Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. fjárlagafrv. var skýrt frá því af hálfu fjvn., að enn þá lægju óathuguð hjá n. allmörg mál, þ. á m. mál, þar sem um var að ræða mjög há útgjöld úr ríkissjóði, og voru þessi mál af ýmsum atvikum látin bíða 3. umr. fjárlagafrv. Með hliðsjón af þessu taldi meiri hl. fjvn. eðlilegt, enda þótt hann hefði áður við 2. umr. skilað sérstöku nál., að skila framhaldsnál., þar sem í stórum dráttum væri gerð grein fyrir till. n., eða meiri hl. hennar, og jafnframt brugðið upp nokkurri mynd af því, hvernig fjárlagafrv. liti út með hliðsjón af till. n. Þetta framhaldsnál. hefur verið lagt hér fram á þskj. 288. Sé ég ekki ástæðu til að ræða það sérstaklega, það skýrir sig sjálft, en mun víkja beint að þeim brtt., sem meiri hl. n. ber fram nú við 3. umr. Eins og brtt. bera með sér, eru þær fluttar af meiri hl. n., en n. hefur þó öll verið samþykk mörgum atriðum, sem þar koma fram, og mun vafalaust frsm. minni hl. gera nánari grein fyrir því. Ég ætla þá fyrst að fara nokkrum orðum um útgjaldatill., eins og þær liggja fyrir á þskj. 287, en mun að því loknu víkja nokkuð að tekjuhliðinni og að lokum, hvernig horfurnar eru, eins og málið liggur nú fyrir. Vil ég þá leyfa mér að fara yfir brtt. eins og þær liggja fyrir á þskj. 287 og skýra þær till., sem ég tel ástæðu til þess að skýra. Mun ég reyna að vera stuttorður til þess að lengja ekki tímann um of, en mun að sjálfsögðu, ef hv. þm. óska nánari skýringa á einstökum till., reyna að gefa þær skýringar síðar í umr., eftir því sem tilefni verður til. 2. brtt. n. er um að hækka framlög til pósthússins í Reykjavík um 100 þús. kr. Þetta stafar af því, að brýn nauðsyn er að gera við afgreiðslusal pósthússins og pósthólfageymsluna. Það er þegar fyrir hendi nokkur fjárhæð í þessu skyni, en óumflýjanlegt var talið að verja nokkru viðbótarfé til þessara framkvæmda, þar eð ekki er talið gerlegt að láta þessa viðgerð dragast lengur. Þá er 5. till. n. um sendiráðið í Kaupmannahöfn. Þar er nánast um að ræða tilfærslu, sem kemur fram í því, eins og hv. þm. sjá, að „annar kostnaður“ er lækkaður, en aftur launaliðirnir nokkuð hækkaðir, sem stafar af tilfærslu á starfsfólki þar á milli. Þá er aðeins smávægileg orðalagsbreyting eða leiðrétting í sambandi við sendiráðið í Vestur-Þýzkalandi. Það hafði fallið niður í prentun, að það var vitanlega ekki átt við, að sendiherra ætti að fá öll þau laun, sem þar voru tilgreind, heldur aðrir starfsmenn einnig. Utanrrn. hefur tjáð n., að athugun hafi leitt í ljós, að enda þótt sendiráð hafi verið sett á stofn í Bonn, sé óumflýjanlegt, a. m. k. um sinn, að hafa einnig starfandi ræðismannsskrifstofu í Hamborg, og er gert ráð fyrir að verja 80 þús. kr. til þeirrar skrifstofu. Þá er lagt til að hækka liðinn upplýsinga- og kynningarstarfsemi á vegum utanrrn. um 30 þús. kr., sem stafar af því, að n. vildi verða við óskum, sem fyrir henni lágu frá tveimur aðilum um nokkurn styrk í sambandi við kvikmyndir, sem gerðar hafa verið til landkynningar og taldar eru gefa góða raun. Var talið eðlilegast að fara þessa leið, að hækka þennan lið með það í huga, að varið yrði síðan af liðnum 35 þús. kr. til þess að styrkja þessar kvikmyndir, og mun n. sérstaklega rita utanrrn. í sambandi við það mál. Þá er lagt til að hækka „annan kostnað“ við borgardómaraembættið um 50 þús. kr., sem stafar af því, að það var talið óumflýjanlegt að kaupa nýja bifreið fyrir embættið, og er þetta mismunur á verði nýrrar bifreiðar og gamallar, sem seld hefur verið í staðinn. Þá er næst till. um borgarfógetaembættið, sem tekin var aftur við 2. umr., en er hér flutt aftur óbreytt. Við sakadómaraembættið er lagt til að bæta einum manni. Það er maður, sem á sérstaklega að annast innheimtur á sektarfé, en vegna mannaskorts við embættið hefur ekki verið hægt að fylgja því svo fast fram sem skyldi, og er talið nauðsynlegt, að sérstakur maður verði ráðinn til þeirrar innheimtu. Þá er lögreglustjóraembættið á Keflavíkurflugvelli, endurflutt till., var tekin aftur við 2. umr. Þá er 13. till., embætti sýslumanna og bæjarfógeta. Þar er um nokkra hækkun að ræða, sem stafar af því, að það er talið nauðsynlegt að bæta við starfsmanni við bæjarfógetaembættið í Kópavogskaupstað með hliðsjón af starfi þess embættis í þágu Tryggingastofnunarinnar. Þá kemur 14. liðurinn, sem er Kvíabryggjuhælið svokallaða. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að verja 275 þús. kr. til rekstrar þess hælis, en svo sem kunnugt er, var stofukostnaður þess greiddur af Reykjavíkurbæ, en ríkið hefur tekið að sér að greiða rekstur hælisins. Reynsla þessa árs hefur leitt í ljós, að þarna er um allt of lága fjárhæð að ræða, og úr því að ákveðið hefur verið að reka þessa stofnun, þá er auðvitað tilgangslaust annað en að taka inn í fjárlögin sjálf þau útgjöld, sem af þessu leiðir, þar sem ella þyrfti að greiða þau án sérstakrar heimildar. Er því lagt til, að þessi fjárveiting verði hækkuð í 630 þús. kr. Þá er enn fremur lagt til að verja 200 þús. kr. til þess að kaupa sótthreinsunarofn fyrir landsspítalann. Sótthreinsunarofn sá, sem þar er til á skurðlækningadeild, er mjög orðinn úr sér genginn og talið óumflýjanlegt að kaupa nýjan ofn, og því er tekin upp nú fjárveiting í þessu skyni. Við 2. umr. fjárlagafrv. var tekið fram, að í athugun væri, hvort auðið yrði að hækka eitthvað fjárframlög til heilbrigðisstofnana, en á því var talin mikil nauðsyn, bæði til ríkisspítalanna og einnig til annarra sjúkrahúsa, þar sem framkvæmdir á þeim sviðum eru mun meiri en fé hefur verið veitt til, en þörfin hins vegar mjög brýn. Það er nú lagt til að hækka liðinn til læknisbústaða og sjúkrahúsa um 300 þús. kr. og hækka hlutfallslega á sama hátt fjárveitingu til fjórðungssjúkrahússins á Akureyri, og yrði þá sú hækkun 75 þús. kr., og í þriðja lagi er lagt til að hækka framlög til heilbrigðisstofnana í Reykjavík um 500 þús. kr., en þar á ríkið mjög háar upphæðir ógreiddar. Ég mun síðar koma að þeim lið, sem varðar ríkisspítalana. Þá er 19. till., sem var tekin aftur við 2. umr., en er hér endurflutt. Í 20. till. er um að ræða, að lagt er til að veita 100 þús. kr. til hafnarbóta í Vogum. Það er eina till., sem tekin hefur verið upp í sambandi við hafnargerðir, og byggist á þeirri sérstöku ástæðu, að það hafði ekki í till. vitamálaskrifstofunnar verið gert ráð fyrir fjárveitingu til þessarar hafnar, og hefur okkur verið tjáð af vitamálaskrifstofunni, að það hafi verið af misgáningi, að það var ekki gert. Var því talið óumflýjanlegt að sinna þessu máli. Þá er loks lagt til að veita smáfjárveitingar til nokkurra staða, það eru bæði svokallaðar ferjubryggjur og nokkrar smábryggjur. Þetta mál var einnig látíð bíða við 2. umr. og er nú tekið hér upp. Þetta nemur samtals 89 þús. kr., og sé ég ekki ástæðu til þess að skýra það nánar. Við 2. umr. fjárlagafrv. var lagt til að hækka liðinn „styrkir til námsmanna og áhugamanna í sambandi við flugþjónustuna“. Var liðurinn þá hækkaður um 40 þús. kr. Mjög miklar áskoranir hafa komið til n. frá flugmálastjórninni um að hækka þennan lið enn frekar, og hefur nefndin ekki talið óeðlilegt, að það væri gert, ekki sízt með hliðsjón af því, að þessi mikla atvinnugrein, flugið, er rekin án þess að þar sé haldið uppi af ríkisins hálfu nokkru skólahaldi sérstöku til þess að mennta flugmenn, og hvílir flugið að þessu leyti ekki þungt á herðum ríkisins. Er því naumast með sanngirni hægt að hafa á móti því að verja nokkru fé til þess að styrkja námsmenn og starfsemi áhugamanna í þessu sambandi. Ég skal taka það sérstaklega fram, að það hefur borizt til n. sérstök umsókn frá flugskóla, sem hér starfar, Þyt, um að fá nokkurn styrk, og er gert ráð fyrir, að flugskóli þessi fái 10 þús. kr. af þessari hækkun. Þá er lagt til að hækka lítillega fjárveitingu til kennaraskólans, annan kostnað, og enn fremur til bændaskólans á Hólum, þar verði tekinn upp nýr liður, til tilrauna 30 þús. kr., sem er í samræmi við það, sem gert var við bændaskólann á Hvanneyri og tekið var upp við 2. umr. Þá kem ég hér að einu atriði, sem er einn af stærstu liðunum, sem nú eru brtt. gerðar um, en það eru skólamálin. Það var tekið fram af hálfu n. við 2. umr., að það mál væri enn þá óafgreitt. Svo sem hv. þm. er kunnugt, var samþykkt á síðasta þingi sérstök löggjöf um fjármál skóla, og var gert ráð fyrir að taka upp nokkuð nýja skipan, annars vegar að skera alveg í sundur á þann hátt, að þær skuldir, sem safnazt hefðu fyrir, yrðu borgaðar niður með sérstakri fjárveitingu, en allar framkvæmdir, sem unnið yrði að, eftir að lög þessi tækju gildi, skyldu teknar upp í fjárlög og veitt sérstaklega fé til hverrar einstakrar framkvæmdar, en það hefur ekki áður verið gert, heldur veitt fé til skólanýbygginga á einum lið. Þetta er sem sagt í fyrsta sinn, sem þessi sundurliðun er tekin inn í frv., og hefur n. nú sundurliðað þetta sem bezt til leiðbeiningar fyrir hv. þm., þar sem hér er um nýbreytni að ræða, svo að menn gætu sem bezt áttað sig á þessu. Það var þegar ljóst, þegar n. tók að athuga þetta mál, að fjárveiting sú, sem gert var ráð fyrir í frv., var allsendis ónóg, til þess að hægt væri að fylgja þeirri reglu að leyfa ekki skólabyggingar að nokkru ráði umfram það, sem svaraði þeirri fjárveitingu, sem veitt væri á hverjum tíma, þannig að ekki héldu áfram að safnast skuldir. Niðurstaðan hefur orðið sú, að lagt er til, að fjárveiting til nýbyggingar skóla hækki um 3 millj. kr., og er þá talið auðið að verja fé til ýmissa nýrra framkvæmda á þessu sviði, sem óumflýjanlegar eru taldar. Þá er lagt til að hækka um 800 þús. kr. fjárveitingu til þess að greiða áfallnar skuldir, en þær nema nú um 16.5 millj. kr., sem skiptast þannig, að skuldir vegna barnaskólabygginga eru um 13.6 millj., skuldir vegna gagnfræðaskóla 1.9 millj. kr. og vegna húsmæðraskóla 1 millj. kr. En auk þessarar fjárveitingar hefur verið lagt til af ríkisstj. og till. borin fram um það af hæstv. fjmrh. á sérstöku þskj., að 1.5 millj. kr. verði af greiðsluafgangi ársins 1955 varið í þessu skyni, þannig að fjárveitingin til þess að greiða gamlar skólaskuldir er þannig hækkuð um 2.3 millj. kr. Með þessari fjárveitingu á að vera hægt að greiða um 20% af skuldunum, en að því var einmitt stefnt með frv. um fjármál skóla, að hægt væri að greiða hinar áföllnu skuldir niður á 5 árum. Ég sé ekki ástæðu til að fara út í að skýra einstaka liði, hvernig fjárveitingunni er skipt milli skólanna. Ég skal aðeins geta þess, að það hefur verið reynt að fylgja þar ákveðnum hlutföllum, þannig að sem jafnastur hluti af kostnaði við framkvæmdirnar á þessu ári yrði greiddur, svo að réttlæti væri þar á milli. Þetta virðist eina haldbæra leiðin til skiptingarinnar, úr því að ekki er hægt, því miður, að greiða að fullu þann kostnað, sem talið er að verði hluti ríkissjóðs af þessum framkvæmdum í ár. Ég læt þá útrætt um skólana. Það er lagt til að verja 200 þús. kr. til byggingar fjóss og hlöðu á Laugarvatni. Gert er ráð fyrir, að þessi framkvæmd kosti um 400 þús. kr., og talið, að þar sem útihús þessi séu orðin óviðunandi, verði því ekki frestað að ráðast í þessar byggingar. Þá er lagt til að verja 60 þús. kr. til hitaveituframkvæmda við Löngumýrarskóla. Það er kvennaskóli, sem er einkastofnun, ekki rekinn af ríkinu, en hefur hlotið styrk. Þetta er helmingur af kostnaði við hitaveituheimtaugina þangað, og þótti sanngjarnt að hlaupa þarna undir bagga á þennan hátt. Þá er tekin upp fjárveiting til sundlaugarbyggingar á Akureyri, 45 þús. kr. Það hafði fallið niður af misgáningi. Í fyrra var gert ráð fyrir að verja 90 þús. kr. í þessu skyni, sem byggist á því, að á móti fái ríkisskólar þar ókeypis aðgang að sundlauginni. Var þá tekinn upp helmingur fjárveitingarinnar, en ætlunin að taka helminginn upp á fjárlög ársins 1956, en það hafði láðst. Þá er lagt til að hækka styrkinn til Íþróttasambands Íslands um 35 þús. kr. Hann var 40 þús. kr. Styrkurinn til Ungmennafélags Íslands var hækkaður allmikið við 2. umr., eða upp í 75 þús. kr., og sótti Íþróttasambandið mjög á að fá hækkun á sínum styrk, og þótti sanngjarnt, að styrkurinn yrði jafn hjá þessum tveimur samtökum. Þá er smávægileg fjárveiting til íþróttakennara eins, sem er að hætta störfum. Þá er lagt til að verja 50 þús. kr. til þess að lækka byggingarskuldir stúdentagarðanna. Í fjárlögum yfirstandandi árs eru veittar 100 þús. kr. í þessu skyni. Skuldirnar voru þá um 300 þús. kr., og er Görðunum algerlega um megn að standa undir þessum skuldum eða greiða þær niður, þeir gera ekki betur en standa undir sínum rekstrarkostnaði, þannig að sanngjarnt þótti að reyna að létta þessum skuldum af þeim, ekki sízt vegna þess, að þessar byggingar báðar hafa verið byggðar án þess, að um miklar fjárveitingar úr ríkissjóði væri að ræða til þeirra. Þá er lagt til að veita stúdentaráði háskólans 20 þús. kr. styrk vegna fyrirhugaðra stúdentaskipta við Bandaríkin, sem er áformað að verði á þessu ári. Enn fremur er lagt til að hækka nokkuð fjárveitingu til landsbókasafnsins til bókakaupa, eða um 35 þús. kr., og að taka upp sérstakan lið til landsbókasafnsins í því skyni að gera mikrófilmur af handritum, sem er talin mjög góð leið til þess að varðveita handrit, og auk þess fer miklu minna fyrir slíkum filmum. Hefur slíkt verið víða tekið upp, og er lögð á það mikil áherzla af landsbókasafninu, að æskilegt væri að geta hafizt handa um slíka framkvæmd hér. Er lagt til, að 25 þús. kr. verði í þetta sínu varið til slíkrar filmunar. Óskir höfðu borizt til nefndarinnar um fjárveitingu til þess að styrkja byggingu bókasafns. Á fjárlagafrv. var 50 þús. kr. fjárveiting til þess að styrkja bókasöfn og lesstofur eða stofnkostnað þeirra. N. taldi ekki fært að fara að taka upp fjárveitingu til einstakra bygginga, en leggur til, að liðurinn verði hækkaður um helming, eða um 50 þús. kr. Þá er lagt til, að fjárveiting til skálda, rithöfunda og listamanna hækki sem svari 10%, eða úr 902 þús. upp í 992 þús. kr., og að sama hækkun verði gerð á fjárveitingu til vísinda- og fræðimanna. Gunnar Gunnarsson hefur að undanförnu hlotið sérstök heiðursverðlaun af þessu fé og verið ákveðið, hvað þau laun skyldu vera há. Nefndin leggur nú til, að Halldór Kiljan Laxness fái sams konar heiðurslaun og verði laun hvors um sig 33220 krónur. Hefur það verið hækkað einnig hlutfallslega um 10% eins og heildarfjárveitingu. Það hefur verið mjög mikið sótt á um það að fá hækkaðan styrkinn til leiklistar, og það hefur jafnframt verið á það bent af Bandalagi íslenzkra leikfélaga, að eðlilegast væri e. t. v. að taka upp einn lið, sem bandalaginu yrði síðan ætlað að ráðstafa milli félaganna. Þetta getur mjög vel komið til athugunar, því að það er vitanlega ekki öllu réttlæti fullnægt, þó að nokkur leikfélög séu tekin hér inn í fjárlögin, og alls ekki athugað neitt til hlítar, hvað mikil starfsemi þessara félaga er. Vafalaust er hún mjög misjöfn, þannig að mjög gæti verið æskilegt að endurskoða þetta mál og reyna að finna nýja tilhögun á þessum styrkjum. Hitt er augljóst, að það er brýn nauðsyn að reyna að styrkja þessi leikfélög úti á landi, sem víðast hvar eiga við mikla örðugleika að stríða. N. leggur nú til, að styrkir til þessara leikfélaga verði almennt 5 þús. kr., sem er vissulega ekki mikil upphæð, en hækkunin aðeins til þess að sýna nokkra viðurkenningu á þessu starfi, og að nokkur hækkun verði einnig til Bandalags íslenzkra leikfélaga, um 15 þús. kr., og er þá gert ráð fyrir, að það verði fyrst og fremst lögð áherzla á að reyna að styðja leikfélögin úti á landi og þá ekki hvað sízt að leiðbeina þeim félögum, sem ekki njóta neins styrks af ríkisfé. Hins vegar væri mjög æskilegt, að þetta mál allt yrði tekið til nánari athugunar, áður en næstu fjárlög verða afgreidd. Þá er lagt til að veita lúðrasveit Siglufjarðar 8 þús. kr. til hljóðfærakaupa, sem er í samræmi við það, sem aðrar lúðrasveltir hafa fengið. Loks eru nokkrir námsstyrkir, sem ég sé enga ástæðu til þess að vera að eyða orðum að, smávægilegur styrkur til félagsins Germaníu vegna sýningar á íslenzkum málverkum í Þýzkalandi, sem er hluti af halla, sem varð af þeirri sýningu, og smáfjárveitingar til tveggja minningarlunda, sem ákveðið hefur verið að koma á fót. Þá er nokkur hækkun til iðnaðardeildar atvinnudeildar háskólans, þ. e. laun skrifstofustúlku eða vélritunarstúlku, sem óumflýjanlegt er talið að bæta þar við. Loks er lagt til að hækka um 60 þús. kr. fjárveitingu til sjómælinga, og er sú viðbótarfjárveiting sérstaklega við það miðuð, að nú hefur öll gerð sjókorta verið flutt inn í landið og það er mikil vinna, sem fram undan liggur við prentun og útgáfu þessara korta, og óumflýjanlegt þess vegna að auka nokkuð fjárveitingu í þessu skyni. Hins vegar er það ekkert áhorfsmál, að hér sé um mjög þýðingarmikið verk að ræða, sem ég hygg, að allir hv. þm. séu sammála um, að mjög hafi vel farið á, að var auðið að flytja inn í landið, enda hefur að undanförnu orðið að greiða allverulegar fjárhæðir út úr landinu í gjaldeyri til þess að fá gerð þau kort, sem gera hefur þurft. Þá er nokkur hækkun á fjárveitingu til Búnaðarfélags Íslands, og nokkru síðar er hækkun til Fiskifélags Íslands. Hvor tveggja þessi hækkun stafar af því, að hækkun launalaga leiðir vitanlega af sér, að starfsmenn þessara stofnana hækki einnig, enda þótt þeir séu ekki í launalögum, en fyrir þeirri hækkun var ekki gert ráð í fjárhagsáætlun þessara stofnana, sem fjárlagatillögurnar eru miðaðar við, og því talið óumflýjanlegt að gera hér nokkra hækkun. Þá er lagt til að hækka nokkuð liðinn til varahlutakaupa í sambandi við rekstur landbúnaðarvéla ríkisins, og er sú hækkun aðallega gerð vegna þess, að það er mjög mikil nauðsyn að koma upp verkstæði yfir varahluti og vélar. Það er algerlega óviðunandi húsakostur, sem þessi stofnun hefur nú, og verður auk þess að flytja þaðan, þannig að óumflýjanlegt er að gera einhverjar ráðstafanir til þess að skapa henni viðunandi aðstöðu. Er lagt til, að 200 þús. kr. verði veittar í því skyni. Þá hefur það komið í ljós, að fjárveiting sú, sem ætluð er til kaupa á jarðræktarvélum, er algerlega ófullnægjandi, og ef ekki á að verða allverulegur samdráttur í þeim framkvæmdum, þá er ekki um annað að ræða en að verja allmiklu auknu fé til þeirra. Jarðræktarvélarnar hafa hækkað í verði, og það verða ekki margar vélar keyptar fyrir eina milljón, en lagt er til, að þessi liður verði nú