Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá umhverfis- og auðlindaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 362, um mengandi lífræn efni í jarðvegi sem losaður er í Bolaöldu, frá Ólafi Ísleifssyni.

Herra forseti. Við getum deilt um hin ólíklegustu mál en ég hygg að við getum líka sameinast um einhver. Þann 25. september sl. var lagt fram frumvarp til laga um endurgreiðslu til félagasamtaka til almannaheilla vegna mannvirkjagerðar. Því miður hefur ekki tekist að mæla fyrir því frumvarpi en að baki því standa þingmenn flestra flokka, úr Flokki fólksins, Samfylkingunni, Vinstri grænum, Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki. Markmiðið er að styðja við og stuðla að uppbyggingu á vegum félagasamtaka til almannaheilla en með frumvarpinu er lagt til að tekið verði upp sérstakt kerfi endurgreiðslna sem nemi virðisaukaskatti vegna mannvirkjagerðar en það er þó mannvirkjagerð sem ekki er lögbundin hvað varðar sveitarfélögin. Ég hygg að þetta sé mál sem við ættum, þegar loksins fæst að mæla fyrir því, en 1. flutningsmaður er Jón Gunnarsson, að geta náð ágætri samstöðu um. Þetta er líka í anda þeirra lýðheilsusjónarmiða sem við viljum hafa í heiðri hér, styðja við íþróttafélögin en líka styðja við önnur almannaheillafélög, svo sem eins og björgunarsveitirnar sem leggja á sig ómælda vinnu sem við fáum öll að njóta með beinum eða óbeinum hætti. Ég skora á þingmenn og vona að þegar þetta mál kemur til kasta þingsins berum við gæfu til þess að sameinast um að afgreiða það eins fljótt og hægt er þannig að við sendum út 

Herra forseti. Það birtust fréttir í gær þess efnis að Donald Trump Bandaríkjaforseti tryði ekki niðurstöðum skýrslu Bandaríkjastjórnar um loftslagsbreytingar, allt gert í þágu þess að taka til sín meiri völd og þeirra sérhagsmunaafla sem eru í kringum hann alltumlykjandi. Uppgangur þröngsýni, sérhagsmuna, verndar- og einangrunarhyggju og popúlisma hefur ekki látið heiminn ósnortinn, hvað þá Ísland. Búið er til ímyndað vandamál og það gert að úrlausnarefni, staðreyndir dregnar í efa og óvinur fundinn. Síðan er bent á einhverjar einfaldar lausnir sem búa til gjá og setja okkur í stöðuna við/þið, ekki saman. Við könnumst velflest við dæmi úr sögunni hvað þetta varðar. Það er bæði gömul saga og ný. Við sjáum hvað er að gerast víða í Evrópu og nærtækasta dæmið er líklega í Bretlandi þar sem mjög sterk stjórnmálaöfl hröktust undan popúlistum innan breska sjálfstæðisflokksins, UKIP, og kannski líka innan eigin raða hjá íhaldsflokknum. En það eru líka labbakútar víða í Evrópu sem finna m.a. Evrópusambandinu allt til foráttu, sjá Evrópusambandið sem helstu fyrirstöðuna fyrir því að ná til sín völdum. Við verðum að hafa það hugfast að opnir markaðir, frelsi fyrir neytendur, fólk og fyrirtæki, opið samfélag er besta leiðin til að slík öfl verði hunsuð af almenningi. Við verðum að styðja við frjálsan markað, frelsi, frið og fleira, þannig að slík öfl nái ekki völdum til sín. Hv. þm. Jón Steindór Valdimarsson hefur bent á það, m.a. í dag, að við Íslendingar megum við ekki falla í þá gryfju að hörfa undan popúlistum af þessu tagi og við megum ekki ógna m.a. stórum og miklum hagsmunum eins og EES-samningnum með því að láta undan svona öflum sem við sjáum að eru að skjóta rótum víða í samfélaginu í dag innan ákveðinna flokka, innan að hluta til stjórnarflokkanna. Það eru að koma vond skilaboð frá stjórninni. Ef ríkisstjórnin er eitthvað smeyk við það 

Virðulegur forseti. Ég get tekið undir ýmislegt sem fram kom í máli þingmannsins hér á undan mér, sérstaklega þá sorglegu staðreynd að forseti Bandaríkjanna afneitar mikilvægi loftslagsmála og loftslagsbreytinga. Ég tek undir að við eigum öll að sameinast í þeirri baráttu og er algerlega fylgjandi EES-samningnum. Mér finnst mikilvægt að við hlúum vel að þeim samningi. Ég ætlaði samt að fá að nota þennan tíma minn til að ræða annað. Ég lagði í haust í annað skipti fram þingsályktunartillögu um dánaraðstoð, ásamt meðflutningsmönnum úr flestum flokkum á þingi. Mér þætti vænt um að fá að komast að með þetta mál fljótlega, því að eins og ég segi hef ég mælt fyrir því áður og málið hefur farið til nefndar. Þingsályktunartillagan gengur einfaldlega út á að fela heilbrigðisráðherra að afla gagna um stöðu þessara mála í löndum sem við berum okkur gjarnan saman við, bæði löndum sem leyft hafa dánaraðstoð og þeim löndum sem ekki hafa leyft hana en hafa þó tekið töluverða umræðu um þau mál. Jafnframt gengur þingsályktunartillagan út á að fela ráðherra að gera skoðanakönnun meðal heilbrigðisstarfsmanna um hug þeirra til dánaraðstoðar; annars vegar hvort heilbrigðisstarfsmenn séu hlynntir henni í mjög ákveðnum tilfellum og hins vegar hvort heilbrigðisstarfsmenn væru tilbúnir að koma að slíku. Umræðan um dánaraðstoð hefur verið töluverð í samfélaginu á síðustu misserum. Það hafa verið haldnar góðar ráðstefnur og málþing um málið og hafa hér verið stofnuð frjáls félagasamtök utan um þetta mál. En ég vil ítreka að þessi þingsályktunartillaga er ekki hugsuð til að draga okkur í dilka um hvort við séum hlynnt því að leyfa hér dánaraðstoð eða ekki, heldur eingöngu að kalla fram þessar upplýsingar svo við getum í kjölfarið tekið málefnalega umræðu um hvort okkur finnist eðlilegt að breyta lögum á Íslandi, eins og sum ríki hafa gert í kringum okkur. Ég vona svo innilega að við fáum tækifæri fljótlega til að ræða það á yfirvegaðan og málefnalegan hátt.

Hæstv. forseti. Nú liggja mörg áhugaverð mál frá þingmönnum fyrir þinginu. Segja má að þau snerti flesta þætti mannlegs samfélags og eins og gengur er nálgun manna misjöfn, en þegar allt kemur til alls vilja allir bæta samfélagið og styrkja stoðir þess. Umhverfismál eru eðlilega mikilvægur þáttur og í raun sá þráður sem ætti að tengja okkur öll saman því að á okkur hvílir sú ábyrgð að skila landinu okkar í betra ástandi en við tókum við því. Mikil áhersla er á umhverfismál í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Þar kemur fram að Ísland á að vera leiðandi í framleiðslu á heilnæmum landbúnaðarafurðum og að tryggja eigi áframhaldandi samkeppnishæfni sjávarútvegs á alþjóðlegum mörkuðum. Skipuð hefur verið verkefnisstjórn til að móta matvælastefnu fyrir Ísland og það er vel. Meðal þátta sem horfa ber til við mótun stefnunnar er bætt aðgengi að hollum matvælum. Hæstv. forseti. Það háttar svo til að matvælaframleiðsla á Íslandi er með eindæmum metnaðarfull og gæði hennar mikil. Ríki og sveitarfélög geta haft mikil áhrif á framboð og neyslu þar sem ætla má að hátt í 150.000 manns, nemendur, starfsfólk hjá hinu opinbera, vistmenn á dvalar- og öldrunarheimilum o.fl., hafi aðgang að mötuneytum hins opinbera. Ekki er fjarri lagi að um 100.000 manns nýti sér það daglega. Í samræmi við metnaðarfulla áætlun í loftslagsmálum er eðlilegt að horfa til kolefnisspors, vega og meta um hve langan veg matvæli eru flutt og fleira því tengt. Er nauðsynlegt að flytja inn mat sem framleiða má innan lands með færri kolefnissporum? Hæstv. forseti. Ég vil leyfa mér að vekja athygli á tillögu sem þingmenn Framsóknarflokksins lögðu fram í liðinni viku um opinber vistvæn innkaup. Með tillögu þessari er lagt til grundvallar að ávallt verði tekið tillit til umhverfisverndar og dýravelferðar við opinber innkaup á matvöru. Þannig geta ríki og sveitarfélög lagt þungt lóð á vogarskálar vistvænnar matvælaframleiðslu og stuðlað að bættri lýðheilsu.

Herra forseti. Hinn 11. nóvember sl. voru 100 ár síðan fyrri heimsstyrjöldinni lauk. RÚV hefur gert málinu góð skil. Stríðið stóð í fjögur ár og var með öllu tilgangslaust, stríð sem kostaði 16 milljónir manna lífið. Vestur-Íslendingar börðust í þessu stríði. Einlæg bréf þeirra til ástvina lýsa söknuði, ótta og einmanaleika. Margir þeirra upplifðu að þeir væru að berjast fyrir Ísland. Þeir áttu eftir að upplifa hræðilegt blóðbað, miklar þjáningar í skotgröfum, eiturgas, dráp og dauða. Þetta voru ungir piltar, fæddir á Íslandi, komnir í skelfilegar aðstæður þar sem ekkert beið þeirra nema ískaldur dauðinn. Með leyfi forseta, ætla ég að lesa úr tveimur bréfum: „Við skjálfum og kveinum. Ég vakna til þess að drepa eða vera drepinn. Alls staðar sér maður undirbúning fyrir morð. Hver einasta manneskja er forug og skítug.“ „Þetta stríð setur í manninn heift og grimmd og hatur, tekur burt mannúðina og drepur alla sómatilfinningu. Náttúrufegurðin er eyðilögð með svörtum reyk, ryki og drullu úti um allt. Hér ríkir viðbjóðsþoka. Limlestir mannsskrokkar eru viðbjóðslegir. Stríð er viðbjóður. Stríð er saurugur harmleikur.“ Þetta er myndin sem blasti við þessum ungu piltum og þeir lýstu í bréfum til ástvina sinna áður en þeir gengu út í opinn dauðann. Það var algeng trú manna að fyrri heimsstyrjöldin myndi binda enda á öll stríð, að stríðið yrði víti til varnaðar til framtíðar. Raunin varð allt önnur eins og við þekkjum. Ísland er herlaus þjóð án vopnaframleiðslu. Í því felst okkar stærsta tækifæri til að verða trúverðug rödd friðar í heiminum.

Herra forseti. Ríkisstjórnin kynnti í dag áform um að stofna hér nýjan átakshóp til aðgerða í húsnæðismálum. Það er auðvitað fagnaðarefni að ríkisstjórnin, um ári eftir að hún tók við völdum, hafi áttað sig á því að það væri kannski eitthvert vandamál á ferðinni. Það er hins vegar dálítið kómískt að sjá að meðulin sem gripið er til eru hefðbundin meðul þessarar ríkisstjórnar. Það er rokið til og skipaður starfshópur og sá starfshópur þarf að sjálfsögðu að hafa samráð við aðra starfshópa sem eru starfandi í húsnæðismálum þá stundina og ætlað að skila tillögum hið snarasta. Það vill svo til að sú ríkisstjórn sem var á undan þessari hafði áttað sig á þeim vanda fyrir allnokkru síðan, skipað um hann starfshóp, skilað niðurstöðum um það fyrir einu og hálfu ári síðan í fordæmalausu samráði og samstarfi við sveitarfélögin, sem eru veigamesti aðilinn í því að leysa húsnæðisvanda á bæði höfuðborgarsvæðinu og í nágrannabyggðum höfuðborgarsvæðisins. Það verður hins vegar ekki séð að þessi ríkisstjórn hafi gert nokkuð með þær tillögur þrátt fyrir að henni hafi nokkrum sinnum verið bent á að það gætu verið ágætishugmyndir þar til lausnar á húsnæðisskorti á höfuðborgarsvæðinu. Nei, ríkisstjórnin raknaði úr rotinu ári síðar og skipaði starfshóp. Það er vissulega vel. Ég hef þó ekki mjög mikla trú á þeim starfshópi ríkisstjórnarinnar, ekki frekar en öðrum starfshópum. Það nefnilega virðist afskaplega lítið komast til framkvæmda hjá þessari blessuðu ríkisstjórn. Henni tekst ekki að leggja mál sín fram samkvæmt áætlun, ekki nema að hálfu leyti í besta falli, og ég óttast að það verði örlög starfshópsins eða tillagna hans að fáar þeirra komist nokkurn tímann til framkvæmda. Ég hygg reyndar að sá vandi muni hafa leyst sig sjálfur áður en ríkisstjórnin kemst að þeirri niðurstöðu hvernig best sé að leysa hann, slíkt er verkleysi ríkisstjórnarinnar. 

Hæstv. forseti. Þann 7. nóvember sl. mælti ég fyrir þingsályktunartillögu um stofnun lýðháskóla Ungmennafélags Íslands á Laugarvatni. Ég kem hér til að koma á framfæri leiðréttingu við greinargerð og ræðu um stofnun lýðháskóla Ungmennafélags Íslands á Laugarvatni. Í greinargerð tillögunnar kemur eftirfarandi fram: „Nú hefur Dalabyggð selt eignirnar að Laugum og óvissa er uppi um hvað við tekur.“ Hafði ég þessa setningu í greinargerð eftir í framsöguræðu um málið. Nú hef ég fengið ábendingu um að þetta sé bara alls ekki rétt, þ.e. að Dalabyggð hafi selt eignirnar að Laugum. Það rétta er að það hefur staðið til en ágreiningur hefur verið um það og ekki orðið af því. Ég vil með þessari ræðu koma á framfæri leiðréttingu þessa efnis. Það er sem sé ekki - ég ítreka ekki - rétt að búið sé að selja Laugar í Sælingsdal. Ég bið jafnframt hlutaðeigandi og þá sem með þessar eignir fara afsökunar á þessu og vona að það hafi ekki valdið vandræðum eða óþægindum að ég hafi farið rangt með það. Ég kem því svo hér með á framfæri við hv. allsherjar- og menntamálanefnd að hafa það til hliðsjónar við umfjöllun málsins að koma leiðréttingu þessa efnis að í nefndaráliti komi málið til 2. umr., það kemur fram í greinargerð að koma því að í nefndaráliti. Ég vil þó ítreka hér að meginefni þingsályktunartillögunnar er stofnun lýðháskóla á Laugarvatni og nýting mannvirkja þar og tryggja, með aðkomu Ungmennafélags Íslands, samnýtingu við rekstur ungmennabúða og eftir atvikum annarra viðburða eins og sumarbúða. Sá vilji og ásetningur flutningsmanna tillögunnar hefur ekkert breyst.

Herra forseti. Mig langar að ræða hér mál sem er sjaldan rætt í þingsölum en það er dýravernd. Rannsóknir undanfarinna áratuga sýna að dýr hafa margs konar meðvitund og skynja illa meðferð. Nauðsynleg vitundarvakning hefur sem betur fer átt sér stað undanfarin ár þegar kemur að dýravernd, neyslu dýraafurða og vinnu sjálfboðaliða, svo sem gagnvart dýrum eins og villiköttum. Þá hafa kröfur um bættan aðbúnað aukist. Skemmst er að minnast umfjöllunar fjölmiðla um Brúnegg. Við sem neytendur eigum að gera skýlausa kröfu um góðan aðbúnað dýra en sé slíkt ekki fyrir hendi eigum við hiklaust að beina viðskiptum okkar annað. En til þess að við getum tekið þá ákvörðun verðum við að hafa upplýsingar um stöðuna hjá einstökum matvælaframleiðendum. Því skiptir eftirlitið miklu máli. Ég er fullkomlega fylgjandi því að fjölmiðlar sýni oftar hvernig staðið er að ræktun húsdýra, meðferð þeirra og slátrun. Við skulum ekki fela raunveruleikann og halda að kjötið verði til í Krónunni. Ísland er mikill framleiðandi matvæla en Ísland á einnig að vera í fararbroddi í dýravernd. Við eigum að hafa strangar kröfur um aðbúnað húsdýra og taka skýra afstöðu gegn hvers konar grimmd gegn dýrum, svo sem nautaati, óþarfa dýratilraunum og tilgangslausum sportveiðum á sjaldgæfum dýrum - en einnig taka afstöðu gegn stórhvalaveiðum sem jafnvel má flokka sem tilgangslausar sportveiðar eins manns hér á Íslandi. Herra forseti. Maðurinn er ekki eina dýr jarðar og okkur ber siðferðisleg skylda til að huga að öðrum íbúum þessara plánetu. Að lokum ætla ég að leyfa mér að spá því fyrir að barnabörn minnar kynslóðir muni furða sig á kjötáti okkar tíma. Þótt sá sem hér stendur borði enn þá sitt kjöt er alveg ljóst að kjötframleiðsla er dýr, bæði efnahagslega og umhverfislega. 
            

Virðulegur forseti. Ég rak augun í fyrirsögn í Morgunblaðinu í morgun sem er ótrúlega fordómafull: „Geðveikum og öryrkjum fjölgar“. Við erum að tala um veikt fólk. Þeir sem eru með geðræn vandamál eru líka öryrkjar. Aðalatriðið í þessu er það sem greinin fjallar um. 200 einstaklingar eru inni á hjúkrunarheimilum sem er búið að breyta í félagslegar íbúðir. Fram kemur að þarna sé um að ræða fólk með geðræn vandamál og öryrkja, eins og segir í greininni. Það hlýtur að segja sig sjálft að það er eitthvað alvarlegt að í heilbrigðiskerfinu okkar ef þetta er staðreyndin. Það er ekki forsvaranlegt að segja við þá sem fara með umönnun aldraðra að þeir eigi að líka hafa þekkingu til að geta tekið að sér umönnun þeirra sem eru með geðræn vandamál. Það gengur ekki upp. Það er eitthvað að í heilbrigðiskerfinu okkar og þetta er kannski næsta skrefið í að eyðileggja geðræn teymi eins og Hugarafl o.fl. Þetta er ekki ásættanlegt. Svo hljótum við líka að spyrja, ef við erum að fara að setja þetta sem merki: Hvernig stendur á því að 92 ára gamall einstaklingur er settur inn á klósett á spítala? Þar á hún að borða matinn, við hliðina á klósettinu. Við hljótum að spyrja ykkur sem eruð í þessari ríkisstjórn: Hvert stefnið þið? Er þetta stefnan? Er þetta boðlegt? 

Herra forseti. Ég tel nauðsynlegt að bregðast örstutt við ræðu hv. þm. Þorsteins Víglundssonar áðan, ekki til þess að standa í einhverju þrasi við hann eða reyna að svara með einhverjum hætti hótfyndni sem kom fram í hans ræðu um aðgerðir ríkisstjórnarinnar á sviði húsnæðismála. Ég kýs frekar að nálgast málið með þeim hætti að þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á þeirri samþykkt ríkisstjórnarinnar að setja á fót sérstakan átakshóp sem er ekki bara átakshópur stjórnvalda heldur líka samráðshópur við sveitarfélögin og vinnumarkaðinn um aðgerðir á sviði húsnæðismála. Ég held að menn þurfi að horfa á það að í aðdraganda kjarasamninga sem eru handan við hornið munu húsnæðismálin skipta verulegu máli. Ég skil yfirlýsingu hæstv. ríkisstjórnar frá því í morgun svo að með þessum átakshópi séu menn að tryggja samráð við aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélögin, lykilaðila í þessu sambandi, til þess að ná sameiginlegum skilningi og sameiginlegum stefnumálum á þessu mikilvæga sviði í tengslum við aðdraganda kjarasamninga. Ég held að það sé ástæðulaust að gera lítið úr því verkefni. Það er ljóst að ríkisstjórnin ætlar að setja kraft í þetta. Það er gert ráð fyrir því að þessi hópur skili af sér 20. janúar, eftir einn og hálfan mánuð, þannig að ef hv. þingmaður eða aðrir hv. þingmenn hafa áhyggjur af því að hér sé verið að svæfa mál í nefnd eða drepa málinu á dreif er ekkert eins fjarri sanni og við sjáum af verksviði og verkefni þessa starfshóps. Ég held að þetta sýni að ríkisstjórnin tekur þetta viðfangsefni alvarlega og er reiðubúin að ræða við bæði aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélögin 

Herra forseti. Ég er talsmaður barna fyrir þingflokk Pírata. Það er á vegum UNICEF, Barnaheilla og umboðsmanns barna. Við sem tökum að okkur að gegna þessari stöðu lofum því að hafa barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, sem eru lög á Íslandi, að leiðarljósi í starfi okkar. Til þess að geta gert það og þar af leiðandi tryggt að réttindi barna séu í forgangi, eins og segir í lögunum, hef ég farið í þá vegferð að grennslast fyrir um og fá það alveg kýrskýrt fram hver sé ábyrgur fyrir réttindum barna. Lögin eru til staðar og framkvæmdarvaldið er ábyrgt fyrir því að framfylgja þeim. Það eru þó mjög margar brotalamir varðandi það að framfylgja lögunum. En nú hefur Katrín Jakobsdóttir, hæstv. forsætisráðherra, farið af stað með verkefni um gagnaöflun til þess að geta gert það betur. Til þess að við í þinginu, sem höfum eftirlit með framkvæmdarvaldinu, getum unnið vinnu okkar af heilindum þegar kemur að réttindum barna er nauðsynlegt að við vitum hvaða ráðherra eða annað stjórnvald er ábyrgt fyrir að tryggja innleiðingu réttinda barna eins og þau birtast í lögum. Þar eru brotalamirnar. Ég spurði því ráðherra óformlega og þeir vísuðu svolítið hver á annan. Ég spurði síðan forseta Íslands, af því að það er forseti Íslands sem ákveður með forsetaúrskurði sínum, með undirskrift sinni, sem er forsetaúrskurður að frumkvæði forsætisráðherra, hvaða ráðherra fer með hvaða málefni og hefur þar af leiðandi ábyrgð á þeim. Forsetinn var að senda mér bréf til baka með svari, ég bjóst nú alveg við að það mundi vera svona. Jú, jú, ég skrifa undir bréfið og svona, en þar er mér óskað velfarnaðar í þessu starfi. Það er þó ekki ég sem þarf að svara þessu. Ég er búinn að tala við hæstv. forsætisráðherra, Katrínu Jakobsdóttur, um þetta og sagði að ég myndi senda henni formlega fyrirspurn. Það mun ég gera þannig að við fáum það alveg á hreint hvar ábyrgðin liggur, þannig að þegar börn eins og Filip, sem er eins árs og ekki með réttindi eins og önnur börn af því að hann er ekki með dvalarleyfi þó að foreldrar hans séu með dvalarleyfi sem námsmenn, lendi ekki utan við kerfið. Þar er brotalöm. Hver á að tryggja réttindi hans meðan verið er að laga hlutina? Og börn sem verða fyrir einelti í skólum?  Næsta skref er þá að tala beint við forsætisráðherra og til ráðherranna. Ég er líka búinn að senda dómsmálaráðherra og félagsmálaráðherra bréf. Þetta munum við á endanum fá á hreint.

Hæstv. forseti. Í nýlegri blaðagrein eftir Ara Skúlason hagfræðing kemur fram að hlutfallsdeild Lífeyrissjóðs bankamanna hefur stefnt ríkissjóði og þeim fyrirtækjum sem sjóðsfélagar vinna hjá vegna ófullnægjandi uppgjörs á skuldbindingum. Þessi hlutfallsdeild var stofnuð við fyrri einkavæðingu Landsbankans og var það gert um leið og ábyrgð var aflétt af lífeyrisskuldbindingum til að gera bankann söluvænni við einkavæðingu. Þessi hlutfallsdeild er ekki fjölmenn. Í lok árs 2017 voru lífeyrisþegar þar 999, þar af 691 kona. Meðalaldur lífeyrisþega var 74 ár og meðallaun rétt rúmar 200.000 kr. Greiðandi sjóðfélagar voru 155, þar af 128 konur. Meðalaldur greiðandi sjóðfélaga var 60 ár og meðaltal mánaðarréttinda til lífeyris rúmar 297.000 kr. Við síðari einkavæðingu bankanna árið 2008, þar sem nokkur hópur stjórnenda bankans fékk 1,7% bankans í morgungjöf frá þáverandi fjármálaráðherra, var gert samkomulag við þáverandi bankastjóra, aðstoðarbankastjóra og maka þeirra um áhyggjulaust ævikvöld, en hlutfallsdeildin hefur ekki fengið, að dómi þeirra sem þar um véla, réttláta málsmeðferð sem bitnar á þessum 999 manna hópi, 691 konu. Svo vill til að það lítur þannig út að kostnaðurinn við einkavæðinguna hafi verið borinn uppi af þessum breiðu bökum gjaldkera, mest kvenna, sem störfuðu hjá gamla Landsbankanum hér áður. Þetta er náttúrlega hróplegt og það verður að ætlast til þess að fjármálaráðherra, 

Virðulegi forseti. Í morgun heimsótti mig ung kona sem missti föður sinn í janúar sl. vegna alzheimers. Við þekkjum öll hversu alvarlegur og skelfilegur sá sjúkdómur er. Talið er að 60–70% allra þeirra sem eru með heilabilun fái alzheimer. Ég var að lesa grein sem öldrunarlæknir Landspítalans, Steinunn Þórðardóttir, skrifaði í vor þar sem hún talaði um þá skelfilegu stöðu sem ríkir í þessum málaflokki sem virðist í rauninni einkennast af stefnuleysi þar sem um 200 einstaklingar eru á bið. En mig langar til að nefna það sem þessi unga kona sagði við mig í morgun þegar hún var að tala um hvernig hún og fjölskylda hennar hefðu reynt að stíga inn í og halda virkni föðurins eins lengi og kostur var með því að fá hann til að gera ýmsa hluti. Hún talaði um hvað það væri ótrúlegt að sjá neistann kvikna í annars sorgmæddum augum þessara einstaklinga þegar þeir fengu í hendurnar jafnvel sandpappír og kubb til þess að pússa eða hvað sem er, lita, mála, fá myndir af fólkinu sínu, halda á mynd og skrifa nöfnin á ástvinum sínum við hana og ýmislegt og annað. Hún sagði að þetta hægði mikið á sjúkdómnum og veitti ákveðna gleði. Og hvað getum við gert? Hvað erum við að gera til að reyna að halda fólkinu okkar virku sem lengst og reyna að gera því lífið bærilegt sem lengst? Við vitum líka að alzheimersjúkdómurinn er dauðans alvara og leiðin er einungis ein. Ég veit að þessi unga kona hefur reynt að ná sambandi við velferðarráðherra og heilbrigðisráðherra en hún nær engu sambandi við neinn. Þannig að ég segi: Þetta er í okkar höndum, kæru alþingismenn og kæru fulltrúar fólksins í landinu. Það er í okkar höndum að móta skýra stefnu og hjálpast að við að gera fólkinu okkar, sama hvað það er gamalt, sama af hverju það er veikt, lífið sem bærilegast sem lengst því að það er alveg ljóst að öldruðum á einungis eftir að fjölga.

Herra forseti. Ég hef stundum rætt um náttúruvá í þessum ræðustól og talað um hamfarasjóð og flóðavarnir, vöktun eldgosa o.fl. Það er af nógu að taka undanfarin tvö til þrjú ár. Það eru fimm megineldstöðvar sem sýna merki um óróleika og kvikusöfnun og skriðuhætta og berghlaupshætta eykst með breyttri úrkomu og hlýindum. Ágangur jökulvatna eykst af sömu orsökum. Eins og allir vita starfar almannavarnadeild undir embætti ríkislögreglustjóra. Það er spurning hvort umsvif allra hlutaðeigandi og undirbúningur að viðbrögðum við alvarlegum atburðum séu eins og vera ber. Ég vil hvetja til þess að staðan í heild verði skoðuð og yfirfarin, að fjármagn til vöktunar verði endurskoðað, að viðbragðsáætlunum og brottflutningsáætlunum sé lokið og þær æfðar og að þeir sjóðir sem eiga að vera til taks séu efldir. Styrkja ber sérþekkingu og mannafla almannavarnadeildarinnar og það þarf að kanna, sem er kannski mikilvægasti punkturinn, hvort ekki eigi að færa almannavarnadeildina, Almannavarnir ríkisins, undir forsætisráðherra og þar með efla alla samhæfingu í þeim geira. Einnig þarf að fjölga í því sem við köllum launaðan miðkjarna björgunarsveitanna. Það er nú einu sinni þannig að frammi fyrir öllu þessu bíða svona verkefni sem þarf að taka til og reynslan sýnir að best eru ráðin sem í tíma eru tekin. Í þeim efnum er tíminn nefnilega alls enginn sérstakur vinur okkar.

Virðulegur forseti. Píratar, og sér í lagi þingflokkur Pírata, þekkja mætavel hvað það þýðir þegar reglur skortir eða reglur njóta ekki trúverðugleika. Ef fólk skynjar ekki raunhæfan farveg til að fá úr ágreiningsatriðum skorið eða ef ferlarnir njóta ekki trúverðugleika er hætt við að fólk reyni að útkljá ágreining með því sem ég ætla að kalla félagslegum aðferðum. Slíkar aðferðir við að hafa áhrif á ábyrgð og umboð annarra með baktjaldaleiðum frekar en með skýrum ferlum snúast fljótt upp í eineltishegðun og yfir það er enginn hafinn, hvorki Píratar né aðrir. Þetta þekkja Píratar, ekki bara vegna þess að við höfum reynt að finna upp hin ýmsu hjól, sum með góðu og önnur ekki með svo góðu, heldur vegna þess að þokkalega stór hluti Pírata var fórnarlömb eineltis í æsku og þekkir einelti af ýmsum toga á eigin skinni og skilur málefnið mætavel. Þess vegna eiga Píratar ekki í neinum vandræðum með að viðurkenna brotalamirnar þegar þær koma í ljós. Þess vegna bregðumst við með því að ræða hlutina í gegn og finna lausnir. Reglur og ferlar duga ekki til ein og sér. Það þarf oft að breyta menningu og það er gert m.a. með umræðu en líka með trúverðugum reglum og ferlum sem farið er eftir frekar en að fara baktjaldaleiðirnar. En slíkir ferlar, sem eru hugsaðir til að útkljá ágreiningsmál, þurfa að njóta trúverðugleika. Þess vegna er mikil kaldhæðni fólgin í orðum sem voru látin falla í gær í umræðunni um fundarstjórn forseta. Þá líkti einn hv. þingmaður umkvörtunum Pírata, vegna málsmeðferðar forsætisnefndar varðandi aksturskostnað, við einelti. Annar stakk upp á því að Píratar þyrftu að læra að fylgja reglum. Kaldhæðnin felst í því að það eru Píratar í aksturskostnaðarmálinu sem hafa frá upphafi kallað eftir því að reglunum sé fylgt og því einu að borin sé ábyrgð á því þegar út af er farið, að ferlið sem er notað til þess að útkljá slíkan ágreining sé trúverðugt. Það er ekki einelti, virðulegi forseti. Þvert á móti er það lausnin.

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp um veiðigjald í annað sinn á þessu ári. Í annað sinn á þessu ári er ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur að leggja til að við lækkum þann arð sem útgerðinni er ætlað að greiða þjóðinni fyrir nýtingu af auðlind hennar og í annað sinn byggir málflutningur ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur og stjórnarmeirihlutans á því að létta þurfi álögum af litlum og meðalstórum útgerðum í landinu. Herra forseti. Ég man ekki eftir því að mikið hafi verið rætt um það fyrir síðustu kosningar af frambjóðendum Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs að létta álögum af útgerð í landinu, eða eins og hv. þingmaður og formaður atvinnuveganefndar, Lilja Rafney Magnúsdóttir, sagði um lækkun veiðigjalda árið 2013, með leyfi forseta: „Ég held ekki að talað hafi verið fyrir því víða og mér þætti gaman að vita hvaða þingmaður hér inni hefur talað fyrir því, hv. þingmaður sem situr á þingi nú, að eitt af því brýnasta sem yrði gert á sumarþingi væri að lækka álögur á útgerðir í landinu. Þá væri gaman að fara í andsvör við þann þingmann. Svona er það, sumt er sagt fyrir kosningar og annað framkvæmt eftir kosningar, það er gömul saga og ný, en þessi forgangsröðun er auðvitað algjörlega með ólíkindum. Mér finnst sem kjósanda í þessu landi að þjóðinni hljóti að misbjóða að þetta sé fyrsta forgangsverkefni þessarar blessuðu hæstv. hægri ríkisstjórnar.“ Núverandi ríkisstjórn beið raunar þar til sveitarstjórnarkosningar voru afstaðnar áður en hún kynnti sérstakan gjafapakka fyrir útgerðarmenn, enda óþægilegt að birta slíkar fyrirætlanir fyrir kosningar. En rök hv. þingmanns eldast nokkuð vel þótt ekki virðist þau endast í höfði formanns atvinnuveganefndar við stjórnarskiptin. Færum okkur aðeins nær í tíma og rifjum upp hvað formaður hv. þingmanns, hæstv. forsætisráðherra, Katrín Jakobsdóttir, sagði á RÚV í Forystusætinu þann 11. október 2017, rúmum tveimur vikum fyrir síðustu alþingiskosningar, með leyfi forseta: „Ég tel bara að þessi gjöld hafi verið lækkuð allt of skarpt og ég held að þau geti skilað sér betur án þess að það ógni hagsmunum útgerðarinnar í landinu. Ég meina, horfum bara á þær arðgreiðslur sem hafa verið að fara út úr stórum útgerðarfyrirtækjum á undanförnum árum upp á hundruð milljóna. Finnst okkur þetta eðlilegt?“ Nei, herra forseti, okkur finnst þetta einmitt ekki eðlilegt, enda sýna ársreikningar stærstu 20 sjávarútvegsfyrirtækjanna að eigendur þeirra gátu greitt sér út 23 milljarða kr. í arð árið 2017. Sjö aðaleigendur þriggja stærstu útgerðarfyrirtækjanna þénuðu samtals 5,9 milljarða í fjármagnstekjur á árinu. Það eru tæplega 850 milljónir á mann á einu ári. En ríkisstjórninni finnst ekki nóg að lækka álögur á útgerðina, hún beinlínis hannaði bakdyr að löggjöfinni þannig að lögaðilar geti borgað minna til samfélagsins en lagt er upp með. Ekki nóg með það, heldur er búið að benda á þessar bakdyr í fjölmörgum umsögnum í umfjöllun atvinnuveganefndar en meiri hluti nefndarinnar hefur eftir sem áður engin áform um að loka þeim. Í umsögn Samkeppniseftirlitsins segir, með leyfi forseta: „Í tilefni af því frumvarpi sem nú er til umsagnar hjá atvinnuveganefnd Alþingis vill Samkeppniseftirlitið minna á álit sem eftirlitið beindi til atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins … Í álitinu var sérstaklega fjallað um áhrif verðlagningar sjávarafla hjá lóðrétt samþættum útgerðum sem nánast án undantekninga notast við viðmiðunarverð Verðlagsstofu skiptaverðs sem iðulega hefur reynst mun lægra en markaðsverð á fiskmörkuðum. Með því kann vinnsluhluti samþættrar útgerðar að standa betur að vígi í samkeppni við fiskvinnslu án útgerðar sem þarf að kaupa stóran hluta hráefnis til vinnslunnar á fiskmörkuðum. Eins standa útgerðir sem ekki stunda fiskvinnslu og selja afla sinn á markaði verr að vígi gagnvart samþættum útgerðum sem miða við umrætt viðmiðunarverð í innri viðskiptum milli rekstrarþátta.“ Að sama skapi segir í umsögn Heiðveigar Maríu Einarsdóttur, með leyfi forseta: „Því er harðlega mótmælt að vinnsla skuli tekin út úr gjaldstofni til veiðigjalds þar sem það gefur aukið svigrúm til þess að lækka uppgjörsverð til sjómanna til þess að lágmarka gjaldstofn til útreiknings á veiðigjaldi og gefur þar af leiðandi gjaldendum aukið svigrúm til þess að taka hagnaðinn fremur út úr vinnslunni.“ Þá segir Þórólfur Matthíasson í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Sjómenn hafa lengi talið verðlagningu í viðskiptum milli tengdra aðila í útgerð og vinnslu vera þannig háttað að það hafi haft neikvæð áhrif á hlutaskipti þeirra. Reyndar er það svo að fyrirtækjum í eigu skyldra aðila er skylt að haga verðlagningu sín á milli eins og um óskylda aðila væri að ræða samkvæmt skattalögum … Beita skal svokallaðri armslengdarreglu. Ekki virðast þó skýr fyrirmæli skattalaga duga til að halda verðlagningu í viðskiptum skyldra aðila í útgerð og vinnslu þannig að hagsmunaaðilar séu sáttir við framkvæmdina. … Verði frumvarpið að lögum með óbreyttum ákvæðum hvað þetta varðar munu útgerðarmenn fá viðbótarhvata til að verðleggja fisk í innbyrðis viðskiptum á sem lægstu verði. Slík aðgerð myndi bæði lækka launakostnað og framtíðarveiðigjald!“ Í grein sinni í Kjarnanum segir Indriði H. Þorláksson, með leyfi forseta: „Hvati er þegar fyrir hendi til vanreiknings á söluverði með milliverðlagningu, m.a. vegna tengingar launa sjómanna við fiskverð en getur einnig verið fyrir hendi af skattalegum ástæðum o.fl. Með því að láta ranga milliverðlagningu einnig hafa áhrif á veiðigjöld verður þessi hvati sterkari en áður. Það að taka ekki þá rentu sem flutt er til fiskvinnslu eða sölu með í útreikning veiðigjalda mun því ekki aðeins ræna þjóðina hluta auðlindarentunnar heldur einnig þrýsta fiskverði niður og rýra þannig hlut sjómanna og sjálfstæðra útgerða sem eru háð sölu afurða til keppinauta sinna.“ Forseti. Af þessum umsögnum er augljóst að ef fiskvinnsla er tekin út úr útreikningum um veiðigjöld, eins og meiri hlutinn leggur til, er hann að galopna á bókhaldsbrellur til að halda afurðaverði niðri milli útgerðar og fiskvinnslu. Afleiðingin er ekki bara lægri veiðigjöld heldur geta þessar bókhaldsbrellur bitnað á launum sjómanna en þau reiknast út frá afurðaverði. Tekjur sjómanna lækka, arðgreiðslur til útgerðareigenda aukast enn þá meira en nú er og samfélagið verður af eðlilegri rentu af sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar. Að mínu viti er það einnig augljóst, herra forseti, að stóriðjan á Íslandi, stórfjármagnseigendur og eigendur íslensku útgerðarinnar kunna að haga sínum fjármálum þannig að þeir greiði lægsta mögulega gjaldið til samfélagsins, að þeir skili sem mestum hagnaði og þeir greiði sjálfum sér sem mestan arð, eða eins og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir komst einmitt svo vel að orði í umræðu um lækkun veiðigjalda árið 2014, með leyfi forseta: „Þannig er nú það. Það hefur verið mjög auðvelt, held ég, í gegnum tíðina að koma hagnaði fyrir einhvers staðar í staðinn fyrir að menn greiði eðlilega skatta til samfélagsins.“ Dæmin sýna að hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir hefur hér rétt fyrir sér. Ég kann ekki sjálf þessi bókhaldstrikk, herra forseti, sem vísað er til en við höfum séð það af fjölmiðlaumfjöllun, eins og Reykjavik Media sýndi fram á í umfjöllun sinni um Panama-skjölin, að útgerðin kann þessi bókhaldstrikk. Svo að ég nefni dæmi máli mínu til stuðnings var eftirfarandi aðila að finna í íslenskum sjávarútvegi í umfjöllun Reykjavik Media, í stafrófsröð, með leyfi forseta: Árni Stefán Björnsson, fjárfestir og eigandi smábátaútgerðarinnar Rakkanes ehf., tengist Ocean Wealth Capital og Arctic Circle Invest á Tortólu. Berglind Björk Jónsdóttir, eigandi Sjólaskipa, tengist Stenton Consulting á Tortólu. Björgvin Kjartansson, eigandi fiskverkunar- og útflutningsfyrirtækisins Hamrafells í Hafnarfirði, tengist World Wide Seafood and Trading Consulting á Tortólu. Ellert Vigfússon, eigandi og framkvæmdastjóri hjá fiskútflutningsfyrirtækinu Icelandic Group og Sjóvík, tengist Elite Seafood Panama Corp. í Panama, Sorell Holding Promotion, Norys Capital og Becot Holding á Tortólu, Godthaab í Nöf ehf., fiskútflutningsfyrirtæki í Vestmannaeyjum, hluthafi í Arctic Circle Invest á Tortólu í gegnum félagið Nafarfoss ehf. Guðmundur Jónsson, eigandi Sjólaskipa, tengist Champo Consulting Limited á Tortólu. Gunnlaugur Sævar Gunnlaugsson, fjárfestir og stjórnarformaður Ísfélagsins í Vestmannaeyjum, tengist Tantami Venture og Tetris Estate á Tortólu. Gunnlaugur Konráðsson, hrefnuveiðimaður, tengist Maser Shipping og Arctic Circle Invest á Tortólu. Jakob Valgeir Flosason, útgerðarmaður hjá Jakobi Valgeiri í Bolungarvík, tengist Aragon Partners í Panama. Jón Guðmundsson, eigandi Sjólaskipa, tengist Sarin Systems Ltd. á Tortólu. Kristján Vilhelmsson, hluthafi og útgerðarstjóri Samherja, tengist Hornblow Continental Corp. á Tortólu. Laufey Sigurþórsdóttir, eigandi fiskverkunar- og útflutningsfyrirtækisins Hamrafells í Hafnarfirði, tengist World Wide Seafood and Trading Consulting á Tortólu. Marinella R. Haraldsdóttir, eigandi Sjólaskipa, tengist Sarin Systems á Tortólu. Ragnheiður Jóna Jónsdóttir, eigandi Sjólaskipa, tengist Aurora Contintenal Limited á Tortólu. Sigurður Gísli Björnsson, eigandi fiskútflutningsfyrirtækisins Sæmarks, tengist Freezing Point Corp. í Panama. Theódór Guðbergsson, fiskverkandi og skipasali í Garði á Reykjanesi, tengist Huskon International í Panama og Arctic Circle Invest á Tortólu. Valborg María Stefánsdóttir, eiginkona Gunnlaugs Konráðssonar, tengist Maser Shipping á Tortólu. Þorsteinn Vilhelmsson, fjárfestir og einn stofnandi Samherja, átti viðskipti við Cliffs Investments á Tortólu. Örn Erlingsson, eigandi útgerðarfyrirtækjanna Unga ehf. og Sólbakka, er eigandi Arctic Circle Corp. í Panama. Eins og sést á þessum lista hefur sjávarútvegurinn undanfarin ár dælt út arði í tugmilljarðatali. Þessir fjármunir fara beint í vasa eigendanna og stundum í aflandsvasa þar sem peningarnir eru í skjóli fyrir íslenskum yfirvöldum. Þetta eru verðmætin sem við eigum að fá af sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Þetta er nú öll auðlindarentan. Við Píratar mótmælum þess vegna þessum bakdyrum, þessum vinnubrögðum við frumvarpið og við styðjum ekki að það verði afgreitt í sinni núverandi mynd, enda var ekkert samráð haft við minni hlutann, við almenning í landinu eða við nokkurn sem skiptir máli, nema kannski útgerðina við meðferð þessa máls. Af því tilefni langar mig að rifja upp nokkur orð sem eru oft rifjuð upp í þessum sal enda oft ærið tilefni til, inngangsorð úr stefnuskrá núverandi ríkisstjórnar um samráð og samstarf. Þar kemur fram, með leyfi forseta: „Allar áætlanir sem eiga að halda til lengri framtíðar þarf að gera í auknu samráði og með bættum samskiptum. Efla þarf samstarf milli flokka á Alþingi, styrkja sjálfstæði þingsins, umbúnað þess, faglegan stuðning og stöðu. … Loks þarf að treysta enn samráð og stuðning við sveitarfélög að því er varðar uppbyggingu innviða, byggðaþróun og fjármálaleg samskipti. Óvenjulegar aðstæður kalla á breytt vinnubrögð, opnari stjórnsýslu, gagnsæi og virðingu gagnvart verkefnum. Það er vilji flokkanna sem nú taka þátt í samstarfi um ríkisstjórn og eflingu Alþingis að nálgast verkefnin með nýjum hætti í þágu alls almennings í landinu, ekki síst með því að styrkja Alþingi með markvissum hætti og auka áhrif þess.“ Nú var það svo, herra forseti, að við fengum kynningu á þessu veiðigjaldafrumvarpi hæstv. sjávarútvegsráðherra sama dag og frumvarpið var kynnt fyrir fjölmiðlum, sama dag og frumvarpið var lagt fram á Alþingi. Ég man ekki til þess að hæstv. sjávarútvegsráðherra hafi verið viljugir að svara um nokkurn skapaðan hlut fyrir útgáfu þessa frumvarps um hvað það myndi fela í sér, hvort það myndi fela í sér hækkun á veiðigjaldi, lækkun á veiðigjaldi eða hvað hann eiginlega ætlaði sér í þessu þrátt fyrir fögur fyrirheit hæstv. ráðherra í sumar þegar átti að reyna að þröngva í gegn lækkun veiðigjalda um að hér færi fram samráð, að málið yrði unnið yfir sumarið og það kæmi svo hér vonandi í breiðari sátt, ef ég man rétt, inn í þingið. Málið var eftir sem áður ekki sett í samráðsgátt ríkisstjórnarinnar, nýtt tæki sem ríkisstjórnin, veit ég til, hefur að vinnureglu að skuli nota til að leita samráðs við almenning við alla lagasetningu, við öll stjórnarfrumvörp nema einhverjar sérstakar ástæður mæli gegn því. Þrátt fyrir að hafa kallað eftir því man ég ekki til þess að hafa fengið nokkur skýr svör frá hæstv. sjávarútvegsráðherra um hvers vegna samráðsgáttin var ekki virkjuð í þessu tilfelli. Þar hefðu m.a. þær umsagnir sem ég las upp hér áðan mögulega komið aðeins fyrr fram og þá hefði myndast kannski smáhvati til að loka þessum umræddu bakdyrum. En það er þó ekki svo. Í samráðskafla greinargerðar með frumvarpinu sem við ræðum í dag kemur fram, með leyfi forseta: „Undirbúningur frumvarpsins mótaðist að miklu leyti af þeirri gagnrýni sem áður hafði komið fram á gjaldstofn gildandi laga og niðurjöfnun þess gjalds, m.a. um fyrirsjáanleika, næmni í breytingum á afkomu sem og því hvernig mætti afmarka stofn veiðigjalds við borðstokk í stað þess að horfa til rekstrar í sjávarútvegi í heild, þ.e. bæði veiða og vinnslu. Við undirbúning frumvarpsins voru sjónarmið helstu hagsmunasamtaka atvinnurekenda og launþega í sjávarútvegi þekkt og nýttust til umræðu við meðferð og undirbúning frumvarpsins. Þá hefur mikið samráð átt sér stað innan stjórnsýslunnar um málið. Hins vegar gafst ekki tími til að hefja opið samráð um frumvarpið á stjórnsýslustigi en gert er ráð fyrir að atvinnuveganefnd Alþingis muni viðhafa slíkt ferli við þinglega meðferð frumvarpsins.“ Viðhorf helstu hagsmunaaðila voru kunn, að mati hæstv. sjávarútvegsráðherra, við undirbúning frumvarpsins en eftir sem áður bendir Samkeppniseftirlitið okkur á að hér sé um að ræða stórhættulega bakdyraleið og einmitt stórhættulegan hvata fyrir samþættar vinnslur og útgerðir að skjóta undan fé frá auðlindagjöldum. Þetta virðist ekki hafa verið tekið með í reikninginn þrátt fyrir að mér sýnist á umsögn Samkeppniseftirlitsins að það hafi bent sjávarútvegsráðuneytinu á akkúrat þessar bakdyr við undirbúning málsins. En ég fæ ekki séð að þær athugasemdir hafi verið teknar til greina að neinu marki. Af þeim sökum að algerlega óljóst er hvaða afleiðingar nákvæmlega þetta frumvarp mun hafa, hvort það muni hafa áhrif á þau laun sem sjómenn fá og þar með líka það endurgjald sem við fáum af þeirra launum í ríkissjóð, þá vitum við ekki nákvæmlega hvaða afleiðingar þetta mun hafa á ríkissjóð í heild sinni. Vegna þess að frumvarpið var unnið án samráðs og án samstarfs við okkur í þinginu og án þess að okkur hafi verið sýnt fram á að þetta sé rétta leiðin til að tryggja sátt um þessa undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar, leggjum við í minni hlutanum fram frávísunartillögu, þ.e. Flokkur fólksins, Píratar, Viðreisn og Samfylkingin, enda teljum við málið vanreifað og leggjum til að veiðigjöldin verði samþykkt óbreytt eða í þeirri mynd sem gefur okkur færi á að endurskoða í meiri sátt hvernig þetta kerfi okkar á að ganga fyrir sig og tryggja þá og ganga út frá því að útgangspunkturinn á slíkri lagasetningu, verði að komast að samkomulagi um hvert hlutfallið á að vera sem þjóðin á að taka af arði af auðlindinni vegna þess að það er ekki gert í frumvarpinu. Sú tenging að þjóðin eigi sjávarauðlindina eins og aðrar auðlindir í landinu er tekin út úr frumvarpinu. Við höfum það ekki lengur þar inni. Við þurfum að komast að samkomulagi um það hér hvort við viljum, eins og sumir hafa lagt til að sé niðurstaðan af frumvarpinu, að þjóðin fái u.þ.b. 15% af arðsemi atvinnugreinarinnar í sinn hlut af arðinum af auðlindarentunni eða þá að við förum í þá átt sem veiðigjöldin 2012 áttu að skila, sem var að stefna í að þjóðin fengi u.þ.b. 60% af tekjum af arðinum af þessari auðlind sinni. Þetta viljum við skoða og um þetta þarf að eiga sér stað pólitísk umræða. Því er ekki fyrir að fara í þessu frumvarpi að horft hafi verið til þess að þjóðin eigi óafturkræft og óafturkallanlegt tilkall til auðlindar sinnar og ekki eigi að vera að festa í gildi eitthvert kerfi sem gæti grafið undan þeim augljósa sannleika okkar sem trúum á nýju stjórnarskrána en líka þeirra sem trúa á náttúrulegt réttlæti. Að lokum, herra forseti, vil ég rétt aðeins minnast á athugasemdir hv. þingmanna í stjórnarmeirihlutanum sem fara hér mikinn um varabreytingartillögur okkar Pírata, Viðreisnar og Samfylkingarinnar. Á milli þess sem þau segjast ekkert skilja - ekki neitt - í þeim tillögum sem að efninu til má finna í þeirra eigin stefnu hrópa þau að við séum að leggja til umbyltingu á fiskveiðistjórnarkerfinu og saka okkur um að við viljum hirða milljarða af öldruðum og öryrkjum og gefa landshlutunum sem halda atvinnugreininni uppi. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir sakaði okkur meira að segja um að vilja taka 4 milljarða á ári næstu árin af öryrkjum til afnáms krónu á móti krónu skerðingu. Ég hef reyndar ekki heyrt af þessum áætlunum stjórnarmeirihlutans. Ég hef hvorki heyrt þeim fleygt annars staðar né finn ég því stoð í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar að nú standi til að bæta 4 milljörðum á ári í málaflokkinn næstu komandi ár. Mér þætti áhugavert líka að fá það staðfest ef svo er vegna þess að þá væru það að sjálfsögðu gleðifréttir.

Hæstv. forseti. Ég get glatt hv. þingmann með því að það standi til að setja 4 milljarða í að mæta öryrkjum, þar á meðal að vinna í kerfisbreytingum vegna krónu á móti krónu skerðingar. Hv. þingmaður vitnaði oft í mig í þessari ræðu og ég vil þakka hv. þingmanni fyrir það. Vitnað var í ræðu mína frá árinu 2013 þar sem ég gagnrýndi þær kerfisbreytingar á veiðigjöldunum sem komu þá fram frá nýrri ríkisstjórn. Við sem vorum við stjórnvölinn 2009–2013 settum á veiðigjöldin. Þá var unnið að því að reyna að afkomutengja veiðigjöldin sem best. Við Vinstri græn höfum alltaf talað fyrir réttlátum veiðigjöldum og að þau væru afkomutengd. Það var akkúrat þá sem var reynt að fá ríkisskattstjóra inn í þessa breytu. Það er fyrst núna sem er hægt að gera þetta með þeim hætti að hægt sé að treysta því að veiðigjöldin séu afkomutengd. Mig langar að heyra frá hv. þingmanni um breytingartillögur þær sem liggja fyrir frá Pírötum, Viðreisn og Samfylkingu, hvort lagt hafi verið eitthvert mat á það hvaða áhrif þær munu hafa, með sínum uppboðsmarkaðsendurúthlutun eða hvað menn vilja kalla það, það er ekki mjög skiljanlegt, á mismunandi útgerðarflokka, litlar og meðalstórar útgerðir sem núna berjast í bökkum og myndu ekki þola að veiðigjaldið færi upp í 12,5 milljarða með óbreyttum veiðigjöldum. Allar þessar tillögur sem liggja fyrir um breytingar - hvaða mat hefur verið gert á þeim? Og líka gagnvart launum sjómanna, ef þessi uppboðsleið yrði farin? 

Herra forseti. Ég var í ræðu minni kannski fyrst og fremst að gagnrýna að ekki sé um raunverulega afkomutengingu að ræða þegar við búum beinlínis til hvata til að skjóta undan þessari afkomutengingu, þegar við bjóðum upp á bakleið akkúrat að þeim stað að fólk geti minnkað þann hluta sem fer í að telja fram vegna þessa veiðigjalds. Hv. þingmaður talar enn og aftur eins og hann skilji ekki tillögu minni hlutans. Við höfum hér ýmsir aðilar reynt að útskýra fyrir hv. þingmanni og ég er farin að telja að hún vilji bara ekki skilja út á hvað þessar tillögur okkar ganga. Þær ganga ekki út á uppboðsleið. Við gerum okkur alveg grein fyrir því að hv. þingmaður er andsnúin uppboðsleið, enda leggjum við hana ekki til. Við leggjum til að tímabinda þessa samninga, eins og flokkur hv. þingmanns hefur raunar talað fyrir sjálfur. Það er auðvitað eðlilegt að ef um sameiginlega auðlind þjóðarinnar sé að ræða höfum við ekki ótímabundið framsal af afnotarétti á þeirri auðlind. Það er nú það eina sem við erum að leggja til. Við skorum á hv. þingmenn í stjórnarmeirihlutanum að tryggja það að þjóðin eigi auðlind sína og það sé ekki verið að framselja hana ótímabundið, til eilífðarnóns.

Herra forseti. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningu minni varðandi tillögur þeirra, hvort lagt hafi verið mat á hvað þessi endurúthlutun þýddi fyrir litlar og meðalstórar útgerðir. Hvað þýðir þessi endurúthlutun í raun? Það var rætt mjög inni í nefndinni varðandi þessar breytingar að vinnslan væri tekin út úr dæminu og embætti ríkisskattstjóra er falið að hafa eftirlit með því að það sé ekki óeðlileg milliverðlagning í samþættum rekstri sjávarútvegsfyrirtækja. Það kom skýrt fram hjá embættinu að það teldi sig hafa þau tæki og aðgang að þeim upplýsingum hjá viðkomandi fyrirtækjum til að koma í veg fyrir þetta. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann treysti ekki þeim orðum sem komu fram hjá embætti ríkisskattstjóra um að hafa eftirlit með þessu hjá viðkomandi fyrirtækjum í skattauppgjöri þeirra þar sem sérstakt blað er lagt fram til þess að vinna að afkomutengingu sérstakra tegunda og úr upplýsingum frá Fiskistofu um aflaverðmæti hverrar tegundar fyrir sig. Treystir ekki hv. þingmaður þessum stofnunum, Fiskistofu, embætti ríkisskattstjóra og Verðlagsstofu skiptaverðs til að fylgjast með réttu verði til sjómanna, til að hafa eftirlit með þessum þáttum sem þurfa að vera í lagi? Sem þetta frumvarp í raun og veru byggist á með afkomutengingu veiðigjalda, sem geta, nota bene, hækkað eða lækkað eftir afkomu í greininni. Hefur hv. þingmaður ekki kynnt sér skýrslu Deloitte sem sýnir fram á mjög mikinn samdrátt í hagnaði undanfarin tvö ár? Hún sýndi að ef það væri óbreytt fyrirkomulag veiðigjalda yrðu þau árið 2020 2 milljarðar 

Herra forseti. Ég ætlaði nú að leyfa mér að lesa orðrétt úr umsögn ríkisskattstjóra, hann sendi okkur tvær umsagnir, en ég valdi vitlausa umsögn þannig að ég get ekki staðið mig svo vel í þessum efnum, ekki alveg strax alla vega. En mig minnir, þar sem ég var að lesa þessa umsögn í dag, að embættið hafi áréttað mjög skýrt að það yrði mjög erfitt að koma í veg fyrir þetta, sérstaklega þegar það bæri ekki mikið á milli aðila. Segjum að ef fimm stærstu útgerðirnar eða 20 stærstu útgerðirnar ákvæðu að taka sig saman og standa í því að færa verðmæti úr veiðum og yfir í vinnslu sameiginlega, þá fyndu þeir engin frávik frá því. Þetta hefur líka verið bent á. Það er alveg augljóst. Hvað varðar endurteknar spurningar hv. þingmanns um breytingartillögur, varabreytingartillögur, nota bene, þessara flokka, vil ég kannski árétta að við leggjum til að þessu máli verði vísað frá vegna þess að ríkisstjórnin stóð svo illa að því og stóð einmitt ekki að samráði í því. Þessar 56 sekúndur sem ég á eftir ætla ég að nota í að lesa þessa breytingartillögu okkar vegna þess að það hefur ekki verið gert hingað til svo ég hafi tekið eftir, ég les svo langt sem ég kemst á meðan tími minn varir, svo það sé augljóst að hv. þingmaður hafi heyrt hana. Með leyfi forseta: „Við 1. gr. Greinin orðist svo: Veiðigjald er greiðsla fyrir tímabundin afnot af sameiginlegri fiskveiðiauðlind landsmanna. Veiðigjaldið á að tryggja þjóðinni hlutdeild í arðsemi nýtingar á hverjum tíma. Veiðigjald skal standa undir kostnaði við stjórn og eftirlit með fiskveiðum og jafna stöðu byggða vegna breytinga á atvinnuháttum. 2. Á eftir 1. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Aflahlutdeild skv. 2. mgr. 8. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, skal gera tímabundna með þeim hætti sem greinir í 2. mgr. Frá og með 1. janúar 2019 skal Fiskistofa skipta aflahlutdeild handhafa í hverri og einni tegund í tuttugu jafna tímabundna hluta. Skal fyrsti hlutinn gilda í eitt ár, annar hlutinn í tvö ár og svo koll af kolli.  
             Það eru tveir málsliðir í viðbót í þessari tillögu. 

