Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls lét ég þess getið, að ég mundi gera aths. við þessa umr. Málið er nýkomið fram og er mér viðkomandi sérstaklega, þar sem það hnígur að breyt. á l., sem ég ásamt fleiri þm. stóð að að samþykkja á Alþingi. Hv. þm. er það kunnugt, að fyrir 12–13 árum voru sett lög um aldurshámark embættismanna, og mátti samkv. þeim veita mönnum lausn frá embætti, er náð höfðu 65 ára aldri. Var þetta rökstutt með því, að menn væru þá orðnir of lasburða til að sitja í opinberum stöðum. Síðan hefur komið í ljós í fyrsta lagi, að með batnandi lífskjörum almennt hefur orðið talsverð breyting á því, hve lengi menn endast til að starfa. Menn eru nú minna slitnir og halda betur andlegri og líkamlegri hreysti. Enn fremur sýndi reynslan, að margir þeir, sem á þessum aldri urðu að láta af embættum, voru enn við beztu heilsu og skarð þeirra vandfyllt, þar sem þeir voru æfðir við störf þau, er þeir höfðu gegnt. Því er ekki að neita, að talsverðri skriðu lausnarveitinga var hleypt af stað fyrst eftir að lögin voru sett og vitanlega bar talsvert á því, að þeim væri beitt eftir því, hvaða landsmálaflokka menn fylltu. Er fram liðu stundir og ráðh. varð ljóst, að menn entust yfirleitt betur en lögin gerðu ráð fyrir, en þau sköpuðu glundroða og bundu ríkissjóði þunga eftirlaunabagga, var horfið að því að láta menn sitja lengur í embættum yfirleitt og þó misjafnlega lengi; sumir miðuðu við aldur, aðrir aftur á móti við hæfni. Þetta leiddi til þess, að í fyrra var aldurshámark hækkað upp í 70 ár með lögum, og stóð ég að þeim ásamt öðrum. Mætti það frv. ekki mikilli mótspyrnu. Sumir voru þó fyrst í vafa um, hvort gera ætti embættismönnum að skyldu að sitja til 70 ára aldurs, og var ákveðið, að jafnframt því, að þeir fengju rétt til að gegna embættum til 70 ára aldurs skyldu þeir og hafa rétt til að fá lausn, ef þeir bæðust hennar, frá 65 ára aldri og þá með fullum eftirlaunum. Var frv. þetta afgr. héðan úr d. ágreiningslítið, við 2. umr. með 16:4 atkv. og við 3. umr. með 17:5 atkv. Nú er komið hér fram frv., sem breytir þessu þannig, að víkja megi héraðsdómurum úr embætti, er þeir hafa náð 65 ára aldri. Í grg. segir, að þetta sé gert til samræmingar við embættisaldur hæstaréttardómara. Ég sé nú satt að segja ekki, að mikið samband sé á milli héraðsdómara og hæstaréttardómara. Þeir vinna ekki sambærileg dómarastörf, og hæstaréttardómarar fara frá með fullum launum, en hinir með lögskyldum eftirlaunum aðeins. Flestir héraðsdómarar hafa dómarastarf aðeins sem aukastarf, og sumir þeirra kveða jafnvel ekki upp dóm svo árum skiptir. Má minna á það, að í héraði einu voru dámar svo fágætir, að menn töluðu um það í gamni að breyta tímatalinu og miða við það, hvenær síðast hefði verið kveðinn þar upp dómur. Því fer sem sagt mjög fjarri, að dómarastörf séu aðalstörf héraðsdómara. Mér finnst þess vegna, að ekki liggi nein rök til þess að breyta þessum l. til samræmingar á kjörum hæstaréttardómara og héraðsdómara. Ég er þeirrar skoðunar, að aldurstakmark hæstaréttardómara ætti heldur að vera hærra. Það hefur farið svo, að þeir hafa orðið að fara frá samdægurs og þeir urðu 65 ára, þótt starfshæfir væru; og þar sem laun þeirra eru upp undir 50 þús. kr. á ári, er það ekki heldur hagkvæmt af þeim sökum. Ég vil sérstaklega leggja áherzlu á það, hversu ráðh. hafa farið misjafnlega að í þessu efni. Sumir hafa sópað úr embættunum til þess að geta fyllt þau nýjum mönnum og látið þar ráða pólitísk sjónarmið, að því er virðist. Aðrir hafa litið á þetta frá þjóðhagslegu sjónarmiði og látið menn sitja til 70 ára aldurs, ef starfhæfir voru. Ég tel