Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 406 er skýrsla samgrh. um vegaframkvæmdir á vegáætlun 1976. Þegar litið er á tekjur Vegasjóðs árið 1976 kemur í ljós að nokkuð vantar á að þær hafi innheimst samkvæmt tekjuáætlun. Þannig urðu rauntekjur af bensíngjaldi 1762.7 millj. kr. í stað 1923 millj. sem áætlað var. Af þungaskatti 556.1 milljón í stað 612 millj. og af gúmmígjaldi 62.4 millj. í stað 77 millj. Ríkisframlag varð hins vegar 630 millj. kr. í stað 530 millj. kr. og heildartekjur á þessum liðum 3011.2 millj. kr., en voru áætlaðar 3114 millj. í áætluninni. Auk þessara tekna hafði verið gert ráð fyrir að ríkissjóður aflaði almenns lánsfjár að fjárhæð 1350 millj. kr. og afla mætti til viðbótar verktakalána sem næmu 250 millj. kr. Hvorugt þetta tókst alveg. Almenn fjáröflun var 1300 millj. kr. og verktakalán 160 millj. kr. Ekki fór hjá því að tekjurýrnun þessi kæmi fram í minni framkvæmdum. Í þeim hluta skýrslunnar, sem snýr að skiptingu útgjalda, eru viðhaldinu gerð betri skil en oft áður, enda full þörf á að þm. sé gerð grein fyrir því fé er varið er til viðhalds vega. Það var 1381 millj. kr. í vegáætlun fyrir árið 1976. Viðhaldsfé er fyrst skipt í þrennt: sumarviðhald, sem fær bróðurpartinn eða 1099 millj. kr., vetrarviðhald, sem nemur 264 millj. kr. og vegmerkingar, sem fá í sinn hlut 18 millj. kr. Sumarviðhaldinu er síðan skipt í 7 undirliði: viðhald vega, brauta og brúa, heflun, rykbindingu og vinnslu efnis og loks vatnaskemmdir og ófyrirsjáanlegt. Hverjum þessara undirliða eru gerð skil í skýrslunni og verður ekki vikið að þeim hér nema að litlu leyti. Það mun hverjum vegfaranda ljóst, að þótt öllu sé til haga haldið er hvergi skammtað um of, heldur er sparað á öllum þáttum. Kemur m. a. í ljós að til að halda vorviðgerðum í lágmarki þarf að takmarka öxulþunga í flestum héruðum landsins um lengri eða skemmri tíma, sums staðar allt að hálfum öðrum mánuði, því að frá því að frost fer að fara úr vegi í byggð þar til sami vegur er úr hættu á heiðum uppi líður oft langur tími. Ekki var þó komist hjá allverulegum vorskemmdum á s. l. ári og var aurhlaup mikið á vegum vestanlands og á vestanverðu Norðurlandi. Einnig urðu verulegar skemmdir af vatnavöxtum. Tilfinnanlegastar urðu þær í Fróðárhreppi á Snæfellsnesi þar sem brú eyðilagðist á Holtsá, en tvær aðrar skemmdust. Snjóalög voru óvenjuleg á árinu 1976 og kostnaður við snjómokstur nokkuð með öðrum hætti en í venjulegu árferði. Mest snjóaði á vestanvert landið og reyndist Holtavörðuheiði dýrasti fjallvegurinn. Kostaði snjómokstur á henni 15 millj. kr. Vegna þess, hvað snjólétt var í öðrum héruðum, var snjómokstur þó ekki eins mikill og stundum áður, eins og fram kemur í töflu yfir kostnað við vetrarviðhald síðustu 10 árin. Af nýbyggingum vega skal getið þess helsta, fyrst hraðbrautarframkvæmda: Endurbyggingu á Suðurlandsvegi austan Þjórsár, en þar voru undirbyggðir 2.4 km. Í Flóa var lagður 3.1 km kafli austan Skeiðavegar og á hann lögð olíumöl. Á Vesturlandsvegi var endurbyggður 3.2 km kafli um Kiðafell. Sverrir Runólfsson lauk við tilraunakafla sinn á Kjalarnesi, en sá kafli kostar 30 millj. kr. og er 1.2 km langur. Unnið var áfram við hraðbraut í Kópavogi og í framhaldi af henni byggð akbraut frá Fífuhvammsvegi suður yfir Arnarnes. Slitlag var lagt á Garðskagaveg úi. fyrir Garð. Í brúargerð á Borgarfjörð var alls 390 millj. kr. fjárveiting. Steyptir voru 6 stöplar og bitasteypa undirbúin. Hafin var vegagerð út frá Akranesi og lagður 2 km kafli af Vesturlandsvegi í Norðurárdal. Í Húnavatnssýslu var unnið að lögn hraðbrautar á Hrútafjarðarhálsi, einnig á sama vegi vestan Laugarbakka, vestan Blönduóss og um Vallhólm. Í Eyjafirði var haldið áfram vegagerð norðan Akureyrar og þar lokið við undirbyggingu tveggja kafla, 2.3 km langra, og haldið áfram vegagerð á Svalbarðsströnd í átt að Víkurskarði. Í þjóðbrautum voru víða gerð myndarleg átök. Nægir þar að nefna endurbætur á Mýrdalssandi, á Biskupstungnabraut við Spóastaði, við Ólafsvík, um Hörgsnes, en þar var gert vetrarfært til bráðabirgða. Þá var og byggður kafli við Guðlaugsvík á Strandavegi. Í Skagafirði bar hæst byggingu brúar á austurós Héraðsvatna, vegagerð í Fljótum o. fl. Á Austurlandi má nefna göngin undir Oddsskarð, endurbyggingu veganna á Vopnafjarðarheiði og Fjarðarheiði og margt fleira. Á árinu voru byggðar 10 brýr 10 m á lengd og lengri, þar af 3 á sýsluvegum. 9 smábrýr voru byggðar. Alls var lagt malarslitlag á 201 km nýrra vega og 12 km af bundnu slitlagi, svo segja má að um 213 km þjóðvega hafi verið lokið á árinu. Hlutur ríkisins í lagningu og viðhaldi sýsluvega var 109 millj. kr. á árinu, en heimaframlög námu 62 millj. kr., þannig að þeirra hlutur varð 171 millj. kr. Til vegagerðar í kaupstöðum og kauptúnum voru veittar tæpar 294 millj. kr., auk 18 millj. kr. sem geymdar voru í 25% sjóði frá árinu áður. Af þessu fé var 220 millj. kr. úthlutað eftir höfðatölureglu, en 91 millj. kr. úr 25% sjóði. Að vanda var fé veitt til vélakaupa til viðbótar því sem vélar Vegagerðarinnar höfðu til afskrifta. En Vegagerðin á í sömu erfiðleikum um rekstur sinna véla og aðrir vélaeigendur vegna hækkana, bæði innanlands og erlendis. Vélakaupin voru fyrst og fremst í því fólgin að afla véla sem ekki fást leigðar á almennum markaði, eins og veghefla og snjóruðningstækja. Fjárveiting til áhaldahúsa var 30 millj. kr. og hún notuð til að fullgera hús í Vík í Mýrdal, á Hvolsvelli og á Hvammstanga. Enn fremur var keypt á Reyðarfirði íbúðarhús fyrir umdæmisverkfræðinginn. Rannsóknir voru með svipuðu sniði og áður, nema hvað þær hafa verið af fremur skornum skammti síðan 1974 vegna þess að tilraunakafli Sverris Runólfssonar hefur verið unninn fyrir fé úr þessum sjóði. Nokkur greiðsluhalli varð á árinu og var honum að verulegu leyti mætt með umframgreiðslu úr ríkissjóði. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessa framsögu lengri, enda skýrslan það vel úr garði gerð að hún skýrir það sem á kann að vanta í ræðu minni.



Herra forseti. Þáltill. um vegáætlun var til fyrri umr. í hv. Sþ. 22. og 24. febr. s. l. og hlaut þá afgreiðslu til síðari umr. og hv. fjvn. Fjvn. hefur því haft áætlunina til athugunar í mánaðartíma. Formaður fjvn., hv. þm. Jón Árnason, gat ekki nema að takmörkuðu leyti tekið þátt í störfum n. vegna veikinda, en svo sem hv. alþm. er kunnugt liggur Jón nú á sjúkrahúsi. Vil ég nota þetta tækifæri til að óska honum góðs bata og þakka honum samstarfið við athugun vegáætlunarinnar. Þá vil ég þakka nm. öllum störf þeirra að afgreiðslu vegáætlunar. Enn fremur vil ég þakka Snæbirni Jónassyni vegamálastjóra, Helga Hallgrímssyni forstjóra tæknideildar og öðrum starfsmönnum Vegagerðarinnar fyrir hvers konar aðstoð við öflun og miðlun upplýsinga og úrvinnslu verkefna, en allt þetta starfslið hefur verið til þess boðið og búið að koma til liðs við fjvn. og einstaka þm. og þingmannahópa í sambandi við gerð vegáætlunar. Eins og fyrr segir náðist ekki fullt samkomulag í n. um skiptingu vegafjár milli kjördæma, en allir nm. standa sameiginlega að till. n. um skiptingu fjár innan kjördæmanna. Sú aðferð var höfð við skiptingu framkvæmdafjár, að fjvn. skilaði till. um fjárveitingar til heildarframkvæmda í hverju einstöku kjördæmi og jafnframt till. um ákveðnar upphæðir til Borgarfjarðarbrúar, vegar á Holtavörðuheiði og um Oddsskarð. Þm. einstakra kjördæma hafa síðan gert till. um að skipta framlögum til stofnbrauta og þjóðbrauta á einstök verk og fjvn. hefur undantekningalaust tekið undir þær till. og gert að sínum. Auk þess gerðu þm. einstakra kjördæma nokkrar till. um hreyfingar fjármuna milli stofnbrauta og þjóðbrauta sem fjvn. mælir með. Samkvæmt sérstökum lögum er gert ráð fyrir að afla lánsfjár á 4 árum til Norður- og Austurvegar að upphæð 2000 millj. kr. Á þessu ári verður til þessa verks aflað 500 millj. kr., auk þess sem skilað verður 350 millj. kr. sem aflað var á s. l. ári og þá lánað til almennra vegaframkvæmda. Samkvæmt lögum er þessu fé þannig skipt, að 2/3 hlutar fara til að gera veg frá Reykjavík til Akureyrar, en 1/3 í veginn frá Reykjavík um Suðurland til Egilsstaða. Á þessu ári er ráðgert að verja alls 321 millj. kr. til vegarins um Suðurland til Egilsstaða, þar af 283 millj. af lánsfé Norður- og Austurvegar, og 753 millj. til vegarins til Akureyrar. Þar af 567 milljónum af lánsfé Norður- og Austurvegar. Má því segja að ráðstöfun þessa fjár til Norður- og Austurvegar hafi nokkuð bundið hendur einstakra þm. við skiptingu vegafjárins milli verka. Eins og fram kom við fyrri umr. um vegáætlun 1977–1980 þykir mörgum þm. fé til nýbyggingar vega af nokkuð skornum skammti og langt bil vera á milli framkvæmdaþarfar og þeirra fjármuna sem áætlað er að verja til gerðar nýrra vega. Hér skal fastlega tekið undir þær skoðanir að okkar íslendinga bíða feikistór óunnin verkefni í vegagerð. Tvennt ber þar hæst: að byggja vegina svo háa, að þeir verji sig sem mest fyrir snjóum á vetrum og aurbleytu á vorin og leggja á vegina bundið slitlag svo að losna megi við ryk og aurslettur og draga úr hinu óhæfilega sliti á bifreiðum og þeirri miklu eldsneytiseyðslu sem fylgir ósléttum og illfærum vegum vetur og sumar. Samgöngur eru öllu þjóðlífi íslendinga engu síður nauðsynlegar en blóðrásin líkamanum. Stöðvist samgöngur lamast stærri eða minni hluti daglegs athafna- og menningarlífs. Við búum að ýmsu leyti við erfiðar aðstæður til að sjá þegnum landsins fyrir öruggu samgöngukerfi. Vegalengdir eru miklar, tíðarfarið erfitt og fólkið fátt til að standa undir kostnaði við vegagerð og aðra framkvæmdaþætti samgöngumála. Stórvirki hafa þó unnist í vegagerð undanfarna áratugi, og enn verður haldið áfram, á sömu braut og áður á tímabili þeirrar vegáætlunar sem hér er til umr., þótt hægar verði farið en hugurinn girnist og verkefnin kalla á. Enn sitjum við í skugga þeirrar efnahagskreppu sem hófst á árinu 1974, en margt bendir þó til að stærstu efnahagsörðugleikarnir séu senn að baki. Þá skiptir miklu máli að aukinni framkvæmdagetu sé í ríkari mæli beint að vegagerð og þannig með auknum þunga að því unnið að draga úr þeim aðstöðumun sem núverandi ástand samgöngumála skapar þegnunum. Margt er það sem veldur mismun á allri lífsaðstöðu þegna þessarar þjóðar, en fátt mun þó valda meiri félagslegri og efnahagslegri mismunun en einmitt ójöfn aðstaða til að njóta þeirrar þjónustu sem þjóðvegakerfi landsins veitir. Þótt nýbygging vega sé mikið nauðsynjamál má þó hitt ekki gleymast, að viðhald veganna vetur og sumar veldur miklu um viðunandi afnot þeirra. Í vegáætluninni, eins og hún var lögð fram, er gert ráð fyrir verulegu auknu fé til vegaviðhalds. Nú er þó sú breyting gerð í till. meiri hl. fjvn., að af því fé, sem áætlað var að verja til vegaviðhalds og stjórnunar og undirbúnings, eru 200 millj. kr. færðar á nýbyggingar. 40 milljónir eru teknar af liðnum verkfræðilegur undirbúningur. Í reynd þýðir þetta að eðlileg þjónusta verður við þau verk sem í gangi verða, en hins vegar seinkar áætlanagerð og undirbúningi þeirra framtíðarverkefna sem ekki hafa fjárveitingar á þessu ári. Nútímavegagerð krefst mikillar og nákvæmrar undirbúningsvinnu, og þótt nauðsynlegt sé að gæta fyllsta aðhalds á þessu sviði sem í öðrum þáttum opinbers rekstrar er fullljóst, að langvarandi takmörkun fjárveitinga til undirbúnings verkefna í vegagerð hlýtur að koma í bakseglin, enda ekki lagt til að þessi samdráttur standi nema eitt ár. Af viðhaldi malarvega eru teknar 25 millj. kr. og af viðhaldi vega með bundnu slitlagi 40 millj. kr. Hér er um að ræða að viðhald verður dregið sem þessu nemur til næsta árs. Af liðnum vinnsla efnis eru dregnar 30 millj. kr., en af vetrarviðhaldi 65 millj. kr. Er það von manna að vegna einstaks veðurfars í vetur í öllum landshlutum nema Norðaustur- og Austurlandi komi þessi frádráttur ekki að sök. Í sambandi við það má nefna að reiknað hafði verið með auknu fé til snjóruðnings vegna breyttra reglna um snjómokstur á þjóðvegum. Er ástæða til að geta þess hér, að þessar breyttu snjómokstursreglur bæta aðstöðu ýmissa þeirra sveitarfélaga eða mjólkurflutningafélaga sem mikinn kostnað hafa borið af snjómokstri í snjóþungum vetrum. Þó eru enn langir þjóðvegir um byggðir, jafnvel heilar sveitir, sem ekki eru ruddir nema einu sinni vor og haust, nema til komi helmingur kostnaðar frá heimamönnum, og stór landssvæði búa við það fyrirkomulag að fá aðeins opnaðan veg á ríkiskostnað einu sinni í viku eða tvisvar í mánuði. Á árunum 1978 og 1979 er ekki lagt til að gerð verði nein tilfærsla á vegaviðhaldi til nýbyggingar vega. Er þess vegna gert ráð fyrir þeirri meginstefnu í vegáætlun þessara ára að viðhald vega verði aukið og því ekki lengur haldið í því lágmarki sem nú er. Gert er ráð fyrir að á árinu 1978 verði varið 2683 millj. kr. til viðhalds samanlagt, sem er 41% meira en nú er reiknað með í krónum talið. Fé til nýrra framkvæmda á þjóðvegum er í samræmi við síðustu breytingar á vegalögum skipt milli stofnbrauta og þjóðbrauta auk þess sem fer til girðinga og landgræðslu. Fjárveitingum er skipt á einstök verk þrjú fyrstu árin, en ekki það fjórða. Samkvæmt lögum fer svo endurskoðun fram eftir tvö ár. Ástæðan fyrir því, að ekki er skipt niður á öll 4 árin, er sú, að vegna verðbólgunnar að undanförnu hefur verið ógerlegt að gera áætlanir til lengri tíma nema reiknað sé með verðhækkunum í einhverjum mæli. Samkvæmt brtt. fá stofnbrautir fé sem hér segir: 1977 1944 millj., 1978 2013 millj. og 1979 1990 millj. kr., en þjóðbrautir á sömu árum 476 millj., 487 millj. og 450 millj. kr. Fé þessu, ásamt því fé sem næst með verktakalánum eða öðrum bráðabirgðalánum, verður að venju varið til margra verka, stórra og smárra. Af þeim stærri má nefna sérstaklega brú yfir Borgarfjörð. Til hennar eru ætlaðar 400 millj. kr. hvert hinna þriggja ára. Er hér dregið úr vinnuhraða frá því sem Vegagerðin hefur talið lágmark og gæti orðið til þess að stöðva yrði vinnu frá hausti til vors, sem að sjálfsögðu hefur mikinn aukakostnað í för með sér. Á Vestfjörðum er m. a. ætlað að ljúka vegagerðinni um Hörgsnes og hefja endurbyggingu vegarins yfir Önundarfjörð. Haldið verður áfram lagningu nýs vegar um Holtavörðuheiði, og er þess vænst að áður en vegurinn verður kominn sunnan frá upp á háheiði verði starfshópur sá, sem velur leið á heiðinni norðanverðri, búinn að ákveða leguna allt norður í Hrútafjörð. Af meiri háttar vegaframkvæmdum á Norðurlandi má nefna framhald vegagerðar á Hrútafjarðarhálsi, lagningu nýs vegar um Víkurskarð í stað núverandi vegar á Vaðlaheiði, vegagerð á Melrakkasléttu o. fl. Á Austfjörðum verður lokið við jarðgöngin undir Oddsskarð, endurbyggður vegurinn um Egilsstaðanes og ráðist í erfiðasta áfangann á Fjarðarheiði, sem er Efri-Stafurinn. Á Suðurlandi má nefna framhald endurbyggingar Suðurlandsvegar austan Þjórsár, en ráðgert er að fullgera hann austur að Landvegamótum á tímabilinu. Þá má og nefna fjárveitingar í Eyrarbakkaveg o. fl. Í Reykjaneskjördæmi ber hæst endurbyggingu á Hafnarfjarðarvegi gegnum Garðabæ, hluta Þingvallavegar og Garðskagavegar milli Garðs og Sandgerðis. Fjárveiting til brúagerða er mjög rýr, 300 millj. kr. árið 1977, 337 millj. kr. árið 1978 330 millj. kr. árið 1979. Hér hefur valið verið mjög erfitt og af brúm, sem áætlað er að byggja á tímabilinu, má t. d. nefna þessar: Brú yfir Gljúfurá á mörkum Húnavatnssýslna og Kolgrímu í A.-Skaftafellssýslu á árinu 1917, Eldvatn hjá Syðri-Fljótum, Prestbakkaá á Hólmavíkurvegi og Búðarárgil á Húsavík á árinu 1978 og Fáskrúð í Dölum, Miðfjarðará í Bakkafirði og byrjun á brúargerðinni yfir Svarfaðardalsá 1979. Alls eru rúmlega 30 brýr á áætlun þessara þriggja ára. Enn eru þó margar ár óbrúaðar á þjóðvegum og sýsluvegum, samkvæmt upplýsingum Vegagerðarinnar mun nú vanta 39 brýr yfir ár á þjóðvegum þar sem engin brú er fyrir, þar af 14 10 m og lengri en 25 styttri. Á sýsluvegi vantar 49 brýr þar af 14 10 m og lengri, en 35 styttri. Ríkissjóði ber að greiða byggingu lengri brúa á sýsluvegunum að fullu, en þær styttri að 1/4 hluta. Auk þessa blasir hvarvetna við þörfin á endurbyggingu eldri brúa sem ýmist eru of þröngar fyrir umferð þeirra flutningatækja og vinnutækja, sem um brýrnar þurfa að fara, eða skortir burðarþol fyrir þau tæki, annað hvort nú þegar eða fyrirsjáanlega á næstu árum. Þá er mikil slysahætta við margar gamlar brýr bæði vegna þrengsla og þess að þær vita ekki rétt við vegum þeim sem að þeim liggja. Verkefni í almennri brúargerð sýnast því óþrjótandi og sér vart högg á vatni í áætlun þeirri sem hér liggur fyrir. Með breytingu vegalaganna nú í vetur jukust tekjustofnar til sýsluveganna verulega, bæði heimaframlagið, sem verður tvöfalt á við það sem áður var, og ríkisframlagið, sem verður 21/2-falt í stað tvöfalt áður. Tekjur af fasteignum hækka einnig verulega. Gert er ráð fyrir að í hlut sýsluvega komi ríkisframlag sem nemur 129 millj. kr. á árinu 1977, 309 millj. kr. á árinu 1978 og 360 millj. kr. árið 1979 og 1980. Um aðra hluta áætlunarinnar er það að segja í stuttu máli, að hlutur kaupstaða og kauptúna vex í samræmi við aukningu markaðra tekna og framlag til véla- og áhaldakaupa og byggingar áhaldahúsa hefur hækkað í samræmi við aðrar hækkanir sem orðið hafa að undanförnu. Eins og fram kemur á þskj. 428 eru niðurstöður tekjuáætlunarinnar óbreyttar frá því sem þáltill. gerði ráð fyrir í upphafi að öðru leyti en því, að inn kemur nýr líður: heimild til töku vinnulána eða annarra bráðabirgðalána til nýrra þjóðvega. Er þessi upphæð 400 millj. kr. hvort árið 1977 og 1978. Ekki er bein trygging fyrir því að hve miklu leyti þessi heimild nýtist, en gert er ráð fyrir að nota heimildina einkum í sambandi við stærri verkefni við nýbyggingu vega, svo sem fram kemur á þskj. Heildarupphæð framkvæmdafjár á vegáætlun að lánsheimildunum meðtöldum, er 3204 millj. kr. á árinu 1977 og 3347 millj. kr. á árinu 1978. Árið 1976 var tilsvarandi upphæð 2532 millj. Samkvæmt upplýsingum Vegagerðar ríkisins er framkvæmdamáttur þessa fjár 1976 og 1977 mjög svipaður ef miðað er við marsverðlag beggja áranna, eða miðað við núgildandi verðlag 3114 millj. 1976 og 3204 millj. 1977. Séu hins vegar verktakalánsheimildir undanskildar er um nokkurn samdrátt að ræða, en þessar heimildir voru 250 millj. kr. 1976 og af þeim nýttust aðeins tæplega 160 millj. Svipað er að segja um fé til annarra þátta vegáætlunar: stjórnunar, vegaviðhalds, snjómoksturs o. fl. Séu fjárveitingar ársins 1976 færðar til verðlags í mars 1977 verður niðurstaðan sú að fjárveiting til þessara þátta var 1851 millj. 1976 á móti 1904 millj. 1977. Krónutalan breytist hins vegar úr 1381 millj. 1976 í 1904 millj. 1977. Svo sem fram kemur á þskj. 428 er gert ráð fyrir lánsfjáröflun á árinu 1977, auk fyrrnefndrar heimildar til töku vinnulána, að upphæð 1600 millj. kr. og 1800 millj. kr. árið 1977. Af þessu fé verður varið 850 millj. til Norður- og Austurvegar 1971 og 500 millj. 1978 eins og fyrr er frá skýrt. Lánsfjár þessa er ætlað að afla með sölu happdrættisskuldabréfa og almennra verðtryggðra skuldabréfa ríkissjóðs, en engin ákvörðun hefur enn verið um það tekin hvernig lánsfjáráætlunin skiptist milli þessara flokka. Engar áætlanir eru um töku erlendra lána til vegagerðar á áætlunartímabilinu. Rétt er að vekja athygli á að gerðar eru till. um nokkra tilfærslu á vegum milli vegaflokka í samráði við Vegamálaskrifstofuna og þm. viðkomandi kjördæma. Herra forseti. Ég mun nú brátt ljúka máli mínu. Eins og áður er fram tekið er fjvn. fullljóst að þörf hefði verið á mjög auknu fé til vegagerðar til að unnt hefði verið að koma til móts við ýmsar sanngjarnar og fullkomlega eðlilegar óskir þm. um athafnir í þeim þætti samgöngumála sem hér um ræðir. Um þetta er ekki ágreiningur milli meiri og minni hl. fjvn. Eins og ég hef áður lýst eru vegamálin einn viðkvæmasti þáttur fjárfestingarmála, og þessum þætti, nýbyggingu og viðhaldi vegakerfisins í landinu, hlýtur alltaf að vera sinnt eftir því sem aðstæður frekast leyfa. Á þessar athafnir er kallað í hverri byggð, hvort heldur er í sveit eða við sjó, og öllu miðar þetta nokkuð þó flestir hefðu viljað að hraðar gengi. Svo kann að fara að markaðar tekjur ríkissjóðs, bensíngjaldið, verði nokkru hærri en áætlað er nú. Til þess benda alveg nýjar tölur um sölu bensíns í mánuðunum nóv. 1976 til og með febrúarmánuði 1977. Verði svo ganga þeir fjármunir til vegagerðarinnar og munu þeir verða notaðir til að tryggja raungildi fjár til framkvæmda og viðhalds vega eftir því sem þessir fjármunir kunna að hrökkva til. Skýrt skal þá fram tekið að engin vissa er fyrir því að tekjuauki verði á þessum líð. Fjvn. lítur svo á að heimilt sé að flytja vinnulántökuheimildir milli verkefna ef þær nýtast ekki þar sem þeim er ætlaður staður í vegáætlun, enda sé haft samráð við þm. viðkomandi kjördæma. Loks vil ég gera grein fyrir því, að fjvn. hefur fallist á að flytja brtt. um minni háttar leiðréttingu á skiptingu fjár til stofnbrauta í Norðurlandskjördæmi eystra. Er þessi brtt. flutt samkv. ósk allra þm. kjördæmisins og mun henni verða útbýtt mjög bráðlega. Herra forseti. Að þessum orðum sögðum leyfi ég mér að leggja til að vegáætlun á þskj. 311 verði samþ. ásamt þeim brtt., sem fluttar eru á þskj. 428, og eins þeirri till. sem ég lýsti áðan og hef þó ekki gert grein fyrir efnislega. En rétt er að taka það fram, að þar er aðeins um minni háttar leiðréttingu að ræða eða tilfærslu á milli einstakra vega í Norðurlandskjördæmi eystra. - Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Við fyrri umr. um þá till. til þál. um vegáætlun, sem hér er til umr., lét ég þau orð falla að e. t. v. væri ástæða til að ræða við fyrri umr. um ýmis einstök atriði varðandi vegamál, svo sem skiptingu milli stofnbrauta og þjóðbrauta og ákvarðanir um skiptingu fjár á milli kjördæma. En ég gat þess að allt kæmi þetta til kasta fjvn. að meta við störf í n. og að sjálfsögðu bæri að ná sem bestu samkomulagi um þessi atriði og því væri best að gera það starf ekki erfiðara með því að festa sig um of með yfirlýsingum um þessi atriði við fyrri umr. Ég gerði því sem sagt skóna að þessi atriði yrðu rædd og metin í fjvn. og kæmu þar til minna kasta sem annarra nm. Ég hef átt sæti í fjvn. í nær hálfan annan áratug og þóttist vita nokkurn veginn hvernig að málum yrði staðið og ekki kynnst þar öðru en lýðræðislegum starfsaðferðum. Í þáltill. um vegáætlun, eins og hún er jafnan lögð fram, eru ekki gerðar till. um skiptingu fjár til nýrra þjóðvega milli kjördæma eða til einstakra verkefna, fremur en um er að ræða í fjárlagafrv. varðandi fjárveitingar til hafnarframkvæmda, sjúkrahúsbygginga, flugvalla eða samsvarandi verklegra framkvæmda. Til þess starfar fjvn. - öll nefndin - að ræða þá skiptingu og gera um hana tillögur. Ýmist fjallar öll fjvn. um slíkar frumtillögur eða n. er skipt í starfshópa eða undirnefndir þar sem sæti eiga venjulega tveir nm. frá meiri hl. og einn frá minni hl. n., og fylgjast þá gjarnan allir nm. með hvað tillögugerð undirnefndar liður áður en þær ganga endanlega frá sínum till. til allra n. Við störf undirnefnda eru fjvn.