Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Brtt. á þskj. 179 eru, eins og frv. sjálft, fluttar af sjútvn. fyrir tilmæli hæstv. fjmrh. Í fljótu bragði gæti virzt, að þetta væri eiginlega nýtt frv. En við samlestur till. á þskj. 179 og frv. sjálfs kemur í ljós, að brtt. binda í sér efni frv. að miklu leyti. Tvær höfuðbreyt. felast þó í brtt. og báðar undir tölul. 1. Í fyrsta lagi það, að ríkissjóður æskir sér að fá rétt til þess, samkv. stafl. a, að innleysa forgangskröfur útgerðarinnar, þ.e. sjóveðs- og lögveðskröfur, og jafnframt halda rétti þeim, sem þessar kröfur veita handhafa. Hitt atriðið, sem er meginbreyting, er það, að gefinn er greiðslufrestur um rúmlega hálft ár frá þessum degi á öllum skuldum og vöxtum af þeim, sem hvíla á þessum sömu aðilum, útgerðarmönnum og útgerðarfyrirtækjum. - Ég skal taka það fram, að sakir standa svipað nú eins og þegar frv. var til 1. umr., að okkur er það alveg ljóst flm., eins og að sjálfsögðu hæstv. ríkisstj. líka, að það fé, sem ætlað er á fjárl. til þess að standast þennan kostnað ríkisins, það er náttúrlega ekki fullnægjandi til þess að útgerðin geti af eigin rammleik komizt á næstu vertíð. Það hefur verið miðað fyrst og fremst eða eiginlega eingöngu við forgangskröfur, sjóveðs- og lögveðskröfur, og það án þess að fullnægjandi rannsókn væri á því, hvort það mundi einu sinni hrökkva fyrir þessum kröfum. Önnur hjálp til útgerðarinnar, svo að hún geti haldið áfram, er ekki að vænta að komi, nema frá Landsbankanum. Og um það hafa staðið nokkuð langar viðræður milli landsbankastj. annars vegar og ríkisstj. hins vegar, hvað landsbankastj. sæi sér fært að gera til þess, að bátaflotinn kæmist á veiðar, ef ríkið léti af mörkum það, sem hér er tilgreint og veitt er í fjárlögum. Síðasta atriðið, um greiðslufrestinn, er beinlínis fram komið fyrir tilmæli bankanna, einmitt í sambandi við þá væntanlegu hjálp, sem um er að ræða og samningaumleitanir hafa staðið yfir um milli ríkisstj. og bankanna. Og sjútvn. telur sér skylt að styðja þetta mál, bæði með flutningi sínum á því og með atkv. sínum. Um brtt. að öðru leyti sé ég nú ekki mikla ástæðu til þess að fjölyrða. Ég veit, að hv. þm. hafa gert sér ljós ákvæði þeirra með samanburði á þeim við frv. En ég vil taka sérstaklega fram, vegna brtt. hér á þskj. 150, sem sjútvn. flytur, að fyrir tilmæli, sem n. hefur fengið, þá mun hún taka þessar brtt. aftur til 3. umr. En það hefur ekkert fram komið hjá n., sem gefi tilefni til neinnar yfirlýsingar frá hennar hálfu um frekari frestun á þessum brtt.



Herra forseti. Þessar brtt. á þskj. 179 eru fluttar af sjútvn. samkv. tilmælum ríkisstj., þ.e. sjútvmrh. Og það náttúrlega þýðir ekki að neita því, að þrátt fyrir það að ástandið sé erfitt hjá sjávarútveginum, þá eru hér gerðar till. um hluti, sem virðast benda til þess, að hæstv. ríkisstj. sjái sér ekki fært að gera neitt verulegt fyrir bátaútveginn í bili, því að það er varla hægt að hugsa sér meiri bráðabirgðaráðstafanir, en hér er um að ræða. Í fyrsta lagi ætlar ríkisstj. að leysa það atriði, að mörg skip liggja föst og geta ekki farið á veiðar vegna sjóveða, með því að leysa sjóveðin til sín - ekki að leysa þau af skipunum. En það segir sig sjálft, að þeir, sem eiga kröfur á skip, eru mjög órólegir út af því, þegar skip eru lengi með sjóveðskröfur, sem ganga á undan samningsbundnum veðum. Og ríkisstj. ætlar að leysa þessi sjóveð, sem á skipunum hvíla, til sín, og það hlýtur að vera meiningin með því að láta skipin sigla með sjóveðskröfum, það segir sig sjálft, að það er það, sem vakir fyrir hæstv. ríkisstj. Það má segja sem svo, að með þessu móti fáist skipin út á veiðar strax um áramót. En óneitanlega er þetta ákaflega losaralega á málunum tekið og lítið fram í framtíðina hugsað, vegna þess að ofan á alla örðugleika, sem útgerðarmenn eiga nú við að stríða, þá er það ekki ánægjulegt, þó að það sé betra, en að láta skipin liggja, að þurfa að gera sín skip út með sjóveði, þannig að hver einasti maður, sem lánaði þeim peninga, væri sem sagt með lífið í lúkunum um það, að hann tapaði öllu þessu, sem hann hefði lánað þessum skipum. Hæstv. ríkisstj. virðist gera sér ljóst, að þetta mundi skapa óróa hjá kröfuhöfum. Og þess vegna eru ákvæði c-liðar 1. tölul. á brtt. 179 sett inn, um það, að útgerðarmenn og útgerðarfyrirtæki, sem síldveiðar stunduðu sumarið 1948 og aðstoð frá samkv. 2. gr. frv., hafi greiðslufrest til 1. júlí 1949 á öllum skuldum og vöxtum af þeim, sem stofnað hefur verið til vegna útgerðarinnar, sem sagt fái þá aðstöðu, að ríkisstj. leysi út sjóveðin, sem hvíla á bátum þeirra. Þetta ákvæði er í sjálfu sér rökrétt afleiðing af því fyrra, af því að þegar skipin væru farin að sigla með sjóveðum, mætti búast við, að kröfuhafar ókyrrðust svo, að þeir reyndu að fá heimild til þess að ganga að skipunum og þar með þá gera útgerðina ófæra, svo að þetta er ekki óeðlileg till. í sambandi við hitt, sem hér er gert ráð fyrir, að innleysa sjóveðin. - En ég vildi óska eftir því, að hæstv. fjmrh. gerði nokkru nánari grein fyrir því, hvernig hæstv. ríkisstj. hugsar sér framtíð útgerðarinnar á Íslandi, ef búið er að samþykkja með lögum hálfs árs greiðslufrest á skuldum þessum. Mörg fyrirtæki eru þannig sett, að þau eru nærri gjaldþrota og verða það kannske, ef útgerðin verður gjaldþrota. Og útkoman yrði sú, ef skipin sigla með sjóveðum, að hver maður, sem innir af höndum einhverja þjónustustarfsemi fyrir útgerðina, neitar að lána slíkum skipum nokkuð, heldur verður hann að fá allt borgað strax, bæði kol, olíu, viðgerðir á skipum og veiðarfærum o.s.frv., allt út í hönd. Þetta getur kannske komið sér vel nú á allra næsta tíma, sem hér er gert ráð fyrir, fyrir útgerðina, að ríkissjóður leysi sjóveðin til sín. En það þýðir ekkert að loka augunum fyrir þeim miklu örðugleikum, sem þetta skapar útgerðinni. Ég lít þannig á, að þær ráðstafanir, sem gerðar væru, yrðu að miðast við að skapa heilbrigðan rekstur hjá útgerðinni, en að þær mættu ekki verða þannig, að þær settu beinlínis fót fyrir áframhaldandi rekstur. En þegar svo er komið, að ekkert útgerðarfyrirtæki getur fengið lán hjá nokkurri stofnun, sem kemur nærri því að selja til útgerðarinnar vörur eða annast þjónustu fyrir útgerðina, svo sem viðgerðir á vélum skipa, viðgerðir á skipum og veiðarfærum, eftir að ástandið er orðið svo, að ekkert slíkt fyrirtæki getur lánað nokkuð til útgerðarfyrirtækja, þá er bókstaflega ómögulegt eða a.m.k. illmögulegt að reka útgerð skipanna á eftir. Það er yfirleitt hvert einasta útgerðarfyrirtæki á landinu, sem hefur skapað sér lánstraust. Lánstraust útgerðarinnar er nú mjög lamað. En verða þessar ráðstafanir, sem hér koma fram till. um, til þess að rétta það við aftur? Það getur verið, að þessar ráðstafanir bjargi í bili við útgerðarmöguleikum einhverra skipanna. En ég er sannfærður um, að fyrir útgerðina í heild er þetta feikilega alvarleg braut að fara inn á. Mér fannst ekki hægt að láta þetta mál fara áfram hér án þess að benda á þetta. Og það þýðir ekkert fyrir hæstv. ríkisstj. að neita því, jafnvel þó að aðgerðir ríkisstj, kunni að vera til bóta í bili í þessu efni, að ef þær hafa þau áhrif í framtíðinni, að þær gera eðlilegan rekstur útgerðarinnar erfiðari, þá erum við að skapa peningalegan skaða með ráðstöfununum. Og þá er spurningin, hvort við gerum ekki betur í því að stíga skrefið stærra og leysa alveg af sjóveðin hjá þeim bátum, þar sem tryggt er, að viðkomandi bátar geti haldið áfram útgerð, t.d. á vetrarvertíð, þannig að ríkisstj. sleppti forgangskröfum, sem fólgnar eru í sjóveðum, og síðan væri með aðstoð ríkisvaldsins leitazt við að fá fyrst og fremst bankana til þess að veita gjaldfrest á lánum og skuldum og á þeim grundvelli verði svo menn aðstoðaðir við það að leita samkomulags við sína viðskiptamenn og