Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég leyfi mér að mæla fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um vitamál, nr. 132/1999. Frumvarp þetta er samið í samgrn. í samráði við Siglingastofnun Íslands. Tilgangur þess er að kveða á um hækkun vitagjalds í samræmi við verðlagsbreytingar frá því upphæð gjaldsins var sett í lög í desember 1999. Þá var ákveðið að vitagjald skyldi vera 68,60 kr. af hverju bruttótonni skips og lágmarksgjald 3.000 kr. Með frv. er lagt til að vitagjaldið verði 78,20 kr. á hvert bruttótonn og að lágmarksgjald hækki í 3.500 kr. Gert hefur verið ráð fyrir þessari hækkun í frv. til fjárlaga fyrir árið 2003. Vitagjaldið er notað til þess að sjá sjófarendum fyrir nauðsynlegum öryggisleiðbeiningum í siglingum við Íslandsstrendur og á fiskimiðum í kringum landið. Siglingastofnun fer með framkvæmd vitamála hér á landi. Verkefnin sem falla undir þennan málaflokk hafa orðið æ fjölbreyttari með auknum tækniframförum. Auk hefðbundins rekstrar vita má nefna dæmi um rekstur fljótandi leiðarmerkja, sendingar radíómerkja til staðarákvörðunar, upplýsingar um veður- og sjólag og útgáfu sjókorta. Í dag eru ekki skýr ákvæði í lögum um að leitað sé samþykkis eða umsagnar Siglingastofnunar áður en mannvirki eru lögð í sjó eða aðrir fljótandi hlutir settir upp sem ógnað geta öryggi siglinga. Nauðsynlegt er að bæta hér úr svo að Siglingastofnun geti sinnt þeirri skyldu sinni að öll mannvirki sem staðsett eru á mikilvægum siglingaleiðum séu merkt strax inn á sjókort og nauðsynlegar upplýsingar séu aðgengilegar fyrir sjófarendur. Markmiðið með 2. gr. frv. er að bæta úr þessu. Í 1. mgr. 2. gr. frv. er lagt til að aflað skuli samþykkis Siglingastofnunar áður en sæstrengir og neðansjávarleiðslur eru lagðar í sjó en í 2. mgr. er kveðið á um að leita þurfi umsagnar stofnunarinnar um legu og merkingu hvers kyns fljótandi mannvirkja á sjó, svo sem fiskeldiskvía, mælitækja á sjó og veðurdufla. Markmiðið er eins og að framan segir að sjá til þess að á sjókortum séu ævinlega merktar allar hindranir á viðurkenndum siglingaleiðum til öryggis fyrir sæfarendur. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgn.

Hæstv. forseti. Hæstv. samgrh. hefur mælt fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um vitamál sem felst í því að hækka vitagjald um 10,40 kr., um 14% miðað við verðlagsbreytingar og lágmarksgjald úr 3.000 kr. í 3.500 kr. Þetta var töluvert rætt þegar við ræddum um vitamál ekki alls fyrir löngu á hinu háa Alþingi og í samgn. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst það hálfhjákátlegt og illa farið með tíma Alþingis að þurfa að flytja slíkt frv. til laga til að gera jafnsjálfsagðar breytingar og hér er kveðið á um, þ.e. að færa þetta gjald upp miðað við verðlagsbreytingu. En svona er þetta víst. Menn segja að Alþingi verði að taka ákvörðun um að leggja á skatta og ekki megi hækka skatta nema í gegnum Alþingi en engu að síður er þetta ekki vitaskattur heldur vitagjald. Ég vil leggja áherslu á þetta, herra forseti, og minna á. Vitagjöld gefa ríkissjóði 90 millj. og fara, eins og kom fram í máli hæstv. samgrh., til rekstrar vita og veðurdufla og þess háttar. Erlendir aðilar greiða af þessu 72 millj. kr. og ég held að ekki þurfi að ræða þetta mikið. Frv. kemur til hv. samgn. og hlýtur að fá þar fljóta afgreiðslu vegna þess að önnur og brýnni mál bíða afgreiðslu Alþingis. Í öðru lagi, herra forseti, er í 2. gr. kveðið á um að gera breytingu sem er sjálfsögð. Til að tryggja öryggi siglinga sé leitað samþykkis Siglingastofnunar fyrir því að leggja sæstrengi. Þetta er í rauninni alveg sjálfsagt mál og alveg stórundarlegt að þetta skuli ekki vera komið löngu inn 

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um póstþjónustu, nr. 19/2002. Frumvarpið fjallar fyrst og fremst um breytingar á einkaréttarmörkum gildandi póstlaga með hliðsjón af nýrri tilskipun Evrópusambandsins nr. 2002/39/EC frá því í júní 2002 sem breytir tilskipun nr. 97/67/EC varðandi frekari opnun póstmarkaðar í Evrópu fyrir samkeppni. Í frv. til laga sem samþykkt voru á síðasta vorþingi, laga nr. 19/2002 eins og fyrr var getið, og lagt var fyrir Alþingi í október 2001 var gert ráð fyrir að einkaréttur ríkisins héldist að mestu leyti óbreyttur frá þágildandi lögum. Í athugasemdum við frv. var tekið fram að óráðið væri hvaða breytingar Evrópusambandið mundi gera á ákvæðum tilskipunarinnar 97/67/EC um póstsendingar í einkarekstri og að umræða um einkaréttinn stæði enn yfir. Í nefndaráliti meiri hluta samgn. um frv., þskj. 805, segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Frumvarpið gerir ekki ráð fyrir miklum breytingum á einkarétti ríkisins frá því sem nú er. Ekki er enn ljóst hver þróunin verður í Evrópu hvað þetta varðar og má telja eðlilegt að beðið sé eftir því að línur skýrist á þeim vettvangi áður en næstu skref eru stigin hér á landi í átt til frekari takmörkunar einkaréttarins. Þess má geta að þyngdarmörk bréfa sem falla innan einkaréttarins hér á landi eru nokkuð lægri en núgildandi tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins segir til um.`` --- Þ.e. 250 g hér á landi á móti 350 g ESB. --- ,,Meiri hlutinn leggur áherslu á að fylgst verði vel með þróun mála í Evrópu þannig að Ísland verði ávallt í fararbroddi í átt til aukins frelsis á þessu sviði.`` Eins og áður sagði gaf Evrópusambandið út umrædda tilskipun í júní sl. Helsta breytingin lýtur að mörkum einkaréttar. Þar segir, að aðildarríkin geti veitt rekstrarleyfishöfum með alþjónustuskyldur áfram einkarétt til þess að tryggja þá þjónustu að því marki sem talið er nauðsynlegt. Póstþjónusta innan einkaréttar skal takmörkuð við móttöku eða söfnun, flokkun, flutning og skil á póstsendingum innan lands og póstsendingum sem berast til landsins hvort sem um er að ræða hraðsendingar eða ekki innan eftirfarandi þyngdar og verðtakmarkana. Þyngdarmörkin skulu vera 100 g frá og með 1. janúar 2003 og 50 g frá og með 1. janúar 2006. Þessi þyngdarmörk gilda ekki ef póstsendingar bera burðargjald sem er frá 1. janúar 2003 jafnt eða hærra en þrisvar sinnum burðargjald bréfasendinga í fyrsta (lægsta) þyngdarflokki hraðasta flokks innan lands og frá 1. janúar 2006 ef burðargjaldið er jafnt eða hærra en 2,5 sinnum þetta gjald. Samkvæmt tilskipuninni er gert ráð fyrir að gildistíma einkaréttar ljúki í lok ársins 2008 nema ESB taki ákvörðun um annað fyrir þann tíma. Hér á landi eru þyngdarmörkin samkvæmt gildandi lögum 250 g og verðmörkin fimm sinnum lægsta burðargjald. Nú er þetta burðargjald 45 kr. sem segir að bréf sem er innan 250 g markanna en ber burðargjald sem er jafnt eða hærra en 225 kr. er utan einkaréttar. Frá næstu áramótum, ef frv. þetta verður að lögum og gjaldskrá helst óbreytt, er bréf sem er innan 100 g markanna en ber burðargjald sem jafnframt er hærra en 135 kr. utan einkaréttar. Augljóst er af þessu að í flestum tilfellum falla hraðsendingar utan einkaréttar vegna þess að greitt er fyrir þær aukagjald. Um áhrif þessarar breytingar á póstþjónustuna hér á landi er það að segja að samkvæmt upplýsingum frá Íslandspósti hf. eru 94% póstlagðra bréfa 100 g eða léttari og 86% bréfa eru 50 g eða léttari. Þess má einnig geta að 77% bréfa eru 20 g eða léttari. Jafnframt er í hinni nýju tilskipun skerpt á nokkrum atriðum sem eru til bóta fyrir viðskiptavini póstrekenda. Þeim atriðum eru gerð skil í frv. Í fyrsta lagi eru tekin inn skýrari ákvæði um sérstakar gjaldskrár rekstrarleyfishafa vegna þjónustu þeirra við þá sem afhenda mikið magn póstsendinga í einu og taka slíkar gjaldskrár fyrst og fremst mið af þörfum atvinnufyrirtækja og annarra stórnotenda eða fyrirtækja sem safna saman póstsendingum mismunandi viðskiptavina og afhenda rekstrarleyfishafa. Slík sérgjaldskrá skal taka mið af kostnaði sem ekki hefur þurft að leggja út í samanborið við venjulega póstþjónustu. Til þess að gætt sé jafnræðis verður slík gjaldskrá einnig að gilda fyrir aðra notendur sem uppfylla sömu skilyrði um afhendingu í miklu magni. Eins og kemur fram í athugasemdum við frv. hefur slíkum endursölufyrirtækjum verið komið á fót víða erlendis. Þetta eru fyrirtæki sem taka að sér að koma bréfum notenda á afhendingarstað rekstrarleyfishafa og njóta þess vegna afsláttar af venjulegu gjaldskránni. Sömuleiðis hefur það færst í aukana að stórfyrirtæki afhendi póst beint í póststöðvar og noti ekki venjulega afgreiðslustaði. Hið síðarnefnda á sér nú þegar stað hér á landi og líklegt er að endursölufyrirtæki skjóti áður en langt um líður upp kollinum hérlendis. Í öðru lagi eru tekin inn ákvæði þar sem rekstrarleyfishöfum er bannað að greiða niður þjónustugjöld í alþjónustu utan einkaréttar með tekjum af einkaréttarþjónustu, nema sýnt hafi verið fram á að slíkt sé beinlínis nauðsynlegt til að verða við sérstökum alþjónustukvöðum sem hvíla á rekstrarleyfishafa. Í þriðja lagi eru sett inn ákvæði sem skyldar rekstrarleyfishafa að gefa út skýrar reglur um meðferð kvartana frá notendum og skal Póst- og fjarskiptastofnun sjá til þess að reglurnar gefi kost á skjótri og sanngjarnri lausn deilumála með endurgreiðslum og/eða skaðabótum þegar þær eiga rétt á sér. Varðandi þá grein gildandi laga sem fjallar um einkarétt ríkisins, 7. gr., er til viðbótar við það sem að framan greinir um mörk einkaréttar, lagt til í fyrsta lagi að felld verði niður orðin ,,án tillits til innihalds`` og í öðru lagi er lagt til að fellt verði niður ákvæði 2. tölul. þeirrar greinar en samkvæmt ákvæðinu hefur einkaréttur verið látinn ná til ábyrgðarbréfa sem notuð eru til að koma til viðtakenda birtingu á stefnum sem og opinberum tilkynningum stjórnvalda. Bent hefur verið réttilega á að vandkvæði geta verið á því að greina bréf m.a. ábyrgðarbréf frá öðrum bréfum eftir innihaldi þeirra. Herra forseti. Allt miðar þetta sem hér er lagt til að því marki að bæta þjónustu við notendur og viðskiptavini póstþjónustunnar og er þess vegna mikilvægt. Hæstv. forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgn.

Herra forseti. Hæstv. samgrh. er mjög gamansamur maður. Hann segir að markaðsvæðing póstþjónustunnar sé til þess fallin að bæta þjónustuna við viðskiptavini Póstsins og geri hana auðveldari og greiðari, og þær breytingar sem hér séu lagðar til séu í þeim anda. Þetta var líka sagt þegar pósturinn var á sínum tíma aðskilinn frá símanum og pósturinn var settur á markaðsgrunn og við höfum verið að kynnast því að undanförnu hvaða afleiðingar þetta hefur haft í för með sér. Póstur og sími bjuggu í ágætu sambýli á Íslandi. Á smáum stöðum var þetta hagkvæmur hagrekstur á milli símstöðvar og póstsins en eftir að síminn var gerður að hlutafélagi og pósturinn einnig, þá var sú starfsemi aðgreind. Afleiðingarnar hafa orðið þær að útibúum hefur fækkað stórlega og enn eru að berast fregnir af því að pósthúsum sé lokað á landsbyggðinni. En það er ekki aðeins hæstv. samgrh. sem er gamansamur í þessu efni því við minnumst þess þegar hæstv. iðn.- og viðskrh. sagði að lokun útibúsins í Skagafirði, í Varmahlíð, væri til þess gerð að bæta póstþjónustu í Skagafirði og þá væntanlega sérstaklega í Varmahlíð þar sem verið var að loka póstútibúinu. En starfsmönnum Póstsins er ekki skemmt. Starfsmenn Póstsins kunna ekki að meta þessa gamansemi, sérstaklega þeir sem hafa unnið hjá þeirri stofnun um áratuga skeið og missa nú starf sitt. Þetta er að gerast víðs vegar um landið vegna þessara kerfisbreytinga sem gerðar voru á Póstinum. Þetta hefur einnig valdið því að póstþjónustan er ekki aðeins komin fjær notandanum, hún er einnig orðin miklu dýrari en hún var áður. Í vor voru boðaðar gjaldskrárbreytingar hjá Póstinum sem eru ekki að öllu leyti komnar til framkvæmda en hafa það í för með sér að félagsleg útgáfa í landinu er nánast að leggjast af, henni er stórkostlega ógnað. Hér bíður fyrirspurn sem ég setti fram til hæstv. samgrh. og verður vonandi svarað á morgun um hvernig tekið verði á slíkum málum, en það hefur komið fram í úttekt sem gerð var á vegum BSRB að félagasamtök á borð við Öryrkjabandalagið sem senda félagsrit sín til um 20 þús. manna að póstkostnaðurinn þar hækkar úr um 400 þús. kr. í 1,3 millj. fyrir að senda út eintak þegar gjaldskráin verður að fullu komin til framkvæmda sem hún er ekki enn. Og blaðaútgáfa eða aðstandendur blaðaútgáfu víðs vegar um landið hafa lýst miklum áhyggjum. Ég ætla ekki að fara út í þá sálma hér vegna þess að hæstv. samgrh. mun væntanlega svara fyrirspurn sem ég hef lagt fram um þetta efni á miðvikudag, ég ætla því ekki að fara út í þá sálma núna. Hér er sem sagt boðað framhald á einkavæðingu Póstsins eða markaðsvæðingu póstþjónustunnar. Það sem menn hafa óttast í því efni þegar bent hefur verið á að það hljóti að vera til góðs að fá fleiri aðila inn í samkeppni, það sem líklegast er að gerist sé að fyrirtæki sem koma inn í þessa samkeppni muni reyna að taka þá bita sem gefa mest af sér en skilja annað eftir, einhenda sér t.d. á þéttbýlissvæðin en láta hin liggja milli hluta sem eru fjarlægari og þar sem byggðin er dreifð og kostnaðarsamt að dreifa póstinum af þeim sökum. Það er þetta sem menn óttast. Síðan hefur það náttúrlega sýnt sig að með tilkomu fleiri aðila verður allur tilkostnaður við yfirbyggingu til þess að skipuleggja þá samkeppni meiri. Það kostar meira að reka skrifstofuhaldið hjá mörgum fyrirtækjum en einu og allt veldur þetta því að kostnaðurinn fer upp. Það sem hér er verið að boða er aukin markaðsvæðing og vísað er í tilskipun Evrópusambandsins frá því í júní í sumar. Eftir því sem ég skildi hæstv. ráðherra og eftir því sem ég skil það sem fram kemur í greinargerð með frv. þá hefur ekki verið nokkuð áhugi á Íslandi eða hjá stjórnvöldum að undanskilja Ísland þessari tilskipun, leita undanþágu, nokkuð sem við Íslendingar höfum ekki verið nógu vakandi fyrir, þ.e. meiri hlutinn, a.m.k. í þessum sal. Við höfum reyndar verið það í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði. Við vöktum á sínum tíma athygli á því að það gæti verið ráð að undanskilja Ísland raforkutilskipuninni sem nú hefur komið á daginn að reyndist vera rétt vegna þess að í umsögnum allra rafveitna nánast á landinu um breytingar á því fyrirkomulagi í anda tilskipana Evrópusambandsins eru mjög gagnrýnar og taldar til ills. Við hefðum betur farið þá leið sem við lögðum til. En sama virðist vera uppi á teningnum hér. Hæstv. ráðherra sagði að að uppistöðu væri póstdreifingin innan 100 g sem hægt er að undanskilja markaðsvæðingunni, talaði um 94% ef ég heyrði það rétt, og talað um að stjórnvöld þurfi ekki að markaðsvæða póstdreifinguna nema að hluta til. Fram til 1. janúar 2003 geti þau undanskilið póstdreifingu á pökkum eða sendingum innan við 100 g en 50 g frá 1. janúar 2006. Það er alveg ljóst hvert stefnir í þessum málum. En íslenska ríkisstjórnin er aldrei tilbúin að reyna að taka mið af íslenskum aðstæðum, gerir aldrei neina minnstu tilraun til þess. Hún horfir alltaf blint á það sem henni er skipað að gera í Brussel og áttar sig ekki á því að jafnvel undan þeim tilskipunum er hægt að undanskilja Ísland. Það er hægt að gera það ef menn leita eftir því. Herra forseti. Ég legg áherslu á að hér er á ferðinni frv. sem við þurfum einfaldlega að skoða vel. Það verður væntanlega gert í samgn. þingsins. Þá verður farið yfir þessar tillögur að lagabreytingum, en þetta voru nokkur áhersluatriði sem ég vildi að fram kæmu og ákveðnar efasemdir sem ég vildi setja fram á þessu stigi.

Herra forseti. Ég er ekki frá því að ákveðins misskilnings hafi gætt í máli hv. þm. Það er hárrétt hjá þingmanninum að þær breytingar sem eru að verða á Póstinum eru á margan hátt mjög sársaukafullar eins og ýmsar breytingar sem verða á stofnunum. Breytingar hafa orðið á Símanum, það hafa orðið breytingar á póstþjónustu og öðru slíku og talað er um að þjónusta pósthúsanna hafi minnkað mjög mikið. Starfsemin við það að skilja að póstinn og símann, talað er um að u.þ.b. 60% af starfsemi pósthúsanna hefði verið fólgin í því að þjónusta símann og nú er í raun og veru ekki eftir nema 40% af því starfi sem áður var í þeim stofnunum. Vissulega eru þessar breytingar afar sársaukafullar. En þær eru engu að síður staðreynd en það er ekki alveg hárrétt þegar verið er að tala um að loka stofnunum vegna þess að oft og tíðum er verið að tala um að færa þjónustuna inn í aðrar stofnanir úti á landsbyggðinni. Það hefur gerst vítt og breitt um landið og sú þjónusta hefur á margan hátt gefist vel. Á sama tíma er líka verið að auka þjónustu, t.d. er verið að auka hana vítt og breitt um landið. Verið er að dreifa pósti í dreifbýli á mörgum stöðum fimm daga vikunnar þar sem áður var þriggja daga póstþjónusta. Á sama hátt er verið að bera út ábyrgðarbréf, böggla og þess háttar, t.d. á höfuðborgarsvæðinu og reyndar víðar á landinu. Í raun og veru er verið að gerbreyta þessari þjónustu. Ég tek undir það að tæknibreytingar og breytingar í samfélaginu eru oft sársaukafullar gagnvart því góða fólki sem hefur unnið í þessum stofnunum. Sums staðar hefur fólkið færst í aðrar stofnanir með þjónustunni þar sem er t.d. verið að færa póstþjónustu yfir í banka og þess háttar en það er kannski ekki alveg hárrétt að segja að menn séu að loka og klippa á alla þjónustu.

