Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan hálffjögur í dag, að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma, fer fram utandagskrárumræða um arðgreiðslur í atvinnurekstri. Málshefjandi er hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. Hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund. Þá vill forseti láta þess getið um þinghaldið í dag að ekki er gert ráð fyrir atkvæðagreiðslum um dagskrármálin á þessum degi.

Herra forseti. Þann 10. febrúar 2006, fyrir réttum þremur árum, átti ég fund með forstjóra og lögfræðingi Fjármálaeftirlitsins. Tilefnið var frétt í Markaðnum sem dreift var með Fréttablaðinu þann 4. janúar sama ár. Þar stóð, með leyfi forseta: „Hagnaður Exista á árinu 2005 verður vart undir þrjátíu milljörðum króna.“ Enn fremur stendur: „Exista festi kaup á fjögurra prósenta hlut í KB banka í nóvember sem margir telja að hafi losað um töluverða sölupressu á bréfum í bankanum og jafnframt styrkt stöðu félagsins sem stærsta hluthafans. Voru öll sölutilboð á verðbilinu 600–650 „hreinsuð upp“ …“ „Félagið gaf út nýtt hlutafé að upphæð tuttugu milljarðar í desember og munu hluthafar hafa fengið mjög skamman tíma til að ganga frá innborgun, sem var notuð meðal annars til að fjármagna hlutafjárkaupin í KB banka.“ Hér er um að ræða mjög greinilegt dæmi um „market manipulation“, markaðsmisnotkun, og ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann kannist við þessa frétt og hvort hann kannist við til hvaða viðbragða Fjármálaeftirlitið greip í kjölfarið þegar þessi frétt birtist í Markaðnum sem er fylgirit Fréttablaðsins sem öll þjóðin les. Ég sem formaður efnahags- og skattanefndar bað um sérstakan fund til að benda Fjármálaeftirlitinu á þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég man eftir þessari umræðu úr fjölmiðlum en þetta gerðist vitaskuld allnokkru áður en ég varð ráðherra og hafði nokkuð með yfirstjórn Fjármálaeftirlitsins að gera þannig að mér er ekki kunnugt um hver viðbrögð Fjármálaeftirlitsins urðu, ef nokkur, við þessum fréttaflutningi en tek undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal, það er óneitanlega margt sem þarf að rannsaka í hlutafjárviðskiptum með bréf í bönkunum, hvernig þau voru fjármögnuð og í mörgum tilfellum blasir eiginlega við að þar var pottur brotinn. Ég get ekki tjáð mig um þetta sérstaka mál vegna þess að ég hef engar frekari upplýsingar um það en þær sem fram komu í fjölmiðlum og hv. þingmaður rakti áðan.

Herra forseti. Þá vil ég inna hæstv. viðskiptaráðherra eftir því hvort hann hyggist ekki ganga eftir því hvað gert hafi verið í kjölfarið, hvort stjórn Fjármálaeftirlitsins sem hefur mjög víðtækar heimildir, m.a. til að stöðva rekstur fyrirtækja, hafi ekki kannað málið og gengið eftir því hvað væri að gerast, hvort þessi frétt væri algerlega laus úr lofti gripin eða hvort Exista hafi virkilega verið að strauja upp gengið á Kaupþingi eins og segir í fréttinni.

Virðulegi forseti. Það er alveg sjálfsagt að ég leggi fram fyrirspurn til Fjármálaeftirlitsins um afdrif þessa máls. En ég vil einnig vekja athygli á því að þetta mál og önnur af svipuðum toga hljóta að vera meðal þess sem sérstök rannsóknarnefnd sem starfar á vegum þingsins tekur til skoðunar og ef eitthvað saknæmt gerðist mun það væntanlega koma til kasta sérstaks saksóknara.

Virðulegur forseti. Eins og alþjóð veit þarf að fara í sparnaðaraðgerðir á næstu árum í íslensku samfélagi vegna efnahagsástandsins. Um daginn stóð í fjölmiðlum að þingmenn væru mjög tregir til að ræða sparnaðaraðgerðir og því var líkt við umræðu um bleikan fíl. Ég skora af því tilefni á þingmenn að koma með hugmyndir um hvernig megi spara. Ég spyr því hæstv. heilbrigðisráðherra aðeins út í sparnaðarhugmyndir í heilbrigðiskerfinu. Hvernig er hægt að nýta það fjármagn sem í dag fer til heilbrigðisþjónustunnar með skynsamlegri hætti án þess að þjónusta skerðist? Ég spyr hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hann telji koma til greina að taka upp svokallað tilvísanakerfi í heilbrigðisþjónustunni. Í nágrannaríkjum okkar ríkir tilvísanakerfi, þ.e. þar er reynt að afgreiða á heilsugæslustigi flesta sjúkdóma sem hrjá fólk og ef með þarf eru sjúklingar síðan sendir til sérfræðilækna. Hér á Íslandi er það þannig að almenningur getur farið beint til sérfræðilækna og ríkið borgar háa prósentu af reikningnum. Það má segja að á landsbyggðinni ríki tilvísanakerfi í dag. Þar eru flest mál afgreidd á heilsugæslustigi og einungis þau alvarlegustu fara til sérfræðilækna. Það má færa rök fyrir því að það kerfi sem við höfum í dag bjóði upp á ákveðna sóun fjármuna og því spyr ég hæstv. heilbrigðisráðherra hvort það komi til greina í þeirri erfiðu stöðu sem við erum í fjárhagslega að taka upp tilvísanakerfi 

Hæstv. forseti. Já, ég tel það koma til greina - og meira en það. Það er ásetningur minn að kanna hvort ekki sé hægt að koma slíku á. Það verður ekki gert á einhverjum dögum eða vikum en ég hef trú á því að sá sem stýrir heilbrigðisráðuneytinu á komandi mánuðum muni fara í slíkar athuganir. Ég er þessu mjög hlynntur fyrir mitt leyti, vil taka upp það sem Danir kalla valfrjálst stýrikerfi. Ég get getið þess að þetta kom til umræðu á landsfundi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um helgina og var einmitt samþykkt ályktun þar sem kveðið var á um þetta, að við skyldum halda út á þessa braut. Danir búa við valfrjálst stýrikerfi og ég hygg að 98% Dana nýti sér tilvísunarhlutann en 1,5–2% kjósi að leita beint til sérfræðilæknis sem er þá dýrari kostur. Danir hafa þetta val. Já, ég tel þetta koma til greina. Hins vegar þurfum við að gæta að því að allar forsendur séu fyrir hendi. Þetta byggir á því að grunnheilbrigðisþjónustan sé styrkt samhliða þannig að hún sé í stakk búin til að mynda grundvöllinn undir valfrjálst stýrikerfi sem ég hef reyndar þegar hafið viðræður um við lækna og aðra sem hlut eiga að máli.

Virðulegur forseti. Ég fagna mjög svari hæstv. heilbrigðisráðherra. Það er alveg ljóst að við þurfum að spara tugi milljarða í fjárlögum næsta árs þannig að því fyrr sem við getum komið af stað skynsamlegri nýtingu fjármuna því betra. Danska kerfið er mjög gott að því leyti að þar getur fólk einmitt valið um að fara inn í tilvísunarkerfið, fara þá fyrst á heilsugæslustigið og fá þar úrlausn mála. Ef ekki er hægt að leysa úr málum þar fara sjúklingar áfram til sérfræðilækna og njóta þá ódýrari þjónustu þar heldur en ef þeir fara beint til sérfræðilækna fram hjá heilsugæslustöðvunum. Ég tel að við eigum að fara einhverja slíka leið, geri mér samt grein fyrir því að þetta mun hugsanlega krefjast ákveðinna úrbóta á heilsugæslustöðvunum, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. Það eru a.m.k. á tveimur ef ekki þremur stöðum sem þarf að gera úrbætur til að koma til móts við nýtt kerfi en ég er algerlega sannfærð um það, virðulegur forseti, að til lengri tíma litið mundum við spara 

Hæstv. forseti. Að uppistöðu til er íslenska heilbrigðiskerfið rekið á vegum opinberra aðila, ríkis og sveitarfélaga, og það gildir reyndar einnig um sjálfseignarstofnanir sem eru fjármagnaðar með skattfé. Síðan höfum við til hliðar kerfi þar sem sérfræðilæknar koma við sögu sem er reyndar einnig að verulegu leyti fjármagnað með fjármunum úr almannasjóðum. Þarna er blanda sem Íslendingar hafa unað bærilega við fram til þessa. Átökin á undanförnum árum hafa hins vegar staðið um það hvort færa eigi landamærin til og hvort fara eigi með heilbrigðisþjónustuna í ríkari mæli en verið hefur út á markað. Því hef ég verið alfarið andvígur en ég tel að það eigi að reyna að mynda víðtæka sátt um það í heilbrigðiskerfinu að fara út í þennan farveg. Þetta er hagkvæmara, ódýrara, 

Herra forseti. Á dögunum voru afgreidd frá Alþingi ný seðlabankalög sem gerðu ráð fyrir því að skylt væri að auglýsa stöðu seðlabankastjóra. Markmiðið var að veita öllum jöfn tækifæri á að sækja um starf á grundvelli menntunar, reynslu og annarra verðleika. Með þessari lagabreytingu var horfið frá þeim tímum þegar stjórnmálamenn og þá sérstaklega ráðherrar gátu veitt samherjum sínum bitlinga oftar en ekki á forsendum flokksskírteinisins. Nú er það svo, hæstv. forseti, að enn er í gildi gamli tíminn innan íslensku stjórnsýslunnar og þá á ég við í utanríkisráðuneytinu þegar kemur að stöðuveitingum sendiherra. Þar er enn ekki skylt að auglýsa þegar sendiherrastöður losna og í raun og veru er það undir viðkomandi ráðherra komið og hans hugarflugi hvern hann vill ráða í það starf hverju sinni án auglýsingar. 
             Í ljósi þess að nýr og vörpulegur utanríkisráðherra hefur tekið til starfa langar mig að inna hæstv. ráðherra eftir því hvort hann sé ekki tilbúinn að innleiða ný vinnubrögð í utanríkisráðuneytið með því að sendiherrar verði hér eftir skipaðir á grundvelli auglýsingar og allir hafi möguleika á að sækja um á grundvelli verðleika sinna, þekkingar og menntunar. Þannig gætum við í raun og veru komið til móts við þá kröfu sem er í íslensku samfélagi um að gera íslenska stjórnsýslu opnari en hún hefur verið. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hyggst hann beita sér fyrir því að breyta þeim vinnuaðferðum sem hafa ríkt innan ráðuneytisins á undangengnum áratugum?

Herra forseti. Þarna kemur hv. þingmaður að mér gersamlega úr sólarátt. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki hugleitt þetta. Hv. þingmaður spyr mig hvort ég hyggist beita mér fyrir þessu. Í framhaldi af því sem ég sagði honum, að ég hafi ekki hugsað um þetta til þessa, þá get ég ekki sagt að ég hafi áform um það. Hins vegar get ég sagt það að mér finnst þetta athyglisverð tillaga hjá hv. þingmanni. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að vera gagnsæi og jafnræði í samfélaginu. Ég er líka þeirrar skoðunar að í utanríkisþjónustunni skipti máli, sérstaklega í erfiðum samningum eins og við eigum í núna, að geta sótt í sjóð reynslu þeirra sem hafa mikla þekkingu og hafa lengi verið á vettvangi. Það erum við að gera t.d. varðandi samninga okkar í Icesave-málinu eins og hv. þingmaður veit þar sem við höfum tekið mann sem hefur margháttaða reynslu af diplómatíu en líka úr stjórnmálum og víðtæk tengsl. En það sem hv. þingmaður varpar hér fram er hugmynd sem ég skal að minnsta kosti lýsa yfir að er einnar messu virði að skoða mjög rækilega og ég skal lofa honum því að það verður skoðað.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Í raun og veru væri þessi breyting á vinnulagi innan utanríkisráðuneytisins í takt við það sem við höfum verið að samþykkja á Alþingis á undangengnum vikum og sérstaklega þegar við rufum þá áratuga löngu hefð að seðlabankastjórar væru skipaðir á grundvelli flokksskírteinis sem er vissulega eitthvað sem við þurfum að láta af. Ég tel að það sé kallað eftir því að stjórnmálamenn fari að viðhafa ný vinnubrögð og ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að íhuga þetta mjög vandlega því að sjálfsögðu eigum við að gefa öllum tækifæri til að sækja um til að mynda sendiherraembætti á grundvelli menntunar sinnar og þekkingar. Og ég get ekki séð, herra forseti, að það væri verra fyrir hæstv. ráðherra að hafa úr að spila margar umsóknir frá mjög hæfileikaríku fólki sem gæti tekið það vandasama verk að sér að vera 

Herra forseti. Hv. þingmaður kemur fram með mjög sterkt sjónarmið sem hann rökstyður vel. Eins og ég sagði áðan verður þetta lagt í hugmyndabanka utanríkisþjónustunnar og við munum skoða þessa hugmynd eins og allt sem kemur frá Framsóknarflokknum nú um stundir. Hins vegar vil ég segja alveg skýrt að það stendur ekki til í utanríkisráðuneytinu að fjölga sendiherrum. 

Virðulegi forseti. Það að greinast með illvígan sjúkdóm er eitthvert það erfiðasta sem fólk tekst á við í lífinu, einstaklingar og fjölskyldur. Því hefur vakið mig til umhugsunar sú umræða sem verið hefur um MS-sjúkdóminn, sem er einna skæðastur þessara sjúkdóma, og að fram hefur komið að ákveðin brotalöm er í lyfjagjöf til þeirra sem haldnir eru þeim sjúkdómi. Umræðan í samfélaginu á undanförnum vikum og svo bréf sem okkur þingmönnum barst eða afrit af bréfi sem skrifað var til hæstv. heilbrigðisráðherra hreyfði virkilega við mér þar sem ung kona sem fyrir níu árum, þá um tvítugt, greindist með þennan sjúkdóm, greinir okkur frá stöðu sinni og segir m.a., með leyfi forseta: „Það er ekki auðvelt að takast á við það tvítugur að greinast með alvarlegan sjúkdóm. Það er ekki auðvelt að þurfa að bíða eftir lyfi sem er til og hefur sýnt góðan árangur. Ég á tvö lítil börn sem lifa við það að mamma þeirra er með sjúkdóm og það hryggir mig. Það er því ekki auðvelt að vita af lyfinu og vera búin að fá jákvætt svar en svo gerist ekkert í marga mánuði.“ Fyrir rúmi ári síðan urðu mikil þáttaskil í meðferð MS-sjúklinga á Íslandi þegar byrjað var að gefa nýja lyfið Tysabri sem skilar almennt margfalt betri árangri en nokkru sinni hefur verið í meðferð á þessum sjúkdómi. Ég vil því beina þeirri fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra hvernig málin standa varðandi lyfjagjöf til þessara sjúklinga og hvers við megum vænta á næstu vikum og mánuðum í málefnum þeirra.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir það sem fram kemur í máli hv. þingmanns að hér er um að ræða viðkvæm mál og þegar fram koma lyf sem lina þjáningar sjúkra eða draga úr einkennum tiltekinna sjúkdóma sem leggjast á fólk þá er fullkomlega eðlilegt að fólk bindi miklar vonir við slík lyf. Hv. þingmaður spyr um stöðu þessara mála hér á landi. Því er fyrst til að svara að samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér fá hlutfallslega tvisvar til þrisvar sinnum fleiri sjúklingar þetta lyf en gengur og gerist í nágrannalöndum okkar. Þetta er nokkuð sem vert er að hafa til umhugsunar. Hins vegar viljum við gera eins vel í þessum efnum og nokkur kostur er. Við verðum jafnframt að reiða okkur á ráðleggingar okkar bestu lækna varðandi gjöf þessa lyfs sem annarra lyfja. Hins vegar er eðlilegt að það sé aðhald gagnvart stjórnvöldum og einnig gagnvart heilbrigðiskerfinu og það er eðlilegt að samtök sjúklinga beiti sér. Ég mun eiga fund með forsvarsmönnum MS-félagsins síðar í dag og sérfræðingar ráðuneytisins hafa verið að veita mér upplýsingar. En ég tek jafnframt fram að menn skulu fara fram með varúð áður en þeir kveða upp mjög þunga dóma í þessum efnum. Orðum manna fylgir talsverð ábyrgð hvað það snertir. Ég vil fullvissa hv. þingmann um það að við fylgjumst vel með þessum málum og 

Virðulegi forseti. Heldur þótti mér þetta innihaldslaust hjá hæstv. heilbrigðisráðherra. Það liggur fyrir í dag að áætlað var að um 50 sjúklingar væru komnir á þetta lyf. Þeir eru ekki nema 45 þannig að það eru fimm enn eftir frá því sem áætlað var og 60 aðrir sem bíða. Heildarkostnaður við að gefa þessu fólki þetta lyf á ári er áætlaður um 550 millj. eða um 5 millj. á sjúkling á ársgrundvelli. Ég held að hæstv. heilbrigðisráðherra ætti að snúa sér til hæstv. samráðherra sinna í ríkisstjórninni og sjá hvort ekki sé hægt að forgangsraða með einhverjum hætti þannig að hægt sé að mæta þörfum þessa fólks til betra lífs og þjóðfélaginu öllu til styrkingar. Ef hæstv. heilbrigðisráðherra á í einhverjum vandræðum með þetta get ég gefið honum eitt ráð sem hann og flokksmenn hans hafa nú talað gegn á undanförnum mánuðum og það er t.d. að hætta því loftrýmiseftirliti sem er í gangi yfir landinu og kostar okkur 

Hæstv. forseti. Menn tala nokkuð djarflega og ég velti því fyrir mér hve mikla þekkingu þingmaðurinn hefur á þessum málum. En ég fullvissa hann um að ég tek það af mikilli alvöru að skoða með hvaða hætti við getum veitt þessum sjúklingum þá allra bestu meðferð og læknishjálp sem völ er á. Ég ætla að leyfa mér að lýsa yfir stuðningi við lækna sem annast þessa sjúklinga jafnframt því sem ég óska eftir upplýsingum um hvernig á þessum málum er haldið. Ég veit að fyrir þinginu liggur fyrirspurn frá hv. þm. Ástu Möller sem væntanlega kemur til umfjöllunar næsta miðvikudag. Ég mun þá eiga orðastað við þingmanninn, fyrrverandi formann heilbrigðisnefndar Alþingis, sem hefur sett fram mjög alvarlegar ásakanir á hendur læknum og stjórnendum sjúkrahúsanna varðandi þennan hóp og segir að þeir 

Virðulegi forseti. Ég vildi segja það að ég hlakka til að ræða við hæstv. heilbrigðisráðherra um Tysabri á miðvikudaginn. En það sem mig langar að ræða um í dag er að í Fréttablaðinu síðastliðinn laugardag er haft eftir hæstv. heilbrigðisráðherra, Ögmundi Jónassyni, að hann sé, með leyfi forseta: „opinn fyrir hugmyndum Róberts Wessman um að fyrirtæki hans, „Salt Investments“, flytji sjúklinga hingað til lands í samstarfi við bandarísku heilbrigðisstofnunina Mayo Clinic.“ Hann setji þó fyrirvara um hlutverk ríkisins í þessu verkefni sem er auðvitað rétt nálgun. Ég verð að segja að það er ánægjulegt að heyra nýjan og breyttan tón í hæstv. heilbrigðisráðherra og ég spyr hvort hér sé um sama mann að ræða og hefur haft allt á hornum sér gagnvart því að aðrir en opinberir aðilar veiti heilbrigðisþjónustu. Ég fagna hins vegar orðum hans sem fela m.a. í sér opnunarmöguleika á aukinni notkun á nýjum skurðstofum á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja eins og ég skil málið. Mayo Clinic í Bandaríkjunum er ein virtasta heilbrigðisstofnun í heiminum og formlegt samstarf við hana á sviði heilbrigðismála felur í sér mikla viðurkenningu á íslenskri heilbrigðisþjónustu og skapar einstakt tækifæri fyrir íslenskt heilbrigðisstarfsfólk. Við eigum eitt best menntaða heilbrigðisstarfsfólk í heimi og góðan aðbúnað á heilbrigðisstofnunum. En íslenskt heilbrigðiskerfi getur sinnt fleirum en það gerir í dag. Við höfum umframgetu sem hægt er að nýta í þágu erlendra sjúklinga. Um leið sköpum við fleiri störf hér á landi, öflum okkar mikilvægrar reynslu og þekkingar og fáum gjaldeyristekjur til landsins. Mörg hundruð íslenska lækna eru starfandi erlendis en vildu gjarnan fá tækifæri til að flytja heim. Við stöndum frammi fyrir því að það er yfirvofandi atvinnuleysi meðal íslenskra hjúkrunarfræðinga sem er algjörlega ný staða í íslenskri heilbrigðisþjónustu þar sem hefur verið viðvarandi skortur á hjúkrunarfræðingum til starfa. Og við búum yfir þekkingu og aðstöðu sem hægt er að nýta til gagns fyrir sjúklinga sem eru á biðlista eftir heilbrigðisþjónustu í öðrum löndum. Ég vil því spyrja hæstv heilbrigðisráðherra um áform hans á útflutningi á íslenskri heilbrigðisþjónustu og hvernig hann sér hlutverk Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja í því sambandi.

Hæstv. forseti. Eitt vil ég leiðrétta í upphafi. Það er vissulega rétt að ég hef áhuga á að ræða um lyfið Tysabri við hv. þingmann en það sem ég vildi ekki síður ræða voru þær alvarlegu ásakanir og aðdróttanir á hendur læknum og stjórnendum Landspítalans um að mismuna sjúklingum m.a. á grundvelli menntunar. Þetta eru alvarlegar ásakanir sem hv. þingmaður þarf að færa rök fyrir. Ef þær eru sannar þarf að sjálfsögðu að leiða þær fram í dagsljósið og ég vænti þess að hv. þingmaður geri það. Varðandi Salt Investments hef ég margoft sagt það að öllum landsmönnum, öllum fyrirtækjum er heimilt að setja á fót einkarekna þjónustu einnig á heilbrigðissviði. Enginn bannar Róberti Wessman og fyrirtækjasamsteypu hans að setja á fót einkaspítala á Suðurnesjum eða annars staðar í landinu. Þegar kemur að því hins vegar að skuldbinda skattborgara til ábyrgðar eða heilbrigðisþjónustuna að öðru leyti þá eru það hlutir sem við þurfum að fá nánari umræðu um vegna þess að sjúklingar verða ekki fluttir landa á milli eins og hver önnur verslunarvara. Þetta er fólk og sjúkt fólk vill öryggi og það vill öryggi í bakhjarli. Ef eitthvað fer úrskeiðis hjá einstaklingi sem gengst hér undir erfiða aðgerð gæti hann hafnað inni á gjörgæsludeild. Sú gjörgæsludeild þarf þá að vera reiðubúin að taka honum opnum örmum. Það eru slíkir hlutir sem ég vil fá nánari upplýsingar um, en áður en ég gef út einhverjar yfirlýsingar eða tek einhverjar ákvarðanir vil ég einfaldlega að allar upplýsingar verði fram reiddar.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra kýs að taka forskot á umræðuna varðandi Tysabri og ég get alveg sagt það hér að spurningin um jafnræði við úthlutun á Tysabri er ekki komin upp úr mínum huga. Hún kemur upp í samræðum mínum við sjúklinga sem hafa leitað til mín, bæði í því tilviki sem hv. þm. Jón Gunnarsson vísaði til áðan þar sem varpað var fram spurningu um landfræðilega mismunun og jafnframt í því dæmi sem ég hef sérstaklega í huga og varðar MS-sjúkling, unga konu sem spurði þessarar spurningar um menntun. Hún kom upp í umræðu milli hennar og annarra MS-sjúklinga. Ég hlýt sem fulltrúi fólksins að varpa fram þeirri spurningu hvaða viðmiðun sé höfð til hliðsjónar þegar ákvörðun er tekin um hvaða sjúklingar fá þau gæði sem felast í þessu einstaka lyfi sem virðist gagnast um 80% af þeim sem hafa þörf fyrir það.

Hæstv. forseti. Ef uppi eru efasemdir eða grunsemdir um að læknar og Landspítalinn mismuni fólki á þessum grundvelli er það nokkuð sem þarf að rannsaka. Þegar fyrrverandi formaður heilbrigðisnefndar kveður sér hljóðs á opinberum vettvangi, í Ríkisútvarpinu, til að halda því fram að læknar og stjórnendur Landspítalans mismuni á þessum forsendum er það alvarlegur hlutur og nokkuð sem við eigum að taka alvarlega.  Ég er ekki að frábiðja mér umræðu um þessi efni, þetta á allt að vera opið og uppi á borðinu. Ef einhverjar slíkar efasemdir eru uppi þarf að sjálfsögðu að fá sannleikann fram og 

Herra forseti. Mér finnst mikilvægt að Alþingi verði upplýst um ákveðna hluti sem varða fall SPRON og Sparisjóðabankans og ég geri kröfu til þess að hæstv. viðskiptaráðherra geri grein fyrir slíku hið fyrsta. Ég ætla ekki að fjalla um uppsagnir í beinni sem hæstv. viðskiptaráðherra stóð fyrir, sem voru forkastanlegar og jaðra við mannvonsku, herra forseti. Ég ætla hins vegar að vekja athygli á því að það er mikil spurning hvers vegna ekki var tekið tilboði kröfuhafa í sparisjóðina um lán til 50 ára með lágum vöxtum til að starfsmenn sparisjóðanna gætu haldið áfram. Þetta mál var uppi á borðinu og það þarf að fá skýringar á því hvers vegna því var ekki tekið eða fjallað um það ítarlega. Hvað olli því að þessu tilboði var ekki tekið? Það er sýnt að ekki var reynt til hins ýtrasta. Er það stefna 

Forseti vill beina því til hv. þingmanna að umræða um fundarstjórn forseta á að snúast um fundarstjórn forseta en ekki vera málefnaleg umræða um önnur mál.

