Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. ber fram brtt. á þskj. 162 um það, að á eftir 1. gr. frv. komi ný gr., svo hljóðandi: „Ekki skal innheimta framleiðslugjald samkv. 3. gr. l. af síld, sem lögð var á land til bræðslu á sumarsíldveiðum 1952.“ - Eins og menn sjá, er þessi brtt. sama efnis og brbl. frá 11. júlí þetta ár, en frv. um staðfestingu á þeim var vísað til fjhn. í gær. Till. er þó ekki alveg samhljóða efnisgrein brbl., því að sleppt er að vísa nákvæmlega til þess, við hvaða lög er átt. Það sýnist óþarfi, þar sem frv. er um breyt. á þeim l., og í öðru lagi er orðalagi breytt vegna þess, að nú er síldveiðitíminn 1952 liðinn, og er orðalagi breytt í samræmi við það. Þessi brtt., sem fjhn. þannig gerir, er eingöngu byggð á því, að henni þykir réttara að afgreiða ein lög, heldur en tvenn um breytingu á einum og sömu lögum. Kom þetta til orða við 2. umr. þessa máls og sætti ekki neinum mótmælum í raun og veru frá hv. þdm., aðeins benti hæstv. fjmrh. á það, að þetta mundi frekar seinka málinu. En það ætti ekki verulega að vera, og ef sérstaklega liggur á því, ættu nú að vera möguleikar á því að fá hv. Nd. til að taka þetta mál fyrir til einnar umræðu á fundi í dag. - Sé ég svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar.



Herra forseti. Frv. þetta er til staðfestingar á brbl. frá 6. maí 1952. Hefur allshn. haft frv. þetta til athugunar og leggur til, að það verði samþ., en eins og kemur fram í nál. og fram kominni till., þá áskildi einn nm. sér rétt til þess að bera fram brtt., og hefur hann gert það. N. ræddi frv. þetta við verðlagsstjóra, og skýrði hann frá því, að þær skýrslur um verðlag, sem nýskeð hafa verið gefnar út, næðu sem næst til þess tíma, er brbl. voru gefin út, þ.e.a.s., þessar skýrslur ná svona til miðs maí, aðeins lengra en til þess tíma, er l. voru gefin út. En hann gat þess einnig, að í undirbúningi væru skýrslur frá þeim tíma, sem hin nýju brbl. ná til. Jafnframt fékk n. þær upplýsingar frá verðgæzlustjóra, að þau heimildarákvæði, sem í l. felast, hefðu ekki komið til framkvæmda og að ekki hefðu verið gefin út þau fyrirmæli, sem gert er ráð fyrir í 2. gr. um framkvæmd heimildarinnar. Og þá kom það fram í n., að æskilegt væri að fá að heyra, hvað liði framkvæmd þessara l. um það, að birt yrðu nöfn þeirra, sem uppvísir verða að óhóflegri álagningu á vöru eða þjónustu, sem frjálst verðlag er á. Og vil ég segja það fyrir mig, að ég vænti þess að fá um það upplýsingar, hvað framkvæmd þessa ákvæðis líður, og tel, að maður eigi heimtingu á því, að nöfn þeirra manna, sem hér eiga hlut að máli og hafa gert sig seka um óhóflega álagningu á vörur og þjónustu, verði birt sem allra fyrst. Varðandi þá brtt., sem hér liggur fyrir frá hv. 6. landsk. þm., þá hefur hún ekki komið fyrir n. í heild. En ég vil lýsa því yfir, að ég lít svo á, að þessi till. sé til bóta. Ég tel, að það sé til bóta, að það sé skylt að birta nöfn í vissum tilfellum, þó að ég vilji ekki segja um, hvort álagningarmarkið, sem hér er talað um, 50%, sé það nákvæmlega rétta. En þetta segi ég aðeins fyrir mig, en ekki fyrir hönd n. - Nefndin leggur til, að frv. verði samþ., og gerir það í trausti þess, að það komi til framkvæmda sem allra fyrst.



Herra forseti. Ég var sammála öðrum nm. í allshn. um að leggja til, að þetta frv. yrði samþ., en hins vegar áskildi ég mér rétt til að bera fram brtt. við það, og þá till. hef ég borið hér fram á þskj. 154. Það var rétt, sem hv. frsm. n. sagði, að þessi till. mín hefur ekki komið fyrir allshn. til athugunar, enda hafði ég bana ekki tilbúna, þegar n. fjallaði um málið. Það er öllum kunnugt, að eitt af höfuðstefnuskráratriðum hæstv. ríkisstj., þegar hún tók við völdum, var að afnema innflutningshöftin og verðlagseftirlitið. Ég ætla ekki að ræða hér sérstaklega, hvernig hæstv. ríkisstj. hefur framfylgt því stefnuskráratriði sínu að fella niður innflutningshöftin. Allir vita, hvernig það loforð hefur verið vanefnt. Hins vegar er það staðreynd, að hæstv. ríkisstj. hefur staðið dyggilega við loforð sitt um að afnema verðlagseftirlitið. Þegar Alþfl. vissi, að til stóð að afnema verðlagseftirlitið, benti hann á, að með slíkum aðgerðum væri stefnt í hið mesta óefni og að enginn vafi væri á, að verzlunarstéttin mundi nota frelsi sitt til óhæfilegrar álagningar. Hæstv. ríkisstj. vildi ekki á þetta fallast og hélt því fram, að hin frjálsa samkeppni mundi sjá fyrir því, að álagningin yrði ekki óhófleg, þar eð sá, sem óhóflega legði á vöruna, mundi ekki geta selt hana. Reynslan hefur nú ótvírætt skorið úr því, hvernig þessar fullyrðingar hæstv. ríkisstj. hafa staðizt. Verulegur hluti verzlunarstéttarinnar hefur notað frelsi sitt og aðstöðu til óhóflegri og ósvífnari álagningar, en dæmi eru til um áður. Af áhrifum hinnar frjálsu samkeppni fara engar sögur. Þeirra hefur enginn orðið var og sízt af öllu hæstv. ríkisstj. sjálf. Um þetta eru til ótal tölur. Hafa þær verið birtar hvað eftir annað, og sé ég ekki ástæðu til að fara að rifja þær upp hér. Fram á það hefur verið farið af Alþfl. hvað eftir annað, að ríkisstj. birti nöfn þeirra aðila, sem gerzt hefðu sekir um óhæfilega álagningu. Var þessi krafa borin fram í þeirri von, að birtingin megnaði að knýja verzlunarstéttina til að stilla álagningu sinni meira í hóf, en reynslan hafði sýnt að gert var. Þessari kröfu var algerlega hafnað af hæstv. ríkisstj. þar til í maímánuði s.l., að hæstv. viðskmrh. neyddist til að gefa út brbl., sem heimiluðu honum að birta nöfn þeirra, sem gerzt höfðu sekir um óhóflega álagningu. Í setningu þessara l. fólst að sjálfsögðu viðurkenning af hálfu hæstv. ríkisstj. á því, að fullyrðing hennar um það, að hin frjálsa samkeppni mundi sjá fyrir álagningunni, hefði ekki reynzt haldgóð. Ástæða var til að ætla, að hæstv. viðskmrh. mundi nota birtingarheimildina þegar í stað og ekki hvað sízt vegna þess, að ekkert lát varð á hinni óhóflegu verzlunarálagningu, þótt lögin væru sett, á meðan nöfn voru ekki birt. En hæstv. viðskmrh. birti engin nöfn. Hann setti ekki einu sinni reglugerð þá, sem lögin heimiluðu honum að setja, og verzlunarokrið hélt áfram. Nú biður hæstv. ráðh. um staðfestingu laganna frá í maí án þess að hafa nokkru sinni notað þá heimild, sem þau gáfu honum, þrátt fyrir mikla þörf á framkvæmd þeirra. En til hvers er að samþ. slík lög? Mér virðist, að þó svo að þetta frv. yrði samþ. eins og það liggur fyrir, þá sé alls ekki hægt að treysta því, að hæstv. ríkisstj. og hæstv. viðskmrh. geri skyldu sína og birti nöfn þeirra aðila, sem reynast sekir um óhæfilega álagningu. Ég tel alveg óhjákvæmilegt, að tekið sé upp í frv. ákvæði, sem beinlínis skyldar ríkisstj. til birtingar nafna. Heimildin ein er gagnslaus, svo sem nú er á verzlunarmálunum haldið. Það er að sjálfsögðu ekki vandalaust að ákveða, hvenær skylt skuli að birta nöfn. Ég hef lagt til, að skylt sé að birta nöfn, ef álagning fer 50% fram úr því, sem tíðkaðist þegar fjárhagsráð og viðskiptanefnd ákváðu hámarksálagninguna. Ég vil taka það skýrt fram, að ég hef ekki nefnt þetta mark vegna þess, að ég álíti þetta hóflega hækkun á álagningunni, öðru nær. Ég hef gengið svona langt í þeirri von, að það mætti verða til þess, að meiri hluti þessarar hv. d. og hæstv. viðskmrh. gæti fallizt á svo sanngjarna till. sem hér liggur fyrir. En hins vegar virðist mér alveg ljóst, að 50% hækkun á álagningu frá þeim reglum, sem giltu þegar fjárhagsráð og viðskiptanefnd fóru með þessi mál, sé allt of mikil og óhæfileg hækkun. Vel má vera, að á sumum sviðum hafi álagningu verið um of í hóf stillt, á meðan þessi mál voru í höndum fjárhagsráðs og viðskiptanefndar. En síðan hafa vörur hækkað mjög í verði, og hækkar það að sjálfsögðu ágóða seljandans, auk þess sem umsetning hefur stórum aukizt síðan verðlagseftirlitið var fellt niður, og eykur það auðvitað stórlega tekjur verzlunarinnar. Þær reglur, sem ef til vill voru nokkuð þröngar á sínum tíma, eru því orðnar miklu sanngjarnari nú, er umsetning hefur aukizt og grunnverð hækkað. Ég vil því skýrt undirstrika það, að í þessari 50% hækkun, sem ég nefni hér í till., felst engin viðurkenning af minni hálfu fyrir því, að þetta sé hófleg hækkun á álagningunni. Ég miða eingöngu við þessa tölu til þess að sýna fyllstu sanngirni í þeirri von, að hæstv. viðskmrh. og hv. þd. geti gengið inn á jafnsjálfsagðan hlut eins og þetta.



