Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Í umræðum á Alþingi í gær var fjallað um Evrópumálin. Ég hef áhuga á að halda þeirri umræðu áfram en frá algerlega öðru sjónarhorni og beina augum einkum og sér í lagi að EES-samningnum. Ástæðan fyrir því er sú að ég tel að það sé afskaplega þýðingarmikið og tímabært fyrir okkur Íslendinga að fara heildstætt yfir EES-samninginn, kosti hans og galla og þróun að undanförnu. Við höfum verið að reka okkur á það í meðförum ýmissa EES-mála á vettvangi utanríkismálanefndar og í þinginu almennt að ansi mikið er að togna á stjórnarskránni þar sem ýmis ákvæði EES-samningsins rekast í hana. Þetta eru hlutir sem við höfum upplifað í nokkur skipti, að minnsta kosti í tvö eða þrjú skipti, og vel er líklegt að meira muni reyna á það á næstunni en hingað til. Í nýlegum dómi EFTA-dómstólsins var íslensk þýðing á regluverki Evrópusambandsins sett til hliðar og íslenskur aðili sem fór að öllu leyti eftir íslenskri þýðingartilskipun tapaði máli vegna þess að íslenska þýðingin var ekki talin nægilega rétt og hin enska þýðing skyldi vera upprunaleg. Hér eru því ýmis álitamál á ferðinni sem við þurfum einfaldlega að skoða, fara yfir EES-samningin og þau málefni. Norðmenn gerðu mjög ítarlega og greinargóða skýrslu um EES-samninginn. Ég tel að við eigum kannski ekki að fara í jafnítarlega skýrsluvinnu og þeir, því að þeir eru þekktir fyrir langar og miklar skýrslur, en ég tel tímabært að fara yfir EES-samninginn, kosti hans og galla, og hvernig við ætlum að vinna til framtíðar. Ég er sammála því sem hæstv. utanríkisráðherra sagði í umræðum í gær að væntanlega er engin önnur leið fær en að gera breytingar á stjórnarskránni til að EES-samningurinn standist eða þá fara út úr EES-samstarfinu. Þetta þarf Alþingi Íslendinga að sjálfsögðu að ræða yfirvegað og með góðum undirgögnum og góðri vinnu. Ég hvet til þess að það verði gert.

Virðulegi forseti. Nú eru 11 dagar þar til þjóðin gengur að kjörborðinu og greiðir atkvæði um frumvarp stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá. Það er eðlilegt að menn spyrji sig: Hvaða þýðingu mun sú atkvæðagreiðsla hafa? Hún er að sjálfsögðu mikilvægur áfangi á leið til að styrkja beint lýðræði í landinu en í mínum huga er ákvæðið um þjóðareign náttúruauðlinda þungamiðjan í frumvarpinu, það sem mestu mun skipta pólitískt til framtíðar. Það er rétt að rifja upp að í þessu auðlindaákvæði segir meðal annars að leyfi til hagnýtingar auðlinda skuli veita gegn fullu gjaldi og til hóflegs tíma í senn. Þá er kveðið á um að slík leyfi skuli veita á jafnræðisgrundvelli og að þau leiði aldrei til eignarréttar eða óafturkallanlegs forræðis yfir auðlindunum. Virðulegi forseti. Ég tel að ef frumvarpið verður samþykkt og þjóðareignarákvæðið fær meirihlutastuðning í kosningunni 20. október muni það hafa mikla þýðingu varðandi endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu á Íslandi. Það mun draga fram andstæðu núverandi kvótakerfis við kröfu um jafnræði við úthlutun nýtingarleyfa. Þá verður í auknum mæli kallað eftir lausnum sem uppfylla jafnræðiskröfuna með skýrari hætti en gert hefur verið í þeim frumvörpum sem við höfum verið með til meðferðar hér í þinginu á undanförnum missirum. Krafan um jafnræði samrýmist illa því fyrirkomulagi að takmörkuðum gæðum, eins og kvótum til veiða úr sameiginlegum fiskstofnum þjóðarinnar, sé fyrst og fremst úthlutað til forgangshópa án þess að öðrum gefist tækifæri til að keppa um þau gæði. Jafnræðiskrafan leggur á herðar okkar þær skyldur að skapa þau skilyrði að mismunandi aðilar geti keppt um aðgengi að hinum takmörkuðu gæðum með opnum og gagnsæjum hætti. Öflugur og vaxandi leigumarkaður með aflaheimildir sem tryggir eðlilega verðmyndun kvóta er þar nærtækur kostur. Meginverkefni stjórnvalda á næstu árum verður að finna eðlilegt jafnvægi milli kröfunnar annars vegar um jafnræði og atvinnufrelsi og hins vegar kröfunnar um arðsemi og stöðugleika í þessari mikilvægu atvinnugrein.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég varð svolítið undrandi að heyra hv. þingmann segja í lok kjörtímabilsins að atkvæðagreiðslan um skoðanakönnunina geri það að verkum að frumvörp í sjávarútvegsmálum verði betri og þá væntanlega frá ríkisstjórnarflokkunum sem hvað eftir annað hafa lagt fram frumvörp. Ég mundi ætla að hv. þingmenn stjórnarliðsins hafi haft nógan tíma til að leggja fram vandað frumvarp með því sem þeir vildu hafa í því. Það er svolítill uppgjafartónn og áfellisdómur yfir þeirra eigin störfum ef þeir segja að atkvæðagreiðsla í skoðanakönnun þurfi að koma til til að frumvörpin verði þokkaleg hjá þeim. En þetta er kannski í anda margs sem frá ríkisstjórninni hefur komið. Ég vek athygli á því að enn er mikill vandi hjá heimilum í landinu varðandi skuldamálin. Það fer kannski lítið fyrir því í umræðum í þessum þingsal, við erum kannski að tala um annað sem kemur heimilunum kannski ekki til góða. Eitt af því sem fer undir radar er það að setja átti mál sem tengdist gengislánum, sem er einn vandinn, í hraðferð og því var lofað að það mundi klárast mjög hratt. Ég hef fylgst með þessu og engar líkur eru á því að við fáum niðurstöðu fyrr en 2013, jafnvel seint á árinu 2013. Það er augljóst að það að hafa ekki samþykkt frumvarp okkar sjálfstæðismanna um flýtimeðferð mun koma beint niður á heimilunum í landinu. Ég hef áhyggjur af fleiri þáttum sem snúa að heimilunum. Nú eru heimilislæknar að vekja athygli á því að frá árinu 2008 hefur verið í gildi samningur við heimilislækna sem var gerður í tíð síðustu ríkisstjórnar sem ekkert hefur verið gert með, hann hentar mjög vel starfsumhverfi þeirra, var niðurstaða góðrar stefnumótunar. Við horfum fram á mjög alvarlega stöðu í heimilislækningum á Íslandi.

Frú forseti. Mývatn er perla sem er í mikilli hættu. Á grunni 10 ára gamals umhverfismats hefur Landsvirkjun nú hafið framkvæmdir í skjóli Skútustaðahrepps við byggingu stöðvarhúss og gerð aðkomuvegar að 45–90 megavatta jarðvarmavirkjun í Bjarnarflagi þó að ekkert virkjanaleyfi liggi fyrir. Þetta eru að mínu mati brigð á þegjandi samkomulagi um að ríkisfyrirtækin að minnsta kosti haldi að sér höndum í virkjanaæði meðan rammaáætlun hefur ekki verið afgreidd á þinginu. Þetta mál er komið á forsíður blaða og á dagskrá umhverfis- og samgöngunefndar vegna árvekni Landverndar og Fuglaverndar, frjálsra félagasamtaka sem hafa staðið vaktina um Mývatn og hafa nú krafist þess að stjórn Landsvirkjunar stöðvi framkvæmdir nú þegar enda eru þær ekki afturkræfar. Þá hefur Landvernd krafist þess að Landsvirkjun láti vinna nýtt umhverfismat í stað hins 10 ára gamla mats sem fyrir liggur enda hefur margt breyst í viðhorfum og í þekkingu manna á nýtingu jarðhitans og áhrifum þess á umhverfið á þeim tíma. Þá hafa félagasamtökin Landvernd og Fuglavernd óskað eftir því að út frá Ramsar-samningnum verði athugað hvaða áhrif fyrirhuguð virkjun getur haft á lífríki Mývatns og einnig að vatnið verði tekið á sérstaka skrá yfir mikilvæg votlendi sem eru í hættu vegna aðgerða mannanna. Úrskurður Skipulagsstofnunar frá 2004 ber með sér hversu mikil hætta getur stafað af jarðvarmavirkjun í Bjarnarflagi fyrir Mývatn. Þar eru listaðar upp í löngu máli þær mótvægisaðgerðir sem þarf að grípa til, meðal annars hvernig fylgst skuli með því hvort jarðhitavinnslan hafi áhrif á efnainnihald og streymi volgs grunnvatns til Mývatns en þetta eru atriði sem skipta sköpum fyrir allt líf í vatninu og fyrir vistkerfi þess í heild. Frú forseti. Í þessu máli kristallast hversu mikilvægt er að tryggja frjálsum félagasamtökum aðkomu að öllum upplýsingum og ákvörðunum sem varða mikilvæg náttúruverndarsvæði. Þetta ætti að vera okkur áminning um að ljúka nú gerð rammans og hlúa að frjálsum félagasamtökum á sviði umhverfismála á allan hátt.

Virðulegi forseti. Mig langar að varpa ljósi á þann vanda Alþingis og alþingismanna sem við höfum staðið frammi fyrir frá síðustu kosningum og tek ég þá fyrir eitt mál sem sýnir hve tíma bæði þingnefnda og þingsins er illa varið. Þann 23. september 2011 voru samþykkt lög um Stjórnarráð Íslands. Tóku þau miklum breytingum í meðförum þingsins og varð málið mjög umdeilt og mikill tími fór í það á þinginu að ræða þessar breytingar á Stjórnarráðinu. En á lokametrum þingsins var það krafa þeirra sem studdu ríkisstjórnina að setja ætti inn í lögin ákvæði um að allir fundir ríkisstjórnarinnar skyldu hljóðritaðir og afritið af þeim hljóðritunum skyldi geymt í 30 ár. Þau lög áttu að taka gildi 1. janúar 2012. Úr því að ekki var hægt að hlusta á fræðimenn sem komu fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd var gripið til þess ráðs að keyra málið í gegn með þessum hætti því að ekki var búið að ganga frá því hverjir hefðu aðgang að fundargerðum ríkisstjórnarinnar, þessum hljóðupptökum. Hægt er að komast í þessar hljóðritanir, meðal annars hjá sérstökum eftirlitsaðilum, saksóknara, Alþingi og landsdómi og einnig geta ráðherrarnir það sjálfir. Færslur fyrri ríkisstjórnar gæti ný ríkisstjórn skoðað. Fræðimenn á þessu sviði vöruðu mjög við þessu þannig að gildistökuákvæðinu var enn á ný frestað til 1. nóvember sem nú er fram undan. Frú forseti. Nú er málið að koma í þriðja sinn fyrir þingið. Það kemur til með að taka mikinn tíma frá nefndinni og frá Alþingi sjálfu að finna út úr því hvernig leysa eigi þetta mál. Annaðhvort er að breyta fimm eða sex lögum til að þetta ákvæði verði virkt eða láta það fara þannig fram að þessar hljóðritanir séu leyfðar. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur málið til meðferðar. Ég hef lagt fram tillögu um að ákvæðið skuli fellt niður en það sýnir hve stuðningurinn við ríkisstjórnina er dýrkeyptur.

Virðulegi forseti. Í morgun heimsótti allsherjar- og menntamálanefnd þingsins Háskóla Íslands. Var það afskaplega fróðleg heimsókn og væri hægt að taka margt af því sem við ræddum þar til umræðu hér í þinginu, t.d. um aukið samstarf og mikilvægi sameininga á háskólastiginu til að viðhalda og efla þrótt þess skólastigs. Við ræddum sérstaklega hve mikilvægt væri að taka til alvarlegrar endurskoðunar ákvörðun sem var tekin á þinginu fyrir nokkrum árum, þverpólitískt á þeim tíma, um að lengja nám leikskólakennara úr þremur árum í fimm. Ljóst er að sú ákvörðun hefur meðal annars orðið til þess að fækkun nemenda í leikskólanáminu á fyrsta ári er 77%. Það er algert fall í aðsókn að þessu námi og ekki er hægt að horfa fram hjá því að lengingin úr þremur árum í fimm hlýtur að vega þungt. Um daginn barst ákall til okkar frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga um að taka þetta til endurskoðunar af því að það markmið að 2/3 starfsmanna leikskólanna væru menntaðir væri ekki að nást heldur væri það að verða fjarlægara en nokkurn tíma áður. Rétt um þriðjungur starfsmanna á leikskólum er með leikskólakennaramenntun og það kallar á endurskoðun á málinu. Eitt er það að taka það þannig upp að nemendur geti hafið störf með réttindi eftir þriggja ára nám eins og áður og svo séu eitt til tvö ár í viðbót við það til að fara ekki með öllu frá þessu. En við þurfum að endurskoða þetta mjög gagngert af því að bráður vandi steðjar að leikskólunum. Ekki er hægt að líta fram hjá þessu afdráttarlausa ákalli frá sveitarstjórnarstiginu sem ber ábyrgð á rekstri leikskólanna. Við þurfum að bregðast við þessu. Það var bratt farið að lengja þetta úr þremur árum í fimm og reyndin er sú að 77% fækkun í aðsókn að náminu getur ekki gengið. Það skaðar leikskólastigið og gerir sveitarfélögunum erfitt um vik að uppfylla þetta mikilvæga hlutverk sitt. Það er okkar að taka þetta til endurskoðunar.

Frú forseti. Ég vil beina spurningum til hv. formanns stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, Valgerðar Bjarnadóttur. Í fyrsta lagi: Hvað þýðir fyrsta spurningin sem þjóðin á að greiða atkvæði um eftir örfáa daga, en hún er: Vilt þú að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá? Hvað þýðir að vera lagt til grundvallar? Þýðir það að ekki megi breyta tillögunum neitt eða óverulega? Erum við þá að samþykkja til dæmis 113. gr., þar sem segir að 53 þingmenn geti breytt stjórnarskránni einir sér? Þeir gætu til dæmis ákveðið að leggja af kosningar næstu 20 árin og að þingmennskan ætti að erfast til barna, eitthvað svoleiðis.  
             Síðan er mjög víða framsal í þessum tillögum og sagt að Alþingi skuli gera þetta og hitt, tryggja rétt barna með lögum. Hvað gerist ef Alþingi gerir ekki neitt í því eða gerir eitthvað allt annað? Mig langar til að spyrja hv. þingmann um hvað felist í þessu. Síðan er spurning um framsal ríkisvaldsins í 114. gr. ef ég man rétt.  Í tilefni af því að hæstv. allsherjarráðherra sagði í gær að hann gæfi ekki upp hvaða skoðun hann hefði á málinu - hann er orðinn skoðanalaus, blessaður maðurinn - vil ég geta þess að ég mun fara á kjörstað og greiða atkvæði en ég mun segja nei við fyrstu spurningunni.

Forseti vill hvetja hv. þingmenn um að kalla hæstv. ráðherra þeirra réttu titlum.

Virðulegur forseti. Ég hef svolitlar áhyggjur af því að hv. þm. Pétur Blöndal skilji ekki hvað spurningin þýði. Þar er einfaldlega spurt hvort fólk vilji að í stjórnarskrá Íslands verði þau ákvæði sem lögð eru til í tillögum stjórnlagaráðsins. Það eru til dæmis ákvæði um að mannréttindi verði efld, ákvæði um náttúruvernd, sem ekki er í stjórnarskrá núna og ákvæði um skýrari aðskilnað löggjafar- og framkvæmdarvalds, svo sem eins og að ráðherrar sitji ekki á þingi. Það er ákvæði um lögréttu, þ.e. að þingnefndir og minni hluti þingmanna geti kallað eftir því að lögrétta skoði hvort frumvarp sem lagt er fyrir þing standist stjórnarskrá. Það er ákvæði um að óheimilt verði að framselja vald til alþjóðlegra samtaka eins og til dæmis Evrópusambandsins án þess að þjóðin greiði um það atkvæði. Og það er ákvæði um að í framtíðinni verði breytingar á stjórnarskrá bornar undir þjóðina í atkvæðagreiðslu. Þetta eru dæmi um eitt og annað sem er í tillögum stjórnlagaráðs sem fólk hefur fengið inn á heimili sín og ætti að kynna sér mjög vel. Spurningin er: Vill fólk að þetta sé í stjórnarskránni okkar? Það er mjög einfalt, að þetta sé lagt til grundvallar. Síðan vil ég aðeins koma inn á það sem hv. þingmaður nefndi um að 5/6 hluti þingmanna geti breytt stjórnarskránni. Sjálfstæðismenn höfðu ekki mikinn áhuga á því þegar við leituðum aftur til stjórnlagaráðsins um ýmis atriði og þar á meðal þetta ákvæði. 

Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að blanda mér í umræðuna um þessar kosningar eða hvað þetta er, þann 20. október, en geri það þó örlítið. Ég held að mikilvægt sé að minna fólk á að kosningarrétturinn er afar dýrmætur. Hæstv. atvinnuvegaráðherra svaraði ekki mjög skýrt í gær þegar hann var spurður út í þessi mál. Ég held að það sé mikilvægt að fólk mæti á kjörstað og hafni þessari vitleysu sem þarna er lögð fram. Ég held að það sé einfalt að segja nei, sér í lagi við fyrstu spurningunni, það mun ég að minnsta kosti gera. Hinar fimm spurningarnar sem á að spyrja um eru handahófsvaldar af sérvöldum þingmönnum sem ákváðu það bara sjálfir að þessar ættu spurningarnar að vera. Það er ekki eins og það sé einhugur um að spyrja eigi þjóðina að þessu.  Ég vil segja eitt í viðbót. Hér kom upp hv. þm. Álfheiður Ingadóttir og talaði um framkvæmdir í Bjarnarflagi og þar sé brigð á þegjandi samkomulagi. Það er svolítið sérstakt að heyra stjórnarþingmann tala með þessum hætti þegar ríkisstjórnin, sem þingmenn stjórnarflokkanna styðja væntanlega flestir, svíkur undirritað samkomulag, undirritaða samninga sem snerta til dæmis raforkuverð og raforkuskatta til stóriðjunnar. Þar var undirritaður samningur, gert samkomulag, en samt á að svíkja það. Svo koma þingmenn og kvarta yfir því að eitthvert þegjandi samkomulag sé ekki virt. Það er hins vegar unnið eftir gildandi lögum þarna á norðausturhorninu. Ég held að þingmenn stjórnarflokkanna ættu að fara að breyta um takt, láta af þeim öfgum sem einkenna þessa flokka. Það var nóg að hafa hægri öfgarnar fyrir nokkrum árum, nú eru það þessar sósíalísku vinstri öfgar sem ráða öllu.  
            

Hæstv. forseti. Ég óskaði eftir að fá að taka til máls undir liðnum um störf þingsins til að koma með yfirlýsingu um þessa atkvæðagreiðslu. Ég mun kjósa 20. október og ég mun segja nei við grundvallarspurningunni. Mér fannst svar hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur mjög athyglisvert þar sem hún tíndi upp hin og þessi atriði úr tillögum stjórnlagaráðs. Auðvitað eru þær margar og margvíslegar, sumum þeirra er ég sammála og öðrum ekki. Til að mín afstaða í þjóðaratkvæðagreiðslunni verði ekki túlkuð sem svo að ég vilji að allar tillögur stjórnlagaráðs verði að nýrri stjórnarskrá verð ég að segja nei og ég mun segja nei. Það eru ýmis atriði í stjórnarskránni sem þarft er að fara yfir og hugsanlega gera breytingar á en ég tel að við séum alveg í stakk búin til að gera það hér á löggjafarsamkundunni. Mér sýnist að sumir hafi tekið upp þann hátt að vera ekki sammála því að við séum stjórnarskrárgjafinn. Það verða menn að eiga við sjálfa sig. Ég vil hvetja fólk til að mæta á kjörstað 20. október og kjósa. Ég hvet alla sem hafa tök á því að kynna sér þessar 115 tillögur og lýsa því einfaldlega yfir hvort það sé sammála þeim öllum eða ekki með því að segja já eða nei. Ef fólk er ekki sammála þeim öllum verður það að segja nei.

Virðulegi forseti. Ég er hér komin til þess að ræða um geðheilsu, að vísu ekki geðheilsu þingmanna heldur geðheilsu almennings. Mjög margt hefur verið í umræðunni í samfélaginu um geðheilbrigðismál. Ég ætla að nefna breytingar á niðurgreiðslu lyfja vegna ADHD. Það kemur fram í fjárlagafrumvarpinu að þær eigi að spara ríkinu 220 millj. kr., þó að einhverjar deilur séu núna á milli ráðuneyta um hvað sé rétt í því. Í Kastljósi í gær var fjallað mjög vel um stöðu geðveikra afbrotamanna og það er eitthvað sem maður hefur verulegar áhyggjur af. Í umræðunni um stöðu þeirra sem eiga við áfengis- og vímuefnavanda að stríða hefur líka verið bent á að undirliggjandi eru oft geðræn vandamál sem samtök eins og SÁÁ eru að takast á við. Þetta er einfaldlega geysilega stórt lýðheilsuvandamál sem við erum að fást við. Í dag eru geðfötlun og geðsjúkdómar ein helsta ástæða örorku á Íslandi og Geðhjálp eru orðin stærstu undirsamtök Öryrkjabandalagsins. Þetta er vandamál sem við verðum að horfast í augu við. Það er talað um að 1/3 hluti þeirra sem leita sér aðstoðar við ýmsum líkamlegum kvillum á heilsugæslustöðvum leiti þangað vegna undirliggjandi geðrænna vandamála. Það er kominn tími til að við viðurkennum að við þurfum að horfa jafnmikið til geðheilsu og líkamlegrar heilsu þegar kemur að heilbrigðis- og lýðheilsumálum þjóðarinnar. Á morgun 10. október er einmitt alþjóðlegi geðheilbrigðisdagurinn. Ég vil sérstaklega fagna því hversu sköruglega formaður velferðarnefndar, hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, hefur tekið á þessu máli. Hún hefur í hyggju, og nefndin öll, að halda opinn fund um geðheilbrigðismál. Nefndin hefur mikinn áhuga á að 

Virðulegi forseti. Hér hefur mikið verið rætt um fyrirhugaða þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs, þá stóru skoðanakönnun. Ég ætla ekki að ræða hana mikið efnislega en sú umræða sem hefur verið hér í dag og undanfarna daga fær mig til að hugsa um þau vinnubrögð sem hafa verið viðhöfð í öllu þessu ferli og þá ágalla sem eru á því. Við vitum hvernig þetta hefur verið í þinginu. Hvert einasta skref hefur verið í átakaferli og menn ekki sammála. Nú ætla ég ekki að segja hver hefur rétt fyrir sér og hver hefur rangt fyrir sér. Ég er ósammála þeirri leið sem þarna hefur verið farin en það er réttur minn að hafa þá skoðun. Það sem skiptir máli í þessu samhengi er: Um hvað erum við að tala? Við erum að tala um stjórnarskrána, grundvallarlögin í þjóðfélaginu. Við í nefnd sem falið er að skrifa þjóðaröryggisstefnu fyrir Ísland, undir formennsku hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur, vorum um daginn á ferð í Noregi. Þar hittum við þingmenn og fræddumst um vinnulag í norska þinginu. Það vakti athygli mína að þar er nefnd, kölluð stóra nefndin eða stækkaða nefndin, sem í eru utanríkis- og varnarmálanefndarmenn auk forseta þingsins og þingflokksformanna og ef til vill eru þar einhverjir fleiri sem ég er að gleyma. Þarna hittast menn og ræða viðkvæm mál, öryggis- og varnarmál og annað sem Norðmenn eru einhuga um að vera sammála um út á við og takast á um inn á við. 

Forseti hvetur þingmenn til að virða tímamörkin.

Hæstv. forseti. Í tilefni af allra síðustu orðum síðasta ræðumanns, hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur, bendi ég hv. þingmönnum sem ekki voru hér í gær á að þetta er nokkurn veginn það sem hæstv. atvinnuvegaráðherra sagði í gær. Hann áréttaði í svörum við fyrirspurn að þingið hefði síðasta orðið um þessi mál. Menn virðast leggja misjafna merkingu í þjóðaratkvæðagreiðsluna 20. október. Sumir líta svo á að verið sé að kjósa um endanlegar tillögur og ekki megi hnika til orði af því sem kemur fram í þeim, aðrir eru þeirrar skoðunar að verið sé að kjósa um einhvers konar leiðarljós, grunnhugmyndir eða eitthvað þess háttar. Ég held að það væri þarft fyrir þá sem ætla að ganga til kosninga og greiða atkvæði 20. október að vita hvað meiri hlutinn á þingi, meiri hluti Samfylkingar, Vinstri grænna og Hreyfingarinnar, ætlar sér með þessar tillögur, hvort hann álíti að um sé að ræða tillögur sem eigi að byggja á og hafa að leiðarljósi, eigi að mynda grunnhugsun nýrrar stjórnarskrár, eða hvort menn eru sammála Þorvaldi Gylfasyni prófessor sem hefur sig mest í frammi af hálfu fyrrverandi stjórnlagaráðsliða um að óþarfi sé að hnika til orði og þingið eigi að sjá sóma sinn í að hnika ekki til orði í því sem stendur í tillögunum frá stjórnlagaráði. Það væri forvitnilegt fyrir kjósendur og líka fyrir okkur þingmenn alla að vita hvert er viðhorf þeirra sem tóku ákvörðun um að leggja upp í þjóðaratkvæðagreiðslu, leggja upp í leiðangurinn með þessum hætti. Hver er hugur þeirra í þessum efnum? Hversu mikið svigrúm telja þeir sig hafa síðar í vetur til að breyta frá tillögum stjórnlagaráðs, breyta út af orðalagi, breyta út af hugtakanotkun og fleiru sem fræðimenn hafa meðal annars gagnrýnt mjög harðlega? Menn hafa nefnt ruglingslega hugtakanotkun, óljóst orðalag, óljós markmiðasetning og þess háttar. 

Virðulegi forseti. Enn á ný ætla ég að ræða mál sem brennur meira, samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef, á fólkinu í landinu en sumt af því sem rætt hefur verið í dag. Það er að fólk hafi eðlilega grunnþjónustu og eigi góða búsetumöguleika í landinu, atvinnu og annað í þeim dúr. Við fengum áhugaverðar upplýsingar á fundi atvinnuveganefndar í morgun. Við heimsóttum Rarik sem gerir margt mjög vel innan þess ramma sem fyrirtækið fær. Þar kom meðal annars fram að þeir eru álitnir dýrlingar hjá þeim fyrir norðan þar sem þeir brugðust skarpt við norðanáhlaupinu. Það kom líka fram hjá Rarik að þeir eru að rafmagnsvæða alla fiskvinnslu austan- og suðaustanlands í það stórum stíl að það er ígildi þess að spara 20–25 þúsund heimilisbílanotkun á olíu, ef við umreiknum magnið þar yfir. Svo mikið sparast í olíukaupum og þar er notuð innlend orka. Þangað eigum við auðvitað að stefna. Rarik á engu að síður að greiða arð til ríkisins samkvæmt kröfu ríkisstjórnarinnar og minnkar það möguleikana á að fyrirtækið geti brugðist við ýmsum uppákomum og jafnað húshitunarkostnað landsmanna. Við tölum um að innleiða þriðju tilskipun Evrópusambandsins um raforkumarkað og hefur verið gengið mjög kaþólskt í eina áttina, en við höfum þó sótt um undanþágur í hina áttina allan tímann. Menn hjá Rarik sögðu að ein forsenda þess væri að að sameina dreifi- og flutningsveitur í eina. Er eitthvert vit í því, þingmenn góðir, að við rekum fimm opinberar veitur sem eru sérleyfisskyldar, sem eiga að vera í ímyndaðri samkeppni við að dreifa orku á 300 þúsund manna markaði? Væri ekki nær að þetta væri eitt fyrirtæki sem væri leyfisskylt og þá gætum við farið mjög leikandi inn og lagt á 10 aura jöfnun 

Forseti minnir hv. þingmenn á að beina orðum sínum til forseta.

Forseti. Ég fagna því að við ræðum um eina mikilvægustu og merkilegustu þjóðaratkvæðagreiðslu sem ég hef á ævinni tekið þátt í, hún mun eiga sér stað eftir 11 daga. Ég fagna því að sumir þingmenn hér inni líta á þetta sem atkvæðagreiðslu þó að vissulega sé hægt að kalla allar atkvæðagreiðslur skoðanakönnun, líka atkvæðagreiðslur til Alþingis. Mér finnst það alvarlegt mál að fjölmargir þingmenn frá Sjálfstæðisflokknum og frá Framsóknarflokknum, þó ekki allir, gera lítið úr þjóðaratkvæðagreiðslunni um nýja stjórnarskrá. Mér finnst  
            

Forseti biður um hljóð í þingsalnum. 
            

Frú forseti. Hér er um að ræða þingmál sem felur í sér tillögu um ákveðna málsmeðferð. Það hefur verið lengi í undirbúningi hjá þinginu að afgreiða það. Í allt má segja að málið eigi sér allt að tveggja áratuga sögu en það hefur ratað í pólitískar skotgrafir og þingsályktunartillaga þessi gengur út á það að við náum málinu þaðan aftur upp. Ég vitna til þess að á fyrri stigum málsins var frumkvæði þess að meira eða minna leyti í iðnaðarráðuneytinu. Á síðasta þingi, þegar rætt var um rammaáætlun, var atvinnuveganefnd þingsins með málið til meðferðar. En jafnvel þótt meiri hluti þingsins hafi tekið annað mál hæstv. umhverfisráðherra um rammaáætlun í heild sinni og sent til umhverfisnefndar af einhverjum óskiljanlegum ástæðum er ekkert tilefni til að þessi tillaga fari þangað. Þetta er annað mál, 

Forseti. Þessi atkvæðagreiðsla er undarleg tímasóun hér á þinginu því að það hefur þegar greitt atkvæði um í hvaða nefnd málefni rammaáætlunar skuli rædd, að minnsta kosti á þessu þingi. Það var gert um daginn þegar greidd voru atkvæði um nefndarumsjón þingsályktunartillögu um rammaáætlun sem flutt er samkvæmt þeim lögum um rammaáætlun sem hér er flutt frumvarp um að breyta. Þingsályktunartillagan er nú til umræðu í umhverfis- og samgöngunefnd og að sjálfsögðu á breytingarfrumvarpið þá að vera það líka nema við viljum taka upp þann sið á Alþingi að greiða atkvæði um sérhvert mál eftir 1. umr. eins og gert var í gamla daga og leika okkur að því að gera það þvers og kruss og á víxl eftir því hvað hentar hverju sinni. Hér fer ekki fram efnisleg atkvæðagreiðsla heldur atkvæðagreiðsla um að þingið haldi rétt og skynsamlega á málunum og 

Hæstv. forseti. Allir vita það sem verið hafa í þessum sal síðustu vikur og mánuði að ástæðan fyrir því að meiri hlutinn tók þá ákvörðun um daginn að vísa málinu til umhverfis- og samgöngunefndar hafði ekkert með þingsköp að gera eða málið að öðru leyti en því að margir álitu að atvinnuveganefnd væri öðruvísi samsett en umhverfis- og samgöngunefnd. Það væru aðrir fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna í atvinnuveganefnd en í umhverfis- og samgöngunefnd. Það var auðvitað skýringin á þeirri sveiflu sem átti sér stað um daginn. Það er hins vegar alveg rétt sem hv. þm. Bjarni Benediktsson lagði upp með, hér er um annað mál að ræða, aðra málsmeðferð, og það er ekkert óeðlilegt að málið fari í atvinnuveganefnd. Minna má á að málið var til umfjöllunar í atvinnuveganefnd á síðasta vetri en auðvitað sker þingið 

Frú forseti. Sem nefndarmaður í atvinnuveganefnd tek ég ógjarnan þátt í því að vísa málum eitthvert annað en til þeirrar hv. nefndar, en varðandi þetta frumvarp langar mig að útskýra af hverju ég hafna því að það fari til atvinnuveganefndar. Í 1. gr. frumvarpsins er ákvæði um afnám friðlýsingarákvæða laga um vernd og orkunýtingu. 2. gr. frumvarpsins rústar þeim svæðum sem eru í biðflokki. 4. gr. frumvarpsins tekur fyrir allt samráð um rammaáætlun. B-liður 5. gr. frumvarpsins fellir brott ákvæði um umhverfismat og 6. gr. tefur málið og gerir það óskiljanlegt, hún gerir það að verkum að rammaáætlun klárast ekki á þessu ári eða því næsta. Það eru allt saman atriði sem snúa að umhverfinu en ekki atvinnumálum. Þess vegna á þetta mál að fara til umhverfis- og samgöngunefndar. Þetta endurspeglar hins vegar, sem mér þykir mjög miður, viðhorf þingflokks Sjálfstæðisflokksins til náttúruverndar á Íslandi og það viðhorf er vægast sagt óhugnanlegt.

