Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ráðherra: Mig langaði að eins til þess, að láta háttv.þm. vita, að jeg mun bráðlega biðja Hans Hátign konunginn lausnar frá embætti mínu. Jeg vildi láta þess getið nú þegar, til þess að háttv.þm. gætu hið bráðasta gert ráðstafanir til skipunar nýrrar stjórnar.

Áður en tekið væri til starfa, mælti aldursforseti: Áður en vjer byrjum á störfum þingsins að þessu sinni, vildi jeg leyfa mjer að minnast með nokkrum orðum eins þingmannsins, sem týnst hefir úr þingmannahópnum á síðasta ári. Það er Skúli Thoroddsen. Hann var fæddur 6. janúar 1859, dáinn 21. maí 1916, kosinn á þing af Eyfirðingum 1891, en þingmaður Ísfirðinga árin 1893 - 1902, síðan þingmaður N.-Ísf, 1903-1915. Sat alls á 10 þingum. Jeg þarf ekki að lýsa því fyrir hv.þm.. hve mikinn þátt hann átti í löggjafarstarfi voru og afskiftum hans af opinberum málum. En jeg vil skjóta því til hv.þm., að heiðra minningu hans með því að standa upp. Þá er einnig annar gamall þingmaður fallinn í valinn á þessu ári. Hann sat reyndar ekki á síðasta þingi, en hefir um alllangt skeið átt setu á Alþingi. Það er Jón Ólafsson. Hann var fæddur 20. mars 1850, dáinn 11. júlí 1916, var kosinn á þing af Sunnmýlingum 1881. Sat fyrir Suður-Múlasýslu á þingi 1881 -1889 og 1909- 1913. Skipaði konungkjörið sæti árið 1905. Jeg vil skjóta því til hv.þm., að heiðra minningu hans með því að standa upp. Tóku þingmenn undir orð aldursforseta með því að standa upp. Þessu næst kvaddi aldursforseti sjer til aðstoðar sem skrifara þá: Eggert Pálsson, 1. þm. Rang. og Jóhannes Jóhannesson, þm. Seyðf. Nú var þingmönnum skift í kjördeildir, og urðu í 1. deild: Bjarni Jónsson, Björn Stefánsson, Einar Arnórsson, Einar Árnason, Halldór Steinsson, Hákon Kristófersson, Hjörtur Snorrason, Jón Jónsson, Magnús Torfason, Sigurður Jónsson, Skúli Thoroddsen, Þorsteinn Jónsson, Þórarinn Jónsson. 2. deild: Benedikt Sveinsson, Gísli Sveinsson, Guðjón Guðlaugsson, Guðmundur Björnson, Jóhannes Jóhannesson, Jörundur Brynjólfsson. Kristinn Daníelsson, Magnús Guðmundsson, Magnús Kristjánsson, Matthías Ólafsson, Sigurður Eggerz, Stefán Stefánsson, Sveinn Ólafsson. 3. deild: Björn Kristjánsson, Eggert Pálsson, Einar Jónsson, Guðmundur Ólafsson, Hannes Hafstein, Jón Magnússon, Karl Einarsson, Magnús Pjetursson, Ólafur Briem, Pjetur Jónsson, Pjetur Ottesen, Pjetur Þórðarson, Sigurður Sigurðsson, Þorleifur Jónsson. Kjördeildir skiftu með sjer kjörbrjefum þann veg, er lög mæla fyrir, að fyrsta deild fjekk annari, önnar þriðju, og þriðja fyrstu. Nú gengu deildirnar úr salnum til að gegna störfum sínum, og varð því fundarhlje. Þá er fundarhlje hafði staðið nærfelt eykt, höfðu kjördeildirnar lokið störfum sínum, og gengu til fundarsals. Þá tók til máls:

Jeg skal þá fyrst nefna þau kjörbrjef, sem engar kærur hafa komið yfir, og kjörbrjefadeildin hefir ekkert haft að athuga við. Það eru kjörbrjef þessara manna: 1. þm. Rang. (E. P.), 2. þm. Rang. (E. j.), 2. þm. Húnv. (G. Ó.), 1. landsk. þm. (H. H.), 2. þm. Reykv. (J. M.), þm. Vestm. (K. E.), þm. Stranda. (M. P.), 2. þm. Skagf. (Ó. B.), þm. S.-Þ. (P. J.), þm. Borgf. (P. O.), þm. A.-Sk. (Þorl. J.). Við kjörbrjef þessara manna hefir nefndin ekkert haft að athuga, og leggur því að sjálfsögðu til, að þau verði öll dæmd gild. Þá kem jeg að þeim kjörbrjefum, sem kært hefir verið yfir. Það hefir verið kært yfir kosningunni í Mýrasýslu. Þessi deild hefir samt komist að þeirri niðurstöðu, að taka beri hana gilda, og það af þeirri ástæðu, að það hefir verið föst venja hjer í þinginu, að taka þær kosningar gildar, þar sem misfellurnar eru ekki meiri en svo, að þær gætu engin áhrif hafa haft á kosninguna, þótt öll vafaatkvæðin hefðu fallið á mótstöðumanninn. Það eru ýms atriði í þessari kæru, sem jeg vildi fara um nokkrum orðum. Þeir sem kæra, taka það sjerstaklega fram, að tekin hafi verið gild atkvæði, sem greitt höfðu „menn sem heima sátu á kjördegi og ekki höfðu skift um heimili, frá því kjörskrá var samin“. Jeg tel það ekki ná nokkurri átt, að dæma ógilda kosninguna fyrir þessa sök, því að hvernig gátu menn vitað um það fyrir fram, hvort þeir, sem komu og vildu fá að kjósa, yrðu heima á kjördegi, og ekki heldur víst, að kjósendurnir vissu það fyrirfram, að ekkert það gæti komið fyrir, sem hamlaði ferðum þeirra. Þá hefir í öðru lagi verið kært yfir því, að frambjóðandinn, Pjetur Þórðarson, skyldi staðfesta fylgibrjef með atkvæðum, sem greidd voru skriflega. Þetta eru ekki kæruefni, því að hann var beinlínis skyldur að gjöra það, þar sem hann var sjálfur hreppstjóri. Að hann staðfesti