Herra forseti. Ég tel nú ekki mikla ástæðu fyrir mig að fara að elta ólar við þann áróður, sem Alþfl. hefur um langt skeið haldið uppi og hv. 6. landsk. endurtók hér í d. Þetta er eitt af þeim pólitísku flotholtum, sem flokkurinn hefur náð í og reynir að halda sér fljótandi á. En því miður kennir bæði rangfærslna og missagna í þessum málaflutningi, sem túlkar málið á þann hátt, sem verst kemur þeim, sem um málið hafa fjallað, en bezt þeim, sem ætla að nota sér það að árásarefni. Þetta kann að vera eðlilegur breyskleiki. Mönnum hættir við að nota sér málin þannig til framdráttar. Og að minnsta kosti hjá Alþfl. og hjá málgagni hans hefur ekki verið sparað að bera fram neitt af því, sem kann að vera gott til árásarefnis, þó að það í sjálfu sér sé mjög fjarri sannleikanum. Það, sem hv. þm. sagði um verðlagið, er hvergi nærri rétt. Það er rétt og hefur verið viðurkennt, bæði af mér og öðrum, að það hafa komið fyrir tilfelli og koma enn, er of mikið er lagt á vöruna. Hins vegar er ekki nokkur vafi á því, og getur hver maður gengið úr skugga um það, sem vill, að þetta er ekki almennt. Þeir, sem athuga síðustu verðlagsathuganir, er gerðar hafa verið á mörgum stöðum úti um land, munu sjá, að álagningin á þeim vörum, sem þar eru tilteknar, - sem eru mjög margar vörutegundir, - er mjög hófleg. Og á sumum stöðum, t.d. eins og á Akureyri, er álagningin um og undir því, sem var heimilað með þeim lágu ákvæðum, er giltu hér áður. Og af öllum þeim fjölda dæma, sem tekin hafa verið af handahófi, þá eru ekki í þeirri skýrslu nema tvö tilfelli, sem sýna óhóflega álagningu. Þetta eru síðustu skýrslurnar. Svo eru aðrar skýrslur, sem voru teknar frá febrúar og fram í maí eða byrjun júní. Má segja, að meðalálagning samkv. þeim á matvöru sé svo að segja nákvæmlega sama og heimiluð var undir ákvæðunum, sem þá þóttu svo lág, að kaupmenn og kaupfélög þóttust ekki geta verzlað með vöruna með þeirri álagningu, sem þá var heimiluð. Þetta sýnir, að hér eru áhrif samkeppninnar að koma í ljós, en því miður, eins og ég sagði áðan, verð ég að viðurkenna, að nokkur dæmi koma enn fram um of háa og sums staðar óhóflega álagningu. En þó að æskilegt sé, að slíkt komi ekki fyrir, þá eru þessi fáu dæmi á engan hátt afgerandi um verðlagið í landinu. Hv. þm. sagði, að það hefði ekki komið fram reglugerð í sambandi við brbl. Í l. stendur: „Ráðherra setur nánari fyrirmæli um framkvæmd þessarar heimildar.“ Þar er ekki sagt, að sett skuli reglugerð. Þetta má skiljast þannig, að ráðh. geti gefið viðkomandi embættismanni fyrirmæli um það, hvernig framkvæmdin á að vera. Mér er það ljóst, að það er erfitt að framkvæma þetta, án þess að það komi fram sem nokkurs konar hámarksákvæði, því að ef því er slegið föstu í eitt skipti fyrir öll, að nöfn skuli ekki birt, ef álagningin fer ekki fram úr einhverju vissu marki, þá þýðir það, að innflytjendur og kaupmenn mundu telja sér heimilt að leggja á vöruna að því marki. Þess vegna tel ég, að till. hv. 6. landsk. þm. sé raunverulega hámarksákvæði. Hún felur í raun og veru það í sér, að kaupmönnum og innflytjendum er heimilt að leggja á vöruna 50% meira en gert var, þegar ákvæðin voru í gildi, án þess að þeirra nöfn verði birt, án þess að þeir þurfi að taka út þá hegningu, sem birtingin felur í sér. Þetta álit ég vera afar óheppilegt og ekki annað en að taka upp hámarksákvæðin aftur í nýrri mynd. Hitt er svo annað mál, hvernig rétt er að framkvæma ákvæðin, þannig að mönnum sé ekki óbeinlínis heimilað að nota vissa álagningu. Það hefur verið til athugunar, og mun verða reynt að komast að niðurstöðu um það næstu daga. En nú er verið að undirbúa birtingu nafna þeirra, sem telja má að lagt hafi óhóflega á vöru, og geri ég ráð fyrir, að sú birting geti farið fram í næstu viku. En ég vil benda á, að talað er í l. um óhóflega álagningu, svo þó að birt séu nöfn þeirra manna, sem leggja óhóflega á ýmsar vörur, þá er ekki þar með sagt, að það sé samþ., að þeir sem minna leggja á, en kunna þrátt fyrir það að leggja hátt á vöruna, eigi að sleppa framvegis. Það er ekki þar með sagt, að því sé slegið föstu, að þeirra nöfn verði ekki birt síðar. Verzlunarmenn hafa spurt, hvað þeir megi leggja mikið á, til þess að nöfn þeirra verði ekki birt. Þeim hefur verið svarað, að þeir megi leggja á það, sem sé yfirleitt sanngjarnt talið í verzlun, í heildsölu og smásölu. Menn vita það yfirleitt, þeir sem við verzlun fást, hvaða álagning er sanngjörn á ýmsum vörum í heildsölu og smásölu. Álagningin er ekki sú sama á öllum vörum. Hún er mismunandi eftir tegundum. Ég vil að lokum segja, að meðan framkvæmdin heyrir undir mig, þá mun ég ekki láta birta nöfn þeirra manna, sem ég tel að leggi hóflega á vörurnar og fara ekki fram úr því, sem almennt er talið rétt og heiðarlegt í þessum efnum.



