Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Kristín Einarsdóttir : Virðulegur forseti. Í Þjóðviljanum laugardaginn 16. mars birtist viðtal við hæstv. forseta Sþ. þar sem gefið er í skyn að Kvennalistinn sé að tefja mikilvæg mál í þinginu. Í því segir þar sem verið er að tala um Kvennalistann m.a. ,, . . . á meðan mál eins og húsnæðismál, leikskólar, grunnskólalög, lánsfjáráætlun og vegáætlun bíða.`` Og síðar segir: ,,Auðvitað semja forsetar um þinglok við alla þingmenn, stjórn sem stjórnarandstöðu, og eins og þú hefur e.t.v. tekið eftir þá hefur stjórnarandstaðan, t.d. Sjálfstfl., ekki valdið neinum vandræðum.`` Þetta fannst mér mjög ómaklegt, að halda því fram að við kvennalistakonur værum að tefja mál eins og húsnæðismál, leikskóla - og grunnskólalög. Held ég að þetta sé eitthvað á misskilningi byggt og ég óska eftir því að hæstv. forseta útskýri fyrir hæstv. forseta Sþ., hafi hún ekki fylgst með umræðum hér í þessari hv. deild, að Kvennalistinn hefur svo sannarlega ekki staðið í vegi fyrir að leikskólar, grunnskólar eða húsnæðismál hafi fengið afgreiðslu í deildinni.

Forseti (Árni Gunnarsson) : Forseti getur staðfest það að því fer fjarri að Kvennalistinn hafi tafið þau mál sem hér hafa verið upp talin og mun koma þeim skilaboðum til hæstv. forseta Sþ.

Forseti (Árni Gunnarsson) : Á síðasta fundi þegar þetta mál var tekið fyrir var beðið um frestun á því vegna einhverra væntanlegra brtt. við frv. Forseti hefur ekki meira af þessu frétt.

Hjörleifur Guttormsson (um þingsköp) : Virðulegur forseti. Þegar þingfundi lauk hér í hv. deild snemma laugardags, ég held að það hafi verið um hálfeittleytið aðfaranótt laugardags, þá var það með þeim ályktunarorðum minnir mig af hálfu forustu þingsins að það ætti að taka hlé yfir helgina þannig að þingmenn gætu hvílst og gott ef ekki náð áttum í ýmsum málum. Það virðist vera sem þetta hafi ekki nægt sumum hv. þingdeildarmönnum ef marka má orð hv. 1. þm. Norðurl. v. þannig að það er spurning hvort það þarf ekki að fá svolítið betri hvíld fyrir þingmenn til þess að þingstörfin megi ganga greitt fyrir sig.

Páll Pétursson (um þingsköp) : Herra forseti. Svo er mál með vexti að ósk kom fram um að þetta mál yrði athugað í nefnd og hugmyndir um breytingar á því skoðaðar. Það er sjálfsagt að verða við því og ég óska eftir því að að lokinni þessari atkvæðagreiðslu fái nefndin ráðrúm áður en málið verður tekið til 3. umr. til þess að fjalla um það. Sú umfjöllun ætti ekki að þurfa að taka ýkja langan tíma. Ég óska sem sagt eftir því að að lokinni þessari atkvæðagreiðslu fái nefndin tóm til þess að athuga málið og þær breytingarhugmyndir sem fram eru að koma.

Forseti (Árni Gunnarsson) : Forseti mun sjá til þess að tími verði til að skoða frv. á milli 2. og 3. umr.

Alexander Stefánsson : Herra forseti. Hér er um að ræða tilraun til að koma aftur inn í húsnæðislöggjöf heimild til húsnæðismálastjórnar til að veita sérstök lán til þriggja ára til þeirra sem lenda í erfiðleikum með útborgun af alveg sérstæðum aðstæðum. Eins og oft vill verða í sambandi við þessi mál þarf Húsnæðisstofnun að hafa slíka heimild. Hún var felld niður á sl. ári og hér er tilraun til að koma henni inn aftur. Ég segi já.

Geir H. Haarde : Herra forseti. Hér er verið að gera heiðarlega tilraun til þess að koma ákvæði inn í lögin um Húsnæðisstofnun ríkisins, félagslega kerfið, sem hefur verið í því frá upphafi en var fellt niður illu heilli af núv. ríkisstjórnarmeirihluta í fyrra. Eins og hv. þm. Alexander Stefánsson hefur lýst, þá er þetta mjög mikilvægt ákvæði fyrir þá sem eiga undir högg að sækja í þessum málum. Ég segi já.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) : Virðulegi forseti. Í nefnd sem endurskoðaði félagslega íbúðakerfið fyrir einu og hálfu ári síðan og í áttu sæti m.a. fulltrúar ASÍ og BSRB var lagt til að þetta ákvæði, sem hér eru greidd atkvæði um, yrði fellt niður vegna þess að í staðinn komu ýmis önnur ákvæði sem tryggja áttu betur hag láglaunafólks. Ég styð sjónarmið ASÍ og BSRB í þessu máli og segi nei.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson) : Herra forseti. Á þskj. 1004 liggur fyrir álit meiri hl. fjh. - og viðskn. Þar segir: ,,Nefndin hefur haft frv. til athugunar um nokkurt skeið og fékk til fundar við sig Yngva Örn Kristinsson og Bjarna Braga Jónsson frá Seðlabanka Íslands, Halldór Jónatansson, Jóhann Má Maríusson og Örn Marinósson frá Landsvirkjun, Magnús Pétursson, Halldór Árnason og Jón Ragnar Blöndal frá fjmrn., Sveinbjörn Óskarsson frá fjmrn. vegna Herjólfs hf., Leif Kr. Jóhannesson frá Stofnlánadeild landbúnaðarins, Benedikt Jónsson frá Lífeyrissjóði bænda, Hermann Guðjónsson og Eyþór Elíasson frá Vita- og hafnamálastofnun, Kristínu Halldórsdóttur og Magnús Oddsson frá Ferðamálaráði, Jóhönnu Leópoldsdóttur og Snorra Tómasson frá Ferðamálasjóði, Þorstein Jónsson frá Kvikmyndasjóði, Braga Hannesson frá Iðnlánasjóði, Þorvarð Alfonsson frá Iðnþróunarsjóði, Guðmund Malmquist frá Byggðastofnun, Markús Örn Antonsson og Hörð Vilhjálmsson frá Ríkisútvarpinu, Jóhönnu Ottesen frá Útflutningslánasjóði, Hrafn Pálsson frá Framkvæmdasjóði aldraðra, Gísla Konráðsson frá Stéttarsambandi bænda, Gísla Karlsson frá Framleiðnisjóði, Þórð Friðjónsson frá Þjóðhagsstofnun, Hauk Hafsteinsson frá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóði hjúkrunarkvenna, Sturlu Tómasson og Grétu Aðalsteinsdóttur frá Framkvæmdasjóði fatlaðra, Snæbjörn Jónasson frá Vegagerð ríkisins, Hauk Hauksson frá Flugmálastjórn, Árna Þór Sigurðsson og Þórð G. Valdimarsson frá Lánasjóði íslenskra námsmanna, Þórleif Jónsson frá Landssambandi iðnaðarmanna, biskup Íslands, herra Ólaf Skúlason, Kristján Jónasson, Engilbert Ingvarsson og Birgi Ómar Haraldsson frá Djúpbátnum hf., Einar Sigurðsson og Guðmund Hermannsson frá hreppsnefnd Ölfushrepps, Sigurð E. Guðmundsson og Hilmar Þórisson frá Húsnæðisstofnun ríkisins, Halldór Kristjánsson frá samgrn., Jón Ólafsson frá Félagi fiskmjölsframleiðenda og Þorstein Gíslason frá Síldarverksmiðjum ríkisins. Meiri hl. nefndarinnar mælir með samþykkt frv. með brtt. sem flutt er tillaga um á sérstöku þingskjali. Nefndarmenn úr meiri hluta flytja einnig brtt. á þskj. 1006 og 1008. Í fylgiskjali með áliti þessu er birt yfirlit yfir aukin útgjöld og ábyrgðir ríkissjóðs samkvæmt brtt. á þskj. 1005 og 1006.`` Að þessu áliti standa Páll Pétursson, Ólafur Þ. Þórðarson, Jón Sæmundur Sigurjónsson og Ragnar Arnalds. Brtt. meiri hl. er að finna á þskj. 1005 og vil ég gera í stuttu máli grein fyrir þeim breytingum sem frv. hefur tekið í nefnd. Þá er fyrst til að taka um Framkvæmdasjóð aldraðra. Ákvæði frv. til lánsfjárlaga 1991 sem kveður á um skerðingu á framlagi til Framkvæmdasjóðs aldraðra falli niður. Framkvæmdasjóður fatlaðra. Ákvæði frv. til lánsfjárlaga 1991 sem kveður á um skerðingu á framlagi Framkvæmdasjóðs fatlaðra verði fellt niður. Jafnframt verði reglugerð um verkefni sjóðsins breytt og sjóðnum heimilað að leggja fé til meiri háttar viðhalds á stofnunum og heimilum fatlaðra. Um 35 millj. kr. sem þar með bætast við ráðstöfunarfé sjóðsins 1991 verði varið til viðhaldsverkefna. Bjargráðasjóður. Ákvæði frv. til lánsfjárlaga 1991 sem kveður á um niðurfellingu á framlagi ríkissjóðs til Bjargráðasjóðs verði fellt niður til að auðvelda sjóðnum að bæta tjón vegna óveðurs, bæði 3. febr. sl. og eins vegna óveðurs sem varð nokkrum dögum fyrr. Gjafir til björgunarsveita og mannúðar - og líknarstarfsemi. Þrátt fyrir ákvæði 2. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, er fjmrh. heimilt að fella niður eða endurgreiða virðisaukaskatt af gjöfum til björgunarsveita, svo og til mannúðar - og líknarstarfsemi. Jafnframt er heimilt að endurgreiða virðisaukaskatt af rannsóknatækjum sem vísindastofnunum eru gefin eða keypt fyrir styrki. Þá er það niðurfelling aðflutningsgjalda af flugskýli. Fjmrh. verði heimilað að fella niður opinber gjöld sem tengjast fyrirhuguðum framkvæmdum Flugleiða við byggingu nýs viðhaldsflugskýlis á Keflavíkurflugvelli. Meðferðarstöðin á Fitjum. Fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs er heimilt að veita meðferðarstöðinni á Fitjum 20 millj. kr. framlag til að tryggja áframhaldandi starfsemi og taka til þess nauðsynleg lán. Þá eru bætur til ríkisfyrirtækja vegna óveðurstjóns. Fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs er heimilt að taka lán á árinu 1991 að fjárhæð allt að 350 millj. kr. til að mæta tjónabótum frá ríkisfyrirtækjum og stofnunum vegna eignatjóns af völdum óveðurs. Ráðstöfun þess fjár verði staðfest í fjáraukalögum 1991. Til framkvæmda vegna loðnubrests o.fl. Fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs verði heimilt að taka lán á árinu 1991 að fjárhæð allt að 100 millj. kr. til opinberra framkvæmda og aðgerða í atvinnumálum í byggðarlögum sem hart hafa orðið úti vegna loðnubrests eða örðugs atvinnuástands. Um skiptingu fjárins milli hinna einstöku verkefna fer eftir ákvörðun fjvn. Víða um land er við mikinn vanda að etja í atvinnumálum, bæði vegna loðnubrests, svo sem á Siglufirði, Raufarhöfn, Seyðisfirði og víðar, og einnig vegna annarra tilfallandi orsaka, svo sem á Blönduósi vegna verkloka við virkjun Blöndu. Þar er að skapast vandræðaástand í atvinnumálum. Ríkisspítalar. Fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs verði heimilt að taka lán á árinu 1991 að fjárhæð allt að 60 millj. kr. til að fjármagna endurnýjun á tölvubúnaði ríkisspítala enda verði tekið tillit til þess í árlegu framlagi á fjárlögum næstu ára. Þá eru það fragtflutningar. Fjmrh. er heimilt að verja allt að 25 millj. kr. til þess að greiða fyrir og styrkja fragtflutninga með flugi milli Íslands og annarra landa, enda stuðli það að auknum útflutningi innlendrar framleiðslu. Búvörusamningur. Fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs er heimilt að stofna til skuldbindinga með útgáfu skuldabréfa á árinu 1991 að upphæð allt að 1700 millj. kr. vegna samnings landbrh. við bændur um fækkun fjár og aðlögun sauðfjárframleiðslu að innanlandsmarkaði, sbr. lög nr. 46/1985. Heimild þessi gildir þar til gerðar hafa verið nauðsynlegar lagabreytingar vegna framkvæmdar samningsins að öðru leyti. Þá er það vandi loðnuverksmiðja. Lagt er til að brugðist verði við þeim mikla vanda sem nú steðjar að loðnuverksmiðjum í landinu vegna þess að loðnan brást að verulegu leyti á þeirri vertíð sem nú er að ljúka. Lúta þessar tillögur annars vegar að því að létta af bráðum greiðsluvanda verksmiðjanna með því að veita heimild til ríkisábyrgðar á hluta skuldbreytinga og eldri lánum verksmiðjanna en hins vegar að því að bæta rekstrarafkomu verksmiðjanna til frambúðar með því að koma á fót sérstökum úreldingarsjóði loðnuverksmiðja. Í minnisatriðum sem samstarfshópur ráðuneyta skilaði inn til ríkisstjórnarinnar 7. febr. sl. um aðgerðir vegna aflabrests í loðnuveiðum var á það bent að framleiðslugeta loðnuverksmiðjanna í landinu væri of mikil og því æskilegt að fækka þeim á næstu árum. Varpaði samstarfshópurinn fram þeirri hugmynd að stuðla mætti að fækkun verksmiðja með tilstyrk ríkisins. Á grundvelli hugmyndar starfshópsins lagði sjútvrh. til í ríkisstjórn að tekið yrði 200 millj. kr. lán og því láni yrði fyrir milligöngu Fiskveiðasjóðs Íslands varið til að stuðla að úreldingu loðnuverksmiðja. Er fyrsti liður brtt. í samræmi við þær tillögur. Hugmyndin er sú að gera tæknilega úttekt á loðnuverksmiðjunum. Út frá slíkum tæknilegum upplýsingum ásamt staðsetningu og fjárhagslegri stöðu verksmiðjanna þarf síðan að meta hvaða verksmiðjur skuli úrelda. Eigendum þessara verksmiðja verður gefinn kostur á að fá greiddan tiltekinn úreldingarstyrk. Styrkurinn yrði notaður til að semja við lánardrottna um greiðslur áhvílandi veðskulda. Í þessu skyni tekur ríkissjóður 200 millj. kr. lán skv. fyrsta lið brtt. og endurlánar það Fiskveiðasjóði. Er þá miðað við að þær loðnuverksmiðjur sem áfram starfa í landinu og njóta því hags af fækkun verksmiðja taki að sér að greiða 60% vaxta og afborgana af láninu en 40% verði endanlega borin af ríkissjóði. Þá er lagt til að ríkissjóði verði heimilt að ábyrgjast allt að 200 millj. kr. skuldbreytingar á eldri lánum loðnuverksmiðja. Eins og áður er sagt veldur loðnubresturinn miklum greiðsluvanda hjá loðnuverksmiðjunum. Ríkisstjórnin hefur því beint þeim tilmælum til banka og sjóða að þeir skuldbreyti vanskilum af eldri lánum verksmiðjanna svo og greiðslu vaxta og afborgana sem á þetta ár falla af þeim lánum. Þar sem verksmiðjurnar eru skuldsettar er þó talin þörf á því að fylgja þessum tilmælum eftir með því að ríkissjóður bjóði sjálfskuldarábyrgð á fjórðungi slíkra skuldbreytinga. Er hugmyndin sú að sjálfskuldarábyrgð verði veitt í þeim tilvikum þar sem lánastofnanir meta það að skuldbreyta megi og nái til fjórðungs skuldbreytinganna án tillits til þess hvort skuldbreytingarnar eru veittar með nýju skuldabréfi eða með því að fresta afborgunum innan ramma þegar útgefinna skuldabréfa. Sameiginlegt hámark þessarar sjálfskuldarábyrgðar ríkissjóðs verði 200 millj. kr. og samsvarar það heildarskuldbreytingu upp á 800 millj. kr. Loks er lagt til að heimiluð verði sjálfskuldarábyrgð ríkissjóðs á 300 millj. kr. láni til Síldarverksmiðja ríkisins, en staða fyrirtækisins er mjög erfið um þessar mundir, vegna þess að aflabrestur kemur á sama tíma og mikil uppbygging hefur átt sér stað hjá fyrirtækinu. Hluti þessarar upphæðar á að gera Síldarverksmiðjum ríkisins kleift að halda starfsfólki því sem sagt hefur verið upp störfum. Rækjuverksmiðjur. Fjmrh. er heimilað fyrir hönd ríkissjóðs að taka lán allt að 200 millj. kr. á árinu 1991 og endurlána Byggðastofnun til að leysa úr vanda rækjuverksmiðja. Þá er það Lánasjóður sveitarfélaga. Fjmrh. er fyrir hönd ríkissjóðs heimilt að taka lán á árinu 1991 að fjárhæð allt að 35 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt og endurlána Lánasjóði sveitarfélaga til umhverfisbótadeildar sjóðsins og veita lán eða styrki til umhverfisbætandi framkvæmda að fengnum tillögum umhvrh. Djúpbáturinn hf. Djúpbátnum á Ísafirði er heimilt að taka lán að fjárhæð allt að 45 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt til að kaupa nýja ferju. Áætlað kaupverð nýja skipsins er 27 millj. kr. og nauðsynlegar breytingar eru taldar kosta allt að 18 millj. kr. Jafnframt er samgrh. heimilt að leyfa fyrirtækinu innflutning á ferjunni þó eldri sé en 12 ára, sbr. 2. mgr. 21. gr. laga nr. 51/1987, um eftirlit með skipum. Þá er það Byggðastofnun, bætt eiginfjárstaða. Fjmrh. er fyrir hönd ríkissjóðs heimilt að yfirtaka skuldir Byggðastofnunar hjá Framkvæmdasjóði Íslands allt að 1.200 millj. kr. Kaup á eignum orkuveitna. Fjmrh. er heimilt að ábyrgjast nauðsynleg lán vegna kaupa Rafmagnsveitna ríkisins á eignum Hitaveitu Siglufjarðar og Rafveitu Siglufjarðar. Þá er fjmrh. heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að fengnu samþykki fjvn. að semja við Hitaveitu Hjaltadals um ráðstafanir til að bæta fjárhag veitunnar í framtíðinni. Kvikmyndasjóður. Lagt er til að fellt verði niður skerðingarákvæði vegna Kvikmyndasjóðs. Þetta er vegna gerðra skuldbindinga um samnorrænt verkefni í kvikmyndagerð. Þess ber að geta að ýmis fleiri mál voru til meðferðar í nefndinni. Ég nefni sérstaklega hugmyndir um hafnarbætur í Þorlákshöfn ef þar yrði af byggingu þilplötuverksmiðju. Forsrh. mun fyrir hönd ríkisstjórnarinnar gefa yfirlýsingu um að hún sjái um að fé verði tiltækt til undirbúningsframkvæmda í höfninni í Þorlákshöfn ef samningar takast um byggingu þilplötuverksmiðju þar. Hér er um veigamikil lánsfjárlög að ræða og verulegar viðbætur við frv. eftir að það kom frá Ed. Hluti þessa frv. hefði eins getað verið í fjáraukalögum en þar sem þau verða ekki til meðferðar fyrir þinglok var horfið að því ráði að afla lánsfjárheimildar með þessum hætti. Svipuðu máli gegnir með eignarnámsheimild í Vatnsleysustrandarhreppi en hún hefði þinglega séð farið betur í sérstökum lögum. Horfið var að því ráði að tengja lánsheimildina lánsfjárlögum og telja lögspekingar það nægilegt. Þá vil ég geta sérstaklega um fylgiskjal með nál. þar sem heimildirnar eru flokkaðar. Hér er um háar fjárhæðir að ræða en sumar eru þó aðeins tilfærslur úr einum vasa í annan og ólíklegt að þörf verði fyrir sumar upphæðirnar allar. Herra forseti. Þetta voru brtt. sem meiri hl. fjh.- og viðskn., þ.e. Ólafur Þ. Þórðarson, Jón Sæmundur Sigurjónsson, Ragnar Arnalds og ég, stendur að. En Ragnar Arnalds stendur ekki að tveimur brtt. við lánsfjárlögin sem aðrir úr meiri hl. styðja. Kom það okkur nokkuð á óvart að á lokastigi skyldi flokksbróðir fjmrh. ekki treysta sér til að standa að afgreiðslu þessara tveggja greina. Önnur brtt. fjallar um Landsvirkjun og hljóðar svo: ,,Landsvirkjun er enn fremur heimilt að fengnu samþykki ríkisstjórnarinnar að taka lán á árinu 1991 að fjárhæð allt að 800 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt til undirbúnings Fljótsdalsvirkjunar, stækkunar Búrfellsvirkjunar, fimmta áfanga Kvíslaveitu og stofnlína eins og nauðsynlegt er til þess að unnt verði að sjá nýju álveri fyrir nægjanlegri raforku frá áramótum 1994 -- 1995. Ákvörðun um þennan undirbúning og að nýta heimildir samkvæmt þessari málsgrein skal tekin í ljósi framvindu samninga um álver á Keilisnesi.`` Að sjálfsögðu verður ekki farið út í fjárfrekar framkvæmdir til undirbúnings þessa máls fyrr en skriður er á ný kominn á samninga um álver á Keilisnesi, en eins og menn vita eru þeir samningar í biðstöðu eins og stendur. En það er von okkar að úr rætist og þá þarf að hafa þessa heimild ef sumarið á ekki að tapast sem framkvæmdatími. Það er sem sagt sett undir þennan leka með þessu móti. Þá er brtt. um kaup á jarðnæði fyrir nýtt álver. ,,Fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs er heimilt með samþykki ríkisstjórnarinnar að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð eða taka lán að hluta eða öllu leyti í stað ríkisábyrgðar og endurlána Vatnsleysustrandarhreppi til að fjármagna kaup á jörðinni Flekkuvík, ásamt mannvirkjum, og lönd úr jörðunum Stóru- og Minni-Vatnsleysu, ásamt mannvirkjum og til að fjármagna kostnað og sérfræðiráðgjöf vegna lóðaöflunar fyrir álver á Keilisnesi. Endurgreiðsla Vatnsleysustrandarhrepps á veittum lánum samkvæmt þessari grein skal háð því að af byggingu og rekstri álvers verði en að öðrum kosti skulu hinar keyptu eignir falla til ríkissjóðs. Náist ekki samningar við eigendur landa eða mannvirkja getur fjmrh. heimilað Vatnsleysustrandarhreppi að taka eignarnámi vatnsréttindi, land, aðstöðu og önnur réttindi sem nauðsynleg eru vegna byggingar álvers á Keilisnesi og hafnar vegna þess. Eignarnám samkvæmt þessu ákvæði skal framkvæmt samkvæmt lögum nr. 11/1973``, þ.e. um framkvæmd eignarnáms. Eins og ég sagði áðan hefði farið betur á að flytja þetta í sérstöku frv. en að því ráði var horfið að útvega þessa bráðnauðsynlegu heimild sem lið í þeim bandormi sem hér er til umræðu. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum en minni enn og aftur á þá skilagrein sem prentuð er sem fylgiskjal með nál. meiri hl. þar sem hinar einstöku fjárhæðir eru sundurliðaðar þingmönnum til glöggvunar.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Guðný Guðbjörnsdóttir) : Virðulegi forseti. Ég vil hér gera grein fyrir áliti 1. minni hl. fjh.- og viðskn. vegna frv. til lánsfjárlaga árið 1991. Afgreiðsla þessa frv. hefur dregist úr hömlu, fyrst og fremst vegna innbyrðis deilna stjórnarflokkanna um ýmis atriði þess. Nánast daglega hafa birst nýjar hugmyndir um lántöku frá einhverjum stjórnarflokkanna og er nú útlit fyrir að meiri hl. ætli við lokaafgreiðslu málsins að samþykkja 1.200 millj. kr. aukin útgjöld ríkissjóðs sem fjármagna á með innlendum lántökum og að auki heimildir til 735 millj. kr. erlendrar lántöku. Þá leggur meiri hl. einnig til auknar lántökuheimildir erlendis vegna virkjanaframkvæmda auk ýmissa annarra skuldbindinga sem stofna skal til og skila sér í auknum halla á A-hluta fjárlaga. Þessar stórauknu lántökur, sem boðaðar eru með þessum tillögum meiri hl., eru bein ávísun á hækkun vaxta og munu hafa mikil áhrif á fjármagnsmarkaðinn í heild. Vaxtahækkun ógnar ekki síst hag heimilanna sem eru orðin annar stærsti lántakandinn á innanlandsmarkaði og eru gjaldþrot einstaklinga og heimila orðin uggvænlega tíð. Fyrsti minni hl. er algjörlega ósamþykkur þeim áherslum sem fram koma í brtt. meiri hl., sérstaklega að því er varðar auknar lántökuheimildir til Landsvirkjunar og vegna kaupa á jarðnæði fyrir nýtt álver, sem reyndar einn fulltrúi meiri hl., Ragnar Arnalds, stendur ekki að en flytur sérstaka brtt. um. Ekkert endanlegt liggur fyrir um samninga við erlenda aðila um byggingu og rekstur álvers og allt eins líklegt að af þeim verði alls ekki. 1. minni hl. mundi að sjálfsögðu fagna því ef áform um byggingu álvers næðu ekki fram, enda hafa kvennalistakonur beitt sér eindregið gegn nýju 200 þús. tonna álveri sem hefði í för með sér mikla umhverfismengun, auk þess sem fjárfesting að baki hverju starfi yrði óhóflega mikil og fjárhagslegur ávinningur lítill, jafnvel þótt umhverfisþættir væru ekki reiknaðir inn í dæmið. Hins vegar fagnar 1. minni hl. því að meiri hl. skuli nú fást til þess að veita heimild til að semja um kaup á björgunarþyrlu fyrir Landhelgisgæslu Íslands en það er einmitt sú leið sem Kvennalistinn hefur viljað fara í þessu máli. Fyrsti minni hl. styður einnig afnám skerðingargreina vegna Bjargráðasjóðs, Kvikmyndasjóðs, Framkvæmdasjóðs aldraðra og Framkvæmdasjóðs fatlaðra, en lýsir furðu sinni yfir því að meiri hl. skuli ekki ætla að taka á fjárhagsvanda Ríkisútvarpsins vegna óhjákvæmilegra framkvæmda á vegum þess. 1. minni hl. leggur því til að 25. gr. frv. verði felld niður svo að Ríkisútvarpið fái þær tekjur af aðflutningsgjöldum af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum sem því ber lögum samkvæmt. Þessi brtt. er á þskj. 1016 en nánar verður gerð grein fyrir henni af hv. þm. Önnu Ólafsdóttur Björnsson. Fyrsti minni hl. mun samkvæmt framansögðu taka afstöðu til einstakra greina frv. en sitja hjá við atkvæðagreiðslu um málið í heild.