viðskiptafyrirtækin, sem selja útgerðinni nauðsynjar og ýmsa þjónustu. Ég held, að það sé ákaflega hættuleg braut að fyrirskipa svona almennt svona hluti eins og hér er gert um gjaldfrest á skuldum bátaútvegsins, þó að það sé ekki nema eðlileg afleiðing af því, að ríkisstj. vill halda áfram sínum forgangsrétti um skuldakröfur á skipin, nefnilega sjóveðunum. Eins og frv, er, virðist vera gert ráð fyrir því, að bátaútvegsmönnum verði veitt til allt að 10 ára með 5% vöxtum lán til þess að komast út úr kröggum þeim, sem þeir komust í á síðustu síldarvertíð. Þó að ríkissjóður leggi fram í bili þá upphæð, sem þarf til þess að leysa inn sjóveðin, virðist vera ósamræmi á milli loforðanna, sem eru í frv. á þskj. 132, og þeirrar tryggingar, sem ríkisstj. virðist vilja fá fyrir það að leysa til sín sjóveðin, sem ég get ekki séð annað en að sé aðeins hluti af aðstoðinni. Fyrir þann hluta af aðstoðinni vill ríkisstjórnin hafa sjóveðið, en þegar hún heldur áfram á þeirri braut að hjálpa bátaútveginum, skilst mér, að það séu almenn veð frá útgerðinni, sem hún fær fyrir þeirri hjálp, og mér skilst, að þau veð muni vera þannig, að ákaflega litlar líkur séu til, að þau reynist verulega haldgóð. Sjútvn. er þeirrar skoðunar, eins og kemur fram í brtt. á þskj. 150, að það sé nauðsynlegt fyrir okkur að horfast í augu við þær staðreyndir, að það er tilgangslítið að vera að lána útgerðinni þetta fé, sem nú er hugsað að verja henni til hjálpar, en það verði að veita útgerðinni aðstoð, án þess að nokkur trygging sé fyrir því að fá það endurgreitt. Og það er þá jafngott að viðurkenna það strax og veita það fé sem styrk til útgerðarinnar. - Jafnframt vill sjútvn. gefa ríkisstj. heimild til að gefa eftir kröfur, sem hún á í skipum vegna síldveiðilánanna 1945 og 1947, þar sem hún telur við eiga, og þetta staðfestir líka þá skoðun sjútvn., að það verði ekki gengið öllu lengra í að skylda útgerðina til þess að standa undir þeim áföllum, sem hún varð fyrir á síðustu síldarvertíð. En þessar till., að ríkisstj. vill láta framselja sér sjóveðin, koma í bága við það, sem ég nú minntist á, að væri skoðun sjútvn. Og þessi skoðun kemur heim við það, sem hæstv. fjmrh. mun hafa sagt við 1. umr. málsins, þó að hann segði það ekki ákveðið, að svo mundi verða gert, nefnilega að fara inn á þá braut, sem n. hefur farið inn á í brtt. á þskj. 150. En það er nokkuð mikið annað, sem hér er um að ræða að gera, að leysa inn sjóveðin og fyrirskipa á þann hátt almennan greiðslufrest á skuldum útgerðarinnar. Í samræmi við þetta, að ríkisstj. fer þannig að hlutast til, meira og minna, um rekstur hvers einasta báts, þá er breytt verkefni nefndarinnar, sem skipa á samkv. 5. gr. frv., sem fyrir liggur. Og það er ekki annað sjáanlegt, en að þessi nefnd eigi bókstaflega að fylgjast með öllum rekstri útgerðarinnar. M.ö.o., jafnframt því sem útgerðarmenn eiga að njóta þessarar réttaraðstöðu, að ríkið leysi inn til sín sjóveðskröfur, haldandi sjóveðunum - sem sagt geri hlut, sem ekki nokkur fjárhagsleg áhætta er í - þá fær ríkisstj. rétt til þess að hafa skarpt og mjög náið eftirlit með útgerðinni, sem ég býst við, að útgerðarmenn sjái ekki neitt athugavert við. En þetta er ósamræmi, að ríkisstj. við það að leysa til sín sjóveðin fái meiri rétt til þess að hafa eftirlit með útgerðinni, en þeir hafa, sem eiga þessar kröfur nú, því að það er ekki nein hætta á, að þessar skuldir tapist, sem sjóveðin eru fyrir, því að skipin eru í margföldu verði fyrir sjóveðskröfunum, sem þarna er um að ræða. En gagnvart því þarf hæstv. ríkisstj. að gæta sín vel, ef farið er inn á þessa braut, að þessi eftirlitsnefnd verði ekki eitt skrifstofubákn með höfuðstöðvum í Reykjavík og svo deildum úti um allt land, kannske eitt af okkar dýrustu skrifstofubáknum. Það yrði lítill vandi á grundvelli þessara ákvæða að gera þetta að geysilegu ríkisfyrirtæki. Og þá vil ég segja, að þeir peningar, sem til slíks skrifstofubákns færu, sem þannig væri sólundað, væru betur komnir beint til útgerðarinnar heldur en í slíkt skriffinnskubákn. Þetta ákvæði frv. er á þessa leið: „Lánveitinganefnd skal sannprófa, eins og unnt er, hvort skjöl þau séu rétt, sem hún fær frá útgerðarmönnum og útgerðarfyrirtækjum.“ - Ef ríkisstj. hefði sérstaka reynslu fyrir því, að útgerðarmenn væru einhverjir óheiðarlegir menn, sem væru alltaf að plata um sína afkomu, þá væri ástæða til þess að hafa þetta ákvæði. En ég býst við, að það séu ekki nokkrir aðrir menn í þessu þjóðfélagi, sem verða eins að gera grein fyrir hverjum hlut í sínum rekstri eins og útgerðarmenn. Og svo á að skipa nefnd, sem á að „sannprófa, eins og unnt er“, hvort um skjalafalsanir eða lognar upplýsingar sé að ræða frá þessum mönnum. Á grundvelli þessara ákvæða væri hægt að fyrirskipa lögreglurannsókn hjá þessum mönnum í sambandi við þeirra atvinnurekstur. Og ég sé ekki, að það sé hægt að sannprófa í þessum efnum, ef það á að vera öðruvísi en að fram fari lögreglurannsókn. Það er naumast, að útgerðin á einu sinni að vera undir eftirliti hjá hæstv. ríkisstjórn! - Og þetta er gert af því, að ríkisstj. ætlar að leysa inn sjóveð, en á þessar kröfur vísar samt sem áður, því að þær verða borgaðar, hvað sem fyrir kemur. Ég verð að segja, að skilningur á þörfum útgerðarinnar er ekki allt of mikill hjá hæstv. ríkisstj. Við höfum skaðað okkur og ríkissjóð peningalega um margfalda þá upphæð, sem það kostar að leysa út þessar sjóveðskröfur, með því stoppi, sem þetta hefur valdið. Þetta hefur einnig orsakað stórkostlegt gjaldeyristap, og verða menn að gera sér það ljóst, að þetta hefði verið hægt að koma í veg fyrir, ef bátarnir hefðu verið leystir og getað farið á veiðar Það er enginn sparnaður að þessu og eina leiðin til að fá úr þessu bætt er að leysa það strax, svo að útgerðin geti haldið því lánstrausti, sem hún hefur, og ekki þurfi stöðugt að hafa hana undir ríkiseftirliti. Það er ömurlegt að vita, hvernig komið er fyrir útgerðinni, og illt til þess að vita, að enn skuli vera reknar atvinnugreinar með gífurlegum hagnaði, sem byggja gróða sinn á tapi útgerðarinnar. Höfuðástæðan fyrir því, hvernig nú er komið fyrir útgerðinni, er ekki sú, hve illa hefur gengið á síldarvertíðum nú undanfarið, þó að ég vilji engan veginn gera lítið úr þeim áföllum og að þá hafi fyrst keyrt um þverbak við þau óhöpp, heldur er orsakanna að leita í því ranglæti, að útgerðin er neydd til að afhenda gjaldeyrinn til ríkissjóðs, sem afhendir hann aftur mönnum, sem ekkert hafa lagt fram til að skapa hann. Flest skipa þeirra, sem nú liggja undir sjóveði, væru ekki í vandræðum nú, ef þau hefðu fengið að verzla með þann gjaldeyri, sem þau öfluðu. Eitt skip, sem er sennilega bráðum komið undir hamarinn í kjördæmi hv. fjmrh., er búið að tapa stórfé, líklega 200–300 þús. umfram það, sem þeir áttu, en það hafði skapað gjaldeyri, sem græðzt hefur annað eins á og þeir eru búnir að tapa. Þetta sýnir, að ekki er hægt að koma útgerðinni á þann grundvöll, að hún geti staðið undir sér, með öðru móti en því, að hún fái gróða af innflutningsverzluninni. Útgerðin heldur áfram að sökkva og sökkva meðan gjaldeyririnn, sem hún hefur aflað, er tekinn og afhentur öðrum, sem ekki hafa aflað hans. Viss öfl vilja ekki viðurkenna þetta, en þetta verða stjórnarvöldin að sjá. Útgerðin þarf að geta grætt til að geta staðið undir atvinnulífi þjóðarinnar. Það er ömurlegt til þess að vita, að eftir að hæstv. ríkisstj. hefur athugað þessi mál síðan í vertíðarlok, skuli aðrar eins káktillögur sem þessar koma fram. Hve langan tíma þarf hún til þess að koma með till., sem horfa í rétta átt, því að enn horfir niður á við. Ég mun ekki ræða þetta frekar, en vona, að hæstv. fjmrh. geri grein fyrir, hvað hann hugsar sér um varanlega lausn þessa vandamáls. En með þessu er verið að keyra útgerðina niður í botnlaust skuldafen.



