Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það er nú svo langt liðið síðan þetta mál var hér síðast til umr., að ég hefi gleymt mörgu af því sem ég ætlaði að svara. Vil ég þó ekki láta hjá líða, að leiðrétta ummæli hv. 1. þm. Reykv. Hann hefir haft þau orð eftir mér, að ég telji, að sá grundvöllur, sem skipulag jöfnunarsjóðs væri reist á, sé rangur. Hann hefir misskilið mig, hafi hann skilið orð mín svo. Ég sagði, að ef Vestmannaeyingar hefðu meiri þörf fyrir að fá þetta vörugjald en aðrir kaupstaðir landsins, en fengju hinsvegar ekkert úr jöfnunarsjóði, þá gæti það aðeins stafað af tvennu. Annaðhvort væri þörfin ekki eins mikil og af væri látið, eða skalinn, sem fylgt væri við úthlutun úr jöfnunarsjóði, væri ekki réttur. Ef hv. 1. þm. Reykv. og aðrir, sem telja þetta vörugjald nauðsynlegt, álíta, að Vestmannaeyingar hafi orðið afskiptir, þá er það þeirra að finna, að slíkt sé á rökum reist, og koma með brtt. við reglurnar, sem greitt er úr jöfnunarsjóði eftir. Það var sagt hér í deildinni af hv. 1. þm. Eyf., að ástæðan fyrir því, að Vestmannaeyingar fengju ekkert úr jöfnunarsjóði, myndi vera sú, að skattamat á fasteignum væri hærra þar en í öðrum kaupstöðum landsins. Ég skal engan dóm leggja á það, en á hitt skal ég benda, að þegar síðasta fasteignamat fór fram, voru það góðir og gegnir menn, er framkvæmdu það. Mennirnir, sem við það fengust, munu ekki hafa verið langt frá Sjálfstfl. Matið var þó svo hátt, að það var lækkað um 10% til samræmis við hina kaupstaðina. Ég hygg, að ástæðan muni liggja, í öðru en því, að fasteignamatið sé of hátt. Ég býst við, þegar þessir menn gerðu matið þetta hátt og var síðan lækkað, hafi það verið orðið í nokkurnveginn samræmi við hina kaupstaðina. Það gladdi mig að heyra það hér, að hv. 1. þm. Reykv. fór ekkert dult með það, að Sjálfstfl. hefði verið á móti fátækralöggjöfinni. Hingað til hafa forráðamenn þess flokks haldið því fram, að þeir hafi ekki verið móti slíkum breyt. Hitt vita menn, að Sjálfstfl. hefir alltaf verið á móti því, að ríkið hefði tekjur af einkasölunum, og það kom ekki eins á óvart að heyra 1. þm. Reykv. halda slíku fram. Sjálfstæðismenn hafa stundum haldið fram, að það hafi eingöngu verið hinir flokkarnir, sem voru á móti breytingum á framfærslulögunum. Ég held, að þetta frv. eigi ekki rétt á sér, þótt viðurkennt sé, að Vestmannaeyingar hafa meiri sérstöðu en íbúar annara kauptúna á Íslandi, því að þeir skipta minna við menn úr öðrum hreppum vegna legu eyjanna og aðstöðu, en þó hafa þeir dálitil viðskipti við aðra landsmenn. Ég gæti ef til vill samþ. þetta vörugjald handa Vestmannaeyjakaupstað um eins árs bil, en til frambúðar verð ég aldrei með því.



Með frv. þessu er farið fram á að veita Kaupfélagi Eyfirðinga einkaleyfi til nokkurra ára til þess að framleiða byggingarefni úr íslenzkum jarðvegsefnum. Á undanförnum árum hefir mikið verið rætt og ritað um það, hve mikla nauðsyn bæri til þess, að reyna yrði að framleiða íslenzkt byggingarefni til að spara hinn mikla gjaldeyri, sem þarf til þess að flytja inn allt það byggingarefni, sem við Íslendingar þurfum til að byggja upp hús í landinn. Hingað til hefir lítið orðið úr framkvæmdum í þessum efnum. Þó hafa ýmsar uppástungur komið um það, að framleiða mætti ýms byggingarefni hér á landi. Í þessu frv. er farið fram á að veita Kaupfélagi Eyfirðinga á Akureyri einkaleyfi til að framleiða byggingarefni úr íslenzkum jarðvegsefnum. Kaupfélag Eyfirðinga hefir í undanfarin tvö ár gert allmiklar tilraunir til þess að fá rannsóknir á því, hvort hægt væri að framleiða þilborð úr íslenzkum jarðvegsefnum, sérstaklega úr svokölluðu reiðingstorfi. Þær rannsóknir, sem gerðar hafa verið, á íslenzku reiðingstorfi, hafa aðallega verið framkvæmdar af sérfræðingum í Svíþjóð, og gefa þær mjög góðar vonir um, að úr reiðingnum megi vinna fleiri en eina tegund af byggingarefni. Það jarðvegsefni, sem hér er um að ræða, er einkum að finna í Staðarbyggðarmýrum í Eyjafirði, sem eru allmikið flæmi og Kaupfélag Eyfirðinga hefir gert nokkrar ráðstafanir til þess að fá umráð yfir, ef til þess kæmi, að hægt væri að koma upp verksmiðju til að vinna úr þessu efni. Sérstaklega hefir verið unnið að því, að búa til þilplötur eða þilborð, en auk þess önnur efni, t. d. einangrunarefni og pappa. Ég hefi hér fyrir framan mig sýnishorn af þessari framleiðslu, sem ég fékk fyrir viku síðan frá Svíþjóð, og sýnir þrennskonar efni: Þilborð, sem líkjast mjög því byggingarefni, sem nefnt er „masonit“, einangrunarefni, sem nota má í staðinn fyrir „kork“; og þriðja efnið er „Cellulose“, er hafa má til pappírsgerðar o. fl. Ég vil gjarnan, að hv. dm. sjái þessi sýnishorn, til þess að þeir fái nokkra hugmynd um þá framleiðslu, sem hægt er að fá úr þessu efni. Þessar tilraunir, sem hafa verið gerðar. hafa vitanlega kostað mikið fé, og þeim er ekki lokið enn. Og það þarf að halda þeim áfram, og sérstaklega rannsaka það, hvort