Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða tillögu sem gerir ráð fyrir að skerða fjárhag Kvikmyndasjóðs á árinu 1992 um 14 millj. kr., en það eru fjármunir sem nota á til að standa að svokölluðu norrænu kvikmyndaverkefni. Með þessari skerðingu er útlánageta Kvikmyndasjóðs minni en hún hefur nokkurn tíma áður verið í rauntölum. Því miður hefur ríkisstjórnin ekki treyst sér til að koma til móts við áskoranir um að hækka framlagið til sjóðsins á móti skerðingunni vegna hins samnorræna kvikmyndaverkefnis. Ég tel út af fyrir sig óhjákvæmilegt að standa við þau loforð sem gefin hafa verið í sambandi við norræna kvikmyndaverkefnið. Ég treysti mér hins vegar ekki til að greiða atkvæði með þessari brtt. og mun því sitja hjá í þessari atkvæðagreiðslu, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég hygg að hér sé fleiri vondum málum hnoðað saman í einu frv. en nokkru sinni fyrr í sögu Alþingis. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Í þessu frv. er um að ræða ýmsar grundvallarbreytingar í löggjöf og íslensku samfélagi og nefni ég t.d. löggjöf um ríkisábyrgð á launum og tekjutengingu ellilífeyris. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Í gærkvöld var haldinn á Akureyri einhver fjölmennasti fundur sem þar hefur verið um langt árabil þar sem launafólk krafðist þess að meginatriði þessa frv. yrðu dregin til baka ef hægt á að vera að ganga til eðlilegra kjarasamninga. Í gær gerðist það einnig að forusta Verkamannasambands Íslands samþykkti formlega að ríkisstjórnin drægi til baka öll meginefnisatriði þessa frv. ef eðlilegar viðræður um nýja kjarasamninga gætu hafist. Það er alveg ljóst að það frv. sem hér á að samþykkja er mesti friðarspillir í okkar þjóðfélagi sem fram hefur komið á síðari tímum. Hreyfing launafólks krefst þess að frv. sé breytt. Almenningur í landinu er hneykslaður á þeim siðferðisgrundvelli sem frv. er byggt á. Það væri skynsamlegast fyrir hæstv. ríkisstjórn að draga frv. til baka og ganga með heilum huga til viðræðna við samtök launafólks. Við vildum stuðla að því að slíkt gæti gerst, erum á móti þessu frv. og segjum nei.

Herra forseti. Með samþykkt frv. er þjóðarsáttin rofin. Mér er ljóst að það er mikið verk að vinna í ráðuneytum á næstunni að framkvæma þann samtíning á skerðingum sem hér er um að ræða en hugsanlegt að verkið verði boðið út og Sameinaðir verktakar sjái um framkvæmdina. Ég óska ríkisstjórninni til hamingju með að fréttaflutningur af Sameinuðum verktökum og aðgerðum hennar munu birtast í blöðunum á næstunni. Ég segi að sjálfsögðu nei.

Frú forseti. Hér er ríkisstjórnin að láta lögfesta frv. sitt um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þessi lagasetning er ótrúlega slysaleg og mun verða til óheilla í þjóðfélaginu. Undirbúningur málsins hjá stjórnarliðinu hefur verið með endemum. Við stjórnarandstæðingar höfum bent á ótal villur og mistök í frv. og gert rækilega grein fyrir afleitum áhrifum málsins á flesta sem það snertir. Stjórnarandstöðunni hefur með málefnalegri baráttu tekist að knýja fram lagfæringar á nokkrum atriðum frv. Þrátt fyrir það er hér um mjög rangláta lagasetningu að ræða. Við framsóknarmenn erum henni mjög andvígir. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Með þessu frv. sínu gengur núv. ríkisstjórn ótrúlega vasklega fram að brjóta niður það velferðarþjóðfélag sem hér hefur verið byggt upp. Því segi ég nei.

Hæstv. forseti. Allt hefur sinn tíma og einnig það að vegferð þessa óhappamáls í gegnum þingið ljúki, a.m.k. um sinn. Að vísu standa vonir margra aðila til þess að efni frv., ef að lögum verður, fái ekki að standa lengi. Það er samdóma álit manna að hér séu á ferðinni í fyrsta lagi einhver verstu vinnubrögð sem sést hafa í háa herrans tíð hvað lagasetningarundirbúning snertir, en því miður á það einnig við hér að þrátt fyrir ófrýnilegt útlit er innrætið samt enn verra. Það er innihald þessa máls sem að sjálfsögðu er verst. Hér er í flestum tilvikum þar sem um íþyngjandi aðgerðir er að ræða ráðist á garðinn þar sem hann er lægstur, skertar tekjur aðila sem standa veikar að vígi í lífsbaráttu sinni á sama tíma sem ekki er hróflað við hátekjufólki landsins og eigna- og fjármagnsstéttinni. Við lokameðferð þessa máls hér á þingi vil ég í fyrsta lagi mótmæla þessum vinnubrögðum, ég vil í öðru lagi mótmæla þeirri framkomu sem fjölmörgum aðilum hefur verið sýnd við alla meðferð málsins og í þriðja lagi sérstaklega mótmæla innihaldinu sem boðar afturför á fjölmörgum sviðum. Þetta er ójafnaðarfrv. sem ber núverandi stjórnarstefnu ójafnaðar og ranglætis alveg óhrekjandi vitni. En því miður er það svo, hæstv. forseti, að stjórnarandstaðan, aðilar vinnumarkaðarins og þjóðin situr uppi með þessa ríkisstjórn sem vitinu verður greinilega ekki komið fyrir. Og þó svo það sé óhrekjandi að lögfesting þessa máls spilli stórlega fyrir líkum á kjarasamningum og farsælum tökum við stjórn þjóðmála hér á næstu mánuðum er ríkisstjórnin svo heillum horfin að hún er að knýja þetta mál í gegn. En það verður að vera upp á hennar ábyrgð og ég tel að stjórnarandstaðan hér á Alþingi hafi gert það sem í hennar valdi hafi staðið innan ramma þingræðisins til að afstýra þessu slysi. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Með samþykkt frv. er gerð atlaga að skólakerfi landsins, börnum landsins og kjörum þeirra og þar með framtíð þjóðarinnar með því að skera niður framlög til skólanna um 450 millj. á sama tíma og gæðingarnir fá 900 millj. Með samþykkt þessa frv. er verið að skera niður elli- og örorkulífeyri um 260 millj. kr. á sama tíma og gæðingarnir fá 900 millj. Með samþykkt þessa frv. er verið að fella niður lífeyrisrétt sjómanna milli 60--67 ára aldurs á sama tíma og gæðingarnir fá 900 millj. Með samþykkt þessa frv. er verið að segja í sundur friðinn í þessu þjóðfélagi. Og það getur vel verið að niðurstaðan verði sú að þetta frv. verði að lögum. Það verður þá löglegt en siðlaust. Ég segi nei, forseti.

Virðulegi forseti. Samþykkt á þessu frv. er vont verk. Hér er skólastarfi stefnt í voða og það bitnar fyrst og fremst á börnum þessa lands og framtíð þessa lands. Það er verið að skattleggja sérstaklega ellilífeyrisþega. Þarna er jafnframt á ferðinni fáheyrð forræðishyggja ríkisins með því að setja tilsjónarmenn í fyrirtæki ríkisins og ríkið hefur ákveðið að leggja auknar byrðar einhliða á sveitarfélög. Vinnubrögð eru til vansa og kjarasamningar í uppnámi. Ég segi að sjálfsögðu nei.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 401 við frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1992 frá meiri hluta efh.- og viðskn. 1. Á eftir 5. gr. komi tvær nýjar greinar svohljóðandi: a. (6. gr.) 5. gr. laga nr. 44/1976, um Fiskveiðasjóð Íslands, með síðari breytingum, orðast svo: Ríkissjóður ber eigi ábyrgð á þeim skuldbindingum sem Fiskveiðasjóður stofnar til eftir 1. mars 1992. --- Þarna var dagsetningin 31. des. og verið er að gefa Fiskveiðasjóði svigrúm með þessari breytingu. b. (7. gr.) Heimilt er að afnema ábyrgð ríkissjóðs á nýjum skuldbindingum sem Iðnþróunarsjóður stofnar til eftir gildistöku laga þessara, enda sé leitað eftir staðfestingu ríkisstjórnar Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar um viðeigandi breytingu á samningi um norrænan iðnþróunarsjóð fyrir Ísland, sbr. lög nr. 9/1970, með síðari breytingum. --- Þarna var dagsetning einnig 31. des. 2. Við 6. gr. (er verður 8. gr.) Greinin orðist svo: Fjmrh. er heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að taka lán að hluta eða öllu leyti í stað þess að veita ríkisábyrgð á lántökur þeirra aðila sem tilgreindir eru í 2.--4. tölul. 4. gr. og í 5. gr. og endurlána til þeirra með þeim kjörum og skilmálum sem hann ákveður. Erlendar lántökur þeirra aðila sem tilgreindir eru í 1. mgr. og ríkissjóðs mega nema allt að 8.581 millj. kr. á árinu 1992. Frá hámarki því er um getur í 2. mgr. má víkja svo fremi að nettó innstreymi erlends lánsfjár sé í samræmi við forsendur fjárlaga og lánsfjárlaga. --- Þarna er síðasta grein brtt. ný, en að öðru leyti er verið að sameina tvær brtt. varðandi hámark á erlendum lántökum. 3. Við 7. gr. Greinin falli brott, enda eru efnisatriði hennar komin inn í lið 2 í brtt. Í greinargerðinni segir að gerð sé grein fyrir þeim brtt., sem hér er lagt til að verði samþykktar, í nál. meiri hluta efh.- og viðskn. á þskj. 245. Auk þess er lagt til að eftir 1. mars 1992 beri ríkissjóður ekki ábyrgð á þeim skuldbindingum sem Fiskveiðasjóður stofnar til. Þessi breyting hefur engin áhrif á eldri skuldbindingar sjóðsins sem ríkissjóður kann að ábyrgjast.