Herra forseti. Það er ekki nóg með að þetta séu sársaukafullar breytingar. Að sönnu eru þær sársaukafullar fyrir fólkið sem er að missa störf sín. Ég held því fram að þetta sé einnig mjög vanhugsað. Við erum ekki fyrst og fremst að tala um tæknilegar breytingar eins og skilja mátti á hv. þm. Þetta eru pólitískar breytingar. Það er pólitík að ákveða að markaðsvæða samfélagsþjónustuna. Það er pólitík en hefur ekkert með tækni að gera. Það er rétt að því verður ekki haldið fram að lokað sé fyrir alla þjónustu þótt pósthúsi sé lokað. Um það deilir náttúrlega enginn en þjónustan er flutt yfir í aðrar stofnanir. Hvaða stofnanir skyldu það vera? Það eru verslanir, bensínstöðvar og bankar. Bankar --- hvað er að gerast þar? Er það kannski af tæknilegum ástæðum að verið er að selja hlut þjóðarinnar í Landsbanka og Búnaðarbanka? Nei, það eru pólitískar ákvarðanir. Sú hætta vofir nú yfir, ekki síst í fámennum byggðarlögum, að sömu útibúum og hafa tekið að sér póstþjónustu verði núna lokað vegna pólitískra ákvarðana ríkisstjórnarinnar, Sjálfstfl. og Framsfl. Þetta hefur ekkert með tækni að gera. Þetta hefur með pólitík að gera og þeir sem eru ábyrgir fyrir henni eiga að axla hana.

Herra forseti. Það kvað við örlítið annan tón þegar hv. þm. svaraði andsvari mínu en þegar hann flutti ræðu sína áðan. Við höfum gengist undir samninga eins og EES-samninginn og annað slíkt sem hefur þýtt að fyrirtæki hafa endurskipulagt starfsemina, m.a. Pósturinn. Það er auðvitað ekki bara gert á Íslandi heldur og víðast annars staðar. Við erum líka að ganga í gegnum mjög miklar tæknibyltingar. Menn notast við tölvupóst og ýmislegt annað þannig að hér er um tæknibreytingar að ræða líka. Hv. þm. talaði um að algengast væri að flytja póststöðvarnar inn í olíudreifingarstöðvar, verslanir og svoleiðis. Það eru undantekningar. Ég ímynda mér að í á að giska 80--90% tilfella hafi þessi starfsemi verið flutt inn í bankastofnanir og í mörgum tilfellum hefur það orðið til að styrkja starfsemi þessara bankastofnana, þ.e. í fámenninu. Það er verið að styrkja þessar stofnanir. Ég tek fullkomlega undir það að allar svona breytingar reyna mjög mikið á hæft og traust starfsfólk sem unnið hefur hjá þessum fyrirtækjum. Oft á tíðum er það í raun undirstaða þess að hægt sé að halda úti góðri þjónustu. En tæknibreytingar eru gríðarlega miklar, m.a. með tölvupósti og ýmsum öðrum nýjungum. Ég veit til þess að Íslandspóstur hefur verið að leita að þjónustu til að setja inn í pósthúsin. En það hefur reynst erfitt án þess að fyrirtækið lendi í samkeppni við einstaklinga á landsbyggðinni. Menn hafa auðvitað verið mjög óánægðir með það og Íslandspóstur hefur ekki farið út í að veita þjónustu í samkeppni við einstaklinga á svæðinu.

Herra forseti. Ég held að það sé rangt að það kveði við annan tón í andsvari samanborið við ræðu mína. Ég hélt fram sömu sjónarmiðum í andsvari og í ræðu minni. Ég tala hugsanlega heldur rólegar og lægra kannski, ef það ruglar hv. þm. í ríminu. Hv. þm. talar um að nú reyni á hæft og gott starfsfólk. Þessu hæfa og góða starfsfólki er víða verið að sparka út á gaddinn. Það er að missa störf sín og því er ekki skemmt. Hæfileikar þess og reynsla fá ekki að njóta sín. Það er alveg rétt að þetta er að gerast víða annars staðar. Samfélagsþjónustan er einkavædd og markaðsvædd víða um heim. Um þetta standa mikil pólitísk átök. Annars vegar er frjálshyggjan, sem gengur erinda fyrirtækja á markaði og sérstaklega fjölþjóðlegra fyrirtækja. Það hlutverk hafa Sjálfstfl. og Framsfl. tekið að sér hér á landi. Hins vegar eru aðilar sem stilla sér upp til varnar almannahagsmunum. Varðandi tæknihlið þessara mála er það staðreynd að í ríkari mæli en áður eigi Póstur og Sími saman. Samskipti manna bréflega fara nú í gegnum bréf sem eru flutt símleiðis. Þessi starfsemi sem menn rifu í sundur á sínum tíma heyrir þannig saman í reynd og hefði átt að gera það einnig í skipulaginu. Ég tel að þetta tal um að tæknilega hafi þurft að kljúfa Póst og Síma og setja síðan póstþjónustuna inn í aðra þjónustustarfsemi á staðnum standist ekki rök. Ég er því fylgjandi að póstþjónustan verði styrkt á landsbyggðinni --- það á einnig við um fjármálastofnanir --- í staðinn fyrir að fylgja þeirri stefnu sem ríkisstjórnin hefur fylgt og leggja hvort tveggja niður.

Virðulegi forseti. Hæstv. samgrh. hefur mælt fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um póstþjónustu, lögum sem við vorum með í vinnslu á hinu háa Alþingi á síðasta þingi. Þar sem ég sit í samgn. er svo sem ekkert nýtt sem kemur hér fram, a.m.k. ekki annað atriðið. Okkur var kunnugt um það og vissum að í gangi væri vinna hjá Evrópusambandinu og umræður um einkarétt í póstþjónustunni. Við vissum að skiptar skoðanir hefðu verið um þetta mál og segir m.a. í athugasemdum með 1. gr.: ,,Í sumum Evrópulöndum hefur einkaréttur ríkisins verið afnuminn en í öðrum löndum er andstaða við breytingar á umfangi hans.`` Hér er síðan tilskipun sem hæstv. samgrh. leggur fyrir Alþingi núna, frá árinu 2002 nr. 39, þar sem farin er málamiðlunarleið um einkaréttinn. Eins og ég sagði áðan á ég sæti í samgn. og mun ég ekki taka tíma Alþingis við að ræða mál þetta hér og nú. Þetta var töluvert rætt í hv. samgn. á síðasta þingi í tengslum við póstþjónustulögin. Ég geri ráð fyrir að við tökum þá umræðu upp aftur. Þetta er sem sagt málamiðlun og í sjálfu sér bæði gaman og alvara að sjá ráðherra Sjálfstfl. flytja svo fljótt inn tilskipanir Evrópusambandsins. Annað atriði í þessu frv. kemur fram í 2. gr. og er nýtt. Þar er verið að opna fyrir nýjung: ,,Rekstrarleyfishafa er heimilt að setja sérstaka gjaldskrá fyrir þá sem afhenda mikið magn póstsendinga ...`` Þetta er nýtt sem hér er verið að setja inn. Rætt er um að erlendis hafi verið sett á laggirnar endursölufyrirtæki, þ.e. fyrirtæki sem taka að sér að koma bréfum notenda á afhendingarstað rekstrarleyfishafa. Þetta eru söfnunarfyrirtæki sem taka að sér að safna frá hinum mörgu stóru og flytja í einum pakka til rekstrarleyfishafans --- Íslandspóstur væri það í þessu tilfelli ef við tölum hér íslensku. Þau krefjast þess að fá töluverðan afslátt. Út af fyrir sig er það ágætt. Það skapar kannski minni vinnu hjá Póstinum, ég veit það ekki. Hins vegar er verið að opna fyrir þetta hér. Nú vaknar spurning, herra forseti, um hvort ekki sé í leiðinni verið að búa til enn eina mismunun milli höfuðborgarsvæðis og landsbyggðar. Ég skal taka dæmi og vil spyrja hæstv. samgrh. út í þetta atriði vegna þess að það er ákaflega mikilvægt að fá fram hjá hæstv. ráðherra hvort þetta gæti farið á þá leið. Þetta mun gera það að verkum að stórir aðilar á höfuðborgarsvæðinu sem láta prenta gögn sín hér, sama hvers konar bæklingum er þar verið að dreifa og prenta. Segjum að stærri fyrirtæki færu til endursölufyrirtækis sem yrði hér á höfuðborgarsvæðinu --- væntanlega er aðeins rekstrargrundvöllur fyrir því hér --- sem færi til Póstsins og fengi afslátt eins og áður var lýst. Hver er þá staða þeirra fyrirtækja og félagasamtaka sem vilja gera þetta úti á landsbyggðinni? Landsbyggðaraðilarnir munu ekki hafa tækifæri til þess að semja við þetta endursölufyrirtæki, nema þá að opnað verði fyrir það hér í lögunum og það látið koma þannig inn. Eða það sem verra er: Þetta getur þýtt að prentunin færist frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins til þess að spara sér flutning frá landsbyggðinni til þessa endursölufyrirtækis eða hvernig sem við getum sett þetta upp. Hér er ákveðin hætta á ferðinni sem getur að mínu mati opnað enn frekar fyrir mismunun milli fyrirtækja á landsbyggðinni og höfuðborgarsvæðinu. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt að heyra frá hæstv. ráðherra hvort hann sé ekki til í að beita sér fyrir því eða samþykki, ef við í hv. samgn. mundum vilja taka þetta þannig upp, að fyrirtæki á landsbyggðinni sitji við nákvæmlega sama borð og fái sömu afslætti fyrir hið prentaða mál og þeir sem dreifa þessum fjölpósti eða hvað við eigum að kalla hann, sama hvar honum er skilað inn á pósthús, hvort það er á Raufarhöfn eða Reykjavík. Þetta er ákaflega mikið atriði. Ég vil ekki að við séum að samþykkja enn einn lagabálkinn frá Alþingi sem gerir að verkum að fyrirtækjarekstri verði mismunað og félagasamtökum, hvort sem er á landsbyggðinni gagnvart höfuðborgarsvæðinu, eða að sumum verði póstsendingar dýrari en öðrum. Ég vil að allir sitji við sama borð. Ég hef ekkert á móti því að svona endursölufyrirtæki verði sett upp ef út í það fer en þetta vildi ég nefna og óska eftir því að hæstv. samgrh. segi okkur hug sinn í þessu máli rétt á eftir. Ég ætlaði svo að blanda mér í umræðu sem komið hefur upp í framhaldi af þessu, nokkuð sem hv. þm. Ögmundur Jónasson impraði á, þ.e. hin litlu pósthúsin á litlum stöðunum vítt og breitt um landið sem verið er að loka. Það er ákaflega dapurlegt að sjá hvernig þetta er að þróast þó að sums staðar hafi tekist nokkuð vel þar sem þetta hefur verið fært til. Hins vegar eru til staðir þar sem þetta hefur ekki tekist vel og er auðvitað ákaflega sárt fyrir fólk í þessum litlu byggðum að horfa jafnvel á eftir eina ,,opinbera`` starfsmanninum, þ.e. starfsmanni Íslandspósts, hverfa á braut vegna þess að verið er að loka og hagræða. Ég tel, herra forseti að það hefði átt að fara miklu fyrr í að finna þessum litlu pósthúsum vítt og breitt um landið ýmiss konar aðra starfsemi, jafnvel á vegum opinberra aðila, til að styrkja rekstur þeirra. Ég er hjartanlega sammála hv. þm. Ögmundi Jónassyni um að það var mjög slæmt þegar skorið var á milli Íslandspósts og Landssímans. Reyndin er sú að á fjölmörgum litlum stöðunum um allt land var þetta mjög gott saman, pósturinn og síminn, þjónusta við símnotendur, sala á símtækjum og þjónusta. Við getum séð hvernig þetta er í dag. Þessi fyrirtæki áttu miklar húseignir. Sums staðar standa þær auðar vegna þess að ekki er hægt að nota þær. Þetta vildi ég segja hér líka um þetta atriði, herra forseti, vegna þess að þetta er ákaflega dapurlegt. Það er slæmt að sjá hvernig þetta er að gerast. Það rifjast upp fyrir mér er við þingmenn vorum að taka á móti á sveitarstjórnarmönnum á Austurlandi til að ræða þessi mál. Ég minnist þess að fulltrúar eins sveitarfélags voru þar með miklar áhyggjur af því að pósthúsinu ætti hreinlega að loka á viðkomandi stað. Þessi þróun er ekki góð ofan á allt annað sem er að gerast, landsbyggðinni í óhag vegna aðgerðaleysis hæstv. ríkisstjórnar í byggðamálum, stundum fyrir hreinar árásir hæstv. ríkisstjórnarflokka á landsbyggðina. Ég vil rétt í lokin minnast á þá gjaldskrárbreytingu sem gerð var. Ég bið menn að hugsa það aðeins vegna þess að kosningar eru í nánd og hinir pólitísku flokkar vilja örugglega nota sér þjónustu Íslandspósts til að senda blöð og bæklinga til kjósenda vítt og breitt um landið. Ég hygg að hinir íslensku pólitísku flokkar muni fá töluvert sjokk þegar þeir fá reikninginn fyrir þeim póstútburði. Hækkunin sem sett var fram af stjórn Íslandspósts er það svakaleg að hún gerir allt að því út af við slíka útgáfu, slíkar hópsendingar, fjöldasendingar til fólks, sama hvort er á vegum pólitískra flokka, íþróttafélaga eða Öryrkjabandalagsins eins og hér hefur verið rætt. Ég vildi einnig segja að Íslandspóstur er ekki að selja þjónustu sína neitt voðalega ódýrt sé litið á flutningskostnað. Mér er það t.d. ákaflega minnisstætt þegar ég frétti af því að það kostaði íbúa í tilteknu sveitarfélagi á landsbyggðinni ekki krónu að fá sendan bjórkassa frá Reykjavík og út á land. Það kostaði ekki krónu. Áfengisverslunin borgar flutninginn. Ef viðkomandi bjórkassi var sendur frá næsta pósthúsi í 60 km fjarlægð þá kostaði það 1.200 kr. að flytja þennan kassa. Jafnframt hefur Íslandspóstur hækkað flutningsgjöld á því sem er undir tveimur kílóum að mig minnir, frekar en einu kílói um 100%. Þar varð 100% hækkun, á sendingarkostnaði á smápakka. Það kostaði áður 240 kr. en fór upp í 480 kr. við gjaldskrárbreytingu Íslandspósts. Ég vildi halda þessu til haga, herra forseti, og nefna að það eru ekki bara einkareksturinn í landinu, flutningafyrirtæki eða stór fyrirtæki sem enn þá sigla með ströndinni, sem halda uppi hinum svimandi háa flutningskostnaði til og frá landsbyggðinni sem íþyngir öllu rekstri og fólki á landsbyggðinni heldur hefur ríkisfyrirtækið, Íslandspóstur, gengið hart fram í því líka. Það væri reyndar full ástæða til að ræða þá gjaldskrárbreytingu sem þá var gerð. Þegar maður fer að skoða það bregður manni mjög við vegna þess að það er töluvert kostnaðarsamt að senda póst með póstþjónustunni, þó svo ég vilji taka skýrt fram að Íslandspóstur veitir frábæra og góða þjónustu við að flytja póst og pakka. Segja má að sá póstur sem er að koma inn á pósthús í dag, í þessum töluðu orðum rétt fyrir fjögur, getur verið kominn á áfangastað víðs vegar um landið í fyrramálið kl. 9. Það er sannarlega góð þjónusta. Þetta vildi ég segja, herra forseti, um þetta frv. Um afnám einkaréttar, þ.e. þá málamiðlun sem hér er flutt tillaga um ætla ég að ræða frekar í samgn. Ég hygg að hér sé ekki stórmál á ferðinni.

