Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Nefnd sú, sem hv. deild skipaði í þessu máli, hefir reynt að athuga það sem vandlegast, og eru brtt. á þgskj. 138 árangurinn af starfi nefndarinnar. Það er alveg sjálfsagt, að frv. þetta nái fram að ganga. Það hefði átt að vera einn hluti siglingalaganna, en af sjerstökum ástæðum, sem jeg hirði ekki um að tilgreina hjer, var þessi kafli siglingalaganna ekki lagður fyrir þingið á sínum tíma. Það er sjerstaklega fyrsti kafli frv., sem nefndin hafði margt við að athuga; hann er óvenjulega óljóst orðaður, og sumstaðar jafnvel rangt mál á honum. Vjer leituðumst við að kippa þessu í lag. en vel má vera, að oss hafi yfirsjest um eitthvað, er leiðrjettingar hefði þurft, því jafnan er hætt við slíku, þegar margt þarf að leiðrjetta. Oss kom jafnvel til hugar, að rita alveg upp af nýju fyrsta kaflann. Þó varð ekki úr því, og hefði það þó ef til vill verið rjettast. Breytingarnar eru því nær allar orðabreytingar, eiginlega ekki nema ein efnisbreyting, það er 37. brtt., þar sem farið er fram á að í staðinn fyrir „4 mánuðir“ komi „2 mánuðir“. Vjer álítum, að frestur sá, sem í 31. gr. er ætlaður hinum vátrygða til að ákveða það, hvort hann vilji láta hið vátrygða skip af hendi eða ekki, þurfi ekki að vera lengri en þetta. Fjögra mánaða frest teljum vjer óþarflega langan, og geta stundum haft ýms óþægindi í för með sjer, því að þess er að gæta, að þessi frestur er reiknaður frá þeim tíma, er vátrygður vissi úrslit skoðunargjörðarinnar á skipinu, sem fyrir skemdunum varð, en eigi frá því er skemdirnar urðu, og virðist þessi frestur því nægilegur, hvar sem er á landinu. Það liggur í augum uppi, að það getur verið mjög óhagkvæmt fyrir málsaðilja, að t. d. skip liggi mjög lengi í lamasessi, svo að óákveðið sje um, hver annast eigi viðgjörð þess. Fyrsta brtt. „ábyrgðarsali“, í stað „vátryggjandi“ hefir nefndin borið fram bæði til þess að koma á samræmi í þessu milli þessara laga og siglingalaganna, og þó sérstaklega af því, að orðið vátryggjandi gæti valdið misskilningi, en ábyrgðarsali ekki. Þá höfum vjer í 4. gr. slept úr orðinu „rjett“ á undan orðinu, „vátryggingarverð“, og svo höfum vjer gjört annarstaðar í frv., þar sem eins stendur á ; oss fanst því ofaukið, með því að orðið „vátryggingarverð“ er skilgreint í 4. gr. og hefir altaf sömu merkingu í öllu frv. Það kann einhver að halda því fram, að orðið „rjett“ megi ekki missa sig, af því að þá kunni að verða blandað saman þessum tveim orðum frv. „vátryggingarverð“ og „vátryggingarfjárupphæð“, en öllu orðasambandinu er þannig háttað, að það getur varla komið fyrir að svo fari. Vátryggingarverð er sú upphæð, sem hæst má vátryggja hlutinn fyrir, en vátryggingarfjárupphæð táknar í frv. þann hluta sannvirðisins, sem vátrygður er í hvert skifti. Í 11. brtt. við 7. gr. er prentvilla; þar stendur „þá“ en á að vera „þó“; hefi jeg þegar bent skrifstofustjóra á þetta, og mun hann sjá um að það verði leiðrjett. Eins og jeg tók fram í upphafi, getur verið að fleira sje í frv., sem þarf að athuga og laga en nefndin hefir gjört. Það fer oftast svo, að þegar á að fara að leiðrjetta margt í löngu máli, þá sjest yfir eitthvað af því, sem þurft hefði leiðrjettingu. Jeg skal sjerstaklega geta þess, að nefndin hefir sett orðið „hlutur“ eða „hlutir“, í staðinn fyrir „hagsmunir“ alstaðar, þar sem henni fanst það geta átt við. Hún kunni þar betur við orðið „hlutur“, og hyggur, að eftir almennri málvenju geti það þar táknað hið sama sem í frv. á að vera táknað með orðinu „hagsmunir“. Þá lítur nefndin svo á, að betur ætti við að hafa orðið „kalli“ eða „kapítuli“ í fyrirsögnum frv. kaflanna, en eigi „hluti“. eins og er í frv. Það væri í samræmi við siglingalögin, sem hafa orðið „kapítuli“, en nefndin athugaði þetta of seint til þess að koma því í breytingartillögurnar, en þetta verður lagað við 3. umræðu málsins. Skal jeg svo ekki fara fleiri orðum um málið að sinni, en vona að hv. deild taki vel breytingum nefndarinnar.

