Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur athugað frv. það, sem hér er til umr., um breyt. á l. um rithöfundarétt og prentrétt, og leggur til, að það verði samþykkt óbreytt. Frv. er stjórnarfrv., flutt í Ed., og var afgreitt þaðan án breytinga. Ég tel ekki ástæðu til að lýsa efni frv. hér, enda er nákvæm grein gerð fyrir því í athugasemdum við frv. Allshn. leggur til, að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Með frv. þessu er lagt til, að aldurshámark opinberra starfsmanna verði hækkað um fimm ár eða í 75 ár í stað 70, sem nú er. Nefndin hefur ekki séð sér fært að mæla með þessu frv., og er hún þeirrar skoðunar, að ekki muni vera heppilegt að breyta þessu aldurshámarki frá því, sem nú er. Nefndin bar þetta mál undir stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, og samkv. umsögn bandalagsstjórnarinnar telur hún ekki fært að mæla með þeirri breyt., sem hér er um að ræða, a.m.k. ekki nema að undangenginni ýtarlegri rannsókn á málinu. Nefndin hefur lagt til í áliti sínu, að málið verði afgreitt út úr d. með rökstuddri dagskrá, eins og fram kemur í nál.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. hefur lýst og fram kemur í nál. allshn. á þskj. 259, er það samhljóða álit þessarar hv. n., að það beri ekki að breyta þessum furðulegu lögum, sem ég hef í frv. mínu á þskj. 120 lagt til að breyta frá því, sem verið hefur. Þetta er í rauninni mjög í samræmi við ýmislegt annað, sem gerzt hefur á því þingi, sem við sitjum nú á, því að í raun og veru hefur það ekkert afgreitt annað en að hækka laun opinberra starfsmanna stórkostlega frá því, sem áður var, og þar með auka dýrtíðarskrúfuna og vitleysuna í okkar þjóðfélagi langt umfram það, sem verið hefur. En það að vilja ekki hlusta á eða taka til greina það frv., sem hér er um að ræða, þýðir í raun og veru, að það megi ekki orða það að spara stórar upphæðir, sem kastað er út algerlega að óþörfu vegna þessara laga. Það er ekki nóg með, að það er skerðing á mannréttindum þeirra manna, sem eru við fulla heilsu, að segja þeim að fara burt úr sínum embættum, hversu vel sem þeir hafa í þeim staðið, aðeins fyrir það, að þeir verða sjötugir, heldur er hér um að ræða stórkostlega eyðslu fyrir ríkissjóðinn og þar með þjóðina, eyðslu, sem er gersamlega óþörf. Það er kunnugt mál, að síðan þetta frv. var borið fram, hefur hvert embættið á fætur öðru verið auglýst, sum veitt, sum eru óveitt, og allt eru það embætti starfsmanna, sem eru við fulla heilsu og gætu auðsjáanlega verið í sinu embætti áfram, gegnt sínu starfl nokkur ár enn. Aðstaðan er sú, að með þeirri aðferð, sem viðhöfð er, þýðir það, að ríkissjóður verður að borga tvöföld laun fyrir fjöldamörg embætti. Það gerðist fyrir nokkrum árum, að einn allra mikilhæfasti og mest metni embættismaður ríkisins var látinn fara frá starfi 65 ára gamall. Þetta var, eins og mönnum er kunnugt, það er ekkert launungarmál, hæstaréttardómari. Jafnhliða var ákveðið að borga honum full laun eftir sem áður, og innan skamms gerðist hann málaflutningsmaður við réttinn í stað þess að vera þar hæstaréttardómari, svo að greiðslan var margföld. Ég vil minna á það, að fyrir rúmlega hálfu fjórða ári, þegar hér fóru fram forsetakosningar, sem sagt kosningar um æðsta embættismann íslenzka lýðveldisins, var þar af þjóðarinnar hálfu stillt upp tveimur valinkunnum embættismönnum, sem báðir höfðu verið látnir fara frá sínu starfi vegna þess, að þeir voru of gamlir, orðnir sjötugir. Þessir menn náðu að vísu ekki kosningu, en þeir samanlagt fengu þó meiri hluta af atkvæðum þjóðarinnar við forsetakosninguna, sem sýndi, að kjósendurnir í landinu virða ekki svona vitlaus lög eins og þessi aldurshámarkslög. Það er greinileg sönnun fyrir því, að kjósendurnir virða ekki svona lög. Nú vitum við það allir, að samkvæmt öðrum lögum, lögum um réttindi og skyldur embættismanna og starfsmanna ríkisins, hafa opinberir starfsmenn rétt til þess, ef þeim svo sýnist, að fara frá eftir 65 ára aldur með fullum eftirlaunum, og í þessu frv. er ekki neitt lagt til að hrófla við þeim ákvæðum, svo að hér er aðeins um þá menn að ræða í opinberu starfi, sem gjarnan vilja vera áfram í sinni stöðu, þó að þeir séu orðnir 70 ára að aldri. Ég skal taka það fram, sem ég að vísu gerði við 1. umr. þessa máls, að hefði hv. allshn. eða Alþingi viljað einhverja miðlunarbrtt. gera á þessu, þá gat vel komið til mála að fara þarna einhverja millileið, t.d. í 73 ár eða eitthvað því um líkt. En það, sem hér ræður afstöðu hv. n., er