Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jónas Jónsson) Sinn er siður í landi hverju. Til eru þau lönd, er lengi hafa notið fullkomins sjálfstæðis, þar sem aðvörun sú til landsstjórnar Íslands, sem felst í þessari tillögu, mundi vera algerlega óþörf. Í Rómaborg gerðu lögin ekki ráð fyrir tiltekinni hegningu fyrir móðurmorð. Það var af því, að á þeim tíma álitu Rómverjar óhugsandi, að nokkur sonur eða dóttir mundi vilja valda dauða móður sinnar. Í landi, sem öldum saman hefir notið fullkomins sjálfstæðis, eru það óskrifuð lög, að þeir, sem þjóðin velur fyrir trúnaðarmenn í öðrum löndum, gera til sjálfra sín hörðustu kröfur um alt, er lýtur að hegðun og framkomu. Þeir vita, að sú þjóð, sem þeir eru fulltrúar fyrir, er fyrst og fremst metin eftir framkomu og hegðun þeirra í skiftum við aðrar þjóðir. Trúnaðarmaður landsins er, meðan hann gegnir því starfi, ímynd sinnar þjóðar á þeim stað, þar sem hann dvelur. Á Íslandi getur engan furðað, þótt Alþingi geri að umtalsefni, hvaða kröfur þjóðin eigi að gera til trúnaðarmanna sinna erlendis. Sjálfstæði landsins er ungt, og á undan gengin löng kúgunaröld. Merki niðurlægingaraldanna koma, eins og eðlilegt er, margoft fram í meðferð opinberra mála. Minsta ríkið í heiminum er nú á þessum árum að feta sig áleiðis að fyrsta áfanganum, fullkomnu sjálfstæði, endurfæðingu þjóðveldistímans forna. Engin landsstjórn getur tekið upp þykkju við borgara landsins eða Alþingi, þó að aðvarandi raddir heyrist í þessu efni, jafnvel þó að engin sjerstök tilefni hefðu gefist, sem bentu á bráða yfirvofandi hættu. Raunin hefir líka orðið sú, að úr nokkrum kjördæmum hafa Alþingi nú í vetur borist áskoranir um að vanda valið á trúnaðarmönnum landsins erlendis. Þessar áskoranir hafa komið jöfnum höndum úr kjördæmum, sem við síðustu kosningar hafa hallast að íhaldsstefnunni, t. d. Vestur-Húnavatnssýslu og Vestur- Skaftafellssýslu, eins og frá kjósendum, sem þá fylgdu stefnu framsóknarmanna, svo sem Árnesingar og Mýramenn. Þetta er gleðilegur vottur þess, að borgarar landsins finna nú, a. m. k. allvíða á landinu, til þess, að heiður landsins á að vera hafinn yfir átök flokkanna um dægurmálin. Á flestum þeim þingmálafundum, sem tóku þetta mál til meðferðar nú í vetur, voru kjósendur nálega eða alveg sammála um að gera strangar kröfur til trúnaðarmanna landsins, alveg jafnstrangar og aðrar menningarþjóðir. En í einu þorpi hjer nærlendis, í Borgarnesi, kom það sorglega atvik fyrir, að þrír langskólagengnir menn, presturinn, læknirinn og sýslumaðurinn, neituðu að gera þessa kröfu. Þeir vörðu með hugprýði, sem hefði hæft betra máli, lengi nætur þann málstað, að þjóðin ætti ekki að gera þessa sjálfsögðu kröfu um hegðun og siðferði til trúnaðarmanna landsins erlendis. Í landi, sem lengi hefði verið frjálst, mundi ókleift að finna nokkurn sæmilega mentaðan mann, sem þyrði að láta það koma fram opinberlega, að hann virti að vettugi sæmd lands síns. En einmitt af því, að hjer hafa verið misstigin spor, og til eru borgarar, sem þola sársaukalaust sameiginlegan vanheiður allra Íslendinga, er mikil nauðsyn fyrir Alþingi að marka glögga og rjetta stefnu í málinu, til leiðbeiningar í framtíðinni. Jeg geri hiklaust ráð fyrir, að hver einasti þingmaður á Alþingi telji skyldu sína að greiða þessari tillögu jáyrði nú í dag. Jeg hefi gert mitt ítrasta til, að krafa þessi yrði