Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Mitt í önnum Alþingis í dag bárust þær fregnir að Steingrímur Aðalsteinsson, fyrrverandi alþingismaður og forseti efri deildar Alþingis, hefði andast í morgun, mánudaginn 20. des., á nítugasta og fyrsta aldursári. Ég vil á þessum síðasta fundi Alþingis fyrir jólahlé minnast hans nokkrum orðum. Steingrímur Aðalsteinsson var fæddur 13. jan. 1903 á Mýrarlóni í Glæsibæjarhreppi. Foreldrar hans voru hjónin Aðalsteinn húsmaður þar, síðar daglaunamaður í Glerárþorpi Hallgrímsson bónda í Myrkárdal í Skriðuhreppi Manassessonar og Kristbjörg Þorsteinsdóttir bónda á Mýrarlóni Þorsteinssonar. Hann var á barnsaldri þegar hann missti föður sinn og þurfti ungur að fara að vinna fyrir sér, var vinnumaður á Gilsá og Æsustöðum í Eyjafirði fram undir tvítugt. Gagnfræðaprófi lauk hann á Akureyri vorið 1924. Hann átti heimili á Lyngholti í Glerárþorpi og var daglaunamaður þar 1922--1932, átti síðar heimili á Akureyri og var bæjarfulltrúi þar frá 1934 þar til hann fluttist alfarinn til Reykjavíkur upp úr 1950 þar sem hann bjó síðan. Við alþingiskosningarnar í júlí 1942 var hann í kjöri á Akureyri fyrir Sameiningarflokk alþýðu --- Sósíalistaflokkinn og hlaut kosningu sem landskjörinn alþingismaður. Hélt hann því þingsæti til 1953, en þá var hann fluttur burt frá Akureyri. Á haustþinginu 1942 var hann kjörinn forseti efri deildar og hélt því starfi fram á árið 1946. Hann sat á 13 þingum alls. Eftir flutninginn til Reykjavíkur stundaði hann leigubílaakstur árum saman og var fulltrúi á skrifstofu verðlagsstjóra 1957--1965. Steingrímur Aðalsteinsson hafði mikil afskipti af verkalýðsmálum á starfsævi sinni. Hann varð formaður Verkalýðsfélagsins í Glerárþorpi rúmlega tvítugur, árið sem hann fluttist til Akureyrar var hann kjörinn formaður Verkamannafélags Akureyrarkaupstaðar og í Reykjavík starfaði hann í samtökum leigubílstjóra, Hreyfli. Á árunum nyrðra reyndi mikið á forustu hans í verkalýðsmálum. Það voru tímar harðra vinnudeilna, kreppu og atvinnuleysis. Hann brást ekki trausti stéttarbræðra sinna, vann stefnufastur og heils hugar að þeim fjölþættu verkefnum sem á honum hvíldu á þeim vettvangi. Við verkalýðsmál tvinnuðust afskipti Steingríms Aðalsteinssonar af stjórnmálum. Hann átti af hálfu flokks síns sæti í bæjarstjórn og á Alþingi. Hér átti hann sæti rúman áratug, hvarf héðan fyrir fjörutíu árum. Hann flutti mál sitt hér sem endranær með festu og gjörhygli og átti hylli flokksbræðra í heimabæ sínum meðan hann bjó nyrðra. Í forsæti á Alþingi fékk hann orð fyrir röggsama og trausta fundarstjórn, réttsýni og sanngirni. Ég vil biðja hv. alþm. að minnast Steingríms Aðalsteinssonar með því að rísa úr sætum. --- 
            

Hæstv. forseti. Á þskj. 463 höfum við hv. þm. Jón Kristjánsson flutt nokkrar brtt. við tekjugrein fjárlagafrv., 3. gr. þess, sem m.a. byggja á þeim tillögum sem 2. minni hluti efh.- og viðskn. hafði flutt við breytingar á skattalögum sem hér hafa verið til umræðu og afgreiðslu næst á undan. Við teljum að þær tillögur sem hér eru fluttar hefðu mætt betur þörfum þeirra sem verst eru settir í þjóðfélaginu, betur en þær tillögur sem ríkisstjórnin bar fram og við teljum líka að þær hefðu jafnað betur kjörin í landinu. Við teljum einnig að þessar tillögur hefðu nokkuð, hefðu þær gengið fram, lagað stöðu ríkissjóðs og dregið úr halla hans um nær hálfan milljarð kr. Þessu til stuðnings vil ég leyfa mér að vitna til skjals frá Þjóðhagsstofnun, sem dags. er 17. des. sl., þar sem lagt er mat á þessar tillögur og þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Umræddar tillögur hafa með ýmsum hætti áhrif á kaupmátt. Þannig hefur minni verðbólga í för með sér aukinn kaupmátt og í sömu átt ganga að sjálfsögðu hækkanir bóta. Á móti vegur hins vegar að skattar á eignir eru hækkaðir. Í tillögunum felast því tilfærslur á skattlagningu á þá leið að kaupmáttur launa og hvers konar bóta eykst nokkuð en ráðstöfunarfé eignamanna minnkar.`` Nú hefur, virðulegur forseti, meiri hluti Alþingis fellt þessar brtt. frá 2. minni hluta efh.- og viðskn. sem ég gat um áðan og því teljum við ekki tilgang í því að fram fari atkvæðagreiðsla um þær tillögur sem hér eru fluttar á þskj. 463 og drögum þær því til baka.

