Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um rannsóknir háhitasvæða í Öxarfjarðarhéraði sem er 320. mál þingsins á þskj. 511. Meðflm. með mér að þessu máli eru hv. þm. Pálmi Ólason, Valgerður Sverrisdóttir og Steingrímur J. Sigfússon. Tillagan er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela Orkustofnun að kanna til hlítar með borun rannsóknarholu háhitasvæði það sem verulegar líkur eru taldar vera á að sé að finna í söndum Öxarfjarðar og Kelduhverfis.`` Í greinargerð segir að á vegum Orkustofnunar hafa verið gerðar rannsóknir í Öxarfjarðarhéraði sem benda til þess að verulegar líkur séu á því að á söndum Öxarfjarðar og Kelduhverfis sé öflugt háhitasvæði. Hér er um að ræða viðnámsmælingar, mælingar á efnahita, mælingar á útgeislun jarðskjálftaorku og notkun reiknilíkana. Niðurstöður rannsóknanna benda allar í þá átt að miklar líkur séu á því að á austurbakka Bakkahlaups í Kelduhverfi sé háhitasvæði sem sé a.m.k. 10 km 2 stórt. Að hluta til er þetta jarðhitakerfi í setlögum og er það einstætt meðal íslenskra háhitasvæða og því talið varhugavert að yfirfæra reynslu af öðrum háhitasvæðum yfir á svæðið við Bakkahlaup. Til að ganga úr skugga um það hvort tilgátur um öflugt háhitasvæði á þessum slóðum reynast réttar er talið nauðsynlegt að bora rannsóknarholu á hitasvæðinu við Bakkahlaup, allt að 1.200--1.500 metra djúpa, og hugsanlega aðra rannsóknarholu við Skógalón. Rannsóknarhola við Skógalón gæti jafnframt varpað ljósi á uppruna lífræna gassins sem þar hefur fundist. Virðulegi forseti. Þessi till. til þál. er hluti af tillögum sem sá sem hér talar hefur flutt um rannsóknir á náttúruauðlindum. Sú leið hefur verið farin að beina athyglinni að ákveðnum landsvæðum og ákveðnum auðlindum þó að sú leið hafi verið farin í annarri þingsályktun að beina athyglinni að náttúruauðlindum á landinu í heild. Það er gert vegna þess að 1. flm. þessarar tillögu og væntanlega einnig meðflm. hans telja að það sé skynsamlegt að beina athyglinni að ákveðnum orkulindum og ákveðnum möguleikum, ekki síst þegar um er að ræða tiltölulega mikið dreifbýli þar sem atvinnulíf er fábreytt en á sama tíma er þar að finna mjög veruleg orkusvæði í jörðu. Ég legg til að að lokinni fyrri umræðu um þáltill. verði henni vísað til síðari umr. og til hv. iðnn.

Hæstv. forseti. Mig langar til að leggja örfá orð inn í þessa umræðu um till. til þál. um rannsóknir á háhitasvæði í Öxarfjarðarhéraði. Ég þakka hv. 1. flm. og öðrum flm. tillögunnar fyrir það að hreyfa þessu máli og koma með það til umræðu á hv. Alþingi. Vissulega ber að undirstrika það sem kom m.a. fram í máli hv. frsm. Tómasar Inga Olrich að það er þörf á því að skoða nýtingu allra okkar orkulinda og leita allra leiða til að nýta þær til þess að lífga svolítið upp á okkar annars fábreytta atvinnulíf. Það á ekki bara við á því svæði sem hér er verið að tala um. Þar er vissulega fábreytt atvinnulíf sem ekki síst nú um þessar mundir á í verulegum erfiðleikum þar sem þar er m.a. sauðfjárrækt ein aðalatvinnugreinin sem hefur dregist verulega saman á undanförnum árum eins og allir þekkja og landbúnaður þar þess vegna dregist saman einnig. En þar hafa á hinn bóginn líka komið upp nýir möguleikar. Á Öxarfjarðarsvæðinu eru fiskeldisstöðvar sem hafa sýnt að það er vissulega hægt að brjóta upp á nýjum verkefnum og það væri ekki auðvelt og er ekki auðvelt að ímynda sér hvernig atvinnulífið liti út á þessu svæði nú ef þar væri þó ekki verulegur hluti íbúanna í vinnu við og með tekjur af fiskeldinu sem þar fer nú fram. En það má vissulega margt fleira hugsa sér að gera ef það reynist svo að þarna sé um að ræða nýtanlegt háhitasvæði og það kæmi í ljós við ítarlegar rannsóknir. Ég tala nú ekki um ef það yrði, eins og nefnt er í lokamálsgrein greinargerðar, varpað ljósi á uppruna lífgræns gass sem þarna hefur fundist og væri afar forvitnilegt að fá að vita meira um þá hluti án þess að það sé nokkuð verið að spá í það á þessu stigi hvað gæti komið í kjölfarið. Háhitasvæðið býður upp á mikla möguleika og þó að það sé ekki staðsett hér á eða í nágrenni við mesta þéttbýli landsins þá trúi ég því að þar væri hægt að finna upp á ýmsum nýjungum í atvinnulífi sem gæti styrkt búsetu á þessu landsvæði. Hitt vil ég svo láta koma fram hér, virðulegur forseti, að það sem skiptir máli í þessu er að það sé til fjármagn eða fjármunir til þess að vinna fyrir. Málið er ekki nýtt í þeim skilningi að þetta hefur auðvitað ítrekað verið til umfjöllunar bæði í hópi þingmanna Norðurl. e., það hefur verið til umfjöllunar í fjárveitinganefnd á árum áður, fjárln. nú, og það hefur auðvitað oftar en einu sinni og oftar en tvisvar einnig verið til umræðu á borði ríkisstjórnar hvernig fara eigi með þessi mál og hvaða fjármunum menn séu tilbúnir til að verja í þessar rannsóknir. Svona borhola eða borholur eru kostnaðarsamar. Ég hef ekki tölur fyrir framan mig og þær eru ekki tilgreindar hér í greinargerðinni. E.t.v. hefur hv. 1. flm. og frsm. tillögunnar þær í sínum fórum til að upplýsa okkur um það hér á eftir en það er auðvitað aðalmálið að fjárveitingavaldið sé tilbúið til að leggja í þetta fjármuni og sé tilbúið til að veita Orkustofnun möguleika eða sem má kannski segja líka að krefjast þess af Orkustofnun að hún raði verkefnum sínum í þann forgang að þetta verk sé framar á blaði en verið hefur. Ég minnist þess að hafa hlýtt á forsvarsmenn Orkustofnunar út af fyrir sig lýsa áhuga á því sem fræðimenn að afla frekari upplýsinga um svæðið og um orkuna sem þar kann að leynast en þeir hafa jafnframt látið að því liggja, bæði forsvarsmenn Orkustofnunar og eins forsvarsmenn iðnrn. að það sé auðvitað meiri áhugi að kanna til hlítar háhitasvæði sem eru hér í nágrenni þéttbýlisins á suðvesturhorninu. Það ber ævinlega allt að sama brunni. Það segir nú einhvers staðar í gömlu máltæki að þangað leitar fé sem fé er fyrir. Ég veit ekki hvort það á endilega við í þessu efni en það ber þó að þeim sama brunni að uppbyggingin, framkvæmdirnar, rannsóknirnar og fjármunirnir eru hér og menn eru tilbúnari til þess að verja þeim á þessu svæði hér en í fámennari byggðarlögum sem þó hafa vissulega þörf á því að Alþingi og löggjafinn líti til með þeim möguleikum sem þar kunna að leynast. Þetta vildi ég nú nefna, hæstv. forseti, og lýsa út af fyrir sig stuðningi mínum við efni þessarar tillögu en jafnframt undirstrika að það er auðvitað fjárveitingavaldið, það er vilji þeirra sem fara með fjármálin á hverjum tíma sem ræður mestu. Ég get þá líka minnt á það að það tók ótrúlegan tíma og ómælda fyrirhöfn að slíta út úr fjárveitingavaldinu endurgreiðslu á láni til heimamanna sem höfðu lagt í þetta rannsóknaverkefni, ég segi bara örfár milljónir króna, ég man ekki hvort þær voru tvær eða þrjár, sem tók mörg ár að fá endurgreitt og bendir það nú til þess að innan fjárveitingavaldsins og þá ekki bara þess meiri hluta sem nú ræður í því efni heldur reyndar áður, hafa þessi sjónarmið því miður verið uppi að menn hafa ekki viljað horfast í augu við það að setja fjármuni í þessar mikilvægu rannsóknir sem ég lýsi eindregnum stuðningi mínum við.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. 1. þm. Norðurl. e. fyrir að taka vinsamlega undir það mál sem hér er flutt. Að sjálfsögðu er hér um að ræða viljayfirlýsingu um rannsóknir án þess að fyrir liggi rannsóknaráætlanir og eins og sést hér á greinargerðinni þá er gert ráð fyrir allmiklum sveigjanleika í þessum hugmyndum, í þessari viljayfirlýsingu. Það er talað um eina til tvær rannsóknarholur og að rannsóknarholan við Bakkahlaup verði frá 1.200--1.500 metra djúp. Kostnaðurinn ræðst að sjálfsögðu mjög mikið af þessum forsendum og eðlilegt verður að teljast að ef þessi þáltill. verður samþykkt hér á þinginu þá verði gerð ítarleg rannsóknaráætlun og kostnaðaráætlun með henni og hugsanlega í áföngum, með skiptum kostnaðarliðum eftir áföngum. Það sem hefur í raun og veru hugsanlega breytt forsendunum fyrir rannsóknum af þessu tagi er það að upp hafa komið efasemdir um nýtingu orkulinda okkar til orkuframleiðslu bæði varmaorku og nýtingu fallvatna. Þessar efasemdir hafa aukist nú upp á síðkastið, ekki síst vegna þess að sá málmiðnaður sem byggist á mikilli orkunotkun hefur látið eftir sér bíða þó að í þeim efnum geti veður breyst skyndilega. Þá hafa vaknað hugleiðingar um það hvort við getum ekki notað þessar orkulindir okkar með fjölbreytilegri hætti en hingað til hefur verið hugað að. Það hefur t.d. sáralítið verið skoðað hvort við getum á einhvern hátt nýtt jarðhita í þágu ýmissa annarra atvinnugreina. Það hefur t.d. ekki verið athugað hvort við getum nýtt jarðhitann þó kannski sé ekki í miklum mæli í þágu ferðaþjónustunnar eða þá með samtengingu á ferðaþjónustu og heilbrigðisþjónustu, með svokallaðri baðmenningu sem er gífurleg tekjulind víða annars staðar. Það eru sum héruð í Evrópuríkjum sem nýta sér baðmenningu, stundum er það byggt á sérstökum heitum uppsprettum, stundum er það ekki, en þau nýta sér þetta í tengslum við ferðaþjónustu á gífurlega mikilvægan hátt sem er uppsprettulind tekna þar í löndum svo að það skiptir verulegu máli fyrir þjóðarhag þessara viðkomandi þjóða. Ég nefni sem dæmi Þýskaland, Ungverjaland og Frakkland sem hafa nýtt sér slíkan vatnsbúskap alveg sérstaklega í þágu ferðamennskunnar. Þetta höfum við ekki skoðað neitt að ráði og það er full ástæða til þess að huga að því hvort við getum ekki nýtt þó ekki sé í eins stórum mæli eins og við höfum verið að tala um í sambandi við orkufrekan iðnað þessar auðlindir okkar í sambandi við aðrar atvinnugreinar. Þetta vildi ég að kæmi fram og tek undir það með hv. 1. þm. Norðurl. e. að auðvitað skiptir miklu máli að viljayfirlýsingar þingsins finni sér farveg inn í fjárlög og njóti skilnings í þeim.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um rannsóknir á atvinnulífi og náttúruauðlindum í Öxarfjarðarhéraði. Þetta er 321. mál þingsins og er á þskj. 512. Meðflm. mínir að þessari þáltill. eru hv. þm. Pálmi Ólason, Jóhannes Geir Sigurgeirsson og Steingrímur J. Sigfússon. Þáltill. er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að rannsakaðir verði kostir sem vænlegir eru til nýmæla og þróunar atvinnumála í Öxarfjarðarhéraði með sérstöku tilliti til náttúruauðlinda héraðsins. Rannsóknin miði að því: að safna saman fyrirliggjandi upplýsingum um náttúruauðlindir í héraðinu og greina þörf fyrir frekari rannsóknir, að greina vaxtarmöguleika atvinnulífsins í héraðinu, að gera sérstaka athugun á þróunarmöguleikum ferðaþjónustu í héraðinu og tengslum þessarar atvinnugreinar við uppbyggingu ferðaþjónustu í nágrannabyggðum, að kanna sérstaklega áætlanir um að veita Jökulsá á Fjöllum til Austurlands vegna virkjana og áhrif þessara vatnaflutninga á atvinnulíf í héraðinu og þróunarmöguleika þess. Byggðastofnun verði falið að hafa umsjón með rannsóknarverkefninu í samráði við Atvinnuþróunarfélag Þingeyinga og sveitarstjórnir Öxarfjarðarhrepps og Kelduneshrepps.`` Í greinargerð segir m.a.: ,,Í Kelduhverfi og í Öxarfirði er náttúrufar fyrir margra hluta sakir sérstætt. Héraðið er á virku gosbelti og sprungusvæði þar sem jarðhræringa gætir oft. Þar er að finna jarðhita sem aðeins að hluta til hefur verið kannaður. Lífrænt gas hefur fundist í borholu við Skógalón. Yfirborðsmælingar benda til háhitasvæða á tveimur stöðum í byggð og telur Orkustofnun verulegar líkur vera á því að öflugt háhitasvæði sé að finna á söndum Öxarfjarðar og Kelduhverfis. Boruð var 320 metra djúp hola við Skógalón 1988 og skilar hún í sjálfrennsli 45 lítrum á sekúndu af 97°C heitu vatni. Athuganir benda til að hitaveita frá henni um héraðið sé arðbær. Fram til þessa hefur heita vatnið aðeins verið nýtt til fiskeldis. Eitt af mestu fallvötnum landsins rennur til sjávar í Öxarfirði. Meðalrennsli í Jökulsá á Fjöllum er 183 rúmmetrar á sekúndu, en áin hefur ekki verið beisluð til orkuframleiðslu. Í Öxarfjarðarhéraði eru mikil verðmæti fólgin í ferskvatni sem þar er í ríkum mæli og aðeins að takmörkuðu leyti nýtt. Í héraðinu eru afar sérstæð náttúrufyrirbæri tengd Jökulsárgljúfrum en hluti þeirra hefur verið gerður að þjóðgarði. Í héraðinu er talsverður náttúrulegur birkiskógur sem hefur heldur farið fram undanfarin ár. Á sama tíma herjar sandfok á gróðurlendið úr suðri. Náttúra héraðsins einkennist því af miklum andstæðum, stórbrotnum roföflum og viðkvæmu gróðurlendi. Öxarfjarðarhérað er strjálbýlt. Héraðið hefur verið mikið sauðfjárræktarhérað og hefur ekki farið varhluta af samdrætti í þeirri grein. Tilraunir til nýsköpunar í atvinnulífi á sviði fiskeldis, rækjuvinnslu og úrvinnslu sauðfjárafurða hafa staðið yfir í nokkur ár og eru miklar vonir bundnar við þessa starfsemi, en jafnframt talsverð óvissa sem jafnan fylgir nýsköpun í atvinnulífi. Þá er hafin uppbygging ferðaþjónustu sem nýtir sér þá sérstæðu náttúrufegurð sem einkennir héraðið. Í héraðinu fara því saman miklar orkulindir, mikil náttúrufegurð og viðkvæmt atvinnulíf. Nauðsynlegt er að kanna á hvern hátt hægt er að nýta sem best náttúruauðlindir héraðsins í samræmi við umhverfissjónarmið og ekki síst með það fyrir augum að ekki verði rýrðir möguleikar héraðsins til uppbyggingar ferðaþjónustu. Í tengslum við uppbyggingu orkufreks iðnaðar og útflutning raforku um sæstreng til Evrópu hafa farið fram athuganir á hagkvæmni þess að veita Jökulsá á Fjöllum til Fljótsdals og virkja rennsli hennar þar. Byggjast þessar athuganir á hugmyndum um mikil uppistöðulón norðan Vatnajökuls og veitumannvirki. Hafa farið fram nokkrar rannsóknir á áhrifum þessara miklu vatnaflutninga á náttúru og umhverfi á öræfum en mjög takmarkaðar rannsóknir sem tengjast þeim héruðum sem Jökulsá fellur um til sjávar eða Öxarfirðinum sjálfum.`` Rétt er að geta þess hér að nýlega voru birtar rannsóknarskýrslur um einmitt þetta atriði sem lágu ekki fyrir þegar þetta þingskjal var samið. Áin er talin flytja til sjávar um 5 milljónir lesta af jarðefnum árlega. Þessi jarðefni mundu að miklu leyti setjast í lónum uppi á öræfum ef þessar áætlanir kæmu til framkvæmda. Þó að þessar áætlanir hafi að sjálfsögðu ekki verið samþykktar þá er ekki hægt að neita því að í útreikningum um orkuflutninga erlendis hafa þessar áætlanir að hluta til verið lagðar til grundvallar. Þær rannsóknir, sem þingsályktunartillagan gerir ráð fyrir, munu styrkja forsendur markvissrar atvinnuuppbyggingar í Öxarfirði og auðvelda raunhæft mat á gildi framangreindra hugmynda um vatnaflutninga og að skoða þær í tengslum við almenna kosti á nýsköpun í atvinnulífi. Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni mál sem snertir almennar rannsóknir á atvinnulífi og náttúruauðlindum í Öxarfjarðarhéraði. Ég tel að það sé mjög brýnt að menn gangi í rannsóknir af þessu tagi með ákveðin umhverfissjónarmið í huga en gæti þess jafnframt að slík umhverfissjónarmið séu ekki leidd í slíkt öndvegi að þau skyggi á alla aðra umræðu um atvinnuuppbyggingu í héraðinu. Það er mjög brýnt að menn gangi í rannsóknir af þessu tagi með það fyrir augum að við nýtum okkur náttúru landsins, við nýtum okkur jafnvel viðkvæma og fagra ferðamannastaði með þeim hætti sem við teljum skynsamlegt og ef í það er gengið með það fyrir augum að spilla ekki þeim náttúrulegum gæðum sem þar eru fyrir, þá getur slík atvinnuuppbygging verið af hinu góða og er af hinu góða. Þegar atvinnuuppbygging héraðs eins og Öxarfjarðarhéraðs á í hlut, þá er rétt að taka þetta fyrir á mjög almennan hátt þannig að sem flestir kostir séu skoðaðir. Ég vil leggja það til að að lokinni þessari fyrri umræðu verði þessu máli vísað til síðari umræðu og hv. iðnn. Ég viðurkenni það að vísu að það orkar tvímælis til hvaða nefndir á að vísa máli af þessu tagi vegna þess að í þeim rannsóknum sem hér er verið að tala um er verið að fara inn á svið sem heyrir undir mjög margar nefndir þingsins en mín tillaga er sú að þessu máli verði vísað eftir fyrri umræðu til hv. iðnn.

