Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Pétur Ottesen Á öndverðu þessu þingi, þ. e. a. s. snemma í marz síðastl., bárum við þrír þm. þessarar d., þeir hv.þm.N.-Þ., hv.þm. A.-Sk. og ég, fram frv. um breyt. á lögum um sauðfjárbaðanir. Þessu máli var vísað til landbn., 16. marz, ætla ég. En þar sem ekkert hefir enn bólað á afgreiðslu þessa mikilsverða máls fyrir landbúnaðinn, þá vil ég biðja hæstv. forseta um að skerast í leikinn og ýta við hv. landbn. hið skjótasta, svo að þetta mál geti komizt inn í þessa hv. d., og ef það á fylgi hér í d., sem fyllilega má gera ráð fyrir, að það þá geti fengið afgreiðslu á þessu þingi. Ég vil biðja hæstv. forseta að grennslast eftir því, helzt strax í dag, hvort n. er ekki þess albúin að afgr. málið nú þegar, en ef n. hefir það ekki í hyggju, að taka þá málið sem fyrst á dagskrá. Mér virðist það fullkomlega réttlátt, þar sem þessi dráttur hjá n. um afgreiðslu þessa máls verður ekki skilinn á annan veg en þann, að n. ætli að nota aðstöðu sína til þess að hefta framgang málsins. Ég legg ríka áherzlu á þau tilmæli mín til hæstv. forseta, að hann noti það vald, sem hann hefir í þessu efni, og taki til greina óskir okkar flm. frv.

Forseti (JörB): Ég get heitið hv.þm. Borgf. því, að kynna mer, hvað líður afgreiðslu máls þessa hjá landbn. En sú n. mun hafa haft ærnum störfum að sinna. Má ætla, að þess vegna hafi dregizt úr hömlu fyrir n. að afgr. þetta mál.

Pétur Ottesen Ég tek svar hæstv. forseta þannig, að hann ætli að skerast í leik, svo að við flm. frv. getum fengið að vita eitthvað um þetta hið allra bráðasta. Það stendur nú þannig á, að samþ. þessa frv. gæti orðið til þess að spara ríkissjóði 25 þús. kr. útgjöld á næsta ári. Þetta er atriði, sem vert er að athuga.

Hannes Jónsson Ég hefi oft á þessu þingi óskað eftir, að þau mál, sem ég hefi verið flm. að, fengju að koma frá nefndum til meðferðar í d. Um þetta hefir ekkert svar komið enn frá n. né heldur forseta, hvað þessum málum líður eða hvaða líkur eru til þess, að þau fái þinglega meðferð. Það er dálítið hart, ef á að knýja einstaka þm. til að fara krókaleiðir til þess að fá umr. um þessi málefni. En vitanlega er til sú leið að flytja þáltill. í einhverju sambandi um þessi mál og krefjast svo útvarpsumr. um þau, eftir því sem réttur manna stendur til um þessa hluti. Þannig lagað mundi maður geta með hörkubrögðum knúð fram umr. um þessi mál, hvað sem n. segja. Það er dálítið hart að þurfa að fara þessa leið, en það getur verið, að maður neyðist til þess, ef ekkert verður gert í þessu efni. Ég vil eindregið skora í hæstv. forseta að gera það, sem í hans valdi stendur, til þess að láta þessi mál fá þinglega afgreiðslu á hvern hitt svo sem n. vilja afgr. málin.

Forseti (JörB): Ég veit ekki. hvað líður þeim málum, sem hv.þm. V.-Húnv. vék að, nema því máli, sem liggur fyrir fjhn., sem ég nú starfa í, í fjarveru Ásgeirs Ásgeirssonar. Það var leitað álits um það mál út fyrir þingið, laust eftir að málið kom fram í vetur. Svar hafði nýskeð ekki komið til n. Þá var álitsbeiðnin ítrekuð á ný. Og mér er ekki kunnugt um, að svar sé neitt komið enn. Annars mun fjhn. taka þetta mál til athugunar.

Jón Baldvinsson Þegar alþm. taka til máls utan dagskrár, er það venjulega til þess að bera upp við hæstv. forseta óskir, er snerta afgreiðslu mála. En ég kvaddi mér ekki hljóðs til þess að bera fram neina slíka ósk við hæstv. forseta, heldur til þess að flytja honum árnaðaróskir í tilefni af 60 ára afmæli hans í dag. Veit ég, að ég tala í nafni allra hv.þdm., er ég óska forseta gæfu og gengis í framtíðinni.

