Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. Nd. hélt fund um þetta mál í dag og fékk til viðræðna við sig fulltrúa Landssambands ísl. útvegsmanna, Sjómannasambands Íslands og Fiskveiðasjóðs. Eins og fram kemur á nál., sem er á þskj. 410, leggur n. til að frv. verði samþ. Lúðvík Jósepsson boðaði brtt, við 2. gr, frv. Matthías Bjarnason, Sverrir Hermannsson, Garðar Sigurðsson og Lúðvík Jósepsson skrifa undir nál. með fyrirvara.



Herra forseti. Við tveir fulltrúar Alþb. í sjútvn. Nd., ég og hv. þm. Garðar Sigurðsson, flytjum á þskj. 409 brtt. við 2. gr. frv. um að greinin falli niður. Við erum sammála því, sem felst í þessu frv. og einnig í því fylgifrv., sem hefur verið rætt samhliða, að sá vandi, sem nú er uppi hjá fiskiskipaflotanum í sambandi við hækkandi olíuverð, verði leystur á þann hátt að komið verði við þeirri millifærslu sem felst í þessum frv. tveimur. En 2. gr. þessa frv. er ærið skothend í þessu máli, því að hún kemur málinu í sjálfu sér ekkert við. Hér er aðeins um að ræða að breyta gildandi kjarasamningum á milli sjómanna og útvegsmanna þegar um er að ræða siglingu skipa til útlanda. Í 1. gr. er gert ráð fyrir því, að greitt verði hærra verð en um hefur verið samið fyrir aflann sem nemur 2.5% og að þessi hækkun skuli renna til útgerðarinnar án þess að koma til hlutaskipta, án þess að sjómenn fái nokkurn aflahlut úr þessari upphæð. Þetta samþykkja fulltrúar sjómanna sem eðlilegt er, vegna þess að hér er raunverulega um að ræða að greiða útgerðinni tilteknar bætur úr sjóðakerfinu vegna olíuverðshækkunarinnar. Það væri í sjálfu sér óeðlilegt að mínum dómi að hlutaskiptasjómenn fengju aflahlut úr þeirri sérstöku fiskverðshækkun sem til er komin á þennan hátt, og á það fallast þeir. Í 2. gr. er hins vegar gert ráð fyrir því, að þegar skip sigli með afla sinn á erlendan markað verði dregið ákveðið olíugjald frá þeirri hlutaskiptatölu sem átti að gilda samkv. kjarasamningi. Þá á að fara að láta sjómennina taka þátt í stuðningi við útgerðina og breyta þar með gildandi kjarasamningi. Þetta er algerlega óþörf grein á allan hátt, nema aðeins til þess að færa nokkurn hluta af aflahlut sjómanna yfir til útgerðarinnar. Við, sem stöndum að þessari brtt., getum ekki fallist á þetta, því að það er engin þörf á því á nokkurn hátt. Ef það yrði gert mundi það frekar ýta undir að útgerðarmenn sigldu með afla sinn á erlendan markað, vegna þess að búið er að taka nokkurn hluta af því, sem átti að fara í hlut sjómannanna, og færa yfir til útgerðarinnar. Ég tel sem sagt, að í 1. gr. frv. felist ekki nein skerðing á aflahlut sjómanna, þrátt fyrir þá millifærslu sem gerð er, en í 2. gr. felist greinileg skerðing, sem er að mínum dómi algerlega tilefnislaus. Við, sem þessa till. flytjum, styðjum þessi tvö frv., sem eiga saman og ná öllum sínum tilgangi þó að þessi grein sé felld niður, en við leggjum til að hún verði felld niður. Ég tel líka að hér sé um afar óhyggilega ráðstöfun að ræða. Það er í rauninni ekki aðeins verið að ganga á gerða kjarasamninga á milli útgerðarmanna og sjómanna, heldur er verið að efna til óánægju út af tiltölulega mjög smávægilegum hlut. Þessi frádráttarliður dregur ekki mikið fyrir útgerðina, en er hins vegar brot á gerðum kjarasamningi. Ég fyrir mitt leyti vil ekki ýta undir það á neinn hátt, að útgerðarmenn sigli fremur með afla sinn en ráðstafa honum á annan hátt. Ég vil þvert á móti draga frekar úr því, þannig að útgerðarmaðurinn standi frammi fyrir því, að ef hann sendi skip sitt á erlendan markað verði hann að bera af sínum hlut þann aukakostnað sem felst í hækkandi olíuverði, en ef hann landi aflanum hér heima sé þessi hækkun á olíuverðinu greidd eftir sérstakri millifærsluleið sem felst í 1. gr. Um þetta þarf ég ekki að hafa fleiri orð, till. okkar er á þskj. 409. Ég vil aðeins segja að samþykkt hennar raskar ekki á neinn hátt meginmáli því, sem hér er um að ræða, að gera kleift að koma fram umræddri millifærslu. Till. okkar er í samræmi við óskir sjómanna, en að sjálfsögðu á móti því sem útgerðarmenn vilja fá, því að þeir vilja þarna, eða fulltrúar þeirra, næla sér í svolítinn hluta af aflahlut sjómanna upp í olíukostnað sinn. Slíku er ekki fyrir að fara í hinni greininni, 1, gr. Þar er ekki um að ræða að skerða á neinn hátt aflahlut sjómanna. Að öðru leyti stöndum við að samþykkt frv.



Herra forseti. Við tveir, ég og hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, undirritum þetta nál. með fyrirvara og ég vil gera grein fyrir fyrirvara okkar, hann er sama eðlis. Hann á við 2, gr. þessa frv., sem hér er til umr., og gæti ég, svo merkilegt sem það nú er, reyndar látið við það sitja að vísa til þess rökstuðnings sem hv. 1. þm. Austurl. fór með, en ég ætla að bæta aðeins um betur, því að áherslurnar eru ekki þær sömu. Það vill svo til að ég er í grundvallaratriðum andstæður því að löggjafinn sé að hafa afskipti af kjarasamningum, nema í ítrustu neyð og rík rök hnígi að því. Ég játa að vísu að slíkt getur verið nauðsynlegt, enda hefur það margoft verið gert, en á hinn bóginn liggja engar ástæður fyrir nú til þess að hafa afskipti með þessum hætti af hlutaskiptasamningum sem í gildi eru. Auk þess er hér um hreint smáræði að tefla sem vegur lítið til þess að rétta hlut útgerðar og er ekki til annars gert en að ýfa upp óánægju. Þetta er aðalafstaða mín, og ég mæli þar fyrir munn hv. 1. þm. Vestf. einnig, og þess vegna er það að við mælum með því að brtt. á þskj. 409 verði samþykkt. Það er svo aftur á móti annað mál, sem ég get vikið að við umr. um það frv. sem næst er á dagskrá, að hæstv. ríkisstj. ætti að leggja fyrir hér með hvaða hætti hún sjálf ætlar að gefa eftir af stórauknum tekjum sínum vegna stórhækkaðs olíuverðs. Það er eitt höfuðmálið og það snýr ekki eingöngu að útgerðinni í landinu, heldur öllum landslýð, ég tala nú ekki um þá sem verða að búa við olíukyndingu í húsum sínum. Þess vegna var það rangt, sem fram kom í ræðu hv. 1. þm. Austurl., að það væru allir útgerðarmenn að reyna að næla sér í smáræði af hlut háseta.