það borgaði sig fjárhagslega að reisa slíka verksmiðju, því að það er víst, að hún yrði mjög dýr og kostaði mikið stofnfjárframlag. Og það er þess vegna, að hér er farið fram á tuttugu ára einkaieyfi til að framleiða slíkt efni. Því að hugsazt gæti, að fleiri tækju fyrir að koma slíkum iðnaði á fót, sem krefðist í byrjun mikils stofnkostnaðar og óvíst um, að hægt væri að rísa undir. Ég geri ráð fyrir því, að ýmsum kunni að finnast þetta nokkuð langur tími. En þess ber að gæta, að hér er lagt út í nokkuð mikinn kostnað. Ef slík verksmiðja sem þessi yrði sett á fót, verður hún vitanlega að vera í nánd við þann jarðveg, sem tekið er upp úr til vinnslu. Sú verksmiðja yrði rekin með rafmagni, og það er hugsað í sambandi við þá væntanlegu rafvirkjun fyrir Akureyrarkaupstað við Laxá í Suður-Þingeyjarsýslu, og slík verksmiðja gæti veitt mikinn stuðning til þess að gera það fyrirtæki arðvænlegt. Ég sé í raun og veru ekki, ef á að vinna að þessu máli, að til séu nema tvær leiðir til framkvæmda. Önnur er sú, að veita einhverjum framtaksmönnum einkarétt um nokkurra ára bil til þess að koma þessu á fót. Hin leiðin er sú, að ríkið sjálft taki að sér þessar framkvæmdir. Og þegar um þessar tvær leiðir er að ræða, þá er ég á þeirri skoðun, að það sé miklu réttara að einstakir menn, sem líklegir eru til að hefja þessar framkvæmdir, fengju að ríða á vaðið og hrinda málinu áfram. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta. En mér hefir gefizt sérstakt tilefni til að minnast hér á ummæli í grg. frv., er svo hljóða: „... Þar sem ekki er vitað, að neinn annar en Kaupfélag Eyfirðinga hafi haft með höndum tilraunir í líka átt og hér er um að ræða, virðist félagið eiga sanngirniskröfu til þess, að löggjöfin veiti því þann stuðning, sem nauðsynlegur er, til þess að mál þetta verði rannsakað og því komið í framkvæmd, ef lokatilraunir bera þann árangur, sem nú er búizt við, að slík framleiðsla hér geti orðið sett á stofn á fjárhagslega heilbrigðum grundvelli“. Út af þessum ummælum átti húsameistari ríkisins tal við mig og skýrði mér frá því, að hann hefði áður látið sér detta í hug slíkt fyrirtæki, og að yfirhöfuð væri hægt að framleiða eitthvað því um líkt úr þessum jarðvegsefnum, og að hann hefði hafizt handa um tilraunir í þessa átt, áður en K. E. A. byrjaði sínar framkvæmdir. En þegar þessi grg. var samin, var ekki kunnugt um neinar framkvæmdir í þessu efni, og þess vegna álitum við, að það væri Kaupfélag Eyfirðinga, sem hefði átt frumkvæðið að þessu. Og það er langt frá því, að það sé ætlun okkar flm. frv. að fara að taka neina viðurkenningu frá húsameistara ríkisins, sem hann kann að eiga, fyrir að hafa fyrstur hugsað sér, að hægt væri að framleiða slíkt úr íslenzku torfi. Það er heldur ekki aðalatriði málsins. Við flm. erum heldur ekki að halda því fram, að engum öðrum hefði dottið slíkt í hug. Aðalatriðið er að koma hugmyndinni í framkvæmd, ef hún sýnist þannig vaxin, að hún geti borgað sig. Við teljum, að það sé miklu meira um það vert, ef hér er um þjóðhagslegt mál að ræða, að eitthvað sé gert í málinu til framkvæmda. Ég vil svo leggja til, að málinu verði vísað til n. að lokinni þessari umr. Það gæti verið að ræða um iðnn. og jafnvel allshn., og get ég gert tilI. um iðnn. En ef aðrir óska eftir einhverri annari n., get ég að sjálfsögðu fallizt á það.



Herra forseti! Mig langaði aðeins til að gera fyrirspurn. Ég er í engum vafa um það, að ef hægt er á fjárhagslega heilbrigðum grundvelli að vinna slíkt efni og það, sem við sáum hjá hv. 2. þm. Eyf., þá hefði það ákaflega mikil og víðtæk áhrif fyrir okkar þjóðlíf, sérstaklega til sveitanna. Það er búið að vinna eitthvað töluvert mikið að þessum málum, hve mikið, veit ég ekki. Og reiðingurinn mun ná yfir afarstór svæði, sérstaklega Staðarmýrarnar. Það, sem mig langaði til að fá upplýsingar um, er, hvað rannsóknirnar hafa sýnt, að fengist mikið af þessu efni úr ákveðnu magni af reiðingi, og hversu miklar þær birgðir eru, sem fyrir liggja þarna í Eyjafirði. Þær birgðir eru töluverðar til annarsstaðar í landinu, t. d. í Skagafirði. Þetta eru þau tvö svæði, sem geyma mikið af þessu efni. Þetta er nú kannske meira fyrir forvitnissakir, en þá má lita á það, að ef mikið af reiðingsefni þarf í þessar plötur, og sá efnisviður, sem til er til að vinna úr í Staðarmýrunum í Eyjafirði, er ekki nema tiltölulega fárra ára forði, þá gæti orkað tvímælis, hvort það væri ekki réttara að hafa verksmiðjuna á öðrum stað, þar sem forðinn entist lengi eða miklu lengur. - Ég er ekki að segja, að þetta eigi að vera svona. En eftir því, sem ég veit bezt, munu langmestar birgðir af reiðingi vera í Skagafirði, þar sem hann nær yfir margra mílna svæði og einn til tveggja metra djúpt niður alstaðar. Þótt þetta svæði sé stórt í Eyjafirði, er hitt miklu stærra. Ef rannsóknin er komin svo langt, að hægt sé að gera sér hugmynd um þetta, þá vil ég gjarnan fá upplýsingar hjá hv. flm.



