mjög aðhaldssamar aðgerðir eða a.m.k. efasemdir á meðan ekki er ljóst hversu mikil næsta vaxtalækkun verður. Hvað tryggingagjaldið varðar lögðu m.a. aðilar vinnumarkaðarins til að það yrði hækkað til þess að standa straum af auknum útgjöldum Atvinnuleysistryggingasjóðs. Það getur vel verið að slíkt muni verða íþyngjandi fyrir fjölmörg fyrirtæki en í ljósi þess að mikill þrýstingur hefur verið á ríkisstjórnina að skera 

Hæstv. forseti. Ég tek það fram að mér er auðvitað kunnugt um að afstaða aðila vinnumarkaðarins, svokallaðra, er jákvæð gagnvart því að hækka tryggingagjaldið í samanburði við ýmislegt annað sem er í spilunum. Ég segi hins vegar fyrir sjálfan mig að ég hef áhyggjur af þeim þætti vegna þess að ég held að við þyrftum miklu frekar á því að halda við núverandi aðstæður að grípa til aðgerða sem hvetja til ráðningar starfsmanna, hvetja fyrirtæki til þess að bæta við sig fólki, hvetja til að halda í það fólk sem þau hafa. Þess vegna hef ég sérstakar áhyggjur af hækkun launatengdra gjalda vegna þess að ég óttast að slík ráðstöfun verði frekar til þess fallin að draga úr hvatanum, að gera það að verkum að fyrirtækin ráði síður til sín nýtt fólk og haldi síður í það starfsfólk sem þegar er fyrir hendi. Þess vegna hef ég verulegar áhyggjur af þessu máli og það er þess vegna sem ég í rauninni ítreka 

Virðulegi forseti. Það er eins og sjálfstæðismenn hafi gleymt því að núverandi ríkisstjórn tók við brunarústum og að flestar þær aðgerðir sem við neyðumst til þess að grípa til eru neyðarráðstafanir og alls ekki í samræmi við hagfræðikenningar, m.a. Keynes sem gerir ráð fyrir að ríkisútgjöld séu aukin og álögur á fyrirtæki minnkuð á tímum samdráttar eins og við búum við í dag. Eins og ég sagði áður eru þetta fyrst og fremst neyðarráðstafanir eftir mjög slæma efnahagsstjórn Sjálfstæðisflokks og annarra flokka sem setið hafa við völd sl. 18 ár. 
            

Frú forseti. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir kom eiginlega að kjarna málsins þegar hún sagði að í því frumvarpi sem hér lægi fyrir kristölluðust pólitískar áherslur stjórnarflokkanna. Það er alveg rétt. Það er hækkun skatta en kjarkleysi í niðurskurði ríkisfjármála. Þar kristallast áherslur vinstri flokkanna. Hv. þingmaður sagði að hún hefði ekki viljað að farið hefði verið inn í almannatryggingakerfið og hún minntist jafnframt á að hæstv. félagsmálaráðherra hygðist fara í endurskoðun á því kerfi. Það hófst í félags- og tryggingamálaráðherratíð hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur. Verður haldið áfram með þá vinnu eða á að byrja eina ferðina enn frá grunni? Og ef við þurfum að fara í frekari niðurskurð, hvar sér þá hv. þm. Lilja Mósesdóttir tækifæri í niðurskurði ríkisfjármála, í hvaða ráðuneytum og með hvaða hætti?

Virðulegi forseti. Ég var reyndar að vonast til þess að sjálfstæðismenn mundu aðstoða okkur ríkisstjórnarflokkana við að finna alla fituna  Hvað varðar almannatryggingakerfið er ætlunin að fara í endurskoðun þess með það að markmiði að tryggja velferð í gegnum aukna virkni. Það hafa m.a. komið upp hugmyndir þess efnis að í stað þess að hafa fjölda bótaflokka að hafa aðeins einn bótaflokk og að opna Atvinnuleysistryggingasjóð fyrir fólki sem nú stendur þar fyrir utan en 

Frú forseti. Ég skal með glöðu geði aðstoða ríkisstjórnina við niðurskurð í ríkisfjármálum. Ég get alveg fullyrt það hér að ríkisbáknið blés út í tíð Sjálfstæðisflokksins og annarra flokka hér í ríkisstjórn, því miður, í því góðæri sem var þannig að það er ótækt að bera það á borð að ekki sé fitu að finna í ríkisfjármálum.  Ég spurði hv. þingmann að því áðan og ég vænti þess að hún svari - vegna þess að það sem hún nefndi er allt til útgjalda fyrir ríkissjóð og ekki til niðurskurðar - hvernig hún sjái fyrir sér niðurskurð í ríkisfjármálum ef til dæmis stýrivextir ekki lækka núna í júnímánuði eða 2. júlí. Hvernig sér hún ríkisstjórnina fyrir sér takast á við niðurskurð í ríkisfjármálum? 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir spyr um leiðir til þess að skera niður ríkisútgjöld. Svar mitt við því er að við erum að tala um að skera hér niður minnsta velferðarkerfið á Norðurlöndunum og það eru ekki, að mínu mati, mjög margir póstar sem hægt er að skera niður. Líka er bara spurning hvort núverandi ríkisstjórnarflokkar eigi ekki að nota tækifærið til þess að umbreyta þessu velferðarkerfi í norrænt velferðarkerfi en það mundi þýða 