ekkert annað en það, sem ræður hér mjög miklu á Alþingi yfirleitt, og það er að fara eftir vilja þeirra manna, sem er urmull af í okkar þjóðfélagi og vilja komast í opinbert, fast starf. Og það er náttúrlega töluvert mikið fjölgað tækifærum með því að halda þessum lögum í gildi, eins og þau nú eru. Og það er sannarlega engin furða, þó að sjálft kröfufélagið, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, mæli gegn því, að svona frv. verði samþykkt, en sú undarlega setning kemur fram í áliti stjórnar þessa félagsskapar, að það þurfi einhverja sérstaklea, ýtarlega rannsókn til þess, að þannig megi breyta þessum lögum. Hvernig sú rannsókn á að vera, hefur ekki komið fram neitt hjá hv. n. eða frsm. hennar, og ég fæ ekki skilið, að það þurfi neina sérstaka rannsókn í þessu efni. Eða hvað á að rannsaka? Ég vil spyrja hv. frsm. að því, hvað það er, sem á að rannsaka. Þetta er einfalt mál og liggur ljóst fyrir, og annaðhvort verður að vera, að menn vilji sýna einhverja viðleitni til að spara óþörf útgjöld, ellegar þeim er alveg sama um það, þó að vitleysan haldi áfram á þessu sviði eins og svo mörgum öðrum. Ég skal ekki fjölyrða um þetta meira, en ég vildi láta þessi orð fylgja til hv. n. og annarra þeirra manna, sem vilja fella þetta frv., því að ég þykist sjá, að örlög þess séu ráðin, og það verður auðvitað að hafa það.



Ég get vel skilið, að hv. flm. frv. þyki miður, að n. hefur ekki getað fallizt á það. En nm. hafa nú sína skoðun á málinu, og hann verður að skilja það, að ekki er verið að víkja að honum persónulega. Hér er verið að ræða málið út af fyrir sig, og nm. eru nú einu sinni á þeirri skoðun, að ekki sé heppilegt að breyta til í þessu efni. Um rannsóknina, sem hv. fim. gat um í sambandi við bréfið frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, hver hún sé, þá get ég ekki upplýst annað en það, að n. hefur ekki sett sig inn i, hver sú rannsókn ætti að vera. Það eru ekki orð n., að rannsaka ætti málið, heldur voru það orð stjórnar bandalagsins. Og hvað stjórn bandalagsins hefur haft fyrir augum í því efni, hefur n. ekki gert sér neina grein fyrir og hefur ekki hugsað sér að leggja til um neina rannsókn í þessu máli. Um þetta mál má að sjálfsögðu deila. En ég efast um, að nokkurs staðar finnist lagastafur í öðrum löndum, sem ákveður, að embættismenn ríkisins skuli starfa til 75 ára aldurs. Ég efast um, að það sé til. Það er alveg rétt, að sumir menn sjötugir eru við ágæta heilsu. Aðrir menn sjötugir eru við lélega heilsu. En því verður hins vegar ekki neitað, að enginn sjötugur maður hefur fulla starfsorku. Enginn sjötugur maður hefur sömu starfsorku og fertugur maður, hversu góða heilsu sem hann hefur. Hins vegar má segja, að sjötugur maður hafi reynslu, sem fertugur maður hefur ef til vill ekki, en um það má náttúrlega deila, hvort á að skipta á reynslunni og starfsorkunni. Ég mundi nú segja, að þegar litið er á málið í heild, sé ríkinu nauðsynlegt, að allir embættismenn þess séu með nokkurn veginn óskerta starfsorku við þau störf, sem þeir þurfa að vinna. Hv. flm. gat um, að hér væri um mikla eyðslusemi að ræða. Það er eftir því, hvora kenninguna menn aðhyllast, hvort menn aðhyllast þá kenningu, að sjötugur maður sé hæfur til hvaða starfs sem er og eigi að halda áfram sínu starfi, eða hina kenninguna, að sjötugur maður sé búinn að missa það bezta af starfsorku sinni, þess vegna eigi hann að fá hvíld frá störfum sinum og yngri menn að komast að. Ég mundi segja, að það væri oft mjög mikil eyðsla fyrir ríkið að hafa gamla og orkusnauða menn í þjónustu sinni. Ég er ekki að halda því fram, að það eigi að fleygja mönnum fyrir borð, fyrr en starfstími þeirra er úti, og það á að gera vel við þá, þegar þeir hætta að vinna. En menn verða að gera sér grein fyrir skynsamlegum grundvelli í þessu máli. Því verður ekki neitað, að ef inn á þá braut væri farið að ákveða með lögum, að allir embættismenn ríkisins skyldu starfa til 75 ára aldurs, að sjálfsögðu þá án nokkurs tillits til þess, hvernig þeirra kröftum væri varið, ef þeir aðeins sjálfir óskuðu að halda áfram í embættinu, þá ætti það að vera ljóst hverjum manni, að mikill hluti af starfsmönnum ríkisins er þá orðinn að gamalmennum. Það er ekki í þágu lands eða þjóðar, að menn sitji í vandasömum embættum þangað til svo er komið. En hitt er aftur mannlegt, sem ég er ekki að fordæma, að flestir, ef ekki allir, mundu þessir menn, ef þeir hefðu rétt til þess og hefðu sæmilega heilsu, vilja sitja í embætti sínu til 75 ára aldurs.