-menn í meira eða minna sambandi við þingmenn hinna ýmsu kjördæma. Ég sleppti því sem sagt að ræða um einstök atriði vegáætlunar, skiptingu fjár milli kjördæma og annað þess háttar vegna þess að ég taldi það stuðla fremur að samkomulagi í væntanlegum störfum fjvn. við frumtillögugerð, að einstakir nm. kæmu skoðunum sínum fram þar, en bindu sig ekki um of fyrir fram við fyrri umr. þessari viðleitni, sem ég taldi eðlilegt að viðhafa til að ekki yrði í neinu spillt möguleikum á sem viðtækustu samstarfi í fjvn., var svarað á sérstakan hátt af þeim sem að þessu sinni fóru með stjórn á störfum n. Í nærfellt einn mánuð, frá því að þáltill. um vegáætlun var vísað til fjvn., vann hún sem heild ekkert að tillögugerð að venjulegum starfshætti n., heldur sat meiri hl. n. einn að störfum með starfsliði Vegagerðarinnar og gekk frá endanlegum till. um tilfærslur á fjárveitingum milli útgjaldaliða og um skiptingu fjár milli kjördæma, bæði varðandi stofnbrautir og þjóðbrautir. Þegar þær endanlegu till., sem hér liggja óbreyttar fyrir á þskj. 428, höfðu verið fjölritaðar var kallað á minni hl. n. og ákvörðunum útbýtt. Af því ég nefndi starfsmenn Vegagerðarinnar vil ég sérstaklega taka fram í þessu sambandi að ég hef ekkert við þeirra störf að athuga. Störf þeirra eru sem jafnan áður til sérstakrar fyrirmyndar og fyrir þau eiga þeir þakkir skyldar. En þessi nýju vinnubrögð í fjvn., sem ég hef hér gert að umtalsefni, vil ég fyrir hönd nm. Alþb. átelja harðlega. Ég hef ekki kynnst slíkum aðferðum hjá neinum þeim sem stjórnað hafa störfum n. í um það bil hálfan annan áratug sem ég hef átt sæti í n., og ég vænti þess fastlega að slíkir starfshættir verði ekki viðhafðir framvegis. Sé það ætlunin að innleiða þá starfshætti, sem nú voru viðhafðir, sé ég ekki að minni hl. n., hverjir sem hann skipa hverju sinni þurfi að hafa fyrir því að ómaka sig á fund í nefndinni. Það er að sjálfsögðu gríðarlegur munur á því að taka þátt í að skipta einni heildarupphæð milli kjördæma eða standa frammi fyrir gerðum till. meiri hl. n., enda fór það svo að jafnvel þeir þm. stjórnarflokkanna, sem höfðu ástæðu til þess að vera óánægðastir með hlut sinna kjördæma, gátu í engu hnikað þeim till. sem meiri hl. fjvn. hafði útbýtt. Ég ímynda mér t. d. ekki annað en að stjórnarþm. úr Reykjaneskjördæmi hafi lagt sig fram um að það kjördæmi yrði ekki leikið svo grátt sem raun er á, en fjárveiting til þess lækkar að raungildi um nálega 50% frá árinu 1976. Er það þó staðreynd að af þeim 78 km af malarvegum með 1000–10 000 bifreiða sumarumferð, sem til eru í landinu, er 51 km í Reykjaneskjördæmi. En till. meiri hl. fjvn. voru endanlegar till. sem jafnvel þeir þm. stjórnarflokkanna, sem ástæðu hafa til mestrar óánægju, fengu ekki í neinu hnikað. Þar á ég sérstaklega við þm. Reykjaneskjördæmis og þm. Vestfjarða sem augljóslega eru einnig mjög grátt leiknir. Ég legg á það sérstaka áherslu, að við, sem skipum minni hl. fjvn., eigum enga aðild að till. um skiptingu vegafjár milli kjördæma, var ekki veitt til þess neitt tækifæri. Hins vegar tókum við hver fyrir sig þátt í skiptingu þess skammtaða fjármagns, sem kjördæmi okkar fengu, til einstakra verkefna í viðkomandi kjördæmi. Það er vissulega sérstaklega óheppilegt að staðið skyldi að störfum í fjvn. með þeim hætti sem raun varð á nú þegar í fyrsta sinn er fjallað um vegáætlun eftir setningu nýrra vegalaga. En búast má við að skiptingin geti nú um of orðið fyrirmynd að ákveðnum hlutföllum milli kjördæma og þeim verði erfitt að breyta. Satt að segja vil ég með sjálfum mér trúa því að þessi nýju vinnubrögð stafi af einhverju athugunarleysi, en ekki af sérstökum ásetningi, og á því er reginmunur. En hvort heldur er, svona má ekki standa að málum, það er engum til góðs. En færist þetta til fyrri hátta skal afgreiðslan nú gleymd og grafin og ekki frekar á hana minnst. En á það mun síðar reyna. Ég rakti við fyrri umr. hvernig vegamálum væri komið í höndum hæstv. ríkisstj., en framlög til vegaframkvæmda hafa rýrnað með hverri nýrri vegáætlun sem stjórnarflokkarnir standa að. Vegáætlun er nú endanlega afgreidd án þess að nokkrar úrbætur hafi fengist varðandi fjármagn frá því sem gert var ráð fyrir í upphaflegu till. Til þess að niðurskurður á raungildi framlaga til nýrra þjóðvega líti ekki út fyrir að vera eins verulegur og gert var ráð fyrir í upphaflegri þáltill. hefur meiri hl. n. gripið til þeirra sjónhverfinga að flytja nokkrar upphæðir milli útgjaldaliða. Til þess þurftu stjórnarþm. að fórna því sem þeir reyndu helst að halda sig við sem jákvæðum atriðum við fyrri umr. um vegáætlunina, að ekki væri dregið eins úr fjárveitingu til viðhalds vega og til nýrra framkvæmda. Nú er lagt til að skera af viðhaldi og flytja á nýjar framkvæmdir 160 millj. kr. Af þessum 160 millj. eru 65 millj. kr. lækkun á vetrarviðhaldi og getur sú ráðstöfun verið eðlileg með tilliti til hagstæðrar veðráttu þann tíma sem af er árinu. Hins vegar tel ég mjög vafasama þá ákvörðun að lækka framlag til viðhalds bundins slitlags úr 140 millj. kr. í 100 millj. Með þessari ráðstöfun lækkar raungildi þess fjár frá raunverulegri notkun í fyrra og nemur aðeins 60% af áætlaðri þörf. Með þessu er einungis verið að ýta vandamálum á undan sér og efna til aukinna útgjalda síðar, en segja má að einmitt slíkar ráðstafanir setji mark sitt á vegáætlun nú eins og fyrri daginn hjá hæstv. meiri hl. Viðhald malarvega er lækkað um 25 millj. kr. frá upphaflegri till. og nemur nú einungis um 66% af áætlaðri þörf. Framlag til vinnslu efnis er lækkað um 30 millj. frá upphaflegri þáltill. og nemur aðeins 57% af áætlaðri þörf. Með till. meiri hl. fjvn. um lækkun á fjárveitingu til viðhalds þjóðvega nemur sá útgjaldaliður í heild 1904 millj. kr. Sé sú upphæð borin saman við fjárveitingu í vegáætlun, sem lögð var fram 1974, kemur fram að miðað við vísitölu viðhaldskostnaðar, 2339 stig í ágúst 1974. og 7158 stig í ágúst 1977, skortir 501.4 millj. kr. á að framlag til viðhalds þjóðvega sé jafnt að raungildi og í þáltill um vegáætlun frá 1974 eða einungis 79.1% af raungildi þá. Þá leggur meiri hl. fjvn. til að hækkað verði framlag til nýrra þjóðvega með þeim einfalda hætti að lækka liðinn verkfræðilegur undirbúningur um 40 millj. kr. Niðurstaðan verður einungis sú, að 40 millj. kr. af kostnaði við verkfræðilegan undirbúning, sem hefðu verið færðar á sinn sérstaka lið í vegáætluninni, verða nú færðar til útgjalda af viðkomandi verkum á liðnum til nýrra þjóðvega. Þetta fellur greinilega undir þá aðferð að fóðra hundinn á rófu sinni og eykur að sjálfsögðu ekki í raun fjárveitingar til nýrra þjóðvega um eina krónu. Meiri hl. finnst þetta líta betur út á pappírnum, en það eru ekki svona sannkallaðar hundakúnstir sem vantar við afgreiðslu vegáætlunar, en við höfum séð þær áður til núv. meiri hl. Þrátt fyrir tilraunir til að hækka framlög til nýrra þjóðvega með þessum hætti og þótt þessar 40 millj. kr., sem fengnar eru þannig, séu nú að öllu leyti taldar með liðnum til nýrra þjóðvega, þá verður ekki fram hjá þeirri staðreynd komist að jafnvel sú heildarupphæð, sem að hluta til er fengin með þessum hundakúnstum, verður að raungildi lægri og lægri með hverri nýrri vegáætlun sem stjórnarflokkarnir afgreiða. Ég hef stundum áður rakið ummæli þm. Sjálfstfl. sem þeir viðhöfðu þegar Alþ. var að ræða um till. til þál. um vegáætlun fyrir árið 1974 og þær till. um framlög til nýrra þjóðvega sem þáv. ríkisstj. lagði fram. Þær till. töldu þm. Sjálfstfl. allt of lágar og þjóðin þyrfti fyrst og fremst að tryggja aukin áhríf Sjálfstfl. til þess að vegamálum væri borgið. En till. þáv. stjórnarflokka um framlög til nýrra þjóðvega jafngiltu 4527 5 millj. kr. á vegáætlun fyrir árið 1977 miðað við vísitölu vegagerðar 2094 stig í ágúst 1974 og 5804 stig í ágúst 1977–4527.5 millj. kr. í stað þeirra 2460 millj. sem stjórnarflokkarnir telja hæfilegt í ár þegar Sjálfstfl. hefur stjórnarforustu. Sá misskilningur kom fram hjá einum hv. þm. Framsfl., þegar ég gerði þennan samanburð við fyrri umr. um vegáætlun á dögunum, að ég hefði borið saman annars vegar áætluð framlög til nýrra þjóðvega í ár og hins vegar kröfur þm. Sjálfstfl. til fjárveitinga til sömu verkefna við umr. um vegáætlun fyrir árið 1974, þar hefði verið um óábyrga stjórnarandstöðu að ræða og slíkt væri ekki hæfur viðmiðunargrundvöllur við fjárveitingar nú. Það má rétt vera að kröfur þm. Sjálfstfl. um miklu hærri fjárveitingar í Vegáætlun fyrir árið 1974 hafi verið kröfur óábyrgrar stjórnarandstöðu. En aðalatriðið er það, að við þær miðaði ég ekki í tölulegum samanburði, enda hefði það verið erfitt. Kröfur sjálfstæðismanna voru ekki lagðar fram á tölulegum grundvelli, heldur einfaldlega krafist miklu meira fjármagns en ráðgert var í þáltill. Ég bar saman till. um fjárveitingar til nýrra þjóðvega nú í ár og till., sem þáv. stjórnarflokkar, þ. á m. Framsfl., lögðu fram vorið 1974 og voru úthrópaðar af þm. Sjálfstfl. sem allt of lágar. Síðan þm. Sjálfstfl. fengu stjórnarforustuna í landinu og aðstöðu til að efna fyrirheitin um miklu meira fjármagn til nýrra þjóðvega en samsvarar ríflega 4500 millj. kr. í dag hafa þeir með dyggum stuðningi Framsfl. skorið niður þessa fjárhæð með hverri nýrri vegáætlun sem þessir flokkar hafa staðið að, og í þeirri till., sem hér liggur fyrir, er fjármagnið að raungildi rétt ríflega helmingur þess sem þm. Sjálfstfl. þótti allt of lítið fyrir þremur árum. Í fyrravor var svo komið á þessari braut, að skera niður framlög til vegamála, að þm. stjórnarflokkanna töldu óframkvæmanlegt að sá skammtur, sem þeir ætluðu til nýrra þjóðvega 1976, gæti verið grundvöllur til hliðstæðra fjárveitinga næstu ár á eftir, en samkv. lögum skyldi vegáætlun gilda til 4 ára. Þeir gripu því til þess ráðs að breyta lögunum og samþ. bráðabirgðavegáætlun til eins árs og láta svo líta út sem í vændum væri fyrir afgreiðslu vegáætlunar á þessu ári endurskoðun tekjustofna Vegasjóðs með því markmiði að snúa við þeirri öfugþróun sem stjórnarliðið hefur staðið að allt frá upphafi stjórnarferils síns. Og nú er ári bráðabirgðavegáætlunarinnar lokið og komið að því að afgreiða vegáætlun samkv. lögum til 4 ára. Niðurstaðan er sú, að stjórnarflokkarnir hafa ekkert gert í þá átt að endurskoða stöðu Vegasjóðs, ekkert gert til þess að tryggja Vegasjóði fjármagn í svipuðum mæli og hann hafði til ráðstöfunar í nýbyggingar vega áður en hæstv. núv. ríkisstj. tók við völdum. Þvert á móti leggja stjórnarflokkarnir nú til að áfram haldi sú öfugþróun sem þeir hafa staðið að: sírýrnandi fjármagn til nýbyggingar vega. Eftir að hafa skorið niður sínar eigin till. um framlög til viðhalds þjóðvega og eftir að hafa fært 40 millj. kr. kostnað við verkfræðilegan undirbúning af þeim sérstaka útgjaldalið, sem sá kostnaður hefur verið á, yfir á nýbyggingu þjóðvega, er gert ráð fyrir að framlag til nýrra þjóðvega í ár nemi 2460 millj. kr. og er raungildi fjárveitinga til nýrra þjóðvega þó minna í ár en í bráðabirgðavegáætlun í fyrra. Ef frá eru reiknuð bæði árin verktakalán, sem enginn veit hver verða í raun í ár, nam fjárveitingin í fyrra 2116 millj. kr., en 2460 millj. kr. í ár, en það þýðir, miðað við vísitölu vegagerðar 4634 stig í ágúst 1976 og 5801 stig í ágúst í ár, að stjórnarflokkarnir gera nú ráð fyrir að lækka raungildi framlaga til nýrra þjóðvega enn um 185 millj. kr. í ár frá bráðabirgðavegáætlun í fyrra. Séu áætlaðar fjárveitingar til nýrra þjóðvega á þessu ári bornar saman við samsvarandi fjárhæð í þáltill. um vegáætlun, sem lögð var fram vorið 1974 og Sjálfstfl.- menn töldu þá hneykslanlega lága og óframbærilega með öllu, þá er framlag til nýrra þjóðvega á árinu 1977 að raungildi einungis 54.5% af þeirri fjárhæð sem Sjálfstfl.- þm. hömuðust mest gegn 1974. Stjórnarflokkunum tveimur, Framsfl., sem vill láta telja sig sérstakan byggðastefnuflokk, og Sjálfstfl., sem hæst hafði um nauðsyn hærri fjárveitinga til vegamála en áætlaðar voru vorið 1974, hefur með markvissri stefnu sameiginlega tekist að rýra þessi framlög um nærri helming á þrem árum. Almenningur í landinu hafði vissulega ástæðu til að ætla að af stjórnarsamvinnu þessara flokka hlytist önnur þróun í vegamálum. Áróður Framsfl. um áhuga sinn á byggðastefnu, en einn aðalgrundvöllur hennar eru bættar samgöngur um alla landsbyggðina, gaf tilefni til að búast við annarri þróun. Háværar kröfur þm. Sjálfstfl. um hærri framlög en áætluð voru 1974 til nýbyggingar vega, en þær áætlanir samsvara í dag 4500 millj. kr., hafa án efa gefið ýmsum ástæðu til að gera ráð fyrir annarri þróun en raun hefur orðið á undir stjórnarforustu Sjálfstfl. Framtak nokkurra þm. stjórnarflokkanna í þá átt að fá samþ. lög um sérstaka fjáröflun til Norður- og Austurvegar, 500 millj. kr. á ári í 4 ár, bendir til þess að þeir ímynduðu sér að nú væri að renna upp ár aukinna umsvifa í vegamálum, því þeir lögðu ríka áherslu á að þetta fjármagn ætti að koma til viðbótar við það almenna vegafé sem a. m. k. sumum þeirra hafði þótt allt of lítið 1974. Hver hefur reynslan orðið? Við vitum hvað gerðist í fyrra. Af stórskertu heildarfé til nýrra þjóðvega töldust 350 millj. kr. vera lán frá þessari sérstöku fjáröflun af happdrættislánafé, og þær 150 millj. kr., sem varið var til Norður- og Austurvegar, voru innifaldar í þeirri heildarfjárhæð sem stórrýrnaði að raungildi frá því sem allt almennt vegafé hafði áður verið. Þrátt fyrir 500 millj. kr. fjáröflun í fyrra samkv. þessum sérstöku lögum reyndist heildarfjármagn miklu minna að raungildi en áður. 150 millj. kr. skammtur af þessu stórrýrða vegafé var þannig tekið til Norður- og Austurvegar, en 350 millj. kr. töldust skuld hinna almennu vegaframkvæmda við Norður- og Austurveg. Og við afgreiðslu vegáætlunar nú, þegar heildarfjármagnið til nýrra þjóðvega að meðtöldu fé happdrættisláns vegna Norður- og Austurvegar rýrnar enn að raungildi, eru 850 millj. kr. teknar sérstaklega í þessar framkvæmdir, þar af 350 millj. kr. vegna skuldar við Norður- og Austurveg frá í fyrra. Í stað þess að fjármagn til Norður- og Austurvegar kæmi til viðbótar almennu vegafé hefur framkvæmdin orðið sú, að allar fjárveitingar til Norður- og Austurvegar hafa verið teknar af framkvæmdafé til vegamála sem er miklu minna að raungildi en þegar þessi lög komu til. Þau veita einungis þessum vegum forgangsrétt til 1000 millj. kr. nú á tveim árum af stórskertu heildarfjármagni til nýrra þjóðvega. Ég efast um að nokkur hv. alþm. hefði samþ. þessi lög ef vitað hefði verið með þvílíkum endemum stjórnarflokkarnir hafa staðið að framkvæmd þeirra. Það fer ekkert á milli mála að lög um happdrættislán vegna Norður- og Austurvegar samþ. þm. í fullu trausti þess og algerlega út frá þeirri forsendu að hér yrði um viðbótarfjármagn að ræða, viðbót við það fjármagn sem áður hafði jafnan verið aflað til vegaframkvæmda. Um þann skilning má vitna í ýmis ummæli frá þeim tíma er rætt var um þessa lagasetningu á þinginu. Hv. 4. þm. Suðurl., Jón Helgason, sagði t. d. í Ed. 16. maí 1975, með leyfi hæstv. forseta: „Ég held, að ef við fáum fjármagn til viðbótar til þessara vega, þá muni það létta á og auðvelda vegaframkvæmdir alls staðar í landinu. Það, sem við erum að gera með þessu, er að reyna að fá fjármagn til viðbótar til vegagerðar.“ 1. flm. frv., hv. 4. þm. Norðurl. e. Eyjólfur K. Jónsson, sagði hinn 11. maí 1976, með leyfi hæstv. forseta: „En það var öllum ljóst, bæði flm., ráðh., þeim sem andstæðir voru frv. eða kannske fylgdu því þótt þeir bentu á annmarka í sínum eigin kjördæmum og annars staðar, þá var öllum ljóst, að hér var um að ræða viðbótarfjármagn við hinar almennu fjárveitingar.“ Og í framsögu fyrir nál. um frv. hafði sami hv. þm. greinilega ætlað þessum lögum önnur örlög en þau sem raun hefur orðið á, þegar það er nú einungis forgangsréttur ákveðinna vegahluta af stórskertu heildarfé til almennra vegaframkvæmda. Þá sagði hv. þm., með leyfi hæstv. forseta: „Því hér er á ferðinni mál, sem marka mun þáttaskil í samgöngumálum landsmanna.“ Síðar í sömu ræðu sagði hv. 4. þm. Norðurl. e., með leyfi hæstv. forseta: „Rétt er að leggja á það áherslu, að hugmyndin hefur ætið verið sú, að því fé, sem með þessum hætti er aflað, sé varið til sérstakra meiri háttar verkefna án þess að skipting vegafjár á vegalögum raskist.“ Og ræðu sinni lauk hv. þm. með þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta: „Á miðju þjóðhátíðarári var hringvegur opnaður um landið. Það fer vel á því í lok ársins að taka ákvörðun um mestu stórframkvæmdir í samgöngumálum hingað til og sameinast um að hrinda þeim í framkvæmd á næstu árum.“ Þessi orð voru mælt hinn 13. des. 1974. Við höfum nú séð efndirnar á þessum fyrirheitum um stóraukið fé til vegamála og sérstaklega um það mikla viðbótarfé sem með lögunum um happdrættislán vegna Norður- og Austurvegar átti að koma ofan á það fé sem hér áður var veitt til nýrra þjóðvega. Heildarfjármagnið til allra nýrra vegaframkvæmda á árinu 1977 nemur að raungildi 54.5% af því fé sem áætlað var til framkvæmda á árinu 1974, og meðtalið í þeim 54.5% er fé fengið með sölu happdrættislánabréfa vegna Norður- og Austurvegar. Aðrar framkvæmdir hafa rýrnað þeim mun meira. Ef þær 850 millj. kr., sem ætlaðar eru til framkvæmda við Norður- og Austurveg í ár, eru dregnar frá heildarfjármagninu, 2460 millj. kr., þá er það fjármagn, sem til annarra framkvæmda fer, 1610 millj., en heildarfjárveiting til nýrra þjóðvega á áætlun fyrir árið 1974 nam 1633.3 millj. kr., þannig að upphæðin er 233.3 millj. kr. lægri að krónutölu í ár og nemur aðeins 36.1% af verðgildi áætlaðrar fjárveitingar fyrir þrem árum. Þetta eru nú efndirnar á fyrirheitunum um sérstakt viðbótarfé til vegamála, fyrirheitunum um mestu stórframkvæmdir í samgöngumálum hingað til. Sannleikurinn er sá, að eins og nú er haldið á málum varðandi lögin um lánsfé til Norður- og Austurvegar, þar sem þau þýða í reynd einungis skerðingu til annarra framkvæmda fyrir vegafé sem þegar hefur verið stórlega skorið niður frá því sem var fyrir setningu laganna, þá ætti að afnema þessi lög og breyta þeim í heimild til fjáröflunar til almennra vegaframkvæmda. Ef hugað er að því, hvað af þessari framkvæmd laganna leiðir, að þau séu í raun einungis forgangur ákveðinna vegahluta af stórskertu vegafé, má nefna sem dæmi að Reykjaneskjördæmi fékk til framkvæmda 1976 287 millj. kr., sem var langlægsta upphæð að verðgildi í um áratug. Nú er sá skammtur, sem meiri hl. fjvn. ákvað þessu kjördæmi, á verðlagi ársins 1976 146 millj. kr., og jafnframt átti að fylgja kvöð um að ákveðinn hluti þessarar upphæðar yrði að fara í þann hluta Norður- og Austurvegar sem liggur um kjördæmið. Ég bjóst satt að segja við því að þm. Reykjaneskjördæmis í ríkisstjórnarflokkunum mundu í þingflokkum sínum ekki fallast á eða una þessari ákvörðun meiri hl. fjvn., og svipað get ég sagt varðandi þm. Vestfjarðakjördæmis. En ég ítreka það sem ég áðan sagði, að ef þetta á að verða niðurstaðan um framkvæmd laganna um Norður- og Austurveg, að þau þýði aðeins forgang ákveðinna vegahluta af stórskertu almennu vegafé, þá er heiðarlegra að breyta lögunum í almenna lántökuheimild til vegaframkvæmda. Á sama tíma og stjórnarflokkarnir standa þannig að málefnum Vegasjóðs verða þeir, sem nota vegina, að greiða sífellt hærri upphæðir í rekstararútgjöldum bifreiða til að standa undir útþenslunni í rekstri ríkissjóðs, en frá árinu 1974 hefur liðurinn önnur rekstrargjöld ríkissjóðs hækkað um 4000 millj. kr. meira en svarar til almennra verðlagshækkana á sama tíma. Heildartekjur ríkissjóðs af innflutningsgjöldum af bifreiðum og af söluskatti og tollum af bifreiðum og bensíni munu nema á þessu ári um 8150 millj. kr., á sama tíma og greiðslur ríkissjóðs á vöxtum og afborgunum lána Vegasjóðs og beint framlag til Vegasjóðs nemur 2079 millj. kr. Mismunurinn, sem hafnar í ríkissjóði, nemur 6071 millj. kr. á þessu ári, en það er nærri tvisvar og hálfum sinnum hærri upphæð en varið er til allra framkvæmda við nýja þjóðvegi í landinu í ár. Jafnvel þótt miðað sé við fyrstu vegáætlun hæstv. núv. ríkisstj., vegáætlun fyrir árið 1975, en ekki þær sem ríflegri voru fyrir hennar tíð, kemur í ljós að raungildi nettótekna ríkissjóðs af þeim sköttum af bifreiðum og bensíni, sem ég nefndi, hefur s. l. tvö ár hækkað um tæpan milljarð kr., eða 907 millj. kr., á sama tíma og raungildi fjárveitinga til nýrra þjóðvega hefur rýrnað um u. þ. b. hálfan milljarð kr. Það er alveg ljóst að þessi þróun getur ekki haldið áfram lengur. Þeir, sem fyrir henni hafa staðið, hljóta að fara að gera sér það ljóst. Sú aukning raungildis nettótekna ríkissjóðs af sköttum af bifreiðum og bensíni, sem ég hér nefndi, á sama tíma og ráðstöfunarfé Vegasjóðs rýrnar, er miðuð við áætlunartölur fyrir árið í ár, en ég tel lítinn vafa á að þær séu of lágar. Ég tel t. d. að ríkissjóður muni á þessu ári fá talsvert hærri tekjur af innflutningsgjöldum af bifreiðum en gert er ráð fyrir í fjárl. Í frv. til fjárlaga var innflutningsgjald af bifreiðum miðað við innflutning 3800–3900 bifreiða á árinu 1977 og í endanlegri gerð fjárl. líklega við innflutning um 4000 bifreiða, en raunveruleg tala um innflutning bifreiða á árinu 1976 reyndist 4477 bifreiðar. Það svarar líklega til um 1800 millj. kr. í innflutningsgjöld, en í fjárl. fyrir árið 1977 er gert ráð fyrir 1600 millj. kr. tekjum. Breyttar ytri aðstæður og mjög takmarkaður innflutningur bifreiða um alllangt skeið veldur því, að búast má við nokkru meiri sölu á þessu ári. T. d. seldust 153 bifreiðar í janúar 1976, en 408 bifreiðar í janúar í ár. Ég held því að svo kunni að fara að ríkissjóður fái í sérstakt innflutningsgjald og tolltekjur af bifreiðinni hundruð millj. kr. umfram það sem gert er ráð fyrir í fjárl. Svipað er að segja um bensínsöluna og söluskattstekjur ríkissjóðs af henni. Söluskattstekjur ríkissjóðs af bensíni eru áætlaðar um 1450 millj. kr. í ár. Gert er ráð fyrir í vegáætlun að magnaukning bensínsölu verði ríflega 3% á þessu ári. Miðað við að veðrátta var með eindæmum óhagstæð í fyrra á því svæði þar sem notkunin er yfirgnæfandi mest, og miðað við mjög aukna umferð það sem af er þessu ári, eru líkur á að ríkissjóður muni fá í söluskatt af bensíni allmiklar tekjur umfram það sem gert er ráð fyrir í fjárl. Ég held að þegar á að fara að samþ. jafnvesældarleg framlög til framkvæmda í vegamálum eins og gert er ráð fyrir í þessari vegáætlun sé það lágmarkskrafa, að gert sé ráð fyrir að ef um umframtekjur verði að ræða hjá ríkissjóði af sköttum af bifreiðum og bensíni, miðað við það sem gert er ráð fyrir í fjárl. í ár, þá verði þeim varið til að auka framlagið til Vegasjóðs, t. d. með þeim hætti að ríkissjóður greiði verktakalán sem tekin hafa verið og tekin kunna að verða. Ef í ljós kemur, þegar líður á sumarið, að tekjur ríkissjóðs af bensíni og bifreiðum verði meira en ráð var fyrir gert, þarf að beina þessum umframtekjum til Vegasjóðs, svo að sú þróun haldi ekki stöðugt áfram að fjármagn Vegasjóðs rýrni stöðugt að verðgildi, en raungildi tekna ríkissjóðs af bensíni og bifreiðum aukist að sama skapi. Síðan er algjörlega óhjákvæmilegt að gera ráðstafanir til þess, að a. m. k. hluti af auknum rauntekjum ríkissjóðs af umferðarsköttum renni til Vegasjóðs til frambúðar, t. d. helmingur söluskatts af bensíni og jafnvel bifreiðum einnig. A. m. k. er ljóst að þessari öfugþróun um stöðugt minna fjármagn til vegaframkvæmda samtímis vaxandi umferð hlýtur nú að ljúka. Það getur ekki staðist að Alþ. haldi áfram þeirri stefnu að skera niður þessar nauðsynlegustu samfélagslegu framkvæmdir sem m. a. ráða úrslitum um byggðaþróun í landinu, á sama tíma og alls kyns verðbólgugróðafjárfesting einkaaðila heldur stjórnlaust áfram. Í fyrra var reynt að breiða yfir þá ákvörðun stjórnarflokkanna að skera stórlega niður vegaframkvæmdir með því að láta líta svo út að sá niðurskurður ætti einungis að gilda fyrir það eina ár. Á þetta var lögð áhersla með því að samþ. aðeins bráðabirgðavegáætlun til eins árs, því ekki var talið stætt á að sýna þann niðurskurð sem grundvöll fjárveitinga öll þau fjögur ár sem lögin buðu að vegáætlun gilti. Nú heldur niðurskurðurinn áfram. En í stað þess að beita sömu aðferð um bráðabirgðavegáætlun í eitt ár er nú látið líta svo út að í raun sé ekki að marka þann sama niðurskurð sem felst í fjárveitingum síðari þrjú árin, heldur eigi að endurskoða tekjuöflun Vegasjóðs og jafnvel að endurskoða vegáætlun í framhaldi af því þegar á næsta ári. Betur ef satt reyndist. En svo vill til að sumum hv. þm. stjórnarflokkanna dugði naumast sú afsökun á niðurskurði vegafjár sem fólst í því að samþ. einungis bráðabirgðavegáætlun s. l. vor. Þeir töluðu einnig þá þegar um að tíminn yrði notaður til að endurskoða tekjustofna Vegasjóðs. Hæstv. samgrh. sagði t. d. hinn 11. maí 1976 við afgreiðslu bráðabirgðavegáætlunar, með leyfi hæstv. forseta: „Það, sem ég vil segja, er að það er alveg nauðsynlegt, eins og ég kom að í dag, að endurskoða tekjuöflun til vegagerðarinnar. Ég tek undir það með hv. 2. þm. Austurl. og þeim öðrum, sem hér hafa talað, að brýna nauðsyn ber til þess arna. Ég mun reyna að verða til þess, að það dragist ekki.“ Ég þykist vita að hæstv. ráðh. hefur ekki orðið til þess að endurskoðunin hefur þrátt fyrir allt dregist og nú að ári liðnu bólar ekkert á neinum aðgerðum í þá átt að bæta hag Vegasjóðs, heldur er fjármagn til nýbyggingar vega enn skorið niður. En það hafa þó einhverjir aðrir orðið til þess en hæstv. ráðh. að endurskoðunin hefur dregist, og hæstv. ráðh. er vissulega vorkunn að þurfa að vera svo lengi í slagtogi með þeim sem virðast hafa orðið til þess að draga þessar ráðstafanir. En nú koma samtímis niðurskurðinum á vegafé nýjar yfirlýsingar og ný fyrirheit. Við höfum séð efndirnar á fyrirheitum Sjálfstfl. um stóraukið fé til vegaframkvæmda þegar þeir fengu þau völd sem þeir hafa nú haft í þrjú ár. Við höfum sé efndir fyrirheitanna um 2000 millj. kr. viðbótarfjármagn til vegaframkvæmda með happdrættisláni til Norður- og Austurvegar. Við höfum séð efndir fyrirheitanna frá í fyrra um endurskoðun tekjustofna Vegasjóðs. Öll þessi fyrirheit stjórnarflokkanna í vegamálum og það hver raunveruleikinn hefur orðið leiðir hugann að því, að þjóðin fylgdist á dögunum með sérstökum vegaframkvæmdum á Vesturlandsvegi, á Kjalarnesi, og allir þekkja efndirnar á þeim fögru fyrirheitum sem þar voru gefin. Fyrirheit ríkisstjórnarflokkanna og efndir í vegamálum í heild eru alveg í stíl við þetta vegaævintýri, einungis miklu stærri í sniðum, loforðin jafnt og það sem kom í staðinn fyrir efndirnar.

