Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. er hér lagt fram til staðfestingar á bráðabirgðalögum, sem gefin voru út 30. maí þ. á. Eins og kunnugt er, þá voru hækkaðir útláns- og innlánsvextir Landsbanka Íslands í byrjun aprílmánaðar s.l., og kom þá fljótt í ljós, að sú hækkun innlánsvaxta, sem ákveðin var af bankanum, mundi valda miklum erfiðleikum fyrir sparisjóðina í landinu, þar sem þeir, eins og kunnugt er, lána mjög mikið af sínu fé gegn fasteignaveði og í lögum er ákveðið, að ekki megi taka hærri vexti en 6% af slíkum lánum. Þegar innlánsvextir eru hækkaðir hjá aðallánastofnun landsins, þá er ekki hægt annað fyrir sparisjóðina, en að greiða svipaða innlánsvexti, ef þeir vilja ekki missa spariféð úr höndum sér. Það komu mjög eindregin tilmæli frá öllum helztu sparisjóðum í landinu, að þessu ákvæði laganna yrði breytt og heimilað yrði að taka hærri vexti af lánum, sem tryggð væru með fasteignaveði, en 6%, eins og ákveðið er í lögum. Talið var, að ekki væri hægt undan því að aka að gera þessa breytingu, ef starfsemi sparisjóðanna átti ekki að verða fyrir miklum hnekki. Í sambandi við síðustu setningu 1. gr. l., sem hljóðar svo: „Aldrei má samt taka hærri vexti samkvæmt þessari heimild en Landsbanki Íslands reiknar sér á sama tíma“ - þá hefur verið vakið máls á því, að þetta ákvæði gæti reynzt óheppilegt að því leyti, að þá yrðu þeir vextir, sem ákveðnir væru af lánum á hverjum tíma, að fylgjast með útlánsvöxtum Landsbankans og þeim breytingum, sem þeir vextir tækju. Mér finnst, að vel gæti komið til greina að kveða nánar á um þetta efni, ákveða t.d., að lán skuli halda þeim vöxtum áfram, sem þeim upphaflega eru ákveðnir, þó að þau lán, sem veitt eru svo eftir að breyting verður, að sjálfsögðu fylgi ákvæðum laganna um það, að vaxtafóturinn fylgi því, sem er hjá Landsbankanum á þeim tíma, sem lánið er veitt. Að lokinni þessari umræðu vil ég leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og fjhn.



Herra forseti. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt, hafa margvísleg vandamál spunnizt af síldarleysi undanfarinna 8 ára. Meðal þeirra eru þau vandkvæði, sem hafa stafað af getuleysi útgerðarmanna til að greiða áfallið kaupgjald eftir síldarvertíðina, og á undanförnum árum hefur það getuleysi bitnað þunglega á sjómönnum, sem hlut eiga að máli og auðvitað hafa ekki haft efnalega aðstöðu til að þola þá löngu bið, sem orðið hefur á greiðslum á kaupgjaldi þeirra. Smátt og smátt hefur nú flestum orðið ljós þörfin á því að reyna að ráða bót á þessu, án þess að jafnverulegur dráttur yrði á og verið hefur á undanförnum árum, og að þessu sinni var nú eftir atvíkum ráðið skjótt og sæmilega vel fram úr málinu. Ég held það hafi verið með bréfi 9. ágúst, sem L.Í.Ú., stjórn síldarverksmiðja ríkisins og síldarútvegsnefnd skrifuðu atvmrn. og leiddu athygli að þessu vandamáli, sem að sjálfsögðu þá einnig var kunnugt rn., og gerðu um það ýmsar tillögur, hvernig fram úr skyldi ráða. Ég var nú að vísu sjálfur um þær mundir ekki heill heilsu, en gat þó haft símleiðis samband við skrifstofustjórann í mínu rn., og eftir að hann hafði talað um málið bæði við stjórn hlutatryggingasjóðsins og þá fyrst og fremst formann hennar, Davíð Ólafsson fiskimálastjóra, og einnig ýtarlegast við fjmrh. og fjmrn., þá varð að ráði að leysa málið á þeim grundvelli, sem kunnugt er og ég held að ég geri stytzt grein fyrir með því aðeins að leyfa mér að lesa hér upp örstutt bréf frá rn. til hlutatryggingasjóðs, en það sýnir efni málsins í aðalatriðum. Það bréf er dagsett 11 dögum eftir að fyrra bréfið, sem ég gat um, er dagsett, en það er skemmra á milli frá því okkur barst hið fyrrnefnda bréf og þar til þetta bréf var ritað. Bréfið er frá atvmrn. til stjórnar hlutatryggingasjóðs bátaútvegsins og hljóðar svo: „Ráðuneytið skírskotar til samtala við stjórn hlutatryggingasjóðsins um aðstoð við síldarútvegsmenn vegna aflabrests í sumar. Sjóðsstjórnin telur eftir lauslega áætlun, að um 8–81/2 millj. kr. þurfi til þess að greiða síldveiðískipunum, sem veitt hafa með herpinót eða hringnót, þar með taldir togarar, bætur samkv. reglum hlutatryggingasjóðsins. Síldveiðideildin á í reiðufé 2 millj. og 250 þús. kr. auk stofnframlags ríkissjóðs, 21/2 millj., en skuldar hins vegar vegna bráðabirgðalána fyrir árið 1950 21/2 milljón. Ráðuneytinu er ljóst, að alger vá er fyrir dyrum, ef síldarútvegsmönnum verður ekki veitt aðstoð vegna aflabrestsins, og telur eftir atvikum rétt, að aðstoðin verði veitt samkv. reglum aflatryggingasjóðsins. Til þess að gera sjóðnum kleift að veita aðstoð, telur ráðuneytið rétt, að eftirfarandi ráðstafanir verði gerðar: 1. Samþykki bankanna verði fengið til frestunar á greiðslu afborgana á bráðabirgðalánum frá 1950, og mun ríkissjóður taka að sér að greiða vexti af lánum þessum. 2. Ráðuneytið heimilar stjórn hlutatryggingasjóðs, að hún f.h. síldveiðideildar taki lán hjá hinni almennu fiskveiðadeild allt að 31/2 millj. kr. Lán þetta endurgreiðist af tekjum síldveiðideildarinnar, en ríkissjóður mun taka að sér bakábyrgðarlán, þannig að tryggt sé, að hin almenna fiskideild fái lánsupphæðina endurgreidda, þegar á henni þarf að halda til bótagreiðslu. Ríkissjóður mun greiða í vexti 5% af lánsupphæðinni frá lántökudegi. Hér er gert ráð fyrir, að togarar þeir, sem stunduðu síldveiðar síðastliðið sumar, fái bætur á sama hátt og síldveiðiskip í fyrsta flokki.“ Ég held, að þetta skýri í aðalefnum það ráð, sem að var hnigið og eins og ég áðan gat um, þá var þetta gert allt saman í samráði við fjmrn. Ég skal aðeins geta þess, að það þótti ekki fært að útiloka þá togara, sem síldveiðar höfðu stundað, frá bótum úr hlutatryggingasjóðnum, enda ekki réttlátt, þó að hin almennu ákvæði hlutatryggingasjóðs eða aflatryggingasjóðs nái ekki til togara, því að togararnir eru náttúrlega, þegar þeir eru við síldveiðar, fyrst og fremst eins og önnur síldveiðiskip. Auk þess áttu hér aðallega hlut að máli skip, sem ríkissjóður hefur nú að nokkru leyti hvort eð er á sínum herðum, og það réð nokkuð, sjónarmiðinu einnig til ákvörðunar ríkisstjórnarinnar. Ég vil aðeins segja frá því, að þessar ráðstafanir hafa að því leyti komið að góðu gagni, að menn hafa fengið úrlausn vandamálanna, sem hafa þjakað fjölda sjómanna mánuðum saman, og oft raunar hefur nú endirinn orðið sá, að nokkur og ekki eðlilegur hluti af kaupgjaldi sjómanna hefur orðið eftir í vasa málfærslumanna, sem meira hafa nú litið á sinn hag, en sjómannanna og tekið að sér innheimtur á þessum kröfum þeirra á útgerðina. Ég held þess vegna, að það hafi eftir atvikum verið vel ráðið fram úr þessum brýnu þörfum, en að vísu - og það er rétt, að menn geri sér það ljóst - vekur allt þetta mál athygli á því, að hlutatryggingasjóðurinn stendur enn ekki svo traustum fótum sem þörf er á og allir, sem að þessu máli hafa unnið og staðið, en það er sjálfsagt yfirgnæfandi meiri hluti alls Alþ., mundu óska eftir. Það er þess vegna til athugunar einnig í þessu sambandi, hvort mönnum þykir ekki nú alveg óhjákvæmilegt að gera nýjar tillögur um auknar tekjur fyrir þennan sjóð. Ég hef nú ekki viljað á þessu stigi málsins bera fram um það till., en ég beini því til n., sem fær málið til meðferðar, að taka einnig þá hlið málsins til athugunar. - Ég leyfi mér svo, herra forseti, að mælast til þess, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti. Eins og hv. þdm. munu kannast við, margir hverjir a.m.k., þá voru lögin um hafnarbótasjóð, áður en þessi brbl. voru gefin út, á þá lund, að skylt var að binda þriðja part af höfuðstólnum hverju sinni, þannig að honum yrði ekki ráðstafað, og höfuðtilgangurinn mun hafa verið sá, að hann væri handbær, ef brýna nauðsyn bæri snögglega til þess að ráða bót á skemmdum eða tjóni, sem hefðu orðið af óvæntum, ófyrirsjáanlegum og óviðráðanlegum orsökum. Nú hefur reyndin verið sú, að til þessa hefur alls ekki verið gripið, og ég held, að það hafi verið vaxandi skilningur á og vilji fyrir, að niður féllu þessi ákvæði, þannig að ekki væru lengur þessar kvaðir á þriðja parti af stofnfénu. Nú bar svo einnig undir, að rík þörf var að ráða fram úr ákveðnum framkvæmdum á sviði hafnarmálanna, sem ráðuneytið sá ekki möguleika til að hrinda í framkvæmd eða hrundið yrði í framkvæmd, nema með því að gripa til þessa fjár, sem þarna var bundið. Það varð því að ráði, og var um það samráð milli hafnarmálastjóra og hafnarmálaráðuneytisins, að gera þær breytingar á þessu, sem lögin greina frá, og kveða skýrt á um, hvert væri hlutverk sjóðsins, og það er gert í 1. gr., og sé ég ekki ástæðu til að rekja það. Það er einnig skýrt frá því í grg., hverjar þær aðalframkvæmdir séu, sem ráðuneytið taldi svo mikla nauðsyn að ráðast í, að það lét það nú ráða úrslítum, að fremur nú en síðar væri gerð breyting á lögunum um sjóðinn. Það er skýrt frá, hverjar þær eru, og ef menn vilja fá um það fyllri upplýsingar við meðferð málsins á Alþ., þá er það að sjálfsögðu til reiðu, og leyfi ég mér í því sambandi að vísa til hv. vita- og hafnarmálastjóra, sem sæti á hér í hv. deild og er þessum málum allra manna bezt kunnugur. Frekari grein sé ég ekki ástæðu til að gera fyrir þessu frv. og leyfi mér að leggja til, herra forseti að, að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti. Samkvæmt 3. gr. laga nr. 105 1951 er lagt framleiðslugjald á alla síld, sem lögð er á land til bræðslu eða söltunar, sem nemur 8% af fersksíldarverði. Ef sumaraflinn er minni en 6.000 mál að meðaltali á skip, þá skal gjaldið allt endurgoldið útgerðarmönnum og sjómönnum. Sé aflinn hins vegar meiri, þá skal gjaldið innheimt og renna til síldveiðideildar hlutatryggingasjóðs bátaútvegsins. Nú er það fyllilega játað, sbr. það, sem ég sagði hér áðan, þegar ég flutti stutta framsögu fyrir breytingu á lögum um hlutatryggingasjóð, að þessari deild er mikil þörf nýrra tekna. Samt sem áður var talið nauðsynlegt að hníga að þessu ráði, sem lögin mæla fyrir um, þ. e. a. s. að láta alls ekki innheimta þetta gjald að þessu sinni, og rökin fyrir því eru í