Virðulegi forseti. Ég get fullvissað hv. þm. Þór Saari um að það er ekkert óhugnanlegt við umhverfisskoðanir eða umhverfisvernd Sjálfstæðisflokksins.  Búið er að koma málinu í algerar ógöngur af núverandi meiri hluta. Rammaáætlun, hin víðtæka sátt og málamiðlun sem átti að ná um forgangsröðun í virkjunarkostum okkar og vernd og nýtingu, er í uppnámi. Við sjálfstæðismenn leggjum til að málið fari aftur til faghópanna. En hverjir hafna því að málið fari aftur í faglega meðferð? Það eru vinstri flokkarnir sem ríkja í landinu. Þeir ætla að stoppa það af því að þeir geta ekki afgreitt það nema með pólitískum fingraförum.  Málið 

Frú forseti. Það er athyglisvert að lagt skuli vera til að mál sem heyrir efnislega undir sömu nefnd og rammaáætlun fari annað, hvort sem við erum sammála um að það skuli vera umhverfis- og samgöngunefnd eða atvinnuveganefnd. Sömu sjónarmið hljóta að gilda um þetta mál og rammaáætlun. Alþingi Íslendinga er búið að taka ákvörðun um að vísa rammaáætlun til umhverfis- og samgöngunefndar. Hvers vegna í ósköpunum ættum við þá að vísa þessu máli sem á saman með rammaáætlun til annarrar fastanefndar? Það stríðir gegn heilbrigðri skynsemi að fara út í slíkt. 

Virðulegi forseti. Í vor þegar ákveðið var að vísa rammaáætluninni til atvinnuveganefndar var það gert á grundvelli núgildandi þingskapa. Atvinnuveganefnd vann að mínu mati mjög vel að þessu máli. Hún kallaði fyrir fjölda gesta og kallaði eftir umsögnum, þær hlupu á einhverjum hundruðum. Ég tel að vinnulag nefndarinnar hafi verið algerlega óaðfinnanlegt. Hvers vegna er þá verið að reyna að freista þess að koma í veg fyrir að það mál sem hér er verið að ræða, hluti af rammaáætluninni, geti farið til atvinnuveganefndar? Er verið að lýsa vantrausti á starf nefndarinnar? Er verið að lýsa vantrausti á starf formanns nefndarinnar? Ég tók eftir því að hv. þm. Mörður Árnason sagði að þetta mál snerist um að haldið væri rétt og skynsamlega á málunum. Hv. þingmaður var greinilega að gefa til kynna að það hefði ekki verið gert og atvinnuveganefnd væri ekki treystandi í þessu máli.  Þetta mál á auðvitað heima í atvinnuveganefnd. Það er tillaga 1. flutningsmanns málsins. Þetta mál á sér rætur í starfi 

Frú forseti. Það er ekkert óskiljanlegt við það að hér komi fram tillaga um að vísa breytingartillögu Sjálfstæðisflokksins við rammaáætlun til umhverfis- og samgöngunefndar  
             Þetta er samkynja mál sem við ræðum og reyndar sama mál með öðrum formerkjum og áherslum eins og hér hefur verið tíundað. Það er fráleitt verklag sem hér er stungið upp á að vísa máli í aðra fastanefnd 

Forseti. Ég ætlaði ekki að segja neitt við þessa atkvæðagreiðslu vegna þess að mér finnst, eins og kom fram hér áðan, þetta vera tímasóun á dýrmætum tíma okkar sem höfum ærin verkefni fyrir höndum. Það er ekki verið að lýsa vantrausti á einn né neinn og ég vísa því alfarið til föðurhúsanna. Hér er farið eftir eðlilegum farvegi. Það er búið að vísa rammaáætlun til umhverfis- og samgöngunefndar. Alþingi hefur þegar tekið þá ákvörðun. Þá blasir að sjálfsögðu við að það er eðlilegt, skynsamlegt og í réttu samhengi að vísa þessu máli, sem hefur með rammaáætlun að gera, beint inn til þeirrar nefndar þar sem rammaáætlun er nú þegar til umræðu og umfjöllunar. Að öðru leyti hvet ég ykkur öll til að þiggja frið jafnvel þótt ófriður sé í boði. Það er svo mikill óþarfi að standa fyrir þessari uppákomu um það til hvorrar nefndarinnar eigi að vísa málinu því að þegar í þingsal er komið geta allir þingmenn greitt atkvæði og tjáð sig eins og þeir vilja í þessu máli.

Frú forseti. Það kann að vera að einhverjum þyki þetta allt saman vera alger óþarfi. Þá bendi ég á að það er ekki að okkar kröfu sem þessi atkvæðagreiðsla fer fram. Ég lagði til að málið sem ég sjálfur mælti fyrir færi til atvinnuveganefndar þar sem málið hefur alltaf verið unnið fram til þessa, þar til þetta þing tók ákvörðun um að fara með rammaáætlun í umhverfisnefnd. Sú ákvörðun á sér ekki rætur neins staðar annars staðar en í klofningi innan ríkisstjórnarinnar vegna þess að flokkarnir geta ekki komið sér saman um nokkurn skapaðan hlut. Þetta er gagngjald Samfylkingarinnar til Vinstri grænna út af öðrum málum. Þess vegna er þetta mál komið þar inn. Ég velti fyrir mér í þessari atkvæðagreiðslu hvað þingmennirnir í Samfylkingunni ætla að gera, sem undanfarna daga hafa talað fyrir því að flokkurinn verði að færa sig frá þeim vinstri áherslum sem hann hefur gerst sekur um á þessu kjörtímabili. Hvað ætla þeir að gera? Er einhver alvara á bak við þau orð hv. þingmanna Samfylkingarinnar sem eru farnir að tala mjög frjálslega um þetta eftir að formaðurinn ákvað að gefa ekki kost á sér til endurkjörs?  
            

Virðulegur forseti. Ég stend upp vegna þess að mér ofbauð ræða hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur um atkvæðagreiðsluna vegna þess að þingið er sjálfstæð stofnun og framkvæmdarvaldið sér um sig. Þó að ráðherra ákveði að vísa máli til einhverrar nefndar er ekki þar með sagt að þingið eigi að taka við því sísvona 

Forseti minnir þingmenn á að virða tímamörk.

Forseti. Það var þannig, svo að hv. síðasti ræðumaður fái tækifæri til að hlusta á það, að Alþingi Íslendinga tók ákvörðun um hvert þetta mál ætti að fara.

Það var …

Það gerði þingið í þarsíðustu viku  Um það að hér sé um vantraust að ræða á einhverja einstaka menn 

Virðulegi forseti. Málið er þannig vaxið að það er tillaga frá flutningsmanni um í hvaða nefnd málið eigi að fara. Það kunna að vera deildar meiningar um það en það er algerlega fráleitt að leggja það svo upp, af því að flutningsmaðurinn heldur fast við sína skoðun, að það sé tímasóun af hálfu flutningsmanns og þeirra sem styðja þann málflutning sem þar kemur fram, að þeir séu að sóa tíma þingsins, þegar önnur tillaga kemur fram þá sé sá aðili að sóa tíma þingsins. Hvers konar málflutningur er þetta, virðulegi forseti? Hér er öllu snúið á haus. Saga þessa máls, uppruni þess og reyndar einnig það sáttaferli sem átti að koma á og hefur verið eyðilagt af núverandi ríkisstjórnarflokkum byggði einmitt á þeim sjónarmiðum sem hér hefur verið lýst og þess vegna er alveg eðlilegt að tillagan ganga út á það að málið fari í þá nefnd sem flutningsmaður málsins hefur lagt til. 
             Ég frábið mér það, virðulegi forseti, að talað sé um að sóa tíma þingsins af þeim sem lagt hafa til aðra tillögu og hafa þar með kallað fram atkvæðagreiðsluna.

Virðulegi forseti. Við komumst ekki hjá því að hlusta á hv. þm. Álfheiði Ingadóttur sem sagði það mjög skýrt að hv. þingmenn sem legðu þetta til og styddu þetta hefðu ekki tekið eftir því hvað gerðist í Stjórnarráðinu og þeir ættu bara að fylgja því. Það er það sem hv. þingmaður sagði. Hér kemur alveg skýrt í ljós hjá hv. stjórnarliðum hver raunverulegur vilji þeirra er í verki þegar kemur að virðingu þingsins. Það kemur líka í ljós hver meiningin er á bak við þau orð hv. þingmanna Samfylkingarinnar þegar þeir tala um atvinnumál úti í bæ. Leiðtogi þeirra í atvinnumálum er hvorki meira né minna 

Frú forseti. Málið er mjög einfalt. Það eru tvær tillögur uppi. Þingið hefur sjálft ákveðið fyrir nokkru hvert máli af þessum toga skuli vísa en flutningsmaður þessarar tillögu er annarrar skoðunar. Það þarf ekki að koma á óvart að stjórnmálaflokkur sem lýst er af sínum eigin fyrrverandi varaformanni sem teboðshreyfingu  
            

Virðulegi forseti. Eins og fram kemur í þessari atkvæðagreiðslu og kom fram í atkvæðagreiðslu fyrir nokkrum dögum er ekki einhugur um hvert þetta mál á að fara. Hitt málið var sent til umhverfis- og samgöngunefndar á vegum meiri hluta þingsins. Nú leggur flutningsmaður til að þetta mál fari til atvinnuveganefndar. Ég minni á að rammaáætlunin er einmitt um vernd og nýtingu þeirra náttúruauðlinda sem við erum að fjalla um. Er það ekki málinu til framdráttar að bæði þau sjónarmið fái að heyrast og koma til álita í vinnu þingsins? Er það ekki gott fyrir málið í heild og fyrir vinnu við rammaáætlunina að þetta sé sett í vinnu og í farveg innan beggja þessara nefnda? Hvað er að því? Eru það þá ekki bara öll sjónarmið sem verða tekin til greina við vinnu  
            

Frú forseti. Alþingi er sjálfstæð stofnun. Alþingi hefur þegar ákveðið að umhverfis- og samgöngunefnd þingsins skuli fjalla um þingsályktunartillögu um rammann eins og við köllum það hér dags daglega. Hér liggur fyrir tillaga um að önnur fastanefnd þingsins fjalli um sama mál. Ég segi nei. 
            

Atkvæðaskýringar fara fram eftir að atkvæðagreiðsla hefst.

Frú forseti. Alþingi er greinilega mikill vandi á höndum að ráða fram úr þessu álitamáli sem hér er til umfjöllunar og ef það má verða til þess að auðvelda þinginu ákvörðun sína þá er guðvelkomið að taka málið til umfjöllunar í utanríkismálanefnd. 
            

Virðulegi forseti. Mig langaði bara að minna þingmenn á að akkúrat á þessari stundu er verið að afhenda friðarverðlaun Johns Lennons og Yoko Ono og mikið væri nú gott ef sá friðarandi mundi streyma hingað inn í þetta hús.

Virðulegi forseti. Vissulega er okkur nokkur vandi á höndum. Ég ætla að lesa, með leyfi forseta, úr þingsköpum um verksvið þessara nefnda þar sem segir að atvinnuveganefnd fjalli um sjávarútvegsmál, landbúnaðarmál, iðnaðar- og orkumál, nýsköpun og tækniþróun, atvinnumál almennt og einnig nýtingu auðlinda á grundvelli rannsókna og ráðgjafar. Umhverfis- og samgöngunefnd fjallar um umhverfismál, skipulags- og byggingarmál og rannsóknir, ráðgjöf, verndun og sjálfbærni á sviði auðlindamála almennt. Málið er að þetta er nýting og þetta er vernd. Það er nýting sem byggir á rannsóknum og ráðgjöf. Og það er ekki hægt og ekki æskilegt eða skynsamlegt, virðulegi forseti, að reyna með þessum hætti að slíta svo í sundur þau sjónarmið að öðrum megin séu nýtingarsjónarmið og þau séu ósamrýmanleg verndunarsjónarmiðum. En þannig finnst mér hér að nokkru talað, virðulegi forseti, og get ekki að því gert. Þess vegna tel ég 

Hæstv. forseti. Stemningin í salnum, hlátrasköllin og leiðindin yfir því að þurfa að hanga hérna eru svolítið lýsandi fyrir það í hvaða ferli málið er komið. Ábyrgðin á því liggur hvergi annars staðar en hjá ríkisstjórnarflokkunum. Ég vil minna hv. þingmenn á það af hverju þetta mál og vinna við gerð rammaáætlunar var sett af stað. Það var til að reyna að ná sátt, reyna að ná sátt um það hvar skyldi vernda og hvar skyldi nýta. Nú sjáið þið hvert við erum komin eftir að tillagan frá ríkisstjórnarflokkunum kom fram. Hér stöndum við og sumir þingmenn sitja í sætum sínum og kvarta hástöfum yfir því að þurfa að vera hér undir þessari atkvæðagreiðslu. Svona er þetta einfaldlega - lýðræðið, hv. þm. Margrét Tryggvadóttir. Málið er komið í þennan farveg vegna afstöðu þeirra sem hér ráða ríkjum og fylgifiska þeirra. 
            

Frú forseti. Þetta er svolítið sérkennilegt karp því að samkvæmt því frumvarpi sem við erum að fara að greiða atkvæði um skiptir engu máli hvert rammaáætlun fór. Frumvarpið snýr eingöngu að umhverfismálum. 1. gr. er um afnám friðlýsingarákvæða. 2. gr. er um það að rústa þeim svæðum sem eru í biðflokki, þ.e. að afnema verndina á þeim. 4. gr. tekur fyrir allt samráð við umhverfisverndarsamtök. 5. gr. afnemur umhverfismatsákvæðið úr lögunum og 6. gr. tefur málið enn óendanlega og er algjörlega óskiljanleg. Þetta eru allt saman greinar sem snúa að umhverfismálum beinlínis og koma atvinnumálum lítið sem ekkert við. Að sjálfsögðu á þetta að fara til umhverfis- og samgöngunefndar. Annað er náttúrlega algjörlega út í hött.

Virðulegi forseti. Í formála rammaáætlunar stendur: „Í september 2007 skipaði iðnaðarráðherra 11 manna verkefnisstjórn til að ljúka 2. áfanga rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. […] „Ríkisstjórnin hefur einsett sér að skapa sátt um vernd og nýtingu náttúrusvæða og leggur því áherslu á að ljúka sem fyrst rannsóknum á verndargildi þeirra og gildi til annarrar nýtingar, með sérstaka áherslu á mat á verndargildi háhitasvæða landsins og flokkun þeirra með tilliti til verndar og orkunýtingar.“ Einnig kemur fram að markmið rammaáætlunar sé „að skapa faglegar forsendur fyrir ákvörðun um vernd og nýtingu náttúrusvæða með áherslu á vatnsafls- og jarðhitasvæði.““ Þetta getur auðvitað ekki verið skýrara. Það er algjör útúrsnúningur að halda því fram að þetta mál eigi ekki heima hjá atvinnuveganefnd enda vitum við af hvaða pólitískum toga sú niðurstaða kemur fram í þinginu. Það eru bara þær skoðanir sem hér eru uppi um áherslur á þessi mál. Lagt var af stað í vegferð hérna til að ná einhverri sátt. Við sjálfstæðismenn leggjum til að við förum aftur til faghópanna, aftur í hið faglega starf. Við erum tilbúin að leggja okkar skoðanir  
            

… málamiðlun?

í þeirri faglegu umfjöllun frá öllum þeim sérfræðingum í umhverfismálum 

Forseti hvetur þingmenn til að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Það er einhver hugsanavilla hjá hv. stjórnarliðum. Ef menn ætluðu ekki að fara að nýta þá hefði málið ekki verið lagt fram. Þetta gengur út á að nýta, það segir sig sjálft. Rammaáætlun er til þess að ákveða hvaða auðlindir við ætlum að nýta. Og það stendur alveg skýrt í þingsköpum Alþingis að þetta eigi að vera í atvinnuveganefnd. Málið er ekki flóknara en það. Það segir sig sjálft að við þyrftum ekki að leggja þetta mál fram ef við værum búin að ákveða að það ætti ekkert að nýta. Síðan getur hver og einn lesið upp úr þingsköpum Alþingis hvað atvinnuveganefnd á að gera. Ef menn eru farnir að túlka það þannig að senda eigi mál þangað sem mönnum dettur í hug þá skulu menn ekki vera með neina upptalningu úr þingsköpum Alþingis.  
            

Virðulegi forseti. Ég held að það hafi komið alveg skýrt fram í þessari umræðu um atkvæðagreiðsluna að drjúgur hluti þingmanna telur að málið eigi að fara í atvinnuveganefnd. En mér finnst hins vegar ekki talað af nægilega mikilli virðingu um hinn hluta þingmanna sem vill að það fari í umhverfis- og samgöngunefnd og byggir það á ákveðnum sjónarmiðum. Ég hef ítrekað tekið eftir því í umræðunni að látið er að því liggja að þeir sem eru þeirrar skoðunar að málið eigi að fara í umhverfis- og samgöngunefnd séu einhvers konar fylgifiskar þeirra sem ráða en geti alveg örugglega ekki byggt þau sjónarmið sín á málefnalegum forsendum. Þetta er auðvitað dálítið stórt deilumál sem við erum að glíma við. Hvort á rammaáætlun meira að vera umhverfismál heldur en atvinnumál? Það er mjög athyglisverð rökræða sem þarf að fara fram í samfélaginu. Og ég held að við séum að upplifa það núna, sem betur fer að mínu mati, að hér er meiri hluti á þingi sem telur rammaáætlun eiga frekar heima í  
             Svo vil ég vekja athygli á ákveðnum tækjabúnaði. Við erum með takka 

Forseti ítrekar enn að þingmenn virði ræðutíma.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um það í hvaða nefnd þetta ágæta þingmál á að fara. Ég vil koma hingað upp og minna á það að við greiddum atkvæði fyrir tæpum tveimur vikum um það í hvaða nefnd rammaáætlun skyldi fara og ég held að það sé afar mikilvægt að eitthvert samræmi sé í vinnubrögðum þingsins. Tvö mál sem fjalla að stofni til um sama hlutinn eiga að sjálfsögðu að vera til meðferðar í sömu nefnd og mér finnst eiginlega ótrúlegt að menn þurfi að koma hér upp og fara með þann málflutning. Hingað hafa menn komið upp og haldið fallegar ræður um málamiðlanir innan Sjálfstæðisflokksins, væntanlega milli virkjunarsinna og stóriðjusinna  
            

Herra forseti. Fyrirhugaðar skattahækkanir á ferðaþjónustu hafa verið mikið til umfjöllunar í fjölmiðlum og í samfélaginu. Ferðaþjónustan hefur sótt fram undanfarin ár og mikil uppbygging hefur átt sér stað. Það hefur verið gaman að fylgjast með vítt og breitt um landið hvernig ferðaþjónustan hefur styrkt sig sem ein af grunnatvinnugreinum, ekki hvað síst í hinum dreifðu byggðum landsins. Þar höfum við séð mikla grósku, fjölgun ferðamanna, uppbyggingu á gistiþjónustu, afþreyingu og fleira. Það hefur loðað við ríkisstjórnina að hún fari fram með einhvers konar aðgerðir til að bregða fæti fyrir atvinnuuppbyggingu og atvinnugreinar sem ganga vel og sem eru að byrja að sækja í sig veðrið. Þeim fer fjölgandi sem tala um að vandamálið varðandi atvinnuuppbyggingu hér á landi sé ekki síst af pólitískum toga, það sé orðið stærra vandamál en náttúruhamfarir, ástand efnahagsmála, gjaldmiðilsmál, gjaldeyrishöft og fleiri þættir. Menn segja að pólitískur óstöðugleiki vaki yfir og lítil og stór fyrirtæki geti ekki gert áætlanir nema til mjög skamms tíma vegna þess að ríkisstjórnin geri sífellt breytingar sem valdi kollsteypu hjá viðkomandi atvinnugrein. Ferðaþjónustan mátti því búast við einhverju höggi frá ríkisstjórninni en ég held að fæsta hafi grunað að gengið yrði fram með þeim hætti sem birtist okkur í fjárlagafrumvarpinu þar sem hækka á virðisaukaskatt á gistingu um hátt í 20% á einu bretti. Við verðum að átta okkur á því að ferðaþjónustan er byggð upp með þeim hætti að langflestir sem starfa í þeirri atvinnugrein eru jafnvel búnir að selja stóran hluta af gistirými fyrir árið 2013 og byrjaðir að selja inn í árið 2014. Þeir gerðu þá ráð fyrir að miðað væri við þann ramma sem ríkisvaldið setur þeirri atvinnugrein sem fer ört vaxandi. Greinin byggir svo sannarlega á fullri sátt við náttúruna í þessu landi og ætti því að vera í samræmi við það sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa talað um, annað en iðnaður, stóriðja og annað því um líkt. Þessi skattahækkun veldur því að búið er að kippa fótunum undan atvinnugreininni því að þeir sem starfa í greininni gerðu ráð fyrir sömu umgjörð og áður í stórum hluta af pöntunum fyrir árið 2013. Þetta er það sem átt er við þegar talað er um pólitískan óstöðugleika og að fyrirtæki geti ekki gert áætlanir fram í tímann. Við höfum heyrt af því fréttir að hækkunin hafi hægt á áformum um frekari uppbyggingu víða í ferðaþjónustu. Við höfum séð skýrslur frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands þess efnis að hún muni geta dregið verulega úr ferðamannastraumi til Íslands, það gæti jafnvel fækkað um hátt í 50 þús. ferðamenn á næsta ári. Við höfum heyrt að menn hafi áhyggjur af því að hækkunin muni ekki hvað síst koma illa við landsbyggðina vegna þess að þegar gisting hækkar samhliða breytingu á gjaldskrá bílaleigubíla muni það draga allverulega úr því að ferðamenn ferðist út til hinna dreifðu byggða. Við höfum reynt undanfarin ár að byggja upp ferðaþjónustu allt í kringum landið, lengja ferðamannatímann og fjölga viðkomustöðum fyrir ferðamenn með markaðssetningu á þeim. Í ljósi þessa og stöðunnar í þessum málum langar mig að beina nokkrum spurningum til hæstv. atvinnuvegaráðherra: 1. Hversu miklar gjaldeyristekjur skapar ferðaþjónustan? 2. Hversu margir hafa beina atvinnu af ferðaþjónustu? 3. Hversu mörg afleidd störf skapar ferðaþjónustan? 4. Hversu háir eru skattar á gistingu á Norðurlöndunum? 5. Hversu háir eru skattar á gistingu að meðaltali innan Evrópusambandsins og Evrópuþjóða? 6. Hvað má áætla að hækkun skatts á ferðaþjónustu auki svarta atvinnustarfsemi mikið? 7. Hvaða áhrif mun fyrirhuguð hækkun hafa á stöðu ferðaþjónustunnar almennt, framtíðarmöguleika, uppbyggingu og annað því um líkt? 8. Telur ráðherra fyrirhugaða skattahækkun hafa jákvæð áhrif á uppbyggingu í ferðaþjónustu víðs vegar um landið? 9. Má vænta frekari skattahækkana á ferðaþjónustuna af hálfu ríkisstjórnarinnar?

Herra forseti. Ég fagna því að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason kallar eftir umræðu um stöðu ferðaþjónustunnar og ég skal reyna að fara hér eins og tíminn leyfir yfir það helsta sem hann kallaði eftir umfjöllun um. Gera má ráð fyrir því að hlutur ferðaþjónustu í landsframleiðslu hafi verið um 6% á árinu 2011, til samanburður var hlutur fiskvinnslu og veiða um 11% og byggingarstarfsemi um 3,7%. Af því sjáum við að ferðaþjónustan er orðin fyrirferðarmikil í hagkerfinu og hún er búin að slíta barnsskónum sem atvinnugrein. Vöxtur ferðaþjónustunnar mældur í fjölda erlendra gesta er um 7,7% árlega litið yfir langan tíma aftur í tímann en yfir 15% síðustu tvö ár. Stjórnvöld hafa lagt sitt af mörkum með markaðsverkefninu Inspired by Iceland í kjölfar gossins og síðan núna með verkefninu Ísland allt árið, sem unnið er í samvinnu fjölmargra aðila innan greinarinnar og hefur það að markmiði að lengja ferðamannatímann og fjölga störfum. Árangurinn hefur ekki látið á sér standa. Til marks um það eru bókanir fyrir haust- og vetrarmánuðina sem eru meiri en nokkru sinni fyrr. Beinum störfum í ferðaþjónustu fjölgaði um 6,1% á árinu 2011 eða í rúmlega 12.300 manns, þannig að á sama tíma og vinnumarkaðurinn stóð nokkurn veginn í stað var fjölgunin þessi í ferðaþjónustunni. Óbein áhrif ferðaþjónustunnar hafa kannski ekki verið mæld eða greind nákvæmlega enda er ekki auðvelt um vik, en þó má benda á að þau koma væntanlega ekki síst fram í landbúnaði og tengdum greinum, úrvinnslugreinum hans. Þar fjölgaði störfum um 9,1% á árinu 2011 og það er augljóst og það mælist að verslunin í landinu nýtur verulega góðs af fjölgun ferðamanna. Gjaldeyristekjur ferðaþjónustunnar hér innan lands voru um 15% af gjaldeyristekjum þjóðarbúsins árið 2011 eða 141 milljarður kr., og ef við bætum við umsvifum íslenskra ferðaþjónustufyrirtækja sem aðallega starfa utan landsteinanna hækkar hlutfallið í 19% eða í 180 milljarða. Til samanburðar voru gjaldeyristekjur af útfluttum sjávarafurðum rúmlega 250 milljarðar eða 26% af heildarútflutningstekjum, mjög svipað og útflutningstekjur orkufreks iðnaðar. Þar vega hins vegar innflutt aðföng mjög þungt þannig að þegar kemur að nettógjaldeyrissköpun siglir ferðaþjónustan við hliðina á stóriðjunni. Á fyrstu sex mánuðum ársins 2012 jukust gjaldeyristekjur af erlendum ferðamönnum um rúma 10 milljarða kr. milli ára eða úr rúmum 57 milljörðum í rösklega 67 milljarða. Á föstu verði er það 12% aukning milli ára. Fáir treysta sér til að spá með vissu um þróun á fjölda erlendra ferðamanna. Ferðamálastofa gerði það síðast árið 2005 með framreikningi þar sem miðað var við 9% árlegan jafnaðarvöxt og spáði því þá að fjöldi erlendra ferðamanna í ár yrði rétt um 650 þúsund. Það er nú orðið að veruleika og væntanlega gott betur. Ef við framreiknum núverandi stöðu með 7,7% árlegum vexti, sem er langtímavöxturinn aftur á bak, fáum við út að fjöldi erlendra ferðamanna árið 2018 verður yfir ein milljón. Snúum okkur þá að virðisaukaskattsumræðunni. Það er rétt að í fjárlagafrumvarpinu er boðað að breytingar verði á virðisaukaskatti hótel- og gistiþjónustu þannig að það færist úr neðra í efra þrep. Það á að skila ríkissjóði 3,5 milljörðum á ársgrunni en 2,6 milljörðum kr. á næsta fjárlagaári þar sem gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að breytingin taki gildi 1. maí. Virðisaukaskattur á hótel- og gistiþjónustu, og reyndar veitingahús líka, var eins og alkunnugt er lækkaður úr 14% í 7% skömmu fyrir alþingiskosningar 2007. Sú lækkun virtist ekki skila neinni aukningu sérstaklega í gistingu eða umsvifum borið saman við þróunina sem var í gangi þar á undan. Hagfræðistofnun Háskóla Íslands hefur metið það svo að ætli menn að breyta virðisaukaskatti á ferðaþjónustu á annað borð sé heppilegur tími til þess núna. Ferðaþjónustuaðilar hafa að sjálfsögðu mótmælt því kröftuglega. Ég tel fráleitt að tala þar um eitthvert rothögg á greinina en get vissulega fallist á að það eru ýmis málefnaleg sjónarmið og sterk rök fyrir því að aðlögunartíminn sé of stuttur, enda búið að gefa út verðskrár fyrir næsta sumar. Yfir það er verið að fara og vísa ég til þess sem fjármálaráðherra sagði þar um í framsöguræðu sinni um fjárlagafrumvarpið. Þá er að störfum stýrihópur sem skoða á undanskot undan skatti og aðgerðir til að koma í veg fyrir óskráða starfsemi. Ef við lítum á skattinn á Norðurlöndunum er hann mismunandi, 8% í Noregi, 9% í Finnlandi, 12% í Svíþjóð og 25% í Danmörku. Að meðaltali er virðisaukaskattur tæp 11% innan ESB. Þar með er ekki öll sagan sögð því að tekjuskattsprósenta er lág hér og heildarskattbyrði á ferðaþjónustu er með því lægsta sem þekkist á Norðurlöndunum eða innan Evrópu þegar þetta tvennt er vegið saman. 
             Það er margt sem mælir með því að gera þessar breytingar. Með aðeins 7% virðisaukaskattsþrepi getur virðisaukaskatturinn orðið lágur, 

Forseti biður þingmenn og ráðherra að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Í kjölfar markaðsátaks sem ferðaþjónustan og ríkisvaldið efndu til í fyrra bauð ráðherra ferðamála ferðamönnum sem hingað kæmu með sér í heitt fótabað. Nú er ferðaþjónustan hins vegar komin með kalda fætur eftir nýjustu uppákomuna og hótanir frá hæstv. ríkisstjórn varðandi hækkun á virðisaukaskatti og þær breytingar sem boðaðar eru varðandi bílaleigubílana. Hæstv. ráðherra vitnaði til skýrslu Hagfræðistofnunar um að það gæti verið heppilegur tími núna til að hækka aftur virðisaukaskatt á gistiþjónustu. Ég bið hæstv. ráðherra að lesa lengra og geri það líka sjálfur hér, með leyfi virðulegs forseta: „Þó ber að hafa í huga“, segir Hagfræðistofnun, „að slík breyting gæti orðið til þess að fæla hluta af þessari starfsemi út af markaði og þar með minnka virðisaukaskattsstofninn.“ Ég held að við ættum að hafa heildarsamhengið í huga þegar við ræðum þessi mál. Það sem ég tel að sé alvarlegt í þessum efnum er að með þeim áformum sem ríkisstjórnin hefur boðað er verið að vinna gegn helstu markmiðum sem menn hafa unnið að varðandi uppbyggingu ferðaþjónustunnar, í fyrsta lagi því markmiði að reyna að fjölga ferðamönnum sem mest. Það er örugglega rétt að ferðamönnum mun ekki endilega fækka en hækkunin mun draga úr fjölguninni. Í öðru lagi er alveg ljóst mál að hún mun hafa mjög vond áhrif á þau áform sem menn hafa haft, og hafa náð ágætisárangri með að sumu leyti, um lengingu ferðamannatímans. Hækkun virðisaukaskatts mun hafa mjög hamlandi áhrif á það. Í þriðja lagi, sem er líka mjög alvarlegt, höfum við verið að reyna að dreifa ferðamönnunum betur út um landið. Það er nauðsynlegt vegna fjölgunar þeirra og það er líka nauðsynlegt til að skapa möguleika ferðaþjónustunnar úti um landsbyggðina, það er enginn vafi á því að hækkunin mun draga úr því. Ég hitti á dögunum hótelstjóra á litlu hóteli fyrir vestan sem sagðist hafa sent birgjum sínum tölvupóst til að segja frá því að nú stæði til að fara að hækka þennan virðisaukaskatt og að hótelstjórinn hefði þess vegna fyrirvara um verð á hótelherbergjunum. Svarið var ósköp einfalt: „Frú hótelstjóri. Þú verður að taka á þig þessa hækkun sjálf.“ Það er kjarni málsins. 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa mikilvægu umræðu. Meginspurningin í ferðaþjónustu á Íslandi nú um stundir er hvað landið getur tekið við mörgum ferðamönnum. Við þurfum að staldra þar við. Aukningin hefur verið gríðarleg á undanförnum árum og um það bil 90% af þeim ferðamönnum sem leggja ferð sína hingað til lands vilja sækja náttúruna heim og hún er óhemjuviðkvæm. Þess vegna getur fjölgun ferðamanna ekki verið stjórnlaus á komandi ári, við verðum að staldra við. Það er ekki takmark í sjálfu sér að skófla hingað erlendum ferðamönnum. Við eigum að efla hér ferðamannasvæði, við eigum að dreifa ferðamönnum betur yfir árið og betur yfir landið og stjórna ferðaþjónustunni betur. Stjórnlaus ferðamennska og stjórnlaus ferðaþjónusta mun á endanum fara það illa með landið að æ færri erlendir ferðamenn munu koma til landsins í ljósi þess að langflestir þeirra koma hingað til að skoða óspillta náttúru. Á ferðaþjónustan að sitja við sama borð og aðrar almennar atvinnugreinar? Ég tel svo vera. Við eigum hins vegar að fara með gát þegar kemur að hækkun gjalda á þá þjónustu og má vel vera að hér sé farið of bratt af stað þegar hækkunin á að taka gildi á fyrri hluta næsta árs, í maíbyrjun. Það þurfum við að ræða við fólk í greininni. Ég tel hins vegar að hækkunin muni á engan hátt ríða ferðaþjónustunni að fullu, enda kom í ljós í máli hæstv. ráðherra að lækkunin á sínum tíma úr 14% niður í 7% hafði svo að segja engin áhrif. Ég tel því ekki að það muni ríða atvinnugreininni að fullu að sitja við sama borð og aðrar atvinnugreinar, langt því frá. Við skulum fara með gát í hækkun á virðisaukaskatti en umfram allt verðum við að spyrja okkur: Hvernig tökum við á móti auknum fjölda ferðamanna hingað til lands? Viljum við að við skóflum inn fjölda ferðafólks hingað til lands á næstu árum?

