Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. allshn. (Jón Kristjánsson) Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti allshn. um frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar. Málið hefur verið afgreitt frá Ed. og leggur nefndin til að frv. verði samþykkt með brtt. sem fluttar eru á þskj. 211. Einnig er flutt brtt. á þskj. 243, en nefndin ákvað á fundi sínum í gær að taka inn umsókn sem kom eftir að nefndin hafði skilað inn brtt. Þess má geta að Guðni Ágústsson og Sighvatur Björgvinsson voru fjarverandi þá afgreiðslu nefndarinnar, en þessi brtt. er flutt af formanni nefndarinnar. Undir nál. rita Jón Kristjánsson, Ólafur G. Einarsson, Guðni Ágústsson, Ingi Björn Albertsson og Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir.

Frsm. allshn. (Jón Kristjánsson) Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti allshn. um frv. til laga um breyting á lögum um sakadóm í ávana- og fíkniefnamálum, nr. 29/1986. Þetta frv. hefur verið til meðferðar í hv. Ed. og hefur nefndin rætt frv. og fengið til viðtals Hrafn Bragason, formann réttarfarsnefndar, Gest Jónsson, formann Lögmannafélags Íslands, Birgi Kjartansson, formann Verndar, Davíð Þór Björgvinsson, dósent við lagadeild Háskóla Íslands, Ólaf Walter Stefánsson, skrifstofustjóra í dómsmrn., og Þortein A. Jónsson, deildarstjóra í dómsmrn. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt eins og Ed. afgreiddi það á þskj. 161, en þrír nefndarmenn undirrita álitið með fyrirvara. Sighvatur Björgvinsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita Jón Kristjánsson, Ólafur G. Einarsson, með fyrirvara, Guðni Ágústsson, Friðjón Þórðarson, með fyrirvara, Ingi Björn Albertsson, með fyrirvara, og Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir.

Friðjón Þórðarson Herra forseti. Ég hef undirritað þetta nál. með fyrirvara og mun gera stutta grein fyrir honum. Frv. þetta virðist tilkomið vegna tiltekins máls sem höfðað hefur verið fyrir sakadómi í ávana- og fíkniefnamálum. Löggjafanum er ætlað að setja almenn lög um dómstólaskipun og dómsköp en naumast er eðlilegt að efnt sé til lagasetningar í tilefni af einstökum dómsmálum. Lög nr. 74/1974 gera ráð fyrir að þrír sakadómarar geti skipað dóm í sakadómi Reykjavíkur ef sérstaklega stendur á, sbr. 3. mgr. 5. gr. Utan Reykjavíkur er eigi um samsvarandi heimild að ræða að því er opinber mál varðar og sama mun eiga við um sakadóm í ávana- og fíkniefnamálum sem skipaður er einungis einum dómara. Ef rétt þykir að breyta þessu fyrirkomulagi er eigi minni ástæða til að breytingin taki einnig til dómstóla utan Reykjavíkur. Benda má á að sakadómari í ávana- og fíkniefnamálum getur eins og aðrir dómarar kvatt til sérfróða meðdómendur, einn eða tvo, ef hann telur sérkunnáttu þörf, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 74/1974. Þá er enn heimild í 2. mgr. sömu greinar til þess að skipa umboðsdómara ef mál þykir ofvaxið hinum reglulega dómara. Löggjöf um meðferð opinberra mála er nú í heildarendurskoðun, enda verða ný lög að hafa verið sett og taka gildi um leið og breyting verður á dómstólaskipuninni 1. júlí 1992. Meðan á undirbúningi löggjafar þessarar stendur er tæpast nauðsynlegt að fást við einstakar breytingar á núgildandi reglum. Þessar athugasemdir vildi ég láta koma hér fram en mun að öðru leyti styðja frv. svo að það nái sem fyrst fram að ganga til að tefja ekki fyrir nauðsynlegri málsrannsókn.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Það frv. sem ég mæli hér fyrir og komið er til þessarar hv. deildar frá Ed. felur í sér breytingar á lánsfjárlögum fyrir árið 1989 sem fyrst og fremst miða að því að auka heimildir til innlendrar lántöku í því skyni að fjármagna halla ríkissjóðs á árinu 1989 að mestu eða öllu leyti hér innan lands. Auk þess er í frv. gert ráð fyrir því að heimildir til erlendrar lántöku verði auknar í því skyni að endurlána þá upphæð til Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina í samræmi við þá skilmála og áform sem sjóðurinn starfar eftir. Áætlað er að 11,3 milljarða kr. innlend lánsfjárþörf á árinu 1989 verði uppfyllt þannig að spariskírteini verði seld fyrir 6 milljarða kr., að ríkisvíxlar verði seldir fyrir 3,8 milljarða umfram innlausn og að önnur innlend lántaka nemi um 1,5 milljörðum kr. Hvað síðasta þáttinn snertir kemur helst til álita sérstök lántaka hjá lífeyrissjóðunum en viðræður standa nú yfir við lífeyrissjóðina, m.a. um þátttöku þeirra í innlendri lánsfjáröflun ríkissjóðs. Í lok septembermánaðar höfðu spariskírteini verið seld fyrir 3,2 milljarða kr. en auk þessa hefur almenningur með mjög virkri þátttöku í hinu nýja áskriftarkerfi spariskírteina skráð sig fyrir nokkur hundruð millj. kr. fram til áramóta til viðbótar. Í byrjun október komu til lokainnlausnar spariskírteini sem með vöxtum og verðbótum námu 2,5 milljörðum kr. og það er mjög brýnt að ríkissjóði takist að selja ný spariskírteini í ríkum mæli á móti þessari innlausn og hefur það gengið nokkuð vel. Í lok september höfðu verið seldir ríkisvíxlar fyrir um 4,1 milljarð kr. umfram innlausn frá áramótum. Vil ég í því sambandi sérstaklega vekja athygli á svari við fsp. frá hv. þm. Geir Haarde sem ég vænti að sé komin á borð þingmanna en í því svari kemur fram að vextirnir á ríkisvíxlunum hafa verið lægri heldur en bankavextir á öllu þessu tímabili, jafnvel á ákveðnu tímabili hækkað minna og hægar heldur en bankavextirnir hækkuðu. Vek ég í því sambandi sérstaklega athygli á bréfi frá Seðlabankanum sem birt er með þessu svari. Í lánsfjárlögum fyrir árið 1989 eins og þau voru samþykkt í upphafi þessa árs var veitt heimild til innlendrar lántöku fyrir 5,3 milljarða kr. Enn fremur er almennt ákvæði í lögum um að heimilt sé að selja ríkisvíxla til endurgreiðslu áður útgefinna ríkisvíxla og til að bæta stöðu ríkissjóðs á aðalviðskiptareikningi í Seðlabankanum. Innlend lántaka ríkissjóðs er því um þessar mundir að fara fram úr þeim heimildum sem í lánsfjárlögum voru og þess vegna óhjákvæmilegt að leita eftir staðfestingu Alþingis um að geta aukið þessa innlendu lánsfjáröflun meira. Ég vænti þess að hv. Nd. muni líkt og hv. Ed. reyna að hraða afgreiðslu þessa máls þar eð brýnt er að hafa fullkomnar lagalegar heimildir fyrir þeirri innlendu lánsfjáröflun sem hér er fyrst og fremst farið fram á. Takist ekki að afla ríkissjóði þess lánsfjár á innlendum markaði sem hér er stefnt að mun verða yfirdráttur á reikningum ríkissjóðs í Seðlabankanum í árslok. Í því sambandi er rétt að vekja athygli á því að samkvæmt ákvæðum skuldabréfa ríkissjóðs í Seðlabankanum á ríkissjóður að greiða 900 millj. kr. til bankans í ár. Það er hins vegar rétt að vekja athygli á því að það er vissulega álitamál hvort rétt sé miðað við árferði í okkar þjóðarbúskap um þessar mundir að ríkissjóður sé að bæta stöðu sína í Seðlabankanum frá því sem áður var. Verði hins vegar yfirdráttur á reikningnum í lok ársins mun ríkissjóður eins og hv. þm. er kunnugt þurfa að greiða hann fyrir lok mars á næsta ári með innlendri eða erlendri lántöku. Að því er varðar Atvinnutryggingarsjóð útflutningsgreina hefur verið ákveðið að hann hætti að taka við lánsumsóknum um áramót og er stefnt að því að hann ljúki afgreiðslu umsókna á fyrstu mánuðum næsta árs. Í framhaldi af því mun stjórn sjóðsins hætta störfum og sjóðnum verður komið til vörslu í starfandi banka eða lánastofnun. Á þann hátt verður staðið við það fyrirheit að starfsemi Atvinnutryggingarsjóðsins væri aðeins tímabundin ráðstöfun. Til að Atvinnutryggingarsjóðurinn geti lokið lánveitingum og skuldbreytingum er nauðsynlegt að honum verði tryggt sem fyrst viðbótarfjármagn en ekki þykir rétt að aukið verði við framlag ríkissjóðs frá því sem ákveðið var við stofnun sjóðsins þar sem starfsemi sjóðsins felst fyrst og fremst í lánveitingum og skuldbreytingum hjá atvinnufyrirtækjum. Ástæðan fyrir því að ríkissjóður er takandi þess láns sem hér um ræðir og endurlánar það til Atvinnutryggingarsjóðs er eingöngu sú að með þeim hætti er hægt að tryggja skjótari afgreiðslu og hagstæðari lánskjör á erlendum mörkuðum. Hvað varðar aukna lántökuheimild fyrir Byggðastofnun er þess að geta að sl. vor heimilaði ríkisstjórnin Byggðastofnun erlenda lántöku að fjárhæð 100 millj. kr. til að endurlána eigendum smábáta sem lent höfðu í greiðsluerfiðleikum. Hér er leitað staðfestingar Alþingis á þeirri heimild. Virðulegi forseti. Ég mælist til þess að að lokinni þessari 1. umr. verði frv. vísað til fjh.