stuttu máli þau, að þegar kom að því að ákveða bræðslusíldarverð í júnímánuði s. l., þá hafði verð á síldarlýsi fallið um meir en helming frá því, sem það var vorið 1951, en þá náði það hámarki. Vorið 1951 hafði fyrir milligöngu ríkisstj. tekizt að tryggja sölu frá Ministry of Food, þ. e. a. s. matvælaráðuneyti Bretlands, á allri síldarlýsisframleiðslunni, allt að 50 þús. smál., fyrir fram, eins og árið 1949 og 1950, fyrir markaðsverð eins og það var í marzmánuði 1951, en verðið var hagkvæmast fyrir seljandann einmitt um það leyti, a. m. k. ef um stórar sölur var að ræða, en það var þá 140 pund fyrir hvert tonn frítt um borð hér á Íslandi. Síðastliðið vor tókst ekki að ná fyrir fram samningum við Breta né neina aðra um síldarlýsi, og þá kom það í ljós, að þegar ekki var hægt að selja Bretum, sem stundum hefur nú verið deilt á ríkisstj. áður fyrir að gera, þá var engum öðrum heldur hægt að selja. Þá var ekki annað að gera en að stjórn síldarverksmiðja ríkisins varð að áætla verð á síldarlýsi, til þess með því móti að geta kveðið upp úr um gangverð eða kaupverð á síldinni. Þetta áætlaða verð ákvað stjórn síldarverksmiðja ríkisins 68½ pund hvert tonn, og lækkunin frá því árið 1951 nam því um 72 pundum fyrir tonnið. Hins vegar hafði orðið lítils háttar hækkun á síldarmjölinu, sem mun hafa jafngilt að mig minnir, um tveggja króna verðhækkun á hvert síldarmál. Niðurstaðan af þessu eða afleiðingin af þessu var sú, að verðmæti afurðanna úr hverju máli hafði lækkað um 70 kr. Það lætur nokkuð nærri, að pundsverðlækkun á hverri smálest af síldarlýsi jafngildi einnar krónu lækkun á hverju máli síldar, og þegar nú lýsisverðið hafði lækkað um 72 pund, þá nam lækkunin á síldarverðinu á málið 72 kr., en til jafnvægis koma svo þær 2 kr., sem ég gat um að mjölið hefði hækkað, eða með öðrum orðum, eins og ég sagði, var lækkunin um 70 kr. Ef nú lækkunin öll hefði komið fram á bræðslusíldarverðinu, þá hefði það þýtt lækkun til flotans úr rúmum 110 kr. í fyrra og niður í 40 kr. Nú liggur það að vísu í augum uppi, að þegar verðið lækkar, þá lækka útflutningsgjöldin, umsetningargjaldið og varasjóðsgjald og fleiri gjaldaliðir hlutfallslega. Hins vegar hefur orðið stórfelld hækkun á vinnulaunum síðan í fyrra. Útgerðarkostnaðurinn hafði því hækkað frá því árið 1951, - um aflahorfur má nú segja að ekki hafi verið hægt að dæma fyrir fram, en það var ekki ástæða til of mikillar bjartsýni í þeim efnum, - og lá því í hlutarins eðli, að það varð að gera sérhverja tiltæka ráðstöfun til þess að hindra svo sem auðið var verðfallið á bræðslusíldinni, þ. e. verðfall síldarinnar, sem stafaði af þessu verðfalli afurðanna. sem ég var að geta um. Nú varð samkomulag um það við fjmrh. að lækka vexti af skuldum ríkisverksmiðjanna við ríkissjóð vegna byggingar á nýju verksmiðjunum á Siglufirði og Skagaströnd, og enn fremur varð einnig samkomulag um það við fjmrn., að við ákvörðun hins fasta kaupverðs bræðslusíldarinnar skyldi ekki að þessu sinni gert ráð fyrir að greiða afborganir af nýju síldarverksmiðjunum, og miðað við áætlun fyrra árs stuðlaði þessi breyting að hækkun verðsins sem nam 9,17 kr. á mál, þ. e. a. s. dró á tíundu krónu úr þörfinni fyrir lækkun vegna lækkandi afurðaverðs. Loks var svo ákveðið að fella niður framleiðslugjaldið samkv. 3. gr. l. nr. 105 1951 af síld, sem lögð yrði á land til bræðslu á sumarsíldveiðum 1952. Gjaldið mundi samkv. verðlagi bræðslusíldar í sumar hafa numið sem allra næst 4,80 kr. á mál. Með öllum þessum ráðstöfunum og með því að beita sérhverjum þeim sparnaði, sem tiltækt þótti í rekstri síldarverksmiðjanna, tókst að hindra, að bræðslusíldarverðið lækkaði um meira en 50 kr. rúmar af þeim 70, sem verðfall afurðanna hafði numið á hvert mál síldar. Ég vildi, að menn í aðalefnum sæju af þessu, að það var úr mjög vöndu að ráða, annars vegar viðurkennd og mikil þörf hlutatryggingasjóðs fyrir tekjur, hins vegar aðsteðjandi stórfelldir örðugleikar útgerðarinnar, jafnvel þótt aflabrögðin hefðu orðið sæmileg, þegar verðlag á einu ári átti að lækka um meira en helming í raun og sannleika. Það varð þess vegna að grípa til allra ráða, sem tiltæk þóttu í því skyni að hindra, að þetta gífurlega verðfall legðist með fullum þunga á útveginn, og eitt af þessum ráðum var sú tilslökun eða ívilnun, sem felst í þessum lagabreytingum, en í raun og sannleika, eins og allir vita, er nú í dag tilgangslaus, vegna þess að svo hörmulega tókst til um veiðina. Ég hef þó álitið rétt að gefa þessar skýringar á málinu. og stafar það af því, að vel getur þurft að grípa til svipaðra ráðstafana aftur, og ég vil, að þingið geri sér ljóst. hvort það vill sætta sig við það, að slíkt verði gert af þeirri ríkisstj., sem þá situr að völdum, enda þótt það svipti hlutatryggingasjóðinn, ef mikil aflabrögð verða, tekjum, sem hann mjög þarf á að halda. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til, að þessu máli verði að lokinni umræðu vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti. Í þessu frv. felst það, að fjárhagsráð skuli skyldað til þess að ákveða hámarksverð á hvers konar vörum og verðmætum, þ. á m. hámark álagningar, umboðslauna og annarrar þóknunar, sem máli skiptir um verðlag í landinu. Í því felst með öðrum orðum, að aftur skuli tekið upp verðlagseftirlit hér á landi. Það er nú liðið um það bil hálft annað ár síðan nær allt verðlagseftirlit var afnumið. Afnám verðlagseftirlitsins var einn liður í þeirri stefnu hæstv. ríkisstj. að gera verzlunina á Íslandi frjálsa. Það skal fúslega játað, að það er ekki öldungis út í bláinn að hafa afnám verðlagseftirlits sem einn þátt í stefnu, sem hefur raunverulega það markmið að gera verzlun frjálsa. Ef verzlun er raunverulega frjáls og vöruframboð er nægilegt, er takmörkuð þörf fyrir verðlagseftirlit. Hins vegar var það dæmalaus yfirsjón hjá hæstv. ríkisstj. að afnema verðlagseftirlitið hér á landi svo að segja um leið og hömlur voru afnumdar á innflutningnum og áður en nokkur reynsla var á það fengin, hvort hægt væri að halda innflutningsfrelsinu. Sökum hinnar gífurlegu vöruþurrðar, sem hér hafði verið árum saman, hlaut skyndilegt afnám verðlagseftirlits að þýða okur á fjölmörgum vörutegundum, enda varð sú raunin á. Og það var í rauninni að ýmsu leyti engu líkara, en að það væri beinlínis til þess ætlazt, - að beinlínis væri að því stefnt að gefa milliliðum tækifæri til þess að ná á auðveldan hátt milljónum í sinn vasa. Í þessu sambandi hefur verið mikið rætt um gömlu verðlagsákvæðin. Það hefur verið mikið um það rætt, hvort þau hafi verið orðin of lág eða ekki. Í gengislækkunarlögunum var svo ákveðið, að álagning mætti ekki hækka að krónutölu frá því, sem verið hafði fyrir gengislækkunina, og jafngilti það auðvitað lækkun á raunverulegri álagningu. Þessi ákvæði, eins og þau urðu eftir gengislækkunina, voru vafalaust of lág, miðað við þann innflutning, sem leyfður hafði verið undanfarin ár, og er nauðsynlegt að leggja sérstaka áherzlu á þetta síðastnefnda. En á það ber og að benda, að þessi ákvæði voru sett af sjálfri hæstv. ríkisstj. eftir tillögu sérfræðinga hennar í efnahagsmálum, dr. Benjamíns Eiríkssonar og Ólafs próf. Björnssonar. En þó að ég segi, að verðlagsákvæðin hafi vafalaust verið orðin helzt til lág eftir samþykkt gengislækkunarlaganna samkv. tillögum sjálfra sérfræðinga ríkisstj., þá vek ég athygli á, að það er miðað við þann innflutning, sem leyfður hafði verið undanfarið. Í því felst auðvitað ekki, að þau hafi þurft að vera of lág, miðað við þann innflutning, sem væntanlegur var, þ. e. a. s., að þau mundu verða of lág, ef innflutningurinn yrði stóraukinn. Sannleikurinn er sá, að mikið af tali manna, sem ættu að vita betur, um þessi efni, er svo fávíslegt, að undrum sætir. Menn tala mikið um það t. d., hvort ákveðin álagningarprósenta, 6 eða 7 eða 10 eða 12 eða 15% á vefnaðarvörur t. d., sé of há eða lág í sjálfri sér, án þess að nefna í því sambandi viðskiptamagnið, sem á er lagt. Nú vita allir, sem lágmarksþekkingu hafa á þessum málum, að dreifingarkostnaðurinn er fastur að mjög verulegu leyti, þ. e. a. s. eykst ekki eða minnkar í hlutfalli við vörusöluna. Hvort ákveðin hundraðstöluálagning er of há eða lág, þ. e. a. s., hvort hún skilar miklum eða litlum hagnaði eða jafnvel tapi, er algerlega háð því, hver innflutningurinn er, þ. e. a. s., hver vörusalan er. Það, sem olli því fyrst og fremst, að gömlu verðlagsákvæðin voru orðin of lág eftir samþykkt gengislækkunarinnar, var, hversu innflutningurinn hafði verið lítill, hversu lítið magn hafði verið flutt inn til þess að leggja á. Ef innflutningurinn væri aukinn mikið, eins og gert var, gat það gert ákvæðin hæfileg. En við þetta bættist svo, að öll verðlagsákvæði voru hækkuð tvívegis. Þau voru tvívegis hækkuð, eftir að gengislækkunin hafði verið samþykkt. Ég fyrir mitt leyti taldi þá hækkun ekki ósanngjarna. Og eftir þessar hækkanir voru verðlagsákvæðin tvímælalaust orðin hæfileg, miðað við þann innflutning, sem fyrirhugaður var, enda litu jafnvel stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. í sjálfu fjárhagsráði þannig á, þar eð fjárhagsráð hafði samþykkt þessar hækkanir báðar og talið þau verðlagsákvæði hæfileg. Hv. fjárhagsráð og stuðningsmenn stjórnarinnar þar voru andvíg því, að verðlagsákvæðin væru algerlega afnumin. En hæstv. ríkisstj. sjálfri fannst hins vegar hagur milliliðanna ekki nógu góður og tók því þá ákvörðun, að nær því allt verðlagseftirlit skyldi vera afnumið, og gerði það, að því er ég bezt veit, í andstöðu við sjálfa fulltrúa sína í hv. fjárhagsráði. Það er oft verið að bera saman álagningarprósentur hér og í öðrum löndum, t. d. Danmörku og öðrum Norðurlöndum. Slíkur samanburður er algerlega út í bláinn. Hann er fullkomin markleysa, nema álagningargrundvöllurinn, þ. e. a. s. kostnaðarverðið, sé sambærilegur og verzlunarkostnaðurinn, sem álagningunni er ætlað að greiða, sé hliðstæður. Við hér á Íslandi erum t. d. með miklu hærri tolla en löndin umhverfis okkur, en lagt er á tollana, eins og allir vita. Danmörk er t. d. eitt