Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá Arndísi Önnu Kristínardóttur Gunnarsdóttur um að hún verði fjarverandi á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Pírata í Reykjavíkurkjördæmi suður, Gunnhildur Fríða Hallgrímsdóttir, en 1. varamaður hefur boðað forföll. Gunnhildur Fríða Hallgrímsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju.

Forseti gerði grein fyrir því á fundi í dag með forsætisnefnd að starfsáætlun þingsins verði tekin úr sambandi frá og með deginum í dag og var formönnum þingflokka einnig tilkynnt um það fyrr í dag.

Herra forseti. Alþingi barst neyðarkall í síðustu viku frá Samkeppniseftirlitinu. Skilaboðin eru skýr: Samkeppniseftirlitið getur ekki lengur sinnt lögbundnu hlutverki sínu. Það hefur verið svo kerfisbundið veikt af þeim flokkum sem sitja núna saman í ríkisstjórn að það hefur ekki lengur burði til þess. Framlög á næsta ári verða 20% minni að raunvirði en fyrir áratug síðan, en á þessum sama tíma hafa umsvif hagkerfisins aukist um 40%. Eftirlitið segist þurfa að fjármagna sig fyrir um 40 stöðugildi en nýtur fjármagns fyrir 25 í dag. Aðrar þjóðir hafa markvisst styrkt samkeppnislega innviði sína núna til að berjast gegn verðbólgu og verja þannig hagsmuni heimila. Efling Samkeppniseftirlitsins núna er eðlileg aðgerð og skynsamleg aðgerð, sérstaklega í verðbólguástandinu. Ríkisendurskoðun lagði í fyrra til aðgerðir og fjárheimildir til að styrkja þessa samkeppnisinnviði en ríkisstjórnin fer núna harkalega gegn þessum ráðleggingum. Verkalýðshreyfingin hefur verið skýr um mikilvægi samkeppni og samkeppnisinnviða fyrir fólkið í landinu og það er viðbúið að þetta útspil ríkisstjórnarinnar núna verði tekið fyrir á kjarasamningsborðinu. Í sameiginlegri niðurstöðu í sameiginlegri grein frá hagfræðingum þriggja heildarsamtaka á vinnumarkaði með samanlagt 175.000 félagsmenn, segja þeir, með leyfi forseta: „Veiking samkeppniseftirlits þjónar helst hagsmunum þeirra fyrirtækja sem eru í stöðu til að nýta sér fákeppni til að skara eld að eigin köku. Þótt Samkeppniseftirlitið á Íslandi sé ekki hafið yfir gagnrýni, þá liggur lausnin ekki í því að veikja það eins og sumir atvinnurekendur vilja, heldur að styrkja það og efla það til að standa vörð um samfélagslega hagsmuni.“ Hvers vegna hunsar ríkisstjórnin 

Heyr, heyr.

Forseti minnir á að ræðutími í störfum þingsins eru aðeins tvær mínútur en ekki tvær og hálf mínúta.

Virðulegur forseti. Í gær var haldinn íbúafundur fyrir Grindvíkinga. Tilgangurinn var að halda íbúum bæjarins eins vel upplýstum og kostur er í því óvissuástandi sem þeir búa enn við. Fannar Jónsson, bæjarstjóri Grindavíkur, sagði í viðtali að fundurinn hefði tekist bærilega og að ýmsar upplýsingar hefðu komið fram á þessum fundi. Marga Grindvíkinga hefur dreymt um að geta haldið jólin heima hjá sér en á fundinum voru tekin af öll tvímæli um að það muni ekki geta gerst. Þetta er fólki skiljanlega þungbært. Þegar okkur þingmönnum Suðurkjördæmis gafst kostur á að fá að heimsækja Grindavík í síðustu viku gerði maður sér grein fyrir þeim ógnarkröftum sem höfðu verið á ferðinni í bland við djúpu kyrrðina sem lá yfir bænum. Teygð og beygð hús, sundurskorin jörð sýndi manni svo svart á hvítu hversu lítils við megum okkar gagnvart náttúruöflunum. Unnið hefur verið að því á mörgum vígstöðvum að tryggja stöðu Grindvíkinga eins og hægt hefur verið. Hér á Alþingi er búið að samþykkja frumvörp til að tryggja tekjur og greiðslur vegna húsnæðiskostnaðar. Þá munu óhagnaðardrifnu leigufélögin hafa unnið hörðum höndum að því að kaupa eignir sem Grindvíkingar geta síðan leigt. Eitt frumvarp vegna þessa er boðað fyrir þinglok. Vissulega getur þessi staða reynst erfið fyrir marga Grindvíkinga. Það eru ekki allir sem hafa náð að koma sér fyrir á stað þar sem þeir geta haldið heimili út af fyrir sig. Vonandi rætist úr því innan tíðar. Óvissan er enn til staðar og ekki vitað hvort eða hvenær þessu verður lokið. Hitt er þó víst að samfélagið í heild mun taka á þessum atburðum með Grindvíkingum. Ég vil óska Grindvíkingum gleðilegra jóla í von um að úr rætist á nýju ári.

Virðulegi forseti. Síðastliðna helgi efndu Samtök aðstandenda og fíknisjúkra til mótmæla hér á Austurvelli. Með mótmælunum vildu Samtökin koma skýrum skilaboðum til stjórnvalda um erfiða stöðu fólks sem glímir við vímuefnavanda. Aðstandendur og fólk með fíknisjúkdóma mótmæla einna helst löngum biðlistum í meðferð og afeitrun. Ég tek þessi mál reglulega upp hér á þinginu og segi það enn og aftur að það er óásættanlegt að fólk með lífshættulegan sjúkdóm komi að lokuðum dyrum í heilbrigðiskerfinu. Við getum ekki sætt okkur við að fólk, ungt fólk, deyi unnvörpum. Við erum með skelfilegar tölur um það. Það blasir við okkur á minningarsíðum Morgunblaðsins. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur sannarlega tekið fjölmörg jákvæð skref í málaflokknum á þessu kjörtímabili. Hann hefur lagt áherslu á viðhaldsmeðferðir, sett aukna fjármuni í neyslurými og varnir gegn ofskömmtun og við sjáum þess merki í fjárlögum, m.a. með styrkjum til félagasamtaka og áherslunni á baráttuna við ópíóíðafíkn. Stjórnvöld verða samt að gera betur. Takmarkaður áhugi samfélagsins á aðstæðum fólks með vímuefnavanda getur bara skýrst af neikvæðu viðhorfi í garð þessa sjúklingahóps. Þetta er bara eitthvert annað fólk, fólk með áfallasögu, fólk sem er ekki viðbjargandi. En í þessu litla samfélagi okkar eru auðvitað börnin okkar, systkini, foreldrar, frændfólk, vinir, nágrannar. Við þekkjum öll einhvern sem glímir við fíknisjúkdóm og við verðum að leggjast á árarnar við að greiða aðgang þeirra að heilbrigðisþjónustu. Virðulegur forseti. Samtökin stráðu rósum fyrir framan dyr Alþingis til að minnast þeirra sem hafa fallið frá í baráttunni við fíkn. Takk fyrir þennan áhrifamikla, fallega og táknræna gjörning. Hann snerti mig inn að hjartarótum og þið getið áfram treyst á minn stuðning við baráttu ykkar hér í þinginu.  
            

Virðulegur forseti. Skömmu eftir að landnám hófst á Íslandi tók að koma í ljós það sem speglaði raunverulegt hugarþel frumbyggjanna hér; samkenndin og það að láta sér annt um náungann og ekki síst þá sem bjuggu við skertan hag eða heilsu. Þótt tog um peninga og eignir hafi leitt til átaka sem leiddu til þess að við glötuðum sjálfstæði okkar um næstu sjö alda skeið mætti halda því fram með gildum rökum að grunntónn samhygðar í íslensku samfélagi standi óhaggaður og það velferðarkerfi sem við höfum byggt upp er litið bæði aðdáunar- og öfundaraugum um víða veröld. Það skýrir að nokkru þann vaxandi áhuga erlendra þegna á að öðlast hér búsetu- og ríkisborgararétt eins og við blasir og ásókn erlendra gesta og starfsfólks á allra síðustu árum og misserum hefur orðið slík að fáa hefði fyrir því órað og hefur þessi mikla og skyndilega fólks- og ferðamannafjölgun reynst mikil og erfið áskorun. Hagkerfi okkar hefur þanist út og valdið slíkri verðbólgu að nú eru á því mikil efnahagsleg vandkvæði að framkvæma það sem enga bið þolir og varðar sjálft öryggi okkar, til að mynda á vegum úti, húsnæðisskort og álag á heilsugæsluna, hjúkrunarrýmin, skólana, öldrunarheimilin og umönnun yngsta fólksins okkar hér ekki síst. Stærsta áskorun okkar í dag er að ná niður verðbólgunni og vöxtunum ofurháu sem valda öllum almenningi miklum búsifjum og mestum þeim sem efnaminnstir eru, öldruðum, öryrkjum og fátækum. Þennan hnút verður að leysa hið allra fyrsta, að ekki sé minnst á þann flækjufót skerðinga, eftirleguvanda sem blasað hefur við viðkvæmustu hópunum okkar um árabil. Áratugafyrirheit um úrbætur tryggingakerfisins okkar eru sagðar á lokastigi en furðulegt nokk án samráðs við og án vitneskju þeirra sem málið varðar mest. Mættum við vinsamlegast biðja um opið samráð og gagnsæi á lokametrum þessa mikilvæga máls, herra forseti, sem tryggja myndi okkar bláfátækustu tíund Íslendinga mannsæmandi kjör og þó fyrr hefði verið. Sýnum í verki, kæru vinir, 

Forseti minnir aftur á takmarkaðan ræðutíma undir þessum dagskrárlið, störf þingsins.

Virðulegi forseti. Ísland ætlar greinilega að keyra sig út úr loftslagsvandanum. Ríkisstjórnin ætlar a.m.k. að stuðla að því að ná fram kolefnishlutleysi sínu og 1,5°C lækkun á meðalhita fyrir árið 2050 með því að treysta á eitt og aðeins eitt, einkabílinn. Við skulum hafa eitt á hreinu, það hefur aldrei verið til umhverfisvænn einkabíll og það verður aldrei neitt til sem heitir umhverfisvænn einkabíll. Orkuskipti í samgöngum eru og verða eitt helsta framlag íslenskra stjórnvalda í baráttunni við loftslagshamfarir. Breyting á eldsneytisgjöfum bílaflotans breyta alveg merkilega litlu þar um. Bílar hafa slæm áhrif á umhverfi, land, loftslag og heilsu fólks. Virðulegi forseti. Ef ekkert verður að gert munu um áramótin taka gildi stórfurðulegar og hreint út sagt galnar hugmyndir um afnám skattafsláttar vegna kaupa á einhverjum öflugustu umhverfisvænstu samgöngumátum sem til eru, sem eru reiðhjól og rafmagnsreiðhjól. Hæstv. ráðherra ætlar ekki bara að fella niður ívilnanir til þess að kaupa slík farartæki heldur hefur hann hreint engin svör þegar hann er spurður um þessa óskiljanlegu forgangsröðun. Á þessu ári er áætlaður stuðningur við svokallaða hreinorkubíla um 11,6 milljarðar. Til samanburðar er heildarupphæð endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna hjóla, rafmagnsreiðhjóla og annarra slíkra farartækja, áætluð 520 milljónir. Það sér hver einstaklingur að það að fella niður þennan stuðning eru ekki bara óréttlátt orkuskipti, það vinnur beinlínis gegn loftslagsmarkmiðunum. Virðulegur forseti. Alþingi verður að gera hæstv. ráðherra afturreka með þetta mál, þetta ömurlega mál. Með þessum breytingum er hann bara að vinna gegn helsta tækifæri Íslands til orkuskipta. Og þegar ráðherra gerir alvarleg mistök sem þessi er það Alþingis að leiðrétta þau. 