Forseti mælist til þess að hv. þingmenn virði ræðutíma.

Herra forseti. Það verður ekki hjá því komist að sú hugmynd eða hugsun komi upp í kollinn á manni, þegar maður horfir á málflutning ríkisstjórnarinnar og meiri hluta atvinnuveganefndar í þessu máli, að hér sé verið að setja á svið leikrit. Þetta er mikið verk sem sett hefur verið upp þar sem sunginn er mikill grátkór um afar slæma stöðu sjávarútvegs um þessar mundir sem krefji ríkisstjórn um skjótar aðgerðir til að bjarga greininni. Ekki verður annað lesið úr þessum harmkvælum en að greinin sé nánast að þrotum komin. Og hvað er það sem horft er í? Jú, að EBITDA-framlegð greinarinnar á síðasta ári, á árinu 2017, hafi dottið niður í 15–17%, sem þætti frábær afkoma í öllum öðrum atvinnugreinum, svo að því sé skýrt til haga haldið. Jafnvel í fjárfestingafrekri atvinnugrein eins og sjávarútvegi þætti þetta með eindæmum góð afkoma. En hvaða fréttir höfum við síðan á þessu ári af afkomu greinarinnar? Tekjur sjávarútvegsfyrirtækja eru að aukast um 10–15% á milli ára. Gengið er að veikjast, olíuverð heldur að skána, ágætishorfur að flestu leyti í greininni, ekkert sem bendir til þess að greinin eigi neitt sérstaklega við rekstrarvanda að stríða, enda hafa hér verið viðskipti með fyrirtæki og aflaheimildir sem aldrei fyrr. Við höfum tugmilljarðaviðskipti á þessu ári með aflaheimildir. Þetta endurspeglar ekki atvinnugrein sem er í kreppu. Þetta endurspeglar ekki atvinnugrein sem óttast um horfur sínar. Afkoma sjávarútvegs á síðasta ári var slök út af nokkurra vikna sjómannaverkfalli og það er meginskýringin á lélegri afkomu greinarinnar á síðasta ári en það á að nota núna sem afsökun til að lækka veiðigjöld. Við skulum hafa það á hreinu. Það er leikritið sem hér er boðið upp á. Það er enginn undirliggjandi rekstrarvandi í greininni, það verður hvergi á hann bent með neinum raunhæfum gögnum, hvað þá þegar horft er til þessarar einföldu staðreyndar. Greinin hefur fulla trú á eigin afkomu og sú trú endurspeglast í mikilli fjárfestingu og háu fjárfestingarstigi í greininni, bæði í veiðiheimildum en ekki síður í framleiðslutækjum, bæði vinnslu og veiðum. Það verður eiginlega ekki orðað öðruvísi en að hér sé vísvitandi verið að reyna að blekkja þingið. Ég sé ekki hvernig nálgast á þessa umræðu öðruvísi. Það er verið að grípa tækifæri vegna afkomuhalla sjávarútvegs á síðasta ári, sem fyrst og fremst verður rakið til sjómannaverkfallsins til að lækka veiðigjöldin. Það var stefna þessara stjórnarflokka líka í vor þegar þau voru stöðvuð með svipaðar hugmyndir og aftur er vaðið af stað með nánast óbreytt fyrirkomulag hér að hausti þar sem búið var að gefa sér niðurstöðuna fyrir fram. Það var búið að finna hina réttu tölu, u.þ.b. 7 milljarða, og svo var fundin hentug leið til að reikna þá stærð út frá afkomu greinarinnar á viðmiðunarári.  Síðan fáum við að heyra aðra sögu hér ítrekað, að gæta verði að stöðu lítilla og meðalstórra fyrirtækja í greininni. Samt höfum við ítrekað fengið að heyra í þessum sal og víðar að engin talnagögn skýri einhvers konar afkomumun eftir stærð. Við erum með ákaflega vel rekin lítil og meðalstór fyrirtæki líkt og við erum með ákaflega vel rekin stór sjávarútvegsfyrirtæki og auðvitað erum við líka með verr rekin útvegsfyrirtæki af hvaða stærð sem er, lítil, meðalstór eða stór. Afkoman ræðst ekki af stærðinni. Það höfum við ítrekað fengið að heyra og ég hef ekki séð nein gögn frá atvinnuveganefnd um að afkoman sé stærðartengd, líkt og hér er ítrekað haldið fram og sögð ein meginástæðan fyrir því að svo mikið liggi á í þessum málum. Það læðist að manni sú hugsun að kannski telji stjórnin að henni endist bara ekki aldur til að eyða meiri tíma í þetta, að eyða tíma sem þurfi í þverpólitískt samráð í málinu, og þess vegna þurfi að ráðast í það með þeim æðibunugangi sem hér er. Þessi vinnubrögð eru alla vega ekki í neinum takti við eigin yfirlýsingar þessarar ríkisstjórnar um bætt vinnubrögð, um aukið traust og aukna virðingu fyrir Alþingi. Málið kom ekki fyrir samráðsgáttina. Ekki var gerð minnsta tilraun til að hafa samráð við minni hluta á þingi við undirbúning þessa máls og það er keyrt í gegnum atvinnuveganefnd í fullkominni andstöðu og með ofbeldi. Og þó að nokkrum sinnum hafi verið lesið upp úr ágætum stjórnarsáttmála ætla ég að gera það einu sinni enn því að það er alveg ljóst að fulltrúar ríkisstjórnarinnar hafa ekki tileinkað sér þessi vinnubrögð. En þar segir, með leyfi forseta: „Allar áætlanir sem eiga að halda til lengri framtíðar þarf að gera í auknu samráði og með bættum samskiptum. Efla þarf samstarf milli flokka á Alþingi, styrkja sjálfstæði þingsins, umbúnað þess, faglegan stuðning og stöðu.“ Það er leitun að þessum vinnubrögðum í því máli sem við erum að tala um hér, það er nokkuð ljóst. Á endanum snýst þetta mál auðvitað um stöðugleika fyrir atvinnugreinina sjálfa og pólitík, þar sem rifist er um það árum og áratugum saman hvernig veiðigjaldafyrirkomulagið eiga að vera,  Það er reyndar aðdáunarvert að Vinstri græn fóru fram með miklum látum á árunum 2009–2013 í þessu sama máli en hafa nú algjörlega snúist við, enda er alveg stórkostlegt að lesa ræður þeirra frá árinu 2013 þegar ríkisstjórnarmeirihluti Framsóknar og Sjálfstæðisflokks fór að vinda ofan af þeirri vinnu sem á undan hafði gengið. Það er svo sem ekkert að furða þótt hv. þingmenn Vinstri grænna ruglist gjarnan í þessari umræðu og ætla okkur ýmislegt sem ekki er ásetningur okkar eða felst í okkar tillögum, enda hafa þau farið þó nokkuð marga hringi í rökstuðningi sínum í þessu máli. Margar ræður þeirra á árinu 2013 væru ágætlega fluttar af stjórnarandstöðu nú sem endurspeglar auðvitað það sem undir liggur. Um þetta mál, veiðigjöld, framtíðarfyrirkomulag auðlindagjaldtöku í sjávarútvegi og raunar öðrum atvinnugreinum, næst engin niðurstaða sem lifir öðruvísi en að við freistum þess í þessum sal að ná þverpólitískri samstöðu um það. Það virðist því miður vera í þessu máli að hér ræður Sjálfstæðisflokkurinn för og Vinstri græn hafa gerst bara taglhnýtingar Sjálfstæðisflokksins, vinna það bara eftir boðum og bönnum Sjálfstæðisflokksins um það hvaða aðferðafræði megi nota og hvaða aðferðafræði megi ekki nota. 
             Það leiðir auðvitað hugann að því að hér hefur ítrekað í nærri 20 ár verið talað um mikilvægi þess að við innleiðum tímabundnar veiðiheimildir. Slíkar hugleiðingar var að finna í skýrslu auðlindanefndarinnar á sínum tíma. Slíkar hugleiðingar hefur verið að finna í flestum þeim samráðsnefndum sem settar hafa verið á fót um fyrirkomulag veiðigjalda á undanförnum árum og slíkar hugleiðingar var að finna í tillögum samráðsvettvangs um aukna hagsæld sem settar voru fram á árunum 2011 og 2012, ef ég man rétt. Það er í raun bara einn flokkur, eins og ítrekað hefur komið fram í þessari umræðu, sem neitar að viðurkenna mikilvægi þessa, mikilvægi tímabundinna veiðiheimilda, og það er Sjálfstæðisflokkurinn. Með því er auðvitað verið að festa í sessi eignarhald útgerðarinnar, ekki bara á veiðiheimildinni heldur á auðlindinni sjálfri, með því að þverskallast við árum og áratugum saman að festa í sessi að um sé að ræða tímabundnar veiðiheimildir en ekki varanlegar. Það er allt og sumt sem minni hlutinn í þessu máli er að reyna að leiða fram af auðmýkt án þess að tala með nokkrum hætti um uppboðsfyrirkomulag af neinu tagi heldur að slíkt tímabundið veiðigjaldafyrirkomulag byggi á þeirri gjaldtöku sem hér er verið að leggja upp með þó að við teljum hana meingallaða að mörgu leyti. En, nei, þetta má ekki ræða. Það er ansi sérstakt að horfa til þess að okkur sem þjóð, þrátt fyrir alla þá umræðu sem hefur átt sér stað á undanförnum 15–20 árum, um auðlindanýtingu okkar og gjaldtöku fyrir afnot af auðlindum, hvort sem er sjávarauðlindum, orkuauðlindum, olíuauðlindum eða ferðaþjónustunni nú í síðustu tíð, hefur enn ekki auðnast að finna eitthvert framtíðarfyrirkomulag sem gengur yfir allar þessar atvinnugreinar. Það er auðvitað mjög óeðlilegt að við séum að byggja upp rekstrarumhverfi í atvinnulífi sem krefst í raun og veru engrar samræmdrar gjaldtöku fyrir nýtingu auðlinda. Við skulum bara taka sjávarútveginn sem dæmi um þetta. Hver er í raun og veru aðgangurinn að auðlindinni? Það er að sækja ókeypis hráefni í sjó. Það er það sem umræðan á að snúast um. Það er verið að biðja um eðlilegt gjald fyrir hráefnið. Það eru engar framleiðslugreinar sem búa að því að geta sótt sér ókeypis hráefni. Það sem í þessu felst, þegar við tölum um þjóðareign auðlindarinnar - þjóðin á þetta hráefni í sjó - er að hún fái eitthvert afgjald fyrir. Ótti flokka eins og Sjálfstæðisflokksins við að í slíkri gjaldtöku sé stuðst við markaðskerfi er dálítið kómískur. Þessi flokkur sem telur sig markaðshyggjuflokk á svo marga vegu hefur enga trú á markaðnum þegar kemur að því að verðleggja aðgengi að auðlindinni, einmitt sá staður sem maður hefði haldið að það væri svo borðleggjandi af því að þessi sama atvinnugrein er að verðleggja veiðiheimildir daginn út og daginn inn án nokkurra vandkvæða. Það þarf ekkert flókið lagaverk frá Alþingi til að höndla það. Greinin gerir þetta bara alveg ágætlega sjálf. Það er nákvæmlega það sem við höfum verið að tala fyrir í Viðreisn, að hún fái bara að gera það líka þegar kemur að veiðigjöldum. En það þykir hægri flokknum, Sjálfstæðisflokknum, algjörlega óhugsandi aðferðafræði, ótæk með öllu. En við verðum auðvitað að ná einhverri niðurstöðu í auðlindagjaldtöku, ekki bara í sjávarútvegi. Auðvitað þurfum við líka að gera þetta í orkugeiranum. Við þurfum líka að ná utan um þetta þegar kemur að hagnýtingu náttúrunnar í ferðaþjónustu. Við getum ekki þverskallast lengur í þessu máli og það er löngu tímabært að menn setjist niður í þessum sal í það þverpólitíska samráð og samstarf sem verður að eiga sér stað ef við eigum að ná einhverri lausn um þetta sem muni halda til lengri tíma. Ég hef ekki tölu á því í hvaða skipti það er sem þingið er að fikta í þessari gjaldtöku núna frá árinu 2010. Þetta er enginn stöðugleiki fyrir atvinnugreinina. Það er í raun verið að fikta í þessu á hverju einasta ári og á hverju einasta ári setjast stjórnmálamenn í þessum sal niður og segja: Ja, nú erum við búin að finna einu réttu leiðina til að verðleggja auðlindagjaldtöku fyrir greinina, aðeins til að setjast svo aftur niður að þessu sama vandamáli ári síðar eða þegar nýr meiri hluti hefur verið myndaður í þinginu. Ég held að það sé löngu tímabært að við öxlum þá ábyrgð sem við eigum að axla hér til að vinna þetta með aðeins meiri skynsemi að leiðarljósi og þverpólitískari hætti en verið hefur. Aðeins að þeirri aðferðafræði sem hér er stuðst við um verðlagningu veiðigjaldsins sjálfs. Þetta er mjög flókið kerfi og það eru ýmsir ágallar á því sem bent hefur verið á í umsögnum án þess að séð verði að nokkuð sé gert með það. Hér er verið að handsmíða einhvers konar uppgjörsaðferð sem hvergi er stuðst við eða unnið með á neinum öðrum stað í uppgjöri greinarinnar. Við höfum fundið einhverja glænýja uppgjörsaðferð fyrir atvinnugreinina sjálfa og það er bent á ýmsa ágalla. Hinir augljósu eru náttúrlega hættan á ýmiss konar bókhaldsbrellum, að verið sé að færa kostnað á milli rekstrareininga eða reyna að belgja kostnað upp með einhverjum hætti. Þetta eru ekki kjarnorkuvísindi. Það er augljóst að þegar greinin er með aðkomu sinni að verðleggja afgjald sitt fyrir auðlindina sjálf þá bjóðum við þessari hættu heim. Á þetta hefur ítrekað verið bent en ekki hlustað. Það er ekki stuðst við þá einföldu uppgjörsaðferð sem Hagstofan sjálf birtir. Þó að við eigum um ófáar atvinnugreinar jafn ítarlegt og greinargott uppgjör og einmitt um sjávarútveg í afkomugreiningu Hagstofunnar taldist það ekki tækt hér. Við slumpum á fjármagnskostnað fyrirtækja með því að ætla að hann sé hinn sami og afskriftir. Ég hef bara aldrei heyrt því fleygt fram í neinni atvinnugrein að þarna sé nauðsynlega samhengi á milli, ekki nokkurt, og ég skil ekki af hverju í ósköpunum ekki er hægt að finna einhverja meiri raunaðferðafræði. Ég held að það sé bara ágætt að benda á það t.d. að við erum með uppgjörsaðferðir þegar við reiknum fyrir reglað fyrirtæki eins og Landsnet hvernig reikna beri afkomu þess, uppgjör og verðlagningu. Það ætti ekki að vera nokkur vandi að eiga við það með svipuðum hætti fyrir sjávarútveginn. Það sem skiptir auðvitað gríðarlega miklu máli er verðlagning á aflanum sjálfum sem sjómenn hafa árum og áratugum tugum saman gagnrýnt útgerðina fyrir að vanmeta að þeirra mati. Hér er kominn nýr hvati í slíku uppgjöri til að lækka virði afla, bæði þá á kostnað skattgreiðenda þessa lands eða ríkissjóðs og auðvitað sjómanna sjálfra. Maður horfir á leikritið sem er hér á ferðinni og þriðju rökin, fyrir utan þessa hræðilegu afkomu sem verður ekki séð að sé þá raunin lengur, eru þá sjóðstreymisvandinn sem því fylgir að vera að greiða hér tveimur árum á eftir. Ég held að flest fyrirtæki sem njóta góðrar afkomu, þó að það líði nokkur tími þangað til þeim beri að greiða skatt af því, eigi alveg fyllilega að vera fær um að leggja til hliðar fyrir þeim útgjöldum. Það deilir enginn um það. Talað er um að það sé svo skelfilegt að í heldur þyngra árferði sé útgerðin að greiða af mjög góðu ári, 2016. Útgerðin naut þessa góða árs. Hún hlaut að geta lagt til hliðar fyrir því og nota bene nýtur batnandi árferðis núna þegar kemur að gjalddaga á þeim reikningi. Það er ekki sú mikla vá fyrir dyrum sem hér er reynt að teikna upp sí og æ. Ég veit eiginlega ekki hvað maður á að segja þegar maður horfir á málið frá þessum bæjardyrum. Ekki er minnsta tilraun gerð til þverpólitísks samstarfs. Hér er settur á svið einhver sá stórkostlegast farsi sem ég hef séð. Ég ætla bara að segja: Það er verið að blekkja þingið með þeim málflutningi sem hér hefur verið viðhafður af hálfu ríkisstjórnar og meiri hluta atvinnuveganefndar því að þeim staðhæfingum sem settar eru fram, um grafalvarlega stöðu greinarinnar, finn ég hvergi stað í tölum þegar maður leggst yfir þær og horfir á útflutningstekjur greinarinnar eins og þær hafa verið að þróast á undanförnum mánuðum og misserum. Þegar við horfum á virðisaukaskýrslur fyrir sjávarútveg á milli ára, þegar við horfum á gengið, þegar við horfum á lækkandi olíuverð, er alveg augljóst að þetta er ekki grein í krísu. Það er enn skýrara þegar við horfum á eigið mat greinarinnar þegar kemur að fjárfestingum hennar í greininni sjálfri. Það sem eftir stendur er auðvitað þetta: Sjávarútvegur hefur á undanförnum 15–20 árum hið minnsta verið alveg stórkostlega arðbær atvinnugrein hér á landi - sem er vel. Kvótakerfið, sem hér var sett á legg fyrir nokkrum áratugum, hefur virkað og skilað nákvæmlega því markmiði sem var megintilgangur þeirra breytinga, að skila hagræðingu í greininni, að hér yrði sjálfbær, öflug, arðbær atvinnugrein í sjávarútvegi. Þetta sjáum við í öllum rekstrartölum greinarinnar að skilaði sér. Þó að auðvitað fylgi því samþjöppun í greininni fylgdi því líka stórkostlegt hagræði og stórbætt afkoma. Við sjáum að verðmæti veiðiheimilda hefur fyrir vikið hækkað verulega og skýrustu dæmin nú eru tugmilljarðaviðskipti í kringum kaupin á HB Granda og sölu á fyrirtækjum í tengslum við þau kaup, m.a. á Ögurvík og stórum hluta í Vinnslustöðinni. Allt undirstrikar þetta gríðarlegt verðmæti veiðiheimilda á Íslandsmiðum. Það er löngu tímabært að þjóðin hafi einhverja eðlilega hlutdeild í þeim verðmætum. Það er alveg greinilegt, þegar horft er á það hvernig greinin sjálf, atvinnugreinin sjávarútvegur, verðleggur veiðiheimildir sínar, að hún telur mjög mikil verðmæti felast í þessu. Því var fleygt hér - vafalítið eru það ónákvæmar tölur en það er ekki mjög auðvelt að finna nákvæmar tölur um viðskipti með veiðiheimildir eða ætlað markaðsvirði veiðiheimilda á hverjum tíma - að markaðsvirði veiðiheimilda miðað við viðskiptin í kringum HB Granda væru 800–1.000 milljarðar. Auðvitað er það jaðarverðlagning á veiðiheimildum en í þeirri aðferðafræði sem minni hlutinn leggur hér upp með, varðandi framtíðarverðlagningu á veiðigjöldunum sjálfum, mætti alveg búast við því að slíkt verðmæti yrði lagt til grundvallar. Það er virði þessara viðbótarveiðiheimilda fyrir greinina sjálfa hverju sinni. Þannig hefur hún verið að verðleggja þessar veiðiheimildir árum og áratugum saman þannig að ég skil ekki hvað það er sem markaðshyggjuflokkar óttast svo mjög við þá aðferðafræði sem hér er lagt upp með og ég skil ekki á hvaða vegferð ríkisstjórnin er í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðisræðu. Í stórum dráttum var ég ósammála honum en í fáeinum dráttum sammála. Þingmaðurinn talaði um grátkór stjórnarmeirihlutans. Ég er sennilega í þeim grátkór og syng þar bassa. Ég er ágætisbassasöngvari. Mínar áhyggjur hafa komið skýrt fram í ræðum og riti og fyrst þingmaðurinn var að tala um að hann sæi öngvar tölulegar staðreyndir þess efnis að útgerðin væri í neinum vanda, í neinum útgerðarflokkum, langar mig að nefna svolítið volgar tölur í því sambandi. Þá er ég að tala um útgerðir sem eru ekki í smæsta flokknum, ekki í krókaaflamarkinu, heldur þar fyrir ofan. Í úttekt frá Deloitte á rekstri sjávarútvegsfélaga á Austurlandi, í Grindavík, í Vestmannaeyjum, á Snæfellsnesi og á Vestfjörðum kemur fram að tekjur hafi dregist saman á bilinu 2–18% og EBITDA um 16–43%. Mestur var samdrátturinn hjá þeim félögum sem stunda bolfiskveiðar. Þetta segir okkur m.a. að sjávarútvegsfyrirtæki sem stunda veiðar og vinnslu í bolfiski hafa lent í miklum samdrætti. Veiðigjöld voru árið 2017 74% af hagnaði sjávarútvegsfyrirtækja á Snæfellsnesi og á Vestfjörðum. Í Grindavík voru þau tæp 83% af hagnaði. Þetta segir hv. þingmanni kannski að staðan er grafalvarleg, alla vega í þessum útgerðarflokki, 

Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og get alveg tekið undir það að hann væri alveg prýðisgóður bassi í þessum kór.

Ég er það.


             En það sem ég átti við í ræðu minni er einfaldlega að þegar horft er á útflutningstekjur sjávarútvegsins og breytinguna frá síðasta ári, því viðmiðunarári sem hér er notað til grundvallar og sagt endurspegla svo skelfilega stöðu greinarinnar, er það rétt að nokkurra vikna sjómannaverkfall hefur haft djúpstæð áhrif á afkomu atvinnugreinar. Það er engin atvinnugrein sem færi í gegnum svo langt verkfall án þess að finna mjög hraustlega fyrir því í afkomutölum sínum. Það er hins vegar ekki hlutverk ríkisins að grípa til einhvers konar niðurgreiðslu gagnvart þeirri sömu atvinnugrein af því að hún fór í gegnum langvinna vinnudeilu. Það gerum við ekki með neina aðra atvinnugrein. Það er ekkert skrýtið í sjálfu sér að afkomutölur ársins 2017 endurspegli þessa slæmu stöðu. En þegar við horfum hins vegar á það sem af er þessu ári sjáum við hún hefur batnað verulega. Aflaverðmætið hefur aukist, krónan hefur veikst. Veiðar virðast að langmestu leyti, kannski sér í lagi í bolfiski, vera með ágætum. Mér finnst alltaf besta mat á stöðu atvinnugreinar frá einum tíma til annars vera hennar eigið mat á stöðu sinni. Er greinin tilbúin að fjárfesta í þeirri stöðu sem hún er í? Já, það er enginn vafi á því að þessi atvinnugrein er að fjárfesta nánast sem aldrei fyrr þessi misserin. Væru menn í alvörunni að ráðast í skuldsett kaup á stórfyrirtæki eins og HB Granda ef þeir hefðu ekki trú á framtíðarhorfum atvinnugreinarinnar? Nei. Ég leyfi mér að stórefast um það. Það færi varla nokkur heilvita maður af stað í slíka fjárfestingu á jafnháu verði og þar var um að ræða nema hafa verulega trú á undirliggjandi stöðu greinarinnar. Og þeir kaupendur voru ekkert einir um það. Þeim tókst um leið að selja hlut sinn í Vinnslustöðinni á mjög góðu verði sem 

Hæstv. forseti. Já, ég get alveg tekið undir það að verkfallið setur árið 2017 í sérstaka stöðu. Engu að síður er það ekki öll skýringin. Þingmaðurinn talaði líka um aukin viðskipti í þessu andsvari, að menn sæju sér hag í því að kaupa í þessum stóru fyrirtækjum. Það er akkúrat það sem við höfum áhyggjur af sem tölum um lítil og meðalstór fyrirtæki, að þessi auknu viðskipti eru vegna þess að það er samdráttur í greininni. Stærðarhagkvæmni þessara stóru fyrirtækja er slík að þau bera höfuð og herðar yfir alla aðra útgerðarflokka. Það er þá bara þannig, og það er örugglega skoðun þingmannsins og hans flokks, að það sé best að hafa bara svona fjögur til sex stór fyrirtæki sem geta borgað nógu mikið í auðlindagjald og svo fáum við hinir sem eftir sitjum kannski bara að starfa við horfna starfshætti.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni síðara andsvar. Þegar kemur að samþjöppun í sjávarútvegi er það viðfangsefni sem við höfum verið að takast á við allt frá því að kvótakerfinu var komið á fót fyrir áratugum. Það er alveg rétt að fyrirtækjum hefur fækkað, þau hafa stækkað og það var beinlínis markmið þess kerfis. Við þurfum kannski að fara að gera það upp við okkur hvort við viljum. Með upptöku kvótakerfisins á sínum tíma tókum við þá ákvörðun að segja: Við ætlum ekki að reka sjávarútveg sem einhvers konar atvinnubótastarfsemi. Við ætlum að reka hann sem myndarlega atvinnugrein. Hún er allt of stór fyrir okkur til þess að ríkissjóður eigi að vera að hlaupa undir bagga með afkomu fyrirtækja þegar illa árar. Greinin verður að geta staðið á eigin fótum. Það var rótin að hugsuninni með kvótakerfið, fyrir utan nauðsynlegar umbætur á fiskveiðistjórninni sjálfri. Við þurfum að taka þá umræðu. Það alveg rétt. Við gætum lagt af veiðigjöld með öllu og það myndi halda áfram samþjöppun í greininni því að það er kvótakerfið en ekki veiðigjöldin sem ræður för og hefur gert alla tíð frá því að kvótakerfinu var komið á fót. Það þýðir ekki að kenna veiðigjöldunum um þá samþjöppun. Sú samþjöppun var við hestaheilsu, ef svo má orða það, löngu áður en veiðigjöldin komu til sögunnar og hefur heldur hægt á henni, ef eitthvað er, ef út í það er farið. En það er heldur enginn að tala um að hér verði einhver fjögur, fimm sjávarútvegsfyrirtæki þegar upp er staðið. Við setjum töluverðar skorður varðandi hámarksstærð fyrirtækjanna og við höfum séð að það er miklu nær lagi að tala um að þetta séu vissulega orðin 40–50 yfirburðastór fyrirtæki á þennan mælikvarða, en það hafa orðið til mjög öflugir sjávarútvegsklasar á Norðurlandi, á Austurlandi, í kringum Snæfellsnesið, á Suðurnesjunum og í Vestmannaeyjum. 

Herra forseti. Búið er að eyða eða nota, skulum við segja, talsvert marga klukkutíma í gær og í dag og verður sjálfsagt áframhaldandi til að fjalla um það frumvarp sem liggur fyrir um veiðigjald og breyttar aðferðir við að reikna það út og leggja það á. Langflestir klukkutímarnir hafa hins vegar fjallað um eitthvað allt annað en frumvarpið fjallar um, með öðrum orðum hefur mestum tímanum verið varið í að fjalla um fiskveiðistjórnarkerfið sjálft en ekki þær breytingar á veiðigjaldi sem lagðar eru til. Mér þótti reyndar nokkuð einkennilegt að heyra hv. þingmann Viðreisnar, Þorstein Víglundsson, standa hér áðan til varnar og sóknar fyrir núgildandi veiðigjaldakerfi. Það væri svo gott eiginlega, skildist mér helst á honum, að þar mætti engu breyta. Ég hélt í einfeldni minni að nokkur samhljómur ríkti um það hér sem og í greininni sjálfri að það veiðigjaldakerfi sem við erum vonandi að kveðja með þessu nýja frumvarpi væri meingallað fyrir margra hluta sakir, ekki aðallega vegna þess sem hv. þm. Þorsteinn Víglundsson talaði um áðan, að það væri verið að bregðast endilega við afkomu í greininni með því heldur væri einfaldlega verið að færa það til miklu betri vegar en það er í dag. Hv. þingmaður sá lítil vandkvæði í því fólgin að verið væri er að byggja á tveggja til þriggja ára gömlum afkomutölum við álagningu gjaldanna. Það væri með öðrum orðum enginn sérstakur galli í því fólginn að fram á árið 2017, ef við tökum fiskveiðiárið til 2018, sem er versta ár í sögu sjávarútvegs á Íslandi í áratug, að vera að greiða veiðigjald sem miðaðist við afkomuna á árinu 2014 sem var besta ár í íslenskum sjávarútvegi í áratug. Þetta þótti hv. þingmanni enginn sérstakur galli. Mér er eiginlega fyrirmunað að skilja þennan málflutning sem felst í því að það sé bara um tvennt að ræða í þessari stöðu. Fyrst myndast hér dálítið sérkennilegt bandalag Samfylkingarinnar, Pírata, Viðreisnar og Flokks fólksins um að vísa málinu frá. Með öðrum orðum má ekki laga ágallana á núgildandi veiðigjaldakerfi án þess að vera að fjalla um eitthvað allt annað í leiðinni eins og fiskveiðistjórnarkerfið sem ég kem að á eftir. Svo verður bandalagið þetta. Mér finnst þetta furðulegt bandalag um núgildandi kerfi um óbreytt ástand sem ekki má laga neitt þó að ágallarnir séu himinhrópandi og gargi framan í mann eins og í alla greinina. Alveg sama hvar borið er niður í greininni eru menn sammála um þá ágalla sem hv. þm. Þorsteinn Víglundsson gerði ekki mikið með og fannst bara ágætt og ástæða til að standa sérstakan vörð um kerfið. Svo brotnaði aðeins úr bandalaginu þegar kom að varatillögunni um fyrningar- og uppboðsleiðina. Flokkur fólksins datt þá úr skaftinu, ég segi það honum til hróss. Er þetta þá þannig að ekki sé um neitt annað að ræða en að standa vörð og til varnar fyrir óbreytt veiðigjaldakerfi með öllum þess ágöllum sem allir eru sammála um, nema þá núna Viðreisn síðast, eða er verið að kollvarpa fiskveiðistjórnarkerfinu sjálfu? Það má með öðrum orðum ekki laga neitt í veiðigjaldakerfi, það verður að standa óbreytt eða við verðum að kollvarpa fiskveiðistjórnarkerfinu. Þá skal ég víkja aðeins að því sem andstæðingar frumvarpsins í þessum sal hafa viljað tala frekar um en felst í frumvarpinu sjálfu sem er fiskveiðistjórnarkerfið. Hvaða kröfur eru það sem við þurfum að gera til fiskveiðistjórnarkerfisins á Íslandi? Þær eru fyrst og fremst þrenns konar að mínu mati og það sýnir okkur reynslan frá fyrri tíð og fram á þessa tíð. Í fyrsta lagi er mikilvægasta krafan að nýtingin á sjávarauðlindinni sé sjálfbær, að við nýtum fiskveiðiauðlindina með eins skynsamlegum hætti með tilliti til sjálfbærni tegundanna og mögulegt er, að við notum til þess bestu fáanlegu þekkingu og ráð bestu hugsanlegu sérfræðinga. Það gerum við í dag, það færir núverandi fiskveiðistjórnarkerfi okkur og kemur þá kreditmegin í því kerfi. Ég held að að bestu manna yfirsýn og eftir því sem okkar þekking nær til séum við að nýta sjávarauðlindina með besta mögulega hætti með tilliti til sjálfbærni. Þá er fyrsta krafan uppfyllt. Í öðru lagi gerum við þá kröfu til kerfisins að sjávarútvegurinn sem atvinnugrein sé rekinn með bestu og mestu mögulegu arðsemi og skili sem allra bestum afrakstri til samfélagsins í heild. Ég tel að reynslan sýni að við séum líka að gera það. Ég held að þær þjóðir sem á annað borð stunda sjávarútveg í kringum okkur og víðs vegar um heiminn horfi til okkar öfundaraugum um arðsemina og framlegðina í okkar sjávarútvegi. Þannig hefur hún verið og hjálpað okkur í gegnum mikla öldudali og miklar sveiflur sem aðrir atvinnuvegir hafa gjarnan tekið. Hún hefur staðið það styrk af sér, öfugt við það sem áður var. Þannig að innleiðingin á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi hvað þetta varðar, þ.e. að bæta arðsemi og framlegð í atvinnugreininni sjálfri, hefur uppfyllt allar þær væntingar sem við gerðum til þess að því leyti til. Þá komum við að þriðja atriðinu þar sem segja má, og umræðan hér í dag sýnir okkur kannski best, að okkur hafi mistekist að ná sátt um þetta kerfi sem er eiginlega greininni nauðsynlegt. Sama hvað við höfum mæðst í hvað það varðar hefur þetta ekki tekist. Það eru nokkur atriði sem hafa valdið óróleikanum í kringum þessa atvinnugrein og fiskveiðistjórnarkerfið sem og áhyggjum og óróa og við höfum ekki höndlað alveg nógu vel. Í fyrsta lagi er það samþjöppunin í greininni með þessari auknu arðsemi og kannski sem forsenda fyrir því, kannski var samþjöppunin í greininni ákveðin forsenda fyrir þeim mikla árangri sem við höfum náð á því sviði rekstrarlega upp að ákveðnu marki, en hún er pólitískt og samfélagslega viðkvæm. Við höfum sett samþjöppuninni ákveðnar skorður um hvað hvert fyrirtæki megi eiga í heildaraflahlutdeild og þar fram eftir götunum en segja má að þetta hafi ekki virkað til fullnustu vegna þess að eins og með öll kerfi eru til leiðir að sumu leyti fram hjá því með dótturfyrirtæki, hlutdeildarfyrirtæki og annað sem menn hafa gert, þannig að þetta hefur ekki alveg skilað nægu, a.m.k. hefur þetta ekki dugað til að mynda sátt um málið hvað þetta varðar. En þarna verður eiginlega ekki bæði sleppt og haldið vegna þess að við vitum að samþjöppunin er að sumu leyti grundvöllurinn fyrir þessari auknu framlegð og þessari auknu arðsemi sem hefur verið í greininni. Svo komum við að landfræðilegri samþjöppun sem líka hefur verið deilt um. Við höfum horft upp á byggðarlög missa svo gott sem allan sinn kvóta í burtu. Önnur hafa grætt tímabundið en alltaf er sú hætta fyrir hendi að þetta komi og fari nokkurn veginn fyrirstöðulaust. Við reyndum að grípa til aðgerða til að sporna á móti þessu, sem margir kölluðu að hengja akkeri á veiðiheimildirnar í byggðarlögunum. Aðrir kölluðu það að hella sírópi í þetta kerfi þannig að það gerðist a.m.k. ekki sjálfkrafa og fyrirstöðulaust að veiðiheimildir, aflaheimildir, flytu út úr byggðarlögunum, úr einu byggðarlagi í annað. Við bjuggum til forkaupsréttarkerfi eða -ákvæði inn í þessi lög. Hæstaréttardómur féll um það fyrir þremur árum, eitthvað svoleiðis, sem sýndi fram á að þessi forkaupsréttur hélt ekki. Það voru þá félögin sjálf og hlutabréfin sem gengu kaupum og sölum, ekki aflaheimildirnar, og menn fundu leiðir fram hjá þessu þannig að sírópið eða akkerið var einskis virði. Við þurfum að taka afstöðu til þessa hér í þinginu. Eigum við að gera forkaupsréttarákvæðið virkt þannig að það virki afdráttarlaust eða hengja annars konar akkeri eða hella sírópi í þetta system þannig að þetta renni ekki viðstöðulaust út úr byggðarlögunum? Það kann að vera. Mér finnst það hreint ekki útilokað. Rúllugjaldið fyrir það er að þetta er þó alltaf inngrip inn í ferðalagið til mestrar arðsemi. Það er alveg þess virði að íhuga hvort við eigum að gera þetta. Sömuleiðis eigum við að grípa til einhverra strangari aðgerða gagnvart lóðréttri samþjöppun á milli fyrirtækja sem auðvitað er á fullri ferð. Þetta eru mjög mikilvæg atriði en eru strangt til tekið ekki til umræðu í sambandi við umfjöllun um þetta tiltekna frumvarp sem hér er. Þá komum við að þriðja og síðasta atriðinu, eins og ég lít á þetta, í þeim þættinum sem snýr að sáttinni, þ.e. þriðja fætinum undir fiskveiðistjórnarkerfi okkar. Fyrstu tvær kröfurnar voru uppfylltar að mínu mati. Hv. þm. Þorsteinn Víglundsson talaði um það áðan að það væri til vansa fyrir okkur eða í samfélaginu að við hefðum ekki komið okkur upp samræmdu kerfi til að heimta afgjald af notkun á auðlindunum okkar. Ég tek alveg undir það með honum, en í ræðunni fannst mér eins og þess gætti að hann gleymdi því þó að eina afgjaldið sem greitt er fyrir afnot af auðlind á Íslandi er að finna í sjávarútvegi og það er veiðigjaldið sem verið er að greiða. Er það of hátt? Er það of lágt? Eigum við að reikna það öðruvísi en við erum að gera í dag? Menn geta haft allar skoðanir á því. Ég hlustaði á umræður í 2. umr. um fjárlögin um daginn að nánast allir þeir sem voru að tala um það, ekki síst t.d. fulltrúar þeirra flokka Viðreisnar og Samfylkingarinnar og þeirra sem eru á tillögunni, að það sem væri vanlagt í velferðarkerfið, félagslega kerfið okkar, heilbrigðiskerfið, menntamálin og allt saman - ég vil segja hv. þm. Þorsteini Víglundssyni það til varnar að ég á kannski frekar við Samfylkinguna þegar ég er að tala um þetta - að svarið var alltaf í gegnum alla 2. umr. fjárlaga að þetta væri allt hægt að gera með því að heimta hærra gjald af sjávarútveginum. Það átti eiginlega bara að sækja alla peninga sem allir þurfa á Íslandi inn í heilbrigðiskerfi, velferðarkerfi, menntakerfi - við vitum alveg hvar við eigum að taka peningana. Sjávarútvegurinn getur bara borgað þetta. Á að innheimta fyrir þessu öllu saman með veiðigjöldum eða einhvers konar afgjaldi fyrir afnot af auðlindinni? Ég veit ekki hvað var búið að nota EBITDA í sjávarútvegi oft í 2. umr. fjárlaga til að borga fyrir alla skapaða hluti. Frumvarpið er hins vegar ekki um fiskveiðistjórnarkerfið. Frumvarpið er um aðferð við að innheimta veiðigjald samkvæmt því kerfi sem við búum við í dag. Þetta frumvarp felur í sér svar við margháttaðri gagnrýni sem kemur úr atvinnugreininni sjálfri og augljósri rökstuddri gagnrýni á ómöguleika og slæmu hliðarnar á því kerfi sem við búum við í dag. Mér er fyrirmunað að skilja af hverju ekki má laga veiðigjaldakerfið að mati þeirra flokka sem standa að þessum tillögum tveimur. Af hverju í ósköpunum verður að vísa þessari tillögu frá, og helst að vísa henni frá, það er fyrsti kostur og annar kostur að kollvarpa fiskveiðistjórnarkerfinu sjálfu? Miðað við það sem frumvarpið stendur fyrir finnst mér sú afstaða hrein rökleysa.

Herra forseti. Ég verð að játa að ég óska þess að hv. þingmaður hefði bara komið í andsvar við mig því að mér fannst þessi ræða vera mjög langt andsvar við ræðu mína áðan.

Ég met þig svo mikils.

Það eru nokkrir þættir sem ég myndi gjarnan vilja ræða aðeins nánar. Hv. þingmaður sagði að ég teldi núverandi fyrirkomulag gallalaust. Það voru aldrei mín orð. Það er alveg ljóst hvaða stefnu minn flokkur, Viðreisn, hefur haft í þessum málum. Við trúum einfaldlega að það væri hægt að skipa þessum málum mun betur með markaðsfyrirkomulagi á veiðiheimildum og þar með veiðigjöldunum sem slíkum. Það væri besta rauntímaverðlagningin út frá afkomu greinarinnar á hverjum tíma sem völ væri á. Það er í raun og veru sú verðlagningaraðferðafræði sem notast er við í frjálsu framsali með veiðiheimildir, sem ég tel vera náskylt í þessum efnum. Það sem ég hefði hins vegar áhuga á er að heyra skoðanir hv. þingmanns á og þá kannski fyrir það fyrsta: Af hverju óttast þingmaðurinn og flokkur hans svo mjög tímabundnar veiðiheimildir? Með hvaða rökum er hægt að halda því fram að tímabundnar veiðiheimildir til 20–25 ára kollvarpi fiskveiðistjórnarkerfinu? Hér hafa okkar færustu auðlindahagfræðingar ítrekað komið fram með tillögur af þessum toga, einmitt með það að leiðarljósi að skapa meiri fyrirsjáanleika og festu fyrir atvinnugreinina sjálfa til lengri tíma litið. Það er jú óumdeilt í sjálfu sér að núverandi fyrirkomulag mætti í raun og veru hæglega afnema eða gerbreyta í þessum sal. Það eru fáar atvinnugreinar sem búa við svo góðan fyrirsjáanleika eins og hér er verið að leggja til, að hafa fyrirsjáanleika varðandi veiðiheimildir sínar til 20 ára. 

Herra forseti. Ég ber nú í sjálfu sér engan sérstakan ótta í brjósti við að veiðiheimildir séu í eðli sínu tímabundnar, svo fremi sem það sé þá til það langs tíma að tímabindingin hafi ekki áhrif á fjárfestingu í greininni, að menn hætti ekki við að endurnýja skip, frystihús, fiskvinnslulínur, vegna þess að tíminn til að afskrifa þær verði of skammur eða að það sé eiginlega ekki á vetur setjandi að fjárfesta út frá þeirri tímamörkun eða tímabindingu. Ég átta mig hins vegar ekki á, og ég verð eiginlega að biðja hv. þingmann að nota kannski brot af þeim tíma sem hann hefur í seinna andsvarinu til að skýra það, þar sem ég hef örugglega jafn gaman af að spyrja hann um málið eins og hann mig: Hver er þá ávinningurinn af tímabindingunni ef við gerðum hana til 20 ára? Hver er ávinningurinn af henni miðað við það kerfi sem við höfum í dag? Það er nefnilega ekki þannig að við séum að stríða eitthvað við það hver eigi þessa auðlind. Í 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða eru tekin af öll tvímæli um að auðlindin sjálf sé í eigu þjóðarinnar. Þá langar mig að spyrja, fyrst hv. þingmaður hefur gert talsvert mikið úr þessari tímabindingu: Hver er ávinningurinn af því að tímabinda veiðiheimildirnar, til 20 ára t.d. eins og hann nefndi, miðað við það sem við höfum í dag?

Herra forseti. Ég túlka svar hv. þingmanns þannig að í það minnsta sé engin ástæða til að óttast að við séum að kollvarpa kerfinu með þessu fyrirkomulagi. En hann spyr hver væri ávinningurinn. Það er auðvitað það sem ég og fjölmargir aðrir þingmenn í þessum sal óttumst, að með því að tímabinda ekki þessar veiðiheimildir, horft til framtíðar - og það er einmitt í takt við það sem rætt hefur verið um í fjölmörgum álitum, bæði auðlindahagfræðinga og fjölmargra nefnda sem um þetta mál hafa verið skipaðar - þá skapist einhvers konar varanlegt eignarfyrirkomulag fyrirtækjanna á auðlindinni sjálfri, ekki bara veiðiheimildunum sem þær halda á. Það er auðvitað það sem við viljum forðast í þessu. Við viljum tryggja annars vegar að það sé enginn vafi á forræði og eignarhaldi þjóðarinnar á auðlindinni sem slíkri og við séum einungis að höndla með tímabundnar veiðiheimildir fyrirtækjanna. Svo er ekkert launungarmál að þetta fyrirkomulag gæti síðan lagt grunn að skynsamlegu uppboðskerfi á veiðiheimildum í framtíðinni 

Herra forseti. Það er þetta sem okkur greinir á um, mig og hv. þm. Þorstein Víglundsson. Ég tel að það sé engin ástæða til þess að vera að byggja inn í fiskveiðistjórnarlög, hvort heldur þau núgildandi eða þau sem hann kynni að vilja taka upp í staðinn, þessa tímabindingu vegna þess að lögin sjálf eru algerlega afdráttarlaus um það hver á auðlindina. Þetta snýst bara um heimildir til að nýta hana og það er hægt að taka þær eða höndla með þær nýtingarheimildir með þeim hætti sem þjóðin sjálf og það Alþingi hún sem kýs á hverjum tíma telur hagfelldast að gera.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Páli Magnússyni fyrir prýðisræðu. Hann fór um víðan völl og kom m.a. inn á kvótakerfið sjálft. Þar hjó ég eftir því að þingmaðurinn talaði um síróp. Þá var hann að höfða til þess að einhvers konar byggðafestuvinklar væru í kerfinu til að loka fyrir flóttaleiðir á kvóta út úr byggðarlögum. Ég hjó sérstaklega eftir forkaupsrétti sveitarfélaga en það kom fram í ræðu hans að hann er ónýtur eða virkar ekki. Fyrir örfáum árum, þegar hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson var sjávarútvegsráðherra í stuttan tíma, setti hann af stað hóp sem átti að vinna með Byggðastofnun að því að koma þessu á einhvern flöt í samtali við lánastofnanir um það hvernig hægt væri að vinna að þessu máli þannig að sveitarfélög og bæjarstjórnir gætu komið að þessu með einhver félög sér til fulltingis. Hugsanlega með lægri vöxtum eða einhverjum hugmyndum, aðgerðum, þannig að þetta væri gerlegt. Mig langar að spyrja þingmanninn: Hefur þingmaðurinn einhverjar hugmyndir um hvernig hægt væri að nálgast þessa vinnu og hvernig hægt væri að koma þessu á þannig flöt að þetta væri grundvöllur? Ég spyr hvort annaðhvort hann eða hans flokkur hafi einhverja nákvæma hugmynd um hvernig hægt væri að nálgast þetta verkefni.

Herra forseti. Nei, það skal játast að ég hef ekki fastmótaðar hugmyndir í þessu. Satt best að segja, svo að ég tali nú mitt hjarta hreint, þykist ég hafa fengið alls kyns hugmyndir sem hugsanlega dygðu í þessu samhengi en við nánari umhugsun og við að prófa þær á öðrum hafa margar þeirra fallið um sjálfar sig. Þetta var reynt, eins og menn þekkja, með þennan forkaupsrétt. Það er svo hæstaréttarúrskurður fyrir því að þessi forkaupsréttur bara virkar ekki. Það er algerlega vafalaust og þarf ekkert að reyna frekar á það. Það er búið að fara með þetta í gegnum allt dómskerfið og forkaupsrétturinn, sem kveðið er á um í lögum, gildir ekki. Fyrir því liggur þá bara úrskurður Hæstaréttar. Þessi sírópssamlíking sem ég tók er náttúrlega sama málið. Forkaupsrétturinn átti að virka eins og síróp í kerfið, hægt væri á ferlinu, byggðarlögum væri gefinn kostur á því. Auðvitað eru alls konar atriði sem torvelda þá framkvæmd, eins og t.d. það ef selja ætti verulega miklar aflaheimildir, stór útgerðarfyrirtæki, hefur ekkert bæjarfélag bolmagn til að kaupa slíkt fyrirtæki. Það myndi þá gefa mönnum tóm í heimabyggð til að dvelja aðeins við málið, gefa hugsanlega öðrum í því byggðarlagi sem í hlut ætti tækifæri til að koma að því og sjá hvort hægt væri að koma á samstarfi við aðra aðila annars staðar í því skyni að halda aflaheimildunum eða nýtinguna á þeim inni í byggðarlaginu. Ég hef ekki á þessu patentlausn. En ég held að það sé a.m.k. einnar messu virði að fara yfir það hvort ekki sé hægt að finna hana.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Þetta er náttúrlega, eins og þingmaðurinn kom inn á, mjög erfitt fyrir sveitarfélög. Það eru svo stórar upphæðir sem oft eru í gangi. En þessi nálgun, sírópsaðferðin eins og hann kallar hana, er eitthvað sem mér fyndist vera góð hugmynd til að hægja á. Ég hafði samband við Byggðastofnun og þessi vinna fór aldrei af stað. Menn sáu ekkert færi á að halda þessu áfram þannig að ég hvet hann til að ýta þessu að hæstv. sjávarútvegsráðherra, að koma þessu aftur á fót. Seinni spurning mín, sem ég var með í andsvari áðan, lýtur að áhyggjum mínum og margra annarra af meðalstórum útgerðum. Í kjördæmi hv. þingmanns í Grindavík eru veiðigjöld á síðasta ári um 83% af hagnaði. 

Virðulegur forseti. Jú, þetta er talsvert umhugsunarefni. Þessi staða á sér að vísu margþætta skýringu, þessi hækkun veiðigjalda í Grindavík. Það er m.a. vegna þess að í bolfisksútgerðinni þar nutu fyrirtæki skuldatengds afsláttar af veiðigjöldum, eins og sums staðar annars staðar. Ofan á aðrar hremmingar í sjávarútveginum bættist það að þessi afsláttur var afnuminn. Það kom af ýmsum ástæðum verr niður á útgerðum í Grindavík en víða annars staðar á landinu. Það er a.m.k. hluti af skýringunni á því af hverju þessi mjög neikvæða breyting verður á afkomunni í Grindavík og hlut veiðigjaldanna þar - ofan á annað var afslátturinn afnuminn.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég skil hana þó þannig að það sé mjög langt í að við verðum sammála um þetta málefni. Það er hins vegar mikilvægt fyrir umræðuna og málið sjálft að við rökræðum og fáum skýringar á hlutunum. Ég vil spyrja hv. þingmann út í breytingar á markmiðsgrein frumvarpsins. Mér finnst eins og hv. þingmenn sem hafa talað hér úr stjórnarmeirihlutanum vilji halda því fram að hér sé ekki mikil breyting. Það sé hvorki hækkun né lækkun og eitthvað svona. Svo þegar maður fer að rýna í hlutina er nú meiri breyting en menn vilja vera láta. Ein breyting er breyting á markmiðsgreininni sem ég átta mig ekki alveg á hvers vegna er. Í núgildandi frumvarpi er talað um að veiðigjöldin séu til að tryggja þjóðinni í heild hlutdeild í þeim arði sem nýting sjávarauðlindarinnar skapar. Ég held að við getum öll verið sammála um þetta. En samt sem áður er í þessu frumvarpi breytingartillaga þar sem segir að veiðigjaldið sé til þess, með leyfi forseta, „að tryggja þjóðinni í heild beina og sýnilega hlutdeild í afkomu við veiðar í nytjastofnum sjávar“. Þarna er búið að taka „arð“ út og talað um „hlutdeild í afkomu“ í staðinn. Ég vil biðja hv. þingmann um að útskýra þetta fyrir mér. Af hverju þótti ástæða til að breyta þessari markmiðsgrein? Það er einfalda spurningin. Af hverju er þessu breytt?

Herra forseti. Létta leiðin ljúfa fyrir mig væri að svara því til að ég veit það ekki. Ég þekki ekki söguna á bak við þessi útskipti á orðum en get þó ekki ímyndað mér að þarna liggi eitthvert slæmt samsæri eða vondur hugur að baki. Mér sjálfum finnst í fljótu bragði - en ég áttaði mig ekki á því fyrr en hv. þm. Oddný Harðardóttir sagði mér frá þessu núna að þessi breyting þarna hefðu átt sér stað - eðlilegra orðalag í þessu samhengi að tala um afkomu en arð. Arður er aðeins þrengra hugtak og fer að sýsla með arðgreiðslur til hluthafa og annað slíkt. Það er ekki hlutdeild í því sem veiðigjaldið á að skila. Það á að skila hlutdeild í afkomu fyrirtækjanna, ekki í því hvað stjórnir fyrirtækjanna á hverjum tíma kynnu að ákveða varðandi arðgreiðslur eða eitthvað slíkt. Ég veit ekki af hverju þessu var skipt út. En mér finnst þetta nú betra orðalag.

Herra forseti. Ég er bara hissa á þessu vegna þess að síðan ganga allar forsendur út á að reyna að finna út hver arðurinn sé, hver auðlindarentan sé. Og síðan er farið að tala um hlutfall af henni sem þjóðin eigi að fá. Þess vegna er ég hissa á þeim orðalagsbreytingum, líka vegna þess að það er ekki beinlínis sýnilegt eða mjög skýrt hvernig þetta allt saman er gert. Til að mynda þetta hlutfall, 33% af auðlindarentunni sem á að renna til þjóðarinnar, hvernig það er fundið út. Undir eru árin 2009–2018 og fyrstu árin var bara hreinlega ósköp lítið veiðigjald innheimt og það dugði varla fyrir kostnaði. Síðan kemur eitt ár, árið 2012, þar sem sérstakt auðlindagjald er innheimt. En þau lög náðu aldrei alveg fram að ganga því að samkvæmt þeim átti hærra hlutfall auðlindarentu  
             Ég vil biðja hv. þingmann um að útskýra 

Forseti beinir því til hv. þingmanna að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Það er svo sem rökleiðsla fyrir því í allri vinnu atvinnuveganefndar í kringum þetta og í frumvarpinu sjálfu frá ráðuneytinu hvernig menn hafa fundið út þessar tölur og hvaða forsendur liggja þar á bak við. Skýrasta dæmið er þegar kílóið af þorski er tekið og brotið upp allt til enda. Þar miðast við meðalverð á þorski sem var 196 kr. og 45 aurar í þessari viðmiðun. Menn geta svo sjálfsagt endalítið deilt um það hvaða viðmiðun á að taka í þessu. En þegar verið er að reikna þetta út og finna út töluna, eins og ég veit að hv. þingmaður þekkir, enda vel að sér í þessu, stóð á endanum, þegar búið var að draga frá af þessu tæplega 200 kr. 