tolllægsta land í Evrópu og gerir þetta auðvitað allan samanburð að því er Danmörku snertir algerlega út í hött. Auk þess höfum við hér bátagjaldeyrisskipulagið, sem ekkert nágrannalandanna hefur, og á bátagjaldeyrisálagið er líka lagt, eins og allir vita, bæði í heildsölu og þá auðvitað einnig í smásölu, og gerir það auðvitað að verkum, að ekki er hægt að bera saman álagningarhundraðshlutana. Verzlunarkostnaðurinn hér er hins vegar að ýmsu leyti hærri, vegna hærra kaupgjalds t. d., en það er fjarri því að vega upp á móti þeirri hækkun, sem verður á kostnaðarverðinu, sem á er lagt hér, miðað við löndin í kringum okkur. Þess vegna er allur slíkur samanburður grunnfærnislegur og út í loftið. Vilji maður gera samanburð á raunverulegri álagningu hér og í nágrannalöndunum, þá verður að gera þann samanburð á grundvelli miklu víðtækari rannsókna og samanburðar. Þá er oft um það talað, að gömlu verðlagsákvæðin hafi verið orðin pappírsákvæði. Sérfræðingar ríkisstj. í efnahagsmálum hafa stundum talað og skrifað á þennan veg, stjórnarblöðin hafa oft gert það, og nú síðast viðhafði hæstv. fjmrh. í fjárlagaræðu sinni orð svipuð þessu. Ég vil benda hv. alþm. á að íhuga, hvað þetta raunverulega þýðir, hvað það raunverulega þýðir að segja, að gömlu verðlagsákvæðin hafi verið orðin pappírsákvæði. Það getur ekki þýtt annað en það, að þau hafi verið brotin, að þau hafi ekki verið haldin. Og er það ætlun forsvarsmanna ríkisstj. að halda því fram, að verzlunarstéttin yfirleitt hafi á síðustu árum verðlagsákvæðanna brotið svo að segja öll verðlagsákvæði og þar með ekki haldið hin opinberu fyrirmæli? Þetta eru þokkaleg brigzlyrði í garð verzlunarstéttarinnar. Þetta er þokkalegur rógur í garð hennar. Og furðulegast af öllu er, að þetta skuli segja menn, sem sjálfir sátu í ríkisstj., meðan þessi verðlagsbrot eiga að hafa átt sér stað að sögn þeirra nú. Ef eitthvað er til í þessu, að öll verðlagsákvæði hafi verið orðin hrein pappírsákvæði, þá fæ ég ekki betur séð, en að þetta séu upplýsingar um einhver mestu verðlagsbrot, sem hér hafi verið um að ræða. Og vegna þess að hæstv. fjmrh. tekur sér slík orð í munn, er ekki úr vegi að minnast á, hvort hann í alvöru telji, að verðlagsákvæðin hafi líka verið orðin pappírsákvæði að því er snertir kaupfélögin. Telur hæstv. fjmrh. í raun og veru, að kaupfélögin hafi brotið verðlagsákvæðin svo gífurlega, að hægt hafi verið að kalla þau pappírsákvæði? Kaupfélögin hafa í sínum höndum mjög verulegan hluta af verzlunarrekstri í landinu, og ef taka á þessi orð hátíðlega, er þetta vægast sagt ádeila á rekstur kaupfélaganna. Nei, sannleikurinn um þessi ummæli er sá, að hér er blandað saman vöruskortinum, sem þessir menn bera einnig ábyrgð á, og verðlagseftirlitinu. Það, sem verið er að gera, er í raun og veru það, að óvinsældir vöruskortsins eru notaðar til þess að sverta verðlagseftirlitið. Látum nú vera, að forráðamenn Sjálfstfl. stundi slíka iðju fyrir þá, sem þeir bera fyrir brjósti, en að framsóknarráðherrar skuli láta hafa sig til slíks, það er að láta lágkúruleg íhaldsöfl draga sig lengra niður heldur en sæmilegt verður að teljast. Í sambandi við allt þetta er hins vegar aldrei á það minnzt, hvert hafi verið hlutskipti almennings í þessum efnum, hvernig sú stjórnarstefna, sem hér hefur verið fylgt undanfarin ár, hafi komið við hag almennings. Fyrst verður almenningur árum saman að búa við gífurlegan vöruskort og standa í biðröðum til að fá algengustu nauðsynjar, og loksins, þegar bætt er úr þessum vöruskorti, eins og bráðnauðsynlegt og sjálfsagt var, hvað tekur þá við? Þá tekur við gífurlegt okur á þessum nauðsynjavörum, sem almenningi er nú frjálst að kaupa. Og að framfylgja þessari stefnu heitir víst á máli Framsfl., svo að ég víki aftur að hæstv. fjmrh. í framhaldi af ummælum hans um daginn, það heitir víst að berjast gegn fjárplógsstarfsemi. Hver hefur svo reynslan af afnámi verðlagseftirlitsins orðið á þessu hálfu öðru ári, sem liðið er síðan það var afnumið? Sem betur fer, hefur verðgæzlustjóri safnað skýrslum um verð og álagningu. Verðgæzlustjóri er mjög samvizkusamur embættismaður og starfsmenn hans dyggir í starfi sínu. En samt sem áður eru skýrslur hans ekki fullnægjandi, þær eru ekki nógu ýtarlegar, ekki nóg flokkaðar, það er ekki einu sinni fullkomlega frá þeim gengið, þær eru t. d. ekki lagðar saman, hvorki í heild né einstakir vöruflokkar. Það er í raun og veru engu líkara, en að það sé verið að gera þeim mönnum, sem áhuga hafa á að vinna úr þeim, eins erfitt fyrir við það starf sitt eins og frekast er unnt. Mér hefur að vísu verið sagt, að starfsskilyrði verðgæzlustjóra séu ekki góð. Hann fái t. d. ekki kostnaðarreikninga innflytjendanna, eins og áður átti sér stað, heldur verði sjálfur með sínu starfsliði að framkvæma nær alla útreikninga á grundvelli tollreikninganna, sem hann fái hjá skrifstofu tollstjóra. En engu að síður ber að þakka það, sem gert er, og þær skýrslur, sem verðgæzlustjóri hefur birt, hafa verið mjög merkilegar og gert mönnum kleift að mynda sér hugmynd um þessi efni, sem ella hefði ekki verið hægt. Nú nýlega hefur verðgæzlustjóri birt mjög merkilega skýrslu um athuganir, sem hann gerði í ágústmánuði s. l. Ég skal með örfáum orðum víkja að nokkrum helztu niðurstöðum þessarar skýrslu og sný mér þá fyrst að vefnaðarvöruinnflutningnum, verzlun með vefnaðarvöru, sem flutt hefur verið inn samkv. frílista. Þar hefur meðalálagning í heildsölu verið 17,1%. Er það næstum þreföldun á þeirri heildsöluálagningu, sem leyfð var meðan verðlagsákvæðin voru í gildi, eftir að álagningin hafði verið tvíhækkuð eftir gengislækkunina. Smásöluálagningin hefur reynzt 31,5%, og það er ekki nema 37% hækkun á álagningunni eins og hún var leyfð meðan verðlagsákvæðin voru í gildi. Ég skil ekki í því, að nokkur maður, sem þekkingu eða reynslu hefur í viðskiptamálum, beri á móti því, að 17% meðalálagning á vefnaðarvöruinnflutning landsins í heildsölu sé allt of há. Og eins og ég lét getið í fjárlagaræðu um daginn, þá man ég ekki betur en að hæstv. viðskmrh. hafi sagt það í umræðum hér á Alþ., að hann teldi hæfilega álagningu á vefnaðarvöru í heildsölu vera 10%. Það er rétt hjá hæstv. viðskmrh., að 10% álagning á vefnaðarvöru í heildsölu er sómasamleg álagning og ætti að vera nægileg til að standa undir dreifingarkostnaði á innfluttri vefnaðarvöru, miðað við aðstæður hér á Íslandi nú. En meðalálagningin í heildsölu reynist 17,1%, eða 70% hærri. Ef maður vill gera sér einhverja grein fyrir, hvað þessar tölur raunverulega þýða, hvað þær hafa fært innflytjendum, þá liggur auðvitað beinast við að athuga, hversu mikið hefur verið flutt inn af vefnaðarvörum á frílista frá þeim tíma, er frílistinn var upp tekinn og frá því að verðlagseftirlitið var afnumið. Yfirfærður gjaldeyrir fyrir frílistavefnaðarvörur hefur numið 91 millj. kr. En talsvert af þessari upphæð er vefnaðarvara til iðnaðar, og hefur hún auðvitað ekki nema að litlu leyti gengið gegnum hendur venjulegrar verzlunar, og auk þess voru verðlagsákvæðin ekki afnumin fyrr en nokkru eftir að fyrsti frílistinn var gefinn út. Ég hef með aðstoð sérfróðra manna áætlað, að sá hluti hins frjálsa vefnaðarvöruinnflutnings, sem gengið hefur í gegnum hendur bæði heildsölu og smásölu, muni nema um 70 millj. kr., frá því að frílistinn var gefinn út. Og ef gengið er út frá þessu, kemur í ljós, miðað við síðustu skýrslu verðgæzlustjóra, að heildsöluálagning á frílistavefnaðarvöruinnflutninginn hefur numið 18,4 millj. kr. En hún hefði átt að nema 6,5 millj. kr., ef verðlagsákvæðin hefðu verið í gildi. Álagningarhækkun heildsalanna á þennan vefnaðarvöruinnflutning hefur þannig numið 11,9 millj. kr. Smásöluálagningin hefur raunverulega numið á þennan innflutning 39,8 millj. kr. Hún hefði átt að nema 26,3 millj., og nemur álagningarhækkunin í smásölu þannig 13,5 millj. kr. En það, sem er ekki hvað sízt athyglisvert, er, að þessi vefnaðarvara hefur hækkað í útsöluverði um 26 millj. kr.; verðið hefur orðið 26 millj. kr. hærra vegna afnáms verðlagsákvæðanna, en það hefði verið, ef verðlagsákvæðin hefðu verið í gildi áfram; það hefur hækkað um 18%, og verður það ekki talið lítið. Að því er snertir bátagjaldeyrisinnflutninginn, sem skýrsla verðgæzlustjóra fjallar um að mjög verulegu leyti, er þetta að segja: Ég hef aflað mér upplýsinga um, hvað útgefin A-skírteini, þ. e. a. s., hvað útgefin skírteini, sem veita bátaútvegsmönnum innflutningsrétt af framleiðslu ársins 1951, nemi hárri upphæð. Það eru 103,2 millj. kr. Þessi A-skírteini, þessi innflutningsréttindi selja útvegsmenn síðan innflytjendum. Og við sölu þessara réttinda hafa útvegsmenn fengið 53,6 millj. kr. Hvað snertir framleiðslu ársins 1952 horfir málið þannig við, að útgefin A-skírteini hafa numið 43,4 millj. kr. Seld innflutningsréttindi, eða svo kölluð árituð B-skírteini, nema 31,5 millj. kr., en búið er að yfirfæra fyrir vörukaupum af þessu fyrir 21,4 millj. kr. Bátagjaldeyrishlutur útvegsmanna af framleiðslu ársins 1952 mun nema um það bil 17 millj. kr., þannig að bátaútvegsmenn hafa fengið í sinn hlut alls, síðan bátagjaldeyriskerfið var tekið upp, um 71 millj. kr. Þessi tala, sem allt þetta geysilega flókna og geysilega óvinsæla braskkerfi þurfti til þess að skaffa, er þó ekki nema 71 millj. Og ef maður ber þetta saman við það, að álagningarhækkun milliliðanna á frjálsa vefnaðarvöruinnflutninginn nemur 26 millj. kr., má geta nærri, hvort ekki hefði verið hægt að útvega þessa 71 millj., sem bátaútvegsmenn hafa fengið, upp á einhvern einfaldari máta, en að taka upp þetta kerfi, sem kennt hefur verið við bátagjaldeyri. Heildaryfirfærslur til kaupa á bátavörum námu til septemberloka þessa árs 101,3 millj. kr., en þær vörur eru ekki enn komnar til landsins alveg allar. Það er auðvitað mjög erfitt að gera sér nákvæma grein fyrir því, hversu álagningin hefur numið miklu á allan þennan vöruinnflutning. Eins og ég gat um áðan, eru skýrslur verðgæzlustjóra því miður ekki svo ýtarlegar eða nákvæmar, að hægt sé að gera um þetta