Herra forseti. Ég vil fyrir hönd allshn. beina því til hv. 6. landsk., flm. brtt., að hann taki hana aftur til 3. umr., þannig að n. gefist tóm til þess að athuga hana.



Herra forseti. Ég get að sjálfsögðu fallizt á þau tilmæli frsm. allshn. að taka þessa till. aftur til 3. umr., og geri ég það hér með. Ég vil þó, áður en þessum umr. lýkur hér nú, víkja nokkrum orðum að því, sem hæstv. viðskmrh. sagði áðan. Hann vildi skilja mína till. þannig, að í henni fælist ábending til verzlunarstéttarinnar um, að ekkert væri við það að athuga, þótt álagning væri hækkuð um allt að 50% frá því, sem var í tíð fjárhagsráðs og viðskiptanefndar. Þetta er mesti misskilningur hjá hæstv. ráðh., enda tók ég það mjög greinilega fram í framsöguræðu minni áðan, að það væri ekkert slíkt, sem fyrir mér vekti. Ég teldi, að hér væri um of mikla álagningu að ræða, þó að farið væri að því marki, sem ég miðaði mína till. við, en ég gengi hins vegar svona langt eingöngu í því skyni að reyna að fá samkomulag um eitthvert mark, sem ekki gæti talizt alger fjarstæða. Og það er eingöngu það, sem fyrir mér vakir, þegar ég tala um 50% hækkun frá því, sem áður var. Hæstv. ráðh. sagði, að hann ætlaði ekki að fara að elta ólar við áróður Alþfl. í þessu máli, þetta væri flotholt flokksins og annað slíkt. Þetta er alger misskilningur hjá þessum hæstv. ráðherra. Alþfl. þarf ekkert flotholt og það þarf engum áróðri að beita til þess, að allt hugsandi fólk fordæmi ástandið í verzlunarmálunum og meðferð hæstv. ráðh. á þeim. Skýrslur þær, sem hæstv. ráðh. hefur látið frá sér fara um verzlunarálagninguna, eru meira en fullnægjandi til þess að sannfæra menn um, hversu gersamlega hæstv. ríkisstj. hefur brugðizt öllum almenningi til hagsbóta fyrir fámennan hóp okrara. Verkin tala hér sínu máli hjálparlaust, enda var hæstv. viðskmrh. mjög tregur til að birta skýrslur verðgæzlunnar. Þá vildi hæstv. ráðh. halda því fram, að yfirleitt væri álagning mjög hófleg, í mörgum tilfellum ekki meiri en áður var og sums staðar jafnvel minni. Þó taldi hann, að um einstakar, fáar undantekningar væri að ræða. Þessi ummæli hæstv. ráðh. sýna betur en nokkuð annað, að það er ekki hægt að afgr. l. eins og þessi, án þess að ráðh. fái ákveðin fyrirmæli um, hvenær honum er skylt að birta nöfn. Viðskmrh., sem t.d. kallar það hóflega álagningu, þegar 85 vörusendingar af bátagjaldeyrisvörum, sem kosta í innkaupum 1.710.000 kr., eru seldar með álagningu, sem nemur 1.726.000 kr., þarf áreiðanlega að fá eitthvert aðhald um það, hvenær ástæða er fyrir hann að grípa í taumana og hvenær ekki. Og einmitt þessi fullyrðing hæstv. ráðh. og þessi afstaða hans til þess, hvað sé hóflegt og hvað sé óhóflegt, sýnir betur, en nokkuð annað, að það er með öllu óforsvaranlegt að afgr. þessi l. án þess, að hæstv. viðskmrh. fái fast aðhald um það, hvenær hann er skyldugur til að birta nöfn. Ég sé svo ekki ástæðu til þess á þessu stigi málsins að fjölyrða meira um þetta mál að sinni, en skal endurtaka það, að ég verð við tilmælum hv. frsm. allshn. um að taka till. aftur til 3. umr.



Herra forseti. Frv. þetta hefur legið fyrir hv. Nd. og hefur verið samþ. þar. Það gengur út á, að fellt sé niður gjald af leyfisbréfum fyrir bæjanöfnum, sem er ákveðið í lögum 10 kr. fyrir nýbýli og 25 kr. fyrir breyt. hvers bæjarnafns, en það er nú orðið með núverandi álagi samkv. lögum 24 kr. og 120 kr. Gjald þetta skiptir afar litlu máli fyrir ríkissjóð og ekki talin ástæða til að vera að halda því. Þess vegna er lagt til, að þetta verði fellt úr l. Ég legg til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Þó að frv. komi væntanlega í menntmn. og ég eigi þar sæti, þá vil ég þó núna strax láta í ljós skoðun mína á þessu máli, til þess að menn geti frekar áttað síg á því, á meðan málið er að vefjast fyrir deildinni. Ég tel ákaflega misráðið að vera að leika sér að því eða létta mönnum að leika sér að því að skipta um gömul bæjanöfn. Mörg af okkar bæjanöfnum eru til komin fyrir sögulega atburði, sem eru tengdir við sögu viðkomandi jarðar, og þó að einhver maður komi á þá jörð, sem vilji fara að kenna jörðina við sjálfan sig eða eitthvað annað, þyki nafnið ekki veglegt, eins og þegar Lambhúsnafni er breytt í Ásgarð eða þegar Hrappsstöðum er breytt í Hlíð o.s.frv. - það er fjöldi af slíkum dæmum, - þá tel ég, að það sé í alla staði óheppilegt og löggjafinn eigi frekar að reyna að hindra, að slíkar breytingar eigi sér stað, heldur en að ýta undir þær með því að létta mönnum að fá þær. Allt öðru máli gegnir með nýbýlin. Þegar ný jörð verður einhvers staðar til, þá verður að koma nafn á hana, og að létta mönnum að fá það nafn og koma því sæmilega fyrir, því mun ég vera með, en ég vil þrengja möguleikana, sem núna eru fyrir því, að menn séu að hringla til með nöfn á gömlum jörðum. Það eru til jarðir í landinu, sem er tvisvar sinnum búið að breyta um nafn á. Hvenær kemur svo þriðji maðurinn og vill búa til enn þá eitt nafn á hana o.s.frv. og þannig að endalausu hringla með nöfn á gömlum jörðum, sem eru búnar að vera í byggingu í fleiri hundruð ár undir þeim ákveðnu nöfnum, sem þær hafa gengið undir fram á allra síðustu ár. Þess vegna er ég alveg á móti því að fara að sleppa lausu öllu gjaldi og kvöðum við þessar breytingar á gömlu nöfnunum, þó að ég geti hins vegar vel fellt mig við það með nýbýlin. Það horfir allt öðruvísi við gagnvart þeim. En í þessu sambandi langaði mig til, úr því að við höfum þá ánægju að hafa ráðh. hjá okkur og hann sýnir d. þann heiður þar að auki að hafa framsögu í málinu, sem er óvenjulegt um stjórnarmál, sem koma frá Nd., þá vildi ég gjarnan mega spyrja hann að því, hvað hann geri og hvað örnefnanefndin geri við býlin, sem ekki taka upp nöfn, sem n. vill gefa þeim. Nú skal ég ekki nefna einstök dæmi með nafni í þetta sinn, en ég skal samt segja frá því, að fyrir svona nærri 20 árum var stofnað nýbýli, - ja, ég get sagt stofnuð nýbýli, því að ég veit af einum þremur, sem dæmið getur átt við, - og maðurinn - við skulum halda okkur við eitt þeirra maðurinn, sem stofnaði eitt nýbýlið, óskaði eftir að fá ákveðið nafn á býlið. Örnefnanefndin neitaði því. Hann fór að kalla býlið það, sem hann vildi. Svo kom nú að því, að hann þurfti að fá lán, og þá þurfti helzt að búa til löglegt nafn á býlið. Það hefur ekki fengizt enn. Lánið er fengið með fyrirhöfn og krókaleiðum, en án þess að enn sé komið löglegt nafn á býlið. Þannig er býlið komið upp og er eitt með betri býlum í þeirri sveit nú orðið, sem það stendur í, raflýst o.s.frv., allt saman í bezta lagi. Hvað gera hæstv. ráðh. og örnefnanefndin í þessu tilfelli? Nú er þarna ný jörð, byggð úr jörð, sem ríkið á, þriðjungur úr henni, byggð með leyfi hæstv. ríkisstj. og allra aðila, leyft að byrja með nýbýli, en maðurinn fær ekki það nafn á það, sem hann vill. Hann er ekki sóttur til neinna sekta, þó að hann noti það nafn, er hann vill gefa henni. Það er skrifað utan á bréf til hans alls staðar að. Það er ekki komið inn í fasteignamat enn þá, en það er komið inn í ýmsar aðrar opinberar bækur, t.d. Bæjatal á Íslandi og ýmsar aðrar opinberar bækur er það komið inn í, og svo er með ýmis af þessum nöfnum á nýbýlum, sem ekki hafa verið viðurkennd. Það er orðið svo fast í málvenjunni þar heima í héraði, að það er aldrei borið við annað en kalla það þessu nafni, sem maðurinn hefur tekið á býlið, og alveg núna nýlega er enn þá búið að biðja um endurnýjun á, að nafnið sé lögfest, viðurkennt af nefndinni, en það hefur ekki fengizt. Í þessum tilfellum finnst mér að þurfi nú eitthvað  Nú hefði mér fundizt eðlilegt, úr því að ráðh. var með þetta nýja frv. hér, sem fyrir okkur liggur, að taka þá t.d. til athugunar þetta atriði, hvað á að gera, þegar menn óhlýðnast lögunum, og fleira, sem virðist vanta í frv. að vísu, sem ég skal nú ekki fara nánar út í. En það var þetta, sem ég vildi sérstaklega leggja áherzlu á, til þess að menn hugsuðu um: Er það rétt stefna, sem er í þessu frv., að létta mönnum að breyta nöfnum á gömlum býlum? - Ég vil hindra menn í að gera það. Ég vil ekki, nema undir alveg sérstökum kringumstæðum, leyfa mönnum að gera það og láta þá borga mikið fyrir það. Ég vil ekki láta gömlu nöfnin á okkar býlum hverfa um land allt og einhver skrípanöfn koma í staðinn, sem viðkomandi menn og nefndin taka upp.