Virðulegi forseti. Það ráðslag forustu verkalýðshreyfingarinnar að semja við fyrirtæki landsins um að fresta kauphækkun til launafólks um ótiltekinn tíma, 13.500 kr. á mánuði, hefur verið umdeild en varð fyrst í skotlínunni þegar í ljós kom að fyrirtækið HB Grandi ákvað að nýta sér góða afkomu fyrirtækisins, hagnað upp á 2,3 milljarða, til að greiða hluthöfunum út 8% arð, þ.e. þá 184 millj. kr. Nú má taka undir að það er eðlilegt að hlutafélög greiði eigendum sínum arð við eðlilegar kringumstæður en það má setja spurningarmerki við það fyrirkomulag þegar við búum við sérstakar aðstæður í íslensku efnahagslífi eins og nú er og bæði ríkissjóður og launamenn hafa ákveðið að leggja sitt af mörkum til að gera rekstur atvinnufyrirtækjanna bærilegri þannig að þau geti haldið sjó og staðið áfram í sínum rekstri án þess að veruleg áföll verði. Þessir aðilar leggja því sitt af mörkum til að atvinnureksturinn geti gengið. Þá verður umdeilanlegt að hluthafarnir líti svo á að þeir geti tekið til sín arðgreiðslur án tillits til framlaga annarra og í raun tekið til sín framlög annarra, bæði launamanna og ríkissjóðs. Það er óeðlilegt, það gagnrýni ég harðlega, virðulegi forseti, og þess vegna hef ég ákveðið að taka þetta mál upp hér á Alþingi og þakka bæði forseta og hæstv. forsætisráðherra fyrir að gera mér það kleift. Fyrirtækin í sjávarútvegi búa í dag við ríkisstuðning, beinan og óbeinan. Fyrir rúmu ári samþykkti Alþingi lög sem afnámu veiðigjald af þorskveiðum og helminguðu áform af veiðigjaldi í öðrum tegundum þannig að sjávarútvegsfyrirtæki landsins sem áttu að greiða 1.000 millj. kr. á ári í ríkissjóð sem gjald fyrir afnot af veiðiheimildum og aðgang að auðlind landsmanna greiða nú aðeins um 440 millj. kr. Stuðningur ríkissjóðs til þessarar atvinnugreinar er nærri 60% afsláttur. Menn skulu muna að sáttin í umræðunni um sjávarútvegsmálin og stjórn fiskveiða var að hafa óbreytt kerfi gegn því að þeir sem nýttu heimildina og auðlindina borguðu fyrir það. Nú er búið að taka sáttina af. Fyrirtækið HB Grandi nýtur góðs af þessum stuðningi ríkissjóðs. Það má segja að á þessum tveimur fiskveiðiárum sem eftirgjöf ríkissjóðs stendur yfir njóti fyrirtækið um 120 millj. kr. greiðslu úr ríkissjóði. Það er ríkisstyrkur til þessa fyrirtækis sem er rökstuddur með samdrætti í þorskveiðum úr 190.000 í 130.000 tonn. Nú er aftur búið að auka þorskveiðar um helming af því sem skorið var niður án þess að nokkuð sé hreyft við því sem fyrirtækin eiga að greiða fyrir afnot af auðlindinni sem á að vera í eigu þjóðarinnar allrar. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Eiga þær leikreglur að gilda áfram hjá nýrri ríkisstjórn að þessir aðilar fái sérmeðferð og þeir leggi ekki sitt af mörkum til að þjóðarbúið geti komist út úr þeim efnahagslegu þrengingum sem við erum í? Í öðru lagi voru engar breytingar gerðar á reglum um framsal. Sjávarútvegsfyrirtæki landsins geta nú ákveðið að veiða ekki sínar heimildir og látið aðra veiða fyrir sig gegn gjaldi. Þau taka stórfé fyrir það að leyfa öðrum að veiða án þess að skila krónu af því í ríkissjóð. Þess voru dæmi hér á einveldisöld konunga að skattheimtumenn voru fengnir til að innheimta skatta fyrir þá en venjan var þá sú að þeir skiluðu peningunum, fengu umbun fyrir. Í þessu tilviki skila þeir engu, taka allt í sinn vasa. Þetta er einkavædd skattheimta sem er engin ástæða til að þola, virðulegi forseti. Fyrirtækið HB Grandi gæti ef það vildi leigt sínar veiðiheimildir fyrir u.þ.b. 2.500 millj. kr. á einu fiskveiðiári. Samkvæmt upplýsingum á heimasíðu fyrirtækisins hefur það leigt frá sér um 3.700 þorskígildistonn á síðasta fiskveiðiári og um 1.700 á þessu. Í þriðja lagi, virðulegi forseti, hafa hlutabréfaeigendur notið sérstakra vildarkjara á umliðnum árum. Þeir borga miklu lægri skatta en aðrir landsmenn, þeir hafa fengið heimild til að flytja arðgreiðslur sínar úr landi án þess að borga skatt af þeim og þeir hafa fengið eftirgjöf af söluhagnaði þannig að arðgreiðslur og tekjuskattur af söluhagnaði voru felld niður með sérstökum lögum. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að óska eftir umræðu um þetta mál sem í síðustu viku vakti hörð viðbrögð í samfélaginu öllu. Í kjölfar hrunsins á fjármálakerfinu í október sl. hefur mikil umræða átt sér stað í samfélaginu um gildi og siðferði í viðskiptalífinu. Sú umræða hefur ekki einungis átt sér stað hér á landi heldur um heim allan. Það er ástæða til að nefna það, þetta hefur víða verið til umræðu og nefni ég að Obama, Brown, Merkel og fleiri þjóðarleiðtogar hafa tekið þessi mál til umfjöllunar á innlendum og alþjóðlegum vettvangi og fjallað um breytt gildi og breyttar reglur varðandi skattaskjól og ofurlaun. Það er vissulega rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni, sjávarútvegurinn nýtur mikils ríkisstuðnings og ekki bara það sem hv. þingmaður nefndi vegna aflasamdráttar, heldur hefur þetta tiltekna fyrirtæki, eins og hann nefndi, og reyndar fleiri sjávarútvegsfyrirtæki, notið ríkisstyrkja, t.d. í formi greiðslna úr Atvinnuleysistryggingasjóði vegna aflabrests. Þetta tiltekna fyrirtæki fékk þar 17 millj. kr. á síðasta ári. Það er vissulega hægt að taka undir að fjármagnseigendur eigi eins og aðrir að taka þátt í endurreisn efnahagslífsins. Þar eiga allir að leggja sitt af mörkum. Þess vegna var þetta dæmi sem kom upp í síðustu viku mjög sérstakt. Það er ástæða til að t.d. aðilar vinnumarkaðarins hér á landi taki til umfjöllunar á sínum vettvangi þróun samsetningar á launagreiðslum og aukagreiðslum, kaupaukasamningum, bónusum og starfslokasamningum. Ofurlaunakerfið sem átti sinn þátt í að leiða til þeirra efnahagsþrenginga sem við erum að reyna að ná okkur út úr hlýtur að þurfa endurskoðunar með og þeir sem stunda atvinnurekstur verða að bera gæfu til að finna jafnvægi á milli vinnuframlags hins almenna launafólks annars vegar og hagnaðar eigenda hins vegar og ofurlaunakjara sem eru og hafa verið á umliðnum árum úr öllum tengslum og samhengi við það sem stærsti hluti þjóðarinnar býr við og aðbúnað hans. HB Grandi byggir í dag annars vegar á traustum stoðum vel liðins fjölskyldufyrirtækis og hins vegar á stoðum Bæjarútgerðar Reykjavíkur. Þeir sem nú stjórna HB Granda hljóta að byggja á þeim gildum sem þessi fyrirtæki hafa lengst af starfað eftir og hefur það oft og iðulega verið til fyrirmyndar. Hér var líka vísað til kjarasamninga fyrir um mánuði. Þá sömdu ASÍ og SA um frestun á endurskoðun kjarasamninga. Ákveðið hafði verið að lágmarkstaxti kjarasamninga hækkaði en þá kom fram í yfirlýsingu samningsaðila að þeir teldu frestunina mikilvægt framlag til stöðugleika í efnahagslífinu. Það er hægt að taka undir það, en auðvitað heyrðust óánægjuraddir með frestun á endurskoðun kjarasamninga þar sem launþegum þótti sárt að missa af launahækkun sem þeir höfðu vænst. Launþegar sýndu líka siðferðislegan þroska og skilning á aðstæðum og féllust á þessar málalyktir. Frestunin tók m.a. til um 140 starfsmanna í landvinnslu hjá HB Granda í Reykjavík og á Akranesi. Þegar fréttir berast síðan af því að forsvarsmenn HB Granda hyggist greiða hluthöfum arð kallar það eðlilega á mjög hörð viðbrögð í samfélaginu. Mönnum þótti lítið fara fyrir þeim siðferðislegu gildum sem svo mikið eru í umræðunni hér á landi og um allan heim í kjölfar efnahagshrunsins. Að greiða arð til eigenda upp á 184 millj. kr. eins og var gert í þessu tilviki á sama tíma og launabreytingar til láglaunafólks í fyrirtækinu voru frystar er auðvitað algjörlega siðlaust, ekki síst í ljósi þess, eins og hv. fyrirspyrjandi nefndi, að þessi fyrirtæki sem önnur njóta ríkisstyrkja af ýmsum toga. Þess vegna er fagnaðarefni að stjórn HB hefur brugðist við þeirri hörðu gagnrýni sem kom fram í samfélaginu og ég vænti þess að þeir hafi þá dregið lærdóm af því. Þessi fyrirtæki og mörg önnur ráða yfir miklum verðmætum sem aflað er úr takmörkuðum auðlindum okkar og mestur auðurinn felst auðvitað í mannfólkinu sem vinnur hjá þessum fyrirtækjum. Þess vegna var siðlaust með öllu að standa þannig að málum en sem betur fer hefur það breyst. Ríkið hlýtur nú að skoða hvernig fyrirtæki sem þiggja ríkisaðstoð við þessar sérstöku aðstæður starfi og verji fjármunum sínum. Ég tel að þau og reyndar öll fyrirtæki sem skila hagnaði um þessar mundir hljóti að horfa til þess að verja hagnaði sínum til atvinnuuppbyggingar og fjölgunar starfa frekar en að fara í arðgreiðslur 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér arðgreiðslur í atvinnurekstri og tilefni umræðunnar, eins og hér hefur komið fram, var ákvörðun stjórnar HB Granda fyrir nokkru um að greiða hluthöfum út arð af fjárfestingunni á sama tíma og kjarasamningsbundnum launahækkunum hafði verið frestað í tengslum við samkomulag aðila vinnumarkaðarins. Stjórnin var harðlega gagnrýnd og ákvað fyrirtækið eftir viðræður milli samningsaðila að greiða starfsfólki fyrirtækisins þær launahækkanir sem áður hafði verið frestað. Þetta mál vakti talsverða athygli og kannski eðlilega. Ég get ekki tekið undir að arðgreiðsla sem er gerð samkvæmt lögum og reglum feli í sér siðleysi, en mér finnst þetta hins vegar koma hálfklaufalega út af hálfu fyrirtækisins. Ég var ánægð með að sjá deiluaðila ná niðurstöðu í málinu sem báðir aðilar gátu sætt sig við. Mér þótti hins vegar mjög miður að sjá hæstv. forsætisráðherra fara strax í gamalkunnugar stellingar og reka fleyg á milli atvinnurekenda og launþega með ásökunum um siðleysi. Mér finnst það mjög slæmt og ekki sæmandi forsætisráðherra sem ætti frekar að leggja sig fram um að skapa sátt á milli aðila. Mér finnst þetta sérstaklega ámælisvert í ljósi þess að íslenskt atvinnulíf á í miklum erfiðleikum um þessar mundir eins og allir vita, trúverðugleiki þess hefur beðið hnekki og traust á milli aðila er í algjöru lágmarki. Forsætisráðherra á því að hvetja til yfirvegunar og samstöðu en ekki ala á tortryggni í garð fyrirtækja og forsvarsmanna þeirra. Á sama hátt verða atvinnurekendur að draga lærdóm af þeim mistökum sem gerð hafa verið og endurvinna trúverðugleika. Það er fyrirtækjum og launþegum báðum til hagsbóta að þetta traust verði endurvakið. Stóra spurningin sem menn verða að svara varðandi arðgreiðslur í atvinnulífinu er hver ávöxtun fjárfesta, sem leggja fjármagnið til atvinnulífsins, eigi að vera. Á hún kannski að vera engin á meðan hægt er að leggja peninga inn á ríkistryggða bankareikninga með fínni ávöxtun? Hvernig þjóðfélag yrði það? Sennilega þjóðfélag stöðnunar þar sem eina atvinnusköpunin fælist í því að fjölga listamönnum á listamannalaunum frá ríkinu.

Herra forseti. Ég þakka þessa umræðu og hyggst fara í einn alvarlegan vinkil þessa máls. Þá þumalputtareglu lærði ég í bókhaldsnámi og vinnu í þá tíð að viðskiptavild væri metin 10% af ársveltu. Mér er tjáð að einkabankarnir hafi frá árinu 2001 eða 2002 til ársins 2007, og sparisjóðirnir, hækkað þessa viðskiptavild jafnvel upp í 30–50% af ársveltu, myndað þannig tekjur í bókhaldi og hækkað eigið fé sem varð síðan grundvöllur lánstrausts. Þannig hafa þeir skapað loftbóluhagnað og í kjölfarið loftbóluarðgreiðslur og loftbólueigiðfé sem þeir fengu síðan lánað út á. Þetta er auðvitað svindilbrask eins og það var kallað í denn, hreint svindilbrask. Þetta hafi sparisjóðirnir líka gert og ég bið ríkisstjórnina að hafa það vel í huga áður en hún reiðir fram 20% aðstoð við þá að skoða nákvæmlega eigið fé sparisjóðanna 2007 og hvernig það hefur þróast. Ég las frétt um daginn þar sem fram kom að Byr – sparisjóður hefði tekið ákvörðun um það nýlega, fyrir viku eða 10 dögum, að færa viðskiptavild niður um 4 milljarða. Hver hefur þróun viðskiptavildar verið hjá þessum sparisjóði og bönkum sem hafa skapað þennan loftbólugræðgishagnað? Ég hef að gefnu tilefni, vegna ásakana sem ég varð fyrir frá Byr vegna ummæla í sjónvarpi, sent bæði rannsóknarnefnd Alþingis og hinum sérstaka saksóknara erindi þess efnis að þetta verði sérstaklega skoðað. Ég hygg að mikill hluti af arðgreiðslum úr bönkunum þessi 5–6 ár hafi komið til af þessu. Það er grafalvarlegt og er rannsóknarefni.

Herra forseti. Ég þakka þessa umræðu. Fyrirtækið HB Grandi er öflugt fyrirtæki sem er með starfsstöðvar sínar á Akranesi og Vopnafirði og hefur þar í bæ byggt upp mjög myndarlega starfsemi. Slík fyrirtæki eru okkur mikilvæg á tímum sem þessum. Það er sjálfsagt að fólk fái arð af sparifé sínu almennt, við megum ekki fordæma arðgreiðslurnar sem slíkar, fjárfesting í atvinnustarfsemi er jákvæður hlutur. Við þurfum hins vegar að horfa á þetta mál í því samhengi að miklir erfiðleikar eiga sér stað í íslensku samfélagi, verið er að skerða laun á almennum vinnumarkaði og að sjálfsögðu þarf samspil launakostnaðar og arðgreiðslna að vera í einhverju samhengi sem var ekki í þessu máli. Ég lýsi yfir mikilli ánægju með það, herra forseti, að búið sé að ná sáttum á milli aðila í þessu máli. Við framsóknarmenn höfum lagt mjög ríka áherslu á það að allir eigi að ganga í takt í samfélaginu, það á við um stjórnmálamenn, atvinnurekendur og launafólk. Við þurfum að fara saman í gegnum þá erfiðleika sem blasa við okkur og þess vegna er ég mjög ánægður með að menn skuli hafa náð sátt í þessu máli. Ég get tekið undir það með hv. þingmönnum sem það hafa sagt að málið hafi verið klaufalegt af hálfu atvinnurekenda. Hæstv. forseti. Við þurfum að tala fyrir sáttum í íslensku samfélagi og það er nöturleg staðreynd að allir þurfa að gera ráð fyrir því að kjör okkar muni að einhverju leyti skerðast á næstu vikum og mánuðum. Það á við um þá sem hafa fjárfest í atvinnustarfsemi, launafólk og samfélagið allt. Við þurfum að standa saman á þessum erfiðu tímum því að í sameiningu eru okkur allir vegir færir, herra forseti, og fyrir því tölum við framsóknarmenn.

Herra forseti. Það er alltaf ánægjulegt þegar fyrirtæki skila hagnaði, það skapar öryggi hjá starfsfólkinu og ákveðna vissu hjá því um áframhaldandi atvinnu. Það er líka ánægjulegt þegar fyrirtæki eru rekin þannig að eigendur þeirra láta sig hag starfsfólksins varða og það skiptir náttúrlega mjög miklu máli hvernig starfsmannastefna fyrirtækja er, líka hvers konar stefnu almennt fyrirtækin reka. Það er eitthvað að ef fyrirtæki hugsa eingöngu um að fá eins mikinn pening og mögulegt er og fá út sem mestan arð, jafnvel með klækjum eins og hv. þm. Atli Gíslason benti á - þegar menn eru farnir að segja að svo og svo mikil viðskiptavild gefi fyrirtækinu svo og svo mikinn hagnað og sýni svo miklar eignir að hægt sé að greiða mikinn arð. Ég vona að þetta verði tekið til umfjöllunar. Hér var rætt um HB Granda og hvernig það fyrirtæki fór að ráði sínu. Ég vona að önnur sjávarútvegsfyrirtæki á Íslandi geti farið eftir því sem HB Grandi gerði og hækkað laun starfsfólksins. Af því að fiskveiðistjórnarkerfið er nú jafnfrábært og sumir vilja vera láta hlýtur að vera hagnaður á þeim fyrirtækjum og þá hljóta þau að geta greitt verkafólki hærri laun, sem veitir ekki af á þessum tímum. Ég treysti mér ekki til að tala um viðskiptavild allra fyrirtækja, herra forseti. En ég veit um eitt fyrirtæki sem ég held að hafi mjög góða viðskiptavild, og að sönnu, þó að það sé ekki dýrt í umfangi, en það er pylsuvagninn Bæjarins bestu sem er hér við Reykjavíkurhöfn.

Hæstv. forseti. Á þessum dögum á hv. Alþingi er róinn lífróður til að bjarga störfum og til að reyna að bjarga heimilum og fyrirtækjum. Allir leggjast á eitt um að tryggja afkomu fólks og fyrirtækja og endurreisa samfélagið eftir mikið hrun sem hefur átt sér stað. Við búum við mikla kjararýrnun í augnablikinu og við þessar aðstæður hefur ríkisvaldið á síðustu missirum reynt að koma með ívilnandi aðgerðir fyrir fyrirtæki, ekki hvað síst í sjávarútvegi, m.a. með afnámi veiðileyfagjalds eins og hv. frummælandi vakti athygli á. Því kemur mjög á óvart þegar í kjölfarið, þegar afkoman batnar, m.a. vegna þeirra gjaldeyrishafta sem eru í augnablikinu, þess umhverfis sem búið hefur verið til til að reyna að tryggja afkomu fyrirtækja, skuli fyrirtæki leyfa sér að draga þennan arð út úr fyrirtækinu og án þess a.m.k. að gera grein fyrir því að þann arð eigi að nýta til uppbyggingar á öðrum vettvangi. Þetta gekk gjörsamlega fram af mér og ég er feginn að verkalýðshreyfingin, þ.e. Verkalýðsfélag Akraness, undir stjórn Vilhjálms Birgissonar, vakti athygli á þessu og vakti þar með þjóðarathygli á því með hvaða hætti viðkomandi sjávarútvegsfyrirtæki fór fram og veitti þannig aðhald og varði hagsmuni starfsfólksins með þeim árangri að fyrirtækið hefur ákveðið að greiða út áður umsamdar hækkanir, 13.500 kr., sem áttu að koma til framkvæmda 1. mars, og bæta þar með afkomu viðkomandi starfsmanna. Megi það verða þannig að þau fyrirtæki sem eru aflögufær hjálpi okkur við að endurreisa samfélagið, búa betur að fólkinu í landinu og þetta megi þá verða upphafið að því að við aukum siðgæði og látum þann arð sem myndast í samfélaginu verða í almannaþágu í uppbyggingunni.

Virðulegi forseti. Hlutafé er lífæð atvinnusköpunar, það eru einstaklingar og fyrirtæki sem leggja atvinnulífinu til fjármagn með þessum hætti og ekki er líklegt að sú verði raunin ef það áhættufé sem lagt er í rekstur skilar ekki arði til einhvers tíma. Það er mikilvægt að regluverkið sé traust og fyrirtæki geti haslað sér völl. Við sérstakar aðstæður í samfélaginu gerðu Samtök atvinnulífsins og verkalýðshreyfingarinnar samkomulag um að fella niður ákvæði í kjarasamningum til að auka á stöðugleika í efnahagslífinu. Það hefur komið í ljós að þarfir fyrirtækja eru mismunandi við þær aðstæður sem eru í samfélaginu og einhver sjávarútvegsfyrirtæki og vonandi mörg önnur eru þess búin að skila arði í þetta samfélag áfram og geta haldið uppi launagreiðslum þannig að þessir samningar þurftu ekki að taka til allra fyrirtækja. Siðlaust með öllu, sagði hæstv. forsætisráðherra. Mér finnst það sem hún hefur sagt í umræðunni að sumu leyti vera siðlaust, af hennar hálfu. Það varð sátt um það þegar samningur Granda í þessu tilfelli og verkalýðsfélaganna var endurnýjaður og þeir ákváðu að standa við þær launagreiðslur sem um var samið og það er gott. Það sýnir okkur að sjávarútvegurinn stendur traustum fótum og getur vonandi greitt góð laun í framtíðinni. Þá komum við að öðrum rekstri, ríkisrekstrinum. Það er eitt fyrirtæki sem er 100% í eigu ríkisins, Íslandspóstur. Íslandspóstur skilaði 78 millj. kr. í hagnað fyrir árið 2008. Ríkissjóður, undir forustu hæstv. forsætisráðherra, lét þetta ríkisfyrirtæki greiða ríkinu 80 millj. kr. í hagnað, í arðsemi af hlutafé. Þetta er u.þ.b. sama prósenta og Grandi lét greiða af nafnvirði hlutafjár hjá sér. Þá spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Mun hún ekki setja í gang launasamninga starfsfólks Íslandspósts? Mun hún ekki standa við það að láta Íslandspóst greiða starfsmönnum sínum umsamda samninga 

Herra forseti. Umræðan um arðgreiðslur minnir okkur á hversu mikil ósanngirni hefur verið í samfélaginu á undanförnum árum. Arðgreiðslur og fjármagnstekjur hafa verið miklu lægra skattlagðar - borgað hefur verið hlutfallslega miklu minna af þeim til samfélagsins en t.d. af launum. Við leggjum áherslu á að allir komi að og leggi sitt af mörkum, hver sem getur, í uppbyggingu atvinnulífsins, uppbyggingu samfélags. Þeir gera það með sköttum, þeir gera það með vinnu, þeir gera það með hugviti en þá eiga fjármagnseigendur líka að leggja sitt af mörkum. Við þingmenn Vinstri grænna höfum ítrekað flutt á Alþingi tillögur um að þeir sem hafa tekjur sínar í formi arðs eigi að greiða hlutfallslega í skatta eins og það væru launatekjur, alls ekki minna. Því hefur ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins aftur á móti á undanförnum árum lagst þvert gegn. Hún hefur staðið sérstakan vörð um fjármagnseigendur og arðgreiðslur. Í Fréttablaðinu 17. mars sl. segir forstjóri HB Granda um málið: Fjármagnið umbunar en starfsfólk hefur ekki lagt fram kröfu um að staðið sé við umsamdar launahækkanir. Nei.  
             Starfsemi Íslandspósts? Ég tel að Íslandspóstur eigi aftur að verða venjuleg þjónustustofnun í eigu ríkisins og þó að komi tekjur af Íslandspósti renna þær beint inn til ríkissjóðs. 
            

Virðulegur forseti. Ég held að við séum öll sammála um það sem erum í þessum sal að við viljum að fyrirtækin séu rekin með hagnaði, að arður sé af rekstri fyrirtækja. Menn stefna alltaf að því í fyrirtækjarekstri til að geta borgað hærri laun og lagt inn til samfélagsins. Það er akkur í því þannig að auðvitað er það stefnan. Hins vegar er staðan sú í samfélagi okkar nú að við höfum orðið fyrir miklu efnahagsáfalli og fjöldi manns er atvinnulaus. Allir hræðast atvinnuleysi, fólk vill ekki verða atvinnulaust. Í því umhverfi og ástandi náðist samkomulag um að halda aftur af umsömdum launahækkunum þannig að þær eru látnar bíða. Mér finnst verkalýðshreyfingin sýna mikla ábyrgð með því að stíga það skref í staðinn fyrir að krefjast launahækkana sem búið var að semja um. Ákvörðunin verður að skoðast í því ljósi. Hún er tekin í þessu umhverfi og þess vegna er of léttvægt að segja að hún sé klaufaleg. Hún er verri en svo að hún sé bara klaufaleg. Að mínu mati er þetta röng ákvörðun í ljósi þess ástands sem hér ríkir og það er gott að HB Grandi hefur séð að sér og ætlar nú að standa við launahækkanirnar. Fulltrúi Sjálfstæðisflokksins sagði áðan að hæstv. forsætisráðherra hefði att mönnum saman og reynt að grafa undan trausti á milli aðila. Er það ekki þannig, virðulegi forseti, að það ríkti traust á milli aðila, það mikið að verkalýðsforustan treysti sér til að biðja fólk sitt að halda aftur af sér í umsömdum launahækkunum? Halda menn að traustið hafi aukist við ákvörðunina um arðgreiðslur, 185 millj. til HB Granda-eigendanna? Nei. Ef einhver grefur hér undan traustinu eru það þeir sem reka fyrirtækið en ekki hæstv. forsætisráðherra.  Sem betur fer hafa menn tekið nýja ákvörðun þannig að við skulum vona að þetta mál fái farsælan endi. En ég vona að önnur fyrirtæki falli ekki í sömu gryfju og HB Grandi gerði að þessu leyti.