nákvæma áætlun. En það er hægt að fara mjög nærri um álagningu á ýmsa vöruflokka, þ. e. a. s. þá vöruflokka, sem athugun verðgæzlustjóra hefur sérstaklega beinzt að. Og það er hægt að sundurliða skýrslur hans þannig, að sjá megi, hvernig útsöluverðið á einstökum vörutegundum skiptist í helztu liðina, erlent innkaupsverð, flutningsgjöld og því um líkt, bátagjald, tolla, söluskatt og álagningu í heildsölu og smásölu. Og niðurstaðan af slíkum athugunum er mjög athyglisverð. Til þess að gera grein fyrir henni er ekki hægt að komast hjá því að lesa nokkrar tölur, en ég held, að það væri rétt, að ég léti hv. alþm. heyra nokkur sýnishorn um þetta, t. d. sundurliðun á því, hvernig útsöluverð á ávöxtum, eða appelsínum, skiptist samkv. síðustu skýrslu verðgæzlustjóra, og er þá byggt á niðurstöðum, fundnum eftir nánari sundurliðun á verðlagi, sem skrifstofa verðgæzlustjóra gerði með samþykki hæstv. viðskmrh. fyrir mig á s. l. ári. En um ávextina er þetta að segja: Erlent innkaupsverð nemur 28,1% af útsöluverðinu. Flutningsgjald, vátrygging og annar kostnaður nemur 15,6%. Bátagjaldið 7,3%. Tollur og söluskattur 15,8%. Álagning heildsala 8,1% og smásala 25,1%. Með öðrum orðum nemur erlenda innkaupsverðið 28% af útsöluverðinu, en álagning heildsala og smásala 33,2%, þ. e. a. s. miklu meiru, en varan kostar í innkaupi erlendis. - Ef við athugum kex, þá er niðurstaðan þessi: Erlenda innkaupsverðið er 28,5%, flutningsgjald o. fl. 4,4%, bátagjaldið 17,1%. tollur og söluskattur 19,9%, álagning heildsala 6,3% og smásala 23,8%, eða álagning heildsala og smásala 30,1%, en erlenda innkaupsverðið 28,5%a. - Ef við athugum hreinlætisvörur, verður mjög undarlegt upp á teningnum. Erlent innkaupsverð nemur þar 24,6%, flutningsgjald o. fl. 2,6%, bátagjald 15%, tollur og söluskattur 16,9%, álagning heildsala 13,4% og smásala 27,5%, - álagning heildsala og smásala 40,9% af útsöluverðinu, en innkaupsverðið er ekki nema 24,6%. - Ég skal nefna tvö dæmi enn. Annað er silkiefni. Ég rek þar ekki allar tölurnar. Erlenda innkaupsverðið er 28,9% af útsöluverðinu, en álagning heildsala og smásala 33,3%. Um tilbúinn fatnað er það að segja, að þar er erlenda innkaupsverðið 29,1% af útsöluverðinu, en álagning heildsala og smásala 30,6%. Á bifreiðavarahlutum er erlenda innkaupsverðið 35,3% af útsöluverðinu, en álagning, ein álagning, er 27,8% af útsöluverðinu. Það má því segja nokkurn veginn almennt, að álagning heildsala og smásala er meiri á bátagjaldeyrisvörurnar, í mörgum tilfellum miklu meiri, heldur en erlenda innkaupsverðið. Hún er sjaldan lægri. Af því má draga þá ályktun og það er vafalaust mjög varlega áætlað, að heildarálagningin hér innanlands á bátagjaldeyrisvöruna sé meiri, en hið erlenda innkaupsverð hennar. Og ef erlent innkaupsverð þeirrar bátagjaldeyrisvöru, sem búið er að yfirfæra fyrir, er rúmar 100 millj. kr., þá er álagningin hér innanlands vafalaust ekki undir 100 millj. kr., heldur talsvert yfir 100 millj. Ég hef líka gert athugun á því, hvað þessi álagning á helztu vöruflokkana nemur í krónum talið. Álagning á ávexti, sem kosta 22,7 millj. kr. í innkaupi, nemur 26,8 millj., ef miðað er við niðurstöðu síðustu skýrslu verðgæzlustjóra. Álagning á vefnaðarvöru og fatnað, sem kostaði 25,2 millj. kr. í innkaupi, nemur 24,4 millj. Álagning á hreinlætisvörur, sem kosta 6,2 millj. í innkaupi, nemur 10,3 millj., og álagning á bifreiðavarahluta, sem kosta 19,3 millj. kr. í innkaupi. nemur 15,1 millj., og þannig mætti lengi telja. Ég fullyrði, að þetta er meiri álagning en tíðkast við sambærilegar aðstæður í nágrannalöndunum. Og ég vil leggja sérstaka áherzlu á, að nú er komið það ástand, sem hæstv. ríkisstj. sagði fyrir hálfu öðru ári að yrði eðlilegt. Álagningin hefur haft meira en ár til að jafnast, verzlunin hefur haft meira en ár til þess að leita jafnvægis, og er það jafnvægi, sem náðst hefur, með þessum hætti. Auðvitað má spyrja, hvers vegna slíkt hafi gerzt, hvernig slíkt hafi getað gerzt. Höfuðástæðan er vafalaust sú, að það hefur ekki orðið um að ræða samkeppni í verzluninni, það hefur ekki orðið um að ræða þá samkeppni, sem hæstv. ríkisstj. spáði, kannske vonaði að mundi verða. Framboð á bátavörum hefur ekki verið nógu stöðugt, til þess að verzlunin með þær vörur hafi getað talizt eðlileg frjáls verzlun. Og að öðru leyti eru aðstæður í íslenzkri verzlun þannig, að menn keppa ekki í verði. Verzlunarfyrirtækin eru það kunnug hvert öðru, kringumstæður eru svo líkar, að um samkeppni í verði er ekki að ræða. Að svo miklu leyti sem menn keppa sín á milli, keppa menn á annan hátt, en þann að lækka álagningu hver fyrir öðrum. Í þessu sambandi verður þess enn fremur að geta og taka sérstaklega fram, að kaupfélögin hafa í raun og veru brugðizt í þessu sambandi. Þau hafa ekki orðið sá keppinautur fyrir einkaverzlunina, sem þau sjálf sögðu að þau mundu verða og ýmsir hafa vonað að þau yrðu. Er vissulega mjög illt til þess að vita, að þau skuli hafa brugðizt jafnhrapallega og raun er á, og á ég þar sérstaklega við Kaupfélag Reykjavíkur og nágrennis hér í Reykjavík, sem engan veginn hefur sýnt kaupmönnum þá samkeppni, sem eðlileg væri eða neytendur hefðu mátt búast við af því fyrirtæki. En höfuðástæðan er auðvitað sú, að í raun og veru hefur verzlunin ekki orðið frjáls, sérstaklega hefur verzlunin með bátagjaldeyrisvörurnar ekki orðið frjáls. Nú er svo komið, að frílistinn hefur enn fremur verið afnuminn að mjög verulegu leyti, og til þess kemur vafalaust bráðlega, að það verður aftur skortur á mörgum vörum, sem mikið framboð eða þó nokkuð framboð hefur verið á undanfarið. Eins og kunnugt er, hefur ríkisstj. látið það boð út ganga, að á næstunni mætti ekki kaupa ýmsar þær vörur, sem verið hafa á frílista undanfarið, nema í vöruskiptalöndunum, þar sem mjög erfitt er að fá þær, auk þess sem þær eru dýrari þar en í frjálsa gjaldeyrislöndunum, og það má því hiklaust búast við því, að vöruskortur á mörgum sviðum aukist. Það má geta nærri, að það skapar enn skilyrði til aukinnar álagningar og hvers konar óheilbrigðra verzlunarhátta. Ríkisstj. gaf á s. l. vori út bráðabirgðalög um heimild sér og verðgæzlunni til handa til þess að birta nöfn þeirra aðila, sem misnotuðu álagningarfrelsið. Þetta var góðra gjalda vert af hæstv. ríkisstj., og ber að þakka það. Sérstaklega bæri að þakka það rækilega, ef víst væri, að hugur fylgdi máli og að þetta hefði ekki verið aðeins yfirvarp, e. t. v. til þess að róa ekki allt of góða samvizku eða til þess að róa almenning og sannfæra hann um, að þrátt fyrir allt væri það þó ekki vilji hæstv. ríkisstj. að láta beint og vísvitandi okur viðgangast í skjóli álagningarfrelsisins. Því miður hefur trú manna á, að tilgangur ríkisstj. hafi verið sá að vernda almenning gegn okri og láta þá, sem um slíkt yrðu sekir, gjalda þess, minnkað nokkuð við það að komast að raun um, að hæstv. ríkisstj. hefur um alllangan tíma haft fyrir sér skýrslur ágæts trúnaðarmanns, verðgæzlustjóra, sem leiða í ljós tvímælalaust okur, án þess að hafast nokkuð handa um það að gera almenningi kunnugt um, hverjir það eru, sem slíkt okur stunda. Ég hef hér fyrir framan mig síðustu skýrslu verðgæzlustjóra og skal nefna, um leið og ég fletti henni, örfá dæmi, og vildi leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj., eins og ég raunar gerði líka í fjárlagaumræðunum, hvort hún telur þessa álagningu hæfilega. Hér er skýrt frá 29,5% heildsöluálagningu á léreft. Hér er skýrt frá 32,3% heildsöluálagningu á bómullarefni. Hér er skýrt frá 28,4% álagningu á bómullarefni í heildsölu. Hér er skýrt frá 38,3% álagningu í heildsölu á bómullarefni. Hér er skýrt frá 27,2% álagningu á borðdúka í heildsölu. Hér er skýrt frá 34,7% álagningu á tvinna og í annað skipti 34,2% álagningu á tvinna. Hér er skýrt frá 33,8% álagningu á raksápu o. fl. og 42,1% heildsöluálagningu á shampoo. Hér er skýrt frá 20% heildsöluálagningu á silkiefni, frá 30,9% heildsöluálagningu á nethanzka, frá 20,6% heildsöluálagningu á nylonsokka og 69,9% heildsöluálagningu á kvenveski, 22,4% heildsöluálagningu á hengilása, 59,6% heildsöluálagningu á fótbolta, 28,6% heildsöluálagningu á hárgreiður, 37,4% heildsöluálagningu á leir- og glervörur og 30,8% heildsöluálagningu á ýmis búsáhöld. Ég gæti lengi haldið áfram að lesa tölur álíka þokkalegar og þessar. Getur það verið, að hæstv. ríkisstj. telji þessa heildsöluálagningu hæfilega? Og ef hún telur hana ekki hæfilega, hvers vegna notar hún þá ekki sín eigin bráðabirgðalög til þess að skýra almenningi frá því, hverjir það eru, sem sekir gerast um slíka álagningu? Og hvers vegna setti hún yfirleitt þessi bráðabirgðalög, ef það var aldrei tilætlun hennar að nota þau? Meginrökin fyrir þessu frv. okkar Alþfl.- manna eru þau, að eins og nú er komið, er innflutningsverzlunin í raun og veru alls ekki frjáls. Bátagjaldeyrisverzlunin er ekki frjáls verzlun. Skylduverzlunin við clearinglöndin er ekki frjáls verzlun. Þótt menn telji, að verðlagseftirlit sé óþarft, þegar verzlunin er frjáls, þá á það alls ekki við hér. Ég vil ekki gera of lítið úr þeirri röksemd, að þörf fyrir verðlagseftirlit sé takmörkuð, ef verzlun er og getur verið til langframa raunverulega frjáls og ef um raunverulega samkeppni er að ræða í verzluninni. En ég legg sérstaka áherzlu á, að þetta á sér nú ekki stað hér, meðan við höfum bátagjaldeyrisskipulagið og meðan við höfum jafnmikla verzlun við clearinglöndin eins og nú virðist tilætlunin að hafa. Fyrirætlun ríkisstj. var víst sú að hafa innflutningsverzlunina frjálsa, að hafa innflutninginn ótakmarkaðan og óháðan verðlagseftirliti. En reyndin hefur orðið sú, að innflutningurinn er ófrjáls, hann er takmarkaður, en hann er samt óháður verðlagseftirliti, og við svo búið má ekki standa. Það er þetta, sem verður að breyta. Setning nýrra verðlagsákvæða er í raun og veru í fullu samræmi við þær breytingar, sem ríkisstj. að öðru leyti hefur verið að gera á stefnu sinni. Og hæstv. ríkisstj. ætti ekki að muna meira um að hverfa frá þessu stefnuskráratriði sínu en öðrum.



