Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frv. sem felur það í sér að þrátt fyrir ákvæði brbl. um efnahagsaðgerðir, bæði nr. 83 og nr. 14, verði fjmrh. heimilt að hækka útsöluverð á áfengi og tóbaki. Sjálfsagt er okkur tamast að hugsa um verð á áfengi og tóbaki á þann veg að það sé liður í tekjuöflun ríkissjóðs, en engu að síður er það þannig formsins vegna að hér þarf að koma til lagabreyting af þessu tagi vegna þess að verðákvarðanir áfengis og tóbaks eru gefnar út í formi verðskrár og flokkast þannig undir verðlagningu fyrirtækja, opinberra og annarra sem þannig starfa. Þetar rætt var um það að bráðabirgðalögin yrðu afgreidd fyrir jól eða á milli jóla og nýárs var lögð fram brtt. við brbl. til að skapa lagagrundvöll fyrir þessari ákvörðun. Nú hefur hins vegar orðið að samkomulagi milli flokkanna í þinginu að brbl. verði látin bíða og þess vegna var talið óhjákvæmilegt til að öruggur lagagrundvöllur væri fyrir ákvörðun sem tengd er tekjugrundvelli fjárlagafrv. að frv. af þessu tagi væri flutt sérstaklega. Ég vil síðan þakka fyrir þann skilning, sem kom fram í samkomulagi á milli forustumanna þingflokkanna á fundum með forsetum og forsrh. í gær, að greitt yrði fyrir því að þetta frv. fengi greiðan aðgang í gegnum þingið til þess að lagagrundvöllur slíkrar ákvörðunar væri ótvíræður. Það var að vísu aðeins kannað hvort hægt væri að láta það tengjast fjárlagafrv. sjálfu, en lögfræðingar töldu að slíkt væri ekki nægilega ákjósanleg lagaleg aðferð. Í fjárlagafrv. sjálfu og í umræðunni í gærkvöld og í nótt kom fram að þetta er, eins og ég hef vikið að, þáttur í tekjuöflun fjárlagafrv. og töluleg greining á því var þáttur í umræðunum hér í gær þannig að ég ætla ekki að fjalla nánar um það hér, en óska eftir því að þessu frv. verði vísað til fjh.- og viðskn. að lokinni þessari umræðu.

Matthías Bjarnason Herra forseti. Eins og flestum alþingismönnum ætti að vera kunnugt og þjóðinni allri eru í gildi lög um verðstöðvun og bindingu launa um tiltekinn tíma. Eftir því sem best er vitað hafa allur almenningur og fyrirtæki í landinu virt þessi lög á meðan þau eiga að gilda. En það er þó ein stofnun sem hefur ekki tekið mark á þeim og það eru þeir sem settu lögin sjálfir, hæstv. ríkisstjórn, því hún hefur farið offari í að hækka allt, alla skatta á almenning í landinu og hefur eiginlega ekki þurft að spyrja neinn. Það hefur með lagakrókum verið hækkað bensín og bílar að undanförnu en einhver feimni hefur verið ríkjandi hvað varðar hækkun á brennivíni svo að þetta afkvæmi hæstv. fjmrh. er nú komið á dagskrá um að heimila honum að hækka brennivín. Í sjálfu sér er ekkert við því að segja þó að vín hækki, en hitt er höfuðatriðið, allar aðrar hækkanir sem hafa átt sér stað og það að hér er verðstöðvun. Hjá flestu fólki væri það virt og sérstaklega af þeim sem setja og gefa úr bráðabirgðalög um verðstöðvun og taka kjarasamninga úr gildi. Og allt er þetta gert undir heitinu ,,jafnréttis- og félagshyggja``. Í nafni jafnréttis og félagshyggju á núna að hækka bensínið, sennilega á mánudag eða eftir hádegi í dag eða þegar þetta er orðið að lögum eða þess háttar.

Það er búið að hækka bensín.

Já, það er búið að hækka bensín. Þá þurfti ekki heimild. M.ö.o.: hæstv. ríkisstjórn fer ekkert eftir því sem hún sjálf leggur til og ætlar þjóðfélagsþegnunum að fara eftir. Það er höfuðatriði þessa máls. Þetta er að mínum dómi siðleysi, algert siðleysi, en sérstaklega finnst mér andstyggilegt að kenna þetta við jafnrétti og félagshyggju.

Kristín Halldórsdóttir Herra forseti. Ég get verið mjög stuttorð um þetta þingmál. Við kvennalistakonur tókum þá ákvörðun eftir nokkra umhugsun að styðja þessa hækkun á útsöluverði á áfengi og tóbaki. Ástæða þess er sú að þessi tekjuöflunarleið er okkur sannast sagna hugnanlegri en ýmsar aðrar fjáröflunarleiðir, ekki síst með tilliti til heilsufarssjónarmiða. Það er svo kannski ástæða til að óska eftir því við þá sem stjórna því hvernig þessi verðhækkun kemur niður að hún verði ekki endilega hlutfallslega jöfn á allar tegundir áfengis heldur séu sömuleiðis höfð ákveðin sjónarmið í huga, þ.e. að það verði þá fremur á hinum sterkari tegundum en hinum veikari. En það er ákveðinn galli á gjöf Njarðar þegar rætt er um þessa hækkun á útsöluverði áfengis og tóbaks að það verð vegur þungt í framfærsluvísitölunni. Þessi hækkun hefur því áhrif til hækkunar á vísitölu framfærslu og lánskjara sem er auðvitað afar óheppilegt og slæmt. Í því sambandi vil ég koma þeirri skoðun okkar kvennalistakvenna á framfæri að áfengi og tóbak á að okkar dómi ekki heima í grundvelli framfærsluvísitölunnar og væri óskandi að menn gætu haft jafnhraðar hendur við að kippa þeim liðum út úr framfærslugrunninum og menn hafa við afgreiðslu þessa þingmáls.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hl. fjh.- og viðskn. sem liggur fyrir á þskj. 424. Þar segir að nefndin hafi athugað frv. og mæli meiri hl. með því að það verði samþykkt eins og það liggur fyrir á þskj. 407. Undir þetta rita Páll Pétursson, Árni Gunnarsson, Ragnar Arnalds og Guðmundur G. Þórarinsson. Það skal tekið fram að fyrir mín mistök var hv. þm. Pétur Þórarinsson ekki boðaður á fund nefndarinnar. Hann er varamaður hv. þm. Stefáns Valgeirssonar sem hefur setið fundi fjh.- og viðskn. og fylgst þar með störfum. Það voru mín mistök að boða ekki hv. þm. og bið ég hann afsökunar á þessari vangá minni. En ég hef rætt málið við hann og hann setur sig ekki upp á móti þeirri afgreiðslu sem meiri hl. nefndarinnar leggur hér til.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Kristín Halldórsdóttir): Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 425 um frv. til laga um heimild til að hækka útsöluverð á áfengi og tóbaki og það hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Kvennalistakonur styðja þessa hækkun á útsöluverði áfengis og tóbaks sem er þeim hugnanlegri en margar aðrar fjáröflunarleiðir, ekki síst með hliðsjón af forvörnum og heilbrigðissjónarmiðum. Af sömu ástæðum telur undirrituð rétt að verðhækkunin verði hlutfallslega meiri á sterkari tegundum áfengis en hinum veikari. Sá ókostur fylgir þó þessari verðhækkun að verð á áfengi og tóbaki vegur þungt í framfærslugrunninum og leiðir til hækkunar á vísitölu framfærslu og lánskjara og eykur verðbólgu. Það er skoðun kvennalistakvenna að áfengi og tóbak eigi ekki heima í grundvelli framfærsluvísitölunnar og beri að taka þessa liði út úr þeim grundvelli hið fyrsta.``

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Ingi Björn Albertsson): Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 426 fyrir hönd 2. minni hl. fjh.- og viðskn. Nd. Álitið hljóðar svo: ,,Meðan verðstöðvun er í gildi er óeðlilegt að ríkisvaldið geti í krafti valds síns ákveðið að undanskilja sjálft sig áhrifum verðstöðvunarinnar. Því leggur 2. minni hl. til að frv. verði fellt.`` Undir þetta rita Matthías Bjarnason og Ingi Björn Albertsson. Nú má ekki misskilja það að við sem undirritum þetta álit höfum í raun ekki á móti hækkun á áfengi sem slíku heldur teljum við það siðlaust að á meðan í landinu ríkir launastöðvun og launafrysting og álögur allar eru stórhertar þannig að um er rætt að hér ríði yfir alda skattpíningar, fólki gert að herða sultarólina hvað mest það getur, gangi ríkið fram fyrir skjöldu og hækki alla mögulega hluti öllum almúga til mikilla óheilla vil ég segja. Mér finnst við vera að gefa ríkisstjórninni óútfylltan víxil. Það kemur ekkert fram hvað ríkisstjórnin hyggst hækka áfengi mikið og þar af leiðandi ekki hvað framfærsluvísitala eða lánskjaravísitala hækkar mikið þannig að það er nánast ógerlegt að sleppa svona víxli úr höndum sér. Ég tel að ríkið eigi að ganga fyrir með góðu fordæmi og herða sína sultaról jafnmikið og almúginn í landinu sem nú er hættur að geta hert hana og þarf að naga hana sér til lífsviðurværis.

