Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eins og hv. alþm. er kunnugt útbýtti hæstv. fyrrv. utanrrh. svari við þessari fsp. skriflega fyrr á þinginu, og hefur fyrirspyrjandi tjáð að það svar væri fullnægjandi. Er því fsp. svarað og málið tekið út af dagskrá.

Skriflegt svar utanrrh. er á þessa leið: SVÖR utanríkisráðherra við fyrirspurn frá Halldóri Blöndal í þskj. 95 (tölulið II) um umsvif erlendra sendiráða. Snemma á síðastliðnu ári gerði utanríkisráðuneytið könnun á fjölda starfsmanna erlendra sendiráða í Reykjavík, en slíkar athuganir fóru einnig fram 1971 og 1974. Yfirlit þetta nær yfir allt erlent starfsfólk sendiráða og fjölskyldur þess svo og íslenska þegna, er starfa í erlendum sendiráðum. Er þar miðað við starfsheitaflokkun Vínarsamningsins frá 1961 um stjórnmálasamband. 1. Tólf ríki hafa sendiráðsskrifstofur í Reykjavík. Þau eru Bandaríkin, Bretland, Danmörk, Frakkland, Kína, Noregur, Pólland, Sovétríkin, Svíþjóð, Tékkóslóvakía, Sambandslýðveldið Þýskaland og Alþýðulýðveldið Þýskaland. Útsent starfsfólk við þessi sendiráð er samtals 118. Auk þess starfa við sendiráðin fáeinir ríkisborgarar annarra ríkja og 29 íslenskir ríkisborgarar. Af útsendum starfsmönnum hafa 51 diplómatísk réttindi (sendiherrar, sendifulltrúar, sendiráðunautar, sendiráðsritarar o.s.frv.), en aðrir starfsmenn, alls u.þ.b. 100 manns, teljast til skrifstofu-, tækni- og þjónustustarfsmanna. Í sendiráði Bandaríkjanna starfa 18 Bandaríkjamenn og 14 Íslendingar, en 1971 störfuðu hér 16 Bandaríkjamenn og 19 Íslendingar. Í sendiráði Sovétríkjanna starfa 35 Sovétmenn, en voru 30 árið 1971. Engir Íslendingar hafa verið þar að störfum, hvorki 1979 né 1971. Í sendiráði Kína starfa nú 20 manns, allir kínverskir. Þetta sendiráð hafði ekki verið opnað 1971, þegar fyrsta könnun ráðuneytisins var gerð, en í 2. könnun þess árið 1974 voru starfsmenn 14. Önnur sendiráð í Reykjavík eru verulega minni en þau þrjú, sem hér hafa verið gerð að umtalsefni. 2. Bandaríkin starfrækja hér upplýsingaskrifstofu og Sovétríkin fréttastofu. Í bandarísku upplýsingaþjónustunni starfa 2 diplómatískir starfsmenn og eru þeir taldir með starfsliði bandaríska sendiráðsins í heildartölunum hér að framan. Auk þeirra starfa 7 Íslendingar við stofnunina. Sovétríkin starfrækja hér APN-fréttastofuna og vinna þar sovésk hjón ásamt 3 Íslendingum. 3. 117 fjölskyldumeðlimir dveljast hér með þeim 118 útsendu starfsmönnum, sem um er rætt í 1. tölulið. 4. a Erlend sendiráð eiga hér 18 fasteignir, samtals rösklega 33 þúsund rúmmetra. Sovétríkin eiga 4 fasteignir í Reykjavík, samtals 7261 rúmmetra, Bandaríkin 2, samtals 3923 rúmmetra, Kínverska alþýðulýðveldið 2, samtals 3739 rúmmetra og Sambandslýðveldið Þýskaland 2, samtals 3712 rúmmetra. Frakkland og Noregur eiga einnig 2 fasteignir hvort ríki, en þær eru talsvert minni í rúmmetrum talið. Önnur ríki eiga hér eina fasteign hvert, nema Pólverjar, sem ekki eru skráðir fyrir neinni fasteign hér á landi. 4. b Samkvæmt nýju yfirliti ráðuneytisins eru nú samtals 97 bifreiðar skráðar hér á landi í eigu erlendra sendiráða og sendiráðsstarfsmanna. 5. Leiguhúsnæði. Pólska sendiráðið leigir húsnæði að Grenimel 7 og upplýsinga- og fréttastofnanirnar leigja að Neshaga 16 og Suðurgötu 13. Þeir starfsmenn, sem ekki búa í framangreindum fasteignum í eigu sendiráðanna, búa í leiguhúsnæði víðs vegar í Reykjavík og nágrannabyggðum. 6. Erlendar ríkisstjórnir hafa ekki fengið heimild til neinnar annarrar starfsemi hér á landi en þeirrar, sem greinir í svörum við 1. og 2. tölulið fyrirspurnarinnar. Áðurgreind skýrsla utanríkisráðuneytisins frá 1979 er fylgiskjal með svari þessu. Enn fremur nýtt yfirlit yfir bifreiðaeign sendiráðanna, svo og ný skrá yfir þá erlenda starfsmenn sendiráðanna, er fengið höfðu persónuskilríki 17. janúar 1980. Sendiráð í Reykjavík í janúar/febrúar 1979. Yfirlit yfir fjölda starfsmanna erlendra sendiráða í Reykjavík (Miðað er við starfsheitaflokkun Vínarsamningsins frá 1961 um stjórnmálasamband). 1. Bandaríki N.-Ameríku: Bandarískir þegnar: a) Stjórnarsendimenn 8 + 22 fjölskyldumeðlimir b) Skrifstofu- og tæknimenn 10 + 6 „ Samtals 18 + 28 „ Íslenskir þegnar: b) Skrifstofu- og tæknimenn 14 Samtals 14 Þegnar annarra ríkja: b) Skrifstofu- og tæknimenn (br.) 1 + 1 fjölskyldumeðlimir c) Þjónustustarfsmenn (br.d.) 2 „ Samtals 3 + 1 „ 2. Bretland: Breskir þegnar: a) Stjórnarsendimenn 4 + 7 fjölskyldumeðlimir b) Skrifstofu- og tæknimenn 1 „ Samtals 5 + 7 „ Íslenskir þegnar: b) Skrifstofu- og tæknimenn 2 Samtals 2 Þegnar annarra ríkja: b) Skrifstofu- og tæknimenn (fr) 1 d) Einkaþjónustufólk (tanz.) 1 Samtals 2 3. Danmörk: Danskir þegnar: a) Stjórnarsendimenn 2 b) Skrifstofu- og tæknimenn 2 d) Einkaþjónustufólk 1 Samtals 5 Íslenskir þegnar: b) Skrifstofu- og tæknimenn 1 c) Þjónustustarfsmenn 1 Samtals 2 Þegnar annarra ríkja: a) Stjórnarsendimenn (br.irl.) 5 fjölskyldumeðlimir d) Einkaþjónustufólk (br.) 1 Samtals 1 + 5 „ 4. Frakkland: Franskir þegnar: a) Stjórnarsendimenn 4 + 4 fjölskyldumeðlimir b) Skrifstofu- og tæknimenn 5 „ d) Einkaþjónustufólk 1 Sendikennari 1 + 1 „ Samtals 11 + 5 „ Íslenskir þegnar: b) Skrifstofu- og tæknimenn 2 Samtals 2 Þegnar annarra ríkja: c) Þjónustustarfsmenn (br.) 1 Samtals 1 5. Kína: Kínverskir þegnar: a) Stjórnarsendimenn 6 + 4 fjölskyldumeðlimir b) Skrifstofu- og tæknimenn 9 + 5 „ c) Þjónustustarfsmenn 5 + 5 „ Samtals 20 + 14 „ 6. Noregur: Norskir þegnar: a) Stjórnarsendimenn 2 + 2 fjölskyldumeðlimir b) Skrifstofu- og tæknimenn 2 Samtals 4 + 2 Íslenskir þegnar: b) Skrifstofu- og tæknimenn 1 Samtals 1 7. Pólland: Pólskir þegnar: a) Stjórnarsendimenn 2 + 2 fjölskyldumeðlimir b) Skrifstofu- og tæknimenn 1 + 1 „ Samtals 3 + 3 „ 8. Sovétríkin: Sovéskir þegnar: a) Stjórnarsendimenn 13 + 19 fjölskyldumeðlimir b) Skrifstofu- og tæknimenn 16 + 17 „ c) Þjónustustarfsmenn 6 + 6 „ Samtals 35 + 42 „ 9. Svíþjóð: Sænskir þegnar: a) Stjórnarsendimenn 2 + 1 fjölskyldumeðlimir Samtals 2 + 1 „ Íslenskir þegnar: b) Skrifstofu- og tæknimenn 1 Samtals 1 Þegnar annarra ríkja: c) Þjónustustarfsmenn (n) 1 Samtals 1 10. Tékkóslóvakía: Tékkneskir þegnar. a) Stjórnarsendimenn 1 + 1 fjölskyldumeðlimir b) Skrifstofu- og tæknimenn 3 + 4 „ Samtals 4 + 5 „ 11. Sambandslýðveldið Þýskaland: Þýskir þegnar: a) Stjórnarsendimenn 4 + 8 fjölskyldumeðlimir b) Skrifstofu- og tæknimenn 3 Samtals 7 + 8 „ Íslenskir þegnar: b) Skrifstofu- og tæknimenn 1 c) Þjónustustarfsmenn 4 Samtals 5 12. Þýska alþýðulýðveldið Þýskir þegnar: a) Stjórnarsendimenn 2 + 2 fjölskyldumeðlimir b) Skrifstofu- og tæknimenn 2 Samtals 4 + 2 „ Íslenskir þegnar: c) Þjónustustarfsmenn 2 Samtals 2 Skýringar: 2. Upplýsingar varðandi sendiráð Frakklands eru með fyrirvara, þar sem erindi ráðuneytisins var ekki svarað þrátt fyrir munnlegan eftirrekstur. Er því miðað við upplýsingar, sem fyrir hendi eru í skjalasafni ráðuneytisins, og jafnframt tekið tillit til þeirra breytinga, sem starfsfólki 1. Skammstafanir í svigum á eftir þegnum annarra ríkja eru sem hér segir: ráðuneytisins eru kunnar. br. breskir þegnar 3. Börn sendiráðsmanna búsett erlendis eru ekki talin með í fjölskylduliðnum. d. danskir þegnar fr. franskir þegnar 4. Makar og börn íslenskra starfsmanna sendiráða isl. írskir þegnar eru ekki talin með i fjölskylduliðnum. n. norskir þegnar tanz. frá Tanzaníu p. portúgalskir þegnar II Yfirlit yfir fjölda starfsmanna sendiráða, sundurliðað í samræmi við starfsheitaflokkun Vínarsamningsins frá 1961 um stjórnmálasamband. Skrifst. og Einkaþj. tæknimenn Þj.starfsmenn starfsmenn Þegnar Heildfj. starfsm. annarra Dagsetn. stj.sendim. sendir. ísl. sendir. ísl. sendir. ísl. ríkja sendir. ísl. aðrir upplýsinga 1. Bandaríkin 8/22 10/6 14 3/1 18/28 14 3/1 16.1.1979 2. Bretland 4/7 1 2 2 5/7 2 2 16.1.1979 3. Danmörk 2/* 2 1 1 1 1/5 5/ 2 1/5* 16.1.1979 4. Frakkland 5/5 5 2 I 1 11/5 2 1 
