Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég tel ástæðu til þess að koma hér upp undir liðnum um störf þingsins vegna frétta á ljósvakamiðlum síðustu daga. Í Ríkisútvarpinu kl. 8 21. janúar kom frétt um að sérfræðingar hjá norsku utanríkisþjónustunni segðu að Norðmenn og Íslendingar könnuðu núna hvort mögulegt væri að löndin tvö tækju að sér stjórn fiskveiða á Norður-Atlantshafi ef þau gengju í Evrópusambandið. Sjútvrh. segist ekki vita til þess að samstaða af þessu tagi sé til staðar. Ég tel nauðsynlegt að hæstv. utanrrh. landsins, Halldór Ásgrímsson, upplýsi þingið um aðkomu sína og ráðuneytis síns að þessu máli vegna þess að þingið hefur ekki fengið fregnir af því. Sjútvn. hefur ekki fengið upplýsingar um þetta mál og augljóslega, samkvæmt frétt Ríkisútvarpsins, hefur hæstv. sjútvrh. heldur ekki haft hugmynd um málið. Síðan fjallar Morgunblaðið um þetta mál í dag. Þar segir í fyrirsögn: ,,Mikilvæg rannsókn eða óraunhæf hugmynd? Halldór Ásgrímsson utanríkisráðherra og Árni M. Mathiesen sjávarútvegsráðherra leggja ólíkt mat á mikilvægi fyrirhugaðs rannsóknarverkefnis norsku utanríkismálastofnunarinnar, NUPI, og Alþjóðamálastofnunar HÍ sem einkum snýst um svæðisbundna fiskveiðistjórnun Noregs og Íslands í NA-Atlantshafi.`` Virðulegi forseti. Ég tel að hér sé um mikilvægt mál að ræða. Í greininni í Morgunblaðinu kemur í ljós að aðkoma utanrrn. að málinu er bein með fjárframlögum. Ég tel líka mikilvægt að hæstv. utanrrh. upplýsi um hvort fyrirhuguð rannsókn taki inn lönd eins og Færeyjar og Grænland sem eru okkar næstu nágrannar. Einnig tel ég mikilvægt að hæstv. utanrrh. upplýsi um aðkomu Grænlands að málinu sem nágranni okkar í vestri. Hvað er hér verið að gera, virðulegi forseti? Ég krefst þess að hæstv. utanrrh. upplýsi þingið um málið.

Herra forseti. Ég skil ekki hvers vegna þetta mál er komið upp hér á hv. Alþingi. Við lifum í frjálsu samfélagi þar sem vísindasamfélagið hefur frelsi til að takast á hendur ýmis rannsóknarverkefni. Það sem er að gerast í þessu máli er að norska utanríkismálastofnunin óskar eftir samstarfi við stofnun á Íslandi um tiltekið verkefni. Þeir leituðu til utanrrn. og við sögðumst ekki geta tekið þátt í þessu verkefni. Sjútvrn. vissi um það. Síðan biðja þeir um samstarf við Háskóla Íslands. Við bentum þeim á að tala við Háskóla Íslands. Getur hv. þm. bent mér á einhverja aðra sem við hefðum átt að benda á? Það væri út af fyrir sig fróðlegt en ég taldi að sjálfsögðu rétt að við reyndum að benda á aðila hér á landi sem hugsanlega gætu tekið þátt í slíku rannsóknarverkefni. Við erum því miður ekki með neina sjálfstæða utanríkispólitíska stofnun. Síðan ákveður utanrrn. að styrkja Alþjóðastofnun Háskóla Íslands um 500 þús. kr. til að taka þátt í þessu verkefni, af svokölluðum ráðherralið. Það er algengt að við tökum átt í ýmsum verkefnum með þessum hætti. Það er algjörlega án skuldbindinga. Við höfum engin afskipti af því hvernig þetta verkefni verður unnið. Það er þessara stofnana að ákveða það. Hæstv. forseti. Ég skil því ekki af hverju þetta mál er rætt á Alþingi. Við lifum í frjálsu samfélagi. Við stjórnum ekki vísindastofnunum. Við stjórnum ekki vísindarannsóknum. Það var gert í Sovétríkjunum sálugu og kommúnistaríkjum en sem betur fer búum við ekki við slíka ráðstjórn hér á landi.

Herra forseti. Mér finnast skýringar og svör hæstv. utanrrh. algjörlega fullnægjandi. Ég ætla ekki að lýsa neinum sérstökum fyrirvara við það að hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson taki þetta mál upp hérna en það er þó dálítið vafasamt að þingmenn, jafnvel Alþingi, fari með þessum hætti að hafa bein afskipti af fullkomlega eðlilegum rannsóknum við Háskóla Íslands. Málið sem hér um ræðir er álitamál. Það hefur m.a. komið fram í því að þeir ráðherrar sem hér hafa verið nefndir til sögunnar, hæstv. sjútvrh. og utanrrh., hafa ólíkar skoðanir á því. Það eru hins vegar fullkomlega eðlileg búhyggindi að fara í að kanna þetta mál með þessum hætti. Nú er það þannig að jafnvel sá sem stundum er nefndur mestur efasemdarmaður um gildi þess að Ísland gangi í Evrópusambandið, hæstv. forsrh., hefur ekki útilokað að einhvern tíma í framtíðinni, við tilteknar aðstæður, gæti það gerst að við ættum ekki annars úrkosti en að kanna það. Þá liggur það fyrir, herra forseti, að það er nauðsynlegt að skoða ýmislegt. Eitt af því sem hefur komið fram, m.a. í bók Samfylkingarinnar um Evrópumálin og í ákaflega vel útfærðum búningi hjá hæstv. utanrrh. í svokallaðri Berlínarræðu hans, er sá möguleiki að það yrði sérstakt sjálfstjórnarsvæði hvað fiskveiðar varðar í Norður-Atlantshafi ef til inngöngu Íslands og Noregs kæmi. Það er ekki víst að sá möguleiki gangi upp. Ég tel að hann geri það og gæti fært mörg rök að því. Mér finnst hins vegar eðlilegt að sjálfstæð rannsóknarstofnun, eins og Alþjóðamálastofnun Háskóla Íslands sem hefur á skömmum ferli getið sér mjög gott orð, taki sig til og rannsaki það. Mér finnst fullkomlega eðlilegt að hæstv. utanrrh. styrki það með hálfri milljón. Ef ég hefði verið hann hefði ég sett 1--2 millj. í þetta verkefni.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með formanni Samfylkingarinnar. Mér finnst mjög jákvætt að Háskóli Íslands hafi fengið þetta framlag frá utanrrn. Mér kemur reyndar ekki á óvart að Vinstri grænir opni þessa umræðu og hef enga skoðun á því hvort hún eigi að fara fram hér eða ekki. Við í Samfylkingunni höfum lagt mikla áherslu á faglega úttekt á möguleikum okkar varðandi hugsanlega aðild að Evrópusambandinu, faglega úttekt og upplýsta umræðu. Upplýst umræða er undirstaða þess að þjóðin geti tekið afstöðu til þessa stóra máls þegar og ef til þess kemur. Það er óhemjumikilvægt að óháðir aðilar hafi þá möguleika til að kanna álitamálin sem hæst ber. Okkur greinir ekki á um það í þessum sal að fiskveiðistefnan er stóra álitamálið í þessu máli sem hugsanleg Evrópusambandsaðild er. Þetta er stórpólitískt mál og við eigum að skoða alla fleti þess. Það er mjög mikilvægt að aðilar utan þings skoði þetta, vísindamenn fari ofan í hvaða möguleikar eru fyrir hendi við tilteknar aðstæður. Þess vegna styð ég eindregið þá ákvörðun utanrrh. að veita háskólanum framlag til samstarfs við hina utanríkismálastofnunina í Noregi. Mér finnst að í því framlagi felist alls ekki nein afstaða eða yfirlýsing varðandi þá niðurstöðu sem þetta samstarf kann að leiða til.

Herra forseti. Sem betur fer er það svo, a.m.k. enn þá, að fullt frelsi ríkir til að stofnanir rannsaki eða kafi ofan í mál á borð við það sem hér er til umræðu. Ég verð að segja að ég fagnaði því þegar ég sá að Alþjóðastofnun Háskóla Íslands væri í samstarfi við utanríkismálastofnun Noregs að vinna sérstaklega að því máli sem hér er til umræðu. Ég fagna því einnig að hæstv. utanrrh. hafi séð ástæðu til þess að styrkja þetta verkefni. Auðvitað er þetta verkefni þess eðlis að það er full ástæða til þess að ofan í það sé farið og það skoðað ofan í kjölinn hvað muni hugsanlega felast í því ef EES-samningurinn heldur ekki til lengdar, eins og mjög margir hafa haldið fram. Þá er mjög eðlilegt að í það sé lögð vinna. Mér hefði þótt mjög eðlilegt að það væri gert af hálfu hæstv. utanrrn., að leggja vinnu í að skoða hvað er handan við hornið, ég vil nánast segja þegar til þess kemur að við þurfum að leita annarra leiða en að byggja allt okkar samstarf við Evrópu á EES-samningnum. Það er mjög eðlilegt, herra forseti, að það sé skoðað í samvinnu við Norðmenn sem hafa einnig mikilla hagsmuna að gæta í sjávarútvegi ef til inngöngu í Evrópusambandið kæmi. Mér finnst þetta fullkomlega eðlilegt skref sem þarna er stigið og alls ekki óeðlileg afskipti hæstv. utanrrh. eða utanrrn. á því þótt lögð hafi verið í þetta hálf milljón. Mér hefði ekki þótt óeðlilegt þótt sú upphæð hefði verið nokkuð hærri, herra forseti.

Herra forseti. Það þarf ekki að koma á óvart að þingmenn Samfylkingarinnar eru dyggustu stuðningsmenn Framsfl. við að undirbúa inngönguna í Evrópusambandið né að þingmenn Samfylkingarinnar lofi framtak hæstv. utanrrh. í þeim undirbúningi. Hv. þingmenn líta á þann undirbúning sem mikilvægan og sjálfsagðan og honum beri að hraða. Það kemur ekki á óvart. Það kemur ekki heldur á óvart að hæstv. utanrrh. telur þetta bara eðlileg vinnubrögð og nauðsynlegan undirbúning að því sem þarna gæti verið handan við hornið. Það sem kemur hins vegar á óvart er að í einni ríkisstjórn, ríkisstjórn tveggja flokka, Framsfl. og Sjálfstfl., skuli bara annar flokkurinn, ráðherra annars flokksins, taka þetta mál upp og bera á sínum örmum inn á alþjóðavettvang, að því er virðist án vitundar samstarfsflokksins. Það væri a.m.k. afar mikilvægt að fá hér upplýst hver aðkoma ríkisstjórnarinnar í heild að þessu máli er. Er þetta bara einleikur hæstv. utanrrh. gagnvart sjútvrh.? Ég mundi sem sjútvrh. ekki vera hrifinn af þessum vinnubrögðum.

Þið límið ykkur á íhaldið.

Íhaldið má eiga það sem það á en hins vegar finnst mér dapurlegt ef íhaldið ver ekki stöðu sína gagnvart Framsókn, ef það hefur þá einhverja skoðun í þessu máli. Kannski finnst bara íhaldinu þægilegt að þetta gangi svo og Samfylkingin klappar.

Herra forseti. Tvennt sem fram hefur komið í þessum umræðum er íhugunarefni. Annað er að formaður þingflokks Samfylkingarinnar, hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir, gefur í skyn að ástæða sé til þess að ætla að einhver brestur sé kominn í samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði. Ég lít ekki svo á. Sá samningur heldur gildi sínu og ástæðulaust að halda að Evrópusambandið muni ekki standa við gerða samninga. Mér finnst satt að segja undarlegt að íslenskir þingmenn skuli gera því skóna að draga úr þeim rétti sem við höfum gagnvart Evrópusambandinu samkvæmt þeim samningi. Hitt sem fram hefur komið og mér finnst líka áhugavert og rétt að halda til haga er sú ræða sem formaður Samfylkingarinnar í þingsal, hv. 7. þm. Reykv. Össur Skarphéðinsson, flutti. Þar var hann að gæla við að við Íslendingar afsöluðum okkur rétti yfir stjórn fiskveiða, fyrst smátt. Við vitum hver hugsunin er, að hugur Samfylkingarinnar stendur til þess að halda því verki áfram. Það hefur komið skýrt fram í málflutningi Samfylkingarinnar, leynt og ljóst, að þingmenn hennar vilja berjast fyrir því, og hinn mikli leiðtogi Samfylkingarinnar utan þings, ég tala nú ekki um, að við Íslendingar sækjum um inngöngu í Evrópusambandið. Auðvitað stendur hugur þeirra til að ná þeim samningum fram og Íslendingar geti lokið þeirri samningsgerð þannig að við verðum hluti af Evrópusambandinu. Þetta er helgasta baráttumál Samfylkingarinnar. Leiðtogi utan þings fékk hnút í magann yfir því að ráðist verður í Kárahnjúkavirkjun. Ég er hræddur um að sannir Íslendingar fengju hnút í magann ef við gengjum í Evrópusambandið.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Sérstaklega þakka ég fyrir svör hæstv. utanrrh. Ég taldi mikilvægt að hæstv. utanrrh. upplýsti um stöðu málsins. Nú er ljóst að ríkisstjórnin, í formi peninga, hefur komið að málinu. Hins vegar koma viðbrögð samfylkingarmanna ekki á óvart vegna þess að það verður ESB-slepja í gangi. Það blokkerar alla sýn til annarra hluta, þegar rætt er um einhvers konar samvinnu við Evrópusambandið. Þá gleymist slagorð Samfylkingarinnar um gagnsætt stjórnkerfi. Ég er ansi hræddur um að í öðrum málum hefði þetta þótt sjálfsögð spurning og sjálfsagt að upplýsa þetta. Ég hef ekki sagt að ég væri á móti svona úttekt. Það fólst ekki í spurningum mínum til hæstv. utanrrh. Hins vegar tel ég afar hæpið að koma með opinberum hætti að vinnu sem þessari þegar við vitum að Norður-Atlantshafið samanstendur ekki af Noregi og Íslandi. Þarna eru mjög stórir samstarfsaðilar, Grænland, Færeyjar og jafnvel Rússland. Eigi með opinberum hætti að koma að þessum málum á auðvitað að taka þetta dæmi allt. Hvað ætli við á hinu háa Alþingi hefðum sagt ef Grænlendingar og Færeyingar hefðu tekið sig saman um að gera einhvers konar úttekt á því hverjir samstarfsmöguleikar þeirra væru gagnvart ESB einna og sér? Ætli okkur hefði ekki fundist það allhæpið upplegg? Það er þess vegna sem ég er að ræða þetta. Þetta er stórmál og hefur ekkert með frjáls vísindi að gera. Það mega allir rannsaka. Það mega allir taka sig saman og stunda hvaða rannsóknarvinnu sem þeir vilja. Ég hef sjálfur unnið í samvinnu og sambandi við kollega mína erlendis í Evrópu. Við því er ekkert að segja. En það má gera athugasemdir við það þegar stuðlað er að því af hinu opinbera á vegum ráðuneytis að setja í gang vinnu án þess að þeir sem það varðar fái aðkomu að því hvernig það er sett upp.

Herra forseti. Okkur sem erum í stjórnarandstöðu ber að halda uppi ábyrgri andstöðu og eftirliti með gerðum ríkisstjórnarinnar. En það væri að æra óstöðugan ef við færum fram á það að ráðherrar ríkisstjórnarinnar hefðu sérstakt samráð sín á milli um hvernig þeir deildu út ráðstöfunarfé einstakra ráðherra. Það er ekkert óeðlilegt við að hæstv. sjútvrh. Árni Mathiesen viti ekki af því þó að hæstv. utanrrh. deili út 500 þús. kr. styrk í tiltekna átt. Að því er varðar þann sem kom hér upp með hnút í maganum, hv. 1. þm. Norðurl. e., er það þannig að málflutningur af þessu tagi er ekki sæmandi manni sem gegnir embætti þingforseta. Ég er aðallega með hnút í maganum yfir því hvernig hann túlkar söguna og túlkar afstöðu einstakra manna.  Herra forseti. Þetta mál snýst um hvort í lagi sé að ríkisstjórnin styrki rannsóknir af þessu tagi. Að sjálfsögðu er það í lagi. Ég er þeirrar skoðunar að utanríkisstefna VG sé fullkomlega ga-ga. 

