Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Áður en ég hef hér mál mitt í sambandi við það frv., sem liggur fyrir, vildi ég gjarnan spyrja hæstv. forseta, hvort hugsað sé að halda áfram umr., þó að liðinn sé fundartími nú, því að mín ræða mun taka alltaf klukkutíma.

Forseti (JóhH): Út af þessu verður þessum fundi frestað núna, en haldið áfram klukkan fimm, og ég geri einnig ráð fyrir því að halda þá fleiri fundi til þess að koma áfram afgreiðslu mála, þegar dagskrá þess fundar er lokið. En með hliðsjón af því, að nú er kominn tími til venjulegs síðdegishlés, mun ég fresta fundinum þangað til kl. fimm - Fundarhlé.



Herra forseti. Frv, á þskj. 384 um almannatryggingar var útbýtt á Alþ. 13. marz s.l. og tekið til umr. í hv. Ed, skömmu síðar. 1. umr. um frv. í þessari hv, d. fór fram 4. þ. m. og að henni lokinni var því vísað til hv. heilbr.- og félmn. þessarar deildar. Eins og aths. við frv. bera með sér, er það samið af mþn., sem skipuð var hinn 12. sept. 1960 til þess að endurskoða í heild 1. um almannatryggingar. Hafði n. skilað áður till. til breytinga, sem voru mjög aðkallandi, og þær lögfestar á undanfarandi þingum. Frv. þetta er því einn veigamikill liður í endurskoðun 1., sem engan veginn er enn fulllokið, en bæði rétt og skylt og sjálfsagt að breyta l. eftir því, sem tilefni er til á hverjum tíma, og eftir því, sem tryggingar:nar verða þess megnugar að færast meira og meira í það horf að vera tryggingar með jafnrétti allra tryggingaraðila, eins og stefnt er að, að verði í framtiðinni. En áður en því takmarki er að fullu náð, verður enn að gera margvíslegar breyt. á l. Frv. var því vandlega undirbúið, er það var lagt fram í Ed. til umr. og athugunar, og hefur það einnig fengið eðlilega meðferð og hefur d. gert á því nokkrar breyt., sbr. þskj. 500. Hæstv, félmrh. gerði í framsöguræðu sinni við 1. umr. hér í þessari hv. d. ýtarlega grein fyrir frv. í heild og þeim breyt., sem í því felast frá gildandi 1., og benti á, að í þeim fælust svo þýðingarmiklar umbætur, að nauðsynlegt væri, að frv. væri lögfest nú á þessu þingi, þótt skammt væri til þingslita, og vænti þess, að hér í þessari hv. d. yrðu ekki samþ. neinar þær breyt. á frv., sem gætu stefnt því í hættu eða orðið til þess að stöðva afgreiðslu þess. Um þetta atriði er heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. sammála. Eftir að n. hafði athugað frv. mjög ýtarlega, hefði hún kosið, að gerðar yrðu á því nokkru víðtækari breyt. en þær, sem hún leggur til að gerðar verði á frv., sbr. þskj. 635. En með því að ekki náðist samkomulag við hv. heilbr.- og félmn. Ed. um aðrar og meiri breyt. og enginn tími til þess að hefja umr. á þessu stigi um deiluatriði, ef frv. á að ná samþykki á þessu þingi, ákvað n. að bera aðeins fram þær breyt., sem fullt samkomulag varð um við heilbr.- og félmn. hv. Ed. Með því að endurskoðun l. er engan veginn lokið, þótt þessi þáttur verði lögfestur, og í fullu trausti þess, að við áframhaldandi endurskoðun l. verði þær breyt., sem n. hefur viljað koma fram nú, en ekki gefizt tækifæri til, gaumgæfilega athugaðar og til greina teknar síðar, þykir rétt að fara hér um þær nokkrum orðum, svo að sjá megi í þingtíðindum ábendingu um það, hver vilji n, var í þessu máli. Þegar gerður er samanburður á frv, því, sem hér er til umr, á þskj. 384 og 500, og l. um almannatryggingar, eins og þau voru samþ. á Alþ. vorið 1946, sést bezt, hve þróun tryggingamálanna hefur verið ör á þessum fáu árum. Meginuppistaðan í löggjöfinni frá 1946 var sambland af tryggingum og framfærslu, sem stafaði beinlínis af því, að tryggingasjóðirnir voru ekki nægilega fjársterkir til þess að taka að sér jafnar bætur fyrir alla tryggingaraðila. Kom þetta skýrast fram í skiptingu landsins í tvö tryggingasvæði, þar sem bætur voru lægri til þeirra, sem bjuggu í þeim landshluta, sem ódýrari þótti að framfleyta lífinu í, en hinum, sem dýrara var að búa í. Þetta kom einnig fram í skerðingarákvæðum bóta vegna efnahags, sem þar voru mjög víðtæk, svo og í ákvæðum um fjölskyldubætur, sem eigi voru greiddar með fyrstu þremur börnunum. Slysabætur og sjúkrabætur voru þá og mjög háðar efnahag bótaþega. Allt er þetta ýmist afnumið eða því verulega breytt úr framfærslubótum í venjulegar og raunhæfar tryggingabætur, sem bótaþegi hefur tryggt sér með iðgjaldi sínu án tillits til efnahags og afkomu. Og þó að þessu marki sé engan veginn að fullu náð með frv. því, sem hér er til umr., er það þó allt í rétta átt, enda ber að stefna að því, að almannatryggingar verði sem fyrst fullar tryggingar með jafnrétti til bóta fyrir alla tryggingaraðila, bætur allar miðaðar við það, að framfærslusjónarmiðið þurfi eigi lengur að vera þar ráðandi. Undir meðferð málsins í n. var bent á ýmis atriði í frv., sem nauðsynlegt þótti að breytt yrði, ef ekki nú, þá svo fljótt sem tækifæri gæfist. Voru þau öll rædd við forstjóra Tryggingastofnunarinnar, sem mætti á fundum n., svo að honum væri ekki. ókunnugt um afstöðu n. til þessara atriða. Skal hér rætt nokkuð um þessi atriði samhliða því, sem gerð verður grein fyrir þeim brtt., sem n. ber fram á þskj. 635 og fullt samkomulag er um, svo sem áður hefur verið vikið að. I. kafli frv., sem kveður á um skipulag og stjórn Tryggingastofnunarinnar, er svo til óbreyttur frá gildandi lögum. Kaflinn hefur hins vegar tekið verulegum breyt. frá því, sem var í l. frá 1946. Kaflinn var þá í 12 gr. alls, en er nú í 9 gr. Helztu breyt., sem gerðar hafa verið, eru, að nú er landið allt eitt tryggingarumdæmi, og var það stórt spor í rétta átt, er það var lögtekið, eins og ég hef áður minnzt á. Ákvæði um trygginganefndir, sem kosnar voru í héruðunum samkv. 11. gr. 1. frá 1946, hafa verið felld niður úr 1., sennilega vegna þess að litill árangur hefur verið af starfi þeirra, og ákvæði sömu greinar um, að Tryggingastofnunin skuli hafa skrifstofur eða umboðsmenn á þeim stöðum, sem bezt henta og þörf krefur eftir ákvæðum tryggingaráðs, er fellt niður. En í þess stað er ákveðið, sbr. 8. gr. frv., að utan Reykjavíkur skuli sýslumenn og bæjarfógetar annast um umboðsstörf fyrir Tryggingastofnunina, hver í sínu umdæmi. En þótt þessi ákvæði séu óbreytt frá því, sem núgildandi lög ákveða, hefði þó verið bæði rétt og skylt að breyta þessu ákvæði nú, er heildarendurskoðun hefur farið fram á lögunum. Mér er vel ljóst, að þessi breyt. var gerð vegna þeirrar venju, sem hafði skapazt hjá tryggingaráði, að fela sýslumönnum og bæjarfógetum umboðsstörfin utan Reykjavíkur. En sannleikurinn er sá, að eigi nokkuð að lögbjóða um það, hverjir skuli vera umboðsmenn Tryggingastofnunarinnar og hverjir ekki, umfram það, sem gert var í 11. gr. l. frá 1946, þá átti fyrst og fremst að lögbjóða, að sýslumenn og bæjarfógetar mættu ekki taka að sér þetta umboð. Ég skal ekki láta undir höfuð leggjast að færa fyrir því full rök. Milli Tryggingastofnunarinnar annars vegar og bótaþega og iðgjaldagreiðenda hins vegar eru margþætt viðskipti, sem hljóta að valda og hafa valdið ágreiningi. Og sé ekki hægt að jafna þann ágreining með sætt á milli aðilanna, eiga báðir rétt á því að leita úrskurðar dómstólanna, og þá eðlilegt, að slík mál séu sótt og varin í því héraði, sem hinn tryggði á lögheimili í. Sé lögheimili hans utan Reykjavíkur, er umboðsmaður annars aðila, þ.e. trygginganna, dómari í því máli, nema skipaður sé dómari í hans stað. En hvorugt er æskilegt. Hitt er þó miklu lakara, að dagleg afgreiðsla er látin fara fram um hendur dómara, sem kann, hversu réttlátur sem hann er, að hafa tilhneigingu til þess að draga þar meira taum umbjóðandans en hinna, sem bóta eiga að njóta, og þetta kann að gerast í mörgum smærri atriðum, sem ekki þykir takandi að leita dómsúrskurðar um, en aðilar geta fengið og ættu að fá fulla leiðbeiningu um hjá óháðu yfirvaldi sínu. Hvort sem þessi mál eru leyst betur eða verr af hendi hjá