Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bergur Jónsson) Allshn. flytur þetta mál samkv. ósk ríkisstj. - Hér er um það að ræða að láta öðlast gildi ákvæðin í milliríkjasamningi frá 3. marz 1937, sem gerður var milli allra Norðurlandanna 5 um sameiginleg ákvæði í þeim tilfellum, þar sem atvinnurekandi, búsettur í einhverju samningsríkjanna, hefir atvinnufyrirtæki eða verkamenn í þjónustu sinni í einhverju hinna ríkjanna. Ég skal aðeins geta þess, að íslenzki textinn á samningnum, sem fylgir frv., er ekki eins vel úr garði gerður og sérstaklega ekki nægilega skýr, eins og æskilegt hefði verið. En ég held, að n. hafi nú samt tekizt að fá sæmilegan skilning út úr orðalaginu, svo að ég geri ekki ráð fyrir að ástæða sé til þess að skirrast við að samþ. samninginn af þeim ástæðum einum.



Eins og bent er á í nál. landbn. á þskj. 65, hefir sú höfuðbreyt. verið gerð með þessu frv. á l. frá 1930, sem nú gilda, að í frv. er gert ráð fyrir 3 missira samfelldum skóla með vinnuskyldu. Þær aðrar brtt., sem fyrir liggja, standa að miklu leyti í sambandi við þessa breyt., svo sem að auka kennaraliðið og hækka laun kennaranna vegna aukinna starfa, sem á þá hlaðast. N. telur þessar brtt. til bóta og álítur rétt að auka verklega námið við bændaskólana. E. t. v. minnist ég frekar á það síðar, ef tilefni gefst til. Brtt. landbn. eru hvorki margar né mikilvægar. Við höfum gert smábreyt. við 1., 2. og 3. gr. frv., en það eru allt orðabreyt. Við 4. gr. höfum við gert brtt., sem fjallar um launakjör og aðstöðu kennara bændaskólanna. Í frv. er gert ráð fyrir ákveðnum launum til þeirra, en n. fannst réttara að ákveða þetta í launal. á sínum tíma, en að ráðh. hafi heimild til þangað til að ákveða laun kennara. Þetta taldi n. heppilegra fyrirkomulag en að sérstök l. væru sett um laun þeirra. Og fyrir þessu eru fordæmi, svo að menn þurfa ekki að vera hræddir við að samþ. það. Ég vil geta þess, að það er bæði skoðun n. og mín persónulega, að það þurfi að bæta kjör þessara kennara allverulega, því að þeir eru allra verst launaðir af hliðstæðum mönnum. Ég vil benda á héraðsskólakennarana. Bændaskólakennarar, sem e. t. v. hafa eytt talsvert lengri tíma til undirbúnings undir sitt starf, hafa töluvert lægri laun en þeir. Þetta telur n., að sé óréttlátt. Við 5. gr. er smábreyt. Í niðurlagi gr. er ákvæði um, að þroskaðri nemendur geti verið lausir við yngri deild, en það þó gert að skilyrði, að þeir komi að vorlagi til skólans vegna verklega námsins. N. leit svo á, að þetta væri ekki nauðsynlegt, en að rétt væri, að skólastjóri hefði það á sínu valdi, hvernig um þetta færi. 6. gr. fjallar um skilyrði fyrir inntöku í skólann. Þar hefir n. gert brtt. við b-lið. Í gr. stendur, að nemandi skuli hafa unnið að almennum landbúnaðarstörfum a. m. k. eitt sínar eftir að hann varð 14 ára. N. virtist, að úr því að farið væri að gera kröfur um þetta á annað borð, væri þetta of lítið. Þess vegna leggur n. til, að í stað eins sumars eftir 14 ára aldur komi 2 ár eftir 12 ára aldur. Með því að færa aldursmarkið niður er einnig gert hægara fyrir nemendum úr kaupstöðum og kauptúnum. Þá er smábrtt. við 7. gr. Það er eiginlega bara orðabreyt. til þess að draga úr ákvæði um, að í báðum deildum skuli kenna búsmiði o. s. frv., sem þar er talið upp. N. vill, að standa skuli: Ennfremur skal kenna o. s. frv. Í 9. gr. er svo kveðið á, að þeir einir skuli hafa rétt til að kalla sig búfræðinga, sem lokið hafi bóklegu og verklegu fullnaðarprófi við skólana eða hliðstæða skóla erlendis. Við þetta vill n. bæta - til þess að koma í veg fyrir misskilning -, að rétt til að heita búfræðingur skuli þeir einnig hafa, sem tekið hafa próf eftir hinum eldri bændaskólal. Loks er brtt. við 14. gr., um það, hvenær l. skuli öðlast gildi. Þar verður að koma 1938 í stað 1937. Þá hefi ég minnzt lauslega á brtt. landbn., en til viðbótar vil ég geta þess, að eftir að n. hafði skilað áliti sinu, kom skólastjóri Hvanneyrarskólans til viðtals við n., og getur verið, að n. beri fram 1–2 brtt. við 3. umr. samkv. því, sem hann ræddi við nefndina. Ég skal geta þess út af brtt. hv. 4. landsk. þm. og hv. þm. Dal. á þskj. 59, að ég mun ekki ræða þær fyrr en flm. hafa talað fyrir þeim.