             5. Kína 6/4 9/5 5/5 20/14 18.1.1979 6. Noregur 2/2 2 1 4/2 1 15.1.1979 7. Pólland 2/2 1/1 3/3 15.1.1979 8. Sovétríkin 13/19 16/17 6/6 35/42 ..8.2.1979 9. Svíþjóð 2/1 1 2 2/1 1 1 17.1.1979 10. Tékkóslóvakía 1/1 3/4 4/5 18.1.1979 11. Sambandslýðv. Þýskal. 4/8 3 1 4 7/8 5 18.1.1979 12. Þýska alþýðulýðv. 2/2 2 2 4/2 2 1.2.1979 skýringar: 1. Aftan við skástrik eru aðrir fjölskyldumeðlimir. 2. íslenskir ríkisborgarar eru því aðeins taldir, að þeir gegni sjálfstæðum störfum í sendiráði, þ. e. makar og börn eigi talin með. * makar og börn stjórnarsendimanna eru ríkisborgarar annarra ríkja. III. Tafla yfir heildarfjölda starfsmanns erlendra sendiráða í Reykjavík. Frá sendiríki + fjölskylda frá öðrum erlendum ríkjum íslenskir 1. Bandaríkin 18 + 28 = 46 3 + 1 = 4 14 2. Bretland 5 + 7 = 12 2 2 3. Danmörk 5 + * = 5 1 + 5* = 6 2 4. Frakkland 11 + 5 = 16 1 2 5. Kína 20 + 14 = 34 6. Noregur 4 + 2 = 6 1 7. Pólland 3 + 3 = 6 8. Sovétríkin 35 + 42 = 77 9. Svíþjóð 2 + 1 = 3 1 1 10. Tékkóslóvakía 4 + 5 = 9 11. Sambandslýðv. Þýskaland 7 + 8 = 15 5 12. Þýska alþýðulýðveldið 4 + 2 = 6 2 Samtals 118 + 117 = 235 4 + 6 = 14 29 Skýringar: * makar og börn stjórnarsendimanna eru ríkisborgarar annarra ríkja IV. UPPLÝSINGAÞJÓNUSTA 1. Upplýsingaþjónusta Bandaríkjanna Forstöðumaður er Mr. Irving E. Rantanen. Þar vinnur einnig Mr. Paul J. Saxton og eru báðir kvæntir og eiga eitt barn hvor. Starfsmennirnir eru diplomatar á vegum sendiráðsins og eru taldir með í yfirliti yfir fjölda starfsmanna þess. Auk þeirra starfa nú 7 Íslendingar við stofnunina, sem er til húsa í leiguhúsnæði að Neshaga 16. 2. APN fréttastofan (NOVOSTI) Forstöðumaður er Evgeni Barbukhov. Auk hans starfar við stofnunina eiginkona hans, Natalia Barbukhova, og eiga þau eitt barn. Einnig starfa nú við stofnunina 3 Íslendingar. Íslensk kona er skráð ábyrgðarmaður ritsins „Fréttir frá Sovétríkjunum“, og starfar hún stöku sinnum við stofnunina. v. Fasteignir erlendra ríkja í Reykjavík vegna sendiráða. 1. Bandaríki N-Ameríku Laufásvegur 21-23 3.923.0 m3 2. Bretland Laufásvegur 33 1.595.0 m3 3. Danmörk Hverfisgata 29 3.065.0 m3 4. Frakkland Túngata 22 1.124.0 m3 Skálholtsstígur 6 1.630.0 m3 2.754.0 m3 5. Kínverska alþýðulýðveldið Víðimelur 29 2.190.0 m3 Víðimelur 25 1.549.0 m3 3.739.0 m3 6. Noregur Fjólugata 15 1.380.0 m3 Fjólugata 17 1.090.0 m3 2.470.0 m3 7. Pólland Engin fasteign 8. Sovétríkin Garðastræti 33 2.122.0 m3 Garðastræti 35 Í.269.0 m3 Túngata 9 2.058.0 m3 Túngata 24 1.812.0 m3 7.261.0 m3 9. Svíþjóð Fjólugata 9 1.816.0 m3 Í0 Tékkóslóvakía Smáragata 16 1.555.0 m3 11 Sambandslýðveldið Þýskaland Laufásvegur 70 1.198.0 m3 Túngata 18 2.514.0 m3 3.712.0 m3 12 . Alþýðulýðveldið Þýskaland Ægissíða 78 1.428.0 m3 Fasteignir erlendra ríkja vegna sendiráða í Reykjavík Samtals 33.318.0 m3 VI. Lóðareign erlendra ríkja í Reykjavík vegna sendiráða. 1. Bandaríki N-Ameríku Laufásvegur 21, 23 og Þingholtsstræti 36 981.0 m2 Þingholtsstræti 34 413.0 m2 1.394.0 m2 2. Bretland Laufásvegur 31 1 270,5 m2 Laufásvegur 33 1 179,0 m2 2 449,5 m2 3. Danmörk Hverfisgata 29 1338,0 m2 4. Frakkland Túngata 22 1 000,3 m2 Skálholtsstígur 6 923,7 m2 1 924,0 m2 5.Kínverska alþýðulýðveldið Víðimelur 29 810,0 m2 Víðimelur 25 900,3 m2 1 710,3 m2 6. Noregur Fjólugata 15 929,6 m2 Fjólugata 17 913,0 m2 1 842,6 m2 7. Pólland Engin fasteign 8. Sovétríkin Garðastræti 33 1 162,1 m2 Garðastræti 35 1 130,5 m2 Túngata 9 555,3 m2 Túngata 24 824,2 m2 31172,1 m2 9. Svíþjóð Fjólugata 9 1 351,8 m2 10. Tékkóslóvakía Smáragata 16 971,4 m2 Í1. Þýska alþýðulýðveldið Ægissíða 78 1059,0 m2 12. Sambandslýðveldið Þýskaland Túngata 18 838,4 m2 Laufásvegur 70 660,0 m2 14%,4 m2 Lóðareign erlendra ríkja vegna sendiráða í Reykjavík Samtals 19 211,1 m2 Um er að ræða leigulóðir (til 75 ára). VH. Samanburður við sams konar kannanir, sem gerðar voru á árunum 1971 og 1974. Heildarfjöldi starfsmanna sendiríkis og íslenskra starfsmanna: 1971 1974 1979 Frá sendiríki Frá sendiríki Frá sendiríki Þar af Þar af Þar af Frá samtals starfsm. samtals starfsm. Samtals starfsm. öðrum m. fjölsk. a, b, og c. Ísl. m. fjölsk. Ísl. m. fjölsk. a, b, og c. Ísl. ríkjum. 1. Bandaríkin 36 16 19 38 20 14 46 18 14 4 2. Bretland 21 7 6 18 7 3 12 5 2 2 3. Danmörk 7 6 2 8 5 3 5* 5 2 6* 4. Frakkland 8 8 4 20 10 2 16 11 2 1 5. Kína 15 14 34 20 6. Noregur 8 5 6 4 6 4 1 7. Pólland 6 2 2 7 3 1 6 3 8. Sovétríkin 65 30 71 32 77 35 9. Svíþjóð 7 4 7 3 1 3 2 1 2 10. Tékkóslóvakía 8 4 8 5 9 4 11. Sambandslýðveldið Þýskaland 17 7 5 17 8 3 15 7 5 12. Þýska alþýðulýðveldið 5 3 6 4 2 Samtals 183 89 38 220 114 27 235 118 29 15 Fasteignir og lóðareign erlendra ríkja í Reykjavík vegna sendiráða: 1971 1979 Fasteignir Lóðareign Fasteignir Lóðareign 1. Bandaríkin 3 923,0 m3 1 394,0 m2 3 923,0 m3 1 394,0 m2 2. Bretland 1 595,0 m3 2 449,0 m2 1 595,0 m3 2 449,0 m2 3. Danmörk 3 065,0 m3 1 338,0 m2 3 065,0 m3 1 338,0 m2 4. Frakkland 2 754,0 m3 1 924,0 m2 2 754,0 m3 1 924,0 m2 5. Kína A 3 739,0 m3 A 1 710,3 m2 6. Noregur 2 724,0 m3 2 234,3 m2 M 2 470,0 m3 M 1 842,6 m2 7. Pólland 8. Sovétríkin 7 261,0 m3 3 672,1 m2 7 261,0 m3 3 672,1 m2 9. Svíþjóð 1 816,0 m3 1 351,8 m2 1 816,0 m3 1 351,8 m2 10. Tékkóslóvakía 1 555,0 m3 971,4 m2 1 555,0 m3 971,4 m2 11. Sambandslýðveldið Þýskaland 3 712,0 m3 1 498,4 m2 3 712,0 m3 1 498,4 m2 12. Þýska alþýðulýðveldið 1 428,0 m3 A 1 059,0 m2 Samtals 28 405,0 m3 16 833,5 m2 33 318,0 m3 19 211,0 m2 A = aukning M = minnkun VIII. Nokkur atriði varðandi samanburð á tölum áranna 1971, 1974 og 1979 viðvíkjandi erlendum starfsmönnum sendiráða og fjölskyldum þeirra. 1971 og 1974: Könnun ársins 1974 leiddi í ljós að útsendum starfsmönnum sendiríkja ásamt fjölskyldum búsettum hér á landi hafði fjölgað um 37, þar af 25 sendimenn a, b og c. Fjölgunin átti aðallega rætur sínar að rekja til þess, að kínverska alþýðulýðveldið og þýska alþýðulýðveldið settu formlega á stofn sendiráð í Reykjavík. Útsendu starfsliði bandaríska og sovéska sendiráðsins fjölgaði sem hér segir: Bandaríkin 2 með fjölsk., þar af 4 sendim. a, b og c. Sovétríkin 6 m/fjölsk., þar af 2 sendim. a, b og c. 1974 og 1979: Á árinu 1979 hafði útsendum starfsmönnum sendiríkja, ásamt fjölskyldum, fjölgað um 15 frá því, sem þeir voru á árinu 1974. Könnun ársins 1979 gerir sérstaklega grein fyrir þegnum annarra ríkja en sendiríkis og gistiríkis, en þeir voru nú 14. Þurfa þessir 14 ríkisborgarar (aðallega vestrænna ríkja) að bætast við ofangreinda 15 til að gefa rétta mynd af hlutfalli milli áranna þannig að heildaraukningin varð 29 frá og á vegum sendiríkis. Sendimönnum a, b og c fjölgaði um 4 á sama tíma. 1971 og 1979: Ef bornar eru saman tölur ársins 1971, þegar fyrst var tekið saman nákvæmt yfirlit yfir starfsfólk á vegum erlendra sendiráða, og ársins 1979 (jan./febr.) sést að útsendum starfsmönnum sendiríkis ásamt fjölskyldum hafði á þessum tæplega 8 árum fjölgað um 52. Þegar við bætast ofangreindir 14 þegnar erlendra ríkja verður aukningin samtals 66 erlendir starfsmenn ásamt fjölskyldum, þar af 29 sendimenn a, b og c. Þessa miklu fjölgun má einkum rekja til tilkomu sendiráða Kína og Þýska alþýðulýðveldisins, sbr. ofangreint. Útsendum starfsmönnum Bandaríkjanna, Sovétríkjanna og Kína fjölgaði sem hér segir: Bandaríkin: 10 starfsmenn m/fjölsk., þar af 2 sendimenn a, b og c. Sovétríkin: 12 starfsmenn m/fjölsk., þar af 5 sendimenn a, b og c. Kína (frá 74) 19 starfsmenn m/fjölsk., þar af 6 sendimenn a, b og c. Þeir sem hafa persónuskilríki pr. 17. jan. 1980: Diplomatar eiginkonur starfsmenn eiginkonur börn þjónustufólk Sovétríkin 13 13 24 19 Bandaríkin 7 4 11 1 17 Bretland 4 3 2 Kína 5 1 14 Tékkóslóvakía 1 1 3 2 2 Frakkland 8 4 1 1 V-Þýskaland 4 4 3 1 4 A-Þýskaland 2 2 Noregur 2 1 2 Danmörk 2 2 1 Pólland 2 2 1 1 1 Svíþjóð 2 2 1 Bifreiðar erlendra sendiráða í Reykjavík (í ársbyrjun 1980): Sendiráð Bifreiðar Kína 6 Tékkóslóvakíu 5 Danmerkur 6 Frakklands 11 V-Þýskalands 12 Bretlands 7 Bandaríkjanna 20 A-Þýskalands 3 Noregs 4 Póllands 2 Svíþjóðar 3 Sovétríkjanna 18 Samtals 97



