Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsögum. (Einar Arnórsson) : Það er satt, sem eg heyrði einhvern háttv. þm. segja, að hér þarf enga framsögu. Það er að eins ein lítil brtill., sem nefndin hefir komið fram með, og um hana gat eg við 2. umr. málsins. Hún er eingöngu til þess, að hægt sé að fella frumvarpið inn í texta siglingalaganna, án þess að greinatala þeirra raskist. Það er engin nauðsyn á því, að fella 13. gr. þessa frumvarps, sem er um það, hvenær lögin ganga í gildi, inn í meginmál siglingalaganna, því að eins og menn vita, verða þessi lög líka gefin út sérstök, er þau ná samþykt og staðfestingu. Annað hefi eg ekki um málið að segja að svo komnu.



Áður en gengið er til atkvæða í þessu máli, get eg ekki stilt mig um að láta þess getið, að eg tel verr farið, ef þetta frumv. nær fram að ganga, sem þó eru allar líkur til að það geri. Það er ekki vegna þess að frumv. fari fram á að breyta nýjum lögum, og ekki heldur vegna þess, að eg álíti það stórmál, sem hér er um að ræða. Eg hygg, að allir líti svo á, að þetta mál sé ekki mikils umvarðandi og megi teljast smámál, en það er samt sem áður ekki eins lítils virði og sumir virðast álíta, í fljótu bragði. Í lögunum um friðun fugla og eggja, sem samþykt vóru hér á þinginu í fyrra, var svo ákveðið, að örninn skyldi vera friðaður næstu 5 árin. Ástæðan var sú, að nefndin sem fjallaði um málið, þóttist fá fullar sannanir fyrir því, að mjög lítið væri orðið um þennan fugl hér á landi. Hluturinn er líka sá, að honum fækkar stórlega ár frá ári. Einhvern heyrði eg segja, að ekki myndi vera meira eftir af honum en ein 7–8 pör. En jafnvel þótt þessi fugl teljist til rándýra, þá hygg eg þó, að einhverir geti orðið mér samdóma um, að það væri mikill missir fyrir náttúru landsins ef honum væri algerlega útrýmt, sem allar horfur eru á, ef honum verður engin vægð sýnd. Dýraríki landsins er ekki svo fjölskrúðugt, að það megi við því, að þeim fáu tegundum fækki, sem hér hafa tekið sér bólfestu. Vér hörmum það mikið, að geirfuglinn skuli vera horfinn og vér mundum líka harma það, ef erninum yrði útrýmt með öllu. Það eru reyndar til sögur um það, að örninn hafi stundum gert talsvert tjón, en síðan honum hefir fækkað hefi eg ekki heyrt mjög mikið um það talað, að hann hafi gert skaða, hvorki í varplöndum né á skepnum. Aftur á móti eru aðrir fuglar, sem talsverðan skaða gera bæði fénaði, sérstaklega unglömbum, og eggvarpi. Má þar tilnefna bæði hrafninn og svartbakinn. Af þessarri ástæðu, að eg tel hættu á, að erninum verði útrýmt með öllu, ef ekkert verður gert til þess að halda honum við, verð eg að vera á móti frv. og óska, að það verði felt. Þegar flutningsm. þessa frv. (B. J.) mælti með því við 1. umr., þá gat hann þess, að hann flytti það eftir óskum kjósenda sinna í Dalasýslu. En að öðru leyti minnist eg ekki, að hann hafi fært neinar ástæður fyrir máli sínu, né að hann hafi getið um, hvað kjósendur hans hafi haft fyrir sér, er þeir óskuðu, að örninn yrði aftur ófriðaður. Eg skal svo ekki hafa fleiri orð um málið. Eg játa, að þetta er ekkert stórmál, en samt sem áður legg eg nokkra áherzlu á, að frumv. verði ekki samþykt, því að eg tel verr farið, ef örninn hyrfi alveg úr landinu, sem allar horfur eru á, ef þetta frumv. nær fram að ganga.



Eg hefi beðið um orðið á undan háttv. framsm. (B. J.), þar sem hann er framsögum. í þessu máli, aðallega vegna þess, að eg vil að umræðurnar verði sem styztar, en einnig vegna þess, að eg hygg honum sé betra að heyra ræður annarra, áður en hann tekur sjálfur til máls. Ennfremur bað eg um orðið til þess að drepa á nokkur atriði í ræðu háttv. 1. þm. Árn. (S. S.). Hann segir, að erninum sé altaf að fækka í landinu. Eg trúi því vel, að hann hafi horft á það, því að það hefi eg sjálfur gert. En þar, sem hann heldur, að ekki sé nema 7–8 pör eftir, þá hygg eg, að þar sé nokkuð langt farið. En því máli hans til stuðnings, að þessum fugli sé að fækka, get eg nefnt það, að þegar eg var ungur, sá eg örn oftast á hverjum degi, en síðan eg varð eldri sé eg hann sjaldnast oftar en einu sinni á ári. Eg verð að draga í efa, að rétt sé að segja, að oss beri eins að halda í örninn eins og geirfuglinn. Mér er ekki kunnugt um, að geirfuglinn hafi verið ránfugl eða yfir höfuð orðið valdandi nokkurs tjóns. Aftur á móti hefi eg heyrt getið um, að hann hafi verið nytsemdar fugl. Það sem vakti fyrir nefndnefndinni var í einu orði það, að þeir fuglar, sem væri ránfuglar og skemdi eigur manna, en gerði hinsvegar ekkert gagn, ætti ekki skilið, að hlífiskildi væri haldið yfir þeim. Slíkum fuglum er skylt að útrýma. Í nefndinni var eg fús til samkomulags við háttv. þm. Dal. (B. J.) um þetta atriði, vegna þess, að hann skýrði frá því, hvern skaða örninn hefði unnið í vor þar vestur frá, og hygg eg, að hann hafi sagt satt og rétt frá eins og hann er vanur. Eg get ósköp vel skilið, að háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) sé það ekkert áhugamál að útrýma erninum, því að hann á engin lömb og hefir líklega aldrei átt.  (Sigurður Sigurðsson: Hvernig getur þm. vitað það ?)  . En eg á lömb, og þó að eg hafi hingað til haft efni á að missa eitt og eitt, þá vil eg ekki ala örninn á lömbunum mínum. Eg get vel skilið, að menn hugsi til þess með söknuði, að sjá aldrei fuglakonunginn oftar, því að það geri eg hálft í hvoru líka. En eg álít þó, að ef hann er einungis konungur fuglanna til þess að vinna skaða, þá eigi hann að deyja. Eg hefi heyrt sagt, að örninn hafi stundum hremt börn, og það veit eg með sanni, að hann hremmir lömb, hvenær sem hann sér sér færi. Eg verð þess vegna að halda, að hann hafi fyllilega til óhelginnar unnið.