Virðulegi forseti. Ég er ósammála því sem fram kom hjá síðasta hv. ræðumanni varðandi það að hér væri ekki neitt stórmál á ferðinni. Hér er gríðarlega stórt mál á ferðinni. Menn verða að svara því hvort þeir ætla sigla hraðbyri áfram og smyrja bara til að komast hjá versta ískrinu í hjólunum á leið sinni til einkavæðingar á póstþjónustunni í landinu. Málið snýst bara um þetta. Menn verða að átta sig á á hvaða leið þeir eru. Það sem hefur gerst nú þegar með hlutafélagavæðingunni er, eins og allir landsmenn vita, að hækkanir á þjónustugjöldum hafa verið gífurlegar og það hefur sérstaklega komið niður, t.d. á landsmálablöðum sem nú orðið er varla hægt að gefa út. Póstburðargjöldin hafa hækkað svo mikið á þeim. Frjáls félagasamtök kvarta mjög undan því hvað tilkostnaðurinn hefur aukist við dreifingu og það er einmitt landsbyggðin sem verður fyrir barðinu á því. Til hins háa Alþingis berast nú umsóknir um styrki sem nema milljónum til félagasamtaka sem þjóna landinu öllu en treysta sér ekki lengur, miðað við núverandi ástand og þær breytingar sem þegar er búið að gera, til þess að þjóna landinu. Þetta er staðan sem við stöndum frammi fyrir. Við verðum að ræða þessi mál og hvert við ætlum að stefna til frambúðar. Ef stjórnarmeirihlutinn og kannski fleiri hér í þinginu stefna í einkavædda póstþjónustu innan örfárra ára verða þessir sömu, hinir háu alþingismenn, að hafa tillögur um hvernig eigi að þjóna landinu á grunni þeirrar breytingar Það er hins vegar ekki gert. Þess vegna eru að koma upp svona hliðarverkanir, m.a. að félagasamtök sem bráðnauðsynlegt er að þjóni öllu landinu eru hætt að hafa efni á að notfæra sér þá þjónustu sem í boði er til þess að senda dreifibréf sín og upplýsingar út um land allt. Þetta er áhyggjuefni, virðulegi forseti. Við gerum kröfu til þess að fá á hinu háa Alþingi lýsingu á því hvernig menn sjá fyrir sér að veita nauðsynlega þjónustu í því breytta umhverfi sem augljóslega er verið að boða að skapað verði hægt og rólega. Það er búið að hlutafélagavæða póstþjónustuna. Eigi að einkavæða hana innan örfárra ára gilda lögmál markaðarins og þá gerist nákvæmlega það sem gerst hefur í öllum öðrum löndum þar sem þessi leið hefur verið farin. Menn þjóna bestu bitunum, þéttbýli landsins með alls konar smáfyrirtækjum þar sem póstur er borinn út o.s.frv. Síðan verður að þjóna dreifbýlinu og það kemur þá niður á skattgreiðendum í öðru formi. Það er ekki til of mikils mælst, virðulegi forseti, að þeir sem aðhyllast þessar breytingar setji fram hugmyndir hvernig þeir vilji leysa þau vandamál sem upp koma. Þau eru svo sannarlega stór. Ég veit ekki hvort Íslendingar átta sig á því hversu þýðingarmikill hlekkur póstþjónustan er fyrir allt landið, t.d. fyrir aukna ferðamannaþjónustu. Það er algert lykilatriði, líkt og með símasamband, að það sé góð póstþjónusta alls staðar. Við erum að reyna að stefna að því í ferðamannaþjónustunni að meiri vigt verði lögð á að fá ferðamenn í byggðirnar, niður á ströndina og minni áhersla verði lögð á hálendið. Þessi þjónusta verður að vera þar alls staðar. Þess vegna er fækkun útibúa og minni þjónusta blóðtaka fyrir hvert byggðarlag sem fyrir verður. Ég veit að menn hafa haft tilburði til að setja þessa þjónustu inn í aðrar þjónustustofnanir, jafnvel verslanir. Það getur vel verið nothæf leið. En það er bara millibilsástand miðað við þá vegferð sem lagt er upp með hér. Við höfum verið á þeirri vegferð á undanförnum mánuðum og missirum hvað varðar breytingar á þessari þjónustu. Það er ekki gott mál. Að mínu mati og okkar hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði er póstþjónusta grunnþjónusta sem á að vera aðgengileg öllum hvar sem þeir búa í landinu á sömu kjörum. Svo einfalt er það frá okkar bæjardyrum séð. Margir eru að hrökkva upp við að hin leiðin er kannski, þegar upp er staðið, afturhvarf til fortíðar. Ég tek bara sem dæmi litlu símafyrirtækin sem hafa rutt sér til rúms, t.d. í stórborgum Evrópu. Það er nú talið stórvandamál, t.d. í London, að smáfyrirtæki í þjónustu þar í borginni kaupa þjónustu af símafyrirtækjum sem hafa enga samninga út í heim. Fyrirkomulag með svokallaðri einkavæðingu eða einkarekstri á þessari þjónustu hefur brotið á bak aftur þá samtengingu sem heimurinn var þó kominn í. Heilu löndin eru meira að segja komin í vandræði með þetta, lönd og sjálfstjórnarsvæði sem hafa gert samning við einkarekin fyrirtæki sem engan veginn hafa verið í stakk búin til að veita þá þjónustu sem þau óska eftir. Þessi fyrirtæki hafa ekki þá alþjóðlegu samtengingu sem er alger grundvallarnauðsyn í nútímasamfélagi. Virðulegi forseti. Við erum að tala hér um gríðarlega mikið og stórt mál. Ég geri mér grein fyrir því að þetta frv. er til 1. umr. og á eftir að fá mikla umfjöllun í nefnd. Ég krefst þess að umfjöllunin verði á þeim nótum að hún leiði í ljós hvert menn stefna. Ef menn átta sig á því og viðurkenna hvert þeir stefna skulu hinir sömu leggja fram áætlun um hvernig í ósköpunum þeir ætli að veita nauðsynlega þjónustu á hinum nýja grunni sem þeir eru að búa til. Það kemur sannarlega fram krafa um það. Hækkanirnar á þjónustunni núna, m.a. til landsmálablaða og félagasamtaka, hefur einfaldlega leitt af sér að frjáls félagasamtök og jafnvel landsmálablöð þurfa að kría út styrki til að standa straum af þessum kostnaði. Það stendur upp úr hverjum manni. Það stendur upp úr hverjum forsvarsmanni félagasamtaka. Hér er um gríðarlega stórt mál að ræða. Það er sérstaklega mikilvægt fyrir Ísland vegna þess hversu strjálbýlt landið er, sennilega strjálbýlasta land í Evrópu þegar á heildina er litið. Hér er gríðarlegt landflæmi og gilda allt önnur lögmál hvað varðar grunnþjónustu hér en víðast hvar annars staðar. Við erum í svipuðum fasa hvað varðar orkumálin. Við áttum þess kost í sumar að ræða við Evrópuþingmenn um orkutilskipunina. Þar er allt önnur hugsun í gangi en hjá okkur. Þetta gildir um allan þennan einkavæðingarferil, Póstinn, Símann, orkumálin, dreifinguna. Þar eru menn greinilega miklu meðvitaðri um hvað þeir eru að gera í þessum einkavæðingarfasa. Þeir sækja um undanþágur fyrir svæði og héruð þar sem ástunduð eru öðruvísi vinnubrögð, öðruvísi framleiðsla og á annan hátt en var á grunni nýrrar tilskipunar. Þetta er ekki gert hér. Hvað gera menn hér? Menn eru að svæla fólk úr dreifbýlinu með minnkandi þjónustu og aðgerðaleysi sem leiðir hægt og bítandi til þess að fólk treystir sér ekki til að búa afskekkt. Það getur það ekki vegna þess að það hefur ekki símaþjónustu, það hefur ekki internettengingu, póstburðargjöld eru mjög há o.s.frv. Svona grunnatriði verða að vera í lagi. Ég virði það að menn hafi aðra sýn varðandi rekstur en ég hef. Við viljum hafa póst- og símaþjónustu, eins og mönnum er kunnugt, orkudreifikerfi og orkuframleiðslu í félagslegum rekstri. Ég get í sjálfu sér virt að menn hafi aðra skoðun og vilji einkarekstur á þessari þjónustu. En þá geri ég jafnframt þá lágmarkskröfu að þeim áformum fylgi áætlun um hvernig þeir ætli að veita þjónustuna þar sem hún er óarðbær. Það er grundvallaratriði. Um þetta mál verður fjallað í hv. samgn. og ég mun fylgja því eftir þar.

Herra forseti. Hér hafa menn talað í sig hita um það sem liðið er, m.a. aðskilnað símans og póstsins. Hv. þm. Vinstri grænna gera sér vonir um að póst- og símaþjónustan taki þeim breytingum að sú ólíka þjónusta verði sett aftur inn í eitt og sama fyrirtæki. Ég tel ekki miklar líkur á því, enda ekkert sem mælir með því að svo verði. Þarna er um mjög ólíka starfsemi að ræða og eins og lög gera ráð fyrir er það bara þannig að mjög stór partur af starfsemi póstþjónustunnar, á vegum Íslandspósts, er á forsendum alþjónustu sem vissulega er veitt alls staðar og á að veita alls staðar. Aðeins örstutt. Hv. þm. Ögmundur Jónasson talar hér eins og verið sé að stórskera niður póstþjónustu í landinu. Það er auðvitað fjarri öllu lagi og færi ég honum þar með tækifæri til þess að halda enn eina ræðuna um það hér. Ég er alveg reiðubúinn til þess að fara yfir þau mál. Við höfum verið að gera breytingar á starfsemi póstþjónustunnar í landinu vegna þess að umhverfið er að breytast og við höfum verið að leggja áherslu á að bæta þjónustu eins og hér hefur komið fram, kom m.a. fram í ræðu hv. þm. Ísólfs Gylfa Pálmasonar, 5. þm. Suðurl., að þó gerðar séu breytingar á rekstri, þá er verið að bæta þjónustu Póstsins engu að síður, fjölga dögum sem dreift er í mesta dreifbýlinu o.s.frv. Mér finnst því að hv. þm. Ögmundur Jónasson verði að bera meiri virðingu fyrir því fólki sem starfar hjá Íslandspósti en svo að hann geti talað svona. Það ágæta starfsfólk sem þar er leggur sig fram um að bæta og auka þessa þjónustu, en ekki hið gagnstæða eins og mér heyrist á þingmanninum að hann sé að reyna að draga fram.

Hvers konar útúrsnúningar eru þetta?

Ég geri ráð fyrir að hv. þm. fái tækifæri til þess að tala hér um þetta ef hann hefur áhuga á. Aðeins út af því sem hv. þm. Kristján L. Möller nefndi, þá er ekkert sem á að geta komið í veg fyrir það að fyrirtæki úti á landsbyggðinni fái afslátt vegna magndreifingar. Það er alveg ljóst að prentverk sem er starfandi utan höfuðborgar getur sent í gegnum Póstinn og fengið væntanlega þann afslátt sem magnið gefur tilefni til.  Aðeins vegna þess sem hv. þm. Kristján L. Möller nefndi um verkefni pósthúsanna. Ég get alveg tekið undir að það væri mjög æskilegt ef hægt væri að fela pósthúsunum aukin verkefni. Ég veit að stjórnendur Íslandspósts hafa unnið að því að reyna að finna verkefni sem væri hægt að setja inn í pósthúsin og við höfum átt fundi um það í ráðuneytinu með forsvarsmönnum Póstsins og ég er sannfærður um að stjórnendur leggja sig fram um að finna leiðir til þess. Og ég er meðmæltur því að sjálfsögðu. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um það sem kom hér fram, en tek undir með hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni 6. þm. Norðurl. e., að auðvitað þurfum við að tryggja þessa þjónustu um allt land og reyna að hafa verðið sem hagstæðast fyrir neytendur, en til þess að svo geti verið þarf auðvitað að finna þær leiðir sem valda minnstum kostnaði. En ég vil bara undirstrika það að við erum ekki að gera neinar breytingar á löggjöfinni um póstþjónustu sem ættu að leiða til lakari þjónustu í hinum dreifðu byggðum.

Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hæstv. samgrh. að ýmislegt sem gerst hefur í tæknilegum efnum á undangengnum árum er til bóta og til þess fallið að bæta þjónustu, þar á meðal Póstsins, bættar og auknar samgöngur og þar sem því er að dreifa að póstinum sé dreift tíðar en áður var, það er að sjálfsögðu til framfara og því ber að fagna. Það sem ég hef verið að gagnrýna er tilkostnaðurinn við póstdreifinguna og set spurningarmerki við að það verði einhverju til að dreifa á annað borð, vegna þess að félagslegir aðilar hafa af því áhyggjur að stóraukinn tilkostnaður við póstdreifingu sé þess valdandi og muni verða þess valdandi þegar gjaldskráin er að fullu komin til framkvæmda, að þeir geti ekki sent frá sér póst. Það er þetta sem ég er að gagnrýna. Þetta felur í sér eða leiðir til lakari þjónustu. Þá er ég einnig að benda á að aðgengi að pósthúsunum sjálfum er að sjálfsögðu minna eftir því sem þeim fækkar og þeim lokað. Að lokum, herra forseti, vil ég vísa á bug útúrsnúningi hæstv. samgrh. á þá lund að ég beri ekki virðingu fyrir því fólki sem vinnur við Póstinn. Ég geri það. Það vill nú svo til að ég er í félagasamtökum með því fólki og þekki mjög vel til og ber mikla virðingu fyrir því fólki sem þarna starfar. Ég efast ekkert um að hæstv. samgrh. geri slíkt hið sama. Hins vegar finnst mér það vera áhyggjuefni þegar fólki, einkum í fámennum byggðarlögum, er sagt upp störfum eins og dæmin sanna og er að gerast núna í hverju byggðarlaginu á fætur öðru, að fólki sem margt hefur starfað um áratuga skeið við Póstinn er sagt upp störfum. Og ég spyr: Er það að bera virðingu fyrir fólki, reynslu og hæfni starfsmanna, að vísa því með þeim hætti út á gaddinn?

Herra forseti. Það eru aðeins tvö atriði sem ég vildi ræða um sem komu fram í seinni ræðu hæstv. ráðherra. Það er annars vegar til að taka af öll tvímæli, þá segi ég það fyrir mitt leyti að ég vil að það sé alveg skýrt og allir möguleikar á því að t.d. bæklingar sem prentaðir væru í miklu magni til dreifingar um allt Ísland og væru prentaðir á Akureyri, væru kannski um 500 kíló eða svo, og skilað inn á pósthús þar, að aðilinn þar sitji við nákvæmlega sama borð hvað varðar flutningsgjöld við að dreifa þeim um allt Ísland eins og sá aðili sem væri að prenta sama magn til að dreifa um allt Ísland og mundi setja það inn í endursölufyrirtæki sem hugsanlega og næstum því örugglega verður staðsett á höfuðborgarsvæðinu, vegna þess að rekstrarskilyrði fyrir endursölufyrirtæki eru ekki á mörgum stöðum á landinu. Ég vil að það sé alveg skýrt að fyrirtækin sitji þá við nákvæmlega sama borð og fái nákvæmlega sama afslátt. Að öðru leyti, ef þetta verður ekki, þá sé ég það fyrir mér að fyrirtæki mundu hugsanlega flytja prentunina hingað suður og koma þessu inn í þetta endursölufyrirtæki, sem kemur þá með þetta mikla magn og krefjast þess að fá miklu meiri afslætti en gengur og gerist. Þetta er nú einu sinni lögmál markaðarins sem hagar sér á þennan veg. Þetta er grundvallaratriði í mínum huga. Hitt atriðið sem ég vildi nefna og hæstv. ráðherra nefndi er um stjórn Íslandspósts, um hlutverk pósthúsa. Ég hef nefnt það á mörgum vígstöðum en gallinn við þetta er sá að það eru alltaf heimamenn sem eru spurðir: Hvað viljið þið koma með inn í pósthúsin til að auka starfsemi? Það hefði alveg mátt hugsa sér að stjórnsýslan í landinu hefði gripið til þess strax þegar sást í hvað stefndi, að pósthúsin gegndu hlutverki fulltrúa skattstjóra, fulltrúa sýslumanna. Pósthúsin gætu meira að segja tekið að sér símsvörun þess vegna fyrir opinberar stofnanir í Reykjavík, verið umboðsaðilar fyrir happdrætti, veitt upplýsingar fyrir ferðaþjónustu, hvað sem er. En þetta er alltaf lagt á þá sem starfa á stöðunum og sagt: Ef þið getið fundið eitthvað þá skulum við skoða það. Það hefði verið betra að snúa þessu við og segja: Stjórn Íslandspósts á að athuga hvort ekki er hægt að auka í samræmi við opinbera aðila umfang og rekstrarskilyrði pósthúsa, ef nota má það orð, á landsbyggðinni.

Herra forseti. Það er nú alltaf þetta stóra vandamál, að búa til verkefni, búa til störf sem leiða til starfsemi eða framleiðslu sem gefur arð. Ég vil bara undirstrika og ítreka að stjórn og stjórnendur Íslandspósts hafa verið að fara yfir þau mál eftir sérstakri ósk úr samgrn. að reyna að nýta pósthúsin betur. Ég vil að það komi alveg skýrt fram. Aðeins út af því að veita megi dreifingarfyrirtækjum afslætti vegna þess að þau sinni söfnun pósts fyrir þá aðila sem dreifa miklu magni, þá held ég að það hljóti að vera í þágu m.a. hinna dreifðu byggða ef okkur tekst með breytingum á lögunum að lækka flutningskostnaðinn. Ég held að það geti ekki farið á milli mála að það ætti að vera til bóta og þar eiga allir að sitja við sama borð. Ég held að mjög gagnlegt væri að hv. samgn. færi vandlega yfir þetta atriði af þessu gefna tilefni og hv. þm. getur orðið þátttakandi í þeirri skoðun í samgn. hvernig megi tryggja að með þessum breytingum getum við lækkað flutningskostnaðinn.

