Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsm. (Hannes Hafstein) Nefndin hefir athugað þetta frumvarp eftir föngum, og þótt nefndarálitið sje ekki langt, hefir hún þó haft talsvert mikið fyrir því. Ekki svo að skilja, að nefndin álíti ekki frv. gott í alla staði. Það er enginn vafi á því, að það hefir verið vandað mjög vel, og vantar ekkert í það, sem í slíkum lögum á að vera. Það mun og vera almenn ósk, að þessar breytingar sjeu gerðar á þessu mikilvæga atriði, lögræðinu. Og þetta er í fullu samræmi við það, sem gilt hefir hjer á landi frá því er landsmenn fóru sjálfir að ráða lögum sínum. Jeg tel ekki, þótt annað hafi gilt um 100 ára skeið, því að þessu var breytt með norsku lögum Kristjáns V. En nú er farið fram á, að setja það í sama horf og áður var. Breyting þessi er þeim mun minna athugaverð, þar sem aldur þessi gildir í flestum menningarlöndum Norðurálfunnar, nema Danmörku. Og ef við riðum á vaðið í »hinu sameinaða ríki«, þá munu Danir bráðlega feta í fótspor vor. Nefndin hefir komist að þeirri niðurstöðu, að þótt málið á frv. sje í sjálfu sjer gott og talsvert vandað til þess, þá sje þó sumt í orðalaginu allóvanalegt og sum nýyrðin ekki viðkunnanleg. Nefndin kann t. d. ekki við, að sagt sje, að hjón eigi »ósjálfrátt barn«, og svo er um fleira. Af þessu leiddu ýmsar breytingar, og töldum við þá betra og gleggra fyrir háttv.þm., að við skrifuðum greinarnar alveg að nýju. Og nefndin vonar, að háttv. þingdm. telji ekki eftir sjer að athuga þetta vandlega, því að þetta er mál, er grípur víða til. Eiginlegar efnisbreytingar eru ekki aðrar en að við leggjum til, að vinnuhjú geti verið fjárráðamenn, en svo er ekki gert í frumvarpinu. En þegar frumvarpið var samið, höfðu vinnuhjú, samkvæmt stjórnarskránni, ekki fullan rjett móts við aðrar stjettir, en þegar þau nú hafa fengið fullan rjett og kosningarrjett til Alþingis, þykir nefndinni ekki rjett að útiloka þau frá því að hafa fjárráð, t. d. með barni sínu. Það er líka alkunna, að hjú eru oft fult eins sjálfstæð og góð til fjárvarðveislu og þeir, sem hlaupa sem fyrst í að losa sig undan vistarbandinu. Jeg býst við því, að það, að frv. er svona úr garði gert, stafi af því, að landsstjórnin hafi ekki tekið eftir þessu, þegar frv. var prentað upp að nýju. Jeg skal geta þess, að meinleg villa hefir slæðst inn í 11. gr. frv. hjá nefndinni. Vil jeg biðja háttv. þingdm. að taka ekkert tillit til þess, því að hún ætlar að lagfæra það við 3. umr. Jeg vona, að háttv. deild taki brtt. nefndarinnar vel, samþykki þær og síðan frv. með áorðnum breytingum.