Herra forseti. Ég er mjög undrandi yfir þessari tillögu, sem hér liggur fyrir. Meiningin er að taka útgerðina til gjaldþrotaskipta, og þetta er pólitísk gjaldþrotayfirlýsing frá hæstv. ríkisstj. Hún treystir sér ekki til að ráða fram úr þessum málum, eins og kom greinilega fram hjá hæstv. frsm. Hún ræður ekki við þá aðila, sem hún þarf að semja við. Við verðum að gera okkur grein fyrir því, hvert stefnir. Mér finnst, að of lítið örli á hugsun um skyldur við útgerðina. Grundvöllur vandræðanna þarf að koma fram, og það þarf að bæta úr því, sem miður fer. Gjaldeyririnn hefur verið tekinn með valdi af útgerðinni og afhentur bönkunum. Bankinn er fyrst og fremst sá aðili, sem fær gjaldeyrinn, en hann selur hann síðan öðrum aðilum. Landsbankinn verzlar með gjaldeyri og ekki ódýrt, það geta þeir borið um, sem hafa þurft yfirfærslu. Og skýrsla Landsbankans ber með sér, að hann hefur árið 1946 grætt 15 millj. kr. á þessum gjaldeyri og annarri veltu sinni, og 1947 græddi hann 16 millj. Tap síldarútvegsins í ár er hér talið 14 millj. kr. Allt tap síldarútvegsins á þessari hrapallegu vertíð er ekki eins mikið og gróði Landsbankans á einu ári. En það eru ekki bankarnir einir, sem græða á þessum gjaldeyri. Hann er síðan seldur til heildsalanna, og það er ekkert smáræði, sem þeir græða á honum. Ég veit, að hæstv. ríkisstj. hefur staðið í langvinnum samningum um, hvað lánsstofnanirnar sæju sér fært að greiða, og hefur hangið mánuðum saman sem beiningamaður á Landsbankanum, hvort hann sæi sér fært að gera eitthvað fyrir sjávarútveginn, þrátt fyrir það, að hún hefur fyrir sér reikninga Landsbankans sem sýna, að hann hefur grætt 15 millj. kr. 1946, 16 millj. kr. 1947, og varla verður gróðinn minni nú í ár. Ég held, að hæstv. ríkisstj. ætti að fara að sýna sig mynduga gagnvart þessari stofnun. Það er óhætt að spyrja þessa herra, þegar þeir stjórna þannig, að þeir eru að drepa sjávarútveginn, hvar þeir stæðu, ef þeir fengju engan gjaldeyri. Ég veit, hvernig þeir eru, þegar hagsmunir útgerðarinnar eru annars vegar og hæstv. fjmrh. veit það eflaust líka. Og hvert er svo ráð það, sem Landsbankinn gefur ríkisstj.? Það er það, að Alþ. á að lýsa því yfir, að hver einasti maður, sem hefur lánað útgerðinni, eigi að lána áfram án þess að vera viss um að fá það aftur. Það á að skylda alla til að láta laun standa inni áfram. Verkamaður, sem á að fá laun sín vikulega, á að lána laun sín til lengri tíma. Allir aðilar eiga nú að fara að lána til þess að hlífa helztu gróðastofnun landsins, Landsbankanum, við að lána eins árs gróða. Og ef þetta verður nú samþ. í dag eða á morgun og útgerðarmenn verða að svíkja lánardrottna sína, hvernig fer þá eftir hálft ár? Ætli Landsbankinn láni þá? Væri ekki nær að skylda Landsbankann til að leggja fram svo sem 15 millj. til útgerðarinnar, svo að hægt væri að halda henni gangandi. Ég hef séð og oft gert það að umtalsefni, að fyrr eða síðar kæmi að því, að gera yrði upp við sig, hvort útgerðin, sem allt byggist á hér, skuli sett nr. 1 eða hvort verzlunarvaldið og bankarnir skulu skipa það sæti. Bankarnir og verzlunarvaldið hafa alltaf verið að græða, en útgerðin að tapa. Þetta getur ekki gengið. Ef útgerðin væri skynsamlega rekin, mundu menn vilja leggja fé sitt í hana. Það verður að setja fjármagnið þar, sem það er þjóðinni fyrir beztu, og því verður útgerðin að hafa möguleika til þess að græða. Þegar dýrtíðarlögin voru sett, vöktum við athygli á því, að gefa yrði útgerðinni kost á því að græða. Ég gerði þá fyrirspurn um það, hvort öruggt væri, að vextir yrðu einnig bundnir. Hæstv. ríkisstj. svaraði þessu ekki. Ég hafði fengið upplýsingar um, að Landsbankinn ætlaði að hækka vextina, og það gerði hann. Og á sama tíma og hann hækkar vextina, skipar hann ríkisstj. að koma fram með þessar till., að gera flesta landsmenn að lánveitendum í stað sjálfs sin. Með þessu lagi er aðeins tímaspursmál, hvenær útgerðinni verður siglt í strand. Það verður að horfast í augu við erfiðleika útgerðarinnar og létta einhverju af henni, svo að hún sligist ekki undir öllu saman. Útgerðin er nú eins og klár, sem þrír feitir karlar sitja á bakinu á: bankavaldið, verzlunarvaldið og skrifstofubáknið. Þetta bákn tútnar út, en allur gróðinn, sem það fær, er frá útgerðinni, sem dregst saman og brotnar að síðustu niður undir þessum þunga, ef ekkert verður að gert. Alþ. hefur vald til að láta Landsbankann lækka vextina og lána útgerðinni og einnig að minnka skrifstofubáknið, en ekkert slíkt felst í þeim till., sem liggja hér fyrir. Ég neita því ekki, að ef til vill hafi verið rætt um skynsamlega lausn málanna, en allar hafa þær verið kæfðar af hinni afturhaldssömu stjórn, sem ræður Landsbankanum. Hún reyndi að spilla fyrir því, að nýsköpunarstjórnin keypti 30 togara til landsins, og setur sig nú á háan hest og vill ekki láta svo mikið sem eins árs gróða til þess að bjarga útgerðinni, sem bankinn hefur þó fengið mest af gróða sínum frá. Ég tel ástæðulaust fyrir Alþ. að beygja sig svo fyrir embættismönnum sínum að samþ. slíka till., sem áreiðanlega verður ekki til þess að halda útgerðinni gangandi, því að þetta er sama sem að gera hana ómynduga. En gjaldeyrir sá, sem útgerðin aflar, er tekinn og afhentur bönkunum. Ef gjaldeyrisverzlunin væri frjáls, þá væri útgerðin ekki í vandræðum. Frá þessari deild ætti ríkisstj. frekar að fá stuðning til þess að knýja bankavaldið, sem ætlar að sliga útgerðina, til þess að veita henni stuðning. Ég held því, að ekki eigi að samþ. þessa till., heldur samþ. till. um það, að Landsbankinn skuli snara út 14 millj. kr. til þess að bjarga útgerðinni. Ef til vill hugsa þeir þá betur um, hverjir eigi að stjórna fjármálum okkar. Hæstv. ríkisstj. á ef til vill ofurlitla sök á þessu sjálf vegna þess, hvernig hún ráðstafar vörum þeim, sem útgerðin aflar. Í janúar til ágúst nam útflutningur á síldarolíu 56–57 millj. kr. Ég veit, að meginið af þessari olíu, eða 21 þús. tonn, voru seld á um það bil 100 sterlingspund tonnið, eða um 30 pundum pr. tonn undir sannvirði. Ef útgerðarmenn hefðu sjálfir selt olíuna og skilað andvirðinu til bankanna, þá hefðu þeir fengið 30 pundum meira pr. tonn, eða minnst 18 millj. kr. meira en fékkst. Það, sem haft er af síldarútveginum með sölusamningi ríkisstj. við England bara af síldarolíunni, nemur meiru en allt tap síldarútvegsins. Þrátt fyrir hin ægilegu töp vegna aflabrestsins í Hvalfirði í vetur hefði síldarútvegurinn staðið óstuddur í ár, ef síldarolían hefði aðeins verið seld með réttu verði. Því fer því fjarri, að útgerðin standi sem beiningamaður gagnvart bönkunum og verzlunarvaldinu. Það er því skylda þeirra, sem taka vöruna og gjaldeyrinn, að taka þannig á móti útgerðinni, þegar hún á í erfiðleikum, að ekki sé gefin út slík gjaldþrotayfirlýsing sem hér er gert. Ég vil segja það, að ef þessi till. verður samþ., þá þarf að tryggja, að kaupi verkamanna, sem greiða á vikulega, verði ekki skipað undir hálfs árs greiðslufrestinn. Það munu koma brtt., ef hæstv. ríkisstj. vill ekki hverfa af þeirri vandræðabraut, sem hún nú er að fara inn á.