Það er ekki óeðlilegt, þótt um þetta sé spurt, en því miður get ég ekki leyst úr þessu til hlítar. Það hafa verið rannsakaðar mýrarnar af sænskum sérfræðingi, og hann felur, að það séu margra ára birgðir þarna, en hve margra, er ekki gott að segja um. En það er eitt í þessu máli, sem verður að taka með í reikninginn. Það er það, hvað verksmiðjan er stór, sem á að framleiða efnið. Ef settur væri upp stóriðnaður, sem er hugsanlegt, verður að byggja á því, að þarna yrði útflutningsvara, en sú verksmiðja yrði svo dýr, að það yrði lítt hugsanlegt að ráðast í svo stórt fyrirtæki. Og ég hygg, að það sé nokkuð sama, hvort það er gert í Eyjafirði eða Skagafirði, að verksmiðjan hlýtur að verða mjög dýr. Hinsvegar, ef það er byggð minni verksmiðja, sem framleiðir aðallega til að fullnægja þörfinni innanlands, þá verður allt miklu viðráðanlegra, og þá endist efnið líklega um fleiri tugi ára. En eins og stendur, er ekki hægt að reikna með því yfirleitt, að þetta verði útflutningsvara. Það er mjög vafasamt, að hægt verði að keppa með byggingarefni á erlendum markaði. Og þegar verið er að ræða um það, hvort það sé gerlegt yfir höfuð að fara út í það, þá verðum við að reikna með því, að það, sem selst innanlands af efni, sé fullkomlega samkeppnisfært, og ekki ætlazt til, að þessi iðnaður sé settur upp með það fyrir augum, að hann sé verndaður með tollum á innfluttum vörum. sem jafngilda þessum. Ég skal ekkert um það að segja, nema kunni að vera í Skagafirði eins mikið eða meira efni. En ég hygg, að Kaupfélag Eyfirðinga muni a. m. k. ekki ráðast í að fara að byggja verksmiðju í öðru héraði en Eyjafirði. Ef rannsóknirnar sýndu, að það væri betra að byggja í öðru héraði en Eyjafirði, þá er náttúrlega ekkert því til fyrirstöðu, að það sé heldur gert, en ég geri tæplega ráð fyrir því, að Kaupfélag Eyfirðinga gengist fyrir því. Þetta, sem ég nú hefi sagt, er hvergi nærri fullnægjandi svar við því, sem hv. þm. spurði um. Þessar mýrar hafa verið rannsakaðar, bæði hvað víðáttan er mikil, sem efnið fæst úr, og eins, hvað það nær djúpt niður. Og ég geri ekki ráð fyrir því, að þar sé jarðvegsefni, sem nothæft sé verulega í þennan iðnað, sem nái tvo metra niður í jörð. Þegar svo djúpt er komið, er kominn svo mikill leir og sandur í jurtatrefjarnar, að það borgar sig tæpast að láta vinna úr því, því að vinnslan fer þannig fram, að það verður að hreinsa alla möl og leir og sand úr því, sem tekið er upp, svo að aðeins verði eftir jurtatrefjar.

* Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson): Herra forseti! Meiri hl. sjútvn. hefir samþ. að fallast á að leggja til, að frv. nái fram að ganga með þeim breyt., sem eru á þskj. 115. 1. brtt. er við 3. gr., þar sem segir, að félagsmenn í sama félagi megi fæstir vera 5, en flestir 30. Það er lagt til, að því sé breytt þannig, að þeir megi fæstir vera 10 menn. Við á. gr. er brtt. þess efnis, að orðin á eftir b-lið: „Síðarnefnda tilhögunin skal þó að jafnaði ekki höfð, og ekki nema ef alveg sérstaklega stendur á, og skulu um þetta sett ýtarleg fyrirmæli í félagslögum og reglugerðum.“ falli burt, þ. e. a. s. þar sem frv. gerir ráð fyrir. að fyrirkomulag lána geti verið með tvennu móti. Í fyrsta lagi, að hver einstaklingur sé lántakandi hjá hlutaðeigandi lánstofnun eða félagið sjálft lántakandi gagnvart lánstofnuninni. Er lögð áherzla á það fyrra í frv. okkar einmitt með orðum þeim, sem er ætlazt til, að falli burt. breyt. myndi orsaka það, að það væri látið standa opið og án nokkurrar áherzlu. hvor aðferðin væri viðhöfð. - 6. gr. ætlast meiri hl. til, að falli niður. En hún er um það, að maður. sem er í rekstrarlánafélagi, geti líka útvegað sér rekstrarlán annarsstaðar, ef honum þykir það hagkvæmara. Meiri hl. hefir komizt að þeirri niðurstöðu, að það sé ekki rétt að leyfa, ef útgerðarmaður er í rekstrarlánafélagi, að hann fái lán á þann hátt, og er ekki ætlazt til samkvæmt brtt., að hann útvegi sér lán annarsstaðar. þá er fjórða brtt. við 11. gr. Þar er lagt til að fella burt skyldu ríkisstj. til að útvega fé til lánveitingar, en á hinn bóginn er ætlazt til, að áfram standi sú kvöð, að bankarnir, annar eða báðir, verði sér úti um lánsfé til að lána rekstrarlánafélögunum, ef þörf bankanna krefur þess. Þetta eru þær brtt., sem meiri hl. leggur til. að verði gerðar á frv., og að þeim samþ., leggur meiri hl. til, að frv. verði samþ. Um afstöðu minni hl. get ég eiginlega ekki sagt annað en það, að þegar málið var til afgreiðslu í n., taldi hann sig, að svo komnu máli, ekki geta fallizt á málið í heild. Og geri ég ráð fyrir því, að minni hl., ef honum þykir þess þurfa, skýri þessa afstöðu sína til málsins við þessa umr.