Enn beinir forseti því til hv. þingmanna að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp til laga um veiðigjald. Hér er búin að vera ansi fróðleg umræða um þetta mikilvæga mál. Ég vil byrja á að þakka ráðherranum og starfsmönnum ráðuneytisins fyrir samstarfið við okkur í atvinnuveganefnd varðandi frumvarpið. Ég vil einnig þakka formanni nefndarinnar, hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, fyrir gott samstarf og góða stjórn á nefndinni sem og öllum nefndarmönnum, málið er búið að vera tvo mánuði í nefndinni og samstarfið hefur verið afar gott. Það hefur hvergi brotið neitt á því. Því hafa komið mér á óvart umræður um að við höfum ekki staðið saman og það hafi verið beitt einhverjum þvingunum í starfinu. Það kom mér afar mikið á óvart og ekki síður hvað var mikið gert úr því. Ég upplifi þetta alls ekki þannig. Það er reyndar oftar þannig að þegar nefndarstarfinu lýkur og þingmenn koma út og horfa í sjónvarpsvélarnar breytist andrúmsloftið og myndin sem dregin er upp er ekki alltaf sú raunsanna sem við þekkjum úr nefndarstarfinu, sem er náttúrlega lykillinn í starfi okkar í þinginu. Ég vil segja það strax í upphafi ræðu, kannski ekkert of langri, að eins og staðan er á útgerð í landinu finnst mér veiðigjöldin of há. Það er stóri sannleikurinn í þessu máli að mínu viti. Þau taka of stóran hluta af hagnaði fyrirtækjanna og stöðva framþróun þeirra. Sú mikla nýsköpun og örvun í atvinnulífinu sem er í skjóli öflugs sjávarútvegs mun líða fyrir þetta að lokum. Veiðigjaldið er landsbyggðarskattur, kemur verst niður á hinum dreifðu byggðum landsins eins og við í atvinnuveganefnd fengum að kynnast og heyra þegar fulltrúar landssamtaka komu til okkar og fóru yfir stöðuna og eins þegar við lásum skýrslu sem sjávarútvegsfélög í Grindavík, á Suðurlandi og Austurlandi létu gera og reyndar líka skýrslu sem félög á Norður- og Vesturlandi létu gera og ég ætla að vitna í aðeins á eftir. Stóra myndin fyrir mér er hin gríðarlega fækkun útgerða. Smábátaútgerðum hefur fækkað um fleiri hundruð, um 60% frá árinu 2006 til 2018, og aflaheimildir krókabáta færst að 83% hluta yfir á örfáar útgerðir. Það sama er að gerast í smábátaflokknum og milli- og stærri útgerðinni, aflaheimildir eru að færast á færri hendur. Ég held að það hljóti að vera áhyggjuefni fyrir okkur sem munum þá tíma þegar kvótakerfið var sett á og hér var rekin útgerð um allt land með fjölda báta við mjög erfiðar aðstæður. Markmið kvótakerfisins var að fækka bátum, auka hagkvæmnina og efla sjávarútveginn og það tókst. Ég hef velt því fyrir mér mjög lengi hvort sú hagræðing sé kannski of langt gengin og það gerist kannski vegna starfa okkar og ákvarðana á Alþingi. Með því að leggja of miklar álögur á útgerðina og veiðarnar stuðlum við sjálf að því, við sem tölum gegn því að útgerðum fækki. Okkar verk hafa stuðlað að því. Ég heyri það í umræðunni að þegar við sem viljum fara rólegar í þetta og reyna að færa gjaldið nær í tíma kemur minni hlutinn og segir að ekki sé nógu vel að verki staðið, að það sé verið að gefa útgerðinni milljarða á sama tíma og við séum að taka af öryrkjum og eldri borgurum. Ég ferðast nú nokkuð mikið um mitt kjördæmi eins og alþjóð veit, kem víða við og hitti marga og get sagt ykkur það, kæru vinir hér í þessum sal, að þessi umræða og hvernig hún er fram sett, að það megi aldrei tala um neinn skapaðan hlut úr þessum stól öðruvísi en að þá sé verið að sneiða að þessum hópum sem við öll viljum taka utan um og vernda, er farin að skaða þessa hópa. Ég heyri að fólk er orðið þreytt á þessari umræðu,  Mig langar líka að minnast á að horfurnar eru heldur ekki bjartar, við þurfum að líta til þess. Reyndar gengur vel við bolfiskinn að flestu leyti en það eru svartar fréttir af makríl, kolmunna og loðnu og svo auðvitað af humrinum sem ekki er búið að gefa út kvóta fyrir frekar en loðnu. Það er 76% minna af makríl í vesturhafinu en var á þarsíðasta ári. Kolmunninn á erfitt uppdráttar og loðnan finnst ekki. Það er reyndar ekki nýtt en það er útlit fyrir að allt að 40–50% lækkun á kvóta á makríl á næsta fiskveiðiári. Hvaða afleiðingar hefur það fyrir okkur? Jú, það hefur verulega miklar afleiðingar. Það mun líka hafa miklar afleiðingar á afkomu sjávarútvegsfyrirtækjanna, sérstaklega uppsjávarfyrirtækjanna sem hafa byggt sig upp til þess að taka þann verðmæta fisk. Við þurfum kannski líka að átta okkur á því að þegar við nýtum náttúruauðlindir landsins er ekki alveg á vísan að róa, það liggur klárlega fyrir. Ég ætla aðeins að koma inn á þær heimsóknir sem við fengum í atvinnuveganefnd og þau skilaboð sem þaðan koma til okkar. Ég heyri í umræðunni mjög mikið talað um að það sé ekkert mál að hækka veiðigjöldin núna vegna þess að olían sé að lækka og gengið sé að lækka og þetta muni skila sér strax til útgerðarinnar. Já, það mun gera það og það mun þá líka skila sér í veiðigjaldinu árið 2020, eins og þessi lög eru sett upp. Þannig verður það. Ef gjaldið væri fast gjald greitt í rauntíma myndi það skila sér strax. Eins og ég þreytist ekki á að segja: Ef veiðigjald væri tekið líkt og aflagjald hafna, bara við löndun, yrði gjaldið lifandi og myndi strax breytast þegar olíuverð lækkar og þegar gengið lækkar og það verður meira til skiptanna. En þetta kerfi býður ekki upp á að það gerist strax. Það er alltaf einhver ófyrirsjáanleiki í þessu. Ég hef líka sagt að það sé ósanngjarnt að aðeins ein grein greiði auðlindagjöld, veiðigjald í þessu tilfelli. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við tökum það föstum tökum. Ég hef verið að skoða hvernig við getum reiknað auðlindagjald á allar greinar sem nýta náttúruna, fiskinn í hafinu, hitann í jörðinni, vötnin, norðurljósin, og selja þetta allt saman dýrum dómum, sem betur fer. Það væri hægt að gera með því að setja einfaldan lágan skatt á veltu fyrirtækjanna. Í Noregi er t.d. tekið eftirlitsgjald af útgerðinni upp á 1,35% sem er nokkurs konar veiðigjald þar en þar er líka ríkisstyrktur sjávarútvegur. Á Íslandi er sambærilegt gjald 1,65 þannig að það er töluvert hærra. Virðulegur forseti. Þegar fulltrúar Fjórðungssambands Vestfirðinga heimsóttu okkur fengum við þær upplýsingar að þar hefðu veiðigjöldin hækkað úr 800 milljónum í 2,5 milljarða á þessu ári. 2,5 milljarðar eru svipaðir og tekjur sveitarfélags sem telur 2.500 manns eða helmingurinn sem félagsþjónustan kostar í Norðvesturkjördæmi. Þar finnst mönnum 33% auðlindagjald af rekstrarstofni of hátt og hafa áhyggjur af því að sjávarútvegurinn sé eina greinin sem skilar auðlindagjöldum. Þeir höfðu líka áhyggjur af afkomu smábáta. Nú er það ljóst að með þessu frumvarpi er verið að stórhækka afslætti krókabátanna og smábátanna með því að hafa 40%, eina tölu, í persónuafslátt af fyrstu 6 milljónunum. Þetta hækkar afslátt smábáta að hámarki úr 1,5 milljónum í 2,4 milljónir. Þetta er verulega mikil búbót fyrir þennan útgerðarflokk og eru það um 38% báta sem fá 406 milljónir í afslátt eða 852 útgerðir sem fá 40% afslátt af 6 millj. kr. veiðigjaldi. Landssambandið er afar ánægt með þessa niðurstöðu, lýsti því yfir á fundi í nefndinni. Greiðsla veiðigjalds umbjóðenda þeirra lækkar úr 150 milljónum í 73 milljónir. Það munar um það. Það er auðvitað verið að reyna að gera vel við þessa aðila. Til samanburðar er veiðigjald á Íslandi af 27 tegundum en í Færeyjum af þrem tegundum. Eins og ég sagði áðan er eftirlitsgjald í Noregi 1,35% af aflaverðmæti. Að auki greiða íslenskar útgerðir kolefnisgjöld sem eru 9–12 kr. á lítra af olíu. Til upplýsingar þá hefur veiðigjaldið í Færeyjum alltaf verið hærra, að undanteknu árinu 2018. Veiðigjald á Íslandi er 9,3 kr. á kíló en í Færeyjum 6,9. Sjávarútvegsfyrirtækin í Grindavík, á Suðurlandi og á Austurlandi létu taka saman upplýsingar um afkomuna og hvernig veiðigjöldin leggjast á útgerðir og vinnsluna í þessum sveitarfélögum. Þar er fyrst og fremst um bolfisksvinnslu að ræða en í Vestmannaeyjum er auðvitað blönduð útgerð bolfisks og uppsjávarfisks. Það kemur í ljós að í Vestmannaeyjum er hlutfall veiðigjalda af hagnaði 35,3%, í Grindavík eru þau 82,6% og á Austurlandi 19%. Það sér hver heilvita maður að svona afkoma, að 83% af hagnaði fyrirtækjanna fari í veiðigjöld, nær ekki nokkurri átt. Ég held að við þurfum að skoða það í nefndinni milli umræðna hvort ekki þurfi að setja inn bráðabirgðaákvæði í lögin um að á næsta ári verði það sérstaklega skoðað hvernig afkoma mismunandi útgerðargreina er gagnvart veiðigjaldinu vegna þess að í lok dagsins hlýtur niðurstaða þingsins að vera að gjöldin leggist sem réttast á mismunandi útgerðarflokka. Þessi skýrsla gefur greinilega til kynna að hér sé um mikinn og óþarfamismun að ræða. Ég hef reynt að halda mig við það málefni sem hér er til umræðu, að ræða veiðigjöldin. Það er mikil og stór ákvörðun að leggja þessi veiðigjöld á. Mér finnst þau vera of há, ég ætla að viðurkenna það. Ég hef sagt það áður úr þessum ræðustól og hef sagt það líka núna að mér finnst að það eigi að fara aðrar leiðir, en þetta er niðurstaða meiri hlutans sem ég fylgi að sjálfsögðu þó að ég hefði kosið að við færum einfaldari leiðir. Við horfum upp á það að enn er verið að fækka frystitogurum. Eitt fyrirtæki hefur fækkað frystitogurum úr fjórum í einn á einu ári, 136 sjómenn hafa misst vinnuna. Þeir eru með í laun 200–300 milljónir á mánuði í laun. Það eru 3 milljarðar á ári og aflaverðmætið gæti hugsanlega verið, ef ég skýt á það úr þessum ræðustól, 15 milljarðar. Dettur nokkrum það í hug að menn séu að gera þetta vegna þess að útgerðin standi svo vel? Nei, það er vegna þess að þetta gengur ekki nógu vel upp. Það erum við, þingmennirnir í þessum sal, sem tökum ákvörðun um hvernig afkoman á að vera í sjávarútveginum sem með afkastagetu sinni og framleiðni hefur borið höfuð og herðar yfir allan annan atvinnurekstur á Íslandi. Það er mjög mikilvægt að hann verði áfram sú kjölfesta í atvinnulífinu, ekki bara á landsbyggðinni heldur um allt land og fyrir okkur öll.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Honum varð nokkuð tíðrætt um fjárhæð auðlindagjalda, samþjöppun í atvinnugreininni og áhyggjur af því og svo áhyggjur þingmannsins af því að engar aðrar atvinnugreinar greiddu slík auðlindagjöld. Ég get auðvitað ekki annað en spurt hv. þingmann hvaða flokkur hafi haldið á þeim ráðuneytum sem þessar greinar, eins og orkuiðnað og fleiri, snertu á undanförnum árum og hvers vegna þá hafi ekki verið meira gert í því í þingflokki hv. þingmanns að taka á þeirri ósanngirni út af fyrir sig. En mér finnst alltaf jafn frábært að hlusta á Sjálfstæðisflokkinn í þessu máli. Það kemur alltaf betur og betur í ljós að þetta er ríkisstjórn hinna þriggja Framsóknarflokka. Það er ekkert sem heitir markaðshugsun í þessu kerfi hjá ykkur. Þið þingmenn ætlið að sitja hér á Alþingi aftur og aftur og rífast um hvað sé hið rétta auðlindagjald. Hvað sé hið rétta veiðigjald. Hvert þið teljið vera hið rétta veiðigjald. En aldrei fyrir nokkra muni treystið þið útgerðinni sjálfri til að verðleggja þetta. Aldrei. Þetta er ekki markaðshyggjuflokkur, þetta er Framsóknarflokkurinn. Þeir eru reyndar þrír í þessari ríkisstjórn. En ég skil ekki, og langar að spyrja hv. þingmann: Af hverju í ósköpunum getum við ekki látið greinina verðleggja þetta eins og Viðreisn hefur t.d. lagt til og fleiri flokkar? Það er ekki svo með aðrar atvinnugreinar hér á landi, ef við horfum t.d. á byggingariðnað eða fleiri. Það eru atvinnugreinar sem þurfa að berjast á hæl og hnakka til að tryggja sér verkefni. Þau hafa ekki fyrirsjáanleika til ára eða áratuga í þeim. Þau fjárfesta samt mjög myndarlega inn í sínar atvinnugreinar. Þau þurfa að afla sér sinna verkefna frá degi til dags og mánuði til mánaðar. Auðvitað á sjávarútvegur alveg að geta boðið í veiðiheimildir til 20 ára, eins og breytingartillaga minni hlutans hljóðar upp á, þ.e. tímabinda slíkar veiðiheimildir. Mig langar gjarnan að spyrja hv. þingmann og fulltrúa markaðshyggjuflokksins: Hvað er það sem þið óttist svona mikið í þessu?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni andsvarið. Hv. þingmönnum Viðreisnar hefur verið tíðrætt um þrjá Framsóknarflokka. Ég verð að segja eins og er að mér finnst þetta vera voðalega „lásí“, svona málflutningur. Ég er einhvern veginn ekki í sérstöku stuði að vera að gera grín að kollegum mínum í þinginu. Við vorum með ykkur í ríkisstjórn í eitt ár. Mér fannst það bara ganga mjög vel. Þá fannst mér þið vera nokkuð sælir með að koma ykkar stefnumálum ekki öllum á framfæri. Þannig er það með okkur. Við erum einn flokkur af þremur með mismunandi skoðanir á málum. Við Sjálfstæðismenn erum alveg óþreyttir við að halda skoðunum okkar á lofti. En við erum líka alveg einarðir í því að standa saman um stefnumál ríkisstjórnarinnar, sem er þá samkomulag okkar þriggja flokka. Það er eðlilegt í því ríkisstjórnarsamstarfi sem nú er. Þannig þurfum við auðvitað að vinna. Við þurfum að vera eins og landsliðið í fótbolta að spila leikkerfi. Það eru auðvitað ekki allir sammála því hvort spila eigi vörn eða sókn. En við spilum okkar kerfi. Ég segi við hv. þingmann: Mikilvægast fyrir sjávarútveginn er fyrirsjáanleiki. Mikilvægast fyrir hann er að geta gengið að því vísu hvaða kvóta hann hefur til næstu ára. Það er grundvöllur uppbyggingarinnar. Það er grundvöllur nýsköpunar sem við erum að tala um að standi á bak við sjávarútveginn. Farðu bara í frystihúsin í Grindavík, þau eru tilraunastofur fyrir nýsköpunina í landinu sem eru að flytja út afurðirnar fyrir milljarða kr. og til samkeppnislandanna líka.

Herra forseti. Þetta er einmitt kjarni málsins. Hv. þingmanni þykir það „lásí“ hjá mér. Mér þykir reyndar alltaf svolítið krúttlegt hvað Sjálfstæðismönnum sárnar að vera kallaðir Framsóknarmenn, sem þeir svo sannarlega eru. En þetta er auðvitað kjarni máls.  Hv. þingmaður lýsti áðan breytingum í útgerðarmynstri, sem er alveg rétt að eru umtalsverðar. Fiskurinn verður veiddur. Ég hef engar áhyggjur af því. Þeim verðmætum verður ekki kastað á glæ. En greinin er stöðugt að finna nýjar og betri leiðir til að nýta sjávarfangið og það er auðvitað bara eðli markaðshagkerfis og eðli allra atvinnugreina, þær starfa á markaðsforsendum. Við eigum að leyfa þeim að starfa á markaðsforsendum. Það er það sem við óttumst ekki, að sjávarútvegurinn, frekar en aðrar greinar, geti ekki einfaldlega verðlagt þessi veiðigjöld, verðlagt verðmæti nýtingarréttarins, sjálfur. Án þess að hér standi þingmenn í pontu árum og áratugum saman með þessu áframhaldi, að reyna að komast að því hver sé hin eina rétta verðlagning. Við treystum öllum öðrum atvinnugreinum í þetta. Ég verð alltaf jafn forviða þegar ég horfi á sér í lagi flokk eins og Sjálfstæðisflokkinn sem virðist ekki fyrir nokkra muni treysta sjávarútveginum í þá vegferð. Það kemur mér alltaf jafn mikið á óvart. Ég tek hins vegar undir orð hv. þingmanns, það er mjög gaman að fylgjast með gróskunni í sjávarútvegi á mörgum sviðum, tækninýjungunum og þróuninni sem þar hefur orðið, sem er einmitt ein af ástæðum þess hversu vel greininni hefur vegnað og hversu öflug og mikil þróun hefur átt sér stað þar á undanförnum áratugum. Ég hef ekki nokkrar áhyggjur af því að greinin muni ekki ráða fram úr því sjálf, jafnvel þótt hún myndi verðleggja veiðigjöldin sjálf.

Virðulegi forseti. Já, ég þakka hv. þingmanni. Ég held að við séum reyndar nokkuð sammála um margt. Við erum greinar af sama meiði og sækjum stefnuna svona til hjartans. Ég held að mjög mikilvægt sé varðandi sjávarútveginn að hann verði það öflugur að hann geti haldið áfram að búa til ný störf í staðinn fyrir þau störf sem fækkar þegar skipin eru orðin sjálfvirkari. Það fækkar í áhöfnum, fiskvinnslufólki fækkar í stöðvunum vegna þess að sjálfvirknin er orðin svo mikil í vélunum sem við Íslendingar framleiðum. Þegar ég byrjaði í fiski fyrir margt löngu voru útlendar vélar og græjur. Nú er þetta allt íslenskt og svakalega flott. Það þekkir þú. Og eins og fyrirtækin í Grindavík eru að gera, að stofna Haustak og framleiða allar þessar vörur til að búa til ný störf, hátæknistörf, fyrir fólkið, fyrir unga fólkið í Grindavík til að komast út á vinnumarkaðinn og fá vinnu heima. Við gerum það ekki með því að takmarka aðgengi þeirra að sjávarhítinni með því að gera leigusamninga. Ég segi: Vinnum saman að því að skapa umhverfi fyrir veiðarnar, fyrir fyrirtækin í landinu svo þau geti borgað hærri laun. Það er eitt af því sem við erum alltaf að tala um, að velferðin í landinu mun ekki byggjast á sköttunum. Hún mun byggjast á því sem atvinnulífið getur skaffað inn í landið. Ég held að það sé mikilvægast, að skapa verðmæt störf. Það erum við í þessum sal sem þurfum að búa til það umhverfi að það verði að veruleika. Það er „the bottom line“ segi ég, og fyrirgefðu, virðulegur forseti, að ég skuli sletta svona í lokin.

Forseti er mjög ósáttur við svona slettur.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Þorsteinn Víglundsson talaði um leikrit. Hann orðaði hugsanir mínar hér í gær, þegar ég var að hlusta á ræður 2. minni hluta atvinnuveganefndar um þær tillögur, að þetta væri hálfgert leikrit og mér datt í hug leikrit sem flutt var í fyrra í Reykjavík sem hét Sýningin sem klikkaði. Hún fjallaði um leikrit þar sem allt fór úrskeiðis, handritið var ekki nógu skýrt, leikararnir kunnu ekki textann sinn, leikmunirnir voru illa smíðaðir og úr varð einhver farsi. Ég ætla að halda mig við mitt handrit, því að öll erum við í ákveðnu leikriti, enda Framsóknarmaður. Ég held að það sé alveg rétt, eins og þingmönnum Viðreisnar verður oft tíðrætt um, að það séu allir Framsóknarmenn í þessu stjórnarsamstarfi. Ég held að öll séum við Framsóknarmenn að upplagi. Svo koma fram mismunandi fæðingargallar. 
             Virðulegi forseti. Hér er til 2. umr. frumvarp um veiðigjald sem flutt var í haust og hefur verið til umræðu í atvinnuveganefnd. Með frumvarpinu er lagt til að lögfest verði ný heildarlög um veiðigjald. Gildandi lög eru frá 2012. Þeim hefur verið breytt nokkrum sinnum síðan og hafa fleiri aðferðir en ein verið nýttar við að ákveða veiðigjald. Það frumvarp sem liggur nú frammi byggist á stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem segir að endurskoðun laga um veiðigjöld þurfi að hafa það að markmiði að tryggja þjóðinni réttlátan hlut af arðsemi auðlindarinnar og að þau taki tillit til afkomu fyrirtækjanna. Með þessum breytingum er verið að gera reiknistofn veiðigjaldsins skiljanlegri og gegnsærri. Frumvarpið hefur fengið góða umfjöllun og var mörgum umsagnaraðilum boðið að koma fyrir nefndina og tala sínu máli. Á fimmta tug umsagna skilaði sér inn í nefndina. Nokkur umræða hefur verið síðustu ár um álagningu veiðigjalda, ekki síst vegna mikillar hækkunar þeirra á fiskveiðiárinu 2016/2017. Margir vilja kalla þetta landsbyggðarskatt og hafa bent er á að þetta sé virkileg blóðtaka fyrir byggðarlög og jafnvel fjórðunga. Veiðigjöldin margfölduðust á síðasta ári og eru þegar til útgerðarfyrirtæki sem hafa gefist upp og nokkur eru að hugsa sér til hreyfings. Sú reikniregla sem viðgekkst kemur illa niður í því árferði sem núna er hjá botnfisksfyrirtækjunum. Reiknireglan miðast við afkomu sjávarútvegsfyrirtækja fyrir tveimur árum og veiðigjöld þessa fiskveiðiárs eru því tengd afkomu greinarinnar 2015 sem var verulega betri en afkoma síðasta árs. Því veldur styrking krónunnar og lækkun á hráefnisverði. Lítil og meðalstór útgerðarfyrirtæki eiga mörg í verulegum erfiðleikum. Þarna erum við ekki einungis að tala um að einstökum byggðarlögum blæði heldur fjórðungum. Víða um landið eru einungis lítil og meðalstór sjávarútvegsfyrirtæki sem eru oft stærsti atvinnuvegurinn. Því er mikið í húfi. Okkur tekst ekki á skömmum tíma að byggja upp eða styrkja aðrar atvinnugreinar til að mæta þeim skelli sem gæti orðið ef þessi stoð yrði skorin niður. Samþjöppun fyrirtækja - viljum við sjá eitt stórt fyrirtæki, sem hefur enga tengingu við samfélagið, reka allan sjávarútveginn í landinu? Það held ég ekki og þetta er ekki sá veruleiki sem fólk vill búa við. Samkeppnishæfni minni útgerða í fjærstu byggðum frá markaði er mjög takmörkuð. Það má t.d. segja og benda á að fyrirtæki sem búa fjærst frá markaði eru að greiða um 20 kr. á hvert kíló fyrir flutning á markað. Hvernig haldið þið að þetta fari þegar á að fara að keppa á markaðsuppboði fyrir kvóta? Hv. þm. Pawel Bartoszek talaði í gær um að skilvirkur markaður skilaði sér alltaf í hagkvæmni, það væri eðli hans, í átt að hagkvæmni. Og hvernig haldið þið að þetta líti út þegar þetta verður komið og hvernig liti landakortið út og hvar væru þá fyrirtækin? Ég held að það sé mjög einfalt, það yrði bara einn stór blettur á suðvesturhorninu, öll fyrirtækin yrðu þar. Fyrirtæki í sjávarútvegi geta ekki mótmælt því, og hafa ekki gert, að greiða afgjald af auðlindinni, enda hreyfðu þau ekki mótmælum þegar vel gekk. En gjaldið þarf að vera sanngjarnt og taka mið af afkomu nær í tíma og af fleiri þáttum í rekstri. Þjóðin græðir ekki á afgjöldum af auðlindinni ef það kostar okkur rótgróin fyrirtæki. Við höfum viðurkennt að fiskveiðar og vinnsla séu mikilvægar atvinnugreinar út frá byggðasjónarmiði og vægi þeirra í atvinnulífi einstakra byggðarlaga getur verið mjög mikið. Fiskvinnslufyrirtæki eru í mismunandi aðstæðum til að standa í samkeppni sem eru erlendir markaðir og í samantekt Byggðastofnunar, um áhrif núverandi veiðigjalda, er tekið fram að sjávarútvegsfyrirtæki standi misvel og að rekstrarskilyrðin séu misjöfn. Í þeim tilfellum þar sem veiðigjöldin eru íþyngjandi og koma jafnvel ofan á erfið rekstrarskilyrði þurfa fyrirtækin að bregðast við með því að hagræða í rekstri. Hvað er þá til ráða? Selja og hætta. Í einhverjum tilfellum hefur þetta þýtt sölu veiðiheimilda eða hreinlega fyrirtækja og oft er þetta mjög erfitt í sjávarútvegsbyggðum. Virðulegi forseti. Veiðigjaldsfrumvarpið er nú til 2. umr. og til að bregðast við þeirri gagnrýni að núgildandi frumvarp gagnist sjávarútvegsfyrirtækjum vil ég taka fram að afkoman í þeim geira hefur lækkað verulega á milli ára og gildandi veiðigjöld eru tekin af hagnaði fyrirtækja fyrir tveimur árum. Með þessu frumvarpi er horft til næmni í breytingum á afkomu og til þess að nálgast hlutina betur í tíma. Þá er einungis verið að horfa til veiða og horft til afkomu á komandi veiðigjaldaári. Mér finnst skipta máli að horft sé til veiða vegna þess að við erum að horfa á það að taka gjald fyrir auðlindina, fyrir það að fara og sækja fiskinn í sjónum - ekki hvort verið er að fjárfesta í arðbærum fyrirtækjum og fá hagnað sinn út úr því eins og svo mörg stór sjávarútvegsfyrirtæki eru að gera. Það er kannski önnur umræða og annað afgjald. Það er eðlilegt að veiðigjöldin endurspegli hlutfall af hagnaði sem næst þeim tíma sem þau eru lögð á. Einnig er horft til þess að stjórnsýslu veiðigjalds verði breytt og dregið verði úr töf við meðferð upplýsinga. Horfið verði frá því að byggja útreikninga gjaldsins á Hagtíðindum og þess í stað verði einvörðungu byggt á gögnum úr skattframtölum eigenda fiskiskipa, auk skýrslna til Fiskistofu um afla og verðmæti. Meiri hluti atvinnuveganefndar leggur til nokkrar breytingartillögur og snúa þær helst að afslættinum til að mæta minni útgerðarflokkum og millistórum. Það er í þá veru að frítekjumark nemi 40% af fyrstu 6 millj. kr. álagningu hvers árs og það nýtist þá mest minnstu útgerðunum hlutfallslega en myndi lækka þegar ofar drægi, eðlilega. Að mati meiri hlutans þarf að styrkja frítekjumarkið enn frekar og er með þessari breytingartillögu sérstaklega brugðist við erfiðri rekstrarstöðu lítilla og meðalstórra fyrirtækja og líka horft á byggðasjónarmið. Minni útgerðir eru mun háðari afkomusveiflum og hefur þetta leitt til samþjöppunar og fækkunar starfa og byggðaröskunar. Samkvæmt útreikningum sem gerðir hafa verið væri hámarksafslætti náð í 500 tonnum og líklega um 700 aðilar sem njóta þess. Einstaka hámarksafsláttur er hækkaður úr 1,5 millj. kr. frá gildandi frumvarpi í 2,4. Í tillögum meiri hlutans er talað um að nytjastofnar sem hafa minna aflaverðmæti en 100 millj. kr. samkvæmt vegnu meðaltali næstliðinna þriggja ára myndi ekki stofn til veiðigjalds. Telur meiri hlutinn að veiðigjald geti haft áhrif á hvatann til að sækja slíkar tegundir. Tegundir sem geta fallið hér undir eru blálanga, sandkoli og skrápflúra. Þetta ætti að koma í veg fyrir brottkast, auk þess sem það ætti að vera hvati til að koma þessum tegundum á markað. Virðulegi forseti. Hér eru tillögur meiri hlutans sem hafa hlotið mikla umræðu í nefnd og mikið samráð, bæði við þá sem starfa í greininni og aðra sem hafa sent inn umsagnir, auk þess sem fulltrúar minni hlutans hafa setið alla þessa fundi. Við höfum fengið fjölda gesta. Ráðherrann hefur haldið kynningarfundi um allt land svo að allt tal um að verið sé að troða málinu í gegn með ofbeldi er hreinlega rangt. Hér liggur fyrir breytingartillaga 2. minni hluta sem lögð var fram á svörtum föstudegi, enda er hér um að ræða snöggsoðið útsölufrumvarp. Því fylgir ekki greinargerð með frekari útfærslum á afleiðingum frumvarpsins. Í 93 orðum á að umbylta fiskveiðistjórnarkerfinu sem er umræða sem á heima í öðru frumvarpi og á öðrum stað en ég hræðist það ekki að taka þá umræðu og skal mæta í hana þegar til hennar verður boðað. Auk þess hefur ekkert samráð eða samtal um þessar tillögur verið í nefndinni og ég sakna þess. Því lengur sem hún er rædd kemur alltaf betri útskýring á henni. Við eigum að vera hugrökk og taka þessa umræðu, bara ekki undir þessum lið. Það er augljóst af breytingartillögu 2. minni hluta að þau hafa hvorki verið að fylgjast með umræðunni né heyrt varnaðarorð þeirra sem komu fyrir nefndina. Ég man ekki eftir neinum umsagnaraðila sem fer í átt að þessari tillögu. Ég ætla ekki að hafa þetta meira hér því að margt hefur verið sagt, margt gott og margt misjafnt, en umræðan er góð og vona ég að þetta nái hinni bestu niðurstöðu.

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp um breytta innheimtu á veiðigjöldum. Ég fagna því að þetta frumvarp sé komið fram og að við séum að nálgast einhverja raunhæfa lausn í að innheimta álögur á eina atvinnugrein umfram aðrar og að þetta sé þá eitthvað sem sveiflast í einhverjum takti við afkomuna og nær í tíma, sem ég held að hafi alltaf verið markmið allra fyrst við ákváðum á annað borð að fara í gjaldtöku. Ég fagna því að komin sé einhver leið sem er þá gagnsærri og byggi á betri upplýsingum sem hægt er að reiða sig betur á varðandi stöðugleikann sem allar atvinnugreinar þurfa að búa við. Ég get samt ekki neitað því, eins og margt gott er í frumvarpinu og við að fara jákvæð af stað að reyna að ná að búa til einhvers konar raunhæft kerfi um þetta þar sem byggt er á betri og öruggari gögnum og fyrirsjáanleikinn meiri, að gjaldið er samt enn of hátt. Af hverju segi ég að gjaldið sé of hátt? Það sýna niðurstöður frá um 600 útgerðarfélögunum sem greiða veiðileyfagjald. Við höfum séð það frá því að veiðileyfagjöldin hækkuðu svona mikið og fóru í þær upphæðir sem þau eru í núna, hvað samdrátturinn hefur verið gríðarlegur. Það hefur verið erfitt fyrir útgerðir í hinum ýmsu útgerðarformum og af misjöfnum stærðum að reka sig í gegnum þetta. Sem hefur orðið til þess að þeir sem eru stærstir og hafa verið með betri rekstrargrundvöll eða betri aðstæður og annað slíkt og þannig samsetningu á sínum aflahlutdeildum, hafa þá getað keypt þessar aflaheimildir og aukið hagræðingu sína enn frekar og brugðist við þeim samdrætti sem hefur orðið í gegnum árin. Við verðum að hafa í huga þegar við ræðum veiðigjöld fyrir aðgang að auðlindinni að þau eigi að vera hófleg og sanngjörn, sem er þá kannski eina þrætueplið sem verður eftir, að ég tel, eftir að þessi gjöld komu fram, hvað sé hóflegt og sanngjarnt. Þær útgerðir sem starfa í dag hafa að mestu, allt að 95%, keypt sínar aflaheimildir. Þær hafa verið að spila á þeim markaðslegu forsendum að kaupa aflaheimildir og þannig hafa þær greitt fyrir aðgang sinn að nýtingarrétti, þó að það sé alveg óumdeilt hver eigi þetta. Oft snýst umræðan nefnilega um það hver hafi nýtingarréttinn. Þeir sem hafa nýtingarréttinn í dag hafa keypt hann, það er bara þannig. Það þýðir ekki fyrir okkur að vera að rífast um það að einhverjir hafi fengið úthlutað kvóta því að þeir eru farnir út. Þeir sem fengu úthlutað, ýmist er búið að skerða af þeim eða þeir hafa þurft að kaupa hann til baka af því að aflaheimildir hafa dregist saman. Þess vegna hafa þeir þurft að kaupa heimildir sínar út af skerðingunum. Og út af þessum álögum hafa margir ákveðið að fara út úr greininni í staðinn fyrir að láta ríkið hirða ævistarfið af sér. Það er bara þannig. Ég hef miklar áhyggjur af því að ef gjaldið verður áfram of hátt verði byggðaþróun, þar sem 90% af aflaheimildunum eru úti á landi - þar hefur verið gríðarleg þróun þar sem fyrirtækin hafa verið að fjárfesta í tækniframförum og nýsköpun. Ég held að nýsköpun sé hvergi meiri í atvinnulífinu á Íslandi en í sjávarútveginum. Hverjir njóta mestra ávaxta af þeirri nýsköpun? Það er ekki síst á höfuðborgarsvæðinu þar sem tækniþekkingin og tækniklasarnir eru að byggjast upp í sjávarútvegsklasanum, Marel, 3X Stál og Alka, og þetta er á suðvesturhorninu. Frost, Kæling, hægt er að telja slík fyrirtæki endalaust upp. Svo eru fyrirtækin sem eru að byggjast hringinn í kringum landið, Haustak, Codland, Kerecis, Genis, Protis og lengi mætti telja. Þetta eru hátæknifyrirtæki sem eru að fjölga menntuðu fólki í afleiddum störfum frá sjávarútvegi. En út af of háum álögum munu fyrirtækin sem eru stödd hringinn í kringum landið ekki hafa burði til að versla við þessi nýsköpunarfyrirtæki eða standa í þessari tækniþróun, í nýsköpun og uppbyggingu, í fullvinnslu á aflanum og öðru slíku, heldur er annað að gerast. Tölurnar sýna okkur að óunninn fiskur er alltaf fluttur út í meiri og meiri mæli. Meðan önnur lönd, eins og Noregur, eru að draga saman útflutning á óunnum fiski breytumst við úr því að flytja út fullunna vöru, verðmætari vöru, frá Íslandi yfir í að vera hráefnisútflutningsþjóð. Það er ekki gott fyrir neinn þannig að við verðum að vita hvað það þýðir að hafa þessar álögur. Þetta snýst ekkert um grey útgerðarmennina eða stórkóngana, það snýst bara minnst um þá. Það þýðir ekki að láta alla umræðuna snúast um þessi þrjú, fjögur stórfyrirtæki sem standa hvað skást þegar við erum með 600 önnur sem standa ekkert allt of vel. Við þurfum að ræða þetta í heildina. Þetta snýst um byggðirnar, landsbyggðina og fólkið sem vinnur við þetta, fólkið í nýsköpuninni, unga fólkið sem er að koma úr skólunum og tekur þátt í uppbyggingunni og nýtur góðs af því ef atvinnugreinarnar hafa burði til þess að taka þátt í nýsköpun og þróun. Þetta snýst um fólkið sem vinnur hjá þeim fyrirtækjum, er búið að fjárfesta í sínum eignum, hefur sitt lífsviðurværi af að vinna hjá fyrirtækjunum og í afleiddum störfum. Þetta snýst líka um allan þjónustugeirann, alla vélsmiðina, alla rafvirkjana, smiðina og allt, alla sem eru að vinna fyrir þessi félög úti um allt. Það er nefnilega þjónustugeirinn sem á engar aflaheimildir. Þeir sem eru í þjónustugeiranum fundu ekki mikið fyrir efnahagshruninu 2008 og 2009, þeir bara fundu varla fyrir því af því að sjávarútvegurinn gat haldið áfram þá. Þá gat sjávarútvegurinn haldið áfram og bjargað því sem bjargað yrði. En hvað gerðist svo í sjómannaverkfallinu? Þá áttu þjónustufyrirtækin í miklum vandræðum þegar sjávarútvegurinn var stopp. Þá voru þau í miklum vandræðum. Við erum því ekkert að tala hér um þær mörg hundruð fjölskyldur sem eiga í sjávarútvegsfyrirtækjunum hringinn í kringum landið. Við erum að tala um þjónustufyrirtækin og íbúana. Við erum að tala um heilu samfélögin og svo nýsköpun og þróunina. Þetta verðum við að vita þegar við erum að fjalla um þetta. Allt tal um einhverja þjóðfélagsumræðu og hvað kemur fram í henni og einhverja kvótagreifa er bara ekki á neinum rökum reist eða neinum staðreyndum. Það er bara þannig. Nú skulum við ekki samsama okkur allri útgerðinni þó að eitt eða tvö útgerðarfélög hafi burði til að borga arð og það er þá kannski í annarri starfsemi, jafnvel erlendri starfsemi. Það er bara verið að slá ryki í augu fólks með því að tala svona. Við skulum heldur ekki gleyma því hvernig þetta var fyrir um 35 árum, allt í sjóðakerfinu og strögl í útgerðinni. Hvert er þetta búið að þróast? Hvert hefur sjávarútvegurinn þróast? Af hverju stöndum við hér og tökum þátt í umræðu um hvernig á að innheimta gjald af útgerðinni? Þetta er eini sjávarútvegurinn í heiminum sem er sjálfbær og ríkissjóður í þeirri stöðu að innheimta aukagjald. Ætlum við að fara að setja þetta í einhverja hættu? Er einhver vilji til þess? Við erum búin að þróa kerfi sem virkar sem við eigum að vera stolt af og hlúa að til að hlúa áfram að byggðunum, uppbyggingunni, þróun og nýsköpun. Það var aðallega þetta sem ég vildi koma á framfæri. Hægt er að tala lengi um sjávarútveginn og fara inn á marga þætti í þessu. Mín skilaboð eru aðallega þau að ég fagna því að við séum að fara heilbrigðari leið í innheimtunni og vildi leggja áherslu á hvað það getur þýtt að hafa gjaldið enn of hátt fyrir hina fjölbreyttu hópa landsins og fyrir almenning. Ég hvet hv. atvinnuveganefnd til að íhuga hvort það væri rétt að samhliða samþykkt frumvarpsins yrði fylgst með hvaða áhrif þetta hefði á einstaka útgerðarform, fylgst með hvort það hafi strax áhrif til fækkunar eða samdráttar eða það hægi á þróuninni. Þess má líka geta að engin atvinnugrein hefur þróast jafn hratt í umhverfisvernd og sjávarútvegurinn og náð gríðarlegum árangri þar. Til þess að hann geti haldið þeirri þróun áfram og náð verulegum árangri í umhverfismálunum þarf hann að geta fjárfest, hann verður að geta fjárfest og þá er mikilvægt að ríkið sé ekki búið að taka alla þá fjármuni til sín og úthluta til misgáfulegra verkefna.

Herra forseti. Ég get eiginlega ekki orða bundist. Mér finnst það orðið svo magnað að hlusta á hægri menn tala um sjávarútveg og hvað hann eigi í raun og veru afskaplega bágt, að hann þurfi stuðning stjórnmálamanna sýknt og heilagt við til að geta staðið á eigin fótum. Það er alveg rétt sem kom fram í ræðu hv. þingmanns að það er margt alveg frábært í sjávarútvegi og greinin hefur þróast af eigin burðum í gegnum árin og áratugina. Það er kannski ágætt að hafa það í huga að á sama tíma og veiðigjöld voru hér innleidd í fyrsta skipti fyrir alvöru upp úr 2010 og hækkuðu verulega fór það saman við eitt mesta fjárfestingarskeið sem sjávarútvegurinn hefur farið í í gegnum alla tíðina. Ég skil eiginlega ekki þegar maður hlustar á Sjálfstæðismenn tala um að hér þurfi hönd ríkisvaldsins að vera alltumlykjandi til að stýra því hvernig greinin þróist og hvar hún vaxi og dafni. Hún hefur nefnilega þróast fyrst og fremst upp á eigin spýtur. Það er kannski helsti kosturinn. En hér er alltaf slegið í og úr um að hér verði statt og stöðugt að fylgjast með hvaða fyrirtæki séu að vaxa og dafna, hvaða fyrirtæki séu mögulega að bera lítið úr býtum þetta árið eða guð veit hvað. Ef við eyddum í þessum sal öllum þeim tíma sem Sjálfstæðismenn eyða í að ræða landbúnað og sjávarútveg í að ræða allar aðrar atvinnugreinar landsins værum við sennilega ekki að gera neitt annað hér í þingsal en að ræða einstakar atvinnugreinar. Þegar kemur að landbúnaði og sjávarútvegi er Sjálfstæðisflokkurinn ekki markaðsflokkur. Hann er einhvers konar ráðstjórnarflokkur, eiginlega bara sósíalistaflokkur. Hann hefur enga trú á frjálsum markaði 

Virðulegur forseti. Ég verð nú að viðurkenna að ég áttaði mig ekki alveg á fullyrðingum hv. þm. Þorsteins Víglundssonar eða hvað hann var að meina. Ég hélt einmitt að það þyrfti ekki að koma neinum á óvart þegar hægri menn tala um að álögur á eina grein umfram aðrar hafi áhrif á greinina. Ég veit ekki betur en að ég og hv. þingmaður höfum verið sammála um að lægri skattar geti aukið svigrúm og drifkraft og hvata í samfélögum. Það er nákvæmlega það sem við erum að tala um hér. Ég veit ekki hvað ég vildi ráðskast með sjávarútveginn. Ég var einmitt að tala um að hér værum við að draga úr inngripum ríkisins svo að sjávarútvegurinn geti áfram þróast, íslensku samfélagi til hagsbóta, að við stuðluðum ekki með inngripum og of háum gjöldum að því að sjávarútvegurinn þjappaði sér saman og fólk færi úr honum heldur leyfðum fólkinu sjálfu að þróa það og vera í verðmætasköpun. Það er einmitt draumur okkar Sjálfstæðismanna, eins og þeirra sem standa í rekstri í sjávarútvegi, að við þurfum ekki að ræða þetta svona mikið. Við viljum bara hafa þetta kerfi sem hefur virkað fínt. Það eina sem við förum fram á og viljum gera er að álögurnar séu ekki of háar. Við eigum að fagna því að hér sé aðeins gagnsærra og skýrara kerfi. Svo vonumst við til þess að óvissan minnki, að þeir geti bara starfað í því markaðsumhverfi sem þeir starfa í í dag og haldið áfram að þróa sjávarútveginn, allri íslenskri þjóð til hagsbóta. Vonandi þurfum við ekki að fara að ræða sjávarútveginn hér, hvernig við eigum að styðja hann og hjálpa honum, eins og við höfum þurft að ræða með landbúnaðinn.

Herra forseti. Hvað það síðastnefnda varðar er ég alveg sammála hv. þingmanni. Það er alveg rétt að gott, hagstætt, einfalt, gagnsætt skattkerfi, sanngjarnt skattkerfi, er grundvöllur að góðu og öflugu atvinnulífi. Við eigum að forðast sem mest einhverjar sértækar lausnir í einstökum atvinnugreinum. Hér erum við einfaldlega að tala um að við séum með heildstætt, gott, skýrt og einfalt skattkerfi fyrir atvinnulífið í heild og svo eins einfalt og gagnsætt kerfi til auðlindaverðlagningar og við mögulega getum. Þetta kerfi sem hér er boðið upp á er það ekki. Þetta er skítamix. Þetta er skítamix þar sem menn setjast yfir einhverjar heimatilbúnar uppgjörsaðgerðir til þess að ná utan um afkomu atvinnugreinar sem nær þá í besta falli bara utan um afkomu hennar að hluta, þegar einfaldast væri að nota markaðskerfið, að leyfa greininni að bjóða í þetta sjálf. Þess vegna segi ég: Þegar kemur að þessum málum er Sjálfstæðisflokkurinn ekkert annað en sósíalistaflokkur. En auðvitað væri áhugavert ef Sjálfstæðisflokkurinn væri ekki með svona mikla félagsfælni þegar kemur að umræðunni um veiðigjöld, auðlindagjöld, væri tilbúinn ræða þessi mál opinskátt með öðrum flokkum en keyrði ekki bara á sinni eigin leið. Þá gætum við kannski loksins náð samstöðu um einhverja þverpólitíska lausn í þessu máli sem tryggði að við þyrftum ekki að standa hér ár eftir ár að ræða þetta sama, ja, ég segi drepleiðinlega umræðuefni. Það er eitthvað sem við þurfum að ná utan um. Staðreyndin er hins vegar sú að hér ræður félagsfælni Sjálfstæðisflokksins. Það er alveg sama að hvaða þverpólitísku niðurstöðu hefur verið komist að á undanförnum árum, það er alltaf Sjálfstæðisflokkurinn sem situr einn eftir á móti rest. En hann fær sínu fram. Fylgið er reyndar heldur að dala, kannski kemur að þeim tímapunkti að það verður nógu lítið til þess að flokkurinn geti ekki lengur farið sínu fram í þessu. En það væri ráð, hv. þingmaður, 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki um hvaða félagsfælni er verið að ræða þar sem þetta mál er búið að koma einu sinni áður inn til þingsins frá þessari ríkisstjórn og fá fulla umfjöllun eins og þingið vildi. Svo var boðað að málið kæmi aftur og ráðherrann meira að segja búinn að fara hringinn í kringum landið og hitta alla sem hann vilja hitta til að ræða þetta mál.

Nema stjórnarandstöðuna.

Það er pólitísk ábyrgð hjá honum að geta komið með mál sem er með flestallt það sem hefur verið rætt síðastliðin 10 ár um hvernig ætti mögulega að innheimta þetta gjald. En af hverju er þetta svona flókið og af hverju þarf að ræða svona mikið um hvernig á að innheimta þetta gjald? Af því að þetta er aðferðafræði sem að mínu persónulegu áliti gengur ekki upp, að rukka þessar aukaálögur. Ef atvinnugreininni gengur vel og nær að þróast þá borgar hún bara hærri tekjuskatt, þá skilar hún bara meira ef henni gengur vel. Hvaða afgjald fyrir notkun á auðlindinni á útgerðin á að greiða? Það er, held ég, það sem hún hefur greitt fyrir nýtingarréttinn, þ.e. 95% af öllum nýtingarrétti er keyptur í dag. Það er borgað fyrir hann.

Þjóðin er ekki eigandinn?

Þjóðin er eigandi. Ég er að tala um nýtingarréttinn. Þjóðin á aflaheimildirnar og þess vegna erum við að ákveða hvernig við innheimtum gjald af þessu, hve mikið er veitt og hvaða fyrirkomulag er og allt það. Því við eigum þetta og það er alveg skýrt. Svo er nýtingarréttur sem gengur kaupum og sölum. Ef fyrirtækjum gengur vel borga þau tekjuskatt. Því hærri sem veiðigjöldin eru, því lægri verður tekjuskatturinn á næsta ári. Þetta er það sem við erum að gera hérna. Ég myndi velja að það væru engin gjöld og ég tel að almenningur fengi meira fyrir sína eign í hafinu þannig, ef nýsköpunin og þróunin og hvatinn fengi að ráða hér ríkjum og við værum ekki alltaf með pólitíska óvissu um hvað þeir eiga að borga eða hvort þeir haldi aflaheimildum sínum eða ekki.

Herra forseti. Ég vil ítreka þakkir mínar fyrir það að hæstv. forsætisráðherra skuli hafa fundið tíma til þess að koma hingað eins og rætt var um og ræða við þingmenn. Þá geri ég ráð fyrir að það séu þingmenn stjórnarandstöðunnar, það erum við sem þurfum að eiga orðastað við hæstv. forsætisráðherra. Hún kom í hús klukkan fjögur. Okkur var sagt að hún yrði hér til klukkan sex. Í gær upplifðum við að stjórnarþingmenn voru mjög duglegir í því að ýta sér neðar á mælendaskrá. Það hefur hins vegar ekki gerst núna og núna er hátt í klukkutími liðinn af þessum klukkustundum sem voru að mínu mati ætlaðar stjórnarandstöðunni til að eiga orðastað við forsætisráðherra. Mér þætti vænt um ef það væri hægt að liðka til fyrir þessu, í fullri vinsemd. Ég skil annir forsætisráðherra og allt það. En þess þá heldur viljum við, svo við þurfum ekki að fara í að knýja á eða óska eftir frekari tíma af hálfu hæstv. forsætisráðherra, að þessi tími yrði nýttur fyrir stjórnarandstöðuna meðan forsætisráðherra er í húsi.

Herra forseti. Ég vil koma hér upp og taka undir með hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur og segja að raunar hefði mér fundist fara jafnvel betur á því ef við hefðum fengið smá framsögu frá hæstv. forsætisráðherra og stjórnarandstöðunni hefði verið gefinn rýmri andsvararéttur til að ræða þetta mál við hana vegna þess að þetta hefur verið í umræðu hér í þinginu. En fyrst svo er ekki hefði alla vega verið góður bragur að því að þetta rennsli sem við áttum í gær með mælendaskrána yrði endurtekið í dag til þess að við í stjórnarandstöðunni gætum átt orðastað við hæstv. forsætisráðherra.

Herra forseti. Það voru þingmenn stjórnarliða á undan og mér er ekki kunnugt um að þeir hafi verið beðnir um að færa sig til á mælendaskrá. Það hefði verið minnsta málið, tel ég, að óska eftir því ef fólk hefði viljað nýta þennan klukkutíma. Það hefur áður verið gert að fólk hefur verið fært upp og niður mælendaskrá, ekki bara í þessu máli heldur mörgum öðrum. Ég held að það hefði verið best að eiga það samtal hjá þingflokksformönnum. En við skulum þá ekki misnota þann tíma sem eftir er, meðan forsætisráðherra er í húsi, í fundarstjórn forseta.

Ég haska mér í ræðupúltið því ég vil alls ekki eyða tímanum, þeim dýrmæta tíma sem við þingmenn fáum frá hæstv. forsætisráðherra til að ræða þetta mikilvæga mál. En ég vil undirstrika að ég ræddi þetta við forseta og hann sagði að forsætisráðherra yrði hér og ég óskaði eftir að það yrði vonandi hliðrað til fyrir mér og líka fyrir öðrum. Forseta var vel kunnugt um að mín afstaða var sú að ég óskaði eftir því að þetta yrði svolítið tími fyrir stjórnarandstöðuna. En við skulum ekki gera mikið mál úr þessu. Forsætisráðherra er mætt í salinn. Við höfum fimm korter til að eiga orðastað við hana og ég held að við skulum bara byrja samræðuna.

Herra forseti. Ég vona að það heyri ekki til mikilla tíðinda að ég sé í þingsal því að ég er alloft í þingsal og var hér síðast í gær. Ég veit að hér eru nokkrir hv. þingmenn stjórnarandstöðu á mælendaskrá og það kann vel að vera að ég fari í andsvör við þá, ekki síst ef þeir vilja beina til mín spurningum. Þar sem mér finnst allmikið gert úr veru minni í þingsal vil ég ítreka að ég er hér oft og hef ávallt yndi af því að eiga samtöl þannig að ég sé ekki ástæðu til að gera neitt meira drama úr því. Ég er búin að vera hér síðan kl. 16 og verð hér til kl. 18. Ég er viss um að þingmenn meiri hlutans eru reiðubúnir að færa sig til á mælendaskrá ef þess er óskað. Það er örugglega auðsótt.

Herra forseti. Ég ætla að koma hingað sem upplýsingafulltrúi þeirra sem sátu í þingsal í gær til miðnættis og leiðrétta hv. þingkonu Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur sem talaði um að hér gætum við farið að hrófla við mælendaskrá. Yfirforseti þingsins, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, tilkynnti í gær að ekki yrði hróflað meira við mælendaskrá í þessari umræðu. Þegar við héldum áfram að koma upp og nefndum það sendi hann okkur svo grimmdarlegt augnaráð að það stakk í hnakkann. Það var ekki til umræðu og ég vona 

… seinni.

Í þessari umræðu.

Herra forseti. Ég fylgdist með umræðunni heiman að frá mér í sjónvarpi þar sem ég var enn í leyfi og gat ekki verið í þingsal og tekið þátt í umræðunni. En ég ætla bara að benda á að það er búið að færa til í dag, bara að upplýsa hv. þingmann um að þingmenn hafa verið færðir til á mælendaskrá í dag, bara svo það sé sagt hér. Ég held að þetta sé ekki heilög regla. Hins vegar er það þekkt að fólk færir sig til, upp og niður á mælendaskrá, stjórn og stjórnarandstaða á hverjum einasta tíma, þannig að það er búið að gera það í dag. Ég tel ekki að forseti hafi átt við að þetta væri að eilífu, amen.

Herra forseti. Mig langar bara að leggja orð í belg af því að við erum farin að tala um hvar við vorum þegar við heyrðum þessar fréttir í gær. Ég sat í hótelherbergi í Búdapest og var að hlusta með mjög góðri tækni, svokölluðum AirPods, á fundarstjórn forseta. Svona langt getur maður verið leiddur í þessu öllu. Ég skildi þetta svona. En ég kem fyrst og fremst hingað upp til að segja nokkuð sem ég er ekki viss um að ég hafi sagt áður og efast um að ég eigi eftir að segja aftur: Ég legg allt traust mitt hér varðandi þetta dagskrárvald á forseta þingsins, hv. þm. Brynjar Níelsson, og trúi því að hann leysi úr þessu máli svo sem best verður á kosið fyrir okkur öll þannig að við getum haldið þessu áfram, hvort sem það eru stjórnarþingmenn sem halda áfram að blokkera stjórnarandstöðuþingmenn eða stjórnarandstöðuþingmenn sem halda áfram að skemma stuðið með umræðu um fundarstjórn. Ég held bara að forseti eigi eftir að leysa vel úr þessu.

Forseti telur að þetta mál sé nokkurn veginn sjálfleyst. Fimm næstu ræðumenn eru allir úr stjórnarandstöðu. Forsætisráðherra er á staðnum. Fyrir mér er málið ekki mjög flókið. Vill hv. þm. Logi Einarsson taka aftur til máls um fundarstjórn forseta?

Nei, en ég mun hugsanlega klaga að þú hafir verið að hrófla við mælendaskránni núna í óþökk forseta.


             Þá heldur dagskrármálið áfram.