Virðulegi forseti. Í þessum töluðu orðum er loftslagsráðstefnan COP28 að klárast og lítur ekki út fyrir að tímamótasamkomulag um útfösun jarðefnaeldsneytis muni nást. Að vísu kemur þetta ekki á óvart þar sem forseti ráðstefnunnar er einnig formaður ríkisolíufélags Sameinuðu arabísku furstadæmanna, en samt sem áður er þetta staðfesting á því að þótt heimurinn hafi skrifað undir Parísarsamkomulagið er ekki samstaða um mikilvægasta skrefið til þess að ná því og því er 1,5°C markmiðið í mikilli hættu. COP28-ráðstefnan biður um lægsta samnefnara sem gildir um ríki sem búa ekki yfir þeim náttúruauðlindum sem Ísland býr yfir og því eigum við ekki að láta þessa niðurstöðu stöðva okkur í því að ýta undir metnað til að sýna fram á að útfösun jarðefnaeldsneytis er möguleg til þess að önnur ríki geti horft til okkar sem fyrirmyndar. Biðla ég nú til þingsins að falla ekki í meðvirkni út af metnaðarleysi lægsta samnefnara í loftslagsmálum og gefa frekar í og fylgja eftir þeim áætlunum sem voru í stjórnarsáttmálanum um að fara í orkuskipti. Undanfarið hefur ríkisstjórnin ítrekað talað um mikilvægi þess að virkja í þágu orkuskipta. Sannarlega jákvætt markmið en aldrei er skýrt hvernig á að komast þangað. Á meðan við höfum ekki raunhæfa áætlun um orkuþörf til framtíðar heldur bara óskalista hagsmunaafla þá er ekkert sem tryggir að ný orka fari í græn verkefni. Það er því ekki hægt að tryggja að ný græn orka fari í orkuskipti, sem skapar vantraust til orkuskipta. Mikilvægt er að allir geti treyst því að orkan fari ekki í mengandi framleiðslu. Horfur framtíðarkynslóða eru í húfi og við getum ekki kynnt okkur endalaust sem fyrirmynd á alþjóðaloftslagsráðstefnum ef við stöndum enn með allt niður um okkur í bakherberginu eins og virðist vera núna.

Virðulegi forseti. Það er skammgóður vermir að pissa í skó sinn, segir íslenska orðtakið, orðtak sem er dálítið einkennandi fyrir íslensk stjórnmál. Skammtímalausnir eiga frekar upp á pallborðið en að þora og leyfa sér að hugsa lengra en út næstu mánuði. En stundum neyðumst við til að gera það eins og þegar við erum föst í þessu verðbólgu- og hávaxtaástandi með íslensku krónuna. Þá þarf auðvitað tímabundinn stuðning til fjölskyldna í landinu. Við í Viðreisn höfum stundum fengið skammir og skens fyrir að vera of föst í langtímahugsun en nokkur dæmi dagsins, mjög bitur dæmi dagsins, sýna hvað það er dýrkeypt fyrir íslenska þjóð og samkeppnishæfni hennar að stjórnmálafólk er fast í skammtímalausnum og skítareddingum, oftar en ekki til að verja völd og stóla. Við höfum nú í sex ár búið við ríkisstjórn kyrrstöðu, það sjáum við öll. Við sjáum kyrrstöðuna í orkumálum, alvarlegur orkuskortur blasir við, grænu markmiðin okkar verða fjarlægari en áður og umræða um nauðsyn neyðarlaga er lýsandi fyrir ástand sem er algerlega á ábyrgð ríkisstjórnar, rándýr skiptimynt á milli Sjálfstæðisflokks og Vinstri grænna sem mun koma alvarlega niður á heimilum landsins og framtíðarkynslóðum okkar. Ég get líka nefnt menntamálin, það risastóra samfélagslega verkefni. Á þriggja ára fresti erum við hissa og dálítið vonsvikin yfir niðurstöðu PISA en svo fellur allt í gleymskunnar dá. Við verðum að setja fókus á menntamálin á hinu pólitíska sviði og hugsa lengra fram í tímann, þora að gera það og gera það saman. Við sjáum síðan gjaldmiðilsmálin okkar, efnahagsmálin. Þar er ekkert nema plástrar í öllum regnbogans litum, sumir orðnir verulega fúnir og gamlir og aðrir nokkuð nýir. Við vitum að með óbreyttu ástandi þá getum við bara boðið upp á skammtímalausnir sem verða á endanum dýrkeyptar fyrir heimili landsins og litlu og meðalstóru fyrirtækin okkar. Við erum með örhagkerfi sem mun aldrei búa við annað en svona skítareddingar og þannig er það bara.  
             Virðulegur forseti. Við þurfum auðvitað starfhæfa ríkisstjórn sem getur hugsað til lengri tíma 

Virðulegur forseti. Minn besti stuðningsaðili hér í þingsal er kominn í lag. Það hefur verið frekar illa niðurdregið undanfarna daga og svo mikið að það hefur eiginlega verið fast þannig. Sumir hafa haldið því fram að það henti þeim vel að hafa það svona niðurlútt en ég og fleiri erum sko langt því frá sammála því. Það sýna miklar og ítrekaðar tilraunir án árangurs til að lyfta því upp undanfarið. Afleiðingarnar hafa verið þær að þetta hefur einnig gert mig mjög niðurlútan, í orðsins fyllstu merkingu. Það er þannig að ég hef átt í stökustu vandræðum með að lesa ræður mínar því að ég hef ekki notið stuðnings þess og því orðið að halda á þeim sjálfur. Frá árinu 2017 og til dagsins í dag hef ég notið óskoraðs stuðnings þess í 104 klukkustundir, sem eru rúmlega fjórir dagar, við flutning á 2.022 ræðum - nei, afsakið, 2.023 ræðum núna, alveg satt, sem sýnir mikilvægi þess að púltið sé ekki svo niðurdregið að það sé ekki hægt að breyta því. Því fagna ég því innilega að þessi langbesti stuðningsaðili minn hér í þingsal sé kominn í lag og kominn í fulla reisn, mér til stuðnings sem aldrei fyrr. Þá einnig til stuðnings við hækju mína, sem það hefur einnig stutt dyggilega með fáeinum undantekningum sem skrifast frekar á klaufaskap minn. Ég er sannfærður um að það voru mjög þung og slæm fjárlög sem urðu þess valdandi að það var svo óskaplega niðurdregið að það hreinlega festist þannig í nokkra daga. Ekki var það ræða mín um fjárlög þann 6. desember síðastliðinn sem orsakaði bilun í ræðupúltinu því þá var það þegar nýbilað og ég fór í ræðu mína þá með þeim afleiðingum að ég var meira og minna niðurlútur við flutning hennar. Ég tel að orsökin fyrir því að púltið festist svona illa niðurdregið sé íþyngjandi og slæm fjárlög ríkisstjórnarinnar, þá sérstaklega að hún vilji ekki samþykkja að 2.000 verst settu eldri borgararnir fái 66.000 kr. jólabónus eins og öryrkjar fá. Ég fæ nú stuðning frá ræðupúlti þingsins, sem betur fer, og ég vildi óska þess að verst setti hópur almannatrygginga fengi einnig 66.000 kr. stuðning núna í fjárlögum 2024 frá ríkisstjórninni eins og öryrkjar.

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa yfir áhyggjum mínum á stöðu grunnrannsókna hér á landi, sér í lagi stöðu byggingarrannsókna um þessar mundir. Við lokun Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands, sem síðar var breytt í Tæknisetur, fór fram stór flétta þar sem verulega var vegið að grunnrannsóknum; myglurannsóknum, umhverfismælingum og eitt það sem olli mér mestum áhyggjum var lokun Rannsóknastofu byggingariðnaðarins. Nú þegar við erum búin að koma auga á það að rakaskemmdir og mygla geta valdið alvarlegum og í sumum tilfellum óafturkræfum heilsuskaða þá erum við farin af stað í það erfiða verkefni að gera við heimili í einkaeigu, opinberar eignir ríkisins og sveitarfélaga á borð við skóla, leikskóla, spítalahúsnæði, félagslegt húsnæði o.s.frv. En það er ekki aðeins frestun á viðhaldi sem olli þessu ástandi heldur líka í sumum tilvikum hvernig byggingar voru byggðar, úr hvaða efnum, hvernig þær voru settar saman og hvernig frágangurinn var. Við eigum Rannsóknastofu byggingariðnaðarins líklega að einhverju leyti að þakka að húsnæði hefur ekki skemmst meira í jarðhræringum sem við höfum verið að upplifa. Við nutum góðs af áralöngum byggingarrannsóknum, m.a. rannsóknum á gæði steypu og burðarþoli, vandaðri byggingarreglugerð og alþjóðlegum byggingastöðlum sem hafa verið lagaðir að íslenskum aðstæðum. Nú er sú hætta yfirvofandi að þessi þekking glatist. Íslensk stjórnvöld ætla að hætta að aðlaga evrópska þolhönnunarstaðla að íslenskum aðstæðum, m.a. verður horfið frá ákvæðum sem eiga að tryggja jarðskjálftaheldni húsa. Því verða engar séríslenskar kröfur til þolhönnunar mannvirkja á Íslandi. Á Íslandi er hið heilaga gral fyrir marga að eignast öruggt heimili. Munu heimili morgundagsins standast jarðskjálfta og vera laus við stórfellda galla? Er ríkisstjórnin að gera nóg til þess að tryggja það?

Forseti. Fólk hefur kannski orðið vart við að ég kvarta oft og kveina yfir fjárlögum ríkisstjórnarinnar og sitt sýnist kannski hverjum um forgangsröðun sem ég er ekkert rosalega sammála. En ekkert kvart er svo slæmt að ekki fylgi hrós líka, þ.e. án þess að fólk geti hrósað fyrir eitthvað þá verður allt kvart og kvein eiginlega frekar verðlaust og mig langaði aðeins til að hrósa núna meiri hlutanum sem er að vinna í þinglokunum, sem eru dálítið skrýtin þessa dagana, skrýtin þinglok. Við höfum gert athugasemdir við nokkur atriði í málum sem við erum að afgreiða hérna við þinglok, m.a. í vopnalögum sem er núna verið að fresta fram á morgundaginn og ég vil sérstaklega hrósa fyrir það. Venjulega hefur það verið þannig að þegar það er kannski ágreiningur um eitthvert mál eða atriði í einhverju máli þá er bara keyrt á umræðuna á meðan það er verið að reyna að komast að því hvort það sé hægt að gera hlutina einhvern veginn öðruvísi. En í þessu tilviki er málinu einfaldlega seinkað þangað til á morgun og unnið að breytingunum á meðan. Mig langar bara til að hrósa fyrir í rauninni þessa smávægilegu breytingu en málefnalegu breytingu í nálgun á því hvernig við leysum úr ágreiningsefnum. Meira svona. Það þarf stundum ekki mikið til, en þetta er tvímælalaust til bóta. Takk fyrir.