Herra forseti. Til þess að geta borgað arð í fyrirtæki þurfa að vera tekjur umfram skuldir. Er það hægt í öllum fyrirtækjum í dag? Það má kannski segja að hægt sé að teikna eignir inn í fyrirtækið með því að reikna veiðiheimildir á 4.200 kr. kílóið af þorskinum þó svo að gangverð sé jafnvel innan við þúsund kr. Það er hægt að búa til - ég ætla ekki að fullyrða um ársreikninga hjá einstaka fyrirtækjum en ég veit að mörg sjávarútvegsfyrirtæki í dag eiga ekki fyrir skuldum, eru tæknilega gjaldþrota og þau beita „barbabrellum“ í bókhaldinu. Þau hafa reiknað veiðiheimildir á toppverði eins og það var fyrir einu og hálfu ári síðan en síðan eru skuldirnar gerðar upp í evrum. Þau nota ýmiss konar „trix“ til að sýna stöðu fyrirtækjanna í betra ljósi svo að hægt sé að greiða arð út úr þeim. Það vita flestir sem þekkja til þessara mála. Þau hafa notið þess að þurfa ekki að borga auðlindagjald nema í litlum mæli og þau hafa fengið að færa milli ára 33% af veiðiheimildum til að halda uppi leiguverði. Þau leigja þorsk í dag á 160–170 kr. kílóið, fyrir áramót var það allt upp í 250 kr., og það er það arðbærasta sem þau gera. En að borga eins og HB Grandi gerir - 3,5% launahækkun er eiginlega ekki mikið og um það snýst málið ekki. Það snýst um hvort eðlilegt sé að fyrirtæki borgi sér arð við þær aðstæður sem eru í dag.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin og ég er algerlega sammála mati hæstv. ráðherra á þessu athæfi sem rætt er um. Hagnaður upp á 2.300 millj. kr. er mjög góð afkoma á alla mælikvarða við allar aðstæður. Fyrirtæki sem hefur slíka afkomu þarf enga sérmeðferð. Það þarf ekki að vera einhver sérleið í þjóðfélaginu þar sem því er ívilnað með ýmsum hætti umfram það sem gengur og gerist hjá almennum launamönnum. Það er það óeðlilega í þessu máli, virðulegi forseti. Það er ekki óeðlilegt við að borga 8% arð. Ég tek ekki undir gagnrýni á það. En mér finnst óeðlilegt að fyrirtæki sem gengur vel skuli njóta margfaldrar og margháttaðrar ívilnunar af hálfu ríkissjóðs sem sparar fyrirtækinu útgjöld upp á hundruð millj. kr. á ári og gefur því á sama tíma tækifæri til sem það nýtir sér til að afla sér tekna upp á hundruð millj. kr. á hverju ári með leigu veiðiheimilda sem það á ekki og fær afhent frá ríkinu án þess að borga krónu fyrir. Hvers konar viðskiptahættir eru það, virðulegi forseti, að menn fái afhent árlega fullt af verðmætum frá ríkissjóði endurgjaldslaust? Þeir hafa frjálsar hendur með að arðræna hvern þann sem hefur þörf á þessum heimildum um það fé sem mönnum tekst að plokka úr vösunum á þeim atvinnurekendum - því að það eru atvinnurekendur líka, það eru menn í atvinnurekstri, það eru einkaframtaksmenn sem eru þjóðfélaginu nauðsynlegir sem svona er farið með, virðulegi forseti. Það gengur ekki að hafa leikreglurnar í þjóðfélaginu svona og ég lít svo á að það sé eitt af stórum verkefnum næstu ríkisstjórnar á næsta kjörtímabili að leiðrétta þessa skekkju í leikreglunum í þjóðfélaginu.

Virðulegi forseti. Það er alveg óhætt að taka undir það með hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni að það þarf að leiðrétta leikreglurnar í þjóðfélaginu á margan hátt. Eins og ég nefndi í ræðu minni áðan eru kaupaukar eitt af því sem við þurfum að taka upp og skoða miklu nánar en hefur verið gert núna, og bónusgreiðslur og ofurlaunasamningar og annað í þeim dúr sem viðgengist hefur í gegnum árin. Það er á margan hátt liður í því hruni sem við höfum orðið fyrir. Ég get tekið undir með hv. þingmanni sem talaði áðan, 7. þm. Suðurk., Atla Gíslasyni, að vissulega er hægt að rekja mörg dæmi um það sem hann kallaði loftbóluarðgreiðslur, ég held að það hafi verið orðið sem hv. þingmaður notaði. Það hefur á margan hátt verið gert með þeim aðferðum sem hv. þingmaður skoðaði og er því eðlilegt að þessi umræða sé tekin upp eins og gert hefur verið. Mér finnst þingmenn Sjálfstæðisflokksins taka því mjög sérkennilega að ég skyldi nota orðið „siðleysi“ við að greiða arðgreiðslur út með þessum hætti á sama tíma og verið er að frysta samningsbundna launagreiðslu til fólks. Það er auðvitað ekki hægt annað en að kalla það siðleysi og ég veit ekki betur en að ýmsir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi farið nálægt því að kalla þetta siðleysi. Ég man ekki betur en hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, 

Virðulegi forseti. Fyrir bráðum fjórum vikum síðan vorum við með til umfjöllunar á þinginu lög um Seðlabanka Íslands. Það stóð þannig á að nokkrir nefndarmenn vildu fá málið til frekari skoðunar í nefnd. Þá kom hæstv. forsætisráðherra og sagði: Málið verður að klárast án tafar vegna þess að brýnar efnahagslegar aðgerðir bíða úrlausnar á þinginu. Nú eru að verða komnar fjórar vikur síðan hæstv. forsætisráðherra lét þessi ummæli falla. Hér erum við með dagskrá dagsins. Í millitíðinni hafa sannarlega engin mál sem varða brýnar efnahagslegar aðgerðir komið fram í þinginu. Þau eru heldur ekki á dagskrá dagsins í dag. Ég kalla eftir því frá forseta þingsins og auðvitað frá hæstv. forsætisráðherra: Hvaða brýnu efnahagsaðgerðir voru það sem átt var við að biðu þess að seðlabankalögin yrðu kláruð og afgreidd á þinginu? Hvaða aðgerðir voru það sem ekki var hægt að koma fram með vegna þess að lögin höfðu ekki verið afgreidd á þinginu og hvenær koma frumvörpin sem varða almenning, heimilin og atvinnustarfsemina með þessum brýna hætti sem þá var rætt um?

Virðulegi forseti. Ég veit satt að segja ekki hvar hv. þm. Bjarni Benediktsson, 3. þm. Suðvest., hefur verið á umliðnum einum eða tveimur mánuðum.  Mig undrar það satt að segja að hv. þingmaður skuli halda því fram að engin mál séu lögð fyrir þingið sem snerta atvinnulífið eða heimilin í landinu. 

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra svaraði alls ekki spurningunni sem kom fram áðan sem er mjög brýnt að verði svarað.  Það er ljóst að Íslandspóstur skilaði 78 millj. kr. hagnaði á síðasta ári. Ríkissjóður lét hann greiða sér 80 millj. kr. í arð sem er um 6% arðsemi af nafnvirði hlutafjár. Gildir þetta eingöngu um einkarekstur í landinu en ekki ríkisfyrirtæki? Ætlar hæstv. forsætisráðherra að beita sér fyrir því að launahækkanir til starfsmanna Íslandspósts verði teknar í gildi? Hæstv. ráðherra verður að svara þessari brýnu spurningu.

Herra forseti. Ég vakti máls á því í ræðu minni áðan að ég saknaði þess að ekki væru fleiri mál á dagskránni sem vörðuðu efnahagslegar aðgerðir. Mér fannst það koma fram í máli hæstv. forsætisráðherra þegar hún lét þau orð falla að seðlabankamálið þyrfti að klárast án tafar vegna brýnna efnahagslegra aðgerða að í rauninni væri seðlabankamálið ekki að stífla nein mál. Það kom ágætlega fram í máli hennar, hún notaði það orðaval til að þrýsta á að málið sjálft yrði klárað, vegna þess að það voru efnisatriði í málinu sjálfu. Það voru engar aðrar efnahagslegar aðgerðir sem biðu þess að seðlabankamálið kláraðist. Sannarlega liggja ýmis mál fyrir þinginu, mörg þeirra sem eiga rætur í fyrri ríkisstjórn eru enn þá í úrvinnslu í nefndum þingsins. Við sjálfstæðismenn viljum allt til málanna leggja til þess að ljúka meðferð slíkra mála og ljúka nefndarvinnu. En við kvörtum undan því að hér líði hver dagurinn á fætur öðrum án þess að þau mál séu afgreidd  
            

Virðulegi forseti. Þetta leikrit Sjálfstæðisflokksins er með nokkrum ólíkindum og mjög sérkennilegt að sjálfstæðismenn skuli sakna yfirstjórnar Seðlabankans svo mjög að þeir skuli endurvekja umræður sem fóru fram í þinginu fyrir mörgum vikum. Ég held að okkur hinum finnist ágætt að geta horft til framtíðar og reyna að byggja undir efnahagslega endurreisn í landinu. Það er það sem ríkisstjórnin er að gera með þeim verkum sem unnið er að í þinginu í dag. Það er alveg ljóst eins og hæstv. forsætisráðherra rakti áðan að það eru tugir mála til meðferðar í þingnefndum og þau munu koma til umræðu eftir því sem þeim vindur fram. Það er alveg ljóst að ríkisstjórnin hefur ekki slegið slöku við. Hér hefur verið unnið mjög skipulega að því að koma þessum málum í höfn. Það er unnið að því að ljúka öllum þessum málum sem allra fyrst. Það er athyglisvert  
            

Virðulegi forseti. Það má bera blak af ríkisstjórninni í þessu máli. Vandinn sem við er að glíma er ærinn og það er alveg vitað að hvort sem það var þessi nýja eða sú gamla þá yrðu menn lengi að finna svörin, lengi að koma málunum fram og það þyrfti nokkurn tíma til þess að afgreiða þau. Það kemur mér ekki á óvart að eitthvað sé óframkomið af málum og eitthvað af þeim sé enn þá til meðferðar í þinginu og eru jafnvel ekki langt komin í vinnu þingsins. Staðreyndin er sú að kosningarnar eru algerlega ótímabærar. Við sjáum það á þátttöku almennings í þeim prófkjörum með örfáum undantekningum sem fram hafa farið að hún hefur verið mjög dræm og áhugi almennings hefur verið mjög lítill. Ég held að það sé vegna þess að það er ekki enn þá orðið skýrt í hugum manna hver vandinn er, hvernig úr honum verður unnið, hver ber ábyrgð á honum og hver er lærdómur stjórnmálaflokkanna af því sem hefur gerst. Það liggur ekki fyrir fyrr en eftir langan tíma, kannski ár eða svo og fyrr en það liggur fyrir eru kjósendur bara ráðvilltir rétt eins og hver annar þingmaður.

Virðulegur forseti. Það er dálítið sérstakt að sitja hér í salnum um þessar mundir og horfa upp á það að þingmenn rjúka upp með reglulegum hætti til þess að tala út og suður um hin og þessi mál. Núna kýs hv. þm. Bjarni Benediktsson að rjúka upp í umræðu um Seðlabankann og hv. þm. Jón Gunnarsson rýkur upp í umræðu um Íslandspóst og þetta er nú allt saman mjög ankannalegt. Ég hálfvorkenni hæstv. forseta að þurfa að halda utan um störfin við þessar aðstæður. Það sem er aðalatriðið núna er að þingmenn sýni einhverja lágmarkssamstöðu um að reyna að klára mál sem hægt er að rökstyðja að séu til bóta.  Þjóðin á heimtingu á því að þingmenn haldi sér að verki við að koma góðum málum fram. 

Forseti vill beina því til þingmanna að þeir eiga að tala um fundarstjórn forseta og forseti aumkar sig ekkert yfir að stjórna þessum fundi. Það var öllu alvarlegra þegar jarðskjálftinn reið yfir í vor. Það var meira mál en að stjórna þessum fundi.

Herra forseti. Það er athyglisvert að þegar hv. þm. Bjarni Benediktsson kemur hér upp til að gera athugasemdir við fundarstjórn forseta þá séu framsóknarmenn sérstaklega krafðir svara um hvað þeim finnist um fundarstjórn forseta. Eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir benti á hafa menn í raun og veru farið út í efnislega umræðu um málefni Seðlabanka Íslands og fleiri mál undir umræðum um fundarstjórn forseta. Ég hef verulegar athugasemdir við það, herra forseti, að menn skuli nota þetta fundarform um fundarstjórn forseta til að fara í málefnalega umræðu um eitthvað mál sem kláraðist fyrir mánuði síðan. Ég ætla ekki að fara að kynna hér efnahagstillögur Framsóknarflokksins. Ég vil að við klárum þetta þing með skilvirkum hætti. Ég tek undir með þeim sem hafa sagt að Sjálfstæðisflokkurinn hefur í mörgum málum ekki lagt öðrum þingflokkum á vettvangi Alþingis lið í því að hafa störfin skilvirk, til að mynda er hægt að nefna málefni stjórnarskrárinnar í þeim efnum.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins á því að á dagskrá þessa fundar eru að minnsta kosti fimmtán mál og við erum búin með einn lið og eina utandagskrárumræðu. Ég vil vekja athygli á því að á dagskránni í dag eru nokkur þeirra mála sem hv. þingmenn kalla eftir og varða hag almennings í landinu. Til dæmis varðar mál nr. 7 hag aldraðra og mál nr. 11 varðar hag atvinnulausra. Eins eru mál sem varða þá sem hafa orðið fyrir miklu tjóni vegna slysa, þ.e. mál nr. 15 sem varðar skaðabótalögin, endurgreiðslu á bótum og ég vil líka nefna mál nr. 5, um embætti sérstaks saksóknara. Ég hef nefnt hér fjögur af fimmtán málum sem eru á dagskrá. Hvað gera sjálfstæðismenn? 

Hæstv. forseti. Hér kom fram fullkomlega eðlileg spurning til hæstv. forseta um hvenær þau mál sem boðuð voru af hæstv. forsætisráðherra kæmu fram.  Ég álít að þetta sé fullkomlega eðlileg spurning og nær væri fyrir hv. þingmenn að óska eftir því að fá þessi mál hér fram þannig að það væri hægt að ræða þau, ræða vanda heimilanna, vanda fyrirtækjanna og efnahagsvandann í landinu. Þannig að við gætum klárað þingið 

Herra forseti. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir fór mikinn í ræðustól áðan og talaði um að það hafi verið mikil fyrirstaða hjá sjálfstæðismönnum í einstökum málum í nefndum. Hún bauð þannig upp í dans í allsherjarnefndinni en staðan er þannig þar að þar er til umræðu eitt mikilvægasta málið núna, svokallað frumvarp um greiðsluaðlögun. Mál sem hefur verið í vinnslu í allan vetur. Mál sem ég hygg að sé mikil samstaða um í þinginu almennt. Mál sem Sjálfstæðisflokkurinn styður eindregið. En það er ekki viðlit að koma málinu út úr nefndinni á þeim hraða sem æskilegt hefði verið vegna þess  Það getur vel verið að hv. þm. Siv Friðleifsdóttur þyki leiðinlegt að hlusta á þetta. En staðreyndin er auðvitað sú -  Ég veit að það er vilji til þess að víða í nefndinni að þetta mál sé tekið út hið allra fyrsta. Ég vil að það komi fram í þessari umræðu að sjálfstæðismenn 

Forseti vill enn og aftur ítreka að þessi umræða um fundarstjórn forseta á að fjalla um fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Þessi umræða er komin út um víðan völl þegar hér er rætt um fundarstjórn í allsherjarnefnd eða framkvæmd mála í allsherjarnefnd frekar en fundarstjórn forseta. Það er annar vettvangur til þess sem er umræða um störf þingsins. Ég held að það sé ekki hægt að leggja mál út með þeim hætti sem hv. þm. Ólöf Nordal gerði hér áðan. Málið um greiðsluaðlögun er í meðförum nefndarinnar og við höldum fund á morgun með það fyrir augum að taka það út úr nefndinni sem og önnur mál. Við erum að ljúka við nefndarálit og ég sé enga ástæðu til að ætla annað en að það klárist. Ég taldi óhjákvæmilegt að þetta kæmi fram þrátt fyrir að hér sé um að ræða liðinn fundarstjórn forseta.

Hæstv. forseti. Það var ágætt að þessar skýringar komu fram hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni. Þetta er einmitt staðan í nefndum þingsins núna, að hv. þingmenn Vinstri grænna og hv. þingmenn Samfylkingarinnar geta ekki komið sér saman um þau mál sem á að taka út úr nefndunum. Það þýðir að við bíðum í ofvæni eftir því að fá þessi góðu mál inn í þingið til þess að geta lokið umfjöllun um þau. Ég vænti þess að a.m.k. þetta ágæta mál, greiðsluaðlögun, komi hér inn. En það er fjöldi annarra mála í nefndum sem hv. þingmenn stjórnarminnihlutans hafa ekki getað komið sér saman um. Væntanlega munu hv. þingmenn Framsóknarflokksins hjálpa til í því, ef ég þekki þá rétt. Þeir muni hjálpa til við að koma þessum málum út ef þeir ætla að sýna fram á 

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um fundarstjórn forseta og vegna dagskrárinnar sem liggur fyrir. Það er alveg rétt að það er margt hægt að ræða hér og við munum að sjálfsögðu einhenda okkur í það. Hins vegar eru mörg mál sem við söknum eindregið hér. Til dæmis liggur nú þegar fyrir þingskjal með meiri hluta þingmanna, meiri hluta þingsins, sem snertir hvalveiðar á Íslandi. Við fáum málið ekki einu sinni á dagskrá. Það snertir hundruð starfa í landinu en ríkisstjórnin segir: Nei, þetta mál má ekki komast á dagskrá. Þetta er að mínu mati aðfinnsluvert og ég tel að forseti þingsins eigi að skoða þetta sérstaklega hvað þetta mál varðar. Síðan kom einnig fram athyglisverð athugasemd frá hv. þm. Ólöfu Nordal. Það kom fram í morgun á fundi nefndarinnar að mál um greiðsluaðlögun fékkst ekki tekið út úr nefnd vegna þess að stjórnarflokkarnir komu sér ekki saman um afgreiðslu þess. Mér finnst það stórmál ef stjórnarflokkarnir sjálfir standa í vegi fyrir því að mikilvæg mál sem við sjálfstæðismenn viljum koma út úr þinginu og afgreiða eru 

Herra forseti. Menntamálanefnd fjallaði um þetta frumvarp á milli 2. og 3. umr. fyrst og fremst vegna þess að borist höfðu ýmsar athugasemdir við frumvarpið og því var ástæða til að taka það á dagskrá aftur og fara yfir það. Ég vil nota þetta tækifæri til að fara örlítið yfir þann misskilning sem fram hafði komið vegna þess að hér er eingöngu verið að gera breytingar á leik- og grunnskólalögum til að tryggja að foreldrar sem ekki fara með forsjá barna hafi aðgang að upplýsingum í leik- og grunnskólum eins og barnalög gera ráð fyrir. Það er verið að tryggja samræmi á milli þessara laga. Hins vegar hafa komið fram óskir um að gengið verði lengra í þessum breytingum, þ.e. að forsjárlausir foreldrar hefðu aðgang að skriflegum upplýsingum en ekki bara munnlegum eins og gert er ráð fyrir eða túlkað er í barnalögum. Það er hins vegar eðlilegt og er mat menntamálanefndar og fleiri að slíkar breytingar eigi að eiga sér stað í barnalögum þannig að það sé fullt samræmi þar á milli. Hér er eingöngu verið að eyða réttaróvissu sem hugsanlega hefði getað komið upp vegna þess að hægt var að skilja leik- og grunnskólalög á annan hátt en barnalög og þess vegna er verið að taka af allan vafa um að forsjárlausir foreldrar hafa sama aðgang að upplýsingum í leik- og grunnskólum og barnalög tryggja þeim gagnvart öðrum stofnunum. Það er því niðurstaða menntamálanefndar að það frumvarp sem nefndin lagði fram vegna þessara nauðsynlegu breytinga komi hér til 3. umr. óbreytt.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér í 3. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 90/2008, um leikskóla, og lögum nr. 91/2008, um grunnskóla. Það sem um er að ræða er að misræmi er annars vegar á milli 18. og 27. gr. laga nr. 91/2008 og 9. gr. laga nr. 90/2008 og hins vegar 2. mgr. 52. gr. barnalaga, nr. 76/2003. Þetta varðar rétt forsjárlausa foreldra. Til að taka af allan vafa um að þessa misræmis gæti og til að vilji nefndarinnar þegar lög um leik- og grunnskóla voru samþykkt á þinginu 2008 komi skilyrðislaust fram, er þessi breytingartillaga við lögin lögð fram. Það skiptir máli fyrir barnið sjálft, það skiptir máli fyrir forsjárlaust foreldri að það hafi upplýsingar sem snerta velferð barns síns jafnt í námi sem öðru. Því eru lagðar til breytingar á báðum þessum lögum, nr. 90/2008 og 91/2008, til að réttur forsjárlausra foreldra sé tryggður og ekki ríki réttaróvissa í þessu vegna þess að það er hagur barnsins sem skiptir máli, þ.e. hagur barns umfram hag foreldra og hér er verið að gæta hags barnsins. Því segi ég, hæstv. forseti, að þetta frumvarp er til bóta, það er til bóta fyrir forsjárlausa foreldra og það er til heilla fyrir barnið sjálft.

Herra forseti. Menntamálanefnd fjallaði um þetta mál eftir 1. umr. enda var málinu vísað til nefndarinnar. Málið var lagt fram af menntamálanefnd og eftir umræðu um málið í nefndinni leggur hún til að það verði samþykkt óbreytt. Hér er verið að fjalla um einfaldan hlut, þ.e. að leggja til að bráðabirgðaákvæði V við grunnskólalög falli brott en það gerir ráð fyrir að fram fari á fyrri hluta árs 2009 samræmt könnunarpróf í 10. bekk. Í grunnskólalögum er gert ráð fyrir því að slík próf fari fram að hausti enda meginhugsunin sú að þau séu nýtt til þess að afla upplýsinga bæði fyrir nemendur og skóla um það hvernig bregðast megi við stöðu nemenda, þ.e. að nemendur og skólar hafi aðstöðu til að bæta úr ef einhvers staðar eru veilur í undirbúningi fyrir lok grunnskóla. Ekki er talin ástæða til að þessi próf fari fram núna og þess vegna er lagt til að þetta ákvæði til bráðabirgða V verði fellt brott. Algjör samstaða er um þetta í menntamálanefnd eins og ég sagði áðan og því leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni almennt fyrir vel unnin störf í menntamálanefnd í gegnum tíðina og það er greinilegt í þessu máli líka enda náðist víðtæk samstaða um málið. Engu að síður er samt eitt atriði sem ég velti fyrir mér og það er hver sparnaðurinn verður við það að prófin eru felld niður núna tímabundið. Ég held að hann geti hugsanlega verið 5 eða 10 milljónir en það leiðir auðvitað hugann að öðru og það er náttúrlega stóra myndin. Hver verður stóra myndin á fjármálum ríkisins á næsta ári, hver verður stóra myndin í menntamálunum á næsta ári? Ég veit að hv. þingmaður er raungóður og raunsær maður á þann tíma sem við lifum núna og það kallar auðvitað á að við fáum hér svör frá hæstv. menntamálaráðherra líka til að við áttum okkur á því hvað framtíðin ber í skauti sér, hvað áætlunargerðin fyrir árið 2010 ber í skauti sér, hvar verður borið niður. Samræmdu prófin einu sinni, ein og sér, könnunarprófin, það dugar ekki að fella þau niður ein og sér, 5–8 milljónir hjálpa ekki menntamálunum í heild sinni. Ég spyr: Hvernig telur hv. þingmaður réttast að fara í þá vinnu að hagræða í menntamálunum til að halda uppi eftir sem áður víðtækri þjónustu, þ.e. að skólarnir verði áfram opnir? Við hljótum öll að vera sammála um að skólarnir verði áfram opnir öllum en um leið verðum við að ná tilætluðum árangri hvað fjárlög ríkisins varðar. Það er risamál fyrir framtíðina. Ég veit að hv. þingmaður er skynsamur maður og getur örugglega veitt mér svör og þó að mínúturnar hér séu bara tvær getum við tekið umræðu um þetta mál á eftir.

Herra forseti. Ég þakka hlý orð í minn garð frá hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, og ég held að hún muni nokkurn veginn rétt þá tölu sem talað er um að kostnaðurinn sé við hin samræmdu könnunarpróf í 10. bekk, að vissulega er þetta líka sparnaðartillaga, en það er ekki meginástæðan þó að það skipti auðvitað máli. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að þetta eitt og sér dugar ekki til að tryggja rétta niðurstöðu hjá ríkissjóði hvorki á þessu ári né næsta. Einnig er hárrétt hjá hv. þingmanni að það er afar mikilvægt að vandað sé vel til verka þegar tekið er til í ríkisrekstrinum. Það ábyggilega hægt að taka til í menntakerfinu en það er hins vegar afar mikilvægt hvernig að því er staðið því að ljóst er að við megum ekki við því að draga úr þjónustu í því kerfi, við þurfum að tryggja hana áfram vegna þess að við erum að undirbúa framtíðina í menntakerfinu. Þar eru ýmis verkefni sem við þurfum að efla og styrkja en við þurfum líka að horfa raunsætt á málin. Það er þess vegna það almikilvægasta fyrir íslensku þjóðina að hér verði við völd eftir næstu kosningar ríkisstjórn sem hefur kjark, dug og þor til að taka þær ákvarðanir sem þarf að taka í ríkisfjármálum og þar þarf m.a. - af því að við ræðum hér menntamál - að verja menntakerfið alveg sérstaklega en þar þarf auðvitað líka eins og alls staðar annars staðar að fara vel með fjármuni ríkisins. Ég trúi því reyndar að í gegnum tíðina hafi það verið gert í hinu íslenska menntakerfi og þar hafi verið gert ýmislegt gott og margt í raun og veru mjög gott á undanförnum missirum. Og svo ég launi hv. þingmanni til baka þau hlýju orð sem féllu í minn garð þá held ég að hv. þingmaður hafi staðið sig býsna vel sem menntamálaráðherra.