fylgibrjef manna, sem voru utan hans hrepps, kom til af því, að í Borgarnesi voru hin löglegu yfirvöld, sýslumaður og hreppstjóri, ekki viðstaddir, en mennirnir vildu reyna þetta, að láta hann staðfesta fylgibrjefin, af því að þeim var annars gjört ómögulegt að kjósa. Þá hefir í þriðja lagi verið kært yfir því, að sýsluskrifarinn í Borgarnesi væri ekki nógu gamall til þess að staðfesta atkvæðabrjef. Jeg veit ekki til, að til sje nein ákvæði í gildandi lögum, sem heimti vissan aldur til slíkra hluta. Þá er í fjórða lagi kært yfir því, að þingmaðurinn hafi „að líkindum“ keypt sjer atkvæði. Þetta atriði finn jeg ástæðu til að nefna nánar, því að það er svo vaxið, ef áburðurinn væri sannur, að þá varðaði hann ærumissi. Með þessum kærulið fylgir vottorð þriggja manna, og skal jeg með leyfi hæstvirts forseta lesa það upp. Það er svohljóðandi: „Við undirritaðir vottum hjer með, að við heyrðum Þorstein Bjarnason vinnumann í Galtarholti, segja að kvöldi kosningadagsins, er tilrætt var um kosninguna, að Pjetur Þórðarson, hreppstjóri í Hjörsey, hefði gefið sjer 1 kr., en sjálfur sagðist hann ekki hafa ætlað að taka nema 50 aura, og skildum við það svo, að Pjetur hefði borgað honum þessa krónu fyrir atkvæði hans. Svignaskarði 20. nóv. 1916. Guðmundur Daníelsson, Indriði Ólafsson, Runólfur Eyjólfsson“. Um einn af þessum mönnum er það að segja, að mjög efasamt er að hann hafi getað verið viðstaddur þetta umrædda kvöld. En um Þorstein Bjarnason er það að segja, að hann þykir lítið gáfaður maður og ekki ýkja sjálfstæður, ekki síst er hann er undir áhrifum þess frelsanda guðs, sem vjer nefnum Bakkus. Yfirleitt má segja það um þenna lið kærunnar, að slíkar illkvitniskærur ættu ekki að sjást hjer í þinginu. Þá voru fleiri kjörbrjef, sem kærur fylgdu. Var þar eitt úr Gullbringu- og Kjósarsýslu. En þar er svo háttað, að framboði eins þingmannsefnis var hafnað af þeirri ástæðu að það kom of seint fram, og er jeg þar á sömu skoðun sem kjörstjórnin, að þar eð framboðið kom fyrst eftir hádegi á laugardag, var það of seint, því að það átti að hafa komið fyrir kl. 12 að nóttu kvöldinu áður, og get jeg vitnað þar til bæjarfógetans á Akureyri, sem gefið hefir út auglýsing um, að framboðum skyldi skila fyrir þann tíma. Hjer er heldur ekki um neinar þær afleiðingar að ræða, er áhrif gætu haft á kosningaúrslitin, þar eð frambjóðandi tekur úrskurð kjörstjórnar gildan og afturkallar framboðið. Þá eru, í öðru lagi, kærðir formgallar á kosningunni, þar á meðal útbúnaður kjörherbergis. Höfðu í því verið tveir kosningaklefar. Þetta atriði kærunnar er alveg rjett, en sök á hendur kjörstjórn getur það aldrei verið, því að engin áhrif getur tala kjörklefanna haft á úrslit kosninganna. Enda segir kjörstjórnin að slíkt hafi alt af viðgengist síðan lögin um leynilegar kosningar gengu í gildi. Einnig má benda á það, að nærri lá að krt yrði hjer í Rvík, sökum þess, að ekki var nema einn kjörklefi í hverju kjörherbergi, svo að ekki komst að nema lítill hluti kjósenda til að kjósa. Þá er í þriðja lagi kært yfir því, að annað þingmannsefnið hafi gefið út seðla, til leiðbeiningar við kosningarnar, og hafi þeir verið svo líkir þeim rjettu kjörseðlum, að menn hefðu getað kosið á þá. Um þetta má segja nokkuð líkt og fjórða atriðið í Mýrasýslukærunni, að hjer er gjörð tilraun til að ófrægja mannorð annars þingmannsins, því að auðvitað er það glæpur að falsa kosningaseðla. En þetta kæruatriði geta allir sjeð að ekki nær nokkurri átt, því að allir vita að slíkir seðlar, sem þessir. eru gefnir út, bæði af einstökum mönnum og blöðunum við hverjar einustu kosningar, ekki að eins hjer á landi, heldur um allan heim. Kjörbrjefadeildin hefir því komist að þeirri niðurstöðu, að vísa beri þessari kæru frá, af sömu ástæðu og Mýrasýslukærunni, sem ástæðulausri. Þá hafði kjörbrjefadeildin einnig til meðferðar kjörbrjef 1. þm. Árn. (S. S.) og fylgdu því kærur allmiklar, en um það er sama að segja og hinar kærurnar, að deildin leggur það til, að það verði einnig tekið gilt. Háttv. þm.N.-Ísf. (Sk. Th.) hefir lofað mjer að hafa framsögu í því máli, til þess að ekki komi alt á mitt bak. Það get jeg sagt um þessa kosningu yfirleitt, að á henni eru miklir gallar, og kjörstjórnirnar hafa misskilið allhrapallega kosningarlögin, en deildin lítur svo á, að þrátt fyrir þá ágalla sje ekki ástæða til að gjöra kosninguna ógilda, en álítur sjálfsagt að átelja kjörstjórnirnar og jafnvel beita sektarákvæðum kosningarlaganna. Yfirleitt vill deildin ekki ónýta kosningar, þar sem kjörstjórnirnar eiga sök á göllunum, en ekki þingmennirnir sjálfir.