Virðulegur forseti. Sem einn af flm. þessarar tillögu ætla ég að leggja hér örfá orð í belg. Ég held að á þessu svæði séu bæði staðhættir og atvinnuhættir þess eðlis að það sé bæði rétt og æskilegt að hið opinbera hafi ákveðið frumkvæði í samvinnu við heimamenn til þess að kanna möguleika þessa svæðis. Hér er um að ræða verkefni sem er það yfirgripsmikið að það er ofviða heimamönnum en árangur af því gæti hins vegar orðið af þeirri stærðargráðu að það kæmi mörgum öðrum til góða en þeim sem búa einmitt á þessu svæði. Í mínum huga er ekki nokkur vafi á því að hér er verið að fjalla um landsvæði þar sem m.a. eru náttúruperlur sem eiga sér ekki samjöfnuð hvort sem við leitum innan lands eða förum víðar og þarna eru einmitt einnig ýmsir möguleikar fólgnir í náttúrunni sem er sjálfsagt að kanna og þróa frekar. Ég tel að það sem lægi beinast við þarna og geti skilað sér kannski fyrst sé það sem tengist ferðamálum og þarna sé mikill akur óplægður hvað það snertir. Það er svo að fram undir þetta hefur þetta svæði fyrst og fremst þjónað þeim tilgangi að það hefur verið mikið gegnumrennsli ferðamanna en mjög lítið um það að þeir stoppi þarna til lengri dvalar. En eins og ég sagði áður þá býður þetta svæði upp á ótal möguleika hvað það snertir. Það tengist reyndar einu máli sem hefur komið á borð okkar þingmanna kjördæmisins þar sem hefur verið frumkvæði heimamanna að koma upp 9 holu golfvelli á túnunum í Ási við Ásbyrgi sem gæti á margan hátt orðið einstæður sem slíkur, en því miður, þar strandar á því sem ég vil leyfa mér að segja hér ótrúlegri stífni Náttúruverndarráðs sem virðist, ég vil leyfa mér að segja það, virðulegi forseti, þar virðast margir vera þeirrar skoðunar að um þessar helstu náttúruperlur okkar megi enginn fara nema þeir séu í elítunni og helst ekki ganga um nema berfættir. Mér finnst þetta sjónarmið því miður allt of mikið uppi, að það sé ekki hægt að treysta hinum almenna borgara þessa lands til þess að umgangast náttúruna með þeirri virðingu sem nauðsynleg er. En það er hins vegar að mínu mati ekkert annað sem getur tryggt náttúruvernd verðugan sess í þjóðarsálinni en það að kenna fólkinu og leyfa því að umgangast náttúruna og þar á meðal okkar dýrmætustu perlur á því sviði. En þetta nefni ég af því að þetta tengist þessu en þar hefur verið sýnd ótrúleg stífni og menn bera fyrir sig rök sem síðan eiga sér enga stoð í raunveruleikanum þegar eftir er leitað. Ég ætla að nefna annan þátt í þessu sambandi sem er sérstaklega nefndur í þessari tillögu og það eru áhrifin af vatnsflutningunum. Maður hélt nú fyrir nokkrum árum að þessi hugmynd um að flytja Jökulsá á Fjöllum austur á landi væri komin út af borðinu og við þyrftum ekkert að ræða um hana á næstunni. Í mínum huga er reyndar hugmyndin um rafstrenginn þess eðlis að það eru ekki miklar líkur á að af þessu verði. En ég held að það sem þarna sé um að ræða sé í raun svo augljóst að það þurfi nánast ekki að ræða það hvaða áhrif það mundi hafa að flytja vatnsfall af þessari stærðargráðu milli landshluta og það gæti kannski sparað bæði mikinn tíma og pening að taka þá hugmynd út af borðinu sem fyrst. Að vísu hefur hv. 1. þm. Norðurl. e. oft nefnt það í því sambandi þegar rætt er um rafstrenginn til Evrópu að hann liggi í báðar áttir. Þarna kunni að leynast einn ákveðinn kostur og hann sé sá að okkur standi þá til boða ódýrari raforka en við búum við í dag ef búið væri að koma þessari tengingu á. En þá þurfum við líka ekki á því að halda að flytja vatn á milli landshluta.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins koma inn á það sem kom fram í máli hv. þm. Jóhannesar Geirs Sigurgeirssonar að það er rétt hans mat að það skiptir mjög miklu máli að á uppbyggingu ferðaþjónustu í Öxarfjarðarhéraði verði litið sem lið í uppbyggingu ferðaþjónustu í Þingeyjarsýslum og raunar á Norðurlandi almennt því að það er slík uppbygging, samtenging á ferðaþjónustusvæðum, sem skiptir mestu máli fyrir ferðaþjónustuna í heild. Við höfum ekki skoðað uppbyggingu ferðaþjónustunnar nógu mikið með skilningi á þessum tengslum milli ákveðinna þjónustusvæða. Það vill svo til að ég er að skoða núna skýrslu sem er dönsk og fjallar sérstaklega um ferðaþjónustu í Danmörku. Í henni er lögð áhersla á það hversu háð svæðin séu, þótt þau séu í raun og veru í samkeppni, þá séu þau líka háð hvert öðru um uppbyggingu ferðaþjónustunnar í heild. Og því meira sem markaðssamstarfið er og að sjálfsögðu því meiri sem samkeppni er þeim mun meiri eru lífsmöguleikar greinarinnar í heild. Þetta er nú eitt af því athyglisverðasta sem kemur fram í þessari skýrslu auk margs annars. Þetta er því hugsað þannig að t.d. Húsavík njóti góðs af því ef ferðaþjónustan í Öxarfjarðarhérði vex og það sé hægt að hugsa sér að það væri til styrkingar ferðaþjónustu líka í Mývatnssveit ef þarna verður um að ræða samfellt þjónustusvæði í þessari atvinnugrein. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég koma aðeins inn á það að ég er að vísu þeirrar skoðunar að sú tíð sé liðin að vatnaflutningar af þessu tagi verði skoðaðir eingöngu út frá möguleikum á orkumannvirkjum, en það vill svo til að það hafa verið til verulegir fjármunir til að skoða þessa virkjunarmöguleika en hins vegar hafa fjármunir til að skoða aðra atvinnuuppbyggingu og líka umhverfisþættina sem tengjast þessum orkumannvirkjum verið takmarkaðir og hættan í þessu máli er í raun og veru fólgin í því að það hefur tekist að sýna fram á það tölulega að þessir virkjunarkostir sem byggjast á vatnaflutningunum eru með allra hagstæðustu virkjunarkostum sem til eru á Íslandi. Það er hættan miðað við atvinnuástand okkar nú. Ef eftirspurn verður eftir þessari orku þá mun það ýta undir verulegan þrýsting á þessi mál. Þá skiptir miklu máli að vera búinn að skoða þau í víðara samhengi áður en til þess kemur.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á áfengislögum, nr. 82 2. júlí 1969, með síðari breytingum, og er frv. á þskj. 552. Flm. eru Rannveig Guðmundsdóttir og Petrína Baldursdóttir. 1. gr. frv. hljóðar svo: ,,Við 13. gr. laganna bætist ný málsgrein, er verður 2. mgr., og orðast svo: Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins skal að höfðu samráði við landlæknisembættið og Umferðarráð merkja allar umbúðir undir áfengi, sem selt er í útsölum hennar, með viðvörun þar sem fram kemur að áfengisneysla barnshafandi kvenna geti valdið fósturskaða og að neysla áfengis og akstur ökutækja fari ekki saman.`` Í greinargerð kemur fram að Íslendingar voru meðal fyrstu þjóða sem lögleiddu að merkimiðar með varnaðarorðum um skaðsemi tóbaks væru settir á allar tóbaksumbúðir. Þetta framtak vakti athygli víða um lönd og enda þótt erfitt sé að mæla bein áhrif slíkra viðvarana eru flm. sannfærðir um að slík varnaðarorð hafa bæði bein og óbein áhrif. Frv. um að merkja áfengisumbúðir með viðvörunum um að áfengi geti valdið fósturskaða og að akstur og áfengisneysla eigi ekki samleið hefur áður verið flutt en varð eigi útrætt. Akstur og áfengi fer ekki saman. Um það þarf varla að fjölyrða, enda hefur áróður gegn því að aka bíl eftir að hafa haft áfengi um hönd verið aukinn undanfarin ár. Að skaðast sjálfur í umferðaróhappi eftir að neyta áfengis er vissulega áfall og þeim sem í því lendir lærdómsríkt. En að valda slysi og öðrum skaða eða jafnvel fjörtjóni er byrði sem er afar þung að bera, ekki síst við slíkar ólánsaðstæður. Það er fjölmargt sem styður það að mínu mati að hafa viðvörunarorð á umbúðum undir áfengi um að akstur og áfengi fari ekki saman. Þetta er ekki spurning um vitneskjuna heldur áminninguna sem getur skipt sköpum á viðkvæmri stund. Fósturskaðar af völdum áfengis voru mikið til umræðu fyrir áratug og hafa síðan stöðugt verið í umfjöllun en eins og kunnugt er hafa með rannsóknum fengist óyggjandi sannanir fyrir skaðsemi þess fyrir fóstur. Erlendar tíðnitölur sýna að eitt af hverjum 750--1.000 fæddum börnum séu alvarlega skemmd af þessum sökum. Tíðnitölur eru ekki þekktar hérlendis, en vitað er um nokkur börn sem eru sköðuð. Í Bandaríkjunum var fyrir 5 árum lögleitt að viðvaranir um skaðsemi áfengis skuli vera á öllum áfengisumbúðum og er þar ekkert undanskilið, hvorki létt vín né áfengur bjór. Viðvörunin á áfengisumbúðum í Bandaríkjunum er svohljóðandi: ,,Opinber viðvörun. 1. Að ráði landlæknis ættu barnshafandi konur ekki að neyta áfengis sökum hættu á fósturskaða. 2. Áfengisneysla dregur úr ökuhæfni og hæfileika til að stjórna vélum og kann að valda heilsutjóni.`` Íslenskt áfengi sem selt er í Bandaríkjunum er með viðvörunum eins og að ofan greinir. Annars væri sala á því ekki leyfð. Ekki verður séð að neinir tæknilegir örðugleikar séu samfara því að merkja áfengi sem selt er hér á landi með viðlíka hætti og nú er lögboðið í Bandaríkjunum. Merkingu áfengisumbúða kann að fylgja nokkur kostnaður en sé ráð fyrir þessu gert strax við prentun merkimiða hlýtur sá kostnaður að vera hverfandi lítill. Þó umfjöllun á opinberum vettvangi um áfengi og áhrif neyslu þess á vanfærar konur hafi verið mun minni en fyrir áratug þegar mjög mikið var rætt og ritað um þessi mál hefur á engan hátt dregið úr mikilvægi þess að konur séu þess meðvitaðar að áfengi og meðganga fari ekki saman. Hjá landlæknisembættinu liggur frammi bæklingur með fræðslu um þessi mál og þar segir að niðurstöður rannsókna sýni svo ekki verði á móti mælt að áfengisneysla barnshafandi kvenna geti skaðað fóstrið varanlega. Þar segir líka að margt bendi til þess að börn geti þegar í móðurkviði ánetjast áfengi. Áfengi geti truflað vöxt og þroska fóstursins, einkum eru heila- og miðtaugakerfi viðkvæm. Afleiðingar eru t.d. skert greind barnanna og erfiðleikar þegar að skólagöngu kemur. Það segir líka að börnin séu stundum ofvirk framan af ævi og eigi í erfiðleikum með stjórn vöðva og tal. En í alvarlegustu tilvikum eru skemmdirnar augljósari og kemur fram í sérstökum útlits- og líffæraeinkennum ásamt vaxtarseinkun. Því er ósvarað hvers vegna vínandi eða áfengi skaðar fóstrið, hve mikils magns má neyta, hvort fóstri er hættara á einu tímabili en öðru. Því er jafnframt enn ósvarað hvers vegna áfengi skaðar sum fóstur en önnur ekki. Hvernig á þá að svara spurningu verðandi móður: Hvað má ég fá mér mikið í glas til að vera með en verða örugg varðandi barnið mitt? Það hefur verið sýnt fram á að um 10% kvenna drekka um það bil 60% þess áfengis sem konur samtals neyta. E.t.v. má segja að tíundi hluti kvenna sé í að segja má þungri drykkju. Samkvæmt könnun sem Hildigunnur Ólafsdóttir gerði á sínum tíma er algengast að konur neyti víns frá kynþroskaaldri og fram yfir miðjan aldur en að stærstum hluta er þetta einmitt frjóvgunartímabil kvenna. Miðað við þessar staðreyndir, 10% kvenna, stærð í árgangi og fjöldann sem neytir áfengis um helgar má leiða að því líkur að um 200--400 fóstur verði fyrir áhrifum um næstu helgi. Og miðað við erlenda tíðni þýddi það að eitt til tvö þeirra væru í hættu, þ.e. mundu skaðast. Sem betur fer er það svo að miðað við tíðnitölur þekktar úr rannsóknum erlendis frá ættum við að búa við meiri skaða en þekkt er hérlendis. Skýringin er óþekkt en full ástæða er til að vera þakklát fyrir að ekki er vitað um sömu tíðnitölur hjá okkur. Margir telja að neysluvenjur okkar séu að breytast. Fleiri séu að neyta áfengis en e.t.v. í minna magni, þ.e. minna um svokölluð fyllerí ef manni leyfist að nota slíkt orð en meira svona á vissan hátt sullað í víni. Sú kynslóð kvenna sem nú er nýkomin af barneignaaldri bjó að mestu við öðruvísi áfengisneyslu. Áfengis var neytt sjaldan og frekast að verið væri með sterk vín um hönd. Léttra vína var helst neytt við sérstök tækifæri og fremur fátítt. Margt virðist að breytast í neyslumenningu okkar, einnig hvað þetta varðar. Viðhorfin eru önnur hjá unga fólkinu og virðast líkari því sem hefur viðgengist t.d. í Evrópu. Það mun vera mun eðlilegra í dag en fyrir einum að ég tali ekki um tveimur áratugum að eiga bjór eða vín og áfengi almennt á heimlinu. Þetta getur þýtt að við séum að sigla hraðbyri inn í mynstur með aukinni tíðni þess að alvarlegar afleiðingar geti fylgt neyslu sem hefur komið í ljós hjá öðrum þjóðum. Það eru engin örugg mörk til eða þekkt. Það þarf e.t.v. lítið til að hafa áhrif á frumu sem er í skiptingu. Er eitt glas af víni á dag verra en sjö glös einu sinni í viku? Því er ekki hægt að svara. Hittir þetta glas e.t.v. á tíma sem er afdrifaríkur? Það sem er grundvallaratriði varðandi áfengi og meðgöngu er að fóstrið er í beinu blóðsambandi við móður. Það er sama áfengismagn í blóði fósturs og móður. Ef móðir neytir áfengis eftir fæðingu þá fær barnið miklu minna áfengismagn í sig gegnum mjólkina. Það er margföld þétting búin að eiga sér stað á við hið beina blóðsamband við barn í móðurkviði. Virðulegi forseti. Allar kannanir og rannsóknir sýna óyggjandi fram á skaðann. Tilraunir gerðar á dýrum sýna jafnframt sömu niðurstöðu. Hin almennu rök fyrir því að vera með fyrirbyggjandi aðgerðir vegna sjúkdóms eru þessar: 1. Að afleiðing sjúkdóms sé slæm. 2. Að tíðnin sé ákveðið mikil á afleiðingum. Versta afleiðing af því sem ég hef hér rakið er þroskaheftur einstaklingur. Tíðnin er trúlega meiri en 1:1000. Hin afgerandi fyrirbyggjandi aðgerð er einföld, að hætta einfaldlega neyslu áfengis á meðgöngutíma. Þess vegna teljum við flm. þessa frv. að áminningin sem felst í viðvörun á áfengisumbúðum sé þess virði að hún verði framkvæmd og leitum stuðnings hv. Alþingis við að þetta góða mál nái fram að ganga. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og allshn.