Herra forseti. Hv. þm. N-M. spurði mig um það, hvað nafnanefndin eða ég gerði undir þeim kringumstæðum, að n. synjaði mönnum um það nafn, sem þeir vildu, en þeir notuðu það þrátt fyrir það, ef ég skildi rétt það, sem hann fór með. Ég get því miður ekki svarað hv. þm., vegna þess að þetta mál hefur alls ekki til mín komið og ég hef ekkert um það heyrt, og yfirleitt verð ég að segja það, að ég heyri ákaflega lítið um breytingar á bæjanöfnum. Þau mál koma sjaldan til mín. En ég get látið athuga þetta mál og gefið upplýsingar við seinni umr. málsins hér í d. - Ég er honum sammála um það, að tíðar nafnbreytingar á jörðum eru ekki æskilegar. Það getur valdið ruglingi á ýmsan hátt og þá ekki sízt, ef breytt er nöfnum á jörðum, sem haldið hafa nafni sínu frá landnámstíð. En ég álít, að ekki eigi að gera mönnum torvelt um nafnbreytingu með því að leggja á hana háan skatt. Ég álít það óeðlilegt að láta menn borga skatt af því, að þeir fá nafn á nýbýli eða breyta nafni, sem hefur í mannsaldra verið talið skrípi. En því er ekki ætíð til að dreifa. Menn breyta nöfnum á jörðum sínum af ýmsum ástæðum. Ég álít þess vegna, ef farið væri út í það að gera mönnum erfitt fyrir eða jafnvel koma í veg fyrir, að tíðar breytingar séu gerðar á bæjanöfnum, þá yrði að gera það á annan hátt. Það yrði þá að setja eitthvert ákvæði inn í lögin, er setti skorður við slíku, eða gefa nafnanefndinni víðtækara vald, en hún nú hefur. Ég skal vera reiðubúinn til að ræða um slíkt, ef hv. n., sem þetta frv. fer til, vildi taka það frekar til athugunar í sambandi við þessa ábendingu hv. þm.



Herra forseti. Það voru aðeins bendingar í sambandi við þetta frv. - Það hafa komið frá bankastjóra Búnaðarbankans mjög harðorðar umkvartanir yfir starfi þessarar nafngiftanefndar, og hafa bréfaskriftir farið milli landbrn. og menntmrn. út af þessum umkvörtunum bankans. Umkvartanirnar eru aðallega þess eðlis, að afgreiðsla í n. gangi svo seint, að þetta standi í vegi fyrir því, að hægt sé að veita eðlileg lán út á nýbýli. Stundum standi þetta í vegi fyrir lánveitingum alveg óeðlilega langan tíma og nýbýlaeigendunum til mjög mikils baga. Nú skal ég ekkert dæma um það, hvað þessum töfum veldur, en ég vildi aðeins óska eftir því, að n. sú, sem fær þessi mál til meðferðar, ræddi við bankastjóra Búnaðarbankans um þetta atriði, því að ég tel víst, að hann geti gefið um það mikilsverðar upplýsingar. Fyrst tekið er að breyta þessum l., er nauðsynlegt að taka einmitt þetta atriði til meðferðar, sem mest hefur verið rætt núna seinni árin sem ágallar á þessu fyrirkomulagi, þá geysilegu töf, sem oft og einatt er á því að fá nöfn á nýbýli, og þar af leiðandi mjög mikil óþægindi fyrir þá, sem þurfa að taka lán út á sínar jarðir.



Herra forseti. Mig langar aðeins til þess að beina einni fyrirspurn til hæstv. menntmrh., sem hann væntanlega getur svarað, ef ekki nú þegar, þá síðar undir umr. málsins í deildinni. Það var ætlazt til þess, þegar þessi l. voru upprunalega sett, að þetta gjald, sem sett var fyrir nafnfestirnar, stæði undir kostnaði við n. Það munu vera 5 menn í n., og sá kostnaður færist svo yfir á ríkissjóðinn sjálfsagt að öllu leyti, ef þetta frv. yrði samþ. Þess vegna langar mig til að fá að vita, hver kostnaðurinn er við n. Út af því, sem hæstv. landbrh. sagði, skal ég nú segja alveg söguna um það, þegar ég var að reyna að útvega lán út á þetta nýbýli, sem ég nefndi áðan og ekki hefur enn þá fengið staðfest nafn. Það tók mig hér um bil, 3 ár að ná því láni. Jörðin var ekki til, og enginn vissi, hvernig átti með það að fara til þess að fá veðbókarvottorð. Svo fékk ég fyrst vottorð hjá hæstv. ráðuneyti um það, að það hefði leyft, að byggt væri nýbýli á þessari jörð og þetta nýbýli hefði fengið þetta lán, sem tekið var fram í landamerkjalýsingu. Þá fékk ég vottorð hjá hreppstjóra og oddvita um það, að á þessu landi, sem þetta vottorð ráðuneytisins hefði verið um, væri búið að byggja íbúðarhús úr steinsteypu og það væri búið að rækta þar tún, sem væri orðið það stórt, að það væri alveg víst, að það væri komið þar varanlegt býli. Þetta endaði svo með því eftir mikið þjark, að ég fékk vottorð sýslumannsins um það, að á þessu landi væri búið að byggja býli, sem hefði land, innan þessara ákveðnu landamerkja væri búið að byggja nýbýli úr aðaljörð, sem væri kallað Droplaugarstaðir, en hefði ekkert löglegt heiti, og út á þetta fékk ég svo veðbókarvottorð og svo lánið. Það tók mig þrjú ár að fá þetta. Svona var nú gangurinn á því. Síðan hef ég tvisvar sinnum verið að reyna að fá nafnið staðfest fyrir bóndann og alltaf fengið synjun. Og ég get sagt frá ýmsum fleiri dæmum svipuðum, þar sem það hefur kostað mig á annað ár oft að fá nafn staðfest, þangað til ég hef getað fengið lán fyrir þennan eða hinn manninn, sem hefur verið að koma upp nýbýli. En ég hef aldrei reynt að fá skipt um nafn fyrir nokkurn mann á jörð, sem áður hefur haft nafn, því að ég tel, að það eigi ekki að gerast.