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Herra forseti! Því miður heyrði ég ekki framsöguræðu hv. frsm. meiri hl. En ég býst við, að það sé það sama og fram hefir komið í n. Það er alveg rétt, eins og hann gat um, að ég hefi ekki orðið öðrum nm. samferða í að mæla með frv. Ég hefi að vísu ekki skilað neinu nál., en mun sennilega láta mína afstöðu koma alveg skýrt í ljós fyrir 3. umr., að því viðbættu, sem ég geri grein fyrir henni nú. Það er þá í fyrsta lagi, að ég lít svo á, að þetta frv. sé með öllu óþarft. Það, sem er ætlazt til með þessu frv., er, að útgerðarmenn stofni rekstrarlánafélög. Slíkt er mönnum heimilt nú án lagasetningar. Ég veit ekki betur en að það sé öllum frjálst, sem vilja hafa samtök og slá sér saman í félag, hvort sem það er öflun fjár til útgerðar eða í öðru augnamiði. Ýms ákvæði eru hér í frv., sem ég tel dálítið hæpin. Það er t. d. ætlazt til, að rekstrarlánafélag gangi lengra en að afla nauðsynja til útgerðar, það er einnig gert ráð fyrir, að þeir sömu félagsmenn afli sér til heimilisþarfa matvæla og annars slíks. Vitanlega er út af fyrir sig hverjum manni heimilt að vera í pöntunarfélagi og kaupfélagi, ef hann vill, eða skipta við verzlun einstakra manna. En í frv. er ætlazt til meira. Í 7. gr. er svo ákveðið með þessu frv., og eiginlega lögð skyldukvöð gagnvart innflutnings- og gjaldeyrisn. um, að hún leyfi gjaldeyri fyrir slíkum innkaupum, sem beint myndu lúta að heimilisþörfum manna. Með þessu er stofnað til afarmikils misréttar milli borgara í landinu. Þeir menn, sem eiga ekki rétt á að vera í slíku rekstrarlánafélagi, eiga þá ekki slíkan rétt til að krefjast gjaldeyris til heimilisþarfa samkvæmt þessu frv. Ég álít, að menn, þótt þeir séu í rekstrarlánafélagi, eigi ekki að hafa nein slík sérréttindi fram yfir aðra menn, sem verða að lúta að hvort sem það eru einstaklingsverzlanir, pöntunarfélög eða kaupfélög. Hér er því verið að krefjast réttar fyrir örfáa menn umfram aðra þegna þjóðfélagsins. M. a. af þeim ástæðum get ég ekki fallizt á að lögbjóða þetta, sem í frv. stendur jafnvel þó að þessir menn fáist við útgerð. Það er hverjum hópi manna sem er heimilt að mynda með sér slíkan félagsskap, þó að ekki sé sett um það lagasetning. En í 1. gr. er svo til ætlazt, eftir orðanna hljóðan, að það sé nánast skylda fyrir menn að gera þetta, því að það stendur í 1. gr. frv., að útvegsmönnum sé rétt að stofna rekstrarlánafélög. Ég býst við, að þetta megi skilja svo, að nánast sé með þessu sett skyldukvöð á menn um að stofna rekstrarlánafélög eða vera með í því, ef útgerðarmenn í einhverju byggðarlagi vilja gangast fyrir slíkri félagsstofnun. Ég álít, að það eigi að vera frjálst, hvort menn vilji bindast samtökum um að afla nauðsynja til sinnar útgerðar og að þar um sé ekki rétt að setja neinar skorður með l. Ég minnist þess, að þegar þetta mál lá fyrir hv. Nd., þá mun hafa verið um það leitað umsagnar bankanna. Ég hefi þá umsögn ekki hér við hendina. En ég hygg, að sú umsögn bankanna hafi frekar verið neikvæð heldur en jákvæð um frv. Þeir munu hafa litið svo á, að þetta fyrirkomulag, sem í frv. er till. um, væri miður heppilegt gagnvart bönkunum. Um þær breyt., sem n. vill gera á þessu frv., er lítið að segja. Það er ætlazt til, að í staðinn fyrir 5 menn skuli það vera 10 menn, sem fæstir megi vera í slíku félagi, til þess að það megi stofna. Í frv. eru í því sambandi tilteknir 5 menn. Það skal ég játa, að þetta er nokkuð til að þrengja möguleikann fyrir stofnun slíkra félaga. - Meiri hl. sjútvn. leggur svo til, að niður falli úr á. gr. nokkur orð, sem ekki breyta eiginlega efni gr., og er þetta því fremur veigalítil breyt. En 6. gr. ætlazt meiri hl. n. til, að falli niður. Ég hefði nú búizt við, að hv. 2. þm. S.-M. mundi ekki geta fallizt á 7. gr. frv., sem ég hefi gert að sérstöku umtalsefni. Mér virðist hún ganga svo langt í þeim efnum að heimta rétt handa ákveðinni stétt manna, að tæplega sé hægt að fylgja henni fram. Má vera, að það komi fram við þessa eða 3. umr. málsins, að menn líti svo á, að hún ætti ekki að standa í l. Ýmislegt er það fleira í þessu frv., sem ég gæti nefnt, sem ég svona hnýt um. En í öllum aðalatriðum er mín afstaða til frv. sú, að ég tel löggjöf um þetta efni algerlega óþarfa. Ég tel, að menn í útgerðarplássum, ef þeim þykir nauðsynlegt, geti myndað samtök með sér um að afla sinna nauðsynja á ódýrari hátt en e. t. v. hver einstakur getur gert án slíkra samtaka, án þess að sérstök lagasetning sé sett þar um. Þess vegna geri ég ráð fyrir, að við 3. umr. geri ég till. um, að frv. verði fellt, og ég mun rökstyðja það með því að ég tel frv. óþarft.

* Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson): Hv. minni hl. sjútvn. hefir nú skýrt afstöðu sína eða reynt að rökstyðja afstöðu sína til þessa frv., sem í stuttu máli er sú, að hann vill láta fella frv. Hinsvegar leynir það sér ekki, bæði á því og hinu, sem hv. minni hl. heldur fram hér í umr., að hann hefir í fyrsta lagi ekki skilning á málum eða kjörum þess hóps manna. sem ætlazt er til, að þessi löggjöf verði sérstaklega að gagni, ef frv. verður samþ. Hann þekkir af reynslu ekkert inn á þetta, þessi hv. þm. Og í öðru lagi hefir hann ekki hirt um að setja sig inn í það. Þessi hv. þm. hefir, eins og kunnugt er, engin kynni haft af annari útgerð en stórútgerðinni, þegar hann var unglingur. En hann hefir varið allri sinni æfi hér í baráttu við stórútgerðina og á sviði, sem alls ekki snertir beinlínis smáútgerð víðsvegar um land. Honum er sýnilega ekki kunnugt um þá örðugleika, sem margir lítið efnaðir vélbátaeigendur oft og tíðum í byrjun vertíðar og stundum langt fram á vertíð eiga við að etja um að fá áheyrn í bönkum um nokkurn stuðning til útgerðar sinnar. Ef hv. 3. landsk. þm. væri eins vel kunnugt um þetta og mér, og ég geri ráð fyrir hv. 2. þm. S.