Framsögumaður (Guðm. Björnsson) : Það er hvorttveggja, að bifreiðar eru nýjung hjer á landi, enda er frumvarp þetta sannkallað nýmæli. Nefndinni var því ljóst, að háttv. þm. mundi erfitt að glöggva sig á svo ókunnu máli, og ljet því einkis ófreistað til þess að búa málið svo úr garði, að það yrði mönnum ljósara en áður. Þess vegna ljet hún það vera sitt fyrsta verk, að kynna sjer bifreiðalög annara þjóða, og komst hún að raun um, að viðlíka ákvæði og í stj.frv., ganga um öll lönd og eru gildandi lög. Það eru að skapast sameiginleg alþjóðalög um þetta nýja, merkilega samgöngufæri. Enda er það fullskiljanlegt, því að oft fara menn í bifreiðum land úr landi, og er þá þægilegt að mega aka vagni eftir einum lögum, hvar sem maður er staddar. Norðurálfuþjóðirnar virðast þegar hafa komið sjer saman um, án skrafs og ráðagerðar, að hafa ein lög um þetta efni. Nefndin kynti sjer sjerstaklega lög Dana og Norðmanna um bifreiðar. Þær tvær þjóðir byggja ólík lönd, önnur býr í hálendi, hin á láglendi, en þó eru bifreiðarlög beggja nálega samhljóða. Stjórnarfrv. mun aðallega tekið úr norskum lögum. Um bifreiðar hefir verið þrefað og þráttað, síðan þær komu til sögunnar. En þau almennu ákvæði, sem nú hafa fest rætur í lögum flestra Evrópuþjóða, eru ávöxtur reynslunnar. Þau eru jafngild í einu landi sem öðru. Hitt varð oss nefndarmönnum íhugunarefni, hvort eigi mundi þörf á einhverri viðbót við þau, vegna einstakra landshátta hjer. Oss var kunnugt, að sumir litu hornauga til bifreiðanna, og að fram höfðu komið kvartanir um þær, svo að vjer töldum oss skylt að rannsaka málið til róta. Nefndarálitið sýnir, á hvern hátt vjer höfum gjört það. Tvær eru kærurnar, sem aðallegu eru hafðar á bifreiðarnar. - Önnur er sú, að þær fæli hesta, svo að slys geti hlotist af, meiðsl á mönnum, en skemdir á flutningi. Hin er sú, að þær spilli vegum. Báðar sakagiftirnar væru þungar, ef sannar væru. Nefndin vonast nú til, að háttv. Ed. muni sjá af ferðaskýrslu hennar, að kærurnar eru ekki á rökum bygðar. Almenningur hefir ýkt og öfgað um bifreiðahættuna. Daginn sem vjer, nefndarmenn, fórum austur um fjall, var fádæma troðningur á veginum, á þriðja hundrað vagna og þaðan af fleiri hestar. En hvernig fór? Á allri leiðinni vildi til eitt „slys“: að hestur sleit sig aftan úr, og var það þó að kenna klaufaskap þess, er teymdi lestina. Oss virðist því auðsætt, að manna og muna háskinn af bifreiðunum sje ekki nema ímyndun ein og hjegómi. Og sama er að segja um hina sakargiftina, að bifreiðarnar spilli vegum. Um það efni nægir væntanlega að vísa til nefndarálitsins. Það eru ekki þessi ljettu og hjóllipru akfæri, sem vegunum stendur háski af. Það eru kerrurnar, þungar og luralegar, sem mest vegapjöll vinna. Nefndin hefir því orðið á eitt mál sátt um það, að hjer á landi sje engin þörf á strangari ákvæðum um bifreiðar en í öðrum löndum. Stjórnarfrv. miðast við viðlíka bifreiðar, sem nú tíðkast hjer, og reisir enda skorður við því, að mjög þungar bifreiðar verði notaðar hjer. En jeg vil endurtaka það, sem segir í nefndarálitinu, að það eru ekki bifreiðarnar, sem hjer eru mestir vágestir á vegum. Sjálfum vegunum er ábótavant, og umferðinni um þá þarf að koma í miklu betra horf en nú. Hún er nú í ófæru ólagi, sem þarf að leiðrjettast. En það mun ekki tjá að fara frekar út í þá sálma að þessu sinni. Nefndin leggur því til, að stjórnarfrv. verði samþykt með örfáum breytingum. 1. brtt. við 2. gr. er lítilsháttar og þarf engra orða við. 2. brtt. er við 3. gr. Jeg get hugsað að mönnum sje ekki fullljóst, hvað meint sje með seinni lið þeirrar brtt. öllum bifreiðum eru tveir hemlar, og á annar að geta stöðvað vagninn ef hann fer áfram, en hinn ef hann fer aftur á bak. En vegir hjer eru svo brattir, að varhugavert er að hafa að eins tvo hemla. Varahemill er nauðsynlegur, og þess vegna er brtt. gjörð. Enda hafa bifreiðarnar hjer þenna útbúnað; í „Ford“-bifreiðunum eru t. d. tveir stighemlar og handhemill að auki. - Við 4. gr. er brtt. í tveimur liðum. Hin fyrri ákveður, hvar merki skuli setja á vagn, - að það skuli setjast aftan á hann, eins og tíðkast í öðrum löndum og bifreiðafjelögin hjer hafa gjört. Seinni liðurinn er lítilsverður, og svo auðskilinn, að ekki þarf að eyða orðum að. - Næst er brtt. við 5. gr. Nefndin hefir komið fram með hana vegna þess, að það er sannreynt í öðrum löndum, að slys hljótast lang oftast af þeim bifreiðum, sem eru eign einstakra manna. Enda er það auðskiljanlegt, því að ökumenn bifreiðafjelaganna hafa tvöfalt aðhald : landslögin og hagsmuni fjelagsins. Bifreiðafjelögin hjer hafa sett ökumönnum sínum mjög strangar reglur. Og sjálfsagt væri meiri ástæða til að heimta hærri aldur og ítarlegri tryggingu af ökumönnum einstakra manna en af ökumönnum einstakra fjelaga. 5. brtt. er við 7. gr. Fyrri liður hennar er orðabreyting, sem öllum mun vera ljóst að sje til bóta. Seinni liðurinn tekur fram, að vegfarendur hafi einnig nokkrar skyldur við bifreiðarnar. Nefndinni þótti nauðsynlegt, að skjóta þessari viðbót inn í frv., því að óregla og ókurteisi þeirra, sem um veginn fara, er oft dæmafá. Jeg þekki það sjálfur af eigin raun, að menn gjöra hjer oft farartálma á vegum af kerskni og strákskap, og gjalda svo oft ónota svör við hæverskum tilmælum, ef um það er vandað. - Þá hefir nefndin viljað breyta 11. gr. nokkuð. Stjórnarfrv. vill leyfa, að ökumaður á tvíhjóla bifreiðum og þríhjóla, sem að eins eru ætlaðar einum manni, sje ekki eldri en 15 ára. En slíkar bifreiðar munu vera mest notaður í bæjum, og þar er hættan mest á slysum. Nefndin vill því fella þetta ákvæði burt. - Brtt. við 13. gr. fer í þá átt, að ljetta nokkuð ábyrgðarhlut ökumannsins. Ef hann hefir sýnt alla þá aðgæslu og varkárni, sem honum ber, virðist hann eiga að vera sýkn saka, þótt slys vilji til. Að svo mæltu vil jeg láta í ljós þá von nefndarinnar, að háttv. deild greiði á sem bestan hátt fyrir þessu frumvarpi. Bifreiðar virðast geta komið að ágætum notum hjer á landi. Þær tíðkast nú þegar talsvert, og er það ólýgnasti votturinn um, að þær muni eiga framtíð hjer. Það mundi því vera ilt verk, að reyna að tefja fyrir þessari merkilegu nýjung. Nefndinni er kunnugt um, að bifreiðaeigendur hjer hafa í hyggju að fá vátryggingu á bifreiðum sínum, ef þess verður kostur. Þess vegna er mikilsvert fyrir þá, að hjerlend bifreiðalög sjeu góð og sanngjörn, því að vátryggingin nær ekki eingöngu til skemda á bifreiðum, heldur einnig til skaðabóta fyrir slys. Jeg vona, að nú hafi jeg reift málið svo, að það sje öllum ljóst, þó það sje nýtt og áður óþekt hjer á landi.