Virðulegur forseti. Ég fagna þessari yfirlýsingu hæstv. ráðherra. Ég mun berjast fyrir því í samgn. að þetta verði skoðað og fundinn verði flötur á þessu. Þetta er grundvallaratriði í mínum huga í því dæmi sem við ræðum hér um, þ.e. um þá nýju leið að opna leiðir fyrir endursölufyrirtæki sem geta komið með nokkur tonn af pósti og knúið fram mikinn afslátt af flutningsgjöldum. Þetta er grundvallaratriði. Það má eiginlega segja sem svo ef við hugsum til næstu kosninga að ég vil að Sjálfstfl. í Norðvesturkjördæmi sitji við nákvæmlega sama borð við að dreifa sínum 20.000 eintökum um Norðvesturkjördæmi af blaði sínu í væntanlegum kosningum og ef Sjálfstfl. á landsvísu kæmi með allt hér á höfuðborgarsvæðið og dreifði um hundrað þúsund eintökum eða svo. Þetta er grundvallaratriði, herra forseti, sem vert er að fara yfir, en ég sé og heyri að samgn. hefur fullan stuðning hæstv. samgrh. við það verkefni og það er gott. Að hinu atriðinu, að búa til verkefni fyrir pósthúsin, að það sé vandamál að búa til verkefni, ég tel svo ekki vera, herra forseti. Vandamálið er að það var farið allt of seint af stað við það. Það var fyrirsjáanleg mikil breyting á rekstrarumhverfi pósthúsanna, nú eru menn ekki alltaf að senda bréfapóst, menn senda tölvupóst o.s.frv. Ef hefði verið gripið til þessara þátta fyrr, þá hefðum við kannski ekki þurft að byrja svo snemma að loka pósthúsum. Ég tel reyndar að þá hefðum við styrkt rekstrargrundvöll pósthúsa á landsbyggðinni með því að fara yfir þau atriði. Ég nefni þetta bara sem dæmi. Ég get tekið ótal dæmi sem fólk hefur nefnt þegar maður hefur ferðast um landið og talað við fólk á þeim stöðum þar sem það kvíðir fyrir því að pósthúsinu þeirra verði lokað og starfsmönnunum sagt upp. Það eru ótal mörg atriði fleiri sem mætti nefna sem hefði verið hægt og verið gráupplagt að setja inn á pósthúsin, en of seint var farið af stað með það.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Frumvarpið er að finna á þskj. 352. Í frv. þessu er að finna nokkar breytingar sem lagt er til að gerðar verði á lögunum um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Helstu breytingarnar eru þær að lagt er til að heimilt verði að draga frá tekjum í atvinnurekstri eftirstöðvar rekstrartapa frá síðustu tíu árum í stað átta ára eins og verið hefur og tengist þessi breyting niðurfellingu svokallaðra verðbólgureikningsskila sem afgreidd voru hér á síðasta þingi. Í öðru lagi er lagt til að sérstakur tekjuskattur manna, svokallaður hátekjuskattur, verði framlengdur um eitt ár, en hann hefði ella fallið niður um næstu áramót. Lagt er til að skatthlutfallið lækki um 2%, þ.e. úr 7% í 5% við þessa framlengingu, en tekjumörkin hækki um 2,75% sem er í samræmi við aðrar breytingar á tekjumörkum í skattalögum frá og með ársbyrjun 2003. Í þriðja lagi eru lagðar til breytingar á vaxtaákvæðum laganna til samræmis við þær breytingar sem gerðar voru með lögum nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Samkvæmt gildandi lögum er miðað við að vextir vegna ofgreiddra skatta skuli vera jafnháir hæstu vöxtum óbundinna sparireikninga á hverjum tíma, en þar sem viðmiðunin ,,óbundnir sparireikningar`` er ekki lengur notuð er lagt til að vextir verði jafnháir vöxtum sem Seðlabanki Íslands ákveður og birtir samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 og fjallar um vexti af skaðabótakröfum. Þessi breyting mun leiða til nokkurrar hækkunar á vöxtum vegna ógreiddra skatta. Samkvæmt gildandi lögum eru slíkir vextir í október á þessu ári 4,85%, en verði frv. að lögum hefðu sambærilegir vextir orðið 6,7% samkvæmt síðustu auglýsingu Seðlabanka Íslands um vexti af skaðabótakröfum. Í sömu grein frv. er lagt til að dráttarvextir verði þeir sömu og Seðlabankinn ákveður samkvæmt 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu, sbr. 2. mgr. 1. gr. frv. eins og verið hefur samkvæmt gildandi lögum. Í frv. eru einnig lagðar til nokkrar breytingar sem lúta beint að skattframkvæmdinni. Þannig er í 1. gr. frv. lagt til að ákvæði gildandi laga um skattfrelsi happdrættisvinninga taki einnig til happdrætta á Evrópska efnahagssvæðinu þegar þannig aðstæður eru fyrir hendi. Er þessi breyting m.a. lögð til með hliðsjón af athugasemdum Eftirlitsstofnunar EFTA. Í 3. gr. frv. er lagt til að regla 5. tölul. 52. gr. gildandi laga um að óheimilt sé að telja til rekstrarkostnaðar bifreiðakostnað framkvæmdastjóra eða annarra sambærilegra starfsmanna, nema hlunnindin hafi verið talin þeim til tekna, nái einnig til annarra starfsmanna án tillits til stöðu þeirra innan fyrirtækisins. Í 4. og 12. gr. frv. er lagt til að fjmrh. gefi út reglur um hlunnindamat og reiknað endurgjald sem birtar eru í upphafi hvers árs að fengnum tillögum ríkisskattstjóra en í gildandi lögum er það ríkisskattstjóri sem gefur út þessar reglur. Í 5. gr. frv. er að finna breytingu sem leiðir af breytingu á 2. gr. laganna um lögskráningu sjómanna en verði ekki ráðist í þá breytingu sem lögð er til hér í 5. gr. kynnu einhverjir sjómenn sem notið hafa sjómannaafsláttar að missa þann rétt. Í 6. og 8. gr. frv. eru lagðar til breytingar sem varða skipulag skatteftirlits. Þannig er í 1. mgr. 6. gr. lagt til að samsköttuð félög verði skattlögð í því umdæmi þar sem móðurfélagið hefur aðsetur. Í 2. mgr. greinarinnar er lagt til að í þeim tilvikum þegar skattaðili flytur á milli skattumdæma geti ríkisskattstjóri ákveðið annan skattlagningarstað en leiðir af almennum reglum. Þetta gæti átt við í þeim tilvikum þegar skattstjóri hefur hafið skatteftirlit hjá skattaðila sem síðan flytur á milli skattumdæma. Að óbreyttum lögum þyrfti skattstjóri í hinu nýja umdæmi að taka við málinu og byrja upp á nýtt. Í 8. gr. frv. er lögð til breyting sem felur í sér heimild til fjmrh. til að ákveða að sami skattstjóri fari með skatteftirlit í fleiri en einu skattumdæmi. Á árinu 1996 var skatteftirlit flutt frá skattstofunum úti á landi til ríkisskattstjóraembættisins. Ástæðan var sú að illa gekk að manna þessar stöður úti á landsbyggðinni. Einingarnar voru einnig litlar á hverjum stað og erfitt að vinna verkin sem ákjósanlegast. Með þessari breytingu er hins vegar gert ráð fyrir því að heimilt verði að færa landsbyggðarskatteftirlitið frá ríkisskattstjóra til tiltekinna skattumdæma í landinu. Væru þá flutt störf innan skattkerfisins frá Reykjavík til skattstofa úti á landsbyggðinni, einnar eða fleiri. Í 9. gr. frv. er lögð til breyting í tilefni af athugasemd frá umboðsmanni Alþingis. Umboðsmaður taldi ekki koma skýrt fram í gildandi ákvæði að rannsókn skattrannsóknarstjóra ryfi fyrningarfest þann sem ákvæðið mælir fyrir um, og er ráðin bót á því með þeirri tillögu sem fram kemur í 9. gr. Að lokum er í 10. gr. frv. lögð til breyting sem varðar innheimtu opinberra gjalda og varðar skiptingu fyrirframgreiðslu á gjalddaga. Er þetta gert til að koma í veg fyrir að sendir verði út gíróseðlar til gjaldenda með mjög lágum fjárhæðum. Ef fyrirframgreiðsla hljóðaði t.d. upp á 5.000 kr. yrði samkvæmt gildandi ákvæði þeirri fjárhæð skipt á 10 gjalddaga en samkvæmt tillögu þeirri sem gerð er í frv. mundi slík fjárhæð greiðast á þremur gjalddögum. Ég hef nú rakið, herra forseti, meginatriði sem fram koma í þessu frv. um breytingar á lögunum um tekjuskatt og eignarskatt og legg til að frv. verði að þessari umræðu lokinni vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Þetta frv. felur í sér nokkrar breytingar á skattalögum. Þær ganga í raun og sanni í sömu átt og fyrri skattalagabreytingar þessarar ríkisstjórnar, að auka skatthlunnindi fyrirtækja og lækka skatta á þeim sem meira hafa á milli handanna meðan ekki bólar á því að hæstv. ríkisstjórn vinni nokkuð að því að lækka skatta á lágtekjufólki, lífeyrisþegum eða fólki með meðaltekjur, eða að huga að skattalegu umhverfi lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Það kom mér á óvart, herra forseti, hversu stutt framsöguræða hæstv. fjmrh. var miðað við efni máls. Hér eru nefnilega nokkrar stórar breytingar á ferðinni að mínu mati sem geta haft veruleg áhrif á skatttekjur ríkissjóðs. Herra forseti. Nú við 1. umr. mun ég einkum fjalla um tvær breytingar, þ.e. lækkun á framlengingu á hátekjuskattinum og að heimilt verði að nýta eftirstöðvar rekstrartapa í tíu ár í stað átta eins og verið hefur. Í fyrsta lagi, herra forseti, á það varla að vera forgangsverkefni að lækka hátekjuskattinn, eins og hér er lagt til, meðan ríkisstjórnin gerir ekkert til þess að létta skattbyrði af lágtekjufólki, fólki með meðaltekjur eða af lífeyrisþegum. Ástæða er til að rifja upp afstöðu Samfylkingarinnar á síðasta þingi þegar ríkisstjórnin fór í stóru skattalagabreytinguna. Þá var meginmarkmið ríkisstjórnarinnar að létta sköttum af stórfyrirtækjum og þeim sem mest höfðu fyrir en það hefur, eins og ég nefndi, herra forseti, einmitt verið skattstefna þessarar ríkisstjórnar, að færa skattbyrðina af fjármagni og fyrirtækjum yfir á launatekjur og lífeyri. Í nál. okkar í minni hlutanum, fulltrúa Samfylkingarinnar í efh.- og viðskn., þegar stóra skattalagabreytingin var til umræðu fyrir um ári nefndum við að við hefðum efasemdir um að rétt væri, miðað við ýmsar aðstæður og að ekki átti að ganga neitt verulega í átt til þess að lækka almennt tekjuskatta eða skatta af lágtekjufólki, að vera að lækka hátekjuskattinn. Við minntum á það í nál. að sú breyting sem gera átti á hátekjuskattinum mundi leiða til þess að þeir sem væru með 2 millj. kr. í tekjur fengju 6.600 kr. skattalækkun en meðallækkun á skatthlutfalli væri um 0,3% á sama tíma, og þeir sem væru með 8 millj. kr. í tekjur fengju skattalækkun sem næmi 104 þús. kr., þ.e. meðallækkun á skatthlutfalli um 1,2%. Þannig var skattalækkunin vegna þessara breytinga á hátekjuskatti langmest til þeirra sem mest höfðu fyrir og minna til þeirra sem voru á mörkunum varðandi hátekjuskattinn. ASÍ gerði líka miklar athugasemdir við hátekjuskattinn fyrir ári síðan og sagði að mörkin í frítekjumarki hátekjuskattsins væru langt frá því sem hægt væri að tala um varðandi meðaltekjur einstaklinga, og nefnd voru dæmi þar um. Samkvæmt því sem ég skoða núna reiknast hátekjuskatturinn við 322 þús. kr. tekjur og tvöfalt meira hjá hjónum. Þeir sem greiða hátekjuskatt greiða nú 45,76% en skattbyrði þeirra lækkar niður í 43,76%. Þetta viðmið, 322 þús. kr., er verulega hærra en meðaltekjur, en meðaltekjur á öðrum ársfjórðungi 2002 samkvæmt útreikningum kjararannsóknarnefndar eru tæpar 244 þús. kr. Útreikningar kjararannsóknarnefndar ná gróflega til 2 / 3 hluta á vinnumarkaðnum. Þegar verið er að segja að hátekjuskatturinn sé bara skattur á meðaltekjur er þó viðmiðið, sérstaklega þegar við erum að tala um hjón, miklu hærra, þ.e. um 640 þús. kr. Meðaltekjurnar eru sem sagt 244 þús. meðan hátekjuskatturinn reiknast af 322 þús. Það er vissulega, herra forseti, hægt að gagnrýna hátekjuskattinn. Hann kemur illa við fólk sem leggur á sig mikla yfirvinnu til að láta enda ná saman meðan það kemur sér upp húsnæði og fjölskyldu. Engu að síður er það hart að lagðir skuli vera skattar á fólkið sem er tekjulægst í þjóðfélaginu, það sem er með tekjur undir 90 þús. kr. í mánaðarlaun. Sú álagning gaf t.d. ríkissjóði á sl. ári um 1 milljarð í tekjur á sama tíma og hægt er að lækka skatta á fólki sem hefur tekjur vel yfir meðaltekjum, t.d. hjónum sem hafa samtals nálægt 650 þús. kr. í tekjur á mánuði, eins og ég nefndi. Núna er verið að lækka skatta á þessu fólki. Það er ástæða til að halda til haga því sem fram kom í umræðunni um daginn, að skattstefna ríkisstjórnarinnar hefur leitt til þess að skattbyrði verkamannsins hefur aukist frá árinu 1995 um 109 þús. á ári á meðan skattbyrði meðaltekjumannsins hefur aukist um 77 þús. kr. á ári. Skattbyrði þess sem er með 350 þús. kr. hefur aukist um 29 þús. kr. á sama tíma og skattbyrði á verkamanninn hefur aukist um 109 þús. kr. Þetta er auðvitað fráleit skattstefna hjá þessari ríkisstjórn, og það hlýtur að verða eitt fyrsta verkefni nýrrar ríkisstjórnar sem tekur við völdum að loknum næstu kosningum að breyta henni. Ég hef því allan fyrirvara á þessu ákvæði frv. og hlýt að ganga eftir því þegar við ræðum lækkun á hátekjuskattinum, herra forseti, að hæstv. ráðherra svari nú því sem ég spurði hann um í utandagskrárumræðu um daginn. Hæstv. ráðherra sá ekki ástæðu til að svara fyrirspurnum sem var beint til hans þá. Ég ætla að leyfa mér að gera tilraun við þessa umræðu og spyrja hæstv. ráðherra: Hver eru viðbrögð hans við því sem fram hefur komið um skattbyrði á verkafólk og lífeyrisþega, að hún hafi þyngst mun meira en hinna efnameiri? Hæstv. ráðherra vill rekja það alfarið til þess að launin hafa hækkað í landinu en við höfum farið í gegnum það og hafnað þeirri leið. Vissulega hafa launin hækkað en skattbyrðin hefur hækkað langt umfram það sem launabreytingar gefa tilefni til. Ég tefldi fram gildum tölum við utandagskrárumræðuna fyrir stuttu. Ég spurði ráðherra líka --- og ég ítreka þá spurningu þótt hæstv. ráðherra fari þá tvívegis í ræðustól af því að hann svaraði ekki þeirri spurningu þá --- hvort hann væri reiðubúinn til þess að beita sér fyrir breytingum sem lækka skatta á lífeyrisþegum og fólki með lágar og meðaltekjur og jafna hér eðlilega skattbyrðina í landinu. Hæstv. ráðherra hlýtur að þurfa að svara því hvenær hann telji tímabært að lækka skattana á þessu fólki. Herra forseti. Ég vil fara hér í annað meginatriði frv. sem er að heimilt verði að nýta eftirstöðvar rekstrartapa í tíu ár í stað átta eins og verið hefur. Þar er á ferðinni, að mér sýnist, enn ein skattabreytingin sem færir skattbyrðina til með óeðlilegum hætti. Það eru engin rök færð fram sem réttlæta sérstaklega þessa breytingu sem þýtt getur verulegt tekjutap fyrir ríkissjóð. Ég spyr hæstv. ráðherra hvaða áhrif sú breyting sem hann leggur til um framlengingu á þeim tíma sem fyrirtæki geta nýtt sér vegna yfirfæranlegs rekstrartaps geti þýtt fyrir ríkissjóð. Hvaða skattalegu áhrif hefði þetta fyrir ríkissjóð? Ég hef lagt fram fyrirspurn hér á þingi sem enn hefur ekki verið svarað. Ég vænti þess að henni verði svarað á næstu dögum þannig að hún geti þá komið til umræðu í tengslum við þetta frv. Þar spyr ég í fyrsta lagi hvert sé uppsafnað yfirfæranlegt rekstrartap fyrirtækja í ársbyrjun 1999, 2000 og 2001; í öðru lagi hvað nýting rekstrartapsins hafi leitt til mikillar lækkunar á skattstofni fyrirtækja á þessum árum og hverjar skattgreiðslurnar hefðu orðið án þessarar lækkunar tekjuskattsstofnsins; í þriðja lagi hef ég spurt hvert hafi verið ónýtt yfirfæranlegt rekstrartap í árslok 2001; og í fjórða lagi hversu mörg fyrirtæki hafi sýnt hagnað á árunum 1999, 2000 og 2001 en verið skattlaus vegna nýtingar á yfirfæranlegu tapi. Þetta er sambærileg fyrirspurn og ég lagði fyrir hæstv. fjmrh. fyrir nokkrum árum, sennilega 1997 eða 1998, en þá fékk ég tölur um uppsafnað yfirfæranlegt rekstrartap fyrirtækja í ársbyrjun 1996 og 1997. Ég spyr núna um árin eftir það. Þar kom fram að heildarrekstrartap í árslok 1996 var rúmlega 83 milljarðar kr. Í svari hæstv. ráðherra við fyrirspurn um hvað nýting rekstrartapsins hefði leitt til mikillar lækkunar á skattstofni fyrirtækja tekjuárin 1996 og 1997 og hvert hafi verið tekjutap ríkissjóðs af þeim ástæðum á þessum árum kemur fram, með leyfi forseta, að nýting yfirfæranlegs taps þessara lögaðila tekjuárin 1997 til lækkunar á skattstofni hafi samkvæmt upplýsingum frá ríkisskattstjóra verið 8 milljarðar kr., hvorki meira né minna, herra forseti. Skatthlutfall hlutafélaga þetta ár var 33% og skatthlutfall í sameignarfélagi 41%. Það var líka athyglisvert að í því svari --- og við hljótum einnig að fá svar á næstu dögum varðandi síðustu ár --- kom fram að samkvæmt upplýsingum úr rekstrarframtölum lögaðila árið 1998 sem skilað var í tölvutæku formi voru 1.280 lögaðilar skattlausir vegna nýtingar á rekstrartapi. Hagnaður þessara 1.280 aðila sem voru skattlausir út af nýtingu á þessu rekstrartapi, var hvorki meira né minna án yfirfæranlegs taps samkvæmt upplýsingum frá ríkisskattstjóra, 6,3 milljarðar kr. Við erum því að tala hér um verulegar fjárhæðir. Og nú er verið að lengja þann tíma úr átta árum í tíu ár sem fyrirtæki geta nýtt sér þessi skattahlunnindi, þessa skattaívilnun, og þetta hlýtur að hafa veruleg áhrif á skattgreiðslur fyrirtækja til ríkissjóðs. Herra forseti. Ég býst við því að við munum sjá verulega aukningu á yfirfæranlegu rekstrartapi vegna gengistaps á lánum í erlendri mynt og gengislækkunar og að skattalegu áhrifin geti því orðið mjög mikil, t.d. vegna síðasta árs og þessa árs, og að þetta ákvæði muni létta sköttum af fyrirtækjum upp á einhverja milljarða kr. Það er auðvitað nauðsynlegt að skoða þetta í samhengi við afnám verðbólgureikningsskila sem samþykkt voru á liðnu ári, en þar hefði verið rétt að afnema heimild til þess að færa í yfirfæranleg rekstrartöp gengistöp m.a. vegna lána í erlendri mynt. Hæstv. ráðherra verður að svara því hvert áætlað tap ríkissjóðs verður með þessari rýmkun á möguleikum til að nýta eftirstöðvar rekstrartaps á lengri tíma en lög gera nú ráð fyrir. Af því við höfum engin efni á því, samkvæmt því sem þessi ríkisstjórn telur, að lækka skatta á venjulegu launafólki og fólki með lágar tekjur og meðaltekjur, að ég tali nú ekki um lægst launaða fólkið í landinu sem borgar 1 milljarð í skatta til hins opinbera á ári, þá spyr ég eðlilega, herra forseti: Þolir ríkissjóður það tekjutap sem verður af því að lengja þennan tíma? Ég spyr einnig, herra forseti: Er ekki kominn tími til að snúa af þessari röngu braut sem ríkisstjórnin er á og huga að því að létta skattbyrðinni af því fólki sem skattbyrðin hefur mest aukist á á undanförnum árum, eins og lágtekjufólki? Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra vegna þessara breytinga á yfirfæranlegu rekstrartapi: Hvernig verða lagaskilin varðandi þetta ákvæði ef frv. verður að lögum? Þarf ekki að kveða á um það í gildistökuákvæðinu hvort hugmyndin sé þegar tvö ár bætast nú við, þ.e. hvort þau eigi að ná til þeirra sem eru að ljúka sínum möguleikum til fyrningar á rekstrartapi, eða hafa þegar lokið þeim? Fá þeir þessi tvö ár til viðbótar eða hvernig eru lagaskilin hugsuð varðandi framkvæmdina? Ég hygg að eitthvað verði að huga að því í gildistökuákvæði greinarinnar. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra um ástæðu þess sem fram kemur nú í öðru efnisatriði þessa frv., þ.e. hvaða ástæður séu til þess að taka það vald af ríkisskattstjóra að setja reglur um reiknað endurgjald en færa það til fjmrh.? Ég sé engin sérstök rök fyrir þeirri breytingu og tel að það ákvörðunarvald sé betur komið hjá ríkisskattstjóra sem hefur yfirsýnina og sérþekkinguna á skattasviðinu, en hjá fjmrh. Sama gildir raunar um mat á hlunnindum sem lagt er til að verði hjá fjmrh. en ekki ríkisskattstjóra. Herra forseti. Þær breytingar eru að mínu viti ekki til bóta að færa ákvarðanir í hendur pólitískra valdhafa í fjmrn. frá þeim sem hafa sérþekkinguna og búa yfir faglegu mati á skattasviðinu. Vissulega eru fleiri breytingar í þessu frv. sem ég hef því miður ekki haft tíma til að skoða sérstaklega, en mun gera í efh.- og viðskn. sem fær málið til skoðunar. Það eru vissulega ýmis atriði þarna sem ég tel að efh.- og viðskn. þurfi að fara mjög náið í önnur en þau tvö veigamestu atriði í frv. sem ég hef sérstaklega gert að umræðuefni. Herra forseti. Auðvitað væri líka freistandi að taka upp almenna umræðu hér um skattamálin og ræða ýmislegt sem fram hefur komið að undanförnu varðandi þá þætti, ýmislegt sem fram hefur komið t.d. hjá ASÍ sem sett hefur fram ýmsar athugasemdir vegna frv. til fjárlaga sem hér liggur fyrir, hvaða áhrif það hefur að óbreyttum skattalögum, en þar kemur fram að skattar almenns launafólks og tryggingagjald umfram verðlagsbreytingar hafi hækkað um 7 milljarða kr. 2,3 milljarðar af því er hækkun á tryggingagjaldi og það hefur sömu áhrif á rekstur fyrirtækja og launagreiðslur. Sumir halda því fram að með þessum álögum á tryggingagjald sé verið að takmarka möguleika fyrirtækja til þess að hækka launin í landinu. Því hljóta menn að gera sérstaka athugasemd við og vilja ræða nokkuð áhrifin af þeirri hækkun á tryggingagjaldi sem ríkisstjórnin beitti sér fyrir og hefur veruleg áhrif á lítil og meðalstór fyrirtæki, sprotafyrirtækin, sem fá þyngstan skellinn af þessu tryggingagjaldi meðan önnur fyrirtæki sem skila hagnaði þurfa ekki að greiða neitt til ríkissjóðs, m.a. vegna þess að ríkisstjórnin gekk mun lengra en hún þurfti í lækkun á sköttum á fyrirtækjum sem aðallega gagnast nú stórfyrirtækjum á fjármálamarkaði og tryggingafélögum og þeim sem skila verulegum hagnaði. Fyrir þetta greiða litlu og meðalstóru fyrirtækin og launafólk almennt í landinu, að ekki sé talað um þá sem þyngstar skattbyrðarnar hafa fengið vegna álagna þessarar ríkisstjórnar. Þeir eru að greiða fyrir þetta með því að frysta skattleysismörkin verulega. Persónuafslátturinn ætti að vera 40.000 kr. í dag en ekki 26.000 kr. og svo væri ef ríkisstjórnin hefði ekki fryst hann með þeim hætti sem hún hefur gert. Meginmálið var að þessu var öllu kippt úr sambandi varðandi skattleysismörkin og persónuafsláttinn og geðþóttaákvörðun ræður því í hvert skipti við fjárlagagerðina hvar þau lenda. Það hefur gjarnan orðið til þess að þau hafa hækkað mjög lítið eða verið fryst til þess að eiga fyrir þessum skattahlunnindum og skattaívilnunum sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir fyrir þá sem síst þurfa á því að halda. Herra forseti. Ég hef lagt hér nokkrar spurningar fyrir hæstv. ráðherra sem snerta það sérstaka tekjuskattsmál sem hæstv. ráðherra hefur lagt fyrir, sérstaklega varðandi áhrifin af þeim á tekjur ríkissjóðs og hvort ekki hefði nú verið ástæða til þess einu sinni að setja í forgang skattamál þeirra sem helst þurfa á því að halda, þeirra sem borga skatta af nánast engum launum sem ekki einu sinni nægja til að brauðfæða fjölskylduna hvað þá til að greiða skatta af til ríkissjóðs eða hins opinbera. Herra forseti. Mér finnst, og það er mín skoðun, að kominn sé tími til þess að ríkisstjórnin fari að huga að því hvort ekki eigi að setja fjármagn í að lækka skatta á þessu fólki, vegna þess að ríkisstjórnin virðist ævinlega hafa peninga þegar kemur að þeim sem meira hafa milli handanna í þjóðfélaginu eða stórfyrirtækja. Þá er alltaf svigrúm til einhverra skattalækkana fyrir þá hópa og það er einmitt það sem við erum að sjá í því frv. sem hér er til umræðu.

