Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í lögum nr. 42 frá 1954, þ.e.a.s. frá síðasta þingi, um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, er svofellt bráðabirgðaákvæði, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórnin lætur fara fram endurskoðun á lögum nr. 101 30. des. 1943, um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, í samráði við stjórn sjóðsins. Verði m.a. athugað, hvort ekki sé rétt með hliðsjón af breyttum aðstæðum að hækka aldurstakmark frá því, sem nú er um rétt til fullrar lífeyrisgreiðslu, svo og annað það, sem af slíkri breytingu kann að leiða. Skal endurskoðuninni lokið á þessu ári.“ Samkvæmt þessu hefur fjmrn. látið fara fram endurskoðun á þessari löggjöf og falið stjórnendum lífeyrissjóðsins endurskoðunina, og þetta frv., sem hér liggur fyrir, er ávöxtur þessa starfs. Um einstök atriði málsins leyfi ég mér að vísa til grg. Þá vil ég enn fremur taka það fram, að um þau tvö frv., sem hér eru næst á eftir á dagskránni, er alveg það sama að segja og þetta frv., sem ég nú hef talað fyrir. Mun ég því ekki mæla neitt fyrir þeim frv., en leyfi mér að fara fram á, að þessum málum verði öllum þremur vísað til hv. fjhn. að lokinni þessari umræðu.



Herra forseti. Á síðasta Alþingi voru samþ. lög um brunatryggingar utan Rvíkur, en í 5. gr. l. voru sett eftirfarandi ákvæði, með leyfi hæstv. forseta: „Sameinað Alþingi kýs hlutfallskosningu fimm manna nefnd til þess að endurskoða lög um Brunabótafélag Íslands og önnur lagafyrirmæli um brunamál utan Reykjavíkur. Nefndin kýs sér formann og skal í starfi sínu hafa samráð við forstjóra Brunabótafélags Íslands. Nefndin skal ljúka störfum það snemma, að unnt verði að leggja frumvarp um þetta efni fyrir næsta reglulegt Alþingi.“ Í samræmi við þessi fyrirmæli l. var nefndin kjörin af hv. Alþingi. Hélt hún nokkra fundi s.l. sumar og lauk svo störfum eftir að Alþ. var komið saman til fundar í vetur. N. gat ekki orðið sammála um niðurstöður og skilaði því tveimur till. ásamt grg. til ríkisstj. með bréfi, dags. 9. nóv. s.l. Meiri hl. n., Jón Sigurðsson alþm., Guðmundur Í. Guðmundsson alþm. og Jónas Rafnar, samdi frv. til laga um Brunabótafélag Íslands, en minni hl., Guðmundur Guðlaugsson forstjóri, Akureyri, og Vilhjálmur Jónsson lögfræðingur, Reykjavík, gekk frá og afhenti brtt. við það frv. Einnig samdi minni hl. n. frv. til l. um brunatryggingar utan Rvíkur. Þegar það dróst á langinn, að ríkisstj. legði till. meiri eða minni hl. n. í einhverju formi fyrir Alþ., en óvíst var um starfstíma þess í vetur, urðu nokkrir hv. þdm. ásáttir um að flytja till. meiri hl. brunamálanefndar svo til óbreyttar í frumvarpsformi. Var frv. útbýtt í d., rétt áður en Alþ. var frestað fyrir hátíðarnar. Ég tek það fram, að fim. frv. hafa áskilið sér rétt til þess að fylgja brtt., sem fram kunna að koma við það. - Frv. þessu fylgir allýtarleg grg. og athugasemdir við hverja frvgr. fyrir sig, eftir því sem tilefni hefur þótt til. Ég tel því ástæðulaust að fylgja því úr hlaði með langri framsögu, en vísa til grg., sem hv. þdm. hafa kynnt sér. Ég vildi þó aðeins drepa á helztu nýmælin, sem felast í frv. Í frv. er m.a. lagt til, að teknir verði upp nýir og töluvert breyttir stjórnarhættir hjá Brunabótafélagi Íslands. Í gildandi lögum um Brunabótafélag Íslands er tekið fram, að félagið standi undir umsjón ríkisstj. og að félaginu