Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ræðu minni var frestað sökum þingflokksanna er frv. kom til umr. fyrr. Hafði ég þá tekið til máls öðru sinni og vil nú ljúka athugasemdum mínum, í fyrsta lagi við ræðu hv. þm. Halldórs Blöndals sem nú er því miður af þingi brott, og segi ég þetta ekki vegna þess að ég fagni ekki hv. þm. Jóni Sólnes innilega, heldur segi ég þetta vegna þess, að ég átti enn smávegis vantalað við hv. þm. Halldór Blöndal, enda þótt ég raunar lyki máli mínu þá með því að lýsa yfir skilningi mínum á því tilfinningalega viðhorfi Halldórs Blöndals, að hann vildi ekki láta drepa fugla aðra en þá sem hann væri á móti prívat og persónulega fyrir sig. Þar með voru taldir þeir fuglar sem friðlausum er ætlað að vera í frv. þessu, svo sem hrafnar, svartbakar og kjóar, en hann vildi umfram alla muni bæta við hettumáf, vegna þess að einnig hann væri ákaflega vondur fugl við unga mófuglanna og einnig við andarunga sem hv. þm. af skiljanlegum ástæðum hefur samúð með og ber ugg út af. Það geri ég einnig. Ég mun nú ekki orðlengja um þessi atriði, en vil þó aðeins minna á það, að fuglar þeir tveir, sem gremja höfunda þessa lagafrv. og hv. þm. Halldórs Blöndals virðist fyrst og fremst beinast að, þar sem eru svartbakurinn og hrafninn, - þessir tveir fuglar, sem vissulega valda t jóni á lífríki landsins og þ. á m. á lífi annarra fugla, vinna þó fyrir okkur ákveðið mjög mikilvægt starf fyrir þjóðarheildina sem við trössum okkur til stórskammar og allt að því heilsutjóns, þar sem þeir eru látnir annast sorphreinsun á landi hér. Ég hygg að gegn því verði ekki mælt, eins og raunar hv. þm. Halldór Blöndal kom inn á, að meginorsökin fyrir því, hversu fuglum þessum hefur fjölgað úr hófi fram, er sóðaskapur við fiskiðjuverin okkar og sláturhúsin okkar og í meðferð á sorpi á Íslandi. Gegn þessum sóðaskap vinna fuglar þessir tveir, þeir annast hér sorphreinsun. Gott og vel, ef við ætlum að fækka þessum tveim fuglum sem þjóðin elur upp með þessum hætti, ef við ætlum að koma í veg fyrir að þeir vinni tjón á öðrum og nytsamari fuglategundum, að því er við köllum, þá hljótum við að snúast gegn þeim á þeim vettvangi sem hæfilegur er: með því að setja strangari viðurlög við lagabrotum varðandi meðferð á úrgangsefnum við fiskiðjuverin og sláturhúsin, með því að herða á framkvæmd laga sem falla undir heilbrrn. Það hefur verið reynt og fullreynt, að þessum fuglategundum verður við núverandi aðstæður ekki fækkað með skotum. Með eitri væri það e.t.v. hægt og þá með þeim afleiðingum að öðrum fuglategundum yrði grandað. Þeir yrðu þá höggnir í leiðinni. Og ef við leyfum okkur enn að ræða um afstöðuna til fugla frá tilfinningalegu sjónarmiði, þá skulum við minnast þess, að einnig þessar tvær tegundir eru lifandi. Hrafninn er að vísu svartur, en hv. þm. mega minnast þess, að hann er rauður að innan. Ég ásakaði hv. þm. fyrir fávísi þegar hann kvaddi sér hljóðs um þetta mál. Það hefði ég betur ekki gert, vegna þess að höfundar frv., sem hér er um fjallað, - og var þó til þess trúað af ráðh. að semja lagafrv. sem hér var lagt fram í fyrra, - eru bersýnilega alls ekki betur að sér en hv. þm. Halldór Blöndal í því er lýtur að lífi íslenskra fugla eða að möguleikum á því að veiða þá. Hv. þm. sagði að staða andarinnar væri mjög slæm. Nú er það svo, að endur hér eru ekki einnar tegundar, öndin er ekki ein. Að tala um að illa sé komið fyrir öndinni er svona eins og að segja að illa sé komið fyrir jórturdýrinu og eiga þar við sauðfé, geitur, nautpening, hreindýr og jafnvel hross, því að líffræðilegur munur er ekki öllu minni milli sumra andategunda heldur en á milli hrossa og nautpenings. Ég vil í sambandi við þessa fullyrðingu mína um það, að frv. þetta til laga sé ekki samið af mikilli þekkingu á raunverulega efninu sem um er fjallað, geta þess, að þar ríkir grómtækur misskilningur á hegðun, lífsháttum og afkomumöguleikum ýmissa fugla og það svo, að maður undrast að fuglafræðingur, vel menntaður, skuli hafa verið með í hópnum sem um frv. fjallaði, þótt það verði skiljanlegra þegar kemur í ljós við lestur fskj. að lítið tillit hefur verið tekið til skoðana hans. Þá eru beinlínis villandi upplýsingar í fskj. frv. sem eiga að rökstyðja og útskýra hinar ýmsu greinar þess. Vafasamar staðhæfingar koma fram m.a. í því sem frá greinir um rjúpuna og afstöðuna til hennar, að maður minnist nú ekki á þá fásinnu, þar sem því er haldið fram að andartegundirnar, sem ekki fara frá Íslandi á veturna og leyfilegt er að veiða, þar sem eru stokköndin, urtöndin og rauðhöfðaöndin, haldi sig til fjalla á veturna innan um rjúpuna. Ég vil alls ekki hrakyrða á nokkurn hátt þá menn sem fjallað hafa um frv. þetta. En draga mætti þá ályktun af ýmsu í skjali þessu, sem hér hefur verið lagt fyrir hv. Alþ., að öndin ætti ekki bara bágt, að hún hefði aldrei komist úr egginu hvað suma menn varðar. Ég ítreka enn þá beiðni mína, að hv. menntmn., sem fær þetta frv. til meðferðar, vísi því aftur til ríkisstj. með beiðni um að um það verði fjallað öðru sinni, skipað verði öðruvísi í nefnd til undirbúnings þessu máli, og þó umfram allt að við setningu nýrra laga um málefni þessi, hvort sem þau munu þá enn heita lög um fuglaveiðar og fuglafriðun eða lög um skotveiði á Íslandi, verði þess gæfi, að ekki verði skilin eftir þess háttar réttaróvissa sem verið hefur frá setningu laganna 1954 og enn er kveðið á um í 2. málsl. 5. gr. þessa lagafrv. Sú réttaróvissa hefur valdið í vaxandi mæli úlfúð, þar sem allt er laust og annað á huldu um rétt þegnanna til þess að stunda fuglaveiði á landi hér, þar sem einstökum þegnum úr þéttbýlinu er ætlað að bítast um það við einstaka landeigendur upp á reginfjöllum í skammdeginu, hvort þeir hafi leyfi til þess að veiða þar fugla eða ekki. Þetta tel ég alveg óhæfilegt og vænti þess, að hv. Alþ. sjái sóma sinn í því að afgreiða ekki þess háttar lög, sem fremur séu fallin til þess að valda úlfúð meðal þegnanna en kveða ljósum orðum á um rétt þeirra.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt til staðfestingar á brbl. sem hæstv. fyrrv. ríkisstj. setti 1. júlí s.l., en í aths. við brbl. sagði m.a., með leyfi forseta: Þetta er „gert í samræmi við ákvörðun ríkisstj. til þess að greiða fyrir samkomulagi um lífeyrismál sem heildarlausn í þeim kjarasamningum, sem undirritaðir voru þann 22. júlí 1977, þannig að sú hækkun lífeyrisgreiðslna, sem leiðir af því samkomulagi, valdi yfirleitt ekki lækkun tekjutryggingagreiðslna frá almannatryggingum.“ Um var að ræða nálægt 65% hækkun skerðingarmarka, en eftir 1. des. s.l., þ.e. eftir síðustu mánaðamót, verða skerðingarmörk tekjutryggingarbóta hjá einhleypingi sem býr einn, 149 900–184 100 á mánuði, eftir því hvenær hann byrjar að taka eftirlaun, hvort hann byrjar 67 ára eða 72 ára. Samsvarandi tölur fyrir hjón eru 216 100–277 500, en eins og hv. þm. vita skerðast tekjutryggingarbætur um 55% af því sem umfram er þessar tölur sem ég hér hef nefnt. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og heilbr.- og trn. þessarar hv. deildar.