Virðulegi forseti. Mig langar að biðja virðulegan forseta um að athuga hvort hæstv. fjármálaráðherra sé í kallfæri. Ég á við hann brýnt erindi, frú forseti.( (Forseti (ÁI): Það mun verða gert.) Ég þakka forseta fyrir það. Mig langar rétt í upphafinu aðeins að bregðast við þeim andsvörum sem hér hafa verið af hálfu hv. þm. Lilju Mósesdóttur þar sem hún lét þá skoðun sína í ljós að það mætti frekar halda því fram að of langt hefði verið gengið í niðurskurði en hitt og það sé ekki þörf á því að endurskoða þau áform fyrr en í ljós kæmi hvort peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands lækkaði vexti 2. júlí næstkomandi. Enn fremur kom fram hjá hv. þingmanni að hún teldi að það væri misskilningur af hálfu peningastefnunefndar að hafa ekki lækkað vexti nú þegar. Þá ber að geta þess að það hefur margoft komið fram í rökstuðningi peningastefnunefndarinnar fyrir því vaxtastigi sem er hér á landi að aðhalds í ríkisfjármálum sé þörf og að beðið væri eftir því að sjá á spil ríkisstjórnarinnar hvað þau mál varðar. Nú höfum við séð fyrsta þátt þeirra aðgerða sem fram undan eru og vegna þess almennt vil ég segja - þetta mál auðvitað kom fram í gær. Reyndar hefur fjárlaganefnd fengið nokkrar upplýsingar um þá vinnu sem verið hefur í gangi af hálfu stjórnarflokkanna. Engu að síður er heildarmyndin ekki komin og menn hafa ekki haft langan tíma í dag til þess að sökkva sér djúpt í þetta mál þannig að öll málsmeðferð og efnismeðferð í svona ræðu ber þess vitni að öll vinnan við málið er fram undan. Það olli nokkrum áhyggjum að heyra viðbrögð forseta ASÍ, Gylfa Arnbjörnssonar, þar sem hann strax í upphafi þegar þessar tillögur litu dagsins ljós efast um að þær dugi til þess að knýja fram þá nauðsynlegu stýrivaxtalækkun sem menn hafa svo mjög kallað eftir þótt nú sé þörf á að snúa sér að ýmsu öðru í ríkisfjármálum en því. Ég veit ekki hvort maður eigi að hætta á að hæstv. fjármálaráðherra kalli mann svartsýnisrausara. Þess vegna er ágætt að geta vitnað í menn úti í bæ líka. Engu að síður er það nú svo, og ég held að hæstv. fjármálaráðherra kikni ekkert undan því, að það vantar töluvert enn þá upp á að við sjáum heildarmyndina og það veldur nokkrum áhyggjum þegar maður fjallar um þetta ákveðna mál. Mig langar til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra að því til dæmis vegna þess að hér er um verulegar skattahækkanir að ræða og mun minni niðurskurð en maður átti von á. Eitthvað höfðu ráðherrar í ríkisstjórninni gefið það í skyn undanfarna daga að niðurskurðurinn væri mjög erfiður, það væri erfitt að takast á við þetta á miðju ári. Þá segi ég á móti: Það er líka erfitt að hækka skatta á miðju ári, ég tala ekki um skatta sem eru miðaðir við ársgrundvöll og eru raunverulega að hækka um áramót. Við vitum ósköp vel að aðgerðir á miðju ári eru ekki heppilegar en því miður reyndust vera lausatök í ríkisfjármálum sem valda þessum viðbótarhalla sem menn eru að bregðast við. Það er verið að boða hérna hækkaða skatta á launafólk í landinu. Hér hafa verið rökræður um það hvað séu háar tekjur og hvað séu millitekjur. Sannleikurinn er auðvitað sá að allt eru þetta viðbótarálögur á fólkið í landinu. Við vitum líka að þær skatttekjur sem gefa mest eru auðvitað þær sem fara beint á tekjuskatt. Þess vegna verður að spyrja hæstv. fjármálaráðherra að því: Á hverju eigum við von í haust þegar við förum í að ráðast á þann halla sem við vorum þegar búin að sjá framan í í ríkisfjármálum, þ.e. þennan upprunalega 153 milljarða kr. halla og þessa 56 milljarða sem við áætlum að þurfi að takast á við í fjárlagafrumvarpi haustsins? Þá þarf að velta fyrir sér niðurskurði og þá hefur ríkisstjórnin nú þegar boðað að lengra verði gengið í niðurskurði, þótt ég óttist það mjög að hún muni eitthvað hiksta á því miðað við það að mér finnst hún í raun og veru hafa heldur bakkað í áformum sínum um niðurskurð núna frekar en hitt. Mig langar til að vita hvaða hugmyndir hæstv. fjármálaráðherra hefur um hækkun á tekjuskatti, vegna þess að ef um umtalsverða hækkun á tekjuskatti er að ræða getur skattur hjá fólki sem er með 700 þús. kr. - vegna þess, virðulegi forseti, að það hefur verið nefnt - orðið umtalsvert hár. Það er mjög mikilvægt þegar maður er að leggja mat á þessar skattahækkanir að maður fái að sjá hvað sé fram undan. Það eru örfáir mánuðir þangað til að fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2010 verður lagt fram. Mig langar einnig til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvaða aðrar skattahækkanir séu í bígerð. Það var mjög viðkvæmt af hálfu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í kosningabaráttunni í vor þegar einhverjir nefndu að líklegt væri að hér yrði lagður á eignarskattur. Það hefur ekkert verið fjallað um eignarskatt í þessari umferð hér. Mig langar samt að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann telji að slíkur skattur sé væntanlegur eða hvort einhver áform séu um slíkar skattahækkanir. Annað langar mig til að vita. Í haust þarf að útfæra betur hátekjuskattinn en hér er gert. Mér sýnist þetta fyrst og fremst gert til þess að geta lagt hann á á þessu sex mánaða tímabili þannig að fróðlegt verður að vita hvers konar útfærslu þar sé um að ræða og hvort það verði strax í upphafi lagt upp með það að um tímabundna skattheimtu sé að ræða. Hvenær hyggst hæstv. fjármálaráðherra beita sér fyrir því eða í hvaða stöðu eiga ríkisfjármálin að vera komin til þess að geta aftur dregið úr þessum hátekjuskatti eða þessum viðbótarsköttum sem nú er verið að leggja til vegna þess efnahagsástands sem hér er? Ég ætla ekki að halda því fram að hér sé ekki um stórt verkefni að ræða. Það veit ég býsna vel og það hef ég margoft sagt bæði á vettvangi fjárlaganefndar og hér í þingsölum að það er allur vilji til þess af hálfu stjórnarandstöðunnar að koma fram með tillögur og það höfum við sjálfstæðismenn gert. Við höfum til dæmis komið fram með tillögur um það hvernig sé hægt að auka tekjur ríkissjóðs með skattlagningu á inngreiðslur í lífeyrissjóði. Mér finnst það ekki hafa fengið nógu góðan hljómgrunn hjá aðilum vinnumarkaðarins. Mér finnst að þarna þurfi ákveðna pólitíska leiðsögn. Ég held að það sé skylda okkar við þær aðstæður sem nú eru uppi í samfélaginu að leita allra leiða til þess að auka tekjur ríkissjóðs til þess að geta komið í veg fyrir að óþarfaálögur verði lagðar á borgarana eða eins litlar álögur og nauðsynlegt er. Í því sambandi langar mig líka til að nefna hérna tekjuhlið ríkissjóðs almennt, þ.e. möguleika ríkissjóðs til að afla frekari gjaldeyristekna. Það hefur margoft komið fram að það samkomulag sem í bígerð er vegna Icesave-málsins geti valdið verulegum búsifjum fyrir íslenskan þjóðarhag. Þetta er ekki það eina. Ekki þarf að fjölyrða um þau lán sem íslenskur ríkissjóður hefur þurft að taka í kjölfar þess óveðurs sem hér hefur dunið yfir. En það krefst þess líka að við eflum möguleika okkar til þess að afla gjaldeyristekna og það krefst þess að ríkisstjórnin hugsi til þess núna strax hvernig hún sjái fyrir sér að hægt sé að skapa hér skilyrði til að kalla erlenda fjárfestingu inn í landið vegna þess að sjö ár - ef þetta samkomulag verður samþykkt hér á þinginu - sjö ár eru býsna fljót að líða og þetta verkefni er það ærið að það er ekkert útséð um að við verðum komin algjörlega á beinu brautina eftir sjö ár. Alla vega þarf að huga að því strax og gæta að þeim verkefnum sem hugsanlega gætu orðið til þess að auka hér gjaldeyristekjur þjóðarinnar. Í þjóðhagsspá, vorhefti fjármálaráðuneytisins, er fjallað um auðlindanýtingu, nokkuð sem ég hef verið mikill talsmaður árum saman, þ.e. að auðlindir íslensku þjóðarinnar séu nýttar til lands og sjávar. Ég hef áhyggjur af því að það sé nokkurt hökt í þeim málum. Ég hef áhyggjur af þeim áformum - ja, mér finnst það nú svona heldur vera áhugamál Samfylkingarinnar að ganga langt í því að umbylta sjávarútvegskerfinu. Mér finnst varhugavert að breyta viðkvæmum kerfum þegar við þurfum sem mest á þeim að halda. Ég ætla ekki að halda langt inn á þær brautir núna. En mig langar til að tala við hæstv. fjármálaráðherra aðeins um spár um hagvöxt komandi ára sem finna má í þjóðhagsspá þar sem gert er ráð fyrir því í grunnspá fjármálaráðuneytisins að framhald verði á áformum um álversuppbyggingu í Helguvík og breytingar í Straumsvík. Nú hefur það verið nokkuð mismunandi hvað hæstv. ráðherrar telja að málið sé komið langt. Ég veit mætavel að óvissan um orkuöflun, þ.e. fjármögnun orkuöflunar er verulega mikil. Ég veit enn fremur að það blæs ekki beint byrlega fyrir aðstæður á mörkuðum. En vegna þess að fjármálaráðuneytið heldur þessum áformum enn þá inni í grunnspá, vegna þess að það er gert ráð fyrir því að árið 2011 verði mikill sláttur í þessum framkvæmdum þá langar mig til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort ekki væri heppilegt þegar svona mikil óvissa er fyrir hendi að menn kæmu fram með áætlun um hvað gerðist ef mikil hliðrun yrði á þessum verkefnum, ef þau drægjust um eitt ár til dæmis, tvö ár, þrjú ár. Hvaða áhrif hefur það á forsendur þessarar spár og hvaða áhrif gæti það síðan í kjölfarið haft á forsendur fjárlagagerðar og þær áætlanir sem við höfum uppi hér til lengri tíma, hæstv. fjármálaráðherra? Það væri gagnlegt að fá skoðanir hans á því vegna þess að það er óskaplega mikil óvissa um þessar framkvæmdir og við vitum að það er allsendis óljóst hvort hægt sé að afla þeirrar orku sem þarf til að knýja þetta álver í Helguvík. Century eða framkvæmdaraðilinn hefur einungis leyfi fyrir 250 þús. tonna álveri en hér er í grunnspá gert ráð fyrir fullri stærð á álveri. Það krefst 200 megavatta til viðbótar við þau megavött öll sem þegar hafa verið tryggð og mér finnst þetta skipta verulegu máli. Ef menn eru komnir á þá skoðun í ríkisstjórn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að það þurfi að nýta þessi verkefni til að knýja áfram hagvöxt þá finnst mér skipta máli að við reynum þá að minnsta kosti að gera okkur grein fyrir því hvaða afleiðingar öll hliðrun á svona verkefnum gæti haft og hvort það gæti orðið til þess að við þyrftum með einhverjum hætti að hugsa betur hvernig við eigum að undirbyggja tekjuöflun ríkissjóðs til lengri tíma. Fyrst og fremst finnst mér skipta öllu máli, og því höfum við mörg hver haldið fram afar lengi, að það sem skiptir öllu máli sé að sem fyrst áttum við okkur á því til hvaða aðgerða verður gripið á næstu tveimur til þremur árum vegna þess að þetta hangir allt saman. Ég er sammála hæstv. fjármálaráðherra um að við skulum ekki demba þessu yfir á komandi kynslóðir. Við skulum taka þetta sjálf á okkur. Við skulum gera það. Við skulum finna leiðir til þess að borga niður þessar skuldir sem fyrst en við skulum þá bara horfa hreint framan í það hvaða verk það verður. Það verður því miður þannig, þrátt fyrir fögur orð hv. þm. Lilju Mósesdóttur, að það þarf að fara hér í stórfelldan niðurskurð í ríkisfjármálum. Ef menn vilja meina það - og ég get reyndar tekið undir það sjálf - að hér hafi ríkisreksturinn þanist út þá hlýtur með sama hætti að vera hægt að skera hann niður. Margar þær stofnanir sem ég veit að Vinstri hreyfingin – grænt framboð að minnsta kosti hefur verið frekar mótfallin að stofnaðar hafi verið, við skulum bara leggja þær niður. Við skulum bara leggja þær niður. Ég held að það verði aldrei hjá því komist hvort sem er. Ég held að öllu máli skipti að ganga heiðarlega til verks og að við gerum okkur grein fyrir því að það þarf að grípa til allra aðgerða til að auka tekjur ríkissjóðs. Menn verða að horfa pínulítið út fyrir þann ramma um að það geti aldrei komið neitt annað til en hreinar skattahækkanir. Það þarf líka að vita hvort hægt sé að afla nýrra tekna og ég bið hæstv. fjármálaráðherra um það á komandi mánuðum að velta því fyrir sér hvort hægt sé að nýta eitthvað af þeim leiðum sem aðrir hafa bent á til þess að reyna að hjálpa vegna þess að enginn hér í þessum sal vill ekki að hlutirnir gangi vel á Íslandi og enginn óskar þess að ríkisstjórninni mistakist þetta verkefni. Það er enginn hér á þeirri skoðun. Þess vegna vil ég við þetta tilefni biðja hæstv. ráðherra um að svara þessum spurningum nokkrum sem ég beindi til hans. Kannski voru þær nokkuð margar fyrir hann að svara í stuttu andsvari. En ég vonast til þess að það muni þá koma inn á vettvang fjárlaganefndar. Þótt þetta mál hafi reyndar ekki fengið beina vísun þangað þá er óumflýjanlegt að fjárlaganefnd taki þetta mál föstum tökum. Málið verður ábyggilega á vettvangi margra þingnefnda. Ég vonast til þess að við munum geta unnið þetta mál í sæmilegri samstöðu.