Forseti (EÁrna): Ég þakka.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Mál þetta er nú komið hingað aftur frá hv.Ed. og hefir sætt þar miklum breyt., svo miklum, að nú má telja það nýtt frv. Málið hefir legið aftur fyrir sjútvn. til athugunar, og hefir orðið samkomulag um að gefa ekki út um það nýtt nál., en hinsvegar hefir minni hl. n., ég og hv. 6. þm. Reykv., áskilið sér rétt til þess að bera fram við það brtt. Höfuðefnið í breyt. þeirri, sem frv. hefir fengið í Ed., er það, að nú er lagt þar til, að 6% gjaldið til markaðs- og verðjöfnunarsjóðs skuli afnumið. Eins og kunnugt er, var skattur þessi lagður á með samþykki allra flokka. Þegar það varð ljóst, að verðlag á fiski gerði allt annað en hækka, var þegar sýnilegt, að sjávarútvegurinn var ekki fær um að bera þetta gjald og því farið að ræða um afnám þess. Var fyrst rætt um það í stjórn sölusambands fiskframleiðenda. Ennfremur fóru fram umr. um afnám gjaldsins á milli atvmrh. og form. Sjálfstfl. Svar hæstv.atvmrh. við þessum málaleitunum kom svo hér í hv. d. undir umr. um afnám hins almenna útflutningsgjalds af sjávarafurðum. Eins og kunnugt er, var svarið að stjórnarflokkarnir hefðu samþ. að fella gjald þetta niður. Við sjálfstæðismenn vörum að sjálfsögðu samþykkir þessu. Áður en þessi umsögn ráðh. fékkst, höfðum við 6. þm. Reykv. lagt fram í sjútvn. till. um afnám þessa 6% gjalds. Aðalefni þeirrar till. var auk niðurfellingar gjaldsins það, að ef stj. feldi sig þurfa fé til þeirra greiðslna, sem skatturinn var ætlaður til, þá skyldi það fé tekið af gróða áfengissölunnar. En svo er afnám þessa gjalds sett sem brtt. við frv. þetta inn í það í Ed. Við 6. þm. Reykv. erum samþykkir megininnihaldi frv., eða því, sem snertir afnám 6% gjaldsins, en inn í frv. er komið ákvæði um nýjan skatt, sem nemur 1/2-3/4%, sem við hv. 6. þm. Reykv. erum ekki samþykkir og leggjum því til að verði fellt niður. Þá leggjum við ennfremur til, að þær framkvæmdir, sem í frv. er gert ráð fyrir að fela fiskimálanefnd, verði faldar sambandi ísl. fiskframleiðenda, og að annað orðalag frvgr. þeirrar, sem um þetta ræðir, breytist samkv. því.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: 1.-3. gr. þessa frv. gengu hér í gegnum þessa hv.þd. og hafa ekki tekið neinum breyt. í Ed., og sé ég ekki ástæðu til að ræða um þær hér. En eins og vikið hefir verið að, þá eru 4., 5. og 6. gr. settar inn í frv. í Ed., og er meginefni þeirra það, að fiskskatturinn til markaðs- og verðjöfnunarsjóðs, sem svo hefir verið nefndur, 6% af verði útflutts fiskjar, er felldur niður, en í staðinn kemur ákvæði um, að stofnaður verði fiskimálasjóður með 1/2-3/4% af verði útfluttra fiskiafurða. - Mér þykir rétt að greina nokkuð frá sögu fiskskattsins í stuttu máli í tilefni af þeim till., sem hér liggja fyrir. - Eins og hv.þdm. er kunnugt, var í sambandi við Spánarsamningana vorið 1934, þegar það kom í ljós, að fiskútflutningurinn var mjög takmarkaður til Spánar ákveðið að leggja þetta gjald á útfl. saltfisk, og átti það að renna í markaðs- og verðjöfnunarsjóð. Þetta var þó ekki ákveðið með sérstökum lögum, heldur var því hagað þannig, að útflutningsleyfi á saltfiski voru bundin því skilyrði í maímán. 193l, að útflytjendur áttu að greiða 5 kr. gjald af hverju skp. af verkuðum fiski og 20 kr. af hverri smálest saltfiskjar í markaðs- og verðjöfnunarsjóð. Ég hygg, að þessi skattur hafi verið ákveðinn með ráðnum huga af fyrrverandi ríkisstjórn og í samráði við þá menn, sem störfuðu að Spánarsamningunum, og þá, sem stöðu fyrir sölu á saltfiskinum. Þegar núv. ríkisstj. tók við völdum í júlílok 1934, var það komið í ljós, að ýmsir fiskeigendur voru mjög óánægðir með skattinn og undu þeirri kvöð illa. Mér er óhætt að segja, að stjórn samb. ísl. fiskframleiðenda óttaðist, að skatturinn fengist ekki greiddur, af það ætti að innheimta hann án lögfestingar. Voru þá gefin út bráðabirgðalög í ágústmán. 1934 og gjaldinu breytt þannig, að í staðinn fyrir, að áður hafði verið greitt 5 kr. af hverju skp. af verkuðum saltfiski, án tillits til verðmætis fiskjarins, þá var í brbl. ákveðið 5 kr. gjald af hverju skp. til jafnaðar. Og var þá greitt hærra gjald af dýrasta fiskinum, en ekki nema 2 kr. af skp. á verðminnsta fiskinum. Á haustþinginu 1934 voru bráðabl. samþ. með samkomulagi allra þingflokka, og breytt þannig, að fiskútflytjendum var gert að greiða 6% af saltfiskverðinu í markaðs- og verðjöfnunarsjóð. Mig minnir, að einn þm. í Nd. greiddi ekki atkv. um frv., hv.þm. V.-Húnv., en að öðru leyti voru allir þm. því fylgjandi. Þetta er í stuttu máli saga fiskskattsins, að svo miklu leyti, sem hún verður sögð út frá því, sem gerzt hefir með lagasetningu og í opinberum framkvæmdum. Hv. þm. Vestm. sagði um þá ákvörðun stjórnarflokkanna, að létta af þessu gjaldi, sem ég gaf yfirlýsingu um hér í d. á eftir lokuðum fundi í sameinuðu Alþingi, að sér hefði komið það mjög ókunnuglega fyrir sjónir, þar sem samningar hefðu þá staðið yfir á milli mín og form. Sjálfstfl. um afnám skattsins. Ég verð nú að segja hv.þm. það, að milli mín og form. Sjálfstfl. voru engir samningar um þetta. Hitt er rétt, að hv.þm. G.-K. tjáði mér, að uppástunga í þessa átt hefði komið fram í sjútvn. Nd. í frv.formi frá hv. 6. þm. Reykv., en það var þá alls ekki lagt fram opinberlega í þd., en þar var það svo flutt nokkru síðar. Þessu frv. var þá þegar svarað af stjórnarflokkunum með öðru frv., um að markaðs- og verðjöfnunarsjóður skyldi alveg lagður niður. Kom þá greinilega í ljós, að ágreiningurinn var um það, hvort ætti að halda áfram starfsemi markaðs- og verðjöfnunarsjóðs. Samkv. frv. hv. 6. þm. Reykv. átti að halda honum við með jafnháum gjöldum til sjóðsins og síðastl. ár, aðeins með þeirri einu breyt., að það átti að fella niður gjaldið af fiskinum, en greiða það aftur á móti úr ríkissjóði til markaðs- og verðjöfnunarsjóðs og verja til þess allt að helmingi af tekjum áfengisverzlunarinnar. Auðvitað yrði þetta greitt úr ríkissjóði, þó það sé talið að vera af tekjum áfengisverzlunarinnar. Þetta er meginmunurinn á frv. stjórnarflokkanna og frv. Sjálfstfl. - Þeir telja, að ekki verði komizt hjá því að greiða gjöld til sjóðsins svipað og verið hefir, en vilja létta þeim af saltfiskinum og leggja þau á landsmenn almennt. Aftur á móti er tilgangurinn sá samkv. frv. stjórnarflokkanna, að leggja niður markaðs- og verðjöfnunarsjóð og fella að mestu leyti gjaldið af fiskinum. Þó er í þessu frv. gert ráð fyrir, að greitt verði 1/2-3/4% af verði útfluttra fiskafurða til fiskimálasjóðs; og má ætla, að það nemi samtals e. 150-200 þús. kr. á ári. Að vísu er ekki hægt að fullyrða neitt um það, vegna þess að það fer svo mikið eftir því, hvernig afurðirnar seljast. Ef frv. verður samþ., þá má ætla, að til umráða verði það fé, sem ríkisstj. er heimilað að útvega til láns samkv. 5. gr. Af þeirri 1 millj. króna lánsheimild, sem stj. var veitt á síðasta þingi til markaðsleitar fyrir sjávarafurðir, hefir nú þegar verið notað til lántöku sem nemur 592 þús. kr., og hefir fiskimálanefnd það til meðferðar; af þessari upphæð var búið að nota nú um miðjan mánuðinn 225 þús. kr., og eru þá eftir ónotaðar um 370 þús. kr. Ennfremur eru eftir 410 þús. kr. af lánsheimild þeirri, sem veitt var í fyrra, og eru þá samtals eftir til ráðstöfunar af þeirri 1 millj. kr., 780 þús. kr., sem ættu að vera fyrir hendi, þegar á þarf að halda. Auk þess er gert ráð fyrir, að fiskimálasjóður fái tekjur af 1/2-3/4% gjaldinu, sem nemi 130-200 þús. kr. Við teljum rétt, að sjóðurinn fái þessar tekjur, þar sem honum verður varið til þess að greiða fyrir sölu sjávarafurða, afla þeim nýrra markaða, reyna fjölbreyttari verkunaraðferðir og bæta yfirleitt meðferð varanna, svo sem nánar er tilgreint í þessu frv. Hv. minni hl. sjútvn. flytur 2 brtt. við frv. Önnur þeirra hnígur að því, að fellt verði úr frv. ákvæðið um 1/2-3/4 gjald af fiskafurðum til fiskimálasjóðs. Ég verð nú fyrir mitt leyti að líta þannig á, að það sé ekki ósanngjarnt, þrátt fyrir þá erfiðu tíma, sem nú eru, að sjávarútvegurinn leggi þetta fram, þegar það er vitað, að úr ríkissjóði verður lagt fram fé á móti þessu til helminga, auk þess ber að líta á það, að þetta gjald, sem hér er farið fram á, verður ekki lagt á saltfiskinn einan, heldur og á aðrar fiskiafurðir; en sumt af þeim er, eins og kunnugt er, í allháu verði og hefir nokkuð öruggan markað. Og það er ekki líklegt, að þetta 1/2-3/4% gjald hafi nein áhrif til lækkunar á því verði. Það eru meiri líkur fyrir hinu, að þetta gjald lendi ekki að öllu leyti á útgerðarmönnum. Hin brtt.hv. minni hl. sjútvn. fer fram á það, að í staðinn fyrir fiskimálanefnd og verkefni hennar samkv. þessu frv. komi sölusamb. ísl. fiskframleiðenda. Ég hefi áður rætt um þetta atriði í hv.Ed., og einnig hér í d., og get látið mér nægja að vísa til þess. En ég vil þó benda á það, að sölusamb. ísl. fiskframleiðenda er stofnun, sem ómögulegt er að vita um, hversu lengi starfar, eða á hvern hátt. Hinsvegar er þannig um búið, að fiskimálanefnd er skipuð til þess samkv. lögum að gegna þeim verkefnum, sem eru fullkomlega samrýmanleg þeim störfum, er ákveðin eru í 5. gr. þessa frv. En S. Í. F. er einungis ætlað að fara með saltfiskverzlunina. Hún verður að gefa sig alla við því, enda er það fullkomið verkefni. Það er óhjákvæmilegt að breyta til um, verkunaraðferðir á fiskinum og leita nýrra markaða fyrir hann. Ég tel því, að ekki verði hjá því komizt, að fiskimálanefnd hafi þessi breytilegu störf með höndum, og tel því sízt til bóta að samþ. þessa brtt. Ræð ég hv. d. til að fella hana umsvifalaust. Ennfremur vil ég ráða hv.þdm. til að fella brtt. um að afnema gjaldið til fiskimálasjóðs, þar sem þetta er ekki nema 1/2 -3/4% af fiskverðinu og nemur ca. 150-200 þús. kr. árlega. Má vænta, að fyrir þetta fé megi framkvæma ýmislegt til gagns fyrir sjávarútveginn, ekki sízt þegar þess er gætt, að til viðbótar því verður varið í sama tilgangi ríflegri upphæð of því lánsfé, sem ríkisstj. er með þessu frv. veitt heimild til að útvega.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Hæstv. atvmrh. taldi rétt að rifja upp sögu þessa máls að nokkru leyti, sem hér er til umr., þ. e. a. s. hvernig það bar til hér á Alþingi, að þessi 6% skattur var lagður á saltfiskinn. Ég hefi ekkert við þá frásögn að athuga að því er snertir hina sögulegu hlið málsins. Hæstv. ráðh. fór að vísu lengra aftur í tímann, en hann andæfði ekki þeirri staðreynd, að þetta gjald var lagt á með samþykki og fullum vilja allra þingflokka. En hæstv. ráðh. minntist einnig á þær till. um afnám fiskskattsins, sem lagðar voru fram í sjútvn. Nd., áður en yfirlýsing hans var getin hér í d. f. h. stjórnarfl. um að þeir ætluðu að afnema skattinn. Og hann talaði um frv. okkar sjálfstm. á þann hátt, að í því væri fólgin yfirlýsing frá Sjálfstfl. um, að hann ætlaði að halda þessu gjaldi, en aðeins flytja gjaldskylduna af fiskinum yfir á ríkissjóð. Út af þessu vil ég taka það fram, að þegar hv. 6. þm. Reykv. lagði þessar till. fram í sjútvn., þá var það gert í samráði við form. Sjálfstfl., með það fyrir augum, að þær yrðu samningsgrundvöllur flokkanna fyrir skynsamlegri úrlausn til þess að afnema 6% gjaldið af fiskinum. við vissum þá ekki það, sem hæstv. stj. virðist hafa vitað, að engin þörf væri á því að viðhalda þeirri starfsemi, sem þessum gjaldstofni hefir verið ætlað að halda uppi. Við gerðum því eðlilega ekki ráð fyrir, að það væri hægt að hlaupa frá því nú að leggja fram fé til þess hlutverks. En hæstv.ríkisstj. virðist hafa vitað um það. Og þegar hún getur lýst því yfir, að hægt sé að fella niður gjaldið án þess að nokkuð annað komi í staðinn, þá er ekkert við því að segja. Við sjálfstæðismenn höfðum ekki aðstöðu til að vita um það. Það er því alls ekki rétt hjá hæstv. ráðh., að til sé þessi höfuðstefnumunur á till. flokkanna í þessu máli, sem hann var að lýsa í ræðu sinni, eða að við höfum viljað eyða þessum peningum á einhvern hátt. Það, sem aðallega vakti fyrir okkur minnihl.mönnum í sjútvn., var að létta þessu þungbæra gjaldi af sjávarútveginum, sem við vissum, að hann var ekki far um að greiða; en hinsvegar var okkur ekki kunnugt um, að það mætti hverfa frá því að afla tekna í staðinn. En hæstv. stj. hefir gefið yfirlýsingu um, að sú þörf sé nú ekki lengur fyrir hendi, sem var þegar þetta gjald var á lagt, og að hún treysti sér til að afnema það án þess nokkuð komi í staðinn. Gott og vel; við erum því fegnastir, að eigi þurfi á því að halda og að hæstv. ráðh. hefir tekið af okkur allan vanda í því efni. Það er ekki nema eðlilegt, að þeim þdm., sem ekki eiga sæti í utanríkismálanefnd - og hafa ekki beinan aðgang að ríkisstj. -, sé ókunnugra um það en stj. og flokksmönnum hennar, hvernig aðstaða þjóðarinnar er gagnvart þeim erlendu þjóðum, sem við skiptum við. Ég ætla, að þetta liggi nú ljóst fyrir; við sjálfstæðismenn treystum okkur ekki til að létta þessu gjaldi af, nema að benda á aðra leið í staðinn; en stj. treystir sér til þess, og jafnframt að varpa frá sér þeim möguleikum, sem sköpuðust á saltfisksmarkaðinum í sambandi við fiskskattinn, án þess að hún viti, hvað af því getur leitt. Ég neita því afdráttarlaust f. h. minni hl. í sjútvn., að okkur sé það áhugamál að viðhalda þessu gjaldi, nema brýn nauðsyn beri til. Þetta vil ég taka fram vegna þeirra getsaka, sem hæstv. ráðh. varpaði fram um þann höfuðmismun, sem væri á tillögum okkar og stjórnarfl. í þessu máli. Um þetta nýja gjald, sem stj. leggur til, að tekið verði af fiskinum samkv. frv., vil ég aðeins geta þess, að mér finnst, að hún eigi ekki að taka aftur með vinstri hendinni það, sem gefið er með þeirri hægri. Það mun sýna sig, hvaða afdrif frv. okkar sjálfstm. fær, um afnám útflutningsgjalds af sjávarafurðum, og ef samþ. verður ákveðið í þessu frv. um 1/2-3/4 % gjald af fiskiafurðum, þá er fyllilega til þess stofnað, að á sjávarútv. hvíli allt of þungir skattar. - Ég skal svo ekki deila lengur við hæstv.atvmrh., en ræða hans gaf tilefni til þessara skýringa frá minni hálfu.