Herra forseti. Ríkisstj. bað hv. sjútvn. að taka að sér þessar till. til flutnings, sem eru brtt. við frv. það, sem hér er til umræðu, og þakka ég hv. nefnd fyrir að hafa lýst þeim till. Þegar, eins og hér horfir nú við, útgerðin er á ný í enn þá stórkostlegri vandræði rötuð vegna taps ár eftir ár, og ríkisstj. eða ríkisvaldið og Alþ., sem hefur ekki haft bein afskipti af athöfnum útvegsins, sem ekki er að vænta, á að finna ráð til að leysa þessi vandræði, þá er ekkert líklegra, en að eitthvað sé hægt að finna að þeirri tilraun til lausnar vandanum, þegar svo er komið, að margir bátar eiga ekki fyrir skuldum, vantar veiðarfæri og skulda kaup sjómanna. Mér er vel kunnugt um, hve vandræði útgerðarinnar eru mikil og margþætt, bæði er mér það kunnugt í gegnum þær upplýsingar, sem trúnaðarmenn ríkisstj. hafa fengið hjá útgerðarmönnum, og af ótal viðtölum við útgerðarmenn og fulltrúa útvegsins. Og þegar svo er, þurfa menn ekki að ætla, eins og fjárhagsástandið er og verðbólgan hér á landi, að þetta verði allt læknað í einni svipan, svo að ekkert sé hægt að, að finna. Og það er í sjálfu sér ekki nema eðlilegt, að stjórnarandstaðan breiði sig út yfir þá agnúa, sem finna má á þessari tilraun til aðstoðar, sem miðar þó að því í heild sinni að bjarga við rekstri bátanna, fyrst og fremst á þessari vertíð, það er að segja þeirra báta, sem ekki eru svo illa komnir, að þeir geta ekki haldið áfram. Það var verið að tala hér um heilbrigðan grundvöll. Ójá, heilbrigður grundvöllur. Ja, hver sem gæti nú farið til tunglsins. Það gengur barnaskap næst, þegar maður heyrir fullorðna menn, sem þekkja, hvernig dýrtíðin er, halda því fram eins og í alvöru, að hægt sé að kippa atvinnulífinu á heilbrigðan grundvöll í einu vetfangi eins og útgerðin er komin. Hv. 2. þm. Reykv. talaði mikið um það, hverjar skyldur ríkisvaldið hefði gagnvart útgerðinni, og skal ég sízt draga úr því sem gamall útgerðarmaður. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar, að ríkið ætti miklar skyldur að rækja við útgerðina. En þegar svo er komið, að útgerðarmenn geta ekki boðið ríkinu annað, en að taka við tapinu ár eftir ár, án þess að ríkið hafi önnur afskipti af atvinnurekstrinum, þá verður maður að viðurkenna, að útgerðin hefur líka vissar skyldur við ríkið. Ég hef ekki haft kynni af neinni ríkisstj., sem ekki hefur haft fullan hug á því að búa í haginn fyrir útveginn á ýmsum sviðum, og sama er raunar að segja með landbúnaðinn. Mér hefur virzt, að allar meyjar vildu með Ingólfi ganga, þegar um bætta aðstöðu þessara atvinnuvega hefur verið að ræða, eða svo hefur almennt verið látið. En nú er ástandið mjög breytt, því miður, frá því sem var fyrir nokkrum árum, því að þótt margt blési áður í móti útgerðinni, þá kastar þó fyrst tólfunum nú. Skuldir útgerðarmanna eru svo stórkostlegar, erfiðleikarnir svo miklir, að þessi atvinnuvegur stendur geigvænlega tæpt, hvað sem út af ber. Og af hverju? Af því, að þjóðarbúskapurinn er ekki rekinn á heilbrigðum grundvelli. Og þá liggur beint við að spyrja þá, sem heimta, að honum sé komið á heilbrigðan grundvöll í einni svipan, hvað þeir hafi sjálfir gert til að draga úr verðbólgunni og dýrtíðinni í landinu, því að það er verðbólgan í fyrsta lagi, verðbólgan í öðru lagi og verðbólgan í þriðja lagi, sem mestu veldur í þessu efni, samhliða aflabresti á síldveiðum síðustu árin. Mér er satt að segja ekki kunnugt um það, að kommúnistar hér á Alþ., eða sá flokkur yfirleitt, hafi á nokkru sviði í nokkurt skipti komið með nokkrar raunhæfar tilraunir til að minnka verðbólguna í landinu. Þeir hafa snúið geiri sínum í ýmsar áttir eftir sínum pólitíska áttavita í það og það skiptið og miklað og blásið upp ógn þess, er þeir börðust við og hömruðu á í hvert sinn, hvort sem það hafa nú verið kaupfélögin, Landsbankinn eða heildsalarnir. En að þessi flokkur eða þingmenn hans hafi nokkru sinni gert sig líklega til að létta af þjóðinni böli verðbólgunnar eða losa myllusteininn af hálsi útvegsins, hefur aldrei komið fyrir. Þeir hafa því manna sízt ástæðu til að varpa svo þungum steini að þessari tilraun til úrlausnar, sem hér á að reyna, sem ég skal að vísu játa, að ekki er veigamikil á þessu stigi málsins, en þó tilraun til bjargar. Hv. þm. Siglf. breiddi sig mjög út yfir það í ræðu sinni, hve rangt og óviðeigandi, skildist manni, það væri að breyta 2. gr. í þá átt, að í stað þess að lána beint, þá leysi ríkið til sín sjóveð. Hann virtist telja ríkið ætla að koma þar fram eins og harðsvíraðan „prokurator“, sem ætlaði að ná í veð fyrir skuldum, og veifa síðan sverði laganna yfir skuldunautunum. En það er svo fjarri því, að skilningur þessa löglærða manns á málinu sé réttur. Það er engin hætta á, að ríkið hlaupi í veg fyrir menn til að stöðva þá í atvinnurekstri þeirra. Það hafa ótal menn leitað til mín og sjútvmrn. í tíð núverandi stjórnar viðvíkjandi því, hvort þoka mætti til hliðar veðrétti ríkisins til þess að greiða fyrir öðrum lánum, sem þessir menn hafa verið að leitast við að fá, og þessu hefur aldrei verið neitað mér vitanlega, það hefur alltaf verið hliðrað til með veðrétt ríkisins, þrátt fyrir það að það kunni að vera skakkt út frá einstrengingslegu lögfræðilegu „prokúrators“-sjónarmiði. Ég skil ekki mitt hlutverk svo, og það hafa fyrirrennarar mínir heldur ekki gert, að ríkið ætti, þótt það hefði lögveð, að leggja stein í götu útgerðarinnar af þeirri ástæðu, að það hefði vald til þess. Þá fannst hv. þm. Siglf. ákvæði 4. gr. um, að lánveitinganefnd eigi að rannsaka skýrslur frá útgerðarmönnum, nærri því móðgandi fyrir þá. Þarna er líka um misskilning að ræða. Ég get sagt það eins og er, og það er ekkert til að hneykslast á eða vera móðgaður af, að þær skýrslur, sem útgerðarmenn hafa gefið, eru nokkuð mismunandi, sumir reikna einn póst í ósamræmi við það, sem áður hefur verið reiknað, sumir reikna fyrningar óeðlilega, sem vel getur komið fyrir, o.s.frv., og það er ekki nema sjálfsagt, að lánveitandi kynni sér þessar skýrslur, það er sízt móðgandi. Það er ekki fyrirhuguð nein réttarrannsókn, heldur blátt áfram, að lánveitinganefnd kynni sér, hvort hagur viðkomandi útvegsmanna er eins og hann er sagður vera í skýrslunum. Þá minntist hv. þm. Siglf. á seinlæti ríkisstj. í því að leysa höft af bátunum í vetur. Ríkið hefur skaðazt stórkostlega vegna þess, að bátar hafa legið og ekkert aðhafzt í haust. En ég minni á, að einmitt í haust hafa Norðlendingar, og ég held Austfirðingar yfirleitt og menn við Ísafjarðardjúp, stundað fiskveiðar með óvenjugóðum árangri. Þessir bátar hafa ekki legið við hafnarbakkann í Reykjavík eins og margir stórir bátar haf gert og mundu hafa gert, þótt engin sjóveð hefðu hvílt á þeim, blátt áfram af því, að hin stærri síldveiðiskip eru ekki þannig, að það borgi sig að gera þau út á þorskveiðar, nema vel veiðist og ekki þurfi langt að fara. Í haust hafa verið óvenjumiklir fiskflutningar úr Eyjafirði, og einhverjir hafa orðið að veiða þann fisk, og yfirleitt er það fjarri sanni, að sjóveðið hafi hindrað menn í að gera út, þar sem menn gátu og vildu fiska. Aftur á móti verður að segja það eins og er, að það hefur verið sorglega lítil veiði í Faxaflóa í vetur, svo að fólk hefur naumast haft í soðið hér í Reykjavík, en að sjóveðið hafi komið í veg fyrir, að menn gerðu út, er mest í huga hv. þm. Siglf. Hitt er vitað mál, að það er ekki gert að gamni sínu að leysa ekki sjóveð og lögveð fyrr, það stafar af þeim erfiðleikum, sem eru á því að fá fé til þessara hluta. En ríkisstj. hefur verið velviljuð í þessu efni, það er víst. Mest hefur staðið á því að fá fé til að leysa veðin. Hv. 2. þm. Reykv. segir nú, að Alþ. eigi að fyrirskipa Landsbankanum að verja gróða sínum til að greiða það 14–15 millj. kr. tap, sem varð á síldarvertíðinni s.l. sumar, og þetta verkar eins og skot að áliti hans. En „i Morgen er der atter Dag“ sagði Valdimar Atterdag. Skyldi það ekki koma dagur eftir morgundaginn, skyldi það ekki geta þurft að hjálpa útgerðinni síðar, ef illa fer, oftar en í þetta eina sinn? Landsbankinn stendur