Herra forseti. Þetta frv. um breyt. á l. um tekjustofna sveitarfélaga er flutt til samræmingar á lögum um tekjustofna sveitarfélaga og lögum um Ferðaskrifstofu ríkisins. Í lögum um Ferðaskrifstofu ríkisins segir að það fyrirtæki skuli greiða landsútsvar, og þetta frv. er eingöngu um að það verði tekið upp í tekjustofnalög sveitarfélaga í upptalningu um fyrirtæki sem skuli greiða landsútsvar. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og félmn.



Herra forseti. Frv. það til l. um greiðslu verðjöfnunargjalds af sauðfjárafurðum, sem er komið til þessarar hv. d., er flutt til að framkvæma það ákvæði í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna að endurgreiða það verðjöfnunargjald, sem Framleiðsluráð landbúnaðarins ákvað að leggja á sauðfjárafurðir s.l. vor til jöfnunar á útflutningsverði sauðfjárafurða. Áætlað er að gjald þetta muni samtals verða um 1300 millj. kr., eins og fram kemur í grg. með þessu frv. Ég ætla ekki að hafa um þetta langt mál. Þó vil ég aðeins rekja aðdraganda og sögu útflutningsbóta. Útflutningsbætur á landbúnaðarafurðir voru ákveðnar 1961 og var þá ákveðið og sett í lög um Framleiðsluráð landbúnaðarins, að heimilt skuli vera að greiða úr ríkissjóði til bænda allt að 10% af afurðaverði landbúnaðarafurða sem útflutningsbætur. Þarna er hugsunin að sjálfsögðu sú að tryggja bændum tekjur fyrir framleiðslu, sem er umfram innanlandsþarfir, með greiðslu slíkra útflutningsbóta, og vísast að sjálfsögðu til þess, að útflutningsverð hefur ekki almennt náð því verði sem gert er ráð fyrir í grundvallarverði og samkv. ákvörðun um útsöluverð landbúnaðarafurða. Þessar útflutningsbætur hafa gegnum árin yfirleitt nægt til þess að jafna, eins og ég hef skýrt frá, útflutningsverð, nema tvö síðustu árin, þar sem nokkur munur hefur verið á og farið vaxandi. Árið 1977 vantaði tæplega 500 millj. til þess að fullar útflutningsbætur næðust. Þá náðist samkomulag um það innan ríkisstj., að heimilt var að greiða umfram 10% af uppsöfnuðum útflutningsbótum, getum við sagt, þrjú ár þar á undan. Á s.l. ári var þessi munur hins vegar miklu meiri. Eins og fram kemur, var þá áætlað að 1300 millj. kr. vanti til þess að jafna útflutninginn að fullu. Var það ástæðan til þess, að bændasamtökin ákváðu að leggja á þetta gjald. Því miður horfir nú svo, að jafnvel enn muni aukast það bil sem er á milli heimilaðra útflutningsbóta og nauðsynlegs útflutnings. Allt bendir til þess, að nauðsynlegt reynist að flytja út sauðfjárafurðir á yfirstandandi verðlagsári landbúnaðarins sem verði jafnvel um 50% af innanlandsneyslu sauðfjárafurða. Sömuleiðis er umframframleiðslan á mjólkurafurðum mjög mikil eða nálægt 25% af innanlandsneyslunni. Því hefur verið gert átak í markaðsleit. En ekkert bendir til þess að markaður fáist fyrir sauðfjárafurðir sem gefi meira en í besta lagi um 50% af heildsöluverði sauðfjárafurða, og ástandið er enn þá verra með í mjólkurafurðir. Þar má segja að aðeins osturinn og nánast þó ein osttegund, óðalsostur, sé sæmilega seljanlegur og fáist fyrir hann um 50% af kostnaðarverði. Ég ætla ekki að fara að rekja þetta nánar. Þetta er ástand sem um mun verða rætt á þinginu fljótlega. Ég hef boðað að frv. verði lögð fram nú innan örfárra daga. Geri ég ráð fyrir að svo verði, og þá skapast betra tækifæri til að ræða þessi mál. Í hv. Nd. lagði ég til að þessu frv. yrði vísað til hv. landbn. Vera má, að það hafi verið skakkt, og vera má að frv. hafi átt að fara til fjh.- og viðskn. Þessi varð þó niðurstaðan í hv. Nd. og því leyfi ég mér að leggja til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Á þskj. 88 hef ég leyft mér að flytja frv. til l. um sölu notaðra lausafjármuna. Þetta frv. er endurflutt frá síðasta þingi og ég sé ekki ástæðu til þess nú að flytja um það langa framsöguræðu. Greinar þessa frv. eru 11. Þær skýra sig að mestu leyti sjálfar. Ég vildi aðeins láta fylgja þá grg. inn í þingtíðindin sem hér eru prentuð með. Þetta frv. er samið af Arnmundi Backmann lögfræðingi og við samningu þessa frv. var einkum stuðst við gildandi reglur í Noregi og alveg sérstaklega í því sambandi stuðst við gögn og ábendingar frá Landssambandi löggiltra bílasala í Noregi. Hér er vitnað í það, að 1. jan. 1977 hafi gengið í gildi í Noregi reglugerð um sölu notaðra eða gamalla hluta, en reglugerð þessi var sett samkv. heimild í lögum um verslunaratvinnu, en sambærilegum lagaákvæðum er ekki til að dreifa hér á landi. Í grg. segir svo áfram að verslun og umboðssala með notaða gamla hluti, svo sem sala notaðra bifreiða, bóka, innanstokksmuna eða annars hefur færst mjög í vöxt hér á landi á undanförnum árum, sér í lagi þó sala notaðra bifreiða. Verslun af þessu tagi er sérstaks eðlis. Hún byggist í aðalatriðum á því að endurselja ýmiss konar lausafjármuni sem áður hafa verið í einkaeign. Af þeim sökum verður sölumaður að treysta eignarheimild þess sem hlutinn afhendir til sölu, og sá, sem notaðan hlut kaupir, verður að treysta því, að sú heimild hafi verið fyrir hendi að hann hafi með lögmætum hætti eignast notaðan hlut. Um eðli fornverslana eða umboðssölu notaðra bifreiða verður ekki farið fleiri orðum í grg. þessari. Sérstaða þeirra í verslunarviðskiptum er augljós. Af þeim sökum telur flm. þessa frv. brýnt að lögfest verði ákvæði sem tryggja ættu sæmilegt réttaröryggi í viðskiptum þessum. Með slíkt í huga er þetta frv. lagt fram. Þær frvgr., sem hér eru, kunna að vera nokkuð ítarlegar af þeim einföldu ástæðum að þær byggjast mjög á reglugerðarákvæðum, í Noregi og er þar kannske nánar út í farið en þörf er á í beinni lagasetningu. Vil ég víkja að því sérstaklega, að varðandi 5. gr. þessa frv. er aftur í 9. gr. heimild lögreglustjóra að veita undanþágu frá ákvæðum þessarar greinar. Sú grein mundi eflaust þykja nokkuð stíf eftir að fara, þ.e.a.s. að allur varningur, sem lög þessi taka til, skuli geymdur á verslunarstað í a.m.k. 14 daga frá því að honum er veitt móttaka, nema um bifreiðar sé að ræða. Á þeim tíma er óheimilt að selja hann eða afhenda öðrum, farga eða breyta á einn eða annan hátt. Þegar varningi er veitt móttaka til sölu skal hann þegar tölusettur og verðmerktur. Ég hef hins vegar tekið eftir því þar sem ég hef lesið um þetta frá þeim Norðmönnum, að einmitt á þetta atriði leggja þeir áherslu, og þeir eru reyndar einnig með vissan tíma fyrir bifreiðar, sem ég tel ekki ástæðu til að hafa í þessu frv. Um 6. gr., þ.e.a.s. heimildaskrána um varninginn sem veitt er viðtaka og hvað þar skuli færa, þá þykir mönnum eflaust einnig að þar muni vera um allnákvæma upptalningu að ræða. Þetta er að vísu ekki nákvæmlega eftir reglugerðinni, þeirri norsku, heldur í raun og veru fram tekið í hinum norsku lögum varðandi sölu á notuðum lausafjármunum. Hins vegar er krafan um, að varningurinn sé geymdur þetta langan tíma, fyrst og fremst sett til öryggis, að eignarheimild seljanda hlutar sé örugg. Sama er að segja um 2. gr., að það verður auðvitað að vera öruggt, en það tel ég ekki vera nú, að leyfi samkv. 