Hæstv. forseti. Hér er á ferðinni síðasta frv. hjá hæstv. ríkisstjórn sem er nú 23. jan. loksins komið til 3. umr. sem tengist beint afgreiðslu fjárlaganna og er hluti af fjármálaafgreiðslu og fjármálastefnu hæstv. ríkisstjórnar, þeirrar sem hún hugðist knýja fram til afgreiðslu í desembermánuði sl. Ég hygg að það sé fremur óvenjulegt að sú staða blasi við mönnum að óvissa í efnahagsmálum, ríkisfjármálum og kjaramálum aukist við afgreiðslu fjárlaga og tengdra frumvarpa, en þau furðulegu tíðindi eru nú engu að síður að gerast þessa dagana að með því sem hæstv. ríkisstjórn er að knýja fram stefnu sína ef stefnu skyldi kalla varðandi fjárlög, efnahagsráðstafanir eða ráðstafanir í ríkisfjármálum og svo lánsfjáráætlun, þá er það svo að upplausnin vex í efnahagsmálum með afgreiðslu þessara mála. Óróleikinn fer vaxandi frekar en minnkandi á vinnumarkaði. Sérstaklega á það við um alla opinbera starfsmenn og ýmsar þær ráðstafanir sem í fjárlögunum og hinum sérstöku ráðstöfunum sem hér voru afgreiddar áðan illu heilli felst og hefur þannig áhrif í reynd að það spillir fyrir og eykur á óvissu í þessum efnum. Þetta hygg ég að sé nánast Íslandsmet, hæstv. forseti, og merkilegt í reynd að ríkisstjórninni skuli lánast þetta svo illa að ekki einu sinni afgreiðsla fjárlaga og tengdra frumvarpa komi a.m.k. einhverri ró á varðandi eitthvert svið þjóðlífsins eða efnahagsmálanna. En það er ekki svo. Óvissan um opinberan rekstur á þessu nýbyrjaða ári hefur aldrei verið meiri en einmitt núna rétt eftir að fjárlögin hafa verið afgreidd. Það lýtur m.a. að því að það er allt út og suður varðandi framkvæmd hinna sérstöku ráðstafana og hins sérstaka niðurskurðar þannig að með ólíkindum er. Og sama á við um peningamarkaðinn, um vaxtastigið og síðast en ekki síst um ástandið á vinnumarkaðnum þar sem fyrir liggja yfirlýsingar allra helstu talsmanna samtaka launafólks um að afgreiðsla þessara frumvarpa ríkisstjórnarinnar torveldi í staðinn fyrir að auðvelda gerð kjarasamninga. Það var samdóma álit aðila vinnumarkaðarins þegar þeir komu til funda við efh.- og viðskn. þingsins að fjölmörg ákvæði, bæði í fjárlögunum sjálfum, í hinum sérstöku ráðstöfunum og sem með vissum hætti koma inn í frv. til lánsfjárlaga, spilltu stórlega líkunum á því að farsælir kjarasamningar gætu tekist. Á vegum Alþýðusambands Íslands hefur verið reiknað út að í hinum margvíslegu skattahækkunum ríkisstjórnarinnar á sérstaka hópa eins og barnafjölskyldur, sjómenn og fleiri og gjaldtöku ýmiss konar, t.d. í heilbrigðiskerfinu, felist 2% kjaraskerðing fyrir almenna launamenn í landinu --- og leiði menn nú augnablik hugann að því hversu vænlegt er til árangurs og líklegt til að auka frið á vinnumarkaði að leggja það nesti á borðið áður en eða vonandi rétt áður en viðræður hefjast um gerð almennra kjarasamninga að skerða kjör launafólks um 2% alveg aukalega og sérstaklega með þessum hætti. Og gera menn sér virkilega vonir um að baráttuþrek launafólks í landinu sé svo lítið að það láti sér þetta lynda þegjandi og hljóðalaust? Nei, auðvitað hlýtur það að verða nánast forsenda þess og krafa fyrir því að menn geti yfir höfuð sest niður til viðræðna að menn geri það a.m.k. á hreinu borði hvað þetta snertir. Þess vegna blasir við að e.t.v. verður það eitt af fyrstu verkum aðila vinnumarkaðarins áður en þeir geta í reynd hafið samningaviðræður, ef þá tekst að koma þeim í gang, að senda hæstv. ríkisstjórn þau skilaboð að þessu verði öllu að kippa til baka. Það sé óhjákvæmilegt. Það sé ekki hægt að byrja með 2% kjaraskerðingu í forgjöf í samningunum til viðbótar ýmsu öðru óréttlæti sem hér er verið að innleiða og skerta réttarstöðu launafólks t.d. í því tilviki að fólk missi vinnu sína vegna gjaldþrota fyrirtækja. Eitt er það að menn gætu haft trú á að við þessar aðstæður væru menn ekki með mjög miklar kröfur uppi um beinar launahækkanir í prósentum talið. Um það ætla ég ekki að dæma eða fjölyrða. En hitt hlýtur öllum að vera ljóst að enn síður við þær aðstæður að kaupmáttur hefur verið að skerðast undanfarna mánuði, að atvinnuástandið er ótryggt, að þeim fjölgar fyrirtækjunum sem verða gjaldþrota, er mögulegt fyrir verkalýðshreyfinguna að setjast niður til samningaviðræðna með margs konar réttindaskerðingu og 2% kaupmáttarskerðingu í öfuga forgjöf. Það er bara ekki þannig að það geti gerst, hæstv. forseti, --- og hvernig er það þá með hæstv. forsrh. sem landið hefur um þessar mundir og hæstv. fjmrh.? Væri hugsanlegt að þeir tylldu í þingsalnum á meðan verið er að ræða þetta mál? Ég vil alveg sérstaklega, herra forseti, undirstrika við lokaumræðu þessa síðasta frv. hæstv. ríkisstjórnar sem tengist fjárlögum og ríkisfjármálum núna við áramótin undirstrika hið mikla óvissuástand og upplausnarástand sem ríkisstjórninni hefur síður en svo tekist að eyða með málatilbúnaði sínum á Alþingi. Þvert á móti er margt á ferðinni sem stórlega torveldar þau mál. Það er nöturlegt að aðilar vinnumarkaðarins og þjóðin skuli á þessum tímum sitja uppi með svona ríkisstjórn sem í staðinn fyrir að vera búin að vinna að því síðan á miðju sumri að reyna að ná breiðri samstöðu um kjaramál áfram í anda þjóðarsáttar hefur ekkert gert sem jákvætt getur talist í þeim efnum, ekki einu sinni virt þessa menn viðlits, ekki talað við þá, ekki nennt að halda fundi með aðilum vinnumarkaðarins, gefið samninganefnd sinni þau fyrirmæli að tala ekki við opinbera starfsmenn nema senda þeim helst bréf um margs konar réttindamissi og kjaraskerðingu svona sem tilboð, jólaföstutilboð. En svo bætir ríkisstjórnin gráu ofan á svart og kórónar frammistöðu sína í þessum efnum með því að standa að afgreiðslu mála á þingi sem er yfirlýst að leggja stein í götu mögulegra viðræðna um gerð kjarasamninga. Það er algerlega yfirlýst að þessar álögur á launamenn, réttindaskerðingar, t.d. varðandi ríkisábyrgð á launum við gjaldþrot og álögur á atvinnulífið eða vinnumarkaðinn í því sambandi sem Vinnuveitendasamband Íslands hefur harðlega mótmælt, allt þetta torveldar mjög þessum aðilum að setjast saman niður til innbyrðis viðræðna og gefur ekki miklar vonir um að jákvætt andrúmsloft geti ríkt frá upphafi slíkra viðræðna í garð ríkisvaldsins og þátttöku þess í einhverri víðtækri þjóðarsátt um kaup og kjör á næstu mánuðum. Þetta er með hreinum ólíkindum. Það er með hreinum ólíkindum, hv. alþm., vegna þess að saga undanfarinna áratuga segir okkur að flestar ríkisstjórnir, hvort sem þær hafa verið til hægri eða vinstri í íslenskum stjórnmálum, hafa þó borið gæfu til að meta og viðurkenna gildi þess og þýðingu að vel takist til í samningum um kaup og kjör. Og ríkisstjórnir jafnt til vinstri sem hægri á undanförnum áratugum hafa yfirleitt verið tilbúnar til þess og velviljaðar því að leggja sitt af mörkum gagnvart því að slíkir samningar gætu náðst. Það var að vísu a.m.k. á hluta viðreisnartímans að sögn meiri harka í samskiptum ríkisstjórnar við aðila vinnumarkaðarins og sérstaklega verkalýðshreyfinguna en síðan þá hefur verið og er þetta þá til marks um að þessi nýja Viðeyjarviðreisn ætli einnig að þessu leyti að hverfa aftur í tímann. Ýmis ummæli sem hafa fallið benda reyndar til þess svo sem eins og frá hæstv. fjmrh. sem í ræðu hér, að mig minnir rétt eftir áramótin, taldi að menn þyrftu að átta sig á þeim grundvallarmun að þingmenn stjórnarliðsins væru kjörnir og þeir yrðu bara að gera það sem þeim sýndist í þinginu og það yrði að hafa sinn gang og þyrfti ekki mikið að taka tillit til þess sem væri á dagskrá annars staðar úti í þjóðfélaginu. Þetta voru ákaflega óskynsamleg ummæli hjá hæstv. fjmrh. Vonandi hafa þau verið mælt í hugsunarleysi og bera ekki vott um að alvarlegustu áhyggjur manna um þessar mundir séu á rökum reistar gagnvart því að ekki bara sé ríkisstjórnin viljalaus og ólánssöm í verkum sínum gagnvart þessum hlutum heldur að verra gæti legið þar á bak við, sem sagt beinhörð afstaða ríkisstjórnar sem fæli þá í sér thatcherísk viðhorf eða viðhorf sem ríktu að hluta til á tíma hinnar gömlu ósælu viðreisnar að beita fullri hörku í samskiptum við samtök launafólks og aðila vinnumarkaðarins. Herra forseti. Þetta liggur allt saman fyrir hér og það er m.a. með vísan til þessarar óvissu og þessarar stöðu gagnvart kjarasamningum sem við í stjórnarandstöðunni höfum lagt til að þessu máli yrði frestað, það væri ótímabært að ljúka þeirri vinnu sem tengist fjárlögum og ríkisfjármálum með afgreiðslu lánsfjárlaga enn sem komið er. Og það er merkilegt að hæstv. ríkisstjórn skuli ekki hafa velt þeim möguleika fyrir sér að láta þetta mál bíða í þinginu. Nú er það svo að oft og iðulega hafa lánsfjárlög ekki verið afgreidd fyrr en á útmánuðum. Það er e.t.v. ekki til sérstakrar fyrirmyndar og eftirbreytni, en hefur þó ekki valdið neinum stórfelldum vandkvæðum við stjórn mála. Yfirleitt hefur það ekki gert það, hæstv. forsrh., að menn telja, enda mögulegt að leysa slík mál tímabundið með margvíslegum hætti. En kosturinn fyrir hæstv. ríkisstjórn, ef hún hefði hugleitt að skilja þetta mál eftir í þinginu opið a.m.k. fram í febrúarmánuð, hefði verið sá að ríkisstjórnin hefði átt þar útleið og möguleika á að taka í gegnum lánsfjárlögin við endanlega afgreiðslu þeirra, t.d. eftir að kjarasamningar væru komnir á dagskrá, ég segi nú ekki komnir vel áleiðis eða á lokastig, taka þá í gegn með afgreiðslu lánsfjárlaganna að lokum ýmsar þær ráðstafanir sem skynsamlegt hefði reynst og nauðsynlegt að gera til að innsigla einhverja kjarasamninga. Nei, ríkisstjórnin velur ekki þennan kost og var hann henni þó tiltölulega auðveldur og ekki hefði neinn héraðsbrestur orðið þó að hæstv. ríkisstjórn hefði haft vaðið fyrir neðan sig og beðið með afgreiðslu lánsfjárlaga af þessum sökum. En einnig í þessu efni er hæstv. ríkisstjórn heillum horfin og sér ekki hvað henni sjálfri ætti að vera fyrir bestu í þessu efni sem auðvitað hefði verið að eiga þarna áfram opna möguleika á að leggja eitthvað af mörkum í þessum efnum. Eða er það virkilega svo að það sé komin til valda á Íslandi ríkisstjórn sem skortir þennan skilning á þýðingu þess að vel takist til í samningum aðila vinnumarkaðarins? Er það kannski afstaða hæstv. ríkisstjórnar að það skipti engu máli? Manni finnst það stundum þegar hinar endalausu ræður eru haldnar hér um t.d. úrslitaþýðingu þess að hallinn á fjárlögum sé nákvæmlega 3,5 milljarðar eða 4 milljarðar en alls ekki 5 eða 2. Stundum tala hæstv. ráðherrar, sérstaklega fjmrh., eins og það sé algert úrslitaatriði og allt standi og falli með því. En á sama tíma virðast þeir ekki hafa ýkjamiklar áhyggjur af þeirri einu stóru breytu sem stendur langt upp úr öllu öðru í íslenskum þjóðarbúskap eins og yfirleitt annars staðar þar sem er ákvörðun launasummunnar í þjóðfélaginu sem er langstærsta einstaka breytan sem úrslitum ræður í okkar efnahagsmálum, líklega um 70% af þjóðarveltunni sem þar er á einu bretti afgreidd með tilteknum hætti ef tekin er heildarvelta launasummunnar sem hlutfall af okkar þjóðarbúskap. Jafnvel fjárlögin upp á sína rúma 100 milljarða eru lítil í samanburði við launasummuna í heild sinni í þjóðfélaginu. Þess vegna er það svo að flestir hafa borið gæfu til að átta sig á því hversu geysilega afdrifarík málin í samningum aðila vinnumarkaðarins um kaup og kjör eru nema þessi ríkisstjórn virðir að vettugi afstöðu Alþýðusambands Íslands, Verkamannasambands Íslands, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, Bandalags háskólamanna og fjölmargra fleiri samtaka sem lagst hafa eindregið gegn því, beðið um það, mælst til þess með ýmsum hætti að ákveðin atriði sem lúta að afgreiðslu fjárlaga og ríkisfjármála á þessum tímamótum yrðu ekki látin ganga fram. Ég held að það hljóti að vera hæstv. forsrh., sem er nýr í starfi sínu, umhugsunarefni, a.m.k. í einrúmi, ef hann á einhverjar stundir einn með sjálfum sér, hæstv. forsrh., --- þær eru sjálfsagt fáar eins og hjá okkur fleirum þessa dagana --- hvort hann sé kannski kominn þarna út á dálítið þunnan ís. Herra forseti. Það hefur talsvert verið rætt í tengslum við frv. til lánsfjárlaga eins og eðlilegt er um vexti. Þar er á ferðinni ein ákaflega afdrifarík stærð í þjóðfélaginu þar sem eru vextirnir eða vaxtastigið. Það liggur fyrir að sú raunvaxtahækkun sem hæstv. ríkisstjórn beitti sér fyrir á sl. vori hefur fært til í þjóðfélaginu 3--5 milljarða kr. síðan í maí sl. Á ársgrundvelli má áætla að um 4--7 milljarðar kr. færist til bara vegna vaxtahækkunarinnar frá skuldsettu atvinnulífi og skuldsettum heimilum í landinu yfir til fjármagnseigendanna, m.a. til eigenda Sameinaðra verktaka sem voru að borga sér svolitla skamdegisuppbót á launin í gær eða fyrradag, litlar 900 millj. kr. skattfrjálsar. Það er m.a. til þessa hóps eignamanna og forréttindastéttarinnar í landinu sem vaxtahækkunin frá sl. vori hefur fært gífurlegar fjárhæðir --- frá hverjum? Frá skuldsettum atvinnuvegum, sjávarútveginum t.d. þar sem tvíhöfða nefndin er núna að skoða um 70 milljarða skuldir sjávarútvegsins ef ég man rétt eða 100 milljarða og velta því fyrir sér hvort þessi burðarás íslenskrar útflutningsstarfsemi geti yfir höfuð nokkurn tíma endurgreitt þessar skuldir, a.m.k. miðað við núverandi rekstrarumhverfi. Það er m.a. frá sjávarútveginum, sem skuldar þessa 100 milljarða, sem peningar hafa verið færðir í vasann á liðinu sem stendur að Sameinuðum verktökum með sérstakri vaxtahækkun ríkisstjórnarinnar og frá skuldugum einstaklingum og fjölskyldum í landinu, ekki síst þeim sem ráðist hafa í að koma sér þaki yfir höfuðið á undanförnum árum og bera þungar byrðar af verðtryggðum lánum og okurvöxtum í því sambandi. En einnig í þessu efni, hvað vaxtamálin varðar, er ríkisstjórnin gersamlega heillum horfin. Þar situr allt fast og hæstv. fjmrh. heldur vöxtunum á ríkisskuldabréfunum föstum í um 8% raunvöxtum og fyrir liggja yfirlýsingar frá bankakerfinu um að meðan svo er gerist ekki neitt. Þá standi um 10% raunávöxtun verðtryggðra lána og 16--18% raunávöxtun skuldabréfa föst. Það er þannig að þeir sem eru að taka lán hjá t.d. Íslandsbanka þessa dagana og eru með svo veikan fjárhag sem einstaklingar eða fyrirtæki að lenda niðri í lánsflokki C borga 18% raunvexti, hæstv. fjmrh., af slíkum lántökum. Einnig hér liggur það fyrir að verkalýðshreyfingin og aðilar vinnumarkaðarins eru algerlega sammála um að það sé ógerlegt og óhugsandi að nokkur sátt geti tekist á vinnumarkaði að óbreyttu vaxtastigi. Það er alveg sama hvor kemur í sjónvarpið eða útvarpið, Einar Oddur, Þórarinn V., Ásmundur Stefánsson, Björn Grétar eða Ögmundur, þeir eru allir hjartanlega sammála um að í öllu falli geti þetta ekki gengið svona. Vextirnir verði að lækka. En hvað hefur gerst? Hefur ríkisstjórninni orðið eitthvað ágengt í þessum efnum? Svarið er nei. Þvert á móti situr allt fast og hið háa raunvaxtastig, okurvextirnir, eru frosnir fastir m.a. vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki getað bakkað út úr ógöngunum sem hún kom sjálfri sér í með vaxtahækkuninni í maí sl. Enn eru það svo að lokum, hæstv. forseti, nokkur orð um forsendur þessa alls, þ.e. þær forsendur og þá þjóðhagsspá og horfurnar sem fjárlögin, lánsfjárlögin, ráðstafanirnar og allt þetta ,,gúmmolaði`` á nú að byggja á. Þrisvar til fjórum sinnum hefur þurft að taka þá hluti upp og endurskoða á þessu hausti og þessum vetri og enn er það svo að nú í janúarmánuði eru þessar aðstæður sjáanlega að breytast nokkuð og sem betur fer í þetta sinn að flestu leyti til jákvæðrar áttar að ég tel, þ.e. það liggur fyrir að sjávarafli verður að líkindum meiri á þessu ári en menn höfðu áður spáð, bæði loðnuveiði og rækjuveiði, og e.t.v. lítur ástandið heldur betur út með verðmæti þess sjávarafla en menn höfðu áður ástæðu til að ætla. Olíuverð er á niðurleið og það þýðir bætt viðskiptakjör auk þess sem þau eru að öðru leyti tiltölulega hagstæð. Og það var svo broslegt sem það nú er að einmitt núna í morgun komu í blöðunum upplýsingar um það frá Þjóðhagsstofnun að það væri ástæða til að fara enn einu sinni yfir þjóðhagsforsendurnar því að þær væru greinilega að breytast. Guð láti gott á vita að þetta gangi nú eftir og menn geti með hækkandi sól farið að rífa sig upp úr svartsýniskastinu sem hæstv. ríkisstjórn hefur komið mönnum í á þessu hausti og haft alveg sérstaka forgöngu um það, alveg frá miðju sumri reyndar þegar hæstv. forsrh. upphóf sína svartagallsraust um fortíðarvandann og hinar dökku kringumstæður allar. Þegar ríkisstjórnin lagði fram efnahagsstefnu sína og þjóðhagsáætlun birtist á öndverðu hausti voru sérstaklega dregin fram tvö stór mál sem væru fánarnir í þessu fylkingarbrjósti ríkisstjórnarinnar hvað efnahags- og atvinnumál snertir á komandi mánuðum og missirum. Það var bygging álvers og það voru samningar um Evrópskt efnahagssvæði. Hvort tveggja í senn voru af talsmönnum ríkisstjórnarinnar talin vera mikil stórmál og úrslitamál um velgengni íslensks atvinnulífs og efnahagslífs á næstu mánuðum og árum. Og frv. sem við erum að ræða í dag er enn þannig úr garði gert, þ.e. frv. sjálft, upphaflega þingskjalið, að í 4. gr. þess 1. tölul. stendur að Landsvirkjun eigi að taka að láni 6.650 millj. kr. á næsta ári, þ.e. því ári sem nú er í garð gengið, og meira að segja á aumingja Vatnsleysustrandarhreppur að taka að láni 500 millj. kr. til hafnarframkvæmda á þessu ári. Það mun að vísu hafa fallið út við atkvæðagreiðslu eftir 2. umr., en eftir sem áður er mönnum stundum frv. í hendi eins og það var lagt fram hérna í byrjun, hv. þm.,  Þegar það var ljóst með álverið að ekkert yrði úr því og allar hinar fjölmörgu skrautsýningar og undirskriftir hæstv. iðnrh. höfðu verið til einskis og sennilega, eins og við vöruðum hann við, jafnvel spillt fyrir málinu barnalegir tilburðir til að knýja fram gagnslausar og einskis nýtar undirskriftir um álver sem aldrei verður byggt, hvað gerðu talsmenn ríkisstjórnarinnar þá? Mér er það mjög vel í fersku minni. Þeir hörfuðu í síðasta vígið sem eftir var, EES. EES er það, lausnarorðið í þrengingum íslenskra atvinnuvega og íslensks efnahagslífs. Það verður EES sem bjargar þessu þrátt fyrir allt, þó að ekkert álver komi. En svo er þetta vígi fallið. Og það var hæstv. forsrh. sjálfur sem gaf því þá miklu einkunn að það þyrfti kraftaverk að gerast til þess að Evrópusamningarnir næðust og hinn sleipi stjórnmálamaður Uffe Elleman Jensen sagði: ,,Ja, men jeg tror på mirakel`` og leysti vandann þannig snilldarlega og gætu íslenskir stjórnmálamenn greinilega lært ýmislegt af þessum Dana í þrengingum, í kastþröng í viðskiptum við fréttamenn. ,,Ja, men jeg tror på mirakel``, sagði Elleman og þar með var það leyst. En forsrh. sló þetta af með þessum afdráttarlausa hætti. Þetta var svipuð líking og þegar knattspyrnulið okkar Norðlendinga, IBA, var einu sinni í ákaflega erfiðri stöðu í 1. deild, hafði fengið eitt stig þegar tveir leikir voru eftir í mótinu og fréttamaður spurði þjálfarann: En er ekki nokkurn veginn öruggt að liðið falli? Og þjálfarinn sagði: Ja, það eru svona svipaðar líkur fyrir okkur að halda okkur í deildinni og fyrir mann sem dettur út úr flugvél á miðju Atlantshafinu. Og þetta reyndust orð að sönnu. Það voru ekki miklar líkur og liðið féll. Ég held að það megi orða þetta eitthvað svipað með EES. Kraftaverkið er um það bil svo stórt sem þyrfti að gerast eins og maður sem vaknar allt í einu upp úti á miðju Atlantshafi og hefði ekkert nema hendurnar til að komast til lands. Og þar með er þetta vígi einnig fallið og þess vegna er óhjákvæmilegt að draga upp þessa mynd og spyrja hæstv. ríkisstjórn að því: Hvað er það þá sem hæstv. ríkisstjórn hefur til málanna að leggja í þessum efnum, þegar þessi tvö stóru mál sem voru af hálfu talsmanna ríkisstjórnarinnar sjálfrar útlistuð sem sérstakar undirstöður efnahags- og atvinnustefnunnar á komandi mánuðum eru hér að engu orðin? Og þær breytingar hafa verið gerðar á frv. að í staðinn fyrir að Landsvirkjun taki í lán til framkvæmda innan lands á þessu ári hátt á 700. millj. kr. framkvæmdir hún fyrir nokkur hundruð millj. kr., að mestu leyti fyrir eigið aflafé. Hefur að vísu lántökuheimildir upp á um 800 millj. sem fyrst og fremst eru lántökuheimildir, að ég skil það, til að koma á móti afborgunargreiðslum hennar og framkvæmd að lokum í Blöndu og slíkum hlutum. Og ég held að það séu ekki miklar líkur á að Vatnsleysustrandarhreppur standi í hafnarframkvæmdum upp á 500 millj. fyrir eigið aflafé úr því að hann hefur ekki lengur þá lántökuheimild sem var á ferðinni. Þetta er, hæstv. forseti, mikið umhugsunarefni við lokaafgreiðslu lánsfjárlaga, hvernig hornsteinar efnahags- og atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar, þeir litlu sem fyrirfundust og voru af hennar hálfu tíundaðir í haust, eru nú í burtu teknir og húsið hlýtur því að standa harla veikt og því hlýtur að vera fokgjarnt, þessu hátimbraða húsi, atvinnustefnu hæstv. ríkisstjórnar. Það er mér mikið áhyggjuefni og mikið umhugsunarmál vegna þess að ég er sannfærður um að ef það er eitthvað sem við Íslendingar þurfum á að halda til að rífa okkur upp úr doðanum fyrir utan að skipta um ríkisstjórn er það að reyna að blása nýju lífi í og hleypa þrótti í atvinnustarfsemina og nýsköpun og uppbyggingu á því sviði. Það er algerlega lífsnauðsynlegt, hæstv. forseti. Og einhver mýraljós eins og EES eða álver sem aldrei rísa gera ekkert annað en þvælast fyrir okkur í þeim efnum. Ég er reyndar þeirrar skoðunar og er ekki einn um það að telja að málflutningur ríkisstjórnarinnar og sérstaklega hæstv. utanrrh. um að EES gæti orðið það bjargráð sem þá var rætt um hafi verið út í hött. Þar var með engum sannfærandi rökum sýnt fram á hvernig þessir samningar ættu að koma okkur í einhverjum veigamiklum atriðum til góðs, a.m.k. í framtíðinni sem nær okkur liggur. En hvað sem því nú líður og hvort sem tiltrú manna á því að samningar um Evrópskt efnahagssvæði hefðu til viðbótar álverinu getað orðið einhver lyftistöng eða ekki liggur hitt ósköp einfaldlega fyrir að þetta er nú hvort tveggja fallið. Og þess vegna er, hæstv. forseti, verið að afgreiða frv. til lánsfjárlaga á brostnum forsendum og úreltum og við þær átakanlegu aðstæður að hæstv. ríkisstjórn hefur enga atvinnustefnu og enga efnahagsstefnu fram að færa þjóðinni á þessum tímamótum. Það er þess vegna að vonum, hæstv. forseti, að við í stjórnarandstöðunni viljum ekki bera ábyrgð á frv. og munum ekki greiða götu þess fram á veginn og satt best að segja undrar mig stórlega að ríkisstjórnin skuli ekki hafa hugleitt, eins og ég sagði áður, þann kost að bíða með þetta mál, a.m.k. um sinn, átekta og sjá hverju fram vindur annars staðar í þjóðfélaginu. Greinilegt er að ríkisstjórnin sjálf hefur ekki frumkvæði að neinu, en það hefðu þó verið hyggindi af hennar hálfu að bíða átekta og sjá til hvort aðrir aðilar gætu leyst málin, þ.e. þá fyrst og fremst aðilar vinnumarkaðarins, en því miður virðist niðurstaðan sú að einnig í þessum efnum er hæstv. ríkisstjórn gersamlega heillum horfin. Herra forseti. Þetta kann að verða síðasta ræðan sem sá sem hér talar flytur að sinni í þessari lotu umræðna um ráðstafanir í ríkisfjármálum, lánsfjárlög, Hagræðingarsjóð og annað sem hér hefur staðið á þinginu og eru það talsverð tímamót að manni finnst eftir þau ósköp sem hafa yfir gengið á sl. tveimur mánuðum í desember á árinu 1991 og í janúar á nýbyrjuðu ári 1992. En það er að lokum ljóst að eigi hér að takast betur til en á horfist erum við ekki að sjá þessi mál í síðasta sinn. Það er eitt sem er algerlega borðleggjandi og öruggt, að eigi okkur Íslendingum að hlotnast sú farsæld á árinu að þeim stórslysum og skerjum öllum sem fram undan eru verði fram hjá komist, þá munu þessi mál þurfa að koma fyrir Alþingi á nýjan leik og þeim þarf að breyta í veigamiklum mæli, fjárlögunum, lögunum um ráðstafanir í ríkisfjármálum og að sjálfsögðu mun þá einnig þurfa að taka upp áform um lántökur innan lands og utan á árinu. Þess vegna kann svo að fara að að nokkru leyti hafi það verið tímasóun, sérstaklega hjá hæstv. ríkisstjórn, að reyna að knýja þessi mál með jafnóskynsamlegum hætti og raun ber vitni í gegnum Alþingi því að hún verður fyrr eða síðar og vonandi rekin til þess að koma með þau fyrir þingið á nýjan leik og lagfæra þau. Herra forseti. Ég lýk þá máli mínu rétt um hádegisbilið 23. janúar um þetta lánsfjárlagafrv.