Mönnum eru hér mislagðar hendur eins og oft vill verða. Eg hefi aldrei fyrr orðið þess var, að háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) væri brjóstbetri maður en eg. Man eg eftir því, að hann hefir viljað slátra öllum skáldum og listamönnum landsins; en nú er skift svo um, að hann vill jafnvel taka ernina undir sína breiðu arnarvængi til þess að skýla þeim. Eg gæti betur skilið, að hann hafi í raun og veru gengið í endurnýjung lífdaganna og sé orðinn svo brjóstgóður maður sem hann lætur, ef hann vildi líka taka alla yrðlinga undir verndarvængi sína. Það er kunnugt, að tóunni fækkar mikið á Íslandi fyrir utan þá staði þar sem hún er ræktuð. Eg vildi, að hann sæi um, að frumv. yrði lagt fyrir þingið um, að ekki mætti drepa tóur næstu 10 árin. Þá myndi eg fremur viðurkenna brjóstgæðin. Eg játa, að örninn er konungur fuglanna, háfleygt dýr og skarpskygnt og mikill andi, sem svifur yfir vötnum Árnesinga er »fiskar vaka þar í öllum ám« eins og Jónas Hallgrímsson kvað. En refurinn er líka mikið og merkilegt dýr, ráðkænn og slunginn, yfirleitt vel fallinn til þingmensku, ef eg þekki rétt. (Eitthvert muldur í sessunaut þm. (M. Ól.), en svo lágt, að það heyrist ekki út um salinn). - Þegar gegnt er fram í, þá vildi eg að það kæmi málinu á einhvern hátt við, svo að tækifæri gæfist til þess að sýna þá hæversku, að taka það til greina. - Það gleður mig, að háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) er orðinn svo brjóstgóður, að hann vill halda hlífiskildi yfir þessum fugli, sem skáldin nefna oftast og er sannnefndur skálda og kvæðafugl. En undarlega mundi það koma mér fyrir, ef síðar kæmi í ljós, að hann væri óvinveittari skáldunum sjálfum en skáldafuglinum. Nema hann hugsi sem svo, að ef vér drepum öll skáld, sem nú eru uppi, þá sé rétt, að vér geymum örninn til þess, að hann verði yrkisefni ófæddra skálda, sem upp vaga undir nýjum og betri skilyrðum. Háttv. þm. (S. S.) sagði, að eg hefði borið þetta frv. fram fyrir bænastað kjósenda minna. Það er hverju orði sannara. En eg hefi enga dul dregið á það, að eg er þeim sammála um, að krafa þeirra sé sanngjörn og réttmæt. Það lifir sjálfsagt nóg af erninum fyrir því, þó að hann verði ófriðaður um 5 ára skeið. Því að það er aðgætandi, að nefndin var nærri því eins brjóstgóð og 1. þm. Árn. (S. S.) þar sem hún hefir ekki viljað ófriða arnareggin. Þó að leyft sé að skjóta geldfugl, eða fuglinn, þegar hann hefir ungað út eggjum sínum, þá er það ekkert voðaleg ófriðun. Eg get verið sammála háttv. þm. (S. S.) um það, að þetta er ekkert fjarskalegt stórmál á þá leið, að frelsi og velferð landsins sé í voða, ef þessum fugli fjölgar. Eg vona líka, að háttv. þm. líti ekki svo á, að þessir feigu ernir dragi alt líf og alla velferð landsmanna með í flugnum, þegar þeir falla fyrir þeim dauðaskeytum, sem á að heimila fólki að senda þeim. Eg ætla ekki að biðja mér allþarflega liðs, því að eg býst við, að þeir sem greiddu frv. atkv. síðast geri það einnig nú, jafnvel þó að andi þingmannsins drægi arnsúg í flugnum, þegar hann réð mönnum frá að gera það.



Eg man ekki betur, en að háttv. þm. Dal. (B. J.) hafi greitt atkv. með friðun arnarins í fyrra.  (Bjarni Jónsson: Má eg leiðrétta þetta undireins. Eg greiddi hvorki atkvæði með né móti fuglafriðunarfrumv., því að eg var ekki viðstaddur þegar atkv.greiðslan fór fram)  . Þetta kann að vera satt. En honum hefir þá að minsta kosti ekki verið mikið áhugamál að koma í veg fyrir friðun arnarins, úr því að hann var ekki viðstaddur atkv.greiðsluna. Honum hefir hlotið að vera eins kunnugt um það þá eins og nú, að það gæti komið fyrir, að örninn banaði lömbum. Mér er ekki kunnugt um, hvað mikil brögð hafa verið að lambadrápi arnarins í Dalasýslu, en eg hygg, að þótt frézt hefði, að nokkur lömb hefði fallið fyrir honum í einhverri annarri sýslu, þá hefði háttv. þm. Dal. (B. J.) varla rokið til að flytja frv. um að ófriða örninn. Eg geri ekki mikið úr því, að örninn hafi drepið lömb í Dalasýslu í vor. Þau munu hafa drepist af öðrum ástæðum. En um það vilja menn ekki tala. Ef hér væri sjónarvottar sem segði mér frá, þá mundi eg trúa, en fyrr geri eg það ekki. Hér á landi er orðið sáralítið um erni, svo lítið, að margir þingmenn hér í salnum hafa aldrei á æfi sinni séð örn. Dalasýsla hlýtur því að vera mikil undantekning. Eg verð að telja það rangt að útrýma erninum, jafndýrlegum fugli og jafnsaklausum og hann er í rauninni. Það var sagt hér áðan, að ekki mundi vera eftir í landinu nema 7–8 pör af þessum fugli, og má hann því ekki við miklu drápi. Og ef þeir eiga að geta gert mikinn skaða í Dalasýslu, þá hljóta þeir að vera þar allir samansafnaðir. Get eg ekki að því gert, að mér finst það harla ótrúlegt. Það væri alveg ófyrirgefanlegt hverflyndi af þinginu, ef það færi nú að samþykkja þetta frumv., alveg þvert ofan í það, sem það samþykti í fyrra. Mér finst það líka ófyrirgefanleg harðneskja að vilja gereyða erninum, þó að það kunni einstöku sinnum að koma fyrir, að hann gripi lamb og lamb, þegar hann eða ungar hans eru komnir að bana úr hungri. Má minna á í þessu sambandi kvæðið um Torfa og tóu: »Til hvers ertu Torfi minn tóunni að blóta« o. s. frv. Veit eg, að háttv. þm. Dal. (B. J.) kannast við það. Ef svo langt á að fara, að gerdrepa alt það, sem einusinni hefir verið nefnt rándýr, þá fengi fátt að halda lífi í þessum heimi. Það væri athugavert, hvort ekki væri til önnur rándýr á tveimur fótum, sem skæðari væri en örninn. En þau njóta þess, að þau eru hærra sett og líkari oss. Eg mun ekki ljá því atkvæði mitt, að örninn verði ófriðaður, og set eg það ekki fyrir mig, þó að eg viti, að það getur komið fyrir, að hann grípi einstöku lamb, til þess að bjarga sér eða ungum sínum frá bráðum dauða.