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa yfir stuðningi mínum við þessa tillögu og þakka flm. fyrir að koma með þetta mjög svo þarfa og merkilega mál inn í sali þingsins. Mér varð hugsað til þess meðan ég hlustaði á framsöguræðu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur að það er mjög umhugsunarvert fyrir okkur konur að baráttan gegn áfengi var eitt helsta mál kvenréttindabaráttunnar á 19. öld og reyndar fram yfir miðja þessa öld. Síðan hafa orðið miklar breytingar á lifnaðarháttum og eins og ég hef stundum orðað það við konurnar, ég undanskil ekki sjálfan mig, við höfum tekið upp ósiðina eftir körlunum. Grikkir höfðu sér það lífsviðhorf að allt er best í hófi og það er kannski ekki ástæða til þess að amast algerlega við áfengisdrykkju kvenna, en það er samt umhugsunarvert hversu mjög hún hefur aukist og ekki síst að það þarf að fræða konur miklu meira um áhrif áfengis heldur en hefur verið gert vegna þess að áfengi hefur bæði önnur áhrif á konur en karla og rannsóknir hafa sýnt að konur þola minna magn en karlar fyrir utan það atriði sem var meginmálið í ræðu hv. 1. flm. þessa máls, sá skaði sem fóstur geta orðið fyrir vegna áfengisneyslu. Ég held í rauninni að það þurfi mjög að efla þessa fræðslu og þá ekki síst að beina henni að konum sérstaklega. Stöðugur áróður í þessum málum er nauðsynlegur. Það hefur komið í ljós að taka verður öðruvísi á áfengismeðferð gagnvart konum heldur en körlum vegna þess að orsakirnar eru aðrar fyrir of mikilli áfengisneyslu. Konur búa við aðra félagslega stöðu en karlar og þess vegna þarf að hafa það mjög í huga að þarna er um mál að ræða sem þarf að taka öðruvísi á gagnvart konum en körlum. Ég held að sú leið að minna fólk á í hvert skipti sem bjórdós eða vínflaska er keypt sé mjög af hinu góða þó að auðvitað sé erfitt að gera sér grein fyrir því hvort það hefur áhrif. Ég vildi gjarnan beina þeirri spurningu til hv. 1. flm. hvort hún hafi upplýsingar um það hvort menn telji sig sjá einhver merki þess að þær merkingar sem t.d. tíðkast í Bandaríkjunum, að áróður af því tagi beri árangur. Nú vitum við það að tóbak hefur verið merkt með þessum hætti um margra ára bil, en það virðist vera sem tóbaksnotkun aukist alltaf aftur ef ekki er haldið uppi stöðugum áróðri og það er verið að auglýsa bæði vín og tóbak og hin skaðlegu áhrif eru fljót að gleymast og þær upplýsingar sem verið er að koma á framfæri gleymast fljótt ef ekki er minnt sífellt á þetta. Virðulegi forseti. Ég ítreka stuðning minn við þetta ágæta mál og vona að það fái skjótan framgang í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég þakka góðar undirtektir hv. 18. þm. Reykv. og kem hér upp til að svara þeirri spurningu sem hún beindi til mín. Ég hef ekki upplýsingar um að þessar merkingar hafi borið árangur. Það eru ekki nema liðlega fjögur ár síðan þessi lögleiðing varð þannig að rannsóknir sem slíkar væru kannski fyrst núna að verða tímabærar eða fá eitthvað gildi. Hins vegar er það alveg greinilegt að þær rannsóknir sem höfðu verið gerðar áður voru þess eðlis að þar þótti það réttlætanlegt að setja slíkar merkingar á. Ég vil líka vegna tengsla móður og fósturs nefna það sem sagt var frá fyrir stuttu varðandi óbeinar reykingar verðandi mæðra. Sannað hefur verið að agnir úr tóbaki, einhverjum sérstökum efnum í tóbaki, finnast í hári nýfæddra barna mæðra sem hafa verið í tóbaksreyk án þess að reykja sjálfar. Það hefur því mikið verið að koma fram á síðustu árum um þessi sterku tengsl og hvað það skipti miklu máli hvað fer til fóstursins. Mig langar líka vegna þessara undirtekta að nefna að það er ekki nýtt. Sá læknir sem ég hef mikið leitað í smiðju til varðandi þessi mál hefur gefið mér blað með upplýsingum um í hversu langan tíma áfengi og fóstur hefur verið til umfjöllunar og ég hef áhuga á að nefna það hér í stuttu máli. Það kemur fram að Aristóteles skrifaði einhvers staðar að heimskar, drukknar, lítilsigldar konur fæði af sér vangefin og sljó börn. Í ginfaraldrinum svokallaða í Englandi á árunum 1720--1750 var skráð af enska læknafélaginu, Royal College of Physicians, skaðleg áhrif mikillar drykkju um meðgöngutímann og í lok 19. aldar gerði William Sutherland í Liverpool samanburð á börnum kvenna sem voru fangelsaðar vegna drykkju og börnum ættmenna þeirra og það kom í ljós að ef konurnar voru þvingaðar til að hætta drykkju eins og gerðist við fangelsunina þá fæddu konurnar af sér eðlileg börn, enda þótt þær hefðu áður fætt óeðlileg börn í drykkjuþungun. Á fyrri hluta þessarar aldar var tiltölulega lítið gert af því að athuga áhrif alkóhóls á fóstur en 1965 var sagt að staðhæfa mætti að ekki skipti máli hversu mikils alkóhóls væri neytt, engin áhrif yrðu af því á eggfrumu, sæðisfrumu og fóstur. Það er síðan 1973 sem straumhvörf verða hvað varðar álit manna á alkóhólneyslu við þungun þegar Jones og félagar skrifuðu grein í Lanset þar sem þeir lýstu ákveðnum einkennum hjá börnum drykkjukvenna og settu fram og sjúkdómsgreininguna ,,foetal alcohol syndrome`` sem þýða mætti á íslensku einkenni alkóhóláhrifa á fósturskeiði. Síðan þá hafa verið miklar umræður um þetta mál og skrifað mikið um það á köflum, en það hefur ekki náð fram að ganga til meiri varnaðar en ég hef þegar lýst. Reyndar eru, eins og kom fram í máli mínu áðan, sérstakir bæklingar um þetta hjá landlæknisembættinu, en almennt í umræðunni varðandi vanfærar konur er ekki mikið talað um þetta og ég tel að fjölmargar ungar konur geri sér ekki grein fyrir hve skaðlegt það er að neyta áfengis á meðgöngutímanum.

Hæstv. forseti. Frv. það sem ég ætla að mæla hér fyrir er á þskj. 568 og er til breytingar á lögum um framhaldsskóla, nr. 57/1988, með síðari breytingum. Þetta frv. er lagt fram til að tryggja það að skipunartími skólanefnda við framhaldsskóla og kjörtími sveitarstjórna fari saman. Í 7. gr. laga nr. 57/1988, um framhaldsskóla, segir að menntmrh. skuli skipa skólanefndir við hvern framhaldsskóla til fjögurra ára í senn. Í 15. gr. reglugerðar nr. 105/1990, um framhaldsskóla, sem sett var á grundvelli laganna, segir m.a., með leyfi forseta: ,,Menntmrh. skipar skólanefnd við hvern framhaldsskóla til fjögurra ára í senn og skal miðað við kjörtímabil sveitarstjórna. Í skólanefndum skulu sitja sjö menn: tveir fulltrúar starfsmanna kosnir á fundi allra starfsmanna skólans, einn fulltrúi kosinn af nemendum skólans, þrír fulltrúar tilnefndir af hlutaðeigandi sveitarfélagi eða samtökum sveitarfélaga í viðkomandi landshluta og einn fulltrúa skipar ráðherra án tilnefningar.`` Og les ég þá ekki lengra úr þeirri reglugerð. Það kom fram hjá hæstv. menntmrh. í svari við fyrirspurn sem ég lagði fram hér á hv. Alþingi 7. febr. sl. að skipunartími flestra skólanefnda við framhaldsskóla rynni út á tímabilinu janúar til mars 1994 og það ætti ekki við lög að styðjast að framlengja starfstíma nefndanna fram yfir fjögur ár. Lögin kveði skýrt á um það að nefndin skuli sitja um fjögurra ára skeið. Það sé því ekki hægt að fara að ákvæðum reglugerðarinnar um samræmingu kjörtímabils sveitarstjórna án þess að ganga gegn ákvæðum laganna um að setja skuli nýja skólanefnd þegar fjögur ár eru liðin frá skipan fráfarandi nefndar. Í máli ráðherrans kom enn fremur fram að eðlilegast væri að kjörtímabil skólanefndar og sveitarstjórnar færi saman en ráðuneytið hefði ekki heimild til að framlengja kjörtímabil þeirra skólanefnda sem voru skipaðar í janúar, febrúar og allt fram í mars 1990. Með samþykkt þessa frv. yrði ráðuneytinu veitt þetta svigrúm. Með því að setja inn í 7. gr. laganna ákvæði þess efnis að skipunartími skólanefnda fylgi kjörtímabili sveitarstjórna, skólanefndir skuli vera fullskipaðar eigi síðar en tveimur mánuðum eftir lok sveitarstjórnarkosninga og fráfarandi nefnd haldi fullu starfsumboði þar til ný nefnd hefur verið skipuð er náð fram því markmiði að skipunartími nefndanna fylgi kjörtímabili sveitarstjórna. Með bráðabirgðaákvæði frv. ætti jafnframt að vera tryggt að umboð þeirra skólanefnda er nú starfa sem rennur út á fyrri hluta þessa árs, fram að sveitarstjórnarkosningum, framlengdist fram yfir kosningar í lok maí nk. og nefndirnar yrðu skipaðar á ný eigi síðar en tveimur mánuðum eftir kosningar, þ.e. í síðasta lagi fyrir lok júlí. Þess má að lokum geta að þetta er í samræmi við eitt af meginmarkmiðum með setningu laganna nr. 57/1988, en í greinargerð með frv. að þeim lögum kemur fram að með því að veita framhaldsskólum aukið sjálfstæði sé skólunum veitt aðstaða til þess að taka tillit til staðhátta og þarfa atvinnulífs á hverjum stað. Frv. er lagt fram til að taka af þennan vafa og til að gera hæstv. menntmrh. kleift að starfa samkvæmt sinni sannfæringu því að það kom fram í hans máli að hann teldi að starfstími skólanefnda og starfstími sveitarstjórna ætti að fara saman. Síðan gerist það, sem kom mér mjög á óvart, að hæstv. menntmrh. gefur út nýja reglugerð 11. febr. 1994 og er það ekki mörgum dögum eftir að ég lagði fram þessa fsp. á hv. Alþingi. Þar með tekur hæstv. ráðherra út ákvæðið úr reglugerðinni þar sem segir, með leyfi forseta: ,, . . . og skal miðað við kjörtímabil sveitarstjórna.`` Það veldur því að ég fór að trúa því sem ég trúði ekki í upphafi að hæstv. menntmrh. telji það alls ekki rétt að starfstími sveitarstjórna og skólanefnda eigi að fara saman. Þegar ég lagði fram þessa fsp. var ég ekkert sérstaklega að búast við því að hæstv. ráðherra gengi annað en gott eitt til með þessum bréfaskiptum til sveitarfélaga með því að tilnefna í nýjar skólanefndir en núna eru farnar að renna á mig tvær grímur skal ég viðurkenna, að hæstv. menntmrh. vilji endilega skipa nýjar skólanefndir fyrir sveitarstjórnarkosningar 28. maí. Og hvort það geti verið að einhvers staðar sé einhver ótti í brjóstum manna um það að meiri hluti Sjálfstfl. sé að falla og þess vegna sé gott að vera búinn að skipa þessa nýju nefndir til fjögurra ára. Þessu hlýtur hæstv. menntmrh. að svara hér því að þetta er það fyrsta sem öllum dettur í hug þegar þeir fara yfir þessa sögu. Og ég vona fyrst hæstv. menntmrh. er hér í þingsalnum að hann leyfi þingheimi að heyra álit sitt á þessu máli og útskýri þessa nýju reglugerð. Að lokinni þessari umræðu óska ég eftir því að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.