Frsm. 2. minni hl. (Sighvatur Björgvinsson) : Herra forseti. Þegar till. ríkisstj. um vegáætlun fyrir árin 1977–1980 var lögð fram á Alþ. fyrr í vetur var ljóst orðið að jafnvel það tilefni, sem hæstv. ríkisstj. hafði fengið til þess að endurskoða tekjuöflun Vegasjóðs, þar sem voru ný vegalög, hafði ekki verið notað. Hæstv. ríkisstj. lagði fram till. sínar um fjármögnun vega á þessu næsta áætlunartímabili, árin 1977–1980, án þess að hafa sinnt því meginverkefni sem hennar beið, að endurskoða tekjuöflun Vegasjóðs. Það var því ekki furða þótt ýmsir kæmust að þeirri niðurstöðu að e. t. v. ætti um úrslit þessa máls að fara eins og úrslit skattalagafrv. ríkisstj. að hér væri um að ræða mál sem hæstv. ríkisstj. hefði gefist upp við að leysa, en ætlað að vita hvort Alþ. gæti fundi lausn á. Þannig hefur hæstv. ríkisstj. farið að um ýmis stærstu vandamál sem að henni hafa steðjað, eins og t. d. um skattalögin sem stjórnarflokkarnir hafa gefist upp við að reyna að leysa á sínum vettvangi en óskað eftir því við Alþ. að það tæki við vandanum af hæstv. ríkisstj. Menn héldu að e. t. v. kynni að vera svo, að ríkisstj. ætlaði að láta á það reyna hvort Alþ. væri reiðubúið til þess að sinna því verkefni sem hæstv. ríkisstj. sjálf og stuðningsflokkar hennar höfðu gefist upp við. Og það var auðséð þegar þessar till. voru lagðar fram, að það verk, sem hæstv. ríkisstj. hafði gefist upp við að vinna, að endurskoða tekjuöflun Vegasjóðs, það varð að vinna og þurfti að vinna áður en þessi vegáætlun væri afgreidd. T. d. var þeirri stefnu haldið áfram í þessum till. hæstv ríkisstj., sem verið hefur stefna hennar undanfarin ár, að lækka framkvæmdafé að jafnaði á milli ára um 25%. Niðurstaðan var orðin sú, að á 5 s. l. árum, frá árinu 1972 til ársins 19–17, hafði framkvæmdafé til nýbyggingar vega lækkað um yfir 50%. Til þess að vegaframkvæmdir við nýbyggingar vega héldu gildi sínu árið 1977 hefði þurft að verja til þeirra framkvæmda, miðað við árið 1972, alls 5695 millj. kr. Í till. ríkisstj. var hins vegar aðeins gert ráð fyrir því að verja í þessu skyni 2260 millj. Sú tala hefur nú hækkað um 200 millj. kr. í meðförum meiri hl. fjvn. Á fimm ára tímabili hefur það sem sé gerst fyrir tilstuðlan núv. hæstv. ríkisstj. að framkvæmdafé til nýbyggingar vega á Íslandi hefur rýrnað um meira en helming. Rýrnunin á framkvæmdafénu, sem hæstv. ríkisstj. hefur af náð sinni úthlutað til vegagerðar í landinu, hefur því ekki aðeins verið jöfn og þétt frá ári til árs, heldur einnig mjög ör. Þá kom það einnig fram í ræðu, sem ég flutti í vetur þegar till. ríkisstj. voru fyrst til umr., að frá árinu 1972 til ársins 1977 hefði það gerst, að almennar tekjur Vegasjóðs hefðu lækkað úr 5.43% af ríkistekjum í 3.63% og á sama árabili hefði framlag ríkissjóðs til vegasjóðs lækkað úr 1.18% af ríkistekjum í 0.88. Þessar samanburðartölur svo og sú staðreynd, að jafnt og þétt drægi úr framkvæmdum í vegamálum ár frá ári vegna stöðugt rýrnandi fjárveitinga til vegamála, gerðu það að verkum að tekjuöflunaraðferðir Vegasjóðs yrði að endurskoða og þá að sjálfsögðu með hliðsjón af almennri tekjuöflun ríkissjóðs og þá einkum og sér í lagi tekjum ríkissjóðs af umferðinni sem eru margfalt meiri en nemur framlagi ríkissjóðs til vegamála. Sem dæmi um það, hve tekjur ríkissjóðs af bílainnflutningi og bílaumferð eru miklu meiri en framlög sjóðsins til vegagerðar, má nefna það, að á árinu 1977 eiga tolltekjur af innflutningi á bifreiðum að nema 2300 millj. kr., söluskattur af innflutningi á bifreiðum um 1550 millj. kr., auk sérstaks innflutningsgjalds sem á að nema um 1600 millj. kr. á því ári. Tekjur ríkissjóðs af sölu á bensíni eru tolltekjur að upphæð 1250 millj. kr., söluskattur að upphæð 1450 millj. kr. Alls eru tekjur ríkissjóðs af innflutningi bifreiða og sölu á bensíni nokkuð yfir 8000 millj. kr. Á sama tíma er beint framlag ríkissjóðs í Vegasjóð á árinu 1977 hins vegar aðeins 779 millj. kr., en auk þess tekur ríkissjóður að sjálfsögðu að sér greiðslu afborgana og vaxta vegna sérstakra lána sem tekin hafa verið til vegagerðar. Framlag ríkissjóðs til framkvæmda í vegamálum er þannig aðeins brot af þeim tekjum sem hann hefur af umferðinni, því til viðbótar við þær tekjur, sem ég taldi upp áðan, eru ýmsir smærri og stærri tekjuliðir sem ríkissjóður heimtir af bifreiðaumferð og bifreiðaeign landsmanna. Ég vakti athygli á þessu við umr. fyrr í vetur um þessi vegamál og lýsti þar þeirri skoðun okkar þm. Alþfl., að það væri algjörlega út í hött og ekki viðunandi að vegáætlun fyrir árin 1977–1980 yrði afgreidd á þessum grundvelli. Brýna nauðsyn bæri til þess að taka tekjumál Vegasjóðs til gagngerrar endurskoðunar. Ég sagði það þá og sagði það einnig á fundi með fjvn., að við þm. Alþfl. værum reiðubúnir til samstarfs við hv. stjórnarliða um slíka endurskoðun. Þá hafa tveir þm. Alþfl., Jóni Árm. Héðinsson og sá, sem hér talar, setti fram ákveðnar hugmyndir um breytingar sem yrðu liður í þessari endurskoðun. Þær hugmyndir eru m. a. á þá lund að lækka beri mjög verulega tekjur ríkissjóðs af innflutningi á bifreiðum og þ. á m. bifreiðaverð í landinu, en eins og nú standa sakir mun venjuleg meðalbifreið vera farin að kosta sem nemur tvöföldum eða þreföldum árstekjum venjulegs verkamanns sem vinnur þó upp undir 60 tíma á viku til þess að standa undir kostnaði við að framfleyta sér og fjölskyldu sinni. M. ö. o.: bifreiðar á Íslandi eru orðnar svo dýrar að venjulegur launþegi hefur ekki lengur efni á að festa kaup á nýrri eða nýlegri bifreið, en verður að eyða stórum hluta af tekjum sínum til þess að halda við gamalli og úreltri bifreið, ef hann á annað borð hefur efni á að eiga slíkt farartæki. Hefur það að sjálfsögðu í för með sér mikil útgjöld, ekki aðeins fyrir einstaklinginn, heldur fyrir þjóðarbúið í heild, - útgjöld sem hægt er að forðast, útgjöld sem hægt er að nota til betri og þarfari hluta. Jafnframt því að verð á bifreiðum yrði lækkað, sem mundi stuðla að auknum innflutningi bifreiða er yrði til þess að endurnýjun bifreiða gæti átt sér stað með eðlilegum hætti, þyrfti síðan að sjálfsögðu að endurskoða skiptingu tekna af umferðinni milli ríkissjóðs annars vegar og Vegasjóðs hins vegar í því skyni að auka hlut Vegasjóðs í tekjum af umferðinni, en lækka að sama skapi hlut ríkissjóðs. Eins og nú standa sakir er ekki gert ráð fyrir öðru á næstu árum en að innflutningur á nýjum bifreiðum verði aðeins u. þ. b. helmingur af því sem þarf til að eðlilegri endurnýjun verði við komið, og má nærri geta, hvaða áhrif það hefur á bifreiðaeigendur sem eru nú þorri allra landsmanna, þegar árum saman er ekki hægt að viðhalda eðlilegri endurnýjun á bifreiðaflotanum, þegar kaup á nýjum eða nýlegum bifreiðum eru orðin forréttindi þeirra sem efnaðastir eru í þessu samfélagi. Á þessar hugmyndir okkar, þessar ákveðnu hugmyndir þm. Alþfl. um ýmis efnisatriði endurskoðunar á tekjuöflunarleiðum Vegasjóðs, og eins á tilboð okkar um að taka þátt í því með hv. stjórnarsinnum að endurskoða þessar tekjuöflunarleiðir, á hvorugt þessara tilboða hefur verið hlustað. Þvert á móti hefur sá háttur verið hafður á í fjvn., eins og hv. þm. Geir Gunnarsson lýsti áðan, að þar hefur ekki verið svo mikið sem rætt við okkur fulltrúa stjórnarandstöðunnar í n. á meðan málin voru enn til athugunar og endurskoðunar, á meðan enn var hægt að koma við einhverjum aðferðum til þess að endurskoða tekjuöflun Vegasjóðs og fá fram breytingar þar á. Það er ekki aðeins að þeim ákveðnu till., sem við höfum fram að flytja, hafði verið hafnað. Það var ekki aðeins aðhafnað hafði verið tilboði okkar um samstarf við hæstv. ríkisstj. og stjórnarsinna um endurskoðun á tekjuöflun Vegasjóðs og fá fram breytingar þar á. Það er ekki aðeins að þeim ákveðnu till., sem við höfum fram að flytja, hafði verið hafnað. Það var ekki aðeins að hafnað hafði verið tilboði okkar um samstarf við hæstv. ríkisstj. og stjórnarsinna um endurskoðun á tekjuöflun Vegasjóðs, heldur var líka ekki meira látið með þetta tilboð stjórnarandstöðunnar af meiri hl. fjvn. en svo, að við stjórnarandstæðingar vorum ekki einu sinni hafðir með í ráðum, eins og yfirleitt hefur þó verið gert á undanförnum árum, á meðan málefni Vegasjóðs og vegáætlunar voru enn á ákvörðunarstigi. Við vorum ekki til kallaðir í því skyni fyrr en hæstv. ríkisstj. og hennar stuðningsflokkar og fulltrúar í fjvn. voru búnir að velta þessum málum fyrir sér í hartnær heilan mánuð. Þá vorum við til kallaðir, fulltrúar stjórnarandstöðunnar, og okkur sýndar þær niðurstöður sem orðið höfðu í þessum vangaveltum hæstv. stjórnarsinna og liggja nú fyrir í brtt. hv. fjvn. Þessi nýju vinnubrögð, sem ég vil ekki síður gagnrýna en sá sem talaði hér á undan mér, þó ég hafi miklu minni reynslu á störfum í fjvn. en hann, hafa ekki aðeins orðið til þess að við stjórnarandstæðingar höfum ekki getað komið sjónarmiðum okkar á framfæri innan fjvn., heldur hafa þau einnig orðið til þess að okkur hefur ekki gefist ráðrúm til þess að fá ýmsar upplýsingar varðandi þessa vegáætlun sem er eðlilegt og sjálfsagt að liggi fyrir Alþ. Mér er ekki kunnugt um hvort hv. stjórnarsinnar í fjvn. hafa aflað sér slíkra upplýsinga, en það var ekki að heyra á ræðu frsm. meiri hl. n. hér áðan að svo hefði verið gert. Hafi það verið gert, þá a. m. k. var Alþ. ekki skýrt sérstaklega frá því. Í þessu sambandi vil ég taka það fram, að ein af þeim forsendum, sem liggja að baki þeirrar afgreiðslu sem hér á að verða, er talsverð hækkun á bensínverði á þessu ári og þ. á m. hækkun sem virðist vera, eins og hún er fram lögð, hrein nettóhækkun - hrein nettóaukning á álögum á bifreiðaeigendur. Tvö dæmi hafa verið reiknuð út í sambandi við tekjuhlið þessarar till. meiri hl. fjvn. eins og hún liggur hér fyrir. Í fyrra tilvikinu er gert ráð fyrir því, að frá og með 1. apríl n. k. hækki verð á bensíni um 2.80 kr. á lítra og frá og með 1. júlí n. k. um 2.30 kr. á lítra og þar af verði sérstök hækkun um 1 kr. sem ekki verði skv. áætlaðri fylgni við byggingarvísitölu, heldur í formi nettóhækkunar á álögum á bensínsölu. Eins og menn vita hefur bensíngjaldið, sem er tekjustofn Vegasjóðs af sölu á bensíni, verið látið fylgja hækkun á byggingarvísitölu þannig að hækkun á bensíngjaldi hefur verið áætlað fram í tímann til samsvörunar við áætlaða hækkun á byggingarvísitölu. Skv. þessu dæmi, sem ég var að ljúka við að nefna hér áðan, virðist eiga að ganga lengra vegna þess að frá og með 1. júlí n. k. á sem sé að koma aukreitis hækkun um 1. kr. sem ekkert á skylt við fylgni bensíngjalds við byggingarvísitölu, heldur er um að ræða nýjar nettóálögur á bifreiðaeigendur sem nema á ársgrundvelli um 120 millj. kr. Síðara dæmið, sem liggur til grundvallar þessum till. hv. meiri hl. fjvn., er um það að bensínhækkunin verði með nokkuð öðru móti, sem sé þannig að bensínhækkun komi til framkvæmda frá og með 1. júlí n. k. og verði þá kr. 6.65 á bensínlítra, þ. e. a. s. bensínverð hækki þá um 6.65 kr. á lítra. Þar af er ráðgerð 2.55 kr. sérstök hækkun sem ekkert á skylt við fylgni bensíngjalds við byggingarvísitölu. M. ö. o.: Þarna er einnig gert ráð fyrir nýjum álögum á bifreiðaeigendur í formi hækkaðs bensíngjalds umfram það sem hækkun byggingarvísitölu gerir ráð fyrir. Og þessi nettó-álagningarhækkun nemur hvorki meira né minna en um 300 millj. kr. á ársgrundvelli. Þannig standa þeir að svokallaðri endurskoðun á tekjuöflunarleiðum Vegasjóðs í hæstv. ríkisstj. Það er ekki látið fram koma hvað til stendur, hvorki í nál. meiri hl., á fundum fjvn. né heldur þegar formaður n. gerir hv. Alþ. grein fyrir niðurstöðum hennar. Sú afgreiðsla, sem orðið hefur hjá meiri hl. fjvn. á vegáætlun fyrir árin 1977–1980, hefur því fólgna í sér í senn sömu uppgjöf og fólst í till. hæstv. ríkisstj. fyrr í vetur um þessa sömu áætlun, og hún hefur ekki aðeins fólgna í sér uppgjöf af hálfu stjórnarfl., heldur einnig staðfastlega neitun þeirra við tilboði stjórnarandstöðunnar um samstarf um endurskoðun á tekjuöflun Vegasjóðs. Það kemur því nokkuð einkennilega fyrir sjónir þegar frsm. meiri hl. fjvn. kemur hér í ræðustól, eins og hann gerði hér áðan, og flytur í upphafi síns máls langa tölu og réttmæta fyrir nauðsyn þess fyrir framför landsins alls að vel sé að verki staðið í vegamálum. Það mætti ætla að frsm. meiri hl. fjvn. hefði í þeim orðum sínum a. m. k. verið að mæla frekar fyrir nál. okkar stjórnarandstæðinga í fjvn. heldur en nál. meiri hl. og þeirra stjórnarsinna. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þær breyt. sem orðið hafa á till. um vegaáætlun í meðförum fjvn. Hv. þm. Geir Gunnarsson hefur gert það mjög rækilega og leitt í ljós, að annars vegar er um að ræða einfalda millifærslu, þar sem aðallega er tekið fé skv. upphaflegum till. af viðhaldi þjóðvega og fært yfir á nýjar framkvæmdir. Menn muna þegar hæstv. samgrh. mælti fyrir áætluninni hér fyrr í vetur, að þá þóttist hann þó þrátt fyrir allt sjá á vegáætlun þessari einn ljósan depil, og þessi eini ljósi depill, sem hæstv. ráðh. þóttist sjá og gerði mjög mikið úr, talsvert meira en efni og ástæður stóðu til, sá ljósi depill var einmitt varðandi viðhald þjóðvega. Hann benti á að nú ætti loksins að veita nokkru meira fé til viðhalds þjóðvega, nú ætti loksins að leggja út á þá braut að bæta upp áratugagamlar syndir í viðhaldsmálum þjóðvega. Hæstv. ráðh. hefur nú ekki einu sinni verið leyft að láta loga á þessari litlu ljóstýru sinni, því meiri hl. fjvn. hefur brugðið á það ráð að slökkva á þessu litla ljósi hæstv. ráðh. og breyta vegáætlun í þá veru að nú er þar enginn ljós depill lengur, heldur allt saman jafn kolbikasvart. Nú er ekki lengur því að fagna að það eigi að gera átak í viðhaldsmálum þjóðvega. Nú er meiri hl. fjvn. búinn að afnema einnig þá merkilegu og mjög svo nauðsynlegu framkvæmd og hæstv. samgrh. þarf hér á eftir að finna einhvern nýjan ljósan punkt í þessu meirihlutaáliti. Það kynni að vera að hann yrði nokkuð lengi að leita hann uppi. Um lántökuheimildirnar, sem settar eru hér inn, þ. e. a. s. verktakalánin að upphæð 400 millj. kr. sem ráð er fyrir gert að tekin verði á árinu 1977, er það að segja, að þeir vegagerðarmenn, sem setið hafa á fundum fjvn., hafa um það mál lítið viljað segja annað en það, að þeir telji því miður næsta útilokað að vonast megi til þess að hægt sé að fullnýta þær lánsheimildir. Hins vegar hafa þeir að sjálfsögðu ekki fengist til þess að meta það, og það hefur ekki heldur verið gert af meiri hl. fjvn., hvað megi ætla að fást muni mikið fé skv. þessum sérstöku lánsfjáröflunarheimildum til framkvæmda. Það segir hins vegar talsverða sögu að á bráðabirgðavegáætluninni fyrir s. l. ár var gert ráð fyrir að afla með þessum hætti til framkvæmda 250 millj. kr. Hins vegar tókst aðeins að afla í lántökuheimildum hjá verktökum, sem starfa fyrir Vegagerðina, 157.9 millj. kr., þ. e. a. s. það vantaði 100 millj. kr. eða tæplega það upp á að sú upphæð, sem var á bráðabirgðavegáætlun í formi lántökuheimilda hjá verktökum, næðist á s. l. ári. Var þó þar aðeins um að ræða 250 millj. kr. lántökuheimild. Nú er gert ráð fyrir því, hér á pappírunum a. m. k., að afla eigi á árinu 1977 400 millj. kr. með sama hætti. Ef menn hugsa sér að svipað gangi að ná þessu máli fram eins og í fyrra. þ. e. a. s. svipað hlutfall fáist af heimiluðu fé skv. þessari fjáröflunarleið og fékkst í fyrra, þá yrði hér um að ræða fjáröflun upp á í kringum 200 millj. kr., en ekki 400 millj. kr. eins og áætlunin gerir ráð fyrir. Hér er því um að ræða algjöra blekkingu, afgreiðslu sem er út í hött. Það er verið að reyna að setja á pappíra einhverjar fjárveitingaafgreiðslur til vegamála sem alls ekki munu standast í reynd, og það væri náttúrlega með þessum hætti alveg eins hægt að setja fjáröflun skv. þessum lið upp á kannske 800 millj. eða 1000 millj. eða 1200 millj. og verður kannske gert í næstu vegáætlun ef sömu stjórnarflokkar sitja enn við völd og ef sama stefna ræður þar enn ríkjum. Það, sem er einnig athyglisvert í sambandi við þá afgreiðslu sem hér á að fara fram, er að farið er að nota sérstaka löggjöf um sérstakar fjáraflanir til ákveðinna stórverkefna í vegamálum sem almennt framkvæmdafé fyrir Vegasjóð. Þetta sjá menn á því, eins og kom fram hjá hv. þm. Geir Gunnarssyni hér áðan, að fjáröflunin skv. lögum um Norður- og Austurveg upp ca 850 millj. er dregin frá niðurstöðutölunni í till. um vegáætlun um framkvæmdafé til nýbyggingar þjóðvega, þá standa aðeins eftir um 1600 millj. kr. Það er hið almenna framkvæmdafé í vegamálum á því herrans ári 1977. En sagan er ekki samt öll sögð með því, vegna þess að auk þess sem hér hefur verið sagt, auk þess að aflað er fé til vegaframkvæmda með sérstökum fjáröflunum sem farið er að meðhöndla sem almennt vegafé, þá eru einnig í gildi ákvæði og samþykktir sem gera það að verkum að af almennu vegafé er tekið sérstakt forgangsfé til ákveðinna framkvæmda í ákveðnum landshlutum. Hið almenna vegafé, sem til skiptingar er, er því enn minna en þær 1604 millj. kr. sem hér voru raktar áðan, og sum af þessum forgangsverkefnum, sem fá forgangsafgreiðslu úr Vegasjóði, eru ansi stór, svo sem Borgarfjarðarbrúin. Ef hún er dregin frá og auk þess hinar sérstöku fjáraflanir í Norður- og Austurveg og auk þess sérstakar forgangsfjárveitingar af vegafé til ákveðinna framkvæmda í ákveðnum landshlutum, þá fer að verða heldur lítið eftir í kassanum hjá hæstv. samgrh. eða öllu heldur í kassanum hjá hv. fjvn., sem á að skipta því fé sem eftir stendur. Það er auðvitað ljóst að með þeirri afgreiðslu, sem á að viðhafa hér, er a. m. k. algerlega búið að sniðganga þann tilgang sem vakti fyrir þeim sem fluttu hér á Alþ. og fengu samþykkt lög nm Norður- og Austurveg. Það er einnig búið að sniðganga tilgang þeirra manna sem hafa stutt sérstakar landshlutaáætlanir og framkvæmdir í samgöngumáham samkv. sérstökum byggðaáætunum. Tilgang alls þessa er búið að sniðganga vegna þess hvernig Vegasjóður er á vegi staddur í fjáröflunarmálum. Sum kjördæmi þessa lands fá að njóta að vísu nokkurs góðs af þessu fyrirkomulagi. Sum þeirra fá framlög samkv. Norður- og Austurvegi til viðbótar við almenn fjárframlög af hinum litlu og sírýrnandi tekjum Vegasjóðs. Sum þeirra fá einnig framlög samkv. sérstökum forgangsfjárveitingum, eins og t. d. Norðurland og Austurland. Ekki sé ég eftir því litla fé sem afgangs er fyrir þessi tvö kjördæmi. Sum kjördæmi njóta hagræðis af hvoru tveggja. En það er aðeins eitt kjördæmi að dreifbýliskjördæmunum sem hagræðis af hvorugu nýtur. Það er kjördæmi þaðan sem ég og ýmsir fleiri þm. eru, Vestfjarðakjördæmi. Þar er ástandið þannig að á öllu áætlunartímabilinu, næstu 4 árum, verður ekki séð að neinar umtalsverðar vegaframkvæmdir verði unnar þar, því miður. Það er ekki rétt að ræða þessa vegáætlun á grundvelli hagsmuna einstakra kjördæma og einstakra byggðarlaga. Það er eins og mig minni að hv. frsm. meiri hl. fjvn. hafi sagt í upphafi sinnar ræðu, að hér sé um að ræða framkvæmdir sem varði jafnvel meira, en flestar aðrar framkvæmdir hag landsins alls. En eins og að þessum málum er staðið undir forustu Sjálfstfl. - undir ríkisstjórnarforustu hans - og undir umsjá Framsfl., því að það er Framsfl., sá mikli byggðastefnuflokkur, sem hefur ábyrgðina og veginn og vandann af framkvæmd samgöngumála, eins og að þessum málum er staðið af þessum tveimur hv. stjórnmálaflokkum verður ekki séð að þeir vilji mikinn veg eða mikla virðingu fyrir landið allt, a. m. k. það land sem ekki hefur fengið þær afgreiðslur í fjárveitingum til vegamála sem eru þeim landshlutum bráðnauðsynlegar til þess einfaldlega að þar leggist ekki byggð hreinlega niður. Þegar séð varð, hvernig þessi afgreiðsla ætlaði að verða, taldi ég að það væri algerlega útilokað að standa að gerð vegáætlunar til næstu fjögurra ára við þær aðstæður sem markaðar eru í þessari vegáætlun, það væri auðséð að á þessu áætlunartímabili mundi koma til þess, hvort sem hæstv. stjórn vildi eða vildi ekki, að aðstæður mundu hreinlega neyða hana til þess að fara að till. okkar stjórnarandstæðinga hér á Alþ. í vetur um að taka fjármál Vegasjóðs til endurskoðunar og færa Vegasjóði nýjar tekjur. Ég þóttist vita að þetta hlyti að gerast á árunum 1977–1978, hvort sem það yrði á þessu ári eða því næsta. Þar sem ég var sannfærður um að aðstæðurnar mundu knýja hæstv. ríkisstj. til þessa verkefnis, þá flutti ég till. um það í fjvn. að aðeins yrði afgreidd skiptingin fyrir árið 1977, þannig að um hreina bráðabirgðaafgreiðslu yrði að ræða, og fjvn. styddi þá afgreiðslu sína þeim rökum að hún teldi að þessi mál öll yrði að taka til endurskoðunar eins fljótt og unnt væri, helst strax á næsta ári, því legði hún til að vegáætlun yrði aðeins gerð að þessu sinni til eins árs með þeim hætti að framkvæmdafé yrði skipt á því ári. Á þessa till. vildu fulltrúar ríkisstj. í fjvn. eigi heldur að hlusta. Þeir hafa frá upphafi, þegar þessar till. sáu dagsins ljós hér á okkar stjórnarandstæðinga um breytingar ýmist á afgreiðsluháttum eða efnisatriðum og neitað tilboði okkar um samstarf um endurskoðun á þessum málum. Við stjórnarandstæðingar bæði í fjvn. og á Alþ. berum því enga ábyrgð á þeirri afgreiðslu sem hér á að fara fram. Hér er um að ræða verk sem hefur eingöngu verið unnið af málsvörum ríkisstj. í fjvn. og annars staðar - og beri þeir sjálfir fjanda sinn.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið hjá hv. þm. Geir Gunnarssyni og Sighvati Björgvinssyni hefur að þessu sinni verið staðið á mjög óeðlilegan hátt að afgreiðslu vegáætlunar í fjvn. Það er kannske ekki ástæða til þess að fara mörgum orðum um það hér af mér, því hefur verið greinilega lýst af þessum hv. þm. báðum. En það er þó ástæða til að taka undir það, að það ber að vara sérstaklega við því að áframhald verði á vinnubrögðum af þessu tagi, hvort sem þar er um að ræða umfjöllun um vegáætlun eða önnur mál innan fjvn. Því hefur verið lýst hér að það muni ekki a. m. k. í langan tíma hafa verið staðið að vinnubrögðum og afgreiðslu málsins í fjvn. á líkan hátt og nú hefur verið gert, og það er sérstök ástæða til þess að vekja á því athygli ef það gæti orðið til þess að slíkt ætti sér ekki stað aftur. Ég vil taka sérstaklega undir þá gagnrýni sem komið hefur fram á þessi vinnubrögð, það er full ástæða til að átelja þau harðlega. Það gefur auga leið að til þess að ná samstöðu og einhverjum árangri við afgreiðslu máls eins og vegáætlunar er nauðsynlegt að haga vinnubrögðum á þann hátt að líklegt sé að sem víðtækust samstaða náist um afgreiðslu málsins hér á Alþ. Það hefur ekki verið gert nú og ber að harma slíkt. Þegar hæstv. samgrh. mælti við fyrri umr. þessa máls fyrir því, þá var í raun og veru ein einasta skrautfjöður í sambandi við vegáætlun fyrir árin 1977–1980. Einasta skrautfjöðrin var sú, að nú væri veitt til viðhalds allríflegt fjármagn og þar með reynt að bæta fyrir gamlar vanrækslusyndir á því sviði. Mátti skilja á ræðu hæstv. ráðh., svo og annarra þeirra stjórnarsinna sem til máls tóku við fyrri umr., að hér væri þó í raun og veru brotið blað að því er varðaði fjárveitingar til vegaviðhalds í landinu og hversu slæmt sem allt hitt í vegáætluninni væri, þá væri þetta þó hinn ljósi punktur, og vissulega var undir það tekið, m. a. af mér. Nú hefur það gerst síðan, að frá því að fyrri umr. fór fram hefur verið lækkað þetta viðhaldsfé um 160 millj. kr. frá því sem það var þegar áætlunin var lögð fram. Eina úrræðið, sem hv. stjórnarliðar hafa fundið til þess að fá betri svip, einhvern ánægjulegri blæ, ef um ánægju er hægt að tala í þessum efnum, á afgreiðslu vegáætlunar nú að þessu sinni, það var að taka af þessum ljósa punkti 160 millj. kr. og færa yfir á framkvæmdir. Auk þess hafa verið teknar um 40 millj. af stjórn og undirbúningi og fært yfir á nýframkvæmdir vega. Þessi tala hefur því hækkað frá því að vera 1820 millj., þegar vegáætlunin var lögð fram, í það að vera 2020 millj. þegar málið er komið hér til síðari umr. og endanlegrar afgreiðslu, þannig að mjög hefur dregið úr þeirri birtu, sem menn töldu sig sjá yfir þessum punkti við fyrri umr. og málið allt þar með þetta komið í talsvert meiri skugga nú en það var þá. En einnig hefur orðið á sú breyting, hvort sem það er upp fundið af hæstv. samgrh. eða einhverjum öðrum úr herbúðum stjórnarliðsins, að upp eru tekin svokölluð verktakalán að upphæð um 400 millj. kr. hvort áætlunarár 1977 og 1978. Hér er auðvitað um að ræða mál sem gersamlega er ómögulegt að segja fyrir um hvernig kemur til með að verða í framkvæmd. Það er ekkert á þessari 400 millj. kr. verktakalánstölu að byggja, því að enginn veit í fyrsta lagi hvort hægt muni vera að fá slík lán, og í öðru lagi, sé það hægt, að hversu miklu leyti það verði þá hægt upp í þá tölu sem hér er gert ráð fyrir, þannig að það er ekki um að ræða raunverulega í sambandi við nýframkvæmdir vega nema 2020 millj. þó að í till. fjvn. og meiri hl. hennar sé gert ráð fyrir 2 milljörðum 420 millj., en þar eru innifalin þessi 400 millj. kr. verktakalán. Hér er því um að ræða algera óvissu, hvort það verður í raun og veru framkvæmanlegt að fá þessi verktakalán á þessu tímabili. Menn renna blint í sjóinn með að hversu miklu gagni það kemur eða yfirleitt hvort það kemur að nokkru gagni varðandi framkvæmdir í næstu árum samkv. vegáætlun. Þá er einnig ljóst samkv. því, sem meiri hl. fjvn. leggur til, að virða á að vettugi lög um Norður- og Austurveg. Þeim lögum er kastað til hliðar. Eins og hér hefur verið tekið fram fyrr, bæði við þessa umr. svo og oft áður, var sú lagasetning gerð í trausti þess að það fjármagn, sem gegnum þá lagasetningu kæmi, yrði auk hins almenna fjár sem ætlað var til vegaframkvæmda í landinu, en ekki eins og nú hefur gerst, að hlutunum væri snúið við og að Norður- og Austurvegur nytu forgangs sem eyrnamerkt fjármagn af því almenna vegafé sem um er að ræða hverju sinni. Það væri því miklu nær, ef meiningin er, eins og allt virðist benda til. að halda með þessum hætti á málum, að afnema algerlega þessi lög heldur en að sniðganga þau á jafnherfilegan hátt og hér er gert. Og ég veit að hv. 1. flm. þess frv., sem hér að lýtur, um Norður- og Austurveginn, er mér sammála um þetta. Hér er um alger svik að ræða á framkvæmd þessara laga, miðað við þann tilgang sem þeim var ætlað að ná. Og það gefur auðvitað auga leið að þegar gert er ráð fyrir að af um 1800 millj., eins og upphaflega talan var, á að taka beint í þessar framkvæmdir 850 millj., þá er ekki mikið svigrúm til skipta fyrir þá sem eftir eru, auk þess sem blessaður hæstv. samgrh. ætlar að fá sinn hlut í tiltekna framkvæmd í Vesturlandskjördæmi, 400 millj., auk hinna 850, þannig að enn minnkar hluturinn sem eftir er til skipta til hinna. Það er því alveg ljóst að með því að standa með þessum hætti að afgreiðslu þessa máls er verið að sniðganga gersamlega lagasetninguna um Norður- og Austurveg. Þegar hæstv. samgrh. mælti við fyrri umr. fyrir vegáætlun, þá lýsti hann því yfir að ætlan hans væri að afla tekna með sölu samkv. lögum um Norður- og Austurveg, fjáröflun að upphæð 1000 millj. kr. Nú hefur þetta breyst frá því að vera 1000 millj. niður í það, eftir nýjustu upplýsingum sem fyrir liggja frá stjórnarliðum, meiri hl. fjvn., að nú eigi að selja fyrir um 500 millj. kr. samkv. þessari sérstöku fjáröflun, þannig að þetta hefur breyst eins og ýmislegt fleira. Eins og hér hefur komið fram og kom fram hjá hv. þm. Geir Gunnarssyni hafði meiri hl. fjvn. ekki á neinu stigi samráð við stjórnarandstöðuna um það, hvernig skipta ætti fjárveitingum milli kjördæma annars vegar í stofnbrautum og hins vegar í þjóðbrautum. Þar er um að ræða einhliða ákvörðun meiri hl. fjvn. sem var lögð fyrir tölulega nákvæmlega eins og er nú af meiri hl. fjvn. fyrir stjórnarandstöðuna innan n., þannig að meiri hl. fjvn. ber algerlega ábyrgð á þeirri skiptingu milli stofnbrauta og þjóðbrauta sem hér er lagt til að verði við afgreiðslu vegáætlunar nú. Það var talið og ýmsir töldu bæði sjálfum sér trú um og reyndu að telja öðrum trú um það, hv. þm., við afgreiðslu frv. um breyt. á vegalögum hér fyrr í vetur að með þeirri breytingu væri verið að stíga skref til þess að bæta stöðu þeirra kjördæma sem verst væru sett að því er varðaði vegaframkvæmdir. Ýmsir töldu sjálfum sér trú um þetta og gerðu í áframhaldi af því tilraun til þess að telja öðrum trú um þetta einnig. Nú liggur fyrir hver árangurinn af þessari breytingu er fyrir þau kjördæmi, sem tiltölulega verst eru sett varðandi samgöngumál. Það er a. m. k. augljóst hvernig þetta mál kemur út samkv. till. meiri hl. fjvn. varðandi Vestfirði. Ef bornar eru saman fjárveitingar frá bráðabirgðavegáætlun fyrir árið 1976 til nýbyggingar vega, vegaframkvæmda og brúa, þá lækkar krónutala fjárveitinga til Vestfjarða frá árinu 1976 til ársins 1977 um 24 millj. kr. Hagnaðurinn af þessari breytingu á vegalögum til handa Vestfjörðum frá því sem áður var er því mínus 24 millj. í krónutölu. Það er sá hagnaður sem vestfirðingar fá af þessu. Er þó, að ég held, nokkuð samdóma álit að Vestfirðir eru það kjördæmi á landinu sem verst er sett varðandi samgöngumál, þannig að ekki hefur þessi breyting á vegalögum verið gerð til þess að rétta hlut vestfirðinga. Það er ljóst af því hvernig nú er staðið að afgreiðslu vegáætlunar næstu 4 árin. Og þó að menn segi hér úr ræðustól sumir hverjir að ekki sé rétt að ræða vegáætlun á grundvelli einstakra kjördæma, þá verður að sjálfsögðu ekki hjá því komist, svo hróplegt misrétti er varðandi tillögur meiri hl. fjvn. milli kjördæma að það verður ekki hjá því komist að ræða þessa afgreiðslu einmitt á grundvelli einstakra kjördæma. Það er alveg augljóst mál að sú afgreiðsla, sem hér er lagt til að verði á framkvæmdum í vegamálum, er stórkostlegur samdráttur frá því sem verið hefur, og hefur þó mönnum þótt nóg um það sem komið var. Ég held að það hafi verið hv. frsm. meiri hl. fjvn. sem líkti áhrifum á stöðvun samgangna við áhrif sem yrðu í mannslíkamanum við stöðvun á blóðrásinni. Líklega hefur meiri hl. fjvn. haft þessa samlíkingu í huga þegar hann skipti fjármagninu milli kjördæma í hinum einstöku framkvæmdaþáttum á vegáætlun ársins í ár. Hann hefur líklega haft í huga þessi áhrif vestfirðinga með því að leggja til að lækka stórlega fjárveitingar þess kjördæmis frá því sem áður var. Þessi líking varaformanns fjvn. um þau áhrif, sem yrðu óhjákvæmilega í mannslíkamanum ef blóðrásin stöðvaðist, er líklega leiðarljósið sem hv. þm. stjórnarliðsins í meiri hl. fjvn. hafa haft að leiðarljósi við skiptingu fjármagns til vegaframkvæmda milli kjördæma að þessu sinni. Það er engu líkara en þessir hv. þm., sumir hverjir úr Vestfjarðakjördæmi, telji ekkert saka þó að blóðrásin stöðvist í samgönguæð vestfirðinga að þessu sinni. Slæmt var ástandið fyrir og er, en það eru engar líkur á að það verði lagt neitt til um að það batni ef áfram verður haldið á sömu braut og hér er lagt til að gert verði. Ef við lítum aðeins á þetta milli einstakra kjördæma og höfum annars vegar til hliðsjónar tölur, sem hæstv. samgrh. vitnaði til í sjónvarpsvíðtali ekki alls fyrir löngu um fjárveitingar til vegamála í hinum ýmsu kjördæmum á árunum 1965–1976, og hins vegar skiptingu fjárveitinga samkv. till. meiri hl. fjvn. á árinu 1977, þá kemur eftirfarandi í ljós: Suðurland hafði á árunum frá 1965–1976 um 12.9% af fjárveitingum, en hefur samkv. till. meiri hl. fjvn. 14.5% af fjárveitingum ársins 1977. Reykjaneskjördæmi hafði 28.8% á árunum 1965–1976, en fær nú samkv. till. meiri hl. fjvn. 7.6%. Vesturlandskjördæmi, sem hæstv. samgrh. vitnaði mjög til sem dæmis um lágar fjárveitingar til vegaframkvæmda, hafði á árunum 1965–1976 9.5%, en hefur samkv. till. meiri hl. fjvn. nú 26.8% - frá 9.5% á tímabilinu frá 1965–1976 upp í það að vera 28.8% árið 1977. Minni hefði nú árangurinn mátt vera. Svo koma Vestfirðir, það kjördæmi sem ég hygg að allir réttsýnir menn séu sammála um að sé verst sett varðandi samgöngumál. Það hafði á umræddu tímabili frá árunum 1965–1976 10.2% af fjárveitingum. En nú leggja hinir háu herrar í meiri hl. fjvn. til að þetta kjördæmi fái 10.1% á árinu 1977, sem sagt lækki. Sambærileg hækkun, ef Vestfirðir hefðu verið settir eitthvað svipað Vesturlandi, hefði átt að vera frá því að vera 10.2% svona um 25% á árinu 1977, hefðum við átt að njóta sannmælis og réttlætis samanborið við kjördæmi hæstv. samgrh., ef bornar eru saman sömu tölur og sama tímabil. Í Norðurlandskjördæmi vestra voru á árunum 1965–1976 9.8% fjárveitingar, en gert er ráð fyrir í till. meiri hl. fjvn. nú 13%. Og Norðurlandskjördæmi eystra var fyrra tímabilið með 11.6%, en árið 1977 14.3%. Austurlandi var fyrra tímabilið 16.2%, en er nú í till. meiri hl. fjvn. 13.7%. Þau tvö kjördæmi, sem langsamlega verst eru sett að því er varðar samgöngur á landi innanhéraðs og milli byggða, þ. e. a. s. Vestfirðir og Austfirðir, eru lækkuð í fjárveitingum frá því, sem áður var, í þeim till. sem meiri hl. fjvn. gerir nú til Alþ. um skiptingu framkvæmdafjár. Þeir, sem verst eru settir, skulu lækkaðir. Hinir, sem betur eru settir, skulu fá meira. Þetta er réttlætið sem ríkir í hjörtum hv. þm. stjórnarliðsins í meiri hl. fjvn., og þá virðist ekki skipta máli hvort þeir eru frá Vestfjörðum eða úr öðrum kjördæmum. Þeirra réttlætishjarta virðist slá á sama hátt, hvaðan sem þeir koma, úr hvaða kjördæmi sem er. Ég hef hér gert fyrst og fremst að umræðuefni fjárveitingar ársins 1977 og hins vegar samanburð fyrri ára. Þessi samanburður er að sjálfsögðu allhryllilegur fyrir Vestfirði og vestfirðinga. En það er kannske verra að með þessari afgreiðslu, sem meiri hl. fjvn. leggur hér til að viðhöfð verði, er verið að slá því föstu að Vestfirðir skuli næstu 4 árin vera í þessu algera lágmarki varðandi fjárveitingar til vegaframkvæmda, því að hvað sem menn koma til með að segja og hver sem sú yfirlýsing frá hæstv. ríkisstj., sem mun verða boðuð, kann að vera, þá virðist vera ljóst að endurskoðun varðandi vegáætlunina á árinu 1978 á einungis að ná til þess fjármagns sem kemur umfram það sem gert er ráð fyrir í þessari vegáætlun nú. Hún á einungis að ná til þess fjármagns sem hugsanlega kæmi umfram þær tölur sem nú eru í vegáætlun, þannig að grunnurinn á að standa óbreyttur. M. ö. o.: vestfirðingar eru dæmdir til þess með þeirri afgreiðslu, sem hér er lagt til að verði, að vera í algeru lágmarki varðandi framkvæmdir í vegamálum næstu 4 árin. Og þetta er kannske enn þá alvarlegra en þó hitt, sem að vísu er mjög alvarlegt, að svona skuli vera farið með Vestfirði á árinu 1977. Það er einnig ljóst að Vestfirðir eru eina kjördæmið, að Reykjaneskjördæmi undanskildu, sem ekki fær fjárveitingu til neins sérstaks stórverkefnis í vegaframkvæmdum á þessu áætlunartímabili. Vestfirðir eru eina kjördæmið, auk alls hins sem búið er að rekja hér, sem þannig er ástatt um, að undanskildu Reykjaneskjördæmi, sem ekkert á að fá af slíku. Og enn er bætt gráu ofan á svart með till. af því tagi sem hér er lagt til og það af þm. vestfirðinga sjálfra. Það er ekki að sjá að hv. þm. stjórnarliðsins af Vestfjörðum hafi orðið þess varir hver vandræði eða vandkvæði eru þar á samgöngum yfir vetrarmánuðina, allt frá 7 upp í 9 mánuði árlega. Það er allt útlit fyrir að þessir hv. þm. séu búnir að gleyma þessu ástandi, eða a. m. k. bera till. þeirra um afgreiðslu vegáætlunar með sér að þetta sé gleymt og grafið. Ég trúi ekki öðru en a. m. k. þeim hv. þm., sem þekkja eitthvað til á Vestfjörðum, sé ljóst að Vestfirðir eru einangraðir frá samgöngum á landi 7–9 mánuði á ári. Þeir eru á sama tíma einnig einangraðir allt upp í 3 vikur frá samgöngum á sjó á sama tíma og lokað er á landi. Og í þriðja lagi eru þeir auk þessa einangraðir frá flugsamgöngum í sambandi við flugið svo dögum skiptir, einmitt á sama tíma og lokað er á landi, lokað á sjó, þannig að allar bjargir eru bannaðar samgöngulega séð í Vestfjarðarkjördæmi á sama tíma. Þrátt fyrir þessa staðreynd geta þm. Vestf. úr stjórnarliði lagt hér til að Vestfjarðarkjördæmi sé svelt í fjárveitingum til vegaframkvæmda samanborið við önnur kjördæmi á þessu áætlunartímabili. þessi rök virðast ekki hrífa á stjórnarliða af Vestfjörðum þó að ástandið sé svona. Það virðist eitthvað enn þá meira þurfa að koma til til þess að vestfirðingar njóti jafnréttis á við aðra landsmenn í þessum tilfellum, ég tala nú ekki um ef þeir ættu að njóta einhvers sérstaks átaks, sem staða þeirra vissulega gefur tilefni til að þeir ættu að gera. Það er ljóst af því, sem ég hef nú sagt, að það er nánast hryllingur til þess að hugsa að það skuli vera samþm. frá Vestfjörðum sem leggja til afgreiðslu af því tagi sem hér er lagt til af meiri hl. fjvn. og stutt af öllum stjórnarliðum úr kjördæminu. Þó að ég að sjálfsögðu sé allur af vilja gerður, þá skil ég ekki hvað liggur á bak við þá ákvörðun þm. Vestf. úr stjórnarliði að láta troða þannig á hlut vestfirðinga. Það hljóta einhver mikilvæg rök, sem mér er ókunnugt um, að liggja að baki því að þm. Vestf. úr stjórnarliði skuli fáanlegir til þess að leggja slíkt hneyksli til í sambandi við afgreiðslu vegáætlunar að því er Vestfirði varðar á þessu áætlunartímabili. Ég vildi gjarnan fá að heyra þau mikilvægu rök, ef til eru, frá þessum aðilum. Mér er ekki um þau kunnugt og vildi því gjarnan fá um þau að vita, ef þau eru til. Það er alveg augljóst mál, að það eru mörg stór verkefni sem bíða úrlausnar varðandi framkvæmdir í vegamálum á Vestfjörðum eins og annars staðar í landinu. Það er því undarlegt að Vestfjarðakjálkinn skuli vera hið eina sem á engan hátt er tekið tillit til í sambandi við tillögugerð um fjárveitingar í vegamálum, vera hið eina kjördæmi sem á engan hátt er tekið tillit til varðandi þær framkvæmdir sem óhjákvæmilega verða að eiga sér stað ef ekki á enn verr að fara heldur en nú er orðið. Ég vil svo, herra forseti, í áframhaldi af þessu aðeins gera með fáum orðum grein fyrir brtt. sem ég flyt hér, í fyrsta lagi brtt. sem ég flyt ásamt hv. þm. Sighvati Björgvinssyni og er í þá átt að reyna að rétta örlítið hlut Vestfjarða til samræmis við önnur kjördæmi. Því miður er ekki búið að útbýta þessari brtt., þannig að þm. hafa hana ekki fyrir framan sig.  Í öðru lagi flyt ég ásamt nokkrum öðrum hv. þm. aðra brtt. sem ekki er búið að útbýta, að ég held, en hún er um það að auka nú tekjurnar til Vegasjóðs með sérstökum hætti. Hv. þm. minnast þess, að á undanförnum árum við hverja afgreiðslu vegáætlunar hefur verið lögð hér fram till. um hið svokallaða veggjald. Það hefur verið snúist harkalega gegn tekjuöflun af því tagi, og það virðist ekki hafa breytt neinu hversu slæm staða Vegasjóðs er hverju sinni. En höfuðrökin gegn þessari skattheimtu hafa verið þau, að með því að framkvæma hana á þann hátt, sem gert hefur verið ráð fyrir, sé svo mikið borgað í kostnað að það sé hlutfallslega lítið sem inn komi sem nettótekjur af slíkri skattheimtu og þess vegna ekki réttlætanlegt að framkvæma hana. Nú gerum við tillögu um að fara inn á nýja braut og viljum láta á það reyna í þessu öngþveiti varðandi fjármál Vegasjóðs hvort ekki er hljómgrunnur fyrir því meðal þm. - ég tala nú ekki um stjórnarliðsins - þegar við stjórnarandstæðingar hlaupum á þennan hátt undir bagga og bendum á tekjuöflun, - hvort ekki sé nú hljómgrunnur fyrir því að slík till. hljóti samþykki hér á Alþ. En þessi brtt. er svo hljóðandi : „Greiða skal samkv. heimild í 95. gr. vegalaga um umferðargjöld af bifreiðum sérstakt hraðbrautargjald af bensíni og disilolíu á þeim stöðum sem tengjast vegakerfi með varanlegu slitlagi. Gjaldið er staðbundið og miðast við útsölustaði á þeim landssvæðum, þar sem samfelldar hraðbrautir með varanlegu slitlagi eru a. m. k. 50 km að lengd. Hraðbrautargjald nemur 2 kr. á hvern lítra eldsneytis og skal koma til viðbótar almennu söluverði. Gjaldið rennur í Vegasjóð til að standa undir vöxtum og afborgunum af lánum, sem tekin hafa verið til lagningar varanlegs slitlags á hraðbrautir, svo og að aukið fjármagn verði til annarra framkvæmda. Ráðh. ákveður árlega í reglugerð hvaða útsölustaðir á landinu falla undir ákvæði 1. mgr. og hvernig innheimtu skal háttað.“ Hér leggjum við sem sagt til að farið verði inn á nýja braut til tekjuöflunar með þessum hætti á þessu svæði, þar sem búið er að koma í framkvæmd vegakerfi með bundnu slitlagi. Samkv. upplýsingum, sem við höfum í höndum frá Vegagerðinni, mundi þetta gefa á þeim svæðum sem hér um ræðir: Reykjanesi, Reykjavík, Suðurlandi fyrst og fremst, miðað við núverandi verðlag um 180 millj. á ári, og enginn útgjaldaauki kæmi þar á móti vegna þess að bensínstöðvarnar innheimtu þetta aukagjald án nokkurrar þóknunar fyrir. Það er því till. okkar að hér komi inn nýr líður varðandi tekjuöflunina, sérstök fjáröflun, sem mundi gefa á árinu 1977 um 120 millj. kr., ef við drögum frá þann tíma sem liðinn er, og á árinu 1978 184 millj. og sömu upphæð á árinu 1979, að sjálfsögðu miðað við ástandið eins og það er í dag. Það er einnig till. okkar að fjvn. sjái um skiptingu á þessum hinum nýju tekjum. Ég tel ekki að hér þurfi að hafa frekari orð um þetta. Ég vænti þess að hæstv. samgrh. sé okkur sammála í þessum efnum og að hann sýni í verki þann hug sem hann hafði á orði við fyrri umr. vegáætlunar, að hann væri allur af vilja gerður og vildi leita allra tiltækra ráða til þess að auka tekjur Vegasjóðs, - hann komi nú til liðsinnis við okkur stjórnarandstæðinga og leggi hönd á plóginn með því að koma þessu máli í gegn sem gefur hátt í 200 millj. árlega á næstu þremur árum, þ. e. a. s. þeim árum sem hér er lagt til að skipt verði fé varðandi vegáætlun. Og ef það hefur verið sérstaklega talið nauðsynlegt og til bóta að færa 200 millj, samanlagt af vegaviðhaldi og sérfræðiþjónustu hjá Vegagerðinni á árinu 1977 yfir á auknar framkvæmdir, þá er ekki síður ástæða til þess að taka í útrétta hönd okkar, sem að þessari till. stöndum, um að fá nýjar 200 millj. árlega ofan á hitt til þess að útdeila, þannig að hægt sé að auka frekar framkvæmdir frá því sem nú er gert ráð fyrir. Ég vænti þess sem sagt að nú sé brostin aðalröksemd og forsenda andstæðinga innheimtu veggjalds í því formi sem það hefur verið flutt hér áður og þeir einnig taki í útrétta hönd okkar sem viljum leita leiða og bendum á tekjuöflunarleiðir til þess að afla frekari tekna í Vegasjóð en hæstv. ríkisstj. og stjórnarliðið hefur séð sér fært að gera á þessum síðustu og verstu tímum. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, herra forseti. Ég vænti að þessari till. verði einnig útbýtt innan skamms.