Herra forseti. Ég óska þingmanninum til hamingju með þessi tímamót. Að vísu er þessum ágæta þingmanni svo létt um mál eða léttara um mál en flestum öðrum þingmönnum, og er þá langt til jafnað, að ég veit að hann á eftir að fjalla oft og mikið um þessi mál í einu eða öðru formi og reyndar get ég kannski með þessu stutta andsvari gefið honum tækifæri til að eiga enn einn stuttan sprett í ræðustólnum. Ég vil nefna út af því sem hann nefndi um efnahagsmálin í örstuttu máli að með þessu frv. eru menn að loka þeim tillögum og aðgerðum sem ríkisstjórnin fyrir sitt leyti grípur til og eru grundvöllur efnahagsstefnu. Eins og menn vita var þenslukippur sl. vor eða í byrjun sumars. Vextir voru því hækkaðir til að slá á þá þenslu. Sú aðgerð bar árangur, viðskiptahalli fer minnkandi, ríkissjóðshallinn og fjárlagahallinn fara minnkandi og verðbólga er nánast við núllið þannig að þetta er góður grundvöllur fyrir atvinnulífið til að fá viðspyrnu inn í framtíðina. Ég veit að um það hefur verið mikill ágreiningur í þingsölum sem eðlilegt má telja með hvaða hætti ríkisstjórnin hefur staðið að þessum verkum, en þó liggur það fyrir að þessi verk hafa verið unnin.