1. gr., þ.e.a.s. fyrir þann sem reka vill slíka verslun, verði að fullnægja þeim lögum og reglum og skilyrðum sem sett eru í lögum eða sett kunna að verða í lögum eða reglugerðum til að mega reka þessa starfsemi. Sama er að segja um það, að húsnæði undir þessa starfsemi verður að vera samþykkt af lögreglustjóra og fullnægja bæði ákvæðum reglugerðar um öryggismál og húsnæði vinnustaða, en hér mun nú sums staðar á skorta allnokkuð að eftir þeim sé nægilega farið. Öllum er kunn sú mikla umræða sem hefur farið fram í fjölmiðlum að undanförnu varðandi bifreiðasölurnar. Um þá hættu, sem þar er fyrir hendi og hefur komið í ljós að hefur reynst á rökum byggð, ætla ég ekki að fara mörgum orðum hér. Farið hefur verið út í svokallaðar raðsölur, og þar eru mál í rannsókn sem rétt er að fullyrða sem minnst um á þessu stigi við hve mikil rök hafi að styðjast og hversu réttmætar séu þær ásakanir sem þar eru uppi. Hins vegar er spurning um það, eins og bent er á í hinum norsku lögum, hvort það sé nægilegt að eitthvert eftirlit sé með þessu haft og hvers konar eftirlit það eigi þá að vera. Ég geri mér ljóst að í 8. gr., sem er kannske aðalgrein þessa frv. og sú grein sem snertir bílaviðskiptin fyrst og fremst, kann að vera um ófullnægjandi ákvæði að ræða og það þurfi enn frekar að tryggja rétt þeirra, sem kaupa notaðar bifreiðar, heldur en þar er ráð fyrir gert. En þar er lagt til að seljanda notaðra bifreiða verði gert skylt að sanna með vottorði Bifreiðaeftirlits ríkisins eignarheimild sína. Mér er hins vegar sagt í sambandi við þau mál sem nú eru í gangi, að flest, ef ekki öll þeirra hefðu ekki komið til á þann hátt sem þau hafa gert ef þetta ákvæði hefði verið í lögum. Með þessu móti hefði það verið tryggt. Hins vegar efast ég ekki um að í sambandi við það eins og annað, þar sem reynt er að fara í kringum hlutina, þá muni það takast þeim sem nógu slóttugir og klókir eru í viðskiptum. En hér er auðvitað um það dýr tæki að ræða að við verðum með einhverju móti að tryggja að sala á notuðum bifreiðum fari fram með sem eðlilegustum hætti og að hvorugur sé svikinn, seljandi eða kaupandi. Vegna hinna miklu umræðna, sem um þetta hafa orðið, ætla ég ekki að fara eins náið út í það og ég gerði í framsöguræðu í fyrra fyrir þessu frv. En þar benti ég einmitt á þá misnotkunarhættu eða hættu á hreinum svikum sem nú hafa einmitt komið fram ásakanir um á hendur bílasölum og enn eru í rannsókn. Ég benti þá á að þarna væri mikil hætta á ferðum. Mér kom því á óvart þegar ég sá það í umsögn frá þeim aðilum, sem gleggst áttu um að vita, að þeir töldu að þarna væri nánast um óþarfalöggjöf að ræða hvað þetta snertir, því að misferli í viðskiptum sem þessum væru nær ógerleg samkv. gildandi lögum. Það hefur hins vegar komið mjög glögglega í ljós, að þessir góðu aðilar hafa ekki haft rétt fyrir sér. Þessi umsögn mun hafa verið lögð fyrir þá hv. þn. sem um þetta mál fjallaði. Sem flm. þessa frv. tek ég vel öllum ábendingum um breytingar og um einföldun þess sem gæti orðið til þess að menn næðu frekar samstöðu um málið. Ég er sannfærður um að mörg þeirra ákvæða, sem eru reyndar beint tekin upp úr hinni norsku reglugerð, má einfalda og setja síðar um þau reglugerð. En ég er ekki í neinum vafa um að við þurfum með lögum og reglugerð að hafa hér hliðstæð ákvæði og grannar okkar, Norðmenn, telja sig þurfa að hafa. Alveg sérstaklega bendi ég á það, að Landssamband löggiltra bílasala í Noregi - það var í raun og veru að frumkvæði þess sem þessi reglugerð var sett - vildi tryggja sig gegn ásökunum um meint misferli í þessum efnum og lagði þess vegna til breytingar á reglugerð svo sem þetta frv. lýtur að. Ég sem sagt treysti því, að í meðförum þeirrar n., sem fær þetta mál til skoðunar, verði kannað hvaða atriði hér eru óhjákvæmileg lagaatriði, hvaða atriði eru hins vegar þess eðlis að þau megi fara í reglugerð. En ég endurtek, að ég er ekki í neinum vafa um að við þurfum að hafa hér á jafnstrangar gætur og grannar okkar, Norðmenn, í þessum efnum. Ég hygg að það ákvæði, sem hér er sett í 8. gr. varðandi Bifreiðaeftirlit ríkisins og söluna á notuðum bifreiðum, nægi ekki til fulls, miðað við þær upplýsingar sem ég hef fengið um þau mál sem nú eru í gangi. Það mun að vísu vera þar góður varnagli sleginn, en það mun engu að síður ekki nægja til þess að menn geti ekki farið þar í kringum hlutina. Mér væri sannarlega þökk á því, ef hv. þn. gæti fundið þar um eins óbrigðult ráð og finna mætti til þess að slík leiðindamál, sem upp hafa komið, og slík svikamál, sem upp hafa komið í kringum bílasölurnar, eingöngu heyri fortíðinni til að skömmum tíma liðnum. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar. Ég fór náið út í þetta mál í framsögu í fyrra, og þá var á það bent hér í þd., að e.t.v. væru til lög hér sem nægðu í þessu sambandi. Ég held að þau orð hafi afsannast að nokkru, en endurtek ósk mína til þn. um að greina rækilega á milli, hvað hún vill taka í lög og hvað í reglugerð, því að vissulega er hér um að ræða mörg þau atriði sem e.t.v. ættu betur heima í reglugerð, þó að ég finni ekki neitt að þeim sem beinum lagaákvæðum. Ég vil svo óska þess, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það frv., sem hér er til umr. er að vissu leyti athyglisvert með tilliti til þeirra atburða sem hafa verið að gerast í ýmsum viðskiptum í sambandi við bílasölu, eins og hv. flm. minntist á í ræðu sinni. Þeir atburðir gefa vissulega tilefni til þess, að menn íhugi hvort á einhvern hátt væri hægt að setja einhvern betri varnagla í sambandi við slík viðskipti, þannig að þau gætu farið fram með meira öryggi en nú virðist eiga sér stað. Hins vegar vil ég lýsa þeirri skoðun minni, að ég held að það sé nokkuð hæpið að fara að setja jafnalmenna löggjöf og hér er lagt til í sambandi við sölu notaðs varnings og þá sérstaklega lausafjár, með umfangsmiklum ákvæðum og þar til heyrandi eftirliti. Persónulega er mér kunnugt að í því bæjarfélagi, þar sem ég á heimili eru nokkrir aðilar sem hafa að atvinnu að vera slíkir lausafjármiðlarar. Þessir aðilar eru flestir aldraðir menn sem hafa snúið sér að þessari atvinnu. Og ég verð að segja það, að mér finnst að þurfi að hafa mikla gát á því að fara ekki að gera þessa starfsemi slíkra aðila, þar sem í fæstum tilfellum er um að ræða miklar upphæðir eða mikil umsvif, - gera slíka miðlunarstarfsemi það umfangsmikla og margbrotna að henni fari að fylgja ýmiss konar skýrslugerð með tilheyrandi