Hæstv. forseti. Við höfum rætt þetta mál áður á hv. Alþingi í tilefni af fyrirspurn hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur fyrri hluta febrúarmánaðar. Í þeim umræðum rakti ég alveg ástæðuna fyrir því að gengið var til þess verks að skipa í skólanefndir og óska eftir tilnefningum eins og lög ákveða í upphafi þessa árs. Ég hélt ég hefði komið því alveg skilmerkilega til skila að það yrði að fara eftir ákvæðum laga en ekki ákvæðum reglugerða þar sem reglugerð hefur ekki nægilegar heimildir í lögum. Og ég skil það svo að hv. flm. þessa frv. sé því sammála, ég sé það á því að þetta frv. skuli flutt. Það átti heldur ekki að þurfa að koma neitt á óvart að ég teldi rétt og skylt að breyta reglugerðinni til samræmis við ákvæði laganna og það gerði ég þann 11. febr. Það er ekki rétt túlkun hjá hv. flm. að ég hafi ekki meint það sem ég sagði að ég teldi rétt að kjörtímabil skólanefnda færi saman við kjörtímabil sveitarstjórna. Ég tel það í sjálfu sér rétt en sé hins vegar ekki ástæðu til að samþykkja þetta frv. núna fyrst og fremst vegna þess að ég geng út frá því sem gefnu að ekki síðar en á næsta þingi höfum við samþykkt nýja framhaldsskólalöggjöf þar sem tekið verður sérstaklega á skipan og kosningu skólanefnda. Það er mikill misskilningur ef hv. þm. heldur í raun og veru að ég sé eitthvað sérstaklega að flýta mér að skipa í skólanefndir núna vegna þess að ég óttist um meiri hluta Sjálfstfl. einhvers staðar. Ég geri ráð fyrir að Framsfl. eigi einhvers staðar meiri hluta í sveitarstjórnum núna og svo sem ekki alveg víst að það verði eftir kosningar. Ég er ekki að segja það.

Það verður meira.

Það má vera. En ég skil ekki af hverju þetta óðagot núna. Ég held að það sé alveg deginum ljósara að sveitarstjórnir geti skipt um fulltrúa í skólanefnd. Það eru sveitarstjórnirnar sem velja fulltrúana og ég held að það sé alveg ljóst að þeir sem tilnefndir eru núna verði að hlíta því ef sveitarstjórn sem tekur við eftir kosningar í vor vill skipta um fulltrúa, þá hefur hún til þess heimild. Það er mitt mat. Ég hef að vísu ekki skoðað það sérstaklega hvort það er eitthvað sem bannar það að sveitarstjórnir skipti um fulltrúa en ég hef dæmi um það einmitt frá árinu 1990 þegar skipað var í flestar skólanefndir í janúar, nokkrar í mars, að eftir sveitarstjórnarkosningarnar vorið 1990 var skipt um fulltrúa sveitarstjórna í skólanefndum. Það hefur hins vegar ekki verið skipt um fulltrúa sem ráðherra hefur tilnefnt, ekki nema í þeim tilvikum þar sem skólanefndarmenn skipaðir af ráðherra hafa beinlínis sagt af sér, en ráðherra hefur ekki hlutast til um það. Ég hef t.d. ekki hlutast til um það frá því að ég tók ráðherradóm í menntmrn. að skipta um nokkurn fulltrúa sem forveri minn skipaði. Ég held þó að til þess hafi ráðherrann heimild alveg hreint eins og ég held að sveitarstjórn hafi til þess heimild. Ég hef svo sem ekki mikið meira um þetta að segja. Það eru í gildi lög og það er búið að koma reglugerðinni þannig að hún er í samræmi við lögin sem hún var ekki. Ég tel ekki ástæðu til að vera að rjúka til núna og breyta þessu ákvæði framhaldsskólalaganna vegna þess að ég trúi því að ný framhaldsskólalöggjöf verði sett á næsta þingi og ef sveitarstjórnir sem kjörnar verða á næsta vori una ekki þeim fulltrúum sem fráfarandi sveitarstjórnir hafa tilnefnt í skólanefndir og ráðherra skipað samkvæmt tilnefningum þá geti þær breytt um fulltrúa.

Hæstv. forseti. Ég skal viðurkenna að það kemur mér mjög á óvart sem hæstv. menntmrh. segir að hægt sé að skipta um fulltrúa nema þeir óski þá sjálfir eftir því og segi af sér. Það sé hægt að skipta um fulltrúa í skólanefndum sem skipaðar hafa verið samkvæmt lögum til fjögurra ára. Þetta kemur mér mjög á óvart. Ég skal reyndar viðurkenna það að ég veit um skóla sem hafa reyndar samið um það við viðkomandi aðila sem tilnefna núna í skólanefndir að þeir segi af sér í vor að loknum kosningum til þess að nýjar sveitarstjórnir, þar sem fleiri en ein standa að skólum, geti skipað nýja skólanefnd. Og mér er kunnugt um það líka að það eru til sveitarstjórnir sem hafa hreinlega neitað að tilnefna núna vegna þess að þær telja það ekki vera samkvæmt þeim boðskap sem fólst í lögunum þegar þau voru sett þó að það hafi verið einhver handvömm að það skyldi ekki vera nægilega skýrt orðað þannig að tímabil sveitarstjórna og skólanefnda færi saman. Hæstv. ráðherra talar um eitthvert óðagot. Ég vil bara ekki viðurkenna að það sé neitt óðagot að leggja hér fram frv. sem felur nákvæmlega það í sér sem hæstv. menntmrh. sagði í umræðunni þegar fjallað var um mína fyrirspurn. Hann taldi rétt að þessi tímabil færu saman en hann hefði ekki lagalega heimild til að gera þetta á annan hátt. Mér þykir hugmyndaflugið í menntmrn. ekki vera mjög mikið ef engum hefur dottið það í hug, ef það var vilji ráðuneytisins, að það væri ekki hægt að leggja fram lítið frv. á hv. Alþingi og fá það samþykkt jafnvel með hraði þegar um samkomulagsmál er að ræða. Ég fer því ekki ofan af því að mér finnst þetta vera dálítið sérkennilegt allt saman og láir mér það enginn að ég hafi ýmsar hugsanir sem eru kannski svolítið neikvæðar í garð hæstv. menntmrh. í tengslum við þetta mál.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir verður nú að eiga það við sig hvaða hugrenningar hún ber til mín, en það á ekkert að koma á óvart að unnt sé að skipta um fulltrúa í nefndum og ráðum. Skólanefndir, eða hluti þeirra, sækja umboð sitt til sveitarstjórna og ráðherra skipar í skólanefndir, það er rétt, til fjögurra ára eins og segir í lögunum samkvæmt tilnefningum tiltekinna aðila og þar á meðal sveitarstjórna. Ég get ekki ímyndað mér annað en ef það kemur beiðni frá þeim sem tilnefnir, í þessu tilfelli sveitarstjórn, um að skipt verði um fulltrúa að ráðherra muni verða við slíkum beiðnum. Það eru einmitt slík dæmi sem ég hef frá vori 1990. Það eru nokkur dæmi um það í menntmrn. að nýkjörnar sveitarstjórnir þá óskuðu eftir að ráðherra tæki til greina tilnefningar um nýja fulltrúa aðra en þá sem höfðu verið tilnefndir af sveitarstjórnum veturinn 1990. Það var undantekningarlaust tekið til greina. Þótt það segi í lögunum að þessir fulltrúar skuli skipaðir til fjögurra ára þá segi ég enn og aftur að þeir sækja umboð sitt til sveitarstjórnanna og ef sveitarstjórn vill breyta, þá er það mín skoðun að hún hafi til þess vald. Í þeim tilvikum sem eru til í menntmrn. hafa ekki verið bornar brigður á það að sveitarstjórn og ráðherra hafi valdið til þess að breyta. Þess vegna ef þessi skoðun mín er rétt, sem byggist sem sagt á venju, ef hægt er að kalla það venju, það er alla vega fordæmi, þá sé ég ekki annað en einhver annar meiri hluti en er núna í sveitarstjórnum og er að tilnefna í skólanefndir geti eftir kosningar breytt þessu. Ef það er aðalatriðið hjá hv. flm. að sjá svo um með þessari lagabreytingu að annar meiri hluti en nú er í einhverjum sveitarstjórnum geti komið sínum mönnum að, ef ég má orða það svo, þá á það að vera alveg gulltryggt. Þetta er það sem ég vildi um þetta segja. Ég ítreka það að mér finnst ekki ástæða til að vera að breyta þessu núna vegna þess að við erum með ný framhaldsskólalög í undirbúningi þannig að þær skólanefndir sem núna verða skipaðar munu hvort eð er varla sitja í fjögur ár.

Frú forseti. Aðeins örstutt um þetta frv. sem hér er til umræðu um breytingu á lögum um framhaldsskóla. Ég vil fyrst lýsa því yfir sem mér finnst að bæði hv. flm. og ráðherra séu sammála um að kjörtímabil skólanefnda eigi að vera kjörtímabil sveitarstjórna. Ég er sammála því og tel rétt að breyta lögunum í þá veru eins og hér er lagt til. Ég kom hér fyrst og fremst til að lýsa efasemdum um túlkun ráðherra að því er varðar skipan í nefndir með þeim hætti sem ráðherrann talaði um. Ég ætla svo sem ekki að fara í miklar umræður eða deilur um það úr þessum ræðustól. Það þarf auðvitað bara að athuga. En ég vil minna á að á síðasta kjörtímabili, held ég, vildi ráðherrann gjarnan skipta um fulltrúa sem skipaður var af ráðherra í stjórn Lánasjóðs ísl. námsmanna, ef ég man rétt, en það var ekki hægt að gera þar sem viðkomandi vildi ekki víkja úr nefndinni. Þetta er að vísu bara eftir minni. Ég held því að það sé ekki rétt að ef búið er að skipa mann í nefnd, t.d. til fjögurra ára, þá sé hægt að víkja honum nema hann samþykki það sjálfur. Ég vildi bara lýsa efasemdum mínum um að það sem ráðherrann segir sé rétt. Nú tel ég að þar sem búið er að leggja til að frv. verði vísað til menntmn. þá verði það skoðað þar hvort þetta geti staðist. Þetta hlýtur að vera eitthvað sem eru fordæmi fyrir og eðlilegt að farið sé með á einhvern ákveðinn hátt en til þess að taka af öll tvímæli þá tel ég rétt að samþykkja frv. sem þetta. Það hljótum við öll að geta verið sammála um, ég, hv. flm. og ráðherra þar sem við erum öll sammála um að þetta eigi að vera með þeim hætti sem frv. gerir ráð fyrir.

Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu mega menn hafa efasemdir um þessa túlkun mína. En af því að minnst var hér á fulltrúa í stjórn Lánasjóðs ísl. námsmanna á síðasta kjörtímabili, þá er það rétt munað hjá hv. þm. Kristínu Einarsdóttur að þáv. menntmrh. hafði uppi tilburði í þá veru að losa sig við hann af því að hann var ekki í hans flokki. Sá fulltrúi vildi ekki segja af sér og ég held að ég viti það alveg rétt að ráðherra vildi ekki víkja honum. Honum fannst það kannski fullgróft að víkja honum úr starfi sem stjórnarformanni. Það varð hins vegar samkomulag þá á milli þáverandi stjórnarflokka og alla vega míns flokks í stjórnarandstöðu að breyta lögunum í þá veru að stjórnarformaður lánasjóðsins sæti ekki lengur en viðkomandi ráðherra. Þetta er skipan sem ég held að eigi a.m.k. sums staðar rétt á sér. Við höfum velt því fyrir okkur einmitt í sambandi við framhaldsskólalöggjöfina að þessari skipan verði komið á varðandi ráðherraskipaða fulltrúa í skólanefndir, að þeir víki um leið og ráðherrann. En sveitarstjórnarfulltrúarnir sitji í samræmi við kjörtímabil sveitarstjórna. Þetta er til athugunar.

Frú forseti. Það atriði sem þarna var verið að ræða var þá nokkurn veginn rétt munað. Ég get verið sammála hæstv. ráðherra að í mjög mörgum tilvikum ef um er að ræða sérstaka fulltrúa, t.d. ráðherra eða sveitarstjórna, þá geti verið réttlætanlegt og kannski mjög skynsamlegt að hafa skipunartíma þeirra jafnlangan og viðkomandi ráðherra eða jafnlengi og sveitarstjórn situr þó að það gildi auðvitað ekki alltaf. Það er misjafnt. Þess vegna held ég að í þessu tilviki sé eðlilegra að breyta lögunum í þá veru sem frv. gerir ráð fyrir sem við erum að ræða. Ég tel það óskynsamlegt að bíða eftir nýju frv. sem hugsanlega kemur fram á næsta kjörtímabili og tel miklu eðlilegra að við samþykkjum þetta frv. nú á þessu vori. Ef við komumst síðan að því að við viljum breyta þessu enn og aftur þegar nýtt frv. kemur hér fram, þ.e. að þetta gildi líka um ráðherraskipuðu fulltrúana, þá er alveg sjálfsagt að gera það. Ég held að það væri á vissan hátt skynsamlegt en það þarf að athuga það mál einnig. Ég vil bara enn og aftur lýsa yfir að ég tel rétt að samþykkja þetta frv. þar sem við erum þó sammála í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég vek athygli á því að það kunna að rísa þá upp ný vandamál vegna þess að það hefur þegar verið skipað í fjölmargar skólanefndir, ekki allar vegna þess að það hafa ekki allir skilað inn tilnefningum. Ég hef ekki vitað fyrr en hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir upplýsti að henni væri kunnugt um að einhverjar sveitarstjórnir hefðu neitað að tilnefna vegna þess að þær vildu það ekki. Ég hef ekki þær upplýsingar, en það má vel vera að slík erindi hafi komið í ráðuneytið. Það verður að taka þá sérstaklega á því ef sveitarstjórnir neita að tilnefna í skólanefndir núna. Þær verða þá einfaldlega ekki fullskipaðar og verða engar skólanefndir til fyrr en að loknum kosningum. Það má vel vera að menn geti lifað við þá skipan um einhvern takmarkaðan tíma. En það hefur alla vega verið gengið frá skipan í fjölmargar skólanefndir og ég held ég megi segja raunar flestar.