Albert Guðmundsson Virðulegi forseti. Við höfum heyrt nál. lesin upp og ég tek undir það, sem kom fram hjá 2. minni hl., að það er ekki skemmtilegt af Alþingi að afhenda hverjum sem er, það er alveg sama hverjum það er, óútfyllta víxla. Mér finnst alveg nauðsynlegt að það komi fram hér á Alþingi, þó svo að ríkisstjórnin verði að veita þær upplýsingar í trúnaði og á lokuðum fundi, hvað stendur til að hækka áfengi mikið. Um hvað er ríkisstjórnin að biðja? Mér finnst alveg útilokað að Alþingi samþykki út í bláinn hækkanir af þessu tagi. En þá vil ég líka spyrja af gefnu tilefni hver álagningin er nú þegar á áfengi. Ég hef grun um að innkaupsverð á kassa af áfengi af hvaða tegund sem er sé jafnvel minna en útsöluverð á einni flösku, að álagning sé orðin yfir 1000--1200%. Hvað ætlar ríkið að ganga langt? Það er verið að tala um að gera þetta og gera hitt öðruvísi en áður. Af hverju hættir ríkið ekki að fjárfesta í áfengum drykkjum? Það er á móti vilja meiri hluta þjóðarinnar að ríkisstjórnin noti ríkisfé og almennt fé til að fjárfesta í vörubirgðum innflytjenda, eins og ég hef verið að benda á, t.d. á áfengi. Af hverju tekur Áfengisverslunin sín gjöld ekki í tolli og lætur innflytjendur um að fjármagna sínar birgðir og dreifa sinni vöru og ríkið hafi engan fjármögnunarkostnað og ekkert annað en tekjur? Þá er hægt að lækka verðið en hafa meira nettó út úr viðskiptunum. Þetta er alveg furðulegur vítahringur. En ég ítreka að ég tel alveg óhæft að afhenda óútfylltan víxil á þennan hátt og það í verðstöðvun. Eins og hér kom fram er það náttúrlega siðleysi gagnvart öllum öðrum sem stunda viðskipti á hvaða sviði sem er. Svo koma blessaðar konurnar með sitt nál. Ég skil þær ekki. Ég skil þær alls ekki vegna þess að það er ekki forvarnarstarfsemi að hækka verð á áfengi. Þeir sem hingað til hafa ætlað að fá sér áfenga drykki hafa fengið þá hvað sem það hefur kostað og ef það er búið að loka áfengisútsölunum hafa þeir í fortíðinni keypt það á dýrara verði annars staðar. Þetta er bara mannvonska gagnvart fólkinu almennt hvað snertir þessar landbúnaðarafurðir eins og oft kemur fram. 

Ættum við að greiða það niður?

Nei, en rökin að það sé forvarnarstarfsemi að hækka ölið er rangt, það er það sem ég er að segja, og þetta er ekki heilbrigðissjónarmið heldur. Það er rangt vegna þess að það fara bara meiri peningar frá heimilunum, frá fátækum heimilum og frá matarkaupum en ella mundu kannski gera. Og annað líka. Það eru engin rök að segja að það sé ókostur og láta þar við standa að verð á áfengi og tóbaki vegi þungt í framfærslugrunninum og leiði til hækkunar á vísitölu framfærslu og lánskjara og auki verðbólguna. Allt þetta er samþykkjanlegt af Kvennalistanum þrátt fyrir þessa ókosti. Þetta eru ekki rök. En það er afskaplega sjaldan sem ég hef séð einhver rök í skoðunum Kvennalistans og það breytir engu og síst af öllu þegar ábyrgð hefur átt að hvíla á þeirra herðum í stjórnarmyndunum eða einhverju slíku. Þá hafa þær hlaupið í felur, skulum við segja. 
             Virðulegur forseti.

Ræðumaður hefur orðið.