Jeg leyfi mjer að stinga upp á 3 manna nefnd í málinu að lokinni umr.



Jeg sting upp á að skipuð sje 3 manna nefnd í málið að lokinni umræðu.



Þetta frv. er eigi langt - ekki nema ein grein, og þessi eina grein er að eins 8. gr. tolllaganna, tekin upp með ekki miklum breytingum. En jeg vil vekja athygli á því, að þótt frv. sje stutt, er það mjög mikilvægt mál, sem þar er um að ræða. Það er vikið að því í nefndarálitinu, að mestu tekjur landssjóðs eru tolltekjur. Til þess að sannfærast um það, þarf eigi annað en að fletta upp í fjárlögunum og líta á tekjudálkana. Það liggur því í augum uppi,hversu hættulegt það er, ef mikill undandráttur á sjer stað í þessum efnum og ef alvarlegar tilraunir eru gjörðar til að komast hjá að greiða tolla. Sem betur fer, mun til skamms tíma, að minsta kosti, ekki hafa kveðið mikið að slíkum tilraunum hjá oss. Kaupmannastjett vor mun yfirleitt vera mjög heiðarleg. En þess má geta, að freistingin til tollsvika var áður minni, er tollarnir voru bæði færri og lægri. Á seinni árum eru tollarnir orðnir bæði hærri og fleiri. Einkum fjölguðu þeir og hækkuðu þegar vörutollslögin gengu í gildi. Það stendur víst í sambandi við þetta, að sá orðrómur hefir lagst á, bæði hjer í Reykjavík og annarsstaðar, að tilraunir sjeu gjörðar til að draga toll undan. En það er samt ekki uppvíst, að verulegt tjón hafi orðið að þessu. Nefndin hefir leitað sjer upplýsinga um þetta. Hún spurðist fyrir um 3 seinustu árin, 1911, 1912 og 1913. öllu landinu hafa komið fyrir 6 slík mál, en hjer í Reykjavík ekkert. 1914 er ekkert mál enn komið til úrskurðar, en fleiri mál um þetta efni hafa verið tekin til rannsóknar, en oss er eigi heimilt að birta hjer neitt um það efni. Þessar skýrslur virðast því sýna, ef eitthvað má marka þær, að hjer sje ekki mikið um tilraunir til tollsvika. Nefndin hyggur þó, að þessar skýrslur sanni ekki mikið um tilraunir til undandráttar, því að það vantar alla sönnun fyrir, að eftirlit hafi verið nægilegt. Nefndin varð því sannfærð um, að nokkur brögð myndu vera að tilraunum til undandráttar, og að nauðsyn bæri til að skerpa refsiákvæði laganna um þetta efni. Nefndin var samhuga um, að vel ætti við að taka í eina heild öll þau ákvæði, er gilda um þetta efni. Nefndin var svo heppin, að hún var skipuð tveimur lögfróðum mönnum. Nefndin áleit, að þetta gæti ekki að eins orðið leiðbeining, heldur aðhald sumum dómurum að taka ekki of mjúkum höndum á tolllagabrotum. Nefndin kannast fúslega við, að hún hafi, ef til vill, farið of skamt í að herða á slíkum refsingum. Það er þjóðinni í heild sinni hinn mesti skaði, ef mikil brögð verða að tollundandrætti. Það er því nauðsynlegt að taka nú þegar í taumana. Lagaákvæðn duga ekki neitt, nema þeim sje fylgt fram stranglega og án manngreinarálits. Þetta voru athugasemdir almenns efnis En nú vil jeg snúa mjer að greininni sjálfri og einstökum atriðum hennar, og þeirri viðbót, sem hún hefir inni að halda. við núgildandi lög. Í fyrsta lagi er lágmark sektanna sett 50 kr. Nú vantar lágmarkið. Ef fast lágmark er sett, varnar það því, að menn verði dæmdir í oflágar sektir, t. d. 10–20 kr. Þetta lágmark, 50 kr., er sett af því að við fengum vitneskju um, að margir dómarar dæma ekki í lægri sektir. Þá tókum við í greinina það ákvæði, að þeim, er uppvísir verða að tollsvikum, verði refsað eftir 155 gr. hegningarlagaanna. Jeg skal lesa upp þessa grein með leyfi forseta; hún hljóðar svo : „Hver sem lýsir einhverju yfir og býðst til að vinna eið að því, eða gjörir það upp á æru sína og trú, og það er í þeim tilfellum, þar sem slíkt er boðið eða leyft í lögum, skal sæta fangelsi, ef það reynist rangt, sem hann hefir lýst yfir, eða sektum, ef málsbætur eru, nema einhver önnur hegning sje viðlögð í sjerstaklegum lagaákvörðunum“. Þetta er engin ný viðbót, en með því að taka þetta ákvæði í lögin, eru dómarar mintir á að beita þessu ákvæði laganna. Og hver maður, sem kynnir sjer lögin, getur þá sjeð, að ef hann svíkur toll, þrátt fyrir drengskaparvottorð, þá er hann sekur orðinn við ákvæði hegningarlaganna. Nú koma fjöldamargir póstbögglar til landsins, og þá er heimtað af viðtakendum drengskaparvottorð um að tollskyldar vörur sjeu ekki í þeim. Þetta ákvæði er öllum þeim, er slík vottorð gefa, áminning um að fara þar gætilega. Þá er það ný viðbót, að sá sem uppvís verður að broti í þriðja sinn, missir verslunarleyfi um 5 ár. Hjer er gjörð breyting á frv., eins og það var upprunalega. Þar stóð, að það skyldi varða kaupmenn missi verslunarleyfis. En það eru fleiri en kaupmenn, sem verslunarleyfi hafa. Margir hafa keypt verslunarleyfi, til þess að geta pantað vörur fyrir sjálfa sig frá útlöndum. Er til þess ætlast, að þessir menn missi verslunarleyfi ekki síður en kaupmenn, - annars yrði um misrjetti að ræða, - missi það við 3. brot. Er það samkvæmt ákvæðum í lögum um verslun og veitingar áfengra drykkja, en mildara þó; þar missist leyfi við ítrekað brot.