Forseti. Ég hef leyft mér að bera fram eftirfarandi fsp. til hæstv. viðskrh. og hljóðar hún svo, með leyfi forseta: „1. Þarf að leita leyfis stjórnvalda til stofnunar lánakortafyrirtækis hér á landi? 2. Eru slík fyrirtæki háð eftirliti, t.d. samsvarandi bankaeftirliti? 3. Ef slík lánastarfsemi er óháð lögum, hyggst þá viðskrn. beita sér fyrir lagasetningu, sem tekur til slíkrar starfsemi og tryggir eftirlit með henni?“ Fsp. þarfnast ekki mikilla skýringa. Fyrir allnokkru birtust fréttir um að starfsemi þessi væri að hefjast hér á landi, og vöktu þær mismikla hrifningu. Telja margir að hér sé á ferðinni enn ein leið til verðbólgumyndunar, þar sem þjónusta þessi byggist á að menn kaupi vörur sem greiða má seinna. Eins og menn munu vita verður unnt að taka út vörur fyrir allt að 200 þús. kr. eða meira, ef samkomulag næst, gegn framvísun plastkorta þessara, sem Kreditkort hf. gefa út í samvinnu við alþjóðafyrirtækið Eurocard, sem sagt er að sé eitt hið stærsta sinnar tegundar í heiminum. Tekið er þó fram, að ekki sé unnt að nota kort þessi erlendis þar sem gjaldeyrisreglur hér í landi leyfi það ekki, en þó er talað um að nýleg rýmkun á gjaldeyrisreglum geti undir vissum kringumstæðum leyft notkun kortanna erlendis og verði frekari rýmkun, segir í frétt, geti Íslendingar brátt verslað með alþjóðlegum lánakortum frá Eurocard. Mánaðarlega munu svo menn fá senda heim gíróseðla og skulu þeir þá greiða úttekt sína að frádregnum 10% af úttektarheimild viðkomandi korthafa, en ætlast er til að þá upphæð greiði korthafinn inn á viðskiptin 15 dögum eftir fyrsta úttektardag. Forsvarsmenn fyrirtækisins leggja á það áherslu, að hér sé ekki um eiginlega lánastarfsemi að ræða, heldur fyrst og fremst innheimtustarfsemi. Standi korthafinn í skilum er kostnaður hans aðeins gjald sem greiðist í upphafi hvers gildistímabils kortsins. Hvað sem um það má segja er hér augljóslega um að ræða nýja tegund auglýsinga á vörum, þar sem fréttabréf verða gefin út og viðskiptavinum tilkynnt hvaða fyrirtæki hafa tekið upp þessi viðskipti og hvaða vörur eru á boðstólum hjá þeim. Menn hljóta að spyrja, hvort þörf sé á þessari þjónustu hér á landi sem bætir enn við skrifstofubáknið í landinu. Upphaflega mun þetta hafa skotið upp kollinum í stórborgum heimsins, þar sem menn þora ekki að ganga með peninga í fórum sínum af ótta við glæpi. Ég hygg að hv. deildarþm. viti einnig mætavel um þau vanskilamál sem dómarar landsins fást við hundruðum saman ár hvert, svo sem vanskil á víxlum, afborgunum og öðru slíku. Varla væri að undra þó eitthvað því til viðbótar kæmi með lánakortakerfinu, enda hefur það sýnt sig, t.d. í Bandaríkjunum, þar sem starfsemi þessi hefur náð gífurlegri útbreiðslu, að mikil brögð eru að vanskilum, og sömu sögu er að segja í Svíþjóð. Er því svo komið nú, að upp hafa risið ráðgjafaskrifstofur hundruðum saman fyrir fólk sem lent hefur í alvarlegum erfiðleikum vegna óviðráðanlegra skulda. Í erlendum ritum má lesa langar greinar um áhyggjur manna af þessari starfsemi, sem margir telja að geri meiri skaða en gagn. Og það er dálítið erfitt að sjá að starfsemi sem þessi dragi úr verðbólgu sem núv. ríkisstj., eins og margir fyrirrennarar hennar hafa tekið að sér að berjast gegn. Ég skal ekki hafa þessi orð lengri í bili, en vænti svars hæstv. viðskrh.



Herra forseti. Hv. 8. landsk. þm. hefur borið fram fsp. til mín í þremur liðum. 1. liður fsp. er svo hljóðandi: „Þarf að leita leyfis stjórnvalda til stofnunar lánakortafyrirtækis hér á landi?“ Ekki þarf að leita leyfis stjórnvalda til stofnunar slíks fyrirtækis. Sé slíkt fyrirtæki stofnað í formi hlutafélags fylgist hlutafélagaskrá með því að við stofnun félagsins sé gætt ákvæða nýju hlutafélagalaganna nr. 32 12. maí 1978, um skilyrði fyrir skrásetningu félagsins. Í þessum lögum, sem tóku gildi, að því er ég hygg, um áramót, eru allítarleg ákvæði um skrásetningu hlutafélaga, og viðskrn., sem á að annast þá skrásetningu, er nú að fjalla um það með hverjum hætti verði best fyrir komið framkvæmd þeirrar skrásetningar sem nýju hlutafélagalögin segja fyrir um. 2. liður fsp. er á þessa leið: „Eru slík fyrirtæki háð eftirliti, t.d. samsvarandi bankaeftirliti?“ Viðskrn. sendi fsp. til umsagnar Seðlabankans og fékk umsögn hans um það, hvernig viðskipti í formi kreditkorta samrýmist lögum um banka og lánastarfsemi. Svarið verður á þessa leið: Lánakortafyrirtæki er ekki samkv. núgildandi lögum og reglum háð eftirliti sem samsvarar bankaeftirliti. Hins vegar er ljóst að ýmis lög mundu taka til slíks fyrirtækis sem og annarra fyrirtækja, t.d. hlutafélagalög og skattalög, og hafa mismunandi stjórnvöld eftirlit með því, að farið sé að ákvæðum slíkra laga. Hlutafélagaskrá mundi t.d. hafa eftirlit með því að fjórðungur hlutafjár væri greiddur, áður en félagið yrði skráð, og afgangur hlutafjár í síðasta lagi innan þriggja ára frá skrásetningu félagsins. Þá yrðu lánakortafyrirtæki að fara eftir ákvörðun Seðlabanka Íslands varðandi vexti og annað endurgjald fyrir umlíðun skuldar, sbr. 13. gr. laga nr. 10 29. mars 1961, um Seðlabanka Íslands, og lög nr. 58 28. júní 1960, um bann við okri, dráttarvexti o.fl. Svo sem aðrir aðilar í þjóðfélaginu verða þau að sjálfsögðu að fara að þessum lögum. Þriðja atriðið, sem spurt er um, er á þessa leið: „Ef slík lánastarfsemi er óháð lögum, hyggst þá viðskrn. beita sér fyrir lagasetningu, sem tekur til slíkrar starfsemi og tryggir eftirlit með henni?“ Viðskrn. hefur gert ráðstafanir til að afla upplýsinga um lög og reglur um lánakortafyrirtæki í nokkrum nágrannalöndum okkar og mun taka afstöðu til þess, hvort setja þurfi sérstök lög eða reglur hérlendis í ljósi þeirra upplýsinga, sem berast, og reynslunnar af lánakortastarfseminni hér í landinu. Kann vel að vera að það verði talið nauðsynlegt að setja lög um slíka starfsemi sem þessa. Á þessu stigi málsins get ég ekki tjáð mig frekar um þetta, þar sem ég hef ekki tiltækar nauðsynlegar upplýsingar, sem þurfa að vera fyrir hendi þegar á að meta hvort það þurfi eða sé æskilegt að setja sérstaka löggjöf um slíka starfsemi sem þessa.



Herra forseti. Af því að þetta mál kom upp í viðskrh.-tíð minni þykir mér rétt að leggja hér nokkur orð í belg. Hæstv. viðskrh. hefur nú svarað fsp. formlega, en þetta mál kom til íhugunar strax á sama tíma og Kreditkort tóku til starfa. Þá gerði ég ráðstafanir til þess að leita upplýsinga erlendis um viðskiptahætti af þessu tagi. Meginniðurstaðan úr þeirri upplýsingaöflun varð sú, að þetta væri tiltölulega lítið bundið af lögum eða reglugerðum í grannlöndum okkar, þeim sem upplýsinga var leitað hjá. Virtist meginlínan vera sú, að að svo miklu leyti sem lög eða reglugerðir væru um þetta efni stefndu þau fyrst og fremst að því að vernda hagsmuni þeirra, sem kortin bæru, gagnvart stuldi á kortunum. Í annan stað gerði ég ráðstafanir til þess að fá umsögn bankaeftirlitsins um það, hvert væri álit þess og Seðlabankans á því máli, hvort starfsemi af þessu tagi samræmdist lögum um bankastarfsemi. Ég trúi að þau svör, sem bárust, séu í fórum viðskrn., og þau svör, sem viðskrh. gaf hér áðan, séu í samræmi við þá umsögn, sem barst frá Seðlabankanum eða bankaeftirlitinu varðandi þetta efni. Ég held að það sé þrennt sem menn þurfa kannske sérstaklega að íhuga í sambandi við viðskipti af þessu tagi. Auðvitað getur stuldur korta orðið áhyggjuefni. Er þá hægt að styðjast við erlenda reynslu til þess að tryggja hagsmuni þeirra sem kortanna hafa aflað, og ætti að vera hægt að girða fyrir það á bærilegan hátt. Annað atriðið er spurningin um það, hvort fyrirtæki, sem rekur starfsemi af þessu tagi, sé nægilega traust. Það, sem við þurfum þá að íhuga, eru hagsmunir þeirra verslunarfyrirtækja sem stofna til viðskipta á hinum endanum við fyrirtækið, leyfa skuldfærslu við sig. Ef fyrirtæki þetta er ótraust, þá gæti það komið ýmsum verslunarfyrirtækjum og framleiðslufyrirtækjum illa ef fyrirtæki af þessu tagi „núllaði“, eins og sagt er, og það gæti auðvitað haft mjög slæmar afleiðingar í þjóðfélaginu. Í þriðja lagi eru það svo þær áhyggjur sem hv. 8. landsk. fjallaði allítarlega um í máli sínu, nefnilega sú hætta að fólk stofni til óheyrilegra skulda þegar lánsfé fæst með greiðum hætti eftir þessari leið. Af þessu hafa menn greinilega ekki haft verulegar áhyggjur í grannlöndum okkar, en ég tel að miðað við þær aðstæður, sem ríkt hafa í íslensku þjóðfélagi, þar sem hefur verið lánsfjárskömmtun, en jafnframt lánsfjáreftirsókn, því að það hefur nánast verið úthlutun á niðurgreiddu fé að geta fengið lán, þá hljóti að vera ástæða til þess í sambandi við hugsanlega reglugerðarsetningu að líta sérstaklega til þess, hvort einhverjar takmarkanir þurfi að vera hér á landi að þessu leytinu vegna þeirra aðstæðna sem við búum við hér í þjóðfélaginu. Ég vildi einungis beina þessum þremur meginatriðum til hæstv. viðskrh., þegar hann nú heldur áfram að fjalla um þetta mál.