Sigurður Kristjánsson [óyfirl.]: Ég get tekið undir það, sem hv.þm. Vestm. hefir sagt um sögu þessa máls. En út af till. okkar hv.þm. Vestm. vil ég þó segja nokkur orð til viðbótar. Vil ég þá fyrst geta þess, að úr því hæstv.ríkisstj. hefir séð sér fært að verða við kröfum okkar um afnám á fiskiskattinum, eða 6% gjaldinu af saltfiskinum, þá virðist mér sjálfsagður hlutur að fella gjaldið alveg niður. Ég geri ekki ráð fyrir, að nokkrum hv.þdm. detti annað í hug en að 1/2-3/4% gjaldið sé grímuklædd viðbót við núv. útflutningstoll á sjávarafurðum. Ég verð að segja það, að þegar hér liggur fyrir d. svo rammlega rökstutt frv. um algert afnám á útflutningsgjaldi sjávarafurða og byggt á einróma áliti útvegsmanna um þörf útvegsins fyrir að því verði af létt, þá er það fáheyrð ofdirfska og kæruleysi af hæstv. stj. að svara slíku frv., með því að hækka útflutningsgjaldið enn um 1/2-3/4%, því þetta er ekkert annað en grímuklædd viðbót við útflutningsgjaldið. Í sambandi við þetta vil ég taka það fram, að það er talsvert fágæt málsmeðferð, að bera fram svo stórt mál og þetta sem brtt. við annað frv., við síðustu umr. þess í síðari þd., sem málið á að ganga í gegnum. Það ber fullkomin merki þess feluleiks, sem hér hefir verið leikinn, að smeygja þessu nýja gjaldi í grímuklæddum búningi inn á þennan aðþrengda atvinnurekstur. Ég vona, að ég sé ekki einn um þá skoðun, sem ég nú hefi lýst á þessu athæfi hæstv. stj., og vil ég því áður en ég skil við þetta atriði skora á alla réttsýna menn í þessari hv.þd., sem ég óska að verði sem flestir, að fella þetta nýja gjald úr frv. því, sem hér er til umr. - Um hina brtt. okkar í minni hl. sjútvn., þar sem lagt er til, að stjórn S. Í. F. taki við þeim störfum, sem fiskimálanefnd eru ætluð í þessu frv., er það að segja, að hér í d. er komið fram frv. um að leggja fiskimálanefnd niður, a. m. k. um stundarsakir, með þeim rökstuðningi, að n. virðist vera algerlega óþörf. - Að sölu ísl. sjávarafurða starfa nú fyrst og fremst 7 manna fisksölunefnd, skipuð mönnum úr þremur aðalstjórnmálaflokkum í landinu, með þremur framkvæmdastjórum; síðan 7 manna fiskimálanefnd, og þar á ofan síldarútvegsnefnd. Okkur sýnist það mörgum, að það sé nægilegum útgjöldum hlaðið á útgerðina, þó að þeim mönnum sé eitthvað fækkað, sem taka laun sín af fiskeigendum. Við höfum enga trú á því, og þykjumst hafa full rök og sannanir fyrir því, að í fiskimálanefnd sé ekki samankomin nein sérþekking fram yfir það, sem er í stjórnarnefnd sölusamlags ísl. fiskframleiðenda, eða a. m. k. getur verið í þeirri n., eftir því sem fiskeigendur vilja, því að þeir kjósa í þessa stjórn. Þar af leiðandi er það krafa okkar, að þessum kostnaði verði létt af fiskeigendum. Ef svo þetta gæti orðið, er vitanlega ekki hægt að vísa þessu máli til þeirrar n., ef hún yrði lögð niður. Ég vil leggja áherzlu á það, að þessi atvinnuvegur, sjávarútvegurinn, er þannig staddur, að ekki er forsvaranlegt fyrir ríkisstj. eða þingið að fara að leggja nýja skatta á þennan atvinnuveg, og það er ekki heldur hægt fyrir þessa sömu aðilja að þrjóskast við því að létta af þessum atvinnurekstri óþörfum gjöldum, sem ég tel fyrst og fremst það fé, sem varið er til fiskimálanefndar. Það er ekki annað en framfærslueyrir frá útgerðinni til þessara bitlingamanna, því að það hafa ekki komið nein rök fram um það, hvorki frá hæstv.atvmrh. eða öðrum, að í þeirri n. séu fólgin nein bjargráð fyrir útgerðina, eða að þar sé fyrir hendi nokkur sérþekking, sem ekki geti verið hjá stjórn Sölusambands ísl. fiskframleiðenda. Þó að hæstv.atvmrh. og aðrir hafi verið að vitna í harðfiskssöluna, þá er það vitað, að það er enginn harðfiskssérfræðingur í fiskimálan., enda er það ekki annað en neyðarúrræði, þessi harðfisksverkun. Það er ekki annað en fals að vera að prédika um það sem fagnaðarerindi, því að það hefir aldrei verið annað en neyðarúrræði hjá þeim, sem hafa gert það áður, eins og t. d. Norðmönnum. Ég held, að það sé ekki fleira, sem ég þarf að taka fram í þessu máli, en aðeins endurtaka það, að það er till. mín, að Sölusamband ísl. fiskframleiðenda komi í stað fiskimálanefndar og miða alveg við það frv., sem komið er fram um að leggja þá nefnd niður.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Hv. þm. Vestm. vildi mótmæla því, að það hefði verið rétt, sem ég sagði, að höfuð mismunurinn á afstöðu stjórnarfl. og sjálfstæðismanna til þessa máls væri sá, að sjálfstæðismenn vildu halda áfram að afla markaðs- og verðjöfnunarsjóði tekna eingöngu á þann hátt að taka úr ríkissjóði, í staðinn fyrir að leggja gjaldið á fiskframleiðendur, en stjórnarfl. teldu eins og ástandið er nú, að ekki væri ástæða til að halda áfram slíkri tekjuöflun til markaðs- og verðjöfnunarsjóðs. Því verður ekki með neinum rökum neitað, að þetta er mismunurinn. Það sýnir gleggst frv. það, sem flutt er af hv. 6. þm. Reykv. og hv.þm. Vestm. á þskj. 448, því að þar segir, að stofna skuli sjóð, er nefnist markaðsjóður saltfisks, og í hann skuli leggja allt að kr. 1000000 á ári. Það er því þarflaust að deila um það, að í þessu liggur meginmunurinn á afstöðu sjálfstæðismanna og stjórnarfl. til málsins. Hitt er rétt, a. m. k. getur litið svo út, sem hv.þm. Vestm. sagði, að það kann að vera, að til þessa liggi ástæður, sem ekki er nauðsynlegt, að sjálfstæðismönnum séu kunnar. Og ég vil endurtaka það, sem ég sagði í fyrri ræðu minni, að áður en sú upplýsing var gefin á þinginu viðvíkjandi afnámi útflutningsgjalds af sjávarafurðum, var haldinn lokaður fundur í þinginu og á þessum fundi mættu ekki sjálfstæðismenn, þar sem þeir völdu þann kost að slíta samvinnu um utanríkismálin og losa sig með því við ábyrgð, sem afgreiðslu slíkra mála fylgir. Á þessum fundi var gerð grein fyrir breyttri aðstöðu í ýmsum atriðum, og eftir að hann var haldinn var sú yfirlýsing gefin hér í þinginu, sem áður er getið. Ég get sagt það, að ástæðurnar voru í haust allar aðrar heldur en munu hafa verið vorið 1934, þegar þetta gjald var lagt á, eða haustið 1934, þegar lögin voru staðfest. Ég hefi ekki annað um þetta atriði að segja. Hv. 6. þm. Reykv. telur, að með þessari breyt., sem hér um ræðir, sé verið að leggja nýjan skatt á útgerðina, sem nemi 1/2 til 3/4%. Hv. 6. þm. Reykv. orðaði það svo, að hér væri um grímuklætt útflutningsgjald að ræða. Ég verð að segja, að mér finnst það undarlegt að halda slíku fram, þegar samtímis sem þetta nýja gjald er lagt á er afnumið gjald, sem nemur 6%. Það geta ekki talizt aukin gjöld á útgerðinni, þegar fyrst er tekið 6% gjald af og í staðinn lagt á 1/2% eða 3/4% gjald. Ég sé ekki annað en að með þessu sé létt a. m. k. 5% gjaldi af fiskinum. Hv. 6. þm. Reykv. taldi þetta grímuklætt útflutningsgjaldi og vildi gefa í skyn, að það ætti að renna til almennra ríkisþarfa eins og útflutningsgjaldið nú gerir. Þetta er ekki rétt. Um grímubúninginn þarf ekkert að ræða; það er beinlínis sagt til þess, hvernig og á hvaða hátt eigi að verja þessu gjaldi. Þessu hundraðsgjaldi á að verja í þarfir sjávarútvegsins og jafnframt á að tryggja, að á móti komi frá ríkinu nokkru meira gjald heldur en þessu nemur. Ef gert er ráð fyrir, að á næstu 2 árum komi 300 þús. kr., er það þá þreföld upphæð frá ríkissjóði. Standi gjaldið lengur, breytist hlutfallið nokkuð, en tímarnir eru svo fljótir að breytast, að ómögulegt er að sjá langt fram í tímann, hvorki í þessu efni né öðru. Ég verð að segja, að þó að mér sé það vel ljóst, engu síður en þeim tveimur hv.þm., sem hér hafa talað, að hagur sjávarútvegsins er erfiður og litlir möguleikar fyrir hann að greiða aukin gjöld, jafnvel örðugleikar á að standa undir þeim, sem verið hafa, að þótt þetta gjald væri ekki lagt á og jafnvel þótt fært þætti að fella niður allt útflutningsgjald af fiski, þá mundi það út af fyrir sig ekki líklegt til þess að breyta svo nokkru nemi afkomu sjávarútvegsins. En hitt er miklu þýðingarmeira, að halda áfram og helzt auka við þá viðleitni, sem höfð hefir verið til þess að koma afurðum sjávarútvegsins á víðari markað, með því að breyta til um verkunaraðferðir og með því að leita nýrra sölustaða og leggja kaup á að koma vörunni út. Í þessu er meiri hjálp fólgin fyrir sjávarútveginn heldur en að fella þetta gjald niður. Það dettur engum í hug að halda því fram, að þetta gjald ráði úrslitum um afkomu sjávarútvegsins, en ef tilsvarandi upphæð er notuð til þess að skapa aukna möguleika til þess að selja vöruna, þá þarf ekki mikið að ávinnast til þess að það geri meira heldur en að bæta fyrir þetta gjald, og meira til. Ég hefi von um, að það sýni sig, að svo fari. Hv. 6. þm. Reykv. taldi, að fiskimálanefnd væri sú bitlingahjörð, sem lagi þyngst á fátækum sjávarúvegsmönnum, og væri bezt að lóga þessum gripum með sama. Það væri helzta bjargráðið, skildist mér. Þar væru ekki heldur sérfræðingar í harðfisksverkun, enda væri þesskonar verkun neyðarúrræði. Ég býst við, að í þessum efnum séu skoðanir okkar hv. 6. þm. Reykv. nokkuð ólíkar. Það skal játað, að fiskimálanefnd er nokkuð dýr. En allir þessir 7 menn, sem í henni eru, hafa að launum eitthvað svipað og einn forstjóri fyrir Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda. Það er óneitanlega dýr nefnd, þó að hún hafi ekki nema 1/3 af framkvæmdarstjóralaunum Sölusambandsins. En ég er ekki vonlaus um, að hægt verði að koma við einhverjum sparnaði á þessum lið, án þess að ég geti gefið um það ákveðið loforð. En það er ekki rétt að horfa eingöngu á kostnaðarhliðina, þó að mönnum kunni að vaxa í augum þessi kostnaður. Ég tel, að síðan fiskimálanefndin tók til starfa hafi ýmsir merkilegir hlutir áunnnizt fyrir hennar forgöngu. Ég skal t. d. nefna harðfisksverzlunina, hvort sem hún er neyðarúrræði eða ekki. En sú byrjun, sem gerð hefir verið á harðfiskverkun, gefur þær vonir, að betra sé að halla sér að henni heldur en hrúga saltfiski ofan á saltfisk, sem litlar líkur eru til að selja. Þá var að tilhlutun fiskimálanefndar tekin upp á síðastl. ári ný atvinnugrein, sem ýmsir gera sér vonir um, að verði arðvænleg. Það eru karfaveiðarnar. Þessi tilraun gefur von til þess, að hægt verði að létta af saltfisksveiðunum vissa tíma ársins með því að látu togarana stunda þessar veiðar. Það er og útlit fyrir, að þessar afurðir verði auðseljanlegri heldur en síldarafurðir. Fiskimálanefndin hefir einnig gert mikilsverðar rannsóknir um möguleika til sölu á hraðfrystum fiski, sem að vísu er skammt komið enn. En allt um það, þá getum við samt miklu meira í þessu efni heldur en áður og stöndum betur að vígi að halda áfram heldur en þegar starfið var hafið. Að öllu þessu athuguðu tel ég það misráðið að leggja niður þessa nefnd. Ég held þvert á móti, að það sé sjálfsagt, að hún starfi áfram. Og ég tel vel fara á því, að saltfiskverzlunin, sem er mesta vandamál nútímans, sé hjá þeirri stofnun, sem hana hefir nú, og að tryggð sé samvinna fiskimálanefndar og Sölusambandsins með því, að einn maður úr fiskimálanefnd, sem samtímis er í stjórn Sölusambandsins, sé tengiliður þar á milli. En í l. um Sölusamband ísl. fiskframleiðenda er það skýrt tekið fram, að það sé stofnað til þess að hafa saltfisksöluna á hendi, og annað ekki. Ég held, að ég þurfi ekki að taka fleira fram út af ræðum hv.