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Friðrik Sophusson) : Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. 2. minni hl. í þessu máli, sem er lánsfjárlög íslenska ríkisins fyrir árið 1991. Ásamt mér skipar 2. minni hl. hv. þm. Matthías Bjarnason. Það er ljóst af afgreiðslu þessa máls að um gífurlega aukningu lánsþarfar verður að ræða hjá íslenska ríkinu á yfirstandandi ári miðað við fyrri áætlanir og enn fremur liggur í augum uppi að ríkisumsvif eru að aukast verulega. Það mál sem hér er til umræðu hefur tafist verulega hjá nefnd. Síðustu vikurnar er það fyrst og fremst vegna þess að um verulegan ágreining hefur verið að ræða innan ríkisstjórnarflokkanna. Hefur sá ágreiningur nú verið opinberaður annars vegar á miðstjórnarfundi Framsfl. sem haldinn var á laugardaginn var og hins vegar hér í þingsölum með því að hv. meiri hl. stjórnarliðsins sem er í fjh.- og viðskn. hefur klofnað í veigamiklu máli, kannski veigamesta málinu sem er framhald álmálsins. Í ljós kemur að stjórnarsinnar treystast ekki til að flytja sömu tillöguna heldur liggja fyrir ólíkar tillögur á mismunandi þskj., annars vegar frá hv. þm. Ragnari Arnalds og hins vegar frá hv. þm. Framsfl. og Alþfl. Það er rétt að það komi fram strax hér í upphafi að í hv. nefnd bauðst ég til að kanna það í mínum þingflokki hvort áhugi væri á því hjá hv. þm. framsóknarmanna og alþýðuflokksmanna að mynda meiri hl. í nefndinni um þetta mál en slíkt boð var afþakkað á nefndarfundinum. Það væri full ástæða til að fara mörgum orðum um ágreining stjórnarflokkanna í álmálinu en það sem nú hefur gerst er það að til þess að þóknast hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni, 2. þm. Austurl., virðist hans þingflokkur, þingflokkur Alþb., hafa ákveðið að gera brtt. við eina grein lánsfjárlagafrv. þar sem um er að ræða heimild fyrir fjmrh. og Landsvirkjun að taka lán til þess að fara í framkvæmdir vegna fyrirhugaðra virkjana vegna álvers á Keilisnesi. Þar með hefur það verið opinberað að um verulegan ágreining er að ræða. En vegna þess að Framsfl. veit ekki í þessu máli frekar en í svo mörgum öðrum í hvorn fótinn hann á að stíga hefur formaður Framsfl., sjálfur forsrh. hæstv., ákveðið að segja sína skoðun á þessu máli með mjög eftirminnilegum hætti sem fjölmiðlar hafa nú um helgina verið að tíunda aftur og aftur. Boðskapur hæstv. forsrh. er að hæstv. iðnrh. hafi einn og sér verið að laumast með þetta mál og þótt það sé alkunna að hæstv. iðnrh. sé dugnaðarmaður þá hefði það verið málinu meira til framdráttar ef hann hefði haft samráð við aðra hæstv. ráðherra í ríkisstjórninni. Þannig mátti skilja boðskap hæstv. forsrh. sem síðan fékk mjög skýr svör frá hæstv. iðnrh., svör sem áttu að þýða það að ekki væri þetta mjög af heilindum mælt af hálfu hæstv. forsrh., enda hefði forsrh. alla tíð fengið vitneskju um það hvað þessu máli liði. Það virðist vera áberandi í hæstv. ríkisstjórn að hæstv. ráðherrar hafi hug á því að undirstrika það, sem er almælt, að hæstv. iðnrh. hafi mikið borist á í þessu máli, safnað undirskriftum, auglýsingum, haldið blaðamannafundi og gefið út fréttatilkynningar, en í raun og veru hafi harla lítið verið á bak við þessar aðgerðir hæstv. iðnrh. efnislega. Nú þegar nær dregur kosningum og Alþfl. ætlar að gera þetta að stærsta kosningamáli sínu í Reykjaneskjördæmi, þá virðist það fara mjög fyrir brjóstið á samráðherrum hæstv. iðnrh. og hámarkið er þegar hæstv. forsrh. sendir þetta skeyti til hæstv. iðnrh. sem hann gerði á miðstjórnarfundi Framsfl. sem haldinn var á laugardaginn. Auðvitað eru ýmsar skýringar á þessu háttalagi hæstv. ráðherra. Það þarf ekki annað en benda á að hæstv. iðnrh. leyfði sér í útvarpsumræðum sl. fimmtudag að nefna til sögunnar að til greina kæmi að leggja á auðlindaskatt. Jafnframt hefur hann í vetur verið óþreytandi við að benda á þá staðreynd að í raun og veru er það hæstv. ríkisstjórn sem stendur að því að halda vöxtunum uppi hér á landi. Hæstv. viðskrh., sem jafnframt er iðnrh., hefur verið óþreytandi við að skýra það út fyrir hæstv. forsrh. og reyndar öðrum hæstv. ráðherrum að Seðlabankinn hafi rétt fyrir sér þegar hann undirstrikar mjög rækilega að hin mikla lánsfjárþörf íslenska ríkisins, bæði ríkissjóðs og annarra opinberra aðila, veldur því að vaxtastigið hér er mun hærra en það þyrfti að vera. Þessu unir ekki hæstv. forsrh. og nú hefur hann hafið gagnsókn. Gagnsóknin er í því fólgin að benda á nokkrar staðreyndir í sögu álmálsins, einkum þær að hæstv. iðnrh. hafi stundum sagt meira en hann hafði ástæðu til. Jafnframt fer það mjög fyrir brjóstið á ýmsum samráðherrum hæstv. iðnrh. að hæstv. iðnrh. hefur alla tíð þóst vinna öll sín afrek einn saman en ekki þurfa á aðstoð annarra að halda. Reyndar hefur Alþýðublaðið mjög tekið undir þessi sjónarmið ráðherrans, hælt honum á hvert reipi og þarf ekki annað en rifja upp margnefnda leiðara þar sem hæstv. iðnrh. er hælt með þeim hætti að menn hljóta að fyllast lotningu ef þeir sjá ekki í gegnum oflofið og átta sig á því að í raun er þetta allt saman grín.  Það sem þess vegna þarf að undirstrika hér strax í upphafi þegar mælt er fyrir þessu frv. og reyndar fyrir nefndarálitum er að það kemur í ljós að það er bullandi ágreiningur á milli stjórnarflokkanna í ýmsum mjög mikilvægum málum. Nú er það eins og brandari að horfa á þáltill. hæstv. iðnrh. þar sem sjálfur ályktunartextinn skiptir að sjálfsögðu ekki nokkru máli. Það hefur enga þýðingu hvort tillagan er samþykkt eða ekki. Auðvitað getur hæstv. iðnrh. haldið áfram viðræðum við hina erlendu aðila og Sjálfstfl. hefur að sjálfsögðu stutt hann í því því að hér er um að ræða mál sem Sjálfstfl. vakti á sínum tíma.

. . . Alþingi samþykki ekki tillöguna.