skriffinnsku. Við höfum allir reynslu af því, að þegar slíkt fyrirkomulag upphefst, þó að hugsað sé í upphafi að það eigi að vera einfalt í framkvæmd og án mikillar fyrirhafnar fyrir hlutaðeigendur, þá er reynslan sú, að það eru alltaf gerðar meiri kröfur um nánari sundurliðun, meiri og gleggri skýrslur og kvaðir og skriffinnsku sem slíkum fyrirmælum tilheyra, ekki síst ef þau koma frá opinberum aðilum. Þess vegna er mér mjög til efs að lagasetning, sem felst í frv. eins og þessu, yrði til eins mikilla bóta og hagræðingar og ég efast ekki um að vakir fyrir hv. flm. Í grg., sem fylgir þessu frv., verður flm. mjög tíðrætt um að hann hafi kynnt sér hvernig farið er með þessi málefni í Noregi. Hann lagði einnig í framsöguræðu sinni ríka áherslu á það, að hann teldi að það væri hentugt fyrir okkur Íslendinga að fara að fordæmi frænda okkar, Norðmanna, um að hafa lagaákvæði um viðskipti eins og þeir hefðu hjá sér. Ég er hv. flm. sammála um það, að við mættum gjarnan sem slíkir líta til grannþjóða okkar og þá kannske sérstaklega á Norðurlöndum, sem við teljum okkur skyldastar og höfum hvað nánust samskipti við um ýmislegt sem snertir almenn viðskipti. Ég vil í allri vinsemd leyfa mér að fara fram á það við hv. flm. þessa frv., að hann verði til viðtals um annaðhvort að styðja eða vera meðflm. að tillögu eða lagafrv. um það, að við reynum að samhæfa löggjöf okkar Íslendinga í viðskiptum almennt þannig að við kæmumst á svipað „plan“ - ef ég má nota það orð - og gengur og gerist hjá nágrannaþjóðunum. En það er langt frá því að við getum talist jafningjar þeirra að því er þessi mál snertir. Ég vil nefna hvernig háttað er hjá nágrannaþjóðum okkar um verslunarálagningu. Ég vil nefna hvernig háttað er um verðlagseftirlit og verðlagsmál. Verðlagseftirlit er búið að afnema fyrir löngu á Norðurlöndunum vegna þess að það þykir ekki ná tilgangi sínum. Ég er alveg viss um að við mundum ekki veita launafólki betri kjarabætur til viðbótar við þær miklu kjarabætur, sem er verið að veita launafólki núna, heldur en ef við sýndum rögg og afnæmum verðlagseftirlit með öllu. Ég vil nefna gjaldeyrislöggjöf okkar og meðferð mála í því sambandi. Og að síðustu vil ég nefna ákvæði um almenna vegferð fjármagns í þessu landi. Þessi tvö atriði: gjaldeyrislöggjöfin og almenn vegferð fjármagns í okkar þjóðfélagi, eru með slíkum endemum að menn í nágrannalöndum, á Norðurlöndunum, í Noregi, sem mest er vísað til í grg. þessa frv., hrista hausinn, hvar í flokki sem þeir eru, hvort þeir eru í Verkamannaflokknum eða Sósíalistaflokknum, að ég tali nú ekki um ef þeir eru eitthvað meira til hægri. Þeir hrista bara höfuðið yfir að þessi ósköp geti átt sér stað, að við séum eins fornaldarlegir og við erum í framkvæmd þessara mála hér í okkar ágæta landi. Herra forseti. Hér tel ég að sé verðugt og mikið verk að vinna, og ég fór í ræðustól í þeim tilgangi að minnast eilítið á þessi mál. Ég held að það væri gott að við þm. reyndum að sameinast um það að hefja eins konar vakningaröldu. Við gætum þá kallað að þetta væri t.a.m. svipað og þegar ungmennafélagshreyfingin náði hingað - kom hún ekki frá Noregi? Ég vonast til að ég, sem er mjög fylgjandi breytingum til hins betra í þeim málum sem ég var að nefna og snerta almenn viðskipti, - að ég og hv. 3. þm. Austurl., flm. þessa frv., getum þá átt gott samstarf. Þegar við leggjum báðir hönd á plóginn í einlægni, þá efast ég ekki um að við munum ná jákvæðum árangri.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir góðar undirtektir við frv. sjálft. Seint hygg ég að við verðum ásáttir um þær kjarabætur sem alþýða manna fær af því að leggja niður verðlagseftirlit og láta það algerlega í hendur hinnar frjálsu samkeppni sem við höfum ekki beint góða reynslu af hér á Íslandi. Við höfum nú hvort tveggja, verðlagseftirlit á sumu og frjálsa samkeppni í öðru, og ég hygg að menn vilji yfirleitt ekki skipta yfir í það sem er þar sem hin frjálsa samkeppni er í algleymingi. Um þau atriði önnur, sem hv. þm. minntist á varðandi gjaldeyrislöggjöf og almenna vegferð fjármagns, sem hann er allra manna kunnugastur og hefur einmitt flutt um að mínu viti merk frv. sem vissulega ber að skoða, þá er ég ekki svo kunnugur því, að ég þori út í að fara eða skeggræða við hann um þá hluti, enda mun hv. þm. vera nokkurn veginn sérhæfður í þessari almennu vegferð fjármagns, eins og hann kallar svo. Ég vil aðeins taka það fram, að það er rétt að í sambandi við allt af þessu tagi kemur upp viss hræðsla við að skriffinnska kunni að verða mikil. Ég vil þó aðeins benda á að sú heimildarskrá, sem gert er ráð fyrir að hlutaðeigandi eigi að færa, er mjög fljótfærð, og þó að þetta sé talið upp í sjö tölul., þá er það ekki erfiðara fyrir þann, sem með þetta á að fara, en það, að hann á að skrá eftir því sem við verður komið þessar upplýsingar: móttökunúmer hlutar, það er fljótgert; móttökudag, það er fljótgert einnig; lýsingu hlutar, það getur kannske vafist fyrir því eldra fólki, sem þarna er að selja, að lýsa því svo nákvæmlega að vel fari; nafn, stöðu og heimilisfang þess sem hlutinn afhenti, það held ég að sé mjög fljótgert: söludag hlutar: nafn, stöðu og heimili kaupanda hlutar; innkaupsverð, viðgerðarkostnað, ef einhver er, og söluverð hlutar. Þetta er allt og sumt sem heimildarskráin á að innihalda, og ég held að sá, sem treystir sér til að versla með notaða hluti, hljóti einnig að vera fær um það að færa inn í slíka heimildarskrá. Ég held að hér sé ekki um hindrun á starfsemi að ræða sem ég tek fyllilega undir að á rétt á sér, einkum hjá eldra fólki sem fæst við þetta. Ég vil einnig taka það fram, af því að það kom fram nokkur misskilningur um það í fyrra á Alþ., að hér er auðvitað ekki um neinar hömlur að ræða á sölu sem fer beint fram milli tveggja aðila. Hér er eingöngu um umboðssölu á vörunum að ræða. Ég segi ekki að við eigum að taka okkur Norðurlönd til fyrirmyndar í öllu. En ég held að það standi, sem ég sagði áðan, ekki síst í ljósi þess sem upp hefur komið varðandi bílasölurnar okkar, að ekki sé minni ástæða til varfærni og varnagla af okkar hálfu í sambandi við þessa verslun heldur en er hjá grönnum okkar. Það er þess vegna sem ég held að við eigum að taka á þessu máli eins vel og hægt er. Ég er ekki að segja að þetta frv. nái fyllilega þeim tilgangi, en ég treysti þá n. til að sjá svo um að þar verði sá varnagli sleginn sem dugi sem allra best. Ég skal vera til viðtals við hv. þm. um lagafrv. af ýmsu tagi sem samhæfi löggjöf okkar löggjöf Norðurlandaþjóðanna um viðskipti almennt, þó að ég undanskilji nú strax verðlagseftirlitið, af því að á því kann ég svolítil skil, en ekki eins mikil á hinu. Þó tek ég fram að við munum líklega seint verða samferða í áfengismálinu.