*Stefán Stefánsson: Herra forseti! Við 1. umr. þessa máls gat ég þess, að ég mundi flytja brtt. við frv. Hv. þm. Dal. og ég höfum nú flutt nokkrar brtt., og eru þær á þskj. 59. Þær eru í höfuðatriðum tvennskonar, að í stað 3 missira skóla komi 2 ára skólar, og í öðru lagi eru 6 nýjar gr., þess efnis, að sett sé á stofn framhaldsdeild við bændaskólann á Hvanneyri. Ég vil leyfa mér að fara nokkrum orðum um framhaldsnámið. Á búnaðarþingi 1933 var samþ. áskorun til Alþ. um að beita sér fyrir því, að upp yrði sett deild til framhaldsnáms í búfræði, og skyldi miða við nauðsynlega menntun handa þeim mönnum, sem svo tækjust á hendur ýmiskonar leiðbeiningastörf. Hv. þm. Dal. hefir á undanförnum þingum flutt frv. um þetta efni, og það er eftir hans frv., sem þessar brtt. eru sniðnar. Búnaðarþingið 1935 mælti með frv. hv. þm. Dal. 1933 var það frv. sent búnaðarþingi, og allshn. þar gerði við það þá brtt., að framhaldsdeild skyldi sett á stofn á Hvanneyri, og er það shlj. okkar brtt. hér. Þessa brtt. samþ. húnaðarþingið með 11 shlj. atkv. Það hafa því hvað eftir annað verið gerðar tilraunir í þessa átt. Maður skyldi ætla, að fulltrúar á búnaðarþingi væru manna hæfastir til að dæma um þetta, og að Alþ. sé skylt að taka tillit til óska, sem þaðan koma. Ég skal ekki koma inn á inntökuskilyrðin, en ég vil geta þess, að ein brtt. okkar er um það, að nemendur framhaldsdeildar fái 200 kr. styrk til bókakaupa úr ríkissjóði, ljúki þeir námi. Þetta mundi aðeins ná til þeirra, sem að loknu námi gerðu sér vonir um að geta tekið að sér ráðunauts- og leiðbeiningastörf. Ég álít, að þessir nemendur gætu, í stað þeirra hlunninda, sem þeir fá, orðið kennurunum til léttis og jafnvel tekið að sér verklega kennslu með yngri nemendum. Þá leggjum við til, að nemendum, sem ná I. einkunn, verði veittur styrkur til utanfarar. Slíkir utanfararstyrkir eru mjög gagnlegir. Menn fá tækifæri til að sjá nýjustu framfarir í sinni grein og yfirleitt víkka sinn sjóndeildarhring. Brtt. okkar um, að í stað 3 missira náms komi 2 ára nám, er aðallega hugsuð vegna verklega námsins að það geti orðið fyllra en ella. Ég minntist á það við 1. umr., að þess væri réttilega getið í grg. frv., að verkleg kennsla búfræðinema hefði verið mjög takmörkuð hér á landi, og að ísl. búfræðingar hefðu verið í litlu áliti, einkum vegna þess, hvað þá skorti vcrklega kunnáttu. Menn verða að gera sér ljóst, að það er ekki lítið, sem þessum mönnum er ætlað að læra, og að menn, sem koma í skólana lítið undirbúnir, geti lært það á svo skömmum tíma, nær ekki nokkurri átt. Þá fyrst koma bændaskólarn- ir að nokkru gagni, þegar menn læra til hlítar það, sem þeim er ætlað. Þeim nægir ekki að fá einhverja yfirborðsþekkingu, sem enga þýðingu hefir þegar kemur út í lífið. Eins og í grg. segir, hafa margir fundið búnaðarskólunum það til foráttu, að þeir, sem þaðan kæmu, kynnu ekki að vinna og ekki að nota hesta og hestaverkfæri, og er það ein aðalástæðan til þess, að búnaðarskólarnir eru í svo litlu áliti sem nú er. Ég skal ekki segja um, hve mikið er hæft í þessu, - en halda menn, að eins sumars búnaðarnám muni bæta úr öllu, sem þarna þarf að ráða bót á? Ég álit það ekki, og reynslan mun sanna, að svo er eigi. Svo er það, að þótt ákveðinn verði tveggja ára námstími, er skólastjóra heimilt að veita undanþágu, ef hann álítur ástæðu til, og mundi þetta verða framkvæmt þannig, að þeir nemendur, sem mesta kunnáttu og þekkingu hafa, mundu komast af með eitt ár við nám. Af þeim brtt., sem við höfum borið fram við frv., skal ég drepa á höfuðbreytingarnar. Í 4. gr. 1. mgr. er svo ákveðið í frv., að við hvern bændaskóla skuli vera skólastjóri og tveir fastir kennarar. Við höfum leyft okkur að gera þá till., að í stað tveggja fastra kennara komi þrír. Það virðist ósamræmanlegt, að um leið og á að auka kennslu og lengja skólann, þá eigi að fækka kennurum. Ég álít, að skólastjóri hafi nóg að gera við að stjórna skólanum og skólabúinu, því í sambandi við skólana á að reka fyrirmyndarbú, og mundi skólastjóri því hafa lítinn tíma til kennslu, því eftirlit með stórum búrekstri er mikið starf. Ef ekki eru fastir kennarar, er ekki eins mikil trygging fyrir því, að valdir menn veljist að skólunum. Þó að eitthvað kynni að sparast með því, mun það ekki reynast vel í framkvæmdinni. Ef kennararnir eru fastir og hafa sæmileg laun, sem verður að vera, þá láta þeir sér annara um starf sitt. Ef gripa á menn á hlaupum til kennslunnar í það og það skiptið, getur það orðið tvíræður sparnaður. Við leggjum til, að 5. liður 4. gr. falli niður. Það er svo ákveðið, að auk hinna tveggja föstu kennaralauna skuli greiða hverjum skóla upphæð, sem svarar tveim fullum kennaralaunum. Það virðist óþarft að taka þetta fram, því sjálfsagt er, að skólarnir fái það fé til greiðslu fyrir kennslukraft, sem þörf er á. Í sambandi við þetta er breyting á 6. lið 4. gr. Í 3. mgr. 5. gr. leggjum við til, að í stað orðanna , skal leyft að sleppa yngri deild, en dvelja skulu þeir þó árlangt í skólanum og koma að vorlagi til hans“ komi: má leyfa að sleppa yngri deild, en dvelja skulu þeir þó árlangt í skólanum. - Verður það þá eftir ákvörðun skólastjóra, hvort menn sleppa við yngri deildina. Viðvíkjandi inntökuskilyrðunum komi í stað „eitt sumar“: tvö sumur. Hv. 2. þm. Skagf. vildi láta koma 2 ár í staðinn fyrir 1 sumar, en ég álít það ekki heppilegt, vegna þess, að nemendur, sem koma úr kaupstöðum, hafa ekki tækifæri til þess að dvelja svo langan tíma í sveit í einu, og því heppilegra að binda þetta við sumartímann. Þá höfum við gert viðaukatill. við 5. mgr. 7. gr., svo hljóðandi: „Svo skulu og þeir nemendur, er þess óska, fá tilsögn í meðferð og hirðingu dráttarvéla“. Ég álit, að eins og búskapnum háttar nú hér hjá okkur, þá sé þetta mjög nauðsynlegt ákvæði, því þótt eigi að leggja meira upp úr hestanotkun en verið hefir, þá er svo víða orðinn einyrkjabúskapur, að ef menn eiga ekki kost á dráttarvélum til jarðyrkju, verður afleiðingin sú, að þessir einyrkjar, sem ekki hafa tíma til að vinna landið með hestaverkfærum, geta ekki haldið jarðræktinni áfram. Álít ég því heppilegt að taka þetta ákvæði inn í frv. 10. gr. leggjum við til, að verði felld niður, því ef skólinn verður tveggja ára skóli, eins og við leggjum til, þá fara till. okkar fram á, að nemendurnir fái frítt uppihald; skólinn leggi þeim fæði og þjónustu. Þetta mundi kosta nokkuð, en ef nemendurnir vinna tvö sumur í skólanum, þá mundi ekki þurfa mikinn annan vinnukraft til skólabúsins en þann, sem nemendurnir legðu fram. Auðvitað má ekki ganga of langt með að láta nemendurna vinna; þeir verða fyrst og fremst að njóta kennslu. Að endingu vil ég segja það, að að sjálfsögðu ber ríkisvaldinu að styðja alla fræðslu í landinu, en fyrst og fremst álít ég, að því beri að styðja þá skóla, sem stundað er verklegt nám i, og eru það þá fyrst og fremst bændaskólarnir og aðrir skólar landsins, sem starfa að því að glæða áhuga fólksins fyrir sveitunum og landbúnaðinum. Ég álít, að bændaskólarnir megi verða mikill liður í því að auka ást og traust fólksins á byggðunum og stöðva þannig flóttann úr sveitunum, sem ekkert virðist þverra. Árangurinn af starfi bændaskólanna mun verða mestur og beztur með því, að þar sé stundað sem mest verklegt nám, og þeim tilgangi mun bezt náð með því, að till. okkar verði samþ.