- og viðskn. þar sem svör við spurningum sem nefndarmenn kynnu að bera fram verða að sjálfsögðu veitt í samræmi við meðferð málsins í Ed.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Það er sjálfsagt að verða við þeim tilmælum að afgreiða þetta mál hratt og vel í gegnum hv. deild. Málið er þess eðlis að það er eðlilegt að leitað sé heimilda þingsins. Hins vegar verður auðvitað að leita upplýsinga hjá hæstv. fjmrh. og betra hefði verið ef hæstv. ráðherra hefði getað sagt nákvæmar frá stöðu málsins en hann kaus að gera í sinni ræðu. Það kemur í ljós í þessu frv. hve gífurlegur halli það er sem hefur orðið á fjárlögum yfirstandandi árs en það gerir að verkum að lánsfjárþörf ríkissjóðs er mun meiri en ætlast var til þegar samþykkt voru fjárlög og lánsfjárlög á sínum tíma. Í athugasemdum við þetta lagafrv. stendur að útlit sé fyrir að gjöld verði um 4,7 milljarðar umfram tekjur. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort þessi tala standist nú nokkrum vikum eftir að frv. hefur verið lagt fram og einkum og sér í lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvað kostaði sú ákvörðun sem tekin var í hæstv. ríkisstjórn nú ekki alls fyrir löngu vegna aukinna niðurgreiðslna og hvort sú tala rúmast innan þessa mismunar sem hér er nefndur eða hvort um hækkun sé að ræða? Jafnframt vildi ég gjarnan heyra hæstv. ráðherra segja hér við 1. umr. málsins frá því, ef hann hefur um það upplýsingar, hvað fleira gæti komið til en það sem þegar var ljóst þegar þetta frv. var lagt fram. Varðandi lántökur ríkissjóðs hér á landi er tvennt sem mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra um. Annars vegar langar mig til þess að fá nákvæmari tölur um sölu spariskírteina. Við munum það að vextir af spariskírteinum ríkissjóðs voru lækkaðir á sínum tíma, þó þannig að áður en lækkunin átti sér stað auglýsti hæstv. ráðherra það mjög rækilega þannig að talsverður kippur kom í sölu bréfanna. Síðan datt salan að verulegu marki niður. Þá greip hæstv. ráðherra til þess ráðs að hækka vexti af bréfum fyrir þá sem keyptu bréf en voru að leysa inn sín bréf sem þeir áttu áður. Mig minnir að þeir fengju betri kjör sem nam um 1%. Mig langar til þess að heyra hæstv. ráðherra segja frá árangrinum af því og jafnframt að segja hér í hv. deild hvernig gengið hefur að selja spariskírteinin á öðrum kjörum en þarna buðust, þ.e. hvernig hefur sala spariskírteina ríkissjóðs gengið til annarra en þeirra sem eru fastir áskrifendur á gömlu kjörunum og til annarra en þeirra sem innleystu sín bréf en keyptu strax önnur bréf á betri vöxtum en aðrir geta fengið. Það hefur verulega þýðingu að átta sig á því hvernig hreyfing er á þessum bréfum. Þá langar mig til þess að fá upplýsingar um ríkisvíxlana. Hæstv. ráðherra vitnaði hér til skriflegs svars sem borist hefur vegna fsp. hv. 17. þm. Reykv., sem ég hygg að muni taka hér til máls nú á eftir. Ég fæ ekki betur séð, þó hef ég nú ekki alveg nýlega lesið það svar, en að í svari Seðlabankans komi það skýrt fram sem auðvitað skiptir öllu máli, og það er að hinn mikli halli sem er á ríkissjóði leiði til þess að vextir muni haldast uppi. Með öðrum orðum, og það er kannski það sem er mikilvægast í þessu: Það er álit Seðlabankans eins og auðvitað allra hagfræðinga og þeirra sem hafa kynnt sér þessi mál náið að hinn mikli halli sem hefur orðið á ríkissjóði veldur því auðvitað að vextir á innlenda fjármagnsmarkaðnum eru hærri en ella. Það kemur að sjálfsögðu til af því að það er aukin samkeppni um það takmarkaða fjármagn sem í boði er á íslenska lánsfjármarkaðnum. Það er full ástæða til þess, virðulegur forseti, að rifja það upp að fyrir um það bil ári síðan stóð hæstv. fjmrh. hér í ræðustól á Alþingi og gaf nánast vikulega skýrslu um hinn mikla halla sem þá hafði myndast á ríkissjóði. Hann talaði um milljarða mistök og milljarða skatta sem hefði verið fráfarandi ríkisstjórn að kenna. Hæstv. ráðherra lagði síðan á nýja skatta. Þegar allt var talið kom mönnum saman um það að skattarnir sem lagðir voru á eða áformað var að leggja á hefðu verið um 7 milljarðar kr. á verðlagi yfirstandandi árs. Þrátt fyrir alla þessa nýju skatta hefur nú komið í ljós að ríkissjóður er rekinn með verulegum halla. Í þessu frv. er þess getið að það séu 4,7 milljarðar. Ég hef óskað eftir því að hæstv. ráðherra svaraði því hér og nú hvort það geti verið að hallinn verði enn meiri, m.a. vegna nýrra ákvarðana ríkisstjórnarinnar. Ég held að það sé full ástæða til þess að benda á að nú hefur hæstv. ráðherra ekki komið hér í ræðustól og talað um milljarða mistök í ríkisfjármálum og finnst manni það skjóta svolítið skökku við þegar hægt var að tala um milljarða mistök á sl. ári vegna verulegs halla. Síðan er fyllt upp í gatið með mjög mikilli skattaaukningu og enn koma fram um það bil 5 milljarðar í halla á yfirstandandi ári og maður spyr sjálfan sig að því: Ef hallinn í fyrra voru milljarða mistök, af hverju er þá hallinn í ár ekki milljarða mistök jafnframt? Að endingu vil ég segja þetta: Hæstv. ríkisstjórn sem leggur fram fjárlagafrv. með 3 milljarða halla eftir það sem á undan er gengið er að sjálfsögðu ríkisstjórn sem hefur gefist upp við verkefni sitt. Að það skuli geta gerst að ríkisstjórn skuli leggja fram fjárlagafrv. með þessum hætti og til viðbótar sé auðvelt að sýna fram á að hallinn verði mun meiri eins og jafnvel sjálfur formaður fjvn., hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, hefur nefnt sýnir auðvitað að hæstv. ríkisstjórn veldur ekki þeim verkefnum sem henni hafa verið falin. Ég ætla ekki að hafa jafnstór orð um þetta eins og ég veit að hæstv. fjmrh. mundi hafa væri hann í stjórnarandstöðu. Það er óþarfi. Verkin munu auðvitað dæma hæstv. fjmrh. en það er full ástæða til þess við 1. umr. þessa máls, án þess að þetta mál sé tafið með nokkrum hætti, að benda á að þetta frv. er ein helsta sönnun fyrir þeim mistökum sem hæstv. ríkisstjórn hefur gert á sínum stutta ferli.

Geir H. Haarde Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að fagna því að lagt skuli fram hér sérstakt frv. um þær viðbætur sem þörf er á fyrir ríkissjóð að taka að láni á þessu ári, eins konar lánsfjáraukalagafrv. Það er út af fyrir sig ágæt framför að slík mál komi hér til umfjöllunar á árinu áður en fjármál ríkisins fyrir yfirstandandi ár eru gerð upp. Þannig er að í þessu frv. er verið að fara fram á nýjar lántökuheimildir fyrir sem nemur 6 milljörðum kr. sýnist mér og er það að sjálfsögðu vegna þess að áætlanir fjmrh. og ríkisstjórnarinnar um afkomu ríkissjóðs á þessu ári hafa engan veginn staðist. Ég ætla ekki að endurtaka það sem hv. síðasti ræðumaður sagði um þau efni og þá staðreynd að þetta frv. eins og frv. það til fjáraukalaga sem hér er til meðferðar fyrir árið 1989 og ýmsar aðrar upplýsingar sem borist hafa þingheimi sýna það að fjármálastjórn ríkisins á þessu ári hefur mistekist, hefur verið í molum og þær áætlanir sem gerðar voru um það efni hér á sl. vetri hafa ekki staðist. En mig langar, virðulegi forseti, að koma lítillega að málefni sem hæstv. fjmrh. gerði hér að umtalsefni og varðar lántökur ríkissjóðs á innlendum lánamarkaði, ekki síst á markaði hinna svokölluðu ríkisvíxla. Þannig háttar til, eins og ráðherra gat um, að ég hef óskað svars við nokkrum spurningum um þetta efni og því svari var útbýtt hér skriflegu til þingmanna í gær. Nú er það reyndar þannig að ýmsir þingmenn hafa sýnt ríkisvíxlum áhuga áður og ég tel mér skylt að geta þess að einn af helstu máttarstólpum ríkisstjórnarsamstarfsins og maður gjörkunnugur í efnahags- og atvinnulífi hér, hv. þm. Stefán Valgeirsson, hefur í blaðagrein gert því skóna að ríkisvíxlar og vextir af þeim séu einhver mikilvægasta hagstærðin í okkar efnahagskerfi. Þannig segir hann til að mynda, með leyfi forseta, í grein sem hann ritar í Morgunblaðið 25. ágúst sl. og fjallar um störf efnahagsráðgjafa ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar að vextir á ríkisvíxlum hafi leitt til meira en tvöföldunar á öllum vöxtum í landinu og þetta sé aðalástæðan fyrir því að ,,mestur hluti framleiðslunnar og fjöldi einstaklinga lenti í skuldaklöfum``. Þetta er einkar athyglisverð kenning hjá helsta efnahagssérfræðingi ríkisstjórnarinnar, að vextir af ríkisvíxlum á árunum 1987 og 1988 séu helsta undirrót alls þess sem illa hefur farið hér í efnahagsmálum síðan.