Forsætisráðherra (J. M.) Að því er efni frv. snertir, þá get jeg þakkað háttv. nefnd fyrir meðferð hennar á því. Nefndin hefir að eins gert eina efnisbreytingu á frv., sem um er vert að tala. Það er um, að hjú geti verið fjárráðamenn. Jeg skal geta þess, að það er ekki af því, að ráðuneytið, og eins mun vera um höfund frv., telji rjett, að meta manngildi eftir því, hver staða mannsins er, heldur eftir því, hvernig í stöðunni er staðið, að svo er til ætlast í frv., að hjú geti ekki verið fjárráðamenn, heldur af því, að hjúið er bundið og ræður ekki yfir tíma sínum. Það hefir ráðið sig undir annars manns yfirráð, og það er vanalega enginn eins bundinn og vinnumaðurinn eða vinnukonan.  (H. H.: Nokkuð svo)  . Það er víst varla efi á því. Þetta hefir vakað fyrir höfundinum og annað ekki, og frá lagalegu sjónarmiði er þessi stjett mest bundin allra stjetta og hefir því varla frjálsræði til að gegna umfangsmiklum fjárráðum fyrir aðra. Þá eru það brtt. nefndarinnar um málið á frv. Það er vitanlega erfitt að deila um þesskonar till., því að þar er alt komið undir tilfinningu hvers einstaks manns. Háttv. frsm. nefndarinnar (H. H.) gat þess, að brtt. væru ekki fram komnar fyrir þá sök, að hún teldi málið slæmt á frv., heldur kynni hún illa við sum nýyrðin. Jeg verð að segja fyrir mitt leyti, að jeg kann vel við þau. Mjer þykir t. d. heppilegra að nota orðið lögræði en lögráð. Og jeg held, að menn mundu yfirleitt venjast þessum orðum vel. Þau eru mynduð með hliðsjón af öðrum orðum, eins og t. d. þingræði, þjóðræði o. s. frv. Nefndin hefir hneykslast mjög á orðunum »sjálfráður« og »ósjálfráður« í þeirri merkingu, sem þau eru hjer notuð. En það er, eins og jeg hefi tekið fram, örðugt að deila um smekkinn, en mjer fyrir mitt leyti finnast orðin ekki óviðkunnanleg, og miklu ver kann jeg við »sjálfsráða«. Og ekki verður því neitað, að »sjálfsóráða« er stirt orð og óviðfeldið. Því verður ekki neitað, að »sjálfráður« og »ósjálfráður« eru notuð öðruvísi í þessu sambandi en yfirleitt annarsstaðar í málinu. En jeg fæ ekki sjeð, að það skifti miklu máli. Það er altítt, að orð hafa sjerstaka merkingu í lagamáli, sem þau hafa ekki annars, og breytingin úr sjálfráður í sjálfsráða er síst til bóta, eftir mínum smekk. Annars skal jeg geta þess, að málið á frv. er í samræmi við lagamál það, sem Háskólinn er að leitast við að koma á. Háskólanum hefir virst fara sjerstaklega vel á að nota »ur«-endinguna í mörgum orðum; hann notar t. d. stefndur í stað stefndi o. s. frv. Annars skal jeg játa, að sumar breytingar nefndarinnar eru mjög viðkunnanlegar og liðlegar, eins og við var að búast, er háttv.frsm. nefndarinnar (H. H.) hefir átt hlut að máli, því að alkunnugt er, hversu honum lætur vel að orða hugsanir sínar. En mjer finnast nýyrði nefndarinnar hafa tekist miður vel, eins og jeg hefi drepið á. Og jeg get alls ekki sjeð, að neitt sje t. d. á móti því að tala um sjálfráð eða ósjálfráð börn.