Frú forseti. Hv. þingmaður flutti mál sitt vel og af krafti. Ég veit ekki hvort það var þess vegna sem mér fannst jörðin skjálfa á meðan eða hvort þar voru geófísískir kraftar að verki. Í fyrsta lagi í sambandi við þessar aðlögunaraðgerðir sem nú hafa verið birtar hér og varða með útfærðum hætti árin 2009 og 2010 þá eru þær samtals upp á 85,7 milljarða kr. eða nærri 10 milljörðum umfram áætlaða aðlögunarþörf. Það ættu að vera einhver skilaboð til Seðlabanka Íslands og annarra sem sýna að stjórnvöldum er full alvara. Ef það á að ráða mestu í ákvörðunum um stýrivexti eða aðra slíka þá hluti held ég að ekki verði sagt annað með réttu en að stjórnvöld sýni einbeittan vilja sinn hér til þess að takast á við þessa hluti. Í öðru lagi um skatta þá hafa nú ekki verið teknar neinar endanlegar ákvarðanir um útfærslu til dæmis tekjuskatts og slíkra hluta á árinu 2010. Þó er í gangi vinna sem miðar að því að fyrir haustið liggi fyrir útfærðar tillögur í frumvarpsformi. Ég geri frekar ráð fyrir því en hitt að til dæmis í tekjuskattinum verði farið í miklu viðameiri uppstokkun á tekjuskattsfyrirkomulaginu en þessi tímabundna álagning hátekjuskatts ber með sér. En það verður þá í anda prógressífs tekjuskatts. Því get ég lofað hv. þingmanni. Varðandi eignarskatta þá stendur ekki til að taka upp almenna eignarskatta á lágar eignir eins og hér var við lýði áður. En ég útiloka ekki að einhvers konar útfærsla á stóreignaskatti og tekjugefandi eignum verði skoðuð. Varðandi hugmyndir Sjálfstæðisflokksins um að hefja skattlagningu á inngreiðslum í lífeyrissjóð þá ræddum við það hér fyrr í dag. Á því eru meðal annars þau tormerki að það mælist ekki vel fyrir og fær engar undirtektir hjá lífeyrissjóðunum sjálfum og aðilum vinnumarkaðarins, en lífeyrissjóðakerfið er jú að stærstum hluta uppbyggt í samkomulagi þessara aðila og er þannig til komið í grunninn auk þess sem langtímatekjuáhrif þess fyrir ríkissjóð og sveitarfélög að taka skattinn á þeim enda eru ekki jákvæð. Menn velja þá skammtímaávinning, sem vissulega er til staðar og er freistandi á margan hátt, á kostnað verulegs langtímaávinnings ríkis og sveitarfélaga að skattarnir séu teknir á útgreiðsluendanum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þessi svör fram til þessa. Ég ítreka spurningar mínar um þjóðhagsspána og þau frávik sem þar eru. Mér finnst nú samt sem áður - ég hef alveg heyrt þessi skilaboð frá aðilum vinnumarkaðarins um að þetta væri ekki leið sem þeim hugnaðist. Þeir hafa sjálfir áform um alls konar hluti, til dæmis að beita lífeyrissjóðunum inni í verklegum framkvæmdum og fleira. Ég veit ekki hvort þeim finnst þetta ríma illa saman við það. Enn fremur má nefna að ég held nú alltaf að maður sé að horfa á tímabundna tekjuöflun til þess að koma ríkissjóði út úr þessum óskaplega vanda sem nú er við að glíma. Mig langar í framhaldi af þessu til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í framkvæmdir vegna þess að það er skorið niður og ég á von á því eða ég get ekki betur skilið það en svo að verulega verði skorið í framkvæmdum. Mig langar því að spyrja: Þegar aðilar vinnumarkaðarins eru að ræða aðkomu lífeyrissjóða að framkvæmdum, um hvers konar framkvæmdir eru menn að tala? Eru þeir að tala um til dæmis háskólasjúkrahúsið eða eru þetta fyrst og fremst samgöngumannvirki eða er það rétt sem ég hef heyrt að þeir séu að tala hér um orkuframkvæmdir? Hvaða skilyrði eru það eða hvað er það sem þeir eru að sækjast eftir í því? Hvers konar framkvæmdir eru það sem þeir vilja sjá þarna komast á koppinn? 
            