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Ég ætla mér ekki að fara mikið inn á almennar umr. að þessu sinni. Ég gerði við fyrri umr. þessa máls grein fyrir því hvernig málið lægi þá fyrir, en siðar hafa verið gerðar á því nokkrar breytingar sem ganga í þá átt að auka framkvæmdamátt vegafjárins á þessu ári frá því sem var á s. l. ári, þannig að þrátt fyrir verðlagshækkun er framkvæmdamátturinn fullkomlega það sem var á því ári í nýbyggingu og meira í vegaviðhaldi. Á þessu vil ég vekja athygli og endurtaka það, sem ég sagði við fyrri umr. þessa máls, að með þessari vegáætlun er verulega brotið í blað um viðhaldsfé, því að þó ofurlítið hafi þar verið breytt til á þessu ári er það ekki gert á því næsta, en þar er um að ræða verulega hækkun. Ég vil í sambandi við það, sem hv. 11. landsk. þm. sagði í ræðu sinni áðan, taka fram að til þess að fá tekjuöflunarheimild til lántöku þarf engin sérstök lög þar um. Í almennum lögum um tekjuöflun til Vegasjóðs og vegagerðar er slík heimild fyrir hendi. Hins vegar hafa í ákveðnum tilgangi verið samþykkt sérstök lög þar um og eru fordæmi til um það hér á hv. Alþ. frá fyrri árum. Enda þótt, eins og ég sagði við fyrri umr., hér sé um of litla fjárveitingu að ræða til vegagerðar, þá er þó hækkunin á milli áranna 1976 og 1977 á milli 1300 og 1400 millj. kr. Það er verðhækkunin sem veldur því að hér er ekki um verulega fjárhæð að ræða til framkvæmda. En það er eins og gerist um aðrar okkar framkvæmdir og er hér um enga undantekningu að ræða. Áður en ég vík frekar að þessum þætti vil ég víkja að till. á þskj. 426 um veginn í Bláfjöll. Í sambandi við þá till. vil ég geta þess, að í till. til þál. um vegáætlun er liðurinn 2.4 til fjallvega o. fl. Þar er fé sem vegamálastjórnin gerir till. um skiptingu á og vegaráðh. hefur svo endanlegt úrskurðarvald um hvernig skipta beri. Á sínum tíma, er ég var fjmrh., átti ég þátt í því að láta fé til þessa vegar í Bláfjöll og gleðst nú mjög yfir því, því að með þeirri vegagerð fundu reykvíkingar útivistarsvæði sem er afskaplega mikils virði, og ekki bara reykvíkingar heldur fleiri njóta þess að dvelja þarna og hefur það náð miklum vinsældum. Hefur verið rætt um það við mig að þessi vegagerð væri á vissan hátt ófullkomin og þyrfti endurbóta við. Ég hafði rætt við núv. vegamálastjóra um hvort ekki væri mögulegt, þegar til skiptingar á þessu fé kæmi, að láta einhverja fjárhæð til þess að bæta þennan veg. Hann tók mjög vel í það og sagðist reyndar hafa hugsað sér að það yrði að taka þar af verstu snjóastaðina og einhverjar millj. þyrfti til þess. Ég vil segja það í sambandi við þessa till., að þar sem það er ekki venja að skipta þessu fé í vegaáætlun heldur hefur vegamálastjórnin gert það og aldrei verið um það deilt, að hún annað en gert það samviskusamlega, eins og hennar er von og vísa, og svo mundi verða enn, þá get ég gefið fyrirheit um að á yfirstandandi ári muni á þessum liðum sem eru þarna, til fjallvega o. fl., verða varið 3 millj. kr. til þessa Bláfjallavegar og í framhaldi af því muni það verða athugað betur á næsta ári hvað hægt væri að gera fyrir veginn til þess að hann mætti koma að því gagni sem til var ætlast, þegar hann var opnaður, og hann hefur verið notaður til. Það er því ósk mín til hv. flm. að þessi till. verði dregin til baka, því að eins og hún er hér hefur hún ekki fjárveitingu á vegáætluninni og skapar þar halla og mundi ekki treysta það betur en þessi orð mín gera að tryggja framkvæmd málsins. Ég treysti því að hv. flm. hafi ekki athugað fullkomlega framkvæmd málsins þegar þeir fluttu þessa till., en um framkvæmdina mun verða séð að þessu sinni. Nú er það svo með margt, að það er breytingum undirorpið, og er ekki nema gott um það að segja og ekki alltaf sem menn geta reiknað með því, eins og hv. 5. þm. Vestf., að það verði engu breytt og ákvörðun, sem kann að verða tekið um skiptingu fjármagns til vega nú, verði ekki breytt í náinni framtíð. Mér finnst að vegáætlun fyrir þetta ár sýni að svo er ekki, því að það er æðimikill munur á fjárveitingu t.d. fyrir Reykjaneskjördæmi núna en verið hefur áður, sem stafar auðvitað af því að Reykjaneskjördæmi hefur á sínum tíma fengið verulegt fjármagn til vegaframkvæmda, þó að ég hins vegar taki undir það, að betra hefði verið að þurfa ekki að ganga svo langt í því sem raun ber vitni um að draga úr fjárveitingum til þess. En þar er ekki um að saka að öðru en því, að við treystum okkur ekki til meiri fjárútvegunar í heild til vegaframkvæmda heldur en gert hefur verið. Þess vegna held ég að hv. 5. þm. Vestf. megi ekki reikna með því að við séum að afgreiða hér eilífðarmál sem aldrei verði um breytt síðar. Út af því, sem sagt hefur verið um vinnubrögð í fjvn., þá veit ég að hv. 11. landsk. þm. heldur við það, sem hans er von og vísa, að þó að honum hafi mislíkað nú, þá viti hann að þetta var í fyrsta sinn sem skipt var eftir nýjum lögum og það mátti svo sem gera ráð fyrir því, ekki síst þegar var minna að skipta en menn hefðu óskað, að það væri eitthvað við þetta að athuga. En eins og kom fram hjá hv. 11. landsk. þm., þá vissi hann að félagar hans í fjvn. höfðu enga löngun til þess að sniðganga hann og munu taka upp við hann eðlileg vinnubrögð hér eftir sem hingað til. Hins vegar verð ég að segja það, að fjvn. fær með nýju lögunum aukin áhrif til skiptingar á vegafé. Ef við tökum árið 1374, sem var þó það ár sem menn vitna mikið til, þá var það svo að til hraðbrauta fóru af heildarfjárveitingunni 30.8%. Yfirleitt hefur það verið svo með hraðbrautarfjárveitingar að fjvn. hefur ekki skipt þeim, heldur hefur það verið Vegagerðin og vegamálaráðh., hver sem hann hefur verið, og svo var í þetta sinn. Til þjóðbrauta fóru það ár 7.7% af heildarfjárhæðinni og til landsbrauta 9.7%, eða samtals til landsbrauta og þjóðbrauta fóru 17.4%. Þetta var raunverulega fjármagnið sem fjvn. skipti þá. Ákvörðunin var hjá henni um hvernig þessu yrði skipt milli einstakra kjördæma. Önnur atriði í vegáætluninni voru þannig, að Skeiðarársandur fékk 23.8%, Austurlandsáætlun 6.4%, Skeiðarársandi var ekki skipt, það var ákvörðun um hverju til hans skyldi varið samkv. fjáröfluninni. Austurlandsáætlun var ekki skipt nema af þm. þar og Framkvæmdastofnuninni. Norðurlandsáætlun var með 10.5% sem á sama veg var með farið. Það var ákvörðun ríkisstj. að veita fé til Þingvallavegar það ár, sem var 4.8%, og til Djúpvegar var áætlun líka 105 millj. eða 6.3%. Allt var þetta gert án þess að einstakir þm. eða fjvn. réði þessu. Þess vegna er það mitt mat að með þeim lögum, sem sett voru í fyrra, sé stefnt inn á þá braut að auka vald fjvn. Það mun sýna sig að svo verður, þó að kannske hafi í fyrstu lotu einhver atvik leitt til þess að hv. þm. hafi ekki verið ánægðir með skiptinguna. Það verða þeir sennilega aldrei, hvernig sem með er farið hjá fjvn. Hinu verður ekki breytt, að fjvn. fær með nýju vegalögunum meira vald en áður hefur verið. T. d. er það svo, að til stofubrauta er nú varið 60.1% sem skipt er af fjvn. og til þjóðbrauta er varið 16.5% til annarra verka, sem ekki var ákveðið af fjvn. Það er hin ágæta Borgarfjarðarbrú sem vinur minn, hv. 5. þm. Vestf., hefur sérstakar mætur á, enda mun hann eiga eftir að njóta þeirrar brúar síðar meir ekki síður en aðrir þegar hann fer á milli höfuðstaðarins og heimilis síns. Til hennar er varið 16.5%, en Skeiðarársandur tók árið 1974 23.8% af heildarfjárhæðinni. Til Holtavörðuheiðar er farið 2.7% og til Oddsskarðs 4.2%. Þetta var ekki ákvörðun n., heldur till. Vegagerðar og vegamálaráðh., eða 23.4% af vegafé sem þetta ár er ráðið af öðrum en hv. fjvn., og auðvitað er það svo, að það eru ráð fjvn. þó að þar myndist meiri og minni hl. í þessum málum sem öðrum. Þess vegna tel ég að það sýni sig að stefnubreyting sé fólgin í lagabreytingunni sem gerði það að verkum að fjvn. hefur meira vald á þessum málum en hún áður hafði. Að því var stefnt. Það voru komnar fram veilur í hinum eldri lögum, og það sýndi best að hluti af fjárveitingunum til Vestfjarða í fyrra var ekki samkv. lögum. Það var ekki um að ræða að væri samkv. ákvæði í vegalögum sú fjárveiting sem fór til Hörgsnesvegar bæði 1975 og 1976. En hv. 5. þm. Vestf. gleymir svona smámunum af því að þeir voru honum þá í hag.  Hv. 8. landsk. þm. talaði hér áðan og auðvitað út frá sínu sjónarmiði. Hann var að tala um hvað illa væri farið með viss svæði landsins þar sem vegir væru verstir, og hann og hv. 5. þm. Vestf. eru alveg öruggir um að meta það hvar vegir eru verstir. Ég treysti mér ekki til þess, enda hef ég ekki þá hæfileika eða einsýni til að bera sem þeir. En ef hv. 8. landsk. læsi upp úr ræðu formanns Alþfl., sem hann flutti er vegáætlun fyrir 1972 var til meðferðar hér á hv. Alþ., en það er einmitt sú vegáætlun sem þessi hv. þm. leggur til grundvallar í sínu nál., þá talaði þáv. hv. 2. landsk. um þessa vegáætlun og þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ef litið er til framkvæmda þeirra, sem síðasta ríkisstj. gekkst fyrir í vegamálum, tel ég tvímælalaust merkilegasta þá stefnu sem hægt er að kalla hraðbrautarstefnuna. Í lok stjórnartímabilsins fór síðasta ríkisstj. inn á þá braut að útvega stórfé til að gera framkvæmdir sem tryggja okkur í fyrsta skipti hraðbrautir sem hægt er að kalla því nafni, að undanskildum Keflavíkurveginum. Þetta var tímabær stefnubreyting, og það var farið mjög myndarlega af stað.“ Nú ætla ég ekki að eyða tímanum í að lesa frekar úr þessari ræðu, en ég held að hv. 8. landsk. verði að tala hv. formann Alþfl. til, til þess að vita hvort hann hefur nú breytt um stefnu og skoðun á þessum málum því að þetta fellur ekki saman. Út af því sem rætt hefur verið hér og kom fram í ræðu hv. 5. þm. Vestf., þá vil ég endurtaka það sem ég hef áður sagt, að það er stefnubreyting um viðhald til þjóðvega nokkur á árinu 1977 og veruleg á árinu 1978. Því verður ekki á móti mælt. Og það sem nú gerðist var að draga aðeins úr þessu vegna hagstæðrar vetrarveðráttu til að bæta úr til nýbygginganna. Um verktakalánin vil ég segja það, að það mál er nú miklu betur undirbúið en var á síðasta ári, og þess vegna er ég nokkurn veginn sannfærður um að það verður auðvelt að koma þeim málum í framkvæmd eins og til er ætlast. Ef það tekst ekki, verður að hafa það og verður ekki úr framkvæmdum, en ég veit að það mun takast. Ég skal ekki fara að ræða frekar við hv. 5. þm. Vestf. um Vestfirði, og ég ætla ekki heldur að fara að ræða neitt við hann um brúna yfir Borgarfjörð. Hann má halda þessu áfram eins lengi og hann hefur löngun til. Það sakar mig ekki, og það sem mest er um vert, það sakar ekki verkið sjálft og það skiptir meginmáli. Það er nú svo með stærri verk og þannig verður það þegar farið verður að vinna að endurbótum á veginum yfir Breiðadalsheiði, að þá munu hv. alþm. sjá að nauðsyn ber til að hraða framkvæmdinni sem verulegt fjármagn er komið til, vegna þess að það er of dýrt að vera með það of lengi. Það, sem hv. þm. á að deila á mig fyrir, er hvað ég er hófsamur í fjárveitingum í þetta verk því að auðvitað þarf að hraða því eins og öðrum stórverkum. Út af því, sem hv. þm. sagði og aðrir um happdrættisféð vegna Norður- og Austurvegar, þá vil ég segja það, að það fé hefur nú þegar markað veruleg þáttaskil og verið unnið verulega mikið að framkvæmdum þótt betur megi ef duga skal. Framkvæmdin á Holtavörðuheiði er verulegt átak og áfram verður haldið á þeirri braut. Það kom fram í skýrslu þeirri, sem ég skýrði frá í dag, að verið er að vinna á Hrútafjarðarhálsi og verið er að vinna í kringum Blönduós og verið er að vinna að vegagerð í Vakhólmi í Skagafirði, og það er verið að vinna við Austurveginn á Suðurlandi og áfram austur. Þetta hefur verið hægt vegna happdrættisfjárins sem við höfum notað. Að öðrum kosti hefðum við haft minna fé til ráðstöfunar til vegagerðar, ef þetta fé hefði ekki verið til. Hitt er alveg rétt, að það hefur ekki verið eins mikill hraði í vegaframkvæmdum og við hefðum kosið, en það hefur samt aukið hraðann í þessum framkvæmdum. Það er sama að segja um Öxnadalsheiðina. Þar var einnig fjárveiting og verður áfram til endurbóta á henni vegna happdrættisfjárins. Og það hefur verið svo, að það hefur verið afar erfitt að fá hv. þm. til þess að taka til greina vegi á þeim svæðum sem liggja á milli héraða, en þeir ern ekkert siður nauðsynlegir heldur en þeir sem innan héraða eru. Þeir eru misjafnlega nauðsynlegir, en það efast enginn um nauðsyn svæðisins á milli Norður- og Suðurlandsins og sama er á milli Austur- og Suðurlands og Austur- og Suður- og Vesturlands, allt er þetta jafnnauðsynlegt og verður reynt að vinna að því með þeim hraða sem við treystum okkur til. Eitt af því, sem ég hafði dálítið gaman af hjá hv. 5. þm. Vestf., sem ég að vísu hef oft gaman af því að maðurinn er skemmtilegur, það var þegar hann fór að ráðast á að það hefði verið dregið úr viðhaldi á bundnu slitlagi, því að ef ég man rétt var það ein af aths. í ræðu hans við fyrri umr. um vegáætlun, að of miklu fé væri nú varið til þess, og eins hafi verið með verkfræðilegan undirbúning, það hafi verið talið að of mikið væri veitt til hans. En við því er ekkert að segja þó menn færi sig til eftir atvikum. En ég tek það fram, eins og áður hefur komið fram í því sem ég hef hér sagt og ég sagði við fyrri umr., að of lítið er að gert í vegamálum og það er af þeirri einföldu ástæðu að við erum í stórverkefnum sem hafa skilað okkur verulegum árangri, eins og orkumálin. Það er ekkert að efast um það, að þau eru þegar búin að skila okkur verulegum árangri. Það sýnir t. d. hvað dregur úr innflutningi á olíu núna, það er vegna þess hve duglega hefur verið að því staðið að dreifa hitaveitunum. Þannig verðum við að málum að standa og þá verðum við stundum að velja á milli. En í sambandi við vegamálin vil ég með samþykki ríkisstj. gefa yfirlýsingu svo að hv. þm. þurfi ekki að velta fyrir sér, því að þrátt fyrir það að hér hafi ekki enn þá tekist að koma breytingum á tekjuöflun til Vegasjóðs, hefur þó mikið verk verið unnið í þeim málum, og það var von mín að hægt væri að ljúka því verki svo að hægt væri að afgreiða það á þessu þingi. Það tókst því miður ekki. En það er unnið áfram að því að athuga þessi mál miðað við þær aðstæður sem nú eru. Ég sýndi fram á það við fyrri umr. að t. d. bensínhækkunin hefur gert það að verkum að bensínskatturinn er nú þrátt fyrir hækkun í krónutölu ekki nema 25% af bensínverðinu frá því að vera um 50% áður. Þetta hefur auðvitað veruleg áhrif á Vegasjóð. Ég vil líka segja það, að ef svo vel tækist nú til að tekjur Vegasjóðs á þessu ári reyndust hærri en áætlað væri, þá væri það mikið gleðiefni, því að það, sem á hefur skort, er m. a. að þær hafa ekki staðist áætlun. Nú er of snemmt að segja um það. Þó að tveir fyrstu mánuðir ársins séu betri en sömu mánuðir í fyrra, þá er það nú ekki nóg til þess. En reynist svo, þá nýtur vegagerðin þess í fyrsta lagi á þann hátt, að ef um vanáætlun er að ræða í þeim verkefnum sem til framkvæmda koma, þá tryggir það framkvæmd þeirra og vegagerðin mun njóta þess. En í framhaldi af þessu vil ég fyrir hönd ríkisstj. gefa svo hljóðandi yfirlýsingu, með leyfi hæstv. forseta: „Enda þótt vegáætlun sé gerð til fjögurra ára og endurskoðun samkv. vegalögum ekki ráðgerð fyrr en á Alþ. 1978–1979 hefur ríkisstj. ákveðið að láta endurskoða ljárframlög til vegamála á Alþ., þegar á næsta hausti. Mun það gert í tengslum við fjárlagagerð og lánsfjáráætlun, þannig að það fé, sem til vegamála er ætlað árið 1978, verði aukið. Ríkisstj. mun einnig beita sér fyrir því að lög um happdrættislán vegna Norðurvegar og Austurvegar nái tilgangi sínum þó að nokkru seinna verði en ætlað var. Upphæð útboðsins samkv. lögum verður því hækkað sem svarar því fé sem að láni hefur verið tekið. Verða samkv. þessari yfirlýsingu vegamálin tekin á ný til afgreiðslu hér á hv. Alþ. á hausti komanda.“ Þessa yfirlýsingu vil ég gefa samkv. samþykkt ríkisstjórnarfundar, og sýnir það að að þessum málum er þegar verið að vinna þó að ekki hafi tekist að ná þeim árangri sem til var ætlast við þessa vegafjárafgreiðslu. Hins vegar hefur nokkrum árangri verið náð. Það verður ekki hægt annað en viðurkenna það, hvað sem menn að öðrum kosti kynnu að óska sér.