sýslumönnum og bæjarfógetum, þá er það í hæsta máta óviðkunnanlegt að skipa málunum þannig, að dómari skuli gerður umboðsmaður annars aðila. Mér er líka persónulega kunnugt um, að hér hafa orðið allverulegir árekstrar í framkvæmd. Um eitt skeið taldi umboðsmaður sig hafa fullan rétt til þess að neita að greiða bótaþegum bætur, svo lengi sem heimasveit þeirra hefði ekki staðið skil á lögboðnum gjöldum sveitarsjóðsins til trygginganna, alveg þvert ofan í fyrri fyrirmæli 1. Og þegar undan þessu var kvartað og leiðréttingar krafizt, þótti það óviðeigandi, eins og umboðsmaðurinn komst að orði, að þm. skyldu beita áhrifum sínum til þess á þann hátt að rýra aðstöðu umboðsmannsins til þess að innheimta lögboðin gjöld. En hvort sem lítil eða mikil brögð eru að því, að réttur hinna tryggðu hafi verið eða sé fyrir borð borinn, þá á ekki að skipa þessum málum þannig, að valdið og rétturinn sé í höndum eins og sama manns. Mér er vel ljóst, að það er þýðingarlaust að gera tilraun til þess að fá þessu breytt nú á þessu þingi. Til þess vinnst enginn tími að brjóta niður þá andstöðu, sem gegn því mundi rísa. Og mér er einnig vei ljóst, að sú andstaða er ekki smá. Hér var fyrst tekin upp sú venja og hún síðar lögfest að láta sýslumenn og bæjarfógeta fá þessi umboð og skapa þeim með því m.a. drjúgar aukatekjur, og það er flestum kunnugt, hversu þungur sá róður er að fá menn til þess að sætta sig við, að teknar séu af þeim hefðbundnar tekjur, hvað þá þegar þetta hefur verið lögfest. En hér er hinum sterkari aðila, Tryggingastofnuninni, gefinn miklu meiri réttur en hinum veikari, þ.e. bótaþegunum, og það ætti að vera stolt Tryggingastofnunarinnar að vilja ekki viðhalda í viðskiptum svo ólíkum viðskiptagrundvelli sem hér er skapaður með þessari skipan málanna. Þess er því vænzt, að 8. gr. frv. verði sem fyrst breytt til meira öryggis fyrir bótaþegana en nú er í lögum. Í II, kafla frv., en sá kafli er allur um lífeyristryggingar, er að finna allmikið misrétti, sem verður að bæta úr. Leggur n. til, að sum atriðin verði færð í meiri réttlætisátt nú þegar, en önnur verði tekin til athugunar svo fljótt sem verða má og þeim breytt til meira samræmis við breyttar aðstæður og breytta tíma frá því 1946, að lögin um almannatryggingar voru samþ. Í 12. gr. frv. er gerður nokkur munur á ellilífeyri einstaklinga, sem fæddir eru fyrir eða eftir 1894. Nær ellilífeyrir hinna eldri ekki sama hámarki og hinna yngri, þótt báðir hafi frestað töku hans fram yfir 72 ára aldur. N. er sammála um, eða hér sé um misrétti að ræða, sem þegar beri að leiðrétta. Hún leggur því til með 1, brtt. sinni á þskj. 635, a-lið, að upphaf 2. mgr. 12, gr. orðist svo: „Árlegur ellilífeyrir einstaklinga skal vera sem hér segir - og síðan tekið fram í frv., hver hann skuli vera. Verði þessi brtt. samþ., ná allir einstaklingar, sem fresta töku lífeyris fram yfir 72 ára aldur, hámarksupphæð, hvenær sem þeir eru fæddir, en afleiðingin af þeirri samþykkt yrði þá sú, að 3, mgr. sömu gr., þ.e. b-liðurinn á fyrstu brtt., verður að falla niður. Í síðustu mgr. sömu gr. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú andast maður, sem frestað hefur töku lífeyris fram yfir 67 ára aldur, og lætur eftir sig maka á lífi, og skal þá hinn eftirlifandi maki til viðbótar eigin ellilífeyri eiga rétt á helmingi þeirrar hækkunar, sem hinn látni átti rétt á vegna frestunar, sem hefði átt sér stað eftir 1. janúar 1965.“ Hafi maður frestað töku lífeyris og eigi sjálfur notið þeirrar hækkunar, áður en hann lézt, er ekkert eðlilegra en að eftirlifandi maki njóti þeirrar hækkunar að fullu í viðbót við sinn eigin lífeyri. Hér er um að ræða eign, sem viðkomandi geymir sér, en fær ekki notið, og því er ekkert réttlæti í að rýra hana að hálfu fyrir eftirlifandi maka. Gildir þetta jafnt, hvort maðurinn eða konan eiga í hlut. N. hefur því borið fram brtt. við þennan lið á þskj. 635, þ.e. að orðin „eiga rétt á helmingi þeirrar hækkunar“ í síðustu mgr. falli niður. Í l. frá 1946 var lífeyrir hjóna 80% af lífeyri tveggja einstaklinga. Það ákvæði, að hjón fái eigi jafnháan lífeyri og tveir einstaklingar, ef þau búa saman, hefur jafnan valdið mjög mikilli óánægju, og hækkun lífeyrisgreiðslu til hjóna úr 80% í 90%, eins og nú er ákveðið, stafar sjálfsagt nokkuð af því, hve þessi óánægja hefur verið almenn. Meginrökin gegn því að hækka ekki lífeyri hjóna, þegar bæði taka lífeyri og búa saman, hafa verið þau, að í fyrsta lagi mun það almennt ódýrara fyrir hjón að búa saman en sitt í hvoru lagi, en þó einkum hitt, að iðgjald hjóna er aðeins 10% hærra en iðgjöld einstaklinga. Eftir því sem framfærslusjónarmiðið fjarlægist úr löggjöfinni, því veigaminni eru þau rök að ákveða lífeyri eftir því, hvað það kostar að framfleyta lífinu, en hitt eru þyngri rök, að hjón greiði miklu lægri iðgjöld en tveir einstaklingar. N. gerir ekki till. um að breyta þessu ákvæði nú, en vill benda á, að heppilegt væri að hækka lífeyri hjóna upp í fullan lífeyrt tveggja einstaklinga, þó að það hefði í för með sér, að hækka þyrfti eitthvað iðgjald þeirra frá því, sem nú er í l. Þykir rétt að láta þetta koma fram hér í framsögu. Samkv. ákvæðum 12. gr. frv. er árlegur lífeyrir 18240 kr. og hækkar eigi, ef lífeyristöku er ekki frestað. Er þetta nokkur hjálp þeim, sem kann að hafa einhverjar aðrar tekjur sér til framfæris, en hins vegar alveg ófullnægjandi til að draga fram lífið á, ef eigi kemur annað til, enda heimila l. að hækka þessa upphæð, þegar þannig stendur á, að bótaþegi hafi ekki aðrar tekjur eða er vistaður á hæli eða á elliheimili. N. gerir á þessu stigi málsins ekki till. um hækkun á þessum lið, þar sem jafnframt yrði að sjá fyrir tekjum á móti og enginn tími til þess að fá samkomulag um slíkar breytingar. En hitt ber að hafa í huga, að vinna ber markvisst að því, að þessar bætur verði hækkaðar verulega og það svo, að bótaþega nægi þær til framfæris, þótt hann hafi engar aðrar tekjur, og það jafnt hvort hann er vistaður í sjúkrahúsi, elliheimili eða býr á heimili sínu eða annarra. Slík ákvæði hafa óneitanlega í för með sér, að óhjákvæmilegt er að efla ellilífeyrissjóðinn, svo að hann megni að mæta þeim auknu útgjöldum, sem því yrðu samfara. Og til þess eru ýmsar leiðir í nútímaþjóðfélagi. Hef ég árum saman bent á og barizt fyrir, að ákveðinn hluti erfðafjár, einkum úr dánarbúum, þar sem engir niðjar eru til þess að taka arf, renni til ellilífeyrissjóðsins, til þess einmitt að tryggja afkomu þeirra ellilífeyrisþega, sem ekki hafa aðrar tekjur að lifa af, eftir að þeir hafa náð 67 ára aldri. En augu manna eru enn sem komið er, því miður, ekki opin fyrir þessari lausn á málunum. En sú skammsýni þeirra leysir þá hina sömu eigi undan þeim vanda og þeirri þjóðfélagslegu skyldu að finna aðrar leiðir til þess að tryggja lífeyrissjóðnum nægilegar tekjur. Bráðabirgðaákvæði frv., þar sem ætlazt er til, að samfara ellilífeyrissjóðunum starfi framvegis aukalífeyrissjóðir ákveðinna stétta, er skýrasta sönnun þess og bein viðurkenning á því, að lífeyririnn er engan veginn nægilegur til þess að tryggja bótaþega sæmileg kjör í ellinni, en það verður að stefna að því, að svo verði gert og það sem allra fyrst. Í 14. gr. frv. er ákveðið, að greiða megi eiginkonu elli- og örorkulífeyrisþega makabætur allt að 80% einstaklingslífeyris, ef sérstakar ástæður eru fyrir hendi. N. leggur til, að sú breyt. verði gerð á greininni, að upphaf gr. orðist svo: „Greiða má maka“, þ.e.a.s. orðið „maki“ komi í staðinn fyrir „konu“. Verði brtt. samþ., en heimilt að greiða hvort heldur manninum eða konunni bætur þessar, ef sérstakar ástæður eru fyrir hendi. Í tilefni af þessu þykir mér rétt að benda á, að nauðsynlegt er að breyta sem fyrst ýmsum ákvæðum l. til þess að tryggja karlmanni sama rétt og konu til bóta. Eftir að lögboðið hefur verið, að konur skuli. hafa sömu laun og karlmenn