Karl Einarsson : Jeg ætla að taka það fram út af tillögu nefndarinnar um að vísa til 155. gr. hegningarlaganna, að vjer höfum tekið þessa tilvísun upp í frv. af því að eigi er hægt að dæma eftir greininni nú fyrir tollsvik, enda þótt skilyrðin að öðru leyti væru fyrir hendi, sökum þess að í enda hennar stendur: „nema einhver önnur hegning sje viðlögð í sjerstaklegum lagaákvörðunum“. Þetta útilokar algjörlega að þessari gr. hegningarlaganna verði beitt í tollsvikamáli, og er það því nýmæli, sem hjer er um að ræða. Jeg tek þetta fram til athugunar fyrir hv. deild, því jeg tók ekki eftir að þetta kæmi skýrt fram í framsögunni.



Jeg leyfi mjer að þakka háttv. þm. Seyðf. fyrir þær leiðbeiningar, sem hann hefir gefið nefndinni, þótt jeg að vísu sje honum ekki samdóma um sumar af athugasemdum hans. Hann mintist fyrst á það, að í 1. gr. er komist svo að orði, að skip eða farmur týnist af „háska“, og sagði hann, að þetta orðalag gæti ekki staðist. Jeg skal játa, að þetta er óheppilegt orðalag, en það má ekki sleppa orðinu „háska“ nema eitthvað annað sje sett í staðinn. Meiningin er sú, að skipið týnist ekki af háskanum sjálfum, heldur af þeirri orsök, sem háskanum veldur, t. d. ef skip er tekið af sjóræningjum, verður erfitt að skilja háskann sjálfann frá orsökinni; en t. d. mætti segja í þeim háska. Þetta mun nefndin taka til yfirvegunar til 3. umr. málsins. Þá þótti honum þessi setning: „Vátryggjandi getur endurtrygt þá áhættu, sem hann tekst á hendur“ ekki geta staðist. Jeg skal einnig játa, að þetta er ekki heppilegt orðalag, en meiningin er sú, að vátryggjandi getur endurtrygt sig fyrir þeirri áhættu, sem hann tókst á hendur. Þegar þessum athugasemdum sleppir, get jeg ekki verið háttv. þingm. samdóma um aðfinslur hans við frumv. Að setja lögmæta hluti í staðinn fyrir hagmæta hagsmuni í 1. gr. getur ekki staðist, að jeg ekki tali um í 37. gr. En þar sem nefndin hefir lagt til, að því verði breytt í 6. gr., þar á breytingin vel við. Þá er sú tillaga nefndarinnar að „ábyrgðarsali“ komi í staðinn fyrir vátryggjandi. Sú breyting var gjörð vegna samræmis við siglingalögin, enda líður varla á löngu áður en þessi lög verða feld inn í siglingalögin, og er þá mjög óheppilegt, að sama hugtak sje táknað með ýmsum orðum í sömu lögum. Enn fremur vil jeg benda á, að vátryggjandi getur bæði haft merkinguna: sá, sem vátryggir eitthvað fyrir sjálfan sig, og sá, sem vátryggir eitthvað hjá öðrum. Þar á móti er óþarfi að breyta orðunum vátryggingartaki og vátrygður, og álít jeg þau betri en „ábyrgðartaki“ og „ábyrgður“. Þá sagði sami háttv. þingm. að orðið „hagsmunir“ hefði mismunandi þýðingu í lögunum og að brtt. nefndarinnar um að „hlutir“ eða „fjármunir“ skuli í sumum gr. koma í staðinn fyrir „hagsmunir“, mundi valda ruglingi. En þetta er ekki rjett athugað. Oss kann að hafa yfirsjest á einum eða tveim stöðum, það er alt og sumt. Og „hlutir“ getur táknað hvað sem vera skal, líka t. d. verslunararð, þótt væntanlegur sje. Eins og jeg tók fram, þá var jeg hræddastur við orðið „vátryggingarverð“, en jeg held þó, að það verði ekki misskilið, þar sem það er svo greinilega skilgreint í 4. gr. frv. Þá kvartaði sami háttv. þingm. yfir því, að nefndin hefði sumstaðar sett „þegar“ í staðinn fyrir „þá er“. Okkur fanst að það færi betur á því að segja „þegar um er að ræða“ heldur en „þá er um er að ræða“. Jeg held að sú athugasemd hins háttv. þingmanns muni falla um sjálfa sig. Þótt þetta hafi ekki alstaðar verið leiðrjett, þá er það þó til bóta, og má einnig laga hina staði frumv. enn þá. Sama er að segja um málleysuna í 30. og 31. gr.: þótt hún sje víðar, þá sannar það væntanlega ekki, að breytingin sje ekki til bóta, það sem hún nær. Nefndin mun athuga þetta til 3. umr., en að öðru leyti verð jeg að álíta að frumv. eigi að ganga fram og innihaldi mikla rjettarbót.