Frú forseti. Aðeins örstutt. Það má vel vera að það komi upp ákveðin vandamál í þessu sambandi ef við samþykkjum þetta frv. fljótlega vegna þess að sumar sveitarstjórnir eru þegar búnar að skipa í skólanefndir, en ég vil bara segja að betri er hálfur skaði en allur.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 15. þm. Reykv. fyrir þessar ágætu undirtektir og hæstv. menntmrh. fyrir að hafa tekið til máls og komið fram með sínar skoðanir á þessu máli þó við séum ekki alveg sáttar við þær eins og komið hefur fram. En ég sit í hv. menntmn. og þar getum við farið yfir þessi atriði varðandi kjörtímabilið og hvort sveitarstjórnum sé mögulegt að skipta um fulltrúa í skólanefndum að loknum kosningum. Mér finnst það mjög leiðinleg aðferð og ég er eiginlega hissa á því að hæstv. menntmrh. skuli koma fram með þá hugmynd því að ég held að það bjóði bara upp á mikil leiðindi. Að leysa málið á þann máta sem ég legg til með mínu frv. hefði verið miklu eðlilegra og betra. En ég skal viðurkenna það að eftir þessar undirtektir sem ég hef heyrt hjá hæstv. ráðherra, þá er ég svo sem ekkert óskaplega bjartsýn á að ég fái þetta frv. samþykkt á hv. Alþingi.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Flm. þessa frv. eru allar þingkonur Kvennalistans. Þetta frv. er ekki mjög stórt og lætur ekki mikið yfir sér en hefur að mínu mati þó að geyma nokkuð mikilvæga þætti varðandi lögin um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Frá árinu 1976 hafa verið í gildi jafnréttislög hér á landi sem hafa þann tilgang að koma á jafnri stöðu og jöfnum rétti kvenna og karla. Lögunum hefur verið breytt nokkuð í áranna rás, síðast árið 1991. Meginbreytingin, sem gerð var á lögunum 1991, fól í sér að sett var á fót kærunefnd jafnréttismála sem fjallar um kærur út af meintum brotum á jafnréttislögum. Einnig var tekið inn það nýmæli að nú er kveðið á um það í 6. gr. að atvinnurekandi skuli ,,sýna kærunefnd fram á að aðrar ástæður en kynferði hafi legið til grundvallar ákvörðun hans``, ef einhver telur rétt á sér brotinn og vísar málinu til kærunefndar. Þetta þýðir að þeir sem kæra launamisrétti þurfa hvorki að afla nákvæmra upplýsinga og leggja fram um t.d. laun þeirra karla sem kæra er miðuð við né sanna að launamunurinn sé kynbundinn. Atvinnurekandinn þarf að sýna fram á að ekki sé um mismunun eftir kynferði að ræða. Þetta hefur verið kallað ,,öfug sönnunarbyrði``. Ég verð að lýsa því hér, frú forseti, að ég tel á margan hátt mjög óheppilegt að kalla þetta öfuga sönnunarbyrði. Það má kannski segja að það eigi að vera breytt sönnunarbyrði. Það er svolítið skrýtið að nota þetta orð öfuga. Það er samt það sem hefur aðallega verið notað. Ýmsar breytingar hafa verið gerðar á jafnréttislögum á Norðurlöndum og í Evrópu á undanförnum árum til að auka líkurnar á að markmiðum um jafnan rétt kynjanna verði náð. Eðlilegt er að jafnréttislög séu ávallt í endurskoðun. Það hefði kannski verið eðlilegt að leggja til fleiri breytingar á lögunum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla en við kvennalistakonur ákváðum að gera tillögur um breytingar á núgildandi lögum að því er varðar tvö efnisatriði. Í fyrsta lagi er lagt til að niður falli orðin ,,og sambærileg störf`` í 4. gr. laganna. Þetta er ef til vill ekki stórvægileg breyting en gæti haft einhverja þýðingu til takmörkunar á orðalaginu, þ.e. þetta er túlkað mjög strangt gæti verið um þrengingu að ræða. Eftir því sem ég kemst næst, þá kemur þetta orðalag fyrst fram í lögum nr. 37/1973, um jafnlaunaráð. Þá hljómar 4. gr. núgildandi laga, sem lagt er til að verði breytt, þannig, með leyfi forseta: ,,Konum og körlum skulu greidd jöfn laun og skulu njóta sömu kjara fyrir jafnverðmæt og sambærileg störf.`` Þetta er 1. mgr. 4. gr. og 3. mgr. 4. gr. hljóðar svo: ,,Með jöfnum launum karla og kvenna fyrir jafnverðmæt og sambærileg störf er í lögum þessum átt við launataxta sem samið er um án þess að gerður sé greinarmunur á kynjum.`` Í þessum tveimur tilvikum eru lagt til að orðin ,,og sambærileg störf`` falli út því þau gætu verið túlkuð til takmörkunar eins og ég reyndar sagði áðan. En 1. gr. laga nr. 37/1973, um jafnalaunaráð, sem reyndar eru fallin úr gildi núna, hljóðaði svo, með leyfi forseta: ,,Konum og körlum skulu greidd jöfn laun fyrir jafnverðmæt og að öðru leyti sambærileg störf.`` Það virðist svo sem þarna sé í fyrsta skipti komið með þetta orðalag í lögin. Þegar frv. um jafnlaunaráð var lagt fram á Alþingi kom fram í athugasemdum við frv. að þetta ákvæði byggði á samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar nr. 100. Sama er að segja um jafnréttislög sem voru samþykkt á Alþingi árið 1976, en þar segir í 2. gr., með leyfi forseta: ,,Konum og körlum skulu veittir jafnir möguleikar til atvinnu og menntunar og greidd jöfn laun fyrir jafnverðmæt og sambærileg störf.`` Þetta er úr lögum nr. 78/1976, sem, eins og hin fyrri lög, eru einnig fallin úr gildi með nýjum jafnréttislögum. Þetta ákvæði um jafnverðmæt og sambærileg störf hefur staðið síðan sett voru jafnréttislög í fyrsta sinn á Íslandi. Samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar nr. 100, sem ég vitnaði til áðan, var fullgilt af Íslandi árið 1958. 1. gr. þessarar samþykktar hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Í þessari samþykkt a. tekur orðið ,,laun`` yfir hið venjulega grunn- eða lágmarkskaup og hvers konar frekari þóknun sem greidd er beint eða óbeint, hvort heldur í fé eða fríðu og vinnuveitandi greiðir starfsmanninum fyrir vinnu hans, b. eiga orðin jöfn laun til karla og kvenna fyrir jafnverðmæt störf við launataxta sem sett eru án þess að gerður sé greinarmunur á kynjum.`` Það er ekkert getið um það í þessari samþykkt að um sambærileg störf sé að ræða heldur eingöngu talað um jafnverðmæt störf. Það má geta sér til að þetta orðalag tengist á einhvern hátt ákvæði í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins frá 1954, en í síðustu málsgrein 3. gr. segir svo, með leyfi forseta: ,,Konur og karlar hafa jafnan rétt til opinberra starfa og til sömu launa fyrir sömu störf.`` Þar kemur það fram. Án þess að það komi neins staðar fram beinlínis í ræðum eða greinargerðum með þeim frv. sem voru lögð fram á sínum tíma, þá gæti maður ímyndað sér að þetta væri tengt þessu á einhvern hátt. En alltaf er lögð áhersla á að ekki sé gengið gegn þessari samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Í athugasemdum við frv. sem ég vitnaði til áðan um jafnlaunaráð sem lagt var fram á 93. löggjafarþinginu árið 1972 --- og ég vil geta þess að 1. flm. þess frv. var Svava Jakobsdóttir --- segir m.a. um 1. gr. þar sem kveðið er á um jöfn laun fyrir jafnverðmæt störf og sambærileg störf, með leyfi forseta: ,,Í núgildandi lögum (lögum nr. 38/1954, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, og lögum nr. 60/1961, um launajöfnuð karla og kvenna) er kveðið á um launajöfnuð karla og kvenna fyrir sömu störf.`` --- Sömu störf er feitletrað þannig að það er greinilegt að það er nokkurt atriði að því er virðist í athugasemdum við þessa grein. --- ,,Í fjölmörgum starfsgreinum vinna eingöngu konur og eru því ekki við sömu störf og karlmenn. Það er skoðun flutningsmanna að til þess að tryggja konum óvilhallt mat á launaákvörðunum án tillits til kynferðis þurfi að koma til enn traustari stoð í lögum en fyrir hendi eru nú. Þessu ákvæði er ætlað að ná yfir allar konur í atvinnulífinu án tillits til þess hvert starf er unnið eða hver vinnuveitandi er.`` Það er því greinilegt hjá flm. þessa frv. að það átti alls ekki að þrengja ákvæðið með því að setja inn þetta ákvæði um sambærileg störf. Hugmyndin var að víkka þetta út. Þetta frv. varð að lögum og er raunverulega það sem núgildandi jafnréttislög byggja á að verulegu leyti. Þetta var árið 1973. Í jafnréttislöggjöf Norðurlanda og reyndar Evrópusambandsins er ekki áskilið að við samanburð á launum kvenna og karla þurfi að vera um sambærileg störf að ræða. Í 69. gr. EES-samningsins, sem samþykktur var á Alþingi í fyrra og tók gildi núna 1. jan, segir, með leyfi forseta: ,,Hver samningsaðili skal tryggja og viðhalda beitingu þeirrar meginreglu að karlar og konur hljóti jöfn laun fyrir jafna vinnu.`` Það er ekki talað um sambærileg störf þar þannig að það er mjög víða greinilegt hvað við er átt og mjög merkilegt að þetta skuli vera svona í íslenskum lögum. Árið 1988 skipaði félmrh. nefnd sem fór yfir jafnréttislögin. Ég kom inn í þá nefnd á lokastigum í vinnu nefndarinnar, ásamt reyndar nokkrum öðrum, og þar var ekkert fjallað sérstaklega um þetta ákvæði ef ég man rétt. Mig undrar að sú nefnd hafi ekkert fjallað um þetta atriði sérstaklega. Það var engin breyting lögð til að því er varðar þetta. Þetta atriði er að mínu mati nauðsynlegt að fella úr lögum og samræma það samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar sem er í raun fyrirmynd að lagasetningunni um jöfn laun karla og kvenna alls staðar í þeim ríkjum þar sem hún hefur verið fullgild. Það er líka greinilegt að það var ætlunin að gera það hér á landi að því er virðist samkvæmt þeim greinargerðum og athugasemdum sem ég hef undir höndum sem snerta þessi frumvörp. Í kynningarriti um starfsmat og launamál, sem Jafnréttisráð gaf út í desember 1993, mjög merkilegt rit og margt merkilegt í því. Þar segir Birna Hreiðarsdóttir, lögfræðingur á skrifstofu jafnréttismála, m.a., með leyfi forseta: ,,Á þessu ári eru liðin 35 ár frá því að íslensk stjórnvöld fullgiltu jafnlaunasamþykkt ILO. Á þessum tímamótum vaknar sú spurning hvort ekki sé tímabært að íslensk stjórnvöld taki afstöðu til þess með hvaða hætti þau ætli að standa við þær skuldbindingar sem tekist var á hendur með fullgildingu samþykktarinnar. Það er til lítils að gangast undir alþjóðlegar skuldbindingar ef ekki fylgir hugur máli.`` Ég vil taka undir þetta með Birnu en ég vil þó benda á að þó svo þetta standi svona ákveðið í lögunum er ekki þar með sagt að þetta hafi endilega verið túlkað svona þröngt. Það hefur hins vegar verið nokkur vafi á því hvort heimilt sé að segja að bara sé um jafnverðmæt störf að ræða, en ekki að um sé að ræða sambærileg störf. Í fylgiskjali með þessu frv., sem er á þskj. 591, er m.a. prentaður hluti af bæklingi sem gefinn var út á vegum Norræna jafnlaunaverkefnisins árið 1992 og vil ég benda á þau atriði sem þar eru. Þar kemur greinilega fram að að mati þeirra sem þar starfa þurfa störfin alls ekki að vera nákvæmlega þau sömu, túlkun þeirra er eins og þar kemur fram og ætla ég ekki að fara að vitna sérstaklega í það en vísa til þess sem þar stendur fyrir þá sem vilja kynna sér hvernig að þeim málum hefur verið staðið. Ég held því að það ætti að vera nokkuð auðvelt fyrir okkur að fella þetta burtu þar sem greinilegt hefur verið á sínum tíma að það var ekki ætlun Alþingis að víkja frá samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar nr. 100 eins og ég hef hér vakið athygli á. Þetta er að því er varðaði fyrsta atriðið. Hitt atriðið sem lagt er til er að sönnunarbyrðin að því er varðaði 6. gr. frv. sé ekki eingöngu snúið við fyrir kærunefnd heldur sé það einnig fyrir dómstólum. Við teljum það eðlilegt að greinin hljóði eins og segir í 2. gr., með leyfi forseta: ,,Ef einhver telur rétt á sér brotinn samkvæmt ákvæðum þessarar greinar og vísar máli sínu til kærunefndar jafnréttismála, sbr. 19. gr., eða höfðar mál fyrir dómi skal atvinnurekandi sýna fram á að aðrar ástæður en kynferði hafi legið til grundvallar ákvörðun hans.`` Þetta er í samræmi við réttarvenjur, bæði í Evrópusambandinu og víða á Norðurlöndum. Það er komið inn í löggjöf bæði Danmerkur og Svíþjóðar og er til meðferðar í norska Stórþinginu, ef til vill er búið að samþykkja það nú, mér er það ekki kunnugt. Einnig hafa Finnar eftir því sem mér skilst ákveðið að breyta þessu. Það er því eðlilegt að við gerum það einnig, að breyta þessu ákvæði þannig að það gildi fyrir dómstólunum einnig. Ein af röksemdunum fyrir þessari breytingu er að atvinnurekandi hafi mun betri aðgang að gögnum málsins. Í mörgum fyrirtækjum ríkir svokölluð launaleynd sem gerir það að verkum að launþegi hefur takmarkaðan aðgang að upplýsingum um laun í því fyrirtæki sem hann vinnur hjá. Það er því eðlilegt að sönnunarbyrðin sé atvinnurekandans. Í nefndinni sem ég minntist á áðan og ég átti sæti í, var þetta atriði tekið fyrir og það var ákveðið að leggja það til við félmrh. á sínum tíma að þetta væri í frv. Það var þannig þegar frv. var lagt fram á sínum tíma sem var á 111. löggjafarþingi. Það var að vísu ekki alveg nákvæmlega eins orðað og þetta, en það var lagt til og í athugasemdum við það frv. segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Lögð er til öfug sönnunarbyrði í þeim kærumálum sem kærunefnd jafnréttismála berast. Þetta þýðir að sýni kærunefnd t.d. fram á við stöðuveitingu að gengið hafi verið fram hjá einstaklingi sem hefur meiri menntun en sá sem ráðinn hafi verið í starfið verði atvinnurekandi að sýna fram á með verulegum líkum að þar hafi kynferði ekki ráðið. Reynslan hefur sýnt að til að lögin þjóni tilgangi sínum sé öfug sönnunarbyrði nauðsynleg.`` Þetta töldum við sem lögðum þetta til og væntanlega líka hæstv. félmrh., sem er sami félmrh. og er nú, að nauðsynlegt væri að hafa inni. Þetta féllst Alþingi ekki á á sínum tíma, því miður. Tel ég að nú sé kominn tími til að beyta þessu ákvæði aftur í þá veru sem gerð var tillaga um á sínum tíma og öll sönnunarbyrðin sé atvinnurekandans, bæði fyrir kærunefndinni og dómstólum. Ég vil vísa í greinargerð með þessari tillögu þar sem vitnað er til dóma sem Evrópudómstóllinn í Lúxemborg hefur úrskurðað í að því er varðar þetta atriði þar sem þeir töldu rétt að atvinnurekandi sýndi fram á að mismunun væri ekki vegna kynferðis. Ég ætla ekki að rekja það sérstaklega hér en vísa bara til þess sem þar segir. Ég tel eðlilegt að við breytum þessu einnig hér á landi. Með þessu frv. eru aðeins lagðar til tvær brtt. og ég vil endurtaka það sem ég sagði í upphafi að ég tel að jafnréttislög þurfi stöðugt að vera í endurskoðun. Það er mjög mikið að gerast á þessu sviði í Evrópu og í okkar nágrannalöndum sem við viljum gjarnan miða okkur við þannig að það er mjög eðlilegt að við endurskoðum lögin í heild og alltaf sé verið að gera einhverjar breytingar. Þessar litlu breytingar tel ég nauðsynlegt að gera hið fyrsta á lögunum. Að lokinni þessari umræðu, frú forseti, legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Virðulegi forseti. Í frv. því sem hér er til umræðu er lögð til breyting á jafnréttislögunum og af því tilefni vil ég taka fram að jafnréttislögin eru nú í virkri endurskoðun fyrir félmrn. í Jafnréttisráði. Mér er kunnugt um það að breytingartillögur verða lagðar fyrir ráðherra núna á allra næstu dögum. En ég tek undir það með flm. að ég tel það nauðsynlegt að lög eins og jafnréttislögin séu sífellt endurskoðuð og betrumbætt í takt við tímann og breyttar aðstæður því að það er mjög mikilvægt að lög sem þessi séu lifandi og virk og nýtist sem tæki eða grundvöllur til þess að ná fram markmiði þeirra, þ.e. jafnrétti á milli karla og kvenna. Því tel ég að allar tillögur sem stuðla að aukinni skilvirkni og beittari lögum á þessu sviði séu til bóta. Ákvæðið um hina svokölluðu öfugu sönnunarbyrði sem hv. þm. Kristín Einarsdóttir kom inn á áðan og talaði um að væri e.t.v. ekki sem best orðalag. Ég er sammála því. Ég tel ekki að þetta sé öfug sönnunarbyrði heldur má kannski kalla hana dreifða og væri nokkuð lýsandi fyrir hvað þetta er því að það á að vera skylda beggja aðila að sanna sitt mál samkvæmt þessu ákvæði. Það er sem sagt ákvæði um það að atvinnurekanda ber að sanna að aðrar ástæður en kynferði hafi legið að baki ákvörðun hans ef um kæru vegna launamisréttis er að ræða. Eins og kom fram í ræðu flm. áðan, þá var þetta í tillögum félmrh. fyrst þegar lögin voru lögð fyrir, en því miður var ekki hljómgrunnur meðal þingmanna fyrir þessum hugmyndum og það er vel ef augu hv. þm. eru nú að opnast fyrir nauðsyn svona ákvæðis. Ég vona að það verði útbreiddur stuðningur við þetta hér. Í þessu sambandi er vert að nefna að það er einmitt á vinnumarkaðnum sem misréttið á milli karla og kvenna kemur hvað skýrast fram. Þangað þarf því beina mestri athygli í jafnréttisbaráttunni núna því að þó að konur séu nú fullir þátttakendur á atvinnumarkaði og þær séu jafn vel menntaðar og karlmenn, þá er launamunur kynjanna staðreynd. Konur hafa gegnumgangandi um 60--70% af launum karla og þá gildir einu hvort um er að ræða ómenntaðar eða ófaglærðar konur, konur með starfsmenntun eða jafnvel háskólamenntaðar konur. Þær eru allar rétt rúmir hálfdrættingar á við karla og kona sem er á besta æviskeiði þegar launin eru hæst verður að sætta sig við það að vera talin jafnoki drengja undir 16 ára og/eða karla yfir sextugt í launum. Við þetta má ekki búa. Ég fagna því öllum tillögum um endurbætur á jafnréttislögunum og bendi um leið á það að þau eru í endurskoðun og vonandi fáum við betri og virkari lög á eftir.