Forseti. Ég vil þakka hæstv. viðskrh. og fyrrv. viðskrh. fyrir upplýsingar þeirra. Ég vil hins vegar ítreka að það er augljóst að hægt er að stofna til fjármálafyrirgreiðslu af ýmsu tagi hér í landi án leyfis yfirvalda og óháð þeirra eftirliti. Ég vil minna á að fyrir örstuttu beitti þáv. dómsmrh., hv. þm. Vilmundur Gylfason, sér fyrir því, að Rannsóknarlögregla ríkisins rannsakaði starfsemi leigumiðlunar einnar hér í bæ, sem jafnframt hafði stundað atvinnumiðlun, og hafði fyrirtækið velt stórfé án þess að raunverulega nokkur hefði eftirlit með því hvort viðskiptavinir töpuðu þar fé. Mér er svo sem ekki kunnugt um hvort þeirri rannsókn er lokið, enda skiptir hún ekki máli í þessu sambandi. Mergurinn málsins hér er sá, að ég tel að engin raunveruleg ástæða sé til þess að auka á fjölbreytni slíkrar fjármálaþjónustu. Ég held að það sé ekki minnsta ástæða til þess að taka upp nýja fyrirgreiðslu af þessu tagi. Ég tel að kaupmenn landsins séu fullfærir um að taka við þeim peningum, sem fólk á til þess að kaupa fyrir, og sem betur fer er ekki svo komið að við getum ekki gengið hér á milli húsa með einhverja fjármuni á okkur án þess að eiga á hættu líkamsárásir og meiðingar. Fyrir venjulega íslenska borgara er það foraðsfen, sem heitir íslenskt fjármálalíf, að verða óþolandi. Það er auðvitað árangur þess verðbólguástands, sem við höfum búið við um áratugi, að fólk treystir ekki lengur og trúir ekki á peningana sína, heldur ftýtir sér að koma þeim í fasta hluti og jafnvel áður en það á þessa peninga til. Ég er satt að segja hrædd við að fara að búa til nýtt kerfi til þess að hjálpa fólki að kaupa meira en það hefur efni á. Og þó að þetta þrífist annars staðar og einkum og sér í lagi þar sem það liggur fyrir að þetta þrífst mjög illa, - nýlega las ég í tímariti, sem fjallar um verslunarmál, grein um þetta fyrirbæri, þar sem það var kallað „verra en eiturlyf“, þá held ég að við ættum að forðast í lengstu lög að bæta slíkri plágu við það sem við höfum þegar af slíku. Í sömu grein var talað um að um svipað leyti og þessi kort tóku að ná almennri útbreiðslu jukust sakamál, sem fjölluðu um peningavanskil af öllu tagi, um 83% í Svíþjóð. Ég tel að við höfum alveg nóg á okkar könnu í þeim efnum þó að ekki sé farið að bæta við það, og ég vil skora á viðskiptayfirvöld í landinu og hæstv. viðskrh. að kanna mjög vel, hvort einhver fengur er að þessu, og setja lög um slíkt. Ég held að það fari smávegis hrollur niður eftir bakinu á velflestum Íslendingum þegar farið er að tala hér um hlutafélagalög. Það mætti kannske byrja á að athuga þau eitthvað. En ég held að það sé lítil ástæða til þess að bæta við nýrri tegund af slíku og nær að snúa sér þá frekar að því að búa til ný og marktæk lög um hlutafélög, sem raunverulega er hægt að fóta sig á og vinna eftir, í stað þess að fara að eyða mikilli orku í að lögfesta þetta, nema þá til þess eins að koma í veg fyrir að lánakort nái nokkurri útbreiðslu hér.



Herra forseti. Ég tek undir það með hv. þm., að sá hugsunarháttur er allt of mikið ríkjandi hér í landinu að fólk vilji ráðstafa peningum og fjármunum áður en það hefur þá í hendi. Það hefur kannske ekki verið örgrannt um að Alþingi sé alsaklaust af þessu. Nei, þessi hugsunarháttur nær nú e.t.v. til Alþingis. Ég vildi aðeins bæta við það sem ég sagði hér áður, að ég mun halda áfram að athuga þessi mál vandlega og að þeirri athugun lokinni taka ákvarðanir um það, hvort ég tel ástæðu til þess að semja um þau lagafrv. og leggja fyrir Alþingi.



Herra forseti. Um áraraðir hefur það verið umræðuefni víðs vegar hér á landi, að nauðsyn bæri til og miklir möguleikar væru á að efla útflutning íslensks lagmetis og styrkja þannig atvinnugrundvöll landsmanna og markaðsstöðu þeirra erlendis. Þrátt fyrir mikla umræðu og ákveðnar yfirlýsingar um fyrirheit á þessu sviði, þá virðist þróunin á síðari árum og þó sérstaklega nú á síðustu mánuðum og misserum stefna í þveröfuga átt, að útflutningsstarfsemi á sviði lagmetisiðnaðar sé í stórfelldri hættu, bæði vegna þróunar þeirrar meginstofnunar, sem þessu hefur sinnt, og eins vegna síaukinna frétta um gallaðar vörur og aðra meinbugi á framleiðslu þessari, sem stefnir markaðsstyrkleika okkar erlendis í stórfellda hættu. Undanfarna mánuði hafa borist fréttir um hvert áfallið á fætur öðru sem stefnir tilveru Sölustofnunar lagmetis, að því er virðist, í stórfellda hættu og vekur jafnframt mjög alvarlegar spurningar um framtíð markaða Íslendinga erlendis fyrir útflutt lagmeti. Meðal þessara áfalla, sem fréttir hafa borist af á síðustu vikum og mánuðum, má nefna nokkur atriði. T.d. hafa stjórnvöld eða fulltrúar þeirra tekið ákvörðun um að eitt af þremur stærstu fyrirtækjunum í Sölustofnun lagmetis, Norðurstjarnan í Hafnarfirði, gangi út úr því fyrirtæki. Virðast stjórnvöld á þann hátt taka sig sérstaklega fram um að skerða rekstrargrundvöll og möguleika fyrirtækisins. Í öðru lagi er ljóst, að annað af þremur stærstu fyrirtækjunum ásamt Norðurstjörnunni í þessari sölustofnun, K. Jónsson & Co. á Akureyri, hefur lent í mjög margvíslegum erfiðleikum og fjölþættir gallar komið fram á framleiðslu fyrirtækisins. Rætt hefur verið um það oftar en einu sinni á opinberum vettvangi á undanförnum vikum, að e.t.v. þurfi að selja fyrirtækið. Í þriðja lagi hefur stjórnarformaður fyrirtækisins, hv. þm. Lárus Jónsson, að því er fréttir segja, neitað beiðni iðnrn. um að segja af sér formennsku, en tekið sér hins vegar leyfi til vors, en framkvæmdastjóri fyrirtækisins hins vegar sagt upp störfum. Til viðbótar má nefna, að söluskrifstofa Sölustofnunar lagmetis í New York hefur verið lögð niður, en starfandi formaður í fyrirtækinu getur þess hins vegar í blaðaviðtali, að sá sem rekið hafi skrifstofuna, sé reiðubúinn að stofna eigið fyrirtæki og taka að sér þá starfsemi sem söluskrifstofan hafi haft. Vekur það satt að segja ýmsar spurningar um að sá maður, sem staðið hefur þannig að rekstri skrifstofunnar að það hafi orðið að leggja hana niður, lýsir sig hins vegar reiðubúinn til þess að reka hana fyrir eigin reikning. Til viðbótar þessu má nefna að fjölþættar fréttir hafa borist um gallaðar vörusendingar. Á undanförnum vikum hafa verið fréttir um margvíslegt tjón vegna skemmda á útflutningi gaffalbita til Sovétríkjanna, á útflutningi rækju til Vestur-Þýskalands, á útflutningi kavíars til Frakklands, þar sem m.a. er fullyrt að 2000 kassar af skemmdum kavíar liggi í Frakklandi. Einnig hefur verið fullyrt um mjög gallaða vöru í Tékkóslóvakíu og Ástralíu. Og nú síðast hefur viðskiptafulltrúi íslenska ríkisins í Bandaríkjunum látið frá sér fara mjög alvarlegar ásakanir um gallaðar vörusendingar og lélega útflutningsstarfsemi Íslendinga á Bandaríkjamarkaði. Það virðist, ef þessar fréttir eru allar saman réttar, að það sé ekki bara í einu landi, heldur sé það í fjölmörgum löndum: Bandaríkjunum, Sovétríkjunum, Vestur-Þýskalandi, Frakklandi, Tékkóslóvakíu, Ástralíu og jafnvel víðar, sem markaðir fyrir útflutning á íslensku lagmeti séu í stórfelldri hættu vegna lélegs eftirlits, lélegs gæðamats og ýmissa annarra ágalla sem virðast vera á þessari mjög nauðsynlegu útflutningsstarfsemi. Það mætti nefna fjölmargt annað sem hefur verið að gerast í mál efnum lagmetisiðnaðarins á síðustu vikum og mánuðum og vekur mjög alvarlegar spurningar um hvert stefni í þessum efnum og hvort Íslendingar standi frammi fyrir því, að öll þau miklu fyrirheit, sem sett voru fram um þróun lagmetisiðnaðar í landinu og útflutningsstarfsemi á þessu sviði, séu e.t.v. að enda í niðurlagningu þeirrar stofnunar sem átti að sinna þessari þróun, á sama tíma og fjölmörg önnur fyrirtæki í landinu, sem gjarnan vilja starfa að þessum málum, hafa ekki svigrúm til þess að sinna þeim sem skyldi, m.a. vegna þeirra lagaákvæða, sem gilda um Sölustofnun lagmetis og meina ýmsum öðrum fyrirtækjum að stunda útflutningsstarfsemi til þeirra landssvæða, þar sem ríkið eða ríkisstofnanir annast kaupin. Til þess að afla upplýsinga um það, hvað hér hefur í raun og veru verið að gerast, og fá þannig grundvöll fyrir raunhæfar umr. um málefni þessarar stofnunar og lagmetisiðnaðarins í heild hef ég á þskj. 109 borið fram 9 fyrirspurnir til hæstv. iðnrh., þar sem m.a. er spurt: Hvaða ástæður lágu til þess, að Norðurstjarnan í Hafnarfirði hefur ákveðið að segja sig úr Sölustofnun lagmetis, og hverjir tóku þá ákvörðun? Hversu miklu fjármagni hefur verið varið til markaðsöflunar og sölustarfsemi á vegum Sölustofnunar lagmetis frá upphafi? Hver var kostnaður vegna söluskrifstofu Sölustofnunarinnar í New York og hversu mikið var greitt úr Þróunarsjóði lagmetisiðnaðarins til þessarar starfsemi? Hverjar voru skuldir þessarar sömu skrifstofu þegar henni var lokað og hvernig verða þær greiddar? Hver var kostnaður af starfsemi Sölustofnunar lagmetis á árinu 1979 og tekjur stofnunarinnar það ár og hver er fjárhagsstaða hennar nú? Hverjar hafa verið tekjur Þróunarsjóðs lagmetisiðnaðarins þau ár sem hann hefur starfað, hvernig greinast þær eftir útflutningsþáttum og hvernig hefur sjóðseign verið ráðstafað eftir árum? Hvers vegna hafa lagmetisiðjur, sem ekki eru í Sölustofnun lagmetis, ekki haft möguleika á að njóta styrks úr Þróunarsjóði lagmetisiðnaðarins? Og svo að lokum: Hvert var heildartjón aðildar verksmiðja Sölustofnunar lagmetis vegna gallaðra vörusendinga á tímabilinu 1978–1979 og hvernig hafa greiðslur slíkra skaðabótakrafna verið fjármagnaðar og hve margar kvartanir hafa borist um gallaðar vörusendingar á tímabilinu 1977–1979 og frá hverjum hafa þær borist. Ég vænti þess, að svör hæstv. ráðh. verði þess eðlis, að þau auðveldi Alþingi og stjórnvöldum nánari umræður og ákvarðanatöku um þau þáttaskil sem tvímælalaust þurfa að verða í málefnum útflutnings á íslensku lagmeti.