Herra forseti. Það er ekki nauðsynlegt að hafa mjög mörg orð um frv. á þessu stigi. Það á eftir að fara til umfjöllunar í efh.- og viðskn. þingsins. Þar verða allar 14 greinar frv. grandskoðaðar. Sumt þarf að athuga frá tæknilegu sjónarhorni, annað pólitísku. Sumar greinar þessa frv. eru í senn tæknilegar og pólitískar. Reyndar er frv. í þeim anda sem áður hefur komið frá þessari ríkisstjórn og ríkisstjórnum undir forsæti Sjálfstfl. allar götur frá 1991, fyrst í samstarfi við Alþfl. og frá 1995 í samstarfi við Framsfl. Á þessum tíma hafa nánast allar skattkerfisbreytingar sem framkvæmdar hafa verið verið í þeim anda að þær hafa ívilnað hátekjufólki og þeim fyrirtækjum sem eru stöndug. En jafnan er gengið á kjör láglaunafólks. Rétt er að staðnæmast við tvær lagagreinar í frv. Í fyrsta lagi er lengdur viðmiðunartíminn sem fyrirtæki hafa til að draga frá tekjum af atvinnurekstri eftirstöðvar rekstrartapa. Þessi tími er lengdur úr átta árum í tíu. Í öðru lagi er rétt að staðnæmast við 13. gr. frv. Þar er hátekjuskatturinn lækkaður úr 7% í 5% og tekjumörkin eru jafnframt færð upp um 2,75%. Allar þessar breytingar þarf að skoða í samhengi. Ekki er unnt að rífa þær úr samhengi og skoða þær einar sér. Á sama hátt og það kom að sjálfsögðu fyrirtækjum til góða á fyrri hluta tíunda áratugarins þegar tekjuskattur var lækkaður verulega á fyrirtækjum, aðstöðugjaldið afnumið, þá var það til hagsbóta fyrir þau fyrirtæki sem fengu sköttum létt af sér með þeim hætti. Aðstöðugjaldið gaf í sjóði hins opinbera á milli 5 og 6 þús. millj. kr. Tekjuskattur fyrirtækja var fyrir rúmum tíu árum yfir 50%. Hann er kominn núna niður í 18%. Að sjálfsögðu hagnast fyrirtækin á þessu þegar málin eru skoðuð afmarkað. En það gagnar ekki vegna þess að með einhverjum hætti þarf að mæta þessu tekjutapi, annaðhvort með niðurskurði hjá hinu opinbera eða með því að leita eftir skattlagningu annars staðar. Og það var gert. Þegar aðstöðugjaldið var skorið niður í ríkisstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. þá var það gert með því að skera niður barnabætur. Í einu vetfangi eitt árið voru barnabætur skornar niður um 500 millj. kr. Og á sama tíma var farið að setja alls konar álögur á sjúklinga sem ekki höfðu þekkst áður. Nýlega var gerð á því könnun á hvern hátt gjöld sem sjúklingar þurfa að bera hafa aukist frá því 1991. Sú könnun leiddi fram að útgjöld á sjúklinga hafa aukist um mörg hundruð prósent. Mest var þetta á þeim árum þegar sköttum var mest létt af fyrirtækjum, þegar aðstöðugjaldið var afnumið í stjórnartíð Sjálfstfl. og Alþfl. Þá voru álögur settar á sjúklinga og þá voru skert kjör þeirra sem búa við erfiðastan kostinn í húsnæðiskerfinu svo dæmi sé tekið. Þetta þurfa menn að sjálfsögðu allt að skoða í samhengi. Það er því alveg rétt sem fram kemur hjá hæstv. fjmrh. að hækkun viðmiðunarmarka hátekjuskatts um 2,75% er í samræmi við aðrar hækkanir í skattkerfinu. En þá þurfum við einnig að skoða hinn endann, ekki einvörðungu þá sem búa við best kjörin heldur einnig hina sem lakast standa að vígi. Atvinnulaus maður fær í atvinnuleysisbætur 73.765 kr. á mánuði. Hann fær með hverju barni 2.947 kr. á mánuði. Þetta eru 76.712 alls. Af þessu greiðir viðkomandi í skatt 2.380 kr. Öryrki sem hefur engar tekjur aðrar en þær sem hann fær frá Tryggingastofnun og fær allar þær greiðslur sem hugsanlegt er að fá, fær 87.015 kr. í sinn hlut. Af þeirri upphæð greiðir hann 6.192 kr. í skatt. Ég vil taka undir það sem fram kom hjá hjá hæstv. fjmrh. og hefur margoft gert að undanförnu. Það er í sjálfu sér ekki ámælisvert að fólk greiði skatta, nema síður sé. Spurningin hlýtur hins vegar að snúast um hvað fólk hefur til ráðstöfunar á eftir. Það sem mér finnst vera ámælisvert í þessu efni er ekki það eitt að teknir séu skattar af þessum lágu tekjum heldur fyrst og fremst hitt hve lágar þessar tekjur eru, tekjur sem á engan hátt duga til framfærslu. Þegar við setjum kjör atvinnulauss fólks og öryrkja sem einvörðungu hafa tekjur sínar úr almannatryggingum í annað samhengi, í kjaraþróun annarra samfélagshópa, kemur í ljós að þeirra hlutur er miklu rýrari en annarra. Þetta gerðist vegna þess að bætur í almannatryggingakerfinu voru á sínum tíma slitnar úr samhengi við almenna launataxta. Þær tóku áður mið af tilteknum kauptöxtum á vinnumarkaði. Þær voru rifnar úr þessum tengslum og nokkur tími leið þar til ný viðmiðunarregla var sett inn í lögin og gekk út á að bætur almannatrygginga skyldu fylgja öðru tveggja almennri launaþróun eða neysluvísitölu og taka mið af þeirri sem væri hærri. Þetta er í sjálfsögðu ekki slæm regla. Hún ver þessa hópa fyrir tekjuhrapi þegar kaupmáttarrýrnun verður á markaði, þegar launaþróun er lægri en nemur verðbólgunni er komin ákveðin vörn fyrir þessa hópa. En hið níðingslega sem gert var á sínum tíma var að slíta almannatryggingar úr tengslum við kauptaxtann einmitt þegar séð var að lægstu kauptaxtarnir, sem almannatryggingarnar voru bundnar við, yrðu hækkaðir langt umfram almenna launaþróun. Það er á þennan hátt sem komið var aftan að öryrkjum og öldruðum sem fyrst og fremst þurfa að reiða sig á almannatryggingar um tekjur sínar. Herra forseti. Það er í þessu samhengi sem við þurfum að skoða alla þessa þróun. Það er rangt að taka út einstaka þætti og skoða þá eina sér. Við þurfum að líta á breytingar sem gerðar eru á skattkerfinu heildstætt. Það munum við að sjálfsögðu gera þegar þetta frv. kemur til frekari umfjöllunar, fyrst í efh.- og viðskn. þingsins og síðan hér í þingsölum.

Herra forseti. Þetta frv. lætur að sönnu ekki mikið yfir sér. Það er alveg rétt. Inn á þingið hafa komið stærri skattapakkar en þetta er þó angi af skattstefnu ríkisstjórnarinnar sem gefur fullkomlega tilefni til að ræða þær áherslur, þá forgangsröð, sem hæstv. ríkisstjórn ástundar í skattamálum og hefur lengi gert. Staðreyndin er auðvitað sú að smátt og smátt hefur Sjálfstfl. með meðreiðarsveinum sínum verið að gera grundvallarbreytingar á skattkerfinu í landinu. Sumar þeirra voru vissulega þarfar og tímabærar. Það var alveg ljóst að ýmislegt í skattkerfi okkar, eins og það var á 8. og 9. og 10. áratugnum, þarfnaðist orðið breytinga, t.d. varðandi skattlagningu lögaðila. Ég hygg að flestir hafi verið sammála um að aðstöðugjaldið gamla og annað í þeim dúr hefði þarfnast breytinga. En það sem hér hefur verið gert er náttúrlega langt umfram einhverjar tæknilegar lagfæringar á skattkerfinu. Það hafa verið gerðar grundvallarbreytingar á pólitíkinni sem skattkerfið í landinu byggði á. Skattbyrðin hefur í stórum stíl verið færð af atvinnurekstri, eignafólki og hátekjufólki yfir á almennar launatekjur. Þetta blasir við hverjum manni. Síðan hefur annað gerst sem þarf líka að skoða, þ.e. að innbyrðis dreifing skattbyrðanna hefur líka breyst. Það sem þetta frv. tekur til vill hæstv. fjmrh. helst ekki ræða. Hann verður hvumpinn ef menn biðja um grundvallarumræðu um dreifingu byrðanna. Hæstv. ráðherra vill halda sig við tal um heildarsummur og það að skattkerfi sem byggir á hlutfallsálagningu taki inn meiri tekjur þegar veltan vex í þjóðfélaginu og annað í þeim dúr. Það eru augljós sannindi sem ekki þarf að margtyggja ofan í menn en við skulum líka ræða sjálfar byrðarnar og hvernig þeim er dreift. Hér er á ferðinni frv. sem annars vegar lýtur að tæknilegum atriðum varðandi skattlagningu fyrirtækja eða lögaðila, kerfisbreytingum í sjálfu skattkerfinu, þ.e. þessu með skattumdæmin og hlutverk skattstjóra, og svo er hér loks sakleysislegt ákvæði í 3. gr. þar sem verið er að undirbúa að leggja niður sérstakt álag á hæstu tekjur í landinu. Það hefur lengi verið draumur Sjálfstfl. að koma fyrir kattarnef þessum litla vísi að þrepaskiptum tekjuskatti, umfram þetta eina þrep og persónufrádráttinn sem hefur falist í álagi á tekjur fyrir ofan tiltekin viðmiðunarmörk. Þar fann hæstv. ríkisstjórn einmitt hópinn sem sérstaklega þurfti að líkna nú um þessi áramót, sem á sérstaklega bágt, einstaklinga með yfir 340 þús. kr. á mánuði og hjón með samsvarandi yfir 680 þús. kr. Í fyrsta lagi vil ég segja, herra forseti, um þá breytingu að færa tapsfrádráttarheimildirnar úr átta árum upp í tíu, að það fer að verða býsna ríflega skammtað finnst mér í heilan áratug. Það endurspeglar kannski í hnotskurn, herra forseti, þann grundvallarmun sem er á skattlagningu fyrirtækja annars vegar og einstaklinga hins vegar. Menn eru iðulega að bera saman skattprósenturnar, og segja: Ja, fyrirtækin eiga núna að borga 18% og einstaklingarnir 38%. Sumum finnst þessi munur mikill. En gleyma menn þá ekki líka hinu að skattlagningin á fyrirtækin er nettóskattlagning? Hún er á hagnaðinn sem eftir er þegar búið er að reka fyrirtækið, búið er að fjárfesta og nýta allar frádráttarheimildir til fulls. Sá hagnaður sem þá stendur eftir er skattlagður með þessum ægilega hætti. Síðan mega menn geyma sér tap til frádráttar tekjuskatti allt að tíu árum. Þarna er náttúrlega verið að auka enn svigrúmið í þessa átt. Þetta þarf að skoðast í samhengi við að ýmsar aðrar skattalegar aðgerðir undanfarin ár hafa auðvitað búið til lágskattaparadís á fyrirtæki hér á landi. Það er alveg borðleggjandi. Nú geta menn sagt sem svo að okkur sé ekki annar kostur en að tryggja íslensku atvinnulífi, íslenskum fyrirtækjum, samkeppnisfær starfsskilyrði að þessu leyti og jafnvel ívið betri til að koma til móts við og bæta upp það sem fólgið er í óhagræði á litlum markaði og kannski öðrum aðstæðum sem eru atvinnulífinu mótdrægar. Það getur hins vegar varla verið markmið í sjálfu sér að gera betur en það. Og er það endilega æskilegt? Er það endilega skynsamlegt, jafnvel þó við værum ekki að horfa á þetta frá skattalegum sjónarhóli eða sjónarhóli tekjuöflunar í ríkissjóð og þess, sem ég hygg að flestum finnist sanngjarnt, að gróðafyrirtæki sem hafa fullnýtt alla frádráttarliði, byggt sig upp, fjárfest og notað allt gamalt tap frá liðnum áratugum til frádráttar leggi eitthvað af mörkum í sameiginlega sjóði og þau standi fyrir sitt leyti undir samneyslunni? Eiga þau ekki talsvert undir því að hér sé rekið þannig samfélag að fólk vilji búa hér og mönnum líði hér vel? Menn búi hér við öryggi o.s.frv.? Jú, auðvitað. Það má færa fyrir því efnahagsleg rök, fyrir utan sanngirnisrökin, að það sé einmitt mjög skynsamlegt að atvinnulífið leggi með þessum hætti beint til samneyslunnar og fjármögnunar velferðarkerfisins. Ríkisstjórnin er sem sagt á þessum nótum og hefur reyndar lengi verið. Ég hygg að það sé orðið sérstakt rannsóknarefni hversu langt menn hafa gengið í þessum efnum og hvort það sé ekki komið út fyrir þau mörk sem skynsamlegt er og jafnvel fyrir löngu síðan. Ég tala nú ekki um þær stórgjafir sem mönnum hafa verið færðar í sambandi við hlutabréfahagnað og annað í þeim dúr, þar sem allt samræmi er slitið milli skattlagningar launatekna annars vegar og tekna sem menn hafa af fjármagni eða hlutabréfagróða eða öðru slíku. Í öðru lagi er í 8. gr., herra forseti, ákvæði sem mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra aðeins út í, þ.e. þetta með skattumdæmin, að fjmrh. geti ákveðið að sami skattstjóri fari með skatteftirlit í fleiri en einu skattumdæmi. Miðað við útlistanir ráðherra hljómar þetta ágætlega, þýði það að menn séu að hverfa frá miðstýringaráráttunni sem var landlæg í kerfinu þar sem sífellt var verið að reyna að reita verkefni af skattumdæmunum úti á landi og færa undir ríkisskattstjóra. Það hefur verið einkennileg árátta að þenja út þessi embætti ríkislögreglustjóra, ríkisskattstjóra og önnur. Einhvern tímann kom hér sakleysislegt frv. sem fól í sér að meira og minna öll umsýsla óbeinna skatta ætti að flytjast í eitt embætti í Reykjavík. Það átti t.d. að hætta að leggja á og innheimta vörugjöld á landsbyggðinni og fleira í þeim dúr. Þetta var stoppað og þessu snúið við. Hér segir hæstv. fjmrh. að mögulega verði hægt að snúa þróuninni við og færa verkefni út á land, þ.e. skatteftirlitið, sem áður var fært undir ríkisskattstjóra með breytingum árið 1996. Mig langar til að inna hæstv. fjmrh. aðeins eftir því hvort einhverjar útfærðar hugmyndir liggi að baki því hvernig þetta verði þá gert. Verður þá valið úr eitt embætti, einn skattstjóri á landsbyggðinni sem tekur að sér skatteftirlit á landsbyggðinni? Eða væri mögulegt að færa þessa starfsemi í heild sinni, þar með talið líka skatteftirlitið hér, til skattumdæmis sem yrði eflt? Ég vil líka spyrja hvort þetta sé að teikna til að kannski eigi að velja eitt skattstjóraembætti í hverju hinna nýju kjördæma og þetta sé undirbúningur fyrir það að í reynd verði skattumdæmin í gömlu kjördæmunum lögð niður, þ.e. á þeim landsvæðum sem áður voru sjálfstæð kjördæmi. Þetta er eitt af því sem menn spyrja sig að og eiga fullan rétt á svörum við: Hvað verður um ýmsa þá starfsemi sem var meira og minna bundin hinum gömlu kjördæmum, svo sem sjálfstæð skattumdæmi? Þau voru reyndar ívið fleiri en kjördæmin þar sem t.d. Vestmannaeyjar, ef ég man rétt, voru sjálfstætt skattumdæmi og þar með talin a.m.k. tvö á Suðurlandi. En ég hygg að fróðlegt væri að heyra hvort þarna eru einhverjar útfærðar hugmyndir að baki eða hvort þarna er eingöngu verið að afla heimilda sem síðan á eftir að útfæra. Í þriðja og síðasta lagi, herra forseti, er auðvitað ekki hægt að sleppa því að minnast aðeins á þessa jólagjöf til hátekjumanna, sem ríkisstjórnin í hlutverki miskunnsama samherjans ætlar að gefa, að létta aðeins sköttum af þeim einstaklingum sem þó eru það vel settir að þeir hafa yfir 340 þús. kr. á mánuði. Ef ég reikna rétt þá þýða þessi nýju viðmiðunarmörk, 4.089.450 kr., tekjur af þessari stærðargráðu, 340 þús. og tæplega 800 kr., hafi ég deilt rétt. Það er athyglisvert, herra forseti, og má vera mönnum nokkurt umhugsunarefni að þingfararkaupið, hið margfræða þingfararkaup sem menn hafa nú oft verið taldir gífurlega öfundsverðir af að njóta, er eiginlega alveg sama upphæðin. Það mun vera 344.597 kr. Þingmenn slefa þannig upp í þennan skatt. Þeir mundu sem sagt, miðað við þetta og ef þessar tölur eru réttar, borga þetta álag sem nú á að lækka úr 7% niður í 5% af 3.810 kr. á mánuði. Það er hátekjuskatturinn sem þingmenn komast í. Það mundi gera eins og 190 kr. á mánuði. Það er þarna sem ríkisstjórnin sér ástæðu til að leggja líkn með þraut og lækka skattana. Ef tveir þingmenn væru hjón þá væru þetta hvorki meira né minna en 380 kr. sem þeir mundu borga í hátekjuskatt á mánuði hverjum. Þetta lítilræði sem ég verð var við að menn misskilja unnvörpum, a.m.k. þeir sem ekki borga skattinn og hafa ekki áttað sig á hvernig þetta er, er eingöngu greitt af tekjunum ofan við þessi mörk. En sjálfstæðismönnum hefur tekist að sannfæra hálfa þjóðina um að þetta sé alveg sérstakt svínarí, að menn skuli borga þetta litla álag á tekjur þarna fyrir ofan. Við höfum borgað nákvæmlega sömu skatta og láglaunafólk frá skattleysismörkunum, þessum ósköpum sem þau eru, og upp í þessar upphæðir. Er það ósanngjarnt að þegar menn eru komnir svona vel upp í launastigann, komnir upp fyrir hið fræga þingfararkaup --- það væri kannski ágætt að miða bara við það upp á krónur og aura, láta ekki skeika þessum 3.800-kalli sem þarna munar --- sé þetta álag innheimt? Auðvitað er það ekki, herra forseti. Og það er alveg með ólíkindum að menn skuli standa staffírugir og bera þetta á borð fyrir menn á sama tíma og ekki er hróflað við skattleysismörkunum. Á sama tíma og sú staðreynd blasir við að vegna þess hvernig skattleysismörkin hafa rýrnað, borið saman við launa- og verðlagsþróun í landinu undanfarin ár, greiðir fólk í stórum stíl skatta af bótum almannatrygginga, fólk sem engar aðrar tekjur hefur. Hvernig eigum við að nálgast þetta mál? Jú, við eigum að nálgast það með því að spyrja: Eru þeir menn sem hafa 90 þús. kr. í heildartekjur á mánuði aflögufærir um nokkur þúsund krónur í skatta? Það er spurningin sem á að svara en ekki fara út í þvælur um heildartekjur, veltu í þjóðfélaginu og annað því um líkt. Og ef við komumst að þeirri niðurstöðu að svo sé ekki, sem allir heilvita menn sjá auðvitað að er hneyksli borið saman við framfærslukostnaðinn á Íslandi, eigum við að grípa til ráðstafana sem færa skattbyrðina og tekjuöflun ríkissjóðs þannig til að þessum hópum sé hlíft við skattlagningu. Munurinn á íslenska tekjuskattskerfinu og hinum sem eru mjög víða í kringum okkur er ekki bara fólginn í þessu, hann er fólginn í því að álagningin kemur þá til sögunnar strax af fullum þunga. Það er ekkert vægara skattþrep með lægri prósentu sem tekur til lægstu tekna. Það væri umberanlegra að skattleysismörkin væru lág, ef það væri þrep með tiltölulega mjög vægri álagningu sem legðist á lægstu og upp undir meðaltekjur eins og víða er. Þannig dreifingu geta menn náð fram með t.d. þriggja þrepa skatti og það hlýtur að vera ástæða fyrir því að hann er mjög víða notaður. Ástæðan er einfaldlega sú að þannig næst meiri tekjujöfnun á tekjuöflunarhliðinni þó að hún fari vissulega jafnframt fram að miklu leyti í gegnum útgreiðslurnar. Það er auðvitað þannig að eitt stykki skattkerfi og velferðarkerfi þarf að skoðast frá báðum hliðum, tekjujöfnunin sem í því er fólgin verður að koma báðum megin frá í gegnum sanngjarna tekjuöflun og svo auðvitað líka í gegnum þá þjónustu sem menn fá. Þannig væri mönnum tryggð jafnari aðstaða í lífinu en ella. Það er a.m.k. það velferðarsamfélag sem við viljum byggja, herra forseti. Við ætlum að koma á velferðarstjórn í landinu til að snúa við blaðinu, m.a. frá þeirri skattstefnu sem núverandi ríkisstjórn hefur fylgt, meira og minna af grimmd og hörku, skattstefnu sem hefur alveg tvímælalaust dregið úr tekjujöfnunargildi samneyslunnar eða velferðarkerfisins þegar báðar hliðar þess og heildardæmið er skoðað. Það hefur gerst í gegnum þessa útflatningu á skattkerfinu. Það hefur gerst í gegnum stórauknar álögur á almenning áður en menn fara að njóta þjónustu velferðarkerfisins án greiðslna, þ.e. með komugjöldum, kostnaði af samskiptum við heilbrigðiskerfið, skóla og fleiri slíkar stofnanir. Það hefur auðvitað líka gerst með ýmsum öðrum breytingum sem þessi ríkisstjórn hefur staðið fyrir, sem og ríkisstjórnir undanfarinna ára, þar á meðal og ekki síst með áframhaldandi hörkulegri tekjutengingu allra skapaðra hluta, alveg fram á miðjan síðasta áratug. Ríkisstjórn Sjálfstfl. og Alþýðuflokks fullkomnaði langleiðina það verk að auka tekjutengingu ýmissa greiðslna. Hin illræmdu jaðaráhrif í skattkerfinu fóru fyrir vikið um tíma upp úr öllu valdi og sjálfstæðismenn og framsóknarmenn enduðu t.d. hvað barnafjölskyldurnar snerti með því að tekjutengja barnabætur að fullu. Ísland er sennilega eina landið í heiminum sem nokkurn tíma hefur látið sér detta slíkt í hug. Nú hefur að vísu verið bakkað örlítið með það en það gengur þó mjög hægt. Gaman verður að inna eftir því hvar kosningaloforð þeirra framsóknarmanna standa hvað það snertir. Að síðustu langar mig til að leggja eina spurningu fyrir hæstv. fjmrh. og væri fróðlegt að fá við henni svör. Ég hef ekki neinn annan til að beina henni til af því að framsóknarmenn sjást ekki í þingsalnum frekar en glóandi gull. Hún er þessi: Er það stjórnarstefna að árið 2004 verði síðasta árið sem þetta álag á hærri tekjur verði greitt í landinu? Hér er frv. sem framlengir þessa heimild til að leggja þetta álag á til eins árs. Prósentan er lækkuð um 2% og mig rekur minni til þess að hafa heyrt hæstv. fjmrh. hafa uppi einhver þau orð að af því mætti ráða að það væri orðin endanleg niðurstaða að þetta yrði í síðasta sinn sem svona frv. yrði flutt, og þessi litli vísir að sérstakri tekjujöfnun í skattkerfinu hvað hæstu tekjurnar snertir yrði felldur út. Eru stjórnarflokkarnir sammála um það og er búið að ákveða að slá hátekjuskattinn endanlega af eftir árið 2004, þ.e. að hann verði í síðasta skipti lagður á vegna tekna ársins 2003 eins og þetta frv. felur í sér?

