Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Tilefni þess, að ég kveð mér hljóðs utan dagskrár nú, er það, að veitt hefur verið heimild til að hækka húshitunartaxta rafmagns hjá Orkubúi Vestfjarða og RARIK frá 1. maí s. l. Þetta er gert til að mæta óskum þessara aðila um hækkun húshitunartaxtans. Þó hygg ég að óskir þeirra hafi alls ekki verið uppfylltar. Þó að svo sé ekki hefur sú hækkun, sem nú hefur verið leyfð og nemur 23%, það í för með sér, að þá yrði orðið dýrara að hita upp hús samkv. þessum taxta heldur en með olíukyndingu. Er talið að rafmagnsupphitunin sé nú 10–15% dýrari en olíukynding. Ég segi 10–15%, við getum líka orðað það a. m. k. 10%, það fer eftir því hvernig útreikningar eru framkvæmdir. Þetta setur þau fyrirtæki, sem ég nefndi, í mikinn vanda. Þessi fyrirtæki, Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða, hafa á undanförnum misserum og árum verið markvisst að vinna að því, að innlendir orkugjafar væru teknir til húshitunar. Þau hafa hvatt almenning til að leggja í þann kostnað sem því fylgir að breyta frá erlendum orkugjafa í innlendan í trausti þess að húshitunarkostnaðurinn lækkaði, og svo hefur verið fram að þessu. Það gefur auga leið að ógerlegt er fyrir þessi fyrirtæki, miðað við það sem á undan er gengið, að selja orku til húshitunar sem er dýrari en olíukynding. Það þarf því að gera ráðstafanir til að leysa þennan vanda. Því hef ég leyft mér að gera fsp. af þessu tilefni til hæstv. iðnrh., en fyrirtæki þau, sem ég hef nafngreint, heyra undir ráðuneyti hans. Ég vil í þessu sambandi leyfa mér að vekja athygli á því, að fyrir þessari deild liggur frv. á þskj. 619, 286. mál, um jöfnun hitunarkostnaðar, sem við þrír þm. flytjum. Mér þykir rétt að benda á að í því frv., sem því miður er enn í iðnn. deildarinnar og hefur ekki fengið afgreiðslu þar, eru ákvæði um að raforka til húshitunar skuli greidd niður eftir því sem þarf til þess að kostnaður verði 10% lægri en kostnaður við olíukyndingu. Ég hef ekki orðið var við annað en að það væri samhljóða álit þeirra manna, sem tjá sig um þessi efni, að ekki sé viðunandi að innlendir orkugjafar séu dýrari til húshitunar en olíukynding. Ég ætla ekki að fara að ræða þessi mál almennt, en spurning mín til hæstv. iðnrh. er þessi: Hvað hyggst ráðh. gera í vanda þeirra fyrirtækja sem ég hef tilgreint og heyra undir ráðuneyti hans?