Ég skal nú, þegar hv. flm. þessara brtt. hefir mælt fyrir þeim, segja um þær nokkur orð. Er þá fyrst brtt. um það, að í stað tveggja fastra kennara verði þrír, en hinsvegar ætlast hv. flm. til þess, að felld verði niður heimild til þess að verja tveimur fullum kennaralaunum til ýmissar kennslu við skólann. Ég álít, þótt flm. segi, að með brtt. hans séu auknir og bættir starfskraftar skólans, að hér sé gengið til baka, því eftir því, sem frv. leggur til, er hægt að hafa 4–5 menn starfandi við kennsluna, og báðir skólastjórar bændaskólanna hafa lagt til, að þessi leið, sem frv. leggur til, verði farin, en ekki allt bundið við fasta kennara. Það getur verið mjög þægilegt að hafa einhverja menntamenn að einhverju leyti starfandi við skólann. Víða hagar svo til, að menntamenn eins og prestar og læknar búi í svo miklu nágrenni við skólana, að þeir gætu kennt einhverjar námsgreinar þar, en það virðist útilokað samkv. till. hv. flm., og ég mæli eindregið á móti því fyrir hönd n., að þessi brtt. verði samþ. Það getur líka verið mjög gott að fá viðurkennda kunnáttumenn í jarðræktarstörfum, hestavinnu og meðferð dráttarvéla til að starfa einn eða tvo mánuði við þessa skóla á sumrin, þó að þeir geti ekki tekið að sér bóklega kennslu. Álít ég því miklu betra að hafa það fyrirkomulag, sem frv. gerir ráð fyrir. Um b-lið brtt. við 4. gr. má segja, að hún er alveg rétt. Það litur næstum út fyrir, að þetta ákvæði hafi fallið úr frv. í prentun, því sjálfsagt er, að húsnæði fylgi með í hlunnindum kennara. En n. gerði till. um, að þessi liður væri felldur niður vegna þess, að gert er ráð fyrir, að laun kennara verði ákveðin í launalögum og hlunnindi sömuleiðis, og er þá þetta ákvæði sjálffallið. Brtt. frá n. við þessa gr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ráðherra ákveður laun þeirra og hlunnindi þangað til ný launalög verða sett.“ Lít ég því svo á, að engin þörf sé á þessari brtt., ef brtt. n. verður samþ. En ég álít rétt, að það komi fram í umr. hér, að n. álitur, að húsnæði eigi að fylgja með í þeim hlunnindum, sem kennarar við bændaskólana hafa. Þá kemur að því, sem er önnur aðalbrtt. hjá hv.flm. Það er að gera skólana að tveggja ára samfelldum skólum í stað þriggja missira. N. gat ekki fallizt á þessa till, vegna þess að vafasamt yrði, að aðsókn yrði þá nóg að skólunum; menn mundu ekki vilja binda sig um tveggja ára tíma til þess að vinna þarna. Það er rétt, sem flm. benti á, að fólksleysi er svo mikið, að erfitt er fyrir fullvaxna syni að fara frá heimili for eldra sinna til að stunda verklegt nám eitt sumar, hvað þá tvö ár. En ég get að ýmsu leyti fallizt á rök hv. flm. fyrir því, að ekki myndi veita af tveggja ára verklegu námi á bændaskólunum. Hv. þm. hefir talað um það bæði í ræðu sinni á laugardaginn og í dag, að þeir, sem útskrifuðust úr bændaskólunum, hefðu lítið álit á sér meðal almennings. Ég vil leyfa mér að mótmæla þessu algerlega. Ég skal fara sýslu úr sýslu með hv. þm., og ég þori að fullyrða, að ég gæti bent honum á fjölda bænda, sem hafa stundað nám á bændaskólunum og eru fremstir í sinni röð. Trúnaðarmenn Búnaðarfélagsins eru flestir búfræðingar, og það er ekki af því, að þeir hafi náð prófi í bændaskóla, heldur af því, að þeir hafa meiri þekkingu en aðrir. En þetta er viðkvæðið nú síðustu árin, að niða búfræðingana niður og segja, að þeir standi öðrum að baki; en ég mótmæli því algerlega og tei það á engum rökum byggt. Ég hefi talið ástæðu til að taka þetta fram vegna þess, að hv. flm. hefir komið að þessu í ræðu sinni bæði nú 1 dag og við síðustu umr. Um hitt get ég verið honum sammála, að verklegri kennslu hefir verið mjög ábótavant í bændaskólunum, og að því leyti væri full þörf á að hafa þar tveggja ára nám, en n. hefir ekki getað fallizt á þá till., vegna þeirrar ástæðu, sem ég hefi þegar skýrt frá, að þá mundu ekki fást nógu margir nemendur. En ég álít, að ekki saki, þótt þessi sumarvinna verði reynd nokkur ár, og þá sýnir reynslan, hvort ástæða er til að lengja námstímann og hvernig þessi breyting heppnast. Um b-lið 5. gr. hefir n. ekki séð ástæðu til að rökræða, en getur verið því samþykk, að þar standi eins og brtt. gerir ráð fyrir, að bóklega kennslan fari aðallega fram að vetrinum, í stað þess, að hún fari einungis fram að vetrinum, því það getur verið gott að hafa fyrirlestra í sambandi við verklega námið að sumrinu til. Ég vil fyrir mitt leyti mæla með því, að hún verði samþ. Um c-liðinn er það að segja, að hann gengur í sömu átt og brtt. n., þ. e. a. s. að skylda menn til að stunda verklegt nám, ef þeir sleppa fyrri deildinni, en ég geri það ekki að neinu kappsmáli, hvort þessi till. er samþ. eða till. n. Sama er að segja um brtt. við 6. gr. Um hana þarf ekki að ræða; það er búið að tala um hana áður í sambandi við að lengja námstímann um eitt sumar. Þá er 4. brtt., við 7. gr., b-liður, sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Svo skulu og þeir nemendur, er þess óska, fá tilsögn í hirðingu og meðferð dráttarvéla“. N. leit svo á, að þetta væri innifalið í 7. gr., þar sem sagt er, að nemendum skuli kennd hirðing og notkun þeirra verkfæra, sem verulega þýðingu hafa fyrir búskap, og þurfi því ekki að taka það fram sérstaklega, og geri ég ekki að neinu kappsmáli, hvort þetta verður samþ. eða ekki. Þá vil ég minnast á höfuðbreytinguna, sem í brtt. felst. Það er um framhaldsdeild, sem lagt er til, að sé stofnuð við bændaskólann á Hvanneyri. Hv. flm. benti réttilega á, að búnaðarþing hefði samþ. till. í þessa átt. Mín persónulega skoðun er, að ég dreg í efa, að það sé framkvæmanlegt að stofna framhaldsdeild við annanhvorn bændaskólann. Er þar fyrst að athuga, hver kostnaðurinn yrði, en hann myndi verða mikill. Það er ekki hægt að starfrækja framhaldsdeild á hvorugum staðnum nema með því að byggja allmikið. Á Hvanneyri er nú þegar svo þröngt, að varla er forsvaranlegt að hafa svo þröngt fyrir þá nemendur, sem þar eru nú. Það er ekki hægt að reka skólann eins og hann nú er án þess að byggja allmikið, hvað þá framhaldsdeild. Þetta atriði er það, sem ég álít, að þurfi fyrst og fremst að athuga. Svo er annað. Eins árs framhaldsdeild mundi ekki veita nemendunum