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða þau frv., sem hér eru til umr., efnislega að öðru leyti en því að lýsa stuðningi mínum við þetta frv. eins og ráðh. lagði það fram í þinginu fyrir hönd ríkisstj. Aftur á móti ætla ég að gera að umræðuefni brtt. frá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni og Garðari Sigurðssyni. Ég veit ekki hvort það er tilviljun, að hæstv. ráðh. Alþb. sitja ekki í stólum sínum í þessum sal eða eru ekki viðstaddir. Hér eru á ferðinni óábyrg vinnubrögð af hálfu þingflokksformanns Alþb., hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar, að leggja fram brtt, við frv. sem okkur Alþfl.-mönnum hefur skilist að væri samkomulag um í ríkisstj. og stuðningsflokkum hennar. A. m. k. höfum við ekki vitað betur en að hæstv. þrír ráðh. Alþb. í ríkisstj. hafi samþ. þetta frv. í ríkisstj. og samþykkt að sjútvrh. flytti málið í þinginu fyrir hönd ríkisstj.  (Gripið frsm í: Nú gengur ráðh. í salinn.)  Nú gengur einn hæstv. ráðh. Alþb. í salinn, rétt er það, og þá getur hann e. t. v. svarað því, hvort hér sé um að ræða brtt. frá þingflokki Alþb. eða hvort hér sé eingöngu um að ræða dúett hv. nm. í sjútvn. Nd. Alþ. Um þetta vil ég fá skýr svör, vegna þess að ef svo heldur fram sem horfir, að um slík áframhaldandi óábyrg vinnubrögð verði að ræða og okkur verði boðið að starfa með svo óábyrgum samstarfsflokki sem Alþb. virðist vera og speglast í brtt. hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar, formanns þingflokks Alþb., þá verður að endurskoða ýmsa þætti í ríkisstjórnarsamstarfinu. Þetta eru vinnubrögð sem ég sætti mig ekki við og vil fá skýringar á, hvort það eru ráðh. Alþb. sem standa að þessu, hvort það er þingflokkurinn allur eða hvort það er eingöngu dúett.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð af minni hálfu. Það hefur verið gerð grein fyrir brtt., sem ég stend hér að, áður í umr. Það má vera öllum ljóst, sem lesa þessa till., hverjir eru flm. - það þarf ekkert að spyrja að því. Það erum við tveir, ég og hv. þm. Lúðvík Jósepsson.  Í 1. gr. þessa frv. er getið um hækkun fiskverðs til útgerðar og það hefur verið, eða var mjög lengi, reglan að sjómenn áttu að fá og fengu sinn hluta, umsaminn hluta, af því verði sem fyrir aflann fékkst. Svo var þessu breytt á viðreisnarárunum og prósentan, sem tekin var af brúttóafla, var orðin býsna há. Hún hefur nú sem betur fer verið lækkuð. En þarna er verið að hækka fiskverð til útgerðar og sjómenn hafa fallist á að fara ekki fram á sinn hluta úr þeirri hækkun. Þeir hafa samþykkt það með tilliti til olíuhækkana sem nú hafa dunið yfir. Þarna hafa þeir í raun og veru gefið talsvert eftir af sínum rétti og að mínum dómi er það nægilegt. En í 2. gr. er ekki um þetta að ræða. Þar er hreinlega verið að leggja til að skerða umsaminn hlut sjómanna og brjóta á þeim samninga með lögum: Á það get ég ekki fallist. Þegar fiskiskip selur í erlendri höfn fer mikill hluti af brúttóaflaverðmæti í burtu. Það má upplýsa þennan hv. þm. um það, að 16% af brúttóverðmæti þess afla, sem landað er í erlendri höfn, eru tekin til þess að standa undir greiðslum af skipinu. Þarna er í raun og veru tekinn stór hluti af því, sem sjómenn ættu að fá, til þess að borga skipið niður. Það fer mikill hluti af þessum peningum í kostnað erlendis, eins og menn vita. Ég sé síst ástæðu til þess að bæta við þann hluta, rýra hlut sjómanna enn meir en þá er orðið. Þess vegna legg ég til að þessi brtt. verði samþykkt.



Herra forseti. Vegna þeirrar brtt., sem hér hefur komið fram, er það vitaskuld svo, að þau 2.5%, sem hér er talað um, eru skerðing á samningum sjómanna, því verður ekki á móti mælt, og það er hliðstæðan í sambandi við siglingar sem hér er um að ræða. Ég get ekki séð að það gildi neitt annað að því er siglingarnar varðar að þessu leyti en þegar landað er heima. Það er samræmið þarna á milli sem menn höfðu í huga þegar ákveðið var að taka þetta 1% gjald í höfn þegar landað er erlendis. Það er svo af undirbúningi þessa frv. að segja, að sérstök samstarfsnefnd allra þriggja stjórnarflokkanna átti viðræður við fulltrúa þá, sem um getur í aths. með lagafrv. þessu, og það var undirbúið af henni. Mér kemur ákaflega á óvart að fá þessa till. frá einum stjórnarflokknum inn á þessu stigi. Tilgangurinn með 2. gr. er að halda jafnvægi milli þess þegar landað er erlendis og þegar selt er heima. Til þess að fullt jafnvægi væri þyrfti þessi prósenta í rauninni að vera 1.5%. Það þekkja auðvitað allir, hver þrýstingur er á siglingar hér á landi. Sá þrýstingur kemur auðvitað allt eins frá sjómönnum og útgerðarmönnum. Samræmisins vegna hefur þess vegna 2. gr. verið sett inn í þetta frv. til l. og þetta er flutt sem stjfrv. með samþykki allrar ríkisstj. og allra ráðh.



Herra forseti. Mér þykir nú komin upp ný kenning um það, hvernig fara eigi með stjfrv. sem lögð eru fyrir Alþingi. Það er engu líkara en menn telji að sé flutt stjfrv., þá megi ekki breyta því, þá verði allir stuðningsmenn stjórnarinnar undantekningarlaust að fylgja því frv. eins og það er. Menn ættu að kynna sér svolítið betur söguna í þessum efnum, athuga hvað hefur gerst varðandi hliðstæð mál. Auðvitað er ekkert um að villast á þessu tilfelli, að hér er um stjfrv. að ræða, ríkisstj. öll samþykkir að leggja fram frv. Ekki dettur mér til hugar að undanþiggja það á neinn hátt að ráðh. Alþb. hafi samþ. að frv. yrði lagt fram á þessa lund. En vitanlega stendur það opið fyrir hvorri þd. sem er og þinginu sem heild að breyta stjfrv., eins og algengt er. Kjarni málsins er auðvitað sá í þessu tilfelli eins og öðrum að athuga um hvað þetta mál snýst og um hvað brtt., sem liggur fyrir, fjallar. Hér er um að ræða að koma málum þannig fyrir, að útgerðin í landinu sleppi nokkurn veginn skakkafallalaust frá tiltekinni olíuverðshækkun. Það er gert samkv. 1. gr. í því frv. sem hér fylgir með. En hver segir að það hafi verið einhver nauðsyn í sambandi við þetta mál að bæta svo því við, að gerð skyldi breyting á skiptakjörum ef um útsiglingu væri að ræða? Hvað er það sem kallar á slíkt? Það var svolítið einkennileg röksemd, sem kom fram hjá hæstv. sjútvrh.: til þess að halda samræmi á milli. Í fyrsta lagi er ákaflega vafasamt að tala um að eitthvert samræmi sé á milli launakjara hjá okkur núna í sambandi við útsiglingar og heimalandanir. Í annan stað er augljóst að samræmið er þannig, að samkv. 