Herra forseti. Ég skil ofur vel áhuga hv. 4. þm. Vestf. á að fá vitneskju um hvernig áformað er af stjórnvalda hálfu að bregðast við þeim mikla vanda og þeirri mismunun, sem fylgir ójöfnuði í húshitunarkostnaði í landinu og ekki hefur tekist að þoka til þeirrar áttar sem nauðsynlegt er og fyrirheit raunar gefin um í stjórnarsáttmála, þó nokkuð hafi þar verið að gert, einkum og sér í lagi með niðurgreiðslu olíu. Við gjaldskrárbreytingu 1. maí kemur það fram, sem engum þarf að koma á óvart, að raforkuverð til húshitunar hækkar eftir að heildsöluverð á raforku hækkar um 22% og rafveitur telja sig þurfa að fá sína hækkun á verðlagi og raunar miklu meira en heimilað var að þessu sinni. Þessar verðbreytingar 1. maí verða til þess, á meðan ekki er að gert, að raforka til húshitunar hækkar það mikið að hún fer yfir þá viðmiðun sem við höfum við niðurgreidda olíu, miðað við óbreytta upphæð olíustyrks. Nú var gert ráð fyrir því, þegar olíustyrkur síðast var ákveðinn, að mismunur á olíustyrk og rafhitun væri á bilinu 5–10% eða þar um bil. Ef farið væri eftir þeirri viðmiðun þýddi það að menn þyrftu að fara að lækka niðurgreiðsluna á olíunni. Það er hvorki mín tillaga né mín hugmynd að til slíkra ráða verði gripið, þó að það sé ánægjulegt út af fyrir sig að olía hefur ekki hækkað að undanförnu sem svarar til verðbreytinga. Það á við um s. l. ár eða a. m. k. hluta þess og það sem af er þessu. Þetta veldur því, að sú myndarlega hækkun, sem gerð var á olíustyrk og nú sýnir 30% niðurgreiðslu á olíunni, hefur orðið til þess að munurinn á innlendum orkugjöfum, þeim sem dýrastir eru, og olíukyndingu hefur farið minnkandi. Þetta var að sjálfsögðu markmiðið með breytingu á olíustyrknum. Stjórnvöld hafa sem kunnugt er verið að athuga með hvaða hætti væri hægt að ná áfanga í jöfnun húshitunarkostnaðar. Fulltrúar allra þingflokka á Alþingi hafa setið að störfum í nefnd til að átta sig á þessum vanda. Sú nefnd hefur nýlega skilað áliti til viðskrn. sem skipaði nefndina, en það fer - í samræmi við skiptingu málaflokka innan stjórnarráðsins - með málefni sem varða lög um jöfnun og lækkun húshitunarkostnaðar. Sá hluti þeirra laga, sem snýr að orkusparnaði sérstaklega, heyrir þó undir iðnrn. Nú skilaði þessi nefnd myndarlegu áliti sem ég veit ekki hvort allir þm. hafa fengið í hendur, en dreift hefur verið til ríkisstj. Það var í lok aprílmánaðar sem það kom fram. Þessi mál hafa þegar verið rædd í ríkisstj., og ég vil greina frá því hér, að ríkisstj. hefur samþykkt ákveðna stefnuyfirlýsingu um þessi mál, sem ég tel rétt að komi fram við þessa umr. Með leyfi hæstv. forseta er hún svohljóðandi: „ Ríkisstj. telur óhjákvæmilegt að dregið verði úr mismun á upphitunarkostnaði húsnæðis í landinu. Hefur ríkisstj. ákveðið með hliðsjón af áliti nefndar, sem nýverið hefur lokið störfum og skipuð var fulltrúum frá öllum þingflokkum, að beita sér fyrir úrbótum í þessu efni. Er að því stefnt, að upphitunarkostnaður sambærilegs íbúðarhúsnæðis verði yfirleitt ekki meiri en gerist hjá nýjum og hagkvæmum hitaveitum, sbr. hitaveitu Akureyrar og Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Verður á næstunni gerð áætlun um hvernig ná megi slíku markmiði í áföngum, m. a. með endurskoðun á gjaldskrám veitufyrirtækja, á næstu 12 mánuðum. Verulegur ójöfnuður og hár upphitunarkostnaður stafar sumpart af bágu ástandi íbúðarhúsnæðis. Því er brýnt að hvetja til orkusparandi endurbóta á húsnæði. Mun ríkisstj. beita sér fyrir aðgerðum í þessu skyni á vegum Húsnæðisstofnunar ríkisins.“ Þetta er yfirlýsing sem ríkisstj. stendur að varðandi jöfnun húshitunarkostnaðar og unnið verður að að útfæra nú alveg á næstunni til þess að hægt sé að beita sér fyrir þeirri áfangalausn sem þar er á ferðinni og er ekki neitt smáræði í rauninni ef litið er á það sem markmið að koma upphitunarkostnaði miðað við sambærilegar aðstæður niður í það sem er hjá nýjum og hagkvæmum hitaveitum eins og þeim sem nefndar eru þarna til samanburðar. Þess má geta, að miðað við óniðurgreidda olíu er gjaldskrá Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar 57% af óniðurgreiddri olíu og hjá Hitaveitu Akureyrar samsvarar þetta 62% af óniðurgreiddri olíu samkv. þeim upplýsingum sem ég hef fengið frá mínu ráðuneyti. Hins vegar er það rétt sem hv. fyrirspyrjandi nefndi varðandi þær breytingar sem orðnar eru á gjaldskrá rafhitunartaxta bæði hjá Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða. Ef Orkubúið nýtir þá hækkunarheimild, sem það hefur fengið, samsvarar gjaldskrá þess 79% af óniðurgreiddri olíu og gjaldskrá Rafmagnsveitna ríkisins 82%. Það er auðvitað alveg ljóst að við svo búið getur ekki staðið, enda stangast það á við þau markmið sem sett voru í sambandi við olíustyrkinn. Við erum komnir að því marki að þurfa að takast á við það vandasama verkefni að jafna með því að greiða niður að einhverju marki innlenda orkugjafa og þá sérstaklega rafhitunina. Ég vil til frekari upplýsingar aðeins greina frá mjög lauslegri samantekt sem ég hef fengið frá starfsmönnum í mínu ráðuneyti um það, við hvað stóran fjármagnsvanda er hér að fást miðað við áfangaskiptingu á einu ári, ársfjórðungslega, ef reynt yrði að stíga þetta skref niður úr því sem nú er, þar sem mismunurinn er 4–5 faldur á því sem er ódýrast og dýrast. Ef atvinnuhúsnæði væri ekki tekið með - þetta eru nokkuð aðrar tölur en eru í nál. því að tölur eru alltaf að breytast, m. a. vegna gjaldskrárbreytinga - virðist árskostnaður með svona áfangalausn vera 124 millj. kr., þrátt fyrir það að gert er ráð fyrir raunhækkun hjá ódýrustu hitaveitunum sem sækja eins og kunnugt er mjög á um að fá að hækka þessa taxta, eins og Hitaveita Reykjavíkur. Ríkisstj. hefur gefið vilyrði fyrir því, að hún fái úrlausn sinna mála í áföngum fram til næsta vors, 1983. Kostnaðurinn við svona áfangalausn er sem sagt talinn nema allt að þessari upphæð. Ég bið menn að taka ekki þessar tölur sem nein nákvæm vísindi því að þetta er mjög skjótunnið. En ég vil vekja athygli á þessari yfirlýsingu ríkisstj. og áformi um að vinna nú að aðgerðum til að ná árangri sem svarar til þess markmiðs sem nefndin, sem getið var um áðan, setti, að mismunur á upphitunarkostnaði yrði sem fyrst ekki meiri, miðað við staðalaðstæður, miðað við sambærilegt húsnæði, en sem svaraði 1 á móti 3. Það er í rauninni það bil sem er á milli hagstæðustu og dýrustu hitaveitnanna. Á ég þá við hagkvæmar hitaveitur sem metnar eru með viðmiðun við olíu, en ekki þær hitaveitur sem eru utan þess ramma og þurfa raunverulega á aðstoð að halda og einhverri niðurgreiðslu, þær sem eru tæknilega ekki í því horfi sem skyldi og þar sem bæði vatnsöflun eða vatnshiti er ófullnægjandi. Þar er ástandið í rauninni engu betra en í sambandi við rafhitunina og þarf að koma aðstoð til. Hér fyrir hv. deild hefur legið um skeið frv. frá hv. fyrirspyrjanda um jöfnun upphitunarkostnaðar. Ég hef held ég tekið undir það þegar í umr. í deildinni, að þær hugmyndir og þau markmið, sem þar eru fram sett, séu mjög góðra gjalda verð, og mér finnst eðlilegt að á efni þess verði litið af stjórnvöldum þegar farið er yfir þessi mál og þau markmið mótuð sem ég hef hér lýst.