Já, ég er að tala til forseta núna. Ég var að skoða þingsköp í gær að gefnu tilefni og bið forseta að leiðrétta mig ef það er rangt sem ég segi. Það er ekkert í þingsköpum sem bannar frammígrip. Það gæti verið óþægilegt ef um samtöl væri að ræða en frammígrip eru afskaplega eðlileg í öllum þingum heimsins og á hvaða fundum sem er þannig að á meðan ég er í ræðustól er allt í lagi að kalla fram í. Ég tel að það sé ekki brot á þingsköpum. En ég heyrði ekki hvað fulltrúi Kvennalistans, sem skrifaði undir nál., kallaði fram í svo ég get ekki svarað henni. Ég fór fram á það við forseta að á þessum fundi yrðu tekin fyrir tvö frv. sem ég hef lagt fram, en því var algjörlega neitað, svo mikið lá á að hafa aðeins eitt mál, bara brennivínið, hækkun á áfengum drykkjum. Frv. sem snerta gamla fólkið og þurfa að komast á dagskrá til þess að hljóta afgreiðslu um leið og fjárlögin, eins og brennivínið, var hafnað. Forseti hafnaði að taka þau á dagskrá. Þetta eru tvö frv. sem fjalla annars vegar um að taka aftur upp endurgreiðslu á sköttum síðasta starfsárs ellilífeyrisþega og hins vegar að færa fasteignaskatta ellilífeyrisþega niður í 0,95% í staðinn fyrir þá okurhækkun sem hefur átt sér stað með viðbótargjöldum og líka Þjóðarbókhlöðuframlagi sem fólkið þolir ekki og ég hef áður getið um hér í ræðu. En brennivínið skyldi hafa forgang. Gamla fólkið má bíða. Ég verð að harma það. En virðulegur forseti. Ég óska eftir svörum um hve hækkunin á að vera mikil. Hér fyrir stríð þegar ég var þingsveinn kom það iðulega fyrir að þingfundum var lokað þegar upplýsingar um afgreiðslu mála máttu ekki berast út vegna þess að það gat komið sér illa fyrir þjóðfélagið í heild. Ég skil vel þörfina á leyndinni yfir hækkunarprósentunni og þess vegna óska ég eftir að þær upplýsingar sem ég hef farið fram á verði gefnar á lokuðum fundi: Hvað er sá víxill hár sem verið er að fara fram á að fjmrn. fái til að fylla út og hver er álagningin fyrir og hver verður hún á eftir? Er þetta farið að skipta svo mörgum prósentum að það sé farið að teljast í þúsundum %, álagningin? Þá sér hver maður að svona er ekki hægt að halda áfram.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Hér er til umfjöllunar frv. sem með nokkrum sanni má segja að sé eins konar kóróna á stjórnarstefnu núv. hæstv. ríkisstjórnar. Tveir hv. þingdeildarmenn hafa borið fram í þessari umræðu fyrirspurn til hæstv. fjmrh. sem hann neitar að svara. Hér er um að ræða eitt augljósasta dæmið um það að ríkisstjórn Íslands er eini aðilinn í þjóðfélaginu sem ekki virðir og neitar að virða þá verðstöðvun sem verið hefur í gildi. Kaupmenn hafa samkvæmt orðum hæstv. fjmrh. sjálfs tekið á sig allar byrðar og allan kostnaðarauka af gengislækkun sem fram fór í lok septembermánaðar. Almenningur í landinu hefur tekið á sig kjaraskerðingu þó að hæstv. ríkisstjórn hafi ekki enn sem komið er gert neinar ráðstafanir til að tryggja rekstur undirstöðuatvinnuveganna. Og málgagn hæstv. fjmrh. ræðst á hæstv. sjútvrh. svo til á degi hverjum fyrir það að vera boðberi kjaraskerðingar. Hæstv. fjmrh. hins vegar ber einn höfuðábyrgð á því hvernig þessi kjaraskerðing er og hversu mikil hún er án þess að hér hafi verið gerðar ráðstafanir til að treysta undirstöður framleiðslunnar í landinu. Almenningur hefur tekið þessar byrðar á sig, atvinnureksturinn hefur samkvæmt ummælum hæstv. fjmrh. sjálfs tekið þessar byrðar á sig, en hann einn segir: Lögin ná ekki til mín. Þau lög sem ég set öðrum ná ekki til mín. Og þegar þessi stjórnarstefna er kórónuð með flutningi frv. um það að veita hæstv. fjmrh. undanþágu frá verðstöðvun til að hækka áfengi neitar hæstv. ráðherra að svara spurningum þess efnis hversu mikil þessi hækkun er sem tveir hv. þingdeildarmenn hafa borið fram. Nú kann einhver að segja að það megi ekki gefa slíkt upp vegna þess að það geti haft óeðlileg áhrif á viðskiptin. Það liggur þó fyrir að hæstv. ráðherra er búinn að tilkynna opinberlega fyrir lifandi löngu að verð á þessum vörum eigi að hækka svo það getur varla talist ástæða fyrir þögn hæstv. ráðherra. En hér er verið að taka ákvörðun í verðstöðvun um hækkun á vöru sem mælist í vísitölu framfærslukostnaðar, hefur áhrif á lánskjaravísitölu og þar með á afkomu fólksins í landinu og atvinnufyrirtækjanna. Og það liggur núna fyrir eftir nokkurra vikna hlé í verðbólgu, þar sem verðbólga hefur engin verið, að hún verður yfir 20% næstu þrjá mánuði einvörðungu vegna ákvarðana sem hæstv. fjmrh. hefur tekið. Þá fer verðbólgan yfir 20%. Og húsnæðisstefna Alþfl. kemur fram í því á sama tíma og verðstöðvun ríkir í landinu og ríkisstjórnin er að dæma kjaraskerðingu yfir fólkið án aðgerða í þágu atvinnuveganna að skuldir húsbyggjenda hækka um nálega 1,5 milljarða vegna aðgerða Alþb. í núverandi hæstv. ríkisstjórn undir forustu núverandi formanns Alþb. --- um 1,5 milljarða. Sú ákvörðun sem ríkisstjórnin er að knýja hér fram í verðstöðvun hefur enn áhrif í þá veru að auka á þessar skuldabyrðar vegna áhrifa á lánskjaravísitölu og það er býsna mikil ósvífni af hæstv. ráðherra að neita að svara þeirri spurningu hversu mikil þessi hækkun er, hvaða áhrif hún hefur á framfærsluvísitöluna, hvaða áhrif hún hefur á lánskjaravísitöluna og t.a.m. hvaða áhrif hún hefur á skuldagreiðslur húsbyggjenda í verðstöðvun. Það er svolítið kyndugt þegar sett er á verðstöðvun og samstaða fólksins í landinu er svo mikil að það eru allir reiðubúnir að taka byrðarnar á sig, enginn skorast undan merkjum, enginn af forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar hefur skorið upp herör, enginn af forustumönnum atvinnurekenda hefur gengið gegn þessari meginstefnu að taka á sig byrðar og þeir hafa fengið lof og prís hjá hæstv. fjmrh. fyrir að velta ekki kostnaðarhækkunum út í verðlagið. Í fyrsta skipti í sögunni verður verðbólgusprenging eingöngu vegna ákvarðana ríkisstjórnar þar sem ekki er hægt að benda á að kjarasamningar hafi leitt til aukinnar verðbólgu eða benda á að forstjórar og kaupmenn hafi velt kostnaðarhækkunum út í verðlagið. Yfir 20% verðbólga á næstu þremur mánuðum stafar einvörðungu af áhrifum aðgerða hæstv. fjmrh. Það frv. sem hér er til umræðu, þó að það sé kannski ekki veigamikið, er verðug kóróna á þessa stjórnarstefnu, verðug kóróna fyrir hæstv. fjmrh. til að bera, verðugt tákn fyrir félagshyggjuna og jafnréttishyggjuna, veglegt dæmi um hið eiginlega innihald félagshyggjunnar, en lágmark að þingdeildarmenn geti krafið hæstv. fjmrh. svara við svo einfaldri spurningu sem hér hefur verið borin fram.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að formaður Sjálfstfl., hv. þm. Þorsteinn Pálsson, skuli fá enn eitt tækifæri til að spila þessa plötu sína í svona 35. sinn hér á undanförnum vikum, en ég ætla ekki að eyða sérstökum orðum að því. Hins vegar vil ég vekja athygli hv. alþingismanna á því af því tilefni sem hér hefur gefist að í fjárlagafrv. kemur fram hver er ætlaður hluti Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins í tekjum ríkissjóðs. Það er í frv. þegar það var lagt fram rúmlega 5,5 milljarðar. Í því frv. sem við erum hér að ræða kemur fram, eins og reyndar í öðrum gögnum varðandi það fjárlagafrv. sem nú á að fara að afgreiða, að ætlunin er að skapa ríkissjóði tekjur af sölu Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins sem nemur 450 millj. sérstaklega í viðbót. Þetta er sá talnagrundvöllur sem hér liggur fyrir, afdráttarlaus og skýr og á að veita mönnum nokkuð ljósa hugmynd um þá stærðargráðu sem hér er á ferðinni.

Veit ekki ráðherrann svarið við spurningunni?

Jú, jú, ráðherra veit ósköp vel svarið við spurningunni.

Af hverju svarar þá ekki ráðherra spurningunni?

Varaformaður Sjálfstfl. getur alveg tekið þessu rólega og beðið eftir því að ræðunni sé lokið nema hann telji sérstaka þörf á að hjálpa formanninum.

Formanni Alþb.?

Meðan ráðherrann hugsar.

Ráðherra þarf ekkert að hugsa sérstaklega í þessu máli. Málið liggur alveg skýrt og ljóst fyrir.

Af hverju svarar ráðherrann þá ekki?

Hins vegar væri æskilegt að þingmenn Sjálfstfl. læsu þingskjölin. Það væri til fyrirmyndar að þeir læsu þingskjölin, skoðuðu þann talnagrundvöll sem þar liggur frammi. Enn fremur væri æskilegt að þeir ræddu líka við þingmenn Sjálfstfl. í Ed. vegna þess að á fundi fjh.- og viðskn. Ed., lokuðum fundi eins og hv. þm. Albert Guðmundsson var að fara fram á, veitti ég m.a. upplýsingar um hvaða verðlagshækkanagrundvöllur lægi hér að baki. Sjálfstfl. á ágætan og virtan fulltrúa í þeirri nefnd. Hann óskaði þessara upplýsinga þar. Þær voru veittar þar. Ef nefndarmenn í nefnd í hv. Nd. hefðu einnig óskað eftir því eins og gert var á nefndarfundi í Ed. hefði ég að sjálfsögðu veitt þær einnig hér. En þær hafa verið veittar fjh.- og viðskn. Ed. og rökstuddar og hefði verið sjálfsagt að veita nefnd í hv. Nd. ef hún hefði haft jafnmikinn raunverulegan áhuga á málinu og fjh.- og viðskn. Ed. Ég ætla ekki að gera það að nánara umræðuefni hér. Hins vegar vildi ég vekja athygli á því, sem kannski hefur farið fram hjá hv. þm., að í þeirri verðstöðvun sem hér hefur ríkt hefur verslunin í landinu haft heimild til að hækka vörur vegna gengisbreytinga. Áfengis- og tóbaksverslunin hefur hins vegar ekki hækkað verð á áfengi og tóbaki vegna gengisbreytinganna í september sl. heldur tekið þá gengisbreytingu á sig, svo ég noti orðalag hv. þm. Þorsteins Pálssonar.  verkum að það hafi með mismunandi hætti komið út í verðlagið og þar með birst kostir samkeppninnar. Varla löstum við það hér á Alþingi sem teljum að hæfileg og eðlileg samkeppni geti verið til bóta. Áfengis- og tóbaksverslunin hefur tekið á sig þá gengisfellingu sem varð í september vegna þess að það hefur ekki orðið nein verðhækkun á þessum vörum í kjölfar hennar þótt til þess hafi verið heimild. Hins vegar hefur því ekkert verið leynt að eins og lengi hefur verið, í áratugi, er áfengi og tóbak, hvort sem mönnum líkar betur eða verr, einn af tekjustofnum ríkisins og skoðað sem slíkt og það er á þeim grundvelli sem þetta frv. er hér lagt fram. Ég vil hins vegar lýsa þvi hér yfir að ég er sammála þeim sjónarmiðum, sem komu fram hjá hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur og þingkonum Kvennalistans, að það sé æskilegt að skoða rækilega breyttar verðáherslur í vínsölu hér á landi til að draga með vissum hætti úr sölu sterkra drykkja. Ég hef þegar rætt það við forstjóra Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins að þegar horft sé lengra fram í tímann ræði menn þann þáttinn. Hæstv. heilbrmrh. hefur einnig rætt það mál við mig svo og einnig ýmsir forsvarsmenn heilbrigðisstéttanna í landinu, bæði hvað snertir verðlagningu á tóbaki og hinum ýmsu tegundum áfengis, og ég mun skoða það mjög rækilega á næstu vikum og mánuðum.