Herra forseti. Að því er varðar hugsanlega aðkomu Færeyinga og Grænlendinga í þessu máli liggur náttúrlega alveg ljóst fyrir að hún er ekki í okkar valdi, hvorki íslenskra stjórnvalda né Alþingis Íslendinga. Það er væntanlega í höndum þeirra aðila sem vilja vinna að þessu verkefni. Ég er út af fyrir sig alveg sammála hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni um að til þess að gera góða úttekt á máli sem þessu er nauðsynlegt að einhverjir frá þeim þjóðum komi að því, þ.e. ef menn ætla að fara yfir sviðið í heild sinni. En það er ekki mitt að hafa nein áhrif á það. Það eina sem ég hef gert sem utanrrh. er að benda viðkomandi aðilum á Háskóla Íslands í þessu sambandi. Ég hef ekki heyrt neinar athugasemdir við það. Í öðru lagi höfum við í utanrrn. ákveðið að styrkja þetta verkefni með 500 þús. kr. framlagi. Hins vegar veit ég að það hlýtur að vera tiltölulega miklu dýrara. Ég vænti þá að Norðmenn ætli sér að standa undir stórum hluta kostnaðarins. Faglega séð er að sjálfsögðu nauðsynlegt að Grænlendingar eða einhverjar stofnanir þar komi að slíku máli. Ég skal játa að ég veit ekkert um það og hef ekki hugsað mér að hafa nein afskipti af því, enda ekki í mínu valdi. Ég vil endurtaka það að ég er undrandi á því að það sé ástæða til þess á hv. Alþingi að taka í upphafi fundar fyrir mál sem varða vísindarannsóknir og samstarf stofnana. Er það ekki af hinu góða að okkar rannsókna- og vísindastofnanir, háskólar landsins, vinni með öðrum stofnunum á alþjóðavettvangi? Á það að vera eitthvert sérstakt umræðuefni á Alþingi í hvert skipti sem það gerist? Mér finnst það algjörlega fráleitt og ætti fyrrv. skólameistari að vera sammála í þeim efnum. 
            

Virðulegi forseti. Ég hef beint fyrirspurn til forsrh. um hvað líði endurskoðun verkaskiptingar ráðuneyta, m.a. flutningi félagslegra verkefna til félmrn. og endurskoðun á lögum um Stjórnarráð Íslands sem ríkisstjórnin boðaði í stefnuyfirlýsingu sinni 28. maí 1999. Í umræðum í fyrirspurnatíma fyrir tveimur árum upplýsti hæstv. forsrh. að taka ætti verkaskiptingu ráðuneytanna til skoðunar sem hluta af endurskoðun á lögum um Stjórnarráð Íslands sem ríkisstjórnin boðaði í stefnuyfirlýsingu 28. maí 1999. Boðað var að sú endurskoðun mundi eftir atvikum einnig ná til verkaskiptingar milli félmrn. og heilbr.- og trmrn. Herra forseti. Ég hef ítrekað hreyft við því að félagsleg verkefni sem vistuð kunna að vera hjá öðrum ráðuneytum, sérstaklega heilbr.- og trmrn., yrðu flutt til félmrn. til að tryggja samvirkni og góða þjónustu í málaflokknum. Samkvæmt ályktun Alþingis var sérstök nefnd sett á laggir sem gera átti tillögur um fyrirkomulag þessara verkefna. Henni var jafnframt falið að skoða flutning sérstakra verkefna á þessu sviði frá menntmrn. Nefndin dó drottni sínum eftir 3--4 fundi árið 1997. Nú fyrir jól var hún formlega lögð af með bréfi til hæstv. forsrh. Gríðarlegum verkefnum nefndarinnar, svo ég vísi í orð fyrrv. formanns hennar, var vísað til heildarendurskoðunar á verkaskiptingu ráðuneytanna en í stefnuyfirlýsingu stjórnarflokkanna segir, með leyfi forseta: ,,Að endurskoða lög um Stjórnarráð Íslands, skipan ráðuneyta og verkefni þeirra, þar sem hliðsjón verði höfð af breyttum aðstæðum í þjóðfélaginu. Í því samhengi munu stjórnarflokkarnir taka til endurskoðunar verkaskiptingu sín á milli. Fyrsta verkefnið verði að færa Byggðastofnun undir iðnaðarráðuneyti og sameina atvinnuþróunarstarfsemi á vegum þess, svo og að fella Seðlabanka Íslands undir forsætisráðuneyti sem efnahagsráðuneyti.`` Herra forseti. Ég hef talið víst að svar forsrh. fyrir tveimur árum ætti við fleira en þetta fyrsta verk sem varðar flutning Byggðastofnunar og Seðlabanka og reyndar að leggja af Þjóðhagsstofnun. Þess vegna spyr ég hvað hafi verið unnið í þessum málum og hvað líði skoðun á félagslegum verkefnum sem enn heyra undir önnur ráðuneyti sex árum eftir ályktun Alþingis þar um.

Herra forseti. Þetta mál hefur komið til umræðu í þinginu áður. Ég hef svarað því til að á vegum forsrn. hefur farið fram allmikil undirbúningsvinna er snertir hugsanlega skiptingu verka á milli ráðuneyta, hugsanlega sameiningu þeirra og nýja málefnaskiptingu. Þá á ég ekki við þá þætti sem hv. þm. nefndi sérstaklega og hlutast var til um í upphafi þessa kjörtímabils sem ég hygg að hafi út af fyrir sig reynst ágætlega. Ég vænti þess að við náum enn að koma fram á þessu þingi breytingum sem snúa að matvælaeftirliti sem ég hygg að sé verulegur stuðningur við í þinginu að fái stöðu undir einum hatti. Eins og kunnugt er skarast þar mál á milli þriggja ráðuneyta. Þar er ekki mjög hagfellt eins og við vitum. Ég vænti þess að þau mál eigi að geta náðst fram og klárast fyrir lok þessa þings þó að þingdagar séu ekki margir eftir. Að öðru leyti á ég ekki von á að stórbreytingar náist fram á þessu kjörtímabili hvað verkaskiptingu ráðuneyta varðar að öðru leyti. Er það reynsla manna að eftir að til ríkisstjórnarsamstarfs hefur verið gengið vill verða flókið að færa verkefni til milli ráðuneyta, breyta skipan þeirra, draga verkefni frá einu og færa til annars. Í þennan hóp þarf ekki að útskýra hverju það sætir og hvaða lögmál búa þar að baki. Milli stjórnarflokka þarf að ríkja ákveðið jafnvægi meðan stjórnarsamstarf stendur yfir. Það er eðlilegt og er vandasamt og viðkvæmt mál að raska þar málum, ekki bara milli flokka heldur milli einstakra ráðherra einnig, jafnvel þó að þeir séu úr sama flokki. Þetta höfum við orðið vör við í umræðunni um matvælaeftirlit, að það er hægara um að tala en í að komast að sætta ráðuneytin við flutning á stórum verkefnum milli ráðuneyta. Varðandi félagsþáttinn sem hv. þm. nefndi var, eins og ég hygg að hún hafi getið um, skipaður starfshópur til að gera úttekt á og skilgreina hvaða stofnanir og verkefni á sviði heilbr.- og trmrn. væru í raun félagsleg verkefni og eðlilegra væri að heyrðu undir félmrn. Einnig var starfshópnum falið að fjalla um verkaskiptingu ráðuneyta í þágu fatlaðra. Það hefur einnig komið til umræðu nokkrum sinnum í þinginu eins og menn muna. Í bréfi sem ég fékk frá formanni starfshópsins kom fram, bréfi sem ég fékk í lok nóvember, að þessi viðfangsefni hefðu reynst mjög viðamikil, margbrotin og ólík innbyrðis, eins og þar sagði, með leyfi forseta. Einnig sagði þar að ekki hafi reynst unnt að fjalla um verkaskiptingu ráðuneytanna án tillits til þeirrar þjónustu sem um ræðir á hverju sviði fyrir sig. Því höfðu verkefni þessa starfshóps dregist á langinn og fyrirsjáanlegt var talið að þeim lyki ekki í bráð. Að öðru leyti taldi þessi starfshópurinn að við þessa stöðu væri eðlilegast að verkefni starfshópsins féllu undir almenna heildarendurskoðun á Stjórnarráðinu sem menn hafa reynt að vinna að og undirbúa. Þetta er staða málsins eins og hún er í dag, nokkuð svipuð og ég lýsti ekki fyrir margt löngu úr þessum ræðustól. Ég á ekki von á að það náist fyrir þinglok nú í vor að setja punkt fyrir aftan þetta starf, að því frátöldu að ég teldi nauðsynlegt að koma matvælaeftirlitsþáttunum vel fyrir vind.

Herra forseti. Eitt af því sem ég sem alþingismaður og fyrrverandi, og vonandi tilvonandi, ráðherra batt talsverðar vonir við í samstarfssamningi núverandi stjórnarflokka var sú uppstokkun sem boðuð var í samstarfsyfirlýsingunni frá maí 1999. Ég tel að það sé brýn þörf á að stokka upp í verkaskiptingu ráðuneyta, sameina ráðuneyti, jafnvel fækka ráðherrum, það er partur af þessu. Mér þykir sem hér sé hæstv. forsrh. að lýsa yfir ákveðinni uppgjöf varðandi þetta verkefni. Það hefur í reynd ekkert gerst frá því að hann kom hingað fyrir tveimur árum með svar sitt. Hæstv. forsrh. rekur það með ágætum rökum að það er mjög erfitt að ráðast í þetta. Þetta er verkefni sem menn þurfa helst að taka rösklega á í upphafi kjörtímabils. Ég þekki sjálfur að það er nokkuð erfitt að hnika til verkefnum milli ráðuneyta. Þó var það nú gert töluvert í þeirri ríkisstjórn sem ég átti sæti í undir hans forsæti. En ég spyr hæstv. forsrh.: Úr því að þetta er ekki lengra komið, en nefndin hefur unnið mikið og gott starf, er þá ekki hægt að fá áfangaskýrslu um störf og niðurstöðu nefndarinnar eins og þau standa núna, fyrir þinglok?

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með formanni Samfylkingarinnar, ég batt miklar vonir við þetta ákvæði í stjórnarsáttmálanum og hef reyndar verið að ýta á afmarkaðan þátt málsins. Það sem hefur gerst hjá þessari ríkisstjórn er að hún fjölgaði ráðuneytum úr tíu í tólf, talaði um að endurskoða bæði þátt stofnana og flytja þær jafnvel á milli ráðuneyta og hagræða í Stjórnarráðinu, en það hefur ekki verið gert eins og hér hefur komið fram og talað um mikla undirbúningsvinnu. Hér er spurt hvort hægt sé að fá eitthvert áfangamat nefndarinnar. Ef það er verið að tala um nefndina sem sett var á laggir varðandi félagsleg verkefni er það nú svo að hér var afgreidd ályktun frá Alþingi 1996, starfshópur stofnaður 1997, þrír fundir haldnir á árinu 1997. Nefndin dó. Fyrirspurnir voru ítrekaðar hér í þinginu um störf nefndarinnar, hvort hún ætti að halda áfram. Núna í nóvember, fimm árum síðar, er nefndin lögð af með bréfi til forsrh. Það hanga á spýtunni mjög alvarleg mál, e.t.v. fyrir marga lítil, svo sem túlkaþjónusta fyrir heyrnarlausa. Öll þessi ár hefur túlkaþjónusta og borgun fyrir hana verið ófrágengin. Fyrst var málinu vísað í þessa nefnd, sem í raun starfaði ekki, og síðan hefur verið veitt fé til bráðabirgða af ráðstöfunarfé ríkisstjórnar og nú síðast var því svarað, þegar kallað var eftir að reyna að lögbinda rétt heyrnarlausra til túlkaþjónustu samkvæmt nefnd sem skilaði skýrslu árið 2001, að nú væri búið að leggja nefndina af og það yrði bara skoðað síðar. Í fimm ár hafa t.d. réttindi þessa hóps hangið í lausu lofti af því að málum hefur verið fyrir komið svo sem ég hef rakið hér.

Herra forseti. Ég vil taka fram út af þessu síðasta sem hv. þm. nefndi að þess hefur þó verið gætt að sjá um að fjármagn væri fyrir hendi gagnvart þessari þjónustu að því marki sem hægt er að tryggja það. Það sem hins vegar hefur aðallega verið gagnrýnt af hálfu þeirra sem þessa þjónustu þrá og þurfa að nota er að ekki hefur verið tekin endanleg ákvörðun um að löggilda táknmálið sem löggilt tungumál hér á landi. Mest hefur verið að því fundið og það hefur tafist, m.a. vegna þess, eins og þingmaðurinn nefndi réttilega, að það hefur verið vísað í starf þessarar nefndar hvað það mál varðaði. Varðandi hitt sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi held ég að það sé athugandi að skoða hvort ekki megi leggja fram áfangaskýrslu um það starf sem liggur fyrir og hvaða forsendur þurfi til að koma þannig að menn geti þá haft það við athugun á myndun nýrrar ríkisstjórnar þegar að því kemur eftir kosningar í vor.

Virðulegi forseti. Heimsminjaskrá UNESCO er alveg sérstök. Á hana komast einungis svæði sem vegna menningarlegs mikilvægis, einstakrar náttúru og sögulegrar fortíðar þykja einstök í heiminum. Segja má að þetta séu svæði sem heimurinn telur til sinna sérstæðustu og merkustu sameiginlegu arfleifðar. Það er mikill heiður fyrir þjóð að eignast svæði sem eru á heimsminjaskránni. Það ýtir undir sérstöðu viðkomandi lands. Þeir sem stýra ferðaþjónustu hér á landi geta þannig greint frá því að í vaxandi mæli spyrja ferðamenn sem hingað koma eftir því hvaða svæði hér á landi séu á heimsminjaskrá og verða jafnan undrandi á því að fá þau svör að engin svæði séu á henni. Ég nefni til samanburðar að samkvæmt upplýsingum mínum eiga t.d. Svíar tólf svæði á heimsminjaskrá. Heimsminjaskráin og möguleikar sem henni tengdust voru kynntir Íslendingum á síðasta áratug. Í kjölfarið var reyndar talað um fleiri svæði. Ég minnist þess að Surtsey og Skaftafell voru nefnd. Ákveðinn listi yfir slíka staði varð til og sérfræðingar UNESCO sem fjölluðu um hann tóku jákvætt í að þeir staðir kæmust á heimsminjaskrá ef rétt væri að umsókn um það staðið. Þingvallanefnd hafði síðan frumkvæði að því að setja af stað umsóknarferli um að koma Þingvöllum inn á skrána. Þingvellir eru einstakur staður í vitund þjóðarinnar vegna mikilvægis í sögu hennar. Þar var okkar þing háð frá upphafi og um margar aldir, og þar liggja enn mikilvægar upplýsingar fólgnar í jörðu þó að við höfum reyndar gert allt of litlar fornleifarannsóknir á þessum sögufrægasta stað til þessa. Þingvellir eru líka einstakur staður frá náttúrufarslegu sjónarmiði fyrir margra hluta sakir. Þeir standa á sprungu sem skilur að tvær heimsálfur og þar er stöðugt að verða til nýtt land við sig og gliðnun skorpunnar. Lífríkið er einstakt og nægir að nefna að hvergi annars staðar í heiminum hafa þróast fjórar gerðir af bleikju svo ekki sé minnst á ísaldarurriðann sem stundum hefur verið nefndur í þessum sölum og er sömuleiðis partur af algerri sérstöðu Þingvallavatns. Í mínum huga er því alveg ljóst að Þingvellir ættu fyrir löngu að vera komnir á heimsminjaskrá UNESCO. Í því fælist í senn viðurkenning fyrir staðinn en ekki síður okkur sem þjóð. Ég spyr því hæstv. forsrh.: Hvað líður aðgerðum ríkisstjórnarinnar til að koma Þingvöllum á heimsminjaskrá UNESCO?