Það var alveg rétt tekið fram hjá háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.), að háttv. þm. Dal. (B. J.) hafði ekkert við þetta ákvæði að athuga í fyrra, þegar örninn var friðaður í fimm ár. Það hljóta því að vera einhverjar sterkar ástæður, sem knýja hann til að koma með þetta frv. nú, og vér vitum reyndar, hverjar þessar ástæður eru. Örninn hafði sem sé í fyrra verið grunaður um að drepa lömb fyrir einhverjum háttv. kjósanda í Dalasýslu. Eg vildi nú gjarnan fá skýrslu um það, hve mörg lömb örninn hefir drepið, og ekki einungis um töluna, heldur og um það, hve mörg hafi verið hvít, hve mörg svört og hve mörg mórauð. Meðan engin skýrsla liggur fyrir um þetta, engin dánarvottorð, tel eg mér ekki skylt að trúa því, að örninn hafi drepið nokkurt lamb. En þó svo væri, að arnargreyið hefði drepið nokkur lömb í Dalasýslu, þá vildi eg heldur borga eitthvað fyrir lambaskammirnar, heldur en að fara að ófriða örninn. Mér kom það nokkuð spanskt fyrir, og hafði sízt dottið það í hug, að háttv. þm. Dal. (B. J.) færi að flytja svona frv., og eg hefði miklu fremur getað búist við að heyra hann halda skáldlega ræðu um það, hve fallegur þessi konungur fuglanna sé, heldur en að bannsyngja hann fyrir að hafa drepið nokkur lömb vestur í Dalasýslu. »Horlömb«, heyri eg að einhver segir hérna nálægt mér, og dettur mér þá í hug að spyrja háttv. þm. Dal. (B. J.) hvort það gæti ekki skeð, að eitthvað annað en örninn hefði banað lömbunum. Mér þykir vænt um að heyra, að hv. 1. þm. Árn. (S. S.) vill friða örninn, því að hann er ekki vanur að halda því fram, sem skaðlegt er fyrir bændur. Þess ber og að gæta, að nú orðið eru ekki til nema örfáir ernir á landinu. Fyrir nokkrum árum spurði eg mann, sem þekti öll arnarhreiður á landinu, hve margir ernir væri hér til. Það var Hörring fuglafræðingur, og kvaðst hann hafa talið hreiðrin, og vóru þau þá 14. Víst er um það, að mér er kunnugt um, að í mörg ár hefir ekki sést örn fyrir austan. Það kann reyndar að hafa komið fyrir, að hann hafi sést einu sinni eða tvisvar í einum eða tveimur hreppum, en í flestum hreppunum hefir hann alls ekki sést. Ástæðan til þess, að örninn eyðist svo mjög, er sú, að hann drepst af eitri, sem sett er fyrir tóur. Eins og kunnugt er, er eitrað fyrir tóuna með rjúpum, og í það gengur örninn. Af sömu ástæðum er líka annar fugl að eyðast, og það er valurinn. Háttv. þm. Dal. (B. J.) taldi það erninum til óhelgi, að hann væri skaðlegur í varpi. Eg get ekki skilið; að hann sé skaðlegri 1914 en 1913. Eg er alinn upp í eyju á Breiðafirði, og eg heyrði þess aldrei getið, að örninn skaðaði varpið þar. Annars verð eg að benda háttv. þm. Dal. (B. J.) á það, af því að hann virðist ekki vita það, að örninn er ekki sundfugl og verpir ekki í eyjum, heldur verpir hann í fjöllum. Eg get ekki látið hjá líða að snúa mér að háttv. 1. þm. Rangv. (E. J.), því að það gekk hneyksli næst að heyra, hvernig hann talaði. Hann sagði, að vér ættum að gera alt til að útrýma ránfuglum: Eg þekki ekki þingið hjá Hottentottum, en eg býst við, að enginn Hottentotti hafi þessa skoðun. Eg skal nú leyfa mér að telja upp þá fugla, sem hann vill eyða. Þeir eru: örn, valur, kjói, smyrill, hrafn, svartbakur og veiðibjalla.  (Bjarni Jónsson: Hrafninn er ekki ránfugl)  . Eg er miklu betur að mér í fuglafræði en háttv. þingm. Dal. (B. J.) og eg veit, að hrafninn er ekki ránfugl, en eg tala hér í anda og eftir skilningi þeirra manna, sem kalla alla þá fugla ránfugla, sem drepa lömb. Eg hefi nú lokið máli mínu og skal að eins að endingu taka það fram, að mér þykir vænt um fuglana og er ánægja að því að sjá þá, og eg vona að háttv. deild sýni þá sanngirni gagnvart erninum, að samþykkja ekki þetta frumvarp.



Það er fögur og göfug hugajón, sem hefir komið fram hjá andmælendum þessa frumv., að vilja halda við sem fjölskrúðugustu dýralífi í landinu. En það er ekki nóg, að dýraríkið sé fjölskrúðugt, ef dýrin eru til ógagns eins. Þegar talað hefir verið um innflutning nýrra dýrategunda í landið, t. d. innflutning héra, þá hefir verið mælt með því vegna þess, að af mætti vænta einhverrar gagnsemdar. Og það verðum vér að hafa hugfast, þegar talað er um að viðhalda fjölskrúðugu dýraríki, að dýrin sé oss til góðs en ekki til ills. Eg hefi aldrei heyrt annað um örninn, en að hann sé ránfugl, og mér er ómögulegt að skilja, að það sé neinn Hottentotta-hugsunarháttur að vilja útrýma honum. Það er einmitt menningarinnar hugsjón, að útiloka alt það, sem er til tjóns, og það er mikilsvert, að það spor sé rétt stigið. Eða á þingið að taka þá stefnu, að friða öll rándýr, hvort sem þau eru á tveimur fótum eða fjórum? Eg hefi nú ekki heyrt neina tillögu um að eyðileggja mannfólkið, enda er sú tegundin af tvífættu dýrunum nokkurnveginn friðuð að lögum, þó að sum þeirra sé ekki sem allra þörfust. Það eru litlar líkur til, að örninn muni deyja út í heiminum, þó að hann yrði ekkí lengur til á Íslandi. Það er svo um sum dýr, sem hingað hafa fluzt inn í landið, að vér vildum nú óska, að svo hefði aldrei verið. Mætti t. d. nefna refinn, sem ekki er til annars en óþrifnaðar og tjóns. Eg held að oss liði vel og að vér hefðum nóga skemtun, þó að vér mistum alla þessa fugla, sem hv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.) taldi: erni, vali, smyrla, kjóa og hrafna, og hvað það var nú fleira. Margbreytni í dýraríkinu er því að eins góð og holl, að það sé um þau dýr að tala, sem landsmönnum sé til gagns og gleði. Eg álít það enga ástæðu ránfuglunum til málsbóta, þó að lömbin geti farið af öðrum ástæðum, en af þeirra völdum. Þeir eru þó viðbót við alt annað. Eg hugsa, að það ætti einmitt að vera takmark vort, að koma þeim dýrum fyrir kattarnef, sem eru oss til tjóns og ama. Og eg skal bæta því við, að það er ekki til neins að semja friðunarlög fyrir dýr, sem í almenningsálitinu eru skaðleg. Þau verða drepin jafnt eftir sem áður. Þegar hrafninn sést kroppa augun úr kind, verður hann drepinn, ef því verðar við komið, hvort, sem hann er friðaður eða ekki. Eg skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta, en vil lýsa yfir því, að eg mun greiða þessu frv. atkvæði.