ekki skoðuð sem sjereign nokkurs Íslendings eða nokkurs flokks, heldur að allir Íslendingar og allir flokkar geti hjer eftir staðið sameinaðir um að gæta sem best sæmdar landsins í skiftum við aðrar þjóðir. Og skyldi svo fara, mót von minni, að einhverjir af fulltrúum þjóðarinnar sjeu enn óvissir um, hvaða frumkröfur siðuð þjóð gerir um sæmd sína, þá fer þeim ekki að veita af að endurbæta þjóðmálauppeldi sitt, eða fela öðrum færari mönnum umboð sitt. Íslenska þjóðin er ekki enn komin lengra á sjálfstjórnarbrautinni en það, að hún hefir með samningi falið annari þjóð að fara með málefni sín utanlands um nokkurt árabil. Sú skipun mála getur varla staðið til lengdar. Engin þjóð hefir nokkurn tíma frá upphafi vega haft gott af að fela annari þjóð að ráða fyrir sjer. Og slík forsjón erlendra manna á áreiðanlega ekki vel við skap dugandi manna í nokkru landi. Saga Norðurlandaþjóðanna er talandi vottur í þessu efni. Aldrei hafa tvær eða fleiri af þessum skyldu þjóðum verið spyrtar saman undir sameiginleg yfirráð, án þess að það sambýli hafi orðið harmabrauð fyrir þá aðiljana, sem veikari voru. Því meiri erlend forsjá, því meiri innlend óhamingja og niðurlæging. Engin þjóð hefir lært þetta betur af reynslu en Íslendingar. Saga landsins er óslitinn vitnisburður um hörmuleik erlendrar forsjár. Þegar þjóðin er orðin fullkomlega sjálfstæð, verður hún að taka utanríkismálin í sínar hendur. Það má gera með tvennu móti. Annaðhvort að hafa í þjónustu landsins allmarga menn, sem gera meðferð utanríkismálanna að æfistarfi. Hin leiðin er sú, að þjóðin vandi svo uppeldi borgaranna, að jafnan sje völ á hæfum mönnum, sem geti farið erfiðar sendiferðir fyrir landið sitt, og horfið svo aftur að starfi heima fyrir, þegar erindi er lokið. Ríkar og stórar þjóðir fara aðallega fyrri leiðina. En íslenska ríkinu verður sú leið of kostnaðarsöm. Þar að auki höfum við gamla, góða reynslu frá fornöld um marga menn, sem gátu og alveg án sjerstaks undirbúnings komið fram þjóð sinni til sæmdar með erlendum tignarmönnum. En það, sem einkendi þessa menn fyrst og fremst, var það, að þeir vissu um gildi sitt og höfðu fullkomið vald yfir sjálfum sjer. Allir, sem hafa lesið Íslendingasögur, muna eftir fjölmörgum dæmum um Íslendinga, sem umgengust erlenda stjórnmálamenn, sjer sjálfum og landinu til sæmdar. Jeg vil aðeins minnast á eitt dæmið, Halldór Snorrason og Harald harðráða. Annar er bóndi, hinn er konungur. Annar er yfirmaður, hinn er undirmaður. Konungurinn er einn hinn skarpvitrasti maður, sem lifað hefir á Norðurlöndum. En bóndasonurinn frá Snæfellsnesi heldur sínum hlut, undir margbreytilegum kringumstæðum í langri samveru. Hvað brúaði yfir mun tignar, auðs og valda? Hvað gerði Harald og Halldór að jafningjum, þrátt fyrir aðstöðumuninn? Það var persónugildið. Bóndinn kunni tök á mönnum og málefnum til jafns við konunginn. Þess vegna hjelt hann hlut sínum og heiðri jafnan er á reyndi. Jeg vona fastlega, að sú kynslóð, sem nú lifir, muni sjá landið frjálst aftur. En eigi það að verða, og einkum ef það á að haldast, verður þjóðin að ala sig sjálfa upp, vitandi vits, hvert hún stefnir. Hún þarf að geta staðið á eigin fótum. Hún þarf að eiga marga borgara á hverjum tíma, sem geta haldið hlut sínum og landsins móti voldugum arfþegum Haralds harðráða. Á söguöldinni virðast goðarnir, þ. e. trúnaðarmenn þjóðarinnar, hafa