Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Alltaf virðist aukast sú hula blekkingar sem lykur um Íraksmálið af hálfu íslenskra stjórnmála. Nú er það komið fram að íslensk stjórnvöld gáfu leyfi til þess í febrúar árið 2003 að herflugvélar gætu flogið um íslenska lofthelgi og haft viðdvöl vegna innrásar í Írak. Þetta fékkst staðfest í utanríkisráðuneytinu í gær samkvæmt fregnum Stöðvar 2. Listi hinna svokölluðu staðföstu viljugu þjóða var hins vegar ekki birtur fyrr en 18. mars og í millitíðinni höfðu íslenskir ráðamenn talað með þeim hætti að ekki var hægt að draga þá ályktun af orðum þeirra að þeir mundu styðja innrás Bandaríkjamanna í Írak. Hæstv. forsætisráðherra, þáverandi utanríkisráðherra, Halldór Ásgrímsson, lýsti því þannig þráfaldlega yfir, áður en nafn Íslands birtist á þessum lista, og það gerði hann síðast í viðtali þann 17. mars árið 2003, daginn áður en listinn var birtur með nafni Íslands, að hann teldi að öryggisráðið ætti að eiga síðasta orðið um Íraksdeiluna. Þannig gaf hæstv. núverandi forsætisráðherra það alveg ljóslega til kynna að engin ákvörðun hefði verið tekin. En þegar hæstv. forsætisráðherra sagði þetta hafa verið liðnar þó a.m.k. þrjár vikur frá því að hann sem utanríkisráðherra leyfði að flogið yrði um lofthelgi landsins og að herflugvélar hefðu viðdvöl vegna innrásar í Írak. Hæstv. forsætisráðherra hefur sagt að bandaríska sendiráðinu hafi ekki verið tilkynnt um stuðninginn fyrr en eftir ríkisstjórnarfund þann 18. mars. Nú virðist hins vegar mega draga þá ályktun af staðfestingu utanríkisráðuneytisins í gær að stuðningur Íslands við innrás Bandaríkjamanna í Írak hafi komið fram þremur vikum fyrr og ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Er það rétt?

Frú forseti. Ég veit að formanni Samfylkingarinnar, hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, er mikið í mun að honum gangi vel í þeim átökum sem fram undan eru í flokki hans. En er ástæða til þess að koma hér upp á hverjum einasta degi út af þessu máli til að reyna að vekja athygli á sér í fjölmiðlum og með því að afhjúpa ótrúlega vanþekkingu í utanríkismálum? Man hv. þingmaður það ekki að ályktun 1441 var samþykkt í öryggisráðinu í nóvember 2002? Man hv. þingmaður ekki eftir því að byggður var upp mikill þrýstingur á Saddam Hussein að hann færi frá völdum sem allar þjóðir stóðu að, m.a. Þjóðverjar? Væri ekki rétt fyrir hv. þingmann að upplýsa flokksfélaga sína í Þýskalandi að með því að leyfð var notkun á þýskum flugvöllum hafi Þjóðverjar lýst stuðningi við stríðið í Írak? Það var verið að byggja upp mikinn þrýsting þessa mánuði og það voru allir að vonast eftir því að sá þrýstingur yrði til þess að Saddam Hussein færi frá völdum. Þetta veit hv. þingmaður og hann veit það líka að það hefur aldrei komið fyrir mér vitanlega að því hafi verið neitað að fá afnot af Keflavíkurflugvelli í sambandi við slík mál, aldrei. Væri ekki ráð fyrir hv. þingmann að leita í smiðju fyrrverandi flokksfélaga sinna og flokksfélaga sinna sem fóru með ábyrgð í utanríkismálum m.a. að ræða þessi mál við fyrrverandi utanríkisráðherra, Jón Baldvin Hannibalsson, þar sem hann sat í ríkisstjórn með honum og fræðast um þessi mál áður en hann kemur aftur upp til að afhjúpa vanþekkingu sína í þessu máli?

Hæstv. forseti. Það er ástæða til að ræða á hverjum einasta degi ekki aðeins innrásina í Írak heldur kannski miklu fremur trúverðugleika hæstv. forsætisráðherra Íslands, Halldórs Ásgrímssonar. Þetta mál snýst nefnilega nú orðið um það hvort hann er að segja Alþingi og þjóðinni satt og rétt frá. Í mínum huga er veigamesta atriðið í þessu máli samráðsskylda ríkisstjórnarinnar og ráðherra við Alþingi. Í 24. gr. þingskapalaga segir, með leyfi forseta: „Utanríkismálanefnd skal vera ríkisstjórninni til ráðuneytis um meiri háttar utanríkismál enda skal ríkisstjórnin ávallt bera undir hana slík mál jafnt á þingtíma sem í þinghléum.“ Nú er það álitamál hvað skuli teljast meiri háttar mál. Um það fjallar m.a. Eiríkur Tómasson í rannsókn sinni samkvæmt Morgunblaðinu í dag. Hann segir að það hljóti að vera matsatriði hverju sinni. Ég hefði haldið að átökin sem áttu sér stað í febrúar og mars árið 2003 innan öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna og í heiminum öllum um það hvort ráðast ætti inn í Írak með eða án stuðnings Sameinuðu þjóðanna hljóti að teljast meiri háttar utanríkismál. Eiríkur Tómasson segir í álitsgerð sinni að sér sé tjáð að hæstv. þáverandi utanríkisráðherra, Halldór Ásgrímsson, hafi komið á fund utanríkismálanefndar og síðan leggur hann út af þeim fundi. Hefur prófessorinn séð þessi gögn? Á hverju byggir hann mat sitt? Ég spyr. Hann segir jafnframt að ákvörðun ríkisstjórnarinnar hafi snúist um það að afvopna Íraka. Hvað sagði hæstv. utanríkisráðherra, Halldór Ásgrímsson, á þessum fundi? 

Ég vil biðja hv. þingmann að gæta þess að það er takmarkaður ræðutími hér og fara eftir þingsköpum í því efni.

Virðulegi forseti. Við erum komin til þings, klukkan er hálftvö og hafnir eru fastir liðir eins og venjulega. Stjórnarandstaðan kemur af stað umræðum um Íraksmálið. Ekkert nýtt. Það er spurning, virðulegi forseti, hvort ætti að fara að kalla þennan dagskrárlið upp á nýtt, ekki umræður um störf þingsins heldur umræður um hinn fasta lið eins og venjulega. Sannleikurinn er nefnilega sá að þegar maður fer yfir þessa umræðu, skoðar hana í ljósi tveggja síðustu ára sem liðin eru frá því að innrásin í Írak átti sér stað, þá er það nákvæmlega sama og sagt var fyrir tveimur árum sem menn endurtaka úr þessum ræðustól. Ég er með útskrift af viðtali við hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Ég er með útskrift af viðtali við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon úr Morgunblaðinu 21. mars 2003. Það mætti halda að þetta viðtal hefði verið tekið á þessum degi í dag vegna þess að það er nákvæmlega sama sem verið er að klifa á. Það er ekkert nýtt. Það er eingöngu reynt að halda lífinu í þessari umræðu og klifa á því sama. Það er ekkert sem verið er að leggja fram. Hér er búið að upplýsa að það sem íslensk stjórnvöld voru að gera var það sama og stjórnvöld gerðu meðal nágrannaþjóða okkar. Það er ekkert nýtt sem hefur komið fram. Það er einfaldlega þannig að nú liggur það fyrir að stjórnarandstaðan lagði fram þingmál haust eftir haust til að mótmæla því að verið væri að beita viðskiptaþvingunum gegn harðstjóranum í Írak. Það mátti sem sagt ekki. Það liggur fyrir að fundið var að því að reynt væri að beita áhrifavaldi og diplómatískum aðgerðum til að koma harðstjóranum frá. Nú liggur það fyrir að það mátti ekki og við vitum að það mátti heldur ekki fara með hervaldi gegn þessum manni. Það er eitt sem stjórnarandstaðan virðist þó hafa sameinast um að hafi mátt og átt að gera: Hrófla ekki við Saddam Hussein. Það er eina niðurstaðan sem við fáum eftir tveggja ára linnulausa umræðu þar sem hlutirnir eru endurteknir sí og æ.

Frú forseti. Það er ekki undarlegt að stjórnarliðar með hæstv. forsætisráðherra í broddi fylkingar kveinki sér undan þessari umræðu. Og það er undarlegt að heyra það úr þessum ræðustól að ekkert hafi þar gerst á umliðnum tæpum tveimur árum frá því að innrásin hófst sem gefi tilefni til þess að slík umræða sé tekin aftur og aftur. Ég vek athygli á því að við erum á öðrum degi þingsins eftir jólahlé og þessu verður haldið áfram þar til öll kurl koma til grafar. Það liggur algerlega ljóst fyrir að enn vantar stór gögn til að heildarmyndin fáist. Ég vek athygli á því að í Morgunblaðinu í dag greinir sérstakur lögfræðilegur ráðunautur ríkisstjórnarinnar, Eiríkur Tómasson prófessor, frá því að hann hafi haft gögn úr forsætisráðuneytinu sér til atfylgis þegar hann setti saman þessa greinargerð. Ég vil fá þessi gögn. Við viljum fá þau gögn og önnur. Það er ekki flóknara en það. Og ég vek líka athygli á því að enn þá hefur þessi lögfræðilega álitsgerð prófessorsins ekki komið í hólf þingmanna. Ekki hef ég séð hana. Ég hef lesið um hana í blöðum, þannig að það er allt eftir efninu. Skylt er skeggið hökunni. Ég vil líka láta þess getið, frú forseti, að ég átti samtal við formann utanríkismálanefndar sem er erlendis í opinberum erindagerðum, raunar með varaformanni sömu nefndar, og fór þess á leit af því að hæstv. forsætisráðherra krafðist þess í gær að utanríkismálanefnd kæmi saman. Það stendur ekki á okkur í því. Við getum gert það seinna í dag og þar erum við tilbúnir að reyna enn og aftur að fá stjórnarliða þess til að aflétta leynd í málinu. Það er nefnilega það undarlega í þessu öllu saman hvers vegna þessi tregða er við að leggja spilin á borðið fyrst þetta liggur allt saman svona ljóst fyrir. Sú spurning mun vaka í umræðunni meðan reynt er að sveipa hulu leyndardómsins yfir þetta mál. Það er ekki flóknara en það. Þessu máli lýkur ekki fyrr en allt er komið fram.

Virðulegur forseti. Enn einu sinni kemur stjórnarandstaðan hér og byrjar að ræða Írak og er hugmyndaauðgi hv. stjórnarandstöðu um nálgun á þessu máli alveg með ólíkindum og öll meðul eru notuð. Nú hefur það gerst m.a. að hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir hafa fullyrt það að ákvörðun í mars sl. um að leyfa ef til kæmi yfirflug yfir Ísland og notkun á Keflavíkurflugvelli væri stefnumarkandi, þetta væri ný stefna fyrir Íslendinga og það bæri að taka alvarlega. Virðulegur forseti. Annaðhvort eru hv. þingmenn vísvitandi að segja ósatt eða þeir vita ekki betur. Sé farið að fenna yfir minnið er rétt að minna á það að þegar alþjóðasamfélagið fór inn í Bosníu 1994 var leitað til íslenskra stjórnvalda um það sama. Yfirflug yfir Ísland og hugsanlega notkun á Keflavíkurflugvelli og íslenska ríkisstjórnin samþykkti það. Hverjir skyldu hafa setið þá í ríkisstjórn? Má þar nefna til að mynda hv. þm. Össur Skarphéðinsson, þáverandi hæstv. ráðherra. 

Forseti. Það stendur í Morgunblaðinu í dag, haft eftir Eiríki Tómassyni sem hér var mjög vitnað til í gær, að ákvörðun forsætisráðherra og utanríkisráðherra á sínum tíma um stuðning við aðgerðirnar í Írak, sem hér er um deilt, hafi falist í þrennu. Annar liður þess er, með leyfi forseta, „að veita aðgang að íslenskri lofthelgi og heimild til að nota Keflavíkurflugvöll ef nauðsyn krefði vegna aðgerða í Írak“. Nú kemur hins vegar í ljós að þessi ákvörðun virðist hafa verið tekin þrem vikum áður án þess að bera hana undir einn eða neinn. Það er auðvitað þar sem hnífurinn stendur í kúnni, að forsætisráðherra og utanríkisráðherra báru þetta ekki undir einn eða neinn. Þeir hafa fengið Eirík Tómasson, og telja að Eiríkur Tómasson hafi nú sýknað þá af þeirri ákæru sem ég hef vissulega haft hér í frammi um það að núverandi hæstv. forsætisráðherra og þáverandi utanríkisráðherra hafi brotið þingsköp með því að ráðgast ekki við utanríkismálanefnd um þau mál sem þeir áttu að ráðgast við um. Það sem Eiríkur hefur sagt - jú, það er mat. Hann hefur búið til leið fyrir hæstv. núverandi forsætisráðherra til þess að losna úr þeirri klemmu sem hann er í. Það fer þannig fram, sú leið er þannig að ef hæstv. forsætisráðherra og þáverandi utanríkisráðherra telur það hafa verið minni háttar utanríkismál að lýsa yfir þeirri ákvörðun að styðja innrásina í Írak er hann sloppinn. Ég vil þess vegna biðja hæstv. forsætisráðherra að koma hér á eftir og segja okkur frá því hvort hann ætlar að notfæra sér þessa litlu leið, þessa litlu holu sem Eiríkur Tómasson, formaður aðstoðarnefndar stjórnarskrárnefndar, í vinnu hjá hæstv. forsætisráðherra, hefur búið til handa honum, með því að lýsa yfir að þessi ákvörðun hafi verið minni háttar utanríkismál. Ef það er ekki minni háttar utanríkismál, ef það er meiri háttar utanríkismál, átti hæstv. forsætisráðherra, þáverandi utanríkisráðherra, að bera þetta undir nefndina og engar refjar. Því getur hann ekki neitað. Hvað sem hann verður margsaga í málinu stendur það eftir að hæstv. utanríkisráðherra, þáverandi, sem vissulega hafði vald - það hefur enginn efast um það - til að taka ákvörðunina með hvaða hætti svo sem hann kysi að gera það 

Virðulegur forseti. Ég held að engum heilbrigðum manni geti dottið í hug að mæla gegn því að það hafi verið meiri háttar ákvörðun þegar íslensk stjórnvöld lýstu yfir stuðningi við innrás í Írak. Í fyrsta sinn í sögu þjóðarinnar, í fyrsta sinn í sögu íslenskrar þjóðar, tókum við þátt í því að ráðast með vopnavaldi á fullvalda þjóð. Þetta er meiri háttar mál. Það er ekki rétt sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sagði hér áðan, að ekkert nýtt hefði komið fram í þessu máli síðan á dögunum örlagaríku í febrúar og mars árið 2003. Það hefur heilmikið nýtt komið fram. Meðal annars hafa varnaðarorð okkar sem reyndum að koma vitinu fyrir stjórnvöld hér á Íslandi öll komið fram, það hefur sýnt sig að þau voru öll rétt. Tugþúsundir liggja í valnum. Það er búið að rústa þetta land. Innrásin var ólögleg. Engin gereyðingarvopn hafa fundist. Er þetta ekki nógu alvarlegt? Er hægt að fullyrða að ekkert hafi gerst á öllum þessum tíma? Að sjálfsögðu ekki. Við hljótum að gera þá kröfu til ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna að þeir leggi öll spil á borð í þessu máli. Þegar maður skoðar aðdraganda þess, m.a. hér á hinu háa Alþingi, vakna mjög margar spurningar, t.d.: Hvers vegna var þingsályktunartillaga Vinstri grænna stoppuð af í utanríkismálanefnd í febrúar og mars árið 2003? Af hverju var henni ekki hleypt hingað aftur inn í þingið til að umræða gæti farið fram um þessa ákvörðun hér á löggjafarþingi þjóðarinnar? Hvernig stóð á því? Þessu verða stjórnvöld að svara. Ég lýsi að lokum eftir Guðna Ágústssyni, hæstv. landbúnaðarráðherra og varaformanni Framsóknarflokksins í þessu máli. 

Hæstv. forseti. Aðeins þetta, hvers vegna skiptir listi yfir hinar svokölluðu viljugu þjóðir máli? Það er vegna þess að hann hefur stórpólitíska þýðingu, og hafði stórpólitíska þýðingu á sínum tíma. Bandaríkjamenn, Bandaríkjastjórn, Bush-stjórnin fékk ekki stuðning öryggisráðsins, fékk ekki pólitískan stuðning frá öryggisráðinu til að ráðast inn í Írak og varð þess vegna að leita eftir stuðningi á öðrum vettvangi. Þar fær þessi listi þýðingu. Hann hefur stórpólitíska þýðingu og er stórpólitískt utanríkismál. Það skiptir þess vegna máli hvernig ákvarðanir voru teknar, hvenær þær voru teknar og á hvaða forsendum þær voru teknar. Okkur er núna sagt að ríkisstjórnin hafi greint Alþingi frá þessu á fundi með utanríkismálanefnd hinn 19. febrúar árið 2003. Það skiptir þess vegna öllu máli að fá upplýst hvað þar fór fram. Í 24. gr. þingskapalaga segir eftirfarandi um utanríkismálanefnd og leynd sem hvílir þar á, með leyfi forseta: „Nefndarmenn eru bundnir þagnarskyldu um þá vitneskju sem þeir fá í nefndinni ef formaður eða ráðherra kveður svo á.“ Nú hefur hæstv. ráðherra lýst því yfir hér á Alþingi að hann sé því ekki andsnúinn að þessi gögn verði birt. Ég reikna þá með því og við hljótum að ganga út frá því að meiri hluti nefndarinnar fallist á að svo verði gert. Ég tel mjög mikilvægt að þessi gögn 

Frú forseti. Hv. þingmenn stjórnarliðsins kvarta og kveina undan því að þurfa að taka þátt í umræðu um Írak. En það er til leið fram hjá þessum þrálátu spurningum stjórnarandstöðunnar sem hafa vakað sl. tvö ár. Þessi leið felst í því að hæstv. forsætisráðherra eða talsmenn stjórnarinnar lýsi því yfir að farið verði í þá rannsókn á tildrögum ákvörðunar um stuðning við innrásina í Írak sem lögð er fram tillaga um í þingsályktunartillögu stjórnarandstöðunnar. Hæstv. forsætisráðherra og aðrir talsmenn ríkisstjórnarinnar voru á hröðum flótta undan þeirri tillögu alla síðustu mánuði fram að jólum. Ef sú tillaga yrði samþykkt yrðu öll þessi málsatvik upplýst. Svar hæstv. forsætisráðherra hér áðan gefur enn frekari tilefni til þess að krefjast þessarar rannsóknar. Hæstv. forsætisráðherra treysti sér ekki til þess að svara spurningunni sem ég beindi til hans. Spurningin var þessi: Er það rétt sem draga má ályktun af af staðfestingu utanríkisráðuneytisins í gær að Bandaríkjamönnum hafi með einhvers konar hætti verið tjáð þremur vikum fyrr en hæstv. forsætisráðherra hefur gefið til kynna að raunin hafi verið að Ísland mundi styðja innrás Bandaríkjamanna í Írak? Þetta er lykilspurning. Það er alveg ljóst að listinn var notaður sem pólitískt vopn, sem pólitísk vörn gagnvart umheiminum, gagnvart Sameinuðu þjóðunum til að verja innrásina. Ef Ísland hefði ekki verið á listanum, ef engin hinna 30 vígfúsu þjóða hefði verið á listanum hefði að öllum líkindum engin innrás orðið. Þá væru 100 þús. saklausir Írakar sem hafa farist í kjölfar innrásarinnar enn á lífi. Þetta er hin siðferðilega ábyrgð sem við berum öll sem þjóð - vegna þessa. 

Frú forseti. Ja, mikið heldur hv. þingmaður að vald okkar Íslendinga sé. Hann sagði áðan að ef við hefðum ekki verið á þessum fræga lista sem Bandaríkjamenn birtu  Það virðist vera alveg sama hvað hér er sagt. Því er haldið fram af hv. talsmönnum stjórnarandstöðunnar að lög hafi verið brotin. Þeir hafa ekki fyrir því að kalla til sérfróða menn til að leiða í ljós hvort svo sé.  Það liggur náttúrlega alveg ljóst fyrir, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, að það var mikill viðbúnaður í Miðausturlöndum og að þangað hófust flutningar löngu fyrir febrúar. Þingmaðurinn hlýtur að muna þetta. Og auðvitað þurftu þeir flutningar að fara um mörg lönd, í mjög litlum mæli hér um Ísland. Auðvitað tókum við Íslendingar þátt í því ásamt öðrum þjóðum. Ég man ekki betur en að hv. þingmaður styddi ályktun 1441 þar sem m.a. var gert ráð fyrir því að til þess gæti komið að beita valdi. Ég man ekki betur. En hann virðist vera búinn að gleyma þessu öllu núna í formannsslagnum. Það er eiginlega merkilegt hvað gleymskan herjar mikið á þennan mann. Það er eins og að eitthvert stríð hafi herjað á hann þannig að ég ætla að biðja hann um að fá það ekki algjörlega á heilann. 
            

Frú forseti. Ég flyt frumvarp til laga um breyting á almennum hegningarlögum, nr. 19 12. febrúar 1940 (vararefsing fésektar). Frumvarp þetta er samið á vegum refsiréttarnefndar að tilhlutan dómsmálaráðherra. Í 4. mgr. 54. gr. almennra hegningarlaga er ákvæði um að vararefsing vegna sektarrefsinga allt að 100.000 kr. sé lögbundin. Með frumvarpinu er lagt til að hámark sektar verði hækkað í 300.000 kr. og að hærri fjárhæð standi að baki hverjum degi vararefsingar. Með 2. gr. laga nr. 57/1997 voru vararefsingar vegna sekta að fjárhæð allt að 100.000 kr. lögbundnar þannig að þegar sakborningur fellst á boð lögreglustjóra um að ljúka máli með því að gangast skriflega undir greiðslu sektar með formlegri lögreglustjórasátt gangist hann jafnframt undir þá vararefsingu sem fylgir sektinni samkvæmt ákvæðinu. Þegar framangreind lög voru sett var lögreglustjórum heimilt að ljúka máli á hendur sakborningi ef refsing fór ekki fram úr 100.000 kr. sekt, sbr. 1. mgr. 115. gr. laga nr. 19/1991, um meðferð opinberra mála, og þágildandi 2. mgr. 1. gr. reglugerðar nr. 250/1992, um lögreglustjórasáttir, sbr. 1. gr. reglugerðar nr. 402/1997. Með reglugerð nr. 980/2000 var framangreind fjárhæð hækkuð í 300.000 kr. Skv. 4. mgr. 100. gr. umferðarlaga, nr. 50/1987, skulu sektir allt að 300.000 kr. fyrir brot á þeim lögum og reglum settum samkvæmt þeim ákveðnar í reglugerð. Með 7. gr. laga nr. 84/2004 var 4. mgr. 100. gr. umferðarlaga breytt á þann veg að fjárhæð sekta var hækkuð úr 100.000 kr. í 300.000 kr. Mikilvægt er að framangreindar sektarfjárhæðir og lögbundnar vararefsingar haldist í hendur. Í frumvarpinu er áfram við það miðað að hámarkslengd vararefsingar verði 20 dagar svo sem ákveðið var með lögum nr. 57/1997. Óvarlegt þykir að sakborningar verði látnir gangast undir lengri vararefsingu við afgreiðslu mála hjá stjórnvöldum og án atbeina dómstóla. Þetta þýðir að miðað er við að 15.000 kr. standi að baki hverjum degi í vararefsingu en telja verður að sú fjárhæð sé þó ekki svo há að sakborningar sjái sér hag í því að afplána vararefsingu sektarinnar í stað þess að greiða hana. Ég legg til, frú forseti, að þessu frumvarpi verði vísað til hv. allsherjarnefndar að lokinni þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur mælt fyrir frumvarpi til laga um breyting á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940. Hér er fyrst og fremst kannski verið að samhæfa og laga almenn hegningarlög að öðrum lögum í svipuðum málaflokkum varðandi sekt og vararefsingu og er það í rauninni bara vel. Við sjáum að núna er komin vararefsing upp á 20 daga fangelsi þannig að búið er að hækka það upp ef sektin er allt að 300.000 kr. Þetta er í rauninni til samræmis bæði við lög um meðferð opinberra mála og umferðarlög og eru þegar komnar reglugerðir sem lúta að því sama og hér stendur. Núna fer þetta mál til meðferðar í hv. allsherjarnefnd og við munum að sjálfsögðu skoða mikilvægi samræmingar á ýmsum lögum og reglugerðum þessu tengdum þannig að ég sé ekki betur en að hér sé um hið besta mál að ræða. Við munum eflaust sækjast eftir umsögnum um málið og sjá hvort eitthvað er hægt að skoða í víðara samhengi.