ákaflega hæpið, að farið sé að opna þarna smugu á nýjan leik. Þetta mundi þá alveg eins þurfa að ná til allra opinberra starfsmanna, sem lögin frá 24. jan. 1947 fjalla um, en það er mikill fjöldi, sýslumenn, læknar, kennarar, prestar o.s.frv. Samræmi fæst ekki nema allir lúti sömu lögum. Mér þykir undarlegt, ef hv. dm., sem með yfirgnæfandi meiri hluta samþykktu í fyrra l. um aldurshámark embættismanna, hafa nú skipt um skoðun og vilja nú fara að breyta þessu aftur, því að eitt skref leiðir af sér annað skref til samræmingar. Ég tel, að ekki sé heldur rétt að komast svo að orði eins og gert er í frv., að héraðsdómarar njóti meiri réttar. Væri það t.d. nokkur þvingun líka, ef dómurum bæri skylda til að sitja í embætti til 70 ára aldurs, og var því samþykkt í fyrra að lögþvinga það ekki. Hygg ég, að með þessu mundi sækja í sama horfið og áður, að sumir ráðh. beittu þess um l. eftir geðþótta sínum og rýmdu embættin til þess að koma í þau sínum mönnum, en aðrir leyfa lengri setu með þjóðhagsleg sjónarmið í huga. Ég mun þess vegna greiða atkvæði á móti þessu frv., og þykir mér einkennilegt, ef aðrir hafa nú skipt um skoðun í málinu.



Herra forseti. Ég tek undir það, að merkilegt væri, ef frv. yrði samþ., ef efni þess væri það, sem hv. þm. nú lýsti. Jafnvel þótt mér sé ljóst, að lög þau, er sett voru á Alþ. í fyrra um aldurshámark embættismanna, kunni að vera vafasöm, hefur mér ekki dottið í hug að breyta þeim um form né efni. Þetta frv. haggar þar engu um. Þótt það yrði samþ., mundu almenn ákvæði um aldurshámark embættismanna gilda alveg óbreytt. Það, sem breytast mundi, eru aftur á móti ákvæði í einkamálalöggjöfinni, sem skapa héraðsdómurum allt aðra réttarstöðu en öðrum embættismönnum. Hv. þm. gat þess, að aðstaða héraðsdómara væri allt önnur en hæstaréttardómara, þeir dæmdu fáa dóma o.s.frv. Þetta er alveg rétt. Og frá því sama sjónarmiði tel ég rangt, að héraðsdómarar, er gegna vandaminna starfi, eigi að njóta ríkari réttarverndar en hæstaréttardómarar. Það eru fyrirmæli um það í fyrstu málsgr., að héraðsdómurum megi ekki víkja frá embætti nema með dómi. Það eru engir aðrir embættismenn en héraðsdómarar og hæstaréttardómarar, sem njóta þessarar verndar. Þeir eru varðir fyrir framkvæmdavaldinu til 65 ára aldurs samkv. gömlu lögunum um aldurshámark opinberra embættis- og starfsmanna. Áður en þeim lögum var breytt hér í fyrra, nutu héraðsdómarar aðeins þessarar verndar til 65 ára aldurs. En með breytingunni, sem fékkst fram á þessum l. í fyrra og þingmenn hafa tæpast að því leyti áttað sig á til hlítar, var héraðsdómurum fengin sú aukalagavernd umfram alla aðra menn í landinu, að þeir eru varðir til 70 ára aldurs, þannig að eftir 65 ára aldur getur ráðh. látið hæstaréttardómara fara frá embætti án þess að bera þá ákvörðun undir dómstól, en það getur ráðh. ekki gert við héraðsdómara, þeim verður ekki komið úr störfum nema með dómi fyrr en eftir að þeir eru sjötugir. Ég sé enga ástæðu til þess að héraðsdómarar njóti í þessu réttinda fram yfir hæstaréttardómara og fram yfir alla menn aðra, og mér skildist á ræðu hv. 5. þm. Reykv. (SK) áðan, að hann teldi það ekki heldur rétt. Hins vegar gætti þess undarlega skilnings í ræðu hans, að þetta frv. hér væri flutt í því skyni, að nú ætti að fara að láta alla héraðsdómara fara frá störfum 65 ára. Frv. segir ekki orð um það, það haggar ekki fyrirmælum laganna frá í fyrra eða breytingunni á aldurshámarkinu. Áður „skyldu“ opinberir embættismenn og starfsmenn fara frá 65 ára, nú „skulu“ þeir fara frá 70 ára. Þetta gildir jafnt um héraðsdómara og aðra, þó að þetta frv. verði samþ., og þó að það verði