beinlínis undir langmestu af lánveitingum til útgerðarinnar og stendur að mestu leyti straum af því fé, sem Útvegsbankinn lánar í því skyni. Það er því varhugaverður háttur, sem þessi hv. þm. benti á. Ég held, hvað greiðslufrestinn snertir, að engin ástæða sé til að hafa neitt á móti honum. Hann er ekki nema eðlilegur, þegar athugað er, hve mörg spjót standa á útvegsmönnum, og hér er aðeins um stutt tímabil að ræða, en á meðan fá bátarnir tækifæri til að vinna sig upp. Í öðru lagi er þetta tímabil hugsað af ríkisstj. hálfu til að fara lengra og dýpra í sakirnar en þetta frv. gerir ráð fyrir, ef með þarf, og reyna að losa útvegsmenn úr skuldafjötrunum á ýmsum sviðum. Því er ástæðulaust að hafa á móti þessum gjaldfresti, sem þýðir friðun um skuldakröfur á þessum atvinnurekstri, á meðan fresturinn er. Varðandi kaupgreiðslur til sjómanna er mér ekki kunnugt um annað en þeir, sem vinna við bátana, hafi fengið greitt eftir hendinni, eins og rétt er að lögum. Hv. 2. þm. Reykv. minntist á, að ríkisstj. ætti að fyrirskipa bankanum að lækka rekstrarvexti til útgerðarinnar. Það er nú svo. Við höfum nú oft um þetta talað, en ég veit ekki til, að nein stjórn hafi gert þetta nema núverandi ríkisstj. s.l. vetur; þá steig hún þetta spor af illri nauðsyn. Hvað um það, það var gert. Ég lái engri fyrrv. stjórn, þótt það væri ekki gert fyrr, frekar en ég hrósa núverandi stjórn fyrir að hafa gert það. En staðreyndin er sú, að engin önnur stjórn hefur farið út á þessa braut, og ef það er vert gagnrýni að hafa forsómað að fara þessa leið, þá verður hv. 2. þm. Reykv. að beina þeirri gagnrýni annað en í garð núverandi stjórnar, sem hefur einmitt gert þetta. Ég kem þá loks að gjaldeyrismálunum, sem hv. 2. þm. Reykv. og hv. þm. Siglf. ræddu báðir um. Það er nú löng saga, og þykir mér ekki fyrir, að þau mál séu rædd. Ég hef oft verið á þeirri skoðun, að útvegsmenn væru ekki á allan hátt rétt með farnir í því efni. Það mun hafa verið 1930, að gjaldeyriseftirlit var fyrst sett á stofn. Og frá þeim tíma hef ég oft komizt í hóp þeirra manna, þar sem um það var rætt, að raunverulega væri það ekki að öllu leyti réttlátt, að útgerðarmenn, sem legðu til mestan hlutann af gjaldeyrinum, þyrftu að leggja hann allan fram öðrum til afnota, sem flyttu svo inn fyrir hann og græddu á, á sama tíma og útgerðin væri e.t.v. rekin með stórtapi. En gjaldeyririnn gengur í gegnum bankana, og það, sem mestu varðar raunverulega í þessu máli gagnvart útvegsmönnum og öðrum, sem framleiða fyrir erlendan gjaldeyri, er það, að framleiðendurnir fái réttlátt verð fyrir gjaldeyrinn, að verðskráningin sé réttlát og í samræmi við verðskráningu annarra þjóða. Ef svo er ætíð, er þetta böl ekki eins tilfinnanlegt og ella, því að í öllum þjóðfélögum viðgengst stétta- og verkaskipting, sumir gera út og selja bönkunum gjaldeyrinn, aðrir kaupa gjaldeyrinn af bönkunum og greiða með honum innfluttar vörur, sem þeir síðan selja, o.s.frv. Þess vegna er það ekkert undarlegt, þó að til séu í þessu þjóðfélagi útflytjendur og innflytjendur eins og annars staðar. Og ef við svo gætum að því, sem þessir menn halda fram, að það sé rangt að taka gjaldeyrinn af útgerðarmönnum og selja hann öðrum, þá vaknar fyrst og fremst þessi spurning: Er skrásetningin rétt, fá útvegsmenn hér á Íslandi útlenda mynt fyrir sínar afurðir svo sem þeim ber samkvæmt réttri skráningu? Það er ástæða til að spyrja þessa hv, þm., hvort þeir álíti, að svo sé, og vil ég sérstaklega leggja þá fyrirspurn fyrir hv. 2. þm. Reykv., sem er mestur bankafræðingur hér á þingi af okkur leikmönnum og talar mest um bankamál. Og við hv. þm. Siglf. vildi ég segja það, að ég er honum ekki ósammála um það, að útvegsmenn ættu skilið að fá hluta af sínum gjaldmiðli að einhverju leyti, og hef ég meira að segja gert lítils háttar tilraun, og hana heppnaða á þessu sviði síðan ég kom í ráðun. og tók við sjávarútvegsmálum. Það var svokallaður frjáls gjaldeyrir fyrir sölu á hrognum, sem útvegsmenn fengu í byrjun þessa árs, og mér er tjáð, að þeir hafi haft af því talsverð þægindi, a.m.k. ýmsir þeirra. Hv. þm. Siglf. var sjútvmrh. í nokkur ár á undan mér, og vil ég því spyrja hann: Hvað gerði hann til þess, meðan hann var í ríkisstj., að rétta þetta böl, sem hann telur nú vera og ég vil ekki segja, að eigi sér ekki stað? Hvaða athafnir hafði hv. þm. í frammi, meðan hann var ráðh., til þess að láta útvegsmenn ráða yfir sínum gjaldeyri? Ég ætla að bíða átekta þangað til þessir hv. þm. hafa svarað báðum þessum spurningum.



Herra forseti. Þegar ríkisstj. fyrir 2 árum settist á laggirnar, lýsti hún yfir, að svo að segja hennar aðalmark og mið væri að koma atvinnulífi landsins á heilbrigðan grundvöll og afnema verðbólguna. Nú er ríkisstj. búin að starfa í 2 ár að því að láta verðbólguna hjaðna og losa þjóðina við þessa óvætti og að því að koma atvinnulífinu á heilbrigðan grundvöll, og hæstv. fjmrh., sem er mjög raunhæfur maður og þekkir fjármálaástand landsins, kvað í sinni ræðu upp þann dóm, að það, að vera að tala um heilbrigðan grundvöll fyrir fjármála- og atvinnulíf Íslendinga, sé eins og að tala um ferð til tunglsins. Það er mjög gott að fá þennan dóm frá þeim ráðh., sem bezt af öllum ráðh. þekkir fjármála- og atvinnuástand landsins. Hann kveður upp dóm yfir því, hve gersamlega ríkisstj. hefur mistekizt með það, sem hún setti sér, þannig að í staðinn fyrir að halda sér við jörðina hefur hún verið á leið til tunglsins. Ég held, þó að ríkisstj. hafi tekizt þetta svona hrapallega í þessi 2 ár, þá þurfi Alþ. ekki að örvænta um það, að ekki sé hægt að koma þessu á heilbrigðan grundvöll, ef unnið er að því af einhverju viti. Hæstv. ríkisstj. er eftir þessi tvö ár ekki enn þá farin að koma fram með nokkra uppástungu, hvað þá að hún sé sjálf sammála um að gera nokkuð til bóta til frambúðar á þessu sviði, enda tek ég eftir því, að ráðh., sem sitja í stólunum með hæstv. fjmrh., flýja um leið og farið er að ræða einhverjar alvarlegar ráðstafanir. Og viðvíkjandi því, sem hæstv. fjmrh. kom að, að þessi vandamál útgerðarinnar væru verðbólgunni að kenna, þá álít ég, að það sé ekki rétt. En var það ekki verðbólgan, sem hæstv. ríkisstj. ætlaði að lækna, og hvað hefur ríkisstj. verið að gera þessi tvö ár, við hvað hefur hún verið að dunda? Hefur hún verið að dunda við það að athuga, hvort hún gæti ekki komið sér saman um einhverjar till. viðvíkjandi verðbólgunni, og að lokum komizt að þeirri niðurstöðu, að hún hefði ekki neinar till. viðvíkjandi verðbólgunni? Og hæstv. fjmrh. kvað upp þann dóm yfir þessum tilraunum ríkisstj., að það væri ekki von, að hún hefði neitt gert í þessu, því að við sósíalistar hefðum ekki komið með neinar till. Sem sé, ríkisstj., sem samanstendur af þremur flokkum, er búin að leitast við að finna einhverja leið þessi tvö ár og skellir svo skuldinni á okkur, að við höfum ekki bjargað henni, við höfum ekki komið fram með till. þessi tvö ár og þess vegna sé ómögulegt að gera nokkurn skapaðan hlut. Hæstv. forsrh. lýsti því yfir fyrir ári síðan, að ríkisstj. væri búin að bjarga þessu öllu saman. Ríkisstj. flutti þá till. og sagði, að samkvæmt þeim væri loks fundið út, að þrátt fyrir að sósíalistar væru ekki með, væri hægt að bjarga þjóðinni. Var þá ákveðið, að verkalýðurinn skyldi fórna og vísitalan bundin við 300 stig, og þar með lýsti forsrh. yfir, að vísitalan, sem var í kringum 320, þegar l. voru samþ., mundi vera komin niður í 315 strax eftir að búið væri að samþ. l. og mundi svo á nokkrum mánuðum komast niður fyrir 300, og það áleit ríkisstj., að mundi nægja. Nú er komið ár síðan, og hvað er vísitalan? Ég held, að hæstv. ríkisstj. gerði bezt í því, þegar hún eftir tveggja mánaða þingsetu kemur fram með einhverjar till. fyrir þingið, sem snerta atvinnu- og fjármál, að sýna sig ekki í þinginu, flýja og reyna ekki að ræða þessi mál. Það er ekki hægt að ljúka upp munni um fjármála- og atvinnuástand þjóðarinnar án þess, að það verði fordæming á ríkisstj. og öllum hennar verkum. Hæstv. fjmrh. sagði, að útgerðarmenn hefðu ekki annað