Skúli Thoroddsen Fyrsta kjörbrjefadeild hefir meðal annars haft til meðferðar kjörbrjef 1. þm. Árn. (S. S.) og rannsókn á kærum þeim, er borist hafa út af kosningu hans. Kæra hefir borist frá einum frambjóðandanna í Árnessýslu, hr. Jóni Jónatanssyni fyrv. alþm. Hann krefst þess, að kosning þessa háttv.þm. (S. S.) verði gerð ógild, vegna þess að yfirkjörstjórn hafi við athugun framboða þeirra, er henni hefðu borist, ranglega úrskurðað framboð sitt ógilt, og þessi rangi úrskurður hafi getað haft áhrif á úrslit kosningarinnar í sýslunni - þau áhrif, að hv. 1. þm. Árn. (S. S.) hefði ekki náð kosningu. Umgetinn úrskurð sinn, byggir yfirkjörstjórn Árnessýslu á því, að framboð hr. Jóns Jónatanssonar hafi ekki fullnægt þeim skilyrðum, er kosningarlögin setji fyrir gildi framboða, þar sem hann hafi ekki á meðmælendaskjali sínu haft nema 11 lögfulla meðmælendur, í stað 12, er kosningarlögin fyrirskipi. Kærandi heldur því fram, að yfirkjörstjórn hafi með þessum úrskurði tekið sjer „vald umfram það, sem henni sje ætlað að lögum“. Hann heldur því fram, að kjörstjórnin geti ekki vísað framboði frá, þar sem hún, samkvæmt ákvæðum gildandi stjórnarskrár og kosningarlaga, eigi ekki að leggja neinn dóm á það, hvort frambjóðandi uppfylli kjörgengisskilyrðin eða ekki. Það er auðvitað alveg rjett, að yfirkjörstjórn ber enginn rjettur til þess að dæma um kjörgengi þingmannsefnis. En það er bara sá gallinn á röksemdafærslu kæranda, að hún kemur ekkert því máli við, sem hjer ræðir um. Yfirkjörstjórnin er sem sje alls ekki með úrskurði sínum að meta það, hvort kærandi hafi verið kjörgengur eða ekki. Meðmælendafjöldi kemur kjörgenginu ekkert við. Hann gat verið kjörgengur meðmælendalaus og ókjörgengur með 100 meðmælendum. Nei! Yfirkjörstjórnin er að rannsaka það, sem henni bar skylda til að rannsaka, hvort skilyrðum þeim, er kosningarlögin, samkvmt beinum fyrirmælum 10. gr. stjórnskipunarlaganna 1915, setja fyrir því, hvort ganga megi til kosninga um frambjóðanda, sé fullngt eða ekki. Og hafi kærandi ekki haft nema 11 lögfulla meðmælendur, þá hefir skilyrðum laganna, hjer að lútandi, ekki verið fullnægt. Þessa mótbáru á móti kosningu háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) er því ekki hægt að taka til greina. Þá vill kærandi halda því fram, að úrskurðurinn sje út í bláinn, þar sem yfirkjörstjórn hafi ekki vitað, er hún kvað upp úrskurð sinn, hvort 12. meðmælandinn, er hún taldi ógildan, hafi verið kjósandi eða ekki. En hugtakið „kjósandi“ skýrir hann á þá lund, að það nái yfir alla þá menn, sem rjett eigi til þess að standa á kjörskrá, án tillits til þess, hvort þeir hafi verið á kjörskrá eða ekki. Jeg verð að telja þetta mjög svo hæpna lögskýringu. Þar sem kosningarlögin heimila þeim einum að neyta kosningarrjettar, er standa á kjörskrá, þá virðist það liggja í augum uppi, að þau eigi með orðinu „kjósendur“ við þá menn eina, sem samkvæmt heimild laganna mega nota þennan rjett. En hvað sem því líður, þá hlutu kjörskrár sýslunnar að vera sá eini mælikvarði, sem yfirkjörstjórn gat hjer farið eftir, þar sem engin gögn í mótsetta átt lágu fyrir henni, og hún þurfti að fara að undirbúa kosningarathöfnina, með prentun seðla o. fl. Það er líka síðar upplýst og játað af kæranda sjálfum, að maður sá, er hjer um ræðir hafi ekki haft rjett til þess að standa á kjörskrá í Árnessýslu. Þessi ástæða kæranda verður því heldur ekki tekin til greina. Þá er það eitt af kæruatriðunum, að yfirkjörstjórn hafi, við opnun framboðanna, ranglega neitað að taka á móti tilboði tveggja tilgreindra manna um það, að gerast meðmælendur kærenda, Þessu hefir yfirkjörstjórn neitað, og þar sem kærandi hefir ekki fært nein gögn, hvorki vottorð nje annað, fyrir þessari staðhæfingu sinni, þá er ekki hægt að taka hana til greina gegn neitun hins aðiljans. Loks segir kærandi, að yfirkjörstjórnin hafi gjört sig seka í ósamkvæmni og beitt hann misrjetti, þar sem hún hafi tekið gilt framboð háttv. 