Frú forseti. Varðandi þjóðhagsspána þá eru samkvæmt venju teknar inn í hana þær stórframkvæmdir sem þegar hafa verið ákveðnar og þar sem öll tilskilin leyfi liggja fyrir en aðrar ekki. Það sem væntanlega tefur helst fyrir að þær hefjist er óvissa um fjármögnun, sérstaklega tengd virkjunarþættinum og það liggur fyrir. Það er birt fráviksspá í þjóðhagsspánni þar sem er sýnt hvaða áhrif það hefur ef þessar framkvæmdir hefjast ekki en þess er jafnframt getið að aðrar framkvæmdir gætu þá fyllt í skörðin sem þurfa minni orku en eru engu að síður mannaflsfrekar og allmörg slík verkefni eru í undirbúningi. Varðandi aðkomu lífeyrissjóðanna að ýmsum framkvæmdum þá hefur þar verið í samstarfi aðila vinnumarkaðarins, lífeyrissjóðanna og fleiri sem þátt hafa tekið í því starfi verið listaðar upp allmargar framkvæmdir. Þær eru á sviði samgönguframkvæmda. Það gætu verið einstakar stórar framkvæmdir eins og bygging Landspítalans og mögulega þátttaka í fjármögnun orkuverkefna. Þar er í raun allt undir og gert er ráð fyrir því að slíkar viðræður hefjist núna allra næstu daga. Það var ákveðið í ríkisstjórn í þessari viku að skipa viðræðunefnd til að hefja viðræður við lífeyrissjóðina með formlegum hætti. Ég vil svo ekki að gleymist í þessari umræðu þeir möguleikar sem liggja í fjárfestingum og uppbyggingu í innlendu og starfandi atvinnulífi, alveg sérstaklega í útflutnings- og samkeppnisgreinum. Þar eru samkeppnisskilyrði mjög hagstæð og verkefnastaða víða góð. Ferðaþjónustan nýtur góðs af hagstæðu gengi. Skipaiðnaðurinn er vel settur með verkefni þannig að annað eins hefur ekki sést í áraraðir. Innlendur iðnaður eykur núna markaðshlutdeild sína og fleira mætti nefna í þeim dúr sem er þrátt fyrir allt mjög jákvætt. Ég held að ef eðlileg fjármögnun verður til staða til viðbótarfjárfestinga til að auka umsvif og framleiðslu í mörgum slíkum greinum þá geti þar mjög góðir hlutir gerst. Ég veit það vel að mörg slík verkefni eru á teikniborðinu. En hindrunin er fyrst og fremst sú að ekki hefur verið í boði fjármagn, alla vega ekki á viðráðanlegum kjörum, og komum við þá enn 

Frú forseti. Undanfarna tvo áratugi hafa nánast allar sameiginlegar eignir þjóðarinnar verið seldar á útsölu í einkavinavæðingarklúbbnum sem á rætur sínar að rekja hingað inn í hina háu sali ráðamanna ríkisins. Enn sitja margir þeirra sem tilheyra þessum klúbbi á þinginu og því efast maður um að hér fari fram alvöruuppgjör og siðbót á þeirri miklu spillingu sem hefur fengið að grassera hérlendis. Spillingin er svo mikil að hún mælist ekki einu sinni á alþjóðastandördum. Samspillingin og samtryggingin, skilgreind víða um heim sem mafía, viðgengst hér. Nú eru flestar stofnanir sem einkavæddar voru að komast í eigu þjóðarinnar að nýju með meiri blóðtöku en nokkurn hefði getað órað fyrir. Ekki má gleyma ábyrgð þeirra sem áður sátu hér við völd og því er ósanngjarnt að velta allri gremjunni yfir á VG sem þarf að finna lausnir á þeim vanda sem ríkisstjórnir síðustu tveggja áratuga hafa tekið þátt í að skapa. Frú forseti. Það er ekki sanngjarnt að taka á þessum málum þannig að þjóðin þurfi að taka enn meira á sig en hún þarf nú þegar að bera. Það sem þjóðin þarf að finna fyrir í dag er réttlæti, finna fyrir því að hún hafi ástæðu til að fórna enn meiru og lifa við langan dimman vetur samdráttar og lakari lífsgæða til lengri tíma. Það er ekki neitt réttlæti í þeirri staðreynd að enginn hefur verið sóttur til saka fyrir þá svikamyllu sem hér var stunduð fyrir opnum tjöldum í einkavinavæddu bönkunum. Það er ekki réttlátt að almenningur eigi að taka á sig skerðingu á sínum kjörum, þurfi að vinna lengur dag hvern fyrir brot af þeim lífsgæðum sem hann áður bjó við. Nei, kæra frú forseti, það er verið að byrja á röngum enda. Fyrst þarf að taka á samtryggingunni og spillingunni. Fyrst hefði átt að kynna niðurskurð á lúxusnum, sendiráðum og heimssýningum sem kosta okkur tugi milljóna. Fyrst ætti að elta fjármagnið til huldueyjanna og gera eignir þeirra sem allir vita að eru sekir upptækar. Norræna velferðarstjórnin er ekki öfundsverð og reyndar alveg stórmerkilegt að hæstv. ríkisstjórn vilji spyrða velferð við þann niðurskurð sem fram undan er. Til þess að það náist sátt um niðurskurð er nauðsynlegt að einhenda sér í að láta Evu Joly allt það í té sem hún óskar eftir svo að rannsóknin verði ekki fyrir frekari töfum. Það er nauðsynlegt að þeir sem bera ábyrgð á þessu allsherjarhruni axli ábyrgð nú þegar áður en frekari fórna er óskað af þjóðinni með aukinni skattheimtu og niðurskurði á velferðarkerfinu. Það eru ekki bara hinir svokölluðu útrásarvíkingar sem þurfa að sæta ábyrgð. Það eru þeir yfirmenn stofnana sem sváfu á verðinum sem þurfa að sæta ábyrgð. Það er gjörvallt embættismannakerfið sem þarf nákvæmrar endurskoðunar við og þar þarf að verða uppgjör. Það verður að vera alvöruuppgjör hérlendis annars mun hér aldrei verða friður og það er það eina sem mun verða til þess að fólk sé tilbúið til að taka þátt í að endurreisa landið. Til hvers að endurreisa samfélag sem getur allt eins hrunið á nákvæmlega sama hátt og það sem áður hrundi? Það þýðir ekkert að setja plástra á svöðusárin. Það verður að hreinsa meinið, taka bandorminn út úr görnunum. Því ættum við að styðja slíkt sníkjudýr sem mun éta innviði samfélagsins að forskrift Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Ég skora á hæstv. fjármálaráðherra að benda mér á þjóðir sem hafa komið vel út úr prógrammi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ég get talið upp fjöldann allan af þjóðum sem hafa farið mjög illa út úr samskiptum við þennan sjóð. Það er sorglegra en tárum taki að horfa upp á hæstv. fjármálaráðherra hlýða Alþjóðagjaldeyrissjóðnum án þess að blikna og neita að horfast í augu við að aðrar leiðir eru út úr þessu vandamáli. Ég ætla ekki að eyða dýrmætum tíma í að tína til hvaða þættir þessa frumvarps eru góðir eða slæmir. Þetta snýst fyrst og fremst um hugarfar og aðrar lausnir. Þetta snýst um réttlæti og réttlæti og réttlæti en ekki þetta óréttlæti. Þetta snýst um að fara annaðhvort eða ekki eftir baneitruðum aðferðum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem mun knésetja okkur eins og aðrar þjóðir. Þetta frumvarp er fyrsta skrefið sem hæstv. velferðarríkisstjórnin stígur til að þóknast lénsherrum landsins. Ef við höldum áfram á þessari vegferð er alveg ljóst að við munum eyðileggja velferðarkerfið, hrekja fólkið burt af eyjunni okkar og missa auðlindirnar frá okkur. Flestir ráðamenn afskrifuðu slíkar varnaðarræður sem vænisjúka orðræðu og eitthvað sem mundi aldrei geta átt sér stað hér á landi. En því miður varð ég vitni að því að okkar hæstv. fjármálaráðherra gaf umboð til undirskrifta á samning þar sem mikil vafaatriði eru um hvort hann feli í sér framsal á auðlindum og eignum þjóðarinnar ef ekki er staðið í skilum vegna samnings sem næsta ljóst er að við munum ekki geta efnt. Við verðum að vera á varðbergi og ekki leyfa okkur að taka slíka áhættu. Hvað með einhliða upptöku annars gjaldmiðils eða er bara til ein mynt í þessum heimi sem kennd er við Evrópu? Er kannski bara til ein lausn hjá hæstv. ríkisstjórn, að ganga í ESB? Hvað gerist ef þjóðin hafnar því? Er eitthvert plan B ef svo verður? Ég óska eftir plani B ef þjóðin hafnar aðild að ESB. Ég óska eftir hugrekki í því að taka erfiðar ákvarðanir eins og til dæmis að hafna Icesave-samningnum því það er alveg ljóst að sá samningur er ekki hvað hann sýnist. Nú erum við beitt miklum óttaáróðri og grýlur einangrunar eru við hvert fótmál. Ég held reyndar að þessar grýlur séu nú þegar til staðar. Hvort sýnum við umheiminum fram á ábyrga hegðun með því að steypa þjóðinni í slíkar fjárhagslegar skuldbindingar að við munum aldrei geta komið okkur úr vaxtavaxtavaxtabótagreiðslunum eða með því að taka raunsætt á málunum án hroka með aðstoð einhverra þeirra fjöldamörgu snillinga sem hafa áratugalanga reynslu af heiminum í kringum okkur og hafa boðist til að hjálpa okkur. Ég er sannfærð um ef að við byrjum á réttum enda, ef við tökum fyrst á spillingunni og færum þá til dómstóla sem arðrændu okkur og svívirtu okkur og stálu frá okkur mannorði okkar á heimsvísu og þar á eftir gætum við tekið upp umræður um nýjar áherslur í samfélaginu okkar, þar sem neyslumenningin viki aðeins fyrir fjölskyldumenningunni, já, þá er ég viss um að þjóðin væri til í að leggjast á árarnar með hvaða ríkisstjórn sem er. Ég er viss um að ef þjóðin sér fram á bjarta framtíð eftir þessa dimmu nótt sé hún til í að taka þátt í endurreisninni. Ég er viss um að ef þeim sem þjást núna vegna ónógs skilnings á erfiðleikum sem þeir standa frammi fyrir í ómanneskjulegu kerfi verður rétt hjálparhönd þá séu þeir hinir sömu til í að horfa handan þess taps sem þeir hafa orðið fyrir. En það verður fyrst að verða réttlæti. Síðan er mögulegt að þjóðin sé til í blóðtöku. En það er ekki hægt að bjóða þjóðinni upp á áherslur hæstv. ríkisstjórnar í þessu verkefni og öðrum er varða þjóðarhag.