Virðulegur forseti. Umræðan um orkumál, og þá sér í lagi orkuskort, verður háværari dag frá degi. Nú fer hver að verða síðastur að snúast á sveif með virkjunarsinnum - eða hvað? Það er blásið upp að hér á landi ríki orkuskortur og engu líkara ef ekkert verður að gert á komandi misserum munum við sitja eftir með gaslukt í moldarkofa. Þessi áfergja í meiri orku er mér ekki að skapi. Í mínum huga er forgangsröðun orku og bætt nýting hennar mikilvægustu hlekkirnir í þróun orkumála á komandi misserum. Í nýlegri skýrslu dönsku ráðgjafastofunnar Implement, sem unnin var fyrir Landsvirkjun, umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneyti og Orkustofnun, kemur fram að hér á landi séu rík tækifæri til bættrar orkunýtingar. Um er að ræða 1.500 GWst á ári, eða um 8% af núverandi raforkunotkun þjóðarinnar. Af þeim er hægt að spara næstum fjórðung með núverandi tækni og án óheyrilegs kostnaðar. Það þykja mér tíðindi og sannarlega til mikils að vinna. Í þessu samhengi er líka rétt að minnast á mikilvægi orkuafhendingar til heimila og smærri fyrirtækja. Heimilin nota aðeins lítinn hluta af þeirri orku sem framleidd er í dag eða um 5% á meðan stóriðjan notar ríflega 85%. Sú orka sem við framleiðum hér á landi er því mestmegnis notuð til þess eins að bræða ál. Það er mín skoðun að rétt sé að löggjafinn bregðist við því og nauðsynlegt er að tryggja raforku til heimila og smærri fyrirtækja sem ekki hefur verið kveðið á um frá því í lögunum 2003. Virðulegi forseti. Eftir því sem fjölgar í hópi þeirra sem taka óspart upp orðræðu virkjunarsinna um aukna orkuöflun sem burðarstykki hagvaxtar komandi ára, finn ég mig knúna til að minna á mikilvægi þess að það verður endalaus eftirspurn eftir grænni orku og liggur í augum uppi að ekki er hægt að verða við öllum þeim beiðnum með tilheyrandi raski á náttúrunni. Baráttan gegn loftslagsvánni snýst um fleira en orkuöflun. Hún snýst líka um breytta forgangsröðun, að verja líffræðilega fjölbreytni og standa vörð um náttúruvernd og viðkvæm svæði. Við flóknum spurningum eru nefnilega flókin svör en ekki einföld.

Herra forseti. Tölum aðeins áfram um orkumálin. Ég held að það fari ekki fram hjá neinum að það hefur ríkt ákveðin kyrrstaða í orkumálum síðustu tíu ár. Við eigum góð lög um rammaáætlun. Í þeim er gert ráð fyrir að rammaáætlun komi til Alþingis á fjögurra ára fresti og að mörkuð sé stefna um það hvað eigi að vernda og hvar eigi að virkja. En hvað hefur gerst á vakt Vinstri grænna, Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins? Jú, það liðu sjö ár án þess að flokkarnir sem stjórna landinu kæmu sér saman um nýjan rammaáætlun. Afleiðingin af þessu afstöðuleysi löggjafans er kyrrstaða þegar kemur að undirbúningi og framkvæmdum. Við megum ekki við þeirri kyrrstöðu þegar leyfisveitinga- og skipulagsferlið er ekki skilvirkara en svo að það getur tekið meira en tíu, tólf ár að koma nýrri virkjun í gagnið. Ofan á þetta bætist svo það að ríkisstjórninni hefur mistekist gersamlega að skapa sátt um það hvernig tekjurnar af orkuframleiðslu og tekjurnar af orkumannvirkjum eigi að skiptast. Við sjáum þetta t.d. með Búrfellslund sem Samfylkingin studdi. Þar hefur framkvæmdum verið frestað vegna þess að sveitarstjórninni á svæðinu finnst laga- og skattumgjörðin ósanngjörn. Og hún hefur rétt fyrir sér. Auðvitað ættu tekjurnar af orkumannvirkjum að skila sér í miklu ríkara mæli til nærsamfélagsins. Við þurfum að rjúfa kyrrstöðuna sem hefur ríkt í orkumálum. Við þurfum að tryggja að sú orkuöflun sem ráðist er í renni til orkuskipta og til grænnar uppbyggingar. Við þurfum að ná eðlilegu jafnvægi milli náttúruverndar og orkunýtingar. Þetta er það sem leikreglur rammaáætlunar snúast um og við stjórnmálamenn þurfum að rísa undir þeirri ábyrgð.

Herra forseti. Traust og örugg greiðslumiðlun er ein undirstaða virkni hagkerfisins og efnahagslegrar velsældar, segir í frumvarpsdrögum í samráðsgátt stjórnvalda um rekstraröryggi í greiðslumiðlun. Á undanförnum árum hefur áhætta vegna greiðslukerfa á Íslandi aukist. Aukin ógn á heimsvísu sem snýr að netöryggismálum, stríðsástand í Evrópu og aukin sundrung á alþjóðavísu hefur aukið enn á þörf fyrir bættan viðnámsþrótt greiðslukerfa og um þetta er einnig fjallað í frumvarpsdrögunum. Núverandi fyrirkomulag hér á landi hefur ógnað þjóðaröryggi líkt og Már Guðmundsson, þá seðlabankastjóri, benti á árið 2019 með bréfi til þjóðaröryggisráðs. Þjóðaröryggisráð hefur ítrekað fjallað um málið og bent á að tryggja þurfi fullnægjandi, innlenda, óháða smágreiðslulausn þar sem greiðslur og uppgjör fari fram á innviðum undir innlendri stjórn og sé ekki háð fjarskiptum til og frá landinu. En málið varðar ekki einungis þjóðaröryggi heldur einnig hag almennings. Hvers vegna er notkun greiðslukorta og greiðslumiðlunar hér á landi margfalt dýrari fyrir okkur Íslendinga en íbúa annarra norrænna ríkja? Það er að mestu vegna þess að greiðslulausnir okkar eru allar háðar erlendum aðilum og þó að kostnaður vegna íslensku krónunnar og færri íbúa leiki einnig eitthvert hlutverk vegur hitt þyngra. Þetta þýðir að íslenskir neytendur eru ekki bara að greiða til íslenskra banka heldur borga þeir einnig til kortafyrirtækja í útlöndum. Hagnaður bankanna af þessu fyrirkomulagi hleypur á milljörðum en það er okkur neytendum mjög kostnaðarsamt því allir milliliðir vilja sitt á öllum stöðum og við neytendur borgum og getum ekki annað. Á þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar var gert ráð fyrir að frumvarp um þetta kæmi fram á Alþingi í október en það er ekki enn komið fram. Hvað tefur framgöngu þessa hagsmunamáls almennings og þjóðaröryggis?

Virðulegi forseti. Það er ábyrgðarhluti kjörinna fulltrúa að halda sig í raunheimum og við staðreyndir. Samfylkingin hefur ekki látið staðreyndir eða gögn flækjast fyrir sér í þeirri vegferð að sannfæra íslensku þjóðina um það að íslenska heilbrigðiskerfið standi á brauðfótum, sé fjársvelt og þjónustan fari versnandi þrátt fyrir að staðreyndir og alþjóðlegur samanburður bendi til hins gagnstæða. Í tíð ríkisstjórnarinnar hafa framlög til heilbrigðismála vaxið um 32% á föstu verðlagi - 32%. Það gerir um 80 milljarða viðbót í kerfi sem vissulega þurfti á auknu fjármagni að halda. Í frumvarpi til fjárlaga er gert ráð fyrir 1 milljarði í varanlegt viðbótarfjármagn til heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni og stefnan er að tryggja að þær stofnanir geti sinnt mikilvægri grunnþjónustu í sínu umdæmi og létt álagi af Landspítala og Sjúkrahúsinu á Akureyri. Sú viðbót kemur í kjölfarið á því að grunnrekstur allra heilsugæslustöðva var styrktur um 2 milljarða ásamt því að gerð var varanleg viðbótarfjárveiting upp á 450 milljónir til heilbrigðisstofnana til endurheimtar og endurreisnar. Þetta eru allt staðreyndir sem endurspegla áherslur ríkisstjórnarinnar um að standa vörð um heilbrigðiskerfið. Við erum á réttri leið og við höfum bætt verulega í en við vitum það líka að Róm var ekki byggð á einum degi. Vissulega má alltaf gera betur og alltaf viljum við meira fjármagn inn í velferðarkerfið okkar og því er afar ánægjulegt að heyra að Samfylkingin ætli ekki að láta á sér standa þar. En að halda því fram að kerfið sé fjársvelt og þjónustan fari sífellt versnandi á ekki við rök að styðjast. Fólkið sem vinnur dag og nótt í heilbrigðiskerfinu okkar á betra skilið.  
            

Herra forseti. Það er búin að vera mikil umræða síðustu daga um orkumálin og nú eru rétt fjögur ár síðan aðventustormurinn svokallaði gekk yfir Norður- og Austurland þannig að flutningskerfi raforku tjónaðist verulega og sem aldrei fyrr. Við höfum aldrei séð slíkt ástand eins og skapaðist þá daga á Norður- og Austurlandi í raforkumálum. Fyrir rúmum mánuði mælti ég fyrir þingsályktunartillögu til að flýta uppbyggingu flutningskerfis raforku, þ.e. að tengja saman Norðurland og Suðurland. Í dag er búið að laga kerfin á milli Akureyrar og Fljótsdalsstöðvar og nú þarf að tengja frá Akureyri yfir í Hvalfjörð. Þar er um fjórar línur að ræða og það þarf að flýta því ferli. Verið hafa töluverðar umræður um að setja lög á virkjanir og það hefur verið í umræðunni núna undanfarna daga. Ég tel rétt að skoða, sem kom ekki fram í tillögunni á sínum tíma, hvort það þyrfti að setja lög á þessar línur í flutningskerfinu til að tryggja einmitt raforkuöryggi, afhendingaröryggi orku í landinu. Þessar línur eru Blöndulína 3, Holtavörðulína 1, Holtavörðulína 3 og og Suðurnesjalína 2, sem virðist nú vera ágætisgangur í núna og verður mögulega framkvæmd á næstunni. Það er eitt stærsta mál í raforkumálum þjóðarinnar að tengja saman norður- og suðursvæði landsins. Ef raforkukerfið, þetta græna kerfi, byggt á endurnýjanlegri orku, á að virka þá þarf að tengja allar aflstöðvar landsins saman. Ef við ætlum síðan að byggja á vindi og jarðvarmanum og vatnsaflinu þá þarf þetta að skapa eina heild og kjarninn í því kerfi er uppbygging á flutningskerfi raforku. Ég vil taka það fram í lokin að það tók enginn þátt í umræðunni þegar tillagan var flutt á sínum tíma.

Herra forseti. Í 8% verðbólgu og með stýrivexti upp á 9,25% er augljóst að hagur heimilanna versnar enn ef mótvægisaðgerðir eru ekki settar fram af hálfu stjórnvalda. Stjórnarmeirihlutinn felldi því miður tillögu Samfylkingarinnar um aukinn stuðning við heimilin í gegnum vaxta- og húsnæðisbótakerfið við 2. umræðu fjárlaga. En núna leggjum við til breytingartillögur um það allra minnsta sem gera ætti við þessar aðstæður; að vaxta-, húsnæðis- og barnabætur haldi verðgildi sínu á milli áranna 2023 og 2024 og að aðgerðir til að lækka leigu í almenna íbúðakerfinu verði settar fram þannig að ástandið versni ekki á milli ára líkt og stjórnarmeirihlutinn leggur til. Samfylkingin mun taka afstöðu til breytingartillagna sem hér eru til umræðu en við getum augljóslega ekki stutt frumvarpið óbreytt.

Virðulegi forseti. Við greiðum nú atkvæði um breytingar á ýmsum lögum vegna fjárlaga ársins 2024. Þarna er um að ræða fjölmargar breytingar og þau lög sem verið er að breyta teljast vera 21 en gætu orðið fleiri ef fram komnar breytingartillögur verða samþykktar. Stóra málið í þessu eru þó þær breytingar sem verið er að gera á svokölluðum krónutölusköttum. Sem betur fer er ekki farin sú leið sem farin var í fyrra heldur er verið að fara aðra og hófsamari leið. Viðreisn telur hins vegar ekki rétt að leggja bara til flatar hækkanir heldur hefði mátt velta fyrir sér öðrum markmiðum á bak við hverja hækkun fyrir sig. Þá teljum við einnig að horfa hefði átt til verðbólgumarkmiða Seðlabankans þegar þessar hækkanir voru ákveðnar en því miður er ekki hægt að sjá að með fjárlagafrumvarpinu náist sá stöðugleiki sem heimilunum er svo nauðsynlegur.