átt auðvelt að halda uppi lögum og rjetti í félagsmálum. Þeir gættu trúlega almennra hagsmuna í skiftum við íslenska og norska fjesýslumenn. Slíka menn þarf þjóðin aftur að eignast. Meðan þeirra naut við, var hún sterk og frjáls. Án þeirra getur hún ekki verið frjáls. Og þessi siðferðilega karlmenska þarf fyrst og fremst að koma fram í skiftunum við aðrar þjóðir. Jeg hygg, að sá uggur um framkomu íslenskra valdamanna gagnvart útlendingum, sem kemur fram í áðurnefndum tillögum víðsvegar að af landinu, sje rjettmætur í sambandi við ýmsa þætti í skiftum íslenskra trúnaðarmanna við erlent vald. Það mun ekki dæmalaust um trúnaðarmenn landsins, sem gæta eiga áfengisvarnanna, að þeir sjeu fyrstir út í erlend skip til þess að brjóta lög landsins, þó að það sje embættisskyldan að hegna þeim, sem brjóta áfengislöggjöfina. Fyrir skömmu var erlendur skipstjóri tekinn fyrir og dæmdur í smásekt fyrir brot á sóttvarnalögunum. En skipstjórinn segir svo frá, að þegar dómarinn, alkunnur drykkju- og ólánsgarmur, var búinn að kveða upp dóminn, þá bauð hann sökudólgi sínum, að þeir skyldu drekka saman! Síðan er þessi tegund af dómsstarfi nefnd stauparjettur. Þriðja dæmið er það, þegar útlendur atvinnurekandi liggur undir sannaðri sök um að hafa brotið lög landsins stórkostlega sjer í hag, þá kemur hver trúnaðarmaður landsins af öðrum á vettvang, drepa titlinga framan í hinn auðuga, erlenda sökudólg og slíðra sverð rjettvísinnar. Að vonum vekur sú framkoma ekki virðingu erlendra manna, jafnvel ekki afbrotamanna, heldur þvert á móti óblandaða fyrirlitningu, fyrst á trúnaðarmönnum landsins og þar næst á þjóðinni, sem trúir slíkum mönnum fyrir velferð sinni. Enda er haft eftir einum erlendum sökudólg, er hann þóttist öruggur að sleppa frá hegningu: Nú eru öll íslensk yfirvöld búin að koma til mín, nema kóngurinn! Langoftast er það ofdrykkjan, sem gerir Íslendinga að mestum smámennum í framkomu gagnvart útlendingum, og ofdrykkjueðlið magnast oft við burtförina. Menn, sem halda sjer nokkurn veginn í skefjum hjer heima, halda, að enginn þekki þá erlendis. Fyrir nokkrum árum gerðust tvö vanvirðandi atvik í sambandi við ofdrykkju íslensks trúnaðarmanns, sem staddur var í Kaupmannahöfn, og er þó fátt eitt talið af þeim misfellum. Í annað skiftið safnaði hann saman stórum skara af þjónum gistihússins, þar sem hann bjó, og gerði þá ölóða með sjer. Þetta varð að sjálfsögðu til þess, að Íslendingurinn var rekinn burt úr gistihúsinu þegar í stað. Um sama leyti hafði hinn sami ísl. valdamaður lagt í vana sinn að koma að staðaldri til drykkju í afhrakskjallara einn. Söngflokkur kjallarans heiðraði minningu landsins með því að spila „Guð vors lands“, þegar hinn merki Íslendingur kom inn í knæpuna. Síðan kom annar íslenskur trúnaðarmaður á veitingastað undir beru lofti í Khöfn, settist þar óboðinn hjá miðaldra hjónum, nefndi nafn sitt og trúnaðarstöðu í þágu almennings á Íslandi og byrjaði að láta undrun sína í ljós yfir smekkleysi mannsins að hafa getað gift sig svo herfilega ófríðri konu! Jeg hygg, að þó leitað sje vandlega hjá frændþjóðum okkar, þá komi ekki slík brot á smekk og velsæmi fyrir um þekta menn í trúnaðarstöðum. Og ef þjóðin lokar augunum fyrir þessum ávirðingum, þá stækkar meinsemdin. Þá hlýtur þjóðin að glata frelsi sínu og sjálfstæði í annað sinn. Allar ungar þjóðir, sem eru að endurvinna frelsi sitt, hafa