Herra forseti. Mikið væri gaman ef þetta væri eins og hæstv. forsrh. er að lýsa og við gætum sameiginlega lokið þessum verkum í þeirri trú og vissu að þetta væri allt í lagi, en það er ekki svo, því miður. Hæstv. forsrh. sleppti alveg að nefna að það er vaxandi atvinnuleysi í landinu. Hann sleppti alveg að nefna að það er bullandi taprekstur í sjávarútveginum og útflutningsgreinunum. Hæstv. forsrh. sleppti alveg að nefna að mánuð eftir mánuð hefur hið háa raunvaxtastig haldist löngu eftir að nokkur tilefni voru fyrir því, og þau voru reyndar aldrei, að keyra raunvextina upp undir 10%. Þessum hlutum og mörgum fleirum sneiddi hæstv. forsrh. hjá og hann svaraði því ekki einu orði hvað hefði komið í staðinn fyrir álverið og hvað ætti að koma í staðinn fyrir EES sem hann er sjálfur búinn að dæma til dauða. Þess vegna er það því miður ekki svo sem hæstv. forsrh. var að gefa í skyn með andsvari sínu að með þessum merkilegu málum ríkisstjórnarinnar væri allur vandi leystur og allt komið í fína lag. Þeir eru a.m.k. ekki þeirrar skoðunar Einar Oddur, Þórarinn V., Ásmundur, Björn Grétar, Ögmundur og aðrir þeir sem eru að glíma við gerð kjarasamninga núna á þessum vikum. Við í stjórnarandstöðunni erum ekki þeirrar skoðunar og fjölmennir hópar úti í þjóðfélaginu og samtök eru ekki þessarar skoðunar að allt sé í fína lagi. Ég hygg að hagsmunagæslumenn sjávarútvegsins mundu, a.m.k. í trúnaðarsamræðum við sjútvrh., viðurkenna að þeir telja ekki vera allt í fínu lagi með stöðu sjávarútvegsins og rekstrarumhverfi hans og möguleika hans til að greiða af sínum 100 milljarða skuldum. Þetta er því miður ekki svona einfalt, hæstv. forsrh. Kannski eigum við, eins og þú réttilega stakkst upp á, eftir að ræða þetta í þinginu ítarlegar síðar í vetur, en ég hlaut að gera þessa athugasemd við þitt andsvar því að þú sagðir ekki nema hálfa söguna, reyndir að tína til fáein jákvæð atriði, sem ég tel að þú hafir oftúlkað, en slepptir öllu hinu sem úrskeiðis er enn.