Frú forseti. Aðeins örstutt. Ég þakka hv. 17. þm. Reykv., Valgerði Gunnarsdóttur, fyrir að taka undir þetta frv. Það kom mér auðvitað ekkert á óvart. Ég veit að mjög margar konur telja að þessu eigi að breyta í þá veru sem hér er lagt til og ég tel það mjög mikilvægt að við reynum að beita okkur á þinginu til þess að fá þessum ákvæðum breytt. Ég tek það fram að það er ekkert síður með þessa svokölluðu öfugu sönnunarbyrði eða breyttu sönnunarbyrði eða dreifðu, ég veit ekki hvað við eigum að kalla það. Aðalatriðið er er að við vitum hvað við erum að meina. Mér er illa við að kalla það öfuga sönnunarbyrði því það er eins og maður sé að víkja eitthvað mjög afbrigðilega frá einhverju venjulegu og það tel ég ekki vera í þessu tilviki. Eins og ég tók fram áðan, þá er þetta venja í rétti orðið víðast hvar. Á þessu hefur orðið mikil breyting. Ég held að þegar hæstv. félmrh. lagði frv. fram á 111. löggjafarþingi vorið 1989 hafi ekki verið eins langt komið í þessu máli. Ég hugsa því að það sé meiri grundvöllur fyrir því núna að fá þessu ákvæði breytt. Ég fagna því að það skuli fara fram endurskoðun á þessum lögum, en það breytir ekki því að ég held að það sé mjög mikilvægt að taka eitt skref í einu. Stundum er betra að reyna að taka lítil skref og reyna að vinna þetta áfram í staðinn fyrir að bíða alltaf eftir heildarendurskoðun. T.d. hafa Svíar, sem hafa verið með sín jafnréttislög í stöðugri endurskoðun, oft verið að gera pínulitlar breytingar á hverju ári og þeir breyttu lögunum síðast 1992 eftir því sem ég best veit. Kannski eru komin enn ný. Þeir eru alltaf að bæta pínulitlu og breyta pínulítið. Það verður að taka á þessum málum þannig að ég vænti þess að núna í vor getum við breytt þessu atriði og ég reikna með því að við fáum þá enn þá frekari breytingar í haust að því er varðar jafnréttislögin og fagna ég því vegna þess að þau verða að vera í sífelldri endurskoðun. Það atriði sem hv. þm. Valgerður Gunnarsdóttir kom hér inn á um launamuninn er það alvarlegasta varðandi misrétti kvenna og karla, það er á vinnumarkaðnum. Því miður er það þannig að manni finnst allt of lítið ganga og maður fer að verða --- ég vil ekki segja svartsýnn, en stundum verður maður ansi þreyttur á því að þurfa alltaf að vera að berjast í því sama og segja það sama ár eftir ár eftir ár. Það breytist lítið og stundum finnst manni ganga frekar aftur á bak. Því miður er það þannig. Varðandi háskólamenntaðar konur er það því miður þannig að þar er jafnvel, hugsa ég, mesti launamunurinn. Það er jafnvel skárra hjá ófaglærðu fólki, því miður er það svo, milli kvenna og karla. Þegar ég var ung, eins og maður segir, og var í menntaskóla og var að reyna að ákveða hvað ég ætlaði að læra og hvað ég ætlaði að gera var sagt: Aðalatriðið fyrir konur er að mennta sig. Þá lagast þetta allt saman, mennta sig bara nógu mikið og ekki fara í neitt hefðbundið, fara í eitthvað sem ekki er alveg það venjulegasta. Maður byrjaði á því að fara í stærðfræðideild og ekki fara í það sem allar stelpurnar fóru í heldur eitthvað aðeins annað. Og hvað kemur í ljós? Jú, það er alltaf þetta sama. Þegar konur eru búnar að mennta sig var sagt við þær --- reyndar hefur það ekki enn þá verið sagt við mig, en ég var einu sinni á fundi og það var sagt: Þið bara menntið ykkur vitlaust, stelpur mínar. Fyrst á maður að mennta sig og svo er það ekki rétt. Það er því alltaf hægt að finna eitthvað nýtt og nýtt og alltaf var fundið upp eitthvað skemmtilegt fyrir konur að fást við. Núna er jafnvel svo komið að á margan hátt eru háskólamenntaðar konur ekkert betur settar en hinar. Því miður er það svo. Ég geri mér því góðar vonir um það að félmn. geti fjallað um þetta mál. Þetta ætti ekki að vera flókið og ég er viss um að Jafnréttisráð og þeir sem um þessi mál hafa fjallað hafa á reiðum höndum svör og geta gefið álit með stuttum fyrirvara. Ég vil þó benda á að ég held að það hafi verið réttarfarsnefnd sem gerði athugasemdir á sínum tíma við þessi ákvæði þegar við lögðum þetta til í nefnd félmrh. á sínum tíma. Við ákváðum að taka ekkert tillit til þeirra athugasemda vegna þess að við vissum að þetta var alls staðar í löggjöf í löndunum í kring og þess vegna töldum við að þeirra athugasemdir ættu ekki nægilega mikinn rétt á sér til þess að við gætum ekki breytt lögunum í þá veru sem við lögðum þá til og félmrh. var þá greinilega sammála. Því miður var meiri hluti Alþingis á þeim tíma ekki sammála okkur hinum en nú erum við komin með nýtt þing og vonandi breytt viðhorf.

Virðulegi forseti. Ákvæði þessa frv. sem er til umræðu um breytingu á lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla hafa verið til umræðu á Alþingi áður eins og fram kom hjá hv. flm. og um þau hafa verið nokkuð skiptar skoðanir. Varðandi fyrra ákvæðið um það að fella út orðin ,,sambærileg störf`` þá er það svo að í íslenskum jafnréttislögum hafa alltaf verið notuð tvö hugtök yfir samanburð á launum að störf séu jafnverðmæt og sambærileg og það var ekki talin ástæða til þess á sínum tíma að breyta þessari skilgreiningu, m.a. þar sem hún var ekki talin hindra konur í að ná fram rétti sínum. Það var með öðrum orðum ekki talið skipta máli hvort aðeins stæði í textanum orðin ,,jafnverðmæt störf`` eða ,,jafnverðmæt og sambærileg störf.`` Í erlendum samþykktum er einungis notað orðið jafnverðmæt og þegar bæklingur kærunefndar svo dæmi sé tekið var saminn 1992 var mikil umræða einmitt um þetta atriði og varð niðurstaða sú að öll störf væri hægt að bera saman og því ætti það skilyrði ekki að hindra neinn í að ná fram rétti sínum. Þrátt fyrir þetta tel ég það vel athugandi að skoða hvort það sé ekki æskilegt að taka út orðið ,,sambærileg``. Orðin geta ruglað fólk og verið hugsanlega til þess að atvinnurekendur geti skýlt sér á bak við það að einstök störf verði ekki borin saman. Það er full ástæða til að samræma lagatextann hér þeim alþjóðlegu samþykktum sem við erum aðilar að og einnig að koma í veg fyrir óþarfa misskilning þeirra sem þurfa að vinna eftir lögunum. Varðandi síðara ákvæðið í þessu frv., þá voru jafnréttislögin endurskoðuð fyrir nokkrum árum, mig minnir að það hafi verið 1990, og þá var einmitt í frv. sem ég lagði fram það ákvæði sem lagt var til að verði tekið upp.  Það kemur fram í greinargerð með þessu frv. að það er skoðun flm. að það þurfi að endurskoða jafnréttislögin í heild sinni. Ég tek undir það að það væri rétt að skoða fleiri þætti, það þurfi fleiri þættir skoðunar við en fram kom í þessu frv. í jafnréttislögunum. Jafnréttisráð hefur verið að yfirfara á undanförnum vikum ákvæði laganna og skoða hverju þurfi að breyta og m.a. hefur það einmitt verið að skoða þessi ákvæði sem lagt er til í þessu frv. ásamt fleiri atriðum. En ég stend hér einungis upp, virðulegi forseti, til þess að láta í ljós þessa skoðun mína á þessu máli að ég tel bæði þessi atriði, sem hér eru tekin upp, geta orðið til þess að styrkja jafnréttisbaráttuna.

Hæstv. forseti. Við höfum nú á undanförnum árum verið að horfast í augu við erfiðleika sem vonandi eru tímabundnir en þessir erfiðleikar hafa leitt til þess að nú er hér atvinnuleysi sem við höfum ekki þurft að búa við talsvert langan tíma. Á sama tíma og við höfum þurft að horfast í augu við þetta atvinnuleysi höfum við verið að gera okkur grein fyrir því að atvinnusköpun eða sköpun atvinnutækifæra fram að aldamótum þarf að vera á bilinu 20--25 þúsund störf. Til þess að stöðva þetta atvinnuleysi og til þess að skapa þessi atvinnutækifæri þurfum við að auka fjárfestingar í atvinnulífinu. Því miður eru fjárfestingar í lágmarki hjá okkur nú um stundir og reyndar er ekki fyrirsjáanlegt að við getum af eigin krafti fjárfest eins og þarf bæði til að koma í veg fyrir að atvinnuleysi aukist og minnka atvinnuleysið og skapa þau atvinnutækifæri sem við þurfum á að halda fram að aldamótum. Við höfum þrjár leiðir til þess að auka þessa fjárfestingu. Við getum gert það með því að taka lán erlendis, en staða okkar hvað varðar skuldir við útlönd er slík að það er í dag ekki ráðlegt. Þrátt fyrir það að heildarskuldir ríkisins séu ekki á hættumörkum, þá eru erlendar skuldir þjóðarbúsins svo miklar að það er ekki ráðlegt að auka þær. Stefna ríkisstjórnarinnar hefur verið að lækka þær fremur en auka og hefur það reyndar tekist að nokkru leyti á síðasta ári. Við höfum þann möguleika að leitast við að auka innlendan sparnað til þess að til verði fjármunir hér innan lands til að fjárfesta með. Því miður hefur innlendur sparnaður ekki verið nægilega mikill á undanförnum árum og mjög nauðsynlegt er að auka hann. Það getum við t.d. gert með því að gera breytingar á lífeyrissjóðakerfi okkar og auka þar frjálsræði og gefa þar með fleiri fjárfestingarmöguleika sem mundu hjálpa okkur til þess að fjárfesta okkur út úr þeim vanda sem við búum við í atvinnumálum. Jafnvel þótt okkur takist þetta þá þarf fjárfestingin að vera svo mikil að ég held að við mundum ekki ná innlendum sparnaði upp á það stig sem þarf að vera og því held ég að við þurfum að horfa til þriðja möguleikans sem er að leita eftir fjármagni hjá erlendum fjárfestum. Þess vegna hef ég ásamt hv. þm. Guðjóni Guðmundssyni og Tómasi Inga Olrich lagt fram eftirfarandi þáltill.: ,,Alþingi ályktar að fela forsætisráðherra að koma á fót þremur tímabundnum stöðum erindreka sem hefðu það hlutverk að leita að verðmæta- og atvinnuskapandi verkefnum erlendis --- verkefnum sem hægt er að vinna hérlendis í samstarfi erlendra og innlendra rekstrar- og fjárfestingaraðila. Nefnd skipuð fulltrúum utanríkis-, fjármála-, viðskipta- og forsrn. skal hafa umsjón með starfi erindrekanna og hafa samráð við aðila vinnumarkaðarins. Kostnaður við starfsemina greiðist úr ríkissjóði.`` Eins og staðan er í dag þá er erlend fjárfesting í atvinnulífi á Íslandi óveruleg. Það hefur komið fram í umræðunni að við sem þjóð erum að tapa af erlendum fjárfestingum ef borið er saman við nágrannaþjóðir okkar. Tilkoma hins Evrópska efnahagssvæðis og aðild okkar að því svæði á að skapa okkur möguleika í þessum efnum. Þá möguleika erum við enn sem komið er ekki farnir að nýta okkur að neinu marki. Því hefur verið haldið fram að innganga Norðurlandaþjóðanna, Finnlands, Svíþjóðar og Noregs í Evrópusambandið muni leiða til þess að fjárfestingar muni frekar leita til þessara landa en til þeirra landa sem ekki hafa óskað eftir inngöngu í Evrópusambandið. Þetta er að sönnu rétt í meginatriðum en við verðum hins vegar að líta til þess að Evrópska efnahagssvæðið gefur okkur þó nokkuð mikla möguleika, en það mun hins vegar ekki verða eins áberandi að við séum meðlimir í Evrópska efnahagssvæðinu eða þá hugsanlega í framtíðinni höfum tvíhliða samning við Evrópubandalagið sem byggður er á samþykktum þessa Evrópska efnahagssvæðis eins og það mun vera áberandi að Norðurlandaþjóðirnar séu meðlimir í Evrópusambandinu. Við þurfum því að beita okkur á annan hátt en þessar nágrannaþjóðir okkar þurfa að gera. Við þurfum að vera virkari í því starfi sem við vinnum og við þurfum að kynna betur en þeir hvaða möguleikar eru hér á landi og við þurfum að fara meira út á við til þess að sækja verkefnin en aðrar Norðurlandaþjóðir munu þurfa að gera. Við erum auðvitað ekki sams konar iðnaðarþjóðfélag og Svíþjóð og Finnland og við höfum ekki þörfina fyrir eins miklar erlendar fjárfestingar og þessar þjóðir munu þurfa á að halda í framtíðinni. Okkar möguleikar felast frekar í sértækum verkefnum sem byggjast á séríslenskum aðstæðum og því ætti okkur að vera mögulegt að ná til okkar verkefnum á þessum sérstöku sviðum ef við beitum okkur á réttan og skynsamlegan hátt. Nú er í undirbúningi af hálfu ríkisstjórnarinnar að koma á fót upplýsingaskrifstofu fyrir erlenda fjárfesta og það er vissulega mjög jákvætt spor í þessa átt. Ég tel hins vegar að við þurfum að gera meira en einungis að setja á stofn skrifstofur þar sem upplýsingarnar eru fyrir hendi til þess að aðilar geti leitað eftir þeim. Við þurfum beinlínis að koma upplýsingunum á staðinn til þeirra aðila sem við teljum að geti haft hag af því að fjárfesta hér hjá okkur og við getum haft hag af því að fjárfesti hjá okkur. Sérstaða Íslands hvað varðar landfræðilega stöðu, svo og umhverfisvænleika landsins og afurða þess er nú að verða helsti markaðsstyrkleiki afurða okkar. Þessi sérstaða er greinileg bæði á sviði framleiðslu og þjónustu og því er nauðsynlegt að mati okkar flm. að innlendir aðilar hafi sameiginlegt frumkvæði um það að fylgja eftir hugmyndum um nýsköpun og verðmætaaukningu. Þess vegna höfum við lagt til að það verði komið á fót tímabundið embættum erindreka til þess að kynna þessa möguleika okkar. En til þess að jafnræði verði meðal hinna ýmsu aðila vinnumarkaðarins leggjum við til að forsrn. hafi forgöngu um ráðningu erindrekanna sem valdir verði með hliðsjón af reynslu þeirra og sérþekkingu á erlendum markaðsstörfum og svæðum. Ráðning þeirra taki einnig mið af sérstökum verkefnum sem sinna þyrfti hverju sinni. Í nágrannalöndum okkar, m.a. í Noregi, hefur þessi háttur verið hafður á með góðum árangri. Erindrekar sem annars eru við störf hjá innlendum fyrirtækjum, eru ráðnir til ákveðinna tímabundinna verkefna á markaðssvæðinu en atvinnuveitendur þeirra, fyrirtæki eða stofnanir, samþykkja tímabundið leyfi þeim til handa. Þessir erindrekar fara inn á markaðssvæði sem þeir þekkja af reynd og leita að ákveðnum fjárfestum sem væntanlega gætu haft erindi til samstarfs við íslenska aðila, bæði með fjárfestingu, samstarfi og söluaðgerð. Vinna erindreka af þessum toga byggist fyrst og fremst á máta sem nefndur hefur verið maður á mann og nýtist oft og tíðum betur en sambærileg vinna ráða og stofnana sem vitaskuld njóta síðan góðs af samböndum þeim sem erindrekarnir kynnu að stofna til. Á sama hátt eru erindrekar ekki kvaddir til nema undirbúningsvinna aðila vinnumarkaðarins og opinberra stofnana sé fyrir hendi þannig að erindrekarnir hafi bæði upplýsingar og söluhvata á reiðum höndum. Þar sem samkeppni við fjármagn og markaðsleiðandi aðila er mjög hörð hefur beinskeytt starf sérstakra erindreka oft og tíðum skilað betri árangri en annarra. Má benda á bresk og bandarísk fyrirtæki sem fundist hafa eftir sérhæfða leit og kynningu fulltrúa hérlendra sveitarfélaga. Við flutningsmenn teljum að ef þessi tillaga yrði að veruleika þá mundum við auka möguleika okkar á því að fá til landsins erlenda fjárfesta mjög verulega og þá erum við ekki bara að tala um hvaða fjárfesta sem er eða fjárfestingar í hvaða verkefni sem er, heldur fjárfesta og fjárfestingar sem munu koma okkar atvinnulífi sem allra best og skapa bæði hag fyrir Íslendinga og erlenda samstarfsaðila. Ég legg til, hæstv. forseti, að tillögunni verði vísað til hv. allshn.