fyrir sömu störf, og konur gegna í vaxandi mæli embættum og öðrum störfum utan heimilisins með sömu tekjum og karlmenn, er eðlilegt, að maðurinn njóti sömu bóta og konan, hvort heldur um er að ræða elli-, örorku-, sjúkra-, slysa- eða dánarbætur. Það er hrein hugsunarvilla, að heimili sé minna tjón að fráfalli móður frá mörgum ungum börnum en fráfalli föður, og alveg óskiljanlegt, hve kvenréttindakonur sækja það fast að fá það staðfest með lagaákvæðum, að svo sé. Sannleikurinn er einmitt sá, að í langflestum tilfellum er heimili margfalt meira tjón að fráfalli eða örorku konunnar en mannsins, beinlínis vegna þess að konan er heimilinu margfalt verðmætari en maðurinn, sbr. hin sígildu spakmæli, að sé maðurinn eyðslusamur, brennur búið hálft, en sé konan eyðslusöm, brennur það allt. Maki, sem svo mikið veltur á, má hvorki né á að liggja óbættur hjá garði, þegar hann fellur frá, hvort heldur er fyrir elli, örorku, slys, sjúkdóm eða dauða. En þetta atriði sem svo mörg önnur, sem breyta þarf, vannst ekki tími til að lagfæra á þessu þingi. Ákvæði, sem snerta þessi atriði, er að finna m.a. í 16., 17. og 19. gr. frv., er öllum þarf að breyta til samræmis, ef karl og kona eiga að öðlast sama rétt. 21. gr. frv. var breytt í hv. Ed., sbr. þskj. 500, og er sú breyt. mjög til bóta. En rétt þykir að benda á, að óviðkunnanlegt er, að sú hækkun til bótaþega, sem heimilt er að greiða, komist hann ekki af án hennar, skuli háð því skilyrði, að 2/5 greiðist af sveitarsjóði og hlutur trygginganna greiðist því aðeins, að sveitarsjóðurinn hafi greitt sitt framlag. Er þetta ein sönnun þess, hversu aðkallandi það er að efla svo ellilífeyrissjóðinn, að hann einn megni að standa undir þeim útgjöldum. Í síðustu mgr. 27. gr. kveður svo á um, að verði vanskil af hálfu sveitarfélags á greiðslu framlags lengur en 3 mánuði, skal frá gjalddaga greiða dráttarvexti, sem séu 1% hærri en hæstu útlánsvextir bankanna á hverjum tíma. N. varð sammála um að leggja til, að þessu yrði breytt þannig, að greiða bæri hæstu útlánsvexti viðskiptabankanna af skuldinni, og taldi ekki ástæðu til að leyfa hærri vexti. En um þessa breyt. varð ekkert samkomulag við hv. heilbr.- og félmn. Ed. N. hefur því fallið frá því að bera þessa till. fram á þessu stigi, en vill taka það fram, að einstakir nm. eru óbundnir af að bera hana fram eða fylgja henni, ef hún kynni að verða flutt af öðrum. Eins og kunnugt er, geta vextir Seðlabankans farið allmikið yfir hæstu vexti viðskiptabankanna. Þykir því rétt að taka fram, að þar sem rætt er um hæstu útlánsvexti bankanna, er átt við vexti viðskiptabankanna, en ekki vexti Seðlabankans, eins og þeir geta verið hæstir. Rétt þykir að benda á í þessu sambandi, að hvort heldur Tryggingastofnunin þyrfti að taka lán til starfsemi sinnar, sem svaraði óinnkölluðu framlagi sveitarfélaga, eða draga samsvarandi upphæð inn af sjóðum sínum, þá greiðir hún fyrir það aldrei hærri vexti en hæstu útlánsvexti. Það er því lítil sanngirni í því að heimila henni 1% hærri vexti af þeim greiðslum, sem hér um ræðir, þótt greiðsla á þeim dragist einhvern tíma fram yfir það, sem ákveðið er í lögunum. Um III. kafla frv., sem fjallar um slysabætur, skal farið nokkrum orðum. Í 35. gr., 1. mgr., er kveðið svo á um, að greiða skuli bótaþega dagpeninga frá og með 8. degi frá því, að slysið varð, enda hafi hann verið óvinnufær í 70 daga. Skulu dagpeningar greiddir honum, þar til hann yrði aftur orðinn vinnufær eða hefur verið dæmdur sem öryrki, þó ekki lengur en í 52 vikur. En það er helmingi lengri tími en nú er ákveðinn í gildandi lögum. Dagpeningar skulu vera 86 kr. á dag fyrir kvæntan mann eða gifta konu, sem er aðalfyrirvinna heimilisins, en 76 kr. fyrir aðra. Í 4. mgr. sömu gr. er sett það skerðingarákvæði, að greiðsla þessi megi þó aldrei fara fram úr 3/4 af atvinnutekjum bótaþega, sem hann hafði, er hann slasaðist. N. varð sammála um að leggja til, að þessi skerðingarákvæði féllu niður, en með því að ekki tókst að fá um það samkomulag við heilbr.- og félmn. hv. Ed., var fallið frá að bera fram þá till., sbr. það, sem ég hef sagt um það atriði hér að framan. En búast má við einnig, að hér beri einhverjir nm. fram till. Hafa þá nm. allir óbundnar hendur um, hvort þeir fylgja henni eða fylgja henni ekki. Gegn því, að skerðingarákvæði séu felld niður, eru færð þau rök, að bótaþegi eigi ekki eða megi ekki fá jafnháar eða hærri bætur en laun þau, sem hann hafði, er slysið vildi til, þar sem það gæti valdið því, að hann tæki ekki aftur upp vinnu, þótt hann væri orðinn vinnufær, þar sem tekjur hans væru öruggar, svo lengi sem hann væri frá verki. vegna afleiðinga slyssins. N. lítur svo á, að þessi rök fái ekki staðizt. Í fyrsta lagi er það svo, að almennt óska menn ekki eftir því að dveljast sem sjúklingar lengri eða skemmri tíma bara til þess að fá daglaun, sem eru þó ekki ákveðin hærri en sem svarar rúmlega helmingi af venjulegum launum, og í öðru lagi er það lækna að ákveða, hvenær bótaþegi er vinnufær eða ekki, og á því byggjast skerðingarákvæðin. Á því að byggja skerðingu dagpeninga á vottorði læknis, ef nauðsynlegt þætti, en ekki á vilja sjúklingsins. Í þriðja lagi þekkist það hvergi, þar sem menn tryggja sig með frjálsum tryggingum gegn slysum með rétti til ákveðinnar upphæðar á dag í bótagreiðslur, að þær séu takmarkaðar við laun mannsins. Í fjórða lagi er nærri ógerlegt oft að ákveða laun til einyrkja eða manns, sem lifir af tekjum af atvinnurekstri sínum og kann á vissum tíma að liða töp og verða þá að stofna til skulda eða rýra höfuðstólinn til þess að framfleyta fjölskyldu sinni. Eftir orðalagi gr. ættu slíkir aðilar engar bætur að fá, en í því sambandi upplýsti forstjóri Tryggingastofnunarinnar, að þegar svo stæði á, heimilaði stofnunin að greiða aðilunum bætur samkv, áætluðum þurftartekjum bótaþega. - Að álíti n. eru þessi ákvæði óþörf, óeðlileg, og að þeim beri að breyta svo fljótt sem unnt er og svo fljótt sem því verður við komið. Með 37. gr. frv. er gerð mjög víðtæk breyt. á greiðslu slysabóta frá því, sem nú er í gildandi 1., og mjög vafasamt, að sú breyt. sé til bóta. Og í mörgum tilfellum, þar sem bótaþegi er fær um að fara vel með fé, er breyt. til hins verra. En breyt. er aðallega gerð til þess að tryggja, að þeir bótaþegar, sem ekki kunna með fé að fara, geti ekki eytt bótunum á skömmum tíma og standi síðan uppi fjárvana. Eru slík rök fyrir þessari breyt. mjög hæpin. Talið er í aths., að með breyt. þessari sé um verulega hækkun bóta að ræða, en allt fer það eftir því, hve hagsýnn bótaþegi kynni að vera. Bætur, sem ber að greiða samkv. gildandi 1., eru í dag rúmlega 106 þús., sbr. upplýsingar í grg., sem ég þó hygg að séu nokkru hærri en þessi upphæð. Séu þær greiddar út í einu lagi, svo sem vera ber, gæti viðkomandi aðili örugglega keypt skuldabréf fyrir upphæðina með 30% afföllum á. 9% ársvöxtum til 10 ára. Ætti hann þá stofn, sem næmi 138 þús. kr. og gæfi honum 12400 kr. vexti á ári auk 13800 kr. afborgana, eða 26200 kr., ef stofninum er ekki eytt, annars hlutfallslega lækkaði hann um rúmar 1200 kr. á ári. En auk þess gæti það oltið á því fyrir bótaþega að. tryggja sér t.d. íbúð, ef hann fengi bætur, er væru greiddar út í einu lagi, í stað þess að fá 2000 kr. á mánuði í 8 ár, sem undir engum kringumstæðum er nægilegt fyrir hann til þess að greiða fyrir íbúð, eins og verð á þeim er í dag. Skerðingarákvæðið, sem sett er í a-lið greinarinnar, að mánaðargreiðslur skuli þó aldrei fara yfir 3/4 af tekjum bótaþega, sem hann hafði við þá vinnu, er hann stundaði, er slysið varð, rýrir þessi réttindi enn meir. Sýnilegt er, að láti hinn látni eftir sig maka og engin börn, en makinn, sem einnig væri barnlaus, félli síðar frá, t.d. mánuði síðar, þá falla allar bæturnar niður, sem samkv. gildandi l. hafa allar verið inntar af hendi og fallið til erfingja þess maka, er þær fékk. Breyt. er því mjög veruleg skerðing frá því, sem nú er. Með tilvísun til þessa leggur n. til, að aliður 37. gr. verði orðaður svo sem segir í 3. brtt. á þskj. 635, en hann hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta, - a-liður gr. orðist svo: „Ekkja eða ekkill, sem var samvistum við hinn látna eða á framfæri hans, hljóta bætur, 2000 kr. á mánuði í 8 ár frá dánardægri hins látna. Bætur samkv. þessum staflið falla ekki niður, þótt ekkja eða ekkill stofni til hjúskapar á ný. Nú andast ekkja eða ekkill, sem bóta hefur notið samkv. ákvæðum þessarar gr., áður en bætur hafa verið greiddar að fullu, og skulu eftirstöðvar bótanna greiddar að jöfnu börnum hinna látnu eftir sömu reglum til loka tímabilsins, ef á lífi eru, ella til dánarbús hans.