Frú forseti. Varðandi Alþjóðagjaldeyrissjóðinn þá get ég alveg fullvissað hv. þingmann um að það stendur ekki til af minni hálfu að láta hann ráða meiru eða dvelja hér lengur en þörf krefur. Það hefur ekkert breyst í þeim efnum að fegnastur verð ég því þegar við getum sjálf algerlega ráðið ferðinni og verið við stýrið hvað varðar okkar mál. Sama gildir í mínum huga um glímuna við þessa erfiðleika. Ég lít á þá sem hluta af baráttunni fyrir því að við verðum áfram sjálfstæð þjóð og að við berum ábyrgð á okkur sjálf, að við ætlum að glíma við okkar erfiðleika og sigrast á þeim sjálf í trúnni á það að við getum það og að hér verði áfram gott mannlíf í landinu. Ég er fullur bjartsýni á að það muni takast. Ef okkur tekst að sameina kraftana og virkja það góða í okkur öllum til að glíma við þessa erfiðleika þurfi þetta ekki að verða mjög langvinnt skeið, það verður erfitt en ekki mjög langvinnt. Við eigum það góða möguleika á því að vinna okkur út úr þessu aftur að ég sé enga ástæðu til þess að við missum kjarkinn eða trúna á framtíðina. Það verður þá bara hluti af okkar eigin ógæfu ef við gerum það. Íslenska þjóðin hefur aftur og aftur gengið í gengum erfiða tíma í sögu sinni og mætt ýmsum áföllum, bæði þar sem hún ber sjálf að hluta til ábyrgð á, við höfum ekki alltaf verið okkur sjálf góð og í okkar ráðsmennsku. Það sem við erum að glíma við núna er auðvitað að stærstum hluta okkur sjálfum að kenna og okkar eigin ábyrgð, við verðum að horfast í augu við það. En við höfum líka strítt lengi við óblíð náttúruöfl, við þekkjum miklar sveiflur í okkar efnahagslífi eins og flestar þjóðir sem byggja á nýtingu hverfulla náttúruauðlinda eða hluti af því tagi sem eru háðir veðri, vindum og árferði, þannig að ég held að það búi í okkar þjóðarsál að geta glímt við svona hluti. Þess vegna höfum við enga ástæðu til annars en að vera bjartsýn á það að okkur takist að komast í gegnum þessa erfiðleika. Ég held að markmið allra í þeim efnum hljóti að vera sameiginlegt, að sigrast á þessum erfiðleikum og að við gerum það sjálf sem sjálfstæð þjóð og ætlum að vera það áfram.

Frú forseti. Ég skoraði á hæstv. fjármálaráðherra að nefna þjóðir sem hafa komið vel út úr prógramminu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Jafnframt þætti mér gagnlegt að sjá áætlun hjá hæstv. ríkisstjórn um áherslur varðandi það hvernig hún ætlar að taka á spillingunni og hvenær það fólk sem hefur komið þjóðinni á hliðina verði látið axla ábyrgð.

Frú forseti. Varðandi Alþjóðagjaldeyrissjóðinn held ég að hafa verði í huga að saga hans og orðstír eru náttúrlega mjög mörkuð af því hvernig hann stóð að málum á sjöunda, áttunda og kannski níunda áratugnum í þróunarríkjum og eitthvað lengur, t.d. í sumum ríkjum Suður- og Mið-Ameríku. Hann hefur ekki haft mikið að gera síðustu árin þangað til erfiðleikarnir gengu í garð sem núna eru uppi. Það verður líka að hafa í huga að samstarf okkar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn er milli þróaðs velmegunarríkis og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Eigum við þá ekki að ætla og hafa trú á því sjálf að við  Að sjálfsögðu er það mikilvægt að rannsókn og upplýsing allra þeirra atburða sem hér hafa orðið gangi sinn veg, auðvitað er óþreyja ríkjandi víða gagnvart því að menn sjái hlutina gerast og sú tilfinning manna að þar 

Frú forseti. Það eru átta mánuðir síðan allt fór hérna á hliðina og engar eignir hafa verið frystar, það hefur enginn verið handtekinn, það hefur enginn verið látinn sæta ábyrgð nema kannski Davíð Oddsson. Ég kalla líka eftir því og mér ætti ákaflega vænt um að fá að sjá eitthvert plan B ef þjóðin hafnar því að fara inn í Evrópusambandið. Hver er áætlun hæstv. ríkisstjórnar ef svo verður ekki? Munum við þá fara í algjöra einangrun eins og talað er um ef við göngumst ekki við því að greiða Icesave-skuldbindingarnar sem er algjörlega ósanngjarnt að þjóðin taki á sínar herðar? Hvað mun gerast? Ég sé bara ekki neitt í spilunum um það hvert markmið ríkisstjórnarinnar er ef þjóðin hafnar því að fara inn í Evrópusambandið. Það er það eina sem er í spilunum og það eina sem talað er um sem útgönguleið úr þessu vandamáli bæði varðandi gjaldeyri og allt annað. Það er spurning, eins og ég lagði til, að skoða ef til vill aðrar leiðir út úr gjaldeyrisvandamálinu eða út úr þessu myntvandamáli. Við erum náttúrlega með krónuna sem er, eins og hv. þm. Þór Saari nefndi, eins geislavirk og álíka vinsæl erlendis og sumarbústaðaland í Tsjernóbil.