að gera en að bjóða ríkinu að taka við tapinu og ríkisstj. væri þess vegna í hálfgerðum vandræðum, hún þyrfti að taka við þessu, án þess að ríkið hefði afskipti af rekstrinum. Þetta er ekki rétt. Ríkið hefur haft, eins og hæstv. ráðh. veit, mjög mikil og áberandi afskipti af rekstrinum vegna þess, að það er ríkið, sem tekur allan gjaldeyri, sem útgerðarmenn framleiða, og ekki aðeins gjaldeyrinn, heldur líka allar vörur, og rekur hvort tveggja. Það, sem er aðalatriðið í sambandi við reksturinn, eru afurðirnar, sem þeir framleiða, og þeim fá útgerðarmenn ekki að ráða yfir nema að því litla leyti, sem hæstv. ráðh. gat um, að honum hefði tekizt að bjarga í hrognum. Ríkisstj. tekur af þeim vöruna og selur hana við því verði, sem henni þóknast, og afhendir bönkunum gjaldeyrinn. Ég held, að það sé þess vegna fjarri því, að ríkið hafi engin afskipti af útgerðinni. - Hæstv. ráðh. kom síðan inn á það, að þeir bátar, sem stundað hefðu þorskveiðar á ýmsum stöðum, hefðu borið sig vel og það sýndi sig þar, að það væri ekki verðbólgan, sem eyðilegði útgerðina, ef hún fengi sæmilegt verð fyrir fiskinn, sem hún framleiðir. En ég sýndi í minni fyrri ræðu fram á, að það sama gilti um síldarútgerðina og svo framarlega sem ríkisstj. ekki sjálf hefði tekið með valdi alla síldarolíuna, 21.000 tonn, til ágústloka 1948 og selt hana undir fáanlegu verði, þá hefði bara rétt verð á síldarolíu gefið útgerðinni á þessu tímabili 18 millj. kr. meira, en átti sér stað. Það er þess vegna alveg gefið, að það eru þau opinberu afskipti, sem valda þessu tjóni að mjög miklu leyti. Þá beindi hæstv. ráðh. þeirri spurningu til mín, hvort ég áliti rétta skráningu á gjaldeyrinum nú, og vildi álíta, að ef bara væri rétt verð á gjaldeyrinum, þá gerði ekkert til, þó að hann væri tekinn af útgerðinni. Nú er rétt fyrir okkur að athuga, þegar við setjum fram þá spurningu, hvað sé rétt skráð verð á gjaldeyri, að það er í rauninni þjóðfélagslegt atriði, hvaða verð við viljum skrá. Það getur vel verið, að okkur þyki t.d. henta að skrá lægra verð á gjaldeyri þeim, sem framleiddur er, vegna t.d. dýrtíðar, heldur en viðkomandi framleiðendur mundu geta fengið fyrir hann á frjálsum markaði, vegna þess að slíkt kynni að vera nauðsynlegt með tilliti til þjóðarheildarinnar, en það losar okkur ekki undan þeirri skyldu að hlynna að þessum mönnum á öðrum sviðum, t.d. að láta aðra ekki græða á þeim vegna þess, að okkur er nauðsynlegt að skrá þennan gjaldeyri eins og við gerum. Og svo framarlega sem menn álíta þjóðfélagslega nauðsyn á því að stöðva gjaldeyri íslenzkra framleiðenda, þá verður vel að gæta þess, að það er ekki síður nauðsyn, að ríkisstj. láti 1. ganga jafnt yfir alla í landinu og sjái um, að það sama gildi um útlendinga, sem hér dvelja. Það er vitað, að verð á frjálsum Keflavíkurmarkaði á gjaldeyri er, eins og bent hefur verið á hvað eftir annað, fyrir dollar frá 15–25 kr. En það eru eingöngu Ameríkanar, sem selja fyrir þetta verð til Íslendinga, án þess að ríkisstj., þótt hún viti af þessum svarta markaði, reyni að hindra það. Meðan þess vegna ríkisstj. sjálf ekki álítur þjóðfélagslega heppilegt að skrá gjaldeyrinn með hærra gengi en nú er gert, ber henni, þegar slíkt er gert vegna þjóðfélagsins, skylda til að sjá um, að þeir, sem gjaldeyririnn er tekinn af, verði ekki hart fyrir barðinu á þjóðfélaginu þess vegna, og fyrsta skuldbindingin er sú, þegar verðið er skráð á þennan hátt, að bankarnir séu ekki látnir græða stórkostlega á skráningunni, en útgerðin tapi. Ég hef á það bent, hvaða ráðstafanir sé hægt að gera í sambandi við þetta, en ríkisstj. hefur engar ráðstafanir viljað gera, og ég vil benda á það, að nú er ástandið þannig, að útgerðin verður að ganga á milli stofnana og biðja um gjaldeyri fyrir veiðarfærum. Það væri strax munur, ef hún réði yfir gjaldeyri til kaupa á veiðarfærum, þótt ekki væri á neinn hátt breytt um skráningu. Og ég vil benda hæstv. ráðh. á það, að það liggur ríkisstj. nær, en að hugsa um skráningu að losa eitthvað um þau höft, sem á útgerðinni eru, því að það er ekki aðeins gjaldeyririnn, sem tekinn er af henni, heldur líka vörurnar, og ef útgerðin ræður yfir sinni vöru, þá gerbreytir það hennar afstöðu, vegna þess að það skapar henni möguleika til að selja betur en ríkisstj. gerir. Til þess að geta sannað, fyrir hvaða verð hægt sé að selja íslenzkar útgerðarvörur, verður að gefa þessa verzlun frjálsa og leyfa íslenzkum útgerðarmönnum að sanna, hvað þeir geta fengið fyrir sínar vörur. Ég held því t.d. fram, að hægt hefði verið að selja síldarolíu fyrir 130 sterlingspund í staðinn fyrir 95100. Þá vil ég viðvíkjandi þeim praktísku hlutum, sem hér liggja fyrir, beina þeirri spurningu til hæstv. ráðh., hvernig farið verður að með þessi sjóveð. Verða öll þessi sjóveð jafnrétthá, og ef sjómenn þurfa sjóveð eftir Hvalfjarðarvertíðina, verða þau þá rétthærri eða réttlægri, en sjóveð ríkisstj., og ef ríkið á að hafa sjóveðin, hvernig fer þetta þá, verður þá ekki sjóveðsrétturinn einskis virði, ef þetta er endurtekið nokkrum sinnum? Ég efast ekki um, að hæstv. fjmrh., eins og hann lýsti yfir, mundi vilja gera allt þetta mjög sanngjarnlega og velviljuglega gagnvart útgerðarmönnum og sjómönnum. En í fyrsta lagi er ekki gefið, að núverandi hæstv. fjmrh. sitji alltaf í þessu sæti, það getur komið annar maður, sem ekki er svo velviljaður útgerðinni, og þess vegna er lítil skuldbinding í slíkum yfirlýsingum eða slíkum velvilja. Í öðru lagi gæti þetta orðið óviðráðanlegt, og með þessari aðferð er verið að fara inn á að skapa svoleiðis glundroða í allri þessari aðstoð og öllum þessum verzlunar- og viðskiptamálum útgerðarinnar, að það finnur enginn maður neitt út úr þessu. Hæstv. fjmrh. taldi mjög varhugavert þetta, sem ég sting upp á, að skylda Landsbankann til að borga þetta. En ég veit ekki, hvort þetta er nokkuð varhugavert. Hvað er mikið af þessum 14 millj. í Landsbankanum, og er hann ekki skyldugur til að lána eitthvað af því með þessu móti, og er þetta þá nokkuð varhugavert, er þá hitt þau ósköp, að það mundi muna sérstaklega mikið um það að taka á sig þá viðbót, er það nokkuð varhugaverðara en að segja Pétri og Páli að eiga þetta hjá útgerðinni? Ég held ekki. Hvaða tryggingu höfum við fyrir því, þó að þetta sé samþ., þegar búið er að gefa fordæmi eins og þetta, að menn, sem koma hingað til Reykjavíkur, fái lánaða matvöru. Ég er hræddur um, að þetta sé ekki einu sinni tjaldað til einnar nætur hvað vertíðina snertir og reynist síðan óhæft til að búa við. Mér skilst, að hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. vilji gjarnan fá einhvern tíma til þess að hugsa þessi mál betur. Náttúrlega er það ákaflega gleðilegt, ef hæstv. ríkisstj. er allt í einu komin inn á það að ætla að fara að hugsa. Það hefur farið mjög lítið fyrir því hjá hæstv. ríkisstj. undanfarin tvö ár. En ég er hræddur um, þótt hún færi að hugsa og tæki til þess nokkra daga eða nokkrar vikur, að árangurinn yrði ekki meiri en hann hefur verið þessi tvö ár, því að hæstv. ráðh. lýsti því yfir, að í verðbólgunni hefði ekkert verið gert, en það var það eina, sem ríkisstj. ætlaði að gera. Ég sé ekki, að hæstv. ríkisstj. geti setið yfir svona málum til lengdar, og ég held, að ríkisstj., sem kemur fram með svona till., þar sem ekkert er til frambúðar, eigi að segja af sér. Ég þykist vita, að hæstv. fjmrh. sjái í rauninni alveg dóminn, sem hann kveður upp yfir ríkisstj., en fái hina ráðh. ekki til að sansast á þetta, þeir vilja sitja áfram. Og meðan þeir sitja hlaða þeir þunganum meir og meir á útgerðina, sem endar með því að útgerðin brotnar undan þunganum, og það eru fyrstu brestirnir, sem eru að koma í ljós í þessu frv. Það er svo langt frá því, að það sé verið að skaffa þarna undirbyggingu, að það er þvert á móti. - Ég skil hæstv. ráðh. þannig viðvíkjandi verkamannakaupinu, að hann áliti, að það komi alls ekki þarna inn, vegna þess að verkamenn eigi ekki kaup hjá útgerðinni. Væri rétt að bæta slíku skilyrði inn í 4. gr., og ætti ráðh. ekki að setja sig þar í móti.