Frsm. (Hannes Hafstein) Jeg heyrði það á ræðu hæstv. forsætisráðh., að það var ekki af misgáningi sprottið, að hjúum var ekki ætlaður sami rjettur og öðrum til þess að vera lögráðamenn. Jeg verð því að biðja afsökunar á því, að nefndinni skyldi koma þetta til hugar, en hún hjelt sem sje, að frv. hefði verið samið áður en stjórnarskránni var breytt, og svo hefði stjórninni skotist yfir þetta atriði, er hún lagði málið fyrir þingið. Hæstv. forsætisráðherra taldi nauðsyn bera til þess, að lögráðamaður hefði fult frelsi, og væri þess vegna oft örðugt fyrir hjú að hafa þann starfa á hendi. Jeg fæ ekki betur sjeð en að hægurinn sje hjá að ráða fram úr þeim vandkvæðum. Hjúið þarf þess eins með að leysa vistarbandið. Jeg skil ekki, að það geti sett neinn mann á hausinn, sem annars á að hafa forráð fyrir fje, sem einhverju nemur. Og mjer finst það skifta miklu máli, að ekkert það verði látið hanga við hjúastjettina, sem valdið gæti því, að mönnum finnist hún óvirðulegri eða lægri en aðrar stjettir í landinu. Landið þarf á því fólki að halda, sem ekki finst læging í því að vinna fyrir aðra borgara landsins. Og ef þetta ákvæði í þessum lögum gæti stuðlað til þess, að sú tilfinning hyrfi, þá yrði það áreiðanlega ekki gagnslaust. Jeg ætla ekki að þrátta um orðabreytingar nefndarinnar. Þær eiga betur við minn smekk, en vitanlegt er, að hverjum þykir sinn fugl fagur, því að jeg get ekki neitað því, að jeg hefi átt minn þátt í þessum brtt.Hæstv. forsætisráðherra mintist á orðið lögræði og bar það saman við þingræði og þjóðræði. Mjer finst ekki sá samanburður vera alls kostar rjettur. Orðið þingræði er subjektivt hugsað, þ. e. þingið ræður, en lögræði merkir ekki að lögin ráði, heldur ráði maðurinn sjálfur yfir sínum málum samkvæmt lögum. Og ef farið er eftir hljóminum í orðunum, þá verður því ekki neitað, að fallegra er að segja, að maður ráði ráðum sínum en að hann hafi lögræði. Annars skal jeg ekki tefja tímann með því að fara frekar út í þetta, en jeg vona, að mönnum gefist tækifæri til þess að leiðrjetta breytingar nefndarinnar við næstu umr. málsins, ef þeim leikur hugur á því.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg gat þess um efnisbreytinguna, sem felst í brtt. nefndarinnar, að jeg hefði í sjálfu sjer ekkert á móti henni, en skýrði einungis frá hugsun þeirri, sem lá til grundvallar fyrir þessu atriði í frv. Og jeg þarf naumast að taka það fram, að í þessu átti ekki að vera fólgin nein niðrun fyrir vinnuhjúin. Að öðru leyti legg jeg ekki mikla áherslu á orðabreytingarnar. Eins og jeg gat um áðan er málið á frv. í samræmi við lagamál Háskólans, og mjer finst, fyrir mitt leyti, rjett að halda nýyrðunum. Og jeg fæ ekki sjeð, að það skifti miklu máli, þó að orð sjeu notuð í annari merkingu í lögum en í daglegu tali. En um þetta má lengi deila.

Magnús Torfason Jeg gæti nú raunar fallið frá orðinu, eftir að hafa heyrt þessa síðustu athugasemd hæstv. forsætisráðherra. Nefndin leit svo á, að ekki væri rjett að gera neinn mun á vinnuhjúum og öðrum, eftir að þau höfðu fengið jafnrjetti á öðrum sviðum. Og ástæða er alls engin til þess í þessu efni, því að yfirfjárráðamaðurinn ræður, hver lögráða maðurinn er, og segir til, hvort hann sje hæfur til þess starfa, er honum er ætlaður með lögum þessum. Annars skal jeg geta þess, að jeg veit dæmi til þess, að merkur maður, ráðsmaður, sem átti töluvert fje og var fjárgæslumaður hinn besti, mátti ekki ráða fyrir barni sínu. Jeg vil enn fremur leyfa mjer að benda á, að nauðsynlegt verður að fella allar breytingartillögur nefndarinnar eða samþykkja þær allar. En þingmenn ættu að geta komið með sjerstakar breytingartillögur við 3. umr., ef þeim líst svo.

Flm. (Kristinn Daníeisson) Eins og háttv. þingdeild er kunnugt ráðgerði hæstv. forsætisráðherra að koma, ef til vildi, fram með brtt. við þessa umr.; en þar sem hún hefir ekki enn fram komið, vil jeg skjóta því til hæstv. forseta, hvort eigi væri rjett að taka málið út af dagskrá.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg veit ekki, hvort jeg vil bera fram brtt. við frv., en jeg vildi gjarnan tala við hagstofustjórann áður en frv. verður afgreitt. Það mætti ef til vill gera þetta á einhvern kostnaðarminni hátt, t. d. með því að hagstofan fengi frumskýrslurnar.