Virðulegur forseti. Það er auðvitað þýðingarmikið ef hægt er að verja viðbótarfjármunum til þróunar- og rannsóknastarfa, ekki síst á sviði sjávarútvegs. Ég hef hins vegar tvær athugasemdir að gera við þessa tillögu sem hér er flutt. Í fyrsta lagi vil ég minna á það að Alþingi samþykki 20. maí 1992 þáltill. og gerði að ályktun sinni að efla skyldi Akureyri og Eyjafjarðarsvæði sem miðstöð fræðslu og rannsókna á sviði sjávarútvegs. Þess vegna tel ég að það hefði átt að hafa forgang og sitja fyrir ef nú eru til fjármunir til þess að ráðast í verkefni á þessu sviði. Í öðru lagi þrátt fyrir það og þótt hér sé um gott verkefni að ræða, þá tel ég það með ólíkindum ef þarf að byrja á því að hefja starfsemi með því að kaupa undir hana húsnæði fyrir 20 millj. kr. sem ríkið þarf að leggja í 12 millj. og tel einnig að það hefði mátt fara af stað með þetta verkefni fyrir minni fjármuni. Ég mun því sitja hjá við þessa atkvæðagreisðlu.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða mál sem gengur þvert á yfirlýsta stefnu Alþingis í uppbyggingu sjávarútvegsrannsókna og mun ég því sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Ég vil sömuleiðis taka undir það að hér er nokkuð sérkennilega að verki staðið að manni sýnist. Ári eftir að Alþingi hefur samþykkt sérstaka þingsályktun um að efla beri sérstaklega nám í sjávarútvegsfræðum við Háskólann á Akureyri og byggja upp stofnanir á sviði rannsókna og fræða á því svæði til að byggja þar öfluga miðstöð rannsókna og fræðslu í sjávarútvegi, þá er --- og það nokkuð svo rausnarlega --- lagt nýtt fjármagn í verkefni af þessu tagi sem ugglaust er góðra gjalda vert, en þess sér hins vegar lítinn stað að hæstv. ríkisstjórn taki mark á þessum vilja Alþingis að beina kröftunum að uppbyggingu á Akureyri í samræmi við ályktunina sem hér hefur verið nefnd. Ég vil að sjálfsögðu ekki leggja stein í götu þessa verkefnis, þarft sem það má vera, en í ljósi þess hvernig aðstæður allar eru í þessu máli þá kýs ég að sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Við framsóknarmenn gerum okkur grein fyrir því að vegna þeirra fáránlegu laga sem gilda um lánasjóðinn, þá er ekki þörf fyrir meira fjármagn fyrir sjóðinn heldur en hér er gerð tillaga um, en það verður hins vegar að breyta þeim lögum. Það er okkar skoðun að tilgangur með sjóði sem þessum sé að veita námsmönnum framfærslulán og gera þeim kleift að stunda sitt nám nám án tillits til efnahags. Hæstv. ríkisstjórn er á villigötum með Lánasjóð ísl. námsmanna. Ég mun því segja nei við þessari niðurskurðartillögu.

Virðulegi forseti. Það er mín skoðun og okkar alþýðubandalagsmanna að að sé þörf fyrir þessa fjármuni í Lánasjóði ísl. námsmanna. Við teljum að reglur þær sem framkvæmdar eru nú samkvæmt lögunum séu of þröngt túlkaðar. Ef þær væru túlkaðar með eðlilegum hætti, þá kæmi það í ljós að það væri þörf fyrir þessa fjármuni og reyndar meira til. Þess vegna erum við andvíg þeim niðurskurði sem hér er gerð tillaga um og við segjum nei.

Hæstv. forseti. Tvær næstu tillögur hér á undan, nr. 23 og 24, svo og nokkrar sem koma hér á eftir, fjalla um það að falla frá hugmyndum sem áður voru boðaðar um það að breyta verulega hvað varðaði skipun sýslumannsembætta í landinu, svo og héraðsdómstóla á Norðurlandi. Þessar tillögur sem hér eru lagðar fram og við framsóknarmenn munum styðja hafa vissulega í för með sér nokkurn útgjaldaauka. Til að mæta þeim útgjaldaauka er lagt til að dregið verði úr fjárveitingum til nokkurra stofnkostnaðarliða og viðhaldsliða innan dómsmrn. og ég legg til að við framsóknarmenn munum einnig samþykkja þá liði.

Virðulegur forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að minna á tillögu sem Kvennalistinn flutti við 2. umr. um fjárlögin sem fól í sér að þessi liður sem áður hét Atvinnumál kvenna á landsbyggðinni héti reyndar Atvinnumál kvenna, en í staðinn fyrir 15 millj. kæmu 75 millj., þ.e. að 60 millj. kr. framlag sem var á þessu ári varið sérstaklega í atvinnuátak fyrir konur héldist áfram til viðbótar við þær 15 millj. sem voru í frv. Hér hefur verið gerð örlítil bragarbót, þ.e. liðurinn hækkar úr 15 millj. í 20 millj. en samtímis er búið að breyta því þannig að þetta eru ekki aðeins atvinnumál kvenna á landsbyggðinni heldur atvinnumál kvenna almennt. Við teljum að þó að þarna sé ákveðin bót gerð þá sé þetta ekki nándar nærri nóg miðað við það að þetta eigi að vera fyrir konur á landinu öllu. En við treystum okkur auðvitað ekki til að greiða atkvæði gegn þessu og segjum því já við þessari brtt.