Herra forseti. Eins og við þekkjum er hugmyndafræðin á bak við veiðigjöldin með tvennum hætti, annars vegar kostnaðargjöld, gjöld til að mæta þeim kostnaði sem ríkið verður fyrir vegna útvegsins, kostnaði vegna rannsókna og eftirlits, og hins vegar greiðsla fyrir aðgang að sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Í tengslum við þessa umræðu er rétt að koma því á framfæri að Miðflokkurinn telur ekki eðlilegt að auðlindagjald sé aðeins lagt á eina atvinnugrein. Mikilvægt er að mótuð verði heildstæðari stefna hvað auðlindagjöld varðar, enda hefur nýting auðlinda áhrif á umhverfið og brýnt er að tryggt verði að auðlindir séu nýttar á skynsamlegan og arðbæran hátt. Miðflokkurinn hefur lagt fram þingsályktunartillögu þess efnis að fjármála- og efnahagsráðherra verði falið að skipa starfshóp sem skili tillögum um hvort innheimta eigi afnotagjald fyrir nýtingu auðlinda og þá hvaða auðlinda. Starfshópurinn á að leggja fram tillögur um aðferð við álagningu auðlindagjalds sem gæti gengið fyrir allar auðlindir og gera síðan grein fyrir kostum og göllum mismunandi aðferða. Auk þess á hópurinn að taka saman upplýsingar um hvernig gjaldtöku af auðlindanýtingu er háttað í nágrannaríkjum. Við leggjum til að starfshópurinn skili ráðherra tillögum eigi síðar en 1. febrúar á næsta ári. Herra forseti. Ég vil koma því að í þessari umræðu að ég tel að sveitarfélögin eigi að fá hlutdeild í veiðigjaldinu. Um þetta hefur m.a. Samband íslenskra sveitarfélaga ályktað. Miklar breytingar hafa orðið á veiðum og vinnslu í sjávarútvegi eins og við þekkjum og hafa sveitarfélögin þurft að takast á við margvíslegar breytingar vegna þeirra. Störfum við sjávarútveg hefur fækkað mjög og því þurfa sveitarfélögin og byggðirnar að mæta með einhverjum hætti. Kvótakerfið hefur leitt til mikillar hagræðingar í sjávarútvegi og fækkunar starfa í veiðum og vinnslu. Veiðigjaldið hefur einnig leitt til hagræðingar í greininni, því fylgir fækkun starfa en fátt kemur í staðinn. Sjávarbyggðirnar hafa þurft að líða fyrir hagræðingu í sjávarútveginum vegna fækkunar starfa og síðan fækkunar íbúa. Þarna verða sem sagt breytingar sem samfélagið og sérstaklega samfélög á landsbyggðinni þurfa að takast á við. Auk þess hafa mörg hver sveitarfélögin lagt út í fjárfestingar sem tengjast sjávarútvegsfyrirtækjunum. Útfærslan á hlutdeild sveitarfélaganna í veiðigjaldinu er ekki einföld en að sjálfsögðu framkvæmanleg ef viljinn er fyrir hendi. Umgjörðin í sjávarútvegi þarf að vera þannig að útvegurinn geti verið arðbær og tekist á við samkeppni á erlendum mörkuðum. Áhyggjur í þessum efnum hafa fyrst og fremst beinst að litlum og meðalstórum fyrirtækjum og eru það réttmætar áhyggjur. Einnig þarf að huga að umhverfinu, að nýting auðlindarinnar sé umhverfisvæn, og að sjálfsögðu að fiskstofnarnir séu nýttir af skynsemi. En við megum ekki gleyma að huga að samfélaginu, að það samfélag sem verður fyrir beinum áhrifum vegna nýtingar auðlindarinnar nái að dafna. Þekking, tækniframfarir og krafa um aukna hagræðingu hafa afgerandi áhrif á fjölda starfa í veiðum og vinnslu og þá jafnframt á íbúafjölda og stöðu sjávarútvegssveitarfélaganna. Til þess að sveitarfélögin geti brugðist við þeim breytingum sem fylgja hagræðingu er nauðsynlegt að þau fái hlutdeild í sérstaka veiðigjaldinu eins og ég hef hér rakið. Það er ósanngjarnt og óeðlilegt að þau sveitarfélög sem eru í raun að taka á sig afleiðingar af hagræðingu í sjávarútvegi þurfi að bera þær afleiðingar ein og óstudd. Það má milda með því að þau fái eðlilega hlutdeild í gjaldinu og geti þá betur tekist á við þær breytingar sem kallað er eftir. Auk þess hefur verkefnum sveitarfélaganna fjölgað stöðugt. Nýjasta verkefnið sem ríkið hefur fært sveitarfélögunum án þess að nægilegir fjármunir fylgi er nýtt þjónustuform fyrir fatlaða, svokallað NPA, og við höfum rætt hér í þessum sal. Skattstofnar sveitarfélaganna eru stöðugir og skatttekjur traustar en verkefnum þeirra fjölgar stöðugt, eins og áður segir, og launakostnaðurinn eykst en tekjurnar ekki. Herra forseti. Sjávarútvegurinn er burðarstólpi í íslensku efnahagskerfi og mjög mikilvægur mörgum samfélögum á landsbyggðinni. Um 79% atvinnutekna í fiskveiðum og -vinnslu koma frá launafólki á landsbyggðinni. Það er fróðlegt að skoða fleiri tölur í þessum efnum. Árið 2016 var hlutdeild atvinnutekna sem rekja má til sjávarútvegs 29% á Vestfjörðum, 20% á Austfjörðum, 18% á Vesturlandi, 15% á Suðurnesjum og 14% á Norðurlandi. Ef við tökum Vestmannaeyjar sérstaklega sem dæmi þegar kemur að veiðigjöldunum má geta þess að fyrir fiskveiðiárið 2016/2017 greiddu fyrirtæki í Eyjum veiðigjöld fyrir 609 millj. kr. Fyrir fiskveiðiárið 2017/2018 greiddu þau 1.063 milljónir og inni í þeim tölum er ágústmánuður ekki. Skattspor fyrirtækja í sjávarútvegi í Vestmannaeyjum skiptir síðan milljörðum árlega. Sem dæmi má nefna tölur frá 2015. Þá var t.d. skattspor Vinnslustöðvarinnar rúmlega 3,1 milljarður kr. Á sama tíma sér ríkisvaldið sér ekki fært að halda úti fæðingarþjónustu í Vestmannaeyjum og er það með öllu óásættanlegt í rúmlega 4.000 manna eyjasamfélagi þar sem samgöngur eru ótryggar. Skurðstofunni við Heilbrigðisstofnun Vestmannaeyja var lokað fyrir nokkrum árum og þar með lögðust fæðingar af í Eyjum. Fæðandi konur þurfa að ferðast upp á land til að eiga börn sín með tilheyrandi óþægindum og kostnaði fyrir fjölskylduna. Skert þjónusta með þessum hætti getur leitt til fólksfækkunar í viðkomandi byggðarlögum, það hafa rannsóknir staðfest. Mikilvægt er að stjórnvöld tryggi góð rekstrarskilyrði greinarinnar og horfi ekki fram hjá þeim miklu útflutningshagsmunum sem eru í sjávarútvegi. Sjávarútvegurinn er auk þess leiðandi í nýsköpun þar sem fjárfesting er lykilatriði. Veiðigjaldið eins og það er í dag horfir til bestu ára greinarinnar. Það er því nauðsynlegt að stilla það af til framtíðar þannig að það sé í takt við afkomu sjávarútvegsins hverju sinni. Eins og hv. þm. Ásmundur Friðriksson rakti hér fyrr eru horfur ekkert sérstaklega bjartar fram undan í uppsjávarveiðum. Hugsanlega er makríllinn að hverfa jafn skjótt og hann kom, sú mikla búbót sem hann var þjóðinni á erfiðum tímum. Mikilvægt er að viðhalda fjölbreytileika í greininni og gjaldtakan þarf að taka mið af því. Gjaldtakan má hins vegar ekki bitna sérstaklega á landsbyggðinni eins og hún hefur haft tilhneigingu til að gera. Veiðigjaldið þarf að vera sjálfbært til framtíðar og má ekki koma í veg fyrir eðlilegar fjárfestingar. Íslensk sjávarútvegsfyrirtæki keyptu afurðir af íslenskum tækni- og þjónustufyrirtækjum fyrir tæpa 50 milljarða árið 2016 og munar um minna. Virðisaukinn fyrir ríkissjóð er hér heilmikill. Þessu má ekki gleyma í umræðunni um sjávarútveginn. Fjárfestingar sjávarútvegsfyrirtækja skipta hagkerfið miklu máli. Brýnt er að sátt ríki um þessa undirstöðuatvinnugrein okkar. Ábyrgðin í þeim efnum liggur hjá greininni sjálfri og stjórnvöldum. Sumir aðilar í útgerð hafa hagað sér með þeim hætti að það dregur úr tiltrú manna á sjávarútveginum. Heilu byggðarlögin hafa farið mjög illa út úr sölu veiðiheimilda eins og við þekkjum. Lítið hefur farið fyrir samfélagslegri ábyrgð handhafa þessara veiðiheimilda og einungis gróðasjónarmið ráðið ferðinni. Salan á veiðiheimildum er lögleg en ég tel að útgerðin verði einnig að spyrja sig að því hvort hún sé ávallt siðferðilega rétt. Það er engri atvinnugrein hollt að stöðugt ósætti ríki um rekstrarumhverfið, ósætti sem útgerðin sjálf hefur í mörgum tilfellum orðið völd að og má, eins og áður segir, einkum rekja til sölu veiðiheimilda. Herra forseti. Sjávarútvegurinn er okkur ákaflega mikilvægur og kemur til með að vera það um ókomna framtíð vegna þess að hágæðamatvælaframleiðsla verður stöðugt verðmætari. Kerfið þarf að vera sjálfbært og það þarf að vera byggðafesta innan greinarinnar. Íslenskt þjóðlíf einkenndist af sterkri framfaratrú um aldamótin 1900 sem skilaði okkur fullveldi, skilaði okkur frjálsu og fullvalda ríki árið 1918. Framfaratrúin var ekki síst sjávarútveginum að þakka. Með sjálfstæðum sjávarútvegi um 1880 gerbreyttist búseta Íslendinga. Skútuútgerðin blómstraði, sjávarútvegurinn tók að eflast mjög og sjálfstæður sjávarútvegur leiddi til þéttbýlismyndunar. Sjósókn fór mjög vaxandi og sífellt fleiri höfðu atvinnu af sjómennsku og fiskverkun sem færði landsmönnum öllum hagsæld. Herra forseti. Gleymum ekki mikilvægi sjávarútvegsins fyrir þjóðina nú þegar við fögnum 100 ára afmæli fullveldisins.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir hans ræðu og hef hug á að ræða við hann um nokkur þau atriði sem hann gerði að umtalsefni. Í fyrsta lagi sagði hv. þingmaður að hann vildi fremur sjá þessa gjaldtöku, sem ég skil sem svo að hann leggist ekki gegn, samflokksmaður hans sér alla vega ýmsa kosti á því frumvarpi sem hér liggur fyrir, en hann hefði hug á að þróa þessa gjaldtöku þannig að hún ætti við um fleiri auðlindir en eingöngu sjávarauðlindina. Það fannst mér koma fram í máli hans. Ég held að ég geti tekið undir með hv. þingmanni að þessa hugsun eigum við að innleiða á fleiri sviðum, gagnvart fleiri auðlindum. Ég vil þá spyrja hv. þingmann hver afstaða hans flokks sé til þess að í stjórnarskrána komi auðlindaákvæði, ákvæði um sameign þjóðarinnar á auðlindum, sem væri ákveðið undirstöðuatriði fyrir slíka gjaldtöku, hvort sem er í sjávarútvegi eða annars staðar. Nú hefur gjaldtaka í sjávarútvegi verið staðfest og það kemur fram í lögum um stjórn fiskveiða að auðlindin sé sameign þjóðarinnar. En væri ekki eðlilegt að við fengjum slíkt ákvæði í stjórnarskrá til að renna stoðum undir þessa hugsun gagnvart öðrum auðlindum sem ég taldi hv. þingmann vera að reifa hér í ræðu sinni? Ég óska bæði eftir afstöðu hans og hans flokks til þess máls.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra andsvarið og þakka þennan áhuga á því sem ég hafði fram að færa í þessari umræðu. Það er sjálfsagt og eðlilegt, og kemur reyndar fram í þessari þingsályktunartillögu sem Miðflokkurinn hefur lagt fram, að mótuð verði heildstæð stefna varðandi auðlindagjöldin. Í því sambandi er sjálfsagt að þetta verði skoðað hvað stjórnarskrána varðar. Ég held að það tengist bara þessari tillögu sem við höfum lagt fram um að það verði einnig skoðað hvað stjórnarskrána varðar. Ég hef rakið það sérstaklega í minni ræðu varðandi sveitarfélögin. Við sjáum það t.d. varðandi mannvirki eins og virkjanir o.s.frv. að skattlagning, fasteignaskattar o.s.frv., skiptir sveitarfélögin miklu máli. Þess vegna er í mínum huga mikilvægt að þetta verði skoðað um allar auðlindir, eða þær sem skipta okkur mestu máli, en ekki bara sjávarútveginn. Svarið er tiltölulega einfalt. Við höfum lagt þessa þingsályktunartillögu fram sem ég vona að fái góðan framgang og að forsætisráðherra styðji hana. Í því sambandi er eðlilegt að þessi mál verði skoðuð á breiðari grundvelli og þá hvað hugsanlegt ákvæði í stjórnarskrá varðar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og fyrir að vekja athygli mína á þessari þingsályktunartillögu sem hann vísar til. Ég fagna því að mér fannst hv. þingmaður taka jákvætt í það að við leggjum saman í ákvæði í stjórnarskrá um sameign þjóðarinnar á auðlindum, sem er það ákvæði sem þjóðin hefur lýst mjög skýrum vilja til þess að fá í stjórnarskrá, samanber ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu 2012. En hv. þingmaður kom aftur inn á sveitarfélögin í sinni ræðu. Ég get tekið undir að það er full ástæða til að ræða tekjustofna sveitarfélaga almennt. En er hv. þingmaður, og ég vil fá það fram hér, þá að ræða það að auðlindagjöld verði sérstaklega eyrnamerkt sveitarfélögum og þá öllum sveitarfélögum? Eða eingöngu þeim sveitarfélögum þar sem auðlindirnar er að finna? Því þá erum við náttúrlega að hverfa frá þeirri hugsun að auðlindirnar séu sameign þjóðarinnar. Í mínum huga er eðlilegast að auðlindagjöld séu innheimt af ríkinu í ríkissjóð, sem er okkar sameiginlegi sjóður, enda er um að ræða sameign þjóðarinnar og gildir þá einu hvort við búum, í tilfelli sjávarútvegsins, í sjávarbyggð eða inni í landi, á Egilsstöðum. Ég hefði talið eðlilegt að auðlindagjöld sem slík rynnu einfaldlega í ríkissjóð. En hins vegar væri full ástæða til að ræða hlutverk jöfnunarsjóðs og frekari tekjustofna sveitarfélaga í takt við þau auknu hlutverk sem þeim eru falin. Ég yrði mjög þakklát ef hv. þingmaður gæti skýrt fyrir mér hvort það er hugmynd Miðflokksins að auðlindagjöld verði eyrnamerkt sveitarfélögum og hvort það eigi þá við um öll sveitarfélög. Ég ætla að segja það hér, af því að ég fæ ekki að koma aftur í andsvar við hv. þingmann, því miður, að ég hefði nú talið það affarasælla að auðlindagjöldin rynnu einfaldlega í ríkissjóð en hlutur sveitarfélaganna í öllum tekjustofnum væri tekinn til sérstakrar umræðu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra. Ég rakti þetta í ræðu minni varðandi sveitarfélögin og hlutdeild í veiðigjaldinu sérstaklega. Samband íslenskra sveitarfélaga hefur ályktað í þessa veru og rökin eru þau að það er margvíslegur kostnaður sem sveitarfélögin hafa lagt í hvað varðar sjávarútvegsfyrirtækin. Auk þess hefur fækkað í sjávarútvegs-sveitarfélögunum vegna hagræðingar í sjávarútvegi. Þetta eru helstu rök fyrir því að það sé eðlilegt að þau fái hlutdeild í veiðigjaldinu til þess að mæta þeim breytingum sem hafa átt sér stað með hagræðingu í sjávarútveginum. Miðflokkurinn hefur ekki tekið neina sérstaka afstöðu til þess hvort sveitarfélögin eigi að fá hlutdeild í fleiri auðlindum eða rentu af auðlindum þannig að ég get svarað því hér og nú. Ég ræddi sérstaklega sveitarfélögin og vil að mörgu leyti taka undir það hjá hæstv. forsætisráðherra að auðlindagjaldið, ef það verður þá lagt á fleiri auðlindir landsins, fari þá í ríkissjóð. En hvað sveitarfélögin varðar og veiðigjöldin þá eru þarna tengsl, þ.e. hagræðingin hefur skilað sveitarfélögunum kostnaði og óhagræði, m.a. vegna fækkunar íbúa o.s.frv. Í því tilliti tel ég eðlilegt að þau fái hlutdeild í því og Samband sveitarfélaga hefur ályktað í þá veru.

Virðulegi forseti. Já, við ræðum veiðigjöldin. Það er ekki allt neikvætt, sannarlega ekki, sem við höfum verið að vinna að í atvinnuveganefnd. Við erum búin að fá marga gesti, margar umsagnir, og til margs hefur verið tekið tillit. En það er annað sem varð þess valdandi að ég persónulega, fyrir hönd flokks míns, Flokks fólksins, hef hreinlega ekki getað kvittað upp á þetta frumvarp af heilum hug, því miður, og hefði gjarnan viljað, eins og þegar hefur komið fram, að við hefðum gefið okkur lengri tíma, þrátt fyrir að í vor hafi átt á leifturhraða að keyra það í gegn. En var tekið tillit til þess að færa það fram á haustið til þess að við gætum gefið okkur betri tíma til að fara yfir málið. Heildstætt mat sem nýtist öllum, eitthvað sem væri ekki bara klastur og plástur heldur nokkuð sem við gætum verið sátt við, öll. Það er náttúrlega aldrei hægt að gera öllum til geðs en a.m.k. er leitast við af fremsta megni að gera það. Við og hv. formaður atvinnuveganefndar höfum átt góðar stundir í vetur þar sem við höfum talað við gesti og tekið á móti gestum. Ég hef ekki getað séð betur en að nefndin okkar í heildina hafi verið afskaplega dugleg, bæði varðandi fyrirspurnir og annað. Við höfum viljað leggja okkur fram. En það er skortur á ákveðnum þáttum þarna inni. Kannski er það bara vanþekking mín á því að vera pólitíkus. Ég vil náttúrlega helst að allir séu ein fjölskylda og að við getum komist að sameiginlegri, frábærri niðurstöðu, öll sem eitt. En í þessu tilviki, þegar við ræðum veiðigjöldin, verðum að átta okkur á því að við erum að tala um grundvallarstarfsgrein þjóðarinnar. Við eigum náttúrlega aðra risagrein sem kom til okkar óvænt, sem betur fer, sem er ferðamannaiðnaðurinn okkar. En það sem við horfum upp á núna í sambandi við veiðigjöldin - ég ætla að tiltaka það sem mér hefur þótt jákvætt. Það er jákvætt að við skulum t.d. vera að reyna að færa þetta nær í tíma, að við reiknum út veiðigjöldin nær í tíma en áður var þegar liðu allt að tvö ár á milli, afkomuárið var kannski tveimur árum eldra en þegar kom að því að slengja veiðigjaldinu á. Ýmislegt getur gerst á þeim tíma. En þarna hefði ég viljað segja: Það má gera betur vegna þess að í þarnæsta túr á eftir, t.d. hjá stórútgerðinni þegar um frystitogara er að ræða, er búið að gera túrinn upp. Það er bara algerlega búið að gera upp aflaverðmæti þess túrs. Ætli það sé ekki um tveimur mánuðum eftir að veiðiferðin hófst, eitthvað þa um bil. Okkur væri í lófa lagið að færa útreikninginn jafnvel enn þá nær en nú er gert. Ég býst við að það verði í framtíðinni því að við viljum vera tæknivædd og nota tölvurnar svolítið. Það er eitt. Svo erum við líka að tala um persónuafsláttinn, að hækka hann. Mikið hefur verið lagt upp úr því að koma til móts við litlar og meðalstórar útgerðir. Verið hefur sterkur vilji fyrir því í atvinnuveganefnd. Frumvarpið litast af því að ýmsu leyti. En samt sem áður verður þetta eins og oft vill verða, eins og vinsælt er, sérstaklega þegar kemur að því að reikna út afkomu greina og afkomu launa og tengingu við eitt og annað, að notast er við þessi frábæru meðaltöl. Nú skiptir í rauninni engu máli hvort um er að ræða risaútgerð sem veltir milljörðum og tekur á móti milljörðum út úr auðlindinni á hverju einasta ári í arðgreiðslur. Hún fær alveg nákvæmlega sama persónuafslátt og litlar útgerðir sem berjast í bökkum. Einhvern veginn hlýtur að vera möguleiki - ég veit ekki betur sem öryrki en að ekki sé vandamál að tekjutengja mig við hvað sem er. Maður er skertur í bak og fyrir og það er ekkert vandamál. En þegar kemur að þessu efni er allt í einu farið að veifa einhverju jafnræði. Það finnst mér ekki eiga við í þessu tilviki. Við tölum um litlu og meðalstóru útgerðirnar okkar. Við tölum um landsbyggðina og gjarnan höfum við í atvinnuveganefnd sagt að við horfum á málin með svokölluðum landsbyggðargleraugum. Við viljum virða litlu byggðirnar á landsbyggðinni. Við viljum koma til móts við þær. En hver er svo reyndin? Jú, við erum búin að setja þetta inn í frumvarpið núna sem nýtist öllum, hvort sem þeir eru litlir eða stórir, en í rauninni lyftir það kannski frekar þeim litlu. Við ætlum að lækka veiðigjöldin um 4,3 milljarða. Hverjum nýtist það best? Þeim stóru. Á kostnað hverra? Þeirra sem síst skyldi. Hvers vegna skyldum við lækka veiðigjöldin og hvers vegna skyldum við segja það blákalt hér að við séum ekkert að lækka veiðigjöldin? Af því að þegar við reiknum það seinna, af því að við gerum þetta svona og svona, hagstætt fyrir excel-skjalið, og af því við erum að afkomutengja, muni þetta náttúrlega verða miklu betra og jafnara á kúrfunni. Afkomutengingin hlýtur stundum að skila meira og stundum minna. Svoleiðis á það jú að vera. Við eigum að afkomutengja hverja útgerð fyrir sig, ekki bara alla útgerðina í einum pakka. Það er alveg stórmerkilegt. Það er eiginlega stærsti pósturinn sem ég hafði út á að setja þegar við vorum að vinna að þessu: Hvers vegna í veröldinni tökum við alla, stóra sem smáa, ríka sem fátæka, inn í greinina okkar, þessa stórkostlegu grein sem við þurfum svo mikið á að halda? Af hverju pökkum við þeim öllum í sama pakkann og deilum svo bara í með fjöldanum? Sama gamla, góða meðaltalið? Við tölum líka um auðlindaákvæði stjórnarskrár. Hvað getum við gert við þessa auðlind okkar til að tryggja frá A til Ö að það sé yfir allan vafa hafið að það séum við, þjóðin, fólkið í landinu, sem eigum sameiginlega þessa auðlind? Hvað getum við gert? Jú, við erum nánast öll, held ég, sammála um að virða vilja þjóðarinnar. Og eins og hæstv. forsætisráðherra kom inn á áðan viljum við fá þetta inn í stjórnarskrá. Þrátt fyrir að við eigum 1. gr. laga um fiskveiðar, sem segir til um að fiskurinn í sjónum sé sameign þjóðarinnar eigum við líka aðra grein sem er eignarréttarákvæði stjórnarskrár, sem útgerðin er nú byrjuð að spila á. Þeir eru í rauninni að berjast við að „hefða“ sér eign yfir auðlindinni okkar á meðan við sitjum hér steinsofandi og látum það gerast. Það er í mörg horn að líta. Þess vegna hefði verið afskaplega farsælt ef við hefðum virkilega getað tekið utan um veiðigjöldin okkar núna, sett þetta í stórt samhengi, unnið að þessu saman og tekið svo mikið meira tillit - jú, við tókum mikið tillit og reyndum að laga, breyta og bæta. En það sem kom mér einna mest á óvart var að allt í einu var frumvarpið tilbúið og ég fattaði að ég hafði í raun ekkert um það að segja, ekkert nema þegar ég lagði til eitt og annað í fyrirspurnum mínum, en svo var frumvarpið allt í einu bara tilbúið. Ég spurði í atvinnuveganefnd: Er það svo að þegar það er stjórnarmeirihluti skipti engu máli hvað stjórnarminnihlutinn hefur fram að færa? Þið farið bara ykkar fram og við kyngjum því? - Bara h... kj... og vertu góður? Svarið er einfalt: Já, það er bara þannig. Það er afskaplega leiðinlegt fyrir ykkur að vera í stjórnarandstöðu. Við höfum lítið að segja. En við getum þó a.m.k. fylgt sannfæringu okkar af öllu hjarta. Ég vil alls ekki gera lítið úr því góða starfi sem verið er að vinna og ég vil alls ekki reyna að skemma fyrir litlum og smáum útgerðum. Ég vil frekar að við hefðum fest 48 daga fyrir smábátana okkar eins og Landssamband smábátaeigenda var að biðja um. Ég vil frekar gera veg þeirra miklu meiri. Ég vildi frekar byggja undir byggðirnar, litlu bæina eins og þann sem ég kem frá, litla Ólafsfjörð, sem er hreinlega að fjara út vegna þess að í stað þess að eiga þarna fullt af frystitogurum og það sé iðandi líf niðri við bryggju þar sem voru frystihús og salthús, þá gengur ekki nokkur maður þar um götur lengur. Þeir sem hefðu verið að „digga um“ á trillunum sínum bíða núna einhvers staðar uppi á elliheimili eftir því að vera bornir út í boxi þótt þeir séu með fulla heilsu og vilja til þess að fara út á trillunni sinni og skaka á færi. En við erum búin að búa til svo einkennilegan og mannfjandsamlegan ramma utan um litlu byggðirnar okkar og sjávarplássin að það er sárara en tárum taki að þurfa að horfa upp á það. Hugsið ykkur staði eins og Ólafsfjörð, 1.340 manns bjuggu þar þegar ég flutti þaðan fyrir 20 árum síðan. Þar búa innan við 800 einstaklingar í dag. Hvers vegna? Hvar er allt lífið? Hvar er allt frelsið? Hvar er allt atvinnufrelsi stjórnarskrárinnar núna? Hvers vegna erum við búin að búa til svona andstyggilegt kerfi? Ég segi númer eitt, tvö og þrjú: Veiðigjöld eiga að vera sanngjörn. Og hvað er sanngjarnt? Það hlýtur að vera sanngjarnara ef lagt er meira á þá sem hafa efni á að borga en hina sem eiga ekki fyrir því. Hvort sem það er jafnræði eða ekki verðum við, og það er á okkar valdi, að reyna að miðla því þannig að það komi sem sanngjarnast niður á útgerðunum, hlutfallslega, miðað við getu, miðað við stærð, miðað við efnahag. Það er svo fyndið að hlusta á allan þennan lobbýisma. Við fáum alls konar fólki inn, hver hugsar um sig eins og gengur. Það eru svoleiðis mótsagnirnar að maður veit ekki hvort maður er að koma eða fara, virðulegi forseti. En það er samt ánægjulegt að heilinn fær nú aldeilis að starfa þegar maður þarf að „bústa“ þessu öllu saman og deila í meðaltalið til að reyna að fá eitthvað þokkalega hagkvæmt út. Ósk mín var sú að við gætum staðið miklu betur að því að afkomutengja hverja útgerð fyrir sig, hjálpa þeim virkilega sem á þyrftu að halda og ekki færa þá upp til hinna sem hafa í sjálfu sér ekkert með það að gera. Ég vona að þegar við tökum þetta mál upp aftur, því að það verður örugglega skammt stórra högga á milli ef ég þekki þetta rétt, munum við virkilega gera það með stæl og halda áfram að feta okkur í rétta átt. Því að þetta frumvarp er, eins og ég segi, um margt skref í rétta átt að öllu öðru leyti en því að veiðigjöldin eru lækkuð um 4,3 milljarða út af þessari stórfurðulegu afkomutengingu sem ég tel að ekki hefði átt að vera eins og hún er heldur allt öðruvísi. Ég ætla ekki að fara í það aftur. En þessum peningum finnst mér ekki forgangsraðað rétt þegar ég horfi upp á að hér flæða milljarðar á milljarða ofan í arðgreiðslur út úr sjávarauðlindinni og þegar maður veit hvernig stórútgerðargreifar og sægreifar hafa haft það, margir hverjir, þegar við sjáum keyptar upp heilu og hálfu íbúagöturnar, blokkirnar, verslunarmiðstöðvar og hvaðeina, og maður veit að það er fyrir fjármagn sem tekið er út úr sameiginlegri auðlind þjóðarinnar, sem jafnvel stórútgerðin kvartar nú undan að sé allt of dýr, það séu bara hækkandi veiðigjöld og þeir séu alveg hreint að kafna undan þessu öllu saman. Þá segi ég bara þetta: Áfram, áfram, flottu sægreifar og sjávarútvegsfyrirtæki, haldið áfram að vera dugleg. Hér erum við. En við munum vonandi afkomutengja þetta allt öðruvísi næst. Ef hv. formaður atvinnuveganefndar heldur áfram að berjast með landsbyggðargleraugun á nefinu, eigum við eftir að gera betur. Það er mín sannfæring, mín trú. Þannig að ég segi bara: 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Mig langar að nefna kannski þrjú atriði. Hv. þingmaður nefndi dagakerfi í strandveiðum. Ef ég man rétt samþykktum við slíkt kerfi fyrir síðasta sumar, 48 daga fyrir smábáta. Ég er nokkuð viss um að hv. þingmaður er ánægð með þá breytingu sem einmitt var ákveðin af meiri hluta - eða bara atvinnuveganefnd allri, jafnvel. Ég horfi á formann atvinnuveganefndar, og í fullkominni sátt atvinnuveganefndar. Það er ekki eins og þetta kerfi sé óbreytanlegt og það verður gott að meta árangurinn af þeirri breytingu. Síðan vil ég reifa það að hv. þingmaður talaði um meðaltal og afkomutengingu. Ég gat ekki skilið hv. þm. Ingu Sæland betur en að það væri eðlilegt að færa álagninguna nær í tíma. Einhvern veginn þarf hún að vera afkomutengd. En eins og ég skil gagnrýni hv. þingmanns gerir hún athugasemd við það og það sé miðað við meðaltal sjávarútvegsfyrirtækja. Það er vissulega flókið því að sjávarútvegsfyrirtæki borga auðvitað tekjuskatt af sinni starfsemi sem er einstaklingsmiðaður, ef við getum orðað það svo. Þau borga tryggingagjald. En síðan borga þau auðlindagjaldið sem lýtur öðrum lögmálum en hefðbundin skattlagning að því leyti að það inniber líka gjald fyrir aðganginn að auðlindinni og ákveðið hlutfall af auðlindarentunni. Þetta er fjölbreytt flóra. Við erum með 1.340 skip að veiða fisk. Við erum með 2.400–2.500 veiðileyfi. Þetta er gríðarleg fjölbreytni. Það er erfitt að ákvarða slíkt meðaltalsgjald. Verið er að reyna að koma sérstaklega til móts við litlar og meðalstórar útgerðir, bæði í frumvarpi hæstv. ráðherra og með þeim breytingum sem meiri hluti nefndarinnar hefur gert til að koma til móts við þessi sjónarmið. En má ég biðja hv. þingmann að skýra fyrir mér hvernig hennar sýn er á það að breyta þessari afkomutengingu? Sér hún þá fyrir sér sérstaka álagningu á tekjuskatt fremur en auðlindagjald?

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra andsvarið. Já, 48 dagar eru það. En ég gleymdi alveg aðalmálinu í sambandi við 48 dagana, það er að menn fái að ráða sjálfir hvenær þeir fara þessa 48 daga til að sækja sjóinn, séu ekki bundnir við einhverja ákveðna daga, jafnvel þó að allt sé í kaldakoli og í steik, að þeir fái alveg frelsi sitt, geti valið sína daga sjálfir. Það finnst mér ofsalega fallegt. Ég vil persónulega bara handfæraveiðar frjálsar og tel þær alveg frábærustu veiðar og ekkert að því. Hvað varðar afkomutenginguna er það einfaldlega þannig, eins og ég sé það fyrir mér, og þá er ég að tala um auðlindagjaldið, ekki tekjuskattinn, alveg sama hvort það væru 2.000 eða 3.000 eða 7.000 bátar eða útgerðir sem um er að ræða, þá værum við búin að færa þessa álagningu yfir til skattstjóra, sem hefur ekki hummað það fram af sér að koma með, einmitt í sambandi við tekjuskattinn, eins og 200.000 mismunandi útkomur á álagningu skatta, þá gæti hann alveg eins komið með mismunandi álagningu í sambandi við veiðigjaldið afkomutengda vegna þess að útgerðirnar hljóta að gefa upp rekstrarreikning sinn árlega. Það verður náttúrlega að tengja afkomuna við rekstrarreikning hverrar útgerðar fyrir sig. Og ég ítreka við hæstv. forsætisráðherra, ég er ekki að tala um tekjuskattinn, ég er að tala um auðlindagjaldið.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég skil það þá svo að hv. þingmaður sjái það fyrir sér þannig að auðlindagjaldið yrði lagt á með svipuðum hætti og tekjuskattur. Ef ég kann þetta rétt var vísað til þess í greinargerð að sú hugmynd væri í skoðun að taka upp sérstaka álagningu á tekjuskatt í formi auðlindagjalds sem væri einstaklingsmiðuð. En það frumvarp sem liggur hér fyrir bætir hins vegar úr þeim annmörkum sem eru á innheimtu á veiðigjaldinu núna. Mig langar að spyrja hv. þingmann af því að hún ræddi hversu hátt gjaldið ætti að vera. Hér er verið að leggja til 33% gjaldhlutfall í auðlindagjaldi miðað við þann stofn sem skilgreindur er í frumvarpinu. Hvað sér hún fyrir sér í því? Myndi hún vilja sjá hærra gjaldhlutfall eða fara einfaldlega strax yfir í breytingu sem væri einhvers konar sérstök álagning á tekjuskatti? Og svo langar mig að spyrja um mitt stóra áhugamál fyrst hv. þingmaður nefndi stjórnarskrárbreytingar og við hittumst nú reglulega og ræðum þær: Telur hv. þingmaður ekki nauðsynlegt að við ljúkum þeirri vinnu að koma okkur saman, eins vel og við getum gert, um ákvæði um sameign þjóðarinnar á auðlindum í stjórnarskrá?

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra. Ætla að byrja á þessu með stjórnarskrána. Jú, þessi frábæri stýrihópur, sá hópur sem við höfum verið að vinna í, gæti bara tekið þetta ákvæði hreint út fyrir sviga og við gætum, já, samþykkt það sem allra fyrst. Í sambandi við afkomutenginguna, enn og aftur, sé ég það einfaldlega engan veginn öðruvísi fyrir mér en þetta: Við eigum að taka hverja útgerð fyrir sig, tekjuskatturinn eða ekki tekjuskatturinn, og sníða agnúa af. Ég er ekki alveg það klók að ég geti farið í þá agnúagreiningu hér og nú, ég kann ekkert á hana. Ég veit bara hvað hefur blasað við mér núna og ég sé óréttlætið í því að taka meðaltal af ríkri útgerð versus þá sem er í basli. Og 33%? Er það nóg eða á að hækka það og annað slíkt? Ja, við skulum bara gefa okkur það að útgerð sem er að greiða sér kannski 20 eða 15 milljarða í arð á hverju ári, eða 10 milljarða eða hvað það er, það er útgerð sem hefur virkilega efni á að greiða okkur fyrir afnot af auðlindinni á meðan önnur hefur það kannski ekki. Mér finnst þessi 33% ekki vera heilög tala hvað það varðar. Þekkjandi skattaskerðingar og tekjutengingar og allt það kerfi sundur og saman væri afskaplega farsælt, fyndist mér, að slengja því akkúrat inn í þetta kerfi sem við erum að búa við í dag í sambandi við sjávarútveginn.

Herra forseti. Við skulum hafa það hugfast að í síðustu viku, þegar frumvarp um veiðigjöld var tekið út úr nefnd, ákvað ríkisstjórnin líka, einmitt í sömu viku, og þetta snýst um forgangsröðun ríkisstjórnarinnar, að fresta loforðum sínum til aldraðra og öryrkja. Á sama tíma er verið að lækka útgjöld útgerðarinnar vegna veiðigjalda um hátt í 5 milljarða. Þetta eru staðreyndir, þetta hefur komið fram á fundum nefndarinnar. Það skilja allir vanda smærri útgerða og ég held að það vilji allir koma til móts við þær. En það er verið að lækka veiðigjöldin á alla greinina þannig að í rauninni er það stórútgerðin sem mest hagnast. Ég efast um að það hafi upphaflega verið tilgangurinn með því að fara þessa leið. Ég trúi því einfaldlega ekki. En ég hef hins vegar mjög miklar efasemdir um að þetta sé rétta leiðin. Það er margt sem við hæstv. forsætisráðherra, sem ég vil þakka fyrir að vera stödd hér í salnum, erum sammála um. Við erum sammála um auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Við viljum tvímælalaust fá auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Við erum sammála um það og ég trúi ekki öðru en að við getum báðir verið afar stoltar af íslenskum sjávarútvegi. Hann er búinn að þróast mjög vel, hann er til fyrirmyndar. Það er að mörgu að huga þegar við skoðum hvaða breytingar hafa orðið til þess að hann hefur orðið svona öflugur. Það er frjálst framsal, það er kvótakerfið og síðan allur þessi gríðarlega öflugi hliðaratvinnuvegur sem hefur komið í gegnum sprotafyrirtækin. Við erum sammála um þetta og við vorum sammála um tímabundinn veiðirétt, tímabundin réttindi. Hér í dag eru átta flokkar og það hefur komið fram í umræðunni um þetta mál að það eru sjö flokkar á því að veiðiréttindin eigi að vera tímabundin. Það er einn flokkur sem vill hafa ótímabundin réttindi og það er Sjálfstæðisflokknum. Allir aðrir flokkar vilja tímabundin réttindi með einum eða öðrum hætti. Um þetta erum við forsætisráðherra sammála. Það ánægjulega er, eftir allan hávaðann sem er búinn að vera, að það er ákveðinn þráður sem ég er sannfærð um að við getum fundið til að ná raunverulegri sátt. Það er lag núna að leita að ákveðnum þáttum til að stuðla að sáttum. Af hverju segi ég það? Jú, út af því að í sáttanefndinni - og þá kem ég kannski að því sem við forsætisráðherra erum ósammála um. Það er ljóst eftir ræðu hennar í gær að hún er ósammála því að það eigi að ná sátt um sjávarútveginn. Ég er að gera mér grein fyrir því núna. Það má kannski gagnrýna mig fyrir það að á sínum tíma þegar ég var sjávarútvegsráðherra beitti ég mér fyrir þverpólitískri sáttanefnd um gjaldtöku í sjávarútvegi. Ég þurfti að taka svolitla rimmu við Sjálfstæðisflokkinn um að ríkisstjórnin skyldi ekki vera í meiri hluta í nefndinni. Ég beitti mér fyrir því að allir flokkar væru með sinn fulltrúa. Það þýddi að stjórnarandstöðuflokkarnir voru með fleiri fulltrúa. Því miður fór það allt eins og það fór. En þrátt fyrir þessa nýju ríkisstjórn, sem er bráðum búin að vera við völd í heilt ár, og þrátt fyrir upphafskafla stjórnarsáttmálans er ekki verið að leita að sáttinni. Það er það sem mér finnst svo mikil synd. Þess vegna hlýt ég að spyrja hæstv. forsætisráðherra. Fyrsta spurningin: Af hverju var ekki reynt að leita sátta? Það er ekki brýn þörf fyrir að haska sér af stað og reyna að bjarga einhverju sem er í óefni komið. Það er ekki knýjandi nauðsyn á að ýta í gegn 5 milljarða lækkun á veiðigjöldum á útgerðina. Það er ekki knýjandi þörf. Umhverfið er afar gott og hagfellt fyrir sjávarútveginn, ekki bara lækkandi olíugjald og lækkandi gengi sem er mjög hagfellt fyrir sjávarútveginn heldur ekki síður sú staðreynd að framlegðin í sjávarútvegi verður ávallt meiri, 10–15% aukning tekna á síðustu árum. Það eru allar aðstæður fyrir sjávarútveginn að anda aðeins, fara með pólitíkinni því að allir flokkar hafa nefnilega gert gott varðandi sjávarútveginn. Vinstri flokkar og hægri flokkar hafa tekið stórar ákvarðanir sem hafa haft gríðarlega mikla þýðingu fyrir sjávarútveginn. Ég hef hvað sem tautar og raular trú á forsætisráðherra, ég hef það enn þá. Ég hef ekki hvikað frá þeirri skoðun minni að forsætisráðherra sé manneskja sem geti leitt í gegn ákveðnar málamiðlanir, ákveðnar sættir. Ekki bara við ríkisstjórnarflokkana til að halda ríkisstjórninni saman heldur líka að fara í samráð við stjórnarandstöðuna. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort henni finnist það gott samráð þegar sjávarútvegsráðherra hefur ekki einu sinni talað við stjórnarandstöðuna í aðdraganda þessara frumvarpa sem hafa verið lögð fram. Það var ekkert samráð haft við stjórnarandstöðuna, ekki neitt. Það var farið í einhverja fundaherferð um landið en samráð við stjórnarandstöðuna var ekkert. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hvað liggur á þegar allar aðstæður eru hagfelldar? Þetta er önnur spurningin. Fyrsta spurningin var um sáttina, af hverju ekki var reynt og hvað liggi á. Ég þarf að fá útskýringu á því vegna þess að það er ekkert mál fyrir ríkisstjórnina að ýta máli til hliðar og skoða það mjög gaumgæfilega þegar það hriktir eitthvað í stoðum ríkisstjórnarinnar. Það er orkupakkinn. Það á að ýta því máli til hliðar, skoða það aðeins betur. Fínt ef menn vilja skoða það aðeins betur. Það gildir nákvæmlega það sama um þetta mál. Menn eru hræddir um að í þriðja orkupakkanum sé hugsanlega eitthvert fullveldisafsal, sem er algert kjaftæði, en um leið er sama hópnum nokkurn veginn sama um hvað er að gerast með sameign þjóðarinnar, að það sé hugsanlega verið að grafa undan sameignarhugtaki þjóðarinnar. Af hverju segi ég það? Jú, út af því að auðlindanefndin árið 2000 sagði það skýrt. Það er vitnað til auðlindanefndarinnar í frumvarpinu og skírskotað til þeirrar niðurstöðu. Niðurstaða auðlindanefndarinnar var skýr: Tímabundnir samningar eru lykilatriði til að tryggja og undirstrika sameignarhugtak þjóðarinnar og sameign þjóðarinnar á auðlindinni. Þess vegna hlýt ég að spyrja: Er ekki rík ástæða í réttlætistaug Vinstri grænna, hugsjónataug Vinstri grænna, að staldra við til þess að sporna einmitt við því að það festist í sessi að útgerðin hugsanlega eignist hefðarrétt á fiskveiðiauðlindinni? Ég vil undirstrika að ég er sammála auðlindaákvæðinu. Við þurfum að knýja það í gegn. En það eitt og sér dugar ekki til. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra um tímabindinguna og það er þriðja spurningin. Það kom mjög skýrt fram hjá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins í gær og kom fram hjá helsta talsmanni Sjálfstæðisflokksins í sjávarútvegsmálum að hann liti á þetta sem ótímabundin réttindi. Eini flokkurinn, eins og ég gat um, sem lítur svo á. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort með þessari leið, með þessu frumvarpi, sé verið að greiða fyrir veiðirétt sem ótímabundinn rétt. Eru þetta eilífðarréttindi að mati forsætisráðherra, fyrir veiðigjöldin? Gæti forsætisráðherra hugsanlega samþykkt það sem segir í 1. gr. í breytingartillögu okkar í stjórnarandstöðunni að veiðigjald sé gjald fyrir tímabundin afnot af fiskveiðiauðlindinni? Getur forsætisráðherra hugsað sér að samþykkja bara þá klásúlu til þess að tryggja það að við verjum fyrir hönd þjóðarinnar fiskveiðiauðlindina, sem er sameign okkar allra? Við erum ekki að tala um að kollvarpa kerfinu. Við erum stolt af sjávarútveginum. Ég vil ekki kollvarpa kerfinu en það er lykilatriði að við reynum að einbeita okkur að því sem við hugsanlega getum náð samkomulagi og sátt um og við höfum talað um í gegnum tíðina. Það er að tímabinda samningana. Við erum ekki að leggja til eina eða neina uppboðsleið eða markaðsleið, við erum ekki að tala um endurúthlutun, við erum meira að segja, og það má gagnrýna okkur fyrir það, að nota sömu gjaldafrumforsendur og ríkisstjórnin talar um. Bara til þess að ná þessu eina markmiði, að tímabinda samningana fyrir þjóðina, fyrir sameign okkar allra. Ég spyr því hæstv. ráðherra og svarið er gríðarlega mikilvægt: Lítur ráðherra á þetta sem ótímabundinn rétt? Er leið ríkisstjórnarinnar sú að festa í sessi ótímabundinn rétt eins og Sjálfstæðisflokkurinn lítur á? Ég vil gjarnan að því verði svarað. Þetta eru nokkrar spurningar. Hvað liggur á? Af hverju getum við ekki geymt þetta, alla vega hugsanlega farið þá leið, eins og Indriði H. Þorláksson bendir á, að taka bara lítinn hluta, þetta með að færa gjaldlagninguna fram í tíma? Við erum ekkert á móti því. Reyna að koma til móts við allra smæstu útgerðirnar með þessum afslætti, þó að það sé umdeilanlegt, en geyma stóra pakkann, gjaldahlutann, og reyna að ná samkomulagi um þann þátt. Af hverju er það ekki reynt? Ég hvet hæstv. forsætisráðherra, sem við erum mjög stolt af, ekki síst núna þegar við erum með kvennaráðstefnuna í okkar glæsilega tónlistar- og ráðstefnuhúsi. Ég hef trú á því að forsætisráðherra vilji í hjarta sínu stuðla að sátt. Þess vegna hryggir það mig og mér finnst það óskaplega leitt að forsætisráðherra beitti sér ekki fyrir því í ríkisstjórn þegar frumvarpið var lagt fram að rétta fram sáttarhönd til stjórnarandstöðunnar í þessu máli. 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að segja að það hefur reynst allerfitt um árin að ná sáttum um málefni tengd sjávarútvegi. Hv. þingmaður man það jafn vel og ég þegar hún var í stjórnarandstöðu árið 2012 og lagðist mjög eindregið gegn því veiðigjaldafrumvarpi sem þá var til umræðu af hálfu þeirrar ríkisstjórnar sem ég sat í þá og sagði þá að þetta væri í raun og veru algjört einsdæmi á heimsvísu, að láta útgerðina borga svona veiðigjöld, svona veiðiskatta. Ég vil fagna því að hv. þingmaður og ég höfum færst nær í því að það er eðlilegt að útgerðin greiði gjald fyrir afnot af auðlindinni því það var svo sannarlega ekki samhljómur um það á Alþingi árið 2012 þegar við lögðum til almenna veiðigjaldið og sérstaka veiðigjaldið. Ef þau lög hefðu áfram verið í gildi og væru enn í gildi, væri innheimta veiðigjalda í kringum 5 milljarðar.

Allt of mikið.

Hún væri töluvert lægri en hún verður með þessu frumvarpi því hér er verið að reyna að ná fram sanngjörnu og gagnsæju kerfi við innheimtu veiðigjalda. En ég hef hins vegar skilning á því að hv. þingmaður leggur upp úr því að eiga samráð. Ég veit að hún skipaði nefnd í tíð sinni sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Það var auðvitað um hana deilt á þeim tíma eins og hv. þingmaður man vel. Ég vil þó segja að hingað kom inn mál um breytingar á veiðigjöldum í vor sem við hættum við og drógum til baka því við töldum að það væri allt of lítill tími gefinn. Síðan þetta frumvarp kom fram hefur það fengið töluverða umfjöllun í nefnd. Ég veit ekki betur en hér hafi verið haldnir 11 fundir og komið 100 gestir sem ég myndi telja að væri eðlileg þingleg meðferð. Hv. þingmaður nefndi hér og gagnrýndi lækkun veiðigjalda. Ég hlýt að benda henni á, ef hún er sammála sínum orðum frá því í fyrra þegar hún sagði  
            

Forseti vill minna ræðumenn á að halda ræðutíma.

Fyrirgefðu, forseti. Það voru margar spurningar.

Herra forseti. Það hefur einmitt komið fram á fundi nefndarinnar að gjaldið er mjög ógagnsætt. Hvað sem menn segja er þetta háð pólitísku valdi hverju sinni. Forsendurnar eru alltaf háðar pólitísku valdi og vilja hverju sinni. Við erum alveg sammála um að færa þetta nær í tíma en það þýðir ekki að fela sig á bak við það að þessi lækkun sé bara út af því. Það er ekki þannig. Ég vil benda enn og aftur á grein Indriða H. Þorlákssonar hvað það varðar. Hún er þess virði að hún verði lesin í þessu samhengi. Þannig að það er allt bara hjóm eitt. Ég er hins vegar, og hef alltaf verið, á þeirri skoðun að fiskveiðiauðlindin sé sameign þjóðarinnar og það á að greiða fyrir aðgang að þeirri auðlind. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að pólitíkin eigi ekki að ákveða hvert gjaldið er. Það á að vera markaðurinn, einmitt til þess að forðast að sérhagsmunaöflin geti stýrt því nákvæmlega, eins og þau eru að gera núna, hvernig þau haga verðlagningunni. Ég spyr enn þá og mér fannst það aumt svarið varðandi sáttina: Af hverju, bæði hvað varðar fyrra og seinna frumvarpið, var ekki einu sinni haft samband við stjórnarandstöðuna? Ekki einu sinni, ekki í vor og ekki í haust. Það hefur ekkert verið gert til þess að ná raunverulegri sátt. Ég spyr: Er það þannig sátt, einhliða nálgun sem forsætisráðherra vill beita sér fyrir? Verður það hennar arfleifð að skilja þetta eftir þannig að hafa ekki stoppað málið, ekki beitt sér fyrir því að koma að sátt? Það kostar pólitísk átök, ég veit það, við samherja í ríkisstjórn. En það er þess virði upp á lengri tíma litið. Ég vil ítreka spurningu mína, hún skiptir gríðarlega miklu máli, um ótímabundin réttindi. Telur forsætisráðherra þetta vera ótímabundin réttindi útgerðarinnar eða hvað telur hún þetta vera?

Herra forseti. Það er náttúrlega ekki hægt að ræða eðlilega þinglega meðferð sem óvönduð vinnubrögð. Ég hlýt að ítreka það að hér var horfið frá því að keyra mál í gegn á einhverjum ægihraða í vor, enda ekki eðlilegt, og nýtt frumvarp lagt fram sem hefur fengið fullkomlega eðlilega þinglega meðferð, sem ég held að við hljótum að geta verið sammála um að er eðlilegur farvegur fyrir stjórnarfrumvarp. Hv. þingmaður spyr hvort ég telji að aflaheimildir séu varanlegar. Að sjálfsögðu ekki. Við erum með fiskveiðistjórnarlög sem við þekkjum báðar mjög vel þar sem kemur fram að  En auðvitað eru heimildirnar ekki varanlegar og það getur ekki verið skilningur neins á lögum um fiskveiðistjórnarkerfi. Þó að við viljum ekki fara þá leið sem hv. þingmenn Viðreisnar hafa talað fyrir, sem er markaðsvæðing sjávarauðlindarinnar, er ekki þar með sagt að við séum að kvitta upp á að heimildirnar séu varanlegar. En ég hlýt að minna á að varðandi þá sáttanefnd sem hv. þingmaður skipaði í tíð sinni sem ráðherra að það voru ekkert allir á eitt sáttir 

Herra forseti. Það þýðir samt ekki að hlaupa frá eigin orðum, hvort sem það eru fulltrúar Vinstri grænna í sáttanefndinni eða hér. Það hefur komið fram að flokkurinn vill tímabindingu samninganna og ég held einmitt að orð forsætisráðherra núna varðandi það að hún telji þetta vera tímabundnar veiðiheimildir sé risamál. Það er risamál og kallar á gríðarlega umfjöllun fyrir nefndinni og ég óska eftir því að þetta mál fari til nefndarinnar milli umræðna. Annars vegar er einn flokkur sem lítur á þetta sem ótímabundnar veiðiheimildir, sem kallar þá fram mjög mikinn ófyrirsjáanleika fyrir útgerðirnar, og síðan eru tímabundnar veiðiheimildir og forsætisráðherra gat ekki sagt til hvers langs tíma. Þetta kallar á mikla umræðu í nefndinni. Ég furða mig enn og aftur á þessum í rauninni veika vilja og sýn forsætisráðherra í þá veru að leita sátta í sjávarútvegi. Ég átta mig bara ekki á því af hverju markvisst var, áður en frumvarpið var lagt fram, sneitt fram hjá því að tala við stjórnarandstöðuna. Forsætisráðherra svaraði því reyndar ekki af hverju þetta mál er ekki unnið í samræmi við stjórnarsáttmálann sem kallar á aukið samráð, aukið samtal, að reyna að efla veg og virðingu þingsins. Þetta mál er þvert á móti þannig og ber þess merki að farið er í gagnstæða átt. Það gerist m.a. á vakt Vinstri grænna en það er ekki síst á ábyrgð Sjálfstæðisflokksins hvernig því er ýtt í gegnum ríkisstjórn. Um leið og ég þakka forsætisráðherra fyrir svörin þá kalla þau á mikla umræðu. Ég kalla eftir því að þetta mál fari inn í nefndina á milli 2. og 3. umr.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur kærlega fyrir ræðu hennar. Hv. þingmaður var sjávarútvegsráðherra og þekkir því málaflokkinn sem hér er undir töluvert betur en sú sem hér stendur. Ég spyr hv. þingmann sem væntanlega ferðaðist um allar byggðir landsins og heimsótti allar útgerðir: Er það svo, eins og greina hefur mátt í ræðum hv. stjórnarþingmanna, að allar útgerðir landsins, litlar, meðalstórar og stórar, standi svo illa að hér fari allt í upplausn ef ekki verður að öllu leyti fallist á tillögur hæstv. sjávarútvegsráðherra og núna tillögur meiri hluta atvinnuveganefndar um að stórlækka veiðigjöld upp á fleiri milljarða? Ég vil í framhaldinu jafnframt spyrja um það hvort að slík hætta sé til staðar fyrir byggðir landsins. Hver hv. stjórnarþingmaður á fætur öðrum hefur komið hingað upp og tilkynnt okkur að byggðirnar muni hreinlega leggjast af hver af annarri ef ekki verður fallist á þessar tillögur ráðherra og meiri hluta atvinnuveganefndar. Mér þætti vænt um ef hv. þingmaður gæti svarað þessu.

Herra forseti. Já, það er nú sem betur fer þannig og það er alveg ótrúlega gaman að fara um landið, fara í heimsóknir í vinnslur og útgerðir víða um land og sjá bæði þessar miklu fjárfestingar, þetta mikla skipulag og þá miklu verðmætasköpun sem á sér stað um allt land. Það er m.a. út af góðu kerfi. Samþjöppun í sjávarútvegi hefur ekki orðið til út af veiðigjöldum, þannig að það sé sagt. Samþjöppun byrjaði löngu áður en veiðigjöldin voru sett á. Við skulum líka hafa það hugfast. Þetta er fyrst og síðast afleiðing af kerfinu sem slíku. Það er verið að leita allra leiða til að ná sem mestri hagkvæmni og þess vegna hefur samþjöppun í sjávarútvegi orðið samhliða því að tækniþekking og fleira ýtir á það. Að sjálfsögðu er það ekki, og þess vegna fannst mér svo sárt að upplifa metnaðarleysið sem kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra. Ég er ekki vön því. Hún hefur sýn. Hún vill taka okkur öll áfram. En metnaðarleysið felst í því að gefa sér ekki tíma og andrými. Ef einhver grein getur það á Íslandi er það sjávarútvegurinn í dag, út af lækkandi gengi, út af lækkandi olíuverði, út af hagnaði síðustu ára, sem er mun meiri en í öllum öðrum atvinnugreinum. Nú eru aðstæður til að staldra við og reyna að leita sátta, sýna að það er raunverulegt innihald í stjórnarsáttmálanum. Mér finnst eins og sáttakaflinn í stjórnarsáttmálanum sé kominn upp á Þjóðminjasafn og ekki er einu sinni liðið ár frá því þessi ríkisstjórn var stofnuð. Ef einhver vilji er til þess að ná samkomulagi og sátt í þessari grein þá er það einmitt núna. Núna er tíminn, eins og segir í fallegu lagi.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir greinargott svar og verð eiginlega að halda áfram, kannski svolítið á sömu nótum. Fyrir rétt rúmu ári, þann 19. október 2017, skrifaði hæstv. forsætisráðherra Katrín Jakobsdóttir færslu í aðdraganda kosninga. Ég ætla að fá að lesa upp þessa færslu sem hún skrifar á samfélagsmiðla, með leyfi forseta. Þar skrifar hún. „Þessar kosningar snúast um að við blásum til sóknar á Íslandi og byggjum upp samfélagið til framtíðar. Það er hægt að fjármagna þessa sókn með ábyrgum og skynsamlegum hætti.“ Segir hún m.a.: „Við getum hækkað afkomutengd veiðigjöld á útgerðina og tryggt tekjur fyrir afnot af öðrum auðlindum.“ Vegna þessara orða Katrínar þarna fyrir rétt rúmu ári, þegar hv. þingmaður var sjávarútvegsráðherra, langar mig aðeins að spyrja hv. þingmann í framhaldi af því sem ég spurði áðan: Hefur landslagið mögulega breyst þetta mikið á þessu ári? Getur verið að það umhverfi sem útgerðarfyrirtækin starfa í í dag og staða byggða landsins, staða útgerðanna, litlu, meðalstóru og stóru útgerðanna, hafi breyst þetta mikið frá 19. október 2017?

Hæstv. forseti. Breyst? Já. Að einhverju leyti hefur það breyst og það hefur breyst til hins betra. Umhverfið er orðið betra í dag fyrir sjávarútveginn en fyrir ári ef við tökum punktstöðuna, gengisstöðuna, olíuverð o.fl. Gengið er alla vega orðið betra og við sjáum að nú eru rekstrartölur miklu meira en þokkalegar, þannig að staðan hefur ekki versnað. Það er engin ástæða til þess fyrir ríkisstjórnina að segja að við þurfum að koma sjávarútveginum til bjargar. Það eru allar aðstæður til þess í dag að anda rólega og segja: Við skulum fara yfir þetta, reynum, að leita sátta. Það þarf að láta á okkur í stjórnarandstöðunni reyna. Meinið þið eitthvað með þessu sáttatali? Það þarf að stilla okkur svolítið upp við vegg og segja: Hvert viljið þið fara? Við erum með vísbendingu núna um þessa tímabundnu samninga. Þingmenn stjórnarmeirihlutans hafa verið að reyna að afvegaleiða umræðuna og segja: Þetta er uppboðsleið, þetta er markaðsleið eða eitthvað. Það er ekki þannig. Við erum bara að segja: Gangið þið í það með okkur að tímabinda samningana. Við erum ekkert að breyta neinu öðru. Síðan erum við að leggja til sjóð og ég held að við getum alltaf fundið fleti á því hvernig hægt er að byggja upp á landsbyggðinni og ýta nýsköpun og atvinnuþróun o.s.frv. úr vör. Ef einhvern tímann hafa verið aðstæður til að ná sátt og samkomulagi eru þær núna. Þetta eru kjöraðstæður. Það er synd að sjá ríkisstjórnina láta þessar aðstæður fljóta hjá, ekki beita sér. Það er synd með þennan fork sem er við borðsendann í ríkisstjórninni. Ég vil leiðrétta: Það er náttúrlega alltaf sumar í mínu hjarta. Það er auðvitað sumarið sem er tíminn.