Ég hafði samið um það við hv. 4. þm. Vestf. að við mundum kannske geta frestað þessari umr. Að loknum andsvörum hans var lagt til að taka dagskrármálið: Kísilmálmverksmiðja á Reyðarfirði á dagskrá. Það er nú miðað við það. Til máls tekur hæstv. viðskrh.



Herra forseti. Eins og hv. alþm. er kunnugt skipaði ég nefnd með bréfi, dags. 24. júní 1981, til þess að endurskoða lög nr. 53 frá 1980, um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar. Í nefnd þessa voru skipaðir Guðmundur Bjarnason alþm., formaður, Eggert Haukdal alþm., Gunnar R. Pétursson rafvirki, Kjartan Ólafsson ritstjóri og Þorvaldur Garðar Kristjánsson alþm. Ritari nefndarinnar var Yngvi Ólafsson deildarstjóri í viðskrn. Þegar rætt var um þessi mál hér fyrir nokkru vildi svo til að álit nefndarinnar var til í handriti og ég hafði þá fengið það í hendur, en ekki haft tíma til að kynna mér það og lesa nánar. Nú hef ég kynnt mér nál., því hefur verið útbýtt til alþm. og það hefur verið rætt í ríkisstj. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka nefndinni fyrir ágæt störf að þessum málum og sérstaklega láta í ljós ánægju yfir því, að tekist hefur samkomulag í nefndinni um að skila þessu áliti eins og það er úr garði gert. Ég skal ekki rekja efni nál. Þar koma fram margar fróðlegar upplýsingar og það gefur að mínu mati glögga mynd af þeim vanda, sem þarna er við að fást, og gerir ráð fyrir ákveðinni stefnumörkun. Ég vil taka undir það, sem hæstv. iðnrh. sagði hér um yfirlýsingu af hálfu ríkisstj. um áform í þessum efnum, og staðfesta það. Ég tel það eðlilega meðferð þess frv., sem hv. þm. Þorvaldur Garðar Kristjánsson o. fl. hafa lagt fram, að því verði vísað til ríkisstj. með skírskotun til þessarar stefnumörkunar og yfirlýsingar um áform í þessum málum, og ég vonast til þess, að það verði haft til hliðsjónar þegar grundvöllur verður lagður að stefnumörkun í málinu til lengri frambúðar. Ég vonast til þess, að hv. flm. frv. uni sæmilega við þá málsmeðferð og hvernig málið horfir nú við.