Herra forseti. Það fór nú að vonum, að hv. frsm. gat ekki komið með eina setningu, ekki einu sinni minnstu líkur fyrir því, hvaða rannsókn þetta ætti að vera, sem þyrfti fram að fara, til þess að mætti taka afstöðu á annan veg til þessa máls. Mér kemur ekki undarlega fyrir sjónir, þó að greindir menn, eins og hv. 3. þm. Reykv. er, finni með sjálfum sér, þó að það sé í þeirra nál., að svona setning er ekkert annað en rugl, sem þýðir ekki að bera á borð fyrir Alþingi. Aðalröksemd hv. frsm. er sú, að það beri að halda þessum lögum óbreyttum vegna þess, að það sé enginn sjötugur maður með fulla starfsorku. Ég vil segja, að þetta fari alveg eftir því, hvernig á það er litið og hvaða starf það er, sem maðurinn á að gegna. Það er út af fyrir sig rétt, að það er sennilega enginn sjötugur maður með fulla starfsorku til þess að vinna líkamlegt erfiði, ganga að líkamlegri vinnu eins og verkamenn gera. Þó þekkjum við allmarga menn á þeim aldri, sem vinna drjúga vinnu við líkamlegt erfiði. Hitt er alveg vitaður hlutur, að fjöldamargir þeirra manna, sem eru í opinberri starfsemi, eru kannske aldrei betur færir til að sinna sínu starfi en þegar þeir eru búnir að fá svo mikla reynslu sem þeir hafa fengið, ef þeir á annað borð hafa óbilaða heilsu, þegar þeir eru orðnir sjötugir, og vil ég í því sambandi t.d. nefna presta. Fjöldamargir prestar, sem orðnir eru sjötugir, hafa þá fengið það mikla lífsreynslu, að þeir eru jafnvel aldrei betur færir til Þess að gegna sínu starfi en um það bil. Og við þekkjum hér í þessari borg dæmi til þess, að til eins slíks er alltaf leitað helzt, þegar mikið þykir við þurfa, enda þótt hann sé kominn talsvert yfir sjötugt. Við þurfum ekkert út fyrir þennan sal eða út fyrir þetta hús til að finna dæmi um það, að hér er maður, sem á að reka frá í næsta mánuði, af því að hann verður orðinn sjötugur, okkar skrifstofustjóri. Sýnist mönnum vera sérstaklega mikil ellimörk á honum, þannig að hann mundi ekki vera fær um að vera nokkur ár enn í sínu starfi? Svona gæti maður talið upp fjöldamarga menn. Það eru nú ekki nema eitt eða tvö ár síðan forsætisráðherra brezka heimsveldisins varð áttræður, og það þótti vel hæfa þar í landi. Auðvitað var hann einn af þeim, sem kosnir eru, og þessi lög ná sem betur fer ekki til þess, að það megi ekki kjósa menn á þing eða til opinberra trúnaðarstarfa, sem atkvæðisréttur ræður úrslitum um, þó að þeir séu orðnir sjötugir. En ég held, að við getum fundið nokkuð mörg önnur dæmi í okkar heimsálfu, þar sem æðstu valdamenn þjóðanna eru orðnir eldri en sjötugir. Þessi kenning, að menn, sem hafa náð 70 ára aldri, séu ekki færir um að gegna því starfi, sem þeir eru lengi búnir að vera í, stenzt þess vegna alls ekki, og það þýðir ekkert að bera hana á borð fyrir almenning, þó að það séu nægilega sterk samtök kannske hér á Alþingi til þess að fella breytingar í þessu efni.