Herra forseti. Við höfum hlýtt hér á málflutning hæstv. samgrh. og framsöguræður fyrir nál. meiri og minni hl. hv. fjvn. í því stóra þingmáli sem hér liggur fyrir til umr. og afgreiðslu, till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 1977–1980. Neikvæður og allstóryrtur málflutningur stjórnarandstæðinga í þessu máli nú kemur auðvitað ekkert á óvart. Líklega hefði í því tilliti verið nokkurn veginn sama hvernig vegáætlunin var úr garði gerð á meðan sú hefð liggur í landi, að stjórnarandstaða telur það sjálfsagða skyldu að rifa niður hvert það mál sem frá stjórninni kemur. Því miður verð ég þó að segja að of mörg sannleikskorn hafa falist í gagnrýni stjórnarandstæðinga. En hitt vil ég segja og þá sérstaklega við minn kæra kollega, hv. 5. þm. Vestf., Karvel Pálmason, að hans skellinöðrumálflutningur og brýningar í þessu máli eru harla ólíklegar til þess að fá nokkru áorkað um afstöðu mína í þessu máli. Ég hafði þegar ráðið hug minn þegar ég sá hvert stefndi með vegáætlun, og því hafði málflutningur hans og annarra andstæðinga stjórnarinnar ekki hin minnstu áhrif á mig í því sambandi. Ég hafði annars ekki ætlað mér að hafa mörg orð í þessu máli og ekki heldur að vitna í margar tölur úr vegáætluninni sem við þm. höfum verið að rýna í undanfarnar vikur, okkur óneitanlega til lítillar gleði flestra þeirra. Hv. þm. kannast víst nú orðið við flestar þessara talna. Það er eðlilegt og nauðsynlegt að stjórnarþm. hverju sinni reyni að ná sem mestri samstöðu og eindrægni í þeim málum sem ríkisstj. þeirra stendur að og er ábyrg fyrir. Það þykir jafnan lítið drengskaparbragð að svíkjast undan merkjum þegar erfiðleikar steðja að. Þetta geri ég mér fyllilega ljóst, en þá ekki síður hitt, að þegar árekstur verður og það harður árekstur milli viljans til samstöðu annars vegar og samvisku og sannfæringar hins vegar, þá hlýtur hið síðarnefnda að ráða úrslitum um endanlega afstöðu. Það er því síður en svo, af neinni léttúð af minni hálfu né heldur með glöðu geði að ég verð að segja það hér, að ég tel mér ekki fært að standa að samþykkt þeirrar vegáætlunar, sem hér liggur fyrir hv. Alþ. Mín helstu rök eru þessi : Nú vil ég þó bæta við, áður en lengra er haldið, að yfirlýsing hæstv. samgrh. rétt áðan, sem mér var ekki kunnugt um að kæmi fram þegar ég punktaði niður þessi orð mín heima, hún hefur mildað hug minn mjög og mér sýnist málið horfa nokkuð öðruvísi við. Og ég vil þakka honum sérstaklega og ríkisstj. allri fyrir að þessi yfirlýsing hefur verið gefin, og má hún verða okkur þm. til nokkurrar hugarhægðar þó að því miður verði að játa að stundum hefur reynst fallvalt að treysta um of á gefnar yfirlýsingar. Það er staðreynd, sem ég hygg að allir hv. þm. viðurkenni, að nægilega góðar samgöngur um landið allt eru ein meginforsenda þess að byggðir landsins fái þrifist og þróast með eðlilegum hætti. Framkvæmd atvinnumála, menntamála, heilbrigðis- og félagsmála veltur á því hvernig að samgönguþættinum er búið. Þetta liggur svo í augum uppi að ég þarf ekki að fjölyrða um það frekar nú, enda margoft búið að sýna fram á það hér í sölum Alþ. að undanförnu bæði af mér og fjölmörgum þm. öðrum. Það er jafnframt staðreynd, sem ekki verður í móti mælt, að fjárframlög til samgöngumála hafa dregist saman á undanförnum árum að raungildi, bæði að því er varðar fastar tekjur Vegasjóðs og bein framlög ríkissjóðs. Á öllum þeim þrem þingum, sem ég hef setið á, hefur hæstv. samgrh. lagt áherslu á að nauðsynlegt væri að auka tekjustofna Vegasjóðs a. m. k. að því marki að þeir fylgdu verðlagsbreytingum hverju sinni. Undir þetta sjónarmið hefur, að því er ég hygg, meiri hl. þm. tekið kröftuglega, þ. e. a. s. þeir sem á annað borð hafa tjáð sig um málið. Samt hefur ekkert gerst í þessa átt. Þannig er hlutur Vegasjóðs í bensíngjaldi nú aðeins helmingur af því sem var fyrir nokkrum árum, eða 25%. Af heildartekjum ríkissjóðs af umferðinni í formi innflutningsgjalda, tolla og söluskatts af bifreiðum og bensíni rennur aðeins um fjórðungur til vegamála. Í máli hæstv. samgrh. fólust ákveðin fyrirheit um lagfæringu á þessu. Við höfum heyrt þetta áður, og ég er sannfærð um að hæstv. samgrh. hefur gert sitt til að þessi endurskoðun og aukning á tekjum Vegasjóðs mætti komast í framkvæmd, en það hefur þrátt fyrir það ekki orðið. Þetta er auðvitað þeim mun hörmulegra sem vitað er að skuldasöfnun okkar erlendis er það mikil nú að mælirinn er fullur og meira en það nú í bili. Það er þó augljóst að þau stórátök í vegamálum, sem fram undan eru, verða ekki framkvæmd nema með stórum hagkvæmum lánum til langs tíma erlendis frá, strax þegar við höfum náð þolanlegu jafnvægi í lánapólitík íslenska ríkisins út á við. Orkumálin hafa notið forgangs hvað erlendum lánum viðvíkur á þeirri forsendu að þar séu annars vegar gjaldeyrissparandi framkvæmdir með tilliti til hinnar rándýru olíu sem innlendir orkugjafar eiga að leysa af hólmi. Ekki verður því andmælt. Ekki verður því andmælt heldur að við gerum ekki allt í einu. Við getum ekki í einu haft marga forgangsmálaflokka í gangi sem við spörum lítt til hvað fjármagnsveitingar snertir. En einhvern tíma hlýtur þó að koma að því að eitthvað dragi úr hinni geipilegu fjármögnun orkumálanna. Og hversu oft hefur ekki verið bent á það, að lagning varanlegra vega þýðir stórkostlegan sparnað bæði að því er snertir viðhald vegakerfisins og endingu bifreiða, og hver skyldi treysta sér til að mæla með því sem framtíðarskipan að við eyðum 400–500 millj. kr. árlega í að moka snjó af vegum um landið allt sem ekki hafa enn verið byggðir upp úr snjó? Þó að nokkuð hafi rofað til í efnahagsmálum okkar á síðasta ári með hækkuðu útflutningsverðlagi og batnandi viðskiptakjörum við útlönd, þá er þó enn þörf á strangri aðgát og aðhaldi í fjármálum ríkisins og opinberum framkvæmdum. Ég vil leggja sérstaka áherslu á að það er ekki fyrst og fremst vegna þess að fjárframlög ríkisins til þessarar vegáætlunar séu of lág þegar á heildina er lítið með tilliti til þess sem að framan er sagt, það er ekki vegna þess að ég lýsi óánægju minni með vegáætlunina sem við erum að ræða hér um. Óánægja mín og andmæli beinast fyrst og fremst að því hvernig áætlunin er upp byggð og hvernig staðið er að skiptingu þeirra fjármuna sem til skiptanna eru. Hér tel ég mig raunar komna að kjarna málsins ásamt því atriði sem ég dvaldi nokkuð við áðan um tekjuöflun til Vegasjóðs. Ég tel að með því að taka inn á almenna vegáætlun lögbundna stóráætlun um Norður- og Austurveg sem tekur ásamt Borgarfjarðarbrú megnið af almennu vegafé, - ég tel að með því sé komið aftan að Alþ. og gengið þvert á yfirlýsingar hæstv. samgrh. og annarra þeirra er stóðu að löggjöfinni um áðurnefndan Norður- og Austurveg. Ég hef farið í gegnum umr. í þingtíðindum frá árinu 1974, í nóv. og des., þegar fjallað var um þetta mál. Frv. hljóðaði upphaflega upp á 1200 millj. kr. happdrættislán til Norðurvegar, en var breytt í meðförum n. í 2000 millj. kr. lán til Norður- og Austurvegar. Í ræðum 1. flm. frv., Eyjólfs Konráðs Jónssonar, og hæstv. samgrh., Halldórs E. Sigurðssonar, kom það skýrt og greinilega fram að þetta stórátak ætti ekki að skerða vegaframkvæmdir annars staðar á landinu. Á þetta hefur þrásinnis verið bent í þessum umr. Margir þm. aðrir, þ. á m. ég og fleiri dreifbýlisþm., tóku þátt í þessum umr. og lýstu stuðningi sínum við frv. í trausti þess að staðið yrði við þessar yfirlýsingar, að önnur byggðarlög aðrir landshlutar mundu ekki þurfa að líða fyrir að umrætt stórátak í vegamálum kæmist í framkvæmd. Hæstv. samgrh. komst m. a. svo að orði í þessum umr. og les ég þá beint upp úr þingtíðindum, nóvemberhefti 1974, með leyfi hæstv. forseta: „Það er ánægjulegt og reyndar vitað að þm. hafa almennt áhuga á vegagerð, enda er hún eitt af mestu nauðsynjamálum okkar því að hún er undirstaða undir því að við getum haldið uppi byggð um landið allt og komið raunverulegri byggðastefnu í framkvæmd. Það þarf ekki orðum að því að eyða að það eru viðskiptin sem gera það að verkum að fólk flýr af þessum og hinum stað. Það er flutningur á framleiðsluvörum bænda og annarra, er búa úti á landsbyggðinni, neytendanna, og það er líka flutningur á vörum sem hér hefur verið skipað upp og héðan fara til þeirra aftur. Það þarf ekki orðum að því að eyða að það þarf að vinna að gerð vega um allt land, því að þótt mikið hafi verið gert er mikið ógert.“ Ég efast ekki um að hæstv. ráðh. Halldór E. Sigurðsson hafi mælt þessi orð af heilum hug í nóv. 1974 þótt svo dapurlega hafi til tekist að vegáætlun 1977–1980 gangi ónotalega í berhögg við ræðu hans og fleiri ábyrgra manna á Alþ. Ég veit að hæstv. samgrh. einn saman er hér ekki um að saka hvernig til hefur tekist, þar á ríkisstj. öll að sjálfsögðu sinn hlut að máli. Og ég veit að fyrsti flm. og upphafsmaður þessa lagafrv. um Norður- og Austurveg, hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, er litlu ánægðari en ég er í dag og að þessi þróun mála var alls ekki það sem fyrir honum vakti. Ég hef rætt hér nokkuð um vegáætlun almennt án þess að fjalla um einstaka liði hennar. Ég er þegar orðin langorðari en ég hafði ætlað mér í upphafi. Ég get þó ekki lokið máli mínu án þess að minnast fáeinum orðum á skiptingu fjárveitinga milli hinna einstöku kjördæma. Ég veit að þm. landsbyggðarinnar eru allir óánægðir með sinn hlut, sérstaklega með það hve naumt er skammtað til þjóðbrautanna, hinna eiginlegu byggðavega sem daglegar samgöngur fólksins til sjávar og sveita innan byggðarlaganna byggjast á. Ég fæ ekki betur séð með tilliti til þess, hve litlu við höfum úr að spila til vegaframkvæmda nú, að þá sé titt umtöluð lagasetning um Norður- og Austurveg, svo nauðsynleg og æskileg sem sú mikla framkvæmd er, orðin til stórra vandræða sem ekki er séð fyrir endann á verði ekki brugðið á einhver betri ráð en nú er gert til fjármögnunar almennra vegaframkvæmda. En ég ætla aðeins, áður en ég lýk máli mínu, að minnast á skiptinguna milli kjördæma, þótt ég eigi það auðvitað á hættu að verða ásökuð um skæklatog og hreppapólitík ef ég minnist á þarfir eigin kjördæmis. En hvað um það, þá hlýt ég að vekja athygli hv. þm. á þeirri staðreynd, að samkvæmt sannreyndum tölum frá Vegagerð ríkisins um hlutfallstölu kjördæmanna í vegafé á árunum 1965–1976 eru Vestfirðirnir þar næstlægstir með 10.2%, Vesturland var þá 0.7% lægra. En í ár lækkar hlutfall Vestfjarðanna enn í 10.1% og er nú enn næstlægst á eftir Reykjaneskjördæmi sem hin 11 árin, sem ég tiltók, hafði hlutfallið 28.8%. Ég vil sérstaklega leggja áherslu á og taka það fram, að í þessari prósenttölu til Vestfjarðakjördæmis frá árunum 1965–1976, þ. e. 10.2%, er allt það fé sem fór til Vestfjarðaáætlunar, eða að svo miklu leyti sem unnið var samkvæmt þeirri áætlun á þessum árum, sem mundi þá sennilega vera árin 1965, 1966, 1967 og 1968. Það hefur nefnilega oft verið vitnað til þess hve Vestfirðir hafi haft mikinn forgang meðan Vestfjarðaáætlunin var í gangi, og það er fróðlegt að fá þetta fram nú. Ég tel mig hafa öruggar heimildir fyrir þessum upplýsingum. Það er stundum haft á orði að það sé allt að því fráleitt að bera saman hlut kjördæma í vegaframkvæmdum eftir prósentu. Það kann vel að vera rétt. En höfum við einhverja aðra trúverðugri aðferð til viðmiðunar og mats á því hvað hæfilegt er og sanngjarnt þegar skipting vegafjár er annars vegar? Alls staðar, um landið allt nema á svæðinu hér í kringum Reykjavík, bíða óþrjótandi verkefni í vegagerð og þá auðvitað tvímælalaust mest í þeim landshlutum sem landfræðilega eru erfiðastir. Enginn vafi getur leikið á að þar verða Vestfirðir og Austurland efstir á blaði. Hv. 1. þm. Suðurl., Ingólfur Jónsson, sagði í umr. sem ég hef áður vitnað til um Norður- og Austurveg, í niðurlagi einnar ræðu sinnar, orðrétt upp úr þingtíðindum, með leyfi forseta: „Það er eðlilegt, þegar um fjármuni er að ræða og hagsmuni heilla byggðarlaga, heilla landsfjórðunga, að þá verði að því spurt hvað sé sanngjarnt, hvað sé réttlátt og á hvern hátt þær fjárhæðir, sem aflað er, komi að sem bestum notum. Ég er vongóður um að það sjónarmið verði nú ráðandi hér í hv. Alþ.“ Hafi hv. þm. Ingólfur Jónsson heill mælt. Þessi orð eru eins og töluð út úr mínu hjarta, og ég geri ráð fyrir að þegar hann mælti þessi orð hafi hann átt við öll kjördæmi landsins, en ekki aðeins eigið kjördæmi. Það tel ég mig nokkurn veginn örugga um. En það er ekki einungis að Vestfirðir verði illa úti á vegáætlun á yfirstandandi ári. Ekkert af þeim aðkallandi stórverkefnum, sem þar bíða, á við Oddsskarð á Austurlandi, Borgarfjarðarbrú á Vesturlandi, að ekki sé minnst á Norður- og Austurvegsframkvæmdirnar upp á 2000 millj. kr. á næstu 4 árum, - ekkert af þessum stórframkvæmdum, sem brýnastar eru á Vestfjörðum, er fært á blað í þessari vegáætlun nema ef nefna mætti 43 millj. yfir torfæra hálsa í Austur-Barðastrandarsýslu og 55 millj. kr. í brúargerð yfir vöðin í botni Önundarfjarðar, hvort tveggja á árinu 1979. Breiðadalsheiðin, sem við þm. Vestf. höfum þráfaldlega gert að umtalsefni hér í þingsölum í vetur, er lokuð og algjör faratálmi allajafna um helming ársins. Hún einangrar gersamlega norðurhluta Vestfjarða frá syðri byggðum landsfjórðungsins. Jarðgöng í gegnum háheiðina, sem mundu þýða lausn að nokkru leyti a. m. k. á þessu vandamáli, munu hafa mikinn kostnað í för með sér, en þó fjórum til fimm sinnum minni, að því er áætlað er, heldur en brúin yfir Borgarfjörð. Það er heldur ekkert minnst á endurbætur á Óshlíðarveginum milli Ísafjarðar og Bolungarvíkur sem nú orðið telst stórhættulegur til umferðar. Og það hefur víst alveg gleymst að eftir er að ljúka hringveginum í kringum Ísland með tengingu Djúpvegar við aðalvegakerfi landsins. Ekki er heldur nefndur á nafn vegur yfir Steingrímsfjarðarheiði, tiltölulega stuttur vegarspotti sem mundi gegna því mikilvæga hlutverki að tengja Strandasýslu öðrum byggðum Vestfjarða um Djúpveginn. Strandamenn una því að vonum illa og hafa gert lengi að vera þannig afskornir frá meginhluta kjördæmisins bæði í atvinnulegu og félagslegu tilliti. Ég vil í því sambandi, þegar ég tala um tengingu Djúpvegarins, geta þess að í umr. um Norður- og Austurveg á sínum tíma var beinlínis tekið fram í framsöguræðu 1. flm. frv. að gert væri ráð fyrir 270 millj. af fé til Norður- og Austurvegar til þess að vinna að tengingu Vestfjarða við aðalvegakerfi landsins. Ég hef hvorki í fyrra né nú í ár séð örla á þessari fjárveitingu eða broti af henni til þessa verkefnis. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um Vestfirði. Ég veit að þm. úr öllum kjördæmum geta talið upp fjöldamörg brýn verkefni sem þeim liggja á hjarta. En mér er nær að ætla að flest þeirra skipti ekki jafnmiklum sköpum fyrir samgöngur í þeirra kjördæmum og þau verkefni sem ég hef hér nefnt sérstaklega að því er varðar Vestfjarðakjördæmi. Ég held að við hljótum, Vestfjarðaþm., í trausti þeirrar yfirlýsingar sem ríkisstj. hefur gefið nú nýverið, að vænta þess að verkefni eins og Breiðadalsheiðin verði tekið inn á vegáætlun, þegar sú áætlun, sem nú liggur hér fyrir, verður endurskoðuð, og mér skildist á hæstv. samgrh. að það yrði jafnvel á næsta ári. Ég vil bæta því við og minna á að Breiðadalsheiðin gegnir ekki aðeins mjög veigamiklu hlutverki að því er varðar landssamgöngur, heldur gæti hún orðið veigamikill þáttur í því að skapa meira öryggi í flugsamgöngum við norðurhluta Vestfjarða heldur en nú er. Um brtt. þær við vegáætlun, sem fyrir liggja frá hv. meiri hl. fjvn. um heimildir til verktakalána upp á 400 millj. kr., vil ég segja það, að mér finnst þær í rauninni harla lítil sárabót og lítt traustvekjandi með reynslu af slíkum verktakalánum áður. Og tillögum um skerðingu á framlögum til viðhalds vega, sem undanfarin ár hefur verið í algjöru lágmarki, hlýt ég að mótmæla. Ég harma það í einlægni sagt, að sú vegáætlun, sem hér er verið að afgreiða frá Alþ. eftir nýjum vegalögum, skuli úr garði gerð eins og raun ber vitni, ekki síst vegna þess að ætla má þar sem nú er verið að afgreiða fyrstu vegáætlun eftir nýjum vegalögum, að þá sé hún að vissu leyti stefnumótandi. Hún felur í sér stefnumótun að mínu mati sem ég er ekki samþykk, og mun ég því ekki taka þátt í afgreiðslu þessarar vegáætlunar nú. Ég vona og treysti því að hæstv. ríkisstj. með hæstv. samgrh. í broddi fylkingar í samgöngumálum, sem ég veit að hefur gert og gerir sitt besta til þess að ná fram hlut vegamála sem skaplegustum, - ég vona að þessi áætlun, sem liggur nú fyrir, eigi eftir að taka breytingum þegar á næsta ári, að það finnist leiðir til þess að auka tekjur til Vegasjóðs. Því er það að ég mun sitja hjá við atkvgr. um þessa vegáætlun með sýnu jákvæðari og mildari hug en áður en ég heyrði yfirlýsingu hæstv. samgrh.



Herra forseti. Hv. þm. Geir Gunnarsson hefur þegar gert það rækilega grein fyrir minnihlutaáliti okkar að það er í raun og veru fáu við að bæta, nema viss sératriði sem ég vildi hér koma að. Ég hlýt að taka undir með honum að harma og vita um leið þau vinnubrögð sem viðhöfð voru í fjvn., þar sem okkur var stillt upp fyrir gerðum hlut í lokin, og það því fremur sem ég hef ekki síður litið á mig í fjvn. sem fulltrúa Austurlandskjördæmis en fulltrúa Alþb. Þá var vissulega gremjulegt að fá ekki tækifæri til þess við umr. í n. að fjalla um það hver hlutur Austurlands í heild yrði. Það var aðeins í lokin spurt um hvort við hefðum einhverjar athugasemdir fram að færa. Þegar þær komu fram og við spurðum hvort einhverju væri hægt að hagga, þá var því neitað og allt varð óhreyft. Ég lét í fjvn. bóka tvö atriði sem ég mótmælti alveg sérstaklega: Annars vegar því, að Austurlandsáætlun skyldi að öðru leyti en því, sem tók til Oddskarðs, algjörlega felld brott, en hún átti fullan rétt á sér samkv. nýjum vegalögum innan ramma vegáætlunarinnar og átti þess vegna þar að standa, miðað við það að hér var um áður umsamda verkþætti að ræða sem ekki var lokið við. Í öðru lagi lýsti ég mig ósamþykkan þeirri prósentu sem Austurlandi var úthlutað í þjóðbrautarflokknum. Þar var um minnkun að ræða úr 16% í 11% og því við borið að þessi flokkur vægi nú minna en áður hefði verið hjá okkur, vegalengdirnar hefðu minnkað frá landsbrautaflokknum áður og því væri eðlilegt að þessi prósenta minnkaði. Þá hefði auðvitað verið næst okkur að spyrja: Hvað þá um aukninguna í stofnbrautaflokknum ef við lækkuðum í þjóðbrautaflokknum? Sú aukning sást vitanlega hvergi. Það var greinilegt að vegalögin voru túlkuð til hins ítrasta varðandi þjóðbrautirnar, en allt öðruvísi gagnvart stofnbrautunum, og það harma ég mjög, vegna þess að þegar við vorum að starfa í vegalaganefndinni gekkst ég m. a. inn á þá lausn, sem þar var fallist á í lokin sem málamiðlunarlausn, vegna þess að ég áleit að t. d. okkar kjördæmi mundi þar með öðlast í þeim stóra flokki aukna hlutdeild miðað við það sem áður hafði verið, það var í raun og veru beinlínis gefið í skyn, með tilliti til þess að Austurland hafði ekki áður verið með í uppskiptingu yfir 50% vegafjárins, þ. e. a. s. hraðbrautafjárins í heild. Þetta urðu mér þess vegna þeim mun meiri vonbrigði, að við skyldum í engu fá aukna hlutdeild í þessum flokki þegar þjóðbrautaprósenta okkar var minnkuð úr 16% í 11%. Meginmál þessarar vegáætlunar er auðvitað, eins og þegar hefur verið komið inn á, allt of lítið fé, of lítið til að skipta, og sú tilfærsla, sem hér hefur orðið á, kemur niður á því sem áður var eins konar stolt þessarar áætlunar, þ. e. a. s. viðhaldinu, og skapar vitanlega enga lausn í þessum efnum. Það verður hins vegar að teljast undarlegt að tilboð stjórnarandstöðunnar um tekjuöflun skyldi ekki skoðað betur en raun ber vitni. Það virðist þrátt fyrir yfirlýsingar nú að það hafi ekki verið nú á þessum vordögum ýkjamikill vilji til þess að kanna það ofan í kjölinn. Einhvern tíma hefði það verið gert. En hér mun um stefnu að ræða, stefnu sem m. a. birtist okkur í leiðara Morgunblaðsins s. l. sunnudag og ég vík e. t. v. að síðar. Tvennt hefur komið fram í sambandi við þessa vegáætlun nú sem á að milda hana nokkuð. Annars vegar eru verktakalánin. Um þau er það að segja, eins og hv. síðasti ræðumaður, Sigurlaug Bjarnadóttir, kom inn á, að þau hljóta auðvitað að vera meiri og minni blekking. Það er ekkert um þau vitað, og það er viðurkennt m. a. í mínu kjördæmi að hér sé víðast um tölur út í bláinn að ræða. Og síðan þarf svo að greiða þessi verktakalán af næsta árs fjárveitingu. Hins vegar er sú yfirlýsing sem hæstv. ráðh. gaf áðan um endurupptöku í haust. Við skulum vona að það verði meira að marka þessa yfirlýsingu heldur en þær yfirlýsingar sem í fyrra voru bæði beint og óbeint gefnar út með bráðabirgðavegáætluninni þá, enda er þessi yfirlýsing nú ákveðnari að vísu og svo það, sem kannske mestu máli skiptir, að næsta ár er kosningaár, og kann vel að vera að það bjargi málinu og eitthvað verði gert í alvöru vegna þess að menn þurfa að standa reikningsskil gerða sinna á næsta ári. En ég dreg þessa yfirlýsingu nokkuð í efa, vona þó hið besta því vissulega er hér full þörf á, og hefði betur verið farið að tilboði okkar í stjórnarandstöðunni um að athuga þetta mál nú þegar og gera eitthvað í því. En ég geri mér ekki allt of miklar vonir um þetta heldur af þeirri ástæðu, að stefna þessarar ríkisstj. í byggðamálum virðist nú, sbr. Morgunblaðsleiðarann sem ég minntist á áðan, einmitt vera að færast enn meira í samdráttarátt hvað landsbyggðina snertir. Ég tek hann sem lýsandi dæmi hér um. Ég vildi aðeins víkja að Austurlandi sérstaklega þó ég skuli ekki vera þar langorður. Um vanefndirnar á Austurlandsáætlun er ekki margt að segja. Við vissum það fyrir að þar kom Oddsskarðið aðeins eitt inn í - og skárra hefði það nú verið ef það verkefni hefði líka verið af okkur tekið ! En þannig var frá þessum málum gengið, þannig var um þessi mál samið á sínum tíma, að hér hlýtur að vera um í raun og veru algjör svík og brigðmæli að ræða, að þessi áætlun skuli ekki halda sér til þessara tilteknu verkþátta. Við eigum mörg verkefni eftir á Austurlandi, eins og hér var verið að ræða um áðan á Vestfjörðum. Ég minni á þann flöskuháls, sem nú er á leiðinni hingað suður að austan um Lónsheiðina, og það sérátak sem vissulega þarf að gera til þess að losa okkur við þann flöskuháls. Það er rétt, hefði happdrættisféð í Norður- og Austurveg komið til skila á eðlilegan hátt, þá hefði það getað þarna miklu bjargað og sennilega öllu bjargað. En vegna þess hvernig með það er farið, þá kemur það vitanlega ekki okkur til góða, síður en svo. Og það mun að því vikið síðar hve hörmulega í raun við erum leiknir varðandi þetta sérstaka fé eða þetta sérstaka fjármagn. Það átak verður ekki gert án sérstaks átaks, án sérstaks lánsfjár eða tekjuöflunar. Hér er um það dýrt verkefni að ræða. Við höfum nú tekið um það ákvörðun að gera þarna tilraun með vetrarveg og eftir er að sjá hvernig það tekst. Það þarf ekki að minna á einangrun vissra byggðarlaga yfir veturinn. Neskaupstaður hefur lengi verið í hinni miklu einangrun, og Oddsskarð er vissulega mikil lausn á því. En við skulum ekki gleyma því, að vegurinn sinn hvorum megin er ógerður að mestu. Seyðisfjörður er í mikilli einangrun, og það er ekki fyrr en á seinasta ári í raun og veru, seinasta ári áætlunartímabilsins núna, sem þar á að gera sérátak. Og Vopnafjörður er enn í sinni miklu einangrun og vantar enn þá tilfinnanlega sérátak til þess að gera sæmilegan sumarveg yfir Hellisheiði til Vopnafjarðar af Héraði, því að það er það sem vopnfirðingar kjósa eðlilega, að ná góðu sambandi við Austurland með þeim hætti. Þetta verkefni ásamt ýmsum fleirum urðum við gjörsamlega að láta eiga sig í þingmannahópi Austurlands, m. a. hinar hrikalegu Kambanesskriður, ruðningsveg, sem þar liggur um og enn er í raun og veru ólokið að gera akfæran. Þannig mætti vissulega lengi telja. Og ég minni enn þá á sveitavegina, vegina í sveitunum sem voru lækkaðir núna með prósentuskiptingu úr 16 í 11. Þessir vegir eru svo slæmir að þeir standa í vegi fyrir réttu skipulagi á landbúnaðarframleiðslu í heilum héruðum austur þar, þ. e. a. s. að bændur í héruðum, sem miklu betur eru fallin til mjólkurframleiðslu heldur en til sauðfjárframleiðslu, neyðast til þess samgangnanna vegna að stunda það sem síður skyldi. Við gerðum að vísu tilraun til þess að færa frá stofnbrautunum lítils háttar til þessara þjóðbrauta nú til þess að bjarga mestu neyðinni, en vissulega þarf í þessum vegum að gera alveg sérstakt átak, svo sem ég hef áður flutt till. um. Þar kemur auðvitað fleira inn í en skipulag landbúnaðarframleiðslunnar á þessu svæði. Þar koma inn í vitanlega menntamálin, félagsmálin og ýmislegt annað. Ég sagði áðan að það hefði verið gerð hér svo rækileg grein fyrir þessu máli af hálfu hv. þm. Geirs Gunnarssonar að litlu væri við að bæta. Það ber hér allt að sama brunni. Það skortir fé til þessara framkvæmda. Samdrátturinn í þessum þýðingarmiklu framkvæmdum er gífurlegur og við hljótum að ætla að hér sé um beina stefnumörkun í byggðamálum að ræða. Og mér þykir það býsna mikið tímanna tákn, að þessa daga, afgreiðsludaga vegáætlunarinnar, kemur leiðari þess blaðs, sem mestu ræður um stjórnarstefnuna, með sannleikann ómengaðan, segir meira um stjórnarstefnuna í raun heldur en allt annað, og er vissulega ástæða til þess að vitna í lokin í nokkur gullkorn úr þessum leiðara, með leyfi hæstv. forseta. Það er fullyrt með mikilli skelfingu í leiðara blaðsins 27. mars: „Byggðajafnvægi er að raskast á hinn veginn.“ Og þar segir: „Hitt er svo annað mál, að nú má spyrja hvort byggðajafnvægi sé e. t. v. að raskast á ný og þetta sinn halli á hinn veginn, að svo halli á höfuðborgarsvæðið og Suðurnesin í ýmsum efnum að gera þurfi ráðstafanir til þess að rétta hlut íbúanna á þessum svæðum.“ Og svo segir hér í harmþrungnum tón: „Á undanförnum árum hefur verið lögð svo rík áhersla á atvinnuuppbyggingu úti um land, að hallað hefur verulega á höfuðborgarsvæðið og Suðurnes.“ Harmstónninn í þessu leynir sér ekki. Það var ægilegt að ráðist skyldi í hina miklu atvinnuuppbyggingu úti á landsbyggðinni þar sem allt var í raun og veru að leggjast í auðn í lok viðreisnartímabilsins. Og síðan segir áfram, með leyfi forseta: „Áhrif þessa misvægis í atvinnuuppbyggingu á lífskjör fólks hafa ekki látið á sér standa.“ Það er þokkalegt eða hitt þó heldur. Lífskjörin hafa sem sagt batnað úti á landsbyggðinni. Og það er hætta á þessu, er sagt. „Það er nú samdóma álit þeirra, sem hafa atvinnurekstur með höndum, að fólk á landsbyggðinni hafi mun meira fé handa á milli en íbúar höfuðborgarsvæðisins og Suðurnesja.“ Ja, þvílík ósköp og skelfing! Og spurningin er nú auðvitað um það, hvernig þessi niðurstaða er fengin, hversu rétt hún er, og svo hins vegar, hvernig þetta fólk úti á landsbyggðinni hefur fengið þetta fé handa á milli með sinni gífurlegu yfirvinnu. Og vafalaust er verið að vitna í loðnuvertíðina núna sem dæmi um árstíðabundna atvinnu. Og meira er sagt í þessum ágæta leiðara sem ég veit að þeir framsóknarmenn hafa lesið með mikilli athygli og eflaust aðdáun einnig. Þar segir: „Enda sýna tölur að á sama tíma og tekjuaukning á höfuðborgarsvæðinu frá árinu 1975 til 1976 er milli 30 og 40% er hún víða á Vestfjörðum, Norðurlandi og Austurlandi milli 50 og 100%.“ Það er ekki verið að tala um tekjurnar, hverjar þær séu, tekjurnar hjá þessu fólki, heldur tekjuaukninguna. Viðmiðunin var lág frá árinu áður vegna þess að landsbyggðin var smám saman að rétta úr kútnum eftir þá uppbyggingu sem vinstri stjórnin beitti sér fyrir, og það er óskaplegt að dómi Morgunblaðsins að þessi tekjuaukning skuli hafa átt sér stað úti á landsbyggðinni. Síðan segir í þessum leiðara áfram: „Sjálfsagt má rekja mörg fleiri dæmi um það, að jafnvægi í byggð landsins er að raskast á þennan veginn. En nú er óhjákvæmilegt að stjórnvöld beini athygli sinni að þessum vandamálum suðvesturhornsins.“ Örlítil huggun kemur þó hér í lokin: „Íbúar landsbyggðarinnar mega undir engum kringumstæðum taka þessar athugasemdir sem vísbendingu um að amast sé við uppgangi í atvinnulífi og lífskjörum á landsbyggðinni.“ Það er rétt, það er dálítið erfitt að fara að selja eða sökkva togurunum sem voru fengnir út á landsbyggðina. Það er von að mörgum aðilum finnist það. „En þeir verða að gera sér grein fyrir því, að íbúar á höfuðborgarsvæðinu og á Suðurnesjum, sem með skattgreiðslum sínum hafa að verulegu leyti staðið undir fjárfestingum úti um land, eiga líka sinn rétt og verða ófáanlegir til þess að halda áfram ef svo mjög hallar á þeirra hlut eins og nú sýnist stefna í.“ Þetta er lýsandi dæmi um það, hver stjórnarstefnan er nú, og það er alveg rétt, þessi vegáætlun, sem við erum nú að afgreiða, er merkur áfangi að því marki sem Morgunblaðið er hér að tala um, mjög merkur áfangi, og það má óska þeim hv. stjórnarsinnum til hamingju með þennan áfanga.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara langt út í almennar umr. um þetta mál. Ég býst við að ég gæti sagt ýmislegt í svipuðum dúr og síðustu hv. ræðumenn. Ég gæti talið upp ýmsa vegi í mínu kjördæmi sem ekki hefur verið sinnt sem skyldi. En ég veit og viðurkenni að hér er úr mjög litlu fé að spila miðað við það mikilvæga og fjölþætta viðfangsefni sem við er að glíma. En vonandi hefur yfirlýsing hæstv. samgrh., sem hann hafði yfir hér áðan, hresst einhverja af þeim mönnum sem um þessi mál fjalla. En það er háttur þm. að minna á brtt. sínar, þó þeir fari ekki langt út í að skýra almenn viðhorf. Á þskj. 363 er brtt. sem ég hef flutt við þessa þáltill. ásamt hv. 2. þm. Vesturl. Þessi till. hnígur í þá átt að lítillega sé breytt flokkun vega, þar sem um er að ræða þjóðvegi eftir kjördæmum. Það er vegur nr. 568 í Vesturlandskjördæmi sem nefndur er Skógarnesvegur. Honum er lýst svo í núgildandi vegáætlun að hann liggi af Ólafsvíkurvegi vestan við Rauðkollsstaði að Hausthúsum. Þar er hann látinn enda. Það hefur hins vegar verið talið sjálfsagt af þeim mönnum, sem gerst þekkja til á þessum slóðum, að þessi vegur verði látinn ná lengra en nú er eða eins og áður var, þ. e. a. s. að till. hnígur nánast í þá átt að lýsa þessum vegi á sama hátt og gert var löngum áður fyrr, þ. e. a. s. að þetta verði hringvegur sem liggur af Ólafsvíkurvegi vestan við Rauðkollsstaði um Hömluholt, Hausthús, Syðra- og Ytra-Skógarnes, Miklholt og Litlu-Þúfu á Ólafsvíkurveg hjá Stóru-Þúfu. Lengd vegarins, eins og honum er nú lýst, er 2.8 km, en ef hann verður lengdur að því marki sem ég gat. hér um, þá lengist hann að vísu upp í 14.8 km. Þar af er góður vegur 5.8 km, ófullnægjandi vegalagning 3.6 km og slæmur vegur 5.3 km. Það er ekki farið fram á sérstaka fjárveitingu í þennan veg nú, heldur aðeins að honum sé lýst á réttan hátt að dómi okkar heimamanna og miðað við þá lýsingu nú og framvegis. Og brtt. þessi er flutt samkv. ítrekuðum samþykktum og óskum sýslunefndar snæfellinga. Vænti ég þess að hv. alþm. telji sér fært að samþ. þessa brtt.



Forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka þátt í almennum umr. um þá þáltill. sem hér liggur fyrir um vegamál. Ég ætla fyrst og fremst að tala fyrir brtt. er ég hef flutt ásamt fleiri þm. og liggur fyrir á þskj. 426, en ég get nú stytt mál mitt um hana mikið vegna þeirra yfirlýsinga sem hæstv. samgrh. hefur haft hér frammi í umr. varðandi þessa brtt., og vík ég að því aðeins á eftir. Við flm. þessarar brtt., sem erum úr öllum flokkum, þm. Reykv., ákváðum að flytja hana eftir að okkur hafði borist erindi frá fulltrúum samstarfsnefndarinnar um fólkvang sem sveitarfélögin á þéttbýlinu hér standa að og nýlega barst okkur, þar sem vakin var athygli á ástandi þess vegar sem um ræðir. Vegur þessi var lagður 1972, 11 km langur vegur upp í Bláfjöll. og einkum að því stefnt með lagningu hans að skapa möguleika á aðstöðu til útivistar fyrir fólkið hér í þéttbýlinu, svo sem til skíðaiðkana. Síðan 1972 hefur ekki verið varið neinu fé í þennan veg af hálfu ríkisins eða Vegagerðarinnar, þrátt fyrir það að með tilkomu vegarins hafi umferð um þetta svæði aukist mikið og mannvirkjagerð verið mikil, svo sem í skíðamannvirkjum. En segja má að umferðin sé orðin það mikil um þetta svæði, einkum á frídögum að vetri til þegar viðrar til skíðaiðkana, að hættuástand hafi skapast á veginum, og hafa þessir aðilar, sem að fólkvanginum standa, haft af þessu þungar áhyggjur. Og þetta útivistarsvæði fólksins hér í þéttbýlinu er einnig mikið sótt og jafnvel langt að, þannig er mikið um að skólafólk úr skólum hér austanfjalls sæki þetta skíðasvæði á vetrum á vegum skóla sinna og sama gildir einnig um skóla hér vestanlands. Hugmyndir eru uppi um miklar framkvæmdir á þessu svæði af hálfu sveitarfélaganna, sem að fólkvanginum standa. M. a. hefur verið talað um að framlengja þennan veg suður í átt til Hafnarfjarðar og opna þar með nýja samgönguleið sem gerði alla umferð um þetta svæði miklu öruggari. Á prjónunum eru einnig framkvæmdir við gerð bílastæða á þessu skíðasvæði til þess að greiða fyrir umferð um svæðið. Og samstarfsnefndin hefur nú þegar áformað að leggja milli 40 og 50 millj. kr. í framkvæmdir á þessu svæði og einar 20 millj. af þeirri upphæð til vegabóta. En sem sagt, vegna þeirrar yfirlýsingar, sem hæstv. samgrh. flutti hér áðan, tel ég ekki ástæðu til að tala fyrir þessari till. sérstaklega. Það kom fram í máli hans að hann hefur þegar í viðræðum við vegamálastjóra ríkisins tryggt, að á yfirstandandi ári verði veittar 3 millj. kr. til þessa vegar og hann vildi stuðla að því að í framtíðinni yrði tryggt að vegur þessi kæmi að fullum notum. Jafnframt lagði hann til að við flm. þessarar brtt. drægjum hana til baka. Í trausti þess, að þessi yfirlýsing samgrh. sé jafngildi þess að Alþ. samþ. þetta mál, og jafnframt, að tryggt sé að áfram verði veitt fé til vegarins til víðhalds honum í öryggisskyni, þá mun ég beita mér fyrir því að þessi till. verði dregin til baka.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs fyrst og fremst til að fagna þeirri yfirlýsingu sem hæstv. samgrh. gaf hér áðan fyrir hönd ríkisstj., einkum þó þeim þætti hennar sem fjallar sérstaklega um Norðurveg og Austurveg. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir, 9. landsk. þm., sagði áðan, að auðvitað hefur það hvorki glatt mig né aðra flm. frv. um Norðurveg og Austurveg, að framkvæmdir samkv. þeim lögum hafa verið hægari en efni stóðu til og við vonuðumst til. Og ég veit að þm. allir, sem svo til allir stóðu raunar að samþykkt þess frv., - að þm. allir telji að því miður hafi ekki miðað nógu hratt áfram, og hygg ég kannske að það hryggi hæstv. samgrh. meira en nokkurn annan. Við verðum einu sinni að horfast í augu við það, að við höfum lifað erfiðleikatímabil undanfarin ár og þess vegna hafa framkvæmdir á þessu sviði verið minni en við öll hefðum viljað, og vissulega harma ég það mjög. Hitt er svo annað mál, að þegar það spurðist út að sú hugmynd hefði vaknað í hv. fjvn. og hjá yfirvöldum vegamála að skerða fé samkv. lögunum um Norðurveg og Austurveg, þá gat ég ekki a. m. k. sætt mig við það. Í fyrravor horfðu mál svo illa að erfiðlega gekk að koma saman vegáætlun, og þá varð um það viðtækt samkomulag að lánaðar yrðu af fjármagni Norðurvegar og Austurvegar 350 millj., en einungis framkvæmt fyrir 150 millj. kr. Við höfðum auðvitað allir gert okkur vonir um að þetta fé yrði endurgreitt nú á þessu ári og til framkvæmda kæmi með því fjármagni. Því miður er ekki ljóst að svo geti orðið. Og sérstaklega var höfð hliðsjón af því við ákvörðun um einstakar fjárveitingar nú að Borgarfjarðarbrú væri á Norðurvegi, eins og það var kallað og túlkað, og má kannske til sanns vegar færa að svo sé, og þess vegna teknar um 300 millj. af þessu fé til þeirrar framkvæmdar eða er öllu heldur hugmyndin að gera. En nú hefur verið gefin um það yfirlýsing að féð verði endurgreitt og skili sér allt til þessara vegaframkvæmda, og í yfirlýsingu ríkisstj. segir einmitt að hún muni beita sér fyrir því, að lögin nái tilgangi sínum þótt nokkru seinna verði en til var ætlast, þannig að þetta fé komi til baka og verði þá notað við framkvæmdir við Norðurveg. Fjármagnið - þriðjungurinn af heildarfjármagninu - það sem fer til Austurvegar er óskert, og skal ég ekki neitt öfundast yfir því. Það var gert um það samkomulag þegar þetta frv. upphaflega var flutt og fjallaði fyrst um Norðurveg einan. Það var gert um það samkomulag, sem naut víðtæks fylgis, að þriðjungur af þessu fé rynni til Austurvegar, og má kannske segja að eðlilegt hafi verið að þeir vildu ekkert eftir gefa af því. Og þó að við viljum ekki heldur, sem sérstaklega berum hag Norðurvegar fyrir brjósti, gefa neitt eftir, þá höfum við á það fallist að eitthvað verði dregið lengur en við vonuðum að endurgreiða það fé sem til vegarins á að fara. Ég er þó að gera mér vonir um að þegar fram á árið kemur muni menn sjá að hugsanlegt sé að verja eitthvað auknu fjármagni til Norðurvegar og þá sérstaklega á Holtavörðuheiði, sem kemur raunar til nota fyrir vestfirðinga líka, a. m. k. strandamenn og vonandi vestfirðinga alla, þegar samtenging kemur sem síðar verður. Um það vitum við ekkert í dag, hvort efnahagsástandið verður talið leyfa að fara í slíka framkvæmd umfram það sem nú er gert ráð fyrir á vegáætluninni. Ég skal ekki fara langt út í að deila um hvort það sé yfirleitt löglegt að taka fé af Norðurvegi til Borgarfjarðarbrúarinnar. Ég held að það sé álitamál hvort svo sé. Í fyrsta lagi er það nú svo, að á vegáætlunum eru brýr sérgreindar alltaf. Að vísu er ein undantekning frá því, og það var á Skeiðarársandi. En þar var líka um sérstakt verkefni að ræða sem sérstök fjáröflun var til í einu lagi til brúa og vegar. Þar að auki er alveg ljóst að þegar að þetta frv. var fram lagt, þá hafði þegar verið tekin ákvörðun um Borgarfjarðarbrúna og veitt til hennar fé. Það kom aldrei til umr. hjá einum eða neinum að þetta fé yrði skert til þess að hrinda þeirri miklu framkvæmd af stokkunum sem Borgarfjarðarbrúin er. Ég er ekki að fjargviðrast yfir Borgarfjarðarbrúnni, hún þurfti að koma. Hún hefði kannske getað beðið eitthvað. En úr því að ráðist var í hana þá tel ég einmitt að þurfi að hraða henni, nákvæmlega eins og hæstv. samgrh. sagði, og ég hef ekki talið frágangssök að taka til hennar stórlán og stakk raunar upp á því að þegar á þessu ári yrðu þessar 300 millj. teknar sérstaklega að láni til Borgarfjarðarbrúarinnar. En hinn hátturinn hefur verið valinn, að endurgreiða lánið til Norðurlandsvegarins skv. yfirlýsingu ríkisstj. Þar að auki er þess að gæta, að þegar samkomulag var gert hér í fyrravor, þá var enginn maður sem orðaði það að einn eyrir af þessu fé yrði tekinn til Borgarfjarðarbrúar. Auðvitað hefði þá ekkert samkomulag verið gert, vegna þess að enginn grundvöllur var þá fyrir samkomulagi því að féð hefði þá allt þangað farið, en ekki í veginn eins og til var ætlast. En yfirlýsing ríkisstj. er ótvíræð að því leyti, að hún miðar að því að lögin nái tilgangi sínum. Tilgangur laganna var frá upphafi sá, að byggja upp þennan meginveg milli Norðurlands og Suðurlands, og síðan bætt inn í frv. Austurveginum. Þegar undirbyggingu væri lokið yrði hafist handa um að leggja þennan veg bundnu slitlagi. En fyrst og fremst átti að byggja þennan meginveg upp. Það er rétt sem samgrh. sagði, að óbeint hafa þessi lög auðvitað komið að notum, því að hluti af lánsfénu hefur farið til að vinna verkefni eins og t. d. þau sem hann nefndi: Hrútafjarðarháls, Holtavörðuheiði - var í það verkefni reyndar hein fjárveiting af happdrættisfé, Öxnadalsheiði, í Skagafirði, út frá Blönduósi og víðar, og það ber auðvitað ekki að vanmeta, þó að hitt sé rétt, að miklu seinna hefur gengið en við öll vonuðumst til. En aðalatriðið er það, að við þetta get ég fyrir mína parta unað og vona að aðrir þeir, sem að frv. stóðu á sínum tíma og veittu því fylgi sitt, muni líka við það sætta sig miðað við aðstæður eins og þær eru. Hitt hefði ég ekki getað sætt mig við, að þetta fjármagn hefði verið skert, og hefði þá jafnvel fremur kosið þann kost, sem hv. þm. Geir Gunnarsson, 11. landsk. þm., nefndi, þ. e. hreinlega að afnema lögin ef þau þjónuðu ekki þeim tilgangi sem þeim var ætlað. Ef fólk var látið kaupa skuldabréf, sem boðin voru út til sérstakrar framkvæmdar, en síðan væri fénu varið til annarra framkvæmda, var verið að blekkja menn. Það er sök sér að lána féð þegar erfitt er um fjárhag hjá ríki og Vegasjóði, en hitt hefði ég ekki getað sætt mig við, að flytja féð í Borgarfjarðarbrú. Ég held, að það sé sanngirnismál að leysa þetta á þann veg sem hæstv. samgrh. hefur nú greint frá og ríkisstj. hefur ákveðið að beita sér fyrir. Ég mun sætta mig við það og vona að þingheimur allur geri svo.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað að taka þátt í þessum umr. sem eru óneitanlega keimlíkar umr. um fjárlög á undanförnum árum, þó að mér finnist persónulega að keyrt hafi um þverbak hvað snertir hinar sífelldu umræður um byggðastefnu- og byggðajafnvægismál nú á hinum síðari árum. Það er stundum sagt - að vísu á það að vera í gamantón - að það virðist svo við þessar umr., bæði um vegalög og fjárlög, að reykvíkingar eigi engan mann á þingi. Enda sést þegar skoðuð eru þingskjöl bæði í mæltu og rituðu máli, að meginhluti starfstíma þingsins fer í það skæklatog sem er á milli hinna ýmsu kjördæma um það, hvort þessi vegarspottinn eða hinn, þessi brúin eða hin skuli gerð nú eða næsta ári. Til þessa fimmta hluta þingmanna, a. m. k. 17 af 60 þingmönnum sem eru þm. Reykv., heyrist ákaflega lítið í þessari eilífu baráttu. Það er eðlilegt að þeir, sem fylgjast með, leggja það á sig að fylgjast með störfum þingsins, hafi það í gamantón að Reykjavik og reyndar Stór-Reykjavík, suðvesturhorn landsins, eigi nánast enga þm. Það er þess vegna ekki úr vegi að eytt sé örfáum mínútum til þess að segja frá því ástandi er ríkir á þessu svæði um þau efni sem er fjallað um í vegalögum, rétt eins og nauðsynlegt væri að undirstrika það við umr. um fjárlög. Mér er tjáð af þeim, sem gerst til þekkja, að t. d. strætisvagnar Reykjavíkur, sem keyptir eru og reknir af skattfé reykvíkinga, að mestu notaðir af lægst launaða fólkinu í bænum vegna víðfeðmis bæjarins og nauðsynjar á að komast til og frá vinnu sinni, þeir séu reknir með halla þrátt fyrir mjög góða forustu forstjóra þessa fyrirtækis - halla sem er allverulegur þungi á baki reykvíkinga, þó að þeir aki aldrei einn metra út fyrir borgarmörk Reykjavíkur. Er þá ótalið það slit sem reykvíkingar verða að bera á götum sínum og vegum. Þessir sömu skattþegnar verða síðan að bera kostnað vegna viðhalds á götum sínum og vegum vegna aksturs annarra bifreiða eðlilegs aksturs bifreiða úr öðrum landshlutum. Er ekki kominn tími til þess að menn minnist þess, að Reykjavík og Stór-Reykjavík, þ. e. Suðurnesin, eru til og þurfi ekki að þiggja brauðmola, eins og nú er, af borðum landsbyggðarinnar og sætta sig við að bíta í það súra epli, eins og gerst hefur undanfarin ár, að taka við rekstri skipa sem fást ekki rekin eða landsbyggðin vill losna við, - hvort tveggja er þó staðreynd. Þetta sama fólk er í dag að berjast við að fá tryggingu fyrir 100 þús. kr. mánaðarlaunum, það mun vera meginuppistaða þess fólks sem þessa vagna notar og götur Reykjavíkur. Vegna lágra tekna sinna á það þess engan kost að eiga bifreiðar. En sömu menn geta svo talað um það í fullum alvöruþunga að héðan megi gjarnan koma óþrjótandi peningar til uppbyggingar vega annars staðar úti um hinar dreifðu landsbyggðir, og eru ekkert feimnir við að halda því fram. Ég sagði áðan, ég skal ekki eyða í það löngum tíma að bera saman tekjur landsbyggðarmanna og annarra. Þeir eru síst ofsælir af sínum kjörum. Sjálfsagt þarf að skipuleggja betur nýtingu þeirra peninga, er til vegamála fara út um landsbyggðina, en það verður ekki gert með því að eyða meginhluta af starfstíma þingsins í þetta margnefnda skæklatog þingmanna landsbyggðarinnar. Mér hefur skilist að fénu sé dreift of víða og komi að mun minni notum vegna þess hve framkvæmdir eru óskipulagðar, a. m. k. illa skipulagðar. Ég held að það væri nær fyrir þessa hv. þm. að snúa sér að því að skipuleggja betur nýtingu þess fjármagns sem mögulegt er að láta til vegaframkvæmda hverju sinni, á ég þar jafnt við viðhald vega og nýbyggingu,í stað þess að togast á um þessar brýr og þá vegaspotta sem á hverju ári er mögulegt að leggja. Þolinmæði reykvíkinga og suðurnesjamanna hvað þetta snertir er ekki óþrjótandi. Hún á sinn endi eins og gjaldgeta þeirra, sem best sést á þeim halla sem ég áðan nefndi og er staðreynd, þrátt fyrir að því er talið er að bestu manna yfirsýn mjög hagkvæman rekstur Strætisvagna Reykjavíkur, þeirra nauðsynlegu farartækja sem engan veginn nota aðra en sína eigin vegi, þ. e. a. s. vegi sem lagðir eru fyrir skattfé reykvíkinga sjálfra. Það þarf því engan að undra, sem fylgjast með umr. hér á Alþ. og leggja það á sig að lesa mál manna og tillöguflutning, þó að það flögri að mönnum að tímabært sé orðið að gera landið að einn kjördæmi.

litist hvað lakast á í þessum efnum, er það, að hæstv. samgrh., sem ætti að vita gerst um þessi mál, hefur bæði við fyrri umr. málsins og nú aftur við síðari umr. málsins verið að gera eiginlega lítið úr þessum vanda, finnst mér. Hann er alltaf að undirstrika það, að þegar hann líti á fjárveitinguna sem heild til vegaviðhalds og alls þess sem tengist vegamálum, þá sé ekki um mikinn niðurskurð að ræða. Hann virðist sætta sig í aðalatriðum við þetta ástand og það hreinlega skil ég ekki, vegna þess að vandinn, eins og bent hefur verið á áður í þessum umr., liggur í því að sá hluti þessa fjármagns, sem á að ganga til nýbyggingar vega, er allt of lítill. Þó að líka skorti fjármagn í vegaviðhald og í sambandi við yfirstjórn vegamála, sem eflaust er því að vegaviðhaldið er orðið mjög kostnaðarsamt, þá er það þó mín skoðun að sá háttur málanna standi í hlutfalli við það, sem áður var, betur nú en hinn hlutinn, sem snýr að nýbyggingarframkvæmdum. Það er þar sem niðurskurðurinn hefur verið stórkostlegastur. Og þetta byggist m. a. á því, að tekjurnar, sem úr er að spila, hafa farið minnkandi hlutfallslega við annað. Mig langar svo til að víkja hér að nokkrum atriðum sem snerta sérstaklega kjördæmi mitt, eins og þetta kemur þar út. Ég ætla mér ekki að fara að telja hér upp vegi í mínu kjördæmi þar sem verulega þörf er á miklum framkvæmdum. Til þess þyrfti ég mjög langan tíma að telja það allt saman upp og gera því sómasamleg skil, því að ástandið er svo hroðalegt þar - og það er auðvitað miklu víðar á landinu. En ég hlýt að vekja athygli á því, að svo illa sem stendur á hjá okkur í Austurlandskjördæmi með framkvæmdir í vegamálum, þá var það svo, að við tengdum vonir okkar við a. m. k. tvö atriði varðandi þessi mál þar sem við þóttumst hafa bindandi samning og reyndar bindandi löggjöf sem snerti okkur. Annars vegar var Austurlandsáætlun, og ég þarf að víkja örfáum orðum að því hvernig raunverulega er til hennar stofnað, því að mér finnst að það sé eins og farið að fyrnast hér hjá ýmsum þingmönnum hvernig t. d. Austurlandsáætlun kom til og hver var meiningin með Austurlandsáætlun. Ég veit að allir hv. þm. kannast við það þegar ráðist var á sínum tíma í svonefnda Vestfjarðaáætlun og aflað sérstakra tekna til að standa þar að ákveðnum vegaframkvæmdum og í sambandi við það að bæta þar samgöngumál. Sú áætlun varð mikið umdeild á sínum tíma, hvernig hún hefði m. a. komið inn í þingið og á annan veg. En í framhaldi af þeirri áætlun og þeim framkvæmdum á Vestfjörðum varð samkomulag um að það væri þörf á að gera hlíðstætt átak í vegagerðarmálum í öðrum landshlutum. Það var ráðist í nokkrar framkvæmdir á Vestfjörðum sem mjög lagfærðu hin aumu vegamál í þeim landshluta á þessum árum, þó að auðvitað fari mjög fjarri að þá hafi öll mál verið leyst í vegagerðarmálum þeirra á Vestfjörðum það vissu allir. Þetta var bara myndarlegt átak út af fyrir sig, en málið var ekki leyst til neinnar fullnustu. Í framhaldi af þessu varð samkomulag um að næst skyldi koma Austurlandsáætlun, og um hana var samið á þann hátt sem ég hef tilgreint hér áður í umr. Það var samið af öllum þm. Austurl. með ákveðinni undirskrift við tvo ráðh., fjmrh. Magnús Jónsson og samgrh. Ingólf Jónsson, um að það skyldi varið til Austurlandsáætlunar samtals 300 millj. kr., 60 millj. á ári, í tiltekin verkefni sem voru bæði tilgreind og merkt greinilega inn á kort. Auðvitað voru þessi verkefni það takmörkuð að þau leystu ekki nema hluta meira að segja af þeim vanda sem þarna var við að glíma því að þörfin var miklu meiri, en samningur fékkst ekki um meira. Síðan var staðið að framkvæmdinni þannig, að eftir því sem verðlag hækkaði og hver áfangi áætlunarinnar varð dýrari í reynd voru fjárveitingar hækkaðar. Þannig var reynt að standa við gert samkomulag í þessum efnum. En það hefur ekki tekist betur en svo, að enn þá stendur talsvert eftir af þessari áætlun eða framkvæmd hennar. Og ég verð að segja það, að það hefur aldrei hvarflað að mér fyrr en nú að það væri ætlunin að svíkja þetta samkomulag, - hreinlega svíkja það, hlaupa frá því. Það kom mjög skýrt fram um þetta leyti, að hér var um sérstakt átak að ræða í vegagerðarmálum á Austurlandi, sem var óháð hinni almennu vegáætlun og gert beinlínis ráð fyrir því, að af hinni almennu vegáætlun kæmu viðbótarfjárveitingar við það, sem var í Austurlandsáætlun, til þess að hægt væri að ljúka við tilteknar vegalagningar, enda sýna auðvitað fyrri vegáætlanir að af Austurlandsáætlun var í tiltekinn veg á þessu svæði ákveðin fjárhæð og af almennu áætluninni var ákveðið að taka í sama veg víðbótarfjárhæð. Það átti sem sagt ekki með þessari sérstöku áætlun að skerða á neinn hátt hlutdeild Austurlands í úthlutun vegafjárins almennt, því að þá hefði Austurlandsáætlun auðvitað verið til einskis, ef hún hefði átt að takast þannig að það, sem var veitt til Austurlandsáætlunar, hefði átt að dragast frá því sem átti að veita í kjördæmið allt til annarra vega. Við þm. á Austurlandi hefðum þá aldrei treyst okkur til að samþykkja Austurlandsáætlun. En það var, eins og ég segi, engin deila um það, hvernig að þessu var staðið. En nú er allt í einu farið inn á þá braut að fella niður Austurlandsáætlun, þó að það sé óumdeilanlegt að eftir stendur verulegur hluti af framkvæmdinni. Eitt stærsta verkið sem enn er óunnið það er að vísu tekin upp fjárveiting til þess núna, en það er bara á kostnað almennra vegagerðarmála á Austurlandi. Það skerðir bara okkar hlut. Það er allt og sumt, sem gerist. Auðvitað er á þennan hátt hlaupið frá Austurlandsáætlun. Ég verð að segja það, að ég er alveg undrandi á að þm. af Austurlandi, þó að þeir á sínum tíma hafi ekki staðið að því að gera þetta samkomulag, skuli geta stutt það nú að afgreiða vegáætlun á þennan hátt. Það skal ég alveg ábyrgjast að hefðu þeir, sem m. a. gerðu þessa áætlun á sínum tíma, Eysteinn Jónsson og Jónas Pétursson, verið hér, þá hefðu þeir aldrei tekið í mál að það yrði hlaupið frá þessu samkomulagi sem þarna var gert. Þeir hefðu aldrei tekið það í mál. En það er sem sagt staðreynd sem við stöndum frammi fyrir að nú er þetta lagt til. Mjög svipað er farið að varðandi Norðurlandsáætlun. Það var líka mjög skýrt, þegar var farið að veita fjármagn í Norðurlandsáætlun, að þá var þar um að ræða að leysa meiri háttar verkefni á svæðinu, þau verkefni sem rúmuðust tiltölulega illa innan hinnar tiltölulegu lágu almennu áætlunar. Þarna átti að verða um viðbótarframkvæmdafé að ræða og var það á sínum tíma. En nú sem sagt hverfur Norðurlandsáætlun. Og þó að áfram sé haldið við þau verk, sem Norðurlandsáætlun fjallaði um, er framkvæmdafé dregið frá því fjármagni sem annars átti að fara til Norðurlands. Ég harma það fyrir mitt leyti að svona skuli staðið að þessu, og ég vil segja þeim það, sem standa að þessari afgreiðslu, að það þýðir ekkert fyrir þá að reyna að telja sjálfum sér eða öðrum trú um að þeir standi við það sem áður var gert í þessum efnum af því að nú séu þessir vegir áfram í vegáætlun. Þeir eru með í fjárveitingunum að nokkru leyti, en á þeim grundvelli sem er allt annar en sá sem áætlanirnar voru byggðar á, því að þær voru byggðar á því að þar ætti að vera um viðbótarfjármagn að ræða, án þess að það kæmi niður á hinum almennu fjárveitingum til viðkomandi umdæma. En ég verð nú að segja það, að ég verð a. m. k. að vona að þó að svona sé staðið að þessu núna, þá fáist menn þó til þess við endurskoðunina, sem fram fer á næsta hausti, að taka á þessum málum aftur á annan veg en nú er gert og þeir fallist á að það beri að ljúka við Austurlandsáætlun, sem er takmörkuð við alveg ákveðnar framkvæmdir, og það beri einnig að hafa með Norðurlandsáætlun og setja upp nýja vegáætlun, þegar hún verður endurskoðuð, á þessum grundvelli. Það er nauðsynlegt að mínum dómi, ef á að komast eitthvað áfram með meiri háttar verk í umdæmunum, að taka svona séráætlanir. Það er útilokað að ætla að fella þetta alveg inn í hina almennu áætlun, og það er einmitt það sem ég tel að hæstv. samgrh. hafi gert rangt varðandi sitt mikla áhugamál, varðandi Borgarfjarðarbrú, sem er að mínum dómi merkileg framkvæmd og á eflaust eftir að verða að miklu gagni. Það átti auðvitað að fjármagna það verk án þess að það bitnaði á öðrum fjárveitingum af almennu tagi. Ástæðan til þess, að þessi ónot koma upp víða um landið út í framkvæmdina í Borgarfirði, byggjast á því að mönnum er stillt frammi fyrir því að það fjármagn, sem fer í brúna, kemur á þeirra kostnað, það verður til þess að skera niður nauðsynlegar fjárveitingar til mjög aðkallandi verka annars staðar. Auðvitað átti að leysa þetta mál með sérstakri lántöku eða sérstakri fjáröflun og standa þannig að verki. En þetta hafði ég sérstaklega að segja um Austurlandsáætlun. En gagnvart okkur á Austurlandi er þó hinn hluturinn enn þá verri, sem snýr að Norður- og Austurvegi, og ég vil a. m. k. koma því á framfæri m. a. við hv. þm. Eyjólf K. Jónsson, sem átti stóran hlut að því að lög um Norður- og Austurveg voru sett, af því að mér fannst í hans máli hann eiginlega vera að óska okkur til hamingju með það, sem ættum Austurveginn í þessari löggjöf, að við hefðum nú fengið okkar, en það hallaði heldur á hjá honum. Ég ætla mér ekkert, af því að ég hef ekki kynnt mér það nægilega, að fara að metast á við hann um hvor hafi nú sloppið betur út úr þessu við það að það hefur alls ekki verið staðið við löggjöfina. En ég skal benda á hvernig við komum út úr þessu núna. Frsm. fjvn. orðaði það svo, að það væri gert ráð fyrir að af fjármagni Norður- og Austurvegar, sem væri nú á þessu ári 850 millj., 500 millj. í seldum bréfum fyrir þetta ár og 350 millj. frá lánveitingu fyrra árs, 850 millj., ætti þriðji partur að fara í Austurveg, frá Reykjavík og austur um til Egilsstaða, þ. e. a. s. 283 millj. kr. Það er auðvitað ekki uppgert mál á milli okkar, skulum við segja, þm. af Austurlandi og þm. af Suðurlandi, hvernig ætti að skipta þessari upphæð á milli okkar. Þeir virðast hafa valið þá leið meiri hl. fjvn. að slá því föstu, að af þessu fé, sem á að fara í Austurveginn, eigi 60% að fara í Suðurlandskjördæmi, en 40% í Austurlandskjördæmi. Ég hafði reyndar alltaf hugsað mér að það færu 50% á hvort svæðið fyrir sig. En það skiptir ekki höfuðmáli. Út frá þessu sagði hv. frsm. fjvn., að af þessu fjármagni, 283 millj., færu 170 millj. í Suðurlandskjördæmi og 113 millj. í Austurlandskjördæmi. Nú hef ég farið yfir þessar fjárveitingar eins og þær liggja hér fyrir, og það eitt er alveg víst, að það er engin leið að fá leiðina um Austurlandskjördæmi þar sem Suðurlandskjördæmi þrýtur á austurleið og Austurlandskjördæmi byrjar, eftir því sem aðalvegurinn liggur til Egilsstaða, og ég nem að sjálfsögðu staðar við hreppamörkin hjá Egilsstöðum því að þangað nær vegurinn samkv. lögum, þá er ekki með nokkurri leið hægt að fá út úr þessari fjárveitingu núna nema 72 millj. Það er ekki til meira þó að allt sé talið, þó að hin almenna áætlun okkar hefði átt að leyfa okkur að veita eitthvert fjármagn í veginn t. d. um Austur-Skaftafellssýslu. Enginn hafði reiknað með því að Austurvegurinn ætti að þjóna okkur á þann hátt að við fengjum fé af Austurvegi, en í staðinn fengjum við enga fjárveitingu eins og veitt hefur verið árum saman til þessarar vegagerðar, t. d. um alla Austur-Skaftafellssýslu, - ekki eina krónu. En þó að sem sagt allar fjárveitingarnar til veganýbyggingar séu teknar af þessu svæði, þá koma ekki út nema 72 millj., ekki einu sinni þessar 113 millj., það er ekki til. Og ef menn vilja fara í það, sem auðvitað er alrangt miðað við lögin, að taka 25 millj. þarna til viðbótar sem veittar eru og flokkast undir hraðbraut innan Egilsstaðahrepps, á milli flugvallar þar og inn í aðalþorpið, 25 millj. kr., þá komast menn ekki heldur upp í 113 millj. þó að þeir geri það, sem er auðvitað rangt. Það er því ekkert um það að villast að við austfirðingar fáum ekki það fé sem rætt er um að við eigum að fá af fjármagni Norður- og Austurvegar, það fáum við ekki. Og við fáum auðvitað ekki heldur það sem um hafði verið samið í sambandi við Austurlandsáætlun. Allt þetta verður svo að taka þannig að það fjármagn, sem tekið er bæði þarna í Oddsskarð og eins til Austurvegarins, allt þetta fjármagn verður svo að dragast frá því sem okkar kjördæmi átti að fá úr hinni almennu áætlun. M. ö. o., og það vil ég segja m. a. til þeirra sem stóðu að löggjöfinni um Norður- og Austurveg, hún er okkur algerlega einskis virði, við fáum hreinlega ekkert út úr henni, ekki neitt. Það fór auðvitað ekkert á milli mála, að það, sem við áttum við með því að við fengjum þarna okkar hluta af þriðja parti af Austurvegi, það var ætlað til þess að gera hin stærri átök á þessari leið, m. a. um Breiðamerkursand, sem að nokkru leyti hefur verið unnið, og svo aftur fyrir Hvalneshorn, en nú er þetta sem sagt tekið á hinn veginn, að þetta er bara dregið frá okkar almennu fjárveitingum og útkoman verður þessi. Ef við leggjum svo saman til þess að sýna aðeins hvernig við komum út úr þessu, allar fjárveitingar sem fóru til okkar til nýbyggingar vega á s. l. ári, þá voru þær 320 millj. En allar fjárveitingar, sem þessi vegáætlunartillaga felur í sér nú, eru 332 millj. eða 12 millj. hærri upphæð. Taki maður svo breytingarnar á framkvæmdakostnað sem eru gefnar upp í vísitöluútreikningi frá Vegagerðinni, þá kemur í ljós að okkur skortir, miðað við það að halda sama framkvæmdamætti og var á s. l. ári, rétt tæpar 70 millj. Hins vegar kemur í ljós að með sama útreikningi er talið að heildarfjárveitingin hafi rýrnað um 185 millj. kr., en okkar hlutur skerðist um tæpar 70, svo að við höfum þá tekið laglegan hluta af þessari heildarskerðingu. En við áttum samkv. reglum að njóta að einhverju leyti Austurlandsáætlunar, sem við höfðum samning um, og áttum að njóta að einhverju leyti laga um Norður- og Austurveg, en þessi verður útkoman hjá okkur. Þetta er auðvitað alveg hraklegt. En ég veit ekki í rauninni til hvers er að vera að tala um þetta hérna. Þetta er eins og að skamma öfugan mann, að vera að skammast út af þessu hér. Það er auðvitað hugsanlegt að bæði hæstv. ráðh. og þeir fjvn.- menn, sem hér eru, vilji taka þetta eitthvað til athugunar þegar endurskoðunin fer fram á næsta hausti. En líklega verður að geyma það að gera þetta upp við rétta menn þangað til næst verður kosið, því að það er auðvitað ekkert um að villast að svona nokkuð eins og þetta getur ekki gerst. Ég er búinn að taka þátt í samstjórn áður, og ég veit að svona nokkuð getur ekki gerst ef fjórir þm. frá Austurlandskjördæmi, þrír frá Framsfl. og einn frá Sjálfstfl., hafa hér fylgst alveg með málum og ef þeir hefðu rekið hnefa sína í borðið á réttum tíma, það er alveg útilokað. Þeir hljóta því að bera á þessu beina eða óbeina ábyrgð. Ég skal svo stytta mál mitt, en aðeins gera hér örstutta grein fyrir tveimur brtt. sem ég stend að því að flytja hér við áætlunina. Það er í fyrsta lagi brtt. á þskj. 434 sem ég flyt ásamt Ragnari Arnalds. Í þeirri till. er gert ráð fyrir því að ríkissjóður greiði til Vegasjóðs á þessu áætlunartímabili sem nemur helmingi af söluskattstekjum sínum af bensíni. Ég tel að sé mjög sanngjarnt að ríkissjóður geri þetta. Hann hefur fengið stórauknar tekjur vegna verðhækkunar á bensíni og fær sennilega miklu meiri tekjur en voru áætlaðar. Ég er á því að það hefði verið eðlilegt að ríkissjóður hefði lagt þetta fram til viðbótar af sinni hálfu. Ég skal hins vegar taka það fram, að ég hefði fyllilega verið til viðtals um að afla Vegasjóði tekna með alveg nýjum tekjustofni til viðbótar við það sem ríkissjóður hefði lagt fram, en ekki hefur tekist nein samstaða um það hér, og því flyt ég enga till. um það. En ég tel sjálfsagt að sýna þessa till., og því leggjum við hana fram, þar sem við gerum ráð fyrir að ríkissjóður leggi fram þetta viðbótarfjármagn til Vegasjóðs. Í till. er svo tekið fram, að til þess sé ætlast af fjvn. að hún skipti því fjármagni, sem þarna er um að ræða og kann að verða umfram það sem ráðstafað verður við afgreiðslu þessa máls með því að samþykkja hér einstakar útgjaldatill. eða hækkunartill. sem fyrir liggja, en þessu verði fyrst og fremst ráðstafað af fjvn. Hin till., sem ég flyt, er á þskj. 435 og hana flyt ég ásamt Helga F. Seljan. Þar leggjum við til að tekin verði inn í liðinn til nýrra þjóðvega nýr líður, sem er Austurlandsáætlun. Við leggjum til að til Austurlandsáætlunar verði varið sömu fjárhæð öll þessi ár og var á s. l. ári, 177 millj. kr., og minna getur það að mínum dómi ekki verið. Hér er ekki um hreina hækkun að ræða upp á 177 millj., því að við leggjum til að í staðinn fyrir liðinn til Oddsskarðsvegar, 100 millj. kr., komi Austurlandsáætlunin sem heild með 177 millj. og síðan verði þeirri fjárhæð allri skipt á þessar framkvæmdir sem enn eru óunnar af Austurlandsáætlun. Að sjálfsögðu yrði þar framkvæmdin við Oddsskarð tekin upp og þá gengju 77 millj. á árinu 1977 til annarra verka sem tilheyra Austurlandsáætlun. Mér þykir rétt að það fari fram atkvgr. um þetta til þess að það komi alveg skýrt fram hver er afstaða manna hér til að standa við þessa áætlun sem gerð var á sínum tíma og ég hef hér rætt nokkuð um. Herra forseti. Ég skal svo ekki lengja þetta frekar, enda komið hér langt fram yfir eðlilegan fundartíma. En ég er mjög óánægður með þessa afgreiðslu og vona að fyrir næstu endurskoðun átti menn sig á því að það er ekki hægt að halda áfram afgreiðslu vegáætlunar á þann hátt sem gert hefur verið.