Herra forseti. Ég verð seint talsmaður skattahækkana núverandi ríkisstjórnar, en það er rétt að hér komi fram upplýsingar sem við fengum á fundi atvinnuveganefndar í morgun um að fyrirhuguð hækkun á virðisaukaskatti á ferðaþjónustu leiði til 1,9% hækkunar á heildarkostnaði erlendra ferðamanna ef henni er allri velt beint út í verðlagið. 1,9% hækkun á heildarkostnaði fyrir ferðamenn. Gisting undanfarin sex ár, það verð sem ferðaþjónustan rukkar fyrir gistingu, hefur hækkað að jafnaði um 12% á hverju einasta ári. Það er ferðaþjónustan sjálf sem hefur séð um hækkanir á þjónustu sinni, það er ekki hægt að hlaupa endalaust í ríkið og kvarta. Mín upplifun á því að ferðast um landið okkar er að það sé okurverð á gistingu og veitingum mjög víða, t.d. hamborgarar í boði á 2.300 kr. Það er verðlagt í evrum úti á landi. Það er dýrt eða nánast ókleift fyrir Íslendinga að ferðast um landið og gista á hefðbundnum ferðaþjónustu- og gististöðum og borða á veitingahúsum vegna þess að verðlagt er í evrum fyrir erlenda ferðamenn. Og eftir hrunið er þetta orðið allt of dýrt. Ferðaþjónustan fær að auki hundruð milljóna á ári af skattfé landsmanna til auglýsinga. Ferðaþjónustan sem slík er góð og gild, en mér leiðist þegar heilu atvinnugreinarnar kvarta og kveina og heimta meira og meira af skattfé landsmanna. Þannig á ekki að byggja upp atvinnurekstur í nokkru einasta landi. Ef hann stendur ekki undir sér þá stendur hann ekki undir sér. Fjöldi ferðamanna, eins og hv. þm. Sigmundur Ernir benti á, er þegar orðinn allt of mikill. Það er kominn tími til að menn fari að skipuleggja þessa hluti til langframa. Breyta þarf gistináttagjaldinu í náttúruverndargjald og hækka það þannig að hægt sé að vernda þá staði sem ferðamenn fara á og hafa þegar valdið tjóni á. Svo þurfum við líka að huga að því að allur þessi fjöldi erlendra ferðamanna er að svipta Íslendinga 

Virðulegi forseti. Það er hálfundarlegt að koma upp á eftir síðasta ræðumanni sem talar um að ferðaþjónustan afskræmi þá þjóð sem býður ferðamönnum heim. Ég veit ekki hvers konar ferðamennsku hv. þingmaður stundar eiginlega eða hvert hann fer. Ég kannast nú ekki við það, nýkominn frá Kanada, að þar séu einhverjir afskræmdir einstaklingar á ferð í tengslum við ferðaþjónustuna. Ég vil hins vegar benda á eitt í ljósi orða hv. þingmanns um okurverð á gistingu og okrið úti á landi og það sem verið er að rukka fyrir mat og gistingu. Heildarafkoma eða framlegðin á 30 stærstu hótelum landsins er 600 milljónir hjá þeim öllum samanlagt. Það hefur enginn það sérstaklega gott í þessari atvinnugrein, því miður. Það er langt í að svo verði. Þess vegna þarf atvinnugreinin að fá svigrúm og tækifæri til að gera enn betur en hún er að gera. 600 milljónir á 30 stærstu hótelunum. Hvernig getum við rökstutt það að greinin geti tekið meira á sig en nú er? Mikil uppbygging hefur verið á gistingu og ferðamennsku, bæði úti á landi og á höfuðborgarsvæðinu. Við megum ekki stoppa þar. Við getum hins vegar reynt að setja einhverjar takmarkanir ef menn hafa áhyggjur af fjölda ferðamanna. Ég held til dæmis að við eigum að selja inn á náttúruperlur okkar. Við eigum að rukka inn á Gullfoss og Geysi og allt þetta,  Annað sem ég vil koma að. Vinnubrögð ríkisstjórnarinnar eru alveg furðuleg, að skjóta fyrst og spyrja svo. Fyrst er tilkynnt að hækka eigi skattinn. Allt fer í hnút. Áætlanir og starfsemi hjá aðilum ferðaþjónustunnar eru upp í loft. Og þá á að setjast niður og skoða hvort hægt er að laga málið. Það er fyrst gert þegar búið er að skjóta. Hver einasti dagur sem líður skiptir máli því aðilar í ferðaþjónustu eru núna að gera sín plön og semja fram í tímann. Hver dagur sem ríkisstjórnin heldur atvinnugreininni í gíslingu varðandi þetta er dýr. Hann er dýr fyrir landið.

Virðulegi forseti. Umsvif ferðaþjónustunnar í atvinnulífinu fara stöðugt vaxandi og greinin er nú orðin ein af meginstoðunum í efnahagslífi landsmanna. Ef fram heldur sem horfir gæti fjöldi ferðamanna til landsins orðið 1 milljón innan fárra ára sem er ekki endilega eftirsóknarvert. Ferðaþjónustan hefur sýnt fram á að hægt er að mæta skakkaföllum eins og afleiðingum eldgoss með öflugu markaðsstarfi í samvinnu við stjórnvöld sem skilað hefur miklum árangri. Enn frekari tækifæri eru til staðar í markaðssókn. Ánægjulegt er að sjá hve margir smærri ferðaþjónustuaðilar úti um land eru að sækja í sig veðrið með fjölbreyttri matar- og menningartengdri ferðaþjónustu til viðbótar við þá flóru sem fyrir er. Ferðaþjónustan hefur byggst upp að stærstum hluta á einstakri náttúru landsins, fjölbreyttum auðlindum og menningu samfélagsins. Því er mikilvægt að efla enn frekar markaða tekjustofna sem ætlaðir eru til að varðveita viðkvæma náttúru og bæta aðgengi og aðstöðu ferðamanna vítt og breitt um landið. Ef við tökum okkur ekki verulega á þar er voðinn vís. Skattumhverfi ferðaþjónustunnar á að taka mið af því að samgöngukerfi innan lands sé hagkvæmur valkostur fyrir ferðamenn, hvort sem ferðast er á eigin vegum með almenningssamgöngum eða með flugi. Það er þjóðhagslega hagkvæmt að ferðamenn dreifist sem mest yfir landið allt árið um kring og skapi þannig sem flest heilsársstörf. Heilsársferðaþjónusta fer stöðugt vaxandi og aukin þörf er fyrir gistirými vítt og breitt um landið. Það er nauðsynlegt að ferðaþjónustan byggist upp á heilbrigðum og samkeppnishæfum grunni og aðlagi sig því skattumhverfi sem annað atvinnulíf býr við í landinu. Mikill áhugi erlendra ferðamanna á Íslandi sýnir að við eigum mikil tækifæri inni. Þar haldast í hendur verndun náttúrunnar og verð og gæði þjónustunnar. En við þurfum að uppræta svarta atvinnustarfsemi í ferðaþjónustunni.

Virðulegi forseti. Það er með eindæmum hvað hæstv. ríkisstjórn tekst illa að ganga í takti við atvinnulífið í landinu. Það má eiginlega líkja þessu við einelti. Þetta sjáum við endurspeglast í því hvernig haldið hefur verið á málefnum sjávarútvegsins, orkuiðnaðar og nú ferðaþjónustu. Hér kemur enn eitt óundirbúna og vanhugsaða málið fram. Á sama tíma og menn keppast við að róma velgengni í ferðaþjónustu, segja að hana þurfi að efla og taka þátt í alls konar átaksverkefnum með aðilum í ferðaþjónustu, kemur hin höndin og ætlar að hrifsa þetta allt til baka. Hvaða samræmi er í þessu? Viðbrögð frá samtökum ferðaþjónustunnar hafa verið mjög harkaleg og þá segja ráðherrar: Bíðið við, við ætlum að setjast niður með ykkur og fara yfir þetta og leysa málið. Við heyrðum áðan að staðan er þannig í dag að allt er í uppnámi, allt óljóst. Hvernig hefði verið að byrja á byrjuninni og skoða málið áður en lagt var af stað? Það er með ólíkindum hvernig unnið er að málum sem snerta atvinnulífið í landinu. Auðvitað hefur þetta gríðarleg áhrif og er þegar farið að segja til sín. Við vitum að fyrirhugaðar voru miklar framkvæmdir og fjárfestingar í atvinnugreininni sem eru allar eða mjög margar í uppnámi í dag. Við höfum heyrt fjölmörg dæmi um þetta alls staðar að af landinu. Menn eru að hætta við út af þessari miklu óvissu. Á sama tíma er kallað eftir aukinni fjárfestingu í íslensku atvinnulífi. Það er eins og menn viti ekki hvað þeir eru að gera, það er bara þannig. Talað er um að efla þurfi heilsársferðaþjónustu og horfa til alls landsins í þeim efnum, en það er borðliggjandi að verst mun þetta koma við hina litlu staði úti á landi, litlu gististaðina úti um allt land sem menn hafa viljað  
            

Virðulegi forseti. Það ber að sönnu gleggstan vott um ævintýralegan vöxt í greininni að fyrir örfáum árum síðan voru erlendir ferðamenn á Íslandi um 300 þúsund á ári, nú er spáð að þeir verði komnir upp fyrir 1 milljón eftir fimm ár. Það vekur að sjálfsögðu fjölmargar spurningar eins og tæpt hefur verið á í þessari ágætu umræðu um stöðu greinarinnar. Hún hefur vaxið hratt og því fylgja vaxtarverkir. Það þarf að stíga varlega til jarðar og meta mjög vandlega getu greinarinnar til að borga. Sett hefur verið af stað sérstök vinna í fjármálaráðuneytinu þar sem farið er yfir skattlagningu á greinina í heild sinni. Þetta er í sérstakri skoðun. En það þarf að taka út fyrir hvað greinin getur borið og hver umsvifin eru til að standa undir auknum virðisaukaskatti á gistingu eins og rætt hefur verið hér og hæstv. fjármálaráðherra gat um í blöðunum fyrir nokkrum dögum að verið væri að skoða. Það þarf að leiða til lykta, áður en ákvörðun er tekin um breytingar, hver sé geta greinarinnar til að standa undir þeim og í hvaða þrepum er hægt að fara í þær. Greinin hefur vaxið feikilega hratt. Það þarf að setja meiri fjármuni í rannsóknir á stöðu greinarinnar og framtíðarmöguleikum. Á að selja inn á einstaka staði eins og nefnt var hérna, eða á að selja erlendum ferðamönnum sérstakan umhverfispassa við komuna til landsins? Möguleikarnir eru gríðarlega margir. Gjaldeyrissköpunin er mikil eins og hæstv. ráðherra nefndi áðan. Undir þessu standa fjölmargir litlir aðilar um alla landsbyggðina sem hafa sett mikla fjármuni í uppbyggingu. Þess vegna verðum við að stíga varlega til jarðar í öllum breytingum á umhverfi greinarinnar. Það þarf að vera sambærilegt við aðstæður erlendis af því greinin keppir við ferðaþjónustu úti um allan heim um ferðamenn. Við þurfum að meta mjög vandlega áður en ákvörðun er tekin um nokkrar breytingar hver geta greinarinnar er til að standa undir þeim og áhrif þeirra 

Forseti. Þetta hafa verið mjög athyglisverðar umræður. Ég fagna þeim. Það er gagnlegt að vita og ég styð það að ef ljóst er að búið er að greiða fyrir fram fyrir gistingu er rétt að kerfið komi til móts við þann veruleika. Það gleður mig að heyra að verið er að taka á því. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þingmanns áðan - nú man ég ekki hvaða þingmaður það var - að hann talaði um heildarsamhengið. Ég held að mjög mikilvægt sé að við skoðum þessi mál og þróum þau einmitt út frá heildarsamhenginu. Hvað þolir landið okkar? Ég er ekki hlynnt því að moka inn ferðamönnum þannig að ágangurinn á landið verði svo mikill að skaðinn verði ekki afturkræfur. 

Forseti biður um hljóð í salnum.

… og verðlauna þá sem vinna innan ramma þess. Ég held líka að mikilvægt sé hafa í huga að alltaf þegar vaskinum er breytt er það rosalega mikið vesen og veldur miklum kostnaði fyrir alla í greininni. Mér finnst að taka þurfi tillit til þess. Og ef það koma skattpeningar í kassann út af aukinni gjaldtöku á ferðamenn finnst mér mjög mikilvægt að aðstaða ferðamanna sé bætt því hún er til háborinnar skammar.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu, þeim sem hafa tekið til máls. Það var fróðlegt að fá yfirlit frá hæstv. atvinnuvegaráðherra yfir skattlagninguna í nágrannalöndunum því að ferðaþjónustan á í alþjóðlegri samkeppni. Nái þessar tillögur fram að ganga þá verður einungis eitt land í Evrópu með hærri skattlagningu á gistingu en Ísland og það er Danmörk. Á Norðurlöndunum, í Noregi, Svíþjóð og Finnlandi, var þetta 8%, 9% og 12% og svo er í fleiri ríkjum; Frakkland 5,5%, Liechtenstein 3,8%, Kýpur 8% og þannig mætti áfram telja. Þessi atvinnugrein starfar í alþjóðlegri samkeppni og af því verður að taka mið. Þegar við horfum líka á þær fjárhæðir sem ríkið ætlar að taka af ferðaþjónustunni með þessum hætti, 2,6 milljarðar á næsta ári og 3,5 á ársgrunni, og setjum það í samhengi við það sem kom fram hjá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni um að EBIDTA 30 stærstu hótela landsins hefði verið 600 milljónir á síðasta ári. Þetta getur ekki gengið upp. Við horfum þarna á algjört skilningsleysi gagnvart þessari atvinnugrein eins og við höfum séð gagnvart atvinnuuppbyggingu almennt. Ferðaþjónustan þarf lengri tíma og það er forgangsverkefni að ríkisstjórnin - þeim mun fyrr því betra fyrir ferðaþjónustuna - höggvi á þennan hnút og dragi þessar tillögur til baka. Ef það gerist ekki mun það verða eitt af forgangsverkefnum Framsóknarflokksins, komist hann til valda, að bæta umgjörð ferðaþjónustunnar á nýjan leik. Það er þannig sem ferðaþjónustan getur haldið áfram að vaxa og dafna. Í lokin langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort til greina komi að að setja upp einhvers konar náttúrupassa eða því um líkt 

Herra forseti. Ég held að það eigi kannski ekki að gleymast alveg í þessari umræðu, það hefur enginn nefnt það, að við erum að koma með ríkissjóð út úr gríðarlegum hallarekstri. Það hefur að vísu gengið vel að ná honum niður en enn erum við ekki komin alveg í mark. Við höfum auðvitað þurft að bera niður þar sem við teljum að svigrúm sé til þess að aðilar leggi meira af mörkum. Hví skyldi þessi grein þá ekki líka koma til skoðunar? Vísa ég þá í það sem áður hefur verið sagt um jafnræði milli atvinnugreina hvað skattlagningu varðar og annað í þeim dúr. Ef við viljum skoða skattlagningu á grein af þessu tagi í heild sinni þarf líka að líta til tekjuskatts og annars skattaumhverfis og þá stendur Ísland enn vel og mundi gera eftir þessa hækkun, með um það bil 25%–26% heildarskattlagningu í virðisaukaskatti og tekjuskatti þar sem Noregur er með 33%, Danmörk með 40% og hún er sennilega vel yfir 30% að meðaltali í Evrópu. Í þriðja lagi vil ég nefna að menn hafa haft áhyggjur af ráðstefnugestum. Sumir hafa talið að þetta mundi sérstaklega bitna á þeim markaði, sem er nú mikill misskilningur. Virðisaukaskattur á hótelgistingu hjá öllum þeim sem eru á ráðstefnu á vegum virðisaukaskattskylds aðila eru nefnilega endurgreiðanlegar samkvæmt gildandi reglugerð þar um, reglugerð nr. 288/1995 um endurgreiðslu virðisaukaskatts til erlendra lögaðila. Það verður líka að líta til sögunnar. Árið 2007 lækka menn í rausnarskap sínum virðisaukaskatt á hótelgistingu og veitingahúsum - í þenslunni - niður í 7% með mat og menningu.  Það er líka rétt, sem hér er sagt, að markmiðið á ekki bara að vera aukinn fjöldi ferðamanna heldur líka að þeir ferðamenn sem hingað koma skilji sem mest eftir í hagkerfinu 

Herra forseti. Ég mæli hér í þriðja skipti fyrir tillögu til þingsályktunar um heimild til handa ríkisstjórninni að fullgilda fyrir hönd okkar Íslendinga fríverslunarsamning milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og lýðveldisins Kólumbíu. Þessi samningur var undirritaður í Genf 25. nóvember 2008. Samhliða leita ég heimildar til að fullgilda landbúnaðarsamning milli Íslands og Kólumbíu sem var undirritaður sama dag. Herra forseti. Ég lagði þessa tillögu hér fyrst fram á 138. löggjafarþingi. Hún hlaut ekki afgreiðslu. Aftur lagði ég hana fram á 139. löggjafarþingi, með smávægilegum breytingum, og hún hlaut heldur ekki afgreiðslu. Ástæðan er sú að í Kólumbíu hefur, eins og við vitum, lengi verið erfitt ástand. Þar hefur ríkt stríð á millum sjö skæruliðahreyfinga og ríkisstjórnarinnar. Ástand mannréttindamála í Kólumbíu hefur ekki verið nægilega gott, það vitum við öll. Hins vegar fullyrði ég, bæði af reynslu minni sem stjórnmálamaður sem fylgist með og líka af persónulegri reynslu minni, að ástandið þar er allt annað en áður. Ég undirstrika sérstaklega, áður en ég held lengra fram í að lýsa efni þessarar tillögu, að nákvæmlega núna sem við tölum hafa átt sér stað mikilvægar samningaviðræður milli ríkisstjórnarinnar í Kólumbíu og FARC, sem er aðalskæruliðahreyfingin sem þar hefur verið á dögum, um frið. Það stefnir og horfir mjög til friðaráttar þannig að ég tel mál til komið að þingið samþykki nú þessa tillögu. Hún er þegar farin að valda erfiðleikum í samskiptum okkar og Kólumbíu. Þessi samningur við Kólumbíu er mikilvægur til að bæta aðgang fyrirtækja, ekki bara hér á Íslandi heldur líka í EFTA-ríkjunum, að markaðnum í Kólumbíu. Þessi samningur mun draga úr viðskiptahindrunum og mun bæta samkeppnisaðstöðu fyrirtækja í Kólumbíu. EFTA-ríkin hafa nú gert 24 fríverslunarsamninga við ríki eða ríkjahópa ef við teljum þennan samning við Kólumbíu með. Í tengslum við þessa samninga hafa í mörgum tilvikum verið gerðir sérstakir tvíhliða samningar á millum einstakra EFTA-ríkja og viðkomandi ríkis eða ríkjahóps um verslun með óunnar landbúnaðarvörur. Árleg verðmæti útflutnings héðan til Kólumbíu hafa vitaskuld ekki verið mjög mikil. Kólumbía er fátækt land en það er hins vegar eitt af þeim löndum þar sem uppgangur hefur verið hvað mestur og hagvöxtur er einna mestur í Suður-Ameríku núna. Þar sluppu menn líka að verulegu leyti við efnahagsóáran í kjölfar hremminganna sem dundu yfir heiminn 2008. Á þessum síðustu fjórum árum má segja að útflutningurinn frá okkur hafi numið nokkrum tugum milljóna, 35–60 millj. kr. Það eru fyrst og fremst sjávarútvegsafurðir sem hafa verið fluttar út frá okkur. Innflutningur frá Kólumbíu hefur verið sveiflukenndur á þessum sama tíma, hefur sveiflast frá 50 og upp í 350 millj. kr. Kólumbíumenn flytja einkum út til Íslands grænmeti, ávexti og kaffi. Þessi fríverslunarsamningur við Kólumbíu kveður á um lækkun eða niðurfellingu tolla á iðnaðarvörur og sjávarafurðir. Eins og hv. þingmenn vita leggjum við alltaf mjög ríka áherslu, í öllum okkar fríverslunarsamningum, á afnám tolla á sjávarafurðir. Með gildistöku þessa samnings munu tollar á helstu sjávarafurðir og iðnaðarvörur frá Íslandi falla niður, annaðhvort frá gildistöku samningsins eða eftir atvikum að loknu fimm og upp í tíu ára aðlögunartímabili. Ég greindi frá því áðan að meginhluti af útflutningi okkar til Kólumbíu hefur verið sjávarafurðir. Tollar við innflutning á sjávarafurðum til Kólumbíu eru nú á bilinu 5% til 25%. Þannig að af sjálfu leiðir að með því að fella niður þessa tolla þá skapar samningurinn forsendur fyrir aukin viðskipti með sjávarafurðir. Það skiptir mjög miklu máli fyrir okkur. Þá er kannski tvennt sem ég vil sérstaklega leggja áherslu á. Í fyrsta lagi að þær hremmingar sem hafa gengið yfir Evrópu hafa leitt til þess að verðlag á íslenskum sjávarafurðum er að lækka. Það var til dæmis góður maður sem upplýsti mig um það í morgun á fundi ríkisstjórnarinnar að verð á stórum saltfiski er að lækka töluvert á okkar hefðbundnu evrópsku mörkuðum, eða um allt að fimmtung. Ég nefni saltfiskinn sérstaklega vegna þess að í Kólumbíu og í öðrum ríkjum Suður-Ameríku er vísir að markaði sem gæti orðið sterkur í framtíðinni. Saltfiskur er einmitt sú tegund af vöru sem er auðveldara að koma á markað og koma út til neytenda í ríkjum sem hafa kannski ekki alveg jafnháþróað dreifikerfi og við eigum að venjast hér í Evrópu. Í annan stað vil ég nefna það alveg sérstaklega að við höfum séð fregnir um það að þess sé að vænta að á næstunni aukist gríðarlega útflutningur frá Evrópu til Suður-Ameríku og annarra álfa, ekki síst frá norðurhluta Evrópu og þá fyrst og fremst frá keppinautum okkar Norðmönnum. Ég vek athygli hv. þingmanna á því að þegar Norðmenn og reyndar Rússar kynntu kvóta á þorskafla úr Barentshafi fyrr á þessu ári kom í ljós að bara kvótaaukningin á þorski úr Barentshafi er ígildi alls þess sem við Íslendingar megum veiða af þorski á næsta fiskveiðiári. Það skiptir máli að fella niður tolla á sjávarafurðum sem víðast, ekki síst í ríkjum Suður-Ameríku. Ég tel að samningur af þessu tagi gæti með öflugu markaðsátaki, eins og nú er rætt um, ekki síst innan greinarinnar, verið góð viðspyrna fyrir aukna sókn á íslenskum sjávarafurðum til Suður-Ameríku. Þessi fríverslunarsamningur er af svokallaðri annarri kynslóð fríverslunarsamninga og hann inniheldur auk ákvæða um vöruviðskipti ákvæði um þjónustuviðskipti, fjárfestingar, hugverkaréttindi, samkeppnismál, opinber innkaup og einnig ákvæði um lausn ágreiningsmála. Það er mikilvægt að upplýsa að í þessum samningi er gert ráð fyrir því að samningsaðilar hittist reglulega á samráðsfundum til að fara yfir framkvæmd samningsins og önnur mál sem honum tengjast. Prýðilegur vettvangur til dæmis til að taka upp álitamál sem menn telja að hafi spunnist út af mannréttindum. Samningurinn hefur seiglu til að taka á því sem aðilar hans kynnu að telja að þyrfti að færa til umræðna millum þjóðanna tveggja. Landbúnaðarsamningurinn millum þessara tveggja ríkja er viðbótarsamningur og eins og ég sagði áðan er hann að venju gerður með vísan til fríverslunarsamningsins. Verslun með óunnar landbúnaðarvörur fellur undir landbúnaðarsamninginn og hann kveður á um að tollar á tilteknar landbúnaðarvörur verði lækkaðir eða felldir alveg niður. Þannig mun til dæmis Kólumbía fella niður tolla á vatn og lifandi hross frá gildistöku samningsins og ég veit að það gleður marga framsóknarmenn og ekki síst fyrrverandi formann Framsóknarflokksins, Guðna Ágústsson, sem jafnan mælti fyrir slíku meðan hann var með okkur á dögum hér. Tollar á íslenskt lambakjöt munu líka falla að fullu niður að loknum tíu ára aðlögunartíma. Ísland mun síðan á móti fella niður tolla á ýmsum tegundum lifandi plantna, ákveðnum tegundum afskorinna blóma, jólatrjám, ýmsum matjurtum og ávaxtasafa. Þar er um að ræða svipaðar tollaívilnanir og eru í samningum Íslands og hins ágæta Evrópusambands. Herra forseti. Ég gat þess í upphafi máls míns að ástæðan fyrir því að þessum samningi hefur seinkað í meðförum Alþingis er það sem menn hafa talið vera ástand mannréttindamála í Kólumbíu. Það er mála sannast að á undanförnum tveimur áratugum hafa forystumenn verkalýðshreyfingarinnar í landinu margsinnis sætt hótunum og líkamsárásum og hafa jafnvel verið teknir af lífi án þess að þeir sem hafa gerst sekir um slík óhæfuverk hafi verið látnir svara til saka fyrir dómstólum. Þetta hefur stafað af þeirri stöðu sem hefur verið uppi í Kólumbíu. Ég gat um það áðan að styrjöld hefði verið í gangi í landinu á milli ríkisstjórnarinnar og sjö skæruliðahreyfinga. Nú er ein skæruliðahreyfing eftir sem nokkuð kveður að og í gangi eru sérstakir samningar á milli hennar og ríkisstjórnarinnar. Þessi andstaða sem hér hefur komið fram í þinginu við fríverslunarsamning er ekki bara bundin við Ísland. Noregur hefur ekki samþykkt samninginn af sömu ástæðu. Afstaða Norðmanna hefur ekki síst orðið þess valdandi að hér á Íslandi hafa menn reist skorður við samþykkt þessa samnings. Það er rétt að geta þess líka að árum saman samþykkti fulltrúadeild Bandaríkjanna ekki fríverslunarsamning sem Kólumbía var aðili að og Bandaríkin. En það hefur hins vegar gerst núna að stjórnvöld þar og í Kólumbíu hafa komið sér saman um ákveðna aðgerðaráætlun á sviði vinnulöggjafar og í framhaldinu var síðan fríverslunarsamningurinn staðfestur á Bandaríkjaþingi og fullgiltur af hálfu bandarískra stjórnvalda. Noregur hefur talið að án slíks samkomulags á milli Noregs og Kólumbíu væri útilokað að fá samþykki norska Stórþingsins fyrir fríverslunarsamningi. Kólumbía hafnaði hins vegar algjörlega tilboði Norðmanna um slíkt samkomulag og að það yrði gert með tilvísun í vinnuréttarmál en opnaði fyrir að málið yrði leyst með ákveðnu minnisblaði, samkomulagi, viljayfirlýsingu milli aðila. Ekkert hefur þokast í því máli að því er ég best veit. Ég veit þó til þess að þegar ég var á allsherjarþinginu fyrir skömmu stóðu fyrir dyrum viðræður á millum Kólumbíu og Noregs um þetta mál. Íslendingar hafa sett fram þá afstöðu að þeir vildu gjarnan vera aðilar að slíku samkomulagi. Ég tel sjálfur, núna þegar við erum að ræða þetta í þriðja skiptið, að tími sé kominn til að þingið skoði þetta bara sjálft án tillits til afstöðu Norðmanna og meti það þá sjálft með einhverjum hætti hvort það sé ekki rétt sem ég segi að þessum málum hefur verið þokað mjög til jákvæðari áttar nú á síðustu árum. Ég undirstrika það aftur að sá ágæti forseti sem nú er í Kólumbíu, þó að hann sé að vísu veikur um þessar mundir, hefur beitt sér fyrir þessum friðarviðræðum og áður hafði Uribe, fyrrverandi forseti, gert mjög mikið til að stilla til friðar í landinu. Ég fullyrði það af tengslum mínum og þekkingu á þessu landi að það er allt annað ástand þar en bara fyrir sjö til tíu árum. Ég tel líka að miðað við það hvernig upphafsorðin í þessum fríverslunarsamningi eru að þar sé tekið á þessum málum. Ég tel að það sé algjörlega skýrt að fullgilding á fríverslunarsamningnum felur alls ekki í sér blessun Íslands eða annarra EFTA-ríkja á einhverju sem menn kunna að líta á, og ég gæti fallist á, sem mannréttindabrot í þessu landi. Ég tel þvert á móti að nánara samstarf við Kólumbíu gegnum fríverslunarsamning gæfi bæði Íslandi og EFTA-ríkjunum tækifæri til að taka stöðu mannréttinda í Kólumbíu ef þurfa þykir upp á grundvelli hinnar sameiginlegu nefndar sem ég gat um í upphafi máls míns að er einmitt njörvuð inn í þennan samning. Ég legg það því til, herra forseti, að í lok þessarar umræðu skoði utanríkismálanefnd það mjög rækilega hvort ekki sé rétt, miðað við breyttar aðstæður og miðað við jákvæða þróun í landinu, að samþykkja þennan samning núna að lokum. Ég legg svo til, herra forseti að málinu verði að þessari umræðu lokinni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Í ljósi þess að hæstv. ráðherra ræddi svo mikið um mannréttindamál er spurning hvort þetta mál eigi að fara til allsherjarnefndar en ekki utanríkismálanefndar. Við getum haft atkvæðagreiðslu um það, en til að forðast allan misskilning er ég ekki að leggja það til. Þær útskýringar sem hæstv. ráðherra gaf á þeirri töf sem orðið hefur á fullgildingu þessa samnings og afgreiðslu Alþingis vöktu athygli mína. Mér þykir það miður vegna þess að við getum tekið umræðuna um mannréttindamál í Kólumbíu. Ég held að við Íslendingar ættum að gera allt hvað við getum þar eins og annars staðar til að berjast fyrir lýðræði, mannréttindum og frelsi í heiminum en ég er ekki viss um að slíka baráttu eigi endilega að heyja á vettvangi fríverslunarsamninga. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi í ráðuneyti sínu tekið þessa baráttu fyrir auknum mannréttindum í Kólumbíu eitthvað lengra eða hvort hún einskorðist við þennan samning? Mig langar líka að spyrja um afstöðu annarra EFTA-ríkja en Norðmanna. Ég tek undir þá áskorun sem fólst í orðum hæstv. ráðherra um að þingið sjálft tæki af skarið og skoðaði þetta. Ég lýsi þeim vilja mínum að þingið klári þetta og ljúki þessu vegna þess að við erum í samskiptum og gerum fríverslunarsamninga innan EFTA-samstarfsins og hljótum því að vera þar af fullum heilindum. Af hverju fórum við út í að gera þennan samning með félögum okkar ef ekki var ætlunin að staðfesta hann? Það er kannski spurning til hæstv. ráðherra. Við yrðum fljót að komast að annarri niðurstöðu ef málið snerist um viðskipti okkar við mörg önnur ríki sem hafa ekki 

Herra forseti. Svar við fyrstu spurningunni er já. Við höfum rætt mannréttindamál í Kólumbíu við kólumbísk stjórnvöld. Ég hef rætt þau við utanríkisráðherra Kólumbíu og við aðstoðar- eða varautanríkisráðherra Kólumbíu sem hingað kom fyrir sennilega tveimur árum. Sömuleiðis hafa starfsmenn utanríkisráðuneytisins oft og mörgum sinnum rætt þau mál í tengslum við þennan samning. Sú umræða hafði þá sprottið af því að Kólumbíumenn ganga eðlilega eftir því að samningurinn verði samþykktur og benda á að önnur ríki hafa staðfest þennan samning eða svipaðan samning. Önnur EFTA-ríki en við og Norðmenn hafa sem sagt staðfest þetta. Ég skildi vel afstöðu Alþingis í upphafi sem vildi fara sér hægt í þessu máli vegna þess að þá voru uppi töluverðar umræður um það meðal annars á sviði Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Ég er þeirrar skoðunar að sú niðurstaða sem kom hjá Alþjóðavinnumálastofnuninni, með tilvísan til ákveðinna aðgerða sem hafði verið ráðist í í Kólumbíu, sé þess eðlis að vel sé hægt á grundvelli þess eins að samþykkja þennan samning. Nú er ég þeirrar skoðunar að þróunin síðan þá í Kólumbíu taki af vafa um það að hún sé ákaflega jákvæð, þar horfi allt í rétta átt. Þá tel ég að það sé okkar Íslendinga að taka afstöðu, þess vegna með því að leita okkur einhverra gagna til að kanna hvort það sé rétt hjá mér að staðan hafi batnað, miklu frekar en kjósa að fara bara eftir því hvað Norðmenn gera. Ég tel ekki að við eigum endilega að fara eftir því. Ég er ekki einu sinni þeirrar skoðunar eins og staðan er í Noregi núna í aðdraganda kosninga þar sem þetta mál hefur aðeins tengst samskiptum stjórnvalda og verkalýðshreyfingarinnar, sem er þar mjög gild í ríkisstjórninni, að það sé réttur mælikvarði. Ég er þeirrar skoðunar að þingið eigi að skoða þetta og helst samþykkja. Ég tel að allar forsendur séu til þess.