Herra forseti. Sú fsp., sem hér er fram borin, hefur legið alllengi fyrir þinginu án þess að hún kæmi hér á dagskrá. Hún kom fram í tíð fyrrv. ríkisstj. og fyrrv. iðnrh. En jafnskylt er að svara henni nú, og ég vænti þess, þó að svarið hafi verið tekið saman fyrir allnokkru, að það sé í fullu gildi í meginatriðum. Ég hef raunar litið yfir það með tilliti til þess sem verið hefur að gerast í þessum efnum nú undanfarnar vikur, þó að það sé ekki margt frásagnarvert á þessu stigi. Aðstoð við svör við þessum fsp. hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar veitti m.a. Sölustofnun lagmetis, en sölustofnunin er sem kunnugt er sjálfstæð stofnun með sjálfstæðan fjárhag og reikningshald, eins og kveðið er á um í lögum. Stofnaðilar hennar eru íslenska ríkið og atvinnurekendur í niðursuðu- og niðurlagningariðnaði. Það má segja, að viss atriði í fsp. sem slíkum varði efnislega aðildarverksmiðjurnar sjálfar, en þó er ekki um að ræða að það hindri svör við þeim efnisatriðum sem hér eru fram komin. En ég tel eðlilegt að við umr. um þessi mál og athugun þeirra átti menn sig á því, að hér er um sölusamtök sjálfstæðra fyrirtækja að ræða sem eiga þarna hlut að máli með íslenska ríkinu. Ég mun þá svara þeim fsp. sem hér liggja fyrir, og þá 1. fsp., sem er þannig: „Hvaða ástæður lágu til þess, að Norðurstjarnan í Hafnarfirði hefur ákveðið að segja sig úr Sölustofnun lagmetis, og hverjir tóku þá ákvörðun?“ Svarið er þannig: Í bréfi Norðurstjörnunnar hf., dags. 28. des. 1979, segir stjórn fyrirtækisins upp aðild sinni að Sölustofnun lagmetis sökum óvissu um skipan markaðsmála á Bandaríkjamarkaði. Stjórn Sölustofnunar lagmetis fjallaði um efni bréfsins á fundi sínum 7. jan. s.l. og var Norðurstjörnunni hf. ritað bréf 8. jan. og gerð grein fyrir sjónarmiðum stjórnar stofnunarinnar. Af umr. þeim, sem fram hafa farið um málefni Sölustofnunar lagmetis og samskipti Sölustofnunar lagmetis og Norðurstjörnunnar hf., er það staðföst skoðun forráðamanna Sölustofnunar lagmetis, að eigi muni koma til raunverulegrar úrsagnar árið 1981 og Norðurstjarnan hf. verði með traustari aðildarfélögum samtakanna. Fram undan er lokasamningagerð af hálfu Sölustofnunar lagmetis í Bandaríkjunum um sölu á léttreyktum síldarflökum, Kipper snacks, sem er meginframleiðslutegund Norðurstjörnunnar hf. Þar með er stefnt að því að fullnýta framleiðslugetu Norðurstjörnunnar þetta árið og lagður frekari grundvöllur að sölu ársins 1981. Á undanförnum vikum hafa þessi mál verið til meðferðar á vegum Sölustofnunar lagmetis og það, sem þar hefur gerst, m.a. varðandi þá söluskrifstofu sem vikið er að síðar í þessari fsp., ætti frekar að leiða til þess en ekki, að Norðurstjarnan verði áfram aðili að Sölustofnun lagmetis eins og vænst er af stjórn Sölustofnunarinnar. 2. fsp. er þannig: „Hversu miklu fjármagni hefur verið varið til markaðsöflunar og sölustarfsemi á vegum Sölustofnunar lagmetis frá upphafi?“ Svarið við fsp. er þannig: Til starfsemi Sölustofnunar lagmetis hefur hið opinbera varið tæpum 120 millj. kr. í samræmi við lög nr. 48/1972. Samkv. þeim skyldi varið í 5 ár, tímabilið 1973–1977, 25 millj. kr. á ári til uppbyggingar starfsemi Sölustofnunar lagmetis. Tekjur stofnunarinnar af eigin starfsemi nema 315 millj. kr. frá upphafi, en heildarkostnaður af sölu- og markaðsstarfsemi, innkaupaþjónustu o.fl. 442 millj. kr. 3. fsp.: „Hver var kostnaður vegna söluskrifstofu Sölustofnunar lagmetis í New York og hversu mikið var greitt úr Þróunarsjóði lagmetisiðnaðarins til þessarar starfsemi?“ Svar: Þróunarsjóður lagmetisiðnaðarins hefur staðið straum af öllum kostnaði vegna söluskrifstofu Sölustofnunar lagmetis í New York, Iceland Waters Industries Ltd. Ákvörðun um stofnun söluskrifstofunnar var tekin í byrjun árs 1976 og raunveruleg starfsemi hafin á miðju því ári. Hér var um að ræða markaðsátak til þriggja ára, er síðan var framlengt um eitt ár, og skyldi varið til þess talsverðu fé úr Þróunarsjóði samkv. sérstakri áætlun. Samkv. þeirri áætlun var gert ráð fyrir að fyrirtækið næði svo mikilli veltu 1979 að það stæði undir eigin kostnaði. Með starfsemi Iceland Waters Industries Ltd. fengust mikilvægar upplýsingar um Bandaríkjamarkaðinn. Sett var upp umboðsmanna- og dreifikerfi fyrir sölu á vörumerki Sölustofnunar lagmetis, Iceland Waters, og ný sambönd við einkamerkisfyrirtæki náðust. Þrátt fyrir þann ávinning tókst ekki að ná fullnægjandi veltu og tók stjórn Sölustofnunar lagmetis ákvörðun um það á miðju ári 1979 að loka söluskrifstofunni í lok síðasta árs. Heildarvelta fyrirtækisins frá upphafi til ársloka 1979 er tæpar 3 millj. dollara, en rekstrarhalli, sem að stórum hluta ætti frekar að kallast stofnkostnaður, áætlast sama tíma bil tæpir 400 þús. dollarar. Þetta stofnkostnaðarfé hefur verið yfirfært úr Þróunarsjóði eftir þörfum og þá á mismunandi gengi. Nú standa yfir samningaviðræður um að nýta þá viðskiptalegu hagsmuni, er unnist hafa með rekstri söluskrifstofu Sölustofnunar lagmetis. Um er að ræða að tryggja, að við haldist sölusambönd, umboðsmannakerfi og fleiri markaðsatriði, með samstarfssamningi án beinnar fjárhagslegrar áhættu fyrir Sölustofnun lagmetis. Ég get bætt því við, að ég hef fengið munnlegar upplýsingar nú nýverið frá stjórnarformanni Sölustofnunar lagmetis, Heimi Hannessyni lögmanni, um það, að frá þessum samningum hafi nú verið gengið og að hans mati á viðunandi hátt. 4. fsp.: „Hverjar voru skuldir söluskrifstofu Sölustofnunar lagmetis í New York, þegar henni var lokað, og hvernig verða þær greiddar?“ Svar: Endanlegt uppgjör 31. des. 1979 fyrir Iceland Waters Industries Ltd. liggur ekki fyrir, en samkv. bráðabirgðatölum er óyfirfært frá Íslandi af rekstrarhalla 60 þús. dollarar, sem er þá skuld fyrirtækisins um áramótin og verður gerð upp á þessu ári. 5. fsp.: „Hver var kostnaður af starfsemi Sölustofnunar lagmetis á árinu 1979 og tekjur stofnunarinnar það ár og hver er fjárhagsstaða hennar nú?“ Svar: Samkv. bráðabirgðatölum voru heildargjöld Sölustofnunar lagmetis 128 millj. kr., en tekjur 111 millj. kr., þannig að áætlað rekstrartap er 17 millj. kr. fyrir árið 1979. Greiðslufjárstaða er lakari en æskilegt er, og mun eiginfjárstaða fyrirtækisins væntanlega vera neikvæð um 7 millj. kr í lok árs 1979. Eiginfjárstaða Þróunarsjóðs í lok sama tímabils er hins vegar mun betri eða 250 millj. kr. 6. fsp.: „Hverjar hafa verið tekjur Þróunarsjóðs lagmetisiðnaðarins þau ár sem hann hefur starfað, hvernig greinast þær eftir útflutningsþáttum og hvernig hefur sjóðseign verið ráðstafað eftir árum?“ Svar: Þróunarsjóður lagmetisiðnaðarins starfar samkv. áðurnefndum lögum og er hlutverk sjóðsins að efla lagmetisiðnaðinn, m.a. með því að stuðla að tæknilegri uppbyggingu iðnaðarins, þróun vinnsluaðferða og vörutegunda og markaðsöflun erlendis. Þróunarsjóður lagmetisiðnaðarins hefur haft tekjur af útflutningsgjöldum saltaðra grásleppuhrogna og útflutningsgjöldum lagmetis, og átti sú ráðstöfun að gilda hið sama 5 ára tímabil og ríkisstyrks naut við. Lögin voru síðan framlengd um 3 ár, ákvæði um ríkisstyrk voru ekki framlengd en Þróunarsjóði tryggðar tekjur í 3 ár til viðbótar. Samkv. hinum endurskoðuðu lögum hefur Þróunarsjóður tekjur af þrennu: 1) 1% útflutningsgjald af lagmeti. 2) 2% útflutningsgjald af söltuðum grásleppuhrognum. 3) 3% útflutningsgjald af frystum og söltuðum matarhrognum. Tekjur Þróunarsjóðs til ársloka 1979 hafa verið sem hér segir: Lagmeti 84 millj. 362 þús. kr. Er það 25% af tekjum sjóðsins. Söltuð grásleppuhrogn 200 millj. 677 þús. kr. Eru það 58% af tekjum. Þorskhrogn og matarhrogn 57 millj. 840 þús. kr. eða 17% af tekjum sjóðsins. Samtals eru þetta tekjur sem nema 342 millj. 879 þús. kr. Fyrsta heila starfsár Þróunarsjóðsins, þ.e. árið 1973, fór að miklu leyti í það að fá yfirsýn yfir brýnustu verkefnin og skipuleggja framkvæmd þeirra. Helsta verkefni sjóðsins til þessa hefur verið vöruþróun. Þá hefur sjóðurinn einnig annast hönnun umbúða, merktra sameiginlegu vörumerki samtakanna, svo og gerð margvíslegs kynningarefnis. Hann hefur styrkt verksmiðjur til ýmiss konar tilraunastarfs, veitt fé til hagræðingarathugana, upplýsingasöfnunar og ýmislegs er iðnaðinn varðar. Þá veitti hann fé til stofnunar söluskrifstofu í Bandaríkjunum sem áður greinir. Sjóðurinn hefur greitt laun sérmenntaðra starfsmanna sinna. Erfitt er að meta árangurinn af því starfi sem þegar hefur verið unnið á vegum sjóðsins, enda eru þróunarverkefni oft vanþakklátt verk þar sem árangurinn er vandmetinn og kemur að jafnaði ekki strax í ljós. Íslendingar verja tiltölulega minna fé til slíkra rannsóknarstarfa en nágrannar þeirra. Ráðstöfun tekna Þróunarsjóðs lagmetisiðnaðarins árin 1972–1979 hefur verið sem hér greinir í eftirtalin verkefni: 1) Tímabundin markaðsverkefni 22 millj. 77 þús. kr., til söluskrifstofu í Bandaríkjunum 71 millj. 983 þús. Samtals í markaðsverkefni 94 millj. 60 þús. kr. 2) Þróun nýrra vörutegunda að upphæð 28 millj. 783 þús. kr. 3) Hönnun nýrra umbúða og gerð vörumerkis 13 millj. 567 þús. kr. 4) Styrkir til framleiðenda 9 millj. 250 þús. kr., ráðgjöf og hagræðingarverkefni 3 millj. 