samþ. óbreytt, þá tel ég, að þeir hafi rétt til að sitja til 70 ára aldurs, eða sama rétt til þess og aðrir. Þó er þess að gæta, að forseti getur með atbeina ráðh. vikið manni úr stöðu hvenær á starfsaldrinum sem er, sbr. 3. mgr. 20. gr. stjskr., en þar segir, að forseti geti vikið manni úr embætti, sem hann hafi veitt það. Það er að sjálfsögðu hægt á öllum aldri. En verndin, sem aldurshámarkið veitir, er sú, að ef það er gert innan 70 ára, þá er frávikningin skaðabótaskyld athöfn, ef víkið er frá að ósekju. Frávikningin er þó engu að síður gild. Sá, sem víkið er úr embætti, hefur alltaf þann möguleika að fá sér tildæmdar skaðabætur með málssókn, en þó að það sannist, að honum hafi verið vikið frá að ósekju, getur hann ekki fengið sig settan aftur inn í embættið. Frá þessu eru þó gerðar tvær undantekningar, önnur í 61. gr. stjskr. með hæstaréttardómara, hin með héraðsdómara samkvæmt einkamálalögunum frá 1936, og getur forseti Íslands ekki víkið þessum mönnum úr embættum án þess að bera það áður undir dómstól. Ég gæti skilið, að menn segðu, að allir ættu að njóta sömu verndar í þessu sambandi, þ.e. undangengins dóms. En ekki hafa komið fram neinar till. um slíkt. Nú er það vitað mál, að héraðsdómarar hafa þessi hlunnindi samkvæmt einkamálal. til að tryggja dómsvaldið í landinu, og það er því að fara aftan að siðunum að tryggja þeim ríkari vernd en hæstaréttardómurum, en hæstaréttardómarar njóta þessarar verndar aðeins til 65 ára aldurs samkvæmt stjskr. Samkvæmt l. um aldurshámark embættismanna frá í fyrra eiga héraðsdómarar rétt á að sitja í embættum til 70 ára aldurs eins og aðrir, ég meira en það, þeim einum allra manna er ekki hægt að víkja úr embættum, nema að undangengnum dómi, fyrr en eftir 70 ára aldur. En það eru ástæður til þess, að þessi vernd, þ.e. undangenginn dómur, gildi ekki þetta fimm ára tímabil, frá 65–70 ára. Fyrsta ástæðan er sú, að hæstaréttardómarar njóta þessarar verndar aðeins til 65 ára aldurs samkvæmt stjskr., og fráleitt er að veita héraðsdómurum meiri rétt en þeim. Í öðru lagi vil ég til viðbótar minnast á það, sem ég kom inn á við 1. umr. þessa n:áls, að menn á aldrinum 65–70 ára eru oft háðir aldurskvillum, sljóleik eða byrjandi ellimörkum, svo að hæpið er að trúa þeim fyrir viðkvæmum málum, jafnvel þó að menn séu nú farnir að endast betur en hér áður. Þrátt fyrir það er það svo, að á umræddu aldursskeiði verður ellimarka oft fyrst vart, og ég held, að þótt margir embættismenn séu þá fullkomlega heilbrigðir, að réttara sé, að framkvæmdavaldið hafi það í hendi sér að víkja þeim frá þegar á þann aldur er komið, ef með þarf. Ef það reynist gert að ósekju, geta menn fengið sér tildæmdar skaðabætur, en ef þörf er á að gera það, er betra að hafa opna leið til að fara hægt og hljóðalaust í þetta, í stað þess að þurfa að valda opinberu hneyksli með því að dæma viðkomandi mann áður frá embættinu og valda honum þannig álitshnekki, sem væri þó eina ráðið til að taka af honum starfið, sem hann væri ekki orðinn maður til að gegna. Þó að þetta frv. hér yrði að lögum, gætu héraðsdómarar að sjálfsögðu eins og aðrir farið í mál og fengið sér tildæmdar skaðabætur, ef sannað þætti, að þeim hefði verið vikið frá að ósekju. Ég held nú, að ekki verði um það villzt, að hv. 5. þm. Reykv. og aðrir þm., sem fengu því framgengt í fyrra, að lögunum um aldurshámark var breytt, hafi ruglazt í málinu að því leyti, að þeir hafi ekki athugað héraðsdómarana sérstaklega. Ég vil með þessu frv. afnema sérréttindi þessara manna umfram alla aðra, en á hinn bóginn halda þeir eftir sem áður þeim réttindum, sem allir opinberir embættismenn fengu í fyrra með breytingu á aldurshámarkinu.