Karl Finnbogason Hv. nefnd segist hafa athugað þetta frv. nákvæmlega, enda hefir hún gjört 41 brtt. við það. En svo er hún ánægð og leggur til að alt draslið. verði samþykt. Jeg hefi athugað frv. og brtt. nefndarinnar ónákvæmlega. En jeg er ekki ánægður með það, og legg til að það verði ekki samþykt eins og það er. Frv. er óvanalega illa úr garði gert. Og þó brtt. nefndarinnar sjeu flestar til bóta, þá eru sumar þeirra til engra bóta, og margt, sem þarf að breyta, annað en það, sem þær lúta að. Jeg vil t. d. benda á 1. gr. frv. Þar er gjört ráð fyrir, að „skip eða farmur geti týnst eða rýrnað“af „háska“. Jeg hefi jafnan haldið, að háskinn sjálfur gæti hvorki týnt dauðum hlut nje rýrt hann, heldur orsök háskans. Vil jeg spyrja hv. nefnd að því, hvort hún álíti ekki að svo sje. Enn fremur hvort hún álíti ekki að t. d. stormur og sjór, sem grandað geti skipi, sje annað en háskinn, sem stafar af stormi og sjó. Ekki endar grein þessi betur en hún byrjar. Þetta er endirinn, ef eg má lesa hann með leyfi forseta : „Vátryggjandi getur endurtrygt þá áhættu, sem hann tókst á hendur“. Gott er það að vísu, að geta endurtrygt hvað sem er. En ólíklegt þykir mjer, að margir vilji endurtryggja sjer áhættu, því mjer skilst, að hún muni vera því meiri sem hún er trygðari - eða oftar endurtrygð, og það hjelt jeg að fæstir kærðu sig um. Sumar breytingar nefndarinnar valda ósamræmi í máli frv. T. d. leggur hún til, að í staðinn fyrir orðið „vátryggjandi“ komi orðið „ábyrgðarsali“. Ábyrgðarsali er að vísu miklu betra orð, en sökum þess að lögin eiga að heita lög um sjóvátrygging, sá sem vátrygt er fyrir, „vátrygður“, og sá, sem tekur vátrygging, vátryggingartaki, virðist mjer meira samræmi í málinu, að orðið vátryggjandi fylgi hinum. Annars þætti mjer viðfeldnara, að breyta öllum orðunum í samræmi við „ábyrgðarsali“ og taka upp orðin „sjóábyrgð“, „ábyrgður“ og „ábyrgðartaki“. Þá valda brtt. nefndarinnar því, að orðið hagsmunir hefir ýmsa merkingu í lögunum, ef þær verða samþyktar. Í 1. gr. virðist mjer hagsmunir eiga að teljast: skip, farmgjald, skipsútbúnaður. farmur, væntanlegur verslunararður, umboðslaun af vörum, sjólánskröfur, sjótjónsframlög og aðrar kröfur, sem fullnægja skal með skipi, farmgjaldi eða farmi. Nefndin hefir ekkert athugað við þetta. En í öðrum greinum vill hún breyta orðinu „hagsmunir“ í „hluti“ eða „fjármuni“ og virðist mjer það geta valdið ruglingi, þegar um skaðabætur yrði að ræða, eftir hinum ýmsu greinum laganna. Þarf það að athugast vandlega. Orðinu „sjeu“ vill nefndin rjettilega breyta í 30. og 31. gr. En hún lætur það óbreytt í 35. gr., en þar er það jafn rangt. Í 20. gr. vill nefndin setja „þegar“ í stað „þá er“. En hvers vegna vill hún ekki breyta því annarsstaðar, því það kemur víða fyrir? „Skuldara“ þarf að breyta í skuldunaut í 10. gr. og „fjemuna“ í „fjármuna“ í 33. gr. Margt fleira er athugavert, þó ekki hirði jeg um að telja það upp í þetta sinn. Frumv. er hrærigrautur hugsana og máls frá upphafi til enda. Þyrfti helst að semja það alveg af nýju, því það er líklega óbætandi, svo að við megi una. Ætti því að vísa því til nefndarinnar á ný með tilmælum um, að hún athugi það enn þá nákvæmar en hún hefir gjört nú við 2. umr. Að minsta kosti vil jeg mælast til, að hún taki til greina þessar athugasemdir mínar og gefi mjer kost á að koma að þeim breytingum, sem jeg álit sjálfsagðastar.

Jósef Björnsson : Jeg sting upp á að þriggja manna nefnd sje skipuð í málið að lokinni umræðu.