1. þm. Árn. (S. S.), sem þó hafi verið gallað. Það framboð var stílað til sýslumanns í stað yfirkjörstjórnar, en var að öðru leyti fullkomlega lögformlegt. Og fyrst framboðið barst rjettum hlutaðeiganda í hendur áður en framboðsfrestur var útrunninn, þá virtist ástæðulaust af yfirkjörstjórn að taka það ekki til greina. Kærandi hefir þannig, að dómi kjörbrjefadeildarinnar, ekki getað fært sönnur á að yfirkjörstjórn hafi haft nokkra lögleysu í frammi, og því er það tillaga deildarinnar, að kosning háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) verði tekin gild, þrátt fyrir kæru hr. Jóns Jónatanssonar. Að vísu hefði yfirkjörstjórn átt að sýna meiri bilgirni í þessu máli en hún hefir gjört, þar sem um svona lítinn galla á framboði var að ræða, en aftur á móti verður henni, hreint lagalega, ekki legið á hálsi fyrir það, sem hún hefir gjört. Um hina kæruna, sem borist hefir frá nokkrum kjósendurn í Árnessyslu, álít jeg óþarft að tala. Jeg get í því efni látið mjer nægja að skírskota til hinna almennu athugasemda hátlv. þm. Dala. (B. J.). Að vísu hafa kjörstjórnir þær, er þar getur, gjört sig seka í lögbrotum, en þar sem það er sýnt, að þau gátu engin áhrif haft á kosningu háttv. 1. þm. Árn. (S. S.), sem var kosinn með stórkostlegum atkvæðamun, þá getur ekki komið til mála að ógilda kosningu hans vegna galla þeirra, er þar um ræðir.

Þórarinn Jónsson Háttv. þm. Dala. (B. J.) tók það ekki fram í framsögu sinni, að við vorum nokkrir í kjördeildinni, þótt fáir væru, sem vildum fresta því, að samþykkja kosninguna í Mýrasýslu. Það má að vísu segja um misfellur þær, sem á eru kosningum yfirleitt, að þegar þær leiða ekki til annara úrslita við kosninguna, eftir því sem næst verður komist, þá sje sanngjarnt og rjett, að taka kosninguna gilda. En svo langt má þó fara í því, að Alþingi taki gildar kosningar þær, er misfellur eru á, að í öfgum lendi, og fer síst vel á því, að Alþingi gangi á undan í því, að taka gild hver lögbrot, sem miður hlutvöndum mönnum kann oft að geta dottið í hug. Háttv. framsm. (B. J.) tók það fram, að kært hefði verið yfir því, að þingmannsefni hefði keypt sjer atkvæði. Taldi hann það þvaður eitt, og munu margir svo ætla. En einmitt fyrst slík ákæra hefir fram komið, ætti það að vera áhugamál þess þingmanns, er fyrir kærunni varð, að fá þetta rannsakað, og hrinda svo af sjer illmælum þessum. Þess vegna var það tillaga okkar, að vísu fárra, að kæru þessari yrði vísað til kjörbrjefanefndar, eða hún ekki tekin gild þegar í stað. Þessari kæru er líka svo háttað, á annan veg en öllum öðrum, að hjer er það frambjóðandi sjálfur, sem brýtur lögin, og virðist það verra til afsökunar, en ýmsar aðrar misfellur, svo sem eins og rangar kjörskrár, sem sjaldan eða aldrei munu gjörðar með það fyrir augum, að ákveðnir menn verði í boði. En fyrir frambjóðendanum sjálfum, er ákveðinn tilgangur. Á það verður sjerstaklega að líta.

Framsm. 1. kjörbréfadeildar (Bjarni Jónsson) Rjett var það hjá háttv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.), að ekki voru öll atkv. í kjördeildinni með því, að samþykkja að svo búnu kosninguna í Mýrasýslu, heldur mikill meiri hluti. Mintist hann á eitt atriði kærunnar, sem sje atkvæðakaupin. - Satt er það að vísu, að illa fer á, að Alþingi gangi á undan í því, að þola ólög, en hitt mundi ekki fegurra til afspurnar, nje afsakanlegra, að það gengi á undan í því, að hlaupa eftir lygaþvaðri og þvættingi. Munu líka allir á einu máli um það, að orð fáráðlings þess, er jeg áður nefndi, sjeu rógur einn, eða kosningafleipur.

Jón Magnússon Mjer virðist svo sem kjördeildin hafi farið nokkuð mjúkum höndum um sum kæruatriðin. Háttv. frsm. (B. J.) virtist álíta, að taka bæri gild öll atkvæði, sem greidd væru á kosningadegi, þótt kjósandi væri fjarstaddur. Slíkt hefir og viðgengist, en vafasamt er, hvort kosningarlögin leyfa það. Vafasamt hvort það er leyfilegt, að maður sendi atkvæði sitt skriflegt, sem staddur er innan síns eigin kjördæmis dag þann, er kosningar fara fram. Kjörstjórnir ættu því að vera varkárar í því, að leyfa slíkt. Það ætti ekki að vera nóg, að segjast ætla burt, en sitja svo heima og afgreiða atkvæði sitt skriflega einmitt kosningadaginn. Slíkt væri ólöglegt, og ætti því að ónýta þau atkvæði, sem svo er ástatt um. Enda ónýtti landskjörstjórnin atkvæði, við landskosningarnar, sem svo voru undir komin. Mjer finst því, að 1. kjördeild hafi farið nokkuð lauslega í þetta mál, því ef slíkt væri leyft, mætti eins vel taka burt kröfuna um, að mæta á kjörfundi. Heyrst hefir líka, að einn hreppstjórinn í Mýrasýslu hafi látið heimafólk sitt greiða atkv. skriflega, áður en hann fór á kjörfundi; kann þetta að vera lausafregn. Virðast þó fullmörg atkvæði vera greidd brjeflega í Mýrasýslu.