Herra forseti. Á þskj. 382 liggur frammi brtt. við lánsfjárlögin sem ég flyt ásamt hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni, Jóni Helgasyni, Guðna Ágústssyni og Ólafi Þ. Þórðarsyni. Ég mælti ítarlega fyrir þessari brtt. við 2. umr. málsins og ætla ekki að endurtaka það. Ég dró hana til baka við 2. umr. í þeirri von að málið skýrðist og einhverjar haldgóðar upplýsingar kæmu fram um hvernig ætti að meðhöndla og ljúka því klúðri sem verið hefur um þetta mál og togstreitu milli Landsbankans og ríkisstjórnarinnar. Ég knúði á hér í umræðunum um hvernig ætti að framkvæma yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar frá 17. jan. sl. um tryggingadeild útflutningslána og við Ríkisábyrgðasjóð. Það voru vægast sagt ófullnægjandi svör eða öllu heldur engin svör sem komu við því. Ég hafði gert mér vonir um að fulltrúar Seðlabanka mundu gera efh.- og viðskn. þingsins grein fyrir málinu milli umræðna eins og mér er kunnugt um að reyndar var beðið um í nefndinni. Engar upplýsingar hafa komið um það við 3. umr. málsins. Því hef ég ákveðið að láta þessa tillögu koma til atkvæða við 3. umr. til þess að Alþingi geti lýst vilja sínum um þessi mál og tryggt fjmrh. heimildir til að grípa inn í þetta mál með viðhlítandi hætti og ljúka því klúðri sem verið hefur um þetta mál og þeirri frámunalegu togstreitu og orðaskaki sem verið hefur milli Landsbankans og ríkisstjórnarinnar um þetta mikilvæga mál sem snertir atvinnu fjölmargra manna og snertir það útflutningsverðmæti sem við getum framleitt og kemur beint inn á okkar efnahagsmál. Ég vildi aðeins gera grein fyrir þessari ákvörðun minni og okkar flm. með nokkrum orðum vegna þess að ég hafði gert mér vonir um að málið yrði leitt til lykta á þessum tíma og ríkisstjórnin mundi taka betur á því en raun hefur orðið á. Þó að vissulega hafi málið komist í umræðu og ríkisstjórnin hafi örlítið tekið við sér er það algerlega ófullnægjandi.