-M. líka, og yfir höfuð öllum mönnum, sem hafa lifað meðal smáútvegsmanna og a. n. l. borið byrðar með smáútvegsmönnum víðsvegar um land, þá mundi hann ekki vera eins ákveðinn í að halda því fram, eins og hann er, að þetta sé þarflaust mál og gagnslaust. Ég þykist vita, að þessi hv. þm. sé ekki svo sneyddur tilfinningu fyrir því, að vilja vera mönnum til gagns, ef hann hefði skilyrði til þess, að hann vilji þess vegna leggjast á móti því, að löggjöf sé sett til stuðnings félagsskap og samheldni útvegsmanna í þessu efni. Út af 1. gr. frv., sem er svona: „Útvegsmönnum í einu og sömu verstöð eða byggðarlagi er rétt að stofna rekstrarlánafélög samkvæmt lögum þessum“ - vill hv. þm. slá því föstu, að það sé lögð skylda, sem sé lögþvingun. á herðar útvegsmanna um að ganga í svona félög: Þetta er vitanlega algerlega rangt. Þetta orðalag í l., að mönnum sé rétt að gera einhvern hlut. segir ekki, að það sé skylt. Þetta orðalag er notað í lagamáli oftast í sambandi við löggjöf, sem menn geta notað, ef þeim virðist, að þeir muni hafa gagn af því eða það sé þeim hentugt. En það er ekki þar með sagt, að þeir séu skyldir til að nota þá löggjöf. Og það var að sjálfsögðu ætlun okkar flm. frv., að binda ekki hendur manna í þessum efnum. En hv. minni hl. sjútvn. kann yfir höfuð ekki við aðra löggjöf en þá, sem bindur og þvingar. Þá segir þessi sami hv. þm., að það sé alveg óþarft að vera að setja l. um atriði, sem þegnar þjóðfélagsins geti, hvort sem er, framkvæmt. ef þeir vilja hafa samtök um það. Hversu margt mun ekki vera í íslenzkum l., sem um mætti segja, að væri óþarft, að hafa lögfest, ef fólkið hefði samtök um að lifa eftir því, sem þau l. ákveða. Ég held, að það gæti orðið nokkuð margt. Við skulum taka t. d., þegar sú löggjöf var sett hér á landi, sem hv. 3. landsk. telur sjálfsagt, að taki fram flestu öðru, sem gert hafi gagn verkalýðnum, - þegar sett voru togaravökulögin. Þá hefði sjálfsagt mátt mótmæla þeirri lagasetningu með sama rökstuðningi og segja: Það er alveg óþarft að setja löggjöf um svefntíma sjómanna á togurum, því að hann geta menn ákveðið sjálfir, ef þeir kæra sig um, án þess að lagasetning komi til. Þannig má hið sama segja um mörg l., að þau séu óþörf, ef landsfólkið vildi bara lifa eftir samskonar reglum og í löggjöfinni eru settar. Það er eins og stóð í kverinu, sem ég lærði undir fermingu: „Þegar heiðingjarnir, sem ekki hafa lögmál, gera af náttúrunni það, sem lögmálinu er samkvæmt, þá eru þeir, þótt ekki hafi þeir lögmál, sjálfum sér lögmál.“ Ef því með rökum hv. 3. landsk. ætti að mæla á móti löggjöf, sem styður að félagsstarfsemi manna með þeim forsendum, að mönnum væri frjálst að hafa félagsskap um þetta o. fl., þá væri hægt með sömu rökum að setja fót fyrir alla löggjöf um önnur atriði en þau. sem sett eru sem þvingunarl. Hv. 3. landsk. ætti að vera sjálfur svo sem tvær til þrjár vertíðir í stórum verstöðvum, þar sem margt er smáskipa, en fremur slæm eða a. m. k. mjög misjöfn aðstaða til þess að fá lánsfé til rekstrar útgerðarinnar. Það er margt, sem spilar inn í um það, hversu þægilegt er fyrir útvegsmenn að fá lán, og gerir aðstöðuna til þess misjafna, ýmist stjórnmál, ýmist efnahagsástæður og margar aðrar orsakir, sem koma þar til greina. Þessi hv. þm. ætti að hafa verið áhorfandi að því, að efnalitlir útvegsmenn hafa orðið að bíða með að koma bátum sínum á flot, vegna þess að þeir hafa ekki fengið rekstrarlán, stundum langt fram yfir þann tíma. sem eðlilegt er, og oft og tíðum setið af sér af þessum orsökum mikinn afla. Ég hefi oft átt erfitt með að skilja það hjá bönkunum, hvað þeir sjá sér í því. ef þeir ætla að hjálpa bátaeigendum á annað borð til að stunda útgerð, að draga það vikum saman, eins og oft vill verða, að veita þeim þá fjárhagslega aðstoð, sem þarf, til þess að þeir geti komið bátum sínum á flot. Það eru eingöngu þeir minni máttar, sem verða að láta sér þetta lynda. Ef hv. þm. hefði náin kynni af þessu, þá er ég sannfærður um, að hann væri ekki eins viss um og hann þykist vera. að hér sé eingöngu um hégómamál að ræða. Með frv. er ætlazt til að stíga spor í áttina til þess að hjálpa útvegsmönnum til þess að fá sér rekstrarlán í tæka tíð, m. ö. o. styrkja aðstöðu þeirra til þess að mynda með sér félagsleg samtök til þess að ná þessu marki. Hv. 3. landsk. sagði með réttu: Menn geta þetta án löggjafar. Ég neita því ekki. En löggjöf, sem heitir hópi manna, sem sameina sig í þessu augnamiði, ákveðnum fríðindum, hlýtur að styðja að því, að félagslyndi festi rætur hjá hlutaðeigendum. Og þegar ég tala um félagslyndi í þessu sambandi, þá er rétt að kannast við það, að þar sem bændur eru yfir höfuð fljótir til að vinna félagslega saman að sínum áhugamálum ýmsum, þá hefir skort mjög á það víða, að útvegsmenn gerðu slíkt hið sama. Mér virðist, að útvegsmenn yfir höfuð hafi verið tregari til þess að hafa félagsleg samtök með sér um sín mál heldur en bændur. Og ef mér skjöplast ekki í þessu, þá virðist mér vera spor alveg í rétta átt, að samþ. l. eins og þessi, ekki nein þvingunarlög, heldur l., sem beina útvegsmönnum inn á þær brautir samvinnu og félagssamtaka. sem í flestum tilfellum getur ekki gert þeim neinn skaða, en á hinn bóginn verður oft og tíðum til þess að styrkja aðstöðu manna í atvinnu þeirra. Og líka má gæta þess, að ætlazt er til, að þessi félög safni þó dálitlum sjóðum. Allt þetta miðar að því að þroska þá menn, sem í rekstrarlánafélögunum væru, styrkja þeirra aðstöðu við atvinnu þeirra. Hv. 3. landsk. var ákaflega hneykslaður út af ákvæðum 7. gr. frv., sem hljóðar um, að rekstrarlánafélög eigi rétt á innflutnings- og gjaldeyrisleyfum fyrir nauðsynjum félagsmanna sinna í réttu hlutfalli við innflutningsreglur á hverjum tíma.

Samanber 2. grein, stendur í frv.