hækkaður um helming, eða úr 1 millj. upp í 2 millj., til þess að ekki þurfi að verða um samdrátt að ræða í þessum mikilvægu framkvæmdum. Þá er lagt til, að framlag til ræktunarsjóðs hækki um 1.1 millj., sem byggist á því, að það hafði ekki verið athugað, að samþykkt voru á Alþ. í fyrra lög, sem kváðu svo á, að framlagið skyldi verða þetta hátt, og auðvitað ekki um annað að ræða en að taka inn fjárveitingu í fjárlagafrv. í samræmi við það. Þá er lagt til, að fjárveiting til sandgræðslustöðva hækki um 200 þús. kr. vegna aukinna framkvæmda, sem talin er þar mikil nauðsyn á, og að fjárveiting til skógræktarfélaga hækki um 75 þús. kr., þ. e. sá liður fjárveitingar til skógræktarinnar, sem gefur mest af sér, vegna þess að aðstoð við skógræktarfélögin er mjög mikils virði og skilar margföldu því fé, sem til þeirra er lagt, í því starfi, sem lagt er fram ókeypis af félögunum, og því sjálfsagt að reyna að stuðla að því að efla þau. Þá er smávegis hækkun á „öðrum kostnaði“ veiðimálaskrifstofunnar, smáfjárveiting til Landssambands íslenzkra hestamannafélaga og 10 þús. kr. fjárveiting í því skyni að veita einum bændahöfðingja, Birni Hallssyni á Rangá, nokkra viðurkenningu. Er gert ráð fyrir, að það sé veitt í eitt skipti. Þá er lagt til að hækka fjárveitingu til fiskimiðaleitar um helming, eða um 250 þús. kr. Þessi leit er mjög mikilvæg og hefur þegar skilað góðum árangri og nauðsynlegt að efla hana sem mest, og því er lagt til, að þessi aukning verði á fjárveitingu til hennar. Þá er nýr liður, sem snertir nánast kjarnorkumál. Það er lagt til að veita 250 þús. kr. til undirbúningsrannsókna í sambandi við möguleika á framleiðslu á þungu vatni hér á Íslandi, og er gert ráð fyrir, að þetta verði á vegum jarðboranadeildar raforkumálaskrifstofunnar og rannsóknaráðs ríkisins. Það hafa þegar verið gerðar nokkrar athuganir í þessu sambandi og hafa þær leitt í ljós, að sérfræðingar þessara stofnana telja rétt að halda rannsóknum áfram og koma upp smátilraunaverksmiðjum í þessu skyni til þess að sannprófa það, hversu hagkvæmt þetta geti orðið. Það er augljóst mál, að ef þetta gefur góða raun, gæti hér orðið um mjög mikilvæga framleiðslu að ræða, því að 1 kg af þungu vatni kostar nú 1000 kr. Ég ætla ekki að fara út í tæknilegar hliðar þessa máls, en ætlunin er aðallega að gera nú tilraunir með framleiðslu á þessu í sambandi við jarðhita, og einnig kemur auðvitað til athugunar framleiðsla í sambandi við raforku. En n. taldi sjálfsagt að reyna að stuðla að því, að kannað yrði til hlítar, hvaða möguleikar væru á þessu, þar sem svo mikið væri í aðra hönd, ef þetta reyndist vel. Þá kem ég að einum liðnum, sem sérstaklega var tekið fram við 2. umr. að þyrfti nánari athugun eða mætti gera ráð fyrir að þyrfti að verja mjög auknu fé til, en það eru almannatryggingarnar. Á fjárlögum þessa árs voru veittar 6 millj. kr. til þess að greiða rekstrarhalla trygginganna. Sú fjárhæð var felld niður í fjárlagafrv. nú, en athugun á þessu máli hefur leitt í ljós, að það er síður en svo, að afkoma trygginganna hafi batnað það, að auðið sé að fella þetta niður, heldur þvert á móti er gert ráð fyrir, að rekstrarhallinn verði á árinu 1956 yfir 11 millj. kr. Og enda þótt gert sé ráð fyrir að mæta þessum halla að nokkru með framlagi frá tryggingunum sjálfum úr þeirra varasjóðum, þá er ekki talið mögulegt að leggja það á tryggingarnar allt og verði því að taka upp viðbótarframlag einnig nú. Er lagt til, að það verði 6.2 millj. kr. Þá liggur ljóst fyrir, að hinar föstu fjárveitingar, sem veittar eru til trygginganna, eru einnig of lágar, með hliðsjón af þeim breytingum, sem þegar hafa verið gerðar á tryggingalögunum. Það liggur víst ekki ljóst fyrir, að hve miklu leyti breytingar kunna að verða frekar í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir. Það er nokkur missögn í grg. n., því að þessi hækkun mun ekki stafa af væntanlegri hækkun vegna þeirra laga, ef sett verða, heldur vegna breytinga, sem gerðar voru á tryggingalögunum nú fyrir áramótin, þannig að það liggur þegar fyrir, að þessi hækkun hlýtur að verða. Og það er talið óumflýjanlegt í sambandi við þetta að hækka fyrri liðinn til trygginganna um 2.1 millj. kr. og auk þess að hækka áætlað framlag til sjúkrasamlaganna um 1.3 millj. Er því lagt til af n., að þessi hækkun verði gerð, og nemur þetta því samtals 9.6 millj. kr., sem hækka verður samkv. þessu fjárveitingar til Tryggingastofnunarinnar. Þá er lagt til að gera smávægilega hækkun á fjárveitingum til elliheimilanna, þ. e. að hvert þeirra um sig hækki um 10 þús. kr. Þá er lagt til að styrkja með 50 þús. kr. heimtaug til barnaheimilisins Sólheima í Grímsnesi. Það er einkastofnun, og var fylgt sömu reglu þar hjá n. og við fjárveitingu til Löngumýrarskóla að taka upp helming af þessum kostnaði. Þá er þriðji stórliðurinn. Það er framlagið til atvinnuleysistrygginga. Þau lög hafa enn ekki verið sett og því ekki nákvæmlega hægt að sjá fyrir, hvað há útgjöld það verða, en eftir því sem næst verður komizt, er talið óumflýjanlegt að taka upp 7 millj. kr. í þessu skyni. Er það þó ekki nema hluti af þeim útgjöldum, sem verða munu útgjöld ríkissjóðs til trygginganna, sem stafar af því, að fyrir hendi munu vera nokkrar milljónir króna til þess að greiða upp í þetta framlag. Er því talið, að verða muni nægilegt að taka upp þessar 7 millj. nú. Þá koma loks allmargir liðir varðandi 18. gr., þ. e. a. s. eftirlaunagreinina. 18. gr. er, eins og oft hefur verið áður bent á af fjvn., hálfgert vandræðafyrirbrigði og auðvitað æskilegast að reyna að koma nýrri skipan á það mál. Hins vegar er það miklu víðtækara mál en svo, að fjvn. geti út af fyrir sig gert það, heldur verður hún nokkuð að þræða farnar slóðir með það, þar til heildarskipun kynni að verða á því gerð í sambandi við tryggingarnar, og hefur því sú leið einnig verið farin nú að taka upp þá embættismenn, sem hætt hafa störfum, og ekkjur embættismanna og áætla þeim nokkur eftirlaun og reynt eftir föngum að hafa hliðsjón af þeim eftirlaunum, sem fyrir eru í fjárlögunum til annarra hliðstæðra fyrrverandi embættismanna. Það er ákaflega erfitt fyrir hv. þm. að gera sér grein fyrir þessu máli með því að athuga þær tölur, sem þarna eru. Þær eru ákaflega misjafnar, og virðist eftir þeim, að mikið misræmi sé á milli manna. En sú er nú ekki reyndin á, vegna þess að hér verður að taka til greina, hvað embættismennirnir hafa úr eftirlaunasjóði og eftir öðrum leiðum, lögboðin eftirlaun, til þess að mynda sér skoðun um það, hvert samræmi er þarna á milli. Það, sem hér er tekið upp, er því aðeins mismunur, sem lagt er til að veita þessum mönnum til viðbótar hinum lögboðnu eftirlaunum. Nokkrir liðir falla niður, vegna þess að nokkrir þessara manna hafa látizt á árinu. Sé ég ekki þörf á að fara nánar út í þá sálma, nema sérstakt tilefni gefist til. Þá er 72. brtt., sem er um að hækka um 400 þús. kr. grunnlaun og vísitöluuppbætur á lífeyri, sem leiðir einnig af þeim breytingum öðrum, sem gerðar hafa verið, og er óumflýjanlegt að taka upp vegna launalagabreytinga og breytinga, sem í samræmi við það verða einnig á lífeyri. Þá er loks lagt til að taka upp 1.5 millj. kr. vegna afnáms vísitöluskerðingarinnar. Hún hafði gilt um nokkra hæstu launaflokkana, en hefur nú verið felld niður, og leiðir það af sér þennan útgjaldaauka. Og þá kemur stærsta útgjaldatillaga nefndarinnar nú, sem er 23.5 millj. kr. og er afleiðing hinna nýju launalaga. Sé ég enga ástæðu til þess að ræða það mál nánar. Það hefur verið rætt allt í sambandi við launalögin, sem hafa verið endanlega afgreidd, og þá gerð grein fyrir því, hvaða áhrif þau mundu hafa, og auðvitað ekki annað fyrir hendi en að taka þeim afleiðingum og verja fé sem því nemur. Þá er lagt til að hækka fjárveitingu til viðbótarhúsnæðis við ríkisspítalana um 1 millj. kr. Þar er mikil bygging í smiðum, sem brýn nauðsyn er að koma áleiðis og a. m. k. koma undir þak, og er talið óumflýjanlegt að hækka fjárveitinguna sem þessu nemur, til þess að það verði auðið. Einkum er mjög mikilvægt að koma áleiðis hjúkrunarkvennaskólanum, sem á að hafa aðsetur í þeirri byggingu. Við 2. umr. fjárlagafrv. gat ég þess, að það horfði mjög illa varðandi flugmálin, að það mundi verða mun minna á þessu ári, sem hægt væri að framkvæma, heldur en undanfarin ár, vegna þess að nú er gerð sú breyting á, að heimildin á 22. gr. er miðuð við það, að afgangsfé sé notað árið eftir að það fellur til, sem veldur því, að flugmálin hafa ekki á þessu ári neinu slíku fé yfir að ráða. Fjárveitingin í frv. er 2.5 millj., en af því mun þegar vera ráðstafað um 1 millj. kr., þannig að eftir var ekki nema um 1½ millj. Vissulega væri mikil þörf á að auka verulega fjárveitingu til flugmálanna og flugvallagerðar, þar sem síaukin eftirsókn er eftir því að koma upp flugvöllum og þetta eru dýrar framkvæmdir og flugið hins vegar að verða æ stærri þáttur í samgöngum landsmanna. Meiri hl. n. leggur til, að þessi fjárveiting verði hækkuð um 1 millj. kr., eða upp í 3.5 millj. Flugið hefur ekki verið mikill baggi á ríkissjóði, og skal ég aðeins til gamans geta þess, að samkvæmt skýrslu, sem flugmálastjóri hefur látið fjvn. í té, hefur fjárfesting í fluginu síðustu 10 árin, sem veitt hefur verið fé til, numið rúmum 26 millj. kr., en á sama tíma er talið, að gjaldeyristekjur vegna flugsins hafi orðið 76 millj. Þannig fer því fjarri, að hér sé um bagga að ræða á ríkinu, nema síður sé, auk þeirrar mikilvægu þjónustu, sem hér er veitt við alla þjóðina. Það er íhugunarefni, sem verður að taka til nánari athugunar, hvernig leyst varði betur fjárþörf flugsins, því að eftir áætlun, sem gerð hefur verið af flugmálastjórninni, er gert ráð fyrir, að á næstu 10 árum þurfi að veita til brýnnar fjárfestingar í sambandi við flugið um 250 millj. kr., eða um 25 millj. kr. á ári. Til viðbótar þessari 1 millj., sem lagt er til að hækka fjárveitingu til flugvallagerða, er lagt til að taka upp nýja fjárveitingu til sjúkraflugvalla og verði varið 500 þús. kr. í því skyni, þannig að raunverulega hækkar fjárveitingin til flugmálanna um 1½ millj. Þá er lagt til að hækka fjárveitingu til bygginga á prestssetrum um 200 þús. kr. Þar er fjárveitingin alltaf á eftir, og er mikið þar á sótt og sífelld vandræði með að verða við þeim óskum, sem þar berast um framkvæmdir. Þá er lagt til, að fjárveiting til lögreglustöðvar í Reykjavík hækki um 150 þús. kr. Þar er um mjög brýna framkvæmd að ræða, sem þörf er á að ýta sem fyrst áleiðis, og yrði þá sú fjárveiting 1 millj. í ár. Þá er lagt til að veita 250 þús. kr. til útihúsabygginga við vinnuhælið á Litla-Hrauni. Þessar byggingar munu þegar hafa verið reistar, en fé vantar til þess að greiða kostnaðinn. Þá er lagt til að heimila ríkisstj. að verja afgjöldum af löndum ríkisins í Hveragerði til hitaveituframkvæmda þar í hreppnum. Það er nú unnið að því að koma upp mikilli hitaveitu fyrir hreppinn og skipuleggja það betur en verið hefur. Það er fordæmi fyrir því, að heimilað hafi verið að verja afgjöldum ríkislanda til mikilvægra framkvæmda í viðkomandi byggðarlagi, og þykir því sanngjarnt að verða við þessari ósk. Felld var niður við 2. umr. fjárveiting til tóvinnuskólans á Svalbarði, þar sem sú starfsemi væri hætt. Hins vegar er n. tjáð, að ætlunin sé að taka upp hliðstæða kennslu við kvennaskólann á Blönduósi, og er lagt til, að heimilað verði að verja 15 þús. kr. til þeirrar starfsemi, ef hún kemst af stað. Til fjvn. bárust mjög eindregin tilmæli frá stjórn kirkjubyggingasjóðs um að auka fjárveitingu til sjóðsins. N. taldi ekki auðið að hækka þessa fjárveitingu, enda eru nýsett lög um sjóðinn og þar ákveðið, hve hátt framlag ríkisins skuli vera árlega. Hins vegar var n. fullkomlega ljóst, að hér væri um allsendis ófullnægjandi fjárupphæð að ræða, og til þess að veita nokkra úrbót og greiða fyrir því, að hægt væri að koma þessum málum betur áleiðis, er lagt til að veita ríkisstj. heimild til að ábyrgjast lán fyrir kirkjubyggingasjóð, allt að 500 þús. kr., í trausti þess, að kirkjumálastjórnin eigi það góða vini í lánsstofnunum, að hún geti fengið þetta fé að láni. Þá er 83. till. n. um það að heimila ríkisstj. að ábyrgjast fyrir Siglufjarðarkaupstað allt að 1 millj. kr. rekstrarlán vegna síldarverksmiðjunnar Rauðku. Þessi heimild mun raunar þegar hafa verið notuð, en að sjálfsögðu nauðsynlegt að fá heimild til staðfestingar slíku, og er því lagt til, að þessi heimild verði veitt. Þá er enn fremur lagt til að veita ríkisstj. heimild til að ábyrgjast lán til útvegsmanna vegna tjóna, sem verði af svokölluðum þurrafúa í fiskiskipum, allt að 1.3 millj. kr. Í fjárl. yfirstandandi árs er heimild um 2 millj. kr. í þessu sama skyni. Sú fjárhæð mun ekki öll hafa verið notuð, en talið þó nauðsynlegt að bæta nokkru við, þar sem skemmdir hafa komið fram í fleiri skipum og hér um tjón að ræða, sem er mjög óvænt og ekki líklegt að útvegsmenn geti staðið undir án sérstakrar aðstoðar, ef það kemur fyrir, og er því lagt til, að heimildin sé miðuð við 1.3 millj. kr. á þessu ári. Þá er lagt til enn fremur að heimila ríkisstj. að ábyrgjast allt að 1 millj. kr. lán fyrir h/f Kol í sambandi við kolavinnslu á Skarðsströnd. Að þessu hefur verið unnið undanfarin ár og nokkrar fjárveitingar veittar í þessu sambandi. Áformar nú hlutafélagið að gera stórvirkari framkvæmdir þar og framleiðslu, og er lagt til að veita því aðstoð á þennan hátt. Þá kemur loks sérstök heimild vegna ráðstafana ríkisstj. í sambandi við óþurrkana á Suður- og Suðvesturlandi á s. l. sumri, og er sú heimild í þrennu lagi: Í fyrsta lagi að heimila ríkisstj. eða ríkissjóði verði heimilað að lána bjargráðasjóði allt að 10.5 millj. kr. til þess að veita bændum á þessu svæði lán til fóðurbætiskaupa aðallega. Í öðru lagi að verja allt að 700 þús. kr. til þess að styrkja heyflutninga inn á þessi svæði, sem fram fóru í haust. Og í þriðja lagi að greiða Sláturfélagi Suðurlands 250 þús. kr. vegna sérstaks vaxtakostnaðar félagsins í sambandi við hin óvenjulegu kaup á sláturpeningi s. l. haust. Ég sé, ekki ástæðu til þess að rekja þetta nánar. Sé óskað nánari upplýsinga um, hvernig þessu er fyrir komið, þá munu þær að sjálfsögðu verða veittar. Þá er nýr liður um að lána h/f Baldri í Stykkishólmi allt að 200 þús. kr. vegna stofnkostnaðar flóabáts. Þessi beiðni lá fyrir samvinnunefnd samgöngumála einnig, en var ekki talið mögulegt að sinna henni þar. Síðari athugun hefur leitt í ljós, að það muni leiða til mikilla vandræða, ef ekki sé hægt að útvega þetta fé. Það var veitt heimild í fjárl. þessa árs til að ábyrgjast lán, en það mun ekki hafa verið auðið að fá slíkt lán og því talið óumflýjanlegt að fara þessa leið til að koma í veg fyrir, að þessi bátur þurfi að hætta störfum. Þá er enn fremur lagt til að heimila ríkisútvarpinu að verja allt að 1.1 millj. kr. af tekjuafgangi sínum til að bæta hlustunarskilyrði á Austfjörðum. Það hefur verið mjög miklum erfiðleikum bundið að undanförnu og er enn að hlusta á útvarp á Austfjörðum vegna mikilla truflana frá erlendri útvarpsstöð, og hefur að undanförnu verið unnið að því af hálfu útvarpsins að kanna, hvaða leiðir væru tiltækilegastar til að bæta hér úr, og telja sérfræðingar þess, að fundnar séu leiðir, sem líklegar séu til úrbóta, og að það muni kosta rúma 1 millj. kr. að koma þeim úrbótum á. Hér er ekki um neina beina fjárveitingu að ræða úr ríkissjóði, heldur aðeins um það að ræða að heimila útvarpinu að nota af sínu framkvæmdafé 1.1 millj. kr. í þessu skyni. Starfsemi tilraunastöðvar háskólans í meinafræði að Keldum hefur farið vaxandi að undanförnu, og framleiðsla þýðingarmikilla bóluefna hjá stöðinni hefur aukizt mjög. Þetta hefur leitt af sér það, að þörf er á því að hafa þar mun meira af búpeningi en hefur verið að undanförnu, og eru orðin þar alger vandræði vegna skorts á landrými. Hefur verið athugað með möguleika á að fá keypta jörð þar í nágrenninu, og mun vera auðið að fá keypta jörðina Grafarholt, ef saman gengur með verð á þeirri jörð, og er nú lagt til að veita ríkisstj. heimild til að kaupa þessa jörð handa tilraunastöð háskólans, þar sem n. hefur sannfærzt um það, að hér sé um mikilvæga og raunar óumflýjanlega ráðstöfun að ræða til þess að tryggja viðunandi starfsskilyrði fyrir þessa mikilvægu stofnun. Þá er loks lagt til, að breytt verði 23. gr. frv. á þann hátt, að hækkuð verði uppbótin á lífeyri og eftirlaun úr 20% í 30%, og er það gert með hliðsjón af þeim hækkunum, sem orðið hafa í sambandi við launalögin, en meðalhækkun þar var talin um 10%. Þá er jafnframt gert ráð fyrir því, að skerðingarmarkið hækki og að í staðinn fyrir 20 þús. komi 30 þús. kr., sem þetta skuli greitt á. Ég hef þá lokið að gera grein fyrir útgjaldatill. n., en skal aðeins geta þess, að ekki er óhugsandi, að nokkrar till. kunni enn að koma frá n., áður en þessari umr. lýkur, og verður þá sérstaklega gerð grein fyrir þeim. Samkvæmt þessum gjaldatill. n. hækka gjöldin við þessa umr., ef þessar till. verða samþ., um 53 millj. kr. Hér kemur þó nokkur frádráttur, sem er aðallega á einum lið. Það eru smálækkanir á 18. gr., vegna þess að niður falla þar eftirlaun til fólks, sem látizt hefur, en lækkunartill. n. eru samtals rúmar 6.3 millj. kr., svo sem sést á yfirlitinu í framhaldsnál., og er aðallækkunin, eða 6.3 millj. kr., komin til af því, að í frv. er gert ráð fyrir, að 6.3 millj. kr. verði notaðar af tekjuafgangi tóbakseinkasölu ríkisins til þess að greiða uppbætur á Faxasíld. Nú er gert ráð fyrir, að stofnaður verði sérstakur sjóður til þess að standa undir aðstoð við útflutningsframleiðsluna og þá ætlazt til þess, að úr þeim sjóði verði einnig greiddar þessar uppbætur. Framlagið til útflutningsuppbótasjóðs eða hvaða nafn hann nú kann að hljóta er því fellt niður, og veldur þetta því, að útgjöldin lækka að þessu leyti um 6.3 millj. kr. Verður því gjaldahækkunin á frv., miðað við tillögur nefndarinnar, samtals 46.8 millj. kr. rúmar. Þá kem ég aftur að tekjuhliðinni. Það var tekið fram við 2. umr., að n. mundi endurskoða tekjuáætlunina, þegar fyrir lægi endanlega afkoma ársins, ef fjárl. yrðu ekki afgr. fyrr. Endanleg afkoma ársins liggur nú fyrir, og kemur í ljós, að hún er sízt betri en gert var ráð fyrir við 2. umr. frv. Var þá miðað við útkomuna eins og hún var 1. nóv. Áætlað var, að tekjur ríkissjóðs í ár kynnu að verða um 633 millj. kr., og samkvæmt yfirlitinu, sem nú liggur fyrir, eru tekjurnar nokkuð