Herra forseti. Hv. þm. hreyfir hér athyglisverðu máli. Íslendingar gerðust í desember árið 1995 aðilar að samningi Menningarmálastofnunar Sameinuðu þjóðanna frá 1972 um verndun menningar- og náttúruarfleifðar heimsins. Samráðshópur um framkvæmd samningsins var skipaður af menntmrh. 10. júlí árið 2000 og í honum eru Margrét Hallgrímsdóttir þjóðminjavörður, formaður, Árni Bragason, forstöðumaður Náttúruverndar ríkisins, Sigurður Þráinsson fyrir umhvrn. og Þorgeir Ólafsson fyrir menntmrn. Samráðshópurinn lagði fram í desember 2000 yfirlitsdrög um þá staði sem Ísland telur til mikilvægari menningar- og náttúrarfleifðar ásamt tillögum um að Þingvellir og Skaftafell yrðu tilnefnd á heimsminjaskrána og þau voru samþykkt í ríkisstjórn 4. desember 2001. Hópurinn lét gera drög að verk- og kostnaðaráætlun vegna tilnefninganna og var hún lögð fram í júní 2001. Í janúar 2002 samþykkti menntmrn. að leggja fram 500 þús. kr. af safnliðum til að geta hafið undirbúning umsóknar og umhvrn. lagði fram 250 þús. kr. að sínu leyti. Í september sl. kom hingað til lands Birgitta Hoberg, helsti sérfræðingur heims í gerð umsókna um staði á heimsminjaskránni. Hún starfar hjá sænska þjóðminjavarðarembættinu og hefur séð um allar tilnefningar Svía auk þess að leiðbeina og stjórna tilnefningarvinnu fyrir önnur ríki. Hún ráðlagði okkur eindregið að stefna að því að tilnefna Þingvelli fyrir 1. febrúar 2003 og þá aðeins sem menningarminjastað. Áður hafði verið að því stefnt að tilnefna í flokkinn ,,safn blandaðra staða``, þ.e. sem menningar- og náttúruminjastað. Í ársbyrjun 2004 verður í umsókn til UNESCO óskað eftir að náttúruminjum á Þingvöllum verði bætt við fyrri tilnefningu og jafnframt verður óskað eftir að Skaftafell fari á heimsminjaskrá í flokki náttúruminja. Menntmrh. og umhvrh. samþykktu í september sl. ofangreindar tillögur, og í fjárlagafrv. fyrir árið 2003 er gert ráð fyrir 6 millj. kr. sem framlagi til þessa verkefnis. Þingvallanefnd og menntmrn. hafa skipað starfshóp til að undirbúa tilnefningu Þingvalla og hafa ráðið ráðgjafarfyrirtæki til að stýra verkinu. Gert er ráð fyrir að umsóknin verði komin í hendur UNESCO fyrir 1. febrúar 2003. Ef hún verður samþykkt munu Þingvellir verða komnir á heimsminjaskrá á 60 ára lýðveldisafmæli þjóðarinnar 2004.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hreyfa þessu máli sem mér og mörgum öðrum þingmönnum er næsta kært. Líka finnst mér mikið til um þá yfirlýsingu hæstv. forsrh. að það sé stefnt að því að þessu máli verði lokið eða fyrsta áfanga þess á 60 ára lýðveldisafmælinu. Mér finnst það vera ákaflega vel við hæfi. Innan Þingvallanefndar hefur verið mikill áhugi á þessu máli og ég vil nota þetta tækifæri og þakka formanni nefndarinnar, hv. þm. Birni Bjarnasyni, fyrir ákaflega gott starf að þessum málum. Ég hjó eftir því, herra forseti, að það var tillaga menntmrh. og umhvrh. sem var samþykkt í ríkisstjórninni. En er ekki svo, ef maður horfir á hina stjórnskipulegu stöðu Þingvallanefndar sem heyrir beint með lögum undir Alþingi en nýtur skjóls af forsrn. sem hefur tekið svari nefndarinnar ef þess þarf --- er ekki alveg ljóst að málið, þegar það verður lagt fyrir og verður endanlega samþykkt, verður á forræði Þingvallanefndar með því sérstaka sambandi sem nefndin hefur við forsrn.?

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu máli. Það er alveg á lokastigi og í næstu viku verður væntanlega tilkynnt um það af hálfu Þingvallanefndar og forsrn. að umsóknin varðandi Þingvelli á heimsminjaskránni sé tilbúin og hún verði lögð fram, eins og að er stefnt, fyrir 1. febrúar nk. Það hefur verið unnið að málinu núna á undanförnum vikum, það er komið á lokastig og ég á von á því að í næstu viku verði kynnt af hálfu nefndarinnar og forsrn. að umsóknin verði lögð fram. Þetta mál er, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi, á forræði Þingvallanefndar og engin spurning um að það þarf atbeina nefndarinnar til þess að þessi umsókn hafi lögmætt gildi.

Virðulegi forseti. Oft erum við þingmenn að hreyfa málum gagnvart ríkisstjórn þar sem við erum að þrýsta á eða jafnvel agnúast út í ríkisstjórnina og það verður oft eins konar rex út úr þessu hjá okkur. En ég verð að segja að varðandi þessa fyrirspurn er ég afskaplega ánægð með þetta svar og ég fagna því að við séum komin þangað sem hér hefur verið lýst og vænti þess að þetta mál verði komið vel í höfn fyrir 60 ára afmæli lýðveldisins 2004. Mér finnst að Þingvallanefnd og ríkisstjórnin hafi haldið mjög vel á þessu máli. Ég geri mér alveg grein fyrir því að við höfum líka átt hauk í horni þar sem Birgitta Hoberg er. Hún hefur sýnt mikinn áhuga á Þingvöllum og hún er manneskjan sem hefur undirbúið umsóknir og náð farsælli niðurstöðu með þessa staði í Svíþjóð sem ég hef nefnt, eina 12 staði, og hefur komið hingað til lands allmörgum sinnum. Hún er komin í þá nefnd hjá UNESCO sem fjallar um umsóknirnar þannig að það er eflaust okkur til framdráttar fyrir utan það að faglega er staðið að öllum hlutum. Um leið og maður fagnar því að svona mikilvægt mál sé að komast í höfn skulum við samt standa saman um að stefna að því að fleiri staðir, svo sem Skaftafell, Víðimýrarkirkja í Skagafirði og Surtsey, komist líka á þessa skrá því það skiptir mjög miklu máli fyrir Ísland sem er svo sérstakt að eiga nokkra staði á heimsminjaskránni. Ég þakka mjög vel fyrir þetta svar hæstv. forsrh.

Herra forseti. Ég þakka þessa umræðu. Það er alveg ljóst að öll forusta í málinu verður auðvitað á forræði Þingvallanefndar með atbeina forsætisráðuneytisins. En það er einnig eðlilegt að menntmrn. vegna UNESCO og umhvrn. vegna náttúru staðarins hafi hönd í bagga og komi að málinu eins og gert hefur verið og það er góður vilji hjá öllum þessum aðilum til að vinna saman að þessu verkefni og koma því í höfn.

Herra forseti. Ferðaþjónustan er orðin einn helsti atvinnuvegur þjóðarinnar og sá atvinnuvegur sem talinn er hafa hvað mesta vaxtarmöguleika í heiminum. Staða Íslands á þessu sviði er mjög vænleg og með uppbyggingu og afþreyingu og aðstöðu um allt land eru möguleikarnir til að þessi atvinnugrein geti vaxið miklir. Flestir ferðamenn til Íslands koma um Keflavíkurflugvöll og er ljóst að allt sem gert er eða ekki gert á þeim flugvelli getur haft mikil áhrif á komu flugvéla til landsins og þá um leið fjölda ferðamanna. Eitt af því sem valdið getur miklu um komu flugvéla til landsins er skattlagning á hvern farþega um völlinn. Þegar skattlagning á flug um Keflavík er skoðuð kemur í ljós að staða okkar er þar ekkert sérstök og flugvellir eins og í Kaupmannahöfn og París eru með allt niður í 56% lægri gjöld á hvern farþega en lagt er á hvern farþega í Keflavík. Hérna munar mestu um flugvallarskattinn sem er um 43% af skattlagningunni í Keflavík. Ég vil gera athugasemd við þennan háa flugvallarskatt, herra forseti. Þarna er um að ræða skattlagningu sem ekki er í samræmi við aðra flugvelli á landinu. Ég veit að Eftirlitsstofnun EFTA hefur gert athugasemdir við þetta til opinberra aðila án árangurs. Ef við leyfum okkur, herra forseti, að líta fram hjá ójafnrétti í skattlagningu á flugvöllum á Íslandi þá komumst við þó ekki hjá því að horfa til samkeppnisstöðu okkar við aðra flugvelli um ferðamennina. Fjarlægð Íslands frá fjölmenninu í austri og vestri gerir samkeppnisstöðu okkar um ferðamenn erfiða því áætlunarflug hingað er óhagkvæmt vegna fámennis. Langdrægni flugvéla er einnig að aukast og þörfin fyrir millilendingar á Íslandi er sífellt að verða minni. Við verðum því að geta boðið betur en aðrir. Til að svo megi verða þarf að skoða skattlagninguna eða einhverjar sambærilegar aðgerðir. Samkeppni í afgreiðslugjöldum á Keflavíkurflugvelli er orðin veruleg og hefur leitt til verulega lækkaðs kostnaðar á þeim lið. Það hefur m.a. gert flugfélögum eins og kanadíska flugfélaginu HMY kleift að millilenda hér og taka farþega. Nú tel ég að eitthvað þurfi að gerast hjá opinberum aðilum í sambærilegum málum. Herra forseti. Ég tel að hæstv. utanrrh. sé velviljaður í þessu máli og hafi mikinn skilning á því hve ferðamennskan er mikilvæg fyrir íslenskt efnahagslíf. Þess vegna vil ég leyfa mér að leggja fram eftirfarandi fyrirspurn til hans: 1. Hvað er nú gert eða fyrirhugað að gera til að auka flugumferð um Keflavíkurflugvöll? 2. Hvaða aðgerðir koma helst til greina til að bæta samkeppnisstöðu Keflavíkurflugvallar gagnvart öðrum alþjóðaflugvöllum? 3. Hvað er flugvallarskattur hár annars vegar í Kaupmannahöfn og Frankfurt og hins vegar í Keflavík?

Herra forseti. Flugmálastjórn á Keflavíkurflugvelli og Flugstöð Leifs Eiríkssonar hf. settu það markmið fyrr á þessu ári að efla sameiginlega markaðssetningu á vegum stofnunarinnar og fyrirtækisins þar sem starfsemi þeirra tengist að mörgu leyti. Í því skyni sameinuðust þau um ráðningu markaðsstjóra sem tók til starfa 1. júlí sl. Markaðssetning flugstöðvarinnar og flugvallarins er nátengd heildarmarkaðssetningu landsins sem áfangastaðar ferðamanna. Eins og hv. fyrirspyrjandi sagði eru flestar farþegaflugvélar orðnar svo langdrægar að þær þurfa ekki að millilenda á ferð sinni yfir Atlantshafið þannig að helsta leiðin til að auka umferð inn á flugvöllinn er að ferðamenn sæki Ísland heim. Aukinn áhugi erlendra ferðamanna á landinu hefur því sjálfkrafa áhrif á flugumferð um Keflavíkurflugvöll. ,,Iceland Naturally`` er dæmi um víðtækt landkynningarverkefni sem íslensk stjórnvöld, Flugleiðir, Flugstöð Leifs Eiríkssonar hf. (FLE) og mörg útflutningsfyrirtæki taka þátt í um þessar mundir. Verkefnið felst í markaðssetningu landsins gagnvart Bandaríkjunum. Aðkoma FLE fyrir utan þátttöku í verkefninu í Bandaríkjunum felst í að gera merki átaksins sýnilegt innan flugstöðvarbyggingarinnar og í auglýsingu sem sýnd er í flugvélum Flugleiða. Þá má nefna samstarf við Reykjavíkurhöfn og aðra aðila sem vinna að því að fá fleiri farþegaskip til Reykjavíkur. Það felur í sér möguleika á aukningu á skiptum á farþegum á Keflavíkurflugvelli þannig að erlendir ferðamenn ferðist með skipi aðra leiðina og flugi hina. Hvað varðar markaðssetningu gagnvart erlendum flugfélögum þá er markvisst unnið að því að byggja upp tengsl við viðeigandi stjórnendur í flugiðnaði í Evrópu, Norður-Ameríku og víðar, í því skyni að vekja athygli á kostum Keflavíkurflugvallar. Það er m.a. gert á sérstökum fagráðstefnum þar sem þegar hefur komið fram áhugi lággjaldaflugfélaga á notkun Keflavíkurflugvallar. Hvað varðar annað atriðið í fyrirspurninni þá vil ég taka fram að samkeppni í flugafgreiðslu hefur þegar haft jákvæð áhrif á samkeppnisstöðu Keflavíkurflugvallar. En betur má ef duga skal. Alþjóðleg þróun hefur verið í átt til lækkunar fargjalda og samsvarandi fjölgunar lággjaldaflugfélaga. Mesti vöxturinn hefur verið hjá slíkum flugfélögum og eins og fyrr sagði hefur Flugmálastjórn á Keflavíkurflugvelli og FLE hafið viðræður við sum þeirra. Því hefur verið haldið fram að Keflavíkurflugvöllur sé óeðlilega dýr og hamli flugi lággjaldaflugfélaga. Eins og áður hefur verið gerð grein fyrir í svari við fyrirspurn á Alþingi sl. vor þá sýndi úttekt fyrirtækisins Deloitte & Touche í byrjun árs 2002 að af 12 flugvöllum í Evrópu og Bandaríkjunum sem bornir voru saman var Keflavíkurflugvöllur sá fimmti lægsti í gjaldtöku. Það er því alls ekki sjálfgefið að samhengi sé milli opinberra flugvallargjalda og áhuga lággjaldaflugfélaga á notkun vallarins, enda fleiri þættir sem ráða úrslitum þegar slík félög hafa tekið ákvörðun um notkun flugvalla. Hvað varðar flugvallarskattinn sem er innheimtur af farþegum á grundvelli laga nr. 31/1987, um flugmálaáætlun og fjáröflun til framkvæmda í flugmálum þá hefur Eftirlitsstofnun EFTA gert athugasemd við mismunandi flugvallarskatta eftir því hvort um utanlands- eða innanlandsflug er að ræða eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda. Um þessar mundir er unnið að því í samstarfi við viðeigandi ráðuneyti að kanna hvaða leiðir kunna að vera færar til breytinga og er þeirri vinnu því miður ekki lokið. Að mati utanrrn. er eðlilegast að sömu gjöld verði innheimt í utanlands- og innanlandsflugi. Við núverandi kringumstæður er nærtækast að lækka gjöld á utanlandsflugi til samræmis við það sem tíðkast í innanlandsflugi, enda er ekki grundvöllur til hækkana þar. Ef ákveðið verður að fara þessa leið mundi það fela í sér umtalsverða breytingu fyrir millilandaflug án þess að um ríkisstyrk væri að ræða. Hvað varðar þriðja lið fyrirspurnarinnar þá er enginn flugvallarskattur greiddur á flugvöllum í Kaupmannahöfn og Frankfurt, en 1.250 kr. fyrir hvern fullorðinn farþega á Keflavíkurflugvelli. Þess ber þó að geta að flugvallarskattur er einungis hluti af venjulegum flugvallarfargjöldum og í Kaupmannahöfn og Frankfurt eru greidd lendingargjöld, afgreiðslugjöld, öryggisgjöld og innritunargjöld eins og venja er á alþjóðaflugvöllum. Í þessu sambandi má ekki gleyma því að umferðarþungi á alþjóðaflugvöllum gefur augljóslega svigrúm til niðurfellingar eða lækkunar sumra gjalda því öryggis- og þjónustuaðilar eru þeir sömu óháð stærð. Þannig fara 18 milljónir farþega um Kaupmannahafnarflugvöll, 45 milljónir um flugvöllinn í Frankfurt en einungis 1,3 milljónir farþega um Keflavíkurflugvöll, sem er að sjálfsögðu mjög mikið miðað við fólksfjölda á Íslandi.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Ég er ánægður með það að af hálfu ráðuneytisins hafi verið mörkuð afstaða til þess að samræma gjöld á flugvöllum, óháð því hvort þau eru lögð á innanlands- eða utanlandsflug, sem þýðir að sjálfsögðu lækkun á flugvallargjöldum á Keflavíkurflugvelli og ætti því að geta lækkað þann kostnað sem er á hvern farþega sem fer í gegnum flugvöllinn. Það er að sönnu rétt og auðvitað nauðsynlegt að auka markaðssetningu á Íslandi sem ferðamannalandi þannig að menn hafi sérstaka ástæðu til að koma til Íslands, en það sé ekki háð millilendingum. Það er augljóst að mörg af þeim flugfélögum sem nú lenda hér, m.a. kanadíska flugfélagið, gera það vegna nauðsynjar á millilendingu að setja upp áætlun hingað. En ef þessari flugvélagerð yrði breytt þannig að hún tæki meira eldsneyti þá þyrfti hún í sjálfu sér ekkert að lenda hér og mundi þess vegna sleppa þessari millilendingu. Þannig er þetta í mjög mörgum tilfellum og okkur er því náttúrlega mikill vandi á höndum. Ég fagna því mikla starfi sem unnið er af hálfu utanrrn. og flugmálayfirvalda í því að markaðssetja landið. Það hefur verið gert með ýmsu móti, með auglýsingum og með kynningu, bæði samgrn. og utanrrn., af flugvallarstarfsmönnum sjálfum. Það þarf mikið til og allt það starf sem unnið hefur verið af Flugleiðum er mjög þakkarvert.