Eggert Pálsson Um kjörbrjef þau, sem hjer liggja fyrir, er ekki neitt að ræða. Þau mega teljast að öllu leyti vítalaus, nema kjörbrjef eða kosning 5 þingmanna. Það hafa sem sje komið fram þrjár allharðar kærur út af kosningunum úr Gullbr.-og Kjósarsýslu, Árnessýslu og Mýrasýslu, og enda er þá mestmegnis upptalið, það sem kært hefir verið, nema kosningin í Eyjafjarðarsýslu, sem ekki liggur fyrir að þessu sinni. Eftir að hafa athugað kæruna úr Gullbr.- og Kjósarsýslu, þykir mjer sanngjarnt að taka kosninguna þar gilda. Atkvæðamunur þar er svo mikill, að engin hætta er á, að breyting hefði getað orðið á úrslitum kosninganna. Eina verulega atriði kærunnar er það, að annað þingmannsefnið, er kosningu hlaut, hafi gefið út seðla líka kjörseðlunum. En við nánari athugun eru seðlar þessir svo gjörólíkir kjörseðlunum, bæði að breidd og lengd, og rendurnar utan með svo alt öðruvísi, að óhugsanlegt er, að kjörstjórn geti vilst á þeim. Er þetta atriði kærunnar því ekki stórvægilegt. Hins vegar er það rjelt, að þingið viti það, að búa til slíka seðla, svo að ekki komi hið sama fyrir aftur, eða lengra verði gengið í því efni en hjer hefir átt sjer stað. Því þótt líkingin hafi ekki verið mikil, á milli þessara tilbúnu seðla og sjáltra kjörseðlanna, í þetta sinn, þá getur hún orðið meiri síðar, ef samskonar aðferð væri viðhöfð. Í Árnessýslu eru kæruefnin tvö. Annað frá Jóni Jónatanssyni, að ekki hafi verið tekið gilt framboð hans. Álít jeg að yfirkjörstjórn hafi þar ekki rangt gjört, og sje fullkomlega í rjetti sínum, þótt henni hafi ef til ekki farist lipurlega, gagnvart frambjóðanda þessum. Tel jeg þetta því enga ástæðu til að ónýta kosninguna. Annað atriði kærunnar, og þýðingarfyllra, er það, að kosið hafi í sumum hreppum menn, sem ekki voru á kjörskrá, og í öðrum hafi verið meinað að kjósa, mönnum sem á kjörskrá voru. Þetta má enganveginn svo til ganga átölulaust. Það liggur í augum uppi, að hver undirkjörstjórn verður að fara eftir þeirri kjörskrá, sem fyrir er, og má alls ekki leyfa sjer þá óhæfu, að fara sjálf að búa til aðra kjörskrá, til þess að láta kjósa eftir. Þá er kæran úr Mýrasýslu, og virðist hún athugaverðust allra þeirra kæra, sem fyrir liggja út af kosningunum í þetta sinn. Í fyrsta lagi er það mjög athuga- og vítavert, hve margir hafa kosið heima, með vottorði eða uppáskrift hreppstjóra, og það því fremur, sem sá hreppstjóri, sem lengst hefir gengið í þessu efni, er sjálft þingmannsefnið, einn af frambjóðendunum, sem talið er að hlotið hafi kosninguna. Það mun koma fram, ef þetta verður leyft vitalaust, að þá munu kjörfundirnir smátt og smátt hverfa úr sögunni. Það liggur í augum uppi, að það er miklum mun þægilegra fyrir kjósendur, að geta mtt einhverntíma fyrir kjörfund hjá hreppstjóranum, og jafnvel þurfa ekki neitt að ómaka sig að heiman, til þess að greiða atkvæði, heldur en binda sig við að mæta á sjálfum kjörfundinum. Þá geta þeir kosið, þá er þeim er hentast, en kjörfundardagurinn getur að ýmsu verið óheppilegur fyrir þá, og þeir gætu auk þess verið þá forfallaðir. Þetta, ef það er aðfinningarlaust látið viðgangast, leiddi því bersýnilega til þess, að kjörfundirnir fjellu niður. Í kærunni kemur það einnig fram, að hreppstjóri hafi tekið á móti atkvæðum annara en hreppsbúa sinna, en þetta er ekki heimilt eftir kosningarlögunum ; á því er enginn vafi. En sjerstaklega er það þó ískyggilegt og óþolandi, þegar frambjóðandi sjálfur hefir mest gjört sig sekan í þessu efni. Það er fyrst og fremst með tilliti til þessara galla, að jeg álít rjett, að kosningunum í þessum 2 kjördæmum sje vísað til nefndar til umsagnar og íhugunar. Gallarnir á þessum kosningum eru svo miklir, að það er ekki rjett að samþykkja þær orðalaust, og því rjett, að nefnd geti athugað kærurnar, og þingmenn geti fengið ýtarlegar að hugsa málið, því þá fyrst er málið orðið nægilega skýrt; þá fyrst er er hægt að greiða til fullnustu atkvæði um það, hvort þessar tvær kosningar, í Árnessýslu og Mýrasýslu, skuli taka gildar eða ekki. Fyr er, frá mínu sjónarmiði, ekki hægt að greiða atkvæði með því, að þær skuli gildar taka, jafn gallaðar sem þær eru, og að minsta kosti gjöri jeg það ekki.