Hæstv. forseti. Við greiðum hér atkvæði um frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2024. Um leið og ég kem hér upp til þess að segja að við í Vinstrihreyfingunni – grænu framboði styðjum þetta frumvarp, þá langar mig að nefna það að mér finnst það mikilvægt að hér er verið að leggja til mjög hógværar og skynsamlegar breytingar þegar kemur að verðlagsuppfærslum. Það er nákvæmlega það sem íslenskt samfélag þarf á að halda núna. Mig langar líka að benda á að það eru stór tíðindi í breytingartillögum við þetta mál og ríma við það sem verið er að gera í fjárlagafrumvarpinu en hér er ríkið að gefa eftir 6 milljarða í tekjuskatti einstaklinga og færa þá yfir til sveitarfélaganna sem geta þar með veitt meiri fjármuni í málefni fatlaðs fólks eins og þau hafa verið að kalla eftir um margra ára skeið. Þess vegna er þetta mikilvægt.

Herra forseti. Þetta frumvarp sem hér liggur til grundvallar um ýmsar breytingar vegna forsenda fjárlaga 2024 er sett fram þar sem við höfum líka verið að ræða fjárlög fyrir 2024. Fjárlagafrumvarp fyrir 2024 er skynsamlegt og það er gott og það tekur á þeim hlutum sem skipta máli til ná hér stjórn á efnahagsmálum, þ.e. að við séum að stuðla að því að verðbólga geti lækkað og við fáum vaxtastig niður. Það er svigrúm hér til þess að hægt sé að gera skynsamlega kjarasamninga. Ef allt þetta helst í hendur þá verðum við á réttri leið. Þetta frumvarp miðar að því að stilla af ýmsar tekjuforsendur. Hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir kom inn á það sem skiptir gríðarlegu máli, að hér eru tillögur sem miða að því að ríki og sveitarfélög hafa náð samkomulagi um gríðarlega mikilvægan málaflokk, málefni fatlaðs fólks. Það er stórt atriði í þessu frumvarpi sem er fagnaðarefni að hafi náðst fram.

Frú forseti. Það er einfaldlega verið að taka þá ákvörðun í fjárlögunum og bandorminum sem við erum að tala um núna að stýrivaxtahækkanirnar falli með fullum þunga á lægstu tekjutíundirnar. Það er í rauninni ekkert flóknara en það. Það er einfaldlega ekki ákveðið að láta grunnkerfin í velferðarkerfinu okkar fylgja verðlagi, hvað þá launaþróun. Það er stóra fréttin í þessu öllu þegar allt kemur til alls. Og þegar er verið að tala um útsvarið til sveitarfélaganna vegna málaflokks fatlaðra þá er það af því að sveitarfélögin eru búin að vera í hallarekstri í þeim málaflokki undanfarin ár. Það er ekki til þess að þau geti eytt meiri pening í þeim málaflokki, það er til þess að þau geti yfirleitt rekið þann málaflokk sem Alþingi setti yfir á sveitarfélögin með allt of lágu kostnaðarmati. Kostnaðarmatið, 6 milljarðar, er ekki einu sinni nóg miðað við þau gögn sem við höfum fengið að sjá, þannig að þessi fjárlög eru svona hálfkveðin vísa að öllu leyti.

Herra forseti. Það er með ólíkindum að á sama tíma og fleiri og fleiri heimili eiga erfitt með að ná endum saman þá vilji stjórnarmeirihlutinn láta barnabætur til tekjulægsta fólksins á Íslandi rýrna að raunvirði milli ára. Það er líka með ólíkindum að ríkisstjórnin vilji skerða 5.000 heimili út úr vaxtabótakerfinu, þetta er mestmegnis tekjulágt fólk með þunga greiðslubyrði og þennan hóp á að skilja eftir. Stjórnarmeirihlutinn hefur hins vegar tækifæri núna í atkvæðagreiðslunni sem fram undan er til að leiðrétta þessi mistök og senda þannig skýr skilaboð inn á vinnumarkaðinn þegar krefjandi kjaraviðræður eru fram undan.

Virðulegi forseti. Samkvæmt frumvarpinu stendur til að hækka krónutöluskatta um 3,5% milli ára. Hvernig samræmist þessi hækkun, sem mun hafa bein áhrif á vísitöluna, markmiðum ríkisstjórnarinnar um að lækka verðbólguna, eitthvað sem ráðherrar hennar hafa ítrekað sagt vera mikilvægasta verkefnið hennar? Þessar skattahækkanir leggjast á alla óháð efnahag og bitna því hlutfallslega meira á þeim efnaminni. Auk þess má leiða að því líkur að krónutöluhækkanir geti haft ólík áhrif á karla og konur enda eru konur að meðaltali með lægri tekjur en karlar. Vert er að hafa í huga að krónutöluskattar hafa alls ekki alltaf fylgt verðlagi. Flestir hagsmunaaðilar, svo sem Heildarsamtök launafólks og vinnuveitenda og Öryrkjabandalag Íslands eru sammála um að hækkun krónutöluskatta um 7,7% síðustu áramót hafi aðeins aukið verðbólguþrýsting. Í aðdraganda komandi kjarasamninga þegar mikilvægt er að ríkið setji gott fordæmi leggur Flokkur fólksins til að krónutöluskattar taki ekki breytingum um næstu áramót. Flokkur fólksins mun ekki greiða atkvæði með neinum þensluhvetjandi sköttum eða gjöldum sem geta aukið við verðbólguna.

Virðulegi forseti. Í frumvarpi til fjárlaga árið 2024 er gert ráð fyrir að fé verði tekið úr Framkvæmdasjóði aldraðra til að standa straum af rekstri hjúkrunarrýma. Í frumvarpinu sem hér um ræðir er það útfært með því að leggja til framlengingu á ákvæði til bráðabirgða sem hefur áður verið framlengt tíu sinnum. Í lögum um málefni aldraðra segir um Framkvæmdasjóð aldraðra: „Sjóðnum er ætlað að stuðla að uppbyggingu og efla öldrunarþjónustu um allt land og skal fé úr honum varið til byggingar stofnana fyrir aldraða, þjónustumiðstöðva og dagdvala, að mæta kostnaði við nauðsynlegar breytingar á slíku húsnæði og til viðhalds húsnæðis dagdvalar-, dvalar- og hjúkrunarheimila, auk annarra verkefna sem stuðla að uppbyggingu öldrunarþjónustu.“ Það fer þvert gegn upphaflegum tilgangi framkvæmdasjóðsins að nýta fjármuni hans í rekstur hjúkrunarheimila en ekki í raunverulegar framkvæmdir, uppbyggingu hjúkrunarheimila, sem sannarlega er skortur á. Þess vegna leggjum við í Flokki fólksins til að umrædd heimild verði felld brott.

Forseti. Það þarf að byggja upp fleiri hjúkrunarheimili þannig að við styðjum ekki þá breytingartillögu að hækkunin falli brott á gjaldinu í Framkvæmdasjóð aldraðra, en styðjum hins vegar síðan næstu grein sem er um að rekstrarkostnaður hjúkrunarheimila verði ekki greiddur af Framkvæmdasjóði aldraðra.

Virðulegur forseti. Allt sem ég sagði áðan á við núna þannig að ég læt hér við sitja.

Forseti. Þetta er klassíska tillagan um að fella niður lög um sóknargjöld og tilheyrandi skattheimtu vegna þeirra. Það er ekkert flóknara en það. Fólk er vanalega ekkert sammála því, það er mjög áhugavert.  
            

Virðulegi forseti. Flokkur fólksins mótmælir hækkun útvarpsgjaldsins. Það á ekki að hækka nefskatta í blússandi verðbólgu. Ekki hægt að leggja meira á heimilin auk þess sem Flokkur fólksins mótmælir öllum þensluaukandi gjöldum þegar illa gengur að ná verðbólgu niður nema það sé til þess að styðja heimilin og þá verst settu með beinum hætti.

Herra forseti. Þessi breytingartillaga er um það að óskertar barnabætur haldi verðgildi sínu á milli áranna 2023 og 2024 og launaviðmið hækki einnig. Ef stjórnarmeirihlutinn myndi samþykkja þessa tillögu þá væru þau a.m.k. að segja: Við ætlum ekki að lækka stuðning til barnafjölskyldna á milli ára í þessu árferði sem við búum við núna. En þau ákveða að gera það, því miður. Kannski finnst þeim þessi breyting vera bara of lítil, þetta eru ekki nema 20.000 kr. í óskertar barnabætur fyrir venjulegt fólk og 30.000 fyrir einstæða foreldra. En ég hef fréttir að færa stjórnarmeirihlutanum: Fólkið sem er á lægstu laununum í landinu munar um 20.000–30.000 kr. á ári. Það eru góðir kuldaskór eða jafnvel ágætisúlpa á börnin yfir veturinn.

Forseti. Hér er um að ræða fjórar breytingar í þessum a- og b-lið. Til að byrja með er þetta lækkun á almennum tekjuskatti vegna þess að sóknargjöldum er slaufað. Það eru greidd atkvæði um það að hækka fjármagnstekjuskatt upp í 30% til að brúa bilið á milli hátekjuskattsins og fjármagnstekjuskattsins og gera það að útsvari. Það eru greidd atkvæði um það að hækka persónuafslátt fjármagnstekna úr 300.000 í 400.000 - til þess að hækkunin lendi í rauninni bara á hæstu tekjutíundinni. Og að lokum að ónotaður persónuafsláttur fjármagnstekna teljist sem venjulegur persónuafsláttur í lok árs, ef hann er ónotaður. Afgangurinn af greinunum hérna sem tengjast síðan hækkun fjármagnstekjuskatts, ef fólk ákveður að segja nei við þessu af einhverjum skrýtnum ástæðum, verður þá dreginn til baka.

Herra forseti. Vaxtabætur eru tekju- og eignatengdar bætur til þeirra sem greiða vaxtagjöld af lánum vegna eigin húsnæðis. Viðmiðunarfjárhæðir stóðu í stað í mörg ár eftir breytingar sem tóku gildi árið 2009. Það ár stóð vaxtabótakerfið undir 20% vaxta og verðbóta heimila. Í ár er hlutfallið um 3%. Vaxtabótakerfið hefur verið látið grotna niður í tíð stjórnarflokkanna en kostnaður vegna húsnæðislána hefur vaxið umtalsvert og mörg heimili í miklum fjárhagsvanda fyrir vikið. Tillaga í kjarapakka Samfylkingarinnar um að styðja 10.000 heimili til viðbótar í gegnum vaxtabótakerfið hefur þegar verið felld. Hér er lagt til að vaxtabætur lækki ekki að raunvirði á milli ára og þannig sé komið í veg fyrir að 5.000 heimili detti út úr kerfinu á árinu 2024. Það er það allra minnsta, forseti, sem hægt er að gera. En stjórnarmeirihlutinn vill að staða heimilanna versni á milli ára. Það er fréttin.