Hæstv. forseti. Á síðustu klukkustundum sem fjárln. var að ganga frá tillögum sínum fyrir 3. umr. við fjárlagafrv. komu fram þær skoðanir eða hugmyndir frá heilbrrn. að lífeyristryggingar væru vanáætlaðar um 200 millj. kr. Verður það að teljast nokkuð seint komið fram að svo mikil fjárvöntun skuli allt í einu koma í ljós við þennan mikilvæga málaflokk. Til þess að bjarga í horn hefur hæstv. heilbr.- og trmrh. lagt fram nokkrar tillögur um að mæta þessum útgjaldaauka með því að skera niður í sjúkratryggingunum. Ég fór nokkuð yfir það í ræðu minni hér í fyrradag, virðulegur forseti, hvaða skoðanir ég hefði á þeim tillögum. Ég tel að þær séu ómarkvissar og ekki líklegar til þess að ná árangri. Það er hins vegar gott ef það verður. Ég hef ekki á móti sparnaði, en ég hef mínar efasemdir um að þetta muni ná fram að ganga. Ég mun því sitja hjá við þessar tvær tillögur, 64 og 65.

Virðulegi forseti. Vegna verkefna og fjármála stóru sjúkrahúsanna í Reykjavík vil ég lýsa yfir eftirfarandi: Af óskiptum 304 millj. kr. til reksturs og framkvæmda á liðnum 08-370, Sjúkrahús með fjölþætta starfsemi, verður einkanlega dreift á Ríkisspítala, Borgarspítala og Landakot. Verður það gert í samráði við fjárln. í ljósi þeirra tillagna sem fram munu koma fljótlega um verkaskiptingu þessara sjúkrahúsa, sérstaklega þá varðandi rekstur barnadeildar Landakots, tímasetningar væntanlegs flutnings hennar og framtíðarfyrirkomulag þeirra mála. Horft verður jöfnum höndum til umfangs verkefna spítalanna þriggja og fjárhagsstöðu þeirra við skiptingu þessa fjármagns.

Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin hefur á stefnuskrá sinni sameiningu Landakotsspítala og Borgarspítala. Samningar milli þessarar stofnana eru nú langt komnir. Með tilliti til þess hefði ég talið betra að skipta niðurskurði á framlögum til sjúkrahúsa í Reykjavík og safnliðnum Sjúkrahús með fjölþætta starfsemi á þann hátt að sameiningin gæti farið fram á jafnræðisgrundvelli. En með hliðsjón af framsöguræðum formanns og varaformanns fjárln. og enn fremur yfirlýsingum heilbrrh. þá greiði ég tillögunni atkvæði og enn fremur í trausti þess að af sameiningu geti orðið og leiðrétting gerð þannig að niðurskurður komi aðeins hlutfallslega niður á Landakotsspítala eða sameinaðri starfsemi Landakots og Borgarspítala.

Virðulegi forseti. Vegna þessarar brtt. vil ég lýsa yfir eftirfarandi: Ég vil taka fram að ekki mun koma til samdráttar í þjónustu vegna ungbarnaeftirlits og mæðraverndar né heldur heimahjúkrunar. Er þess freistað í tillögu þessari að spara í kostnaði við yfirstjórn þessarar stofnunar. Mun ríkisstjórnin tryggja að ofangreint gangi eftir. Ef þörf verður á verður úr því bætt við framlagningu og afgreiðslu fjáraukalaga á næsta ári.

Virðulegur forseti. Í þessu ákvæði er gert ráð fyrir því að framlag til Heilsuverndarstöðvar í Reykjavík lækki um 15 millj. kr. og eins og fram kom hér við 3. umr. fjárlaga er fyrst og fremst um það að ræða að ná þessu af ungbarnaeftirliti og mæðravernd. Nú hefur ráðherra hins vegar flutt hér þá yfirlýsingu að það verði hægt að reka áfram óbreytt ungbarnaeftirlit, mæðravernd og heimahjúkrun í Heilsuverndarstöð Reykjavíkur þannig að þessi niðurskurður verði ekki látinn koma niður þar heldur á yfirstjórninni ef þess er einhver kostur. Náist þessi niðurskurður þar ekki, þá verði þetta bætt á fjáraukalögum. Þannig skildi ég orð ráðherra. Ég tel að þau séu mjög mikilvægt innlegg í þessa umræðu og vil þakka fyrir þau. Engu að síður verð ég, og við munum gera það kvennalistakonur, að greiða atkvæði gegn þessum lið eins og þarna er inni vegna þess að við teljum algjörlega óraunhæft að það sé hægt að ná 15 millj. kr. niðurskurði á Heilsuverndarstöð Reykjavíkur og í rauninni hefði því liðurinn átt að falla burt. En ég tel mjög mikilvæga þessa yfirlýsingu ráðherra.