Herra forseti. Þetta frv. ætti ekki að þurfa langra skýringa. Sýsluvegasjóðirnir hafa ærin verkefni fram undan á næstunni. Fyrir vegalagabreyt., sem gerð var á hv. Alþ. í fyrra, var lend þeirra vega, sem sýsluvegir kölluðust, eitthvað á 3. þúsund km. Þessi vegalengd styttist um nokkur hundruð km við vegalagabreyt., en ég hef upplýsingar um það frá vegamálaskrifstofunni, að á sýslufundum í vor var gert töluvert að því að lengja sýsluvegina að nýju. Nákvæmar tölur um það eru þó ekki fyrir hendi sem stendur. Ekki eru heldur til öruggar tölur um það, hvað akfært er og hvað ekki af þeim vegum, sem sýsluvegir nefnast, en það er þó vitað, að óakfært er æði mikið, og einnig hitt, að það, sem akfært er kallað, er mjög víða ákaflega ófullkomin vegagerð, verður dýr í viðhaldi og þarf endurbóta. Sem sagt, fjárþörf sýsluvegasjóðanna á næstu missirum er víssulega mikil. Tekjur sýsluvegasjóðanna miðast við ákveðið hundraðsgjald af fasteignum í viðkomandi sveitarfélögum. Sýslunefndir ákveða upphæð þess árlega, þó með þeim takmörkunum, sem l. segja til um, eins og segir í grg. frv. Síðan l. voru sett um tekjuöflun sýsluvegasjóðanna, hefur svo kostnaður við vegagerð hækkað mikið, en möguleikar til tekjuauka hjá þeim ekki verið fyrir hendi. Með þessu frv. er í rauninni aðeins lagt til, að löggjafinn viðurkenni þessar staðreyndir í verki. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að þessu frv. verði að lokinni umr. vísað til hv. samgmn.