Forseti: Samkvæmt tilmælum hæstv. forsætisráðherra og háttv.flm. (K. D.) tek jeg málið út af dagskrá.

(Flm. Eggert Pálsson) Þetta frv. fer fram á, að breytt verði sektarákvæðunum fyrir að gefa saman hjón, sem þegið hafa sveitarstyrk og ekki goldið hann aftur. Það nær því ekki eingöngu til presta, heldur einnig til sýslumanna og bæjarfógeta. Við þessu broti liggur nú afarþung refsing. Í ástæðunum fyrir frv. er vísað til hæstarjettardóms árið 1873 yfir Jóni sál. Hjartarsyni, sem var dæmdur í meira en 500 ríkisdala sekt og auk þess skyldaður til þess að forsorga afkvæmi hjónanna. Svipaðir dómar hafa síðar fallið yfir fleiri presta. Við flutningsmenn höfum ekki þorað að breyta öðru eða meiru en að nema úr gildi ákvæðið um, að. prestur eða sýslumaður sjeu skyldir til þess að sjá fyrir börnunum. En þó að við höfum ekki dirfst að fara lengra, þá væri ef til vill vert að athuga, hvort ekki væri rjett að nema líka burt skylduna um að borga sveitarstyrkinn, en láta sektina eina nægja, sem mætti þá ef til vill vera hærri. Við höfum bygt frv. á því, að presturinn eða sýslumaðurinn má nú gefa saman hjón, þó að hann viti um skuldina, ef þau eða einhver annar greiðir hana á undan. Og þar sem svo er ástatt, þá virðist ekki rjett að krefjast meiri endurgreiðslu en að skuldin verði kvittuð, þó að vígslan fari fram áður. Hitt, sem nú er í lögum, að presturinn eða sýslumaðurinn greiði, auk skuldarinnar sem á hvílir, lífeyri fyrir öll börn hjónanna, er bæði afaróeðlilegt, og refsingin kemur þar að auki ójafnt niður. Ef t.d. tveir prestar gera sig seka í þessu sama broti, þá þarf annar þeirra ef til vill ekkert að greiða, meira en sjálfa skuldina, en hinn verður má ske að borga með 10- 20 börnum, er hjón þau, er hann gaf saman, kunna að eignast. Það má enn fremur segja, að þetta lagaákvæði sje í raun og veru ósiðlegt. Því að sú freisting liggur sem sje mjög nærri, ef einhver verður fyrir slíku óhappi að gefa slík hjón saman, að hann fari að óska, að börn þeirra verði ekki sem langlífust. Jeg býst ekki við, að jeg þurfi að fara um þetta frekari orðum að sinni, en jeg tel nauðsyn bera til, að málið verði sett í nefnd, þar eð þetta er svo mikilsvert rjettarspursmál. Sú nefnd gæti þá einnig athugað, hvort ekki væri heppilegast að halda sektinni einni, svo sem jeg mintist áðan á. Jeg veit, að ýmsir lögfræðingar líta svo á, að það sje í raun og veru langheppilegasta leiðin í þessu efni. Mjer þykir, fyrir mitt leyti, rjettast, að málið fari til allsherjarnefndar; það er óheppilegt að vísa því til nefndar, sem á ekki kost á lögfræðingi, en í allsherjarnefnd eru, eins og kunnugt er, ekki einn, heldur meira að segja tveir lögfræðingar.

Forseti: Jeg leyfi mjer að vekja máls á því aftur, sem jeg drap á í gær, að kirkjumál öll eiga að sjálfsögðu að fara til mentamálanefndar. Og jeg sje ekki, að það geri neitt til, þó að enginn lögfræðingur eigi sæti í þeirri nefnd, því að þingsköpin gera einmitt ráð fyrir, að nefndir geti haft mannabýtti. Mentamálanefndin mundi því auðveldlega geta fengið lögfræðing úr allsherjarnefnd sjer til aðstoðar.