Var það.

Var það, skaut hv. þm. inn í mér til leiðbeiningar. En ég vil þá geta þess að á þessum tíma voru viðskipti með ríkisvíxla innan við fjórðungur þess sem þau eru í dag. Viðskipti með ríkisvíxla voru mestan part ársins 1987, alla vega síðari hluta ársins, um 1 milljarður kr. í hverjum mánuði. Útistandandi víxlar námu sem svaraði um það bil 1 milljarði kr. Um þessar mundir er staða útistandandi víxla ekki 1 milljarður heldur 4--5 milljarðar, reyndar á bilinu 3--5 milljarðar, þannig að kenning hv. þm. sem hann varpaði hér fram úr sæti sínu um að það hafi verið svo er að sjálfsögðu fallin um sjálfa sig þegar af þeirri ástæðu að viðskipti með þessa víxla eru margfalt meiri nú en þau voru fyrir tveimur árum síðan. Hafi þessir vextir skipt máli um efnahagsþróun á árunum 1987--1988, þá skipta þeir væntanlega síst minna máli nú í ljósi þess hversu þessir víxlar eru nú mun stærri þáttur bæði í fjármögnun ríkissjóðs og á almennum peningamarkaði. Nú hef ég ekki staðið hér upp til þess að taka undir skoðanir hv. þm. Stefáns Valgeirssonar. Það er fjarri því. Hans kenning í Morgunblaðinu  En áður en ég legg út af þessum tölum vil ég segja að það er að sjálfsögðu fagnaðarefni að markaður með þessi bréf, þessa ríkisvíxla skuli vera þó kominn þetta á veg og skuli geta þrifist hér í landinu. Þessi viðskipti fóru tiltölulega hægt af stað fyrir nokkrum árum síðan. En auðvitað er það ríkissjóði mjög nauðsynlegt og ómetanlegt að geta með þessum hætti á almennum markaði fjármagnað þær sveiflur sem verða í viðskiptum ríkissjóðs innan ársins með svona skammtímabréfum. Þess vegna eru þessir víxlar annars eðlis heldur en hin almennu skuldabréf ríkissjóðs, spariskírteini ríkissjóðs sem eru til lengri tíma og eru til að fjármagna viðvarandi halla á ríkissjóði. En það er gott mál að markaður með þessa víxla skuli hafa náð að þroskast og að ríkissjóður eigi auðvelt með að fá fjármagn að láni til skamms tíma. Það kemur hér fram í þeim upplýsingum sem birtast í þeirri skýrslu er ég nefndi frá Seðlabanka Íslands að helstu kaupendur þessara víxla eru innlánsstofnanir, að langstærstum hluta, en einnig fjárfestingarlánasjóðir og í mjög litlum mæli lífeyrissjóðir, tryggingafélög og nokkrir aðrir aðilar, væntanlega einnig einstaklingar. Þannig að í stað þess að þurfa að leita til Seðlabanka Íslands um fjármögnun getur ríkissjóður með þessum hætti leitað út á almennan peningamarkað og aflað sér skammtímalánsfjár eins og kunnugt er, 45--120 daga lán. Þetta tel ég vera jákvætt. Og ég tek undir það með fjmrh. að það er full ástæða til þess að reyna að efla viðskipti á þessum markaði og þróa þau með nýjungum. Sama er auðvitað að segja um viðskipti með hin almennu spariskírteini. Auðvitað er aukin markaðsverslun með verðbréf almennt til bóta og heilla í hagkerfinu og þess vegna er það sérstakt fagnaðarefni ef augu Alþb. hafa lokist upp fyrir slíkum staðreyndum sem eru löngu viðurkenndar í öllum nálægum löndum. Það er ekki ástæða til þess að hafa þennan formála um ríkisvíxla lengri. Ég ætla að víkja aðeins, herra forseti, að því svari sem mér hefur borist við fsp. minni um vexti á ríkisvíxlum á þessu ári því að þar kennir óneitanlega margra grasa og það er ljóst að það eru mjög miklar sveiflur í þessum vöxtum, þ.e. í raunvöxtum ríkisvíxla. Og af hverju stafar það? Það stafar af því að verðbólgan er breytileg milli mánaða, vegna þess að nafnvextirnir á víxlunum eru forvextir sem eru fastákveðnir fyrir fram og hin raunverulega ávöxtun sem kaupandi hefur upp úr krafsinu kemur ekki í ljós fyrr en eftir á þegar vitað er hver verðbólgan hefur verið á tímabilinu. Það er hins vegar alveg ljóst að þeir aðilar sem eru glúrnir í þessum viðskiptum, sem kunna á þennan markað og sem hafa möguleika og hæfileika til þess að spá í bæði þróun verðbólgu og almennra vaxta geta hagnast stórkostlega á því að kaupa ríkisvíxla af hæstv. fjmrh. Það er líka ljóst að í hópi þeirra sem þessa möguleika hafa og sem yfir þessari getu búa eru auðvitað ekki síst innlánsstofnanir sem hinn 5. nóv. sl. áttu rúmlega 3,4 milljarða af þeim 4,2 milljörðum sem útistandandi voru í þessum víxlum. Með öðrum orðum: Yfirgnæfandi hluti þessara víxla er keyptur af innlánsstofnunum og þar liggur auðvitað þekkingin um þessi mál, markaðsþekkingin sem gerir aðilum kleift að beina fjármagni sínu þangað sem það gefur mest af sér hverju sinni. Og ég er ekki í nokkrum vafa um það að bankarnir hafa ígrundað þessi mál mjög vandlega og séð hvenær var heppilegast að kaupa ríkisvíxla og hvenær var heppilegast að losa sig við þá þannig að þar liggur auðvitað sú markaðsgeta sem er nauðsynleg til að geta spáð í þessa hluti af viti fyrir fram. Í töflu sem borist hefur sem hluti af því svari sem ég óskaði eftir frá fjmrh. getur að líta hverjir raunvextir þessara víxla hafa verið, annars vegar miðað við framfærsluvísitölu og hins vegar miðað við lánskjaravísitölu. Á fyrsta ársfjórðungi þessa árs voru raunvextirnir neikvæðir, á öðrum ársfjórðungi voru þeir lítillega jákvæðir en á þriðja ársfjórðungi voru raunvextir á bilinu 11,4--12,2% að meðaltali af þessum ríkisvíxlum. Það held ég að flestum þættu dágóðir raunvextir þó til skamms tíma sé. Og til þess að láta hér örlítið meiri upplýsingar koma fram, þá má sjá af þessari töflu að í júlímánuði sl. voru raunvextir af ríkisvíxlum á bilinu 21,5--22,5%, þ.e. þeim tegundum víxla sem hér eru taldir upp. Í ágúst voru þeir á bilinu 15--16%, raunvextir til skamms tíma að vísu. Hins vegar kemur líka fram að þessir vextir geta verið mjög lágir og allt niður í það að vera neikvæðir á köflum ef verðbólgumælingin í þeim mánuði hefur verið mjög há en vextirnir aftur ekki breyst, nafnvextirnir, þannig að hér eru auðvitað sveiflur og fyrir þá sem kunna eitthvað fyrir sér í þessum málum gildir að kaupa víxlana á réttum tíma og selja þá á réttum tíma. Þannig sýnist mér, virðulegi fjmrh., miðað við það hvernig þessi mál hafa þróast í september og október og miðað við það hvernig lánskjaravísitalan er nú í byrjun desember, að þá hafi menn og bankastofnanir, væntanlega fyrst og fremst, með því að kaupa sér ríkisvíxla hinn 1. nóv. og eiga þá eitthvað fram í þennan mánuð, hugsanlega til áramóta, getað krækt sér í um það bil 13% raunávöxtun. Með því að kaupa ríkisvíxla 1. nóv. sl. og eiga þá fram til 15. des. eða til áramóta. Þetta held ég að þætti nú feitt á stykkinu fyrir hv. þm. Stefán Valgeirsson, að Ólafur Ragnar Grímsson fjmrh. býður hér mönnum og aðilum úti á markaðnum ríkisvíxla með slíkum vöxtum. Hvar er nú allt vaxtaokrið og hvar er nú allt talið um vaxtaokrið hjá þessum mönnum sem mest hafa talað um það í sambandi við þessa vexti? Fjmrh. birtir myndir af sjálfum sér í blöðunum þessa dagana í líki James Bond og býður fólki spariskírteini með góðum kjörum vegna þess að hann hefur lagt svo háa eignarskatta á samkeppnisbréfin að hann getur þvingað niður vextina á spariskírteinum. Ég held að það þættu ekki eðlilegir viðskiptahættir svona almennt séð. En eitthvað held ég að hv. þm. Stefán Valgeirsson hafi ruglast í fræðum sínum varðandi ríkisvíxla og farið út af sporinu í sínum rannsóknum og fræðimennsku ef hann hefur ekki fylgst með þróun ríkisvíxlanna það sem af er þessu ári og fram á þennan dag er þeir voru þó aðalatriðið í því að hleypa efnahagsstefnu ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar á villigötur ef marka má hans skrif um þetta efni. Nei, virðulegi forseti. Auðvitað er varhugavert að draga of miklar ályktanir út frá vöxtum á svona skammtímapappírum. Það er auðvitað alveg ljóst og það á enginn að gera það, hvorki í pólitískum tilgangi né öðrum. En það er gagnlegt að hafa þessa hluti fyrir framan sig til þess að geta áttað sig á því hvernig þessir hlutir hafa þróast. Og það er alveg ljóst að með kunnáttu og hæfileikum til þess að vega og meta annars vegar vextina og hins vegar verðbólguþróunina er hægt að ná mjög háum raunvöxtum á þessum markaði. Þetta eru sennilega einhverjir hæstu raunvextir sem hægt er að fá nokkurs staðar um þessar mundir. Ef menn hafa keypt t.d. ríkisvíxla 1. júlí og átt þá í