Herra forseti. Þetta gagnkvæma skjallbandalag fer að verða hættulegt hér en ég vil engu að síður þakka líka hlý orð í minn garð. En ég held að við lítum bæði sömu augum á þann vanda og það viðfangsefni sem við okkur blasir. Við viljum bæði forgangsraða í þágu réttra mála, þ.e. í þágu menntamála, af því að við teljum að menntun og rannsóknir muni stuðla að því að við komumst fyrr út úr þeirri kreppu sem við erum stödd í núna. Og við þurfum að standa vörð um velferðarkerfið en engu að síður þurfum við líka að taka á þeim fjármunum sem í þá málaflokka renna og ég held að það sé mikilvægt að um það náist víðtæk samstaða. Ég held að það verði í rauninni að skapast víðtæk samstaða um það því að ellegar geti orðið allt að því óeirðir og mikil reiði ef við reynum ekki að gera þetta saman þannig að fólk skilji af hverju við þurfum að bera niður á þessum stöðum eins og annars staðar í kerfinu. Við þurfum alla vega að forgangsraða í þágu menntamála, í þágu rannsókna, og ég held að það sé rétt að við förum betur yfir þessi mál á eftir. Og mér þætti vænt um ef hv. þingmaður gæti miðlað til okkar þeirri reynslu og þekkingu sem hann hefur af áratugavinnu og starfsemi innan menntageirans, miðlað því til okkar hvernig hann sæi því best fyrir komið hvernig við förum í það að hagræða. Eigum við að fara í það að sameina menntastofnanir, háskólastofnanir, rannsóknastofnanir, skólastofnanir á öllum skólastigum? Geta sveitarfélögin líka séð svigrúm til að fara þar í aukna hagræðingu og stuðla þannig að því, og það er það sem skiptir svo miklu máli, að reynt sé að viðhalda þjónustustiginu fyrir sama fjármagn og helst minna? Það er það sem við stöndum frammi fyrir núna og við skulum reyna að gera það sem best og gera það í sameiginlegri vinnu. Mér þætti gott að heyra það á eftir - og ég geri þá ráð fyrir að hv. þingmaður komi upp í ræðu á eftir - hvernig við förum í þetta mikilvæga mál, þ.e. hvernig við tökum á menntamálunum í þeirri miklu vinnu sem tengist fjárlögum næsta árs.

Herra forseti. Ég skil vel þann mikla áhuga sem hv. þingmaður hefur á menntakerfinu en ég held að það sé eiginlega vonlaust fyrir mig á tæpum tveimur mínútum að fara yfir allar þær tillögur sem ég gæti út af fyrir sig lagt á borðið og gætu nýst við fjárlagagerð næsta árs, ég held að það verði að bíða betri tíma. Ég held hins vegar að það sem hv. þingmaður nefndi um sameiningu menntastofnana sé eitthvað sem eðlilegt er að skoða í því ástandi sem við lifum við nú. Ég held að sveitarfélögin hljóti einnig að taka þátt í því. Ég minni á að í breyttum lögum sem við samþykktum á síðasta þingi er einmitt opnað á þá leið að sameina leik- og grunnskóla og tónlistarskóla. Ef ég man rétt eru einhver sveitarfélög farin að hugleiða það og sum hafa jafnvel stigið þau skref. Því er eðlilegt að allt slíkt sé skoðað vandlega. Ég held að við eigum líka að fara yfir stöðu rannsóknastofnana og velta henni fyrir okkur. Ég hef reyndar verið þeirrar skoðunar um nokkurn tíma, svo ég taki sem dæmi, að því sé velt upp t.d. með Hafrannsóknastofnun, að hugsanlegt væri að koma þeirri starfsemi fyrir í háskólum. Þannig mætti dreifa henni á bæði Háskóla Íslands og Háskólann á Akureyri og tryggja hana. Þá væru menn líka búnir að stíga skref sem ýmsir hafa verið að biðja um, að rannsóknastofnanir væru algjörlega sjálfstæðar í háskólastofnunum. Þar gæti þetta bæði verið hagræðing og um leið eflt háskólastofnanirnar sem slíkar. Ég held því að afar mikilvægt sé að við nýtum þann tíma sem núna er til að skoða alla þessa hluti með opnum huga en með það sem grundvallarstef að tryggja þá þjónustu sem fyrir hendi er og efla hana frekar en hitt þó að við spörum hugsanlega einhverja peninga.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 91/2008, um grunnskóla, þar sem lagt er til að ákvæði til bráðabirgða V við lögin falli brott. Menn þurfa aðeins að velta fyrir sér að ekki er verið að ræða um samræmdu prófin eins og þau voru á árum áður í 10. bekk. Hér er verið að ræða um samræmt könnunarpróf sem nýju grunnskólalögin leggja til að lögð verði fyrir að hausti til þess að virka sem leiðsagnarmat fyrir nemendur og kennara um það sem betur má fara fyrir nemandann þar til hann lýkur grunnskóla í 10. bekk. Hér er um samræmt könnunarpróf að ræða sem verið er að leggja til að verði fellt niður einfaldlega vegna þess að það mun ekki undir nokkrum kringumstæðum nýtast nemendum sem leiðsagnarmat né heldur mun það vera til gagns fyrir framhaldsskólann til að rýna í því að þetta próf verður ekki sem inntökupróf í framhaldsskóla, óskylt því sem var áður með eldra samræmda prófið. Ég held hins vegar, hæstv. forseti, að vert sé að taka aðeins umræðuna um könnunarprófin og að þau voru sett inn í stað samræmdra prófa eins og þau voru áður og leggja áherslu á mikilvægi þess að könnunarpróf eiga að virka sem leiðsagnarmat fyrir nemanda og fyrir kennara til að bæta úr því sem betur má gera nemandanum til heilla áður en hann yfirgefur grunnskólann. Það sem hins vegar mun skipta enn meira máli, hæstv. forseti, er að nú reynir á sjálfstæði skólanna samkvæmt nýjum grunnskólalögum í að þeir efli námsmatið, að þeir gefi nemendum tækifæri á enn fjölbreyttara námsmati en verið hefur sem sýni betur hæfni einstaklinganna í hverri og einni grein og því sem lýtur að þeim. Einnig skiptir afar miklu máli, hæstv. forseti, að skólarnir, hvar svo sem þeir eru staðsettir á landinu, hugi að því að matið sem þeir setja með nemendum sínum þegar þeir útskrifast úr grunnskóla yfir í framhaldsskóla standist, að nemandinn standi virkilega undir því mati sem fylgir honum úr hlaði úr grunnskóla á nákvæmlega sama hátt og það er skilyrt að nemendur standi undir því mati sem fylgir þeim sem útskrifast úr framhaldsskóla yfir í háskólann. Hæstv. forseti. Ég tel ástæðu til að nefna þetta vegna þess að margir hafa litið á samræmdu prófin sem beinan lykil fyrir nemendur inn í framhaldsskólann og ekki treyst skólaeinkunnum. Ég er ekki ein þeirra, ég þekki skólann og ég treysti skólunum en ég veit að nú reynir meira á skólana en nokkru sinni fyrr, að þeir standist þær kröfur sem stigið fyrir ofan setur til skólans, setur til menntunarinnar, setur til nemandans hvort heldur um er að ræða skilin á milli grunn- og framhaldsskóla eða framhalds- og háskóla. Fyrir nemandann verður að vera hægt að treysta því að það mat sem fylgir honum af hvoru skólastigi yfir á hitt sé réttmætt, það sé raunfærnimat og nemandinn standist þær kröfur sem gerðar eru til hans á skólastiginu yfir ofan. Þetta mun skipta meginmáli í þeim breytingum sem gerðar voru á grunnskólalögum 2008 og því sem við erum hér að fella niður. Grunnskólinn mun þá á hausti komanda 2009 í fyrsta sinn fá inn í skólann samræmt könnunarpróf í 10. bekk, sem er samræmt því sem verið er að gera í 4.–7. bekk, til þess að leggja fyrir nemendur sína í þeirri trú, hæstv. forseti, að skólinn nýti sér síðan þetta próf sem leiðsagnarmat fyrir nemendur því að það mun skipta meginmáli. Ég styð að sjálfsögðu fram komið frumvarp til breytinga á lögum, eins og menntamálanefndin öll, og vil þakka nefndinni fyrir sérlega gott samstarf í þessum efnum. 
            

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka öllum nefndarmönnum fyrir gott starf unnið í nefndinni. Ég tel þetta vera rétt skref sem tekið er í sátt við alla aðila, að afnema samræmdu prófin sem hefðu ella orðið núna þegar lagaskilin eru að verða og nýja kerfið er að taka við sér. Þetta er því eðlileg og skiljanleg breyting. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir að hafa farið aðeins inn á rökstuðninginn með samræmdum prófum, þau hafa verið umdeild í samfélaginu og sitt sýnist hverjum hvað þau varðar. Ég held í fyrsta lagi að mikilvægt sé fyrir nemandann að hafa aðgang að samræmdum könnunarprófum, hvað svo sem við nefnum þau. Ég held líka að það sé mikilvægt fyrir foreldra, og tala þar af eigin reynslu, að geta fylgst með námsferli barna sinna og að ákveðið gæðaeftirlit sé, samræmt gæðaeftirlit sem nær inn í grunnskólana, og að það verði til þess að skólarnir eflist, foreldrar sjái á hvaða sviðum börnin geta bætt sig en ekki síður hitt að skólarnir eiga að nýta svona próf til að efla og styrkja sitt innra starf. Ég hvet því alla skóla eindregið til þess að gera það, enda hafa þeir staðið sig vel hvað þetta varðar, en nýta sér líka þau tækifæri sem felast í gömlu grunnskólalögunum og í hinum nýju. Ég minnist þess til að mynda að grunnskólinn á Sauðárkróki náði við síðustu PISA-rannsókn mjög góðum árangri hvað niðurstöður rannsóknarinnar snerti. Fram kom í athyglisverðu viðtali við skólastjórann að hann og stjórn skólans, kennarar og fleiri, hefðu farið gaumgæfilega í það að fullnægja kröfum þágildandi laga um sjálfsmat skóla og það að þeir meti sjálfa sig og fóru mjög gaumgæfilega yfir það hvað hægt væri að gera til að efla starfið, kennsluna, innra starfið og þjónustuna sem er í boði innan skólans. Að mínu mati hefur þetta m.a. skilað þeim árangri að skólinn er nú í fremstu röð þegar kemur að niðurstöðum PISA-rannsóknar hér á landi. Því er hægt að sýna fram á að með markvissum vinnubrögðum innan skólakerfisins er hægt að bæta gæðin. Ef við lítum yfir öll skólastigin er ljóst að við höfum verið að bæta inn mjög miklum fjármunum í íslenskt skólakerfi og við þurftum líka að gera það. Við þurftum að bæta sérþjónustuna, við þurftum að efla ákveðna grunnþjónustu innan skólakerfisins, á leik-, grunn- og framhaldsskólastigi. Við þurftum einnig að taka á öðrum hlutum fyrir nokkrum árum á háskólastigi. Það vita allir hvað ég á við, við þurftum að fjölga háskólanemum. Fyrir um tíu árum vorum við með tiltölulega lágt hlutfall af háskólanemum. Við vildum fjölga þeim, fórum ákveðnar leiðir, blönduðum saman einkarekstri og opinberum rekstri og fjölguðum námstækifærum. Þetta voru pólitískar ákvarðanir undir forustu Sjálfstæðisflokksins sem leiddu til þess að við náðum því takmarki okkar að fjölga háskólanemum þannig að við erum í dag að útskrifa hlutfallslega fleiri háskólanema en þær þjóðir sem við alla jafna miðum okkur við og það er fagnaðarefni. Það má heldur ekki gefa afslátt af þeim gæðum af skólastarfinu sem við þurfum að fylgja eftir innan skólakerfisins. Um leið og við aukum fjármuni til skólakerfisins verða líka að fylgja alþjóðlegar kröfur um gæði, hvort sem það er á háskólastigi eða öðrum skólastigum í landinu. Þess vegna tel ég mikilvægt að við höldum áfram með samræmd könnunarpróf en með öðrum hætti en við gerðum og höfum gert á undanförnum árum. Við erum að færa þau fram, við erum að færa þau fram í október eða nóvember, þau verða því tekin á þeim tíma, fækka þeim en um leið koma upp ákveðinni viðmiðun fyrir nemendurna, foreldrana og skólana til þess að eflast og styrkjast á lífsins leið. Ég held því að það hafi verið rétt skref fyrir okkur öll sem við tókum sameiginlega fyrir rúmu ári þegar við samþykktum ný lög um allt skólakerfið í rauninni. Við samþykktum ný lög um leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla. Við samþykktum líka lög um lengingu á kennaramenntun, sem ég tel tvímælalaust hafa verið rétt skref, hiklaust rétt skref til að efla kennaramenntunina því allt hangir þetta saman við að halda áfram að útskrifa öfluga og duglega kennara sem geta mætt þeim auknu kröfum sem hafa verið gerðar til skólastarfsins og þá um leið kennarastarfsins sem slíks. Ég held líka og er sannfærð um að sameining Kennaraháskólans og Háskóla Íslands hafi verið rétt skref enda hafa báðir háskólarnir staðið mjög vel að öllum þeim málum er snerta sameininguna. Þá sameiningu hefur verið nálgast af miklum metnaði og áhuga af hálfu starfsfólksins. Bind ég miklar vonir við að hið nýja menntavísindasvið Háskóla Íslands, sem er í rauninni Kennaraháskólinn, auk uppeldis- og kennslufræðinnar frá Háskóla Íslands, muni leiða til þess að við sjáum áfram fram á öfluga kennaramenntun og fjölda í kennarastétt. Það er einnig fagnaðarefni að á undanförnum árum höfum við náð að hækka hlutfall fagmenntaðra kennara á öllum skólastigum og er það sérstaklega ánægjulegt þegar litið er til leikskóla og grunnskóla. Þó að það kunni að vera svæðabundið er alveg ljóst að efling kennaramenntunar t.d. á Norðurlandi hefur stuðlað að því að hlutfall leikskólamenntaðra kennara fyrir norðan er með því hæsta sem gerist. Allt er þetta gott og allt er þetta í þágu barnanna. Við ræddum aðeins í andsvari áðan að vissulega hefði þessi tillaga í för með sér ákveðinn sparnað fyrir menntakerfið, ekki mikinn sparnað en þó ákveðinn sparnað upp á 5–8 milljónir og er það ágætt. Ég held engu að síður að þegar kemur að því að ræða sparnað og hagræðingu í skólakerfinu verði að leita allra leiða til að ná fram slíkri hagræðingu án þess að það bitni á þjónustu við börnin okkar, halda verður uppi kennslu og þjónustu fyrir börn með þroskaraskanir eða börn sem þurfa á ákveðnum stuðningi að halda, sérkennslu o.s.frv. Ég held að við verðum að forgangsraða öllu í skólastarfinu í þágu þessara atriða og það geti gengið snurðulaust fyrir sig. Menn vita þá að það þýðir að taka þarf á málum annars staðar í skólakerfinu og ég trúi ekki öðru en að við getum sammælst um nákvæmlega þessi atriði í forgangi innan skólakerfisins okkar. Þegar ég fór yfir nefndarálitið, sem allir nefndarmenn menntamálanefndar eru á og er það fagnaðarefni, velti ég því fyrir mér hvort ekki væri ástæða til þess að menntamálanefnd, sem kemur sameiginlega með tillögu sem snertir sparnað í skólakerfinu, - um könnunarprófin og það að fella samræmdu prófin niður næsta vor á meðan skil eru á milli nýja og gamla kerfisins - skoðaði líka þróun skólakerfisins á næstu árum með tilliti til þeirrar hagræðingar sem þarf að vera í fjárlögunum öllum. Það skiptir okkur miklu máli að vita hvar borið verður niður og heyra hug fólks og stjórnmálaflokka varðandi niðurskurð í ríkisfjármálum. Máli skiptir að hnífnum sé beitt á réttum stöðum og forgangsraðað sé í þágu velferðar- og menntamála. Þessum málaflokkum verður ekki hlíft algjörlega og við gerum okkur grein fyrir því að margþættar aðgerðir þarf til að mæta erfiðu gati á fjárlögum. Þá hljótum við að spyrja að því hvernig ríkisstjórnin ætlar að mæta kröfum, m.a. Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, varðandi fjárlögin. Við hljótum að spyrja þess og fara fram á, fyrst menntamálanefnd getur komið sameiginlega fram með tillögu, að nefndin fari líka yfir þær aðgerðir og tillögur sem hæstv. menntamálaráðherra mun leggja fram um skólakerfið. Á að sameina skólastofnanir? Til dæmis Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri og Háskóla Íslands? Ég held að þann kost væri fýsilegt að skoða og fara gaumgæfilega yfir því að ég er sannfærð um að þar verði enn frekar hægt að styrkja rannsóknir og skólakerfið með alls kyns aukinni samvinnu á milli stofnana og hugsanlega í framtíðinni að koma alla vega upp fyrrihlutanámi í dýralækningum. Til þess höfum við alla burði ef Háskóli Íslands, Hvanneyri og Keldur leggja saman í púkk. Líka er hægt að spyrja frekari spurninga: Hvað með Háskólann á Hólum og þá nemendur sem þar eru? Er æskilegt að auka samvinnu Hólaskóla við, til að mynda, Háskólann á Akureyri, fyrst hæstv. menntamálaráðherra hefur slegið út af borðinu tillögur þess efnis að Háskólinn á Hólum verði sjálfseignarstofnun í eigu hagsmunaaðila, Bændasamtakanna, Landssambands hestamanna, heimamanna á Sauðárkróki og því svæði? Þetta eru allt spurningar sem hv. menntamálanefnd hlýtur að spyrja þegar kemur að fjárlögum og fjárlagagerð. Þetta eru stórar spurningar er snerta öll kjördæmin og þýðingarmikið er að fá svör við. Hvað með framhaldsskólana? Ég lagði ríka áherslu á það í menntamálaráðherratíð minni að auka þjónustuna og koma henni sem næst heimamönnum. Til þess þurfti ákveðnar forsendur, bæði rekstrarlegar og raunverulega aðsókn heimamanna, þ.e. barnanna sem eru að koma upp úr grunnskólum, í viðkomandi skóla. Ég tel mikilvægt að við sjáum fram á ákveðna samvinnu og hugsanlega sameiningu líka á framhaldsskólastigi. Við þurfum að fá þessi svör, m.a. frá hæstv. menntamálaráðherra, og ég mæli eindregið með því að menntamálanefnd fari yfir þær tillögur sem nauðsynlegar eru til að hægt verði að brúa bilið er snertir fjárlög ríkisins, því að sjálfsögðu er langtímahagsmunamál fyrir okkur öll og stóra markmiðið að ríkissjóði verði skilað með afgangi. Helstu styrkleikar okkar sem þjóðar í þessu hörmulega hruni eru m.a. gott menntakerfi og hinn norski bankastjóri Seðlabanka Íslands hefur dregið fram að það er hluti þess hversu góð viðspyrna okkar er. Það er algjörlega hárrétt, það er gott menntakerfi en ekki síður hitt að ríkissjóði var skilað með afgangi. Ef ríkissjóði hefði ekki verið skilað með afgangi væri staða okkar miklu verri. Hún væri miklu verri ef ríkissjóður hefði ekki verið þokkalega rekinn og þó að eflaust hefði verið hægt að gera betur greiddum við engu að síður niður skuldir, við greiddum niður erlend lán og skiluðum ríkissjóði með afgangi sem þýðir að staða okkar er sterkari í þeim efnahagslegu erfiðleikum sem við stöndum í en annarra þjóða sem glíma nú við nákvæmlega sömu hluti og við. Við höfum komið okkur upp góðu menntakerfi, herra forseti. Við komum ríkissjóði í þokkalega stöðu og erum með duglegt fólk sem hefur og vill hafa öll tækifæri til vinnu og þess að sækja sér nám og þá verðum við einfaldlega að búa þannig um hnútana að við stjórnmálamennirnir þvælumst ekki fyrir því að hér verði áfram fullur kraftur í atvinnulífinu og fleiri störf sköpuð. Þess vegna tel ég líka, svo ég fari aðeins inn í umræðuna um fundarstjórn forseta, að við þurfum að koma hér á dagskrá þingsályktunartillögu er snertir hvalveiðar og ýmsar tillögur sem snerta sköpun starfa, til að fólk geti gengið að störfum. En við þurfum líka að setja á dagskrá, alla vega í menntamálanefndinni, hvernig við ætlum að verja það að hafa skólana opna og stuðla að því að námstækifæri verði jafnfjölbreytt og þau eru í dag og hvernig við ætlum að taka á því fjárlagagati sem fram undan er. Þess vegna tel ég mikilvægt að draga það fram, annaðhvort hér í þingsalnum eða í menntamálanefndinni, hvernig við ætlum að stuðla að því að þetta samfélag verði jafnkröftugt og það hefur verið þegar kemur að menntamálum og rannsóknum. Af því að við tölum um störf og eflingu menntakerfis og rannsókna til að við komumst fyrr út úr kreppunni, tel ég skipta miklu að við hefjum umræður um tillögur er snerta skattkerfið, undanþágur og afslætti þegar kemur að rannsóknum og þróunum, til að mynda innan atvinnugreina og fyrirtækja, sem hafa lagt mikla fjármuni og krafta í það að efla rannsóknir og þróunarstörf. Þar eru dýru störfin, þar eru verðmætu störfin fyrir fólkið okkar, sem nú er í skólum að mennta sig og vill ganga að störfunum gefnum. Þetta er eitthvað sem ég held að brýnt sé að ræða hér í þingsal og snertir okkur öll. Ég vek aftur athygli á því að menntamálanefnd gat komið sér saman um þetta mál líkt og við lukum saman við lög um leikskóla og grunnskóla, rammalöggjöf um háskóla og nýjar löggjafir um kennaramenntun og opinbera háskóla. Við höfum farið yfir allt menntakerfið. En hvað kemur svo á daginn? Ég frétti í dag að ekki væri möguleiki á að klára frumvarp til laga um framhaldsfræðslu, sem ég mælti fyrir nú á haustdögum og almennt var gerður góður rómur að og allir er tóku til máls vildu sammælast um að koma því máli út úr nefnd, og það mundi daga uppi. Þetta er akkúrat mál sem sem við eigum að klára áður en við förum heim af þingi og að við skulum ekki geta klárað það er frekar dapurlegt því það getur stuðlað að opnara skólakerfi og komið verði til móts við þá sem hafa litla menntun með því að meta færni fólks á vinnumarkaði, sem hefur unnið ýmis störf og aflað sér víðtækrar reynslu og þekkingar, inn í skólakerfið. Mér er mikil spurn af hverju við klárum ekki það mál á þessu þingi. Ég held að það sé grafalvarlegt að fólkið sem þarf á því að halda að komast inn í skólakerfið fær ekki metna reynslu sína og þekkingu. Af hverju getum við ekki klárað málið á þessu þingi? Er þetta framgangur ríkisstjórnarinnar að klára erfiðu málin og góðu málin sem stuðla að því að fólk fái að njóta hæfileika sinna og segja síðan stopp varðandi framhaldsfræðsluna? Að þegar við höfum náð að endurskoða allt skólakerfið sé framhaldsfræðslan eftir? Það lá ljóst fyrir að semja þurfti um ákveðin atriði. Ég spyr: Af hverju er það ekki búið? Það lá ljóst fyrir við framsögu og meðferð málsins að klára þurfti ákveðin atriði er snerta vinnumarkaðinn, ASÍ og Fræðslumiðstöð atvinnulífsins. Af hverju er ekki búið að því? Af hverju hefur hæstv. menntamálaráðherra eða fjármálaráðherra ekki klárað þau atriði? Þetta frumvarp mun stuðla að því að fólk með litla menntun, minni menntun en aðrir í samfélaginu, geti notið færni sinnar og þekkingar inni í skólakerfinu. Af hverju klárum við ekki heildarendurskoðun á skólalöggjöfinni? Af hverju er hún allt í einu stopp þegar ný ríkisstjórn er komin? Við erum á fleygiferð að endurskoða alla skólalöggjöfina og svo kemur ný ríkisstjórn og þá stoppa svona mál, sem snerta drjúgan hluta þjóðarinnar. Ég tel mjög mikilvægt og brýnt að þetta mál verði klárað til að fólk geti notið sín í skólakerfinu þegar atvinnuleysið blasir við. Þegar við göngum til kosninga á kjördag verða hugsanlega 18.000–20.000 atvinnulausir. Stór hluti þeirra er fólk með litla sem enga menntun. Við eigum að stuðla að því að í skólakerfinu verði leiðir í boði fyrir það fólk. Það er mikilvægt, hér liggur fyrir frumvarp sem getur stuðlað að því að hjálpa þeim hópi og við eigum að klára það.