Virðulegi forseti. Ég fylgi úr hlaði nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar um frumvarp til laga um breyting á einkamálalögum og þjóðlendulögum á þskj. 563, 190. mál. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Rögnu Árnadóttur og Hólmstein Gauta Sigurðsson frá dómsmálaráðuneyti. Frumvarpið var áður lagt fram á 130. löggjafarþingi en varð ekki útrætt. Það er nú endurflutt að teknu tilliti til þeirra breytinga sem meiri hluti allsherjarnefndar lagði til þá. Með frumvarpinu er lagt til að felld verði niður heimild b-liðar 1. mgr. 126. gr. einkamálalaga, nr. 91/1991, til að veita gjafsókn þegar úrlausn máls hefur verulega almenna þýðingu eða varðar verulega miklu fyrir atvinnu, félagslega stöðu eða aðra einkahagi umsækjanda. Eftir sem áður verður í lögunum að finna heimild til að veita einstaklingi gjafsókn ef fjárhag hans er þannig háttað að kostnaður við gæslu hagsmuna hans í dómsmáli yrði honum fyrirsjáanlega ofviða, enda sé nægilegt tilefni til málshöfðunar eða málsvarnar og eðlilegt megi teljast að öðru leyti að málssóknin sé kostuð af almannafé. Þá er gert ráð fyrir því í frumvarpinu að dómsmálaráðherra kveði nánar á um starfshætti gjafsóknarnefndar og skilyrði gjafsóknar í reglugerð, þar með talið hvenær nægilegt tilefni sé til veitingar gjafsóknar, atriði sem líta ber til við mat á fjárhagsstöðu umsækjanda og heimildir til takmörkunar á gjafsókn skv. 1. mgr. 127. gr. laganna. Í þessu samhengi vil ég geta þess að á fundi fulltrúa dómsmálaráðuneytisins með nefndinni voru m.a. lagðar fram hugmyndir að nýrri reglugerð á grundvelli frumvarpsins, ef það verður að lögum. Ég vil af því tilefni fagna þeim vinnubrögðum að nefndinni hafi gefist tækifæri til að ræða þau álitaefni sem upp koma við samningu slíkrar reglugerðar í ráðuneytinu. Ég held að það hafi verið mikilvægt tækifæri og innlegg í starf nefndarinnar að sjá aðeins lengra en frumvarpið ber með sér og eftir atvikum að nefndin hafi fengið þetta tækifæri til að koma að athugasemdum um þau atriði sem að mati nefndarinnar skipta máli í því samhengi. Því frumkvæði dómsmálaráðuneytisins ber að fagna. Í frumvarpinu er einnig lagt til að gjafsóknarákvæði sem sérstaklega er sniðið að þörfum og hagsmunum þeirra sem aðild eiga að þjóðlendumálum bætist við þjóðlendulög, nr. 58/1998. Umsóknum um gjafsókn hefur fjölgað mjög undanfarin ár og voru þær fleiri en 500 árið 2003. Til samanburðar má nefna að árið 1998 bárust gjafsóknarnefnd 315 umsóknir. Ekki er gert ráð fyrir að gjafsóknarmálum fækki verulega við þá breytingu sem lögð er til í frumvarpinu en hún kann að stemma stigu við þeirri aukningu sem verið hefur undanfarin ár. Nefndin skoðaði sérstaklega áhrif þeirra breytinga sem frumvarpið gerir ráð fyrir varðandi möguleika einstaklinga til að fá gjafsókn í sifjamálum, einkum forsjármálum. Samkvæmt upplýsingum frá gjafsóknarnefnd hefur gjafsókn í forsjármálum í yfirgnæfandi hluta tilvika verið veitt á grundvelli a-liðar 1. mgr. 126. gr. gildandi einkamálalaga, en í honum er að finna reglu sambærilega þeirri sem lagt er til að lögfest verði í frumvarpinu, þ.e. að gjafsókn verði veitt á grundvelli fjárhagsstöðu. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frumvarpið verði samþykkt.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá minni hluta allsherjarnefndar. Frumvarpið var lagt fram á 130. löggjafarþingi en varð ekki útrætt. Frumvarpið sem er fjórar greinar auk gildistökuákvæðis felur í fyrsta lagi í sér þrengingu á þeim skilyrðum sem gildandi lög um meðferð einkamála setja gjafsókn í einkamálum, í öðru lagi felur það í sér reglugerðarheimild fyrir dómsmálaráðherra til að kveða nánar á um skilyrði gjafsóknar og starfshætti gjafsóknarnefndar og í þriðja lagi er lagt til í frumvarpinu að lögfest verði sérstök gjafsóknarheimild í lögum um þjóðlendur. Minni hluti allsherjarnefndar leggst alfarið gegn þeim breytingum sem í frumvarpinu felast. Tilgangur frumvarpsins virðist sá helstur að þrengja verulega að möguleikum almennings til þess að leita réttar síns með málshöfðun gagnvart stjórnvöldum og opinberum aðilum. Þá mun frumvarpið, verði það að lögum, fela í sér útilokun á möguleikum til gjafsóknar í málum sem geta varðað einstaklinga og almenning miklu. Minni hlutinn leggst alfarið gegn slíkum takmörkunum, telur þær á skjön við aukna réttarvitund almennings og stangast á við hefðir sem hafa verið að þróast í lýðræðisríkjum. Tillögurnar eru að auki illa rökstuddar og tilefni breytinganna er ekki nægilega skýrt auk þess sem undirbúningi málsins er verulega ábótavant. 1. gr. frumvarpsins felur ekki í sér neina efnisbreytingu hvað það varðar að dómsmálaráðherra er eftir sem áður heimilt að setja reglugerð um starfshætti gjafsóknarnefndar. Minni hlutinn gerir ekki athugasemdir við greinina. Minni hlutinn gerir hins vegar miklar athugasemdir við 2. gr. frumvarpsins en hún felur í sér meginbreytinguna sem lögð er til á gildandi lögum. Í gildistíð eldri einkamálalaga tíðkaðist það að gjafsókn var veitt í þeim tilvikum sem greinir í b-lið 1. mgr. 126. gr. núgildandi laga, þ.e. ef mál hafði verulega almenna þýðingu eða varðaði verulega miklu fyrir atvinnu, félagslega stöðu eða aðra einkahagi umsækjanda. Heimildin var þó háð velvilja ráðherra sem gat hafnað umsókn þótt málið teldist mikilsvert. Efni núgildandi ákvæðis er efnislega tekið upp úr 16. gr. frumvarps til laga um opinbera réttaraðstoð sem lagt var fram á 112. og 113. löggjafarþingi. Ákvæðið var þannig liður í viðleitni til þess að víkka út heimildir til ókeypis lögfræðiaðstoðar fyrir almenning sem er ekki vanþörf á hér á landi ef miðað er við nágrannalöndin. Margsinnis hafa verið lögð fram mál á Alþingi í þessu skyni og má af umræðum um slík mál ráða að mikill vilji hefur verið til þess að auka slíka þjónustu. Minni hluti allsherjarnefndar telur rétt að fara þá leiðina að auka möguleika almennings á ókeypis réttaraðstoð í stað þess að takmarka slíkar heimildir enn frekar eins og lagt er til í frumvarpinu. Ákvæði b-liðar 1. mgr. 126. gr. einkamálalaga hefur verið í lögum í tæp 12 ár og er ekki hægt að ráða það af gögnum sem lögð voru fyrir allsherjarnefnd að ákvæðið hafi valdið vandkvæðum í framkvæmd. Rökstuðning skortir reyndar almennt fyrir þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu. Í athugasemdum með frumvarpinu segir að skilyrðið um gjafsókn skv. b-lið 1. mgr. sé „afar víðtækt og þykir ekki forsvaranlegt að verið sé að kosta málshöfðun eða málsvörn einstaklings af almannafé á grundvelli svo almenns ákvæðis.“ Annan rökstuðning er ekki að finna fyrir niðurfellingu þessarar heimildar og af því má ráða að ákvæðið sé fellt niður í sparnaðarskyni. Gjafsóknarmálum hefur vissulega fjölgað verulega á undanförnum árum sem er fyrst og fremst til marks um þá ánægjulegu þróun sem orðið hefur á réttarvitund almennings. Fulltrúi dómsmálaráðuneytisins áætlaði fyrir allsherjarnefnd að sparnaður með frumvarpinu gæti numið 10–15 millj. kr. árlega, sem er einungis örlítið hlutfall af heildarkostnaði ríkisins vegna gjafsókna. Er vandséð hvernig hægt er að réttlæta slíkan sparnað á kostnað þeirra ríku almannahagsmuna og hagsmuna einstaklinga sem í húfi eru. Minni hlutinn telur að með breytingunni sé fórnað meiri hagsmunum fyrir minni og leggst alfarið gegn henni. Gert er ráð fyrir að áfram sé inni heimild til gjafsóknar í málum þar sem efnahag umsækjanda er þannig háttað að kostnaður af gæslu hagsmuna hans yrði honum ofviða. Sú heimild hrekkur hins vegar skammt þegar þess er gætt að við mat á því hvort gjafsókn sé veitt á grundvelli efnahags umsækjanda hefur verið höfð hliðsjón af skattleysismörkum á hverjum tíma. Heimildin er því afar þröng auk þess sem réttlætisrök geta verið fyrir heimild til gjafsóknar burt séð frá efnahag. Svo fólk átti sig á hvaða tölu er um að ræða er verið að ræða um það bil 80 þús. kr. tekjur á mánuði. Ef menn eru með hærri tekjur en það eiga þeir ekki rétt á gjafsókn en það sjá allir að 80 þús. kr. tekjur á mánuði er ekki há upphæð. Sú þrenging sem lögð er til í frumvarpinu mun fela í sér að gjafsókn verður útilokuð í málum sem eru mikilsverð réttlætismál fyrir hagsmuni einstaklinga og almennings. Samkvæmt upplýsingum sem gjafsóknarnefnd gaf allsherjarnefnd kunna slík mál t.d. að varða heimtu skaðabóta fyrir varanlega örorku þegar örorka er mikil en aflahæfi verulega skert, mál er varða bætur fyrir missi framfæranda, lífeyrisréttindi, atvinnuréttindi og eignarréttindi, réttindi varðandi friðhelgi einkalífs og önnur hefðbundin mannréttindi. Dæmi eru um að gjafsókn hafi verið veitt á grundvelli þessarar heimildar vegna ófrjósemisaðgerðar og vönunar þar sem vafi lék á um heimild til aðgerðanna og einnig gætu mál vegna læknamistaka fallið hér undir. Þetta eru klassísk mál sem hafa fengið gjafsókn á grundvelli b-liðar sem hér er verið að afnema. Þá gæti gjafsókn skv. b-lið 1. mgr. 126. gr. verið veitt í málum þar sem einstaklingar leita réttar síns gagnvart stjórnvöldum. Slík mál gætu t.d. verið vegna umhverfismála, kærur vegna kosninga eða vegna ráðherraúrskurða. Við sjáum öll að hér er á ferðinni gríðarlega mikilvægur málaflokkur og mikilvæg mál sem er að fullu leyti réttlætanlegt að veita gjafsókn fyrir í sumum tilvikum. Það vekur óneitanlega athygli að stjórnvöld skuli nú ætla að takmarka möguleika fólks á að leita réttar síns í málum er tengjast umhverfismálum þar sem fyrir dyrum stendur að fullgilda Árósasamninginn sem tryggja á réttláta málsmeðferð í umhverfismálum. Efni þessa frumvarps stangast beinlínis á við þær skyldur sem stjórnvöld þurfa að undirgangast samkvæmt þeim samningi. Þá er útilokað samkvæmt núgildandi reglum að fá heimild til gjafsóknar til þess að sækja mál fyrir alþjóðlegum dómstólum og á því verður engin breyting samkvæmt frumvarpinu. Slíka heimild má sjá í reglum annarra ríkja og væri eðlilegt að taka upp sambærileg ákvæði hér á landi. Samkvæmt framangreindri upptalningu er augljóst að hér er um að ræða mikilvæg mál er geta varðað einstaklinga og almenning miklu. Minni hlutinn telur að það skorti verulega á að gerð sé nægileg grein fyrir markmiðum þeirra breytinga sem lagðar eru til í frumvarpinu og tekur undir þá gagnrýni sem fram kemur í umsögn Lögmannafélags Íslands frá 130. löggjafarþingi um þetta atriði. Þar segir m.a. að þau rök sem fram koma í frumvarpinu fyrir breytingunum fullnægi ekki þeim kröfum sem gera verði til rökstuðnings og tilgreiningar tilefnis og markmiðs með ráðgerðum breytingum. Ef markmið frumvarpsins er fyrst og fremst, eins og lesa má út úr athugasemdum við það, að lækka kostnað ríkissjóðs vegna gjafsókna þyrfti það að koma skýrt fram í athugasemdum. Segja má hins vegar að sú röksemd sé fallin um sjálfa sig ef þess er gætt að því var haldið fram við nefndina í umfjöllun á 130. löggjafarþingi að líklega hafi breytingin lítinn sem engan sparnað í för með sér. Í lokamálslið 2. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir nýrri reglugerðarheimild til að kveða nánar á um skilyrði gjafsóknar. Minni hlutinn telur mikilvægt að skýrt sé kveðið á um það í lögum hvaða skilyrði þurfi almennt að uppfylla til þess að fá heimild til gjafsóknar. Eðlilegt verður hins vegar að teljast að nánar sé kveðið á um slíka hluti í reglugerð en allir matskenndir þættir séu í höndum gjafsóknarnefndar. Í 4. gr. frumvarpsins er lagt til að heimilt sé að veita aðila máls sem rekið er á grundvelli þjóðlendulaga, nr. 58/1998, gjafsókn eða gjafvörn ef mál hans hefur að mati gjafsóknarnefndar verulega almenna þýðingu eða varðar verulega miklu fyrir atvinnu, félagslega stöðu eða aðra einkahagi umsækjanda. Minni hlutinn er sammála því að heimild sé veitt til gjafsóknar í slíkum málum en með hliðsjón af því að til stendur að fella heimildina niður í öllum öðrum málum hljómar einkennilega að gera undantekningu í þessum málaflokki eingöngu. Röksemdir fyrir því að gera undantekningu í þjóðlendulögum hvað þetta varðar eru jafnfátæklegar og allar aðrar röksemdir sem fylgja frumvarpinu. Jafnræðisrök eru nefnd til sögunnar, þ.e. að þar sem málarekstur sé þegar hafinn vegna ákvarðana óbyggðanefndar á einu svæði þyki rétt að sömu reglur gildi vegna mála sem rekin yrðu á öðrum svæðum. Þessar röksemdir eiga fullan rétt á sér en ekki aðeins hvað þjóðlendumál varðar. Þessi málatilbúnaður er til marks um hversu vanhugsað það er að fella hina almennu heimild brott úr einkamálalögum. Minni hlutinn átelur vinnubrögð dómsmálaráðuneytisins við undirbúning málsins og telur að ekki hafi verið nægilega til undirbúnings þess vandað. Ekki var haft samráð við gjafsóknarnefnd við vinnslu málsins sem verður að teljast fráleitt þar sem hún býr yfir mikilli þekkingu á þeim málum sem gjafsóknarákvæði einkamálalaga ná til. Minni hlutinn telur augljóst að með þessari breytingu þrengi ríkisstjórnin markvisst að möguleikum almennings til þess að sækja rétt sinn gagnvart stjórnvöldum. Minni hlutinn mótmælir slíkri réttarskerðingu sem er fullkomlega á skjön við það hvernig réttarvitund almennings hefur þróast. Minni hlutinn leggst því gegn þessum áformum. Undir álitið skrifa Bryndís Hlöðversdóttir, Ágúst Ólafur Ágústsson, Steinunn K. Pétursdóttir og Guðrún Ögmundsdóttir. Kolbrún Halldórsdóttir er áheyrnarfulltrúi og samþykk þessu áliti. Eins og kemur fram í þessu minnihlutaáliti allsherjarnefndar leggjumst við eindregið gegn því að hin almenna heimild í b-liðnum verði felld brott. Við teljum það einnig vera ámælisvert að hin raunverulegu efnisatriði hvað varðar gjafsókn sé í rauninni að finna í reglugerð. Þar eru hinar efnislegu takmarkanir. Þar er t.d. upphæðin við hvaða tekjur á að miða þegar kemur að veitingu gjafsóknar. Allsherjarnefnd fékk drög að nýrri reglugerð um veitingu gjafsóknar og er fróðlegt að skoða í 5. gr. þeirrar reglugerðar. Í þeirri grein stendur um mat á tilefni til veitingar gjafsóknar fyrir héraðsdómi, með leyfi forseta: „Þegar metið er hvort nægilegt tilefni sé til veitingar gjafsóknar skulu höfð til viðmiðunar eftirtalin meginsjónarmið: A. Að málsefnið sé þannig að eðlilegt sé að málskostnaður verði greiddur af opinberu fé. Að jafnaði skal ekki veita gjafsókn í málum þar sem ágreiningsefnið er eftirfarandi nema sérstakar ástæður mæli með því: i) Þegar ágreiningsefnið varðar atvinnurekstur einstaklinga og ágreiningur á rætur að rekja til viðskipta einstaklinga og viðkomandi einstaklingur hefur með aðgerðum sínum eða aðgerðaleysi komið sér í þá aðstöðu sem málssókninni er ætlað að bæta úr. ii) Mál milli nákominna sem varðar ágreining sem eðlilegt sé að leyst sé úr utan réttar. iii) Ef mál er milli tveggja einstaklinga þar sem deiluefnið er þess eðlis að gjafsókn veitt öðrum geti hamlað með vissum hætti eðlilegri úrlausn ágreiningsefnisins utan réttar. iv) Í meiðyrðamálum.“ Ef við skoðum efnisatriði þessarar greinar, 5. gr. nýrrar reglugerðar eða draga að nýrri reglugerð, sjáum við að í þessari reglugerð er að finna efnislegar takmarkanir á gjafsókninni. Það má halda því fram með sterkum rökum að slíkar takmarkanir eigi að sjálfsögðu heima í lögunum en ekki í reglugerðinni. Reglugerðarheimildin liggur hjá ráðherranum en löggjafarvaldið liggur hjá þinginu. Það eru til nokkrir hæstaréttardómar sem lúta að því þegar kemur til þess að framsal á valdi löggjafarvalds til framkvæmdarvalds hefur gengið of langt og það eru til hæstaréttardómar sem lúta að því að slíkt hafi talist stjórnarskrárbrot. Ég er ekki að fullyrða að svo sé hér en ég tel þetta hins vegar samt vera óeðlilegt og að sjálfsögðu eiga hinar efnislegu takmarkanir að vera í lögunum en ekki í reglugerð sem fær enga þinglega meðferð. Í þessu sambandi má líka skoða 7. gr. reglugerðarinnar en þar stendur, með leyfi forseta: „Við mat á því hvort gjafsókn verði veitt vegna efnahags umsækjanda skal miða við að árstekjur hans nemi ekki hærri fjárhæð en sem nemur kr. 1.000.000. Ef umsækjandi er í hjúskap eða er í sambúð ber að hafa hliðsjón af tekjum maka eða sambúðaraðila og skulu samanlagðar árstekjur ekki nema hærri fjárhæð en sem nemur kr. 1.800.000. Þegar umsækjandi er yngri en 18 ára skal höfð hliðsjón af samanlögðum tekjum foreldra.“ Áfram stendur, með leyfi forseta: „Við mat á fjárhagsstöðu umsækjanda getur gjafsóknarnefnd: Tekið tillit til þess hvernig tekjur hafa myndast, litið til annarra tekna en uppgefinna heildartekna og óskað eftir frekari gögnum frá umsækjanda í þessu sambandi. Tekið tillit til skerts aflahæfis umsækjanda þótt tekjur gjafsóknarbeiðanda séu yfir tekjumörkum. Tekið tillit til skuldlausra eigna umsækjanda, bæði innstæða í lánastofnunum, skuldabréfa, hlutabréfa, fasteigna, lausafjár og annarra eigna þegar metin er greiðslugeta hans til þess að kosta málssókn sína sjálfur.“ Hér eru sömuleiðis á ferðinni efnisatriði sem með réttu ættu frekar heima í lögunum en í reglugerð. Hér er t.d. ákvæði í reglugerðinni sem lýtur að því að gjafsóknarnefnd geti tekið tillit til skuldlausra fasteigna. Ef ég man rétt var það ekki í gömlu reglugerðinni en hér er á ferðinni að einstaklingur geti misst rétt á gjafsókn eigi hann skuldlausa fasteign. Hér kemur líka fram þetta tekjuviðmið, milljón krónurnar, sem viðkomandi einstaklingur má ekki fara upp fyrir ef hann á að koma til greina að fá gjafsókn. Milljón krónur í árstekjur eru um 80 þús. kr. á mánuði. Það sjá allir að hér er verið að skerða rétt langflestra í samfélaginu til gjafsóknar burt séð frá mikilvægi þess máls. Eins og við höfum rakið snertir þetta afar viðamikla og mikilvæga málaflokka svo sem læknamistök, mannréttindi, umhverfismál. Þetta eru klassískir málaflokkar sem er að fullu leyti réttlætanlegt að gjafsókn sé veitt í vissum tilvikum. Það komu einnig upp vangaveltur í allsherjarnefnd um hvort ástæða þessara frumvarpsbreytinga væri einhvers konar misnotkun á núgildandi gjafsóknarheimildum sem er að finna í lögunum. Fulltrúar dómsmálaráðuneytisins voru spurðir að þessu og þeir svöruðu því á fundi með allsherjarnefnd að það hefði ekki verið kannað sérstaklega. Við höfum því ekkert fast í hendi hvað það varðar, hvort ástæða þessara breytinga sé einhvers konar misnotkun á núgildandi rétti. En það er annað sem hægt er að benda á og snertir þetta frumvarp að það er margt óljóst hvað þetta varðar og það skrifast auðvitað á vinnubrögðin sem eru hér að baki. Það er óljóst hversu mikið þetta mun spara t.d. ríkissjóði, þrátt fyrir að lesa megi í athugasemdum með frumvarpinu að helsti hvatinn og jafnvel eini hvatinn að baki þessu frumvarpi sé að spara almannafé þá er ekki ljóst hve sparnaðurinn af því er mikill. Hægt er að vitna í svar hæstv. dómsmálaráðherra Björns Bjarnasonar við fyrirspurn hv. þm. Jónínu Bjartmarz frá 17. nóvember sl. Þar segir hæstv. dómsmálaráðherra, með leyfi forseta: „Hvað þessar spurningar varðar liggja þessar upplýsingar ekki fyrir í dómsmálaráðuneytinu eða hjá gjafsóknanefnd en kostnaður vegna gjafsóknar er ekki sundurliðaður annars vegar vegna a-liðar og hins vegar b-liðar 1. mgr. 126. gr. einkamálalaga …“ Síðar í svari sínu segir hæstv. dómsmálaráðherra, með leyfi forseta: „Það má því ætla að útgjöld vegna gjafsókna á grundvelli b-liðar nemi samkvæmt þessu um 5–15% af heildarútgjöldum vegna gjafsóknar á ári hverju.“ Þetta eru u.þ.b. 6–18 millj. kr. sem um er að ræða. Hér sjáum við svart á hvítu að jafnvel dómsmálaráðherra og dómsmálaráðuneytið eru ekki alveg viss hvað þetta sparar mikið en menn hafa verið að slá á ákveðnar tölur. Hæstv. dómsmálaráðherra talar um 5–15%, fulltrúi dómsmálaráðuneytisins talaði um 10–15 millj. sem er svona á svipuðu reki. En mér finnst þegar komið er með frumvarp af þessu tagi og vísað til þess að tilgangurinn sé m.a. að spara almannafé að þá sé lágmark að menn viti hversu mikið það muni spara. Ef við göngum út frá því að þessar tölur séu réttar, sem er í sjálfu sér engin ástæða til að efast um, sjáum við að þetta er bara brotabrot af þeim heildarkostnaði sem hlýst af gjafsóknum. Þetta eru 6–18 millj. kr. sem er í rauninni ekki mikill sparnaður í ljósi þeirra réttinda sem verið er að afnema. Eins og komið var inn á í minnihlutaálitinu kemur það skýrt fram að minni hlutinn telur að hér sé verið að fórna meiri hagsmunum fyrir minni. Að lokum langar mig að vitna í umsögn laganefndar Lögmannafélagsins en, með leyfi forseta, stendur þar: „Laganefnd Lögmannafélags Íslands telur að með samþykkt frumvarpsins væri stigið skref aftur á bak að því er varðar aðgang einstaklinga að dómstólum.“ Ég held að það sé kjarni málsins og þess vegna leggst minni hluti allsherjarnefndar alfarið gegn samþykki þessa frumvarps.

Frú forseti. Ég verð nú aðallega að standa upp til að mótmæla þeim orðum sem hér hafa fallið um að þetta frumvarp sé illa undirbúið. Það er það alls ekki. Frumvarpið er alveg skýrt og markmið þess er skýrt en það er að sjálfsögðu ágreiningur um það eins og mörg önnur mál í þinginu. Við vitum að vinstri flokkarnir vilja auka útgjöld hins opinbera og þeim er sama hvað hlutirnir kosta í raun og veru. Þeir vilja bara að útgjöldin aukist en við hinir viljum að spornað sé við útgjaldaaukningunni og þetta frumvarp er liður í því. Það er einnig rangt sem kemur fram í niðurstöðum minni hlutans að ekki hafi verið haft samráð við gjafsóknarnefnd við undirbúning þessa máls. Það var gert og ég skil ekki hvernig í ósköpunum þingmenn setja slíkan texta inn í álit ef þeir vilja á annað borð láta taka mark á sér. Í þessu frumvarpi er ekkert verið að hrófla við hinum fjárhagslegu viðmiðunum sem hafa verið í gildi og það er ekkert verið að breyta þeim. Það er því rangt að gefa til kynna að hér sé verið að þrengja eitthvað að því er það mál varðar. Síðan er það auðvitað sjónarmið út af fyrir sig að sem flest mál eigi að vera fyrir dómstólunum og hið opinbera eigi að standa undir öllum kostnaði sem mönnum dettur í hug að stofna til í því skyni að fara með mál sín fyrir dómstólana og svo sem eðlilegt að lögmenn séu talsmenn þess að hið opinbera borgi þann kostnað og ýti þannig undir störf lögmanna. En það eru ekki heldur röksemdir sem eru haldbærar í umræðum af þessum toga og ekki haldbært að koma með það sem sjónarmið inn á Alþingi að það eigi að standa þannig að lagasetningu að menn fari umhugsunarlaust í málaferli vegna þess að einhverjir aðrir greiði kostnaðinn fyrir þá.

Frú forseti. Ég ætla að halda mig við þá skoðun að ég tel þetta frumvarp vera illa unnið. Það kom fram að þetta er í annað skipti sem frumvarpið er lagt fram. Þetta mál var lagt fram á síðasta þingi en varð ekki útrætt. Þá kom fram á fundi allsherjarnefndar varðandi frumvarpið sem lagt var fram á því þingi, en það frumvarp er efnislega svo að segja eins og það frumvarp sem hér er um að ræða, að ekki hafi verið haft samráð við gjafsóknarnefnd. Það má vel vera að dómsmálaráðuneytið hafi haft samráð við gjafsóknarnefnd í millitíðinni áður en þetta frumvarp kom fram, en hins vegar þegar fyrsta frumvarpið kom fram voru þetta upplýsingar sem við fengum í allsherjarnefndinni. Að sama skapi vitnaði ég beint í orð hæstv. dómsmálaráðherra um að sparnaðurinn af þessu frumvarpi er óljós. Það kemur bæði fram í svari hæstv. dómsmálaráðherra við fyrirspurn hv. þm. Jónínu Bjartmarz og sömuleiðis kemur það fram í frumvarpinu sjálfu. Ég tel að frumvarp sem hefur það að markmiði að spara almannafé og hefur það ekki á tæru hvað það sparar mikið sé ekki vel unnið. Hæstv. dómsmálaráðherra talaði um að ég hefði gefið í skyn að hér væri verið að setja einhvers konar þrengingar. Hér er að sjálfsögðu um þrengingu að ræða, það er verið að afnema heilan lið í einkamálalögunum sem lýtur að hinum almenna rétti, hinni almennu heimild að gjafsókn. Að sjálfsögðu er það þrenging á rétti til gjafsóknar að einstaklingar með hærri mánaðartekjur en 80 þús. kr. á mánuði hafi ekki rétt á gjafsókn lengur eins og staðan er í dag. Það er að sjálfsögðu þrenging. Það er líka að mínu mati útúrsnúningur og hártogun að benda á það sem röksemd að vegna þess að gjafsóknarmálum hafi fjölgað svo mikið undanfarið sé þessi leið nauðsynleg. Eins og komið hefur fram í öðrum fyrirspurnum sem hæstv. dómsmálaráðherra hefur svarað eru gjafsóknarmál sem veitt eru á grundvelli b-liðar, sem hér er verið að afnema, 

Frú forseti. Mér finnast það mjög einfeldningsleg og barnaleg rök í máli þegar lagt er til að gera ráðstafanir til að sporna við útgjöldum ríkissjóðs að þá sé þess krafist af mönnum að þeir upplýsi hve mikið verði sparað. Hver veit hver þróunin yrði ef haldið yrði áfram á sömu braut? Hvernig ætlar hv. þingmaður að svara þessari spurningu sjálfur? Svona barnaskapur í ræðustól á Alþingi er fyrir neðan allar hellur og að hann skuli fluttur um leið og dóms- og kirkjumálaráðuneyti og embættismenn þess og gjafsóknarnefnd og aðrir sem komið hafa að gerð frumvarpsins eru sakaðir um óvönduð vinnubrögð að þá komi hv. þingmaður upp og tali með þessum barnalega hætti um þetta alvarlega mál. Það er ekki verið að hrófla við neinum viðmiðunum. Það er ekki verið að breyta neinum viðmiðunum að því er varðar tölulegar forsendur fyrir gjafsókn. Eins og ég sagði þegar ég flutti frumvarpið í þinginu er verið að búa þannig um hnútana að þeir fjármunir sem ríkissjóður ætlar til gjafsóknar nýtist þeim sem í raun og veru þurfa á þeim fjármunum að halda til að höfða mál og gæta réttar síns. Verið er að standa þannig að því við ráðstöfun á þessu fé að það nýtist þeim sem þurfa á þeim fjármunum að halda til að gæta réttar síns. En hv. þingmaður talar eins og að haga beri þessum málum á þann veg að hér sé einhver ótæmandi sjóður sem allir geti gengið í ef þeim dettur í hug að fara í mál, þá eigi bara hið opinbera að greiða og allur málflutningur hans snýr að því. Það er rökleysa finnst mér að ganga fram á þann veg sem hv. þingmaður gengur fram í málflutningi sínum. Að sjálfsögðu hafa ákveðnar takmarkanir verið í gildi og alls staðar eru í gildi ákveðnar takmarkanir um þetta mál og mál af þessum toga. Hvergi í heiminum geta menn gengið í opinbera sjóði og farið fram á greiðslur úr þeim, sama hvaða mál þeir höfða og gegn hverjum það er höfðað.

Frú forseti. Hafi ég skilið hæstv. dómsmálaráðherra rétt telur hann að alveg kolómögulegt sé að vita hvaða sparnaður liggur að baki við samþykkt frumvarpsins. Hins vegar kemur fram í svari hæstv. dómsmálaráðherra frá 17. nóvember sl., með leyfi forseta: „Ef hv. allsherjarnefnd vill fara ofan í kostnaðartöluna og skoða einstök mál og átta sig á hvað er greitt vegna einstakra mála þá er eflaust unnt fyrir nefndina að gera það.“ Þetta segir hæstv. dómsmálaráðherra, að það ætti að vera unnt að skoða þessar tölur og hvetur nefndina til að gera slíkt. Við kölluðum eftir þeim tölum og fengum svona gisktölur frá fulltrúa ráðuneytisins. Það var giskað á að þetta mundi spara 10–15 millj. Í sama svari hæstv. dómsmálaráðherra er hann á sama reki, en það er alveg ótækt að hæstv. dómsmálaráðherra leggi fram frumvarp vitandi að það sé hægur leikur að skoða þær kostnaðartölur en hann hefur ekki fyrir því að finna þær sjálfur og baktryggja frumvarp sitt sem hefur það meginmarkmið að spara og hann hefur ekki fyrir því að setja tölurnar fullunnar í frumvarpið. Að þessu leyti tel ég frumvarpið vera illa unnið. En þetta er kannski ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er að hér er á ferðinni pólitískur ágreiningur hvað þetta mál varðar. Við í minni hlutanum teljum að það eigi að vera heimild til gjafsóknar í málum sem varða almannahagsmuni eða verulega hagsmuni einkaaðila, ekki eingöngu vegna fjárhagsstöðu heldur vegna málsatvikanna, efnisatriðanna. Við höfum bent á mikilvæga málaflokka eins og mannréttindi, læknamistök, umhverfismál, mál vegna kosninga o.s.frv. Þetta eru málaferli sem við teljum réttlætanlegt að hið opinbera komi að með einhverjum hætti. Í lokin langar mig að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort hann telji ekki rétt að hinar efnislegu takmarkanir sem finna ber í reglugerðinni eigi ekki frekar heima í lögunum en í reglugerðinni. Eins og ég rakti áðan kemur upphæðin sem gjafsóknin miðast við í reglugerðinni og ég vil kalla eftir því svari frá hæstv. dómsmálaráðherra á eftir.