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. að ráði, málið hefur ekki verið hér lengi á döfinni, en ég hef þá skoðun, að þm. þurfi ekki lengri tíma til að átta sig á því. En út af því, sem hv. dómsmrh. sagði um það, að héraðsdómarar nytu rýmri og meiri lagaverndar en hæstaréttardómarar, þá hef ég komið að því áður, að ef ósamræmi virtist þar á milli, þá lægi næst að veita hæstaréttardómurum hina sömu vernd og héraðsdómarar hafa nú. Mín skoðun er sú, að lagaákvæðin, sem koma í veg fyrir það, að unnt sé að víkja dómurum frá án undangengins dóms, séu eingöngu sett til að auka dómsöryggið í landinu, svo að ráðherra eða valdamenn geti ekki sópað burtu þeim dómurum, sem þeim eru ekki að skapi af einhverjum ástæðum. Hér er ekki um vernd til handa mönnunum sjálfum að ræða, heldur vernd þess embættis, er þeir gegna, og ef svo er, sem ég tel rétt hjá hv. dómsmrh., að frv. þetta, ef að lögum verður, fyrirbyggi ekki, að dómarar sitji í embættum til sjötugs, þá vil ég spyrja, hvaða ást:eða sé til þess að undanþiggja fimm síðustu árin, sem þeir gegna embættum sínum, þessari umræddu vernd. Hvað er á móti því, að sama réttaröryggið haldist allan embættisaldurinn, í stað þess að undanþiggja árin frá 65–70 ára og opna þar með leið til að veikja réttaröryggið? Annars er það ekki rétt hjá hæstv. dómsmrh., að ég hafi haldið því fram, að þetta frv. hér mælti svo fyrir, að héraðsdómarar væru undantekningarlaust látnir fara úr embættum 65 ára, en ég gerði ráð fyrir, að það sækti í sama horfið og áður, að ráðh. og aðrir valdamenn létu þessa embættismenn stundum fara frá, áður en þeir raunverulega þyrftu aldurs síns vegna, og þá án þess að líta á það, sem hagkvæmt er fyrir þjóðfélagið. Ég ætla svo ekki að orðlengja þetta meira, en einu er ekki hægt að neita, og það er, að með þessu frv. er opnuð leið, sem áður var notuð, til að láta héraðsdómara fara úr embættum 65 ára. án tillits til þess, hvort þeir eru færir um að gegna þeim áfram eða ekki.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv. spurði um það, hví ekki mætti heldur rýmka vernd hæstaréttardómara upp í sjötíu ára aldur í stað þess að færa vernd héraðsdómara niður í 65 ára aldurstakmark. Ástæðan er sú, sem ég gat um áðan, að viðbúið er, þegar menn eru orðnir 65 ára, að ellimörkin séu farin að setja fingraför sín á störf þeirra, og að þeir átti sig ekki á því sjálfir, að þeir eru raunverulega orðnir óhæfir til starfa, þó að viljinn sé góður og embættisfærslan kunni að ýmsu leyti að vera í lagi. Það er því sama ástæða og áður til að binda sig við 65 ára aldur í þessu efni, við það hefur verið miðað síðan stjskr. var sett 1874, réttarverndaraldri hefur aldrei verið breytt í öll þessi ár, og hefði þó legið nær en nú að gera það, er embættismenn sátu oft í embættum til 80 ára aldurs. En af skiljanlegum ástæðum treystu menn sér ekki til að veita dómurum réttarverndina svo lengi, það var og er óhjákvæmilegt, að framkvæmdavaldið hafi það í hendi sér að láta þá fara frá þegar á þann aldur er komið, ef störf þeirra fara að bera augljósum ellimörkum vitni. Ég vil ítreka það, sem ég hef áður sagt, að það er misskilningur hjá hv. 5. þm. Reykv., að í þessu frv. felist, að allir héraðsdómarar verði látnir fara frá 65 ára. Þeir geta þó látið af störfum eftir 65 ára aldur með fullum eftirlaunum, eins og aðrir embættismenn geta samkvæmt lögum eða breytingunni á aldurshámarkinu, er gerð var í fyrra fyrir atbeina hv. 5. þm. Reykv., svo að það er möguleiki til þess, að þeir fari frá 65 ára. Og ef þetta er kölluð glufa í löggjöfinni, er opni víðari leið, þá má alveg með sama rétti