Herra forseti. Menntamálanefnd hefur fjallað um frumvarp til laga um náms- og starfsráðgjafa sem nefndin lagði sjálf fram en málinu var vísað til nefndarinnar eftir 1. umr. Nefndinni bárust nokkrar umsagnir sem hún fór yfir og ræddi nokkur atriði sem þar komu fram. Niðurstaða nefndarinnar var að frumvarpið sem slíkt kemur til móts við þær kröfur eða athugasemdir sem fram komu frá umsagnaraðilum og leggur nefndin því til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Rétt er að fara örfáum orðum um það sem málið snerist kannski fyrst og fremst um, en segja má að það hafi aðallega verið spurningin um þá sem nú gegna störfum náms- og starfsráðgjafa í skólum án þess að hafa til þess formlega menntun. Niðurstaða nefndarinnar er að eðlilegt sé að þeir geti að sótt um það til matsnefndar að gegna þeim störfum áfram og kalla sig náms- og starfsráðgjafa. Nefndin og síðan ráðherra veita slíka heimild. Nokkrir stungu upp á því að þetta yrði tímabundið. Nefndin telur hins vegar eðlilegt að lögin geri ekki ráð fyrir slíku en hins vegar sé hugsanlegt að í reglugerðarákvæði sem ráðherra setji sé hægt að fara yfir slíkar heimildir. Gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að ráðherra geti sett nánari ákvæði í reglugerð um framkvæmd laganna og þar með reglu um skilyrði fyrir veitingu leyfis og hvernig staðið er að veitingu og afturköllun leyfis. Við teljum eðlilegra að taka slíkt fyrir í reglugerðarákvæði en festa það í lögin sjálf. Herra forseti. Eins og ég sagði áðan er þetta frumvarp lagt fram af nefndinni og hún leggur til að það verði samþykkt óbreytt. Eins og með önnur mál sem ég hef gert grein fyrir í dag er algjör samstaða í menntamálanefnd um þessa afgreiðslu og frumvörpin. Þar sem þetta er síðasta málið sem ég mæli fyrir frá nefndinni, a.m.k. að sinni, þó að það sé ekki það síðasta, vil ég nota tækifærið og þakka nefndinni fyrir sérstaklega gott samstarf og að í tíð minni sem formaður hennar hafi tekist að ljúka öllum málum í fullri sátt og með algjörri samstöðu nefndarmanna.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér við 3. umr. frumvarp til laga um náms- og starfsráðgjafa. Ég vil af því tilefni nefna að í 1. gr. frumvarpsins stendur, með leyfi forseta: „Rétt til að kalla sig náms- og starfsráðgjafa og starfa sem slíkur hefur sá einn sem til þess hefur leyfi menntamálaráðherra, sbr. 2. mgr. “ Ég tel hins vegar brýnt af þessu tilefni að nefna að í 4. gr. stendur, með leyfi forseta: „Menntamálaráðherra er heimilt að veita þeim sem eru í starfi þegar lög þessi öðlast gildi leyfi það sem um ræðir í 1. mgr. 1. gr. enda þótt þeir uppfylli ekki skilyrði 2. mgr. 1. gr. “ Ég vil benda á að þegar Kennaraskólanum var breytt í Kennaraháskóla þá glötuðu ekki þeir sem höfðu hlotið menntun úr Kennaraskólanum sinni menntun þegar Kennaraháskólinn tók við. Ég tel því afar brýnt að á þetta sé lögð áhersla vegna þess að þetta frumvarp er í samræmi við það sem gert var þegar Kennaraskólanum var breytt í Kennaraháskóla. Þeir sem hafa öðlast menntunina glata ekki réttindum sínum þrátt fyrir að námið sem þeir áður stunduðu hafi ekki verið á háskólastigi og verði flutt yfir á háskólastig. Þeir halda réttindum sínum. Það er afar brýnt að þetta sé áréttað því að þetta mun skipta þó nokkuð marga aðila máli. Hæstv. forseti. Að öðru leyti styð ég að sjálfsögðu þetta frumvarp eins og öll menntamálanefndin gerði og vonast til að það verði að lögum frá hv. Alþingi sem fyrst.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá heilbrigðisnefnd með frumvarpi um breytingu á lögum nr. 6/2002, um tóbaksvarnir, með síðari breytingum. Þetta nefndarálit er á þskj. 679, 162. mál. Nefndin fékk á sinn fund fjölmarga aðila og eins fékk nefndin umsagnir frá mörgum líka hvað varðar þetta frumvarp og voru umsagnir nær eingöngu jákvæðar. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að telja upp alla þá sem ýmist komu á fund nefndarinnar eða sendu umsagnir en það er hægt að sjá það á nefndarálitinu. Í frumvarpinu eru lagðar til tvær efnisbreytingar til samræmis við tilskipanir Evrópuþingsins og ráðs Evrópusambandsins. Önnur varðar heimild ráðherra til að setja ákvæði um varúðarmerkingar tóbaks í formi litmynda en hin útfærslu á undanþágum sem leyfðar eru frá auglýsingabanni tóbaksvarnalaga. Í annan stað eru lagðar til tvær formbreytingar sem varða annars vegar 1. málsl. 4. mgr. 6. gr. og hins vegar 2. mgr. 8. gr. og er vísað til þess í athugasemdum að þær hafi verið tilkynntar til Eftirlitsstofnunar EFTA. Loks gerir frumvarpið ráð fyrir að heimild Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins til að gefa út verðskrá fyrir tóbak falli brott en að því er ekki sérstaklega vikið í athugasemdum frumvarpsins. Nefndinni var tjáð að breytingin kæmi meðal annars til vegna athugasemdar frá Eftirlitsstofnun EFTA og telur nefndin því rétt að benda á að ekki eru lengur ákvæði í lögunum sem kveða á um heimild ÁTVR til að ákveða verð tóbaks í smásölu. Nefndin áréttar jafnframt að ekki er um efnisbreytingu að ræða þar sem ÁTVR verður eftir sem áður heimilt að birta verð á því tóbaki sem stofnunin selur í heildsölu. Enn fremur skal áréttað að verðlisti tóbaks telst ekki vera auglýsing í skilningi laganna og því taka ákvæði um auglýsingabann tóbaks ekki til verðlista ÁTVR. Á fundum nefndarinnar kom fram að frumvarpið fylgdi eftir þróun tóbaksvarna innan Evrópusambandsins þar sem rannsóknir bentu til þess að varúðarmerkingar í formi litmynda næðu til breiðari hóps en hefðbundnar textamerkingar. Nefndin bendir á að við útfærslu reglna um varúðarmerkingar í formi litmynda verði tekið mið af framkvæmd sem viðhöfð var við setningu reglugerðar nr. 236/2003, um viðvörunarmerkingar á tóbaki og mælingar og hámark skaðlegra tóbaksefna. Nefndin styður frumvarpið og bendir á að flestar umsagnir hafi verið mjög jákvæðar í garð frumvarpsins, en huga verði að reglugerðarbreytingum samfara afgreiðslu frumvarpsins. Það er þjóðhagslegur ávinningur af því að draga úr tóbaksnotkun og stuðningur til reykleysis er þar mikilvægur þáttur. Upplýsingum um þennan þátt tóbaksvarna væri hægt að koma á framfæri á nýjum merkimiðum tóbaksvara sem seldar eru hér á landi. Loks bendir nefndin á mikilvægi þess að fylgst sé með tilmælum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar um myndmerkingar á tóbaksvörum hvað varðar form, gerð og stærð litmyndanna og þau tilmæli höfð til hliðsjónar við setningu reglugerða um þetta efni að því leytinu til sem þær hafi ekki náð jafnlangt og reglur Evrópusambandsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Ágúst Ólafur Ágústsson, Guðlaugur Þór Þórðarson, Álfheiður Ingadóttir og Kristinn H. Gunnarsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta rita sú sem hér stendur, formaður heilbrigðisnefndar og hv. þingmenn Ásta Möller, Ellert B. Schram, Eygló Harðardóttir og Pétur H. Blöndal. Hæstv. forseti. Hér er í raun verið að heimila eða fella í lög að aðvörunarmerkingar á tóbaksvörum verði í formi texta og litmynda þannig að öllum verði ljóst hvaða skaðsemi tóbaksneysla getur valdið á ýmsum sviðum. Það eru þegar til staðlaðar gerðir slíkra merkinga innan Evrópusambandsins sem heimilt er að nota. Þá er ánægjulegt að minnast þess að hér fyrir nokkrum árum síðan vorum við Íslendingar í fararbroddi hvað varðar merkingar, myndmerkingar á tóbaksvörum. En þó að þær hafi þá ekki verið jafnnákvæmar og þær merkingar sem hér er verið að leggja til vorum við það mikið í fararbroddi að við féllum ekki undir reglur Evrópusambandsins og urðum að hætta að vera þessi frumkvöðlar sem við vorum og setja inn textamerkingar sem þá var ákveðið í reglugerðum Evrópusambandsins. En við höfum skrifað undir alþjóðlegan sáttmála Sameinuðu þjóðanna um varnir gegn tóbaksnotkun og þar segir til um það hvernig merkingar eiga að vera. Nú er hér vísað til þess í nefndarálitinu að það beri að hafa þessi tilmæli Alþjóðaheilbrigðismálastofnunar til hliðsjónar og er þá vísað til þess að í þessum málum er ör þróun og rétt að fylgjast með því ef fram koma nýmæli hjá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni sem við getum tekið upp. Þá gætum við aftur orðið frumkvöðlar og tel ég mikilvægt að við gerum það því að til er mikils að vinna. Tóbakið er einn af hinum mestu skaðvöldum og áhrifaþáttum hvað varðar heilsufar þjóðarinnar. Það hefur margvísleg áhrif, kemur niður á lífsgæðum og veldur sjúkdómum og þar af leiðandi miklum kostnaði í heilbrigðisþjónustunni hjá okkur sem og í öðrum löndum. Þar sem það er orðið vísindalega sannað að þessi aðferð hefur áhrif og dugar til að draga bæði úr því að fólk byrji að reykja og þá sérstaklega unglingar og hvatning öðrum sem hafa hafið notkun tóbaks til að hætta þá tel ég mikilvægt að við tökum hið fyrsta upp þessi nýmæli og leiðum þau í lög.

Virðulegi forseti. Hér er komið til 2. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum um tóbaksvarnir, með síðari breytingum og varðar þær tvær efnisbreytingar sem hv. þm. Þuríður Backman gerði grein fyrir hér áðan, annars vegar varúðarmerkingar tóbaks á formi litmynda og hins vegar undanþágur er leyfðar eru frá auglýsingabanni tóbaksvarnalaga. Það verður að segjast eins og er að þetta mál hefur verið að velkjast svolítið í nefndinni. Það hefur fengið ágæta umfjöllun og töluvert mikið af gestum hafa gefið umsagnir sem flestar hafa verið á einn veg, að styðja við þetta mál. Þannig er að löggjöf hér á landi varðandi tóbaksvarnir er með því strangasta sem við þekkjum í heiminum í dag. Við höfum yfirleitt verið í fararbroddi varðandi nýjar leiðir í tóbaksvörnum og má í raun einnig bæta við að þar höfum við náð ákveðnum árangri. Við höfum náð ákveðnum árangri með því að beita þessum ströngu reglum. Reglulega sjáum við niðurstöður af könnunum um reykingar meðal barna og unglinga og það sýnir sig að þær fara hratt minnkandi. Reykingar meðal unglinga fara hratt minnkandi í skólum landsins. Það er mjög góð lexía fyrir okkur. Við vitum líka að eftir því sem við náum að halda börnum og unglingum lengur reyklausum - það er talað um það meðal annars að ef krakkar eru reyklausir 18 ára eru litlar líkur á að þeir taki upp á því síðar meir að reykja. Það er því til mikils vinnandi því að við þekkjum það nú hvað reykingar eru skaðlegar heilsu manna. Ég tel reyndar að flestir sem reykja í dag segi að ef þeir hefðu vitað hvaða áhrif þetta hefur á heilsuna mundu þeir ekki hafa tekið upp á þeim ósóma - ef ég má orða það svo - á sínum tíma. Við höfum stigið töluvert mörg skref á síðustu árum sem hafa þá þegar sýnt sig í tölum að það dregur úr reykingum. Reyndar - sem er mjög óvenjulegt hér á landi miðað við önnur lönd - eru reykingar meðal kvenna meiri en meðal karla. Í flestum öðrum löndum er því öfugt farið og það er ákveðið áhyggjuefni hjá okkur og hefur meðal annars verið talið ein af ástæðunum fyrir því að íslenskar konur skora ekki eins hátt varðandi langlífi og karlar í heiminum, þ.e. langlífi íslenskra karla er viðbrugðið. Þeir eru með þeim elstu í veröldinni en íslenskar konur hafa dottið niður á listanum og meðal annars hefur það verið rakið til þess að íslenskar konur reykja meira en karlar. Ég vil jafnframt nefna að fyrir nokkrum árum voru gerðar breytingar á lögum á hinu háa Alþingi er varða reykingar á veitingastöðum. Það hafði verið deilumál um alllangt skeið hvort fara ætti þá leið að banna reykingar á veitingastöðum. Ég var nú þeirrar skoðunar að það ætti að gera það en þeir sem mæltu fyrir því fengu mikla andstöðu hér í þinginu. Niðurstaðan varð hins vegar sú að reykingar eru núna alfarið bannaðar á veitingastöðum, sem ég tel að flestöllum þyki til bóta. Það er betra andrúmsloft á veitingastöðunum og veitingamenn sjálfir eru mjög ánægðir með þessa ákvörðun sem var tekin á sínum tíma og telja meðal annars að hreinlæti hafi batnað. Á hinn bóginn má líka segja að umgengni utan veitingastaðanna hefur versnað að sama skapi og ýmislegt kom þar upp í kjölfarið sem þurfti síðan taka á. En slík ákvörðun var náttúrlega ekki tekin nema vegna áeggjanar Samtaka ferðaþjónustu en innan þeirra raða eru veitingamenn og gistihúsaeigendur og það var alfarið þeirra mat að best væri að fara þessa leið og sem ég tel í dag að hafi verið rétt ákvörðun. Það kom líka upp úr þeirri lagabreytingu að rannsóknir sýndu að það dró úr hjartaáföllum og samkvæmt athugunum meðal annars landlæknis, ef ég man rétt, fækkaði hjartaáföllum á sjúkrahúsunum í kjölfar þessara breytinga. Manni fannst þetta ákveðin fjarstæða, að það væru ekki þau miklu tengsl þar á milli sem var látið að liggja. En þessi rannsókn eða athugun sem var þá gerð hér á landi endurspeglar það sem hefur sýnt sig í öðrum löndum, til dæmis á Írlandi - hvort það var ekki í Noregi líka - að þá sýndu tölur að tíðni hjartaáfalla minnkaði verulega. Það er í sjálfu sér mjög stór áfangi að þetta litla atriði, sem mörgum þótti stórt á sínum tíma, yrði þess valdandi að heilsa manna batnar. Þetta frumvarp fjallar um tóbaksvarnir, um að setja ákvæði um varúðarmerkingar tóbaks í formi litmynda á tóbaksvörur. Það hafa verið stigin mörg skref á undanförnum árum varðandi útfærslu varúðarmerkinga á sígarettur og á tóbak. Margar þeirra hafa þótt frekar ógeðfelldar og eru til þess fallnar að hræða fólk enda er það sennilega tilgangurinn með því. En það var sem sagt niðurstaða Evrópusambandsins eða ráðs Evrópusambandsins sem kemur fram í tilskipunum Evrópuþingsins að þetta væri rétt leið að fara, þ.e. að í stað svarthvítra mynda ættu litmyndir að koma þar inn í og að það sé árangursríkt sem varúðarmerking og til þess að fæla fólk frá tóbaki. Segja má að ákveðin forræðishyggja sé í þessu. En út frá þjóðhagslegum mælikvörðum og því sem ég hef meðal annars nefnt hér um heilsu manna og tóbaksneyslu unglinga tel ég að farin hafi verið rétt leið í þessu sambandi.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti félags- og tryggingamálanefndar um gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk á sinn fund Hönnu S. Gunnsteinsdóttur og Bjarnheiði Gautadóttur frá félags- og tryggingamálaráðuneytinu til að fara yfir málið. Með frumvarpinu er lagt til að gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra verði hækkað um 431 kr. eða um 6,1% og nemi 7.534 kr. á hvern gjaldanda í stað 7.103 kr. samkvæmt gildandi lögum. Í athugasemdum sem fylgja frumvarpinu kemur fram að hækkunin sé í samræmi við verðlagsbreytingar á tímabilinu desember 2006 til desember 2007 og hækkun byggingarvísitölu á þessu tímabili. Á fundum nefndarinnar kom meðal annars fram ábending um að leiðrétta þyrfti fjárhæð í 2. mgr. 10. gr. þar sem vísað er til tekjuviðmiðs sem notað er til að ákvarða þá sem undanþegnir eru gjaldinu. Álagningargjaldaviðmið þetta hefur hækkað samkvæmt upplýsingum fjármálaráðuneytis og er því mikilvægt að leiðrétta viðmiðið. Auk þess telur nefndin að óeðlilegt sé að vísað sé í lagatexta til tekjuársins 2007. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Við 1. gr. bætist nýr stafliður er verði b-liður, svohljóðandi: Í stað orðanna „1.080.067 kr. á tekjuárinu 2007“ í 2. málsl. 2. mgr. 10. gr. laganna kemur: 1.143.362 kr. á því ári sem næst er á undan álagningarárinu. Hæstv. forseti. Ástæða þess að hér er verið að flytja þetta frumvarp er sú að ákveðið er með lögum hvert gjald skuli vera í Framkvæmdasjóð aldraðra og það gjald er hækkað árlega með hækkunum sem hér eru til nefndar, þ.e. verðlagsbreytingum og hækkun á byggingarvísitölu á þessu tímabili. Alþingi er ekki heimilt að hafa opna heimild til vísitöluhækkana í lögum þannig að árlega ber Alþingi að leggja fram frumvarp um þessa ákveðnu upphæð samhliða afgreiðslu fjárlaga. Við afgreiðslu fjárlaga á þessu ári, í þeim atgangi sem þá var, og núna eftir áramótin láðist að afgreiða þetta mál en það er hér gert með þessum breytingum. Þórunn Sveinbjarnardóttir, Kristinn H. Gunnarsson, Ármann Kr. Ólafsson og Árni Johnsen voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið skrifa sú sem hér sendur og hv. þingmenn Helga Sigrún Harðardóttir, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Atli Gíslason. Ég tel að frumvarpið tali fyrir sig sjálft. Það var flutt af hæstv. heilbrigðisráðherra því að fyrir áramótin féll þessi málaflokkur undir heilbrigðisráðuneytið. Eftir áramótin var þetta flutt yfir til félags- og tryggingamálaráðherra og -ráðuneytis og það er hluti af þeirri skýringu hvers vegna þetta féll niður um áramótin.

Virðulegi forseti. Ég verð aðeins að fá að leiðrétta hv. þingmann af því að málefni aldraðra, og framkvæmdastjóra aldraðra, voru flutt frá heilbrigðisráðuneyti yfir til félagsmálaráðuneytisins um áramótin þarsíðustu -  Mig langaði í framhaldi af því að spyrja hv. þingmann, vegna þess að yfirleitt þegar þetta mál hefur verið til umræðu, á hverju ári, hefur verið rætt um réttmæti nefskatts. Nefskattur eins og þessi er sem sagt ákveðin upphæð hvers gjaldanda burt séð frá tekjum, hann leggst misþungt á fólk og hefur verið talinn óréttmætur skattur. Meðal annars hefur hæstv. félagsmálaráðherra, sem núna leggur þetta frumvarp fram, hæstv. ráðherra Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, margoft látið hafa eftir sér í ræðum, einmitt um sambærilegt frumvarp, að þetta væri mjög óréttlátur skattur. Þá langaði mig til þess að spyrja hv. þingmann hver hans skoðun sé á þessum skatti sem nefskatti.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að leiðrétta það sem ég sagði hér áðan, að þessi málaflokkur hafi flust yfir um síðustu áramót, það er alveg rétt, það var um þarsíðustu áramót, en hafði líklega áhrif á að þetta var eitt af þeim málum sem á einhvern hátt datt upp fyrir í þeim atgangi sem var hér við afgreiðslu fjárlaga, tel ég að hafi verið. Alla vega er frumvarpið komið fram og uppfært og uppreiknað með þessum hætti og allar verðbreytingar yfirfarnar af fjármálaráðuneytinu, og ég dreg þær ekkert í efa. Hvað varðar nefskattinn í Framkvæmdasjóð aldraðra tek ég undir það að þetta er hluti af stærri heild sem þarf virkilega að endurskoða. Málið snertir m.a. greiðslur aldraðra sem nota þjónustu dvalarheimila, greiða þar til heimilisins eftir tekjum, þ.e. einstaklingur heldur eftir ákveðnum tekjum, en þeir sem eru tekjulitlir fá greidda vasapeninga. Þetta er kerfi sem ég tel að við séum ekki tilbúin til þess að láta viðgangast miklu lengur. Þetta er greiðslukerfi sem hefur verið óbreytt um langan tíma og ég heyri ekki betur en að það sé samhljómur hjá öllum stjórnmálaflokkum um að endurskoða þessa greiðsluþátttöku aldraðra í öldrunarþjónustunni og þá sérstaklega hvað varðar dvalarheimilisgjöldin og eins í Framkvæmdasjóð aldraðra, að þetta verði að endurskoða í einni heild. Öðru get ég ekki svarað.

Virðulegi forseti. Hér er reyndar um tvö ólík mál að ræða, annars vegar Framkvæmdasjóð aldraðra, sem lagt var upp með til þess að byggja upp hjúkrunarheimilin, hjúkrunarrýmin - þar er ákveðið fjármagn, sem mig minnir að sé um milljarður á ári, til skiptanna til þess að byggja upp hjúkrunarheimili og hjúkrunarrými. Til skamms tíma var hluti af því fjármagni sem fer í Framkvæmdasjóð aldraðra lagður til reksturs en það var aflagt fyrir nokkrum missirum þannig að núna fer það eingöngu til uppbyggingar. Ég velti því einmitt fyrir mér núna hver sé staðan í uppbyggingu hjúkrunarrýma. Mjög mikið var kallað eftir því um síðustu kosningar að byggja frekar upp hjúkrunarrými og maður veltir því fyrir sér hver staðan er, hvort haldið er áfram þeirri áætlun sem lagt var upp með í ágúst eða september á síðasta ári þar sem gert var ráð fyrir að byggja ætti milli 400 og 500 hjúkrunarrými til ársins 2010. Maður hefur í rauninni afskaplega lítið heyrt af þeim áætlunum, hvort þær muni standa. Hitt málið sem hv. þingmaður talaði um varðar greiðsluþátttöku aldraðra til reksturs heimilanna og vissulega er ástæða til að skoða það nánar. Það er hins vegar alveg ljóst að ef taka ætti það til gagngerrar endurskoðunar mundi það kalla á aukið fjármagn frá ríkinu og við erum ekki beinlínis í þeirri stöðu að auka greiðslur til reksturs hjúkrunarheimila frá því sem nú er. Á hinn bóginn má auðvitað skoða aðrar áherslur, fækkun hjúkrunarrýma og aukna aðstoð heima, sem er mun betri kostur fyrir mjög marga.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvörin því að þau gefa tilefni til að ræða þetta örlítið þótt í stuttu máli sé. Eins og ég nefndi áðan þarf að horfa á heildina, hvernig við viljum sinna öldruðum bæði hvað varðar greiðsluþátttöku aldraðra í þjónustunni eins og dvalarheimilunum, hvernig þau vilja standa að uppbyggingunni og byggingu hjúkrunarheimila. Á nefskatturinn að vera áfram eða á að standa að fjármögnun heimilanna á annan hátt hvað varðar uppbyggingu hjúkrunarheimila eða eigum við að fara út af þeirri braut sem mörkuð hefur verið, að byggja heimili, hjúkrunarheimili, dvalarheimili? Eigum við að leggja miklu meiri áherslu á heimaþjónustu, bæði heimahjúkrun og heimaþjónustu? Á samþætta meira hjúkrun og félagsþjónustu? Hvernig viljum við standa að þjónustu við aldraða yfirleitt, hvað varðar fjármögnunina, kostnað sjúklinganna, kostnað aldraðra við þjónustuna o.s.frv.? Það er verðugt verkefni fyrir okkur öll sem erum í stjórnmálum að móta þetta til framtíðar, að doka aðeins við kröfuna um hjúkrunarheimilin. Vissulega er töluverð þörf á höfuðborgarsvæðinu en það fer líka saman við það hversu öflug heimaþjónustan og heimahjúkrun Reykjavíkurborgar og sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu er og burðir til að taka við þessu. En fyrst og fremst held ég að við verðum að horfa á þetta með heildarsýn og að gætt sé aðhalds jafnframt því sem við verjum grunnþjónustu við aldraða.