Frú forseti. Þar sem ég hafði ekki tækifæri til að standa í andsvörum við hv. þingmann er það svo að við lögðum reglugerðina fyrir allsherjarnefnd til að hún vissi hvernig að þessum málum er staðið. Ég tel að í reglugerðinni sé ekki gengið gegn lögunum á neinn hátt og þar sé verið að setja reglur sem standist alveg löggjöfina eins og hún er og að sjálfsögðu er hún enn á umræðustigi. Þess vegna var hún lögð fyrir nefndina, m.a. til að heyra álit manna á því, en það er ekki verið að ganga gegn lögunum með neinum hætti í reglugerðinni.

Hæstv. forseti. Við ræðum enn eina ferðina frumvarpið til laga um breyting á einkamálalögum og eins og hæstv. ráðherra gat um í andsvörum sínum er um það mál djúpstæður ágreiningur á milli stjórnarflokkanna og stjórnarandstöðuflokkanna. Hv. þingmaður Ágúst Ólafur Ágústsson hefur farið yfir það með hvaða hætti sá ágreiningur kemur fram með því að fara yfir nefndarálit minni hluta allsherjarnefndar, en þar koma fram sjónarmið okkar í þessum efnum. Ég hef ekki neina ástæðu til að ítreka nein sérstök atriði í því sem hv. þingmaður Ágúst Ólafur Ágústsson fór yfir en lýsi einungis yfir því þar sem ég er áheyrnarfulltrúi í nefndinni að ég er sammála þeim meginsjónarmiðum sem fram koma í nefndaráliti minni hlutans. Mér þykir það mjög miður, virðulegi forseti, að hæstv. dómsmálaráðherra skuli sjá ástæðu til þess að reyna að sýna viðleitni sína í verki til að draga úr útgjöldum hins opinbera á þann hátt sem hann gerir í frumvarpinu. Meðal þess sem deilt er um í málinu er hversu mikla fjármuni sé um að ræða. Hæstv. ráðherra sagði í andsvari sínu áðan að ágreiningurinn milli stjórnar og stjórnarandstöðu í málinu felist m.a. í því að stjórnarflokkarnir vilji sporna við útgjaldaaukningu ríkissjóðs á sama tíma og vinstri flokkarnir vilji auka útgjöld ríkisins. Þá skulum við líka skoða þær tölur sem um ræðir. Þær eru ekki óljósar því fram kemur í svari hæstv. ráðherra við fyrirspurn hv. þm. Jónínu Bjartmarz á þskj. frá 17. nóvember 2004 að kostnaðarskipting milli a- og b-liða laganna, 126. gr., sé ekki aðgengileg en samt megi með því að skoða heildartöluna auðvitað finna einhvers konar niðurstöðu eða svar við spurningunni. Hæstv. ráðherra segir í svari sínu við fyrirspurn hv. þm. Jónínu Bjartmarz um þetta efni fyrr á þessu þingi að gjafsókn sé mjög sjaldan veitt á grundvelli b-liðarins. Hlutfallið árið 1998 hafi t.d. verið með þeim hætti að gjafsókn var í 131 tilfelli veitt á grundvelli a-liðarins það ár, fjórum sinnum á grundvelli b-liðar og tólf sinnum á grundvelli a- og b-liðar sameiginlega. Sambærilegar tölur segir ráðherra hafa verið fyrir árið 2002, að 226 sinnum hafi gjafsóknarnefnd mælt með gjafsókn á grundvelli a-liðarins, 22 sinnum á grundvelli b-liðarins sem deilt er um og 7 sinnum á grundvelli a- og b-liðar sameiginlega. Það má því ætla, segir hæstv. ráðherra orðrétt, með leyfi forseta, „að útgjöld vegna gjafsókna á grundvelli b-liðar nemi samkvæmt þessu um 5%–15% af heildarútgjöldum vegna gjafsókna á ári hverju.“ Hvað eru þessi 5%–15% há upphæð? Nefnilega 7,5–22,5 millj. eða með öðrum orðum eins og við höfum talað um, það má segja að þau mál sem heyra undir b-liðinn séu um 15 millj. virði þegar meðaltalið er tekið. Þetta er nú allur sparnaðurinn sem hæstv. ráðherra ætlar sér að fara í í málinu, um 15 millj. á ári. Ég lýsi því yfir úr þessum ræðustóli sem ég hef reyndar áður gert: Það er skammarlegt að hæstv. ráðherra skuli ætla sér að spara 15 millj. kr. á ári úr ríkissjóði með því að láta það bitna á því fólki sem á í hlut því að hvaða fólk á hagsmuna að gæta varðandi þau mál sem heyra undir b-liðinn? Við skulum skoða það aðeins nánar því það kom líka fram í umfjöllun nefndarinnar hvers konar mál falla undir þetta ákvæði. Þetta eru m.a. mál sem ríkið sækir, fordæmismál, t.d. þegar ríkisskattstjóri tekur einn skattgreiðanda út úr hópi margra til að fá dómsniðurstöðu um tiltekið álitamál. Þ.e. ríkið höfðar mál gegn einstaklingi til að gefa fordæmi í málinu þannig að dómstólar dæmi í málum sem skattyfirvöld eru ekki viss um hvernig eigi að afgreiða, þá tekur ríkisskattstjóri af handahófi einstakling og lögsækir. Mál af þessu tagi hafa t.d. hlotið náð fyrir augum gjafsóknarnefndar og hafa heyrt undir b-liðinn. Sömuleiðis má nefna mál þar sem aflahæfi fólks er skert og það þarf að fara í skaðabótamál við ríkið, skaðabótamál þar sem tekist er á um sök. Það var ekki verið að tala um venjuleg tryggingatjón heldur skaðabótamál þar sem tekist er á um sök og þar er líka um að ræða mál sem fyllilega eðlilegt er að viðkomandi fái gjafsóknir. Svo má nefna lóðamál þar sem eru deilur um lóðarétt, sveitarstjórnarmál ýmiss konar, virkjanamál og almennt mál sem lúta að úrskurðum sem ráðherrar hafa gefið í álitamálum, þannig að ef einstaklingar hafa viljað fá hnekkt úrskurðum sem ráðherrar hafa fest, það sé einstaklingum í óhag, hafa þeir einstaklingar geta höfðað mál á grundvelli gjafsóknar til að skera úr um réttinn gagnvart ríkisvaldinu, gagnvart ráðherrunum sjálfum. Hæstv. dómsmálaráðherra er því með því að fella niður heimildina sem hefur verið til staðar í b-liðnum að fella út möguleika einstaklinga á því að lögsækja ráðherrana. Hann er með öðrum orðum að skjóta sér og sínum samráðherrum undan þeirri ábyrgð sem eðlilegt er að þeir sæti því auðvitað verða færri mál af því tagi sem koma til kasta dómstóla með því að fólk hættir að fá gjafsókn í slíkum málum. Það má t.d. nefna mál sem mikið hefur verið í fréttum undanfarið, dóm sem nýverið féll í héraðsdómi þar sem fyrrverandi hv. þm. Hjörleifur Guttormsson stefndi m.a. umhverfisráðherra og reyndar fjármálaráðherra og fleiri aðilum vegna málsmeðferðar á stjórnsýslustigi þegar mat á umhverfisáhrifum álvers austur á Reyðarfirði fór í gegnum stjórnsýsluna. Þó svo það mál hafi reyndar verið komið langt áður en stefnandi í því máli fékk gjafsóknina samþykkta endaði það mál í gjafsókn. Það eru nákvæmlega mál af þessu tagi sem hæstv. ráðherra er að koma sér hjá vegna þess að hann er að forða ráðherrunum og sjálfum sér undan því að standa frammi fyrir dómurum og fá dóm á sig fyrir að brjóta á rétti einstaklinga í samfélaginu. Þetta er forkastanlegt í þessu frumvarpi og þarna stendur ágreiningurinn. Ágreiningurinn er pólitískur og mjög málefnalegur og það er hæstv. ráðherra til minnkunar að hann skuli koma í andsvar við hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson og halda því fram að rökstuðningur okkar stjórnarandstöðuþingmanna sé byggður á einhverjum barnaskap og einfeldni. Það er beinlínis rangt hjá ráðherranum og honum til minnkunar. Umsagnir sem allsherjarnefnd hafa borist um málið styðja sjónarmið mitt að hér sé um pólitík að ræða, pólitíska stefnumótun, enda segir í umsögn réttarfarsnefndar sem gefur í sjálfu sér ekki umsögn um málið vegna þess að hún telur frumvarpið fela í sér almenna stefnumótun sem lúti að ráðstöfun á almannafé, af þeim sökum telur réttarfarsnefnd það utan verksviðs síns að taka afstöðu til efnis frumvarpsins. Sem sagt pólitísk stefnumótun. Það er því ekki rétt hjá hæstv. ráðherra að hann geti vikið sér undan því að taka þennan slag sem er nauðsynlegt að taka og ég hvet hv. þingmenn stjórnarflokkanna til að hlýða á mál stjórnarandstöðunnar og taka málefnalega afstöðu til þess sem hér um ræðir. Rök hæstv. ráðherra eru ekki réttlætanleg að hér sé um sparnað að ræða og koma því þannig yfir á stjórnarandstöðuna að hún vilji bara auka útgjöld ríkissjóðs til hægri og vinstri því þetta eru prinsippmál sem hér um ræðir og það prinsipp sem falið hefur verið í b-lið 126. gr. hefur verið áratugum saman í lögum. Auðvitað hefur það ekki verið mikið notað en það hefur þó verið notað í mjög afdrifaríkum málum. Ég átel hv. þm. Bjarna Benediktsson, formann allsherjarnefndar, fyrir að halda því fram hér í ræðustól áðan þegar hann fylgdi úr hlaði meirihlutaáliti allsherjarnefndarinnar að með þessu frumvarpi sé ekki gert ráð fyrir fækkun gjafsóknarmála en það kunni að stemma stigu við frekari aukningu gjafsóknarmálanna. Á hvern hátt getur hv. þingmaður rökstutt þessa fullyrðingu sína? Hvernig getur það verið að í hæsta lagi 15 mál á þessu ári, af þessum málafjölda, geti tommað til þess að stemma stigu við aukningu þessara mála? Þetta er yfirklór og yfirvarp hjá hv. þingmönnum í meiri hluta allsherjarnefndar og ég tel að þetta sé einungis sett fram til þess að reyna að réttlæta vilja hæstv. ráðherra, hér séu bara þjónar ráðherrans að ná fram markmiðum og ætlunarverkum hans. Það kemur líka fram á mjög skýran hátt í umsögn laganefndar Lögmannafélags Íslands sem barst allsherjarnefnd og er dagsett 29. apríl 2004 að hún telur rökstuðning þessa máls vera afar veikan og málið allt standa á brauðfótum, sérstaklega kannski hvað varðar þennan b-lið. Sömuleiðis gagnrýnir laganefnd Lögmannafélags Íslands reglugerðarheimildina sem sett er inn í þetta frumvarp. Ég má til með, hæstv. forseti, að fá að vitna í þessa umsögn laganefndarinnar þar sem kvartað er undan því að það skorti að gerð sé grein fyrir bæði markmiðunum og tilefninu sem þetta frumvarp byggir á. Í umsögninni segir, með leyfi hæstv. forseta: „ Laganefnd Lögmannafélags Íslands telur að á það skorti verulega í frumvarpi því sem hér er til umsagnar að gerð sé grein fyrir markmiðum þeirra lagabreytinga sem þar eru lagðar til eða að getið sé tilefnis þeirra. Þær röksemdir sem færðar eru í frumvarpinu fyrir hinni ráðgerðu skerðingu gjafsóknarheimilda lúta að því að ákvæði í b-lið 1. mgr. 126. gr. sé afar víðtækt og þykir ekki forsvaranlegt að verið sé að kosta málshöfðun eða málsvörn einstaklings af almannafé á grundvelli svo almenns ákvæðis. Að mati laganefndar fullnægir þetta ekki þeim kröfum sem gera verður til rökstuðnings og tilgreiningar tilefnis og markmiðs með ráðgerðum breytingum.“ Hér skortir sem sagt á að gerð sé grein fyrir markmiðum þessara lagabreytinga og tilefni þeirra. Það stendur ekki í greinargerðinni með frumvarpinu að þetta sé sparnaðaraðgerð. Það hefur einungis komið fram í máli hæstv. dómsmálaráðherra. Við höfum líka hrakið það með rökum að hér sé um svo fátæklega sparnaðaraðgerð að ræða. Það stenst því ekki. Þess vegna, eins og ég segi, ítreka ég það að hæstv. ráðherra verður að koma hér með haldbetri rök fyrir því að þetta skuli gert og svara á málefnalegan hátt þeim ávirðingum sem við stjórnarandstöðuþingmenn höfum komið með í þessum ræðum okkar. Sömuleiðis má taka undir lokaorð í umsögn laganefndar Lögmannafélags Íslands sem telur að með samþykkt þessa frumvarps sé stigið skref aftur á bak að því er varðar aðgang einstaklinga að dómstólum. Þetta er auðvitað lykilatriði í þessu máli öllu. Hér er verið að skerða rétt einstaklinga til að sækja rétt sinn fyrir dómstólum. Laganefnd Lögmannafélags Íslands bætir við í niðurlagi umsagnar sinnar, með leyfi forseta: „Auk þess skortir ítarlegan rökstuðning fyrir skerðingunni í athugasemdum með frumvarpinu en þar er ekki gerð grein fyrir helstu markmiðum breytinganna. Þá skortir algerlega á að í athugasemdum með frumvarpinu sé gerð grein fyrir tölulegum upplýsingum um mál sem veitt hefur verið gjafsókn í á grundvelli umræddra lagaákvæða og hver sé kostnaður við þau sé það markmið breytinganna að lækka kostnað við gjafsóknarleiðir.“ Undir þessi orð laganefndar Lögmannafélagsins skal tekið hér og því vísað til föðurhúsanna að hér sé um einhvern barnaskap að ræða eða að það sé barnalegt að krefja hæstv. ráðherra um að hann komi hér og rökstyðji mál sitt betur en hann hefur gert hingað til. Varðandi síðan reglugerðarákvæðið sem sett er fram í frumvarpinu má auðvitað fagna því að drög að reglugerðinni skuli hafa verið lögð fram í nefndinni. Það eru vinnubrögð sem ég get tekið undir að séu af hinu góða og til sóma. Það var gott að fá að sjá þannig yfir öxlina á hæstv. ráðherra hvað hann er að hugsa varðandi þetta reglugerðarákvæði. Á hinn bóginn má segja að þessi reglugerðarheimild sé ámælisverð að hluta til vegna þess að það er almennt ekki æskilegt eða taldir góðir lagasetningarhættir að veita reglugerðarheimildir í stað þess að setja skýr efnisákvæði í lög. Sérstaklega á þetta við þegar um ágreiningsmál er að ræða, eins og í þessu tilfelli. Þá er það ekki forsvaranlegt að hæstv. ráðherra skuli ákveða að leysa ágreiningsmálin að hluta til með reglugerðarheimild og að þingmenn stjórnarflokkanna skuli bara gleypa þetta hrátt. Löglærðir þingmenn í allsherjarnefnd eiga auðvitað að vita hvað eru góðir lagasetningarhættir. Þeir hafa lært í fræðum sínum að ekki sé til eftirbreytni að setja reglugerðarheimildir á þessum nótum inn í lög, það sé betra og skýrara og réttara að úttala sig um það hvað lögin meina í lagatextanum. Undir hvað eru hv. þingmenn stjórnarflokkanna að beygja sig hér? Undir hvað eru stjórnarliðar að beygja sig í þessu máli? Undir pólitískan vilja og leiðsögn hæstv. dómsmálaráðherra - það er mitt svar. Ég tel afar mikilvægt að stjórnarliðar skoði þetta mál gagnrýnum augum og taki ekki bara hrátt það sem hæstv. ráðherra hefur sagt hér í ræðum sínum. Þetta er engin sparnaðaraðgerð, það er verið að brjóta rétt á einstaklingum í samfélaginu okkar og, eins og ég hef sagt, rétt á fólki sem hefur ákveðið að reyna að leita réttar síns fyrir dómstólum. Það er rétt í þessu tilfelli, hæstv. forseti, að benda á athyglisverða grein sem birtist í tímaritinu Úlfljóti árið 1994 þar sem Atli Gíslason hæstaréttarlögmaður, sem þá sat í gjafsóknarnefnd og hafði setið um nokkurt skeið, gerir ágætlega grein fyrir ákvæðinu sem ætlunin er að fella út úr lögum með þessu frumvarpi. Atli segir í greininni sinni að sú heimild sem fólgin er í b-liðnum hljóti að verða að teljast veigamikil réttarbót þannig að á þeim tíma, þegar þetta er upphaflega sett inn í lögin, 1992, er þetta talin vera veruleg réttarbót fyrir einstaklinga. Þess vegna er eðlilegt að við spyrjum: Hvað vakir fyrir hæstv. dómsmálaráðherra að taka þessa réttarbót nú af fólki? Er ekki lengur þörf á því að hafa hana til staðar? Ég segi jú, við þingmenn stjórnarandstöðunnar segjum jú. Það er full þörf á því að þessari réttarbót sé haldið í lögum og það er fullkomin ósvinna að taka hana út án nokkurra raka annarra en þeirra sem hæstv. ráðherra hefur reynt af veikum mætti að gefa, þ.e. að það þurfi að spara 15 millj. á ári fyrir ríkissjóð. Að lokum, hæstv. forseti, langar mig til að fara nokkrum orðum um þessa grein hæstaréttarlögmannsins Atla Gíslasonar sem birtist í Úlfljóti. Hann fjallar um það hvers konar mál það eru sem heyra undir b-liðinn. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „ Tíðast er að gjafsóknarnefnd vísi til b-liðar 126. gr. þegar um er að ræða skaðabótamál til heimtu bóta fyrir varanlega örorku þegar örorka er mikil. Í slíkum tilvikum er ljóst að aflahæfi er skert þannig að það varðar framtíðarafkomu umsækjanda og fjölskyldu hans mjög verulega. Enn fremur hefur gjafsókn verið veitt þegar mál varðar bætur fyrir missi framfæranda, lífeyrisréttindi, atvinnuréttindi og eignarréttindi, réttindi varðandi friðhelgi einkalífs og önnur hefðbundin mannréttindi. Gjafsókn hefur meðal annars verið veitt í málum vegna ófrjósemisaðgerðar og vönunar þar sem vafi lék á um heimild til aðgerðanna. Einnig má í dæmaskyni nefna mál vegna þinglýsingarmistaka þar sem afstaða ríkisins leiddi til þess að einstaklingar, sem hlut áttu að máli, urðu að höfða mál til að fá skorið úr hvort tjónið lenti á þeim eða bankastofnun, áður en unnt var að höfða mál gegn ríkinu.“ Síðar í greininni segir áfram, með leyfi forseta: „Við mat á því hvort skilyrðum b-liðar 126. gr. sé fullnægt ber að hafa í huga að hún felur í sér frávik frá upphaflegum tilgangi gjafsóknarheimilda. Höfuðmarkmið gjafsóknar er að gera hinum efnaminni kleift að gæta réttar síns fyrir dómi. Öðrum verður ekki veitt hagræði gjafsóknar nema í undantekningartilvikum.“ Það eru sem sé undantekningartilvikin sem hér á að skera út. Hin þrönga túlkun sem gjafsóknarnefnd hefur notað á þessa þýðingarmiklu heimild kemur auðvitað í veg fyrir nokkra misnotkun á þessu ákvæði. Ég sé því ekki betur en að réttarbótin sem leidd var í lög á sínum tíma sé hér á gerræðislegan hátt strikuð út úr lögunum og, hæstv. forseti, ég mótmæli því sem skerðingu á mannréttindum þegnanna í þessu landi.

Frú forseti. Frjálslyndi flokkurinn stendur að minnihlutaáliti allsherjarnefndar sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir og Ágúst Ólafur Ágústsson hafa farið yfir og gert mjög málefnalega. Ég ætla að forðast að fara yfir það á ný en ég undrast hér mjög að heyra ræðu hæstv. dómsmálaráðherra. Eftir að hér hafa verið færð málefnaleg rök fyrir áliti minni hlutans talar hæstv. dómsmálaráðherra um barnaskap. Það sýnir helst málefnafátækt hæstv. dómsmálaráðherra að geta ekki tekið málefnalega rökræðu um málið í staðinn fyrir að reyna að drepa því á dreif, slá sér á brjóst og segja viðmælendur hér á hinu háa Alþingi fara með einhvern barnaskap. Það er óumdeilt að verið er að skerða réttindi almennings. Það er einnig óumdeilt að flest þeirra mála snúa að stjórnvöldum. Þess vegna er rétt að hæstv. dómsmálaráðherra svari því hvort hann sé í raun og veru, eins og öll teikn eru á lofti um, að forðast að fara í mál, þ.e. að almenningur sæki rétt sinn. Auðvitað vakna spurningar um það, sérstaklega í ljósi þess að sú ríkisstjórn sem nú er við völd hefur oft og tíðum lent í dómsölunum vegna verka sinna. Þá ber hæst að hún hefur tapað í þrígang fyrir öryrkjum og nú stefnir í fjórða skiptið vegna svika, sérstaklega Framsóknarflokksins, við öryrkja þegar þeir sviku þá um 500 millj., brutu samning sem þeir handsöluðu rétt fyrir kosningar. Svo skreyttu þeir sig í blöðum með þessu handtaki, eða svikataki, í Morgunblaðinu og víðar. Auðvitað eiga menn að svara fyrir raunveruleg markmið. Þau hafa ekki komið fram. Að vísu hefur komið fram að um einhvern sparnað sé að ræða, hugsanlegan sparnað, já. Hæstv. dómsmálaráðherra talar um að hann sé fulltrúi sparnaðar, hægri flokkurinn. Ef maður lítur yfir farinn veg ríkisstjórnarinnar, ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra Halldórs Ásgrímssonar, sér maður að þetta kompaní hefur ekki aldeilis verið að spara. Ríkisútgjöld hafa þanist út á valdatíma þessara flokka um heil 5% af þjóðarframleiðslu. Þetta eru bara staðreyndir sem fulltrúar þessara flokka hafa ekki reynt að hrekja en þeir hafa reynt að þegja þær í hel og þeir vilja ekki ræða þær. Það er með ólíkindum að hæstv. dómsmálaráðherra tali hér um sparnað þegar verið er að svipta fólk möguleikum á að sækja rétt sinn gagnvart stjórnvöldum nokkrum vikum eftir að hann skipaði enn einn sendiherrann, enn einn flokksgæðinginn í stól sendiherra. Sparnaðurinn sem verður af þessum verkum við að svipta fólk réttindum til að sækja mál á hendur stjórnvöldum nær ekki útgjöldum af kostnaði eins sendiherra. Það er áhyggjuefni og í rauninni er skammarlegt að hæstv. dómsmálaráðherra komi hér og ræði um einhvern sparnað, nýbúinn að auka útgjöldin og er í sífelldum útgjaldaaukningum. En það er rétt að líta til þess varðandi hvers konar málum t.d. núna þessa dagana er verið að koma í veg fyrir að menn sæki rétt sinn. Hvaða mál eru það? Mér dettur strax í hug að nú sé verið að koma í veg fyrir að bændur landsins og jarðeigendur nái að fá gjafsókn í sínum málum varðandi það að sjávarjarðir haldi réttindum sínum til sjósóknar, en eitt af verkum ríkisstjórnarinnar hefur verið að reyna hvað hún getur að koma í veg fyrir að sjávarjarðir haldi réttinum til að nýta auðlindirnar í kringum jarðirnar. Þessi réttur er festur í lög og hann er einnig festur í samþykktir stjórnarflokkanna. Þess vegna er svo sérkennilegt að e.t.v. er markmið þessarar gjörðar sem við erum að horfa upp á í dag einmitt að koma í veg fyrir að samþykktir sjálfra flokkanna nái fram að ganga. Það er í raun verið að gera grín að bændum og öðrum sem hafa tekið þátt í að færa þetta inn í samþykktir stjórnarflokkanna því þegar það er komið á hið háa Alþingi þá á ekkert að gera með þetta. En hversu margir munu eiga rétt á að sækja rétt sinn gagnvart breyttum lögum? Það eru einungis efnalitlir einstaklingar. Það hefur verið rætt hér um 80 þús. kr. mánaðarlaun. En markið hefur víst verið túlkað rýmra og allt upp í 110 þús. kr. eða 1.100 þús. kr. á ári og þetta eru um 100 þús. kr. á mánuði. Það hefur komið fram á hinu háa Alþingi að innan við 10% þjóðarinnar eigi rétt á gjafsókn að breyttum lögum. Upp úr stendur að hæstv. dómsmálaráðherra hefur ekki svarað fyrir raunverulegt markmið laganna. Hann hefur ekki svarað því hvort markmiðið sé í raun að skerða réttindi almennings eins og allt bendir til eða hvort einhver sparnaður sé í gangi. Ef maður horfir upp á verk ríkisstjórnarinnar, eins og áður segir, þá gengur sú röksemd ekki, því miður, því að ríkisstjórnin hefur alls ekki verið á þeim buxunum þessa dagana að hugsa til sparnaðar, því miður.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um þriðju kynslóð farsíma frá samgöngunefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Sigurberg Björnsson og Karl Alvarsson frá samgönguráðuneyti, Sigurjón Ingvason frá Póst- og fjarskiptastofnun, Pál Ásgrímsson frá Símanum og Pétur Pétursson og Örn Orrason frá Og Vodafone. Umsagnir um málið bárust frá nokkrum aðilum. Mál þetta var lagt fram á 130. þingi og sendi nefndin það einnig þá út til umsagnar auk þess að ræða það vel. Hingað til hafa sérlög ekki verið í gildi varðandi úthlutun tíðna fyrir þriðju kynslóð farsíma og því ekki við önnur lög að styðjast en lög um fjarskipti. Með málinu er lagt til að sérlög verði sett um þriðju kynslóð farsíma að því er varðar úthlutun tíðna. Í frumvarpinu er lagt til að lögfest verði að úthlutun tíðna fari fram á grundvelli útboða eftir reglum sem þar er kveðið á um og taka m.a. til útbreiðsluskyldu og kostnaðar vegna leyfa. Enginn hefur enn sótt um að fá úthlutað leyfi fyrir starfrækslu farsímaneta fyrir þriðju kynslóð farsíma en þegar til þess kemur er mikilvægt að til séu skýrar reglur um slíka úthlutun. Markmið frumvarpsins er eins og kemur fram í 1. gr. að tryggja hagsmuni neytenda og virka samkeppni. Nefndin telur að þessum markmiðum verði náð eins og málið liggur fyrir, m.a. með vísan til útboðsleiðarinnar og kröfu um lágmarksþjónustu á hverju svæði. Er það mat nefndarinnar að nokkuð góð sátt ríki um málið. Frú forseti. Við meðferð málsins ræddi nefndin hugmynd, sem kom fram á fundi hennar með fulltrúum símafyrirtækja, um að tekið væri tillit til þess að fyrirtækin gætu uppfyllt kröfurnar að hluta með svokallaðri tveggja og hálfs kynslóð farsíma, „edge“ tækni. Það er niðurstaða nefndarinnar að slíkt sé ekki ráðlegt, í það minnsta ekki miðað við núverandi aðstæður. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Kristján L. Möller, Bryndís Hlöðversdóttir og Guðjón A. Kristjánsson skrifa undir álitið með fyrirvara og áskilja sér rétt til að leggja fram og styðja breytingartillögur við málið. Björgvin G. Sigurðsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta rita Guðmundur Hallvarðsson, Sæunn Stefánsdóttir, Arnbjörg Sveinsdóttir, Bryndís Hlöðversdóttir, með fyrirvara, Guðjón Hjörleifsson, Guðjón A. Kristjánsson, með fyrirvara, Kristján L. Möller, með fyrirvara, og Birkir Jón Jónsson. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni 2. umr. verði frumvarpinu vísað til 3. umr.