Virðulegi forseti. Við í Flokki fólksins leggjum til að eignaskerðingarmörk vaxtabóta verði hækkuð um 12% á milli ára sem er í raun samhljóða tillögu Samfylkingarinnar. Við munum því styðja hana og óvíst að okkar komi þá til atkvæða. Ég vildi óska að ekki væri þörf á vaxtabótum. Ég tel að áherslan ætti að felast í því að koma í veg fyrir að bankarnir fái að blóðmjólka heimilin og græða stórkostlega á því en ekki að ríkið komi með plástur í formi vaxtabóta og leggi út kostnað til að bæta heimilunum skaðann sem bankarnir hafa valdið. Bankarnir eiga að greiða fyrir skaðann sem þeir hafa valdið, ekki skattgreiðendur. Það er eitthvað mjög öfugsnúið við þetta allt. En það er þyngra en tárum taki að ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur skuli ekki sýna meiri skilning á stöðunni sem blasir við 5.000 fjölskyldum sem hafa það lágar tekjur og skulda svo mikið að þær hefðu átt rétt á vaxtabótum áður en vextir fóru að hækka en munu ekki fá þær þegar vextir hafa hækkað svo mikið að skuldabyrði þeirra hefur aukist um tugi eða hundruð þúsunda í hverjum mánuði vegna þess að verðmat á íbúðum þeirra hefur hækkað á pappír þó að ráðstöfunartekjur þeirra séu þær sömu og áður. Að svipta þetta fólk vaxtabótum heitir einfaldlega að ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur, um það hljótum við öll að vera sammála hvað sem okkur finnst um vaxtabætur að öðru leyti.  
            

Virðulegur forseti. Í hverjum kjarasamningum á fætur öðrum er lofað tilfærslum í millifærslukerfunum til að styðja við hópa sem jafnvel standa höllum fæti. En því miður er það þannig að síðan eru skerðingarmörkin látin leka, ekki bara í einu kerfinu heldur í hverju kerfinu á fætur öðru. Við sjáum þetta í persónuafslættinum, við sjáum þetta í húsnæðis- og vaxtabótum, við sjáum þetta í barnabótum og við sjáum þetta í ellilífeyris- eða örorkubótum. Þetta er alls staðar svona. Þannig að ríkisstjórnin sem lofar að bæta einhverjum eitthvað tekur það til baka með því að breyta skerðingarmörkum. Við í Viðreisn sættum okkur ekki við það, sérstaklega ekki á þessum tíma þegar fólk á í vanda. Það eru bara mikil vandamál sem blasa við fólki sem er að glíma við stórfelldar hækkanir afborgana og það ræður illa við þetta. Þegar er síðan verið að taka þetta í burtu þá segir Viðreisn nei.

Virðulegi forseti. Greinin sem við greiðum hér atkvæði um varðar þjónustu við fatlað fólk en þjónustan fluttist til sveitarfélaganna árið 2011. Í kjölfar samþykktar og fullgildingar samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks hérlendis hafa fylgt mikilvægar laga- og reglugerðarbreytingar sem hafa aukið og bætt þjónustu við fatlað fólk til muna og styrkt rétt þess til sjálfstæðs lífs. Ég fagna þessari jákvæðu þróun þó að verkefnin séu enn stór fram undan. Á síðustu árum hefur farið fram mikil og vönduð vinna við að greina ástæður þess mikla kostnaðarauka sem orðið hefur á þjónustu sveitarfélaga við fatlað fólk. Á grundvelli þeirrar greiningar hefur ríkisstjórnin ákveðið að mæta halla sveitarfélaganna vegna málaflokksins með tæplega 12 milljarða kr. auknum árlegum fjárveitingum þar sem tæpir 6 milljarðar komi inn á árinu 2023 og aðrir 6 komi inn á næsta ári. Ég fagna því sérstaklega að komin sé niðurstaða sem ég tel ásættanlega fyrir báða aðila þótt frekari vinna bíði okkar við úrlausn fleiri þátta. - Ég segi já.

Virðulegi forseti. Hér er ríkisstjórnin að leggja til skattahækkun, sem er bein afleiðing af efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar sjálfrar og bein afleiðing held ég bara af samsetningu þessarar ríkisstjórnar, kynnt sem verðbólguaðgerð. Skattahækkun sem á engu að síður ekki að taka gildi fyrr en árið 2025 og ég myndi leyfa mér að segja spegill, ákveðið skattablæti þessarar ríkisstjórnar. - Þingflokkur Viðreisnar segir nei.

Virðulegi forseti. Það er ekki langt síðan Ríkisendurskoðun setti fram mjög svarta skýrslu um fiskeldið. Þetta eru viðbrögð ríkisstjórnarflokkanna við þeirri svörtu skýrslu þegar fiskeldi þarf einmitt á auknu eftirliti að halda og auknu fjármagni til þess eftirlits. Höfum líka hugfast að sjávarútvegurinn í heild sinni með fiskeldinu er að borga minna í auðlindagjöld en það kostar að sjá um stjórnsýsluna og rannsóknir með þessum mikilvægu atvinnugreinum. Mér finnst það óboðlegt, þingflokki Viðreisnar finnst það óboðlegt. Höfum það líka í huga að oft á þessum tíma er verið að tala um jólagjafir þingsins. Mér finnst þetta vera merki um jólagjöf ríkisstjórnarflokkanna út í samfélagið og jólagjöfin fer í þessa atvinnugrein, að niðurgreiða hana í enn eitt skiptið. Við í Viðreisn greiðum atkvæði gegn þessari tillögu meiri hlutans og minnum á að það er kominn tími til þess að sjávarútvegurinn og fiskeldi greiði eðlilegt og sanngjarnt auðlindagjald til þjóðarinnar.  
            

Virðulegi forseti. Já, þetta virðist vera leikur sem er leikinn hérna endurtekið. Síðustu jól var ákveðið að fella á síðustu stundu niður fiskeldisgjaldið. Nú er það lækkað. Hér er ekki svigrúm til aðhalds, það er hins vegar svigrúm til aðhalds á lágtekjufólk með þunga greiðslubyrði á Íslandi. Við skulum halda því til haga hvar er verið að kroppa milljónir hér og þar. Ég vil samt líka vekja athygli hér inni á að allir þeir stjórnarmeðlimir sem eru að samþykkja þessa breytingu hérna í dag eru að samþykkja breytingu sem felur í sér að það sem rennur í fiskeldissjóð lækkar um 100 millj. kr. miðað við það sem áður stóð til. Þetta er peningur sem á að fara til sveitarfélaganna sem stunda þetta fiskeldi, sveitarfélaga sem hafa grátbeðið um fjármagn og ramma og regluverk til að styrkja uppbyggingu þessarar atvinnugreinar á landsvísu, 100 millj. kr. sem er verið að taka núna úr fiskeldissjóðnum. Það er líka gaman að segja frá því að það er aðhaldskrafa sem fellur í ár á fiskeldissjóð, þannig að ríkið er að greiða inn í sjóðinn og leggja aðhald á sjálft sig, sem bitnar auðvitað beint á þessum sveitarfélögum.  
            

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því að hér er verið að hækka gjald á fiskeldisfyrirtæki og eftir hækkunina verður það svoleiðis að gjaldið verður í takti við forsendur fjárlaga. Það skiptir máli. Það skiptir máli að við höldum áfram í stefnumótun hvað varðar fiskeldið. Það eru nú þegar inni í samráðsgátt fyrirhugaðar tillögur frá hæstv. matvælaráðherra og ég trúi því og treysti að við höldum áfram að byggja hina mikilvægu umgjörð sem þarf að vera í kringum fiskeldið. Þessi atkvæðagreiðsla í dag er partur af því.  
            

Herra forseti. Í þessari breytingartillögu, sem mér sýnist stjórnarmeirihlutinn fella, eru grunnfjárhæðir húsnæðisbóta látnar halda verðgildi sínu og launaviðmiðin hækka miðað við regluleg laun, eins og kallað er, sem er aðeins meira en launavísitalan. Leigjendur eru í slæmri stöðu. Það sýna allar greiningar. Það vitum við öll hérna inni. Þess vegna er það ótrúlegt að stjórnarmeirihlutinn skuli vilja að staða þeirra versni enn á milli áranna 2023 og 2024. Þetta er hneyksli, herra forseti.  
            

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um tillögu sem felur í sér hærri endurgreiðslu á virðisaukaskatti vegna uppbyggingar á íbúðum í almenna íbúðakerfinu. Þetta er samhljóða tillögu sem við vorum með í Samfylkingunni um að draga til baka breytingu sem átti sér stað í lögum í vor þar sem þessi ívilnun var minnkuð. Ég vil vekja athygli þingheims á umsögn sem barst frá Bjargi til Þjóðhagsráðs fyrr í vetur þar sem var talað um að það sé 70% af kostnaði sem fellur til vegna almennrar uppbyggingar, sem hækkar út af þessu og þessari breytingu. Það var búið að reikna út að þessi breyting sem fór í gegnum stjórnarheimilið í vor hafi verið andvirði heillar íbúðar í 60 íbúða í byggingu. Þetta er hækkun sem leggst beint á leigutaka. Hér er verið að leita að leiðum til að lækka verðbólgu, lækka húsnæðiskostnað, lækka leiguverð. Hér væri hægt að vera með beinar aðgerðir inn á leigumarkað fyrir viðkvæmasta hópinn af fólki og hér er verið að fella þessa tillögu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir því að stimpilgjöld verði afnumin af húsnæði til eigin nota. Sjaldan hefur verið erfiðara en nú að komast inn á húsnæðismarkað og meðal þess sem gerir það erfiðara eru stimpilgjöld. Þau eru ekkert annað en skattur á þá lífsnauðsyn sem íbúðarhúsnæði er. Hér er því lagt til að stimpilgjöld af íbúðarhúsnæði sem aflað er til eigin nota verði afnumin. Það er til þess fallið að auka hreyfanleika á húsnæðismarkaði. Jafnframt myndi það lækka þröskuldinn fyrir ungt fólk sem er að reyna að komast inn á húsnæðismarkað og bæta samkeppnisstöðu þeirra sem eru að reyna að koma þaki yfir höfuðið gagnvart fjárfestum sem stunda fasteignakaup í öðrum tilgangi en til eigin nota, en þeir myndu ekki njóta niðurfellingar stimpilgjalda.

Herra forseti. Hreinar vaxtatekjur bankanna á fyrstu níu mánuðum ársins voru 113 milljarðar kr. Hér erum við að tala um að hækka bankaskattinn upp í 0,838%, það gefur okkur 30 milljarða í ríkissjóð. Við teljum í Flokki fólksins að bankarnir séu vel aflögufærir. Við teljum að það sé líka algerlega úr lausu lofti gripið að taka vald af löggjafanum til að koma í veg fyrir það að þessi bankaskattshækkun yrði send beint í andlitið á viðskiptavinum bankanna aftur. Okkur er í lófa lagið að tryggja það að við fáum þennan bankaskatt og nýtum hann í þágu þjóðarinnar allrar og þeirra sem verst eru staddir hér heldur en að láta þessa banka halda áfram að níðast á samfélaginu, safna auð með augun rauð á meðan hina brauðið vantar. Það er kominn tími til alvöruaðgerða, virðulegi forseti. - Ég segi já.

Virðulegi forseti. Árið 2019 var smánarlega lágur bankaskattur upp á 0,376% lækkaður í 0,145%, en ástæða lækkunarinnar var sögð vera að auðvelda bönkum að lækka vexti af útlánum samhliða vaxtalækkunum Seðlabanka Íslands og auka útlán þeirra. Auk þess var talið að lækkun á bankaskatti myndi leiða til ódýrari lána til heimila og fyrirtækja sem þó er ljóst að hefur ekki skilað sér í minni vaxtamun og er hann svipaður nú og hann var árið 2018. Bankarnir hafa undanfarin misseri skilað miklum hagnaði í skjóli fákeppni og hárra stýrivaxta. Það er kominn tími til að þeir skili samfélaginu til baka þótt ekki sé nema hluta af þeim gróða. Því er lagt til að bankaskatturinn verði hækkaður um 0,838% sem myndi auka tekjur ríkissjóðs um rúma 30 milljarða kr. á næsta ári og þann tekjuauka yrði hægt að nýta til að draga úr hörðustu áhrifum verðbólgunnar á fátækt fólk og jafnframt draga úr skuldasöfnun ríkissjóðs. - Ég segi já.