. Það er rétt, að þar eru orðin „nauðsynjar félagsmanna“ ekki látin ná eingöngu til útgerðarvara, heldur líka til vara handa heimilum útgerðarmanna. Ég sé ekki, að hér sé um misrétti að ræða, þar sem vísað er til gildandi innflutningsreglna á hverjum tíma. Ég held því, að allt mas hv. 3. landsk. um, að hér sé um misrétti að ræða milli borgaranna, hljóti vegna tilvitnunarinnar í 7. gr. um, að gjaldeyrisleyfi þessi verði veitt rekstrarlánafélögunum „í réttu hlutfalli við innflutningsreglur á hverjum tíma“, að falla alveg um sjálft sig. Hitt er mér kunnugt, sem hv. 3. landsk. þekkir miklu verr, af sömu ástæðum, sem ég talaði um áður, nefnilega af því hann hefir ekki lifað í því umhverfi, þar sem hægt er vel að kynnast gangi þessara mála, að þráfaldlega fá ekki útvegsmenn innflutnings- og gjaldeyrisleyfi, ekki fyrir sínar nauðsynjavörur, heldur sínar útgerðarvörur, veiðarfæri, mótorhluta og ýmislegt annað af því, sem beint þarf til þess að geta komizt á sjó. Þeir fá ekki þessi leyfi oft og tíðum fyrr en komið er í ótíma. Ég tala nú ekki um ástand síðustu mánaða, þegar þeir í Vestmannaeyjum hafa orðið að vera í landi vegna þess, að þeir hafa ekki getað fengið gjaldeyri fyrir mótorhlutum, sem kosta á annað hundrað krónur. Þeir hafa fengið gjaldeyrisleyfin, en ekki getað fengið gjaldeyrinn í bönkunum. Þegar þess er gætt, að útvegsmenn eru einir þeirra aðilja, sem ná í afl þeirra hluta, sem þarf til þess að framkvæma hlutina, sem sagt ná í verðmæti fyrir erlendum gjaldeyri, þá er sannast að segja ekkert ósanngjarnt að fara fram á, að þeir eigi rétt á að fá innflutnings- og gjaldeyrisleyfi fyrir sínum nauðsynjum á hverjum tíma. En hv. 3. landsk. þykir þetta misrétti. En það er fjarri því, að svo sé. Það eru einmitt þessir menn, sem sætt hafa mestu misrétti allra borgara þjóðfélagsins um þessi mál. Það eru mennirnir til sjós og lands, sem aflað hafa verðmætanna fyrir erlenda gjaldeyrinn. Af þeim hefir ríkisvaldið og bankarnir árum saman tekið þeirra útflutningsvöru við stórum mun lægra verði heldur en hún á að metast í íslenzkum peningum. Og svo má benda á tugi, ef ekki hundruð dæma þess, að þessir menn eru látnir bíða eftir afgreiðslu á innflutningsleyfum fyrir sínum nauðsynjavörum til útgerðarinnar, á meðan gjaldeyris- og innflutningsnefnd afgreiðir leyfi til þeirra manna, sem eingöngu lifa á því að flytja inn vörur til þess að selja háu verði. Þegar farið er svo fram á, að útvegsmenn (bændur eiga nú þegar nákvæmlega sama rétt í þessu efni) fái innflutnings- og gjaldeyrisleyfi fyrir sínum nauðsynjum, þá rís hv. 3. landsk. þm. upp og fer að tala um misrétti. Þá minntist hv. 3. landsk. á umsagnir bankanna um þetta mál. Ég man til þess, að bankarnir hafa látið eitthvað uppi um málið og heldur talið það óþarft. En það þarf engan að undra. Bankarnir eru ekki venjulega að hlaupa upp með að kalla það þörf mál, þegar einhverjum kvöðum eða skyldum er að þeim stefnt. Ég er ekkert hissa á því, þótt bankarnir séu ekkert hrifnir af því, að rekstrarlánafélög eigi að fá sérstaka aðstöðu til þess að fá lán til útgerðar sinnar fremur en einstaklingar, né heldur því, að í frv. er gert ráð fyrir, að ríkisstjórnin hlaupi undir baggann og veiti aðstoð til þess að ná inn fé, ef bankarnir ekki geta það. Ég er ekkert að flytja þetta mál fyrir bankana, svo að í sjálfu sér hefi ég aldrei búizt við því, að þeir mundu hampa þessu máli. Ég er að flytja þetta mál fyrir þann hluta útgerðarmanna, sem allajafna á erfiðasta aðstöðu gagnvart bönkunum og erfiðasta aðstöðu í lífsbaráttunni. En bankarnir hafa hvergi látið í ljós, svo ég viti til, að þetta gæti orðið til ógagns útvegsmönnum. Skal ég svo ekki að þessu sinni fara út í fleiri atriði vegna andmæla hv. 3. landsk. Ég sagði það í upphafi máls míns og endurtek það nú að lokum, að ég tel, að andstaða hans byggist á þessu tvennu: Í fyrsta lagi því, að hann beri ekki skyn á þá örðugleika, sem hér eru á ferðum, af nokkuð náttúrlegum orsökum, þar sem hann er ekki nægilega kunnugur málunum, af því að hann hefir ekki lifað með þeim mönnum, sem hér eiga mest hlut að máli. Og í öðru lagi á því, að hann hafi ekki reynt að kynna sér þær ástæður, sem hér liggja fyrir.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Það mun nú vera að klappa í steininn að svara hv. þm. Vestm. En ræða hans sannfærði mig ekki um nauðsyn þessa máls. Hann vildi láta það líta svo út, að hér væri það vanþekking mín, sem réði mestu um það, hvernig ég snerist við þessu máli, og að ég hefði ekki sett mig inn í málið og hefði ekki lifað með smáútgerðarmönnum, en hefði aðallega lifað með stórútgerðinni, eins og hann orðaði það, og að ég þess vegna muni ekki þekkja örðugleika smáútgerðarmanna. Það má vel vera, að é„ hafi ekki lifað meðal örðugleika smáútvegsins eins og hann. En ég hefi þó nokkuð kynnzt þeim örðugleikum, sem þessir menn eiga við að stríða hér í kring, sem ég hygg, að séu ekki ólíkir þeim örðugleikum, sem smáútvegsmenn í Vestmannaeyjum eiga við að stríða. En ég hefi ekki sérstaklega orðið þeirra örðugleika var, sem hv. þm. Vestm. sérstaklega gerði að umtalsefni sínu, að mönnum sé neitað sérstaklega um lán, ef þeirra útgerð er talin nokkurnveginn lífræn. af minni kynningu af þessum málum hefi ég ekki orðið var við annað en að bankarnir hafi reynt að svara smáútvegsmönnum eins og öðrum, til þess að koma þeim á flot, eins og það er kallað. Reynslan sýnir það hér sem annarsstaðar, að smærri skipin ganga til veiða þann tíma, sem útgerðarmenn telja líklegastan til árangurs að láta þau ganga. Ég get ekki hugsað mér, að þau gætu það, ef bankarnir neituðu þeim um nauðsynleg lán til útgerðarinnar, til þess að hún gæti gengið. Ég þekki ekki þessi dæmi, sem hv. þm. Vestm. tilfærði, sem kunna að vera úr Vestmannaeyjum, að menn hafi orðið að bíða með skip sín í landi eða við land, þegar aðrir komust til aflafanga, af því að þeir hafi ekki fengið lán til sinnar útgerðar. Mér er ekki kunnugt um þessi dæmi. En ég þekki þau dæmi hér úr Reykjavík, að jafnvel þeir aumustu meðal smáútvegsmanna hafa getað komizt á flot eins og hinir, sem betur voru stæðir. Hefir það sýnt skilning bankanna til þess að gera allar þær úrlausnir, sem þeir telja færar, til þess að þessi útgerð geti gengið. Meðan ég fæ ekki skjallegar sannanir fyrir öðru, verð ég að byggja á þessari skoðun minni sem réttri. Út af því, sem ég sagði í sambandi við það, að óþarft væri að hafa þetta lögbundið, vitnaði hv. þm. í togaravökulögin. Þar er bara dálítið ólíku saman að jafna. Með þeim var