þm. og læt því þetta nægja.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Það er í sjálfu sér ekki mikið, sem ég þarf við að bæta það, sem hv.þm. Vestm. og hv. 6. þm. Reykv. hafa sagt. Ég get í öllum höfuðefnum vísað til þeirra málflutninga. Það er sjálfsagt líka í höfuðatriðum rétt, sem hæstv.atvmrh. sagði um sögu 6% gjaldsins, svo langt sem það náði, en ég veitti því athygli - og var ég dálítið hissa á því, úr því að hann fór að rekja gang málsins hér í hv. d. -, að hann lét nokkuð undan falla og sagði söguna ekki til enda. Hæstv. ráðh. sagði frá þeirri þörf, er lá til grundvallar því, að skatturinn var lagður á. Hann sagði frá því, að allir þingflokkar hefðu verið sammála um, að óhjákvæmilegt hefði verið að leggja þennan skatt á, en blærinn á hans málflutningi var þó sá, að þetta hefði í raun og veru verið komið að miklu leyti í framkvæmd áður en núv. ríkisstj. tók við völdum. Það er líka rétt, svo langt sem það nær. En hæstv. ráðh. átti jafnframt að láta hins getið, að að því leyti, sem þetta skattgjald stendur í sambandi við þá þrengingu markaðsins, sem kunn varð upp úr samningunum við Spánverja sumarið 1934, að þeir samningar voru með þeim hætti, að Íslendingar gátu, ef þeir vildu, sagt þeim upp á árinu 1934, þannig að öll ákvæði þeirra fellu úr gildi við áramót 1934 og 1935. Ríkisstj. leit hinsvegar svo á, að ekki væri rétt að gera þetta, og ég hygg, að hún hafi haft þar á réttu að standa. Ég hygg, að á bak við hana hafi staðið vilji þingsins óskiptur. Ríkisstj. lét sendiherrann, Svein Björnsson, fara til Spánar til þess að fá tryggingu fyrir því, að samningarnir yrðu framkvæmdir á árinu 1935 með sama hætti og þeir voru framkvæmdir á árinu 1934, með þeim kvöðum og takmörkunum, sem voru lagðar á íslenzka verzlun og viðskipti með ákvæðum samningsins eins og hann var í öndverðu gerður. Mér þykir rétt að láta þetta koma fram, svo að það sjáist í þingtíðindunum, að þegar ríkisstj. og þingheimi var kunnugt um þetta mál, voru allir sammála um að taka eðlilegum afleiðingum af því, og eftir að ríkisstj. hafði athugað það í 4 til 3 mánuði, óskar hún ekki eftir, að samningunum sé sagt upp, heldur óskaði eftir, að þeir yrðu framkvæmdir á sama grundvelli og verið hafði. Það er í sjálfu sér ekkert aðalatriði, hvað greinilegir samningar hafa staðið í milli mín og hæstv. ráðh. um afnám þessa gjalds á öndverðu þessu þingi. Hæstv. ráðh. telur, að það hafi ekki verið um neina samninga að ræða. Hann má orða það svo, ef hann vill. En hitt veit hæstv. ráðh., að við höfum átt tal um þetta oftar en einu sinni eftir að þing kom saman á ný, og hæstv. ráðh. veit það vel, að mitt erindi var að bera fram óskir um, að við, sem stóðum að því að leggja á þetta gjald, gætum sameiginlega staðið að því að létta því af. Ég gerði þetta samkv. ályktun þingflokks Sjálfstfl., og í fullu samráði við hann. Við vorum, eins og hv.þm. Vestm. gat um í fyrstu ræðu sinni, á einu máli um það, allir þm. Sjálfstfl., að hvort sem þessi þörf væri nú fyrir hendi eða ekki, þá væri þess ekki lengur kostur að leggja þetta gjald á sjávarútveginn. Hann gæti ekki undir því risið. Ef þörfin væri enn fyrir hendi vildum við, að kostnaðinum væri dreift á landslýðinn, vegna þess að það eru fleiri en útvegsmenn og sjómenn, sem eiga afkomu sína undir sjávarútveginum - það er allur landslýður. Til þess að forðast að blanda saman því tvennu, annarsvegar gjaldgetu sjávarútvegsins og hinsvegar deilunni um það, hver þörf er fyrir hendi þá var það, að hv. 6. þm. Reykv. lagði fram með mínu samþykki samningsgrundvöll í sjútvn., sem hné að því, að ef hæstv. stj. taldi, að þessi þörf væri óhjákvæmilega fyrir hendi þá var í þeirri samningsuppástungu bent á leið til þess að fullnægja þörfinni án þess að sérstakur skattur væri lagður á sjávarútveginn einan. Án þess að fara langt út í þá hlið málsins, þá virðist mér, að hæstv. stj. vilji í því frv., sem hér liggur fyrir, halda opnum þessum möguleika að fullnægja þessari þörf, ef hún yrði fyrir hendi að dómi ríkisstj., því að í þeirri grein, sem um þetta fjallar, hefir hæstv.ríkisstj. með orðalagi greinarinnar opnað fyrir sér nokkuð víðtæka möguleika til ráðstöfunar á þeirri lánsheimild, sem lögin endurnýja og staðfesta, og svo þeim nýju tekjum, sem hæstv. stj. ætlar að fá með ákvæðum frv. Mig langar í því sambandi að beina fyrirspurn til hæstv. ráðh. um það, hvort hann telji þessa einnar millj. kr. lánsheimild, sem þetta frv. fjallar um, nýja lánsheimild eða eingöngu endurnýjun á þeirri lánsheimild, sem fólst í lögunum um fiskimálanefnd frá því í fyrra. Eftir skýrslu hæstv. ráðh. er búið að ráðstafa nokkru af þessu fé, eða um 200 þús. kr. Eða er það ekki rétt? Það er búið að taka lán, sem nemur 500 eða 600 þús. kr., og ráðstafa nokkrum hluta af því eins og ég sagði áðan. Nú langar mig til að vita, hvort hæstv. ráðh. ætlast til, að þetta verði ný heimild eða aðeins áframhald af þeirri eldri. Það skiptir að því leyti ekki miklu máli, eftir þeim skýringum, sem hæstv. ráðh. hefir gefið, að nokkrum hluta þessarar millj. er ennþá óráðstafað og hæstv. stjórn hefir óbundnar hendur um þá ráðstöfun samkv. orðalagi greinarinnar eins og hún er á þskj. 560. Það var margt í ræðu hæstv. ráðh. bæði fyrr og síðar, sem fjallaði um þessa hlið málsins, sem gæti gefið tilefni til nánari athugunar, en ég ætla þó að láta það undir höfuð leggjast, sumpart með tilvísun til þess, sem hv.þm. Vestm. og hv. 6. þm. Reykv. hafa sagt, og sumpart af því, að ég hefi áður gert þetta mál að umræðuefni og get vísað til þess. Hæstv. ráðh. talaði með allmiklum hita og þunga um þörf sjávarútvegsins fyrir nýjar markaðsleitir og þá miklu gagnsemi, sem sjávarútveginum mætti verða að því, að undir ötulli forustu væri hafizt handa um leit á auknum saltfiskmarkaði og um framkvæmd nýrra úrræða um meðferð og sölu sjávarafurða. Ég er sammála honum um þetta. En þessu til sönnunar vildi svo hæstv. ráðh., eða öllu heldur þessa staðreynd notaði svo hæstv. ráðh. til sönnunar því, að það væri ekki rétt af þeim mönnum, sem teldu sig bera hagsmuni sjávarútvegsins fyrir brjósti, að rísa öndverðir gegn nýjum álögum á sjávarútveginn. Um þetta get ég hinsvegar ekki verið hæstv. ráðh. sammála. Það er alveg rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að sjávarútvegurinn er nú í hinum mestu þrengingum, og út frá því verða þeir menn að hugsa og hegða sér, sem þá staðreynd skilja. Það má náttúrlega segja, eins og hæstv. ráðh. sagði, að sjávarútvegurinn kikni ekki undir þessu gjaldi einu út af fyrir sig, en ef haldið verður áfram að álykta þannig, að 50 au. á skpd., króna á skpd. eða 2 kr. í skpd. geri hvorki til né frá, þá verður það þessi hugsunarháttur, sem drepur sjávarútveginn, og hann er raunar búinn að því. Það er á allra vitorði, að það er búið að hegða sér svo lengi eftir þessum hugsunarhætti, að sjávarútvegurinn er kiknaður undan kvöðum, sem alltaf er verið að auka. Og ef aðþrengdan sjávarútveg munar ekki um þetta gjald, þá má með sama rétti segja, að aðþrengdan ríkissjóð muni ekki heldur um það. Við vitum það, sem kunnugir erum sjávarútveginum, högum hans og háttum, af eigin reynd, að hann getur ekki lengur borið þau gjöld, sem á hann hafa verið lögð, og því síður ný gjöld. Ég fyrir mitt leyti held því þess vegna fast fram með flokksbræðrum mínum hér, sem um þetta mál hafa talað, að þó að ég viðurkenni fullkomlega þá þörf, sem er fyrir nýjar markaðsleitir og annan þann tilgang, sem lýst er í 5 gr. þessa frv., þá neita ég, að sjávarútvegurinn sé fær um að standa undir því, og treysti mér að benda á ýmislegt í fjárl., sem frekar mætti undan víkja eða létta af ríkissjóði heldur en það að leita að nýjum mörkuðum og stuðla á annan hátt að áframhaldandi þróun útvegsins. Þá þótti mér hæstv. ráðh. mæla helzt til of mikið fyrir minni fiskimálan. Það er auðvitað mál, að ver sjálfstæðismenn viðurkennum fullkomlega nauðsyn þá og þann tilgang, sem lá til stofnunar fiskimálan. Við áttum þá líka frumkvæðið að því hér á Alþ., að hafizt var handa í þessu máli. Okkur er ljóst, að þegar svo er komið, að haftastefnan náði yfirtökunum hjá þeim þjóðum, sem við aðallega seljum okkar vörur, og braut niður ávöxt af starfi einkafyrirtækjanna um sölu afurðanna á undanförnum árum, þá skapaði það nýtt viðhorf og þörf fyrir ný úrræði. Fram til þessa tíma hafa Íslendingar getað aukið saltfiskframleiðslu sína og margfaldað án þess að af því sköpuðust veruleg vandkvæði um sölu þeirrar aukningar. Þeir menn, sem rekið höfðu saltfiskverzlun, höfðu borið gæfu til þess að afla nýrra markaða fyrir