Jeg get haft stutta framsögu fyrir þessu máli, því tvisvar er jeg búinn að láta álit mitt um það í ljós. Í nefndaráliti meiri hlutans eru teknar fram hinar sömu ástæður og jeg færði við 1. umr. og fyrri hluta 2. umr., og jeg hefi ekki breytt skoðun minni á þeim, síðan jeg sá þær á prenti. Hv. flm. (S. St.) sýndi mjer þá kurteisi um daginn, að svara mjer ekki öðru en því, að kalla rök mín lokleysur. En honum láðist að sýna mjer þá kurteisi að færa ástæður fyrir þessu. Jeg ætla því að bíða eftir, að hann gjöri það nú.

Framsögum. minni hl. (Sig. Stefánsson) : Jeg ætla ekki að lengja umræðurnar mikið nú. Nefndarálit meiri hlutans er að vísu ekki langt, en þó mætti ætla eftir því, að hjer væru um stórmál að ræða, þar sem brotnar væri allar meginreglur fyrir viðskiftalífinu og menn sviftir eignarrjettinum. Jeg hefi tekið fram, að horfur væru á, að refarækt gæti orðið álitlegur atvinnuvegur. Því væri rjett, að löggjafarvaldið veitti honum eftirtekt og reyndi að stemma stigu fyrir öllu því, er gæti hindrað þenna nýja atvinnuveg. Við erum heppilega settir að því leyti, að skinn af íslenskum refum eru talin ein hin bestu refaskinn, og því mjög útgengileg verslunarvara og í háu verði. Jeg efa ekki, að margir munu í framtíðinni koma hjer upp refarækt. Fari nú svo, að margir leggi stund á hana, má segja, að hjer sje um almennings gagn að ræða. Meiri hlutinn hefir skift mótbárum sínum í fjóra liðu og ska1 jeg nú víkja stuttlega að þeim. Fyrst er sagt, að engin þörf sje á banni þessu, þar sem þeir, sem vilji, geti fengið refana, hvort sem útflutningur á þeim sje bannaður eða ekki. En það er ekki aðalatriðið í þessu máli, heldur hitt, að íslenskir refar sjeu ekki fluttir út úr landinu til æxlunar erlendis, og þannig stofnuð samkepni við íslensku refaskinnin á erlendum markaði. Önnur ástæðan er sú, að útflutningsbannið tryggi það ekki, að þeir, sem refi vilja kaupa, geti fengið þá annarsstaðar frá. En því víkur nú svo við, að það er ekki svo víða annarsstaðar en hjer, sem hægt er að flytja út heimskautarefi. Á Grænlandi, þar sem refaskinnin eru geipiverðmikil, þar er bannaður útflutningur lifandi refa. Hv. þm. (K. F.) tók það fram, að fá mætti refa frá Ameríku. Nýlega var selt þaðan refapar til Noregs, en því var svo tekið, þegar menn fóru að átta sig á málinu, að líklegt er, að Ameríkumenn setji lík lög um þetta efni, þeim sem hjer er um að ræða. Ameríkumenn eru svo gjörðir, að þeir kæra sig ekki um að skapa sjer keppinauta í þessari atvinnugrein; þeir vilja hlynna að henni heima hjá sjer. Þá er enn fremur tekið fram í áliti hv. meiri hluta, að bannið verði fáum mönnum til hagnaðar, en fleirum til tjóns. Þetta er sagt alveg út í bláinn, því jeg fullyrði, að háttvirtur meiri hluti hefir ekki hugmynd um, hvað víða má koma á refarækt hjer á landi. Hann virðist að eins hafa fest augun á eyjabændur, og honum sýnist þar hafa farið eins og fleirum, að ætla, að þeir eigi að sjálfsögðu við fullsælu og allsnægtir að búa, og því sje svo sem ekki ástæða til að vera að hlynna að þeim. Hann virðist ekki hafa hugmynd um það, að það má koma upp refarækt á meginlandi eigi siður en í eyjum; ekki þarf annað en að koma upp girðingum til að geyma refana í og jeg held því fram, að slík refarækt sje öruggari en í eyjum úti; því að ís, annaðhvort lagís eða hafís, getur lagst milli eyjanna og meginlands og refarnir hlaupið í land á honum. Annað eins og það getur ekki átt sjer stað, þegar þeir eru geymdir í girðingum á landi. Jeg veit, að til eru nokkrar eyjar hjer við land, þar sem ekki er hætt við þessu, svo sem Vestmanneyjar og sumar eyjarnar á Breiðafirði, en þær eru fáar í samanburði við hinar. Það sem hv. meiri hluti ætlar að geti orðið fáum til hagnaðar, getur, þegar þess er gætt, sem jeg hefi nú sagt, orðið mörgum til óhagnaðar. Það getur orðið ekki lítill óhagnaður fyrir alla þá, sem stund vilja leggja á refarækt, að útlendingar hafi leyfi til að kaupa hjer hin dýrmætu dýr til undaneldis; með því vinnum vjer sjálfir að því, að skapa oss keppinauta á heimsmarkaðinum. Í fjórða lagi telur hv. meiri hluti útflutningsbannið ónauðsynlega skerðing á umráðarjetti manna yfir eign sinni. Jeg skil ekki í hvernig hv. meiri hluti getur sagt þetta, þar sem reynslan sýnir að yrðlingar eru komnir í afarverð. Það er ekki hægt að segja, að það sje slök verslun að geta fengið 20–25 kr. fyrir þá kornunga, nýtekna af spenanum. Það er ekki heldur líklegt, að neinn fjöldi verði fluttur út af refum, þótt leyfilegt sje, svo að verðið hækki mjög fyrir eftirsókn á refum til útflutnings. En það þarf sannarlega ekki að flytja hjeðan marga refa til þess að spilla fyrir oss markaðinum erlendis; þeim er ekki lengi að fjölga, og þurfa ekki mörg ár að líða, þangað til fjöldi refa geti verið kominn út af einu pari. Í sumar var hjer þýskur maður