Hæstv. forseti. Vegna starfa erlendis átti ég ekki kost á því að taka þátt í afgreiðslu fjárlagafrv. til 3. umr. þó að ég eigi sæti í hv. fjárln. Ég kom til landsins í gær og hafði ekki veitt athygli þessari tillögu sem hér er til umræðu og ég vil sérstaklega leyfa mér að þakka hv. 11. þm. Reykv. Finni Ingólfssyni sem vakti athygli okkar allra á þessu máli. Fyrir það á hann heiður skilið. Ég efast um að ég hefði sjálf tekið eftir þessu fyrr en nú við afgreiðslu. Ég hlýt hins vegar að furða mig á þessum vinnubrögðum því að hér er ég með í höndunum afrit af ræðu hv. formanns fjárln. sem tekur það skýrt fram að þarna sé um að ræða ungbarnaeftirlit og mæðravernd sem skuli taka 15 millj. af. Og ég vil lýsa því yfir að ef eitthvað er í lagi í Reykjavíkurborg þá er það einmitt ungbarnaeftirlitið og mæðraverndin. En ég verð auðvitað eins og aðrir að treysta því að hæstv. ráðherra hafi séð fáránleikann í þessari skerðingu. Ég treysti því að hann standi við sín orð og mun því að sjálfsögðu sitja hjá við þessa afgreiðslu í trausti þess að úr verði bætt.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbr.- og trmrh. fyrir þá yfirlýsingu sem fram kom frá honum í þessu máli. Ég tel hana mjög mikilvæga og ég lýsi því yfir sem þingmaður Reykvíkinga að ég mun aðstoða hann ef hann þarf að reyna að taka þetta mál inn á fjáraukalög á næsta ári, en vonandi tekst með öðrum hætti að leysa það. Ég mun hins vegar greiða atkvæði gegn tillögunni eins og hún liggur hér fyrir vegna þess að ég tel að hún feli í sér atlögu að einum besta þættinum í heilbrigðiskerfi Reykvíkinga.

Herra forseti. Ég lít svo á að á þessari stundu sé aðeins hægt að gera grein fyrir atkvæði sínu varðandi það mál sem er á dagskrá en fráleitur hlutur að ráðherrar séu að semja uppkast að nýjum fjáraukalögum. Það er nú einu sinni svo að ég veit ekki til að hæstv. forseti hafi tekið það á dagskrá. En mín afstaða í þessu máli er að ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og hv. 9. þm. Reykv. þakka hæstv. ráðherra fyrir það að hafa dregið þessa tillögu til baka að nokkru leyti með þeirri yfirlýsingu sem hann gaf hér við þessa atkvæðagreiðslu. Vinnubrögðin þarf hins vegar að fordæma af þeirri ástæðu að þarna er gengið til verks milli 2. og 3. umr. án þess að ráðgast neitt við stjórnendur Heilsuverndarstöðvarinnar, án þess að tala við neitt af starfsfólki þeirrar stofnunar. Í morgun sat starfsfólk þessarar stofnunar á fundi og var að skipuleggja ungbarnaeftirlit og mæðraskoðun fyrir árið 1994 í trausti þess að þarna væru tryggðar fjárveitingar. Svo sést þetta hér nú á þessu kvöldi. Ég tek undir að það mun að mörgu leyti vera hægt að flytja mæðraverndina og ungbarnaeftirlitið frá Heilsuverndarstöðinni og yfir á heilsugæslustöðvarnar, en til þess að það sé hægt er forsenda fyrir því að fjármunir fylgi með sem ekki átti að vera í þessu tilfelli. Þrátt fyrir þessa yfirlýsingu vil ég greiða atkvæði gegn þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Með tilvísun til umræðu í hv. fjárln. vegna þessa liðar vil ég gefa eftirfarandi skýringu. Með þessari tillögu er ekki gert ráð fyrir því að ríkissjóður afsali sér eignum á Staðarfelli, heldur yfirtaki SÁÁ umsjón alla og rekstur skólahúsanna á Staðarfelli um leið og þeir fá heimild til þess að nýta eignir í samræmi við samning sem gera þarf. Þá er gert ráð fyrir því að semja við SÁÁ um að afmarka landnotkun vegna þeirrar starfsemi sem á vegum SÁÁ fer fram á Staðarfelli eða sem fyrirhuguð verður þar. Þetta vildi ég, virðulegi forseti, að kæmi fram við þessa umræðu sem og að undirbúningur við samninga verði í samráði við heimamenn, þ.e. Staðarfellsnefnd.

Frú forseti. Þingmenn Framsfl. eru samþykkir því efnislega að þörf sé á þeim bótagreiðslum sem heimildin gerir ráð fyrir. Hins vegar er hér að málum staðið með þeim hætti að engar reglur liggja fyrir um úthlutanir á þessu fé né um þá upphæð sem verja á í þessu skyni. Eðlileg málsmeðferð hefði verið sú að veita fjármuni til Bjargráðasjóðs í þessu skyni. Þingmenn Framsfl. geta ekki fallist á þessi vinnubrögð né samþykkt greinina fyrr en úthlutunarreglur og upphæð bóta liggur fyrir og því greiðum við ekki atkvæði.