vakandi auga á þessu vandaatriði: Trúnaðarmönnum landsins í öðrum löndum. Jeg vil minna á tvö dæmi. Þegar Bandaríkin háðu frelsisbaráttu sína, sendu þau sinn vitrasta og frægasta mann, Benjamín Franklín, til Parísar. Bandamenn áttu við hið mesta ofurefli að etja. Þeir voru fámennir og fátækir á móts við Breta. En Frakkar voru þeim velviljaðir. Þaðan var helst hjálpar að vænta. Þegar Franklín hóf för sína til Frakklands, var hann öldungur, hvítur fyrir hærum, kominn yfir sjötugt. En frægð hans var löngu komin yfir hafið. Bestu menn Frakka dáðust að prentaranum, sem jafnframt var einhver frægasti vísindamaður, siðspekingur og stjórnmálamaður sinnar aldar. Frægð hans og mannkostir voru honum eina veganestið. Og með þeim var hann bjargvættur lands síns, útvegaði þjóð sinni vopn, hermenn, skip, bandalag og að lokum frið og frelsi. Meira en hundrað árum síðar var önnur lítil þjóð að endurheimta sjálfst. sitt. Það voru Norðmenn. Þrjú fyrstu árin, sem Noregur var alfrjáls síðan í fornöld, var einhver frægasti maður landsins, Friðþjófur Nansen, trúnaðarmaður Norðmanna í London. Þar var norsku þjóðinni á þeim árum mest þörf hins ágætasta fulltrúa. Hvar sem Nansen fór fylgdi honum frægðin fyrir unnin hreystiverk. Hann hafði fyrstur manna komist yfir Grænlandsjökla. Hann hafði synt á eftir bátnum sínum um ísvök norður undir heimsskauti. Tilgangur þessara tveggja smáþjóða er bersýnilegur, er þær velja sína frægustu menn til að vera fulltrúar hjá höfuðþjóðum samtíðarinnar. Frægð slíkra manna bregður ljóma yfir það land eða þá þjóð, sem á slíka sonu. Heil þjóð lánar frægð eins af sonum sínum sjer til styrktar, ekki síst meðan verið er að grundvalla nýfengið frelsi. Þjóðirnar njóta ennfremur góðra sona erlendis, þó að þeir fari ekki með umboð hennar. Einhver þektasti hagfræðingur Finnlendinga, prófessor Hannes Gebhard, sagði við mig í haust, að finska þjóðin ætti í fjármálaefnum mikið að þakka hlaupagarpinum Nurmi, sem er einskonar Napóleon meðal sinna samherja. Finnar tóku stórt lán í Bandaríkjunum í sumar. Og að sögn prófessorsins fengu þeir mun betri kosti um vexti og afföll, af því að Nurmi var þá nýbúinn að fara um Bandaríkin og sigra alla, sem við hann þreyttu leik. Af þessu má sjá, hvernig þjóðirnar gjalda og njóta barna sinna erlendis, eftir því sem verðleikar eru til. Jeg hefi fyr vikið að því, að þjóðin sýnist vera hrædd um, að á hærri stöðum sje ekki nógu mikill skilningur á því, hversu velja beri trúnaðarmenn þjóðinni til handa erlendis. Átakanlegt dæmi um það eru sendifarir Gunnars Egilssonar tvívegis. Fyrst er hann sendur til Spánar til að bjarga bannlögunum - einmitt þeim lögum, sem hann hafði manna mest óvirt meðan hann var ritstjóri andbanningablaðs hjer heima. Hann, sem opinberlega hafði kallað bannlögin „þrælalög“, var af stjórn landsins valinn til þess að bjarga þessum lögum. Slík tilnefning var einkar vel fallin til að vekja ótrú á sendiför og sendimanni heima fyrir, jafnvel líkast að verið væri að leika sjer með það mál, sem þó var einna viðkvæmast miklum meiri hluta þjóðarinnar. Þar var stjórnin ámælisverð, en ekki maðurinn, því að hún gaf honum samningsvaldið fyrir alþjóð manna. Síðan hefir verið haldið áfram á sömu braut. Sami maðurinn er af núverandi stjórn gerður að trúnaðarmanni suður í löndum. Kaupið alt að því helmingi hærra en hjá ræðismanni Norðmanna á næstu