Herra forseti. Ég hafði nú ekki hugsað mér að taka upp neinar kappræður við hv. 3. landsk. út af þessu máli, sem hér liggur fyrir, enda hafði ég ekki búið mig undir slíkt, þótt hann auðsjáanlega hafi tekið upp bæði gamlar og nýjar lummur í þessu efni, sérstaklega staðhæfingu um milljóna álagningu, sem vægast sagt er litið samvizkusamlega upp tekin og ekki hægt að styðja með neinum óyggjanlegum rökum. Hann gat þess í lok ræðu sinnar, að það liti út fyrir, að bráðabirgðalögin hefðu verið gefin út sem yfirskin ríkisstj. til þess að lækka það umtal, sem orðið hafði um verðlagsmálin, og hún ætlaði sér alls ekki að nota þá heimild, sem hefur verið gefin í bráðabirgðalögunum. Hv. þm. vita, að það er ekkert nýtt, þótt hv. þm. sé með slíkar dylgjur sem þessar, án þess að hann hafi nokkra rökstudda ástæðu til þess að bera þær fram. Hann segir, að þessi skýrsla, sem nú liggur fyrir, sé búin að liggja lengi fyrir viðskmrn. og því hefði þess vegna verið innan handar að beita ákvæði brbl. Þetta er bæði rétt og rangt að því leyti, að sumar af þessum skýrslum eru að vísu ekki nýjar, aðrar eru nýjar. En það var frá byrjun ljóst, að þessu ákvæði í brbl. yrði ekki beitt þannig, að það verkaði aftur fyrir sig. Lögin eru sett, ef ég man rétt, þann 6. maí, og það hefur aldrei komið til tals að beita þeim gagnvart þeim, sem brutu af sér fyrir þann tíma. Hins vegar ná þessar skýrslur, ef ég man rétt, aftur í marzmánuð, eða jafnvel febrúar, en svo eru nýjar skýrslur, sem eru teknar í ágústmánuði, og það eru þær skýrslur, sem stuttan tíma hafa legið fyrir ráðuneytinu, en einmitt í þessum skýrslum, sem síðast eru út gefnar, kemur það greinilega í ljós, að álagningin er mjög jöfn og mjög hófleg. Ef ég man rétt, þá eru ekki meira en 2–3 tilfelli í þeim skýrslum, sem telja má að sýni verulega óhóflega álagningu og það á vörum, sem skipta afar litlu máli. Ég vil geta þess út af þeim dylgjum, sem hv. þm. var að bera fram í þessu efni að fyrirmæli hafa verið gefin um það, áður en hann hélt þessa ræðu og áður en hann gerði þetta að umræðuefni í sambandi við fjárlögin, að framfylgt yrði því ákvæði laganna, að birt séu nöfn þeirra, sem vitanlegt er að lagt hafa óhóflega á vörur innfluttar eftir setningu brbl. Hv. þm. reyndi í síðari hluta ræðu sinnar að benda á, hversu mikið okur væri um að ræða í sambandi við álagningu á innkaupsverð vara. Þessi samanburður - og það veit hv. þm. -þarf ekki að sýna neitt okur, jafnvel þó að álagningin sé hærri, en innkaupsverð varanna. Samanburðurinn á innkaupsverðinu og álagningu varanna er því vísvitandi villandi lagður fram. Og hvers vegna dregur hann ekki það fram t. d. í þessu sambandi, að það eru til vörur, sem kosta miklu minna í innkaupi heldur en flutningsgjaldinu nemur? Er það ekki óhæfa að kaupa inn vörur, ef innkaupsverðið sjálft er lægra en flutningsgjaldið? Ég þarf ekki að vera neitt að skýra fyrir mönnum, að við kaupum vörur, þó að þær séu ódýrari en flutningsgjaldið sjálft, þó að svo mikill kostnaður leggist á þær við að flytja þær til landsins. Svo kemur náttúrlega þar í viðbót kostnaður, þeir tollar og þau gjöld, sem við sjálfir leggjum á vöruna. Ég gat ekki betur séð, en að sú prósentuálagning, sem hv. þm. las upp í þessu sambandi, bæði í heildsölu og smásölu, væri mjög sanngjörn álagning og mjög í samræmi við það, sem menn yfirleitt telja að álagning í þessum greinum eigi að vera. Það sýnir ekki neitt sanngirni álagningarinnar, hversu mikill hluti hún er af innkaupsverði vörunnar. Þetta, sem hér er um að ræða, er ekkert annað en það, sem gengur fyrir sig í hverju einasta landi, að lagt er á vörurnar eins og þær kosta á staðnum með öllum kostnaði. Þetta er það, sem gert er í öllum öðrum löndum og þykir engin goðgá, að heildarverðmæti hverrar vöru á staðnum, með tollum og öllum öðrum kostnaði, er lagt til grundvallar fyrir álagningu á vöruna. Þá er það, sem ræður, hvort hér er um okur að ræða eða ekki, hvað álagningin er há á þá fjárhæð, sem eining vörunnar kostar á staðnum. En hv. þm. telur ekki fyrir neðan virðingu sína hér á Alþ. að koma með svona dæmi sem góða mynd af því, hversu miklir okrarar íslenzkir innflytjendur eru. Þetta er álíka óvönduð málfærsla í þessum málum eins og hv. þm. yfirleitt viðhefur, og þó að hann ætti að vita betur og viti vafalaust oft og tíðum betur, þá setur hann fram sínar staðhæfingar í því ljósi, að það er beinlínis til þess að villa þá, sem ekkert þekkja til málanna, eins og allan almenning. Hann viðurkenndi í upphafi ræðu sinnar, að álagningin hefði verið orðin of lág. Það getur verið, að hann hafi viðurkennt þetta fyrr, en það er í fyrsta skipti, sem ég heyri hann viðurkenna þetta. En hver maður, sem þekkir nokkuð til verzlunar og verzlunarálagningar, veit það, að ekki er hægt að flytja inn vefnaðarvöru í heildsölu fyrir 4–5% eða selja hana í smásölu fyrir 12–15%, eins og hér var komið, áður en breyting var gerð. Það þekkist ekki í nokkru nágrannalandi slík álagning á vörur, og ég fullyrði, að álagning á vörur hér á landi, bæði í heildsölu og smásölu, er yfirleitt lægri, en í nágrannalöndunum. Ég hef ekki tölur við höndina til að sýna þetta, en ég hef þessar tölur og get lagt þær fram. Ég hef minnzt á þetta við önnur tækifæri og sýnt fram á það, að í ýmsum vöruflokkum nær sú álagning, sem yfirleitt er viðhöfð hér og er frjáls, ekki þeirri álagningu í nágrannalöndunum, sem þar er heimiluð undir hámarksákvæðum. Hins vegar er erfitt að bera saman marga vöruflokka hér og t. d. á Norðurlöndum, vegna þess að þar tíðkast yfirleitt að setja hámarksverð á vörur, en ekki hámarksálagningu, og þá er illt að átta sig á því, hve mikil álagning er leyfð. En þetta geta þau lönd gert frekar en við, vegna þess að þau hafa sjálf mjög mikla framleiðslu á alls konar nauðsynjavörum, sem þau geta sett hámarksverð á og ráðið talsvert yfir, en við verðum að haga okkur eftir því, á hvaða verði við kaupum vöruna á hverjum tíma erlendis frá. Þá gat hann þess, að það bæri að miða álagninguna við verðmæti innflutningsins. Ég hef aldrei heyrt nokkurn hagfræðing halda því fram, að setja skyldi það sem fasta reglu, að innflutningsverðmætið til landsins ætti að takmarka eða réttara sagt að ráða álagningarprósentunni. Það er alveg rétt, að ef skyndilega eykst mikið innflutningur, þá má segja, að verzlunarstéttin hagnist meira, en ella vegna þess, hvað veltan verður mikil. En fyrst er nú þess að gæta, að þetta eru undantekningar og að innflutningurinn jafnar sig nokkuð frá ári til árs, og það væri bókstaflega að æra óstöðugan, ef í hverju landi ætti að miða verzlunarálagninguna við það, sem ætla má að innflutningurinn verði á næsta ári, því að ekki er hægt að miða álagninguna við innflutninginn þann tíma, sem þegar er liðinn, við þær vörur, sem búið er að flytja inn og verðleggja. Þetta verður að gerast fyrir fram. Mér sýnist, að þetta muni vera alveg ný vísindi í hagfræðinni, og ég veit ekki til, að þetta tíðkist í neinu landi. Það er nú yfirleitt svo, að föst ákvæði eru um það, hvað skuli lagt á, og það hefur verið gengið frá ákvæðum þar að lútandi á miklu skynsamlegri hátt en hér hefur verið gert. Því miður á hv. þm. talsvert mikinn hlut að því, hvernig hefur verið farið með álagningu hér og hún gerð þannig, að verzlunarstéttinni hefur ekki verið fært að selja vörur með þeirri álagningu, sem henni var skömmtuð. Að vísu orsakast þetta að verulegu leyti fyrir ákvæði þingsins í sambandi við ýmis tekjuöflunarlög. Og ég vil endurtaka það, sem ég sagði áðan, að það er hreinasta fjarstæða, að álagning hér sé hærri en annars staðar, nema síður sé. Þetta er hægt að sanna. Hún er talsvert miklu lægri hér á flestum sviðum. Hann gat þess, að álagning hér ætti að vera lægri, en í öðrum löndum vegna þess, hvað við hefðum háa tolla, ásamt bátagjaldeyri. Það er alveg rétt, við höfum miklu hærri tolla en nágrannaþjóðirnar, en dettur hv. þm. ekki í hug, að það sé dálítið hægara að verzla í landi með milljónir íbúa, heldur en að verzla í landi, sem er með 150 þús. íbúa? Ég gæti trúað, að það mætti teljast sanngjarnt, að verzlunarálagningin í stórum löndum væri lægri, en á litlum mörkuðum, af augljósri ástæðu. Innflytjendur í þessum löndum geta aflað sér miklu meiri umsetningar, en verzlanir geta hér á landi. Ég skal ekki tefja umræður um þetta mál að svo stöddu með lengri málflutningi. Það verður athugað mjög bráðlega, hvaða tilefni hinar síðustu álagningarskrár verðlagsstjóra gefa til frekari aðgerða, en það mun líka verða athugað, að svona málflutningur sem hv. 3. landsk. leyfir sér að viðhafa á þingi, á opinberum vettvangi, fari ekki fram án þess, að skýrt verði fyrir almenningi, hversu óvandaður málflutningurinn er.



Herra forseti. Hæstv. viðskmrh. sagði, að tölur þær, sem ég hefði nefnt um álagningu á innfluttar vörur, væru vægast sagt lítið samvizkusamlega unnar. Sannleikurinn er sá, að þær eru nákvæmlega eins samvizkusamlega unnar og hægt er að gera á grundvelli þeirra skýrslna, sem hæstv. viðskmrh. lætur mönnum í té til þess að mynda sér hugmyndir um, hver álagningin hefur raunverulega orðið. Það má auðvitað alltaf segja, að áætlanir eins og þær, sem ég hef gert, séu ekki nákvæmar út í æsar, ekki upp á þúsund, tugi þúsunda eða 100 þúsund, jafnvel kannske ekki eina eða tvær milljónir, en sé það ekki, þá er það ekki mín sök, heldur sök þeirra manna, sem ekki búa nákvæmari eða betri skýrslur í hendurnar á þeim mönnum, sem áhuga hafa á að kynna sér og öðrum, hvernig ástand þessara mála raunverulega er. Það væri verðgæzlustjóra og hæstv. viðskmrh. mjög vandalítið, og það væri einfalt verk fyrir þá að láta útbúa þessar skýrslur þannig að hægt væri að mynda sér mjög glögga og nákvæma hugmynd um, hver raunveruleg álagning á innflutningsmagnið hefur orðið, en það er ekki gert. Að því leyti er mönnum eins og mér, sem hafa áhuga á að gera sjálfum sér eða öðrum grein fyrir, hvernig þessum málum er háttað, torveldað að hafa upplýsingar um þetta eins nákvæmar og maður vissulega vildi kjósa. En því tek ég ekki þegjandi, að það sé sagt, að tölurnar séu ekki samvizkusamlega unnar, og ég endurtek það, að þær eru nákvæmlega eins samvizkusamlega unnar og hægt er að gera á grundvelli þeirra skýrslna, sem hæstv. viðskmrh. og hans embættismenn láta í té. Hitt er svo lítið þokkaleg iðja, að leggja fyrst fyrir menn tiltölulega ósundurliðaðar og ónákvæmar skýrslur og fárast síðan yfir því á eftir, að ekki sé hægt að fá á grundvelli þeirra hárnákvæmar tölur. Aðalatriðið er, að það, sem sagt er, sé í sem nánustu samræmi við skýrslurnar, sem fyrir liggja, og það fullyrði ég, að hver einasta tala, sem ég nefndi er. Vilji hæstv. viðskmrh. hafa þær nákvæmari, þá hefur hann í hendi sinni að gera grundvallarskýrslurnar nákvæmari, og þá skal ekki standa á mér að reikna nákvæmar. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri rangt í eðli sínu eða villandi að gera almennt samanburð á erlendu innkaupsverði innfluttrar vöru og á álagningunni. Við hæstv. viðskmrh. vitum báðir mjög vel, hvernig bæði innflytjendur og smásalar reikna út söluverð vöru sinnar. Við þekkjum báðir, þótt af ólíkum ástæðum sé, nógu rækilega aðferðir kaupmanna við að „kalkúlera“ söluverð vöru sinnar. En ég hef þessa aðferð sem eins konar svar við þeirri aðferð, sem venjulega er beitt til þess að sýna fram á, að álagningin sé hófleg, og er sú að þylja upp álagningarprósenttölurnar í heildsölu og smásölu á kostnaðarverðið og nefna aðeins álagningarprósenturnar eins og innflytjendur og smásalar nota þær í sínum raunverulegu „kalkúlasjónum“. En það er miklu meira villandi, vegna þess að þar er algerlega gengið fram hjá því, hvers eðlis sá grundvöllur er, sem á er lagt, og þetta má skýra með ofur einföldu dæmi, sem raunar ætti ekki að þurfa að nefna hér á þessum stað. Gerum ráð fyrir því, að heildsöluálagning á vefnaðarvöru hafi verið 15% hjá heildsala í einhverjum ákveðnum vöruflokki. Svo er þessi vara skyndilega tekin á bátalista, og heildsalinn kaupir hana, greiðir 50–60% álag á hana til bátaútvegsmanna, kaupir A-skírteini fyrir 50–60% álag. Ef hann leggur eftir sem áður á sömu prósenttölu, 15%, þá væri sá hlutur, sem hann fær fyrir sína þjónustu, auðvitað hærri sem nemur 15% á bátagjaldeyrinn, þannig að tekjur hans aukast nettó, þar sem verzlunarkostnaður hans eykst auðvitað að engu leyti við það eitt, að varan fyrir opinbera ákvörðun sé tekin af frílista og sett yfir á bátalista. Álagningarprósentan er sú sama, og þá er oft legið á því lagi að segja: Ja, álagningin hefur ekkert hækkað. - Þetta er auðvitað algerlega villandi, álagningin í krónum hefur hækkað, jafnvel þó að verzlunarkostnaðurinn hafi hækkað mjög lítið. - Auðvitað eykst vaxtakostnaðurinn, vegna þess að kaupmaðurinn liggur með meiri krónufjölda bundinn í sínum birgðum, og áhættan vex að sama skapi, en hitt er jafnaugljóst mál, að hans dreifingarkostnaður vex alls ekki í neinu samræmi við 15% álagið á bátagjaldeyrinn. Þetta einfalda dæmi mætti endurtaka með því að taka fleiri vörutegundir til þess að sýna, að það er algerlega villandi að tala um álagningarprósentuna í sjálfu sér sem gefandi nokkurt sýnishorn um það, hver álagningin er í raun og veru. Um þetta gat ég í raun og veru áðan líka, það sama atriði, sem gerði það algerlega villandi að bera saman álagningarprósentur hér og í nágrannalöndunum. Það er ekki hægt að bera saman álagningarprósentur frá einum tíma til annars né í einu landi og öðru, einum stað og öðrum, nema því aðeins að hafa áður gert nákvæma rannsókn á kostnaðargrundvellinum, sem lagt er á, og þeim verzlunarkostnaði, sem álagningin ætti að vera greiðsla á. Öll uppromsun um álagningarprósentur án þess að hafa þetta í huga er út í bláinn - er fjarstæða. Og ég efast ekki um, að hæstv. viðskmrh. geri sér þetta fullkomlega ljóst - með sjálfum sér að minnsta kosti. En hvernig á maður þá að gera sér grein fyrir því, hvort álagningin er raunverulega mikil eða lítil? Það eina, sem hægt er að gera og gerir álagningartölur að einhverju leyti sambærilegar frá einum tíma til annars og frá einu verzlunarsvæði til annars og einu landi til annars, er að bera saman álagninguna og innkaupsverðið - í krónum reiknað hvort tveggja eða hlutfallstölum. Þetta á auðvitað ekkert skylt við það, að mér og öllum, sem hér eru inni, er vafalaust ljóst, að þannig er ekki „kalkúlerað“ í viðskiptalífinu. Þetta er aðeins aðferð til þess að reyna að gera sjálfum sér og öðrum ljóst, hver álagningin í krónum reiknað er, og þá verður maður að hafa einhvern samanburð og það má alveg eins taka erlent innkaupsverð eins og hvað annað. Rangast af öllu er að bera álagninguna saman við kostnaðarverðið, þó að þeim verzlunarhætti sé fylgt í viðskiptalífinu af eðlilegum og praktískum ástæðum, - rangast af öllu er að gera það, því að það gefur engan skynsamlegan samanburð frá einum tíma til annars eða frá einu svæði til annars. Hæstv. ráðh. sagði, að álagningin hér væri lægri, en hún væri í nágrannalöndunum. Þessa staðhæfingu sína byggir hann á samanburði á prósentutölunum, en það má vera alveg ljóst af því, sem ég hef sagt um þetta, að slíkan samanburð er bókstaflega ekkert að marka. Sú þjónusta, sem í boði er t. d. í nágrannalöndunum - berum t. d. saman við höfuðstaði Norðurlandanna - í verzlun, er yfirleitt gerólík. Það er ekki hægt að gera samanburð á prósentálagningu á vefnaðarvöru hér í Reykjavík við Kaupmannahöfn, Stokkhólm, London eða New York. Það er ekkert sambærilegt, vegna þess að sú þjónusta, sem aðilarnir veita fyrir sína álagningu, er gerólík. Verzlanir eru allt öðruvísi, vöruúrvalið gerólíkt, það er látin í té þjónusta, sem að engu leyti er sambærileg. Sönnu nær væri að bera álagningarprósentuna hér, í 60 þús. íbúa smábæ eins og Reykjavík, saman við álagningarprósentu í 60 þúsund íbúa bæ í Danmörku, Englandi, Svíþjóð eða Bandaríkjunum, þar sem látin er í té svipuð þjónusta og eitthvað svipað vöruúrval er á boðstólum. En hafi menn borið saman álagningu í höfuðborgum annars staðar og þorpum og bæjum úti á landi, kemur alls staðar í ljós, að álagningin í bæjunum og þorpunum er miklu lægri, en í höfuðborgunum, beinlínis af því að þjónustan, sem innt er af hendi, er allt önnur. Þá sagði hæstv. ráðh., að hann teldi þá álagningu, sem nú væri yfirleitt tíðkuð, yfirleitt hóflega. Hann vék ekki að því, sem ég gat um áðan, að mig minnti, að rétt væri, að hann hefði sagt í umr. hér á hinu háa Alþingi, að hann teldi 10% álagningu á vefnaðarvöru í heildsölu vera hæfilega. Þetta mun hann hafa sagt meðan hann taldi sig hafa einhverja von um, að samkeppni mundi ef til vill þröngva álagningunni í heildsölu niður í 10% á vefnaðarvöru, en það er eins og hann kæri sig ekki um að standa við þetta, eftir að hann sér það, að raunveruleg álagning, eftir að hið margumtalaða jafnvægi á að hafa náðst í verzluninni, er enn þá 70% hærri, þ. e. a. s. 17,1%. Ég er sannfærður um, að hæstv. ráðh. er það ljóst, að þessi meðalálagning er of há, jafnvel þótt hann vilji ekki kannast við það nú. Enn vék hæstv. ráðh. svolítið að gömlu verðlagsákvæðunum og ræddi um það, að þau hefðu verið orðin of lág, þegar gengislækkunin var samþykkt, og er ég honum í sjálfu sér sammála um það, en ég minni aftur á það, hverjir stóðu að þeirri ákvörðun. Það var hæstv. ríkisstj. sjálf, með núverandi hæstv. viðskmrh. í sama stól og hann nú situr í. Og þetta var gert að ráði sérfræðinga ríkisstjórnarinnar. Það, sem ég hef við þetta bætt er, að ég taldi nægilegt að hækka álagninguna tvívegis, eins og gert var, eftir að lögin um gengislækkunina höfðu verið samþykkt, og það töldu fulltrúar sjálfrar ríkisstj. í fjárhagsráði einnig vera nægilegt. Það er sjálf ríkisstj., sem átti frumkvæði að því, að gengið var lengra í þetta og verðlagsákvæðin afnumin algerlega. Þá taldi hæstv. ráðh. það vera ný vísindi í hagfræði, að eðlilegt væri, að álagningarprósenta breyttist, ef viðskiptaveltan tæki verulegum breytingum. Ég verð nú að segja, að hann er ekki nákunnugur hvorki nýjum né gömlum vísindum í hagfræði, ef hann telur, að þetta séu ný fræði. Þar sem um algerlega frjálsa samkeppni er að ræða, leiðir það af sjálfu sér, að álagning lækkar, ef viðskiptaveltan vex mjög verulega, og hún hækkar aftur, ef viðskiptaveltan minnkar verulega. Og alls staðar þar, sem verðlagseftirliti hefur verið beitt, hefur einmitt verið tekið tillit til viðskiptaveltunnar við setningu verðlagsákvæða, og það er talið fært að lækka verðlagsákvæði, ef viðskiptaveltan fer mjög vaxandi, en talið óhjákvæmilegt að hækka þau, ef viðskiptaveltan fer verulega minnkandi. Ég veit, að ástæðan fyrir þessu er öllum ljós, og ég hefði vænzt þess, að hæstv. viðskmrh. yrði ekki mjög undrandi, þótt hann heyrði þetta sagt. Aðalatriðið í meðferð þess máls, sem hér er um að ræða, er það, - og skal ég láta þetta verða mín síðustu orð að þessu sinni, - að eins og ástandið er nú orðið í viðskiptamálum Íslendinga, er óverjandi annað, en að taka upp verðlagseftirlit. Það er vitað, að vöruinnflutningur til landsins verður á næstunni skorinn mjög verulega niður, það verður ekki frjáls vöruinnflutningur til landsins á næstu mánuðum eða jafnvel næstu árum, og meðan svo er ekki, þá er það í ósamræmi við þær grundvallarkenningar, sem hæstv. ríkisstj. sjálf þóttist byggja á, þegar hún tók við völdum, að hafa ekkert eftirlit með verðlagi innfluttrar vöru.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir til 1. umr., er nú kunningi okkar frá fyrri tíð, því eins og stendur í upphafi grg., þá fluttu 3 þm. Alþfl. frv. samhljóða þessu á síðasta þingi. Það náði þá ekki fram að ganga, en þá var nú haft svo mikið við það mál, að um það voru hafðar útvarpsumr. við 1. umr. Hins vegar hefur þess ekki verið krafizt enn þá um þetta frv. Það er efni málsins, að þarna er lagt til, að tekið verði upp á ný opinbert eftirlit með verðlagi á allri innfluttri vöru, innlendri iðnaðarvöru og þjónustu, eins og segir í grg. Þannig var þetta fyrir nokkru, eða á þeim tímum sem Alþfl. hafði forustu í ríkisstj. og viðskiptamálum, að þá var hér verðlagseftirlit, sem snerti allar vörur. Hins vegar var því að nokkru leyti aflétt í tíð núverandi hæstv. ríkisstj., en enn þá er þó verðlagseftirlit, enn þá er opinbert eftirlit með verðlagi á mörgum vörutegundum - ég hygg yfirleitt þeim vörum, sem ekki er hverjum sem er leyfilegt að flytja til landsins án leyfis frá fjárhagsráði. Aftur á móti hefur verið fellt niður eftirlit með verðlagi á vörum, sem gefinn hefur verið frjáls innflutningur á, þannig að hver sem er getur keypt þær til landsins. En eftirlit með verðlagi á þeim vörum vilja fim. þessa frv. taka upp aftur. Hv. 1. flm. frv.. 3. landsk. þm., flutti hér alllanga ræðu af hálfu flm. og birti þar ýmsa útreikninga, sem hann hefur gert um verzlunarálagninguna. Mér þykir líklegt, að þeir útreikningar, sem hann telur sig byggja á skýrslum frá verðgæzlustjóra, séu rétt gerðir, þótt ég hafi ekki haft aðstöðu til að athuga það. En að því leyti sem hv. þm. gerir samanburð á álagningu þeirri, sem hann telur nú vera eftir upplýsingum verðgæzlunnar, við hina leyfðu álagningu á vörur, meðan þær voru allar háðar verðlagseftirliti, þá vil ég benda á, að þar hefur hann mjög laust undir fótum, því að það er öllum kunnugt, að á tímum haftanna, eða meðan þau náðu til allrar innfluttrar vöru, þá var oft ómögulegt að fá keyptar vörur nema greiða fyrir þær hærra verð, heldur en leyft var samkv. hinum opinberu verðlagsákvörðunum. Vöruskorturinn gerði það að verkum, að menn urðu oft og tíðum að kaupa vörur með óleyfilega mikilli álagningu, án þess að yfirvöldin gætu þar komið til bjargar, og var þetta á þeim tímum, sem flokkur hv. 3. landsk. hafði forustu í ríkisstj. og yfirstjórn viðskiptamálanna. Að þessu leyti byggir hv. 3. landsk. samanburð sinn á sandi. Hv. 3. landsk. þm. sagði auk margs annars í sinni framsöguræðu, þegar hann ræddi um það, hvað álagningin hefði hækkað frá því, sem áður var, að kaupfélögin hér á landi hefðu brugðizt. Þetta var dómur hans um þau yfirleitt, og hann tók þar ekkert undan. Ég fullyrði, að þetta hefur ekki við rök að styðjast. Þetta er sleggjudómur, sem hv. 3. landsk. þm. er ekki fær um að renna stoðum undir. Ég get skýrt hér frá því að gefnu þessu tilefni, að ég er nokkuð kunnugur einu kaupfélagi, sem hefur allmikil viðskipti eða hefur verzlunina að langmestu leyti í sínum höndum í því héraði, þar sem það er staðsett, og selur vörur ár hvert fyrir margar milljónir, útvegar félagsmönnum allar venjulegar nauðsynjavörur, sem almenningur þarf að nota, þ. á m. nauðsynjar til þeirrar framleiðslustarfsemi, sem rekin er í viðkomandi héraði. S. l. ár, 1951, var meðalálagning þessa kaupfélags á allar aðkeyptar vörur, sem það seldi á því ári, rúmlega 11%. Af þessari álagningu fengu félagsmenn í árslok endurgreitt 20%. 