tvo mánuði, 60 daga víxla, þá er alveg ljóst að menn hafa haft af því raunvexti á bilinu 17--18%. Það kemur glöggt fram hér á þessari töflu. Og ég spái því við lauslegan útreikning að maður sem hafi keypt víxla 1. nóv. og hyggist eiga þá til áramóta geti fengið svona 13% ávöxtun á sitt fé á þeim stutta tíma. En ég ítreka það að þetta er ekki algilt og það eru miklar sveiflur í þessu og miklar breytingar vegna þess hversu sveiflukennd verðbólgan er og hve einstakar mælingar hennar milli mánaða eru breytilegar. Þetta held ég, virðulegi forseti, að sé gagnlegt að komi fram í þessum umræðum þó svo að ég ítreki enn að markaður með þessa víxla er mikilvægur, hvað sem líður hugmyndum hv. þm. Stefáns Valgeirssonar um það efni, og það er nauðsynlegt að efla hann og halda þar uppi viðskiptum á hverjum tíma til þess, eins og ég sagði áðan, að auðvelda ríkissjóði að fjármagna sveiflur milli tekna og gjalda innan ársins. Í þeim skýringum sem fram koma með svari við fsp. minni annars vegar frá fjmrn. og hins vegar Seðlabanka er lögð áhersla á það að vextir ríkisvíxla hafi fylgt öðrum vöxtum frekar en verið leiðandi. Ég verð nú að segja, herra forseti, að ég tel að þetta sé mjög hæpin fullyrðing vegna þess að auðvitað er ekki við öðru að búast en að vextir á skuldaviðurkenningum ríkissjóðs séu ævinlega lægri en annarra. Ríkissjóður er almennt talinn vera besti lántakandi í landinu --- og sem betur fer er nú ekki búið að eyðileggja það orðspor hans --- og þess vegna er auðvitað eðlilegt og engar sérstakar ályktanir hægt að draga út frá því að vextir á ríkisvíxlum séu lægri en vextir á víxlum almennt. Það er ekki málið. Málið er auðvitað það að vextir á ríkisvíxlum, eins og öðrum skuldaviðurkenningum ríkissjóðs, setja ákveðið gólf og aðrir ekki niður fyrir ákveðið mark frá því gólfi. Ákveðið þrep þar fyrir ofan er lágmarkið sem aðrir mundu treysta sér til. Eins og kemur reyndar glöggt fram á línuriti því sem birt er með þessu, þá er náttúrlega alltaf ákveðinn munur, tiltölulega lítt breytilegur, milli vaxta á víxlum ríkissjóðs og 60 daga víxlum almennt í bankakerfinu. Því finnst mér, með fullri virðingu fyrir þeim starfsmönnum þessara stofnana sem hafa skrifað þessi svör, og auðvitað gert það af bestu samvisku, ekki hægt að taka undir þá fullyrðingu að vextir á víxlum ríkissjóðs fylgi öðrum vöxtum fremur en að vera leiðandi. Þetta fer auðvitað dálítið eftir því um hvað menn eru að tala. Og það kemur fram í svari fjmrn. að það er auðvitað lánsfjáreftirspurn ríkissjóðs fyrst og fremst sem hefur þarna stærstu þýðinguna. En auðvitað skiptir líka máli hvort einstök tilboð ríkissjóðs á skuldaviðurkenningum eins og ríkisvíxlum eru þannig að til að mynda bankastofnanir hlaupa gráðugar á eftir til þess að krækja sér í þær og ná þeim vöxtum sem þar er boðið upp á og hafa þar af leiðandi ekki á boðstólum lánsfé fyrir hinn almenna mann eða fyrir atvinnuvegina í landinu. Auðvitað er þarna líka ákveðið samhengi þegar boðnir eru slíkir rausnarvextir eins og dæmi eru um þó að það sé ekki almenna reglan, þó að það sé ekki alltaf svo, þá eru þessir rausnarlegu raunvextir, sem ég hef tínt hér dæmi um, til þess fallnir að soga lánsfé frá bönkunum, draga úr möguleikum annarra á að fá þar fyrirgreiðslu og toga þar með upp vaxtastigið þeim megin frá. Að öðru leyti ætla ég ekki, herra forseti, að gera lítið úr þeim svörum sem hér hafa borist. Ég tel að þau séu vel af hendi leyst og ég vil þakka fjmrh. fyrir að hafa svarað þessari spurningu með þessum hætti og hans starfsmönnum í fjmrn. og starfsmönnum Seðlabanka sömuleiðis fyrir að hafa lagt vinnu í að útbúa þetta svar sem nú liggur fyrir.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Það frv. til l. sem hér liggur fyrir um breytingu á lánsfjárlögum fyrir árið 1989 er að sönnu góð nýjung og rétt að leggja hér fram. En þetta frv. er jafnframt sönnun á því að svipta ætti þessa ríkisstjórn fjárræði. Og jafnframt sýnir frv. að nafn það sem þessari ríkisstjórn hefur verið gefið, Getuleysisbandalagið, er rétt. Hér er verið að leggja fram frv. þar sem óskað er eftir 7 milljörðum í aukið lánsfé. Hvað þýða þessi lög? Þau þýða að að halli ríkissjóðs er a.m.k. 12 milljarðar á þessu ári. Þau þýða að hæstv. fjmrh. hefur sannað að fjármálastjórn hans hefur brugðist og hefði hann nú heldur betur tekið upp í sig hefði hann verið hér í stjórnarandstöðu, eins og hann gerði á því fyrsta þingi sem ég sat. En hvað þýða þessi lög jafnframt? Hv. 17. þm. Reykv. hefur haldið langa tölu um ríkisvíxla og komið hefur fram hver áhrif ríkisvíxla eru á þann markað sem kallaður er fjármagnsmarkaður. Hann hefur líka upplýst að vextir á ríkisvíxlum eru um 13% raunvextir. Þegar maður lítur til þess að ríkissjóður býður bréf sín auk þess eignarskattsfrjálst sem þýðir 3--3,5% vaxtahækkun í raunvöxtum þá erum við að tala um 16--17% raunvexti sem eru dágóðir vextir fyrir það eitt að lána peninga. Þessi lög þýða líka að enn er verið að auka skuldasöfnun ríkissjóðs. Þessi skuldasöfnun fer fram í samkeppni við atvinnuvegina og einstaklingana í landinu sem þegar greiða allt of háa skatta og sem þegar greiða allt of háa vexti. Þetta þýðir auðvitað að rekstrarstaða heimilanna og fyrirtækjanna verður verri. Maður getur leyft sér að spyrja hver staða unga fólksins sé. En það er einmitt unga fólkið sem kemur til með að greiða þennan halla ríkissjóðs í framtíðinni. Og það greiðir hann með versnandi lífskjörum, lægri tekjum, hærri sköttum og jafnvel meiri dýrtíð. Hv. 6. þm. Norðurl. e. hefur komið hér upp í ræðustól margoft og leikið tveimur skjöldum. Þegar hann talar úr þessum ræðustól gæti manni dottið í hug að hann væri víxlari í skriftastól og segði nú prestinum sínum iðrandi frá því hvað hann hefði verið vondur. Því að þá eru vextirnir af hinu illa. En svo fer hv. 6. þm. Norðurl. e. niður í Búnaðarbanka og alla sjóðina sína. Þá er allt í lagi með vextina. Svo fer hann og lætur bankann sinn kaupa ríkisvíxlana og þar með á bankinn hans ekki peninga til að lána fyrirtækjunum vegna þess að þeir taka það auðvitað fram yfir í bankanum að kaupa víxla með 16--17% vöxtum, en lána ekki út með 7--9% vöxtum. Ég skil það vel. En svona geta menn leikið tveimur skjöldum. Og það verður fróðlegt að sjá framhaldið af þessu. Það er mjög fróðlegt að lesa skýrslu þá sem kom hér um ríkisvíxlana. Hún segir að bankarnir hafi notað töluvert af fé sínu til að kaupa víxlana eins og ég kom hér inn á áðan sem þýðir að í stað þess að lána peningana á lægri vöxtum á almennum markaði eru þeir að fjárfesta í tapi ríkissjóðs sem þeir fá miklu meira fyrir. Þetta stjórnleysi í ríkisfjármálum hefur alvarlegar afleiðingar og hæstv. fjmrh. ætti að vita það best. Og það er annað sem þetta hefur áhrif á. Núna eru um 1900 menn víða um land atvinnulausir. Það má leiða líkur að því að ef ríksstjórnin hefði staðið sig í rekstri ríkisfjármála, lagt á lægri skatta og rekið ríkissjóð hallalausan, án þess að taka lán og með því þanið upp vaxtamarkaðinn, þá væru allir þessir menn í vinnu. Haldi ríkisstjórnin áfram að verðlauna sjálfa sig með skattaívilnunum á eigið fjármagn þá fer illa. Þá fer eins fyrir okkur og bandamönnum hæstv. fjmrh. fyrir austan járntjald. Atvinnuvegir hafa þá ekkert fjármagn og geta ekki framkvæmt það sem þarf að gera og fólkið verður á lágum launum og atvinnulaust. Það verður að snúa þessu dæmi við. Það verður að snúa frá þessari stefnu. Við hljótum að taka mark á því sem nú er að gerast í heiminum þar sem menn eru að snúa til vestræns hagkerfis. En fjmrh. veit ekki hvað það er, hann hefur eitthvað misskilið það sem hann boðaði hér í ræðu fyrir skömmu á Alþingi, hvað það þýðir en það þýðir ekki aukna skatta. Svíar sem hafa verið þó nokkuð seigir á þessu sviði eru að snúa af þessari braut. Og það hefur þegar haft áhrif í Svíþjóð. Þar er nú í fyrsta skipti í fjölda ára næga vinnu að fá og það þýðir jafnframt að hjól atvinnulífsins snúast þar hraðar og það þýðir betri afkomu fyrir fólkið. Þess vegna er þetta litla frv., sem lítur sakleysislega út, staðfesting á að þessi ríkisstjórn á ekki að hafa fjárráð.