Frú forseti. Við ræðum efnahagspakka ríkisstjórnarinnar og ég vona svo sannarlega að henni takist það sem hún ætlar, að laga stöðu ríkissjóðs. Það er verulega mikilvægt að það takist. Þessi pakki er reyndar dálítið seint á ferðinni og kannski allt of seint á ferðinni. Núverandi ríkisstjórn hefur frekar verið að auka útgjöld ríkissjóðs með ráðstöfunum sínum hingað til, bæði sú sem nú situr og sú sem áður var, bráðabirgðaríkisstjórnin eða minnihlutaríkisstjórnin, því að bakkað var frá ráðstöfunum sem gerðar höfðu verið í heilbrigðisráðuneytinu til sparnaðar og víðar og menn ákváðu að halda áfram byggingu tónlistarhúss sem kallar á gífurleg útgjöld sem ég sé ekki að hafi endilega verið það brýnasta. Þetta eru sem sagt merki um lausatök. Eins og ég gat um er þetta frumvarp nokkuð seint á ferðinni og það litast að sjálfsögðu af þeim flokkum sem eru við völd. Þetta eru vinstri flokkar og þeir horfa að sjálfsögðu meira á tekjuhliðina en á gjaldahliðina. Gjaldahliðin er miklu erfiðari fyrir þessa flokka, þeir eiga erfitt með að skera niður í útgjöldum velferðarkerfisins og þeir eiga auðveldara með að ná í einhverja gróðapunga og hátekjufólk, eins og það er kallað. Ég hefði lagt til að menn bökkuðu svo sem eins og 3–4 ár til baka með velferðarkerfið og alveg sérstaklega hvað varðar þá einstaklingshyggju sem tröllriðið hefur velferðarkerfinu undanfarið. Nú er minn flokkur í sjálfu sér einstaklingshyggjuflokkur og það er dálítið merkilegt að vinstri menn undanfarinna ára hafa verið mjög duglegir við að krefjast einstaklingshyggju, t.d. að fólk fái bætur án tillits til félagslegrar aðstöðu, að maki hátekjueinstaklings fái bætur óskertar án tekna makans, sem er einstaklingshyggja, og ýmislegt fleira. Það er hætt að taka tillit til þeirrar aðstöðu sem menn búa við og farið að líta á einstaklinginn fyrst og fremst. Sagt var að þær ráðstafanir sem gerðar voru á undanförnum árum - það er reyndar að einhverju leyti bakkað með það hérna - oftast nær að kröfu annarra en Sjálfstæðisflokksins, að þær kostuðu marga milljarða í hvert einasta skipti og var svo sem bent á að ekki væri gott að þenja út velferðarkerfið í góðærinu því að verri tímar gætu farið í hönd. Ég man eftir að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson heitinn benti á þetta oft og tíðum og ég hugsa að hann hafi ekki einu sinni haft ímyndunarafl til að sjá fyrir sér það sem gerðist í hruninu sl. haust. Öryrkjum hefur fjölgað gífurlega á síðustu árum. Fyrir nokkrum árum voru þeir 6.000, nú eru þeir 13.000. Það er held ég að sé einhverju leyti kerfinu að kenna en líka því að menn hafa lagt mjög litla stund á endurhæfingu. Það er mjög slæmt, frú forseti, líka fyrir öryrkjann sjálfan eða þann sem þarfnast endurhæfingar. Hann er tekinn úr sambandi við atvinnulífið og virkni hans er keyrð niður, hann verður enn meira háður kerfinu eins og það er uppbyggt. Þarna finnst mér að menn ættu að taka á honum stóra sínum. Ég viðurkenni að það verður ekki gert í einu vetfangi en þarna ættu menn að taka sig á og gera miklar breytingar til endurhæfingar, að endurhæfa og virkja öryrkja og sömuleiðis það fólk sem er atvinnulaust. Ég var formaður í nefnd sem ætlaði að taka á greiðsluþátttöku almennings í heilbrigðiskerfinu. Það hefði þýtt verulega einföldun og mikinn sparnað. Því miður munaði kannski ekki nema einni viku að það tækist en það fór fyrir bí vegna stjórnarskipta og er kannski ekki alveg útséð um það hvernig það verður. En ég held að menn verði að horfa á slíkar leiðir, að einfalda kerfið og gera það skilvirkara, jafnframt miklu réttlátara og bærilegra fyrir það fólk sem borgar í dag jafnvel upp undir 250 þús. kr. í heilbrigðiskerfið, þ.e. það fólk sem þarf mikið á því að halda. Menn hafa talað dálítið um fæðingarorlofið og það er verið að skerða hámarkið. Ég er mjög hugsi yfir því vegna þess að það var upphaflega sett á til að jafna aðstöðu fólks, karla og kvenna. Það var í rauninni jafnréttismál til að gera karlmenn jafndýra og konur fyrir atvinnulífið. Það merki sem verið er að gefa með því að lækka hámarkið er í rauninni að menn ætla að hafa jafnrétti alls staðar nema á háum launum. Það finnst mér ekki vera neitt sérstaklega skynsamlegt. Ég vil hafa jafnrétti alls staðar, líka í háum launum. Ég bendi á að hátekjumaðurinn borgar mjög hátt tryggingagjald því að það er eiginlega sama hver greiðir, fyrirtækið, atvinnurekandinn eða launþeginn, tryggingagjaldið er skattur á laun og mætti alveg eins hækka öll laun í landinu um tryggingagjaldið og láta launþegann greiða það sjálfan. Það breytti nákvæmlega engu. Í fæðingarorlofinu eru þrír þættir sem hafa áhrif en menn hafa talað eingöngu um tvo, þ.e. um lengd tímabilsins og hámarkið. Menn taka ákvörðun um að lækka hámarkið. Ég er sammála því að það yrði mjög slæmt að stytta það. Ég mundi ekki vilja sjá það. Ég tel að það sé gott kerfi sem við höfum en það er einn þáttur í viðbót sem menn geta skoðað og það er þau 80% sem miðað er við. Sú tala var ákveðin út í loftið og ég man eftir þeirri umræðu. Þá sögðu menn að það þyrfti að vera nægilega hátt til að lokka karlmenn í fæðingarorlof. Nú hefur það tekist með afbrigðum vel að lokka karlmenn til að taka frí með börnunum sínum. Þá er hægt að koma hlutfallinu eitthvað niður og sjá hvort það lokki ekki jafnmikið að hafa 75%, alveg sérstaklega þegar launin eru að lækka og fæðingarorlofið miðar við síðustu tvö ár þannig að það hækkar hlutfallslega. Ég mundi vilja að hv. nefnd sem fær þetta til skoðunar, sem verður væntanlega fjárlaganefnd að mér skilst og sem vísar þá væntanlega tekjuhliðinni til skattanefndar, skoði það að lækka prósentuna niður í 75% en það gefur miklu meira en þetta lækkaða hámark. Það mundi gefa 6% af 6–7 milljörðum þannig að þar erum við komin með hálfan milljarð. Þá kem ég að tekjuhliðinni sem eru skattarnir og þar finnst mér ríkisstjórninni vera mislagðar hendur, enda kannski eðlilegt þar sem hún er vinstri sinnuð og hugsar um að ná í skatta og tekjur í staðinn fyrir að taka á útgjöldunum, t.d. með hækkun á tryggingagjaldinu. Tryggingagjaldið er ekkert annað en skattur á laun. Við erum með þrjá skatta á laun. Það er tryggingagjaldið sem atvinnurekandinn greiðir, það skiptir í rauninni ekki máli og það mætti hækka launin í landinu um það og það breytti engu. Auðvitað á launþeginn að greiða tryggingagjaldið, þá sjá menn hvað þeir greiða fyrir launin sín. Það er flatur skattur, alveg upp úr og niður úr, ekkert frítekjumark og ekki neitt. Síðan er útsvar sem líka flatur skattur, upp úr og niður úr, og hann borga allir frá fyrstu krónu nema ríkið greiðir fyrir þá sem eru undir tryggingamarkinu. Ríkið greiðir útsvarið til sveitarfélaganna og gerir það með tekjuskatti sem er þá í reynd neikvæður upp að frítekjumarkinu. Síðan verður hann núll einhvers staðar við 150 þús. kr. eða eitthvað um það bil. Þá fara menn raunverulega að borga tekjuskatt. Það eru því þrenns konar skattar á tekjur. Verið er að hækka einn af þeim allverulega, það gerir launakostnað fyrirtækjanna hærri, það er bara þannig. Þessi skattur kemur á fyrirtækin. Það eru um 7 þúsund kr. á meðallaun á mánuði en þau eru eitthvað um 400.000 kr. Þetta er 1,5% þannig að mér telst til að það séu um 7.000 kr. á hvern einasta launþega að meðaltali og það er umtalsverður biti, enda gefur þetta mestu tekjurnar. Það gerir launþegann dýrari og mörg fyrirtæki sem eru nú í miklum vandræðum með að greiða launþegum sínum laun, munar um þetta. Það munar kannski litlu en það munar ef til vill því að þau gefast upp og segja fólki upp þannig að þessi skattur eykur ekki atvinnu heldur dregur úr henni. Margoft hefur verið rætt um fjármagnstekjuskattinn, þar eru sett inn frítekjumörk sem flækir kerfið óskaplega en tekin er ákvörðun hérna að hækka hann um 15%. Á sama tíma og menn upplifa það að fólk sem var með mínus tekjur í 20% verðbólgu - það var kannski með 20% vexti sem þótti mjög gott - borgaði 2% í skatt af þeim tekjum sem engar voru. Fjármagnstekjuskatturinn var mjög óréttlátur og það er einmitt út af þessum verðbótaþætti sem prósentan var ákveðin 10%. Það var ekki út í bláinn. Hún var valin 10% vegna áhættu af hlutabréfum. Menn töpuðu óhemjupeningum í hlutabréfum og eru búnir að borga skatt af þeim í sumum tilfellum til ríkisins og sá skattur er ekki endurgreiddur. Aðrir borga skatt af verðbótaþættinum í mikilli verðbólgu sem er ekki tekjur, það er slæmt líka vegna þess að það refsar fólki fyrir sparnað. Það er til fólk sem leggur á sig að spara en því miður er allt of lítið af því á Íslandi og það er kannski ástæðan fyrir hruninu. Það voru svo fáir sem spöruðu og svo óskaplega margir sem eyddu og þannig er það búið að vera mjög lengi á Íslandi. Skattur á fjármagnstekjur gerir það að verkum að fólki er refsað fyrir sparnað. Reyndar mun þetta 250 þús. kr. frítekjumark gera það að verkum að þeir sem eru með sparnað upp að 2 millj. eða 2,5 millj. kr. sleppa kannski ef þeir eru með 10% vexti. Það er margt sem þarf að huga að. Svo eru það skattarnir sem greiddir eru úr landi. Það var nefnt í vetur og færð fyrir því rök að það væri ekki beint gáfulegt vegna þess að íslensk fyrirtæki fá ekki lán í útlöndum og ef þau fá lán í útlöndum er það yfirleitt þannig að þau þurfa að sæta markaðsvöxtum eftir skatt. Það skiptir engu máli fyrir þá, t.d. í Japan, sem lána íslenskum fyrirtækjum eða hvar sem er. Fyrir þau lönd sem búið er að gera tvísköttunarsamninga við skiptir það heldur ekki máli en það skiptir máli fyrir lönd sem ekki er búið að gera tvísköttunarsamninga við og það eru t.d. lönd eins og Arabalöndin og að því er mér skilst Taívan og fleiri sem sum hafa gífurlega mikla fjármuni. Það þýðir bara að vextirnir verða hærri sem því nemur sem lántakendurnir þurfa að greiða. Það er ýmislegt jákvætt í þjóðfélaginu í dag, t.d. ferðaiðnaðurinn, sjávarútvegurinn og áliðnaðurinn. Það gengur allt glimrandi vel vegna þess að gengið hjálpar þessum fyrirtækjum almennt og yfirleitt hjálpar mjög lágt gengi krónunnar þeim mikið. Það er mikið fjör í ferðamannaiðnaðinum, það veit ég. Vöruskiptajöfnuðurinn er jákvæður. Þjóðin er búin að breyta hegðun sinni varðandi neyslu og farin að spara og ég hugsa að við munum sjá tölur um sparnað sem við Íslendingar höfum aldrei séð áður og það er mjög jákvætt. Sparnaðurinn er gífurlega mikill. Það er gífurlegur innlendur sparnaður í bönkunum, upp á hundruð milljarða. Reyndar er erfitt að komast að því hvað það er mikið. Þessir peningar eru óvirkir og það sem ég held að sé mest um vert núna, frú forseti, er að koma bönkunum í gang, láta þessa peninga fara að vinna úti í atvinnulífinu. Ég vil benda á að stýrivextir Seðlabankans hafa lækkað mjög mikið vegna þess að þeir eru hættir að virka. Það er enginn sem notar þá. Það eru spariinnlánin í Seðlabankanum sem eru um 9,5% sem eru hinir raunverulegu stýrivextir og þau virka sem sagt. En ég vildi gjarnan að við frekari vinnslu á svona málum að menn skoðuðu það að taka upp skyldusparnað. Ég vil miklu frekar sjá skyldusparnað en sambærilega skattlagningu vegna þess að maður sem skyldusparar flytur ekki til Noregs en maður sem er skattlagður undir drep flytur til Noregs af því að hann á ekki peninginn. Ríkið er búið að hirða hann af honum. En ef hann á von að fá peninginn einhvern tíma seinna, ef hann er skyldugur til að kaupa í bönkunum eða slíkt, flytur hann ekki til Noregs.