tala um glufu í stjskr. sjálfri, þar sem forseti getur látið alla embættismenn aðra en dómara víkja úr embættum á hvaða aldri sem er. Einn viðurlögin, sem þá gilda, eru þau, að ef það sannast, að manni hafi verið vikið úr embætti að ósekju, þá getur hann fengið sér tildæmdar skaðabætur. Ég geri ráð fyrir, að ef héraðsdómara væri víkið úr embætti 65 ára, eftir að frv. þetta væri orðið að lögum, þá væri það lögformlega gilt. Ef dómarinn teldi sér hins vegar hafa verið vikið ranglega úr embætti, þá gæti hann höfðað mál til að fá sér dæmdar skaðabætur, en þó að hann fengi skaðabætur greiddar, þá fengi hann sig ekki dæmdan aftur inn í embættið. Ég gæti trúað, að skaðabæturnar yrðu miðaðar við það tjón, sem hann bíður við það að vera sviptur embættinu frá 65 til 70 ára, eða um fimm ára skeið, þ.e. ef talið væri, að dómaranum hafi verið vikið úr embættinu algerlega að ósekju. Hins vegar gæti svo farið, að ráðh. gæti fært þau rök fyrir máli sínu eða brottvikningunni, að dómarinn fengi sér ekki tildæmdar neinar skaðabætur. Alveg hið sama gilti, ef öðrum embættismönnum væri vikið úr embættum á sama tíma, eða eftir 65 ára aldur, þar kæmu l. um aldurshámark embættismanna jafnt til greina að mínu viti. Eini munurinn á því, sem er, og því, sem yrði, ef frv. þetta yrði að lögum, er sá gagnvart héraðsdómurum, að frávikningin sjálf væri gild án undangengins dóms, ef þeim væri víkið frá embætti frá 65 til 70 ára, en þeir hefðu hins vegar sama rétt til skaðabóta og aðrir embættismenn, réttarstaða þeirra yrði með öðrum orðum hin sama og hjá öðrum embættismönnum. Hér er aðeins verið að afnema sérréttindi héraðsdómara, sem þeir hafa fram yfir alla aðra menn í þjóðfélaginu, en lögin um aldurshámark opinberra embættis- og starfsmanna halda að öllu leyti gildi sinu eins og frá þeim var gengið í fyrra m.a. fyrir atbeina hv. 5. þm. Reykv.



Herra forseti. Ég verð að segja eins og hv. 5. þm. Reykv., að það er einkennilegt, ef sömu menn sem samþykktu í fyrra breytinguna á aldurshámarkinu, samþykkja nú þetta frv. Að vísu heitir það frv. til l. um breyting á lögum um meðferð einkamála í héraði, og hin nýja málsgr. á að koma aftan við 35. gr. þeirra laga. Sú grein þeirra laga er um það, að dómsmrh. víki dómara úr embætti um stundarsakir, en höfði síðan mál á hendur honum til embættismissis, svo fljótt sem verða má. ef dómsmrh. telur dómarann hafa misst hin alinennu dómaraskilyrði eða hafa gert sig sekan um misferli í dómarastarfi, enda hafi áminning æðra dóms eða ráðh. ekki komið að haldi eða dómarinn hafi að álíti ráðh. með öðrum hætti rýrt svo álit sitt siðferðislega, að hann megi ekki lengur gegna dómaraembætti. Það er nú í fyrsta lagi óviðfelldið að hnýta hinni nýju frvgr. hér aftan við fyrrnefnda 35. gr., sem eingöngu fjallar um misferli dómara að áliti ráðherra, og í öðru lagi fæ ég ekki séð, að það standist, sem hæstv. dómsmrh. sagði, að frv. þetta haggaði í engu ákvæðum þeirrar breyt., sem gerð var í fyrra á lögum um aldurshámark opinberra embættis- og starfsmanna. Ég skil það ekki. Samkvæmt því, sem samþykkt var í fyrra, er aldurshámarkið 70 ár. Þó voru ákvæði sett inn í lögin um það, að ef þessir embættis- og starfsmenn hins opinbera óskuðu eftir að fá lausn frá embætti fyrr, þá væri heimilt að veita þeim lausn, þegar þeir væru orðnir fullra 65 ára eða hvenær sem væri eftir þann tíma, með fullum eftirlaunarétti. En ef þessi breyt. hér yrði samþ., fæ ég ekki betur séð en ráðh. gæti vikið dómurum frá störfum eftir að þeir væru orðnir 65 ára gamlir, hvort sem þeir óskuðu eftir því sjálfir eða ekki. Hér er því nm að ræða breytingu frá því, sem samþykkt var í fyrra.