Stefán Valgeirsson Herra forseti. Ég kem nú aðallega upp í stólinn til þess að leiðrétta hv. þm. Geir H. Haarde, þegar hann er að tala um það að ég sé aðalráðgjafi ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum. Það er að snúa hlutunum alveg við. Það er hv. þm. Geir H. Haarde sem var og er aðalefnahagssérfræðingur --- eða þykist vera það --- Sjálfstfl., stjórnarandstöðunnar. Ég vil að það komi alveg greinilega fram að ég tel mig engan sérfræðing í þessu efni. Hins vegar fylgist ég með og það þýðir náttúrlega ekkert fyrir hv. þm. Geir H. Haarde að bera á móti því að á árinu 1987, frá því að stjórn Þorsteins Pálssonar var mynduð og fram í desember, hækkuðu ríkisvíxlarnir úr 20% í 41,2%. Og af því --- það fór eftir, vextirnir jafnt --- það var boðið í þrepum, fjórum þrepum, sífellt hærra og hærra og auðvitað fóru allir vextir eftir. Það er 

Á ekki þingmaðurinn við nafnvexti, veit þingmaðurinn hvað hann er að tala um?

Ég veit vel hvað ég er að tala um en ég vona það að hv. 1. þm. Reykv. geri sér grein fyrir því hvað hann er að tala um, en það virðist ekki vera. Það er eins og þessir menn skilji ekki að það eru allt aðrar aðstæður nú í þjóðfélaginu, nú eru flestir bankarnir með mikið af lausu fé, mikið af lausu fé flestir þeirra. Áður var keppst um að fá fé inn í bankana, það er kannski enn þá en það var fyrst og fremst á þessum tíma vegna þess hvernig þenslan var. Nú er þenslan minni, eftirspurnin er minni, en samt sem áður eru t.d. raunvextir hjá bönkunum, sumum hverjum, ja, allt upp í 9,5%, ef um skuldbreytingu er að ræða. Ætli hv. þm. Geir H. Haarde geri sér grein fyrir því? Og í sumum tilvikum eru þessir vextir hærri. Hv. þm. Hreggviður Jónsson var að tala hér áðan um mína afstöðu í sambandi við vexti í bönkunum. Þessi hv. þm. er náttúrlega dæmi um það þegar menn eru að ræða um hluti sem þeir hafa ekki hugmynd um, ekki nokkra hugmynd um. Ég óska eftir því að hv. þm. nefni þess dæmi að ég hafi samþykkt vaxtahækkun í Búnaðarbankanum eða annars staðar.  Að öðru leyti ætla ég ekki að fara að ræða það frv. sem hér er. Ég ætlaði aðeins að svara þessum hv. þingmönnum og benda þeim á að lesa bækur sínar betur.



Herra forseti. Þetta frv. er um breytingu á lánsfjárlögum fyrir þetta ár og gerir ráð fyrir að hækka heimild ríkissjóðs til erlendrar lántöku á þessu ári, að hún verði aukin um 900 millj., og jafnframt að innlend lántökuheimild verði aukin um 6 milljarða. Það er jafnframt gert ráð fyrir því að af þeirri erlendu lántöku, viðbótarlántöku sem frv. gerir ráð fyrir, verði lánað Atvinnutryggingarsjóði útflutningsgreina, en aftur aukin lántaka innan lands til þess að jafna hallann á ríkissjóði á þessu ári. Út af fyrir sig má flytja hér langt mál um af hverju þetta er og hvað hefur gerst. Ég dreg ekki í efa þörf Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina fyrir þessa upphæð en manni verður á að spyrja: Var þörf á því að atvinnulífið og útflutningsatvinnuvegirnir færu svo langt niður sem raun ber vitni að til þessa hefði þurft að koma? En það er annað mál. Ég geri ekki á nokkurn hátt lítið úr þeim lánveitingum sem Atvinnutryggingarsjóður útflutningsgreina hefur afgreitt og er að afgreiða. Það hefur verið fullkomin þörf fyrir þá afgreiðslu á þessu tímabili. Ég tel til góðs að flytja frv. sem þetta til að afla heimildar til aukinnar lántöku á því ári sem lántakan á að eiga sér stað. Það ber að þakka og meta að slík breyting er gerð og vildi ég gjarnan að sá háttur verði almennt í heiðri hafður. Ed. Alþingis gerði brtt. við þetta frv. þess efnis að Byggðasjóði væri heimiluð erlend lántaka upp á 350 millj. kr. Byggðasjóður hafði farið fram á að auka lántökuheimild um 550 millj. kr. Það sem hér ber á milli í þeirri samþykkt sem ríkisstjórnin gerði og þeirri samþykkt sem stjórn Byggðastofnunar gerði eru 200 millj. til smábátalána, en Byggðastofnun tók að sér úthlutun á því fjármagni að tilhlutan og beiðni ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin veitti þá heimild fyrir 100 millj. kr. erlendri lántöku í þessu skyni. Byggðastofnun benti á að þetta mundi engan veginn nægja ef fara ætti út í þessar lánveitingar á annað borð. Enda kom það á daginn við afgreiðslu þessara mála að sú tala sem Byggðastofnun benti á að mundi þurfa var mjög nærri lagi miðað við þær reglur sem voru í gildi við úthlutun þessara lána. Það má því segja að ríkisstjórnin hafi skorið þessa upphæð niður, sem hún hafði þó forustu um að óska eftir við Byggðastofnun að veitt yrði. Mér finnst miður að til þessa hafi ekki verið tekið fullt tillit, en einhvern veginn verður þetta að bjargast út þetta ár, enda er lítið eftir af árinu og Byggðastofnun verður því að sætta sig við að þessi 350 millj. kr. hækkun verði framkvæmd. Ég tel brýna nauðsyn bera til þess að hraða afgreiðslu þessa frv. og mun ekki láta mitt eftir liggja að svo verði. Menn spyrja: Ja, hvað hefur gerst, af hverju þarf stofnun eins og Byggðastofnun á þessari aukningu að halda? Ég hef þegar nefnt smábátalánin sem var farið í eftir fyrirmælum og óskum ríkisstjórnarinnar. Þar við bætist að innheimta er lélegri af lánum, gjaldþrot eru mjög tíð og mikill kostnaður við kaup á eignum til að bjarga því sem bjargað verður í hagsmunum stofnunarinnar. Stofnunin hefur tekið þátt í kaupum á hlutdeildarskírteinum bæði A- og B-lána sem kosta mikið. Fiskeldislánin hafa hér aukist töluvert og vanskil í þeim. Allt hefur þetta orðið til þess að stofnunin hefur þurft á meira fjármagni að halda. Þrátt fyrir það hefur hún orðið fyrir áfalli því að eiginfjárhlutfall Byggðastofnunar lækkaði á sl. ári úr 30% í 24% í lok júní, og heldur hefur það lækkað síðan og hafa menn eðlilega áhyggjur af því. Það verður aldrei verulega myndarleg stofnun sem lætur eigið fé sitt brenna upp í tapi, þá á hún ekki framtíð vísa. Því ber auðvitað að líta á að eftir því sem áhætta lána verður meiri, eftir því sem atvinnulífinu gengur verr, sérstaklega útflutningsatvinnuvegunum sem þessi stofnun hefur lánað mest til, hefur þessi hætta aukist verulega. Það er full ástæða til þess að ræða hér ríkisfjármálin í heild og þá væntanlega fjárlagaafgreiðslu en ég sé ekki ástæðu til að eyða tíma í það hér við afgreiðslu og meðferð þessa frv. um breytingu á lánsfjárlögum fyrir þetta ár. Það gefst tækifæri til þess bæði við afgreiðslu fjárlaga og eins við afgreiðslu og umræðu um lánsfjáráætlun fyrir árið 1990. Ég vil aðeins endurtaka og láta koma hér skýrt fram að ég vil standa að því að greiða fyrir afgreiðslu þessa frv., sér í lagi vegna þess ástands sem er núna hjá Byggðastofnun. Þar er raunar gjörsamleg stöðvun á afgreiðslu lána og því er nauðsynlegt að þetta verði að veruleika þannig að hægt verði að ganga frá erlendri lántöku, í síðasta lagi í næstu viku og afgreiðsla verði með eðlilegum hætti það sem eftir er af þessu ári. Ég vil því gera mitt besta til þess að hraða afgreiðslu þessa máls.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þær undirtektir sem hafa komið fram hjá ræðumönnum að lýsa vilja sínum til þess að greiða fyrir afgreiðslu málsins hér í þinginu. Það er rétt sem hefur komið fram að það er nýjung að leggja fram frv. um breytingu á lánsfjárlögum fyrir yfirstandandi ár. Það er einn þátturinn af þeim breytingum á meðferð ríkisfjármála sem ég hef ákveðið að beita mér fyrir. Hinn þátturinn er það frv. um fjáraukalög sem væntanlega kemur til afgreiðslu hér í þinginu síðar í þessari viku eða í byrjun þeirrar næstu. Vegna fsp. sem komu fram hjá hv. þm. Friðriki Sophussyni vil ég taka það fram að í framsöguræðu minni fyrir frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1989, rakti ég nokkuð ítarlega flesta þá efnisþætti sem hann vék að hér í sínu máli. Þar kom m.a. fram að ekki eru horfur á að halli ríkissjóðs verði meiri í ár en áætlað var fyrir nokkrum mánuðum síðan, eða á bilinu 4,5--5 milljarðar kr. Það eina sem gæti hugsanlega skekkt þessa tölu er innheimta á söluskatti á síðustu vikum þessa árs vegna þess að skilaaðilar í söluskatti hafa ekki gert sér nægilega vel grein fyrir því að í nóvembermánuði er reiknað með að farið verði með skilin öðruvísi en aðra mánuði ársins. Þar er hins vegar ekki um raunverulegt tekjutap að ræða heldur hugsanlega frestun einhverra greiðslna um fáeinar vikur en þó ætla ég ekki að svo verði. Hér hefur nokkuð komið til umræðu, bæði í fsp. frá hv. þm. Friðriki Sophussyni og eins í ræðu hv. þm. Geirs H. Haarde, þróun