Kristinn Daníelsson Það er af því að jeg á hjer hlut að máli um eina kæruna, að jeg bið mjer hljóðs, en eigi skal jeg þreyta hið háa Alþingi með löngu máli. Jeg minnist ekki, að í þinginu hafi komið fram kæra, sem er bygð á minni rökum, en þessi kæra um kosninguna í Gullbr.- og Kjósarssýslu, enda hefir það tekið langan tíma, að finna kæruefnin, því að það var fyrir löngu orðið hljóðbært um aðrar kærur, sem hjer hafa komið fram, án þess að neitt kvis heyrðist um þessa fyr en nú síðustu dagana. Í þessari kæru er aðdróttun, er snertir mig sjerstaklega. Það er viðvíkjandi sýnishorni af kjörseðlunum, er sent var út um kjördæmið, og jeg játa að hafa sent út. Jeg skoða það fyrir neðan virðingu mína, að fara að koma fram fyrir Alþingi með neinar afsakanir. En jeg vil að eins skýra frá, að þetta var gjört í líking við það, sem alvanalegt er í dagblöðum, og enginn hefir að fundið. Jeg lít nú svo á, sem það sje fremur hjegómi og mjög gagnslítið, að prenta í blöðum slík seðlasýnishorn, og jeg er svo skapi farinn, að mjer hefði ekki komið það til hugar, ef fáeinir kjósendur í kjördæminu hefðu ekki stungið upp á því og óskað þess, að slík sýnishorn, í líkingu við þau í dagblöðunum, væru prentuð og send út. Og jeg sje ekki annað en þessir seðlar sjeu öldungis eins. Jeg skal leyfa mjer að sýna háttv.þm. hjer eitt tölubl. Ísafoldar með nákvæmlega samskonar seðli. Hjer er borðinn jafnbreiður og jafnlangur, götin af sömu stærð, og seðilbreiddin sem næst því, sem er á kjörseðlum. En það er viðurkent af kærendunum, að seðlar þessir, sem hjer er um að ræða, hafi í verulegum atriðum verið öðruvísi, prentletrið á nöfnunum annað, annar pappír og seðlarnir mjórri, svo að óhugsandi var að nota þá við kosninguna, eða að villa kjörstjórnina á þeim. Það mætti má ske segja, að seðlarnir í blöðunum, sjeu að því frábrugðnir, að það sje prentað á bakið á þeim, en í þessu Ísafoldarblaði, sem jeg hefi hjer með höndum, er ekkert prentað hinumegin á blaðið. Það er auðvitað að eins tilviljun, að jeg hefi blað í höndum, sem er þannig. Engum dettur í hug, að það hafi átt að nota til neinnar fölsunar. Kærendurnir eru heldur ekki sammála um nothæfi seðlanna. Annar segir, að þeir hafi haft svo mikil áhrif, vegna þess, að kjósendunum hafi verið talin trú um, að kjörseðill þeirra væri ekki gildur, nema hann væri eins merktur og þar, en annar segir - og það þykir mjer leiðinlegt hans vegna, því að hann hlýtur að gjöra það móti betri vitund -, að líklega hafi margt af þessum seðlum verið notað til kosninga kosningadaginn. Þetta er vitanlega fráleitt. Þetta var það, sem jeg vildi taka fram, að jeg álít þessi sýnishorn í blöðunum og þessa seðla helst vera hjegóma, sem má ske hefði ekki átt að eiga sjer stað, og ætti ekki að koma fyrir oftar, en ef þeir varða við lagagreinina, sem vitnað er til, þá ætti samkv. henni að setja mig í fangelsi, en ekki ógilda kosninguna. En jeg verð að taka fram, að jeg get ekki með glöðu geði tekið á móti neinum vítum af Alþingi, sem hv.þm. Rang. (E. P.) talaði um, af því að jeg álít mig ekki eiga þau skilið.