Herra forseti. Nú sakna ég ráðh.

Hæstv. iðnrh.? Ég mun gera ráðstafanir til þess, að hæstv. iðnrh. verði við, en ég hafði ekki tekið eftir því, að hann hvarf héðan.

Ég vil taka fram að ég hef hugsað mér að vera mjög spar á orðin, þannig að það er betra að fara vel með tímann. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. fyrir svör hans, og ég er líka þakklátur hæstv. viðskrh. að hann skyldi tjá sig um þetta efni. Ég beindi fyrst orðum mínum til hæstv. iðnrh. af því að spurning mín var þessi: Hvað hyggst hæstv. iðnrh. gera til þess að leysa þann vanda sem Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða eru í vegna heimildar til hækkunar húshitunartaxta þessara fyrirtækja? Þessi fyrirtæki þurfa á þeirri hækkun að halda, sem leyfð hefur verið, og raunar meir en það. En það verður ekki séð hvernig þau geta hagnýtt sér þessa heimild, vegna þess að þá er upphitunarkostnaður með innlendum orkugjöfum orðinn a. m. k. 10% hærri en olíukynding. Þetta var mín spurning. Ég fékk ekki beint svar við henni, en í spurningunni var auðvitað fólgið hvað gert yrði nú þegar til að leysa þennan vanda, því að þessi fyrirtæki þurfa þegar að taka afstöðu til þess, hvort þau nota þessa heimild til hækkunar. Ef þau nota þessa heimild til hækkunar er það mikið ranglæti gagnvart því fólki sem þessir aðilar hafa verið að hvetja til að láta af olíukyndingu. Ef heimildin er ekki notuð er fyrirsjáanlegt stórkostlegt tap á rekstri þessara fyrirtækja. Svör ráðh. beggja beindust inn á húshitunarmálin og jöfnun húshitunarkostnaðar almennt. Ég fagna því að sjálfsögðu sem kom fram í máli beggja ráðh., að ríkisstj. hyggst gera ráðstafanir, að mér skilst á næstunni, til að leiðrétta þann mismun og ójöfnuð sem er í húshitunarmálunum. Hæstv. iðnrh. lýsti því yfir, að ætlunin væri að dregið yrði úr mismuninum í svo ríkum mæli að kostnaður við upphitun yrði hvergi hærri en hann væri hjá nýjum og hagkvæmum hitaveitum, og nefndi tvær hitaveitur í því sambandi. Önnur er með taxta sem nemur 57% af upphitunarkostnaði með olíu og hin hitaveitan með kostnað sem nemur 62%. Ég fagna þessu. Þetta fer alveg saman við það sem er í frv. því sem hér hefur borið á góma og við þrír deildarmenn flytjum og liggur fyrir deildinni. Þar var þetta orðað með þeim hætti, að húshitunarkostnaðurinn yrði aldrei meiri en sem næmi 2.5 földu vegnu meðalverði hitaveitna í landinu. En það þýðir að samkv. frv. yrði kostnaður aldrei meiri en 55% af upphitunarkostnaði með olíu. Mér þykir gott að heyra að það, sem ríkisstj. er að hugsa um, fellur svo mjög saman við þær hugmyndir sem settar eru fram í frv. okkar félaga. En ég hlýt að lýsa mjög miklum vonbrigðum yfir því að við skyldum ekki fá stuðning ríkisstj. til þess að fá frv. afgreitt á þessu þingi þannig að lausn á þessu máli væri fengin. Hæstv. viðskrh. sagði að í meðferð ríkisstj. yrði höfð hliðsjón af þessu frv. Ég minni á í þessu sambandi að fyrir tveimur árum lýsti hæstv. viðskrh. yfir með nákvæmlega sömu orðum að við endurskoðun þeirra laga, sem þá voru sett og eru núgildandi lög, yrði höfð hliðsjón af frv. sem við báðir og hv. þm. Eiður Guðnason og Stefán Jónsson bárum fram og er í grundvallaratriðum eins og þetta frv. nú. Það var fyrir tveim árum og ekki er málið komið lengra. Það væri skelfilegt til þess að vita ef nú þyrftu að líða enn tvö ár þar til þessu verði komið í framkvæmd. Ég er ekki að gera því skóna. Ég trúi því ekki og vil ekki trúa því fyrr en ég stend frammi fyrir slíkri staðreynd, að ríkisstj. meini ekki eitthvað með því sem þessir tveir hæstv. ráðh. hæstv. iðnrh. og viðskrh., hafa sagt nú. En ég spyr enn þá: Er þess að vænta að það verði höfð svo snör handtök í aðgerðum ríkisstj. að leystur verði sá vandi sem Orkubú Vestfjarða og Rafmagnsveitur ríkisins eru nú þegar í, þannig að það geti orðið - ég leyfi mér að segja: á næstu dögum? Ég leyfi mér að segja það, vegna þess að þetta mál er allt svo upplýst að það þarf ekki að rannsaka það frekar. Þá gætu farið saman aðgerðir til frambúðarlausnar þessara mála og til að leysa þann bráðabirgðavanda sem ég hef lýst og var tilefni þessarar fyrirspurnar.