framleiðsluaukninguna, og æfinlega á þann hátt, að sækja á beztu markaðina. Baráttan hafði verið hafin af Íslendingum til árásar á áratuga gömul viðskipti annara framleiðsluþjóða í Suðurlöndum. Barátta Íslendinga var fyrst og fremst háð um þann markaðinn, sem beztur var, með þeim árangri, að aðalkeppinautunum var rutt út af þeim markaði að mjög miklu leyti. Þegar svo, eins og ég áðan gat um, ákvarðanir í sambandi við aukið fylgi innflutningshaftastefnunnar í nágrannalöndunum brutu niður árangur þeirrar baráttu, var Íslendingum ljóst, að leggja varð inn á nýjar brautir, sem nú þóttu þess verðar, að gerðar væru þessar tilraunir, þó að áður þætti ekki vert að líta við þeim. Og í því skyni var hafizt handa um þetta og Sjálfstfl. bar fram till. á haustþ. um það. - Það er rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að fiskimálan. hafi hafizt handa um nýjar tilraunir með harðfisk. En um þær tilraunir er það að segja, að enda þótt árferði hafi verið hagstætt að því er snertir þá vörutegund, vegna þess hve Norðmenn öfluðu miklu minna heldur en undanfarin ár og létu það ganga út yfir harðfiskframleiðslu sína, svo að framboð á harðfiski af þeirra hendi var með allra minnsta móti, þá hafa framkvæmdir hér á landi á þessu sviði verið ákaflega lítilvirkar og mjög lítið af fiski verið hert. Og þó að e. t. v. megi gera sér vonir um frekari árangur þeirrar starfsemi, þá stendur hitt eftir annarsvegar, að við höfum illa notað þá aðstöðu, sem fyrir hendi var í þessum efnum, og hinsvegar mun áframhald þeirrar starfsemi fyrst og fremst fara eftir því, hvort enn meiri þrengingar verða á saltfisksmarkaðinum. Annað atriði; sem ráðh. tilgreindi fiskimálan. til framdráttar, var það, að n. hefði átt frumkvæðið að því, að hér var byrjað á nýjum atvinnurekstri, nefnil. vinnslu á karfa í síldarmelsverksmiðjunum. Ég veit ekki, hvað mikinn heiður má ætla fiskimálan. af þessum tilraunum. Það voru hér fyrir nokkru síðan gerðar tilraunir í þessa átt, en strönduðu þá á því, að það reyndist ekki arðvænlegt. Síðan hefir ungur maður, sem unnið hefir að rannsóknum á hagnýtingu karfa undanfarin ár, skilað árangri af þeirri vinnu, en hann gefur vonir um, að þessi atvinnurekstur geti í framtíðinni orðið arðvænlegur. Ég vil þó vara menn við að gera sér of miklar vonir um þennan árangur, því að gera má ráð fyrir, að þær hillingar, sem við lifum nú í, muni fljótt falla fyrir dómi reynslunnar. Ég hika því ekki við að segja, að reynslan muni færa sönnur á það, að það muni ekki verða til baga, heldur til bóta, að leggja niður störf fiskimálan. Það myndi spara þá tugi þúsunda, sem hún nú kostar framleiðendur. Mætti fela þau störf, sem hún hefir með höndum, þeirri tíu manna yfirstjórn, sem nú fer með fisksöluna. Það skiptir vitanlega ósköp litlu máli, hvort atvmrh. sé form. fiskmálan. Við höfum fengið þá umsögn, og útvegsmenn munu almennt vera þeirrar skoðunar, og ég er sannfærður um, að sú skoðun fæst staðfest með reynslunnar dómi, ef Alþ. ber gæfu til að samþ. frv., sem liggur fyrir frá sjálfstæðismönnum um sameiningu þessara tveggja verkefna. Ég hika ekkert við að fullyrða, að ég tel verk fiskimálan. eðlilegan ávöxt þess, að forstöðumaður þeirrar n. hefir ekki komið neitt nærri sjávarútveginum fyrr en hann tók að sér formennsku í þeirri n. Ég er ekki sérstaklega að deila á hann, þótt ég segi þetta, en það liggur bara í hlutarins eðli, að menn, sem aldrei hafa komið nærri slíkum störfum, hafa ekki tileinkað sér þá þekkingu og þann hugsunarhátt, sem nauðsynlegur er mönnum, sem veita eiga forstöðu málefnum sjávarútvegsins. Og hvað snertir þá afstöðu, sem færð var fram fyrir þeim útgjöldum, sem leiðir af fiskimálan., þá hygg ég, að væri sanni nær að sameina fiskimálan. og fisksölusamlagið. Það myndi ekki aðeins spara laun eins framkvæmdarstjóra, heldur framt að því laun þeirra allra. Eitt er víst, og því hefir ekki verið mótmælt, að kostnaðurinn, sem leiðir af störfum fiskimálan. með skrifstofuhaldi og öllu, er nærri 40 þús. kr. á ári. Það eru þannig 6 nm., sem hafa 3000 kr. laun hver, svo er form., sem hefir 5400 kr., og skrifstofustjóri með 7200 kr. Þetta verða samtals 30600 kr. við þetta bætist svo laun skrifstofumanns, 2400 kr., verða þetta samtals 33 þús. kr. og þar að auki húsnæði, ljós og hiti, og margvíslegur annar kostnaður, sem ég hygg, að gæti fallið niður, ef þetta yrði lagt undir fisksölusambandið, og auk þess störf þriggja manna með samtals 21 þús. kr. í laun, sem ég hygg, að mætti að miklu leyti spara. Það er því sannað og óvéfengjanlegt, að sparnaðurinn myndi nema milli 50 og 60 þús. kr. Væri réttara að verja því fé til þess að reyna að bæta eitthvað úr því neyðarástandi, sem ríkir meðal útvegsmanna, eins og fram kom í ræðu hæstv. ráðh. í gær. Hæstv. ráðh. myndi að minni hyggju taka afleiðingunum af því með því að falla frá að halda uppi slíkri stofnun. Þó að hún sé að sumu leyti þeirra eigin verk, þá er það eigi til hneisu, þó að menn falli frá fyrri villu, ef menn sjá að það er rétt, þó að síðar sé.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Ég ætla ekki að fara út í sögu fiskiskattsins. Það hefir hæstv.atvmrh. gert, og ég geri ráð fyrir, að hann svari þeim atriðum, sem að honum var beint í ræðu hv.þm. G.-K. En það eru þau orð, sem hv. 6. þm. Reykv. og hv.þm. G.-K. sögðu um fiskimálan. og þörfina fyrir að leggja hana niður, sem ég vildi svara. Það er nú svo, að ef maður tekur fiskimálan. annarsvegar og fisksölusamlagið hinsvegar, þá eru tveir menn, sem hægt er að bera saman; annar er Helgi Guðmundsson, en hinn er ég. Ég vil halda því fram, að þessir menn séu háðir jafnhæfir til þess, sem þeim er ætlað. Að vísu sagði hv.þm. G.-K., að það myndi sérstök áherzla lögð á það af hálfu útvegsmanna að mótmæla mér sem form. fiskimálan., af því að ég hefði ekki komið nærri sjávarútvegsmálum. Ég verð að segja, að af þeirri veru, sem ég hefi haft á þessum stöðum í stjórn sölusamlagins og fiskimálan., þá finnst mér, að sú þekking á sjávarútveginum, sem þessir menn þykjast hafa, hafi gert þeim erfiðara að tileinka sér nýja hluti, sem þarf að gera, til þess að geta unnið gagn í þessum málum. Ég álít, að meira sé undir því komið, að menn séu kunnugir atvinnuvegum þjóðarinnar og verzlun heldur en að kunna að verka fisk, sem ég er þó ekki viss um, að allir, sem eru í stjórn sölusambandsins, kunni. Hv. þm. G.-K. lét svo um mælt, að ég hefði ekki tileinkað mér þá þekkingu og þann hugsunarhátt, sem nauðsynlegt væri þeim mönnum, sem veita málum sjávarútvegsins forstöðu. Það getur náttúrlega vel verið. En þá þekkingu og þann hugsunarhátt sem ég geri ráð fyrir, að hv.þm. G.-K. vildi, að ég hefði, hefi ég ekki, því að sá hugsunarháttur er ekkert annað en sá gamli íhaldshugsunarháttur, sem hefir komið okkur í það neyðarástand, sem nú er. Fyrir utan þá tvo menn, sem ég hefi nú minnzt á, þá hefir Magnús Sigurðsson verið nokkurskonar fulltrúi í Sölusamb. Ísl. fiskframleiðenda f. h. Landsbankans. Sá banki hefir einnig rétt til að setja mann í fiskimálan., en það varð svo, að þeir treystu ekki bankastjórunum til þessa, en fengu til þess útgerðarmann, Júlíus Guðmundsson, og fæstir munu bregða honum um, að hann vaki ekki yfir málum útvegsmanna. Í stjórn Sölusambandsins er útnefndur maður af S. Í. S. og sömuleiðis í fiskimálan. Munurinn er aðeins sá, að þetta fyrirtæki hefir ekki álitið, að það gæti haft mann, sem gæti verið í báðum stöðunum í einu. - Þá vil ég minna á, að í stjórn fiskimálan. er fulltrúi frá Alþýðusambandinu, sem nú er Jón Axel Pétursson, og er hann að mínu áliti mjög kunnugur þessum málum, og sérstaklega því, sem lýtur að því að gæta hagsmuna sjómannastéttarinnar, og ég vil minna hv.þm. G.-K. á það, þegar hann á sínum tíma ætlaði að koma á fiskiráði, þá átti einmitt að vera í því fulltrúi frá Alþýðusambandinu. Aftur á móti átti ekki að vera nema einn útgerðarmaður í því. Þá eru eftir tveir menn, sem líka eru í fiskimálan., það er Guðmundur Ásbjörnsson, sem er útgerðarmaður og vel kunnugur þessum málum, og hinn er Kristján Bergsson, forstjóri Fiskifél. Íslands. Báðir þessir menn hafa í fiskimálan. sýnt mikinn vilja á því að vinna að þessum málum. Og á móti þessum mönnum og ætla að vera þeim snjallari koma menn eins og Sigurður Kristjánsson og Jóhann Jósefsson, sem að vísu sjaldan getur mætt, en í stað hans er Jón Kjartansson. Enginn af þessum mönnum hefir gert sér fiskverkun að atvinnu á annan hátt en þann, að þeir hafa borðað fisk sem blaðamenn, og mér finnst það óneitanlega illa hugsað, ef taka á meira tillit til þessara manna heldur en flokksmanns þeirra, sem hefir vit á þessum málum. Annars vil ég benda á það, að þessar ræður hv.þm. G.-K. og hv. 6. þm. Reykv. benda á, hvað þeir hafa ákaflega lítið fylgzt með störfum fiskimálan. og verkefnum hennar, þar sem þeir álíta, að það sé tvímælalaust hægt að setja þessi störf undir stjórn fisksölusambandsins. Má í því sambandi benda á, að vinnutími fiskimálan. hefir áreiðanlega verið þrefaldur á móts við stjórn fisksölusambandsins, og er varla hægt að gera ráð fyrir, að stjórn fisksölusambandsins bæti þessum vinnutíma á sig þegjandi. Ég er sannfærður um, að ef hún ætlaði að hafa með höndum þessi störf, þá eru ýmsir af þessum mönnum, sem ekki myndu vilja sjá af þeim tíma, er gengi til þessara hluta, jafnvel þó að þeim væri borgað fyrir það eitthvað hærra en nú er. En mér finnst ólíklegt, að sú greiðsla yrði hærri en 3600 kr., enda fyndist mér það vel borgað móts við þá vinnu, sem lögð hefir verið fram í sölusambandinu. Ég vil í þessu sambandi benda á það, að í stað þess að hægt sé að minnka störf fiskimálan., má búast við mikilli aukningu á þeim, og ég skil ekki í því, að hægt sé að halda áfram lengur en til áramóta að hafa sama skrifstofustjóra í fiskimálan. og fisksölusamlaginu. Það er enginn vafi á því, að það þarf sérstakan mann til þess að standa fyrir skrifstofu fiskimálan.