Herra forseti. Ég held að sé rétt að ég gefi örstutt andsvar í stað þess að taka til máls í umræðunum sjálfum vegna ummæla síðasta hv. ræðumanns. Ég vil einungis greina frá því, sem hv. þm. vita að sjálfsögðu, að ríkisstjórnin hefur tekið ákvörðun um að til reiðu séu ábyrgðir eða útflutningstrygging vegna hugsanlegrar síldarsölu og til ráðstöfunar eru um 150--160 millj. kr. Stjórn hefur verið kjörin og reglur um ábyrgðir liggja fyrir ef útflytjendur vilja sækja um og hafa aflað sér bankafyrirgreiðslu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir það andsvar sem hann gaf og vissulega er þessi yfirlýsing mikilvæg, en hún breytir því ekki að það er full ástæða til að samþykkja þessa heimild til handa fjmrh. Ef þessi mál leysast á farsælan hátt, sem ég vona, er náttúrlega enginn að segja að fjmrh. þurfi að nota þessa heimild, en ég trúi því ekki að hann vilji ekki hafa hana eða treysti sér ekki til að hafa hana og meðhöndla hana á skynsamlegan hátt.

Herra forseti. Við höfum lokið við að afgreiða frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Ég var á mælendaskrá við 2. umr. þess frv., en til að greiða fyrir afgreiðslu þess dró ég mig til baka og ætlaði þá að ræða málið við 3. umr. En vegna þess hvað það dróst á langinn nú í nótt féll ég einnig frá því. Ég ætla að sjálfsögðu ekki að fara að ræða það mál efnislega, en eftir þessa næturvöku eru tvö atriði sem ég vildi þó aðeins minnast á. Hið fyrra er hin fullkomna fjarstýring hæstv. fjmrh. á störfum forseta Alþingis sem birtist undir lok umræðnanna í nótt og hitt eru ummæli hæstv. forsrh. Hv. 11. þm. Reykv. knúði í umræðunum í nótt mjög fast á um að fá svör við mjög þýðingarmiklum atriðum sem snertu málefni öryrkja. Og fyrir velvilja og góðar undirtektir hæstv. félmrh. fengust mjög skýr og góð svör við því. En til að ná því fram þurfti m.a. umræður um þingsköp til að leita leiða að fá þessi svör. Og undir þeirri umræðu stendur hæstv. forsrh. upp og segir m.a.: ,,Þá byrjar þessi skrípaleikur hér sem ekki er óþekktur.`` Að mínu mati er það nöturleg sjálfslýsing á því sem efst er í huga hæstv. forsrh. þegar knúið er á um hagsmuni og réttindi þeirra sem lakast eru settir í þjóðfélaginu. Að lokum ein spurning til hæstv. fjmrh. Nú stendur yfir mikil vinna í öllum ráðuneytum um að framkvæma þann niðurskurð sem hér var verið að lögfesta og einnig að deila út þeim vasapeningum eða þeim milljarði sem ráðuneytin fengu til ráðstöfunar að eigin geðþótta. Maður heyrir sagt að þessu þurfi að vera lokið fyrir mánaðamót. Ég vil því spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann muni þegar þing kemur saman aftur eftir hálfs mánaðar hlé leggja fram skýrslu um þessar útdeilingar og aðgerðir eða þurfa hv. alþm. að óska eftir skriflegri skýrslu um allt þetta mál?

Virðulegi forseti. Ég skal gera tilraun til að svara þessari fyrirspurn hv. 2. þm. Suðurl. Það er rétt, sem hann segir, að það er gert ráð fyrir að á allra næstu dögum verði safnliðum dreift á ákveðin viðfangsefni í fjárlögum og enn fremur að forstöðumenn fyrirtækja og stofnana og aðrir þeir sem fara með ábyrgð á framkvæmd fjárlaga skili greiðsluáætlunum fyrir þetta ár. Við gerum ráð fyrir því að um 10. febrúar liggi þessi vinna fyrir og ég skal gera mitt besta til að gefa upplýsingar um hvernig þessum safnliðum hefur verið ráðstafað. Í fjárlögum eru safnliðirnir settir inn í viðkomandi ráðuneyti í heilu lagi og ráðherrum ætlað að deila þeim út samkvæmt lýsingu sem kemur jafnframt fram í lagagr. fjárlaganna, en mér finnst vera eðlilegt og eðlileg krafa af hálfu fjárveitingavaldsins að þegar þessi vinna liggur fyrir þá verði niðurstöðunni komið á framfæri. Í hvaða formi það verður get ég ekki sagt á þessari stundu, en tel að við getum fundið okkur það þegar þing kemur saman aftur. Varðandi ummæli hv. þm. um fjarstýringu mína á forseta held ég að hér gæti nokkurs misskilnings og ég held að hv. þm. hafi verið fullfljótur á sér að trúa hv. 8. þm. Reykn. sem gerði þetta að sjónarspili í gær þegar ég átti orð við hæstv. forseta. Það eina sem ég var spurður um og benti á í leiðinni af því að leitað var ráða var hvort 3. umr í þessu máli hefði hafist eða ekki eða væri að hefjast. Það var nú öll fjarstýringin. Og af því tilefni er mér ljúft að rifja upp að sú var tíðin hér á hinu háa Alþingi að hv. 2. þm. Suðurl. sat í forsetastól sem forseti sameinaðs þings og við hlið hans hægra megin sat þá ungur þingmaður, sem stendur í þessum stól núna, og ég man ekki betur en á milli okkar hafi oft farið ýmis orð og stundum hafi mér tekist að benda honum á eitthvað sem betur mátti fara og hann oftar mér án þess að við töluðum um nokkra fjarstýringu í því sambandi.

Herra forseti. Ég á ekkert annað en góðar endurminningar af samstarfi okkar hæstv. fjmrh. frá þeim tíma sem hann rakti, en þar er um að ræða skrifara og forseta Alþingis sem báðir voru kjörnir af Alþingi til að stjórna þingfundum. Það er rétt hjá hæstv. fjmrh. að það er gott að leita ráða hjá góðum skrifurum. En hinu hefði ég ekki verið hrifinn af, að fá við getum kallað það ábendingar frá ráðherrum um það hvernig eigi að haga störfum. Mér datt þetta í hug kannski vegna þess einmitt að ég leit til baka og leit í eigin barm.

Virðulegi forseti. Það sem ég helst staldra við í þessu frv. og hef að nokkru leyti nefnt áður er ákvæði þess að sjóðurinn skuli lagður niður þegar við gildistöku þessara laga. Mér þykir rétt að doka við með slíkt þar til skýrð eru þau misræmi sem eru í skýrslu Ríkisendurskoðunar um sjóðinn sem út kom á sl. hausti annars vegar og ársreikningi sjóðsins hins vegar fyrir árið 1990. Það er ekki viðunandi fyrir Alþingi að fyrir liggi tvö ólík álit sem gefin eru út með stuttu millibili um sama málið. Þar sem Ríkisendurskoðun heyrir undir Alþingi er eðlilegt að Alþingi látið málið til sín taka. Ég tel að Alþingi ætti að óska eftir skýringum frá Ríkisendurskoðun til að reyna að glöggva sig á því á hverju þessi munur grundvallast. Síðan eigum við að ræða þær skýringar og þegar það liggur fyrir taka menn væntanlega ákvörðun um lok málsins. Ég tel líka að þetta sé slæmt fyrir þá stjórnarmenn, sem árituðu reikningana og staðfestu þá þar með, að vera lagðir niður áður en málinu lýkur og skýringar eru fengnar á þessum mun því að þeir eiga líka rétt á því að geta sagt sitt álit á málinu þegar og ef skýringar Ríkisendurskoðunar liggja fyrir. Fyrir því eru ákaflega eðlileg og auðskiljanleg rök. Ég bendi á að með áritun sinni hafa stjórnarmenn tekið ábyrgð á sig og með því að verða sviptir umboði sínu og lagðir niður nú þegar hvílir á þeim sú spurning hvort þeir hafi brugðist skyldu sinni og þeir eiga ekki hægt um vik að skýra sína afstöðu ellegar bera af sér sakir ef fram koma. Því tel ég eðlilegt að gildistökuákvæðið verði látið bíða þar til Alþingi hefur fjallað um skýringar sem ég vænti að verði um beðnar frá Ríkisendurskoðun. Þetta er ekki eina skýrslan af þessu tagi. Við höfum líka annað dæmið nákvæmlega eins þar sem er verulegt misræmi á skýrslu Ríkisendurskoðunar annars vegar og ársskýrslu Byggðastofnunar hins vegar sem er árituð af Ríkisendurskoðun rétt eins og ársskýrsla Framkvæmdasjóðs. Það mál tel ég eðlilegt að fari með sama hætti og ég var að lýsa hér varðandi Framkvæmdasjóð Íslands. Það mun hins vegar gefast tækifæri til að ræða það mál í framhaldsumræðu um skýrslu Byggðastofnunar sem enn er á dagskrá og mig minnir að hafi verið frestað 26. nóv. sl. og hv. 2. þm. Vestf. er í miðri ræðu eins og hann minnir á öðru hverju svo menn gleymi því ekki. Ég kem því til með að beita mér fyrir því að málsmeðferð varðandi það mál verði með þeim hætti sem ég var að lýsa að ég teldi eðlilegt varðandi Framkvæmdasjóð Íslands.