10% af álagningarupphæðinni fóru í sameiginlega sjóði félagsins samkv. landslögum. Hinn hluti álagningarinnar fór til að greiða kostnað við vörudreifinguna, og hann var innan við 8% að meðaltali af öllum seldum aðkeyptum vörum á árinu, og þó vil ég geta þess, að í þeirri álagningu er söluskatturinn innifalinn, sem kaupfélag þetta eins og aðrar verzlanir innheimtir fyrir ríkissjóð. Ég skal viðurkenna, að ég er ekki jafnvel kunnugur rekstri annarra kaupfélaga, en mér þykir þó mjög líklegt, að þetta sé ekkert einsdæmi, og ég held, að þetta ætti að nægja til þess að sýna það, að þessi dómur hv. 3. landsk., sem hann kvað upp hér í sinni ræðu, er ósanngjarn, hefur ekki við rök að styðjast. Hann nefndi nú að vísu sérstaklega eitt kaupfélag, Kaupfélag Reykjavíkur og nágrennis. Ég skal játa, að ég er ekki svo kunnugur rekstri þess kaupfélags, að ég vilji ræða um hann nú á þessari stundu. Ef til vill eru aðrir hér í hv. þingdeild því kunnugri, en ég verð að draga nokkuð í efa ummæli hans um það kaupfélag, og byggi ég það á því, að ég hef orðið var við það, eins og ég sagði nú áðan, að það er ekki takandi fullt mark á því, sem hv. 3. landsk. segir um þessa hluti að því er kaupfélögin almennt snertir. Áður fyrr, á haftatímunum, þá var það svo, að kaupfélögin gátu ekki notið sín, vegna þess að þeim var meinað af yfirvöldunum að flytja inn þær vörur, sem félagsmenn þeirra þurftu á að halda og þeir óskuðu að fá hjá þessum sínum eigin fyrirtækjum. Þeim var meinað það að verulegu leyti. Þau geta ekki notið sín enn að fullu vitanlega, vegna þess að enn hefur ekki verið hægt að gefa frjálsan innflutning á öllum vörum, sem samvinnumenn og aðrir þurfa að nota, en mikill munur er þó nú frá því, sem áður var, þar sem verulegur hluti af innflutningnum hefur verið gefinn frjáls og kaupfélögin geta því fullnægt þörfum sinna viðskiptamanna fyrir þær vörur að öllu leyti nú. Flm. þessa frv., sem hér liggur fyrir, eru þrír að tölu. Þannig var einnig á síðasta þingi. Sú breyting er þó á orðin, að á síðasta þingi var einn flm. formaður Alþfl., hv. 8. landsk. þm. Hann er ekki með á skjalinu nú. Í hans stað er kominn hinn nýkjörni hv. þm. Ísaf., sem er hér síðastur flm. á skjalinu. Ég varð satt að segja dálítið hissa á því, þegar ég sá hans nafn á þessu plaggi þar sem lagt er til að taka nú aftur upp opinbert eftirlit með verðlagi á öllum vörum. Ég varð nokkuð hissa á þessu vegna þess, að mér var kunnugt um það, að hv. þm. Ísaf. er samvinnumaður og hefur sýnt það í verki að undanförnu, að hann hefur verið og er ef til vill enn í stjórn stærsta samvinnufélagsins á Vestfjörðum, Kaupfélags Ísfirðinga, já, og jafnvel formaður þess. Þetta verzlunarfyrirtæki mun vera langstærsta viðskiptafyrirtækið í hans kjördæmi. Það hefur nú síðustu tvö árin, eins og önnur slík fyrirtæki, átt þess kost að flytja inn mikinn hluta af þeim nauðsynjavörum, sem félagsmenn kaupfélagsins þar fyrir vestan þurfa að nota og óska að kaupa, og hv. þm. Ísaf. er mjög vel kunnugt um það, að það er gersamlega þarflaust, að ríkið fari að kosta verðlagseftirlitsmenn til þess að líta eftir verðlagi hjá samvinnufélagi hans, Kaupfélagi Ísfirðinga. Það er alveg ástæðulaust og þarflaust að eyða starfsorku og peningum til þess eftirlits. Honum er einnig kunnugt um það, að þar sem þetta fyrirtæki er langstærsta verzlunin í hans kjördæmi. Ísafjarðarkaupstað, þá eru ekki möguleikar á því fyrir kaupmenn þar að okra á almenningi, jafnvel þó að einhverjir þar kynnu að hafa löngun til þess, sem ég er ekki að halda fram að þeir hafi, ég er ekki kunnugur þar. Þeim, sem hlýddu á ræðu hv. þm. Ísaf. við nýafstaðnar fjárlagaumr., skildist það á ræðu hans, að hann teldi, að kostnaðurinn við ríkisreksturinn væri þegar nokkuð mikill og væri fremur þörf á að lækka hann heldur en að auka þar við að þarflausu. Mér þykir það því mjög undarlegt, að hv. þm. Ísaf. skuli nú leggja til sem meðflm. að þessu frv., að ríkið fari að auka kostnað sinn útlagðan við verðlagseftirlit, m. a. hjá hans fyrirtæki, sem engin þörf er að líta eftir af opinberri hálfu. Það er þannig með samvinnumenn, að þeir kæra sig ekkert um opinbert eftirlit með verðlagi á vöru, sem félögum þeirra er frjálst að flytja inn eftir óskum og þörfum félagsmanna. Mér þykir líklegt, að því verði haldið áfram enn um sinn að hafa opinbert eftirlit með verðlagi á vöru, sem takmarkaður er innflutningur á. En þess vildi ég óska, og það býst ég við að samvinnumenn geri yfirleitt, að þeir tímar komi sem fyrst, að hægt sé að afnema viðskiptahöftin að fullu, og þá er um leið allt verðlagseftirlit orðið óþarft. Mér finnst því nú, að hv. þm. Ísaf. sérstaklega, sem hefur kunnugleika og reynslu í þessum efnum, hefði nú fremur átt að leggjast á sveif með öðrum samvinnumönnum og reyna að færa hv. 3. landsk. þm. og öðru fólki hér í landi, sem hefur takmarkaðan skilning á því, hvað almenningi er fyrir beztu í viðskiptaefnum, heim sanninn um það, að annað sé heppilegra, en opinbert verðlagseftirlit með öllum viðskiptum. Ef þeir telja, að það kauþfélag, sem er hér í Reykjavík, uppfylli ekki kröfur samvinnumanna um góða fyrirgreiðslu, þá ætti þeim að vera í lófa lagið að stofna til nýrra samtaka, hv. 3. landsk. þm. og öðrum höfuðstaðarbúum. Ég held, að flokksbróðir hans, hv. þm. Ísaf., hefði fremur átt að hvetja flokksbræður sína hér til einhverra skynsamlegra úrræða í viðskiptamálum hér í höfuðborginni heldur en að gerast meðflm. að þessu plaggi. Það hefði verið í meira samræmi við innræti hans og skilning á viðskiptamálum. Þess eru dæmi og þau ekki gömul hér á þingi, að þingskjöl hafi verið prentuð upp og jafnvel endurprentuð vegna þess, að flm. hefur ýmist fjölgað eða fækkað, sitt á hvað. Ég hef satt að segja verið að búast við því, síðan þetta frv. kom fyrir sjónir manna. að því yrði nú útbýtt uppprentuðu einhvern daginn, þar sem nafn hv. þm. Ísaf. hefði verið klippt aftan af.



Herra forseti. Varðandi það, að form. Alþfl. er að þessu sinni ekki flm. þessa frv., er það eitt að segja, að hann var erlendis í upphafi þingsins, eins og hv. þm. V-Húnv. er vel kunnugt um, og gat þar af leiðandi ekki gerzt flm. þess, þar sem frv. var útbýtt hér á fyrsta degi þingsins. Gamanyrði hans um þetta voru þess vegna í raun og veru ekkert fyndin. En ég er ekki staðinn upp til þess eins að segja þetta. Ég vil ekki, að það, sem ég mælti um samvinnuhreyfinguna, kaupfélögin áðan, sé rangtúlkað, eins og mér skilst að hv. þm. V-Húnv. langaði að gera. Það, sem ég átti við með því að segja, að kaupfélögin hefðu brugðizt undanfarið, var það eitt, að þeim hefði ekki tekizt að halda uppi svo mikilli samkeppni við kaupmenn, að komið hefði verið í veg fyrir okur í landinu. Með þessu átti ég fyrst og fremst við það, að S. Í. S. keypti lengi vel engar bátagjaldeyrisvörur og keppti alls ekki við kaupmenn á því sviði. Þetta held ég að hv. þm. V-Húnv., sem er mjög vel að sér í þessum málum öllum, viti jafnvel og ég. Ég held, að það sé enn svo, að S. Í. S. kaupi aðeins bátagjaldeyrisvörur fyrir þann bátagjaldeyri, sem til fellur frá þess eigin fyrirtækjum, en það er auðvitað svo lítið, að ekki verður talið, að samvinnuhreyfingin í heild haldi uppi neinni samkeppni í innflutningsverzluninni að því er verzlun með bátagjaldeyrisvörur snertir. Og það er þetta, sem ég kalla að bregðast að þessu leyti. Ef samvinnuhreyfingin hefði viljað gegna því hlutverki, sem neytendur vissulega ætlast til af henni sem voldugum, góðum og bráðnauðsynlegum aðila í verzluninni, þá hefði samvinnuhreyfingin átt að hefja mjög mikinn innflutning á þessum vörum og keppa á þessu sviði harðlega við kaupmenn. Í öðru lagi átti ég við það, að neytendur í Reykjavík hafa orðið, sérstaklega nú undanfarið, fyrir miklum vonbrigðum með rekstur kaupfélagsins hér í Reykjavík, þ. e. a. s. Kron. Samkeppni af þess hálfu við kaupmenn hefur ekki verið jafnhörð og ekki jafnvel rekin eins og bæði þeir, sem eru í Kron, og aðrir neytendur í bænum hefðu óskað eftir. Það var þetta, sem ég átti við með ummælum mínum, og þetta eitt. Í þeim átti engin óvild að felast í garð samvinnuhreyfingarinnar eða kaupfélaganna og ekkert vanmat á því mikla og góða hlutverki, sem þeim samtökum ber að inna af hendi í íslenzkum verzlunarmálum. Ég tel mig samvinnumann, rétt eins og hv. þm. V-Húnv., og hef viljað og vil enn gera mitt til þess, að samvinnuhreyfingin, neytendahreyfingin í landinu megi eflast og blómgast. Hitt er svo annað mál, að ég hef ekki svo mikla trú á úrræðum samvinnuhreyfingarinnar, að ég telji, að með hennar leiðum einnar megi leysa bókstaflega öll vandamál í viðskiptum þjóðarinnar. Ég tel, að ýmislegt annað þurfi að gera, auk þess að efla og styrkja heilbrigða samvinnuverzlun í landinu, og meðal þess er að hafa uppi opinbert verðlagseftirlit, þegar hlutdeild samvinnuverzlunarinnar í landinu er þó ekki meiri, en hún er nú í dag. Meðan hlutdeild kaupmannanna er jafnmikil í verzluninni í heild og nú er, þá er óhjákvæmilegt að hafa opinbert verðlagseftirlit í landinu, og þá sérstaklega meðan innflutningur til landsins er takmarkaður eins og hann nú er. Og ég vildi benda þessum hv. þm. og öðrum á, að þetta er ekki einkaskoðun mín. Ég vil fullyrða, að þessi skoðun á sér mikið fylgi meðal samvinnumanna á Íslandi og samvinnumenn í nágrannalöndunum eru yfirleitt á þessari skoðun. Ég vil benda hv. þm. á að afla sér upplýsinga um skoðun samvinnumanna í Svíþjóð á þessu efni. Þeir eru eindregnir stuðningsmenn opinbers verðlagseftirlits. Ég vil benda honum á að afla sér upplýsinga um skoðun samvinnumanna í Danmörku og Noregi og ekki hvað sízt skoðun samvinnumanna í Bretlandi á þessum efnum. Þeir eru ekki sammála hv. þm. V-Húnv. um það, að það sé nóg að hafa nokkurn hluta verzlunarinnar í höndum kaupfélaga, við það verði opinbert verðlagseftirlit óþarft. Nei, þeir eru þvert á móti á sömu skoðun og ég um þetta efni, að samvinnuverzlun sé nauðsynlegt og ágætt úrræði, eitt mikilvægasta úrræðið, sem völ er á í baráttu almennings fyrir heilbrigðum og góðum verzlunarháttum, en það dugi ekki, eins og ástandið víðast hvar er, t. d. tvímælalaust hér, heldur þurfi jafnframt að hafa öflugt opinbert verðlagseftirlit. Þetta frv., sem hér er um að ræða, túlkar því eins vel málstað samvinnumanna, sannra samvinnumanna, og þær skoðanir, sem komu fram í ræðu hv. þm. V-Húnv. hér áðan.