Herra forseti. Þetta mál hefur mikið verið rætt að undanförnu og hafa skoðanir verið skiptar. Við frv. hafa komið ýmsar aths. og þá einkum að því er varðar stjórnaraðildina. Ég hygg að það, sem fram kemur í frv., fari alveg að kröfum alþýðusamtakanna um það, hvernig skuli fara með þessi mál. Ef farið verður að þynna þetta frekar út, þá tel ég það ógæfu, og eins og ég skýrði frá í framsöguræðu minni hafa ýmsir helstu forustumenn alþýðusamtakanna lagt til að þetta yrði eins og frv. gerir ráð fyrir. Ég sé ekki ástæðu til þess, að BSRB eigi fulltrúa í stjórninni, enda yrði þessi fræðslustarfsemi alveg óháð þeim samtökum og einnig óháð Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands. Hins vegar er gert ráð fyrir því, að öll fræðslan lúti að því að uppfræða meðlimi Alþýðusambands Íslands, og þar eru sjómenn að sjálfsögðu meðtaldir, en í Sjómannasambandi Íslands eru undirmenn á flotanum. Ástæðan fyrir því, að við komum með þetta í frv.formi, er að skólinn, Félagsmálaskóli alþýðu, sem hefur starfað í 3 ár, hefur þurft að vera upp á náð ríkisvaldsins kominn og verið skammtað mjög naumt, þannig að ekki hefur tekist að halda uppi þeirri fræðslu sem þyrfti að vera og við höfum fyrir okkur að á sér stað annars staðar á Norðurlöndum fyrir aðildarsamtök og félaga verkalýðssamtakanna þar. Það var gert að umræðuefni hér, að deila mætti á verkalýðsfélögin almennt fyrir það, hvað þau væru óvirk að fræða meðlimi sína um hin ýmsu málefni þjóðfélagsins og að því er lýtur að lögum um stéttarfélög, vinnudeilur o.fl. Vissulega er hægt að gera það. En eins og ég rakti í framsöguræðu minni hafa þessi mál mjög horft til betri vegar á undanförnum árum. Nú er fyrst hafið reglubundið fræðslustarf hjá verkalýðsfélögunum, ekki aðeins innan Menningar- og fræðslusambands alþýðu, heldur hjá hinum einstöku verkalýðsfélögum, og ég er sannfærður um að því betur sem að þessum málum er staðið, því betur standa félögin að vígi við að móta ákveðna stefnu við gerð kjarasamninga, hinir einstöku félagar verða virkari í því, og svo líka það, að nauðsynlegt er að félagar stéttarfélaganna fræðist vel um stjórnkerfið og einnig þjóðarbúskapinn. Hitt er annað, að ekki eru allir með þessu. Sumir vilja láta þetta vera eins og það hefur verið, þannig að Alþýðusambandið eða Menningar- og fræðslusamband alþýðu sé alfarið upp á náð ríkisins komið án nokkurra laga er segi til um það, hvernig skólinn á að starfa, án nokkurra laga, er geri það að verkum að hægt verði að hefja reglubundið skólahald, - skólahald sem krefst af ríkisvaldinu ákveðinna fjármuna er það vart kemst hjá að láta í té. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson taldi í ræðu sinni að þetta mætti vera eins og það hefði verið, að því tilskildu að ríkissjóður legði til starfseminnar 100 millj. kr. Ég vil benda á það, að ekki er alltaf í landinu ríkisstj. sem vinveitt er alþýðusamtökunum og örlát að láta stórar fúlgur í slíka starfsemi. Sé ég ekki annað en ef til valda kemur ríkisstj. sem er andstæð þessu verkefni, þá getur hún kippt undan því fótunum miklu fremur en ef sérstök lög eru til að binda hendur ríkisvaldsins. Hér hafa farið fram heimspekilegar vangaveltur um hvort eigi að kenna í skólanum kommúnisma eða eitthvað í þeim dúr. Ég vil taka það fram, að það er ekki tilgangur flm. að svo verði, heldur verði, eins og segir í grg., að gefa fólki kost á því að vera virkara í stéttarfélögunum. Við trúum því, að því betur sem verði gert í þeim efnum, því betur verði verkalýðshreyfingin í stakk búin til þess að sinna hlutverki sínu þjóðfélaginu. Við skulum gera okkur ljóst að hlutverk stéttarfélaganna, hlutverk alþýðusamtakanna er feikilega mikið í nútímaþjóðfélagi, og við þurfum að gera okkar til þess að það verði rækt á þann veg sem best má verða fyrir þjóðarheildina. Ég vil svo aðeins svara því, sem hv. þm. Jón G. Sólnes, sem fór burt skömmu eftir að þetta mál kom fyrst til umr., spurði um, hvers vegna gert sé ráð fyrir að nemendur séu fullra 17 ára þegar þeir fara í skólann. Hugsunin að baki þessari grein var sú, að menn hefðu verið einhvern ákveðinn tíma úti á vinnumarkaðnum og þekktu eitthvað til þess veruleika sem þar er. Ég sé ekki að það sé ástæða til þess að fjölyrða frekar um þetta mál við 1. umr., en heiti á menn að veita frv. góðan framgang. Þeir menn, sem eru því samþykkir að það þurfi að efla styrk verkalýðssamtakanna og gera þau betur í stakk búin til þess að sinna hlutverki sínu, gera hugsuninni um Félagsmálaskóla alþýðu aðeins óreiða með því að leggjast gegn þessu frv., og þykir mér miður að þeir skuli eiga samleið í þeim efnum, hv. þm. Jón G. Sólnes og Ólafur Ragnar Grímsson. En kannske stendur það til bóta.