Framsm. 1. kjörbrjefadeildar (Bjarni Jónsson) Jeg vildi að eins minnast á örfá atriði í ræðum tveggja háttv.þm. Jeg sje ekki þörf á langri ræðu; flestir munu hafa gjört sjer ljóst, hverjir ágallarnir eru, og hvað þeir ætli að gjöra. Vil jeg þá fyrst nefna hv. 2. þm. Reykv. (J. M.), er ekki taldi það nóg, að menn segðust mundu verða fjarverandi, til þess að geta kosið fyrir kjördag. Jeg veit þá ekki eftir hverju hann hefir farið sem kjörstjóri, þegar menn komu til hans til kosninga, hverja skýrari sönnun hann hefir getað heimt en ummæli kjósenda. Það er líka svo, bæði hjer í Reykjavík og annarstaðar á landinu, að menn hafa kosið skriflega, vegna þess að þeir höfðu för ákveðna, þó eigi yrði af. Það er hægt að sanna þetta með ýmsum dæmum, og hvort kjósandinn hefir kosið að morgni kjördags eða fyr, fæ jeg eigi sjeð að gjöri neinn mismun, því að honum getur verið jafn ómögulegt að mæta á kjörfundi fyrir það. Þetta var líka gjört á mörgum stöðum um land alt, er menn sáu, að hjer var um rjett mál að ræða, og því hefir það eigi kært verið. Hvað við víkur kærunni á háttv.þm. Mýra. (P. Þ.), sem hv.þm. Reykv. (J. M.) og háttv. 1. þm. Rang. (E. P.), hafa talið sjerstaklega vítaverða, þá er það t. d. sannanlegt með mörgum vitnum þar upp frá, og sumum hjer, að 6 eða 7 menn, er kosið höfðu skriflega, höfðu fyrir löngu ákveðið að fara sjóveg yfir til Knararness, en þá skall á veður svo mikið, að þeir máttu ekki fara, og fæ jeg ekki skilið, að ónýta beri atkvæði þeirra, eða vita hreppstjóra fyrir. Þá sagðist háttv. 2. þm. Reykv. (J. M.) hafa heyrt það, að jafnvel einn hreppstjóri hefði látið heimilisfólk sitt kjósa að morgni, áður en hann fór á kjörfund. Þetta er rjett. Það stendur hjer í kærunni, að Jón hreppstjóri Guðmundsson á Valbjarnarvöllum  (Sigurður Eggerz: Þetta er valinkunnur sómamaður)  hafi látið konu sína og vinnukonu kjósa, áður en hann fór til kjörfundar, og var konan veik. Hefir hreppstjórinn sennilega misskilið lögin, og þarf eigi að ræða það mál lengi. Ekki er annað en að sekta hreppstjóra fyrir þennan ranga lagaskilning hans. Þá eru þessi atkv., sem háttv.þm. Mýra. (P. Þ.) hefir staðfest fyrir utan hrepp sinn. Það gjörði hann til að reyna að bæta óhapp það, er kjósendur urðu fyrir, þar sem enginn löglegur embættismaður var til á staðnum, er gæti staðfest kosning þeirra. Og þess ber að gæta, enda vissi hv.þm. það vel, og bjóst enda við því, að hver undirkjörstjórn gat ónýtt atkvæðin. íhreppi sínum tók hv.þm. (P. J.), sem hreppstjóri, ekki sæti í kjörstjórninni.  (Þórarinn Jónsson: Hann gat það ekki)  . Jeg held þeir hefðu getað misskilið lögin líka á þá lund. - En hann (P. Þ.) benti kjörstjórninni á, að þessi atkvæði væru sennilega ónýt, en þá hreyfði enginn mótmælum, og kjörstjórnin gleypti við öllu saman. Hvað er svo verið að amast við þessum kosningum ? Hvað er nú þetta, ef að er gáð? Ef alt er talið háttv.þm. Mýra. (P. Þ.) í óhag, þá eru það 26 atkv., en mismunurinn er 64 atkv., og það sjá allir, að þótt þið dragið 26 frá 64, þá hefir þó háttv.þm. Mýra. (P. Þ.) mörg atkvæði fram yfir keppinautinn. Það er því engin ástæða til að ónýta kosninguna, að gjöra kjördæmið þingmannslaust, þar sem enginn vafi leikur á um vilja kjósendanna, en rjelt er það, að vita það, sem aðfinsluvert er, og eins þar að beita sektarákvæðum kosningarlaganna. Læt jeg svo útrætt um mál þetta, en þar sem landstjórnin hefir hlustað á mál mitt, þá tel jeg sjálfsagt, að hún viti misfellur þær, er fram hafa komið, svo að slíkt hendi eigi oftar; en jafn sjálfsagt tel jeg það, að háttv. Alþingi virði vilja kjósendanna, en gjöri ekki kosninguna ógilda fyrir það, að tveir hreppstjórar hafi misskilið kosningarlögin.

Frsm. 2. kjörbrjefadeildar (Magnús Guðmundss.): Til þessarar kjörbrjefadeildar var vísað kjörbrjefum 13 þm., tveggja landsk.þm. og 11 kjördæmakjörinna. Þeir voru: Þm. Dala. (B. J.), 2. þm. S.-M. (B. St.), 2. þm. Árn. (E. A.), 2. þm. Eyf. (E. Árna.), þm. Snæf. (H. St.), þm. Barð. (H. K.), 5. landsk. (H. Sn.), 1. þm.N.-M. (J. J.), þm. Ísf. (M. T.), 3. landsk.þm. (S. J.), þm.N.-Ísf. (Sk. Th.), 2. þm.N.-M. (Þorst. J.), l.þm. Húnv. (Þór.J.)og hefir nefndin rannsakað öll þessi kjörbrjef, nema kjörbrjef hv. 5. landsk. (H. Sn). Hann hafði gleymt kjörbrjefi sínu heima, en kjördeildin hefir sannfært sig um kosningu hans af gjörðabók landskjörstjórnar, er hún hefir haft með höndum, enda engin mótmæli komið fram gegn kosningunnni. Kjördeildin leggur því til, að kosning þessa manns verði samþykt nú þegar, og hið sama er að segja um kosningu þeirra 10 háttv.þm., sem hjer er um að ræða og ekki hefir verið kært yfir. Hins vegar hefir verið kært yfir kosningu tveggja manna í þessari kjördeild, en það eru háttv. 