Virðulegur forseti. Það frumvarp sem hér er á dagskrá um þriðju kynslóð farsíma hefur verið til umræðu í hv. samgöngunefnd eins og hér hefur verið greint frá og segir í nefndaráliti en ég ásamt félaga mínum úr Samfylkingu skrifuðum upp á það nefndarálit með fyrirvara. Þeir fyrirvarar voru m.a. um ýmislegt í þessu máli og það sem ég staldraði fyrst við og hafði efasemdir um var um það hvort þörf sé á að setja þessi lög nú. Aðalrökstuðningur, að mér fannst, samgönguráðuneytismanna var að það þyrfti að setja lagaumhverfi ef einhverjir útlendingar kæmu og mundu sækja um leyfi fyrir þriðju kynslóð farsíma. Út af fyrir sig getur verið rétt að nauðsynlegt sé að hafa þetta. En á móti kemur að fulltrúar annars ef ekki beggja stóru símafyrirtækjanna sem þarna komu og m.a. skiluðu gögnum sem rétt er að hafa í huga, virðulegi forseti, að voru mjög svipuð og þau sem hafa verið lögð fram á undanförnum þingum þegar þetta mál hefur verið rætt, höfðu ákveðna fyrirvara um að yfir höfuð væri þörf á þessu og töldu að þriðja kynslóð farsíma hér á Íslandi væri kannski langt undan. Það kom fram m.a. á fundinum, virðulegi forseti, að töluverður kostnaður fylgir því að fara út í þriðju kynslóð farsíma fyrir símafyrirtækin og land og þjóð ef út í það fer. Ég hef ákveðnar efasemdir um að nokkur þörf sé á því núna árið 2005. Ég vil segja það, virðulegi forseti, að það getur vel verið að það komi í ljós síðar meir að það hefði bara verið ágætt að við Íslendingar hefðum ekkert verið að flumbrast áfram með þriðju kynslóð farsíma, lagagerð eða útboð eða annað, að það hefði kannski bara verið ágætt að við slepptum því vegna þess að við vitum að erlend símafyrirtæki eru mjög brennd af þeim mikla uppboðsmarkaði sem upphófst af þriðju kynslóð farsíma. Þau buðu hátt og þetta hefur svo ekkert mikið gengið eftir. Með öðrum orðum, virðulegi forseti, er ég að segja að kannski er þróunin það hröð í þessu að menn bara hoppa yfir þetta þriðju kynslóðar farsímadæmi og við kannski sleppum því bara hér. Einnig var mikið rætt í nefndinni um svokallaðan tveggja og hálfs kynslóðar farsíma með svokallaðri „edge“ tækni. Ég er einfaldlega að segja, virðulegi forseti, að símafyrirtækin eru ekkert voðalega mikið að ýta á eftir þessu frumvarpi og það er mjög athyglisvert. Ég nefndi þrjár ástæður. Mikill kostnaður er þessu samfara, það er áhugaleysið og svo þessi tveggja og hálfs kynslóðar sími og það að þetta kerfi eða þessir þriðju kynslóðar farsímar séu vegna hraðrar þróunar í þessum tækniheimi að verða úreltir og við höfum því kannski bara ekkert með þá að gera. Það er þetta einna helst, virðulegi forseti, sem ég vildi láta koma fram um efasemdir okkar samfylkingarmanna með þetta. Einu rökin sem voru sett fram sem gera það að verkum að við þurfum kannski að samþykkja þessi lög hér eru að hafa þetta sjóklárt, ef svo má að orði komast, ef einhverjir útlendingar koma og sækja um, þó að maður efist nú um það. Á hinn bóginn gæti við að samþykkja þessi lög upphafist kapphlaup milli símafyrirtækjanna við að fara út í þetta og þar hef ég lýst mínum efasemdum. Virðulegi forseti. Ég ætla ekkert að hafa þetta miklu lengra nú í upphafi. Ég kem kannski síðar þegar ég hef ákveðin gögn sem ég hefði nú viljað hafa í höndum við að ræða þetta, en sem af tæknilegum ástæðum voru farin úr möppum okkar þingmanna. Það er ekkert við því að segja. Það gerðist vegna þess að ætlunin var að klára þetta mál fyrir jólaleyfið. En það tókst ekki. Það var látið bíða og er því nú rætt hér á öðrum degi þingsins eftir jólahlé.

Hæstv. forseti. Sá sem hér stendur flytur ásamt hv. þm. Kristjáni Möller og hv. þm. Jóni Bjarnasyni breytingartillögur við þetta mál og er rétt að ég geri grein fyrir því í upphafi máls míns. Breytingartillögurnar snúa að 2. gr. frumvarpsins. Við þá grein leggjum við til að sett verði inn ákvæði sem gerir það að verkum að úthlutun á tíðnum fari eigi fram fyrr en í fyrsta lagi 1. janúar 2007. Þetta er sem sagt frestunarákvæði. Greinin mundi þá hljóða svo, með leyfi forseta: „Póst- og fjarskiptastofnun úthlutar tíðnum skv. 1. gr., þó ekki fyrr en eftir 1. janúar 2007.“ Við töldum að ýmislegt hefði komið fram um málið, þ.e. þriðju kynslóð farsíma, sem benti til að ástæða væri til að flýta sér hægt. Ég held að ef eitthvað er hafi, frá því að við fjölluðum um þetta mál, bæst við upplýsingar í þá veru að jafnvel sé ekki sérstök þörf á því að taka til við þetta né mikill áhugi hjá sumum símafyrirtækjum. Því hefur verið lýst þannig að símafyrirtækin sæju ekki ástæðu til að fara hratt í þessu máli og að jafnvel væri enginn áhugi fyrir því að fara af stað með þriðju kynslóð farsíma. Í því sambandi hefur m.a. verið nefnd ný tækni, hin svokallaða önnur og hálf kynslóð farsíma sem byggist á eldri tækni GSM-símkerfisins og breytingum á því. Niðurstaða okkar og fyrirvari við nefndarálitið snýr m.a. að því að við teljum ástæðu til að fresta þessu máli. Í annan stað leggjum við til að í stað hlutfallstölunnar 60% komi 75%. Það snýr að 3. og 4. gr. frumvarpsins eins og það lítur út og tekur til þeirrar dreifingarskyldu sem á við þegar talað er um útboð fyrir ákveðin landsvæði sem er skilgreind eru í frumvarpinu. Þau eru skilgreind þannig, samkvæmt 3. gr. frumvarpsins: „a. höfuðborgarsvæðis, b. Vesturlands, Vestfjarða og Norðurlands vestra, c. Norðurlands eystra og Austurlands, d. Suðurlands og Suðurnesja.“ Þetta eru svæðin sem um er rætt þegar talað er um hvaða þjónustustig verði uppfyllt með því að ná til notenda. Í frumvarpinu er talað um 60% en í breytingartillögu okkar þremenninganna leggjum við til að þar standi talan 75% og við hana miðist sá afsláttur sem getið er um í 4. gr. Afslátturinn gæti þá byrjað að telja þegar menn næðu 75% og meira. Eftir sem áður mundu tölurnar í 4. gr. ekki breytast, annars vegar að hámarksupphæðin fyrir tíðnigjald sé upp á 190 millj. kr. og upphæðin geti lægst orðið 40 millj. kr., þ.e. ef sú útbreiðsla næst sem gefur þann afslátt. Ef ég man rétt á afslátturinn að geta numið 10 millj. kr. fyrir hvern hundraðshluta til viðbótar því sem gert er ráð fyrir í lögum. Við leggjum sem sagt til að þessi viðmiðunartala verði ekki 60% heldur 75%. Þar af leiðandi verður sterkari kvöð um meiri útbreiðslu og verður að taka tillit til þess í útboðum. Krafan væri þannig um að ná til 75% íbúa svæðisins. Það eru ýmsar ástæður fyrir þessari framsetningu okkar, m.a. þær að okkur sýnist að nokkuð auðveldlega megi ná 60%, þ.e. með því að ná aðeins til mestu þéttbýlisstaðanna í hverju kjördæmi og þar af leiðandi verði ekki mikil kvöð að ná nægri dreifingu. Að vísu er þó þessi gulrót, um afslátt fyrir hvert prósent umfram þá dreifingu sem sett eru skilyrði um. Þetta er sem sagt tillaga okkar og lýtur m.a. að fyrirvara sem við höfðum við nefndarálitið. Þriðja tillagan er við 6. mgr. 5. gr. Þar bætist við nýr málsliður, svohljóðandi: „Þá skal þar koma fram að tryggt verði að notendur annarra símkerfa greiði ekki aukakostnað vegna símhringinga í símkerfi samkvæmt þessum lögum.“ Þetta er auðskilinn texti. Við erum í raun að segja að við viljum að það verði algjörlega tryggt að þeir sem hringja í önnur símkerfi, hvort sem það er NMT-kerfið eða GSM-kerfið, eða að nota koparlínurnar, þurfi ekki að greiða kostnaðinn af þriðju kynslóð farsíma, að sá kostnaður færist ekki yfir á þá notendur. Ég held að það hljóti að vera réttlætismál að þeir sem nota þriðju kynslóð farsíma, verði hún tekin upp hér á landi sem ég er alls ekkert viss um miðað við hraða tækninnar, greiði kostnaðinn og tryggt verði að notendur í öðrum kerfum greiði ekki þann kostnað, hvorki dreifingarkostnað né annan notkunar- eða þjónustukostnað vegna þriðju kynslóðarinnar. Fyrir það á að girða og út á það gengur breytingartillaga okkar. Almennt má segja, virðulegur forseti, að sífellt fleiri rök hnígi til þess að við eigum að flýta okkur afar hægt við að setja þetta mál í gang og skoða vandlega á hvaða vegferð við erum. Menn sem ég hef rætt við hjá símafyrirtækjunum hafa látið þau sjónarmið í ljós að það sé ekki mikill áhugi hjá símafyrirtækjunum að takast á við þetta átak, keppa um þriðju kynslóð farsíma og nýtt dreifikerfi fyrir hana. Ég held að menn ættu að staldra aðeins við í því sambandi. Ýmis annar kostnaður sem verður til í símkerfum eða fjarskiptakerfum yfirleitt er annar þáttur sem við gætum blandað inn í umræðuna. Til fellur kostnaður við fjarskiptin, dreifingu á sjónvarpsefni, margmiðlun og öðru slíku. Í því sambandi komu fram athyglisverðar upplýsingar í svokallaðri fjölmiðlanefnd þar sem ég sat tvo fundi. Þar kom eiginlega fram sú fullyrðing að Íslendingar væru sennilega að gera dýrustu tilraun sem þekkt væri í veröldinni við dreifingu á margmiðlunarefni, sjónvarpsefni og tölvutengdu efni. Allt bendir til þess að hér séum við að búa til þrefalt, fjórfalt eða jafnvel fimmfalt dreifikerfi. Síminn keypti Skjá einn, til að gera hvað? Til að nota hugsanlega koparlínurnar sínar. Þeir standa frammi fyrir því á Símanum að koparlínur í jörðu sem enginn hringir í gegnum eru einskis virði. Það er bara þannig. Þýðir ekki að halda því fram að koparlínur sem enginn notar séu mikils virði. Ég held að þingmenn geti flett því upp í eigin huga hversu oft er hringt í farsíma þeirra og hversu oft í heimilissíma. Ætli sé ekki að verða svo hjá mörgum fjölskyldum landsins að það sé um tíu sinnum oftar hringt í farsíma en heimilissíma. Þá getum farið að spyrja okkur: Hvers virði eru koparlínurnar? Síminn þarf örugglega að gera þær meira virði með því að koma um þær öðru efni en þær hafa verið notaðar fyrir til dagsins í dag, margmiðlunarefni, sjónvarpsefni og tölvutengdu efni, m.a. til að halda verðgildi þeirra. Við leggjum ljósleiðara fram og til baka um byggðir landsins, erum með örbylgjusendingar og koparlínurnar, þær mega ekki gleymast. Einnig er komið upp, hvað heitir það, dreifikerfi Landsvirkjunar er það ekki? Þar er gervitunglatækni notuð og hefur verið reist mastur í Bláfjöllum og mig minnir að dreifingin sé frá Vík í Mýrdal og vestur á Snæfellsnes. Miðað við það sem ég hef lesið væri sennilega hagkvæmast að byggja upp dreifikerfi með þeirri tækni, að reisa nokkur möstur um landið og opna með því fyrir mögulegt efni, tugi eða hundruð sjónvarpsrása með þeirri dreifingarleið einni. Þetta hefur a.m.k. verið sagt í mín eyru. Sú tækni gæti kostað á bilinu 2–4 milljarða kr. en ég tel líklegt að sú tækni sem við vinnum með í hinum fjölmörgu dreifikerfum muni, þegar upp verður staðið, kosta 20–30 milljarða kr. Þá kemur auðvitað næsta spurning: Hver borgar? Það er auðvitað Íslendingurinn sem borgar, neytandinn. Margt er að gerast í dreifingu margmiðlunarefnis og gerist hratt. Símtöl fara í gegnum tölvu og tölvunet og margt gerist í tækniheiminum svo hratt að við sjáum það ekki fyrir, sem ekki erum menntuð á því sviði, hvert þau mál stefna. Mér virðist ljóst að að mörgu sé að hyggja í þessu efni. Versta niðurstaðan fyrir Íslendinga, alversta niðurstaða sem við gætum fengið, væri að við sætum uppi með dreifikerfi margmiðlunar og lokaða skápa, þ.e. að hver neytandi yrði að kaupa sér kassa að Stöð 2, kassa að Skjá einum og kassa að öðrum sjónvarpsstöðvum. Fyrir það mundu menn borga fyrir hvern kassa 7–8 þús. kr. á mánuði í aðgangsgjald. Svo væri það leið fátæka mannsins. Hann ætti kost á að horfa á ríkissjónvarpið og ríkisdreifinetið. Kannski gæti þróunin orðið í þá átt og ég vil beina því til hæstv. samgönguráðherra hvort ekki sé ástæða til að staldra svolítið við og velta því fyrir sér á hvaða vegferð við erum í þessum málum. Þær upplýsingar sem sífellt bætast við um þessi mál við umfjöllun um það benda til að við þurfum að skoða þau vandlega. Niðurstaðan gæti einfaldlega orðið sú að íslenskir borgarar greiði miklu meira fyrir aðgang að og notkun á dreifirásum en þegnar landanna í kringum okkur. Það skyldi þó ekki vera, ef menn sjá ekki að sér í þessu efni, að við sætum uppi með afar dýran aðgang að margmiðlunarefni. Þá yrðu það ekki íslensk fyrirtæki sem Íslendingar versluðu við heldur einfaldlega erlend fyrirtæki sem selja efnið um gervihnetti. Íslendingar fengju þannig það efni sem þeir vilja horfa á gegn því verði sem þeir vilja greiða. Þetta vildi ég segja almennt um þessi mál og hina hröðu þróun. Ég held að við munum ekki skaðast á að líta á breytingartillögur okkar og samþykkja þær. Við höfum þá tíma fram til 1. janúar 2007 til að sjá hve örar breytingarnar verða. Þær hafa verið örar á síðustu tveimur árum, svo örar að við fylgjum þeim ekki eftir. Ég held það væri mikil skynsemi í því. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta að svo komnu máli. Maður hefur fengið upplýsingar um fjölmargt sem maður hefði getað gert að umræðuefni. Menn þurfa að spyrja sig um margt í því sambandi. Á sínum tíma var skipuð nefnd varðandi fjölmiðladreifinguna. Hún mótaði ákveðna stefnu sem ég held að samgönguráðuneytið hafi samþykkt en mér sýnist hins vegar, í stað þess að við tryggjum eitt eða jafnvel tvö mjög góð dreifikerfi sem allir eigi aðgang að, öll fyrirtæki, þá verði mörg fyrirtæki og margar dreifirásir með tilheyrandi kostnaði. Ég held að þriðja kynslóð farsímans, miðað við þann áhuga sem símafyrirtækin hafa sýnt, sé ekki kostur sem við eigum að flýta okkur mikið við.

Herra forseti. Hér er til 2. umr. frumvarp til laga um þriðju kynslóð farsíma. Við erum farin að tala um farsíma í kynslóðum. Þá minnumst við náttúrlega orða skáldsins sem sagði: „Kynslóðir koma og kynslóðir fara.“ Kannski getum við líka sagt það um þessi fjarskipti. Vonandi skilur hver kynslóð eftir einhver verðmæti til þeirrar næstu, gerir líf okkar betra og betra. Það hlýtur að vera hlutverk hverrar kynslóðar og væntanlega er það líka hlutverk þeirrar þriðju kynslóðar farsíma sem við tölum um. Víst er það svo að markmiðið með þessari farsímatækni, sem hefur fengið þetta skrýtna nafn „þriðja kynslóð farsíma“, er að auka enn hraðann í gagnaflutningum, auka möguleika á flutningi á magni af gögnum á sem skemmstum tíma og auk þess fjölbreyttari. Það er t.d. óneitanlega skemmtilegt fyrir einhverja að geta sent út mynd af sjálfum sér meðan talað er í símann og fá að horfa á viðmælandann líka í mynd, að sjálfsögðu gæti það verið skemmtilegt. Hins vegar verður maður náttúrlega að velta fyrir sér hversu dýru verði það er keypt. En þetta er einmitt það sem verið er að velta fyrir sér í sambandi við þriðju kynslóð farsíma. Þá er líka vert að huga að þeirri umgjörð sem við búum við á Íslandi. Það er voðalega gaman að hugsa sér að vera endalaust stór og endalaust fjölmennur, en þegar við förum yfir í raunveruleikann þá erum við bara um 300 þús. manns í gríðarlega stóru landi og markmið okkar er jú að ein þjóð búi í landinu hvar sem hún er. Þá einhvern veginn verða allir þessir draumar, sem hugsanlega er hægt að uppfylla í milljónaþjóðfélögum þar sem búið er þétt saman og vegalengdir eru stuttar, það eru ekki sambærilegar aðstæður sem við berum saman hlutina á. Það er mitt mat að það sé einmitt sú staðreynd sem við stöndum frammi fyrir þegar við ræðum frumvarp til laga um þriðju kynslóð farsíma. Hún hefur áður verið til umfjöllunar á þingi og er einnig komin til framkvæmda sums staðar í öðrum löndum í heiminum. Þær upplýsingar sem við fengum í samgöngunefnd einmitt um útbreiðsluna og mikilvægi þessa farsíma voru dálítið á þann veg að ekki væri ástæða til þess að flýta sér stórkostlega. Bæði aðalfjarskiptafyrirtækin, Síminn og fyrirtæki sem heitir núna Og Vodafone, en hefur heitið ýmsum nöfnum í gegnum tíðina, bentu á að það væri mjög gott að ekki skuli enn hafa verið innleidd lög um þriðju kynslóð farsíma vegna þess að umhverfið hafi verið með þeim hætti að það hefði verið óheppilegt að fá þau innleidd. Þegar einnig var spurt að því hvernig gengi til í öðrum löndum að innleiða þessa þriðju kynslóð farsíma komu þær upplýsingar fram að hinir nýju notendur sem hugsanlega taka þessa notkun upp eru þeir sem nú þegar hafa GSM-farsíma og nota mikið GSM-farsímaþjónustuna. Þeir séu þeir fyrstu sem taki upp þriðju kynslóð farsíma sem þýðir að í raun séu ekki að bætast við notendur á markaðnum heldur neyslan bara að færast til. Það var athyglisvert að heyra sagt frá því að t.d. í Bretlandi, sem er býsna þéttbýlla en Ísland og með styttri vegalengdir, var búið að innleiða þriðju kynslóð farsíma með miklum væntingum um að hún mundi stórauka afkastagetu fjarskiptamála í landinu og þar af leiðandi stuðla að auknum hagvexti og bættum samskiptum öllum. Þá komu þær upplýsingar fram að það hefði ekki gengið betur en svo að enginn hefði viljað taka þessa þjónustu upp. Búið var að fjárfesta gríðarlega mikið í henni og það er jú neytandinn sem verður að borga, það eru engir aðrir sem borga, búið var að fjárfesta og engir vildu taka þetta upp eða svo fáir að það stóð engan veginn undir þeim kostnaði sem búið var að leggja í. Þá var gripið til þess, því það var náttúrlega sama fyrirtækið sem rak venjulega GSM-farsímaþjónustu og þriðju kynslóðar farsíma, að leggja kostnaðinn við innleiðingu þriðju kynslóðar farsíma ofan á almenna GSM-notendur, sem höfðu aldrei ætlað sér að fara út í þessa þriðju kynslóð farsíma. Samkvæmt þeim upplýsingum sem gefnar voru í nefndinni hafði kostnaðaraukinn sem velt var út á almenna GSM-símanotendur aukist um 20% til að bera uppi fjárfestinguna við þriðju kynslóð farsíma sem þessir notendur ætluðu sér aldrei að nota eða voru ekki a.m.k. á því stigi reiðubúnir að nota. Annars staðar í heiminum hefur útbreiðslan gengið mun treglegar og alls ekki staðið undir þeim væntingum sem gerðar voru þegar verið var að fara í herleiðinguna að tala fyrir þriðju kynslóð farsíma. Reyndar hafa mörg fjarskiptafyrirtæki farið illa á því að ráðast í miklar fjárfestingar á þessu sviði án þess að fá þær bornar uppi af neytendum á þeim hraða sem þeim var nauðsynlegur til þess að geta staðið undir þjónustunni fjárhagslega og hafa farið á hausinn. Allmörg fjarskiptafyrirtæki hafa einmitt ætlað sér að vera sporgönguaðilar í þriðju kynslóð farsíma og mátt bíta í það súra epli að þau höfðu hlaupið of hratt og orðið að leggja upp laupana, sem er líka skaðlegt því engir aðrir borga þann herkostnað en neytendur. Menn mega því gæta sín og ganga hægt um og ekki hraðar en samfélagið er viljugt og bært til að bera, annars eigum við á hættu að sú þjónusta sem fyrir er geti orðið blóraböggull eða taki skaða af einmitt þriðju kynslóð farsíma eins og ég hef rakið. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson hefur farið yfir þær breytingartillögur við frumvarpið sem ég flyt ásamt hv. þingmönnum Kristjáni L. Möller og Guðjóni A. Kristjánssyni. Þar leggjum við til að það sé ekkert verið að flýta sér að taka lögin í gildi. Setja eigi inn frestunarákvæði um gildistökuna, ekki fyrr en eftir 1. janúar 2007, sjá hver framvindan verður. Þingið getur þá gripið inn í og breytt þeim lögum. Það er allt í lagi að setja þessa lagaumgjörð með einhverjum hætti en að hún komi ekki til framkvæmda fyrr en að meira en tveimur árum liðnum og þá verði metið hver þróunin verður á tímabilinu. Það er ekkert sem hastar af hálfu Íslendinga að taka þetta upp. Í öðru lagi leggjum við áherslu á að þegar ráðist er í að byggja upp fjarskiptaþjónustu sé miðað við það og sú stefnumörkun alveg klár að hún eigi að ná til allra landsmanna. Við erum jú ein þjóð og ef verið er að byggja upp fjarskiptaþjónustu, hvort sem það er sími, gagnaflutningar, GSM-farsímaþjónusta eða þriðja kynslóð farsíma, ef hún er eins góð eins og væntingar benda til á hún náttúrlega að gagnast öllum þegnum landsins, ekki bara nokkrum. Í frumvarpinu eins og það liggur fyrir er eiginlega gert ráð fyrir því að setja ekki meiri kvaðir á fjarskiptafyrirtækin en að þau uppfylli að 60% íbúa á landinu - að vísu dreift eftir landinu öllu - geti náð þjónustunni, það sé lágmarkskrafa og fyrir þá eigi að taka upp þennan starfsrekstur og síðan geti þeir fengið afslátt ef þeir fara upp fyrir 60% en afslátturinn er búinn við 75% notenda. Við viljum setja markið hærra, að fyrirtækjum sé skylt sem vilja fara í þetta að ná a.m.k. til 75% notenda dreifðra um landið, þannig að það séu ekki bara notendur á höfuðborgarsvæðinu heldur séu 75% notenda í dreifbýli úti um land allt, að það sé sett sem lágmark og síðan veittur afsláttur ef menn fara umfram það af þeim gjöldum sem ríkið tekur fyrir að veita þessi leyfi. Það sé því raunverulegur hvati og kvöð að fjarskiptafyrirtækin sem hugsanlega fara út í að byggja upp kerfið nái til allra landsmanna, markið sé sett á að þau nái til svo til allra landsmanna, það sé höfuðmarkmiðið. Það er einmitt fróðlegt í þessu sambandi að vitna til umsagna sem komu um frumvarpið, annars vegar frá Alþýðusambandi Íslands sem ég vil vitna til, með leyfi forseta: „Almennt má segja að á Íslandi hafi ekki ríkt virk samkeppni á fjarskiptamarkaði. Aðstæður á markaðnum hafa að vísu breyst mikið á undanförnum árum og hafa mörg fyrirtæki fengið rekstrarleyfi. Síðustu tvö ár hefur á hinn bóginn orðið samþjöppun og nú er svo komið að aðeins tvö fyrirtæki eru eftir á farsímamarkaðnum. Það er því erfitt að sjá að virk samkeppni muni ríkja við úthlutun tíðna fyrir þriðju kynslóð farsíma. Íslenskur fjarskiptamarkaður er fámennur í alþjóðlegum samanburði jafnframt því að hann er mjög dreifður og kostnaður við uppbyggingu dreifinetsins er mikill. Það er því ekki á færi nema örfárra fyrirtækja að bjóða þjónustu fyrir þriðju kynslóð farsíma. Það er því fyrirsjáanlegt að áfram muni ríkja fákeppni á íslenskum fjarskiptamarkaði.“ Ég held að það sé mjög hollt að við áttum okkur á þessum veruleika, að samkeppniskrafturinn drífur ekki að þjónustan fari til allra landsmanna heldur verði að vera þjónustukvöð á viðkomandi fyrirtækjum um að þau sinni öllu landinu og öllum landsmönnum. Það er líka ágætt að vitna til umsagnar Og Vodafone um sama mál, með leyfi forseta: „Það er fátt sem bendir til þess að sú fjárfesting sem þarf til að uppfylla þau ströngu skilyrði sem koma fram í frumvarpi því sem hér er til umsagnar standi undir sér. Mikil óvissa er um arðsemi af þriðju kynslóð farsímakerfa. Fyrst um sinn má ætla að notendur í þriðju kynslóðar kerfum verði núverandi GSM-notendur. Þetta þýðir litla sem enga aukningu á heildartekjum af farsímanotkun. Það er því með öllu óljóst hvort tekjur af þriðju kynslóðar þjónustu verði það miklar að þær réttlæti fjárfestingu í þriðju kynslóðar kerfum. Þriðja kynslóð farsímaneta er ekki að leysa neina grundvallarþörf sem ekki er hægt að leysa með annarri tækni og í raun er hættan sú að verði kröfur of háar um útbreiðslu þá muni það bitna á annarri þjónustu sem Íslendingar eru í forustu að veita.“ Þarna er jú ábending um hið sama og í umsögn ASÍ en einnig um að sömu fyrirtækin, eitt eða tvö fyrirtæki hér á landi, muni hugsanlega geta farið út í að byggja upp kerfið á þessum grunni. Þá er einmitt hætta á að áherslan færist frá því að tryggja dreifikerfi um allt land en beinist meira að því að ná til þeirra notenda sem eru á þéttbýlustu svæðunum og eru að mati fyrirtækjanna arðsömustu notendurnir. Áherslan færist því frá því að byggja upp núverandi kerfi, núverandi þjónustu, sem ekki er komin um allt land, í að byggja upp og taka upp samkeppni á aðalþéttbýlissvæðunum, þ.e. að fleyta stöðugt rjómann af viðskiptunum, af þjónustunni en gefa eftir eða standa ekki við að byggja upp þjónustu til allra íbúa landsins sem að mati fyrirtækjanna geta verið minna arðsamir. Ég tel að einmitt þarna sé viss hætta í þessu. Ef við horfum til stöðunnar eins og hún er í dag þá skortir enn mikið á að uppbygging gagnaflutningskerfis út um allt land sé með viðunandi hætti þannig að jöfnuður sé, sanngjarn og eðlilegur jöfnuður milli íbúa landsins eftir búsetu hvað varðar gagnaflutningsmöguleika gegnum þessi fjarskiptakerfi. Við þekkjum öll GSM-útbreiðsluna, kröfuna um að fá GSM-símasamband í allar byggðir landsins og á aðalþjóðvegi landsins. Þar skortir enn gríðarlega mikið á. Að mínu mati er því miklu nær að beina orku sinni, styrk og allri athygli að því að byggja upp þá þjónustu og tækni sem nú þegar er fyrir hendi, þannig að hún komist til allra landsmanna á jafnræðisgrunni og hugmyndir um uppsetningu þriðju kynslóðar farsíma geta orðið til þess að draga úr athygli á því verki sem þar er óunnið, en brýnt er að verði tekið á. Eins og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson gerði grein fyrir þá leggjum við til, hv. þingmenn Guðjón Arnar Kristjánsson, Kristján L. Möller og sá sem hér stendur, að bundið verði í lögum að aðeins neytendur hins nýja kerfis greiði fyrir það, að það sé ekki hægt að velta kostnaðinum við þetta nýja kerfi yfir á aðra símnotendur sem gætu hvort eð er ekki einu sinni orðið aðilar að því vegna staðsetningar sinnar eða hafa ekki vilja til þess. Það er mjög ósanngjarnt að hafa þetta með þeim hætti að þeir notendur núverandi kerfa verði skikkaðir til þess að greiða þjónustuna niður, eins og við fengum upplýsingar um að hafi orðið að gera í Bretland því annars væri þetta vonlaust. Og kannski er það þannig í fleiri löndum. Það er því alveg lágmark að bundið sé í lögum að ekki megi sækja kostnað vegna þessa nýja kerfis til annarra en notenda sem það hafa. Herra forseti. Það væri hægt að tala hér um fjarskiptamálin almennt enn meir og leggja aukna áherslu á að verkefni okkar nú er fyrst og síðast að byggja upp öflugt fjarskiptakerfi, gagnaflutningskerfi og símkerfi um allt land, til allra íbúa landsins, þannig að þar ríki fullkominn jöfnuður og jafnrétti hvað það varðar. Á það skortir mikið og við eigum að einhenda okkur í það verkefni en vera ekki að fara út í ævintýri eins og þriðju kynslóð farsíma sem af þeim upplýsingum sem hafa komið fram passa engan veginn við núverandi aðstæður hér á landi og þess vegna ætti að fresta því um nokkur ár til að sjá hver framvindan verður á því sviði.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason gat lítillega í máli sínu breytingartillögu sem hann flytur ásamt tveimur öðrum þingmönnum. Hann vakti sérstaklega athygli á 3. lið tillögunnar þar sem fjallað er um að ekki megi færa kostnað í einu kerfi yfir á kostnað í öðru. Þetta er út af fyrir sig góðra gjalda verð hugmyndafræði, en hún stangast alveg á við þær kröfur sem hv. þingmaður hefur komið fram með um að í uppbyggingu GSM-símakerfisins eigum við t.d. að færa á milli svæða og milli rekstraraðila hjá fjarskiptafyrirtækjunum. En þegar uppbygging GSM-símakerfisins hófst, og til þess að hægt væri að byggja upp þau upp, þá þurftum við að sjálfsögðu að nýta afkomu úr öðrum greinum fjarskiptarekstrarins - og höfum þá að sjálfsögðu þurft að gera það sem hv. þingmaður talar nú um og flytur breytingartillögu um að megi alls ekki gera. Ég vildi því vekja athygli á að þarna er meinleg þversögn í málflutningnum.