spariskírteinamarkaðarins og ríkisvíxlamarkaðarins á þessu ári. Vissulega væri tilefni til að fara yfir þau mál ítarlega. Ég vil þó vekja athygli á því að skömmu eftir að ég tók við embætti fjmrh. sögðu viðskiptabankarnir upp því samkomulagi sem fyrirrennari minn hafði gert varðandi sölu viðskiptabankanna á spariskírteinum ríkissjóðs. En sölukerfið hafði verið í höndum viðskiptabankanna eingöngu og ríkissjóður hafði um nokkuð langa hríð verið tiltölulega afskiptalítill á þeim markaði. Við í fjmrn. stóðum þess vegna frammi fyrir því í upphafi þessa árs að þurfa að þróa að nýju markað fyrir spariskírteini ríkissjóðs í samkeppni við viðskiptabankana og ýmsar aðrar fjármálastofnanir. Mér finnst sérstaklega ánægjulegt að geta lýst því nú við lok ársins að þessi markaðsþróun fjmrn. hefur tekist mjög vel og það fólk sem unnið hefur að henni, og þá sérstaklega forstöðumaður hinnar nýju söluskrifstofu spariskírteina ríkissjóðs, hefur skilað mjög góðum árangri. Það er hins vegar ljóst að þegar ríkissjóður fer að beita sér á þessum markaði hlýtur hann að taka upp ýmsar aðferðir sem nauðsynlegar eru til að tryggja sölu spariskírteina á hverjum tíma í samræmi við þá samkeppni og þá stöðu sem er á peninga- og verðbréfamarkaðinum hverju sinni. Ég bið menn nú að gagnrýna ekki ríkissjóð fyrir það því mér finnst það þvert á móti sýna að ríkissjóður hefur sveigjanleika til að laga sig að markaðnum og beita ýmsum þeim viðurkenndu aðferðum á markaðnum sem nauðsynlegar eru. Þess vegna er staðan sú við lok ársins að við höfum hér miklu sterkari og þróaðri markað fyrir spariskírteini ríkissjóðs og ríkisvíxla en við höfðum í upphafi ársins. Og peningakerfið í landinu í heild sinni hefur vanist því og að mínum dómi er tiltölulega ánægt með þá markaðssveigju sem ríkissjóður hefur sýnt í þeim efnum. Ég get hins vegar vel skilið að það komi mönnum dálítið á óvart að fjmrh. Alþb. skuli hafa haft forustu um þessa markaðsþróun á verðbréfapappírum ríkisins en það er ekki neitt feimnismál af minni hálfu nema síður sé. Ég tel það satt að segja eitt af því sem ánægjulegast er í meðferð ríkisfjármála á þessu ári hvað vel hefur tekist að þróa þennan markað fyrir innlenda lánsfjáröflun. Ég tel sjálfsagt að í nefndinni eða við 2. umr. verði veittar nýjustu upplýsingar til að svara spurningum hv. þm. Friðriks Sophussonar nákvæmlega um sölu spariskírteina nú á þessum síðustu vikum. Ég tel einnig að sú aðferð sem ríkissjóður ákvað að beita fyrir skömmu þegar nokkuð stór hluti spariskírteina kom til innlausnar, að bjóða eigendum þeirra spariskírteina hagstæðari kjör ef þeir keyptu ný, vera eðlilega aðferð á markaðinum og ég er viss um að henni verður beitt til frambúðar vegna þess að hún sýnir vilja ríkissjóðs til að koma sérstaklega til móts við, eða verðlauna ef menn vilja kalla það svo, þá einstaklinga eða stofnanir sem hafa tekið þátt í sparnaðarkerfi ríkisins, spariskírteinunum um langt árabil, og eru reiðubúnir að gera það áfram. Mér finnst þess vegna fullkomlega eðlilegt að bjóða slíkum einstaklingum, sjóðum eða fyrirtækjum betri kjör en almennt eru boðin, líkt og fyrirtæki telja það réttlætanlegt að bjóða traustum viðskiptavinum betri kjör en almennt eru boðin. Það er hins vegar rétt að hafa það í huga að þar er eingöngu um að ræða mjög afmarkaðan hluta þessa markaðar og felur ekki í sér fordæmi um almenna vaxtahækkun. Staðreyndin er þvert á móti sú að spariskírteini ríkissjóðs hafa verið leiðandi í vaxtalækkuninni allt þetta ár. Ávallt hafa spariskírteini ríkissjóðs verið á undan þegar vaxtalækkunarskref hafa verið stigin og það er mjög merkileg staðreynd að það hefur ekki haft áhrif í neikvæða átt á sölu spariskírteina ríkissjóðs. Þvert á móti hefur það styrkt markaðinn. Mér finnst það líka sýna að það hefur verið rétt mat að markaðurinn þyldi þessa lágu vexti, þetta vaxtagólf, að ekkert bendir til þess nú við lok ársins að hækka þurfi vexti á spariskírteinum ríkissjóðs. Það lá alls ekki ljóst fyrir á miðju ári, hvað þá heldur í upphafi árs, og að þessu leyti er dómur markaðarins á þessu vaxtastigi sem boðið var á þann veg að það hafi verið rétt og eðlilegt. Það er nú þess vegna með nokkru stolti, ef ég má segja það hér, að ég sem fjmrh. og starfsmenn fjmrn. líta yfir þennan farna veg og að markaðsmat okkar hafi reynst jafnfarsælt eins og þessar tölur sýna. Hins vegar er nokkuð ljóst að það eru ekki miklir möguleikar á að fara með þessa vexti mikið neðar eða í jafnstórum stökkum og gert var á þessu ári.  Ég var þar staddur í máli mínu að lýsa þeirri skoðun að ekki væru fram undan möguleikar til þess að stíga jafnstór skref til vaxtalækkunar eins og gert var á þessu ári, m.a. vegna þess að þeir raunvextir sem boðnir eru á spariskírteinunum og mynda hið eðlilega vaxtagólf í peningakerfi landsins eru senn orðnir og reyndar eru nú þegar orðnir sambærilegir við það sem tíðkast í helstu viðskiptalöndum okkar og óraunhæft er að ætla að vextir á slíkum verðbréfum séu til lengdar öðruvísi en samkeppnisvextir í helstu viðskiptalöndum okkar. Einkum og sér í lagi ef menn ætla að opna fyrir aukið fjármagnsstreymi milli Íslands og þessara landa verða menn auðvitað að taka nokkuð mið af því í vaxtaákvörðunum á næstunni hvert er vaxtastigið í helstu viðskiptalöndum okkar og líkleg þróun þess á næstunni. Staðreyndin er sú að á sama tíma og vextir hafa lækkað hér á Íslandi hafa þeir farið hækkandi í helstu samkeppnislöndum okkar. Hér fór fram mjög athyglisverð umræða um ríkisvíxla. Mér finnst niðurstaða Seðlabankans í því bréfi sem ég birti í svari við fsp. hv. þm. Geirs H. Haarde vera alveg skýr. Þar kemur fram að þótt ríkisvíxlar geti í sjálfu sér leitt til vaxtahækkunar hefur það ekki gerst á þessu ári heldur hafa ríkisvíxlarnir þvert á móti verið undir bankavöxtum og hækkað hægar en bankavextirnir þannig að ekki er hægt að leiða að því rök að ríkissjóður hafi í gegnum ríkisvíxlamarkaðinn haft áhrif til vaxtahækkunar á þessu ári. Það er hins vegar alveg ljóst þegar við lítum til baka að sveiflur á þessum markaði hafa verið með þeim hætti að stundum hafa verið neikvæðir raunvextir og stundum hafa þeir verið jákvæðir og einstaka sinnum mjög háir. Þetta er markaður sem í eðli sínu er spámarkaður og það er eðli slíks markaðar að þeir sem annaðhvort hafa heppnina með sér eða eru miklir kunnáttumenn í spádómum geta hagnast vel. Sá möguleiki er drifkraftur markaðarins, sú hagnaðarvon. Og það væri vonlaust að byggja hér upp öflugan ríkisvíxlamarkað ef ekki væru í eðli hans slíkir möguleikar á verulegum hagnaði ef menn hafa reynst spá rétt um þróun markaðarins. Hv. þm. Geir H. Haarde sagði að þeir sem hefðu verið glúrnir hefðu hagnast vel og það er rétt. Þeir sem voru hins vegar ekki eins skarpir töpuðu nokkru og það er einmitt eðli markaðarins og fram hjá því verður aldrei komist að sætta sig við slíkar sveiflur af því að þessi hagnaðarvon er, eins og ég sagði áðan, helsti drifkraftur markaðarins. Hins vegar finnst mér ekki rétt að við hér og nú, sem höfum þróun ársins fyrir augunum, setjum okkur í þær stellingar að það hafi verið tiltölulega auðvelt verk að segja fyrir um það hvenær menn mundu hagnast og hvenær ekki. Það er hins vegar auðvelt að gera það í dag með tölur ársins fyrir framan sig en það var ekki eins auðvelt fyrr á árinu eða um miðbik ársins þegar menn þurftu að spá um framtíðina.  Ég gæti sagt hér ýmislegt fleira um þetta mál en ég held ég hafi komið að flestum þeim efnisþáttum sem hér voru raktir. Kjarni málsins er sá að okkur hefur tekist á þessu ári að treysta mjög markað fyrir spariskírteini ríkissjóðs og ríkisvíxla. Það er kjarninn vegna þess að það mun auðvelda hagstjórn á næstu árum og eitt hið mikilvægasta er auðvitað sú mikla þátttaka almennings í áskriftarkerfi spariskírteina ríkissjóðs því það er mikilvæg traustsyfirlýsing sem almenningur í landinu hefur látið í té á markaðnum sjálfum þar sem enginn segir almenningi fyrir verkum. Þess vegna held ég að þeim sem meta mikils eðliskosti markaðarins hljóti að finnast þróun þessara mála á þessu ári mjög athyglisverð. Ég vil svo endurtaka þakkir mínar til þeirra þm. sem hafa lýst því yfir við þessa umræðu að þeir telji nauðsynlegt að greiða fyrir afgreiðslu málsins í þessari hv. deild. Við höfum síðan ýmis önnur tækifæri við mörg önnur mál sem hér eiga eftir að koma til umræðu fyrir jól að fara nánar yfir þau efnisatriði sem hér hafa verið rædd.