Herra forseti. Ef ég hefði ekki verið kvefaður og veikur í hálsinum hefði ég sennilega talað talsvert langt mál út af þessari síðustu ræðu. En ég skal ekki gera hana mjög að umtalsefni. Þó vildi ég gjarnan að sá hv. ræðumaður, sem var að ljúka máli sínu, rifjaði örlítið upp hvað hefur verið að gerast í vegamálum hérna að því leyti til sem þau koma reykvíkingum við ekki síður en öðrum. Hann hefur eflaust ekki orðið var við að það hafi verið steyptur og malbikaður vegur hér um Ártúnsbrekkana og út frá Reykjavík í átt til Vesturlandsvegar. Hann hefur auðvitað ekki heldur orðið var við að það hafi verið malbikaður vegur frá Reykjavík í áttina til Suðurlandsundirlendisins um Hellisheiði. Hann hefur eflaust ekki heldur orðið var við að það hafi verið steyptur vegur hér milli Reykjavíkur og Keflavíkur og lagt í allmiklar vegaframkvæmdir sem reykvíkingar þurfa mjög á að halda, sem sagt út frá Reykjavík. Hann mætti t. d. skoða þá einföldu tölu, að á síðustu vegáætlun, - og ekki aðeins á þeirri síðustu, þær voru fleiri, - var varið rétt í kringum helmingi af öllu nýbyggingarfé vega í landinu í svonefndar hraðbrautir sem voru nálega allar hér á þessu svæði. Þeir, sem stunda skæklatog fyrir kjördæmi, eins og ég og aðrir fleiri, sem eru þm. landsbyggðarinnar, þeir eiga enga hraðbraut, fengu ekki eina einustu krónu af helmingnum af öllu vegafénu sem ráðstafað var hér í fyrra. Það skyldi þó ekki vera að sumir þm. reykvíkinga fylgdust ekkert með því hvað er verið að samþykkja fyrir þá og aðra þegar er verið að ganga m. a. frá vegáætlun. En hvað um það, af ýmsum ástæðum hef ég nú ekki tíma til að ræða frekar um þessa sérkennilegu ræðu sem mér fannst býsna skothend í þessu öllu saman. En ég vil segja hér nokkur almenn orð um afgreiðslu þessarar vegáætlunar. Það, sem sérstaklega vekur athygli mína við afgreiðslu þessa máls nú, er það, að þegar þetta mál kom fram til fyrri umr. á þessu þingi urðu miklar umr. um þessa vegáætlun. Þm. úr öllum flokkum ræddu mikið um málið og nær allir lýstu yfir mikilli óánægju sinni með þessa vegáætlun og töldu enda flestir og þar allmargir úr hverjum flokki fyrir sig að í rauninni væri ekki hægt að standa að afgreiðslu málsins á þeim grundvelli sem áætlunin gerði ráð fyrir. Auk þessa komu svo fram tilboð frá fleiri en einum þm. og m. a. frá fulltrúum stjórnarandstöðunnar um að menn væru reiðubúnir til þess að standa að því með ríkisstj. að afla Vegasjóði frekari tekna til að reyna að komast út úr þessu öngþveiti sem við værum komin í. Og ég hygg að þegar málið var sent til fjvn. til skoðunar hafi nær allir þm. búist við því, að eitthvað slæði til að gera til breytinga á þessari vegáætlun, því að það var bent á svo marga annmarka á málinu að ég a. m. k. skildi það þannig, að það hlyti að vera nokkuð samdóma álit manna að það hlyti að þurfa að taka þannig á afgreiðslu málsins að hér yrðu gerðar verulegar breytingar á. En fjvn. hefur haft málið til athugunar í alllangan tíma og niðurstaða hennar liggur nú hér fyrir. Í stuttu máli sagt hefur niðurstaða hennar orðið þessi: Engin ný tekjuöflun. Áætlunin skal í meginatriðum samþykkt eins og hún var. Örlitlar tilfærslur sem raunverulega segja ekki neitt í sambandi við þá miklu óánægju sem hér kom fram við fyrri umr. Það á að hnika þar til minni háttar breytingum, sem í rauninni breyta engu um meginsvipinn. - Sú almenna óánægja, sem hér kom fram með tillögugerðina að því leyti til, að gert var ráð fyrir að fella niður hinar sérstöku vegáætlanir sem hafa verið í gangi, þ. e. a. s. Austurlandsáætlun, Norðurlandsáætlun, Djúpveginn, og svo allar umr. sem urðu um framkvæmdina á lögunum um Norður- Austurveg, það hefur ekkert tillit verði tekið til þessarar óánægju, sem þarna kom fram, og þeirra ábendinga, sem hér vorn gefnar við fyrri umr. málsins. Það er alveg stigið yfir það þó að menn úr öllum flokkum hafi tekið undir þessar aðfinnslur. Allt kemur í sama búningi frá fjvn. og menn eiga aðeins að renna þessu niður. Það eitt fáum við svo í sambandi við afgreiðslu málsins, að þó að ýmsir stjórnarstuðningsmenn geti auðvitað ekki leynt óánægju sinni með afgreiðslu málsins og komi hér upp og segist sumir þeirra ekki geta tekið þátt í afgreiðslu málsins í þessum búningi og aðrir eru mjög óhressir, þá reyna menn þó að sætta sig við það að e. t. v. hafi þeir hresst eitthvað örlítið, segja þeir, við það að hæstv. ráðh. hafi gefið yfirlýsingu fyrir hönd ríkisstj. og svolítið líður þeim betur við þessa yfirlýsingu. Um hvað var svo þessi yfirlýsing? Jú, í fyrsta lagi var hún um það, að sú vegáætlun, sem hér liggur fyrir, eigi í rauninni aðeins að gilda út þetta ár, það eigi að taka hana á nýjan hátt til endurskoðunar á næsta hausti, sem sagt ein vandræðaframlengingin enn sem menn hafa einmitt verið að glíma við að undanförnu vegna þess að menn sjá að það er í rauninni ekki hægt að standa að framkvæmd vegamála með þeim tekjum sem úr á að spila. Ég kalla þá góða sem hressast við að fá svona yfirlýsingu. Sem sagt: þetta er ómögulegt eins og það er, en það má kannske segja um ríkisstj. eins og sagt hefur verið, að það er kannske von á hví að Eyjólfur hressist í þessum efnum, þó að ég efi nú að allir Eyjólfar hressist á þessu. Hinn þáttur yfirlýsingarinnar var sá, að ríkisstj. hefði ákveðið að lýsa því yfir að hún vilji standa að framkvæmd laganna um Norður- og Austurveg þannig að lögin nái tilgangi sínum. Ja, Jesús minn, hugsa sér þetta, ríkisstj. hefur ákveðið að hún geti fallist á að framkvæma gildandi lög þannig að þau fái að ná tilgangi sínum! Það er nú annaðhvort að menn hressist við þetta ! En ég verð að segja það, að ég þarf miklu meira til í þessum efnum til þess að ég sætti mig við þessa afgreiðslu. Ég hressist ekkert við þetta ekki á nokkurn hátt, mér finnst að þetta sé í sömu sjálfheldunni og áður. Auðvitað er kjarni málsins sá, að það er allt of lítið fé til vegamálanna í heild til framkvæmda. Það er kjarni málsins, það vita allir það, að þau þrjú ár, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur haft með vegamálin að gera, hefur hún verið að lækka fjárveitingar til vegagerðarmála jafnt og þétt, svona í kringum 25–30% á ári miðað við framkvæmdamátt fjárins, og þetta er komið í algjört óefni. En auk þess hefur svo Alþ. raunverulega og ríkisstj. bundið sig með sérstökum lögum og sérstökum samningum við tilteknar framkvæmdir í vegamálum sem auðvitað kosta peninga. Og ef á að standa við þau lög og þá samninga sem þar hafa verið gerðir, þá auðvitað er vandinn svo mikill að það er í rauninni engin leið að standa að framkvæmd vegáætlunar á þessum grundvelli - engin leið. Í þessu liggur vandinn. En hæstv. ríkisstj. hefur enn ekki fundið neina leið út úr þessu. Ég fyrir mitt leyti harma þetta. Ég tel að hér séu menn í algjörum vandræðum. Það, sem mér hefur litist hvað lakast á í þessum efnum, er það, að hæstv. samgrh., sem ætti að vita gerst um þessi mál, hefur bæði við fyrri umr. málsins og nú aftur við síðari umr. málsins verið að gera eiginlega lítið úr þessum vanda, finnst mér. Hann er alltaf að undirstrika það, að þegar hann líti á fjárveitinguna sem heild til vegaviðhalds og alls þess sem tengist vegamálum, þá sé ekki um mikinn niðurskurð að ræða. Hann virðist sætta sig í aðalatriðum við þetta ástand og það hreinlega skil ég ekki, vegna þess að vandinn, eins og bent hefur verið á áður í þessum umr., liggur í því að sá hluti þessa fjármagns, sem á að ganga til nýbyggingar vega, er allt of lítill. Þó að líka skorti fjármagn í vegaviðhald og í sambandi við yfirstjórn vegamála, sem eflaust er því að vegaviðhaldið er orðið mjög kostnaðarsamt, þá er það þó mín skoðun að sá háttur málanna standi í hlutfalli við það, sem áður var, betur nú en hinn hlutinn, sem snýr að nýbyggingarframkvæmdum. Það er þar sem niðurskurðurinn hefur verið stórkostlegastur. Og þetta byggist m. a. á því, að tekjurnar, sem úr er að spila, hafa farið minnkandi hlutfallslega við annað. Mig langar svo til að víkja hér að nokkrum atriðum sem snerta sérstaklega kjördæmi mitt, eins og þetta kemur þar út. Ég ætla mér ekki að fara að telja hér upp vegi í mínu kjördæmi þar sem verulega þörf er á miklum framkvæmdum. Til þess þyrfti ég mjög langan tíma að telja það allt saman upp og gera því sómasamleg skil, því að ástandið er svo hroðalegt þar - og það er auðvitað miklu víðar á landinu. En ég hlýt að vekja athygli á því, að svo illa sem stendur á hjá okkur í Austurlandskjördæmi með framkvæmdir í vegamálum, þá var það svo, að við tengdum vonir okkar við a. m. k. tvö atriði varðandi þessi mál þar sem við þóttumst hafa bindandi samning og reyndar bindandi löggjöf sem snerti okkur. Annars vegar var Austurlandsáætlun, og ég þarf að víkja örfáum orðum að því hvernig raunverulega er til hennar stofnað, því að mér finnst að það sé eins og farið að fyrnast hér hjá ýmsum þingmönnum hvernig t. d. Austurlandsáætlun kom til og hver var meiningin með Austurlandsáætlun. Ég veit að allir hv. þm. kannast við það þegar ráðist var á sínum tíma í svonefnda Vestfjarðaáætlun og aflað sérstakra tekna til að standa þar að ákveðnum vegaframkvæmdum og í sambandi við það að bæta þar samgöngumál. Sú áætlun varð mikið umdeild á sínum tíma, hvernig hún hefði m. a. komið inn í þingið og á annan veg. En í framhaldi af þeirri áætlun og þeim framkvæmdum á Vestfjörðum varð samkomulag um að það væri þörf á að gera hlíðstætt átak í vegagerðarmálum í öðrum landshlutum. Það var ráðist í nokkrar framkvæmdir á Vestfjörðum sem mjög lagfærðu hin aumu vegamál í þeim landshluta á þessum árum, þó að auðvitað fari mjög fjarri að þá hafi öll mál verið leyst í vegagerðarmálum þeirra á Vestfjörðum það vissu allir. Þetta var bara myndarlegt átak út af fyrir sig, en málið var ekki leyst til neinnar fullnustu. Í framhaldi af þessu varð samkomulag um að næst skyldi koma Austurlandsáætlun, og um hana var samið á þann hátt sem ég hef tilgreint hér áður í umr. Það var samið af öllum þm. Austurl. með ákveðinni undirskrift við tvo ráðh., fjmrh. Magnús Jónsson og samgrh. Ingólf Jónsson, um að það skyldi varið til Austurlandsáætlunar samtals 300 millj. kr., 60 millj. á ári, í tiltekin verkefni sem voru bæði tilgreind og merkt greinilega inn á kort. Auðvitað voru þessi verkefni það takmörkuð að þau leystu ekki nema hluta meira að segja af þeim vanda sem þarna var við að glíma því að þörfin var miklu meiri, en samningur fékkst ekki um meira. Síðan var staðið að framkvæmdinni þannig, að eftir því sem verðlag hækkaði og hver áfangi áætlunarinnar varð dýrari í reynd voru fjárveitingar hækkaðar. Þannig var reynt að standa við gert samkomulag í þessum efnum. En það hefur ekki tekist betur en svo, að enn þá stendur talsvert eftir af þessari áætlun eða framkvæmd hennar. Og ég verð að segja það, að það hefur aldrei hvarflað að mér fyrr en nú að það væri ætlunin að svíkja þetta samkomulag, - hreinlega svíkja það, hlaupa frá því. Það kom mjög skýrt fram um þetta leyti, að hér var um sérstakt átak að ræða í vegagerðarmálum á Austurlandi, sem var óháð hinni almennu vegáætlun og gert beinlínis ráð fyrir því, að af hinni almennu vegáætlun kæmu viðbótarfjárveitingar við það, sem var í Austurlandsáætlun, til þess að hægt væri að ljúka við tilteknar vegalagningar, enda sýna auðvitað fyrri vegáætlanir að af Austurlandsáætlun var í tiltekinn veg á þessu svæði ákveðin fjárhæð og af almennu áætluninni var ákveðið að taka í sama veg víðbótarfjárhæð. Það átti sem sagt ekki með þessari sérstöku áætlun að skerða á neinn hátt hlutdeild Austurlands í úthlutun vegafjárins almennt, því að þá hefði Austurlandsáætlun auðvitað verið til einskis, ef hún hefði átt að takast þannig að það, sem var veitt til Austurlandsáætlunar, hefði átt að dragast frá því sem átti að veita í kjördæmið allt til annarra vega. Við þm. á Austurlandi hefðum þá aldrei treyst okkur til að samþykkja Austurlandsáætlun. En það var, eins og ég segi, engin deila um það, hvernig að þessu var staðið. En nú er allt í einu farið inn á þá braut að fella niður Austurlandsáætlun, þó að það sé óumdeilanlegt að eftir stendur verulegur hluti af framkvæmdinni. Eitt stærsta verkið sem enn er óunnið það er að vísu tekin upp fjárveiting til þess núna, en það er bara á kostnað almennra vegagerðarmála á Austurlandi. Það skerðir bara okkar hlut. Það er allt og sumt, sem gerist. Auðvitað er á þennan hátt hlaupið frá Austurlandsáætlun. Ég verð að segja það, að ég er alveg undrandi á að þm. af Austurlandi, þó að þeir á sínum tíma hafi ekki staðið að því að gera þetta samkomulag, skuli geta stutt það nú að afgreiða vegáætlun á þennan hátt. Það skal ég alveg ábyrgjast að hefðu þeir, sem m. a. gerðu þessa áætlun á sínum tíma, Eysteinn Jónsson og Jónas Pétursson, verið hér, þá hefðu þeir aldrei tekið í mál að það yrði hlaupið frá þessu samkomulagi sem þarna var gert. Þeir hefðu aldrei tekið það í mál. En það er sem sagt staðreynd sem við stöndum frammi fyrir að nú er þetta lagt til. Mjög svipað er farið að varðandi Norðurlandsáætlun. Það var líka mjög skýrt, þegar var farið að veita fjármagn í Norðurlandsáætlun, að þá var þar um að ræða að leysa meiri háttar verkefni á svæðinu, þau verkefni sem rúmuðust tiltölulega illa innan hinnar tiltölulegu lágu almennu áætlunar. Þarna átti að verða um viðbótarframkvæmdafé að ræða og var það á sínum tíma. En nú sem sagt hverfur Norðurlandsáætlun. Og þó að áfram sé haldið við þau verk, sem Norðurlandsáætlun fjallaði um, er framkvæmdafé dregið frá því fjármagni sem annars átti að fara til Norðurlands. Ég harma það fyrir mitt leyti að svona skuli staðið að þessu, og ég vil segja þeim það, sem standa að þessari afgreiðslu, að það þýðir ekkert fyrir þá að reyna að telja sjálfum sér eða öðrum trú um að þeir standi við það sem áður var gert í þessum efnum af því að nú séu þessir vegir áfram í vegáætlun. Þeir eru með í fjárveitingunum að nokkru leyti, en á þeim grundvelli sem er allt annar en sá sem áætlanirnar voru byggðar á, því að þær voru byggðar á því að þar ætti að vera um viðbótarfjármagn að ræða, án þess að það kæmi niður á hinum almennu fjárveitingum til viðkomandi umdæma. En ég verð nú að segja það, að ég verð a. m. k. að vona að þó að svona sé staðið að þessu núna, þá fáist menn þó til þess við endurskoðunina, sem fram fer á næsta hausti, að taka á þessum málum aftur á annan veg en nú er gert og þeir fallist á að það beri að ljúka við Austurlandsáætlun, sem er takmörkuð við alveg ákveðnar framkvæmdir, og það beri einnig að hafa með Norðurlandsáætlun og setja upp nýja vegáætlun, þegar hún verður endurskoðuð, á þessum grundvelli. Það er nauðsynlegt að mínum dómi, ef á að komast eitthvað áfram með meiri háttar verk í umdæmunum, að taka svona séráætlanir. Það er útilokað að ætla að fella þetta alveg inn í hina almennu áætlun, og það er einmitt það sem ég tel að hæstv. samgrh. hafi gert rangt varðandi sitt mikla áhugamál, varðandi Borgarfjarðarbrú, sem er að mínum dómi merkileg framkvæmd og á eflaust eftir að verða að miklu gagni. Það átti auðvitað að fjármagna það verk án þess að það bitnaði á öðrum fjárveitingum af almennu tagi. Ástæðan til þess, að þessi ónot koma upp víða um landið út í framkvæmdina í Borgarfirði, byggjast á því að mönnum er stillt frammi fyrir því að það fjármagn, sem fer í brúna, kemur á þeirra kostnað, það verður til þess að skera niður nauðsynlegar fjárveitingar til mjög aðkallandi verka annars staðar. Auðvitað átti að leysa þetta mál með sérstakri lántöku eða sérstakri fjáröflun og standa þannig að verki. En þetta hafði ég sérstaklega að segja um Austurlandsáætlun. En gagnvart okkur á Austurlandi er þó hinn hluturinn enn þá verri, sem snýr að Norður- og Austurvegi, og ég vil a. m. k. koma því á framfæri m. a. við hv. þm. Eyjólf K. Jónsson, sem átti stóran hlut að því að lög um Norður- og Austurveg voru sett, af því að mér fannst í hans máli hann eiginlega vera að óska okkur til hamingju með það, sem ættum Austurveginn í þessari löggjöf, að við hefðum nú fengið okkar, en það hallaði heldur á hjá honum. Ég ætla mér ekkert, af því að ég hef ekki kynnt mér það nægilega, að fara að metast á við hann um hvor hafi nú sloppið betur út úr þessu við það að það hefur alls ekki verið staðið við löggjöfina. En ég skal benda á hvernig við komum út úr þessu núna. Frsm. fjvn. orðaði það svo, að það væri gert ráð fyrir að af fjármagni Norður- og Austurvegar, sem væri nú á þessu ári 850 millj., 500 millj. í seldum bréfum fyrir þetta ár og 350 millj. frá lánveitingu fyrra árs, 850 millj., ætti þriðji partur að fara í Austurveg, frá Reykjavík og austur um til Egilsstaða, þ. e. a. s. 283 millj. kr. Það er auðvitað ekki uppgert mál á milli okkar, skulum við segja, þm. af Austurlandi og þm. af Suðurlandi, hvernig ætti að skipta þessari upphæð á milli okkar. Þeir virðast hafa valið þá leið meiri hl. fjvn. að slá því föstu, að af þessu fé, sem á að fara í Austurveginn, eigi 60% að fara í Suðurlandskjördæmi, en 40% í Austurlandskjördæmi. Ég hafði reyndar alltaf hugsað mér að það færu 50% á hvort svæðið fyrir sig. En það skiptir ekki höfuðmáli. Út frá þessu sagði hv. frsm. fjvn., að af þessu fjármagni, 283 millj., færu 170 millj. í Suðurlandskjördæmi og 113 millj. í Austurlandskjördæmi. Nú hef ég farið yfir þessar fjárveitingar eins og þær liggja hér fyrir, og það eitt er alveg víst, að það er engin leið að fá leiðina um Austurlandskjördæmi þar sem Suðurlandskjördæmi þrýtur á austurleið og Austurlandskjördæmi byrjar, eftir því sem aðalvegurinn liggur til Egilsstaða, og ég nem að sjálfsögðu staðar við hreppamörkin hjá Egilsstöðum því að þangað nær vegurinn samkv. lögum, þá er ekki með nokkurri leið hægt að fá út úr þessari fjárveitingu núna nema 72 millj. Það er ekki til meira þó að allt sé talið, þó að hin almenna áætlun okkar hefði átt að leyfa okkur að veita eitthvert fjármagn í veginn t. d. um Austur-Skaftafellssýslu. Enginn hafði reiknað með því að Austurvegurinn ætti að þjóna okkur á þann hátt að við fengjum fé af Austurvegi, en í staðinn fengjum við enga fjárveitingu eins og veitt hefur verið árum saman til þessarar vegagerðar, t. d. um alla Austur-Skaftafellssýslu, - ekki eina krónu. En þó að sem sagt allar fjárveitingarnar til veganýbyggingar séu teknar af þessu svæði, þá koma ekki út nema 72 millj., ekki einu sinni þessar 113 millj., það er ekki til. Og ef menn vilja fara í það, sem auðvitað er alrangt miðað við lögin, að taka 25 millj. þarna til viðbótar sem veittar eru og flokkast undir hraðbraut innan Egilsstaðahrepps, á milli flugvallar þar og inn í aðalþorpið, 25 millj. kr., þá komast menn ekki heldur upp í 113 millj. þó að þeir geri það, sem er auðvitað rangt. Það er því ekkert um það að villast að við austfirðingar fáum ekki það fé sem rætt er um að við eigum að fá af fjármagni Norður- og Austurvegar, það fáum við ekki. Og við fáum auðvitað ekki heldur það sem um hafði verið samið í sambandi við Austurlandsáætlun. Allt þetta verður svo að taka þannig að það fjármagn, sem tekið er bæði þarna í Oddsskarð og eins til Austurvegarins, allt þetta fjármagn verður svo að dragast frá því sem okkar kjördæmi átti að fá úr hinni almennu áætlun. M. ö. o., og það vil ég segja m. a. til þeirra sem stóðu að löggjöfinni um Norður- og Austurveg, hún er okkur algerlega einskis virði, við fáum hreinlega ekkert út úr henni, ekki neitt. Það fór auðvitað ekkert á milli mála, að það, sem við áttum við með því að við fengjum þarna okkar hluta af þriðja parti af Austurvegi, það var ætlað til þess að gera hin stærri átök á þessari leið, m. a. um Breiðamerkursand, sem að nokkru leyti hefur verið unnið, og svo aftur fyrir Hvalneshorn, en nú er þetta sem sagt tekið á hinn veginn, að þetta er bara dregið frá okkar almennu fjárveitingum og útkoman verður þessi. Ef við leggjum svo saman til þess að sýna aðeins hvernig við komum út úr þessu, allar fjárveitingar sem fóru til okkar til nýbyggingar vega á s. l. ári, þá voru þær 320 millj. En allar fjárveitingar, sem þessi vegáætlunartillaga felur í sér nú, eru 332 millj. eða 12 millj. hærri upphæð. Taki maður svo breytingarnar á framkvæmdakostnað sem eru gefnar upp í vísitöluútreikningi frá Vegagerðinni, þá kemur í ljós að okkur skortir, miðað við það að halda sama framkvæmdamætti og var á s. l. ári, rétt tæpar 70 millj. Hins vegar kemur í ljós að með sama útreikningi er talið að heildarfjárveitingin hafi rýrnað um 185 millj. kr., en okkar hlutur skerðist um tæpar 70, svo að við höfum þá tekið laglegan hluta af þessari heildarskerðingu. En við áttum samkv. reglum að njóta að einhverju leyti Austurlandsáætlunar, sem við höfðum samning um, og áttum að njóta að einhverju leyti laga um Norður- og Austurveg, en þessi verður útkoman hjá okkur. Þetta er auðvitað alveg hraklegt. En ég veit ekki í rauninni til hvers er að vera að tala um þetta hérna. Þetta er eins og að skamma öfugan mann, að vera að skammast út af þessu hér. Það er auðvitað hugsanlegt að bæði hæstv. ráðh. og þeir fjvn.- menn, sem hér eru, vilji taka þetta eitthvað til athugunar þegar endurskoðunin fer fram á næsta hausti. En líklega verður að geyma það að gera þetta upp við rétta menn þangað til næst verður kosið, því að það er auðvitað ekkert um að villast að svona nokkuð eins og þetta getur ekki gerst. Ég er búinn að taka þátt í samstjórn áður, og ég veit að svona nokkuð getur ekki gerst ef fjórir þm. frá Austurlandskjördæmi, þrír frá Framsfl. og einn frá Sjálfstfl., hafa hér fylgst alveg með málum og ef þeir hefðu rekið hnefa sína í borðið á réttum tíma, það er alveg útilokað. Þeir hljóta því að bera á þessu beina eða óbeina ábyrgð. Ég skal svo stytta mál mitt, en aðeins gera hér örstutta grein fyrir tveimur brtt. sem ég stend að því að flytja hér við áætlunina. Það er í fyrsta lagi brtt. á þskj. 434 sem ég flyt ásamt Ragnari Arnalds. Í þeirri till. er gert ráð fyrir því að ríkissjóður greiði til Vegasjóðs á þessu áætlunartímabili sem nemur helmingi af söluskattstekjum sínum af bensíni. Ég tel að sé mjög sanngjarnt að ríkissjóður geri þetta. Hann hefur fengið stórauknar tekjur vegna verðhækkunar á bensíni og fær sennilega miklu meiri tekjur en voru áætlaðar. Ég er á því að það hefði verið eðlilegt að ríkissjóður hefði lagt þetta fram til viðbótar af sinni hálfu. Ég skal hins vegar taka það fram, að ég hefði fyllilega verið til viðtals um að afla Vegasjóði tekna með alveg nýjum tekjustofni til viðbótar við það sem ríkissjóður hefði lagt fram, en ekki hefur tekist nein samstaða um það hér, og því flyt ég enga till. um það. En ég tel sjálfsagt að sýna þessa till., og því leggjum við hana fram, þar sem við gerum ráð fyrir að ríkissjóður leggi fram þetta viðbótarfjármagn til Vegasjóðs. Í till. er svo tekið fram, að til þess sé ætlast af fjvn. að hún skipti því fjármagni, sem þarna er um að ræða og kann að verða umfram það sem ráðstafað verður við afgreiðslu þessa máls með því að samþykkja hér einstakar útgjaldatill. eða hækkunartill. sem fyrir liggja, en þessu verði fyrst og fremst ráðstafað af fjvn. Hin till., sem ég flyt, er á þskj. 435 og hana flyt ég ásamt Helga F. Seljan. Þar leggjum við til að tekin verði inn í liðinn til nýrra þjóðvega nýr líður, sem er Austurlandsáætlun. Við leggjum til að til Austurlandsáætlunar verði varið sömu fjárhæð öll þessi ár og var á s. l. ári, 177 millj. kr., og minna getur það að mínum dómi ekki verið. Hér er ekki um hreina hækkun að ræða upp á 177 millj., því að við leggjum til að í staðinn fyrir liðinn til Oddsskarðsvegar, 100 millj. kr., komi Austurlandsáætlunin sem heild með 177 millj. og síðan verði þeirri fjárhæð allri skipt á þessar framkvæmdir sem enn eru óunnar af Austurlandsáætlun. Að sjálfsögðu yrði þar framkvæmdin við Oddsskarð tekin upp og þá gengju 77 millj. á árinu 1977 til annarra verka sem tilheyra Austurlandsáætlun. Mér þykir rétt að það fari fram atkvgr. um þetta til þess að það komi alveg skýrt fram hver er afstaða manna hér til að standa við þessa áætlun sem gerð var á sínum tíma og ég hef hér rætt nokkuð um. Herra forseti. Ég skal svo ekki lengja þetta frekar, enda komið hér langt fram yfir eðlilegan fundartíma. En ég er mjög óánægður með þessa afgreiðslu og vona að fyrir næstu endurskoðun átti menn sig á því að það er ekki hægt að halda áfram afgreiðslu vegáætlunar á þann hátt sem gert hefur verið.



Herra forseti. Það hefur nú ekki mikið upp á sig að halda hér langa ræðu að viðstöddum 7 þm. og ráðh. fjarstöddum, en þar sem ég flyt nú allnokkrar till. við afgreiðslu þessa máls þykir mér hlýða að fara um þær fáeinum orðum. Hér hafa margir ræðumenn látið í ljós þá skoðun sína, að fjárveitingar til vegamála séu allt of naumar, og undir það get ég tekið. Það er tæpast hægt að hafa uppi nægilega sterk orð til að lýsa ástandi mála í þessum efnum. Þessar fjárveitingar eru fáránlega lágar. Og þegar hæstv. samgrh. gengur í salinn er kannske ekki úr vegi að bæta því við, að eftir að hann tók við embætti ráðh. vegamála hafa fjárveitingar til vegamála verið svo naumar að um hefur verið að ræða afturför í vegakerfinu í heild á hverju ári, eins og ég mun víkja að hér á eftir. Það má að vísu vel vera að finna megi ákveðna þætti vegamálanna þar sem um framför er að ræða og þó einkum á sviði stofnbrauta, en hið sama gildir alls ekki um þjóðbrautirnar. Þar er það staðreynd málsins að um er að ræða meiri eyðingu á ári hverju en uppbyggingu. Ég ætla að taka hér eitt dæmi úr mínu kjördæmi, Norðurl. y. Þar eru þjóðbrautir 708 km að lengd. Samkv. upplýsingum, sem sérfræðingar Vegamálaskrifstofunnar hafa veitt, er talið að malarvegir úti um dreifðar byggðir landsins endist í á að giska 25 ár. Til þess að halda í horfinu miðað við ýmissa km-tölu, 708 km af þjóðbrautum í Norðurl. v., þyrfti að byggja á hverju ári 28 km hið minnsta. En á vegáætlun eru nú veittar 80 millj. kr. á hverju ári næstu þrjú árin, og þessar 80 millj. duga til þess að byggja upp 10 km langa vegi. Það þarf sem sagt þrisvar sinnum hærri upphæð en veitt er til þjóðbrauta á Norðurl. v. til þess bara einfaldlega að halda í horfinu, til þess að ekki sé um meiri eyðingu að ræða heldur en uppbyggingu. Nú er það að vísu svo, að þjóðbrautirnar fá aðeins 16% af því fé sem veitt er til vegaframkvæmda, og er þá allt talið: stofnbrautir, þjóðbrautir, fjallvegir, sýsluvegir og brúargerðir. En ef á heildina er litið mun það sannast sagna, að til þess að halda í horfinu í vegakerfinu í heild þyrftu fjárveitingar til vegamála á þessu ári að hækka um 30%, þær þyrftu að vera um það bil þriðjungi hærri en þær eru, bara til þess að halda í horfinu. En þær þyrftu sem sagt, eins og ég sagði hér áðan, að vera 300% hærri ef við lítum einungis á þjóðbrautirnar, vanræktasta hlutann af vegaframkvæmdum hér á landi. Ég hef heyrt menn nefna það í þessum umr. að réttast væri að taka erlend lán til að byggja upp vegi. En ég vil strax lýsa því yfir að ég tel að slíkar hugmyndir séu algerlega fráleitar, og ég er gersamlega andvígur því að sú leið sé farin. Ég tel ekki að vegaframkvæmdir séu í hópi þeirra framkvæmda sem forsvaranlegt er að staðið sé í fyrir erlent lánsfé. Ég veit að vísu að það er tiltölulega auðvelt að koma með grunnfærnislega útreikninga á því hversu mikill gjaldeyrissparnaður sé fólginn í því að vegur er byggður. En ég held að það sé ansi lítið mark takandi á slíkum útreikningum. Ég held að vegaframkvæmdir verði að fjármagna einfaldlega af innlendum sparnaði, með framlögum úr ríkissjóði og með skattlagningu á umferðina. Ég vil hins vegar taka það sérstaklega fram, að ég tel að útgáfa vísitölutryggðra skuldabréfa til vegaframkvæmda eigi nú sem fyrr lítinn rétt á sér og ætti alls ekki að eiga sér stað. Það er ekkert annað en ávísun á framtíðina, skuldabaggi sem verið er að leggja á herðar skattgreiðenda eftir nokkur ár og ætti ekki að þekkjast. Með þetta í huga, sem ég hef nú sagt, flytjum við hv. þm. Lúðvík Jósepsson till. á þskj. 434 þar sem við gerum ráð fyrir því að helmingurinn af söluskattstekjum ríkissjóðs af bensíni renni til vegamála, til aukinna vegaframkvæmda. Við teljum, að auðvelt sé fyrir ríkissjóð að fylla það skarð með öðrum hætti, og höfum reyndar oft bent á það, m. a. við umr. um skattamál hér, að ríkissjóður gæti aflað sér miklu meiri tekna en hann gerir. Jafnframt flytjum við nokkrir þm. till. á þskj. 439 þar sem við gerum ráð fyrir því að sérstakt hraðbrautagjald verði lagt á bensín- og dísilolíu á þeim stöðum sem tengjast vegakerfi með varanlegu slitlagi. Hér á Alþ. hefur oft áður verið rætt um það, hvort ekki sé eðlilegt að nota þá heimild sem er í 95. gr. vegalaga um álagningu umferðargjalds, og þá hefur venjulega verið talað um það í því formi að innheimt sé gjald af tilteknum vegum eða brúum. En Alþ. hefur ekki viljað fallast á að sú heimild yrði notuð nú í seinni tíð, og við teljum því rétt að umr. fari í annan farveg og stingum upp á öðru fyrirkomulagi á greiðslu slíks hraðbrautagjalds. Ég held að ekki verði á móti mælt að innheimta slíks gjalds væri fyllilega sanngjörn og eðlileg og hún gæti þá orðið til þess að Vegasjóður gæti staðið undir vöxtum og afborgunum af lánum sem tekin hafa verið til að standa undir lagningu slitlags á hraðbrautir, svo að aukið fjármagn sé til annarra framkvæmda. Í þessum töluðu orðum tek ég eftir að í tillgr. mun vanta eina setningu sem fallið hefur niður, og vona ég, að það verði leiðrétt. Það vantar orðin „til að standa undir vöxtum og afborgunum lána, sem tekin hafa verið til lagningar slitlags á hraðbrautir“, það vantar þarna alveg heila setningu. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þessa till., en vil svo að lokum geta þess, að við flytjum á þskj. 438, hv. þm. Stefán Jónsson og ég, till. um að Norðurlandsáætlun verði áfram sérstakur líður í vegáætlun. Um þessa till. er engin ástæða til að fjölyrða. Það var samþykkt fyrir nokkrum árum að varið skyldi sérstöku fjármagni til vegamála á Norðurlandi, eins og gert hafði verið um fleiri landshluta. Upphæðin, sem ætluð var til þessara framkvæmda, hefur hins vegar rýrnað mjög verulega ár frá ári, en upphæðin, sem hér er nefnd, 200 millj., er sú sama sem ætluð var 1 þessu skyni í vegáætlun fyrir tveimur árum, 200 millj. á ári. Síðan fylgir á þskj. 438 sundurlíðun þessara framkvæmda. Ég sé ekki ástæðu til að fara að rekja þær framkvæmdir í einstökum atriðum. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. Stefán Jónsson geri grein fyrir þessum fjárveitingum að svo miklu leyti sem þær renna til Norðurl. e. Um fjárveitingar til Norðurl. v. er það að segja, að samkv. þessari till. er gert ráð fyrir að vegur, sem mjög hefur verið vanræktur, Siglufjarðarvegur, fái þarna nokkra fjárveitingu, en að öðru leyti er mjög mikil áhersla lögð á svonefnda Laxárdalsheiði sem liggur út á Skaga. Þessi heiði er mikill farartálmi að vetri, og sú sveit, sem þar er, er algerlega slitin úr samhengi við vegakerfið oft mánuðum saman, en þar er þó enginn flugvöllur og heldur engin höfn, og þegar samgöngur yfir Laxárdalsheiði eru tepptar, þá er þessi sveit algerlega einangruð. Það hefur lengi staðið til að byggja upp þennan veg, en ekki orðið af því. Þessi vegur er í hópi þessara margumræddu þjóðbrauta sem eru mjög vanræktar og hafa verið það á undanförnum árum og einmitt þess vegna er í þessari till. lögð mest áhersla á þær.



Herra forseti. Ég mun ekki gerast margmáli um vegáætlunina. Langflest af því, sem ég hefði hér sagt viljað, hefur þegar komið fram í ágætum ræðum sem hér hafa verið fluttar til gagnrýni á plagg þetta og þó, eins og að líkum lætur, öllu fremur gagnrýni á þá stjórnarstefnu sem vegáætlunin er eðlilegt framhald af. Ég sé því miður að hv. þm. Eggert G. Þorsteinsson er nú fjarri góðu gamni, og er illt til þess að vita hversu oft það skeður að góðkunningjar eru fjarri þegar maður helst vildi ávarpa þá. En hvort hv. þm. Eggert G. Þorsteinsson hefur nú átt bókstaflega við það þegar hann sagði að þm. þessa svæðis væru um það bil 17, þá er hér nú staddur í salnum einn af þeim þm. Reykv. sem fyrrnefndur ræðumaður, Eggert G. Þorsteinsson, sagði að ýmsir teldu að Reykjavík hefði ekki, og má því ætla að hann kynni að verða hér nokkuð fyrir svörum þegar rætt er um afstöðu hins tittnefnda Reykjavíkurvalds til fjárveitinga í vegagerð úti á landi, - afstöðu sem manni virðist að hljóti að hafa markað öðru fremur stefnu ríkisstj. þegar plagg þetta var samið sem við hér nú fjöllum um, þar sem vegáætlunin er. Síst af öllu vil ég ýta undir meting eða ríg milli íbúa Reykjavíkur og hins svonefnda dreifbýlis, því að það ætla ég að sé mála sannast að hvorir efli svo best hag hver annars að þeir geri sér grein fyrir því að sameinaðir standa þessir hópar, en sundraðir falla þeir. Og hræddur er ég um að sneiðast mundi nú um hag reykvíkinga ef skorið yrði með öllu á samgöngurnar við byggðirnar, við tölum nú ekki um hið allra næsta, því að vegir þeir, sem út frá Reykjavík liggja, eru með þeim hætti að þeir eru farnir fram og til baka sumir hverjir. Við höfum hlýtt hér í kvöld á rökstuðning, ítarlegan rökstuðning fyrir því áliti að fjárveitingar til vegagerðar á landi hér, til vegamála, hafi rýrnað um nær 50% að framkvæmdagildi frá því að núv. ríkisstj. settist á valdastólana. Og ræðumenn hafa leyft sér að draga þær ályktanir af þessari staðreynd, að áhugi núv. stjórnarvalda, núv. ríkisstj. á málefnum byggðarlaganna muni yfirleitt vera í nokkurn vegin hlutfalli við þessar fjárveitingar sem við stöndum frammi fyrir nú í dag. Hæstv. samgrh. hefur æ ofan í æ vakið athygli á því, að enda þótt, eins og hann viðurkennir fúslega sjálfur, fjárveitingar séu hvergi nærri nógu miklar til þess að koma því í verk í vegamálunum sem hann gjarnan hefði viljað, þá sé það eigi að síður staðreynd að hlutfall fjárveitinga til vegaviðhalds hafi stóraukist að þessu sinni, hlutfall viðhaldsfjárins hafi stóraukist að þessu sinni, eins og fram kom í vegáætluninni. Þetta er rétt, hlutfall viðgerðarfjárins hefur stóraukist. En nokkuð mun það nú vera vafasamt að stæra sig svo mjög af aðferðinni við þessa aukningu, því að hún minnir vissulega á stjórnvisku apans í hinni frægu dæmisögu Esóps um það, hvernig sá ágæti ráðherra skar úr deilumálinu milli músanna tveggja sem deildu um ostbitana. Þetta deilumál leiddi hann til lykta með þeim hætti að bíta stöðugt meira af öðrum ostbitanum þannig að vægið skiptist á milli ostbitanna. Þannig má hugsa sér t. d. að hæstv. samgrh. muni næst hugga okkur með því, e. t. v. eftir endurskoðunina sem hann boðar á fjárveitingu til vegamála í haust, að breyta nú aftur þessu vægi, þessu hlutfalli þannig, að þá verði vægi nýbyggingarfjárins meira en viðhaldsfjárins og hann nái því vægi með sama hætti, að taka bara meira af hinu, enda hélt hinn frægi dómari, sem Esóp skýrði frá, áfram að fjalla með þessum hætti um neyslufé músanna þangað til ekkert var orðið eftir. E. t. v. hefði það verið langsamlega sæmst, þegar fjallað var um skiptingu þessa vegafjár innan kjördæmanna, að stjórnarandstæðingar hefðu sagt: Við verðum ekki með, þið skuluð gera þetta. Þið fylgið hér hvort sem er þeirri stefnu í fjárveitingum til vegamálanna sem kalla mætti stefnu hungurlúsarinnar, og nú skuluð þið sjálfir skipta fé þessu innan kjördæmanna. Þetta hefði e. t. v. verið sæmst að gera. En ég hlýt að segja fyrir mig, að ég treysti mér ekki til að taka slíka afstöðu beinlínis vegna þess að mér var ljóst, hvílíkur vandi samþm. mínum í Norðurl. e. var þarna á höndum, og mér var einnig ljóst, að þeir höfðu svo sannarlega viljað hafa meira að skipta í þessu skyni. Og það stóð ekki upp á þá í þessu máli að öðru leyti en því, að þeir styðja til valda ríkisstj. sem hefur þess háttar viðhorf til byggðanna úti á landi og þ. á m. til kjördæmis þeirra sem fram kemur í þessari hungurlúsarstefnu í vegamálunum. Ég tel að þm. Norðurl. e. hafi lagt sig fram um að skipta þessu litla fé sem ætlað er til vegamála í kjördæminu, að ráðstafa því samkv. bestu samvisku eins vel og hugsanlegt er. Samkv. vegáætlun mun vera ætlunin að lagðar verði á þessu ári þjóðbrautir í Norðurlandskjördæmi eystra upp á eina 7 km, og liggur í augum uppi hvílíkt verk það er að skipta því þannig á milli sveita að nokkur verði ánægður. Ég hef með skírskotun til brtt. á þskj. 428, sem formaður Alþ. og formaður þingflokks Alþb., þeir tveir, hv. þm. Lúðvík Jósepsson og Ragnar Arnalds, bera fram um fjáröflun til vegagerðar, og með skírskotun til brtt. á þskj. 439, sem ég er meðflm. að einnig um fjáröflun, þá hef ég ásamt Ragnari Arnalds, sem er 1. flm., flutt hér till. þar sem svo er ráð fyrir gert að Norðurlandsáætlun taki það gildi sem lög mæla fyrir um og samkv. henni verði ætlaðar 200 millj. kr. árlega, á þessu ári og svo á árunum 1978, 1979 og 1980, til vegamála á Norðurlandi, og til bráðabirgða fallist á þá hugmynd að þessum upphæðum verði skipt jafnt á milli Norðurl. e. og Norðurl. v. þótt seinna kynnu þar að verða gerðar á rökstuddar breytingar, og síðan að af þessu fé verði varið 50 millj. umfram það, sem ætlað er í vegáætlun, til Víkurskarðsvegar og 32 millj. að auki í lánsfé á árinu 1977, og að upphæðin, sem varið verður til Víkurskarðsvegar árið 1978, verði 106 millj. og þá 44 millj. í lánsfé, en mér skilst á vegagerðarmönnum að unnt ætti að vera að ljúka veginum um Víkurskarð á tveimur árum með 300 millj. kr. fjárveitingu, fyrir 300 millj. kr., miðað við núgildandi framkvæmdaorku peninga. Ég geri að till. minni að til Norðausturvegar um Melrakkasléttu verði varið 50 millj. á þessu ári, en 50 millj. á árinu 1978 og 100 millj. árið 1979, til þess að ljúka mætti gerð vegar er fær mætti teljast að vetri til á milli Húsavíkur og Raufarhafnar. Að öðru leyti legg ég til að árið 1979 verði ætlaðar 65 millj. kr. í vegþekju á veginum fyrir Ólafsfjarðarmúla. Ég tel að það skipti ekki ákaflega miklu máli, en þó kann ég betur við að þessi framkvæmd, þessi smíð verði nefnd í þskj. þekja heldur en svalir, og ég legg það raunverulega á hv. þm. sjálfa að skilja hvers vegna ég vil heldur að þetta verði nefnt þekja heldur en svalir. Hv. frsm. fjvn. sem reis hér karlmannlega og óklökkur undir ákaflega erfiðu starfi, að mæla hér fyrir fjárveitingu til vegamála sem hann mun manna best vita hversu ófullnægjandi og raunverulega skammarleg er, hann lét svo um mælt að vegáætlun þessi væri afgreidd í skugga efnahagskreppunnar sem hófst árið 1974. Hann sagði, ef mig minnir rétt, að enn sætum við í skugga efnahagskreppunnar 1974, en þó sýndist nú vera að rofa til. Við sitjum enn undir íhaldsstjórn sem hv. þm. hjálpaði til að mynda árið 1974. Við sitjum enn undir þeirri stjórn, í skugga hennar. Og ef við eigum að draga nokkrar ályktanir af plaggi því, sem hér liggur fyrir til afgreiðslu, og reyna að sjá í því út af fyrir sig skýjarofið sem hv. þm. minntist á áðan að hann sæi nú djarfa fyrir, þá hygg ég að vonin í því, að nú fari að rofa til, liggi þá helst í því að nokkuð hefur liðið fyrir tímans eðli á kjörtímabil þessarar ríkisstj. Og segja mætti mér að þeim 200 millj., sem fjvn. hefur undir forustu hv. þm. Inga Tryggvasonar tekið af svonefndum verkfræðilegum undirbúningi til þess að fela í aumingjaskap vegáætlunar, yrði nú kannske best varið til þess að hefja sálfræðilegan undirbúning að því að skipta um ríkisstj.