Herra forseti. Nokkrum spurningum hefur verið beint til mín í framhaldi af framsögu minni fyrir þessu tiltölulega litla frv. um skattamál, litla a.m.k. miðað við ýmislegt sem flutt hefur verið hér á liðnum árum í tengslum við breytingar á skattalögunum alveg eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gat um réttilega. En auðvitað er, herra forseti, hægt að tala endalaust um skattamálin út frá ýmsum sjónarhólum. Ég heyri að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og Jóhanna Sigurðardóttir tala í raun og veru fyrir gjörbreyttu kerfi að því er varðar tekjuskatt einstaklinga. Og það sagði hv. þm. reyndar áðan. Hann vill hafa mismunandi prósentur innan kerfisins, nefndi einar þrjár slíkar. Hann vill gjörbreyta þessu kerfi og ég býst við að það sé það sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir er alltaf að tala utan af. Þau eru svo óánægð með núverandi kerfi. Það er eins og það er að því leyti til að það er óhjákvæmileg stærðfræðileg staðreynd að þegar menn fara úr lágum tekjum og upp eftir skalanum í hærri tekjur hækkar hin svokallaða skattbyrði. Hún hækkar þar af leiðandi mest þegar menn fara yfir skattfrelsismörkin og byrja að borga skatt því þá fer hún úr núlli upp í einhverja aðra tölu. Það er auðvitað hrein svívirða að fara úr núlli upp í einhverja aðra tölu, er það ekki, hv. þingmenn? Mér finnst þetta vera hundalógík og ég tel að það sé aðalatriðið sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði í utandagskrárumræðu um daginn: ,,Aðalatriðið er það sem situr eftir.`` Þess vegna er mikilvægast að auka tekjurnar, koma sem flestum sem hæst í tekjuskalanum, gera fólki kleift að afla sér tekna og hækka kaupmáttinn. Þá skiptir hitt ekki öllu máli, þ.e. hvort skattbyrðin hefur aukist við þetta. Þeir sem afla teknanna hafa það betra fyrir vikið. Þeir hafa meira í vasanum. En þau tvö, þessir hv. þm. sem hér hafa talað um þetta mál virðast hafa verið lítt hrifin af skattkerfinu sem hér var komið á 1988 með lagabreytingum sem samþykktar voru 1987. Þau hafa mikið talað um hvað núverandi ríkisstjórn hafi komið hneykslanlega fram að því er varðar þetta kerfi. Þau gleyma því að aldrei í sögu þessa kerfis hefur svokallað frítekjumark rýrnað jafnmikið og þau þrjú ár sem þessir ágætu fyrrverandi ráðherrar sátu í ríkisstjórn, á árunum 1988--1990. Aldrei. Og þessi skattfrelsismörk hafa verið meira og minna lítið breytt að raungildi frá 1994--1995 vegna þess að það gerðist líka í samsteypustjórninni með Alþýðuflokknum að skattfrelsismörkin rýrnuðu í upphafi síðasta áratugar. Þetta er nú bara svona. Ég hef auðvitað margoft farið yfir það að það er mjög ómarkviss aðgerð að ætla að koma til móts við almenning og skattgreiðendur með því að hækka hin svokölluðu skattfrelsismörk. Og ég bendi þingmönnum á að lesa svar mitt við fyrirspurn hv. þm. Jóhanns Ársælssonar um þetta efni á þskj. 348 þar sem fram kemur hvaða áhrif það mundi hafa að hækka persónuafsláttinn um tilteknar fjárhæðir. Þá breytast skattfrelsismörkin um tilteknar fjárhæðir, og þá sér maður hvað hver og einn fengi meira í vasann við slíka breytingu og jafnframt hvað það kostaði ríkissjóð mikla peninga. Þetta eru ágætar upplýsingar sem fyrirspurn hv. þm. Jóhanns Ársælssonar hefur kallað hér fram. Ég vil þá, herra forseti, víkja að nokkrum öðrum atriðum sem fram hafa komið. Þingmenn hafa sagt að eitt af stóru málunum í þessu frv. sé sú tillaga sem hér er gerð um að lengja þann tíma sem fyrirtæki geta nýtt sér uppsafnað rekstrartap úr átta árum í tíu. Og vissulega er þetta ein af hinum mikilvægari breytingum í frv., það er rétt. Hvaða áhrif hefur hún á ríkissjóð? Það er auðvitað ekki hægt að fullyrða um það vegna þess að breyting sem þessi hefur ekki áhrif fyrr en hugsanlega eftir átta eða tíu ár. Við getum ekki sagt það fyrir víst en við teljum að þetta sé eðlileg aðgerð í kjölfarið á því að hér er búið að afnema verðbólgureikningsskil enda eru tíu ár í meira samræmi við það sem tíðkast í nágrannalöndum þar sem ekki hafa verið verðbólgureikningsskil. Menn verða að segja sem svo: Annaðhvort á ekki að leyfa yfirfæranlegt rekstrartap --- fyrirtækin verða bara að sitja uppi með það og borga svo skatt ef þau hafa hagnað --- eða að menn verða að reyna að átta sig á því hver hinn skynsamlegi fjöldi ára er sem kemur til greina í þessu tilfelli. Auðvitað er það svo, m.a. vegna breytinga sem við höfum áður gert á skattkerfinu, að meiri líkur eru á því að fyrirtækin verði öflug og skili hagnaði á komandi árum heldur en áður var. Líkurnar á því að þetta skipti verulegu máli fyrir ríkissjóð minnka. En það getur átt við um tiltekin fyrirtæki við tilteknar aðstæður að það sé réttlætanlegt að þau geti nýtt sér þetta yfirfæranlega rekstrartap með þessum hætti. Markmið okkar er auðvitað það að auka hagnað fyrirtækjanna þannig að þau geti greitt hærri laun og staðið skil á eðlilegum skattgreiðslum. Varðandi lagaskilin og gildistökuákvæði laganna að því er þetta atriði varðar er það auðvitað tæknilegt atriði sem þarf að fara yfir ef það er vandamál og ganga úr skugga um að það geti gengið eðlilega fyrir sig. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki leitt mjög hugann að því atriði. Að því er varðar spurninguna um hvort flytja eigi mat á hlunnindum og reglur um svokallað reiknað endurgjald frá ríkisskattstjóra til fjmrn. varð það niðurstaða okkar á þessu ári að eðlilegt væri að gera þá breytingu að pólitískur aðili bæri ábyrgðina á þessari breytingu. Ég hygg að margir muni að í upphafi ársins vöknuðu ýmsir upp við vondan draum þegar nýtt hlunnindamat á vef ríkisskattstjóraembættisins hafði í raun í för með sér að skattbyrði eða skattlagning af ýmsu tagi sem því tilheyrði hækkaði. Ég tel eðlilegt að ef það yrði gert, sem kann vel að vera réttlætanlegt í einhverjum tilvikum --- auðvitað þarf að endurskoða slíkar reglur árlega --- geti t.d. hv. þm. í stjórnarandstöðunni geti beint spjótum sínum að pólitískt ábyrgum aðila í þinginu þyki slíkar ákvarðanir gagnrýni verðar. Þess vegna er þetta eðlileg breyting. Á að láta fólk greiða hlunnindaskatt af tiltekinni aðstöðu sem ekki hefur áður verið greiddur skattur af, t.d. af persónulegum tölvum? Ef það er gert tel ég að það eigi að vera pólitísk ákvörðun og hana eigi þá að taka annaðhvort á Alþingi eða í tengslum við mat af þessu tagi og á ábyrgð ráðherrans. Að sjálfsögðu er lagt til að áfram verði þessar reglur settar að fengnum tillögum ríkisskattstjóraembættisins og þeirra sérfræðinga sem þar eru. Ég tel að þetta sé betri stjórnsýsla eins og hér er lagt til. Um það snýst þetta atriði. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon spurði um 8. gr. frv. og þá heimild sem þar er gert ráð fyrir, að flytja skatteftirlit frá embætti ríkisskattstjóra á nýjan leik að einhverju leyti til skattstofanna úti á landi. Ég hygg að hann hafi a.m.k. að einhverju leyti gert sér grein fyrir því hvað þar væri verið að fjalla um. Ég tel reyndar ekki að það hafi verið mikil miðstýringarárátta í skattkerfinu. Við höfum hér níu skattstofur og engin sérstök áform um að breyta því. Ég kannast ekki við þau. Hins vegar höfum við haft vinnuhóp í gangi á vegum ráðuneytisins sem hefur verið að velta fyrir sér, með aðild skattstjóranna, hvort breyta ætti verkaskiptingu eða samnýta betur kraftana í þessum embættum. Því miður eru þau í sumum tilfellum lítil og kannski frekar veikburða. Auðvitað kemur ýmislegt til greina í þeim efnum þó ekki sé búið að fullþróa og fullþroska allar hugmyndir um það. Þetta er vissulega eitt af því, að flytja skatteftirlit í einhverjum mæli á nýjan leik til einnar eða fleiri skattstofa á landsbyggðinni. Ég tel nauðsynlegt að heimildar fyrir því verði aflað og síðan verða menn að vinna frekar í málinu eins og gert hefur verið að undanförnu og rakið hefur verið í greinargerð og í máli mínu. Þetta er skýringin á því. Hv. þm. spurði síðan spurningar í lokin sem ég get ekki svarað, þ.e. hvort gert hafi verið samkomulag um það milli stjórnarflokkanna að sú framlenging á hátekjuskatti sem hér er lögð til verði í síðasta sinn. Það eina sem ég veit um það mál er að ef þessi framlenging nær ekki fram að ganga þá fellur skatturinn niður um næstu áramót vegna þess að hann gildir bara út þetta ár. Hann er að vísu svolítið undarlegur í innheimtu vegna þess að menn greiða hann fyrir fram og hafa verið að greiða fyrir fram á þessu ári af því sem þeir eiga að greiða á næsta ári. Það gæti komið til endurgreiðslu ef hann félli niður um áramótin en það eina sem ákveðið hefur verið af hálfu núverandi ríkisstjórnarflokka er að framlengja hann um eitt ár. Síðan verða menn þá að taka einhverja nýja ákvörðun ellegar að hann renni sjálfkrafa úr gildi. Hins vegar er það ekkert launungarmál að ég tel að það eigi að koma þessum skatti fyrir kattarnef, hvort sem það verður gert í einu lagi eða í tveimur áföngum. Ég tel að hann hafi mjög óæskileg og óheppileg jarðaráhrif í kerfinu og sendi fólki sem vill leggja hart að sér, afla sér tekna, algerlega röng skilaboð. Það er það sem ég tel um þetta mál. --- Þar með tel ég mig hafa svarað þeim spurningum, herra forseti, sem fram hafa komið.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin, að svo miklu leyti sem þau voru við mínum spurningum. Það er skaði að hæstv. ráðherra geti ekki upplýst okkur um skattapólitík ríkisstjórnarinnar og þess þá meiri að engir framsóknarmenn eru hér til staðar til að svara um vilja þess flokks, hvort það er eitthvert þegjandi samþykki við því að hátekjuskatturinn falli niður eftir þessa eins árs framlengingu. Orðaskipti okkar við hæstv. fjmrh., mín og fleiri þingmanna bæði nú og eins í umræðum utan dagskrár um daginn, sýna hvernig hægt er að nálgast sama hlutinn á tvo ólíka vegu. Það jaðrar við að hæstv. ráðherra geri okkur upp þær skoðanir, t.d. mér og hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, að við séum á móti því að laun lágtekjufólks hækki vegna þess að það geti lent í því að borga skatta. Er það nú mjög merkilegur málflutningur eða uppbyggilegur? Er það trúlegt að við hötumst sérstaklega við það að fólk hækki úr 65 í 90 þús. kr. á mánuði í launum eða bótum? Nei, það er ekki tilfellið. Það sem okkur finnst tilfinnanlegt er sú staðreynd að skatturinn byrjar á hlutfallslega lægri launum. Gallinn er sá að ef menn t.d. hækka úr tæpum 90 þús. kr. á mánuði, sem geta orðið hæstu bætur öryrkja sem býr einn, og hann borgar nú þegar milli 4 og 5 þús. kr. af í skatta, að ef þessar bætur yrðu hækkaðar úr 90 í 120 þús. kr. mundu menn væntanlega una því betur að borga einhvern skatt af því. En þær eru bara ekki hækkaðar í 120 þús. Þær eru bara tæplega 90. Það er líka athyglisvert, og við þurfum að hafa það í huga, að ef laun einstaklings hækka úr 80 í 100 þús. kr. þá borgar hann hlutfallslega jafnmikið af þeirri viðbót og annar maður, sem hækkar úr 800 þús. kr. í 1 millj. borgar af sinni viðbót. Spurningin er hvort þetta sé eins og það á að vera. Nú vill einmitt hæstv. fjmrh. afnema álagið á hæstu tekjurnar. Það er afar lýsandi fyrir þau viðhorf í skattamálum sem hann og flokkur hans stendur fyrir.