Matthías Bjarnason Herra forseti. Ræða hæstv. fjmrh. gefur mér tilefni til að standa hér upp. Hann sagði að Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins hefði tekið á sig gengisbreytingar bæði í september og þá væntanlega núna. Mátti ekki Áfengis- og tóbaksverslunin hækka eins og aðrir vegna hækkandi verðlags á innkaupum sínum í íslenskum krónum? Því var það þá ekki gert? Við höfum ekkert á móti því að það sé gert, alls ekki. Um það getur verið full samstaða. Ég skil ekkert í því af hverju hæstv. fjmrh. hefur glatað þessum tekjum á þessu tímabili. Ég ætlast ekkert til af honum að hann sé eitthvað betri en aðrir innflytjendur. Vitaskuld átti hann að breyta verðlaginu þá strax sem þessu nam --- eða kannski fannst hæstv. fjmrh. ekki taka því, það væri svo lítið, hækkun á innfluttu víni og tóbaki miðað við útsölu. Það er kannski á bak við þessi orð. Mér fannst hæstv. fjmrh. snupra okkur, minni hlutann í fjh.- og viðskn., svo maður er hálfpartinn beygður eftir að vera snupraður fyrir að vera svona miklu lélegri en kollegar okkar í Ed. Ég vona að ég megi fyrir mína hönd og hv. 5. þm. Vesturl. óska eftir því við hæstv. forseta að nefndin komi aftur saman á milli 2. og 3. umr. til að fá upplýsingar hjá hæstv. fjmrh.

Sjálfsagt mál.

Mér finnst það alveg sjálfsagt mál og það væri ánægjulegt ef væri hægt að koma þessum boðum til formanns hv. fjh.- og viðskn. sem er ekki í salnum eftir að hann flutti sína ítarlegu ræðu með sínum röksemdum fyrir þessari heimild samkvæmt frv., enda var hann varla sestur niður á nefndarfundi þegar hann lagði til að frv. yrði samþykkt og nefndarálitið var svo að segja tilbúið svo að það verður ekki hægt að segja annað en að brennivínshækkanir gangi greiðlega í gegnum þessa virðulegu stofnun. En það gildir kannski ekki alveg um öll önnur mál sem eru meiri háttar, því miður. Ég endurtek að það sem skiptir hér verulegu máli er brot á því sjónarmiði að hér á að ríkja verðstöðvun, en ekki hvort menn þurfa að borga þetta eða þetta mörgum krónum meira fyrir brennivínsflösku eða þá hvort létt vín eigi að hækka minna en sterk vín. Sumir sem vilja verða fullir drekka þá þess meira af léttum vínum ef þeir fá ekki hitt. Það er líka til í dæminu. En aftur aðrir sem vilja verða lítið fullir láta sér kannski nægja þessi léttu vín. Það verður gaman fyrir kvennalistakonur og mína ágætu vinkonu 10. þm. Reykn. að fara nokkru nánar út í þetta áður en að lýst er yfir stuðningi við það að brjóta það prinsipp að hér er verðstöðvun og launastöðvun í landinu. En vitaskuld ræður hver sínum næturstað og það ræður hver því hvaða frv. hann styður. Því er ég alveg með á. Ég hefði ekkert haft á móti því ef hér væri ekki verðstöðvun þó að hæstv. fjmrh. hækkaði vín og tóbak, en ég hef á móti því af þeirri ástæðu sem ég hef gefið og það er prinsippástæða en ekki hvaða tegund vöru er rætt um. Það eru þeir skattar og miklu skattahækkanir sem hafa átt sér stað að undanförnu og þjóðin er ekki farin að átta sig á enn þá sem ég ber kvíðboga fyrir. Vísitala og lánskjaravísitala koma til með að hækka um allt að 20% vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar, ríkisstjórnar sem gefur út bráðabirgðalög um verðstöðvun. Yfirleitt hafa verkefni ríkisstjórna á undanförnum áratugum verið þau að vinna gegn þrýstihópum sem hafa staðið að því að sprengja upp verðlag í landinu. En núna bregður allt öðruvísi við. Núna eru það ekki þrýstihóparnir eða sérhagsmunahópar í landinu sem eru að hækka verðlagið heldur sjálf ríkisstjórnin. Hún er sökudólgurinn. En áður þurftu ríkisstjórnir að glíma við ýmsa sökudólga í þjóðfélaginu. Þessi ríkisstjórn er því alveg sérstæð, enda er hún ríkisstjórn jafnréttis og félagshyggju. Það skiptir afskaplega miklu máli hvort það er ríkisstjórn jafnréttis og félagshyggju sem níðist á hinum almenna skattborgara og manni í þessu landi.

Albert Guðmundsson Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir að verða við þeirri ósk að gefa upplýsingar og svör við þeim spurningum sem ég lagði fram áðan og að nú hefur að mér skilst verið ákveðið að hv. fjh.- og viðskn. þessarar virðulegu deildar komi saman aftur á milli 2. og 3. umr. og að henni lokinni liggi fyrir þær upplýsingar sem beðið hefur verið um í þessari deild. Út af fyrir sig kemur mér ekkert við hvað hæstv. ráðherra eða aðrir gefa af upplýsingum til sjálfstæðismanna í einhverri nefnd á lokuðum fundi í Ed. Ég sem þingmaður, sem þingmaður, ekki sem flokksmaður neins staðar, á rétt á því að biðja um þær upplýsingar frá ríkisstjórninni, frá ráðherrum sem ég tel mig þurfa og því verður ekki breytt. Það er minn réttur hér. En ég þakka ráðherra fyrir að taka undir það að hafa fund á ný í hv. fjh.- og viðskn. þannig að upplýsingar liggi þá fyrir við 3. umr.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Hæstv. fjmrh. lýsti því yfir í ræðustól Nd. Alþingis að hann hvorki hugsaði né þyrfti að hugsa. Ég ætla aðeins að segja það eitt að það er engin afsökun fyrir núverandi stjórnarstefnu og afleiðingum hennar þó að hún sé framkvæmd í algeru hugsunarleysi.