Virðulegi forseti. Bankaskatturinn er smánarlega lágur, 0,145%. Hér er eingöngu verið að leggja til að hann hækki í það sem hann var fyrir lækkun enda hefur lækkun hans alls ekki leitt til lægri vaxta eða minni þjónustugjalda eins og ráð var fyrir gert. Þvert á móti eru þjónustugjöld bankanna í hæstu hæðum svo að ekki sé minnst á stjarnfræðilega háa vexti þeirra þar sem fé heimila og fyrirtækja er flutt í þeirra hirslur með stórvirkum færiböndum, svo að ekki sé fastar að orði kveðið. Bankarnir hafa undanfarin misseri skilað miklum hagnaði í skjóli fákeppni og hárra stýrivaxta. Það er kominn tími til að þeir skili samfélaginu til baka þótt ekki sé nema hluta af þeim ágóða. Varðandi óttann um að þessum kostnaði verði velt yfir á neytendur vil ég meina að það hljóti þá að eiga við um alla skatta sem nokkurn tímann eru lagðir á án þess að nokkur hafi nokkurn tímann áhyggjur af því. Það eru til leiðir til að koma í veg fyrir að kostnaðinum verði velt yfir á neytendur eins og margir óttast og við, hið háa Alþingi, erum löggjafarvaldið og eigum ekki að láta stjórnast af ótta við fjármálakerfið. - Ég segi já.

Herra forseti. Tilurð þessa bankaskatts í fyrstu var einmitt sú að talin var ástæða til að reyna að ná í aukna fjármuni af því að við stóðum frammi fyrir mjög erfiðum efnahagslegum afleiðingum efnahagshrunsins. Þessi skattur var síðan lækkaður 2020 og skilaði, eins og áður hefur komið fram, engan veginn þeim markmiðum sem stefnt var að með lækkun hans. Hér er einungis verið að óska eftir því að færa hann á sama stað og hann var þegar hann var lækkaður 2020 og það gefur okkur í rauninni nokkra milljarða sem væri þá hægt að kaupa fyrir kannski nokkrar Audi-bifreiðar og lúxuskerrur og halda einhver snobbpartí í Hörpu ef það er forgangsröðun fjármuna þessarar auðvaldsríkisstjórnar sem við búum við í dag.

Virðulegur forseti. Í atkvæðagreiðslu þessari kemur fram mjög sérstakt viðhorf gagnvart bankakerfi landsmanna. Þeir græða eins og enginn sé morgundagurinn í verðbólgunni sem nú geisar. En síðan þegar við hugsum um heimilin þá skiptir voða litlu máli hvort það séu vaxtabætur. Og svo er það varðandi sveitarfélögin; fiskeldissjóður og fiskeldisgjaldið, þá skipta þau ekki máli. Við verðum að fara að taka bankakerfið af þeim stalli sem það er á og búið að vera frá því fyrir hrun og setja það eins og almennt fyrirtæki í landinu. Það er ekki guð almáttugur á nokkurn einasta hátt sem er að stjórna þessu bankakerfi. Það er alveg kominn tími til að þeir greiði sanngjarnt gjald í sameiginlegan sjóð landsmanna og nú á þessum tímum, eins og í ár, er hagnaður bankanna 80–100 milljarðar kr., þá munar engu að setja gjald á sem er 0,37% í bankaskatt, það skiptir þá ekki nokkru einasta máli.

Þetta er ekki nógu metnaðarfullt hjá ykkur.

Virðulegur forseti. Úkraínska þjóðin stendur í stöðugum átökum vegna innrásar Rússa fyrir tæpu ári síðan. Innrásin er sú stærsta sem nokkurt evrópsk ríki hefur orðið fyrir síðan í seinni heimsstyrjöld. Við Íslendingar trúum því að landamæri ríkja hafi þýðingu, að eitt ríki geti ekki eignað sér hluta annars lands á grundvelli vopnavalds, geti ekki mætt með skriðdreka og stórskotalið og haft heimsskipulag okkar, öryggi og gildi að engu. Tapi Úkraínubúar stríðinu þýðir það breytta heimsmynd fyrir okkur öll. Það skiptir máli fyrir herlaust smáríki að alþjóðalög séu virt og þess vegna ber okkur að styðja við Úkraínu. Úkraína felldi niður tolla af innflutningi til landsins og óskaði eftir því að Evrópulönd gerðu það sama á vörum frá Úkraínu. Við brugðumst við tímabundið en framlengdum síðan ekki heimildina. Núna gefst þingmönnum tækifæri til að leiðrétta þau mistök og endurnýja niðurfellingu tolla af vörum sem eru upprunnar í Úkraínu til að styðja við atvinnulíf landsins sem stendur vörð um öryggi okkar allra.

Virðulegur forseti. Ég undirstrika það sem hv. þm. Guðbrandur Einarsson sagði áðan, að fyrir herlaust eyríki eins og okkur Íslendinga þá skiptir auðvitað öllu að alþjóðalög séu virt. Ef Úkraína tapar stríðinu þá munum við öll tapa, ekki síst lýðræðisríki, eyríki eins og Ísland. Þá verðum við að hlusta hvert þeirra ákall er og þeirra ákall í þessu stríði er að reyna að fá að bjarga sér sjálf með því m.a. að geta flutt út sínar vörur án þess að það séu tollar og tollmúrar reistir. Við í Viðreisn erum að leggja til að þessi framlenging verði til loka ársins 2024 til að sýna ótvíræðan stuðning við Úkraínu í verki. Það þýðir ekki fyrir ráðherra að koma hér trekk í trekk og segja að við styðjum við Úkraínu þegar við erum einmitt að fá ítrekað tækifæri til að gera það sem þau eru sjálf að kalla eftir. En það eru hins vegar íslenskir hagsmunir sem segja nei. Mér finnst það miður því að það eru risahagsmunir undir og þeir hagsmunir sem eru helstir undir eru lýðræði, frelsi og mannréttindi í allri álfunni.  
            

Virðulegur forseti. Það hryggir mig mikið að sjá öll þessi rauðu ljós hér uppi. Hér er fólk ekki að greiða atkvæði samkvæmt sannfæringu sinni því að ég veit að þið eruð hér inni sannfærð um að við þurfum að standa með frændum okkar í Úkraínu. Þetta er leið til þess að sýna þeim í verki að við stöndum með þeim. En því miður virðist þetta ætla að falla nákvæmlega eftir flokkspólitík þegar maður hefði vonað að hér stæði fólk með sannfæringunni.

Herra forseti. Það er búið að fara hér ágætlega yfir stóru myndina þegar kemur að þessari breytingartillögu. Við sjáum það núna að forseti Úkraínu fer um heiminn til að reyna að tryggja áframhaldandi stuðning við þær varnir sem landið þarf að viðhafa í stríðinu gegn Rússum. Það gengur eiginlega ekki alveg nógu vel. Hér er hins vegar tækifæri fyrir okkur til þess að styðja við með beinum hætti atvinnulíf og almenning í Úkraínu án þess að miklu, miklu smærri íslenskir hagsmunir flækist í veginum. Ég sagði það hér fyrir ári síðan þegar við vorum að tala um kjúklingabringurnar frá Úkraínu að þingið væri smátt þegar það treysti sér ekki í þannig stuðning. Ég ætla að endurtaka það: Þessi atkvæðagreiðsla segir okkur allt um það að stjórnarmeirihlutinn er smár í hugsun og ekki samkvæmur sjálfum sér þegar kemur að því að styðja við Úkraínu.  
            

Forseti. Hér eru einfaldar breytingar til að aðstoða skattrannsóknarstjóra við að berjast við tilhæfulausa reikninga, mál sem gæti sparað allt að 10 milljörðum á ári þegar allt kemur til alls.

Herra forseti. Hér er Samkeppniseftirlitinu gert kleift að hafa hærri samrunagjöld vegna þess mikla fjölda samrunamála sem hefur komið til Samkeppniseftirlitsins. Tæknilega séð gæti atvinnulífið ákveðið að senda inn fullt af samrunamálum til Samkeppniseftirlitsins og í rauninni drekkt því í kostnaði, í raun bara svona opinn krani á ríkissjóð þegar allt kemur til alls. Þannig að Samkeppniseftirlitið gæti í rauninni ekki gert neitt annað, það hefði ekki fjármagn fyrir neitt annað. Það er því mjög eðlilegt að þegar koma inn svona stórir samrunar, og allir aðrir í rauninni, að það þá sé greitt sanngjarnt gjald fyrir það samkvæmt þeim kostnaði sem Samkeppniseftirlitið verður tvímælalaust fyrir vegna þeirra mála.

Forseti. Hér áðan greiddum við atkvæði um niðurfellingu sóknargjalda og hér er einmitt verið að fella lögin einfaldlega úr gildi sem uppfærslan áðan átti að vera samkvæmt lögum. Þannig að þegar fólk greiðir atkvæði um þetta og fellir burt laun þá þarf ekki að uppfæra krónutöluna eins og var gert áðan. En það er ekki mikil stemning fyrir því sem er aftur mjög áhugavert.

Hæstv. forseti. Hér erum við að gera margt, m.a. að bregðast við ákalli ungra bænda um stuðning og ýmislegt fleira eins og hefð er í frumvarpi til fjáraukalaga. En mig langar að nota tækifærið við þessa atkvæðagreiðslu og draga fram, þó að það sé ekki breytingartillaga við frumvarpið heldur inni í fjáraukalagafrumvarpinu sjálfu, að þar er tillaga um eingreiðslu til öryrkja upp á rúmar 66.000 kr. sem eru til viðbótar við hefðbundna orlofs- og desemberuppbót. Þannig að þó svo að það sé ekki mál sem við erum að fara að greiða atkvæði um hérna sem breytingartillögu þá er það eitt af því sem er inni í þessu máli og það skiptir mjög miklu máli.

Herra forseti. Það er til mikils að vinna að lækka verðbólgu og vexti og við í Samfylkingunni höfum vakið athygli á grunnorsökum þess og hvaða þætti ríkið gæti mögulega komið að. Þar erum við annars vegar að tala um kjarasamninga og húsnæðismarkaðinn og svo líka um það sem er mögulega að bresta á, þ.e. gjaldskrárhækkanir sveitarfélaga. Ég ætla að vekja athygli á því að hér í fjárlögum og í bandormi er búið að fella allar tillögur sem snúa að kjarasamningum eða húsnæðismarkaðnum. Það hefði getað gefist tækifæri hérna í fjáraukanum til að bæta við framlag til sveitarfélaganna í tengslum við málaflokk fatlaðs fólks og gefa þeim þannig svigrúm til að vinna upp þann gríðarlega halla sem hefur orðið og er í rauninni að setja þau í mjög óþægilega stöðu hvað varðar gjaldskrárhækkanir. Með þessu er algerlega verið að vísa ábyrgðinni á ástandinu frá ríkissjóði þrátt fyrir að aðalútgjaldavöxturinn núna á milli ára sé vegna vaxtakostnaðar, verðlags og launa. Ríkisstjórnin og hæstv. fjármálaráðherra virðast í rauninni, eins og hæstv. ráðherra hefur sjálf sagt, halda að það sé nóg að við trúum því bara að verðbólgan lækki, að það þurfi engar sértækar aðgerðir.

Virðulegi forseti. Við erum hérna að fjalla um fjáraukalögin. Það er margt gott að finna í þessum tillögum en ég kem hingað sérstaklega upp til að fagna stuðningi upp á 2,1 milljarð til bænda. Hér eru stjórnvöld með víðtækum hætti að taka undir mikilvægi innlendrar matvælaframleiðslu og skjóta stoðum undir matvælaöryggi hér á landi. Við í Framsókn stöldrum ekki við bara hér, við þurfum að halda áfram að vinna að því að styrkja það umhverfi sem snýr að bændum. Það er öllum til heilla, bæði bændum, neytendum hér á landi og matvælaörygginu og allt það sem hægt er að gera til að byggja undir þessar forsendur er til hagsældar fyrir alla þjóðina.