Mér kemur það undarlega fyrir, að hv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) leyfir sér að brigsla mér um, að eg hafi borið þetta frumv. fram eftir ósk kjósenda minna. Eg hefði alls ekki borið það fram, ef ekki hefði verið skorað á mig, en eg veit ekki betur, en að það sé sjálfsagt, að taka tillit til kjósenda sinna. Hann var að brigsla mér um, að eg hefði flutt frumvarpið af því að lömbin, sem drepin vóru, vóru úr Dalasýslu. En ef þau hefði verið úr hans kjördæmi, myndi hann hafa flutt frumvarpið og sagt, að þessi ótætis fugl ætti ekki að lifa. Þá myndi eg líka hafa greitt atkvæði með honum, því að eg skifti ekki um skoðun eftir kjördæmum. Sami háttv. þingmaður sagðist ekki trúa því, að örninn hefði drepið nokkur lömb, og undir það tók háttv. 2. þingm. S.-Múl (G. E.) með honum og vildi fá skýrslu um lit og tölu lambanna. Á þeim degi urðu þeir Heródes og Pílatus vinir. Þeir vita betur, Heródes og Pílatus fyrir austan og vestan, heldur en maðurinn, sem sá lambið drepið í burðarliðnum.  (Guðmundur Eggerz: Hvar eru dánarskýrslurnar? Einar Arnórsson: Hann vill fá sálnaregistur)  . Það stendur á þessu frumvarpi um dánarvottorð lamba frá háttv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.). Ef það væri komið fram, mætti kanske setja á sig, hvað mörg lömbin vóru, og hver þeirra vóru hvít, hver svört, hver mórauð og hver golsótt eins og hann. Eg skal ekkert þræta um það, hvað margir ernir eru hér á landi nú. Hvort þeir eru 6 eða 8 að eins, skal eg ekkert um segja. En frumvarpið fer ekki lengra en það, að ekki skuli liggja sekt við að skjóta þá, en undan þeim má ekki steypa eftir sem áður. Háttv. þm. V.-ÍSf. (M. Ó.) sagði, að eg hefði greitt atkvæði með fuglafriðunarfrumv. í fyrra, en eg held nú, að hann muni lítið um það, hvernig eg greiddi atkvæði í fyrra. Hann kallaði það hverflyndi að fara nú að breyta þessum lögum. En eg man ekki betur, en að greidd væri atkvæði með nafnakalli um þetta frumv. fyrir nokkrum dögum, og kallar hann það þá ekki hverflyndi, að greiða öðruvís atkvæði nú heldur en í fyrradag? Það er þó ekki meira hverflyndi að hvika frá ári til árs, heldur en frá degi til dags. Eg hefi aldrei borið það fram sem neina aðalástæðu, að þessi fugl hafi einhverntíma verið kallaður ránfugl, heldur hefi eg flutt þetta frumv. af því, að örninn er skaðræðisgripur fyrir eignir manna. Um eitt atriði er eg sammála háttv. þm. V.-ÍSf. (M. Ó.), og það er um þessi tvífættu rándýr, sem hann var að tala um. Er ekki örninn á tveimur fótum? Eg hefi aldrei séð örn á fjórum fótum. - Þeir vita svo mikið, þessir tveir þingmenn, sem nú eru farnir að berjast saman. Þeir vita hvað eg veit, og þykjast jafnvel vita það betur en eg sjálfur. Eg er ef til vill grannvitur, en eg veit þó það sem eg veit, og eg veit, að örninn hefir drepið lömb fyrir bændum vestur í Dalasýslu. Þingmanninum þarna að austan kom það »spanskt« fyrir, að eg skyldi vilja eyða þessum fugli, sem honum þykir svo gaman að sjá í loftinu. Hann vildi rengja mig um það, að örninn hefði drepið þessi lömb.  (Guðmundur Eggerz: Eg var ekki að setja hnútur í háttv. þingmann)  . Nei, eg veit, að hann heldur ekki, að eg hafi etið lömbin. En þó að sýslumaðurinn í Suður-Múlasýslu sé glöggur unglingur, þá trúi eg betur þeim manni, sem hefir séð þetta, heldur en honum. Hann var að vitna til þess, að hann væri alinn upp í eyju á Breiðafirði og hefði aldrei heyrt þess getið, að örn hefði gert usla í varpi. Kannske allir hinir sé sjónlausir eða vitlausir, sem hafa alist upp í Breiðafjarðareyjum. Alt hans tal sýndi, að hann veit ekki hvað í eyjum gerist. Hann var reyndar ungur, þegar hann fór úr eyjunum, en hann var þó til vita og ára kominn, sem kallað er, og hefði átt að þekkja það. Hann þykist vita betur um þetta alt heldur en eg. En af því að hann er yngri en eg, ætti eg þó að vita meira, því að þó að hann hefði fylgt mér frá því að hann fæddist og vissi alt, sem fyrir mig hefir borið á þeim tíma, þá hefir hann enga bók um það, hvað eg hugsaði og sá áður en hann fæddist. Hann ætti þá kannske að vita það, að eg er ekki alveg ókunnugur í Akureyjum og jafnvel eina kunnugur og hann sjálfur. Hann má ómögulega halda, að hann geti talið þingmönnum trú um, að hann viti betur um hlut, sem hann hefir hvorki séð né heyrt, heldur en þeir menn, sem bæði sjá og heyra. Eg legg ekki svo mikið upp úr þessu tali um fjölskrúðugt dýraríki. Eða ætti menn t. d. að vita, hvort ekki væri hægt að halda hér við bjarndýrum ? Það er göfugt dýr, og svo er um fleiri tegundir, eins og t. d. moskusnautið o. fl. Eg get ekki séð, að það sé rangt frá búskaparins sjónarmiði að ófriða örninn. Það er aðeins frá fegurðarinnarsjónarmiði af því að það þykir fögur sjón að sjá fljúgandi örn. En það eru fleiri dýr fögur heldur en örninn. Mér dettur í hug það sem hindin sagði við kálfinn sinn: »Gættu þín góði minn, þegar þú kemur út í skóginn; þar er ljótt dýr, sem étur þig«. Þegar kálfurinn kom svo út í skóginn, sá hann silkimjúkt gulröndótt dýr, sem honum þótti undurfallegt, og fór hann strax að leika sér við það. En endirinn á þeim leik varð sá, að dýrið drap kálfinn og át hann. Það hafa nú komið fram nokkuð skiftar skoðanir um friðun á rándýrum, en skyldi menn vilja friða tígrisdýrið af fagurfræðilegum ástæðum? Það var einu sinni maður norður á Borðeyri, skáldmæltur og gáfaður maður, en hafði drukkið of mikið og lagðis út af á víðavangi. Kemur þá hrafn og fer að hoppa í kring um hann. Þá segir maðurinn: »Blessaður fuglinn, sendur af drotni til að gera mér lífið ánægjulegt«. Svo sofnar maðurinn, en þá tók krummi að gerast nærgöngull og fór að höggva í hann. Maðurinn vaknar við það og segir: »Helvítis hræfuglinn, sendur af djöflinum til að pína mig og kvelja«. Það geta verið skiftar skoðanir um það, hvort örninn geri meira að því að gleðja menn eða kvelja. En hvað sem því líður, vona eg, að eg lifi það, að háttv. 2. þm. S.Múl. (G. E.) skifti skoðun á erninum. Eg vil svo biðja hæstv. forseta að ætla mér stundarkorn til þess að segja 2–3 orð allra seinast, þegar hinir eru búnir að tala. Eg ætla ekki að tefja umræðurnar meira nú, fyrr en þá að niðurlagi, ef eg þyrfti að þakka einhverjum fyrir að styðja minn málstað. Þeir hafa þegar veitt mér og máli mínu drengilegan stuðning samherjarnir, hv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.) og hv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.), og kann eg þeim góðar þakkir fyrir.