Herra forseti. Hv. þm. V.-Húnv. hefur sýnilega ekki áttað sig á því, sem ég var þó búinn að sýna fram á ... öllum nema dómurum hæstaréttar og héraðsdómurum. Ég mundi segja, að ráðh., sem óánægður væri með lögreglustjóra, tollstjóra og hvaða embættismann sem væri, gæti vikið þeim embættismanni frá og sú frávikning væri fullkomlega gild að öðru leyti en því, að þessir menn ættu rétt á skaðabótum. Aftur á móti yrði frávikning ekki gild á héraðsdómara, þótt maðurinn væri orðinn 65 ára og fram til 70 ára aldurs, fyrr en það frv., sem hér liggur fyrir, hefur verið samþ. Ég verð að segja það, að það er ástæðulaust að láta héraðsdómara njóta þeirrar réttarverndar, sem þeir hafa umfram alla aðra menn í landinu aðra en hæstaréttardómara, lengur en hæstaréttardómarar njóta sömu réttarverndar.



Herra forseti. Mig langar til að leggja orð í belg, bæði vegna þess, að ég mælti með því sem frsm. n., að þetta frv. yrði samþ., og af því að í fyrra átti ég þátt í að breyta l. um aldurshámark opinberra starfsmanna, en það hefur komið fram bæði hjá hv. 5. þm. Reykv. (SK) og hv. þm. V.-Húnv. (SkG), að þetta frv. væri illa samrímanlegt þeirri breyt., sem gerð var í fyrra. Ég var ekki í fyrra sammála um frv., þó að niðurstaðan yrði sú, að samkomulag gæti náðst um málið. En ég átti hlut að því, að í stað þess, að aldurshámarkið yrði 70 ár, væri þessum mönnum heimilað að fara frá á tímabilinu 65–70 ára, sem sneri við þeirri reglu, sem áður gilti. Ég er alveg sammála hæstv. dómsmrh. (BBen) um það, að þetta tvennt, sem hér um ræðir, þessi brtt. og frv. frá í fyrra, stangast á engan hátt, og það hefur komið skýrt fram í ræðu hæsta. dómsmrh., að það, sem hér um ræðir. er ekkert annað en það að breyta réttarstöðu dómara á tímabilinu 65–70 ára. Það mætti um það deila, eins og kom fram hjá hv. 5. þm. Reykv. (SK), hvers vegna þeir nytu ekki sömu réttarverndar allan tímann, eins milli 65–70 ára. Það mætti til sanns vegar færa, en með tilliti til þess, að hæstaréttardómarar njóta ekki þessarar réttarverndar nema til 65 ára, og með tilliti til þess, sem kom fram hjá hæstv. dómsmrh., gæti verið ástæða til að fallast á, að aðstaða þessara embættismanna væri nokkuð önnur á þessum árum í sambandi við frávikningu. Ég get ekki fallizt á það með hv. 5. þm. Reykv. (SK), að þetta opni ráðh. á nokkurn hátt heimild til þess að láta dómara fara frá 65 ára. Mér skilst breyt. vera sú, að áður en l. var breytt í fyrra, var aldurshámarkið 05 ár. Það, sem þeir sátu fram yfir það, áttu þeir alveg undir ráðh., og hann gat látið þá hætta að gegna störfum, og þeir áttu þá ekki annars kost en að hætta. Þótt þessi l. verði samþ., mundu héraðsdómarar eiga rétt á því, ef þeir vildu sitja áfram frá 65–70 ára aldurs. Þeir eiga það ekki undir ráðh., aðeins er um það að ræða, að sú almenna heimild gildir hér um héraðsdómara eins og aðra, en ekki hitt, að þeir njóti þeirrar sérstöku lagaverndar, að þeim verði ekki víkið frá nema með dómi, og ef þeim væri vikið frá, gætu þeir átt skaðabótarétt, sem þeir gátu ekki áður en l. var breytt í fyrra, þegar almenna reglan var, að þeir skyldu fara frá 65 ára. Ég held, að hér sé um misskilning að ræða hjá hv. 5. þm. Reykv. (SK) og hv. þm. V.- Húnv. (SkG), og að hér sé ekki um að ræða neitt nema breytta réttarstöðu héraðsdómara frá 65 -70 ára aldurs.