Virðulegi forseti. Við alþýðubandalagsmenn erum því samþykkir að greiddar séu sérstakar bætur til bænda sem verst hafa orðið úti vegna harðæris vorið og sumarið 1993, eins og segir hér í lið 5.13, en okkur finnst orðalagið á liðnum nokkuð ófullkomið að ekki sé meira sagt. Okkur finnst að það hefði þurft að liggja fyrir hvernig þessu fé verður úthlutað og að um það hefðu verið settar reglur. En í trausti þess að hér verði ekki um það að ræða að ráðuneytið fari að úthluta þessu fé heldur verði það óháður aðili á vegum bændasamtakanna og vegna þess að í eðli sínu er þetta gott mál, þá segjum við já.

Hæstv. forseti. Hér er ríkisstjórn Davíðs Oddssonar rétt lýst. Hún vill valsa með almannafé og velja sjálf þá útvöldu. Þessi grein mun snúa að bændum á Norður- og Austurlandi þó það sé ekki nefnt í textanum. Enn eiga bændur sinn Bjargráðasjóð sem styðst við almennar reglur. Óþolandi er að Alþingi skuli leggja blessun sína yfir að ráðherrum sé falið að fara með fjármuni og útdeila almannafé eftir eigin duttlungum. Hæstv. forseti. Verða það kalin tún eða flokksskírteini að Sjálfstfl. sem ráða niðurstöðunni?

Virðulegi forseti. Ég hef svipaðar athugasemdir fram að færa og aðrir sem hafa gert grein fyrir atkvæði sínu. Ég tel að hér sé mjög einkennilega að málum staðið þrátt fyrir það að ég geti vel unnt bændum þess að fá bætur fyrir þetta harðæri sem þeir urðu fyrir sl. vor, en við vorum að greiða atkvæði um það um ráðstafanir í ríkisfjármálum rétt áðan að skerða Bjargráðasjóð og ég tel að það væri miklu eðlilegra að Bjargráðasjóður sæi um þessa hlið mála.

Frú forseti. Þingmenn Framsfl. eru efnislega sammála þessari tillögu, að gera þarf markaðsátak í ferðamálum. Hins vegar er sú aðferð til fjáröflunar í þessu skyni sem hér er lögð til fráleit. Hér er ráðherra veitt heimild til að skera niður fjárveitingar sem Alþingi hefur nýlega samþykkt með afgreiðslu fjárlaga. Eðlileg málsmeðferð hefði verið að fjárln. gerði ákveðnar tillögur um hvernig þessa fjár væri aflað og gengi frá því endanlega. Við munum því ekki greiða atkvæði um þessa tillögu á forsendum þessara vinnubragða.

Virðulegi forseti. Þegar fjárln. hafði lokið við að afgreiða samgrn. og skipta þar niður liðum, þá var komið að síðasta degi afgreiðslu í fjárln. með þessa tillögu sem hér er í lið 5.17. Og þó að ég sé ekki andvíg því að til markaðsátaks sé efnt til þess að lengja ferðamannatímann á Íslandi þá tel ég að þetta hefði átt að vera hlutverk Ferðamálaráðs og það hefði á átt að láta vera að skerða jafnframt í þessum fjárlögum framlög til Ferðamálaráðs. Ég greiði því ekki atkvæði með þessum lið.

Hæstv. forseti. Þetta er satt best að segja einhver allra furðulegasta tillaga sem ég hef lengi séð á prenti. Hér er nýbúið að afgreiða skerðingar á lögbundnum tekjustofnum Ferðamálaráðs sem sinnir því verkefni að skipuleggja og annast í samstarfi við aðra eftir atvikum markaðsátak í þágu íslenskrar ferðaþjónustu erlendis og að sjálfsögðu hefði aukning á fjárframlögum til slíkra verkefna, sem eru góðra gjalda verð og þörf, átt að færast þar. Hér á hins vegar að beita þeirri afar sérkennilegu aðferð að skerða flatt allar stofnanir samgrn. til að fjármagna þetta verkefni hversu óskyld sem verkefni þeirra og rekstur kunna að vera uppbyggingu á sviði ferðaþjónustu. Ég held að þarna hljóti að vera hægt að fara einhverjar skynsamlegri leiðir og treysti mér ekki til þess að samþykkja a.m.k fyrri hluta þessa furðulega ákvæðis.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um samþykki til frestunar á fundum Alþingis skv. 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 20. desember 1993 eða síðar, ef nauðsyn krefur, enda verði það kvatt saman á ný eigi síðar en 24. janúar 1994.`` Tillaga þessi skýrir sig sjálf.