1. gr. er ekki ætlast til að sjómennirnir leggi af sínum hluta einn einasta eyri í þessa millifærslu. Það er efni 1. gr. Það á að hækka fiskverðið um 2.5% til þess að útgerðarmenn fái borið uppi hækkandi olíuverð og sjómennirnir fallast á að þeir eigi ekki að fá aflahlut úr þessari sérstöku fiskverðshækkun sem verður til með þessum hætti. Samkv. 1. gr. frv. eru því sjómennirnir gersamlega á því stigi sem þeir höfðu samið um í sínum kjarasamningum. En svo kemur 2. gr. frv. og þar er hreinlega um það að ræða, að farið er fram á það við sjómennina að þeir fórni nokkru af aflahlut sínum til þess að greiða útgerðarmanninum umfram það sem er í samningnum, vegna þess að hann verði fyrir hækkandi olíuverði. Ef menn hefðu viljað hafa samræmi í þessu, hvers vegna voru þá ekki sjómennirnir einnig látnir leggja fram tilsvarandi hluta af kaupi sínu þegar þeir landa innanlands? Af hverju bara þegar þeir landa erlendis? Af hverju var ekki samræmið þannig, að þeir væru látnir taka þátt í auknum olíukostnaði er þeir lönduðu innanlands? Vitanlega kallar ekkert á það að samþykkja þurfi þetta frv. nákvæmlega í þeim búningi sem það kemur í frá ríkisstj. Það liggur líka fyrir, að forustumenn sjómanna mótmæla þessu, sem eðlilegt er, og málin liggja nú einnig þannig fyrir, að t. d. hv. þm. Sverrir Hermannsson, sem oft er kallaður hér útgerðarmaður og tekur þátt í útgerð, segir fyrir sitt leyti: Ég er á móti því að vera að ákveða með lögum að taka þetta af hlut sjómannanna og færa það yfir til útgerðarinnar. - Honum er ljóst að hér er ekki um stórt atriði að ræða og hann telur ástæðulaust að efna til deilna út af þessu. Hitt er rétt, að forustumaður í Landssambandi ísl. útvegsmanna, formaður þess, hefur lagt áherslu á að reyna að ná þessari breytingu á gildandi kjarasamningum fram. En hvaða nauðsyn er að samþykkja þessa beiðni hans? Ég fyrir mitt leyti neita því algerlega sem stuðningsmaður ríkisstj., að ég sé skyldugur til þess að samþykkja öll frv., sem koma frá ríkisstj., án allra breytinga. Ég vil standa með því sem felst í þessum frv. til þess að ná þeim árangri sem þar er um að ræða. En þegar árangrinum hefur verið náð er ástæðulaust að bæta inn í frv. aukaákvæði aðeins til þess að koma á einhverjum ýfingum á milli útgerðarmanna og sjómanna. Ég læt mér í léttu rúmi liggja þó að einstakir þm. úr Alþfl. tali um það sem óábyrga afstöðu hjá mér að ég flytji till. til breytinga á þennan hátt. En hitt ætla ég að segja: Það er óábyrg afstaða hjá þm. Alþfl., sem vilja standa að því að efna til deilna á milli sjómanna og útgerðarmanna í þessu tilfelli að ástæðulausu. Það er algerlega að ástæðulausu.  Mönnum kemur á óvart, sagði hæstv. sjútvrh., að fram skuli koma brtt. við frv. Það er þá eingöngu vegna þess að hann hefur ekki kynnt sér hvernig vinnubrögð eru almennt í sambandi við stjfrv. Auðvitað eru þm. ekki skyldugir til að samþykkja stjfrv. með ágöllum, ef ágallar eru á þeim. Það er enginn vafi á því, að það er alger skilsmunur á efni 1. gr. og 2. gr., og ég satt að segja lýsi furðu minni á því, að hæstv. sjútvrh. skuli ætla að gera samanhurð á þessum tveimur greinum. Hann segir t. d. í máli sínu, að auðvitað sé það brot á kjarasamningum sjómanna að þeir skuli ekki fá aflahlut úr því 2. 5% hækkaða fiskverði sem felst í 1. gr. Þetta er auðvitað alveg rangt hjá honum. Fiskverðið er ákveðið í Verðlagsráði sjávarútvegsins og sérstakir samningar eru um það. Þar er búið að ákveða það grundvallatverð sem hlutaskiptin eiga að byggjast á. Ef gerðar eru sérstakar ráðstafanir til þess að færa fjármagn til, þó að það sé í formi fiskverðs, á þann hátt sem gert er í þessum frv., þá hefði verið óeðlilegt að aflahlutur sjómanna hefði hækkað bara vegna þess að það var verið að koma tiltekinni fjárhæð yfir til útgerðarinnar með millifærslu. Forustumenn sjómanna viðurkenndu strax að þeir ætluðu sér ekki að fara að hengja sig aftan í það, að ástæða væri til þess að þeir fengju aflahlut úr þeirri millifærslu í gegnum fiskverðið sem felst í 1. gr. frv. En augljóst er að 2. gr. frv. felur í sér beina kjaraskerðingu, hún felur í sér beina skerðingu á gerðum samningum milli útgerðarmanna og sjómanna, og það er þarflaust með öllu eða hefur a. m. k. ekki verið upplýst fyrir mér enn þá að grundvallaratriði sé að knýja slíkt fram í leiðinni. Og eins og ég hef sagt áður, þá tel ég einnig að það sé hreinlega til hins verra að hafa í frv. ákvæði 2. gr., því að það ýtir fremur undir að útgerðarmenn sigli með afla á erlendan markað þegar þeir fá ákveðinn hluta af olíuverðshækkuninni greiddan af hálfu sjómanna eftir ákvæðum 2. gr. frv. Hér var sagt eins og stundum er gert þegar þessi mál eru rædd: Það eru sjómennirnir engu síður en útgerðarmenn sem ráða því eða þrýsta á um það að siglt sé með aflann á erlendan markað. Auðvitað vita allir að útgerðin ræður því, hvort siglt er eða ekki, ekki hinn almenni sjómaður. Hann getur engu ráðið um það og allra síst við þær aðstæður, sem við höfum búið við í útgerðarmálum nú. Þegar mestallur fiskurinn gengur til löndunar innanlands og það tilheyrir undantekningum að sigla með aflann á erlendan markað, þá er auðvitað víðs fjarri að sjómaðurinn ráði einhverju um það, hvort siglt er eða ekki. En ég vildi sérstaklega undirstrika í þessum efnum, að ég dreg ekki í efa á neinn hátt að ráðh. Alþb. hafi í ríkisstj. samþykkt að þetta frv. yrði flutt, og þeir bera ábyrgð á því eflaust, eins og hæstv. sjútvrh., að frv. er flutt í þessum búningi. En spurningin er ekki um það. Spurningin er um hitt: Hvað er það sem rekur á eftir því að þurfa að hafa 2. gr. í þessu frv. eins og hún er? Ég sé ekki að það sé nein ástæða til þess. Að sjálfsögðu hafa stuðningsmenn ríkisstj. fullan rétt til þess, sbr. margfalda hefð í öllum ríkisstjórnum, að standa að því að frv. sé breytt. Það hefði auðvitað verið miklu stærra mál ef hér hefði verið um að ræða að brtt. flutt við frv, hefði gjörbreytt efni frv. sem hér var um að ræða, þannig að ekki hefði náðst sá tilgangur sem vakti fyrir ríkisstj. með flutningi málsins. Hér er ekki um það að ræða. 