stjórni framkvæmdarstjóri, er skipaður er af ríkisstj. Samkvæmt frv. hefur ríkisstj. áfram yfirumsjón með starfsemi Brunabótafélagsins og ráðherra skipar því forstjóra, en frv. gerir ráð fyrir þeirri skipulagsbreytingu, að stofnað verði fulltrúaráð fyrir félagið, skipað einum manni frá hverju bæjarog sýslufélagi, sem tryggja fasteignir sínar hjá félaginu að einhverju eða öllu leyti. Skulu þessir fulltrúar kosnir að afstöðnum hverjum reglulegum bæjar- og sýslunefndarkosningum. Þá er gert ráð fyrir því, að Brunabótafélagið kalli fulltrúaráðið saman til aðalfundar fjórða hvert ár, en auk þess megi kalla það saman til funda hvenær sem framkvæmdarstjórn ákveður og ætíð er eigi færri en 1/3 hluti fulltrúaráðsmanna óskar þess. Á aðalfundi skal kjósa 3 menn úr hópi fulltrúaráðsmanna í framkvæmdarstjórn fyrir félagið. Um starfsemi fulltrúaráðsins að öðru leyti segir í frv., að það skuli ræða um rekstur félagsins, afkomu og framtíðarhorfur og taka til athugunar, hvað unnt er að gera til hagkvæmra brunatrygginga fasteigna og lausafjár, svo og brunavarnir og einnig um aðrar tryggingar, sem félagið kynni að taka að sér. Um fulltrúaráðið segir svo í grg., með leyfi hæstv. forseta: „Það þótti mjög eðlilegt og í samræmi við skipulag og verksvið Brunabótafélags Íslands, áð valdir fulltrúar bæjarfélaga og sýslna fylgist með störfum og rekstri félagsins, sem hefur það hlutverk að brunatryggja húseignir í umdæmum þessum. Þessir kjörnu fulltrúar eiga að gæta hagsmuna vátryggðra og tryggja, að þeir njóti beztu kjara, sem unnt er að fá, og að efldar séu brunavarnir og aðrar varúðarráðstafanir. Hefur forstjóri Brunabótafélagsins fyrir nokkrum árum lagt til, að þessir skipulagshættir væru upp teknir á stjórn félagsins. Þessi ákvæði eru og mjög sambærileg við fyrirmæli samþykkta brunabótafélaga, sem annast vátryggingar í kaupstöðum og sveitum á Norðurlöndum.“ Þá er og á það bent, að kostnaður þurfi ekki að verða ýkja mikill við fundi fulltrúaráðsins, þar sem þeir yrðu venjulega ekki nema fjórða hvert ár. Hin þriggja manna stjórn Brunabótafélagsins mundi fylgjast með rekstri þess og taka ásamt forstjóra ákvarðanir um allar meiri háttar ráðstafanir, eins og t.d. tryggingakjör fyrir bæjarog sveitarfélög og lánveitingar félagsins og ráðstafanir á varasjóðum. Í framkvæmdinni hafa þau málefni til þessa verið afgreidd af forstjóranum einum. Í 2. gr. frv. eru sett nokkur ný ákvæði og skýrari um tilgang og starfsemi Brunabótafélagsins en áður voru í 2. gr. laga nr. 73 frá 1942, þar sem gert er ráð fyrir að binda í lögum það, sem áður hefur verið framkvæmt af félaginu, án þess að um það væru nokkur sérstök lagaákvæði, svo sem um stuðning við brunavarnir, útvegun slökkvitækja, lán til vatnsveitna o.fl. og aðstoð við eftirlit með brunavörnum. Þótti eðlilegra og réttara að hafa þetta ákveðið í löggjöfinni sjálfri. Í frv. er gert ráð fyrir því, að Brunabótafélagi Íslands sé heimilt eftir vissum reglum að taka að sér fleiri og víðtækari tryggingargreinar en nú er. Í 8. gr. frv. er felld niður takmörkun, er ákveðin var í 4. gr. núgildandi laga um heimild Brunabótafélagsins til að brunatryggja lausafé, en samkv. 