grösum. Samningur gerður til margra ára. Samt hefir þessi maður ekki getað staðið skil á opinberu fje, sem hann hafði handa á milli, þegar hann var fulltrúi í Ameríku. Slíkt fulltrúaval hlýtur að koma inn hjá þjóðinni megnustu ótrú á dómgreind þeirra manna, er velja svo gálauslega í vandasamar stöður. Enginn getur, svo að gagn eða sæmd sje að, verið trúnaðarmaður heillar þjóðar í öðru landi, nema hann njóti trausts og virðingar borgaranna í sínu landi. Jeg hefi sýnt, að sjálfstæði Íslands í fornöld bygðist á borgaralegum þroska eða því, sem máske er best að nefna siðferðilega karlmensku hinnar ráðandi stjettar, sem ekki kom síst fram í hinum virðulegu skiftum Íslendinga við aðrar þjóðir. Hið langa líf þjóðveldisins forna var bein afleiðing af yfirburðum fornmanna um siðferðilega karlmensku. Annars leggja allar frjálsar þjóðir mestu stund á að hafa úrvalsmenn til starfanna út á við, og það þykir bera vott um dýpstu stjórnmálaspillingu, ef slík störf eru gerð að bitlingum handa skjólstæðingum hvers meiri hluta. Jeg hefi lauslega vikið að hinum kunna þjóðlesti Íslendinga, ofdrykkjunni. Sá ljóður er á ráði margra Íslendinga, að ofdrykkjulöngunin æsist, er þeir koma úr landi og á staði, þar sem þeir halda, að þeir sjeu óþektir. En þá er við búið, að vansinn verði mestur. En fari svo, að fulltrúi eða sendimaður lands drekki frá sjer ráð og rænu í öðru landi, þá verður niðurstaðan þveröfug við það, sem Bandaríkin og Noregur uppskáru af sendimensku Franklins og Nansens. Þeir lánuðu þjóðum sínum ljóma af frægð sinni. Ofdrykkjumaður í sendimannastjett lánar þjóð sinni skuggann af niðurlægingu sinni. Ástæðan til, að stjórn velur gálauslega trúnaðarmenn til útlanda, er nálega ætíð hin sama: Stjórnmálavanþroski og pólitísk spilling. Stjórn þarf að hlaða undir einn eða annan gæðing flokksins og stingur að honum bita. Slíkt ráðlag kemur aldrei fyrir menn eins og Washington og Michelsen. Þeir velja Franklin og Nansen. Jón Sigurðsson sýnist meðal Íslendinga hafa verið frábær í því að velja sjer meðstarfsmenn eftir hæfileikum. Hafi nú stjórn, til að halda sjer við völd, eða til að launa fylgi, valið trúnaðarmann erlendis, sem með breytni sinni brýtur flestar eða allar frumreglur sinnar stjettar, þá á sú stjórn harðan dóm skilið. Myndist sú venja, að siðferðileg karlmenska sje fyrirlitin í skiftum við aðrar þjóðir, þá er frelsi landsins og sjálfstæði glatað, af því að þjóðin er gálaus, spilt og sjúk. Nú hafa komið glöggar raddir utan af landsbygðinni til Alþingis um að vanda valið á trúnaðarmönnum erlendis. Þessar raddir eru, eins og jeg hefi sýnt, í fullu samræmi við reynslu þjóðarinnar, meðan hún var sjálfstæð, og skoðun og venju frjálsra samtíðarþjóða. Það, sem nú liggur fyrir Alþingi, er að játa eða neita, annaðhvort að lýsa yfir, að það vilji taka upp erfðina frá frelsisöld þjóðarinnar, eða frá þeim öldum, þegar þjóðin var kúguð og beygð, þegar landið var fótaskinn og fjeþúfa erlends valds. Jeg hefi nefnt þann eiginleika, sem trúnaðarmenn þjóða þurfa að hafa, siðferðilega karlmensku. Jeg hefi sýnt með gömlum og nýjum dæmum, að hættan í þessu efni er meiri en í fornöld. - „Stauparjettur“ var ekki dæmdur af samtíðarmönnum Haralds harðráða og Halldórs Snorrasonar. Menn mega ekki halda, að vandinn mikli, að halda uppi sæmd landsins út á við, sje eingöngu á herðum ráðherra og sendimanna. Engin stjórn