Herra forseti. Það fór eins og mig hafði grunað, að þessar till., sem bornar eru hér fram af sjútvn. að beiðni ráðh., eru ekki liður í neinu ákveðnu plani, en hreint fálm út í myrkrið. Nú eru allar aðvaranir mínar í þá átt, að hættulegt sé að fara inn á þessa braut. Með því væri verið að kaupa stundarfrest, en ekki að taka með festu á vandamálinu, og virðist þetta vera gert til þess að reyna að komast undan að taka á vandanum. - Út af þeim athugasemdum, sem hv. 2. þm. Reykv. gerði í ræðu sinni hér, sagði hæstv. ráðh., að það kynni að vera, að menn kynnu góð ráð síðar meir, og það kæmi dagur eftir þennan dag. Ég held nú, að ráðh. væri nær að svara því, til hverra ráða útvegsmenn eiga að grípa eftir 2. júlí 1949 til þess að halda útgerðinni áfram. 2. júlí 1949 munu víxlarnir falla, og ég sé ekki hver ráð verða fyrir útvegsmenn, ef þeir eiga að borga þá upp, auk verzlunarskuldanna. Flest skipin hafa ekki getað staðið í skilum með samningsbundnar afborganir, og 2. júlí eiga svo allar kröfurnar að verða gjaldkræfar. Hvað gerir ríkisstj. þá? Ber hún kannske fram frv. til brbl., að fresturinn verði framlengdur fram yfir sumarvertíðina? En jafnvel þótt vel aflaðist á síldveiðunum næsta sumar og nú í vetur, þá yrðu útvegsmenn þrátt fyrir það illa á sig komnir. Það er hægt að semja um skuldir, en er allir „kreditorarnir“ koma á sama tíma, þá liggur ekki annað fyrir en gjaldþrot. Ég býst við, að hæstv. ráðh. láti sér ekki detta í hug, að vetrarvertíðin bæti ástandið svo um muni, og ef þetta eru ráðstafanir, þá er gallinn við þær, að þetta er lögbundinn greiðslufrestur, og kemur hann ekki til af öðru, en að hæstv. ríkisstj. vill kaupa sér einhvern frest í úrræðaleysi sínu, en ég hafði þó hugsað mér, að hún væri ekki svo aum, að hún gæti ekki eitthvað lagt af mörkum til málanna. - Hæstv. fjmrh. hefur með ræðu sinni sagt það, að ríkisstj. finni enga leið, sem sé fær út úr vandræðunum, nema þessa, og þá upp á von og óvon. Þannig kemur ríkisstj. fram gagnvart útvegsmönnum. Þannig er þetta, að ríkisstj. kemur hér fram fyrir okkur þm. svo ráðalaus, að við sjáum, að hún hefur gefizt upp. Ég neita ekki, að þetta sé erfitt mál - því fer alls fjarri, og það er síður en svo, að það megi laga þetta með einu pennastriki. En ef ekki er hægt að leysa þennan vanda, þá er það auðsætt mál, að ekki er hægt að lifa á Íslandi. En öll þjóðin veit, að það er hægt. Í landinu er stór hópur manna, sem ekki vill, að breytingar verði gerðar til þess að úr rætist fyrir útveginum. Þessi hópur manna hefur það að atvinnu að eyða þeim gjaldeyri, sem útgerðin aflar, og hefur það verkefni að flytja inn vörur frá útlöndum. Vegna þessara manna vill ríkisstj. engar breytingar gera í bjargræðisáttina. Hæstv. ráðh. spurði, hvort gengið væri rétt að verki, ef fara ætti að svipta verzlunarstéttina þeim rétti, sem hún hefur. Ég veit, að það eru hópar manna, sem enga breytingu vilja gera á verzlunarmálunum, og eina till., sem þessir menn hafa fram að færa, er gengislækkun. Það væri úrlausn í bili, en eftir nokkra mánuði værum við komnir út í sama öngþveitið á nýjan leik. Þá hefur það nokkuð dregizt inn í umr., að nauðsynlegt væri að halda réttu gengi. En hvernig hefur gjaldeyrinum verið ráðstafað? Sjávarútvegsmenn afla hans, en honum er svo eytt af þeirri stétt manna, sem hefur innflutningsverzlunina með höndum, og ættu þeir að geta tekið einhvern hlut í því að standa straum af útgerðarkostnaðinum. Þó að gengið yrði fellt um helming, þá mundi fljótt fara í sama farveginn aftur, - framleiðslan mundi tapa, en hinir, sem eyða gjaldeyrinum, áhættulaust safna auði. Það er bókstaflega verið að reyna að hvolfa bátnum, er svo er um hnútana búið, að mestur gróði virðist vera af því að vinna ómerkilegustu störfin í þjóðfélaginu. Slíkt ástand mun haldast svo lengi sem slíkri sníkjustétt er haldið uppi með þeim hætti, sem verið hefur. Það er engin lausn að breyta genginu. Hennar er að leita annars staðar. ríkisstj. hefur nokkuð rætt um þetta, og ef af því yrði, væri það ekki til annars en að lækka lífskjör almennings. Ríkisstj. lét það í veðri vaka, að hún mundi vinna að því að lækka dýrtíðina í landinu, en það hefur nú heldur lítið verið að því unnið s.l. tvö ár. En hvaða ráð var það nú, sem hún taldi ráðlegast að framkvæma í því augnamiði? Jú, - lækka kaup launþeganna í landinu með því að stýfa kaupgjaldsvísitöluna niður í 300 stig. En hvað hefur þetta komið útveginum að miklu gagni? Engu - alls engu. Þessi launaskerðing hefur ekki komið útveginum að neinu haldi. Hann hefur ekkert munað um það. Nú, ef við tökum aðrar atvinnugreinar. Hvað hefur að segja varðandi festingu vísitölunnar? Jú, húsabyggingar hafa aldrei verið dýrari, en einmitt nú, og hús hafa aldrei verið í hærra verði, en einmitt s.l. ár. Nei, það er sama, hvernig hæstv. fjmrh. snýr sér og hæstv. ríkisstj., vandinn liggur í því, hvernig gjaldeyrismeðferðin er. Ég segi: Útvegurinn á að fá aðgang að þeim taumlausa gróða, sem innflutningsbraskararnir taka af innflutningsverzluninni. Ég veit, að heildsalarnir í Reykjavík munu snúast harðvítuglega gegn slíkum ráðstöfunum, því að þeir vilja halda gróða sínum óskertum, og munu reyna að beina málinu inn á aðrar brautir, sem ekki geta náð tilgangi sínum, að létta undir útgerðinni. Ég veit, að heildsalar og kaupmenn viðurkenna þessa staðreynd, að allar aðrar ráðstafanir munu renna út í sandinn og verða til einskis. Dýrtíðin mun halda áfram að vaxa, meðan þetta ástand helzt, að heildsölum og alls konar bröskurum líðst að leika með innfluttu vöruna með sama hætti og hingað til. Menn leika það að setja upp heildsölu, flytja inn vefnaðarvöru og taka þar stórsölugróða sinn, setja upp smásölu og bæta á smásöluálagningu, setja upp saumastofu og selja henni úr smásölunni og leggja svo að lokum framleiðsluprovisíon ofan á allt saman. Svona er gangur þessara mála, og er ekki að undra, þótt innflutta varan hækki í verði, þegar svona er farið að. Hæstv. fjmrh. segir, að útgerðinni verði tryggður mikill gjaldeyrir, og spurði um leið, hvað ég hefði gert til að tryggja útgerðinni gjaldeyri, þegar ég fór með sjávarútvegsmálin. Já, það var út af hrognunum, að það varð að tryggja þeim mönnum verð, er vildu kaupa hrogn og salta þau. Ef ég hefði ekki stutt það, að hrognin kæmust í verð, hefði ekki annað legið fyrir, en að þeim hefði verið hent í sjóinn. Það hefði komið útgerðinni að litlu haldi. Ríkisstj. valdi þá, þá leið að tryggja útvegsmönnum ákveðið verð fyrir afurðir þeirra, en ég vil leyfa mér að benda hæstv. ráðh. á það, að þetta skref er hvergi nærri nægilegt, og er í rauninni engin lausn. Lausnin felst í því, að gróði innflutningsverzlunarinnar verði hagnýttur í þágu útgerðarinnar. Hér er lagt til, að útgerðinni verði gefinn 6 mánaða skuldaskilafrestur, en hvaða lausn er það á vandamálum útvegsins? Vitaskuld kæra innflytjendur sig ekkert um það, að hinn mikli gróði þeirra sé skertur. - Það er rétt hjá hæstv. fjmrh., að þessu verzlunarfyrirkomulagi hafi ekki verið komið á fyrir hans tilverknað. Þessu fyrirkomulagi var komið á haustið 1932 og 1934. En þá, sem stóðu að því að koma þessu verzlunarfyrirkomulagi á, hefur varla grunað, að þróunin mundi verða í þá átt, að þetta fyrirkomulag er að kalla öngþveiti yfir þjóðina. Hver sú ríkisstj., sem þarf að glíma við fjárhagsörðugleika þjóðarinnar, verður að gera sér það ljóst. En innflytjendur - stétt heildsalanna - hafa svo mikil ítök um afkomu fólksins, að þeir eru að sliga aðalatvinnuveg landsmanna. Svo eru þessir sömu menn að tala um frjálsa verzlun, um leið og þeir hrifsa gjaldeyrinn af útveginum, án þess að hann fái nokkuð í staðinn. Já, það er heldur hjákátlegt að heyra þessa karla vera að tala um frjálsa verzlun. En mér er óhætt að fullyrða, að það er margt óskyldara þjófnaði en þetta, sem talið er til þjófnaðar. Heildsalarnir vilja ekki sleppa þessum forréttindum. En ég hefði haldið, að það væri meiri nauðsyn, að skipunum verði gert fært að starfa. - Ef nú á að fara að veita lán út á sjóveð, sem ganga eiga fyrir öllum öðrum kröfum, fyrir parti af lánunum, þá er það aðeins til þess að koma slæmum truflunum á veiðarnar, og hætta er á, að ekki verði hægt að friða kreditorana, þegar fyrst er lánað út á sjóveð, einu trygginguna, sem útvegsmenn geta boðið, og svo eiga samningsbundin veð að koma á eftir. Þetta getur valdið því, að illmögulegt verður fyrir skipin að starfa. Það væri hentara að reyna að koma málum þannig fyrir, að bátarnir geti verið sem lengst úti. Ég veit um báta, sem fóru tvo túra með fisk sinn til Englands, og hafa forráðamenn þeirra sagt mér, að þeir hafi fengið mjög viðunandi útkomu af þeim ferðum. Ýmsir aðrir bátar hefðu getað farið svipað að, en þeir áttu þess ekki kost, sökum þess að rekstrarfé var ófáanlegt. Hæstv. ráðh. sagði, að núverandi stjórn hefði gert meira fyrir útveginn, en undanfarandi stjórnir, en hvað hefur hún gert til þess að lækka útlánsvexti bankanna til útvegsins, sem eru að sliga útgerðina? Ég sé nú ekki, að stjórnin hafi mikið gert til þess að létta þessu fargi af útveginum, en ég vil aftur á móti benda á, fyrrv. ríkisstj. til verðugs lofs, að henni tókst þrátt fyrir harða mótspyrnu landsbankavaldsins að þröngva niður vaxtafætinum, þegar l. um stofnlánadeildina voru samþ. hér á Alþingi, eða niður í 21/2%. Samkv. dýrtíðarfrv. í fyrra var gert ráð fyrir, að vextir lækkuðu úr 5,5–6% niður í 4%. Slíkar voru þær ráðstafanir. En ef framlenging á sér stað, fara vextirnir aftur í 6,5%. Bankarnir innleiddu þetta fyrirkomulag. Hins vegar vil ég benda hæstv. fjmrh. á það, að engin ríkisstj. hefur rýrt eins mikið tekjur almennings og núverandi ríkisstj. Fögur loforð án efnda og framkvæmda munu heldur aldrei koma útgerðinni á traustan og heilbrigðan grundvöll. Hæstv. ríkisstj. hefur tekið Marshall-lán til þess að reyna að koma sér út úr öngþveitinu, en hefur jafnframt reynt að skella skuldinni yfir á herðar verkalýðnum og fjargviðrazt mikið um, að kaup launþeganna sé of hátt. Nei, hæstv. stjórn á ekki að komast undan með slíkum útúrsnúningum. Það liggur skylda á herðum hæstv. ríkisstj. að leysa þessi mál, og mér virðist það vera tvennt hjá ráðherra, sem fyrir vakir með þessu frv., gjaldfrestur fyrir það fyrsta og lækkun vaxta, og fæ ég ekki annað séð, en að því sé sáralítil bót. Nei, því að það er nú orðið þannig búið um hnútana hjá útgerðinni í landinu, að hún getur ekki hreyft sig orðið. Útvegsmenn fá aðeins að senda skipin út á veiðar og láta þau leggja upp afla sinn, meðan hraðfrystihúsin segja ekki stopp. Jafnskjótt og bankarnir stöðva greiðslur sínar, er allt stopp. Fiskábyrgðarlögin eru með þessu gerð óvirk. Þegar útvegsmenn hafa lagt afla sinn á land, þá ráða þeir engu meira, en afurðasalan verður brask. Það má segja, að gott verð fáist fyrir fiskinn í Þýzkalandi núna, en hann er seldur langt undir meðalverði. Síldarlýsi er selt fyrir tveimur pundum minna verð tonnið til þess að fá markað fyrir ísfiskinn. Með þessu er verið að skerða hlut smábátaútvegsins, en það skyldi allra sízt taka það af honum. Útvegsmenn voru ekki of sterkir, þó að ríkisstj. fari ekki að gera þá að betlurum og beiningamönnum, en það gerir hún svo sannarlega, ef hún ætlar að fara að vera með þessar loddarakúnstir um lánið. Ég vil benda hæstv. ráðh. á að hraða ekki þessu máli um of eftir þessa umræðu og leggja það ekki fram fyrr en eftir helgi, en nota helgina til að ráðgast við útvegsmenn og athuga hvaða ráð tryggi þá bezt. Hann ætti að nota helgina til þess að athuga, hvort ekki væri önnur leið betri. Það þarf að setja fast ákveðið verð fyrir síldina, og það á ríkisstj. að gera en ekki verksmiðjurnar. Það er óforsvaranlegt, að útvegsmenn standi uppi varnarlausir gagnvart verksmiðjunum. Um þetta á ríkisstj. að taka ákvörðun. Þess vegna bendi ég hæstv. ráðh. á að taka meira tillit til útvegsmanna og athuga, hvort ekki sé önnur leið betri, en bíða fram á mánudag með að lögfesta þetta.