Herra forseti. Frá því að ég man eftir mér hefur verið tekist á um sjávarútveg í íslenskri stjórnmálaumræðu með einum eða öðrum hætti. Ég man eftir útfærslu landhelginnar og átökunum sem henni tengdust í upphafi 8. áratugarins og togaravæðinguna í kjölfar þess, þegar leitast var við að efla sjávarbyggðir um allt land með stórfelldum skuttogarakaupum. Ég man eftir sífelldum deilum og áhyggjum af afkomu þeirra fyrirtækja. Ég man eftir ásökunum um að þau stunduðu sum hver bókhaldskúnstir til að sýna afkomu í sem verstu ljósi svo stórfyrirtæki sem áttu bæði togara og fiskvinnslur gætu þá fært hagnaðinn á milli þessara fyrirtækja með alls kyns aðferðum. Ég man líka að það tók Íslendinga u.þ.b. tíu ár að ganga svo nærri þessari mikilvægu auðlind að það þurfti að grípa til örþrifaráða ef ekki átti að eyða henni með öllu. Kvótakerfinu var komið á árið 1983. Þá var tilteknum fiskiskipum afhentur kvóti á grundvelli veiðireynslu áranna þriggja á undan og reyndust óhemju mikil verðmæti sem þar með voru gefin afmörkuðum hópi. Strax þá var lagður grundvöllurinn að nokkurs konar lénsfyrirkomulagi í íslenskum sjávarútvegi. Verðmæti kvótans margfaldaðist síðan þegar sett voru lög um stjórn fiskveiða árið 1990, en þá var framsal aflaheimilda gefið frjálst, kvótinn fór að ganga kaupum og sölum. Menn tóku að selja hver öðrum óveiddan fisk í sjónum og síðan að bókfæra sem eign þennan veiðirétt og veðsetja og taka lán út á með tilheyrandi fjárstraumi inn í íslenskt samfélag. Það varð til ný stétt auðmanna sem högnuðust ævintýralega á þessum viðskiptum, sumir hverjir, með alls konar afleiðingum fyrir íslenskt samfélag, aukinni stéttaskiptingu og hærra fasteignaverði á völdum stöðum í höfuðborginni, sárindum þeirra sem sátu eftir með sárt ennið og auðn á stöðum sem höfðu kannski lifað um aldir á því að hafa einhver auðugustu fiskimið veraldar rétt utan við túngarðinn en máttu nú allt í einu ekki nýta sér þau. Segja má að íslenskir útgerðarmenn hafi greitt veiðigjald æ síðan eftir lögmálum markaðarins hverju sinni, nema þeir hafa ekki greitt þetta veiðigjald til eigenda auðlindarinnar, þjóðarinnar og sameiginlegra sjóða hennar eða til þeirra samfélaga sem höfðu nýtt þessa auðlind öldum saman heldur hafa þeir greitt hver öðrum þetta veiðigjald. Við tók mikil samþjöppun í greininni með tilheyrandi hagræðingu eins og við þekkjum. Reksturinn hefur batnað til mikilla muna og þannig má segja að þessar aðgerðir, sem voru sársaukafullar og oft óréttlátar, hafi skilað íslensku samfélagi í heild vissri hagsæld. Herra forseti. Eins og ég nefndi í byrjun ræðu minnar hafa geisað deilur um íslenskan sjávarútveg svo lengi sem ég man eftir. Þessar deilur eru vegna þess að mikill fjöldi landsmanna telur að þar hafi gæðunum verið mjög misskipt. Kerfið umbuni alltaf þeim stóru og voldugu og það geri nýliðum mjög erfitt að hasla sér völl. Þarf þetta að vera svona? Eru heiftúðugar deilur um slíkan grundvallaratvinnuveg þjóðarinnar bara eðlilegur fylgifiskur þrasgefinnar þjóðar eða eru þær óeðlilegar? Eru þær til þess fallnar að eitra andrúmsloftið í samfélaginu almennt og ýta jafnvel undir þá tilfinningu að réttlætið geti aldrei borgað sig í samfélaginu og hagsæld þurfi alltaf að byggjast á rangsleitni og misskiptingu? Er ekki ómaksins vert að reyna að finna leið sem meiri sátt ríkir um og er jafnframt til þess fallin að skila landsmönnum hagsæld? Það hefur stundum hvarflað að mér að ímynda mér hvernig svona fyrirkomulag hefði komið út í þeirri atvinnugrein sem ég hef starfað í mestalla ævi, sem er bókaútgáfa og skáldskapur. Faðir minn, Thor Vilhjálmsson, starfaði sem rithöfundur og það má kannski ímynda sér að hann hefði árið 1983 fengið mjög góðan kvóta til skáldskapar, skáldsagnakvóta. Ég hefði svo erft þennan kvóta og svo hefði ég aukið við hann með því að skrifa nokkrar bækur sem ég hef skrifað í gegnum tíðina. Aðrir rithöfundar, og kannski alveg sérstaklega ungir rithöfundar, þyrftu svo greiða mér fyrir réttinn til að skrifa skáldskap, skrifa skáldsögur, og setja á markað og svo bara lifði ég á því að selja öðrum höfundum aðgang að þeirri auðlind sem íslenskir lesendur eru. Það væri svo sannarlega bæði óréttlátt og afkáralegt fyrirkomulag sem engum dytti í hug að koma á í lýðræðisríkjum samtímans. Ég held, herra forseti, að þetta vandamál megi hugsanlega leysa með einhvers konar útfærslu á útboðum á aflaheimildum, enda eru útboð meginregla þegar hið opinbera þarf að deila út takmörkuðum aðgangi að tilteknum gæðum, t.d. eftirsóknarverðum stórframkvæmdum eða tíðnisviðum eða einhvers konar sérleyfum. Við heyrum oft talað um að íslenskur sjávarútvegur sé sjálfbær. Þegar við tölum um sjálfbærni þarf alltaf að huga að þremur stoðum sem þurfa allar að vera jafn gildar. Það er sú umhverfislega, sú hagræna og sú samfélagslega. Það má segja að kvótakerfið hafi verið tilraun til að skjóta umhverfisstoð undir fiskveiðar okkar, enda mikil ofveiði þá við Íslandsstrendur sem kvótakerfið vissulega vann bug á. Þegar framsalið var svo samþykkt má segja að hinni hagrænu stoð hafi verið skotið undir kerfið. En það hefur hins vegar verið alveg látið undir höfuð leggjast að huga að þriðju stoðinni sem er þó ekki síður mikilvæg og það er hin samfélagslega stoð. Þessari umbyltingu á fiskveiðikerfinu hefur fylgt mikil samfélagsleg upplausn. Þessi umbylting hefur haft alveg gríðarlega erfiðleika í för með sér fyrir sjávarbyggðir víða um land. Ef við myndum fara út í einhvers konar útboðsleið værum við kannski að ná fram þremur markmiðum: Að auka jafnræði við úthlutun þessarar þjóðareignar sem nytjastofnarnir við Ísland eru. Við værum að auðvelda nýliðun í greininni með því að lækka verulega leigugjald aflaheimilda. Og við værum að færa ákvörðun um upphæð gjaldsins fyrir veiðiréttinn frá stjórnmálamönnunum og til greinarinnar sjálfrar. Enda er það fullkomlega óeðlilegt að stjórnmálamenn séu að vasast í slíku. Samfylkingin, Píratar, Viðreisn og Flokkur fólksins leggja til að málinu verði vísað frá og á sama tíma gengið út frá því að gildandi lög verði framlengd og farið verði eftir ákvæðum þeirra til ársloka 2019. Tíminn verði svo nýttur til að vinna betri tillögur sem eru betur til þess fallnar að skapa frið í samfélaginu. Til vara leggja svo Samfylkingin, Píratar og Viðreisn fram breytingartillögur þar sem rætt er um að gera aflahlutdeild tímabundna og að frá og með 1. janúar 2019 skuli Fiskistofa skipta aflahlutdeild handhafa í hverri og einni tegund í 20 jafna tímabundna hluta. Þá skal fyrsti hlutinn gilda í eitt ár, annar hlutur í tvö ár og þannig koll af kolli. Frá og með 1. janúar 2020 skal árlega endurúthlutað til 20 ára þeim 5% aflahlutdeildar í hverri tegund sem er laus og ótímabundin. Það á með öðrum orðum að fyrna 5% árlega af aflahlutdeildum og rætt hefur verið um að bjóða út 20%. Í þessu myndum við hafa hliðsjón af öðrum sambærilegum útboðum í Færeyjum nýlega sem þykja hafa gefist vonum framar. Afrakstrinum mætti verja til lækkunar veiðigjalda og til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga eða í átakssjóð Byggðastofnunar. Að mínu mati væri útboðsleiðin til þess fallin að auka réttlæti við úthlutun á sameign þjóðarinnar og þar með líka til að auka sátt í landinu um þennan grundvallaratvinnuveg, sem er fullkomlega óeðlilegt að slíkt ósætti ríkir um sem raun ber vitni. Hún myndi auðvelda nýliðum að hasla sér völl í greininni og eins og fyrr segir myndi hún færa greininni sjálfri valdið yfir því hvað telst vera hæfilegt gjald fyrir heimildirnar. Útboðsleiðin nýtur raunar fylgis meðal a.m.k. fjögurra af þeim átta flokkum sem nú eiga sæti á Alþingi, enda er hún í anda þeirrar jafnaðarstefnu sem meiri hluti þjóðarinnar aðhyllist. Í stefnu Pírata segir, með leyfi forseta: „Íslenska ríkið, fyrir hönd íslensku þjóðarinnar, eiganda auðlindarinnar, skal bjóða aflaheimildir upp til leigu á opnum markaði og skal leigugjaldið renna í ríkissjóð og skulu öll úrslit uppboða vera opinberar upplýsingar.“ Hjá Viðreisn er svipað upp á teningnum, með leyfi forseta: „Í stað veiðileyfagjalds verði ákveðinn hluti kvótans settur á markað á hverju ári. Þannig fæst sanngjarnt markaðstengt afgjald fyrir aðgang að auðlindinni og umgjörðin um atvinnugreinina verður stöðug til frambúðar. Leiðin hvetur til hagræðingar og hámarksarðsemi þegar til lengri tíma er litið. Einnig opnast leið fyrir nýliðun.“ Samfylkingin hefur lengst allra flokka talað fyrir slíkri leið og í stefnu hennar segir m.a.: „Úthluta á aflaheimildum á jafnræðisgrundvelli til hóflegs tíma með gagnsæjum hætti. Nýir fiskstofnar og aukning á kvóta eiga strax að fara í útboð.“ Í stefnu Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs segir eftirfarandi: „Endurúthlutun felst annars vegar í tímabundinni ráðstöfun leyfa og skal að hluta vera bundin útgerðarformum og veiðiaðferðum, og hins vegar í uppboði, að hluta bundin svæðum landsins og sveitarfélögum og þeim aðilum boðið að skilgreina leiðir til úthlutunar.“ Herra forseti. Hér er um að ræða mál sem varðar alla landsmenn. Ég er hræddur um að ekki hafi farið fram nægilega víðtæk umræða um allt samfélagið um þetta mál, enda var það ekki sett í samráðsgátt og þar með ekki hvatt til almennrar umræðu um málið meðal almennings. Þegar hafa þó komið fram ýmsar marktækar gagnrýnisraddir frá aðilum sem við hljótum að leggja við hlustir þegar tjá sig. Þar nefni ég sérstaklega, eins og margir aðrir hafa nefnt á undan mér, Indriða H. Þorláksson hagfræðing, sem tjáð hefur sig með býsna afdráttarlausum hætti um þetta frumvarp í grein sem birtist í Kjarnanum á dögunum. Mig langar að nefna sérstaklega eitt úr hans gagnrýni sem fleiri hafa raunar tekið undir og varðar gamalkunnugt vandamál þegar kemur að samkrulli veiða og vinnslu í bókhaldi stórra og öflugra sjávarútvegsfyrirtækja. Indriði bendir á að útgerð og vinnsla sé hér á landi iðulega í eigu sama aðila og að stór hluti kaupenda íslenskra fiskafurða séu líka félög í eigu fiskútflytjenda. Þessi eignatengsl geri það mögulegt að flytja rentuna frá veiðum og þá annaðhvort til vinnslunnar eða kaupendanna í viðskiptum tengdra aðila. Það sé því ekki hægt að byggja matið á heildarrentu fiskveiðanna á veiðunum einum heldur verði að taka vinnsluna með í reikninginn, eins og gert var í lögunum frá árinu 2012, sem hæstv. forsætisráðherra vék hér góðu að áðan. Rétt er að taka fram að ekkert fyrirtæki sem hafði eingöngu tekjur af vinnslu greiddi veiðigjald. Nú er vikið af þessari leið, segir Indriði, með því m.a. að bera fyrir sig að margar konur starfi við fiskvinnslu og gagnrýnir Indriði þetta. Samkeppniseftirlitið kom líka með alvarlega athugasemd í sinni umsögn, með leyfi forseta: „Verði fyrirliggjandi frumvarp að lögum að óbreyttu mun sú skekkja í aflaverðmæti sem fram kemur í bókhaldi samþættra útgerða annars vegar og annarra útgerða sem selja afla á fiskmörkuðum hins vegar óhjákvæmilega valda mismunun í útreikningi á veiðigjaldi viðkomandi útgerða. Með hliðsjón af framangreindu vill Samkeppniseftirlitið beina þeim tilmælum til atvinnuveganefndar að brugðist verði við þeirri skekkju sem fram kemur í bókhaldi viðkomandi útgerða við vinnslu frumvarpsins áður en það verður að lögum.“ Þannig mætti áfram telja, herra forseti, en ég læt hér staðar numið að sinni. En mig langar þó að lokum að vitna til niðurlags í áðurnefndri grein Indriða H. Þorlákssonar, með leyfi forseta: „Það er alls óviðunandi að þjóðin fái einungis smánargjald fyrir afnot af auðlind sinni, nánast ölmusu sem rétt dugar til að greiða þann kostnað sem fylgir því að sjá til þess að auðlindin verði ekki eyðilögð heldur nýtt með hagkvæmum hætti. Við framlagningu frumvarpsins töldu margir þetta atriði þjónkun við hagsmuni útgerðareigenda sem von stæði til að yrði leiðrétt í þinginu. Með framkomnu áliti atvinnuveganefndar er ljóst að hún hefur ekkert lært af sneypuför sinni sl. vor og er slegin þeirri blindu að hlutverk Alþingis sé ekki að gæta almannahags heldur ganga erinda sérhagsmunaafla. Marklaus falsrök um samtímaálagningu eru engin afsökun í því efni og hagsmuni smáútgerða hefði mátt tryggja án þess að færa stórútgerðarmönnum margfalda hagsbót um leið.“

Herra forseti. Mér finnst nú rétt, þar sem sérstaklega var óskað eftir því að ég ætti samtal við fulltrúa stjórnarandstöðu, að ég nýti þann tíma sem ég hef hér í húsi til að gera það. Mig langar að spyrja hv. þingmann - fyrir utan hvað mér fannst skemmtilegt að hlusta á hann ræða um skáldskap. Ég ætla ekki að spyrja um það heldur langar mig að spyrja um tvennt. Hv. þingmaður nefndi sérstaklega reynslu Færeyinga af útboði. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvernig hann telji að sú reynsla hafi gefist í ljósi þess að þar er ekki verið að bjóða út fisk í lögsögu Færeyinga heldur eingöngu fisk úr deilistofnum utan lögsögu. Telur hann það viðunandi árangur að enginn nýr aðili hafi bæst í hóp þeirra sem nýta fiskveiðiauðlindina í gegnum útboðið? Telur hann að slíkt kerfi á Íslandi hefði ekki þá áhættu í för með sér eins og aukna samþjöppun, eins og Færeyingar hafa verið að ræða um frá því að útboðið fór fram? Ég tel nokkuð víst út frá ræðu hv. þingmanns og raunar líka ræðu hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur að breytingartillagan sem hér liggur fyrir, sem þó er ekki orðuð þannig að hún snúist um útboð, snúist um útboð á aflaheimildum og ætti kannski betur heima sem breytingartillaga við lög um fiskveiðistjórnarkerfið, þótt það sé nú alltaf gaman að fá inn tillögu við önnur frumvörp. Síðan langar mig að spyrja hv. þingmann, sem spurði sérstaklega út í lögin frá 2012 þar sem öll reiknuð renta í veiðum og 80% af reiknaðri rentu í veiðum kæmi inn í reiknigrunn sérstaka veiðigjaldsins: Myndi hann frekar vilja halda því kerfi áfram og sömuleiðis taka tillit til hærri ávöxtunarkröfu rekstrarfjármuni í lögunum eins og þau voru í upphafi? Ég tel að það sé mjög mikilvægt að við berum þá saman lögin frá 2012, sem flokkur minn og hv. þingmanns settum sameiginlega, og þetta frumvarp og hvernig þau koma mismunandi út. Ég held að það væri mjög fróðlegt fyrir umræðuna í þingsal að fá þann samanburð fram.

Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir andsvörin. Hún spurði annars vegar um Færeyjar og hins vegar um afrakstur laganna frá 2012 í samanburði við þessi hér. Svo ég svari því á undan veit ég að komið hafa fram einhverjar tölur varðandi það, en við eigum eftir að fara yfir þær og ég er ekki reiðubúinn til að taka afstöðu til þeirra. Varðandi Færeyinga og hættu á samþjöppun hefur a.m.k. fengist mjög gott verð. Færeyingar hafa fengið mjög gott verð í útboðum sínum. Við höfum vissulega heyrt gagnrýnisraddir frá Færeyjum en ég held að það sé alltaf við því að búast. Það væri einkennilegur útgerðarmaður sem ekki barmaði sér yfir því að þurfa að greiða fyrir aðganginn að auðlindinni eða bara barmaði sér yfirleitt. Við þekkjum það. Við höfum líka lært að taka hæfilegt mark á því þegar útgerðarmenn barma sér. Það er ekki einhlítur mælikvarði á afkomu útgerðar þó að útgerðarmenn kunni að barma sér. Ég held að Færeyingar hafi hingað til haft mjög góða reynslu af þessum tilraunum sínum og hafi fullan hug á því að halda þeim áfram.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Hv. þingmaður segir að tölurnar liggi ekki fyrir, þ.e. samanburðurinn við 2012 og það frumvarp sem hér liggur frammi. En ég var ekki endilega að spyrja um það heldur um grundvallarreglurnar, hvort hv. þingmaður hefði verið sáttari við að þær grundvallarreglur hefðu verið áfram til hliðsjónar, óháð því hvaða tölur kæmi út úr því. Hins vegar held ég að gagnlegt væri að fá þær tölur fram til þess að fá slíkan samanburð. Hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni að mikilvægt væri að hafa hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar að leiðarljósi. Hann nefndi sérstaklega hin samfélagslegu áhrif, sem ég held að við hv. þingmaður séum sammála um að skipti máli að hafa í huga. Þess vegna er ég hugsi yfir því að þessir þrír flokkar leggi í raun til uppboðsleið. Er verið að leggja til uppboðsleið sem er bundin við landshluta eða sveitarfélög, út frá því hvernig hv. þingmenn tala? Eða er verið að tala um þá leið til að fá sem hæst verð fyrir auðlindina? Tökum við þá ekki þá áhættu að fórna ákveðnum samfélagslegum áhrifum um leið? Það myndi ég gjarnan vilja heyra hv. þingmann tjá sig um. Þarna er gert ráð fyrir að öllum afla verði úthlutað með þessum hætti og því er væntanlega verið að taka út fyrir sviga, eða henda í raun fyrir borð öllu sem kallast byggðakvóti eða annað slíkt. Hefur hv. þingmaður áhyggjur af slíkum samfélagslegum áhrifum?

Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir. Já, mér finnst full ástæða til að hafa áhyggjur af þeim samfélagslegu áhrifum sem af þessu hljótast. Þegar við komum að þessum málum hljótum við ævinlega að hafa í huga hvernig þau koma við viðkomandi samfélög. Ég tel, eins og ég var að reyna að rekja í þessu litla sögulegu yfirliti í ræðu minni, að ekki hafi nægilega verið hugað að því í gegnum tíðina hvernig hinar harkalegu vendingar og breytingar sem urðu á fiskveiðistjórnarkerfinu komu við þessi samfélög. Ég held að það liggi alveg fyrir í tillögum okkar að við gerum einmitt ráð fyrir því að byggðirnar, hinar viðkvæmu byggðir víða um land sem hafa lifað af hafinu í gegnum aldirnar, njóti þessara aðgerða.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni að mörgu leyti ágæta ræðu. Ég hjó sérstaklega eftir því að hann gat um upphaf kvótakerfisins 1983 og talaði um að þar hefði verið úthlutað takmörkuðum gæðum og allir sem hefðu fengið úthlutun hefðu grætt peninga. Það var ekki svo. Ástæðan fyrir þessari breytingu er sú að mönnum var bannað að sækja í sjóinn með sama hætti og þeir gerðu. Þar af leiðandi skertist frelsi fólks til að reka fyrirtæki sín. Og fyrst ágætur og hv. þingmaður nefndi hér frábært skáld, föður sinn, ef það hefði sætt sömu skilmálum og hv. þingmaður hefði erft þau réttindi þannig. Hann að vísu er erfði skáldagáfuna og gerir það mætavel. Ég er ekki viss um að það hefði verið mikið eftir af skáldum í landinu 1983 ef þetta kerfi hefði verið sett og þeim verið bannað að skrifa jafn margar bækur eða jafn mörg skáldverk og þau þá gerðu. Er hugsunin sú hjá hv. þingmanni að það fylgi engin skerðing á því ef sett eru takmörk á það hversu miklu þú mátt afkasta? Það er það sem var gert 1983. Þess vegna sáu útgerðirnar sjálfar um að hagræða, það kom niður á fullt af byggðarlögum, milliútgerð lagðist af. Með sama hætti hefði farið fyrir skáldsagnagerð á Íslandi, þeim hefði fækkað sem hana hefðu stundað því að þeir mættu ekki skrifa jafn mikið og þeir annars hefðu gert. Ég sé hér að hluti af því að mæta þessum vanda er inni í tillögum stjórnarandstöðunnar, sem hv. þingmaður styður, hugmyndir um uppbyggingasjóð landsbyggðar. Ég hefði gjarnan viljað heyra hvernig hv. þingmaður sér þeim fjármunum ráðstafað sem þangað eiga að renna og hverjir eigi í rauninni að njóta þeirra gæða sem inn í þann sama sjóð verða lögð.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir hans góða andsvar. Það er alveg rétt að þetta voru takmörkuð gæði sem var úthlutað þarna. Það sem við erum að gagnrýna í sífellu er að aðgangur að auðlindinni fór síðan að ganga kaupum og sölum og þjóðin fékk ekki rentu sína af því. Því var sem sagt úthlutað ókeypis. Varðandi hugsanlegan uppbyggingarsjóð landsbyggðar og hvernig eigi að verja þeim fjármunum sem þar kynni að safnast má hugsa sér það á ótal vegu. Það þarf ekki endilega að vera um að ræða uppbyggingu í frumatvinnuvegum þjóðarinnar sem við höfum þróað hér um aldir heldur má sjá fyrir sér alls konar nýsköpun, ekki síst stórátak í samgöngumálum, bæði samgöngumálum í eiginlegum skilningi og eins þeim samgöngum sem snúa að internetinu og tölvutengingum, þannig að fólk geti búið hvar sem er og unnið við hvað sem er. Ég held að það sé grundvallaratriði við uppbyggingu landsbyggðarinnar að reyna að snúa af braut fábreyttara atvinnuhátta.

Virðulegi forseti. Ég held að þetta kalli á aðeins skýrari nálgun að því hvernig við ætlum að byggja upp betri samfélög úti um allt land á grundvelli innheimtu veiðigjalda. Við erum með sama hætti með samgönguáætlun, við erum með fjarskiptaáætlun o.s.frv. sem uppbygging þar undir heyrir. Ég tók eftir því að hv. þingmaður nefndi áðan að ekki hefði verið hvatt til almennrar umræðu um málið og það væri hluti af lélegri kynningu á því. Ég spyr hv. þingmann: Veit hann til þess að ríkisstjórn hafi áður sent sjávarútvegsráðherra í hringferð um landið og hann átt viðræður við fólkið sem í sjávarútvegsbyggðunum býr á 11 fundum sem 600 manns sóttu og allur sá fundur hvattur til þess að taka þátt í meðferð málsins þegar þingið er að vinna það? Ég þekki ekki annað fordæmi. Ég spyr hv. þingmann hugsunar hans í því og þeim efnum, hvort við getum ekki verið sammála um að þetta teljist 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. sjávarútvegsráðherra seinna andsvar. Ég tek undir að hæstv. sjávarútvegsráðherra sýndi dugnað og stóð sig vel í að halda fundi víða um land og kynna sjónarmið sín fyrir þeim sem þá fundi sóttu. Ég vil alls ekki taka það af hæstv. ráðherra. En það breytir því ekki að málið var ekki í samráðsgáttinni. Ég get í sjálfu sér ekkert gert í því. Það breytir því ekki heldur að málið hefði mátt vera betur rætt í samfélaginu, sem hefur að undanförnu logað af umræðum um mál sem óvíst er að komi einu sinni fram á þingi í febrúar, þ.e. þriðja orkupakkann.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðmundi Andra Thorssyni tókst að halda 20 mínútna ræðu nánast án þess að minnast á frumvarpið sem er til umræðu. Hann gerði það þó aðeins síðustu mínúturnar. Þingmaðurinn var auðvitað að fjalla um lögin um stjórn fiskveiða, hvað hann vildi hafa öðruvísi. Ég skal taka þátt í þeirri umræðu. Ég hef mikið velt fyrir mér þessari útboðs- eða uppboðsleið sem menn tala gjarnan um í Samfylkingunni og leggja að jöfnu við réttlæti, jafnræði. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmanninn: Telur hann að ríkisvaldið geti núna innleyst þær aflaheimildir sem eru búnar að ganga kaupum og sölum í fjölda ára og farið í útboð með þær? Veit þingmaðurinn af hverju var árið 1983 farið í þau málefnalegu sjónarmið við úthlutun kvóta að þeir fengju hann sem höfðu veiðireynslu? Getur hann ímyndað sér að það hafi verið á grundvelli gildandi stjórnarskrár að þeir sem sóttu sjóinn, löngu áður en löggjafanum datt í hug að setja í lög að þetta væri sameign þjóðarinnar, hvað sem það nú þýðir - að þau réttindi hafi ekki verið varin af stjórnarskránni? Menn sóttu sjóinn löngu áður en til varð jafnvel ríkisvald, heldur hv. þingmaður að veiðirétturinn sé ekki varinn? Þannig að menn geti bara komið núna og sagt: Heyrðu, við eigum þetta. Eins og þetta sé hús sem við eigum hér. Auðvitað eigum við Ísland, við eigum miðin, við eigum verðmætin en þetta er ekki eins og að eiga hús og leigja 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni  Hv. þingmaður talar um að þeir hafi fengið kvótann sem sóttu sjóinn og það var á hv. þingmanni að skilja að það hefðu verið aðilar sem höfðu sótt sjóinn frá árinu 930. En það er ekki svo. Þetta voru menn sem höfðu sótt sjóinn frá árinu 1980–1983. Þetta var þriggja ára veiðireynslu sem var um að ræða og þeir sem voru svo óheppnir að falla utan þeirrar veiðireynslu höfðu ekki sams konar aðgang að auðlindinni og þeir aðilar sem það höfðu og hvað þá þeir sem komu síðar inn í greinina og þurftu að greiða viðkomandi lénsherrum fyrir aðganginn að auðlindinni.

Hæstv. forseti. Það er alla vega gott að vita að því verður ekki kippt undan útgerðum með einu pennastriki. Þá er hv. þingmaður væntanlega að tala um einhvers konar fyrningarleið, 20 ár eða jafnvel lengur. En ég hef þá áhuga á að vita hvernig eigi að bjóða þennan kvóta upp, veiðiheimildirnar. Er það örugglega bara til hæstbjóðanda? Ef það er einhver hæstbjóðandi, halda menn að það verði eitthvert réttlæti úr því? Hverjir halda menn að geti boðið í þetta aðrir en stærstu útgerðirnar? Hvaða nýliðun verður við það? Ég sé ekkert fyrir mér í einhverju svona uppboði eða útboði, alla vega ekki til hæstbjóðanda. Ef menn ætla að fara að gera þetta með byggðasjónarmiðum og lægra verði og einhverju slíku fær þjóðin væntanlega ekki neitt voðalega mikið fyrir auðlindirnar. 

Virðulegur forseti. Þetta er mjög ruglingslegt. Þetta er mjög ruglingslegt kerfi. Veruleikinn er ruglingslegur. Hv. þingmaður spyr mig hvernig eigi að haga slíkum útboðum og því er til að svara að ég veit ekkert um það. Ég hef ekki hugmynd um það. Ég veit ekkert hvernig á að skipuleggja verðmyndun á fiski. Það er ekki mitt hlutverk að vita það eða leggjast í einhver blæbrigði í smáatriðum við þá útfærslu. Okkar hlutverk hér er að móta almenna stefnu sem við fáum síðan bestu aðila til að útfæra í smáatriðum. Ég held að við höfum alveg næga þekkingu í landinu til að það verði gert. Það er vissulega mikilvægt að í því ferli öllu verði gætt að hagsmunum 

Herra forseti. Hér er mikið talað um útgerðir sem berjast í bökkum, talað um að ríkisstjórnin sé með þessu veiðigjaldafrumvarpi sínu að ná samkomulagi um að lækka veiðigjöld af litlum útgerðum. Herra forseti. Það er einmitt ekki verið að því. Hér skal gera best við þá sem eiga mest. Það er ekki verið að búa til eitthvert kerfi sem sérstaklega styður við litlar og meðalstórar útgerðir. Það er blekking. Hér er líka talað um það, sérstaklega hæstv. sjávarútvegsráðherra, að víðtækt samráð hafi átt sér stað, af því að hæstv. ráðherra fór og heimsótti 11 staði hringinn í kringum landið og talaði við útgerðaraðila. En hversu víðtækt var samráðið við eigendur þeirrar auðlindar sem við fjöllum hér um, sjálft fólkið í landinu? Hvar var samráðið við það? Verið hefur mikil gagnrýni á frumvarpið, t.d. meðal sjómanna sem vita nákvæmlega um hvað málið snýst, vegna þess að þeir horfa á að frumvarpið kunni að skerða tekjur þeirra. Þeir vita hver staðan er. Þeir vita hvernig kaupin gerast á eyrinni. Indriði H. Þorláksson, hagfræðingur, fyrrverandi ríkisskattstjóri og fyrrverandi ráðgjafi þáverandi fjármála- og efnahagsráðherra, Steingríms j Sigfússonar, skrifar um veiðigjaldafrumvarp ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur í vefritið Kjarnann. Er málið honum langt í frá ókunnugt, enda starfaði hann um tíma vestur í Bolungarvík hjá Einari Guðfinnssyni heitnum, þá aðallega við að gera upp við trillukarla sem lögðu upp afla hjá frystihúsinu. Þetta gerði Indriði áður en hann hóf hagfræðinám. Hvers vegna er ég að fjalla um það úr ræðustól Alþingis? Jú, vegna þess að ég tel þessa grein ekki bara vera gagnlega þeim þingmönnum sem hér fjalla um veiðigjöld, heldur beinlínis nauðsynlega áður en þeir greiða atkvæði um málið í næstu viku. Margir hafa vitnað til orða Indriða, en vegna þess hversu mikilvægt innlegg ég tel þessa grein vera í þetta mál - ég veit að þingmenn eru uppteknir alla jafna - hef ég ákveðið að lesa hana fyrir þingheim, sem og fyrir þá sem fylgjast með störfum þingsins á þingrásinni, en svo mun vera um nokkur þúsund einstaklinga. Hefst nú lesturinn, með leyfi forseta: „Síðastliðið vor var reynt að koma lækkun veiðigjalda í gegnum þingið. Fékk sú tilraun hægt andlát eftir að flett hafði verið ofan af því. Gallar núgildandi laga um veiðigjöld eru þó slíkir eftir kukl við þau á undanförnum árum til að færa eigendum útgerðanna aftur það lítilræði af auðlindarentu fiskveiða, sem þjóðin fékk með lögum um veiðigjöld 2012, að breyting á þeim var óhjákvæmileg. Boðaðri endurskoðun laganna var því beðið með nokkurri eftirvæntingu. Í því frumvarpi til laga um veiðigjöld sem liggur frammi er margt til bóta. Snúið er aftur til þeirrar hugsunar að hlutverk laganna sé að skilgreina þann hluta virðisauka í sjávarútvegi sem rekja má til auðlindarinnar og að reikna þjóðinni hlutdeild í honum. Frumvarpið þróar aðferð til þessa, sem er til mikilla bóta frá því sem áður var, þótt ekki sé hún gallalaus. Í frumvarpinu er hins vegar ekki svarað þeirri spurningu hvert sé réttmætt tilkall þjóðarinnar til arðs af auðlindinni. Í stað þess er sett fram reikniregla sem miðast við meðaltal síðustu ára, nokkurs konar „status quo“ í því efni. Það skortir vilja, getu eða þor til að taka á stóru spurningunni í þessu máli, þ.e. hvaða tilkall á þjóðin til arðs af sinni eigin auðlind? Frumvarpið, ef að lögum verður, getur hins vegar skapað grunn fyrir málefnalega umræðu um þá spurningu í stað karps um tæknilegan tittlingaskít eins og verið hefur. Frumvarpið felur í sér að stefnt er að því að finna þann arð sem rekja má til réttar á nýtingu fiskveiðiauðlindarinnar eftir að greidd hafa verið aðföng, vinnulaun og fjármagnskostnaður þar með talið eðlilegt endurgjald fyrir fjármagn. Þetta er skilyrði þess að unnt sé að telja veiðigjöldin auðlindagjöld. Horfið var frá þessu með fyrstu breytingum á lögunum frá 2012 undir því yfirskini að slíkt væri of flókið í framkvæmd. Í stað þess var stofn veiðigjalda miðaður við bókhaldsstærð sem ræðst af fjármálalegum froðufærslum og er mótanlegur af hagsmunaaðilum. Þannig tókst að lækka veiðigjöldin þar til skepnan snerist gegn skapara sínum og gengishagnaður kom honum í koll. Stórútgerðin krafðist breytinga, sem leiddi til óðagotsins í sumarbyrjun. Þótt frumvarpið byggi á sömu hugsun og lögin frá 2012 víkur það frá þeim í nokkrum atriðum. Í fyrsta lagi er horfið frá því að leggja raunhæft mat á þann hluta rentu í sjávarútvegi sem fluttur er til fiskvinnslu eða fisksölu vegna markaðsbrests og eignatengsla. Í öðru lagi eru frávik í því hvernig kostnaður við fjármagn er fundinn eða áætlaður. Í þriðja lagi er mismunur í því hvernig rentu eða veiðigjaldi er deilt niður á fisktegundir og í fjórða lagi er skipting fiskveiðirentunnar milli útgerðar og eiganda auðlindarinnar með ólíkum hætti. Verður fjallað um hvert þessara atriða hér a eftir. Auðlindarenta myndast þegar aðgangur að nýtingu auðlindar er takmarkaður t.d. náttúrulega, svo sem í virkjun vatnsfalla, eða með lögum eins og í úthlutun fiskveiðiheimilda. Með óheftum aðgangi allra að auðlindum og fullkominni samkeppni myndast ekki auðlindarenta. Nær öll fiskvinnsla í landinu er í eigu útgerða eða öfugt eða útgerð og vinnsla er í eigu sama aðila. Stór hluti „erlendra“ kaupenda íslenskra fiskafurða eru félög í eigu fiskútflytjenda. Eignatengslin gera það mögulegt að flytja rentuna frá veiðunum til vinnslunnar eða hinna „erlendu“ kaupenda með verðlagningu í viðskiptum tengdra aðila. Án eignatengsla og með samkeppni um kaup á fiskafurðum væri engin fiskveiðirenta hjá vinnslunni eða kaupendum afurðanna. Mat á heildarrentu af fiskveiðum getur því ekki byggst á veiðunum einum saman og nauðsynlegt er að leggja mat á rentu í veiðum og vinnslu í heild sinni. Í lögunum frá 2012 var farin sú leið að meta rentu í vinnslu og veiðum með sama hætti. Frá heildartekjum án innbyrðisviðskipta var dreginn kostnaður, þar með talið fjármagnskostnaður í veiðum og vinnslu. Þar sem öll rentan á uppruna í veiðunum var henni jafnað niður á aflamagnið. Sumir sem ekki skildu eða vildu ekki skilja þessa aðferð héldu því fram að með þessu væri verið að leggja veiðigjald á vinnsluna, sem er ekki rétt. Ekkert fyrirtæki sem hafði eingöngu tekjur af vinnslu en ekki veiðum greiddi veiðigjald.“ - Ég endurtek: Ekkert fyrirtæki sem hafði eingöngu tekjur af vinnslu en ekki veiðum greiddi veiðigjald. „Í frumvarpinu er vikið af þessari leið og rentan nær eingöngu reiknuð út frá veiðunum. Með því er litið fram hjá því að verð til vinnslu eða sölu milli tengdra aðila er lægra en eðlilegt er og rentan í fiskveiðum vanreiknuð sem því nemur. Fiskverð er oft talið vera a.m.k. 20% undir markaðsverði fyrir botnfiskafla og að munurinn sé enn meiri fyrir uppsjávarafla. Að milliverðlagning eigi sér stað er viðurkennt í frumvarpinu og reynt að bæta úr því með því að reikna 10% álag á rentu uppsjávartegunda. Þessi leiðrétting er þó ófullnægjandi. Það eru ekki góð vinnubrögð að líta fram hjá augljósum staðreyndum sem skipta miklu máli og nota ekki tiltækar aðferðir til að taka þær til greina. Með því er litið fram hjá hluta þeirrar auðlindarentu sem þjóðin á tilkall til og lögð blessun yfir vafasamt atferli þótt löglegt kunni að vera. Hvati er þegar fyrir hendi til vanreiknings á söluverði með milliverðlagningu, m.a. vegna tengingar launa sjómanna við fiskverð, en getur einnig verið fyrir hendi af skattalegum ástæðum o.fl. Með því að láta ranga milliverðlagningu einnig hafa áhrif á veiðigjöld verður þessi hvati sterkari en áður. Það að taka ekki þá rentu sem flutt er til fiskvinnslu eða -sölu með í útreikning veiðigjalda mun því ekki aðeins ræna þjóðina hluta auðlindarentunnar heldur einnig þrýsta fiskverði niður og rýra þannig hlut sjómanna og sjálfstæðra útgerða sem eru háð sölu afurða til keppinauta sinna. Kjarninn í skilgreiningu auðlindarentu er að draga frá tekjum af nýtingu auðlindarinnar allan kostnað sem nýtingaraðilinn hefur af starfseminni. Hvað almennan rekstrarkostnað varðar, þ.e. launakostnað og kaup á efnislegum aðföngum og þjónustu, liggur hann fyrir í bókhaldi rekstrarins. Öðru máli gegnir um kostnað við að leggja starfseminni til varanlega rekstrarfjármuni svo sem skip og veiðarfæri, verksmiðjur og húsnæði. Raunverulegur kostnaður við það liggur ekki fyrir í reikningum. Tilsvarandi bókhaldsfærslur, afskriftir og vextir lúta reglum eða eru ákveðnar með þeim hætti að tengsl við raunverulegan kostnað geta verið lítil. Af þessum ástæðum er litið framhjá bókhaldi en fjármagnskostnaður reiknaður eftir því hve mikið fé er bundið í rekstrinum, endingartíma fastafjármuna og eðlilegum vöxtum. Hjá skattyfirvöldum eru nákvæmar upplýsingar um fjárfestingar fyrirtækja áratugi aftur í tímann og því auðgert að meta stofnverð fastafjármuna og endingartíma þeirra og vextir eru miðaðir við það sem almennt er. Í frumvarpinu nú er vikið af þessari leið og í staðinn eru bókhaldslegar afskriftir lagðar til grundvallar. Afskriftir eru vissulega eðlilegur þáttur fjármagnskostnaðar en gera verður fyrirvara á notkun bókhaldslegra afskrifta sem ráðast af reglum í skattalögum sem víkja oftast mjög mikið frá efnahagslegum afskriftum. Til dæmis eru skip sem hafa endingartíma sem mældur er í tugum ára afskrifuð á átta árum. Afskriftir geta því vikið mikið frá raunverulegri verðrýrnun, ofmetið hana og sveiflast mikið. Líklegt er að þetta fyrirkomulag muni vera hvati til offjárfestinga. Bókfærðir vextir með verðbótum og gengisbreytingum er sjáanlega ónothæfur mælikvarði á fjármagnskostnað auk þess sem skuldir fyrirtækja ráðast af ýmsu öðru en fjárfestingum í fastafjármunum. Frumvarpið gerir réttilega ekki ráð fyrir að bókfærðir vextir verði notaðir en í stað þess eru vextir áætlaðir vera sama fjárhæð og afskriftir en svo vill til að á síðustu árum hafa þessar tvær stærðir verið áþekkar. Þótt engin rök séu færð fyrir þessari niðurstöðu er hún ekki að öllu órökrétt. Endingartími fastafjármuna í útgerð er líklega ekki fjarri 25–30 árum, sem svarar til 3–4% afskrifta sem er ekki fjarri þeim vöxtum sem leggja má til grundvallar. Þrátt fyrir það er þessi leið vafasöm og mun t.d. tvöfalda áhrif af sveiflum í fjárfestingum og afskriftum.“ Og áfram heldur Indriði Þorláksson, með leyfi forseta: „Torskildasti hluti frumvarpsins er líklega það að reikna gjaldstofn veiðigjalds sérstaklega fyrir einstakar aflategundir í stað þess að deila veiðigjaldi á þær með svokölluðum þorskígildum. Aðferð frumvarpsins er ekki flókin í reynd en krefst nokkuð umfangsmikillar gagnaöflunar og úrvinnslu sem ætti þó að vera RSK innan handar að gera. Ekki virðist fræðilegur munur á þessum aðferðum til að jafna veiðigjöldunum niður á tegundir en ákvörðun þorskígilda var ætíð miklum annmörkum háð og breytingin er væntanlega til bóta. Þau ár sem liðin eru frá því að veiðigjöld voru fyrst lögð á sem auðlindagjald hefur umræða um kjarna málsins, þ.e. eðlilegt endurgjald fyrir nýtingu fiskveiðiauðlindarinnar, fallið í skuggann af þrasi um tæknilega útfærslu. Einnig hefur verið reynt að halda því fram að með veiðigjöldum sé verið að skerða hag bæjarfélaga eða svæða. Rök skortir fyrir slíkum staðhæfingum. Rétt ákveðin auðlindagjöld gera það ekki. Þau falla eingöngu á eigendur útgerðanna og breyta ekki rekstrarforsendum eða því hvað starfsemin skilur eftir þar sem hún fer fram. Enga umræðu um skiptingu rentunnar er að finna í frumvarpi þessu þótt það gæti orðið grundvöllur fyrir umræðu um þetta meginatriði auðlindastefnu. Forðast er að ræða það. Engin tilraun er gerð til að rökstyðja álagningu veiðigjalda, hvert sé markmið þeirra og hvaða rök standi til þess að þau eigi að vera eins og frumvarpið greinir. Reyndar er gengið í öfuga átt þegar lagt er til að tiltölulega veikri markmiðsgrein núgildandi laga sé breytt á þann veg að í stað orðalagsins „til að tryggja þjóðinni í heild hlutdeild í þeim arði sem nýting sjávarauðlinda skapar“ kemur „til að tryggja þjóðinni í heild beina og sýnilega hlutdeild í afkomu við veiðar á nytjastofnum sjávar“. Markmiðið er sem sé ekki lengur að tryggja þjóðinni hlutdeild í arði af eigin auðlind heldur það eitt að hlutdeildin eigi að vera bein og gagnsæ. Hvað svo sem það orðalag merkir er ljóst að því marki verður náð hver svo sem veiðigjöldin verða. Ábyrgðarmenn frumvarpsins koma sér undan því að ræða meginatriði málsins, skiptingu rentunnar. Í stað málefnalegs rökstuðnings er lagt til að litið verði til meðalhlutfalls veiðigjalda af reiknaðri afkomu af veiðum skv. aðferð frumvarpsins á síðustu 10 árum en í greinargerðinni segir: „Með frumvarpinu er lagt til að gjaldhæð veiðigjalds taki mið af vegnu meðaltali veiðigjalds sem hlutfalls af bakreiknuðum reiknistofni frumvarpsins fyrir árin 2009–2018. Orða má þetta svo að með þessu sé byggt á ákvörðunum Alþingis um veiðigjald á þessum árum, sem hafa verið umbrotaár í íslensku atvinnu- og stjórnmálalífi, en veiðigjöld hafa verið til umræðu á flestum eða öllum löggjafarþingum þessa tíma. Til mikils er unnið ef unnt er að ná viðunandi niðurstöðu eða sátt um reiknistofn og hæð veiðigjalds með þessu sem staðið geti til nokkurrar framtíðar.““ Áfram heldur Indriði um það sem stendur í greinargerðinni: „Með þessu er ranglega verið að segja að frumvarpið feli í sér óbreytt ástand og gefið í skyn að það sé eðlilegt. Það tímabil sem valið er er þó fjarri því að vera eðlilegt og enn síður verður sagt að álagning veiðigjalda endurspegli einhverja sátt um fjárhæð þeirra. Fyrsti hluti tímabilsins eru ár þegar veiðigjald var ekki lagt á sem auðlindagjald en ákveðið af gæslumönnum útgerðar í ráðuneytinu og náði því aldrei að vera nema lítill hluti þess kostnaðar sem ríkissjóður hefur af sjávarútvegi. Þá koma tvö ár þar sem veiðigjöld eru vissulega hugsuð sem auðlindagjöld en höfðu ekki náð því marki sem stefnt var að í þágildandi lögum og síðasti hluti tímabilsins eru ár þar sem hagsmunir útgerðareigenda hafa aftur náð yfirhöndinni og mulið gjaldið niður í lítið eitt.“ Indriði fjallar svo um smíði greinargerðar frumvarpsins og talar þar um að það beri þess merki að gæslumenn hagsmuna útgerðareigenda hafi að minnsta kosti óbeint stýrt penna þegar greinargerðin var rituð. Ég ætla að leyfa mér vegna tímaskorts að stökkva yfir þann hluta en hvet alla til að lesa þann kafla. Ég vík aftur að því sem kemur í lok þessa kafla Indriða Þorlákssonar, en þar segir: „Greinargerð frumvarpsins endurómar mörg stef úr grátsöng útgerðarinnar. Veiðigjöldin dragi úr fjárfestingu í sjávarútvegi, dragi úr tæknilegum framförum, skerði samkeppnisstöðu, leggist á landsbyggðina o.fl. Staðhæfingar þessar eiga það sameiginlegt að vera hentifræði, styðja hagsmuni málflytjandans, þær eru auðtrúanlegar og slá ryki í augu þeirra sem ekki hafa forsendur eða tök á að rýna þær en eru ekki studdar neinum efnislegum eða fræðilegum rökum.“ Og Indriði Þorláksson spyr: „Hver er rentan af fiskveiðum og hver eiga veiðigjöld að vera? Lög um veiðigjöld hafa þann tilgang að veita þjóðinni hlutdeild í rentunni af fiskveiðiauðlindinni. Það skýtur því skökku við að engin alvarleg tilraun er gerð í frumvarpinu til að greina hver þessi auðlindarenta er, hvorki með sjálfstæðum hætti né með því að byggja á fyrri heimildum og athugunum. Engar upplýsingar er þar að finna um forsendur „afkomu“-reikningsins svo sem heildartekjur af veiðum og vinnslu, launakostnað og annan kostnað, eignir, afskriftir og vexti. Þessar stærðir eru nauðsynlegar til að vega og meta fjárhæð veiðigjaldsins. Ekki hefði síður verið fróðlegt að upplýst hefði verið um hvernig þessar stærðir skiptast eftir stærð og greining á eignarhaldi í útgerð og fiskvinnslu. t.d. hvernig það skiptist milli landsvæða. Ekki er þó skortur á aðgengilegum upplýsingum. Hagstofa Íslands hefur áratugum saman birt hagtölur um sjávarútveg og skattyfirvöld hafa í fórum sínum nákvæmar upplýsingar um fjárhag sjávarútvegsfyrirtækja, sem hefði verið hægt að láta vinna úr, m.a. um eignir þeirra.“ […] „Þrátt fyrir skort á upplýsingum í greinargerð frumvarpsins má fara nærri um þetta atriði. Samkvæmt frumvarpinu eiga veiðigjöldin að miðast við 33% af „afkomu“ eins og hún er skilgreind. Má líta á hana sem nálgun við auðlindarentu.  Nú er ég því miður búin með þann tíma sem mér var veittur í ræðupúlti og hvet þingheim og aðra til að lesa lokin á þessari merku grein Indriða Þorlákssonar.

Forseti minnir ræðumenn á að halda ræðutíma og hann hefur tekið upp þessa nýju reglu sem hann hefur fylgt síðustu fjögur skiptin sem hann hefur verið á forsetastóli að eftir tíu sekúndur mun hann berja stöðugt í og það glymur hærra og hærra. Þetta er að sjálfsögðu mjög óþægilegt fyrir þá sem heima sitja. Þannig að þingmenn endilega virði ræðumörkin, forseti verður að halda jafnræði hvað þetta varðar, sama hver það er sem er í ræðustól.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég datt kannski aðeins út og inn með það hvenær verið var að vitna í ágæta grein Indriða Þorlákssonar í Kjarnanum eða hvenær þetta kom frá þingmanninum sjálfum. Umræðuefnið snýr að launatekjum í einstökum sveitarfélögum, bæjum og landsvæðum. Mögulegar skatttekjur eða veiðigjöld hafa áhrif á viðkvæm samfélög, segjum bara Bolungarvík. Ég held að það hafi komið fram hér fyrr í dag, hjá hv. þm. Birgi Þórarinssyni, að 29% launatekna í Bolungarvík komi úr sjávarútvegi. Spurningin til þingmannsins er þessi: Telur þingmaðurinn þá raunverulega að þetta hafi engin áhrif á viðkomandi samfélög, á veltu og uppbyggingu atvinnulífs í viðkomandi sveitarfélögum? Um er að ræða inngrip í atvinnuveg sem heldur viðkomandi byggðarlagi gjörsamlega á floti - ég nefni sveitarfélög sem við þekkjum vítt og breitt um landið og á ákveðnum landsvæðum eins og Norðvesturkjördæmi. Á það hefur oft verið bent í atvinnuveganefnd og skýrsla borist um það þegar verið er að meta efnahagsleg áhrif veiðigjalda í kjördæminu. Mér finnst þetta áhugavert vegna þess að þetta hljómaði eins og það hefði ekkert að segja fyrir viðkomandi sveitarfélög hver veiðigjöldin væru eða þess vegna skatttekjur eða hvernig menn taka á rekstri fyrirtækja í viðkomandi byggðum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir fyrirspurnina. Til að halda því til haga taldi ég rétt að lesa hér upphátt grein Indriða H. Þorlákssonar af því að hún er mjög merkilegt innlegg í alla þessa umræðu, hvort sem er umræðuna núna eða umræðuna um veiðigjöld og sjávarútvegsstefnu okkar í heild sinni. Indriði gagnrýnir það í grein sinni að ekkert sé fjallað um þetta, engin rök fyrir þessu í greinargerðinni. Það eru engin fræðileg rök á bak við upphrópanir hér í þingsal frá hv. stjórnarþingmönnum og fleirum, hvorki í frumvarpinu né annars staðar. Það eru engin rök fyrir þeim upphrópunum að byggðir landsins fari á hliðina eða að útgerðarfyrirtæki af öllum stærðum séu á svo vondum stað að þau þurfi að fá þessa fyrirgjöf frá stjórnvöldum. Því að þetta er fyrirgjöf, það er verið að lækka veiðigjöldin verulega. Ef þetta væri í eðlilegu horfi væru veiðigjöldin mun hærri. Ég held að allir séu sammála um að það sé skrýtið að við sem þjóð seljum fiskinn okkar töluvert undir markaðsvirði. Þá aðeins að þeim tillögum sem við höfum talað fyrir hérna. Í fyrsta lagi viljum við vísa málinu frá, einfaldlega til þess að við getum tekið þessa umræðu, til að við getum fengið fagleg rök, ekki bara upphrópanarök eins og hafa komið frá hv. stjórnarþingmönnum um að allt leggist á hliðina. 

Frú forseti. Takk fyrir svarið. Hv. þingmaður svaraði ekki því sem ég var að spyrja varðandi skoðun sína á því hvort þetta hafi áhrif á samfélögin sem slík. Það var kannski það sem ég var fyrst og fremst að spyrja út í, hvort þetta hefði ekki áhrif á viðkomandi sveitarfélög, bæi, byggðir, landshluta sem eiga mikið undir sjávarútvegi, hvort veiðigjöldin skiptu ekki máli fyrir viðkomandi byggðir. Það mátti skilja þingmanninn þannig að hvort sem veiðigjöldin væru 5, 10, 15, 20 eða 30 milljarðar hefði það ekki áhrif á viðkomandi sveitarfélög. Það var efnislega það sem hægt var að lesa og heyra út úr ræðu hv. þingmanns hér rétt áðan. Ég vil því endurtaka spurninguna: Telur hv. þingmaður ekki skipta neinu máli hver veiðigjöldin eru fyrir viðkomandi byggðir, sveitarfélög eða landshluta sem þau mögulega koma harðast niður á? Mér finnst þetta gríðarlega mikilvægt. Það var ágætt að heyra ræðuna. Væntanlega hefur hv. þingmaður fengið góða hvatningu frá hv. þm. Loga Einarssyni, formanni Samfylkingarinnar, síðan í gærkvöldi. Formaður Samfylkingarinnar gat þess að kannski væri bara gott að fá ræðuna flutta hér í dag. Það er hið besta mál, þá er það er búið. En mér finnst þetta vera stóra málið. Þegar menn ræða um veiðigjöld og halda því fram að þau skipti ekki máli fyrir viðkomandi bæ í sveitarfélagi eða landshluta þá er það algjörlega nýtt fyrir mér. Það er bara grundvallaratriði. Ef það er aðalmálið að þessa þáttar, þessarar gagnrýni, sé ekki getið, hvort sem er í áliti meiri hluta atvinnuveganefndar eða í frumvarpinu sjálfu úr ráðuneytinu, verða menn bara að takast á við það. En það er kannski ekki aðalatriðið í þessu ferli. Ég vildi fyrst og fremst fá svar við spurningunni sem snýr að þessum sveitarfélögum og veiðigjöldum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svarið og vil svara því svo að auðvitað hafa veiðigjöld áhrif á allt samfélagið. Eftir því sem við lækkum veiðigjöldin þeim mun minna kemur til alls samfélagsins. Ég held að hv. þingmaður hljóti að átta sig á því að þeim mun meiri afslátt sem við ákveðum að færa þessum eina aðila í þessari tegund af iðju - afslátt af því að greiða fyrir okkar sameiginlegu auðlind, afslátt af því að greiða eðlilega rentu af því að fá að veiða - erum við að missa af góðu tækifæri til að byggja upp flugvelli, sem ég veit að er sérstakt áhugamál hv. þingmanns. Við þurfum peninga til að byggja upp flugvelli. Við þurfum líka peninga til að byggja upp vegi landsins, sem ég held að sé líka sérstakt áhugamál þingmannsins. Við þurfum líka fjármuni inn í okkar heilbrigðiskerfi, inn í okkar velferðarsamfélag, fyrir alla. Við í Samfylkingunni og stjórnarandstöðunni höfum lagt það til að hluti af þessum fjármunum verði sérstaklega merktur byggðum landsins. Ég held að hv. þingmaður hljóti að vera sammála um að það sé líka sanngjarnt. En veiðigjaldið hefur ekki áhrif á það hversu margir fiskar veiðast úr sjónum. Við höfum líka lagt það til að við fáum meira fyrir hvern fisk, þannig að gerður verði tímabundinn samningur um að hluti af þessu verði boðinn upp. En það er ekki í núverandi tillögum. Þetta eru tillögur okkar þannig að líkt og Færeyingar fáum við eðlilegt verð fyrir þann fisk sem kemur úr sjónum, 

Frú forseti. Hér höfum við verið með umræðu um frumvarp um veiðigjald síðustu tvo fulla daga, við erum á þriðja degi. Ég byrja kannski ræðuna í beinu framhaldi af andsvörum mínum rétt áðan við ræðu hv. þingmanns en þar komu svolítið fram grundvallarmálin varðandi veiðigjöld og annað, hvernig menn skilja áhrif þeirra á byggðir og slíka hluti, hvernig þetta seytlar inn í hagkerfið. Ég fékk satt að segja ekki alveg nægilega góð svör varðandi það að í ákveðnum sveitarfélögum þar sem sjávarútvegurinn er hvað sterkastur og hefur mest að segja um framvindu í viðkomandi sveitarfélagi og víða á landsvæðum eins og í Norðausturkjördæmi, sem er stórt svæði, hefur það mikið að segja hvernig gengur í sjávarútveginum. Mér finnst sjónarmiðin ekki alltaf hafa verið eftir mínu höfði sem snúa að því hversu mikilvægur hann er fyrir viðkomandi byggðir upp á byggðafestu og annað, að tryggja byggðina með öflugum sjávarútvegi og að það sé fullur skilningur á því hvernig staðið er að málum í honum. Það mátti skilja það á ræðu hv. þingmanns að veiðigjöld, hversu há sem þau væru, hefðu ekkert með það að segja hvernig viðkomandi byggðum eða íbúum þeirra vegnaði. Það finnst mér mjög sérstök nálgun. Markmið hjá okkur á þingi þegar við ræðum frumvarp til laga um veiðigjald er væntanlega að við náum sem bestri sátt um þetta mikilvæga mál. En við sem hér sitjum verðum væntanlega seint fullkomlega sátt um hvernig standa eigi að gjaldtöku fyrir aðgengi að auðlindinni. Þetta er búin að vera mjög fróðleg umræða og mismunandi skoðanir komið fram. Mér finnst hún kannski einna minnst hafa farið inn á efnahagslega þáttinn sem snýr að sjávarútveginum og hversu mikilvægur hann er vítt og breitt fyrir íbúa landsins. Það má geta þess að u.þ.b. 80% eða 4/5 af launatekjum í sjávarútvegi koma fram á landsbyggðinni. Hann er feikilega mikilvægur fyrir landsbyggðina í atvinnulegu tilliti og í raun fyrir byggðafestu eins og ég kom inn á áðan. Frumvarpið sem við ræðum hér byggir á stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem segir að við endurskoðun laga um veiðigjöld þurfi að hafa það að meginmarkmiði að tryggja þjóðinni réttlátan hlut af arðsemi auðlindarinnar og að þau taki tillit til afkomu. Eins og ég kom inn á er það kannski alltaf huglægt hvað fólk telur vera sanngjörn veiðigjöld og hvað sé sanngjarnt skattkerfi. Við höfum verið að fjalla um það síðustu daga og margvíslegar skoðanir eru á því hvað við teljum sanngjarnt. En meginmarkmið þessa frumvarps um veiðigjald sem liggur hér fyrir er annars vegar að færa álagningu veiðigjalds nær í tíma þannig að gjaldtaka sé meira í takt við afkomu greinarinnar. Álagning veiðigjalds verði þannig byggð á ársgömlum gögnum í stað tveggja ára, líkt og nú er. Hins vegar að gera stjórnsýslu með álagningu og innheimtu veiðigjalds einfaldari, skilvirkari, gagnsærri og áreiðanlegri. Frumvarpið byggir á því að áfram verði stuðst við gildandi fyrirkomulag um að reiknistofn veiðigjalds verði ákvarðaður á grundvelli svonefnds hagnaðar fyrir skatt en með ákveðnum lagfæringum á forsendum. Hér er um flókið mál að ræða sem getur haft mikil áhrif á samfélagið vítt og breitt um landið. Sjávarútvegurinn er önnur af höfuðatvinnugreinum okkar Íslendinga og var með á síðasta ári um 8% af landsframleiðslu. Hin höfuðatvinnugreinin er ferðaþjónustan, sem var með 8,6% af landsframleiðslu á síðasta ári. Samkeppnishæfni útgerðarinnar og vinnslunnar og áframhaldandi þróun er eitt af markmiðunum, að mér finnst. Þá er mikilvægt að veiðigjöld hafa ekki mikil og slæm áhrif á samkeppnishæfni atvinnugreinarinnar í samkeppni við önnur lönd. Þetta er punktur sem mér finnst menn ekki hafa komið mikið inn á umræðunni og mér finnst mjög mikilvægur, að þegar við hugsum almennt um atvinnuvegi okkar Íslendinga sé samkeppnishæfni höfð að leiðarljósi þegar við erum í harðri samkeppni eins og við þekkjum. Ein af breytingunum sem kemur fram í meðförum málsins er að ríkisskattstjóri kemur að málinu núna. Með framlagningu frumvarpsins er útreikningur veiðigjalds og álagning færð til ríkisskattstjóra og veiðigjaldanefnd lögð niður. Það er töluverð breyting og vonandi náum við því að menn hafi betra aðgengi að gögnum og það verði betri skil á gögnum í gegnum kerfi ríkisskattstjóra sem á þá hjálpa okkur að meta betur í rauntíma hvernig standa eigi að málum varðandi veiðigjöldin. Í öllu þessu ferli á undanförnum mánuðum hafa ýmsir komið hér upp og talað um skort á samráði og sátt í vinnslu málsins. Þess er að geta að málið hefur verið unnið í góðri samvinnu við veiðigjaldanefnd, Fiskistofu og embætti ríkisskattstjóra, þá aðila sem þekkja þetta kerfi allra best. Jafnframt hafa ágallar þessarar gjaldtöku verið ítrekað í umræðunni undanfarin ár. Sjónarmið helstu hagsmunaaðila hafa einnig legið fyrir lengi. Það hefur komið fram í umræðunni að sjávarútvegsráðherra boðaði til 11 funda um allt land þar sem 600 manns komu að málum á opnum fundum og höfðu fullt aðgengi að ráðherranum til að tjá sinn hug í málinu. Atvinnuveganefnd hefur verið með málið til meðferðar í tvo mánuði og tekið það upp á 11 fundum í nefndinni og tekið á móti miklum fjölda gesta. Fullyrðingar um skort á samráði og umræðu um málið eru því einfaldlega rangar, svo því sé haldið til haga. Í meðförum meiri hluta atvinnuveganefndar leggur meiri hlutinn til í sínum tillögum að hlutfall afsláttar til smárra og miðlungsstóra útgerðarfyrirtækja, sé litið er til stærðar, sé hæst af veiðigjöldunum eða 40% af fyrstu 6 milljónum veiðigjaldsins. Þannig hækkar afsláttur til smærri útgerðaraðila um 200–250 milljónir. Þarna hefur meiri hluti atvinnuveganefndar að leiðarljósi að tryggja byggðafestu í landinu þar sem smábátaútgerðin skiptir gríðarlega miklu máli vítt og breitt um landið, oft í smæstu byggðunum þar sem hefur kannski einna mest hallað undan fæti á síðastliðnum árum. Það er haft að leiðarljósi. Það er hægt að tala vítt og breitt um þessi mál og margir punktar sem hægt er að fara í gegnum, en ég ætla að láta staðar numið núna og hlusta bara áfram á umræðuna í kvöld. Ég ætla að hafa þetta stutt að þessu sinni.