Herra forseti. Í rauninni er víðtæk samstaða um meðferð þessa máls eins og fram kemur á nefndarálitum. Meiri hlutann skipa fulltrúar í efh.- og viðskn. frá Sjálfstfl., Alþfl. og Kvennalista sem þó undirritar með fyrirvara og 1. minni hluti segir í sínu nál.: ,,Fyrsti minni hluti efh.- og viðskn. mun ekki leggjast gegn afgreiðslu þessa frv. og telur ekki óeðlilegt að þær breytingar verði gerðar á skipan mála sem frv. gerir ráð fyrir.`` Þannig að um þennan farveg málsins er í sjálfu sér allvíðtæk samstaða þótt, eins og kunnugt er, menn hafi rætt aðra þætti og einkum þá umræðu sem hefur skapast um stöðu annarra sjóða og þessa sjóðs í samhengi við störf svokallaðrar fortíðarvandanefndar. En meginlínan nýtur nokkuð mikils og góðs stuðnings. Ég vil aðeins nefna hér vegna nokkurrar umræðu sem varð hér síðast þegar málið var til umræðu um hættuna á því að stærstu skuldareigendur og jafnvel allir mundu með vísun til heimilda í skilmálum skuldabréfa gjaldfella skuldir vegna stöðu sjóðsins og breytinga á högum hans, taka fram og ítreka það sem ég talaði um í gær að í flestum ef ekki öllum tilvikum yrði staða skuldareigandans síst lakari við þær breytingar sem gerðar eru. Ég árétta að það hefur þegar verið rætt við fjóra langstærstu skuldareigendur þeirra skulda sem Framkvæmdasjóður ber og hefur komið fram að þar er ekki um nein vandamál að ræða hvað þessi ákvæði snertir. Ég vildi að þetta kæmi fram. Ég tel ekki eðlilegt að breyta neinu vegna þess sem hv. 5. þm. Vestf. nefndi um gildistökuákvæðin því að þær upplýsingar og álitamál sem menn geta haft um hver sé endanleg hallatala þessa sjóðs breytir ekki neinu í þessu sambandi og öll þau sjónarmið geta auðvitað komið fram. Ég veit að það er kannski ekki alveg viðeigandi, en ég ætla samt að fagna þeim góðu fréttum að Íslendingur skyldi fá bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hæstv. forsrh. að það hefur verið afstaða okkar alþýðubandalagsmanna að í sjálfu sér væri ekki ástæða til að framlengja líf Framkvæmdasjóðs. Það er hins vegar nauðsynlegt að það komi fram eins og gerst hefur fyrr í umræðunum að málsmeðferðin á þinginu um þetta frv. er óeðlileg þegar stjórnarmeirihlutinn beitti sér fyrir því í efh.- og viðskn. að nefndarmönnum var neitað að fá að ræða við stjórnarmenn sjóðsins. Þegar það var loksins gert í gærdag kemur í ljós, ýmsum á óvart, að stjórnarmenn sjóðsins lýsa því yfir að þeir hafi ýmsar athugasemdir að gera við skýrslu Ríkisendurskoðunar og í sjálfu sér hafi þeir líka ýmsar aðrar efasemdir um málið. Þá kemur einnig fram í umfjöllun í nefndinni að lánveitendur sjóðsins hafa rétt til að gjaldfella öll lán ef neikvæðir ársreikningar koma fram eins og þeir hljóta að gera fyrir árið 1991. Hæstv. forsrh. upplýsti það nú að a.m.k. fjórir erlendir lánardrottnar og veigamiklir hefðu lýst því yfir að þeir mundu ekki fara í þá gjaldfellingu og það er mjög mikilvæg yfirlýsing. Hún hefur ekki komið fram fyrr. Við í forustu Alþb. höfum ákveðið að óska eftir sértakri skýrslu Ríkisendurskoðunar um þessa stöðu, þ.e. mótsagnir hennar í mati á sjóðnum á ólíkum dagsetningum og þegar sú skýrsla liggur fyrir gefst frekara tækifæri til að fara yfir þetta mál. En hitt er nauðsynlegt að hæstv. ríkisstjórn geri sér grein fyrir, og ég sakna þess nokkuð að hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. skyldu ekki fjalla um það hér enn sem komið er, með hvaða hætti verður farið með eignir Framkvæmdasjóðs þannig að trúverðugleika sé haldið, að ekki sé verið að selja þær á undirverði heldur verði allt gert til að tryggja sem mest verðmæti fyrir þær.

Herra forseti. Ég gerði þetta atriði sérstaklega að umtalsefni vegna þess að mér fannst hv. 2. þm. Vestf. hafa fjallað mjög óvarlega um þetta mál í langri og ítarlegri ræðu sinni. Og auðvitað nefndi ég það að sú höfuðskylda hvíldi á hverjum þeim sem með vörslu þessara eigna færi, hvort sem það væri Framkvæmdasjóður eða Lánasýsla ríkisins, að tryggja að verðmæti þeirra eigna sem þarna kynnu að vera fyrir hendi glötuðust ekki. Þvert á móti bæri þeim embættisleg skylda til að sjá til þess að slíkar eignir mundu, þegar þær væru settar í peninga, ef það tækist, auðvitað verða seldar á sem hæstu verði. Og ég vek athygli á að auðvitað hefur Alþingi fyrir meðalgöngu Ríkisendurskoðunar til að mynda og eins með fyrirspurnum, beiðnum um skýrslugjöf og öðrum þess háttar úrræðum fullkomin tök á að fygjast með því með hvaða hætti það er gert.

Hv. 2. þm. Vestf. ber af sér sakir.

Herra forseti. Sporin hræða. Ég minni hæstv. forsrh. á sölur eigna frá ríkinu sem ég tel að hafi því miður ekki verið forsvaranlegar. Annað dæmið er frá Framkvæmdasjóði sjálfum þegar hlutabréf Framkvæmdasjóðs í Fjárfestingarfélagi Íslands voru seld. Hitt dæmið er salan á Útvegsbankanum. Það er fullkomin ástæða til að vantreysta hæstv. ríkisstjórn í þessum efnum, að þannig verði staðið að sölu þessara eigna að forsvaranlegt sé. Það er mjög mikils virði að hæstv. forsrh. hafi lýst því hér yfir að þetta verði selt á hæsta verði. En það er ekki aðeins spurning um að selja á hæsta verði. Það er spurning hve mikið er sett á markaðinn í einu og er verið að setja vöruna á markaðinn þegar ekki er hægt að selja hana. Hæstv. forsrh. gæti hugleitt hversu mikið af skíðavörum er hægt að selja í júlí. Það er nefnilega ekki sama hvernig að þessari sölu er staðið og ég ítreka að það var full alvara á bak við mínar athugasemdir í þessum efnum. --- Fundarhlé.

Herra forseti. Á þessum fundi hefur eitt frv. orðið að lögum með 28 atkvæðum. Hér standa mál þannig að fái ríkisstjórnin frumvörp afgreidd á þessum fundi er það fyrir náð, hvorki fyrir verðleika né styrkleika. Fjarverandi af hálfu stjórnarsinna eru hv. 3. þm. Norðurl. e., hv. 1. þm. Vestf., hæstv. heilbrrh. og hæstv. viðskrh., og biður nú ekki um fjarvistarleyfi venju fremur og sýnir virðingu til þingsins, hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson,  Nú er rétt að núverandi þingflokksformaður Alþfl. geri sér grein fyrir því hvernig hæstv. heilbrrh. taldi rétt að standa að málum þegar ríkisstjórn hafði ekki meiri hluta á þingi til að koma máli fram nema stjórnarandstæðingar greiddu atkvæði gegn. Þá töldu þeir rétt að hlaupa úr salnum, það væru hin rökréttu vinnubrögð. Mér hefur einnig tjáð maður af Engeyjarætt að á þeim tíma þegar Bjarni Benediktsson stýrði stjórnarandstöðu, sem var nú aðeins einu sinni á ævinni, löngum sat hann í ríkisstjórn þegar hann var formaður, þá hafi þeir einnig gengið úr salnum. Ég tel slík vinnubrögð ekki til fyrirmyndar og ég tel að þingið þurfi að gæta vissra leikreglna. En það þarf að vera á báða vegu. Það þarf að vera gagnkvæm virðing. Það er ekki forsvaranlegt, hæstv. forseti, að geyma umræður eins og hér hefur verið gert, það eru ekki forsvaranleg vinnubrögð. Og ég vænti þess, þar sem hæstv. forsrh. hefur þó nokkuð lært í prúðmennsku á þeim tíma sem hann hefur verið forsrh. og í meiri tillitssemi við stjórnarandstöðuna en fyrst var, að við getum vænst þess að vinnubrögðin geti orðið með enn skaplegri hætti hvað það snertir að menn virði eðlilegar vinnureglur í þinginu á báða vegu. Ég taldi rétt að vekja athygli á þessu vegna þess að því hefur mjög verið haldið á loft að hér sé stjórnarandstaðan ósanngjörn og hún sé með kröfur, tefji mál og komi í veg fyrir lýðræðisleg vinnubrögð. Ég hygg að þetta sé þarft umhugsunarefni fyrir hæstv. ríkisstjórn þar til þing kemur saman aftur og einnig hygg ég að það sé hollt umhugsunarefni fyrir hæstv. ríkisstjórn hvort ekki sé rétt að minna hæstv. viðskrh. á að í virðingarskyni við þingið sé eðlilegt að hann biðji um fjarvistarleyfi eins og aðrir ráðherrar hafa gert.