Það fór sem mig varði, er ég spurði hv. 2. þm. Reykv. um það, hvort gjaldeyrisskráning væri réttlát. Þeir fóru báðir, hann og flokksbróðir hans, í kringum það eins og lítið húsdýr, sem við þekkjum, fer í kringum grautarskál: Það var spurt, hvort skráningin væri réttlát gagnvart útvegsmönnum. Þeir telja sér ekki fært að svara þessu, en um leið og þessu fer fram, þá fordæmir hann, þm. Siglf., þá till., sem fram kom á þingi Landssambands útvegsmanna nú í haust. Á þann hátt mætti ráða nokkra bót á verðlaginu, án þess það yrði til fjárhagslegrar byrði fyrir ríkissjóð. Líka þessi leið, sem útvegsmenn bentu á, virðist ófær, - því að ætlast hann þá til, að útgerðarmenn gerist heildsalar eða kaupmenn? Hv. þm. hefur haldið hér á lofti lögfræðilegum teoríum út af ákvæðum frv. En það er nú þannig með þeirra hugsanagang, hann gengur meira út á teoretiskar kenningar, heldur en raunveruleikann. En það er ástæðulaust með öllu að vera með bollaleggingar um það, að með þessu ákvæði sé verið að stofna útvegsmönnum í hættu. Ég vil nú ekki tefja lengur hér að ástæðulausu, þó að ræða hv. þm. hafi gefið tilefni til þessara athugasemda. Hv. 2. þm. Reykv. bölsótaðist hér yfir því, að lýsi hefði verið selt héðan fyrir neðan það verð, sem hægt var að fá á öðrum stöðum. Þó að hægt sé að benda á einhverja sölu á litlu magni, sem hærra verð hefur fengizt fyrir en það, sem selt er Bretum, þá er ekki hægt að selja allt lýsið við háu verði. Það hefur verið bent á það, að framleiðendurnir sjálfir sæju um sölu afurðanna, en á því eru ýmsir annmarkar, eins og dæmi sýna glögglega, en s.l. ár ætluðu einkafabrikkur að selja afurðir sínar sjálfar, en það gekk heldur treglega. Fyrst var byrjað með yfirspenntu verði, eftir einhverjum agentum úti, en að lokum kom þó að því, að ríkisstj. varð að hlaupa undir bagga með þessum aðilum og komst þá ekki að eins góðum kjörum og hún hafði áður fengið. Ég er sjálfur sammála hv. þm. um það, að framleiðendurnir ættu að hafa meiri afskipti um útflutta vöru, en þeir hafa nú. En hann virðist ekki sjá neitt annað ráð, en að taka alla verzlun úr höndum þeirra, er nú hafa hana, og fá hana í hendur útvegsmönnum. En ég er hræddur um, að það yrði mikið vatn runnið til sjávar áður en það næði fram að ganga. Ég ætla ekki að tefja lengur við þetta, en sný mér að frv. því, sem stjórnin hefur lagt fram og er einn liður til þess að ráða bót á því ástandi, sem nú í bili er í útvegsmálum okkar, en það er engan veginn álitlegt. En ég sé enga ástæðu til þess að vera að bölsótast yfir þessum eina lið frv. En það er hægast að leggja öðrum orð í munn, því að það gerði hv. 2. þm. Reykv. með því að taka hálfa setningu, svo að hún brenglaðist öll við það. - Ég gat ekki skilið flokksbróður hans, hv. þm. Siglf., þegar hann var að gefa ríkisstj. vitnisburð. Hann sagði í því sambandi, að við hefðum lagt á mikla skatta. Við höfum notað þá til þess að halda niðri verðbólgunni. Hvaða vísitala væri hér nú, ef þetta hefði ekki verið gert? Þó játa ég, að árangurinn er ekki eins mikill og við var að búast. En það liggja fyrir aðrar kröfur. - Það er bezt að láta hér staðar numið af minni hálfu. En hann er einkennilegur háttur þingmanna sósíalista hér á þinginu. Þeir hafa alltaf sama hljóð í munni. Það er engu líkara, en að þeir fari alltaf eftir línu, sem þeir aldrei bregða út af. Þeir segja: Það er aðeins ein stétt, sem veldur öllu böli, heildsalar. Þetta minnir mig á einn gáfaðan mann, sem ég þekkti, þegar ég var drengur. Þessi maður var alltaf að flytja kvæði og hafði gaman af að láta menn heyra, og menn komust ekki hjá því að hlusta á hann flytja sína list. Þau byrjuðu jafnan vel, en enduðu alltaf á óbótaskömmum um presta. Það er sama hjá sósíalistum. Hjá þeim endar kvæðið alltaf á þá leið, að allt böl komi frá heildsölunum. - Hv. þm. Siglf. gaf mér ráð um, hvað ég ætti að gera fyrir útvegsmenn. Ég hef ekki verið daufur fyrir ráðum útvegsmanna, sem ég sat á fundi með í nótt. Svo hefur ríkisstjórnin haft nefnd fulltrúa þeirra til þess að ræða við. En meðan hann var sjálfur sveinstauli og saug túttu, þá var ég starfandi við útgerð og þá jafnframt við sölu afurða.

Og þá réðuð þið gjaldeyrinum.

Það er að vísu satt, að við höfðum hann fyrst í stað, en svo kom það tímabil, er það þótti þjóðarnauðsyn að taka hann af að nokkru. Én gjaldeyrismál útvegsins og vandræði útvegsins verða ekki leyst, ef engin ákvörðun er tekin um það efni, en í þess stað verið með alls konar útopíur, sem miða að því að bola öðrum stéttum frá því, sem þær hafa mesta þekkingu til að inna af hendi og eru hæfastar til. - Það er skakkt hjá hv. þm. Siglf. að kenna heildsölunum og innflytjendum um svarta markaðinn. Hins vegar er ég sammála honum um það, að það er hin mesta ófremd að því að breyta dúkum og öðrum hlutum til þess að geta lagt meira á vöruna, eftir að búið er að vinna úr henni, en útiloka þar með fjöldann, en það er bara ekki sú stétt, sem hann sparkar mest í, sem sekust er í þessum efnum.

Áki Jakobsson Hæstv. ráðh. tók það fram, að við hefðum ekki bent á nein ráð til þess að leysa þau vandamál, sem hér er um að ræða, en í þess stað hefðum við bara vegið að heildsölunum. Ég hef bent á, að tvöfalt gengi mundi hafa í för með sér áframhaldandi verðbólgu, sem mundi auka erfiðleika útvegsins verulega. Hins vegar er ég með því, að útgerðin yrði meira aðnjótandi og hefði meiri þátttöku í ráðstöfun þess gróða, sem útvegurinn skapar. Með því móti gætum við rétt útveg okkar við. Það á að taka hlut af þeim, sem skiptir hundruðum milljóna á hverju ári. - Þessi tillaga hefur komið frá þeim, sem hag hafa af því, að það fyrirkomulag, sem nú ríkir, haldist. Ég er ekki að kenna heildsölum um þetta ástand, heldur þeim sem stjórna.

Hvað gerði þm. til þess að útrýma þessu ástandi, þegar hann var ráðh?

Það var engin leið að komast hjá þessu ástandi, því að það hafði verið að skapast allt frá því 1932.