Hæstv. forseti. Þann 1. júlí sl. tók Alþjóðasakamáladómstóllinn formlega til starfa í Haag í Hollandi. Dómstólnum er ætlað að rannsaka og ákæra einstaklinga sem taldir eru hafa gerst sekir um glæpi gegn mannkyni, þjóðarmorð eða stríðsglæpi. Samkvæmt upplýsingum á heimasíðu dómstólsins hafa 139 ríki skrifað undir sáttmála um stofnun hans og 87 hafa nú þegar staðfest þann samning. Þess má geta að Ísland var tíunda ríkið til þess að staðfesta hann. Stofnun Alþjóðasakamáladómstólsins á sér áratugalangan aðdraganda, en með henni myndaðist loks skýr pólitískur vilji á alþjóðlegum vettvangi til þess að binda enda á refsileysi einstaklinga þegar um er að ræða stórkostlega glæpi eins og þá sem að ofan voru nefndir. Á liðnu ári stóðu miklar deilur á milli Bandaríkjastjórnar og annarra ríkja, aðallega Evópusambandsríkja og Kanada, vegna kröfu Bandaríkjanna um undanþágu fyrir bandaríska þegna frá lögsögu dómstólsins, en þau hafa á undanförnum mánuðum þrýst á ríki til þess að gera tvíhliða samninga sem veita bandarískum ríkisborgurum undanþágu frá framsalskröfu dómstólsins og m.a. sent sérstakan erindreka sinn um allan heim til þess að reyna að ná samningum við ríkisstjórnir um það, þ.e. um það að aðrar ríkisstjórnir framselji ekki bandaríska þegna til dómstólsins né rétti yfir þeim í eigin landi, en óhætt er að fullyrða að með kröfugerð sinni grafi Bandaríkjastjórn undan starfi og lögmæti Alþjóðasakamáladómstólsins. Að því ég best veit hafa Bandaríkin nú þegar gert slíka samninga við um tvo tugi landa. Þar á meðal eru Ísrael, Afganistan, Austur-Tímor, Tadsjikistan og Úsbekistan, sem sum hver hafa ekki eini sinni undirritað sáttmálann um dómstólinn. Herra forseti. Í septemberlok á síðasta ári náðist samkomulag á utanríkisráðherrafundi Evrópusambandsins um að koma til móts við kröfur Bandaríkjastjórnar með því að samþykkja að aðildarríki gætu hvert fyrir sig samið um afnám framsalskröfunnar en þá aðeins ef hermenn eða diplómatar ættu í hlut. Ákvörðun ráðherrafundar Evrópusambandsins hefur verið gagnrýnd af mannréttindasamtökum um allan heim, en viðbrögð Bandaríkjastjórnar voru að segjast mundu hunsa samþykki ESB, með öðrum orðum, herra forseti, að halda fast í fyrri kröfur. Í ljósi alls þessa vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. utanrrh. hvort bandarísk stjórnvöld hafi farið fram á viðræður við íslensk stjórnvöld um tvíhliða samning um friðhelgi bandarískra þegna fyrir Alþjóðasakamáladómstólnum?

Herra forseti. Sem kunnugt er hafa bandarísk stjórnvöld farið þess á leit við stjórnvöld annarra ríkja að gerðir verði tvíhliða samningar milli Bandaríkjanna og viðkomandi ríkja er feli í sér gagnkvæma skuldbindingu samningsríkjanna um að afhenda ekki þegna hvors annars til Alþjóðlega sakamáladómstólsins. Bandarísk stjórnvöld afhentu íslenskum stjórnvöldum drög að slíkum tvíhliða samningi til athugunar í júlí sl. og hafa bandarískir embættismenn í kjölfarið kynnt málið á óformlegum fundum með íslenskum embættismönnum. Skrifstofa þjóðréttarfræðings utanríkisráðuneytisins hefur málið til skoðunar. Norrænu ríkin hafa haft samráð sín á milli um málið, en sjónarmið þeirra í málefnum Alþjóðlega sakamáladómstólsins fara mjög saman. Norðurlöndin hafa jafnframt fylgst náið með ítarlegri skoðun Evrópusambandsins á málinu. Niðurstaða sambandsins er sú að það mundi fara í bága við skuldbindingar aðildarríkja Rómarsamþykktarinnar um Alþjóðlega sakamáladómstólinn að gera tvíhliða samning við Bandaríkin á grundvelli núverandi samningsdraga. Hins vegar hefur Evrópusambandið lýst yfir vilja til þess að halda áfram að ræða þær áhyggjur sem bandarísk stjórnvöld hafa af því að dómstóllinn verði hugsanlega misnotaður í pólitísku skyni gegn bandarískum þegnum og leitað leiða til að koma til móts við sjónarmið þeirra. ESB hefur tilgreint ákveðin grundvallaratriði sem það telur að hugsanlegir tvíhliða samningar aðildarríkja sambandsins við Bandaríkin verði að virða og jafnframt samþykkt ítarlegri leiðbeinandi meginreglur fyrir aðildarríkin í þessu sambandi. Við teljum innlegg Evrópusambandsins í þessu máli vera gagnlegt og leggjum áherslu á að fylgjast áfram með þróun málsins á vettvangi sambandsins og halda áfram samráði við hin norrænu ríkin. Af Íslands hálfu er lögð áhersla á að standa vörð um Rómarsamþykktina um Alþjóðlega sakamáladómstólinn, en jafnframt teljum við rétt að haldið verði áfram að ræða áðurnefndar áhyggjur bandarískra stjórnvalda og leita leiða til að koma til móts við sjónarmið þeirra.

Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu ber íslenskum stjórnvöldum að standa vörð um Rómarsamþykktina sem við höfum bæði undirritað og samþykkt eða fullgilt á hinu háa Alþingi. Ég verð að segja alveg eins og er að mig óraði ekki fyrir því svari sem hæstv. utanrrh. kom hér með, þ.e. að það væri til athugunar hjá ríkisstjórn Íslands að verða við kröfum ríkisstjórnar Bandaríkjanna í þessum efnum. Ég verð að segja alveg eins og er, hæstv. forseti, að með því að taka það til athugunar að gera slíkan tvíhliða samning sem á að undanskilja bandaríska þegna frá framsalskröfunni --- gott og vel, hæstv. utanrrh. benti á að reglurnar sem ráðherrar ESB samþykktu í haust væru gagnlegt innlegg í þessa umræðu, enda eru þær það. En þar sem það er jafnframt til umræðu af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að gera tvíhliða samning við Bandaríkin um að um bandaríska þegna gildi ekki sömu reglur þegar kemur að því að rétta í glæpum, stríðsglæpum, fjöldamorðum, glæpum gegn mannkyni, þá verð ég að spyrja mig, hæstv. forseti: Á hvaða leið erum við þá? Ég get skilið að menn hafi áhyggjur af því að Alþjóðasakamáladómstóllinn gæti verið misnotaður af pólitískum ástæðum. En það á jafnt við um öll þau ríki sem í honum taka þátt. Það á ekkert meira við um Bandaríkin en önnur ríki sem undirritað hafa og staðfest samninginn um Alþjóðasakamáladómstólinn. Ég verð því að lýsa miklum vonbrigðum mínum með það svar sem hér hefur verið gefið af hæstv. utanrrh.

Herra forseti. Ég heyri að hv. þm. er ekki mikið fyrir að reyna að leita diplómatískra lausna á erfiðum alþjóðamálum. Vonandi lærir hún eitthvað í framtíðinni í því sambandi. Til þess að ná fram mikilvægum málum þarf samstarf á milli ríkja. Það þarf líka samstarf við Bandaríki Norður-Ameríku. Bandaríki Norður-Ameríku eru voldugasta ríki í heimi. Það liggur ljóst fyrir. Og það er afskaplega mikilvægt að Bandaríkin taki þátt í þessu starfi, taki þátt í starfi Alþjóðlega sakamáladómstólsins og taki þátt í friðargæslu í heiminum. Það er afstaða okkar eins og annarra Norðurlandaþjóða, annarra Evrópuþjóða, að rétt sé að halda áfram að ræða þessi mál við Bandaríkin og tryggja samstarf Evrópuþjóða og Bandaríkjanna á þessum vettvangi. Ég sagði jafnframt að við teldum nauðsynlegt að standa vörð um Rómarsamþykktina um Alþjóðlega sakamáladómstólinn. Það lá alveg fyrir í mínu máli. Eins og aðrar Evrópuþjóðir viljum við leita að lausn í þessu máli. En mér heyrist að hv. þm. vilji ekki leita neinna lausna í málinu. Ég held að hv. þm. kæmist afskaplega skammt í alþjóðamálum með þá afstöðu sem hún hefur til stórmála eins og þessa sem hér er rakið. Miðað við málflutning hennar þá held ég að það fyndist nú ekki lausn í mörgum málum ef slík sjónarmið væru ráðandi.

Herra forseti. Í lögum um hvalveiðar frá 1949 er tekið fram í 1. gr. að þeir einir sem fengið hafa leyfi sjávarútvegsráðuneytisins hafi rétt til að veiða hvali hér við land. DV hafði það eftir sjútvrh. í sumar að eftir því sem hann best vissi hefði aldrei verið gefið út leyfi fyrir veiðum á smáhvelum og ekki verið sótt um þau heldur nema e.t.v. vegna rannsóknarverkefna. Þessar upplýsingar gaf ráðherrann vegna fréttaflutnings blaðsins af ítrekuðum veiðum á smáhvelum inni á Eyjafirði. Í viðtalinu kom jafnframt fram hjá ráðherra að ef menn hefðu áhyggjur af þessu ættu þeir að snúa sér til lögreglunnar. Þess vegna er ástæða til að spyrja, herra forseti: Hver hefur eftirlit með því að veiðar á smáhvelum séu ekki stundaðar án leyfa? Er það bara lögreglan? Hefur Fiskistofa hér ekkert hlutverk? Í öðru lagi: Hvernig hafa svona brot verið meðhöndluð ef það er ljóst að það hefur komið fram kæra? Það er jafnframt ljóst, herra forseti, að hvalaskoðunarfyrirtækin telja hagsmunum sínum ógnað ef ekki er farið að lögum og þá settar reglur um nýtingu hvalastofnanna, hvort heldur er til að sýna eða veiða, a.m.k. fari það ekki saman að byggja upp þessa mikilvægu grein ferðaþjónustunnar og að ólöglegar og eftirlitslausar veiðar á hvölum séu jafnframt stundaðar á slóðinni. Fjölmörg fyrirtæki og einstaklingar byggja afkomu sína á þeirri nýtingu hvalastofnanna hér við land að sýna þá bæði innlendum og erlendum ferðamönnum og hefur Ísland verið talið einn besti hvalaskoðunarstaður í heimi, enda hefur vöxtur í greininni verið hreint ævintýralegur. Fjöldi þeirra sem fara í hvalaskoðunarferðir hefur nær þrítugfaldast á innan við áratug. Beinar tekjur af hvalaskoðun eru taldar hafa numið um 800 milljónum á síðasta ári og í Fréttablaðinu í dag tala menn um 800--1.300 millj. kr. Herra forseti. Það er afar mikilvægt að stjórnvöld skoði í fullri alvöru hvernig bregðast á við veiðum smáhvela við landið og hvort hægt er að nýta þessa auðlind þannig að hvalaskoðunarfyrirtækin geti dafnað í samræmi við þann mikla áhuga sem er á tilboðum þeirra og að veiðar á smáhvelum geti jafnframt farið fram sé það vilji stjórnvalda, en þá undir eftirliti og án þess að það valdi truflun við sýningu dýranna. Engin gögn liggja fyrir um að þetta tvennt geti farið saman, en mikið er talað um að það geti ekki farið saman þannig að það þarf augljóslega að setja reglur, bæði um hvalaskoðun og veiðar, ef það er vilji stjórnvalda að veiðar á smáhvelum haldi áfram. Ég vil þess vegna kalla fram viðhorf hæstv. sjútvrh. til þess einnig hvort hann telji að veiðar á smáhvelum og hvalaskoðun geti farið saman og hvort það er þess vegna sem ekkert hefur verið gert og svo einnig hvort ráðherrann fyrirhugi endurskoðun á lögunum um hvalveiðar, m.a. með tilliti til mismunandi nýtingar hvalastofnanna. Nú er ljóst að Íslendingar stefna á hvalveiðar þannig að það er mjög mikilvægt að þessi mál verði skoðuð með tilliti til þess að þeir sem nú eiga mikilla hagsmuna að gæta varðandi nýtingu hvalastofnanna fái áfram notið þeirrar atvinnu sem þeir hafa við það.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir fyrirspurnina. Lög um hvalveiðar eru frá því 1949. Þau voru sett vegna inngöngu í Alþjóðahvalveiðiráðið og þau taka til þeirra hvalategunda sem hvalveiðiráðið fjallar um. Þeim hefur verið beitt á þann hátt að þegar ákvarðanir hafa verið teknar á vegum hvalveiðiráðsins þá hefur reglugerðarákvæðum verið beitt með heimild í þessum lögum. Því má segja að beiting laganna hafi nánast einskorðast við að bregðast við ákvörðunum sem teknar hafa verið hjá Alþjóðahvalveiðiráðinu. Smáhveli heyra ekki undir Alþjóðahvalveiðiráðið og þessum lögum hefur aldrei verið beitt gagnvart smáhvelum af hálfu ráðuneytisins, enda kemur það fram í greinargerð með frumvarpinu að friðunarákvæði skv. b-lið 3. gr., með leyfi forseta, mundi eigi ná til smáhvalaveiða þeirra sem tíðkast hafa hér við land. Þar af leiðandi hafa engin leyfi verið veitt og ekkert eftirlit verið haft með því hvort veiðar séu stundaðar með leyfum, þar sem ekki er um nein leyfi að ræða. Þar af leiðandi er ekki um að ræða brot á þessu að mati ráðuneytisins og því ekki um neina sérstaka meðhöndlun á brotum að ræða. Síðan er það spurning hvort ráðherra telji að veiðar á smáhvelum og hvalaskoðun geti farið saman. Ég held að það sé ljóst af tilvitnun hv. þm. hér áðan að veiðar á smáhvelum og hvalaskoðun geti farið saman þar sem hvalaskoðun virðist hafa dafnað hér við land á undanförnum árum við þessar aðstæður. Ég hef ekki myndað mér neina persónulega skoðun á þessu máli umfram þessa að horfa til þessa á þennan hátt og hef ekki látið fara fram neina sérstaka skoðun á þessu. Ef það ætti að gerast þá þyrftu menn alla vega samtímis eða jafnvel fyrr að átta sig á því, þ.e. ef niðurstaðan væri sú að hvalaskoðun og smáhvelaveiðar færu ekki saman, hvort ætti þá að víkja fyrir hinu. Að lokum að síðustu spurningunni um hvort fyrirhuguð sé endurskoðun á lögum um hvalveiðar með tilliti til mismunandi nýtingar hvalastofnanna. Ekki er fyrirhuguð endurskoðun með tilliti til mismunandi nýtingar hvalastofnanna. Hins vegar er fyrirhuguð endurskoðun á lögunum um hvalveiðar ef þróun mála hvað varðar hvalveiðar við landið verður það jákvæð að nauðsynlegt sé að endurskoða lögin vegna þess að hvalveiðar, og þá er ég að tala um stórhveli sem heyra undir Alþjóðahvalveiðiráðið, hefjist á einhvern þann hátt sem fellur að aðild okkar að Alþjóðahvalveiðiráðinu.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda, Svanfríði Jónasdóttur, fyrir þessar fyrirspurnir, en eins og fram kom í máli hennar hefur afskaplega myndarlega verið staðið að uppbyggingu á hvalaskoðunarfyrirtækjum hér við land og má nefna Húsavík þar sem dæmi. En ég get ekki tekið undir þær gagnrýnisraddir sem heyrst hafa um það að hvalveiðar muni leggja hvalaskoðunarfyrirtæki í rúst því að auðvitað er ekki verið að skjóta hvali á sömu svæðum og hvalaskoðunarfyrirtækin hafa vanið komur sínar á, langt því frá. Ég legg áherslu á að gott samráð og samstarf sé haft við aðila í ferðaþjónustu þegar og ef að því kemur að hvalveiðar hefjist að nýju. Vísindanefnd NAMMCO fjallaði um ástand hrefnustofnsins á fundi árið 1997 og niðurstaðan var í stuttu máli sú að hvort sem litið var á Mið-Atlantshafsstofninn í heild sinni eða eingöngu á stofninn á íslenska strandsvæðinu væri stofnstærðin nú nálægt því sem talið er að hún hafi verið áður en veiðar hófust. Þær veiðar sem stundaðar voru úr stofninum meginhluta síðustu aldar hafa því samkvæmt þessu haft hverfandi áhrif á stofnstærðina.