þá þekkingu, sem nú er krafizt af sérfróðum mönnum í landbúnaði. Við Íslendingar erum að mörgu leyti mikið á eftir nágrannaþjóðunum í landbúnaðarháttum, og því nauðsynlegt fyrir okkur að kynnast erlendum aðferðum. Ég álít því, að við eigum fyrst um sinn að styðja að því, að menn geti sótt menntun sína út úr landinu. Hv. flm. ætlast að vísu til, að þessir menn fái tækifæri til að skreppa til útlanda. Nú munu 5 menn héðan stunda almennt landbúnaðarnám í Kaupmannahöfn auk tveggja, sem stunda önnur landbúnaðarvísindi, og 2 munu stunda almennt landbúnaðarnám í Noregi. Þessir 7 menn koma heim næstu ár, og þar höfum við menn til að taka við þeim störfum, sem hér er gert ráð fyrir. Ég álít því ekki aðkallandi að setja á stofn þessa framhaldsdeild, þó málið sé í sjálfu sér gott og það beri að stefna að því, að við fáum síðar slíka námsstofnun. Ég hygg, að ekki sé rétt að fara að setja nein pappírsákvæði um þetta áður en búið er að athuga hvað þetta muni kosta og hvaða gagn það muni gera. Ég álít, að fyrst og fremst eigi að stefna að því að auka námið í bændaskólunum eins og þeir eru. Ég skal geta þess, að n. átti tal við skólastjórann á Hvanneyri um þetta mál, og hann leit svo á, að fyrst og fremst ætti að gera skólann þar svo úr garði, að hægt væri að láta kennsluna nú fara sæmilega fram áður farið væri að fást við framhaldsdeild. Þess vegna getur landbn. ekki fallizt á till. um að setja á stofn framhaldsdeild að svo stöddu og álítur, að málið þurfi meiri undirbúning áður en ráðizt verður í framkvæmdir. - Sé ég svo ekki ástæðu til að ræða þetta frekar að sinni.



Ég get skírskotað til þess. sem hv. frsm. landbn. sagði fyrir n. hönd um þetta mál allnennt, en það er eitt atriði í brtt. á þskj. 59, sem var reifað í n., sem ég var hinum nm. ekki allskostar sammála um. Það var sá hluti brtt., er snertir framhaldsdeild við bændaskólann á Hvanneyri. Ég tek undir það, sem hv. frsm. landbn. sagði um það atriði, að þó að það yrði sett í l. nú, að þarna yrði tekin upp framhaldsdeild fyrir þá nemendur, sem óskuðu meiri búfræðiþekkingar en skólarnir nú veita, þá er ekki hægt að framkvæma það án þess að rýmkað sé mikið til um húsakost við skólann frá því, sem nú er, auk þess sem vitanlega þarf að leggja þar í ýmsan kostnað annan vegna þessa framhaldsnáms, fram yfir það, sem þyrfti vegna þeirrar almennu búnaðarfræðslu, sem nú er veitt í búnaðarskólum þessa lands. Eins og nú stendur, og mun einnig verða, ef frv. þetta verður ekki að l., sem draga úr aðsókn til bændaskólanna, þá er ekki hægt að framkvæma þá kennslu í þessum skólum samsvarandi eftirsókninni eftir þeirri fræðslu, vegna þess að ekki er hægt að taka á móti öllum, sem sækja um skólana, sem aftur stafar af þrengslum í skólunum. Að þessu leyti má segja, að löggjöfin um þetta efni nú sé að nokkru leyti ekki nema pappírsgagn, þar sem ekki er hægt að veita öllum, er þess óska, aðgang að skólanum. Mér virðist landbúnaðurinn vera svo sterkur þáttur í okkar þjóðlífi, og afkomu okkar lands, að það beri fullkomlega að stefna að því, svo sem föng eru til, að efla þekkingu manna um þá atvinnugrein. Út frá því er það, að ég hefi ákaflega mikla tilhneigingu til þess að vilja styðja að því, að þeir menn, sem vildu tileinka sér meiri fræðslu í þessum efnum heldur en fæst með þeirri almennu fræðslu, sem veitt er í bændaskólum hér á landi nú, geti hlotið slíka framhaldsfræðslu. Ég vil, að gert sé hið ýtrasta til þess að mæta þessum óskum manna, og það því fremur, sem gert er ráð fyrir í þessum l., að menn eigi kost á lengra námi en þriggja missira námi. Þessa vildi ég óska, bæði með tilliti til þeirra manna, sem standa eiga fyrir nauðsynlegum búrekstri, og ekki siður með tilliti til þeirra, sem síðar verða ráðunautar fyrir hinn margbreytta félagsskap búnaðarsamtakanna í landinu til leiðbeiningar bændum og búaliði í þeirra störfum. Ég hygg því, að með því að setja upp slíka framhaldsdeild við búnaðarskóla hér á landi, mundi verða auðið að gefa miklu fleiri mönnum kost á námi í bústörfum heldur en með því að vísa mönnum til útlanda um fræðslu í þessu efni. En það er síður en svo, að hv. flm. brtt. á þskj. 59 vilji varna því, að menn fari til útlanda til þess að leita sér fræðslu um búnaðarmál. Þvert á móti gera þeir ráð fyrir því í till. sínum, að það opinbera veiti mönnum styrk til slíkra utanferða; en þess er krafizt sem tryggingar fyrir því, að þessir menn sigli í ákveðnum tilgangi, að þeir eigi þess kost að komast að ráðunautsstarfi þegar að þeirri siglingu lokinni. Skal ég svo ekki segja fleira um þetta. En ég hefi tilhneigingu til þess að greiða atkv. með þessum hluta brtt. þeirrar, sem flutt er á þskj. 59, þó að vítanlega sé svo ástatt, að nú sem stendur sé ekki hægt að setja á stofn þessa framhaldsdeild við Hvanneyrarskólann eins og þeir gera ráð fyrir, vegna þess að þar er of þröngur húsakostur. En það rekur mjög brátt að því, að auka verði húsakost þar, miðað við aðsókn til skólans undanfarin ár, svo framarlega sem nokkur möguleiki er fyrir hendi um fé til slíkra hluta. Fyndist mér þá, að ákaflega vel færi á því, að þegar að því væri undið að bæta úr þessari brýnu þörf um húsnæði skólans, þá væri þetta hvorttveggja haft fyrir augum, að fullnægja frekari eftirspurn eftir þeirri fræðslu, sem skólinn veitir nú, og svo líka sá hugsanleiki að setja á stofn framhaldsdeild við skólann. En hvað sem öðru líður, þá væri ekki skynsamlegt að standa á móti því, að húsakostur á Hvanneyri væri mikið endurbættur og aukinn frá því, sem nú er. Ég skal aðeins taka beygi mig fyrir því, að þarna á að hafa með höndum verklega kennslu á miklu fleiri svið¬um heldur en á einum stað er farið inn á í algengum búrekstri. Þess vegna tel ég ekki rétt að standa á móti þeirri tilhögun á þessu, að búin verði rekin fyrir reikning ríkisins. Ég er því sammála meðnefndarmönnum mínum um þetta atriði. Ég vænti þess, að frv. þetta nái fram að ganga. Það stefnir áreiðanlega í rétta átt, með því að það leggur meiri áherzlu á verklega námið við búnaðarskólana heldur en gert hefir verið að undanförnu. Ég hygg líka, að svo sé um hnút¬ana búið í frv., að þetta verði ekki til þess að fæla menn frá skólunum.