Virðulegi forseti. Eins og ég segi tek ég undir með hæstv. ráðherra, við eigum að skoða þetta sjálf á þingi, en ég er líka þeirrar skoðunar að við verðum að gæta okkar að blanda ekki þessum tveimur málaflokkum saman, fríverslunarsamningum og utanríkisviðskiptum. Eins og hæstv. ráðherra greindi frá gefst tækifæri í þeim viðræðum og samskiptum á milli þjóða til að hafa áhrif til góðs á þessa málaflokka. Ég held að við ættum að standa okkar plikt gagnvart þessum samningi en kanna jafnframt hvernig mannréttindamálum og því er háttað í Noregi til dæmis. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort aðrir fríverslunarsamningar sem gerðir eru á vettvangi EFTA gætu stöðvast af sömu ástæðu. Nú erum við að gera fríverslunarsamninga við ótal ríki sem ekki hafa öll góða sögu í mannréttindamálum eða í ýmsum málum. Erum við að setja eitthvert fordæmi sem gæti orðið erfitt að fylgja eftir? Ég ítreka að við þurfum að fara varlega í að blanda þessu tvennu saman og tek undir að með því erum við ekki að leggja blessun á mannréttindabrot neins staðar í heiminum, en við erum að setja okkur á ansi háan hest ef við ætlum að fara að velja úr þau lönd sem við getum beitt þrýstingi. Við sem fulltrúar lítils lands eigum að gæta okkar á því að við sýnum ekki einungis minni löndum mátt okkar og megin þannig að við séum ekki að berja á minni máttar en látum viðgangast mannréttindabrot í stærri samfélögum, eins og oft vill verða. Svo vil ég rétt hér að lokum, virðulegi forseti, fagna því sem hæstv. ráðherra nefndi um saltfiskinn. Þar sem ég er gift saltfiskútflytjanda kem ég þessari ábendingu um nýja markaði á framfæri við hann.

Herra forseti. Ég vil taka það fram til að taka af allan vafa að þessi samningur er ekki lagður fram til þess að styrkja hlut eins eða neins, alveg sama hversu vel menn eru giftir. Mig langar að nefna að í samningnum er talað um mannréttindi. Í þeim formálsorðum sem ég vísaði til í flutningsræðu minni er til dæmis ákveðin skírskotun til þess. Í formálanum segir að samningsaðilar árétti skuldbindingu sína um að virða lýðræði, reglur réttarríkis, mannréttindi og mannfrelsi. Staðan er sú að EFTA ákvað fyrir nokkrum árum að leggja mun meiri áherslu en áður á vægi umhverfis- og vinnuverndarmála í viðræðum um fríverslunarsamninga. Þessi samningur var tilbúinn í drögum áður en sú ákvörðun var tekin, en eigi að síður voru þau orð sem ég las upp hér áðan sett inn í formálann. Það var gert með samþykki beggja aðila, báðir aðilar gera sér grein fyrir því. Það fylgir líka ákveðinn samráðsvettvangur þessum samningi. Ákvæði í samningnum eru um hann þar sem menn geta tekið upp hvers konar atriði ef þeir telja að með einhverjum hætti sé brugðið út af samningnum. Fyrirspurn þingmannsins var hvort ég teldi að einhverjir aðrir samningar sem væru í gangi gætu stöðvast út af þessu. Ég tel ekki. Þeir samningar sem eru núna í gangi eru við þannig ríki að ég held að ekki sé hægt með nokkru móti að líta svo á að þar sé þróun sem ekki sé í átt frá mannréttindabrotum. Sum þessara ríkja hafa átt dálítið erfiða fortíð í þeim efnum en öll eru þau á batavegi þannig að ég held að svo sé ekki. Ég ítreka að ég er þakklátur fyrir þann stuðning sem kom fram í máli hv. þingmanns og veit að forseti er mér sammála um það að rétt er að vinda bráðan bug að því að samþykkja þessa tillögu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferð hans hér og vil taka undir þau orð hans að það skipti miklu máli fyrir Íslendinga að fá sem mest af tollum niðurfellda í gegnum sem flesta samninga. Ég hygg að ég geti talað fyrir hönd framsóknarmanna almennt þegar ég segi að við viljum gera sem flesta viðskiptasamninga við eins mörg ríki og við gerum. Við hljótum hins vegar alltaf að vega og meta í hvert skipti við hvaða aðila við erum að semja og hvernig þeir hafa hagað sér. Höfum við hag af því? Viljum við gera viðskiptasamninga við öll lönd og öll ríki? Ég var ánægður að heyra hæstv. ráðherra ræða um mannréttindamál, einnig í Kólumbíu. Það er vitanlega alltaf spurning hvenær á að blanda saman ólíkum hlutum, vil ég leyfa mér að segja, eins og viðskiptum og trú, viðskiptum og mannréttindum eða einhverjum slíkum málum sem eru ótengd í grunninn. Það er hins vegar ljóst af samningum sem gerðir eru nú á dögum, hvort sem það er á vegum Íslendinga eða annarra, að sem betur fer er reynt að tengja saman þessa hluti til að koma á betra ástandi. Ég fagna því í raun að í þessum samningum sé verið að ræða um mannréttindamál almennt þó að það sé almennt. Ég held að það sé gott. Við eigum kannski að ganga eftir því að þau ríki sem við eigum í viðskiptum við eða samningum við virði þá það sem í þessum samningum stendur. Ég hef nokkrar áhyggjur af því að Kólumbíumenn séu að standa sig á þeim vettvangi og kom aðallega hingað upp til þess að minna á að í Kólumbíu er akkúrat íslensk fjölskylda sem er þar föst með börn sín og kemst ekki til Íslands. Mér skilst að embættismannakerfið í Kólumbíu standi helst í vegi fyrir því að þessi fjölskylda komist til landsins. Að því sögðu vil ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir baráttu hans fyrir þessa fjölskyldu og hve vel ráðherrann hefur staðið sig í að halda því á lofti og stutt fjölskylduna með því að beita áhrifum sínum, fjárhagslega og slíkt. Þetta er mjög mikilvægt og ég þakka ráðherranum fyrir það. Ég verð hins að viðurkenna að þegar við erum með svona dæmi fyrir framan okkur á maður stundum erfitt með að skilja á milli viðskiptahugmyndar og viðskiptasamnings og raunverulegs ástands sem maður beinlínis sér og virðist vera þarna í Kólumbíu. Með því er ég ekki að segja að ég sé á móti þessum samningi, ég vil bara vekja athygli á því að mér sýnist vera pottur brotinn í Kólumbíu þegar kemur að því að virða mannréttindi. Í þessu tilviki lendir það á íslenskri fjölskyldu sem er föst þarna með börnin sín. Ég ítreka þakkir til ráðherra fyrir hans þátt í að hjálpa þessari fjölskyldu.

Herra forseti. Örstutt út af því máli sem hæstv. utanríkisráðherra hefur mælt fyrir, þ.e. fríverslunarsamningi við Kólumbíu, þá er það rétt sem hér hefur komið fram að málið hefur áður verið til umfjöllunar og meðferðar í þinginu og var til umfjöllunar í hv. utanríkismálanefnd. Ástæðan fyrir því að málið hlaut ekki afgreiðslu þegar það var hér síðast var fyrst og fremst staða mannréttindamála, eins og rakið hefur verið. Ég hygg að það sé þannig með alla fríverslunarsamninga sem EFTA gerir nú um þessar mundir og hefur gert um allnokkur ár að í sérstökum formálsorðum er ákvæði um mannréttindamál. Það er stefna sem EFTA tók upp fyrir nokkrum árum og hefur verið fylgt. Ég hef í sjálfu sér ekki heyrt að ágreiningur sé um hana. Mér heyrist það ef til vill núna aðeins hjá fulltrúa Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur, að þar séu uppi þau sjónarmið að almennt eigi alls ekki að tengja þessi mál með neinum hætti, en auðvitað getur það alltaf verið álitamál að hve miklu leyti á að gera það og í hvaða tilvikum. Hæstv. utanríkisráðherra nefndi það að sérstaklega hefðu verið til skoðunar málefni Kólumbíu hjá Alþjóðavinnumálastofnuninni. Þetta er mál sem við skoðuðum sérstaklega hjá utanríkismálanefnd og þess vegna var það niðurstaðan á þeim tíma að afgreiða málið ekki þá. Ég tel raunar að sá dráttur sem hefur orðið á málinu kunni að hafa, að minnsta kosti er ekki loku fyrir það skotið, ýtt hugsanlega eitthvað við mannréttindamálum í Kólumbíu og að þau hafi þess vegna þokast í rétta átt eins og hér hefur réttilega verið bent á. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég best veit hefur þróunin verið í rétta átt í Kólumbíu. Það er mikilvægt og jákvætt ef töfin á þessu máli hefur haft eitthvað með það að gera. Ég vil svo segja að ég er í öllum meginatriðum sammála því sem kom fram í máli hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar varðandi viðskiptasamninga almennt. Ég tel að það sé jákvætt að við getum gert þá og sem flesta. En að sjálfsögðu verða þeir að vera í einhverju samhengi og að sjálfsögðu verðum við að meta það á hverjum tíma hvað er hagfellt fyrir okkur og hvaða viðskipti og samskipti við viljum eiga við þau ríki almennt sem við gerum viðskiptasamninga við. Ég tel eðlilegt að málið fái á nýjan leik umfjöllun í hv. utanríkismálanefnd og ég er sannfærður um að staðan í Kólumbíu er önnur núna og betri en hún var þegar við ræddum þessi mál hér síðast. Af minni hálfu tel ég enga ástæðu til að ætla annað en að þingið geti afgreitt málið núna en að sjálfsögðu mun nefndin fara yfir það og einkum og sér í lagi athuga hvaða breytingar hafa orðið, frá því að málið var hér síðast til meðferðar, í þá jákvæðu átt sem ég hygg að eigi við í tilfelli Kólumbíu.

Herra forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu um fullgildingu fríverslunarsamnings milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og lýðveldisins Kólumbíu og landbúnaðarsamnings milli Íslands og lýðveldisins Kólumbíu. Hvort tveggja eru mjög ánægjulegir hlutir og ég gleðst yfir því að við skulum vera að opna fyrir viðskipti við umheiminn. Mig furðar að hæstv. ríkisstjórn og hv. þingmaður hafi sótt um aðild að Evrópusambandinu skilyrðislaust. Umsóknin var bara: Við sækjum hér með um aðild að Evrópusambandinu. En þegar við erum gengin í Evrópusambandið að vilja hv. þingmanns, hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. ríkisstjórnar, þá gerum við ekki lengur svona samninga og þeir falla niður. Er það ekki rétt skilið hjá mér, herra forseti, ef ég má beina þeirri spurningu til hv. þingmanns sem talaði hér síðast? Er það ekki dálítið undarleg staða að menn skuli leggja í þessa vinnu og slíka vegferð og vera í annarri vegferð sem fer í allt aðra átt á sama tíma? Þetta minnir á vissa sjúkdóma sem hrjá sumt fólk, að halda eitt í dag og annað á morgun. 
            

Herra forseti. Alþingi ákvað að sækja um aðild að Evrópusambandinu og ég get ekki fallist á það sem hv. þingmaður sagði - skilyrðislaust. Vegna þess að í meðförum þingsins var lagt fram ítarlegt álit þar sem farið var yfir meginhagsmuni Íslands og hver meginatriðin í samningsafstöðu okkar ættu að vera í einstökum málaflokkum. Það er það veganesti sem menn eru með í viðræðunum við Evrópusambandið um aðild. Varðandi fríverslunarsamninga og Evrópusambandið er það rétt hjá hv. þingmanni að Evrópusambandið gerir fríverslunarsamninga fyrir hönd þeirra ríkja sem eru aðilar að því. Nú er það svo að Evrópusambandið er með mjög marga fríverslunarsamninga í gildi nú þegar, meðal annars við ríki sem Ísland er ekki með samninga við. Yfir þetta hefur verið farið í hv. utanríkismálanefnd og þar hafa verið lagðir fram listar yfir gildandi fríverslunarsamninga, bæði Evrópusambandsins og EFTA-ríkjanna og Íslands sérstaklega þar sem skörunin er nú satt að segja ekki mjög mikil - nú hef ég það ekki alveg við höndina hvernig staða mála er gagnvart Kólumbíu sérstaklega í því efni. En almennt séð er það rétt hjá hv. þingmanni að Evrópusambandið gerir fríverslunarsamninga fyrir hönd sinna ríkja. Ég er ekki sannfærður um að það sé endilega slæmur samanburður ef áhyggjur hv. þingmanns stafa af því að fríverslunarsamningar sem Ísland hefur gert sérstaklega eða í gegnum EFTA falli niður, þá hygg ég að þeir séu flestir ef ekki allir dekkaðir af fríverslunarsamningum sem Evrópusambandið hefur gert. En yfir þetta má fara betur á grundvelli þeirra gagna sem fyrir liggja í því efni.

Herra forseti. Ég er ekki sáttur við þetta svar. Þetta var ekkert svar. Ég spurði hvort ekki væri mótsögn í því að vera að gera fríverslunarsamninga og vera jafnframt að sækja um aðild að bandalagi sem er með og gerir slíka samninga. Þessi samningur mundi falla niður um leið og við gengjum í Evrópusambandið, eins og hv. þingmaður hefur samþykkt að sækja um aðild að. Það var það sem ég átti við. Auðvitað er gott að gera samninga og vissulega væri gott að taka upp þá samninga sem Evrópusambandið hefur gert og það má vel vera að þessi samningur sé inni í því sem Evrópusambandið hefur þegar gert. En þá höfum við ekki gert það sjálf. Þá höfum við ekki gert samninga á okkar forsendum heldur hefur Evrópusambandið gert þá á sínum forsendum. Og eins og menn vita kannski er það varnarbandalag, það lokar úti stóran hluta mannkynsins í lífskjörum. Ég hugsa að þeir samningar sem Evrópusambandið gerir séu töluvert öðruvísi en samningar sem íslensk stjórnvöld mundu gera eða íslenskur utanríkisráðherra sem vildi ekki endilega ganga í Evrópusambandið. Það er það sem mér finnst vera skrýtið í þessu. Ég spyr hv. þingmann aftur: Er það ekki mótsögn að vera að sækja um aðild að bandalagi sem sér um svona samninga, þessi samningur fellur niður um leið og við göngum í bandalagið, og svo hins vegar að vera að búa til og leggja vinnu í samninga og plata fólk í lýðveldinu Kólumbíu og annars staðar í Fríverslunarsamtökum Evrópu að við séum að gera samninga af einhverjum heilindum? Það stendur ekki til að þessi samningur gildi, alla vega ekki ef vilji hæstv. ríkisstjórnar gengur eftir. Mig langar að spyrja hv. þingmann um þetta. 
            

Herra forseti. Mér þykir leitt ef hv. þingmaður er ekki sáttur við það svar sem ég gaf í fyrra skiptið, ég skal reyna að vera aðeins skýrari að þessu sinni. Það mun vera svo að Evrópusambandið hefur fríverslunarsamning við Kólumbíu. En varðandi spurninguna um hvort það sé mótsagnakennt að vera að gera samninga í gegnum EFTA, eins og í þessu tilfelli, og það eru þá samningar sem eru gerðir á forsendum EFTA, bandalags samtaka sem við eigum aðild að, en ekki bara Íslands sérstaklega -  Ég hef líka sagt það margoft í ræðum að ég telji að það sé verkefni stjórnvalda að leggja fyrir þjóðina góða kosti. Þess vegna tel ég að menn eigi að leggja sig fram um að ná góðum samningi við Evrópusambandið þannig að sá kostur, ef þjóðin velur hann, verði til heilla fyrir þjóðina. En ef þjóðin velur annan kost, þ.e. að fara ekki í Evrópusambandið, sé það líka góður kostur fyrir þjóðina til framtíðar og fríverslunarsamningar geta verið liður í því að búa undir slíkan góðan kost. Ég sé ekkert að því að við höldum áfram að þróa samskipti okkar við önnur ríki á forsendum okkar eða á forsendum þeirra samtaka sem við erum í, eins og núna, EFTA. Ef þjóðin tekur síðan ákvörðun um að fara aðra leið einhvern tímann í framtíðinni þegar samningsniðurstaða liggur fyrir gagnvart Evrópusambandinu tekur sá veruleiki við þegar þar að kemur. Ég sé enga mótsögn í því. Eigum við þá bara að hætta öllum samskiptum við önnur ríki vegna þess að einhver önnur framtíð kann að bíða handan við hornið síðar meir? Það fyndist mér vera óábyrgt, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég kem aðeins til að þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni, formanni utanríkismálanefndar, fyrir jákvæðar undirtektir hans við þennan samning að þessu sinni. Ég tel mikilvægt að hv. formaður utanríkismálanefndar telji að bættar forsendur séu fyrir því að samþykkja samninginn. Ég vil geta þess í framhaldi af því sem ég sagði að jákvæð þróun væri í gangi í Kólumbíu í þessum efnum að Norðmenn ásamt Kúbverjum hafa haft frumkvæði og forgöngu að samningaviðræðum, friðarviðræðum, á milli FARC-skæruliðasamtakanna og stjórnvalda í Kólumbíu. Þær hafa farið fram að mestu leyti í Havana á Kúbu en núna í haust var þeim fram haldið í Ósló, raunar í þessum mánuði. Ég hygg miðað við þær fregnir sem maður hefur fengið af Kólumbíu þá sé margt sem bendi til þess að þar sé að teikna sig upp betri staða hvað varðar mannréttindi. Ég held að ef hv. nefnd leggur á sig að skoða þessi mál svolítið muni niðurstaðan verða sú að jákvæð þróun sé í gangi og ég held að allt hnígi þess vegna að því að menn geti verið rólegri gagnvart því að samþykkja þennan samning. Ég ítreka það sem ég sagði að samningurinn er með slíku orðalagi og þannig stofnanaákvæðum að hann gefur tilefni til þess að geta tekið upp eftirfylgni með þeirri þróun á vettvangi samningsins sjálfs. Það finnst mér vera svolítið mikilvægt.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um miðstöð innanlandsflugs. Markmið laga þessara er að tryggja tilvist miðstöðvar innanlandsflugs í næsta nágrenni við helstu heilbrigðis-, mennta- og stjórnsýslustofnanir landsins. Í 3. gr. frumvarpsins er það orðað þannig: „Miðstöð innanlandsflugs skal starfrækt á Reykjavíkurflugvelli. Reykjavíkurflugvöllur skal gegna hlutverki varaflugvallar fyrir innanlandsflug og millilandaflug.“ Það er brýnt, virðulegi forseti, að marka stefnu um framtíð flugvallar í Reykjavík. Sú óvissa sem ríkir kemur sér illa fyrir hagsmunaaðila og brýnt að henni verði eytt svo fljótt sem verða má. Meginhlutverk flugvallar í Reykjavík er að vera miðstöð innanlandsflugs, auk þess sem hann þjónar mikilvægu hlutverki sem varaflugvöllur fyrir millilandaflug. Núverandi flugvöllur hefur verið miðstöð innanlandsflugs í rúm 60 ár. Hann er vel staðsettur með tilliti til veðurfars og annarra þátta sem snerta flug að og frá flugvellinum og nýting hans er góð. Hlutverk flugvallar í Reykjavík sem varaflugvallar fyrir innanlandsflug og millilandaflug er mjög mikilvægt og þá sérstaklega fyrir millilandaflugið. Varaflugvöllur í Reykjavík sparar töluvert fé við flugrekstur og hefur mikla þýðingu fyrir öryggi flugsamgangna til og frá landinu, sem og innan lands. Verði innanlandsflug flutt til Keflavíkurflugvallar eins og rætt hefur verið um verður enginn varaflugvöllur á þéttbýlasta svæði landsins. Reiknað er með að við þær aðstæður yrði að gera varaflugvöll á Suðurlandi vegna öryggis í flugsamgöngum milli landa og innan landsins. Fjölbreytt störf, mörg tengd ferðaþjónustu, flugrekstri og kennslu, fylgja starfsemi Reykjavíkurflugvallar. Áætla má að með afleiddum störfum tengist allt að 1 þús. störf starfseminni með einum eða öðrum hætti. Flugvöllur í Reykjavík er því mjög mikilvægur fyrir atvinnulíf á höfuðborgarsvæðinu. Flutningur miðstöðvar innanlandsflugs til Keflavíkurflugvallar væri veruleg afturför í flugsamgöngum innan lands. Áhrif þess á ferðaþjónustu og tengsl landsbyggðar við höfuðborgarsvæðið væru óásættanleg. Segja má að innanlandsflugið sé kannski stærsti hluti almenningssamgangna í landinu. Það er ekki að ástæðulausu, virðulegi forseti, að við leggjum þetta mál fram sem lagafrumvarp. Það hefur áður komið fram sem þingsályktunartillaga og hlaut ekki afgreiðslu þingsins. Það er mjög áríðandi að eyða þeirri óvissu sem ríkir um framtíð Reykjavíkurflugvallar, við verðum að koma aðilum sem þar um ræðir að samningaborðinu. Mjög skiptar skoðanir hafa verið meðal borgarfulltrúa í Reykjavík um framtíð vallarins. Það verður að horfast í augu við raunveruleikann í málinu og ég held að það sé orðið tímabært að Alþingi taki af skarið og móti stefnu sem mönnum verður gert að fylgja. Árið 2001 var efnt til almennrar atkvæðagreiðslu í Reykjavík um málið á meðal borgarbúa þar sem samþykkt var með tiltölulega litlum mun, í ekki svo fjölmennri atkvæðagreiðslu, að völlurinn ætti að fara úr Vatnsmýri 2016. Í skýrslu sem ráðgjafarfyrirtæki vann í apríl 2007 var leitast við að meta þjóðhagsleg áhrif þess að flytja miðstöð innanlandsflugsins. Þar voru lögð til grundvallar meðal annars þau miklu verðmæti sem felast í byggingarlandinu sem mundi bjóðast ef flugvöllurinn yrði lagður af. Þeim áformum hefur verið mótmælt af forustumönnum sveitarfélaga og fjölmennum hópi fólks á höfuðborgarsvæðinu. Þar er því meðal annars haldið fram að ef flugið á að geta þjónað mikilvægu hlutverki sínu að tengja saman landsbyggðina og höfuðborgina og tryggja landsbyggðarfólki aðgang að mikilvægri þjónustu, verði flugvöllurinn að vera í höfuðborginni. Umræðan um það hvort völlurinn eigi að fara eða vera hefur því kannski mest farið fram á forsendum fjárhagslegra stærða eins og þjóðhagslegrar hagkvæmni, lóðaverðs og hvað Reykjavíkur fer á mis við með því að geta ekki losað eða selt landið undir aðra starfsemi. Lítið eða ekkert tillit hefur verið tekið til þeirra breytinga á lífsháttum og kjörum íbúa landsbyggðarinnar sem tilfærsla innanlandsflugs frá miðborg Reykjavíkur hefði í för með sér. Talað hefur verið um að leita megi annarra lausna á höfuðborgarsvæðinu. Engar rannsóknir eru komnar það langt að hægt sé að byggja á þeim einhverjar niðurstöður eða stefnumörkun. Ef það á að standa að völlurinn verði að fara úr höfuðborginni eða að loka verði að minnsta kosti annarri flugbraut hans árið 2016 er einboðið að starfsemin verður að flytjast til Keflavíkur. Verði ekki nema ein af aðalbrautum vallarins í notkun eftir 2016 er völlurinn óstarfhæfur. Rætt hefur verið um að gera mætti landfyllingu og færa hluta brautanna út í Skerjafjörð. Það er mjög dýr framkvæmd og háð mikilli óvissu. Hið sama á við um þá hugmynd að flytja völlinn út á Löngusker, það er háð mikilli óvissu og yrði mjög kostnaðarsamt. Það hlýtur líka að vekja spurningar um hvort ekki sé hægt að fara í landfyllingar fyrir íbúðabyggð í stað þess að flytja völlinn. Á Hólmsheiði eru ekki hagstæð skilyrði til flugrekstrar, þannig að segja má að út frá flugöryggi sé búið að útiloka þann möguleika. Það yrði að minnsta kosti veruleg afturför hvað flugöryggi varðar og nýtingu vallarins ef farið yrði í þá framkvæmd. Nýlega hefur verið birt skýrsla þar sem metin eru áhrif þess að flytja flugstarfsemina á Reykjavíkurflugvelli til Keflavíkur. Afleiðingarnar hafa meðal annars verið metnar með tilliti til farþegafjölda með flugi á Ísafjörð, Akureyri, Egilsstaði, til Hafnar í Hornafirði og Vestmannaeyja. Það er fróðlegt að skoða niðurstöður skýrslunnar sem byggir meðal annars á rannsóknum sem náðu til flugfarþega og þeirra aðila sem nota kannski þetta flug mest, fulltrúa landsbyggðarinnar og fyrirtæki og stofnanir á höfuðborgarsvæðinu. Gert er ráð fyrir því að flytji innanlandsflugið til Keflavíkur muni farþegum fækka um 20–40%. Það byggist á könnunum á afstöðu farþega til þessa. Við flutninginn mundi ferðaleið lengjast mikið, eða um um það bil 40–50 mínútur með bíl. Þá er ekki talin með sú vegalengd og tími sem tekur farþegana að athafna sig og komast til og frá bílastæðum og slíku á miklu stærri flugvelli en Reykjavíkurflugvelli. Þannig munu farþegar standa uppi bíllausir og þurfa að taka leigubíla eða bílaleigubíla eða nota almenningssamgöngur til að komast til höfuðborgarsvæðisins eða láta sækja sig með tilheyrandi kostnaði. Verði almenningssamgöngur fyrir valinu bætist við sá tími sem þarf að bíða eftir næstu áætlunarferð. Fækkun farþega um 20–40% í innanlandsflugi getur leitt af sér heildaráhrif sem felast meðal annars í verri nýtingu á flugflotanum og þar með hærra verði á flugmiðum sem á síðan þátt í að draga enn frekar úr eftirspurninni. Fjöldi farþega hefur stöðugt verið að vaxa í innanlandsflugi. Ef við tökum tíu ára tímabil hefur fjöldi farþega sem fór um Reykjavíkurflugvöll aukist úr um 352 þús í um 430 þús. Ákveðið hámark varð á árunum 2006, 2007 og 2008, þegar farþegafjöldi fór úr 420 þús. í 470 þús. Eftir efnahagsáfallið fór fjöldinn niður í um 412 þús. farþega. Nú á síðasta ári, árið 2011, var fjöldinn kominn í 430 þús. farþega. Þessi þróun hefur átt sér stað á öllum helstu innanlandsvöllum okkar. Þannig varð aukning á árunum 2006–2011 á Akureyri sem nam um 10 þús. farþegum; fjöldinn fór úr 201 þús. í 211 þús. Á Ísafirði hefur fjöldinn reyndar nokkuð staðið í stað, en á Egilsstöðum hefur fjöldinn aukist frá árinu 2003 - Kárahnjúkavirkjun hafði mikil áhrif þar á um nokkurra ára skeið - en síðan þá hefur farþegum fjölgað úr 85 þús. í 101 þús. Erindi farþeganna er fyrst og fremst vinna og viðskipti og síðan er fólk til dæmis að leita eftir heilbrigðisþjónustu, sérhæfðri heilbrigðisþjónustu, eða það þarf að eiga samskipti við opinberar stofnanir. Svo er það auðvitað menningin og menntakerfið, fólk sem tengist því notar innanlandsflug mikið. Það má segja að stjórnsýslukerfið sem við höfum byggt upp á Íslandi miði við að hafa flugvöll innan borgarmarkanna og innanlandsflugið veiti landsbyggðinni aðgang að innviðum stjórnkerfisins. Það hefur verið nokkuð víðtæk sátt um að byggja upp flókna og dýra sérfræðiþjónustu á einum stað. Í því sambandi má nefna heilbrigðisþjónustu, fjármálaþjónustu, menntastofnanir og ýmiss konar ráðgjafarþjónustu. Starfsfólk heilbrigðisþjónustunnar á landsbyggðinni sækir mikið til höfuðborgarsvæðisins. Starfsmenn háskóla og menntastofnana gera það einnig. Það má segja að góðar innanlandssamgöngur, þar á meðal flugsamgöngur, séu forsenda öflugs og auðugs menningarlífs. Um 70% farþega með innanlandsflugi eru búsettir á landsbyggðinni. Þeir sækja þjónustu, vinnu eða annað inn á höfuðborgarsvæðið. Íbúar á landsbyggðinni eru þannig mun líklegri til að nýta sér innanlandsflug. Ef eingöngu er horft til þeirra sem nýta sér flugið má sjá að farþegar á landsbyggðinni fljúga að meðaltali 4,2 sinnum á ári, á meðan farþegar af höfuðborgarsvæðinu fljúga að meðaltali 0,9 sinnum á ári. Og hvert eru farþegar sem koma utan af landi að sækja? Það hefur sýnt sig í könnunum að um 76% farþega af landsbyggðinni eiga erindi innan borgarmarkanna. Ef fækkun á ferðum verður í samræmi við þá fækkun farþega sem vikið er að í skýrslunni kemur í ljós að verulega mun draga úr tíðni innanlandsflugs. Fækkunin hefði þau áhrif að á Akureyri mundu standa eftir þrjú til fjögur flug fram og til baka á dag í miðri viku og fimm til sex flug um helgar. Það segir okkur að enn verður hægt að ferðast til og frá Akureyri með nokkrum sveigjanleika. Svipað má segja um Egilsstaði þar sem enn yrði hægt að fara fram og til baka á virkum dögum. Aftur á móti er ljóst að áætlunarflug til Ísafjarðar gengi ekki upp miðað við þessar forsendur, byggðinni yrði ekki þjónað með nægilega tíðum ferðum til að valkosturinn fullnægði þeirri eftirspurn sem er eftir því að komast fram og til baka samdægurs. Það er ekki ólíklegt að fækkun ferða mundi hafa áhrif á farmiðaverð. Það yrði hærra vegna þess að nýting á flugflota og mannafla verður lélegri ef eingöngu er hægt að fljúga eina ferð á tiltekinn áfangastað. Þá stæðum við frammi fyrir þeim möguleika að til að tryggja þessar samgöngur og í raun þau lífsgæði sem felast í því að hafa aðgang að svo mikilvægum almenningssamgöngum, sérstaklega fyrir landsbyggðina, að þurfa að auka ríkisstyrki til að halda innanlandsflugi gangandi. Það er alveg ljóst að jafnvel þótt flogið væri á minni vélum væri mikil hætta á að flug til ákveðinna staða sem njóta innanlandsflugs í dag yrði lagt niður. Má nefna þar til dæmis Höfn í Hornafirði og Vestmannaeyjar. Þegar litið er á mögulegan kostnað af því að flytja miðstöð innanlandsflugs til Keflavíkur og reynt að meta áhrifin á ferðakostnað, verður að líta til aukins ferðatíma, aukins aksturs og vinnutaps. Niðurstaða þeirrar skýrslu sem ég hef vitnað hér í er að sá kostnaður sem mundi falla á farþega ef miðstöð innanlandsflugs væri flutt til Keflavíkur yrði á bilinu 5,8–6,9 milljarðar kr. Reiknað er með því að farþegum mundi fækka um Reykjavíkurflugvöll um 136 þús. Það kæmi til viðbótar því tapi sem hlýst af fækkandi störfum og minni umsvifum. Hér eru því undir gríðarlegir hagsmunir og má fullyrða að þessi kostnaður sé nokkurs konar landsbyggðarskattur því að miðað við þann fjölda sem notar innanlandsflugið og samsetningu þess hóps, lendir þetta að mestu leyti á landsbyggðarhópnum. Ég nefndi áðan að áætla mætti, að meðtöldum afleiddum störfum, að allt að því 1 þús. störf tengdust flugvallarstarfsemi í Reykjavík. Ef við horfum til þess og reynum að meta áhrif flutnings innanlandsflugs til Keflavíkur á þessi störf má reikna með því að frá Reykjavík mundu flytjast allt að 400 bein störf við þessa atvinnugrein, þ.e. störf mundu flytjast frá Reykjavík og tapast. Allt að 136 störf mundu tapast við það að dregið yrði úr þessari starfsemi og allt að 272 flugtengd og afleidd störf kæmu til með að flytjast frá höfuðborgarsvæðinu. Á sama tíma erum við að tala um að efla atvinnustarfsemi í landinu. Þarna kæmu upp aðstæður sem augljóslega yrðu til þess að fækka störfum. Áhrifin á ferðaþjónustuna sem við ræddum áðan eru augljós vegna þess að ferðaþjónustan notast í vaxandi mæli við innanlandsflug til að flytja farþega út á land. Við höfum verið í sérstökum átaksverkefnum til að hvetja til aukinnar dreifingar ferðamanna um landið. Miðað við þróun undanfarinna ára, við getum til dæmis bara litið á það sem hefur verið gerast á árinu 2011, má áætla að störfum muni áfram fjölga í þessum geira, sérstaklega ef innanlandsflugið verður eflt með uppbyggingu innviða, bættri starfsaðstöðu, bættri aðstöðu fyrir flugfarþega og aðra sem eiga leið um Reykjavíkurflugvöll. Sjúkraflug er mjög mikilvægur þáttur í heilbrigðiskerfi okkar og mikilvægur öryggisþáttur fyrir íbúa landsbyggðarinnar. Við höfum talað jákvætt um að efla byggð í landinu. Við viljum sjá íbúum landsbyggðarinnar fjölga. Við viljum sjá atvinnutækifærum á landsbyggðinni fjölga. Sennilega hafa aldrei búið fleiri úti á landi á Íslandi en í dag, en ein af grundvallarforsendunum á bak við ákvörðun fólks um að búa úti á landi er að það sé gott og tryggt aðgengi að öflugri heilbrigðisþjónustu. Árið 2011 voru um 500 sjúklingar fluttir með sjúkraflugi. Í rúmum helmingi tilfella fara læknar með í flug, en þeir fylgja sjúklingum í öllu forgangsflugi. Læknirinn er ekki bara með sjúklingnum í fluginu sjálfu, heldur fylgir honum í hendur á öðrum lækni. Við sjáum hvaða áhrif þetta mundi hafa ef innanlandsflugið væri allt komið til Keflavíkur og sjúkraflugi væri beint þangað. Þá er farið að bæta við ferðatíma heilbrigðisstarfsfólks sem er að fylgja sjúklingum og biðtíma á áhöfn og flugvél sem þarf að fara til baka til bækistöðvar sinnar. Reikna má með að þetta tæki um tvær klukkustundir eða rúmlega það aukalega. Ef framtíðarsýnin er sú að völlurinn fari til Keflavíkur þá er spurning hvort fyrirhuguð bygging á nýju hátæknisjúkrahúsi sé á réttum stað, eða hvort fara ætti með það nær flugvellinum í Keflavík til að það mundi þjóna betur landshlutverki sínu. Menn hafa horft til þess að sjúkraflug geti farið fram með þyrlu í stað flugvéla, en það er ekki hægt að bera þetta saman. Það vita allir sem þekkja eitthvað til flugs. Flugvélin er miklu afkastameiri og hraðfleygari. Hún hefur meiri flugdrægni en þyrla. Það er hægt að fljúga á henni blindflug og það er hægt að fara á henni upp fyrir erfið veður og því er hún miklu öruggari valkostur. Þyrluflug er miklu meiri takmörkunum háð og getur engan veginn flutt um 500 sjúklinga í sjúkraflugi á ári. Það er mikið atriði að við tryggjum og reynum að efla íslenska menningu og aðgang allra landsmanna að íslenskri menningu. Það er hluti af lífsgæðum. Við staðsetjum stofnanir eins og Þjóðleikhúsið og Sinfóníuhljómsveit Íslands í Reykjavík meðal annars til að sinna öllum landsmönnum. Það er hluti af þeim lífsgæðum sem við erum að tala um. Við getum alveg séð fyrir okkur hvaða áhrif flutningur innanlandsflugs með tilheyrandi kostnaði og lengri ferðatíma hefðu á þennan þátt. Það sama á við um háskóla og menntastofnanir og aðgengi landsbyggðar að stjórnsýslu sem yrði miklu verra. Í raun má segja að þá væri kominn forsendubrestur í núverandi skipulag. Það yrðu gerðar kröfur um að opinber þjónusta yrði í auknum mæli aðgengileg á landsbyggðinni. Ég sagði áðan að það væri ekki að ástæðulausu að þetta mál væri sett fram sem lagafrumvarp. Það er vegna mikilvægis þess. Málið hefur verið allt of lengi í óvissu. Sú staðreynd blasir við að byggingar sem hýsa flugstarfsemi á Reykjavíkurflugvelli eru orðnar úr sér gengnar. Það er ekki boðlegt, hvorki farþegum né starfsfólki, að búa við þessar aðstæður öllu lengur. Skipulagsyfirvöld í Reykjavík draga lappirnar í málinu vegna innbyrðis ágreinings. Það fæst meira að segja ekki leyfi til að malbika bílastæði fyrir flugfarþega sem í auknum mæli geyma bíla sína úti á velli. Það þarf einnig að vera góð aðstaða fyrir bílaleigur sem taka á móti farþegum og afgreiða til þeirra bíla til leigu. Ég vonast til að þetta frumvarp verði afgreitt í þinginu í vetur. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þingið tali skýrt í þessu máli og sýni sinn hug. Við höfum fylgst með hæstv. innanríkisráðherra vera í viðræðum um þetta mál og ákveðnum undirbúningi en það virðist lítið ganga. Hugmyndir um að reisa samgöngumiðstöð við Reykjavíkurflugvöll voru slegnar út af borðinu. Við þetta verður ekki búið lengur. Þingið getur ekki talað skýrar í málinu en setja um það lög að flugvöllurinn skuli vera í Reykjavík. Þá er hægt að setjast niður með yfirvöldum í borginni og semja um hvernig það verður. Þá er auðvitað verið að grípa fram fyrir hendurnar á sveitarfélaginu Reykjavíkurborg í skipulagsmálum þess. Það er mér þvert um geð. Ég tel að skipulagsmálin eigi almennt að vera að sem mestu leyti á höndum sveitarfélaga, en svo getur farið að nauðsyn brjóti lög. Ég tel að í þessu tilfelli séu svo ríkir almannahagsmunir í húfi að nauðsynlegt sé að taka af skarið og sjá til þess að við tryggjum framtíð Reykjavíkurflugvallar í Vatnsmýrinni, tryggjum rekstur hans til framtíðar og um það verði ekki deilt. Enda má öllum vera ljóst að ef við ætlum að hafa öfluga byggð í landinu getur þessi starfsemi ekki farið til Keflavíkur. Það er með öllu óraunhæft að ímynda sér að það komi til greina að við finnum á einhverjum árum nýjan stað og reisum nýjan flugvöll fyrir þessa mikilvægu starfsemi.