leyfir sjer að senda úr landi viðurkenda annmarkamenn, nema af því að hún treystir á siðferðilega bleyðimensku hjá borgurum sinnar eigin þjóðar, að þeir loki augunum, að þeir þegi, að þeir gleymi. Að lokum er svefninn orðinn svo fastur, að hver flokkur getur, án þess að nokkur hreyfi hönd eða fót, gert störfin við utanríkismálin að hentugum bitling handa þægum, atvinnulausum flokksbræðrum. Jeg hefi heyrt suma menn halda því fram, í nafni mannúðar og kristilegs kærleika, að ekki mætti tala um afglöp trúnaðarmanna landsins erlendis, jafnvel þótt mikið hefði verið af sjer brotið, því að það særði tilfinningar þeirra sjálfra, svo og vini þeirra og vandamenn. Sömu röksemd mætti færa fram til varnar og afsökunar öllum þeim, sem er hegnt eftir fyrirmælum borgaralegra laga. Þeir hafa líka tilfinningar. Vandamenn þeirra finna líka til. Samt er ekki hjá siðuðum mönnum aðhald laganna afnumið, nje settur „stauparjettur“, þar sem dómari og brotamaður grafa aðstöðumuninn í áfengisbylgjum. Þeir menn, sem eru fúsastir að gefa upp skuldir, þar sem heill og sæmd alþjóðar liggur við, eru venjulega tregir að gefa úr eigin sjóði, enda er hjer ruglað rökum. Hver einstaklingur getur í persónulegum skiftum sýnt föllnum manni samúð og hlýleik. En þegar einstakir menn berjast með hnúum og hnefum á móti því, að trúnaðarmenn landsins sjeu skyldir að koma sómasamlega fram fyrir landsins hönd utanlands, þá eru þessir mýldu vinir kristilegs kærleika að dreifa hinum hættulegustu sóttkveikjum pólitískrar spillingar um allan þjóðlíkamann. Þeir eru að eyðileggja þjóðfjelagið. Þessi uppgjöf saka fyrir hönd almennings er frá borgaranna hálfu ekkert annað en sama vöntunin á siðferðilegum karlmannskjarki, sem kemur fram hjá löggæslumanni, er fer út í skip í nafni laganna, til að innsigla áfengi, en gleymir því og sest í stað þess að ólöglegri drykkju. Jeg geri, eins og jeg hefi tekið fram, hiklaust ráð fyrir, að allir þm. samþykki þessa tillögu. En ef svo ólíklega skyldi fara, að einhver þm. sæi ástæðu til að hnekkja henni, annaðhvort með mótatkvæði, dagskrá eða þögn, þá er sýnilegt, að þeir kjósendur úti um land, sem sent hafa Alþingi áskoranir, er fara í sömu átt, hafa haft ástæðu til að bera í brjósti kvíðboga fyrir framtíð Íslendinga sem sjálfstæðrar þjóðar. Öll mótstaða gegn þessari tillögu, opinber eða í leyni, getur ekki stafað af öðru en því, að til sjeu Íslendingar, sem vilji halda opnum möguleikum til að láta siðgæði „stauparjettarins“ eiga í framtíðinni örugg gróðrarskilyrði í meðferð utanríkismálanna. Af því að jeg álít, að stefna þjóðarinnar sje sú að ná aftur fullu frelsi og að taka aftur virðulegt sæti meðal menningarþjóða heimsins, vil jeg vona, að hvert spor Alþingis, og hvers einstaks þingmanns, sje stigið í átt að þessu takmarki. Jeg vil, að þjóðin fái þá ánægju að sjá þess vott í verki, um þetta þýðingarmikla mál. Jeg vil þess vegna beina þeirri ósk til hæstv. forseta, að hann láti að loknum umr. fara fram atkvgr. með nafnakalli.