Herra forseti. Þegar það lá fyrir fyrir nokkrum vikum að verulegar hækkanir yrðu á olíuverði, þá tók ríkisstj. ákvörðun um að samhliða þeirri hækkun, sem yrði að koma inn nú í lok febrúarmánaðar, yrðu gerðar sérstakar pólitískar ráðstafanir til að tryggja að útgerðin í landinu fengi nokkurn veginn bættan þann kostnaðarauka sem af olíuhækkuninni hlytist. Ríkisstj. fjallaði um þessi mál á nokkrum fundum og m. a. ég og hæstv. félmrh. ræddum um þessi mál allítarlega og höfðum um þau samráð við sjómannasamtökin. Þá lá málið þannig fyrir, að bæði þau frv., sem nú liggja fyrir hv. Alþ., voru nokkurn veginn tilbúin. Þó var í frv.-uppköstunum ákvæði um það, að þegar skip landaði í erlendri höfn ætti að draga frá 1.3% olíugjald, og í hinu frv. var ákvæði um það, að hlutfall til áhafnadeildar skyldi breytast þannig að tekjur hennar skertust nokkuð frá því sem ella hefði verið. Á þessum samráðsfundi kom það fram af hálfu fulltrúa sjómannasamtakanna, að þeir töldu óráðlegt að skerða tekjur áhafnadeildarinnar með þeim hætti sem uppkastið gerði ráð fyrir, og þeir bentu einnig á að þeir væru andvígir 2. gr. frv. um tímabundið olíugjald. Á þessum fundi með fulltrúum Sjómannasambands Íslands og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands var það í rauninni strax samkomulagsatriði að breytt yrði prósentunni til áhafnadeildarinnar, þannig að hún héldi sínum hlut frá því sem áður hefði orðið að óbreyttu útflutningsgjaldi. En til samkomulags við sjómannasamtökin var prósentan á olíugjaldi færð úr 1.3 niður í 1% þegar landað er erlendis. Í grg. frv. þessa segir að fulltrúar sjómanna andmæli hins vegar ákvæði 2. gr. um 1% frádrátt frá söluverðmæti við landanir erlendis. Á fundinum með fulltrúum sjómannasamtakanna var greinilega um að ræða mismunandi áherslu af hálfu forráðamanna Farmanna- og fiskimannasambandsins annars vegar og Sjómannasambandsins hins vegar. Þessi varð því niðurstaðan í ríkisstj., vegna þess að þarna komu ekki fram kröftug mótmæli frá sjómannasamtökum, - ekkert sjómannafélag í landinu hefur sent frá sér mótmælaályktun út af þessu máli. - Af þeirri ástæðu var kleift fyrir okkur hæstv. iðnrh. að fallast á að flytja frv. og standa að því með þeim hætti sem það liggur nú fyrir. Þetta er nauðsynlegt að komi fram vegna þeirra fsp. og umr. sem hér hafa átt sér stað síðustu mínúturnar. Meginefni frv. um tímabundið olíugjald til fiskiskipa er auðvitað í 1. gr. Efni 2. gr. er samkomulagsatriði milli okkar sem sitjum í ríkisstj. Efni 2. gr. hefur ekki verið mótmælt kröftuglega af forráðamönnum sjómannasamtakanna, þó að viss gagnrýni hafi af fullkomlega eðlilegum ástæðum komið fram af þeirra hálfu. Þetta taldi ég nauðsynlegt, herra forseti, að kæmi fram.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða þetta mál efnislega, en ætla aðeins að benda á og ítreka það, sem komið hefur fram bæði hjá hæstv. sjútvrh. o hæstv. viðskrh., að meginefni frv. er fólgið í 1. gr. þess. Ég bendi í því sambandi á að í aths. við lagafrv. stendur orðrétt, með leyfi forseta: „Hlutaskiptaákvæði kjarasamninga sjómanna og útvegsmanna gera það að verkum, að ekki er unnt að mæta kostnaðarauka af þessu tagi með hækkun almenns fiskverðs án þess að hlutir sjómanna hækki um leið.“ Vegna þess að svo stendur á er sú meginefnisbreyting gerð á hlutaskiptaákvæði kjarasamninga sjómanna sem fram kemur í 1. gr. þessa frv. Það er því rangt ef menn halda að aðeins í 2. gr. sé gerð breyting á hlutaskiptaákvæðum kjarasamninga sjómanna. Meginbreytingin, sem með lögum er gerð á samningum þessarar stéttar, er fólgin í 1. gr. Ég veit ekki til þess, að þeir tveir hv. þm., sem brtt. flytja, sem hér hefur verið til umr., hafi haft nokkuð við það að athuga að gerð verði sú meginefnisbreyting á frjálsum kjarasamningum sjómanna sem gert er ráð fyrir í 1. gr. Ég vil ekki fara öllu ítarlegar út í þessi efnisatriði, en aðeins undirstrika það sem kom fram hjá hæstv. sjútvrh. og hæstv. viðskrh. og er að sjálfsögðu meginefni. málsins. Ég vil að lokum aðeins taka það fram, að ríkisstj. er ekki aðeins studd af þeim ráðh., 6, 7, 8 eða 9, sem í stjórnarstólunum sitja hverju sinni, heldur er ríkisstj. engu síður studd þeim flokkum sem veita henni meiri hl. hér á Alþ. Það er því vanalegt þegar ríkisstj. leggur fram mál, og þá ekki síst jafnviðkvæm mál og hér um ræðir, að hún leiti fyrst eftir því í þingflokkum sínum, hvort hún hafi stuðning við þá stefnu sem ríkisstj. er að leggja fram á Alþ. Þetta er yfirleitt vaninn og hefur verið vaninn að gera varðandi ég vil leyfa mér að segja öll stjfrv. hjá öllum ríkisstj. sem máli skipta. Ég vil taka það fram, að frv. þau, sem hér eru til umr. um ráðstafanir vegna olíuverðhækkana, voru með þeim hætti kynnt í þingflokki Alþfl. af hæstv. sjútvrh. og leitað eftir því í þingflokknum, hvort þm. gætu hugsað sér að standa að slíkri lagasetningu eða hvort þeir mundu, einhver þeirra, einn eða fleiri, vilja fá fram breytingar á frv. Og þá kom að sjálfsögðu fram, út á það leggja ráðh. Alþfl. þetta frv. fram og standa að því sem stjfrv., að þingflokkur Alþfl. styður málið. Mér finnast það vera harla undarleg vinnubrögð ef allir ráðh. í þessari ríkisstj. gera ekki slíkt. Hvernig getur ríkisstj. lagt fram afdrifarík mál á Alþ. ef hún hefur ekki áður kannað hvort hún hafi stuðning við málið í þeim þingflokkum sem veita henni brautargengi? Og hvers konar samskipti eru það milli ráðh. og þingflokks, ef kemur í ljós í umr. á þingi, í miðjum klíðum þegar fjallað er um mál eins og þetta í síðari d., að sjálfur formaður þingflokks eins stjórnarflokksins er andvígur máli sem hans eigin ráðh. leggja fram? Vegna þessa langar mig til að spyrjast fyrir um það hjá ráðh. Alþb. eða hjá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni, formanni þingflokks Alþb., sem e. t. v. hefur þegar kvatt sér hljóðs, og a. m. k. stendur ekkert í vegi fyrir því að hann geri það, hvort þetta mál hafi aldrei verið kynnt í þingflokki Alþb. áður en það var lagt fram sem stjfrv. Ef það hefur ekki verið gert er að sjálfsögðu um að ræða ný vinnubrögð, sem ekki er vani að viðhafa. Ef ráðh. stjórnarflokks kynna ekki mál, sem þeir eru að leggja fyrir þingið, fyrir þingflokki sínum, og þá ekki síst þegar um svo afdrifaríkt mál er að ræða, þá eru það ný vinnubrögð á Alþ. Væri gott að fá upplýst hvort svo er. Hafi ráðh. hins vegar gegnt þeirri sinni flokkslegu skyldu að kynna þingflokki sínum málið, þá hlýtur þessi afstaða hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar og Garðars Sigurðssonar að hafa komið fram. Þá ber ráðh. Alþb. að sjálfsögðu skylda til að skýra samstarfsmönnum sínum frá því, að þó að málið njóti e. t. v. meirihlutafylgis þm. Alþb. styðji þó tilteknir þm. ekki það mál. Ég óska mjög eindregið eftir því, að þetta sé upplýst hér. Ég sé ekki neitt á móti því, að þetta komi fram, því að ég held að það hljóti að vera nauðsynlegt með tilliti til framtíðarsamstarfs þessara stjórnarflokka, hvort sem það verður stofnað á þeirra vegum þúsund ára ríki eða ekki, að það sé alveg ljóst - t. d. viljum við Alþfl.-menn gjarnan vita það, - þegar ríkisstj. leggur fram stjfrv., sem við höfum fjallað um með venjulegum og eðlilegum hætti, hvort við megum eiga von á því að t. d. Alþb. sé á öndverðum meiði í slíkum málum við sína eigin ráðh., þannig að vera kunni að okkar menn í ríkisstj. eða á Alþ. þurfi að taka upp - hvað eigum við að segja - diplómatísk samskipti við þingflokk Alþb. til þess að fá úr því skorið hvort þm. Alþb. séu á sama máli og þeirra eigin ráðherrar. Hins vegar kom fram hjá hv. 1. þm. Austurl. í ræðu á Alþ. í gær, að illa horfði með ýmis mál ríkisstj. því að þau væru á svo torskildu máli að ekki væri fyrir alla að skilja þau öðruvísi en málið væri þýtt. Það getur vel verið að þetta sé skýringin. Það getur vel verið að gáfumenn Alþb. hafi skotist í þýðingunni og annaðhvort hafi ráðh. flokksins ekki skilið hvað í frv. stóð, sem ég leyfi mér stórlega að efast um því að allt eru þetta greindir og gegnir menn, eða þá hitt, að þeir hafi gleymt að þýða það fyrir hv. 1. þm. Austurl. Það getur svo sem ósköp vel verið skýringin, að þarna sé ekki um að ræða samráðsbrest, heldur skort á þýðingu.