Hæstv. forseti. Ég vil bregðast við nokkrum atriðum í máli hv. þingmanns. Í fyrsta lagi vil ég nú beina sjónum að frumvarpinu sjálfu. Í 1. gr. er sagt að markmið laga þessara sé að tryggja tilvist miðstöðvar innanlandsflugs í næsta nágrenni við helstu heilbrigðis-, mennta- og stjórnsýslustofnanir landsins. Í mínum huga þýðir það að vera í næsta nágrenni við þær t.d. á höfuðborgarsvæðinu ekki endilega að flugvöllur þurfi að vera í Vatnsmýrinni. Þetta finnst mér stangast á við 3. greinina. Ég vil inna hv. þingmann eftir því hvort markmiðið sé sem sagt með þessu frumvarpi að flugvöllurinn verði í Vatnsmýri í óbreyttri mynd. Hvort það beri að lesa það út úr þessu. Í öðru lagi talar hv. þingmaður um aukinn kostnað sem mundi vera því samfara að flytja flugvöllinn eitthvert annað, þá nefnir hann Keflavík sérstaklega. Gleymir þingmaðurinn ekki að það er önnur hlið á þessari jöfnu. Það er t.d. aukinn samfélagslegur kostnaður sem er fólginn í því og fyrir höfuðborgarbúa að flugvöllurinn sé í Vatnsmýrinni þannig að byggð á höfuðborgarsvæðinu og í Reykjavík þróist alltaf lengra og lengra frá miðborginni. Í því ætti að vera fólginn aukinn kostnaður, meðal annars við akstur, þar með talinn slysakostnaður sem akstri fylgir. Það er kostnaður vegna vinnutaps vegna 

Hv. þingmaður. Klukkan í borðinu er ekki rétt og forseti biður hv. þingmann að ljúka máli sínu.

Já, ég skal gera það. Aukinn kostnaður vegna lakari nýtingar innviða. Ég þori nú varla að nefna aukinn umhverfiskostnað. Ég vil spyrja hv. þingmann hversu oft Reykjavíkurflugvöllur fúnkerar sem varaflugvöllur. Í þriðja lagi og síðasta lagi vil ég spyrja hann hvort hann telji ekki að 

Virðulegi forseti. Í þessu frumvarpi er sagt og lagt til að völlurinn verði í Reykjavík. Það er orðað þannig. Ekki er tekið sérstaklega fram að hann skuli vera í Vatnsmýri. Menn horfa þá kannski til lengri tíma. Ef fram koma aðrar lausnir sem eru ásættanlegar verður hægt að horfa til þeirra til lengri tíma litið. Ég tel að aukinn kostnaður fyrir höfuðborgarbúa af því að hafa völlinn í Vatnsmýrinni þurfi ekki að vera ágreiningsefni í þessu máli. Vinnustaðir í borginni, á höfuðborgarsvæðinu, eru auðvitað úti um allan bæ. Fólk býr stundum nálægt vinnustað sínum og stundum ekki, þannig að ég sé ekki að það mundi breytast að stóru leyti þótt byggð mundi eflast í Vatnsmýrinni. Það er líka mjög auðvelt að mæta þessum tveimur sjónarmiðum vegna þess að sýnt hefur verið fram á með hönnun og skipulagi að hægt er að byggja mikið í Vatnsmýrinni í sátt við flugvallarstæðið.  Hversu oft er völlurinn nýttur sem varaflugvöllur? Hann er mjög oft nýttur sem varaflugvöllur. Í millilandaflugi og í innanlandsflugi verður að setja upp varaflugvöll til að hafa á þeirri leið sem flogin er. Reykjavíkurflugvöllur er mjög mikið notaður sem varaflugvöllur af þeim vélum sem fljúga þá leið. Það þyrfti að koma upp öðrum varavelli ef hann væri ekki til staðar. Varðandi skipulagsmálin tel ég ekki að þetta brjóti lög. Ég lét sérstaklega kanna það fyrir mig hvort við værum hér að brjóta lög. Það var ekki mat þeirra sem það skoðuðu. Ég tel 

Hæstv. forseti. Ég tel að forsendan fyrir því að hægt sé að fara í einhverja raunverulega vinnu við málið sé að fyrir liggi ítarleg úttekt á kostum og göllum og á kostnaði á báða vegu. Ég man ekki betur en gerð hafi verið úttekt á því á sínum tíma hver kostnaðurinn væri fyrir höfuðborgarsvæðið eða fyrir höfuðborgina sérstaklega að hafa flugvöllinn í Vatnsmýrinni. Slíkar úttektir eru til. Það kann að vera að þær þurfi að uppfæra, en þær hljóta að vera innlegg inn í umræðuna á vettvangi þeirrar nefndar sem fær málið til meðferðar, sem ég vænti nú að verði að þessu sinni umhverfis- og samgöngunefnd. Ég heyrði hv. þingmann ekki gera neina tillögu í því efni í framsögu sinni, en ég reikna með að um það gæti orðið þokkaleg sátt að hún fái málið til meðferðar. Ég tel að það hljóti að vera. Í öðru lagi finnst mér þingmaðurinn segja að nauðsyn geti nánast brotið lög, í þessu tilfelli jafnvel stjórnarskrána. Það tel ég að þurfi að rannsaka mjög gaumgæfilega vegna þess að það mundi setja mjög slæmt fordæmi ef Alþingi tekur með lagasetningu fram fyrir skýrt skipulagsforræði sveitarfélagsins hvað þetta áhrærir, ekkert endilega bara í flugvallarmálum, það getur átt við í ýmsum öðrum málum. Þá má ekki afstaða til málsins sjálfs ráða því hvort menn vilja að Alþingi grípi fram fyrir hendur sveitarfélaganna hverju sinni, þannig að ég tel að mikið sé enn eftir óunnið í þessu efni. Sjálfur hef ég talað fyrir því að undanförnu að menn þurfi hugsanlega að leita leiða til að samræma þau ólíku sjónarmið sem uppi eru en lítið hefur verið gert í því og lítill vilji virðist vera til þess að reyna að gera það. Mér finnst frumvarpið alls ekki vera skref í þá átt nema síður sé.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það að skoða þarf alla fleti þessa máls. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að ég tel að með þessu frumvarpi sé ekki verið að brjóta önnur lög og þaðan af síður stjórnarskrána. Þó að ég hafi misst það út úr mér áðan að nauðsyn brjóti lög var það sagt í öðru samhengi en því að ég teldi að hér væri verið að brjóta lög. Það er mikið óunnið í þessu máli, því er ég sammála. En því er haldið fram, m.a. af borgarfulltrúum, að komið sé að tímamótum í þessu máli og að ekki standi annað til en að loka einni aðalflugbraut vallarins árið 2016. Þar með horfum við til þess að þessi starfsemi flytjist til Keflavíkur, það er engin önnur lausn á því. Þessi völlur verður ekki rekinn ef annarri aðalflugbraut hans verður lokað, svo einfalt er málið. Við verðum að horfast í augu við staðreyndir í málinu og setjast yfir það og reyna að ná einhverri málamiðlun og sátt um starfsemi þarna til næstu ára. Af þeim rökum sem ég rakti hér áðan hlýtur öllum að vera ljóst að við erum ekki að fara að flytja innanlandsflugið til Keflavíkur árið 2016. Um það getur engin sátt orðið meðal íslensku þjóðarinnar, um það er engin sátt hér á Alþingi og um það er ekki sátt hjá borgarfulltrúum. Við verðum því að horfa til þess að starfsemin verði þarna óbreytt á næstu árum. Þá verðum við að geta byggt sómasamlega upp þarna þannig að flugvöllurinn geti þjónað þeirri starfsemi sem hann býður upp á. Á meðan getum við sest yfir það hvernig við ætlum að haga þessu til lengri tíma. En ég endurtek það að í þessu frumvarpi er ansi langt seilst gagnvart skipulagsmálum, ég geri mér fulla grein fyrir því, en ég tel að full ástæða sé til þess vegna þessara brýnu hagsmuna. Ég tel tímabært að menn 

Forseti. Þessa umræðu bar bráðar að en ég ætlaði og ég heyrði þess vegna ekki fyrstu orð flutningsmanns. Ég biðst afsökunar á því ef þar hefur komið fram það sem ég er að spyrja um. Það vekur athygli að frá frumvarpi sem flutt var í fyrra, sama efnis og af sömu flutningsmönnum, og þar til nú hefur orðið orðalagsbreyting í 3. gr. Á fyrra þingi stóð: „Miðstöð innanlandsflugs skal starfrækt á Reykjavíkurflugvelli í Vatnsmýri í Reykjavík.“ En nú stendur einungis að miðstöð innanlandsflugs skuli starfrækt í Reykjavík. Ég spyr hvers vegna þessi breyting hefur orðið og hvort það standi í samhengi við ádeilu sem fyrsti flutningsmaður og líka aðrir háttvirtir - þar á meðal tveir þingmenn Reykvíkinga sem vekur athygli - urðu fyrir, m.a. frá borgarfulltrúum í Reykjavík, frá Gísla Marteini Baldurssyni, sem sagði á facebook-síðu sinni samkvæmt frétt á Eyjunni 4. nóvember 2011, með leyfi forseta: „Hvað sem mönnum finnst um staðsetningu flugvallarins er það óþolandi ríkisforsjá að lögfesta flugvöll í Vatnsmýrinni. Sveitarfélög hafa ákvörðunarvald í eigin málum samkvæmt stjórnarskrá og sveitarstjórnarlögum en forræðishyggjan í þessari tillögu ætlar að taka þann rétt af Reykvíkingum.“ Gísli Marteinn Baldursson, sem er borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík hafi menn ekki vitað það, bætir svo við: „Svo er frumvarpið vandræðalega illa unnið og órökstuddum fullyrðingum slegið fram í greinargerð af algerri vanþekkingu.“ Þetta er nokkuð hörð ádrepa og hugsanlegt að við henni hafi verið brugðist með því að taka orðin „Vatnsmýri í Reykjavík“ út. En mér heyrðist á ræðu hv. þingmanns að hann væri alltaf að tala um flugvöllinn í Vatnsmýri í Reykjavík þannig að það er eðlilegt að hann fái tækifæri til að skýra mál sitt hér.

Virðulegi forseti. Þetta er alveg hárrétt, þessa breytingu er að finna á milli þinga í frumvarpinu. Við getum sagt að það sé hluti af því að leggja fram einhverja málamiðlun að nálgast það þannig að maður horfi á það sem staðreynd að kannski til margra ára litið sé mögulegt að hægt sé að leysa málin með öðrum hætti en að hafa völlinn í Vatnsmýrinni. En þá er það vilji flutningsmanna að hann verði eftir sem áður hér í höfuðborginni. Það er ekkert leyndarmál að bullandi pólitískur ágreiningur er um þetta mál, m.a. milli mín og Gísla Marteins Baldurssonar borgarfulltrúa, og ég tel að þann ágreining sé reyndar að finna í öllum flokkum. Fleiri borgarfulltrúar hafa verið sama sinnis innan Sjálfstæðisflokksins og Gísli Marteinn Baldursson og það er bara þannig. Við tökumst bara á um þetta mál. En ég tel að mikill meiri hluti sé hér á þinginu fyrir því að málum verði háttað þannig til lengri tíma litið að völlurinn verði í Reykjavík. Ég geri ráð fyrir því að hv. þm. Mörður Árnason, sem ég geri ráð fyrir að vilji sjá þennan völl flytja í framtíðinni, finni marga þingmenn og jafnvel borgarfulltrúa innan Samfylkingarinnar sem eru honum ekki sammála. Þannig er það bara með þetta mál. Þetta mál þarf að leiða til lykta. Ekki verður búið við það óvissuástand sem hér er, ekki verður búið við þessar ömurlegu aðstæður sem við bjóðum farþegum og starfsfólki upp á úti á Reykjavíkurflugvelli. Þetta mál er lagt fram til að taka af allan vafa um það hvernig málum verði hagað hér á næstu árum.

Forseti. Það var ekki mikið á þessu að græða. Hv. flutningsmaður hefur tekið út þessi orð og þingmennirnir með honum, þar á meðal tveir þingmenn Reykvíkinga, Vigdís Hauksdóttir og Illugi Gunnarsson,  Þá er spurning: Ef skapa á sátt um þetta er þá sáttin ekki sú að við getum verið ásátt um að - ég held að enginn borgarfulltrúi, hvorki úr Sjálfstæðisflokki né neinum öðrum flokki, mótmæli því - að almennilegur flugvöllur, Reykjavíkurflugvöllur, sé í nágrenni höfuðborgarinnar. Er það ekki það sem við eigum við? Ef flugvöllurinn er í þeirri fjarlægð frá höfuðborginni sem til dæmis Keflavíkurflugvöllur er þá verður það að vera forsenda að sem allra bestar samgöngur séu tryggðar - þar á meðal, forseti, ég þori varla að nefna það, fyrir fólk sem hv. þm. Jón Gunnarsson þekkir ekki, almenningssamgöngur frá flugvellinum og að kjarna Reykjavíkur, að byggðunum í höfuðborginni allri. Ef hv. þingmaður væri reiðubúinn að breyta frumvarpinu með þeim hætti að miðstöð innanlandsflugs skuli starfrækt í grennd við Reykjavík, í nágrenni Reykjavíkur, á stórhöfuðborgarsvæðinu, innan þríhyrningsins Keflavík, Borgarnes, Árborg, væri ég reiðubúinn að taka þátt í þessu með hv. þingmanni að því tilskildu að skipulagsvald Reykjavíkur væri ekki skert né annarra sveitarfélaga í nágrenninu, þar á meðal þeirra sem hv. þm. Jón Gunnarsson er fulltrúi fyrir hér á þinginu.

Virðulegi forseti. Það er þetta með hið skerta skipulagsvald. Á sama tíma talar það fólk sem er í liði með hv. þm. Merði Árnasyni um að sveitarfélögin megi ekki hafa svo strangt skipulagsvald þegar kemur að virkjunum í þessu landi, þannig að það er ekki alveg sama hvað er rætt um. Það er ekkert leyndarmál og það liggur í augum uppi við lestur þessa frumvarps að við erum að tala um að völlurinn í Vatnsmýrinni verði til margra næstu ára, annað er algjörlega galið að hugsa sér, þetta er ekkert flóknara en það - nema þá að við ætlum að flytja þessa starfsemi til Keflavíkur. Ég fór yfir það hér áðan í löngu máli, og færði rök fyrir því, hvaða kostnað það hefði í för með sér, hvaða áhrif það hefði á innanlandsflugið, hversu ferðum mundi fækka, hversu þjónustustigið mundi lækka, hversu margir mundu missa vinnuna, hversu erfiðara yrði að halda uppi lífsgæðum í þessu landi fyrir hinar dreifðu byggðir. Þetta er vel rökstutt og ég er ekki tilbúinn til að leggja því lið, það er bara einfaldlega þannig. Ég er tilbúinn að verja þá hagsmuni landsbyggðarinnar og okkar höfuðborgarbúa sem felast í því að hafa þessa starfsemi hér í Reykjavík. Þegar hv. þm. Mörður Árnason býður upp á þá málamiðlun að við getum talað um einhvern þríhyrning hér frá Borgarnesi og Selfossi og Suðurnesjum er alveg ljóst að hv. þingmaður hefur varla farið mikið út á land og þekkir ekki mikið hvað hann er að tala um. Hann horfir allt of mikið, að mínu viti, á þann nafla sem er hér í 101 Reykjavík í þessu máli. Það geri ég ekki. Ég hef þá reynslu og þekkingu af búsetu í þessu landi, ég hef farið það mikið um þetta land - og ég nota almenningssamgöngur mikið og ekki síst flugið. Af því að hv. þingmaður ýjar að því að ég sé umhverfissóði sem komi ekki nálægt slíku þá vísa ég í það sem ég hef áður sett fram í ræðu og riti: Ætli ég sé ekki eini þingmaðurinn sem keyrir um á metanbíl, sé sá eini sem er búinn að setja það í bílinn minn. Það er nú allur umhverfissóðaskapurinn 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir framsögu hans með frumvarpi til laga um miðstöð innanlandsflugs. Hér urðu athyglisverðar umræðurnar þegar andsvörin byrjuðu við þingmanninn. Það er með miklu stolti, frú forseti, að ég sem þingmaður Reykvíkinga er meðflutningsmaður að þessu máli þrátt fyrir að hv. þm. Mörður Árnason hafi fárast yfir því að meira að segja þingmenn Reykvíkinga væru meðflutningsmenn að því. Það er nú svo, frú forseti, að það sem skiptir sköpum til framtíðar er að landsbyggðin og höfuðborgarsvæðið vinni sem mest saman. Ég fór vel yfir þá samvinnu sem ég vil sjá í ræðu minni við umræður um stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra í þinginu í byrjun hausts: Sameinuð stöndum við, sundruð föllum við. Nú hefur komið í ljós að Samfylkingunni virðist vera mikið kappsmál að koma upp miklu ósætti milli höfuðborgarinnar og landsbyggðarinnar í þessu máli eins og öðrum, enda er, eins og allir vita, stefna hæstv. forsætisráðherra að fara fram með mál í ófriði en ekki friði. Skemmst er að minnast að undir stjórn þáverandi borgarstjóra Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur var farið af stað með ráðgefandi atkvæðagreiðslu meðal borgarbúa árið 2001. Var kosningaþátttaka mjög dræm eins og flestir muna, ekki nema rúm 30% höfuðborgarbúa sem tóku þátt í henni og munurinn vart marktækur en samt voru já-atkvæðin örlítið fleiri. Þarna kom kratisminn klárlega í ljós, svo virtist sem Samfylkingin liti á málefni Reykjavíkurflugvallar í Vatnsmýrinni sem einkamál Reykvíkinga en sú kosningabarátta sem drifin var þá af Samfylkingunni byggðist á því að flugvöllurinn ætti að fara burt úr Vatnsmýrinni. Þetta mál hefur dúkkað upp í kosningabaráttum síðar. Það var merkilegt að fylgjast til dæmis með Ríkisútvarpinu í síðustu borgarstjórnarkosningum, þar var allt kapp lagt á að spyrja þá sem voru í framboði fyrir flokkana hvaða álit þeir hefðu á staðsetningu flugvallarins í Vatnsmýrinni og því máli gerð góð skil. Síðan kom á daginn að það var einungis Samfylkingin sem var áfram um að fjarlægja völlinn, bara eitthvert burt, segir hún. Það á að taka aðra brautina af árið 2016 bara út af því að haldin var ráðgefandi atkvæðagreiðsla um síðustu aldamót og bara vegna þess að þetta er stefna Samfylkingarinnar. Við erum svo óheppin að Samfylkingin stjórnar í borginni ásamt Besta flokknum sem er framlenging af Samfylkingunni og því miður er hún líka í ríkisstjórn. En ég vil hvetja landsmenn til að vera bjartsýna á framhaldið því að kosningar nálgast óðfluga. Það verða alþingiskosningar í vor og borgarstjórnar- og sveitarstjórnarkosningar að einu og hálfu ári liðnu og ef ekki tekst að breyta kúrsinum fyrr en eftir þessar tvær mikilvægu kosningar verðum við að hafa biðlund, virðulegi forseti. Ég bið landsmenn um að hafa þá biðlund. Hér er komið fram frumvarp til laga um miðstöð innanlandsflugs og hv. framsögumaður Jón Gunnarsson fór ágætlega yfir það af hverju málið breyttist úr þingsályktunartillögu í frumvarp. Það er rétt að geta þess að við erum þrír þingmenn Framsóknarflokksins sem erum meðflutningsmenn á þessu frumvarpi en ásamt mér eru það hv. þingmenn Gunnar Bragi Sveinsson og Sigurður Ingi Jóhannsson. Það er skýrt hvert markmið þessara laga er og kemur fram í 1. gr., það er fyrst og fremst að tryggja tilvist miðstöðvar innanlandsflugs í Vatnsmýrinni vegna tengingar við heilbrigðis-, mennta- og stjórnsýslustofnanir landsins. Við skulum ekki gleyma því að stjórnsýsla landsins er í Reykjavík og hefur má segja ekki bara verið flutt til Reykjavíkur heldur í 101 Reykjavík og er þá Vatnsmýrin ekki langt undan. Staðsetning flugvallarins er ekki bara hagsmunamál þeirra sem koma utan af landi og þurfa að sækja sér heilbrigðisþjónustu, sækja fundi eða eiga samskipti við stjórnsýsluna. Það er skylda okkar sem höfuðborgarbúa að hafa innanlandsflugvöll í höfuðborginni þar sem öll stjórnsýslan er til að aðgangur landsbyggðarfólks sem á erindi í höfuðborgina verði sem greiðastur. Samfylkingin hefur lengi talað fyrir því að það sé ekkert mál að færa flugvöllinn til Keflavíkur og taka upp hinar svokölluðu almenningssamgöngur. Nú þegar á að almenningssamgönguvæða borgina til næstu tíu ára vegna þess að ríkisstjórnin og Reykjavíkurborg tóku ákvörðun um að leggja ekki framkvæmdafé til borgarinnar heldur nota þann pening í að efla almenningssamgöngur sem virka raunverulega ekki. Það má heldur betur gera stórátak í að virkja þær. Á meðan sitja brýn mál eftir eins og að skapa framtíðarsýn fyrir allt höfuðborgarsvæðið og koma samgöngum þar í lag og gefa borgarbúum kost á fleiri útgönguleiðum af höfuðborgarsvæðinu. Samgöngumál undir forustu Samfylkingarinnar hjá ríki og borg byggjast á mikilli þröngsýni að mínu mati vegna þess að það er veðjað á einn hest og ekkert lagt til um að byggja upp og nú ætlar hún að taka flugvöllinn af okkur líka og er mjög á móti honum. Sagan á bak við flugvöllinn í Vatnsmýrinni er mjög merkileg og hana má rekja allt aftur til ársins 1919 þegar fyrsta flugvélin tók þar á loft. Allt til ársins 1937 voru gerðar ýmsar tilraunir með flugrekstur í Vatnsmýrinni en þriggja ára hlé varð milli 1937 og 1940 þegar flugið var rekið frá Akureyri. Reglulegt áætlunarflug frá Reykjavíkurflugvelli hófst í mars 1940 þegar Flugfélag Íslands flutti bækistöðvar sínar frá Akureyri til Reykjavíkur. Þetta snýst því ekki aðeins um mikilvægi þess að hafa flugvöllinn þarna fyrir Ísland eins og það lítur út 2012 heldur er þarna mikil og merkileg saga sem ber að varðveita. Þarna skal byggt upp áfram fái Framsóknarflokkurinn einhverju um það ráðið því að það er á stefnuskrá Framsóknarflokksins að flugvöllurinn verði áfram í Vatnsmýrinni. Andstæðingar þeirrar hugmyndar segja að það sé svo verðmætt og gott byggingarland í Vatnsmýrinni. Ég er ósammála því og tel að þarna séu ekki færðar fram alveg sannar fullyrðingar. Þegar flugvöllurinn var byggður var efni úr Rauðhólum keyrt ofan í flugvöllinn til að byggja undirlag því að þetta er fúamýri, frú forseti, mýri sem er mjög erfitt byggingarland og langt niður á fast. Það eru ein rök til að hrekja þá fullyrðingu að þetta sé dýrmætt byggingarland fyrir höfuðborgina. Það er líka skemmtilegt að minnast á að í október 1940 lögðu Bretar flugbrautir og hófu flugvallargerð á þessum stað og má segja að að stofni til sé flugvöllurinn nú eins og þá. Þarna eru til dæmis enn þá byggingar síðan herinn var þarna. Það sýnir okkur jafnframt að við þurfum að taka ákvörðun til framtíðar um að flugvöllurinn verði þarna og fara í uppbyggingu þar. Ég get sagt eins og er að það er hrein hörmung að ekki sé komin betri miðstöð þarna eða betri byggingar fyrir komu- og brottfararfarþega því að aðstaðan er ekki til sóma, hvorki fyrir okkur sem þjóð né Reykvíkinga. Útlendingar eru mjög undrandi þegar þeir koma í þessar byggingar. Það er mikil umferð um völlinn og það verður að byggja aðstöðuna upp þegar ákvörðun liggur fyrir. Það þýðir ekki sífellt að slá úr og í og hafa ekki stefnu til framtíðar í svo mikilvægu máli. Ef við berum saman byggingarnar í Vatnsmýrinni og móttökusalinn í Landeyjahöfn er það tvennt ólíkt. Það sýnir kannski áhersluatriðin, að ekki skuli byggt yfir flugumferð í Reykjavík þar sem farþegafjöldi er svo mikill. En við tökum náttúrlega til við þetta þegar endanleg ákvörðun liggur fyrir. Hér hefur verið bent á að hér sé verið að ryðjast inn í skipulagsvald Reykjavíkurborgar. Þetta frumvarp er lagt fram vegna þess að ekki hefur náðst að koma aðilum saman til að ræða málin. Málið var komið mjög langt síðastliðið haust og hæstv. innanríkisráðherra Ögmundur Jónasson er mjög hrifinn af þeirri hugmynd að hafa flugvöllinn um kyrrt og er fylgjandi henni. Það virtist vera kominn brothættur meiri hluti fyrir málinu þegar við undirritaðir þingmenn málsins lögðum það fram síðast, okkar flokkar voru komnir í meiri hluta með vinstri grænum í þinginu, en þá skyndilega hrökk sá stuðningur til baka. Það sýnir hversu eldfimt og viðkvæmt ástandið er innan ríkisstjórnarflokkana. Ég minni aftur á að við verðum að bíða eftir næstu kosningum. Það er hreint galið að leggja til að henda flugvellinum í burtu vegna þess að árið 2000 var hafist handa við enduruppbyggingu á flugvellinum og lauk henni 1. nóvember 2002. Allt að 8–10 milljarðar að núvirði voru lagðir í framkvæmdina. Það eru einungis tíu ár síðan. Þeim fjármunum væri algjörlega kastað á glæ ef leggja á niður aðra flugbrautina eins og stefnt er að árið 2016, ég tala nú ekki um að flytja flugvöllinn í heilu lagi. Ef þetta verður staðreyndin er í uppsiglingu mikil sóun á almannafé vegna hugdettu eins stjórnmálaflokks, eins stjórnmálaflokks sem knúði það í gegn að fara með málið í ráðgefandi atkvæðagreiðslu hjá Reykjavíkurborg. Við horfum upp á þetta á hverjum degi, frú forseti, því miður. Þessi ríkisstjórn kann að sóa peningum í óþurftir. Við horfum nú til 20. október en þá verður ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla sem kostar 1,3 milljarða þegar upp er staðið. Þetta er sóun á miklu fé. Við erum með vitavonlaust ESB-umsóknarferli í gangi sem kostar tugi milljarða. Vinstri menn hafa alltaf  Þetta frumvarp er hið besta mál. Eitt sem ég átti eftir að minnast á eru hliðaráhrif þess að hafa flugvöllinn áfram í Vatnsmýrinni. Eins og kemur fram í frumvarpinu er talið að um 1 þús. störf tengist starfsemi flugvallarins og það er ekki lítið fyrir höfuðborgarsvæðið að þarna hafi 1 þús. manns atvinnu í því atvinnuleysi sem nú ríkir. En nei, að sjálfsögðu á að kippa þessu úr sambandi eins og öðru, en það er ekki alveg komið að því. Ég heiti því að við flutningsmenn þessa frumvarps munum fylgja málinu alla leið og festa flugvöllinn í Vatnsmýrinni í sessi til framtíðar og ekki síður að byggja þar upp svo sómi sé að.