Herra forseti. Veiðar á smáhvölum hér við land hafa tíðkast áratugum ef ekki árhundruðum saman og ævinlega, held ég, hefur verið litið svo á í framkvæmdinni að þær teldust mönnum frjálsar. Sá sem hér stendur hefur iðulega skotið sér hnísu í soðið og hyggst halda því áfram hvað svo sem menn gera í þessu, og telur að hann hafi þar sér til fulltingis m.a. lög um hefð frá 1906. Ég held að vaxandi hvalaskoðun hér við land sé bara af hinu góða og sú atvinnustarfsemi eigi vel að geta blómstrað í sátt við þá náttúrunýtingu sem menn hafa viðhaft hér á landi um aldir. Ég tel að það væri afturför ef mönnum væri bönnuð eða meinuð nýting smáhvelanna með þeim hógværa hætti sem ég held að reyndar hafi viðgengist hér hjá veiðimönnum.

Virðulegi forseti. Vandinn sem hér er við að glíma er ekki sá að það kunni að vera skotið eitt og eitt smáhveli. Vandinn er sá að það er ekki skotið nóg af hvölum hér við land. Um það snýst þetta mál auðvitað.  Ég tek mjög undir það sem hv. 4. þm. Vestf. sagði hér áðan. Þetta er hluti af þeirri nýtingu sem hefur viðgengist hér við land og er auðvitað ekki neitt vandamál í því sambandi. Við getum haldið áfram þessum eðlilega lífsmáta án þess að það komi á nokkurn hátt við aðra atvinnustarfsemi í landinu. Stóra málið núna er einfaldlega það að við höldum áfram að vinna að nýtingarstefnu okkar og vinna því fylgi sem við viljum, þ.e. að hefja hvalveiðar hér við land.

Það fer ekki á milli mála, herra forseti, að leifar veiðimannasamfélagsins ná enn inn á hv. Alþingi og það er vel. Þetta mál snerist bara ekki um það sem hv. síðasti ræðumaður var að fjalla um, þ.e. hvalveiðar eða ekki hvalveiðar, hreint ekki, heldur miklu frekar hitt: Hvernig getum við komið málum þannig fyrir að hvalveiðar og hvalasýningar geti hvorutveggja átt sér stað? Herra forseti. Í dag hafa fjöldamargir atvinnu af hvalaskoðun og hvalasýningum og þetta skiptir verulegu máli í efnahag margra sveitarfélaga og fyrirtækja innan þeirra.  Svo langar mig vegna þessarar umræðu um veiðar á smáhvelum að ítreka það að ég er ekki á móti veiðum á smáhvelum. En ég spyr, herra forseti: Eru þetta einu dýrin sem engar reglur þurfa að gilda um hvernig eru veidd? Ef menn ætla að fá að veiða hér spendýr eða fugla þá þurfa þeir veiðikort. Menn geta ekki bara vaðið hér um og hagað sér eins og dónar í náttúrunni, eins og því miður eru dæmi um. Þarf ekki reglur um þessar veiðar líka, herra forseti, eða á að skilja smáhvelin eftir til þess að menn geti fengið þar þá útrás sem þeir telja sig þurfa að fá, en fá kannski ekki þar sem reglur hafa verið settar? Herra forseti. Ég skora á hæstv. sjútvrh., ef hann yfir höfuð lítur þá svo á að smáhveli heyri undir hans ráðuneyti, að snúa sér að því að móta reglur um veiðar þessara dýra þannig að þetta geti farið saman, vegna þess að þó að hvalaskoðunarfyrirtækin hafi blómstrað þá er það nú einu sinni svo, og það veit hæstv. sjútvrh., að það eru þarna árekstrar sem eiga ekki að eiga sér stað, þurfa ekki að eiga sér stað og hægt er að koma í veg fyrir.

Herra forseti. Ég lít nú ekki á þetta sem eins stórkostlegt vandamál og fram kemur hjá hv. þm. Eins og fram kom í fyrri ræðu hv. þm. þá hefur hvalaskoðun á Íslandi bara blómstrað býsna vel þrátt fyrir að smáhvelaveiðar séu ekki leyfisbundnar. Auðvitað þarf kannski stundum að velta því fyrir sér hvort það þurfi að setja reglur og hvort leyfisbinda þurfi einhverja hluti. En það er, held ég, út af fyrir sig alveg nýtt ef veiðar á smáhvelum við Ísland eru eitthvert vandamál  Þó að það sé auðvitað þannig að við þurfum að setja reglur og leyfisbinda ýmsa hluti þá þurfum við líka að huga að því að ástæður séu fyrir því. Eins og staðan er í dag þá sé ég ekki neina brýna nauðsyn til þess að gripið sé inn í þetta mál. Vera kann að það breytist. En ég lít svo á að það sé þeirra sem telja að hér sé um brýnt eða stórt vandamál að ræða að sýna þá fram á það að nauðsynlegt sé að grípa inn í það með lögum eða reglugerðum.

Herra forseti. Um langt árabil hefur verið rætt um aukna samræmingu á félagsþjónustu við aldraða á vegum sveitarfélaga og heimahjúkrunar og þjónustu öldrunarstofnana sem eru á vegum ríkisins. Ég hef ekki lengur tölu á þeim fjölda funda og ráðstefna sem ég hef setið á síðustu tveim áratugum sem hafa ályktað í þessa veru. En samt hefur hægt miðað. Núverandi fyrirkomulag um rekstur þjónustu við aldraða er sígilt dæmi um tvískipta ábyrgð ríkis og sveitarfélaga. Sveitarfélögin bera ábyrgð á og fjármagna alla félagslega þjónustu við aldraða en ríkið ber ábyrgð á og fjármagnar rekstur heimahjúkrunar og öldrunarstofnana. Það er því enginn hvati fyrir sveitarfélögin að efla félagsþjónustu á sínum vegum til að draga úr þörf fyrir stofnanaþjónustu fyrir aldraða. Afleiðingin er sú að hlutfall aldraðra á stofnunum hér á landi er mun hærra en á hinum Norðurlöndunum. Til dæmis eru um 25--75% fleiri aldraðir yfir 80 ára á öldrunarstofnunum hér á landi en annars staðar á Norðurlöndunum. Það bendir til að allt of mikil áhersla sé lögð á það hér á landi að beina öldruðum á öldrunarstofnanir, á dýrustu þjónustuna. Því er ljóst að áherslubreytinga er þörf í þessum málaflokki. Á síðustu rúmum tíu árum hefur farið fram merkileg tilraun undir merkjum reynslusveitarfélaga á þessu sviði. Tvö sveitarfélög, Akureyrarbær og Hornafjarðarbær, tóku yfir og sameinuðu rekstur öldrunarmála og heilsugæslu. Markmið sveitarfélaganna var fyrst og fremst að draga úr stofnanadvöl með eflingu og samhæfingu heimaþjónustu. Markmið heilbrrn. var hins vegar að leggja grunn að framtíðarskipan verkaskiptingar ríkis og sveitarfélaga á sviði öldrunar- og heilbrigðismála. Í skýrslu félmrn. frá árinu 2000 er lagt mat á árangur af þessari tilraun. Niðurstaðan er m.a. eftirfarandi: Í fyrsta lagi: Heimaþjónusta og heimahjúkrun fyrir aldraða jókst á reynslutímabilinu jafnframt sem dró úr stofnanaþjónustu. Í öðru lagi: Þeir sem lögðust inn á öldrunarstofnanir til langdvalar eru veikari en áður, sem bendir til þess að markmiðið um að gera einstaklingum kleift að búa lengur heima hjá sér hefur náðst. Í þriðja lagi: Nýting opinberra fjármuna til öldrunarþjónustu var betri. Framlag ríkisins til reksturs öldrunarþjónustu í þessum sveitarfélögum lækkaði um 4,5--4,8% að raunvirði á árunum 1997--1999, m.a. vegna breyttra áherslna. Þá má m.a. nefna að fjöldi þeirra sem njóta heimahjúkrunar jókst um 30--40% milli áranna 1996--1999 í þessum sveitarfélögum og hvíldarinnlagnir aldraðra á Hornafirði jukust um 400% á reynslutímabilinu. Í fjórða lagi batnaði þjónusta við aldraðra. Í ljósi þessa góða árangurs hjá reynslusveitarfélögunum, sem ég nefndi hér áðan, af samræmingu á þessum þjónustuþáttum varpa ég fram þeirri fyrirspurn til heilbrrh. hvort hann telji að flytja eigi þessa þætti á eina hendi til sveitarfélaga og hvort hæstv. heilbrrh. telji að næg þekking og reynsla hafi fengist með reynslusveitarfélagaverkefninu til að halda áfram á þessari braut.

Virðulegi forseti. Hv. 19. þm. Reykv. hefur beint til mín svohljóðandi fyrirspurn: ,,Telur ráðherra að flytja eigi félagsþjónustu, öldrunarþjónustu og heilsugæslu á eina hendi til sveitarfélaga í ljósi góðs árangurs af samræmingu þessara þjónustuþátta í reynslusveitarfélögunum Akureyri og Höfn í Hornafirði?`` Eins og þingheimur þekkir var ein meginástæða þess að farið var af stað með tilraunaverkefni reynslusveitarfélaganna sú að skynsamlegt þótti að kanna með þeim hætti hvort rétt væri að flytja ákveðin verkefni frá ríki til sveitarfélaga. Ætlunin var að láta á það reyna hvort betra væri að sveitarfélögin tækju við þjónustuþættinum, bæði með hagsmuni þeirra í huga sem njóta þjónustunnar og jafnframt hvort það hefði í för með sér hagkvæmari rekstur. Gerður var samningur til nokkurra ára um flutning þessara verkefna og rann samningurinn út um áramótin 2001. Nú standa yfir viðræður um framhald þessara samninga við bæði sveitarfélögin og er þess vænst að samningar takist fljótlega. Rétt er, eins og fram kemur í fyrirpsurninni, að árangur þessarar tilraunar hefur að mörgu leyti verið góður. Þannig hefur yfirbygging í sumum tilfellum minnkað og betri nýting ýmiss konar sérfræðiþekkingar hefur náðst. Oft er nefnt að betri yfirsýn yfir málefni einstaklinga hafi í för með sér að þeir fái frekar samfellda þjónustu sem hæfi vanda þeirra. Einnig hafa ýmsar áherslur breyst í rekstri þjónustunnar. Meiri áhersla hefur verið lögð á þjónustu í heimahúsum en minni á stofnanaþjónustu. Þar fyrir utan er þjónusta af þessu tagi dæmigerð nærþjónustua sem á að vera sveigjanleg og löguð að aðstæðum í hverju samfélagi fyrir sig og ætti í eðli sínu að vera betri en sú þjónusta sem veitt er með miðstýrðum og stöðluðum hætti. Hins vegar þótti ljóst þegar samningstímabilið rann út um áramót 2001--2002 að ekki lægju fyrir nægilega ítarlega upplýsingar um árangur til að draga mætti rökstuddar ályktanir um flutning þessara verkefna á landsvísu. Svo stórfelldur flutningur verkefna milli opinberra aðila þarfnast mikils undirbúnings því að mikið er í húfi að vel til takist. Einfaldara er að laga ýmis skipulagsatriði þegar um er að ræða smærri einingar en þegar breytingar þarf að gera um land allt. Var því ákveðið að halda verkefninu áfram og framlengja samninga að yfirstandandi endurskoðun lokinni. Jafnframt var ákveðið í ljósi hins góða árangurs að halda áfram að undirbúa samræmingu margvíslegrar þjónustu sem nú er veitt af ýmsum aðilum. Ég tel í þessu sambandi rétt að minna á að 19. nóv. sl. var undirrituð yfirlýsing ríkisstjórnarinnar og Landssambands eldri borgara sem endurspeglaði samkomulag um aðgerðir ríkisvaldsins í málefnum aldraðra næstu tvö til þrjú árin. Í tillögum samráðshóps um málefni eldri borgara er lagt til að heimaþjónusta við aldraða verði efld verulega frá því sem nú er með það að markmiði að aldraðir geti dvalist sem lengst á eigin vegum utan stofnana. Til þess að ná þessu markmiði taldi hópurinn mikilvægt að einn aðili væri ábyrgur fyrir þjónustunni hvort sem um væri að ræða hjúkrun, aðhlynningu eða aðstoð við heimilishald. Lagt var til að stjórnvöld beittu sér fyrir samtvinnun þessarar þjónustu undir sameiginlegri stjórn þar sem einn aðili væri ábyrgur fyrir framkvæmd og fjárhag. Í framhaldi af tillögum samráðshópsins hefur verið samþykkt að leggja fjármagn til þess að samþætta félagsþjónustu sveitarfélaganna og heimahjúkrun á vegum heilsugæslustöðva. Eins og þingheimi er kunnugt hef ég í störfum mínum lagt ríka áherslu á eflingu þjónustu við sjúka í heimahúsum og tel að það sé skynsamlegt og hagkvæmt. Til að hrinda í framkvæmd tillögu samráðshópsins um málefni eldri borgara hef ég ákveðið að setja á stofn nefnd til þess að fara yfir með hvaða hætti best væri að standa að þessari samþættingu og mun nefndin taka til starfa innan tíðar. Er henni ætlað að ljúka störfum innan skamms tíma og skila ráðherra tillögum um hvernig skipulagi þjónustunnar verði best fyrir komið. Herra forseti. Þrátt fyrir góðan árangur af samþættingu félagsþjónustu, öldrunarþjónustu og heilsugæslu í reynslusveitarfélögunum tel ég ekki tímabært á þessari stundu að taka ákvörðun um að flytja alla þessa þjónustu á eina hendi til sveitarfélaganna, en ég tel vel koma til greina að stefna að því þegar meiri reynsla hefur fengist. Þá er mikilvægt að fá fram sem fyrst tillögur um yfirstjórn í heimaþjónustu við aldraða, en nefnd sem falið hefur verið að undirbúa þær er um það bil að hefja störf eins og ég hef áður sagt. Vænti ég að á grundvelli þeirra tillagna megi samræma þessa þjónustuþætti og ná fram enn betri árangri bæði í rekstri og gæðum þjónustu.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ástu Möller fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga máli. Eins og kom fram hjá henni hefur þessi samþætting komið afar vel út á Hornafirði og það kom mjög skýrt fram í viðhorfskönnun sem viðhöfð var hjá íbúum Hornafjarðar að þeir voru mjög ánægðir með þetta fyrirkomulag. Eins hefur það heyrst frá bæjaryfirvöldum að þau eru mjög ánægð með þetta. Með aukinni heimaþjónustu og heimahjúkrun hefur innlögnum fækkað sem hlýtur að vera aðalmarkmiðið, að fólk geti verið sem lengst heima hjá sér með hjálp sem oft þarf ekki að vera mjög mikil en er mjög mikilvæg og það er nauðsynlegt að halda þessu starfi áfram. Eins og kom fram hjá hv. ráðherra þá veit ég að hann er að vinna vel að þessum málum.