verið að vernda menn fyrir heilsutjóni og ýmsu því, sem of mikil vinna og vökur höfðu í för með sér. Vökulögin eru ekkert annað en hreint og beint heilsufræðis- og mannúðarmál til þess að vernda menn fyrir skaðlegum vinnuaðferðum. Svo að það er alveg ósambærilegt við það, sem hér um ræðir, hvort eigi að þvinga menn til þess að ganga í félög til þess að geta kríað út meiri peninga, sem mér skildist vera aðalatriðið í rökstuðningi hv. þm., en að hér væri um nauðsynjamál að ræða, gat ég ekki fundið eftir rökum hans að dæma. Hann gat ekki neitað því, sem ég sagði áðan, að ef menn vildu slá sér saman í félagsskap, af því að þeir teldu það líklegra til fjáröflunar til rekstrar útgerð, því er það heimilt án lagasetningar. Um skilninginn á orðalagi 1. gr. vil ég ekki deila. Ég býst við, að almennt sé svo litið á, að fyrst leyft er að þvinga menn til að ganga í slíkan félagsskap, þá eigi ekki að nota þau orð, að mönnum sé skylt að stofna þessi félög. Það mun vera almennt litið svo á, að löggjafinn ætlist til þess, að menn gangi í slíkan félagsskap. Þá talaði hv. þm. og flm. málsins mjög mikið um nauðsynina á því, að beina sjávarútvegsmönnum inn á svið félagslyndis og samvinnu. hað er út af fyrir sig mjög virðingarvert af hans hálfu að glæða slíkan félagsanda, en ég hefði kunnað betur við, að sá félagsandi væri fyrir hendi, án þess að það þyrfti að búa til lög um það. Ég þykist vita, að hv. þm. hafi í eðli sínu frekar verið samkeppnismaður en samvinnumaður, svo að þetta eru ný stefnuhvörf hjá honum á þessu sviði, sem ég tek með mestu vinsemd og velvilja frá hans hálfu. Svo færði hv. þm. það sem rök fyrir nauðsyn slíkrar lagasetningar sem þessarar, að útvegsmenn fengju ekki gjaldeyri fyrir nauðsynlega hluti til útgerðarinnar, og vitnaði hann til þess, að þeir fengju ekki einu sinni gjaldeyri fyrir mótorshluta eða veiðarfæri. Það má vera, að bann hafi dæmi fyrir sér um þetta. Ég þekki það ekki. En þó að svo væri, Þá býst ég ekki við, að þessi félagsskapur yrði til þess að skapa gjaldeyri út af fyrir sig, ef hörgull er á honum, til að greiða fyrir ýmsar nauðsynjar, sem útgerðarmenn þurfa að kaupa frá útlöndum. Þetta læknar ekki þá meinsemd, sem hann vill sýna fram á, að þurfi að lækna. Ef þjóðarbúskapurinn er svo aumur, sem hv. þm. vill vera láta, að ekki sé hægt að greiða nauðsynlega hluta til vélakaupa eða veiðarfæra, þá verður sannarlega að finna önnur ráð til þess að bæta úr því en þetta frv. ætlast til. Ég hefi heyrt mikið um það deilt hér á þingi og annarsstaðar, hvort útvegsmenn ættu að ráða yfir gjaldeyrinum óskorað eða þjóðfélagið með þeirri stofnun, sem sett er til þess að annast þetta, gjaldeyris- og innflutningsnefnd. Eins og nú er háttað með þjóðarbúskapinn og verzlunina við önnur lönd, er það tvímælalaust þjóðarnauðsyn, að það sé ekki einstök stétt, sem ræður óskorað yfir gjaldeyrinum. Um þetta atriði ætla ég ekki að rökræða á þessu stigi málsins, það verður gert á öðrum vettvangi, og á ef til vill eftir að verða gert betur hér á þinginu. Hinsvegar dettur mér ekki í hug að neita því. að það er óhjákvæmileg nauðsyn, að gjaldeyrir verði veittur, að svo miklu leyti sem unnt er. til þess að halda framleiðslunni gangandi, og ég veit ekki betur en að bæði bankar og gjaldeyrisnefnd hafi sýnt fullkomna viðleitni í því efni, að stuðla að því, að okkar sjávarútvegur þyrfti ekki að stöðvast fyrir þær sakir, að ekki fengjust þeir nauðsynlegu hlutir, sem þarf, til þess að útvegurinn geti gengið. Svo að það er í rauninni út í hött að tala um, að þessir menn séu sérstaklega settir hjá, þegar um þetta er að ræða. Hinsvegar hefi ég óbreytta skoðun eins og ég hélt fram í minni fyrri ræðu um það, að útvegsmenn eigi a. m. k. ekki frekar en aðrir þegnar þjóðfélagsins að fá sérstakan gjaldeyri til sinna heimilisnauðsynja. Þetta er eitt af því, sem ég er alveg mótfallinn í frv. Þá talaði hv. þm. um. að aðrir fengju þennan gjaldeyri, mér skildist kaupmannastéttin. Ég hélt, að það væri nokkurnveginn í samræmi við þá stefnu, sem hann og hans flokkur hefir haldið fram, að kaupmannastéttin ætti að fá að halda sínum rétti til þess að flytja inn og verzla með eitt og annað og fá fullkomið gjaldeyrisleyfi til þess. Það er öllum kunnug sú togstreita, sem verið hefir hér milli einstaklingsverzlunarinnar og samvinnuverzlunarinnar í þessu máli, og hvernig hver vili þar toga í sinn skækil. Ég hefði því sízt búizt við, að frá þessum hv. þm. kæmi gagnrýni um, að kaupmannastéttin fengi meira en henni bæri í þessu efni. Að síðustu vék hv. þm. að því, sem ég minntist lauslega á afstöðu bankanna til þessa frv.. og ég hygg. að hann verði að játa, að ég fór með rétt mál, þegar ég hélt því fram, að bankarnir hefðu ekki mælt sérstaklega með því fyrirkomulagi, sem hér er farið fram á. Þeir hafa hinsvegar ekki mælt á móti því, að í frv. gæti falizt ákvæði, sem kynni að verða útvegsmönnum til gagns. En hitt skil ég vel, að bankarnir telji það út af fyrir sig miklu heillavænlegri stefnu. að þeir megi eiga við hvern einstakan viðskiptamann, heldur en að mynduð séu samtök gegn þeim til þess að þvinga fjármagn úr bönkunum, sem þeir telja kannske stundum ekki kleift að láta, og ennfremur getur verið um að ræða einstaklinga, sem bankarnir telja ekki rétt að verja, að því er snertir fjárhagslega aðstöðu þeirra. Ég hefi ekki orðið var við, að menn hafi verið settir sérstaklega hjá í þessu efni, þegar um útgerð hefir verið að ræða, svo að ástæða væri til að heimila slíka lánsstofnun. Það hafa engin rök komið fram í málinu og sízt í ræðu hv. þm., sem sanni, að slíkt sé fyrir hendi. Í einstökum tilfellum getur verið, að þetta valdi árekstrum, þannig að þeir, sem eru bundnir í kaupfélögum eða pöntunarfélögum, séu dregnir úr sínum fyrri félagssamtökum í önnur ný, sem þeim eru kannske alis ekki hagkvæm. Í sumum útgerðarplássum eiga menn alla sína verzlun í samvinnuverzlun, jafnt um rekstur sinnar útgerðar sem um nauðsynjar sinna heimila, og njóta að sjálfsögðu þeirra kjara, sem slík verzlun hefir látið þeim í té. Fyrir þá menn er það slæmt að vera dregnir úr slíkum félagsskap í annan. Þetta er ein ástæðan, sem ég tel, að mæli á móti því, að rétt sé að lögfesta slík félög, sem hér um ræðir. Mér finnst sjálfsagt að lofa hinum, sem hug hafa á, að mynda slíkan félagsskap án þess að skylda þá til þess með lögum. Ég hefi ekki tíma til að ræða þetta frekar að þessu sinni og geymi mér það til 3. umr., og mun ég þá með till. lýsa minni skoðun á því, hvernig ég álít, að eigi að leysa þetta mál.