Frú forseti. Ég tók eftir því að hv. þingmaður talaði um að hugmyndin um að flugvöllurinn ætti að fara úr Vatnsmýrinni væri mál eins stjórnmálaflokks. Síðan talaði þingmaðurinn líka um stefnu Framsóknarflokksins sem ég efast ekki um að hún þekki betur en ég. Spurning mín er þessi: Er þingmanninum kunnugt um að það aðalskipulag sem er í gildi fyrir Reykjavík og gerir ráð fyrir að flugvöllurinn fari úr Vatnsmýri í áföngum var samþykkt af meiri hluta borgarstjórnar sem Framsóknarflokkurinn átti aðild að?

Virðulegi forseti. Þetta var einstaklega góð spurning vegna þess að í henni kemur fram sú þröngsýni og fastheldni sem sumir stjórnmálamenn eru fastir í. Sumir þingmenn líta svo á að ef einhvern tímann hefur verið tekin ákvörðun megi ekki breyta henni. Stjórnmálaflokkur er aldrei neitt annað en það fólk sem í honum er á hverjum tíma og þeir frambjóðendur sem eru kosnir til áhrifa. Úr því að þingmaðurinn nefndi að hér hefði verið ákveðin borgarstjórn á sínum tíma þá er mér að sjálfsögðu fullkunnugt um það, þó það nú væri. En það er ekki þar með sagt að þó að einhver ákvörðun hafi verið tekin á einhverjum tíma sé ekki hægt að breyta henni um ókomin ár. Mér finnst þessi hugsunarháttur afskaplega dapurlegur, sérstaklega þegar tiltölulega ungir þingmenn eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson tala um að engu megi breyta. Nú ætla ég að nota orð hæstv. forsætisráðherra, sem ekki er í salnum: Það varð hrun eins og allir vita. Við ætluðum að læra eitthvað af hruninu. Nú þurfum við að taka höndum saman, allir stjórnmálaflokkar, landsbyggðin og höfuðborgarsvæðið, og byggja nýja framtíð. Við þurfum að finna út úr því hvernig í fyrsta lagi er hægt að koma atvinnulífi aftur af stað, í öðru lagi skynsamlegum hugmyndum og í þriðja lagi að nota fjármagnið rétt og hætta að sóa ríkisfé, en því miður, eins og ég kom inn á í ræðu minni, kunna vinstri menn það langbest af öllu. Fyrir utan öll þau rök sem ég fór yfir fyrir því að hafa flugvöllinn í Vatnsmýrinni þá er líka langhagstæðast fyrir ríkissjóð að hafa flugvöllinn þar áfram vegna þeirra endurbóta sem farið var í á undirlagi flugvallarins. Það er þetta sem skiptir máli: Hættum að sóa peningum.

Frú forseti. Það getur verið snúið að eiga orðastað við hv. þingmann þegar því er ekki svarað sem að hv. þingmanni er beint. Hv. þingmaður viðurkenndi að vísu að Framsóknarflokkurinn hefði átt aðild að því aðalskipulagi sem gerði ráð fyrir þessum breytingum á flugvallarsvæðinu en framsóknarmenn hafa bersýnilega skipt um skoðun, að minnsta kosti þeir sem eru ráðandi í flokknum núna. Gott og vel, en er þá ekki fullmikið sagt, eftir að hafa viðurkennt þetta, að þær hugmyndir og sjónarmið sem uppi hafa verið um að flugvöllurinn ætti að vera annars staðar sé bara málflutningur eins stjórnmálaflokks, sem þingmaðurinn nefndi að vísu ekki í ræðu sinni hver væri?

Ég sagði: Stjórnmálaflokks og stjórnmálamanns.

Virðulegi forseti. Ég skil ekki alveg á hvaða leið umræðan er í þessum andsvörum. Ég hélt að ég hefði sagt að að sjálfsögðu ættu stjórnmálaflokkar að skipta um skoðun, sérstaklega ef ríkir almannahagsmunir leiddu þau skoðanaumskipti af sér. Ég hef til dæmis verið gagnrýnd fyrir að ég skuli ekki sjá nokkurt vit í því að byggja hátæknisjúkrahús í Vatnsmýrinni, sem kostar tugi milljarða, í þeim samdrætti og niðurskurði sem hér á sér stað þegar ekki er hægt að kaupa tæki fyrir Landspítalann. Framsóknarflokkurinn stóð fyrir því á sínum tíma en nú eru breyttir tímar. Hér þarf sífellt að skera niður í ríkisrekstri, þess vegna verðum við að sýna skynsemi í því sem við gerum og hugsa vel um í hvað opinberu fé er eytt, sérstaklega í ljósi þess að almenni vinnumarkaðurinn hefur dregist mikið saman og skilar ekki þeim skatttekjum sem hann gerði hér á árum áður auk þess sem atvinnuleysi er mikið. 
             Ég hélt að ég hefði farið yfir það að Framsóknarflokkurinn hefði komið að því aðalskipulagi sem byggir á því að flugvöllurinn eigi að fara úr Vatnsmýrinni. Jú, Framsóknarflokkurinn var aðili að Reykjavíkurlistanum en það eru bara nokkuð mörg ár síðan það slitnaði upp úr því samstarfi. Það eru breyttir tímar. Hv. þingmaður sagði að ég talaði bara um einn flokk sem vildi flugvöllinn burt. Virðulegi forseti, ég veit að hv. þingmaður tekur alltaf upp hanskann fyrir Samfylkinguna en ég sagði þó að hæstv. innanríkisráðherra, sem er flokksbróðir hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, væri á sömu skoðun og við, flutningsmenn þessa frumvarps, að flugvöllurinn eigi að vera áfram í Vatnsmýrinni og ég veit að undir það taka fleiri innan Vinstri grænna.

Frú forseti. Ég þakka framlagningu þessa frumvarps hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Þó að ég sé ekki sammála því þá náum við kannski með tímanum að vinna úr þeirri nánast pattstöðu sem flugvallarmálið er í. Það er hægt að hafa mörg og löng orð um flugvöllinn í Vatnsmýrinni, hvort hann eigi að fara eða ekki, eins og fram hefur komið í þingsal. Mig langar að benda á nokkrar tölur í sambandi við innanlandsflugið. Beinn kostnaður úr ríkissjóði við innanlandsflugið á hverju ári eru 2 milljarðar. Það eru um 5.500 kr. á hvern seldan flugmiða, sem ekki kemur fram í verði flugmiðanna. Verðmæti landsins í Vatnsmýrinni, sem eru 130 hektarar, eru um 105 milljarðar kr., metnir á verðlagi ársins 2005, sem er mjög lágt reiknað.

Hver á að kaupa það?

Af því landi á ríkið 1/3 og borgin um 2/3. Ef borguð væri leiga fyrir landið sem fer undir innanlandsflugið, þ.e. leiguverð sem yfirleitt er tekið af ríkisjörðum og er mjög lágt eða um 3,5% af verðmætamati landsins, ættu að leggjast 4.500 kr. á hvern seldan flugmiða fyrir eignarhlut ríkisins í landinu og 9.000 kr. til viðbótar á hvern seldan farmiða fyrir eignarhlut Reykjavíkurborgar í landinu í Vatnsmýrinni. Sá kostnaður kemur hvergi nokkurs staðar fram í innanlandsfluginu, ekki er rukkuð ein einasta króna fyrir landnotkun í Vatnsmýrinni. Innanlandsflugið á Íslandi er barn síns tíma. Það var sett af stað með miklum hvelli og mikilli atorkusemi og mikilli nauðsyn vegna þess að vegasamgöngur á Íslandi voru í lamasessi. Það var miklu hagkvæmara að fljúga með fólk hingað og þangað en að fara út í gríðarlegan kostnað við vegalagningu. Það umhverfi hefur að sjálfsögðu gjörbreyst og samgöngur á landi eru orðnar miklu betri í dag. Þess sér stað í minnkandi innanlandsflugi þar sem flogið er á sífellt færri staði án þess að flugvöllurinn fari nokkurn skapaðan hlut. Það er til dæmis ekki langt síðan Flugfélag Íslands hætti að fljúga til Vestmannaeyja vegna þess að Landeyjahöfn var opnuð og fólk notar frekar aðstöðuna sem þar er og keyrir á milli, fer með Herjólfi. Ég hef talað fyrir flutningi innanlandsflugs til Keflavíkurflugvallar vegna þess að hann er í 30 mínútna fjarlægð frá stærstum hluta höfuðborgarsvæðisins. Það er fullbúin flugstöð þar sem stendur algjörlega ónotuð og var notuð í áratugi sem miðstöð millilandaflugsins. Það eina sem þarf er að taka úr lás þannig að ekki er kostnaður fyrir hendi þar. Ég held að flutningur á innanlandsfluginu til Keflavíkur væri til hagsbóta fyrir ferðaþjónustuna. Við töluðum um það fyrr í dag að dreifa þyrfti ferðamönnum betur um landið. Það er miklu auðveldara að dreifa þeim betur um landið með því að gefa þeim kost á innanlandsflugi beint út á land þegar þeir lenda hér á landi en að fara með þá fyrst til Reykjavíkur og láta þá gista hér eina eða tvær nætur. Það eru því ýmis rök fyrir því að færa flugvöllinn til Keflavíkur. Ég mundi samt ekki gera athugasemd við að flugvöllurinn yrði færður annað á höfuðborgarsvæðinu og byggður nýr flugvöllur þó að það væri auðvitað gríðarlegur kostnaður samfara því. Í máli hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur kom fram að mikil umferð sé um flugvöllinn. Það er lítil umferð um flugvöllinn. Um þúsund manns fara í áætlunarflugi um Reykjavíkurflugvöll á dag, á 130 hekturum lands. Það eru jafnmargir og Café París afgreiðir á hverjum degi hérna hinum megin við Austurvöll, þannig að það er ekki góð nýting á landi sem er mjög dýrt. Við verðum einfaldlega að sætta okkur við það, hvort sem okkur líkar betur eða verr, og mér líkar það ekki, að Ísland er orðið borgríki í landfræðilegum skilningi, því miður, því að ég tel mjög mikilvægt að hafa byggð um allt land. Einu löndin í heiminum þar sem stærra hlutfall íbúa er saman komið á jafnlitlu svæði eru Hong Kong og Singapúr. Ísland er í þriðja sæti á heimsvísu hvað það varðar Ég styð því að sjálfsögðu áframhaldandi innanlandsflug með einum eða öðrum hætti, hvort sem það yrði þá frá Keflavík eða frá Hólmsheiði, en við verðum að horfast í augu við raunveruleikann þegar við tökum ákvarðanir í þá veru. Hagsmunir Reykvíkinga og íbúa alls höfuðborgarsvæðisins í þessu máli eru alveg gríðarlegir og þeir liggja í því að byggð verði íbúðabyggð á flugvallarsvæðinu. Útþensla Reykjavíkurborgar og umferðin og biðin sem er samfara því kostar alveg gríðarlega fjármuni. Það er til dæmis talið að samanlagður aksturskostnaður á ári á höfuðborgarsvæðinu með rekstri bifreiða og bið sé um 200 milljarðar kr. Nýtingarauki í Vatnsmýrinni mundi draga úr akstri á höfuðborgarsvæðinu um 20% miðað við að samsvarandi byggð yrði byggð til dæmis í Úlfarsárdal. Bara það eitt eru 2 milljarðar á hverju ári fyrir utan það sem mundi fást fyrir landið ef það væri selt og margt fleira. Hægt er að hafa mjög langt og mikið mál um flugvöll í Vatnsmýrinni en tölulegu staðreyndirnar skipta máli, það er allt of dýrt, bæði fyrir höfuðborgarsvæðið og landið allt, að halda áfram með innanlandsflug í Vatnsmýrinni af því kalíberi sem það er nú. Það borgar sig ekki. Það er ekki rétt sem fram kom í máli hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur áðan að Vatnsmýrin sé mýri sem ekki sé hægt að byggja á, stór hluti Reykjavíkur er byggður á mýri, hér er meira að segja byggð í Norðurmýri og Sogamýri og Kleppsmýri og fleira.  Vonandi verður umfjöllunin til þess að menn átti sig á því með tímanum að það þarf að færa flugvöllinn úr Vatnsmýrinni. Samkvæmt aðalskipulagi Reykjavíkurborgar á það að gerast eftir rúmlega þrjú ár, alla vega önnur flugbrautin. Það er langbest að menn nái samkomulagi um það með nægum fyrirvara að innanlandsflugið verði flutt til Keflavíkur og verði frá þeirri flugstöð sem þar er og stendur ónotuð í um hálftíma fjarlægð frá stærstum hluta höfuðborgarsvæðisins. Höfuðborgarsvæðið frá Hvítá í Borgarfirði til Hvítár í Ölfusi  Það er ágætt að fá þetta mál á dagskrá. Það er miklu viðameira og mikilvægara en svo að hægt sé að afgreiða það eingöngu með því að taka skipulagsvaldið af höfuðborgarsvæðinu í þessu máli og elta ólar við hugmyndir manna um flugvöll í Vatnsmýrinni til frambúðar. Það er einfaldlega allt of dýrt og allt of vitlaust að halda áfram með flugvöllinn á þeim stað.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir það með hv. þm. Þór Saari að ágætt er að fá þetta mál á dagskrá til að fjalla um framtíð innanlandsflugsins og miðstöðvar þess á höfuðborgarsvæðinu. Ég hef komið að umræðu um innanlandsflug og miðstöðina í Reykjavík um alllangt skeið, einkum sem borgarfulltrúi í Reykjavík til margra ára og sem formaður í skipulagsnefnd Reykjavíkur, formaður í svæðisskipulagsráði höfuðborgarsvæðisins og sem formaður umhverfis- og samgöngunefndar í Reykjavík. Á undanförnum árum hefur mikil umræða og umtalsverð vinna farið fram, ekki síst í kringum síðustu aldamót. Þegar verið var að vinna aðalskipulag fyrir höfuðborgarsvæðið allt og aðalskipulag fyrir Reykjavík fór fram mikil vinna við að skoða ýmsa kosti varðandi staðsetningu miðstöðvar innanlandsflugs á höfuðborgarsvæðinu. Ég vil taka skýrt fram í upphafi að ég tel mikilvægt að góðar samgöngur séu á landinu öllu til höfuðborgarsvæðisins og þar með talið flugsamgöngur. Ég hef hins vegar aldrei litið svo á að það sé samasemmerki milli þess að tryggja góðar samgöngur til höfuðborgarsvæðisins og að flugvöllurinn þurfi að vera staðsettur í Vatnsmýrinni. Ég held reyndar að leitun sé að flugvöllum sem eru nánast ofan í miðborginni sjálfri eins og hér er, vegna þess að það er ýmislegt sem fylgir því sem ekki hefur komið fram í umræðunni. Það eru hlutir eins og öryggismálin í kringum flug og sú hætta sem íbúum á höfuðborgarsvæðinu kann að stafa af flugrekstrinum, einkum og sér í lagi ef hér yrðu óhöpp í flugi, sem maður vonar að sjálfsögðu og í lengstu lög að hendi ekki. En að sjálfsögðu er viss áhætta því samfara og eðlilegt er að horfa til þess líka. Það var ýmislegt sem kom fram í máli hv. 1. flutningsmanns málsins, hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Hann fór ágætlega yfir þau rök sem flutningsmenn og talsmenn þeirra sjónarmiða sem birtast í frumvarpinu leggja fram. Ég kom inn á sumt í stuttu andsvari við hv. þingmann áðan. Ég tel að ekki sé hægt að horfa bara á aukinn kostnað sem það kann að hafa í för með sér ef flugið væri annars staðar staðsett en í Vatnsmýrinni, það þarf líka að horfa heildstætt á þann samfélagslega kostnað sem er því samfara að svo stórt landsvæði í miðborg Reykjavíkur sé tekið undir flugvallarstarfsemi. Að sjálfsögðu þarf að fara rækilega yfir það og taka með í heildarumfjöllun um málið. Það er auðvitað mjög dýrt fyrir höfuðborgina og borgarbúa hvernig borgarskipulagið hefur þróast á mörgum undanförnum áratugum. Það er ekki ný stefna að þróa byggðina sífellt lengra, ég vil segja upp til heiða og fjær þeirri miðstöð sem miðborgin sannarlega er í tengslum við atvinnustarfsemi, stjórnsýslu, menntastofnanir, heilbrigðisstofnanir o.s.frv. Það er mjög dýrt. Það er mjög dýrt fyrir skipulagið, það er mjög dýrt vegna vannýtingar á margs konar innviðum, það er dýrt vegna þess að það kallar á aukinn og mikinn akstur á höfuðborgarsvæðinu sem hefur í för með sér mengun, umhverfisáhrif og umhverfiskostnað, hefur í för með sér aukinn slysakostnað o.s.frv. Allt þetta þarf að taka með í þennan útreikning og þetta dæmi svo það sé skoðað heildstætt. Það er ekki hægt, finnst mér, þrátt fyrir að menn vilji miðstöð innanlandsflugsins á höfuðborgarsvæðinu að láta eins og þeir þættir skipti engu máli og komi dæminu ekkert við því að þeir gera það sannarlega. Vel kann að vera að þegar upp er staðið komist menn samt sem áður að þeirri niðurstöðu að hagstæðara sé að hafa flugið í Reykjavík, miðstöð innanlandsflugs sé í Reykjavík, og það sé ekki flutt en þetta þarf að vera með í heildarmyndinni. Mér finnst ekki hægt að afgreiða svona stórt mál öðruvísi. Varðandi aðra kosti hefur ýmislegt verið skoðað. Önnur flugvallarstæði á höfuðborgarsvæðinu hafa auðvitað verið skoðuð. Því er haldið fram að þau finnist ekki betri en í Vatnsmýrinni. Og það er áreiðanlega rétt að Vatnsmýrin er, ef við segjum frá flugtæknilegu sjónarmiði, einangruðu flugtæknilegu sjónarmiði, áreiðanlega mjög góður kostur fyrir flugið. En það er bara ekki eini þátturinn í málinu sem þarf að horfa á. Ef flugvöllurinn væri ekki í Vatnsmýrinni og menn væru að byggja flugvöll fyrir Reykjavíkursvæðið þá væru menn áreiðanlega ekki að setja hann niður í miðborginni sjálfri. Það held ég að sé algerlega ljóst. Auðvitað hafa verið skoðaðir og ræddir kostir þess og gallar að innanlandsflugið flyttist til Keflavíkur, þar sem er flugvöllur. Það er mikill kostur að innanalands- og utanlandsflugið sé rekið á sama flugvelli. Það er mikil samnýting sem felst í því. Og eins og hv. þm. Þór Saari gat um áðan eru það mikil samlegðaráhrif fyrir ferðaþjónustuna að innlands- og utanlandsflugið sé rekið á sama flugvelli en vissulega er það í allmikilli fjarlægð frá höfuðborgarsvæðinu. Það eru 50 kílómetrar eða þar um bil, tæplega, frá Keflavík og til miðborgar Reykjavíkur, það eru um 30–40 mínútur í akstri. Ég hef lengi verið talsmaður lestarvæðingar þessa ágæta samfélags og flutti þingmál um það sem hefur fengið meira að segja svo náðarsamlega afgreiðslu að vera vísað til ríkisstjórnarinnar til þóknanlegrar meðferðar, væntanlega í samgönguáætlun, en ég hef ekki séð mikið af því verða að veruleika. En ég tel að ef við horfum til framtíðar - þetta mál er þannig að það verður að horfa á það í víðu samhengi - af því að hv. þm. Jón Gunnarsson sagði að það kynni vel að vera að til framtíðar litið væri annar kostur en Vatnsmýrin í boði á höfuðborgarsvæðinu, þá má vel ímynda sér það. Við sjáum nú þegar þróun í því efni í löndunum í kringum okkur að hægt væri að koma upp öflugum lestarsamgöngum milli Keflavíkur og Reykjavíkur sem tækju kannski 15–18 mínútur, þ.e. ferðalagið. Ég tel að það mundi breyta þessari mynd heilmikið ef það væri hluti af einhverri stefnumótun varðandi þróun flugvallarins eða miðstöðvar innanlandsflugs á höfuðborgarsvæðinu, ef í boði væri hluti af slíkri stefnumótun og uppbyggingu að það tæki ekki nema 15–18 mínútur að ferðast á milli miðborgar Reykjavíkur og Keflavíkurflugvallar í öruggum og hraðskreiðum samgöngum, mengunarlitlum. Ég tel að það mundi gera reikningsdæmið allt annað. Á undanförnum missirum þegar þetta mál hefur verið til umfjöllunar hef ég engu að síður talað fyrir því að menn leituðu leiða til að sameina þau ólíku sjónarmið og viðhorf sem uppi eru. Annars vegar þau sjónarmið að öflugar almenningssamgöngur þurfi að vera í lofti til höfuðborgarsvæðisins héðan og þaðan af landinu. Það er rétt að áfangastöðum hefur fækkað eitthvað en slík tenging þarf að vera til staðar. Hins vegar þurfum við líka að þróa samfélag okkar í höfuðborginni á sjálfbæran og sem vistvænastan hátt sem kostur er og það er að mínu viti ekki með því að taka allt það land sem nú er undir flugvöll í Vatnsmýrinni til þeirrar starfsemi. Það kann vel að vera að hægt sé að gera þær breytingar á skipulagi í Vatnsmýrinni að hægt sé að samræma þetta eins og hv. þm. Jón Gunnarsson kom inn á í máli sínu, að hægt væri að tryggja meiri uppbyggingu á því svæði til annarra nota en það er í dag en jafnframt að hafa innanlandsflugið áfram þar í einhverri mynd, hugsanlega með einhverjum breytingum á legu flugbrauta, nákvæmari staðsetningu þeirra og með öflugri búnaði að því er varðar flugleiðsögu og flugöryggi. Það kann vel að vera. Mér finnst að þetta þyrfti að vera hluti af framtíðarstefnumótun hvað þau atriði snertir. Hv. þm. Jón Gunnarsson sagði í máli sínu að ef ein flugbraut yrði lögð af eða ef hér yrði bara ein flugbraut í Reykjavík þá legðist innanlandsflugið af. Ég er ekki sammála því. Ég man eftir greinargerð og athugun erlendra sérfræðinga í flugsamgöngumálum fyrir Reykjavíkurborg á sínum tíma sem gerði ráð fyrir að ef ein flugbraut yrði skilin eftir í Reykjavík gæti nýting flugvallarins farið úr kannski 97–98% niður í 92–94% eða eitthvað þess háttar. Það er vissulega lægri nýting, það er ekki hægt að neita því, en það er ekki samasemmerki á milli þess og að innanlandsflugið legðist af. Nú er innanlandsflugið rekið þannig að það er yfirleitt annar flugvöllur en Reykjavíkurflugvöllur á hinum enda flugferðarinnar, t.d. Akureyrarflugvöllur, Egilsstaðaflugvöllur eða Ísafjarðarflugvöllur. Mér er ekki kunnugt um annað en að þar sé bara ein flugbraut í gangi. Nú kunna landfræðilegar aðstæður og veðurfarslegar aðstæður að hafa einhver áhrif þar á en engu að síður tel ég að það sé mikil heimsendaspá að telja að innanlandsflug mundi leggjast af ef hér yrði aðeins ein flugbraut. Ég er þó alls ekki að útiloka það að menn gætu horft á það sem einhvers konar málamiðlun að fleiri en ein flugbraut yrðu hér á höfuðborgarsvæðinu og þess vegna í Vatnsmýrinni til einhverrar framtíðar. Ég tel að það verði að leggja vinnu í heildarstefnumótun að því er varðar miðstöð þessa flugs og það verður ekki gert með því frumvarpi sem hér er lagt fram og ég er andsnúinn því frumvarpi. Ég teldi hins vegar að ef menn tækju ákvörðun um það hér, t.d. með þingsályktun, að fela ríkisstjórninni að setja af stað vinnu við heildarstefnumótun að því er varðar flugsamgöngurnar við höfuðborgarsvæðið og uppbyggingu fyrir höfuðborgarsvæðið til annarra nota þá gæti orðið breið samstaða um slíkt ef þær forsendur væru vel útfærðar og tækju tillit til allra þeirra sjónarmiða sem hér þarf að hafa í huga, bæði útreikning á samfélagslegum ábata og samfélagslegum kostnaði við hinar ýmsu leiðir sem gætu verið í boði, kostnað við innviði ef niðurstaðan væri sú að flytja flugið til dæmis til Keflavíkur, kostnað við innviði að koma upp hraðskreiðum, traustum og öruggum samgöngum. Ég tel að það sé forsendan fyrir því að reka innanlandsflugið frá Keflavík að slíkar samgöngur væru til staðar. Ég vil að það komi fram, ég tel að það sé forsendan. Ég tel að ef þær væru ekki til staðar þá sé það ekki góður kostur að fara með flugið til Keflavíkur. Að því leyti get ég tekið undir viðhorf sem ég skynja í málflutningi hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Ég tel sem sagt, herra forseti, að nær væri að fara af stað með þingsályktunartillögu um að svona heildstæð úttekt á vinnu að stefnumótun til langs tíma skuli sett í gang með aðkomu samgönguyfirvalda, Reykjavíkurborgar og hugsanlega annarra sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu, ef menn væru að skoða aðra kosti þar, og með aðkomu hugsanlega skipulags- eða bæjaryfirvalda á því svæði sem Keflavíkurflugvöllur er, sem ég held að sé ekki Reykjanesbær ef ég man rétt,  Ég tel að margt í tengslum við rekstur flugvallarins hér, umgengni og frágang, hafi heldur gert það að verkum að menn hafa horn í síðu flugvallarstarfseminnar í Vatnsmýrinni og þar hefðu flugrekendur og flugmálayfirvöld á svæðinu getað gert miklu betur ef þau hefðu haft vilja til. Ég mundi mæla með því, virðulegur forseti, að menn reyndu að koma þessu máli í þann farveg að leita sem breiðastrar samstöðu um framtíðaruppbyggingu. Enda þótt í aðalskipulagi Reykjavíkur sé gert ráð fyrir að ein flugbraut verði lögð af árið 2016 nálgast það ártal óðfluga. Ég get tekið undir það með hv. þm. Jóni Gunnarssyni að slík breyting á umhverfi flugsins í Reykjavík verður ekki gerð nema með góðum aðdraganda og væntanlega er það raunsætt að reikna með því að menn séu fallnir á tíma hvað það snertir varðandi árið 2016. En það breytir ekki því að svona stefnumótun þyrfti að fara í gang og ég tala eindregið fyrir því að menn geri það og séu opnir fyrir ýmsum kostum í því efni, þar með talið stórbættum samgöngum að og frá flugvelli. Ég hafna því algerlega sem mér var borið á brýn af hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að ég væri læstur í einhverjum gömlum skotgröfum eða gömlu fari hvað afstöðuna í þessu máli varðar. Ég er þvert á móti mjög opinn fyrir því að skoða þetta heildstætt og alla þætti málsins.