Herra forseti. Þetta er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra, kannski má líta á þetta sem ákveðna þversögn. En ef sett væri sem markmið eða skilyrði til að fá rekstrarleyfi og til að setja upp þetta kerfi að það næði til 100% landsmanna og ákveðinn frestur væri gefinn til þess að gera það á einhverju árabili, á fjögurra, fimm eða innan við tíu ára bili, og leyfið væri skuldbundið því að þetta yrði gert þannig, og að þetta væri talið svo þjóðhagslega mikilvægt og samfélagslega mikilvægt að þetta væri einn af hornsteinum grunnalmannaþjónustu í landinu, þá er ég alveg sammála hæstv. ráðherra að málið væri í allt öðru ljósi og að ekki væri óeðlilegt að skoðað yrði að tekið væri á þessu sameiginlega. Þá á ég ekki bara við notendur, heldur að öll þjóðin eða ríkið og samfélagið sameinaðist um að gera slíkt átak og þjónustan yrði út um allt land. Ef þetta væri skilgreint sem grunnalmannaþjónusta, algjör grundvöllur, þá er ég alveg sammála því að það ætti að gera þetta. En eins og þetta birtist í frumvarpinu er aðeins ætlunin að þetta nái til að lágmarki 60% íbúa sem þýðir að þetta nær einungis til þéttbýlisstaðanna og örfárra þéttbýlisstaða utan höfuðborgarsvæðisins - þá má telja á fingrum annarrar handar - en annarra ekki. Reynslan erlendis frá sýnir að útbreiðslan og notkunin er langt undir væntingum og alls ekki hægt að flokka hana undir grunnalmannaþjónustu. Því sé ég enga ástæðu til þess að aðrir aðilar en þeir sem munu nota hana eigi að greiða fyrir hana.

Virðulegi forseti. Hérna fer enn og aftur fram ágæt umræða um þriðju kynslóð farsíma. Það var fróðlegt að taka þátt í vinnu samgöngunefndar um þetta mál en ég held að öllum sem þar sátu hafi komið mjög á óvart áhugaleysi talsmanna símafyrirtækjanna sem komu á fund okkar og greindu frá viðhorfum og áherslum sínum hvað varðar lagasetningu um þriðju kynslóð farsíma. Það stóð svolítið upp úr, eins og kom fram í umræðu félaga minna í dag, að lítið sem ekkert virtist reka á eftir því af þeirra hálfu að lögin yrðu sett núna eða tækju gildi og ekkert benti til þess að það væri alveg á næstunni sem þeir hefðu áhuga á að fara í slíkan rekstur. Það væri einfaldlega svo langt í land, það væri önnur tækni sem gæti komið þarna að líka og reynslan erlendis frá sýndi, bæði frá Bretlandi og annars staðar, að töluvert langt væri þangað til þetta kæmi að fullu í gagnið. Við höfum farið vítt og breitt í umræðum um samskiptamálin almennt. Að útbreiðsluskyldan sé einungis 60% en í breytingartillögunni lagt til að hún verði 75% beinir kastljósinu að því að samskiptamálin eru orðin að grunngæðum í samfélaginu í dag. Það telst því til grunngæða að hafa aðgengi að ákveðnum samskiptagæðum rétt eins og ákveðnum gæðum samgangna. Það er að verða eitt helsta mál landsbyggðarinnar að hafa upp á að bjóða aðgang að samskipta- og gagnaflutningsþjónustu sem stenst með einhverjum hætti samkeppni þar sem best gerist í þéttbýlinu á höfuðborgarsvæðinu þó að ekki sé endilega verið að tala um það sama, heldur eitthvað sem stenst samanburð og samjöfnuð. Því ef svo er ekki þá eru þau svæði einfaldlega ekki samkeppnishæf, þau verða útundan og eru ekki valkostur fyrir yngra fólk sem er að velja sér búsetu til framtíðar. Það er einfaldlega þannig að hafi fólk ekki aðgang að lágmarksgagnaflutningsþjónustu, GSM-þjónustu og öðrum öngum þeirrar samskiptabyltingar sem átt hefur sér stað hér á landi og í heiminum á síðustu árum, þá er það svæði hvorki fýsilegt né fyllilega boðlegt til búsetu. Það er bara þannig að í dag eru það tvö mál sem skipta öllu máli þegar kemur að samkeppnishæfi og búsetuskilyrðum, það eru samgöngumálin, samskiptamálin, auk svo þjónustunnar hvað varðar leikskóla, skólagöngu o.fl., en það er annað mál. Samskiptin og samgöngurnar eru algjört grundvallaratriði. Séu þessar byggðir ekki í stakk búnar til að bjóða upp á ákveðið aðgengi að gagnaflutningum, þá eru þær ekki boðlegar á þeim samkeppnismarkaði. Þess vegna er sú breyting sem lögð er til í breytingartillögu þriggja hv. þingmanna, félaga minna úr minni hluta í samgöngunefndinni, um að útbreiðsluskilyrði verði 75% í stað 60% mjög mikilvæg. Það er mikilvægt að þegar og ef þetta kemur einhvern tímann að fullu í gagnið, þá verði það þannig að fyrirtækjunum verði gert skylt að sjá til þess að útbreiðslan nái líka til hinna dreifðu byggða. Og ef þriðja kynslóðin kemst í gagnið komi ekki upp að einungis þéttbýlustu svæðin hafi upp á slíkt að bjóða því þetta verður veruleg breyting á símaþjónustu. Bandbreidd þriðju kynslóðarinnar er svo miklu meiri en þeirrar kynslóðar farsíma sem við notum í dag að það verða mjög miklar breytingar, bithraðinn verður svo miklu, miklu meiri og hærri í þriðju kynslóðinni. Það er mikilvægt að landsbyggðin og hinar dreifðu og fámennari byggðir hafi einnig aðgengi að þessum samskiptamáta rétt eins og þéttbýlið. Þarna verður ríkisvaldið einfaldlega að koma að, samskipti og aðgengi að grundvallargrunngæðum samskiptaþjónustunnar eru á meðal þeirra gæða sem samfélag verður að bjóða upp á í dag, annars er einfaldlega verið að loka á það samfélag. Það er einfaldlega ekki þátttakandi í nútímanum. Ég ætla einnig að koma inn á annað mál sem ég og fleiri hv. þingmenn, svo sem hv. þm. Jóhann Ársælsson, höfum áður nefnt við umræðu um þriðju kynslóð farsíma. Það er sú leið sem hér er lögð til að verði farin við útboð eða sem sagt úthlutun réttindanna til að reka þriðju kynslóð farsíma. Þar hefur okkur greint verulega á. Ég hef verið mikill talsmaður þess að nokkurs konar uppboðsleið verði farin í stað lokaðs útboðs og algjört grundvallaratriði sé að sérákvæði verði í lögunum, sem tryggi það að bjóði tveir jafngildir aðilar í þessi réttindi til að reka þriðju kynslóð farsíma, þá fari fram uppboð. Það fari fram opið uppboð þannig að það verði ekki geðþóttaákvörðun ráðherra eða ráðamanna sem skeri úr um hvor þessara jafngildu aðila hljóti réttindin. Hér er um að ræða mjög verðmæt réttindi. Við eigum að sjálfsögðu að gæta þess að allir hafi sama rétt til að nálgast takmarkaðar auðlindir þjóðarinnar; að þjóðareigninni sé ráðstafað þannig að réttlætis og sanngirni sé gætt og allir hafi sömu möguleika á að nálgast þær. Til að koma í veg fyrir pólitíska spillingu og pólitískar geðþóttaákvarðanir í þessum málum, eins og við úthlutun annarra takmarkaðra gæða, þá er mjög mikilvægt að setja sérákvæði í lögin sem kveði á um að uppboð skuli fara fram bjóði tveir jafngildir aðilar og ekki fæst úr því skorið að annar sé augljóslega hæfari en hinn og betur í stakk búinn til að hljóta þau réttindi að reka þriðju kynslóð farsíma. Þá verði farin uppboðsleið þannig að ekki ráði geðþótti þess hæstv. ráðherra sem á þeim tíma situr í ráðuneyti samgöngumála eða manna á hans vegum. Í þessu er ég í engu að beina orðum mínum sérstaklega til þess ráðherra hæstv. sem nú situr, þetta er almenn regla. Þetta er spurning um almennt gagnsæi í leikreglum samfélagsins. Þegar við göngum þannig um að við úthlutun slíkra réttinda á almennum auðlindum þjóðarinnar, takmörkuðum auðlindum þjóðarinnar, þá förum við þá leið sem opnust er og gagnsæjust svo sá sem hlýtur réttindin til að nýta auðlindina fái það vegna verðleika sinna og stöðu, það séu sem sagt verðleikar hans og hæfi til að hljóta það sem ráði valinu en ekki pólitískur geðþótti. Það sé ekki um pólitísk bitlingakaup eða önnur slík undirmál að ræða, heldur séu þessi mál uppi á borðinu og gerð gagnsæ og fram fari útboð á milli jafngildra aðila um hver verður fyrir valinu. Það hefur verið varað mjög við því að fara uppboðsleiðina sem ég er að mæla hér með að verði farin, alla vega að einhverju leyti, þ.e. að uppboð fari alla vega fram í lokin til að velja á milli ef um er að ræða jafngilda aðila. Það hefur verið varað við þessari leið út af því að sagt er að sporin hræði, að þessi leið hafi verið farin í Evrópulöndum, t.d. Bretlandi og Þýskalandi, þar sem menn fóru mjög geyst og buðu mjög háar fjárhæðir í leyfi til að reka þriðju kynslóð farsíma. Fyrirtækin fóru mjög illa út úr því, töpuðu mjög miklum fjármunum. En á þeim tíma var háttalag manna hvað varðaði fjarskiptatæknina og fjarskiptabyltinguna á þá leið að hagnaðarvonin sem menn töldu að væri að finna í þessu þá þegar og með svo hröðum hætti, glapti marga og örugglega fyrirtæki sem buðu þessar himinháu fjárhæðir í tíðnisviðin. Ekki var hægt að standa undir því með nokkru móti eða ná því til baka. Virðulegi forseti. Nú eru breyttir tímar að mínu mati og engin ástæða er til að ætla að þeir sem bjóða í þriðju kynslóðina hjá okkur, þegar að því kemur, gangi fram svo glannalega að það verði fyrirtækjunum ofviða að standa undir gjaldinu og öllu sem því fylgir. Ég held að engin ástæða sé til að ætla sérstaklega að svo fari. Reyndar er hægt að fullyrða að engin ástæða er til þess að hræðast því eftir viðtöl okkar í samgöngunefnd við forustumenn símafyrirtækjanna hérlendis þá er nú spenningurinn alveg í lágmarki að fara út í rekstur á þriðju kynslóð farsíma og mjög litlar líkur eru á því að uppboð leiði til þess að fyrirtækin reisi sér hurðarás um öxl og fari út í glannalegar fjárfestingar, glannaleg uppboð þannig að þau ráði svo ekki við það. Ég held að engin ástæða sé til að ætla það. Í frumvarpinu eru taldar upp nokkrar leiðir og útskýrðar ágætlega, t.d. útboð þar sem ótilteknum fjölda er með auglýsingu gefinn kostur á að gera tilboð. Það er kallað hér almennt útboð. Þessi aðferð er algengust útboðsaðferða, er sagt hér. Öllum er heimil þátttaka og getur verkkaupi tekið hvaða tilboði sem er eða hafnað þeim öllum. „Opinberir aðilar hafa þó“ - segir hér, með leyfi forseta - „ekki frjálsar hendur við val á tilboði og ber þeim að taka hagkvæmasta tilboði samkvæmt útboðsreglum.“ Síðan er rakin hin lokaða útboðsleið og hin almenna. Ég held að því opnari og gagnsærri sem leiðin er sem við förum því betra, eins og ég rakti hérna áðan. Það er alla vega algjört grundvallaratriði að við afgreiðslu frumvarpsins verði samþykkt hérna sérákvæði um uppboð, þ.e. að um sé að ræða tvo jafngilda aðila sem bjóða í verkið. Nú hef ég ítrekað þá pólitísku skoðun mína að þetta sé algjört grundvallaratriði í allri umgengni okkar við takmarkaðar auðlindir í eigu þjóðarinnar. Það er alveg sama hvort við ræðum sjávarútvegsmál, auðlindir í jörðu, fallvötn eða fjarskipti. Við eigum alltaf að fara þá leið að sem gagnsæjast sé að farið við að úthluta aðgengi að hinum staðbundnu og takmörkuðu gæðum og að þar ráði verðleikar manna og hæfi til að nýta auðlindina en ekki pólitísk spilling af neinu tagi. Ég ítreka það hér enn og aftur. Ég vil benda á það hér í lokin af því við erum að ræða einnig um fjarskipta- og samgöngumálin almennt, að algjörlega óboðleg staða er uppi á landsbyggðinni og í smærri byggðarlögum hvað varðar gagnaflutninga. Sums staðar í hinum dreifðu byggðum eru sjálfstæð lítil fyrirtæki að innleiða örbylgjusendingar þannig að íbúar þeirra svæða hafi aðgengi að einhvers konar háhraðaneti og geti tekið þátt í nútímanum. Hafi fólk ekki aðgang að háhraðanettengingum, er það ekki þátttakendur í nútímasamfélagi og hefur ekki jöfn tækifæri á við aðra íbúa landsins til að nýta þessa byltingu, til að nýta þetta sér til skemmtunar, náms eða atvinnu. Byggðirnar eru þá einfaldlega settar af. Ég hef margoft skorað á hæstv. samgönguráðherra að beita sér fyrir úrbótum á þessum málum. Það hef ég gert í fyrirspurnarformi. Ég hef lagt fram þingsályktunartillögu þar sem lagt er til að við tryggjum að allir íbúar Íslands hafi aðgang að lágmarksháhraðaneti hvernig sem það er útfært. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson kom ágætlega inn á það hérna áðan að þetta gerist allt svo hratt. Hlutirnir eru í svo örri þróun. Það eru svo miklar breytingar hvort sem við erum þá að tala um koparlínur, ljósleiðara, örbylgjusendingar. Það er útfærsluatriði. Við eigum á hinu háa Alþingi að hafa forgöngu um það að eins og af öðrum grunngæðum samfélagsins hafi allir íbúar landsins, eins hinna dreifðu byggða og smærri byggðarlaga, aðgang að háhraðanettengingum þannig að þeir geti nýtt sér þessa tækni eins og aðrir. Það er ekki hægt að réttlæta það t.d. að ríkissamskiptafyrirtækið Síminn sé að spila með eigur almennings svo nemi hundruðum milljóna í misviturlegum fjárfestingum t.d. í fjölmiðlafyrirtækjum á meðan svo er um hnúta búið að GSM-göt eru hér um allt land í GSM-kerfinu og stór hluti landsbyggðarinnar hefur ekki aðgengi að háhraðanettengingu. Þetta er algjörlega óboðlegt ástand og þetta er pólitískt úrlausnarefni. Þess vegna tek ég það upp hér í umræðum um samskiptamálin og fjarskiptamálin almennt að það er skylda okkar að hafa forgöngu að því að tryggja að hér sé úr unnið þannig að þessi staða verði ekki uppi. Hvað varðar fjölmiðlun gagna og bandbreidd þá verða íbúar hinna dreifðu byggða og smærri byggðarlaga að búa við sömu kosti og hér eru. Það er skylda hins opinbera, að mínu mati - það er mín pólitíska skoðun - að koma þarna að beint og óbeint þannig að það sé tryggt að fyrirtæki á fjarskiptamarkaði veiti þessa þjónustu. Ég ætla aftur og enn að skora á hæstv. samgönguráðherra að hafa forgöngu um að úr þessu sé bætt og að Alþingi Íslendinga vinni í þessum málum í vetur þannig að fyrir vordaga getum við afgreitt frá þinginu mál sem tryggi að allir íbúar Íslands hafi aðgengi að lágmarksháhraðanettengingu hvernig svo sem hún er útfærð, hvernig sem að málum er staðið á þessum og hinum staðnum. Við erum ekki að tala um strengjalagnir um allar byggðir. Örbylgjan og ýmsir aðrir kostir eru til staðar. Þetta er hins vegar brokkgengt, skrykkjótt og misgott þar sem verið er að setja þetta upp. Sums staðar er þetta alveg bærilegt, sums staðar þokkalegt. En annars staðar er þetta einfaldlega ekki til staðar. Úr þessu þurfum við að bæta og nota fjármunina, auðævin sem landsmenn hafa sjálfir skapað í Símanum, áður Landssímanum, til að bæta aðgang allra Íslendinga að samgöngumálum. Það er ekki hlutverk þess ríkisfyrirtækis að spila með peningana og auðinn sem við Íslendingar allir höfum byggt upp í okkar eigin fyrirtæki. Skylda þessa fyrirtækis, ríkisfyrirtækis sem við eigum öll við samfélagið er að greiða samfélaginu það til baka með því að tryggja aðgengi allra Íslendinga að þessari grunnþjónustu. Þessu tvennu vildi ég sérstaklega koma að í umræðum um þessi mál í dag. Annars vegar á að fara leið uppboðs bjóði tveir jafngildir aðilar í réttindin til að reka þriðju kynslóðar farsímakerfi á Íslandi. Það á að fara þá leið til að tryggja að gagnsæi og réttlátar reglur ráði því hver hljóti gæðin og skyldurnar að sjálfsögðu um leið. Þetta er algjört grundvallaratriði í öllum aðgangi, að mínu mati, að auðlindum þjóðarinnar, algjört grundvallaratriði til að tryggja að enginn velkist í vafa um að rétt sé að málum staðið en pólitísk hentistefna, bitlingar eða önnur slík spilling ráði ekki för. Einnig vil ég, fyrst við erum að ræða um gagnaflutninga almennt og gæði þeirra á Íslandi, skora á samgönguráðherra að beita sér fyrir þessu. Þessi mál eru algjörlega óviðunandi eins og staðan er í dag. Ég trúi ekki öðru en að hæstv. ráðherra vilji hafa forgöngu um að bæta úr hið bráðasta. Þetta tvennt eru stóru verkefnin, annars vegar að breyta því þannig að farin verði leið uppboðs sé um að ræða tvo jafngilda aðila og hins vegar að tryggja dreifðu byggðunum og smærri byggðarlögunum aðgang að háhraðanettengingu þannig að sómi sé að og þær byggðir séu ekki afsettar, en þær eru það hafi þær ekki upp á þetta að bjóða. Það er einfaldlega verið að setja byggðirnar af. Hlutirnir gerast svo hratt að hafi þær ekki upp á þetta að bjóða og aðgang að þessum réttindum á allra næstu árum þá mun mjög molna undan þessum byggðarlögum og þau munu eiga mjög erfitt uppdráttar á næstu árum.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að hér var mjög sérstök málfundaræfing viðhöfð af hv. þingmanni sem síðastur talaði, talandi um bitlinga og svo spillingu í því samhengi sem hér er verið að fjalla um. Ég verð að viðurkenna að ég áttaði mig ekki alveg á hvaða leið hv. þingmaður var. Kann að vera að ástandið í Samfylkingunni og væntanlegar kosningar setji menn í þessar sérstöku stellingar? Það kann vel að vera og ég vona að  Hér er til umfjöllunar frumvarp vegna úthlutunar þriðju kynslóðar farsíma eins og það er kallað. Ég vil þakka hv. þingmönnum sem hér hafa talað og fjallað um þetta mál í hv. samgöngunefnd fyrir ágæta umfjöllun og vinnu í nefndinni. Að vísu er hér komin fram breytingartillaga sem ég mun fjalla örlítið um. En starf nefndarinnar í kringum þetta mál er með ágætum. Ég vil segja að ég tek út af fyrir sig undir það sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson sagði í sinni ræðu, að það sé ekki áhugi á því að fara hratt. Við höfum satt að segja ekki farið hratt yfir í þessu máli til allrar hamingju. En nú hins vegar tel ég að stundin sé upp runnin. Ég tók þá ákvörðun á sínum tíma að flytja ekki frumvarp um úthlutun þriðju kynslóðar leyfa eins og ýmsir hvöttu mjög til á sínum tíma. Þá var hvatt til þess og vísað til þess sem var að gerast úti í Evrópu þar sem menn voru að bjóða upp, eins og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson vill. Þá voru menn úti í Evrópu og reyndar um allan heim að bjóða upp þessi leyfi þriðju kynslóðar vegna þess að það voru miklar væntingar. Menn sáu í hillingum gróða ríkisins af því að selja þessi leyfi hæstbjóðanda og héldu að þessi markaður væri feiknarlega öflugur. En annað kom í ljós. Hins vegar hefur þróunin á fjarskiptamarkaðnum verið mjög ör. Við höfum nýtt okkur upplýsingasamfélagið út í ystu æsar má segja. Við höfum nýtt koparinn og við höfum nýtt ljósleiðarana í fastlínukerfinu. Við höfum byggt upp GSM-símkerfi og þar áður NMT-farsímakerfið. Þetta hefur allt saman gerst á tiltölulega skömmum tíma. Á tíu árum hefur GSM-símkerfið verið að byggjast upp. Hvað sem þingmenn segja nú um að það þurfi að bæta um betur þá höfum við Íslendingar engu að síður á þessum árum lyft grettistaki í þessari uppbyggingu. Hvernig lýsir það sér? Það lýsir sér í því að þó víða þurfi að bæta úr GSM-símdreifikerfinu þá er notkun hér almennari og meiri en almennt gerist meðal þjóða. Sama á við um tölvunotkunina og internetnotkunina. Notkun heimilanna og fyrirtækjanna á Íslandi á internetinu og öllu því sem því fylgir er meiri en almennt gerist. Við erum því í fremstu röð m.a. vegna þess hversu við vorum heppin með uppbyggingu þessara kerfa. Við Íslendingar höfum þess vegna nýtt okkur margmiðlunartæknina mjög ríkulega og við, bæði atvinnuvegirnir og heimilin, höfum hagnast á því að tileinka okkur þessa tækni svo mjög. Hins vegar er þetta frumvarp hér til umfjöllunar og eru ekki miklar deilur um það. Ég fagna því. Ég valdi þann kost eins og ég sagði áðan að fara hægt en ég tel að nú sé rétti tíminn að skapa þessa umgjörð og ákveða hvernig við úthlutum þessum leyfum. Hér er sem sagt gerð tillaga um að það sé gert með útboði þannig að það sé algerlega gagnsætt og uppi á borðum hvernig þessi úthlutun fer fram, en með þeirri aðferðafræði er lögð áhersla á að fyrirtækin keppi um slík leyfi á forsendum þess að þau bjóði þjónustu, bjóði útbreiðslu og það sé hvatning fólgin í því að lækka gjaldið eftir því sem útbreiðslan eykst. Eins og fram kemur í umsögnum við frumvarpið hafa símafyrirtæki sitthvað við þetta að athuga, telja að útbreiðsluhraðinn eða réttara sagt krafan sé of hörð. Ég hef ekki getað fallist á það, en ég tel hins vegar ekki skynsamlegt eins og sakir standa að fallast á þá breytingartillögu sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson og fleiri flytja hér um að lágmarkskrafan sé 75%. Við höfum skoðað þetta mjög vandlega og við teljum að miðað við eftirspurnina og stöðuna sé eðlilegt að leyfa símafyrirtækjunum að byggja upp áætlanir sínar um þessa þjónustu. Ég tel hins vegar ekki ásættanlegt að fallast á þær óskir eða hugmyndir sem komu fram hjá símafyrirtækjum, að mér skilst í viðræðum við hv. samgöngunefnd, að gera upp á milli landshluta með því að taka gott og gilt annað kerfi en þriðju kynslóðar kerfið. Hvað um það. Ég tel að við séum að þessu leyti á réttri leið. Ég get ekki fallist á þá tillögu sem kemur fram sem breytingartillaga að þessu verði frestað til 1. janúar 2007. Rökin fyrir því eru að ég tel að staðan sé sú núna að það séu miklu meiri líkur á því en áður að þetta hellist yfir okkur á Íslandi núna. Símafyrirtæki eru í stakk búin til að takast á við þetta, tæknin er komin nægilega langt til að líkur séu á því að símafyrirtækin fari að fást við þessa uppbyggingu. Ég tel að það muni auka verðgildi símafyrirtækjanna að hafa þessi leyfi á hendi og að engin óvissa sé ríkjandi gagnvart úthlutun þessarar þriðju kynslóðar, þannig að símafyrirtækin viti leikreglurnar og það sé alveg ljóst að hverju gengið er. Í því felst það sem ég segi að ég tel að það auki verðgildi símafyrirtækjanna að úthlutunaraðferðin sé klár. Þess vegna tel ég að ekki megi dragast lengur að úthluta þessu. Hv. þingmenn hafa gert nokkuð að umtalsefni og velt fyrir sér í tengslum við frumvarpið, eins og vill verða og er eðlilegt, uppbyggingarhraðanum og þeim kröfum sem við gerum til fjarskiptakerfanna. Af því tilefni vil ég minna á hvað hefur verið gert í þessu af hálfu löggjafans, af hálfu samgönguráðuneytisins. Vegna orða hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar vil ég minna á að ákvæðin í fjarskiptalögunum sem gerðu mjög stífa kröfu um hraða, tengihraða sem miðast við ISDN-tæknina, voru einsdæmi á sínum tíma. Hvergi í löggjöf annarra ríkja var þessi krafa sett um þjónustu á fastlínukerfinu, þ.e. að tölvutengingarnar væru með ISDN-hraða eða jafngildi þess. Þetta hafði mjög mikil stefnumótandi áhrif og hefur leitt til þess að símafyrirtækin hafa keppst meira um að bjóða enn frekari þjónustu og litlu símafyrirtækin og internetfyrirtækin hafa lagt sig fram um að koma inn á þennan markað. Ég tel að það sé af hinu góða. Þannig að afskipti stjórnvalda að þessu leyti eru á hinum almennu forsendum með þessum lagaramma og það hefur leitt til hraðari uppbyggingar háhraðakerfanna en annars hefði verið að mínu mati. Ég tel að þetta hafi verið á nokkuð góðu róli þó að ég telji engu að síður og ég hef lýst því margsinnis yfir að símafyrirtækin þurfi að gera betur. Við eigum að setja okkur að þessu leyti alls staðar í fremstu röð og við eigum að nýta okkur upplýsingatæknina algerlega út í ystu æsar en til þess þurfa fjarskiptafyrirtækin að fjárfesta. Það er ekki lengur svo að menn skipi hlutafélögum úti í bæ fyrir um slíka hluti úr ræðustól á Alþingi eða úr ráðuneytum. Það eru hinar almennu reglur, almennu leikreglur viðskiptalífsins, sem þarna verða að gilda. Því meiri sem samkeppni er, þeim mun meiri líkur eru á að uppbyggingin verði hraðari. Virðulegi forseti. Ég held að ekki sé miklu við þetta að bæta öðru en því að ég vil algerlega vísa því á bug sem kom fram hjá hv. 7. þm. Suðurk. að með þessari aðferðafræði sé verið að búa til eitthvert bitlingakerfi eða koma á ógagnsæju úthlutunarkerfi. Það er nú bara þannig að við gerum ráð fyrir að úthluta þessum leyfum fyrir þriðju kynslóð með útboði, þannig að þær leikreglur eru fullkomlega eðlilegar að mínu mati. Ég tel að við höfum það góða reynslu af aðferðafræði útboðanna að ekki þurfi að hafa þau stóru orð sem hér voru viðhöfð um þá aðferð. Ég vil að lokum endurtaka það sem ég sagði hér fyrr að ég þakka hv. þingmönnum í samgöngunefnd fyrir ágæta vinnu við meðferð þessa máls og vænti þess að frumvarpið geti orðið að lögum sem allra fyrst þannig að hægt sé að snúa sér að því að móta þær framkvæmdalínur sem lögin gera ráð fyrir þegar þau hafa tekið gildi.

Virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að taka þátt í hótfyndni hæstv. ráðherra þar sem hann víkur sér undan því að svara efnislegum athugasemdum með tilvísunum í ástandið í Samfylkingunni, sem er upp til hópa mjög gott. Ég virði honum það til vorkunnar, enda uppnám í ríkisstjórninni vegna margra hluta, og leiði þann útúrsnúning hjá mér. Hann talaði um að sá sem hér stendur hefði haft uppi stór orð um úthlutunarkerfið sem hér er stuðst við, að ég hefði kallað það ógagnsætt bitlingakerfi. Það er nefnilega einmitt kjarni málsins. Ég hafði stór orð uppi um mögulegar afleiðingar þeirrar aðferðar sem hér er lögð til við úthlutun þessara takmörkuðu gæða, við úthlutun leyfisins til að reka þriðju kynslóð farsíma. Ég stend við þau stóru orð, af því að ég er eindreginn talsmaður þess að leikreglur samfélagsins séu sem allra gagnsæjastar og þannig að þær séu engum vafa undirorpnar. Það er kjarni málsins. Ég ítrekaði líka að ég væri þess fullviss að þeim hæstv. ráðherra sem nú situr í samgönguráðuneyti gengi ekkert slíkt til. Þær ógagnsæju reglur sem hér eru notaðar bjóða upp á það að hægt sé að vefengja niðurstöðuna við úthlutun leyfisins til að reka þriðju kynslóð farsíma. Því lagði ég til og fór fram á það að fært yrði inn sérákvæði um úthlutun sem fæli það í sér að væri um að ræða tvo jafngilda aðila sem byðu í reksturinn, leyfi til að reka þriðju kynslóð farsíma, færi fram uppboð á milli þeirra. Sú leið held ég að tryggi að um gagnsæi verði að ræða og ekki sé hægt að bera stjórnvöldum hvers tíma það á brýn að þau séu með einhverja pólitíska bitlingastarfsemi. Pólitísk bitlingastarfsemi er spilling, það er nú bara þannig. Ég er að mæla þessi varnaðarorð, virðulegi forseti, til að koma í veg fyrir slík brigslyrði.

Hæstv. forseti. Ég er nú á þeirri skoðun að það vanti svolítið upp á að þetta sé gagnsætt fyrirkomulag. Ég mótmæli því eiginlega að verið sé að nota orðið útboð. Þetta er miklu frekar einhvers konar fegurðarsamkeppni sem þarna á að fara fram, þar sem meiningin er að stjórnvöld búi til einhvers konar resept fyrir þá sem eru fyrir á markaðnum í kringum þá þjónustu sem á að bjóða. Hæstv. ráðherra talaði um að menn skipuðu mönnum ekki fyrir á markaðnum. En hann kemur síðan hér og segir: Nú er ég búinn að ákveða það að kominn sé tími til að menn taki nú þennan poka á bakið sem hér er fram kominn, og telur að núna sé rétti tíminn. Nú eiga sem sagt þessi fyrirtæki sem eru á markaðnum að skuldbinda sig til þess að bjóða upp á þessa þjónustu, skuldbinda sig til tiltekinna ára að bjóða upp á þá þjónustu og keppa um hana. Hæstv. ráðherra telur að með því muni þau verða verðmætari. Það er ekki endilega víst að svo verði. Það gæti nú vel verið að einhver hefði efasemdir um það að skuldbindingar af þessu tagi sem þarna væri verið að gera inn í framtíðina mundu endilega skila fyrirtækjunum miklum arði. Þá þurfa menn auðvitað að vita eitthvað um hvernig þessi þróun mun ganga fram. Mér finnst þess vegna að það sé miklu skynsamlegra að fyrirtækin sjálf ákveði það hvað þau telja þessa hluti mikils virði og leggi á það mat heldur en það sé gert af opinberum aðilum með þeim hætti sem hér er stofnað til. Mér finnst það lágmarkið ef að því dregur að sambærilegir aðilar bjóði í svona þjónustu, að hægt sé að gera upp á milli þeirra með einhverjum skynsamlegum hætti.

Virðulegur forseti. Ég tel að það sé eðlilegt hjá hv. þingmanni að velta fyrir sér hvenær sé rétti tíminn og hversu miklar líkur séu á því að fjarskiptafyrirtækin séu tilbúin til að skuldbinda sig með því að bjóða í slík leyfi. Það er fullkomlega eðlilegt að hv. þingmenn velti því fyrir sér. Ég met það svo að mjög líklegt sé að fjarskiptafyrirtækin á Íslandi sækist eftir því að hafa aðgang að slíkum leyfum til að geta brugðist við og byggt upp þessa þjónustu sem neytendur væntanlega sækjast í. Ég tel að fjarskiptafyrirtækin séu langbest til þess fallin að meta það hvernig þau treysti sér til þess að ganga til slíkra útboða á forsendum, eins og hv. þingmaður sagði, eins konar fegurðarsamkeppni þar sem fyrirtækin gera áætlanir um hversu hratt þau séu tilbúin til að bjóða þessa þjónustu. Þeir sem bjóða best, mestu útbreiðslu, mestu þjónustu, fái fyrstir að koma að þessu. Viðbótarhvatningin síðan er lækkun á leyfinu á forsendum útbreiðsluhraðans sem ég tel að sé afar mikilvægt fyrir hinar dreifðu byggðir og að það sé útfært skynsamlega. Ég held að þessi aðferðafræði sé fullkomlega eðlileg og við þekkjum það bæði úr útboðum á framkvæmdum, útboðum á hönnun og ráðgjafarstarfsemi, sem við höfum mikla reynslu af, þar sem ekki einungis verðið er látið ráða, 

Þetta var nú ágætt í lokin hjá hæstv. ráðherra. Það er nefnilega þannig að það er ágætisreynsla af uppboðum og útboðum á Íslandi og menn gefast ekkert upp á því að nota þær aðferðir þó svo að stöku sinnum komi fyrir að einhverjir fótbrjóti sig í því að bjóða of mikið í einhver tiltekin verkefni. En það er svo merkilegt að hér hafa menn hlaupið til - og út af hverju? Hér eru taldir upp 15 aðilar, 15 lönd í Evrópu þar sem fram hafi farið úthlutanir á þessum verðmætum, og í þremur löndum hafa menn lent í þessum vandræðum sem hér hefur verið lýst. Þess vegna virðast menn hlaupa frá því hér að ganga frá málum með almennum reglum og vilja vera með fegurðarsamkeppni, eins og þessa sem hæstv. ráðherra á svo að hafa alsjáandi auga yfir og enda með því að gefa mönnum undirskriftina þegar þar að kemur.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður benti á, flest ríkin völdu svokallaða uppboðsleið sem hins vegar gafst afskaplega illa  Ég held að sú leið sem við erum að fara hér, þessi séríslenska leið þar sem við hvetjum til uppbyggingar um landið allt með lækkandi gjaldi með aukinni útbreiðslu 

Hæstv. forseti. Mér finnst að hæstv. samgönguráðherra verði að gefa okkur dálítið betri upplýsingar og nánari skýringar á því viðhorfi sínu sem hann lýsti hér, hæstv. ráðherrann, að hann teldi að símafyrirtækin væru tilbúin núna til þess að takast á við þetta verkefni. Ég veit ekki hvaða upplýsingum ráðherrann býr yfir en það væri fróðlegt að fá að heyra þær, þær hljóta að vera einhverjar aðrar en við höfum fengið sem störfuðum í samgöngunefndinni. Þetta eru a.m.k. allt önnur viðhorf en símafyrirtækin lýstu fyrir okkur og m.a. var nú lesið hér áðan upp úr umsögn símafyrirtækisins Og Vodafone. Ef ég man rétt komu fram hjá Símanum einnig efasemdir í svipaða veru. Mat ráðherrans hlýtur því að byggjast á einhverri vitneskju sem hann telur þess eðlis að eðlilegt sé að fara í þetta verk. Þau viðhorf eru þó greinilega önnur en viðhorf símafyrirtækjanna. Ég vil líka vekja athygli á því, virðulegi forseti, að í greinargerð með frumvarpinu stendur á bls. 5 um þriðju kynslóð farsíma í EES-ríkjum, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir þá óvissu sem ríkir nú um markaði fyrir þriðju kynslóðina er vonast til þess að tilkoma þeirrar tækni muni skapa grunninn að þráðlausum breiðbandstengingum […] “ Neðar segir: „Velgengni þriðju kynslóðarinnar er undir því komin hvernig markaðurinn sjálfur bregst við.“ Við höfum ekki fengið neinar upplýsingar um að þetta gangi ákaflega vel annars staðar og að mikið sé eftir þessu sótt. 

Virðulegur forseti. Það liggur fyrir að uppbygging þessara þriðju kynslóðar kerfa hefur gengið illa. Þess vegna hef ég sagt að við höfum verið heppin að fara ekki af stað fyrr í þessu. Hvers vegna hefur þetta gengið illa? Jú, annars vegar hefur það gerst vegna þess að efnt var til uppboða þannig að símafyrirtækin settu meiri partinn af peningum sínum í það að kaupa leyfin. Annars vegar tók það mjög á símafyrirtækin, og svo hins vegar það að tæknin gekk ekki eins upp og menn höfðu gert ráð fyrir. Þess vegna hefur þetta farið allt saman hægar af stað. Núna virðist tæknin vera að ná sér á strik og það er á þeim forsendum sem ég segi að nú sé kominn tími til þess að við sköpum þetta umhverfi, sköpum lagarammann og aðferðafræðina þannig að hægt sé að gera símafyrirtækjunum grein fyrir því hvernig við ætlum að úthluta þessum leyfum og að ekki sé lengur nein óvissa í því fólgin. Við vitum að ýmis fjarskiptafyrirtæki eru að hasla sér völl. Þar má náttúrlega nefna þessi tvö stóru símafyrirtæki, Símann og Og Vodafone, og þá er Orkuveitan hér í Reykjavík að fjárfesta í fjarskiptakerfum, Fjarski er í þessu og síðan önnur minni fyrirtæki eins og ég nefndi fyrr. Við eigum því ekki að útiloka það að fleiri komi á vettvang sem eru reiðubúnir til þess að fjárfesta í þessari þjónustu. Mér finnst afar mikilvægt að þessi lagarammi sé algerlega klár þannig að við getum brugðist við þegar við finnum að þrýstingurinn kemur frá fjarskiptafyrirtækjunum 

Hæstv. forseti. Nú er það ekki svo að við sem leggjum hér fram breytingartillögur séum beinlínis að leggjast gegn því að málið fái framgang sem lög, heldur leggjumst við gegn því að þetta gangi mjög hratt fyrir sig. Við erum með frestunarákvæði og síðan eru önnur ákvæði sem við höfum verið að ræða hér, eins og að kostnaðurinn sé ekki færður yfir á aðra sem ekki nota kerfið. Við erum nú að leggja þetta til, hæstv. samgönguráðherra, í mestu vinsemd og við viljum ráðherranum ágætlega vel með þessu. Ég held að ráðherrann ætti að taka viljann hjá okkur fyrir verkið. Við vorum nefnilega með svona frestunartillögu varðandi raforkulögin og ég held að ríkisstjórnin hefði farið betur út úr því ef hún hefði hlustað á það og tekið sér tíma til að vinna það mál. Ég vona satt að segja að það sem verið er að gera hér verði ekki annað eins fótakefli og virðist vera í raforkumálunum 

Virðulegur forseti. Það er náttúrlega ólíku saman að jafna  Ég held að við þurfum ekki á þessu frestunarákvæði að halda vegna þess líka að þó að ramminn sé settur, lögin skilgreind um hvernig við ætlum að úthluta þessu, er ekki þar með sagt að við þurfum að rjúka til þess strax að auglýsa þessi leyfi. Við þurfum að sjálfsögðu að velja rétta tímann. Byr verður að ráða þar 

Hæstv. forseti. Ég mæli hér á nýjan leik fyrir tillögu til þingsályktunar um breytingu á lögum um kosningar til Alþingis. Flutningsmenn ásamt þeim sem hér stendur eru aðrir hv. þingmenn Frjálslynda flokksins, Magnús Þór Hafsteinsson, Sigurjón Þórðarson og Gunnar Örlygsson. Þessi tillaga hefur nú verið flutt hér nokkrum sinnum áður og get ég þess vegna e.t.v. farið hraðar yfir sögu en ella væri. En þó er nú málum þannig háttað að akkúrat í þessari viku hófust störf í nefnd við að endurskoða stjórnarskrána. Þessi þingsályktunartillaga gengur reyndar út á það að skipa nefnd og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela forsætisráðherra að skipa fulltrúa allra þingflokka, er sæti eiga á Alþingi, í nefnd sem endurskoði kjördæmaskipan og tilhögun kosninga til Alþingis. Nefndin hafi að markmiði að jafna atkvæðisrétt landsmanna þar sem landið verði allt eitt kjördæmi. Þá fái nefndin það hlutverk að leggja til fyrirkomulag þar sem ráðherrar víki þingsæti fyrir varamönnum sínum og hvaða skyldum ráðherrar gegna þá varðandi störf þingsins.“ Þetta er efni tillögunnar, hæstv. forseti. Eins og ég gat um í upphafi máls míns hagar svo til að það sem hér er ályktað um, að skipa nefnd til að ræða m.a. stjórnarskrána og ýmis atriði í henni, hefur þegar verið gert, þótt af öðru tilefni sé. Hvatinn að því að hæstv. forsætisráðherra ákvað að láta skipa slíka nefnd eru þær deilur sem urðu á síðasta ári. En hvað um það? Á fót hefur verið komið nefnd til að endurskoða stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Þrátt fyrir skipunarbréf nefndarinnar, um það að okkur bæri einkum að skoða 1. gr., 2. gr. og 5. gr. stjórnarskrárinnar þá hefur því verið lýst yfir og verið rætt á fyrsta fundi þeirrar nefndar að að sjálfsögðu færu menn vítt og breitt yfir efni hennar og færu yfir öll atriði sem þeir vildu taka til skoðunar. Sú leiðbeining sem fram kom í bréfi hæstv. forsætisráðherra vísar ekki endilega til þessa en þó er þar ekki lokað á að ræða önnur atriði í stjórnarskrá landsins, enda væri það sérkennilegt þar sem 73. gr. stjórnarskrárinnar markar öllum þegnum Íslands málfrelsi og skoðanarétt. Það var því að vonum að menn breyttu eftir því og að nefndin færi í málið með opnum huga enda full ástæða til þess. Á Alþingi hafa í gegnum árin verið fluttar fjölmargar tillögur um ýmis atriði varðandi breytingar á stjórnarskránni, ekki bara tillagan sem við hv. þingmenn Frjálslynda flokksins flytjum nú. Hún er til komin vegna þess og er eiginlega afleiðing þess að hér var tekið upp nýtt kjördæmafyrirkomulag sem við þekkjum og fyrst var kosið eftir árið 2003. Það byggir á þremur stórum landsbyggðarkjördæmum, reyndar mjög stórum. Þar af leiðandi er mikil fyrirhöfn að ferðast þar um og reyna að halda þokkalegu sambandi við fólkið í stærri kjördæmum og þarf talsvert fyrir því að hafa. Við í Frjálslynda flokknum áttum á sínum tíma ekki aðild að þeirri niðurstöðu varðandi kjördæmaskiptinguna sem við búum nú við. Við höfum reyndar talið að úr því sem komið er væri ekki nema eitt að gera, þ.e. að skoða það í alvöru hvort ekki væri kominn tími á að landið yrði eitt kjördæmi. Við í Frjálslynda flokknum höfum komist að þeirri niðurstöðu að kjördæmaskipan hér á landi hafi svo sem enga sérstaka vernd veitt landsbyggðinni eða hinum minni kjördæmum. Það sjáum við best ef við lítum vítt og breitt um landið. Víða fækkar í byggðum, jafnt í dreifðum byggðum landsins sem kaupstöðum og landsbyggðin á frekar undir högg að sækja. Þar af leiðandi er ekki hægt að halda því fram að hin sérstaka kjördæmaskipan sem verið hefur og byggst hefur á mismunandi atkvæðavægi hafi varið byggðir landsins. Ég held að enginn þingmaður sem lítur aftur í tímann geti haldið því fram að þannig hafi það verið. Er t.d. hægt að halda því fram að okkur, sem vorum þingmenn Vestfjarðakjördæmis, hafi tekist sérstaklega vel upp við að verja hagsmuni Vestfjarða? Ég lít ekki svo á. Það hefur fækkað í byggðum Vestfjarða og sá atvinnuréttur sem var okkur mest virði, fiskveiðirétturinn, hefur að þó nokkru leyti verið frá okkur tekinn og við höfum lent í hörkubaráttu við að verja þann frumrétt okkar að fá að halda uppi byggðum og atvinnu á því landsvæði. Þannig er það vaxið, virðulegi forseti, og þess vegna ákváðum við að koma með þessa tillögu á þingi. Við fyrri framlagningu á þessu máli höfum við einnig viljað benda á að við upptöku á ákvæði um að Ísland verði eitt kjördæmi þyrfti jafnframt að taka upp öðruvísi fyrirkomulag á alþingiskosningum, tvenns konar lista, flokkslista og landslista. Menn gætu þá annars vegar valið flokkslista og hins vegar valið einstaka menn af landslista. Þannig held ég að við mundum í raun auka lýðræði fólksins í landinu og gefa því aukið vægi og valinu á því fólki sem kemur til starfa á háttvirtu Alþingi. Það er líka afar sérstakt að í nýju kosningalögunum er ákvæði um að til að fá úthlutað jöfnunarsæti skuli flokkur ná a.m.k. 5% atkvæða á landsvísu þótt jafnvel megi sýna fram á að hægt sé að ná kjörnum þingmanni með innan við 2% atkvæða. Þótt jafnframt sé sagt í þingsköpum að tveir fulltrúar flokks á Alþingi skipi þingflokk og séu fullgildur þingflokkur þá settu menn samt inn ákvæði um 5%. Ég tel að nokkurn veginn sama prósentutala eigi að gilda sem lágmark eins og þarf til að mynda þingflokk á Alþingi. Mér finnst ekki eðlilegt að hægt sé að ná inn tveimur mönnum miðað við fylgi en fá ekki sama rétt til uppbótarþingmanna ef þeir ná ekki 5%. En það er fræðilegur möguleiki, sýnist mér, að það gæti komið upp. Ætli besta nýting á atkvæðamagni sé ekki núna hjá Framsóknarflokknum, sem aðeins hefur 2.707 atkvæði á bak við þingmann? Þingmenn Frjálslynda flokksins hafa hins vegar 3.340 atkvæði, minnir mig, á bak við hvern þingmann. Þannig er nú það, virðulegur forseti, enda munaði ekki nema einhverjum 12–13 atkvæðum í síðustu alþingiskosningum á að Frjálslyndi flokkurinn fengi fimmta þingmanninn. Þá kem ég að efni sem ég vil einnig víkja að í þessari ræðu, sem er meðferð kjörseðla. Ég tel mikilvægt að skoðuð verði meðferð utankjörfundargagna. Ég tel það algjörlega aftan úr grárri forneskju, hæstv. forseti, að þeir sem greiða atkvæði utan kjörfundar séu sjálfir á ferðalagi um landið með kjörseðilinn í vasanum eða þurfi að reyna að koma honum á flutningabíl, olíubíl eða flugvél til að koma honum til skila. Ég tel að slíkt fyrirkomulag heyri fortíðinni til og furða mig á því að það hafi ekki verið endurskoðað þegar menn skoðuðu kosningalögin síðast. Það hlýtur að eiga að vera þannig, þegar fólk greiðir atkvæði hjá sýslumanni eða umboðsmanni sýslumanns, að það sé skylda sýslumannsins eða umboðsmannsins að koma atkvæðunum til skila. Með nútímatækni þarf reyndar ekki ferðalag til að koma því til skila heldur er hægt að telja þar sem kosið er og senda niðurstöðuna í viðeigandi kjördeild eða kjördæmi ef því er að skipta. Ef landið yrði að einu kjördæmi þá mundi það ekki skipta svo miklu máli. Þá gætu menn skilað utankjörfundaratkvæðum hvar sem er og þau yrðu talin þar sem þeim væri skilað. Það er talað um það í kosningalögum að kjósandinn skuli ævinlega njóta vafans, þ.e. ef kjörseðill er illa merktur, ef úr því megi lesa hver viljinn hafi verið skuli hann njóta vafans. Það á ekki við í utankjörfundaratkvæðagreiðslu því að þar getur jafnvel það að stimpil embættismanns vantar eða uppáskrift embættismannsins orðið til að seðillinn verði ógildur. Það voru ýmis tilbrigði í alþingiskosningum síðast, sem við gerðum að umræðuefni strax eftir alþingiskosningar, við talningu atkvæða. Meðferð atkvæða eftir kjördæmum var mjög mismunandi og fjöldamargt sem þar væri ástæða til að skoða. En þar sem skipuð hefur verið sérstök nefnd til að vinna með kjördæmamálið og því hefur verið lýst yfir að þar mundu menn tína til það sem þeir telja að hafi misfarist, ég tala nú ekki um þegar hægt er að halda því fram að þar hafi orðið lapsus í framkvæmd, þá væri það auðvitað skoðað. Þar af leiðandi stöndum við frammi fyrir því núna, aldrei þessu vant, eftir að hafa mælt fyrir þessu máli í þrjú, fjögur skipti að nú er til staðar nefnd við að endurskoða kjördæmaskipunina. Fulltrúi okkar í nefndinni mun að sjálfsögðu koma þessum sjónarmiðum og tillögum sem hér eru til umræðu á framfæri. Að sjálfsögðu munu fulltrúar annarra flokka einnig koma með þær hugmyndir og ábendingar inn í nefndarstarfið sem þeir hafa áhuga á að teknar séu til skoðunar. Ég ætla að leyfa mér að vona í fyllstu einlægni að okkur takist vel til í nefndarstarfinu við að endurskoða stjórnarskrána og að um þau verk sem okkur tekst að ljúka takist mikil sátt, að menn nái samkomulagi um þau. Það er auðvitað ekki sjálfgefið hvaða niðurstöðu menn ná en ég met það svo að menn vilji leggja ýmislegt á sig til þess að ná lendingu í málinu. Deilumálið frá síðasta sumri mun auðvitað koma upp, um vald forsetans og það hvort forsetinn eigi að geta skotið málum til þjóðarinnar. Ég tel að svo eigi að vera og til viðbótar við það eigi að koma skýr ákvæði inn í stjórnarskrána sem lúta að því að ákveðinn fjöldi kjósenda, t.d. 20%, geti óskað eftir því að mál gangi til þjóðaratkvæðagreiðslu hafi þeir skrifað upp á skjal til að láta í ljós þá ósk sína. Jafnframt mætti skoða það atriði að ákveðinn fjöldi þingmanna geti einnig krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um ákveðin mál. Ég tel að endurskoðun stjórnarskrárinnar eigi almennt að vera í þá átt að auka lýðræði fólks og réttarstöðu en ekki öfugt. Ég held líka að skoða þurfi ýmislegt í tengslum framkvæmdarvalds, dómsvalds og löggjafarvalds. En tíma mínum er nú að ljúka. Ég ætla ekki að fara náið yfir það hér en ég hef fjölmargar hugmyndir um hvað þarf að skoða varðandi endurskoðun stjórnarskrárinnar. Ég vonast til þess að við sem þar munum vinna förum öll í það með opnum huga að gera þjóð okkar sem mest gagn við að endurskoða stjórnarskrána og að þar séu lagðar upp skýrar reglur sem taka mið af því að stjórnvöld í landinu eru fyrir fólkið og fólkið í landinu sem á réttinn sem við mörkum í stjórnarskránni. Megintilgangur okkar yrði því að gera stjórnarskrána nútímalega með aukið lýðræði og réttindi fólks í landinu í huga og þannig að hún veiti stjórnvöldum aðhald.