á ferðinni til að kaupa refa ; ætlaði hann að flytja þá suður í Alpafjöll og ala þá þar upp. Hvorki fór hann til. Ameríku nje Grænlands til refakaupa; honum hefir ekki litist á það, en hingað hefir hann talið sjer óhætt að fara, talið víst, að hjer mundi ekki verða lagðar hindranir í veg sinn. Við höfum þegar nokkra reynslu fyrir því, að refarækt muni hepnast hjer. Fyrir nokkru var byrjað á henni á Bíldudal; að vísu varð hún ekki langæ þar, því að tófurnar drápust af óhollu viðurværi. Bóndi einn í Dalasýslu hefir og alið tófur inni í húsi, og þó fengið af þeim fallegustu skinn. Í Elliðaey á Breiðafirði er þegar byrjuð refarækt og lítur út fyrirað hún ætli að hepnast vel. Þetta bendir á, að refarækt muni geta orðið atvinnuvegur fyrir marga. Og ekki er annað sjáanlegt en að þessi atvinnuvegur eigi að geta orðið næsta arðvænlegur, þar sem nú fást 75–150 kr. fyrir mórauð tófuskinn og 30–40 kr. fyrir hvít. Jeg held það sje ofmikil teoretisk umhyggjusemi fyrir principum, sem kemur fram hjá hv. meiri hluta í máli þessu. Með frv. þessu er alls eigi verið að skerða rjett einstaklinga, heldur verið að vernda hagsmuni almennings. Þótt það kynni að geta komið fyrir eitt skifti eða svo, að útlendingur byði meira í ref en hægt er að fá fyrir hann innanlands, þá mundi það engan veginn vega á móti því almennings gagni, sem af því stafar að hindra samkepnina á heimsmarkaðinum; og jeg held þingið geti vel staðið sig við að setja lög, er verndi þennan atvinnuveg, þó þau kunni í einstöku tilfellum að koma í bág við hagsmuni einhvers einstaklings. Hvað mörg lög gjöra það ekki? Jeg kannast ekki við það, að jeg hafi eigi sýnt hv. frsm. meiri hl. (K. F.) fulla kurteisi. Hann hafði ekki komið með neytt nýtt við 2. umr. og því fann jeg ekki ástæðu til að svara því frekar en jeg hafði áður gjört, og býst heldur ekki við að heyra nú nokkuð frá honum svaravert.

Framsm. meiri hl. (Karl Finnbogason) Hv. framsm. minni hl. (S. St.) þótti jeg og nefndarálitið hafa farið fyrir ofan garð málsins og neðan. Hið sama má engu síður segja um ræður hv. þm. (S. St.); þær snerta lítt aðalatriði málsins. Hv. framsm. minni hl. (S. St.) var að tala um það, að við legðum áherslu á, að engin þörf sje á lögum þessum. Þetta er satt, en hv. þm. (S. St.) er okkur þar í raun rjettri samdóma  (S. St.: Nei)  . Jú, því hann segir, að það muni borga sig að ala upp refa og stunda refarækt, þótt sala þeirra og flutningur út úr landinu sjeu leyfð. Þetta er líka mjög sennilegt; því að, ef það borgar sig eins vel að rækta refa hjer og í útlöndum, hví skyldi það þá ekki líka borga sig fyrir innlenda menn að kaupa refana sama verði og útlendingar telja sjer fært að bjóða fyrir þá? Hv. framsm. minni hl. (S. St.) leggur mikla áherslu á, hve nauðsynlegt sje að vernda þennan atvinnuveg og telur lög þessi munu gjöra það. En þar missýnist honum áreiðanlega. Það er ekki því að fagna fyrir hann, að Ísland sje eina landið, sem hægt er að fá refa frá; það hefir verið sýnt og sannað, að fá má refa úr öllum heimskautalöndunum, frá Ameríku, Grænlandi, jafnvel Noregi og Svíþjóð og víðar að. Reyndar sagði hv. þm. (S. St.) að eigi væri hægt að fá refa frá Grænlandi. Jeg þekki ekki til að þar sje neitt bann gegn útflutningi refa. Hitt er kunnugt, að þar er einokunarverslun. En einokunarverslun er alt annað en útflutningsbann, og hvað skyldi vera því til fyrirstöðu, að fá mætti refa keypta þar hjá konungsversluninni eins og hverja aðra vöru? Og þó þetta væri ekki hægt, þá mundi að líkindum vera hægt fyrir veiðimenn, að ná refum frá Austur-Grænlandi. Vigfús Grænlandsfari skýrði oss frá því í vetur, að þar væru refar svo gæfir, að þeir gengju til manna og stælu frá þeim svipunum eða jafnvel tækju við mat af þeim. Auðgjört væri að veiða svo gæfa refa, og fáir yrðu til frásagnar um þær veiðar í óbygðum Grænlands og enda víðar í heimskautalöndunum. Erfitt mundi og vera að fyrirbyggja tryggilega allan útflutning refa hjeðan frá landi, þó lögbannaður væri, eins og jeg hefi áður tekið fram. Þegar á alt þetta er litið, sje jeg enga skynsamlega ástæðu til þess, að vjer getum trygt oss góðan markað á refaskinnum með lögum þeim, sem hjer eru í smíðum. Okkar hólmi er svo lítill, að það getur engu verulegu breytt um markað refaskinna, þó við friðum hann með þessum hætti. Hv. framsm minni hl. (S. St.) vildi rjettlæta frv. með því að Ameríkumenn ætluðu að fara að semja bannlög svipuð þessum. Það kann vel að vera, að þar í landi sjeu einhverjir svipaðrar skoðunar um þetta, eins og háttv. þm, (S. St ), en engin ástæða er fyrir oss að stökkva upp til handa og fóta fyrir það, þótt um þetta sje rætt í Ameríku. Þá vildi háttv. minni hluti (S. St.) og rjettlæta frumvarpið með því, að þetta væri ekki til hagsmuna fyrir eyjabúa eina; refarækt mætti engu síður koma upp á landi. Það kann