innan við þessa upphæð, eða um 626 millj. kr. En það má gera ráð fyrir því, eftir því sem varð á s. l. ári, að nokkrar milljónir kunni að falla til, þannig að tekjurnar verði svipaðar og meiri hl. n. áætlaði, að þær mundu verða, eða um 633 millj. kr. Það mun vera flestum ljóst, að eins og ástatt er með gjaldeyrismál þjóðarinnar, séu litlar líkur til þess, að hægt verði að flytja sama vörumagn inn á komandi ári og nú hefur verið gert í ár, og þessar miklu tekjur nú stafa fyrst og fremst af því, vegna þess að gjaldeyrisforði þjóðarinnar hefur verið skertur allmjög, þannig að frá því að var allmikil gjaldeyriseign, eða um 100 millj. kr., um næstsíðustu áramót, þá er nú komin gjaldeyrisskuld, þannig að hagur bankanna að þessu leyti mun hafa versnað um 130 millj. kr. eða meir. Að vísu hefur verið nokkru meira af vörubirgðum eftir í landinu um síðustu áramót, en ekki sem þessu næmi, þannig að augljóst er, að ef ekki kæmu til einhverjar óvæntar gjaldeyristekjur á árinu, þá er óumflýjanlegt, að innflutningur muni dragast saman eitthvað, og þess er enn fremur að gæta, að verulegur búhnykkur hefur orðið fyrir ríkissjóðinn hinn mikli innflutningur bifreiða, sem var á s. l. ári og hefur skilað um 40 millj. kr. í tekjur í ríkissjóð, og engar líkur til, að sami innflutningur verði á næsta ári, og koma þá a. m. k. í staðinn vörur, sem munu gefa ólíkt minni tekjur en bílarnir gera, þar sem auk tollanna af þeim er sérstakt leyfisgjald, sem rennur í ríkissjóð. Með hliðsjón af öllum aðstæðum verður því að teljast mjög ólíklegt, að tekjurnar geti orðið meiri á þessu ári en þær voru í ár. Að vísu er hægt að gera ráð fyrir því og nokkurn veginn víst, að beinir skattar hljóta að gefa meira af sér en í ár. Það sýnir þróunin undanfarin ár. Þetta ár hefur verið mjög mikið tekjuár og því líklegt, að tekjurnar verði nú mun meiri en á s. l. ári. En með hliðsjón af því, að horfur eru á, að innflutningurinn hljóti að dragast allmikið saman, þá verður þó naumast með nokkurri skynsemi gert ráð fyrir því, að þessar auknu tekjur af beinum sköttum geri meira en að vega þar upp á móti, þannig að tekjuhorfurnar verði ekki meiri á næsta ári en þær eru í ár. Það hefur verið vakin athygli á því, og öllum hv. þm. er það kunnugt, að umframgreiðslur hafa alltaf verið töluverðar og svo að segja ætíð verið 7% eða meira, þó að við 2. umr. mundi hafa orðið tæplega 40 millj. kr. afgangur, ef gert væri ráð fyrir sömu tekjum ríkissjóðs á næsta ári og þær eru í ár og miðað við þau útgjöld, sem gert var ráð fyrir. Nú hefur þessi útgjaldaauki orðið nokkru meiri og horfurnar auk þess ekki þær, sem ég gat um, að líkur séu til, að þar verði um mikla aukningu að ræða. Engu að síður hefur verið við þessa umr. lagt til af meiri hl. n. að hækka enn tekjuáætlunina um 8 millj. kr., og hefur öll sú hækkun verið tekin af þeim liðnum, sem líklegast er að gefi einhverja hækkun á árinu, en það er tekju- og eignarskattur. Telur n. þá, að með tekjuáætlunina sé farið á yztu nöf, ef ekki kemur, eins og ég sagði, eitthvað alveg óvænt fyrir, sem verði sérstakur búhnykkur fyrir ríkissjóðinn á þessu ári, því að ef tekjurnar fara ekki allverulega fram úr áætlun, þá er augljóst, að greiðsluhalli hlýtur að verða hjá ríkissjóði, miðað við þær umframgreiðslur, sem jafnan hafa orðið. Þá hefur enn fremur til tekjuöflunar verið ákveðið að gera tvær ráðstafanir. Önnur er sú að hækka burðargjöld póstsins. Það var bent á það af meiri hl. n. við 2. umr., að það væri óviðunandi, að þessi stofnun gæti ekki að verulegu leyti og helzt öllu leyti staðið undir útgjöldum sínum. Hefur nú verið ákveðið að gera breytingu á gjaldskrá póstsins, og er áætlað, að það muni gefa 1.4 millj. kr. í auknum tekjum hjá póstsjóði. Þá hefur jafnframt verið ákveðið að hækka símagjöld með hliðsjón af því, að þó að rekstrarafkoma símans sé að vísu góð, þá hefur hún versnað allverulega á s. l. ári og hlýtur að versna að miklum mun á þessu ári vegna launahækkananna, þannig að það hlýtur að leiða af sér stóraukin framlög úr ríkissjóði til fjárfestingarinnar, sem síminn hefur hingað til að töluvert miklu leyti staðið undir, ef ekki verður hækkun á tekjum símans, og er gert ráð fyrir, að áformaðar tekjuhækkanir hjá símanum af gjaldskrárhækkun muni skila á þessu ári um 3.6 millj. kr. Samkvæmt þessu verða till. meiri hl. n. um tekjuhækkun samtals 13 millj. kr. Ef frv. verður afgr. í samræmi við þetta, þá mundi hér verða um allverulegan mismun að ræða, þ. e. a. s., að gjaldahækkunin við þessa umr. yrði þá um 3.1 millj. umfram tekjur, greiðsluhallinn eftir 2. umr. frv. var rúmar 11.7 millj. kr., og það vantar því rúmar 45.5 millj. til þess, að hægt verði að afgr. greiðsluhallalaus fjárlög. Því hefur hins vegar verið lýst yfir af ríkisstj., og það er eindregin skoðun meiri hl. fjvn., að ekki komi til neinna mála að afgr. fjárlagafrv. án þess, að það verði greiðsluhallalaust, og stendur því þingið andspænis þeim vanda, að nú verði að útvega eftir einhverjum leiðum nýjar tekjur í ríkissjóð, sem nemi þessari upphæð. Þetta mál er nú í athugun hjá hæstv. ríkisstj. og eru nú væntanlegar alveg á næstunni till. hennar um fjáröflun til þess að mæta þessum greiðsluhalla. Þær till. liggja enn ekki endanlega fyrir, þ. e. a. s., þeim hefur ekki verið útbýtt hér í Alþ., og af þeim sökum er ekki heldur af fjvn. gerð till. um það, hvernig eigi að mæta þessum greiðsluhalla, en eins og tekið er fram í framhaldsnál., áskilur n. sér rétt til þess, áður en þessari umr. lýkur, að bera fram brtt. við tekjubálk frv., sem muni mæta þessum greiðsluhalla, í samræmi við þær ráðstafanir, sem áformað verður að gera og mun verða gert með sérstökum lögum. Fyrr en þau lög hafa verið lögð hér fram og séð fyrir um það, hvaða afgreiðslu þau muni fá, er að sjálfsögðu ekki hægt fyrir n. að gera sér grein fyrir, hvaða tekjuauka megi vænta úr þeirri átt. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir till. meiri hl. fjvn. við þessa umr., að svo miklu leyti sem þær liggja nú fyrir. Ég mun síðar gera aths. við till. minni hl. n., sem þegar hefur verið útbýtt, og aðrar till., sem fram kunna að koma. En ég vil nú leyfa mér, herra forseti, að venda mínu kvæði í kross og gerast talsmaður fyrir aðra n., þ. e. fyrir samvinnunefnd samgöngumála. Þannig vill til, að frsm. þeirrar n., hv. þm. N-Ísf. (SB) er staddur við skyldustörf í Norðurlandaráði, og bað hann mig að tala hér nokkur orð fyrir þeim till., en það hefur verið venja að undanförnu, að sú n. hefur skilað till. um fjárveitingar til flóabáta og vöruflutninga og fjvn. ekki haft sérstök afskipti af því máli. Ég skal ekki eyða mörgum orðum um það mál. Það liggur fyrir frá n. mjög ýtarlegt nál. á þskj. 251, og er niðurstaðan af því áliti sú, að lagt er til að verja til flóabátanna og til vöruflutninga samtals 2 millj. 168 þús. kr., og er það 276500 kr. hærra en var í fjárl. þessa árs, en 468 þús. kr. hærra en er í fjárlagafrv., því að fjárhæðin hefur þar verið nokkuð lækkuð frá því, sem var í fjárlögum síðasta árs. Það leiðir auðvitað af sjálfu sér og þarf ekki mikilla útskýringa við, að kostnaður flóabátanna hafi aukizt vegna vaxandi tilkostnaðar, og hefur n. því ekki talið auðið annað en að mæta þessum óskum um hækkun á styrk að nokkru leyti, en reynt þó að spyrna þar við fótum á öllum sviðum svo sem frekast hefur verið unnt, án þess að eiga á hættu, að þessi mikilvæga þjónusta legðist niður. Hitt er vandamál, sem n. gerir sér mjög vel ljóst og auðvitað hlýtur að koma að fyrr en seinna, að þurfi að taka til rækilegrar athugunar, og það er, hvernig eigi að skipa þessum málum. Reyndin er nefnilega sú, að hagur flóabátanna fer sífellt versnandi, meira en nemur auknum tilkostnaði, vegna þess að notkun þeirra minnkar, sem stafar af því, að samgöngur eftir öðrum leiðum, bæði í lofti og á landi, hafa batnað, og það er því eiginlega nokkur kaldhæðni, að hinar bættu samgöngur skuli þannig verða til þess að auka þörfina fyrir útgjöld ríkissjóðs til samgöngubóta á öðrum sviðum. Hins vegar hefur samvinnunefndin talið, að málið væri þó ekki komið það langt áleiðis með hinar bættu samgöngur á öðrum sviðum, að hægt væri að leggja þessa báta niður, og hefur það verið nokkurn veginn samdóma álit allra og enda mjög harðvítug mótmæli jafnan borizt úr þeim héruðum, þar sem bátarnir hafa átt að veita þjónustu, ef till. hafa komið fram um að leggja báta niður. Ég minnist þess, að fyrir nokkrum árum var sett n. til að rannsaka þetta mál. Hún lagði til, að tveir bátar hættu störfum, en það varð að gefast upp við þá sparnaðartilraun, vegna þess að það var svo mjög á það sótt og raunar með rökum á það bent frá viðkomandi aðilum, að það væru ekki komnar í það lag samgöngur í þeim héruðum, að það væri auðið að leggja slíka báta niður. Þess vegna hefur þessu verið haldið áfram með sívaxandi útgjöldum úr ríkissjóði vegna aukins rekstrarhalla bátanna, og eins og ég áðan sagði, þá er mikil nauðsyn orðin á því, að það verði tekið til athugunar með þessi samgöngumál yfirleitt, hvort ekki megi finna á þessu einhverja betri og hagkvæmari skipan og að fá þarna meiri samræmingu á milli einstakra þátta samgangnanna. Ég sé nú ekki ástæðu til þess, held ég, að vera að rekja þessar einstöku till., vegna þess að það er gerð grein fyrir þeim mjög ýtarlega í nál. og tekið fram, hvar um hækkun sé að ræða, og um lækkun er því miður hvergi að ræða. Ég skal taka það fram sérstaklega varðandi tvö atriði í þessum till., að þar er um að ræða allverulega aukningu til útgerðarinnar. Þar er annars vegar um að ræða hinn svokallaða Vestmannaeyjabát, sem einu sinni var lagt til að leggja niður, en nú blómgast mjög, sem stafar af því, að áður var þarna um að ræða strjálar ferðir upp til meginlandsins, til Stokkseyrar, að mig minnir. En nú hefur verið gerð sú bragarbót á þessu, að ákveðið er, að báturinn annist daglegar ferðir til Þorlákshafnar til þess að sækja mjólk og ýmsar aðrar nauðsynjar handa Eyjabúum, en þessi endurbót hefur hins vegar leitt það af sér, því miður, að hallinn á bátnum hefur stórkostlega hækkað, þannig að óskir hafa verið uppi um að fá sem svaraði 1000 kr. rekstrarstyrk á dag, ef ég man rétt, til þess að talið verði auðið, að báturinn gæti gengið. Samvn. samgm. hefur nú, þrátt fyrir það að henni sé fullkomlega ljós nauðsynin á því að halda þessum samgöngum uppi, ekki treyst sér til að leggja til að taka svo hátt stökk í sambandi við styrk til þessa báts, en þó hefur þar verið um allverulega hækkun að ræða í fyrra, og enn fremur nú í ár er lagt til að hækka styrkinn til bátsins um 50 þús. kr. Nú skilst mér á hv. þm. Vestm. (JJós), að það verði mjög erfitt um vik, að þetta geti ef til vill nægt, en við verðum að vona það bezta og sjá hvað setur, áður en talið verði auðið að fara að hækka þetta enn meir. Hinn aðilinn, sem hér er nú heldur þungur á fóðrunum, er Borgarnesbáturinn. Þar á nú senn að koma mikið og veglegt skip til flutninga, og er n. tjáð, að allar sorgir muni vera úr sögunni, þegar það skip kemur, því að það muni verða hallalaust rekið, og er gott til þess að vita, þó að menn séu ekki allt of bjartsýnir á það. Félag það, sem gerir út skipið, sem er í þessum samgöngum, hefur farið fram á að fá hálfa milljón í styrk. N. hefur ekki talið sér fært að leggja til, að styrkurinn verði svo hár, en leggur til, að styrkupphæðin verði 250 þús. eða hin sama og á s. l. ári, en jafnframt verði heimilað að greiða 200 þús. kr. rekstrarstyrk í viðbót, ef það sýnir sig, að það verði óumflýjanlegt. Allt liggur mjög óljóst fyrir enn um rekstrarafkomu þessa báts, þannig að það þótti nokkuð viðurhlutamikið að vera að greiða þetta af hendi alveg án alls fyrirvara, og hefur þá greiðsluheimildin að þessu leyti verið hækkuð þarna um 100 þús. kr. Til annarra báta hefur verið hækkað nokkuð. Til Norðurlandsbáts hefur verið hækkað um 40 þús. kr., og enn fremur hefur verið lagt til, að hann fái 50 þús. kr. í vélarstyrk. Sama er um nokkra aðra báta, lagt er til að þeir fái vélarstyrki. Enn fremur leggur n. til, að nokkur hækkun verði gerð á hinu fræga Suðurlandsskipi, sem mun vera frægasta skip, sem hér er í förum á landi voru, því að það gengur á landi og veitir samt allgóða þjónustu, en hér er um að ræða styrk til vöruflutninga í Vestur-Skaftafellssýslu og til Öræfa. Er lagt til, að styrkur þessi hækki um 25 þús. kr. Það er mjög mikill aukakostnaður, sem fellur á flutninga til þessara svæða, sem verða að flytja allt til sín á bílum, og því þykir sjálfsagt að mæta úr almenningssjóði nokkuð þeim mikla kostnaði og erfiðleikum, sem þarna er við að stríða. Þetta eru þá till. samvinnunefndar samgöngumála, sem ég hef hér mælt lítillega fyrir, en vænti þó, að þær liggi nógu skýrt fyrir, svo glöggt sem nái. er, og læt ég því þetta nægja að sinni um það mál.



Herra forseti. Mér mundi kannske leyfast, áður en ég vík að niðurstöðum fjvn. í sambandi við fjárlagafrv., að fara örfáum orðum um það, sem hv. frsm. meiri hl. ræddi nú síðast, en það var nál. samvinnunefndar samgöngumála um flóabátana. Það er vafalaust rétt hjá honum, að það þarf engan að undra, þó að heldur sé hækkun á rekstrarkostnaði þeirra, það er ekki nema í samræmi við allan rekstrarkostnað í landinu, og er hækkunin tæpar 300 þús. frá því í fyrra. Hinu vildi ég aðeins víkja að, sem hann sagði, að það hefði fyrir nokkru verið borin fram till. um að leggja einhverja af flóabátunum niður, en við það hefði ekki verið komandi, mótmæli hefðu komið úr héruðunum gegn því og um það væri því ekki að ræða sem möguleika. Þetta er vitanlega í fullu ósamræmi við það, að a. m. k. tveir hv. flokksmenn frsm. hafa hvað eftir annað haldið því fast að Alþ., að á því væri möguleiki að leggja niður Skipaútgerð ríkisins, sem innir af hendi sams konar þjónustu fyrir landslýðinn, en í miklu stærri stíl. Alveg er sama aðstaða hjá þeirri útgerð og flóabátaútgerðinni. Það er vitanlega í fyrsta lagi aukinn rekstrarkostnaður þar vegna aukinna rekstrarútgjalda, og svo vex halli á þeirri útgerð eins og hjá flóabátunum af því, að stöðugt minnkar magnið, sem skipin hafa til flutninga, sökum þess að það skiptist nú á þrjá aðila, en var áður á hendi eins. Það skiptist nú á flugvélar og bifreiðar að mjög miklum hluta, og eftir sitja svo skipin með vaxandi rekstrarkostnað, en mjög rýrðar rekstrartekjur. Þannig vex halli bæði flóabáta og Skipaútgerðar ríkisins af nákvæmlega sömu ástæðu. Þess vegna hlýtur auðvitað niðurstaðan að verða nákvæmlega sú sama, að þjónustuþörfin er mikil, og því er mótmælt í báðum tilfellum, að þessi þjónusta sé lögð niður, en halli af hvorum tveggja þættinum vex af þessum tveimur ástæðum, og stangast því rök hv. 2. þm. Eyf. algerlega við rök hv. þm. Barð. (GíslJ) og hv. þm. Snæf. (SÁ) fyrir möguleikum á því að leggja Skipaútgerð ríkisins niður. Það er rétt, eins og ég benti á við 2. umr. fjárlagafrv., að ef það á eitthvað að sinna þessum málum, þá er ekki hægt að taka þar einstaka þætti út úr, heldur verður að taka flutningamálið út um landsbyggðina og milli byggða algerlega til rannsókna og athuga, með hvaða hætti er hægt að leysa það, hvort það á að gerast að meginhluta með skipum eða flugvélum eða á vissum svæðum eingöngu með bílum og hvort hægt er að finna þar leið, sem spari ríkissjóði fé, geri þessa þjónustu ríkissjóðnum a. m. k. léttari. En svo ómögulegt sem það er að losa ríkið við útgjöld vegna vaxandi rekstrarhalla af flóabátum, því ómögulegra er að losa ríkið við milljónatöpin af Skipaútgerð ríkisins, af nákvæmlega sömu ástæðum, aðeins í stærri stíl. Þá skal ég víkja að fjárlagaafgreiðslunni. Þegar skilizt var við afgreiðslu fjárlaga nokkru fyrir jól, stóðu sakir þannig, að tveir ráðh. mættu hér og gerðu grein fyrir því, að þá yrði að slá botn í bili við afgreiðslu fjárlagafrv. Hæstv. fjmrh. var þeirrar skoðunar, að ekkert væri því til fyrirstöðu, að fjárlagafrv. yrði afgreitt fyrir áramót eins og á undanförnum árum, og lagði fram þau rök fyrir sínu máli, að hann teldi, að hægt væri að afgreiða þau tekjuhallalaust. Ég var honum sammála um það og enn fremur, að það væri ekki hægt að ganga út frá því, að höfuðatvinnuvegur þjóðarinnar yrði stöðvaður á næsta fjárhagsári, og þess vegna væri ástæðulaust að tengja afgreiðslu fjárlagafrv. við svo óraunhæfa tilhugsun. Þetta taldi ég vera fullnægjandi rök af hendi hæstv. fjmrh. og er enn þeirrar skoðunar, að það hafi verið algerlega tilefnislaust að tengja afgreiðslu fjárlagafrv. við það, að eftir var að leysa ýmiss konar vandkvæði sjávarútvegsins í kringum þessi áramót, enda virðist sú ætla að verða raunin, að það á einhvern veginn að hafa lausn þeirra mála að langmestu leyti utan við afgreiðslu fjárlagafrv., hvort sem það er til þess, að fjárlagafrv. liti á pappírnum eitthvað skár út, eða vegna þess, að þetta þyki ekki eiga samleið, þegar til kemur. Biðin á afgreiðslu fjárlagafrv. hefur auðvitað leitt til þess, að áfram rigndi yfir fjvn. nýjum og nýjum erindum um aukin útgjöld úr ríkissjóði, og eru allmargar af till. þeim, sem hv. meiri hl. fjvn. hefur nú lagt fram, bein afleiðing af því regni, og mátti auðvitað alltaf við því búast. Hins vegar er meiri hluti upphæðanna í hinum nýju till. hv. meiri hl. fjvn. afgreiðsla á þeim stóru útgjaldaliðum, sem vitað var í lok 2. umr. að eftir var að taka til greina við 3. umr., svo sem útgjöld vegna launalaganna og útgjöld vegna almannatrygginganna, útgjöld vegna væntanlegrar löggjafar um atvinnuleysistryggingar o. s. frv. Á þessari stundu er ekki komið fram frv. til l. um atvinnuleysistryggingar, og í raun og veru er ákaflega lausleg afgreiðsla að taka einhverja upphæð inn í fjárlagafrv. næsta árs vegna þeirrar löggjafar, meðan enginn alþm. hefur augum lítið, hvernig það frv. verður. Ég hygg því, að fáir eða engir alþm. viti á þessari stundu um það, hvaða útgjöld komi til með að fylgja þeirri lagasetningu fyrir ríkissjóð eða aðra aðila. Þá er það alger og óttalegur leyndardómur enn þá, hvaða útgjöld kemur til með að leiða af aðgerðum hæstv. ríkisstj. í sjávarútvegsmálunum, og alger hula hvílir yfir því, að hve miklu leyti á að taka nýja tekjustofna inn í fjárlagafrv. vegna þessara aðgerða eða hvort hugsunin er sú að gera það ekki að neinu leyti og afgreiða það að öllu leyti þannig, að ný skattafrv., sem talað er um að borin verði fram, kannske lögð hér fram á Alþ. í dag, eigi að skila tekjum ekki í ríkissjóð, heldur í sérstakan sjóð, sem mynda á til þess að standa undir hallarekstri