Herra forseti. Það hefur nú verið æðimargt sagt um þetta frv. síðan það var hér fyrst til umr. Ég sagði nokkur orð snemma í umr. um þetta mál og gat þess, að ég væri fylgjandi því, að þetta mál væri athugað mjög gaumgæfilega, bæði þetta frv. út af fyrir sig og jafnframt í tengslum við það sem verið er að gera og fyrirhugað er að gera almennt í fullorðinsfræðslumálum okkar. Ég held að þar sé nauðsynlegt að gæta nokkurs samræmis. Ég er enn þeirrar skoðunar. Hins vegar er því ekki að neita, að atriði í ræðuflutningi þeim, sem hér hefur fram farið í þessu máli, hafa orðið mér töluvert umhugsunarefni. Alveg sérstaklega var það ræða sem hv. 3. landsk. þm., Ólafur Ragnar Grímsson, flutti, sem mér fannst ákaflega eftirtektarverð og út af fyrir sig ærið tilefni fyrir mann með minn þankagang að athuga ráð sitt að nýju í sambandi við afstöðu til þessa máls. Það er auðvitað ekki hægt að láta einstakar ræður hafa óeðlilega mikil áhrif á afstöðu sína, og ég mun ekki gera það, en ég get ekki annað en gert nokkrar aths. við þessa ræðu hv. þm. Hann sagði orðrétt, að skólinn ætti að vera „helgaður hinu stéttarlega og baráttulega uppeldi í samtökum launafólks“ og hann ætti m.a. að veita fræðslu um „hagsmunasamtök atvinnurekenda, innra eðli þeirra, starfshætti og markmið.“ Hv. þm. sagði einnig að skólanum væri „fyrst og fremst ætlað það hlutverk að vera baráttutæki samtaka launafólks fyrir breyttu þjóðfélagi, fyrst og fremst til þess að manna verkalýðsfélögin á þann veg að þau geti náð betri árangri í baráttu gegn samtökum atvinnurekenda, í baráttu gegn fjandsamlegu ríkisvaldi.“ Hv. þm. varaði alvarlega við því, að almennri fullorðinsfræðslu og endurmenntunarþörf sé „blandað saman við þau skólamál verkalýðsstéttarinnar í landinu, sem eiga fyrst og fremst að vera grundvöllur að því að skerpa baráttustyrk verkalýðsstéttarinnar gegn atvinnurekendavaldinu og gegn því fjandsamlega ríkisvaldi sem löngum hefur ríkt hér í þessu landi gagnvart samtökum launafólks“. Hvað merkir þetta? Mér kemur í hug tilvitnun í flokksblað hv. þm. fyrr á þessu ári þar sem segir orðrétt: „Alþingi götunnar þarf að sýna hrokagikkjum valdsins við Austurvöll hver það er sem ræður úrslitum um allt efnahagslíf þessa þjóðfélags.“ Ég get ekki annað en tengt saman þennan málflutning hv. þm. og þessa yfirlýsingu og aðrar svipaðar í flokksblaði hv. þm. við tiltekin tækifæri. Þegar svona er komið fer maður að spyrja: Á ríkið yfirleitt nokkurs staðar að koma nærri þessum skólarekstri að dómi þessa hv. þm.? Jú, jú, það á að koma nærri honum, og það var ekki neitt hik á því, hvernig það ætti að vera. Um það sagði hv. þm.: „Verkefni ríkisvaldsins og almannavaldsins í landinu verði þar fyrst og fremst að leggja fram fé - en „verkalýðssamtökin sjálf hafi óskoraðan og algeran yfirráðarétt yfir þessum“ - ég vek athygli á því - „yfir þessum menntunarmálum sínum,“ sagði hv. þm. Og það á ekki að vera neitt hálfkák á þessu að hans dómi og ekkert „knífirí með harða brauðið", eins og þar stendur. Hv. þm. sagði að stjórnarliðið á Alþingi, sem ég tók eftir að hann sagði að „ef til vill “ væri vinveitt launþegasamtökunum - hann sagði „ef til vill“ um það.  Fyrir mér vakna ýmsar spurningar þegar hlýtt er á svona málflutning, því hv. þm. verður að teljast standa nokkuð nærri þessari starfsemi að sumu leyti, a.m.k. ef maður hefur hliðsjón af ræðum og skrifum sumra flokksbræðra hans sem tala um að tengja vandlega saman flokksblaðið og Alþýðusambandið og Alþb. Er þetta hugsanlegt? Ef þessi skóli er í raun svona, að hann er fyrst og fremst baráttutæki gegn ríkisvaldinu, þ.e.a.s. gegn íslenska ríkinu, hvernig í ósköpunum getur þá ríkissjóður styrkt þessa starfsemi? Ég fyrir mitt leyti vil ekki taka mark á þessum málflutningi hv. þm., prófessors í þjóðfélagsfræðum. Ég vil álíta að Félagsmálaskóla alþýðu sé ætlað að vera hluti af almennri fullorðinsfræðslu í landinu, vitanlega með sérstaka áherslu á félagsmálaþáttinn, á starfshætti launþegasamtakanna o.s.frv., eins og segir í frv. Og ég mun hafa þetta fyrir satt þangað til annað sannast. Ég tel að hv. þm. hafi ekki sannað þetta. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á frétt sem birst hefur núna í blöðum, þar sem einmitt er sagt frá nýloknu námskeiði þessarar fræðslustofnunar, þessa skóla, og rakin þau viðfangsefni sem fjallað hefur verið um á þessu námskeiði. Það er ástæðulaust að vera að rekja það í einstökum atriðum hér, því það hefur birst í velflestum blöðum. Ég hef séð þessa fréttatilkynningu í einum 2–3 blöðum. Fyrst kom hún í Vísi 4. þ. m. og síðan í fleiri blöðum. Og hún bendir ekki til þess, að þessi skóli starfi eins og þessi hv. þm. lýsir því að hann eigi að starfa að hans dómi. Það er kannske fyrst og fremst það sem fólst í ræðu hans fremur en að hann fullyrti að hann starfaði á þennan veg. Mér fannst það líka ákaflega merkilegt í málflutningi þessa hv. þm., þegar hann sagði að krafan um það, að Félagsmálaskóli alþýðu og Menningar- og fræðslusamband alþýðu væru áfram algerlega undir forræði alþýðusamtakanna, en hljóti til starfsemi sinnar stóraukið fjármagn af þeirri stærðargráðu, sem ég hef hér lýst, væri sett fram með hliðsjón af þeirri almennu skoðun, að það gæti einnig átt víð um fjölmörg önnur fjöldasamtök í þessu landi. Þetta gæti orðið kostnaðarsamt fyrir ríkissjóð miðað við 100 millj. kr. skammtana. En hvað um það, hitt er lakara, sem einnig kemur greinilega fram í ræðu hv. þm., að hann ætlast ekki til þess að almennt sé gætt þarna nokkurs samræmis, heldur fari fjárframlögin eftir því, hvernig ríkisstj. eða sá meiri hl. þings, sem að ríkisstj. stendur, er þá og þá stemmdur, sbr. þá skoðun að núv. ríkisstjórnarmeirihl., sem „e.t.v.“ er vinveittur launþegasamtökunum að hans dómi, eigi ekki að tvöfalda, þrefalda eða fimmfalda, heldur gera þarna 3 millj. að 100 millj. kr. þá leiðir alveg af sjálfu sér samkv. þessari kenningu, að eðlilegt væri að næsta ríkisstj. sem kynni kannske að vera á annan veg sinnuð, léti skjólstæðinga sína fá einn skammt af þessari sömu „stærðargráðu,“ eins og hv. þm. komst að orði. Ég álít að a.m.k. þurfi að reyna að gæta samræmis í þessum málum, samræmis í framlögum til fullorðinsfræðslu í landinu og samræmis í þeim lagaákvæðum sem Alþ. setur um þau efni, en það virðist alls ekki vera skoðun þessa hv. þm., heldur ráði hvernig styrkleikahlutföllin eru á Alþ. þá og þá. Hann virðist ekki sjá neitt athugavert við það, að ríkisvaldið, eins og hann orðaði það, leggi fram mikla fjármuni til þess í þessu tilfelli að manna launþegastéttina til þess að berjast gegn ríkisvaldinu, þegar það er fjandsamlegt henni að hennar dómi, en gegn ríkisvaldinu samt sem áður, og til þess að manna hana til þess að berjast gegn samtökum atvinnurekenda. Ef upp kæmi ríkisstj., sem væri vinveitt atvinnurekendum, mundi hún leggja fram t.d. 200 millj. til þess að styðja þá til að manna sín samtök, sbr. þá kenningu að fjölmörg önnur fjöldasamtök séu í hæsta máta verð slíkrar umbunar. Ég gat ekki annað, af því að ég var búinn að taka til máls um þetta frv., en vakið athygli á þessum málflutningi og látið í ljós andstöðu mína við þau sjónarmið sem þar voru sett fram. En ég endurtek það, að ég vil fyrir mitt leyti sem allra minnst mark taka á þessari ræðu, að hún sé stefnumarkandi fyrir Félagsmálaskóla alþýðu. Ég vil ekki trúa því, þrátt fyrir að hv. þm. situr hér á þingi fyrir Alþb. sem á sterk ítök innan félaga Alþýðusambandsins. Ég skal ekki hafa þessi orð öllu fleiri, herra forseti. Ég vil bara árétta skoðun mína enn og aftur, að þetta frv. ber hv. þd. að athuga vandlega og með velvilja og leggja áherslu á að það, sem gert kann að verða í þessu máli nú, falli sem best að þeim aðgerðum öðrum sem verið er að gera og fyrirhugað er að gera í sambandi við fullorðinsfræðsluna í landinu. Þó að ég sé í sjálfu sér hlynntur því að veita aukinn stuðning til þeirra þátta fullorðinsfræðslunnar sem reknir eru með myndarskap nú þegar, eins og til bréfaskóla, námsflokka og Félagsmálaskóla alþýðu, þá álít ég að við hljótum einnig í því efni að leitast við að gæta nokkurs samræmis.