Ég held að það skipti engu máli hvort tillagan er samþykkt eða felld. Það eina sem skipti máli í þeirri tillögu var greinargerðin sjálf og í henni var getið um tvær tillögur sem manni skildist að hæstv. ríkisstjórn hefði samþykkt. Í ljós hefur komið að það var ekkert samkomulag innan hæstv. ríkisstjórnar um þær tvær tillögur sem finna mátti í greinargerð með þáltill. því að nú hafa þær tekið breytingum í meðferð meiri hlutans, þ.e. í tillögum hv. þm. Framsfl. og Alþfl., í brtt. við lánsfjárlagafrv., og enn ný versjón kemur fram hjá hv. þm. Ragnari Arnalds sem flytur brtt. við þessa brtt. Með öðrum orðum hefur enn á ný sannast að hæstv. iðnrh. hefur komið fram með mál sem ekkert er á bak við, ekkert nema auglýsingin ein. Því miður verður að staðfesta þessa staðreynd hér og segi ég þetta ekki vegna þess að ég sé andvígur því máli sem um er að ræða, heldur þvert á móti hlýt ég að hryggjast yfir því að þannig skuli vera haldið á málum að jafnvel sé þessu stórmáli stefnt í hættu. Mér er kunnugt um það frá fyrri tíð hve mikilvægt það er og veit það reyndar með því að fylgjast með þessu máli að Íslendingar geta bætt sín lífskjör með því að breikka undirstöðurnar í atvinnulífinu. Álmálið er eitt af þeim málum sem þarf að taka á í því sambandi og það er vissulega ekki góðs viti þegar innan hæstv. ríkisstjórnar ríkir sá glundroði sem sannast í þessu máli. Álmálið, vextirnir og sjávarútvegsmál eru ekki einu málin sem hæstv. ráðherrar og hv. stjórnarþingmenn deila um. Ég nefni einnig til sögunnar landbúnaðarmál en hv. frsm. meiri hl. fjh. - og viðskn. varð um helgina frægur af því að fara gegn sjónarmiðum hæstv. landbrh. og taldi að sá samningur sem nú liggur fyrir fari mjög gegn hagsmunum bænda, a.m.k. þeirra bænda sem stunda sauðfjárbúskap. Öllum má því vera ljóst og ég held að það sé nauðsynlegt að það komi fram við upphaf þessarar umræðu að innan ríkisstjórnarinnar virðist ekki vera samstaða um nokkurn skapaðan hlut og virðist þessi hæstv. ríkisstjórn vera að leysast upp í öreindir sínar. Áður en ég vík að sjálfu nál. langar mig til að benda á að þrátt fyrir þær tillögur sem meiri hluti nefndarinnar flytur er ljóst að enn vantar verulega á að lánsfjárlögin ásamt fjárlögunum endurspegli fjárþörf og útgjaldaáætlun ríkisins. Í þessu sambandi vil ég sérstaklega benda á að fulltrúar hæstv. fjmrh. og hæstv. menntmrh. í Lánasjóði ísl. námsmanna komu á fund nefndarinnar og sögðu þar skýrt og skorinort að ef Lánasjóður ísl. námsmanna ætti að lána námsmönnum með sömu reglum og nú gilda, þá vantaði hvorki meira né minna en 300 millj. í Lánasjóð ísl. námsmanna. Þetta er sagt á sama tíma og hæstv. menntmrh. leyfir sér á kostnað íslenska ríkisins að senda út bréf til allra þeirra sem taka lán og skulda sjóðnum að nú sé þjóðarsátt um Lánasjóð ísl. námsmanna. Ef eitthvað er tvískinnungur, þá er það tvískinnungur að segja nú rétt fyrir kosningar að það sé búið að tryggja það að Lánasjóður ísl. námsmanna geti lánað námsmönnum það sem eftir lifir ársins eins og hingað til hefur verið gert þegar ljóst er og liggur á borðinu að fulltrúar hins sama hæstv. ráðherra nefna það til sögunnar að það vanti hvorki meira né minna en 300 millj. til þess að áætlanir geti staðist. Þá langar mig til að minna á það að ekkert er getið um fjárþörf ríkisspítala í tillögum meiri hlutans ef frá er talin tillaga um tölvukaup. Það er nauðsynlegt að það komi fram að það vantar líklega um 150 millj. til viðbótar við þessi tölvukaup til þess að spítalinn geti verið rekinn eins og áætlanir standa til og er ekki verið að tala um það þá að opna allar deildir spítalans nema síður sé. Það kemur fram í tillögum Kvennalistans, einu tillögunni sem Kvennalistinn flytur, að Kvennalistinn leggur til að fallið verði frá skerðingarákvæði því sem gildir um framlög í Framkvæmdasjóð Ríkisútvarpsins. Ef sú skerðing félli niður mundi Ríkisútvarpið fá 100 -- 150 millj. kr. á að giska í Framkvæmdasjóð. Ég lýsi yfir stuðningi við þessa tillögu, ekki síst vegna þess að mörg undanfarin ár hafa ráðherrar, ekki síst menntmrh., lýst því að í raun og veru sé það lífsnauðsynlegt að byggja nýtt mastur fyrir langbylgjuútsendingar í stað mastursins á Vatnsenda, enda gæti það fokið í næsta roki. Þessu var lýst mjög gaumgæfilega á fundum nefndarinnar. Reyndar man ég nú svo langt aftur að þegar ég sat í útvarpsráði fyrir nokkrum áratugum voru fluttar margar ræður af hálfu starfsmanna Ríkisútvarpsins. Ég man ekki síst eftir Guðmundi Jónssyni, þá framkvæmdastjóra, sem sagði að á næsta hvassviðrisdegi mundi mastrið fjúka út í veður og vind og þá væri öryggi Íslendinga stefnt í hættu. Nú gerðist það einn góðan veðurdag, eins og einn ágætur maður sagði, að mastrið fauk, eins og ákveðinn maður orðaði það við mig um daginn, og þá vildi svo til að áliti hæstv. ráðherra að hlustunarskilyrðin bötnuðu svo mikið að fallið var frá þeirri kröfu hæstv. menntmrh. að leggja nokkur hundruð milljóna í það að byggja og reisa nýtt mastur. Mér þykja þetta svo frábær töfrabrögð að maður fer að hugsa til þess hvort hér sé ekki komið eitt besta og mesta hagstjórnartækið, þ.e. vindurinn, hvassviðrið, þegar í ljós kemur að hægt er að falla frá nokkur hundruð millj. kr. fjárveitingu til mastursins. En það mun vera álíka há tala eins og nú er inni í lánsfjárlagabreytingartillögunum og snúa að RARIK, Orkubúi Vestfjarða og Landspítalanum. Það mun vera eitthvað um 350 millj. sem þarf til þess að greiða fyrir skemmdir sem urðu vegna ofviðrisins hjá þessum aðilum. Nú má vera að niðurstaðan verði sú að Ríkisútvarpið fái ekkert á yfirstandandi ári og sjálfsagt eru stjórnarliðar líklegastir til þess að fella þessa tillögu sem fyrir liggur um að hverfa frá skerðingarákvæðinu, en mér er sagt af ábyrgum mönnum að þrátt fyrir þann ágreining sem upp hefur komið um það hvort hægt sé að nýta sér aðra og nýrri tækni en þá sem var og menn hafa verið að gæla við að halda áfram að nota varðandi útsendingar á langbylgjunni, þá er ljóst að það er sama til hvaða ráða þarf að grípa. Slík ráð kosta a.m.k. 150 millj., líklega miklu hærri upphæð. Það sem hins vegar tefur þetta mál er það að nú er starfandi nefnd á vegum Pósts og síma, Ríkisútvarpsins og fleiri aðila sem ætlar að skoða málið og mun það tefja málið um skeið. Ég hef hins vegar eins og margir aðrir miklar áhyggjur af því að Ríkisútvarpið og Póstur og sími fái ekki fjármuni til þess að reisa þetta mastur. Því að vissulega er það grundvallaratriði og raunar ein af örfáum forsendum þess að menn vilji styðja Ríkisútvarpið með beinum hætti og skattskyldu allra, að Ríkisútvarpið sinni öryggis - og menningarskyldu sinni. Það er þess vegna ábyrgðarhluti fyrir hæstv. ríkisstjórn að hverfa ekki frá skerðingarákvæðinu og bendi ég á að meiri hl. hv. nefndar var inni á því að fella burtu skerðingarákvæðið þar til tilmæli bárust frá yfirvöldum um að fresta því um sinn. Það er þess vegna ljóst að hæstv. ríkisstjórn Íslands ber fulla ábyrgð á því ef framkvæmdir tefjast við að koma öryggismálum vegna útvarpsins í lag. Það er hæstv. ríkisstjórn Íslands sem ber fulla ábyrgð á afleiðingum þess. Það er nauðsynlegt að þetta komi fram því að svo kann að verða að síðan vilji hæstv. ríkisstjórn firra sig ábyrgðinni. Það liggur fyrir og það segja talsmenn Ríkisútvarpsins að það eru full not fyrir þá fjármuni sem mundu koma inn af tollum og aðflutningsgjöldum af sjónvarps - og útvarpsviðtækjum til þess að byggja upp öryggistæki vegna útsendingar útvarpsins. Það vantar ugglaust fleiri atriði, virðulegi forseti, í þetta frv. og ég býst við að þeim verði lýst frekar í umræðunum sem hér fara á eftir. Það kemur í ljós þegar stofnanir íslenska ríkisins eru spurðar um áhrif af samþykkt þess frv. sem hér liggur fyrir að Seðlabanki Íslands, sem gefur ráð og álit um fjármál og lánsfjármál, telur að það sé nánast vonlaust að ná þeim fjármunum á innlendum lánsfjármarkaði sem hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að ná á yfirstandandi ári. Þjóðhagsstofnun bendir á að samkvæmt fyrirliggjandi upplýsingum um afgreiðslu á frv. þurfi íslenska ríkið að taka tvær krónur af hverjum þremur af nýjum sparnaði á yfirstandandi ári til eigin nota vegna hallareksturs og augljóst sé að slíkt þrengi mjög um aðra á lánsfjármarkaðinum sem annaðhvort verði til þess að vextir stórhækka eða, sem líklegra er, að taka verði lán á erlendum markaði eins og hæstv. ríkisstjórn reyndar neyddist til að gera á sl. ári. Það væri vissulega ástæða til þess að fara hér fleiri orðum um þá stefnu stjórnvalda að taka lán einungis á innlendum markaði og gera mikið úr því að það sé til fyrirmyndar á sama tíma og hæstv. viðskrh. til að mynda veitir ýmsum fyrirtækjum í landinu heimild til þess að fara á erlendan lánsfjármarkað og taka lán þar. Í raun og veru sjá allir menn að það skiptir ekki máli hverjir taka lán erlendis. Aðalatriðið eru heildarlánin sem tekin eru hérlendis og erlendis. Ég þekki það úr bankakerfinu að það hefur verulega farið í vöxt að undanförnu að hæstv. ríkisstjórn hefur bent fyrirtækjum, sem hafa þurft á verulegum fjármunum að halda vegna reksturs síns, á að fara til bankanna og síðan hafa forstöðumenn fyrirtækja mætt hjá bankastjórum með uppáskrifaðar heimildir frá hæstv. viðskrh. um það að þeir hafi heimildir til þess að taka lán erlendis. Það er auðvitað leikfimi þegar málum er hagað þannig að ríkissjóður rembist við það að ná öllum tiltækum krónum á innlenda lánsfjármarkaðinum en sendir síðan fyrirtæki, sem þurfa á peningum að halda, til útlanda. Þetta er sú fjármálastjórn og sú efnahagsstjórn sem Íslendingar þurfa að þola nú um þessar mundir. Það sem auðvitað skiptir máli er að það hefur verið þannig á undanförnum árum að hægt hefur verið að fjármagna lánsfjárþörf opinberra aðila á innlendum lánsfjármarkaði vegna þess að atvinnulífið hefur verið í lægð, vegna þess að flest fyrirtækjanna hafa ekki haft burði til þess að fjárfesta. Stefna ríkisstjórnarinnar hefur ekki verið á þann veg að liðka til fyrir fyrirtækjum til að fjárfesta. Stefna ríkisstjórnarinnar hefur ekki leitt til hagvaxtar, ekki leitt til betri lífskjara, heldur hefur hæstv. ríkisstjórn þvert á móti rekið ríkissjóð með bullandi halla og haldið þannig uppi háum vöxtum. Þetta er lýsing á því kyrrstöðutímabili sem hér hefur ríkt að undanförnu og það er full ástæða fyrir okkur nú fyrir kosningar að átta okkur á því hvort Íslendingar vilji þetta kyrrstöðutímabil áfram eða hvort þeir vilja komast á framfarabraut. Ef litið er á þskj. 1005, sem eru brtt. meiri hl. nefndarinnar, þá vil ég nefna hér örfá atriði. Ég vil benda á 1. gr. Þar hefur það orðið niðurstaðan sem stendur í töluliðum 1, 2 og 3, eftir langvarandi slagsmál á milli stjórnarflokkanna sem enduðu með þeirri bræðrabyltu að hver fékk eitthvað í sinn hlut. Ég bendi á að í 2. brtt., þar sem segir 3 milljarðar verði 3,4 milljarðar, er Landsvirkjun heimilað að taka 400 millj. kr. lán vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki fallist á eðlilegar gjaldskrárhækkanir fyrirtækisins og leyfir fyrirtækinu þannig ekki að fjármagna fjárfestingar úr eigin rekstri eins og full ástæða hefði verið til. Það má þess vegna halda því fram að þessar 400 millj. kr. séu í raun og veru fjármunir sem komi vegna þess að fyrirtækinu sé ekki leyft að hækka gjaldskrána eins og eðlilegt er. Þetta hlýtur að kalla á frekari gjaldskrárhækkun síðar og er mjög í takt við aðrar tillögur núverandi stjórnvalda, þ.e. að fresta öllu þar til eftir kosningar. Í 11. brtt. er um nokkra liði að ræða. Fyrst eru 1700 millj. kr. vegna búvörusamnings. Það hlýtur að vekja athygli að fyrsti flm. þessarar brtt. er hv. 1. þm. Norðurl. v., sá sem flutti ræðu á miðstjórnarfundi Framsfl. um þetta mál og taldi það nánast hneyksli að afgreiða búvörusamninginn. Nú kemur hann hér sem fyrsti flm. þessarar tillögu sem er staðfesting á því að því verði fylgt sem segir í búvörusamningnum. Ekki heyrði ég hv. þm. endurflytja hér ræðu sína, sem hann flutti hjá framsóknarmönnum, þegar hann fylgdi úr hlaði nál. meiri hl. Ég beið reyndar spenntur eftir því að hann skýrði betur út það sem hann sagði þar, en af einhverjum ástæðum kaus hann að gera það ekki. Það væri vissulega fengur að því að hv. þm. skýrði betur sín sjónarmið í þessari umræðu hér. Vissulega væri gaman að því líka að hæstv. viðskrh., sem skýst stundum inn í sal og á milli dyra, eða einhver af alþýðuflokksmönnunum kæmi hér upp og skýrði það út fyrir þingheimi hvers vegna þeir standi að þessum búvörusamningi eftir öll þau orð sem fallið hafa úr þeirra munni, bæði fyrr og nú, um siðleysi þess að samþykkja slíkan samning rétt fyrir kosningar. Ég bendi á að í b-lið 11. tillögunnar er um að ræða yfirtöku á skuldum Byggðastofnunar. Auðvitað hefði verið miklu hreinlegra að Byggðastofnun hefði fengið framlag úr ríkissjóði. Með því að yfirtaka skuldirnar er verið að fela það sem gerist í raun því þetta framkallar ekki fyrr en síðar útgjöld ríkissjóðs en eykur að sjálfsögðu verulega skuldir ríkissjóðs þegar um er að ræða þessa yfirtöku á lánum. Að öðru leyti, virðulegi forseti, sé ég ekki ástæðu til þess að ræða frekar þessar tillögur sem liggja fyrir en það eru fluttar sérstakar tillögur á öðrum þskj. Ég bendi á það, af því að hæstv. iðnrh. er hér í salnum, að þar hefur stjórnarmeirihlutinn klofnað en það bregður svo undarlega við að þær tillögur sem meiri hluti meiri hlutans flytur --- þetta er að sjálfsögðu minni hluti nefndarinnar en meiri hluti meiri hlutans --- eru tillögur sem ekki eru eins og þær lánsfjárlagaheimildir sem um getur í grg. með þáltill. þeirri sem hæstv. ráðherra hefur lagt ofurkapp á að verði að þingsályktun fyrir þinglok. Ég hefur áður lýst yfir stuðningi mínum við það mál en nú virðist það ætla að verða að það mál nái ekki fram að ganga á yfirstandandi þingi. Og það sem meira er, að hæstv. forsrh. hefur niðurlægt hæstv. iðnrh. með því að segja að hann hafi spilað sóló, eins og stundum er sagt í fótboltanum, og ekki hirt um að gefa á náungann heldur reynt að skora öll mörkin sjálfur. Nú er komið að því að jafnvel hæstv. forsrh., sem er nú geðprýðismaður eins og allir vita, er farið að þykja nóg um og sendir skeyti sín í allar áttir. Finnst mér nauðsynlegt að hæstv. iðnrh. komi í ræðustól og geri mönnum grein fyrir því hvers vegna meiri hluti meiri hlutans, þ.e. stærsti minni hluti nefndarinnar, flytur tillögur á borð við þessar en ekki þær tillögur sem var að finna á þskj. með þáltill. en þá hélt hæstv. iðnrh. því fram að þær lánsfjárlagaheimildir sem þar var að finna væru samþykktar í hæstv. ríkisstjórn. Það er full ástæða til þess að kalla eftir því hér hvort síðar, eftir að sú þáltill. var lögð fram, hafi það gerst að ríkisstjórnin hæstv. hafi klofnað í þessu máli og hvers vegna það gerðist. Það hlýtur að vera kominn tími til þess að hæstv. ríkisstjórn geri hv. alþm. og þjóðinni allri grein fyrir því hvers vegna það upplausnarástand hefur skapast sem hér hefur orðið. Mig langar hér næst, virðulegur forseti, að benda á nokkur gögn sem nefndinni bárust því þar er að finna ýmsar upplýsingar sem ég held að séu gagnlegar, meira að segja fyrir hæstv. fjmrh. sem situr og skemmtir sér konunglega mér á vinstri hönd. Fjmrn., en það er ráðuneyti hæstv. fjmrh., svaraði nokkrum spurningum sem nefndin sendi til ráðuneytisins. Þar á meðal var spurt hver yrðu áhrif á afkomu ríkissjóðs á þessu ári ef nauðsynleg lög sem fela í sér sparnað eða tekjuöflun ná ekki fram að ganga. Í svarinu kemur fram að þar sem ekki hefur tekist að ná fram enn þá, það getur breyst reyndar síðar á þessu þingi, lyfjafrv. hæstv. heilbrrh., þá geti það þýtt útgjöld upp á 500 -- 600 millj. kr. umfram það sem gert var ráð fyrir í útgjaldaáætlun í fjárlögum íslenska ríkisins á yfirstandandi ári. Jafnframt er það sagt að verði frv. um tekjuskatt og eignarskatt samþykkt, sem ríkisstjórnin flytur um lækkun tekjuskatts á fyrirtæki, þá kosti það ríkissjóð 300 -- 500 millj. kr. Með öðrum orðum er hér einn milljarður sem fer á milli vina og augljóst að hallinn kemur til með að vaxa um u.þ.b. einn milljarð eingöngu af þessum sökum. Eru þá ótaldir aðrir milljarðar sem á skortir til þess að áætlun hæstv. ráðherra nái fram að ganga. Það er einnig athyglisvert að sjá í svari ráðuneytisins að sala spariskírteina hefur gjörsamlega dottið niður og reyndar er það svo að ríkissjóður hefur þurft að borga með spariskírteinasölunni því innlausn hefur verið talsverð fram yfir sölu. Í janúar og febrúar munaði þetta einum 900 millj. kr. Það er ástæðulaust enn á ný að geta þess að Seðlabankinn varar við því og bendir á að annaðhvort hljóti vaxtastigið að fara upp eða þá að lán verði tekin erlendis ef þau áform sem koma fram í þessum lánsfjárlögum verða að veruleika. Ég ætla ekki hér, virðulegi forseti, þótt fullt tilefni væri til, að ræða það hvernig hæstv. ráðherrar tala um Seðlabankann, tala um Ríkisendurskoðun, hundsa umboðsmann Alþingis. Það væri þó fyllilega þörf á því við tækifæri að benda á hvers konar niðurrifsstarfsemi þar á sér stað. Þetta eru stofnanir sem Alþingi hefur sett á laggirnar, t.d. Ríkisendurskoðun og umboðsmaður Alþingis, og það er nokkuð hart þegar einstakir hæstv. ráðherrar gera sér það að leik að eyðileggja þessar stofnanir með svigurmælum og digurbarkalegum ummælum eins og hæstv. fjmrh. hefur gert. Það er auðvitað út í bláinn að fara að ráðast á Seðlabankann þó að Seðlabankinn hafi ekki í öllum atriðum sömu skoðanir á málum og hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. Í raun og veru er það hæstv. forsrh. sem byrjar, æpir: Hneyksli, hneyksli. Svo kemur garmurinn hann Ketill á eftir í líki hæstv. fjmrh. og segir: Kosningaskrifstofa Sjálfstæðisflokksins, kosningaskrifstofa Sjálfstæðisflokksins. Þetta minnir mig satt að segja á leikrit sem ég sá einu sinni í Háskólabíói á skólaárum mínum og mínir ágætu skólabræður léku í. Leikritið var um útilegumennina, Skugga-Svein. Það var fín sýning enda lék hæstv. fjmrh. í þeirri sýningu sjálfur og man hana þess vegna mjög vel. Ég sé að hann hefur engu gleymt en ekkert lært síðan því nú hagar hann sér eins og ein aðalpersónan í því leikriti þegar hann hermir eftir hæstv. forsrh. sem tekið hefur að sér hlutverk Skugga-Sveins nú um stundir. Verði hæstv. fjmrh. að góðu að leika þetta hlutverk en ég sé að hann er hæstánægður sjálfur með það hvernig honum tekst til. Að vísu skal ég viðurkenna það að hæstv. ráðherra lék ekki þetta hlutverk í leikritinu þá. Hann lék sýslumanninn sjálfan, en það er augljóst að hann er betur að sér í rullu Ketils skræks en sýslumannsins. Ég gæti, virðulegi forseti, lesið upp álit frá Seðlabankanum. Það er geymt en ekki gleymt. Það kemur líka fram hjá Ríkisendurskoðun hver er meðalkostnaður ríkisins á hvern lántaka í húsbréfakerfinu annars vegar og hins vegar í eldra kerfinu. Það hefur reyndar komið fram áður í skýrslu frá Ríkisendurskoðun og væri vissulega athugunarmál ef menn vildu taka mark á því sem þar segir því að sparnaðurinn af nýja kerfinu er enginn og enn fremur liggur það fyrir svart á hvítu að rekstrarhalli verður verulegur á byggingarsjóðunum á yfirstandandi ári, enda virðist ríkisstjórnin hæstv. ekki koma sínum tillögum fram og ná tökum á þeim sjóðum. Í svörum sem komu frá Þjóðhagsstofnun er það staðfest, sem hér hefur verið sagt áður, að lántökur opinberra aðila munu verða 65% af aukningu peningalegs sparnaðar á þessu ári samanborið við 40% í fyrra. Auðvitað er efast um það að hægt sé fyrir íslenska ríkið að ná þeim fjármunum inn á yfirstandandi ári. Það er ekki einungis Seðlabankinn sem heldur því fram að vaxtaupphæðin sé hæstv. ríkisstjórn að kenna heldur Þjóðhagsstofnun einnig sem segir: ,,Ljóst er að þessi lántökuáform munu stuðla að því að halda raunvöxtum áfram tiltölulega háum hér á landi og jafnvel leiða til hækkunar þeirra.`` Það væri full ástæða fyrir hæstv. forsrh. að hlusta á þetta, þetta er aðeins ein setning, því við höfum nokkuð deilt um vexti að undanförnu og hæstv. forsrh. hefur leyft sér að kalla seðlabankaskýrsluna hneyksli en í seðlabankaskýrslunni kom það fram að það væri ríkisstjórninni að kenna hve vextir væru háir. Nú ætla ég að lesa fyrir hæstv. forsrh. úr svari annarrar stofnunar sem heitir Þjóðhagsstofnun. Hæstv. forsrh. getur ekki sagt, eins og hann hefur sagt um Seðlabankann, að Seðlabankinn heyri undir viðskrn. og hæstv. viðskrh. því Þjóðhagsstofnun heyrir undir forsrn. og hæstv. forsrh. Hv. nefnd spyr Þjóðhagsstofnun að því, með leyfi forseta: ,,Hvaða áhrif hefur fyrirsjáanlegur halli á vaxtastig?`` Og svarið er: ,,Lánsfjárþörfin eykst verulega milli áranna 1990 og 1991`` --- og haldið ykkur nú, svo að ég vitni nú í gamalt orðalag: ,,Ljóst er að þessi lántökuáform munu stuðla að því að halda raunvöxtum áfram tiltölulega háum hér á landi og jafnvel leiða til hækkunar þeirra.`` Með öðrum orðum, það er ekki einungis Seðlabankinn, það er ekki einungis þessi vondi Seðlabanki sem sendir frá sér hneykslunarskýrslur, þessi kosningaskrifstofa íhaldsins, eins og hæstv. fjmrh. kallar stundum Seðlabankann. Ég veit ekki hversu ánægður Tómas Árnason er með það að vera orðinn innanbúðarmaður hjá íhaldinu, látum það nú vera. Leggjum hugmyndir og álit Seðlabankans til hliðar en hlustum á stofnunina sem heyrir undir forsrn., undir sjálfan hæstv. forsrh. Hvað segir sú stofnun? Hún segir einfaldlega þetta: ,,Lántökuáformin munu stuðla að því að halda raunvöxtum áfram tiltölulega háum og jafnvel leiða til hækkunar þeirra.`` Ég spyr enn einu sinni, líklega í tuttugasta skiptið á þessu þingi: Hver trúir því að vextirnir og vaxtahæðin hér á landi sé bönkunum að kenna? Það liggur í hlutarins eðli að þegar ríkið tekur vegna hallareksturs svo mikinn hluta af nýjum sparnaði þá er það ríkið sjálft sem stjórnar raunvaxtastiginu í þessu landi. Þetta er órækur vitnisburður um það að hæstv. forsrh. hefur rangt fyrir sér þegar jafnvel hans eigin undirstofnun, Þjóðhagsstofnunin sjálf, bendir á að allt það sem Seðlabankinn hefur sagt er satt, allt sem forsrh. hæstv. hefur sagt byggist á misskilningi.

Hvað þegar álið kemur?