vélbátaútgerðar, togaraútgerðar og rekstri hraðfrystihúsa, að mér skilst einnig. Ég vil þessu næst leyfa mér að renna augum yfir og fara nokkrum orðum um sumar af brtt. á þskj. 287, en það eru brtt. hv. meiri hl. nefndarinnar. Sumum þessum brtt. erum við í minni hl., hv. 11. landsk. þm. (LJós) og ég, sammála og höfum ekkert við þær að athuga, teljum, að ekki verði hjá þeim komizt og að þær eigi fullan rétt á sér. Aftur eru það aðrar till., sem við teljum tilefnislitlar og tilefnislausar jafnvel sumar og eigi ekkert erindi í fjárlagafrv. Af þeim ástæðum töldum við okkur ekki geta fylgt till. meiri hl. í heild og berum fram okkar brtt. á sérstöku þskj., þskj. 293. Ég vil fyrst víkja að því, að hæstv. ríkisstj. og meiri hl. nefndarinnar telur nauðsynlegt að halda áfram uppi ræðismannsskrifstofu í Hamborg, þrátt fyrir það að við höfum flutt til Bonn skrifstofu sendiherra Íslands í Vestur-Þýzkalandi, og er það um 80 þús. kr. liður. Þá eru þarna hækkanir á stórembættum hér í Reykjavík, eins og borgardómaraembættinu, borgarfógetaembættinu og sakadómaraembættinu. Þetta eru stærstu og umfangsmestu embættin á vegum ríkisbáknsins hérna í Reykjavík, og þau hafa öll þurft vegna þess dráttar, sem varð á afgreiðslu fjárlagafrv., að koma að beiðnum um hækkaðar fjárveitingar sér til handa. Ég get þó ekki séð, að neitt það hafi breytzt síðan í nóvembermánuði eða desembermánuði, sem grundvalli slíkar hækkanir. Þá eru hér beiðnir frá sýslumönnum og bæjarfógetum um nokkrar hækkanir. Er þar smátt og smátt verið að óska eftir nýjum starfsmönnum í þessum embættum, og er á sumum stöðum nokkuð umdeilt, hvort þörf sé á viðbótarmönnum. Ég man t. d. eftir því, að það var til umræðu í nefndinni beiðni um viðbótarmann til lögreglustjórans í Neskaupstað. Hv. 11. landsk. þm., sem er vel kunnugur í þeim kaupstað, taldi litla þörf fyrir þennan viðbótarmann. En það var látið heita svo, að þetta væri vegna starfa fyrir almannatryggingarnar, það yrði að fá mann til þess, en það er nú ekki nema nokkur hluti af starfinu fyrir almannatryggingarnar á höndum embættismannsins þar, því að þar mun sú starfsemi að nokkru leyti vera á hendi starfsmanns sjúkrasamlagsins á staðnum. Í fyrsta sinn er nú skipt því fé, sem á að verja til skólabygginga, barnaskóla, gagnfræðaskóla og húsmæðraskóla, og hefur sú skipting ekki verið í fjárlagafrv. áður. Hvort það er til bóta að láta fjvn. skipta þessu fé - hingað til hefur það aðeins verið ákveðið í heild - eða láta embættismanninn, sem þetta heyrir nokkuð eðlilega undir, fræðslumálastjórann, annast slíka skiptingu í samráði við hæstv. menntmrh. á hverjum tíma, skal ég láta ósagt. Það á eftir að sýna sig. Hins vegar er því ekki að neita, að skuldasöfnun hefur átt sér stað, sökum þess að ráðizt hefur verið í skólabyggingar örar en fé hefur verið veitt til þeirra framkvæmda á fjárlögum, og nemur nú þessi skuld við skólahéruðin samtals nærri 17 millj. kr. En engin vissa er fyrir því, að ekki safnist skuldir við héruðin, þrátt fyrir það að fjvn. skipti fénu. Slík skuldasöfnun hefur átt sér stað við ýmsa hafnarsjóði að því er snertir hafnargerðirnar, og hefur þó alltaf verið venja, að fjvn. skipti fjárframlögum úr ríkissjóði til hafnarmannvirkja. 32. till. meiri hl. er um smávægilegan styrk til Íþróttasambands Íslands. Við í minni hl. teljum, að þetta hefði átt að hækka heldur meira. Það er lagt til, að þetta verði 75 þús. kr. til Íþróttasambandsins. Við teljum, að það hefði verið ástæða til þess að hækka þetta heldur betur, einkum með hliðsjón af þeirri hækkun, sem hefur orðið til Ungmennasambands Íslands í sambandi við þann lið íþróttamálanna, sem er á hendi þess félagsskapar. Við vitum ósköp vel, að það verður mikil óánægja af hendi Íþróttasambands Íslands yfir því að vera þarna að nokkru leyti, hlutfallslega að minnsta kosti, sett hjá. Ég sé, að 38. till. hv. meiri hl. lýtur að því að hækka 50 þús. kr. lið, sem var í frv. til byggingar bókasafna og lesstofa, í 100 þús. kr. Það var ekki nema eðlilegt, að menn sæju, hversu kátlegt var að hafa 50 þús. kr. lið til byggingar bókasafna og lesstofa, og er það nálega jafnhlægilegt, að það sé 100 þús. kr. Við höfum við 2. umr. lagt til, að þessi liður yrði ekki lægri en 200 þús. kr. Þá er 40. till. um það að taka okkar fremstu rithöfunda, Gunnar Gunnarsson og Halldór Kiljan Laxness, hvorn um sig með 33220 kr. heiðurslaunum, út úr skiptingu á fé til rithöfunda og listamanna. Þessa till. höfðum við borið fram í fjvn. fyrir 2. umr., og varð þar samkomulag um, að við tækjum hana þá aftur. Það gerðum við, þar sem líkur voru til, að nefndin öll mundi telja skynsamlegt að hafa þennan hátt á, og er þessi till. alveg í samræmi við það. - Einnig hefur verið gerð, eins og við vorum þá með till. um á prjónunum, lagfæring til hækkunar á launum rithöfunda og listamanna að öðru leyti, hlutfallslega við hækkanir á launalögum, eitthvað um 10%. Einn af þeim útgjaldaliðum, sem eru í þessum till. hv. meiri hl., er fjárframlag til Kvíabryggju. Það er einhvers konar innheimtuhæll á barnsmeðlögum, sem Reykjavíkurbær hefur stofnað og lagt fram stofnfé til, en síðan hefur það verið talin sjálfsögð aðferð að taka mörg undanfarin ár inn á fjárlög fé til rekstrar þessa hælis Reykjavíkurbæjar. Enginn lagastafur er til um þessa stofnun, og það eina, sem hefur minnt á tilveru þessa hælis, hefur verið þessi liður á fjárlögum. Það var fyrstu árin 125 þús. kr. til rekstrar hælis á Kvíabryggju, og þá var hælið ekki til. Nú er verið að reka þetta hæli í fyrsta sinn. Þá voru á frv. í haust 275 þús. kr. ætlaðar til rekstrar þessa hælis, en nú lágu fyrir skilríki fyrir því, að þetta yrði allt of lítið, og er nú tekin upp till. um, að þetta verði 630 þús. kr. Alveg er vitað, að þetta verður innan stundar um 1 millj. kr. rekstur, og virðist vera talið sjálfsagt, að ríkið taki þetta á sig til þess að aðstoða eitt sveitarfélag í landinu, Reykjavíkurbæ, um innheimtu á barnsmeðlögum. Það var upplýst í nefndinni, að önnur sveitarfélög hefðu viljað hafa þann möguleika að geta komið vistmönnum á þetta hæli, ef þeir greiddu ekki barnsmeðlög, en upplýsingar lágu fyrir úr fleiri en einum stað um það, að ekkert sveitarfélag annað en Reykjavík hefði aðgang að hælinu, þó að það sé algerlega rekið á kostnað ríkissjóðs. Það var sýnilega mikil óánægja meðal fjvn.-manna um þetta og mjög dregið í efa, að nokkur heimild sé til að taka inn á fjárlög hundruð þús. kr. til stofnunar, sem enginn stafur er til um í lögum. Þessi sameiginlegi krói ríkissjóðs og Reykjavíkurbæjar ætti nú að njóta þeirrar virðingar, að hæstv. ríkisstj. bæri fram frv. til laga um vinnuhæli Reykjavíkurbæjar og ríkissjóðs á Kvíabryggju, minna má það ekki vera, og síðan sé samkvæmt þeim lögum ætlað fjárframlag á ári hverju til. rekstrar þessarar stofnunar. Við í minni hl. erum því alveg andvígir því, að þessi till. hv. meiri hl. sé samþykkt, og teljum, að hún eigi enga stoð í lögum og þetta fé sé tekið heimildarlítið, ef ekki heimildarlaust úr ríkissjóði, eins og verið hefur á undanförnum árum, þó að um minni upphæðir hafi verið að ræða. 50. till. hv. meiri hl. er um að hækka lið til sjómælinga úr 80 þús. kr. í 140 þús. kr. Við í minni hl. erum alveg samþykkir þessari till. Teljum við það mjög gleðilegan atburð, að Íslendingar eru nú að taka algerlega í sínar hendur gerð allra sjókorta og allar sjómælingar, sem eru undirstöðuvinna við þá framkvæmd, og höfum nýlega fengið vitneskju um það, að Danir hafa sýnt þann myndarskap í þessu máli, að þeir afhenda nú Íslandi, kvaðalaust og án þess að nokkur reikningur fylgi, allar sínar mælingar frá fyrstu tíð í kringum Ísland, öll myndamót af sjókortum, sem þeir hafa látið gera af Íslandsmiðum, en það eru öll þau kort, sem hingað til hafa verið fáanleg til notkunar fyrir Íslendinga, og sjókortagerð Íslands tekur við þessu öllu saman án endurgjalds af hendi Dana. Þarna hafa Danir óneitanlega orðið myndarlega við að skila handritum, sem þeir hafa algerlega sjálfir kostað og búið til. Þetta er þeim til verðugs lofs, og vona ég, að við reynumst menn til að framkvæma þessa hluti einnig með myndarskap. Byrjunin er góð. Það eru komin nú nokkur íslenzk sjókort, sem algerlega eru unnin á grundvelli íslenzkra mælinga í viðbót við þær dönsku, sem fyrir hendi voru áður, og er ekki hægt að sjá annað, enda ber sérfræðingum saman um, að þetta séu hin ágætustu sjókort. Þarna eru smáhækkanir til Búnaðarfélags Íslands og Fiskifélags Íslands. Við því er ekkert að segja. Það hefur verið gerð grein fyrir því, að aukinn kostnaður sé af mannahaldi þessara félaga atvinnuveganna, og er ég því samþykkur því, að þetta sé hækkað. - Hins vegar vil ég í sambandi við þetta minna á, að það var við 2. umr. borin fram till. um, að framlag til starfsemi Alþýðusamb. Íslands yrði hækkað úr 75 þús. kr. í 150 þús. kr., auðvitað vegna aukins kostnaðar við starfrækslu þessara landssamtaka verkamannanna. Þetta fékk engan hljómgrunn í hv. fjvn., 75 þús. kr. hækkun á þeim lið, þó að verið væri jafnframt að hækka áður veitt framlög til búnaðarsamtakanna og samtaka sjávarútvegsins. Af þessu getur maður séð, hver vinsemdin er frá ríkisvaldinu til samtaka verkalýðsins, þó að það sé haft í orði stundum, að það sé nauðsynlegt, að góð samvinna sé milli þessara samtaka og ríkisvaldsins. Kvenfélagasamband Íslands hefur hins vegar ekki 75 þús. kr. styrk úr ríkissjóði, heldur 175 þús. kr., og var þarna farið fram á 150 þús. kr., svo að við værum þó samt sem áður 25 þús. kr. lægri en þau samtök, en það fékk engan byr, þrátt fyrir það að hent væri á það til samanburðar, og er þó vitað, að Alþýðusamband Íslands á 40 ára afmæli á þessum vetri, og hefði ekki verið annað en viðurkenning í sambandi við afmælið, að ríkissjóður hefði þarna látið það njóta sannmælis við önnur félagasamtök. En því er ekki að heilsa, og af því dreg ég mínar ályktanir um vinsemdina. Hins vegar er til stofnun, sem heitir veiðimálaskrifstofa. Hún fór fram á hækkun vegna síns rekstrar og það stóð ekki á því. Það var fyrir nokkrum árum búið að fallast á að leggja þessa stofnun niður og fela hennar starfsemi Búnaðarfélagi Íslands. Þá stóð þannig á, að forstöðumaðurinn var svo ríkur, að hann ætlaði að komast undan íslenzkum skattayfirvöldum og flutti sig til Danmerkur með allt sitt, en er svo kominn aftur, og síðan hefur verið mikill gróandi í kostnaði við stofnun hans og heldur áfram. Á þessum vikum, sem liðnar eru síðan frv. var til 2. umr., hefur enn orðið að hækka kostnaðinn við stofnun hans, og stendur slíkt ekki í meiri hl. hv. fjvn. eða ríkisstjórninni. Við 2. umr. fjárlaganna bárum við hv. 11. landsk. þm. fram till. um, að hækkað yrði fjárframlag til leitar fiskimiða úr 250 þús. kr., sem voru á frv., í 1 millj. og 500 þús. kr. Nú hefur hæstv. ríkisstj. og meiri hl. fjvn. fallizt á, að það væri þörf á að hækka þennan lið, en hækkunin er aðeins upp í 500 þús. kr. eða 1/3 hluta af því, sem við töldum að þörf væri á að liðurinn yrði. Það er þó 100% hækkun frá því, sem var í frv., og er kannske hægt að aðstoða skip til slíkrar leitar í hálfan mánuð, ja, kannske mánuð, með þessu fjárframlagi, sem nú er þarna lagt til að verði greitt. Þá höfðum við einnig við 2. umr. fjárlaganna lagt til, að fjárveiting til gamalmennahæla utan Reykjavíkur yrði hækkuð svolítið, en hverju elliheimili utan Reykjavíkur eru ætlaðar í styrk 20 þús. kr. Allir sjá, að það er nú orðið lítill peningur við stofnanir, sem kosta mörg hundruð þús. kr. í rekstri hjá sveitarfélögunum. Auðvitað hefur ekki verið samþykkt að hækka þetta í námunda við það, sem við lögðum til við 2. umr., en þó er þarna sýndur litur og heildarfjárveitingin hækkuð úr 180 þús. kr. í 270 þús. kr., þannig að fjárveitingin til hvers elliheimilis um sig verður ekki 20 þús. kr. á næsta ári, heldur 30 þús. kr. Það er aðeins hreyfing, en þó vitanlega alveg ófullnægjandi í sambandi við svona dýrar stofnanir og nauðsynlegar. Hv. frsm. meiri hl., 2. þm. Eyf. (MJ), minntist á, að það væru hér ýmsar brtt. viðvíkjandi 18. gr., tillögur um að fella niður ýmsa liði af góðum og gildum ástæðum og tillögur um að taka nýja inn. Við þessu er ekkert að segja. Meðan 18. gr. helzt, verður þetta að vera svona. En ég hef margsinnis á það bent áður, að þó að tillit sé tekið til alls, sem hv. frsm. meiri hl. minntist á að þyrfti að gera til þess að komast að niðurstöðu um hæfileg hlutföll milli fjárveitinganna, þá er samt ómögulegt að neita því, að það er hróplegt misræmi milli þessara fjárveitinga, miðað við einstaklingana, - ég segi: þó að tekið sé tillit til alls og þetta skoðað ofan í kjölinn af fullum kunnugleika. 18. gr. ætti því að hverfa, og það hefði verið tilvalið tækifæri nú að láta hana hverfa einmitt í sambandi við endurskoðun á tryggingalöggjöfinni. Það er alveg rétt, sem hann sagði, að það er ekki hægt að gera þetta nema einmitt í sambandi við tryggingalöggjöfina. Nú er hún til gagngerðrar endurskoðunar. Nú er hún hér til afgreiðslu á Alþ., og nú átti auðvitað að slátra 18. gr. alveg og gera viðeigandi nauðsynlegar breytingar á tryggingalöggjöfinni í sambandi við það. Ég hygg því, að úr því að það hefur ekki verið gert nú og verður sennilega ekki gert í sambandi við þá endurskoðun, þá megum við búast við því, að þessi vandræðagrein fjárlaganna haldi áfram að vaxa eins og að undanförnu sem vandræðafyrirbæri í afgreiðslu fjárlaganna. 75. till. hv. meiri hl. er um flugvallagerðir, þess efnis, að fyrir 2 millj. og 500 þús. kr. skuli koma 3 millj. og 500 þús. kr. Við hv. 11. landsk. þm. höfum lagt til, að fjárveiting til þessara framkvæmda verði 4 millj. kr., og erum við þó neðan við það, sem forráðamenn flugmálanna telja nauðsynlegt, til þess að ekki dragi úr framkvæmdum á þessu sviði. 81. till. hv. meiri hl. er um að greiða smáupphæðir til húsmæðraskólans á Hallormsstað og kvennaskólans á Blönduósi, til annars þeirra vegna kennslu í tóvinnu og hins vegna kennslu í vefnaði. Það er sjálfsagt þörf á því að veita þessar smáupphæðir til þessara tveggja skóla. En samræmis vegna efa ég, að það sé rétt að veita einum skóla fjárupphæð sérstaklega á fjárlögum vegna vefnaðarkennslu, því að allir húsmæðraskólarnir annast vefnaðarkennslu sem eina námsgrein, og það ætti þá því aðeins rétt á sér, ef það væri verulega meiri vefnaðarkennsla í Hallormsstaðaskóla en í nokkrum öðrum húsmæðraskólanna. Verið getur, að svo sé, en ekkert hefur þó verið upplýst um það. Hætt er því við, að þetta leiði af sér, að við afgreiðslu næstu fjárlaga komi beiðnir frá öllum húsmæðraskólunum um sérstök fjárframlög til þeirra námsgreina, sem þeir ræki betur en aðrir skólar, leggi í meiri vinnu og veiti meiri fræðslu í. Hæsti liðurinn, sem er að finna í till. hv. meiri hl., er að upphæð 23½ millj. kr. Það er vegna hækkunar á launalögunum. Við í minni hl. teljum, að hjá þessu verði ekki komizt. Ríkisstj. og stjórnarflokkarnir hafa fallizt á, að þessa hækkun yrði að gera á launum opinberra starfsmanna, og þar með hefur verið viðurkennt, að allir í landinu hafi vegna dýrtíðarástandsins orðið að fá réttingu á sínum launakjörum og ekki getað búið við óbreytt launakjör áfram. Þá er aðeins eftir ein stétt í landinu, sem hefur ekki fengið neina réttingu á sínum launakjörum, og það er sjómannastéttin. Nú stendur í hörkusamningum um það, hvort sjómennirnir eigi að fá nokkra lagfæringu á kjörum sínum í gegnum hækkun á fiskverði. Þar er staðið mjög hart á móti, og ég sé í aðalmálgagni ríkisstj. í dag, í Morgunblaðinu, að það er talin ósvífni mikil af Alþýðusambandi Íslands að halda nokkuð fast á samningum fyrir hönd sjómannastéttarinnar að því er snertir fiskverðið, því að það sé ekkert annað en óbilgirni. Þessir sömu menn eru þó að standa upp frá margra vikna hörkubaráttu við ríkisvaldið um að fá fjárveitingar svo að skiptir tugum millj. kr. til hraðfrystihúsarekstrarins, til vélbátaútgerðarinnar og til togaraútgerðarinnar, en hlutarsjómenn á vélbátum eiga samt að sitja við óbreytt fiskverð, sem þýðir ekki sömu laun og áður, heldur lækkuð laun, vegna þess að þeir taka samkvæmt hlutarskiptakjörunum þátt í útgerðarkostnaði, og það er útgerðarkostnaðurinn, sem útgerðarmennirnir halda fram að hafi hækkað um 10%, en hlutarmennirnir bera þennan kostnað nærri því að hálfu á máti þeim. Þeir hafa því fengið ekki óbreytt fiskverð, heldur raunverulega lækkað fiskverð, vegna þess að þeir taka þátt í útgerðarkostnaðinum, sem hefur vaxið. Við það eiga þeir að sitja, upp á það eiga þeir að hleypa bátaflotanum nú í gang, eftir að búið er að stöðva hann af öðrum aðilum núna allan janúarmánuð. Þetta er sanngirnin í garð sjómannastéttarinnar, aðalframleiðslustéttar þjóðarinnar, eftir að ríkisvaldið er búið að viðurkenna, að það þurfi að hækka nú í viðbót við hækkunina, sem var gerð fyrir jólin í fyrra, um 23 millj. laun til opinberra starfsmanna í þjónustu ríkisins. Það er svona réttlæti í þjóðfélaginu, sem gerir það að verkum, að það er ekki alltaf allt með kyrrum kjörum, og það er svona ástand, sem skapar það, að það er í raun og veru allt í grænum sjó í þessu þjóðfélagi. Það er ranglæti, sem ríður ekki við einteyming. Þá skal ég víkja að brtt. okkar í minni hl. við fjárlagafrv. síðan við 2. umr. Þær eru, eins og ég áðan sagði, á þskj. 293. Við 2. umr. bárum við hv. 11. landsk. fram brtt. um að hækka tekjuhlið frv. um 60.7 millj. kr. og leiddum rök að því. Eftir að við höfðum athugað niðurstöður ríkisbúskaparins árið 1954 og eftir að við höfðum fengið upplýsingar úr ríkisbókhaldinn um, hvað mikið væri komið inn af tekjum hjá ríkissjóði í októberlok í haust, og bárum þetta hvort tveggja saman við fjárlagafrv., þá komumst við að þeirri niðurstöðu, að það væri óhætt að áætla tekjuskattinn 112.8 millj., vörumagnstollinn 30 millj., verðtollinn 170 millj., innflutningsgjald af benzíni 13 millj., gjald af innlendum tollvörutegundum 12 millj., lestagjald af skipum 300 þús., bifreiðaskattinn 6 millj., aukatekjur 10½ millj., stimpilgjöld 14½ millj., vitagjöld 1.7 millj., leyfisbréfagjöld 0.8 millj., útflutningsleyfagjöld 0.8 millj., söluskattinn 130 millj. og leyfisgjöld 9 millj. Nú liggja fyrir upplýsingar um það frá ríkisbókhaldinu, hvað þessir tekjuliðir, sem hér er um að ræða, hafi verið orðnir í desemberlok. Það er þó vitað, eins og hv. frsm. meiri hl. játaði áðan, að þann 31. des. eru aldrei komnar inn allar tekjur ríkissjóðs. Margir tekjuliðirnir eiga þá eftir að skila sér að talsvert miklum hluta og eru að skila sér nokkuð fram á næsta fjárhagsár. Það er því alveg vitað, að þessar upplýsingar samkvæmt bráðabirgðauppgjöri ríkisbókhaldsins eru ekki endanlegar tölur. Nú kemur í ljós í fyrsta lagi, að tekju- og eignarskatturinn, sem var á síðasta árs fjárlögum 62.8 millj., er nú orðinn 84 millj. Við höfðum lagt til, að hann yrði áætlaður á næsta ári 112.8 millj. Eru nú nokkrar líkur til, að sú breyting verði á tekjuskattinum á árinu 1956, að það valdi nokkurri verulegri hækkun? Eru ekki líkur til þess, að hækkun á launum allra opinberra starfsmanna, sem samkvæmt þessari till., sem ég gerði grein fyrir áðan, nemur 23½ millj. og er þó meiri, hækkun, sem hefur orðið á vinnulaunum allra vinnustétta landsins, og vonandi verður hækkun líka á fiskverði og þar af leiðandi vonandi hækkun á tekjum sjómanna, - mun þetta, ekki allt leiða til þess, að allar tekjur manna á árinu 1956 verði að krónutölu verulega hærri en á árinu 1955? Jú, það er vitanlegt. Þess vegna er það nokkurn veginn gefinn hlutur, að tekju- og eignarskatturinn kemur til með að hækka stórkostlega á næsta ári. Við lögðum til, að hann yrði áætlaður 112 millj., erum nú með till. um, að hann verði áætlaður 106 millj. kr. Hv. meiri hl. n., sem sár fyrir, að það væri nokkur möguleiki á því að hækka nokkurn tekjulið fjárlaganna við 2. umr., leyfir sér nú að koma með till. um að hækka þennan tekjulið um 8 millj. kr., upp í 101 millj. Það er nú til góðs, að menn hafa uppgötvað, að þarna var óhætt að áætla einn tekjulið fjárlaganna 8 millj. hærri en haldið var fram við 2. umr. málsins. Þar með er það viðurkennt að því er þann lið snertir, að hann hefur ekki verið áætlaður í októberlokin eftir því, hvað var útlit fyrir að hann yrði, heldur er hann nú hækkaður út af því, að það er aukinn þrýstingur að því er snertir þörfina, og þá er seilzt ofan í pokann og teknar 8 millj. í viðbót, af því að þær voru þar auðvitað fyrir. En þannig er nákvæmlega um marga aðra tekjuliði frv., eins og ég nú mun sýna fram á. Vörumagnstollinn áætluðum við í okkar till. við 2. umr. 30 millj. kr. Hvað er hann orðinn nú í desemberlokin? 