*Stefán Stefánsson: Hv. frsm. landbn., 2. þm. Skagf., tók þessari brtt. okkar hv. þm. Dal. á þskj. 59 að ýmsu leyti mjög vingjarnlega. Vil ég í því sambandi sérstaklega nefna þessa framhaldsdeild, sem lagt er til í okkar brtt., að sett verði á stofn við Hvanneyrarskólann. Hann taldi hina mestu þörf á þessari framhaldsdeild. Það virðist sem ekkert annað vekti fyrir honum til að vera á móti því heldur en það, að til þess vantaði húsakost á Hvanneyri, sem sagt, að ef þessi framhaldsdeild ætti að verða sett á stofn, þá yrði gerð krafa um meiri fjárframlög heldur en möguleikar væru á að veita, að mér skildist. En ég held því fram, að svo framarlega sem þessi hugmynd er rétt og góð í sjálfu sér, sem ég tel hana vera, og enda einnig búnaðarþing, sem hvað eftir annað hefir gert till. um þessa hluti, þá eigi ríkisvaldið ekki að láta það standa í vegi fyrir framkvæmdum, að því sé borið við, að ekki sé til fé til þessara framkvæmda. Ég hygg, að fé það, sem í þetta færi, yrði ekki svo verulegt, að hv. þdm. ætti að hrjósa hugur við því að leggja það fram. Ég hygg, að fé verði lagt fram úr ríkissjóði til þess, sem miður skyldi heldur en þess að auka þekkingu landsmanna á landbúnaðarstörfum á þennan hátt. Hv. frsm. minntist á, að 7 menn íslenzkir væru nú í útlöndum við landbúnaðarnám og því væri minni þörf á að setja á stofn þessa framhaldsdeild nú en ella hefði verið. Ég viðurkenni, að það kann að vera nokkurs virði að hafa þessa menn til þess að taka við þeim störfum, sem framhaldsdeildinni er ætlað að vinna. En að því er þau störf snertir held ég því fram, að innlend tilraunastarfsemi og prófvísindi yrði betri grundvöllur undir þekkingu íslenzkra búnaðarráðunauta heldur en sú fræðsla, sem miðuð er einungis við erlenda staðhætti ýmsa, því að hér eru að ýmsu leyti aðrir staðhættir en erlendis. Hv. frsm. vildi draga það í efa, að þessi framhaldsdeild yrði þess megnug að veita nemendum sínum þá þekkingu, sem þeir þyrftu á að halda eftir þeim kröfum, sem ætti að gera til þeirra manna. Ég játa, að ég er ekki honum jafn til að dæma um þetta. En ég held því fram, að þessi framhaldsdeild yrði mönnum hagkvæmari til náms heldur en eins árs erlent nám eingöngu. Hv. þm. Borgf. var einnig till. um þessa framhaldsdeild meðmæltur en taldi, að mér virtist, eins og hv. frsm., það standa í vegi, að ekki væri fé fyrir hendi til þessara framkvæmda. Að því er snertir hina höfuðbreyt., sem till. er um í brtt. okkar hv. þm. Dal., að í stað þess, að í frv. á þskj. 21 er gert ráð fyrir að skólarnir séu þriggja missira skólar, er í brtt. gert ráð fyrir, að þeir verði tveggja ára skólar -, að því er snertir þessa breyt. gat hv. frsm. þess, að honum þætti æskilegt, að bændaefni stunduðu svo langt nám. En hann dró í efa, að með því móti mundu menn eins sækja skólana. Ég get hugsað mér vandkvæði í þessu efni, sérstaklega hjá nemendum, sem eru fyrirvinna í foreldrahúsum og óhægt eiga þess vegna með að komast að heiman. En með tilliti til þeirra, sem vinna utan síns heimilis í sveit, og einnig þeirra, sem búa í kaupstöðum, virðist mér ekkert mæla á móti þessari breyt., því að þarna fengju menn frítt húsnæði og uppihald um tveggja ára tíma, þannig að skólavistin kostaði nemendur ekkert nema það, sem til fatnaðar færi, þennan tveggja ára tíma. Ég hygg því þessa breyt. ekki eins fráfælandi sem hv. frsm. vildi vera láta eða gera ráð fyrir. Í grg. frv. segir um bændaskólana og starf þeirra fyrir aldamótin síðustu á þá leið, að árangur af starfi skólanna undir þessu fyrsta fyrirkomulagi hafi á ýmsan hátt verið glæsilegur; mestar breyt. til bóta hafi orðið á verklega sviðinu og að með þeim mönnum, sem komu frá skólunum, hafi breiðzt út þekking meðal bænda um hagnýtari vinnuaðferðir og notkun nýrra verkfæra til framfara og endurbóta í búnaði. Það er einmitt það, sem við viljum flm. brtt., koma til vegar með þessari lengingu á námstímanum, að árangur skólanna verði glæsilegri. Fyrst og fremst yrði hann glæsilegri með því að nemendur fengju fullkomnari reynsluþekkingu um ræktun og notkun verkfæra, sem þeim er ætlað að fá þekkingu á í búnaðarskólunum, heldur en þeir fá á einu sumri. Því að ég hefi ekki trú á, að á einu sumri geti þeir menn, sem áður en þeir koma í skólann hafa ekki notið annarar fræðslu en venjulegrar barnafræðslu, notfært svo tækifærið til verklega námsins, að það nám komi þeim að nokkru verulegu haldi. Ég held því miður, að þetta yrði yfirborðsmenntun, sem nemendur yrðu ekki færir um að notfæra fyrir sig og því siður mundi gera þá færa um að leiðbeina bændum um þessi efni. Þá minntist hv. frsm. á þá till. í brtt. okkar við 1. málsgr. 4. gr. .frv., að í staðinn fyrir tvo fasta kennara, sem gert er ráð fyrir í frv., komi þrír fastir kennarar. Hann taldi þetta afturför frá till. frv. Er það venjulega talin afturför við einn skóla að ákveða, að kennarar skuli vera fleiri en þeir hafa verið áður? Ég vil telja það í framfaraátt, að fjölga kennurum við skóla, en ekki spor aftur á bak. En við gerum einnig ráð fyrir, sem er í samræmi við vilja hv. frsm., að notaðir verði einnig allir þeir aðrir kennslukraftar til viðbótar þessum föstu kennurum, sem þörf er á og lagt er til í frv., að ráðnir séu til skólans þ. e. a. s. aukakennarar, og að það sé lagt í vald skólastjóra, í samráði við landbrh., að meta, hverra kennslukrafta sé þörf við skólana. Þessi brtt. okkar er gerð með það fyrir augum, að þegar gert er ráð fyrir að auka námið, þá eigi ekki að fækka fastakennurum. Ég hygg, að með því að hafa nægilega marga fasta kennara við búnaðarskólana, sé fengin meiri trygging fyrir því, að kennslan sé góð, heldur