3133Jakob Möller: Jeg vil aðeins gera það að tillögu minni, að þessari þáltill. verði vikið frá umr. með svohljóðandi rökstuddri dagskrá: Með því að Alþingi telur óþarft að bera fram ályktun um jafnsjálfsögð atriði og tillagan ræðir um, og það beri að skoða sem óskráð lög að vanda sem best val á trúnaðarmönnum landsins, tekur þingið fyrir næsta mál á dagskrá.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg verð að viðurkenna það, að jeg átti í raun og veru von á öðruvísi ræðu frá hv. 3. landsk. (JJ) en jeg hefi nú hlustað á. Hv. þm. hefir lesið hjer upp ræðu, svona eins og húslestur, sem var mjög um annað efni en jeg hafði búist við. Hann nefndi hjer nokkur dæmi um óheppilega sendimenn, og af því að hv.þm. (JJ) nefndi þar eitt nafn, eða mann, sem jeg hafði skipað, finn jeg ástæðu til að víkja að því. Jeg á hjer við Gunnar Egilsson, Jeg átti að sönnu ekki beinan þátt í því að senda hann til Spánar 1921 í samningaerindum, þó að jeg ætti sæti í þeirri stjórn, en jeg get þó tekið hans málstað og skírskotað til þess, að hann var ekki eini maðurinn til samninga þar, eins og kunnugt er, og jafnframt þori jeg að fullyrða það, að þó að hann sje ekki bannmaður, þá muni hann þó eindregið hafa fylgt því máli, sem hann var sendur til að veita lið sitt, því að annars væri hann ódrengur, sem sviki sitt föðurland, en þennan mann þekki jeg vel og veit, að hann er drengur góður. Í öðru lagi er þess að geta, að þessi seinni sendiför hans er algerlega óviðkomandi þessu máli. Hún er viðkomandi annari aðalframleiðslu okkar, og jeg hefi ekki heyrt annað en að gagn hafi orðið að því starfi hans, og jeg hygg, að hann geti verið jafngóður fiskiráðunautur fyrir okkur á Spáni, hvort sem hann er bannmaður eða ekki. Mjer þótti það bæði undarlegt og leiðinlegt, að hv.þm. (JJ) fór að tala hjer um nafngreinda menn og skoðanir þeirra, sem komið hefði fram á þingmálafundi á einum stað á landinu. Mjer finst það óviðeigandi og vera misbrúkun á þinghelginni að ráðast þannig á fjarstadda menn, sem ekki eiga nokkurn kost á því að bera hönd fyrir höfuð sjer. Annars fór hv. 3. landsk. (JJ) alveg út frá efninu í ræðu sinni. Mjer skildist, að kafli úr ræðu hans væri um það, hvernig íslenskir menn hjer á landi skiftu við erlenda menn, sem brytu lög vor, og nefndi hann þar ýms dæmi, en öll voru þau órökstudd og óupplýst, og verð jeg því að telja þau dylgjur, sem jeg að svo komnu ekki kæri mig um að fara að eltast við. Það er altaf hægt að rangfæra sögur, sem eitthvað örlítið kann að vera til í, og færa þær í stílinn, svo að þær líti vel út. Jeg þykist viss um það, að í þessari ræðu sinni hefir hv.þm. (JJ) ekki farið inn á það atriði, sem hann einmitt hafði í hyggju með þessari till.Hv. þm. var eitthvað að tala um drykkjuskap ráðherra erlendis. Mjer datt í hug, hvort jeg gæti átt þar nokkurn hlut í. Jeg vil því leyfa mjer að spyrja, hvort svo sje, eða hvort það sje nokkur íslenskur ráðherra, sem hv.þm. eigi þar við, því að jeg fæ ekki skilið, hvað hv.þm. er að tala um drykkjuskap ráðherra, nema því að eins, að hann eigi við einhvern ákveðinn.

Forsætisráðherra (JM): Það var sjerstaklega eitt atriði í ræðu hv. 3. landsk. (JJ), sem jeg vildi minnast á, af því að þar gætti svo mikils misskilnings, að furðu gegnir. Hv. þm. var að tala um það, að önnur þjóð rjeði yfir málum vorum. Þetta er sá herfilegasti misskilningur, sem einn þm. getur gert sig sekan um. Það ræður engin önnur þjóð yfir neinum málum vorum, en það eru sjálfsagt utanríkismálin, sem hv.þm. (JJ) á hjer við, en þau eru auðvitað að öllu leyti á okkar valdi, þó að önnur þjóð fari með þau fyrir okkur, eftir okkar umboði. Jeg ætla ekki að fara lengra út í þetta mál, því að það er annars ekki mikil ástæða til að vera að orðlengja um þennan undarlega misskilning, sem jeg þó hefi orðið var áður hjá hv.