Síðan eg talaði seinast hefir skoðun mín á þessu máli breyzt að nokkru leyti. Eg hafði þá trú, að háttv. þm. Dal. (B. J.) hefði sagt satt, þegar hann skýrði mér frá, hvílíkur vágestur örninn væri Dalamönnum, en nú hefir það komið í ljós við umræðurnar, að háttv. þm. hefir að eins flutt þetta frumvarp til þess að fá tækifæri til að skemta þingmönnum með kringiyrðum, dómadagsskrítlum og glensi, en ekki af því, að málið væri honum alvöru- eða áhugamál. Þrátt fyrir þetta mun eg þó greiða frumv. atkvæði eins og við 2. umr., því að eg álít frumvarpið þarft, þrátt fyrir það, að háttv. þm. Dal. (B. J.) lítur svona á það. Þá skal eg snúa mér að vini mínum háttv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.). Hann sagði, að það væri ósköp að heyra mann halda öðru eins fram og því, að útrýma bæri rándýrum, sem spilti eignum manna. Eg get með sama rétti sagt, að það er óskaplegt að heyra önnur eins orð og þessi í þingsalnum. Og eg býst ekki við öðru, en háttv. þm. mundi reyna að verja sig, ef einhver með rangindum ætlaði að hirða sýslumannslaunin hans. En alveg sama máli gegnir um bóndann og lömbin. Hann verður að verja þau til þess að þau geti orðið að fullorðnum kindum, sem honum verði að gagni. Hann verður að byrja á lömbunum. Eg hefi að minsta kosti aldrei heyrt - það getur verið, að háttv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.) hafi heyrt það - að nokkur maður hafi fengið fullorðna kind úr dauðu lambi. Það verður einmitt að koma í veg fyrir það, að örninn leggist á lömbin. Nú hefir háttv. Dal. (B. J.) sagt mér, að örninn hafi tekið lömb í Dalasýslu. Það er nú auðséð, að þetta er honum ekkert alvörumál, en vegna þess, að eg hygg þetta satt vera, þá mun eg þó greiða atkvæði með frumv., þrátt fyrir alt alvöruleysi og miður heppilegar fyndnistilraunir háttv. flutningsmanns (B. J.). Þær hafa miðað til þess eins, að spilla fyrir málinu, en þó vænti eg þess, að þær verði því ekki að falli.

Matthías Ólafsson Háttv. þm. Dal. (B. J.) sagði, að eg hefði verið að brigsla honum um að bera fram frv. að vilja kjósenda sinna. Þetta er ekki rétt skilið. Hitt sagði eg, og það stend eg við, að mig furðar á því, að háttv. þm. (B. J.) skuli láta kjósendur sína fá sig til þess að bera fram á þinginu aðrar eins firrur og þetta frumvarp er. Hann var eitthvað að minnast á héra - og mintist jafnvel á tvífætta héra að því er mér skildist. Þetta er nú ekki svo fjarri sanni, sem maður skyldi halda. Hérarnir eru taldir fremur kjarklítil dýr - og mér virðist þeir háttv. þingmenn, sem af hræðslu við kjósendur fá sig til þess að flytja slíkar firrur, ekki óskyldir þessum hugprúðu(!) dýrum - eða með öðrum: tvífættir hérar. Háttv. þm. (B. J.) gramdist það mjög, að við háttv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.) skyldum vera á sama máli hér. Það er nú svona, að eg hefi ekki þann sið, að leggjast á móti réttu máli fyrir það eitt, að maður, sem hefir verið mér mótstæður í öðrum málum, er með því. Eg skal ekkert um það segja, hvernig háttv. þm. Dal. (B. J.) hugsar í þessu efni. Hann gerði okkur þá æru, að kalla okkur Heródes og Pílatus - án þess þó að kveða upp úr með það, hvor okkar væri Heródes og hvor Pílatus.  (Bjarni Jónsson: Þeir mega skifta með sér störfum sjálfir)  . En þá vantar þriðju persónuna, sem sætti þá. Það er líklega Kristur frá Vogi, þótt innrætið virðist harla ólíkt Kristi frá Nazaret. Eg stend við það, að mér virðist það hverflyndi, ef háttv. þingmenn, sem friðuðu örninn í fyrra, færi nú að greiða atkvæði með ófriðun hans. Og eg trúi því ekki fyrr en eg tek á því. Háttv. þm. (B. J.) kannaðist við það, að skáldin mundu sakna arnarins og síteraði Jónas Hallgrímsson: »Klógulir ernir yfir veiði hlakka«. Hann var í því sambandi að tala um vötnin í Árnessýslu, en eg held að hv. þm skjátlist í þessu. Jónas mun hafa átt við Rangárvallasýslu. Annara vænti eg, að þetta hégómlega frv. verði felt. Oss er það miklu meira tjón að vera án arnarins en þótt hann tæki eitt horlamb kanske tíunda hvert ár. Eg gæti fallist á till. háttv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.), að landið borgaði verð þessarra fáu horlamba, sem örninn tæki, ef glöggar skýrslur fengist um, hve mörg þau væri. Það færi þá bezt á því, að leidd væri þingvitni um það vestur í Dalasýslu. Það mundi borga sig mikið betur en að útrýma hér á landi konungi fuglanna. Það er að vísu satt hjá háttv. þingm., að hreiður arnanna eru friðuð, en það kemur að litlu liði. Eg býst ekki við, að margir ungar komi úr eggjunum, þegar búið er að skjóta makana.



Eg hélt ekki, að það yrði svona miklar umræður um þetta mál, og sízt af öllu, að oss yrði gefið tækifæri til að skemta oss eins vel og raun er á orðin. Það er ekki miklu að svara af því, sem fram er komið, en þó get eg ekki stilt mig um það að gera tvær athugasemdir: Rauði þráðurinn í ræðu háttv. 1. þm. Rang. (E. J.) var sá, að eg legðist á móti þessu frv. vegna þess, að eg ætti engin lömb. Eg skaut því þá fram, að hann hefði enga hugmynd um, hvort svo væri eða ekki. Annars er ástæðulaust að svara þesskonar sökum nokkuð frekara. Þau bera sönnunargildi sitt svo ljóst í sjálfu sér, að ekki þarf að skýra það nánara. Eg hefi ekki mikið að segja út af ummælum háttv. þm. Dal. (B. J.). Hann bar mér það á brýn, að eg væri óvinveittur skáldunum - vildi þau helzt ófriðuð í stað arnarins. Eg veit ekki, hvaðan honum kemur sá vísdómur. Eg hefi aldrei sagt neitt í þá átt. Hitt veit eg, að hann kannast við, að það eru ekki allir skáld, þótt þeir yrki, eða jafnvel þótt þeir njóti skáldastyrks. Annars skal eg ekki fara langt út í þá sálma, því að það kemur ekki þessu máli við. En á það vil eg minna háttv. þm. Dal. (B, J.), að verði örnunum útrýmt, þá missa skáldin eitt af yrkisefnum einum. Það gæti þá ef til vill orðið til þess, að ástæða væri til að draga dálítið af skáldastyrknum fyrir bragðið. Það hefir verið sagt, að vér ættum að farga öllum skepnum, sem geri oss tjón. En hvar á þá staðar að nema? Það er síður en svo, að örninn sé ofarlega í tölu þeirra dýra, sem vinna oss tjón. Sá skaði, sem hann gerir, er afarlítill í samanburði við ýms önnur dýr, svo sem mýs, rottur o. o. fl. Og húsdýrin svo nefndu gera oss oft mikinn skaða, t. d. kötturinn. Eg las það nýlega í blaði, að hundur hefði rifið á hol kindur upp í Mosfellssveit. Og þó er hundurinn eitt af vorum þarfaskepnum, og naumast mun háttv. þm. Mýramanna (J. E.) vilja ófriða hundinn, þó að það hafi komið fyrir, að hann rifi skepnur á hol. Þessi mælikvarði er því einskis nýtur. Eg skal svo ekki fara lengra út í þessi mál. Það eru þegar færð nóg rök að því, að þetta frv. á ekki að ganga fram.