Um álið, þá verða enn þá hærri vextir, að sjálfsögðu, ef það á að takast á innlendum markaði.  Það er ástæða til þess, virðulegur forseti, að fara mörgum orðum um fjölmargt það sem kom fram á nefndarfundunum. Það kann að vera athyglivert fyrir hv. alþm. að átta sig á því að á tímabili var hugmyndin sú að auka fjármuni til endurbóta á menningarbyggingum en frá því var horfið. Þannig voru tillögur frá ríkisstjórninni hæstv. að koma til nefndarinnar og síðan voru þær afturkallaðar jafnharðan. Ég ætla ekki samt sem áður að fara að lýsa þeim í einstökum atriðum heldur að leyfa mér hér í lokin að benda á að 2. minni hl. fjh.- og viðskn. hefur skilað talsvert ítarlegu nál. Í þessu nál. er fyrst farið lauslega yfir þennan ágreining, bent á að þrátt fyrir það að lánsfjárlögin auki stórkostlega lánsþörf ríkisins nægir það ekki til því að stórir liðir, líklega milljarðar, liggja enn fyrir utan lánsfjárlög og fjárlög. Síðan er í þessu áliti bent á áhrif lánsfjárlaganna á vaxtastig og skuldir og greiðslubyrði erlendra lána. Síðan er mjög ítarleg úttekt á efnahagsstjórn núv. hæstv. ríkisstjórnar þar sem sagt er m.a., með leyfi forseta: ,,Minni fjárfesting atvinnulífsins hefði undir eðlilegum kringumstæðum leitt til mikillar lækkunar raunvaxta uns nýtt jafnvægi hefði náðst. Vonir um lægra raunvaxtastig hafa samt orðið að engu vegna mikillar lántöku ríkissjóðs og opinberra aðila á innlendum lánamarkaði.`` Þá er rætt um þróun tekna og gjalda ríkissjóðs. Vissulega er ástæða í því sambandi að benda á þær upplýsingar sem birtar eru með nál. meiri hl. nefndarinnar. Þar kemur í ljós á baksíðu nál. á þskj. 1004 hvernig lánsféð skiptist á milli rekstrarútgjalda sem lenda beint á ríkissjóði, aukinna endurlána sem koma til með að lenda að verulegum hluta á ríkissjóði, aukinna ríkisábyrgða sem munu lenda að nokkrum hluta á ríkissjóði og fjárskuldbindinga, yfirtöku lána sem að sjálfsögðu lenda á ríkissjóði. Í þeim kafla í nál. 2. minni hl. sem fjallar um þróun tekna og gjalda ríkissjóðs er sýnt fram á það hvernig sú óheillaþróun hefur orðið í þróun gjalda og tekna. Á það er bent hvernig framlög hafa dregist saman í nokkra sjóði sem gerir það að verkum að það safnast upp vandi í framtíðinni. En það er hægt að draga saman sem meginlýsingu á því sem er að gerast nú um stundir en það er að hæstv. ríkisstjórn ýtir vandanum verulega á undan sér. Og ég bendi á að á bls. 8 í nál. er gerð grein fyrir því hvernig framlög til ýmissa sjóða eru miklu lægri nú en þau voru fyrir nokkrum árum. Þá er í nál. vikið að fréttatilkynningu frá hæstv. fjmrh. Rökin sem þar koma fram eru tætt í sundur og sýnt fram á hversu haldlaus þau eru. Þar er tekið hvert atriðið á fætur öðru og ég hvet hæstv. ráðherra og reyndar alla til að kynna sér þetta því þarna er blekkingarhulunni svipt af rökum hæstv. ráðherra. Virðulegi forseti. Það hefði verið full ástæða til þess að fá tækifæri hér og nú til þess að ræða frekar um lánsfjárlögin, til að ræða um það hvaða áhrif lánsfjárlögin hafa í raun á allt efnahagslíf íslensku þjóðarinnar. Það hefði verið full ástæða til að sýna fram á það, betur en mér hefur tekist í þessari ræðu tímans vegna, hvernig ríkisstjórnin hæstv. ýtir öllum vandamálunum á undan sér og ætlast til að næsta ríkisstjórn taki við vandanum og leysi hann. Mig langar í lokin til þess að sýna hvað við er átt, hvernig í raun og veru mórallinn er á stjórnarheimilinu um þessar mundir. Hér er ég með í höndunum bréf. Þetta bréf er dags. 18. febr. og er skrifað af fjmrn. og undirritað af hæstv. fjmrh. Ólafi Ragnari Grímssyni. Í þessu bréfi, sem sent er Bifreiðastjórafélaginu Frama, er þess getið að það standi til að breyta lögum og lækka tolla og aðflutningsgjöld af bifreiðum. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Ráðuneytinu er ekki kleift án lagabreytinga að fella niður eða lækka gjöld af innfluttum vörum.`` Svo segir: ,,Í ráðuneytinu hafa verið til athugunar tillögur um breytingar á sérstöku gjaldi af bifreiðum og bifhjólum. Í því sambandi hafa verið unnin drög að frv. um gjaldið. Í þessum drögum er gert ráð fyrir heimild til handa fjmrh. til að lækka sérstakt gjald um allt að 2 / 3 hluta af fólksbifreiðum atvinnubifreiðastjóra sem hafa akstur að aðalstarfi.`` Síðar segir í sama bréfi: ,,Vegna mjög sérstæðs þinghalds nú í vor,`` --- ég skýt því hér inn í að það geta allir samþykkt að það er sérstakt --- ,,m.a. vegna þess að aðeins tveir mánuðir eru eftir af þinghaldi`` --- þetta er skrifað fyrir mánuði síðan --- ,,verður hins vegar ekki unnt að leggja frv. fram nú. Texti að frv. til laga um sérstakt gjald af ökutækjum er tilbúinn í ráðuneytinu og verður það lagt fyrir Alþingi á haustþingi árið 1991. Er þess hér með farið á leit að félagsmönnum í Frama verði kynnt sú ákvörðun.`` Hvað þýðir þetta bréf? Þetta bréf þýðir það að fyrir mánuði síðan segist fjmrh. íslenska ríkisins, hæstv. ráðherra Ólafur Ragnar Grímsson, vera tilbúinn með lagatexta í ráðuneytinu sem hann geti ekki lagt fram því það sé svo langt liðið á þingið og þinghaldið sé svo sérstætt. Frá þeim tíma hefur sjálfur hæstv. ráðherra og aðrir hæstv. ráðherrar lagt fram fjölda frv. og ætlast til að þeim sé rennt hér í gegnum þingið.

Ekki ég, ekki ég.

Hæstv. ráðherra hefur lagt fram frv. um tekjuskatt og eignarskatt frá þessum tíma.

Það var til að efna loforð sem var gefið í desember.

Til að efna loforð sem var gefið í desember. En hann leggur ekki fram frv. um þetta til að efna loforð sem var gefið í janúar eða jafnvel fyrr. En hvað er hæstv. ráðherra að gera? Hæstv. ráðherra er að segja að hann ætli að sjá til þess að næsta haust verði þetta frv. lagt fram. Hver kemur til með að segja að hæstv. ráðherra verði þá í fjmrn.? Það sem hæstv. ráðherra er að gera er eitt það alómerkilegasta bragð sem nokkur hæstv. ráðherra getur gripið til. Þegar fulltrúar í Frama koma til hans og benda á að þeir vilji fá lækkun á aðflutningsgjöldum til þess að geta eins og áður stundað sinn rekstur með sama hætti og þá var, þá segir hæstv. ráðherra: Ég er alveg sammála ykkur. Ég skal gera þetta í haust. Af hverju gerir hann þetta ekki strax? Það er vegna þess að það mundi lækka tekjur ríkisins og stækka gatið. Og hæstv. ráðherra þorir ekki að gera það fyrir kosningar. En hann er svo ómerkilegur að hann, ja, það liggur við að ég segi lýgur því, eða segir þessu fólki það að hann muni gera þetta næsta haust þó hann viti að í millitíðinni séu kosningar og það séu litlar líkur á því að hæstv. ráðherra verði í ráðuneytinu næsta haust. Með öðrum orðum, hann er að ýta þessu vandamáli yfir á næstu ríkisstjórn en biður samt stjórn Frama um að láta það ganga að hann, herra Ólafur Ragnar Grímsson hæstv. fjmrh., hafi ákveðið að þetta skuli gera. Þannig ætlar hæstv. ráðherra að kaupa sér fylgi fyrir kosningar. Þetta er eitt það ómerkilegasta bragð sem ég hef nokkurn tímann séð. Ja, það mætti kannski benda á eitt til viðbótar og það er þegar hann stóð upp um daginn og sagðist styðja konurnar í frystihúsunum og vildi endilega hækka persónuafsláttinn og jafnvel taka upp sjómannaafslátt fyrir konurnar í frystihúsunum. Af hverju gerir maðurinn þetta ekki? Það er vegna þess að hann situr í hæstv. ríkisstjórn sem gerir það ekki og vill það ekki. Og hann ber fulla ábyrgð á því. Tvískinnungurinn, tvöfeldnin, lýsir sér hvergi betur en einmitt í þessum dæmum. Og þetta bréf hæstv. ráðherra til Frama sýnir svo ekki verður um villst að hæstv. ríkisstjórn leikur sér að því á degi hverjum að gefa loforð og segist munu efna þau í haust af því hæstv. ríkisstjórn vill ekki að það sjáist hér á Alþingi að hún sjálf er að grafa undan tekjum íslenska ríkisins. Nú kann þetta að vera mjög gott mál sem hæstv. ráðherra ætlar að berjast fyrir. En það er ómerkilegt og í því felst tvöfeldni og tvískinnungur að vinna að málinu með þeim hætti sem hæstv. ráðherra gerir. Og ég vonast til að ræða mín hér afhjúpi það hvernig hæstv. ráðherra hagar sér í þessum málum. Virðulegi forseti. Eins og ég hef margoft sagt áður í þessari ræðu þá hefði verið full ástæða til að ræða ríkisfjármálin miklu ítarlegar en mér hefur gefist kostur á. Þar sem stutt er eftir af þinghaldinu kýs ég þó að hafa þessa ræðu ekki lengri. En ég vænti þess að þeir hæstv. ráðherrar sem ég hef beint máli mínu til komi hér í ræðustól og geri hreint fyrir sínum dyrum.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) : Herra forseti. Aðeins örfá orð. Frsm. hv. fjh.- og viðskn. sagði í framsöguræðu sinni að ég mundi gefa yfirlýsingu um undirbúning vegna hugsanlegrar þilplötuverksmiðju í Þorlákshöfn. Það er rétt að við minntumst á þetta í ríkisstjórninni í morgun. Ég vil leyfa mér að gefa þá yfirlýsingu að að sjálfsögðu, ef niðurstaðan verður sú að staðsetja þilplötuverksmiðju í Þorlákshöfn, en hið erlenda fyrirtæki sem að þessu stendur ákveður það, þá mun ekki standa á fjárveitingu til nauðsynlegrar hafnargerðar sem er áætlað að þurfi að vera rúmar 100 millj. kr. En staðreyndin er sú að þegar ákvörðun um staðsetningu verður tekin tekur tvö ár að byggja verksmiðjuna og því var óþarft að setja þetta inn í lánsfjárlög á þessari stundu. En sem sagt, ef sú verður niðurstaðan má treysta því að það verði að sjálfsögðu séð fyrir nauðsynlegri hafnaraðstöðu.

Kristín Einarsdóttir : Virðulegur forseti. Ég geri ráð fyrir að hæstv. fjmrh. sé ekki langt undan, ég sá hann hér á göngum rétt áðan og vonast til að hann verði hér til að hlýða á mál mitt. Við ræðum hér frv. til lánsfjárlaga. Hv. 12. þm. Reykv. hefur gert grein fyrir áliti Kvennalistans til þessa máls en það eru fáein atriði sem ég vildi aðeins gera að umtalsefni sem hnykkja betur á einstökum greinum frv. Mig langar til að byrja á að gera að umtalsefni 22. gr. frv. Í henni felst að framlag til Ferðamálasjóðs skv. 27. gr. laga nr. 79/1985, um skipulag ferðamála, skuli skerðast. Eins og hv. þm. er kunnugt er miðað við að 10% af söluhagnaði Fríhafnarinnar á Keflavíkurflugvelli renni til ferðamála. Á undanförnum árum hefur þetta fé verið verulega skert, allt niður í það að einungis um 20% af þessu fé hafi skilað sér til Ferðamálaráðs. Ég tel þetta mjög miður en verð þó að lýsa ánægju minni með að þetta hlutfall hefur aðeins þokast upp á við. Þannig er nú miðað við að það verði 68 millj. sem renni til Ferðamálaráðs. Auðvitað er þetta allt of lítið. Ef ég veit rétt þá er þetta um 50% af tekjustofninum. Auðvitað hefði verið eðlilegra að stærra skref hefði verið tekið í áttina að því að Ferðamálaráð fengi það sem því er ætlað samkvæmt lögum. Það er kannski að bera í bakkafullan lækinn að ræða um mikilvægi ferðaþjónustunnar sem atvinnugreinar, svo mikið sem það hefur verið rætt hér af allra hálfu. Hefur hæstv. forsrh. ekkert síður en aðrir rætt um þessi atriði. Uppbygging ferðamannastaða er mjög mikilvægt mál fyrir okkur. Vil ég fullyrða að ekki sé möguleiki að fjölga ferðamönnum ef ekkert verður að gert í þessum málum. Ef þessi atvinnugrein á að skila okkur því sem hún getur gert ef rétt er á málum haldið, þá verður að taka myndarlegar á málum. Við höfum þó ákveðið að gera ekki brtt. við þessa grein en ég vildi gera athugasemd við þetta atriði. Ég hefði þó svo sannarlega viljað að þessi grein væri ekki inni eða þá til vara að það hefði verið heldur hærri upphæð sem þarna stæði. Þetta finnst mér vera nokkuð miðað við alla þá peninga sem eiga að fara í aðra þætti og er skemmst að minnast þess sem var rætt hér fyrir helgi og ég kem að síðar í ræðu minni, þeir fjármunir sem verja á í aðra atvinnuuppbyggingu sem er álver á Keilisnesi sem ég tel vera hina mestu óhappatillögu. Fremur hefði átt að leggja áherslu á aukningu í ferðaþjónustu. Ég verð að lýsa óánægju minni með að þarna skuli ekki vera myndarlegar á málum tekið og fullyrði að verði ekkert að gert á sviði ferðamála og á þessum helstu ferðamannastöðum verði þeir eyðilagðir þannig að það muni kosta verulega fjármuni að bæta úr. Get ég tekið sem dæmi Gullfoss, þar sem sem betur fer er farið að taka aðeins á málum, en þar hefur mjög mikið verið skemmt í náttúrunni og illa farið með umhverfið. Dettifoss er annað dæmi þar sem ástandið er mjög slæmt og hefur Ferðamálaráð ekki treyst sér til þess að reka þar snyrtiaðstöðu eða þá þjónustu sem þarf til þess að hægt sé að taka á móti þeim mikla fjölda ferðamanna sem þangað kemur ár hvert. Þetta er um þessa grein. Síðan er það 25. gr. frv. Ég ætla ekki að gera hana að miklu umtalsefni, en við leggjum til á þskj. 1016 að greinin falli brott, þ.e. greinin sem gerir ráð fyrir að tekjur útvarpsins af hljóðvarps - og sjónvarpstækjum ásamt fylgihlutum renni til ríkissjóðs. Við viljum að þetta þrátt-fyrir - ákvæði í 25. gr. falli brott og tekjur Ríkisútvarpsins af þessum lið verði óskertar eins og gert er ráð fyrir skv. lögum nr. 68/1985. Hv. 10. þm. Reykn. mun gera frekar grein fyrir þessari tillögu okkar. Það kom fram í umræðunni hjá hv. 1. þm. Reykv. að hann teldi að e.t.v. væri þetta ný stefna hjá hæstv. ríkisstjórn, hún teldi gott að fá óveðrið í lið með sér til þess að auka hagvöxt og gera hag ríkissjóðs betri. Mig langar í því tilefni að benda hv. 1. þm. Reykv. og e.t.v. fleirum á það, einmitt í sambandi við óveðrið sem geisaði hér fyrr í vetur og m.a. felldi mastrið á Vatnsendahæð og olli miklu meira tjóni, að öll sú uppbygging sem þarf að fara fram vegna þessa tjóns eykur hagvöxt á Íslandi. Þetta sýnir kannski betur en nokkuð annað hversu hæpnir hagvaxtarútreikningar eru sem gera ráð fyrir því að eyðilegging auki hagvöxtinn. Nákvæmlega sama gildir um stríðsrekstur. Þegar við tökum Persaflóastyrjöldina og alla þá eyðileggingu sem varð þar í Írak og Kúveit, að öll uppbyggingin sem nú þarf að eiga sér stað mun auka hagvöxt verulega. Þetta segi ég til þess að benda á að þegar verið er að ræða um aukinn hagvöxt vegna hins og þessa, þá verður að skoða hvað liggur að baki þeim tölum áður en komið er með miklar fullyrðingar í því sambandi. Þá kem ég að 26. gr. frv. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Þrátt fyrir ákvæði 13. gr. laga nr. 52/1957, um eyðingu refa og minka, með síðari breytingum, skal framlag ríkisins vegna bóta fyrir eyðingu refa og minka eigi vera hærra en 19.640 þús. kr. á árinu 1991,`` eða tæpar 20 millj. kr. Á undanförnum árum þegar rætt hefur verið um lánsfjárlög hef ég iðulega gert þessa grein að umtalsefni og höfum við hæstv. landbrh. skipst á skoðunum um þetta atriði. Eins og menn hafa e.t.v. tekið eftir höfum við fengið hér á borð okkar frv. frá hæstv. umhvrh. um villt spendýr á Íslandi. Það frv. gerir ráð fyrir því að sett verði heildarlög um villt spendýr, m.a. refi og minka. Það tel ég mjög tímabært og hefði svo gjarnan viljað að slíkt frv. hefði náð fram að ganga á þessu þingi. Það er kannski ekki síst þess vegna sem ég set spurningarmerki við þessa grein. Flestir eru sammála því að minkar sérstaklega, og refir væntanlega líka, hafa verið skaðvaldar hér í áraraðir. Minkar eru t.d. taldir vera ein af orsökum þess að öndum hefur fækkað mjög við Mývatn og þess vegna telja margir að það veiti ekkert af þessum tæpum 20 millj. í eyðingu refa og minka, en ég set spurningarmerki við þessa þörf. Ég vil, með leyfi forseta, fá að vitna hér í rit Landverndar nr. 7, sem heitir Villt spendýr þar sem er einmitt talað um þetta atriði. Ég ætla að vitna hér í örlítinn kafla úr grein sem skrifuð er af Páli Hersteinssyni, sem nú er orðinn veiðistjóri. Þetta rit er hins vegar gefið út árið 1980 þannig að það er komið nokkuð til ára sinna, en það hefur lítið breyst í þessum málum. Páll segir: ,,Íslenski refurinn vegur 5 -- 10% af því sem fullorðin ær vegur. Það kann að virðast undarlegt að svo lítið dýr geti ráðið niðurlögum slíkrar skepnu sem sauðkindin er. Hins vegar er auðséð að unglömb eru auðveld bráð tófunnar ef mæðurnar eru af einhverjum ástæðum ófærar um að verja þau. Aðbúnaður sauðkinda á fyrri öldum var gerólíkur því sem nú tíðkast. Þá var treyst geysimikið á vetrarbeit, ekki síst við sjávarsíðuna. Í hörðum vetrum tók oft að miklu leyti fyrir beit og á ísárum gat tekið alveg fyrir fjörubeit. Bændur urðu þá heylausir á útmánuðum og urðu að setja fé út á gaddinn. Um sauðburðinn var féð illa á sig komið og ærnar stóðust tófunni ekki snúning. Þar að auki var lambadauði mikill af öðrum orsökum. Oft er illmögulegt að þekkja í sundur lömb sem tófur eða hundar hafa fundið dauð og gætt sér á og lömb sem refir hafa drepið.`` Þetta eru atriði sem mér finnst mjög mikilvægt að við tökum til greina þegar við erum að samþykkja hér að verja svo og svo miklu fé í að eyða refum og minkum. Sérstaklega finnst mér að það þurfi að athuga þetta með eyðingu refa sem hafa verið hér á landi frá örófi alda. Ég vil fá að vitna aftur í þessa sömu grein örlítið síðar þar sem Páll Hersteinsson segir, með leyfi forseta: ,,Það er eftirtektarvert að skaði af völdum refa virðist hafa farið síminnkandi það sem af er þessari öld og þó fer refum ekki fækkandi fyrr en eftir 1957.`` Síðan rekur hann ýmislegt varðandi íslenska refastofninn og segir í lok þessa kafla: ,,Höfum við efni á að verja tugmilljónum króna árlega í refaeyðingu án þess að vita fyrir víst hvort það er nauðsynlegt? Það er hugsanlegt að við höfum loksins eftir ellefu aldir fundið raunhæfa aðferð til að verjast skaða vegna refa án þess að gera okkur grein fyrir því, nefnilega betri umhirðu sauðkindarinnar.`` Mér finnst nauðsynlegt að við veltum þessu fyrir okkur þegar við ákveðum að verja, þó ekki séu það kannski neinar stórupphæðir, en 20 millj. kr. í að eyða ref og mink og mér hefði þótt gaman að vita, og veit ég ekki hvort hæstv. fjmrh. heyrir mál mitt, hve mikið fer í eyðingu á ref og hve mikið fer í eyðingu á mink.