Forsætisráðherra (J. M.) Mjer virðist háttv. flutnm. (E. P.) fara villur vegar, er hann talar um lögin, sem nú gilda. Þau líta svo á, að prestur, er gefur saman hjón án þess, að skilyrði þau, er lögin setja, sjeu fyrir hendi, drýgi með því lagabrot, er hann eigi að bæta fyrir. En það er einungis fyrir ókominn skaða, sem presturinn er skyldur að bæta. Jeg skyldi því ekki sjá eftir því, þótt prestarnir væru leystir undan þessari skaðabótaskyldu og að það væri numið úr lögum, að menn, sem stæðu í skuld fyrir þeginn sveitarstyrk, mættu ekki ganga í hjónaband. En ákvæðin í frv. þessu eru óþörf. Hugsum okkur, að efnamaður gangi að eiga konu, sem á mörg börn og hefir þegið af sveit. Þá er sýnilegt, að sveit konunnar losast við mikil gjöld. Hvaða sanngirni er þá í því, að prestur greiði þessari sveit fje, sem hún hefir aldrei látið sjer detta í hug að hún fengi endurgreitt? Ekki er það prestinum að kenna, að skuldin hefir verið stofnuð, og mælir ekkert með því, að hann sje skyldaður til að greiða hana. Því hygg jeg það rjettustu leiðina að nema úr lögum ákvæðið um, að þeginn sveitarstyrkur komi í veg fyrir, að sá, sem þegið hefir, geti gengið í hjónaband. Þetta gæti stundum orðið til þess að koma byrði af einni sveit yfir á aðra, en varla myndi það oft koma fyrir. Að öðrum kosti væri rjettast að láta nægja sektarhegningu fyrir presta. En þetta nýja ákvæði, að prestar greiði áfallna sveitarskuld, er ekki rjettlátt og engin rjettmæt ástæða fyrir því. Vilji því Alþingi sleppa því ákvæði, að sveitarstyrkur hindri hjónabönd, eða að öðrum kosti láta nægja sektir, teldi jeg það stóra bót á lögunum.

Flm. (Eggert Pálsson) Jeg skil vel athugasemdir hæstv. forsætisráðherra og hefi fyrir mitt leyti ekkert á móti þeirri stefnu, sem honum þykir ráðlegust, að ákveða presti eða sýslumanni að eins sektir fyrir að gefa saman hjón, er standa í óbættri sveitarskuld. Jeg kannast fyllilega við, að það sje rjett, að ef kona, sem þiggur sveitarstyrk, giftist manni, sem ekki þiggur af sveit, þá sje engin ástæða fyrir sveit konunnar að æðrast, þar eð sveit konunnar getur ekkert við það tapað, heldur má ske miklu fremur grætt. En standi karlmaður í sveitarskuld og kvongist konu, sem einnig þiggur af sveit, er vel skiljanlegt, að sveit karlmannsins verði óánægð með það, að prestur skuli hafa gefið þau saman, og að hún búist við enn meiri þyngslum eftir en áður. Og jafnvel þótt konan hafi engan sveitarstyrk þegið, heldur að eins maðurinn, má telja líklegt, að sveit hans telji sjer það frekar til skaða en hagnaðar, að hann var gefinn saman í hjónaband. Er því engan veginn fráleit hugsun, að sveitin hafi endurgreiðslurjett á þeim styrk, sem karlmaðurinn hefir áður þegið. Annars geri jeg þetta ekki að neinu kappsmáli. Vænti þess, að þetta verði athugað í nefnd. En þar sem jeg lagði áðan til að vísa málinu til allsherjarnefndar, með því að í henni sætu tveir lögfræðingar, verð jeg að biðja afsökunar á því, að jeg mundi þá ekki svip eftir því, að mentamálanefnd hefir líka ráð á lögfræðingi og því ekkert til fyrirstöðu að vísa málinu til hennar. Fell jeg því frá tillögu minni um að vísa málinu til allsherjarnefndar.