29.4 millj. Það er enginn vafi á því, að hann mun reynast, þegar hann er endanlega gerður upp, yfir 30 millj. á s. l. ári. Nú leggjum við til, að hann verði áætlaður 29 millj., og erum þá orðnir fyrir neðan það, sem hann hefur reynzt núna í desemberlokin. - Ég vil taka það fram í eitt skipti fyrir öll, að till. okkar núna um lægri tölur en við 2. umr. byggjast ekki á því, að við höfum sannfærzt um, að okkar till. hafi verið of háar í haust, heldur er þetta eingöngu með tilliti til þingskapaákvæða. Það er ekki hægt að bera fram aftur sömu tölu og þingið er búið að fella. Við höfum líka breytt okkar tölum með tilliti til þess, að þær væru líka lægri en þær till. frá hv. Þjóðvfl., sem voru felldar við 2. umr., svo að okkar nýju till. rækjust ekki heldur vegna þingskapanna á þær tölur. Eru okkar tölur því nú lækkaðar vegna þingskapa, en ekki af öðrum ástæðum, niður fyrir bæði till. okkar í minni hl. við 2. umr. og till. þjóðvarnarmannanna við sömu umr. Þá er það verðtollurinn. Við höfum áætlað, að hann yrði 170 millj., leggjum nú til, að hann verði áætlaður 164 millj. Hvað er hann orðinn í desemberlokin? Er hann orðinn 164 millj., eða kannske orðinn það, sem við lögðum til í haust að hann yrði, 170 millj.? Hann er orðinn 178.2 millj. kr. núna í desemberlokin, og við það á áreiðanlega eftir að bætast eitthvað. Þennan tekjumöguleika, sem er þarna fyrir hendi, vill hæstv. ríkisstjórn ekki nota. Hún vill áætla of lágt eins og fyrri daginn, eins og hún er staðin að að hafa gert núna s. l. 8 ár, vísvitandi, og leggja svo nýja skatta á þjóðina í staðinn. Það eru hennar ær og kýr. Þá er innflutningsgjald af benzíni. Við áætluðum það 13 millj. kr. í haust, og nú segjum við, að það skuli prófað, hvort þingið vilji fallast á að áætla það 12½ millj. kr. Þetta var á fjárlögunum áætlað 9½ millj., en er komið í 11½ millj. núna í desemberlok, m. ö. o. rétt við þá upphæð, sem við erum með. Þetta er þó liður, sem hefur farið síhækkandi og er ástæða til sérstaklega að búast við að taki nú stórt stökk vegna þess geysilega bílainnflutnings, sem átti sér stað á s. l. ári og skilar auðvitað stórkostlega aukinni benzíneyðslu á næsta ári og þar með hækkun á innflutningsgjaldi af benzíni. Þessi liður okkar er því nú greinilega mjög varlega áætlaður eins og allir okkar liðir aðrir. Þá áætlum við gjald af innlendum tollvörutegundum 11 millj. kr., lögðum í haust til, að það yrði áætlað 12 millj. kr. Hvað er það orðið núna? Það er orðið 11.4 millj. kr., þ. e. a. s. hærra en við leggjum nú til og aðeins ½ millj. kr. lægra en við lögðum til í haust. Þá er það bifreiðaskatturinn. Við leggjum nú til, að hann verði áætlaður 5.8 millj., lögðum til í haust, að hann yrði áætlaður 6. Hann er orðinn núna 5.2 millj. kr. Þá leggjum við nú til, að aukatekjur verði áætlaðar 10 millj., í haust vorum við með till. um 10½. Hann er nú orðinn 10.4 millj., nokkurn veginn eins og við áætluðum hann í haust, og er orðinn hærri en við leggjum til, að hann sé áætlaður fyrir næsta ár. Þá leggjum við nú til, að liðurinn stimpilgjald verði áætlaður 14 millj., vorum með till. um 14½ millj. í haust. Hann er nú orðinn 15 millj. kr. í desemberlokin, ½ millj. kr. hærri en till. okkar í haust og 1 millj. kr. hærri en við leggjum nú til að hann verði áætlaður næsta ár. Þá eru hér tveir smáliðir, leyfisbréfagjald og útflutningsleyfagjöld. Það er hvort tveggja áætlað, annað á 500 þús. og hitt á 700 þús. Við lögðum til í haust, að þetta yrði áætlað 800 þús. hvor liðurinn, leggjum nú til, að hvor um sig verði áætlaður 750 þús. Leyfisbréfagjaldið er nú orðið 677 þús., nærri 700 þús., og hinn liðurinn 842 þús., eða yfir það, setn við áætluðum. Þá kemur að söluskattinum, þessum næsthæsta tekjulið fjárlaganna. Við áætluðum hann í haust 130 millj., erum nú með till. um, að hann verði áætlaður 128 millj. Hvað var hann orðinn í desemberlokin? Hann var orðinn 129.9 millj., eða nær 130 millj., eins og við áætluðum í haust, að hann yrði. Hann var sem sé orðinn í desemberlok s. l. nærri 2 millj. hærri en við leggjum til að hann verði áætlaður næsta ár. Þá eru það leyfisgjöldin. Við áætluðum þau í haust 9 millj., leggjum nú til, að þessi liður sé lækkaður niður í 7.4 millj. Samkvæmt yfirliti ríkisbókhaldsins, sem mér barst í morgun, er hann í desemberlok orðinn 10.9 millj., nærri 11 millj. kr. sem við áætlum nú að verði á næsta ári 7.4 millj. Þá skal ég geta þess, að vegna ónógra upplýsinga bárum við, við 2. umr. enga till. fram til breytinga á tekjum af ríkisstofnunum, þ. e. a. s. tóbakseinkasölu og víneinkasölu, og gerum það ekki heldur nú. Það kemur í ljós samkvæmt upplýsingum ríkisbókhaldsins, að nettótekjur af þessum stofnunum báðum hafa verið orðnar í desemberlok 119.8 millj. kr., rétt um 120 millj. kr. En með því að áætlunin á fjárlagafrv. nú eftir 2. umr. er mjög nálægt þessari upphæð, sjáum við ekki ástæðu til að leggja nú fram brtt. við þennan lið. Hann er sem sé nú í fyrsta sinn eftir mörg ár að nálgast það að vera áætlaður rétt. Þó er því ekki að neita, að á hverju einasta ári fram að þessu hafa tekjur þessara tveggja ríkisstofnana hækkað árlega, svo að það er e. t. v. hægt að hugsa sér, að sá óheillavöxtur haldi áfram og að það verði tekjuafgangur af þessum lið, en við sem sé ætlum þá að láta hann eiga sig. Þær hækkanir frá fjárlagafrv., sem við nú höldum fast við og leggjum til og erum þá með hvern einasta lið svo að segja, nema tekju- og eignarskattinn, lægra en ríkisbókhaldið upplýsir, að þessir liðir séu orðnir núna í desemberlokin, nema samt 32½ millj. kr. hækkun á tekjuhlið fjárlagafrv. Það væri þó nokkuð upp í þann 45 millj. kr. halla, sem hv. meiri hl. fjvn. vill halda fram að sé nú á fjárlagafrv. og vill fá nýja skattstofna fyrir. Með því að halda sér hins vegar við tekjuáætlun okkar frá í haust, ætti þetta að hækka um nálega 20 millj. í viðbót, og það ætti fyllilega að standast eftir upplýsingunum frá ríkisbókhaldinu, og með öllu útliti til næsta árs ætti að mega afgreiða fjárlagafrv. nú hallalaust án þess að þurfa að grípa til nokkurra nýrra tekjustofna eða nýrra skatta á þjóðina. Það væri þó strax eitthvað til að hugga sig við og bæri vott um, að allt væri ekki eins mikið í grænum sjó og það nú virðist að öllu leyti vera. Ég gladdist sannarlega af því að sjá í þessum nýjustu upplýsingum frá ríkisbókhaldinu, að allar tillögur okkar hv. 11. landsk., sem voru taldar fjarstæðukenndar öfgar núna í nóvemberlokin og byrjun desember, sýna sig nú að hafa allar saman verið, eins og við reyndar vissum, varlegar áætlanir, en enn þá varlegri eru þá áætlanir okkar nú, þar sem við berum fram till., sem samtals eru um 20 millj. kr. lægri. Ég mun því hafa gaman af því við atkvæðagreiðslu um fjárlagafrv. núna við 3. umr., þegar hv. meiri hl. þingsins, handjárnaður af hæstv. ríkisstj., fellir þessar till., sem eru langt fyrir neðan það, sem ríkisbókhaldið upplýsir að þessir tekjustofnar nemi nú, og biður svo í staðinn, þegar þingliðið er búið að fella þessar varlegu till. okkar, um nýja tekjustofna, nýja skatta á þjóðina í staðinn, til þess að standast ríkisútgjöldin, um 46–50 millj. kr., að því er virðist. Við það á svo að bætast á Skjónu, þ. e. a. s. skattþegnana, að því er Morgunblaðið upplýsir í dag, að mér skilst, a. m. k. 150 millj. kr. í nýja skatta í sérsjóð, fylgisjóð ríkissjóðsins, til þess að standa undir útgerð og fiskiðnaði. Það er nú upplýst, að ríkistekjurnar, miðað við bráðabirgðauppgjörið í desemberlok á s. l. ári, nema 626 millj. kr. Það er vitað, að það á eftir að hækka verulega, svo að ég get vel ímyndað mér, að tekjur ársins 1955 reynist, þegar um lýkur, ekki undir 640–645 millj. kr. Ef till. okkar í minni hl. til hækkunar á tekjuhliðinni hefðu verið samþykktar í haust, hefði tekjubálkur frv. verið um 630 millj. og þannig innan þess ramma, sem tekjur síðasta árs ná yfir. Hins vegar er vitað, að á næsta ári, með þeirri auknu krónutölu, sem nú segir til sín á hverju einasta heimili, í hverri einustu stofnun og þá náttúrlega á stórkostlegan hátt í ríkisbúskapnum, verða milljónatuga hækkanir á tekjuhlið fjárlagafrv., ef ekki verður algert hrun í þjóðarbúskapnum. Það er t. d. vitað, að tekju- og eignarskatturinn, og það er nú þegar viðurkennt að nokkru af meiri hlutanum, hækkar um margar millj., ef ekki á annan tug millj. kr. Á sama hátt er vitað, að söluskatturinn kemur til með, án þess að lögum um hann sé breytt, að verða á næsta ári mjög miklu hærri en hann er á árinu 1955. Líkt verður um niðurstöður margra annarra tekjuliðanna. Ég tel því, að það stefni allt að því, sem betur fer, að það sé hægt að afgreiða fjárlagafrv., eins og hæstv. fjmrh. lagði til fyrir jólin, án þess að bendla það á nokkurn hátt við ráðstafanirnar við sjávarútveginn, og nú mun það vera að verða ofan á. Og þar að auki, að fengnum þessum nýju upplýsingum frá ríkisbókhaldinu, virðist vera hægt að afgreiða tekjuhallalaus fjárlög í þetta sinn eins og undanfarin ár án þess að lögleiða nýja tekjustofna, aðeins með því að áætla tekjuhliðina núna einu sinni rétt, og það væri ráð að gera það, meðan svona mikið þrýstir á um útgjöldin, að það er þörf á því að hækka ekki aðeins tekju- og eignarskattinn um 8 millj. kr. vegna þessa þrýstings, heldur að láta aðra tekjuliði fjárlagafrv., sem eins augljóslega eru of lágt áætlaðir, einnig hækka vegna þessarar þarfar.



Ég ætla ekki að ræða hér almennt um afgreiðslu fjárlaganna umfram það, sem ég gerði við 2. umr., aðeins geta þess, að ég er sammála hv. meiri hl. nefndarinnar um aðalniðurstöðuna og sammála um, að það er óhjákvæmilegt að afla talsverðra nýrra tekna, til þess að hægt sé að afgreiða fjárlögin greiðsluhallalaus. Mun ríkisstj. leggja fram frumvörp um þennan tekjuauka, eins og yfir er lýst í nál. Það er ekki hægt að gera ráð fyrir því, að innflutningur verði jafnmikill á næsta ári og hann var á þessu ári. Á hinn bóginn má gera ráð fyrir, að tekjuskattur verði meiri en hann varð á yfirstandandi ári. En óhugsandi sýnist að tefla djarfara en gert er ráð fyrir um áætlunina, eins og hún nú er orðin, og hefur fjárlagaáætlun tekjumegin sennilega aldrei verið jafnteygð og nú. Ég kvaddi mér hljóðs einkum til að mæla fyrir tveimur brtt. á þskj. 290. Aðra þeirra flyt ég með hæstv. menntmrh., og hún er um, að heimilt sé að verja 10% álagi á skemmtanaskattinn samkvæmt lögum frá 1951 til sinfóníuhljómsveitarinnar. Áður hefur verið heimilt að verja 5% af þessu álagi til sveitarinnar, en við leggjum til, að það verði heimilt að verja öllu álaginu, 10%. Það skal tekið fram, að þetta er ekki tekið frá þjóðleikhúsinu og ekki frá félagsheimilunum, heldur hafa þessi 5%, sem hér á að auka við framlag til hljómsveitarinnar, runnið til ríkissjóðs upp í skuldir þjóðleikhússins. Það er mikið menningarmál að hafa sinfóníuhljómsveitina, og það sýnist ekki verða gert með öðru móti en því, að aukið verði framlag til hennar af hendi hins opinbera. Um aðra till. vil ég fara nokkrum orðum. Hún er í fjórum töluliðum. Það er fyrst að veita lán af greiðsluafgangi ríkissjóðs árið 1955. Það hefur verið augljóst síðari hluta ársins, að talsverður greiðsluafgangur mundi verða á árinu 1955. Það er sérstaklega vegna þess, að hin mikla þensla hefur aukið tekjur ríkissjóðs hraðar en hún hefur aukið gjöldin. Á fyrsta ári mikillar þenslu fer sennilega ætíð svo, að tekjur ríkissjóðs aukast hraðar en gjöldin. Þess vegna verður afgangur á s. l. ári, enda þótt ómögulegt sé að koma saman fjárlögum fyrir næsta ár án tekjuauka. Launahækkanir voru ekki komnar með neinum verulegum þunga á ríkissjóð s. l. ár og önnur gjöld mörg alls ekki búin að ná heldur fullum þunga þá, samanborið við það, sem þau verða á næsta ári. Ég get ekki sagt, hve mikill þessi greiðsluafgangur verður, enda eru víst fá fyrirtæki í þessu landi og þótt umsvifaminni séu en ríkisbúskapurinn, sem geta sýnt niðurstöður fyrra árs í janúarmánuði. En við vitum, að afgangur verður talsverður. Nú hefði þurft að vera þannig ástatt, að við hefðum getað lagt þennan tekjuafgang til hliðar í framkvæmdasjóð og notað féð síðar, þegar meiri ástæða er til að ýta undir framkvæmdir en nú er og veita margs konar fyrirgreiðslu. Þessu er þó ekki að heilsa. Ástæðan er sú, að ræktunarsjóður var í haust og vetur í fjárþroti til útlána og sömuleiðis fiskveiðasjóður og að íbúðalánasjóður reyndist líka allt of lítill til þess að sinna sínum verkefnum. Hér kallaði því svo að, að stjórnin og þingmeirihlutinn, sem hana styður, hafa ekki séð sér annað fært en að veita stórar fjárhæðir til útlána í þessa sjóði. Þær fjárhæðir eru greindar í till., til ræktunarsjóðs 22 millj. kr., til veðdeildar Búnaðarbankans 2 millj. kr., til fiskveiðasjóðs 10 millj. kr. og til íbúðalánanna 13 millj. kr. Það fer um mann hrollur, þegar maður hugsar til þess, hvernig farið hefði um þessa starfsemi, t. d. lánastarfsemi ræktunarsjóðs, fiskveiðasjóðs og íbúðasjóðs, ef ríkissjóður hefði annaðhvort verið rekinn með greiðsluhalla í ár eða engan afgang haft. Þá hefði orðið algert öngþveiti hjá því fólki, sem hefur treyst á lán úr þessum stofnunum. Erlend lán hafa ekki fengizt inn í þessar stofnanir á s. l. ári, eins og ég hef áður gert grein fyrir. Þá er 2. töluliður. Þar er heimilað að greiða 1 millj. 200 þús. kr. upp í hluta ríkissjóðs af kostnaði við hafnargerðir, sem þegar hafa verið framkvæmdar. Það er gert ráð fyrir því, að þetta fé verði líka tekið af greiðsluafganginum, og von um, að það verði hægt. Það þarf ekki að útskýra þetta nánar. Menn vita, að því fer mjög fjarri, að Alþ. hafi séð sér fært að taka upp á fjárlög öll þau framlög, sem þurfti að gera til að uppfylla ákvæði hafnarlaganna á ýmsum stöðum, og hafa því safnazt stórar ógreiddar fjárhæðir í sambandi við ýmsar hafnargerðir. Hér er gert ráð fyrir að leysa ofur lítið úr, þar sem verst er ástatt. Um 3. liðinn, þ. e. að heimila 1½ millj. kr. upp í hluta ríkissjóðs af stofnkostnaði við skóla, sem þegar hafa verið byggðir, er sama að segja og næsta lið á undan. En því vil ég bæta við, að það er ekki gert ráð fyrir, að þetta fé verði tekið af greiðsluafganginum, heldur er gert ráð fyrir að nota í þessu skyni 1½ millj., sem áður var búið að heimila að nota til þess að greiða uppbætur á sparifé, en ekki þurfti á að halda í því skyni og við eigum þess vegna lagða til hliðar. Þarf því ekki að skerða greiðsluafganginn í sambandi við þessa heimild. Það stendur þannig á þessu, að þegar til kom, reyndust tekjur af skuldabréfum vegna stóreignaskattsins nægilega miklar til þess að standa undir öllum sparifjárbótunum en við vorum hræddir um, að svo mundi ekki verða, þegar heimildin var fengin til þess að taka 1½ millj. af greiðsluafgangi 1954 upp í sparifjárbæturnar. Þá er loks 4. liður, sem er algert nýmæli, og það er að stofna framkvæmdasjóð til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Hér er mjög merkilegt mál á ferðinni, og þyrfti að vera hægt að draga stórfé í slíkan sjóð til þess að veita því aftur til að stuðla að auknu atvinnulífi víðs vegar úti á landi, þar sem litið er um atvinnutæki. En vegna þess, hversu margt kallar að og lítil eru peningaráð, er nú ekki hægt að byrja þetta mál stærra að dómi stjórnarinnar en með 5 millj. kr. heimildarfjárveitingu. Eftir því sem við höfum litið til greiðsluafgangsins 1955, þá gerum við ekki ráð fyrir eða þorum við ekki að gera ráð fyrir á þessu stigi, að meira en 2 millj. af þessum 5 verði teknar af honum, og verður þá að ráðast, eftir því, hvernig afkoman verður á yfirstandandi ári, hvernig fer um hinar 3 millj., sem í sjóðinn eiga að fara. En ætlunin er, að í hann komi sem fyrsta framlag 5 millj. kr. Ég vil benda á, að meðal brtt. hv. fjvn. er till. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að verja verulegum fjármunum vegna óþurrkanna á s. l. sumri, þ. e. heimild til að lána 10 millj. kr. og heimild til að verja nokkru fé til þess að styrkja heyflutninga og til þess að greiða vaxtamismun. Ég geri mér vonir um, að það verði hægt að greiða þessa fúlgu líka af greiðsluafgangi 1955 og að hún þurfi ekki að íþyngja fjárlögum 1956. Þess vegna er hún sett á heimildagrein. Ef ég hefði ekki álitið þetta, þá hefði ég ekki viljað samþykkja, að hún yrði sett á heimildagrein. Ég vil svo enn á ný þakka hv. meiri hl. fjvn. fyrir prýðilega samvinnu og fyrir vinnu hans að fjárlögunum.