“ Sýnilegt er, að láti hinn látni eftir sig maka og engin börn, en makinn, sem einnig væri barnlaus, félli síðan frá, t.d. mánuði síðar, þá falla allar bæturnar niður, ef þessi grein yrði ekki samþ., sem samkv. gildandi l. hefðu allar verið inntar af hendi. í 2. mgr. gr. er kveðið svo á um, að láti hinn látni eigi eftir sig aðstandendur, sem rétt eigi til bóta samkv. a-lið, skuli þó bætur, sem greiddar skulu samkv. 2. mgr., þ.e. 35 þús. kr., greiddar til barna hans, sem njóta styrks samkv. c-lið, ef þau eru fyrir hendi, annars til dánarbús hans. Með því að hér er um að ræða erfðarétt, þykir skylt, að bæturnar séu greiddar jafnt til allra barnanna, án tillits til aldurs, heilsufars eða efnahags, eins og gert mundi vera, ef upphæðin væri greidd út samkv. gildandi lögum. Gerir n. því till. um, að þessu verði breytt, þ.e. e-liðurinn í 3. till., en hann hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Bætur samkv. a-, d- og e-liðum skulu eigi vera lægri en 35 þús. kr. fyrir hvert slys. Nú lætur hinn látni ekki eftir sig aðstandendur, er rétt eigi til bóta samkv. þessum stafliðum, og skal þá bæta slysið með 35 þús. kr., sem skiptist á milli barna hins látna, ef fyrir hendi eru.“ Um IV. kafla 1., um sjúkratryggingar, skal bent á eftirfarandi atriði: Þessi kafli er tekinn upp í l. 1956 í stað heilsugæzlukaflans, sem var upphaflega í l. og var aldrei látinn koma til framkvæmda. Það væri of langt mál að ræða hér nærri þinglokum um það mál allt, en aðeins skal bent á, að sé það ætlunin að taka ekki upp á ný heilsugæzlu á annan hátt en í formi sjúkrasamlaga, svo sem gert er, og sú skipun málanna eigi að vara til frambúðar, þá sýnist alveg óhjákvæmilegt að gera allt landið að einu sjúkrasamlagssvæði. Skipting landsins í mörg smá sjúkrasamlög er engin framtíðarlausn og nauðsynlegt að taka þessi mál öll til nýrrar athugunar. Við stofnun héraðssamlaga, sem eru spor í þá átt að stækka svæðin, er þessi staðreynd raunverulega viðurkennd, þótt, sporið sé ekki tekið fullt. Flutningur milli sjúkrasamlaga með biðtíma og réttindaskerðingu til bóta, ef út af er brugðið, á og verður að hverfa, en það verður aðeins gert með því að hafa landið allt í einu sjúkrasamlagsvæði. Mundi það hafa marga kosti í för með sér, en engan ókost. Í 44. gr. frv. eru ákvæði um stjórn héraðssamlaga, og í lok greinarinnar kveður svo á um, að Tryggingastofnunin ákveði þóknun til hennar að fengnum till. hennar. Heldur þykir það óviðkunnanlegt að setja það í lög, að menn skuli sjálfir gera till. um laun sín. N. leggur því fram brtt. á þskj. 635, þ.e. við 44. gr., 4 brtt., að orðin „að fengnum till. hennar“ í lok gr. falli niður. Telji stjórn Tryggingastofnunar sig ekki færa að dæma um, hvað greiða skuli fyrir þau störf, og treysti sér ekki til þess að afla sér upplýsinga um það frá hlutlausum aðilum, getur hún aflað sér um það upplýsinga frá héraðssamlagsstjórninni, án þess að hafa lagafyrirmæli fyrir því. 48. gr. er um biðtíma og réttindamissi bótaþega, ef eigi er staðið í skilum með iðgjöldin. N. leit svo á, að þessi grein ætti að falla niður, samanborið við það, sem ég hef sagt hér áður um þetta atriði. Um þetta fékkst ekki samkomulag við heilbr.- og félmn. hv. Ed., og brtt. um þetta er því ekki flutt af n. Hins vegar hafa einstakir nm. áskilið sér rétt til þess að flytja brtt. eða fylgja henni, ef aðrir skyldu flytja hana. Er þess að vænta, að sem fyrst verði unnið að því, að öll ákvæði, sem þetta snerta, verði numin í burtu úr lögunum. Á stærsta sjúkrasamlagssvæðinu, í Reykjavík, eru iðgjöld innheimt með öðrum opinberum gjöldum og hafa lögtaksrétt. Hið sama á að gilda um allt land. Það á ekki og má ekki hafa annan og minni rétt fyrir þá, sem búa úti á landinu, en hina, sem búsettir eru í Reykjavík, hvað þetta snertir. Af þessum ástæðum var n. sammála um að leggja til, að breytt yrði ákvæðunum í 50. gr., sem lúta að því að viðhalda þessu ósamræmi, en um það fékkst ekki heldur samkomulag við hv. heilbr.- og félmn. Ed. Um V. kafla frv., en sá kafli fjallar um sameiginleg ákvæði, skal þetta tekið fram: N. leggur til, að í stað orðsins „lægi“ í 3. mgr. 56, gr. komi: lægri. Er hér aðeins um að ræða leiðréttingu á prentvillu. Þá var n. sammála um, að fella ætti niður það ákvæði 71, gr., sem skerðir rétt bótaþega, ef iðgjald er ekki greitt, en taka upp ákvæði um lögtaksrétt á iðgjöldunum, en um þetta varð ekki heldur samkomulag við hv. heilbr.- og félmn. Ed., og vísast til þess, sem ég hef áður sagt um þessi atriði. Till, til breyt. á þeirri gr. er því ekki hér flutt, en einstakir nm. áskilja sér rétt til þess að fylgja henni, ef aðrir flytja hana, eða bera hana fram sjálfir. Við 72. gr. frv. flytur n. till., þ.e. 6. brtt., en hún er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Þó á iðgjaldsgreiðandi, sem ber ekki að greiða eignarskatt, jafnan rétt á því, ef krafizt er, að sveitarsjóður“ o.s.frv. Hér er ekki um aðra breyt. að ræða en sett eru inn þrjú orð: „ef krafizt er“, þ.e. að viðkomandi aðili verður að óska eftir því eða krefjast þess af viðkomandi sveitarstjórn. Þykir eðlilegt, að iðgjaldsgreiðendur verði að sækja um það til sveitarstjórnar, ef þeir ætlast til þess, að sveitarsjóðurinn greiði fyrir þá iðgjaldið. Í samræmi við þá skoðun n., að bætur skuli eigi falla niður, þótt iðgjöld hafi eigi verið innt af hendi, vildi n. leggja til, að 74. gr. frv. félli niður, en um það varð ekki samkomulag við hv. heilbr.- og félmn. Ed. N. ber því ekki fram till, um það á þessu stigi, en einstakir nm. áskilja sér rétt til þess að bera hana fram eða fylgja henni, ef aðrir bera hana fram. Í 76. gr. frv. eru ákvæði um það, hvernig hinir ýmsu sjóðir skuli geymdir, sem safnazt hafa, og skulu þeir vera í vörzlu stofnunarinnar og henni heimilt að lána úr þeim til ýmissa aðila, svo og kaupa ríkisskuldabréf og bankavaxtabréf fyrir handbært fé. Út af þessu vil ég leyfa mér að benda á, að miklu eðlilegra sýnist vera, að þessir sjóðir, sem ætlað er að festa í lánum, séu í vörzlu fjárfestingarbankanna og þeim falin öll lánastarfsemi, í stað þess að láta þetta vera í höndum Tryggingastofnunarinnar, sem með því er gerð að sterkum veðlánabanka. Vænti ég, að þetta verði tekið til athugunar við áframhaldandi endurskoðun laganna. Þá er samkomulag um að leggja til, að orðið „óskilgetnum“ í 79. gr. falli niður, en 79. gr. kveður svo á um, með leyfi hæstv. forseta: „Mæður, sem fá úrskurð yfirvalds með óskilgetnum börnum sínum." Með því að mæður geta einnig að sjálfsögðu fengið úrskurð með börnum, þó að skilgetin séu, þykir rétt, að þetta verði fellt niður. Um ákvæði til bráðabirgða skal þetta fram tekið: N. kynnti sér erindi þau, sem send hafa verið til Alþ. frá stjórnum lífeyrissjóða, sem með lögum þessum er ætlazt til að verði viðbótarlífeyrissjóðir. Hún kynnti sér einnig þær viðræður, sem átt höfðu sér stað milli heilbr.