Frsm. landbn. (Alexander Stefánsson) Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 422 um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 45 16. apríl 1971, um Stofnlánadeild landbúnaðarins, með síðari breytingum, fyrir hönd landbn. Landbn. beggja deilda þingsins héldu sameiginlegan fund um þetta mál 22. des. sl. að lokinni 1. umr. þar sem strax var farið yfir frv. Á fundinn komu fulltrúar frá Stofnlánadeild landbúnaðarins og Búnaðarfélagi Íslands sem gerðu grein fyrir afstöðu sinni til málsins. Málið lá niðri meðan á jólafríi stóð en landbn. Nd. hafði málið síðan til meðferðar. Fyrir liggur samþykkt stjórnar Stofnlánadeildar landbúnaðarins sem leggur áherslu á samþykkt frv. með nokkrum breytingum. Landbn. beggja deilda þingsins héldu sameiginlegan fund um málið í gær. Á þann fund komi fulltrúi frá Búnaðarbanka Íslands, fulltrúar frá Landssamtökum fiskeldis- og hafbeitarstöðva, svo og fulltrúar frá landbrn. Það er alveg ljóst að frv. þetta, ef að lögum verður, er mikilvægt fyrir stöðu fiskeldis hér á landi, ekki síst nú vegna mjög alvarlegs rekstrarfjárskorts og takmarkaðra möguleika þeirrar atvinnugreinar á nægjanlegum afurða- og rekstrarlánum. Fram kom í gær að raunverulega er neyðarástand ríkjandi í þessari atvinnugrein og þess vegna er brýnt að hraða afgreiðslu frv. og leggur nefndin til að svo verði gert. Enn fremur er vonast til þess að breið samstaða sé um málið á hv. Alþingi. Nefndin leggur fram sérstakar breytingar á þskj. 423. Ég vil geta þess að allir nefndarmenn skrifuðu undir þetta nefndarálit, þ.e. þeir Alexander Stefánsson, Guðni Ágústsson, Pálmi Jónsson, Eggert Haukdal, Ragnar Arnalds, Jón Sæmundur Sigurjónsson og Ingi Björn Albertsson, sem skrifar undir með fyrirvara. Ég vil, herra forseti, í örfáum orðum fara yfir breytingartillögurnar á þskj. 423 sem eru fyrst og fremst gerðar eftir samkomulagi við Stofnlánadeild landbúnaðarins og enn fremur til þess að skýra nokkur atriði nánar sem ekki var í upphafi algert samkomulag um. Fyrsta brtt. er um það að tekinn er af allur vafi um að sjóðurinn skuli hafa sjálfstæðan fjárhag en vera í vörslu og umsjón Stofnlánadeild landbúnaðarins sem jafnframt sér um rekstur hans samkvæmt nánari reglum sem landbrh. setur. Önnur brtt. er um nefndarskipan. Í frv. var gert ráð fyrir að í þessari nefnd sætu fjórir fulltrúar sem yrðu skipaðir þannig: einn eftir tilnefningu Stofnlánadeildar, annar eftir tilnefningu Landssambands fiskeldis- og hafbeitarstöðva og sá þriðji samkvæmt tilnefningu fjmrh. og fjórði nefndarmaður yrði skipaður af landbrh. án tilnefningar. Sú breyting sem hér er lögð til er að 3. og 4. málsl. orðist svo: ,,Í nefndinni eiga sæti fimm fulltrúar og skal einn þeirra skipaður eftir tilnefningu stjórnar Stofnlánadeildar landbúnaðarins, tveir eftir tilnefningu Landssambands fiskeldis- og hafbeitarstöðva og sá fjórði samkvæmt tilnefningu fjmrh. Fimmta nefndarmanninn skipar landbrh. án tilnefningar og er hann jafnframt formaður nefndarinnar.`` Breytingin er sem sagt sú að bætt er við fimmta nefndarmanninum og skal hann vera frá fulltrúum Landssambands fiskeldis- og hafbeitarstöðva. Þriðja brtt. er við 1. gr., d-lið, að 1. málsl. 1. mgr. orðist svo: ,,Landbrh. ákveður árlega í samráði við fjmrh. iðgjald sem tekið er fyrir greiðslutryggingu sjóðsins.`` Þarna er bætt við: í samráði við fjmrh. Fjórða brtt. er við 1. gr., d-lið (22. gr.). Þar sem áður stóð: ,,Reynist nauðsynlegt vegna stöðu sjóðsins skal veita sérstaka ríkisábyrgð fyrir slíkum lánum þrátt fyrir ákvæði 11. gr.`` falli niður orðin ,,þrátt fyrir ákvæði 11. gr.``. Fimmta brtt. er svo við 1. gr., d-lið (22. gr.) og þetta var aðalágreiningsefnið í sambandi við þetta frv. Ákvæðið í frv. var þannig: ,,Verði höfuðstóll tryggingasjóðs neikvæður í árslok 1993 er landbrh. heimilt að ákveða tímabundna gjaldtöku á söluverðmæti fiskeldisfyrirtækja í allt að fimm ár og miðist heildarfjárhæð gjaldsins við að jafna fjárhæð sjóðsins. Gjald þetta má taka lögtaki.`` Samkvæmt brtt. er þessi grein þannig: ,,Auk hins árlega iðgjalds skv. 1. málsgr. skal landbrh. í samráði við fjmrh. og að fengnum tillögum tryggingaeftirlitsins ákveða sérstakt áhættugjald þeirra fyrirtækja, sem við sjóðinn skipta, sem hlutfall af söluverðmæti þeirra. Iðgjaldið skal ákveðið út frá eðlilegu áhættumati og með tilliti til þess að ná jöfnuði í fjárhag sjóðsins. Iðgjöld þessi skulu verðtryggð með byggingarvísitölu og falla í gjalddaga að fjórum árum liðnum og er þá heimilt að taka þau lögtaki. Telji ráðherra að fjárhag sjóðsins sé borgið án iðgjaldsins í heild eða að hluta, þegar að innheimtu kemur, skal ráðherra heimilt að lækka gjaldið eða fella það niður.`` Þetta var samkomulagsatriði og felur jafnframt í sér að ákvörðunin miðast við að sjóðurinn verði gerður upp án halla ef til lengri tíma er litið. Sjötta brtt. er við 1. gr., e-lið (23. gr.). Við bætist ný málsgrein svohljóðandi: ,,Um endurskoðun og bókhald Tryggingasjóðs fiskeldislána fer eftir lögum nr. 86 4. júlí 1985, um viðskiptabanka. Ársreikningar sjóðsins skulu að lokinni endurskoðun lagðir fyrir landbrh. til staðfestingar. Reikningar Tryggingasjóðs fiskeldislána skulu birtir árlega í Stjórnartíðindum með reikningum Stofnlánadeildar.`` Þetta þarfnast ekki skýringar en hefði þurfti að vera í frv. Sjöunda brtt. er við 2. gr. sem fjallar um gildistökuna. Í frv. var gert ráð fyrir að lögin skuli endurskoðuð fyrir árslok 1993 en brtt. leggur til að í stað ,,1993`` komi: 1992. Herra forseti, ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð. Það er von nefndarinnar að samkomulag náist í báðum deildum Alþingis um að hraða þessu máli, því eins og ég sagði í upphafi þá ríkir raunverulega neyðarástand í þessum málum. Þeir sem eru í þessari atvinnugrein hafa beðið eftir ráðstöfunum sem dregist hefur í allt of langan tíma að koma í lag. Þeir tóku þá ákvörðun að ala upp þau seiði sem ekki seldust eins og gert var ráð fyrir á sínum tíma og hafa þess vegna orðið fyrir miklum fjárútlátum og standa alls ekki undir þessum rekstri nema Alþingi grípi þarna inn í á þennan hátt. Ég vænti þess að Alþingi bregðist vel við þessu og samþykki þetta frv. með hraði í dag.

Matthías Á. Mathiesen Herra forseti. Það kemur fram í greinargerð með þessu frv. sem hér er til umræðu að aðgangur fiskeldisfyrirtækja að fjármagni þegar að rekstri kemur hefur verið mjög ófullnægjandi hérlendis hvort sem litið er til möguleika samkeppnisaðila erlendis eða til annarra útflutningsatvinnugreina hér á landi. Menn eru sammála um þetta og það hefur verið unnið að því á undanförnum mánuðum að reyna að ná fram breytingu hér á bæði af fyrrv. og núv. ríkisstjórn. Starfshópur skilaði núv. ríkisstjórn niðurstöðum sínum 25. okt. og á bls. 3 í greinargerðinni á þskj. 305 er getið um hverjar eru tillögur þessa starfshóps, þar á meðal um að við Ríkisábyrgðasjóð verði komið á sérstakri tryggingadeild fiskeldislána. Hæstv. ríkisstjórn hefur ekki talið rétt að flytja málið í því formi heldur því sem er á þskj. 305, þar sem gert er ráð fyrir að stofna tryggingasjóð fiskeldislána við Stofnlánadeild landbúnaðarins. Nú hafa menn verið að vinna að framgangi þessa máls, skoða það og reynt að lagfæra þá hnökra sem á frv. voru og tekist hefur um það breið samstaða, eins og kom fram hjá frsm. landbn. þessarar hv. deildar og síðan í tillögum á þskj. 423. Mér finnst hins vegar rétt að fá fram við þessa umræðu mat þeirra tveggja ráðherra sem þetta mál skiptir, þ.e. hæstv. landbrh. og hæstv. viðskrh., og vildi þess vegna beina tveimur fyrirspurnum til hæstv. landbrh. og einni til hæstv. viðskrh. Ég vonast samt sem áður til að það verði ekkert verið að tefja málið því eins og komið hefur fram er áhugi manna að ná því fram nú. Ég vildi mega spyrja hæstv. landbrh. hvort hann telji að stofnun þessa tryggingasjóðs fiskeldis, sem hér er gert ráð fyrir, og það hlutverk sem honum er ætlað að gegna tryggi fullnægjandi aðgang fiskeldisfyrirtækja að afurða- og rekstrarlánum. Í öðru lagi hvort það er skoðun hæstv. landbrh. að lánastofnanir telji að með þessu fyrirkomulagi geti þær veitt þá auknu fyrirgreiðslu sem óskað hefur verið eftir en sem þær hafa ekki enn treyst sér til að veita. Til hæstv. viðskrh. vildi ég mega beina þeirri fyrirspurn hvort ekki muni gilda það sama fyrir lánastofnanir og aðrar útflutningsatvinnugreinar um erlendar lántökur til fjármögnunar á afurða- og rekstrarlánum fiskeldis. Ég tel rétt að þetta komi fram og vænti þess að hæstv. ráðherrar, sem ég hef aðeins gert aðvart um þessa fyrirspurnir, geti veitt við þeim svör svo málið geti haldið áfram og fengið fullnaðarafgreiðslu á þessum degi.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Vegna fyrirspurnar hv. 1. þm. Reykv. til mín vil ég láta koma fram að heimilt er að fjármagna öll afurðalán vegna útflutningsframleiðslu allt að 3 / 4 hlutum af útflutningsverðmæti hennar með erlendu lánsfé. Þessi heimild sem viðskrn. hefur veitt gildir um allar greinar útflutnings, jafnt iðnað, fiskeldi sem og sjávarútveg. Ég ítreka því að þessi heimild tekur líka til útflutnings á eldisfiski.