Herra forseti. Ég vil líka þakka fyrir að þetta mál sé reifað hér. Ég verð að taka undir þau sjónarmið sem segja að það sé eðlilegt að sveitarstjórnir hafi á hendi verkefni af þessu tagi, þ.e. heilsugæslu, félagsþjónustu og öldrunarþjónustu. Víðast hvar er það svo að sveitarstjórnir, sérstaklega á þéttbýlissvæðum, geta gjarnan og vilja sinna verkefnum af þessu tagi en með því að færa verkefnin til sveitarfélaganna og til einstaklinga færist allur málaflokkurinn nær almenningi og auðveldara er að taka ákvarðanir heima fyrir en í miðstýrðri þjónustu hjá ríkinu. Ég vil því hvetja til þess að við endurskoðun laga um heilbrigðisþjónustu verði sérstaklega tekið á þessum þætti.

Herra forseti. Þegar við ræðum þessi mál að færa verkefni yfir á sveitarfélögin, þá er mjög brýnt að hafa það í huga að sveitarfélögin hafi tekjur til þess að geta uppfyllt þær skyldur og kröfur sem lagðar eru á þau. Því miður hefur það verið svo að sveitarfélögin hafa kvartað undan því að í samskiptum sínum við ríkið og ríkisvaldið hafi þau ekki haft nægt fjármagn til að sinna lögbundnum verkefnum sínum. Í þeirri umræðu hljótum við að leggja mjög mikla áherslu á að tekjustofnar sveitarfélaganna verði bættir og auknir til þess að hægt sé að sinna þessu því þegar þjónustan færist nær fólkinu og sveitarstjórnunum er náttúrlega ljóst að fólkið þekkir vandann betur þar sem að kreppir og er það mjög vel. Ég þakka því fyrir þessa fyrirspurn.

Herra forseti. Ég tek undir orð hæstv. heilbrrh. hvað varðar þessi mál, samhæfingu félagsþjónustu, öldrunarþjónustu og heilsugæslu. Þau tilraunaverkefni sem sett hafa verið á hjá nokkrum sveitarfélögum hafa gengið þokkalega. Þegar ég segi þokkalega þá er helst að fjármagn hafi skort til verkefnisins. En sveitarfélögin eru misjöfn og að mínu mati væri það mjög stórt skref að taka að færa heilsugæsluna alfarið yfir á sveitarfélögin þar sem þau stæðu mjög svo misjafnlega að vígi að taka við þeirri þjónustu. Því tel ég rétt að fara þá leið sem farin hefur verið að bjóða þeim sveitarfélögum sem afl hafa til að taka þessi verkefni að sér, að halda því áfram og fleiri gætu þá bæst við.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. heilbrrh. fyrir þau svör sem hann gaf mér í þessari fyrirspurn og öðrum þingmönnum fyrir þátttökuna í umræðunum. Í máli hæstv. ráðherra kom fram að hann tók undir hagkvæmni þessa fyrirkomulags sem ég nefndi í ræðu minni, að samþætta þessa þjónustu betur en gert er í dag og færa hana á eina hendi, enda kom það einnig fram í ræðu hæstv. ráðherra að þetta er ein af tillögum starfshóps forsrh. sem skilaði skýrslu í desember sl., þ.e. að samþætta þetta í meira mæli en hingað til, enda er það í samræmi við vilja hinna öldruðu. Í ræðu hæstv. ráðherra kom einnig fram að ekki væri komin næg reynsla á þetta fyrirkomulag og hann vildi athuga betur hvernig þessu er háttað. Í því sambandi langar mig til að benda á reynslu Akureyrarbæjar, en í gögnum sem við í fjárln. fengum frá Akureyrarbæ í ferð okkar norður síðasta haust kom fram að á síðasta áratug hefur öldrunarrýmum á Akureyri fækkað um 12% á sama tíma og íbúum 67 ára og eldri hefur fjölgað um 16%. Hlutfall þeirra sem eru 80 ára og eldri á stofnunum hefur lækkað verulega. Með samhæfingu þjónustuþátta hefur sveitarfélagið aukið þjónustu við aldraða í heimahúsum með fjölgun dagvistarrýma um 100%, 56% fjölgun þeirra sem njóta heimahjúkrunar og 64% fjölgun þeirra sem njóta stuðnings við heimilishald. Það er óumdeilt að áherslubreytingin hefur leitt til bættrar þjónustu við aldraða og þeir studdir til að standa lengur á eigin fótum utan stofnana sem er í samræmi við einlægar óskir flestra eldri borgara. Það er því skoðun mín að komin sé nægileg reynsla til að spýta í lófana til að láta þetta formgera sig sem allra fyrst. Það er engin spurning að þetta er hagkvæmara fjárhagslega og þetta er æskilegra út frá sjónarhorni hinna öldruðu.

Herra forseti. Ég vil þakka þær umræður sem hér hafa orðið og hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli. Ég held að það sé enginn tiltakanlegur ágreiningur hér á ferðinni. Spurningin er hvað á að fara hratt í að koma málum til sveitarfélaganna. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að stefna eigi að því að sveitarfélögin taki þetta yfir. Reynslan af reynslusveitarfélagasamningunum hefur verið slík, alveg óumdeilanlega, og ég er talsmaður þess. Ég neita því ekki að bakslag varð í þessum verkaskiptum þegar hætt var við að flytja málefni fatlaðra yfir til sveitarfélaganna, mál sem búið var að undirbúa mjög vel en síðan voru stór og fjölmenn sveitarfélög sem treystu sér ekki til að ganga þá götu til enda. Þá varð bakslag í þeim samskiptum en vonandi kemur það andrúmsloft að hægt sé að vinna að þessari verkaskiptingu af fullum krafti. Ég styð það og ég hef stutt það í gegnum tíðina að auka hlutverk sveitarfélaganna á þessu sviði því ég er sannfærður um að það er grundvallaratriðið til þess að efla sjálfstjórn sveitarfélaganna og forræði yfir eigin málum en til þess þurfa líka sveitarfélögin að sameinast. Það er alveg ljóst. Þau þurfa að sameinast í miklu meira mæli en verið hefur til að taka við þessu. Það er grundvöllurinn til þess að ná árangri í þessu máli. En ég er líka sannfærður um að það verður þróun á næstu árum í sameiningu sveitarfélaga eins og hefur verið, en ég held að það sé enginn verulegur ágreiningur hér uppi.

Virðulegi forseti. Fyrir fáeinum árum hafði ég forustu um að biðja um skýrslu frá hæstv. heilbrrh. varðandi stöðu meðferðarheimila í landinu. Skýrsla þessi var síðan lögð fram og eftir að hafa farið yfir hana var það niðurstaða okkar fimm hv. þm. að leggja fram till. til þál. um mótun heildarstefnu um uppbyggingu og rekstur meðferðarstofnana. Allir þekkja dæmi um neikvæðar afleiðingar af neyslu áfengis og vímuefna og við vitum að hið opinbera hefur varið allverulegu fjármagni til þess að stuðla að meðferðarúrræðum og þess vegna skiptir mjög miklu máli til að ná árangri í baráttu við þennan mikla vágest að vel sé að verki staðið og að það sé gert með þeim hætti að það sé bæði hagkvæmt en þó alveg sérstaklega tryggi góðan árangur. Þegar þessi þróun er skoðuð á undanförnum árum blasir það t.d. við að þær stofnanir sem með einum eða öðrum hætti stunda eða leggja til meðferðarúrræði eru orðnar allmargar og í þessari skýrslu kom fram að hér kunni að vera um að ræða 30 stofnanir, heimili eða deildir sem með einhverjum hætti sinna þessum verkefnum. Kostnaðurinn á þeim tíma sem skýrslan náði til, þ.e. frá árinu 1993 til 2000, hafði vaxið að raungildi um 44%, sem í senn væntanlega endurspeglar vaxandi þörf og kannski líka meiri meðvitund eða vitund fólks um það að bregðast við og leggja til þessi meðferðarúrræði. Það skiptir því mjög miklu máli hvernig að þessum málum er staðið. Þessari meðferð er sinnt með margvíslegum hætti, bæði af hálfu ríkisins, í samstarfi við áhugamannafélög, í samstarfi við sveitarfélög og fleiri aðila sem að slíkum málum koma. Það sem mér hefur fundist vera ekki alls kostar ljóst er hvernig ákvarðanir eru teknar til að mynda um stofnun þessara meðferðarstofnana. Hver kemur að því, hver ber hina faglegu ábyrgð, hver ber hina fjárhagslegu ábyrgð o.s.frv.? Öllum er ljóst að meðferðarúrræði þurfa að vera fjölbreytileg til þess að ná árangri en þó er það svo að í skýrslunni sem ég nefndi áðan kom fram að ekki hafi farið fram mat á árangrinum af þessum meðferðum. Þess vegna var sérstaklega fjallað um það í þessari skýrslubeiðni og í þáltill. Því hef ég leyft mér, virðulegi forseti, að leggja fram eftirfarandi spurningu til hæstv. heilbrrh.: Hvað líður störfum nefndar sem fékk það hlutverk að móta heildarstefnu um uppbyggingu á sviði áfengis- og vímuefnameðferðar og þátttöku ríkisins í stofnkostnaði og rekstri meðferðarstofnana?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að hreyfa þessu mikilvæga máli, en ákvörðun um að stofna nefnd með það markmið að móta heildarstefnu um uppbyggingu á sviði áfengis- og vímuefnameðferðar og þátttöku ríkisins í stofnkostnaði og rekstri meðferðarstofnana var samþykkt á Alþingi 3. maí sl. Í þál. er jafnframt gert ráð fyrir að gert verði árangursmat á meðferðarstofnunum og meðferðarleiðum til að tryggja sjúklingum sem mestan árangur og sem besta nýtingu fjárveitinga til málaflokksins. Heilbr.- og trmrn. hóf vinnu við þetta verkefni sl. haust en það er mjög viðamikið og krefst góðs undirbúnings ef vel á að vera. Undirbúningshópur í ráðuneytinu fór yfir ýmis fyrirliggjandi gögn og skoðaði þróun málaflokksins á undanförnum árum, m.a. með það í huga að tryggja að vinna sem unnin hefur verið á þessu sviði nýtist til fulls og til að koma í veg fyrir að mistök fyrri ára við slíka skipulagningu verði endurtekin. Ýmsar úttektir og greiningarstarf hefur verið unnið á fyrri árum, samanber rit heilbr.- og trmrn. frá 1991 um mótun framtíðarstefnu í vímuvörnum, mat dr. Howards Shaffers frá Harvard-háskóla á áfengis- og vímuefnameðferð á Íslandi frá því í nóvember 1997, skýrsla heilbr.- og trmrn. um meðferðarstofnanir samkvæmt beiðni sem lögð var fyrir Alþingi á 126. löggjafarþingi þess, 2000--2001, en í henni eru í viðaukaskrá 65 skýrslur um þessi mál sem m.a. þarf að kanna auk efnis sem komið hefur fram í ljósvakamiðlum og öðrum fjölmiðlum. Heildarendurskoðun á þessu kerfi þarf að taka til hinnar opinberu þjónustu sem veitt er á þessu sviði og einnig starfa áhugamannahópa og samtaka sem vinna mjög mikið starf. Opinbera þjónustan er veitt mjög víða og er fyrirkomulag hennar með margvíslegum hætti. Starf ýmissa samtaka sem á stundum eru styrkt af hinu opinbera þarf líka að kortleggja en það hefur oft reynst erfitt verk. Þar sem hér er um flókna þjónustu að ræða og óvenjuviðkvæma lagði undirbúningshópur ráðuneytisins til að fenginn yrði erlendur sérfræðingur hingað til lands til að þróa með ráðuneytinu skynsamlega aðferð til að vinna að þessu verkefni og undirbúa þannig starf þeirrar nefndar sem þál. gerir ráð fyrir. Þegar hafa verið lögð drög að því að fá hann til landsins, og vanda þarf mjög val þess aðila til að tryggja árangur starfa hans. Það þarf að undirbúa komu hans vel og undirbúa gögn sem nýtast mættu honum. Sú vinna stendur nú yfir. Í áætlun ráðuneytisins er gert ráð fyrir að sérfræðingur komi hingað til lands í vorbyrjun og nefndin verði endanlega skipuð fyrir páska. Þeir starfsmenn ráðuneytisins sem nú mynda undirbúningshópinn yrðu í nefndinni auk annarra sérfræðinga. Hugsanlega yrði skipuð sérstök undirnefnd til að gera árangursmatið á stofnunum en sá hluti verkefnisins tekur sennilega lengri tíma en aðrir þættir. Miðað er við að nefndin skili í það minnsta áfangaskýrslu fyrir áramót 2003/2004. Það eru bundnar vonir við að þessi aðferð tryggi að stefnumörkun í málaflokknum reynist raunhæf og að það að nefndarstarfið verði svo vel undirbúið sem raun ber vitni leiði til góðs árangurs.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir að koma með þessa fyrirspurn sem minnir á það að við þurfum að taka til hendinni á þessu sviði í sambandi við áfengis- og fíkniefnamálin. Reyndar er áfengi líka fíkniefni og vímugjafi. Ég fagna líka því að hæstv. heilbrrh. hefur áhuga á málinu en það er svo sem ekki komið langt á veg. Hæstv. ráðherra talar um að senn sé á leiðinni maður að utan til þess að taka þátt í að móta þessa stefnu. Ég leyfi mér að benda á að hér á landi er töluvert mikil þekking á þessu sviði og það hefur náðst mjög góður árangur hjá t.d. SÁÁ, og tel ég alveg einsýnt að innlendir aðilar hljóti að koma að þessu máli líka.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda, Einari K. Guðfinnssyni, fyrir að vekja máls á þessum mikilvæga málaflokki. Vandinn er vissulega mikill og fer því miður vaxandi og við honum þarf að bregðast hér eftir sem hingað til. Það er áleitin spurning hvort hið opinbera eigi að byggja upp öfluga stofnun og annast meðferðir við ýmiss konar fíkn eða hvort vitlegra sé að ríkið styrki heldur félagasamtök og einkaaðila sem reka ýmiss konar meðferðarstofnanir. Meðferðarúrræði þurfa jú að vera mjög fjölbreytileg. Að sjálfsögðu þarf allt starf er að þessu lýtur að vera faglegt og skila sem bestum árangri fyrir sem flesta. Ég tel að hin ýmsu félagasamtök eins og SÁÁ, Byrgið og ýmis meðferðarheimili skili í heild afar góðu starfi.