Er nú einhver nýr maður, sem þarf að koma að?

. Já, það má gera ráð fyrir því, annaðhvort í fiskimálan. eða fisksölusamlaginu. Hv. þm. G.-K. lýsti því hér með mörgum fögrum orðum, hvernig íslenzkir útgerðarmenn hefðu alltaf valið beztu markaðina, fundið hvar bezt var borgað fyrir fiskinn og farið þangað með allan sinn fisk. Ég skal náttúrlega játa, að ég er ekki vel kunnugur verði á hinum ýmsu fiskitegundum, en ég efast um, að þetta sé rétt, eða réttara sagt: ég er viss um, að þetta er rangt, sem sest á því, að harðfiskverðið hefir haldið sér á móts við hitt. Þegar harðfiskverkun var tekin upp hér á landi og af þeirri reynslu, sem fengin er af henni, bendir allt til, að verð á harðfiski verði betra en verð á saltfiski. En þessi reynsla er auðvitað takmörkuð, þar sem fiskimálan. gat ekki tekið til starfa strax í ársbyrjun. En það hefir sýnt sig við sölu, að verðið er mjög viðunandi, og ég efast ekki um, að útvegsmenn muni halda áfram á þessari braut. En það, sem gerir mesta erfiðleika á því að keppa við norska harðfiskinn, er að því er hv.þm. sagði, að ekki sé hægt að verka samskonar harðfisk hér á landi og í Noregi. en reynslan hefir sýnt að á ýmsum stöðum hér er a. m. k. eins gott, ef ekki betra, að verka harðfisk heldur en í Noregi, enda hefir fiskimálan. fregnað það frá ýmsum harðfiskkaupendum að þeir myndu kaupa íslenzkan harðfisk ekki síður en norskan, þegar hann kæmi á markaðinn. Það er líka annað atriði sem ég tel mikils virði; því fleiri verkunaraðferðir, sem notaðar eru, því meiri eru markaðsmöguleikarnir, og því minni er áhættan af fiskútflutningnum, því að þótt markaður bili á einum stað, getur hann verið öruggur á öðrum. Með því að nota fleiri en eina verkunaraðferð er ekki allt lagt undir eitt spil, eins og hjá fjárhættuspilurum. Tilraunir hafa verið gerðar með hraðfrystan fisk, og verður nú að taka þá aðferð upp í stórum stíl. Hafa sýnishorn af þessari vöru verið send til 5 landa. verður framtíðin að skera úr um það, hvaða árangur þessar tilraunir bera. Hér þarf mikla nákvæmni við, og býst ég ekki við, að hægt verði að spara þann mann á næstunni, sem kom fram með þessa aðferð. Þá þykir mér ekki líklegt, að hægt sé að spara þann mann, sem kom á harðfiskverkun hér á landi, en það er einn þeirra manna, sem hv.þm. G.-K. telur, að spara beri fyrir útveginn. Það þarf að lögskipa mat á harðfiskinum, svo að hann skemmist ekki í salthúsunum. Þá ætti að halda áfram tilraunum um með ferð ísfiskjar, sem reglugerð er nú komin um. Sama er að segja um niðursuðu o. fl. Þá eru tilraunirnar til markaðsleitar. Fiskimálan. á þakkir skildar fyrir tilraunirnar að því er snertir Suður-Ameríku. Fiskimálan. sendi sölusambandinu fyrirspurn um, hvort það myndi senda mann í markaðsleit, og lét nefndin svo um mælt, að hún myndi annars senda manninn. Sölusambandið sendi síðan mann til Ameríku, og verður að þakka það fiskimálan., að hún rak þarna á eftir.