Ég skal ekki lengja umr. um þetta mál. Hæstv. dómsmrh. mælti ekki móti því, sem ég hélt fram í minni fyrri ræðu, að með þessu frv., ef samþ. yrði, væri gerð breyt. á því, sem samþ. var í fyrra í l. um aldurshámark embættismanna. Hæstv. ráðh. (BBen) sagði, að hægt væri að víkja öltum embættismönnum frá nema dómurum. Þetta er sjálfsagt rétt hjá ráðh., en benda má á það, að þetta er yfirleitt ekki gert nema einhver sök sé fyrir hendi. Þótt svo kunni að vera, að dómarar hafi heimild til að segja mönnum upp og þótt dómarar njóti þessarar sérstöku verndar umfram aðra embættismenn, er þá nokkur ástæða til að hafa þessa sérstöðu um þá aðeins milli 65–70 ára? Ættu þeir ekki að hafa sama rétt á öllum aldri? Annars verð ég að segja það, að mér kemur dálítið einkennilega fyrir sjónir þessi skilningur hjá hv. 7. þm. Reykv. (JóhH), sem er frsm. n., á frv., því að mér skilst hann halda því fram, að þótt þetta yrði samþ., veitist ráðh. þar með ekkert ríkari heimild til að víkja dómara frá en öðrum embættismönnum, þ.e.a.s. þeim, sem yrðu fyrir því að verða víkið frá milli 65–70 ára. Þeir hafi rétt til skaðabóta. Ef þetta er meiningin, vildi ég, að þetta yrði gert greinilegra, því að í frv. stendur, að þeir njóti sömu eftirlauna, en það er annað en það, sem kom fram í ræðu hv. 7. þm. Reykv.

Sigurður Kristjánsson Hv. þm. V.-Húnv. (SkG) tók eiginlega fram það atriði, sem ég ætlaði að minnast á. Ég er ekki fyllilega viss um, að 1. gr. þessa frv. verði skilin þannig, að dómari, sem yrði látinn fara frá eftir 65 ára aldur, gæti sótt skaðabótamál á hendur ríkinu, af því að gr. virðist tæmandi um það, hvaða rétt hann hefur. Ég skal ekki fullyrða um þetta efni, en mér skilst, að dómari, sem yrði að fara frá 65 ára, mundi ekki hafa þann rétt. Hins vegar, út af því, sem hv. 7. þm. Reykv. (JóhH) sagði, að 1. gr. opnaði enga leið til þess að láta dómara fara frá embætti, og af því, sem hæstv. dómsmrh. (BBen) sagði, að ráðh. gæti vikið hvaða embættismanni sem væri úr starfi, vildi ég segja það, að aldurshámark í l. hefur verið skoðað sem lögmál síðan það komst á. Við vitum með hæstaréttardómarana, að þeir hefðu verið látnir fara frá, og að það hefur ekki verið gert, sýnir, hvað ráðh. telja sig fastbundna við að láta embættismenn ekki fara frá fyrr en aldurshámarkinu er náð. Þetta mundi verða til þess að ráðh., sem það vildi viðhafa, gæti látið alla hæstaréttardómarana fara frá í sinni embættistíð. Aftur aðrir mundu láta aldurshámarkið ráða og láta menn sitja meðan embættismaðurinn væri í fullu fjöri. Það er meira að segja svo ríkt hjá ráðh. að ganga ekki lengra en l. heimila með aldurshámark embættismanna, að það hefur komið hér fyrir oftar en einu sinni, að þegar ráðh. hefur viljað koma manni úr embætti, hefur hann fengið embættið lagt niður með l. til þess að losna við manninn. Þetta er vottur um það, að aldurshámark í l. er ríkt aðhald, og ráðh. mundi hika við að láta menn fara og bindur sig því við aldurshámarkið, og það var með hliðsjón af þessu, sem við flm. þessa máls í fyrra komum því í l. Ég skal svo ekki lengja þessar umr. Menn fá réttan dóm um þetta mál eftir sannfæringu þm., og ég legg það kapplaust undir atkv., hvort menn vilja samþykkja þetta eða ekki.