Kristín Einarsdóttir Virðulegur forseti. Hér er til umræðu frv. sem mælt var fyrir á síðasta degi þings fyrir jólahlé ef ég man rétt. Ekki var þá að heyra á hæstv. landbrh. að svo mikið lægi við að við þyrftum að afgreiða þetta frv. með þeim flýti sem raun ber vitni. Ég geri mér fulla grein fyrir að fiskeldisfyrirtækin eiga við mikinn vanda að stríða og að bregðast þarf við til að aðstoða þessa grein á svipaðan hátt og aðrar atvinnugreinar. Erfitt er þó að skilja þörfina á að hafa slíkan hraða á með þetta mál og alls ekki víst að þetta frv. muni einungis leiða til góðs eins og það liggur hér fyrir. Kvennalistinn á ekki fulltrúa í landbn. þessarar deildar og hefur okkur því ekki gefist kostur á að fylgjast nægilega vel með málinu. Guðrún Agnarsdóttir, fulltrúi okkar í landbn. efri deildar, fylgdist þó með því þegar landbn. beggja deilda funduðu í sameiningu. Það er því óhjákvæmilegt að margar spurningar vakni við lestur frv. Í 1. gr. frv., staflið a, er gert ráð fyrir að afurðalán til fiskeldisfyrirtækja geti numið allt að 75% af verðmæti birgða, eins og fram hefur komið. Spurningin er hvers eðlis þessar birgðir eru. Er þarna um að ræða seiði sem vonast er til að hægt verði að selja einhvern tímann í framtíðinni? Heyrðist mér raunar á máli frsm. að það væri raunin. Eða er um að ræða afurðir sem bíða tilbúnar til sölu? Í því sambandi má benda á að fiskvinnslan fær afurðalán út á unnar afurðir og einungis eru unnar afurðir veðhæfar að því er ég best veit. Bændur geta fengið afurðalán út á búfé á fæti og að því er ég best veit eru þau afgreidd í gegnum afurðastöðvarnar gegn því loforði að þeir leggi þar inn. Iðnaðurinn fær líka afurðalán út á birgðir, en þó aðeins vegna auðseljanlegrar vöru. Ullariðnaðurinn fær ekki lán nema út á mjög takmarkaðar vörutegundir. Ég vil því spyrja hæstv. landbrh.: Hvernig fyrirkomulag er ætlast til að verði varðandi þessa grein? Í sama staflið segir í lok málsgreinarinnar: ,,Ekki verður gripið til greiðslutryggingar nema tjónabætur dugi ekki til greiðslu á afurðaláni og fyrirtækið geti ekki greitt það með öðrum hætti.`` Ég hef velt því fyrir mér hvað nákvæmlega sé átt við með þessari setningu. Er gert ráð fyrir að fyrirtækið verði gert upp ef það getur ekki greitt afurðalánið eða hvað er átt við með þessu orðalagi ,,fyrirtækið getur ekki greitt það með öðrum hætti"? Ég átta mig ekki alveg á þessu. Í staflið d er talað um að sjóðurinn verði rekinn hallalaus. Mjög erfitt er að sjá hvernig þetta á að vera hægt, a.m.k. ekki í upphafi, því að ekki er mér kunnugt um að til sé neinn undanfari þessa sjóðs. Því er alveg ljóst að í upphafi er einungis um að ræða að veita ríkisábyrgð á lán á meðan sjóðurinn er að myndast, ef hann myndast þá nokkurn tíma. Í brtt. við þennan staflið er gert ráð fyrir sérstöku áhættuiðgjaldi. Ég geri mér ekki grein fyrir hvernig á að framkvæma þetta. Er miðað við að þarna sé um jafnt gjald á alla að ræða og hvernig á að meta áhættuna? Í máli frsm., og reyndar einnig hjá hv. 1. þm. Reykv., kom fram að þarna sé um samkomulagsatriði að ræða en ég vil benda á að aldrei var haft samband við kvennalistakonur varðandi þetta. Við fengum að sjá þessar brtt. mjög seint og því var ekki gert samkomulag við okkur, þó að við gætum hugsanlega hafa fallist á það ef við hefðum fengið að kynna okkur málið og fylgjast með. Þessi grein er t.d. mjög óljós fyrir mér og ég á mjög erfitt með að átta mig á henni og þar af leiðandi þykir mér ekki auðvelt að gera mér grein fyrir hvort ég geti stutt þetta. Aðallega finnst mér því útfærslan vera óljós. Ég vildi taka þetta fram því það er ekki alveg rétt að víðtæk samstaða hafi verið um þetta. Hún gilti alla vega ekki fyrir okkur sex sem hér erum fyrir hönd Kvennalistans. Í frv. kemur ekkert fram hvaða skilyrða er gert ráð fyrir að krefjast til að fyrirtækin fái þessa ríkisábyrgð. Væntanlega verða slík skilyrði sett í reglugerð. Ég tel rétt að setja ákveðin skilyrði varðandi staðsetningu, aðbúnað, mengunarvarnir og hollustuhætti ásamt því að krafa sé gerð um viðhlítandi þekkingu þeirra sem við greinina starfa og fleira sem eðlilegt verður að teljast að gerðar séu kröfur um þegar um slíkan áhætturekstur er að ræða. Eitt atriði sem kemur upp í hugann er vert að minnast á en það er þáttur erlendra aðila í þessari grein íslensks atvinnulífs. Mér er kunnugt um að íslensk fyrirtæki verði að vera að meiri hluta í eigu íslenskra aðila. Ég hef heyrt að erlendir aðilar eigi verulegan hluta fyrirtækja í þessari grein, jafnvel meiri hluta og því meira en það sem lög segja til um. Ekki er mér kunnugt um hvernig þetta er hægt eða hvort þessu er raunverulega svo farið. Ég hef ekki getað kynnt mér þetta nánar, en þetta er a.m.k. það sem maður hefur heyrt mjög lengi. Ég get ómögulega áttað mig á því í fyrsta lagi hvernig þetta er mögulegt og hvort þessu er raunverulega svo farið. Mér finnst í fyllsta máta óeðlilegt að veita ríkisábyrgð á lán sem erlendir aðilar eru að taka að stórum hluta, ef það er raunin. Þetta hefur mér ekki gefist tími til að athuga frekar en e.t.v. hefur hæstv. landbrh. upplýsingar um þetta efni. Mér sýnist málið allt mjög opið og ekki nægilega undirbúið. Af hverju má ekki bíða í einn mánuð og gefa meira svigrúm til undirbúnings, semja reglugerð og gera þingmönnum þar með betur grein fyrir hvað hér er nákvæmlega á ferðinni? Ég hef fulla samúð með þessari atvinnugrein og fólkinu sem nú er í vanda. Ríkisvaldið hefur um langa hríð hvatt menn til að taka upp nýja atvinnuhætti og þar á meðal þessa, þar sem ýmist hefur verið talað um búgrein eða eitthvað annað. Margir hafa hlaupið af stað af meira kappi en forsjá en aðrir hafa vandað vel til undirbúnings. Það er því fyllilega eðlilegt, og ég er því fylgjandi, að stjórnvöld komi til móts við þá sem hafa farið út í þennan atvinnuveg. Ég tel eðlilegt að styðja við bakið á útflutningsgreinum, efla fjölbreytni og hvetja til nýrra atvinnugreina en það á ekki að styðja þessa grein umfram aðrar og síst af öllu er það greininni til framdráttar að kasta til hendi við undirbúning málsins. Ég ítreka og vil að það sé öllum ljóst að við kvennalistakonur styðjum það heils hugar að hér sé sem mest fjölbreytni í atvinnugreinum. Það er enda skoðun okkar að slíkt sé æskilegt og nauðsynlegt. Ég tel mér ekki fært að styðja frv. fáist ekki greið svör við þeim spurningum sem ég hef lagt fram. Þetta mál er stórmál og mikilvægara en svo að þar megi vera einhverjir lausir endar og einhver vafaatriði. Þetta þýðir þó ekki að við séum málinu mótfallnar eða við viljum tefja á nokkurn hátt framgang þess.