Slúður

. Þetta munu fleiri geta borið um. Annars held ég, að hyggilegast sé að hafa þarna verkaskiptingu, þannig að sölusambandið sjái um saltfiskinn, að vinna honum sem beztan markað, en fiskimálan. sjái um annað. Að öðru leyti ætti að vera sem mest samstarf milli sölusambandsins og fiskimálan.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Hv. 2. þm. Reykv. hefir svarað því, sem drepið hefir verið á fiskimálan., og þarf ég þar engu við að bæta. En ég get ekki látið hjá líða að svara nokkrum atriðum í ræðu hv.þm. G.-K. Hann sagði, að Íslendingar hefðu getað sagt upp Spánarsamningnum, ef þjóðin hefði óskað. Þetta hefði stj. ekki gert, heldur leitað eftir endurnýjun hans. Þetta er ekki rétt. Það var gengið frá Spánarsamningunum í júlí 1934, og hefði ef til vill mátt segja þeim upp í október þá um haustið. En það hefði eitthvað alveg sérstakt orðið að koma fyrir til þess, að hægt hefði verið að segja þeim upp svona fáum mánuðum eftir að þeir voru gerðir. Samningarnir hafa ekki heldur verið endurnýjaðir, en Sveini Björnssyni sendiherra var falið að fara til Spánar til þess að leita upplýsinga um það, hver innflutningskvóti okkur yrði tryggður samkv. gildandi samningum. Þá vil ég leiðrétta það, sem hv.þm. sagði, að hann og ég hefðum sameiginlega lagt á fiskskattinn, og því bæri okkur að hjálpast að því að afnema hann. Fiskskatturinn var nú lagður á löngu fyrir stjórnarskiptin, í maí 1934, en stjórnarskiptin urðu ekki fyrr en 1. ágúst. Það sem stj. hefir gert, er aðeins það, að setja nánari reglur um þennan skatt. Viðvíkjandi því, að við ættum að vinna saman að því að afnema þennan skatt, get ég sagt það, að ég myndi ekkert hafa á móti slíkri samvinnu. En eina till., sem komið hefir frá hv.þm. G.-K. í þessu tilliti, gekk út á það, að leggja þetta gjald, sem lagt hafði verið á sjávarútveginn, yfir á ríkissjóð. Á þessum grundvelli gat ekki verið um samkomulag við mig að ræða. Hv. þm. spurði líka, hver væri ætlunin með hinni víðtæku heimild, sem stj. er veitt samkv. 5. gr. til að nota fiskimálasjóð á svipaðan hátt og markaðs- og verðjöfnunarsjóður var notaður. Ég vil benda hv.þm. á síðari málsgr. 4. gr., þar sem útskýrt er, hvernig sjóðnum skuli varið. Fleira held ég ekki, að ég þurfi að taka fram í sambandi við ræðu hv.þm.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég er hissa á því, að hæstv. ráðh. skuli leyfa sér að segja, að ég fari með villandi upplýsingar, þegar ég skýri frá því, að stj. hafi getað sagt upp Spánarsamningunum í fyrra, hefði hún viljað. En svo rekur sú upplýsing þessa fullyrðingu hans, að stj. hefði getað gert þetta í okt., hefði hún viljað, en það hefði aðeins verið óviðkunnanlegt, ef ekki hefði eitthvað sérstakt komið fyrir. En það, sem komið hafði fyrir, var þetta, að bæði hæstv. ráðh. og ég höfðum fengið nánari upplýsingar um þessa samninga og reynslu fyrir kostum þeirra og göllum. Hér var því komin fullgild ástæða fyrir uppsögn samninganna. Hæstv. ráðh. hefir því tekið á sínar herðar alla ábyrgð af viðhaldi þessara samninga. Og ég ámæli honum fyrir það. Hvenær sem um þetta er rætt, reyrist snaran að hálsi honum, ekki síður en mér og öðrum hv.þm. Það er ekki rétt, sem hæstv. ráðh. sagði síðast í ræðu sinni, að við sjálfstæðismenn hefðum að vísu verið sammála um, að það bæri að létta af 65 gjaldinu, en við hefðum hinsvegar ekkert gert til þess annað en að bera fram till. um að koma því yfir á ríkissjóð. Við höfum borið fram till. um að létta þessu gjaldi af, en ef ríkisstj. telur sig þurfa á uppbót að halda, þá vildum við, að það yrði tekið af ágóða áfengisverzlunarinnar. Þá kem ég að ræðu hv. 2. þm. Reykv., en ef hæstv. forseti óskar eftir, get ég frestað framhaldi ræðu minnar. [Frh.].

Frsm. meiri hl. (Finnur Jónsson) Sjútvn. hefir athugað þetta frv. og leitaði m. a. umsagnar bæði Fiskifél. og eins íslenzkra fiskmjölsframleiðenda, en áður höfðu n. borizt ýtarlegar umsagnir frá ýmsum sjávarútvegsmönnum í grennd við Faxaflóa. Ekki varð samkomulag um afgreiðslu málsins. Minni hl. n., hv.þm. Vestm. og hv. 3. landsk., vildi láta færa tollinn af skreið niður í 10 kr. á tonnið, eins og hann var áður en l. um þennan útflutningstoll var breytt á síðasta þingi. Enginn nm. lagði til, að frv. yrði samþ. óbreytt. Hinsvegar lítur meiri hl. n. svo á, að fyrir þessum l., sem voru sett á síðasta þingi, sé ekki enn fengin sú reynsla, að rétt sé að breyta þeim nú þegar. Það hefir ekkert komið enn í ljós, sem bendir til þess, að sú tollhækkun, sem gerð var á skreið á síðasta þingi, hafi sett beinaverðið óhæfilega niður í hlutfalli við fiskimjölsverð á erlendum markaði. En ef það kynni að sýna sig fyrir næstu vertíð, að verð á skreiðindi yrði of lágt, miðað við fiskimjölsverð á erlendum markaði, þá ætti að vera nógur tími á næsta þingi að breyta lögunum. Umsagnir þær, sem n. bárust, voru ekki allar á einn veg, eins og gefur að skilja. Í fyrsta lagi kom áskorun frá útgerðarmönnum að færa útflutningsgjald af skreið niður í það, sem farið er fram á í frv. Í öðru lagi kom umsögn frá Fiskifél., sem fer í raun og veru í sömu átt, en þó segir í því áliti, að síðan íslenzkar fiskmjölsverksmiðjur hafi tekið til starfa hér á landi, hafi beinaverðið hækkað mikið. Ef þessar verksmiðjur yrðu að hætta vegna lækkunar á þessum tolli, þá gæti það orðið til þess, að verðið lækkaði að mun, sjávarútveginum til tjóns. Ég álít þessa umsögn Fiskifél. mjög athyglisverða. Þar er bent á það höfuðatriði málsins, að beinaverðið fari fyrst verulega hækkandi, þegar íslenzkar fiskmjölsverksmiðjur voru settar upp. Það er aðeins vegna samkeppni þeirra við erlenda kaupendur, að beinaverðið hefir farið upp í það, sem það hefir verið á undanförnum árum. Að því athuguðu, að mjög stutt reynsla er fengin fyrir l. þessum og meiri hl. sjútvn. telur, að ekki hafi komið fram sannanir um, að beinaverð hafi lækkað svo, að það sé ekki í réttu hlutfalli við fiskmjölsverð á erlendum markaði, ennfremur að því athuguðu, að litlar líkur eru til, að beinamjölsverksmiðjur hér á landi gætu staðizt samkeppnina, ef tollurinn yrði lækkaður eins og hér er farið fram á, þá leggur meiri hl. n., hv.þm.N.-Þ., hv. 6. þm. Reykv. og ég, til, að frv. verði afgr. með þeirri rökstuddu dagskrá, sem borin er fram á þskj. 609. Læt ég svo útrætt um þetta mál, en ég geri ráð fyrir, að hv.flm., sem hefir ekki fengið neina áheyrn hjá n., og eins minni hl. n., geri grein fyrir sinni skoðun í þessu máli.