Herra forseti. Meginefni þessa frv. er í 1. gr. þess og virðast menn vera nokkuð sammála um að fallast á hana. Ágreiningur er um 2. gr., um að frá söluverði fiskiskipa í erlendri höfn skuli draga 1% olíugjald sem renni til útgerðar og dragist frá heildarsöluverðmæti. Ég vil taka það fram, að ég fellst á þær röksemdir, sem þeir hv. 1. og hv. 5 þm. Austurl. hafa flutt í þessu efni, að ekki sé ástæða til að samþykkja þessa grein. Það liggur einnig fyrir í grg. að fulltrúar sjómanna andmæla þessu ákvæði. Ég vil bæta því við, að þegar málið var til meðferðar í hv. Ed. í gær skrifuðu sjálfstæðismennirnir tveir í sjútvn. Ed. undir nál. með fyrirvara. Í þeim fyrirvara fólust m. a. aths. við þessa grein og að þeir ættu erfitt með að fella sig við það ákvæði. En aðalástæðan til þess að ég kveð mér hljóðs hér er yfirlýsing hæstv. viðskrh., sem ég tel til stórtíðinda. Hann telur að vísu að fulltrúar sjómanná hafi eitthvað verið að mótmæla, en með mismunandi áherslum, en hæstv. viðskrh., sem hingað til hefur látið þannig, að löggjöf og stjórnarafhafnir ættu ekki að ganga gegn vilja verkalýðssamtakanna, lýsir því nú yfir, að út af fyrir sig hafi sjómenn andmælt þessu, en það hafi ekki komið fram kröftug mótmæli. Þess vegna getur hann fallist á að ganga gegn vilja sjómanna, þar sem þetta séu aðeins andmæli, en ekki kröftug andmæli. Og nú vil ég spyrja hæstv. viðskrh.: Hvað þarf þessi kraftbirtingarhljómur að vera sterkur til þess að tekið sé mark á honum? Ég held að það sé rétt að verkalýðssamtökin í landinu viti að hæstv. viðskrh. telur nú, gagnstætt því sem áður hefur verið, að það sé ekki nægilegt fyrir stéttarfélögin að mótmæla, heldur þurfi þau að mótmæla kröftuglega. Þess vegna hljóta þau náttúrlega að spyrja eins og við alþm.: Hvað þarf krafturinn að vera mikill í andmælunum til þess að hæstv, viðskrh. taki mark á verkalýðsfélögunum? Og í öðru lagi: Hver í ríkisstj, og þingmeirihl. á að meta styrkleikann í andmælunum?



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs enn einu sinni í þessu litla máli til þess að undirstrika það enn frekar en ég hef gert áður, hvers konar hrapallegur misskilningur hér er á ferðinni sem ég held að geti verið nokkuð hættulegur upp á eftirleikinn, ef stuðningsmenn ríkisstj. eru á þeirri skoðun að þeir megi aldrei breyta neinu í stjfrv. Það er alveg greinilegt, að þeir Alþfl.-menn vilja túlka málið þannig, að jafnvel þó að augljóst sé að það sé til bóta að hreyta stjfrv., þá megi þeir ekki gera það, því að þeir séu svo dyggir stuðningsmenn stjórnarinnar. En mætti ég þá t. d. minna á það, að hér hefur verið á ferðinni stjfrv, um verðjöfnunargjald af raforku. Þá sprakk Alþfl. heldur betur, hann stóð ekki allur með því.  Aðalatriðið er að sjálfsögðu að menn hafi það til að bera að treysta sér til þess að leggja mat á það sem um er rætt, hvort einhverjum tilgangi þjóni að hafa eitthvert tiltekið ákvæði í frv. eða ekki. Ég kannast svo sem við það, það hefur komið fram á Alþ. áður, að ekki mátti einu sinni leiðrétta málvillur sem voru augljósar og allir viðurkenndu. Það þótti rétt að halda málvillunum, því að menn voru svo dyggir stuðningsmenn. Það getur auðvitað verið að þeir Alþfl.-menn standi þannig að málum núna, að þeir hugsi sér að af því að þau séu frá stjórninni megi ekki breyta neinu. En ég held að það sé hollast fyrir alla að átta sig á því, að það verður í tíð þessarar stjórnar eins og í tíð annarra ríkisstj, að hingað koma stjfrv. sem eðlilegt er að geti þolað einhverjar breytingar í meðförum Alþingis. Það var líklega á fundi í þinginu í gær frekar en í fyrradag, að við ræddum um Lánsfjáráætlun og tilheyrandi frv. Þá lýsti ég yfir að þar væri að finna ákvæði sem ég gæti ekki fellt mig við og vildi vinna að breytingum á. Þar var gert ráð fyrir að færa á milli um 2000 millj. kr. fjárhæð af skyldusparnaði ungmenna, sem innheimtur hefur verið í sambandi við húsnæðismálalöggjöf, og ráðstafa þessum fjármunum í allt öðru skyni. Ég tók fram í sambandi við þetta mál, að ég viðurkenndi að afla þyrfti fjár í því skyni, sem ríkisstj. væri að gera till. um, það þyrfti að leysa þann vanda, en ég féllist ekki á þá till. Þannig hefur þetta auðvitað verið í þinginu árum saman, að stjfrv. kann að vera breytt ef mönnum sýnist ástæða til þess. Spurningin í þessu máli er eingöngu sú: Er með því að fella niður 2. gr. frv. verið að trufla á nokkurn hátt þann tilgang sem vakir fyrir mönnum í sambandi við flutning á þessu máli? Ég er aðeins að ræða þá ætlun að klípa nokkuð af umsömdum launum sjómanna, þegar þeir sigla út, og færa það yfir til útgerðarmanna. Það liggur fyrir samkv. grg. frv., og kom auðvitað greinilega fram á fundi sjútvn. um málið, að fulltrúar sjómanna mótmæla þessari grein. Og þegar þeir mótmæla þessari grein og það er engin þörf á því að hafa hana í frv. til að ná því markmiði sem að er stefnt, þá er ósköp eðlilegt að lagðar séu fram till. um að fella greinina niður. En þá kemur í ljós að í hópi Alþfl. eru þm. svo rétttrúaðir að þeir geta ekki hugsað sér að leiðrétta það sem skakkt er eða illa á haldið í frv., af því að það kemur frá ríkisstj. Ég held, að við séum að gera ríkisstj. gott með því að fella niður þessa grein, og held því fast við till. mína sem fullkomlega eðlileg vinnubrögð. Hitt ræðst að sjálfsögðu í atkvgr., hvort ráðh. Alþb. vilja hafa frv. óbreytt eins og þeir höfðu gert samkomulag um að flytja það eða ekki. En það hreytir ekki afstöðu minni. Og ég er sannfærður um að ég er að gera ríkisstj. meira gagn með því að vinna að því að fella þessa grein en hinir gera, sem ætla að standa að því að halda greininni inni með þeim afleiðingum sem það getur haft.