- og félmn. Ed. og þessara aðila. Þá mætti og hjá n. stjórn lífeyrissjóðs verzlunarmanna og skýrði þar sjónarmið sitt á ákvæðum frv., sem einkum kom fram í því, að með þessu væri verið að íþyngja svo gífurlega gjaldþoli sjóðsins, að hann fengi eigi undir því risið. Var stjórnendum bent á, að samkv. ákvæðum frv. gæti lífeyrissjóðurinn tekið til sín allar lífeyrisbætur viðkomandi bótaþega til þess að mæta auknum útgjöldum aukalífeyrissjóðsins, ef þess gerðist þörf, og 10 ára frestur væri gefinn til þess að jafna þessar greiðslur, og væru því mótmæli þeirra byggð á hreinum misskilningi. N. gerir því enga till. til breyt. á þessum ákvæðum. Fullt samkomulag er við heilbr.- og félmn. Ed. um allar þær brtt., sem n. ber fram á þskj. 635, og hafa þær einnig verið bornar undir hæstv. félmrh. Taki frv. ekki öðrum breyt. í hv. Nd. og engum frekari breyt. í Ed., ætti það að ná samþykki á þessu þingi, en það er mjög nauðsynlegt vegna margvislegra umbóta frá gildandi löggjöf, að svo verði. Hitt er síðan framtíðarinnar að berjast fyrir þeim breyt., sem ég hef minnzt á að gera þurfi á l. Almannatryggingar eru nú orðnar svo veigamikill liður í lifi allra þegna þjóðarinnar, að gæta v erður þar fyllsta samræmis hvað snertir réttindi og skyldur. Tryggingarnar hafa á þessum fáu árum skapað hér betra þjóðfélag og meira öryggi í lífsbaráttunni en áður þekktist, og þetta öryggi ber enn að treysta samfara því, sem stefna ber að því, að bótaþegar fái jafnan rétt og hafi jafnar skyldur. Þegar því takmarki hefur verið náð, og því verður að ná fyrr en síðar, horfa menn almennt ekki í það fé, sem greiða verður fyrir tryggingarnar, því að þeim er þá ljóst, að í þeim felst fullt öryggi samfara fullu réttlæti í bótum til þegnanna. Ég legg til, hæstv. forseti, fyrir hönd n., að brtt. allar á þskj. 635 verði samþ., og þess er vænzt, að hv. d. gangi þannig frá frv., að þá fái það afgreiðslu í hv. Ed. án nokkurrar tregðu frá hennar hálfu.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. heilbr.- og félmn. hefur nú í allýtarlegri ræðu gert grein fyrir, var samkomulag um það í n. að stuðla að samþykkt frv., þar sem í því felast nokkrar umbætur á tryggingalöggjöfinni í landinu frá því, sem nú er í 1., og enn fremur samkomulag í n. um nokkrar ekki allsendis þýðingarlausar brtt. á frv. frá því, sem var, þegar það kom frá hv. Ed. Það var þó ekki þannig, að ýmsir nm. hefðu ekki kosið fyllri, veigameiri breytingar á frv. Það vildu ýmsir nm. vissulega fá fram, en ekki fékkst um slíkar brtt. fullt samkomulag í n. Eins og segir í nál. á þskj. 633, hafa einstakir nm. því áskilið sér rétt til að bera fram brtt. eða fylgja öðrum till., sem fram kynnu að koma við frv. Það er rétt, sem hv. frsm. n. sagði, að tími var næsta naumur til athugana á frv., en þó hélt n. nokkra fundi um málið, athugaði frv. og þær breyt., sem á því höfðu orðið í Ed., athugaði einnig, eins og tími vannst til, þær umsagnir og aths., sem borizt höfðu frá ýmsum aðilum, einkum frá ýmsum lífeyrissjóðum, og ræddi við forstjóra almannatrygginga, Sverri Þorbjarnarson. En það skal játað, að tíminn var allt of naumur til þess, að nákvæm athugun, eins og efni hefðu staðið til, gæti farið fram á frv. Það kom í ljós í hv. heilbr.- og félmn., að nokkur vilji var til þess í n. að gera á frv. allmiklar og veigameiri breyt. til bóta en fram kemur í brtt. n. í heild á þskj. 635. Í n. hafði orðið fullt samkomulag um að bera fram nokkuð miklar og viðtækar breyt. umfram það, sem í ljós kemur á þessu þskj. Ástæðan til þess, að þessar brtt., sem n. varð sammála um, koma ekki fram með þeim brtt., sem n. öll flytur, er sú, að hv. formaður heilbr.- og félmn. þessarar d., hv. 1. þm. Vestf., taldi rétt með tilliti til þess, að það er komið rétt að þinglokum, að fara með þær brtt., sem n. hafði orðið sammála um, á fund hæstv. félmrh. og kanna, hvort hann mundi vilja veita frv. stuðning á þessu þingi og greiða fyrir framgangi þess, ef þessar breyt. næðu fram að ganga á því. Einnig vildi formaður kanna af sömu ástæðu, hvort heilbr.- og félmn. hv. Ed. fengist til að fallast á nokkrar eða e.t.v. allar þær brtt., sem n. þessarar d. hafði orðið sammála um. Niðurstaðan af hans erindi mun hafa orðið sú, að hæstv. félmrh, og heilbr.- og félmn. Ed. vildu fallast á nokkrar af þeim brtt., sem n. hafði orðið sammála um, en bæði ráðh., hygg ég, og n. Ed. fengust ekki til að heita stuðningi við einar 7 af þeim brtt., sem við höfðum orðið sammála um í n. Þessar till. vantar á það þskj., nr. 635, þar sem n. ber fram sínar sameiginlegu till. til breyt. við frv. Ég taldi hins vegar rétt að bera fram á sérstöku þskj. þær helztu brtt., sem ekki hafði fengizt samkomulag um í n., og enn fremur taldi ég einsætt, að rétt væri að prófa þingviljann hér í hv. d. gagnvart þeim till., sem heilbr.- og félmn. Nd. hafði orðið sammála um, en ekki fengízt fyrirheit um, að yrðu afgreiddar í Ed. Þær brtt., sem við höfðum orðið sammála um, en ekki fékkst stuðningur við hjá ráðh. eða n. Ed., eru á þskj. 636 sem nr. 5, 6, 7, 8, 9, 11 og 12. Að öðru leyti eru á því þskj. brtt., sem n. hafði ekki í heild tjáð sig samþykka, en ég taldi rétt að flytja eftir sem áður. Hv. formaður heilbr.- og félmn. og frsm. n. gat allra þessara till. í framsöguræðu sinni áðan og skýrði frá 'wí, að n. hefði orðið sammála um þessar till., gerði grein fyrir efni þeirra og lýsti enn fremur þessum vinnubrögðum, að hann hefði farið á fund hæstv. félmrh. og rætt þessar till. við heilbr.- og félmn. Ed. og ekki fengið þar þær undirtektir við till., að hann teldi rétt með tilliti til þess, hve seint á þingi við erum staddir, að bera þær fram og eiga þannig kannske á hættu, að frv. fengist þá ekki fram, ef þessar breyt. væru á því gerðar hér í deildinni. Ég mun svo í viðbót við það, sem hv. formaður og frsm, n. sagði um efni þessara till., sem þannig hafa verið felldar niður, þótt þær væru shlj. samþ. í heilbr.- og félmn. þessarar d., einnig gera nokkra lauslega grein fyrir efni þeirra, um leið og ég geri grein fyrir brtt. mínum að öðru leyti á þskj. 636, og að þeim brtt., sem ég þar flyt, skal ég nú víkja. Ég læt algerlega næg; a þær skýringar, sem hv. frsm. gerði fyrir hinum sameiginlegu brtt. okkar, sem eru á þskj. 635. Ég hygg, að það liggi alveg skýrt fyrir hv. d., hvers efnis þær eru og til hverra bóta þær mundu vera, ef samþ. verða, og það á sem sé að liggja fyrir vitneskja um það, að þær fáist einnig samþ. í hv. Ed. eða a.m.k. fái meðmæli heilbr: og félmn. þeirrar d. og einnig stuðning hæstv. ráðh. Það er því með öllu áhættulaust a.m.k. með tilliti til framgangs málsins að samþykkja þær, eins og hv. form. n. gat um áðan. 1. brtt. mín á þskj. 636 er við 12. gr.-frv. Á þeirri gr. hefur m. gert till. um tvær breyt., sem hvorar tveggja eru til bóta og form. hefur gert grein fyrir. en ég taldi rétt að gera till. um, að næstsíðasta mgr. 12. gr. orðaðist svo: „Lífeyrir hjóna, sem bæði fá lífeyri, skal vera jafnhár lífeyri tveggja einstaklinga. En í frv., eins og það nú er, stendur, að lífeyrir hjóna, sem bæði fá lífeyri, skuli nema 90% af lífeyri tveggja einstaklinga. Það er með öllu óeðlilegt að stuðla að því, að gömul hjón verði helzt að skilja samvistum til þess að njóta sama réttar, sama bótaréttar og tveir einstaklingar, og þess vegna á þetta ákvæði í burtu að falla. Hjónin eiga tvímælalaust að njóta sömu bóta og tveir einstaklingar, og heyrði ég ekki betur en hv. form. væri mjög inni á því og svo aðrir nm. Það var nokkuð um það rætt við forstjóra trygginganna, hvort lagfæring á þessu væri algerlega háð því, að iðgjöld hjóna yrðu þá hækkuð, þannig að iðgjöld þeirra yrðu einnig eins og tveggja einstaklinga, og er mér óhætt að hafa það eftir forstjóranum, að hann taldi ekki með öllu rökrétt samband þar á milli og taldi ekki ástæðu til að binda þessa hækkun og lagfæringu eingöngu við, að iðgjöldin yrðu þá einnig jafnhá iðgjöldum tveggja einstaklinga. Þess vegna leyfi ég mér að bera þessa till. fram, einmitt með tilliti til umsagnar forstjórans, án þess að bera jafnframt fram till. um, að lífeyris- og iðgjaldagreiðslur hjónanna í þessum tilfellum, sem greinin tekur til, verði jafnframt hækkaðar í 100% miðað við einstakling. Þá er önnur brtt. mín við 13. gr. Ég legg til, að gr. orðist svo: „Rétt til örorkulífeyris eiga þeir menn á aldrinum 16–67 ára, sem eru varanlegir öryrkjar á svo háu stigi, að þeir eru ekki færir um að vinna sér inn helming þess, er andlega og líkamlega heilir menn eru vanir að vinna sér inn við störf, sem hæfa líkamskröftum þeirra og verkkunnáttu og sanngjarnt er að ætlast til af þeim með hliðsjón af uppeldi og undanfarandi starfa.