*Ingvar Pálmason: Það er ekki af því, að ég ætli að hlaupa í skarðið fyrir hv. þm. Vestm., að ég tek til máls, en það hafa komið fram ýms atriði, sem ég tel rétt að segja nokkur orð um. Ég vil fyrst víkja að því, að það getur kannske valdið misskilningi, hvernig hv. þm. Vestm. útskýrði brtt. okkar, þar sem við lögðum til, að 6. gr. falli niður. Mér skildist hann halda því fram, að með því að leggja til, að 6. gr. verði felld niður, vildum við útiloka meðlimi þessara félaga frá því að útvega sér lán annarsstaðar heldur en í gegnum félögin, en það vakti a. m. k. ekki fyrir mér, heldur vildi ég láta þetta standa alveg opið, þannig að félögin gætu í sínum samþykktum opnað þetta eða lokað, eftir því sem við ætti á hverjum stað, en ef þetta er sett fast í l. þá verður því ekki breytt, að félögin hafi heimild til þess að binda félagsmenn þeim skilyrðum, að taka ekki lán annarsstaðar. Það getur verið, að það sé ekki rétt að láta slíkt standa í l., en hinsvegar er ekkert við því að segja, ef félögin hafa það í sínum reglum, að félagsmönnum sé heimilt að taka lán annarsstaðar en gegnum félögin. Það var sérstaklega eitt atriði, sem kom fram hjá hv. 3. landsk., sem ég er algerlega mótfallinn. Hann hélt því fram, – - að smáútvegsmenn hefðu yfirleitt alveg eins góðan aðgang að rekstrarlánum hjá bönkunum eins og aðrir. Hann sagði, að hér í Reykjavík kæmust smáfleyturnar af stað eins og hinar, og þetta kæmi ekkert að sök. Þetta stafar ótvírætt af ókunnugleika hans. Ég get nefnt nærtækt dæmi frá þessari vertíð. Tveir bátar komu hingað suður úr öðrum landsfjórðungi. Þeir reyndu að fá lán til útgerðarinnar, þegar þeir voru heima hjá sér. en fengu ekki svar. Bátarnir voru fyrst fjórir og fóru af stað án þess að fá svar, vegna þess að ef þeir hefðu ekki gert það, hefðu þeir misst af vertiðinni. Eftir að bátarnir komu suður, fengu tveir lán, en tveir ekki. Bátarnir, sem lánið fengu, gátu fengið það hjá verzlunarrekanda, - og hvernig fekk hann það? Í bönkunum. af þessu leiðir, að þessir bátar verða að hafa millilið til þess að geta farið á veiðar á vertíðinni, og sá milliliður gerir þetta vitanlega hagnaðarins vegna, og sá hagnaður er fólgin í því, að mennirnir verða að leggja fiskinn úr sjónum inn til hans. Það sjá allir, að af þessu stafa talsverð óþægindi. Ef þessir fjórir bátar eða fleiri hefðu gengið í félag um rekstrarlán, hefðu þeir allir getað fengið rekstrarlán og skipt þeim á milli sín og borið uppi hver annars lán að meira eða mínna leyti. Mér er kunnugt um, að það er rétt, sem hv. þm. Vestm. hélt fram, að það vildi verða óhæfilegur dráttur á ákvörðun bankanna um rekstrarlán smáútgerðarinnar, svo að af því hlytist oft stórtjón í mörgum fleiri tilfellum en þessu. Ég skal játa, að þetta frv. er ekki nein allra meina bót, en þó að það ráði kannske ekki bót á örðugleikunum í þessu efni nema að litlu leyti, þá sé ég enga ástæðu til að leggjast á móti því, að það nái fram að ganga, því að ég tel það spor í áttina til þess, að létta undir með smáútveginum, að því er rekstrarlán snertir. Að endingu vil ég minnast á 7. gr., sem hv. 3. landsk., gerði að umræðuefni. Hann telur, að þarna sé rekstrarlánafélögunum veitt sérstök hlunnindi, sem hljóti að valda geysimiklum misrétti. Hver er sá misréttur? Hann er sá, að þeim er áskilinn réttur hlutfallslega við aðra borgara þjóðfélagsins um gjaldeyris- og innflutningsleyfi, eftir þeim reglum, sem gilda á hverjum tíma. Þetta er ekki alveg ófyrirsynju, því að þetta er allt ný starfsemi, og þess vegna má búast við, að þessum félögum veitist dálítið örðugt að fá gjaldeyris- og innflutningsleyfi, því að þau hafa ekki starfað áður. Ég held, eins og ég sagði áðan, að það sé alls ekki rétt að fella frv., en ég skyldi taka því með þökkum, ef menn gætu komið með lagfæringu á þessu frv., sem gerði það að verkum, að það næði betur tilgangi sínum, en ég veit, að það getur gert mikið gagn, vegna þeirra erfiðu kringumstæðna, sem við er að etja. Ég taldi rétt að láta þessi orð fylgja, bæði til þess að leiðrétta það, sem fram kom hjá hv. frsm., og til þess að sýna, að ég er ekki með þessu frv. aðeins til þess að sýnast, heldur er mér það full alvara, að á þessu máli þarf að taka, og ef til vill miklu betur en í þessu frv. er gert.