Herra forseti. Hv. þm. var nákvæmlega að undirstrika það sem ég sagði. Hann er bara að tala fyrir allt öðru kerfi. Hann vill ekkert lengur þetta kerfi sem hann tók þátt í að gerbreyta á fyrstu árum þess, 1988--1990 þegar skattfrelsismörkin voru lækkuð stórlega. Auðvitað geta menn velt vöngum yfir því hvort kerfið eigi að vera svona eða hinsegin. Stærðfræðin í þessu er mjög einföld. Menn byrja að borga, alveg eins og þingmaðurinn sagði, fullan skatt af viðbótinni, fyrir ofan skattleysismörkin, þó að meðalskatturinn af slíkum aðilum sé framan af mjög lágur. Menn borga 4,5% af 80 þús., 11% af 100 og 20% af 150 þús., ef ég man þetta rétt. Þannig er þetta kerfi okkar. Ég er ekki að segja að það sé kannski endilega fullkomið en menn eiga ekki að láta eins og það komi þeim eitthvað á óvart að þetta kerfi sé svona sem við höfum búið við í 15 ár. Menn eiga ekki að láta eins og þeir skilji ekki það samspil sem er milli persónuafsláttarins og skatthlutfallsins og láta eins og það komi þeim algerlega á óvart að prósentuhækkunin í svokallaðri skattbyrði sé mikil þegar menn fara yfir mörkin. Þeir eiga ekki að láta þannig. Menn eiga þá bara að tala hreint út um að þeir vilji eitthvað allt annað kerfi en þetta. En vissulega hlýtur það að vera sameiginlegt markmið okkar, mitt, ríkisstjórnarflokkanna og stjórnarandstöðunnar, að hækka það sem fólk hefur úr að spila hvort sem það er á bótum eða launum. Ég held að við eigum að gera það að okkar meginmarkmiði í stað þess að fjasa um þessar prósentur og taka prósentur af prósentum eins og sumir hafa gert í þessari umræðu. Ég held að við bætum okkur ekki með því.

Herra forseti. Það er auðvitað mjög freistandi að taka hæstv. fjmrh. á orðinu og segja: Já, hækkum launin, hækkum bæturnar. Það er auðvitað alveg augljóst mál að menn mundu una betur þessum lágu skattleysismörkum ef lægstu laun í landinu væru 150 þús. kr. á mánuði og lægstu bætur frá Tryggingastofnun væru 120--130 þús. Þá væri ekki jafntilfinnanlegt að missa nokkra þúsundkalla af því í skatta eins og það er fyrir þá sem fá 70, 80 og kannski upp undir tæpar 90 þús. kr. á mánuði og eiga að draga fram af því lífið. Það er auðvitað um það sem þessi grundvallarspurning snýst. Hún er ekkert fjas um kerfið eða hvort menn skilja eða skilja ekki hvernig kerfi hlutfallsálagningar með persónufrádrætti virkar. Það gerum við fullkomlega. Ég held að við séum öll það sjóuð í umræðum um þessi mál að það valdi ekki vandræðum. Það sem við erum áð ræða hér eru skattbyrðar og hvar þær lenda. Það er staðreynd sem ekki verður á móti mælt að þessir hlutir hafa þróast þannig hjá okkur á undanförnum 5--10 árum að nú greiða menn orðið umtalsverða skatta af hæstu bótum sem öryrkjar sem búa einir geta fengið, hæstu bótum sem aldraðir sem búa einir með heimilisuppbót. Menn greiða jafnvel orðið nokkra skatta af atvinnuleysisbótunum sem eru eins og allir vita forsmánarlega lágar hér á landi. Kannski verður enginn hópur jafnharkalega fyrir áföllum oft og tíðum hvað afkomu snertir eins og fólk með sæmilegar tekjur sem verður allt í einu atvinnulaust og dúndrar niður á þessar lágu bætur og á svo kannski að framfleyta fjölskyldu af þeim. Sprettur umræðan af því að þessar bætur hafi hækkað svo mikið? Er það vegna þess að umræðan í þjóðfélaginu sé um hversu gríðarlegar kjarabætur hafi skilað sér til aldraðra og öryrkja eða atvinnulausra undanfarin ár? Nei, svo er ekki. Skattleysismörkin hafa ekki fylgt þróun mála í landinu. Þau eru ekki í takt við veruleikann. Þau eru ekki í takt við það sem það kostar að lifa. Þess vegna, þegar menn eygja kannski örlitla von og tekjurnar aukast um einhverja 10 eða 20 þúsundkalla, þá er það þeim mun sárgrætilegra að af þeim er strax tekið þetta mikið, upp undir 40% í skatt. Það er um þetta sem málið snýst, hæstv. fjmrh.

Herra forseti. Ég sakna þess að hv. þm. segi okkur bara hvernig hann vill hafa skattkerfið. Ég benti mönnum á að á þskj. 348 kemur skýrt fram hvað gerist ef skattleysismörkin hækka almennt úr rúmum 70 þús. kr. þar sem þau eru í dag fyrir launþega og upp í 81.500 kr. Jú, þá aukast ráðstöfunartekjurnar um rúmar 4 þús. kr. á mánuði en það kostar ríkissjóð á milli 9 og 10 milljarða á ári. Skattfrelsismörkin hækka um 11 þús. á mánuði og ráðstöfunartekjurnar um rúmar 4 þús. á mánuði. Þetta kostar milli 9 og 10 milljarða á ári. Þetta yrði ekki markverð aðgerð vegna þess að hún skilar sér til allra skattgreiðenda, ekki bara til þeirra sem eru við þessi mörk. Þess vegna er miklu markvissara að ná til slíkra hópa með öðrum aðgerðum. Það er það sem ríkisstjórnin hefur verið að gera, m.a. með sérstökum hækkunum bótaflokka, hækkunum barnabóta og öðru þess háttar sem fram hefur komið, m.a. undanþiggja húsaleigubætur skattskyldu o.s.frv. Það er ekki markviss aðgerð að hækka skattfrelsismörk okkar allra í þessum sal með þessum hætti. Það tel ég ekki vera. Ég skora á þingmanninn og flokksmenn hans, ef þeir hafa annað betra kerfi fram að færa, að sýna okkur það þá.

Herra forseti. Mér finnst það orðið ansi hvimleitt hvernig hæstv. fjmrh. getur aftur og aftur matreitt fyrir okkur hér í þingsölum og þjóðina alla að það kosti lítið þegar hann kemur hér fram með skattalagabreytingar sem færir fyrirtækjum miklar skattaívilnanir eða þeim betur settu miklar skattalækkanir. Hæstv. ráðherra gerir jafnan mjög lítið úr því. En þegar menn leyfa sér að tala um að lækka skattbyrðina á lágtekjufólki, lífeyrisþegum eða þeim sem eru með meðaltekjur, þá vex ráðherranum mjög í augum að tala um það. Hann reiðir alltaf fram háar tölur um hvað þetta kosti. Ég held að þær tölur sem hæstv. ráðherra er að nefna varðandi þetta yfirfæranlega skattatap þurfi að taka vandlega til skoðunar í efh.- og viðskn. Það að gefa kost á að yfirfæra rekstrartap árið 1997 lækkaði skattstofninn um 8 milljarða tekjuárið 1997 og það voru 1.280 aðilar sem nutu þess. Þetta voru fyrirtæki sem skiluðu 6 milljörðum í hagnað. Við verðum auðvitað að fá það upp á borðið sem rétt er í þessu efni. Herra forseti. Mér þykir miður að ráðherran skuli enn og aftur koma hér í ræðustól, eftir að hafa verið margspurður um hvað hann ætli að gera fyrir lágtekjufólk og fólk með meðaltekjur sem axlað hefur mestu skattbyrðina gegnum árin, og leyfi sér að svara bara með þögn. Ég ítreka enn og aftur óskir mínar um að hæstv. ráðherra svari nú fyrir það hvað hann ætlar að gera í þessum efnum. Það er óþolandi að þurfa aftur og aftur að hlusta á að skattbyrði verkamanna og annarra hafi aukist verulega umfram aðra og skýringin sé fyrst og fremst launahækkanir. Við höfum margsýnt fram á að launin hafa hækkað miklu minna en skattalagabreytingarnar. Það hefur verið sýnt fram á það með tölum en samt leyfir ráðherrann sér að halda þessu fram. Ég vil enn og aftur reyna að þráspyrja ráðherrann, sem alltaf svarar með þöginni, hvað hann ætlar að gera fyrir fólkið sem er með lægstu launin og lífeyrisþega. Skattbyrði þeirra hefur hækkað verulega til að hæstv. ráðherra eigi fyrir skattaívilnunum sínum til þeirra betur settu.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. að það er sjálfsagt að skoða vel í efh.- og viðskn. hver áhrifin af breyttum árafjölda að því er varðar yfirfæranlegt rekstrartap kunna að verða. Það er bara eðlilegur liður í starfi nefndarinnar. En ég hef bæði í dag og um daginn verið að fara yfir þau mál sem hv. þm. eru svona hjartfólgin að því er varðar skattbyrðina. Hvað ætlum við að gera? Hvað höfum við verið að gera? Ég hef sagt að það á að reyna að nálgast þessi mál markvisst. Það á ekki að gera það með því t.d. að hækka skattfrelsismörkin um miklar fjárhæðir vegna þess að það er ómarkvisst og kostar mikla peninga. Það kemur fram í svarinu við fyrirspurn hv. þm. Jóhanns Ársælssonar. En við höfum verið að hækka barnabætur. Við höfum verið að afnema skattskyldu húsaleigubóta. Við höfum auðvitað fyrst og fremst beitt okkur fyrir því að efnahags- og atvinnulífið okkar væri þannig að það gæti skilað fólki betri kjörum, meiri kaupmætti og þess háttar. Það er kjarni málsins og um það snúast þessar deilur. Vilja menn frekar horfa á það sem fer í skattinn eða það sem situr eftir þegar búið er að borga skattinn? Um það sýnist mér að menn séu endalaust að deila. Síðan má ekki gleyma því að ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir því að millifæranlegur persónuafsláttur verður 100% milli maka frá og með næstu áramótum. Það hjálpar mjög mörgum láglaunafjölskyldum. Það er ekki minnsti vafi á því, t.d. fólki þar sem annar makinn er heimavinnandi með börn, fyrir utan stórkostlega lækkun eignarskatta sem ekki síst gagnast eldra fólki.

Herra forseti. Það er alveg ljóst að hæstv. ráðherra ætlar ekkert að gera og það er ekkert í pípunum hjá ríkisstjórninni að hún ætli að beita sér fyrir einhverjum aðgerðum sem lækki skattbyrði lágtekjufólksins, það er alveg ljóst. Ég tel það ekki markvissar aðgerðir í þágu þeirra hópa sem ríkisstjórnin hefur verið að gera með því að skerða t.d. barnabæturnar frá því sem þær voru 1995. Þá voru greiddar ótekjutengdar barnabætur með börnum að 16 ára aldri. Nú er það einungis að 7 ára aldri. Ég tel það ekki markvissar aðgerðir hjá ríkisstjórninni að allt í einu sé fólk, sem er með tekjur undir lágmarkslaunum eins og lífeyrisþegar og lágtekjufólk, farið að greiða skatta sem það gerði ekki árið 1995 og sú skuli vera útkoman þegar menn skoða skattbyrðina að þetta tekjulægsta fólk sé með hæstu skattbyrðina. Það er hægt að setjast yfir það. Ég spyr ráðherra um það að afnema eða greiða í eftirágreiðslu skatta sem lenda á fólki með tekjur undir 90 þús. kr. Það er ekki boðlegt ríkisstjórninni að láta það fólk sem ekki getur brauðfætt sig milli mánaða borga skatta af sínum litla lífeyri fyrir utan alla kostnaðarþátttökuna í heilbrigðiskerfinu sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir frá 1995. Viðbótarskatttekjur hins opinbera hafa verið hvorki meira né minna en 103 milljarðar á þeim tíma. Þar má rekja 65 milljarða til meiri landsframleiðslu og verðlagsbreytinga, 38 milljarða vegna hækkana á skattbyrði. Það er því alveg ljóst að á þessum tíma, frá 1995, hafa tekjur ríkissjóðs vaxið verulega. Engu að síður hefur skattbyrði láglaunafólks aukist miklu meira en var fyrir árið 1995 og ráðherrann stendur hér og segir við fólk að hann telji ekki ástæðu greinilega til þess að grípa til neinna sérstakra aðgerða til að lækka skatta á lágtekjufólki á sama tíma og hann mælir fyrir miklum og stórfelldum skattaívilnunum til þeirra sem meira hafa á milli handanna og það er auðvitað til skammar fyrir ríkisstjórnina.

Herra forseti. Það kemur glöggt fram í máli þingmannsins að hún hefur ekki enn þá áttað sig á því út á hvað stefna ríkisstjórnarinnar gagnvart skattlagningu fyrirtækja gengur. Hún gengur ekki út á það að hygla fyrirtækjum vegna þess að fyrirtæki eru ekki einstaklingar eða neytendur eða fólk. Þetta byggist á því, hv. þm., að gera fyrirtækjunum kleift að skapa meiri arð, skapa meiri hagnað og möguleika til þess að bæta lífskjörin í landinu. Þar er uppspretta verðmætanna í landinu. Það er í atvinnulífinu, hv. þm. Þess vegna missir sá málflutningur að sífellt sé verið að hygla atvinnurekstrinum á kostnað einhverra annarra marks. Það er ekki á kostnað neins sem verið er að því heldur einmitt þvert á móti. Það er til þess að skapa betri skilyrði í framtíðinni sem slíkar breytingar eru gerðar. Þar fyrir utan má benda á að í tekjuáætluninni með skattkerfisbreytingunum í fyrra kom glöggt fram að stærri hluti þeirra breytinga beindist beint að einstaklingum en fyrirtækjum, í það minnsta fyrst í stað. Þingmaðurinn ætti að hætta að væna menn, væna ráðherra, ríkisstjórnina og stjórnarmeirihlutann um þessa hluti og einhvern sérstakan illvilja í garð þeirra sem minna bera úr býtum. Það er bara algerlega rangt.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. nefndi í ræðu sinni áðan svar við fyrirspurn sem ég bar fram. Ég tel ástæðu til að nefna hvers vegna ég bar þá fyrirspurn fram og hvað ég tel að hún upplýsi. Ég ákvað að bera fram þá fyrirspurn vegna umræðna sem fóru fram á 4. fundi Alþingis í haust í umræðum um fjárlög þar sem hæstv. fjmrh. í andsvari við hv. þm. Jón Bjarnason, ef ég man rétt, sagði þessi orð, með leyfi hæstv. forseta: ,,Að því er varðar skattfrelsismörkin og það sem fram kom í máli þingmannsins um það efni vildi ég gjarnan benda honum á að hækkun skattfrelsismarka um 1.000 kr. færir hverjum skattgreiðanda --- ekki bara láglaunafólki heldur hverjum og einum sem borgar skatt --- 380 kr. í vasann, 380 kr. í ávinning. En það kostar ríkissjóð rétt tæpan milljarð kr. að ráðast í slíka breytingu. Ef menn vilja hækka þau um 10 þús. þá eru menn komnir í 10 milljarða og ávinningur hvers og eins skattgreiðanda er 3.800 kr. Ég tel að það sé hægt að gera miklu meira og skynsamlegra fyrir þá peninga en verja þeim með þessum hætti.`` Hæstv. forseti. Hér fara fram umræður um skattleysismörk og yfirleitt eru menn að þeytast á milli þess sem gildir um skattleysismörk á mánuði og það sem gildir um heilt ár. Það gerði hæstv. ráðherra í þeim orðum sem ég las hér upp. Hæstv. ráðherra er að tala um að hækka skattleysismörk um 10 þús. kr. og þá er hann í raun og veru að meina að hækka þau um 120 þús. kr. á ári. En hann segir líka að það skili einungis 380 kr. af hverjum þúsund sem koma með hækkun skattleysismarkanna. Ég tel að þetta séu í besta falli mjög vafasöm skilaboð sem felast í þessum orðum því að ef menn skoða hver áhrif verða á hækkun persónuafsláttarins, sem kemur fram í svari við fyrirspurn sem ég lagði fram, þá sést að meira að segja ráðuneytið setur samasemmerki á milli hækkunar persónuafsláttar og ráðstöfunartekna. Það er bara skástrik, hækkun ráðstöfunartekna/hækkun persónuafsláttar. Ef við skoðun t.d. hvað 50 þús. kr. hækkun persónuafsláttar og þar með ráðstöfunartekna hafa á skattleysismörkin, þá hækka þau úr 67.468 kr. upp í 78 þús. kr. í fremri dálkinum, en ég tók reyndar til skoðunar nákvæmlega þetta atriði. Það kemur í ljós að við erum að tala þá um hækkun um 4.160 kr. á mánuði ef við erum að tala um 50 þús. kr. Samt sem áður hefur hækkun á skattleysismörkunum farið úr 70 þús. kr. í 81 þús. á mánuði. Ég get ekki séð hvernig hæstv. ráðherra finnur það út að ef menn fá hækkun persónuafsláttar um 50 þús. kr. og þar með 50 þús. kr. í vasann til viðbótar til ráðstöfunar að hægt sé að halda því fram að menn fái einungis 380 kr. af hverjum þúsundkalli sem þannig fellur til með breytingu á skattkerfinu með þessum hætti. Ég vil biðja hæstv. ráðherra að útskýra það þá betur a.m.k. fyrir mér svo að ég skilji það ef það skilar sér ekki að fullu að hækka persónuafsláttinn. Mér finnst svarið sýna það alveg glögglega. Mér finnst það svolítið undarleg umræða að það sé ekki markviss breyting að hækka persónuafsláttinn. Auðvitað er það markviss og einföld breyting sem allir fá. Allir skattgreiðendur fá þá breytingu. Auðvitað þurfa menn að fjármagna hana á einhvern hátt og ég tel að það sé í sjálfu sér ekkert nema eðlilegt að það sé gert. En það sem gerist er að með hækkun persónuafsláttarins verjum við kjör þeirra lægst launuðu. Og það sem gerst hefur á undanförnum árum, það hefur enga þýðingu að vera að elta hlutina aftur í tímann endalaust og standa í umræðum um það hverjir voru við völd eða hvað. Við stöndum bara frammi fyrir því að búið er að hækka skatt á lægst launaða fólkinu í landinu undanfarin mörg ár og staðan er sú að við erum farin að láta lægst launaða fólkið í landinu borga stórkostlega skatta af launum sem er ekki hægt að draga fram lífið á. Þess vegna þarf að breyta þessu og það þarf auðvitað að fjármagna það með því að við sem höfum hærri laun leggjum sameiginlega í púkkið hjá hæstv. fjmrh. svo hann geti borgað reikninginn.