Virðulegi forseti. Þegar gerð var sú breyting á skipan Alþingis að þing starfaði allt árið, þá var það ætlunin og yfirlýst af öllum hlutaðeigandi aðilum að með því ætti að draga úr setningu bráðabirgðalaga. Nú hefur hæstv. ríkisstjórn kosið að flytja hér till. til þál. um samþykki til frestunar á fundum Alþingis skv. 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Við vitum öll í þessum sal að yfirvofandi er vinnustöðvun sjómanna og mikil óvissa ríkir í málefnum sjávarútvegsins. Þess vegna er ljóst að áramótin og fyrstu vikur janúarmánaðar geta verið tími mikilla erfiðleika og hugsanlega ákvarðana sem löggjafinn þarf að taka. Ég beini því þeirri fyrirspurn til hæstv. forsrh. hvort hann sé reiðubúinn að gefa þá yfirlýsingu að telji ríkisstjórnin nauðsynlegt að setja lög á því tímabili sem kveðið er á um í þessari tillögu verði þing kvatt saman svo að hægt verði að fjalla um lagasetninguna með eðlilegum hætti. Þar með væri ríkisstjórnin að gera alveg skýrt að hún ætlaði ekki að beita bráðabirgðalagavaldinu á þessum frestunartíma. Ég held að mikilvægt sé að slík yfirlýsing hæstv. forsrh. liggi fyrir svo að við getum tekið afstöðu til þeirrar tillögu sem hér er flutt og óska ég eindregið eftir því að hann láti þinginu í té yfirlýsingu þessa efnis.

Frú forseti. Hér liggur fyrir till. til þál. um að fresta fundum Alþingis. Ég hef lýst því yfir hér áður að ég tel alls ekki nauðsynlegt að það þurfi með þessum hætti að fresta fundum Alþingis. Ég tel að forseti Alþingis geti frestað Alþingi fram í janúar eins og hér er gert ráð fyrir án þess að til þess þurfi að koma sérstök þál. Hvort sem þessi ályktun verður samþykkt eða ekki, þá tel ég alls ekki að ríkisstjórnin hafi nokkra heimild til setningar bráðabirgðalaga. Auðvitað á að kalla Alþingi saman ef þörf krefur eins og kemur fram í tillgr. sjálfri. Það stendur að það verði kallað saman ef nauðsyn krefur fyrir 24. janúar 1994 þannig að ég tel að tillaga eins og þessi þurfi alls ekki að koma fram hér á Alþingi þó að fundum Alþingis sé frestað um nokkrar vikur.

Hæstv. forseti. Ég er dálítið undrandi á þeirri afstöðu sem kom fram hjá hv. þm. vegna þess að þetta mál hefur áður verið rætt hér á hv. Alþingi. Hinn 14. jan. 1993 ræddi hv. 9. þm. Reykv. þetta mál og sagði m.a., með leyfi forseta: ,,Ég ætla hins vegar ekki að tefla fram neinum fullyrðingum af þessu tilefni en skora á hæstv. forsrh. að kanna þetta mál sérstaklega.`` Ég fyrir mitt leyti svaraði því til að þetta fyndist mér eðlileg beiðni og að þessi athugun færi fram. Þessi athugun fór síðan fram, bæði af hálfu ráðuneytisins og af hálfu lagadeildar Háskóla Íslands eða stjórnskipunarprófessorsins við háskólann og sú álitsgerð var send forsætisnefnd þingsins 6. maí 1993. Það er algerlega ótvírætt og hefur ekki breyst að það er ekki hægt að íslenskri stjórnskipun að fresta þinginu með öðrum hætti en þessum. Forseti þingsins getur að vísu gert stutt hlé með samþykki þingmanna, til að mynda um páska, fyrir því er hefð, en það er ekki hægt að fresta fundum með öðrum hætti en þessum. Þetta hefur verið athugað og álitsgerðin var send þinginu 6. maí og ég gerði ekki ráð fyrir því að þess vegna yrðu deilur um þetta atriði sérstaklega. Vegna hins atriðisins sem hv. 8. þm. Reykn. nefndi þá get ég aðeins sagt það eitt og það stendur ekki til og engin ráðagerð er uppi um það af hálfu ríkisstjórnarinnar að beita bráðabirgðalöggjafarvaldi vegna þeirrar deilu sem hv. þm. nefndi eða annarra. Ég geri því ekki skóna á þessu stigi máls, vona svo sannarlega að ekki þurfi til þess að koma að löggjafarvaldinu yfirleitt verði beitt í þessari vinnudeilu. Menn hljóta að þurfa að forðast það eins og heitan eldinn. Það eru engar slíkar ráðagerðir uppi, en aðra yfirlýsingu get ég ekki gefið því að ég tel að bráðabirgðalöggjafarvaldhafinn geti ekki afsalað sér með þessum hætti heimild af þessu tagi. En það eru engar slíkar ráðagerðir uppi.

Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa vonbrigðum mínum með svar hæstv. forsrh. Mín spurning var skýr. Hún var á þá leið hvort hæstv. forsrh. væri reiðbúinn að gefa þá yfirlýsingu hér að teldi ríkisstjórnin nauðsynlegt að setja lög á þessum frestunartíma þá mundi hún kalla þingið saman. Ég var ekki að spyrja að því hvort ríkisstjórnin hefði nú uppi einhverjar ráðagerðir um að setja bráðabirgðalög. Ég taldi óþarfa að spyrja að því. Það er þess vegna miður að forsrh. skyldi ekki treysta sér að gefa þá yfirlýsingu hér að hann mundi kalla þingið saman ef ríkisstjórnin teldi nauðsynlegt að setja lög. Þar með liggur það nokkuð ljóst fyrir að bráðabirgðalagasetningin vofir nú yfir á þingfrestunartímanum af hálfu hæstv. forsrh. Ef hæstv. forsrh. gefur ekki skýrari svör hér þá sé ég ekki hvernig við fyrir okkar leyti a.m.k. getum stutt þá tillögu sem hann hefur lagt fyrir þingið. Ég teldi æskilegra að ríkisstjórnin ætti þá samvinnu við þingið að skilja hér áður en við göngum til jólahátíða á þann veg að við vissum öll hvað til stæði en með yfirlýsingunni hefur hæstv. forsrh. skapað óvissu og það tel ég miður. Ég skora því enn á hæstv. forsrh. að gefa skýra yfirlýsingu um það að ríkisstjórnin muni kalla þingið saman ef hún telur tilefni til lagasetningar á þessum frestunartíma. Ef slík yfirlýsing kemur ekki þá treystum við okkur ekki til að greiða þessari tillögu atkvæði.

Hæstv. forseti. Mér finnst fráleitt af hv. þm. að segja að bráðabirgðalög vofi yfir þó að þessi yfirlýsing sé gefin með þeim hætti sem ég gaf. Hv. þm. virðist telja það fullkomlega eðlilegt og sjálfsagt og jafnvel sjálfsögðustu leiðina að það verði gripið til lagasetningar gagnvart þessari kjaradeilu. Ég verð nú að segja að hv. þm. er ekki að styrkja stöðu a.m.k. annars deiluaðilans í þessu máli með því að halda slíku fram. Mér finnst alls ekki viðeigandi að segja að þó að ég geti ekki afsalað því valdi sem stjórnarskráin kveður á um með þessum hætti þá vofi yfir lagasetning vegna þessarar deilu. Auðvitað hljótum við að gera ráð fyrir því að viðsemjendur í þessari deilu eins og öðrum leysi slíka vinnudeilu. Mér fannst ályktun hv. þm. allt of langt fram gengin.

Virðulegi forseti. Það er greinilegt að yfirvofandi sjómannaverkfall og hinar hörðu deilur sjómanna eru viðkvæmt mál fyrir hæstv. forsrh. og ég skil það ósköp vel. Ég var hins vegar ekki að fara í efnisumræður um það mál. Ég var einfaldlega að biðja hæstv. forsrh. að gera alveg skýrt að þegar þingið situr nú allt árið og þorri þingmanna, ef ekki allir þingmenn, er á landinu í þessu þinghléi, að mestu leyti ef ekki öllu, þá væri ekki mikil fyrirhöfn að kalla þingið saman jafnvel með dags fyrirvara ef ríkisstjórnin teldi nauðsynlegt að grípa til lagasetningar. Það er athyglisvert að hæstv. forsrh. skuli ekki vera reiðubúinn til að gefa slíka yfirlýsingu hér. Ég man ekki hvort hann gaf slíka yfirlýsingu í fyrra, ég ætla ekki að fullyrða það í þessum ræðustól nú, en ég teldi það vera til mikilla bóta fyrir störf þingsins um samskipti þings og ríkisstjórnar að það lægi ljóst fyrir að það væri ætlun hæstv. forsrh. og ríkisstjórnar að draga úr bráðabirgðalagavaldinu. Við beindum ýmsir þeirri skoðun til hæstv. forsrh. á sínum tíma að hann hefði átt að kalla þingið saman í stað þess að setja bráðabirgðalög um Kjaradóm á sínum tíma. Hæstv. forsrh. hafnaði því þá. Hann hefur síðan lýst því yfir að hann teldi þá höfnun sína hafa verið ranga. Ég met það að hann skuli hafa séð það síðar meir að það var rangt hjá honum að hafna þeirri ósk. Ég segi við hann líka hér: Það er nauðsynlegt að gefa skýra yfirlýsingu um það að bráðabirgðalög verði ekki gefin út og þingið verði kallað saman og það eru sams konar mistök hjá hæstv. forsrh. að neita því nú eins og hann neitaði að kalla þingið saman á sínum tíma og sá svo síðar að var röng ákvörðun.

Hæstv. forseti. Mér finnst að það sé illt að þingið fari heim án þess að fyrir liggi hvort ríkisstjórnin hyggst beita þessu bráðabirgðalagavopni sínu. Ég held að það væri betra fyrir bæði þjóðina og þá aðila sem eiga hlut að þessari deilu sem er að verða að verkfalli eftir nokkra daga, ef að líkum lætur, að vita hvort það standi virkilega til að nota bráðabirgðalagaheimildina. Ég sé nú ekki að Alþingi Íslendinga ætti ekki að vera fært að svara og að forsrh. ríkisstjórnarinnar ætti ekki að geta komið því hér til skila að þingið sé ekkert of gott til að koma saman ef taka á afstöðu til svo alvarlegs máls sem hér er á ferðinni. Og með hvorum deiluaðilanum eru menn að taka afstöðu með því að þegja þunnu hljóði um það hvort nota eigi þessa heimild? Ég held að það hljóti að vera augljóst öllum þingmönnum. Það er auðvitað verið að taka afstöðu gegn sjómönnum með því að vilja ekki gefa yfirlýsingu um það að þingið verði kallað saman því að verði þetta verkfall bannað með lögum, þá verður það ekki tekið til baka um leið og þing kemur saman. Það liggur í augum uppi. Með slíku lagaboði væri verið að eyðileggja kjarabaráttu sjómanna. Það veit auðvitað enginn nú hvort reyna muni á þetta. Það kann vel að vera að félagsdómur komist að þeirri niðurstöðu að verkfallið verði ólöglegt og þá liggur það fyrir að nýtt verkfall yrði þá ekki boðað fyrr en í lok janúar. En þetta tvennt, að hæstv. forsrh. treystir sér ekki til að hreinsa loftið og segja hreint út að það eigi ekki að nota bráðabirgðalagavaldið og það að gert er ráð fyrir lengra fríi Alþingis heldur en hafði verið á dagskránni, fær mig til að óttast að menn ætli sér að nota þetta vald.