Virðulegi forseti. Eitt af helstu málum þessara missira eru stjórnarskrárbreytingar sem verða mættu til að færa lýðræðisfyrirkomulag okkar til réttlátari og betri hátta. Allt sem er í þeirri þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu get ég tekið heils hugar undir, enda hafa stefnumið okkar jafnaðarmanna um margra ára og áratuga skeið verið þau að jafna atkvæðisréttinn í landinu og gera landið að einu kjördæmi. Við höfum flutt um það þingmál og lagafrumvörp og fleira sem að því lýtur. Ég tek því heils hugar undir efni þessa máls og ætlaði að koma sérstaklega að því varðandi þær stjórnarskrárbreytingar sem fram undan eru á næstu mánuðum og missirum að ég tel það algjört grundvallaratriði að út úr þeirri vinnu komi sú breyting að landið verði gert að einu kjördæmi og atkvæðisréttur allra Íslendinga verði jafnaður til fulls. Atkvæðisrétturinn er hluti mannréttinda okkar. Það að „víla og díla“ um slík mannréttindi undir þeim formerkjum að um sé að ræða byggðamál og það að bæta hag þeirra byggða sem lakast standa er algjör firra. Fráleitt er að halda því fram að byggðastefnan eigi að birtast okkur með því að ganga á mannréttindi annarra Íslendinga. Það er mjög auðvelt að færa rök fyrir því að sú kjördæmaskipan sem við höfum búið við á liðnum áratugum, hvort heldur er gamla kjördæmaskipunina sem var breytt fyrir síðustu kosningar eða hin nýja kjördæmaskipan, með sex kjördæmunum sem við búum við núna, hafi komið byggðunum að gagni að einhverju leyti. Ég held að hægt sé að halda því fram að kjördæmaskipanin gamla, það að okkar fámenna og strjálbýla stóra landi sé skipt upp í kjördæmi, hvort sem þau eru sex, átta eða fleiri, vinni gegn hagsmunum hinna ýmsu byggðarlaga. Það getur vel verið að sum byggðarlög „eignist“ þingmenn, ef svo má segja, sem dragi meira í bú en aðrir á einhverju tilteknu tímabili, en hægt er að fullyrða að í það heila tekið vinnur þetta gegn hinum dreifðu byggðum. Það vinnur gegn byggðunum að draga alþingismennina 63 í einhverja dilka, í einhver lið þannig að þeir séu að vinna sérstaklega fyrir ákveðið landsvæði en ekki fyrir hagsmuni annarra landsvæða. Landið allt á að vera eitt kjördæmi. Atkvæðisréttur allra Íslendinga á að vera jafn af því að hann er mannréttindi. Hann er jafnhelg mannréttindi og annað sem við skilgreinum óvefengjanlega sem svo. Mannréttindum er ekki skipt upp og þeim er ekki skipt út fyrir eitthvað annað. Þeim er ekki skipt út eða upp í eitthvað sem stjórnvöld einhverra tíma hafa skilgreint sem byggðastefnu af því að sú byggðastefna er þá bæði röng, ranglát og á misskilningi byggð, enda hefur það að miklu leyti horfið út úr umræðunni að það sé inntak og kjarni byggðastefnunnar á Íslandi, inntakið í því að halda Íslandsbyggðum öllum í byggð, að atkvæðisrétturinn sé ójafn og ranglátur. Það eru fáir sem halda því fram, æ færri, þó svo að einhverjir stjórnmálamenn og stjórnmálaflokkar standi vörð um það. Sú kjördæmabreyting sem gerð var síðast voru mistök, það var vond kjördæmabreyting. Búin voru til flennistór landsvæði sem tilteknum hluta alþingismanna var gert að vera í og höfuðborgarsvæðinu skipt upp með afkáralegum hætti í þrjú kjördæmi. Ekkert af þessu átti rétt á sér, þetta voru mistök. Og ég vona að sú nefnd sem hefur nýhafið störf, stjórnarskrárnefndin, leggi það til sem meginbreytingu á stjórnarskrá okkar að landið verði allt gert að einu kjördæmi og atkvæðisrétturinn þannig jafnaður til fulls. Gera þarf margar fleiri breytingar á stjórnarskránni eins og að taka upp ákvæði um að tiltekinn hluti atkvæðisbærra manna á Íslandi geti knúið fram þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin mál, beint lýðræði. Það á að efla og auka beint lýðræði með þeirri grundvallarbreytingu á stjórnarskránni sem ég nefndi þar. Það er mál sem er líka mjög mikilvægt til að endurreisa raunverulegt lýðræði á Íslandi af því að hægt er að halda því fram með rökum að það hafi fjarað svo undan raunverulegu lýðræði, þar sem vilji og réttur fólksins nær fram að ganga í öllum eða sem flestum málum, að grípa verði til afgerandi ákvarðana til að endurreisa raunverulegt lýðræði á Íslandi og gæða það nýju líf. Það verður fyrst og fremst gætt nýju lífi með því að efla beint lýðræði með ákvæðinu sem ég nefndi áðan inn í stjórnarskrána við hliðina á og auk málskotsréttar forseta Íslands í mikilvægum málum. Það á ekki að skipta þjóðaratkvæðisákvæðinu út fyrir málskotsréttinn. Saman efla þessi tvö ákvæði raunverulegt lýðræði í landinu og tryggja að vilji fólksins og verðir fólksins geti haft afskipti af málum þurfi svo að vera, eins og við upplifðum í fyrrasumar þegar málskot forseta Íslands á fjölmiðlalögunum var algjört grundvallaratriði í lagasetningarferlinu til að afstýra pólitísku voðaslysi. Setja á inn ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslu, beint lýðræði, auk málskotsréttar forseta Íslands. Það á alls ekki að skipta því út. En eftir stendur sú meginkrafa sem lögð er til í þeirri þingsályktunartillögu sem við ræðum hér, sem hv. þingmenn Frjálslynda flokksins flytja, og ég styð eindregið allt inntak hennar. Það var ágætlega rakið af 1. flutningsmanni hennar, hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni, áðan að það er grundvallaratriði, algjör og alveg ófrávíkjanleg krafa að mínu mati í stjórnarskrárbreytingunum, að gera Ísland að einu kjördæmi og jafna atkvæðisréttinn til fulls. Þetta hefur verið í umræðunni í mörg ár. Héðinn Valdimarsson, fyrrverandi formaður Dagsbrúnar og alþingismaður, flutti frumvarp um þetta árið 1927 og flutti mjög glæsilega röksemdafærslu fyrir því að atkvæðisrétturinn væri helg mannréttindi sem mætti ekki skerða með neinum hætti og ekki af neinum ástæðum. Það væri, rétt eins og að ganga gegn málfrelsinu, tjáningarfrelsinu og prentfrelsinu, helgur réttur, og undir það tek ég hér og vísa í það mál. Eins hefur hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson flutt um þetta mál, mjög mikilvægt mál, og vona ég að umræða vorsins sem er að hefjast núna og hefst hér í þingsölum strax á öðrum degi vorþingsins með umræðu um þessa þingsályktunartillögu um breytingu á lögum um kosningar til Alþingis þar sem lagt er til að landið allt verði gert að einu kjördæmi og hinn dýrmæti lýðræðislegi réttur hvers einstaklings, atkvæðisrétturinn, verði þar með jafn og óskertur eða eins og þar segir, með leyfi forseta: „Þar með bæru allir þingmenn jafna ábyrgð gagnvart kjósendum hvar sem búseta þeirra væri.“ Þetta er vel að orði komist hjá hv. flutningsmönnum Frjálslynda flokksins 

Herra forseti. Hér er um mikilsvert mál að ræða sem Frjálslyndi flokkurinn leggur ríka áherslu á enda varðar þetta mál lýðræðið og eitt af hlutverkum Frjálslynda flokksins í íslenskum stjórnmálum er einmitt að leggja aukna áherslu á lýðræðisleg gildi og lýðræðislegri en nú tíðkast. Það er ekki vanþörf á og ég mun koma inn á það í ræðu minni. En það er einmitt eitt af grundvallaratriðum lýðræðisins að þegnarnir búi við jafnan rétt hvað varðar atkvæði og auðvitað á að vera einn maður á bak við hvert atkvæði og hafa jafnt gildi. En nú er ástandið þannig að búið er að skipta landinu upp í sex kjördæmi, þ.e. þrjú mjög stór landsbyggðarkjördæmi og þrjú höfuðborgarkjördæmi. Sú skipting er í rauninni eitthvað sem verður ekki búið við til framtíðar og sérstaklega ef horft er til höfuðborgarkjördæmanna. Skiptingin á höfuðborgarsvæðinu, sérstaklega hvað varðar Reykjavíkurkjördæmi norður og Reykjavíkurkjördæmi suður, er afkáraleg og þetta er ekki eitthvað sem verður búið við til framtíðar. Því á ég ekki von á öðru en að stjórnarskrárnefndin, sem hefur nýtekið til starfa, muni einmitt gaumgæfa þetta atriði og fara yfir hvort ekki sé rétt einmitt í þessari atrennu að landið verði eitt kjördæmi. Stundum hafa heyrst ákveðnar gagnrýnisraddir í þá veru að ef landið yrði eitt kjördæmi mundu þröngar flokksklíkur nánast ráða uppstillingu á framboðslistum. En hægt er að komast hjá því annars vegar með því að lögfesta prófkjör flokkanna og ég tel að það eigi að gera og huga að því. Fyrir síðustu alþingiskosningar kom í ljós að það var lausung m.a. hjá einum stærsta stjórnmálaflokki landsins, Sjálfstæðisflokknum, það var í Norðvesturkjördæmi, kjördæminu sem ég er þingmaður fyrir, þar var flakk á kjörseðlum og alls kyns kærumál uppi. Það er full þörf á að treysta grundvöll prófkjöra ef það á yfir höfuð að taka eitthvert mark á þeim. Hins vegar er sú leið sem Frjálslyndi flokkurinn hefur bent á, að fólk geti valið frambjóðendur í kosningunum sjálfum þannig að hægt væri að kjósa frambjóðendur á listunum með beinum hætti. Það er ein leiðin til þess að tryggja að hver og einn kjósandi geti haft áhrif á hverjir veljast til setu á löggjafarsamkomunni. Hvað lýðræðið varðar þá er mjög þarft að skoða hvernig haldið er á málum á fleiri sviðum. Sérstaklega vil ég nefna og er það aldrei of oft nefnt á meðan það óþolandi ástand ríkir að stærstu stjórnmálaflokkar landsins leyni því hverjir greiði í flokkssjóði þeirra. Það er einn þátturinn sem fara þarf rækilega yfir til þess að tryggja lýðræðið. Það er mjög þarft mál. Það kom upp nú í olíuhneykslinu, og það ber að rifja það upp hér, að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn hafi haft bein fjárframlög frá þeim fyrirtækjum sem höfðu fé af almenningi með ólöglegu samráði. Það er mjög alvarlegt að lýðræðislega kjörnir fulltrúar séu jafnvel kosnir hér með fjárframlögum frá félögum sem hafa haft fé af almenningi. Það er mjög alvarlegt og auðvitað ættu ábyrgir stjórnmálamenn í þessum flokkum, Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum, ef þeir finnast þar, að koma og ræða þetta hér. Þetta er alveg óþolandi ástand. Svo hafa menn einnig nefnt að núverandi skipan sé góð fyrir landsbyggðina en því miður hefur það ekki reynst svo. Þetta meira vægi atkvæða á landsbyggðinni hefur ekki reynst landsbyggðinni vel. Í umræðu á þinginu um byggðamál var áberandi að það var nánast einungis minni hluti þingmanna sem tók þátt. Sá minni hluti sem kemur frá hinum dreifðu byggðum. Í miklum og fjörugum umræðum um skýrslu byggðamálaráðherra um framvindu í byggðamálum tók , ef ég man rétt, einungis einn þingmaður af Reykjavíkursvæðinu þátt í umræðu um það alvarlega ástand sem er á landsbyggðinni, þ.e. byggðaflóttinn. Það er nú einu sinni svo að umræðan um byggðamál og landsbyggðina er orðin umræða minni hluta þingmanna á hinu háa Alþingi. Í rauninni ætti þetta þjóðfélagsmál og þessi fólksflótti sem hefur því miður orðið einnig að vera mál þingmanna á höfuðborgarsvæðinu vegna þess að þetta ójafnvægi í byggðamálum hefur skapað vissa þenslu á höfuðborgarsvæðinu sem er óæskileg. Að lokum er rétt að taka fram að Frjálslyndi flokkurinn leggur mikla áherslu á að ræða um lýðræðið og að koma á bættum lýðræðislegum stjórnarháttum og er ekki vanþörf á. Það kemur m.a. fram í fjármálum stjórnmálaflokka og þessu máli, að gera landið að einu kjördæmi. Ég tel að þetta mál, Ísland eitt kjördæmi, sé í rauninni framtíðarmál og það sé einungis spurning hvenær landið verður eitt kjördæmi en ekki hvort.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka flutningsmönnum fyrir það mál sem þeir hafa lagt hér fram og það að reyna með þessum hætti að stuðla að jöfnun atkvæðisréttar og því að gera landið að einu kjördæmi, sannarlega hið þarfasta mál sem út af fyrir sig hefur svo sem birst í þinginu í öðrum myndum einnig og á sér eflaust stuðningsmenn og talsmenn í öllum stjórnmálaflokkum, enda í sjálfu sér ekki annað en viðhorf um heilbrigða skynsemi sem löngu er orðið aðkallandi að nái fram að ganga. Ég tel það vera yfirsjón að í skipunarbréfi hinnar nýju stjórnarskrárnefndar skuli þetta atriði ekki vera sérstakt áhersluatriði um endurskoðun á stjórnarskránni því að hér má ekki lengur við svo búið standa. Um þau sjálfsögðu mannréttindi að fá að greiða atkvæði og hafa fullan atkvæðisrétt í alþingiskosningum hafa menn auðvitað þurft að berjast í gegnum tíðina. Í ár eru 90 ár síðan konur á Íslandi fengu kosningarrétt, árið 1915. Við öryrkjar eða þurfalingar á fyrri tíð fengum kosningarrétt fyrir tilstilli Héðins Valdimarssonar og framgöngu hans hér í þinginu árið 1934. En nú í dag er árið 2005 og enn hafa Reykvíkingar ekki fengið fullan atkvæðisrétt í landinu. Það er algerlega óþolandi að við á höfuðborgarsvæðinu þurfum við það að búa að vera með einhverjum hætti minni þátttakendur í alþingiskosningum en ýmsir aðrir landsmenn. Við heyrum það auðvitað í umræðunum hér og heyrðum í umræðunum um þetta mál áður, að þeim sem fengið hafa hinn meiri atkvæðisrétt þykir það alveg jafnóeðlilegt eins og okkur hér á svæðinu að málum sé þannig skipað. Ég hygg að það að jafna atkvæðisréttinn sé orðið yfirgnæfandi sjónarmið með þjóðinni og raunar líka hitt, að leggja af þetta ónýta kjördæmakerfi sem var tekið upp sem einhvers konar bráðabirgðalausn fyrir nokkru síðan þegar engin leið var að ná málamiðlun annarri en þessari og öllum sem að henni komu fannst sú málamiðlun vond. Verst þótti okkur hún sennilega í Reykjavík þar sem borgin, eitt sveitarfélag, var skorið í tvennt þannig að til athlægis var, ekki bara um borgina heldur um landið allt. Svo fjarskalega vitlaust var fyrirkomulagið, þar sem fólkið við Hringbrautina er í sitt hvoru kjördæminu, að jafnvel útlærðir lögfræðingar Reykjavíkurborgar og sérfræðingar borgarinnar í því að halda almennar kosningar um áratuga skeið gerðu þau mistök að setja hluta af íbúum Framnesvegar í vitlaust kjördæmi, og er það nema von vegna þess að íbúarnir við þessa götu eru ekki í sama kjördæmi af því að kjördæmamörkin liggja um miðja götuna og þeir sem eru á lágu númerunum eru í öðru kjördæminu og þeir sem eru á háu númerunum í hinu. Jafnvel menn sem um áratuga skeið hafa unnið að skipulagningu kosninga til Alþingis og borgarstjórnar og forsetakosningum með þeim vandaða og góða hætti sem við öll þekkjum var um megn að framfylgja þeim ákvæðum sem hér voru sett. Þetta kjördæmakerfi er líka að sínu leyti, þó kjördæmin séu stærri, skjól fyrir ýmis annarleg sjónarmið og óeðlilega hagsmunagæslu fyrir einstök svæði eins og hin fyrri kjördæmakerfi voru þó að þetta sé kannski skárra að því leytinu til að kjördæmin eru stærri en áður. En það er líka gríðarlegur ókostur og við þekkjum það auðvitað frá félögum okkar sem eru að reyna að þjóna kjördæmum sem ná alla leiðina frá Höfn í Hornafirði til Reykjanesbæjar að það er ákaflega erfitt að gera það svo að vel sé og langtum skynsamlegra og betra að við séum hér á Alþingi þingmenn þjóðarinnar en ekki einstakra sveitarfélaga eða landshluta og tímabært að taka þessa skipan upp. Ég held líka að sú hugmynd sem fram er sett um persónukjör samhliða listakjöri í almennum kosningum sé æskileg. Það er engum blöðum um það að fletta að það eru ekki aðeins flokkslínurnar sem máli skipta í stjórnmálum. Það er einfaldlega þannig að við treystum einstaklingum til góðra verka og við þekkjum góða, trausta og öfluga einstaklinga í öllum stjórnmálaflokkum og við viljum gjarnan hafa áhrif á það hvaða einstaklingar fara fyrir þjóðinni og sjálfsagt og eðlilegt að við getum með einhverjum hætti haft áhrif á það í almennum kosningum. Ég vil, virðulegi forseti, fyrst og síðast fá að leggja enn og aftur áherslu á það að við það er ekki búandi að árið 2005 hafi Reykvíkingar ekki enn fengið fullan kosningarrétt í landinu. Það er brýn nauðsyn að við endurskoðun á stjórnarskránni verði kjördæmaskipunin og kosningakerfið endurskoðað með þeim hætti að við njótum þeirra grundvallarmannréttinda eins og aðrir landsmenn að vera fullgildir þátttakendur í alþingiskosningum.

Hæstv. forseti. Það kann að virðast svolítið undarlegt að ræða tillögu eins og þessa á sama tíma og búið er að setja af stað nefnd til að endurskoða stjórnarskrána þar sem allt er undir en þó er full ástæða til þess að ræða þetta mál. Það er nefnilega greinilegt að skiptar skoðanir eru um það hvort breyta eigi landinu í eitt kjördæmi eða ekki. Mér finnst að reynslan af fyrirkomulaginu sem nú er í gildi hafi þegar sýnt okkur að það er ekki frambúðarfyrirkomulag. Ég minni á að ef menn ekki breyta fyrirkomulaginu núna í meðförum þeirra tillagna sem vonandi koma til afgreiðslu á þessu kjörtímabili frá nefnd þeirri sem sett hefur verið af stað, ef menn munu þar ekki vera með í farteskinu tillögur um breytingar á lögum um kosningar til Alþingis og þar með kjördæmaskipunina mun sú breyting ekki ganga fram fyrr en fyrirkomulagið hefur verið í gildi að öllum líkindum í 12 ár. Það er að mínu viti allt of langur tími með það fyrirkomulag sem langflestir telja ekki viðunandi. Þess vegna er svo mikilvægt að slegist verði fyrir því að breytingin verði tekin til alvöru umfjöllunar í stjórnarskrárnefndinni og ekki bara þar, því ég legg áherslu á að alþingismenn eru ekki best færir um að meta það einir hvernig slíkt fyrirkomulag eigi að vera, hvernig stjórnarskráin eigi að líta út, hvernig þær reglur eigi að vera sem þeir eiga að starfa eftir. Það er alveg gríðarlega mikilvægt að fólk komi þar að, almenningur í landinu ríði til Alþingis og setji mark sitt á þessar umræður allar og að menn finni virkilega fyrir tillögum og hugmyndum almennra borgara í þeirri umfjöllun sem fram undan er. Þegar menn velta fyrir sér hvaða áhrif það hefði að breyta landinu í eitt kjördæmi þá segi ég: Ég er sannfærður um að þeir sem hafa áhyggjur af landsbyggðinni ættu að vera rólegri, vegna þess að ef allir þingmenn teldu sig hafa skyldur við allt landið og væru ekki króaðir af að stórum hluta til á suðvesturhorninu vegna kjördæmaskipunarinnar sem er mundu þeir, allir sem einn, vinna að verkefnum úti á landi því auðvitað vilja allir landi sínu vel og vilja rækja starf sitt. Ég efast ekki um að þingmenn hvar sem þeir byggju og væru settir fram mundu vilja vinna að málefnum landsbyggðarinnar. En það er hreinlega komið í veg fyrir það með því fyrirkomulagi sem er. Það er ekki svo auðvelt og það höfum við séð í gegnum tíðina að flokkar sem hafa t.d. ekki náð því að fá fulltrúa sína inn í hin einstöku kjördæmi, bæði í þessu fyrirkomulagi og því sem á undan var, hafa nánast engan kost átt á því að taka þátt í starfi hinna einstöku kjördæma sem segir auðvitað sitt um hve fyrirkomulagið hefur verið óeðlilegt í gegnum tíðina. Væri landið eitt kjördæmi gætu þingflokkarnir séð til þess að landinu væri sinnt af hendi viðkomandi flokks. Ég hef ekki áhyggjur af því að þeir stjórnmálaflokkar sem bjóða fram til Alþingis mundu ekki stilla upp með þeim hætti að það væru fulltrúar sem fólkið teldi sína hvar sem væri frá landinu, því auðvitað mun fólk ævinlega horfa til þess hvaða fólk er í boði og fulltrúar fyrir stjórnmálaflokka og hvort þeir hafi sinnt þeim svæðum sem um er að ræða. Ég vil ræða um annað í þessu samhengi. Ég tel mjög mikilsvert að tengja þessa þróun eflingu sveitarfélaganna. Ég tel að það átak sem nú er í gangi til að stækka sveitarfélögin sé að vísu ekki nógu öflugt til að gera það sem þarf en það er þó vonandi skref í áttina. Við þurfum að efla sveitarfélögin enn meir og gera Alþingi fyrst og fremst að löggjafarsamkomu, færa meiri völd og áhrif til sveitarstjórnanna og það á að vera hluti af þeim breytingum sem við tölum um þegar við tölum um að gera landið að einu kjördæmi. Ég vil helst koma því hér til skila að umræðan er gagnleg til að vilji manna komi fram til þess að tekið verði á þessu máli líka hvað varðar endurskoðun á stjórnarskránni og ég ætla satt að segja að vona að í þeirri endurskoðun hlusti menn á fólkið í landinu, hlusti á hvað fólkið telur athugavert við fyrirkomulagið núna og verði ekki allt of uppteknir af sjálfum sér í stjórnmálaflokkunum og þeim hagsmunum sem þeir gæta sem slíkir, því auðvitað ætti þetta að vera þannig að Íslendingar riðu til þings öðru hverju til að setjast yfir það hvaða reglur eigi að gilda á Alþingi. Þá eiga þeir ekki að ráða neitt meiru en aðrir sem hafa verið kosnir þar til húsa, heldur eiga almenn sjónarmið úr samfélaginu að ráða um það hvaða reglur verða á settar. Ég ætla ekki að halda lengri ræðu en þetta. Ég taldi ástæðu til þess að koma upp. Samfylkingin hefur lagt fram tillögur af því tagi að gera landið að einu kjördæmi og Frjálslyndi flokkurinn er með sínar tillögur. Ég hef hitt fleiri þingmenn eftir síðustu kosningar, þó nokkuð marga úr stjórnarflokkunum, sem hafa sagt við mig að þeir væru búnir að átta sig á því að fyrirkomulagið væri ekki skynsamlegt til frambúðar sem við sjáum núna. Hvað sjáum við núna í Norðvesturkjördæmi? Fyrir liggur að þar verður fækkað úr tíu þingmönnum í níu og þannig mun það halda áfram ef það fækkar á landsvæðunum. Landsvæðin eru allt of stór til að þingmenn geti sinnt þeim sem skyldi og ég er sannfærður um að ef landinu væri breytt í eitt kjördæmi væri hægt að gera betur en hægt er með því fyrirkomulagi sem gildir núna.

Herra forseti. Við ræðum ágæta tillögu til þingsályktunar um breytingu á lögum um kosningar til Alþingis. Hér hefur nokkuð verið rætt um kosti þess að hafa landið allt sem eitt kjördæmi og á því máli eru ýmsar hliðar. Þegar menn kjósa til Alþingis vilja menn náttúrlega kjósa um stefnur, þ.e. hvaða stefnu eigi að taka í málefnum þjóðarinnar. Hins vegar vilja menn líka kjósa einstaklinga, þ.e. að geta valið hæfan einstakling til setu á Alþingi. Einu sinni var mjög mikið atkvæðamisvægi milli landsbyggðar og höfuðborgar og hefur svo verið lengstum. Það var minnkað mikið við síðustu breytingu og eins og ég sagði þá þá fannst mér óeðlilegt að fjöll og dalir hefðu atkvæðisrétt, það ætti að vera fólk sem ætti að kjósa. Þetta var lagað að einhverju leyti þannig að nú má misvægi ekki vera meira en tvöfalt. En þá stóðu menn einmitt frammi fyrir því að hafa landið eitt kjördæmi sem þýðir að vald flokkanna vex því þá er bara eitt kjördæmi og flokkurinn stillir upp lista fyrir þetta eina kjördæmi. Vald stefnunnar vex en einstaklingarnir minnka. Hinar öfgarnar eru að ef landið væri allt saman einmenningskjördæmi. Þá mundi einstaklingurinn hafa yfirgnæfandi vægi og stefnan nánast ekki neitt og minni hlutinn mundi ráða öllu, þ.e. ef við hugsum okkur þrjá flokka í landinu eða fjóra og einn væri stærstur þá fengi hann alla þingmenn ef það væri jöfn dreifing um allt landið. Bæði kerfin hafa því galla og kosti. Núverandi fyrirkomulag er því málamiðlun milli þessara tveggja leiða. Mér finnst það ekki hafa komið fram í umræðunni. Það er málamiðlun að hafa kjördæmin jafnstór með nokkuð mörgum þingmönnum, 10–11, þannig að einstaklingarnir eða stefnan komi fram, vald flokkanna verði ekki of mikið og samt sé hægt að kjósa um einstaklinga. Menn hafa rætt ýmsar lausnir, t.d. að hafa skyldubundið prófkjör, þ.e. að flokkarnir yrðu skyldaðir til að hafa prófkjör. Það hefur þann ókost að það yrði mikið um persónulegan ríg innan þeirra liðsheilda sem ættu að starfa saman alveg fram á kjördag, þ.e. liðsheildir sem eru ákveðinn flokkur. Það yrðu miklu meiri slagsmál innan flokkanna en á milli þeirra og það held ég að sé ekki beint gæfulegt því að þau slagsmál eru oft ekki af hugsjónaárekstri eða mismunandi stefnu, heldur eingöngu persónuleg. Svo erum við með þýska kerfið sem er þannig að kjósandi kýs bæði flokk og einstakling samtímis og einstaklingurinn þarf ekki að vera í þeim flokki sem kjósandi kaus. Það hefur í för með sér að fjöldi þingmanna er breytilegur. Ég held að það sé kannski ekki beint æskilegt en mér finnst rétt að skoða það. Þessi tillaga verður ekki rædd nema í ljósi þess að búið er að skipa nefnd til að fara yfir stjórnarskrána í heild sinni sem er mjög þarft starf. Ég ætla rétt aðeins að koma inn á það vegna þess að mér finnst eiginlega ekki hægt að ræða þessa tillögu án þess. Við búum við þrískiptingu valdsins en samt er í stjórnarskránni hvergi minnst á Hæstarétt, og dómskerfið fær þar mjög litla umfjöllun. Ég vil að það sé stóraukið, sú umfjöllun og þær reglur sem settar eru um dómsvaldið. Þá finnst mér að stjórnarskráin sé sett til að vernda borgarann, hinn almenna borgara fyrir ofurvaldi ríkisvaldsins og fyrir öðrum borgurum. Það er fyrst og fremst það sem stjórnarskráin á að vernda. Til þess að hægt sé að vernda borgarann verður hann að skilja stjórnarskrána, það er grundvallaratriði. Allir borgararnir verða að skilja hana, ekki bara einhverjir örfáir lögfræðingar. Það var svo merkilegt í deilunum í sumar að þrjú álit lögfræðinga komu fram og maður gat eiginlega fallist á þau öll, mismunandi álit. Þvílíkt er stjórnarskráin flókin í dag. Hvernig á hinn almenni borgari að skilja þetta? Það er meira að segja þannig að ef maður les stjórnarskrána virðist forsetinn sem er bæði framkvæmdarvald og löggjafarvald, merkilegt nokk, hafa geysimikil völd. Hann gerir samninga við erlend ríki o.s.frv. og maður gæti haldið að hann væri alvaldur. Þegar maður les ákvæðin nánar sér maður að hann hefur nánast engin völd, það er allt tekið í burtu. Svona á ekki að byggja upp lagasetningu. Svona á ekki að byggja upp stjórnarskrá sem verndar borgarann fyrir ofurvaldi ríkisvaldsins og öðrum borgurum. Hún á að vera þannig - og nú ætla ég að leyfa mér að segja það þó að ég megi auðvitað ekki segja það - að fólk sem er með greindarvísitölu undir 90 skilji hana. Það má víst ekki tala um þetta fólk en það er til engu að síður. Þetta er fólk sem á erfitt með að skilja hlutina nema lesa þá hægt og ég vil að þetta fólk skilji stjórnarskrána því hún er sett til að vernda þetta fólk fyrir ríkisvaldinu og öðrum borgurum. Þess vegna vil ég að við starf þessarar nefndar sé reynt að gera stjórnarskrána eins skýra og auðskilda og hægt er. Það á aldrei að þurfa lögfræðing til að túlka hana.

Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð í lokin. Ég vil byrja á því að þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram. Hún hefur verið mjög málefnaleg þó að menn hafi verið að tína til ýmis atriði sem þeim finnst áhugavert að séu skoðuð. Ég tek undir það að öll þau sjónarmið sem hafa komið fram í máli þessu frá einstökum þingmönnum sem tekið hafa þátt í umræðunni, og ég þakka fyrir, hafa að mínu viti verið fullkomlega málefnaleg og það er eðlilegt að þau mál séu tekin til umræðu við endurskoðun á stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Það er auðvitað hægt að fara í að ræða þetta efni í löngu máli og lítill vandi væri að eyða öðrum 15 mínútum í það en í sjálfu sér sé ég ekki tilgang í því. Hinir einstöku hv. þingmenn sem hér hafa komið upp hafa farið inn á ýmsar hliðar þessa máls til viðbótar við það sem ég kom inn á í framsögu minni. Samt er málið ekki tæmt og þó að ég mundi eyða 14 mínútum núna mundi ég ekki tæma málið. Við erum að fara í þetta starf. Ég á sæti í stjórnarskrárnefndinni og er mjög ánægður með að fá að koma að því að reyna að lagfæra stjórnarskrána. Að mörgu leyti get ég tekið undir þau sjónarmið sem hv. þm. Pétur Blöndal lýsti áðan, að auðvitað á stjórnarskráin að vera þannig að þegnar íslenska ríkisins geti skilið hana og að ekki þurfi lögfræðingalið að túlka fyrir okkur stjórnarskrána og gefa út á henni þrjár eða fjórar mismunandi túlkanir. Það er auðvitað meginmarkmið, finnst mér, að stjórnarskráin verði skýr og, eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, tryggi réttindi fólks gagnvart ríkinu. Stjórnarskrár landa eru mjög mismunandi og það kann vel að vera að við eigum að breyta uppröðun á íslensku stjórnarskránni og byrja á því að tala um mannréttindi, hvaða rétt þegnarnir eiga o.s.frv. Um það skal ég ekki fullyrða neitt fyrir fram, enda kannski ekki meginmál hvernig stjórnarskráin er uppsett. Það kann þó að skýra réttindi fólks misvel hvernig hún er uppsett en fyrst og fremst er brýnt að það sem gert er verði skýrt og afmarkað og að sá texti verði skiljanlegur öllum sem við eiga að una sem er auðvitað íslenska þjóðin til framtíðar. Það held ég að sé meginmarkmið okkar. Það sem við hér erum að ræða er auðvitað innlegg í það mál og verður vonandi og örugglega tekið upp af þeim sem starfa í nefndinni. Ég geri mér ekki alveg grein fyrir því hvert þetta mál ætti núna að fara, hvort það ætti að fara til allsherjarnefndar eða annað. Veit hæstv. forseti hvort það fari til hinnar starfandi nefndar um málefni sem lúta að stjórnarskránni?