Herra forseti. Á þinginu 1949 fluttu þm. Alþfl. frv. um útvegun fjár til byggingar verkamannabústaða. Þeir fluttu þetta frv. aftur á þinginu 1951, en í hvorugt skiptið fann frv. náð fyrir augum hv. þm. og hlaut því ekki afgreiðslu. Nú er þetta frv. flutt hér í þriðja sinnið, að mestu samhljóða hinum fyrri frv., þó að á því hafi verið gerðar tölulegar breyt. vegna breyttra aðstæðna. Eins og hv. þdm. er kunnugt, byggja byggingarfélög verkamanna alla sína tilveru og starfsemi á því fé, sem þau fá að láni frá byggingarsjóði verkamanna, fyrir utan það framlag, sem meðlimir félaganna sjálfra leggja af mörkum til bygginganna. Framlag félagsmanna til bygginganna hefur á undanförnum árum verið nokkuð breytilegt og hækkandi, en núna hin alseinustu árin hefur það yfirleitt um land allt verið komið upp í 30% af þyggingarkostnaði, þannig að þau lán, sem byggingarfélögin þurfa að fá frá byggingarsjóðnum, nema 70% af kostnaðarverði bygginganna. Þessa fjár hefur byggingarsjóðurinn aðallega aflað með þrennu mótí. Hann fær fast framlag frá ríkissjóði og sveitarfélögum, og er mér sagt, að þetta framlag nemi á árinu 1952 um 3,3 millj. kr. En við þetta er þó að athuga, að byggingarsjóðurinn mun ekki hafa getað ráðstafað allri þeirri uþphæð til útlána, því að eitthvað af henni fer til að borga vaxtamismun vegna lána, sem sjóðurinn hefur orðið að taka með óhagstæðari kjörum en hann lánar peningana út aftur fyrir til byggingarfélaganna, þannig að það mun vera innan við 3 millj. kr. af þessari upphæð, sem byggingarsjóðurinn hefur til ráðstöfunar. Auk þess fær byggingarsjóðurinn lágt fast framlag frá ríkissjóði, en aðalmöguleika sína til hjálpar byggingarfélögunum hefur sjóðurinn þó í því ákvæði í lögunum um byggingarsjóð, sem heimilar honum að taka innlend lán með ríkisábyrgð til starfsemi sinnar. Á undanförnum árum hefur byggingarsjóðurinn mjög þurft á þessari lánsheimild að halda, og þó að starfsemi hans hafi hvarvetna átt miklum skilningi og velvild að mæta og allir þeir, sem hann hefur þurft að skipta við, hafi tekið vel á hans málum og greitt fyrir þeim eins og frekast hefur verið hægt, þá fer því mjög fjarri, að byggingarsjóðurinn hafi fengið lán til starfsemi sinnar eins og nauðsynlegt hefði verið, miðað við þá eftirspurn, sem er eftir lánum úr sjóðnum. Á það hefur verið bent og það skal viðurkennt, að það var sjóðnum talsvert mikll hjálp, úr því sem komið var, þegar hann á árinu 1950 eða 1951 fékk greitt frá bönkunum eða ríkissjóði nokkurn hluta af þeim hagnaði, sem varð af gengisbreytingunni, og mun sú upþhæð hafa numið um 7 millj. kr. Það var sjóðnum líka mikil hjálp, úr því sem komið var, þegar hann á þessu ári fékk 4 millj. kr. af tekjuafgangi ársins 1951. Þetta hjálpaði sjóðnum að sjálfsögðu mikið og varð til þess, að starfsemi sjóðsins gat orðið með nokkuð öðrum hætti en ella hefði orðið. Hinu má hins vegar ekki gleyma, þegar um þetta er rætt, að þær tekjur, sem sjóðnum þarna bættust af gengisbreyt., áttu sér þann aðdraganda, sem varð sjóðnum alldýr og byggingarstarfseminni yfirleitt til hinnar mestu ógæfu. Það hefur verið athugað af fróðum mönnum, hversu mikið byggingar Byggingarfélags verkamanna í Reykjavík hafi hækkað í verði vegna gengisbreytingarinnar á sínum tíma. Þegar gengisbreyt. kom til framkvæmda, hafði félagið í smíðum 40 íbúðir, og hver þeirra hækkaði við gengisbreyt. um 20 þús. kr., þannig að áfall þessa flokks vegna gengisbreyt. varð 800 þús. kr. Nú hefur félagið í smíðum 20 íbúðir, og er hver þeirra 88 þús. kr. dýrari í byggingu en hefði orðið, ef genginu hefði ekki verið breytt, og allur flokkurinn, 20 íbúðir, um 1 millj. 760 þús. kr. dýrari. Þannig hefur kostnaðarverð þeirra íbúða, sem byggðar hafa verið í Reykjavík síðan genginu var breytt, hækkað um rösklega hálfa þriðju milljón. Þetta er eingöngu í Reykjavík, og er þá landið að öðru leyti eftir, og munu framkvæmdirnar ekki vera minni þar, þannig að á þeim tíma, sem nú er liðinn og er að liða síðan gengisbreyt. varð, er það lán, sem sjóðurinn fékk vegna gengisbreyt., eiginlega að mestu leyti þorrið og eingöngu í hækkaðan byggingarkostnað. Eins og sakir standa hjá sjóðnum nú, á hann í fjárhagserfiðleikum miklum og engar líkur til þess, að hann geti mætt nema að mjög takmörkuðu leyti þeirri óhjákvæmilegu þörf, sem á hann leitar vegna byggingarstarfsemi byggingarfélaganna. Þetta frv., sem hér liggur fyrir. er því flutt í þeim tilgangi að reyna að skapa byggingarsjóðnum þær tekjur á næstu fjórum árum, sem nægja til þess, að sjóðurinn geti haldið áfram nokkurn veginn með sæmilegum hætti. Í 1. gr. frv. er lagt til, að á árunum 1953–56 skuli ríkisstj. tryggja sölu á skuldabréfum, sem sjóðurinn gefur út með ríkisábyrgð, þannig að sjóðurinn hafi til umráða allt að 30 millj. kr. á hverju af þessum fjórum árum. Í frv. þeim, sem Alþfl.-menn fluttu á fyrri þingum um mjög svipað efni, var farið fram á lægri upphæð en hér er farið fram á nú. Í frv. 1949 var farið fram á það að sjóðnum yrðu tryggðar 14 millj. á ári til útlána. Þessi upphæð var miðuð við það, að sjóðurinn gæti hjálpað til að koma upp 200 íbúðum. Verð hverrar íbúðar á árinn 1949 var um 108 þús. kr., og hefðu því 14 millj. til útlána á ári nægt sjóðnum til að mæta því. En eins og ég gat um áður, þá var þetta frv. því miður ekki samþ. Þegar frv. var flutt aftur á árinu 1951, þurfti að hækka upphæðina upp í um 25 millj. kr., því að þá var íbúðarverðið komið upp í 160 þús., og hefði því þurft um þá upphæð til þess að geta byggt 200 íbúðir. Nú, þegar þetta frv. er flutt í þriðja sinnið, kostar 80 fermetra íbúð í byggingu um 220 þús. kr., og kosta því 200 íbúðir um 44 millj., og miðað við 30% framlag frá kaupendum íbúðanna þarf sjóðurinn að hafa til ráðstöfunar á ári um 30 millj. kr. til að koma upp 200 íbúðum. Eins og ég gat um áðan, þá eru fastar tekjur sjóðsins, sem hann hefur til ráðstöfunar, eitthvað innan við 3 millj., og er það því á milli 27 og 28 millj. kr., sem þarf að tryggja sjóðnum árlega, til þess að hægt sé að ná þeim 30 millj., sem frv. fer fram á. Þær leiðir, sem frv. leggur til að farnar verði í þessum efnum, eru fyrst og fremst þær, að í 4. gr. þess er ákveðið, að ríkissjóður skuli sjálfur kaupa skuldabréf sjóðsins fyrir 4,5 millj. á ári. En það, sem þá vantar á til þess að ná 30 millj. kr., er gert ráð fyrir að ríkisstj. ýmist semji við banka og peningastofnanir um að lána, en að svo miklu leyti sem samningar ekki takast, þá sé ríkisstj. fyrirlagt að setja reglur um lánveitingar þeirra stofnana og tryggingarfélaga, sem ávaxta fé í verðbréfum eða útlánum á annan hátt, og er ríkisstj. heimilað að ákveða svo í reglum þessum, að þessum aðilum skuli skylt að ráðstafa ákveðnum hluta þess fjár, sem þeir verja til verðbréfakaupa á árunum 1953–56, til kaupa á skuldabréfum þeim, sem sjóðurinn gefur út samkv. heimild í lögum þeim, sem um hann gilda. Það var athugað fyrir fáum árum, hversu mikið fjármagn þær stofnanir, sem hér um ræðir, lánuðu út á ári. Sú athugun benti til þess, að það væri um 36 millj. kr. á ári. Ég veit ekki nákvæmlega, hvaða breyt. hafa orðið á þessari upphæð síðan sú athugun var gerð. En ég hef fulla ástæðu til að ætla, að þar sé um nokkra og ekki óverulega hækkun að ræða, þannig að þessum sjóðum, sem hér er átt við, ætti ekki að vera um megn að ráða fram úr þessu. Ég þykist ekki þurfa að gera neina sérstaklega ýtarlega grein fyrir því hér, hversu brýn þörf er á því, að byggingarsjóður verkamanna sé efldur, svo að hann geti haldið áfram og aukið sína starfsemi. Það er öllum kunnugt, að í kaupstöðum landsins og ekki sízt hér í sjálfri höfuðborginni býr mikill fjöldi fólks við algerlega óviðunandi húsakost. Hér eru ótal kjallaraíbúðir, sem ekki geta talizt hæfar til íbúðar og margar barnafjölskyldur verða að hrúgast niður í, að ógleymdum þeim bröggum, sem eru hér víðs vegar um bæinn og margir hverjir eru í slíku ástandi, að enginn, sem ekki hefur séð það með eigin augum, mundi trúa. Þörfin á því að létta undir með byggingarfélögunum og hjálpa þeim til að halda áfram sinni starfsemi er því alveg ótvíræð. Í félögunum bíða nú um land allt fjölmargar fjölskyldur eftir íbúðum, og í Byggingarfélagi verkamanna í Reykjavík, svo að dæmi sé nefnt, bíða nú a. m. k. ekki færri en 600 fjölskyldur eftir að fá þar íbúð. Síðan félagið var stofnað, rétt í stríðsbyrjun, hefur það því miður ekki getað byggt yfir meira en 220 fjölskyldur, og hefur félagið þó alla tið haldið áfram að byggja eins og það hefur frekast getað fengið peninga til. Þörfin á aðstoð hins opinbera til þessarar starfsemi er því ótvíræð, og verður ekki um hana deilt. Ég hef heyrt menn halda því fram, að hugmyndin um smáíbúðarhúsin, sem mjög hefur verið haldið á lofti nú að undanförnu, kynni að verða þess megnug að leysa byggingarfélög verkamanna af hólmi, þannig að styrkur til smáíbúðarhúsanna ætti að vera fullnægjandi og ekki væri þörf á starfsemi byggingarfélaganna í framtíðinni. Ég skal fúslega viðurkenna, að það, sem gert hefur verið til þess að létta undir með smáíbúðarhúsabyggingunum, hefur orðið að miklu gagni. Og það er hið þarfasta verk, sem sjálfsagt er að halda áfram og reyna að greiða fyrir eins og hægt er. En hitt er jafnvíst, að sú starfsemi er þess ekki umkomin að taka við því hlutverki, sem byggingarfélög verkamanna hafa haft með höndum til þessa og hljóta að hafa með höndum í framtíðinni. Veldur því margt. Fyrst og fremst er það staðreynd, að sú opinbera aðstoð, sem menn fá til byggingar þessara smáhúsa, er það lítil og það takmörkuð, að það er ekki á færi annarra en þeirra, sem eru nokkuð vel fjárhagslega stæðir fyrir, að ráðast í slíkar byggingar. Er það margathugað mál, að það er ekki nema að mjög takmörkuðu leyti á færi þess fólks, sem í verkamannabústaðafélögunum er og bíður eftir að fá þar íbúðir, að ráðast í og ráða við þessar smáhúsabyggingar, þannig að sú lausn kemur, eins og málið horfir núna við, ekki til með að leysa vanda þeirra, sem verst eru staddir. Svo er einnig annað, sem ekki má gleyma í þessu sambandi, og það er, að þessar smáhúsabygging.ar hafa reynzt til muna dýrari en íbúðir þær, sem byggðar eru í verkamannabústöðunum. Ég hef fengið mjög vel færan mann til þess að kynna sér það fyrir mig, hvaða kostnaður sé við byggingu þeirra smáhúsa, sem verið hafa að rísa upp hér í bænum og kringum bæinn nú að undanförnu. Hann hefur átt aðgang að reikningum og uppgjörum frá mörgum mönnum, sem byggt hafa slík hús, og niðurstaða þeirrar athugunar er sú, að rúmmetrinn í þessum smáhúsum kostar í byggingu ekki undir 735 krónum. Í þeirri upphæð er tekið tillit til þeirrar vinnu, sem eigendur íbúðanna leggja fram sjálfir. Í verkamannabústöðunum hins vegar kostar rúmmetrinn í 80 fermetra íbúðum, sem félögin hafa verið að byggja og eru mjög sambærilegar við smáhúsin, um 586 kr. Það er því alveg ljóst, að byggingarnar eru ódýrari hjá byggingarfélögum verkamanna en smáhúsin, þó að það skuli hins vegar fúslega viðurkennt, að það er mikill kostur. að eigendur emáhúsanna sjálfir geta lagt fram vinnu sína og sinna nánustu. En tölurnar sýna hins vegar greinilega, að íbúðirnar í verkamannabústöðunum eru ódýrari í byggingu en í smáhúsunum, enda hefur reynslan, t. d. hér í Reykjavík, ætíð verið sú, að verkamannabústaðirnir eru ódýrustu byggingarnar, sem hér hafa nokkru sinni verið byggðar, og byggingarfélögin hafa ætið getað skilað byggingarkostnaði, sem hefur verið mjög verulega undir vísitölu hagstofunnar um byggingarkostnað í Reykjavík. Það má líka á það benda, að þessi smáhús eru náttúrlega miklu dýrari fyrir bæjarfélögin en byggingar eins og þær, sem byggingarfélög verkamanna hafa verið með. Veldur því miklu meiri gatnagerð, vatnsleiðslur, rafmagnsleiðslur og annað, sem því fylgir að byggja hús á dreifðu svæði í stað þess að hafa þau fleiri saman. Reynslan hefur þannig sýnt, þegar litið er á samanburðinn á verkamannabústöðunum og smáhúsunum, að þó að smáhúsin hafi þann kost, að fólkið getur sjálft við þau unnið, þá eru hinar ibúðirnar ódýrari fyrir þá, sem byggja, og sveitarfélögin. Og byggingarfélögin gefa fjölda fólks færi á að eignast íbúð, sem ekki gæti eignazt smáhús og mundi, ef verkamannabústaðirnir hjálpuðu ekki til, verða að halda áfram að búa í óviðunandi kjallaraíbúðúm og bröggum. Ég vænti þess, að ég hafi gert nokkuð ýtarlega grein fyrir þessu frv. Ég þykist vita, að mönnum þyki vera farið hér fram á nokkuð stórar fjárhæðir, en það er eingöngu gert vegna þess, að þörfin fyrir þessa aðstoð er svo brýn og byggingarfélög verkamanna hafa sýnt það með allri sinni starfsemi frá fyrstu tíð og fram á þennan dag, að þau eru þess makleg, að þau séu styrkt og að þeim sé hjálpað til að halda áfram sinni starfsemi. Ég vil því mega vænta þess. að þetta frv. fái nú betri móttökur hér en það hefur áður fengið, og leyfi ég mér að leggja til, að því verði vísað til 2. umr. og nefndar. Það kann að vera nokkur vafi á um, í hvaða n. frv. eigi að fara. Ég leyfi mér að leggja til, að það fari í allshn., þó að ég leggi ekki á það neina sérstaka áherzlu, hvaða n. tekur við því.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, flytur fjhn. d. eftir beiðni hæstv. fjmrh. N. hefur ekki tekið afstöðu til einstakra atriða frv. eða þess sjálfs. Persónulega virðist mér frv. yfirleitt horfa til bóta. Hér eru dregin saman í einn stað fyrirmæli um aukatekjur, gjöld til ríkissjóðs. sem eru á dreif hér og hvar í löggjöf okkar. Hef ég við lauslegan samanburð tekið eftir því, að nokkur ný gjöld eru sett fram í frv., eins og t. d. viss leyfi, sem verður að greiða fyrir samkv. því. Einnig er töluverð hækkun ýmissa gjalda þar, eins og t. d. gjalda fyrir veðbókarvottorð, sem munu vera þrefölduð, og þinglesturs lágra skjala. T. d. er svo um þúsund króna veðskuldabréf, að þinglestursgjald þess mun hækka núna eitthvað sjöfalt. En yfirleitt má hér líka, einkum í 7. og 8. kafla frv., þar sem hækkun er nokkuð mikil víða, taka tillít til þess, að þar er aftur sleppt stimpilgjaldi, svo að gjaldandi þarf ekki í raun og veru að gjalda mikiu hærri fúlgu til ríkissjóðs heldur en áður var. Annars verða þessi atriði athuguð miklu nánar af n. fyrir 2. umr. málsins, en þar sem hæstv. fjmrh. er viðstaddur í d. og mun útskýra þetta mál frekar, sé ég ekki ástæðu til þess að orðlengja meira um það.