Herra forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Það sem hvetur mig til að koma hingað í ræðustól og gera stutta athugasemd er þessi lýsing hæstv. ráðherra á þeirri vinnu sem nú fer fram í ráðuneytinu við að kortleggja alla þessa stöðu. Allur sá fjöldi skýrslna sem búið er að gera lýsir náttúrlega alveg rosalega yfirgripsmiklu verki. Það liggur við að ég hafi orðið hrædd við að hlusta á hæstv. ráðherra lýsa því verkefni sem þessi nefnd, þegar hún verður skipuð, kemur til með að standa frammi fyrir. Nú ætla ég ekki að draga úr hæstv. ráðherra, auðvitað er ég hlynnt því að þetta verk verði unnið en mig langar til að hvetja hann til að halda vel á spöðunum í þessu máli. Það er líka ósköp auðvelt að týna sér í öllum þeim skýrslum sem þegar hafa verið gerðar, í allri analýsunni sem erlendu sérfræðingarnir láta sér detta í hug að gera, í allri bírókratíunni hreint út sagt. Ég hvet hæstv. ráðherra til að halda vöku sinni varðandi þetta mál og sjá til þess að menn geti unnið þetta hratt en vel.

Virðulegi forseti. Ég vil eingöngu koma hingað upp og þakka kærlega fyrir þær viðtökur sem þessi fyrirspurn mín hefur fengið. Ég varð var við það þegar ég mælti fyrir þáltill. á sínum tíma að hún fékk mjög góðar viðtökur og ég held að fólk hafi almennt áttað sig á því að það væri þýðingarmikið að menn færu vel ofan í þessi mál. Ég tel kannski ekki alveg aðalatriði hvort þessu máli ljúki fyrir eða eftir næstu áramót. Aðalatriðið er að menn komist að skynsamlegri niðurstöðu og vandi sig við þetta. Ég er hins vegar sammála því sem hv. 17. þm. Reykv. sagði áðan, það er kannski ekki alveg þörf á því að skrifa heila doktorsritgerð um málið. Ég held að hægt sé að komast af við þessa stefnumótun án þess og hvet þess vegna hæstv. ráðherra til þess að ýta á eftir málinu þó að ég ítreki að ekki skiptir öllu máli hvort þessu máli ljúki í desember eða janúar nk.

Herra forseti. Ég þakka þá umræðu sem hefur farið fram. Það eru tvö, þrjú atriði sem ég vildi undirstrika. Í fyrsta lagi er mikil þörf á að þessi skoðun fari fram, að mínu mati. Það eru margir áhugamenn um áfengis- og vímuefnameðferð. Það er sjálfsprottið. Það hafa margir unnið mjög gott starf. Það er mikil þekking hér innan lands eins og komið hefur fram varðandi þessa málaflokka. Hins vegar eru aðilar í þessum geira ekki endilega sammála. Nokkuð er um skoðanaskipti og jafnvel deilur um hvernig standa á að málum. Þess vegna held ég að rétt sé að kalla erlendan aðila að málinu og fá álit hans þó að ég sé alls ekki, síður en svo, að kasta með því neinni rýrð á þá sem hafa unnið mjög gott starf að þessum málum innan lands. Það getur bara verið gott að fá, svo maður sletti, ,,second opinion`` frá erlendum aðila. Ég tel mikla þörf á því að ýta á eftir þessu máli og vona svo sannarlega að það kafni ekki í þeim skýrslum sem þegar hafa verið gerðar. Það er mikið til af skýrslum í ráðuneytinu um hina ýmsu málaflokka. Þetta er ekki eini málaflokkurinn sem svo er háttað um. Það er auðvitað nauðsynlegt að draga lærdóm af þeirri vinnu sem unnin hefur verið og ýta á eftir þessu máli. Ég er sammála því og mun gera mitt til þess.

Herra forseti. Ég ber hér fram fyrirspurn til hæstv. heilbrrh. um geðheilbrigðisþjónustu við aldraða og eru það þrjár spurningar: 1. Hvernig telur ráðherra að geðheilbrigðisþjónustu við aldraða með alvarlega geðsjúkdóma verði best fyrir komið á næstu árum í ljósi fjölgunar aldraðra? 2. Telur ráðherra rétt að slík þjónusta sé veitt á sérhæfðum geðdeildum? 3. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að slík deild verði stofnuð í nánustu framtíð? Ástæðan fyrir því, herra forseti, að ég legg þessar spurningar fyrir hæstv. ráðherra er að engin sérhæfð deild fyrir aldrað fólk sem á við geðræn vandamál að stríða er til í landinu eða fyrir fólk á þessu aldursskeiði sem þjáist af geðsjúkdómum. Gamalt fólk sem er veikt á geði verður auðvitað að fá viðhlítandi læknismeðferð eins og aðrir sjúklingar í landinu. Í sumum tilfellum er hægt að koma til hjálpar þannig að góður bati verði og í öðrum tilfellum með því móti að lífið verði bærilegra fyrir þetta fólk. Í flestum löndum sem við Íslendingar berum okkur saman við hafa verið stofnaðar sérhæfðar geðdeildir fyrir aldraða sem þjást af alvarlegum geðsjúkdómum og erum við í hópi þeirra fáu þar sem slík þjónusta er ekki til. Því tel ég vera brýnt að við förum að gefa gaum að þessu máli, líka með tilliti til þess, herra forseti, að öldruðum hér á landi fjölgar og þar af leiðandi hlutfalli þeirra sem þjást af andlegum sjúkdómum og eru í þessum aldurshópi. Þess vegna koma nú þessar spurningar fram sem ég vona að muni leiða það í ljós að uppi séu áform um að stofna slíkar deildir sem ég er hér að spyrja um. Herra forseti. Það má segja að þegar aldurinn fer að færast yfir þá fylgja því stundum ýmsir sjúkdómar og þetta á líka við um andlega sjúkdóma og ekkert síður. Þess vegna tel ég vera brýnt að við gerum gangskör að því að taka á þessum málum svo að fólk líði ekki að ástæðulausu þegar hægt er að taka í taumana og bregðast við í mörgum tilvikum.

Herra forseti. Í upphafi ber að þakka hv. 2. þm. Vestf. fyrir að vekja athygli á geðheilbrigðisþjónustu við aldraða, en umfram allt að vekja athygli á því að umfang þeirrar þjónustu mun vaxa mjög á næstunni við fjölgun aldraðra. Fyrsta spurning hv. þm. snýst um hvernig við sinnum þessari þjónustu best í framtíðinni. Fyrst er rétt að draga fram að aldraðir með geðræn vandamál njóta nú þjónustu heilbrigðiskerfisins mjög víða. Margir þeir sem eru með vægari einkenni eru í heimahúsum og fá þjónustu heimahjúkrunar, en þá leið er talið skynsamlegt að nota eins lengi og kostur er. Þetta er m.a. vegna þess að flutningur á stofnanir getur valdið því að öldruðum sem þjást af geðkvilla kann að hraka. Sú aukning á fé til málaflokksins sem Alþingi samþykkti nýverið mun því nýtast þessum einstaklingum vel. Á hjúkrunarheimilum eru fjölmargir með geðræn einkenni og er þunglyndi t.d. algengt. Þessi hópur hefur langoftast blönduð sjúkdómseinkenni og er ástæða vistunar á hjúkrunarheimili oftast þörf fyrir mikla hjúkrun vegna líkamlegra kvilla, auk minni sjúkdóma. Talið er að hag þessa hóps sé best borgið á hjúkrunarheimilum þar sem starfsfólk býr yfir færni til að sinna andlegum jafnt sem líkamlegum þörfum skjólstæðinganna. Hópur aldraðra er svo með bráð og alvarleg geðræn vandamál og þarf sérhæfða þjónustu. Þeir einstaklingar fá nú nauðsynlega meðferð, annaðhvort á geðdeildum eða öldrunarlækningadeildum eftir eðli sjúkdómanna. Á geðdeildum Landspítala -- háskólasjúkrahúss liggja nú margir aldraðir einstaklingar og hafa nokkrir þeirra verið þar um langan tíma. Gætu sumir þeirra mögulega fengið þjónustu á hjúkrunarheimilum. Nú eru á geðdeild á biðlista eftir innlögn á hjúkrunarheimili um 20 einstaklingar 67 ára og eldri. Á öldrunarlækningadeildum liggur jafnframt nokkur fjöldi einstaklinga með geðræn vandamál og fær meðferð á viðkomandi deildum. Herra forseti. Hv. 2. þm. Vestf. spyr hvort slík þjónusta sé veitt á sérhæfðum geðdeildum. Leitað var upplýsinga hjá sviðsstjórum á geðsviði og öldrunarsviði Landspítala -- háskólasjúkrahúss um fyrirætlanir um breytingar á þjónustu við þennan hóp. Voru sviðsstjórarnir sammála um mikilvægi þess að auka samstarf sviðanna til að tryggja að þeir öldruðu einstaklingar sem eiga við geðræn vandamál að stríða fái ætíð sem besta þjónustu. Það mætti m.a. gera með því að koma upp þverfaglegu teymi sem sinni þessum málum og mundi fjalla um mál þeirra einstaklinga sem eru erfiðust hverju sinni. Þá mætti koma á formlegra samstarfi milli geðsviðsins og þeirra sem reka hjúkrunarheimili og aðra öldrunarþjónustu um innlagnir, ráðgjöf og fleira þess háttar. Áhugi er fyrir hendi hjá sviðsstjórunum á að gerð verði úttekt á fyrirkomulagi þessarar þjónustu. Að lokum spyr þingmaðurinn hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir því að slík deild verði stofnuð í nánustu framtíð. Er því til að svara að af hálfu heilbrigðisyfirvalda eru ekki uppi áform nú um opnun sérhæfðrar deildar fyrir aldraða með alvarlega geðsjúkdóma. Hér á landi ríkir skipulag sem fagfólk er ekki ósátt við, þó samstarf milli þeirra sem sinna þessum málefnum þyrfti að auka og er rétt að skoða hvernig þessari mikilvægu þjónustu væri best fyrir komið þegar til lengri tíma er litið. Það er sjálfsagt og eðlilegt að skoða ætíð hvaða lausnir gætu nýst best á hverjum tíma og áforma stjórnendur á þessu sviði að hafa með sér aukið samstarf og velta fyrir sér kostum til lengri tíma í þessu efni. Ég tel því þetta heildarfyrirkomulag sem ég hef lýst hafa marga góða kosti og hef ekki í hyggju að gera á því stórfelldar breytingar á næstunni.

Herra forseti. Ég þakka ráðherra svarið þó að ég hefði nú viljað heyra að uppi væru meiri áform á þessu sviði. Hæstv. ráðherra talar um að auka eigi samstarfið og hafa þverfaglegt teymi. Ég ítreka það aftur, herra forseti, sem ég nefndi áðan að hvar sem við lítum í kringum okkur og víðar í löndum sem við viljum bera okkur saman við og standa jafnfætis, þar eru slíkar deildir reknar, t.d. á Norðurlöndunum og víðar. En það má ekki gleyma því og ég veit að sú hugsun er svo sem ekkert gleymd eða ekki hugsuð að þessi hópur, gamla fólkið, á oft erfitt með að bera hönd fyrir höfuð sér og kallar ekki á hjálp eða krefst mikillar þjónustu frá heilbrigðiskerfinu. Þessir sjúklingar dvelja oft langtímum saman í heimahúsum eða á dvalarheimilum og hætta er á því að þeir geti verið vanmeðhöndlaðir eins og sagt er, því við vitum að fólki fjölgar og skortur er á rými fyrir gamalt fólk sem getur ekki verið heima hjá sér. Það þarf því að huga vel að þessu. Það eru 30.000 manns á Íslandi sem eru um 67 ára og eldri og þeim fer fjölgandi eins og ég sagði. Ég tel að við ættum að fara að huga að því að stofna slíka deild sem ég gat um því að öldrun fylgja oft sjúkdómar sem eru ekki hjá öðrum aldurshópum á þessu sviði.

Herra forseti. Hér takast vissulega á tvö sjónarmið um hvort eigi að stofna sérhæfða geðdeild fyrir aldrað fólk og safna þannig þeim sem eiga við alvarlegri geðsjúkdóma að etja á eina slíka deild, eða hvort hægt er að meðhöndla það fólk í því kerfi sem núna er og í þeim úrræðum sem núna eru fyrir hendi víða. Þarna eru fagleg sjónarmið sem takast á. Eins og ég rakti í svari mínu eru þau sjónarmið uppi hjá fagfólki í þessum geira að það fyrirkomulag sem nú er hafi marga góða kosti. Ég er að sjálfsögðu tilbúinn að stuðla að skoðanaskiptum og umræðum um þessi mál þannig að við lítum líka til reynslu nágrannalandanna sem hafa slíkar deildir og hafa rekið þær um langt skeið. Ég tel því eðlilegt að það sé skoðað vandlega hvernig þeim mikilvæga þætti er faglega best fyrir komið. En eins og ég rakti í svari mínu eru þau sjónarmið uppi núna að það sé heppilegra að sinna þessum málaflokki dreift í þeim stofnunum sem fyrir hendi eru.

Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram fyrirspurn til hæstv. samgrh. um siglingar olíuskipa við Ísland sem Ágúst Einarsson, varaþingmaður Samfylkingarinnar, er 1. flm. að og ég fylgi hér eftir í fjarveru hans. Fyrirspurnin er á þskj. 655. Það er skemmst frá því að segja, herra forseti, að eftir að gríska olíuflutningaskipið Prestige sökk í hafið 250 km undan norðvesturströnd Spánar hefur átt sér stað mikil umræða um siglingu olíuflutningaskipa og þær hættur sem fylgja þeim mikla farmi sem slík skip flytja. Talið er að þetta sé eitt versta umhverfisslys í heiminum nú hin síðari ár og við erum enn þá að heyra í fréttum umræðu um það. Eins og ég segi varð mikil umræða um þennan skipsskaða og afleiðingar hans og hefur umræðan m.a. borist okkur hingað í fréttum ljósvakamiðla. Þessi skipsskaði hefur haft þær afleiðingar í för með sér, svo tekið sé eitt dæmi, að talið er að fiskneysla á Spáni hafi dregist saman um ein 60% frá því að slysið varð. Það er meira að segja þannig að fiskkaupendur hafa verið tregir að kaupa t.d. skelfisk frá öðrum héruðum Spánar, jafnvel þó svo að þar gæti alls engrar olíumengunar. Í spænskum fjölmiðlum hefur verið fjallað um það að jafnvel reynist erfitt að vinna traust neytenda aftur og þannig hefur t.d. allt eftirlit með fiski á þessu svæði stóraukist. Hingað til Íslands, herra forseti, skilst mér að hafi komið rúmlega 20 olíuskip á síðasta ári og þau koma flest upp að suðvesturhorni landsins. Evrópusambandið birti nýlega lista yfir 66 skip sem sögð eru hættuleg til að sigla á evrópsku hafnasvæði og samkvæmt fréttum Morgunblaðsins hafa tvö þessara skipa komið hingað til lands. Mér er ekki kunnugt um hvað var í farmi þeirra. Einnig kemur upp í huga minn, herra forseti, strand Víkartinds rétt austan við Þjórsárósa 5. mars 1997. Margt var sagt og skrifað um þann skipsskaða sem þar varð, það strand, og mikil umræða átti sér stað um björgun eða ekki björgun og þá ákvörðun skipstjóra að afþakka aðstoð íslensks varðskips. Þess vegna leiði ég hugann að því, herra forseti, hvað hefði gerst ef Víkartindur hefði verið olíuflutningaskip í þessu tilfelli. Þetta sem ég hef nú rakið er m.a. ástæða þeirrar fyrirspurnar sem hér er lögð fram sem hljóðar svo, með leyfi forseta: 1. Hvaða reglur gilda hérlendis um siglingar og losun vanbúinna olíuskipa, t.d. skipa með einfaldan byrðing? 2. Eru til áætlanir um viðbrögð við því ef olíuskip færist við strendur Íslands? Ef svo er, hverjar eru þessar áætlanir?