Herra forseti. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt að það er eðlilegt, nauðsynlegt og gott að fá tækifæri til að ræða þessi mál í þinginu. Það er líka rétt sem komið hefur fram að það eru skiptar skoðanir innan allra pólitískra flokka og hreyfinga, hygg ég vera, í þessu máli og helgast það kannski frekast af búsetu manna og þeirri orðræðu sem uppi hefur verið um það hvers vegna nauðsynlegt er að mati margra að flytja flugvöllinn úr Vatnsmýrinni. Ég hef verið talsmaður þess að takmarka flug um Reykjavíkurflugvöll og ef ekki dugir að ná neinni sátt um slíkt, að láta hann þá fara. Ég tel að málið snúist ekki bara um peninga, um fjölda atvinnutækifæra, um tímann sem menn þurfa að nota til að fara á milli staða eða um lóðir sem hagkvæmt er að byggja á eða ekki hagkvæmt. Ég tel að málið snúist um öryggi flugsins annars vegar og öryggi byggðarinnar hins vegar. Ég var á sínum tíma formaður áhættumatsnefndar, nefndar sem átti að meta áhættu vegna Reykjavíkurflugvallar og var að störfum frá 1988–1991. Tilefni þessa var mjög dapurlegt. Það var alvarlegt slys þar sem tveir menn fórust í Vatnsmýrinni við Hringbrautina á árinu 1988. Lauslegt mat á áhættu á þeim tíma á hversu oft væri hætt við svo alvarlegu slysi á vellinum miðað við umferð leiddi í ljós, ef ég man rétt, að á 10–11 ára fresti mætti búast við að hér yrði alvarlegt slys miðað við óbreytta umferð og aðbúnað. Því miður varð alvarlegt slys 12 árum eftir að nefndin var sett niður þegar sex manns, þar á meðal fimm ungmenni, fórust í Skerjafirði við enda austur/vestur-brautarinnar. Ég vil vekja athygli á því að það er auðvitað allt satt og rétt sem hér hefur verið sagt um það hvernig að þessum flugvelli og staðarvalinu var staðið á sínum tíma. Þetta var auðvitað bara herflugvöllur sem Bretar skelltu niður í Vatnsmýrina í stríðsbyrjun. Þáverandi bæjarstjórn í Reykjavík mótmælti því harðlega vegna þess að hún taldi að flugvöllurinn væri allt of nærri byggðinni sem þá var auðvitað allt önnur en nú er og alls ekki eins nærri flugvellinum og nú. Þá var ekki mikið verið að velta sér upp úr öryggisbúnaði eða mengunarvarnabúnaði í Vatnsmýrinni og stríðsrekendur á árunum 1940–1945 hafa líklega haft meiri áhyggjur af loftárásum en hljóðmengun eða loftmengun, sem eðlilegt er. Þegar Íslendingar tóku síðan við rekstri flugvallarins í stríðslok þróaðist hann að mestu skipulagslaust. Segja má að malbiki hafi verið slett ofan í holur og niður í mýrina þegar leggja þurfti nýjar brautir eða þegar einhver flugbrautin seig ofan í mýrina, því að það hefur oft komið fyrir. Þegar Reykjavíkurborg gerði sitt fyrsta aðalskipulag á árunum 1960–1964 var í raun fyrst farið að fjalla um stöðu flugvallarins skipulagslega í borgarlandinu. Þá óskuðu flugmálayfirvöld eftir því að fá að leggja tvær 2.000 metra langar brautir í mýrina vegna þotuflugsins sem þá var í augsýn. Því var neitað, borgarstjórn neitaði því og samþykkti þvert á móti að leita skyldi að öðru flugvallarstæði fyrir millilandaflugið sem þoturnar áttu að þjóna. Það endaði á því að Loftleiðir fluttu allt sitt flug til Keflavíkur 1964 og Flugfélag Íslands flutti millilandaflug sitt þangað 1967. Síðan á svo að heita að millilandaflug sé ekki rekið frá Reykjavíkurflugvelli með þeirri undantekningu þó sem við þekkjum að flug til Grænlands og til Færeyja hefur alltaf meira og minna verið þar. Segja má að það sé vegna þess að við lítum kannski ekki á það sem eiginlegt millilandaflug, það er einhvern veginn öðruvísi. Hins vegar hefur umferðin um Reykjavíkurflugvöll ekki einskorðast við innanlandsflugið og flug til Færeyja og Grænlands heldur hefur þar verið og er enn talsvert mikil umferð af öðrum toga. Ég vil nefna varðandi millilandaflugið að hér fara oft og tíðum um einkaþotur. Ég hygg að í morgun hafi lent einkaþota heimsfrægrar söngkonu, ég býst við því að hún hafi lent á Reykjavíkurflugvelli en ekki á Keflavíkurflugvelli. Hér á árum áður, þegar útrásin var sem mest, voru umræður í þingsal um að 17 einkaþotur væru á flugvellinum og mynd birtist af þeim í einhverjum blöðum bæjarins. Einkaflug á þotum er því umtalsvert um þennan flugvöll. Það er líka talsvert um herflug hér. Hingað koma hópar eða einstaka flugvélar til lendingar og ber við að hér lendi farþegaflugvél í millilandaflugi. Áhættumesta flugið í millilandafluginu er hins vegar ferjuflugið. Því hefur að mestu verið komið til Keflavíkur en mikil andstaða var við það á sínum tíma. Kennsluflug og æfingaflug hefur verið langstærsti hluti umferðar um Reykjavíkurflugvöll og er eðlilegt að menn þurfi að æfa bæði aðflug og fráflug frá þessum velli, en það er ekkert sem kallar á að öll sú umferð sem verið hefur um flugvöllinn af þessu tagi, þ.e. kennslu- og æfingaflugi, þurfi að fara hér fram. Íbúar miðborgarinnar og Kópavogs vita að það er gríðarlega mikil truflun af því, sérstaklega á góðviðrisdögum þegar það heyrist vart mannsins mál fyrir litlum flugvélum sem eru í æfinga- og hringflugi yfir miðborginni. Svo vil ég nefna eitt atriði til viðbótar sem er mjög áhættusamt og fer fram á flugvellinum sem ég tel ekki vansalaust, það eru flugsýningar sem ættu ekki að fara fram að mínu viti yfir þéttbýli eins og hér er. Nú hef ég talið upp það sem mér fyndist að mætti víkja af þessum flugvelli ef sátt á að nást um að hann eða að einhver hluti hans verði áfram í Vatnsmýri. Hvað er þá eftir? Það er áætlunarflug innan lands plús Færeyjar og Grænland, eins og ég hef nefnt, en einnig sjúkra- og leitarflug, þ.e. þjónustuflugið, bæði með sjúkraflugvélum og þyrlum. Það tel ég að þurfi að tryggja stað fyrir, ef ekki þar sem núverandi flugvöllur er þá í næsta nágrenni höfuðborgarinnar og er auðvitað ódýrast fyrir okkur að horfa til Keflavíkurflugvallar í því sambandi. Ég verð að segja að ég gef ekkert fyrir þær röksemdir að Reykjavíkurflugvöllur geti verið varaflugvöllur fyrir Keflavíkurflugvöll sem miðstöð millilandaflugs vegna þess að Reykjavík og Keflavík eru á sama veðursvæði. Þegar ófært er til Keflavíkur í lendingar dugir ekki að lenda í Reykjavík. Það er möguleiki í eitt skipti af ég man ekki hvað mörgum. Þess vegna er Egilsstaðaflugvöllur varaflugvöllur bæði fyrir Reykjavík og Keflavík vegna þess að þar eru veðurskilyrði önnur. Ef það er ekki hægt þá er Skotland næsti kostur. Þess vegna þýðir ekki að lögfesta það hér að Reykjavíkurflugvöllur eigi að vera varaflugvöllur fyrir Keflavíkurflugvöll. Það gengur ekki veðurfarslega, ágætu þingmenn. Ég nefndi það að áhættumatsnefndin sem skilaði skýrslu 1991 gekk út frá því að flugstarfsemi yrði enn um hríð í Vatnsmýrinni og á Reykjavíkurflugvelli. Það er orðið býsna langt síðan. Það var í kringum 1990, það eru rúm 20 ár síðan. Í millitíðinni hefur Reykjavíkurborg ákveðið að láta norður/suður-brautina víkja fyrir lok skipulagstímabilsins sem er 2016, en hin flugbrautin og allur flugrekstur fari í burtu síðar. Ég tel að miðað við þá fjárhagsstöðu sem við erum í, og ég get tekið undir það sem hér hefur verið sagt, sé ekki fýsilegur kostur að loka flugvellinum á allra næstu árum. Ég hef ekki verið talsmaður þess nema menn séu ekki tilbúnir að breyta umferð um flugvöllinn og breyta skipulagi flugs um flugvöllinn. Það á og verður að mínu viti að stýra betur að- og brottfluginu hér. Það verður að takmarka og loka fyrir, nema í algerri neyð, það flug sem ég taldi upp sem er ferjuflugið, millilandaflugið, herflugið, einkaflugið og flugsýningar, áhættumestu þættina í flugstarfseminni yfir þéttbýlasta svæði landsins. Það verður að mínu viti að loka norður/suður-brautinni og koma í veg fyrir lágflug og brottflug yfir þéttbýlasta hluta landsins, yfir miðstöð stjórnsýslu og menningarlífs í miðborginni. Ég vil minna á að það voru meðal annars tillögur þessarar nefndar sem leiddu til þess að norðaustur/suðvestur-brautinni var lokað, en hún var sú langhættulegasta á flugvellinum. Hún var einungis notuð þegar veðurskilyrði voru þannig að ómögulegt var að lenda annars staðar og í aðflugi snertu menn nánast byggingar Landspítalans. Það var gríðarlega áhættusamt. Það er búið að loka þeirri braut. Enn kalla menn þó eftir því að hún verði opnuð aftur, eins og það sé nauðsynlegt. Það er önnur flugbraut sem liggur í sömu stefnu á Keflavíkurflugvelli og er eðlilegt að hún sé notuð ef til þess þarf að koma. Ég tel að ná þurfi sátt um Reykjavíkurflugvöll. Ég held að það sé hægt. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hefur bent á að ef ein flugbraut væri á Reykjavíkurflugvelli mætti reikna með að ekki væri svo mikill munur á nýtingunni, hún færi úr 97% niður í 92%. Ég hefði talið að umræður og athuganir á þessu stigi ættu annars vegar að beinast að Keflavík og sterkum og öruggum samgöngum þangað og hins vegar að því að lengja austur/vestur-brautina og skekkja hana út í Skerjafjörð, leggja Suðurgötuna undir hana og flytja alla miðstöð flugsins, þ.e. þjónustuna, yfir á vestari helminginn frá Öskjuhlíðinni því að þar er hindrun sem er mjög áhættusöm. Talsvert hefur verið rætt í tengslum við hugmyndir um byggingu nýs Landspítala – háskólasjúkrahúss að það sé stórhættulegt fyrir þjónustu við sjúkt fólk, sérstaklega á landsbyggðinni eða jafnvel höfuðborgarbúa sem slasast úti á landi, það gæti nú líka gerst, að loka Reykjavíkurflugvelli. Ég vil minna á að sjúkraflug með venjulegum flugvélum er vissulega mikilvægt. Þyrluflugið er það líka. Stærsti hluti sjúkraflugsins með venjulegum sjúkraflugvélum er pantað en ekki neyðarflug. Miklu stærri hluti af neyðarfluginu er með þyrlum. Þó að flugvöllurinn færi héðan er gert ráð fyrir þyrlupalli við Landspítalann. Frú forseti. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt að það er gengið býsna nærri lögum um sjálfsforræði sveitarfélaga með því að gera frumvarp sem skerðir algerlega skipulagsvald Reykjavíkurborgar eins og hér er gert. En ég vil fyrst og fremst leggja áherslu á að þetta er spurning um öryggi þeirra hundraða þúsunda sem búa undir flugbrautunum í að- og fráfluginu, og þetta er spurning um öryggi í flugi. 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Hún hefur að mörgu leyti verið málefnaleg og ánægjuleg í senn. Kannski má segja að við sem höfum tekið hér til máls séum flest sammála um að Reykjavíkurflugvöllur, eða sú starfsemi sem þar er, er ekki að fara úr Vatnsmýrinni á næstu árum. Það er það sem er óraunhæft í málinu. Það er þess vegna sem þetta mál er lagt fram. Það er til þess að draga fram þær öfgar sem felast í umræðunni um að loka eigi vellinum og flytja allt innanlandsflug til Keflavíkur árið 2016. Við þyrftum að geta náð sátt um að gefa okkur aðeins meira svigrúm í þessu máli. Þetta þingmál hefði verið hægt að leggja fram, eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson gat um, meira sem úttekt á málinu. Búið er að reyna þá leið í nokkur ár. Hæstv. innanríkisráðherra hefur meðal annars beitt sér í því máli en því miður gengur hvorki né rekur í því. Staðan er að verða það alvarleg að við þurfum kannski eftir eitt ár að fara að undirbúa flutning flugvallarins vegna þess að hann verður staðreynd ef loka á annarri flugbrautinni. Þær upplýsingar sem hér komu fram, um að nýtingin færi niður í 92%, eru ekki réttar samkvæmt minni vitneskju um málið. Það er samdóma álit þeirra sérfræðinga sem ég hef talað við og séð skrifa um þetta að við það að loka annarri aðalbraut vallarins færi nýtingin það neðarlega - í kringum 80% ef ég man rétt, ég hef smáfyrirvara á þeirri tölu - að völlurinn yrði ekki starfhæfur og mundi ekki uppfylla reglur og skilyrði. Þetta eru bara staðreyndir sem við þurfum að horfast í augu við. Ég sé að þingmenn hér í salnum hrista höfuðið. En þetta eru staðreyndir sem hafa komið fram og meðal annars á málþingi sem haldið var á vegum Háskólans í Reykjavík á síðasta vetri. Þetta eru bara atriði til að kynna sér. Ég held nefnilega að hægt sé að leika ákveðna millileiki í þessu máli. Ég held að hægt sé að samræma þörf Reykjavíkurborgar fyrir að skipuleggja byggð á hluta af þessu svæði og hafa flugvöllinn áfram. Við skulum horfa til þess, sem kom fram á þessari ráðstefnu, hversu mörg skipulögð svæði eru langt frá því að vera fullnýtt; svæði sem Reykjavíkurborg hefur hafið byggð á og ætti að ljúka áður en farið væri að skipuleggja ný hverfi, þó ekki sé til annars en að byggja þar upp þá þjónustu sem íbúum sem þangað eru komnir hefur verið lofað. Lóðaþörfin er auðvitað miklu minni. Síðan koma til þessir möguleikar sem hafa verið dregnir fram í þessari umræðu hvort lengja megi flugbrautirnar út í sjó og þar með jafnvel ná enn meira landi undir byggð. Þau öryggisatriði sem hér var farið yfir og ummæli um truflun, eins og það að ekki heyrist mannsins mál á góðum dögum fyrir flugumferð yfir Reykjavík, eru bara öfgamálflutningur sem stenst enga skoðun. Við eigum ekki að fara í þessa umræðu á þeim nótum ef við viljum hafa hana málefnalega. Það sama á við um þann málflutning að það flug sem hér er, og flugsýningar, ógni mjög öryggi íbúa í höfuðborginni - hvað má þá segja um stórborgir eins og London og Kaupmannahöfn þar sem aðflug og flugtak er yfir mjög þéttri byggð? Það er staðreynd, að hluta til er þetta yfir sjó en að hluta til yfir mjög þéttri byggð. Hvernig er þessum málum háttað ef við förum til Þýskalands eða til Parísar? Auðvitað er þetta allt yfir mjög þéttri byggð. Er algengt að slys verði af þess völdum? Nei, sem betur fer er það ekki. Er algengt að slys hafi orðið hér í Reykjavík? Nei, svo er ekki. Það er rétt, sem nefnt var hér áðan, að kanadísk vél fórst við endann á norður/suður-brautinni 1988 og einnig varð hörmulegt slys í farþegaflugi þegar einkavél fór í Fossvoginn. Ég get nefnt tvö önnur dæmi þar sem einkavélar fóru í Skerjafjörðinn á árunum frá 1990. Slík slys eru sem betur fer mjög sjaldgæft og ef við horfum á þau í samhengi við öryggismál almennt og allar þær hættur sem steðja að okkur í umhverfinu þá er ekki um mikinn áhættuþátt að ræða. Öryggi er alltaf að aukast. Sem betur fer eru flugslys orðin mjög sjaldgæf og flugið er kannski einhver öruggasti ferðamáti sem við getum nýtt okkur. Það er öryggisatriði fyrir heilbrigðisþjónustuna í landinu að hafa sjúkraflugið og það er ekki rétt að sjúkraflug sé að mestu leyti pantað. Flogin voru 500 sjúkraflug árið 2011, 500 sjúkraflug. Þau eru að mestu leyti tengd flugvellinum á Akureyri og þyrlur geta ekki komið í staðinn fyrir það flug. Það er algerlega ljóst að útilokað væri að sinna þessu með þyrlum. Þyrlur eru mjög góð tæki þar sem þær nýtast en þegar þyrlur eru notaðar, t.d. við leit og björgun, hamlar veður því oft að þær geti nýst að fullu. Við erum með þessa löngu leið milli Norður- og Suðurlands og fjallgarð og hálendi þar á milli. Veður á því svæði hamlar oft flugi eða lengir það mjög á þeirri leið sem þyrlur þurfa að fara. Flugvélar geta aftur á móti flogið upp fyrir þessi veður og komið sér síðan á lendingarstað. Það er gríðarlega mikilvægur þáttur í starfsemi Reykjavíkurflugvallar, út frá öryggi og ekki síst út frá lífsgæðum þeirra sem kjósa að búa úti á landi, að hafa aðgang að heilbrigðisþjónustunni. Það er mikilvægt að heilbrigðisstofnanir úti á landi hafi bakland í hinni öflugu heilbrigðisþjónustu sem rekin er á höfuðborgarsvæðinu með eins skömmum fyrirvara og hægt er að hugsa sér. Vissulega er hægt að nefna mörg dæmi um að staðsetning vallarins, í nálægð við aðalsjúkrahúsið í landinu, hafi bjargað mannslífum. Við skulum fara 30 ár aftur í tímann og velta því fyrir okkur hver staðan í innanlandsflugi var þá. Ég man mjög vel þegar flogið var á Blönduós á hverjum degi, Stykkishólm, þrisvar á dag á Rif. Þetta var 1985 og ég get talið upp fleiri staði. Hvernig verður staðan eftir 30 ár? Ný flugstöð var opnuð í Stykkishólmi sumarið 1985, sama árið og hætt var að fljúga þangað. Hvernig verður staðan eftir 30 ár? Ég er að reyna að koma því á framfæri, og við flutningsmenn frumvarpsins, að það er ekki tímabært að loka vellinum. Flestir sem hér hafa talað eru sammála um að ekki sé tímabært að gera það, að meiri aðlögun þurfi, að skoða þurfi hlutina út frá öllum hliðum. Það er hvatinn sem liggur að baki frumvarpinu að við byggjum þá áfram á því að innanlandsflugið verði í Reykjavík, og það verður þá augljóslega í Vatnsmýrinni. Við erum þá að tala um næstu ár, nokkuð mörg. Ekki endilega svo mörg ár í stóra samhenginu en á næstu árum verður það þannig. Það skapar þær aðstæður að við getum farið að byggja sómasamlega upp fyrir þessa atvinnugrein, fyrir það starfsfólk sem þarna starfar og fyrir þann vaxandi fjölda farþega sem fer þarna um. Þessi starfsemi sinnir mikilvægu hlutverki í nýjungum í leiðavali eins og hjá Flugfélagi Íslands sem hefur í meira mæli boðið upp á flug til Grænlands. Við sjáum hvernig Færeyjaflugið er og hver veit nema við eigum eftir að sjá enn frekari vaxtarbrodd á þessum vettvangi með þeim stærðum af vélum sem Flugfélagið rekur. Er það ekki ánægjulegt, er það ekki bara góð þróun og er það ekki bara góð viðbót í þessa flóru, aukin nýting á mannvirkjum á svæðinu? En til þessa þarf að horfa. Í sjálfu sér er hægt að draga allan minn málflutning saman í það að menn séu sammála um að nálgast þurfi málið af yfirvegun, að ekki komi til greina að flytja innanlandsflugið strax til Keflavíkur. Þá verður starfsemin hér óbreytt eitthvað áfram. Yfir það reynum við að setjast og ráða síðan í framtíðina, hvaða þróun geti orðið í almenningssamgöngum, í flugtækni o.s.frv.

Frú forseti. Ég kem upp fyrst og fremst til að lýsa yfir stuðningi við þetta þingmál hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Ég tel að það sé hluti af skyldum höfuðborgar að hér sé þjónustuflugvöllur fyrir landið allt, fyrir innanlandsflugið, fyrir sjúkraflugið, fyrir allt þjónustuflug. Við vitum líka að sérfræðingar í hinum ýmsu málefnum eru staðsettir hér í Reykjavík, öll opinber þjónusta. Við vitum að margir af þessum sérfræðingum munu taka þátt í og koma að sérfræðistörfum á Akureyri, Ísafirði, Egilsstöðum og víðar, Vestmannaeyjum og gagnkvæmt. Þetta getur því aðeins átt sér stað að slíkar samgöngur séu greiðar. Reykjavíkurflugvöllur hefur reynst stuðla að því. Það sem helst hefur staðið í vegi fyrir því að hægt væri að byggja upp og styrkja þessa þjónustu eru stöðugar deilur. Menn hafa dregið lappirnar í því að treysta þjónustumiðstöðina, samgöngumiðstöðina, aðstöðuna, búnaðinn til að hægt sé að gera þetta sómasamlega. Verið er að tala um sátt, sátt sem byggist á því að koma í veg fyrir eðlilega uppbyggingu á þjónustu á Reykjavíkurflugvelli. Ég spyr hv. þingmann: Liggja ekki fyrir ályktanir Vestfirðinga, Norðlendinga, Austfirðinga, Sambands íslenskra sveitarfélaga? Hverjir ættu að koma að þessari ákvörðun? Ég minni á að það er nú einu sinni ákvörðun að hér skuli vera höfuðborg og við erum stolt af því en þá verður hún líka að axla þá ábyrgð sem hvílir á herðum höfuðborgar.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þm. Jóni Bjarnasyni að höfuðborgin hafi skyldur og reyndar finnst mér það algjörlega augljóst. Það er augljóst í mínum huga að horfa verður til margra þátta í því. Við höfum byggt stjórnsýslu okkar, mennta- og heilbrigðiskerfið, svo að dæmi sé tekið, á þeim grunni að hafa hér öflugt innanlandsflug. Leiða má líkum að því að ef við flytjum flugið til Keflavíkur þurfi að endurskipuleggja það kerfi okkar. Við þurfum þá að forgangsraða upp á nýtt. Gæti það orðið til þess að við þyrftum til dæmis að íhuga aðra staðsetningu fyrir hátæknisjúkrahús? Þyrfti það þá ekki að vera nær Keflavík? Þyrftum við að breyta stjórnsýslunni, færa hluta af þjónustunni út á land til að uppfylla þau skilyrði? Þetta snýst allt um lífsgæði og er mjög mikilvægt í því samhengi. Leiða má að því líkum, eins og kemur fram í skýrslu sem lögð var fram fyrir tveimur vikum, að menningar- og atvinnulíf á mörgum stöðum yrði líka einhæfara fyrir bragðið.

Frú forseti. Ég deili fullkomlega sjónarmiðum hv. þingmanns um hlutverk höfuðborgarinnar. Við erum ekki með það stórt land að við höfum efni á að reka margar höfuðborgir en við viljum gjarnan hafa eina góða og öfluga sem axlar ábyrgð sína sem höfuðborg, sem axlar ábyrgð sína sem þjónustumiðstöð fyrir landið allt og sinnir þá meðal annars innanlandsflugi. Innanlandsflugið er nú á Reykjavíkurflugvelli í Vatnsmýrinni. Sterk rök þyrfti að færa fyrir því ef færa ætti flugið eitthvert annað. Við eigum allra síst að vera stöðugt með vífilengjur í kringum þetta og koma með því í veg fyrir eðlilega uppbyggingu og eðlilegt traust til höfuðborgarinnar hvað þetta varðar. Það er ekki af hinu góða. Við eigum að hafa öfluga höfuðborg sem er þess megnug að standa að eðlilegri þjónustu og uppbyggingu í landinu öllu og með höfuðborgarflugvöllinn í Vatnsmýrinni.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þessi sjónarmið. Ég held að þetta sé partur af heildarmyndinni, að flugvöllurinn sé órjúfanlegur hluti af því hvernig við höfum byggt samfélagið upp. Auðvitað hafa samgöngur og allar aðstæður á því sviði breyst mjög mikið. Ég hugsaði áðan 30 ár aftur í tímann. Ég man líka eftir því þegar ég var að keyra norður í Húnavatnssýslu meira og minna á malarvegum alla leið. Þetta hefur allt gerbreyst. Það er orðið allt annað að ferðast með bílum á milli staða enda hefur áherslan í innanlandsfluginu breyst mjög mikið. En niðurstaðan hlýtur að verða sú að það þarf að vinna að sátt í þessu máli. Þeir sem eru þeirrar skoðunar að völlurinn verði að fara verða að hlusta á það sjónarmið, þann víðfeðma stuðning sem er við það, að við höldum þjónustunni óskertri þarna. Það er mergurinn málsins. Stutt er í þær fyrirhuguðu breytingar sem hér er rætt um og því er málið lagt fram jafnákveðið og raun ber vitni.

Frú forseti. Ég tel, eins og fram kom í máli mínu áðan, að hægt sé að ná sátt og tryggja hér sambýli flugs og byggðar ef menn sem stjórna flugmálum í landinu væru tilbúnir til að takmarka umferð um Reykjavíkurflugvöll við innanlandsflugið, sjúkraflug og neyðarflug. Það hefur hins vegar aldrei verið vilji til þess, það verður bara að segjast eins og er. Ef menn eru ekki tilbúnir til þess enn þá að fara í þann leiðangur er ekki bara tímabært heldur nauðsynlegt að flugvöllurinn víki, að mínu mati. Það hefur aldrei verið vilji til að fara í neinar málamiðlanir. Flugmálayfirvöld hafa engu viljað breyta, ekki einu sinni að beina aðflugi og brottflugi frá byggðinni og fara frekar með það yfir sjóinn. Reykjavíkurborg hefur alltaf þurft að setja einhliða takmarkanir á starfsemi á flugvellinum til að tryggja öryggi, það er bara þannig. Flugmálayfirvöld hafa ekki gert það. Það var að kröfu Reykjavíkurborgar sem millilandaflugið fór héðan. Það var að kröfu Reykjavíkurborgar sem þær eru takmarkaðar hér og að brottflug og lendingar eftir kl. 11 á kvöldin eru bannaðar nema í neyð. Það er að kröfu Reykjavíkurborgar sem hringsól hefur verið takmarkað yfir flugvellinum og miðborginni á nóttinni á björtum sumarnóttum og á kvöldin og um helgar til að menn fái frið og það er líka að kröfu Reykjavíkurborgar sem þessu áhættusama ferjuflugi hefur verið vísað í burtu. En það hefur aldrei verið neinn vilji, það hefur aldrei verið hægt að ræða við samgönguyfirvöld, ekki einu sinni ráðuneytið. Nú ræðum við þessi mál í þinginu og þá er 1. flutningsmaður farinn að mála skrattann á vegginn og kalla alla öfgamenn ef þeir eru ekki sammála honum. Það lofar ekki góðu, því miður.

Virðulegi forseti. Mér finnst alveg sjálfsagt að takmarka eitthvað umferð um Reykjavíkurflugvöll, sérstaklega á ákveðnum tímum sólarhringsins eins og gert hefur verið. En það er bara ekki rétt að tala um áhættusamt ferjuflug. Það hefur ekki sýnt sig að vera verulega áhættusamt flug. Og að tala um að einkaflug, herflug og flugsýningar séu einhverjir áhættuþættir í flugvallarstarfsemi - í því flugi er fylgt öllum ýtrustu öryggisreglum. Það hefur ekki sýnt sig vera einhver áhættuþáttur í aukinni slysatíðni. Það er einfaldlega þannig. Millilandaflugið fór á sínum tíma. Það var eðlilegt enda ör þróun í því og mikil umferð sem fylgdi því. En að ætla að takmarka umferð bara við sjúkraflug, neyðarflug og áætlunarflug og banna þar með einkaflug og þess háttar hefur mikinn kostnað. Það hefur til dæmis mikinn kostnað í för með sér að færa allt kennsluflug til Keflavíkur, ef við viljum fara með það þangað, þannig að það þarf að skoða alla fleti á málinu. Varðandi kennsluflug lærði ég sjálfur að fljúga á Reykjavíkurflugvelli. Ég man ekki eftir mörgum óhöppum sem hlotist hafa þar þó að þau verði auðvitað þar eins og alls staðar. Þau verða líka þegar við förum í ökutíma. Áðan var rætt um hlutverk Reykjavíkurflugvallar sem varaflugvallar og var gert lítið úr því. Það þarf ekki annað en að skoða staðreyndir í málinu. Ég legg ekki annað á borð en staðreyndir. Reykjavíkurflugvöllur er mikilvægur varaflugvöllur fyrir millilandaflug. Það breytist ekki með Egilsstaðaflugvelli, það er bara svo einfalt. Það þarf ekki annað en hringja í einn flugstjóra hjá millilandaflugfélagi okkar til að fá upplýsingar um hversu oft flugmenn nota Reykjavíkurflugvöll sem skráðan varaflugvöll fyrir flug sitt. Það er bara af því að aðstæður 

Frú forseti. Einhver hv. þingmaður nefndi það áðan að því miður virtist sem svo að ekki lægi mikil þekking að baki greinargerðinni sem fylgir frumvarpinu og ég hlýt að taka undir það eftir síðustu ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Ég skora á hv. þingmann að afla sér upplýsinga um það hversu oft menn geta notað Reykjavíkurflugvöll sem varaflugvöll þegar Keflavíkurflugvöllur er lokaður. Ég held að það gæti verið upplýsandi fyrir hv. þingmann að kynna sér það, að skoða staðreyndir, eins og hann nefndi. Það er ekki nóg að fylgt sé ýtrustu öryggisreglum í flugi. Það þarf líka að vera ýtrasti öryggisbúnaður á flugvöllum og Reykjavíkurflugvöllur er þannig að þar eru ekki einu sinni akstursbrautir og talsvert miklar hindranir í bæði aðflugi og brottflugi. Það eru líka staðreyndir sem ég held að hv. þingmaður ætti að kynna sér.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara að deila við hv. þm. Álfheiði Ingadóttur um þetta mál. Reykjavíkurflugvöllur er oft skráður sem varaflugvöllur fyrir millilandaflug og það kom fram í þeirri skýrslu sem gerð var árið 2007, að ég tel, um þessi mál að ef Reykjavíkurflugvelli yrði lokað yrði að byggja annan varaflugvöll á Suðurlandi til að mæta þeirri þörf að hafa varaflugvöll fyrir millilandaflugið. Það las ég sjálfur í þeirri skýrslu og ég sé að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hristir enn og aftur hausinn yfir því. 