Guðjón Guðlaugsson Jeg er sammála hæstv. forsætisráðherra um það, að rjettast sje að taka ekkert tillit til þegins sveitarstyrks, er menn ganga í hjónaband. Það yrði heppilegra, því að nú kemur stundum svo niður, að sveitunum er gert rangt til, t. d. þegar maður er gamall og kominn að því að þiggja af sveit og gengur að eiga kvenmann, sem er á sveitarbarmi, eða í sveitarskuld, og sveit hennar strikar skuldina út, til þess að koma henni af sjer. Þessa veit jeg dæmi, og er presturinn ekki í neinni sök í þessu tilfelli. Þá var það annað atriði, er jeg vildi drepa á. Jeg fæ ekki skilið, hvers vegna löggjöfin og frv. sleppir alveg svaramönnunum, skoðar þá sem ábyrgðarlausa. Svaramenn eiga að hafa ábyrgð, ekki einungis kristilega og siðferðilega, heldur og fjárhagslega, og er ranglátt, að ábyrgðin lendi á prestunum einum, en ekki á þeim. Þegar karlmaður og kvenmaður, hvort úr sínum hreppi, giftast og þau eru rjett á sveitarbarmi, þá væri rjett að heimta, að hvor svaramaðurinn væri úr sínum hreppnum. Þá gæti sá hreppur, sem hag hefir af hjónabandinu, ekki ráðið einn, heldur kæmi einnig til kasta hins, og yrði þá ef til vill ekkert úr hjónabandinu. Jeg vildi með þessu að eins gefa bendingu um, hvort ekki mætti koma ábyrgðinni að einhverju leyti yfir á svaramennina.

Magnús Kristjánsson Mjer finst þessi tillaga vera nokkuð óákveðin. Eins og allir sjá er ekki getið um, við hverskonar höfn er átt. En mikill munur getur verið á, hvort það er bátahöfn eða stórskipahöfn. Mál þetta hefir oftar komið til umræðu hjer á þingi áður, en jeg hefi aldrei orðið var við, að mönnum stæði það ljóst, hverskonar sú höfn væri, sem átt var við. Það er þægilegra fyrir landsstjórnina að vita, hve þingið ætlast til að þessi rannsókn verði yfirgripsmikil. Síðasta rannsóknin, sem gerð hefir verið á þessum hafnarstað, eftir Jón verkfræðing Ísleifsson, virðist benda í þá átt, að tillögur hans sjeu aðallega miðaðar við fiskiskipahöfn, enda þótt hann geri sjer von um, að smærri vöruflutningaskip geti einnig fengið þar afgreiðslu. En raddir hafa heyrst um það, að einmitt á þessum stað ætti að koma upp stórskipahöfn, og að það ætti að geta orðið til þess, að hugmyndin um járnbraut frá Reykjavík austur um sýslur ætti þar með að vera úr sögunni. Þá horfir málið öðruvísi við, og það eru þessar stefnur, sem þyrftu að koma til athugunar. Ef menn ætlast til, að gerð verði stórskipahöfn, og álíta það nauðsynlegt, myndu nokkur hundruð þúsund ekki hrökkva til þess. Jeg verð að halda því fram, að ef tilætlunin er að gera trygga höfn fyrir stærri skip, myndi hún kosta nokkrar miljónir. Slík rannsókn myndi kosta mjög mikið fje. Þess vegna hefði þurft að koma skýrt fram, við hvað væri átt. Jeg hefi minst á þetta vegna þess, að þó að málið hafi ekki komið í nefnd í Nd., þá er ástæða til að athuga það í nefnd hjer. Og jeg hygg það ógætilegt að hlynna að þeirri stefnu, að landið ráðist í stórkostleg hafnarfyrirtæki, þegar lítil eða engin skilyrði eru fyrir af náttúrunnar hendi, er greitt gætu fyrir. Fyrst er að bæta þar hafnir, sem siglingar eru og hafa verið miklar, og mikill hluti verksins sparast við það, að