Frú forseti. Hv. þingmaður sem talaði á undan hitti naglann á höfuðið þegar hann sagði að lengi yrði deilt um hvað sé réttlátt. Þess vegna er að mörgu leyti, þótt það sé ekki lagt til af Samfylkingunni, tilvalið að láta útgerðina sjálfa ákvarða það. Við hins vegar gerum okkur grein fyrir því að fyrir því er ekki meiri hluti á þingi og þess vegna leggja við það ekki til heldur leggjum við bara til að samningar verði tímabundnir og komum með tillögu að afgjaldið renni að hluta til til byggðanna. Ég er búinn að tala um bæði frumvarpið og breytingartillögurnar í fyrri ræðu og ætla miklu frekar að einbeita mér að því að ræða hvernig ástandið er í dag. Fyrst vil ég þó segja, vegna orða hv. þingmanns, að það er rétt að þetta frumvarp og þessi mál geta skipt mjög miklu máli um það hvernig einstakar byggðir koma út og hvernig þeim vegnar. Það eru engin ný sannindi og það er ekki eitthvað sem er verið að leysa með þessu. Við höfum alveg séð að með því hvernig núverandi fiskveiðikerfi hefur þróast, auðvitað með mörgum breytingum, hafa byggðir lent í uppnámi. Við höfum sífellt þurft að glíma við það og munum líklega þurfa að gera áfram. Hagur útgerðarinnar vænkaðist um 366 milljarða frá hruni til loka árs 2016. Arðgreiðslur til útgerðarmanna námu 66 milljörðum frá 2010–2016 en á sama tíma greiddu útgerðirnar einungis 44 milljarða í veiðigjöld. Sá arður og hagnaður er til kominn vegna nýtingar á auðlind sem þjóðin á samkvæmt lögum en ekki fáein fyrirtæki eða fjölskyldur. Eigið fé sjávarútvegsfyrirtækja jókst frá hruni um 300 milljarða kr. Til að setja það í samhengi er sú upphæð um 50% hærri en sú sem við setjum í allt heilbrigðiskerfið. Ársreikningar 20 stærstu útgerða landsins á síðasta ári sýna eignasöfnun inni í fyrirtækjum og arðgreiðslur upp á rúma 23 milljarða kr. Eiginfjárstaða fyrirtækjanna hefur tífaldast á einum áratug. Samt gefur fyrirliggjandi frumvarp ríflegan afslátt til þeirra aðila eins og hinna, eigenda útgerðarfyrirtækja sem mörg a.m.k. fengu kvótann gefins. Það má kannski líka bæta því við að sömu eigendur borga fjármagnstekjuskatt af þeim arðgreiðslum og söluhagnaði sem er upp á 22% á meðan venjulegt launafólk þarf að greiða í neðra þrepi tæp 37%. Frú forseti. Það er ýmislegt sem leggst með útgerðinni þessa dagana, ekki eingöngu ríkisstjórn Framsóknar, Vinstri grænna og Sjálfstæðisflokksins heldur líka gengið sem er að lækka og olíuverð sem er að lækka. Það má ætla að útgerðin græði á því eða njóti um 20 milljarða vegna þeirra breytinga. Því væri nægt svigrúm til að leggja fram veiðigjaldafrumvarp sem gæfi þjóðinni meiri tekjur, þannig að við þyrftum ekki að vera að skera við nögl nauðsynleg framlög til hópa sem standa mjög veikir í samfélaginu. Réttlát ríkisstjórn myndi gera það á meðan útgerðinni vegnar vel og almenningi illa, reyna að jafna leikinn í gegnum sanngjörn veiðigjöld. En þrátt fyrir allt þetta ætlar ríkisstjórnin að lækka veiðigjöldin um rúma 4 milljarða rétt fyrir jól, á sama tíma og margir ganga kvíðnir inn í aðventuna og geta líklega varla veitt sér og sínum nokkuð sem máli skiptir. Stórútgerðin fær bróðurpartinn af því öllu. Við skulum muna að það er ekki langt síðan að sama ríkisstjórn reyndi fyrst að lauma og síðan troða 3 milljarða kr. lækkun á veiðigjöldum í gegnum þingið. Það frumvarp olli svo mikilli reiði hjá almenningi, svo miklu uppnámi við þinglok að ríkisstjórnin neyddist til að falla frá því. Og þá minnir mig að boðað hafi verið samráð sem ekki hefur verið efnt. Það þýðir lítið fyrir hv. þm. Njál Trausta Friðbertsson að lýsa því samráði vegna þess að hann hélt auðvitað fyrst og fremst á lofti hagsmunaaðilum; Fiskistofu, skatteftirlitinu. Hann hefði kannski mátt ræða ögn meira um samráðið við stjórnarandstöðuna. Jú, stjórnarandstaðan sat fundi velferðarnefndar en það voru sáralitlar breytingar gerðar á frumvarpinu eins og það fór. Ekki lét hæstv. sjávarútvegsráðherra svo lítið að kalla okkur stjórnarandstöðuna að borðinu í sumar. Hér stöndum við þess vegna aftur, af því að ekkert samráð hefur verið haft. Við í Samfylkingunni, Pírötum og Viðreisn teljum því óhjákvæmilegt og nauðsynlegt að vísa frumvarpinu frá og framlengja núverandi fyrirkomulag um ár, til að við getum náð meiri sátt um greinina. Sjálf ríkisstjórnin setur í stjórnarsáttmála að það verði að gera þegar um er að ræða stór kerfismál til langrar framtíðar. Við þurfum einfaldlega að ná sátt um hvernig og hversu mikið af þessari sameiginlegu auðlind okkar á að renna til þjóðarinnar í framtíðinni. Því er ósvarað í frumvarpinu og það er ekki gerð nein minnsta tilraun einu sinni til að velta því upp, eða eins og hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson segir: Það verða alltaf deilur um hvað er réttlátt. Látum þá einhverja aðra en þingið sjálft ákveða það. Látum þá sem þurfa að borga borga mikið þegar þeir geta borgað mikið og borga lítið ef þeir getað borgað lítið. Einhvern tíma var kennt að það væri í rauninni stefna Sjálfstæðisflokksins. Ég er alls ekki viss um að meiri hluti sé fyrir þessari frávísun og ég efast reyndar um það og þess vegna leggjum við til breytingartillögur sem eru nauðsynlegar til að tryggja skýrt og skorinort að þjóðin eigi auðlindina, m.a. tímabundnar heimildir og hins vegar að tekjur renni til sveitarfélaga. Það eru a.m.k. tveir flokkar í ríkisstjórn og nánast allir stjórnarandstöðuflokkarnir sem eru sammála um þetta atriði, um tímabundnar heimildir. Ég spyr: Af hverju í ósköpunum á allt sem skiptir máli í samfélaginu að gerast á forsendum Sjálfstæðisflokksins sem er einungis með 25% atkvæða? Ætlum við að vera þær gungur og druslur, eins og hæstv. forseti sagði um árið, að láta 25% flokk stjórna allri umræðu hér til framtíðar? Í guðanna bænum verið ekki að skýla ykkur á bak við viðkvæmar byggðir, krókaveiðibáta eða jafnvel kynjasjónarmið, eins og er í greinargerðinni. Þetta er þjónkun við sérhagsmuni stórútgerðarinnar og það er mjög augljóst í þessu máli. Við höfum öll talað fyrir því, sama hvar í flokki við stöndum, að taka þurfi tillit til byggðasjónarmiða, til útgerðarforma sem búa við vond rekstrarskilyrði, þannig að ekki reyna að bera þetta á borð fyrir okkur. Reynum að stilla gjaldið af miðað við eðlilega afkomu í staðinn fyrir að stilla það af miðað við lægsta rekstrarsamnefnara sem gerir stórútgerðinni kleift að ganga burt með alla peningana. Og fyrst hv. þingmaður talaði um röskun á byggðum: Við ættum kannski þegar við höfum tíma að fara aðeins yfir hvort stórútgerðarmenn séu bara í stórútgerð dag. Nei, ætli þeir séu ekki komnir yfir í tryggingafélög, ætli þeir séu ekki komnir inn í olíufélögin, leigufélög á húsnæðismarkaði, þeir hreiðra um sig alls staðar. Það felst ekkert réttlæti í því og þessi umræða á fyrst og fremst að snúast um hvað sé réttlátt og hvað sé sanngjarnt fyrir almenning í landinu. Síðan getum við látið einhverjar nefndir úti í bæ búa til reikniformúluna. Það er einfaldlega ekki okkar hlutverk. Frú forseti. Ég mótmæli því að hæstv. forsætisráðherra, sem lofaði samráði í stjórnarsáttmála, hafi ekki látið svo lítið að verða við neinu af því.

Virðulegi forseti. Það er fátt í ræðu hv. þingmanns sem kemur á óvart annað en að það ágerist frekar orðfærið og fer í að draga upp orðskrípi eins og „gungur“, „druslur“ og tvinna það síðan í hinu orðinu saman við að nú þurfum við öll að standa saman og hafa öflugt samráð og vinna saman. Hvernig dettur mönnum það í hug, hæstv. forseti, að ganga hér fyrir fram fyrir alþjóð, krossbölva nánast pólitískum andstæðingum fyrir afstöðu þeirra í einhverju umdeildu máli og kalla síðan í hinu orðinu eftir því að öll dýrin í skóginum eigi að vera vinir? Sú umræða er náttúrlega ekki boðleg, bara svo að það sé sagt. Ég hlýt að spyrja hv. þingmann í tilefni orða hans hvort við séum ekki sammála um að veiðigjaldið, eins og til þess er stofnað á grundvelli ákvæða í lögum, sé gjald fyrir að sækja í sameiginlega auðlind. Erum við ekki sammála um að svo sé? Þetta er grundvallarspurning um eðli veiðigjaldsins. Hingað til hefur það verið túlkað þannig að þetta sé nokkurs konar aðgangsheimild inn í sameiginlega auðlind og eigi að renna í sameiginlegan sjóð. Þá hlýt ég líka spyrja hv. þingmann í framhaldi þeirrar spurningar, og ég vænti svars við henni sem og hinu: Hvert telur hann að hið eðlilega afgjald fyrir þá heimild eigi að vera? Honum verður mjög tíðrætt um að gjaldtakan eins og hún liggur fyrir í fyrirliggjandi frumvarpi sé allt of lág. Hér er gert ráð fyrir að gjaldhlutfallið af hverju kílói af nytjastofni sé 33%, sem í tilfelli t.d. þorsks gefur 13,80 á kíló. Það væri mjög 

Frú forseti. Það er gott að hæstv. fjármálaráðherra sem á líka, skilst mér, að hafa lagt stund á málvísindi ...  (Sjútv.- og landbrh.: Fjármálaráðherra er erlendis.)  - sjávarútvegsráðherra - geri það að megininntakinu í andsvarinu hvaða orðfæri ég nota. Ég vitnaði í fyrsta lagi beint í forseta Alþingis, í ræðu hans, og ég sagði meira að segja líka að ég tryði ekki að þeir væru það. Ég fullyrti ekki að þeir væru það. En aðeins að efnisatriðum. Hæstv. ráðherra, það getur vel verið að þér þyki orðræðan ekki boðleg en þá segi ég á móti: Mér finnst frumvarpið ekki boðlegt. Ég talaði nefnilega um það í ræðunni að aðgangseyririnn að þessari takmörkuðu auðlind ætti miklu frekar að ákvarðast af þeim fyrirtækjum sem leggja það á sig að veiða fiskinn en einhverjum uppdiktuðum, ímynduðum réttlætishugmyndum okkar þingmanna. Og fyrst hæstv. ráðherra talar um 33% hlutfallið er allt í lagi að vitna í Indriða H. Þorláksson sem vann fyrir ríkisstjórnina 2009–2013. Hann segir: „Til samanburðar má taka fram að í lögum frá 2012 var stefnt að því að þegar þau væru komin að fullu til framkvæmdar myndu veiðigjöldin vera um 60% af rentunni eftir að smærri útgerðum hefði verið veittur afsláttur.“ - Eftir að smærri útgerðum hefði verið veittur afsláttur. Hér hefur hins vegar ráðherra valið að taka meðaltal frá 2009, held ég, og fram á okkar dag. Inni í því eru þrjú ár þar sem voru ekki rukkuð eiginleg veiðigjöld, sem skekkir alla myndina. Af hverju velja menn þetta tímabil en ekki eitthvað annað? Af hverju völdu menn þá ekki að gera það frá 2012? Hvaða mynd hefði birst þá, hæstv. ráðherra?

Virðulegi forseti. Ég nam íslensku með fleira ágætu fólki sem m.a. hefur staðið í pontu í dag og haft ýmsar skoðanir á málum. Ég fæ ekki svar við því frá hv. þingmanni hvert hann telur að hið eðlilega afgjald eigi að vera. Hann vísar til þess að láta markaðinn ráða því og væntanlega þá með uppboðsleiðinni. Og þá kemur að skemmtilega einkennilegri stöðu í umræðunni vegna þess að formaður Viðreisnar, sem er flutningsmaður að sama máli og hv. þingmaður, talar eingöngu um endurúthlutun á heimildum, ekki uppboð. Hv. þingmaður og fleiri í Samfylkingunni tala um uppboð og að það eigi að ráða gjaldinu. Þá spyr ég: Hvenær á að koma til þess? Það er ekki í tillögunni sjálfri minnst á uppboðið. Ef það á að taka 5% og endurúthluta spyr ég: Hvernig ætlar hv. þingmaður að mynda gjaldið ef það á að endurúthluta til sömu aðila? Hvar á þá markaðurinn að koma inn í það? Á hann ekki að greiða fyrir það sem endurúthlutað er? Hvernig er hugsunin í því? Það kemur ekki fram. Annar flokkurinn talar um uppboð meðan hinn talar bara um endurúthlutun. 

Frú forseti. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra hefur farið svo hraustlega í snitselið áðan að hann hélt ekki athygli á meðan ég var að tala. Ég sagði í upphafi að stjórnarandstöðuflokkarnir sem leggja fram breytingartillögurnar hafi ekki gert tillögu um að farið verði í uppboð. Það sem við vildum fyrst og fremst ná fram er: a. Við vildum láta vísa frumvarpinu frá þannig að allir flokkar á þingi gætu náð því samráði sem ráðherra og ríkisstjórnin hafa boðað. b. Til vara: Við teljum að í því skrefi náum við fram í besta falli tímabundnum heimildum og síðan úthlutun til sveitarfélaga. Síðan spurði hæstv. ráðherra mig persónulega, burt séð frá þeim breytingartillögum, hvað mér fyndist almennt um hvernig við ættum að fá tekjur. Þá sagði ég að ég teldi markaðinn, fyrirtækin sjálf, vera í betri færum til þess. Ég ætla að biðja hæstv. ráðherra bæði hlusta á það sem er sagt hérna og skilja á milli þegar hann spyr mig almennra spurninga um hvað mér finnist og hvað ég geri svo í samráði við aðra flokka. Hér er ekki verið að leggja fram uppboð, hæstv. ráðherra.  (Sjútv.- og landbrh.: Hvernig á að mynda gjaldið?)  Við viljum vísa frumvarpinu frá vegna þess að við vitum að það er ekki samhljómur í þinginu um markaðsleiðina og við ...  (Sjútv.- og landbrh.: Hvernig á að mynda gjaldið?)  - Frú forseti. Nennir þú að biðja hann að steinhalda kjafti á meðan ég tala.  
            

Ég bið hv. þingmann um að gæta orða sinna.

Hvorn?

Hv. þingmann í pontu.

Við getum farið yfir markaðsleiðina 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu og ég vona að hann erfi það ekki við mig en ég ætla að fá að styðjast við hv. þingmann sem svona staðkvæmdarvöru, getum við kallað það, fyrir Vinstri græna því ég hef vissulega saknað þeirra dálítið mikið hér í pontu í dag.  Þegar maður horfir á þetta mál allt saman, nefndarálitið og málflutning Vinstri grænna í andsvörum við hinar og þessar ræður þá mætti halda að við værum komin í einhvers konar öfugmælakeppni. Þegar horft er á eldri ræður sömu þingmanna og sama flokks um málið, t.d. frá árinu 2013, er eiginlega öllu snúið á hvolf í málflutningi þeirra í dag. Ég velti því dálítið fyrir mér, og þætti áhugavert að heyra skoðanir hv. þingmanns: Hvað veldur eiginlega þessum sinnaskiptum hjá Vinstri grænum sem hér fyrir ekki svo löngu síðan kvörtuðu sáran undan því að það væri verið að veita stórútgerðinni stórkostlegan afslátt á veiðigjöldum á sama tíma og það þyrfti sárlega á þessum fjármunum að halda, t.d. inn í velferðarkerfið? Nú er sami flokkur í ríkisstjórn og klárar í sömu viku að endurskoða útgjaldahugmyndir sínar til velferðarmála niður á við og leggja fram til 2. umr. mál um veiðigjöld þar sem þau eru lækkuð um 4 milljarða. Ég viðurkenni það bara að ég skil ekki af hverju í ósköpunum Vinstri græn, og reyndar Framsóknarflokkurinn líka ef út í það er farið, hafa algjörlega horfið frá fyrri stefnu sinni í þessum málum. Mér þætti áhugavert að fá innsýn hv. þingmanns í það mál.

Frú forseti. Ég get ekki svarað því. Þau verða að svara fyrir sig. Ég held hins vegar að tvennt geti komið til. Annars vegar gangast þau algerlega inn á stefnu og skilyrði Sjálfstæðisflokksins. Í slíku tilfelli væri miklu heiðarlegra að gera það líkt og flokkur hv. þingmanns gerði þegar hann myndaði stjórn síðast með Sjálfstæðisflokknum og gaf vissulega töluvert eftir í ýmsum málum; í gjaldmiðlamálum, í fiskveiðistjórnarmálum og jafnvel landbúnaðarmálum. En hélt samt sem áður sínum sjónarmiðum fram í pistlum, í ræðum. Ég man að stundum tókust á þáverandi fjármálaráðherra og forsætisráðherra um gjaldmiðlamál. Það er heiðarleg nálgun að segja: Við tökum meiri hagsmuni fram yfir minni og víkjum þessu til hliðar í einhver ár á meðan ríkisstjórnin er starfandi - en við áskiljum okkur hins vegar rétt til að tala áfram fyrir málinu. Það fannst mér heiðarleg afstaða. VG virðist hins vegar gera þveröfugt: Samsama sig með Sjálfstæðisflokknum og verða bara eins og kamelljón, verða bara Sjálfstæðisfólk. Hin skýringin gæti auðvitað verið sú að Vinstri græn séu búin að kúvenda í málinu á þremur, fjórum árum. Það er heldur ekkert athugavert við það. Það mega allir skipta um skoðun ef þeir komast að því að þeir hafi haft rangt fyrir sér. En í því tilfelli myndi ég kannski ráðleggja ritstjórn Vinstri grænna að endurskoða heimasíðuna þannig að það sé þá a.m.k. samhljómur milli þess sem er talað í þessum ræðustól og þess sem má lesa á vg.is.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það sem kemur fram í svarinu er einmitt dálítið mín upplifun á þessu. Ég sit hér í þingsal og hlusta á þessar umræður og velti fyrir mér: Hvað er það sem Vinstri græn eru í raun og veru að fá í staðinn fyrir þessa kúvendingu í afstöðu sinni í þessu máli? Svo mikla kúvendingu að segja má að guðfaðir flokksins í skattamálum, Indriði, H. Þorláksson, kaghýði flokkinn í grein í dag fyrir jólagjöf til útgerðarinnar, eins og hann kemst ágætlega að orði. Ég sé ekki hvað það er sem Vinstri græn hafa fengið í skiptum fyrir þessi sinnaskipti. Það er alveg rétt, eins og hv. þingmaður bendir á, að flokkar eru ekki alltaf sammála um alla hluti í stjórnarsamstarfi og þá getur oft verið skynsamlegt, eins og var í tíð fyrri ríkisstjórnar, að leita eftir þverpólitísku samstarfi um stór ágreiningsmál. En í þessu stjórnarsamstarfi virðist vera að þegar kemur að þeim málum sem maður hefði haldið að yrðu stór pólitísk ágreiningsmál milli þessara flokka, sérstaklega milli Vinstri grænna og annarra, þá hafi Vinstri græn bara runnið inn í Sjálfstæðisflokk og Framsóknarflokk á víxl. Og ekki verður séð að þau séu að fá mikið fyrir þau sinnaskipti í öðrum málaflokkum.

Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála. Þetta er mér líka hulin ráðgáta. Reyndar til þess að vera sanngjarn held ég nú að þau hafi náð að draga til sín einhverjar áherslur, sérstaklega í heilbrigðismálum og loftslagsmálin hafa þau talað um og gert mikið úr þeim. Í fyrsta lagi eru þetta náttúrlega bara svo brýn mál að það eru allir flokkar á þingi sammála um stórátak þar. Þar fyrir utan ganga þau skref afturábak frá þeim aðgerðum sem ríkisstjórn hv. þingmanns lagði til, m.a. í kolefnisgjöldum. Það er ekki einu sinni þar sem þau ná þessu. Ég veit það ekki. Það er nú búið að skamma mig af forseta einu sinni í dag þannig að ég ætla nú ekki að segja það sem mér kom til hugar. En einhver myndi kannski, ef hann hefði ekki verið skammaður, láta sér detta í hug að menn hafi bara einfaldlega látið freistast af ráðherrastólum og jafnvel embætti forseta Alþingis. Ég hef auðvitað heyrt því fleygt. En mér finnst það svona jaðra við að vera ómálefnalegt þegar stjórn landsins er undir. Ég myndi ekki fullyrða þetta, allra síst núna. En það hefur auðvitað verið talað um þetta. Ég ítreka að mér fyndist miklu heiðarlegra að Vinstri græn kæmu bara upp í pontu og segðu: Okkur finnst þetta frumvarp ömurlegt og okkur finnst það óréttlátt og okkur finnst það ekki byggjast á þeim sjónarmiðum sem standa á heimasíðu okkar flokks. En við teljum okkur, eins og hæstv. heilbrigðisráðherra sagði við eldhúsdagsumræður, vera að bjarga þjóðinni og þess vegna gerum við samkomulag við flokk sem við erum ósammála í þessum málum til fjögurra ára og við munum styðja það til að halda ríkisstjórninni saman, en ekki verja málið. 

Hæstv. forseti. Ég get ekki neitað því að í þessari umræðu og undir henni hefur hugur minn hvarflað mjög til ársins 2013 þegar önnur ríkisstjórn var við völd en sú sem nú er. Hún stóð í sjálfu sér frammi fyrir svipuðu vandamáli og menn standa frammi fyrir í dag, þ.e. að þurfa að endurnýja veiðigjaldafrumvarp til þess að hægt væri að innheimta veiðigjöld næsta árs. Árið 2013 höfðu menn töluvert háar hugmyndir, alla vega sá sem hér stendur. Ég viðurkenni að hafa verið svo grænn að hafa haldið að frumvarpið sem þá var undir myndi tefja samþjöppun og að áherslur þess myndu gagnast meira litlum og meðalstórum útgerðum. Ég man að á þeim tíma, fyrir fimm árum síðan, fóru nokkrir þingmenn hamförum í þingsal út af því frumvarpi sem þá lá fyrir. Ég man að einn hv. þm. Vinstri grænna sagði í hneykslunarrómi við þingheim: Er það þá þannig að þeir sem standa sig best eigi að greiða mest? Stutta svarið við spurningunni var já. En ég verð að viðurkenna að ég sagði við þáverandi hv. þingmann, núverandi hæstv. forseta Alþingis, að þetta væri út af fyrir sig skrýtnasti sósíalismi sem ég hefði heyrt um dagana. En mig langar líka, með leyfi hæstv. forseta, að vitna til ræðu, einnar af mörgum, sem var flutt á þeim tíma, árið 2013. Þar má heyra eftirfarandi boðskap, með leyfi hæstv. forseta: „Það finnst mér í stóra samhenginu vera kjarni þessa máls að verið er að horfa til þess að útgerðir í landinu greiði af umframhagnaði sínum eðlilega auðlindarentu til þjóðarinnar sem á auðlindina, sem ekki er deilt um. Það hefur verið sagt að í dag hafi stærstur hluti útgerðarmanna keypt sig inn í greinina og það er líka rétt en upphaflega fengu menn þessa auðlind án þess að greiða nokkuð fyrir og þannig byrjaði boltinn að rúlla. Það er enginn annar en þjóðin sjálf sem hefur skapað stærstan hluta af þeirri uppbyggingu og þeim arði og hagnaði sem er í greininni í dag. Ef það er ekki sanngjarnt núna, eftir allan þennan tíma, að menn fari að borga eðlilegri rentu af þessari sameiginlegu auðlind en verið hefur, nú þegar ríkissjóður hefur mjög mikla þörf fyrir að fá þessar tekjur, þá veit ég ekki hvenær sá tími kemur.“ Maður hefði svo sem getað giskað á nokkra þingmenn sem hefðu getað flutt ræðuna en þetta var engin önnur en hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir sem flutti þá ræðu ásamt mörgum öðrum á þeim tíma. En nú er það svo að fimm árum síðar hafa Vinstri græn í heild umpólast í afstöðu sinni til veiðigjalda. Þau eru orðin að því sem var í þjóðsögunum til forna kallað umskiptingar. Winston Churchill heitinn hefði nú sagt, eins og hann sagði hér áður og fyrr: Það er hygginna manna háttur að skipta um skoðun. Hinir gera það ekki. Þegar maður horfir á þetta þannig viðurkennir maður fyrir sjálfum sér að hugsanlega eru Vinstri græn upp til hópa hyggnari en margur hélt. Þau hafa greinilega séð ljósið við endann á ráðherrastólunum og þess vegna ákveðið hoppa á þann vagn að koma fram með þetta frumvarp í dag. Ég ætla aftur að vitna til ársins 2013 þegar tíu stærstu útgerðarfélög á Íslandi greiddu 75% veiðigjaldanna. Þá voru kennitölurnar nokkur hundruð fleiri í sjávarútvegi en þær eru í dag, því að þrátt fyrir það sem gert var árið 2013 hélt samþjöppunina áfram. Bara svona af handahófi þá hafa stór eða meðalstór fyrirtæki sem síðan hafa runnið saman við önnur stærri verið staðsett á Seyðisfirði, í Vestmannaeyjum, í Þorlákshöfn, á Reykjanesi, á Vestfjörðum. Það kemur reyndar fram í greinargerðinni með frumvarpinu að núna er aflamarksúthlutun í prósentum til fimm stærstu útgerðarfyrirtækja í landinu svona tvö- og hálfföld miðað við það sem hún var 1991–1992. Þetta er kannski stærsta áhyggjuefnið í frumvarpinu sem liggur fyrir. Þess vegna tek ég heils hugar undir það sem kemur fram í nefndaráliti 1. minni hluta um frumvarp til laga um veiðigjald þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Telur 1. minni hluti að leitast eigi við að tengja gjaldtökuna betur við afkomu þannig að til staðar verði þrepaskiptur afsláttur sem helst skili sér til lítilla og meðalstórra sjávarútvegsfyrirtækja.“ Þetta tek ég heils hugar undir. Ég óttast það nefnilega mjög að þetta frumvarp, eins og það liggur fyrir, muni ekki tefja samþjöppunina heldur þvert á móti hvetja til hennar. Það hefur væntanlega í för með sér byggðaröskun, sem ég hélt að ég myndi ekki sjá til hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur taka undir og vinna að. Ég tel algerlega víst að þetta frumvarp verði til þess að hér verði enn þá meiri samþjöppun og byggðaröskun af þeim sökum. Það er náttúrlega þannig, eins og við vitum öll, að umræða um sjávarútveg á Íslandi fer fram af mikilli tilfinningu en stundum ekki af mikilli þekkingu, enda eru málin flókin og það er gert í því að gera þau flókin. Samt sem áður er sú staða uppi að við erum með örfá risastór fyrirtæki sem eru ágætlega í stakk búin til að greiða veiðigjöld og greiða skatta o.s.frv. og eru, sem betur fer, í góðum rekstri og greiða þess vegna eigendum sínum arð. Þeir sömu eigendur greiða svo 22% af arðinum í fjármagnstekjuskatt í ríkissjóð, sem sagt hið besta mál. Ég hef hins vegar áhyggjur af því að sú þróun sé komin það langt að hún sé farin að valda, og kunni að valda, vandræðum sem sé ekki gott að vinda ofan af. Þess vegna finnst mér, eins og ég sagði áðan, og ég óttast mjög að við sjáum enn fleiri meðalstór fyrirtæki leggja upp laupana og verða sett inn í aðrar stærri samstæður. Ég tek skýrt fram að árið 2013, svo að ég hlaupi aftur í tíma, voru fyrirtækin sem ég vitnaði til, sem sagt meðalstór sem runnu saman við stærri samstæður á þeim fimm árum sem liðin, voru, fyrirtæki í ágætum rekstri. Þetta voru fyrirtæki með alveg þokkalega kvótastöðu. Þetta voru fyrirtæki sem voru að reka frá einum upp í þrjá, fjóra báta, voru með kvóta upp á allt að 3.000–4.000 tonn. Samt lánaðist þeim ekki að standast þau veiðigjöld sem voru ákveðin á árið 2013. Hugsanlega er það vegna þess skuldaafsláttar sem þá var uppi og margir þingmenn Vinstri grænna voru æfir út af. Kannski er það vegna þess að í þessu frumvarpi og þeim lögum sem þá voru sett var sólarlagsákvæði um að skuldaafslátturinn myndi deyja út á nokkrum árum. Það er mögulegt. Þess vegna held ég, svei mér þá, og þetta hef ég bara eftir að hafa rætt við menn í þeim geira, aðallega þá sem koma nálægt rekstri smærri og meðalstórra fyrirtækja, að það hafði hefði hugsanlega verið leið í þessu máli núna að veita þann skuldaafslátt að einhverju leyti aftur, til þess að reyna að koma í veg fyrir þá samþjöppun sem blasir við að óbreyttu. Það þýðir ekki að þetta frumvarp sé alvont, langt í frá. Það er til bóta að byggja álagningu veiðigjalds á upplýsingum sem eru nær í tíma en hefur verið. Ég hef stundum líkt því við það að áður en staðgreiðslukerfi skatta var sett upp gerðu ungir menn oft góðar vertíðir og höfðu ekki efni á því að minnka við sig vinnu því að þeir áttu í erfiðleikum með að greiða skattinn árið á eftir. Ekki beint fyrirhyggjusamt. Það má að sumu leyti segja að útgerðarfyrirtækin séu það ekki heldur, vegna þess að veiðigjöldin sem þau eru að greiða núna byggjast á tekjum sem þau höfðu fyrir tveimur, þremur árum síðan. Engu að síður held ég að við hljótum öll að vera sammála um að það borgar sig fyrir alla og er vænlegra til árangurs að sú álagning sé byggð á upplýsingum sem eru nær í tíma. Ég vil líka taka fram að ég held að það sé til mikilla bóta að ríkisskattstjóri fái samkvæmt frumvarpinu umsjón með innheimtu veiðigjalda og upplýsingaöflun sem var áður í höndum veiðigjaldanefndar. Ég held að það sé til mikilla bóta að ríkisskattstjóri fái það hlutverk. Ég minntist á það áðan að ég hefði áhyggjur af enn meiri samþjöppun og enn meiri fækkun fyrirtækja. Auðvitað er það þannig og við getum alveg horft á það og góðir hagfræðingar gætu eflaust leitt að því líkur að fimm sjávarútvegsfyrirtæki gætu séð um að veiða kvótann við Íslandsstrendur. Við gætum þá haft eitt fyrirtæki í hverjum landsfjórðungi og það fimmta í Vestmannaeyjum, svo að dæmi sé tekið af handahófi. En það er ekki það sem við höfum viljað til þessa. Við höfum viljað halda landinu í byggð. Við höfum viljað að smáar útgerðir úti um byggðirnar hefðu tækifæri til að vaxa og dafna. Þær eru náttúrlega akkeri fyrir byggðirnar. Við heyrum því miður nánast í hverjum mánuði af vandamálum á ýmsum smærri stöðum á landinu sem eru hugsanlega afleiðing af því kerfi sem við höfum verið að byggja upp. Þess vegna ríður á að við högum innheimtunni þannig að minni fyrirtæki geti þrifist og lifað og að byggðirnar geti þróast og lifað áfram. Við viljum væntanlega fæst okkar að Ísland verði ein allsherjareyðibyggð hér lítið austur og vestur af okkur á höfuðborgarsvæðinu. Það er líka annað sem hefur kannski flækt þetta mál og það er að vinnsluaðferðir hafa breyst nokkuð vegna þess að markaðurinn hefur breyst. Það hefur orðið til þess að mjög stór hluti afurða er unninn á svæði sem nær kannski frá sunnanverðum Vestfjörðum eða norðanverðu Snæfellsnesi í vestri að Þorlákshöfn í austri. Þetta segir að stóru vinnslurnar sem kveður að utan þessa svæðis er að finna á Eyjafjarðarsvæðinu, í Skagafirði, Þórshöfn á Langanesi, Neskaupstað eða Eskifirði, Seyðisfirði, Höfn í Hornafirði. Því hefur maður miklar áhyggjur af. Og ég má ekki gleyma Vestmannaeyjum. En þetta er samt áhyggjuefni. Þarna blasir samþjöppun líka við. Þá komum við að því að mín tilfinning er sú að stærstu sjávarútvegsfyrirtæki á Íslandi séu þegar komin upp úr kvótaþakinu. Það er, á ég að segja falið eða á ég að segja sett fram með þeim hætti að þessi fyrirtæki eiga mörg dótturfyrirtæki sem eru handhafar veiðiheimilda? Þetta hangir líka á því að ég tel að algjör nauðsyn sé fyrir okkur að breyta samkeppnisþættinum í fiskveiðistjórnarlögunum. Málið er að ég er búinn að hafa í huga nokkuð lengi að setja fram breytingu á samkeppnislögum yfir höfuð sem myndi taka sérstaklega á því hvað teljast skyldir aðilar. Ég veit að það kemur mörgum á óvart hér inni en þar hafði maður aðallega í huga stórar verslunarkeðjur eins og t.d. Haga og Festi sem eru í eigu sömu lífeyrissjóðahópanna, sem eru ekki skilgreindir sem skyldir aðilar. En það kveður enn þá rammar að því í sjávarútveginum. Þar er t.d. að finna forstjóra mjög stórs fyrirtækis, Samherja, og stjórnarformann Síldarvinnslunnar í Neskaupstað. Þetta eru óskyldir aðilar en sami maðurinn, sem er óskyldur aðili. Koma þá upp í hugann orð Davíðs Oddssonar þegar hann frétti að Björgólfur Thor Björgólfsson og Björgólfur Guðmundsson væru óskyldir aðilar: Skyldi Þóra vita af þessu? Hæstv. forseti. Þetta er það sem við þurfum að taka á. Það er hægt að gera það á ýmsan hátt. Það mætti t.d. hugsa sér að lækka þakið sem hver einstök útgerð má eiga. Hvað yrði þá gert? Jú, það er engin eignaupptaka í því, þeir hlutir yrðu einfaldlega seldir. Hverjir myndu kaupa? Jú, við myndum kannski eignast fyrirtæki þannig að topp tíu listinn, topp fimmtíu listinn yrði kannski svolítið jafnari. Hann væri kannski ekki bara með fimm, sex mjög stórum toppnum heldur svolítið jafnari þannig að við fengjum þá í staðinn fyrir að hafa 5–10 risa landslag þar sem væru 20–50 burðug fyrirtæki, mjög burðug, sem segir líka að það lægi í hlutarins eðli að þau væru þá væntanlega dreifð öllu meira um landið en þessi topp fimm. En þetta er hugleiðing vegna þess að ég tel að við þurfum með einhverju móti að skapa frið um þessa atvinnugrein. Við þurfum að skapa frið um þetta kerfi. Þetta frumvarp gerir það að mínu mati ekki. Þó að það sé margt gott um þetta frumvarp að segja, og væntanlega mun ég styðja það, tel ég samt að það gangi of skammt akkúrat í því. Kannski er það eins núna og árið 2013. Ég man að þá voru menn í miklu tímahraki að gera þær breytingar sem gerðar voru. Svo virðist sem menn hafi verið í nokkru tímahraki núna við að vinna frumvarpið. Ég veit reyndar ekki af hverju, kannski vegna þess að ríkisstjórnin er samansett af tveimur ólíkum flokkum með lítinn hjálparsvein með sér. Kannski eru það bara átökin á milli þessara póla sem hafa tafið að þetta mál kemur fram. Ég skal ekki segja. En alla vega fer það oft þannig að þegar tveir óskyldir aðilar, sem eru með mjög ólíkar skoðanir á hlutum, ná samkomulagi verður samkomulagið af frekar lágum þröskuldi, eigum við að orða það þannig? Til að halda í stólana hérna fyrir aftan eru menn tilbúnir í báðum vængjunum að kyngja hinu og þessu, til að líma saman stjórnarsamstarfið áfram. Það er það sem ég sé mest athugavert við frumvarpið. Mér finnst það ekki djarft. Mér finnst það ekki ganga nógu langt. Ég er viss um að það leysir ekki vandamál. Ég hugsa að það skapi fleiri vandamál en það leysir. Við alþingismenn, sem þurfum að væntanlega að taka afstöðu til þess á næstunni hvernig við greiðum atkvæði í málinu, 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni prýðisgóða ræðu. Margt áhugavert sem kom þar fram. Ég segi kannski á þeim nótum sem hv. þingmaður endaði að þótt ég sjái fyrst og fremst það jákvætt í þessu máli að gjaldtakan sé færð nær í tíma þá finnst mér lausnin óttalegt skítamix. Ég held að við eigum eftir að þurfa að koma að þessu máli aftur og aftur. Ég tek undir það sem hv. þingmaður kom inn á, áhyggjur af samþjöppun. Ég hef kannski ekki hvað síst áhyggjur af þeirri samþjöppun sem er að verða í kringum sjávarútveginn, þ.e. út frá honum en ekki bara innan sjávarútvegsins sjálfs. Það er augljóst að það eru verulegar fjárfestingar sjávarútvegsfyrirtækja í jafnvel alls óskyldum atvinnugreinum. Að mörgu leyti er sjávarútveginum kannski að taka við hlutverki gamalla viðskiptablokka í samfélaginu. Við virðumst alltaf þurfa að hafa einhverja viðskiptablokk. Hérna einhvern tímann var það kolkrabbinn og svo var það háhyrningurinn og bankarnir og hvað það heitir. Nú virðast sjávarútvegsfyrirtæki vera að taka ákveðna stöðu. Ég nefni nýafstaðna fjárfestingu í 25% hlut í Eimskipum. Það hefur verið töluvert fjárfest t.d. á heildsölustiginu. Ónefndum fjölmiðli er haldið úti af sjávarútvegi og svo mætti áfram telja. En vissulega er líka samþjöppun innan greinarinnar áhyggjuefni að einhverju marki. Það er auðvitað fylgifiskur kvótakerfisins. Þess vegna hefði ég áhuga á því að heyra sjónarmið hv. þingmanns. Þurfum við í raun og veru ekki að aðgreina þessi kerfi? Að við séum með það sem við gætum kallað stóra sjávarútvegskerfið okkar, sem væri ákveðinn þungi kerfisins, þar sem stórútgerðin væri í frjálsu framsali og greiddi sanngjarnan hlut af auðlindarentu til samfélagsins, en síðan værum við með 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Ég hef það fyrir reglu að sperra eyrun þegar hann tekur til máls um hin ýmsu mál. Ég heyri ekki betur en að hv. þingmaður sjái fyrir sér, ef við getum orðað það svo, úrvalsdeild. Einhvern hóp allra stærstu fyrirtækjanna sem væru á öðrum forsendum en öll hin. Vissulega gæti það komið til greina. Það myndi t.d. hugsanlega auðvelda gjaldtökuna, þ.e. hafa gjaldtökuna á einhvern hátt mismunandi eftir stærð, burðum og búsetu og fleiri þáttum. Það sem ég óttast við þetta er samt dreifingin og þess vegna hef ég verið að hugleiða þennan kost sem ég nefndi hér, svona bara með sjálfum mér, að ef við myndum lækka þetta þak myndum við kannski dreifa þessu aðeins. Því ef svo fer, sem við vonum, að okkar fiskstofnar eflist og stækki, hlýtur þessi spurning einhvern tíma að vakna í því ferli: Ætlum við að halda áfram að deila út stækkuninni, þ.e. veiðiaukningunni, í þennan sama hóp sem er starfandi núna? Á enginn að komast að þessu nema þeir sem eru þarna akkúrat núna? Þetta er spurning sem ég hef velt fyrir mér. Ég veit ekki hvort þetta kerfi sem hv. þingmaður nefnir hér myndi gera þetta auðveldara eða erfiðara. En hvað fjárfestingar varðar þá er það jú kannski einn af fylgifiskum þess að það hefur gengið vel í útgerð og fiskvinnslu að stór og öflug fyrirtæki hafa verið burðug í að fjárfesta. Ég veit að nafni minn, hv. þingmaður, er svo mikill 

Herra forseti. Það er alveg laukrétt hjá hv. þingmanni að mér er meinilla við að leggja á einhver boð og bönn um hvar menn megi fjárfesta. Mér finnst í sjálfu sér þetta vera birtingarmynd þess að arðsemi greinarinnar hefur einmitt verið mjög mikil. Sú arðsemi hefur birst í mjög miklum fjárfestingum inn í greinina sjálfa. Hið besta mál. Það hefur verið mikil og öflug framþróun innan greinarinnar og auðvitað líka mikil fjárfesting út fyrir greinina. Ég geri ekki neinar athugasemdir við það. En mér finnst það bera vitni um það að mögulega sé auðlindarentan mun meiri en af er látið og þar af leiðandi séu þessi stærstu fyrirtæki aflögufær um talsvert hærri gjöld en þau greiða. Það kallast alltaf á þessi tvö ósamrýmanlegu sjónarmið, í raun og veru: Að sjávarútvegur sé rekinn með ýtrustu hagkvæmni í huga, með sem mestri arðsemi og þar af leiðandi aflögufær um sem hæst auðlindagjöld til samfélagsins fyrir að nýta þessa sameiginlegu auðlind okkar, og svo aftur byggðasjónarmiðið í sjávarútvegs- og fiskveiðistjórnarkerfinu okkar. Þar erum við í raun og veru í dag með alls konar bix, myndi ég kalla það. Við erum með fjölþættar leiðir til að tryggja einhvers konar byggðafestu, þær virka misvel. Ég held að við séum flest sammála því að byggðakvótinn sem slíkur er mjög vanmáttugt og hálfónýtt kerfi í raun. Það sem ég er að velta upp hér, bara í andsvari við hv. þingmann, er hvort við verðum ekki einfaldlega að stokka þetta upp. Þetta væri mögulega tvískipt kerfi, við værum annars vegar með frjálst framsal með ýtrustu hagkvæmni að leiðarljósi en hins vegar kerfi sem er þá algjörlega aðskilið og ekki hægt að færa aflaheimildir á milli þessara tveggja kerfa og það síðarnefnda búi þá kannski við talsvert lægra auðlindagjald sem slíkt, en talsvert meiri byggðafestu og sterkari sjónarmið um að dreifa veiðiheimildum víðar um land. Ég held að við hljótum á endanum að þurfa að taka þetta til skoðunar því ég held 

Hæstv. forseti. Þetta er mjög athyglisvert sem hv. þingmaður segir. Í sjálfu sér má segja að við höfum verið með tvö kerfi, þ.e. hið stærra og hið minna. Það hefur að vísu lekið á milli þeirra. Menn hafa selt sig út úr öðru og farið inn í hitt. Ég hef hitt menn sem hafa selt sig út þrisvar, fjórum sinnum. Þeir hafa byrjað að selja sig út úr stóra kerfinu, farið í minni útgerð, selt hana og farið í enn minni útgerð, selt sig út úr henni og eru nú á krókaaflamarki eða á strandveiðum. Í sjálfu sér ekkert við því að segja. Þetta er náttúrlega fylgifiskur þess kerfis sem við settum upp. Síðan er það, eins og hv. þingmaður minnist á, það sem ég hef stundum kallað hið félagslega kerfi í sjávarútveginum sem er byggðakvótinn, sérstakur byggðakvóti Byggðastofnunar. Við höfum stundum talað um landbúnað, ég og hv. þingmaður, og stuðning við hann. Það má kannski meta þetta félagslega kerfi í sjávarútveginum upp á 9–12 milljarða, eftir því hvernig við verðleggjum þann kvóta sem til skiptanna er. Sjávarútvegurinn hefur þannig líka þessa félagslegu hlið á sér, sem betur fer, vegna þess að við erum jú með því að tryggja byggðafestu í landinu, nákvæmlega á sama hátt og við erum að gera það með því að styrkja landbúnað í landinu. Við erum að tryggja að allt landið sé byggt. En auðvitað er þarna til staðar félagslegt kerfi. Hvað hitt varðar er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, að það er góður vitnisburður um að fyrirtæki í sjávarútvegi á Íslandi séu vel rekin og hafi gengið vel að þau skuli hafa getað fjárfest í öðrum greinum. En þá kemur aftur að því sem ég sagði áðan í ræðu minni, við hljótum á einhverjum tímapunkti og fyrr en seinna að þurfa að horfa til þess hversu mikil þessi samþjöppun er orðin. Við hljótum að þurfa að horfa til þess hver samkeppnisþátturinn er og hvað hann er ríkur í þessum 

Virðulegur forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um veiðigjald sem gerð var atlaga að að koma fyrir þingið fyrir ári. Það voru auðvitað töluverð vonbrigði að ríkisstjórnarflokkarnir skyldu ekki klára málið þá, enda var öllum ljóst sem þá fylgdust vel með í sjávarútvegi að fyrirhuguð gjaldtaka þessa árs, 2018, var úr öllu samhengi við afkomu greinarinnar. Það liggur þannig núna að veiðigjöld fyrir árið 2018 verða um 11,4 milljarðar. Ég er hér með mér úttekt Deloitte-endurskoðunarfyrirtækisins, „Samantekt á rekstri sjávarútvegsfélaga á Austurlandi, Grindavík, Vestmannaeyjum, Snæfellsnesi og Vestfjörðum, rekstrarafkoma 2016 og 2017“. Það er auðvitað alveg sláandi að sjá það þegar tölurnar liggja fyrir núna að við erum með hagnað á landinu öllu upp á 27 milljarða á árinu 2017. Árið 2018 erum við með veiðigjöld upp á 11,4 milljarða ofan á þann tekjuskatt sem þessum félögum er gert að greiða. 42% af hagnaði síðasta árs eru sem sé tekin í veiðigjald í ár. Þetta auðvitað endurspeglar þá vondu útfærslu sem verið er að reyna að vinda ofan af núna í þessum breytingum, sem snýr að því annars vegar að það sé mjög langt á milli þess tímabils sem er grundvöllur, andlag, veiðigjaldanna og þess raunveruleika sem fyrirtæki horfast í augu við í rekstri hverju sinni. Regluverkið sem við höfum smíðað um sjávarútveg landsmanna, þeirra fyrirtækja sem sækja sjóinn, er ekki hugsað þannig að við ætlum að ýta undir samþjöppun. En það er akkúrat það sem er að gerast núna innan þessa kerfis sem við erum búin að byggja upp og er síðan grundvöllurinn að því veiðigjaldakerfi sem við höfum lifað við undanfarin ár og því miður lifa ansi mörg millistór og minni fyrirtæki ekki við það. Hluturinn sem við höfum verið að fylgjast með undanfarna mánuði og misseri er að litlir og millistórar aðilar eru að heltast úr lestinni af því að veiðigjöldin eru einfaldlega of þung byrði að bera. Það er mannlegt eðli eða sjálfsbjargarviðleitni eða hvað sem við köllum það að þegar menn ráða ekki við þann bagga sem á þá er lagður leita menn leiða til að koma sér út úr því umhverfi. Það gerist í dag ekki nema með einum hætti í þessu umhverfi, þ.e. að menn selja frá sér aflaheimildirnar til stærri og öflugri aðila og í kjölfarið eykst samþjöppun sem ég tel mig fullvissan um að er ekki hugmyndin í þessum sal. Það er auðvitað ekki þannig að fyrirtæki í sjávarútvegi geti ekki farið á hausinn eins og í hverjum öðrum rekstri en það er ekki markmið þessa regluverks að ýta undir það að litlar og millistórar útgerðir sigli inn í erfiðleika vegna þessara veiðigjalda. Það getur ekki verið markmiðið. Ef það er markmiðið er bara gott að það komi í ljós. Ég tel fullvíst að hæstv. sjávarútvegsráðherra, sem nú kemur í salinn, er ekki að fara að koma hér á eftir í andsvar til að útskýra fyrir mér að það sé markmiðið. Ég tel mig vita að svo sé ekki. Samþjöppunin mun bara halda áfram ef haldið verður áfram á þessari braut. Eins og ég kom inn á í byrjun ræðu minnar voru það töluverð vonbrigði að ekki skyldi takast að klára þetta mál í vor. Nú liggur fyrir að Miðflokkurinn er ekki á þeim málum sem aðrir flokkar stjórnarandstöðunnar leggja hér fram sem er með einum eða öðrum hætti útfærsla á fyrningarleið sem Samfylkingin hefur talað fyrir í gegnum tíðina og Viðreisn virðist vera með sambærilega útfærslu á. Þó að það sé kölluð markaðsleið er það auðvitað ekkert annað en fyrningarleið. Það er annar fleygur inn í þetta kerfi sjávarútvegsins sem ég held að engin sátt verði um að reka á þessu þingi. Aðeins að rekstrarniðurstöðunum aftur. Við erum að tala um að á milli áranna 2016 og 2017, ef við tökum Snæfellsnes og Vestfirði sérstaklega út fyrir sviga, er hagnaður að dragast saman um 89% hjá þeim fyrirtækjum sem þar standa í sjávarútvegi. Það er illleysanleg staða þegar hagnaður fer niður um 89% og menn eru á sama tíma að berjast við að greiða sem nemur 42% af hagnaði alls geirans árið á undan í veiðigjöld, 11,4 milljarða. Þá er alveg augljóst að veikustu svæðin eru gegnumgangandi í bolfisksveiðum og -vinnslu; staðan er sem betur fer skárri hjá þeim sem hafa hluta eða þunga sinnar starfsemi í uppsjávarveiðum. Þeir sem eru í bolfisksvinnslu, og sérstaklega milliskuldsettar og skuldsettar útgerðir, eiga mjög erfitt um andrými. Það sem gerist með þessu er auðvitað það, eins og ég sagði áðan, að menn selja sig út úr greininni. Menn fresta fjárfestingum, menn uppfæra ekki búnað og menn gera verr við áhafnir sínar. Öðruvísi er þetta ekki leyst fyrr en kemur að þeim tímapunkti að menn gefast upp. Í þessari samantekt Deloitte er glæra sem er ansi sláandi, á bls. 11 fyrir þá sem koma höndum á þessa skýrslu, þ.e. veiðigjöld sem hlutfall af hagnaði. Þar er þessu skipt niður á svæði, það eru Snæfellsnes og Vestfirðir, Vestmannaeyjar, Grindavík og Austurland, og þar kristallast hve staðan er snúin á þeim svæðum sem reiða sig á bolfisksveiðar og -vinnslu. Staðan er sú að veiðigjöld fyrir árið 2017 sem hlutfall af hagnaði eru 74%. 74% af hagnaði fyrirtækjanna fara í að borga veiðigjöld. Það sér það hver maður að fyrirtæki sem eru í þessari stöðu rekstrarlega eru ekki að fara að byggja sig upp. Þau eru ekki að fara að bæta við sig kvóta. Þau eru ekki að fara að fjárfesta í nýjum bátum og skipum, þau eru ekki að fjárfesta í nýrri tækni. Þau hafa ekki svigrúm til að gera betur við starfsmenn sína og áhafnir. Þetta er algjörlega ótæk staða. Þetta hlutfall, 74% af hagnaði, er ótrúlega hátt á Snæfellsnesi og Vestfjörðum en ef við horfum til Grindavíkur, sem er líka skoðuð í þessari úttekt hjá Deloitte, er hlutfallið 82,6%. Það stendur náttúrlega ekki nokkur heilvita maður í rekstri þar sem hann þarf að reka fyrirtæki sitt með allri þeirri áhættu sem því fylgir, borga skatta og gjöld af hagnaði og til viðbótar við það eru tæp 83% af hagnaðinum sem eftir er tekin í veiðigjöld. Við verðum með einhverjum hætti að koma okkur inn í það umhverfi að þetta kerfi sé sanngjarnara og endurspegli betur raunafkomu hvers svæðis og hvers útgerðarflokks fyrir sig. Það er nú sem betur fer það sem er að takast í annarri atrennu, vonar maður, að koma þessu í gegn, þ.e. bara hvað varðar þessa heildarnálgun á lækkun gjaldanna, hóflega lækkun - of litla leyfi ég mér að segja - og síðan það að koma til móts að einhverju marki við minnstu útgerðirnar. En því miður er þakið á þeim hliðarreglum sem settar eru þannig að þær gera ekki mikið fyrir millistóru útgerðirnar. Það munar auðvitað um allt, en það er ekki björgunin, ef svo má segja. Slagurinn verður mjög erfiður og reksturinn snúinn hjá þessum millistóru útgerðum og útgerðum sem eru þarna á milli þess, svona stærri minni útgerðum ef ég má orða það svo klaufalega. Við höfum sagt það, og fulltrúi Miðflokksins í atvinnuveganefnd setti það fram í nefndaráliti sínu, að sú nálgun sem hér væri viðhöfð gerði auðvitað fátt annað en að festa í sessi mjög mikla sértæka skattlagningu á þessa einu atvinnugrein. Það er bara þannig en ég verð að segja, svo að allrar sanngirni sé gætt, að hæstv. sjávarútvegsráðherra er nokkur vorkunn að standa í þessum slag. Það er auðvitað þannig að hér á þingi eru flokkar sem orða það svo af svo mikilli hreinskilni að þeir tala um að tekjustofnar til nýrrar skattheimtu séu bara eins og hlaðborð sem stjórnmálamenn þurfa að velja úr. Skilningsleysið á rekstri og því sem þarf að koma til til að fyrirtæki geti skapað verðmæti í því samfélagi sem við búum í til að halda uppi því velferðarkerfi sem við búum við er því miður algjört hjá furðustórum hópi þingmanna, leyfi ég mér að segja. Menn verða þá bara að skamma mig hér á eftir fyrir að halda þessu fram. Menn verða að átta sig á samhengi þess að það sé hvati til verðmætasköpunar og það sé ýtt undir hann en hann ekki drepinn niður. Það er það sem við erum að gera með því að taka nær allan hagnað sem hönd á festir út úr sjávarútveginum. Þetta er sá geiri, þetta er sá atvinnuvegur sem, þegar hann er aflögufær, fjárfestir hæsta hlutfall sinna tekna í þróun og sókn inn á nýja markaði og til nýrra lausna. Við horfum bara á fyrirtæki eins og Marel, 3X, Vaka. Listinn er langur, þetta eru allt saman fyrirtæki sem byggjast upp af mestu afli þegar sjávarútvegurinn er í hvað bestri stöðu. Það er bara þannig. Sjávarútvegurinn, ef ég tala um hann sem heild, er iðulega skammaður fyrir arðgreiðslur. Það virðist vera orðin einhver mantra víða í samfélaginu að arðgreiðslur séu af hinu illa þegar staðreyndin er auðvitað sú að arðgreiðslur eru nauðsynlegar til að menn hætti eignum sínum í rekstur. Því er haldið fram að arðgreiðslur í sjávarútvegi séu óforsvaranlegar þegar staðreyndin er sú að arðgreiðsluhlutfall sjávarútvegsfyrirtækja er umtalsvert lægra en annarra greina ef við horfum á hlutfall arðgreiðslna allra fyrirtækja í landinu þannig að framganga þeirra sem stýra sjávarútvegsfyrirtækjum hvað arðgreiðslur varðar er ekki groddalegri en svo að þeir eru langt undir landsmeðaltali ef horft er á það eins og tölur Hagstofunnar liggja fyrir. Ég ætla ekki að hafa þetta miklu lengra hér í kvöld en ég vil segja að ég styð auðvitað þetta mál eins og það liggur fyrir og hefði viljað sjá að lengra yrði gengið. Væntanlega verður tekinn slagur eftir þennan slag þó að sambúðin á ríkisstjórnarheimilinu sé með þeim hætti að ekki er víst að hann verði tekinn alveg strax. Menn verða að vinna úr því, menn velja sér dansfélaga sjálfir. Mér finnst það mjög mikilvægt sem þó er að nást fram. Það er verið að einfalda regluverkið þó að það sé vissulega enn allflókið. Það er verið að færa gjaldtökuna nær í tíma sem er gott og raunar nauðsynlegt. Það er verið að horfa til heildarlækkunar en þó að umræður í þingsal í dag og í gær beri á löngum köflum annað með sér er gjaldtakan enn mjög há. Það verður bara að horfa á hlutina eins og þeir eru, hlutföllin eins og þau eru, hver veiðigjöld verða sem hlutfall af hagnaði eða EBIDTU eða hvaða mælikvarða menn vilja horfa á. En svo þurfum við, held ég, í næstu uppfærslu á þessum reglum að horfa til þess að farið verði í að horfa ekki á sjávarútveginn sem eina heild. Nú hefur okkur tekist að færa okkur nær í tíma hvað álagningu gjaldanna varðar. Ég held að við verðum líka að komast á þann stað að færa okkur nær raunveruleika hvers útgerðarflokks en okkur tekst í þessari atrennu. Ég ætla að láta þessu lokið að sinni, lýsi því yfir hér að ég mun styðja þetta mál eins og það liggur fyrir og treysti á að hæstv. sjávarútvegsráðherra geri aðra atlögu að dansfélögum sínum áður en langt um líður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni góða ræðu sem bar vitni um að hann hefur ágætisinnsýn í atvinnugreinina sem hér liggur undir. Ég get alveg upplýst að ég deili skoðun í mjög mörgum þáttum greiningar hans á því máli sem er til umræðu. Það er bara þannig. Frumvarpið eins og það liggur fyrir er málamiðlun. Sambúðin á ríkisstjórnarheimilinu er góð, svo að það sé sagt og því svarað. Það er ánægjulegt að heyra að hv. þingmaður styður frumvarpið í öllum meginatriðum. Það er ánægjulegt og gott að finna fyrir þeim stuðningi vegna þess að í mínum huga er þetta skref í þá átt að við þróum þessa gjaldtökuleið með betri og fyllri hætti. Ég tel raunar að við þurfum að fara að fikra okkur nær því sem hv. þm. Sigurður Páll Jónsson hefur verið að kynna og tala fyrir, að við horfum til þess hvernig við getum lagt gjald á sameiginlegar auðlindir aðrar. En mig langar að forvitnast aðeins um það hjá hv. þingmanni sem snýr að breytingartillögum á fyrirliggjandi frumvarpi frá Viðreisn, Samfylkingu og Flokki fólksins. Þær eru kynntar undir þeim formerkjum að þeim sé ætlað að stuðla að meiri sátt um sjávarútveg á Íslandi. Deilir hann þeirri skoðun með þeim hv. þingmönnum sem tala mest fyrir því úr þeim ranni stjórnarandstöðunnar að þær hugmyndir sem þar eru um innlausn veiðiheimilda o.fl., 

Virðulegur forseti. Ég þakka spurninguna. Því er skemmst frá að segja að það verður engin sátt um að kollvarpa íslenskum sjávarútvegi. Þessi öflugasta atvinnugrein okkar og mikilvægasta útflutningsgrein er einfaldlega þeirrar gerðar og þess eðlis að það er engin tilviljun að fulltrúar Miðflokksins eru ekki með öðrum stjórnarandstöðuflokkum á þeirri breytingartillögu sem þar er lögð fram. Ég kom stuttlega inn á þetta í ræðu minni áðan. Samfylkingin hefur talað fyrir hinni svokölluðu fyrningarleið lengi. Henni hafna ég algjörlega. Síðan talar Viðreisn fyrir því sem þau kalla markaðsleið. Það er auðvitað ekkert annað en fyrningarleið í einhverjum ballettbúningi. Þetta er bara önnur útfærsla á fyrningarleið. Það verður aldrei nein sátt um þetta. Sjávarútvegurinn, jafn mikilvægur og hann er, er þeirrar gerðar að ef slíkar atlögur verða gerðar að honum verður brugðist til varna. Ég held að miklu mikilvægara sé að við færum okkur áfram á þeirri braut að laga þetta veiðigjaldaumhverfi útgerðarinnar. Það heldur því enginn fram, ekki einu sinni útgerðarmenn sjálfir, að veiðigjald eigi ekki að vera til staðar. Þetta snýst allt um sanngjarna og eðlilega nálgun sem atvinnugeirinn ræður við.