Hæstv. forseti. Það fer að líða að lokum þessarar umræðu og margir þættir hafa fengið nokkra umfjöllun. Það er tilfinning mín að málið eigi eftir að fá talsvert mikla umræðu bæði í efnahags- og skattanefnd og eins í öðrum nefndum sem að þessu koma. Mér finnst auðsætt að fjárlaganefnd þarf að fjalla um þetta mál og sama á augljóslega við um félags- og tryggingamálanefnd og allsherjarnefnd og þarf síðan að athuga hvort það eru fleiri nefndir sem geta tekið einstaka þætti til skoðunar en a.m.k. finnst mér ljóst að þessar nefndir þurfa að fjalla um málið. Í þessari umræðu og í frumvarpinu sjálfu hefur komið fram að hér er um að ræða nauðsynlegar aðgerðir vegna stöðu ríkissjóðs á þessu ári. Einnig er lögð á það mikil áhersla af hálfu hæstv. fjármálaráðherra að þessu máli verði lokið fyrir 1. júlí til að hægt sé að láta ákveðna liði taka gildi þá. Ég verð að játa að auðvitað hefði verið hentugra að málið hefði legið fyrr fyrir þannig að hægt væri að gefa því betri tíma í þinginu, að menn væru ekki að vinna undir þeirri tímapressu sem sett er á með því að koma með málið inn í þingið 18. júní og leggja áherslu á að það verði klárað þannig að unnt sé að hrinda ákveðnum þáttum málsins í framkvæmd 1. júlí. Þinginu er gefinn mjög skammur tími til að fjalla um hluti sem í eðli sínu geta verið talsvert flóknir og kalla á að þingnefndir fái til sín fjölda hagsmunaaðila og sérfræðinga til að fjalla um einstaka þætti og hugsanlegar afleiðingar þess. Það verður auðvitað að koma í ljós hvernig það gengur. Vissulega höfum við séð dæmi um að þingmál hafa verið afgreidd á skemmri tíma en hins vegar er staðreynd, eins og ég vék að í fyrri ræðu minni, að það hefur lengi legið fyrir að grípa þyrfti til aðgerða í þessa veru með einhverjum hætti. Það er ekki ný staða eða eitthvað sem á að koma á óvart á vor- eða sumarmánuðum að það þurfi að gera eitthvað. Ég ætlaði að spyrja hæstv. fjármálaráðherra fyrst og fremst út í eitt atriði, það varðar ekki beinlínis efnisatriði frumvarpsins heldur annað sem vikið er að í greinargerð. Það varðar almennu aðhaldsaðgerðirnar sem getið er um í töflu á bls. 11. Eitthvað spurði ég hæstv. forsætisráðherra út í þetta áðan og eins og ég gat um kom frumvarpið í þingið í gærkvöldi og maður er að reyna að átta sig á einstökum þáttum þess. Ég vil biðja hæstv. fjármálaráðherra að hjálpa mér aðeins að átta mig á því. Þarna er talað um aðhaldsaðgerðir sem eigi að skila 1.800 millj. kr. sparnaði á þessu ári. Nú hefur verið vísað til þess með beinum og óbeinum hætti í þessum umræðum að hér sé ekki bara um markmið að ræða. Það sé búið að ákveða aðgerðir sem fylla eigi upp í þessa tölu, ef svo má segja. Það liggi fyrir listi um sparnaðaraðgerðir sundurliðaðar eftir ráðuneytum og stofnunum. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort sá listi sem verið er að tala um í því sambandi sé vinnuplagg eða hvort það sé tillaga eða ákvörðun, á hvaða stigi það mál er. Þá vil ég líka spyrja að hvaða leyti það plagg hefur verið kynnt og hvort unnt sé fyrir þingmenn að nálgast það einhvers staðar vegna þess að það er alveg ljóst að það varðar miklu í öllum umræðum okkar um fjárhag ríkissjóðs að átta okkur á því hver staða þessara mála á vegum ríkisstjórnarinnar er. Hvort ríkisstjórnin hefur aðeins sett sér markmið og gefið fyrirmæli um einhvern sparnað hér og þar eða hvort búið er að taka ákvörðun um tilteknar ráðstafanir. Ég væri afar þakklátur hæstv. fjármálaráðherra gæti upplýst um á hvaða stigi þetta mál er og hvort þessar upplýsingar sem menn hafa verið að vísa í í umræðum með beinum og óbeinum hætti, séu aðgengilegar.