Friðrik Sophusson Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra þau svör sem komu fram í síðari ræðu hans hér í dag. Ég skal ekki vera með málalengingar um þetta frv. frekar, en sér í lagi þótti mér gott að heyra útlistanir hans og skýringar á því sem við köllum stundum markaðsvexti og vænti ég þess að hæstv. ráðherra flytji þennan boðskap og komi þessum sjónarmiðum til skila til þeirra sem hafa efast um gildi markaðsvaxta og frjáls markaðskerfis, ekki síst þeirra sem lítið hafa látið sjá sig í dag en eru úr herbúðum hæstv. ríkisstjórnar.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um veiðieftirlitsgjald. Eins og flestum er kunnugt hafa um langt skeið verið innheimt gjöld, þó lítil séu, af leyfum til fiskveiða með sama hætti og gilt hefur um gjöld vegna annarra opinberra leyfa. Gjöld þessi hafa verið ákveðin árlega af fjmrh. á grundvelli laga um aukatekjur ríkissjóðs. Þau hafa runnið í ríkissjóð og námu samtals 6,3 millj. kr. á árinu 1988. Í þessu frv. er lagt til að gjöld af veiðileyfum renni ekki ósérgreind í ríkissjóð heldur gangi sérstaklega til að standa undir kostnaði við rekstur veiðieftirlits sjútvrn. Jafnframt er lagt til að sjútvrh. ákveði veiðieftirlitsgjaldið árlega og miði ákvörðun sína við að það beri uppi allan kostnað við eftirlit. Í frv. til fjárlaga ársins 1990, sem nú liggur fyrir þinginu, er ekki gert ráð fyrir fjárveitingu úr ríkissjóði til að standa undir rekstrarkostnaði veiðieftirlitsins. Þess í stað er sértekjum af veiðieftirlitsgjöldum ætlað að standa að fullu undir rekstri þess. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að verja 57 millj. kr. til þessa verkefnis á árinu 1990. Skv. þessu þurfa heildartekjur af veiðieftirlitsgjöldum rúmlega að nífaldast frá því sem var á árinu 1988. Fyrir hækkun þessari hafa verið færð fram þau rök að eðlilegt sé að þeir aðilar sem fá leyfi til að nýta fiskstofna þjóðarinnar greiði þann kostnað sem hlýst af eftirliti með veiðunum. Upphaf veiðieftirlits sjútvrn. má rekja til þess tíma þegar fyrirsjáanlegt var að fiskveiðilögsaga okkar yrði 200 mílur og Íslendingar einir bæru ábyrgð á nýtingu auðlinda sinna. Þá var ákveðið að gera átak til að verna fiskstofna okkar m.a. með stækkun möskva í veiðarfærum og banni á veiðum á uppeldis- og hrygningarsvæðum smáfisks. Þegar hin svokallaða svarta skýrsla var birt lá fyrir að ástand fiskstofnanna væri svo bágborið að nauðsynlegt þótti að setja víðtækar veiðitakmarkanir í því skyni að koma í veg fyrir ofveiði helstu nytjastofna. Þá var tekið upp svokallað skrapdagakerfi, en frá árinu 1984 leysti hið svokallaða kvótakerfi það af hólmi. Enn fremur voru af hálfu ráðuneytisins settar frekari reglur um gerð veiðarfæra t.d. möskvastærð, merkingar þeirra og búnað fiskiskipa. Þá voru ákveðnar tegundir veiðarfæra bannaðar á vissum svæðum og árstímum. Einnig er fjöldi þeirra neta sem hverju skipi leyfist að leggja í sjó takmarkaður svo fátt eitt sé nefnt. Allar þessar reglur miða að því að koma í veg fyrir veiðar sem skaðað geta fiskstofnana hér við land. Fiskveiðistjórnunaraðferðir sem þessar skila því aðeins árangri að eftirlit sé haft með að lög og reglur séu virt. Í lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands frá árinu 1976 var fyrst heimilað að ráða veiðieftirlitsmenn til að fylgjast með veiðum og veiðarfærum. Nú starfa 17 menn við veiðieftirlit í sjútvrn. Starf þeirra fer fram með þeim hætti að eftirlitsmennirnir fara í veiðiferðir með fiskiskipum og ferðast milli verstöðva til að fylgjast með þeim afla sem berst á land. Á grundvelli upplýsinga frá veiðieftirlitsmönnum eru veiðar oft bannaðar tímabundið á ýmsum svæðum. Þá fer mikið starf í að gefa út veiðileyfi, halda utan um skýrsluskil og fylgjast með að einstakir aðilar veiði ekki umfram aflaheimildir. Verkefni veiðieftirlitsins hafa stóraukist á undanförnum árum vegna nauðsynlegra takmarkana á veiðiheimildum fiskiskipa. Kemur hér margt til. Má þar t.d. nefna að þegar núgildandi lög um stjórn fiskveiða voru sett bættist við eftirlit með 800--1200 smábátum. Landanir smábáta eru tíðari en stærri skipa, og veldur það aukinni eftirlitsþörf á löndunarstað. Þá hefur reynst nauðsynlegt að stórauka eftirlit um borð í fiskiskipum, einkum togurum, til að koma í veg fyrir veiðar á smáfiski. Þá hefur frystitogurum sem krefjast aukins eftirlits fjölgað allverulega. Miðað við umfang og mikilvægi verkefna veiðieftirlitsins er kostnaður af rekstri þess ekki mikill. Í fjárlagafrv. næsta árs er, eins og áður sagði, gert ráð fyrir að 57 millj. kr. renni til þessa verkefnis. Þess má geta að aflaverðmæti landaðs afla var nálægt 30.700 millj. kr. árið 1988. Miðað við úthlutuð þorskígildi á árinu 1988 og áætlanir í fjárlagafrv. næsta árs lætur nærri að gjaldið nemi 11--12 aurum á hvert kíló þorskígildis. Á tímum mikilla erfiðleika í ríkisfjármálum, og jafnvel þótt miklir erfiðleikar séu jafnvel í sjávarútvegi, verður að telja það réttlætismál að þeir sem fá heimild til að nýta fiskveiðiauðlindina standi öðrum fremur undir því eftirliti sem nauðsynlegt er að viðhafa til verndar auðlindinni. Langflest veiðileyfi kveða nú orðið á um hámark þess afla sem heimilt er að veiða. Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir að öll skip, stærri en 10 brúttólestir, greiði veiðieftirlitsgjald er verði miðað við heimilað aflamagn. Velji skip sóknarmark við botnfiskveiðar skal veiðieftirlitsgjaldið miðast við það aflamark sem skipið átti kost á, enda felst takmörkun sóknarmarksins fyrst og fremst í fækkun sóknardaga og ekki er kveðið á um hámarksafla af öllum tegundum. Þá er lögbundið að veiðieftirlitsgjaldið megi aldrei nema hærra hlutfalli en 0,5% af áætluðu verðmæti þess afla sem viðkomandi skip hefur leyfi til að veiða. Með þessu móti setur löggjafinn hámark á þá fjárhæð sem framkvæmdarvaldinu er heimilað að innheimta í veiðieftirlitsgjald. Í 3. gr. er lagt til að bátar undir 10 brúttólestum greiði fast veiðieftirlitsgjald með sama hætti og nú er. Sama á við um önnur leyfi sem ekki kveða á um leyfilegan hámarksafla eins og t.d. leyfi til grásleppuveiða og ýmissa tilraunaveiða. Fast gjald yrði einnig ákveðið vegna leyfa til veiða með einstök veiðarfæri eins og t.d. dragnót. Gjald fyrir þessi leyfi taki mið af líklegu meðalaflaverðmæti. Í 4. gr. er gert ráð fyrir að útgerðinni beri að sjá veiðieftirlitsmönnum fyrir fæði og aðstöðu meðan þeir sinna skyldustörfum sínum um borð í fiskiskipum. Engin breyting felst í þessu ákvæði. Það er í samræmi við þá tilhögun sem verið hefur hingað til. Það þykir hins vegar rétt að kveða á um þetta atriði í lögunum til að taka af allan vafa. Þörf á veiðieftirliti um borð í veiðiskipi sem fullvinnur afla um borð er ríkara en í öðrum fiskiskipum. Frystiskipum sem fullvinna afla um borð hefur fjölgað mikið. Þau koma ekki með hráefni að landi heldur unna vöru. Hefðbundin vigtun fer því ekki fram á afla þeirra. Í stað vigtunar er framleiðsla um borð bakreiknuð miðað við fasta nýtingarstuðla. Á grundvelli þess er aflamagn þeirra metið. Þannig er augljóslega ekki trygging fyrir því að frystiskip nýti afla á sama hátt og frystihús í landi gera. Af þessu má sjá að aðgangur frystihúss og frystiskips að hráefni er ekki sá sami. Frystiskip með lélega nýtingu getur bætt sér hana upp með aukinni veiði. Þessi aðstöðumunur þykir eðlilega óréttlátur og skapar tortryggni sem kallar á aukið eftirlit með veiðum þessara skipa. Hefur sjútvrn. reynt að sinna því eftir mætti og meðal annars hefur nú alveg nýlega farið fram ítarleg athugun á nýtingu allmargra frystiskipa sem mun væntanlega leiða til nokkurra breytinga á nýtingarstuðlum þeirra. Sömu sjónarmið eiga jafnframt við í fleiri tilvikum. Sem dæmi má nefna þegar heimilaðar eru undanþágur frá almennum reglum til veiða í tilraunaskyni. Það þykir því eðlilegt í slíkum tilfellum sem þessum að gera ráð fyrir að innheimta megi sérstakt gjald til viðbótar almennu veiðieftirlitsgjaldi af vinnslu um borð eða ef veiðar krefjast umfangsmeira eftirlits en almennt gerist. Það verður að telja eðlilegt að útgerðir þeirra skipa standi sérstaklega undir þeim tilkostnaði en hann sé ekki borinn uppi af viðbótargjaldi eða hærra gjaldi á önnur skip í flotanum. Það verður að teljast eðlilegt að það sem lagt er á skipin sé í einhverju samræmi við þann tilkostnað sem felst í eftirliti með þeim. Til þess að tryggja það í meira mæli eru þessi ákvæði í 4. gr. Að öðrum kosti yrði að leggja það á allan flotann, sem verður að teljast óeðlilegt og óréttmætt. Sá kostnaður sem hér um ræðir er fyrst og fremst laun og ferðakostnaður veiðieftirlitsmanna. Virðulegur forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn. Ég vænti þess að frv. þetta fái sem skjótasta meðferð og vek athygli á því að það er gert ráð fyrir þessu gjaldi í forsendum fjárlaga ársins 1990.