Hvar er umhvrh. eða refamálaráðherrann?


             Ég hefði haft sérstakan áhuga á því, ef hæstv landbrh. er hér í húsinu, að hann mundi koma og taka þátt í þessari umræðu vegna þess að við höfum undanfarin ár deilt nokkuð um einmitt þetta atriði, ef hann má heyra mál mitt. Ekki ætla ég samt að gera kröfu til þess að hann verði sóttur langt að, en það væri mjög gott ef hann væri hér í húsinu því að akkúrat þetta atriði hefur verið okkar skemmtilegasta deilumál hér í þessi ár sem ég hef setið á þingi. En ég hef áhyggjur af því ef við förum að eyða ref í einhverju æði án þess að það sé rannsakað sérstaklega og athugað hvaða afleiðingar það getur haft. Vil ég benda á það að t.d. á Hornströndum er nokkuð um ref og hef ég orðið þeirrar ánægju aðnjótandi að ganga þar um og horfast í augu við þessa skepnu sem er mjög falleg og sé ég enga ástæðu til þess að eyða ref á svæðum eins og t.d. Hornströndum. Set ég stórt spurningarmerki við það yfirleitt að vera að eyða ref vegna þess að hann hefur, ja, ég get nánast fullyrt ekki í neinum mæli lagst á kindur. Og þegar kindur eru hafðar í húsum á vetrum tel ég enga þörf á því að hafa þannig ákvæði í lögum að hann sé réttdræpur hvar sem til hans næst. Um minkinn gildir kannski eilítið annað þó ekki vilji ég fara að útrýma honum. Minkar voru fluttir til landsins árið 1931 og hafa ekki verið mjög lengi hluti af náttúrunni hér á landi. Það er talið að það hafi ekki verið fyrr en 1932 sem minkar sluppu fyrst út í náttúruna en það var úr Grímsnesbúinu sem þeir sluppu haustið 1932. Næstu ár þar á eftir er talið að þeir hafi sloppið allverulega margir úr haldi. En það var eiginlega samt ekki talið vera fyrr en 1937 sem fyrstu minkagrenin fundust við Elliðaárnar í Reykjavík. Það gildir því kannski örlítið annað um minkinn en tófuna. Minkurinn hefur verið talinn mikið skaðræðisdýr og það er fullyrt, af t.d. bændum við Mývatn, að þar hafi honum fjölgað mjög mikið og þeir vilja kenna honum um mikinn hluta af því hve öndum hefur fækkað mikið við Mývatn en benda þó á þegar farið er að ræða málið að bæði svartbakurinn og hrafninn hafi verið ansi drjúgir í að eyða öndum og hrun andastofnsins hafi kannski ekki síst verið samspil þessara þátta en ekki það að minkurinn hafi verið eini skaðræðisgripurinn. Einnig hefur minkurinn lagst í fiskeldistjarnir þar sem hann hefur komist að en það er auðvitað mismunandi hversu góðan aðgang hann hefur að slíkum stöðum. Á einum stað þar sem ég þekki vel til þaðan sem ég er ættuð, ofan úr Borgarfirði, hafði bóndi einn komið sér upp allmyndarlegri fiskatjörn þar sem í voru nokkur hundruð silungar, en minkurinn fann sér ból rétt við tjörnina og hreinsaði þar upp úr á nokkrum mánuðum. En hann var penn í þessu. Hann tók sér bara einn fisk á dag og yfirleitt á það við um þessar skepnur, bæði refi og minka, að þeir eru ekki að drepa sér til ánægju heldur bara eru þeir að drepa af þörf til þess að halda lífi. Mig langar til að vitna örlítið í þetta sama rit Landverndar í grein sem Karl Skírnisson og Ævar Petersen skrifa á bls. 88 í þessu riti. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Þegar ákvörðun er tekin um að eyða fjármunum og tíma til að veiða mink hlýtur hún að vera byggð á einhverjum rökum. Má gera ráð fyrir að fjárhagslegur ábati hafi verið talinn af minkaveiðum, með öðrum orðum að árangur minkaveiða hafi í fjármunum verið metinn meira en það tjón sem minkurinn veldur. Lítum á þær forsendur sem liggja að baki minkaveiði á Íslandi. Í fyrsta lagi er minkur talinn spilla varpi fuglategunda sem hafa verið nýttar. Í öðru lagi er minkurinn talinn spilla varpi fuglategunda sem okkur er annt um en eru ekki nýttar að ráði af manninum. Sem dæmi má nefna mófugla og kríu. Í þriðja lagi. Minkurinn kann að valda skaða á stofnum ferskvatnsfiska. Í fjórða lagi hefur minkurinn verið talinn aðskotadýr í lífríki landsins og eru okkar fyrstu viðbrögð að reyna að útrýma honum. Drápseðli minks samfara grimmilegu útliti veldur því einnig að margir líta á hann sem réttdræpan skaðræðisgrip.`` Síðan segja höfundar: ,,Lítum nánar á þessar forsendur. Hvergi þar sem rannsóknir eru fyrir hendi hefur verið sýnt fram á að minkur sé valdur að fækkun í neinum þeim dýrastofnum sem hann nýtir sem fæðu. Almennt má segja að fátt bendi til þess í náttúrunni að rándýr takmarki stofnstærð bráðar. Réttlæting minkaveiða á þeim forsendum að minkurinn haldi niðri vissum fugla - og fiskastofnum er því hæpinn.`` Þetta vil ég benda á, virðulegur forseti, þar sem ég tel mjög mikilvægt að þegar verið er að taka ákvarðanir um eyðingu slíkra dýrategunda, eða ekki eyðingu, ég held að enginn ætlist til þess að þeim sé algerlega útrýmt, þá er ég að meina að halda stofninum niðri, þá verður að gæta þess mjög að ekki sé gengið um of á einn dýrastofn. Og síðan segja þeir hér síðar: ,,Hérlendis er brýn þörf á auknum rannsóknum á þessu sviði.`` Vil ég taka undir það atriði. Og síðan segja höfundarnir: ,,Minkaveiðar kosta milljónatugi á ári hverju. Er því vert að staldra ögn við og athuga hvort núverandi veiðiálag skili þeim fjármunum sem varið er á ári hverju til minkaveiða í bættri afkomu hlunnindabúskapar og hagstæðum áhrifum á lífríki. Nokkuð víst er að óframkvæmanlegt er að útrýma mink hérlendis. Spurningin snýst því annars vegar um það hvort núverandi veiði hafi einhver áhrif til að halda minkastofninum niðri eða hvort minkastofninn hefur þegar náð hámarksþéttleika sínum og veiðar megni ekki að halda stofninum niðri.`` Mér finnst mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að þetta sé tekið með í reikninginn þegar verið er að ákvarða, eins og hér er verið að gera, tæpar 20 millj. til að eyða ref og mink. Finnst mér ástæða til þess að endurskoða ákvæði laga nr. 92/1957 um þetta. En mig langar þó áður en ég lýk þessum þætti að vitna til lokaorða þeirra Karls og Ævars þar sem þeir segja, með leyfi forseta: ,,Hér hefur verið sagt frá lifnaðarháttum minks á Íslandi og hafa nokkur rök verið færð að því að hann sé ekki eins mikill skaðvaldur og margir ætla. Einnig hefur verið dregið í efa að núverandi veiðar hafi áhrif á stofnstærð minks. Til þess að öðlast þekkingu sem orðið gæti undirstaða skynsamlegrar ákvarðanatöku um minkaveiðar er frumskilyrði að framkvæmdar verði mun ítarlegri rannsóknir á mink heldur en hingað til hafa verið gerðar. Hérlendis hefur yfirleitt verið fjallað um mink í æsifréttastíl og oftast verið gefin heldur skökk mynd af lífsháttum hans. Stuðla þarf í framtíðinni að hlutlausari umfjöllun um mink heldur en verið hefur til þessa.`` Þetta er álit þeirra og ráðlegg ég hv. alþm., og ekki síst þeim sem leggja til að við verjum verulegum fjármunum í að eyða ref og mink, að kynna sér 7. rit Landverndar um villt spendýr til þess að átta sig á að málið er ekki alveg eins einfalt og það lítur kannski út fyrir og að þessar skepnur eru ekki eins miklar skaðræðisskepnur og hingað til hefur verið látið í veðri vaka. Mér finnst ástæða til að líta á frv. hæstv. umhvrh. í þessu sambandi, það er að vísu ekki til umræðu hér en ég vil benda á að í frv. hans er gert ráð fyrir verndun þessara dýrategunda. Ég er ekki alveg sammála öllu því sem í því frv. kemur fram, en þar sem það er ekki á dagskrá hér hef ég ekki hugsað mér að gera það að umtalsefni en þykir hins vegar slæmt að við skulum ekki hafa tækifæri á þessu þingi til að ræða það frv. mjög ítarlega því að það er hið merkasta plagg að mörgu leyti. Það hefur verið nauðsynlegt í mörg ár að setja heildarlöggjöf um stofnstærð villtra landdýra á Íslandi. Það gerir ráð fyrir því. Í því er reyndar einnig tekið á stærð músa- og rottustofna hér á landi, en ég sé nú ekki neitt í þessu frv. sem kemur inn á það. Ég vil einungis, virðulegi forseti, áður en ég lýk við þessa grein benda á að þegar mink sérstaklega og e.t.v. ref líka hefur verið kennt um eyðingu ákveðinna dýrategunda, t.d. anda og má þar nefna æðarfuglinn sérstaklega, hefur svartbakurinn verið miklu meira skaðræði, en til að eyða svartbak er ekki hægt að mínu mati að beita þeim aðferðum sem hingað til hafa verið mest notaðar, þ.e. að skjóta hann eða eitra fyrir hann, heldur þarf að byrgja sorphauga þar sem þeir hafa aðallega náð fæðu og fiskúrgang til þess að hann komist ekki þar að því að svo lengi sem fuglinn hefur æti þá fjölgar honum. Í 28. gr. er ákvæði um að skerða framlag til Listskreytingasjóðs ríkisins. Þar er talað um að framlagið skuli ekki vera meira en 12 millj. kr. Ég minnist þess að við umræðuna um lánsfjárlögin á síðasta þingi gerðum við þingkonur Kvennalistans þetta einmitt að umtalsefni þar sem okkur þykir ekki eðlilegt að þarna sé skorið endalaust niður. Þá var þeirri fyrirspurn varpað fram til hæstv. fjmrh. hvernig væri með það listaverk sem ætti að koma upp við Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Mér er kunnugt um að annað þeirra listaverka sem þar eiga að vera er komið upp en það er eftir að reisa þar eitt listaverk og ég hefði gjarnan viljað spyrjast fyrir um hvernig gengur með það og hvort þessi fjárhæð sem er ætluð til Listskreytingasjóðs ríkisins sé í einhverju samræmi við það sem þarf til þess að ríkið standi við það sem það á að gera. Ég verð að viðurkenna það, virðulegi forseti, að ég geri mér ekki grein fyrir hversu há upphæð hefði átt að fara í þennan lið, en þessi upphæð finnst mér vera ansi lítil og ég tel að þarna þurfi miklu meira til að koma. Ég minntist örlítið áðan á brtt. okkar þingkvenna Kvennalistans sem ég hafði ekki hugsað mér að gera frekar að umtalsefni en mig langar til að líta örlítið á brtt. sem komið hafa fram af hálfu meiri hl. fjh. - og viðskn. Það er fyrsta brtt. sem er um það að fjmrh. sé fyrir hönd ríkissjóðs heimilt að kaupa björgunarþyrlu. Það er eitt af þeim málum sem mikið hefur verið rætt um hér í þinginu. Ég tel mjög nauðsynlegt að ráðist verði í kaup á björgunarþyrlu og hefur það margoft komið fram af hálfu okkar kvennalistakvenna. Teljum við og höfum reyndar margoft bent á að sameiginlegt hagsmunamál allrar þjóðarinnar sé að vel sé búið að sjómönnum í alla staði og öryggi þeirra tryggt eftir því sem kostur er. Þyrla Landhelgisgæslunnar hefur margsannað gildi sitt, bæði við björgun sjómanna við sjóslys og björgun á landi að ógleymdu mikilvægi hennar við sjúkraflutninga, bæði milli staða innan lands og frá skipum á hafi úti. Það er löngu ljóst og viðurkennt að ein þyrla af þeirri stærð sem nú er í eigu Landhelgisgæslunnar nægir ekki til að sinna því mikla hlutverki sem henni er ætlað. Hér á Alþingi var flutt fyrr á þessu þingi þáltill. þar sem skorað var á ríkisstjórnina að kaupa nýja björgunarþyrlu og var sú tillaga einróma samþykkt fyrir nokkrum dögum. Þegar sams konar tillaga var flutt á þinginu 1987 vann fulltrúi Kvennalistans í allshn. Sþ. ötullega að því að fá hana afgreidda, en þá vildi meiri hluti nefndarinnar vísa henni til ríkisstjórnarinnar. Þann 11. maí 1988 lýsti Alþingi vilja sínum um kaup á björgunarþyrlu, en þrátt fyrir þá samþykkt hafa þær ríkisstjórnir sem setið hafa ekki orðið við áskorun Alþingis um þyrlukaup og ekkert hefur verið aðhafst í málinu fyrr en nú. Við teljum rétt að ráðist verði í kaup á björgunarþyrlu eins og gert er ráð fyrir nú og höfum ekki viljað fallast á það að beðið verði eftir því að ágóði af happdrætti komi inn til þess að kaupa björgunarþyrluna og teljum miklu eðlilegra að sú leið verði valin sem meiri hluti Alþingis virðist nú vilja standa að og viljum lýsa því yfir að við munum styðja þessa brtt. og teljum óverjandi að ríkisstjórn og Alþingi víki sér undan að leggja fram nauðsynlegt fjármagn til þyrlukaupa. Þess vegna munum við að sjálfsögðu styðja þá brtt. sem þarna kemur fram. Í bréfi sem alþingismönnum barst frá Landssambandi hjálparsveita skáta og Landssambandi björgunarsveita, dags. 18. mars 1991, segir, með leyfi forseta: ,,Landssamband hjálparsveita skáta og Landssamband flugbjörgunarsveita vilja benda alþingismönnum á eftirfarandi: Á Íslandi vinna björgunar - og hjálparsveitir mikið sjálfboðaliðastarf sem annars mundi lenda á ríkinu að kosta. Þannig spara sveitirnar ríkinu umtalsverðar upphæðir ár hvert. Hvergi annars staðar þar sem við þekkjum til gegna sjálfboðaliðasveitir jafnþýðingarmiklu hlutverki í almannavarna - og öryggiskerfi þjóðarinnar og hér á landi. Það er því ljóst að ríkið sleppur ákaflega vel fjárhagslega frá öryggis - og björgunarmálum og hvergi í Evrópu er hlutfallslega eytt lægri upphæð í almannavarnir en hér á landi. Það ætti því ekki að vera ríkinu ofviða að sjá til þess að í landinu séu fullkomnar björgunarþyrlur. Þetta ætti ríkið að geta gert án þess að skerða tekjustofna björgunar - og hjálparsveita. Það er skelfileg staðreynd að dómsmrn., ríkisstjórnin og síðar Alþingi ætla að stela fjáröflunarhugmynd um sjóðshappdrætti sem frjáls félagasamtök þurfa að leggja fyrir þessa aðila til samþykktar. Þessi þjóðnýting á sér stað án nokkurs samráðs við þá sem áttu hugmyndina. Landssamband hjálparsveita skáta og Landssamband flugbjörgunarsveita eru að sjálfsögðu hlynnt því að keypt verði til landsins fullkomin björgunarþyrla og þó fyrr hefði verið. Við getum hins vegar ekki sætt okkur við aðferðina sem nota á til fjáröflunarinnar. Við vonumst til þess að þú, hv. þm., sjáir til þess að framlagt frv. til sjóðshappdrættis nái ekki fram að ganga í óbreyttri mynd.`` Undir þetta bréf skrifa fyrir hönd Landssambands hjálparsveita skáta Arnfinnur Jónsson og fyrir hönd Landssambands flugbjörgunarsveita Gunnar Bragason. Ég tek undir þetta og tel að það sé miklu eðlilegra að fara þessa leið sem hefur orðið ofan á. En mig langar í tilefni af þessu bréfi að gera að umtalsefni 10. brtt. á þskj. 1005 en hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Þrátt fyrir ákvæði í 2. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, er fjmrh. heimilt að fella niður eða endurgreiða virðisaukaskatt af gjöfum til björgunarsveita, svo og til mannúðar- og líknarstarfsemi. Jafnframt er heimilt að endurgreiða virðisaukaskatt af rannsóknatækjum sem vísindastofnunum eru gefin eða eru keypt fyrir styrki.`` Þetta, virðulegur forseti, tel ég mjög mikilvæga grein og styð hana mjög eindregið. Ég vil því vísa til þess sem hér kemur fram í því bréfi sem okkur var sent að björgunarsveitir vinna ómetanlegt sjálfboðaliðastarf og tel ég mjög mikilvægt að Alþingi sýni í verki að það virði það sem þar fer fram og veiti fjmrh. heimild til þess að fella niður og endurgreiða virðisaukaskatt af gjöfum til björgunarsveita. Ég vona svo að fjmrh. noti þessa heimild þannig að þeir sem gefa björgunarsveitum tæki fái niðurfellingu á virðisaukaskatti vegna þeirra gjafa. Þetta þykir mér mjög mikilvægt, virðulegur forseti. Ég tók reyndar eftir að hv. 6. þm. Norðurl. e. hafði flutt brtt. á þskj. 525 sem er einmitt um þetta ákvæði og sé ég að meiri hl. hv. fjh. - og viðskn. hefur tekið þá tillögu upp. Ég vil lýsa því hér yfir að ég mun styðja þessa tillögu þar sem mér þykir hún vera mjög mikilvæg til að styðja við bakið á björgunarsveitum. Mig langar aðeins að koma með eina fyrirspurn að því er varðar 3. brtt. á þskj. 1005, en það er heimild til að taka lán að fjárhæð 45 millj. kr. fyrir Djúpbátinn á Ísafirði. Mig langar til að spyrja hv. 1. þm. Norðurl. v. Pál Pétursson, sem ekki er hér, en e.t.v. getur fjmrh. leyst úr því, en mig langaði til að vita, hvort gerð hefur verið áætlun um það hversu miklar fjárhæðir þurfi að fara í hafnarframkvæmdir og breytingar á höfnum ef sú ferja sem þarna er talað um verði keypt.

Svarið er nei.