Herra forseti. Ég ítreka þær spurningar, sem ég bar fram. Það er knýjandi nauðsyn fyrir samstarfsflokka þá, sem standa að núv. ríkisstj., að fá að vita hvort ekki tíðkist lengur þau vinnubrögð sem ríkisstj. hafa viðhaft þegar um er að ræða jafnmikilvæg stjórnarmál og mál þau sem hér eru rædd, að áður en ráðh. standa að framlagningu stjfrv. á Alþ. séu þau kynnt í þingflokkum viðkomandi stjórnarliða og síðan tekin afstaða til þess, hvort þingflokkarnir ætla að standa að frv. eða ekki. Ég óskaði eftir því við hv. 1. þm. Austurl., að hann gæfi okkur svör við eftirfarandi: Kynntu ráðh. Alþb., sem standa að þessu frv. eins og aðrir ráðh. ríkisstj., þetta frv. ekki í þingflokki Alþb. með sama hætti og ráðh. Alþfl. gerðu í þingflokki Alþfl. og ráðh. Framsfl. gerðu í þingflokki Framsfl. og með sama hætti og ríkisstj. gerði í þingflokki stjórnarandstöðunnar, vegna þess að þingflokki stjórnarandstöðunnar var sýnt þetta frv. áður en það var lagt fram? Var þingflokkur Alþb., einn flokka í þinginu, settur hjá? Fékk hv. þm. Lúðvík Jósepsson, formaður þingflokks Alþb., ekki að sjá þetta frv. fyrr en því var útbýtt til hans þar sem hann sat í sæti sínu? Ég vil endilega fá úr því skorið vegna framtíðarsamstarfs þessara stjórnmálaflokka, hvort ekki megi treysta því að standi ráðh. Alþb. að frv. hafi þeir gengið úr skugga um það áður, hvort frv. nyti stuðnings þm. Alþb. eða ekki. Ég efa ekki að ráðh. Alþb. hafi kynnt þetta frv. fyrir þingflokki Alþb. Hafi svo verið leikur mér forvitni á að vita hvort það hafi komið fram hjá hv. 1. þm. Austurl., formanni þingflokks Alþb., að hann hygðist flytja þá brtt. sem hann hefur gert. Hafi hv. þm. ekki gert það er hann að sjálfsögðu að taka upp vinnubrögð sem hann sem formaður þingflokks ætti umfram allt ekki að temja sér. Hafi hann hins vegar látið þess getið, að hann mundi hafa þessa afstöðu hér í d., þá eru það vítaverð vinnubrögð ráðh. Alþb. að skýra ekki samstarfsmönnum sínum frá því. Ég óskaði eftir því, að hv. þm. Lúðvík Jósepsson svaraði þessari spurningu sem formaður þingflokks Alþb.  Að lokum vil ég geta þess, að fram kom hjá hv. þm. í umr. um lánsfjáráætlun að slíkt mál væri á ýmsum skjölum, plöggum og till. sem ríkisstj. legði fram á Alþ. að hann gæti ekki skilið það, það þyrfti að þýða það. Á hvaða mál vill hv. 1. þm. Austurl. að till. ríkisstj. séu þýddar, svo að hann skilji? Rússnesku? Hvaða þýðingu óskar hv. i. þm. Austurl. að fá á þeim plöggum, sem hann skilur ekki vegna þýðingarörðugleika, frá þeirri ríkisstj. sem hann sjálfur styður? Sé það nauðsynlegt til þess að fá atfylgi hv. þm. við mál, sem ríkisstj. leggur fram á Alþ., að þau séu þýdd á rússnesku, þá er ekki um annað að ræða en Alþ. verði að ráða sér rússneskan túlk.



Herra forseti. Sjútvn. Nd. hélt fund um frv. þetta í dag og fékk til viðræðna við sig fulltrúa Landssambands ísl. útvegsmanna, Sjómannasambands Íslands og Fiskveiðasjóðs. N. varð sammála um að gera till. um breytingu á 3. gr. frv., sem er á þskj. 412. Efnisatriði þeirrar brtt. er að þær breytingar, sem gerðar eru með 1. og 2. gr. frv., verði ekki í gildi lengur en frá febrúarmánuði 1979, eins og frv. gerði ráð fyrir, til áramóta 1979, frá og með 1. jan. 1980 taki síðan gildi eldri ákvæði laga nr. 5 frá 1976. Þessi breyting er gerð vegna þess að í frv., sem er 202. mál þessarar d. og þetta frv. er fylgifrv. með, er gert ráð fyrir að breytingar samkv. því gildi aðeins til n. k. áramóta. Þess vegna telur sjútvn. Nd. að eðlilegt sé að þær breytingar, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, hafi sama gildistíma og það frv. sem þetta frv. er flutt sem fylgifrv. við. Að öðru leyti klofnaði n, um afstöðu sína til frv. Meiri hl. n., sem auk mín er myndaður af hv. þm. Páli Péturssyni, Lúðvík Jósepssyni, Garðari Sigurðssyni og Eiði Guðnasyni, leggur til að frv. verði samþ. með þessari breytingu, sem ég greindi frá áðan og n. stendur öll að, en minni hl. sjútvn. mun skila séráliti.



Herra forseti. Ég get haft stutta framsögu fyrir nál. á þskj. 413 frá okkur hv. 1. þm. Vestf. og get látið mér nægja að vísa til ítarlegrar ræðu sem hann flutti um viðhorf okkar til þessa máls við 1. umr. málsins. Það er ekki svo að skilja að við metum ekki mikils þær aðgerðir, sem nú er lagt til að gerðar verði til þess að rétta hlut útgerðar vegna hinna miklu olíuverðshækkana sem nú hafa orðið. Hitt er annað mál, að með þessum aðgerðum teljum við að aðeins sé stutt skref stigið, að eftir sé að ríkisstj. taki ákvörðun um með hvaða hætti hún ætlar að lina á hinni miklu innheimtu í ríkissjóð af bensíni og olíu, sem fer auðvitað stighækkandi eftir því sem olía hækkar. Þetta mál hefur verið rætt hér og ég minnist þess að hafa heyrt fjmrh. lýsa yfir að ekki væri ætlunin að ríkissjóður græddi fé á þessari olíuverðshækkun. En það eru fleiri en ríkissjóður þannig settir að þeir græða þeim mun meira fé sem olíuverð hækka. Þannig er um olíufélögin sjálf. Um þetta hefur verið rætt hér, og einnig gefst tækifæri til þess að ræða það síðar, því að fljótlega hljóta að koma á dagskrá fsp. um verðmyndunarþætti á olíu og á bensíni sem ég hef flutt fyrir löngu í Sþ. En það liggur ljóst fyrir, að verðmyndunarþættir á olíu eru einir 20 og þar eru margir undarlegir hlutir á ferli, t. a. m. að olíufélögin skuli hafa til þess heimild að leggja á fyrir landsútsvari og er næsta fágætt. Ég ætla ekki að ræða hér alla þá furðulegu þætti, en það liggur sem sagt ljóst fyrir, að þeim mun meira fjárstreymi er í ríkiskassann sem þessar lífsnauðsynlegu vörur hækka í verði. Það er höfuðatriði og snýr ekki, eins og ég hef áður tekið fram, einvörðungu að útgerðinni. Það þarf ekki síður, og þó miklu fremur, að hugsa fyrir þeim sem hita hús sín með olíukyndingu. Ég er hræddur um að þessar miklu olíuverðshækkanir verði þungur baggi á mörgu heimili, og við væntum þess fastlega að innan tíðar sjái aðgerðir til úrbóta dagsins ljós af hálfu hæstv. ríkisstj. Eins og fram kemur í nál. treystum við okkur ekki til að fylgja þessu frv. til l. um breyt. á l. um útflutningsgjald af sjávarafurðum á þskj. 394. Aðalástæðan fyrir því er sú, að þarna verður hinn lífsnauðsynlegi aðallánasjóður útvegsins fyrir skakkafalli. Þetta stingur mjög í stúf við þær till. og ráðagerðir sem fram hafa verið fluttar af hálfu hæstv. ríkisstj. og lesa má um í lánsfjáráætlun sem nú hefur veríð lögð fram. Þar hafa fjárframlög og lánsfjárheimildir til handa Fiskveiðasjóði hækkað gífurlega frá síðasta ári. Ég ætla ekki að draga í efa að það séu allt saman nauðsynlegar till. sem þar eru færðar fram, en eiginfjárstaða Fiskveiðasjóðs hefur hríðversnað og alveg sérstaklega á síðasta ári. Vegna sjálfvirkni í lánareglum henti hann það slys að lána um 1000 millj. kr. umfram útlánagetu sína á s. l. ári, og staða Fiskveiðasjóðs er ákaflega alvarleg, sérstaklega eiginfjárstaðan. Það vill svo til, að með þessari tillögugerð og verði þetta frv. að lögum skerðist framlag til hans tölulega, eins og hér stendur, um 416 millj., en vegna reglunnar um greiðslur til Fiskveiðasjóðs yrði það sem næst 312 millj. kr. sem beint fjárframlag mundi skerðast um. Þarna er ekki verið að tala um að ræna Fiskveiðasjóð útlánsmöguleikum einvörðungu, heldur verið að skerða eiginfjárstöðu hans, sem er miklu alvarlega en hitt. Þó er alveg nauðsynlegt að okkar dómi að Fiskveiðasjóður fái til ráðstöfunar það fé sem honum hefur verið ætlað samkv. lánsfjáráætlun, og enda þótt við höfum ekki till. í frammi um það treystum við því að hæstv. ríkisstj. sjái svo um. Þetta er aðalástæðan fyrir því, að við treystum okkur ekki til að ljá þessu frv. fylgi okkar, og svo á hinn bóginn, þó að við metum þetta að vísu mikils, bíðum við eftir því að miklu stórtækari og alvarlegri ráðstafanir verði gerðar varðandi og vegna hinna miklu olíuverðshækkana sem nú hafa dunið yfir.