4. gr. má félagið nú ekki taka að sér tryggingar á verzlunarvörum. Þá er það nýmæli í 23. gr. frv., að heimilað er að nota fé varasjóðs, ef öruggt þykir, til stofnunar og rekstrar nýrra tryggingargreina, enda þurfi samþykki framkvæmdarstjórnar og fulltrúaráðs að koma til. Það má segja, að þessar rýmkanir á starfssviði Brunabótafélags Íslands séu eðlilegar, eftir að burt hefur verið felldur einkaréttur þess til brunatrygginga allra fasteigna utan Rvíkur og önnur vátryggingarfélög geta keppt við það í þeim efnum. - Þá er sú breyt. gerð á 6. gr. núgildandi laga, að lagt er til að fella niður 4. flokk, tryggingarflokk fasteigna í Rvík, og 5. flokk, tryggingarflokk stríðstrygginga íslenzkra skipshafna, þar sem ástæðulaust þykir að halda þessum eldri ákvæðum við áfram. Í 20. gr. frv. eru sett ný ákvæði, sem segja má að séu nánari skýringar og fyllri fyrirmæli um ákvæði 1. gr. laga nr. 59 frá 1954, um brunatryggingar utan Rvíkur. Í gr. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn bæjar- eða sveitarfélaga getur leitað til Brunabótafélagsins og óskað eftir því að fá endurskoðaðar breytingar á iðgjaldagreiðslum og öðrum kjörum varðandi brunatryggingar fasteigna í bæjar- eða sveitarfélaginu. Náist ekki samkomulag um samning innan tveggja mánaða frá því að ósk kom fram um endurskoðun eða breytingar á tryggingarkjörum, er hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarfélagi heimilt að segja sig úr Brunabótafélaginu með sex mánaða fyrirvara miðað við 15. okt. ár hvert. Eftir núgildandi lögum eru öll bæjar- og sveitarfélög á landinu utan Rvíkur í Brunabótafélagi Íslands, en hafa samkvæmt l. nr. 59 frá 1954 heimild til þess að semja við önnur vátryggingarfélög um brunatryggingar á húseignum innan vébanda sinna eftir 15. okt. n.k. Ef sveitarfélag notar þá heimild, er það þar með komið úr Brunabótafélagi Íslands. Það er ekki nema eðlilegt, að brottför úr Brunabótafélaginu sé háð vissum tímatakmörkunum, þar sem félagið þarf í því sambandi að gera ýmsar ráðstafanir. Reikningsár félagsins er frá 15. okt. til jafnlengdar næsta árs, en iðgjöld falla í gjalddaga 15. okt. ár hvert. Löngu fyrir gjalddaga þarf að undirbúa á aðalskrifstofu félagsins innheimtuskrár og iðgjaldakvittanir, sem þurfa að vera komnar í hendur umboðsmanna þess fyrir gjalddaga. Er félaginu því nauðsynlegt að vita um það með nokkurra mánaða fyrirvara, hvort deildirnar í félaginu séu áfram í því eða ekki, svo að undirbúningsvinna á skrifstofu sé ekki unnin fyrir gýg. Í athugasemdum við 8. gr. frv. er gengið út frá því, að gripahús, hlöður og geymsluhús á sveitabæjum verði í skyldutryggingu. Þetta er á misskilningi byggt, þar sem 7. gr. frv. tekur það fram, að fyrrnefnd hús í sveitum verði eftir sem áður undanþegin skyldutryggingu. Leyfi ég mér að leiðrétta þetta hér með. Eins og öllum er kunnugt, hefur starfsemi Brunabótafélags Íslands vaxið mjög undanfarandi ár. Félagið hefur nú komið sér upp varasjóðum að upphæð yfir 20 millj. kr. Og ríkið mun nú ekki lengur bera neina ábyrgð á skuldbindingum félagsins. Brunabótafélag Íslands mun nú hafa 2/3 hluta trygginganna í eigin ábyrgð, en endurtryggir 1/3 hluta. Þá hefur Brunabótafélagið um langt árabíl kostað kapps um að auka og efla brunavarnir í landinu, og það heldur nú uppi og kostar eftirlit með brunavörnum. Í þessu skyni hefur félagið lánað sveitarfélögum um 13 millj. kr. til stækkunar vatnsveitna og eflingar brunavarna. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um frv., en óska eftir því, að frv. verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. og til hv. allshn.