Virðulegi forseti. Ég vil koma að þessari till. til þál. með örfáum orðum eftir ágæta framsögu hv. þm. Árna M. Mathiesens, en ég er meðflm. hans að þessu máli og tel að hér geti verið um mjög athyglisvert mál að ræða. Hér er um að ræða í raun tilraun til að koma íslenskum aðilum inn í reynsluheim og sérþekkingu erlendra markaðssvæða með því að koma þeim í tengsl við erlend fyrirtæki og koma þeim upp sérþekkingu á þessum markaðssvæðum í gegnum starf þeirra á erlendri grundu. Þessi leit er í raun og veru sambærileg við ýmiss konar svið sem mætti flokka undir hagnýtar rannsóknir og ég stenst ekki þá freistingu að vekja athygli á því að í þau mörgu ár sem hér hefur verið starfandi sérstakur sjóður sem hefur eflt hagnýtar rannsóknir í þágu atvinnuveganna þá hefur það viðgengist mjög lengi að ef litið er á rannsóknarframlög eftir atvinnugreinum þá er ekki litið á viðskipti sem sérstaka atvinnugrein. Það er litið á sjávarútveginn sem sérstaka atvinnugrein, það er litið á fiskveiðar og vinnslu, það er litið á iðnaðinn, það er litið á þjónustu sem sérstaka atvinnugrein og síðan er skoðað hversu mikil rannsóknarframlög hafa verið veitt eftir greinum. Í raun og veru er það svo að þó að við Íslendingar segjumst iðulega lifa á fiskveiðum þá er það ekki svo, við lifum ekki á fiskveiðum heldur lifum við fyrst og fremst á því að veiða fisk og selja hann þannig að við lifum á markaðsmálum, tengslum við markað og þekkingu á viðskiptum. Nú er það svo að hægt er að nálgast þessa þekkingu með ýmsum hætti og ég tel að við höfum í raun og veru vanrækt það að skoða með fræðilegum hætti markaðsmál og viðskipti þó að sjálfsögðu hafi Háskóli Íslands lagt margt mjög merkilegt af mörkum í þeim efnum. En sú hugmynd sem hér er sett fram í formi þáltill. beinist að því að finna beinni leið inn á þessi markaðssvæði, inn í reynsluheim og sérþekkingu á þessum markaðssvæðum og ég er sannfærður um það að sú leið er fær. Það hefur í raun og veru verið sannað að þessi leið er fær og hin beinu tengsl sem skapast geta með þessum hætti geta leitt til verulegs árangurs. Ég lít því í raun og veru á þetta sem hluta af vanræktu sviði í tengslum við okkar atvinnulíf og styð þetta mál eindregið, bæði með því að vera á því og mæla með því hér og tel að það geti komið okkar atvinnulífi til góða, sérstaklega nú þegar ný viðskiptasvæði hafa opnast og með vaxandi mikilvægi þess að Íslendingar afli sér sérstakrar þekkingar á fjármagnsmálum, viðskiptamálum og markaðsmálum og sæki til nýrra verkefna á sviði atvinnustarfsemi, þá held ég að þetta mál geti komið okkur til góða og sé vænleg leið til árangurs.

Hæstv. forseti. Ég tala hér fyrir till. til þál. um kynningu á ímynd Íslands erlendis sem ég flyt ásamt hv. þm. Salome Þorkelsdóttur, Sólveigu Pétursdóttur og Láru Margréti Ragnarsdóttur. Þetta er þriðja þingið sem við flytjum þessa tillögu en hún hlaut ekki afgreiðslu á síðasta þingi og var reyndar ekki mælt fyrir henni á þinginu þar áður. Tillagan fjallar um það að nefnd sem forsrh. skipar hafi frumkvæði að því að samræma það hvernig ímynd Íslands er kynnt á erlendum vettvangi í samvinnu við hagsmunaaðila. Það verði gerð áætlun um þessa kynningu og kostnaður af áætluninni verði greiddur af hagsmunaaðilum og ríkissjóði samkvæmt því sem Alþingi ákveður í fjárlögum. Jafnframt gerir tillagan ráð fyrir því að gerð verði úttekt á því hvernig aðstæður og aðgerðir hér innan lands samræmast þeirri ímynd landsins sem kynnt er erlendis. Ég tel að það sé afar mikilvægt fyrir Ísland á þeim tímum þegar viðskiptafrelsi er að aukast og samkeppnin á alþjóðlegum frjálsum markaði harðnar, að ímynd Íslands sé kynnt á skipulegan hátt erlendis. Við höfum allt of lengi látið það vera hlutverk þeirra aðila sem selja vöru og þjónustu að kynna ímynd landsins þannig að allt of mikill tími og allt of miklir fjármunir þessara viðskiptaaðila hafa farið í það að kynna Ísland, legu þess og staðhætti, kosti og galla lands og þjóðar. Þeir fjármunir og sá tími hefur þá ekki nýst til að sinna hinum eiginlegu sölustörfum, að selja vöruna og selja þjónustuna. Með því að samþykkja þessa tillögu og framkvæma hana, þá erum við að létta ákveðnum byrðum af viðskiptalífinu, ákveðnum byrðum sem við höfum raunverulega lagt á það og auka þannig svigrúm og möguleika viðskiptalífsins til þess að koma vörum okkar og þjónustu enn frekar á framfæri erlendis og skapa þannig fleiri störf hér heima en við höfum nú þegar á að skipa. Ég held að það sé skynsamlegt að gera þetta, ekki síður nú í dag en þegar við fluttum þessa tillögu fyrst fyrir tveimur árum síðan, þetta sé raunverulega enn þá nauðsynlegra nú í dag en þá og vil ég þá vísa til orða minna sem ég hafði hér í framsögu fyrir dagskrármáli sem hér var á dagskrá á undan þar sem ég ræddi um fjárfestingarþörf hér á landi og þau atvinnutækifæri sem við þurfum að skapa fram að aldamótum. Ég tel að ef við náum góðum árangri á þessu sviði þá detti fólki erlendis í hug Ísland þegar upp í hugann koma ímynd hreinleika og gæða og það sé markmið sem við eigum að vinna að sameiginlega og góður árangur á þessu sviði muni skila sér ríkulega til okkar í aukinni vermætasköpun, auknum útflutningi og auknum atvinnutækifærum. Ég legg til, hæstv. forseti, að tillögunni verði vísað til hv. allshn.