Svarið er nei, segir hæstv. fjmrh. Það er gott að vita það, en mér þykir það mjög slæmt ef verið er að heimila kaup á bát upp á 45 millj. kr. ef ekki er athugað hversu miklar fjárhæðir þarf að leggja í áframhaldandi aðgerðir til þess að hann geti síðan nýst. Ekki er  Þá kem ég að brtt. á þskj. 1006 en það eru brtt. frá þrem hv. þm. úr fjh. - og viðskn., þeim Páli Péturssyni, Ólafi Þ. Þórðarsyni og Jóni Sæmundi Sigurjónssyni. Þar er gert ráð fyrir að Landsvirkjun verði heimilt að fengnu samþykki ríkisstjórnarinnar að taka að láni á árinu 1991 800 millj. kr. til undirbúnings Fljótsdalsvirkjunar, stækkunar Búrfellsvirkjunar og fimmta áfanga Kvíslaveitu og stofnlína eins og nauðsynlegt er. Línulögn hefur verið ákveðin og hönnuð fyrir þessa línu sem á að liggja frá Fljótsdalsvirkjun og fyrst norður til Akureyrar og svo suður. Þessari línu hefur verið valinn staður milli Herðubreiðartagla og Dyngjufjalla. Því miður var það gert án þess að Náttúruverndarráð mótmælti. Það féllst á það línustæði sem nú hefur verið valið. Þegar fólk fór að átta sig á því hvað þarna hefði gerst, m.a. fólk á Austurlandi, þá fóru að berast mótmæli við þetta línustæði. Ég var á ferð þarna í sumar og trúði ég varla því sem mér var sagt af því fólki sem þarna var að vinna, og m.a. landvörðum í Herðubreiðarlindum, sem bentu á hversu mikill skaði þessi lína mundi vera og hversu erfitt og nánast útilokað væri að líta á hálendið á þessum stað. Þar hafa margir orðið til þess að benda á að ferðaþjónustunni væri mikil hætta búin og er alveg útilokað fyrir okkur að reyna að telja fólki trú um að hér á Íslandi sé að finna frið og ró, óbyggða víðáttu og óspillta náttúru ef við ætlum að leyfa að í gegnum þessa náttúruperlu sem hálendið er verði sett þetta mikla mannvirki sem línan mun verða. Ég held að þetta sé hið mesta óráð og ferðaþjónustu, sem ég gerði að umtalsefni hér fyrr í ræðu minni, til tjóns. Þykir mér að þarna viti hægri höndin ekki hvað sú vinstri gerir ef annars vegar er verið að reyna að efla ferðaþjónustu og fegra ímynd landsins og auglýsa og síðan er verið að leggja í það að setja línuna þvert yfir hálendið, nánast án tillits til þess hvað þar er fyrir. Ég vil benda á að nú þegar er búið að byggja byggðalínu sem liggur frá Austurlandi og norður um og væri hægt að leggja þessa línu meðfram henni eða ekki langt frá henni og nýta vegamannvirki sem eru fyrir hendi til þess að ekki þurfi að spilla eins miklu og óneitanlega verður ef hún verður lögð þvert yfir hálendið. Á síðasta náttúruverndarþingi var samþykkt ályktun þess efnis að skorað var á Náttúruverndarráð að endurskoða þessa afstöðu sína með tilliti til þess að reyna að fá þessu línustæði breytt og að horfið verði frá því að leggja þessa rafmagnslínu milli Herðubreiðartagla og Dyngjufjalla. Ég vona að eftir því verði farið og ég trúi ekki öðru en að stjórn Landsvirkjunar taki þetta mál til endurskoðunar og ákveði að línan verði lögð annars staðar en nú er ákveðið. Vona ég að tími gefist til að gera það, ekki síst vegna þess að ljóst er að veruleg seinkun verður á því að nokkuð verði samþykkt varðandi þetta álver og vonandi verður það aldrei gert, en ef af verður, þá þarf að endurskoða línustæðið. Þó svo að ekki verði af þessu álveri getur orðið um virkjanir að ræða í þágu annarra atvinnugreina og þess vegna verður að passa það mjög vel þegar verið er að hanna mannvirki eins og t.d. línur að þær spilli ekki umhverfinu nema sem allra minnst. Auðvitað er aldrei hægt að komast hjá einhverri röskun en það verður að passa að hún sé í algeru lágmarki. Í þessari brtt. er gert ráð fyrir að það verði veitt lánsheimild upp á 800 millj. Eins og og segir orðrétt í tillögunni, með leyfi forseta: ,,Ákvörðun um þennan undirbúning og að nýta heimildir samkvæmt þessari mgr. skal tekin í ljósi framvindu samninga um álver á Keilisnesi.`` Ég vil benda á að á 112. löggjafarþingi var samþykkt frv. til laga um breytingu á lögum nr. 60/1981, um raforkuver o.fl. Í ákvæði II til bráðabirgða í því frv. var veitt heimild til að verja 300 millj. kr. á árinu 1990 til undirbúnings Fljótsdalsvirkjunar og stækkunar Búrfellsvirkjunar, fimmta áfanga Kvíslarveitu og stofnlína eins og nauðsynlegt er til þess að unnt verði að sjá nýju álveri fyrir nægilegri raforku. Í athugasemdum við þessi ákvæði til bráðabirgða segir: ,,Ákvarðanir um þessar framkvæmdir og það að nýta þessar heimildir verða teknar í einstökum atriðum eftir því sem samningum um álver vindur fram.`` Þetta er orðalag sem kom fram þegar við ræddum um þetta frv. á síðasta þingi. Ég leyfi mér að benda á að miklar deilur urðu um þetta atriði á síðasta þingi og sýndist nú sitt hverjum. Þá var það einna helst Alþb. sem var með efasemdir um þessa lánsheimild og gerði ýmsa fyrirvara á akkúrat þessu ákveðna atriði. Í Þjóðviljanum birtist t.d. þann 10. apríl samþykkt þingflokks Alþb. um hugsanlega byggingu álvers í tilefni þess að verið var að ræða um þetta frv. hæstv. iðnrh. eða ríkisstjórnarinnar sem þá var komið fram. Langar mig til þess, virðulegi forseti, að fá að vitna í þessa samþykkt, en þar segir: ,,Þingflokkur Alþb. minnir á að enn eru engar forsendur fyrir hendi til að unnt sé að meta hvort hagkvæmt sé fyrir Íslendinga að ganga til samninga við erlenda aðila um byggingu 200 þús. tonna álvers hér á landi. Meðan meginatriði væntanlegra samninga liggja ekki fyrir er tvímælalaust óhyggilegt að hefja virkjunarframkvæmdir, enda hlýtur það að veikja samningsstöðu Íslendinga að binda nokkur hundruð millj. kr. í nýjum virkjunarframkvæmdum án þess að orkuverð hafi verið ákveðið.`` Ég bendi á að þarna var einungis verið að tala um 300 millj. kr. framlag en ekki 800 eins og núna. ,,Á þessu stigi málsins telur þingflokkur Alþb. brýnast að ríkisstjórnin marki þá stefnu að hugsanleg bygging þessa risafyrirtækis stuðli ekki að enn frekari byggðaröskun í landinu og þess vegna verði því valinn staður utan höfuðborgarsvæðisins. Jafnframt þarf að kanna betur en gert hefur verið hvernig Íslendingar gætu sjálfir átt aðild að rekstrinum og tryggt forræði sitt á hagsmunum þannig að viðunandi sé. Þingflokkur Alþb. telur einsýnt að leita verði allra leiða til að efla atvinnulíf í landinu eftir nokkurra ára samdráttarskeið og telur sjálfsagt að kanna alla tiltæka kosti í því skyni. Jafnframt minnir þingflokkurinn á að auk byggðasjónarmiða hlýtur endanleg afstaða til nýrra stóriðjuframkvæmda að ráðast af því fyrst og fremst hvaða verð fæst fyrir orkuna, hvort iðjuverið greiðir skatta með eðlilegum hætti og lýtur íslenskum dómstólum og hvernig mengunarvörnum og umhverfisvernd verður háttað.`` Þetta sagði þingflokkur Alþb. þegar verið var að ræða einmitt þetta frv. sem ég gerði hér að umtalsefni og þá ekki síst þessa 300 millj. kr. fjárveitingu sem átti að veita í orkuframkvæmdir án þess að nokkuð lægi fyrir hvort hægt væri að selja eitt einasta watt af þeirri orku sem átti að fara að virkja eða undirbúa. Það fór svo að þetta frv. var samþykkt í þinginu á síðasta vori og 300 millj. kr. samþykktar, en eins og ég sagði áðan, í ljósi framvindu samninga átti að afhenda þessa peninga. Síðan gerist það um mitt sl. sumar, sumarið 1990, að það þurfti að fara að nota eitthvað af peningunum. Þá kom þingflokkur Alþb. enn saman og samþykkti á fundi sínum að gefa heimild til þess að einn þriðji af fjárhæðinni, eða 100 millj. kr., færu í framkvæmdir. Og langar mig til, virðulegi forseti, að vitna í viðtal við hv. 4. þm. Suðurl. Margréti Frímannsdóttur, þingflokksformann Alþb., sem birtist í Þjóðviljanum 17. júlí árið 1990. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Margrét Frímannsdóttir, þingflokksformaður Alþb., segir Þjóðviljanum að þingflokkurinn hafi fyrir sitt leyti bundið lánsheimildina vissum skilyrðum. Því væri m.a. beint til ríkisstjórnarinnar að hún tæki á næstu dögum eða vikum ákvörðun um staðsetningu stóriðju utan höfuðborgarsvæðisins. Margrét sagði þingflokkinn einnig vísa til samþykktar sinnar frá 9. apríl þar sem gerð er sú krafa að nýtt álver verði reist utan höfuðborgarsvæðisins og það valdi ekki byggðaröskun.`` Það var þessi samþykkt sem ég vitnaði til áðan. Síðan segir Margrét orðrétt: ,,Áframhaldandi fjárveitingar til Landsvirkjunar eru þá bundnar því skilyrði að ríkisstjórnin hafi tekið ákvörðun um staðsetningu utan höfuðborgarsvæðisins.`` Síðan segir í fréttinni: ,,Í samþykktinni frá því í gær er ekkert sagt um raforkuverð til væntanlegs álvers en Geir Gunnarsson hefur sagt að ekki eigi að koma til greina að samþykkja fjárveitingar til undirbúnings virkjana á meðan þau mál eru ófrágengin. Iðnrh. hefur sagt samningana við Atlantsálhópinn komna á lokastig og því ættu menn að fá að sjá þá samninga áður en samþykkt er að setja fjármagn í undirbúning. Að sögn Margrétar er þingflokkurinn með samþykkt sinni að samþykkja að 100 millj. kr. yrðu settar í rannsóknir, hönnunarvinnu og hluta af þeirri vegagerð, en í samþykktinni væri þingflokkurinn ekki að heimila neitt annað fyrir sitt leyti.`` Þetta var sagt þann 17. júlí árið 1990. Og hvað gerist svo? Jú, ég hef alla vega ekki séð nokkurn skapaðan hlut um það að þingflokkurinn hafi síðan sagt nokkuð um áframhaldandi fjárveitingu til þessarar byggingar. Er þá lítið hald í ákvæðinu eins og segir í brtt. á þskj. 1006 þar sem talað er um að ákvörðun um að nýta heimildir samkvæmt þessari mgr. skuli tekin í ljósi framvindu samninga um álver á Keilisnesi. Þetta þykir mér vera mjög máttlaust og skipta reyndar engu máli að því er séð verður þar sem ekkert hald virðist vera í þessu. Að því er best verður séð er haldið áfram að vinna og framkvæma langt fram yfir það sem heimildir segja. Síðan var í mörgum blöðum haft viðtal við bæði ráðherra Alþb. og aðra þingmenn og langar mig til að nota tækifærið og vitna í frétt sem birtist í Tímanum þann 18. júlí þar sem haft er eftir Steingrími J. Sigfússyni, landbrh. og samgrh. Þar segir reyndar orðrétt: ,,Að sögn Steingríms J. Sigfússonar landbúnaðar - og samgönguráðherra lítur hann svo á að Keilisnes tilheyri óumdeilanlega atvinnusókn höfuðborgarsvæðisins og suðvesturhornsins. Því er Keilisnes ekki inni í myndinni af hálfu Alþb.`` Mér þykir menn aldeilis hafa breytt um skoðun. Fyrst er algert skilyrði: ekki álver á suðvesturhorninu og tekið stórt upp í sig. Það er ekki liðið ár, þá er búið að skipta um skoðun. Og það er merkilegt að fylgjast með Alþb. í öllu þessu máli. Það er forvitnilegt að vita hvenær Alþb. veitti heimild til þess að verja þessum 200 millj. sem á vantar og með hvaða skilyrðum. Það hefur ekkert komið fram og þætti mér vænt um að það kæmi hér fram þar sem mér er kunnugt um að einn hv. þm. Alþb. á mælendaskrá mun væntanlega mæla fyrir tillögu sinni, sem ég á eftir að gera að umtalsefni hér á eftir. Það vekur ekki bara athygli að þessi 200 millj. heimild virtist vera veitt einhvers staðar í laumi. Miðað við allt það fjölmiðlafár sem varð út af þessum 100 millj. var einkennilegt að ekki yrði deilt um það þegar 200 millj. voru veittar í viðbót. Það vekur líka athygli að á þskj. 723 í svari iðnrh. við fyrirspurn Hjörleifs Guttormssonar um undirbúning vegna álbræðslu, þar sem spurt er hversu miklu fjármagni Landsvirkjun hafi þegar varið til einstakra þátta eða ákveðið ráðstöfun á til undirbúnings virkjana og stofnlína á grundvelli heimildar í lögum nr. 72/1990, sem ég hef gert að umtalsefni, kemur fram að Landsvirkjun hefur ekki aðeins varið þessum 300 millj. kr. heldur hefur farið fram úr áætlun. Þar segir, með leyfi forseta, þar sem talað er um að 367 millj. hafi verið varið til þessara undirbúningsvirkjana: ,,Framangreind heildarfjárhæð nemur um 330 millj. kr. á verðlagi hvers tíma og er það nokkru hærri fjárhæð en heimiluð var í bráðabirgðaákvæði II í lögum nr. 74/1990, um breytingu á lögum um raforkuver, en ráðuneytið vísaði að sjálfsögðu til þess ákvæðis er það veitti heimild fyrir framkvæmdum 17. júlí 1990.`` Þarna er því greinilegt að farið er verulega fram úr þeirri heimild sem veitt var hér á Alþingi. Ég minnist þess að ákveðinn fræðslustjóri norður í landi var rekinn úr starfi fyrir það að hafa farið fram úr heimildum á fjárlögum og langar mig til að vita hvort hæstv. fjmrh. ætlar að vera með einhverjar ráðstafanir varðandi það að þarna hefur greinilega verið farið verulega fram úr heimildum. Þykir mér það mjög alvarlegt brot að fara tæpar 70 millj. fram úr áætlun, eins og þarna er, og er það ekki lítið. Hv. 4. þm. Norðurl. e. Ragnar Arnalds leggur fram viðbótarbrtt. við brtt. á þskj. 1006 sem er á þskj. 1008. Þar leggur þingmaðurinn til að ekki sé einungis miðað við að heimildirnar skuli nýttar í ljósi framvindu samninga, heldur er bætt við: Enda liggi fyrir fyrirvaralaus raforkusamningur. Mér þykir alveg sjálfsagt að ef á annað borð er verið að samþykkja heimild í lánsfjárlögum eins og þessa, þá sé auðvitað þetta skilyrði inni, þ.e. að fyrir liggi fyrirvaralaus raforkusamningur. Ég tel fráleitt að vera að hefja framkvæmdir upp á 800 millj. kr. án þess að nokkuð sé fast í hendi um það hvort það komi nokkurn tíma aur í ríkiskassann eða alla vega ekki á þessari öld og ekki fyrr en á næstu öld og hvort við getum nokkuð selt þá raforku sem á að fjárfesta þarna í.

Nú vill forseti spyrja hv. þm. hvort þingmaðurinn sé reiðubúinn til að fresta ræðu sinni um óákveðinn tíma.

Já, ef forseti óskar, þá get ég gert það.

Já, forseti óskar eftir því að ræðunni sé frestað.

Já, ég mun verða við því.

Frsm. minni hl. sjútvn. (Jón Sæmundur Sigurjónsson) : Virðulegi forseti. Ég tala hér fyrir nál. frá minni hl. sjútvn. um frv. til laga um ráðstafanir vegna aflabrests í loðnuveiðum. Nefndin hefur fjallað um frv. Til fundar við nefndina komu Jakob Jakobsson og Sveinn Sveinbjörnsson frá Hafrannsóknastofnun, Kristján Ragnarsson frá LÍÚ, Óskar Vigfússon og Hólmgeir Jónsson frá Sjómannasambandi Íslands, Guðjón A. Kristjánsson, Helgi Laxdal og Benedikt Valsson frá Farmanna - og fiskimannasambandi Íslands, Þórður Skúlason frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Húnbogi Þorsteinsson frá Jöfnunarsjóði sveitarfélaga, Jón Ólafsson og Gunnlaugur Sævar Gunnlaugsson frá Félagi íslenskra fiskimjölsframleiðenda, Halldór Guðbjarnason, bankastjóri Landsbanka Íslands, Lárus Jónsson frá Félagi rækju - og hörpudisksframleiðenda og Þorsteinn Gíslason og Jón Reynir Magnússon frá Síldarverksmiðjum ríkisins. Umsagnir og gögn bárust frá Siglufjarðarkaupstað, Fiskifélagi Íslands, sjútvrn., Byggðastofnun og Þjóðhagsstofnun, auk þess sem þau gögn sem sjútvn. Ed. hafði til hliðsjónar lágu fyrir nefndinni. Meiri hl. nefndarinnar, þeir Matthías Bjarnason, Geir Gunnarsson, Hreggviður Jónsson og Kristinn Pétursson, er samþykkur því að málið sé afgreitt frá nefndinni en stendur ekki að áliti þessu. Meiri hl. nefndarinnar mun ekki heldur skila nál. Þrír hinir fyrsttöldu, ásamt fleirum, flytja brtt. við málið í heild á þskj. 995. Minni hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem gerðar voru í Ed. Undir þetta álit skrifa Guðni Ágústsson, Alexander Stefánsson og Jón Sæmundur Sigurjónsson.

Kristinn Pétursson : Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að vera langorður í umræðum um þetta mál en það er sorglegt til þess að vita að þær rannsóknir sem voru gerðar á loðnustofninum fyrir meira en ári síðan skuli ekki hafa verið teknar gildar. Þá á ég við að Hafrannsóknastofnun sjálf tók ekki mark á þeim rannsóknum sem hún hafði sjálf látið fara fram fyrir ári síðan. Þeir hafa því ekki treyst eigin rannsóknum. Ég spyr því af hverju eigum við þá að treysta þeim núna ef þeir treysta ekki þeim niðurstöðum sem þeir komust að fyrir heilu ári? Þá gáfu þeir í skyn við okkur nefndarmenn í sjútvn. að það væri óhætt að veiða allt að eina milljón tonna af loðnu og þorskurinn æti allt að eina milljón tonna og svo áttu svona mörg hundruð þúsund tonn að hrygna. Svo koma þeir til okkar níu mánuðum seinna og segja að það finnist engin loðna. Það finnist ekki nema um 300 þús. tonn. Þá spyr maður hvað þorskurinn eigi að éta og hvar eru allar þessar rannsóknir staddar? Mér finnst þetta bara fáránlegt. Hringlandahátturinn er svo mikill að maður á ekki orð. Í framhaldi af þessari raunasögu kemur hæstv. sjútvrh. og ætlar nú að fórna Hagræðingarsjóði sem var kominn hér í gegnum þingið fyrir ári síðan. Þá eru allt í einu öll rök hans, eins og hjá Hafrannsóknastofnun, dottin um sjálf sig og þá er hægt að fórna Hagræðingarsjóði sem lá svo voðalega mikið á að koma í gegn því það átti að hjálpa ákveðnum aðilum sem fóru illa út úr kvótakerfinu, en nú er það ekkert nauðsynlegt lengur. Nú á bara að hjálpa loðnubátunum. Þetta er allt saman hálfgerð raunasaga. Mér finnst að ef einhver þyrfti á hjálp að halda þá sé það hæstv. ráðherra sem lætur hringla svona með sig fram og aftur. Ég hef persónulega ekkert á móti því að þetta frv. sé samþykkt en ætla að sitja hjá við atkvæðagreiðsluna eiginlega í mótmælaskyni við allan þennan botnlausa hringlandahátt. Ég verð að segja að það hefur verið frekar ömurlegt að horfa upp á þetta og sýnir okkur að niðurstaðan af þessu er náttúrlega sú að það er ljósara en nokkru sinni fyrr að arðsömustu framkvæmdir sem við getum sett fjármagn í á Íslandi eru auknar hafrannsóknir. Með meiri rannsóknum ættu væntanlega niðurstöðurnar að verða það áreiðanlegar að menn taki mark á sjálfum sér.