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 411, þar sem er nál. meiri hl. sjútvn., er ég fylgjandi því frv. sem hér liggur fyrir. Mér er þó ljóst að það eru ýmsir annmarkar á því að þurfa að gripa til þeirra ráða sem gert er ráð fyrir í þessu frv., og þann annmarka tel ég mestan, að gert er ráð fyrir því að skerða enn tekjur Fiskveiðasjóðs. En hér er úr vöndu að ráða, því það þarf óhjákvæmilega að útvega fjármagn til að standa undir þeim greiðslum sem gert er ráð fyrir í þessu frv. og frv. sem því fylgir og hefur verið til umr. fyrr á fundinum. Ég viðurkenni að hér er um svo mikið vandamál að ræða, að það verður að reyna að leysa þennan vanda, og fellst því á að gera það á þann hátt sem lagt er til í þessu frv. En þó að illt sé að þurfa að skerða tekjur Fiskveiðasjóðs á þann hátt sem lagt er til, er þó hægt að bæta úr því að nokkru leyti með því að tryggja Fiskveiðasjóði á þessu ári jafnmikið fjármagn að láni og lagt er til að taka af honum með þessu frv., þannig að umsvif hans og lánveitingar geti orðið jafnmiklar og gert var ráð fyrir í lánsfjáráætlun. Ég tel fyrir mitt leyti alveg fráleitt að semja lánsfjáráætlun fyrir fáum mánuðum og koma síðan með till. um að ætla að raska þeirri lánsfjáráætlun varðandi jafnþýðingarmikinn stofnlánasjóð og hét er um að ræða, þar sem Fiskveiðasjóður er. Ég vil því að staðið verði við það, sem gert er ráð fyrir í lánsfjáráætluninni, og Fiskveiðasjóður hafi fjármagn að því magni til, sem gert var ráð fyrir í lánsfjáráætlun, til starfsemi sinnar. Ég mun því beita mér fyrir því, þegar kemur að afgreiðslu lánsfjáráætlunar, að gert verði ráð fyrir því, að Fiskveiðasjóði verði útvegað lán sem þessari fjárhæð nemur og þannig verði staðið við lánsfjáráætlunina. Mér er ljóst að Fiskveiðasjóður stendur auðvitað ekki jafnréttur eftir sem áður þó að það verði gert. Hann hefur misst samkv. þessu frv. eigin tekjur, en fengið í staðinn lánsfé til að geta staðið undir verkefnum sínum. En ég tel það svo mikilvægt, að Fiskveiðasjóður hafi a. m. k. það fjármagn til starfsemi sinnar, sem gert var ráð fyrir í lánsfjáráætlun, að ég mun beita mér fyrir því, þegar kemur að afgreiðslu lánsfjáráætlunar, að úr þessu verði bætt á þann hátt að Fiskveiðasjóður fái lánsfé sem þessu fjármagni nemur sem nú á að taka af.



Herra forseti. Í framhaldi af þeim umr., sem hér hafa orðið, get ég lýst því yfir, að höfðu samráði við fjmrh. og viðskrh., að við erum sammála um að ríkisstj. beiti sér fyrir því, að Fiskveiðasjóði verði útvegað lánsfé til þess að bæta honum þá skerðingu upp á 416 millj. kr., sem hann verður fyrir samkv. þessu frv., þannig að heildarumsvif hans samkv. lánsfjáráætlun verði óhreytt.



Herra forseti. Ég tel rétt að lýsa yfir, að eins og hver annar traustur stjórnarsinni styð ég auðvitað þau tvö frv. sem hér hafa verið rædd í dag og nú í kvöld. Ég vil fara eins að og hv. þm. Matthías Bjarnason gerði hér í dag. Mig langar til að ræða þau nokkuð saman, og mig langar til að leitast við að skýra það sem hér hefur verið að gerast í dag með hið fyrra frv. Þó að ég sé ekki reyndur hér í þinginu, þá þarf enginn að segja mér að það sé venjulegt mál þegar formaður svokallaðs stjórnarflokks flytur brtt. við stjfrv. Hann lýsir yfir í leiðinni engu að síður að hér sé um smámál að ræða. Ég held að skýringin á þessu sé að hluta sú, að það var sagt já já í þingflokknum um daginn og nei nei í dag. Eftir að Alþb. gekk í Möðruvallahreyfinguna fyrir nokkrum árum tók það upp eitt helsta stefnuskráratriði sem þá var kennt Framsfl. og hreyfingar í tengslum við hann og kallað var já-já- og nei-nei-stefna, og það er einmitt það sem við höfum séð í dag. En ég held að skýringarnar á þessu séu fleiri. Eins og þingheimi hefur verið ljóst í vetur, virðist það vera svo og hefur bitnað svolítið á okkur í Alþfl., að hv. 1. þm. Austurl. virðist ekki þola þá sem eru í stjórnmálunum og eru undir fimmtugu. Þannig mun vera að a. m. k. tveir af þremur ráðh. Alþb. eru undir fimmtugu og hann þolir ekki „strákana“ og hann er að hirta „strákana“ alveg með sama hætti og hann hefur verið að hirta okkur í Alþfl. í blaðagreinum og fundið okkur það helst til foráttu, að við höfum aldrei rekið svo mikið sem hænsnabú! Ég er þeirrar skoðunar, að hér sé um að ræða innanflokksmál sem komi efnisatriðum þessa máls nákvæmlega ekkert við, þó að hv. 1. þm. Austurl. gefi annað í skyn, heldur hitt, að hér er verið að hirta þá sem hv. þm. finnst vera „strákarnir“ í ríkisstj., sem eru þó að minni hyggju um margt frambærilegir menn og meira að segja allágætir. Hv. þm. Sverrir Hermannsson sagði í dag, að hann væri sammála hv. þm. Lúðvík Jósepssyni, og sagði: „svo skrýtið sem það nú er.“ - Það er ekkert skrýtið. Það er þvert á móti afar eðlilegt. Þeir eru sammála um þetta mál, alveg eins og þeir eru sammála um vaxtasukkið og hvað annað sukk sem hér hefur, að mér hefur fundist, komið til umræðu í vetur. Það, sem er að gerast, er ekkert annað en að bláa íhaldið og rauða íhaldið eru að ná höndum saman. Þeir eru að ganga saman í eina sæng og ef þeir geta eitthvað - sem ég raunar efast um-þá yrði það þokkalegur krógi - eða hitt þó heldur. Ég hef einhvern veginn á tilfinningunni, að það bandalag, sem hér er í uppsiglingu á milli rauða íhaldsins og bláa íhaldsins, sé forboði um aðrar og stærri breytingar sem hér eiga eftir að gerast. Ég vil segja það, að í þessu máli þá stend ég með hæstv. ráðh. Kjartani Jóhannssyni og Svavari Gestssyni, og ég held að þeir hafi haft svo mikil samráð sem mögulegt hefur verið, eins og hæstv. ráðh. Svavar Gestsson lýsti hér á ábyrgan hátt í dag. Það má segja að það er munurinn á órólegu deildinni í Alþfl. og í Alþb., að það er rétt að við í órólegu deildinni í Alþfl. höfum talað út og við höfum sagt meiningu okkar, en við höfum staðið með þessari ríkisstj. og lyft upp höndum hversu erfitt sem okkur hefur fundist sú ákvörðun vera. Það er rangt hjá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni að bera þetta saman við umr. um verðjöfnunargjald af raforku, vegna þess að þegar það var kynnt í þingflokkum höfðu allir þingflokkar fyrirvara á því. Mér er fullkunnugt um það, vegna þess að ég hafði það, talaði svo og greiddi svo atkv., svo að það er um allt annars konar mál að ræða heldur en hér hefur verið á döfinni. Órólega deildin í Alþb. fer öðruvísi að. Ég geri ráð fyrir að hún sé í minni hl. í sínum flokki. Allt um það, það hefur stundum verið þungbært að rétta upp hendur, en við höfum gert það. Auðvitað er það svo, að það er fallið til vinsælda að vera maður fólksins og vilja ekki skerða kjör fólksins. En samt er það svo, að stundum þarf ríkisstj. á traustum bakvarðasveitum að halda, og þá sjálfsagt að hún fái þær.