374 þús. kr. Samtals í slík verkefni 12 millj. 621 þús. kr. 5) Laun sérmenntaðs starfsfólks að upphæð 36 millj. 935 þús. kr., skrifstofu- og stjórnarkostnaður 10 millj. 384 þús. kr. Samtals í slík verkefni 47 millj. 319 þús. kr. Útgjöld eru því samtals 196 millj. 350 þús. 7. fsp.: „Hvers vegna hafa lagmetisiðjur, sem ekki eru í Sölustofnun lagmetis, ekki haft möguleika á að njóta styrks úr Þróunarsjóði lagmetisiðnaðarins?“ Svar: Samkv. upphaflegri reglugerð Þróunarsjóðs frá 27. apríl 1973 má einungis veita fjárframlög til aðila Sölustofnunar lagmetis, en hins vegar hefur aldrei á það reynt að aðilar utan samtakanna hafi sótt um styrk. Telja verður að það samræmist fullkomlega markmiðum sölusamtakanna að hafa slík ákvæði í reglugerð Þróunarsjóðs, enda hvetur það nýjar verksmiðjur til þátttöku í samtökunum. Jafnljóst er og, að ef um er að ræða hagsmunamál iðnaðarins í heild, stæði ekki á stuðningi Þróunarsjóðs, hverjir svo sem aðstandendur styrkumsóknar væru. 8. og 9. fsp. verður svarað í sameiningu, en þær eru svo hljóðandi: „Hvert var heildartjón aðildarverksmiðja Sölustofnunar lagmetis vegna gallaðra vörusendinga á tímabilinu 1978–1979 og hvernig hafa greiðslur slíkra skaðabótakrafna verið fjármagnaðar?“ - Hve margar kvartanir hafa borist um gallaðar vörusendingar á tímabilinu 1977–1979 og frá hverjum hafa þær borist?" Svör: Ekki er kleift að gefa yfirlit yfir fjölda kvartana eða heildartjón aðildarverksmiðja Sölustofnunar lagmetis 1978–1979. Til þess telur Sölustofnun lagmetis sig hafa mjög takmarkaða aðstöðu og er hér um að ræða mál er varðar hvert einstakt fyrirtæki þó það snerti heildarhagsmuni. Hvert einstakt fyrirtæki ber fjárhagslega ábyrgð framleiðslu sinnar. Almennt orðað hafa kvartanir þær, sem upp hafa komið á árinu, ekki verið margar né stórar og málin leysts á fullkomlega viðskiptalegan hátt hverju sinni fyrir báða aðila. Eina stóra vandamálið, sem upp hefur komið, er kvörtun frá Sovétríkjunum vegna gaffalbita í upphafi árs 1979. Það mál var leyst með beinum samningum framleiðenda og seljanda annars vegar og kaupanda hins vegar. Setti framleiðandinn að fullu á sinn reikning þann kostnað,130 millj. kr., er kaupandinn taldi sig hafa orðið fyrir, og á það raunar einnig við um öll hin smærri tilfelli. Því er við að bæta, að varðandi Lagmetisiðjuna Siglósíld á Siglufirði, sem er ríkisfyrirtæki og varð fyrir hnekki af völdum þessa tjónamáls frá umræddu fyrirtæki á Akureyri, þá var um það tekin ákvörðun að bæta þeirri verksmiðju það beina tjón sem hún hafði orðið fyrir. Tengist það mál fjárlagafrv. fyrir yfirstandandi ár. Í árslok 1979 kom kvörtun frá umboðsmanni Sölustofnunar lagmetis í Þýskalandi varðandi niðursoðna rækju. Taldi umboðsmaðurinn gæði vörunnar ekki vera samkv. samningum eða gæðin a.m.k. umdeilanleg. Samningar um það efni eru nú á lokastigi, en ljóst er að beint markaðstjón hefur ekki orðið að mati viðkomandi fyrirtækis. Óhöpp og tjón, sem lagmetisiðnaðurinn hefur orðið fyrir á undanförnum árum og fyrirspyrjandi vék hér að, hafa vissulega dregið verulega úr bjartsýnustu vonum um skjóta uppbyggingu þessarar iðngreinar. Erfiðleikarnir, sem við er að glíma, eru margvíslegir, smæð heimamarkaðar veitir fyrirtækjum ekki þá kjölfestu sem rennir traustum stoðum undir þessa framleiðslu hjá nágrannaþjóðum. Starfsreynsla og þekking er af skornum skammti og eftirliti hefur vissulega verið ábótavant. Iðnrn. hlutaðist til um það á s.l. ári, eftir að upp komu umrædd tjónamál varðandi gaffalbita sérstaklega, að eftirlitsmál með framleiðslunni yrðu tekin til sérstakrar meðferðar, og nú hefur í samráði við sjútvrn. og eftirlitsstofnanir fiskiðnaðarins og lagmetisiðnaðarins verið endurskoðuð reglugerð um eftirlit, framleiðslu og útflutning á lagmeti. Er sú reglugerð nú tilbúin til útgáfu og verður væntanlega birt mjög fljótlega. En opinbert eftirlit eitt nægir ekki. Auka þarf þekkingu manna við framleiðslu og koma þarf á stöðugu eftirliti í verksmiðjunum sjálfum. Hér er mikið verkefni fyrir vel menntað fólk í matvælafræðum. Fyllri vinnsla sjávarafla hefur e.t.v. aldrei verið eins brýn og einmitt þú og lagmetisiðnaðurinn kemur vissulega inn í þá mynd og þau verkefni sem þar blasa við. Til eru markaðir fyrir ýmsar þær vörutegundir sem lagmetisiðnaðurinn framleiðir. Nægir að minnast á lifur og rækju, en gæði framleiðslunnar verða að vera í fyrirrúmi. Endurskipulagning og endurbætur í lagmetisiðnaði verða að taka mið af því. Herra forseti. Ég tel þessum fsp. svarað þó að fara mætti mörgum fleiri orðum um þetta efni og stöðu lagmetisiðnaðarins almennt. Þar er þörf á þróunarátaki, og iðnrn. mun fyrir sitt leyti vinna að því að kanna bæði vandamál og möguleika þessarar iðngreinar á næstunni.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. 11. þm. Reykv., Ólafi Ragnari Grímssyni, fyrir að koma fram með þessar fsp. og hæstv. ráðh. fyrir hans prúðmannlegu svör. Satt best að segja hefur ýmislegt gengið á og ýmislegt verið sagt um sölumál lagmetis á undanförnum árum. Svo langt hefur verið gengið, að prófessor við Háskólann ásakaði þingheim um það, taldi það eitt af því sem væri miður fyrir virðingu Alþingis, að þm. þeyttust um allan heim eins og þeytispjöld til að selja gaffalbita, sem ekki er náttúrlega stafur fyrir. Enginn þm. mér vitanlega hefur tekið þátt í sölustarfsemi af slíku tagi. En svo langt hefur verið seilst til þess að koma höggi á þessa starfsemi í fjölmiðlum. Ég varð því miður var við það, að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hafði ýmislegt fleira í huga en kom fram í fsp. hans þegar hann flutti hér sína framsögu fyrir þessum fsp. Í sambandi við það, að hann sagði að ég hefði sem stjórnarformaður neitað beiðni iðnrn. um að segja af mér, vil ég aðeins benda hv. þm. og þingheimi á, að ef þetta er rétt, þá væri það kannske ekki alveg rökrétt af þeim iðnrh. að skipa varaformann stjórnarformann, mann sem hefur verið í stjórn Sölustofnunar lagmetis frá stofnun og ber ekkert síður ábyrgð á stjórnarathöfnum þar heldur en við hinir sem erum í stjórninni. Í þessu sambandi vil ég taka það fram - og mér þykir gott að fá tækifæri til að segja frá því hér - að ég varð eins og aðrir þm. að sæta því að það urðu kosningar með skyndingu á s.l. hausti. Þá fékk ég leyfi stjórnarinnar til þess að vera fjarverandi um nokkurt skeið og þá var varaformaður stjórnarformaður. Í framhaldi af þessu færðust þingstörf mikið til á árinu, og eins og hv. þm. er eflaust kunnugt er ég í nokkuð erfiðum þingnefndum, m.a. fjvn., sem hafði fengið ekki færri en þrjú fjárlagafrv. til þess að fjalla um, eins og þau eru nú flókin og fyrirferðarmikil, þannig að ég fór þess á leit við fyrrv. hæstv. iðnrh. að fá formlegt leyfi frá störfum meðan þing stæði. Þannig er nú þetta mál vaxið, og ég vísa því algerlega á bug að þetta sé til komið vegna einhverra ávirðinga stjórnar eða starfsliðs Sölustofnunar lagmetis, enda, eins og ég sagði áðan, væri kannske heldur hlálegt að skipa þá varaformann í formannssæti í fjarveru minni. Því er ekki að neita, að það hafa farið fram víða í þjóðfélaginu umr. um þá galla sem orðið hefur vart í útfluttu lagmeti að undanförnu og ábyrgð ýmissa aðila, hverjir beri ábyrgð á þessum málum. Ég fékk lögmann stofnunarinnar, sem ég vænti að þekki lög og reglur um útflutning á þessu sviði allra lögfræðinga best og hefur verið lögfræðingur stofnunarinnar frá upphafi, til þess að gera nokkra úttekt á þessu. Hann lét okkur í stjórn Sölustofnunarinnar í té greinargerð um hugsanlega ábyrgð stjórnar Sölustofnunar lagmetis á gölluðum framleiðsluvörum, og þessi álitsgerð var send iðnrn. á sínum tíma. Ég vil, með leyfi forseta, lesa örstuttan kafla úr þessari greinargerð. Þar segir orðrétt: „Árið 1976 var sett ítarleg reglugerð um framleiðslueftirlit og útflutning á lagmeti, nr. 221 1976. Var í reglugerðinni gert ráð fyrir auknu hráefniseftirliti á vegum Framleiðslueftirlits sjávarafurða. Iðnrn. gaf út reglugerð þessa með stoð í lögum nr. 48/1972. Af einhverjum ástæðum tókst rn. ekki að koma reglugerðinni í framkvæmd og situr við svo búið enn þá, en ný reglugerð er nú nánast tilbúin til útgáfu í meginatriðum byggð á sömu hugsuninni.“ - Þetta er sú reglugerð sem hæstv. ráðh. vék hér að - „Í reglugerð þessari er áfram byggt á meira eftirliti framleiðanda og opinberu eftirliti, en eftirlit ekki lagt á söluaðila, eins og t.d. Sölustofnun lagmetis.“ Ég endurtek: „en eftirlit ekki lagt á söluaðila, eins og t.d. Sölustofnun lagmetis. Virðast allir aðilar, sem um mál þetta hafa fjallað, vera sammála um að ekki sé rétt að leggja eftirlit á söluaðilann, Sölustofnun lagmetis, heldur auka hið opinbera eftirlit og innra eftirlit. Sölustofnun lagmetis hefur ítrekað bent stjórnvöldum á þörf aukins eftirlits og ekki síst þörfina á því að koma reglugerðinni frá 1976 í framkvæmd.“ Síðan segir einnig orðrétt: „Niðurstaða mín er sú, að allar hugsanlegar hugleiðingar um ábyrgð stjórnar Sölustofnunar lagmetis eða starfsmanna Sölustofnunarinnar á göllum í útfluttri framleiðslu frá aðildarverksmiðjum eigi sér enga stoð. Stjórnin hefur enga lagaskyldu vanrækt á þessu sviði og jafnan reynt að hafa áhrif á rétta aðila um aukið og bætt eftirlit.