Hjörleifur Guttormsson : Virðulegur forseti. Það mál sem hér er rætt, frv. til laga um ráðstafanir vegna aflabrests í loðnuveiðum, er stórt mál sem tengist þeim samdrætti í loðnuveiðum sem er staðreynd á yfirstandandi vertíð og því undirbjó hæstv. sjútvrh. frv. til laga sem ekki tókst samstaða um í þingflokkum að lagt yrði fram sem stjfrv. en er þó flutt af ráðherranum sem er ráðherra í ríkisstjórn landsins og kom þannig fram hér fyrr á þinginu og hefur verið til meðferðar í hv. Ed. þingsins. Hæstv. sjútvrh. gerir ráð fyrir því samkvæmt sínu frv. að hann fái heimild til þess að ákveða með reglugerð að aflaheimildum samkvæmt ákvæðum til bráðabirgða I í lögum frá 15. maí 1990, um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins, skuli ráðstafað að hluta eða öllu leyti til þeirra skipa sem aflahlutdeild hafa af loðnu til að mæta tímabundnum tekjumissi vegna aflabrests. Ráðherrann á að skipta þessum heimildum milli einstakra loðnuskipa og er við þá skiptingu m.a. heimilt að miða við aflahlutdeild skipanna af loðnu og hver afli þeirra af loðnu var á haustvertíðinni 1990. Þá er einnig gert ráð fyrir því í þessu frv. ráðherrans að honum sé heimilt að auka leyfðan heildarafla á úthafsrækju umfram það sem ákveðið hefur verið með reglugerð frá nóv. 1990 um fiskveiðar í atvinnuskyni og þrátt fyrir ákvæði laga frá 1990 um stjórn fiskveiða verði heimilt með reglugerð að ákveða að þessi viðbót skiptist eingöngu milli þeirra skipa sem aflahlutdeild hafa af loðnu. Þetta eru meginefnisatriðin í frv. hæstv. sjútvrh. varðandi viðbrögð vegna aflabrests í loðnuveiðum. Um þetta mál var mikið rætt og mikið deilt í hv. Ed. þingsins en þar var samþykkt í meginatriðum að að þessu máli yrði staðið með svipuðum hætti og hæstv. ráðherra hafði lagt til og brtt. sem fluttar voru við málið náðu ekki fram að ganga. Skoðanir voru skiptar í flokkum um þetta en hæstv. sjútvrh. mun hafa hlotið m.a. tilskrift frá stjórnarandstöðu til þess að fá þetta mál lögfest, eða réttara sagt að fá frv. samþykkt í Ed. þingsins. Nú er þetta komið til Nd. og hér hefur verið mælt fyrir málinu við 2. umr. og hv. formaður sjútvn. stendur að þessu máli og mælir með samþykkt frv. eins og það kemur frá Ed. En fjórir hv. þingdeildarmenn leggja fram brtt. á þskj. 995 um þetta mál og gera þar ráð fyrir verulegum breytingum á frv. frá því sem fyrir liggur og taka fram í fyrstu brtt. sinni af þremur að ráðherra sé heimilt að auka leyfðan heildarafla af úthafsrækju umfram það sem ákveðið hefur verið með reglugerð og úthluta þeim viðbótarafla til Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins. Stjórn sjóðsins ráðstafi þessum aflaheimildum með sölu til þeirra skipa sem leyfi hafa til úthafsrækjuveiða. Þarna er þetta ekki bundið við skip sem stundað hafa loðnuveiðar og þarna er gert ráð fyrir að þessum afla sé ráðstafað í gegnum Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Í öðru lagi gera þessir hv. fjórir þingdeildarmenn tillögu um það að við bætist ákvæði til bráðabirgða í lögin um stjórn fiskveiða þess efnis að söluandvirði veiðiheimilda á árinu 1991 verði ráðstafað á því ári til að mæta tímabundnum tekju- og atvinnumissi vegna aflabrests á loðnuveiðum samkvæmt reglum sem ráðherra setur. Sem sagt að söluandvirði þessara heimilda verði ráðstafað til að mæta tímabundnum tekju- og atvinnumissi og ráðherrann eigi að setja reglur um þá úthlutun. Það kemur fram mikið traust á hæstv. sjútvrh. í þessum tillögum en mér finnst kannski dálítið langt gengið með þessari tillögu þeirra fjórmenninga. Í þriðja lagi gera þeir ráð fyrir því að enn bætist við ákvæði til bráðabirgða þess efnis að sjútvrh. skuli ekki beita ákvæði 9. gr. laga um skerðingu á bolfiskafla fiskiskipa í því skyni að flytja aflamagn á bolfiski frá skipum sem hafa aflahlutdeild á botnfiski yfir til skipa með aflahlutdeild á loðnu, þ.e. þeir ganga þarna gegn megintillögu hæstv. sjútvrh. í frv. hans um að hluta af aflaheimildum Hagræðingarsjóðs verði ráðstafað til loðnuveiðiskipa. Hér er lagt til að svo verði ekki og ber hér mikið á milli tillagna þessara hv. þm. og frv. sem hæstv. ráðherra flutti og fengið hefur samþykkt í Ed. þingsins. Þá liggur hér í þriðja lagi fyrir tillaga frá hv. þm. Kvennalistans sem mun vera samhljóða tillögu sem flutt var í Ed. og gerir ráð fyrir því að sjútvrh. sé heimilt að ákveða með reglugerð að allt að 6.000 þorskígildislestum af aflaheimildum samkvæmt bráðabirgðaákvæði í lögum um stjórn fiskveiða skuli ráðstafað án endurgjalds til þeirra sveitarfélaga sem verða fyrir beinum tekjumissi vegna aflabrests á loðnu og ráðherrann skipti þessum heimildum í ákveðnu hlutfalli milli sveitarfélaga sem miðist við meðaltal landaðrar loðnu í viðkomandi sveitarfélagi sl. þrjú ár. Þarna er einnig kveðið á um það að skylt skuli að landa þeim afla, sem úthlutað er samkvæmt þessari heimild, til vinnslu í viðkomandi byggðarlagi um Hagræðingarsjóð og vísað til ákvæðis í lögum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins og þetta eigi þá að ganga í gegnum hann. Einnig að sveitarstjórnir, sem fái úthlutað aflaheimildum samkvæmt greininni, skuli við ráðstöfun þeirra til skipa setja skilyrði sem miða að því að tryggja starfsfólki loðnuverksmiðja atvinnu við vinnslu aflans. Mér sýnist að mörgu leyti að það séu skynsamlegar tillögur sem hér koma fram af hálfu Kvennalistans í sambandi við málið, alveg sérstaklega það að það sé tryggt að þær aflaheimildir sem veittar yrðu í gegnum Hagræðingarsjóð komi til nota í viðkomandi sveitarfélagi út frá ákveðnum sjónarmiðum og afla undanfarinna þriggja ára, þannig að það kæmi þá einnig örugglega því verkafólki til góða sem unnið hefur við eða sveitarfélagi til góða þar sem slík vinnsla hefur farið fram. Ég tel að það beri að líta á þessi efni sem hér liggja fyrir í tengslum við þær heimildir sem verið er að gera tillögur um í frv. til lánsfjárlaga, sem rætt var hér fyrr á þessum fundi, þar sem fram koma ýmsar ráðstafanir til þess að bregðast við vanda loðnuverksmiðja sérstaklega og sveitarfélaga sem byggt hafa verulega afkomu sína á loðnuveiðum. Ég tel að þegar litið er til þeirra tillagna sem þar liggja fyrir, hvort sem þær verða nú samþykktar eða ekki. Ég veit ekkert hvernig gengur hér með afgreiðslu mála í þinginu því það er verið að þvæla saman hér í bandormi í frv. til lánsfjárlaga alóskyldum málum sem mjög skiptar skoðanir eru um og hlýtur auðvitað að setja afgreiðslu mála í algjöra óvissu hér í þinginu á þeim stutta tíma sem virðist eiga að taka til að fjalla um þessi mál. Engu að síður leyfi ég mér að líta á þetta í samhengi, það sem lagt er til í frv. til lánsfjárlaga um þessi mál. Kannski eru menn reiðubúnir að taka eitthvað út úr og leysa upp bandorminn og taka á einstökum liðum hans. Þegar tekið er tillit til þeirra tillagna og þess sem hér liggur fyrir þá gæti ég sem best staðið að því að samþykkja þetta frv. sem hæstv. sjútvrh. bar upphaflega fram en hef þó tilhneigingu til þess að líta á þær tillögur sem þingflokkur Kvennalistans hefur hér lagt til sem brtt. vegna þess að mér sýnist að þar sé skynsamleg hugsun á bak við. En ég er ekki hlynntur þeim tillögum sem fyrir liggja frá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni um þetta efni ásamt þremur öðrum þingdeildarmönnum. Mér sýnist það ekki stefna í rétta átt í sambandi við þessi mál. Við verðum að hafa í huga þegar á þetta er litið að það er gert ráð fyrir því í lögum um stjórn fiskveiða að hægt sé að bregðast við aflabresti í sérveiðum, sem svo eru kallaðar, þar á meðal í loðnuveiðum, með því að flytja til aflaheimildir frá öðrum veiðum yfir í sérveiðar. Það er í rauninni á þeirri hugsun og þeim heimildum sem hæstv. ráðherra reisir sinn tillöguflutning hér. Ég tel að þegar svo mikill brestur verður hjá ákveðnum hluta flotans, sem er loðnuveiðiskipin, þá sé mjög eðlilegt að það sé litið á þau mál með hliðsjón af þessum ákvæðum sem voru liður í málamiðlun þegar lögin voru sett um stjórn fiskveiða. Það er jú svo að það hefur verið haldið heldur illa á málefnum þessa hluta flotans á undanförnum árum. Þegar lög hafa verið sett um stjórn fiskveiða hefur verið tekið verulega af þeim heimildum sem loðnuveiðiflotinn hafði til botnfiskveiða fyrr á árum og gat brúað bilið þegar sveiflur voru uppi með þeim hætti. Nú hafa þær heimildir að mestu verið felldar niður. Það hefði, má segja, verið auðvitað skynsamlegt að byggja upp sérstakan verðmiðlunarsjóð eða sjóð sem gerði kleift að mæta sveiflum og áföllum í loðnuveiðunum sérstaklega en það hefur nú ekki verið gert þannig að menn hafa ekki upp á slíkt að hlaupa. Þess vegna er mjög eðlilegt að það sé reynt að taka á vanda þessa hluta flotans jafnhliða því sem auðvitað er skylt að líta á aðra þætti þessa máls eins og reynt er að gera að nokkru leyti með þeim heimildum sem verið er að taka inn í þann bandorm sem hér liggur fyrir undir nafninu frv. til lánsfjárlaga og rætt er á þessum fundi og, eins og ég gat um, þar sem verið er að fjalla um hin óskyldustu efni og afla heimilda þar að lútandi. Þetta eru í stuttu máli, virðulegur forseti, meginviðhorf mín til þessa máls sem hér liggur fyrir. Ég mun líta til þeirra brtt. sem liggja fyrir á þskj. 988 og eru breytingar við 1. gr. Ég er andvígur þeim brtt. sem liggja fyrir á þskj. 995. Ég mun eftir atvikum styðja framgang málsins eins og það liggur hér fyrir og var afgreitt frá Ed. á þskj. 777, nú komið til Nd., og geri ráð fyrir því að stefnt sé að því að afgreiða þetta mál frá þinginu á þeim stutta tíma sem hér virðist ætlaður til þingstarfa. Hér er verið að fjalla um nokkuð stórt mál sem varðar marga og verulega hagsmuni og því leyfði ég mér að ræða þetta mál hér og lýsa mínum viðhorfum.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) : Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til breytinga á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins að því er varðar það húsnæðislánakerfi sem komið var á fót árið 1986. Með þessu frv. er tekið á þeim vanda sem skapast hefur varðandi fjárhagsstöðu Byggingarsjóðs ríkisins og margoft hefur verið vakin athygli á. Kveðið er á um breytt hlutverk Byggingarsjóðs ríkisins þar sem hann mun eftirleiðis aðeins vera með takmarkaðar lánveitingar til sérstakra hópa og annast þau lán sem veitt hafa verið. Ákvæði um samninga við lífeyrissjóði til tveggja ára falla niður þar sem það er ekki lengur nauðsynlegt. Núgildandi lánaflokkar Byggingarsjóðs ríkisins að þremur undanskildum eru felldir niður, haldið er opinni leið til að ákveða nýja lánaflokka. Þá er fjallað sérstaklega um þá lánaflokka sem eftir standa, sem eru lán til stofnana fyrir börn og aldraða, lán til einstaklinga með sérþarfir og lán og styrkir vegna tækninýjunga, en nánar verður fjallað um þessa lánaflokka í reglugerð. Kveðið er á um það að lánsréttur falli brott og enn fremur að lán til nýrra og notaðra íbúða falli brott og er það í samræmi við að 12. gr. laganna falli niður. Lagt er til að sú breyting verði gerð á lánskjörum að ríkisstjórninni verði heimilt að ákveða að vaxtakjör breytist á lánum er nýir eigendur íbúða yfirtaka þau sem áhvílandi lán. Í ákvæðum til bráðabirgða er tekið sérstaklega á málum þeirra umsækjenda sem eru í biðröð og hafa fengið lánsloforð eða bíða eftir þeim. Þeir sem þegar hafa fengið lánsloforð fá sín lán afgreidd en þeir sem ekki hafa fengið staðfestingu á greiðslu láns þurfa hins vegar að staðfesta umsóknir sínar skriflega innan þriggja mánaða frá tilkynningu þess efnis frá Húsnæðisstofnun ríkisins. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta frv. en legg til að að lokinni umræðu verði því vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Alexander Stefánsson : Herra forseti. Í sambandi við það frv. sem hér er til umræðu vil ég gera örfáar athugasemdir. Ég tók eftir því við afgreiðslu málsins frá hv. félmn. Ed. að þar höfðu framsóknarmenn skrifað undir með fyrirvara. Það fannst mér eðlilegt. Mér finnst ástæða til að það komi hér fram þó að það hafi komið fram áður í umræðunum að flokksþing Framsfl. gerði um þetta ákveðna samþykkt þar sem meginefnið var það að því er hafnað að kerfið frá 1986 verði lagt niður og lögð er á það áhersla í þeirri samþykkt, miðað við að húsbréfakerfið var orðið staðreynd, þá væri eðlilegt að þessi kerfi væru hlið við hlið. Það var bent á það að kerfið frá 1986 yrði fyrst og fremst fyrir þá sem eru að byggja eða afla húsnæðis í fyrsta sinni en að öðru leyti var í áherslupunktum lögð á það megináhersla að vara við því að þessu kerfi verði lokað. Þetta er kerfi sem allir vita að var komið á með alhliða samkomulagi í þjóðfélaginu, aðilar vinnumarkaðarins unnu að því frv. sem er undirstaða laganna frá 1986. Þetta lagafrv. var samþykkt á Alþingi samhljóða og var grundvöllur þess að það var hægt að koma nýju lífi í húsnæðismálin með því að aðilar vinnumarkaðarins skuldbundu sig til þess að fjármagna húsnæðiskerfið með 55% af því ráðstöfunarfé sem lífeyrissjóðirnir höfðu yfir að ráða hverju sinni. Þannig komust lánveitingar í það form sem við vitum að hefur verið undirstaða húsnæðiskerfisins síðan. Það má lengi deila um það að auðvitað báru lögin frá 1986 það með sér í upphafi að ákveðnar forsendur voru á bak við þau lög. Gert var ráð fyrir því að þau stæðu á bak við eðlilega uppbyggingu á nýju húsnæði í landinu sem var áætlað að mundi vera um 1400 -- 1500 íbúðir og sömuleiðis hæfilega endurnýjun á eldra húsnæði. Það var vitað mál að það þyrfti að endurskoða þessi lög. Auðvitað yrði reynslan að skera þar úr. Það kom hins vegar í ljós að fyrir þann mikla áróður sem var tekinn upp í kjölfar þessara breytinga, sem ég endurtek að allir í þjóðfélaginu stóðu að, það var ekki frv. frá einhverjum einum ráðherra eða annað slíkt, heldur voru það alhliða samtök í þjóðfélaginu sem stóðu að þessum breytingum miðað við það að nýta það mikla fjármagn sem launþegahreyfingin hefur yfir að ráða, þ.e. frá lífeyrissjóðunum, til þess að ná sterkari áföngum í húsnæðismálum. Og grunntónninn var sá að lífeyrisþegar sem höfðu aflað sér þessara réttinda í gegnum sína aðild að launþegahreyfingunum höfðu allir sama rétt til lántöku. Ég þarf ekki að lýsa því sem síðan hefur gerst. Það var unnið að því leynt og ljóst og það var á stefnuskrá Alþfl. og núv. félmrh. að brjóta þetta kerfi niður. Síðan hefur ekkert verið gert í fjögur ár til þess að lagfæra þetta kerfi, til þess að sníða af því agnúana og reyna að finna leiðir til þess að betrumbæta það í samráði við aðila vinnumarkaðarins, heldur hefur rignt yfir Alþingi öll þessi fjögur ár alls konar breytingum á þessu húsnæðiskerfi sem í einu orði má segja að hafi orðið til bölvunar. Það hefur orðið til þess að skemma þessa uppbyggingu og rugla með þessi mál þannig að bæði þeir sem starfa við þetta og þeir sem eiga að njóta þess eru orðnir ruglaðir í því að hverju þeir eru að stefna. Ég ætla ekki að tefja umræðurnar hér, herra forseti, en við vitum það ósköp vel að það er enginn búinn að segja fyrir um það eða átta sig á því hvernig húsbréfakerfið kemur til með að enda. Þetta er botnlaust fjáröflunarkerfi sem er háð framboði og eftirspurn og er algerlega háð fjármagnsmarkaðinum á hverjum tíma. Í litlu landi eins og okkar með allt opið í sambandi við þau mál virkar þetta eins og olía á eld þannig að það sveltir fjármagnsmarkaðinn fyrir atvinnuuppbyggingu og það veldur því að vextir eru sífellt á uppleið, enda eru þessi bréf núna orðin þannig að það er orðinn ískyggilegur niðurskurður á eðli þessara bréfa. Afföllin eru það gífurleg að það verður hrunadans að lokum í sambandi við þau mál. Ég ætla ekki að rekja þetta lengur, virðulegi forseti, en ég vil aðeins segja frá því að þingflokkur Framsfl. tók þá afstöðu á sínum tíma að vera andvígur þessum beytingum. Það var sett í þetta sérstök ráðherranefnd þar sem heilbr. - og trmrh. átti sæti. Þegar hann skilaði þessu máli inn í þingflokk Framsfl. tilkynnti hann að hann hefði haft alla fyrirvara á þessu máli og vísað óspart í flokksþingssamþykktir, sem er samþykkt æðsta þings Framsfl. sem a.m.k. allir venjulegir menn í Framsfl., sem framfylgja vilja stefnu flokksins, taka tillit til. Þess vegna kom það á óvart að það skyldu vera svo mikil átök um það að láta að vilja hæstv. félmrh. í þessari ríkisstjórn að það átti að ganga yfir þingflokkinn í sambandi við þetta mál. Málið kom þess vegna inn í þingið með naumum meiri hluta sem liggur fyrir með öllum fyrirvörum. Í félmn. Ed. kom það berlega í ljós að hér er um mál að ræða sem er ekki samkomulag um, hvorki í stjórnkerfinu né í þjóðfélaginu. Og þar af leiðandi ákaflega furðulegt að vera að knýja þetta mál hér í gegn. Viðmælendur í Ed. voru margir, þar á meðal stjórnendur Húsnæðisstofnunarinnar. Þar kom það auðvitað skilmerkilega fram, eins og í öllum þessum frv. sem varða húsnæðismál í dag, að það er hvorki haft samráð við aðila vinnumarkaðarins né þá þingkjörnu stjórnarmenn sem eru í Húsnæðisstofnun um þessi mál, hvorki um að láta þá vera aðila að samningu slíkra frv. né að leggja fram álit þeirra á þeim. Og ég hygg að nefndarmenn í félmn. Ed. hafi orðið undrandi þegar menn sem eru búnir að starfa frá því að Húsnæðisstofnun var sett á laggirnar lýstu yfir viðhorfum sínum til þessara mála. Það er alveg ljóst, virðulegi forseti, að það er sterk andstaða gegn þessu frv. Það viðurkenna allir að það þurfi að gera einhverjar breytingar. Þær hefði verið hægt að gera strax á fyrsta degi nýrrar ríkisstjórnar 1987. Það lá alveg fyrir að fyrri ríkisstjórn hafði ákveðið að hafa vexti óbreytta til loka kjörtímabilsins en ný ríkisstjórn hefði getað tekið á þessum málum strax til að lagfæra framtíðarstöðu Byggingarsjóðs ríkisins. Það hefði verið miklu heilbrigðara að fara þá leið heldur en að demba yfir Alþingi og þjóðina hverri breytingunni á fætur annarri sem allar virðast ætla að verða neikvæðar, svo að ekki sé sterkara að orði komist. Ég skal ekki halda hér öllu lengri ræðu, herra forseti. En ég lýsi því yfir að ég mun beita mér gegn því að þetta frv. verði afgreitt á þessu þingi og ég sé ekki í raun og veru hvernig það er hægt því að þar sem lýst er yfir að þing verði rofið á morgun, þá er útilokað að láta þetta mál fá þá efnislegu umræðu í félmn. Nd. sem krafist verður og ég mun beita mér fyrir. Ég hef því ekki nokkra einustu trú á því að það svari kostnaði og fyrirhöfn að vera að reyna að þvinga það hér í gegnum þingið á þennan hátt. En ég lýsi yfir algerri andstöðu minni við þetta frv. og ég veit ekki betur en margir félagar mínir hafi sömu skoðun að því er varðar þennan þátt sem ég nefndi áður. Þetta er mál sem næstkomandi ríkisstjórn, hver sem hún verður, verður að taka föstum tökum. Það er alveg ljóst að það er búið að fara þannig með húsnæðiskerfið í dag á þessum fjórum liðnu árum, því miður, að það er hvert vandamálið á fætur öðru sem þar hefur verið búið til. Það er engin heildstæð stefna til og það er stefnt að því leynt og ljóst með þeim breytingum sem gerðar hafa verið og er verið að reyna að koma á í þinginu að útiloka þá aðila sem helst er von til þess að geti sinnt þessum málum, þ.e. aðila vinnumarkaðarins og þá sjóði sem þeir hafa yfir að ráða. Ég lýsi þess vegna fullri andstöðu við þetta frv.