Virðulegi forseti. Sú till. til þál. um kynningu á ímynd Íslands erlendis sem hér er til umfjöllunar er athyglisverð og er full ástæða til þess að taka undir með 1. flm. að verkefnið sjálft að samræma kynningu á Íslandi með eins konar sameiginlegri hönnun á ímynd landsins er afar brýnt verkefni. Í raun og veru er hægt að segja sem svo að það starf að kynna Ísland sé ekki skipulagt í dag og á vissan hátt höfum við nálgast það verkefni á óæskilegan máta að kynna Ísland í augum annarra þjóða. Ég vil nefna sem dæmi að þó að það hafi aldrei verið gert á opinberan máta þá höfum við, alla vega ákveðnir aðilar, freistast til þess að draga upp þá mynd af Íslendingum að þeir væru fyrst og fremst afkomendur víkinga. Þetta sést raunar á ýmsum minjagripum og söluvörum sem boðnar eru erlendum aðilum til kaups. Þá vaknar sú spurning hvort ímynd af þessu tagi er í einhverju samræmi við það sem við stöndum fyrir hérna á Íslandi og á það þá jafnt við um nútímamenningu Íslendinga sem fornmenningu. Í raun og veru má segja að sú ímynd, ímynd víkingsins, sé í hróplegu ósamræmi við eðli íslensks miðaldasamfélags fyrir utan það að hún verkar afar illa á Evrópumenn sem hafa af víkingatímanum afar neikvæða reynslu og er skemmst að minnast þess að öldum saman kunnu Frakkar bæn sem miðaði að því að biðja hinn almáttuga að vernda þá gegn æði víkinganna. Í sjálfu sér er hægt að fullyrða að það samfélag sem hér þróaðist í miðöldum var í fullkominni mótsögn við það sem víkingatíminn býður upp á í augum erlendra aðila. Hér var háþróað samfélag, ekki aðeins á sviði bókmennta, en Íslendingar uppgötvuðu langt á undan öðrum þjóðum ákveðna sagnalist sem þróaðist hér með mjög sérstökum hætti á 13. öld. Náðu Íslendingar raunar í þeirri tækni tökum á textaritun sem segja má að Vestur-Evrópubúar hafi ekki uppgötvað í raun og veru fyrr en með skáldsagnagerð 19. aldarinnar. En Íslendingar höfðu sérstöðu á mörgum öðrum sviðum. Þeir voru kunnáttumenn í sagnaritun og langt á undan sinni samtíð í þeim efnum. Þeir voru kunnáttumenn í hljóðfræði og skrifuðu um það lærðar ritgerðir. Þeir voru stjarnvísindamenn. Þetta var með öðrum orðum háþróað samfélag sem stundaði líka lagasmíð sem var mjög sérstök á þeim tíma sem hún fór hér fram þannig að ef við ætlum að kynna miðaldamenningu Íslendinga þá er nokkurn veginn gefið að sú kynning ætti að vera á öllum öðrum forsendum en þeim að tengja það á einhvern hátt þeim ránsferðum og því rupli sem víkingar eru þekktir fyrir. En það ber þó að geta þess að víkingar voru í raun mun geðslegri fulltrúar síns heimshluta en þjóðsagan sem af þeim fer var. Þeir stunduðu mikið viðskipti og hefur verið gerð tilraun til þess að bæta þá ímynd sem víkingar njóta í nútímanum með því að gera grein fyrir því hversu fráleitt það er að lýsa ferðum þeirra um heiminn fyrst og fremst sem ránsferðum því að þær voru landafundaferðir og viðskiptaferðir ekki síður en hitt. Þetta vildi ég segja hér vegna þess að það skiptir mjög miklu máli hvernig við drögum upp einfalda en sannferðuga mynd af okkar samtíma og okkar fortíð til þess að skapa okkur þessa ímynd. Ég vil taka undir það að góður árangur á því sviði sem hér er verið að fjalla um í þessu þingmáli byggist á því að þegar nafn Íslands er nefnt, eins og hér stendur réttilega í greinargerð með þáltill., þá komi upp í huga manna ímynd hreinleika og gæða en það ætti einnig að koma upp í huga manna menning. Ég held að íslensk menning standi fyllilega undir því að höfða til manna við hliðina á þessum jákvæðu hugtökum um hreinleika og gæði. Það er alveg hárrétt sem kemur fram í greinargerðinni að þessi almenna kynning á ekki að vera og getur ekki orðið hlutverk fyrirtækjanna í landinu, hún getur það ekki. Það vill svo til að ég fékk tækifæri til þess að ræða við forstjóra þess sænska fyrirtækis sem hefur nú verið stofnað eiginlega við einkavæðingu sænska ferðamálaráðsins, en það er orðið einkafyrirtæki nú. Þegar ég spurði þennan framkvæmdastjóra að því hversu gild rök hefðu legið til þess að þessi stofnun var einkavædd, þá viðurkenndi hann það fyrir mér að að hluta til væri þarna um að ræða þróun sem ekki væri hægt að styðja þeim rökum að ríkið hefði ekki hlutverki að gegna þarna og þá kom hann einmitt inn á þennan almenna kynningarþátt. Hann sagði að það væri óhjákvæmilegt að ríkið sinnti þessu vegna þess að það væri í raun og veru alls ekki hægt að sýna fram á það að neinn hefði beinar tekjur af almennu kynningarstarfi. Það væri óverjandi fyrir fyrirtæki að verja miklum fjármunum til svona kynningarstarfa. Þó að þess séu dæmi hér á Íslandi að einkafyrirtæki, og ég nefni sérstaklega Flugleiðir, hafi lagt í svona kynningu þá sé það í raun og veru hlutverk hins opinbera að stunda slíka kynningarstarfsemi og það sé einmitt ekki síst vegna þess að þetta kemur í hlut hins opinbera sem þetta samræmingar- og undirbúningsstarf þarf að vera mjög vandað. Með öðrum orðum er það hlutverk hins opinbera að taka frumkvæði í þessu máli og það varðar t.d. stefnumörkun í ferðamálum svo dæmi sé tekið. En það varðar miklu meira en stefnumörkun í ferðamálum vegna þess að mjög mikilvægar afurðir á Íslandi, t.d. matvælaiðnaðurinn íslenski, eru ekki kynntar erlendis sem íslenskar vörur. Sjávarútvegurinn t.d. framleiðir gæðavörur en á erlendum mörkuðum eru þessar vörur ekki þekktar sem íslensk vara ef undan eru skildar tvær framleiðsluvörur, þ.e. saltfiskurinn sem er kunnur á Íberíuskaganum undir merkinu Íslenskur saltfiskur og er gæðavara þar, og í öðru lagi er það íslenska síldin sem hefur orðið þekkt einkum og sér í lagi í Svíþjóð sem gæðavara. En fiskurinn sem við flytjum út í stórum stíl, jafnvel fiskurinn sem fer frá okkar bestu frystihúsum er almennt ekki kynntur erlendis sem íslensk vara. Hann er alla jafnan settur í umbúðir sem eru merktar ákveðnum erlendum fyrirtækjum og kemur því fyrir augu kaupendanna erlendis sem vara frá þessum fyrirtækjum án þess að nokkrar upplýsingar liggi fyrir um það hvaðan fiskurinn kemur. Við erum þess vegna ekki þekkt sem matvælaframleiðsluþjóð þó að við séum fyrst og fremst matvælaframleiðsluþjóð. Og þetta setur okkur í ákveðinn farveg sem að mínu mati þarf að breyta. Ég er þeirrar skoðunar að það mál, sem hér er rætt um og er tekið mjög réttilega á, sé þannig vaxið að þetta kynningarstarf sé bæði vandmeðfarið og dýrt og við eigum að leita leiða til þess að samnýta kraftana. Ég hef sannfæringu fyrir því að ferðaiðnaðurinn sem slíkur og sjávarútvegurinn hafi þarna sameiginlegra hagsmuna að gæta. Það á að vera hægt að kynna Ísland, það á að vera hægt að smíða ímynd Íslands sem kemur sér vel bæði fyrir ferðamennskuna og fyrir matvælaframleiðsluna. Hreinleikinn gildir fyrir hvort tveggja. Ef Ísland getur markað sér bás sem gott matvælaframleiðsluland, þá hefur það gífurlega mikla þýðingu fyrir ferðamennskuna svo að við tökum þarna bara eitt dæmi. Ef við höfum líka tiltölulega vistvæna orku þá rennur þetta allt saman í sama farveg, að kynna landið sem land vistvænnar orku, sem land góðra matvæla og sem land gróskumikillar ferðaþjónustu og sem land sem kýs að kynna menningu sína út á við. Svo að ég nefni enn eitt þá hefur verið rætt um það og er raunar verið að gera tilraunir með það að nýta íslenska heilsugæslu sem er á háu stigi í þágu ferðaþjónustu, þ.e. að rækta upp svokallaða heilsuferðaþjónustu. Þetta er ekki hægt nema menn viti af því erlendis að hér sé heilsugæsla, heilbrigðisþjónusta á mjög háu stigi en það er ekki svo að menn viti það almennt erlendis að hér á landi sé háþróuð heilsugæsla. Ég minnist þess að hafa heyrt þá sögu sem ég get vel sagt hér í þingsalnum þeim þingmönnum sem hér eru viðstaddir til fróðleiks, að þess munu vera dæmi að hingað hafi komið Ítalir til ferðalaga þvert og endilangt um landið og þeir höfðu með sér líflækni sinn vegna þess að þeir litu svo á að þeir gætu ekki treyst því að fá hér eðlilega þjónustu á þessu sviði. Þegar læknirinn kom hingað til Reykjavíkur fór hann að kynna sér ástand heilbrigðisþjónustu á Íslandi og sá í hendi sér eins og skot að áhyggjur hans höfðu verið ástæðulausar og hér var heilbrigðisþjónusta sem gaf heilbrigðisþjónustu í hans heimalandi ekkert eftir nema ef síður væri. Þetta varpar ljósi á það hvað menningarstig okkar er illa þekkt erlendis og ég lít svo á að þessi till. til þál. sé hluti af því að taka á þessu kynningarstarfi og fagna því að hún er fram komin.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. 5. þm. Norðurl. e. kærlega fyrir hans ræðu hér rétt á undan og áhuga hans á þessu máli. Það er alveg hárrétt sem hann sagði í sinni ræðu að kynning á ímynd Íslands er ekki skipuleg af okkar hálfu. Það er kannski rétt að geta þess að í þessu sambandi þar sem örugglega mörgum dettur í hug Útflutningsráð, að Útflutningsráð lítur ekki á það sem sitt hlutverk að kynna ímynd landsins erlendis. Þeir eru fyrst og fremst söluaðilar, viðskiptaaðilar og sem slíkir eiga þeir að selja vörur og kanna markaði. Það er líka hárrétt sem kom fram hjá hv. þm. Tómasi Inga að okkar sjávarútvegsfyrirtæki selja fæst sína vöru undir íslensku vörumerki. Þeir aðilar sem mest hafa kynnt ímynd Íslands erlendis eru Ferðamálaráð og Flugleiðir. Hvorir um sig eru auðvitað aðallega söluaðilar. Þeir eru söluaðilar að tiltekinni þjónustu sem eru flutningar og ferðaþjónusta. Og mér er sagt að nánast eina íslenska fyrirtækið sem flaggar íslensku vörumerki og er áberandi á erlendum mörkuðum eru Flugleiðir. Og lítum við þannig á, þá held ég að við megum vera mjög þakklátir þessu ágæta fyrirtæki fyrir þá landkynningu sem það hefur stundað. Það var áhugavert sem hv. 5. þm. Norðurl. e. nefndi um heilbrigðisþjónustuna og að erlendir viðskiptaaðilar gerðu sér ekki grein fyrir þeirri stöðu sem heilbrigðisþjónustan er í hér á landi. Þegar við vorum að ræða um 7. dagskrármálið hér á undan þá nefndi hv. þm. Tómas Ingi það að við hefðum ekki litið á viðskipti sem rannsóknir og ekki stundað rannsóknir á þessu sviði. Þetta er sjálfsagt í stórum dráttum rétt hjá honum en þrátt fyrir það að ég hafi nefnt hér áðan að Útflutningsráð liti ekki á sig sem kynningaraðila þá hefur verið unnin ákveðin starfsemi á vegum ráðsins hvað varðar viðskiptarannsóknir. Ég var á fundi sl. föstudag í Grindavík, nánar tiltekið í Bláa lóninu, þar sem m.a. var kynnt skýrsla sem Útflutningsráð vann fyrir Bláa lóns nefnd heilbrrn. og heilsufélagið Bláa lónið. Þessi skýrsla er skrifborðsúttekt á því hver markaður er fyrir psoriasis-lækningar. Það eru mjög merkilegar niðurstöður sem koma fram í þessari skýrslu og gæti eflaust orðið grundvöllur fyrir nokkuð góðum viðskiptum á heilbrgiðissviðinu ef hægt væri að selja þessa heilbrigðisþjónustu erlendis sem við getum óefað veitt í Bláa lóninu og það mundi örygglega hjálpa í slíkri sölu ef kynning á ímynd landsins væri samhæfð því markmiði að selja heilbrigðisþjónustu. Ég er líka sannfærður um það að víkingar eins og þeir eru oftast kynntir erlendis mundu ekki draga að sér mikið af sjúklingum. Þess vegna fannst mér athyglisverð þessi sýn Tómasar á því hvernig ímynd Íslands erlendis ætti raunverulega að vera. Við ættum ekki að vera baráttuglaðir víkingar heldur ættum við að vera hugsuðir og rithöfundar, hæstv. forseti. Það er því sjálfsagt alveg rétt hjá hv. 5. þm. Norðurl. e. og ég varð einmitt var við það eða get nefnt til stuðnings þessum hugmyndum hans grein sem ég las um helgina í Lesbók Morgunblaðsins eftir Þórhall Vilmundarson. Hann er örnefnafræðingur og greinin fjallaði um örnefnið Víghóll eða Víghólar. Niðurstaða vísindamannsins varð sú að Víghólar drægju ekki nafn sitt af vígaferlum eða bardögum sem háðir hefðu verið á þessum hólum heldur hefði hér orðið beyting á örnefninu og flestir þessir Víghólar sem við þekkjum hefðu upphaflega heitið Veghólar og verið svo kallaðir vegna þess að þeir vísuðu ferðamönnum veginn. Tæplega geta íslensk örnefni og íslensk þjóð verið ferðavænni en þetta örnefni lýsir.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga sem er 418. mál á þskj. 626 um breytingu á lögum nr. 117/1993, um almannatryggingar. 1. flm. er Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og meðflm. eru við hinar þingkonur Kvennalistans, Anna Ólafsdóttir Björnsson, undirrituð, Kristín Ástgeirsdóttir og Kristín Einarsdóttir. Í raun og veru felst aðalbreytingin í þessu frv. í 1. gr. frv. Það er aðalbreytingin sem verið er að leggja til. Með þessu er mjög stutt greinargerð og ég ætla að lesa nokkuð úr henni, með leyfi forseta: ,,Skipanir í stöður hjá hinu opinbera eru með mismunandi hætti eftir stofnunum. Sumar eru ótímabundnar, aðrar til fjögurra ára og enn aðrar til sex ára í senn. Þróun undanfarinna ára er þó sú að tímabundnar skipanir forstöðumanna og jafnvel undirmanna þeirra hafa verið lögleiddar í auknum mæli. Þannig kemur eftirfarandi fram í greinargerð með breytingum á lögum um Innkaupastofnun ríkisins þar sem skipunartíma forstöðumanns var breytt úr ótímabundnum í fjögur ár: ,,Það er hins vegar nýmæli að forstjórinn skuli skipaður til fjögurra ára í senn og er það í samræmi við þróun síðustu ára í þá átt að binda skipunartíma forstöðumanna ríkisstofnana í tiltekinn tíma, sbr. t.d. stöðu forstjóra Iðntæknistofnunar Íslands, Hafrannsóknastofnunar og Landmælinga Íslands.`` Ýmis fleiri dæmi má nefna um tímabundnar skipanir, svo sem bankastjóra Seðlabanka Íslands og bankastjóra ríkisbankanna til sex ára í senn og framkvæmdastjóra Hollustuverndar ríkisins til fjögurra ára. Ástæður þessarar þróunar eru fyrst og fremst þær að tímabundnar skipanir í stjórnunarstöður tryggja möguleika til endurnýjunar og geta þannig hindrað stöðnun í starfsemi stofnana hins opinbera. Það er einnig markmið þess frumvarps sem hér er lagt fram, en það felur það í sér að æðstu embættismenn Tryggingastofnunar ríkisins verði skipaðir til fjögurra ára í senn. Slík regla hefur oft komið til tals og á fundi tryggingaráðs 10. des. sl. var til dæmis samþykkt eftirfarandi: ,,Tryggingaráð beinir því til heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra að þegar auglýstar verði lausar stöður lækna á læknadeild Tryggingastofnunar ríkisins þá verði ráðið tímabundið í stöðurnar til 4--6 ára. Sé þörf lagabreytinga í þessu skyni er það ósk tryggingaráðs að ráðherrann beiti sér fyrir þeim.`` Ekki var auglýst í samræmi við tilmæli tryggingaráðs og ekkert bendir til að heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra hyggist beita sér fyrir lagabreytingu um þetta efni. Þess vegna er þetta frumvarp lagt hér fram.`` Eins og ég sagði í upphafi þá er breytingin sem hér er lögð fram tvíþætt. Það er annars vegar gert ráð fyrir að ráðherra skipi aðeins forstjóra, skrifstofustjóra, tryggingaryfirlækni og tryggingarlækna en forstjórar ráði aðra starfsmenn stofnunarinnar. Hins vegar er skipunartímanum breytt úr ótímabundnu í fjögur ár í senn. Það er eins og ég segi sú breyting sem við erum aðallega að leggja til. Ég vil svo að lokum, virðulegi forseti, leggja til að frv. verði að loknum umræðum vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á tollalögum, nr. 55/1987, með síðari breytingum. Ásamt þeim sem hér stendur flytja þetta mál Jónas Hallgrímsson, Egill Jónsson, Gunnlaugur Stefánsson, Eggert Haukdal, Margrét Frímannsdóttir, Hjörleifur Guttormsson og Halldór Ásgrímsson. Frv. er svohljóðandi: ,,1. gr. Við 1. mgr. 28. gr. laganna, sbr. lög nr. 40/1989, bætast tveir nýir töluliðir svohljóðandi: 16. Höfn í Hornafirði. 17. Þorlákshöfn. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Í greinargerð með þessu frv. og rökstuðningi segir svo: ,,Undanfarin ár hafa farið fram umræður í sveitarstjórn Ölfushrepps og bæjarstjórn Hafnar í Hornafirði um möguleika þessara byggðarlaga á að þar verði viðurkenndar aðaltollhafnir. Þrátt fyrir viðræður og bréfaskriftir forsvarsmanna þessara byggðarlaga hafa yfirvöld ekki enn séð sér fært að verða við óskum heimamanna þar að lútandi. Á Suðurlandi er einn staður sem nýtur réttinda aðaltollhafnar, þ.e. Vestmannaeyjar. Undanfarin missiri hefur mikilvægi Þorlákshafnar aukist sem almennrar vöruhafnar þar sem upp voru teknar fastar áætlunarsiglingar milli meginlands Evrópu, Færeyja og Þorlákshafnar, fyrst í stað á hálfs mánaðar fresti og síðan í nóvember sl. vikulega. Í tollumdæmi sýslumannsins í Árnessýslu er fjöldi tollafgreiðslna um þessar mundir u.þ.b. 3.000 á ári og eru þau störf framkvæmd meðfram öðrum, en engin tollþjónn er starfandi þrátt fyrir síaukið umfang.`` Síðan þetta var lagt fram hefur tollþjónn verið ráðinn á Selfossi. ,,Fyrirsjáanleg er enn frekari aukning vegna fastra skipakoma í Þorlákshöfn sem hlýtur að kalla eftir skjótri ákvörðun á breytingu í þessum efnum í umdæminu. Á Austurlandi er syðsta aðaltollhöfn Eskifjörður og því óravegur og löng sjóleið í hina næstu sem er Vestmannaeyjar. Fyrir ört vaxandi byggðarlag eins og Höfn í Hornafirði hlýtur það að vera mikið hagsmunamál að öðlast réttindi aðaltollhafnar, enda hafa bæjaryfirvöld fyrir nokkru síðan óskað eftir athugun og breytingum í þessa átt. Sem kunnugt er hefur íbúafjöldi Hafnar í Hornafirði meira en tvöfaldast síðustu tvo áratugi og umsvif atvinnufyrirtækja eflst að sama skapi. Í umdæmi sýslumannsins á Höfn hefur tollafgreiðslum fjölgað jafnt og þétt undanfarin ár. Þar er enginn starfandi tollvörður. Tollmeðferð fer því fram meðfram öðrum störfum á skrifstofu sýslumanns eins og á Selfossi. Þegar skip og bátar koma erlendis frá sinnir lögregla á Höfn tollun. Um báðar þessar hafnir, Höfn í Hornafirði og Þorlákshöfn, gilda þær reglur að óska verður heimildar tollgæslustjóra í Reykjavík um tollun skipa inn í landið og frá því. Þrátt fyrir lipurð þeirra embættismanna tollþjónustunnar sem hlut eiga að er þetta kerfi þungt í vöfum og varla nútímaleg vinnubrögð og óumdeilanlega tafsamt. Af framanrituðu má ljóst vera að tímabært er að breytingar til batnaðar verði framkvæmdar án frekari tafa með því að Þorlákshöfn og Höfn í Hornafirði verði gerðar að aðaltollhöfnum. Með því móti einu mundu þessi byggðarlög og nágrenni þeirra öðlast sama rétt og möguleika á tollmeðferð skipa og á innflutningi og útflutningi enda mun slíkt leiða til einföldunar, aukinnar hagkvæmni, sparnaðar og betra eftirlits í viðkomandi umdæmum.`` Hæstv. forseti. Með þessu frv. fylgja þrjú bréf. Það er bréf Hafnarsjóðs til tollstjórans í Reykjavík sem bæjarstjóri á Höfn undirritaði og síðan eru tvö bréf frá sveitarstjóranum í Ölfushreppi. Því má við þetta bæta að þessar tvær hafnir liggja með suðurströnd landsins og sýnist eðlilegt að þær öðlist svipaðan rétt og margar aðrar tollhafnir víða um land og þetta væri einföld breyting á lögum og mundi náttúrlega auðvelda mjög og einfalda skipasiglingar til þessara staða og ég vil hér svona til samanburðar nefna það að aðaltollhafnir aðrar samkvæmt lögum í landinu eru þessar: Í Reykjavík, Akranesi, Ísafirði, Sauðárkróki, Siglufirði, Akureyri, Húsavík, Seyðisfirði, Neskaupstað, Eskifirði, Vestmannaeyjum, Keflavík, Keflavíkurflugvelli og Hafnarfirði. Manni finnst því að einmitt vanti þessar tvær hafnir til viðbótar og þær hafi með miklum umsvifum á síðustu árum sýnt að þar eru einmitt ýmsir möguleikar í þessum efnum. Eins og hér kemur fram og ég hef flutt í greinargerðinni þá mundi það mjög styrkja þessa staði í þá veru. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og efh.- og viðskn.