Herra forseti. Ég á hér á þskj. 295 brtt. undir II um, að við 13. gr. C. VIII. 61. tölul. komi nýr liður: Til ferjubryggju á Brjánslæk 235 þús. kr. Ég hef ritað fjvn. erindi um þetta mál, en hún hefur ekki séð sér fært að taka till. upp, og því leyfi ég mér að bera hana hér fram. Þannig stendur á þessu, að fyrir allmörgum árum voru veittar 235 þús. kr. til ferjuhafnar á Brjánslæk, og hafði þá áður verið veitt allnokkurt fé og unnið fyrir það, en bryggjunni ekki lokið. En vegna mjög aðkallandi þarfa um að koma veginum frá austursýslunni til vestursýslunnar í samband, svo að hægt væri að hefja sérleyfisferðir til Patreksfjarðar og Bíldudals, voru með samþykki allra aðila, þ. á m. ráðuneytisins, lánaðar til Barðastrandarvegar 100 þús. kr. Einnig voru lánaðar frá ferjubryggjunni 135 þús. kr. m. a. til þess að koma á sambandi við vistheimili drengja, sem komið var upp í Breiðavík, þar sem sýnilegt var, að útilokað var að reka heimilið, nema unnt væri að ná vegasambandi. Nú óskaði ég eftir því við hæstv. vegamrh. og við vegamálastjóra, að framlög til þessara tveggja vega, bæði til Barðastrandarvegar og til Örlygshafnarvegar, eins og vegurinn heitir, sem liggur að Breiðavík, yrðu ákveðin svo há á þessu ári, að hægt væri að endurgreiða þessar upphæðir, og óskaði því eftir, að teknar væru 400 þús. kr. til Barðastrandarvegarins og 300 þús. kr. til Örlygshafnarvegarins. Nú gat hvorki vegamálastjóri né hæstv. ráðh. fallizt á þetta, og fjvn. hafði ekki heldur viljað taka þær óskir til greina í till. sínum um framlag til nýrra vega, og var því aðeins tekið upp 200 þús. kr. í Örlygshafnarveg, en hann skuldar nú alla þá upphæð og meira til, svo að ef greiða ætti af þeim 200 þús. kr. 135 þús. kr. til bryggjunnar, þá mundu ekki einasta falla niður allar framkvæmdir í þeim vegi á þessu yfirstandandi ári, heldur væri og ekki hægt að greiða samningsbundnar skuldir í sambandi við framkvæmdir, sem þar hafa verið gerðar áður og standa í beinu sambandi við drengjaheimilið. Það er því sýnilegt, að bryggjan getur ekki fengið þetta fé frá þeim vegi af þeirri upphæð, sem honum er ætluð á þessu ári. Nákvæmlega sama gildir um Barðastrandarveginn, en sá vegur liggur alla leið frá Patreksfirði suður í Kollafjörð, líklega á annað hundrað km á lengd. Það eru margir kaflar ógerðir þar og illfærir, og hefur verið kvartað mjög undan því, hversu seint gengur að laga þá, og ef þessar 100 þús. kr., sem veittar eru til vegarins í ár, væru notaðar til þess að endurgreiða skuldina til bryggjunnar, þá mundu falla gersamlega niður allar endurbætur á þeim vegi á þessu ári, og mundi það verða illþolað af þeim aðilum, sem hafa tekið að sér sérleyfisferðirnar, hvað sem öðrum líður. Það er því sýnilegt, að þetta fé getur ekki orðið endurgreitt á næstu árum, og þess vegna hef ég farið fram á, að nú verði lögð til ferjubryggjunnar þessi upphæð, 235 þús. kr., til vara 100 þús. kr., sem þá yrðu fyrst notaðar til þess að endurgreiða féð, sem Barðastrandarvegur skuldar, og yrði þá að endurgreiða hitt síðar. Mér er ljóst, að fjvn. á hér erfiða aðstöðu, og ég áfellist hana ekkert fyrir að hafa ekki getað tekið þessa till. upp, en vilji heldur láta þingið um það, hvort farið skuli inn á þá braut að veita fé til þessara framkvæmda, þar sem féð hefur verið lánað fyrir löngu í aðrar framkvæmdir. En það er þá Alþingis að dæma um það, hvort það vill bjarga þessu máli þannig og láta upphæðirnar ná fram, til þess að hægt sé að ljúka ferjubryggjunni. En það er mjög mikil nauðsyn að ljúka þessu mannvirki, sumpart vegna flóabátsins og sumpart vegna sívaxandi umferðar, síðan vegirnir komu frá Barðaströndinni yfir á Patreksfjörð, og ekki hvað sízt vegna þess, að sá kafli bryggjunnar, sem þegar hefur verið gerður, er ekki einasta lítt nothæfur, heldur stendur og undir skemmdum ef ekki er hægt að halda áfram verkinu. Ég skal svo láta þetta nægja í sambandi við þessa till. og vænti þess, að hv. Alþingi sjái sér fært að samþykkja hana, enda er mér ljóst, að hæstv. samgmrh. hefur mjög mikinn áhuga á því, að hægt sé að koma þessu verki áfram. En úr því að ég stóð hér upp til þess að segja nokkur orð, þykir mér rétt að minnast ofur lítið á fjárlögin í heild, skal þó ekki fara langt út í það mál, og einnig nokkuð á eitt atriði, sem kom fram í ræðu hv. 3. landsk. (HV), þegar hann talaði hér áðan. Hann sá ástæðu til þess að halda hér uppi áróðri fyrir Skipaútgerð ríkisins í sambandi við afgreiðslu fjárlaganna og hélt því mjög fram, að hér mundu stangast á rök mín og hv. þm. Snæf. (SÁ) við þau rök, sem hv. frsm. meiri hl. fjvn. flutti hér í sambandi við flóabátana. Ég vil nú benda hv. þm. á, að þessi ummæli hans fá engan veginn staðizt. M. a. eru flóabátarnir eingöngu við þau störf og ekki við neitt annað en samgöngur á flóum og fjörðum inni, en Skipaútgerð ríkisins hefur tekið að sér allt annað og óskylt starf, sem henni var aldrei ætlað, þ. e. millilandasiglingar, og hefur aldrei verið ætlazt til þess, að ríkissjóður þyrfti að standa undir tuga eða hundraða þúsunda rekstrartapi í millilandasiglingum, en það hefur hann gert mörg undanfarin ár, auk þess sem vitað er, að sá spádómur minn er að rætast, að því lengur sem haldið er áfram á þeirri braut um rekstur skipaútgerðarinnar, sem hefur verið gert nú undanfarin ár, fer að reka að því, að það verði að leggja hana niður eða breyta um, því að ríkissjóður mun ekki halda áfram að greiða vaxandi milljónaupphæðir á hverju ári, án þess að eitthvað sé að gert. Ég bíð því alveg rólegur eftir því, að það verði einhvern tíma hlustað á mínar till. í því máli. Það er raunverulega alveg óverjandi, að meiri hl. hv. Alþingis skuli ekki geta fengizt til þess að sinna því máli á þeim grundvelli, sem ég hef lagt til, að láta rannsaka, hvaða leiðir séu til þess að draga úr þeim kostnaði, sem þetta hefur í för með sér, þegar það hefur verið látið fylgja alveg ótvírætt, að það skyldi ekki gert með því að draga úr þjónustu við fólkið, heldur til þess að finna aðrar betri og heppilegri leiðir. - Ég skal svo láta útrætt um það atriði. Í sambandi við sjálf fjárlögin og þær upphæðir, sem nú koma í ljós um aukinn kostnað á ýmsum sviðum, samanborið við till. hv. meiri hl., þykir mér rétt aðeins hér við þessa umr. að benda á, að hér hefur komið fram allt það, sem bæði ég og hv. þm. A-Húnv. sögðu um þessi mál í sambandi við afgreiðslu launalaganna. Mér þykir rétt, að það komi fram hér við þessar umræður, að öll þau rök, sem við færðum fram, hvor í sinni deild, um þau mál, eru nú skjalfest í till. hv. meiri hl. fjvn. Því var haldið mjög fast fram og það af hæstv. fjmrh. við umr. í Ed., að það væri rangt hjá mér, að þetta kostaði ríkissjóð nokkuð fram yfir þær 23.5 millj., sem var áætlað þá af mþn. En ég sannaði þá ótvírætt, að þar hefði ekki verið reiknað með mörgum öðrum liðum, m. a. til Búnaðarfélagsins, Fiskifélagsins, auk margra annarra liða á fjárlagafrv., svo sem útgjalda 18. gr. o. fl., sem ég taldi þá upp og var harðlega mótmælt þá af hæstv. ráðh. En nú verður hann þó að beygja sig undir það að samþykkja öll þessi aukaútgjöld, sem beinlínis stafa af því, að samþykkt voru launalögin eins og þau lágu fyrir. Og það mun eiga eftir að sýna sig enn betur en við umr. þá, sem hér er hafin um fjárlögin, hversu mjög þau spor, sem voru misstigin hér á Alþingi með samþykkt launalaganna, eiga eftir að íþyngja ríkissjóði. En einmitt hv. 3. landsk. var einnig með í þeim leik, að ég ekki segi í þeim ljóta leik, og ber þá eins ábyrgð á því og hinir, sem þar voru að verki, en við, ég og hv. þm. A-Húnv., erum þá, sem betur fer, alveg lausir við að hafa tekið þátt í þeim aðgerðum.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð í sambandi við tvær till., sem ég flyt hér einn, en ég tel mig ekki þurfa að ræða að þessu sinni um þær till., sem ég stend að með hv. 3. landsk. (HV), því að hann hefur nú þegar gert ýtarlega grein fyrir þeim till. og afstöðu okkar til fjárlagaafgreiðslunnar í heild. Á þskj. 295 á ég till. nr. IV, sem er um það, að fjárveiting til Íþróttasambands Íslands verði hækkuð frá því, sem meiri hl. fjvn. leggur til, úr 75 þús. kr. í 100 þús. kr. Ég var óánægður með þessa afgreiðslu í n., taldi, að gengið væri of skammt til móts við óskir Íþróttasambandsins, en það hafði farið fram á, að fjárveitingin yrði 100 þús. kr. Meginrökin í þessu máli eru þau, að Íþróttasamband Íslands hefur í nokkur ár fengið 40 þús. kr. í styrk frá ríkinu, en Ungmennafélag Íslands hefur hins vegar fengið 15 þús. kr. styrk. En þessi tvö stóru sambönd vinna nokkuð á svipuðu sviði og bera sig æði oft saman, eins og skiljanlegt er. Nú hefur hins vegar verið samþykkt af fjvn. og verður því væntanlega samþykkt hér á Alþingi að hækka styrkinn til Ungmennafélags Íslands úr 15 þús. um 60 þús. kr., í 75 þús., og auk þess er reyndar Ungmennafélagi Íslands veittur 25 þús. kr. styrkur til þess að halda uppi svonefndum starfsíþróttum. Það verður því að játast, að fjárveiting til annars þessara stóru sambanda, til Ungmennafélags Íslands, hefur verið aukin talsvert verulega, úr 15 þús. í 75, auk 25 til einnar helztu starfsgreinarinnar hjá því sambandi. En Íþróttasamband Íslands, sem hefur miklum mun meiri starfsemi og miklum mun kostnaðarsamari starfsemi, þar sem það þarf að gefa út allar þær reglugerðir, sem íþróttirnar verða við að miðast í öllum leikjum, og það er talsvert kostnaðarsamt, hefur aðeins haft 40 þús. og er nú hækkað í 75 þús. Ég tel þetta ekki jöfnuð, að Íþróttasambandið er þarna aðeins hækkað um 35 þús., þegar hinir hækka beint um 60 þús. og reyndar þó einnig um 25 þús. vegna sérstakrar starfsemi. Ég lít því svo á, að það sé full ástæða til þess að verða alveg við óskum Íþróttasambandsins og veita því að þessu sinni 100 þús. kr. Ég veit, að ef þetta yrði afgr. á þann hátt, sem meiri hl. n. leggur til, mundi skapast allmikil óánægja út af þessu, og ég tel ekki ástæðu til, að þannig verði gengið frá málinn. Ég vil því vænta þess, að hv. Alþ. geti fallizt á að samþ. þessa till. mína. Þá á ég einnig á sama þskj. till. nr. VHI, en í þeirri till. er lagt til, að ríkisstj. verði heimilað með heimild á 22. gr. að greiða Félagi ísl. myndlistarmanna vegna norrænu listsýningarinnar í Róm þær 100 þús. kr., sem veittar voru á fjárl. fyrir árið 1955. Eins og öllum er kunnugt um, tókst það svo til, að menntmrh. hefur ekki enn fallizt á að greiða félaginu þessa fjárveitingu, vegna þess að ósamkomulag reyndist um ýmislegt varðandi fyrirkomulag og stjórn þessarar sýningar. Félag ísl. myndlistarmanna vildi ekki fallast á þau skilyrði, sem þar voru sett, það voru að þess dómi og margra annarra mjög óaðgengileg og óeðlileg skilyrði. Þetta er nú liðinn tími og kannske ekki rétt að fara að rifja það sérstaklega upp. En staðreyndin, sem eftir stendur, er sú, að þetta félag, en í því munu vera 43 myndlistarmenn, tók þátt í þessari samnorrænu listsýningu í Róm, hefur skiljanlega haft af því mikinn kostnað, og ætlun Alþ. var að veita í þessu skyni 100 þús. kr. Ég held því, að eins og komið er, sé sanngjarnt að framlengja heimildina til ríkisstj. í þessum efnum og vita, hvort ekki getur tekizt samkomulag um það að greiða myndlistarfélaginu upphæðina. Því fremur finnst mér vera full ástæða til þess að gera þetta, þegar það er haft í huga, að í till. meiri hl. fjvn. er nú lagt til, að veittar verði 15 þús. kr. vegna myndlistarsýningar, sem staðið hefur yfir og stendur enn yfir í Þýzkalandi, en þar eru einmitt á ferðinni málararnir í hinum félögunum, sem vildu ekki una við það fyrirkomulag, sem haft var á þessari Rómarsýningu. Í Þýzkalandi er sem sagt sýning, þar sem sýnd eru málverk frá 8 íslenzkum málurum, en á Rómarsýningunni voru sýnd málverk frá 24 íslenzkum málurum. Ég tel, að þegar Alþ. hyggst veita nokkurn styrk út á þessa sýningu til þessara tiltölulega fáu aðila, sem þarna eiga hlut að máli, þá sé ekki rétt gagnvart þessu myndlistarfélagi, sem er fulltrúi miklu stærri hluta málara, að láta dragast lengur að greiða þessa fjárhæð. Ég legg því til, að þessi heimild verði framlengd, og vænti, að hv. Alþ. geti samþ. þessa till. Fleiri till. flyt ég svo ekki, en eins og ég sagði í upphafi, sé ég ekki ástæðu til þess að tala hér um fjárlagaafgreiðsluna almennt og læt því máli mínu lokið að sinni.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér nokkrar till. til breytinga á fjárl. á þskj. 295. Nokkrar af þessum till. eru sama efnis og þær, sem ég hef flutt áður við 2. umr. málsins, en hef ég bara lækkað upphæðina, ef verða mætti, að það gengi frekar í gegn á þann veg. Þannig er um það, sem snertir að veita til háskólaráðs til þess að styrkja stúdenta til náms í efnafræði, og eins viðvíkjandi vísindarannsóknum í íslenzkri sögu, bókmenntum og jarðfræði, og þarf ég ekki raunverulega að vera hér fyrir hv. þm. að endurtaka mín rök um þessa hluti. Enn fremur flyt ég aftur till. viðvíkjandi Skákfélaginu og viðvíkjandi færeysku stúdentunum, en hef þar lægri upphæð. Sömuleiðis flyt ég, það er VII. brtt. á 295, aftur till. um hljómplötusafn og upptöku á eitthvert varanlegt efni á ýmsum alþýðlegum fróðleik og frásagnarhætti. Því hef ég líka fært rök fyrir áður og ætla ekki að endurtaka þau. Sama gildir um sams konar upptöku á einni skáldsögu Halldórs Kiljans Laxness, aðeins flyt ég þarna lægri upphæð en fyrr. Ég vil vona, að þó að þessar brtt. mínar hafi verið felldar við 2. umr., þá megi einhverjar af þeim finna náð fyrir augum meiri hl. nú, og ætla ekki að endurtaka það frekar. Þá hef ég flutt þá brtt. við liðinn „til skálda, rithöfunda og listamanna“, að það verði reiknuð verðlagsuppbót á þau laun. Áður voru þarna reiknuð grunnlaun, og nú hefur hv. fjvn. hækkað það nokkuð, en ég legg til, að verðlagsuppbót sé bætt við. Mér finnst rétt, ekki sízt þegar nú hefur verið stórkostlega hækkað það, sem greitt er til æðstu embættismanna ríkisins, að þá séu þessir, að vísu ekki mjög háu, en samt sem áður mjög jákvæðu styrkir, sem við greiðum til okkar skálda, rithöfunda og listamanna, hækkaðir. Þegar fjárl. eru nú 600 millj. og fara líklega hátt í 700, þá munar ekki mikið um, hvort 700 þús. kr. er bætt þarna við til þeirra aðila, sem halda þó uppi heiðri Íslands út á við, og mér finnst ekki, að við getum sett þá skör lægra en við setjum okkar embættismenn hvað það snertir, að þegar við reiknum fulla verðlagsuppbót til þeirra, þá eigum við að gera það líka við okkar skáld, rithöfunda og listamenn. Svo hef ég flutt þarna eina tvo nýja liði. Annar er, að til viðhalds Viðeyjarstofu í samráði við eiganda séu veittar 100 þús. kr., en tryggt sé, að engu sé breytt frá gömlum stíl hússins. Viðeyjarstofan er eitt elzta af þeim mannvirkjum, sem nú eru á Íslandi, og það er engum efa bundið, að við mundum allir sjá mjög eftir því, ef hús Skúla fógeta þar í Viðey skyldi smám saman verða óvistlegt og þessar gömlu minjar þar með eyðileggjast. Það er nú í einkaeign, og þó að það séu kannske efnaðir menn, sem það eiga, þá er það svo, að það er dýrt að halda þessum gömlu húsum við, sérstaklega ef engu á þar að breyta, og það er ekki beinlínis hægt að ætlast til þess af eigendum slíkra húsa, að þeir geri það á eigin kostnað, ef aðeins er verið að gera það fyrir þjóðina vegna sögulegs gildis. Ég skal ekkert segja, ég hef ekki hugmynd um það, hver kostnaður væri af slíku, en ég gæti vel haldið, að þetta yrði að vera fyrsta fjárveiting í slíku skyni og það yrðu þá að koma aðrar smærri seinna. En ég býst við, að það séu áreiðanlega einhverjir, sem séu farnir að sjá eftir því núna, að gamla biskupssetrið hér inn frá í Laugarnesi skuli hafa verið eyðilagt, að gamla Batteríið skuli vera farið, að húsum hér við Aðalstræti, sem hafa sögulegar minjar að geyma frá tímum Jóns Sigurðssonar, skuli vera umrótað þannig, að ekkert sé raunverulega eftir nema partur af skrokknum. Ég býst við, að þó að okkur, sem núna lifum, hafi fundizt það eðlilegir hlutir, að þetta hús væri til, þá mundu okkar afkomendur vilja gefa ákaflega mikið fyrir, að þetta héldist áfram. Því gamla húsi, sem við höfðum í svipuðum stíl og Viðeyjarstofu, húsinu á Bessastöðum, hefur verið stórbreytt, þannig að þó að þar haldizt ýmislegt, þá er það allt öðruvísi nú en það var. En við Viðeyjarstofuna eru alveg sérstakar sögulegar minjar tengdar. Og ekki sízt þegar var nú verið að minnast aldarafmælis frjálsrar verzlunar á Íslandi og Skúla fógeta bæði í því sambandi og að öðru leyti, þá var ég satt að segja hálfundrandi yfir, að engar ráðstafanir skyldu gerðar til þess, að Viðeyjarstofunni væri verulegur sómi sýndur. Þess vegna vildi ég mjög mælast til þess, að menn athuguðu þennan hlut. Þá kem ég þarna með till., sem ég kom með nokkuð svipaða í fyrra. Það er til þess að kvikmynda daglegt líf á íslenzkum kotbæ, eins og það er, og skal valinn kotbær byggður í gömlum stíl, 150 þús. kr. Nú er það svo, að það er öðru hverju verið að taka kvikmyndir núna, og fyrstu íslenzku kvikmyndirnar, sem gerðar hafa verið og raunar hafa ekki heppnazt mjög vel, hafa verið meira og minna tengdar við sveitina á þennan hátt. En það hefur verið leikaraskapur, sem þar hefur farið fram, og ekki nema að mjög litlu leyti í samræmi við það líf, sem þarna er lifað. Ég efast um, að menn geri sér ljóst, hvað breytingin er að verða mikil á kynslóðunum og lifnaðarháttunum og lífsviðhorfinu, sem nú hefur farið fram. Við, sem erum nú t. d. á mínum aldri, þótt uppaldir séum í bæjum, erum raunverulega uppaldir sem sveitafólk, og okkar afstaða er sveitamannsins, ekki bara vegna þess, að okkar foreldrar hafi verið sveitafólk, heldur vegna þess, að bæirnir, sem við lifum í, eru svo litlir, þegar þeir eru að vaxa upp, að þeir skilja sig raunverulega frá sveitinni bara á þann hátt, að húsin standa nær hvort öðru. Allt okkar líf er meira eða minna með það viðhorf, sem í sveitinni er. Á þessu er að verða alveg stórkostleg breyting núna, svo stórkostleg, að sú kynslóð, sem núna er að vaxa upp, stendur meira eða minna skilningslaus frammi fyrir því, sem þarna er að gerast. Það er haldið við á Íslandi nokkrum gömlum höfðingjasetrum, og er það út af fyrir sig mjög vel farið og hefur tekizt vel með ýmis af þeim, mjög vel, þannig að það er skóli fyrir þá ungu kynslóð að koma í staði eins og Glaumbæ og aðra slíka. En við kotin hafa menn, liggur mér við að segja, hatazt. Menn hafa óskað þess, að þau hyrfu sem fyrst sem mannahíbýli, allar skelfingarnar og hörmungarnar, sem hafa verið tengdar við það í minnum manna, að fólk yrði að lifa við slík kjör, sem því þar eru skömmtuð, - menn vildu helzt, að þetta yrði sem fyrst afmáð. Þegar bóndi, sem búið hefur í kotbæ, hefur efni á að byggja sér, þá flýtir hann sér að rífa kotbæinn, og það verða ekki margir áratugir þangað til enginn kotbær verður yfirleitt eftir á Íslandi, - til allrar hamingju, munu flestir segja. Ég mundi nú vilja vona, að einhverjum þeirra yrði þó haldið við, áður en þeir yrðu allir rifnir, því að í þessum kotbæjum, þrátt fyrir alla fátæktina og eymdina, sem menn þar hafa lifað við, hafa þó verið unnir stórkostlegir hlutir, hlutir, sem okkar þjóð lifir á, og hlutir, sem við vitum ekki, hvort við eigum eftir að vinna í þeim góðu húsum, sem við erum að búa í. Ég hef tekið eftir því, að til dæmis fyrir fólkið í Reykjavík, það unga fólk í Reykjavík, er að verða illmögulegt að skilja manninn í kotbænum og hvernig hann hefur lifað. Ég sé núna í svo að segja öllum blöðunum í Reykjavík, þau virðast sérstaklega sammála um það, að t. d. sú sýning, sem fram fari á Manni og konu, sé raunverulega skrípamynd af sveitalífinu, leikurinn sé tákn um það, að raunverulega séu mennirnir, sem þarna eru að leika, og jafnvel þeir, sem eru að horfa á, hættir að skilja, hvað þarna gerðist. Þráðurinn er að slitna. Bóndinn hefur verið í augum okkar, sem höfum vaxið upp sem hálfgert sveitafólk, alveg sérstaklega mikill virðingamaður, maður, sem hefur verið sjálfstæður aðili, sem gat ráðið sér sjálfur og borið uppi landið. Nú er helmingurinn af Íslendingum svo að segja að verða borgaralegt fólk, fólk, sem vaxið er upp í borg, og fólk, sem meira og minna er að fá þá afstöðu til sveitanna og sveitafólksins, að raunverulega sé það eitthvað afkáralegt og undarlegt þetta: bóndi. Og hjá leikurunum sumum hérna í Reykjavík, þegar þeir sýna bændur í okkar gömlu sögum, eins og í Manni og konu eða slíku, er tilhneiging til þess að gera þetta hlægilegt, draga fram það hlægilega, af því að fólkinu þykir gaman að því„ sem hlægilegt er, og fólkið skilur ekki lengur alvöruna í þessu, skilur ekki lengur þetta líf, sem við miðaldra menn höfum sjálfir lifað. Þráðurinn þarna er að slitna. Og þetta er ægilegur hlutur. Það sem okkur ber að gera, er að sjá til þess, að okkar börn hafi sömu möguleikana, ef á nokkurn hátt er hægt að skapa þá möguleika, eins og við til þess að skilja mennina, sem börðust því daglega lífi, unnu með sínum frumstæðu verkfærum, klæddust í sinn tötralega búning, bjuggu í sínum óupphituðu kofum eða kotum, eða hvað sem við viljum kalla það. Við verðum að reyna að sjá til þess, að uppvaxandi kynslóð skilji þetta, hún viti þetta og hún líti ekki á þetta sem eitthvað afkáralegt, hún vilji ekki fyrst og fremst fá eitthvað út úr því, sem hún hlær að, en það er að verða tilhneigingin. Það væri gott út af fyrir sig að geta haldið við koti, og ég vona að það verði, en það mundi þá verða á einhverjum afskekktum stað, því að á öðrum stöðum eru varla nú eftir kot á Íslandi, kot í þeim raunverulega gamla stíl, þannig að menn mundu ekki sjá það oft nema gera sér sérstakar ferðir þangað. Ef við hugsum dálítið alvarlega í þessum efnum, þá mundum við hér á góðum stað í Reykjavík, t. d. rétt hjá þjóðminjasafninu, byggja kotbæ. Við mundum byggja kotbæ, sem við steyptum síðan stóran steinhelli utan um, meðan enn þá eru menn á Íslandi, sem kunna að byggja úr torfi. Og ég vil minna í því sambandi á, að það verður ekki heldur langt þangað til menn kunna ekki að hlaða vegi eins og gert hefur verið á okkar tíma, nema við gerum sérstakar ráðstafanir til þess að halda því við sem svo að segja sérstakri kunnáttugrein, þannig að það geti geymzt þangað til seinna, og slíkt mætti gera með ýmislegt af hannyrðunum líka, sem ég er hræddur um að fari að verða í hættu bráðum. Hins vegar vitum við, að æskulýðurinn sér gjarnan kvikmyndir, og ef við látum kvikmynda daglegt líf á afskekktum kotbæ, ekki leika það, ekki fá einhverja góða leikara héðan úr Reykjavík til þess að klæða sig í slíkt gervi, heldur kvikmynda kotbóndann eins og hann er við sína vinnu, eins og hann er í sínu daglega starfi, eins og hann er við sínar gegningar, eins og hann er við öll þau störf, sem hann þarf að vinna, þá fengjum við þó a. m. k. þarna það, sem útlendingarnir mundu kalla „documental film“, fengjum við eins konar skjalfestingu á kvikmynd af því, hvernig þetta líf væri. Það þyrfti helzt að gerast bæði að sumri og vetri, þannig að menn hefðu ofur litla hugmynd um, hvernig þessi aðstaða hefði verið, og það ætti ekki neitt undan að draga í því og ekki heldur að ýkja neitt, til þess að það geymist eins og það hefur verið. Ég veit, að við höfum í okkar sögum ágætar lýsingar á þessu, lýsingar, sem oft hefur að vísu verið deilt um, en lýsingar, sem við vitum samt sem áður að fara engar fram úr veruleikanum, sem þarna hefur átt sér stað, hvorki hvað eymdina né hetjuskapinn snertir. Ég býst við, að margir mundu í dag vilja eiga myndir frá heiðarbýlunum eins og Jón Trausti lýsti þeim, en enn sem komið er hefðum við þó a. m. k. möguleika á að fá máske úr einhverjum kotbænum daglega lífið fest á kvikmynd, og það ættum við að gera. Ég held, að það mætti vera einn þáttur af mörgum í kennslumyndum fyrir skólana um, hvernig lífið hefði verið þarna, hvernig afar og ömmur barnanna, sem nú ganga í skólana og koma til með að ganga í þá, hefðu þurft að lifa, og þeim væri hollt að vita það. Ég vildi þess vegna eindregið mælast til þess, að þessi till. yrði samþykkt. Ég hef sagt þarna, að til skyldi vera kotbær í gömlum stíl. Ég veit ekki, hvað þeir eru margir eftir á Íslandi enn þá. Þeir eru ekki mjög margir, sem við höfum alveg óbreytta eins og þeir hafa verið lengst af, en einhverjir eru áreiðanlega til. Þá er ég enn fremur með till. um hækkun til sumardvalarheimilanna. Ég flutti till. um meiri hækkun við 2. umr. og hef nú lækkað þá till., eftir að sú till. var felld. Sömuleiðis er hér till. um fjárveitingu til orlofs og sumardvalar fyrir húsmæður, aðeins 75 þús. kr. Enn fremur hef ég endurtekið mínar tillögur um slysavarnir, að það sé hækkað, en allt með lægri upphæðum en áður var. Ég hef nú rætt nokkuð ýtarlega þessar tvær nýju till., sem þarna eru í, og minnt á þær gömlu. Ég vil vona, ef hv. þm. hafa fellt mínar gömlu till. sökum þess, að upphæðirnar væru of háar, þá finnist þeim þessar, sem ég nú legg til að inn séu settar, hóflegar og að þessar nýju till., sem ég flyt fram, megi eiga skilningi að fagna hjá þeim. Ég ætla ekki að öðru leyti að gera fjárlögin eða þeirra afgreiðslu að umtalsefni við þessa umr.