Forseti vill að gefnu tilefni, vegna orða hv. 2. þm. Vestf., upplýsa að það er gott samkomulag um hvernig staðið er að lokum þessarar fundalotu í dag og það er rétt, sem kom fram hjá honum, að nöfn ýmissa þeirra hv. þm. og reyndar ráðherra sem eru fjarverandi voru ekki lesin upp þegar tilkynnt var um þá sem hafa beðið um fjarvistarleyfi og eru ýmsar skýringar á því. Ég vil sérstaklega geta þess að hæstv. sjútvrh. og hv. 3. þm. Suðurl., sem fóru til Vestmannaeyja á fund í gær, eru veðurtepptir í Vestmannaeyjum. Það var ekki lesið upp í upphafi fundar hvers vegna þeir væru fjarverandi og þótti ekki ástæðu til, en að þessu gefna tilefni vill forseti upplýsa þetta, jafnframt að hv. 18. þm. Reykv., Kristín Ástgeirsdóttir, er fjarverandi vegna veikinda og það var heldur ekki lesið upp, en þetta vissi forseti vel. Og svo er annað. Það er í góðu samkomulagi milli þingflokksformanna stjórnar og stjórnarandstöðu að leysa þessi mál vegna fjarveru þingmanna. Þess vegna eru nokkrir þingmenn ekki inni í salnum til að greiða atkvæði. Eins og hv. þm. veit að oft gerist semja menn um að fara út, sem kallað er, á móti félaga sínum úr öðrum flokki sem er forfallaður og er ekki venja að lesa upp fjarvistir þeirra hv. þm. sem svo er ástatt um. Þetta vill forseti láta koma fram um leið og forseti tekur undir að þessari fundarlotu lýkur við þessar óvenjulegu aðstæður. En þetta hefur verið gert í góðu samkomulagi og góðri samvinnu við stjórnarandstöðuna og vill forseti gjarnan láta í ljós ánægju sína með það og þakklæti að þessu gefna tilefni.

Virðulegi forseti. Það hefur verið rakið ítarlega í umræðunum hvernig þær ákvarðanir um lánveitingar úr Framkvæmdasjóði sem teknar voru á valdatíma Sjálfstfl. frá árunum 1983 til ársins 1988, einkum á sviði fiskeldis og við sameiningu ullarfyrirtækja, hafa leitt til þess að að mati sérfróðra aðila er Framkvæmdasjóður Íslands nú gjaldþrota. Það er mjög mikilvægt að þeir flokkar og þeir forustumenn sem þannig hafa borið ábyrgð á þessari sögu geri sér grein fyrir því hverjar eru afleiðingar verka þeirra. Þessi saga hefur verið rakin ítarlega í umræðunum og hún hefur ekki verið hrakin. Hún stendur því alveg skýr. Í öðru lagi hefur komið fram að vanda hefði þurft betur til meðferðar málsins, bæði í þinginu og eins af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Í þriðja lagi hefur komið fram við meðferð málsins að þingið hefur í höndum tvenns konar gjörólík álit frá Ríkisendurskoðun varðandi stöðu Framkvæmdasjóðs, annars vegar ársreikninga fyrir árið 1989 og 1990 sem ríkisendurskoðandi hefur skrifað upp á og staðfest og talið í góðu lagi hvað efnahag sjóðsins snertir og hins vegar skýrslu sem afhent var hæstv. forsrh. í ágústmánuði á liðnu ári þar sem talið er að sjóðurinn sé gjaldþrota. Þingflokkur Alþb. hefur ákveðið að óska eftir sérstakri greinargerð og skýrslu frá Ríkisendurskoðun þar sem þessi undarlegi mismunur í niðurstöðu stofnunarinnar verði skýrður og þingið hafi þá tækifæri til að fjalla um þær skýringar síðar í vetur. Vegna þess hvernig er komið fjárhag Framkvæmdasjóðs teljum við alþýðubandalagsmenn ekki ástæðu til þess að leggjast gegn frv. Við teljum hins vegar ýmislegt í málsmeðferðinni og hvað snertir skýrslu Ríkisendurskoðunar vera með þeim hætti að á þessu stigi sé ekki hægt að greiða frv. atkvæði og munum þess vegna sitja hjá við afgreiðslu málsins. Ég greiði því ekki atkvæði.

Frú forseti. Með þessari lagabreytingu er verið að stofna hagsmunum ríkisins í hættu og e.t.v. gera mikil verðmæti lítils virði. Við framsóknarmenn áteljum vinnubrögð ríkisstjórnarinnar í málinu og leggjumst gegn samþykkt þessa frv. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Þessi tillaga gerir ráð fyrir að fjmrh. verði veittar lágmarksheimildir til að greiða fyrir síldarsöltun til Rússlands og grípa inn í það vandræðafálm sem verið hefur um þessi mál. Að tryggja þennan mikilvæga saltsíldarmarkað okkar til frambúðar er eitt brýnasta hagsmunamál íslenskra útflutningsatvinnuvega og þar með landsmanna allra, ekki síður en þess fólks sem beinlínis hefur atvinnu af þessari starfsemi. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Við þingmenn Alþb. munum styðja þessa brtt. Við teljum rétt miðað við aðstæður að veita þessa heimild, að hún verði fyrir hendi og unnt verði að grípa til hennar í einhverjum mæli og nota hluta hennar til að hefja einhverja síldarsöltun á þessari vertíð ef ekki reynist unnt að koma þessum viðskiptum á með öðru móti. Það er ástæða til þess og óhjákvæmilegt að átelja þann seinagang og það klúður sem orðið hefur hjá hæstv. ríkisstjórn í þessu máli, einkum og sér í lagi hæstv. viðskrh. sem lá á þessu máli í 17 daga og hreytti svo í umræðum um þetta atriði hér í þinginu ónotum í allt og alla, þar á meðal í Landsbankann og síldarútvegsnefnd. Mjög dýrmætur tími hefur tapast, 5--6 vikur, frá því átt hefði að vera hægt að hefja síldarsöltun. Það er því ljóst að komi til þess að nýta þessa heimild verður það aldrei nema að einhverju mjög litlu leyti á þessari vertíð. Og miðað við þá óvissu og það klúður sem orðið hefur í þessu máli en þá ríku hagsmuni sem á móti koma að orðið geti af þessum viðskiptum í einhverjum mæli, þá styðjum við það þingmenn Alþb. að þessi heimild verði fyrir hendi. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Þau lánsfjárlög sem eru nú til lokaafgreiðslu eru veigamikill þáttur í þeirri ríkisfjármálastefnu sem núv. hæstv. ríkisstjórn er að knýja fram. Þessi stefna felur í sér róttæka stefnubreytingu varðandi okkar mikilvæga velferðarkerfi. Ráðist er að menntakerfi, félagslegri uppbyggingu og heilbrigðis- og tryggingamálum, svo sem ítarlega hefur verið rakið af fulltrúum stjórnarandstöðunnar í umræðum að undanförnu. Sérstakir skattar eru lagðir á skólafólk, sjúka og aldraða í stað þess að láta þá bera byrðarnar sem geta borið þær. Kjarasamningar eru í uppnámi vegna þessara árása á velferðarkerfið og vegna úrræða- og aðgerðarleysis hæstv. ríkisstjórnar í vaxta- og atvinnumálum. Við þessar aðstæður teljum við framsóknarmenn ekki tímabært að afgreiða lánsfjárlög og munum því sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Starfslotu Alþingis í janúar er lokið og verður nú gert hlé á þingfundum til 6. febrúar nk. Verður sá fundur boðaður með dagskrá. Ég óska þeim utanbæjarþingmönnum sem fara til síns heima í þessu hléi góðrar ferðar og góðrar heimkomu og ég vænti þess að við hittumst öll heil að hléi loknu er við tökum upp venjubundin þingstörf að nýju.