Herra forseti. Setning jarðræktarlaganna, sem upphaflega voru samþ. árið 1923, hefur haft í för með sér meiri framfarir á sviði jarðræktarmála í okkar landi en flest annað, sem gert hefur verið okkar sveitum til gagns, og ég held, að það sé einmæli meðal allra landsmanna, að það hafi verið rétt stefna og heilbrigð, sem þar var tekin í því, að ríkissjóður veitti allverulegan styrk til þeirra framkvæmda, sem eru unnar á þessu sviði og ekki eru einasta unnar fyrir núlifandi kynslóð, heldur og að miklu leyti fyrir framtíðina. Þessum l. hefur verið nokkrum sinnum breytt, en aðalbreyt. hafa farið fram árið 1936 og árið 1950, og þau lög, sem nú gilda í þessu efni, eru lög frá 1950, nr. 16 frá 17. maí það ár. Það frv., sem hér liggur fyrir og flutt er af hv. landbn. þessarar d., er flutt eftir tilmælum hæstv. landbrh., en undirbúið af mþn., sem sett var af búnaðarþingi í fyrra. Aðalástæðan til þessa frv. er sú mikla breyting, sem orðið hefur á kostnaði við jarðræktarframkvæmdir frá því árið 1950, að l. voru sett, og samkv. grg. fyrir þessu frv. er svo komið, að á þessu tímabili lætur nærri samkv. fróðustu manna útreikningi, að kostnaður við framkvæmdirnar, margar hverjar a.m.k., hafi um það bil tvöfaldazt, eða það, sem kostaði að rækta hektarann, hafi verið 3500 kr. og upp í 4:500 kr., en nú sé það komið upp í 7500 kr. og upp í 9000 kr. Þetta er dálítið misjafnt eftir aðstæðum, eins og gefur að skilja, en aðalorsökin til þessarar miklu hækkunar er hækkun á kaupgjaldi og hækkun á öllum kostnaði við vélar. Ég fyrir mitt leyti tel það þess vegna mjög sanngjarnt, sem er að vissu leyti meginatriði þessa frv., að það sé farið fram á það og lögfest nú að hækka framlag ríkisins til þessara mála, sem hér er fyrst og fremst ákveðið í 4. gr. þessa frv. En í þessu frv. eru þó nokkur önnur atriði, sem að vissu leyti er ekki alveg eins ákveðið með, að sjálfsagt sé að samþykkja, þó að það sé hins vegar mjög sanngjarnt og margt mæli með því. Það eru aðallega tvö atriði, sem þar er um að ræða og eru allt annars eðlis en þetta. Það er í fyrsta lagi að hækka styrkinn eða framlagið til vélgrafinna skurða úr 50% kostnaðar upp í 70%. Þetta er, eins og menn sjá, töluvert mikið annars eðlis, vegna þess að framlagið eins og það er í lögunum er „prósentvís“ framlag og er því öðruvísi en með hinn almenna ræktunarkostnað. Hitt ákvæðið, sem í þessu frv. er nýtt, er að taka upp styrk eða framlag, sem ekki hefur verið áður í lögum, til búvélageymslna. Hefur mjög borið á því, að það er mjög vanrækt, ef svo mætti segja, víðs vegar í sveitum landsins, að með hinar dýru búvélar sé svo vel farið sem æskilegt væri og þarf að vera. Þess vegna er það áreiðanlega ekki fjarri vegi, að ýtt sé undir það, að betur sé með þessar nytsömu vélar farið en gert hefur verið, og það verður ekki gert á annan hátt en þann að koma upp hæfilega góðum geymslum yfir þessar vélar, þannig að þær geti jafnan verið undir þaki, þegar þær eru ekki í notkun. Þessu frv. fylgir nú, eins og menn sjá, ekki nein kostnaðaráætlun, þannig að það er ekki svo þægilegt að segja um það, hvað mikinn kostnað þetta hefði í för með sér fyrir ríkissjóð. Það er hins vegar vitað, að það er talsverð hækkun frá því, sem nú er. En hér er um að ræða mikið nauðsynjamál, og vil ég því fyrir hönd landbn. mæla með því, að hv. Alþ. sjái sér fært að samþ. þetta frv. á þessu þingi, annaðhvort eins og það liggur fyrir ellegar þá með þeim breyt., sem samkomulag yrði um. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða á þessu stigi meira um málið. Það er, eins og ég hef þegar tekið fram, flutt af nefnd, og þarf þess vegna ekki að vísa því formlega til hv. landbn. aftur. Hins vegar tel ég sjálfsagt, að n. taki það til athugunar og athugi, hvort það eru einhver fleiri atriði í jarðræktarl., sem henni finnst nauðsyn að breyta, ellegar þá að hún leggur til að breyta einhverjum af þeim ákvæðum, sem eru í þessu frv.

Flm.. (Karl Guðjónsson): Frv. þetta er flutt að tilhlutan Vélstjórafélags Vestmannaeyja og eftir áskorun síðasta Alþýðusambandsþings, en efni þess er það, að öllum skipum skuli vera skylt að hafa tvo vélstjóra, og er það fyrst og fremst öryggismál sjómanna, sem hér er um að ræða. Í núgildandi lögum er svo sagt um vélbáta, sem stunda róðra þannig, að þeir koma að landi daglega, að þeim skuli heimilt að hafa aðeins einn vélstjóra. ef skipstjóri hefur vélstjóraréttindi, Þetta ákvæði er nokkuð til þess að draga úr öryggi sjófarenda, og þykir mér líklegt, að Alþ. vilji gera sitt í hvívetna til þess, að öryggismálum sjómanna verði sem bezt fyrir komið. Ég legg til, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.