Þá er komið að lokum síðasta fundar Alþingis fyrir jólahlé. Svo sem venja er til hafa verið hér miklar annir síðustu daga, en nú er lokið afgreiðslu þeirra mála sem nauðsynlegt var talið að lægju fyrir við áramót, þ.e. afgreiðslu fjárlaga, lánsfjárlaga, umfangsmikilla breytinga í skattamálum og breytinga á tekjustofnum sveitarfélaga auk að sjálfsögðu annarra mála sem miklu varða. Ég vil við þetta tækifæri láta í ljós ánægju mína með þingstörfin þessa haustönn Alþingis. Þau hafa gengið vel og má eflaust þakka það fremur öðru breytingum á þingsköpum sem gerðar voru við upphaf þings í haust. Ég vona að framhald verði á þeirri endurskoðun þingskapanna og starfshátta Alþingis, þar á meðal samvinnu stjórnarflokka og stjórnarandstöðuflokka um þingstörfin sem þá var boðuð. Hér hafa verið miklar annir síðustu daga og bregður ekki venju í því efni. Það verður auðvitað aldrei hjá því komist að taka duglegan lokasprett við afgreiðslu viðamikilla mála undir jól. Við þekkjum þetta frá öðrum sviðum þjóðfélagsins, t.d. kjarasamningum, að menn leggja talsvert á sig til að ljúka för þegar sést til lands. Ég verð þó að segja að það er nauðsynlegt að bæta hér úr og freista þess að jafna álagið meira við þingstörfin. Ég er sannfærð um að þar má ná árangri ef þingflokkar og ríkisstjórn leggjast á eitt. Jólahátíðin er í nánd. Sú hátíð sem mest og best bindur fjölskyldurnar saman. Því miður held ég að þáttur alþingismanna í undirbúningi jólanna á heimilum sínum sé ekki mikill en þannig þarf það ekki að vera og þannig á það ekki að vera. Því heiti ég á liðsinni þingmanna til þess að gera hér nokkra bót á í framtíðinni. Ég færi þingmönnum öllum svo og starfsfólki Alþingis bestu óskir um friðsæla jólahátíð og bið fyrir kveðjur til fjölskyldna þeirra. Þeim sem eiga um langan veg heim að fara óska ég góðrar heimferðar og heimkomu og ég bið þess að við megum öll hittast heil á nýju ári.

Virðulegi forseti. Fyrir hönd okkar þingmanna þakka ég hlý orð og góðar óskir í okkar garð. Ég vil þakka virðulegum forseta fyrir góða og réttláta stjórn þessa haustþings sem nú er á enda runnið. Ég vil einnig þakka fyrir hönd þingmanna skrifstofustjóra Alþingis og öllu starfsfólki þingsins fyrir einstaka þolinmæði og mikið og gott vinnuframlag en hér vinnur starfsfólk oft undir miklu álagi. Fyrir hönd þingmanna óska ég virðulegum forseta og fjölskyldu hennar gleðilegra jóla og farsældar á komandi ári. Jafnframt óska ég starfsfólki Alþingis gleðilegrar jólahátíðar um leið og við þökkum gott samstarf. Ég vil biðja hv. þm. að rísa úr sætum og undirstrika þakklæti okkar. --- 
            

Ég þakka hv. 2. þm. Vesturl. fyrir hlý orð í minn garð og fjölskyldu minnar og endurtek óskir mínar til hv. þm. um gleðileg jól og gæfuríkt komandi ár.

Frú forseti. Forseti Íslands hefur gefið út svohljóðandi bréf: ,,Forseti Íslands gjörir kunnugt: Að ég, að tilskildu samþykki Alþingis, veiti forsætisráðherra umboð til þess að fresta fundum Alþingis, 117. löggjafarþings, frá 20. desember 1993, eða síðar ef nauðsyn krefur, til 24. janúar 1994. Gjört í Reykjavík, 20. desember 1993. Vigdís Finnbogadóttir . Davíð Oddsson. Forsetabréf um frestun á fundum Alþingis.`` Samkvæmt þessu umboði og með tilvísun til samþykkis Alþingis lýsi ég hér með yfir því að fundum Alþingis, 117. löggjafarþings, er frestað. Ég leyfi mér að óska hv. alþm. og starfsmönnum þingsins, svo og landsmönnum öllum gleðilegra jóla og farsæls nýs árs.