“ í gr., eins og hún er nú, er það tekið fram, að þeir eigi rétt til örorkulífeyris, ef þeir eru ekki færir um að vinna sér inn nema fjórða part þess, sem andlega og líkamlega heilir menn eru vanir að vinna sér inn í því sama héraði og við störf, sem sanngjarnt er að ætlast til af þeim með hliðsjón af uppeldi og undanfarandi starfa. Þarna er við það miðað, að þeir séu færir um að vinna sér inn helming venjulegra vinnutekna undir sambærilegum kringumstæðum vinnandi manns og að það sé ekki bundið við tekjumöguleika þeirra í því sama héraði. Síðan legg ég til, að áframhald gr. verði svo hljóðandi: „Ef örorkan er 50% eða meira, greiðist hálfur lífeyrir fyrir 50% örorku, hækkar síðan um 2% fyrir hvert örorkustig, sem við bætist, unz örorkan nemur 75%, þá greiðist fullur lífeyrir.“ Það væru verulegar breyt. til bóta fyrir hina tryggðu, ef þessi breyt. fengist fram, en ég hygg, að því verði varla móti mælt, að þessi breyt. væri sanngjörn. Þegar menn hafa misst helming orku sinnar, þá tel ég eðlilegt, að þeir fái hálf örorkulaun, en síðan komi hækkun á þetta hlutfallslega, þangað til 75% örorkustigi er náð, og þá fái þeir, eins og nú er, full örorkulaun. 3. brtt., sem ég flyt, er við 16. gr., og er lagt til, að næstseinasta mgr. þeirrar gr. orðist svo: „Árlegur barnalífeyrir með hverju barni skal vera helmingur af einstaklingslífeyri.“ Það er ætlazt til þess, að meðlag með barni komi til uppeldis barninu að hálfu, og þá finnst mér í raun og veru sjálfsagt, að það sé helmingur lífeyris, sem eigi á móti að koma frá tryggingunum. Nú vita allir, að meðalmeðlag, sem úrskurðað er jafnan, nær ekki því að standa undir framfæri barns að hálfu, og mun því þó nokkuð á vanta, að móðir hafi framfærslueyrt með barni sínu, þó að frá tryggingunum kæmi, eins og hér er lagt til, helmingur af einstaklingslífeyri. 4. brtt. mín er við 18. gr., og er lagt til, að gr. orðist svo: „Barnsfararkostnaður, eins og hann er á hverjum tíma á sjúkrahúsi eða fæðingarstofnun, greiðist af sjúkrasamlögunum. En 18. gr. er nú í frv. þannig, að fæðingarstyrkur skuli vera 4 þús. kr. við hverja fæðingu. Það þykir óeðlilegt, að þarna sé talað um styrk til móðurinnar, þar sem þessi upphæð, 4 þús. kr., dugir nú rétt til þess að greiða kostnaðinn í opinberri fæðingarstofnun eða sjúkrahúsi við fæðinguna, og þykir því eðlilegra, að gr. sé bara við það miðuð, að þessi kostnaður sé greiddur af tryggingunum. Móðirin fær þar engan styrk, hún fær þennan kostnaðarlið greiddan. Búast má við með hraðvaxandi dýrtíð, eins og við lifum undir, þá dugi þessar 4000 kr., þó að styrkur sé kallaður til móðurinnar, ekki til að greiða þennan útgjaldalið, og er þá enn fjarstæðara að kalla þetta styrk. En með breyt. mundi verða ráð fyrir því gert, að þó að dýrtíð yxi og þessi kostnaðarliður hækkaði nokkuð, þyrfti móðirin ekki að taka á sig neinn hluta þessa útgjaldaliðar og tryggingarnar greiddu hann, en eins og er væri þarna ekki um neina hækkun að ræða. Allar þessar till. ber ég fram, án þess að um þær hafi fengizt samkomulag í n., - þessar fjórar till., sem ég nú hef gert grein fyrir. Þá er það 5. brtt. mín á þskj. 636. Hún er ein af þeim till., sem samkomulag varð um í n., en hefur verið felld niður á þskj., þar sem gerð er grein fyrir hinum sameiginlegu till. n. Sú brtt. er við 27. gr., og er þar lagt til, að gr. orðist svo: „Verði vanskil af hálfu sveitarfélags á greiðslu framlags lengur en þrjá mánuði, skal það frá gjalddaga greiða af skuldinni hæstu útlánsvexti viðskiptabankanna, eins og þeir eru á hverjum tíma.“ Ég má segja, að hv. form. og frsm. n. gerði grein fyrir efni þessarar till., enda er hún ein af þeim, sem við vorum sammála um í n. Ég skal ekki fjölyrða frekar um hana, ég tel efni hennar og lagfæringu eðlilega, þótt það sé ekkert stórfellt. Þá er 6. till., og hún er ein af þeim, sem samkomulag var um í hv. n. Hún er við 35. gr. og er um það, að 4. málsl. 35. gr. skuli niður falla. Þessi mgr. er svo hljóðandi: „Greiðslur skv. grein þessari mega ekki fara fram úr 3/4 af vinnutekjum bótaþega við þá atvinnu, er hann stundaði, er slysið varð, og mega ekki ásamt vinnutekjum nema meiru en upphæð dagpeninga að viðbættum þriðjungi. Í reglugerð skal ákveðið, hvernig meta skuli í þessu sambandi vinnutekjur maka og barna atvinnurekenda, sem tryggð eru skv. a-lið 1. mgr. eða 2. mgr. 32. gr.“ Takmörkunin þarna um það, að aldrei megi bæturnar þarna nema meiru en 3/4 af upphæð dagpeninga að viðbættum þriðjungi, tel ég að eigi niður að falla, og var n. sammála um það. Í niðurlagi gr., í lokamálsgrein greinarinnar, legg ég til, að orðin „þó aldrei hærri greiðsla en sem nemur 3/4 hlutum launanna“ skuli falla niður. Form. gerði einnig grein fyrir þessari sameiginlegu till. okkar í n., sem hann viðurkenndi einnig, að hver nm. sem vildi gæti tekið upp, og hefði hann raunar mátt geta þess, að þessar till. höfðu allar verið teknar upp á þskj., sem þá lá fyrir, þegar hann flutti sitt mál. En hann tók það réttilega fram, að allir nm. þessarar hv. d. hljóta að hafa óbundið atkvæði um þessar till. og vera frjálsir að því að greiða þeim atkv., því að þeir höfðu allir tjáð sig skýrt og skorinort að vera þeim samþykkir. 7. brtt. mín, sem er ein af þeim, sem samkomulag var um í n., er við 48. gr., á þá lund, að sú gr. verði niður felld. Það er um réttindi manna, þegar þeir flytjast milli sjúkrasamlaga, sem getur eftir núv. ákvæðum l. valdið réttindamissi, sem engan veginn er réttmætt, og þarf því að brúa það bil, þannig að menn haldi réttindum óslitið, þegar þannig stendur á. 8. brtt. er við 50. gr. Þar er í fyrsta lagi lagt til, að 5. mgr. gr. falli niður, en þar segir, að sjúkradagpeningar megi ekki vera hærri en sem nemi 3/4 þeirra vinnutekna, er hlutaðeigandi hafi misst vegna veikindanna. Skal í þessu sambandi að jafnaði höfð hliðsjón af tekjum hans síðustu tvo mánuðina, áður en veikindin hófust. Tekjur húsmóður vegna fullrar vinnu á heimili skulu í þessu sambandi metnar jafnar lífeyrisupphæð skv. 13. gr. Þessi gr. þykir sérstaklega af öllum þeim, sem lægst eru launaðir, vera ranglát. Menn eiga að njóta sömu bótamöguleika samkv. tryggingunum, og þá ekki sízt þeir, sem minnstar hafa tekjurnar, en þarna eru bæturnar skornar í hlutfalli við hin lægstu laun, og þeir, sem lægst launin hafa, fá minnstar bætur. Konur, meðan þær njóta ekki launajafnréttis t.d., eru þar með allar skyldugar til þess að sætta sig við skorinn rétt, minni bætur, og laun húsmóðurinnar eru þarna metin mjög lágt, ósanngjarnlega lágt, og hefði því verið til stórkostlega mikilla bóta, séð frá mannréttindasjónarmiði, ef hv. Ed. og hæstv. ráðh. hefði fengizt til að fallast á, að þessi hluti 50. gr. mætti niður falla, og vildi ég vona, að einmitt þessi brtt., sem n. var hjartanlega sammála um að væri til stórra bóta, fáist samþ. hér í hv. deild. Þá er 9. brtt., við 55. gr. Hún varðar ekki réttindi einstaklinganna beint. í þeirri brtt. er lagt til, að síðasti málsl. fyrri mgr. í gr. orðist svo: „Séu framlög ekki greidd innan mánaðar frá gjalddaga, skal greiða af skuldinni hæstu útlánsvexti viðskiptabankanna, eins og þeir eru á hverjum tíma.“ Um þessa brtt, fór form. nokkrum orðum, og sé ég ekki ástæðu til að bæta þar neinu við. Þá er 10. brtt. Hana flyt ég, en hún er ekki ein af þeim, sem samkomulag varð um í n. Hún er um það, að á eftir 67. gr. komi ný gr., svo hljóðandi: „Allar bótagreiðslufjárhæðir laga þessara eru grunnupphæðir, sem breytast í samræmi við vísitölu framfærslukostnaðar.