Herra forseti. Hér á landi gilda alþjóðlegar reglur um siglingar olíuskipa og búnað þeirra sem eru byggðar á samþykktum Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar og reglum sem gilda á hinu Evrópska efnahagssvæði þar um. Reglurnar eru annars vegar byggðar á svokallaðri MARPOL-samþykkt um varnir gegn mengun sjávar sem tekur m.a. til búnaðar olíuskipa og hins vegar á reglum sem gilda á Evrópska efnahagssvæðinu um olíuskip með einfaldan byrðing. Nýleg reglugerð Evrópusambandsins kveður einnig á um bann við flutningi svartolíu í skipum með einföldum byrðingi sem fara um hafnir aðildarríkja. Reglugerðin hefur verið tekin upp í EES-samninginn og höfum við gert ráð fyrir lögfestingu hennar hér á landi innan tíðar. Hafréttarsáttmáli Sameinuðu þjóðanna tekur jafnframt til siglinga olíuskipa. Hann veitir olíuskipum rétt til að sigla hvar sem er um heimshöfin með þeim fyrirvara að strandríki hafa heimild til að setja reglur um siglingar skipa með hættulegan eða mengandi varning meðfram strandlengju. Ég vil einnig geta sérstaklega frv. til laga um vaktstöð siglinga sem ég lagði fram á haustþingi og er nú til meðferðar í samgn. þingsins. Þar er lagt til að sett verði á fót vaktstöð siglinga sem verði miðstöð skipaumferðar í íslenskri efnahagslögsögu. Vaktstöðin mun m.a. hafa umsjón með fullkomnu sjálfvirku alþjóðlegu eftirlitskerfi með skipum sem tekið verður upp á næstu árum. Með því kerfi munu möguleikar til eftirlits skipa sem flytja hættulegan varning aukast til mikilla muna sem skiptir mjög miklu máli. Umræða um takmarkanir á umferð olíuskipa hefur verið í gangi hér á landi um nokkurt skeið og í byrjun ársins 1998 var skipuð nefnd til að fjalla um takmörkun siglinga skipa við suðvesturströnd Íslands. Nefndin skilaði skýrslum og tillögum í desember árið 2000. Samband ísl. kaupskipaútgerða gerði alvarlegar athugasemdir við starfshætti og niðurstöður nefndarinnar og skýrslu flokkunarfélagsins Det Norske Veritas sem niðurstöður nefndarinnar byggðu efnislega á. Ein meginniðurstaða nefndarinnar var að vinna þyrfti betur að rannsóknum á öldufari, straumum og áhrifum á siglingaöryggi ef breyta ætti siglingaleiðinni við suðvesturhorn landsins og bera þær niðurstöður saman við núverandi siglingaleið. Hingað til hafa þessar rannsóknir verið fjármagnaðar af almennu rannsóknarfé Siglingastofnunar. En á þessu ári voru framlög til rannsókna á sjólagi við suðurströnd aukin um 5 millj. kr. að minni tillögu. Þessum rannsóknum hefur miðað vel og lýkur væntanlega í árslok 2004. Ákvörðun um afmörkun siglingaleiða verður byggð á niðurstöðum þessara rannsókna. Það er skoðun mín að nauðsynlegt sé að leiða þetta mál til lykta eins fljótt og auðið er og taka ákvörðun um hvernig takmarka beri siglingar skipa á umræddu svæði. Ég hef tekið ákvörðun um að fela sérstakri verkefnisstjórn í samvinnu og í samráði við hagsmunaaðila að fara yfir málið og móta skýrar reglur um afmörkun siglingaleiða olíuskipa og annarra skipa sem sigla með hættulegan varning inn í íslenska efnahagslögsögu í samræmi við ályktun Alþingis frá 1997 og verður að þessu unnið á næstu vikum og mánuðum. Í öðru lagi er spurt: ,,Eru til áætlanir um viðbrögð við því ef olíuskip færist við strendur Íslands? Ef svo er, hverjar eru þessar áætlanir?`` Viðbúnaður og viðbrögð við umfangsmiklum mengunaróhöppum hér við land eru á hendi Umhverfisstofnunar, áður Hollustuvernd ríkisins. Viðbúnaður stofnunarinnar er margþættur og tekur mið af áhættugreiningu og líkindum á stórum mengunaróhöppum hér við land. Viðbragðsáætlun verður ekki lýst hér í heild heldur verður gerð tilraun til þess að lýsa þeim í stuttu máli. Svarið byggir á upplýsingum frá Umhverfisstofnun. Árið 1997 var gefin út skýrsla um viðbúnað, viðbrögð og áhættu á bráðum mengunaróhöppum við Ísland á vegum bráðamengunarnefndar umhvn. Ein af niðurstöðum skýrslunnar var að megináhætta á bráðum mengunaróhöppum hér við land væri fyrir suðurströnd landsins og inn Faxaflóa en þar er langmest umferð olíuskipa og stórra vöruflutningaskipa sem geta haft umtalsvert magn olíu í eldsneytisgeymum sínum. Í framhaldi af þeirri vinnu var hafist handa við gerð vákorts af suður- og vesturströnd landsins og er verkið í lokavinnslu samkvæmt þessum upplýsingum. Umferð olíuskipa hér við land er ekki umtalsverð. Árlega eru flutt til landsins um það bil 700 þús. tonn af olíu með skipum sem taka 20--30 þúsund tonn hvert sem þýðir að olíuskip er á ferðinni aðra hverja viku eins og fram hefur komið. Mun meiri áhætta er talin vegna flutninga risaolíuflutningaskipa sem geta borið með sér umtalsvert magn olíu í eldsneytistönkum. Ísland tekur hins vegar mikinn þátt í alþjóðasamstarfi um varnir gegn mengun sjávar af völdum olíu og annarra skaðlegra efna og viðbrögð við bráðamengun sjávar. Niðurstaðan er því sú að Ísland hefur takmarkaða möguleika til þess að koma sér upp fullkomnum búnaði og starfskröftum til að bregðast við stórum olíuslysum við strendur landsins. Engu að síður eru uppi áætlanir um hvernig megi bregðast við. Verði stór óhöpp má leita jafnframt til alþjóðlegra samstarfsaðila sem eru fúsir til þess að veita aðstoð.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn vegna þess að á 121. löggjafarþingi 1996--1997 flutti ég ásamt hv. þm. Guðjóni Guðmundssyni till. til þál. um tilkynningarskyldu olíuskipa og annarra skipa sem sigla með hættulegan varning. Þessi tillaga var síðan samþykkt og á grundvelli hennar var þessi nefnd skipuð sem hæstv. samgrh. gat um áðan. Hins vegar þurfa menn að horfa á annað líka auk mengunarslysa sem geta orðið vegna skipstapa olíuskipa. Það er annað sem vantar hér inn í og þarf alvarlega að gefa gaum að og það er sá mikli flutningur sem orðinn er á ballest eða sjó á milli heimsálfa. Varðandi það er almenn regla orðin t.d. svo að ég nefni Kanada að skipum er bannað að dæla úr ballesttönkum nema í nokkurra tuga sjómílna fjarlægð frá landi. Losun úr ballesttönkum skipa er einmitt einn áhættuþáttur í mengunarslysum. Ég vona því, herra forseti, að þessi nefnd sem hæstv. samgrh. gat um áðan fari að skila af sér.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svarið sem hann hefur gefið okkur um þetta mál sem er afar mikilvægt og afar brýnt að taka á. Jafnframt þakka ég hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni fyrir innlegg hans sem fjallar um flutning á sjó eða ballest milli heimshafa. Auðvitað er þetta mjög merkilegt atriði sem ber að hafa í huga líka. Ég þakka ráðherra fyrir þetta svar en mér finnst þó, án þess að ég sé að gagnrýna það og ég skil vel að kannski er verið að vinna ýmis önnur verkefni, að það gangi frekar hægt í þessu, t.d. varðandi nefndina sem samgrn. skipaði. Hún fjallaði um þessar aðskildu siglingaleiðir og skilaði af sér í árslok 2000. En tillögur nefndarinnar hafa ekki komið til framkvæmda eins og hér kom fram og ráðherra hefur skýrt frá því að hann hafi skipað nefnd til þess að fara yfir þetta. Þetta gengur engu að síður frekar hægt. Nú er komið upphaf árs 2003 og ég held að við þolum ekki að bíða í allt of langan tíma með að setja þessar reglur. Hins vegar vil ég taka skýrt fram að ég er ekki endilega viss um að skynsamlegt sé að setja ákveðnar siglingaleiðir suður fyrir landið, langt frá landi, nema þá í undantekningartilfellum þegar vond eru veður. Við skulum hafa það í huga að þetta hefur í för með sér aukinn kostnað við að koma þessum vörum, svo ég noti það orð, til landsins. Ég er einfaldlega að segja að væntanleg vaktstöð siglinga gæti þegar skip tilkynnir komu ákveðið hvaða siglingaleið yrði farin þannig að við setjum þetta ekki of strangt. Alla vega hef ég heyrt skipstjórnarmenn segja að í góðu veðri sé ekki ástæða til þess að skikka skip til þess að fara mjög langt frá landi en í vondum veðrum er það jafnsjálfsagt. Ég ítreka að ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svarið.

Herra forseti. Ég vil bara undirstrika og endurtaka það sem ég sagði fyrr, í fyrsta lagi að við förum að sjálfsögðu eftir þeim reglum um búnað skipa sem settar eru. Við erum innan hins Evrópska efnahagssvæðis og þar hafa verið settar tilteknar reglur sem við Íslendingar tökum upp hvað varðar tvöfaldan byrðing m.a. þannig að það skiptir auðvitað mjög miklu máli að það sé gert. Að hinu leytinu, hvað varðar afmörkun siglingaleiða hér við suðurströndina, þá eru mjög deildar meiningar. Þess vegna varð það niðurstaða okkar í ráðuneytinu að láta fara fram þessar rannsóknir sem hafa staðið yfir, umfangsmiklar rannsóknir fyrir suðurströndinni, til þess að geta fært sterk rök fyrir afmörkun siglingaleiða vegna þess að það er uppi mikill ágreiningur um málið annars vegar á milli sérfræðinganna sem leggja tilteknar leiðir og svo hins vegar þeirra sem reka skipafélögin og skipstjórnarmanna þannig að þarna þarf að fara skynsamlega að. En undirstrika verður að alltaf er það svo að ákvörðun um siglingaleið verður að sjálfsögðu að öllu leyti að vera í höndum skipstjórnarmanna því að þeir verða að meta aðstæður hverju sinni, aðstæður miðað við sjólag og aðstæður um borð í skipinu o.s.frv. Það verður því að treysta á skipstjóra og útgerðir skipanna hvað þetta varðar. Hins vegar held ég að vaktstöð siglinga, sem við gerum ráð fyrir að taki að sér þetta hlutverk að fylgjast með, muni hafa mikilvægu hlutverki að gegna og eigi að geta aðstoðað við afmörkun siglingaleiðanna og stjórnað umferðinni við strendur landsins. Það er það hlutverk sem henni er m.a. ætlað. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir áhugann á málinu og ég fagna því vissulega.

Herra forseti. Ég vil örlítið spyrjast fyrir um þá fyrirspurn sem er 9. liður á dagskrá. Það er fyrirspurn til samgrh. um flutningskostnað. Þetta er ákaflega merkileg fyrirspurn og mál sem brennur mjög á landsbyggðarfólki, um að takast á við þennan ofboðslega flutningskostnað sem fólk býr við. Ég vil spyrja út í það hvers vegna þessi fyrirspurn hefur ekki komið á dagskrá í dag af því að hún var næst á undan fyrirspurn minni og vegna þess að hæstv. samgrh. er staddur hér. Ég hefði skilið þetta vel ef hæstv. samgrh. hefði verið fjarverandi. En þar sem hann er hér til staðar og ég sá hv. fyrirspyrjanda hér rétt áðan þá langar mig að vita hvers vegna þessu máli var frestað.

Herra forseti. Fundarstjórn forseta er náttúrlega með miklum ágætum. En vegna athugasemdar hv. þm. er þess að geta að ástæðan fyrir því að það varð samkomulag milli mín og hv. þm. Einars Guðfinnssonar um að fresta því að svara þessari fyrirspurn er sú að verið er að ljúka viðamikilli skýrslu sem nefnd á vegum samgrn. hefur unnið um flutningskostnað og það var mat mitt að skynsamlegra væri að sú skýrsla lægi fyrir áður en fyrirspurninni yrði svarað. Ég vænti þess að eiga góðar samræður við hv. þingmenn um þær niðurstöður þegar þar að kemur og ég get svarað fyrirspurninni sem er afar mikilvæg. En á vegum samgrn. hefur verið unnið í samráði við iðnrn., viðskrn. og fjmrn. að úttekt og athugun á flutningskostnaði í landinu. Tilgangurinn --- svo að ég fari aðeins út í það --- er sá að leita leiða til þess að lækka flutningskostnað hjá okkur Íslendingum. Við lækkum flutningskostnað með úrbótum í samgöngukerfinu. Fyrir því höfum við staðið, miklum framkvæmdum, og hins vegar lækkum við flutningskostnað með því að flutningafyrirtækin geti stundað starfsemi sína á þann hátt að til hagsbóta sé neytendum þessa lands. En um þetta verður rætt þegar fyrirspurninni verður svarað.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir skýringuna á ástæðu frestunar þessarar fyrirspurnar sem mig svo sem grunaði hver væri. En það er rétt sem hér hefur komið fram að lengi hefur legið fyrir að taka á þessu máli. Ég á sjálfur þingmál sem er m.a. byggt á rökum og verðkönnunum og sýnir það svart á hvítu að landsbyggðarfólk þarf að búa við allt að 108% mun á vöruverði frá því sem ódýrast er, sem oftast er á höfuðborgarsvæðinu, til þess sem gerist á mörgum stöðum úti á landi. Ég fagna því ef hæstv. samgrh. er að láta klára þá skýrslu sem hann boðaði og hefur verið í vinnslu í ansi langan tíma, sumir segja e.t.v. allt of langan tíma.

Hver segir það?

Ég hefði gjarnan viljað sjá þessa skýrslu komna miklu fyrr út vegna þess að hæstv. iðnrh. hefur úr þessum ræðustól gumað af því að þetta væri allt saman í gangi og þetta væri allt að koma. Síðan er liðinn langur tími.

Ég vil minna hv. þm. á að þessi dagskrárliður heitir um fundarstjórn forseta en býður ekki upp á efnislega umræðu um aðra hluti.

Þá kem ég að því sem ég hef rætt hér um, þ.e. að ég sakna þess að þessi umræða skuli ekki hafa farið fram hér. En það hefur komið skýring á því og hún er sú að hæstv. ríkisstjórn er ekki tilbúin með sín gögn til þess að byggja svarið á.