Herra forseti. Við hv. 4. landsk. þm. flytjum á þskj. 295 brtt. við fjárlagafrv. þess efnis, að framlag til Siglufjarðarhafnar verði hækkað úr 200 þús. kr., eins og hv. fjvn. hefur lagt til, í aðallega 300 þús. kr. og til vara 250 þús. kr. Til þess að skýra aðeins fyrir hv. þingmönnum, hvers vegna þessi till. er borin fram, þykir mér rétt að lýsa í nokkrum orðum ástandinu í hafnarmálum Siglufjarðarkaupstaðar, eins og það er nú, og hver hætta er þar á ferðum, ef ekki verður hafizt handa þegar í stað um að bægja þeirri hættu frá. Þannig er mál með vexti, að í Siglufjarðarhöfn eru tvær stórar bryggjur, sem stærri skip geta lagzt við og athafnað sig við. Önnur þeirra, sú ytri, sem venjulega er kölluð öldubrjótur, er þannig staðsett, að ef nokkuð er að veðri, a. m. k. ef eitthvert norðankul er á, geta ekki stærri skip legið við bryggjuna né athafnað sig þar vegna kviku og öldugangs. Hin bryggjan, sem nefnd er hafnarbryggja, er hins vegar staðsett á ágætum stað á suðausturodda Siglufjarðareyrar, og er þar jafnan lygn sjór og skilyrði að öðru leyti hin ákjósanlegustu fyrir skip, smá og stór, til þess að athafna sig þar. En sá er galli á þessari bryggju, að hún er nú um þessar mundir að hrynja, og má segja, að með hverjum degi, sem líður, sígi hún æ meira og meira í sjó. Það er ekki vegna þess, að bryggja þessi sé svo ýkja gömul, - ég held, að hún sé byggð á tímabilinu 1925–30, - en í ljós hefur komið, að smíðagallar eru á stálþilinu, sem heldur bryggjuhausnum uppi, og verkfræðingar vitamálastjóra hafa ekki farið í neinar grafgötur með það, að verði ekki neitt að gert, muni bryggja þessi hrynja eftir nokkra mánuði. Þeir segja, að það geti hugsazt, að hún hangi uppi í nokkra mánuði enn, en eftir það muni hún hljóta að hrynja í rúst, og verður þá að sjálfsögðu ekki hægt fyrir nein skip, hvorki stór né smá, að koma nálægt henni. Ég vil skjóta því hér inn í, að Siglufjarðarhöfn hefur til skamms tíma verið og er enn þá einhver mesta útflutningshöfn á landinu, og segir það þess vegna sig sjálft, hve mikil hætta væri á ferðum og voði fyrir dyrum, ef þessi staður yrði sama sem hafnarlaus, og ég tala nú ekki um, ef svo vel færi, að síldveiði glæddist eitthvað á næstunni og útflutningur ykist þá um leið frá þessum stað. Ætlunin er að hefja smíði nýrrar hafnarbryggju í stað þeirrar, sem er að hrynja, nú á komandi vori, og eru nú allar áætlanir og teikningar viðkomandi þeirri bryggjugerð tilbúnar hjá vitamálaskrifstofunni. Samkv. áætlun vitamálastjóra mun bryggja þessi kosta 3–4 millj. kr., en af því fé hefur aðeins tekizt að afla enn sem komið er um 1½ millj. kr. Enn vantar því rúmlega helming þess fjár, sem þarf til þess að byggja þessa bryggju, og er með öllu óvíst, hvernig til tekst um þá fjáröflun. Framlag til Siglufjarðarhafnar var á fjárlögum í fyrra ákveðið 250 þús. kr., og held ég, að flestum hafi fundizt, að vel mæt.ti við það una. En samkv. till. hv. fjvn. nú á framlagið að vera 200 þús. kr., eins og ég áður gat um, eða m. ö. o. á það að lækka um 50 þús. kr. Ég verð að segja það, að mér er með öllu óskiljanlegt, hvers vegna hv. n. leggur nú til, að framlagið til hafnarinnar skuli lækka einmitt um það leyti, sem verið er að hefja smíði hafnarmannvirkis, sem ekki er til nema helmingur af nauðsynlegu fé til þess að reisa það fyrir. Ég viðurkenni að vísu, að aðstaða Siglufjarðarhafnar gagnvart ríkissjóði er ekki góð, vegna þess að höfnin skuldar ríkissjóði allháa fjárfúlgu vegna fyrri framlaga ríkissjóðs, sem Siglufjarðarhöfn hefur ekki getað greitt sitt mótframlag gegn, en ég veit ekki betur en að aðstaða hafnarinnar gagnvart ríkissjóði hafi verið nákvæmlega sú sama í fyrra, og endurtek ég það því, að ég get ekki skilið, vegna hvers hv. n. einmitt nú leggur til, að framlagið sé lækkað. Ég mun svo ekki fara fleiri orðum um þessa till. okkar hv. 4. landsk., en vona, að þessi fáu orð mín hafi sýnt hv. þm., að hér er mikið nauðsynjamál á ferðinni, og vonast ég til, að þeir sjái sér fært að ljá till. lið.



Herra forseti. Sem betur fer, er nú komið svo, að bátar almennt eru komnir í gang og farnir að stunda vertíðarveiðarnar, þó að illa horfði um tíma. Ég hafði að gefnu tilefni skrifað bæði hæstv. ríkisstj. og eins hv. fjvn. út af sérstöku áfalli, sem útgerðarmenn í Vestmannaeyjum hafa orðið fyrir í sambandi við skiptingu arðsins af bátagjaldeyrishlunnindunum. Þeir hafa orðið einir fyrir óhappi á því sviði, sem ég vil ekki viðurkenna að sé eingöngu þeirra sök, þó að ef til vill megi segja, að þeir séu þar ekki algerlega skuldfríir. Þegar bátagjaldeyrisfyrirkomulagið var tekið upp, var fyllilega gefið í skyn, að mér er hermt af fulltrúum L.Í.Ú. og jafnvel af fulltrúum stjórnarráðsins, að innflutningsréttindi bátaútvegsins eða tekjur af þeim réttindum ættu að renna óskertar til útvegsmanna. Þetta mun þó hvergi hafa verið tekið ljóst fram, ekki skriflega og jafnvel ekki munnlega, en sem sagt látið í veðri vaka í öllu umtali um þessi mál, að þetta væru réttindi, þetta væru fríðindi, sem útvegsmenn ættu að hafa sér til stuðnings og sínum kostnaði og á grundvelli hans náttúrlega að geta veitt sjómönnum betri kjör en ella. Nú var það þannig, að í ráðningarsamningum Vestmanneyinga í mörg ár undanfarið hafa verið ákvæði, sem maður veit núna að ekki voru sams konar og í öðrum veiðistöðvum, ákvæði, sem settu þá reglu, að sjómenn ættu þriðja hluta af afla og það, sem endanlega fyrir hann fengist. Ég var hvergi þar nálægt, þegar samið var um þessi réttindi, bátagjaldeyrisréttindi, og get því ekki af eigin raun borið vitni um, hvað þar fór fram, en hef fyrir mér samt sem áður sögusögn greindra útvegsmanna, sem þar voru viðstaddir. En svo kemur til þess, að á grundvelli þessara ráðningarsamninga, sem voru í Vestmannaeyjum, kröfðust sjómenn þar að fá sinn hluta af bátagjaldeyrinum eins og öðru andvirði, sem fyrir fiskinn fengist, og ég held, að það sé óhætt að segja það, að útvegsmenn yfirleitt mundu hafa hnigið að því ráði, ef ekki hefði komið svo að segja forboð eða bann frá Landssambandi íslenzkra útvegsmanna um að sinna þessum kröfum. Afleiðingin varð svo sú, að sjómenn í Vestmannaeyjum lögsóttu útgerðarmennina og kröfðust síns hluta af tekjunum af innflutningsréttindum bátaútvegsins. Í því máli hafa svo dómar gengið, jafnvel í hæstarétti, varðandi árið 1951, og einnig hafa dómar gengið í sams konar málum varðandi árin 1952 og 1953 í undirrétti, og það er skemmst frá því að segja og er raunar ekkert undarlegt, að þessir dómar hafa gengið sjómönnum í vil, svo að þeir eiga bakkröfu á grundvelli þessara dóma á útvegsmenn alla í Eyjum. Mér er sagt, að samtals muni þessar kröfur nema 3½ millj. kr. rúmlega, eða 3.6. Þegar þess er gætt, að á þessum sömu árum sem dómarnir hafa gengið um og sérstaklega síðari árin greiddu útgerðarmenn í Vestmannaeyjum 6 aurum bærra að meðaltali sjómönnum sínum fyrir fiskinn, þegar vinnufríðindi voru með talin, heldur en gerðist annars staðar í verstöðvum, þá gefur það auga leið, að fyrir útvegsmenn á þessum stað var enn verra að verða fyrir þessum kröfum frá sjómönnum eftir á heldur en ella mundi. Það lá við og var mjög haft við orð í vetur, að forsvarsmenn sjómanna mundu ekki leyfa félagsmönnum sinum að ráða sig á báta austur þar, nema þessum skuldum væri lokið. En um það er það að segja, að það er talið, að um 10 af hundraði af útvegsmönnum mundu geta staðið undir því að ljúka þessum skuldum, sem nema vitaskuld mörgum tugum þúsunda króna á hvern bát, en hinir 90 af hundraði mundu ekki geta við þetta ráðið og ekki hafa tryggingar til þess að ljúka skuldunum. Vestmanneyingar leituðu út af þessu til Landssambandsins sem milligöngumanns við hæstv. ríkisstj. og náttúrlega til þingmanns síns til þess að reyna að hafa milligöngu um einhverja aðstoð í þessu efni. Það má geta þess líka hér, að það vitaskuld veikir mikið aðstöðu útvegsmanna í Vestmannaeyjum, að þeir stóðu í verkfalli á s. l. vertíð eitthvað um 7 vikur og misstu þar af leiðandi mikið af sínum venjulega vertíðartíma. Það er, eins og nú er ástatt og sérstaklega undir þeim þröngu lánsskilyrðum, sem eru fyrir hendi frá bönkum, ekki útlit fyrir, að útvegsmenn yfirleitt austur þar geti lokið þessum skuldum sínum við sjómennina án aðstoðar, og virðist þá vera helzta ráðið að leita aðstoðar ríkisvaldsins í þessu efni. Ríkið hefur stórfelldar tekjur af útveginum í Vestmannaeyjum, og þó að aðstoð væri veitt af ríkisins hálfu í þessu efni, eins og ég hef leyft mér að fara fram á í brtt. við 22. gr. fjárlaganna, þá ætla ég, að það mundi í fyrsta lagi ekki geta álitizt ósanngjarnt eftir atvikum, að ríkið hlypi hér undir bagga með ábyrgð á láni eða beinu láni. Ég hef ekki farið fram á neina beina styrkveitingu til manna í þessu efni, ég ætla þeim að standa undir því sjálfum, en fer aðeins fram á það, að ríkið greiði fyrir því, að þeir geti fengið lán til þess að ljúka þessum skuldum, og setji þau skilyrði, sem hæstv. fjmrh. kynni að vilja setja, og enn fremur heimtaði þær tryggingar, sem réttmætar væru í þessu skyni. Það er það, sem ég hef leyft mér að leggja hér til að verði sett inn á heimildagrein fjárlaga í þetta sinn. Ég álít líka, að þó að einhver héldi sem svo, að einhverjir útgerðarmanna væru ekki þessa styrks maklegir, þá muni tæpast mega um það deila, eftir að dómar hafa gengið, eins og ég lýsti áður, að sjómennirnir eiga ekki að gjalda þess, þó að ríkisvaldið vildi ekki styðja útvegsmennina út af fyrir sig. Sjómennirnir eiga rétt á þessu fé, og það verður að gjaldast eftir einhverjum leiðum. Þess vegna hef ég borið fram þessa till., af því að í bili fæ ég ekki komið auga á, að þetta mál leysist á annan hátt en að hið opinbera stuðli þar að. Dálítil hliðstæða er, þó að hún sé ekki alger hliðstæða, í till. hv. fjvn., í aðstoðartill. hennar til bænda á Suðurlandi vegna votviðranna. Hér hafa í báðum tilfellum komið óhöpp fyrir stéttir, ýmist bænda eða útvegsmanna, sem ekki var hægt að sjá fyrir, og ríkisvaldið hefur í öðru tilfellinu hlaupið, að því er virðist, drengilega undir bagga, og ég vil treysta hv. þingheimi til þess að sýna Vestmanneyingum í þessu máli nokkra sanngirni. Ég skal svo ekki fjölyrða um þessa mína till. Það er sú eina, sem ég flyt einsamall, hér í þetta sinn. En ásamt hv. 9. landsk. flyt ég smátill. varðandi lúðrasveit Vestmannaeyja, sem við fluttum við 2. umr. og tókum þá aftur, og þarf ég ekki um hana að fjölyrða. Hún er svo hógvær og sanngjörn, að því er ekki þörf að lýsa í annað sinn við þessa umræðu, var gert á sínum tíma við 2. umr. þessa máls. Þá flytjum við hv. 9. landsk. og ég saman till. um að greiða fyrir því, að flugskilyrði verði bætt í Vestmannaeyjum, með því að leggja til, að heimilað verði á 22, gr., að ríkisstj. ákveði, að ef rekstur flugmála verður hagkvæmari en gert er ráð fyrir á 13. gr. D., sé heimilt að nota þann mismun til flugvallagerðar á þeim stöðum, sem þjóðvegakerfi landsins nær ekki til. Ég ætla, að það verði tæpast um það deilt, að sé tekjuafgangur af rekstri flugmálanna, sem verja þarf og varið verður til fullkomnunar flugvalla, þá sé sanngjarnast að gera það á þeim stöðum, sem hafa til lítilla annarra samgangna að hverfa, og á það sérstaklega við í Vestmannaeyjum, eins og hv. þm. er nægilega kunnugt. Auk þess má segja það hér, að flugmálastjórnin er nokkuð í óbættum sökum við Vestmanneyinga hvað flugvöllinn snertir, þar sem því var heitið, að á s. l. ári skyldu verða miklar umbætur gerðar á flugvellinum, sem ekkert varð úr og bíða enn þá úrlausnar. Þá höfum við á sínum tíma, hv. 9. landsk. og ég, við 2. umr. þessa máls flutt brtt., er snertir hafnarframlagið til Vestmannaeyja. Nú er hún flutt af hv. 9. landsk. einum, og skal ég um það segja, að síðan 2. umr. fjárl. fór fram, hef ég haft miklar viðræður við hæstv. ríkisstj. um þetta mál og vonast nú eftir úrlausn. En till. út af fyrir sig er alveg jafnréttmæt fyrir því frá hálfu hv. 9. landsk. séð, sem hefur ekki fylgzt vel með þeim tilraunum, sem ég hef verið að gera til að fá réttingu mála Vestmannaeyjahafnar á öðrum vettvangi. Höfnin á eða átti um nýár hjá ríkissjóði nær 3 millj., því að hafnarframkvæmdir hafa verið með þeim hætti síðastliðin ár, enda stór þörf fyrir þær, að óvenjulega miklu fé hefur verið varið af Vestmannaeyja hálfu til þess að bæta höfnina, og er sumt af því fengið að láni án aðstoðar ríkisstjórnar eða banka, sem sagt erlent lán, sem Vestmannaeyjar fengu án þess að hafa þess háttar venjulega bankaábyrgð fyrir og eru þess vegna í óbættum sökum við erlenda aðila fyrir þessar framkvæmdir, en ríkið á eftir að greiða nú hátt á þriðju milljón af sínum hluta af framlagi til hafnarinnar, eins og það á að vera lögum samkvæmt. Það gefur auga leið, að á þessu þarf að fá réttingu, og er gert oftast nær með einhverjum hætti á hverju ári að láta þær hafnir njóta þess, sem sjálfar hafa lagt óvenjulega ríflega fram til eigin framkvæmda, og vil ég treysta því, að sú verði raunin á á þessu hv. Alþingi, sem nú situr, að þetta verði líka gert gagnvart Vestmannaeyjum á einn eður annan hátt. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þessar till. mínar eða okkar hv. 9. landsk. við þetta tækifæri og mun ekki láta mig að sinni skipta þær umræður, sem farið hafa fram um aðrar till., til þess að tefja ekki tímann.