“ Eins og kunnugt er, er það svo, að þær bætur, sem ákveðnar eru með hverri breyt. almannatryggingalaganna, minnka í hraðvaxandi dýrtið, frá því að lögin eru sett hverju sinni, og hafa þannig ekki þann sama kaupmátt og Alþ. ákveður, þegar afgreiðsla breyt. á þessum l. fer fram. Við þessu er einungis hægt að gera með því að lögfesta, að bótagreiðslufjárhæðir laganna hverju sinni séu grunnupphæðir, sem eigi að breytast í samræmi við vísitölu framfærslukostnaðar. Þá hefðu þær í aðalatriðum þann sama kaupmátt, það sama gildi fyrir bótaþegann og þær hafa á þeim degi, sem Alþ. samþykkir þær, gengur frá þeim. Þetta sýnist því vera till. til þess að ákveða bótunum varanlegt gildi í samræmi við ákvörðun Alþingis. Þær tvær brtt., sem nú eru eftir á þskj. 636, eru hins vegar í hópi þeirra tillagna, sem n. var sammála um. Sú fyrri þeirra er við 71. gr. og er um það, að 2. málsl. í 4. mgr. orðist svo: „Verði vanskil má innheimta gjöldin með lögtaki.“ Um þessa breyt., sem ekki er stórvægileg, fór form. nokkrum orðum, og tel ég ástæðulaust að bæta þar neinu við. Síðasta brtt. á þskj. 636, sú 12., er við 74. gr., þess efnis, að gr. skuli falla niður. Það er rétt, sem hv. form. og frsm. n. gat hér um áðan, að með því fyrirkomulagi, sem nú hefur verið tekið upp hér í Reykjavik á vegum Gjaldheimtunnar svokölluðu, þá eru iðgjöldin, sjúkrasamlagsiðgjöldin, nú innheimt með öðrum opinberum gjöldum, og menn missa ekki samlagsréttindi með 6 mánaða vanskilum, en í þessari gr. er gert ráð fyrir, að menn haldi réttindum allt að 6 mánaða vanskilum, en missi réttindi, ef vanskil nema meiru en sex mánuðum. Þessi réttindaskerðing er því nú niður fallin hér í Reykjavík, menn missa hér ekki réttindi á þennan hátt, en allir utan Reykjavíkur munu gera það, ef breyt. fæst ekki á gr. eða réttar sagt hún felld niður. Það er einungis hægt að tryggja öllum í landinu sama rétt og Reykvíkingar koma nú til með að njóta og hafa þegar öðlazt, með því, að fallizt sé á að fellt. gr. niður, annars myndast tvenns konar réttur, og það er ekki geðfellt. Þá hef ég lokið að gera grein fyrir brtt. þeim, sem ég flyt og sumar voru þess eðlis, að það fékkst ekki. samkomulag um þær í heilbr.- og félmn. þessarar d. En eins og ég hef nú rækilega skýrt, eru 5., 6., 7., 8., 9., 11. og 12. brtt. á þskj. 636 þess efnis, að um þær var fullt samkomulag í n., og n. þessarar d. var öll sammála u m að bera þær fram, en þær hafa ekki verið teknar með af ástæðum, sem þegar hefur rækilega verið gerð grein fyrir af hv. frsm. og form. n. og mér nú. Því verður ekki neitað, að það eru ýmiss konar lagfæringar, sem felast í þessu frv., og einkanlega þá með þeim breyt., sem hér er lagt til að á frv. verði gerðar í viðbót við þær eina eða tvær breyt., sem hv. Ed. gerði á því. En eins og frv. kom frá hv. mþn., fól frv. í sér einnig nokkrar verulegar breyt. til bóta. Það hefði, eins og ég sagði í upphafi míns máls, verið ástæða til að gera bæði fleiri og stórfelldari breyt. á frv. í sambandi við þessa endurskoðun. En eins og málið ber að rétt undir þinglok, má segja, að slíkur tillöguflutningur hefði e.t.v. verið líklegur til þess, að frv. næði ekki fram að ganga á þessu þingi. Sú höfuðbreyting, sem ég tel að hefði þurft að gera á frv., er hækkun á ellilífeyrinum. Ég lít alltaf á ellitryggingarnar sem einn gildasta þátt okkar tryggingakerfis og þann þátt, sem okkar þjóðfélag eftir sínum fyllstu efnum verði að gera eins góð skil og tök séu á. En ellilífeyririnn á nú að vera 18240 kr. á ári, eða rétt um 1500 kr. á mánuði, og það sjá allir, að það er engin upphæð til þess að framfleyta einstaklingi á, 1500 kr. á mánuði. Ég efast um, að ellilífeyririnn standist það próf að vera borinn saman við ellilífeyrinn eins og hann var, þegar tryggingarnar hófu göngu sína. Það verður a.m.k. ekki miklu betri útkoma fyrir einstaklinginn, sem nú á að framfleyta sér á 1500 kr. á mánuði, heldur en með ellilífeyrinum eins og hann var, þegar tryggingarnar hófu hér starf. Ég tel, að þessi upphæð sé allt of lág, og þegar á annað borð er verið að gera breyt. til bóta á tryggingunum, þá hefði þurft að athuga gaumgæfilega, hvort ekki væri unnt að gera betur við gamla fólkið. Nú er það svo, að það hefði verið freistandi að bera fram brtt. um þetta og freista þess, hvort ekki fengist þingvilji fyrir því. En það er hins vegar gefið, að veruleg hækkun, sem eitthvað munar um á þessum lið, kæmi það víða við, að það þyrfti að sjá fyrir tekjuöflun til þess að standast hin auknu útgjöld, sem mundu verða veruleg. En fjárlög á þessu ári eru þegar afgr. og þess vegna mundu menn segja, að það kæmi fyrir ekki, þó að þessi upphæð væri hækkuð, ef ekki reyndist unnt að standa við það lagaákvæði. Þetta er meginástæðan fyrir því, að ég hef látið það undir höfuð leggjast að flytja brtt. um þetta meginatriði, sem ég tel vera í tryggingunum. Þó má segja bað um aðstöðu nú til að gera breyt. á þessu frv., að það væri enginn stórkostlegur skaði skeður, þrátt fyrir ýmislegt, sem til bóta er á tryggingum í landi okkar við samþykkt þess, þó að frv. tefðist á þessu þingi, því að í lokagrein frv, segir, að þetta frv. eigi ekki að taka gildi fyrr en 1. jan. 1964, ekki fyrr en í byrjun næsta árs. Það væri því fyllilega hægt að ganga frá öllum þeim breyt. á frv. nú, sem æskilegar væru taldar, prófa þingfylgi fyrir þeim, jafnvel þó að afleiðingin yrði sú, að hv. Ed. brygði fæti fyrir það, þar sem það hefði komið frá þessari d., því að vitanlega væri þá hægt að taka málið upp í byrjun næsta þings og vera búið að koma því í gegnum Alþ. fyrir næstu áramót, eða fyrir þann dag, sem nú segir í frv. að það eigi að taka gildi, og þar með að afgreiða frv. einmitt á þeim tíma, sem Alþ. fjallar um fjárlög næsta árs, og þar með taka tillit til þeirra breyt. á útgjöldum, sem af æskilegum breyt, leiddi. Ég fyrir mitt leyti er frekar óánægður með það, að ekkert af þessum breyt. skuli geta fengið fram að ganga, þó að Alþ. samþykki breyt. nú, fyrr en í ársbyrjun 1964. Og ég sé í raun og veru ekki, hvaða nauðsyn ber til að kasta þessu stóra máli nú inn í þinglokin í algerri tímaþröng, þegar engin aðstaða var til að veita málinu sómasamlega afgreiðslu, úr því að það átti ekki að taka gildi nú t.d. á miðju þessu ári, alls ekki fyrr en í byrjun árs 1964. Þetta er þess vegna, þegar litið er á það frá sjónarmiði hæstv. félmrh., miklu fremur rauð rós í hnappagat en mál, sem hafi gildi, meðan hann er félmrh., fram að næstu áramótum a.m.k. En hvort hann verður það eftir þann tíma, veit enginn um. Svo mikið er víst, að ekki á þetta að koma neinum til góðs fyrir þessar kosningar. Breytingar þær, sem samþykktar verða, verða aðeins framtíðarfyrirheit frá og með byrjun ársins 1964, hverjir sem þá stjórna þessum málum. Ég hygg, að þeim rökum verði ekki hægt að beita, að það hafi þurft að koma þessu á framfæri nú vegna hættu á því, að komandi Alþingi kynni kannske að verða verr stemmt í tryggingamálum, þannig að ef breyt. væru látnar bíða til næsta bings, þá væru þær í hættu. Ég tel miklu fremur, að betra tóm hefði gefizt til þess að athuga allar hliðar málsins og undirbyggja betur till. til bóta umfram þær till., sem í sjálfu frv. felast. Ég skal nú láta máli mínu lokið og tek það fram, að ég veiti fullan stuðning öllum þeim brtt., sem birtar eru á þskj. 635 í nafni heilbr.- og félmn., og legg mikla áherzlu á, að brtt. mínar, ekki sízt þær, sem öll n. var sammála um, en einnig þær, sem ég hefði e.t.v. flutt einn og fluttar eru á þskj. 636, fáist samþykktar, því að með því væri frv. orðið mörgum bótaþeganum verðmætara en tryggingarnar eru, ef einungis verður samþ. frv., eins og það liggur fyrir, með brtt., sem n. flytur á þskj. 635.