Herra forseti. Ég verð að þakka hv. fjvn. fyrir það sem hún tók undir af þeim óskum sem ég hafði fram að færa við fyrri hluta umr., þ. e. a. s. að vegurinn til Skagastrandar komi í stofnbrautaflokk. Hins vegar hefur hún ekki treyst sér til þess að gera allt sem ég lagði til að gert yrði, og það er uppfærslan á vegáætluninni, að taka áhaldahúsaprósentuna út úr fjárveitingadæminu og hafa hana í sérlið, þannig að það væru raunverulegar framkvæmdatölur sem prentaðar verða í áætluninni. Það er náttúrlega búið að fara um það mörgum orðum hér að þetta eru allt of litlir fjármunir og það vantar peninga til þess að svigrúmið geti verið rýmra. Ég fagna eins og aðrir þm. þeirri yfirlýsingu að áætlunin verði endurskoðuð í haust og þá væntanlega með því fororði að eitthvert efnahagslegt svigrúm gefist til þess að geta gert hana betur úr garði fyrir árið 1978 heldur en lítur út hér á plagginu. Enn fremur vil ég láta í ljós ánægju vegna þess hluta yfirlýsingarinnar, sem vék að happdrættisfénu. Mér þykir sannarlega ekki ótímabært að hægt yrði að gera betur við veginn yfir Holtavörðuheiði en horfur eru á samkv. þessari áætlun. En ég er nú óánægðastur með að sú fjárveiting, sem þar er fyrirhuguð, skuli ekki vera rífari, og get ekki annað en látið það í ljós. Hv. þm. Eggert G. Þorsteinsson talaði hér nokkuð strítt áðan um hvað reykvíkingar væru afskiptir og nytu lítillar umhyggju hér í þinginu og forsjár. Ég get ekki tekið undir þetta með honum, því að ég held að reykvíkingar eigi ágæta þm. sem gæti vel hlutar Reykjavíkur. Og ég vil minna á að til viðbótar þessum 17 eða um það bil 17, sem hann var að tala um, þá eru það ekki nema um það bil 17, sem eru búsettir utan Reykjavíkur og Reykjaneskjördæmis. Ég bið menn að athuga það, að það eru 17–20 manns hér á þingi sem eru búsettir, hafa sitt heimili utan þessara tveggja kjördæma, og af því leiðir að sjálfsögðu að þeir eru kunnugir þeim vandamálum, sem við er að stríða, og hafa skilning á þeim þörfum sem augljóslega eru hér á þessu svæði og engar líkur til þess að þeir séu með neitt svínari í garð Reykjavíkur eða Reykjaneskjördæmis. En mér fannst nú eins og hv. þm. væri að undirbúa prófkjör. Mér fannst eins og hv. þm. Eggert G. Þorsteinsson væri að undirbúa sig að fara í prófkjör hjá sjálfstæðismönnum með ræðu sinni og hygðist keppa þar við hv. þm. Albert Guðmundsson. Hvað varðar þær brtt., sem hv. þm. Ragnar Arnalds kynnti hér áðan og vörðuðu sérstaklega Norðurl. v., þá verð ég að láta í ljós nokkra undrun á þessum brtt. Mér finnst að við höfum haft mjög gott samstarf við niðurröðun á þeim litlu fjármunum, sem við vorum að skipta, og ég átti ekki von á því að hann legði inn þetta plagg hér. Að vísu hafði hann haft orð á því um eitt tiltekið atriði að hann mundi flytja brtt., en mér finnst hann leggja þarna fram till. um verk sem eru að sjálfsögðu góð, en ekki var svigrúm til þess að taka núna. Ég gæti lagt fram annan lista af hér um bil jafngildum verkum, sem eru óunnin í Norðurlandskjördæmi vestra eða gildari, og sannarlega væri gaman að hafa 800 millj. til ráðstöfunar aukalega þarna fyrir norðan. En mér finnst þarna kenna nokkurrar sýndarmennsku og ég get ekki orða bundist um það. E. t. v. getum við tekið þetta og notað sem minnisplagg við þá endurskoðun, sem fyrirsjáanlega verður í haust, ef við verðum orðnir svo ríkir að hafa meira til ráðstöfunar. Einstakir liðir orka tvímælis, hvernig þeir eru undirbúnir í þessum till. hv. 5. þm. Norðurl. v. Ég ætla nú að spara tímann og fer ekki út í það, t. d. með brúna yfir Svartá. Vegagerðarmenn eru hættir við að leggja til að hafa hana hjá Saurbæ og nú heitir þessi brú Svartá hjá Daufá. En það er einn sérstakur liður þarna í þessum till. sem mér leiddist að sjá. Það var þegar hv. þm. lagði til að liðurinn brúargerð á Laxá hjá Hvammi félli niður. Ég veit ekki hvort þið þekkið staðhætti þarna. Þetta er byggðin á bak við Tindastól, þetta er byggðin vestan við Tindastól. Þar er dalur sem heitir Laxárdalur. Hann er afskekktur og að honum liggur sú heiði sem hv. þm. Ragnar Arnalds gat um, Laxárdalsheiði, og er mikill farartálmi, og ég tek undir með honum að mjög brýnt er að leggja þar veg sem allra fyrst. En þarna eru tveir bæir, Hvammur og Sævarland, og þeir hafa ekki brú, þeir hafa ekki vegasamband, og það var ákvarðað á Alþ. 1972 að byggja nú brú yfir þetta vatnsfall. Annar þessi bær er kirkjustaður og þarna eru, eins og ég sagði, ákaflega erfiðar samgöngur og slæm aðstaða sem þessir bændur hafa. Ég ann þeim þessarar brúar sem þeim var fyrst lofað hér á Alþ. 1972 í vegáætlun frá því ári. Ég tel að við eigum að byggja þetta land og reyna að jafna aðstöðumun eftir því sem við getum. Hv. þm. er formaður Alþb. Ég man nú ekki betur en þegar við vorum að bjóða okkur fram fyrir norðan um árið til Alþ., þá taldi hann flokkinn, Alþb., vera alveg sérstaklega skjól og skjöld þeirra sem verr væru settir í þjóðfélaginu, og þess vegna leiðist mér þetta, að hv. þm. vill ekki byggja brúna yfir Laxá.  Samþm. okkar, hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson, lagði að velli gullfallegan lambhrút Sveins Nikódemussonar norður á Sauðárkróki í fyrrahaust, en mér finnst að hér ætli formaður Alþb. að ræna lambi fátæka mannsins.

Ég endurtek það, að ég skil það vel að menn eru ekki ánægðir. Þörfin fyrir nýbyggingu vega er geysileg um allt land. Það hefur talsvert heyrst hér í þm. Vestf., og mér dettur ekki í hug að rengja það sem þeir hafa sagt, að þar væri feikimikil þörf á fjármunum til nýbyggingar vega. Þó er það nú svo, að þörfin er vissulega svo mikil um allt land og þá að mínum dómi sérstaklega um þá hluta landsins sem snjóþyngstir eru, að þar er erfitt að dæma á milli. Ég get sagt frá því svona til gamans, að á s. l. sumri kom til mín bóndi úr mínu héraði sem var nýbúinn að fara í langt ferðalag um Vestfirði. Það lá við borð að hann væri dálítið argur í skapi þegar hann kom til mín. Hann sagðist vera nýkominn af Vestfjörðum og þar hefði verið upphleyptur vegur heim á hvern bæ og alls staðar eggsléttur og það væri nú eitthvað annað heldur en í Norðurlandskjördæmi eystra, það væri greinilegt að þm. Vestf. hefðu haldið öðruvísi á vegamálum en þm. Norðurl. e. Ég veit að hann var á ferðinni á blíðum sumardögum og hafði ekki átt við að etja ófærð : vetrarsnjó um Vestfirði. En það snjóar raunar víðar en á Vestfjörðum, og þetta er því miður svona um allt land, að það er svo geysilangt á milli þarfarinnar og þess, sem við höfum gert, og þess, sem við sjáum í nálægri framtíð að við getum gert, að þarna eru sannarlega ótæmandi verkefni. Hv. þm. Karvel Pálmason hafði tekið eftir samlíkingu minni um blóðrásina. Ég stend nú í þeirri meiningu, þó að mér hafi að vísu heyrst nokkuð á einhverjum hv. þm., að við séum alltaf heldur að rýmka um þessa blóðrás, það færist þó aðeins í þá áttina. En vissulega mundum við óska þess að hraðar miðaði. Það er misjafnt hvað mönnum finnst mikið. Hv. þm. Karvel Pálmasyni finnst ekki til mikils mælst þó að komi einar litlar 100 millj. í Breiðadalsheiði. Ég veit að það veitir ekkert af slíku fé þarna. En enn þá erum við nú, því miður kannske, á því stigi í uppbyggingu á vegum að hverjar 100 millj. eru í okkar augum nokkurt fé þegar borið er saman við heildina, sem er til þessara hluta. Ég ætla mér ekki hér að fara að reyna að svara einstökum atriðum í ræðum þm. Ég skil mætavel að þeim er nokkuð mikið niðri fyrir þegar þessi mál eru rædd og eðlilegt og gott að það, sem inni fyrir býr, komi fram í ræðum manna. Ég get þó ekki stillt mig um að minnast á leiðara þann sem Helgi Seljan, hv. 7. landsk. þm., las að verulegu leyti upp úr Morgunblaðinu. Mér fannst á háttv. þm. að leiðari þessi ætti að vera sönnun þess hvert stefndi í byggðamálum. Mér fannst þessi leiðari sönnun þess að sú ríkisstj., sem nú situr, hefur einmitt haldið uppi byggðastefnu. Ég hef ekki nokkra trú á því að nokkur ritstjóri Morgunblaðsins mundi skrifa svona í dag, ef hann teldi ekki, þessi hv. ritstjóri, sem ég veit ekki hver er og er ekki sammála, ef hann teldi ekki að byggðastefnu hefði einmitt verið haldið uppi þessi ár. Mér hefur stundum heyrst á hv. þm. Alþb. að þeir efuðust um áhrif Framsfl. í þessari ríkisstj. Hverra áhrif eru það sem speglast í þessum leiðara Morgunblaðsins? Það eru ekki endilega eingöngu áhrif framsóknarmanna, mér dettur það ekki í hug. En innan þeirra flokka, sem styðja núv. ríkisstj., eru sem betur fer margir þm. sem fullkomlega skilja það að til þess að við getum búið í þessu landi þurfum við að jafna kjörin sem fólkið í landinu býr við. Og þó að oft hafi verið deilt um einstök atriði í byggðastefnu, þá tel ég að nokkuð hafi enn miðað í þá átt á þessum síðustu árum að sá aðstöðumunur, sem því miður er allt of mikill enn milli þéttbýlis og strjálbýlis, hafi nokkuð verið jafnaður. Ég ætla ekki að gera hér að umtalsefni ræðu hv. þm. Eggerts G. Þorsteinssonar þar sem hann er hér ekki við, en mér datt í hug að hann hefði þurft að líta upp, því að ég hef ekki nokkra trú á því að svo réttsýnn maður sem Eggert G. Þorsteinsson er mundi ekki sjá, hversu hann fór með miklar firrur í ræðu sinni, ef hann líti vel í kringum sig á landi okkar. Það hefur verið talað mikið hér um prósentureikning, og það er nú svo einkennilegt með tölur, sem ætti kannske að vera meðal þess sem erfiðast er að rengja á nokkurn hátt, að þær er hægt að nota með ýmsu mismunandi móti. Það hlýtur að verða svo í vegagerð, að verkefni kalla misjafnlega að og það er misjafnlega hlýtt á það kall sem kemur frá verkefnunum. Ef við t. d. tökum það sem hér hefur verið sagt um minnkun vegafjár til Vestfjarða, þá er rétt að geta þess, að í þeim útreikningi, sem hér er sýndur, er brúafé með og á s. l. ári kom talsvert fé til brúargerðar á Vestfjörðum, miklu meira þá en á þessu ári. Þetta hlýtur að víxlast nokkuð eftir landshlutum. Ef ég man rétt, þá var varið 71/2 millj. kr. til brúargerðar í Norðurlandskjördæmi eystra á árinu sem leið, auk þess var að vísu gert við brýrnar sem biluðu í jarðskjálftunum norður í Kelduhverfi og kom ekki sérstaklega á brúaáætlun. Þetta er eitt af þeim verkefnum sem hljóta að hreyfast nokkuð til eftir ýmsum aðstæðum, og ég er þeirrar skoðunar að okkur sé nokkur nauðsyn að geta hreyft helstu verkefnin til milli kjördæma eftir því sem skynsamlegt er að vinna þau hverju sinni, þó mér sé hins vegar ljóst að þetta er erfitt meðan þarfirnar eru hvarvetna svo miklar sem raun ber vitni. Þá langar mig til þess aðeins að nefna till. þá sem hv. þm. Friðjón Þórðarson mælti fyrir í kvöld. Ég hef leyfi til að flytja það hér, að fjvn. mælir með því að till. þessi verði samþykkt. Hún hefði vel átt heima með öðrum brtt. sem fluttar eru af fjvn., en féll niður. Herra forseti. Ég ætla ekki að dvelja miklu lengur við þetta mál að sinni. Mér finnst gæta nokkurs misskilnings þegar það hefur komið fram, - m. a. held ég að það hafi komið fram í sjónvarpinu í kvöld, - að þær 200 millj. sem eru fluttar til á vegáætlun yfir á framkvæmdir séu allar teknar af verkfræðilegum undirbúningi. Það er raunar ekki. Það er tekið af nokkrum þáttum, eins og rakið hefur verið. Mér er ákaflega vel ljóst að allur slíkur tilflutningur sem þessi getur mjög orkað tvímælis. Hins vegar fæ ég ekki skilið að það þurfi samt endilega að minnka ostbitann. Ég held að sá þáttur röksemdafærslunnar sé hæpinn hjá hv. þm. Stefáni Jónssyni, að þetta fé í sjálfu sér minnki við það að vera flutt á milli þessara tveggja þátta. Það vex að vísu ekkert af því heldur, en ætli það geri ekki um það bil hvorugt. Það hefur verið, eins og ég sagði áðan, rætt talsvert um vinnubrögð fjvn. Ég held að það hafi nú verið mjög algeng vinnubrögð, að þegar þurft hefur að taka lokaákvarðanir um mikilsverð mál sem ekki hefur verið fullkomin eining um, þá hafi yfirleitt stjórnarflokkar orðið að axla þá byrði að taka slíkar ákvarðanir og standa við þær, bera þær fram, koma þeim fram, jafnvel þó að allir hafi ekki endilega verið ánægðir. Þetta er raunar það sem hefur gerst við þá vegáætlun sem hér er til umr. nú. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka þátt í þessum umr., en vegna þess, sem fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni, hv. 5. þm. Vestf., um að misræmi væri í yfirlýsingu hæstv. samgrh. annars vegar og því, er lýst hafði verið yfir af formanni fjvn. á fundi fjvn., þá vil ég láta það koma fram, að ég tel að þetta sé misskilningur. Það, sem fram kom í yfirlýsingu hv. þm. Inga Tryggvasonar, formanns fjvn., er það að enda þótt svo færi að vegáætlun væri tekin til endurskoðunar á næsta hausti og næsta þingi, þá mundi það væntanlega ekki þýða að þær fjárveitingar, sem ákveðnar eru með þessari vegáætlun nú, yrðu skertar við slíka endurskoðun. Þar yrði þá væntanlega um viðbótarfjármagn að ræða og fylgdu engar skuldbindingar og engar yfirlýsingar um að því fjármagni yrði skipt í sömu hlutföllum á milli kjördæma eða verkþátta eins og þessi vegáætlun greinir. Þess vegna tel ég að það sé ekkert misræmi á milli þessara tveggja yfirlýsinga. Hygg ég að allir hv. þm. geri sér grein fyrir því, að enda þótt það hefði verið með lögum þegar ákveðið að endurskoða þessa vegáætlun þegar á næsta hausti, þá yrði varla um það að ræða í raun að þau verk, sem fá ákveðna fjárveitingu að þessu sinni, yrðu tekin á brott og fjárveiting til þeirra numin brott úr endurskoðaðri vegáætlun á næsta hausti. Þetta eru einungis staðreyndir málsins í sambandi við yfirlýsingar þessar, sem ég vildi að hér kæmu fram. Fleiri orð þarf ekki um það að hafa að minni hyggju. Ég skal ekki lengja þetta nema um örfáar setningar til þess að fara ekki að vekja upp meiri umr. Ég vil aðeins segja það, að þessar umr. hafa að ýmsu leyti orðið að vonum. Við hefðum kosið öll, sem hér erum, að meira fjármagni hefði verið hægt að skipta. Það fjármagn, sem skipt hefur verið, er í samræmi við þann ramma sem fjárlagaafgreiðsla markaði, og fram úr því hefur ekki verið farið utan þess sem verktakalánum hefur verið bætt við, og þessi rammi er ákveðinn með hliðsjón af efnahagsástandi og öðrum framkvæmdum hins opinbera í okkar landi. Um það skal ég ekki ræða meir. Ég vil aðeins segja það, að það er ósk okkar allra að greiðist úr í efnahagsmálum okkar þjóðar á þann veg að við getum leyft okkur þegar á næsta ári að ráðstafa meira fjármagni til þessara bráðnauðsynlegu framkvæmda og að tekjustofnar Vegasjóðs megi reynast drýgri en þessi áætlun gerir ráð fyrir. Verður þá allt léttara undir fæti. Að öðru leyti vil ég segja það, að sumpart hafa þessar umr. verið á þá lund að þm. einstakra kjördæma hafa talað um mikla þörf fyrir framkvæmdafé til einstakra vegkafla og verkþátta í eigin kjördæmi. Slíkar umr. tel ég tiltölulega fánýtar við afgreiðslu þessa máls, vegna þess að í öllum kjördæmum eru mikilsverð verkefni sem eftir sitja, og allir þm. hafa tekið þátt í að skipta því fjármagni, sem um er að tefla, til verka innan eigin kjördæma. Þar hefur, að ég hygg, yfirleitt orðið samkomulag um hvað leggja beri mesta áherslu á. Það, sem þá er eftir, kemur vitaskuld í næstu röð og þýðir ekki um að tala nú, nema um meira fjármagn sé að ræða. Þess vegna vil ég segja það, að tillöguflutningur eins og sá, er birtist á þskj. 438, er í rauninni lítt samboðinn þeim hv. þm. sem þar standa að. Fyrri flm. er þó flokksformaður í einum stjórnmálaflokknum, og þessi hv. þm. tók þátt í því af fullum heilindum og með fullu samstarfi í okkar þingmannahópi að skipta því fé sem um var að ræða. Við erum allir sammála um að það fé er of lítið. Við hefðum kosið að geta sinnt fleiri verkefnum. Vonandi er að sú endurskoðun á möguleikum á aukningu á tekjustofnum Vegasjóðs, sem hæstv. samgrh. hefur lýst yfir að fari fram, leiði í ljós, að við getum veitt meira fjármagni til þessara framkvæmda á næsta ári og skipt því fjármagni svo, bæði á milli kjördæma og til einstakra verkþátta, að allir geti sæmilega við unað.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að lengja þessar umr. þegar hér er komið. Ég er óánægður með það að ekki skuli vera meira fjármagn til vegagerðar samkvæmt því sem hér liggur fyrir um vegáætlun á næstu 4 árum. Ég held að allir, sem hafa látið hér til sín heyra, hafi verið óánægðir. Formaður fjvn. var óánægður, hæstv. samgrh. var óánægður, og það verður að líta svo á, að hæstv. ríkisstj. sé óánægð, því að á annan veg verður ekki skilin sú yfirlýsing sem hæstv. samgrh. flutti hér fyrr í umr., að það væri ákveðið að taka vegáætlunina til endurskoðunar þegar fyrir næsta ár. Ég vil taka undir það, sem aðrir hafa sagt í þessum umr., ánægju með þessa yfirlýsingu. Ég vona, að hún verði raunhæf, og treysti því og hef ekki ástæðu til annars en að treysta því að hún verði raunhæf í því formi, að það verði gerð veruleg bragarbót. Í þessum umr. hefur Vestfirði borið allmikið á góma. Það hefur verið lýst yfir óánægju með skiptingu milli kjördæma, þannig að hlutur vestfirðinga sé ekki nægilega góður. Ég tek undir þetta. Ég held að mér sé óhætt að segja að allir þm. Vestf. séu óánægðir. Ég skal ekki hér fara að fjölyrða um það, hversu mikil þörf væri að veita meira fjármagni til Vestfjarða og taka fyrir stór verkefni o. s. frv. Ég sé ekki ástæðu til þess að vera að fjölyrða um það. Ég hef í undirbúningi þessa máls og ég veit að allir stjórnarþm. frá Vestfjörðum hafa lagt áherslu á þetta og ekki síst hv. 4. þm. Vestf. sem á sæti í fjvn. Ég veit líka að fyrir þessa baráttu hefur nokkuð áunnist þó að við séum ekki ánægðir. En hér hefur staðið upp einn maður, hv. 5. þm. Vestf., sem telur sig vera sérstaklega kjörinn til þess að lýsa yfir óánægju og vandlætingu og talar eins og hann sé sá maður sem hefði getað breytt hér um, að því er virðist, eða maður verður að ætla, ef hann hefði verið í aðstöðu stjórnarþm. Það er leiðinlegt að þurfa að vera að benda á það, að einmitt þegar þessi þm., hv. 5. þm. Vestf., var og hét og hafði meira en málfrelsi í fjvn., há var hlutur vestfirðinga lakari en nokkru sinni fyrr eða síðar. Tölurnar tala. Auðvitað er ekkert óeðlilegt við að það séu nokkrar sveiflur í þessum efnum milli kjördæma á löngum tíma innan hvers kjördæmis. Við vestfirðingar höfum líka notið góðs af því. T. d. 1968 höfðum við um 29% eða tæp 30% af öllu vegafé. 1969 höfðum við rúm 20% eða 22–23%. En það er hörmulegt, eins og ég sagði áðan, að þurfa að segja það, hvað þá heldur að þola það, eins og vestfirðingar urðu að þola á þeirri tíð þegar hv. 5. þm. Vestf. var í stjórnaraðstöðu og sérstakur fulltrúi þeirra til þess að gæta þeirra hagsmuna í fjvn. og á öðrum vettvangi, að þá hrapaði þetta hlutfall niður í 6% eða um 6–7%. Eftir að þessi þm. hætti að hafa þessa aðstöðu hefur hlutur okkar heldur farið batnandi. Við höfum verið síðan í 10–11%. Ég legg ekki sjálfur mikið upp úr tölum í þessu sambandi og sérstaklega ekki prósentutölum Það er vandfarið með þá hluti og að túlka rétt og leggja rétta merkingu í þær tölur. En ég hef aðeins vikið að þessu til þess að þessi hv. þm., hv. 5. þm. Vestf., skilji það að hann geti ekki talað af neinu sérstöku yfirlæti í þessu máli eða einhverju sérstöku yfirlæti til okkar þm. sem fylgjum núv. ríkisstj. Ég held að hv. þm. ætti ekki að hætta sér út á þá braut. En kannske það ömurlegasta í þessu - og það er vissulega ekkert gamanmál - það er nú það, að málflutningur, sem þessi hv. þm. hefur tamið sér, er öðru fremur til þess fallinn að veikja málstað vestfirðinga í hverju einu sem þessi hv. þm. ræðir um, og það á vissulega líka við um þetta mál.



Herra forseti. Ég vil biðja afsökunar á því að ég skuli trufla - koma inn í umr. á milli vestfirðinganna. Það versta við þá er að þeir eru svo sterkir í fótunum að þeir geta talað lengi. Ég veit ekki í hvaða ummæli hv. 5. þm. Norðurl. e. var að vitna þegar hann vitnaði í ummæli hv. 4. landsk. þm. Eggerts G. Þorsteinssonar. Ég var ekki viðstaddur. En mér skildist á málflutningi hv. þm. Stefáns Jónssonar að þessi Reykjavíkurþm., eins og Stefán Jónsson kallaði hann, hefði lýst óánægju sinni með hlut Reykjavíkur til vegalagningar. Og ég vil taka undir með hv. 5 þm. Norðurl. e., að ég er alveg furðu lostinn að slík ósvifni skyldi koma fram hjá þm. Reykv., að vera ekki búinn að átta sig á því fyrir löngu að það er alls ekki ætlast til þess að þm. Reykv. taki til máls eða fari fram á eitt eða annað, hvorki við afgreiðslu fjárl. né vegáætlunar, um framlag af vegafé til okkar kjördæmis. Og mér mér liggur við að taka mér það bessaleyfi í fjarveru hv. 4. landsk. þm. að biðja afsökunar fyrir hans hönd og annarra þm. Reykv. að hann skyldi blanda sér inn í úthlutunarmál á peningum hér á hv. Alþingi. En ég verð að segja það, að við þm. Reykv. verðum að vera ánægðir og reyna að láta sem allra minnst á okkur bera nú til þess að það verði ekki skornar niður þessar 98 millj. sem af einhverjum ástæðum standa nú á vegáætlun til Reykjavíkur af þeim 3000 millj. sem er verið að úthluta. Ég ætla ekki að gera það að neinu atriði að taka undir með hv. 4. landsk. þm. Það klingir alltaf í eyrum, bæði hér og annars staðar, að Reykjavík er svo rík að hún getur séð um sig sjálf. Og mér er næst að halda að sama skoðun ríki hvað Reykjaneskjördæmi allt snertir. Ég ætla ekki að hafa þessi orð lengri, þau eru kannske orðin of mörg, en hlakka til að hlusta á framhaldsumr. utanbæjarþm. um baráttu þeirra um skiptingu á kökunni.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths., en þó nauðsynleg. Það eru sumir hv. þm. með því marki brenndir að þeir eru oftast seinheppnir, og það á við hv. 3. þm. Vestf. þegar hann var að segja hér að á þeim árum, sem ég var stjórnarsinni og átti sæti í fjvn., hefði hlutur Vestfjarðakjördæmis hríðversnað, þ. e. a. s. frá árinu 1972 til 1974. Við höfum um þetta tölur frá hæstv. samgrh., og þó að hv. 3. þm. Vestf. trúi honum ekki, þá held ég að ég trúi honum núna. Þessar tölur eru þannig: 1971, síðasta ár viðreisnarstjórnarinnar sem þessi hv. þm. studdi, 196.6 millj. 1972, fyrsta ár vinstri stjórnarinnar, Vestfjarðakjördæmi 267.1 millj. úr 196.6. 1973, annað ár vinstri stjórnarinnar, 413.7 millj. Ósköp hefur hv. 3. þm. Vestf. litla hæfileika til að reikna. 



Herra forseti. Ég segi nú eins og hv. þm. Pálmi Jónsson, að ég hafði ekki hugsað mér að taka þátt í þessum umr. hér í dag og í kvöld, en ég vil þó sérstaklega taka undir það sem hann sagði varðandi yfirlýsingu ráðh. og varðandi þá yfirlýsingu sem varaformaður fjvn. gaf á nefndarfundi um hugsanlegar breytingar varðandi endurskoðun á vegáætlun á næsta ári. Ég tel að þar sem engin prósenturegla er í gildi varðandi úthlutun til stofnbrauta, þá sé sú úthlutun eða sú skipting, sem þegar liggur fyrir, ekki á nokkurn hátt stefnumarkandi varðandi það fé sem kynni að verða til ráðstöfunar til viðbótar. Það, sem gerði að ég kom hér upp, voru ræður þeirra 3. og 5. þm. Vestf., og ég vil taka undir það, að það er á ýmsan hátt ákaflega hæpið að bera saman prósentutölur eða upphæðir. Það er rétt, sem hv. 3. þm. Vestf. sagði, ef við reiknum þetta í prósentutölum, það er alveg hárrétt. En það eru líka réttar tölur sem hv. 5. þm. Vestf. var að lesa upp. Hann las upp tölur og hann nefndi 413 millj. á einu ári. En hver er skýringin? Skýringin er sú, að þá var gert sérstakt átak, þá var boðið út 80 millj. kr. lán vegna Djúpáætlunar og það er í þessari tölu. Þess vegna vil ég halda því fram að á árunum 1975 og 1976 séu þetta nokkuð sambærilegar upphæðir og þær voru áður. Ef við lítum yfir listann yfir framkvæmdir 1965–76, þá vil ég leyfa mér að nefna hér aðeins dæmi um hversu fáránlegt það er að ætla að miða við einhverja ákveðna prósentu frá ári til árs án tillits til þess hvort um einhver stærri verkefni er að ræða eða ekki. Ég lít hér aðeins á hámark og lágmark í Reykjaneskjördæmi, sem er hæst yfir þetta tímabil. Mér sýnist að það fari alla leið úr 2.96% eða rétt um 3% á árinu 1968 upp í 53% þegar hæst er, þ. e. á árinu 1965, og annað árið, sem er hæst, er 1970 með yfir 50% af öllu framkvæmdafé sem fer til vega á landinu. Það hlýtur náttúrlega að leiða til þess,. að þar að kemur að ástand vega er orðið allt annað þar en í öðrum kjördæmum sem minna hafa fengið. Það kemur mér t. d. dálítið á óvart líka, þegar ég lít á Norðurl. e., að 1967 eru prósentutölurnar þar 21.6% og 1968 er það 18.6%. En hvað skyldi það vera mikið næstu tvö ár miðað við þetta yfirlit sem við höfum? Ég sé ekki betur en það sé 5.4% og 4.8%. Það er alveg hárrétt að við erum með lægra hlutfall núna í heild en við vorum með í fyrra á Vestfjörðum. Það hefur verið minnst hér á brýr í sambandi við það. Við fengum tiltölulega góðan hlut í fyrra. Ég segi þetta ekki vegna þess að ég telji sjálfur að hér sé um eðlilega og sanngjarna skiptingu að ræða, en ég segi það, að slíkar tölur í prósentum hljóta að breytast á milli ára, og ef við í dag værum ekki á sama hátt reiðubúnir til þess að standa að tímabundnum verkefnum í öðrum kjördæmum, þá ættum við erfiðara með að krefjast þess að fá verulegt fjármagn til að sinna síðar þeim stórverkefnum sem okkar bíða. Og ég held að það verði ekki beðið í mörg ár eftir því, að það verði tekist á við einmitt ýmis þau stórverkefni sem hér hafa verið nefnd í kvöld, svo sem tengingu Djúpvegar, svo sem Breiðadalsheiði, Botnsheiði og tengingu af Patreksfjarðarsvæðinu við aðalvegakerfi landsins.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Hv. 5. þm. Vestf. bar brigður á þær prósentutölur sem ég nefndi. Og hann las upp tölur í því sambandi. Þær tölur voru réttar. Það voru tölurnar yfir fjárveitingar til Vestfjarða. En hann las ekki upp tölur sem eru heildartölur fjárveitinga í landinu. Hv. þm. virðist ekki skilja hvernig þessar prósenttölur eru fundnar. Og meðan hv. 5. þm. Vestf. skilur ekki prósentureikning, þá held ég að það sé ástæðulaust að fjölyrða frekar um þetta.