Eg skal lofa hv. deild því, að vera stuttorður. Því er ekki eins varið með mig eins og háttv. þm. Dal. (B. J.). Hann virðist eiga eina bágt með að þegja og fýlungi í bjargi. Eg hefi ekki tilefni til þess að svara háttv. þm. Rang. (E. J.) öðru en því, að það er ekki rétt að kenna erninum það, að aldrei hefir orðið fullorðin kind úr dauðu lambi, og jafnvel ekki heldur þótt ekki verði altaf úr lifandi lambi. Háttv. þm. Dal. (B. J.) sagði, að arnarhreiður hefði verið í Arnardranga, og bjóst hann við því, að eg mundi hafa séð ungana í hreiðrinu frá heimili mínu í Akureyjum, sem liggja 3 kvartmílur frá landi. Að vísu er eg nokkuð sjóndapur, en eg býst samt við því, að allskarpa sjón - skarpari en okkar háttv. þm. Dal. (B. J.) - þyrfti til þess að sjá slíkt. En því er nú svo farið með háttv. þm. Dal. (B. J.), að hann flytur þetta frv. að vilja kjósenda sinna. Honum finst það vera skylda sín að flytja alt, sem þeir fara fram á við hann, hversu mikil firra, Sem það er. Þó að hver bóndi í Dalasýslu vildi hafa járnbraut heim í túnið til sín, þá er eg sannfærður um, að háttv. þm. (B. J.) mundi flytja frv., sem færi fram á það. Hann færði engin rök fyrir máli sínu. Ræða hans var aðeina »mislukkaðar vittigheder« og smáhnútur, sem eg er búinn að gleyma. Hann sagði, að hugur minn gripi ekki yfir það, sem hann hefir lært. Eg er ánægður, ef hann grípur yfir það, sem háttv. þm. (B. J.) hefir ekki lært.



Það eru til setningar í hugsunarfræðinni, sem ekki má snúa við. T. d. snjór er hvítur, sykur er hvítur, ergo er sykur = snjór. Flestar ályktanir háttv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.) eru af þessu bergi brotnar. Eg sé, að hann vill ekki hlusta á ræðu mína. Eg get þá geymt athugasemdirnar þangað til síðar. Háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) þótti það hugleysi af mér að bera fram frv., í samræmi við almennan héraðsvilja í kjördæmi mínu. Eg læt hvern sem vill dæma um það, hvort eg sé tvífættur héri eða ekki - en hitt er víst, að nóg er af þessum hugprúðu dýrum hér á landi, og ber frekar á þeim þegar um sjálfstæði landsins út á við er að ræða en í innanlandsmálum. En eg álít það hugprúðara að halda fast fram réttmætum kröfum síns héraðs, heldur en að taka strax til fótanna eins og hérar, þegar um það er að ræða að verjast erlendum ágangi og heimta aftur tekinn ránsfeng. Hann er reiður yfir horlömbunum, sem hann segir, að fallið hafi í Dölunum, en á hinum þræðinum neitar hann, að nokkurt lamb hafi drepist. Þarna kemur hann upp um sjálfan sig. Þessi orð hans um horlömbin bera vitni um það, að hann hefir tekið á bringukollinum á þessum dauðu lömbum - annars gat hann ekki vitað að þau væri horuð. Háttv. 1. þm. Árn. (Sig. Sig.) ályktaði sem svo - eg vil benda mönnum á það, það getur ef til vill ráðið atkvæðum hér - að ef ófriða skal örninn, vegna þess að hann drepi lömb, þá ætti að ófriða alla hunda, því að þeir gæti líka drepið lömb, og þá líklega alla menn, sem slátra lömbunum og eta þau. Svona ályktanir skýra svo vel málið, að rétt er að setja feitt stryk undir það. Viðvíkjandi biblíuskýringum háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) skal eg geta þess, að eg er enginn Kristur, og Kristur var ekki frá Vogi. Kristur frá Nazaret þýðir smurlingur frá beitarhúsum, en ég veit ekki til þess, að eg hafi nokkurntíma verið smurður, þótt eg geti ekki neitað því, að eg hafi komið í mörg beitarhús. En annars var það ekki eg, sem sætti þessa fornu féndur, heldur vóru það þessi saklausu lömb vestan úr Dalasýslu, eins og segir í stökunni: Féndur grimmir flugust á í fyrra, út af hvölum. En í sumar sættu þá saklaus lömb úr Dölum.

Guðm. Hannesson Háttv. þm. Mýr. (J. E.) kvað það hugsjón menningarinnar að útrýma öllum dýrum, sem þjóðinni væri til fjármunalegrar bölvunar. Hugsjónir menningarinnar fara eftir því, á hverju stigi menningin er. Lægsta stigið er að drepa alt og éta, sem tönn á festir - hæsta, að meta mjög mikils það, sem prýðir og hefir verulegt fegurðargildi. Um frv. þetta er það skemst að segja, að það er til ills eins, og sjálfsagt að fella það. Svo mun vera sem háttv. þm. Mýr. (J. E.) segir, að örninn muni drepinn, ef hann gerir tilfinnanlegan skaða, hvað sem lögin segja. Frv. er því óþarft. En skaða gerir það að því leyti, að nú eru ernir skotnir til þess að troða belgina út og selja. Það er ilt verk og óþarft, því að enginn mun efast um, að þessi fallegi fugl er að deyja út hér á landi.



Þessar umræður, sem orðið hafa um þetta mál, hafa haft þann blæ á sér að mörgu leyti, sem ekki sæmir löggjafarþingi. Eg vona, að þetta verði háttv. þm. til aðvörunar, en ekki eftirbreytni.