Herra forseti. Ég vildi aðeins segja nokkur orð út af þeim umr., sem hér hafa orðið, og þeim breyt., sem fyrir liggja, og þó kannske alveg sérstaklega út af síðustu orðum í ræðu hv. síðasta ræðumanns, þar sem hann lýsti yfir þeirri skoðun sinni, að hann liti frekar á frv. sem rauða rós í hnappagat heldur en það kæmi nokkrum til góðs fyrir kosningar, eins og hann orðaði það. Hann m.ö.o. lét fullkomlega liggja að því, og sagði beinlínis, að það væri enginn skaði skeður, þó að frv. dagaði uppi. Þetta verð ég nú að segja, að mér finnst koma úr hörðustu átt. Það eiga, eins og hann sagði, að fara fram á næstunni kosningar, og maður veit ekkert, hvernig næsta þing muni verða skipað, ekki a.m.k. nákvæmlega. En hitt veit ég, að það þing, sem nú hefur setið í heilt kjörtímabil, hefur verið mjög vinsamlegt í tryggingamálum og gert á þeim málum margar höfuðbreytingar, og veit hönd hvað hefur, þannig að það, sem verður samþ. á þessu þingi, þarf ekki að samþykkjast á ný af öðru þingi, sem maður veit ekki, hvernig verður samsett. Ég vildi þess vegna fyrir mitt leyti leggja mjög mikla áherzlu á, að þetta frv. nái fram að ganga á þessu þingi, því að í því felast, eins og hér hefur verið sagt, bæði af form. heilbr.- og félmn. og eins af hv. 4. landsk. þm., verulegar bætur. Það má vel vera, að þær bætur gætu verið meiri og þyrftu að vera meiri, ég skal hreint ekki mótmæla því, en svo má lengi segja. Það má alltaf betrumbæta, og ég tel, að alveg eins og mþn. hefur verið starfandi nú um langan tíma til þess að athuga þessi mál, þá verði þeirri athugun fram haldið. Þetta mál er eitt af þeim, sem lengi má færa í betra horf en það á hverjum tíma er, og þess vegna nauðsynlegt að ræða og undirbúa þær breyt., sem til bóta horfa. Ég skal ekki fara efnislega út í að ræða þær till., sem hér liggja fyrir. Þær eru á 2 þskj., á þskj. 635 frá heilbr.- og félmn. og á þskj. 636 frá Hannibal Valdimarssyni. Hv. síðasti ræðumaður, hv. 4. landsk. þm., skýrði frá því, að form. heilbr.- og félmn. hefði komið til mín og rætt við mig um þessar breyt., og hann hefði líka rætt við heilbr.- og félmn. Ed., og þetta er hvort tveggja rétt. En ég vil aðeins, að það komi hér fram, að í því viðtali, sem hann átti við mig, kom fram, að hann var áður búinn að eiga viðtal við hv. félmn. Ed. og hafði frá henni upplýsingar um þau atriði, sem samkomulag hafði orðið um milli n. í báðum d., þannig að það samkomulag lá fyrir, áður en viðtalið við mig fór fram. Þetta samkomulag á milli heilbr.- og félmn. beggja d. er það, sem flutt er á þskj. 635, og inn á þær breyt. gekk ég fyllilega, því að mér finnst, að þær komi allar meir en til greina og séu til bóta. En um hinar till., á þskj. 636, vil ég á þessu stigi ekki taka efnislega afstöðu. Það má vera, og ég get vel gengið inn á, að sumar af þeim till. séu til bóta einnig. En það liggur fyrir, að um þær næst ekki samkomulag við hv. Ed., þannig að ef á að koma málinu fram, sem er mér áhugamál, þó að það sé ekki áhugamál hv. 4. landsk., þá er ekki hægt að fara lengra í sakirnar en samþ. þær breyt., sem fluttar eru á þskj. 635. Og ég get getið þess til viðbótar, eins og hv. þdm. hafa sjálfsagt gert sér grein fyrir líka, að sumar af þeim brtt., sem fluttar eru á þskj. 636, voru felldar í hv. Ed., svo að segja alveg samhljóða, eða ég held alveg shlj. sumar, þannig að ef nú málið á síðustu dögum þingsins á að hrekjast á milli deilda vegna nokkurra atriða, sem væri meira og minna æskilegt að samþ. yrðu og ekki fæst samkomulag um, þá teldi ég það illa farið, og ég vil ekki a.m.k. ljá mitt lið til þess, og ég vona, að hv. þdm. geri það ekki heldur. Ég held þess vegna, að á þessu stigi málsins sé rétt að láta hér nægja þær brtt., sem fluttar eru á þskj. 635, og hafa hinar til athugunar framvegis. Ef það er ekki nauðsynlegt að samþ. frv. í heild á þessu þingi, sem ég tel þó vissulega vera, þá ætti ekki heldur að vera nauðsynlegt - og minna nauðsynlegt að taka til meðferðar þær till., sem hér eru fluttar á þskj. 636 og ekki hefur enn náðst samkomulag um, en gætu orðið til þess, að frv. hrektist á milli deilda og næði ekki samþykki. Ég held þess vegna, að það sé ekki rétt að samþ. hér aðrar till, en þær, sem fluttar eru á þskj. 635 og vissa er um, að hv. Ed. samþ. líka, og láta hinar bíða. Það er þá ekki útilokað að taka þær upp síðar. Ég skal, eins og ég hef sagt, ekki taka efnislega afstöðu til þeirra, af því að mér er svo í mun, að málið í heild nái fram að ganga. Málið hefur verið vel undirbúið. Það eru í því veigamiklar breyt. og áreiðanlega þeim til góðs, sem almannatrygginganna njóta. Það má alltaf segja, að t.d. ellilífeyrisgreiðslurnar séu of lágar. En geta vil ég þó þess, að útgjöld ríkisins á þessu kjörtímabili til almannatrygginganna hafa hvorki meira né minna en ferfaldazt. Þau voru á árinu 1959 rétt um 100 millj. kr. á fjárl., en eru á fjárl. ársins 1963 rúmar 400 millj. kr. Þetta er veruleg hækkun, og ég verð að segja það, að ef á að samþykkja þær breyt., sem enn valda miklum hækkunum umfram það, sem í frv. felst, þá þyrfti að athuga um það, hvort greiðslugetu ríkissjóðsins væri ekki næstum því að segja ofboðið, eða a.m.k. finna þá tekjustofna til að mæta þessum útgjöldum. Ég held þess vegna, að það væri réttast að samþ. þær till., sem samkomulag næst um, láta hinar bíða, athuga þær á milli þinga og taka þær þá upp síðar, ef þær á næsta þingi að athuguðu máli reyndust að vera til bóta og greiðslugeta ríkisins fær staðið undir þeim. Þess má geta, að í þessu frv. er gert ráð fyrir, að útgjöld almannatrygginganna hækki enn um 54 millj. kr., og þar af á ríkissjóður að greiða 31 millj. kr. Æskilegast hefði mér þótt, að hv. 4. landsk. þm. hefði tekið þessar till. aftur, þannig að þær yrðu ekki felldar, en ef hann, ekki gerir það, þá mun ég a.m.k. ekki á þessu stigi málsins greiða þeim atkvæði, en óska, að þær yrðu síðar teknar til athugunar.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Þegar ég fór að bera saman við handritið að brtt. undir b-lið, 3. brtt. á þskj. 635, þá sá ég, að það hefur orðið misprentun, sem nauðsynlegt er að laga. Þar stendur svo í 2. málsl., með leyfi hæstv. forseta: „Nú lætur hinn látni ekki eftir sig aðstandendur, sem rétt eiga til bóta skv. þessum stafliðum, og skal þá bæta slysið með 35 þús. kr., sem skiptast á milli barna hins látna, ef fyrir hendi eru. En það átti að vera þannig: „sem skiptist að jöfnu milli barna hins látna, ef á lifi eru, ella til dánarbús hans“. Ég vil leyfa mér að leggja fram skriflega brtt. til hæstv. forseta, og vænti ég þess, að hún verði samþ. Ég skal í örfáum orðum gera grein fyrir því, hvers vegna þetta er hugsað þannig. Ef ákvæðið yrði samþ. óbreytt, mundi t.d. ungur maður, sem færist annaðhvort af slysi eða öðrum ástæðum og ætti engin börn, falla óbættur. Hann gæti átt foreldra á lífi, og þeir fengju þá ekki baeturnar, en þeim eru tryggðar þessar bætur gegnum búið, ef skriflega brtt. verður samþ., enda var samkomulag í n. og einnig við Ed. um, að það skyldi þannig orðað. Ég hef ekki ástæðu til þess að ræða efnislega um málið. Ég vil aðeins að gefnu tilefni lýsa því hér yfir, að það er alveg rétt, sem hæstv. félmrh. sagði, að ég hafði verið búinn að leita samþykkis og ræða þessar breyt., ekki einungis við hv. heilbr: og félmn. Ed., heldur einnig við forstjóra stofnunarinnar, áður en ég ræddi við ráðh., og frá ráðh. var aldrei nein andstaða gegn neinum af till. Hann lýsti því yfir við mig, að hann mundi sætta sig við þær brtt., sem báðar n. kæmu sér saman um. Ég tel rétt, að það komi fram. Um hitt atriðið, að fresta afgreiðslu málsins til næsta þings, vil ég leggja mjög mikla áherzlu á, að það verði ekki gert. Ég tel, að hér sé um svo miklar umbætur að ræða, að ég vænti þess, að málið verði afgr. eins og það er lagt fyrir af mér sem frsm. Og mér þætti einnig vænt um, ef samkomulag væri um það við hv. 4. landsk., að hann vildi taka þessar till. aftur. Hann hefur kannske tækifæri til þess að bera þær fram á haustþingi og fá þær þá samþ., og skemmtilegast væri það fyrir afgreiðslu málsins.