Hjörleifur Guttormsson Herra forseti. Ég vil leyfa mér að segja fáein orð við þessa 2. umr. málsins en vil hafa ræðu mína í styttra lagi vegna þess að tími er mjög naumur þó að hér sé stórt mál á dagskrá sem þörf væri að ræða og hafa tíma til að ræða á Alþingi. Ég vil taka það strax fram að ég tek áhættuna af því að styðja þetta frv. Ég segi: ég tek áhættuna af því --- vegna þess að hér er um áhættusamt mál að ræða fyrir opinbera aðila í landinu, en hitt er líka áhætta að láta reka á reiðanum í sambandi við þessi mál eins og gert hefur verið um margra ára skeið. Ábyrgð þeirra aðila í stjórnkerfi landsins, sem hafa staðið það illa að þessum málum, er mikil hvað snertir uppbyggingu fiskeldis í landinu, þessa mikilvæga vaxtarsprota, og það er í rauninni hörmulegt ef það er rifjað upp. Ég tek undir þær áhyggjur og ábendingar sem fram komu hjá hv. 12. þm. Reykv. Mér finnst þær eðlilegar og það er æskilegt að Alþingi hefði tíma til þess að fara ofan í saumana á ákveðnum þáttum sem þar var að vikið, m.a. þætti erlendra aðila og erlends fjármagns í uppbyggingu fiskeldis á Íslandi sem kominn er út fyrir öll eðlileg mörk að mínu mati og í rauninni út yfir lögleg mörk eins og stefnan hefur verið mörkuð hér í landinu, a.m.k. þannig að tvísýnt er, því það var fyrsta verk svonefnds Þróunarfélags að bakka upp erlend fyrirtæki að meiri hluta í eigu sænskra auðfélaga. Ég tel að veikasti þátturinn í þessu máli snúi að sjálfsögðu að áhættunni varðandi það að þessi lán og sú fyrirgreiðsla sem fara á út í skili sér til baka þegar væntanleg vara verður seld eða markaðsfærð. Ég vil bæta við spurningu til hæstv. landbrh. og hún mætti einnig vera til hæstv. viðskrh. Hvaða vinna hefur verið lögð í og hvað liggur fyrir um áhættumatið? Hvaða mat liggur fyrir hjá stjórnvöldum varðandi líklega markaðsfærslu? Hversu mikil er áhættan metin í dag þegar þessi vara verður væntanlega markaðsfærð að einu eða tveimur árum liðnum? Ég vísa svo, virðulegur forseti, til þess að á 106. löggjafarþingi 1983 flutti ég tillögu til þingsályktunar um fiskeldi og rannsóknir á klaki og eldi sjávar- og vatnadýra ásamt þremur öðrum hv. þm. Alþb. Þar var lagt til að mörkuð yrði grundvallarstefna í uppbyggingu þessarar atvinnugreinar af hálfu íslenskra stjórnvalda varðandi líffræðilega og staðfræðilega þætti, varðandi fjármögnunarþætti og hvar þessum málum yrði fyrir komið í íslenska stjórnkerfinu. Því miður bar Alþingi ekki gæfu til þess að afgreiða þá tillögu með þeim hætti sem verðugt hefði verið. Ef það hefði verið gert hefði ýmislegt öðruvísi farið í þessum málum. Tillögunni var að vísu vísað til ríkisstjórnar en það var afskaplega lítið með hana gert. Síðan hafa ýmsir þm. flutt tillögur sem tengjast fiskeldi en þær hafa í rauninni fallið í svipaða jörð. Það hefur verið lítið hlustað á tillögur þingmanna á Alþingi um það að reynt verði að koma skynsamlegri fótum undir þessa mikilvægu búgrein í landinu, líffræðilega, rannsóknarlega og fjárhagslega. Þess vegna stöndum við í þeim sporum sem við stöndum nú og það væri gagnlegt fyrir hv. þingmenn, og þar á meðal fyrrv. ráðherra og núv. ráðherra í ríkisstjórn Íslands, sem eru að reyna að krafsa sig fram úr vandanum í þessum málum að hugleiða þessa fimm ára sögu sem liðin er.