Herra forseti. Mig langaði til að víkja hér nokkrum orðum að till., sem flutt er á þskj. 290 og hæstv. fjmrh. er flutningsmaður að f. h. hæstv. ríkisstj. Ég hefði að vísu kosið, að hæstv. ráðh. væri viðstaddur, en er þó ekki sagt í ásökunartóni af minni hálfu, hann getur haft löggildar ástæður til að vera fjarverandi, því að að öllum jafnaði hefur hann verið hér viðstaddur, þegar fjárlög hafa verið til umræðu. Þessi till. er um ráðstöfun á greiðsluafgangi ríkissjóðs árið 1955, og þar er gerð ákveðin till. um ráðstöfun 54.7 millj. kr. Ég er fyrir mitt leyti í höfuðatriðum samþykkur þeim till., sem þar eru fluttar um ráðstöfun tekjuafgangs s. l. árs, en þó ekki að öllu leyti samþykkur þeim till., sem þar koma fram um það, í hvaða formi þessu fé sé ráðstafað, og skal ég koma að því síðar. Í fyrsta lagi vil ég víkja að d-lið 1. tölul., sem er um það að lána af greiðsluafgangi ríkissjóðs 1955 13 millj. kr. í sambandi við húsnæðismálin og með því efla lánastarfsemina til húsabygginga og að öðru leyti að ganga undir bagga eða styrkja þá viðleitni, sem kann að koma fram frá sveitarfélögum til þess að útrýma heilsuspillandi íbúðum. Ég hef áður haldið því fram, að eins og gengið var frá lögunum um húsnæðismálastjórn o. fl. á s. l. þingi, hafi verið of skammt gengið, sérstaklega hvað snertir þá hlið málsins að veita fé beinlínis úr ríkissjóði til veðlána og til þess að ganga á móti þeim lánum og styrkjum, sem bæjarfélögin kunna að veita til þess að útrýma heilsuspillandi húsnæði. Þessi skoðun mín hefur komið fram á öðrum vettvangi, og þess vegna er mér það ánægjuefni nú, þegar hæstv. ríkisstj. ber fram till. um að veita 13 millj. kr. af tekjuafgangi s. 1. árs til þessara mála. En þá kem ég að öðrum liðum þessarar till. og vil þá staldra fyrst við fiskveiðasjóð Íslands, sem lagt er til að lánað sé 10 millj. kr. Öllum hv. þm. er kunnugt um það, að fiskveiðasjóður er kominn að þrotum að sinna því mikilvæga verkefni, sem honum er ætlað að sinna, og kemur sér því mjög vel einmitt á þessari stundu hver sú aukin fjárveiting, sem til sjóðsins er veitt. Þá kem ég að formshlið málsins og spyr: Vegna hvers á að lána fiskveiðasjóði þessar 10 millj. kr.? Á s. l. þingi var ríkisstj. veitt heimild til að verja 35 millj. kr. af tekjum ríkissjóðs árið 1954 í ákveðnum tilgangi og þar á meðal til fiskveiðasjóðs 8 millj. kr., og þær 8 millj. kr. voru veittar sem óafturkræft framlag til fiskveiðasjóðs. Nú er það svo, að fiskveiðasjóður hefur gegnt mjög mikilvægu hlutverki í uppbyggingu bátaflotans í landinu og til þess einnig að greiða fyrir mönnum að bæta aðstöðuna í landi við bátana. Nær allt það fé, sem fiskveiðasjóður hefur haft til umráða í þessu skyni og nemur, ef ég man rétt, einhvers staðar á milli 100 og 200 millj. kr., hefur verið tekið frá útveginum sjálfum í útflutningsgjöldum, og áður en 8 millj. á s. l. ári voru veittar sem framlag frá ríkissjóði, held ég, að það hafi ekki verið nema 2–3 millj. kr. af öllu þessu fjármagni, sem ríkissjóður beint hafði veitt til fiskveiðasjóðs, hitt var allt saman tekið í gjöldum af útveginum sjálfum. Hér er mjög ólíku saman að jafna við aðra sjóði, sem hafa á sinn hátt sínu mikilvæga hlutverki að gegna, en hafa fengið milljónatugi í framlög beinlínis úr ríkissjóði til þess að gegna sínu hlutverki. Ég verð þess vegna að lýsa því yfir, að ég hef álitið, að það kæmi ekki til mála annað, ef verja ætti einhverju af tekjuafgangi ríkissjóðs á s. l. ári til fiskveiðasjóðs, en að því verði varið sem beinu framlagi til þessa sjóðs og mætti ekki minna vera. Ég vil þess vegna leyfa mér að beina því til hæstv. ríkisstj., hvort hún vill ekki taka til endurskoðunar þessa till. um lánveitingu til sjóðsins. Í sambandi við það vil ég einnig varpa fram þeirri fsp., hvers vegna eigi að lána ræktunarsjóði þessar 22 millj. kr., sem þarna er gert ráð fyrir að lána ræktunarsjóði. Skyldi ekki ræktunarsjóði vera alveg full þörf á að fá þetta fé sem óafturkræft framlag, eins og þessi sjóður hefur áður fengið óafturkræft framlag af tekjuafgangi ríkissjóðs? Það er staðreynd, að eitt veigamesta atriðið í efnahagsuppbyggingu okkar er aukin ræktun landsins, og áætlanir hafa verið gerðar um það á undanförnum árum, hversu mikið fé þurfi til þess að mæta kröfum manna lögum samkvæmt um lán úr ræktunarsjóði. Áætlanir voru uppi um það, að Framkvæmdabankinn, eða viss hluti af mótvirðissjóði, sem kæmi inn í Framkvæmdabankann, mundi fullnægja þessu hlutverki. En staðreyndirnar eru þær, að ræktun landsins hefur verið svo ör, sem betur fer, á undanförnum árum, að því fer fjarri, að það fé, sem þar fellur til, hluti landbúnaðarins af mótvirðissjóði, mæti þessum þörfum. Og þá vil ég leyfa mér að spyrja: Hvar er þetta fé betur geymt en í eitt skipti fyrir öll undir grænni torfu nýgræðings á Íslandi? Ef við athugum, hvernig þessi tekjuafgangur er fenginn, þá sé ég ekki betur en það mæli enn þá sterkar með því sjónarmiði, sem ég held hér fram, að það eigi að verja þessu fé sem óafturkræfum framlögum. Það liggur við, að nærri allt það fé, sem ráðstafað er í þessari till., sé auknar tekjur ríkissjóðs vegna aukins bifreiðainnflutnings til landsins á s. l. ári. Þessir hlutir gerast einstöku sinnum, en verða ekki endurteknir ár eftir ár. Og meðal annars vegna þess, að vanrækt hafði verið um margra ára bil að endurnýja bifreiðakost landsmanna, flutti ég á síðasta þingi till. um það, að bifreiðainnflutningur til landsins væri gefinn frjáls. Ég sagði þá, að ég óttaðist ekki, að bifreiðainnflutningurinn mundi verða neitt meiri til landsins, þó að hann yrði gefinn frjáls. Þessi till. náði ekki fram að ganga, og bifreiðainnflutningurinn varð ekki frjáls. En ég spyr: Er nokkur hv. þm. í dag, sem vefengir þá skoðun, að það mundi ekki hafa verið flutt inn meira af bifreiðum til landsins, þó að hann hefði verið frjáls á s. l. ári, heldur en raun ber vitni um? En af þeim mikla og aukna bifreiðainnflutningi á s. l. ári, sem leyfður var, - ég bið hv. þm. um að taka eftir því, sem leyfður var, en ekki var frjáls, - hefur ríkissjóður fengið nærri 50 millj. kr. auknar tolltekjur, eða sem svarar næstum öllu því fé, sem hér í till. hæstv. ríkisstj. er gert ráð fyrir að ráðstafa. Þegar slíkan hval rekur á fjöru, þá held ég, þar sem hér er um eintómar mjög mikilvægar og þjóðhagslegar stofnanir að ræða, sem fénu er ætlað til, að það sé bezt að gera málið upp við sig í eitt skipti fyrir öll og segja: Úr því að þetta fé áskotnaðist fram yfir allar áætlanir hæstv. fjmrh., hæstv. fjvn., hæstv. Alþ., þá er bezt, að þeir njóti þess fyrir fullt og allt, sem hér er nú verið að gera till. um að fái þetta að láni með kjörum, sem ríkisstjórnin síðar ákveði. Þetta vildi ég leyfa mér að segja um þessa till. Ég er sjálfur reiðubúinn með brtt. við þessa till., sem að þessu hnígur. En í trausti þess, að hæstv. ríkisstj. vilji endurskoða þetta mál með hliðsjón af þeim athugasemdum, sem hér hafa fram komið af minni hálfu, þá flyt ég hana ekki að svo stöddu, enda mun þá síðar gefast tóm til þess. En vænti þess, að málið verði tekið til nýrrar athugunar.



Herra forseti. Ég flyt eina litla brtt. á þskj. 299, sem er við brtt. meiri hl. fjvn., við liðinn, sem snertir byggingu nýrra barnaskólahúsa. Eins og till. meiri hl. fjvn. er, þá er lagt til, að af nýjum barnaskólahúsum skuli byggt eitt í Reykjavík og til þess skuli veittar 435 þús. kr. Reykjavíkurbær hafði sótt um til fræðslumálastjórnarinnar að fá að hefja byggingu tveggja barnaskólahúsa, sem mundu fullbúin kosta um 6 millj. hvort og mundu taka tvísett 720 börn. Ástandið í barnaskólamálum Reykjavíkur er nú þannig, að í alla barnaskóla Reykjavíkur er tvísett og í suma þeirra er þrísett, og sums staðar er ástandið orðið þannig, að það komast varla fleiri börn inn í kennslustofurnar en nú er troðið. Nú hefur það verið svo á undanförnum árum, að Reykjavíkurbær hefur lagt í það að byggja barnaskólahús, þó að ríkissjóður hafi þá ekki veitt á fjárlögum verulegar fúlgur til þess, eða Reykjavíkurbær hafi ekki getað fengið greitt úr ríkissjóði það, sem honum eftir gömlu lögunum bar. Þetta gat Reykjavíkurbær gert áður og varð náttúrlega til þess, að hann átti mjög miklar fúlgur hjá ríkissjóði fyrir byggingu barnaskólahúsa upp í þann hluta, sem ríkissjóður átti að borga þar af. Nú á síðasta þingi var lögunum breytt á þann veg, að það er ekki leyfilegt, hvorki fyrir Reykjavíkurbæ né aðra aðila úti um allt land, að hefja byggingu nýrra barnaskóla, nema búið sé að veita á fjárlögum fé til þess. Þannig er sem stendur Reykjavíkurbæ bannað að hefja byggingu nýrra barnaskólahúsa, nema þegar sé búið að veita til þeirra á fjárlögum. Hins vegar er alveg óhjákvæmilegt að bæta við tveimur barnaskólum. Það er ófremdarástand í barnaskólamálum Reykjavikur, þrátt fyrir það að mikið hafi verið byggt, vegna þess, að það er hér verið að byggja yfir allan þann fjölda af fólki, sem hingað flyzt, og þess börn. Þess vegna legg ég til, að liðurinn viðvíkjandi Reykjavík orðist þannig, að það séu veittar til byggingar barnaskóla við Bústaðaveg 435 þús. kr. og til barnaskóla við Hamrahlíð 435 þús. kr., m. ö. o., að Reykjavíkurbæ verði leyft að hefja byggingu tveggja barnaskóla. Upphæðin, sem ríkissjóður með þessu þarf að leggja fram, er aðeins tvöfalt meiri en nú er áætlað, 435 þús. kr. þarna til viðbótar. En það þýðir að gefa Reykjavíkurbæ leyfi til þess að byrja undireins að ráða bót á þeim vandkvæðum, sem menn nú þegar eiga við að búa. Þegar þessum lögum var breytt á síðasta þingi, virtist það a. m. k. hjá þeim, sem fyrir þeim mæltu, ekki eiga að vera tilgangurinn að koma í veg fyrir, að þeir bæir byggðu, sem hefðu efni á því, og það hefur Reykjavík. Meiningin var sú, og því var eiginlega lýst yfir hvað eftir annað í sambandi við þau lög, að þetta væri fyrst og fremst gert til þess, að það yrði einhver regla á um það, að bæirnir úti um land fengju greitt það, sem þeir ættu inni, og gætu tryggt það. Ég álít, að þessi lög megi ekki verða til þess að koma svo að segja í veg fyrir nauðsynlega barnaskólabyggingu í Reykjavík, eins og þetta mundi verða, ef framlögin væru samþ. eins og nú er lagt til. Af því að þetta var miðað við einn skóla, tillaga fjvn. eða meiri hl. hennar, 435 þús. kr., þá álít ég, að það væri meira að segja betra, ef hv. fjvn. vildi ekki fallast á það eða hæstv. ríkisstj. að tvöfalda þessa upphæð, sem ég hérna hef lagt til, að hún skipti þá gömlu upphæðinni á tvo skóla, þó að hún setti ekki nema 200 þús. kr. á hvorn, þannig að Reykjavíkurbær fengi þá ekki til samans nema 435 þús. kr. Þá hefði hann leyfi til þess að byrja byggingu tveggja skóla, því að það er lífsnauðsyn fyrir fræðslumálin í Reykjavík. Þá yrði þetta ekki lengur raunverulegt fjármál, heldur aðeins spurning um það að veita formlega á fjárlögunum leyfi til þess að hefja slíka barnaskólabyggingu, sem ég efast ekki um að Reykjavíkurbær mundi reyna að gera, ef hann fengi slíkt leyfi. Þó að ég hafi formað mína till. svona og það sé eðlilegast, að hún væri samþ. þannig, vildi ég skjóta þessu fram til hv. meiri hl. fjvn. eða hv. fjvn., þegar hún athugaði þessa till., því að ég fæ ekki skilið, að það geti verið tilgangurinn með samþykkt laganna frá síðasta þingi um byggingu skólahúsa að koma þar með í veg fyrir, að Reykjavíkurbær geti sjálfur fengið að reyna að ráða fram úr þeim vandræðum, sem eru viðvíkjandi byggingu barnaskólahúsa þar.



Herra forseti. Ég flyt hér tvær till. til breytinga á fjárlagafrv. og skal aðeins víkja að þeim örfáum orðum, en ekki fara neitt út í umræðu um frv. sjálft, enda þótt mikil ástæða væri til. Það er í fyrsta lagi brtt. á þskj. 298, þar sem ég fer fram á að hækka framlag til læknisbústaða og sjúkrahúsa um landið allt úr 2 millj. og 300 þús., eins og meiri hl. fjvn. leggur til, og í 2½ millj., eða hækka þessa upphæð um 200 þúsund. Ég skal taka það fram, að þó að þessi till. væri samþ., þá er mjög fjarri því, að þessi upphæð dygði til þess að standa undir þeim lögboðnu framlögum, sem ríkinu ber að leggja til þeirra sjúkrahúsa og læknisbústaða, sem búið er að byggja og eru í byggingu, því að til þess þyrfti miklu hærri upphæð. En ég verð að segja það, að mér þykir það ákaflega undarleg aðferð að taka út úr þennan lið, sem skiptir mjög miklu máli fyrir læknishéruð víðs vegar um landið, taka hann út úr þannig að veita ekki ár eftir ár nema brothluta af því, sem ríkinu ber að greiða til þessara framkvæmda. Og það er ekki að ástæðulausu eða undarlegt við það, að ég flyt þessa till., vegna þess að nú stendur svo á, að í mínu héraði, Blönduóshéraði, er skuldin langsamlega hæst, eins og nú er, og munar áreiðanlega litlu, að hún jafnist á við upphæðina alla, sem hv. meiri hl. fjvn. ætlar til þessara framlaga. Ég hef ekki farið fram á hærri greiðslu eða meiri hækkun á þessum lið en hér er stungið upp á, vegna þess að ég veit, að þröngt er orðið um að koma fram nokkrum verulegum hækkunartillögum, enda þótt manni sýnist, að ýmislegt af því, sem samþykkt hefur verið og lagt er til, mælti frekar bíða en svo sjálfsagður hlutur og það að greiða lögum samkv. til þessara nauðsynlegu framkvæmda. En ég skal ekki um þetta fara fleiri orðum. Ég vil mega vænta þess, að hv. þm. taki þessari till. vinsamlega og sjái, að hér er faríð fram á sanngirnismál, sem nauðsynlegt er að gangi fram. Þá flyt ég hér smátill. á þskj. 296,IX ásamt með fimm öðrum hv. þingmönnum, og þessi till. er um það að taka einn af okkar þjóðkunnu mönnum, sem nú hefur látið af embætti, Þorstein Þorsteinsson sýslumann, inn á 18. gr. á svipaðan veg og gert er varðandi aðra hans stéttarbræður og fjölda annarra manna, sem á launum eru og hættir eru að starfa. Ég skal ekki fara um þetta mörgum orðum, en aðeins taka það fram, að þessi till. er flutt eingöngu til samræmis, því að okkur flm. þykir það ekki eðlilegt eða rétt, að þessi eini sýslumaður af öllum þeim, sem látið hafa af embætti fyrir aldurs sakir, sé skilinn eftir hvað þetta snertir. Ég veit ákaflega vel, að þessi maður er það vel settur efnalega, að hann gæti vel komizt af án þess að fá þessa upphæð, en þannig er ástatt með fjöldamarga aðra menn, sem eru með upphæðir á 18. gr. Hér er verið aðeins að fara fram á, að það sé sami réttur látinn gilda fyrir þennan mann, sem hefur í alla staði staðið vel í sinni stöðu, auk þess sem hann er merkilegur fræðimaður, og á sér stað um aðra hans stéttarbræður og embættismenn yfirleitt. Eins og menn, a. m. k. hv. þingmenn, vita, hef ég álitið, að það væri ekki nauðsynlegt í mjög mörgum tilfellum að láta menn fara frá embætti svo fljótt sem gert er, en úr því að þessi regla gildir og meiri hl. Alþ. er með því, þá verð ég að segja, að það sé eðlilegt, að það gildi svipuð regla um mennina alla, og ég held ég megi fullyrða, að dómsmrn. einnig hafi lagt það til, að þessi fráfarandi embættismaður fengi upphæð, sem er eitthvað svipuð þessari, sem við flm. förum fram á. Ég vil þess vegna mega vænta, að þessi till. fái góðar undirtektir og eðlilegar. Að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða hér, hvorki um þessar tillögur né annað í þessu stóra frv., sem nú er orðið hærra en nokkru sinni hefur sézt hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Brtt. á þskj. 298 um lýsingu á þjóðveginum milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur er flutt af mér ásamt fjórum öðrum hv. þingmönnum, öllum þeim sömu er áður fluttu hana við 2. umr. fjárlaganna. En upphæð sú breytist á þskj. 298 frá því, sem áður var, úr 850 þús. kr. niður í 400 þús. kr., því þó að það sé lækkað svona mikið, mundi það gera mjög mikið gagn og kæmi að fullum notum, hverjir 100 metrar sem lagðir eru. Ég þarf ekki að lýsa till. rækilega, það gerði ég við 2. umr. fjárlaganna, en vil í stuttu máli taka þetta fram: Yfir 1 millj. farmiðar hafa verið seldir s. l. ár með áætlunarbílum milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur. Mesti fjöldi bæði leigu og einkabifreiða, vörubifreiða og varnarliðsbíla fer um þennan veg, og sú umferð er alls ekki sambærileg við aðra vegi í þessu landi, því að hún er svo margfalt meiri en nokkurs staðar annars staðar. Hættuna af ljósleysinu þarf ekki að skýra fyrir hv. þm. Það er öllum ljóst, enda gerði ég það rækilega síðast.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram brtt. við fjárl. á þskj. 298,III, við 13. gr. A. III. 4. lið, þ. e. um brú á Mjósund. Ég hef leyft mér að bera fram, að þessi fjárveiting verði hækkuð úr 100 þús. kr. í 200 þús. kr. Væntanleg brú á Mjósundi á að tengja Eyrarsveit við vegakerfið, þannig að þessi byggð komist á næstu árum í varanlegt samband við aðra hreppa sýslunnar og landið í heild. Eyrarsveit býr nú við mikil vandkvæði. Sveitin er algerlega lokuð frá sambandi við Fróðárhrepp, sem er sveitin næst fyrir utan Eyrarsveit, vegna hins stóra farartálma, sem Búlandshöfði veldur. Vegarsambandið við Helgafellssveit er þó nokkru betra, með því að sveitin hefur þó vegarsamband yfir sumarmánuðina um Helgafellssveit, bæði til Stykkishólms og eins suður yfir Kerlingarskarð. Hér er þó aðeins um sumarveg að ræða. Frá seinni hluta október og fram á vor er ekkert vegarsamband við Eyrarsveit, og er það ákaflega bagalegt, þar sem kauptún er þar með 300 íbúa og töluvert mikinn atvinnurekstur. Á þessari vertíð, sem nú er nýbyrjuð, eru gerðir þaðan út 9 fiskibátar af stærðinni frá 40 til 70 smálestir, og það er mjög örðugt fyrir þennan atvinnurekstur, að ekkert vegarsamband skuli vera við Stykkishólm eða Reykjavík. Raunar hefur þetta kauptún samband á sjó, en þó er það af svo skornum skammti, að Ríkisskip, sem annast ferðir á Breiðafjörð, hefur aðeins eitt af sínum skipum, aðra Breiðina, í förum þangað, og kemur hún aðeins á Breiðafjörð á 2–3 vikna fresti. Ég tel því ákaflega aðkallandi, að málum þessa góða byggðarlags sé sinnt meir en verið hefur, og fyrsta leiðin til þess, að vegarsamband komist á, er, að byggð verði brú yfir Mjósund. Ég vænti þess, að hv. alþm. sýni máli þessu velvild og veiti því atkv. sín, þegar gengið verður til atkv. um það.



Herra forseti. Á þskj. 298 á ég eina litla brtt. Hún er um það, að framlag á 15. gr. til Tónlistarfélags Ísafjarðar, sem er núna í frv. 20 þús. kr. og hefur verið nú um nokkur ár, verði hækkað upp í 50 þús. kr. Mér barst fyrir viku eða svo bréf frá forráðamönnum Tónlistarfélags Ísafjarðar, þar sem þeir skýrðu mér frá því, að þeir hefðu snúið sér til hæstv. menntmrh., hv. þm. N-Ísf. (SB) og hv. þm. Ísaf. (KJJ) og beðið þá að beita sér fyrir því, að þessi hækkun fengist til Tónlistarfélags Ísafjarðar, sem rekur myndarlegan tónlistarskóla. Þessi tónlistarskóli á Ísafirði hefur haft fleiri nemendur en nokkur annar tónlistarskóli hefur haft utan Reykjavíkur. Þetta byggist á sérstökum dugnaði skólastjórans, Ragnars H. Ragnars söngkennara, sem annast söngkennslu bæði í barnaskóla Ísafjarðar og gagnfræðaskóla Ísafjarðar og hefur auk þess tekið að sér það hlutverk fyrir Tónlistarskóla Ísafjarðar að annast forstöðu þess skóla og bera hann uppi ásamt öðrum kennslukröftum, sem hann hefur til þess fengið. Það er alveg áreiðanlegt, að það er samróma álit Ísfirðinga, að þessi menntastofnun hafi verið mikils virði fyrir bæinn, en Tónlistarfélag Ísafjarðar er í miklum fjárhagsvandræðum út af rekstri hennar, hefur færzt það í fang m. a. að kaupa allstórt og myndarlegt hús handa skólanum til þess að stunda þar kennslu í hinum ýmsu tegundum hljóðfæraleiks, og þetta, greiðsla á kennslulaunum til stundakennara og skólastjóra og að standa undir þessari húseign, gerir það að verkum, að þessi 20 þús. kr. styrkur, sem að undanförnu hefur verið greiddur til Tónlistarfélags Ísafjarðar, hefur hrokkið mjög skammt til þess að standa undir þessari miklu starfsemi og þýðingarmiklu, og hafa þó verið tekin mjög há kennslugjöld af nemendum. Allt þetta kemur fyrir ekki, skuldir safnast á Tónlistarfélagið þrátt fyrir þetta. Ég veit, að það muni verða haft á móti þessari till., að tónlistarskólarnir annars staðar í hinum smærri bæjum hafi ekki nema 20 þús. kr. fjárveitingu og þess vegna sé erfitt að taka þennan eina bæ út úr vegna tónlistarskólahaldsins þar. En sannleikurinn er sá, að þetta er ekki sambærilegt. Hinn frábæri dugnaður Ragnars H. Ragnars og myndarskapurinn við rekstur þessa skóla að öllu leyti er sérstæður, og tónlistarskólarnir, hvorki á Akureyri né í öðrum kaupstöðum landsins, eru neitt sambærilegir við þennan skóla, hvorki um fjölbreytni í kennslu né nemendafjölda. Þess vegna er ekki nema sjálfsagt að verðlauna þetta með nokkru hærri fjárveitingu úr ríkissjóði en til hinna kaupstaðanna í sama skyni. Ég mæli þess vegna mjög eindregið með því, að þessi fjárveiting verði veitt, sem sé, að framlagið til Tónlistarfélags Ísafjarðar vegna tónlistarskólans þar hækki úr 20 þús. í 50 þús. kr., og vona, að boðskapur minn um þetta og óskir berist frá hinum tómu stólum til þeirra, sem eiga að sitja í þeim.