Þetta frv. er samið af n., sem ég skipaði til þess að endurskoða gildandi lagaákvæði um aukatekjur ríkissjóðs. Í n. áttu sæti Jón Steingrímsson sýslumaður, formaður n., Júlíus Havsteen bæjarfógeti og Þorlákur Jónsson stjórnarráðsfulltrúi. Ástæðan til nefndarskipunarinnar var sú, að gagnger endurskoðun hefur ekki farið fram á aukatekjul. síðan 1921, að þau voru sett. Hafði rn. borizt áskorun frá Félagi héraðsdómara um að láta endurskoða l., auk þess sem það var álit endurskoðunardeildar fjmrn., að full þörf væri á slíkri endurskoðun. Aukatekjur ýmsar hafa verið innheimtar með viðaukum undanfarin ár, og auk þess hafa ný ákvæði um aukatekjur, sem ekki hafa verið innheimtar með álagi, verið að finna í dreifðum lagafyrirmælum. Þótti nauðsynlegt að sameina gjöld þessi í ein lög til þess að auðvelda innheimtuna og alla meðferð málsins. Þetta frv. er ekki fremur en það frv., sem kemur hér til meðferðar næst á eftir, flutt í tekjuöflunarskyni, heldur til þess að reyna að koma betri skipan á þessi mál. Eins og ég sagði áðan, hafa ekki verið gerðar aðrar breytingar á aukatekjul. á undanförnum árum en þær, að viðaukar hafa verið settir á sum gjöldin og þessir viðaukar mjög mismunandi háir. Þessar hækkanir hafa orðið þess valdandi, að föst gjöld samkv. l. hafa hækkað óeðlilega lítið, ef miðað er við verðlagsbreytingar, þ. e. a. s., þau hafa raunverulega lækkað mjög mikið, en prósentugjöld, sem greiðast af gjaldstofni og hækkað hafa með vaxandi dýrtíð, hafa hins vegar hækkað óeðlilega mikið. Er mér tjáð. að nú sé t. d. þannig komið, að bú sé helzt ekki afhent til opinberra skipta, nema óumflýjanlegt sé, og eignir ekki seldar á opinberu uppboði, ef nokkurs annars er kostur. Þá eru ýmis gjöld tekin í aukatekjufrv., sem eru ákveðin nú í öðrum l., svo sem gjöld fyrir skipstjóraskírteini, mælingabréf o. fl., en eru þó alveg hliðstæð aukatekjugjöldunum. Einnig má þar nefna gjöld fyrir vélstjóraskírteini, skrásetningu vörumerkis o. fl. Helztu nýmælin og breytingarnar, sem frv. gerir ráð fyrir, eru þau að taka þessar nýju tegundir gjalda inn í aukatekjul., sem ég hef áður greint frá, og þá enn fremur, að dómsmálagjöld eru nú ákveðin 100 kr. fyrir fyrirtekt máls, og eru sameinuð þar í eitt gjald þrjú gjöld, sem áður voru gjöld fyrir þingfestingu, fresti og dómtöku máls. Upp í þennan kafla eru tekin dómsmálagjöld í hæstarétti, sem áður voru ákveðin í l. nr. 112 1935. Gjöld samkv. þessum kafla aukatekjul. eru yfirleitt tvöfölduð eða þrefölduð frá því, sem nú er, nema dómsmálagjald í hæstarétti, sem er hækkað nokkru meira. Gjöld fyrir fógetagerðir samkv. II. kafla eru yfirleitt tvöfölduð. Skiptagjald samkv. III. kafla er lækkað úr 4,8% í 3%. Uppboðsgjald af lausafé samkvæmt IV. kafla er lækkað úr 8,5% í 6%. Uppboðsgjöld af fasteignum eru einnig lækkuð, en gjaldaflokkunum einnig nokkuð breytt. Notarialgjöld samkv. V. kafla l. eru yfirleitt tvöfölduð. Ákvæðum VI. kafla l. um þinglýsingar hefur verið breytt á þann hátt, að gjald fyrir aflýsingar hefur verið fellt niður, og telst það þá framvegis innifalið í þinglýsingargjaldinu. Þá hefur verið felld niður heimild banka og lánsstofnana til þess að fá ókeypis veðbókarvottorð. Gjöld fyrir leyfisbréf og skírteini samkv. VII. kafla og fyrir skrásetningar samkv. VIII. kafla hafa yfirleitt ekki verið ákveðin í aukatekjul., heldur í ýmsum sérlögum og reglugerðum, enda þótt þau hafi verið færð í aukatekjubækur hjá sýslumannsembættunum. En nokkur gjaldanna voru áður stimpilgjöld, en önnur voru áður talin með stimpilgjöldum, þau sem nú eru talin í þessu frv., en önnur hafa verið talln í öðrum l. Afgreiðslugjöld skipa samkv. IX. kafla eru nokkuð hækkuð. Áritunargjöld eru og hækkuð. Heildarblærinn á þessu er sá, eins og ég sagði, að hér hefur ekki verið hugsað til þess að auka tekjur ríkissjóðs, heldur að samræma þessi gjöld, og eru sum þeirra lækkuð og önnur hækkuð, eftir því sem mþn. fannst vera sanngjarnt og rétt miðað við núverandi ástand.