Forseti. Hér er um að ræða nokkurn veginn lokauppgjör ársins 2023. Það á eftir að klára að setja það í ríkisreikning þegar allt kemur til alls. Í upphafi árs eða í lok síðasta árs er í rauninni var lagt fram þetta fjárlagafrumvarp fyrir árið 2003 með því markmiði að það væri barátta gegn verðbólgunni. Þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram var spáð 4,9%, verðbólgu fyrir árið 2003. Þegar fjárlagafrumvarpið var samþykkt var spáð 5,6% verðbólgu. Núna er hún 8% og stefnir í 8,7% samkvæmt nefndaráliti. Það má með sanni segja að tilraun ríkisstjórnarinnar til að hafa hemil á verðbólgunni með þessum fjárlögum fyrir árið 2003 hafi ekki heppnast þrátt fyrir auknar stýrivaxtahækkanir, um 3% eða eitthvað svoleiðis á sama tíma. Þannig að við erum einfaldlega að horfa upp á glataða efnahagsstefnu, mistök í efnahagsstefnu. Þetta er ekkert flókið.

Herra forseti. Heildargjaldaheimildir varðandi fjáraukann fyrir 2023 eru 85 milljarðar. Það er rétt að vekja athygli á því að rúmur helmingur af því er vegna lífeyrisskuldbindinga, vegna launasamninga. Kjarasamningar fóru umfram það sem var reiknað með í fjárlögum síðasta árs. Síðan eru 26 milljarðar vegna vaxtagjalda. Þetta eru því yfir 70 milljarðar af 85 sem fara í þessa tvo liði. Stærstu einstöku aðgerðirnar eru í Grindavík í þremur málum sem voru rædd mikið í haust, 5,7 milljarðar, og síðan stuðningur til bænda upp á 2,1 milljarð. Við þekkjum öll ástæðurnar fyrir því að við erum að styðja bændur á þessum erfiðu tímum eins og við höfum kynnst núna. Það er ekki bara vaxtastigið, það er fyrst og fremst líka og vert að minnast á þær gríðarlegu aðfangahækkanir sem urðu við innrás Rússa í Úkraínu og höfðu líka þróast mánuðina á undan í gegnum áburðinn, kjarnfóður og önnur aðföng bænda. Þannig að ég vil greiða atkvæði með þessu máli og finnst mikilvægt að þessi stuðningur komi fram á öllum þeim sviðum sem ég hef minnst á hér.

Virðulegur forseti. Í frumvarpinu er lagt til að fjárheimildir ríkissjóðs verði auknar um 83,5 milljarð kr., eða 6,3% frá þegar samþykktum fjárheimildum. Vaxtagjöld ríkisins reyndust 26 milljörðum hærri en áætlað var. Heildartekjur urðu 116 milljörðum hærri en áætlað var. Heildarskuldir ríkissjóðs í árslok 2023 eru 1.706 milljarðar kr. en voru áætlaðar 1.560 milljarðar kr. Það er klárt mál að þessu frumvarpi þá þarf að bæta áætlanagerð fjárlaga. Í lögum um opinber fjármál segir, með leyfi forseta: „[R]áðherra er heimilt, ef þess gerist þörf, að leita aukinna fjárheimilda í frumvarpi til fjáraukalaga til að bregðast við tímabundnum, ófyrirséðum og óhjákvæmilegum útgjöldum innan fjárlagaársins, enda hafi ekki verið unnt að bregðast við þeim með öðrum úrræðum sem tilgreind eru í lögunum.“ Það er hérna óskað eftir 2,7 milljörðum kr. vegna Grindavíkur. 

Forseti minnir á að ræðutími er takmarkaður við eina mínútu þegar þm. taka til máls um atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Það er kannski tvennt sem kallar hæst á mann þegar maður er að skoða fjáraukann fyrir þetta ár. Það er annars vegar það að ríkisstjórnin er að kasta inn handklæðinu í baráttunni gegn verðbólgu, framlag hennar er ekkert þar. Á sama tíma leyfir hún sér að koma þannig fram við heimilin að sýna þeim engan stuðning í verki. Þau eru skilin ein eftir með afleiðingar þessarar efnahagsstefnu. Mig langar líka að tala aðeins um stóru myndina af efnahagsstefnunni því að við sjáum hér í þessu frumvarpi að það er verið að auka útgjöld um rúmlega 6%, langt umfram það að við séum að tala um einhver óvænt eða ófyrirséð útgjöld eingöngu. Við sjáum að það er verið að auka útgjöldin þetta mikið. Við sjáum að við erum að borga meira en 100 milljarða í vexti og ríkissjóður ætlar að halda áfram á sömu braut á næsta ári. Þar er verið að tala um vaxtakostnað upp á 117 milljónir. Þau eru áfram að boða miklar lántökur á nýju ári. Við hljótum öll að sjá að svona getur þetta ekki gengið lengur.

Herra forseti. Hv. þm. Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir fór ágætlega yfir þetta. Þegar við horfum yfir stóru myndina og stóra sviðið þegar fjárreiður ríkisins eru annars vegar, og getum þá talað um yfirstandandi ár og líka það sem er í fjárlögum fyrir næsta ár, þá er um að ræða alveg kolranga forgangsröðun. Ég held að það segi eiginlega stærstu söguna um það á hvaða stað ríkissjóður er varðandi lántökur eða skuldir ríkisins á þessu ári og því næsta, að vextir af þeim eru samanlagt rúmlega 200 milljarðar kr. Það segir allt um það á hvaða leið þessi ríkisstjórn er. Það er ekki verið að bregðast við með nægjanlegum hætti þannig að hér sé hægt að ná niður vaxtastigi með því að fara í aðgerðir með Seðlabankanum til að ná niður verðbólgunni. Svona hefur þetta verið og því miður er það þannig að það eru engin teikn á lofti um að þetta muni breytast.

Herra forseti. Flokkur fólksins kemur með þrjár breytingartillögur í fjárauka. Þær snúa allar að því að hjálpa fólkinu okkar sem stendur hér höllustum fæti. Í fyrsta lagi er það tillagan okkar til aðstoðar við sjúkrahúsið Vog og SÁÁ og fárveika fíkla, einstaklinga með fíknisjúkdóma sem eru að deyja á biðlistum. Þetta er í rauninni lífsbjargarúrræði. Þetta úrræði snýst um að bjarga mannslífum. Við erum hér að koma með tillögu líka til aðstoðar við hjálparsamtök sem eru að gefa fólki mat fyrir jólin og við erum líka að koma með jólabónus til handa eldra fólki sem býr við lökustu kjörin. Virðulegi forseti. Kostnaðurinn við þessar breytingartillögur Flokks fólksins nær tæplega því að vera tveggja daga vaxtagjaldakostnaður ríkissjóðs af erlendum lántökum, hvorki meira né minna, þannig að við skulum sjá hvernig þetta fer.

Herra forseti. Það eru nú í þessum fjárauka nokkrir liðir sem eru mjög mikilvægir en ég verð að byrja á því að segja að mér hefur fundist málflutningur sumra stjórnarandstöðuþingmanna svolítið sérstakur. Þar vil ég nefna t.d. hv. þm. Eyjólf Ármannsson frá Flokki fólksins sem sagði að hér væri í raun ekki verið að fara að lögum þar sem þetta væru ekki ófyrirséð útgjöld sem hér ættu við, það ætti að fara í varasjóðinn. Ég mótmæli þessu vegna þess að það er ekki hægt að segja annað en að t.d. bara það að bregðast við þeim náttúruhamförum sem áttu sér stað í Grindavík séu ófyrirséð útgjöld og það á svo sannarlega heima í fjáraukalögum. Einnig fannst mér sérstakt að heyra hér hv. þm. Sigmar Guðmundsson fara yfir þetta mál. Ég gat ekki séð annað en að hann hefði engar áhyggjur af landbúnaðinum og engar áhyggjur af náttúruhamförum í Grindavík þegar kæmi að fjáraukanum og ætti kannski ekkert heima þar. Þannig að ég vil segja það að lokum, hæstv. forseti, að hér eru mikilvægir þættir eins og t.d. landbúnaðurinn, hér er verið að bregðast sérstaklega við vanda landbúnaðarins og ég fagna því alveg sérstaklega.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni mikilvæg og nauðsynleg viðbót til að styrkja rekstur Landhelgisgæslunnar. Landhelgisgæslan gegnir margþættu, ómissandi öryggishlutverki fyrir Ísland, lykilhlutverki vegna sjúkraflugs, björgunarstarfs og eftirlits á hafsvæðinu í kringum landið. Því verðum við að standa þétt að baki Gæslunni svo að hún geti sem best sinnt verkefnum sínum. Þannig að ég fagna því sérstaklega að sjá þessa viðbót upp á 360 milljónir.

Virðulegi forseti. Mig langar líka að fagna þessari aukafjárveitingu til Landhelgisgæslunnar. Við höfum séð það á undanförnum vikum hversu mikilvægt það er að hafa öfluga viðbragðsaðila þegar móðir náttúra minnir okkur á það hversu lítil í rauninni við erum. Það er von mín að það sé ekki bara veittur aukapeningur nú fyrir þetta ár heldur að unnið sé í því að tryggja góðan rekstrargrundvöll Gæslunnar, þeirra þyrlna og þeirra flugvéla og skipa sem þau hafa því að þetta eru tæki sem mega ekki bregðast þegar neyðin bankar upp á.

Herra forseti. Hér er lagt til að uppsafnaður halli Gæslunnar verði farinn niður í 0 um áramót, um 360 milljónir. Í fjárlögum næsta árs er gert ráð fyrir 240 milljónum, að draga úr aðhaldi þar, þannig að það bætast 240 millj. kr. við inn í reksturinn. Síðan er gríðarlega mikilvægt að í fjármálaáætlun næsta árs sé hugað að framtíðarsýn og hvernig eigi að fjármagna starfsemi Gæslunnar. Við vitum öll sem hér erum hversu gríðarlega mikilvæg hún er á svo mörgum sviðum. En það þarf líka að koma fram í þessu samtali að það sé leitað allrar hagræðingar og gera reksturinn hagkvæman og mikilvægt að taka það líka fram. En málið er gott og það er mikilvægt að við höldum áfram að styðja við Gæsluna og það mikilvæga hlutverk sem hún hefur í okkar landi.

Herra forseti. Ég vildi koma hér upp sérstaklega til að lýsa ánægju minni með þessa tillögu hér. Þingflokkur Viðreisnar styður hana heils hugar og allur þingflokkurinn gerir það. Mig langaði til að nefna, af því að þetta er undir liðnum almanna- og réttaröryggi, að ég held að það þurfi að fara að horfa alveg sérstaklega á öryggisþáttinn í fjárlagagerðinni. Við erum að horfa upp á uppsafnaðan vanda varðandi löggæsluna í landinu, Landhelgisgæsluna og við erum, ég þreytist ekki á að nefna það, að horfa upp á alveg hreint ömurlega stöðu varðandi fangelsismálin í landinu og að það geti gerst að vilji dómstóla landsins um afplánun í fangelsi verði að engu vegna þess að fangelsin í landinu séu svo fjársvelt. Ég minni á það aftur að þetta hefur gerst í kynferðisbrotamálum, þeim málum sem þykja hvað alvarlegust í samfélaginu. Menn hafa ekki verið boðaðir til afplánunar vegna þess að fangelsin í landinu eru til þess of fjársvelt.  
            

Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt að sjá að það er verið að leggja fjármagn til þess að styðja við bændur sem í dag berjast í bökkum við það að halda rekstrinum gangandi. Það er von mín að þetta sé einungis fyrsta aðgerðin sem ríkisstjórnin leggur til til þess að styðja við bændur, sérstaklega unga bændur sem búa við mikinn vanda nú vegna hárra vaxta og verðbólgu.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp fyrir hönd Samfylkingarinnar til að gera grein fyrir atkvæði okkar. Við styðjum þessa tillögu. Við vorum sjálf með breytingartillögu inn í 2. umræðu fjárlaga sem sneri að því að leggja tvo 2 milljarða til viðbótar í eins konar vaxtabætur til bænda. Við féllum frá þeirri tillögu vegna þess að við fréttum af því að þetta væri að koma inn í fjárauka, þannig að við styðjum þetta heils hugar. Ég lít á þetta sem svo að þetta sé viðurkenning á vanda bænda en líka viðurkenning á ákveðnum vanda sem finnst of víða í samfélaginu sem eru áhrif vaxta á viðkvæma hópa.  
            

Herra forseti. Það er mikilvægt að hafa í huga það sem við erum að fást hér, 2,1 milljarður, er fyrst og fremst bráðaaðgerð. Það er verið að takast á við vandamál sem tengjast vaxtastiginu sem hefur hækkað mikið síðustu 15, 16 mánuði. En stóra málið í þessu eru þær aðfangahækkanir sem urðu í tengslum við stríðið og haustið 2021, fjórum til fimm mánuðum áður stríðið braust út. Gríðarlegar hækkanir í áburði, yfir 100%, kjarnfóður 30–40% og önnur aðföng hækkuðu gríðarlega mikið. Hér er því um bráðaaðgerð að ræða. En það sem við þurfum að hafa í huga eða hugsa um núna, er að fara koma með framtíðarsýnina, hvernig við viljum sjá þetta gerast. Það sem kemur í ljós núna með því kerfi sem er verið að byggja síðustu tíu ár er að það er ekki áfallaþolið. Það þolir ekki svona áföll eins og við höfum upplifað núna síðustu tvö ár á mörgum sviðum sem tengjast rekstri og búrekstri bænda í landinu. Úr þessu þurfum við að bæta.

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði við mikilvægt ákvæði í fjáraukalögum ársins 2023. Í ákvæðinu er að finna ákaflega mikilvægar aðgerðir til að koma til móts við unga bændur og þá bændur sem hafa fjárfest í framleiðsluaðstöðu á liðnum árum. Með þessu sýna stjórnvöld að þau standa með framtíð landbúnaðar á Íslandi. Þá er einnig að finna stuðning til þeirra bænda sem stunda sauðfjárrækt og reka sérhæfð bú í nautakjötsframleiðslu, auk þess sem fjárlaganefnd tók ákvörðun um að leggja einnig til að greiddar verði 500 milljónir til stuðnings mjólkurframleiðslu árið 2023. Alls nemur því stuðningurinn til bænda 2,1 milljarði.

Virðulegur forseti. Við í Viðreisn styðjum þetta eindregið. Það skiptir máli að það er verið að hlusta á mikið og þungt ákall frá bændum. Þeir hafa talað reyndar um allt að 12 milljarða en 5 milljarðar þar af eru vegna fjármagnskostnaðar sem er að íþyngja þeim eins og svo mörgum öðrum hópum í samfélaginu. Þetta er að mínu mati mjög mikilvægt skref til að koma til móts við bændur sem ég segi að við í Viðreisn styðjum. Hins vegar þurfum við að taka áfram samtal um það hvernig við höldum áfram að styðja við íslenskan landbúnað en sóknarfæri fyrir hann eru gríðarleg. Þá skiptir máli að við búum þannig í haginn að grundvöllurinn verði þannig að bændur geti gripið þau tækifæri sem nútíminn og framtíðin býður upp á. Við í Viðreisn segjum því: Við styðjum þetta eindregið en köllum eftir frekara samtali til að styðja og efla enn frekar íslenskan landbúnað.  
            

Virðulegi forseti. Hér er verið að leggja fram 2,7 milljarða til byggingar varnargarða í kringum Svartsengi og Grindavík. Mikilvægt verkefni og vonandi byrjunin á því að við Íslendingar horfum aðeins lengra en bara í þá ofanflóðagarða sem við höfum hugsað um hingað til varðandi það hvernig við getum byggt upp viðnámsþol þjóðarinnar, sérstaklega þegar kemur að náttúruvá. Því styð ég þetta að sjálfsögðu.

Virðulegi forseti. Hér erum við að greiða um 400 millj. kr. fjárframlag til SÁÁ. Um 100 einstaklingar sem haldnir eru fíknisjúkdómi deyja árlega, þar af eru tugir sem deyja á dauðabiðlistanum eftir því að komast í meðferð inni á sjúkrahúsinu Vogi. Í rauninni má segja að þetta sé lífsbjargarbreytingartillaga sem við erum að leggja hér fram. Við erum að reyna að viðurkenna vandann og gera það minnsta sem mögulegt er. Við erum að koma til móts við það sem SÁÁ segir að sé nauðsynlegt til þess að geta haldið úti rekstrinum sínum og bara á því formi sem sjúkrahúsið getur í rauninni uppfyllt af fullum krafti. Við munum því um leið í raun draga úr biðlistunum og hjálpa fólki til að komast í læknisþjónustu. Þegar þetta er svona ríflega það sem við erum að borga á einum degi í vexti af erlendum lántökum þá get ég bara ekki skilið hvernig við getum horft upp á það aðgerðalaust hvernig fólkið okkar deyr hérna unnvörpum úr dauðans alvörusjúkdómi án þess að gera neitt í því.

Herra forseti. Ég styð þessa tillögu heils hugar og geri það að sjálfsögðu með þeim rökum sem okkur öllum hér í þessum sal ættu við að vera algerlega ljós því að þau blasa við okkur í fjölmiðlum á nánast hverjum einasta degi. Hér undir er málaflokkur þar sem ríkir algjört neyðarástand. Þarna undir er fárveikt fólk. Þarna undir er fólk að deyja í tugatali á hverju einasta ári. Fjölskyldur eru að splundrast vegna veikinda. Það að reisa þennan málaflokk aðeins til meiri vegs og virðingar kostar í sjálfu sér ekki mikla fjármuni í stóra samhenginu. Mér finnst þetta sem við sjáum hér á atkvæðagreiðslutöflunni núna vera skýr vitnisburður um það að við erum ekki að forgangsraða rétt. Við erum ekki að koma til móts við fárveikt fólk sem á þann sjálfsagða rétt að geta leitað til heilbrigðiskerfisins eins og aðrir.  
            

Virðulegi forseti. Ég styð þessa breytingartillögu heils hugar. Mig langar kannski líka nefna að til framtíðar væri gott að sjá að aðgangur yrði tryggður að fjölbreyttari úrræðum, t.d. lágþröskulda áfallamiðaðri meðferð ásamt því góða starfi sem fer fram hjá SÁÁ.

Forseti. Sú breytingartillaga sem við greiðum hér atkvæði um gerir ráð fyrir að greiða hluta ellilífeyrisþega sams konar eingreiðslu og örorkulífeyrisþegum. Ég tel nauðsynlegt að benda á að eingreiðslan til örorkulífeyrisþega er til komin vegna þess að ekki hefur verið kláruð sú heildarendurskoðun sem boðuð hefur verið á almannatryggingakerfi örorkulífeyrisþega, en slík kerfisbreyting á almannatryggingakerfi ellilífeyrisþega var gerð þegar árið 2017 og bætti kjör þeirra til muna. Einnig kom til félagslegur viðbótarstuðningur árið 2021 fyrir þau sem ekki njóta fullra réttinda í kerfinu. Því hefur ekki þótt ástæða til að greiða ellilífeyrisþegum sömu eingreiðslu og öryrkjum. En ég minni á að ellilífeyrisþegar njóta desemberuppbótar líkt og önnur. - Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um að þeir verst settu, ellilífeyrisþegarnir, fái 66.381 kr. eins og öryrkjarnir. Skýring hæstv. ráðherra er sú að það hefði verið gerð breyting á sínum tíma. Sú breyting náði ekki til allra ellilífeyrisþega og allra síst þeirra verst settu og allra síst þeirra örorkuþega sem eru að verða ellilífeyrisþegar og er refsað illilega; alltaf tekið af þeim 28.000 kr. á mánuði bara fyrir það eitt að verða 67 ára og lenda inni í ellilífeyriskerfinu. En svo gleymist líka hinn stóri hópurinn sem þessi ríkisstjórn hefur sett algjörlega út í horn; þeir sem verða fyrir búsetuskerðingu. Fólk, örfáir einstaklingar, það er ekki nóg að þeir fá 10% minna í ellilífeyri en allir aðrir heldur fá þeir líka krónu á móti krónu skerðingu á hverjar einustu tekjur sem þeir fá fyrir utan það. Bara þessi breyting, 66.000 kr. skatta- og skerðingarlaust, myndi skila sér í vasann til þeirra.

Herra forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um jólabónus til handa langfátækustu eldri borgurunum sem búa á Íslandi í dag. Það er svolítið galið og eiginlega dapurt þegar hæstv. ráðherra kemur hér og talar um þetta eins og við séum að fara að biðja um jólabónus fyrir 60.000 eldri borgara. Það er langt frá því. Hér erum við einungis að tala um rúmlega 2.000 einstaklinga sem eru í slíkri fátæktargildru að það sér ekki úr augunum út. Við erum að tala um einstaklinga, að helmingurinn af þeim, rúmlega 1.000, voru öryrkjar og eru komnir yfir það að verða ellilífeyrisþegar og hafa þar af leiðandi lækkað enn frekar í framfærslu sinni frá Tryggingastofnun. Hinn helmingurinn er að mestu leyti eldri konur sem eiga engin réttindi í lífeyrissjóði. Við erum að tala um sárafátækt, eldra fólk sem er verið að mismuna hér hrapallega og eitt er víst að það skulu allir fá að vita það hvers lags hjartalag er í þessari ríkisstjórn. - Ég segi já.

Forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um að aðstoða hjálparsamtök í þeirri neyð sem ríkir núna í samfélaginu og aðstoða þau við það að gefa fólki að borða fyrir jólin. Af ofrausn á að leggja þeim níu hjálparsamtökum til 8 millj. kr. Gerið ykkur grein fyrir því, hv. þingmenn, að við erum að greiða ríflega 13 milljónir hvern einasta klukkutíma, 24 klukkustundir á sólarhring allan ársins hring, í vexti af erlendri lántöku? Allar þessar breytingartillögur sem eingöngu eru að koma til móts við það fátæka fólk og fólkið okkar sem á bágast í samfélaginu kosta á pari við tveggja daga greiðslu ríkisins af lántökum sínum í vexti, hugsið ykkur. Það er með hreinum ólíkindum ef hjartað okkar er svona, hreinlega bara úr stáli. Ég veit ekki eiginlega til hvers við sitjum hér ef það er ekki til þess að mismuna ekki þegnunum og reyna að taka utan um alla þá sem á þurfa að halda.

Hæstv. forseti. Álag á hjálparsamtök sem úthluta matargjöfum hefur aukist. Ástæða þess að ég greiði atkvæði gegn þessari tillögu er að ríkisstjórnin annars vegar og félags- og vinnumarkaðsráðuneytið hins vegar hafa þegar komið styrkjum til félagasamtaka sem úthluta matargjöfum nú fyrir hátíðarnar eða rúmlega 30 milljónum kr. Það er mat ráðuneytis míns að sú upphæð komi vel til móts við þær þarfir sem fyrir eru varðandi matargjafir hjálparsamtaka núna fyrir jólin. Það er því erfitt að átta sig á þessari upphæð sem hv. þingmaður gerir hér tillögu um, 150 milljónir. En allt að einu, það mikilvægasta er að ríkisstjórnin hefur þegar úthlutað fjármagni til matarúthlutana í ár og því er ekki þörf fyrir þá aukningu sem hv. þingmaður leggur hér til.