en með því að taka menn til kennslunnar gripna á hlaupum í það og það skiptið. Þá talaði hv. frsm. mikið um, að ég hefði gert mikið úr því, að búfræðingar vissu oft ekkert að náminu loknu að því er snerti verklega kunnáttu. Ég vil minna hv. frsm. á, að e. t. v. hefir hann staðið að samningu grg. frv., og ég sagði aðeins, að þetta væri réttilega fram tekið í grg. frv. Það skiptir í sjálfu sér litlu um launakjörin, hvort þau eru ákveðin í l. um bændaskóla eða í launal. En ég tel skylt að bæta kjör þeirra manna, sem kenna í bændaskólunum. Það er broslegt að sjá það í l., að 3 kennarar í bændaskóla fái ekki meiri laun allir samtals en einn skrifstofumaður hjá ríkinu. Ég vona, að menn geti verið mér sammála um, að þarna sé ástæða til að bæta úr á þessu sviði. Þá var þessi viðbót við 7. gr., sem við hv. þm. Dal. leggjum til, nefnilega að nemendum verði sérstaklega veitt tilsögn í meðferð og hirðingu dráttarvéla, þeim er þess kynnu að óska. Hv. 2. þm. Skagf. vildi telja, að 5. málsgr. 7. gr. frv. fæli þetta í sér, þar sem stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Einnig skal nemendum kennd hirðing og notkun þeirra verkfæra, er verulega þýðingu hafa fyrir búskap, einkum með tilliti til aukinnar hestanotkunar“. Ég hygg, að í daglegu tali séu dráttarvélar ekki taldar verkfæri. Teldi ég því til skýringar rétt að taka þetta fram eins og við leggjum til í brtt. Ég hygg það fullkomlega rétt, að þegar í daglegu tali er talað um verkfæri, sé átt við hestaverkfæri. svo sem sláttuvélar, rakstrarvélar, snúningsvélar o. þ. h., en ekki dráttarvélar. Þar í sveitum, sem ég þekki til, mundi enginn maður í daglegu tali tala um dráttarvélar sem verkfæri; mönnum finnst þær of stórkostlegar til þess að kalla þær því nafni. Hefi ég svo ekki fleiru við þetta að bæta að sinni, en vil vænta þess, að hv. þdm. geti orðið sammála um samþykkt á þessari höfuðbreyt., sem við hv. þm. Dal. leggjum til. Og það, sem skýrt bendir til, að svo megi verða, er einmitt álit þessara hv. nm., 2. þm. Skagf. og hv. þm. Borgf., að þeir lýstu sig fylgjandi till. um framhaldsdeild við Hvanneyrarskólann, en aðeins töldu það á móti framkvæmd þeirrar till. okkar, að ekki væri nægilegt fé fyrir hendi. Okkur flm. brtt. er vel ljóst, að þetta kostar nokkurt fé. En við erum reiðubúnir til að athuga möguleika fyrir tekjuöflunarleiðum til þess að standast útgjöld, sem af þessu leiðir. Ég tel, að bæði fyrr og síðar hafi verið veitt fé úr ríkissjóði til ýmissa hluta, sem miður skyldi heldur en til þess að efla sérstaklega verklega menntun bænda í landinu og þeirra, sem eiga að hafa með höndum leiðbeiningarstörf um landbúnaðarmál.



Ég býst við, að þýðingarlítið sé að karpa lengi um þetta. Vil ég þó mótmæla því, sem hv. flm. brtt. sagði, að ég hefði sagzt vera samþ. þessum höfuðbrtt. þeirra hv. þm. Dal. og hans, að sett yrði á stofn framhaldsdeild við Hvanneyrarskólann. Ég tók það einmitt fram, að ég væri ásamt n. þeim ósamþykkur. Og ég verð að segja það (þó að hv. þm. Borgf. sé því miður ekki hér viðstaddur), að mér þótti það ákaflega einkennilegt, að hann skyldi lýsa sig fylgjandi þessum till., því að ég vissi ekki betur en að fullt samkomulag væri um það í n. að mæla á móti till. Ég heyrði ekki hv. þm. Borgf. mæla þar eitt orð um það, að hann væri samþ. þessum till. um framhaldsdeild.

Er þá ekki fyrirvari?

. Nei, hann er enginn í nál. Þess vegna þótti mér þetta einkennilegt. Ekki skal ég um það þrátta við hv. 4. landsk., hvort dráttarvélar eigi að kallast verkfæri. Ég hefi heldur aldrei í daglegu tali heyrt sláttuvélar, rakstrarvélar eða snúningsvélar kallaðar verkfæri. En vitanlega eru þetta allt verkfæri. Það er hlægilegt og tilgangslaust að karpa um þetta. En e. t. v. hefði átt að standa í frv. „véla og verkfæra“. En það vita allir, að þarna í 5. mgr. 7. gr. frv. er átt við öll tæki, sem notuð eru til jarðvinnslu og annara bústarfa. Vitanlega verða sum þau verkfæri, sem í daglegu tali eru kölluð því nafni, ekki notuð nema í sambandi við dráttarvél, svo sem til þess gerðir plógar og herfi. Ég vil halda því fram, að þessi málsgr. frv. taki yfir þetta allt og að það hafi enga efnislega þýðingu í för með sér, hvort þessi málsgr. brtt. er samþ. eða ekki. Út af þeirri kennarafækkun, sem ég tel, að hv. flm. brtt. séu með. vil ég segja nokkur orð. Til að inna af hendi það kennslustarf, sem hefir verið fjögra kennara starf við skólana, segja þeir, að ætlazt sé til í frv., að séu hafðir aðeins þrír kennarar. En ég tók það fram, að þessi tala kennara er svo ákveðin samkv. till. skólastjóranna við báða bændaskólana. Ég taldi þess vegna heppilegt að hafa lausa kennslukrafta við skólana að nokkru leyti, en vitanlega er það ekki tilætlunin að skerða kennslukrafta skólanna. Skal ég þá aðeins nokkuð minnast á framhaldsdeildina. Ég tók það fram áðan, að út af fyrir sig væri það ágætt að fá slíka framhaldsdeild. En það mál er ekki á neinn hátt þannig undirbúið að hægt sé að setja þá stofnun upp nú í náinni framtið. Það hefir ekki komið fram frá flm. brtt. tilraun til að gera áætlun um, hvað slík stofnun mundi kosta, hvorki hvað stofnkostnað snertir né í rekstri. Það verður ekki komið upp framhaldsdeild við þennan skóla (á Hvanneyri) svo að hún sé boðleg sem framhaldsdeild við bændaskólana hér án þess að stofnkostnaður verði a. m. k. 100 þús. krónur. Það er ekkert framhaldsnám á sviði búvísinda, ef á aðeins að taka einhverjar bóklegar námsgreinar til viðbótar, eins og hér er gert ráð fyrir í frv. það er ekki gerandi á öðrum grundvelli en að við slíka stofnun væri efnarannsóknarstofa ásamt ýmsum söfnum, þar sem nemendur gætu