Virðulegi forseti. Það er full ástæða til að ræða öldrunarmál þó að það sé undir svolítið sérkennilegum lið, um Framkvæmdasjóð aldraðra. En fyrst tilefnið gefst get ég ekki annað en staðið upp og tekið til máls í þessum málaflokki sem ég þekki nokkuð vel. Áherslur í þessum málaflokki hafa breyst mjög mikið á undanförnum árum. Í gegnum tíðina hefur verið lögð mjög mikil áhersla á byggingu hjúkrunarheimila, hjúkrunarrýma fyrir aldraða, og meira að segja er svo komið að við erum með einna flest hjúkrunarrými miðað við höfðatölu á Norðurlöndum. Það segir okkur að við höfum lagt allt of mikla áherslu á steinsteypuna, á að byggja upp hjúkrunarrými, að stuðla að því að fólk leysi upp heimilið og fari inn á hjúkrunarheimili jafnvel fyrr en ástæða er til. Það segir mér rannsókn sem gerð var í Hafnarfirði fyrir 2–3 árum síðan á vegum nefndar þar sem skoðuð var þörf fyrir hjúkrunarrými í Hafnarfirði og breyttar áherslur í öldrunarþjónustu. Þá voru m.a. einstaklingar, sem voru þegar komnir inn á hjúkrunarheimili, spurðir hvort þeir hefðu treyst sér til að vera lengur heima hjá sér hefðu þeir fengið aukna hjálp. Það kom í ljós að 40% þeirra sem svöruðu og voru þegar komnir inn í hjúkrunarrými töldu sig hafa getað verið lengur heima ef nauðsynleg hjálp hefði verið til staðar. Þau skref sem tekin hafa verið á síðustu missirum varðandi aukna samhæfingu heimahjúkrunar og heimaþjónustu hafa orðið þess valdandi að hægt er að samhæfa betur þá þjónustu sem fólk þarf á að halda heima hjá sér. Með því móti er hægt að styðja aldraða einstaklinga sem ekki hafa fulla getu til að sjá um heimilið og um eigin þarfir, til að vera lengur heima. Oft er það öryggisþátturinn sem veldur því að fólk telur sig ekki geta verið lengur heima og stundum þarf ekki mjög flókin ráð til þess að hjálpa fólki. Það þarf ákveðið stuðningskerfi eða öryggi með nærveru og þess háttar og reglulegu innliti. Það sem ég hef séð gerast á síðustu missirum og kannski árum, er að íslensk stjórnvöld gera sér smám saman grein fyrir því að við höfum lagt rangar áherslur í öldrunarþjónustu. Samtök aldraðra hafa komist að sömu niðurstöðu, þau voru kannski búin að komast að þeirri niðurstöðu áður en stefnumótun stjórnvalda um þetta mál var gerð því að hinir öldruðu sjálfir og samtök þeirra hafa lagt mikla áherslu á að gera fólki betur kleift að vera lengur heima en verið hefur, lagt áherslu á þjónusturými og slíkt. Við höfum líka séð að úti á landi eru dvalarrými á undanhaldi. Við erum með um tæplega 3 þúsund hjúkrunarrými í landinu. Það eru sem sagt um 3 þúsund einstaklingar í hjúkrunarrýmum og eru um það bil 25% þeirra sem eru 80 ára og eldri í hjúkrunarrýmum sem er allt of há tala. Hún er hærri en annars staðar en síðan eru hátt á annað þúsund dvalarrými. Dvalarrýmin eru í raun og veru oft samþætt hjúkrunarrýmunum en fólk sem fer þangað gæti í flestum tilvikum bjargað sér heima með góðum stuðningi. Dvalarrýmin eru á undanhaldi og í þeim sveitarfélögum - sveitarfélögin sjá um dvalarrýmið, ríkið sér um hjúkrunarrýmin gróflega séð. En þar sem sveitarfélög hafa sinnt því hlutverki að bjóða upp á þjónustuíbúð fyrir aldraða, annaðhvort til kaups eða til leigu, hefur eftirspurn eftir dvalarrýmum minnkað mikið því að aldraðir einstaklingar vilja ekki fara á dvalarheimili. Það gefur okkur í raun aukið svigrúm til að koma líka til móts við þá kröfu sem hefur verið mjög sterk á undanförnum árum um einbýli fyrir aldraða. Á mörgum stöðum er ekki boðið upp á einbýli einvörðungu heldur eru aldraðir settir jafnvel með ókunnugum í herbergi og hefur það verið mjög gagnrýnt. Minni áhersla á dvalarrýmin gefur aukið svigrúm til að breyta dvalarrýmum í hjúkrunarrými smám saman, fækka fjölbýlunum og fjölga einbýlunum. Það er í raun og veru mjög hentugt. Við verðum þá að auka heimaþjónustu við aldraða og má bæta þá þjónustu verulega og auka hana mjög mikið áður en komið er upp í kostnaðinn við hjúkrunarrými. Hjúkrunarrými kostar um yfir 20 millj. í uppbyggingu en það kostar 6 milljónir í rekstri á ári að aðstoða einstakling heima, að maður geta verið heima hjá sér lengur, sú aðstoð þarf að vera býsna mikil áður en hún nær 6 milljónum þannig að hún sé hagkvæmari og þannig í mörgum tilvikum betri fyrir hinn aldraða. Við ræddum aðeins um lyfið Tysabri fyrr í dag og hefur verið metið að um það bil 100 einstaklingar gætu haft gagn af þessu lyfi. Það eru um 330 MS-sjúklingar í landinu en samkvæmt grein sem birtist í haust eftir Sverri Bergmann og Helga Helgason taugalækna á Landspítalanum eru um 85 einstaklingar, að þeirra mati, af þessum 330 sem geta haft gagn af Tysabri til að bæta líðan og lífsgæði. Kostnaður við hvern einstakling með Tysabri er 5 millj. á ári. Þegar við setjum það samhengi við aldraða einstaklinga sem eru inni á hjúkrunarheimilum hljótum við að spyrja okkur hvort við forgangsröðum rétt ef við erum með of mörg hjúkrunarrými. Við getum fækkað hjúkrunarrýmum og bætt heimaþjónustuna en að sama skapi getum við komið til móts við þann fjölda, um það bil 100 einstaklinga, sem gætu tekið Tysabri sem er ungt fólk og þarf ekki að hafa mörg orð um það hvaða áhrif það hefur á líf þeirra. Þau hafa sagt það sjálf hvernig líf þeirra hefur gerbreyst við að fá þetta lyf en aftur verðum við líka að hafa það í huga að það getur ekki gagnast alveg öllum og það er kannski það erfiða í þessu. Hv. þingmaður talaði áðan um greiðslu aldraðra til heimilanna, hvernig þær eru. Almenn sátt er um það í samfélaginu þegar einstaklingur leggst inn á hjúkrunarheimili að þær tekjur sem hann hefur af lífeyrisgreiðslum eða af almannatryggingum falli að einhverju leyti til til að greiða fæði og húsnæði þó að þær fari ekki mikið í að greiða þjónustuna. Ég hef ekki heyrt marga segja að alfarið eigi að leggja niður greiðslur aldraðra til heimilanna. Það verður að segjast eins og er að kjör aldraðra hafa batnað verulega á síðustu árum. Með hverju árinu eru lífeyrissjóðstekjur þeirra hærri og stærri hluti af tekjum þeirra í formi lífeyrissjóðstekna og þá á móti minnkandi tekjur frá almannatryggingunum. En á hinn bóginn höfum við líka gert ákveðnar breytingar í þessa veru á síðustu árum þannig að það sem áður var um 70% af lífeyrissjóðsgreiðslum sem höfðu áhrif á upphæð almannatrygginga, þá fjárhæð sem hinn aldraði eða lífeyrisþeginn fær frá almannatryggingum, hafa eingöngu 25% lífeyrissjóðstekna áhrif á tekjur almannatrygginga. Það eru því til hópar aldraðra sem eru með þokkalegar tekjur og ég held ekki að það sé ágreiningur um að þeir taki þátt í greiðslum að einhverjum hluta hvað varðar húsaskjól og mat sem þeir hefðu annars greitt ef þeir héldu eigin heimili. Ég held að það sé viðmiðunin sem við þurfum að nota. Það á ekki að vera svo að það sé þrýstingur á að fólk fari inn á hjúkrunarheimili vegna þess að það þarf að halda heimili og borga fyrir það að öðrum kosti. Það eru mörg atriði sem þarfnast skoðunar í þessu og þar sem við erum að ræða um gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra sem hefur verið um það bil 1,2 milljarðar á ári sl. tvö ár - þetta fé hefur komið að verulegu gagni við uppbyggingu og endurbætur á hjúkrunarrýmum og dvalarrýmum. Í ljósi breyttra hugmynda um stuðning við hinn aldraða og upplýsinga og samanburð við Norðurlöndin, hljótum við að draga þá ályktun að við höfum lagt of mikla áherslu á uppbyggingu hjúkrunarrýmanna. Það segir okkur líka að meðallegutími innan hjúkrunarrýmis er um þrjú og hálft ár á meðan að á hinum Norðurlöndum eru það um tvö ár. Það segir jafnframt okkur að fólk fer of frískt inn, við höfum ekki séð því fyrir nægilegum stuðningi til að vera lengur heima. Þetta eru þættir sem við þurfum að taka til skoðunar í þessu sambandi. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um Framkvæmdasjóð aldraðra en tel að sú umræða sem ég tók upp áðan varðandi nefskatt eigi fyllilega rétt á sér. Nefskattur er óréttlátur og hann leggst á alla sem eru á ákveðnum aldri - mig minnir að það séu allir yfir 18 ára eða 16 ára aldri og undir sjötugu - sem borga þessa upphæð á hverju ári, burt séð frá tekjum. Sá sem eru með lágar tekjur greiðir því hlutfallslega hærra í þennan sjóð. Sú umræða hefur komið upp á hverju ári en hún hefur verið réttlætt með því að þarna fari fé í verðug verkefni. Það er eitt sem ég vildi taka fram að lokum: Það varð töluverð breyting varðandi ákvörðunartöku um innlögn á hjúkrunarheimili eftir áramótin í fyrra, fyrir rúmu ári síðan. Þá var gerð breyting á reglugerð um vistunarmat einstaklinga. Áður gátu hjúkrunarheimilin í rauninni valið úr stórum hópi manna og kvenna. Þeir tóku ákvörðun um hver ætti að fara í hjúkrunarrými eða á hjúkrunarheimili sem varð til þess að oft fór sá sem ekki hafði mesta þörf fyrir innlögn inn á hjúkrunarheimili. Á Landspítala var því stöðugt ákall um að breyta reglum í þá veru að þeir sem veikastir væru færu inn. En þeir sem voru innlyksa á Landspítala, höfðu lokið meðferð við sjúkleika sínum en voru í raun og veru í geymslu, ef ég má orða það þannig, eða í bið eftir að komast inn á hjúkrunarheimili, höfðu ekki forgang inn á hjúkrunarheimili. Það breyttist ekki fyrr en þessari reglugerð var breytt þannig að val hjúkrunarheimila um hverjir færu inn var þrengt verulega. Í staðinn fyrir að geta valið úr nokkrum tugum einstaklinga, þess vegna fólki úti í bæ og ekki í eins mikilli þörf, var eingöngu valið um þrjá einstaklinga. Það hefur því gerbreytt aðstöðunni inni á Landspítala eins og hv. þm. Þuríður Backman veit því að það hefur verið rætt í hv. heilbrigðisnefnd að gangainnlagnir eru ekki lengur til staðar, biðlistar aldraðra eftir þjónustu á hjúkrunarheimilum á spítölunum eru í lágmarki sem hefur þýtt að spítalinn hefur getað sinnt fleiri verkefnum og stytt biðlista í akútaðgerðum eða valkvæðum aðgerðum, m.a. í liðskiptaaðgerðum, augnsteinaaðgerðum, hjartaþræðingum og slíku. Það segir okkur hvað lítil ákvörðun getur haft gríðarlega mikil áhrif og ekki síst áhrif á lífsgæði einstaklinga því að fátt er ömurlegra en að vera aldraður einstaklingur og bíða eftir hjúkrunarrými, búinn að ljúka meðferð og er jafnvel fluttur á milli deilda með viðvarandi óöryggi og þar að auki við aðstæður sem ekki eru boðlegar því að í hjúkrunarrými á fólk að geta verið í sínu eigin umhverfi og í sínum eigin fötum og með eigin hluti í kringum sig. Sjúkrahúslega þýðir náttúrlega lega inni á spítala þar sem fólk er í sjúkrahúsklæðnaði. Það gerist mjög oft að hinum aldraða hrakar verulega meðan hann bíður eftir hjúkrunarrými. Ég vildi sérstaklega taka þetta fram til að sýna fram á hvað lítil ákvörðun getur haft gríðarlega mikil áhrif innan alls kerfisins og bætt líf margra, ekki bara hinna öldruðu heldur einnig þeirra sem bíða eftir öðrum aðgerðum inni á spítala. Ég lýk nú máli mínu varðandi nefndarálit frá félags- og tryggingamálanefnd um Framkvæmdasjóð aldraðra þar sem verið er að hækka gjaldið um 6,1% sem mun leiða til hækkunar á framlagi til framkvæmdasjóðsins. Mér er kunnugt um að þegar hefur auglýst verið eftir umsóknum og samkvæmt reglum Framkvæmdasjóðs aldraðra er eingöngu hluti af framkvæmdum fjármagnaður gegnum sjóðinn. Við hljótum að spyrja okkur hvernig þeir sem huga nú að framkvæmdum í uppbyggingu hjúkrunarheimila og hjúkrunarrýma, muni fjármagna bygginguna. Þá á ég við sveitarfélög í þeim tilvikum sem þau standa á bak við framkvæmdir en einnig hafa sjálfseignarstofnanir eða einkaaðilar gert það. Aðgangur að fjármagni er ekki hinn sami og hann var áður og því hljótum við að skoða í framhaldi af því hvaða áhrif efnahagsástandið hefur á nákvæmlega þessa þætti. Kannski verður það til að við hugleiðum stefnumótun í öldrunarþjónustu með öðrum hætti og þær breytingar sem ég hef verið að ræða um að þurfi að gera, þær áherslubreytingar gangi þá e.t.v. fyrr fyrir sig sem mundi vera til góða fyrir alla að mínu mati, til góða fyrir einstaklingana og ekki síður fyrir ríkissjóð.

Hæstv. forseti. Ég kaus að fara í stutt andsvar við hv. þm. Ástu Möller, ekki það að ég vilji mótmæla því sem hún sagði heldur til að hnykkja aðeins á varðandi nefskattinn því að vissulega eru nefskattar alltaf meira íþyngjandi fyrir þá sem eru tekjulitlir en tekjumeiri. Það er bara eðli nefskattsins. Ég tel að það sé full ástæða til að skoða þennan tekjustofn og samhliða að horfa til lengri tíma, hvernig við viljum hafa öldrunarþjónustuna hér á landi, hvar áherslurnar eiga að vera, hver aðkoma sveitarfélaganna eigi að vera og hverjar skyldur þeirra, hverjir tekjustofnar sveitarfélaganna eigi að vera ef færa á meira yfir á sveitarfélögin. Þetta er mjög áhugaverð umræða sem væri gott að taka alveg sérstaklega um stefnumótun í þjónustu við aldraða. Varðandi dvalarheimilin þá reka sveitarfélögin þau í dag. Það þarf sannarlega að styrkja tekjustofna sveitarfélaganna ef þau ætla að standa undir styrkari öldrunarþjónustu en þau gera. Ég tel að þó svo að dvalarheimilisuppbyggingin sé á undanhaldi í þéttbýlinu muni hún þurfa að vera til staðar um einhvern tíma þar sem hinum dreifðu byggðum er þjónað, bara vegna fjarlægðarinnar. Það er mikilvægt að muna eftir því að búseta í miklu dreifbýli langt inn til sveita kallar á annars konar þjónustu eða getur þýtt annars konar þjónustu þegar fólk eldist. Alla vega þurfa sveitarfélögin að vera tilbúin til að veita miklu meiri heimaþjónustu og heimahjúkrun en þau gera í dag ef sinna á því fólki.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það hjá hv. þingmanni að þörfin fyrir dvalarrými er kannski önnur í dreifbýli en í þéttbýli. Á hinn bóginn eru mörg dvalarrými þess eðlis í dag að að þau eru vart boðleg, það er bara þannig, á mjög mörgum stöðum úti um allt land. Ég held að við báðar sem þingmenn höfum heimsótt nokkuð mörg dvalarheimili og hjúkrunarrými um landið og mörg þeirra eru engan veginn boðleg fólki í dag sökum þrengsla og sökum aðstöðu. Það sem ég benti á í máli mínu áðan var að í þeim sveitarfélögum þar sem boðið er upp á þjónustuíbúðir, leiguíbúðir þess vegna, þá er það mun betri kostur, því að dvalarrýmin eru í rauninni eitt herbergi, oft varla aðstaða fyrir annað en rúmið og oft ekki salerni nema frammi á gangi. Þannig er raunveruleikinn allt of víða um landið, því miður, og jafnvel á hjúkrunarheimilunum einnig. Þetta eru atriði sem þarf að taka til skoðunar. Fjármögnunin getur verið með ýmsu móti. Fólk í dag, langstærstur hluti, yfir 90% aldraðra einstaklinga, á sitt eigið húsnæði. Auðvitað má skoða ýmis úrræði í þá veru, því að fyrst og fremst er fólk að leita eftir öryggi og aðstöðu til þess að njóta ævikvöldsins. Varðandi nefskattinn og tekjustofna sveitarfélaga. Það er vissulega svo að í þeim tilvikum sem öldrunarþjónusta er alfarið færð yfir til sveitarfélags, sem ég tel reyndar vera mjög æskilegt og horfi m.a. til Hafnar í Hornafirði í þeim efnum, þá segir það sig sjálft að tekjustofnar þurfa að fylgja með. Þegar þjónusta er flutt frá ríkinu til sveitarfélaga þarf að flytja fjármagn með en við höfum líka dæmi um að kröfur um aukið fjármagn verða mjög miklar við slíkan flutning.

Hæstv. forseti. Vissulega er það rétt að víða þar sem dvalarheimili eru rekin eru aðstæður ekki sem skyldi. Þetta eru kannski nokkurra ára gömul hús, þau þurfa jafnvel ekki að vera mjög gömul til að uppfylla alls ekki þær kröfur sem gerðar eru í dag. Þá var allt annar hugsunarháttur, það var verið að uppfylla allt aðrar þarfir en við gerum kröfur til í dag. Ég veit að sveitarfélögin hafa mikinn hug á því að gera þarna breytingar, að þjóna fólki betur, að bjóða upp á einbýli, en það vantar fjármagn til þess. Við þurfum að vera metnaðarfull fyrir hönd aldraðra og tryggja að sveitarfélögin geti sinnt þessari þjónustu eins og annarri. Ég tel að þetta sé líka spurning um mannréttindi, að aldraðir geti búið í heimabyggð, kjósi þeir svo. Að ekki þurfi að flytja fólk hreppaflutningum á milli sveitarfélaga til að fá betri þjónustu, til að komast í hjúkrunarrými. Það þýðir líka að á dvalarheimili eða í þjónustuíbúðum verður oft breyting og þörf verður fyrir meiri þjónustu og þá þarf að vera hægt, hvort sem það er á dvalarheimili eða í þjónustuíbúðum, að hafa bæði kvöld-, nætur- og helgarvaktir til að hægt sé að uppfylla þá þörf sem fyrir hendi er. Það er ekki nóg að hafa húsnæði og bjóða bara upp á dagþjónustu, það verður að tryggja þetta öryggi. Þetta snýst líka um mannréttindi, að aldrað fólk geti búið heima og í sinni heimabyggð. Við höfum þess dæmi á allt of mörgum stöðum að þegar fólk þarfnast ákveðins þjónustustigs verði að flytja það burt úr sinni heimabyggð þó að það vilji hvergi annars staðar vera og sveitarfélagið hafi áhuga og vilja til að þjóna þessu fólki en hefur bara ekki fjármagn til að byggja upp það vaktakerfi sem þarf.

Virðulegi forseti. Vissulega eru mörg dæmi þess að fólk hefur þurft að fara á milli sveitarfélaga til að komast í hjúkrunarrými. Ég tel það reyndar vera á undanhaldi og þau dæmi sem hafa komið upp hafa yfirleitt vakið athygli. Það sem ég var að tala um áðan, um Framkvæmdasjóð aldraðra og nýtingu á því fjármagni, og þar sem við þekkjum það að víða eru aðstæður ekki nægilega góðar, þá er spurning einmitt núna hvort það fjármagn sem er í framkvæmdasjóðnum verði nýtt í meira mæli til viðgerða og endurbóta en til uppbyggingar hjúkrunarrýma. Þetta þarf Framkvæmdasjóður aldraðra að skoða núna og komast að niðurstöðu um, m.a. með hliðsjón af þeim umsóknum sem liggja fyrir. Ég talaði um það áðan að við flutning verkefna frá ríki til sveitarfélaga verður oft ákveðinn þrýstingur á aukið fjármagn. Við sáum m.a. að við flutning grunnskólans yfir til sveitarfélaganna jókst kostnaðurinn verulega. Og rökin fyrir því að færa þessa þjónustu yfir til sveitarfélaga eru náttúrlega þau að þetta er nærþjónusta og þá er nábýlið milli þess sem veitir fjármagnið og þeirra sem fá þjónustuna minna. Það leiddi alla vega til þess varðandi grunnskólana að kostnaður jókst mjög mikið, m.a. vegna þess að starfsmannafjöldi jókst verulega. Við þurfum að hafa í huga að kostnaður getur aukist og fólk þarf að gera sér grein fyrir að það þarf að sníða sér stakk eftir vexti í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Ég flyt nefndarálit frá hv. félags- og tryggingamálanefnd um frumvarp til laga um breytingu á barnaverndarlögum og barnalögum, á þingskjali 772. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund fjölmarga aðila og umsagnir frá nokkrum aðilum. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lesa upp alla þá aðila sem komu á nefndarfundinn og sendu inn umsagnir en þær voru í langflestum tilvikum mjög jákvæðar um frumvarpið. Frumvarpinu er ætlað að tryggja ýmis réttindi barna og tryggja stöðu þeirra gagnvart foreldrum og forsjáraðilum. Lagt er til að líkamlegar og andlegar refsingar gagnvart börnum verði gerðar óheimilar og kveðið á um refsinæmi slíks verknaðar. Á það við hvort sem ofbeldið er framið af foreldri, forsjármanni eða öðrum umsjónaraðila barns. Þá er lögð til breyting á barnaverndarlögum þar sem hugtökin óviðunandi aðstæður, uppeldisaðstæður og uppeldisskilyrði eru skilgreind og að lokum er lögð til sú breyting að nota orðið vændi í stað lauslætis í 99. gr. barnaverndarlaga sem kveður á um að refsivert sé að hvetja barn til lauslætis. Allsherjarnefnd vísaði málinu til félags- og tryggingamálanefndar 5. mars sl. í samræmi við 3. mgr. 23. gr. laga um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991. Í júlí sl. skipaði félags- og tryggingamálaráðherra starfshóp sem falið var að meta reynsluna af barnaverndarlögum, nr. 80/2002, og gera tillögur til breytinga eftir því sem talin yrði ástæða til. Eftir að dómur féll í Hæstarétti í máli nr. 506/2008 22. janúar 2009 fól félags- og tryggingamálaráðherra starfshópnum sérstaklega að meta hvernig heppilegt væri að breyta ákvæðum barnaverndarlaga til þess að taka af öll tvímæli um refsinæmi þeirrar háttsemi að beita börn líkamlegum refsingum á Íslandi. Nefndin fékk formann starfshópsins á fund sinn sem gerði ítarlega grein fyrir vinnu hópsins og sjónarmiðum þeirra. Þær breytingar sem nefndin leggur til á frumvarpinu eru í samræmi við vinnu og álit starfshópsins. Í dómi Hæstaréttar nr. 506/2008 kemst dómurinn að þeirri niðurstöðu að með 1. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga sé ekki lagt fortakslaust bann við því að foreldri eða annar maður með samþykki þess beiti barn líkamlegum aðgerðum til að bregðast við óþægð heldur sé refsinæmi slíkrar háttsemi háð því að gerðir hans séu til þess fallnar að skaða barnið andlega eða líkamlega. Málið snerist um flengingar sem maður notaði til að refsa sonum unnustu sinnar. Frumvarpinu er m.a. ætlað að bregðast við þessum dómi. Nefndin telur ekki þörf á að breyta 1. mgr. 1. gr. barnaverndarlaga enda orðalagið í samræmi við ákvæði 3. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar, nr. 33/1944, og skuldbindingar Íslands að þjóðarétti, m.a. samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins sem fullgiltur var á Íslandi árið 1992, samanber auglýsingu nr. 18/1992. Á Alþingi var samþykkt með þingsályktun 16. mars sl. að undirbúa lögfestingu á samningnum þannig að frumvarp þess efnis liggi fyrir eigi síðar en 20. nóvember 2009. Nefndin telur því réttara, til að taka af öll tvímæli, að breyta orðalagi 2. mgr. 1. gr. og jafnframt, til að tryggja börnum enn frekari vernd, að bannákvæðið taki til þess að beita börn ofbeldi og vanvirðandi háttsemi, sbr. 19. gr., 34. gr. og 37. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um vernd barna gegn m.a. hvers kyns líkamlegu, andlegu og kynferðislegu ofbeldi, vanrækslu, pyndingum og vanvirðandi meðferð. Nefndin leggur áherslu á að með ofbeldi sé einnig átt við andlegar og líkamlegar refsingar og minnir á að barnaréttarnefnd Sameinuðu þjóðanna hefur skilgreint líkamlegar refsingar sem allar þær refsingar þar sem beitt er líkamlegu valdi með það að markmiði að valda einhverjum sársauka eða óþægindum, sama hversu smávægilegum. Undir það falli meðal annars að slá barn, þar með talið löðrunga, lemja og rassskella, ýmist með hendi eða öðru. Gengið er út frá því að öll háttsemi af þessu tagi sé skaðleg fyrir börn. Barnaréttarnefndin hefur undirstrikað að ekki þurfi líkamlega snertingu til að refsing eða háttsemi teljist grimmileg og/eða vanvirðandi, undir það falli m.a. að hóta barni eða hræða það, gera lítið úr barni og niðurlægja það. Vert er að geta þess að barnaréttarnefndin gerir sérstakan greinarmun á annars vegar ofbeldi og vanvirðandi háttsemi og hins vegar því að ala barn upp og beita nauðsynlegum aga. Viðurkennt er að foreldrum og öðrum beri að tryggja barni gott uppeldi, umönnun eða leiðsögn og setja því mörk sem stuðla að mestum hugsanlegum þroska barnsins. Einnig er ljóst að uppeldi og umönnun getur verið krefjandi og felur oft í sér meiri líkamlega snertingu og markasetningu en samskipti tveggja fullorðinna. Barnaréttarnefndin telur ljóst að í framkvæmd megi þó gera nokkuð skýran mun á annars vegar jákvæðum, uppbyggilegum aga og hins vegar líkamlegu valdi eða háttsemi sem ætlað er að meiða eða niðurlægja barn. Þá má geta þess að barnaréttarnefndin gerir einnig greinarmun á annars vegar refsingu eða vanvirðandi háttsemi og hins vegar nauðsynlegum líkamlegum viðbrögðum til að forða barni frá því að skaða sjálft sig eða aðra. Félags- og tryggingamálanefnd tekur undir þessi sjónarmið barnaréttarnefndarinnar og bendir einnig á tilmæli Evrópuráðsins til aðildarríkjanna, nr. 19/2006, um stefnu til eflingar foreldrahæfni þar sem lögð er áhersla á jákvæðar uppeldisaðferðir og aga án ofbeldis. Í 3. gr. barnaverndarlaga eru skýringar á hugtökum og er í frumvarpinu lagt til að óviðunandi aðstæður, uppeldisaðstæður og uppeldisskilyrði verði skilgreind á þann hátt að barn búi við og sé misboðið með vanrækslu, ofbeldi eða annars konar illri meðferð, þar með talið heimilisofbeldi. Nefndinni hefur verið tjáð að endurskoðun barnaverndarlaga og mat á framkvæmd þeirra standi nú yfir og telur nefndin rétt að bíða með skilgreiningu hugtaksins fram að þeirri endurskoðun, enda snertir skilgreining á óviðunandi aðstæðum grundvöll að öllu barnaverndarstarfi og réttindum og skyldum barnaverndaryfirvalda. Nefndin telur brýnt að gera breytingu á 18. gr. núgildandi barnaverndarlaga. Í 1. mgr. 18. gr. laganna er mælt fyrir um skyldu til að gefa barnaverndarnefnd kost á að fylgjast með rannsókn máls þegar grunur leikur á að framið hafi verið refsivert brot annaðhvort af eða gegn barni. Í framkvæmd hefur fulltrúa barnaverndarnefndar verið gefinn kostur á að vera viðstaddur skýrslutöku af barni hjá lögreglu og fyrir dómi enda talið mikilvægt að tryggja með þeim hætti hagsmuni barnsins. Með þessu er einnig tryggt að barnaverndarnefnd fái strax upplýsingar og geti brugðist við til að tryggja öryggi barnsins ef þörf krefur. Þessi framkvæmd á sér m.a. stoð í ákvæði reglugerðar nr. 321/1999, um tilhögun skýrslutöku fyrir dómi af brotaþola yngri en 18 ára, en hún var nýlega felld brott, og að nokkru í lögum um meðferð sakamála. Nefndin fékk þær upplýsingar að ríkissaksóknari hafi nýlega skoðað þær reglur sem gilda um skýrslutökur og talið að ekki væri nægilega sterkur lagagrundvöllur fyrir því að starfsmenn barnaverndaryfirvalda gætu verið viðstaddir skýrslutökur. Nefndinni þykir því ástæða til lögfesta slíka heimild og tryggja í barnaverndarlögum rétt fulltrúa barnaverndarnefndar til að vera viðstaddur skýrslutöku af barni hjá lögreglu og fyrir dómi. Í 61. gr. laga um meðferð sakamála er sérstaklega fjallað um skýrslutöku hjá lögreglu af barni sem sakborningi og er vikið að því hér til áréttingar. Mikilvægt er að undirstrika að fulltrúi barnaverndarnefndar eigi einnig óskoraðan rétt á að vera viðstaddur skýrslutöku af barni sem er brotaþoli eða vitni að broti enda er hér oft um alvarleg mál að ræða. Samkvæmt 1. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga er refsivert að beita barn refsingum, hótunum eða ógnunum ef ætla má að slíkt skaði barnið andlega eða líkamlega og varðar brot gegn þessu sektum eða fangelsi allt að þremur árum. Með síðari hluta ákvæðisins virðist ætlunin að koma í veg fyrir að öll háttsemi sem hugsanlega geti talist „refsing“ barns sé refsiverð enda sé það orð eitt og sér mjög víðtækt og geti vísað til uppeldisaðferða sem ekki eigi að varða refsingu fyrir þann sem beitir aðferðinni, svo sem að setja barni mörk eða takmarka réttindi barna. Hins vegar þykir nefndinni ljóst að ganga megi út frá því að háttsemi sem felst í því að beita barn andlegum og líkamlegum refsingum, vanvirðandi háttsemi, hótunum og ógnunum, sé skaðleg fyrir barn. Nefndin leggur því til með hliðsjón af dómi Hæstaréttar í máli nr. 506/2008 að í 1. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga verði tekið fram berum orðum að það varði refsingu að beita barn andlegum eða líkamlegum refsingum eða annarri vanvirðandi háttsemi eða hótunum eða ógnunum. Þá þykir ekki ástæða til að milda refsingu við brotum af þessu tagi enda eigi börn rétt á sérstakri vernd. Nefndin áréttar að ákvæðið komi til fyllingar ákvæðum almennra hegningarlaga um ofbeldi og önnur brot gegn börnum. Nefndin leggur jafnframt til að breyting á 2. mgr. 3. gr. frumvarpsins þar sem vændi er sett í stað lauslætis verði látin bíða nánari endurskoðunar laganna og beinir því jafnframt til félags- og tryggingamálaráðuneytis að skoða hvort nota eigi hugtakið vændi í stað lauslætis í samræmi við þær breytingar sem gerðar voru á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940, með lögum nr. 61/2007 en þá var hugtakið lauslæti afmáð úr lögunum og vændi sett þess í stað. Með hliðsjón af áðurnefndum dómi Hæstaréttar og til að taka af öll tvímæli leggur nefndin til breytingar á 4. gr. frumvarpsins til að ákvæði barnalaga banni foreldrum að beita barn ofbeldi og vanvirðandi háttsemi, þar með töldum andlegum og líkamlegum refsingum, auk þess að kveða skýrt á um að foreldrum beri að vernda barn sitt gegn ofbeldi eins og nú er mælt fyrir um í lögunum. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er grein fyrir hér að framan og lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Þórunn Sveinbjarnardóttir, Kristinn H. Gunnarsson, Ármann Kr. Ólafsson og Árni Johnsen voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita sú sem hér stendur og Helga Sigrún Harðardóttir, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Atli Gíslason. Þær breytingartillögur sem lagðar eru til á þingskjali 773 eru svohljóðandi: Við 1. gr. Greinin orðist svo: 2. mgr. 1. gr. laganna orðast svo: Allir sem hafa uppeldi og umönnun barna með höndum skulu sýna þeim virðingu og umhyggju og óheimilt er með öllu að beita börn ofbeldi eða annarri vanvirðandi háttsemi. Foreldrum ber að sýna börnum sínum umhyggju og nærfærni og gegna forsjár- og uppeldisskyldum við börn sín svo sem best hentar hag og þörfum þeirra. Þeim ber að búa börnum sínum viðunandi uppeldisaðstæður og gæta velfarnaðar þeirra í hvívetna. Við 2. gr. Greinin orðist svo: 2. mgr. 18. gr. laganna orðast svo: Gefa skal fulltrúa barnaverndarnefndar kost á að vera viðstaddur skýrslutöku af barni sem sakborningi í samræmi við ákvæði laga um meðferð sakamála, svo og af barni sem brotaþola og sem vitni. Á þetta við hvort sem skýrslutaka fer fram hjá lögreglu eða fyrir dómi. Um skýrslutöku af barni gilda að öðru leyti ákvæði laga um meðferð sakamála og reglugerða sem settar hafa verið með stoð í þeim. Við 3. gr. Greinin orðist svo: 1. mgr. 99. gr. laganna orðast svo: Hver sem beitir barn andlegum eða líkamlegum refsingum eða annarri vanvirðandi háttsemi, hótunum eða ógnunum skal sæta sektum eða fangelsi allt að þremur árum. Við 4. gr. Greinin orðist svo: 2. mgr. 28. gr. laganna orðast svo: Foreldrum er óheimilt að beita barn sitt andlegu, líkamlegu eða kynferðislegu ofbeldi eða annarri vanvirðandi háttsemi, þar með töldum andlegum eða líkamlegum refsingum. Þá felur forsjá í sér skyldu foreldra til að vernda barn sitt gegn ofbeldi og annarri vanvirðandi háttsemi. Hæstv. forseti. Nefndin leggur til að fá málið til sín aftur milli 2. og 3. umr. Ábendingar hafa borist eftir að nefndin afgreiddi málið og með tilliti til þess tel ég rétt að fara enn rækilegar yfir það og vísa því aftur til nefndar milli 2. og 3. umr.