Herra forseti. Ég vil fagna þeirri yfirlýsingu, sem hæstv. sjútvrh. gaf hér áðan varðandi það, að hann muni vinna að og beita sér fyrir því, að Fiskveiðasjóður fái svipaða upphæð og hann kemur til með að tapa við samþykkt þessa frv. Og ég vil fagna þeirri yfirlýsingu hv. 1. þm. Austurl., að hann muni beita sér fyrir því sama, þó að mér sé ljóst að þeir fjármunir séu auðvitað með allt öðrum hætti. Það er ætlað að taka lán með fremur óhagstæðum kjörum, og sennilega erlent lán. En það verður þó til þess, að ráðstöfunarfé sjóðsins til lána á þessu ári rýrnar ekki frá upprunalegri hugmynd. Þær eru táknrænar um samstarf og samvinnu og elskulegheit á 6 mánaða afmæli ríkisstj., þær umr. sem hafa farið hér fram í dag. Hér hefur verið hnakkrifist um tiltölulega ákaflega ómerkilega hluti og lítilfjörlega. Formaður sjútvn. og jafnframt formaður þingflokks Alþfl. taldi að hér hefði verið stofnað til þúsund ára ríkis með myndun þessarar ríkisstj., svo það á eftir að standa í 999 ár og 6 mánuði, ef spádómur hans verður að veruleika. Ég er hræddur um að sumir verði orðnir þreyttir þá. Ég ætla ekkert að blanda mér í það, að stofnuð hafi verið Möðruvallahreyfing í Alþb. Framsfl. átti á sínum tíma þann þunga kross sem hann þurfti að bera með hinni svokölluðu Möðruvallahreyfingu. Þetta finnst mér vera einkamál stjórnarflokkanna sem við eigum ekkert að vera að skipta okkur af. En það er rétt hjá Vilmundi Gylfasyni - alveg hárrétt, að hann hefur lyft hendi sinni í hvert skipti sem ríkisstj. hefur þurft á að halda, þó að það hafi verið honum oft ærið þungbært eins og hann sagði sjálfur. Hann hefur talað hér á móti miklu fleiri stjfrv. en hann hefur talað með, en alltaf að lokum lyft hendinni með þeim. Þetta et óskaplegt álag á ungan mann og hann er vafalaust orðinn töluvert þreyttur og þá sérstaklega í handleggjunum, - ég hef ekki orðið var við þreytu í talandanum. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu fleiri, því að hæstv. sjútvrh. lagði töluverða áherslu á að þessi frv. yrðu orðin að lögum 1. mars. Nú eru senn ekki nema tveir og hálfur tími eftir af 1. mars, og ef brtt. verður samþ. er eftir að halda fund í Ed. um málið. Ef verður komið fram yfir 1. mars verður aftur að breyta 1. mars í 2. mars og frv. að fara aftur til Nd., og ég ætla ekki að standa að því. En ég vil þó að lokum segja það við mína elskulegu vini á stjórnarheimilinu að slíðra nú sverðin í tvo og hálfan tíma og reyna að koma þessum stjfrv. áleiðis svo þau verði að lögum og það geti farið fram atkvgr. sem allra fyrst, þannig að menn geti einu sinni enn lyft sinni hendi til þess að framkvæma sína þungu skyldu við núv. hæstv. ríkisstj. Ég ætla ekkert að tala um hvort hún á langt eftir ólifað eða ekki, en hvort sem er þá verður þetta ekkert líf hjá þessari blessaðri ríkisstj.



Herra forseti. Eins og kunnugt er af umr. hér undanfarna daga og mánuði, þá er dagurinn 1. mars í dag og fyrir þann dag átti að vera búið að leysa öll efnahagsmál Íslendinga með ákveðnu frv: eða löggjöf sem þeir hv. Alþfl.-menn hafa hampað hér eins og Biblíunni eða Kóraninum, rétt eins og texta sem innihéldi hinn endanlega sannleik. Ísland ferst, sagði formaður þingflokks Alþfl. hátíðlega hér í fyrradag, ef svo illa fer að þetta frv. nær ekki að verða afgreitt. Nú er þessi stund upprunnin og enn lifir þetta land og þessi þjóð sem betur fer: Og þau tíðindi hafa gerst, þó að þetta frv. hafi enn ekki séð dagsins ljós á Alþ., að hæstv. núv. ríkisstj., sem hefur stundum átt pínulítið erfitt með samkomulagið á eigin heimili, hefur eignast ötula stuðningsmenn hér á hv. Alþ. Órólega deildin í Alþfl., sem skv. yfirlýsingu 7. þm. Reykv. er meiri hl. þingflokksins, styður ríkisstj. heils hugar hér eftir. Þó að það hafi gengið illa fram að 1. mars mun ekki standa á stuðningi þeirra hér eftir. Þrautpíndir munu þeir lyfta upp hendinni með hverju einu sem hæstv. ríkisstj. lætur frá sér fara og verða henni bakhjarlar í hvívetna. Þennan fyrirvaralausa stuðning órólegu deildarinnar, meiri hl. í þingflokki Alþfl., ber ráðh. að sjálfsögðu alveg sérstaklega að þakka. Í þeim umr., sem hér hafa farið fram í dag, kom þó fram eitt atriði sem ég vil alveg sérstaklega frábiðja mér og ég vona að ég eigi ekki skilið, og það er hól frá meiri hl. í þingflokki Alþfl., sem kallaði okkur ráðh. Alþb. frambærilega og ágæta menn. Ef svo er komið fyrir okkur að flytja verður hólræður um okkur hér af hv. Alþfl. mönnum, þá er illa komið og ég vona að það standi ekki öllu lengur. Ég kom hingað upp til að undirstrika sérstakar þakkir mínar fyrir það, að eftir að 1. mars er kominn og þeir Alþfl.-menn hafa dottið upp fyrir með þjóðaratkvgr. sína, þá skuli þeir fyrirvaralítið eða fyrirvaralaust ætla að styðja ríkisstj. Fyrir þetta er mér er skylt að þakka, en hitt afþakka ég.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að láta það koma fram, að ég hef grun um að það verði ekki aðeins hin órólega deild Alþfl. sem á eftir að lýsa sérstakri ánægju með hæstv. viðskrh. Ég heyrði það hér niðri í sal rétt áðan frá einum traustasta stuðningsmanni hæstv. ráðh., að honum hafi tekist að afsanna það í 6 mánaða setu í stól viðskrh. í þessari ríkisstj, sem hann hefði leitast við að sanna með 6 ára setu í stól ritstjóra Þjóðviljans, og jafnframt, að það skyldi þó ekki vera að einkum og sér í lagi sú stétt manna sem hæstv. viðskrh. hefur skrifað mikið og skrafað um, sú stétt sem kennd er oft við heildverslun og innflutning, ætti þegar upp er staðið eftir að vera álíka þakklát og ánægð með hæstv. viðskrh. í starfi eins og sumir Alþfl. menn eru.