Vegna ummæla hv. þingmanns í lok ræðu sinnar tel ég einsýnt að þetta mál eigi að fara til allsherjarnefndar. Í þinginu er að vísu venja að mál sem varða stjórnarskrána eða breytingar á stjórnarskránni beint fari til sérnefndar um stjórnarskrármál sem tók til starfa á haustþingi. Forseti mun kanna þetta og það verður rætt nánar við framsögumann og hv. 1. flutningsmann áður en til atkvæðagreiðslu kemur. Við fáum úr þessu skorið áður en að því kemur.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, nr. 90/2003. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Frjálslynda flokksins, Magnús Þór Hafsteinsson, Sigurjón Þórðarson og Gunnar Örlygsson. Frumvarp þetta er aðeins ein grein og síðan gildistökuákvæðisgreinin. Það er hins vegar rétt að vekja athygli á því að gildistökuákvæðisgreinin var miðuð við það að frumvarpið var lagt fram í upphafi haustþings og þar af leiðandi settum við inn að lögin gætu hugsanlega öðlast gildi 1. janúar 2005, sem nú er þegar liðinn, með það að markmiði að þau kæmu til framkvæmda við álagningu á árinu 2006. Þetta stenst auðvitað ekki lengur miðað við tímans tal, núna komið inn í þorra á árinu 2005. Þannig leiðir af sjálfu að þessar dagsetningar verða að breytast og þarf ekki að útskýra það nánar, þær verða örugglega að færast til um eitt ár ef svo skyldi fara að þetta mál kæmi aftur inn til þings til frekari umræðu og væntanlegrar afgreiðslu. 1. gr. frumvarpsins hljóðar svo, með leyfi forseta: „Við A-lið 1. mgr. 30. gr. laganna bætist nýr töluliður, 2. tölul., sem orðast svo: Útgjöld vegna sannanlegs ferðakostnaðar til og frá vinnu sem er umfram 120.000 kr. á ári en þó aldrei hærri en 400.000 kr. á ári og er í samræmi við matsreglur fjármálaráðherra.“ Síðan er gildistökuákvæðið. Hér er verið að leggja til ákveðna heimild til að þeir sem leggja út mikinn kostnað vegna atvinnusóknar sinnar, kostnað sem er umfram 10.000 kr. á mánuði að meðaltali, þ.e. um 120.000 kr. á ári, geti átt rétt á því og eigi rétt á því að fá að draga þann kostnað sem umfram er 120.000 kr., þó að hámarki 400.000 kr., frá tekjum áður en kemur til skattlagningar og þar af leiðandi að lækka tekjur sínar fyrir endanlegan útreikning á greiðslustöðu viðkomandi árs. Við framkvæmd ákvæðisins er gert ráð fyrir að sambærilegar reglur gildi um sönnun á útlögðum kostnaði eins og gilda um sönnun á kostnaði á móti ökutækjastyrk. Við þekkjum það ágætlega í hv. Alþingi að við verðum auðvitað að færa sönnur á það að við notum ökutækið okkar í störfum okkar og halda utan um þann kostnað, bæði með færslu akstursbókar og síðan kostnað við ökutækið sjálft, bensín- eða olíunotkun o.s.frv. Hér er hins vegar ekki lagt til að þetta tengist eingöngu ferðamáta í eigin ökutæki, heldur er þetta almenn grein sem nær til allra ferðamáta, hvort sem menn nota eigin bifreið, hópferðabíla, ferjur eða flugvélar til að ferðast til og frá atvinnu sinni. Ef þeir á annað borð geta fært fyrir því sönnur að tilgangur ferðarinnar sé að komast á vinnustað og afla tekna megi þeir sem þannig sanna kostnað sem tengist störfum þeirra draga kostnaðinn frá tekjum sínum áður en kemur til skattlagningar, þó að hámarki 400.000 kr. Við teljum að hér sé um sanngirnismál að ræða, þessi kostnaður sé sannaður og sé til staðar við öflun atvinnuteknanna. Eins og frumvarpið er fram sett er meginmarkmiðið einkum að koma til móts við þá sem þurfa að sækja vinnu m.a. um langan veg og bera af því mikinn kostnað þó að það sé í raun og veru ekki skilyrði, heldur er skilyrðið eingöngu að menn sanni það að kostnaðurinn verði til. Við setjum hvorki mælistiku á kílómetravegalengd eða fargjaldakostnað, heldur verður að leggja þau sönnunargögn fram til að eiga rétt á því frádragi sem hér er lagt til. Við höfum í löggjöf okkar gert mönnum kleift mjög auðveldlega að stofna til svokallaðra einkahlutafélaga. Ef menn stofna til einkahlutafélaga leiðir af sjálfu að kostnaður er dreginn frá við þá starfsemi. Þeir sem ferðast á vegum einkahlutafélags þó að einkahlutafélagið sé í raun og veru sami maður og sinnir vinnunni og á hlutafélagið fær hann að draga ferðakostnað sinn frá við öflun tekna og nýta sér það við álagningu. Að vísu er sérstök reikniregla sem mönnum er ætlað að sýna fram á að þeir afli ekki minni tekna heldur en ákveðið viðmið sem mönnum eru sett fyrir ákveðnar atvinnugreinar og sjálfsagt yrði að taka tillit til þess varðandi menn sem vinna í einkahlutafélagi. En eigi að síður er það svo að með því að stofna einkahlutafélag geta menn notað ferðakostnað og annan kostnað sem til fellur sem verður frádrag við atvinnustarfsemina. Við teljum að margt geti unnist við að heimila það sem hér er lagt til. Við teljum að þetta frumvarp samrýmist stefnu sem haldið hefur verið fram í byggðamálum sem felst í því að stækka sveitarfélög og stækka atvinnusvæði og gera fólki kleift, m.a. á landsbyggðinni, að ferðast á milli staða til að stunda vinnu sína. Það er auðvitað þekkt að mikill ferðakostnaður getur hamlað þeirri þróun að menn sæki vinnu á milli staða og ferðir á milli staða eða á vinnustað draga úr samkeppnishæfni byggðarlaga um vinnuafl. Þessi framsetning ætti að geta mætt því að hluta til. Síðan má vekja athygli á því að mikill ferðakostnaður getur auðvitað verið vinnuletjandi með þeim afleiðingum að menn sjá t.d. hag sínum betur borgið með því að þiggja atvinnuleysisbætur frekar en að sækja vinnu í næsta byggðarlag. Það er vissulega staða sem menn geta hæglega staðið frammi fyrir því stundum þarf að hafa fyrir því að sækja atvinnu í næsta byggðarlag. Við sem flytjum þetta mál teljum að hér sé mál á ferðinni sem er ætlað að mæta kostnaði sem fólk leggur á sig við að sækja atvinnu. Það getur m.a. orðið til þess að fólk sjái ekki þörf á að bregða búi í byggðarlagi þar sem veruleg breyting verður á atvinnuháttum. Eigum við að taka eitthvert dæmi sem e.t.v. verður í nánustu framtíð? Eigum við að taka Stöðvarfjörð þar sem verið er að tala um að leggja niður fiskvinnslu á næsta sumri? Fyrirtæki sem þar rekur fiskvinnslu gerir ráð fyrir að sú atvinna verði lögð þar niður samhliða því að jarðgöng opnast milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar og þar af leiðandi gætu íbúarnir ef til vill sótt þangað í atvinnu. Það er allnokkurt ferðalag og ferðakostnaður og það væri auðvitað æskilegt ef svona breyting gengur eftir í Stöðvarfirði að það verði ekki til byggðabrests. Þannig mætti taka fjöldamörg dæmi úr sögu undanfarinna ára um hinar ýmsu byggðir sem hafa lent í tímabundnum erfiðleikum vegna samdráttar í atvinnu og má t.d. minna á Blönduós þar sem rækjuvinnslunni var lokað nýlega. Við teljum sem sagt að hér sé verið að opna á heimild sem geti að mörgu leyti verið eðlileg. Hún á ekki að mismuna fólki að því leyti til að sönnunarbyrðin er hjá fólkinu, skiptir ekki máli hvort fólk býr á Reykjavíkursvæðinu, Blönduósi eða Stöðvarfirði. Kostnaðinn þarf að sýna og sanna með framlögðum gögnum til að menn eigi rétt á þessu hvar sem þeir búa á landinu. Við gerum heldur ekki tillögu um mismunandi ferðamáta heldur sé jafnt á komið hvaða ferðamáta menn nota til að komast til og frá vinnu sinni. Við höldum einnig að þetta geti undir vissum kringumstæðum dregið úr sókn í atvinnuleysisbætur og geri það að verkum að fólk þurfi ekki að bregða búi í byggðum sínum þótt atvinnuháttabreytingar verði og þannig sé margt sem vinnist við þessa framsetningu á umræddri hugmynd. Ég vil einnig vekja athygli á því að svona fyrirkomulag er þekkt í löndunum í kringum okkur, m.a. í Noregi, þar sem menn fá skattaívilnun ef þeir sækja vinnu um langan veg og bera kostnað af ferðalögum því samfara. En af sjálfu leiðir að menn verða auðvitað að sýna fram á þann kostnað. Það hefur vissulega tíðkast hjá stærri fyrirtækjum að þau flytja sjálf fólk sitt á vinnustaðina, samanber fyrirtæki eins og Norðurál í Hvalfirði sem hefur verið að flytja starfsmenn frá Reykjavíkursvæðinu til þess vinnustaðar og sama kann að koma upp í því dæmi sem ég nefndi varðandi álver í Reyðarfirði, að fyrirtækið sjálft sjái um flutningana en svo framarlega sem enginn kostnaður hlýst af því fyrir launþegann skapar það auðvitað ekki rétt að þessu leyti. Einnig er rétt að vekja athygli á því að menn þurfa að leggja í allnokkurn kostnað til að eiga rétt á þessu frádragi. Kostnaður undir 120 þúsundum, þó sannarlegur sé, veitir ekki frádrag en það er hins vegar verið að mæta því þegar menn fara að hafa verulegan kostnað af ferðalögum til að stunda atvinnu sína. Við teljum þetta ákveðið réttlætissjónarmið og þau rök sem ég hef fært fyrir þessu máli held ég að mæli með því að það verði tekið til góðrar umfjöllunar og samþykktar í hv. Alþingi. Ég held að finna megi fleiri rök og fleiri dæmi frá nágrannalöndum okkar um að slíkt fyrirkomulag sé til staðar eins og ég hef nefnt um Noreg. Þar að auki bendi ég enn og aftur á þann möguleika sem opinn er í skattalögum og er orðinn tiltölulega einfaldur að stofna einkahlutafélag um starfsemi sína. Það gætu menn svo sem gert og tekið að sér ákveðin verk á ákveðnum vinnustað, þess vegna verið þrír eða fjórir í hópi og stofnað einkahlutafélag og tekið launin þar út og þá væri kostnaðurinn frádráttarbær. Ég held að þetta mál eigi margar réttlætishliðar og eðlilegt að það sé skoðað. Það á líka örugglega þær hliðar að geta stuðlað að stöðugleika í byggðum þar sem tímabundinn atvinnubrestur verður eða um lengri tíma og þær eiga örugglega þau rök með sér að það auðveldar fólki að sækja vinnu þó að um lengri veg væri, vinnu sem fólk kannski sækist eftir en setur fyrir sig vegna vegalengda eða kostnaðar. Öll þessi rök held ég að mæli með þessari útfærslu og legg því til að málið verði samþykkt.

Herra forseti. Við ræðum aftur frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt sem hefur verið flutt áður og eins og þá vil ég leggja áherslu á að mikilvægt er að skattkerfið sé einfalt, skilvirkt og skiljanlegt vegna þess að það vill oft brenna við að þegar lögin eru of félagsleg, taka of mikið tillit til margra þátta, þá verða þau flókin og gefa möguleika á undanskotum og svindli og vernda ekki þá sem þau eiga að vernda vegna þess að þeir þekkja ekki til réttinda sinna. Þetta er allt of algengt og kannski er íslenska bótakerfið gott dæmi um það. Þess vegna er mikilvægt að halda skattkerfinu einföldu og hafa það hreint og klárt. Hér er verið að ræða í sjálfu sér mjög gott mál og það má færa góð rök fyrir því að það sé rétt að taka tillit til sannanlegs ferðakostnaðar. En þá fara að koma spurningar um hvað sé sannanlegur ferðakostnaður. Um það þarf að setja reglur, það þarf að hafa eftirlit með því og fara í gegnum það hvort þetta sé rétt eða rangt reiknað o.s.frv. Það er dálítið undarlegt að ekki á að taka tillit til 9.990 kr. á mánuði heldur bara 10 þús. kr. sem gerir það að verkum að menn munu reyna að auka kostnaðinn svo hann fari upp fyrir mörkin sem eykur þá enn meira á eftirlitsþörfina með kerfinu. Slíkt kerfi er við lýði mjög víða og það er spurning hvort tekjur séu skattaðar sem hreinar tekjur eða hvort menn geti dregið alls konar kostnað frá. Vil ég benda á einn kostnað sem ég tel miklu mikilvægara að taka tillit til ef menn ætla að fara út á þessar brautir og það er leikskólakostnaður foreldra. Menn fara ekki að vinna frá börnum og skilja þau eftir heima. Þau verða að fá gæslu og sú gæsla kostar meira eða jafnmikið og það sem við erum að ræða um hér og ekki síður mikilvægt að það sé skattfrjálst ef menn ætla að fara út á þessar brautir. Síðan má líka nefna heimilishjálp. Fólk sem fer frá þungu heimili til að vinna kemst ekki yfir alla þá vinnu, bæði vinnuna og svo heimilisstörfin. Þetta þekkja margar einstæðar mæður og einstæðir feður. Þá þarf kannski að ráða heimilishjálp og ég mundi segja að það væri kostnaður sem ætti ekki síður að taka tillit til. Og svona getum við haldið áfram aftur og aftur, hlífðarföt til dæmis, og áður en við vitum af erum við komin með óskaplega flókið kerfi sem býður upp á undanskot. Hv. þingmaður gat um einkahlutafélögin og möguleika þeirra til að fá þennan kostnað greiddan. Við erum með embætti í landinu sem heitir skattrannsóknarstjóri og við erum með embætti sem setur reglur, þ.e. ríkisskattstjóri, og þeir eru einmitt alltaf að setja reglur um hvaða kostnað megi draga frá og hvaða ekki. Mér skilst meira að segja að þeir hafi skattlagt ferðakostnað þar sem fyrirtæki keyrðu starfsmenn til vinnu á morgnana. Það var litið á það sem skattskyld hlunnindi einmitt til þess að jafna aðstöðumun þeirra sem eru keyrðir þannig og hinna sem fara á einkabílum. Að lokum vil ég benda á að ef þetta yrði tekið upp er fjöldi manns í Reykjavík sem gæti þurft á þessu að halda eða félli undir þessa reglu því að vegalengdirnar eru orðnar umtalsverðar í bænum. Svo ef menn segjast skreppa heim í mat líka þá er þetta orðið dálítið mikið og verður kannski hvatning til þess, fyrir utan það hvernig menn ætla að tékka þetta af. Ég hef því miklar efasemdir við þessa tillögu.

Hæstv. forseti. Aðeins örstutt andsvar. Það er algerlega rétt hjá hv. þingmanni að það má finna marga kostnaðarliði sem menn gætu sagt sem svo að væri eðlilegt að fólk fengi að draga frá tekjum vegna þess að þær væru beinlínis tilkomnar vegna þess að fólk ætlaði að stunda atvinnu. Hann nefndi leikskólakostnað foreldra, heimilishjálp og hlífðarföt. Reyndar er það svo að nokkrar stéttir hafa föt, sumar frítt að ég hygg, annað er talið fram sem einhver hlunnindi að hluta til o.s.frv. Reglurnar eru sjálfsagt flóknar að því leyti til. Það sama á við um dæmi sem hv. þingmaður tók um ferðakostnað þegar fyrirtæki leggur til bifreið og það sé metið til hlunninda. Einmitt það að lögleiða svona reglu, eins og við erum að leggja til, mundi gera það að verkum að þar sem lagt væri til ferðakostnaðar - ég sé ekki að það væri þá verið að meta það til hlunninda. Menn ættu sem sagt rétt á því, svo framarlega sem þeir greiddu eitthvert gjald fyrir að fara með viðkomandi bifreið og það næði þeim upphæðum sem væri frádráttarbært, þá ættu menn rétt á því. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni. Við höfum ekki gert í tillögu okkar nokkra tilraun til þess að mismuna mönnum eftir því hvar þeir búa. Það er örugglega rétt að þó nokkur fjöldi fólks í Reykjavík hefur kostnað af því, sem gæti farið upp fyrir 120 þúsund á ári, að sækja atvinnu sína og ætti rétt á frádragi í samræmi við það. Ég tel einmitt að það eigi að vera svo þegar reglur yrðu samræmdar um þetta, að þær mismuni ekki fólki eftir búsetu.

Herra forseti. Það frumvarp sem flutt er af hv. þingmönnum Frjálslynda flokksins um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, sem heitir sennilega núna bara lög um tekjuskatt, er flutt öðru sinni, það var líka flutt á síðasta þingi. Efni frumvarpsins er að útgjöld vegna sannanlegs ferðakostnaðar til og frá vinnu sem er umfram 120 þús. kr. á ári en þó aldrei hærri en 400 þús. kr. á ári geti verið undanþegin frá skatti. Ég er sammála megintilgangi frumvarpsins, að koma til móts við þá aðila sem þurfa að sækja vinnu um langan veg. Við þekkjum það að um allt land eru atvinnuhættir að breytast og fólk sækir vinnu æ lengra til og frá heimili sínu. Við þekkjum það inn til sveita, inn til dala og út til stranda að búskapur hefur dregist saman eða breytt um eðli og vinna er sótt til næsta þéttbýlis eða lengra. Reglur sem þessar sem verið er að mæla með geta stuðlað að því að landið verði lengur í byggð í heild sinni, hægt sé að nýta fjölþætt gæði landsins sem hlutastörf og búa þar en sækja atvinnu annað og skiptir þá ekki máli hvar búsetan eða atvinnan er. Hv. þingmaður minntist á að nú þegar eru möguleikar hjá fólki til þess að taka þetta sem hluta af rekstrarkostnaði við starf sitt með beinum hætti, ferðakostnað við stofnun og rekstur einkahlutafélaga eða hlutafélaga þar sem vinna er unnin með þeim hætti að aka þarf langan veg til hennar. Hægt er að reikna þetta sem hluta af starfskostnaði og verður þá frádráttarbært til skatts eftir settum reglum. Nú þegar eru víða í gildi reglur hjá mörgum atvinnufyrirtækjum að greiða ferðir til og frá vinnu eftir ákveðnum reglum sem settar eru á hálfs mánaðar fresti eða mánaðarfresti. Þeim reglum er því víða beitt með ýmsum hætti og væri ástæða til að horfa til frekari samkeppni hvað þetta mál varðar. Það er líka staðreynd að almenningssamgöngur hafa skroppið saman og þróun þeirra hefur verið með þeim hætti að það hefur ekki stuðlað að því að fólk geti nýtt þær til þess að stunda vinnu frá heimili sínu um lengri veg. Það eru því enn ein rökin fyrir því að þetta sé skoðað með þeim hætti sem flutningsmenn tillögunnar leggja til. Hv. þm. Pétur H. Blöndal minntist á fleiri atriði sem mætti huga að í þessu sambandi, t.d. að leikskólagjöldin væru verulega mismunandi í möguleikum fólks til að sækja vinnu. Ég er hv. þingmanni hjartanlega sammála, enda höfum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs flutt tillögu um að stefnt verði að því í áföngum að leikskólar verði gjaldfrjálsir fyrir fólk sem sendir börn sín þangað enda eru leikskólarnir hluti af hinu almenna menntakerfi þjóðarinnar. Leikskólakennarar eru hluti af kennurum í grunnnámi í skólakerfinu og því eðlilegt að leikskólarnir verði flokkaðir sem slíkir og að því verði stefnt í áföngum að tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga verði hagað þannig að sveitarfélögin geti boðið gjaldfrjálsan leikskóla. Ég er alveg sammála hv. þingmanni að það væri ein stærsta kjarabótin sem hægt væri að bjóða gagnvart barnafólki til að draga úr þeirri mismunun sem er í frammi með þeim leikskólagjöldum sem nú eru. Ábendingar hv. þm. Péturs H. Blöndals varðandi mikilvægi leikskólanna og leikskólakostnaðar voru mjög athyglisverðar og vil ég draga fram tillöguflutning Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að leikskólar verði gjaldfrjálsir fyrir þá sem sækja þangað. Það var gott innlegg hjá hv. þingmanni í umræðuna, þó það kæmi úr sérkennilegri átt, þeirri átt sem hefur meira höfðað til einkavæðingar og hver ætti að bjarga sér sem betur gæti og sá ætti að fá mest sem gæti hlaupið hraðast. En þetta var gleðilegt innlegg hjá hv. þingmanni í umræðuna að gjaldtöku fyrir leikskóla yrði breytt þannig að hann mismunaði ekki fólki eins og leikskólinn gerir nú og tillaga okkar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hljóðar einmitt upp á að þeir verði gjaldfrjálsir. Herra forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta meira. Ég tek undir þau sjónarmið sem eru að baki tillögu hv. þingmanna Frjálslynda flokksins og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson hefur mælt fyrir og tel þetta vera byggðamál, réttlætismál og mál sem nauðsynlegt sé að skoða hvernig koma megi í framkvæmd.

Herra forseti. Það er með ólíkindum að hv. þingmaður skuli hafa misskilið orð mín svona. Ég var ekki að leggja til að leikskólagjöld yrðu frádráttarbær frá skatti, alls ekki. Ég sagði að það væri mjög mikilvægt að halda skattkerfum einföldum og skilvirkum þannig að allir mættu skilja vegna þess að þegar þau eiga að taka tillit til alls konar félagslegra þátta yrðu þau svo flókin að þeir sem ættu að njóta þeirra nytu þeirra ekki af því að þeir hefðu ekki þekkingu á þeim. Ég sagðist vera á móti þeirri tillögu sem við ræðum þó hún væri sanngjörn vegna þess að hún flækir kerfið og leikskólakostnaðurinn mundi flækja kerfið líka, þá mundum við bjóða upp á enn meira, við mundum taka enn fleiri þætti inn í því það má endalaust bæta við. Ég vil nefna, eins og ég hef áður nefnt, að í þýska skattkerfinu geta menn dregið frá skatti notkun á batteríum í heyrnartæki að því leyti sem þeir nota þau í vinnunni. Hvað halda hv. þingmenn að margir þýskir launþegar viti af þessu ákvæði sem skiptir engu máli? Enginn, nema þeir sem hafa dýra endurskoðendur og þeir nota sér það örugglega allir. En hinn almenni borgari notar þetta ekki, herra forseti. Það er einmitt þannig sem þetta virkar. Þegar við gerum kerfin svona flókin nýtast þau ekki þeim sem þyrftu virkilega á því að halda og þessi tillaga gerir það líka. Þeir verkamenn og aðrir sem ekki þekkja skattalögin munu ekki nota þessa reglu. Hinir munu nota hana í botn.

Herra forseti. Ég harma ef hv. þingmaður er að ganga til baka í þessum annars ágæta málflutningi sem hann vissulega var. En eins og ég heyrði hv. þingmann tala áðan nefndi hann að leikskólagjöld væru kannski hvað mest íþyngjandi hjá fólki sem sendir börn sín í leikskóla. Það er alveg hárrétt að komið hafa fram tillögur og hugmyndir um að leikskólagjöld verði frádráttarbær til skatts. Ég man ekki hvort það voru þingmenn úr flokki hv. þm. Péturs H. Blöndal en að mig minnir hafa þingmenn frá stjórnarliðinu borið fram þær hugmyndir. Það er svo sem sjónarmið út af fyrir sig en tillaga Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lýtur að því að leikskólar séu hluti af hinu almenna þjónustukerfi landsmanna, hluti af hinu almenna skólakerfi enda eru leikskólakennarar í Kennarafélagi Íslands og hluti af menntunarstétt landsins, sem eðlilegt er. Þess vegna væri í hæsta máta eðlilegt að tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga væri háttað með þeim hætti að sveitarfélögin gætu boðið gjaldfrjálsan leikskóla. Þetta vildi ég að kæmi fram. Varðandi einföldun á skattkerfinu er ég alveg sammála hv. þingmanni að skattkerfið á að vera einfalt. Grunnþjónustan á að vera skilgreind og ná rækilega til þess fólks sem eðlilegt er að hún nái til, eins og t.d. leikskólarnir. En tillagan sem hv. þingmenn Frjálslynda flokksins flytja um ákveðinn kostnað við að koma sér til og frá vinnu finnst mér vera allra góðra gjalda verð og fyllilega rétt að hún sé skoðuð.

Herra forseti. Ég veit ekki hvað ég á að segja. Ég er ekki að draga neitt til baka. Ég sagði þetta aldrei. Þetta er með ólíkindum. Ég held að hv. þingmaður ætti að fylgjast betur með. Ég sagði einmitt að ég vildi ekki flækja kerfið með því að taka marga þætti inn í það sem hugsanlega gætu verið réttlátir hver fyrir sig vegna þess að það mundi flækja allt kerfið. Það mundi flækja það endalaust. Í staðinn vil ég frekar hafa lægri prósentu í sköttunum. Ég vil hafa lægri prósentu og einfalt kerfi þannig að fólk þurfi ekki að liggja yfir því í marga daga og fá sérfræðinga til að telja fram fyrir sig. Svo klykkir hv. þingmaður út með því að hann vilji líka einföldun skattkerfisins um leið og hann leggur til fullt af undanþágum.

Herra forseti. Auðvitað eru okkur minnisstæð fagnaðarlæti hv. þm. Péturs H. Blöndals, talsmanns Sjálfstæðisflokksins í velferðarmálum og skattamálum, fyrir jól þegar samþykkt var veruleg skattalækkun sem kom fyrst og fremst hátekjufólki til góða. Við minnumst þeirra fagnaðarláta sem hv. þingmaður hafði þá í frammi og ég heyri að nú er hann heima aftur. En málið sem við ræðum nú lýtur að því að skoða það að jafna sanngjarnan kostnað sem fólk hefur af því að fara til og frá vinnu, getur stækkað vinnumarkaðinn og auðveldað fólki t.d. úti um land að breyta um búskaparhætti og sækja atvinnu frá heimili hvort sem er í þéttbýli eða í dreifbýli. Það hefur ekkert með einhverjar flækjur í skattamálum að gera. Þær eru víst nægar fyrir með miklu stærri upphæðir en við fjöllum um og lýtur að því að skoða sanngjarnan hlut og rétt einstaklinga sem gætu átt hlut að máli.

Herra forseti. Það var heldur leitt að þeir tveir hv. þingmenn sem hafa tekið þátt í umræðu um þetta mál skyldu koma sér upp röngum skilningi og að málið skyldi þróast yfir í þann farveg sem ég hélt að ég mundi nú bara sleppa við í þetta sinn, að hv. þm. Pétur Blöndal yrði á móti málinu. Ég lagði greinilega rangt mat á mál hans að því leyti til. Það er þó ekki svo, hæstv. forseti, að þessi mál séu farin langt frá okkur. Ef ég veit rétt stendur til að ræða hér í þessari viku skýrslu um skattsvik á Íslandi. Gefast okkur þá tækifæri til að rekja hinar ýmsu leiðir manna og þarf ekki verkamenn til eða launþega þegar við förum að rekja þau dæmi öll og þau skattsvikamál sem hér hafa verið kynnt, held ég - ég held að það verði að segja það, þau hafa verið kynnt í þessari skýrslu, lagt mat á það að hér á landi væru skattsvik stórfelld. Ég held að sú litla tillaga sem við flytjum hér um það að launþegar megi hugsanlega draga ferðakostnað sinn frá tekjum áður en skattlagt er muni ekki halla miklu um skattsvikin á henni Gránu, hv. þm. Pétur Blöndal.

… möguleika.

Já, ef hv. þingmaður kemst að þeirri niðurstöðu eftir umræðuna um skattsvikin að þetta sé það hættulegasta sem við erum að gera eða verði sérstaklega vont verð ég fyrir miklum vonbrigðum með gáfnafar hv. þingmanns. Ég er alveg sannfærður um að þessi tillaga sem við erum að ræða hér getur orðið til góðs, vegna atvinnuþátttöku fólks, vegna uppákomandi aðstæðna og bara þess réttlætis að fólk sitji við sama borð þegar það sækir atvinnu sína að þessu leyti til. Við vitum jú hvernig einkahlutafélögin geta nýtt sér þennan kostnað sem fellur til við að komast að og frá vinnu sinni eða til ákveðins vinnustaðar. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál, hæstv. forseti, en tel að umræðan um skýrsluna um skattsvik á Íslandi muni leiða ýmislegt í ljós sem við höfum verið að ýja hér að, að opnir væru margir frádráttarliðir eða margir möguleikar til þess að komast hjá því að greiða ríkinu það sem ríkisins er, sveitarfélögunum það sem sveitarfélaganna er o.s.frv. Og vonandi gjöldum við öll þeim guði sem við trúum á það sem guðs er.