Herra forseti. Ég held að hv. þm. verði að fara aðeins betur ofan í saumana á þessu máli hjá sér. Hann ruglar hér saman ýmsum hugtökum. Þó er sérstaklega reynt í svarinu að útskýra hvað þau þýða. Hann blandar saman persónuafslætti og skattfrelsismörkum og hann virðist ekki átta sig á því, því að það kemur fram í spurningunni sjálfri, að hækkun persónuafsláttar eykur ráðstöfunartekjurnar um sömu upphæð. Það þarf ekki að spyrja að því, herra forseti, þó að það sé gert hér og það á heldur ekki að þurfa að spyrja að því hvaða áhrif það hefur á tekjur sveitarfélaganna vegna þess að það liggur alveg fyrir að það hefur engin áhrif á þau. Það sem kemur fram í þessari töflu staðfestir nákvæmlega það sem ég sagði og þingmaðurinn vitnaði til. Ef skattfrelsismörkin hækka um rúmlega 1.000 kr., fara t.d. úr 70.279 fyrir launamann í 71.405, þá aukast ráðstöfunartekjurnar þarna um nálega 400 kr. Þetta eru reyndar rúmlega 1.000 kr. í skattfrelsismörkum. Þúsund krónurnar gefa 385 í vasann vegna þess að skatthlutfallið er 38,54. En þetta kostar ríkissjóð á milli 900 og 1.000 millj., 935 stendur hér. Kannski hefði ég mátt kveða skýrar að orði í svari mínu sem þingmaðurinn vitnaði í og segja: Ég var að tala um skattfrelsismörk og ráðstöfunartekjur á mánuði en útgjöld ríkissjóðs á heilu ári. En það á heldur ekki að þurfa að taka það fram því það er alltaf í því samhengi sem menn tala um þetta. Menn tala um skattfrelsismörk á mánuði. Persónuafsláttur reiknast mánaðarlega og menn tala auðvitað um tekjur ríkissjóðs miðað við heilt ár.

Hæstv. forseti. Það fer ekki á milli mála að ef menn hækka persónuafsláttinn þá er það bein hækkun á ráðstöfunartekjum. Það þýðir ekkert að tala um að einhver þúsund kall verði 380 kr. ef persónuafslátturinn er hækkaður. Um þetta snýst málið í raun og veru. Mér finnst að kannski væri ástæða til þess að menn kæmu sér þá bæði niður á það að tala um stærðirnar yfir eitt ár en ekki á mánuði til þess að vera ekki sífellt að rugla fólk í ríminu og líka að menn töluðu um hugtakið persónuafslátt en ekki skattfrelsismörkin vegna þess að það er auðvitað persónuafslátturinn sem fólk er raunverulega að tala um þegar það er að tala um þá skattahækkun sem það hefur fengið. Mér finnst engin ástæða til þess að flækja málið með þeim hætti sem hæstv. ráðherra er hér að gera. Það er alveg á hreinu að ef menn hækka persónuafsláttinn þá hækka ráðstöfunartekjurnar í beinu hlutfalli við það.

Herra forseti. Þetta er nú alveg ótrúlegt. Þingmaðurinn heldur áfram að rugla saman hugtökum. Ég sagði í svari mínu, sem hann vitnaði til hér áðan, frá því 4. október hver áhrifin væru af hækkun skattfrelsismarkanna. Ég var ekkert að tala um persónuafsláttinn. En auðvitað er þetta hvort tveggja nátengt. Þetta hangir auðvitað allt saman. Menn verða bara að velja sér hvort hugtakið þeir ætla að tala um í hvert sinn. Þá var verið að tala um skattfrelsismörkin. Ég svaraði því eins og rétt er að ef þau hækka um 1.000 krónur þá aukast ráðstöfunartekjur skattgreiðandans um 385 kr. Þess vegna, herra forseti, tel ég að það sé ómarkvisst --- og ég held mig við það --- að hækka skattfrelsismörkin fyrir þennan mikla kostnað vegna þess að það gagnast öllum en ekki bara þeim sem lægst hafa launin og lægstar hafa tekjurnar. Svo geta menn bara haldið áfram að tala um þetta eins og þeir vilja. En menn verða hins vegar að fara rétt með þau grundvallarhugtök sem verið er að tala um. Þessi tafla staðfestir nákvæmlega það sem ég sagði í máli mínu. Hún sýnir jafnframt að ef menn vilja auka persónuafslátt um 50 þús. kr. á ári, þ.e. 4 þús. á mánuði þá kostar það 9,2 milljarða tæpa. Þá fær hver og einn skattgreiðandi í landinu í vasann ríflega 4 þús. kr. í viðbót á mánuði. Og það verður bara hver og einn að gera það upp við sig hvort slík aðgerð, sem mundi hækka ráðstöfunartekjur okkar hér og allra í þjóðfélaginu um 4 þús. kr., sé 9,2 milljarða kr. virði.

Hæstv. forseti. Þessi 50 þúsund kall er þá allt í einu orðinn að 50 þúsund kalli og engu minna og um það snýst málið. Ef menn vilja hækka persónuafsláttinn þá gildir það að fullu. Ég tel að það sé aðferð sem eigi að hafa. Mér finnst menn hafa gengið allt of langt í því að láta persónuafsláttinn rýrna á undanförnum árum. Er það bara þannig, af því að menn geta fundið út tölur eins og hæstv. ráðherra nefndi hér áðan, að við eigum kannski að halda áfram að lækka hann af því að það er svo dýrt að hafa þetta í því sem það er? Ég held einfaldlega að menn verði að horfast í augu við það að einhver mörk þurfi þeir að hafa þarna. Þau mörk eru allt of lág eins og sakir standa. Það er búið að láta persónuafsláttinn lækka allt of mikið. Auðvitað kostar mikið að rétta það af. En ef það kostar 9,1 milljarð eins og kemur fram í svarinu þá hafa menn líka fært 9,1 milljarð til þeirra sem borga skatt og það er ekkert undan slegið í því. Það er bara þannig. Menn geta auðvitað haft mismunandi skoðanir á því hvort hafa eigi nokkurn persónuafslátt yfirleitt. Sumir þingmenn hafa talað fyrir því í sölum Alþingis að ekki eigi að hafa hann heldur hafa hér flatan skatt á allt og láta menn borga af öllum tekjum sínum hversu litlar sem þær eru. En stefnan sem hefur ríkt á undanförnum árum hefur verið sú að það eigi að vera einhver vörn fyrir þá sem minnst hafa. Sú vörn hefur verið að minnka og minnka og ef menn þora ekki að horfast í augu við hvað það kostar þá heldur hún áfram að minnka og við lendum í þessum endalausa skatti sem sumir vilja hafa.

Herra forseti. Það er ekki mín meining að lengja neitt þessa umræðu enda hefur það komið í ljós í þessari umræðu og þeirri sem við áttum um daginn, utandagskrárumræðunni um áhrifin af skattstefnu ríkisstjórnarinnar, að vonlaust er að fá það fram hvort ríkisstjórnin ætli að grípa til einhverra sérstakra aðgerða til þess að lækka skatta á þeim sem helst þarf að lækka skattana á og jafna skattbyrðina. En ég vil ekki skilja við málið eins og hæstv. ráðherra gerði í síðasta andsvari þar sem ég hafði ekki tækifæri til þess að svara honum. Þar lét hæstv. ráðherra að því liggja að ég væri ranglega að væna ríkisstjórnina um að gera sérstaklega vel við fyrirtæki með skattaívilnun. Nú liggja bara fyrir, herra forseti, tölur um það efni sem hæstv. ráðherra hefur ekkert mótmælt og getur ekkert mótmælt. Það þarf ekki að fara lengra en að vísa í umræðurnar um skattalagabreytingarnar á síðasta þingi þar sem ríkisstjórnin fór miklu lengra í skattalækkunum á fyrirtækjum en nauðsynlegt var til þess að Ísland héldi sínu skattalega forskoti á aðrar þjóðir. Þá lækkaði ríkisstjórnin skatthlutfall á fyrirtækjum úr 30 í 18%. Við í Samfylkingunni teljum og töldum þá að nægjanlegt væri að fara með skatthlutfall fyrirtækja úr 30 í 25% og þrátt fyrir það héldi Ísland skattalegu forskoti sínu fyrir fyrirtækin samanborið við fyrirtæki annarra OECD-ríkja. En það kostaði líka verulegan pening fyrir ríkissjóð að fara svona langt með skatthlutfallið. Það kostaði, herra forseti, 3,7 milljarða. En ríkisstjórnin fékk hluta af fjármagni sem þurfti til þess að lækka skatthlutfallið svona mikið með hækkun á tryggingagjaldi sem kom sérstaklega illa við lítil og meðalstór fyrirtæki. Okkar leið var sú að fara með skatthlutfall fyrirtækja úr 30 25% en hækka ekki tryggingagjald á fyrirtækjum sem kemur sér mjög illa fyrir þessi fyrirtæki og er litið á sem ígildi launahækkana, sem fyrirtækin gætu þá borið fyrir sig til þess að þurfa ekki að hækka launin í landinu. Þetta ásamt ýmsu fleiru sem ríkisstjórnin hefur gripið sérstaklega til varðandi skattumhverfi stærri fyrirtækjanna er ekki eðlileg leið, sérstaklega þegar fyrir það þurfa að borga þeir sem minnst hafa milli handanna, m.a. með því sem hér hefur verið rætt, lægri persónuafslætti og frystingu á skattleysismörkun og með því að lækka ótekjutengdar barnabætur. Reyndar hefur í heild það sem var þó veitt úr ríkissjóði til barnabóta árið 1995 lækkað verulega í tíð þessarar ríkisstjórnar. Herra forseti. Það er þetta sem ég er að halda fram þegar ég segi að ríkisstjórnin hafi gengið of langt í þessum efnum með þeim afleiðingum að orðið hafa verulegar skattatilfærslur, tilfærslur á skattbyrðinni í þjóðfélaginu frá fjármagni og eignum yfir á launin, ekki síst hjá þeim sem lægst hafa launin og meðaltekjur, og síðan á lífeyrisþegana. Það er staðeynd sem ekki verður í móti mælt að skattar á þá sem höfðu lágmarkslaun og þar undir, t.d. lífeyrisþegarnir, voru engir árið 1995 þegar þessi ríkisstjórn tók við. Nú er þetta fólk farið að borga 10--12 þús. kr. á mánuði í skatta og hæstv. fjmrh. veit að fólki finnst erfiðara að lifa þrátt fyrir það góðæri sem við höfum búið við --- þá er ég að tala um þá sem hafa lægst launin --- m.a. vegna aukinnar skattbyrði, m.a. vegna aukinnar kostnaðarþátttöku í heilbrigðiskerfinu, m.a. vegna hás matvælaverðs og hárra vaxta. Þetta eru bara staðreyndir málsins sem við stöndum frammi fyrir. Til er leið til þess að jafna kjörin í landinu sem menn hafa og ríkisstjórnir notað í gegnum tíðina, þ.e. í gegnum skattkerfið. En ríkisstjórnin hefur farið í þveröfuga átt í því efni með því að lækka umfram allt sem eðlilegt er skatta á stórfyrirtækin í landinu, skatta á auðmennina, þá sem raunverulega eiga fjármagnið. Það höfum við fyrir okkur m.a. í fjármagnstekjuskattinum þar sem þeir sem eiga hið raunverulega fjármagn í landinu, auðmennirnir, þurfa að borga 10% í fjármagnstekjuskatt meðan yfirleitt er 25--40% skattur af fjármagnstekjum erlendis. Ég er þó ekki að mæla með að verði farið með fjármagnstekjuskattinn upp í það. En ég mælist auðvitað til þess --- vegna þess að eldra fólk þarf að greiða 38% af lífeyri sínum sem að tveimur þriðju hlutum er ekkert annað en fjármagnstekjur --- að hæstv. fjmrh. setjist yfir það hvort ekki eigi að gæta jafnræðis milli fjármagnstekna og að þá sé greiddur 10% skattur af lífeyri einnig svo dæmi sé tekið. Kannski má í hnotskurn sjá það sem við erum að tala um hérna þegar við tölum um ójafnrétti í skattbyrðinni og að meira réttlæti skorti í skattstefnu ríkisstjórnarinnar, sem ég tel reyndar kolranga, að fjárlagafrv. endurspeglar það sem ég er hér að segja með hækkun á sköttum almenns launafólks og tryggingagjaldi umfram verðlagsbreytingar upp á 7 milljarða kr., lækkun á fyrirtæki, hátekju- og stóreignafólki upp á mínus 4,6 milljarða og hækkun skatttekna af óbreyttum skattalögum upp á 8,4 milljarða. Þetta eru tölur sem ASÍ hefur verið að setja fram. Þessu vildi ég halda til haga, herra forseti, út af þeim orðum sem fram komu hjá hæstv. fjmrh. í andsvari við mínu máli vegna þess að þetta eru staðreyndir málsins sem ekki er hægt að mótmæla.

Herra forseti. Frv. þetta er til komið vegna breytinga sem orðið hafa með lögum sem hér voru samþykkt í fyrra, nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Í frv. eru lagðar til breytingar á 2. gr. laga nr. 29/1995, um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda. Í frv. eru lagðar til tvær breytingar til samræmis við þær breytingar sem gerðar voru á lögunum um vexti og verðtryggingu. Samkvæmt gildandi ákvæðum laga skal miða við að vextir vegna ofgreiddra skatta og gjalda skuli vera jafnháir hæstu vöxtum óbundinna sparireikninga á hverjum tíma. Þar sem viðmiðunin ,,óbundnir sparireikningar`` er ekki lengur notuð er lagt til að vextir verði framvegis jafnháir vöxtum sem Seðlabanki Íslands ákveður og birtir skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 og fjallar um vexti af skaðabótakröfum. Þessi breyting er sambærileg ákvæði í lögunum um tekjuskatt og eignarskatt sem ég mælti fyrir breytingu á hér fyrr á fundinum og mun breytingin leiða til lítils háttar hækkunar á vöxtum vegna ofgreiddra skatta og gjalda eins og áður var rakið. Dráttarvextir verða þeir sömu og Seðlabankinn ákveður samkvæmt 6. gr. laganna um vexti og verðtryggingu, sbr. 2. mgr. 1. gr. frv. Ég legg til, herra forseti, að þessu máli verði vísað til hv. efh.- og viðskn. að lokinni 1. umr. og sömuleiðis til 2. umr.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 12/1999, um Lífeyrissjóð bænda. Eins og fram kemur í greinargerð með frv. er með því kveðið á um tvær breytingar á lögunum um Lífeyrissjóð bænda en stjórn lífeyrissjóðsins hefur óskað eftir því við fjmrh. að þetta frv. verði flutt og umræddar breytingar gerðar á lögunum. Annars vegar er lagt til að felld verði niður skylduaðild þeirra maka bænda að lífeyrissjóðnum sem ekki starfa að búrekstri. Eftir sem áður verður í gildi skylduaðild þeirra maka sem starfa að búrekstri. Hins vegar er lagt til að felld verði niður sú regla að iðgjöldum hjóna eða sambýlisfólks verði skipt til helminga á milli þeirra. Í stað þess er lagt til að aðalreglan verði sú að iðgjöld í sjóðinn verði í réttu hlutfalli við reiknað endurgjald hlutaðeigandi. Varðandi fyrra atriðið er það að segja að með mökum sem starfa að búrekstri er átt við maka sem reikna sér laun í landbúnaði eða fá greidd laun frá einkahlutafélagi eða félagsbúi vegna bústarfa. Með lögum nr. 122/1997 var sjóðstjórn gefin heimild til þess að veita maka undanþágu frá sjóðsaðild ef hann var ekki aðili að búrekstrinum en átti sjálfsagða fulla aðild að öðrum lífeyrissjóði. Frá þeim tíma hafa undanþágur frá sjóðsaðild verið veittar. Með lögum nr. 12/1999 sem tóku gildi 1. júlí 1999 varð sjóðstjórn skylt að veita framangreinda undanþágu. Í dag er staðan því sú að sjóðstjórn skal veita maka bónda udanþágu frá sjóðsaðild sé hann ekki aðili að búrekstrinum og eigi sjálfsagða fulla aðild að öðrum lífeyrissjóði og óski þess skriflega. Með hliðsjón af þessu er lagt til að felld verði niður skylduaðild þeirra maka bænda að lífeyrissjóðnum sem ekki starfa að búrekstri. Eftir sem áður verði í gildi skylduaðild þeirra maka sem starfa að búrekstrinum. Jafnframt verður sjóðstjórn skylt að veita þeim mökum bænda sem hvorki reikna sér endurgjald í landbúnaði né fá greidd laun vegna búrekstrar og stunda ekki aðra atvinnu sem veitir þeim lífeyrisréttindi aðild að sjóðnum óski þeir eftir því. Varðandi síðara atriðið, þ.e. skiptingu iðgjalda, er þess að geta að frá 1984 hefur iðgjöldum bænda verið skipt jafnt á milli bónda og maka hans samanber 1. mgr. 6. gr. laganna. Hafi annað hvort hjóna eða sambúðaraðila atvinnutekjur af öðru en búrekstri sem skapa ótvíræðan rétt til lífeyris í öðrum lífeyrissjóði er sjóðstjórn heimilt að fallast á aðra skiptingu iðgalda samkvæmt skriflegri umsókn viðkomandi. Á síðustu árum hafa þær raddir orðið háværari meðal bænda sem telja að ekki sé rétt að skipta iðgjöldum milli hjóna/sambýlisfólks heldur bóka þau á hvorn aðila í samræmi við reiknuð laun hvors um sig enda hafa iðgjöld verið miðuð við 4% af reiknuðum launum frá ársbyrjun 1998. Á búnaðarþingi 2002 var samþykkt ályktun þar sem því er beint til stjórnar Bændasamtaka Íslands ,,að beita sér fyrir að lög um Lífeyrissjóð bænda, nr. 12/1999, verði tekin til endurskoðunar, einkum til að tryggja að iðgjöld í sjóðinn verði ávallt í réttu hlutfalli við reiknað endurgjald hlutaðeigandi.`` Bændasamtök Íslands hafa óskað eftir því að stjórn Lífeyrissjóðs bænda beiti sér fyrir þeirri endurskoðun laganna sem hér um ræðir og birtist í frv. þessu. Með þeirri breytingu sem hér er lögð til, þ.e. að iðgjöld í sjóðinn verði í réttu hlutfalli við reiknað endurgjald er jafnframt lagt til að heimilt sé ef maki er án launa sem skapa honum full lífeyrisréttindi að kveða á um skiptingu iðgjalds bónda millum hans og maka hans í þeim hlutföllum sem hann hefur óskað eftir skriflega. Að því leyti er opnað fyrir þann möguleika að skipta iðgjöldum sé makinn án launa sem skapa honum lífeyrisrétt og ávinnur makinn sér því sjálfstæð lífeyrisréttindi með þeim hætti. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.