þar eru hafnirnar að nokkru leyti til frá náttúrunnar hendi. Þetta hygg jeg að verði að vera stefnan, því að það er svo margt, sem landið þarfnast, sem útheimtir stór fjárframlög, og alt slíkt verður vandlega að athuga. Til stórskipahafnar á þessum stað er því varla hugsandi í nánustu framtíð, því að til hennar þyrfti miljónir. Hver, sem hefir athugað það voðaafl, sem hafið hefir þar, sem það legst að með fullu afli, hlýtur að játa, að hjer mun ekki duga höfn á borð við Reykjavíkurhöfn, heldur þarf miklu stærra mannvirki, ef hún á að vera örugg. Það verður því að standa ljóst fyrir þinginu og landsstjórninni, um hvað er að ræða, hvort heldur fiskibátahöfn eða stórskipahöfn. Ef átt er við fiskibátahöfn, er rjettast, að stjórnin láti sem allra fyrst gera rannsóknir og áætlanir um hana.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg vil taka undir það með háttv.þm. Ak. (M. K.), að till. er ekki svo ljóst orðuð, að sjeð verði, hvort átt er við betri rannsókn á bátahöfn, eða hvort meira er haft í huga. Eins og till. er orðuð er nær að álíta, að átt sje við hafskipahöfn. Deildinni mun kunnugt, að skoðun á hafnarstæðinu hefir farið fram og verið framkvæmd af verkfróðum manni. Og þar sem nú er farið fram á betri og ítarlegri rannsókn, liggur nær að halda, að átt sje við hafskipahöfn. Bæði af þessu og af öðrum umræðum um málið sjest, að fyrir mörgum vakir, að hægt sje að gera þarna hafskipahöfn með kleifum kostnaði. En þar sem till. liggur ekki ljósara fyrir, vil jeg styðja það, að henni sje vísað til nefndar, og þá eðlilega til sjávarútvegsnefndar, og geri jeg það að till. minni. Getur nefndin þá borið sig saman við flm.till. í Nd.

Magnús Torfason Þegar jeg bjó á Suðurlandsundirlendinu, var fyrst vakið máls á því, að þörf væri á að bæta hafnir þar, og var það þá gert að nokkru leyti. Eins og menn mun reka minni til var fje veitt til umbóta á Stokkseyrarhöfn og innsiglingunni þangað, með tillagi frá sýslusjóðum Árnes- og Rangárvallasýslna. Stefnan var fyrst sú að bæta hafnir og lendingar á Suðurlandsundirlendinu, þessu stóra og auðuga hjeraði, þar sem þess þyrfti við. Síðan kom sú stefna fram að bæta samgöngur á Suðurlandsundirlendinu, með því að leggja þangað járnbraut, og skal jeg ekki lasta það. Sú stefna hefir sjálfsagt mikið til síns máls. En þó verð jeg að taka það fram, að járnbraut eykur ekki beint framleiðslu, en aftur á móti auka hafnarbætur hana. Það geta verið skiftar skoðanir um það, hvort ekki skuli byrja á hafnarbótum og láta svo höfnina fæða af sjer járnbraut síðar. Jeg álít þetta tvent svo samtvinnað, að rjettast sje, að áður en ákveðið er, hvora stefnuna menn taka, verði rannsökuð til hlítar öll skilyrðin fyrir lendingabótum austanfjalls. Jeg veit það, eftir að hafa á ný kynst hugum manna fyrir austan, að mjög eru skiftar skoðanir þar, hvor stefnan sje rjettari og á hverju skuli byrja. Jeg hygg, að áður en ítarleg rannsókn á lendingastöðum fer fram sje ekki hægt að gera neina vel undirbúna framkvæmd í þessu máli. Jeg skal ekkert um það segja, hvað slíkar rannsóknir og áætlanir mættu kosta, en benda á, að sjálfsagt er, að málið fari til nefndar.