Það tíðkast nokkuð, að n. eru beðnar að flytja mál, og venjulega er þá sá háttur á hafður, að n. fara ekki vandlega yfir málin, áður en þær ákveða um flutninginn. heldur flytja málin með fyrirvara. Mér finnst rétt að gera það að reglu á hv. Alþ., ef það hefur ekki áður verið regla, að vísa öllum slíkum málum formlega til n., sem eru flutt af n. með þeim formála, sem þetta mál er flutt.

Forseti (BSt): Nú getur verið álitamál, hvort þörf er á að vísa frv. sérstaklega til n. Fjhn. mun að sjálfsögðu athuga þetta frv., þó að því sé ekki sérstaklega til hennar vísað, þar sem hún flytur það. Munurinn er sá einn, að ef málinu er sérstaklega til hennar vísað, þá mundi henni bera að gefa út nál.



Herra forseti. Um þetta frv. er það sama að segja og það frv., sem var hér til umr. næst á undan. Það er flutt af fjhn. d. eftir beiðni hæstv. fjmrh. og það án þess að n. hafi tekið afstöðu til sérstakra atriða í frv. eða frv. í heild. Ég get bætt því við frá mínu eigin brjósti, að ég tel, eins og um hitt frv., hægt að segja, að það sé til töluverðra bóta. Einkum er því þannig varið, að þó að sé hækkað á stöku stað stimpilgjaldið frá því, sem áður var, og miðað við viðbótargjaldið, sem er núna, þá er aftur allvíða fellt niður stimpilgjaldið, og það eru þau smærri gjöldin, sem litlu muna, t. d. eins og stimpilgjald á veðbókarvottorðum, sem er kr. 1,20 núna brúttó, stofngjaldið kr. 0,50, og gerir það í raun og veru miklu hægara um vik að hafa það þannig. En aftur á móti virðast mér ákvæðin í bráðabirgðaákvæðunum vera allt of hörð, þar sem gert er ráð fyrir að hafa tífalt fasteignamat einnig í sveitum, ef ekki er gefið upp söluverð eignarinnar, og einnig má svipað segja um ákvæðin í öðrum lið þessara ákvæða til bráðabirgða. En sem sagt, það verður allt til athugunar hjá n. til 2. umr. og ekki ástæða til þess, að ég geri hér frekari grein fyrir þessu frv., þar sem hæstv. fjmrh. mun gera frekari grein fyrir því nú í þetta skipti. En ég vil taka það fram, að ég tel hér eina reglu til mikilla bóta, þó að umdeilt sé, hvort fresturinn er ekki fulllangur. Áður varð að vera búið að stimpla eftir 2 mánuði stimpilskylt skjal, en nú eru þar settir 6 mánuðir. Ég tel það vafasamt, hvort þarna sé gætt meðalhófs og ekki sé fulllangur frestur settur.



Þetta frv. er samið af sömu n. og frv. til aukatekjul., sem var hér til umr. næst á undan. Á stimpilgjaldal. frá 1921 hefur ekki farið fram gagnger endurskoðun, fyrr en nú. Nokkrar breyt. hefur Alþingi samþ. síðan þau voru sett, og eru þær helztar, að árið 1933 var ákveðið, að eigi skyldi greiða stimpilgjald af eignayfirfærslu fasteigna, þegar þær eru lagðar erfingja út sem arfur eða maka upp í búsamning hans. Og árið 1945 var það ákvæði sett, að þegar afsal tilgreinir ekki söluverð. þá skuli verð fasteignar ekki áætlað lægra en fimmfalt fasteignamat hennar. Þá hefur Alþingi á undanförnum árum heimilað að innheimta stimpilgjöldin með viðauka, og nam sá viðauki 100% árið 1950, en 140% árin 1951 og 1952. Þar sem gjöld samkv. stimpilgjaldal. hafa verið bæði föst gjöld og prósentugjöld, hafa hækkanir þær, sem heimilaðar voru, leitt til verulegs ósamræmis. Föstu gjöldin hafa hækkað um 140% aðeins, og er það miklu minni hækkun en verðlagsbreytingar þær, sem orðið hafa í landinu síðan 1921, gefa tilefni til. Hins vegar hafa gjaldstofnar þeir, sem prósentugjöldin eru greidd af, hækkað með vaxandi dýrtíð, og hefur þá hækkun prósentutalnanna orðið þess valdandi, að gjöld þessi eru orðin mjög há og í algeru ósamræmi við hin gjöldin, sem ákveðin hafa verið með fastri krónutölu. Helztu breyt., sem frv. ráðgerir, eru þessar: Frestur til stimplunar verði lengdur úr tveimur mánuðum í sex. Heimild til að fela einstökum mönnum stimplun skjala verði felld niður og heimild bankanna til þess að stimpla nokkuð þrengd. Stimpilgjöld af afsölum verði lækkuð úr 2,4% í 2%, af veðskuldabréfum lækkuð úr 7,20/00 í 60/00 og af víxlum úr 2,40/00 í 20/00. Tilkynningar til hlutafélagaskrár skuli stimpla í staðinn fyrir hlutabréfin, því að vanhöld hafa viljað vera á því, að hlutabréfin komi inn til stimplunar. Skyldutryggingarskírteini bifreiða stimplist með 25 krónum. 41. gr. stimpillaganna frá 1921 verði felld niður. Stimpilgjöld þessi voru í flestum tilfellum greidd samhliða aukatekjugjöldum. Eru þau í frv., sem hér var til meðferðar áðan, um aukatekjur ríkissjóðs, sameinuð aukatekjugjöldunum eða tekin upp sem ný aukatekjugjöld, ef þau hafa ekki áður verið greidd samhliða þeim gjöldum. Er því hér í raun og veru að ræða um tilfærslu á milli lagaflokka, þar sem þessi gjöld þykja eiga betur heima í aukatekjul. - Ef skjal er ekki stimplað innan lögákveðins tíma, varði það sektum, er nemi jafnhárri upphæð hinu löglega stimpilgjaldi, en áður varðaði það sekt, sem nam fimmfaldri upphæðinni. En það ákvæði hefur yfirleitt ekki verið framkvæmt þannig. Þykir því sönnu nær, að það verði framkvæmt raunverulega, ef því er breytt á þessa lund. Enn fremur eru ákvæðin um stimpilfrelsi banka og lánsstofnana felld niður. Þá er sett bráðabirgðaákvæði hér um stimplun afsala, sem eigi tilgreina söluverð eða tilgreina það grunsamlega lágt, og skal það gilda meðan fasteignamat frá 1942 er í gildi. Samkv. þessu bráðabirgðaákvæði skal ákveða stimpilskylda fjárhæð eigi lægri en tífalt fasteignamat, ef ekki er tilgreint neitt söluverð, en ef söluverð er tilgreint grunsamlega lágt í afsali, þá skal sá, sem annast stimplunina, meta stimpilskylda fjárhæð þess og hafa hliðsjón af fasteignamati hinnar seldu eignar, brunabótamati og söluverði sambærilegra eigna. En því mati má áfrýja til fjmrn. eða leggja það undir úrskurð dómstóla. Þetta eru helztu breyt., sem frv. gerir ráð fyrir. Ég vil leyfa mér að óska eftir því, að þessu máli verði vísað til hv. fjhn., því eins og ég tók fram áðan í sambandi við hitt málið, þá finnst mér rétt að gera það að reglu á hv. Alþingi að vísa þeim málum, sem flutt eru af n. eftir tilmælum annarra, t. d. ráðherra, ætíð til n. aftur, ef þau eru með þeim formála, að n. hafi ekki tekið efnislega afstöðu til málsins með flutningnum. Þess vegna legg ég til, að þessu verði vísað til n.