fengið að vinna við efnagreiningu og ýmsar aðrar athuganir, bæði er snerti grasafræði og margt annað, eins og alstaðar viðgengst við slíkar stofnanir erlendis. Einhvern vísi í slíku yrðum við að setja upp í sambandi við slíka stofnun, ef hún á ekki að vera hreinasta kák. Og t. d. með því að fara að taka upp kennslu í búfjársjúkdómum eins og hér er gert ráð fyrir í frv., þá verðum við að sjá um, að nemendur geti lært eitthvað á því sviði. Ég vil segja, að það er auðvelt að setja frv. fram í 6 greinum um, að slík stofnun sé reist. En það er ekki gerð nokkur minnsta tilraun til að gera grein fyrir, hvernig eigi að framkvæma það og hvað það kosti, en það er. það fyrsta, sem verður að gera. Ef kæmi þáltill. um að rannsaka möguleikana til þessa og á hvern hátt því yrði fyrir komið, þá væri hægt að mæla með því. Það er einmitt svo með menntastofnanir, sem eiga að veita æðri menntun í landbúnaði, að það er margt, sem kemur til greina, margt að fást við, jurtir og búfé, að ekki er hægt að hugsa sér þá starfsemi öðruvísi en í sambandi við hana komi ýmsar stofnanir, þar sem nemendur fá æfingu, ekki einungis við verkleg störf, heldur þurfa þeir einnig að fá einhvern snefil af vísindastarfi. Og það er þetta, sem gerir það að verkum, að ég fyrir mitt leyti áleit - og ég vissi ekki annað en að öll n. væri sammála um, að ekki væri hægt að mæla með því, að þessar till. yrðu samþ. eins og þær liggja hér fyrir, þrátt fyrir það, þó að þetta sé vitanlega framtíðarmál, sem við einhvern tíma síðar munum leysa. En ég er alls ekki viss um, að slík stofnun eigi að vera við bændaskóla. Það er að rísa upp atvinnudeild við háskólann, sem á að taka við kennslu í hagnýtum fræðum, og hvað er þá eðlilegra en að í sambandi við þá stofnun væri komið upp sérfræðimenntun einmitt fyrir landbúnaðinn? Hér í Reykjavík yrðu einmitt þau tæki til í þeirri stofnun, sem þessir menn þyrftu að nota. Vitanlega gætu þeir innt verklegt nám af höndum á bændaskólabúum og öðrum stofnunum í landbúnaði. Ég vil enn halda því fram, að þetta frumvarp sé allt of flausturslega fram borið til þess að nokkur meining sé að samþykkja það eins og það liggur fyrir.

*Bjarni Ásgeirsson: Ég vil segja hér nokkur orð, aðeins til áréttingar því, sem hv. frsm. talaði um síðast. Ég held, að ég hafi af nm. haft einna minnsta trú á þessa framhaldsdeild, sem verið er að leggja til, að komið verði upp við bændaskólana. Að vísu var þetta mál rætt á síðasta búnaðarþingi og samþ. að leggja til, að þessi deild verði sett á stofn. Ég var mjög andvígur þeim skoðunum, sem komu fram, og þrátt fyrir atkvgr. og umr. varð ég aldrei sannfærður um, að nein slík knýjandi nauðsyn væri á þessari deild, og ég gat ekki verið að hverfa frá þeirri skoðun minni, þrátt fyrir það, þó að atkvgr. í þeirri vitanlega virðulegu stofnun færi eins og hún fór. Að vísu er rétt, eins og tekið var fram, að full þörf er á því, sérstaklega fyrir þá, sem eiga að vera leiðandi meðal bænda, að þeir eigi kost á framhaldsnámi fram yfir það, sem skólarnir geta veitt. En ég vil halda fram, að það sé bezt og ódýrast og komi að meiri notum, að þeir fái þessa framhaldsmenntun við erlenda búnaðarháskóla. Því það, sem frv. fer fram á, er ekkert annað en vísir að búnaðarháskóla, vísir, sem fyrst og fremst kæmi að mjög litlu liði vegna þess, að það vantar hér alla þá undirstöðu, sem þarf til að byggja á landbúnaðarháskóla, sem á nokkurn hátt yrði sambærilegur við þær stofnanir, þar sem Íslendingar almennt sækja nám sitt. Og til þess námstíma er lagt til, að varið sé 2 árum, einu við framhaldsdeild og öðru við erlent húnaðarháskólanám, og þá vantar ekki nema eitt ár á það, sem krafizt er um fullkomið búnaðarháskólanám. Og þá held ég fram, að svo mikill vinningur sé að fá . háskólanám við erlenda háskóla fram yfir það, sem hér er farið fram á í frv., að það sé þess vert að verja einu ári í viðbót. Ég skal játa það, að það verður dýrara fyrir þá menn, sem námið stunda, að taka búnaðarháskólanám erlendis, en þetta, sem frv. fer fram á. En ég er sannfærður um, að í heild fyrir þjóðfélagið verði það ódýrara. Því fremur sem sú stofnun - ef hún er þá nokkuð annað en nafnið tómt - kostaði of fjár, bæði stofnkostnaður og árlegur rekstrarkostnaður. Það væri miklu betra að verja nokkrum hluta af því fé, sem til deildarinnar færi, til þess að styrkja unga og efnilega menn til náms erlendis. Og sérstaklega þegar það er athugað, hversu mikil þörf það er fyrir Íslendinga, sem langt eru á eftir flestum öðrum þjóðum í öllum greinum búnaðar, hversu mikil nauðsyn er að gefa mönnum kost á því að kynnast því bezta í hinum ýmsu búnaðargreinum og búvísindum erlendra þjóða, til þess að flytja það hingað til okkar. Í öðru lagi, að þeir búnaðarháskólar, sem við eigum kost á að sækja erlendis, eru stofnanir, sem standa á gömlum merg, þar sem hægt er að framkvæma og kynna sér búvísindi á þann fullkomnasta hátt, sem þekkist í heiminum; og að bera það saman við slíka - ég vil enn taka það fram - kákvísindastofnun sem þetta yrði í náinni framtíð, það er fjarstæða. En ég er viss um, að það græða allir aðiljar, bæði hið opinbera, sem á að verja fénu til námsins, og þeir, sem námsins ættu að njóta, ef það er sótt til erlendra háskóla. Og ég hygg, að það sé mjög hægt á skömmum tíma, og þegar vel á vegi með það, að fá búvísindafróða menn erlendis frá, til þess að taka að sér þau trúnaðarstörf í landbúnaðinum, sem þessum mönnum er ætlað að standa fyrir, og má þá gera ráð fyrir viðbótarnámskeiðum í íslenzkum búnaðarskólum. Sérstaklega er hér um að ræða héraðsráðunauta Búnaðarfélags Íslands. Það eru ekki margir, sem þörf er á fyrst um sinn í þær stöður, og þegar þeir menn, sem nú eru á búnaðarháskólum erlendis, hafa lokið námi, þá hygg ég, að ekki vanti mjög marga menn til þess að taka að sér þau störf, sem bíða þeirra sem búnaðarráðunauta. Ég held, hvernig sem verður þráttað um þetta. að ekki sé hægt að sannfæra mig um, að bezta og ódýrasta kennslu sé hægt að veita íslenzkum búnaðarfrömuðum gegnum þá deild, sem frv. fer fram á að stofna og starfrækja með ærnum kostnaði, - heldur en að veita aukinn styrk til íslenzkra nemenda, sem vilja nema við erlendar vísindastofnanir,