Herra forseti. Upphaflega var það ætlun mín, þegar ég bað um orðið á sínum tíma, að fjalla nokkuð um ýmis þau efnisatriði sem Halldór Blöndal, sem þá sat hér sem varamaður Jóns G. Sólness, setti fram í mjög athyglisverðri ræðu. En þar eð hann hefur nú vikið af þingi ætla ég mér ekki að taka langan tíma í þessum umr., en tvær síðustu ræður gefa mér þó tilefni til þess að fara nokkrum orðum um efnisatriði sem þar komu fram. Það er misskilningur hjá hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni, að við Jón G. Sólnes eða Halldór Blöndal séum einhverjir bandamenn í þessu máli, og ég veit að hv. þm. er það fyllilega ljóst. Hins vegar er það rétt, að hv. þm. Halldór Blöndal og Jón G. Sólnes voru sönnunargögn í mínu máli, þ.e.a.s. þeir sönnuðu hér í umr. nákvæmlega þá hættu sem ég benti á á sínum tíma, að þegar frv. væri lagt upp á þann veg sem hér er gert, þá kæmi strax fram krafan um að atvinnurekendur ættu jafna aðild að skólanum. Ég vil í því sambandi vekja athygli hv. flm. þessa frv. á ýmsum frv. sem þm. Alþb. fluttu á síðasta áratug um þetta efni, þar sem fyrirkomulagi og stjórnsýslulegri stöðu slíks skóla var ætlað að vera háttað á annan veg. Félagsmálaskóli alþýðu er ekkert nýtt mál hér í þingsölum.  (Gripið ham í: Alþb. hefur aldrei flutt mál um þetta.Ég er að vísu ekki með hér eintök af frv., en ég vil benda hv. þm. á till. sem þm. eins og Björn Jónsson, Alfreð Gíslason, Hannibal Valdimarsson, Finnbogi Valdimarsson og fleiri þm. Alþb. fluttu. (KSG: Þetta er sams konar frv.)  Nei, það er ekki rétt hjá hv. þm. að hér sé um nákvæmlega sams konar frv. að ræða. Hann hefur þá ekki farið nógu langt aftur í sögunni til að kynna sér þennan málflutning. En um það skulum við ekki deila hér, ég úr ræðustól og hann úr sæti sínu. Ég skal einfaldlega láta hann fá eintök af þessum frv. eða hann flettir þeim upp í þskj. til þess að sjá að þarna er þó nokkur munur á. Hitt finnst mér athyglisvert, að Halldór Blöndal, sem fyrst í sinni ræðu gerði því skóna að hann væri einn af launþegafulltrúum Sjálfstfl., skyldi síðan andmæla ákvæðum í þessum frv., sem þó einn af forsvarsmönnum Sjálfstfl. í hreyfingu launafólks, Guðmundur H. Garðarsson, er flm. að. En nóg um það. Aðalatriðið, sem ég vildi benda hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni á, er það, að umr. hér, 1. umr. í deildinni, hefur þegar sannað ótta minn sem ég lét í ljós við 1. umr., að upp kæmi mjög sterk krafa um að atvinnurekendur ættu aðild að stjórn þessa skóla, þegar honum væri skipuð stjórnsýsluleg staða á vegum félmrn. Mér er ljóst að verkalýðshreyfingin hlýtur að taka áhættu hverju sinni um það, hvort hún fær fjármagn til starfsemi af þessu tagi. En ég tel að sú áhætta sé minni en við að reyrast með sína menntastofnun inn í stjórnsýslukerfi sem atvinnurekendum yrði e.t.v. veitt aðild að. Og mér er ekki grunlaust um að það kunni að vera ástæða að baki þessarar tryggingar, sem hv. flm. telur sig hafa, að Alþfl. hefur oft og tíðum farið með félmrn. á Íslandi og menn hafa haft tilhneigingu til að líta á þetta sem eitt og hið sama: flokkinn og rn., og þess vegna væri sú trygging þar fengin. En út frá því er ekki hægt að ganga og aðstæður hér á landi eru allt aðrar en annars staðar á Norðurlöndum í þessu efni. Það hefði svo sem ekki verið tilefni til þess að koma þessu á framfæri hér í ræðustól og standa hér upp ef ekki hefði verið ræða hv. þm. Vilhjálms Hjálmarssonar. Mér fannst hún sláandi dæmi um það, hve Framsfl. er langt kominn frá uppruna sínum. Það er löng leiðin frá Brekku í upphafi þessarar aldar til þeirrar ræðu sem hér var flutt áðan. Mér varð hugsað undir þessari ræðu til tímarits sem ég fékk í hendurnar í gær, sem er hefti af Samvinnunni, málgagni samvinnuhreyfingarinnar á Íslandi, þar sem er fjallað um afmæli Samvinnuskólans, birtar ræður og viðtöl við skólastjóra: Jónas Jónsson frá Hriflu, Guðmund Sveinsson og núv. skólastjóra, nemendur skólans o.fl. Það kom fram í þessu efni tímaritsins, að Samvinnuskólanum hefur alltaf verið ætlað að vera baráttutæki samvinnuhreyfingarinnar á Íslandi til þess að ala upp starfskrafta hennar, til þess að kynda hugsjónaelda samvinnuhreyfingarinnar. En kannske er ekki lengur þörf á því að kynda þá elda, kannske eru þeir slokknaðir að eilífu í þeim herbúðum. Kannske er hægt að láta bara fullorðinsfræðsluna sjá um að róta í öskunni. Það kann vel að vera. En Jónas Jónsson frá Hriflu hefði skilið skóla sem baráttutæki fyrir félagsmálahreyfingu. Hann hefði ekki flutt slíka ræðu eins og hér var flutt áðan. Hann hefði skilið að félagsmálahreyfing fólksins í landinu, sem ætlar sér að breyta þjóðfélaginu, gerir aldrei neitt að marki nema hafa sinn skóla; sína uppeldissveit til að koma hugsjónaeldinum frá einni kynslóð til annarrar, til að þjálfa þá baráttusveit sem stendur í eldlínunni allt í kringum landið. Það er löng leiðin frá Brekku í upphafi þessarar aldar til þessarar tæðu. Og það er löng leiðin frá forustumönnum Framsfl. fyrr á þessari öld til þeirrar forustu sem nú segir að það þurfi enga skóla til þess að kynda hugsjónaelda félagsmálahreyfingar, og virðist beinlínis ekkert botna í málflutningi eins og þeim, að félagsmálahreyfingar fólksins í landinu, sem er ætlað að breyta þjóðfélaginu, eins og samvinnuhreyfingunni og verkalýðshreyfingunni, þurfi á sínum baráttutækjum að halda. Kannske er það einmitt þetta sem hefur skilið á milli mín og hv. síðasta ræðumanns hér áður fyrr, að annar taldi nóg komið af breytingum þjóðfélagsins og nú væri hægt að vísa öllu inn í menntmrn., en við hinir vildum halda áfram að breyta þjóðfélaginu. Hér er líklegast, ef dæma má af síðustu ræðu, um grundvallarágreining að ræða, - þann grundvallarágreining sem m.a. fólst í því, hvar Framsfl. og samvinnuhreyfingin ættu að skipa sér í íslensku þjóðfélagi, hvort hún ætti að skipa sér í baráttusveit breytinganna eða hvort hún ætti að skipa sér í sveit hinna grunnmúruðu íhaldsafla sem ekki telja lengur þörf á neinum baráttutækjum og engu vilja breyta. Að þessu leyti er ég þakklátur hv. þm. Vilhjálmi Hjálmarssyni fyrir að sýna svona glögglega í þingtíðindum hvar skilur á milli og hvar skildi á milli áður fyrr. Þróun íslensks þjóðfélags á þessari öld, þess þjóðfélags sem við búum nú við, er fyrst og fremst árangur þess félagsmálastarfs sem alþýða til sjávar og sveita í gegnum verkalýðshreyfinguna og samvinnuhreyfinguna setti á oddinn, verk þeirra manna sem skólaðir voru í félagsmálasamtökum samvinnuhreyfingarinnar og verkalýðshreyfingarinnar áður fyrr, og ég veit að hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson þekkir þá sögu. Ég þarf ekki að rifja hana upp hér.