“ Þetta vil ég að komi hér fram, ekki síst vegna þess að svo langt hefur verið gengið á þessum sviðum að einn opinber starfsmaður réðst með mjög svo óviðurkvæmilegu orðalagi að forstöðumanni Sölustofnunar lagmetis þegar hann var að gera aths. við blaðaskrif hans nú fyrir skömmu. Og það er alveg ljóst samkv. þessu, að í raun er hér ekki um mál að ræða sem Sölustofnun lagmetis getur við ráðið. Hér verður því - ég tek undir það með hæstv. ráðh. - að efla hið opinbera eftirlit og alveg sérstaklega innra eftirlitið í verksmiðjunum sjálfum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir þau svör, sem hann flutti hér og voru undirbúin, eins og hann gat um, í tíð fyrrv. iðnrh. En því er ekki að leyna, að mér hefði þótt æskilegt að svörin hefðu verið ítarlegri og nákvæmari varðandi ýmsa efnisþætti. T.d. kom ekki fram hver hefði í raun og veru tekið þá ákvörðun, að hið opinbera fyrirtæki samkv. eignarhlutdeild, Norðurstjarnan í Hafnarfirði, ákveður að segja sig úr sölustofnun lagmetis. Þótt núv. stjórnendur Sölustofnunar lagmetis meti það, að sú uppsögn muni ekki koma til framkvæmda í raun, þá er það aðeins þeirra mat. Mér finnst á engan hátt hafa verið nægilega upplýst, hvernig þessi ákvarðanataka um Norðurstjörnuna hefur átt sér stað og hverjir hafa markað þar hina opinberu stefnu. Í öðru lagi finnst mér skorta á nákvæmari upplýsingar varðandi aðra spurninguna, um skiptingu fjármagns milli markaðsöflunar og sölustarfsemi, sem sérstaklega var spurt um. Enn fremur skortir á að svarað sé hvernig menn hyggist greiða það tap sem hefur orðið vegna söluskrifstofu stofnunarinnar í New York. Það komu upplýsingar um hver áætlaður halli væri, en ekki var upplýst hvernig eða hverjir ættu að standa straum af því að greiða hann. Í því sambandi held ég að það sé óeðlilegt, eins og reyndar kom fram síðar í svari hæstv. ráðh. að væri reyndin, að fjölmargir útflutningsaðilar á þessu sviði greiða gjald til Þróunarsjóðs lagmetisiðnaðarins, sem síðan er notaður til að fjármagna þessa söluskrifstofu sem starfar fyrst og fremst í þágu þeirra fáu fyrirtækja sem eru í Sölustofnun lagmetis, en alls ekki í þágu þeirra fjölmörgu fyrirtækja og útflutningsaðila sem greiða til sjóðsins. Það er algjörlega óeðlileg skipan og getur ekki verið til frambúðar, að fjölmargir aðilar séu knúnir til þess að greiða í Þróunarsjóð tiltekinnar útflutningsgreinar, en hafi síðan enga möguleika til að hljóta styrki og greiðslur úr sjóðnum nema þeir gangi í Sölustofnun lagmetis, sem þar að auki virðist nú vera að fækka fyrirtækjum í. Ég vil þess vegna við þetta tækifæri skora á hæstv. ráðh. að beita sér fyrir því - og óska eftir upplýsingum hvort hann sé reiðubúinn til þess - að starfsemi Þróunarsjóðs lagmetisiðnaðarins verði algjörlega endurskipulögð og þá helst á þann veg, að allir þeir aðilar, sem greiða í sjóðinn, hafi möguleika til þess að fá þaðan styrki án nokkurra frekari skilyrða en almennra skilyrða um að fjármagnið komi að notum við að efla útflutning þessara vörutegunda. Það alvarlegasta í svörum hæstv. ráðh. fannst mér hins vegar vera það, að samkv. þeim svörum virðist enginn aðili hafa yfirlit yfir þær erlendu kvartanir sem borist hafa vegna gallaðrar framleiðslu Íslendinga á þessu sviði. Þrátt fyrir það, að hér starfar sérstök sölustofnun, og þrátt fyrir starfsemi ráðuneyta á þessu sviði og eftirlitsstofnana er enginn sem getur upplýst það, hve margar kvartanir hafi borist, hvers eðlis eða frá hverjum. Við höfum enga heildarsýn yfir það, hve alvarlega þessum málum kann að vera komið. Við búum þrátt fyrir þessi svör við það, að þær margvíslegu blaðafregnir, sem ég vék að hér í upphafi míns máls, standa eftir óhaggaðar. Þær hafa falið í sér miklu alvarlegri tíðindi um gallaða framleiðslustarfsemi á þessu sviði heldur en vikið var að í þeim svörum sem hæstv. ráðh. flutti. Ég held að það sé mjög brýnt að taka starfsemi Sölustofnunarinnar til endurskoðunar og eftirlitsstarfsemina alla, og mér er til efs að þær breytingar, sem vikið var að í svörum hæstv. ráðh., dugi. Að lokum vil ég bæta því við, að það eru þrír þættir sem mér sýnist fyrst og fremst þurfa að taka á í þessu máli. Það er í fyrsta lagi sú endurskoðun á starfsemi Þróunarsjóðs lagmetisiðnaðarins sem ég hef þegar vikið að. Það er í öðru lagi upplýsingastarfsemi og eftirlit með gölluðum útflutningi og yfirlit yfir þær kvartanir sem kunna að berast. Í þriðja lagi vil ég svo endurtaka það sem ég sagði í upphafi, að meðan Sölustofnun lagmetisiðnaðarins er jafnveikburða og raun ber vitni sé nauðsynlegt að breyta þeim ákvæðum í lögum um stofnunina sem veita henni einkaleyfi til útflutnings á þeim markaðssvæðum þar sem ríkið eða opinberar stofnanir annast einar gerð viðskiptasamninga. Ég held að það sé óeðlilegt, miðað við núverandi aðstæður, að við bindum slíkan útflutningsrétt við stofnun af þessu tagi og þau fyrirtæki sem hana mynda. Þar til stofnunin hefur fengið sterkari sess held ég að nauðsynlegt sé að við leyfum öllum þeim, sem hafa á annað borð möguleika til þess að flytja út íslenskt lagmeti til þessara landa eða annarra, að stunda þá útflutningsstarfsemi. Það er fullkomlega óeðlilegt að með lögum um þessa stofnun sé þannig verið að loka fyrir þessa möguleika. Ég skora því á hæstv. ráðh. að beita sér fyrir endurskoðun laganna um Sölustofnun lagmetis til þess að hægt sé að efla útflutning þessara vörutegunda án þess að erfiðleikar í starfsemi stofnunarinnar sjálfrar séu þar hindrun í vegi.



Herra forseti. Það fer ekki á milli mála, að almennur áhugi hefur verið fyrir því á Íslandi að efla útflutning lagmetis og efla lagmetisiðnað hér á landi. Stundum hefur þetta reyndar verið kallað niðurlagning, og þegar ég hlustaði á ræðu hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar áðan fór ég auðvitað að velta því fyrir mér, hvort hér væri komið að niðurlagningu niðurlagningarinnar. En hvort sem svo er eða ekki, þá held ég að nauðsynlegt sé, þegar umr. af þessu tagi fer fram, að menn geri sér grein fyrir fáeinum grundvallaratriðum varðandi atvinnurekstur af þessu tagi. Þó að áhugi hafi verið almennur fyrir því að efla þessa atvinnugrein, þá held ég að menn megi ekki vaða þann reyk að halda að hér sé um auðvelt svið að ræða, að hér sé um auðtekinn gróða að véla, að þetta sé sérstaklega auðrötuð og ábatasamleg vaxtarleið í íslensku atvinnulífi. Sannleikurinn er sá, að þetta er mjög erfitt rekstrarsvið. Þetta er mjög vandasöm atvinnugrein. Það er afkomulega þröngt í niðurlagningariðnaði almennt séð. Það er markaðslega erfitt fyrir Íslendinga að vera í þessari grein. Þetta hvort tveggja stafar af því, að við erum fjarri þeim stóru mörkuðum, sem um er að ræða, og tiltölulega stór hluti útflutningsverðmætisins er aðföng af öðru tagi en þau sem finnast hér innanlands. Fiskmetið sjálft er ekki nema tiltölulega lítill hluti af útflutningsverðmætinu. Það er nauðsynlegt eða a.m.k. mjög æskilegt að vera nálægt mörkuðum, þegar svo háttar til, og ekki síður þar sem fylgjast þarf vel með smekk fólks um þá vöru sem verið er að selja. Í þriðja lagi er þetta tæknilega vandasöm atvinnugrein og það hefur auðvitað sýnt sig í þeim dæmum, sem hér hafa verið rakin um alla þá galla sem komið hafa fram í framleiðslunni. Ég held að það sé nauðsynlegt, jafnvel þó - og kannske ekki síst vegna þess - að almennur áhugi hafi verið fyrir þessari grein, að menn átti sig á því, hversu vandratað er um þetta hlið, hversu erfið þessi grein er að þessu leyti. Það er hárrétt, sem kom fram hjá hæstv. iðnrh., að það eru til markaðir, en þá er spurningin bæði um gæði og verð. Og það er þetta tvennt sem þarf að hafa eftirlit með. Ég held að það sé augljóst, að framleiðslueftirlitið verður að vera sífelldur þáttur í framleiðslunni sjálfri. Þáttur ríkisins er að líta eftir því, að framleiðslueftirlitið á vegum verksmiðjanna sjálfra sé í fullkomnu tagi. Hins vegar geta sölusamtök ekki starfað með fullnægjandi hætti og selt vöru nema þau sjálf hafi fullnægjandi gögn um að gæði vörunnar á hverjum tíma séu eins og til er ætlast. Þau þurfa þess vegna annaðhvort sjálf að hafa eftirlit með eftirlitinu eða fela það öðrum aðila. Annars kemur upp óbærileg staða fyrir sölusamtökin. Um sölumálin, sem er annar meginþátturinn, held ég að það sé rétt, að ekki eigi að binda í einkaleyfi sölumál af þessu tagi, það sé vafasamt eða eigi alls ekki að vera og þess vegna sé nauðsynlegt að endurskoða það. Þróunarmálin hljóta að verða til sífelldrar umfjöllunar, og var rakið hér áðan hvaða fjármunum hefur verið varið í þeim efnum. Meginatriðið er auðvitað hvort þeir hafa nýst í þeim verkefnum sem þeim hefur verið varið til. Um það er sjálfsagt erfitt að dæma, enda fengust engin svör um það áðan. Ég vil að lokum bera fram eina fsp. til hæstv. iðnrh. og e.t.v. fyrrv. formanns Sölustofnunar lagmetis, um það, hvort Þróunarsjóðurinn sem slíkur hafi eignast nokkra fasteign eða uppi hafi verið áform um að Þróunarsjóðurinn gerðist fasteignareigandi hér í bæ.