*Bergur Jónsson: Af því að hv. frsm. sjútvn. er ekki viðstaddur, vil ég geta þess, að þetta frv. er nú í þriðja sinn lagt hér fyrir Alþ. samkv. beiðni hæstv. ríkisstj., og er það flutt eins og það var í upphafi, en nm. hafa áskilið sér rétt til þess að bera fram brtt. eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég vil aðeins benda n. á það, að í 4. gr. frv. er gert ráð fyrir, að ríkissjóður ábyrgist fyrir vátryggingarfélögin 300000 kr., þ. e. a. s. að sú ábyrgð standi að haki félögunum. Ég hefi nú ekki rannsakað þetta nákvæmlega, en mér sýnist þetta fljóti á lítið dálítið einkennilegt ákvæði, og mér fyndist eðlilegast, að ef ríkissjóður ætti að bera einhverja ábyrgð í sambandi við þetta mál, þá ætti það að vera á skuldbindingum endurtryggingarfélagsins fremur en á skuldbindingum einstakra vátryggingarfélaga. Það er að vísu gert ráð fyrir því, að atvmrh. samþ. iðgjöld félaga, en vitanlega verður sótt á um það af útgerðarmönnum að hafa þau sem lægst, þannig að mér finnst í þessu fólgin dálítil áhætta og vildi því henda n. á, hvort ekki væri skynsamlegra að láta þessa ábyrgð aðeins ná til skuldbindinga endurtryggingarfélagsins, sem gert er ráð fyrir, að verði Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Þetta vildi ég biðja n. að athuga. Reyndar þætti mér gott, ef ég gæti fengið tækifæri til þess að ræða þetta við n. sérstaklega.

*Bergur Jónsson: Þar sem ég tók að mér framsögu í þessu máli, skal ég reyna að koma því til skila, að hæstv. fjvmrh. vilji tala við n. Annars skal ég geta þess, að n. hefir fengið allmikið af umsögnum um frv., sem hún óskaði eftir, frá vátryggingarfélögum víðsvegar að af landinu, og er nú að vinna úr þeim. Og m. a. vegna þess, að í þessum umsögnum koma fram mjög skiptar skoðanir um það, hvort þetta frv. eigi að hafa framgang, þá hafa nm. áskilið sér - eins og ég tók fram áðan - að hafa óbundnar hendur um atkv. sitt viðvíkjandi einstökum gr. frv., og jafnvel frv. sjálfu, þótt n. hafi ekki viljað skorast undan beiðni hæstv. ríkisstj. um að flytja málið enn á ný inn í þingið.



Ég vil með nokkrum orðum gera grein fyrir því, að hve miklu leyti þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 74, er frábrugðið núgildandi l. um sama efni, sem eru frá 9. jan. 1935. Í 1. gr. frv. er ákvæði um það, að óheimilt sé að flytja til og frá útlöndum íslenzkan gjaldeyri. Einnig er í sömu gr. heimild til að ákveða með reglugerð, að allir, sem ferðast til annara landa, þurfi sérstök skírteini frá gjaldeyris- og innflutningsnefnd fyrir því, að þeir hafi á löglegan hátt aflað sér nægilegs erlends gjaldeyris til ferðarinnar. Og ennfremur er eigendum flutningatækja óheimilt að flytja fólk til annara landa, nema þessum skilyrðum sé fullnægt. Hér er um ný ákvæði að ræða, sem ekki eru í gildandi l., en reynslan hefir sýnt, að æskilegt er að fá til viðbótar. Í 2. gr. er nýtt ákvæði um það, að við úthlutun gjaldeyris- og innflutningsleyfa á vörum sé farið eftir reglum, sem fjmrh. setur, að fengnum till. þeirra banka, sem fulltrúa eiga í gjaldeyris- og innflutningsnefnd. En í núgildandi l. er ákveðið, að reglurnar eigi. að samþ. af bönkunum. Það þykir réttara og meira í samræmi við það, sem venjulega hefir tíðkazt, að það sé ráðh., sem setur þessar reglur, að fengnum till. bankanna, en vitanlega hljóta þær alltaf að vera samdar í samráði við bankana, eins og áður hefir verið. Í 3. gr. frv. er tekið upp ákvæði um það, að til þess að standast kostnað við gjaldeyris- og innflutningsnefnd, skuli allir, sem gjaldeyrisleyfi fá, greiða 2 0/00 af upphæð þeirri, sem leyfið hljóðar um. Mundu við þetta sparast um 40 þús. kr. útgjöld fyrir ríkissjóð. Í 5. gr. frv. er svo fyrir mælt, að skýrslur um inn- og útflutning skuli senda hagstofunni. Í núgildandi l. er svo ákveðið, að þær skuli senda gjaldeyris- og innflutningsnefnd. En framkvæmdin á þessu hefir verið sú undanfarin tvö ár, að skýrslurnar hafa verið sendar hagstofunni, sem vinnur úr þeim, og er það því eðlilegast, að þær séu sendar þangað beint. Í 6. gr. frv., sem fjallar um sektarákvæði, er því við bætt, að heimilt sé að gera upptækar vörur og íslenzkan gjaldeyri, sem ólöglega er inn fluttur eða reynt er að flytja út á ólöglegan hátt. Og í 7. gr. er það fram tekið, að upptækar vörur og gjaldeyrir verði eign ríkissjóðs, en um það eru engin fyrirmæli í núgildandi l. Ég hefi þá gert grein fyrir því, að hverju leyti þetta frv. er frábrugðið núgildandi l., og eins og menn sjá við samanburðinn, þá er hér ekki um að ræða neinar breyt. í grundvallaratriðum á l. um gjaldeyrisverzlun. Það eru t. d. óbreytt ákvæðin um skipun gjaldeyris- og innflutningsnefndar og annað það, sem máli skiptir í því sambandi. Hér er aðeins um að ræða breyt., sem reynsla undanfarinna tveggja ára hefir sýnt, að æskilegt er að gera. Og þar sem hér er um lagafrv. að ræða, sem aðeins er í fáum gr., þótti okkur flm. réttara að semja nýtt frv. heldur en að bera fram brtt. við lögin. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að málinu verði, að lokinni þessari umr., vísað til fjhn.