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður vísaði til ballettsins. Ég veit að hann var mjög fimur til fóta þótt hann hafi kannski ekki lagt ballettinn fyrir sig sem atvinnugrein. Við erum báðir komnir frekar úr dansformi en höldum okkur þá frekar við það að dansa í orðum. 
             Það er fleira í hugmyndunum frá stjórnarandstöðuflokkum þremur, raunar tveimur flokkum, Viðreisn og Samfylkingu, þó svo að Píratar fylgi með, sem er dálítið sérstakt. Það er að mínu mati sett upp með ákveðinn tilgang í huga. Það er sú hugmynd að taka hluta veiðiheimildanna og leggja fyrir í einhvern sérstakan sjóð. Mig langar að inna hv. þingmann eftir því hvort hann horfi til þess með sama hætti og ég, að skynsamlegt sé að ríkisvaldið leggi skatta á burðarfyrirtæki vítt um land til þess að draga í einhvern sjóð sem stjórnmálamenn úthluti síðan til einhverra annarra þátta, hugsanlega í þessu byggðarlagi eða einhverju öðru. Hefur hann trú á því að það skjóti styrkari stoðum undir framtíð þeirra byggðarlaga sem þarna heyra undir eða gefi þá þeim sem standa í þeim atvinnurekstri vítt og breitt um allt land tilfinningu fyrir því að þarna sé verið að búa til fyrirkomulag sem menn hafi eitthvert traust á til lengri tíma?

Virðulegur forseti. Stutta svarið er nei. Ég held að slíkar æfingar verði ekki til góðs, sérstaklega ekki fyrir landsbyggðina. Ég held að við eigum meira að horfa til þess að lækka heildarskattheimtu hjá okkur en að hækka hana. Þetta er sett í þann búning að menn fyrni 4–5% af veiðiheimildum á ári, það fari í útboð og inn í einhvern sjóð sem á að gera mjög góða hluti með. Það eru auðvitað takmörk fyrir því hvað okkur stjórnmálamönnunum er treystandi fyrir því að ráðstafa fjármunum til skynsamlegra hluta. Ég held að menn séu miklu betur til þess bærir sjálfir. Ég stóð í rekstri fyrir nokkrum árum síðan þar sem fasteignir sem tilheyrðu rekstrinum voru 13.000 m². Ég er ekki viss um að mér hefði gengið vel hefðu verið teknir af mér 65 m² á ári. Þá lendir maður á endanum á stað sem er illviðráðanlegur. Ég hafna í rauninni öllum þeim vangaveltum, hverju nafni sem þær nefnast, sem snúa að því að fyrna með upptöku, eins og hér um ræðir, veiðiheimildir af fyrirtækjum. Það er mun haganlegra að finna sanngjarna útfærslu á veiðigjöldum sem sátt getur náðst um heldur en að fara í þá vegferð að kollvarpa umhverfi sjávarútvegsins, sem ég held þrátt fyrir allt að menn séu almennt sáttir við að segja að sé besta stýrikerfi sjávarútvegs í heimi. Það er ekki gallalaust 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni prýðisræðu. Mér fannst hv. þingmaður fara yfir stöðu í sjávarútvegi af miklu raunsæi og sérstaklega yfir stöðu minni og millistórra útgerða vítt og breitt um land. Hann vitnaði í skýrslu Deloitte fyrir rekstrarárin 2016 og 2017 og þar blandast inn í verkföll, óhagstæð ytri skilyrði, verðfall á mörkuðum og hækkandi olíuverð. Hér erum við að reyna að koma til móts við þessar útgerðir. Á milli umræðna er verið að hækka frítekjumarkið, m.a. til að mæta þessum vanda sem leggst á útgerðir sem við köllum minni útgerðir og millistórar sem eiga erfitt með að ráða við þetta. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þingmanns að hann styður þetta frumvarp en dró fram atriði frá áliti 1. minni hluta atvinnuveganefndar, frá hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni. Þar er talað um að tengja gjaldtökuna við afkomu og beita þrepaskiptum afslætti, sem væntanlega hefur sama tilgang og þessi breyting á milli umræðna, úr 20% í 40%, sem meiri hluti hv. atvinnuveganefndar leggur til. Ég spyr hv. þingmann um útfærsluna og tölurnar í því, ef hann hefur metið það, hversu hátt 

Virðulegur forseti. Ég er ekki með útfærslu á þeim tölum tilbúnar. Það sem ég vil kannski ná fram í umræðunni með því að koma inn á þetta, þar sem ég tel fullvíst að þó að þetta mál klárist núna verði tekinn annan snúningur á því áður en langt um líður, að við einbeitum okkur að því og setjum okkur í þann gír að gjaldtakan, hvernig veiðigjöldin leggjast á hvern útgerðarflokk, fyrirtækin innan hvers útgerðarflokks, taki mið af afkomu innan þess flokks. Það sé ekki ein tala sem sé deilt út yfir alla 1.350 aðilana, ef ég man rétt, sem eru í aflamarkskerfinu heldur sé horft til þess hvernig hver útgerðarflokkur standi, hver afkoman innan hans sé. Það er meira prinsippið heldur en að ég sé með útfærðar þessar tillögur, enda komum við í 1. minni hluta ekki fram með breytingartillögu, þ.e. fulltrúi Miðflokksins, hv. þm. Sigurður Páll Jónsson, sem situr í atvinnuveganefnd. Við komum ekki fram með breytingartillögu af því að við viljum sjá þessa hugsun komast inn í kerfið. Núna held ég að þetta liggi þannig að hámarksafsláttur hverrar útgerðar geti hæst farið í 2,4 milljónir, þetta er nú eftir minni en ég held að það sé ekki mikil skekkja í þessu. Útfærslan yrði einhvern veginn þannig að það yrðu, ef svo má segja, gripin þessi fyrirtæki sem eru á milli þess að vera í þessum alsmæsta flokki sem njóta vel þessarar útfærslu, upp í þau millistóru.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og við erum auðvitað algjörlega sammála. Markmiðið er það sama, að mæta þessum vanda. Hv. þingmaður fór mjög vel yfir mikilvægi sjávarútvegs fyrir byggðafestu í landinu. Það er auðvitað það sem þetta gengur út á. Það er markmiðið með þessu, að veita þennan afslátt eins og meiri hluti hv. atvinnuveganefndar leggur hér til og ég styð, eins og mér heyrist hv. þingmaður gera líka. Fyrsti minni hluti, hv. þm. Sigurður Páll Jónsson, fer reyndar ágætlega yfir að hann er í meginatriðum sammála því sem fram kemur í nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar en kemur réttilega fram með þessa tillögu, hann vill ganga lengra og er með nánari útfærslu en er í meginatriðum sammála. Hv. þingmaður kom inn á þróunina í atvinnugreininni og það hafa komið fram í umræðunni hjá fleirum, m.a. hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni, áhyggjur af þeirri samþjöppun sem hefur átt sér stað þrátt fyrir allt. Ég ætla að biðja hv. þingmann í seinna andsvari að leggja mat á hvaða þróun muni eiga sér stað. Mun þessi samþjöppun halda áfram? Ég er klár á því að þær tillögur sem hv. þingmaður ræddi við hæstv. sjávarútvegsráðherra um fyrningarleið myndu alveg klárlega þjappa þessu mjög hratt og örugglega saman í örfá fyrirtæki. En með þessari leið, hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér þetta gerast í framhaldinu? Og hvað getum við gert frekar til að bregðast við þessari óheillaþróun?

Virðulegur forseti. Ég held að fremst í röðinni sé það sem við erum kannski að hluta til að gera núna með þessu frumvarpi, þ.e. að stoppa þá þróun að samþjöppunin eigi sér stað vegna veiðigjaldsins. Það hefur verið algjörlega óþolandi að horfa upp á það undanfarin misseri að sérstaklega litlar og millistórar útgerðir séu heltast úr lestinni af því að þessi baggi er þeim of þungur að bera. Það er skref númer eitt. Eins og ég kom inn á í ræðu minni áðan held ég að fyrirtæki muni lenda í rekstrarvandræðum í sjávarútvegi eins og hverjum öðrum iðnaði hér eftir sem hingað til. Það er ekkert óeðlilegt að sjávarútvegsfyrirtæki verði gjaldþrota. Þannig er lífið í viðskiptum. En svo er aftur á móti þessi þróun sem hefur orðið undanfarin misseri vegna þessara grimmu veiðigjalda sem hefur ýtt rækilega undir samþjöppun, sérstaklega á ákveðnum svæðum. Ég held að til framtíðar litið sé þetta fyrsta skref sem nú er stigið, með því að bakka aðeins hvað gjaldtökuna varðar, jákvætt. En næstu skref verða auðvitað að vera þau, held ég, að fyrirsjáanleikinn verði eins mikill og nokkur kostur er. Það gildir það sama í sjávarútvegi og hverjum öðrum viðskiptum að fyrirsjáanleikinn er eitt það verðmætasta sem menn eiga, bara upp á áætlanagerð og annað að gera. Allar vangaveltur um þessa svokölluðu fyrningarleið, í hvaða búning sem hún er sett, draga úr allri slíkri festu í rekstrarumhverfi sjávarútvegsins. Ég held að þetta sé ágætt skref sem er stigið með þessu máli og ég vona að það nái fram að ganga. En síðan þarf í framhaldinu að taka næsta snúning sem verður vonandi til þess fallinn að færa þetta nær því að almenn sátt geti skapast. 

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um veiðigjald í 2. umr. Fyrir liggur nefndarálit meiri hluta hv. atvinnuveganefndar með breytingartillögum en með frumvarpinu er lagt til að lögfest verði ný heildarlög um veiðigjald. Þá liggur fyrir nefndarálit 1. minni hluta hv. atvinnuveganefndar þar sem ég get ekki annað skilið en að hv. þm. Sigurður Páll Jónsson sé í meginatriðum sammála þeirri leið sem lögð er til af meiri hluta hv. atvinnuveganefndar og að hv. þingmaður telji það að mestu til bóta sem þar kemur fram og lagt er til í frumvarpinu. Þá leggur 2. minni hluti nefndarinnar fram nefndarálit og má alveg skilja á því áliti að ekki sé andstaða við þá aðferðafræði sem meiri hluti hv. nefndar boðar, þ.e. það sem lýtur að veiðigjaldaþættinum, það er fremur almenn óánægja með fiskveiðistjórnina og því geta hv. þingmenn ekki samþykkt þá aðferðafræði sem lagt er upp með við innheimtu veiðigjalda. Þá er hér tillaga um rökstudda dagskrá frá áheyrnarfulltrúa nefndarinnar, hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, hv. þm. Ingu Sæland, sem á sæti í hv. atvinnuveganefnd, en auk þess er á þeirri sjaldséðu leið um rökstudda dagskrá hv. þingmaður og formaður Samfylkingarinnar, Logi Einarsson. Með þeirri tillögu er lagt til að málinu verði vísað frá og á sama tíma gengið út frá því að gildandi lög verði framlengd og farið verði eftir ákvæðum þeirra til ársloka 2019. Er það m.a. rökstutt með því að það sé vegna algers samráðsleysis og ógagnsæis um tölulegar forsendur. Samhliða því leggja hv. þm. Logi Einarsson, hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir og hv. þm. Þórhildur Sunna Ævarsdóttir fram breytingartillögu og er athyglisvert að sú tillaga snýr að mestu að breytingum á lögum um stjórn fiskveiða. Væntanlega er um uppboðsleið að ræða, sem hefur komið nokk fram í umræðunni en er ekki sérstaklega útfært í breytingartillögunni sem slíkri. Talandi um að við séum að ræða atvinnugrein sem þurfi á fyrirsjáanleika og sátt að halda er umhugsunarvert þegar maður skoðar þá breytingartillögu og nefndarálit minni hluta nefndarinnar hversu klofinn minni hlutinn er í raun og ósamstæður og erfitt að skilja það öðruvísi en að alls engin sátt ríki innan þeirra raða um hvernig halda skuli á málum eða skapa sátt og fyrirsjáanleika eða forsendur að stöðugu rekstrarumhverfi fyrir atvinnugreinina. Ég ætla í framhaldinu að fara yfir áherslur meiri hlutans og færa rök fyrir stuðningi við þær tillögur. Markmiðið með frumvarpinu og þeirri aðferð sem þar er boðuð er að tryggja þjóðinni hlutdeild í afkomu við veiðar á nytjastofnum sjávar, beina og sýnilega hlutdeild eins og það er orðað í 1. gr., markmiðsgrein frumvarpsins, og að mæta kostnaði ríkisins við rannsóknir, stjórn, eftirlit og umsjón með fiskveiðum og vinnslu afurða sjávarnytja. Áherslur í frumvarpinu koma helst fram í nýjum reiknistofni gjaldsins sem verður byggður á afkomu, að veiðigjaldið miði við 33% gjaldhlutfall. Áfram er unnið með frítekjumark sem meiri hlutinn leggur m.a. til breytingar á. Hér skal miða við almanaksár og breyta stjórnsýslunni þannig að ákvarðanir verði færðar nær í tíma og dregið úr tímatöf við meðferð upplýsinga, að innheimtan sé í sem mestu samræmi í tíma við afkomu í greininni og fyrirtækja um allt land. Allt eru það þættir í tengslum við innheimtu veiðigjalds sem hafa átt mikinn hljómgrunn í seinni tíð og ljóst er að vinnan grundvallast m.a. á þeirri kröfu og viðleitni til að ná meiri sátt um innheimtu veiðigjalda. Aðeins um 1. gr. Þar sem ég hlustaði á andsvar hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur við hv. þm. Pál Magnússon um afkomu í markmiðsgrein fremur en arð er það útskýrt í greinargerð frumvarpsins og mér finnst það skynsamlegt sem þar kemur fram, virðulegi forseti: „Hins vegar er lagt til að vísað verði til „afkomu við veiðar“ í stað „arðs“, svo sem er í gildandi lögum, þar sem það er álitið í betra samræmi við reiknistofn frumvarpsins.“ Þegar maður les greinargerðina um reiknistofninn, þá aðferðafræði, má skilja þau rök að tala um afkomu í stað arðs. Ég ætla aðeins að fara yfir þá þætti sem ég dró fram og meta út frá áliti meiri hluta hv. atvinnuveganefndar og þeim tillögum sem meiri hlutinn leggur til. Frumvarpinu sem við ræðum er ætlað að koma í stað gildandi laga um veiðigjald í sjávarútvegi, nr. 74/2012, sem munu að öðru óbreyttu falla úr gildi 31. desember nk. Þá ætla ég að víkja að 5. gr. frumvarpsins, hinum nýja reiknistofni gjaldsins þannig að gjald hvers árs byggist á afkomu við veiðar á hverjum nytjastofni um sig og eru engar breytingar á milli umræðna lagðar til af hálfu meiri hlutans hvað reiknistofninn varðar. Þó er mikilvægt að draga eftirfarandi fram, virðulegi forseti, en ég ætla að bera niður í greinargerð með frumvarpinu: „Samkvæmt gildandi lögum er reiknistofn veiðigjaldsins ákvarðaður á grundvelli hagnaðar fyrir skatt (EBT) í sjávarútvegi samkvæmt skýrslu Hagstofu Íslands, Hagur veiða og vinnslu, reiknað annars vegar fyrir botnfisk og hins vegar fyrir uppsjávarfisk. Vegna tímatafar við útgáfu skýrslunnar er með þessu byggt á a.m.k. tveggja ára gömlum upplýsingum.“ Þetta hefur verið mikið gagnrýnt og er hér verið að bæta úr því. Það hlýtur að vera framför og mikið framfaraskref frá því sem verið hefur, auk þess sem lagt er til að reiknistofn veiðigjalds endurspegli væntanlega afkomu við veiðar fyrir skatt á komandi veiðigjaldsári sem er almanaksár. „Þá er jafnframt lagt til að ekki verði lengur byggt á Hagtíðindum við útreikninga. Þess í stað verði byggt einvörðungu á gögnum úr skattframtölum eigenda fiskiskipa auk skýrslna til Fiskistofu um afla og aflaverðmæti.“ Reiknistofn frumvarpsins verður þannig mun gegnsærri og auðskiljanlegri en reiknistofn gildandi laga. Þetta er gert í þremur skrefum. Fyrst er reiknað aflaverðmæti hvers skips, þá er dreginn frá fastur kostnaður og breytilegur kostnaður skipsins við veiðarnar og svo í þriðja lagi er hlutdeild hvers skips reiknuð af öllum stofnunum, meðaltalsaðferð, hlutfall tveggja stærða til króna á kílógramm af óslægðum afla. Þetta má segja að sé flóknasti parturinn, virðulegur forseti, og verður auðvitað ekki hafið yfir gagnrýni, t.d. hvað heyrir til kostnaðar og í umræðunni hefur einnig verið talað um að vondur hvati kunni að nýtast við að ýta inn meiri kostnaði o.s.frv. Einnig það að fjármagnskostnaður til frádráttar verði metinn sama tala og fyrningar. Ég get þó líka skilið rökin sem er að finna í greinargerð frumvarpsins um að vaxtagjöld séu ákveðin jafn há fyrningu til að spegla ávöxtun þess fjármagns sem bundið er í framleiðslutækjum vegna veiða og sannarlega er mikilvægt að við tryggjum reglubundnar og nauðsynlegar endurfjárfestingar í greininni. Þess vegna má skilja rökin fyrir því. Þá hafa Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi gagnrýnt 10% hækkun á uppsjávarafla en aflaverðmæti skal umreikna úr slægðum eða unnum afla til óslægðs afla og skal við þá útreikninga lækka skráð aflaverðmæti landaðs frysts afla um 1/10 og taka tillit til vinnslu um borð í skipum, skal hækka skráð aflaverðmæti síldar, loðnu, kolmunna og makríls um 10%. Hér er verið að setja inn 10% hækkun á uppsjávarafla. Það hefur verið gagnrýnt, m.a. af Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi, og orðalagið verið nokkurn veginn þannig að verið væri að lauma inn hækkun á veiðigjaldinu. Það á hins vegar ekki að þurfa að líta svo á vegna þess að í nýju kerfi er ekki stuðst við Hag veiða og vinnslu frá Hagstofunni heldur eingöngu við upplýsingar frá skattstjóra um afkomu af veiðum og í því kerfi er ekki að finna upplýsingar um hagnað af vinnslu með sama hætti og hjá Hagstofunni, m.a. vegna þess að þar er auðvitað ekki leitað eftir honum. Aðstæður í uppsjávarfiski eru með öðrum hætti en í botnfiski og verðmyndunin öðruvísi og það hefur verið viðurkennt síðan 2012. Síðan þá hefur uppsjávarfiskurinn borið aukið hagnaðarálag vegna vinnslu, líkt og verið hefur. Við því þurfti að bregðast og er metið sem svo að það séu 10%, sem byggir á tölum frá fyrri útreikningum. Eins og lagt er upp með í 4. gr. frumvarpsins verður gjaldið sem lagt verður á miðað við 33%. Eflaust má deila um þetta gjald og hvort það sé jafnvel of hátt. Hér er reynt að horfa á málið með sanngirni og það kemur ágætlega fram í greinargerðinni. Ég ætla aðeins að fara yfir það, með leyfi forseta: „Með frumvarpinu er lagt til að gjaldhæð veiðigjalds taki mið af vegnu meðaltali veiðigjalds sem hlutfalls af bakreiknuðum reiknistofni frumvarpsins fyrir árin 2009–2018. Orða má þetta svo að með þessu sé byggt á ákvörðunum Alþingis um veiðigjald á þessum árum …“ Einhvern veginn verðum við að nálgast þetta hlutfall og er það gert á þennan hátt. Auk þess er lagt til, sem kemur fram í nefndaráliti meiri hluta, að veiðigjald verði ákveðið í lok hvers árs fyrir næsta almanaksár í stað þess að vera ákvarðað í ágúst fyrir komandi fiskveiðiár. Með þeim breytingum er ákvörðun um veiðigjald í betra samræmi við lög um opinber fjármál, eins og fram kemur í greinargerð, og helst í hendur við að með frumvarpinu er lagt til að byggt verði í auknum mæli á skattframtölum og aukin verkefni, eins og ég sagði áður, lögð til ríkisskattstjóra. Áfram er unnið með frítekjumark og mér finnst meiri hluti hv. atvinnuveganefndar sem leggur fram breytingartillögu við 6. gr., um frítekjumark, koma með skynsamlega lausn á vanda minni og meðalstórra útgerða í sjávarútvegi vítt og breitt um allt land. Kom það mjög vel fram í umsögnum frá hinum ýmsu landshlutum og í vinnu nefndarinnar og hjá byggðarlögum sem eiga mikið undir rekstri slíkra útgerða og hafa átt í erfiðleikum með að standa skil á álögðu gjaldi. Hér er komið til móts við þau fyrirtæki. Það hefur reyndar komið mjög vel fram í allri umræðu um málið. Meiri hlutinn leggur þannig fram breytingartillögu við 6. gr., um frítekjumark, í því skyni að koma enn frekar til móts við ólík áhrif gjaldsins á smærri og meðalstór fyrirtæki í sjávarútvegi og um leið á byggðarlögin. Sjávarútvegurinn hefur alveg sérstaklega mikilvægu hlutverki að gegna í byggðafestu. Það hlýtur að vera keppikefli stjórnvalda á hverjum tíma að haga gjaldtöku með sanngjörnum og ekki síður hóflegum hætti. Um leið og margt er til bóta í þessu frumvarpi er varðar innheimtu gjaldsins, að færa gjaldið nær í tíma, einfalda stjórnsýsluna og girða um leið fyrir þær óeðlilegu sveiflur sem fylgdu fyrri gjaldtöku, má spyrja sig hversu hátt gjaldhlutfallið geti verið og eigi að vera. Ég horfi jafnframt til þeirrar gagnrýni sem hefur komið fram hjá umsagnaraðilum varðandi þann þátt og gagnvart breytingum á reiknigrunni og meðferð kostnaðar. Það er staðreynd, og m.a. staðfest í skýrslu Deloitte, að rekstrarskilyrði greinarinnar hafa verið erfið og hagnaður farið minnkandi. Ytri hagstærðir voru óhagfelldar mjög á árunum 2016–2017. Verðlag fór niður, laun hækkuðu, það var tveggja mánaða verkfall og olíuverð fór hækkandi þannig að tekjur greinarinnar drógust verulega saman milli ára, um 10%, og EBITDA um 27%. Það eru auðvitað takmörk fyrir því hvað við getum gengið langt í að taka gjöld af einni atvinnugrein. Þá kemur jafnframt fram að ef maður fer inn í gögn frá Hagstofunni um arðsemi eigna og eigin fjár - það er mikið talað um að hér taki stórir aðilar mikinn arð út úr greininni og gleymum því ekki að við skattleggjum þær arðgreiðslur. Það má ekki gleyma því. Arðsemi eigna var 2% árið 2017 til samanburðar við 9% árið 2016 þannig að það eru virkilega sveiflur í greininni. Arðsemi eigin fjár var 5% og það þætti ekki há arðsemisprósenta. Hún var reyndar mjög góð árið 2016, 20%, en við sjáum sveiflurnar í þessu og þess vegna er til bóta að afkomutengja eins og mikið hefur verið rætt og líkt og hér er lagt til. Ég hvet því til þess, um leið og flestir eru sammála um að hér sé margt til bóta er lýtur að umsýslu innheimtunnar, að við vöktum það og leitum áfram sátta og gætum hófs og sanngirni þannig að atvinnugreinin geti fjárfest, geti haldið áfram að stuðla að rannsóknum og nýsköpun og verið grundvöllur fyrir nýsköpun fyrir margvíslegar afurðir, eins og við höfum upplifað á seinni árum. Það er nánast ekkert eftir af fiskinum sem við nýtum ekki til að mynda en nýsköpunin nær langt út fyrir það, til véla og tækja. Við verðum því stöðugt að gæta að því að þrengja ekki svo að möguleikum atvinnugreinarinnar að hún geti ekki stuðlað að þeirri framþróun sem við höfum upplifað í nýsköpun á liðnum árum, geti ekki endurfjárfest til aukinnar hagkvæmni í veiðum og vinnslu og til að geta haldið áfram að vera efnahagslega sjálfbær og skila áfram verðmætum til samfélagsins og verið sú byggðafesta ásamt kannski - ef við tölum um þessar atvinnugreinar, sjávarútveg og ferðaþjónustu, sem þær atvinnugreinar eru og svo auðvitað samkeppnishæfni, vegna þess að við erum alltaf í samkeppni með atvinnugreinar okkar og fyrirtækin. Við endurskoðun laga um veiðigjaldið þarf að hafa það að meginmarkmiði að tryggja þjóðinni réttlátan hlut af arðsemi auðlindarinnar. Það kemur fram í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstjórnar. Auðlindagjöld eiga annars vegar að vera greiðsla fyrir aðgang að takmarkaðri auðlind og hins vegar arðgreiðslur af nýtingu hennar. Mikilvægt er að efla hinar dreifðu sjávarbyggðir og viðhalda fjölbreytni í vaxtarmöguleikum til að tryggja afkomuöryggi þeirra. Virðulegi forseti. Hér er verið að framfylgja því sem hæstv. ríkisstjórn lagði upp með. Það er mikilvægt. Ég met það svo að með því náum við að taka skref í átt til sáttar að því leytinu. Við erum sannarlega nær þeim markmiðum sem lagt er upp með og því styð ég þessa tillögu og þær breytingar sem meiri hlutinn hefur lagt til.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni fyrir prýðisgóða ræðu. Mér heyrðist þingmaðurinn koma inn á það í ræðu sinni að þó að nokkuð væri að gert fyrir litlar og millistórar útgerðir í þeirri útfærslu sem nú liggur fyrir með breytingartillögum meiri hlutans teldi hann skynsamlegt að horfa til þess að bæta stöðu þessara útgerðarflokka betur þegar fram í sækir. Mig langar bara að forvitnast um hvort ég skildi þingmanninn rétt, hvort hann líti á þetta sem eitt skref af kannski fleirum í að ná sátt í þessum málum þannig að allir geti unað bærilega við og hvað hann sjái fyrir sér gagnvart þessum minni og millistóru útgerðarflokkum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Ég ætla að ítreka það sem ég sagði, ég tel að meiri hlutinn hafi komið með gífurlega góða breytingu á milli umræðna. Mér finnst vel í lagt að fara í 40% úr 20% afslætti af fyrstu 6 milljónum af álögðu gjaldi. En með allar tölur, öll hlutföll, ekki síst þegar maður horfir á sveiflurnar í greininni og öll þau ytri skilyrði sem hafa áhrif á reksturinn, þurfum við stöðugt, eins og ég fór yfir í ræðu minni, að vakta hvað við getum gengið langt í gjaldtöku og að vinna með þessum grundvallaratvinnuvegi. Ég held að við getum ekki bara sagt hér og nú: Þetta eru tölurnar, þetta eru gjöldin, og svo sé það bara komið. Við þurfum stöðugt að sjá hvernig árar í atvinnugreininni. Það er það sem ég var að reyna að koma að. 33% eða 40% afsláttur er auðvitað ekki heilagt hlutfall. Hv. þingmaður ræddi áðan í andsvari við mig um fyrirsjáanleikann og stöðugleikann sem er um leið mikilvægt. Við erum að vinna okkur áfram í átt að meiri sátt um það hvað atvinnugreinin ræður við. Við erum að afkomutengja gjaldtökuna. Það er vel. Við erum að færa stjórnsýsluna nær í tíma og mögulega nær þetta jafnvægi. Við verðum hins vegar að meta mjög vel reynsluna af þessu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég er sammála þeirri nálgun sem hann hafði á spurningu mína, að við þurfum að leita leiða til að aðlaga gjaldtökuna því sem reksturinn stendur undir hverju sinni. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann telji skynsamlegt að skoða það í næsta snúningi, næsta dansi, að skipta nálguninni upp í fleiri útgerðartegundir en nú er. Nú er auðvitað tekin dálítið heildstæð nálgun á þetta og síðan er þessi afsláttur sem kemur neðan frá. Sér hv. þingmaður fyrir sér að það gæti verið skynsamlegt, bara svo dæmi sé tekið, að skipta útgerðum landsins upp í fjóra til sex flokka, svo dæmi sé tekið, án þess að það sé neitt útfært sérstaklega, í stað þess að nálgast þetta eins og núna er, að um sé að ræða einn flokk sem nái yfir heildina?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Ég skal viðurkenna að ég hef ekki leitt mikið hugann að þessu. Ég hef einbeitt mér talsvert að því að skoða þetta kerfi eins og það hefur verið og þær tillögur sem hefur verið talað um og út frá uppskiptingunni á veiðunum. Það hefur verið nógu flókið að mynda sanngjarnan reiknistofn fyrir uppsjávarafla og botnfisk. Svo erum við að undanþiggja einhverjar tegundir sem koma endrum og sinnum um borð þannig að við tökum ekki gjald af þeim. Hvort við getum flokkað fyrirtækin, sem ég held að hv. þingmaður hafi átt við, kemur það auðvitað ágætlega heim og saman við hugsunina í nefndaráliti 1. minni hluta, hv. þm. Sigurðar Páls Jónssonar, að þrepaskipta einhvern veginn afslætti. Þá er maður kannski farinn að hugsa um hvernig við flokkum útgerðarfyrirtækin. Það má hugsa sér einhvers konar flokkun, hvort þau eru með veiðar og vinnslu eða bara í veiðum eða bara í vinnslu, hvernig fyrirtækin eru flokkuð og hvernig þau nýta auðlindina. Mér finnst það ágætishugleiðingar en myndi segja að ég væri ekki kominn lengra hér og nú.

Virðulegur forseti. Ég er þeirrar skoðunar að umræður um sjávarútveg og kannski fyrst og fremst kvótakerfið og veiðigjald dragi fram það versta í íslenskum stjórnmálum og stjórnmálafólki. Við virðumst eiga afskaplega erfitt með að ræða þessa hluti án þess að vera tilbúin að trúa því versta hvert upp á annað. Ég hef fylgst með þjóðmálum um nokkra hríð og ég held að þetta hafi lengi verið svona. Áður fyrr rifust menn um niðurgreiðslusjóði, hraðfrystihúsasjóði - hvað hétu þessir sjóðir? Nú rífumst við um veiðigjöld, kvóta, úthlutanir, hvernig þessu á að vera fyrir komið, en okkur gengur dálítið illa að ræða saman um þetta af nokkurri yfirvegun. Ég ætla hins vegar að reyna að leggja mitt af mörkum í kvöld til að gera það. Ég vona að fólk virði viljann fyrir verkið. Fyrir mér er þetta eins og mörg önnur mál í grunninn afskaplega einfalt mál. Þá er ég að tala um bara í grunninn. Síðan eru flóknari útfærslur. Það er kannski vegna þess hversu einfaldur ég sjálfur er í grunninn að ég reyni að strípa málið niður í að einfalda viðfangsefnið: Hvernig vil ég sjá þessu fyrir komið? Hvað er það sem ég tel að þurfi að vera umhverfi fyrir íslenskan sjávarútveg og íslenska þjóð? Því er til að svara að ég vil að íslenskur sjávarútvegur sé sjálfbær. Ég vil að við nýtum fiskstofnana hér við land á sjálfbæran hátt. Ég vil að íslenskur sjávarútvegur sé sjálfbær á þann hátt að hann stuðli að umhverfisvænum veiðum og vinnslu, að hann þrói sig betur og betur í þá átt sem hann hefur staðið sig ágætlega í og leggi sitt af mörkum í því risastóra verkefni sem við stöndum öll frammi fyrir, sem eru loftslagsmál. Ég vil að hann sé sjálfbær í rekstri, að hann þurfi ekki alla þá sjóði sem ég taldi hér upp og allt það, heldur standi hann bara sjálfbærum fótum. Og ég vil að þjóðin fái sanngjarnan arð af nýtingu auðlinda sinna. Þetta er á einfaldan hátt myndin sem ég mála af því sem ég vil gæta þegar hugað er að íslenskum sjávarútvegi. Síðan er fínstillingaratriði hvað gjöldin eiga að vera há, hversu miklar kröfur á að gera í átt til umhverfisvænni veiða, hversu vel þarf að styrkja og undirbyggja til að reksturinn sé sjálfbær og hversu mikið þjóðin á að fá í arð af nýtingu auðlinda sinna. Að hafa skoðun á einhverjum þessara þátta, að finnast að gjöldin eigi að vera svona eða hinsegin eða að það eigi bara að fara einhverja allt aðra leið, gerir fólk ekki endilega að vondu fólki eða með einhverjar skelfilegar skoðanir eða að gólfmottu. Það hefur kannski bara aðra skoðun, er til í að ræða hlutina, fara einhverjar aðrar leiðir. Þess vegna hef ég hlustað af athygli á ræður ýmissa stjórnarandstæðinga um hugmyndir þeirra um gjaldtöku í sjávarútvegi því að við ræðum hér um gjaldtöku í sjávarútvegi. Við erum ekki að ræða fiskveiðistjórnarkerfið. Þar hef ég heyrt margar athyglisverðar hugmyndir. Hér hefur verið rætt um að skipta útgerðarflokkum upp. Hér hefur verið rætt um uppboð. Hér hefur verið rætt um endurúthlutun. Hér hefur verið rætt um girðingar á uppboðum og hér hefur rætt um veiðigjöld o.s.frv., margar ágætishugmyndir sem er alveg einnar messu virði að ræða æsingalaust. Við öskrum hvert annað ekkert upp í að skipta um skoðanir í þessum málum. Ég held að það gerum við betur með því að ræða saman án brigsl- og gífuryrða. Hér er verið að leggja til fyrirkomulag á innheimtu veiðigjalda. Fallið hafa mjög stór orð um það. Þetta er tæki, þetta er aðferð sem lögð er til að viðhafa við að innheimta veiðigjöld sem séu nokkurs konar aðgangseyrir að nýtingu á sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Við höfum rætt ýmislegt í þessu efni, hvernig eigi svo að verja þessum aðgangseyri, allt frá því að stofna sjóð þar sem þetta fari til landshlutanna yfir í að gjaldið fari bara í ríkissjóð og verði nýtt í þau mörgu þörfu verkefni sem þar eru. Fínt, ræðum það, en fyrirkomulagið á veiðigjöldunum er það sem sjávarútvegsráðherra hefur lagt fram frumvarp um. Eins og ég nefndi áðan virðist umræðan oft draga fram það versta í okkur stjórnmálafólki. Kannski gætir ákveðins misskilnings á milli okkar því að á sama hátt og við stjórnarliðar eigum erfitt með að skilja breytingartillögur nokkurra stjórnarandstöðuflokka virðast í það minnsta einhverjir stjórnarandstæðingar - ég ætla ekki að ganga svo langt að segja að þeir eigi erfitt með að skilja en þeir tala um að þetta sé mjög flókið og ógagnsætt kerfi. Ég er ósammála því. Mér finnst vel hafa tekist til við að búa til einmitt tiltölulega gagnsætt kerfi um hvernig við innheimtum veiðigjöld. Byrjum þar á byrjuninni, forseti. Þar þurfum við ekkert að fara langt aftur í tímann. Við höfum ansi mörg sem höfum tekið þátt í stjórnmálum síðustu árin, talað um mikilvægi þess að a) gjaldtaka sé færð nær í tíma, og b) að hún sé afkomutengd. Það hefur lengi verið stefna Vinstri grænna. Tillögur okkar sem urðu að lögum þegar við vorum í ríkisstjórn með Samfylkingunni gengu út á það, það var fært eins nálægt í tíma og hægt var þá. Það var því miður ekki hægt að fara nær en tvö, tvö og hálft, þrjú ár og það var afkomutengt. Nú hefur fyrirkomulagið breyst þannig að hægt er að færa eins nálægt rauntíma og eiginlega nokkur von er til nema vigtað sé við bryggju. Kannski komumst við einhvern tímann þangað að það verði bara beinlínis hægt að sjá það eftir hvern túr og það tikki inn í ríkiskassann. En við erum ekki komin þangað. En við erum búin að færa þetta eins nálægt í tíma og hægt er og við erum búin að búa til um þetta kerfi þar sem við búum til reiknistofn sem sýnir hvað það er sem útgerðin getur talið fram sem kostnað við að ná í aflann. Og hvað er eftir eftir það? Jú, það er einhver upphæð og ríkið tekur 33% af henni. Meira að segja mér, sem valdi mér braut í menntaskóla eftir því hversu lítil stærðfræði var kennd þar, tekst að sjá að þetta er tiltölulega einfalt kerfi. Síðan getum við eiginlega ekki talað um þetta. Ef við viðurkennum að það sé rétt að færa þetta nær í tíma, það sé rétt að afkomutengja, er ekki sérstaklega sanngjarnt að horfa á breytinguna á innheimtum veiðigjöldum frá einu ári til annars og stoppa þar. Það er ósanngjarn málflutningur af því að við erum ekki að leggja til veiðigjöld í eitt ár. Meira að segja á nýja reglan ekki að taka gildi fyrr en 1. janúar 2020. En af því að við afkomutengjum þýðir það ósköp einfaldlega, sem mér hefur nefnilega þótt vanta aftan á hjá mörgum hv. stjórnarandstæðingum sem virðast bara stoppa við 31. desember árið 2019, að bætt staða útgerðarinnar, betri rekstrarafkoma, skilar hærri veiðigjöldum árið 2020. Hver hefðu veiðigjöldin orðið árið 2020 ef núverandi kerfi hefði verið við lýði? 2,5 milljarðar. Ég er ekki með töluna í kollinum eða veit ekki hvort búið sé að reikna þau niður í það nákvæmlega hver rekstrarafkoman verður samkvæmt nýja kerfinu árið 2020 af því að það hefur ekki tekið gildi. Við sjáum hver hún verður á næsta ári. Upphæðin mun alltaf breytast. Ég vona að hv. stjórnarandstæðingar muni standa hér í pontu jafn baráttuglaðir gagnvart því að ríkisstjórnin sé að hækka veiðigjöldin, þegar þau hækka frá árinu 2019 til ársins 2020, og þeir eru stóryrtir yfir því að við séum að lækka þau. Það væri sanngjarnt. En það er kannski verið að fara fram á of mikið í umræðu um sjávarútveg og veiðigjöld. Punkturinn er sá að hér er verið að búa til mjög gagnsætt kerfi. Auðvitað er hægt að hafa miklu einfaldara og gagnsærra kerfi, örugglega, og það verður einhvern tíma til. Ég kann það ekki, ég er bara að horfa á þetta kerfi, þessa tillögu hæstv. sjávarútvegsráðherra, sem mér finnst, ótrúlegt en satt, nokkuð skynsamleg. Það eru kannski dalvísku genin sem  Forseti. Við ræðum hér einnig breytingartillögur og ég ætla ekki að fara neinum orðum um aðrar tillögur en hv. meiri hluta atvinnuveganefndar því að það hefur sýnt sig að við virðumst misskilja hvert annað varðandi ansi margt. Ég ætla ekki að hætta á að ég lýsi hér á rangan hátt breytingartillögum minni hlutans sem ég skil sannast sagna ekki alveg. Það er ekki eitthvert leikrit, það er bara ósköp einfaldlega þannig. Ég hef spurt og ekki enn þá fengið fullnægjandi svör þannig að ég skilji þau. Það segir kannski meira um mig en tillöguna þó að reyndar virðist nokkrir deila þeirri skoðun minni. En hvað hefur meiri hluti atvinnuveganefndar gert? Jú, fyrir utan að halda 11 fundi og bjóða 100 gestum tilkynnti formaður atvinnuveganefndar, hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, í upphafi umræðunnar að hún hygðist beita sér fyrir því að gerðar yrðu breytingar á frumvarpinu í þá veru að hugað yrði sérstaklega að litlum og meðalstórum útgerðum þannig að allir vissu það frá því að málið kom hingað inn fyrir tveimur mánuðum. Jú, meiri hlutinn hefur einmitt gert það, lagt til að frítekjumörkum yrði breytt þannig að afsláttur af fyrstu 6 milljónum af veiðigjöldum yrði aukinn í 40%. Hvað þýðir það? Jú, hæst er hægt að fá um 2,4 milljónir í afslátt af veiðigjöldum. Persónulega hefði ég viljað að það myndi ekki ganga upp allan stigann og kannski er pólitískt óklókt hjá mér að minna á það hér að það geri það. En ég nenni ekki þessu leikriti lengur. Ég vil bara að við getum rætt þetta heiðarlega. Ég ætla að fullyrða að 2,4 milljónir í afslátt skipti ekki öllu máli í rekstri HB Granda. Ég vildi síður að HB Grandi fengi þessar 2,4 milljónir. En það er flóknara, það þarf að huga að öðrum lögum o.s.frv. Kannski getum við það einhvern tímann, ég veit það ekki. En mér finnst meira um vert að litlu útgerðirnar víða um land sem berjast í bökkum fái þó þessar 2,4 milljónir. Betra væri að þetta væru milljarðar sem ég var að tala um, forseti. Ég horfi á ábatann af því og ég er stoltur af því að standa að þeirri tillögu með hv. þingmanni og formanni atvinnuveganefndar, Lilju Rafneyju Magnúsdóttur. Við getum haft skoðanir á því hvort þetta sé rétta kerfið, hvort þetta sé besta kerfið. Við getum talið að það sé einhver allt önnur leið rétt í að innheimta veiðigjöld og það er þá bara þannig. Ég gef hins vegar ekkert fyrir tal stjórnarandstöðunnar um að ekki hafi verið unnið faglega að þessu máli og að tillaga þriggja flokka stjórnarandstöðunnar; Samfylkingarinnar, Pírata og Viðreisnar, sé einhver sáttatillaga. Ég er ábyrgari stjórnmálamaður en svo að ég leggi fram við 2. umr. eins frumvarps gerbreytingu á öðrum lögum. Ég talaði hér um leikrit áðan. Við höfum öll tekið þátt í leikriti í þessum umræðum. Stjórnarliðar hafa gert það, stjórnarandstæðingar hafa gert það. Ég ætla bara að leyfa mér að segja að ég lít þannig á þessa tillögu stjórnarandstæðinga, sem kynnt er sem mikið sáttaboð, en barst okkur ekki einu sinni fyrr en fimm mínútum fyrir fundinn sem umrædd tillaga var rædd á. Ekki fengum við, hv. fulltrúar í atvinnuveganefnd, nokkurt veður af því að til stæði að reyna að fara í þann sáttaleiðangur. Það hefði kannski mátt byrja þar. Ef raunverulegur vilji stjórnarandstöðuflokkanna þriggja stóð til að ná sátt, af hverju var þá ekki byrjað á minnsta menginu, atvinnuveganefnd, sem var að fjalla um málið? Jú, af því að auðvitað stóð aldrei til að ná neinni sátt um það. Þetta er hluti af því leikriti sem umræður um sjávarútveg, kvótakerfi og veiðigjöld hafa verið allt of lengi í íslenskum stjórnmálum og ég vona að fari nú að linna.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann hóf hana á að tala um að þessi umræða hefði dregið það versta fram í hv. þingmönnum hér. Ég get ekki fallist á að umræðan hafi dregið fram það versta í mér, enda vil ég fullvissa hv. þingmann um að aðeins meira þarf til. En hv. þingmaður vill ræða málin af yfirvegun og ég skildi hann þannig í upphafi ræðunnar að ræða hans væri sérstakt innlegg í yfirvegaða umræðu og að hann vildi þá með henni bæta fyrir vanstillta umræðu okkar í stjórnarandstöðunni. Ég er ekki viss um að hv. þingmanni hafi tekist vel til hvað það varðar en ég vil spyrja hv. þingmann, sem er afskaplega hrifinn af og styður vel við þessar tillögur hæstv. sjávarútvegsráðherra, hvort hann sé þá um leið búinn að skipta um skoðun og orðinn afhuga tillögum Vinstri grænna í sjávarútvegsmálum sem samanstanda af blöndu af útboði og tímabundnum samningum.

Virðulegur forseti. Ekki fannst mér útlegging hv. þingmanns á ummælum mínum vera liður í að lyfta umræðunni á einhvern hátt á hærra plan, nema kannski ég sé bara orðinn svona óskýr.

Já, ég held að það hljóti að vera.

Mögulega, hv. þm. Oddný G. Harðardóttir, eða mögulega er hv. þingmaður þannig stemmdur að það sé hægt að misskilja hluti og reyna að draga það fram. Hver veit? Ég var að ræða um almenna umræðu í stjórnmálum í þessum málum, ekki sérstaklega um hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur sem ég met mikils en þó ekki þannig að ég taki hana sem eitthvert sérstakt mengi fyrir 63 þingmenn á Alþingi.

Þú varst að kalla tillöguna hennar leikrit.

Fyrirgefðu, hv. þm. Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, ég heyrði ekki hvað þú sagðir. Viltu taka þátt í umræðunni hér eða má ég halda áfram? 
             Hvað varðar tillögur Vinstri grænna er ég sammála tillögum vinstri stjórnarinnar sem hv. þm. Oddný G. Harðardóttir talaði mikið fyrir á árinu 2012. Ég er sammála frá orði til orðs mörgum ræðum hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur frá árinu 2012 þar sem hún talaði fyrir tillögu um sérstakt veiðigjald sem byggði á að færa það eins nálægt í tíma og mögulegt væri og byggði á að væri afkomutengt, nákvæmlega það sem við erum að gera núna. Ég var í viðtali með hv. þingmanni um daginn þar sem hún kallaði þetta últrahægrimennsku. Ég er ósammála hv. þingmanni með það að vinstri stjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna hafi staðið að tillögum um últrahægrimennsku. Ég var sammála þeim tillögum. Fyrirgefðu, forseti, ég skal koma inn á afganginn í - Ha? 

Virðulegi forseti. Vissulega hefur átt sér stað allnokkur og mikil umræða um frumvarp mitt til nýrra veiðigjalda. Þessi umræða hefur staðið í töluverðan tíma en þeir sem tekið hafa til máls hafa farið vítt um sviðið. Auðvitað er mismunandi afstaða, mikið er rætt um sátt og samkomulag. Vandinn liggur kannski í því að okkur gengur misjafnlega vel að koma hvert öðru í skilning um með hvaða hætti við teljum að sáttin náist, okkur gengur misjafnlega vel að koma því til skila í hverju þær breytingar felast sem við tölum fyrir. Hér liggja fyrir tillögur um málsmeðferð frá atvinnuveganefnd sem lúta að því að styðja og styrkja við hið svokallaða frítekjumark eða persónuafslátt sem gagnast sérstaklega vel þeim sem greiða í neðri hluta veiðigjaldsins. Litlar útgerðir upp í þokkalega stórar útgerðir fá verulega viðbót við þann afslátt sem þar var reiknaður og fleiri smávægilegri tillögur liggja fyrir frá meiri hluta atvinnuveganefndar. Ég vil byrja á að þakka nefndinni fyrir mjög mikla og góða vinnu og ítarlega yfirferð um frumvarpið. Ég tel að nefndin hafi vandað mjög málsmeðferð og gefið þessu máli mjög góðan tíma. Það eru tveir mánuðir frá því að málið var lagt inn í þingið og mælt fyrir því. Fjöldi gesta hefur komið til fundar við nefndina og fjöldi umsagna hefur borist frá ólíklegustu þjóðfélagshópum og einstaklingum. Ég lagði málið líka fram með þeim hætti að ég fór til fundar við fólk og fékk mjög mikil viðbrögð við þeim fundum, málefnalega umræðu og gagnrýni og uppbyggilegar tillögur inn í umræðuna um veiðigjöld þannig að ég tel að málið hafi fengið ágæta umræðu í heild sinni. Ég sakna hins vegar í þeirri umræðu sem hér hefur staðið efnislegrar umræðu um meginatriði frumvarpsins. Orðið hefur mun meiri umræða um fiskveiðistjórnarkerfið sjálft. Ég geri ekki lítið úr þeirri umræðu en hefði gjarnan kosið að við tækjumst meira á um þær aðferðir sem lagðar eru til til þess að reikna afgjald af sameiginlegri auðlind. Ég er sannfærður um að kerfið, eins og það er sett upp í frumvarpinu er til verulegra bóta á því kerfi sem fyrir er á allan hátt. Þetta eru miklar umbætur og ég tel raunar að margt í umsögnum allra flokka hér hafi leitt það m.a. í ljós að það eru ýmis grundvallaratriði í frumvarpinu sem er mikil og góð samstaða um, svo sem að reyna að teygja álagningu þessa útreiknaða gjalds sem næst í tíma, gera það gegnsærra, gera það áreiðanlegra við álagninguna, tengja það betur afkomu útgerðarinnar í landinu. Ég held að við getum öll verið alveg sammála um að það er til muna ábyggilegra og áreiðanlegra að hafa þann háttinn á við útreikning gjaldsins sem lagður er til í frumvarpinu en það fyrirkomulag sem fyrir var, að safna saman upplýsingum um afkomu í heildina í veiðum og vinnslu fyrir allt landið og af hálfu stjórnsýslustofnunar, Hagstofunnar. Þær upplýsingar eru síðan settar inn í stjórnsýslunefnd sem er veiðigjaldsnefndin skipuð þremur einstaklingum sem ráðherra setur og er allt hið mætasta fólk en hefur takmarkaða getu til að vinna úr þeim upplýsingum sem fram eru færðar. Ónákvæmni í meðferð upplýsinga hefur sýnt sig að vera töluvert mikil. Hvaða stöðu svo sem maður kýs að taka í þessu efni er óumdeilt, og ég hef skynjað það í þeirri umræðu sem ég hef setið undir frá því að hún hófst, að það eru ákveðnir þættir sem eru sameiginlegir öllum þeim sem hér hafa tekið til máls. Ágreiningurinn liggur miklu fremur í því með hvaða hætti við viljum sjá stjórn fiskveiða í landinu skipað. Grundvallaratriðið í frumvarpinu eins og það er lagt fram, og ég sé það bara staðfestast í afgreiðslu meiri hluta atvinnuveganefndar, er að veiðigjaldið er lagt á vegna aðgangs að sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Afgjaldið á að standa undir sameiginlegum kostnaði sem ríkið hefur af því að gæta að og fara með auðlindina í formi hafrannsókna, eftirlits, rannsókna og fleiri þátta, auk þess sem gerð er krafa um að gjaldið skili líka ákveðinni hlutdeild í afkomu útgerðarinnar til ríkisins til viðbótar þessum fastakostnaði. Við þau markmið er staðið í frumvarpinu. Meiri hluti atvinnuveganefndar staðfestir það í tillögugerð sinni til þingsins. Ég fagna því. Í lok þessarar umræðu vil ég þakka öllum þeim sem lagt hafa sig fram um að vinna að frumvarpinu í nefndinni og öllum þeim sem tekið hafa þátt í umræðunni um málið að þessu sinni.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir sitt innlegg. Eftir að hafa verið viðstödd og hlustað á held ég 99% af ræðunum hefur eitt og annað merkilegt komið í ljós. Sumt er í rauninni bara staðfesting á því sem var löngu vitað. Ég veit að hæstv. ráðherra fór í ferð um landið. Ég veit að hann átti marga fundi eins og sjávarútvegsráðherrar og allir ráðherrar eiga að gera þegar þeir kynna grundvallarmál, þá eiga menn að fara um landið, það á að kynna málið og reyna að gera það sem best. En þegar verið er að tala um sátt er ekki síst verið að tala um þverpólitíska sátt. Ég vil meina að með tillögum okkar sem við leggjum fram hér, annars vegar varðandi tímabundna samninga og hins vegar uppbyggingarsjóði eða hvernig sem við viljum þróa framlag til þess að byggja upp enn frekar á landsbyggðinni, sé verið að slá af okkar hálfu þann tón að hægt sé að ná samkomulagi um mál sem við í gegnum tíðina höfum heyrt að allir flokkar, nema Sjálfstæðisflokkurinn reyndar, séu tilbúnir til að teygja sig í, þ.e. í tímabundna nýtingarsamninga með einum eða öðrum hætti. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Af hverju var ekki haft samráð, hvorki í vor né í haust? Af hverju voru ekki símtöl tekin, þó ekki væri nema að spyrja stjórnarandstöðuna, leita ráða og hlusta á hvort það væri möguleiki á þessari sátt. Fyrir utan hvað það hefði verið frábært ef við hefðum sett málið í eitt samvinnuferli, sem þeim hugnast örugglega mörgum sem tilheyra þessum framsóknarflokkum, að setja það í eitt slíkt ferli. Við vorum tilbúin. Við vorum reiðubúin. Ég held að það sé lag til þess að gera það því eftir allt sem við erum búin að tala um þá greini ég vilja, ákveðna taug, sem getur sameinað okkur hér inni í því að taka vel og heildstætt á sjávarútveginum þannig að það verði í þágu hans, 

Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Það eru margvíslegar ástæður fyrir því að ég kaus að skipa ekki einhvern þverpólitískan hóp til að fara í þessa vinnu. Þetta er stjórnarfrumvarp. Stefna ríkisstjórnarinnar kemur fram í því. Ég tel eðlilegt að við tökumst á um þá stefnu sem þar er mörkuð hér í þinginu, hvor tveggja í þingsal og í þingnefndinni sem hefur gefið þessu góðan tíma, með þeim árangri að við erum enn með þetta langt á milli pólitískra afla hér á þingi. Ég hef ekki neina einustu sannfæringu fyrir því að við værum í öðrum sporum í dag miðað við útfærsluna á þeim hugmyndum sem hér liggja fyrir til breytinga á frumvarpinu. Ég skal vera fyrstur manna til að viðurkenna það að ég vil gjarnan skilja betur þá hugsun sem liggur að baki þeim tillögum til breytinga sem hér hafa verið kynntar af Pírötum, Samfylkingu, Viðreisn. En mér finnst í umræðunni hér síðustu tvo daga að jafnvel þeir sem standa að tillögunni hafi ekki á henni sama skilning, hvernig hún verði þegar fram líða stundir. Ég bendi bara á þetta tiltölulega litla atriðið en þó gríðarlega stóra, sem hefur komið fram í umræðunni hér og kristallar kannski þennan stóra ágreining, sem snýst um endurúthlutun eða útboð. Þegar ég nefni þetta hérna stynur formaður Viðreisnar og þolir ekki þá umræðu, að ég varpi þessu fram. Þarna liggur að mínu mati stærsti ágreiningurinn í umræðu síðustu tveggja daga um þetta mál. Það er bara svo einfalt.

Frú forseti. Það er alveg ljóst þegar enginn vilji er til sátta og þegar það er, væri hægt að segja, einbeittur brotavilji til að misskilja tillögu okkar og ekki hlusta á það sem við erum að segja. Það felst ekki neitt annað í okkar tillögu en bara tímabundnir samningar. Engin breyting, meira að segja á núverandi gjaldtökukerfi í rauninni. Nei, engin breyting. Það er eins og menn vilji ekki hlusta, og það er bara ásetningur í því, vilja ekki ná sátt og það er út af einhverju. Það er ágætt að fá það á hreint og það væri líka ágætt að fá það á hreint hvaða stjórnarmál eiga að fara eftir stjórnarsáttmálanum um aukið samráð, sáttaferli, samtal við stjórnarandstöðuna, og hvaða stjórnarmál eru ekki tæk í samráðsferli. Ég ítreka enn og aftur: Það er stórkostlegt tækifæri fyrir hæstv. sjávarútvegsráðherra og fyrir ríkisstjórnina að ná samkomulagi og sátt þar sem allir aðilar þurfa að gefa eitthvað eftir. En það er þráður þarna og ég er enn þá á því, hvort sem menn vilja kalla einhverja Pollýönnu í því eða ekki, að við getum náð sátt um þessa gríðarlega mikilvægu atvinnugrein. Hún þarf á því að halda og samfélagið þarf á því að halda. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra annarrar spurningar og vonast til þess að fá svar. Í umræðunum hefur komið fram af hálfu Sjálfstæðisflokksins að hann lítur á þetta sem ótímabundin veiðiréttindi. Það var alveg skýrt og kom fram ítrekað af hálfu Sjálfstæðismanna. Af hálfu Vinstri grænna og þá forsætisráðherra fyrst og fremst, sem var sú kannski sem talaði skýrast af þeirra hálfu, kom alveg skýrt fram að hún horfði á þetta sem tímabundin réttindi. Treysti sér ekki til að segja hvort það væri til eins árs, þriggja ára eða fimm ára. Þetta er ástæðan fyrir því að ég er að kalla málið aftur inn til nefndar. Mér þætti gott ef sjávarútvegsráðherra gæti útskýrt þetta fyrir mér, hvort hann horfi á þetta sem frumvarp í átt að ótímabundnum réttindum, endalausum veiðiréttindum, eða að það sé hægt að innkalla allt bara í einu vetfangi. Við því vil ég vara. Ég vil vara við þeirri kúvendingu sem hægt væri að setja fram með þeim hætti. Spurningin er þessi: Horfir sjávarútvegsráðherra á þetta 

Virðulegi forseti. Við ræðum hérna frumvarp til laga um veiðigjald. Í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða, sem mér heyrist hv. þingmaður vera að ræða, sem er önnur löggjöf, stendur hins vegar, með leyfi forseta: 
             „Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.“ Þetta er mjög einfaldur texti og skýr.

Svaraðu spurningunni.