Hann hefur kannske komið nálægt henni.

Vissulega er það rétt, að hann hefur komið nálægt henni. En eins og ég sagði áðan, það er þá til marks um hverjir telja nóg komið af breytingunum og hverjir vilja halda áfram að breyta, hverjir telja þörf á slíkum baráttutækjum áfram og hverjir ekki. Það segir sig sjálft, að félagsmálahreyfing alþýðu þessa lands þarf á sérstakri skólun að halda fyrir sitt forustufólk. Hún getur aldrei treyst á almenna fullorðinsfræðslu í landinu til þess að annast það. Hún getur ekki sett upp hlutlausar skólastofnanir í þá veru, enda hefur Samvinnuskólinn aldrei verið hlutlaus, og það veit ég að hv. þm. veit. Þar hafa verið fluttar áratugum saman í kennslustundum útlistanir á ágæti samvinnuhreyfingarinnar fram yfir einkaframtakið á Íslandi, og Jónas Jónsson frá Hriflu, eins og kom fram í þessu ágæta afmælisriti og ég veit að hv. þm. þekkir, varði 1–2 klukkustundum hvern dag til þess að brýna fyrir mönnum mismuninn á einkafyrirtækjunum eins og Garðari Gíslasyni og H. Ben. & Co. annars vegar og samvinnufyrirtækjunum hins vegar. Þær kennslustundir, sá áróður varð til þess að skerpa baráttutækin. Og ég er ekki viss um að samvinnuhreyfingin eða Framsfl. hefðu náð eins langt og þau hafa þó náð, ef Jónas Jónsson hefði ekki flutt þann boðskap í því baráttutæki sem Samvinnuskólinn var þá samvinnuhreyfingunni. Félagsmálaskóli alþýðu, það félagsmálastarf sem hefur verið unnið á vegum alþýðusamtakanna, hefur verið hliðstætt baráttutæki. Og það, sem skilur á milli okkar hv. 2. þm. Austurl., er það, að auðvitað þarf að efla og styrkja fullorðinsfræðsluna í landinu, en henni er ætlað að sinna, eins og öðrum almennum menntastofnunum í landinu frá grunnskóla og upp úr, hinni almennu fræðslu fyrir þegna þessa þjóðfélags og þeirri sérhæfðu menntun sem þetta þjóðfélag telur sig þurfa hverju sinni. En síðan er það verkefni félagsmálahreyfinga og fjöldahreyfinga í landinu að annast sjálfar þá sérstöku baráttumenntun sem þær telja sig þurfa á að halda. Það eru fjölmörg önnur fjöldasamtök en þau, sem ég hef hér vikið að, sem er fyllilega eðlilegt að annist slíka starfsemi. Mín lýðræðissýn er nú einu sinni fólgin í því, að það eigi ekki bara að vera ríkið sjálft sem annist alla menntun í landinu, sem kannske er skoðun hv. þm., heldur sé líka í okkar lýðræðiskerfi fullt og breitt rúm og fjölþætt fyrir margvíslega menntunarstarfsemi hagsmunasamtaka og fjöldasamtaka sem taka þátt í okkar lýðræðislega veruleika, bæði bændasamtaka, samtaka verslunarinnar, samtaka samvinnuhreyfingarinnar og samtaka verkalýðshreyfingarinnar. Og ég sé ekkert óeðlilegt við það, þótt Alþ. samþykki styrk til slíkra fjöldasamtaka. Alþ. samþykkir styrk til stjórnmálaflokka, og því hefur hv. þm. greitt atkv. Eru stjórnmálaflokkar hluti af menntakerfi? Eru þeir hluti af stjórnsýslubákninu? Nei, þeir eru fjöldasamtök, þeir eru lýðræðisleg samtök, og þeir eru styrktir. Og hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson veit það jafnvel og ég, að Samvinnuskólinn er líka styrktur. Og sú upphæð, sem ég nefndi, 100 millj. kr., og hv. þm. greinilega ofbauð, hvað var hún há? Það vill nú svo til að hún er hin sama og Samvinnuskólinn fær. 

Þetta eru ekkert sambærilegir skólar.

Eru þeir ekki sambærilegir? Vegna hvers eru þeir ekki sambærilegir? Vill hv. þm. svara því, vegna hvers þeir eru ekki sambærilegir? Hann gerir það hér úr ræðustól á eftir. Þeir eru sambærilegir að því leyti, að báðum er ætlað að berjast og skerpa baráttustöðu fyrir þeim þjóðfélagslega grundvelli sem hvor félagsmálahreyfingin um sig stendur á. Það liggur ekkert fyrir um það, hv, þm., að samvinnuhreyfingin á Íslandi sé búin að afnema samvinnufræðsluna í Samvinnuskólanum, þvert á móti. Hún er enn þá virkur þáttur í kennslu þar. Þar eru enn þá kennslustundir þar sem er útlistað ágæti samvinnuframtaksins fram yfir einkaframtakið, og að því leyti er þessi starfsemi vissulega sambærileg. Það kemur greinilega fram í þessu afmælisriti, sem er nýlega út komið um Samvinnuskólann, að forustumenn samvinnuhreyfingarinnar líta enn þá á Samvinnuskólann sem baráttutæki. Fyrrv. samþm. Vilhjálms Hjálmarssonar, Eysteinn Jónsson, sem hér sat á þingi árum saman, var meira að segja fyrir nokkrum mánuðum í sérstökum starfshópi á vegum samvinnuhreyfingarinnar sem lagði fram tillögur um hvernig Samvinnuskólinn gæti gegnt betur sínu hlutverki að vera baráttutæki samvinnuhreyfingarinnar. Ætli það skilji ekki á milli í afstöðunni til þessa máls, annars vegar þeirra, sem telja nú orðið harla gott með þær breytingar sem gerðar hafa verið á þjóðfélaginu á því sem liðið er af þessari öld og vilja nú setjast í helgan stein og ganga í sveit með íhaldsöflunum, og okkar hinna sem teljum nauðsynlegt að bæði verkalýðshreyfingin og samvinnuhreyfingin haldi áfram með sinni menntastarfsemi að manna svo sína forustusveit að hún geti náð umtalsverðum árangri í því að umskapa íslenskt þjóðfélag á líkan hátt á þeim tíma sem eftir er af þessari öld eins og þeir, sem aldir voru upp í þessum skóla fyrr á þessari öld, umsköpuðu íslenskt þjóðfélag? Halda menn að samvinnuhreyfingin hefði náð jafngóðum árangri í baráttunni gegn Garðari Gíslasyni, H. Ben. & Co. og öðrum ágætisfyrirtækjum í þessu landi, sem Jónas Jónsson frá Hriflu beindi samvinnuhreyfingunni gegn, ef slíkt fræðslustarf hefði ekki komið til? Halda menn að Framsfl. hefði verið - sem að vísu er ekki lengur næststærsti stjórnmálaflokkur landsins, ef ekki hefði í Samvinnuskólanum farið fram uppeldi á forustusveit Framsfl., mörgum hennar bestu mönnum? Þess vegna vil ég mælast til þess, að þeir menn, sem enn telja sig rótfasta í samvinnuhreyfingu þessa lands og telja sig hluta hennar sögu, eins og kom fram í frammítöku hv. þm. áðan, reyni að sjá samhengið á milli Samvinnuskólans og verkalýðsskólans. Okkur getur greint á um form þess skóla, eins og mig greinir nokkuð á við hv. þm. Karl Steinar Guðnason. En það er aukaatriði í þessu máli. Hitt verður aðalatriði, ef það á að vera grundvöllur stuðnings hv. þm. Vilhjálms Hjálmarssonar við þetta frv., að slíkur skóli eigi ekki og megi ekki vera baráttutæki alþýðustéttanna í landinu. Alþýðustéttirnar þurfa á slíku baráttutæki að halda, mjög sterku og öflugu baráttutæki, eins og reynsla síðustu fjögurra ára og sérstaklega fyrri hluta þessa árs sýnir glöggt.