Herra forseti. Það frumvarp sem hér liggur fyrir er tiltölulega einfalt og skýrt og eins og fram hefur komið í nefndarstörfum er ekki sérstakur pólitískur ágreiningur um það. Ég þakka framsögumanni nefndarinnar fyrir skýra framsögu. Ég verð reyndar að játa að mér finnst vangaveltur í nefndaráliti komnar dálítið út fyrir efni frumvarpsins en það er auðvitað álitamál hvernig á að haga því. Mér finnst verið að fara út í atriði sem ekki snerta efni frumvarpsins með beinum hætti. En af því tilefni og af því að vísað er til vinnu félags- og tryggingamálaráðherra, starfshóps sem er að vinna að heildarendurskoðun barnaverndarlaganna, vil ég spyrja framsögumann nefndarinnar, hv. þm. Þuríði Backman, hvar sú vinna sé stödd, hvort komið hafi fram í störfum félagsmálanefndar hvernig þeirri vinnu miðar. Í því sambandi velti ég einkum fyrir mér þeim atriðum sem snúa að málum sem geta varðað allsherjarnefnd sem er sú nefnd sem ég á sæti í og kemur að barnalögum með ýmsum hætti. Það er raunar oft álitamál hvort einstök atriði í þessu sambandi eigi fremur heima undir allsherjarnefnd eða félags- og tryggingamálanefnd þótt ekki væri ágreiningur um það í þessu tilviki að þetta mál færi til félags- og tryggingamálanefndar. En ég vil spyrja hv. þingmann hvað hafi komið fram um starf starfshóps félagsmálaráðherra. Það er auðvitað ljóst að þegar verið er að gera svona einstakar breytingar þá skiptir heildarsamhengið máli og 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þetta andsvar. Það gefur tækifæri til þess að gefa eftirfarandi svör: Starfshópnum er ætlað að skila fyrir nóvember 2009, miðað er að því en nú er komið að lokum mars. Meiru get ég í raun og veru ekki svarað en að það er stefnt að þessu. Það skiptir auðvitað miklu máli að við erum nýbúin að samþykkja barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og það er sá grunnur sem við byggjum á. Eins og hv. þingmaður nefndi er alltaf álitamál í hvorri nefndinni mál af þessu tagi eigi að vera, í allsherjarnefnd eða félagsmálanefnd. Ég legg á það ríka áherslu að við beitum þeim vinnubrögðum við vinnslu slíkra mála að vísa þeim milli nefnda og fá umsögn og að báðar nefndirnar fari yfir þau. Málinu var í upphafi vísað til allsherjarnefndar sem vísaði því til félagsmálanefndar. En það er mjög mikilvægt að samlesa og skoða þetta út frá mismunandi sjónarmiðum og það var nú ástæðan fyrir því að ég rakti nefndarálitið svona greinilega áðan, frá orði til orðs. Ég tel líka mikilvægt að þar hafi komið fram hugrenningar eða umræður sem fóru fram í nefndinni þó að það væri ekki akkúrat neglt niður eða rammað þröngt inn í efni frumvarpsins því það er náttúrlega margt sem blandast þarna inn. Til dæmis: Hvað er refsing, hvað er ofbeldi og hvar eru skilin þar á milli? Hvað eru ásættanleg uppeldisskilyrði, og fleira? Öllum slíkum skilgreiningum og framhaldi þessarar vinnu vísum við til nefndarinnar og í heildarendurskoðun svo ekki sé verið að kroppa 

Herra forseti. Ég þakka svör hv. framsögumanns félagsmálanefndar. Það er auðvitað rétt sem kom fram í máli hennar að það er mikilvægt að mál sem liggja á mörkunum milli verksviða einstakra nefnda séu rædd í samhengi. Ég játa reyndar að ég minnist þess ekki að farið hafi verið með efnislegum hætti í þetta mál í allsherjarnefnd heldur var málinu vísað yfir til félagsmálanefndar. Hugsanlega eftir á að hyggja hefði verið eðlilegra að allsherjarnefnd gæfi sér tíma til að fara að einhverju leyti yfir þetta mál efnislega því auðvitað er um mikil tengsl að ræða við þau svið sem allsherjarnefnd hefur með höndum, bæði hvað varðar barnalög og eins varðandi almenn hegningarlög sem auðvitað eru á verksviði allsherjarnefndar. Hún fjallar um refsingar og þar auðvitað er ákveðin þekking og reynsla af því að takast á við slík mál. Nú kemur það trúlega ekkert að sök í þessum efnum, vonandi ekki. Það kann að vera erfitt að sanna ákveðin brot í þessu sambandi og hugsanlega erfiðara en í mörgum öðrum tilvikum, sérstaklega þegar ekki er um að ræða neina líkamlega áverka eða neitt þess háttar og ekki eru vitni. En engu að síður er mikilvægt að hagsmuna barna sé gætt í þessum tilvikum og að löggjafinn taki skýrt á slíkum málum. Eins og sá dómur sem vitnað hefur verið til í umræðunni og í nefndarálitinu ber vitni um þá hafa lögin trúlega ekki verið nægjanlega skýr að þessu leyti og á grundvelli óskýrra lagaákvæða 

Hæstv. forseti. Með þessum breytingum er vissulega verið að bregðast við ákveðnum dómi og það er í raun upphaf þessara breytinga að í ljós kom að ákvæði í lögum voru ekki nægilega skýr. Eins er verið að bregðast við því, eins og hv. þingmaður bendir á, að þegar mál liggja á mörkum nefnda eða þegar verið er að gera hreinsun í ákveðnum lagabálkum þá er alltaf hætta á því að ákvæði falli niður. Það hafði gerst hvað varðaði barnaverndarnefndirnar, að í millifærslu á lögum féll niður að barnaverndarnefndum væri heimilt eða ættu rétt á að vera við skýrslutöku. Þetta gerðist í hreinsunaraðgerð en var aldrei meiningin að yrði svo. En þetta þarf að vera alveg skýrt, að barnaverndarnefndum sé meira en heimilt, að þær hafi fullan rétt á að vera við skýrslutökur barna yngri en 18 ára svo hægt sé að komast hjá því að börn gefi óþarflega oft skýrslu og fari yfir viðkvæm og óþægileg mál. Því er mikilvægt að fulltrúar barnaverndarnefnda séu viðstaddir skýrslutöku alveg frá upphafi. 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá félags- og tryggingamálanefnd, á þskj. 770, 376. mál, um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund Hönnu S. Gunnsteinsdóttur og Bjarnheiði Gautadóttur frá félags- og tryggingamálaráðuneyti. Þá bárust nefndinni einnig umsagnir frá nokkrum aðilum sem nefndin fór yfir. Í frumvarpinu er lagt til að gildistími bráðabirgðaákvæðis til að greiða hlutfallslegar atvinnuleysisbætur á móti skertu starfshlutfalli verði framlengdur til 31. desember 2009. Að auki er lagt til að Vinnumálastofnun fái auknar heimildir til að stunda eftirlit með framkvæmd laganna og að kveðið sé nánar á um skyldur atvinnuleitenda til að upplýsa stofnunina um breytingar sem verða á högum þeirra. Þá eru lagðar til nokkrar breytingar sem varða sjálfstætt starfandi einstaklinga, m.a. þannig að þeir geti talist hlutfallslega tryggðir en ekki ávallt að fullu tryggðir óháð þeim fjárhæðum sem þeir greiða til skattyfirvalda. Skilgreining sjálfstætt starfandi er jafnframt þrengd þannig að hún eigi einungis við þá sem starfa við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi. Þeir sem starfa hjá eigin einkahlutafélagi, hlutafélagi eða sameignarfélagi verða því skilgreindir sem launamenn. Auk þessara breytinga er lagt til að sá sem tekur fæðingarorlof geti geymt áunna atvinnuleysistryggingu í 24 mánuði. Ákvæði um hlutabætur á móti skertu starfshlutfalli var lögfest í nóvember sl. og ætlað að gilda út apríl 2009. Taldi nefndin við meðhöndlun þess máls rétt að hafa gildistímann afmarkaðan þar sem það byði upp á endurskoðun ákvæðisins miðað við þá reynslu sem fengist á gildistímanum. Nefndin lagði þó jafnframt áherslu á að þrátt fyrir afmarkaðan gildistíma væri vilji nefndarinnar að áframhaldandi úrræðum yrði beitt ef ástandið á vinnumarkaði kallaði á það. Ljóst er að nauðsynlegt er að framlengja gildistíma ákvæðisins enda hefur atvinnuleysi aukist mikið síðustu mánuði. Ákvæðinu er ætlað að hvetja vinnuveitendur til að lækka starfshlutfall starfsmanna frekar en að segja þeim upp og því telur nefndin um þarft vinnumarkaðsúrræði að ræða. Nefndin telur þó nauðsynlegt að veita Vinnumálastofnun skýrari heimildir til að staðreyna upplýsingar um starfshlutfall þannig að komið sé í veg fyrir að tilgreint sé hærra starfshlutfall í vottorði vinnuveitanda en hinn tryggði gegndi þar sem tryggingahlutfall hans getur aldrei orðið hærra en sem nemur starfshlutfalli á ávinnslutímabili, sbr. 4. mgr. 15. gr. laganna. Á þetta einnig við um þá sem starfa hjá eigin einkahlutafélögum, en þá er miðað við að þeir séu í fullu starfi og hafi fengið greidd laun í samræmi við viðmiðunarfjárhæð fjármálaráðherra fyrir reiknað endurgjald í viðkomandi starfsgrein, eins og skattyfirvöld gera ráð fyrir. Er með þessu leitast við að gæta betra jafnvægis milli inn- og útstreymis Atvinnuleysistryggingasjóðs og þá ekki síst á því tímabili þegar tekjutengdar atvinnuleysisbætur eru greiddar. Þá leggur nefndin til breytingu á 25. gr. frumvarpsins þannig að sömu reglur gildi um sjálfstætt starfandi einstaklinga og gilda um launamenn hvað varðar ávinnslutímabil og rétt til geymslu áunninnar atvinnuleysistryggingar vegna minnkaðs starfshlutfalls. Auk framangreindra breytinga er lögð til breyting til leiðréttingar á vísun milli lagagreina. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Á eftir 10. gr. komi tvær nýjar greinar sem orðist svo: a. Við 2. mgr. 16. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Þegar staðreyna skal starfshlutfall hins tryggða sem tilgreint er í vottorði vinnuveitanda skv. 1. mgr. skal Vinnumálastofnun meðal annars líta til þess hvort laun hins tryggða hafi verið í samræmi við tilgreint starfshlutfall á ávinnslutímabilinu og skal þá miða við ákvæði gildandi kjarasamnings í viðkomandi starfsgrein á því svæði sem hinn tryggði starfaði eða eftir atvikum viðmiðunarfjárhæð fjármálaráðherra fyrir reiknað endurgjald í viðkomandi starfsgrein. b. Í stað orðanna „3. mgr. 19. gr.“ í g-lið 1. mgr. 18. gr. laganna kemur: 5. mgr. 19. gr. 2. Við 25. gr., er verði 27. gr., bætist nýr efnismálsliður, svohljóðandi: Ákvæði 24. gr. skal þó gilda um alla þá sem nýta sér heimild 2. mgr. ákvæðis til bráðabirgða VI í lögunum eftir gildistöku laga þessara. Þórunn Sveinbjarnardóttir, Ármann Kr. Ólafsson og Árni Johnsen voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið skrifar sú sem hér stendur ásamt hv. þingmönnum Helgu Sigrúnu Harðardóttur, Steinunni Valdísi Óskarsdóttur, Ragnheiði Ríkharðsdóttur, Atla Gíslasyni og Kristni H. Gunnarssyni.

Herra forseti. Hér er á ferðinni mál sem telja verður jákvætt enda hefur ekki verið ágreiningur um það í félagsmálanefnd. Verið er að framlengja til ársloka þetta nýja úrræði, sem tekin var ákvörðun um í haust að koma á. Miðað við þær upplýsingar sem fram hafa komið held ég að það hafi náð að talsvert miklu leyti þeim tilgangi sínum að hvetja vinnuveitendur til að lækka starfshlutfall starfsmanna frekar en segja þeim upp og þess vegna er um jákvætt mál að ræða. Það segir sig sjálft að það hlýtur að vera eðlilegra og heppilegra að vinnuveitendur fari þessa leið, að lækka starfshlutfall þeirra sem hjá þeim starfa frekar en segja þeim upp, í von um að þeir erfiðleikar sem fyrir hendi eru í efnahagslífinu gangi fljótlega yfir eða alla vega innan einhvers skikkanlegs tíma þannig að unnt verði að hækka starfshlutfallið aftur. Í rauninni ættu báðir að hagnast á þessu, bæði atvinnurekandinn og launamaðurinn. Launamaðurinn er auðvitað í betri stöðu að halda starfi sínu og vinnuveitandinn losnar við að segja fólki upp og þurfa svo hugsanlega að ráða nýtt og óvant fólk í staðinn þegar betur árar. Þetta er auðvitað mikilvægt og gott úrræði og mikilvægt að taka þá ákvörðun sem verið er að gera með frumvarpinu, þ.e. að framlengja þennan tíma. Nú á ég ekki sæti í félagsmálanefnd þannig að ég hef ekki haft tækifæri til að fylgjast með framgangi málsins en það eru nokkrar spurningar sem vakna þegar þetta nefndarálit og breytingartillögur eru skoðaðar. Í fyrsta lagi velti ég því fyrir mér hvort í starfi nefndarinnar hafi komið fram upplýsingar um það af hálfu tillöguflytjenda hvort skoðað hafi verið hvort ástæða hefði verið til að framlengja gildistímann lengur en til ársloka. Það er kannski eðlilegt að þetta ákvæði sæti endurskoðun með nokkuð reglulegu millibili en ég velti fyrir mér hvort það hafi ekki komið til skoðunar að hafa gildistímann lengri en þarna er gert ráð fyrir, sérstaklega með tilliti til þess að hætt er við að sá samdráttur sem nú á sér stað í atvinnulífinu vari lengur en til ársloka - í fljótu bragði gæti maður ímyndað sér að þörf yrði á þessu úrræði, ekki bara til áramóta heldur því miður á næsta ári líka. Ég velti fyrir mér hvort þetta atriði hefur verið rætt í störfum nefndarinnar og bið hv. framsögumann nefndarinnar að svara því, eða aðra úr nefndinni sem voru viðstaddir umræðuna. Annað atriði sem þarna er lagt til er að Vinnumálastofnun fái auknar heimildir til að stunda eftirlit með framkvæmd laganna og að nánar sé kveðið á um skyldur atvinnuveitenda til að upplýsa stofnunina um breytingar sem verða á högum þeirra. Þetta er auðvitað mjög jákvætt. Það er mjög nauðsynlegt í tilvikum sem þessum að Vinnumálastofnun, sem er sá aðili sem með þennan málaflokk fer, hafi nægilegar heimildir til að stunda eftirlit þannig að ekki sé um misnotkun að ræða eins og alltaf er viss hætta á í sambandi við ívilnandi aðgerðir af þessu tagi. Það er auðvitað þannig að því fleiri sem misnota svona úrræði því síður er hægt að koma til móts við þá sem raunverulega þurfa á því að halda þannig að allir eiga að geta verið sammála um að það sé mikilvægt að hafa úrræði sem sporna við misnotkun á ákvæðum af þessu tagi. Við minnumst þess að þegar umræður fóru fram um þetta mál á haustþingi vöktu ýmsir hv. þingmenn máls á því að þarna kynni að verða um ákveðna misnotkun að ræða. Sjálfsagt eru einhver dæmi um það, ekki þekki ég það, en ég held engu að síður að full ástæða sé til að taka jákvætt í viðleitni af hálfu nefndarinnar og tillöguflytjanda til að þrengja þetta með þeim hætti að unnt sé að koma í veg fyrir eins og hægt er að misnotkun eigi sér stað. Þriðja atriðið sem ég vildi spyrja um í þessu sambandi - og beini því bæði til hv. þm. Þuríðar Backman og eftir atvikum til hv. þm. Atla Gíslasonar, sem einnig á sæti í nefndinni - er hugsunin á bak við þá breytingu sem hér er gert ráð fyrir varðandi skilgreiningu á sjálfstætt starfandi einstaklingum. Þarna er verið að breyta þessu á þann veg að þeir sem starfa hjá eigin einkahlutafélagi, hlutafélagi eða sameignarfélagi verði miðað við þessi lög skilgreindir sem launamenn og ég velti fyrir mér hver rökin á bak við það eru. Þarna verður sem sagt annars vegar um það að ræða að þeir sem starfa við atvinnurekstur í eigin nafni eru skilgreindir sem sjálfstætt starfandi en hins vegar eru þeir sem starfa hjá eigin einkahlutafélagi, sem í dag eru, eins og við þekkjum, afskaplega margir af þeim sem við venjulega lítum á sem sjálfstætt starfandi - þeir starfa hjá einkahlutafélagi sem hugsanlega er alfarið í þeirra eigu eða fjölskyldu þeirra. Ég velti fyrir mér hvaða hugsun sé á bak við þessa breytingu. Það kann vel að vera að fyrir henni séu góð og gild rök en ég sé ekki í fljótu bragði að það komi fram í nefndarálitinu. Í fjórða og síðasta lagi velti ég því fyrir mér - það er í lok annarrar málsgreinar nefndarálitsins og snertir þá breytingu sem varðar fæðingarorlofið - hvers vegna þessi tala, 24 mánuðir, er valin í þessu sambandi. Talað er um að sá sem tekur fæðingarorlof geti geymt áunna atvinnuleysistryggingu í 24 mánuði. Ég spyr: Við hvaða tímafresti er miðað í þessu sambandi? Af hverju er miðað við 24 mánuði? Ég segi þetta ekki af því að ég hafi í sjálfu sér einhverjar athugasemdir við það en mér finnst ekki liggja ljóst fyrir hvers vegna þessi viðmiðun er valin.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson beindi til mín nokkrum spurningum sem ég ætla að reyna að svara. Þetta er vissulega nýtt úrræði sem var sett á í haust þegar efnahagskerfið okkar, bankakerfið okkar, hrundi og séð var fram á það að atvinnuleysi mundi aukast fram eftir vetri. Nú hefur komið í ljós að þessi aukning mun halda áfram, við erum alla vega ekki komin yfir einhvern tímabundinn kúf. En ég tel að við viljum öll halda í þá von að við munum komast út úr þessu og þá er það bara spurning hvenær. Mér finnst líka mikilvægt að við förum með þær breytingar sem við erum að gera núna sem tímabundnar breytingar. Þetta er nýtt hjá okkur og við skulum þá frekar meta það aftur fyrir næstu áramót hvernig þetta hefur reynst og hvort ástæða sé til að halda þessum úrræðum áfram. Ég tel að burt séð frá þessu hruni sem við stöndum nú í sé þetta æskilegt. Ákveðnar atvinnugreinar eru sveiflukenndar og í staðinn fyrir að segja upp fólki og ráða inn nýtt fólk, með þeirri umbyltingu sem verður og þeim áhrifum sem það hefur á starfsemi fyrirtækja að vera að fá inn nýtt fólk, getur það verið góður kostur að lækka starfshlutfallið í staðinn fyrir að segja fólki upp og halda í reynslu þeirra sem hafa verið í vinnu. Vinnumálastofnun þarf sannarlega við þessar aðstæður að hafa meiri möguleika og það lögbundið til að skoða skattskýrslur og annað til að sannreyna að farið sé rétt með.

Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því að hv. þm. Þuríður Backman muni svara öðrum spurningum í síðara andsvari. Þetta voru margar spurningar og andsvarsformið er of knappt til að ræða jafnmargar spurningar í viðamiklu máli og hér um ræðir. Við erum sammála um að þetta er jákvætt úrræði og mikilvægt. Það hafa komið fram skýringar á því af hverju talið er eðlilegt að miða við árslok í þessu sambandi. Ég get alveg fallist á að ástæða sé til þess fyrir jólin að hugsa þetta. En ég ítreka hins vegar þær áhyggjur sem ég hef af því að ekki verði síður þörf á þessu úrræði á næsta ári eins og á þessu ári. Þó að við vonum að farið sé að hylla undir það að landið geti farið að rísa í sambandi við efnahagsmálin - vonandi sjáum við jákvæða þróun í haust - óttast ég að atvinnuleysið verði enn mikið þegar kemur fram á næsta ár þannig að þetta úrræði verður áfram mikilvægt. Ég get alveg fallist á að það getur verið mikilvægt og jákvætt að endurskoða þessi lagaákvæði í ljósi reynslunnar og sérstaklega í ljósi þess að þær breytingar sem verið er að fara með í gegnum þingið hafa verið gerðar á stuttum tíma, bæði af hálfu ráðuneytisins og nefndarinnar. Það kann vel að vera að ástæða sé til að fara í meiri endurskoðunarvinnu og ítarlegri yfirferð á málinu þegar kemur fram á haustið og meiri reynsla er fengin af þessu úrræði.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir góðar undirtektir við þetta mál. Sannarlega held ég að gott sé að hafa ákvæðið einungis bundið til næstu áramóta, þetta er nýtt úrræði hjá okkur. Ég óttast, eins og hv. þingmaður, að tímabilið verði lengra, en þá gefur það okkur líka tilefni til að fara yfir hvernig það hefur reynst, hvernig Vinnumálastofnun hefur höndlað þetta og hvernig þetta skilar sér. Hvort bæði starfsmenn og atvinnurekendur notfæra sér þetta úrræði o.s.frv. Ég held að mikilvægt sé að gera það. Varðandi það að meta megi 24 mánuði aftur í tímann, þá er það oft svo hjá einyrkjum og sjálfstætt starfandi að þeir verða ekki skyndilega atvinnulausir heldur hefur hugsanlega smám saman dregið úr atvinnu hjá þeim og því ekki talið réttmætt að miða bara við síðustu tólf mánuði heldur skoða hvernig kjör og laun sjálfstætt starfandi einstaklinga hafa verið á lengra tímabili og ástandið fyrir tveimur árum gefur kannski raunhæfari mynd en síðasta ár. Það er hugmyndin sem liggur að baki. Hvað varðar einyrkjana, þá vinna þeir sem eru sjálfstætt starfandi undir eigin kennitölu en þeir sem vinna undir kennitölu fyrirtækisins eru nefndir launamenn og réttindi þeirra miðast við það. Ársmenn eru svo áfram bændur og listamenn sem hafa takmarkaðar tekjur og geta greitt tryggingagjald einu sinni á ári, en þetta 

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Ég get alveg fallist á þau atriði sem komu fram í máli hv. þm. Þuríðar Backman. Ég átta mig samt ekki á síðasta atriðinu sem varðar breytta skilgreiningu þeirra sem teljast sjálfstætt starfandi vegna þess að auðvitað er um það að ræða, eins og við vitum, að fjölmargir sem starfa á eigin vegum og eru sjálfstætt starfandi í öllum almennum skilningi þeirra orða eru með rekstur sinn í formi einkahlutafélags - einkahlutafélög eru algengust þó að dæmi séu um hlutafélög eða sameignarfélög í því sambandi. Einkahlutafélögum hefur fjölgað mjög mikið á undanförnum árum, eins og við vitum, og mörg þeirra eru einmitt félög sem eru í rauninni bara utan um atvinnurekstur eins manns. Það á m.a. við um iðnaðarmenn, trillukarla, ráðgjafa og sérfræðinga af öðru tagi. Ég velti fyrir mér hvers vegna verið er að breyta þessari skilgreiningu og þrengja hana að þessu leyti. Þá hlýtur maður auðvitað að velta fyrir sér um leið hvaða áhrif sú breyting mun hafa, hvort hún geti leitt til þess að fleiri eigi þess kost að falla undir hlutabæturnar eða hvort þeim fækki og ég velti þá fyrir mér að hvaða leyti það mál hefur verið rætt í nefndinni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti allsherjarnefndar um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 135 frá 11. desember 2008, um embætti sérstaks saksóknara. Með frumvarpinu er lagt til að afmarkaðar verði með skýrari hætti og rýmkaðar þær heimildir sem sérstakur saksóknari hefur til öflunar upplýsinga og gagna vegna rannsóknar einstakra mála. Þá er einnig lagt til að skylt sé að verða við kröfu embættisins um að láta í té upplýsingar og gögn þótt þau séu háð þagnarskyldu samkvæmt reglum um starfsemi fjármálafyrirtækja. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem felur í sér að vikið verði frá skyldu 7. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, til að auglýsa störf hjá embætti sérstaks saksóknara til að ekki þurfi að fara í þungt ferli til að ráða starfsmenn til starfa hjá embættinu. Slíkir starfsmenn eru, eftir því sem fram kom hjá hinum sérstaka saksóknara þegar hann kom fyrir allsherjarnefnd, einkum hjá embætti efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjóra og auðgunarbrotadeildar lögreglustjóraembættisins á höfuðborgarsvæðinu. Þar sem embætti hins sérstaka saksóknara er tímabundið eru menn ekki ráðnir þangað til langframa og unnt þarf að vera að kalla menn til verkefna án mikillar fyrirhafnar og tíma við að fara í gegnum umsóknarferli. Ákvæðið tekur mið af heimild sem rannsóknarnefnd þingsins hefur til ráðningar fólks. Ekki er þó ætlunin með þessum breytingum að víkja frá málefnalegum sjónarmiðum og gagnsæi, sem eftir sem áður þarf að gæta við ráðningu starfsmanna. Það kom sérstaklega fram í umræðum í nefndinni að mikilvægt væri að gætt yrði, sem kostur er, að öllum slíkum faglegum sjónarmiðum við ráðningu starfsmanna eftir sem áður þótt auglýsingaskyldunni væri létt af hinum sérstaka saksóknara í þessu efni. Þá leggur nefndin einnig til smávægilegar breytingar á frumvarpinu sem tengjast frumvarpi viðskiptaráðherra um breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki sem fyrir þinginu liggja á þskj. 693, en þar eru lagðar til breytingar á hugtökum og er nauðsynlegt að taka þær breytingar upp í þetta frumvarp til að gæta samræmis. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem hér hefur verið gerð grein fyrir. Hv. þm. Ólöf Nordal og Ágúst Ólafur Ágústsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita, auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Álfheiður Ingadóttir, Birgir Ármannsson, Árni Þór Sigurðsson, Sigurður Kári Kristjánsson, Siv Friðleifsdóttir og Jón Magnússon.

Herra forseti. Ég vil fagna því að þetta frumvarp er komið til 2. umr. og að um það ríkir samstaða í hv. allsherjarnefnd. Ég tel mikilvægt að gengið sé til þess að ljúka meðferð málsins hér í þinginu en vildi engu að síður nota þetta tækifæri til að segja nokkur orð um embættið og framvindu mála, því mér finnst að í nokkru hafi verið vikið að embættinu á ómaklegan hátt í umræðum, ekki hér á hinu háa Alþingi, heldur í fjölmiðlum og annars staðar á undanförnum dögum. Sérstaklega hefur það vakið athygli mína og undrun að að því hefur verið vikið að draga megi í efa hæfi hins sérstaka saksóknara vegna þess að hann hafi verið sýslumaður á Akranesi og látið í veðri vaka að þeir sem hafi gegnt sýslumannsembætti utan höfuðborgarsvæðisins séu kannski ekki til þess fallnir að sinna verkefni eins og því sem hér um ræðir. Ég vil eindregið mótmæla slíkum málflutningi og fagna því að fá tækifæri til þess hér í þingsalnum að andmæla öllu slíku tali, sem ég tel algjörlega ómaklegt, sérstaklega við þennan ágæta embættismann, en almennt líka gagnvart sýslumönnum, að láta eins og málum sé þannig háttað að þeir sem gegni störfum sýslumanna utan höfuðborgarsvæðisins séu ekki til þess fallnir að takast á við erfið viðfangsefni. Raunar er það svo, hæstv. forseti, að með stækkun umdæma lögreglustjóra og breytingu á embættum sýslumanna hefur dóms- og kirkjumálaráðuneytið flutt verkefni úr sínum véböndum til sýslumanna víðs vegar um landið, flókin og viðkvæm verkefni sem þeir sinna vegna lögfræðilegrar þekkingar sinnar eða sérkunnáttu á því sviði og vegna þess að þessi embætti eru mikilvæg og nauðsynleg til að halda uppi allsherjarreglu í þjóðfélaginu og sinna þeim þjónustuverkefnum sem þeim ber að sinna gagnvart öllum borgurum landsins. Virðulegi forseti, ég vildi sérstaklega fá tækifæri til að segja þetta af því að mér finnst að ómaklega hafi verið vegið að hinum sérstaka saksóknara að þessu leyti. Hitt er síðan ánægjuefni að samstaða er í hv. allsherjarnefnd um að veita hinum sérstaka saksóknara auknar heimildir. Ég lét þess getið þegar ég tók til máls við 1. umr. þessa frumvarps að ágreiningur hefði verið í fyrrverandi ríkisstjórn um þessar heimildir á milli dómsmálaráðuneytisins og viðskiptaráðuneytisins og ég hefði sem dómsmálaráðherra, til þess að stuðla að framgangi málsins, samþykkt að ganga ekki eins langt og við í dómsmálaráðuneytinu töldum nauðsynlegt í upphafi varðandi heimildirnar. Reynslan hefur sýnt, sem og þetta frumvarp og sú samstaða, sem er um það hér í þinginu og kemur fram í áliti hv. allsherjarnefndar, að skilningur er á því hér í þinginu að veita þær víðtæku heimildir sem mælt er fyrir um í frumvarpinu og nú á að lögfesta eftir meðferð nefndarinnar. Þær breytingar sem hv. formaður nefndarinnar gerði grein fyrir, eins og hann sagði varðandi þennan þátt frumvarpsins, eru smávægilegar og tengjast frumvarpi viðskiptaráðherra um breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki. Þarna hefur því myndast góð samstaða um þetta og er það mikilvægt um framvindu mála hjá þessu embætti. Einnig fagna ég því að nefndin hefur við meðferð málsins tekið ákvörðun um að vikið skuli frá skyldu 7. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, til að auglýsa störf hjá embætti sérstaks saksóknara og vill þannig stuðla að því að ekki þurfi að fara í þungt ferli til að ráða starfsmenn sem nú eru einkum hjá embætti efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjóra og auðgunarbrotadeildar lögreglustjóraembættisins á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er líka mikilvægt skref til að auðvelda hinum sérstaka saksóknara að fjölga starfsmönnum, því eins og fram hefur komið í umræðum var alltaf litið þannig á að með þeim fjórum starfsmönnum sem lagt var upp með væri í raun verið að stíga fyrsta skrefið og síðan mundi koma í ljós við framvindu mála hvað starfsmennirnir þyrftu að vera margir. Það er einnig fagnaðarefni að þegar hefur tekist að skapa alþjóðleg tengsl, eins og fram hefur komið hefur hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra beitt sér fyrir því að semja við hinn heimskunna franska saksóknara, Evu Joly, um samstarf, og þá er líka þá búið að leggja grunn að alþjóðlegu samstarfsneti, sem er mikilvægt. Ég vil einnig vekja athygli á því við þessar umræður að tengslafulltrúi Íslands hjá Europol í Haag, Arnar Jensson, hefur í ársskýrslu sinni fyrir síðasta ár, sem hefur verið birt núna, vakið athygli á því að þar eru líka kostir til að efla alþjóðlegt samstarf á samningsbundnum grunni þar sem algjör trúnaður ríkir á milli rannsakenda. Ég tel að það sé mjög mikilvægt fyrir hinn sérstaka saksóknara og aðra sem koma að þessum rannsóknum að nýta sér tengslin við Europol og tel að það eigi í raun og veru að fella það undir ákvarðanir um fjárveitingar til rannsókna á þessu sviði að sjá til þess að unnt verði að halda úti starfsemi hjá Europol og leggja í því starfi áherslu á þann þátt sem snertir efnahagsrannsóknir, peningaþvætti og annað slíkt. Einnig hefur komið í ljós, virðulegi forseti, eins og við vitum, að tengslafulltrúinn í Haag hefur skipt miklu varðandi uppljóstrun á fíkniefnamálum. Þegar farið er inn á rannsóknir á efnahagsbrotum og alþjóðlegum tengslum er ákaflega mikilvægt að gera það í samskiptum við alþjóðastofnanir sem hafa áunnið sér traust og starfa samkvæmt skýrt þróuðum og skilgreindum reglum. Þess vegna er mikilvægt að litið verði til tengsla hins sérstaka saksóknara við embætti tengslafulltrúans hjá Europol í Haag. Það finnst mér að eigi að hafa í huga þegar um þessi mál er rætt, nú þegar þetta er komið á þennan rekspöl og sá stuðningur fæst við störf hins sérstaka saksóknara sem felst í þeirri samstöðu hér í þinginu um að víkka heimildir hans og auðvelda honum mannaráðningar. Þá fagna ég því líka sérstaklega að fram hefur komið hjá hæstv. fjármálaráðherra að hann muni beita sér fyrir auknum fjárveitingum til embættisins, því þegar lagt var af stað sl. haust og þessi mál voru reifuð og rædd og gerðar tillögur um embættið var ákveðin tortryggni í garð þeirra sjónarmiða að fjárheimildir ættu að vera rúmar og var sátt um það innan ríkisstjórnarinnar að miða við 50 millj. kr. Nú hefur komið fram að hæstv. núverandi fjármálaráðherra lítur þannig á og vafalaust talar hann þar með samþykki forsætisráðherra og ríkisstjórnarinnar allrar, a.m.k. miðað við þau vinnubrögð sem ég þekki við ákvarðanir sem þessar, og hefur lýst yfir stuðningi við að auka þær fjárveitingar. Ég geng líka út frá því sem vísu að eðlilegt samráð hafi verið haft við fjárlaganefnd þingsins þegar slíkar yfirlýsingar eru gefnar þannig að ekki eigi að vera neinn hnökri á því að taka síðan ákvarðanir um að tryggja það fjármagn sem þarf til að þessar rannsóknir geti orðið með þeim hætti að allir séu sáttir við framgöngu mála. Mér finnst þetta hafi þróast á þann veg, virðulegi forseti, og að frumvarp og afgreiðsla hv. allsherjarnefndar sé á þann veg að víðtæk pólitísk samstaða sé um að þetta embætti vaxi og dafni og geti sinnt verkefnum sínum með þeim hætti sem við teljum nauðsynlegt í ljósi atburða og upplýsinga. Þess vegna mæli ég eindregið með því að við greiðum götu þessa máls hér í þinginu og það verði lögfest. Ég vil, virðulegi forseti, áður en ég lýk máli mínu spyrjast sérstaklega fyrir um þennan fjárlagaþátt, hvort um það hafi verið fjallað í hv. allsherjarnefnd hvernig haga þyrfti fjárveitingum til að ná þeim markmiðum sem nefndin hefur vafalaust rætt á fundum sínum varðandi embættið og hvort það liggi fyrir hjá hv. nefndarmönnum hvaða hugmyndir hæstv. fjármálaráðherra hefur um fjárveitingar til embættisins eða þróun þess að öðru leyti með auknum fjárheimildum.

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því að hv. þm. Björn Bjarnason sagði hér, eins og í fyrri ræðu, þegar við ræddum þessi mál við 1. umr., að ágreiningur hefði verið í fyrri ríkisstjórn um heimildir. Hv. þm. Björn Bjarnason hefði viljað ganga lengra en hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson sem var viðskiptaráðherra á þeim tíma. Það var mjög sérstakt að hlusta á ræðu hv. þm. Björns Bjarnasonar, bæði núna og líka þegar við ræddum þetta við 1. umr., og ég hjó sérstaklega eftir þessu og spurði hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, út í þetta en hann bar þetta allt meira og minna af sér gagnvart Samfylkingunni. Ég hef síðan rætt þetta mál á opinberum vettvangi við hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson og hann sagði að þetta væri ekki rétt. Mér þótti heldur verra að sitja undir því að vera sökuð um að fara með rangt mál þar sem ég taldi að hv. þm. Björn Bjarnason hefði fullyrt þetta í þingsal. Ég vil því gjarnan inna hv. þm. Björn Bjarnason eftir því hvort hann geti verið nákvæmur í orðum sínum varðandi það um hvað þessi ágreiningur snerist og um það hvort ekki sé rétt skilið hjá þeirri sem hér stendur að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson vildi ekki veita víðtækar heimildir á sínum tíma og því stöndum við í þeim sporum sem við stöndum í í dag að þurfa að kalla eftir þessum heimildum í þinginu. Hvaða rök hafði hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson fyrir sér á sínum tíma? Er þetta rétt? Telur hv. þm. Björn Bjarnason að þessi niðurstaða hafi tafið rannsókn bankahrunsins?

Virðulegi forseti. Ég stend í þeirri meiningu að hv. allsherjarnefnd hafi fengið minnisblöð sem lágu fyrir í ráðuneytunum um þetta mál þannig að það liggur alveg fyrir skjalfest um hvað þessi ágreiningur var. Það er líka ljóst að þetta ákvæði í frumvarpinu sem við erum að fjalla um núna gengur lengra en við vorum að velta fyrir okkur í dómsmálaráðuneytinu á sínum tíma. Það sýnir aðeins, eins og ég sagði í minni ræðu áðan, að menn hafa við meðferð málsins og við nánari athugun á hlutverki hins sérstaka saksóknara áttað sig á því að eðlilegt væri að hann fengi þessar heimildir. Það getur vel verið að það hafi þurft allar þær umræður sem orðið hafa á opinberum vettvangi og annars staðar til að opna augu fleiri en okkar sem vorum að sýsla með þetta mál í dómsmálaráðuneytinu á sínum tíma, opna augu manna fyrir því að eðlilegt væri að veita þessar heimildir. Ég get ekki sagt annað um þetta en það að þess vegna tók ég þetta fram þegar málið var til 1. umr. og ítreka það hér að ég hef alla tíð verið þeirrar skoðunar að það ætti að veita hinum sérstaka saksóknara heimildir á borð við þær sem nú er verið að fjalla um. Ég hef líka verið eindreginn talsmaður þess allt frá því á fyrstu dögunum eftir bankahrunið að menn ættu að líta á bankaleyndina að því leyti að sumt af henni væri örugglega sögulegt viðfangsefni og ætti ekki að skjóta sér á bak við hana við rannsókn eða umræður um þessi mál. Mér heyrist að það sjónarmið sé líka að ávinna sér meiri stuðning en var í upphafi og menn séu farnir að miðla meiri upplýsingum, ekki aðeins til hins sérstaka saksóknara heldur einnig á opinberum vettvangi, en gert var í upphafi og ég fagna því einnig.

Virðulegur forseti. Ég tel að orð hv. þm. Björns Bjarnasonar staðfesti það sem ég hef verið að segja varðandi þessi mál að ágreiningurinn á milli fyrrum stjórnarflokka hafi orðið til þess að heimildirnar eru ekki nógu sterkar og þess vegna stöndum við hér og erum að veita víðtækari heimildir. Þetta er að mínu mati frekar alvarlegt mál af því að núna situr hinn sérstaki saksóknari og kallar eftir endurskoðunarskýrslum bankanna hjá Fjármálaeftirlitinu og fær þær ekki. Hann hefur kallað eftir þeim ítrekað, fjórum til fimm sinnum, það kom fram í máli hans fyrir allsherjarnefnd. Fjármálaeftirlitið hefur ekki svarað þessum beiðnum þannig að núna þarf að fá þessar heimildir gegnum þinglega meðferð til að Fjármálaeftirlitið afhendi loksins þessar skýrslur. Sérstakur saksóknari telur, og það hefur komið fram opinberlega, mikilvægt að fá þessar skýrslur til að átta sig á baksviðinu þegar bankarnir hrundu, hvað átti sér stað þessa daga. Hann telur að hann þurfi að fá heildarmynd af því á meðan manni sýnist að Fjármálaeftirlitið vilji að einhverju leyti grisja úr endurskoðunarskýrslum bankanna einhverjar upplýsingar og afhenda svo sérstökum saksóknara einhverja útgáfu B, eða útgáfu 2, af endurskoðunarskýrslum bankanna. Það er auðvitað ekki eðlilegt, virðulegur forseti. Það er leitt til þess að vita að fyrrum viðskiptaráðherra hafi komið málum þannig fyrir að sérstakur saksóknari hefur ekki getað hafið almennilega rannsókn á bankahruninu af því að hann fær ekki aðgang að gögnum. Yfirleitt er það þannig að lögreglan fær aðgang að gögnum og er sjálf þess bær að sía úr hvað er mikilvægt að nýta og hvað ekki.

Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en tekið undir með hv. þingmanni. Að sjálfsögðu var það alltaf ætlan okkar sem stóðum að því að leggja drög að þessu embætti og ýta því úr vör að það hefði víðtækar heimildir til að stunda þær rannsóknir sem eru nauðsynlegar til þess að það geti sinnt sínum störfum. Eins og hv. þingmaður hefur vafalaust kynnt sér í allsherjarnefnd - ég á ekki sæti þar og ég veit ekki hvaða umræður fóru þar fram en ég tel mig hafa vitneskju um að m.a. hafi verið lögð fyrir nefndina minnisblöð sem eiga að sýna um hvað þessi ágreiningur snerist sem hv. þingmaður er að tala um og þá ætti nefndin að kalla eftir því og kynna sér hvaða sjónarmið þetta voru. En nú tel ég að það sé í raun og veru búið að ýta öllum slíkum hindrunum úr vegi með því að þetta frumvarp er að verða að lögum og fallist er á það meginsjónarmið sem ég var með og dóms- og kirkjumálaráðuneytið hefur verið með allan tímann, að þessi ágæti sérstaki saksóknari eigi að hafa rúmar heimildir. Ég hef heldur ekki hitt hann og ekki hlustað á hvað hann sagði fyrir hv. allsherjarnefnd en ef það hefur komið fram í máli hans, eins og hv. þingmaður sagði, að hann hafi ekki fengið endurskoðunarskýrslur og önnur gögn þá sýnir það að hendur hans hafa verið bundnar með ósæmilegum hætti miðað við þær ríku skyldur sem lagðar eru á hann við rannsókn þessara mála.

Herra forseti. Með því frumvarpi sem hér kemur til 2. umr., eftir umfjöllun í hv. allsherjarnefnd, er rutt úr vegi þeim hindrunum sem hafa komið í veg fyrir eðlilega öflun upplýsinga hjá hinu sérstaka embætti saksóknara sem sett var á laggirnar með sérstökum lögum til að rannsaka aðdraganda og afleiðingar bankahrunsins, hina saknæmu þætti sem þar kynnu að leynast. Með frumvarpinu er skilanefndum gömlu bankana, bankaráðum nýju bankanna, Fjármálaeftirlitinu og þeim sem vinna að greiðslustöðvun, nauðasamningum eða gjaldþrotaskiptum gert skylt að afhenda hinum sérstaka saksóknara og embætti hans þau gögn sem hann óskar eftir, þar á meðal skýrslur, minnisblöð, bókanir og samninga og það eins þótt þau séu háð þagnarskyldu. Það er gríðarlega mikilvægt að við veitum þessar heimildir og ég vil taka undir það sem hv. þm. Björn Bjarnason sagði áðan, það er mikilvægt að um þetta mál er full samstaða í hv. allsherjarnefnd og það er mikilvægt að Alþingi afgreiði þetta mál sem lög hið fyrsta. Það verður að segja eins og er að það hefur valdið miklum vonbrigðum og undrun í samfélaginu að horfa upp á það að þeir aðilar sem ég taldi upp áðan, m.a. Fjármálaeftirlitið og skilanefndirnar - menn hafa á þeim bæjum beitt fyrir sig bankaleynd þegar óskað hefur verið eftir upplýsingum frá hinu sérstaka embætti saksóknara. Ég er sannfærð um það að þeir þingmenn, sem ég held að hafi verið allir, sem samþykktu að setja lög um stofnun þessa sérstaka embættis hinn 11. desember 2008 hafa ekki ætlast til þess að menn settu slíka þröskulda í veg fyrir rannsóknina. En um leið og frumvarpið sem hér er verður að lögum geta menn ekki gert það lengur vegna þess að með þessu frumvarpi er bankaleyndin að því er þetta embætti varðar lögð af, öll gögn skulu fara þarna inn. Það er mjög mikilvægt að þetta embætti verði sem sjálfstæðast og algerlega óháð eins og mögulegt er, og þess vegna var gott að heyra um helgina fyrirheit frá ríkisstjórninni sem fjármálaráðherra flutti um auknar fjárheimildir til embættisins. Það gefur fyrirheit um að með því verði tryggður greiður framgangur rannsóknar hins sérstaka saksóknara á bankahruninu. Aðkoma Evu Joly, sem hér var nefnd áður, hefur líka vakið vonir um að þetta verði raunveruleg og öflug rannsókn, ekki síst vegna reynslu hennar og þeirra tengsla sem hún hefur út um allan heim. Í þriðja lagi vil ég nefna að sérstök rannsóknarnefnd sem Alþingi skipaði til að rannsaka bankahrunið, aðdraganda þess og afleiðingar, er í þessari viku að kalla fyrir sig aðalleikendurna í bankahruninu, bankaeigendurna og bankastjórana eftir því sem fréttir herma. Loks vil ég nefna fréttir af því að nú er verið að loka, ekki bara á Íslandi heldur víða um heim, fyrir skattundanskot og loka þessum skattaskjólum og opna það sem áður var hjúpað leynd, m.a. í löndum sem hafa verið til umræðu í tengslum við bankahrunið, og þar á ég við Lúxemborg og Sviss. En það hafa líka verið gefin fyrirheit um að vinna verði lögð í það að endurheimta það sem stolið hefur verið og skotið undan í þessi skattaskjól og það er líka mjög mikilvægt. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur að þessi mál verði hreinsuð upp bæði siðferðislega en ekki síður ef um er að ræða hegningarlagabrot. Það er verkefni embættis hins sérstaka saksóknara sem ég styð eindregið að verði eflt til þess að gegna störfum sínum.