Ég vil taka undir það, sem hv. 5. þm. Reykv. (SK) sagði og ég tók fram við 1. umr. þessa máls, að dómari, sem án sakar og í fullu fjöri yrði víkið frá milli 65 og 70 ára, hefði rétt til skaðabóta. Ég tók þetta fram við 1. umr. og óska að segja það skýrt, ef það kemur eigi nægilega skýrt fram í frv., að þetta er minn skilningur á málinu. Ég held því, að það sé nægilega ljóst, að þetta er sá skilningur, sem frv. er flutt í. Ég vildi spyrja hv. þm. V.-Húnv. (SkG), hvort hann álíti, að ætlunin sé að færa niður aldurshámarkið með 35. gr. einkamálal. Hér er einungis um þann rétt að ræða, sem menn eiga skv. 35. gr. einkamálal., en ekki um aldurshámark embættismanna. Ef hann áttar sig, held ég, að hann falli frá þessu. Viðvíkjandi því, sem hv. 5. þm. Reykv. (SK) sagði, að aldurshámarkið væri aðhald fyrir ráðh., þá er það rétt. Sjötíu ára aldurshámarkið verður eftir sem áður aðhald, því að ef dómari hefur ekkert látið á sjá og ekkert gert af sér, þá á hann rétt til að sitja til 70 ára aldurs eins og fyrir þetta frv. Hitt er ekki rétt, að það sé almenn regla að láta hæstaréttardómara fara frá, þegar þeir eru 65 ára. Eins og ég sagði, hefur aldurshámarkið verið í stjskr. frá því 1874. Kristján Jónsson háyfirdómari sat til áttræðisaldurs. Eggert Briem og Páll Einarsson sátu fram yfir 65 ára aldur, og þeir fóru frá einungis vegna þess, að nýr ráðh. kom, en ekki vegna þess, að aldurshámarkinu væri breytt. Ég tek undir það, að hæstaréttardómarar hafa verið látnir hverfa úr stöðu sinni, þótt þeir hefðu getað setið lengur. En þrátt fyrir það, að menn hafa verið látnir fara úr stöðu, sem þeir hefðu getað gegnt lengur, hefur enginn treyst sér til að breyta þessu, því að menn gera sér ljóst, að það er varhugavert að láta menn njóta dómaraverndar um setu í embætti fram yfir 65 ára aldur. Það getur verið fullkomlega rétt að láta menn hafa vernd til þess tíma, en eftir það fer að verða álitamál, hvort menn eiga að sitja í svo vandasömum stöðum. Það gæti orðið til þess, að menn á sinum efri árum mundu lenda í hneykslis- og leiðindamálum fyrir þá og aðra, sem bezt væri að komast hjá.



Ég vil ítreka það, að mér finnst, að n. mætti athuga þetta mál nánar, því að mér finnst, bæði af því, sem kemur fram hjá hæstv. ráðh. og hjá hv. 7. þm. Reykv. (JóhH), að fyrir þeim vaki eitthvað annað en það, sem orðalagið bendir til. Mér skilst, að ráðh. hafi þrátt fyrir þessa breyt. engu meiri rétt til að láta dómara víkja frá störfum en aðra embættismenn. Og hv. 7. þm. Reykv. (JóhH) segir, að maður, sem víkið er frá störfum skv. þessu, gæti krafizt skaðabóta. Þetta finnst mér nokkuð annað en það, sem fá má út úr frv. við lestur þess.



Ég ætla að svara þessum síðustu orðum. Það var gerð grein fyrir þessu í hinni upphaflegu framsöguræðu hæstv. dómsmrh., og okkur þótti ekki ástæða til að breyta því í n. Það getur verið, að það villi menn, að það er sérstaklega tiltekið, að menn fái sömu eftirlaun og dómari fengi, ef hann gegndi starfinu til 70 ára aldurs. Ég hef litið svo á, að í því felist bending um það, hvað viðkomandi maður fengi, ef honum væri vikið frá, en ég hef litið svo á, að fram yfir það ætti hann allan skaðabótarétt eins og fyrr. Annað atriði vildi ég nefna í sambandi við ræðu hv. 5. þm. Reykv. (SK). Hann sagði, að það opnuðust nýjar leiðir til þess að láta menn fara frá. Ég verð að endurtaka það, að aldurshámarkið er eftir sem áður 70 ár, en ekki 65 ár eins og fyrr. Hér hefur tvennu verið blandað saman: aldurshámarki og réttarstöðu, sem er sitt hvað.