Kristín Einarsdóttir : Virðulegi forseti. Ég vildi aðeins við 1. umr. þessa máls segja örfá orð. Þetta frv. kemur frá Ed. og þar hafði fulltrúi Kvennalistans í félmn. gert grein fyrir afstöðu sinni til málsins. Ég vil taka það fram að ég er í meginatriðum sammála því sem þetta frv. gerir ráð fyrir, þ.e. að hætta að taka við umsóknum um húsnæðislán skv. lögum nr. 54/1986. Ég tel að það sé mjög óheppilegt að vera með mörg kerfi í gangi í einu. Ég tel óheppilegt að verið sé bæði með þetta svokallaða húsbréfakerfi og kerfið frá 1986. Með því er ég ekki að segja að mér hafi fundist það kerfi vera ómögulegt með öllu. Það kerfi var tekið upp eftir mikil samráð og var því miður of lítið rætt hér í þinginu. Þó bentu fulltrúar Kvennalistans sem þá voru á þingi á það strax við meðferð málsins árið 1986 að nauðsynlegt væri að tryggja þessu kerfi fjármagn. Fljótlega kom í ljós eftir að farið var að lána eftir þessu kerfi að stefna mundi í gjaldþrot sjóðanna því framlag ríkissjóðs til byggingarsjóðanna var í engu samræmi við þörfina. Lán til húsbyggjenda voru veitt á 3,5% vöxtum, en sjóðurinn var fjármagnaður með lántökum frá lífeyrissjóðunum þar sem vextirnir voru 6 -- 7%. Það hljóta náttúrlega allir að sjá að þegar framlag ríkisins er ekki fyrir þessum mismun þá keyrir kerfið í strand og auðvitað varð það raunin. Og nú er vandi byggingarsjóðanna orðinn svo gífurlegur að eitthvað verður til bragðs að taka. Það er þó alveg ljóst að það er fullt af fólki sem nú hefur sótt um lán til Húsnæðisstofnunar eftir þessu kerfi, 1986 - kerfi svokallaða, sem á rétt á lánum samkvæmt lögum. Ekki er hægt að láta þessa breytingu á lögunum virka þannig að þeim sem hafa fengið lánsloforð sé skyndilega tilkynnt að þeir fái ekki lán. Þess vegna hlýtur að þurfa ákveðið fé til þess að standa við það sem nú þegar hefur verið lofað og langar mig til að spyrja hvort áætlað hafi verið hversu mikið þarf til þess að koma til móts við þá sem nú þegar eru með óafgreidd lán innan þessa kerfis. Mér þykir eðlilegt að nú strax við 1. umr. fáist svar við þessu vegna þess að það hlýtur að vera eðlilegt að fá að vita hve mikið þarf til þess að hægt sé að koma til móts við það fólk sem bíður eftir að fá lán. Það hefur komið fram að lífeyrissjóðirnir hafa haldið að sér höndum við skuldabréfakaup hjá Húsnæðisstofnun og m.a. hafa þeir frekar beint kaupum sínum að húsbréfum. Þar af leiðandi hefur verið skortur á fé til að veita lán úr þessu kerfi og langar mig því til að leggja fram þá spurningu hvernig þetta sé hugsað. Hvernig er hugsað að standa að þeirri breytingu að hætta í þessu kerfi og taka eingöngu upp húsbréfakerfið? Mér þykir leitt og vont að fá þetta frv. svo seint fram þannig að ekki er hægt að vinna þetta mál vel, en ég vænti þess að hv. félmn. leiti svara við þeim spurningum sem ég hef nú reitt fram og e.t.v. hefur ráðherrann svör við þeim nú þegar en mér þykir nauðsynlegt að fá þau til þess að hægt sé að taka afstöðu til þess hvort rétt sé staðið að þeirri leið sem er lögð til í frv. Treysti ég mér ekki til þess að lýsa því yfir hvort ég muni geta stutt þetta frv. eins og það er núna. Í fljótu bragði finnst mér vera of margir óvissuþættir til þess að hægt sé að segja af eða á hvernig hægt er að afgreiða þetta frv. En auðvitað er eftir að vinna þetta mál í nefnd og kemur þá væntanlega í ljós hvernig ætlunin er að standa að því að loka þessu svokallaða 1986 - kerfi.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) : Virðulegi forseti. Hv. þm. beindi til mín þeirri spurningu hvað það kostaði að afgreiða þá sem eru í biðröðinni. Hluti af því fólki er þegar með lánsloforð. Ég hygg að ég muni þá tölu rétt að það kosti um 6 milljarða að afgreiða þá sem eru með lánsréttarbréf sem kæmu til afgreiðslu sennilega 1992 og síðar. Það yrði að gerast með þeim hætti, eins og lýst er í ákvæði til bráðabirgða, að taka upp samninga við lífeyrissjóðina um fjármögnun til þess hóps sem er með lánsréttarbréf. Fyrir öðrum er séð á þessu ári. Þeir fá sín lán greidd og mig minnir að það sé 1. sept. sem búið verður að afgreiða þá sem eru með lánsloforð í höndunum. Aðrir sem eru með lánsréttarbréf í höndunum yrðu afgreiddir 1992, 1993 og 1994. Það færi eftir því hvaða samningar tækjust við lífeyrissjóðina hve fljótt væri hægt að afgreiða þennan hóp. Gert er ráð fyrir að senda öllum þessum aðilum bréf til að athuga hvort þeir óski eftir að fá afgreiðslu í 1986-kerfinu. Hluti þeirra hefur þegar fengið fyrirgreiðslu í húsbréfakerfinu þannig að ekki er vitað hvað hér er um stóran hóp að ræða. Það er því ekki endanlega hægt að segja um það fyrr en þessi athugun hefur farið fram með þeim hætti sem ég hef hér lýst og er líka háð því hvernig til tekst að semja við lífeyrissjóðina.

Geir H. Haarde : Herra forseti. Það liggur mikið við á síðustu dögum þingsins, síðustu klukkustundum þessa kjörtímabils að afmá húsnæðislánakerfið frá 1986, sem komið var á í stjórnartíð Framsfl. fyrir fimm árum, þó þeir hafi að vísu ekki staðið einir að því. Ég man ekki betur en að það séu örfáar vikur síðan að gerð var sérstök ályktun á flokksþingi Framsfl. um að þessu kerfi skyldi ekki lokað, um að þetta frv. sem nú er flutt skyldi ekki flutt og um að Framsfl. mætti ekki og ætti ekki að greiða fyrir því að það næði fram að ganga. Auðvitað hefur nú komið á daginn að sú ályktun var marklaus og það er búið að kúga Framsfl. til að láta undan og víkja frá þeirri stefnu sem samþykkt var að mig minnir með öllum atkvæðum á flokksþingi á Hótel Sögu nú í febrúar, í síðasta mánuði, ef ég man rétt.  En hvað felst í þessu frv.? Það var ekki mikið að græða á ræðu hæstv. ráðherra sem flutt var hér áðan um það efni. Ekki var verið að útskýra málið í smáatriðum í þeirri ræðu eins og þó er skylt að gera þegar flókin mál eru lögð fyrir deildina. En það sem á að gera með þessu frv. er að það á að leggja niður ekki bara lánakerfið frá 1986 eins og því er lýst í 12. gr. núgildandi laga --- þá grein á að vísu að fella brott úr lögunum, en líka margar aðrar greinar og marga kafla úr lögunum. Það á að fella brott heilu kaflana úr lögunum, eins og kaflann um lán til byggingar leiguíbúða eða heimila fyrir aldraða og dagvistarstofnana fyrir börn og aldraða, kaflann um lán til meiri háttar viðbygginga, endurbóta og endurnýjunar á notuðu íbúðarhúsnæði, kaflann um sérstök lán til einstaklinga með sérþarfir, kaflann um lán til orkusparandi breytinga á húsnæði, kaflann um lán til tækninýjunga í byggingariðnaði og loks kaflann um lán til viðurkenndra framkvæmdaaðila í byggingariðnaði. Hér er verið að fella brott eina sex kafla úr þessum lögum og sex lánaflokka sýnist mér af þeim sem lánað hefur verið til úr Byggingarsjóði ríkisins um margra ára skeið. Það er náttúrlega ætlunin að loka þessum sjóði og láta hann hætta starfsemi sinni. Í staðinn eiga að koma húsbréf sem í dag bera 7,5 -- 7,7% raunávöxtun gagnvart þeim sem taka lánin þegar allt er talið, afföll og annað, þó svo að nafnverð þeirra bréfa sé 6%, og lánstíminn er 25 ár í stað þeirra 43 sem hefur verið í kerfinu frá 1986. Ég hef sagt það áður úr þessum ræðustól að megingalli húsnæðiskerfisins frá 1986 var sá að þar var reynt að gera of mikið fyrir of marga samtímis. Hins vegar er það líka staðreynd, eins og hv. 1. þm. Vesturl., sá félmrh. sem kom þessu kerfi í lög, hefur bent á, að það hefur ekki beinlínis verið hlaðið undir þetta kerfi af núverandi valdamönnum. Og það hefur ekki beinlínis verið fjáraustur úr ríkissjóði í Byggingarsjóð ríkisins sl. fjögur ár. En það var forsenda á sínum tíma fyrir því að þetta gæti gengið að Byggingarsjóður ríkisins fengi sem svaraði einum milljarði kr. á verðlagi ársins 1986 á ári hverju. Allir vita hvað orðið hefur um þau fyrirheit og þær forsendur og ástæðulaust að fara mörgum orðum um það hér. Því hefur lengi verið haldið fram af hálfu Seðlabankans að húsnæðislánakerfið hafi á undanförnum árum verið þensluvaldur í efnahagslífinu og skal ég ekki andmæla því. En hitt er líka ljóst að sú breyting sem lögð er til með þessu kerfi mun ekki ráða úrslitum í því efni því húsbréfakerfið er líka fjárfrekt kerfi og í því eru ekki heldur neinar takmarkanir eða sjálfvirkar hömlur sem geta spornað gegn eftirspurn nema þá að sjálfsögðu verðið á bréfunum, með öðrum orðum afföllin sem þau verða að sæta á markaðnum. Í þessu frv. er sú nýbreytni að heimilað verði að mismuna fólki eftir því hvort það hafi keypt íbúð nýlega eða áður vegna þess að það er stungið upp á því í þessu frv. að ríkisstjórnin fái heimild til að breyta vöxtum á eldri lánum við eigendaskipti, væntanlega til þess að hækka vextina. Ég leyfi mér að efast um að slík framkvæmd geti staðist. Það hefur verið skilningur manna að heimild ríkisstjórnarinnar til að breyta vöxtum á þegar teknum lánum gilti fyrir hvern og einn lánaflokk og eitt væri þá látið yfir alla ganga í því efni. En að ætla að fara að velja úr með þeim hætti sem hér er lagt til er að sjálfsögðu mjög hæpið og vafasamt að mínum dómi að fái staðist. En í 14. gr. frv. segir eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórninni er heimilt að ákveða breytt vaxtakjör á láni við aðilaskipti til samræmis við almenn vaxtakjör samkvæmt nánari ákvörðun hennar.`` Ég leyfi mér að gera athugasemd við þessa málsgrein. Það sem er að gerast við framlagningu þessa frv. er að núv. ríkisstjórn og núv. hæstv. félmrh. eru að viðurkenna uppgjöf sína í þessum málum. Það hefur verið margbent á það allt frá árinu 1987 þegar ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar var við völd að það þyrfti að grípa til ráðstafana varðandi málefni þessara sjóða, til að mynda að því er varðaði vexti á útlánum. En hæstv. félmrh. hefur allan tímann streist gegn því að taka slíka ákvörðun vitandi það að sú ákvörðun væri væntanlega óvinsæl og það var ekki fyrr en í desemberbyrjun 1989 sem ákvörðun var tekin um að hækka vexti á útlánum en þó þannig að það var einungis á nýjum lánum. Íbúðir í sama húsi með lánum annars vegar frá því fyrir 5. des. 1989 og hins vegar frá því eftir 5. des. 1989 hafa ólíkt markaðsverð vegna þess að á þeim hvíla lán frá Byggingarsjóði ríkisins með mismunandi kjörum. Og nú er boðið upp á frekari mismunun í þessu efni með því að bjóða fólki upp á að þegar íbúðir ganga kaupum og sölum skuli vöxtum á byggingarsjóðslánum breytt, en bara á þeim lánum. Þær skýrslur sem fram hafa komið um þessi málefni á undanförnum mánuðum og missirum eru nú orðnar a.m.k. þrjár. Það hefur legið fyrir í langan tíma að það þyrfti að taka á fjárhagsvanda byggingarsjóðanna, reyndar beggja, ekki bara ríkisins, en það hefur verið trassað. Hver ber ábyrgðina á því? Að sjálfsögðu ráðherra þessa málaflokks, hæstv. félmrh., sem hefur trassað það í bráðum fjögur ár að taka á þessu tiltekna vandamáli. En það vantar ekki að hæstv. félmrh. hafi beitt sér fyrir ýmsum öðrum aðgerðum. Það vantar ekki. Eins og til að mynda því frv. sem hér var til umræðu í morgun og hlaut afgreiðslu í deildinni við 2. umr. Og það vantar ekki að hæstv. ráðherra hafi flutt frv. um breytingar á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, þau eru nú orðin fimm bara á þessu þingi, en að meðaltali tvö til þrjú á ári hverju á undanförnum árum. En það hefur bara ekki verið tekið á þessum tiltekna vanda sem er sú fjárhagsstaða sem við blasir í þessum sjóðum báðum og sem hefur, ef eitthvað er, versnað frá því að skýrslur um þetta efni komu fram, t.d. á síðasta sumri. Hún hefur versnað sú staða. Þó byggingarsjóðurinn sé ekki gjaldþrota, því hann á 15 milljarða króna í eignum, þá gengur hratt á þann höfuðstól á næstu árum að öllu óbreyttu. En þetta frv. hér mun ekki breyta miklu í sambandi við það vegna þess að byggingarsjóðurinn er lokaður. Hann tekur ekki á sig nýjar skuldbindingar eins og sakir standa. Það er líka vegna þess að honum hefur ekki verið tryggt neitt fjármagn til þess. Það vita allir að ekki hafa verið veitt lánsloforð í þessu kerfi frá 1986 mánuðum saman. Ég man reyndar ekki hvenær var lokað, ætli það séu ekki orðin tvö ár, ráðherrann man það kannski betur en ég. Það út af fyrir sig breytir ekki miklu hvort þetta frv. verður að lögum nú á þessum degi eða á morgun eða eftir að ný ríkisstjórn verður tekin við, ríkisstjórn sem getur áttað sig á þessum málum í heild sinni. Því þó svo að það eigi að loka byggingarsjóðnum þá á samt greinilega að skilja eftir skuldbindingar handa næstu stjórn, samkvæmt þessum ákvæðum til bráðabirgða. Ekki liggur ljóst fyrir hvað þær skuldbindingar kosta. Það er líka svo, eins og oft hefur verið bent á, að í hinu nýja kerfi sem á að taka við, húsbréfakerfinu, sem er auðvitað fyrir margra hluta sakir hentugt kerfi og þjónar hagsmunum ýmissa aðila ágætlega, þá er það engu að síður ljóst . . .  Þar með er það auðvitað sá sem tekur þetta húsbréfalán sem stendur undir þeim og fer á mis við staðgreiðsluafslátt sem ella væri og tíðkast í öllum viðskiptum miðað við núvirði greiðslunnar. Það sem eftir stendur í þessu er að mínum dómi það að ekki er séð nægilega vel fyrir hagsmunum þeirra sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn. Í því kerfi sem var tekið upp 1987, og fékk nú ekki að starfa í friði nema eitt ár, voru teknar upp svokallaðar húsnæðisbætur. Þær voru hugsaðar fyrir þá sem voru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn eingöngu og ekki aðra og fólk átti að fá þann styrk í sex ár eftir að það keypti sér sína fyrstu íbúð. Síðan komu spekingar ríkisstjórnarinnar og sögðu: Það eru engin tekju- eða eignamörk í þessu, þetta getur auðvitað ekki gengið, það verða auðvitað að vera einhver tekju- og eignamörk í svona húsnæðisbótum því ella koma auðkýfingarnir og byrja að hagnýta sér þetta. En ég spyr: Eru það einhverjir sérstakir auðkýfingar almennt séð á Íslandi sem eru að kaupa sér sína fyrstu íbúð? Auðvitað er það ekki þannig. Auðvitað er það upp til hópa unga fólkið sem er á fasteignamarkaðnum í fyrsta sinn sem naut þessara bóta. Og allt tal um að það hafi verið gífurleg breyting úr ranglæti yfir í réttlæti að hverfa frá húsnæðisbótum yfir í hinar tekju- og eignatengdu vaxtabætur er meira og minna út í bláinn. Í vaxtabótakerfinu geta menn auðvitað makað krókinn, ef svo mætti segja, ævilangt bara ef þeir skulda og borga vexti. Þar er auðvitað á ferðinni hít sem ekki sér fyrir endann á og hygg ég bæði fjmrh. og aðrir sem glíma við ríkisfjármál mættu gjarnan gefa því gaum hvað þessar vaxtabætur eiga eftir að kosta óbreyttar þegar fram í sækir. En þær voru fylgifiskur húsbréfakerfisins á sínum tíma eins og menn muna. Það væri auðvitað hægt að tala hér langt mál, virðulegi forseti, um þetta frv. þó það láti ekki mikið yfir sér og þó svo að hæstv. ráðherra hafi ekki séð ástæðu til að tefja tímann með því að gera ítarlega grein fyrir málinu. Ég ætla að geyma mér það, herra forseti, að tala um þetta frv. langt mál, mun gera það ef ég sé ástæðu til eftir að hafa farið betur ofan í saumana á þessu frv. Ég átti reyndar ekki von á því að reynt yrði að afgreiða þetta frv. á þessum síðustu klukkutímum kjörtímabilsins, líka vegna þess að lánakerfið er lokað og samhengi frv. breytir praktískt séð engu og getur þess vegna vel beðið í nokkrar vikur þangað til þing kemur saman aftur, ekki síst ef það er hugmynd manna að kalla saman þing í vor á nýjan leik. En ég áskil mér rétt til þess að fara í saumana á þessu máli. Ég vil ekki útiloka að það geti komið til greina að loka lánakerfinu frá 1986 úr því sem komið er, miðað við hvernig þessum málum hefur verið skipað undanfarin örfá ár. Og auðvitað má segja að það séu viss rök að það sé óskynsamlegt að hafa í gangi fleiri en eitt lánakerfi. En ég hygg að það sé óhjákvæmilegt, hvort sem það verður gert með brtt. við þetta frv. eða með öðrum hætti, að taka upp á nýjan leik sérstaka fyrirgreiðslu við þá sem eru að eignast húsnæði í fyrsta sinn, kaupa eða byggja í fyrsta sinn. Það er unga fólkið á Íslandi sem þar er um að ræða að stærstum hluta. Ég skal ekki láta þetta verða lengra að sinni, herra forseti. Það er auðvitað margt sem kemur upp í hugann í sambandi við þessi mál, húsbréfakerfið, bankakerfið og fleira, en ég geymi mér frekari umfjöllun á þessu stigi í trausti þess að forseti ljái mér orðið á nýjan leik ef ég kýs að óska þess.