Herra forseti. Um leið og ég vil segja örfá orð vegna fsp. tel ég skylt að leiðrétta og lesa upp það sem niður hafði fallið þegar ég las hér yfirlýsingu frá ríkisstj. varðandi jöfnun húshitunarkostnaðar, það sem snýr að orkusparandi aðgerðum. Ég þóttist sjá, að úr þeim texta, sem ég las, hefði eitthvað fallið niður, og fann það handrit sem vélritað hafði verið eftir. Þar segir: „Verulegur ójöfnuður og hár upphitunarkostnaður stafar sumpart af bágu ástandi íbúðarhúsnæðis. Því er brýnt að hvetja til orkusparandi endurbóta á húsnæði og mun ríkisstj. beita sér fyrir aðgerðum“ það sem niður féll var þetta: „á því sviði, m. a. með meiri og hagstæðari lánveitingum í þessu skyni á vegum Húsnæðisstofnunar ríkisins.“ Niðurlagið er sem sagt óbreytt. Svo vil ég segja við hv. fyrirspyrjanda, að eins og rækilega var rætt á aðalfundi Orkubús Vestfjarða í Hnífsdal fyrir skömmu stendur Orkubú Vestfjarða frammi fyrir verulegum fjárhagsvanda, sem allir eru sammála um, sem að því máli hafa komið, að þurfi að bregðast við. Hann er alvarlegs eðlis og því skil ég vel áhyggjur hv. 4. þm. Vestf. í sambandi við málefni Orkubúsins, þegar þar við bætist að viðskiptaaðilar standa frammi fyrir þeim vanda að þurfa að greiða þetta mikla hækkun á raforkuverði að óbreyttu. Ég tel raunsætt að ætla að hægt verði að móta tillögur varðandi fjárhagsvanda Orkubús Vestfjarða sérstaklega áður en langur tími líður og að fyrsti áfanginn í þeirri áætlun um jöfnun húshitunarkostnaðar, sem um var getið, verði mótaður innan skamms og framkvæmdur ekki síðar en þegar næstu gjaldskrárbreytingar eiga að verða. Þetta tel ég að séu lágmarksmarkmið.

Hvenær eiga næstu gjaldskrárbreytingar að verða?

Næstu gjaldskrárbreytingar eru 1. ágúst, en þetta fer eftir því, hversu hratt okkur vinnst í þessum efnum. Ég er viss um að það er fullur áhugi á því hjá ríkisstj. ekki síður en stjórnarandstöðu að þetta þurfi ekki að dragast úr hófi.



Herra forseti. Þetta er naumast athugasemd, en mér þykir tilefni til þess að þakka hæstv. iðnrh. fyrir þá yfirlýsingu, að þetta verður gert, sem ég hef verið að fara fram á, á næstunni, ekki síðar en fyrir 1. ágúst, en ég vænti þess, að hæstv. ráðh. geri sitt til að það geti orðið nokkru fyrr.