Herra forseti. Það er í tilefni af ummælum hv. þm. V-Húnv., að ég legg hér orð í belg, því að hv. 3. landsk. hafði fyllilega gert grein fyrir efni þessa frv., sem hér er til umr., og þar þurfti ég þess vegna engu við að bæta. En hv. þm. V-Húnv. lét það í ljós, að hann væri mjög undrandi á að sjá, að ég, sem væri samvinnumaður og einn af stjórnendum stærsta samvinnufélagsins á Vestfjörðum, skyldi láta það henda mig að vera meðflm. að þvílíku frv. sem þessu, rétt eins og þetta væri einhver skaðræðisárás á samvinnuhreyfinguna í landinu. En hví láðist þá hv. þm. V-Húnv. að skýra það fyrir þingheimi, í hverju þessi árás á samvinnustefnuna í landinu væri fólgin? Það er alveg áreiðanlegt, að það reynist honum um megn að sýna nokkrum heilvita manni fram á það, að hér sé verið að ráðast að samvinnuhreyfingunni eða að andi þessa litla frv. stígi á nokkurn hátt á strá hennar. Ég get sagt honum það strax, að ég ber engan kinnroða fyrir það að vera meðflm. að slíku frv. og hefði ekki gert það, þótt ég hefði verið aðalflm. Ég er mjög undrandi á því, að hann skuli snúast gegn þessu frv. Mér er nær að halda, að þótt ákvæði væru sett inn í lögin um verðlagseftirlit og verðlagsdóm, þá mundi það að ákaflega litlu leyti snerta samvinnufélögin. Það yrðu aðrir, sem þá rækju upp óp, heldur en samvinnumennirnir í landinu. Það yrðu okrararnir, og þeir eru ekki innan raða samvinnuhreyfingarinnar, vænti ég, fyrst og fremst. Ég hygg, að það ættu heldur að vera aðrir, sem kvörtuðu, heldur en gamlir og góðir og grónir samvinnumenn, þegar frv. er flutt í þeim tilgangi að halda í hemilinn á skefjalausu verðlagsokri í landinu, sem hann og við allir vitum að á sér stað í þessu landi. Það er alveg hárrétt, sem hv. 3. landsk. tók hérna fram í sinni svarræðu núna, að það eru stórir, viðtækir vöruflokkar, sem eru fluttir inn af þeim, sem hafa yfir bátagjaldeyri að ráða, sem kaupfélögin að ákaflega litlu leyti hafa. Einmitt eru slíks dæmi af kaupsvæði Kaupfélags Ísfirðinga frá s. l. ári og næsta ári á undan. Þá var rutt þar inn af kaupmönnum alls konar rafmagnsvörum, sem hafði skort í landið lengi og menn höfðu sótzt mjög eftir að fá, hrærivélum, ísskápum, þvottavélum o. s. frv., áreiðanlega fyrir mörg hundruð þúsunda á kaupsvæði Kaupfélags Ísfirðinga, og selt með geysilegu verði, sem var miklu hærra, en svartamarkaðsverðið hafði verið á þessum vörum áður. Kaupfélag Ísfirðinga hafði ekki getað náð þessum vörum gegnum S. Í. S. Sambandið hafði látið líklega um, að það ætlaði að útvega þessar vörur, en þó leið allt það ár, án þess að vörurnar kæmu, og Kaupfélag Ísfirðinga gat ekki látið neina af sínum félagsmönnum fá þessar vörur. Þær voru þess vegna seldar alveg inn á kaupsvæði Kaupfélags Ísfirðinga með okurverði kaupmennskunnar eins og hún verst gerist, án þess að þetta félag gæti við nokkuð ráðið eða verið þar neinn hemill á. Þarna þurfti verðlagseftirlit á þessar vörur, og þær eru margar fleiri, vörurnar, þar sem þarf að taka fram fyrir hendurnar á þeim kaupsýslumönnum, sem ekki gæta hófs í álagningu, og binda það annaðhvort með hámarksverði eða ákvæðum í lögum um hámarksálagningu. Og þessar ástæður standa því miður allar í gildi enn í dag. Þegar hv. þm. V-Húnv. gerir mér og þingheimi grein fyrir því, að það geti komið samvinnuhreyfingunni í landinu illa, að samþykkt væri frv. sem þetta, þá get ég verið til viðtals um það að vera ekki flm. að slíku frv., því að ég vil ekki valda samvinnuhreyfingunni í landinu tjóni. En ég er alveg sannfærður um það, að þótt settar væru skynsamlegar reglur um hámarksálagningu á vörur og um hámarksverð á vörum, þá mundi það ekki snerta kaupfélögin né skaða neitt þeirra starfsemi. Það mundi einmitt leiða til þess, að fólk sæi, að kaupfélögin væru með sitt verðlag innan þessa löglega ramma og það væru aðrir, sem lentu utan við rammann og lögin kæmu því til með að snerta. Hv. þm. vék því að 3. landsk., Gylfa Þ. Gíslasyni, að ef eitthvað væri að athuga við starfrækslu Kaupfélags Reykjavíkur og nágrennis, Kron, ætti hann og einhverjir með honum að stofna til nýrra samtaka hér í Reykjavík. Hví talar hv. þm. V-Húnv. svona ókunnuglega um samvinnumál? Veit hann ekki, að það er meginstefna Sambandsins, að það sé aðeins eitt kaupfélag í hverjum bæ? Og ég efast um, að samþykki S. Í. S. fengist fyrir því, að hér í Reykjavík væri stofnað annað kaupfélag. Þetta veit hv. þm. V-Húnv. vel. Það væri andstætt reglum Sambandsins, eins og þær hafa verið til þessa. Hvað það snertir, hversu skynsamlegar þær reglur eru, skal ég svo ekki leggja dóm á, þegar um jafnstóra borg er að ræða eins og Reykjavík. Það kemur ekki til mála, að það standi neitt til að prenta þetta frv. upp og klippa mitt nafn aftan af því, því að það er ekki þar komið í neinum misgripum, en ef hv. þm. V-Húnv. eða einhverjir, sem hann þekkir til, hafa orðið fyrir því slysi að verða meðflm. að frv., sem hann samþykkir ekki að efni til, þá samhryggist ég honum um það.



Það eru aðeins nokkur orð út af ummælum, sem hér hafa fallið um einstök kaupfélög í landinu og þeirra aðstöðu til þess að hagnýta sér hina svo kölluðu frjálsu verzlun og keppa, eins og vænta mætti, ef allt væri með eðlilegum hætti, að þau ættu að geta. Það er tómt mál að tala um frjálsa verzlun fyrir kaupfélögin á Íslandi. Þau eru háð tvennum fjötrum sem stendur. Þau eru í fyrsta lagi háð fjötrum S. Í. S. Meginið af þeim leyfum, sem kaupfélögin eiga að fá, verður að fá í gegnum S. Í. S., og í staðinn fyrir að Framsfl. einu sinni lagði til kosninga hér - það voru síðustu kosningar - undir því kjörorði að tryggja kaupfélögunum í landinu og neytendunum frelsi, þá var tekið af kaupfélögunum það litla frelsi, sem þau höfðu eftir, og kaupfélögin svipt öllum leyfum til innflutnings og S. Í. S. látið hafa öll leyfin. Það er vitanlegt. að það er verið að herða á fjötrum gagnvart kaupfélögunum í landinu með því að taka af þeim allt frelsi til að mega flytja inn, taka af þeim öll gjaldeyrisleyfi og flytja þau í hendur S. Í. S., sem síðan hlutar þessum leyfum út til kaupfélaganna. Þetta er fyrirkomulag, sem Framsfl. hefur staðið fyrir að koma á, og ég vil minna al1a aðila á, að það hafa ekki allar vörur verið gefnar frjálsar. Það er meginið af vörum enn þá, sem leyfi þarf til. Og hvernig er þá með þær fáu vörur, sem ekki þarf leyfi til? Til þess að flytja þær inn þarf peninga. Og hvernig gengur það fyrir hin einstöku kaupfélög landsins að fá það fjármagn? Hvernig gengur fyrir kaupfélög landsins að fá lán hjá bönkunum? Ég býst við, að hver einasti maður, sem þekkir eitthvað inn á það, viti, að það gengur illa. Ég skal ekki fullyrða um það, hvernig S. Í. S. kann að ganga að fá fé hjá bönkunum. Því er ég ekki svo kunnugur, en ég veit, að kaupfélögunum gengur það illa, kaupfélögunum gengur illa að fá það fé hjá bönkunum, sem þau þurfa til eðlilegs rekstrar. Og hvernig stendur á því? Það stendur þannig á því, að þeir flokkar, sem stjórna landinu núna, Framsfl. og Sjálfstfl., og ráða bönkunum og fyrst og fremst Landsbankanum, þeir ráða yfir megininu af fjármagninu í landinu. Svo framarlega sem kaupfélögunum er ætlað að vera í þeirri aðstöðu að geta keppt, þá á að tryggja þeim eðlilegt fjármagn til þess, og það væri ekkert eðlilegra, en að ríkisvald, sem maður skyldi ætla að ætti að beita fyrir almenning, beitti sínum yfirráðum yfir fjármagninu hvað bankana snertir, þannig að verzlanir almennings, kaupfélögin, stæðu að minnsta kosti jafnvel að vígi eins og einstaklingarnir, þannig að fjárskortur, sem almenningur á venjulega við að búa í sínum samtökum, væri að nokkru leyti bættur upp með því, að kaupfélögunum væri þá séð betur fyrir fjármagni. En því fer fjarri, að þetta sé gert. Þvert á móti er af hálfu þessara flokka, og það undir forustu Framsfl., sem - eins og við höfum yfirlýsingu um - ræður öllu í ríkisstj. og er sá, sem hefur forustuna að öllu leyti, að dæma eftir yfirlýsingunni um það frá síðasta þingi, þá eru sett á með sérstakri auglýsingu sérstök gjaldeyrisleyfi, hinn svo kallaði bátaútvegsgjaldeyrir, sem ekki hefur nokkra stoð í lögum. Heimildarlaust er einstöku mönnum, sem hafa engan rétt til þess að fá gjaldeyrísleyfi í hendur, leyft að leggja svo að segja eins og þeir vilja á allar þessar vörur, með þeim afleiðingum, að það er ekki hægt fyrir aðra en þá, sem hafa gífurlegt fjármagn eða sérstök sambönd og hlunnindi hjá bönkunum, að kaupa þessa bátaútvegsgjaldeyrisvöru og flytja hana inn. Það er því tómt mál að tala um, að kaupfélögin, eins og nú hefur verið upplýst, eigi að geta keppt í þessari bátaútvegsgjaldeyrisvöru, fyrir utan svo það, að mínu áliti, að þá er meðferðin á þessari vöru ólögleg, öll álagningin á hana beint rán, sem enga stoð á í lögum. Það er aðeins gerræði af hálfu Framsfl., sem hefur forustuna í ríkisstj., öll völdin, að hafa sett annað eins á og þetta. Það er þess vegna nokkuð hart að fara hér að deila á einstök kaupfélög fyrir, að þau keppa ekki harðvítugar um sölu á vörum, sem fluttar eru til landsins á ólöglegan hátt, lagt er á algerlega ólöglega með hreinu gerræði af hálfu stjórnarflokkanna, þegar stjórnarfl. á sama tíma ráðstafa svo þannig sínu valdi yfir fjármagninu, yfir bönkunum, yfir lánsfénu, að þessi einstöku kaupfélög eru látin vera útundan. Ég vil aðeins minna á þetta, þegar verið er að ræða um þessa hluti, sérstaklega um það, sem hefur átt sér stað undanfarið. Ég þarf ekki að ræða þetta viðvíkjandi frv. Mín afstaða til þess kom greinilega fram hér í umr. í fyrra og við baráttuna um afgreiðslu á því frv. úr þeirri fjhn., sem ég á sæti í. Þetta vildi ég hins vegar að kæmi fram út af því, að rætt var um hin einstöku kaupfélög í landinu, og ætla ég ekki að fara í meting út af þeim. Ef þess er óskað hins vegar, þá er það fyllilega til taks að bera saman, við skulum segja Kaupfélag Reykjavíkur og nágrennis og Kaupfélag Ísfirðinga. En ég held það sé ekki það, sem liggur fyrir hérna fyrst og fremst að fara að ræða, heldur hitt, að skapa samvinnusamtökunum sem baráttusamtökum almennings betri aðstöðu, ekki aðeins í orði kveðnu um frelsi, heldur hvað snertir það að hafa umráð yfir fjármagni til þess að geta barizt.