satt vera, og hefi jeg ekki borið móti því, að rækta megi refa á landi; en meira kostar það. Á landi þarf alstaðar góðar girðingar, en þeirra er ekki hin sama þörf í eyjum, sumstaðar alls engin. Að vísu kann það að geta komið fyrir, að refar hlaupi á ísunum upp. á land. En til þess að varna því, þarf ekki annað en eyjabúar afgirði refaland sitt eins og meginlandsbúar verða jafnan að gjöra, og verður refarækt þá engu óöruggari í eyjum en á landi uppi. Það tjáir ekki að neita því, að eyjabúar standa best að vígi með refarækt, og geta haft mest hlunnindi at henni. En þeir eru, fæstir, sem í eyjum búa, og fáir stunda. hana enn á meginlandinu, hvað sem verður. Hjer er því verið að sjá fyrir hagsmunum fárra manna, en eigi fjöldans. Og eins og jeg hefi áður tekið fram, kemur sölubannið líka niður á refaræktarmönnunum, áður en líkur, svo við það skerðast hagsmunir þeirra að nokkru. Jeg skil ekki hvernig háttv. framsögum. minni hlutans (S. St.) getur haldið því fram, að frv. þetta sje til þess að efla almennings gagn. Loks vil jeg enn undirstrika það, að ef gjaldþol einstakra manna vex við það, að atvinnuvegur þeirra nýtur sjerstakrar verndar, þá má ekki síður vænta þess, að gjaldþol fjöldans rýrni við þau höft, sem verndunin leggur á atvinnurekstur hans. Frjáls verslun er eflaust best hjer eins og annarstaðar; vjer Íslendingar ættum sannarlega að muna einokunina og það ilt, sem af henni leiddi, og fara varlega í að skerða verslunarfrelsið. Veitir ekki af að gjalda jafnan varhuga við, þegar á að fara að hefta það, þótt í smáu sje. „Á mjóum þvengjum læra hvolparnir að stela“. Og þessi smáu verslunarhöft geta áður en varir orðið að stórum hindrunum, ef á annað borð er gengið inn á þá braut, að leggja þau á.

Magnús Pjetursson : Jeg hefi ekki miklu að bæta við hina snjöllu ræðu hv. framsögum. minni hlutans (S. St.). Það dugar líklega hvort sem er ekki að malda í móinn; forlög frumvarpsins munu að líkindum fyrirfram ákveðin. Sjerstaklega vil jeg þó íhuga, hvort það muni vera rjett í nefndaráliti meiri hlutans, að hægt muni vera fyrir þá, sem refa vilja ala upp, að fá nóga refa, þótt útflutningur sje leyfð ar. Þótt þessu hafi verið haldið fram, verð jeg að vjefengja það. Jeg veit til þess, að á Ströndum hafa þeir, sem refa ala, ekki fengið eins marga og þeir hafa viljað. Það má segja að þetta komi til af því, að þeir hafi ekki haft umboðsmenn til að kaupa fyrir sig nógu víða. En jeg efast stórum um, að það hefði nægt, því að sumir geta tekið á móti miklu, ef þeir á annað borð ættu kost á að fá refana. Komist refaræktin á víðar en nú, eins og öll líkindi eru til, þá má telja víst að hörgull verði á refum til að ala upp, og enn meiri hlýtur hann að verða, ef útland samkepni bætist við hina innlendu. Þessi atvinnuvegur er enn á tilraunastigi, og er því enn meiri ástæða til að hlynna að honum fyrir það. Háttv. framsögumaður meiri hlutans (K. F.) talaði um, að meiri kostnaður væri við að stunda refarækt á meginlandi en í eyjum. Það kann satt vera, ef um reglulega refarækt er að ræða, en það mun varla rjett, ef að eins er lögð stund á að ala refana upp til að fá af þeim skinnin. Til þess þarf ekki annað en að taka einhvern húskofa, setja í hann steinsteypugólf og reisa járnþynnur upp með veggjunum neðanverðum. Þannig er það gjört sumstaðar á Ströndum og lánast oft vel og hefir gefið góðan arð. Háttv. framsögumaður meiri hlutans (K. F.) var að bera saman kostnað við girðing í eyjum og á landi. En þess er að gæta, að víða í eyjum er eigi unt að gjöra girðingar um refa, og er tvent sem því veldur. Landshættir eru sumstaðar þannig, að ekki er hægt að setja upp öruggar girðingar; og í öðru lagi hagar víða svo til, að mönnum mundi ekki detta í hug, að loka refa inn í girðingum í eyjum, þó hægt væri. Fjara er þar svo góð, að eftir að refarnir eru fullvaxnir, fá þeir mikið af fæðu sinni úr henni, bæði dauða fugla og annað; en girðingin mundi útiloka tófurnar frá því að komast í fjöruna. Svona hagar til um eyjar, sem jeg þekki; með öðrum orðum að ómögulegt er að stunda refarækt í þeim, en einungis refaeldi. Háttvirtur framsögumaður meiri hlutans (K. F.) hefir enn ekki getað sannfært mig um það, að hægt sje að fá góða refa víða úr löndum annarstaðar en frá Íslandi; hann hefir ekki fært neinar sannanir á það, svo þar stendur enn staðhæfing gegn staðhæfingu; hvorugur okkar veit það með fullri vissu. Það lítur svo út sem refarækt muni bráðlega fara að verða almennur atvinnuvegur hjer í landi. Þegar menn komast að raun um, hvað lítið það kostar að ala tófur upp til að slátra þeim, og þegar skinnin hafa náð fullu verðmæti, þá má telja víst, að margir fari að leggja stund á tófuræktina. Nú meðan skinnin eru í þessu háa verði, væri það ekki rjett gjört af þinginu, að reyna ekki að hlynna að þessum nýja atvinnuvegi.