Forseti. Virðulegur þingmaður er eitthvað vanstilltur, ég bið bara um leyfi og næði til að fá að ljúka mínu máli. Hér stendur þetta mjög skýrum stöfum og þetta er sú hugmynd sem hv. þingmaður og Viðreisn er að reyna að fá breytt í lögum um stjórn fiskveiða. Við erum að ræða hérna lög um veiðigjald sem er allt önnur löggjöf. Varðandi grundvallarspurninguna sem hv. þingmaður er með: Það er rætt um að bara sé um að ræða endurúthlutun veiðiheimilda, sem er mikið rétt, tillagan hljóðar þannig. En ég hef spurt og spurði t.d. hér í andsvörum fyrr í kvöld hv. þm. Loga Má Einarsson, formann Samfylkingarinnar: Hvernig á að innheimta veiðigjöldin eftir endurúthlutun til sömu aðila? Það hefur ekki verið lögð fram ein einasta hugmynd um það hvernig á síðan að reikna veiðigjöldin í framhaldinu af þessari tillögu. Það kann að vera ósköp einfalt hvernig það er gert. En meðan þær hugmyndir eru ekki kynntar gengur málið að mínu mati ekkert lengra en það kemst hér í kvöld eða undanfarna daga. Ábyrgðin af hálfu Viðreisnar, Samfylkingar og Pírata er að sannfæra stjórnarliða, ásamt öðrum í þjóðfélaginu, um ágæti eigin tillagna. Ég hef ekki orðið var við það í umræðunni að stjórnarliðar vilji ekki skilja það sem hér er lagt fram. Útskýringarnar, greinargerðin með tillögunum, 

Frú forseti. Ég vil beina því til forsætisnefndar, svo ég haldi mig við liðinn fundarstjórn forseta, að reynt verði að brýna hæstv. ráðherra í að svara spurningum. Það er orðin svolítil lenska að ráðherrar svari ekki einföldum spurningum og komi með útúrsnúninga. Það er kannski í anda þess sem hæstv. ráðherrar eru að beita sér fyrir, ekki að fara sáttaleið og reyna að skilja eða tala við fólk. Þegar ráðherrar eru spurðir einfaldra spurninga ætlumst við þingmenn sem veitum stjórninni hverju sinni aðhald, sama hvernig hún er samansett - það er hlutverk stjórnarandstöðu að veita stjórninni aðhald og þess vegna óskaði ég eftir orðinu, af því að þetta kemur ítrekað fyrir, ekki bara hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra sem er kominn í vandræði með þetta mál, heldur ekki síður hjá öðrum ráðherrum. Ég beini því til forsætisnefndar að ráðherrar svari skýrar.

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þingmenn hljóti að átta sig á því hvað það er sérkennilegt sjónarmið hjá hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur að forsætisnefnd eigi með einhverjum hætti að hafa afskipti af því hvernig menn svara spurningum. Hér hafa menn tækifæri til að bera fram spurningar. Þeir sem spurningum er beint til, ráðherrar eða þingmenn, svara auðvitað eftir bestu samvisku og bestu getu. Menn kunna að vera óánægðir eða ánægðir með þau svör en svörin koma hér fram í heyranda hljóði og menn bera pólitíska ábyrgð á þeim yfirlýsingum sem þeir gefa. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir getur haft áhrif á ýmsa þætti sem gerast í þinginu en það er fulllangt gengið að ætlast til þess að forsætisnefnd grípi inn í til að stýra því nákvæmlega hvernig menn svara spurningum sem hún varpar fram í þinginu.

Frú forseti. Ég er að mörgu leyti sammála hv. þm. Birgi Ármannssyni, þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins. Þetta er alveg rétt ábending þó að ég haldi mig við það að mér finnst erfitt að fá ekki skýr svör. Það sem ég bendi á er að stjórnarandstaðan leitast við að beita stjórnina aðhaldi, hver sem hún er hverju sinni. Þá eru andsvör til þess að upplýsa umræðu. Þau eru til að liðka fyrir málum og þau eru til þess að við sjáum raunverulega vilja löggjafans. Við erum í 2. umr. í gríðarlega miklu máli og þá skiptir máli hver lögskýringargögnin eru. Þá skiptir m.a. máli að talsmaður og helsti framsögumaður frumvarpsins, hæstv. ráðherra, útskýri það nákvæmlega fyrir m.a. dómstólum því að það er mjög líklegt að þessi mál komi síðan til kasta dómstóla. Mörg mál sem tengjast sjávarútvegi gera það. Það skiptir máli að það verði til þess að upplýsa um hinn raunverulega vilja löggjafans. Það er mín hugsun og ég vona að menn taki því ekki illa en hvert sem þessu er beint - ég fer bara út í þingheim 

Frú forseti. Mig langaði að koma hingað upp til að minna á þingmál sem hefur nokkrum sinnum verið flutt og kallast sannleiksskylda ráðherra. Það hefur verið nefnt öðrum nöfnum líka. Það væri áhugavert að fá það í gegnum þingið, sérstaklega gagnvart styrkingu Alþingis. Það hefur einmitt borið á því, án þess að ég haldi því fram að það hafi átt sér stað akkúrat núna, svo því sé haldið til haga, að ráðherra segi þinginu ekki endilega satt. Mér finnst alveg eðlilegt að gerð sé skýrari krafa um upplýsingaskyldu ráðherra gagnvart þinginu en nú er til staðar. Eins og ég segi finnst mér það kannski ekki eiga við akkúrat um þetta tilvik hér en ég vildi samt koma upp og minna á þetta vegna þess að mér finnst mikilvægt að styrkja þingið gagnvart því að því sé sagt satt og rétt frá. Sömuleiðis vil ég krækja því við í lokin, þó að ég vilji ekki breyta andsvarafyrirkomulagi okkar, að mér þykir heldur hallærisleg sú hefð eða hegðun hæstv. ráðherra að koma í andsvör um tillögur hjá þingmönnum minni hlutans með eitthvað sem hefur ekkert með þær tillögur að gera en 

Virðulegur forseti. Ég styð þá almennu hugsun að fólk svari spurningum sem til þess er beint. Ég lenti í því um daginn þegar ég reyndi að eiga orðastað við einn hv. þingmann stjórnarandstöðunnar að hann tók það mjög óstinnt upp að ég vildi fá svör við spurningum og sagðist ekki hafa vitað að hann yrði í munnlegu prófi. Ég hef aðra skoðun á andsvörum en sá hv. þingmaður. Ég minni á að þetta er málstofa þingsins. Við erum hér 63 þingmenn að fjalla um lögin sem við setjum. Hæstv. sjávarútvegsráðherra Kristján Þór Júlíusson er bara einn af þeim 63 þingmönnum. Ef við ætlum að fara að grafa ofan í það hvernig við höfum svarað hvert öðru í andsvörum á það ekkert frekar við um hæstv. sjávarútvegsráðherra Kristján Þór Júlíusson en bara aðra hv. þingmenn sem hafa tekið þátt í umræðum. Þetta er málstofan þar sem við eigum að vera að skiptast á skoðunum og þá skiptir engu máli hvaða embætti við gegnum annars staðar en hér inni. Hér erum við að ræða saman og við greiðum öll saman  Lítum líka í eigin barm um hvernig við sjálf svörum andsvörum.

Frú forseti. Við erum að koma að leiðarlokum í þessu máli og vil ég sem framsögumaður málsins í atvinnuveganefnd og formaður atvinnuveganefndar segja nokkur orð í lokin. Komið hefur fram að það eru eðlilega skiptar skoðanir um þetta mál, við öðru var ekki að búast. En ég get sagt það, og ég held að nefndarmenn heilt yfir í atvinnuveganefnd geti tekið undir það, að það urðu miklar og góðar umræður um þetta mál og komu góðar spurningar frá þeim fjölda gesta sem kom fyrir nefndina. Við höfðum þetta mál í tvo mánuði til ítarlegrar umfjöllunar í nefndinni og stóð þar ekkert út af varðandi óskir um gestakomur eða aðra meðferð málsins í nefndinni. Það lá fyrir með góðum fyrirvara hvenær til stæði að taka málið út. Ég tel að það hafi verið mjög vönduð vinnubrögð í nefndinni og meðan á nefndarstarfi stóð komu engar kvartanir um að eitthvað væri ekki með réttum hætti í vinnu nefndarinnar. Ég held að ekki sé hægt að segja annað en að allt hafi gengið vel fyrir sig og við höfum öll, hvort sem það er meiri hluti eða minni hluti, sameinast í því að kalla fram sem flestar spurningar í málinu sem vöknuðu upp og reyna að draga fram svör gesta við þeim spurningum sem eðlilega komu fram varðandi þetta mál. Ég tel að tillaga sú sem liggur fyrir, breytingartillaga frá meiri hluta atvinnuveganefndar, sé líka þess eðlis að það hafi legið fyrir allan tímann í atvinnuveganefnd að verið var að reyna að nálgast það að styrkja enn frekar með einhverjum hætti afslátt eða frítekjumark gagnvart litlu og meðalstóru útgerðunum og horfa til þess. Þessi niðurstaða náðist sem ég tel vera mjög hagfellda fyrir minni fyrirtæki. Við heyrum úti í þjóðfélaginu að það eru deildar meiningar um þetta frumvarp hjá greininni sjálfri. Eins og við áttum von á heyrist gagnrýni úr ýmsum áttum og gagnrýni á að veiðigjöldin samkvæmt frumvarpinu verði allt of há. Öðrum finnst að veiðigjöldin séu að lækka og enn aðrir vilja fá meiri stuðning við hinar litlu og meðalstóru útgerðir þar sem hætta er á byggðaröskun og afleiðingu þess að verið hafi erfið rekstrarskilyrði og miklar sveiflur í greininni undanfarin ár. En einhvers staðar verður að lenda og ég tel að með þessu frumvarpi séum við að nálgast mjög það sem búið er að vinna að allt frá árinu 2012, í raun frá því að lög um veiðigjald voru sett, þ.e. að tryggja meiri fyrirsjáanleika og stöðugleika og jafna sveiflur með því að draga upplýsingar saman úr skattframtölum viðeigandi fyrirtækja og upplýsingum um aflaverðmæti tegunda hjá Fiskistofu, vinna úr þeim gögnum og leggja á gjöld miðað við hagnað útgerðarinnar hverju sinni. Tekið er meðaltal af þeim útgjöldum sem þar eru undir og aflaverðmætum. Álagningin byggist á því varðandi þann reiknistofn sem lagt er á 33,3% álag. Þau gjöld geta sveiflast til og geta orðið hærri eða lægri eftir afkomu greinarinnar hverju sinni. Ég tel mjög brýnt að við sem þingheimur sameinumst um að standa með því að afkomutengja veiðigjöld, eins og ég held að hafi staðið upp úr flestum stjórnmálamönnum. Ég skil vel áhuga margra hér inni á að gera breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu og sýnist sitt hverjum í þeim efnum. Ég hef alltaf verið hlynnt því að endurskoða fiskveiðistjórnarkerfið sjálft og sat í sáttanefnd í tæp tvö ár, á árunum 2009–2013. Því miður náðist ekki niðurstaða þar þó að það hafi verið þverpólitísk sáttanefnd. En nú erum við að fjalla um veiðigjöld, við erum ekki að fjalla um lög um stjórn fiskveiða. Mikið hefur verið rætt hér um stefnu Vinstri grænna í sjávarútvegsmálum, sem er auðvitað mjög góð. Mættu allir flokkar taka hana upp óbreytta og gera að sinni. Kannski verður það einhvern tímann í komandi framtíð. En við Vinstri græn erum í samstarfi við tvo aðra flokka og við gerum okkur stjórnarsáttmála og höfum þar stefnu um að vinna að því að álagning veiðigjalda sé með sem réttmætustum hætti tengd afkomu greinarinnar hverju sinni, að öflug og fjölbreytt útgerð verði um sjávarbyggðirnar og að við styrkjum minni byggðarlög og eflum strandveiðar. Ég vil enn og aftur þakka fyrir þá ágætu umræðu sem gengið hefur í sveiflum og línuritum eins og sjávarútvegurinn gerir. Umræður hér hafa verið svolítið eins og línuritið í sjávarútvegi varðandi hagnað, sveiflur upp og niður í þeim málum, gengissveiflur og annað því um líkt sem hefur áhrif á greinina. Ég heyri í hliðarsal að menn eru orðnir mjög spenntir að ljúka þessari umræðu og ég legg til að málið fari til atvinnuveganefndar milli 2. og 3. umr. Ég á von á því að við fáum einhverja gesti og milli 2. og 3. umr. Enn og aftur: Takk fyrir þessa ágætisumræðu.

Frú forseti. Nú er búið að fresta fundi hér um þrjú korter. Það hafa engar skýringar verið gefnar á því. Sérstaklega var óskað eftir því þegar samkomulag var gert um þinghaldið að málum utanríkisráðherra yrði sinnt hér. Ég óska eftir því að ef hæstv. utanríkisráðherra getur ekki mætt í ræðustól innan tveggja mínútna verði fundi Alþingis slitið með það sama. Það er ekki hægt að bjóða þingheimi upp á svona vinnubrögð, sérstaklega þegar kemur svo í ljós og maður heyrir á skotspónum að hæstv. ráðherra sé að spjalla við erlenda sjónvarpsstöð og láti þingið bíða eftir sér á kvöldfundi. Hann var hérna fyrr í kvöld. Það gafst nægur tími fyrir stjórnarliða að hliðra til fyrir ráðherranum ef það hefði 

Hæstv. forseti. Ýmsar breytingar hafa orðið á dagskrá kvöldsins í kvöld en boðað var á þingflokksformannafundi sem við sátum báðir, ég og hv. þm. Jón Steindór Valdimarsson, að hér gæti þingfundur staðið til miðnættis, eða lengur ef þyrfti, til að ljúka tilteknum málum sem voru tilgreind og rædd á þessum fundi, önnur tekin út af dagskrá í samkomulagi. Nú háttaði svo til í kvöld að hæstv. utanríkisráðherra kom hér í hús, eins og rétt var greint frá. Það var hins vegar vitað og reynt að gera mönnum grein fyrir því að ráðherrann væri í viðtali á bresku ríkissjónvarpsstöðinni á tilteknum tíma, þannig að ljóst var að hann yrði ekki í þingsalnum á þessum tíma. Verið er að hliðra þessu til, en innan þess ramma og innan þess samkomulags sem gert var hér í morgun, og hv. þingmaður hlýtur að kannast við.

Frú forseti. Ég minnist þess ekki sérstaklega að í þessu samkomulagi hafi verið talað um að fundur geti staðið fram yfir miðnætti, en kannski höfum eitthvað mismunandi upplifun af því. Og ég minnist þess satt að segja ekki að tekið hafi verið fram að þingheimur ætti að vera undir það búinn að bíða í rúman klukkutíma eftir að hæstv. ráðherra sæi sér fært að koma hingað og flytja mál sín. Ég legg til, þar sem það er vitað að ekkert liggur á að flytja þessi mál, að fundi verði slitið og málin flutt seinna. Það er mjög einfalt að gera það, frú forseti. Ég fer eindregið fram á það að þessum skrípaleik sé hætt og fundi slitið.

Hæstv. forseti. Það er nú varla að maður nenni að taka þátt í skrípaleik hv. þm. Jóns Steindórs Valdimarssonar sem talar hér eins og hann hafi réttlætið og sannleikann sín megin, þó að svo sé ekki. Hér er einföld tilhliðrun. Rætt var um það á fundi þingflokksformanna í morgun að umræðu um veiðigjöld yrði lokið í kvöld. Að ósk stjórnarandstöðu var atkvæðagreiðslu frestað fram yfir helgi. Jafnframt var rætt að fimm EES-mál yrðu tekin fyrir og afgreidd og gat forseti þess að sú dagskrá gæti tafist. Við höfum verið að reyna að átta okkur á því hvernig dagskráin gengi fyrir sig hér í kvöld og við værum sennilega enn þá í umræðum um veiðigjöld ef hv. þm. Jón Steindór Valdimarsson og flokksfélagar hans hefðu ekki tekið sig af mælendaskrá hér þegar komið var fram í kvöldið.

Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 21/2018 sem mælir fyrir um að tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2014/59/ESB er varðar endurreisn og skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtækja verði felld inn í EES-samninginn. Í tilskipun 2014/59 er mælt fyrir um viðbrögð og aðgerðir til að takast á við erfiðleika og áföll í rekstri lánastofnana og verðbréfafyrirtækja með það að markmiði að tryggja að slík áföll raski ekki fjármálalegum og efnahagslegum stöðugleika. Þannig er mælt fyrir um að slík fyrirtæki og stofnanir geri sérstaka endurbótaáætlun sem búi þau undir erfiðleika í rekstri. Jafnframt er kveðið á um að sérstakt stjórnvald eða stjórnsýslueining, sem nefnt er skilavald, útbúi sérstaka skilaáætlun sem það getur hrint í framkvæmd með skjótum hætti ef nauðsyn þykir til að takast á við áföll í rekstri stærri lánastofnana. Þá er það einnig markmið tilskipunarinnar að lágmarka neikvæðar afleiðingar af erfiðleikum fjármálafyrirtækja ef til þeirra kemur með því að tryggja áframhaldandi kerfislega mikilvæga starfsemi viðkomandi fyrirtækis eða fyrirtækja en takmarka um leið hættu á að erfiðleikar fyrirtækjanna kalli á framlög úr ríkissjóði. Til að ná því markmiði er m.a. mælt fyrir um heimildir eftirlitsstofnunar til tímanlegra inngripa í starfsemi fjármálafyrirtækja og ef við á skilameðferð með aðkomu skilavalds. Ef nauðsynlegt þykir að fjármálafyrirtæki fari í skilameðferð getur skilavaldið nýtt sérstakan farveg til fjármögnunar á skilameðferð. Virðulegur forseti. Innleiðing tilskipunar 2014/59 hér á landi kallar á lagabreytingar. Innleiðingin heyrir undir fjármála- og efnahagsráðherra. Hluti af ákvæðum tilskipunarinnar var lögfestur á síðasta löggjafarþingi með lögum nr. 54/2018, um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki. Gert er ráð fyrir því að eftirstandandi ákvæði tilskipunarinnar verði innleidd með setningu nýrra heildarlaga um endurreisn og skilameðferð fjármálafyrirtækja. Ráðgert er að fjármála- og efnahagsráðherra leggi fram frumvarp þess efnis á yfirstandandi löggjafarþingi. Í frumvarpinu verði kveðið á um reglur sem varða undirbúning og framkvæmd skilameðferðar og önnur atriði sem tengjast endurreisn og skilameðferð fjármálafyrirtækja. Þar sem innleiðingin kallar á lagabreytingar var ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 21/2018 tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Samkvæmt ákvæðum þingskapalaga ber að aflétta slíkum stjórnskipulegum fyrirvara með þingsályktun og því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir yfirferðina yfir þetta mál sem er allrar athygli vert. Þegar ég las greinargerðina með þessari tillögu til þingsályktunar og reyndar allar hinar sem við erum með undir núna - ég leyfi mér aðeins að minnast á það af því að ég er ekki beinlínis að fara í sjálft efni málsins - tek ég eftir því að í fjórum þessara tillagna heitir 2. kafli í greinargerðinni „Um upptöku ESB-gerða í EES-samninginn og um stjórnskipulegan fyrirvara“. Þetta eru kaflar sem eru orðrétt eins í öllum fjórum þingsályktunartillögunum en það er ekki sambærilegur kafli í þingsályktunartillögunni í máli 102/2018, þ.e. um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á XXII. viðauka, um félagarétt, og bókun 37 sem inniheldur skrána sem kveðið er á um í 101. gr. við EES-samninginn. Nei, fyrirgefið. Nú las ég upp úr vitlausri tilskipun. Blessuð númerin eru alltaf að rugla menn. Það sem ég átti við er að þetta er ekki í þingsályktunartillögu 152/2018, um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á XI. viðauka um rafræn fjarskipti, hljóð- og myndmiðlun og upplýsingasamfélagið. Í fyrsta lagi vekur athygli mína að þetta skuli vera svona. Kaflinn er kominn inn og af hverju er hann þá ekki í öllum tillögunum til þingsályktunar? Ég sé ekki beinlínis í fljótu bragði hvaða rök standa til þess. Í málinu sjálfu sem við erum að skoða langar mig til að lesa, með leyfi forseta, 1. mgr. í þessum nýja kafla. Þar stendur: „Á hverju ári er nokkur fjöldi ESB-gerða tekinn upp í EES-samninginn með ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar. Þó er um að ræða tiltölulega lágt hlutfall af heildarfjölda þeirra gerða sem ESB samþykkir. Í skýrslu utanríkisráðuneytisins, Gengið til góðs – skref í átt að bættri framkvæmd EES-samningsins, kemur fram að á tímabilinu frá 1994 til ársloka 2016 tók Ísland upp 13,4% þeirra gerða sem ESB samþykkti á sama tímabili.“ Ég er að velta fyrir mér hvaða efnislega tilgang þessi málsgrein hafi í þeim fjórum málum sem eru hér undir í kvöld. Hverju bætir þetta við rökstuðning fyrir þingsályktunartillögunum? Má reikna með að sú hlutfallstala sem þarna er birt verði reiknuð upp í hvert skipti sem fram kemur þingsályktunartillaga sem varðar EES-samninginn þannig að við getum fylgst með því nákvæmlega? Ég myndi þá leggja til að bætt yrði við aukastaf þannig að við gætum fylgst nákvæmlega með hlutfallinu. Mér finnst mjög sérkennilegt að setja þetta inn í þessar greinargerðir og átta mig alls ekki á tilganginum með þessu, hvaða þýðingu þetta hefur fyrir þessar ályktanir, skilning manna á þeim eða framgang þessara mála. Menn eru mjög mikið að velta fyrir sér hlutfalli þeirra gerða og hve mikinn Evrópurétt við tökum upp. Um það hafa verið deildar meiningar og sýnist sitt hverjum. Mig langar til að lesa hér upp úr svari sem var birt á svokölluðum Evrópuvef, sem var upplýsingaveita um Evrópusambandið og Evrópumál, með leyfi forseta: „Ýmsar rannsóknir hafa verið gerðar á áhrifum Evrópusambandsins á löggjöf í aðildarríkjunum. Niðurstöður slíkra rannsókna er hins vegar erfitt að bera saman þar sem ólíkar forsendur liggja þeim iðulega til grundvallar. Í fyrsta lagi eru áhrif ESB skilgreind á mismunandi hátt. Í flestum tilfellum er orðið aðeins notað um innleiðingu tilskipana í lög aðildarríkjanna en stundum er notuð skilgreining sem nær til hvers kyns hvatningar sem kemur frá Evrópusambandinu og leiðir til lagasetningar í aðildarríkjunum. Í öðru lagi er mismunandi hvaða löggjöf aðildarríkjanna er tekin til greiningar (frumlöggjöf, afleidd löggjöf eða hvort tveggja).“ Ég tel rétt að ítreka að hér erum við að tala um innleiðingu innan Evrópusambandsríkjanna sjálfra. Ég vitna áfram í þetta svar: „ Ýmsar … rannsóknir hafa verið framkvæmdar í aðildarríkjunum en þær er hins vegar erfitt að bera saman þar sem ólíkar forsendur liggja þeim iðulega til grundvallar. Evrópusambandið setur með ýmsum hætti lög sem hafa mismunandi vægi: Tilskipanir (e. directives) eru bindandi fyrir sérhvert aðildarríki sem þeim er beint til, að því er markmið þeirra varðar, en yfirvöldum í hverju ríki er í sjálfsvald sett á hvern hátt og með hvaða leiðum markmiðunum verður náð. Reglugerðir (e. regulations) hafa almennt gildi, eru bindandi í heild sinni og gilda í öllum aðildarríkjunum án frekari lögfestingar. Ákvarðanir (e. decisions) eru bindandi í heild sinni fyrir þá sem þeim er beint til.“ Og ég held áfram: „Rannsóknir á áhrifum ESB á regluverk aðildarríkjanna miðast oft einungis við innleiðingu tilskipana en ekki reglugerða eða ákvarðana. Þannig sýndi athugun á áhrifum ESB-tilskipana í Bretlandi á árunum 1987 til 1997, að 15,5%“ ESB-reglugerða og reglna og gerða, svo ég noti nú hina réttu þýðingu, sem ná til stórs flokks og eiginlega alls þess sem kemur frá Evrópusambandinu, hafa Bretar tekið upp. Ég vitna áfram í þetta svar og gríp niður í skoðun sem var gerð í Danmörku árið 2003. Þar reyndist hlutfallið vera 14%. Í hollensku regluverki reyndist það vera 12,6%, 10,6% allra austurrískra laga og 14,1% austurrískra reglugerða. Það hlýtur að vera einhver tilgangur með að birta þessa tölu og því langar mig að spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Er þetta talnaverk þá sambærilegt því sem ég var að vitna til í þessu svari? Aðildarríki Evrópusambandsins taka nefnilega ekki upp nema hluta af þeim gerðum sem stafa frá Evrópusambandinu sjálfu. Ef það er verið að reyna að segja eitthvað með þessum tölum sem ég skil reyndar ekki hvað er dettur mér helst í hug að þetta sé einhver samanburður á áhrifum Evrópusambandsins annars vegar á Íslandi og hins vegar einhvers staðar annars staðar. Þá er eðlilegast að bera saman áhrifin sem eru innan Evrópusambandsins sjálfs og á Íslandi. Þá er niðurstaðan samkvæmt þessum tölum að við erum að innleiða eitthvert svipað hlutfall og Evrópusambandsríkin sjálf. Er það rétt ályktun eða ekki? Aðalatriðið er að ég átta mig ekki á því af hverju er verið að setja þetta inn í greinargerðina. Mér er eiginlega alveg lífsins ómögulegt að átta mig á því hvaða tilgangi þetta þjónar. Hvað er verið að reyna að segja? Hverjum er verið að segja þetta? Skiptir máli hvort þetta væru 5% eða 20%? Hefur hæstv. ráðherra og ráðuneyti hans einhver sérstök markmið um það hver þessi hlutföll eiga að vera? Eru þá einhvers konar hættumörk? Ég skil þetta ekki alveg, hæstv. ráðherra, en ég veit að þú svarar þessu af mikilli speki. Ég efast ekki um það.

Virðulegur forseti. Ég fagna þessari umræðu. Nú er það þannig að talsmenn Evrópusambandsins hér á landi hafa fullyrt hvað eftir annað að við tökum upp 75–90% af öllum gerðum Evrópusambandsins. Það er skjalfest í allra handa viðtölum og ræðum og hvað það nú er. Hér kemur talsmaður Evrópusambandsins á Íslandi og segir að í raun taki Evrópusambandið bara mjög lítið hlutfall af sínum eigin gerðum upp í sínum eigin löndum. Það er athyglisvert sjónarhorn og ég held að það sé rétt að hv. þingmaður drífi sig í að segja ESB-ríkjunum frá þessu. Ég fullyrði að þau hafa ekki hugmynd um þetta, ekki hugmynd. Hv. þingmaður spyr: Hvert er markmiðið með því að upplýsa þetta? Ég segi: Markmiðið er að upplýsa um þetta út af því að ESB-sinnar eru búnir að grafa skipulega undan EES-samningnum í mjög langan tíma, ekki í mánuði, alls ekki daga, ekki vikur, ekki ár heldur í áratugi. Þeir eru búnir að grafa undan EES-samningnum með því að segja að við séum að taka upp nokkurn veginn allt sem frá ESB kemur. Þessar tölur eru opinberar, óumdeildar, ekki nýjar. Þær sýna það svart á hvítu að vegna þess að við erum eingöngu með hluta af þeim samningum sem eru í gangi - það eru bara samningarnir sem snúa að innri markaðnum - þá erum við bara að taka upp 13,4%. Það er áhugavert hvað þetta fór í taugarnar á talsmanni ESB hér á landi. Honum fannst þetta algerlega ómögulegt: Hvað eru þau að setja þessar upplýsingar þarna inn? Vanalega er það þannig að stjórnvöld eru ásökuð um skort á upplýsingum og þá er sagt: Af hverju eruð þið ekki að upplýsa okkur? En hér er því öfugt farið: Bíddu, af hverju í ósköpunum er verið að segja frá þessu? Ég skal segja hvert markmið mitt er, virðulegi forseti, og ég segi það við hv. þingmann, talsmann Evrópusambandsins hér á landi. Það er hreint og klárt að upplýsa út á hvað EES-samningurinn gengur. Hvað þýðir það? Það þýðir að leiðrétta þarf allra handa rangfærslur sem ESB-sinnar hafa haft uppi í umræðunni í mjög langan tíma. Þetta er bara eitt af því. Menn hafa líka miskunnarlaust haldið því fram að við höfum ekkert um það sem hingað kemur að segja þrátt fyrir að allir viti, og það sé inngreypt í EES-samninginn, að við getum haft áhrif á fyrstu stigum og jafnvel þegar líður á. Menn hafa líka haldið því fram að evran sé mikilvægasti útflutningsgjaldmiðillinn okkar, þótt allir sem það skoða viti að það er dollarinn. Ég vona bara að talsmaður Evrópusambandsins komi hingað aftur og ásaki mig fyrir að halda áfram að upplýsa þingheim og þjóð um staðreyndir mála. Ég tek gagnrýni hans fagnandi og ætla að reyna að standa undir henni alla daga, ekki bara á meðan ég er ráðherra utanríkismála heldur alla daga. Því að það sem maður er búinn að finna, sérstaklega á síðustu dögum og vikum, er að það er virkileg þörf á að koma réttum upplýsingum áleiðis. Ég get haldið áfram. Það er jafnvel svo að talsmenn Evrópusambandsins hér á landi vilja taka af okkur viðskiptafrelsið. Þeir vilja taka viðskiptafrelsið af Íslendingum. Þeir halda því fram að það sé meira viðskiptafrelsi að vera í Evrópusambandinu. Sérstaklega ganga þingmenn Viðreisnar hart fram. Þegar ég upplýsti um að við værum með 90% tollfrelsi miðað við tollnúmerin - tollnúmer Íslands og Evrópusambandsins eru nokkurn veginn jafnmörg - í samanburði við 26% í Evrópusambandinu réðst grasrót Viðreisnar á mig. Hún kallaði mig öll lygara. Ég get fullyrt að það séu þau öll vegna þess að allir sem eru í Viðreisn eru í ráðgjafaráðinu nema einn aðili og það er hæstaréttarlögmaður, Sveinn Andri Sveinsson, og hann sagði þetta á opinberum vettvangi. Þetta eru bara staðreyndir sem liggja fyrir. Ég fann þessar upplýsingar eftir nokkrum krókaleiðum, í rýniskýrslu. Nei, það er ekki rétt, það var í annarri skýrslu sem komst ekki einu sinni í rýniskýrslu þegar við vorum í feigðarförinni um aðildarviðræður við ESB. En ef hv. þingmaður, sem ég held að hafi ekki verið alveg skýr í málflutningi sínum og allt í góðu með það, er að vísa til þess sem ég hef verið að vekja athygli alvöru talsmanna Evrópusambandsins á - og þá er ég vísa til þeirra sem eru í Brussel - þ.e. á því að innleiðing er ekki það sama og innleiðing. Menn hafa skoðað það - og ekki íslenskir aðilar, íslenskir fræðimenn, heldur eru til bækur um það - hvernig menn innleiða gerðirnar. Það er fagnaðarefni fyrir okkur. Við tökum þátt í innri markaðnum og það eiga að vera sömu reglur fyrir alla þar inni. Það er gott. Það þýðir að íslensk fyrirtæki geta keppt á jafnréttisgrundvelli á þessum stóra markaði. En það er hins vegar þannig, og Brussel-valdið er ekki sérstaklega ánægt þegar ég tek það upp, að það hefur verið skoðað að það er stór munur á því hvernig menn innleiða. Ég held að vísu að hæstv. utanríkismálanefnd ætti að skoða það sérstaklega og ég hef tekið það upp á vettvangi EFTA og EES. Við ræddum það m.a. á fundunum í síðustu viku að þegar kemur að því að skoða hvernig þetta er innleitt eru þrjú ríki, miðað við þær rannsóknir sem ég hef séð, sem innleiða þetta að fullu eins og á að gera þetta og það eru Danmörk, Svíþjóð og Finnland. Samkvæmt rannsóknaraðilum er bara sumt eins og dauður bókstafur. Það er einhvers konar innleiðing en menn fara bara ekkert eftir henni. Það eru alvarlegar fréttir fyrir okkur og við þurfum að halda áfram í hagsmunagæslu okkar að vekja athygli á því. Ef hv. þingmaður hefur verið að vísa til þess, sem mér fannst ekki alveg vera, er það gott. Hv. þingmaður spurði: Af hverju er verið að vekja athygli á þessu? Svarið er: Það er vegna þess að það er verið að upplýsa um EES-samninginn. Það var augljós hernaðaráætlun ESB-sinna að tala niður EES-samninginn og það hefur verið gert miskunnarlaust aftur og aftur, ár eftir ár, reyndar í áratugi, til þess að menn komist að þeirri niðurstöðu eð þetta sé svo ómögulegt að það sé allt eins gott að fara bara í ESB. Það sem er orðið svolítið sérstakt í þessu núna er að þeir sem segjast vera fylgjandi því að við stöndum utan ESB - og ég vil trúa því að það sé stærsti hlutinn - eru farnir að taka upp þennan sama málflutning. Æstustu ESB-sinnarnir og æstustu andstæðingar ESB eru farnir að nota sömu upplýsingarnar, sem eru ekki réttar upplýsingar heldur kolrangar, sem gerir það að verkum að umræðan verður mjög skrýtin. Og, hv. þingmaður, þetta er alveg nýtt. Ég hef svo oft verið í þessum sal þar sem menn hafa bara sagt: Af hverju er verið að halda þessum hlutum leyndum? Af hverju er ekki verið upplýsa þetta? En hér kemur hv. þingmaður og segir bara: Hvað eruð þið að upplýsa þetta? Haldið þessu frá okkur! En það er bara nokkuð sem við ætlum ekki að gera, virðulegi forseti. Við ætlum að halda áfram að upplýsa fólk og erum rétt að byrja.

Frú forseti. Ég er farinn að halda að það sé hlaupinn kveldúlfur í hæstv. utanríkisráðherra. Ég lagði fyrir hann einfalda spurningu, um hvaða tilgangi þetta þjónaði í þessum málum sem eru hér til skoðunar. Ég spurði hann líka af hverju hlutfallið væri þá ekki tilgreint í öllum tillögunum. Ég leyfði mér að benda á að það er ekki sama hvað menn telja með þegar menn velta fyrir sér gerðum Evrópusambandsins og upptöku. Menn geta valið sér viðmiðun. Frá Evrópusambandinu stafar gríðarlegur fjöldi þess sem kallaðir eru gerðir. Þær gerðir og ákvarðanir varða mjög afmörkuð mál, varða einstök fyrirtæki, jafnvel einstök héruð. Fjölda ólífulunda á akri á Ítalíu. Ef þetta er allt saman talið með til þess að búa til hlutfallið þá fær maður kannski þá tölu sem hæstv. utanríkisráðherra bendir á í greinargerðum með þessum þingsályktunartillögum. Það sem ég var að reyna að segja var að með sömu aðferðafræði kemur í ljós að þessar gerðir allar gilda ekki í Evrópusambandslöndunum öllum. Það er bara hluti þeirra. Þessu var ég nú bara að vekja athygli á en hæstv. utanríkisráðherra upphóf mikinn reiðilestur af þessu litla tilefni, þessari einföldu spurningu. Ég spyr hæstv. ráðherra þar sem hann gaf út ágæta skýrslu sem ég vitnaði til, Gengið til góðs – skref í átt að bættri framkvæmd EES-samningsins, í apríl 2018 þar sem nákvæmlega þessar sömu upplýsingar er að finna og eru dregnar fram í þessum greinargerðum: Er þá við því að búast að framvegis verði svona fræðsluhluti í greinargerðum með öllum þingsályktunartillögum almennt um EES-samninginn og Evrópusamstarfið? Ég ætla ekki einu sinni að eyða orðum á orð hæstv. utanríkisráðherra um þessa nýju möntru sem er allt í einu komin upp um að við sem stundum erum kölluð Evrópusinnar séum að reyna að grafa undan EES-samningnum. Svo finnst mér það þar að auki ekki sæma virðulegum og hæstv. utanríkisráðherra að kalla mig talsmann Evrópusambandsins. Ég er ekki talsmaður Evrópusambandsins, ég hef aldrei verið það og verð það sjálfsagt aldrei. Mér finnst þetta til minnkunar hæstv. utanríkisráðherra. Mér finnst þetta til minnkunar. Þetta hjálpar ekki gagnlegri og málefnalegri umræðu sem ég held að við ættum að reyna að hafa. Ég var einungis að spyrja: Hvaða tilgangi þjónar þetta? Svo er farið að segja: Ja, þið eruð alltaf að heimta upplýsingar og svo kem ég með góðar upplýsingar og þá viljið þið ekki sjá þær. Ég er að spyrja: Hvaða tilgangi þjónar þetta í samhengi þeirra gerða sem er verið að taka upp eða verða teknar upp í íslenskan rétt? Hvaða áhrif hefur þetta á meðferð í þinginu? Er þetta til þess fallið að sumir þingmenn muni segja: Nei, við getum ekki tekið þetta upp af því að þetta er 13,4%? Eða til að aðrir segi: Við verðum að taka þetta upp af því að þetta er 13,4? Hvaða efnislega þýðingu hefur þetta, að mati hæstv. ráðherra, á framgang þessara mála? Mér finnst það sjálfsagt og mjög virðingarvert af hæstv. utanríkisráðherra að kynna EES-samninginn og tala um mikilvægi hans, hvar sem hann kemur. Ég tek undir allt sem hann segir um ágæti þess góða samnings. Ég held að við séum alveg sammála um að það síðasta sem íslensk þjóð ætti að gera er að grafa undan EES-samningnum og eiga það á hættu að við með einhverjum hætti glutruðum honum niður. En mér finnst það sem hæstv. ráðherra hefur til málanna að leggja við þessari saklausu fyrirspurn þar sem þetta er nýmæli í greinargerðum af þessu tagi sem fylgja svona þingsályktunartillögu, að ég leyfði mér að spyrja hæstv. ráðherra um tilgang þess - mér finnst viðbrögð hans við því vera sérkennileg.

Virðulegi forseti. Gerðir eru íslenska þýðingin á „acquis“ á ensku, sem er samheiti yfir tilskipanir, reglugerðir og lög Evrópusambandsins. Hv. þingmaður getur lagt þetta út með hvaða hætti sem hann vill en hann veit það mætavel að við höfum lent í vandræðum með EES-samninginn vegna þess að það hafa verið ekki réttar upplýsingar um hann.

Hvaða tilgangi þjónar þetta í þessu samhengi? Getur þú svarað þeirri einföldu spurningu?

Hv. þingmaður kallar hér fram: Hvaða tilgangi þjónar þetta? Ég hélt að ég hefði farið nokkuð nákvæmlega yfir það að það er sérstakt markmið - hv. þingmaður í öðru orðinu fagnaði því en í hinu orðinu gagnrýnir hann það og reynir að gera það tortryggilegt - að upplýsa um EES-samninginn. Hv. þingmaður getur ekki hlaupið frá því. Það vill svo til að ég hitti margt fólk og mun vonandi gera það um alla framtíð og ég veit alveg hvaða upplifun fólk hefur. Ég hef reyndar gert fyrirspurnir, bara svona mína eigin skoðanakönnun á því hvað fólk telur að við tökum mikið upp af gerðum Evrópusambandsins. Almenna svarið er 90%. Kemur það bara af himnum ofan? Nei, það er vegna þess að búið er að halda því að fólki. Ég er mjög glaður, virðulegi forseti ef hv. þingmaður vill ekki vera kallaður talsmaður Evrópusambandsins en hann hefur nú, síðast þegar ég vissi, stýrt samtökum sem börðust fyrir inngöngu Íslands að Evrópusambandinu,  En það er ekki bæði hægt að segja að við fögnum því að það sé upplýst út á hvað EES-samningurinn gengur og kvarta svo undan því þegar það er gert. Það gengur ekki upp. Hv. þingmaður benti réttilega á að þessi skýrsla sem hann vitnaði til væri prýðisgóð. Hún var m.a. gerð í tvennum tilgangi. Annars vegar er hún áætlun okkar um bætta hagsmunagæslu í EES-samstarfinu en um leið, eðlilega, er þar upplýst út á hvað EES-samningurinn gengur. Ég hef ekki fengið neinar efnislegar athugasemdir við það sem fram kemur í þessari skýrslu. Ef það er eitthvað rangt í henni er sjálfsagt að leiðrétta það. En það er nokkuð langt síðan hún kom út og ég vona að hún sé vel lesin. Ef ég hef misskilið hv. þingmann svona fullkomlega og hann er bara að fagna því að hér sé komið fram með upplýsingar þá er ég mjög ánægður með það. Því verður haldið áfram vegna þess að það er hætta á því að ef það eru uppi rangar upplýsingar um EES-samninginn að við gröfum undan honum og áttum okkur ekki á mikilvægi hans. Og það er sérstök stefna íslenskra stjórnvalda að upplýsa um EES-samninginn. Ég verð að viðurkenna að það má eiga von á allra handa gagnrýni þegar maður er í starfi utanríkisráðherra. En ég átti ekki von á þeirri gagnrýni að hér væri að bera fram upplýsingar sem nýtast almenningi, og ég tala nú ekki um hv. þingmönnum sem fara með málið. Ég verð að viðurkenna að ég hafði ekki hugmyndaflug í það. Nú veit ég ekki alveg á hvaða stað hv. þingmaður er núna, hvort hann sé ósáttur við að fá upplýsingarnar eða ekki, en mér þykir leiðinlegt ef hann er ósáttur við að fá upplýsingarnar því að hv. þingmaður mun þurfa að búa við það að fá upplýsingar um EES-samninginn og annað það sem snýr að utanríkismálum og hagsmunum Íslendinga. Það er algjört markmið að reyna að koma með sem bestar upplýsingar sem eru byggðar á staðreyndum þannig að hv. þingmenn, ég tala ekki nú ekki um þjóðin, geti mótað sína afstöðu út frá staðreyndum en ekki röngum upplýsingum sem jafnvel eru bornar fram til að ná einhverjum pólitískum markmiðum, sem í þessu tilfelli voru þvert á hagsmuni íslensku þjóðarinnar.

Frú forseti. Mér þykir það leitt að hæstv. utanríkisráðherra sjái sér ekki fært að biðjast velvirðingar á að hafa kallað mig talsmann Evrópusambandsins. Mér þætti vænt um ef hann gerði það. Ég er ekki talsmaður Evrópusambandsins og verð það sjálfsagt aldrei. Ég hugsa að Evrópusambandið sjálft væri ekki ánægt með það ef ég færi að kalla mig talsmann Evrópusambandsins, ég tala nú ekki um hér í pontu virðulegs Alþingis. Það er alveg dæmalaust að hæstv. ráðherra vilji ekki eða geti ekki útskýrt fyrir mér hvaða tilgangi þetta þjónar í þessum greinargerðum. Ef markmiðið er að upplýsa um EES-samninginn, af hverju er þessi vettvangur valinn? Af hverju er þessu þá sleppt á einu skjali? Eru þetta einu upplýsingarnar sem varða mikilvægi og gildi EES-samningsins sem hæstv. utanríkisráðherra hyggst koma á framfæri, í gegnum greinargerðir með tillögum til þingsályktunar um það að staðfesta EES-gerðir? Eða megum við búast við stuttum fræðsluköflum, mismunandi eftir því hvenær og hvar þeir koma fram? Er ekki nær að halda sig við upplýsingarit, útgáfu, fræðslu um EES-samninginn, á þeim vettvangi? Ég efast satt að segja um, hæstv. utanríkisráðherra, að almenningur lesi mikið greinargerðir með tillögum til þingsályktana um upptöku á EES-gerðum. Ef það er einlægt markmið ráðherrans held ég að hann ætti að efla útgáfu, efla þáttagerð og umræðu, ekki nota þennan vettvang með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Gagnrýnin á upplýsingaflæði um EES-samninginn heldur áfram frá hv. þingmanni. Ég bara gengst við því, virðulegi forseti, að vera fullkomlega sekur í þessu máli. Ég er bara að reyna að upplýsa um út á hvað EES-samningurinn gengur og setja það í eitthvert heildarsamhengi. Hv. þingmaður spyr hvort það komi einhverjar fleiri upplýsingar í framhaldinu. Ég verð að valda hv. þingmanni vonbrigðum: Já, það er ekkert útilokað. Ég gengst við því að vilja upplýsa bæði þingheim og þjóð um EES-samninginn og annað sem snýr að hagsmunum Íslands. Og þá mun ég byggja þær upplýsingar á staðreyndum og reyna að vanda þær eins vel eins og mögulegt er. Það er engin stefna um að takmarka það með neinum hætti. Það er áhugavert sjónarmið hv. þingmanns um að þetta eigi ekki heima þarna heldur einhvers staðar annars staðar. Ég hlusta á það. En ég get ekki lofað því að upplýsingaflæðið verði stöðvað þrátt fyrir þessa gagnrýni, svo það sé sagt. Hv. þingmaður má eiga von á meiri upplýsingum frá utanríkisráðuneytinu um hagsmunamál Íslendinga, jafnvel í greinargerðum með málum frá ráðuneytinu. Ég hvet hins vegar hv. þingmann til að vekja athygli á þessari gagnrýni sinni sem víðast og láta sem flesta vita af þessu, að hv. þingmaðurinn sé að gagnrýna þann sem hér stendur fyrir að reyna að upplýsa þing og þjóð um það sem máli skiptir varðandi hagsmuni þjóðarinnar.

Frú forseti. Hæstv. utanríkisráðherra er afar klókur stjórnmálamaður.  Ég hef ekki með nokkrum einasta hætti verið að gefa í skyn eða leggja til að dregið verði úr upplýsingaflæði um EES-samninginn, ekki einu orði. Ég spurði hvaða tilgangur væri með þessu, að setja þetta í þessa greinargerð. Hæstv. ráðherra hefur ekki svarað því. Hann hefur heldur ekki svarað því af hverju þetta er þá ekki í öllum málunum sem fyrir þingið voru lögð í einni kippu. Hann hefur heldur ekki svarað því hvort þetta verði framvegis fastur liður í upplýsingagjöf til almennings í gegnum þennan vettvang. Jafnframt verð ég þá að spyrja: Er þetta það mikilvægasta sem hæstv. utanríkisráðherra hefur fram að færa í Evrópumálum varðandi EES-samninginn og Evrópumálin? Að birta hlutfallsútreikning? Ja, þá er ég hissa. Ég hélt að það væru stærri og alvarlegri mál sem væri brýnt að fræða og upplýsa um því þegar allt kemur til alls skipta þessar hlutfallstölur engu máli heldur hin raunverulegu áhrif sem EES-samningurinn hefur og, ef út í það er farið, hvaða áhrif aðild að Evrópusambandinu myndi hafa. Þar skipta prósentutölurnar engu máli fyrir almenning eða framtíð þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hversu oft ég er búinn svara þessu, ég skal gera það einu sinni enn. Svarið er einfalt. Við munum koma með allar þær upplýsingar sem við teljum mikilvægar í lögskýringargögnum sem varða viðkomandi mál. Ég verð að viðurkenna, ég hef að vísu bara verið hérna síðan 2003, en ég man ekki eftir því að þingmaður hafi komið áður og gagnrýnt ráðherra fyrir að veita of mikið af upplýsingum. Ég bara man ekki eftir því. En einhvern tímann verður allt fyrst. Ég fór nákvæmlega yfir, nefndi nokkur dæmi, gæti nefnt fleiri, mikilvægi þess að leiðrétta rangfærslur um EES-samninginn. Ég veit ekki af hverju hv. þingmaður sér einhverja ástæðu til þess að gagnrýna það. Það hljómar svolítið sérkennilega að reyna að takmarka það upplýsingaflæði og koma hér í fullri alvöru og gagnrýna ráðherrann fyrir að koma með þessar upplýsingar, sem allir sem skoða þær eru sammála um að eru réttar, í lögskýringargögnum.

Ég var að spyrja af hverju, ekkert að gagnrýna það.

Ég er búinn að svara því margoft.

Nei.

Þetta er bara mál sem skiptir þing og þjóð máli.  Það skiptir öllu máli, virðulegi forseti, 

Virðulegur forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 153/2018, en þar er mælt fyrir um ákvörðun Evrópuþingsins og ráðsins 2017/899 um að notkun tíðnisviðsins 470–790 MHz skuli felld inn í EES-samninginn. Tíðnisviðið frá 470–790 MHz, oft nefnt UHF-tíðnisviðið, er notað fyrir háhraða farnetsþjónustu, þráðlaus tæki til fjölmiðlunar og stafrænna sjónvarpsútsendinga. Á heimsráðstefnu Alþjóðafjarskiptasambandsins í nóvember 2015 var samþykkt tækni- og regluumhverfi fyrir notkun 700 MHz-tíðnisviðsins fyrir háhraða farnetsþjónustu. Einnig var samþykkt að 470–694 MHz tíðnisviðið skyldi notað fyrir stafrænar sjónvarpsútsendingar á svæði 1 en á því svæði eru Evrópa og Afríka. Ísland er komið lengra en flestar Evrópuþjóðir í því að losa umrætt tíðnisvið þannig að úthluta megi því til notkunar fyrir háhraða farnetsþjónustu. Áður en notkun þessarar þjónustu verður hafin verður notendum þráðlauss búnaðar til fjölmiðlunar og annarrar miðlunar tilkynnt um þær áætlanir. Þessir aðilar hafa heimild til að nýta hluta tíðnisviðsins á víkjandi heimildum þar til háhraða farnetsþjónusta hefst á tíðnisviðinu. Virðulegi forseti. Innleiðing ákvörðunar 2017/899 hér á landi kallar á lagabreytingar. Gera þarf breytingar á fjarskiptalögum, nr. 81/2003, til að innleiða ákvörðunina. Ekki liggur fyrir á þessu stigi hvenær frumvarp til slíkrar innleiðingar verður lagt fram á Alþingi. Engin fjárhagsleg skuldbinding felst í innleiðingu ákvörðunarinnar. Þar sem innleiðing kallar á lagabreytingar var ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 153/2018 tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Samkvæmt ákvæðum þingskapalaga ber að aflétta slíkum stjórnskipulegum fyrirvara með þingsályktun og því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 152/2018. Í ákvörðuninni er mælt fyrir um að tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2014/61/ESB um ráðstafanir til að lækka kostnað við uppbyggingu á háhraða rafrænum fjarskiptanetum verði felld inn í EES-samninginn Markmið tilskipunar 2014/61 er að greiða fyrir uppbyggingu fjarskiptainnviða, fyrst og fremst lagningu ljósleiðara, með því að stuðla að auknum samlegðaráhrifum við samnýtingu á fjarskipta- og veituframkvæmdum. Aðdragandann að setningu tilskipunarinnar má rekja til fjarskiptaáætlunar ESB þar sem sett eru fram metnaðarfull markmið um aðgang almennings að öflugri háhraðanetsþjónustu fyrir árið 2020. Í tilskipun er mælt fyrir um almennan rétt fjarskipta- og veitufyrirtækja til að bjóða aðgang að innviðum þeirra og skyldu þeirra til að koma til móts við sanngjarnar beiðnir um aðgang í því skyni að byggja upp háhraða fjarskiptakerfi. Öll veitufyrirtæki sem vinna beint eða óbeint við jarðvegsframkvæmdir sem að hluta eða í heild eru fjármagnaðar með opinberu fé skulu verða við sanngjörnum beiðnum um samhæfingu framkvæmdar í því skyni að byggja upp þætti háhraða fjarskiptanets samkvæmt ákvæðum tilskipunarinnar. Allar nýjar íbúðabyggingar, þar á meðal sameignir, skulu útbúnar innanhússlögnum sem geta borið háhraða netmerki að nettengipunkti. Öll nýbyggð fjölbýlishús skulu útbúin samtengingarpunkti sem skal vera aðgengilegur fjarskiptaþjónustuveitendum. Jafnframt er í tilskipuninni kveðið á um að hver sá sem rekur almennt fjarskiptanet hafi rétt á að byggja eigið net á eigin kostnað og einnig að tengjast fyrirliggjandi innanhússlögnum með það í huga að byggja upp háhraðanet ef nýlögn innanhússlagna er tæknilega ómöguleg eða óhagkvæm. Aðildarríkin skulu skilgreina úrskurðaraðila vegna ágreiningsmála um aðgang og þá ber aðildarríkjunum að skilgreina svokallaðan innviðagagnagrunn þar sem nálgast má upplýsingar um m.a. fyrirliggjandi fjarskipta- og veitumannvirki sem og fyrirhugaðar veituframkvæmdir. Innleiðing tilskipunarinnar mun hafa í för með sér bæði beinan og óbeinan kostnað fyrir ríkið, sveitarfélög, veitufyrirtæki og jafnvel Vegagerðina. Beinn kostnaður við innleiðingu tilskipunarinnar felst í því að skilgreina þarf eftirlitsstjórnvald sem geti sinnt þeim verkefnunum sem tilskipunin kveður á um, og búa þarf til innviðagagnagrunn og veita þjónustu honum tengda. Póst- og fjarskiptastofnun áætlar í því samhengi að stofnunin muni þurfa eitt til tvö starfsgildi til þess að sinna þessum verkefnum, auk aukinna fjármuna til gagnagrunnsgerðar. Hvað stofnkostnað varðar fer fjárhæðin að miklu leyti eftir því hvort og með hvaða hætti verður heimilað að samnýta fyrirliggjandi upplýsingar um innviði sem þegar eru til og eru á forræði fjarskipta- og veitufyrirtækja. Ef samnýting fyrirliggjandi gagnagrunna verður heimiluð má gera ráð fyrir að stofnkostnaður verði um 20 milljónir og aukinn rekstrarkostnaður vegna fjölgunar starfsgilda og viðvarandi rekstrarkostnaðar gagnagrunns verði um 15–25 milljónir á ári. Ætla má að óbeinn kostnaður felist í því að fjarskipta- og veitufyrirtæki þurfi að taka tillit til samnýtingar annarra í sínum uppbyggingaráformum sem gæti aukið flækjustig og kostnað við framkvæmdir. Að mati Póst- og fjarskiptastofnunar myndi þjóðhagslegur ávinningur þó ávallt vega upp á móti þeim óbeina kostnaði í ljósi þess að viðbótarkostnaður við ljósleiðaralögn með öðrum veituframkvæmdum er einungis um 20–25% af heildarkostnaði framkvæmdarinnar. Virðulegur forseti. Innleiðing tilskipunar 2014/61 hér á landi, kallar á breytingar á ákvæðum fjarskiptalaga, nr. 81/2003. Fyrirhugað er að samgönguráðherra muni á yfirstandandi löggjafarþingi leggja fram slíkt frumvarp til innleiðingar á tilskipuninni. Þar sem innleiðingin kallar á lagabreytingar var ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 152/2018 tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Samkvæmt ákvæðum þingskapalaga ber að aflétta slíkum stjórnskipulegum fyrirvara með þingsályktun og því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hæstv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 22/2018 um breytingu á XI. viðauka við EES-samninginn um rafræn fjarskipti, hljóð- og myndmiðlun og upplýsingasamfélagið og fella inn í samninginn reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 910/2014. Markmið reglugerðarinnar er að koma á rafrænum samskiptum milli aðildarríkja ESB og jafnframt að tryggja öryggi rafrænna viðskipta innan Evrópu. Fyrirtæki og einstaklingar eiga að geta notast við rafræn skilríki heimalanda sinna til að nota opinbera þjónustu innan Evrópu. Hún býr til innri markað fyrir rafrænar undirskriftir og aðrar tengdar rafrænar aðgerðir með því að tryggja að þær hafi sama gildi og viðskipti á pappír og að hægt sé að notast við þær í samskiptum á milli ríkja. Forveri reglugerðarinnar, tilskipun 1999/93, var innleidd í íslensk lög með lögum nr. 28/2001, um rafrænar undirskriftir. Í þeirri tilskipun var kveðið á um rafrænar undirskriftir og starfsemi vottunaraðila. Með nýju reglugerðinni er gildissviðið víkkað út með ákvæðum um auðkenningu, vottun, traustþjónustu, tímastimplun, rafræn innsigli, vefsíður, rafræn skjöl og um rafræna þjónustu á milli landa. Í reglugerðinni er einnig komið á auðkenningarskipan sem hefur þann tilgang að auka samvirkni rafrænna samskipta milli landa. Auk þessa fjallar reglugerðin um traustþjónustu sem er aðgengileg almenningi og hefur áhrif á þriðja aðila. Virðulegi forseti. Innleiðing reglugerðar nr. 910/2014 hér á landi kallar á lagabreytingar. Setja þarf ný lög um rafrænar undirskriftir í stað laga nr. 28/2001. Starfshópur á vegum atvinnu- og nýsköpunarráðuneytisins hefur unnið að gerð slíks frumvarps sem fyrirhugað er að leggja fram á yfirstandandi löggjafarþingi. Í þingmálaskrá kemur fram að ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra hyggst leggja frumvarpið fram í febrúar 2019. Þar sem innleiðingin kallar á lagabreytingar var ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 22/2018 tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Samkvæmt ákvæðum þingskapalaga ber að aflétta slíkum stjórnskipulegum fyrirvara með þingsályktun og því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvæðinu felst svo aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegur forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 102/2018, sem mælir fyrir um að tvær gerðir Evrópusambandsins á sviði endurskoðunar verði teknar upp í EES-samninginn. Með tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2014/56 eru gerðar breytingar á svokölluðu áttundu félagatilskipun Evrópusambandsins sem inniheldur reglur um lögboðna endurskoðun ársreikninga og samstæðureikninga. Með breytingunni er kveðið á um frekari samræmingu reglna um aðila sem annast lögboðna endurskoðun í því skyni að gera reglurnar gagnsærri og fyrirsjáanlegri. Í tilskipuninni er þannig kveðið á um samræmingu reglna hvað varðar skilyrði fyrir viðurkenningu og skráningu, reglur um óhæði og hlutlægni og opinbert eftirlit með aðilum sem annast lögboðna endurskoðun. Með reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 537/2014 er kveðið á um sérstakar kröfur í tengslum við lögboðna endurskoðun á einingum tengdum almannahagsmunum með það að markmiði að efla trúverðugleika á endurskoðuðum reikningsskilum slíkra eininga. Virðulegi forseti. Innleiðing tilskipunar 2014/56 hér á landi kallar á lagabreytingar. Unnið er að gerð frumvarps til nýrra heildarlaga um endurskoðendur í stað núgildandi laga nr. 79/2008 þar sem ákvæði tilskipunar verði innleidd. Innleiðingin mun hafa í för með sér umtalsverðar breytingar á eftirliti með endurskoðendum og leiða til aukins kostnaðar við eftirlitið. Eftirlitsgjöld endurskoðenda munu hins vegar standa undir þeim kostnaði. Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið hefur sett á laggirnar óformlegan starfshóp skipaðan fulltrúum endurskoðendaráðs, Fjármálaeftirlitsins og Félags löggiltra endurskoðenda sem vinnur að gerð lagafrumvarps sem sett verður í opið samráðsferli. Gert er ráð fyrir að ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra leggi frumvarpið fram á yfirstandandi löggjafarþingi. Þar sem innleiðingin kallar á lagabreytingar var ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 102/2018 tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Samkvæmt ákvæðum þingskapalaga ber að aflétta slíkum stjórnskipulegum fyrirvara með þingsályktun og því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.