Frú forseti. Ég kem hingað upp til að benda á misskilning sem fram kom hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni, þ.e. að menn séu sammála um að flugvöllurinn eigi ekki að fara úr Vatnsmýrinni árið 2016. Það var alls ekki það sem ég heyrði í dag. Ég heyrði að menn vilji ná sátt um málið miðað við gildandi aðalskipulag Reykjavíkur og miðað við að innanlandsflugið þurfi að fara eitthvert annað, að það verði þá vel staðið að því. Ég hef ekkert á móti innanlandsflugi en það verður engin sátt um það, eins og hv. þingmaður segir, ef það á að negla það niður í upphafi að flugið verði ekki fært úr Vatnsmýrinni. Það er Vatnsmýrin sem málið snýst um og hvort sem innanlandsflugið fer til Keflavíkur, sem er langhagkvæmasta lausnin, eða eitthvert annað á höfuðborgarsvæðinu, og ef menn reikna inn í dæmið þann gríðarlega kostnað sem fylgir því að hafa flugvöllinn í Vatnsmýrinni er það alveg borðleggjandi að hann þarf að fara. Það eru líka ákveðnar öryggisástæður fyrir því. En innanlandsflugið er barn síns tíma og þjónar ekki lengur því mikilvæga hlutverki sem það gerði áður fyrr. Menn þurfa að viðurkenna þá staðreynd og reyna svo að taka á málinu vonandi í meiri sátt en verið hefur því að þetta er mjög mikilvægt mál fyrir alla landsmenn.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé nokkuð langt í að við getum náð saman, ég og hv. þm. Þór Saari, í þessu máli þó að hann hafi byrjað fyrri ræðu sína í kvöld á því að segja að það væri kannski ekki svo langt á milli okkar. Í fyrsta lagi er ég algerlega ósammála því að innanlandsflug sé barn síns tíma og þjóni ekki því mikilvæga hlutverki nú sem það þjónaði áratugum saman. Ég held að innanlandsflugið sé okkur ekki síður mikilvægt í dag þótt áherslurnar hafi vissulega breyst og að mikilvægi þess sé annað en það var. En nú gerum við kröfur um að komast hratt á milli staða og að hafa aðgang að alls konar þjónustu sem ekki voru ýtrustu kröfur um fyrir einhverjum áratugum. Þess vegna er hlutverk innanlandsflugsins gríðarlega mikilvægt. Þegar ég segi að það sé kannski ekki svo langt á milli margra sem talað hafa í umræðunni vitna ég í þau ummæli sem fram komu hjá nokkrum hv. þingmönnum. Þeir gera sér grein fyrir því að við erum runnin út á tíma varðandi það að flugvöllurinn fari úr Vatnsmýrinni 2016 og sjá það að setjast þarf yfir málið af yfirvegun og skoða alla fleti og þá möguleika sem við höfum til að mæta breyttum kröfum. Ég er sammála því, það er nákvæmlega það sem við eigum að gera. En við eigum þá að viðurkenna að völlurinn mun ekki fara alveg á næstu árum. Það getur vel verið að við getum breytt skipulaginu aðeins og mætt kröfum um aukið lóðaframboð á svæðinu. Ég held að hægt sé að gera það og hefur verið sýnt fram á það í mörgum tillögum, en í grundvallaratriðum á flugvallarstarfsemin að vera hér. Við erum komin á endastöð varðandi þá þjónustu sem veitt er á þessum velli. 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um þak á hækkun verðtryggingar og lækkun vaxta. Að þessu máli stendur allur þingflokkur framsóknarmanna og er þetta eitt af áherslumálum okkar á þessu þingi. Baráttan við verðtrygginguna og hvernig við getum náð að draga úr vægi hennar hefur verið okkar helsta baráttumál allt þetta kjörtímabil. Við teljum okkur svo sem hafa áorkað einhverju en með þessu frumvarpi komum við fram með tillögur um aðgerðir sem við teljum nauðsynlegt að fara í til að ná því markmiði okkar að draga verulega úr vægi verðtryggingar og helst að verðtryggð lán til neytenda muni nánast ekki lengur þekkjast á Íslandi. Þetta er í annað sinn sem við leggjum þetta mál fram. Við bundum miklar vonir um að samstaða næðist innan efnahags- og viðskiptanefndar um sameiginlegar tillögur eða frumvarp allra þingflokka og lögðum hugmyndir okkar í það púkk á síðasta þingi, en því miður náðist ekki samstaða um eina einustu tillögu innan nefndarinnar. Því varð úr að við ákváðum að leggja fram þetta frumvarp. Það hefur líka verið eitt af okkar helstu baráttumálum á þessu kjörtímabili að skipuð yrði sérstök verðtryggingarnefnd sem hefði það hlutverk að leita leiða til að draga úr vægi verðtryggingar. Ég var skipuð formaður þeirrar nefndar af þáverandi efnahags- og viðskiptaráðherra. Í niðurstöðu nefndarinnar, svo ég fái að nefna helstu tillögurnar sem menn náðu saman um og það sem kom síðan fram í sérálitum nokkurra, var lögð áhersla á eftirfarandi þætti: 1. Að forsenda þess að ná tökum á verðbólgu væri ábyrg stjórn efnahagsmála. Því lögðum við mikla áherslu á að bæta hagstjórn og auka virkni peningastefnunnar með upptöku þjóðhagsvarúðartækja, það sem á ensku er kallað „macro-prudential tools“, með leyfi forseta. 2. Að tryggja þyrfti fjölbreyttara framboð á óverðtryggðum lánum og skuldabréfum. Hluti af því væri útgáfa ríkissjóðs og Íbúðalánasjóðs á óverðtryggðum skuldabréfum og Íbúðalánasjóður byði upp á óverðtryggð húsnæðislán. 3. Að hvatt yrði til sparnaðar vegna kaupa á fasteign og búseturétti. 4. Að efla yrði fjármálalæsi almennings, upplýsingamiðlun við sparnað og lántöku, og neytendavernd til að sporna við ofskuldsetningu og áhættu tengdri ólíkum lánaformum. Eins og ég nefndi voru sérálitin þrjú og í því séráliti sem ég stóð að ásamt Arinbirni Sigurgeirssyni, Hrólfi Ölvissyni og Lilju Mósesdóttur voru lagðar til frekari aðgerðir til að draga varanlega úr vægi verðtryggingar og tryggja fjármálalegan stöðugleika samhliða. Þær tillögur vegna núverandi lána voru að setja 4% þak á hækkun verðtryggingar á ársgrundvelli og lækka raunvexti, m.a. með endurskoðun á ávöxtunarkröfu lífeyrissjóðanna. Tillögur vegna nýs húsnæðislánakerfis og almennar aðgerðir voru að hefja innleiðingu óverðtryggðs húsnæðislánakerfis, og horfum við þá sérstaklega til Danmerkur, fjölga búsetuformum í samræmi við það sem þekkist í Danmörku, Svíþjóð og Þýskalandi, bæta efnahagsstjórn, endurskoða fyrirkomulag lífeyrissparnaðar, hvetja til sparnaðar og bæta fjármálalæsi og neytendavernd. Alþingi hefur þegar brugðist við hluta af tillögum verðtryggingarnefndar með því að heimila Íbúðalánasjóði að veita óverðtryggð lán á breytilegum vaxtakjörum, í samræmi við tillögur nefndarinnar. Ég hef sjálf flutt frumvarp um skattafslátt vegna húsnæðissparnaðar sem var lagt fram á 140. löggjafarþingi og aftur á þessu þingi. Flutningsmenn voru úr fjórum þingflokkum auk óháðra þingmanna. Síðan var þingsályktunartillaga samþykkt hér á þingi um að úttekt yrði gerð á neytendavernd á fjármálamarkaði. Vonandi sér hún dagsljósið sem allra fyrst vegna þess að ég held að almennt hafi tilfinning neytenda á Íslandi verið sú að vernd þeirra gagnvart fjármálaafurðum hafi verið afleit. Það er afstaða okkar sem stöndum að þessu máli að breytt fyrirkomulag verðtryggingar á Íslandi sé í raun nauðsynlegt til að tryggja stöðugleika. Að breyta fyrirkomulaginu er ekki ógnun við fjármálalegan stöðugleika heldur nauðsyn, það er nauðsynlegt að gera þessar breytingar til að tryggja meiri stöðugleika. Allt annað væri ávísun á áframhaldandi þjóðhagslegt ójafnvægi og uppgjöf í baráttunni við verðbólguna Segja má að meginþorri almennings á Íslandi sé sammála þessu. Í rannsókn sem unnin var af Capacent Gallup fyrir Hagsmunasamtök heimilanna kom fram að 80% svarenda voru hlynnt afnámi verðtryggingar. Í könnun Íbúðalánasjóðs árið 2010 um viðhorf til húsnæðismála kom fram að 66,3% settu afnám verðtryggingar í 1.–3. sæti um þætti sem væri brýnast að ná fram til að bæta húsnæðiskjör fólks í dag. Í þessu frumvarpi leggjum við til að komið verði á þessum umbótum sem tryggja að allir - ekki bara skuldarar þessa lands heldur allir - beri sameiginlega ábyrgð og hafi hagsmuni af lágri verðbólgu. Að auki grípum við til aðgerða og gerum nauðsynlegar lagabreytingar til að tryggja meiri skilvirkni í efnahagsstjórninni og aukum fræðslu og samkeppni um neytendalán. Hins vegar verður einnig að taka tillit til þess að enn þá er fjöldi heimila í greiðsluerfiðleikum og afnám verðtryggingar gæti leitt til þyngri greiðslubyrði. Í frumvarpinu leggjum við því til að sett verði þak á hámarkshækkun verðtryggingar í því markmiði að draga úr vægi verðtryggingar í íslensku efnahagslífi og draga úr vaxtakostnaði og skuldsetningu heimilanna. Við leggjum til að óheimilt verði að hækka gjöld eða tekjur ríkissjóðs á grunni almennrar verðlagsþróunar, samanber vísitölu neysluverðs, nema sérlög eða samningar liggi þar að baki, að grundvöllur ávöxtunarkröfu lífeyrissjóðanna verði endurskoðaður, Seðlabanka Íslands verði falið að setja lánastofnunum reglur um verðtryggingarjöfnuð, settar verði reglur um hámark veðhlutfalls og lengd lánstíma fasteigna og lóða og að fjármála- og efnahagsráðherra vinni frumvarp um stjórn efnahagsmála sem feli í sér tillögur að fleiri og ríkari heimildum til stjórnunar efnahagsmála, þ.e. hin svokölluðu þjóðhagsvarúðartæki, meðal annars fyrir Seðlabanka Íslands. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að gildistakan verði við samþykkt frumvarpsins en jafnframt að lögin taki til neytendasamninga sem þegar hafa verið gerðir. Við teljum nauðsynlegt að kveða skýrt á um þetta. Við viljum að byrðum af vísitöluhækkunum sé skipt og enn fremur að ekki sé gengið of langt, og leggjum því til að sett verði 4% hámark á verðtrygginguna. Reynslan hefur nefnilega sýnt að vísitala síðustu 20 ára hefur farið um það bil átta sinnum yfir 4% ársverðbólgu. Þak upp á 4% ársverðbólgu hefði þannig leitt til 3,5% raunávöxtunar af láni með 5,1% fastavexti á því tímabili. Ég vil bæta við að fordæmi eru fyrir þaki á hækkun verðbóta með lögum nr. 72/1972, en með þeim var að vísu sett 7,75% þak á hækkun verðtryggingar á húsnæðislán. Það má líka benda á dómafordæmi. Í dómi Hæstaréttar nr. 53/1990 er bent á að gera má ráð fyrir að breyting kunni að verða á grundvelli og/eða útreikningi verðtryggingar, nema fyrirvari sé gerður um annað í lánssamningum. Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 600/2011 er bent á að breyting eða uppgjör á lánssamningi verði að vera til framtíðar líkt og hér er lagt til. Við teljum því að hér sé gætt meðalhófs og það verði aukinn hvati fyrir lánveitendur að hætta að veita neytendum verðtryggð lán auk þess sem þetta mun stuðla að því sem við teljum nauðsynlegt; að jafna út byrðar verðbólgu og hjálpa okkur stjórnmálamönnunum og stjórnvöldum að ná stjórn á efnahagsmálunum, og ekki veitir af, ég held að við séum öll sammála um það. Ég ætla að fara í gegnum greinar frumvarpsins. Í 1. gr. er lagt til að sett verði þak á hækkun verðtryggingar á ársgrundvellli fyrir neytendur. Ársgrundvöllur er skilgreindur sem viðmið við breytingar á vísitölu hverju sinni síðustu tólf mánuði við útreikning hvers gjalddaga. Hluti verðtryggingar skal því aukast að hámarki um 4% á ársgrundvelli á hverjum gjalddaga miðað við viðmiðunarvísitölu sem er vísitala neysluverðs samkvæmt lögunum. Með þessu er einfaldlega reiknuð hækkun vísitölu miðað við verðlag hennar tólf mánuðum áður og skiptir þá engu hvort afborgun er mánaðarleg, ársfjórðungsleg, hálfsársleg eða árleg. Sé munur meiri en 4% á milli tímabila hækkar höfuðstóllinn einfaldlega að hámarki um 4%. Gildir þetta um allar skuldbindingar neytenda sem hafa verið verðtryggðar. Þannig er einnig komið til móts við sjónarmið um að neytendur geti gert sér grein fyrir árlegri hlutfallstölu kostnaðar, samanber lög um neytendalán, nr. 121/1994. Ég vil taka fram að ég held að það verði mjög áhugavert fyrir okkur þingmenn að fylgjast með þeim málaferlum sem nú eru að hefjast til að fá úr því skorið hvort það fyrirkomulag sem hér hefur ríkt varðandi verðtryggð lán uppfylli skuldbindingar okkar gagnvart EES-samningnum sem við höfum verið að innleiða, m.a. í gegnum lög um neytendalán. Í 2. gr. er lagt til að lántaka með neytendalán verði heimilt að breyta verðtryggðu láni í óverðtryggt. Jafnframt er lagt til að lánveitanda verði óheimilt að krefjast lántökukostnaðar vegna breytingarinnar, innborgunar á höfuðstól til að lækka hann eða meira veðrýmis á óverðtryggða láninu en var á því verðtryggða við breytinguna. Markmið þessarar breytingar er að draga úr vægi verðtryggingar og neytendalánum og auðvelda neytendum að breyta verðtryggðum lánum sínum í óverðtryggð. Við teljum að mjög brýnt sé að setja ákvæði inn, þó að það sé með endurskoðunarákvæði til 1. nóvember 2014, því borið hefur við að fjármálafyrirtæki hafi gert þessar kröfur til lántaka þegar þeir hafa viljað breyta lánum sínum. Þarna viljum við tryggja að gætt sé að rétti fólks við þessa breytingu. Í 3. gr. er lagt til að óheimilt verði að breyta tekjum og gjöldum í frumvarpi til fjárlaga á grunni almennrar verðlagsþróunar, samanber vísitölu neysluverðs, sem Hagstofa Íslands reiknar samkvæmt lögum sem um vísitöluna gilda. Ákvarðanir um hækkanir verður að rökstyðja á grundvelli raunverulegra kostnaðarhækkana í viðkomandi rekstri en ekki almennra verðlagshækkana. Dæmi um raunverulegar kostnaðarhækkanir geta verið umsamdar launahækkanir starfsmanna, hærra innkaupsverð vara sem nýttar eru í rekstrinum, hækkun á rafmagni og hita o.s.frv. Breytingin mundi þannig styðja við bætta efnahagsstjórn, draga úr sjálfkrafa hækkunum í samfélaginu og styðja við verðbólgumarkmið peningastefnunnar. Undantekningar varða skuldbindingar ríkisins sem komið hefur verið á með sérlögum eða samningum ríkisins. Í 4. gr. er lagt til að ráðherra skipi nefnd til að endurskoða lög og reglugerð um lífeyrissjóði er varða samspil ákvæða um tryggingavernd og almennar tryggingafræðilegar forsendur sem tryggingafræðileg athugun byggist á. - Ég er ekki viss um að við skiljum öll nákvæmlega hvað þessi setning þýðir en þarna er verið að tala um hina svokölluðu ávöxtunarkröfu sem er notuð við núvirðingu framtíðariðgjalda og væntanlegs lífeyris sjóða og raunvexti sem athugunin byggist á, hin margumtöluðu 3,5% sem hafa verið einhvers konar viðmið hjá lífeyrissjóðunum. Lagt er til að nefndin skoði sérstaklega áhrif laganna og reglugerðarinnar á markaðsvexti og hegðun markaðsaðila. Lagt er til að nefndin skili ráðherra skýrslu ásamt tillögum um nýja reglugerð og lagabreytingar fyrir 1. maí 2013. Við teljum þessa grein vera lykilatriði í því að skoða hvernig stendur á því að þrátt fyrir að sparnaður, þó að hann sé lögbundinn, hafi aukist mjög mikið á Íslandi, virðist vera ákveðin innbyggð tregða til að lækka vexti og það þrátt fyrir aukið framboð á fjármagni innan lands. Í 5. gr. er lagt til að Seðlabanki Íslands setji lánastofnunum reglur um verðtryggingarjöfnuð og hámark á hlutfall veðlána og lengd lánstíma vegna kaupa á fasteignum og lóðum í þeim tilgangi að bæta efnahagsstjórn. Verðtryggingarjöfnuður fjármálastofnana, eins og okkur hefur verið bent ítarlega á í fjölmiðlum undanfarna daga, hefur svo sannarlega ekki hvatt lánastofnanir til að styðja við verðbólgumarkmið Seðlabankans og peningastefnu stjórnvalda. Þetta sáum við í aðdraganda hrunsins og þetta erum við að mínu mati að sjá aftur nú. Samkvæmt frétt á Vísi í dag er verðtryggingarmisvægi viðskiptabankanna þriggja, Arion banka, Íslandsbanka og Landsbankans, um 208 milljarðar kr. Þetta eru upplýsingar sem koma fram í fjármálastöðugleikariti Seðlabankans. Það þýðir einfaldlega að verðtryggðar eignir bankanna voru meiri en verðtryggðar skuldir þeirra sem nemur ofangreindri tölu. Verðtryggðar skuldir eru eins og innlánin hjá þeim og verðtryggðar eignir eins og útlánin. Mesta misvægið er hjá ríkisbankanum Landsbankanum, eða 73% af eiginfjárgrunni, hjá Arion banka er það 32% af eiginfjárgrunni og hjá Íslandsbanka 6% að eiginfjárgrunni. Þetta misvægi þýðir einfaldlega að bankarnir eru að hagnast á verðbólgu. Ef horft er til síðustu tólf mánaða hefur hagnaður bankanna, vegna þessa misvægis, numið 8,9 milljörðum. Á sama hátt og settar voru ákveðnar reglur um gjaldeyriseignir, eignir sem eru í öðrum myntum hjá fjármálafyrirtækjunum, að þar sé jafnvægi á milli eigna og skulda, er með þessu verið að segja að Seðlabankinn þurfi að móta sambærilegar reglur um jöfnuð á milli þessara tveggja þátta þannig að bankarnir hafi engan hag af verðbólgu. Þeir taki þátt í baráttunni með okkur öllum hinum að berjast gegn verðbólgu og tryggja stöðugleika. En eins og staðan er núna hagnast bankarnir á verðbólgunni. Það er fullkomlega óásættanlegt að jafnmikilvægir markaðsaðilar hafi beinan hagnað af verðbólgu í stað þess að styðja við markmið Seðlabankans og styðja við stjórnvöld í baráttu þeirra. Síðan horfa heimili landsins upp á það um hver einustu mánaðamót að lánin þeirra bólgna út. Í 5. gr. er einnig lagt til að settar verði samræmdar reglur um hámarkshlutfall veðlána og lánstíma hjá öllum þeim sem veita lán til kaupa á fasteignum og lóðum. Til hliðsjónar gætu verið dönsk lög um fasteignalán. Eins og bent var á í mjög ítarlegri og áhugaverðri skýrslu frá Samtökum fjármálafyrirtækja um verðtrygginguna og hin svokölluðu Íslandslán, eins og verðtryggðu jafngreiðslulánin eru nefnd þar, þyrfti að taka tillit í reglunum til hugsanlegra áhrifa verðbólguskota á veðrými fasteigna á meðan við erum enn þá með svona hátt hlutfall af verðtryggðum lánum. Með þessu væri líka hægt að draga úr hvata lántakenda til að taka verðtyggð lán. Eins og þau hafa verið sett upp á Íslandi hafa verðtryggðu lánin verið með lægstu mánaðarlegu greiðslubyrðina en að sama skapi gengur mjög hægt að borga niður höfuðstólinn og skuldina. Fólk hefur í raun horft upp á peningana sem það hefur lagt í fasteign sína gufa upp í þessum sveiflum. Um 6. gr. má segja að þar sé verið að hvetja stjórnvöld til að koma fram með frumvarp til laga um stjórn efnahagsmála til að ná betri stjórn á þeim. Seðlabankinn hefur margítrekað í mörgum ritum bent á að hann þurfi fleiri stjórntæki en stýrivexti til að geta náð verðbólgumarkmiðum sínum. Hér er lagt til að fjármála- og efnahagsráðherra vinni frumvarp um þjóðhagsvarúðartæki sem lagt verði fyrir Alþingi fyrir 1. maí 2013. 7. gr. er gildistökuákvæði. Þar kemur fram að lögin taki til neytendasamninga sem hafa þegar verið gerðir verði frumvarpið að lögum. Að umræðu lokinni viljum við gjarnan að málið fari til efnahags- og viðskiptanefndar. Við vonum svo sannarlega að nefndin taki það til umfjöllunar og nái samstöðu um þó ekki væri nema hluta af tillögum okkar. Það var að mínu mati mjög sorglegt að menn skyldu ekki geta náð samstöðu um eitt einasta atriði í nefndinni, en hér leggjum við fram nokkrar tillögur sem við teljum að muni skipta heimilin í landinu verulegu máli. Við teljum okkur koma til móts við þær óskir sem hafa komið fram hjá Seðlabankanum varðandi fjölmörg atriði sem hér koma fram. Þetta er að okkar mati stórmál. Þegar maður hittir fólk og ræðir við kjósendur hringinn í kringum landið, íslenskan almenning sem er að bogna undan skuldum sínum og lánum, heyrir maður ítrekað að lykilatriði sé að við tökum á verðtryggingunni og tryggjum lægri vexti á Íslandi. Þetta er framlag okkar framsóknarmanna hvað það varðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir framsöguna í þessu máli, um frumvarp til laga um þak á hækkun verðtryggingar og lækkun vaxta. Eins og fram kom í framsöguræðunni stendur þingflokkur Framsóknarflokksins einhuga að málinu. Þetta er okkar innlegg í hina réttu stefnu nú sem endranær til að leiðrétta hag heimilanna. Það hefur komið fram að frumvarpið er lagt fram í annað sinn. Að mínu mati verður það að samlesast við annað frumvarp sem við framsóknarmenn höfum lagt fram, allur þingflokkurinn. Fyrsti flutningsmaður þess frumvarps er formaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, en það snýst um skattafslátt við greiðslu á húsnæðislánum. Er það einstakt frumvarp við hliðina á því frumvarpi sem hér er til umræðu. Ákvæði þess frumvarps eiga að gilda í þrjú ár. Það frumvarp og þetta frumvarp, um 4% þak á hækkun verðtryggingar og lækkun vaxta, vinna saman í þrjú ár. Það veitir þeim sem hafa verðtryggð lán skjól þar til endanleg niðurstaða er komin í það hjá dómstólum hvort verðtrygging neytendalána og þar með íbúðalána sé flókinn afleiðusamningur sem sé þá ógildur samkvæmt íslenskum rétti, þ.e. eigi einstaklingur í hlut. Nú þegar hefur slíkt mál verið lagt fram í Héraðsdómi Reykjavíkur og á að taka það fyrir 18. október að því er mig minnir. Það mál er farið á skrið, fordæmisgefandi mál, en við verðum að hafa biðlund til að dómstóllinn geti úrskurðað í því. Eins og við vitum er mikill fjöldi mála fyrir dómstólum, en talandi um þriggja ára skjól, að þessi tvö frumvörp mundu virka þar saman, þá ættu að minnsta kosti að þremur árum liðnum að vera komin úrslit í það dómsmál. Sama hvernig þetta mál fer fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur þá verður því örugglega áfrýjað til Hæstaréttar vegna hagsmunanna sem liggja að baki. Jafnvel má sjá það fyrir sér að fleiri dóma þurfi til að kveða upp úr um það hvort verðtryggingin sé flókinn afleiðusamningur. Að öllum líkindum þarf að leita ráðgefandi álits hjá ESA þegar þetta dómsmál er tekið fyrir. Þetta snertir Evrópurétt og hefur mikið fordæmisgildi í för með sér. En þess ber að geta að á Spáni féll dómur fyrir nokkrum missirum sem heimfæra má upp á verðtrygginguna hér á landi og þá hafði neytandinn betur. Því þarf að láta reyna á þetta fyrir íslenskum dómstólum til að leiðrétta réttarstöðuna og greiða úr réttaróvissu sem virðist hafa sprottið upp á grunni þessa spænska dóms. Hv. framsögumaður, Eygló Harðardóttir, fór svo ítarlega yfir frumvarpið að ég sé ekki ástæðu til að bæta neinu við varðandi það. Ég ætlaði að fara í 5. gr., um breytingu á lögum um Seðlabanka Íslands varðandi verðtryggingarjöfnuðinn, því að þetta mál kom fram á fyrra þingi og þá var þessu ekki veitt athygli. En nú hafa Seðlabanki Íslands og jafnframt Landsbankinn viðurkennt að verðtryggingarjöfnuður sé með þeim hætti sem segir í frumvarpinu. Hann þarf að rétta af eins og flutningsmaður frumvarpsins fór yfir og því er tímabært að þetta ákvæði í seðlabankalögunum sé skoðað að þessu leyti. Oftar en ekki höfum við framsóknarmenn komið fram með glimrandi tillögur sem ekki fást ræddar í þinginu en hafa svo löngu síðar verið viðurkenndar, og þar með staðfest að við höfum haft rétt fyrir okkur. Svona er víst að vera í stjórnarandstöðu en óskandi væri að ríkisstjórnarflokkarnir hefðu tekið meira mark á öllum góðum tillögum okkar framsóknarmanna hér í þinginu. Þá væri líklega öðruvísi um að litast hér á landi og er ég þá sérstaklega að vísa í 20% leiðina sem við lögðum til árið 2009 en ekki var hlustað á. Það er fortíðin, frú forseti. Við erum hér til að ræða framtíðina og horfa til framtíðar. Liðið er liðið. Við breytum ekki fortíðinni en við getum haft áhrif á nútíðina og sérstaklega framtíðina. Við framsóknarmenn í þinginu höfum ætíð lagt fram góðar tillögur og höldum áfram að leggja fram góðar tillögur sem hjálpa heimilum landsins að rísa á ný og koma þeim á þann stað sem þau verða að vera á. Þetta er hluti af því, frú forseti, og komum við til með að fylgja þessu máli fast eftir. Þetta er það sem verið er að bíða eftir. Samkvæmt öllum dómafordæmum hafa þeir sem eru með gengistryggð lán að öllum líkindum fengið leiðréttingu en hópurinn sem er með verðtryggð lán hefur ekki borið neitt úr býtum enn varðandi það sem gerðist hér á haustdögum 2008. Þetta er skref í þá átt að koma til móts við það fólk sem stendur í þeim sporum. Ég trúi ekki öðru en hæstv. ríkisstjórn taki undir með okkur framsóknarmönnum, taki þessi tvö mikilvægu mál sem liggja hér fyrir frá okkur og vinni að því að bót fáist í þessu og úrbætur.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á landflutningalögum, nr. 40/2010. Flutningsmenn á þessu máli auk þess er hér stendur eru hv. þingmenn Margrét Tryggvadóttir, Birgitta Jónsdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Eygló Harðardóttir og Sigmundur Ernir Rúnarsson. Frumvarp þetta er mjög stutt og 1. gr. þess hljóðar svo: Við 18. gr. laganna bætist ný málsgrein svohljóðandi: Við ákvörðun um flutningsgjald skal sundurgreina hvern kostnaðarlið. Óheimilt er að binda veittan afslátt við heildarflutning (framhaldsfrakt). 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi. Frú forseti. Í greinargerð með þessu frumvarpi segir eftirfarandi: Markmið frumvarpsins er að gera strandsiglingar aðlaðandi kost í innanlandsflutningum en strandsiglingum stóru skipafélaganna var hætt í lok árs 2004. Í kjölfarið hefur flutningum innan lands einkum verið sinnt með landflutningum með stórauknu álagi á vegakerfi landsins og slysahættu. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á þann hátt að flutningafyrirtæki verði að sundurgreina hvern kostnaðarlið fyrir sig og ekki verður heimilt að gefa eingöngu upp eitt heildarverð. Einnig eru lagðar til breytingar er varða afslátt á flutningsgjaldi, þ.e. að óheimilt verði að binda veittan afslátt við heildarflutning eða svokallaða framhaldsfrakt. Má til að mynda nefna dæmi um vöru sem sótt er í fyrirtæki í Reykjavík, komið fyrir í flutningabíl og flutt til Akureyrar. Þar er varan flutt í annan bíl sem flytur hana svo til Húsavíkur. Flytjandinn veitir viðskiptavininum afslátt á grundvelli þess að um heildarflutning er að ræða sem veikir stöðu annarra flytjenda sem gætu mögulega boðið lægra verð á flutningi vörunnar frá Akureyri til Reykjavíkur. Á grundvelli afsláttarkjaranna velur viðskiptavinurinn hins vegar þann flytjanda sem bindur afsláttinn við heildarflutning. Um kostnað við viðhald vega segir áfram í greinargerðinni: Í svari innanríkisráðherra við fyrirspurn um umferðarslys og vöruflutninga kemur fram að þungaumferð er talin vera um 8% af heildarumferð. Fjárveiting til viðhalds vega árið 2011 er 4.679 millj. kr. svo að gróflega megi áætla að rekja megi rúmlega helming af þeim kostnaði til vöruflutningabifreiða en tvo þriðju ef horft er til allrar þungaumferðar. Í skýrslunni Mat á hagkvæmni strandsiglinga á Íslandi , sem samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið lét vinna og birt var í maí 2010, eru ýmsir kostir strandsiglinga tíundaðir, m.a. þó nokkrir sem of langt mál er að fara yfir hér. Að mati flutningsmanna frumvarpsins á það ekki að vera kostur fyrir fyrirtæki að velta rekstrarkostnaði yfir á skattgreiðendur en það virðist einmitt hafa gerst þegar flutningar voru færðir af sjó upp á land. Mikill viðbótarkostnaður er við viðhald á vegum landsins vegna vöru- og þungaflutninga, umfram það sem innheimtist í gegnum olíugjald, enda tekur það ekki mið af mismunandi slitnotkun bifreiða. Það að flutningsaðilar geti velt stórum hluta af heildarkostnaði við flutningana yfir á skattgreiðendur leiðir til of mikilla þungaflutninga á vegum í samanburði við aðra flutningsmöguleika og að þeir samgönguhættir sem eru þjóðhagslega hagkvæmastir ná ekki að þróast. Mikilvægt er að gegnsæi ríki í öllum niðurgreiðslum en sterk rök eru fyrir því að flutningskostnaður sé niðurgreiddur vegna byggðasjónarmiða. Svo segir um öryggismál: Í fylgiskjali með frumvarpinu er svar frá innanríkisráðherra þar sem farið er yfir slys vegna vöruflutningabifreiða. Þar kemur fram að tíðni banaslysa er mun hærri þegar slíkir bílar koma við sögu en ekki og að samfélagslegur kostnaður sem og beinn kostnaður er meiri. Þá má benda á að rök eru fyrir því að ýmis hættuleg og eldfim efni sé öruggara að flytja á sjó en á landi. Frú forseti. Þetta mál er í rauninni mjög einfalt og samþykkt þess mundi leysa þann hnút sem þungaflutningar á landi eru. Við höfum verið í samtölum við aðila sem telja sig geta og vilja greinilega hefja hér strandflutninga en það sem kemur í veg fyrir að þeir geti gert það er að verðlagning þeirra sem nú eru í landflutningum og flutningastarfsemi almennt eru með algjörlega ógagnsæjar verðskrár. Flutningur á gámi frá Singapore til Siglufjarðar fellur til dæmis undir eitt heildarverð alla leiðina og svo fær viðskiptavinurinn væntanlega einhvern afslátt af heildarverðinu. Þetta er alfarið ákvörðun flutningafyrirtækisins sem flytur fraktina alla leið og ómögulegt er að gera sér grein fyrir því hvað kostar að flytja þennan gám landleiðina frá Reykjavík til Siglufjarðar, en þá leið er farið með vöruna eftir að hún kemur til landsins. Þegar gagnsæi á verðlagningu verður komið í gegn með þessu frumvarpi er að minnsta kosti hægt að hefja strandsiglingar vestur og norður fyrir land og sennilega hringinn í kringum landið og velja slíka flutninga sem hagkvæman kost. Eins og fram kemur í frumvarpinu er kostnaður við slit á vegum í fyrsta lagi ekki reiknaður inn í fraktina og í öðru lagi þá er sá fákeppnis- og jafnvel einokunarmarkaður sem flutningafyrirtækin búa við í dag orðinn gagnsærri og menn geta gert sér grein fyrir því hvað það kostar raunverulega að flytja vöru landleiðina annars vegar og sjóleiðis hins vegar. Þegar sjóflutningum var hætt á sínum tíma var það einfaldlega vegna beinnar ákvörðunar skipafélaganna sem töldu sig sjálf hagnast meira á því að flytja vöruna landleiðina og þar sem þau gátu falið allan kostnað við flutninga landleiðina í heildarkostnaðinum við flutninginn frá upphafsstöð til endapunkts þá var aldrei nokkur möguleiki fyrir nýja aðila í þessum geira að keppa við stóru fyrirtækin. Samkvæmt því sem þeir sem gerst þekkja til í strandflutningum telja gerir þetta frumvarp það að verkum að hægt verður að taka hér upp hagkvæma strandflutninga aftur og það gerir líka að verkum að væntanlegt frumvarp hæstv. innanríkisráðherra um niðurgreiddar strandsiglingar verður algjörlega óþarft, enda er æskilegt ef hægt er að koma því við að atvinnustarfsemi standi á eigin fótum og þurfi ekki beina niðurgreiðslu frá ríkinu. Þessi litla breyting á landflutningalögum með viðbót við 18. gr. gerir það að verkum að umhverfi flutninga á landinu mun breytast til hins betra, slit á þjóðvegum mun verða miklu minna, gagnsæi í verðmyndun á flutningum mun verða miklu meira og strandsiglingar hefjast að nýju til hagsbóta fyrir þá sem flytja mikið af þungri vöru. Að sjálfsögðu mun dagvara og matvara, þ.e. fersk vara, áfram verða flutt landleiðina en það er gríðarlega mikið magn af vöru, t.d. ýmiss konar byggingarvörur, sem er mjög þung, sem er flutt landleiðina þegar hægt væri að flytja hana miklu ódýrar með skipum. Það er von mín að það frumvarp sem flutt er hér í annað sinn fái viðeigandi framgang hjá umhverfis- og samgöngunefnd og verði sem fyrst að lögum.

Virðulegur forseti. Ég mæli stuttlega í lok þessa þingdags fyrir þingmáli nr. 155, á þingskjali 155, sem auk mín flytur einn fulltrúi úr hverjum þingflokki sem starfar í þinginu. Þeir eru hv. þingmenn Ólöf Nordal, varaformaður Sjálfstæðisflokksins, Birkir Jón Jónsson, varaformaður Framsóknarflokksins, Margrét Tryggvadóttir, þingflokksformaður Hreyfingarinnar, og Álfheiður Ingadóttir, þingflokksformaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Málið var einnig flutt á síðasta löggjafarþingi, þá af öðrum hópi þingmanna, og hefur verið til umfjöllunar í þinginu frá því að samningurinn um réttindi barnsins, Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna, var fyrst gerður árið 1989 og síðan staðfestur af Íslandi og er nr. 2 frá 18. nóvember 1992. Samningurinn hefur síðan verið til umfjöllunar nokkrum sinnum í þinginu, m.a. fyrir tilstuðlan hv. fyrrverandi þingmanns, Rannveigar Guðmundsdóttur, sem beitti sér fyrir því að farið yrði í könnun á því úr hverju þyrfti að bæta til þess að unnt væri að staðfesta sáttmálann á ýmsum sviðum. Síðan hafði hv. fyrrverandi þingmaður, Ágúst Ólafur Ágústsson, frumkvæði að því að flytja þingsályktunartillögu um að samningurinn yrði ekki aðeins staðfestur heldur lögfestur eins og dæmi eru um um mannréttindasáttmála og er til þess gert að tryggja með óyggjandi hætti lagalega stöðu mikilvægra mannréttindasáttmála. Það er sjónarmiðið sem býr að baki lögfestingu barnasáttmálans og valfrjálsu bókananna um bann við barnavændi, bann við sölu á börnum og bann við því að börn taki þátt í vopnuðum átökum, að sáttmálinn verði lögfestur hér þannig að lagagildi hans í íslenskum rétti verði algjörlega ótvírætt og yfir allan vafa hafinn og hafi þá sterku stöðu sem lögfesting sáttmálans færir honum og þau áhrif sem það hefur á réttinn almennt. Til þess að svo megi verða þarf meðal annars að gera sérstakar ráðstafanir sem lúta að ungum afbrotamönnum og gerðar hafa verið athugasemdir við af hálfu þeirra sem hafa haft eftirlit með framkvæmd sáttmálans. Er gert ráð fyrir því í frumvarpinu eins og það liggur nú fyrir. Meiri hluti Alþingis samþykkti árið 2009, hygg ég að það hafi verið, þingsályktunartillögu þar að lútandi að lögfesta skyldi sáttmálann innan þess árs, að hér skyldi koma fram lagafrumvarp þess efnis. Það lagafrumvarp hefur látið á sér standa. Þess vegna höfum við flutningsmenn brugðið á það ráð að semja einfaldlega lagafrumvarpið og leggja það hér fram sjálf þannig að Alþingi geti fylgt eftir samþykkt sinni um að lögfesta eigi sáttmálann. Þó að börn á Íslandi búi sem betur fer við ríkari og meiri mannréttindi en börn búa við víðast hvar annars staðar í heiminum þá er afar mikilvægt að við tryggjum þann lagalega grundvöll sem mannréttindi þeirra hvíla á og Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna er grundvallargagn í því efni.