Frsm. minni hl. (Páll Þorbjörnsson) Hv. form. sjútvn. hefir nú gert grein fyrir því, hvernig þessu máli gekk í sjútvn., og er það alveg rétt, sem hann sagði, að nm. voru sammála um, að n. gæti ekki mælt með að frv. væri samþ. óbreytt. Hinsvegar gat ekki orðið samkomulag um brtt., og urðum við hv.þm. Vestm. í minni hl. Við höfum lagt til, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., að tollurinn verði færður niður í það, sem hann var áður en þessi óheillalög voru sett á síðasta þingi. Hv. form. sjútvn. gat um það áðan, að leitað hefði verið umsagnar ýmissa stofnana um þetta frv. Það var skrifað Fiskifél. og stjórn ísl. fiskmjölsframleiðenda. Það verður að líta svo á, að Fiskifél. sé fyrst og fremst sá aðili, sem ætti að gæta hagsmuna þeirra, sem láta þetta hráefni af hendi og greiða tollinn, en stjórn fiskmjölsframleiðenda fulltrúi þeirra, sem vilja hafa þennan háa verndartoll á vörunni, enda kom það í ljós, að Fiskifél. lagði til, að frv. væri samþ., en eigendur fiskmjölverksmiðjanna lögðu til, að frv. yrði fellt. En meiri hl. sjútvn. tók meira tillit til málflutnings verksmiðjaeigendanna en þess málstaðar, sem Fiskifél. hélt fram. Ég vil leiðrétta misskilning, sem kom fram í ræðu hv.frsm. meiri hl., sem virtist byggður á bréfi frá Fiskifél., þar sem því er haldið fram, að beinin hafi fyrst hækkað í verði þegar fiskmjölsverksmiðjurnar komust hér upp og fóru að keppa við Norðmennina um kaup á þessu hráefni. En þetta er misskilningur. Norðmenn höfðu fyrst menn í verstöðvunum til þess að safna þessum beinum saman og greiddu þá ekkert fyrir þau. En svo var fljótlega farið að greiða 1/2 eyri fyrir hvern þorskhaus, en eftir nokkurn tíma komst verðið upp í 11/2 eyri. Síðan ísl. fiskmjölsverksmiðjurnar tóku til starfa hefir verðið komizt hæst upp í 1,7 aura fyrir hvern haus. Má því kannske segja, að það megi þakka ísl. verksmiðjunum, að verðið hafi hækkað um 0,2 aura pr. haus. Annars verð ég að segja það, að ég tel ekki rétt að taka eina iðngrein út úr og vernda hana með háum verndartolli, eins og nú er orðinn á þessum beinavörum, þar sem hann er orðinn um 30%. Þegar nú þess er gætt, að ýmislegur kostnaður leggst á beinin óunnin til viðbótar tollinum, þá virðist svo, að ísl. verksmiðjurnar ættu að geta keypt beinin hærra verði en Norðmenn, en það er bara síður en svo, að þær geri það.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég get verið þakklátur hv. minni hl. sjútvn. fyrir þá afgreiðslu, sem frv. hefir fengið hjá honum. Að vísu hefir hann ekki talið sig geta gengið að frv. óbreyttu, en það er þó stórbót í því, frá því sem nú er, að hann telur ekki rétt, að tekinn sé annar eða hærri tollur af þessum fiskafurðum en öðrum fiskafurðum, sem út eru fluttar. Hefir hv. minni hl. þó ekki séð sér annað fært en styðja hinar innlendu fiskmjölsverksmiðjur með verndartolli á þessa vöru, sem nemur 10 kr. pr. smálest. Ég sýndi fram á það undir umr. um daginn, að aðstaða verksmiðjanna væri svo erfið, að þessi verndartollur dygði ekki til þess að þær gætu staðizt samkeppnina við Norðmenn, og út frá því varð sú niðurstaða hjá mér, að hverfa alveg af þessari verndartollsbraut. Ég þykist nú sjá forlög þess, að ekki verður hægt að fá þetta mál fært í það horf, sem ég teldi sanngjarnast, og að greiða verði 10 kr. í útflutningsgjald af smálest, eins og verið hefir undanfarið, og verð ég að sjálfsögðu að sætta mig við það, enda nokkur bót frá því, sem nú er. Til þess nú að sýna enn betur fram á, hvernig verksmiðjurnar hafa staðizt samkeppnina við Norðmenn um þessa vöru, þá hefi ég fengið reikninga frá mönnum, sem seldu fiskmjölsverksmiðjunum, og sömuleiðis frá mönnum, sem seldu Norðmönnum: Þar sýnir það sig, að verksmiðjurnar hafa keypt vöruna flokkaða í þrjá flokka. Fyrir 1. fl. hafa seljendur fengið 100 kr. pr. smálest, fyrir 2. fl. 90 kr. og fyrir 3. fl. 75 kr. Aftur á móti sýna reikningarnir, að Norðmenn hafa keypt hér sömu vöru alveg óflokkaða og gefið fyrir hana allt að 130 kr. pr. smálest. Til viðbótar hafa þeir svo orðið að borga 30 kr. í útflutningsgjald á hverja smálest. Hafa þeir því greitt 160 kr. fyrir hverja smálest á sama tíma sem fiskmjölsverksmiðjurnar borga aðeins 100 kr. fyrir fyrsta flokk. Það er vitanlega rétt, að það er mjög mikilsvert fyrir okkur að geta í þessu efni sem öðru unnið úr hráefnum okkar sjálfir, en svo dýru verði má ekki kaupa það, að óþolandi verði fyrir eigendur hráefnanna. Ef nú sú verður raunin á, sem allt virðist benda til, að fiskmjölsverksmiðjurnar þoli ekki samkeppnina um kaup þessara hráefna, þá er hreint og beint ekki til grundvöllur fyrir þessa iðngrein hér, og verksmiðjurnar verða að taka afleiðingunum af því, því að það er ekki hægt að krefjast þess, að framleiðendur þessarar vöru greiði svo mikla fórn til þess að halda verksmiðjunum uppi sem hér er um að ræða. Það hefir komið fram undir umr. um þetta mál, að það væri harla undarlegt, að ísl. fiskimenn skuli selja hinum innlendu verksmiðjum afurðir sínar fyrir svona lágt verð, samanborið við það, sem hinir erlendu kaupendur greiða. Í þessu liggur þannig, að verksmiðjurnar sendu út menn til fiskimannanna og lögðu fölur á þessa vöru löngu áður en hinir erlendu kaupendur fóru að kaupa. Jafnframt munu þeir hafa boðið fram lán upp á væntanleg viðskipti. Þetta mun vera ástæðan fyrir því, að sjómenn seldu verksmiðjunum meira heldur en Norðmönnum, sem ekki byrjuðu að kaupa fyrr en beinin voru orðin þurr, en þá var komið fram á vor. Að hægt sé að fresta afgreiðslu þessa máls til næsta þings, eins og hv. meiri hl. hefir drepið á, er vitanlega hin mesta fjarstæða. Slíkt er bara mislukkuð tilraun, eins og dagskráin er vitanlega öll, til þess að koma máli þessu fyrir kattarnef, sem sýnir ljóslega, í hve miklum vandræðum hv. meiri hl. sjútvn. er með að vísa frá svo sjálfsagðri kröfu sem krafan um lækkun beinatollsins er. Ég vænti þess nú fastlega, að hv. dm. geti fallizt á brtt.hv. minni hl. sjútvn., sem ég sé mér ekki annað fært en fallast á, eftir því sem málið stendur nú, og bæta þannig úr hinni hörðu útreið, sem sjávarútvegsmenn urðu fyrir á síðasta þingi með hinni ósanngjörnu hækkun beinatollsins. Verzlunin með fiskbeinin er svo að kalla ný hjá okkur, en þó er hún þegar orðin mikill stuðningur fyrir útgerðina, sem m. a. má sjá á því, að á Akranesi hafa tekjur af henni numið 6000-7000 kr. á bát. Eigi nú að fara að skerða þetta, eins og slíkur verndartollur sem þessi hlýtur óhjákvæmilega að hafa í för með sér, þá hlýtur það að koma sér mjög illa fyrir útveginn, og það ekki sízt á tímum eins og nú standa yfir. Ég fyrir mitt leyti tel ekki ná nokkurri átt að ganga svo í berhögg við útveginn. Það verður því ekki aðeins að teljast siðferðisleg skylda Alþingis að verða við þessum réttmætu kröfum sjávarútvegsmannanna, heldur beinlínis óhjákvæmileg skylda, sem ekki er hægt undan að skorast. Enda mun það svo, að sjómenn telji svo að sér búið, að hér geti ekki verið um annað fyrir Alþingi að gera en rétta hluta þeirra í þessu efni. Að sjálfsögðu hefði ég helzt kosið, að þetta umrædda útflutningsgjald hefði með öllu verið látið falla niður, eins og ég fer fram á í frv., en eins og ég þegar hefi tekið fram, mun ég sætta mig við, að það verði framvegis eins og það var áður en það var hækkað á þinginu í fyrra.

Frsm. (Guðbrandur Ísberg) [óyfirl.]: Frv. þetta er flutt af iðnn. og gengur út á það, að tveim tilteknum málarameisturum verði veitt einkaleyfi um næstu 5 ár til að vinna málningu úr íslenzkum hráefnum. Vil ég í þessu sambandi geta þess, að til landsins munu nú vera fluttar málningarvörur fyrir um 1/2 millj. kr. í ári. Það er augljóst, að það væri ákaflega æskilegt, ef hægt væri að losna við þennan innflutning að sem mestu leyti. Það er að vísu ekki hægt að búast við, að þetta takist fljótt, eða að þeim mönnum, sem lagt er til hér, að veitt verði einkaleyfi þetta, takist það í næstu á árum að framleiða málningarvörur þær, sem við þurfum að nota. En þessi viðleitni getur orðið spor í þá átt að gera þjóðina óháða erlendum innflutningi á þessum vörum. Talið er víst, að hér á landi finnist ýms litunarefni í jörð, steinefni, sem megi nota til framleiðslu á málningarvörum. Það er æskilegt, að hafizt verði handa sem fyrst í þessu augnamiði, og þetta frv. er borið fram til þess að gera tilraun í þá átt og gefa tilteknum mönnum, sem hafa áhuga á málinu, tækifæri til þess að koma þessum iðnaði af stað. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál. Það miðar í áttina til þess, að við getum orðið sjálfum okkur nógir, og ég vænti, að þeir, sem bera iðnaðinn fyrir brjósti, fylgi þessu frv.

Frsm. meiri hl. (Bjarni Bjarnason) Það tókst nú ekki, því miður, að ná öllum nm. saman á fund til þess að ræða þetta frv., eins og nál. á þskj. 607 ber með sér, Mér er því ekki kunnugt um álit þeirra nm., sem forfallaðir voru. En meiri hl. n. var sammála um að mæla með því, að frv. næði fram að ganga, með lítilli viðbót við 2. gr. þess. Í síðari mgr. 2. gr. er gert ráð fyrir, að skólanefndum og skólastjórum sé skylt að tilkynna fræðslumálastjóra árlega, hverja kennara þeir ætli að hafa næsta skólaár, ef þeir eru ekki settir eða skipaðir af fræðslumálastjórninni. Við þetta bætist svo, eftir brtt. okkar í nál. á þskj. 607, að sama skylda hvíli á þeim, er stofna vilja einkaskóla, og að þeir skuli jafnframt tilkynningunni leggja fram sannanir fyrir rétti hlutaðeigandi kennara til kennslustarfsins. Ég sé enga ástæðu til að segja meira um þetta frv. að svo komnu máli. Yrði það aðeins til þess að endurtaka það, sem ég sagði um það við 1. umr. Aftur á móti mun ég taka til athugunar það, sem kann að verða að þessu frv. fundið.