Frams.m. (Pétur Jónsson): Vér erum taldir þrír flutningsmenn þessarar tillögu, en í raun réttri er hún flutt fyrir hönd Bændaflokksins eða að hans tilstuðlun. - Þetta mál, ullarskoðunin, hefir verið á döfinni; fyrr en nú og nokkur undirbúningur átt sér stað undir það, að fá umbætur á ullarverkuninni, meðal annars í þá átt, að mat á henni kæmist á. Málið hefir oftar en einu sinni komið til kasta Búnaðarfélagsins og verið rætt á búnaðarþingum, en hingað til hafa menn ekki þorað að leggja út í almenna skoðun á ull. Menn hafa bæði óttast kostnaðinn, sem þetta hefði í för með sér, og svo hefir þótt ófrjálslegt að hafa skylduskoðun. En eftir að hr. Sigurgeir Einarsson hefir unnið að þessu máli og rannsakað svo árum skiftir, þá hefir hann komist að þeirri niðurstöðu, að óhætt sé að koma henni á nú innan skamms, og álítur nauðsynlegt, að það verði gert. Eins og allir vita, er það gott að gera skoðun á ull, eins og öllum öðrum vörum, en hitt er ef til vill eigi öllum jafnljóst, að til þess, að hún komi að gagni, þá þarf hún að vera skylduskoðun, sem gengur jafnt yfir alla. Það hefir sýnt sig, að kaupfélög og kaupmenn, sem hafa viljað vanda ullina, hafa skoðað hana og kastað vondri ull frá í lægra flokk, að þeir hafa tapað af ullarkaupum og mist viðskiftamenn sína yfir til keppinauta, sem ekki vóru jafnvöruvandir. Þetta hefir varnað því, að ullarmat gæti komist á, nema á stöku stað. - Kaupfélag Þingeyinga hefir nú strítt við þetta í 30 ár, og það sem hefir hjálpað því til þess að gera umbætur á ullarverkuninni, er það, að verslunin, sem það aðallega átti að keppa við, hefir að nokkru leyti haft sömu aðferðina og ekki látið bjóða sér úrkast. En t. d. á Akureyri hefir þetta aftur á móti gengið öfugt. Þar hafa altaf verið nógir keppinautar, sem hafa tekið vonda ull og tekist að koma henni á markaðinn undir nafninu »Norðlenzk ull«. Þetta heldur jafnaðarverði ullarinnar niðri og það er örðugt mjög að toga upp fyrir jafnaðarverðið lítinn hluta af ullinni, t. d. frá einni verzlun eða félagi. Að reisa við ullarverðið á meðan svo stendur, verður því aðeina gert, að mikill hluti hennar sé góð og tryggileg vara og aðeins minni hlutinn illa verkaður, og þá verður fyrst og fremst að greina ullina sundur í flokka eftir mismunandi verkun og tegundum. Eg veit, að sumir ætla, að þetta verði mjög kostnaðarsamt. Hér er nú gert ráð fyrir 3–4 yfirskoðunarmönnum, sem ekki mundu hafa kaup nema svo sem 2 mánuði ársins og svo ferðakostnað samtals líklega um 600 kr. á ári hver, og það er ekki mikið. Það yrði alls eitthvað 2000–2400, eða rúmlega það í hæsta lagi. Þetta gæti auðvitað skakkað einhverju, en ekki svo, að landasjóð dragi neitt um það. Undirmatsmenn er ætlast til að verzlanirnar kosti sjálfar, og það er ekki tilfinnanlegt. Aðalatriðið er að fá góða menn. Sá maður, sem kaupfélag Þingeyinga hefir haft til þess konar starfa, hefir getað unnið félaginu að nokkru leyti verk, sem það hefði orðið að verja manni til eins fyrir því, þó að engin ullarskoðun hefði verið höfð. Hann hefir getað vegið ull og haldið allar skýrslur. Að vísu er þetta ekki alveg kostnaðarlaust, en ekki er það svo tilfinnanlegt, að það ætti að geta aftrað framkvæmdum á þessu máli eða bakað nokkrum ósanngjarnan kostnað. Eg hefi talað við einstöku kaupmenn um þetta og Sigurgeir Einarsson hefir talað um það við marga, sem yrði því fegnir, ef þetta kæmist fram. Því fer betur, að það eru margir kaupmenn, sem þykir það skemtilegra, að varan, sem þeir flytja út, sé þeim og landinu frekar til sóma en minkunar, og þegar svo er ástatt, veit eg, að lögin verða ekki óvinsæl svo að það komi þeim að sök. Eg skal að endingu geta þess, að vér flutningsm. höfum viljað benda á aðalefnið í lögum þeim, sem till. ætlast til að stjórnin leggi fyrir næsta þing. En þetta er aðeins lausleg bending. Það er gert ráð fyrir því, að stjórnin hafi sér til aðstoðar í þessu þann mann, sem fengið hefir þóknun af opinberu fé til þess að sinna málinu, og að hann muni, ásamt stjórninni, gæta þess, sem nauðsynlegt er og ekki er víst að hér sé fram tekið.

Björn Hallsson; Eg bað um orðið af því, að eg hefi, eins og háttv. þm. S.-Þing. (P. J.), skift mér dálítið af þessu máli á þinginu, eða þó öllu heldur utan þingsins. Vér flutningsmenn flytjum málið að nokkru leyti fyrir Bændaflokkinn. Á þingmálafundi, sem við þingmenn N.-Múl. héldum þar í vetur, kom í ljós eindregin ósk kjósenda í þessu efni, þannig, að skorað var á okkur, sem þá vórum í kjöri, að flytja á þessu þingi frumvarp, þess efnis, að lögbjóða mat á ull. Mönnum var það ljóst, að eitthvað verulegt þyrfti að gera til þess að vanda ullarverkunina á líkan hátt og átt hefir sér stað með fiskinn. En um hitt höfðu menn ekki myndað sér fasta skoðun, hvernig matinu yrði haganlegast fyrir komið. Um það vóru skiftar skoðanir. - Eg hreyfði svo málinu í Bændaflokknum, og var það rætt þar, og var Sigurgeir Einarsson þar viðstaddur eftir ósk okkar til samtals og upplýsinga um málið. Niðurstaðan varð sú, að vér vórum kosnir í nefnd, - sem flytjum nú þessa þingsályktunartillögu og einn maður að auk, sem sæti á í efri deild, til þess að athuga málið. Álit vort er nú komið hér fram á þskj. 167, og er þingsályktunartillagan, með athugasemdum, eins og vér höfum hugsað oss að slíku máli yrði bezt fyrir komið, en fer ekki fram á það, að þetta þing semji nú þegar reglulegt ullarmat. Oss nefndarmönnum fanst enn ekki vera komin nógu föst hugsun í málið og að almenningur mundi hafa gott af því, að kynnast því og ræða á milli þinga. Hins vegar þótti oss réttara, að málið gengi fram á þessu þingi með þeim undirbúningi, að menn geti tekið afstöðu til þess, áður en næsta þing kemur saman, og verði það þá að lögum. Mér virðist það líka betra, ef hægt væri að vanda svo til laganna, að ekki þyrfti að fara að breyta þeim þegar á næsta þingi, eins og er ofarlega á baugi með ýms lög nú. Eg skal játa það, að með þessu er málinu enn ekki komið í það horf, sem óskað var eftir fyrir austan, því að þar vildu menn helzt hafa lögin samþykt þegar frá þessu þingi. Þetta er ekki af því, að ull sé verr verkuð þar en annarsstaðar, heldur má segja þvert á móti, að Austfirsk ull sé einmitt í allmiklu áliti. En misjöfn er hún samt sem áður, og menn finna til þess, að ýmsu er ábótavant í þessu efni. Verzlunarsamkepnin kemur því til leiðar, að það kemur ekki greinilega í ljós, hve miklu meira virði góð ull er, en hin, sem illa er verkuð. Verðið kemur oft og einatt meira undir því, hver á mesta ull, þannig, að maður sem á mikla ull, en vonda, fær sama verð fyrir hana einsog fátæklingurinn, sem hefir vandað lagðinn sinn eftir föngum. Þetta hefir bæði oss flutningsmönnum þessarar tillögu, og mörgum öðrum þótt alveg ófært, og álitum vér að hér þurfi að komast fast skipulag á, og sameiginlegt merki fyrir land alt, á ull sem er í hverjum flokki fyrir sig, en svo hefir auðvitað hver útflutningsstaður undirmerki. Eg sé ekki betur, en að þetta sé heppilegasta leiðin og kostnaðurinn virðist ekki svo tilfinnanlegur, að ástæða sé til að fælast hann, svo mikilla bóta sem af þessu ætti að mega vænta.