Herra forseti. Varðandi ábendingar og athugasemdir frá hv. fyrirspyrjanda vil ég segja hér nokkur orð. Hann vék að því, að ekki hefði komið fram í svörum mínum hver hefði ákveðið að Norðurstjarnan í Hafnarfirði segði sig úr Sölustofnun lagmetis. Ég skal reyna að gera betri grein fyrir þessu heldur en fólst e.t.v. í svari mínu áðan. Sá aðili sem tók um þetta ákvörðun, var stjórn fyrirtækisins Norðurstjörnunnar hf., sem Framkvæmdasjóður er sem kunnugt er verulegur aðili að. Í bréfi, sem skrifað er Sölustofnun lagmetisiðnaðarins 28. des. s.l., segir svo orðrétt: „Á fundi sínum í dag gerði stjórn Norðurstjörnunnar hf. svo hljóðandi samþykkt: Í framhaldi af ákvörðun stjórnar Norðurstjörnunnar hf. 20. sept. 1979 og bréfi félagsins til Sölustofnunar lagmetisiðnaðarins, dags. 21. sept. 1979, og sökum þeirrar óvissu, er ríkir um skipan markaðsmála á Bandaríkjamarkaði, lítur stjórn Norðurstjörnunnar hf. svo á, að föst og óuppsegjanleg aðild félagsins að Sölustofnun lagmetis um næstu tvö ár sé næsta óráðleg, og segir því upp aðild sinni að Sölustofnun lagmetisiðnaðarins miðað við n.k. áramót og komi sú ákvörðun til framkvæmda 1. jan. 1981, eins og núgildandi lög um Sölustofnun lagmetis gera ráð fyrir. Þetta tilkynnist yður hér með.“ Undirritað af fjórum stjórnarmönnum Norðurstjörnunnar hf. Af tilefni þessa bréfs skrifaði stjórn Sölustofnunar lagmetis stjórn Norðurstjörnunnar og greindi henni m.a. frá horfum og fyrirhuguðum aðgerðum á Bandaríkjamarkaði, sem var megintilefni að þessari ákvörðun stjórnar Norðurstjörnunnar. Segir þar í lokin orðrétt: „Því fær stjórn Sölustofnunar legmetis ekki skilið efnisástæður þær, sem þér færið fram fyrir úrsögn yðar og væntir þess í samræmi við síðari viðræður milli aðila, að Norðurstjarnan hf. verði traustur hlekkur í Sölustofnun lagmetisiðnaðarins framvegis.“ Mér er tjáð að þær aðgerðir, sem síðan hafa verið gerðar á Bandaríkjamarkaði af hálfu stjórnar Sölustofnunar lagmetis með sölu á umræddri söluskrifstofu, bendi til þess, að stjórn Norðurstjörnunnar muni sjá sér fært að endurskoða þessa ákvörðun sína. Það var fleira sein hv. fyrirspyrjandi vék að og taldi að ekki hefði komið fram sem skyldi. Það má lengi leita upplýsinga og ég hef hér ekki sundurgreiningu, eins og fram kom í svari mínu, milli fjárveitinga til markaðsöflunar og sölustarfsemi. Eflaust er hægt að afla fyllri upplýsinga um það og sjálfsagt að það verði gert ef sérstaklega er eftir því óskað. Varðandi það atriði í lögum og reglum Sölustofnunar lagmetis, að ekki njóti aðrir styrkja úr Þróunarsjóði lagmetis, þá má vera að það þyki óeðlilegt. Ég vil þó minna á að hér er um að ræða fyrirtæki sem reist var til þess að skipuleggja sölu og markaðsöflun fyrir íslenskt lagmeti með hlutdeild og styrk af hálfu íslenska ríkisins, og til þess að breyting verði á þessum atriðum þarf að endurmeta þessa þætti. Það er ofur eðlilegt, að í ljósi þeirrar reynslu, sem fengist hefur af þessari starfsemi á undanförnum árum, verði lög um Sölustofnun lagmetis og reglur varðandi Þróunarsjóð tekin til endurmats, og ég er reiðubúinn að beita mér fyrir endurskoðun að þessu leyti og tel raunar ofur eðlilegt að yfir þau mál sé litið í ljósi þeirrar reynslu sem fengist hefur. Varðandi þá athugasemd hv. fyrirspyrjanda, að enginn aðili hafi yfirlit um tjónamál þau sem orðið hafa í lagmetisiðnaði á undanförnum árum, þó sérstaklega síðustu tvö árin, þá geri ég ráð fyrir að ná mætti saman grófum upplýsingum þar að lútandi, en uppgjör á þeim tjónamátum var, eins og fram kom í svari mínu, í verkahring viðkomandi framleiðenda, sem gert var að bera kostnað af þeim og standa undir þeim tjónum, þannig að það er þá í verkahring viðkomandi framleiðenda að gera grein fyrir því. Vissulega væri hægt að óska eftir því við stjórn Sölustofnunar lagmetis, að hún fengi slíkar upplýsingar frá framleiðendum, til þess að yfirlit lægi fyrir í meginatriðum. Hvað snertir tjón vegna gaffalbitasölunnar á síðasta ári, þá var það upplýst, að mig minnir, í umræðum hér á Alþ. í aðalatriðum, hversu mikinn vanda væri þar við að etja, hversu mikið þetta tjón gæti orðið hugsanlega, og ég get vísað til þess. Auk þess hefur margt komið fram í fjölmiðlum um þessi efni. En það er vissulega alls ekkert óeðlilegt hjá hv. fyrirspyrjanda að ætlast til þess, að þeir aðilar, sem um þessi mál fjalla, hafi yfirlit í meginatriðum yfir stöðuna hvað þetta snertir. Þá vék hann að því ákvæði í lögum um Sölustofnun lagmetis þar sem svo er kveðið á í 2. gr., að stofnunin skuli m.a., eins og þar segir orðrétt, „annast sölu á niðursoðnum og niðurlögðum sjávarafurðum til landa þar sem ríkisstofnun, ríkið sjálft eða aðili fyrir þess hönd er aðalkaupandinn.“ Þetta taldi hv. fyrirspyrjandi óeðlilegt ákvæði og að þessu bæri að breyta. Ég vil ekki að óathuguðu máli taka undir það, að þarna beri að gera breytingu á. Það má vera að sumum þyki þetta ekki eðlilegt ákvæði, og vissulega hefur verið fundið að þessu af aðilum sem hafa viljað komast inn á markaði eins og markaði fyrir lagmeti í Austur-Evrópu. En þetta varðar fyrst og fremst sölu á lagmeti þangað, þar sem það eru fyrst og fremst ríkisaðilar eða opinberir aðilar sem eru viðskiptavinir okkar í þessum löndum. Ég hygg að það væri ekki okkar markaði á þessu svæði - eða þar sem eins háttar til - ótvírætt til framdráttar að breyta þessu ákvæði, að þarna væru íslenskir framleiðendur í samkeppni um þessa markaði, þar sem fyrst og fremst er um einn kaupanda að ræða. Það gæti leitt til óhagstæðari niðurstöðu. En á þessu geta menn vissulega haft misjafnt mat. Hvað snertir gæðamálin mætti kannske ætla að það mundi ýta undir bætt gæðaeftirlit og meiri vöruvöndun en ella ef fleiri kepptu um þann markað sem hér er til umræðu. Ég er þó ekki viss um að það eitt út af fyrir sig leiddi til slíks. Meginatriðið í þessum málum og varðandi það, sem hér hefur verið að vikið réttilega, þann vanda sem snýr að gæðum þessarar framleiðsluvöru okkar, er það, að þar verði tekið betur á með samstarfi opinberra aðila, sem eiga að annast þetta eftirlit, og framleiðendanna sjálfra, alveg sérstaklega fyrirtækjanna sjálfra, og að þau leggi sig fram um að tryggja að hér sé um að ræða frambærilega vöru, vöru sem standist allar eðlilegar gæðakröfur. Þetta skiptir auðvitað mjög verulegu máli. Sú reglugerð, sem unnin hefur verið í samvinnu ráðuneyta og opinberra stofnana og í samvinnu við Sölustofnun lagmetis um þetta atriði og senn verður staðfest, að ég vænti, og útgefin, á að leiða til þess, að þarna verði mjög veruleg breyting á. En við undirbúning reglugerðar á árinu 1976 urðu veruleg mistök varðandi það að tryggja samstarf þeirra aðila sem taka áttu þátt í þessu gæðaeftirliti. Þá spurði hv. 2. þm. Reykn. um það, hvort þróunarsjóður lagmetis ætti orðið fasteign hér í bæ. Varðandi mál Þróunarsjóðs lagmetis beitti ég mér fyrir því á s.l. sumri, að skipti hans við Sölustofnun lagmetis yrðu tekin til endurmats og uppgjörs. Að því var unnið í tíð fyrrv. ríkisstj. að framfylgja því sem hafði verið sett í gang að þessu leyti fyrir tilstuðlan iðnrn., og þessu uppgjöri var lokið nálægt síðustu áramótum. Einn liður í því má ég segja - og vil þó ekki fullyrða það ákveðið - að hafi verið það, að gengið hafi verið frá eignaraðild Þróunarsjóðs lagmetis í húsnæði sem Sölustofnun lagmetis hefur reist, en segi þetta þó með fyrirvara þar sem ég hef ekki farið nákvæmlega yfir þessi gögn. En frá uppgjöri þessa máls var gengið í náinni samvinnu við ríkisendurskoðun og það til lykta leitt með samkomulagi milli aðila.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð þar sem þingsköp leyfa ekki viðamiklar umræður um svona flókið mál í fyrirspurnatíma. Ég vil taka undir og staðfesta það sem hæstv. ráðh. sagði, að þessi uppgjörsmál Þróunarsjóðs og Sölustofnunar lagmetis voru til athugunar í fyrra og þau hafa verið leyst í samráði milli þessara þriggja aðila: iðnrn., ríkisendurskoðunar og stjórnar Sölustofnunar lagmetis, þannig að ég hygg að þar séu allir sáttir. Ég vil aðeins gera örstuttar athugasemdir við það sem hér hefur komið fram hjá hv. þm. Kjartani Jóhannssyni. Hann taldi að verðmætisaukning væri lítil í lagmeti á hráefni. Þetta er ekki rétt. Verðmætisaukning á hráefni er oft á milli tvö- og þreföld í lagmeti. t.d. í gaffalbitunum er um að ræða tvö- eða þreföldun á verði síldarinnar ef hún væri flutt út í tunnum. Þarna er því um að ræða allverulegt mál.  Í sambandi við það sem sagt var hér um ákvörðun Norðurstjörnunnar, þá er það rétt, sem kom fram hjá hæstv. ráðh., að stjórn Norðurstjörnunnar byggir úrsögn sína á óvissu á Bandaríkjamarkaði. Ég vil í því sambandi skýra frá því, að þegar ég tók við stjórnarformannsstöðu í þessu fyrirtæki voru 4 millj. dósa óseldar frá þessari verksmiðju og höfðu verið óseldar í marga mánuði, ef ekki ár, af framleiðslu hennar, og hún var lokuð. Þá hefði stjórn Norðurstjörnunnar, held ég, frekar átt að segja sig úr Sölustofnuninni vegna óvissu um sölu á Bandaríkjamarkaði. Að lokum aðeins þetta um lagabreytingar. Við höfum um nokkurra mánaða skeið verið að endurskoða lögin um Sölustofnun lagmetis. Þau komu hér til endurskoðunar á Alþ. fyrir rúmum tveimur árum, og þá voru sett ákvæðin um Þróunarsjóð sem hv. þm. Ólafur Ragnar hefur mikið við að athuga núna. Þau voru sett hér á hinu háa Alþingi. Þessi lög hafa verið í endurskoðun að undanförnu, og ég er hæstv. ráðh. alveg sammála um það, að þau þurfa endurskoðunar við í samræmi við reynsluna. En ég vil leggja áherslu á það sem kom fram í hans máli, að ég bið menn að íhuga hvort það sé rétt stefna að við förum að láta einstaka lagmetisframleiðendur bjóða vöru sína þar sem einn kaupandi er fyrir. Mundi það t.d. auðvelda okkur fisksölu til Sovétríkjanna ef einstök hraðfrystihús byðu fisk þangað? Ég held að menn þurfi að íhuga hvað þeir eru að gera í þessum efnum, og ég þekki ekkert land sem þannig stendur að sölumálum til þessara landa þar sem einn kaupandi er.