2. þm. Eyf. (E. Árna.) og 2. þm. Árn. (E. A.) og skal jeg því fara nokkrum orðum um kærur þessar. Skal jeg fyrst víkja að kosningu hv. 2. þm. Árn. (E. A ) Um hana get jeg að mestu vísað til þess, er hv.þm.N.-Ísf. (Sk. Th.) sagði, er hann var að tala um kosningu hv.l.þm. Árn. (S. S.), að það sje ekki ástæða til þess, að fella hana úr gildi, vegna framboðs Jóns Jónatanssonar. Er jeg honum að öllu leyti samþykkur um það efni. En auk þess er kært yfir því 1. að kjörstjórn í einum hreppi hafi leyft 4 mönnum að kjósa, sem ekki stóðu á kjörskrá. 2. að kjörstjórn í öðrum hreppi hafi bannað 2 mönnum að kjósa, er stóðu á kjörskrá. Kjörstjórnir þessar hafa afsakað sig; hin fyrnefnda með því að þessir 4 menn hafi átt að vera á kjörskránni, en hin síðarnefnda með því að þessir 2 menn hafi ekki átt að vera á kjörskránni; en það er ekkert vafamál, að báðar þessar kjörstjórnir hafa skýlaust brotið 32. gr. kosningarlaganna. Þetta atriði er svo skýrt í greininni, að um það getur engum blandast hugur, sem á annað borð hefir lesið greinina. Kjörstjórnin getur ekki leyft neinum að kjósa, sem ekki stendur á kjörskrá, og ekki heldur bannað neinum að kjósa, sem stendur á kjörskrá. Svo er enn eitt atriði. Þeim tveimur úr yfirkjörstjórninni, sem rituðu upp atkvæðatöluna, bar ekki saman um eitt atkv. Það var látið falla á 2. þm. (E. A.). Sameiginlegt við alla kærupóstana er það, að kjörstjórnirnar eiga sökina, en frambjóðendur ekki. Þá ber að gæta þess, að þótt öll þessi atkvæði hefðu fallið í óhag þeim, sem næst flest atkvæðin fekk, en í hag þeim, er þar var næstur að atkv.tölu, hefði það ekki raskað úrslitum kosninganna. Jeg geng því að því vísu, að þessi kosning verði tekin gild nú þegar, eins og hinar, enda er það tillaga kjördeildarinnar. Þá kemur kæran um kosningu 2. þm. Eyf. (E. Árna.). Þar er líka kært yfir misfellum af hálfu kjörstjórna. Vil eg nú drepa á helstu atriðin. Í einum hreppi var kosið í stóru herbergi og tjaldað um þvera stofu; sat kjörstjórn öðru megin tjaldsins, en kjósendur biðu fyrir framan. Var svo tjaldað fyrir eitt hornið hjá kjörstjórninni, en kjósendur fyrir framan höfðu getað sjeð hvernig menn kusu gegnum gat á tjaldinu. Hafði þó kjörstjórn verið bent á þetta, og hún bætt úr því þá þegar. Virðist þetta því eigi svo stórt atriði, að ónýta beri kosninguna fyrir það. Á einum atkvæðakassanum hafði verið óglögt innsigli, að eins sjest eitt einasta E, sem er upphafsstafur í föðurnafni formanns yfirkjörstjórnar. Annars var innsiglið heilt og óskaddað, og virðist því eigi geta komið til mála, að þetta atriði ónýti kosninguna. Í gjörðabók kjörstjórnar er það tekið fram, að lykillinn að atkvæðakassanum sje í innsigluðu umslagi, en er opnað var, kom í ljós, að svo var ekki. En með því að pokinn var innsiglaður, virðist mega líta svo á, að ummæli kjörstjórnar í gjörðabókinni geti til sanns vegar færst. Nokkrir kjörseðlar voru stimplaðir með öðruvísi bleki en ætlast er til, bláu eða blágrænu, í stað þess, að stimpilblek það, sem ætlað er til kosninga, er svart. Þetta hefir komið víðar fyrir. Hefir líklega hið rjetta blek glatast á einhvern hátt. Yfirkjörstjórn ljet búa til 24 seðlum fleira en útbýtt var til undirkjörstjórna. Formaður yfirkjörstjórnar kveðst raunar hafa brent þessa seðla, og færir því til sönnunar það, að kona á Akureyri hafi sjeð hann brenna þá. Nú kveðst konan að eins hafa sjeð hann brenna seðlaböggul, án þess að hafa sjeð, hvað hann hafði inni að halda. Þetta, að búa til fleiri seðla en nota þurfti, er brot á 20. gr. kosningarlaganna, og form. yfirkjörstj. hefði átt að eyðileggja seðlana í viðurvist hinna kjörstjóranna, og gera með því svo lítið úr brotinu, sem auðið var. Þrátt fyrir þessi kæruatriði er kjördeildin sammála um að taka kosninguna gilda. En sjálfsagt er að ávíta kjörstjórnina, og sama ætti að gilda um kosninguna í Árnessýslu. Virðist auðsætt, að sú kjörstjórn, sem brýtur 32. gr. kosningarlaganna, hefir eigi lesið lögin, og er það stórvítavert. Till. deildarinnar er þá að öllu athuguðu sú, að kjörbrjef þau, er hún hefir fjallað um, verði samþykt nú þegar.

Framsm. 3. kjörbrjefadeildar (Jón Magnússon) Kjördeildin hefir að eins 2 kærur til athugunar, nefnilega um kosninguna í Gullbr.-og Kjósars. og Eyjafjarðars. Um kosninguna í Eyjafjarðars. læt jeg mjer nægja að vísa til ræðu frsm. 2. kjördeildar (M. G.). Get jeg að nokkru leyti sagt hið sama um hina kæruna. Mjer virtist það samhuga álit kjördeildarinnar, að úrskurðurinn um að framboðið skyldi eigi tekið til greina, væri rangur, en niðurstaðan hin sama, þar eð framboðið var tekið aftur. Svo var kjörseðlalíkingin. Deildin áleit þetta varhugavert fordæmi, og telur ástæðu til að minna menn á, að fara varlega í slíkt. Hjer var munurinn svo lítill, að hæglega mátti villast á. Deildin leggur síðan til að allar kosningarnar verði samþyktar.