Matthías Bjarnason Herra forseti. Þetta frv. sem fjallar um veiðieftirlitsgjald felur í sér í meginatriðum að láta þá sem nýta auðlindina, fiskveiðiauðlindina, standa undir þeim kostnaði sem er af veiðieftirlitinu. Út af fyrir sig er ég því alveg sammála. Ég tel að þetta frv. eigi fullan rétt á sér. En það er eins og með annað að vitaskuld getur verið álitamál hvernig á að byggja þetta eftirlit upp. Það má heldur ekki verða of smásmugulegt og of margir við það. Það hljóta að vera takmörk fyrir því hvaða mannafli getur verið í þessu eftirliti og aldrei getur það orðið sá mannafli að hann geti fylgst með löndun hjá hverjum einasta bát og hjá hverri einustu trillu. Það má líka benda á að að sjálfsögðu má færa betur saman starfsemi veiðieftirlits og Landhelgisgæslu sem hefur eftirlit með veiðarfærum og fleiru, að nýta betur þann mannafla og skip sem þar eru starfandi. Þetta held ég að sé nauðsynlegt að gera og sömuleiðis að byggja nokkuð upp hvernig á að hafa veiðieftirlitið frá ári til árs. Það er nauðsynlegt, þó að hér sé sett á ákveðið hámarksgjald af áætluðu verðmæti sjávarafla, að byggja það upp á fjárhagsáætlun, svo að ekki verði of ítarlega farið út í þetta eftirlit, þannig að það verði mönnum eiginlega ofvaxið. Þar sem ég á sæti í þeirri nefnd sem væntanlega fær þetta frv. til meðferðar er ég fyrir mitt leyti hlynntur því að hraða afgreiðslu þessa máls, enda er nauðsynlegt að það verði að lögum fyrir jól. Starfsemi veiðieftirlitsins byggist á því þar sem þetta er í þeim forsendum sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Því mun ég ekki leggjast gegn því að afgreiða þetta mál og mun reyna að greiða fyrir afgreiðslu þess. En nauðsynlegt er auðvitað að fá hjá nefndinni nokkrar breytingar og svör við spurningum sem fram kunna að koma.

Flm. (Friðrik Sophusson) Virðulegur forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. þm. Ásgeiri Hannesi Eiríkssyni, Inga Birni Albertssyni og Sigríði Lillýju Baldursdóttur að flytja frv. til laga um breytingu á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum, sem er 185. mál þingsins. Jafnframt er flutt annað frv. sem næst er á dagskránni og er 186. mál þingsins og hefur að geyma samsvarandi breytingu við lög nr. 73/1980, um tekjustofna sveitarfélaga, með síðari breytingum. Það er óþarfi, virðulegur forseti, að rekja einstakar greinar frv. Ég vil þó benda á að ég hef leyft mér að setja þetta frv. upp með nokkuð sérstökum hætti. Greinargerðin er stutt og einnig athugasemdir við einstakar greinar, enda er frv. tiltölulega auðvelt aflestrar og ekki flókið, en með frv. er fskj. þar sem prentaðar eru allar þær greinar sem frv. snerta og skáletraðar þær breytingar sem verða ef frv. nær fram að ganga. Þetta er gert til að auðvelda hv. þm. að átta sig á hverjar breytingarnar yrðu á lögunum ef frv. yrði samþykkt, en oft kemur það fyrir að einstakar greinar í frumvörpum hljóða þannig að þessi og hin lagagreinin skuli orðast svo --- og síðan er ekki nokkur leið að átta sig á því hvað hefur breyst nái frv. eða frvgr. fram að ganga. Þetta vil ég benda á, virðulegur forseti, vegna þess að það kynni að vera öðrum fordæmi, ekki síst þegar verið er að breyta lögum á borð við lögin um tekjuskatt og eignarskatt, en slík lög ganga menn jafnan ekki með í kollinum, enda er þeim breytt mjög oft á þingi. Það kom mjög vel í ljós þegar eignarskatturinn hækkaði vegna lagabreytingar fyrir rúmu ári síðan að hann lenti með miklu meiri þunga á ýmsa þá sem síst skyldi. Því verður varla trúað að hæstv. ríkisstjórn hafi t.d. ætlast til þess að fólk sem tekið hefur að sér börn, jafnvel óskyld börn, þyrfti að gjalda þess með gífurlegri hækkun eignarskatta í efra þrepi, ekki síst þegar um er að ræða börn þar sem fjárhaldsmaðurinn er allt annar, jafnvel tiltekinn lögfræðingur sem fengið hefur fjárráð barnanna í sínar hendur, en vandalaust fólk hefur tekið að sér uppeldi barnanna. Því miður er löggjöfin þannig að enginn sveigjanleiki er til þess að börnin geti talið fram sérstaklega eða fjárhaldsmaður fyrir þeirra hönd. Með þessu frv. er komið til móts við þau sjónarmið að gera lögin sveigjanlegri til að hægt sé að telja sérstaklega fram fyrir börn. Þetta eru heimildarákvæði og ég hygg að einungis séu örfá tilvik þar sem til slíks verður gripið. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða mikið um þetta frv. Það hefur ekki verið borið undir fulltrúa af skattstofum, en hins vegar eru frumvörpin samin annars vegar af endurskoðanda og hins vegar lögfræðingi sem þekkja til þessara mála. Þar sem ég á sæti í hv. fjh.- og viðskn. Nd. gefst mér auðvitað þar kostur á að leita upplýsinga hjá skattstofunum, ríkisskattstjóra og hugsanlega skattstjóranum í Reykjavík, og ef upp koma atriði í viðtölum við þá aðila sem valda því að breyta þurfi þessu frv., þá tel ég að slíkt verði að sjálfsögðu að gera. Aðalatriðið er að ekki líði þetta þing fram yfir jól án þess að tekið verði tillit til þessara sérstöku óska hvort sem það verður gert með því að samþykkja þetta frv. sérstaklega eða taka tillit til þeirra atriða sem hér eru nefnd í heildarafgreiðslu frv. til breytinga á tekjuskatts- og eignarskattslögunum sem hæstv. ríkisstjórn hefur boðað að verði lagt fram í dag eða á næstu dögum. Að svo mæltu, virðulegi forseti, mælist ég til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Flm. (Friðrik Sophusson) Herra forseti. Þetta mál sem hér er til umræðu er sama efnis og það sem við vorum að ræða rétt áðan. Ég vísa því til fyrri ræðu minnar. Málin eiga samleið en þó ber að geta þess að þetta frv. fjallar um breytingu á lögum nr. 73/1980, en þau lög falla úr gildi um áramótin. Það hefði þess vegna hugsanlega þurft að taka það fram að ætlunin er, ef samþykkt verður, að frvgr. verði jafnframt í nýju lögunum sem taka gildi um næstu áramót. En slík tæknileg atriði getur hv. fjh.- og viðskn. að sjálfsögðu rætt þegar hún fær málið til meðferðar. Mér þótti eðlilegra að flytja tillöguna til breytinga á gildandi lögum, enda er hér verið að ræða hluti sem horfa til breytinga á framkvæmd vegna álagningar útsvars fyrir árið 1989. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð um þetta frv. en mælist til þess að því verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.