Frú forseti. Ég held að ég hafi komið inn á þetta í dag í svari við ræðu að það liggja fyrir sundurliðaðar tillögur þar sem þessum aðhaldskröfum hefur verið skipt niður á ráðuneyti. Þar er í grófum dráttum skipt á þeirri grundvallarreglu að á stjórnsýslu almennt komi 2% aðhaldskrafa miðað við veltu ársins á öll ráðuneyti, á menntaþáttinn 1,6% og á velferðarþjónustuna 1%. Þessu var útdeilt þannig að á beina rekstrarliði kæmi 1,5% almennt, 1,2% á menntamálaráðuneytið og 0,75% á velferðarmálin. Síðan áttu menn að skila í viðbót aðhaldi á öðrum sviðum svo sem í tilfærslum og stofnkostnaði og samtals ná þeim markmiðum sem ég hér áður nefndi. Sá listi er til og hann hefur verið afgreiddur í ríkisstjórn og í þingflokkum stjórnarflokkanna og ég geri ráð fyrir því að þessi gögn öll geti gengið til hv. þingnefnda þegar þær fjalla um málið. Þetta eru þegar teknar pólitískar ákvarðanir um það hvernig þessi sparnaður skuli koma niður á árinu og ramminn fyrir árið 2010 í raun og veru sömuleiðis afgreiddur. Eitthvað af þessum gögnum mun líta betur dagsins ljós þegar skýrslan um heildaráætlanirnar kemur hér fram en að öðru leyti geta þessi gögn að sjálfsögðu gengið til viðkomandi þingnefnda.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þessi svör. Það er um þetta að segja að ég vona bara að þessar upplýsingar verði aðgengilegar sem allra fyrst vegna þess að hér er, eins og hæstv. ráðherra talar um, búið að taka pólitískar ákvarðanir sem varða einstaka málaflokka og, eftir því sem mér heyrist, einstakar stofnanir að einhverju leyti. Nú veit ég ekki nákvæmlega í hvað hann er að vísa að því leyti en ég held að það sé afar mikilvægt að þetta liggi fyrir og ef málið hefur fengið stuðning í ríkisstjórn og fengið samþykki í ríkisstjórn og þingflokkum stjórnarflokkanna tel ég að við þurfum svo sem ekki að bíða eftir nefndarfundi til þess að gera þessar upplýsingar opinberar. Ef um er að ræða pólitískar ákvarðanir sem þegar hafa verið teknar tel ég að það væri mjög til bóta fyrir alla umræðu um þessi mál að þessi gögn lægju skýrt fyrir. Síðan varðandi framtíðaráætlanirnar eða heildaráætlunina hefur ég auðvitað skilning á því að það tekur einhvern tíma að koma sér saman um það og ýmsir þættir sem ráða því hvernig endanlegur frágangur þess plaggs verður. Ég verð auðvitað að játa að það hefði verið betra fyrir umræðu um þetta mál að hafa slíkt plagg í endanlegu formi fyrir framan sig. Ég vil hins vegar spyrja hæstv. ráðherra hvort hann geti gefið okkur tímasetningu á því hvenær áætlað er að kynna þessa heildaráætlun um ríkisfjármálin sem hann hefur vísað til.

Frú forseti. Sundurliðunin hefur ekki verið birt fyrst og ástæðan er fremst sú vegna þess að ráðuneyti og stofnanir hafa óskað eftir því að fá að kynna þeim sem í hlut eiga það sem til þeirra friðar heyrir áður en það yrði opinbert þannig að menn fréttu ekki af slíku beint í fjölmiðlum. Þegar er farið að vinna eftir áætluninni og ráðuneyti og stofnanir hafa verið að kynna viðkomandi aðilum með bréfum og samskiptum það sem í vændum er í þessum efnum. Varðandi heildarskýrsluna kemur hún fram í næstu viku, það er alveg á hreinu. Ég get ekki algerlega lofað því að það náist að dreifa henni hér fyrir lok þingfundar á mánudag en þó er að því stefnt, vinnist vel yfir helgina. Síðan eru reyndar nefndarfundir á þingi nokkra næstu daga þar á eftir en markmið mitt er það að þessi skýrsla komi í næstu viku, vonandi á mánudaginn.

Frú forseti. Ég þakka kærlega fyrir þá umræðu sem staðið hefur í dag og hefur verið mjög góð að mínu mati. Hér hafa menn lýst sjónarmiðum sínum og auðvitað hafa verið skiptar skoðanir um ýmislegt, aðferðir og kannski að einhverju leyti markmið og hversu bratt eigi að fara í hlutina. Ég hef þó engan mann heyrt halda neinu öðru fram hér í dag en því að það sé óumflýjanlegt og brýnt að takast á við þann vanda sem við stöndum frammi fyrir í sambandi við afkomu ríkissjóðs og nauðsyn þess að draga þar úr hallanum og ná tökum á hallarekstrinum til framtíðar litið þannig að við getum innan viðráðanlegra tímamarka stefnt að því að jafnvægi komist á í ríkisbúskapnum á nýjan leik. Í það heila tekið tel ég að sá andi hafi verið hér svífandi yfir vötnum og þingmenn almennt lagt mjög gott til umræðunnar. Ég vona að mér hafi að mestu leyti tekist í andsvörum að svara þeim spurningum sem hér hafa verið fram bornar og að það sé fullnægjandi við þessa umræðu þannig að ég vil bara nota tækifærið og þakka öllum þeim hv. þingmönnum sem tekið hafa þátt í umræðunni og verið með í dag.

Virðulegi forseti. Ég ætla að hafa þetta stutt, þetta er orðið ágætt í dag. Þetta hefur verið góð umræða eins og hæstv. fjármálaráðherra kom inn á. Hér er stefnt að miklum niðurskurði og eins og við þingmenn Framsóknarflokksins höfum ítrekað bent á finnst okkur vanta inn í útgjaldaliðinn varðandi Atvinnuleysistryggingasjóð þannig að við erum ekki alls kostar sáttir við það að um sé að ræða 22 milljarða styrkingu á afkomu. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í hvaða væntingar hann hafi til stýrivaxtalækkunar sem verður vonandi 2. júlí nk.

Frú forseti. Varðandi Atvinnuleysistryggingasjóð liggur alveg ljóst fyrir að gríðarlegur kostnaður hans á þessu ári upp á á þriðja tug milljarða króna er ein meginorsök þess að hallinn mundi að óbreyttu vaxa verulega á ríkissjóði frá því sem ráð var fyrir gert. Sú tekjuöflun sem hér er á ferðinni munar auðvitað heilmiklu í sambandi við afkomu Atvinnuleysistryggingasjóðs og mun vonandi þýða að hann þurfi ekki á beinum framlögum að halda, a.m.k. ekki á þessu ári og standi mun betur að vígi til að takast á við það atvinnuleysisstig sem við búum við, sem er sem betur fer reyndar ívið lægra núna en spár höfðu gert ráð fyrir. Sumir hlutir eru því heldur jákvæðari en menn óttuðust í vetur þótt hitt sé alveg ljóst að margir kvíði haustinu og í hönd farandi vetri hvað þann þátt málsins snertir. Varðandi stýrivaxtaákvarðanir Seðlabankans er búið að kenna mér það sem ég kunni kannski ekki nógu vel fyrir í vetur að við stjórnmálamenn og alveg sérstaklega þeir sem stýra ráðuneytum á sviði efnahags- og ríkisfjármála, þurfum að vera ákaflega orðvarir í þeim efnum. Það er Seðlabankans að taka þær ákvarðanir og hann er algerlega sjálfstæður í ákvörðunum sínum, það er peningastefnunefnd bankans sem tekur þær. Ég vil bara segja það eitt að með þessu frumvarpi og þeim aðgerðum sem hér hafa verið kynntar og verða frekar kynntar á næstu dögum með ítarlegum, útfærðum aðhaldsaðgerðum fyrir árin 2009 og 2010 sem ganga lengra svo nemur næstum 10 milljörðum en hin reiknaða aðhaldsþörf er, tel ég að stjórnvöld leggi með trúverðugum hætti sitt af mörkum til þess að Seðlabankinn þurfi ekki að vera í einhverri óvissu um það og geti ekki lækkað stýrivexti sem við flest að sjálfsögðu óskum okkur að geti orðið.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að það þarf að styrkja Atvinnuleysistryggingasjóð og verið er að mæta þörfum hans. Á bls. 11 í frumvarpinu er talað um að verið sé að bæta afkomuna um 22 milljarða en það virðist vera, og því er ósvarað enn þá í þessari umræðu, að það gleymist að gera ráð fyrir því að þeir 7 milljarðar sem koma í Atvinnuleysistryggingasjóð fara strax úr honum aftur. Það er vegna þess að þörfin er mikil eins og búast má við. Ég vil engu að síður þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir viðleitni hans til þess að svara spurningum okkar þingmanna málefnalega og þetta hefur verið mjög góð umræða þó að við hefðum kannski viljað sjá meiri aðgerðir. Ég geri mér miklar væntingar um að peningastefnunefnd líti á þessar aðgerðir sem tilefni til stýrivaxtalækkunar. Það mundi kannski koma til móts við þau heimili og þau fyrirtæki sem þurfa annars vegar að horfa upp á hækkun á skatti og hins vegar á hækkun á vísitölu vegna þess að margar af þessum aðgerðum fela í sér hækkun á vísitölu og heimilin þurfa að þola hækkun um einhverja 12 milljarða samkvæmt þessu frumvarpi.