Ingi Björn Albertsson Hæstv. forseti. Ég skal ekki tefja þessa umræðu en ég tel að það þurfi nauðsynlega að koma fram að þegar við fulltrúar stjórnarandstöðunnar gengum af síðasta fundi landbn. var það undir því samkomulagi, eftir því sem við best skildum, að ef máli þessu yrði hleypt hér inn í deildina væri ljóst að Ed. mundi hleypa málinu beint í gegn, þ.e. fyrir frí. Ef það væri hins vegar ekki ljóst kröfðumst við þess að málið yrði kyrrt í Nd. og fengi sína eðlilegu umfjöllun þar því að hér er á ferðinni mál sem er gersamlega óunnið og er hræðilegt til þess að vita að nánast dag eftir dag er þingmönnum, og þá náttúrlega sérstaklega þingmönnum stjórnarandstöðunnar, stillt upp við vegg undir stórum orðum um ábyrgð og annað slíkt ef þeir ekki samþykkja gersamlega óunnin plögg frá stjórnarliðinu. Svona vinnubrögðum mótmæli ég alfarið. Hins vegar hafa verið gerðar nokkrar breytingar á frv. sem fróðir menn segja mér, og ég skal viðurkenna að þessi mál sem hér eru til umræðu eru kannski ekki mín sterkasta hlið, að séu að einhverju leyti til bóta. Ég mun því ekki leggjast gegn þessu máli í trausti þess að gert hafi verið það samkomulag við Ed. sem um var rætt og ég óska þess að sjálfsögðu að formaður nefndarinnar geri grein fyrir því hér á eftir. Ég gagnrýni harðlega þau vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið í nefndinni varðandi frv. Ég skrifaði upp á nál. í gær til þess að flýta þessu máli. Síðan áttu sér stað ákveðnar breytingar. Menn sem áður höfðu skrifað undir með fyrirvara hurfu frá því og lagðar eru fram brtt. sem ég sem nefndarmaður fékk aldrei að sjá og var ég þó með á þessu áliti. Þetta eru að sjálfsögðu forkastanleg vinnubrögð og ég óska að slíkt endurtaki sig ekki. Herra forseti. Í prinsippi er ég afskaplega á móti því iðgjaldi sem verið er að setja á því hér er náttúrlega ekki verið að gera neitt annað en að refsa þeim sem betur standa sig til þess að halda skussunum uppi. Í öðru lagi kom það mjög skýrt fram á nefndarfundi að verulegir vankantar eru á þessu sem fulltrúi Búnaðarbanka Íslands benti m.a. á og hefði ekki verið vanþörf á að fá skriflega umsögn þeirra til þess að lagfæra þetta mál. Í þriðja lagi, í ljósi þess að hér er um meingallað mál að ræða, átti endurskoðunarákvæðið að vera mun styttra eða í það lengsta til 1991. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta meira að sinni en ítreka þá ósk mína að formaður nefndarinnar geri grein fyrir því samkomulagi sem vonandi hefur verið fram tekið í Ed.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Herra forseti. Það hafa komið hér fram nokkrar spurningar sem eðlilegar má telja. Vil ég fyrst víkja að því sem hv. þm. Ingi Björn Albertsson, 5. þm. Vesturl., spurði hér um, þ.e. hvort samkomulag hefði tekist um að greiða götu þessa máls í Ed. Svar mitt er já. Ég vona að um það sé komið samkomulag að greiða götu þess. Eftir því sem ég hef haft tök á hef ég reynt að kanna hvernig hugur manna stæði til málsins þar og ég bind vonir við að það takist og í því trausti er reynt að ljúka afgreiðslu málsins hér í þessari deild. Hv. þm. Matthías Á. Mathiesen, 1. þm. Reykn., spurði tveggja spurninga. Í fyrsta lagi hvort ég teldi að takast mundi að sjá fiskeldisfyrirtækjunum fyrir fullnægjandi afurða- og rekstrarlánafyrirgreiðslu að frv. fluttu. Svar mitt er að ég tel að flest þau fyrirtæki sem eru með sæmilega heilbrigðan rekstur í þessari atvinnugrein og fullnægja settum skilyrðum banka og tryggingarfélaga eigi með tilkomu frv. að geta fengið þá fyrirgreiðslu á þessu sviði sem í raun og veru er skynsamlegt að þau fái, þ.e. upp að þeim mörkum sem eðlilegt getur talist við þær aðstæður sem þau búa við. Hitt er svo alveg ljóst að einhver fyrirtæki í þessari grein eins og öðrum muni ekki ná að uppfylla þau skilyrði sem þessir aðilar, annaðhvort einhver þeirra eða allir, setja fyrirtækjunum til þess að þau fái þessa fyrirgreiðslu. Um það hvort bankar eða lánastofnanir telji sig geta veitt fyrirtækjunum þessa fyrirgreiðslu þá er alveg ljóst að koma þarf til samstarf þessara aðila, þ.e. skilyrði þess að þessi ábyrgð sé veitt, eins og kemur fram í frv., er sú að tryggingarfélag hafi tekið fyrirtækið í viðskipti og veitt því tryggingu. Enn fremur að viðskiptabanki hafi tekið það í viðskipti. Þannig fer fram mat þessara aðila á fyrirtækinu og það þarf að liggja fyrir að það uppfylli þau skilyrði sem þessir aðilar setja. Til viðbótar hefur svo sú nefnd sem fer með málefni tryggingasjóðsins enn fremur möguleika á að setja sín viðbótarskilyrði til að veita trygginguna þannig að í raun á þarna að fara fram þrefalt mat á því að þessir aðilar uppfylli sett skilyrði. Að því tilskildu tel ég, eins og ég sagði og svaraði fyrri spurningunni, að öll þau fyrirtæki sem eðlilegt má teljast fái þá fyrirgreiðslu sem ætti að nægja til þess að rekstur þeirra gæti gengið eðlilega og að þau næðu að koma sinni framleiðslu á markað. Það er þó alveg ljóst að einn höfuðvandi sem við er að glíma í uppbyggingu fiskeldisins er sá að í raun hafa ekki komið til stofnlán vegna bústofnsins sem verið er að ala upp í stöðvunum. Þeir menn sem þekkja til landbúnaðar vita hvað þetta heitir á þeim fræðum, það heitir bústofnskaupalán. Vandi fiskeldisins sem er að vaxa upp sem atvinnugrein er fyrst og fremst sá að ekki hafa komið til þau löngu lán sem eðlileg mega teljast þegar verið er að byggja upp bústofninn í atvinnugreininni. Að því uppfylltu ætti að vera auðveldara að veita afurðalánafyrirgreiðsluna eins og hún þarf að vera á hverjum tíma. En hér er að hluta til verið að byggja upp bústofninn í atvinnurekstrinum sem síðan er reiknað með að haldist í gegnum líftíma stöðvanna með afurðalánum. Það er alveg ljóst. Þá spurði hv. 12. þm. Reykv. Kristín Einarsdóttir nokkurra spurninga. Í fyrsta lagi vék hún að því hvort í raun lægi eins mikið á að afgreiða þetta mál og látið er í veðri vaka af þeim sem mælt hafa fyrir því. Svar mitt hlýtur að vera já. Ég tel það mjög brýnt að frv. komist í gegn og verði að lögum þannig að unnt verði að fara að vinna að því að setja reglugerð og koma starfsemi sjóðsins á fót því það er ljóst að vandi mjög margra fyrirtækja í greininni er þegar ærinn og sá tími sem tapast ef málið yrði ekki að lögum nú gæti orðið mörgum mjög dýr. Hvað er átt við með ákvæði 1. gr. um að afurða- og rekstrarlán gætu numið allt að 75% af verðmæti birgða og hvernig eru birgðir metnar, spurði hv. 12. þm. Reykv. Því er til að svara að gert er ráð fyrir að metið verði verðmæti fiskjar í stöðvunum eins og það er á hverjum tíma og lánað er út á það. Það mat yrði með sama hætti og til að mynda tryggingafélögin framkvæma þegar þau meta verðmæti framleiðslunnar í stöðvunum og veita síðan út á sína tryggingu, svonefnda umframskaðatryggingu. Áhættan er að sjálfsögðu mismunandi eftir rekstrarformum. Þannig er ljóst til að mynda að hún er minni í landstöðvum heldur en í sjókvíaeldi. Slíkt kæmi að sjálfsögðu inn í mat á því hversu mikil afföll á að meta á birgðirnar áður en lánin eru veitt sem og hitt að meta verður líklegar markaðsaðstæður á hverjum tíma þegar þetta hvort tveggja er ákveðið. Varðandi eðli ábyrgðarinnar eða tryggingarinnar og hvað gerist ef fyrirtæki geta ekki greitt afurðalán til baka er í raun um það að ræða að dugi framleiðslan eða tjónabætur ekki eða ef stöðvarnar geta ekki af rekstri sínum greitt lánin með öðrum hætti, þá kemur ábyrgðin til. Hér er ekki um einfalda ábyrgð að ræða með þeim hætti að skilyrði sé að ganga að hverju og einu fyrirtæki og gera það gjaldþrota til þess að reyna að ná tryggingunni til baka. Þetta miðast við að sé fyrirtækjunum ekki mögulegt að greiða afurðalánin til baka miðað við áframhaldandi rekstur þá komi ábyrgð sjóðsins til. Varðandi áhættuiðgjöldin sem vikið er að í d-lið (22. gr.) og breytt með brtt. landbn., 4. lið, er því til að svara að þau miðast við að sjóðurinn geti til lengri tíma litið og, ef hann yrði gerður upp innan gildistíma laganna eða eftir einhverja tiltekna starfrækslu, að endingu verið gerður upp án halla. Þessi áhættuiðgjöld eru við það miðuð að þau dugi til að jafna fjárhag sjóðsins, ekki endilega innan stutts tíma, eins árs eða svo, heldur þegar til lengri tíma er litið. Hvað varðar skilyrðin þá hef ég þegar vikið að því hvaða skilyrði er fyrst og fremst reiknað með að yrðu lögð til grundvallar, þ.e. sambærileg skilyrði og tryggingafélög og bankar setja til þess að taka fyrirtæki í viðskipti sem og auðvitað þau skilyrði önnur sem eiga að gilda um starfrækslu fiskeldisfyrirtækja, starfsleyfi og öll þau vottorð og leyfi sem slíkum fyrirtækjum ber að hafa til að mega stunda sína starfsemi. Þó að ég geti tekið undir margt af því sem rætt var um að taka þyrfti til endurskoðunar þá tel ég frekar að rétt sé að leysa þau mál þar sem þau eiga heima, þ.e. á þeim vettvangi þar sem fjallað er um almenn starfræksluskilyrði, starfsleyfi o.s.frv. Varðandi eign erlendra aðila í fyrirtækjunum þá er mér ekki kunnugt um að lög hafi verið brotin í því efni og hvað sem um það má segja fer reksturinn fram hér á landi, þetta er útflutningsstarfsemi á Íslandi, þannig að við hljótum auðvitað að miða fyrirgreiðsluna við það. Og það hvort eignarhaldið er eins og best yrði á kosið kýs ég að ræða við betra tækifæri. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson spurði um áhættumatið. Því hef ég þegar vikið að í svari mínu við fyrri spurningum. Það þarf að fara rækilega ofan í saumana á því máli og er eitt af því sem verður að ræða vandlega, m.a. í samráði við tryggingafélög og viðskiptabanka, þegar reglugerð verður sett. Ég hef hugsað mér að fá þá aðila til samstarfs um setningu þeirra ákvæða þegar eftir setningu laganna. Ég vil að endingu segja að mér þykir auðvitað miður hversu mjög hefur þurft að hraða þessu máli í gegnum þingið. Ég vil þó ekki taka undir að það sé að öllu leyti og algerlega óunnið. Það hefur vissulega verið reynt eftir því sem tíminn hefur leyft að vinna málið og var það þó lagt fram fyrir jól. En ég tek undir það að vissulega hefur þurft að hraða þessu meira en æskilegt má teljast í gegnum þingið og er ekki annað að gera en biðja velvirðingar á því. Vegna þess m.a. vil ég lýsa því yfir að ég er reiðubúinn að beita mér fyrir því að haft verði samráð við alla aðila á Alþingi um setningu reglugerðarákvæðanna og þeir hlutir kynntir bæði stjórn og stjórnarandstöðu áður en af setningu reglugerðarinnar verður því að alveg ljóst er að þar verður að útkljá ýmis atriði sem ekki hefur gefist mikill tími til að ræða hér. Herra forseti. Ég hef þetta þá ekki lengra en legg áherslu á, eins og frsm. og fleiri hafa gert, að það ber brýna nauðsyn til að hraða þessu máli.