Á undanförnum þingum hefir lýst sér allmikill áhugi á því, að bæta verzlun landsins, bæði í þessu efni og öðru. Má í því sambandi meðal annars minna, á fjárveitinguna, sem ætluð var einum manni til þess að kynna sér verkun á ull og markað fyrir hana. Eg veit, að þingmenn vilja gjarna fá ullarmetsmenn, enda hafa menn reynsluna fyrir sér, þar sem fiskimetsmennirnir eru, og alt það dæmalausa gagn, sem þeir hafa unnið landinu. Mér er sagt, að í Miðjarðarhafslöndunum væri sú vara algerlega óseljanleg, ef ekki kæmi til álit metsmanna, svo mikla trygging gefur það fyrir hærra og vissara verði. Sama yrði sjálfsagt ofan á með ullarmetið, þegar það hefði staðið nokkur ár. Markaðurinn yrði vissari og betri. Eg vil því lýsa ánægju minni yfir því, að þessi till. er hér fram komin. Það getur vel verið, að það nægi, að semja og samþykkja þessa till., og að ekki sé rétt að setja lögin nú þegar. Hefði eg þó frekar búist við því, þar sem hr. Sigurgeir Einarsson hafði gefið háttv. tillögumönnum bendingar og samið uppkast að lagafrumv., en í því þýðir ekkert að rekast, hvort þessi þarfa réttarbót dregst um eitt ár, eða ekki. Eg tel það gott, að ýta undir stjórnina með það, að láta semja slíkt frumvarp sem þetta. Eg held, að hún iðrist aldrei eftir því, þótt hún kosti einhverju til þess, að bæta verzlun landsins og atvinnuvegi. Eg held, að menn hafi hingað til reiknað of smátt í því efni, verið hræddir við það, að leggja tuginn í sölurnar til þess að græða þúsundirnar. Þeir hafa ekki skilið það fyrri en fiskimetsmennirnir komu til sögunnar, hverja þýðing það hefir að eiga metsmenn, eða aðra slíka erindreka fyrir landsins hönd. Fjárveitingar allar til slíkra hluta hafa ætíð verið taldar eftir, hversu lúsarlegar sem þær hafa verið, - og það hafa þær allar verið - líka sú stærsta. En það er ekki talið, sem kemur í staðinn, og er það þó vanalega þúsundfalt, þótt ekki sé hægt að sýna það reikningslega. Þessar almennu athugasemdir vildi eg láta fylgja tillögunni. Að sjálfsögðu fylgi eg henni, og vona, að hún verði til þess, að ullarmet komist á sem fyrst.



Eg bjóst við því, að ýmsir þm. léti sig þetta mál miklu skifta, og eg áleit ekki óeðlilegt, þótt einnig þeir tæki til máls, sem ekki verzla með þá vöru, sem hér er um að ræða. Þegar það var tekið til bragðs hér um árið til þess að bæta ullarmarkaðinn, að styrkja þennan eina mann, hr. Sigurgeir Einarsson, til utanfarar, þá hugðu margir, að það eitt mundi nægja til fulls. Það áleit eg aldrei, og eg vil segja, að það hafi verið fullvel ráðið, þótt ekki væri að treysta því, að það eitt yrði nóg til þess að koma ullarverzluninni í það horf, sem hún þyrfti að komast. Það er mjög gagnlegt, að menn eigi kost á leiðbeiningu í ullarþvotti og þess háttar, ef þeir kunna að færa sér það í nyt, en eg þori ekki að ábyrgjast að það komi að tilætluðum notum, nema þetta fylgi með, sem hér er farið fram á í þessari tillögu. Kostnaðurinn, sem af þessu leiðir, og háttv. þm. S.-Þing. (P. J.) mintist nokkuð á, vona eg að blæði engum í augu. Þó að hann yrði um eða yfir 2000 kr. á ári, þá er það ekki stór fúlga fyrir landssjóð, en hins vegar stórgagn í aðra hönd. Fyrst og fremst er það landinu sómi, að varan sé sem vönduðust. Í öðru lagi verður þá vöruverðið jafnara meðal einstakra manna, og í þriðja lagi verður verðið fastara og hærra á heimsmarkaðinum. Eftir því, sem vér höfum átt kost á að kynna oss málið, er alt þetta óyggjandi, og þá er æði mikið unnið, þótt ekki væri nema það, að þá fengi hinn fátæki sama verð og hinn ríki, ef báðir hefði vandað jafnt verkunina. Eg sé ekki betur, en að vörunni mundi fara stórkostlega fram, ef matið yrði innleitt, og hagnaðurinn nema miklu meira en því, sem hér er farið fram á, að greitt verði úr landssjóði. Vér höfum nú farið þessa leið, að fela stjórninni málið með þingsályktunartill., þar sem teknir eru fram aðal punktarnir í því, sem vér ætlumst til. Vona eg, að stjórnin láti sér það vel líka og að háttv. deild leyfi till. fram að ganga, hvað sem á eftir fer. Eg vona, að deildin lofi þessu máli að minsta kosti að halda áfram til stjórnarinnar. Ef henni lýst illa á málið, þá er líka þar með búið og ekkert við því að segja. Eg er þakklátur háttv. þm. Dal. (B. J.) fyrir það, hve hlýlega hann talaði í garð tillögunnar, en þar sem hann var að snupra oss fyrir að hafa ekki komið með málið hér inn á þing í frumvarpsformi, þá er því til að svara, að vér álítum málið ekki nægilega undirbúið til þess. Skal líka geta þess, að vér höfðum herra Sigurgeir Einarsson í ráðum með oss um meðferð þessa máls. Vér vildum líka láta bændur út um land kynna sér málið og þingmálafundi ræða það við tækifæri, þótt vér reyndar getum gengið að því sem vísu, að þeir verði oss sammála um þetta. Það er eðlilegt, að ekki sé allir spentir fyrir, að þetta mál gangi fram, en vona þó, að deildin samþykki tillöguna.



Eg er fyllilega samþykkur þessari þingsályktunartillögu. Hún er eðlilegt áframhald af þeim tilraunum, sem um langan tíma hafa verið gerðar til að bæta markað fyrir þessa vöru, sérstaklega af hálfu kaupfélaga fyrir norðan, og eins af hálfu alþingis 1909, er það kostaði erindreka til að kynna sér helztu ullarmarkaði fyrir íslenzka ull, og til að komast eftir því, hvernig kaupendur íslenzku ullarinnar vildi helzt hafa ullina verkaða. Við kostnaðinn er eg ekki svo hræddur, því að eg tel algerlega víst, að hann margborgi sig, ef ullarmatið, einsog gera má að sjálfsögðu ráð fyrir, hefir bætta verkun ullar í för með sér. Ef ein miljón punda af ull er flutt út árlega, þá er auðsætt, að ekki þarf mikla verðhækkun á hverju pundi til þess, að það verði allálitleg upphæð, og allur kostnaður við matið margborgi sig. Fleira hafði eg ekki að taka fram, eg stóð upp aðeins til þess að láta hv. flutningsmenn tillögunnar og hv. deildarmenn heyra þegar, hvoru megin eg væri í þessu máli.



Það var aðeins örstutt athugasemd. Háttvirtur þingm. Dal. (B. J.) skaut því til vor flutn.m., því vér hefðum ekki borið þetta mál fram hér á þingi í frumvarpsformi. Háttv. 1. þm. Rang. (E. J.), svaraði þessu að nokkru en ekki öllu leyti. Auk þess, sem vér vildum heldur láta bændur út um land kynna sér málið fyrst, þá áleit herra Sigurgeir Einarsson, að réttara væri, að bændur lærði að hagnýta sér þvottaefni þau, sem hann hefir nú útvegað til ullarþvotta. Honum þótti því réttara að láta það dragast eitt ár eða svo ennþá, þar sem vænta mætti, að ullarverkunin yrði auðveldari, þegar búið væri að útbreiða notkun þessara þvottaefna og þá ætti að koma ullarmatinu á.



Eg hafði ekki neitt atyrt háttv. flutningsm. tillögunnar, en vildi aðeins, að Sigurgeir Einarsson hefði undirbúið málið svo, að það hefði getað komið fram í frumvarpsformi á þessu þingi. Eg get vel fallist á þá ástæðu, sem sagt var frá, að aftrað hefði því að þessu sinni.