þm. (JJ) við undirbúning undir kosningar. Og er það algerlega rangt hjá hv.þm. (JJ), sem þykist vera maður sögufróður, að halda því fram, að það hljóti altaf að fara illa, þótt önnur stærri þjóð sje fengin til þess að fara með utanríkismál annarar minni. Þess eru dæmi enn þann dag í dag, að slíkt getur farið vel og að enginn skaði þarf að verða af því, og það er ekki til neins fyrir hv.þm. (JJ) að fara að velja dæmi frá Svíþjóð og Noregi til sönnunar þessu. Jeg ætla ekki að fara að gera svo lítið úr hv.þm. (JJ) að gera annað en að benda á það, að þessu er alt öðruvísi háttað. Hv. þm. (JJ) var að tala um ýms dæmi þess, að íslenskir valdsmenn hefðu komið ósæmilega fram erlendis, en sagði á hinn bóginn ekkert um það, hverjir þessir menn hefðu verið. Jeg skoða þetta sem órökstuddar glósur, sem jeg veit ekkert um hvort sannar eru. Það getur verið, að einhver embættismaður hafi gert eitthvað öðruvísi en átti að vera erlendis, en jeg álít rangt að vera að sletta þessu hjer og kasta þannig skugga á embættismenn landsins. Að svo vöxnu máli, á meðan engin sönnun hefir verið færð fyrir neinu ósæmilegu að þessu leyti, verð jeg að telja slíka ásökun ranga. Jeg hafði annars ekki hugsað mjer, að jeg þyrfti að tala neitt um þetta mál, en mjer skilst, að hv.þm. (JJ), sem annars hefir haft allmikið á móti því, að við hefðum sendimenn erlendis, væri nú að færa rök fyrir hinu gagnstæða. Jeg skal heldur ekki fara neitt út í sögu þjóðar vorrar fram að þeim tíma, sem þjóðveldið leið undir lok, en jeg er ekki alveg viss um, að skýrsla hv.þm. (JJ) um það efni hafi verið svo sjerlega heppileg. Jeg vil þó ekki lengja umræðurnar um málið með því að fara út í þetta atriði frekara. En tillagan sýnist mjer mjög óþörf. Jeg held, að yfir höfuð sje óhætt að segja það, að þeir menn, sem sendir hafa verið til annara landa fyrir þjóðarinnar hönd, hafi komið sómasamlega fram og landinu ekki til neinnar minkunar. Vjer höfum sent menn í ýmsum erindum, og þar á meðal einn reglulegan sendiherra, og held jeg, að við getum talið okkur hafa haft sóma af. Það hefir margoft áður verið talað um sendiför Gunnars Egilssonar til Madrid, við spönsku samningana, og það hefir líka margoft verið sýnt fram á það, að þótt þessi maður hefði máske aðrar skoðanir á máli, sem þar kom til samninga, þá hefir hann sjálfsagt gefið rjettar upplýsingar um það, hve örðugt það væri að kalla saman þing með svo stuttum fyrirvara. Samningana hafði danski sendiherrann í París fyrir okkar hönd, en Gunnar Egilsson fór tvisvar frá Ítalíu til Spánar til þess að vera til aðstoðar sendiherranum, vegna kunnugleika á landsháttum. Gunnar Egilsson er svo heiðarlegur maður, að hann hefir ekki látið sína skoðun um bannmálið ráða neinu. Í seinna skiftið fór hann ásamt tveim bannmönnum, og mætti þá ætla, að sú sending hefði ekki orðið til skaða.

Flm. (Jónas Jónsson) Áður en jeg vík að þeirri rökstuddu dagskrá, sem fyrst var borin fram, vil jeg segja fáein orð út af ræðum hinna tveggja hæstv. ráðherra (MG og JM). Jeg hafði margtekið það fram, að jeg gerði ráð fyrir því, að þessi þjóðarvilji, sem komið hefir fram í áskorunum þeim, sem borist hafa víða af landinu, myndi ekki verða brotinn á bak aftur, og að það myndi naumast verða gerð tilraun til þess, að hindra atkvgr. um málið sjálft. Ræður þessara tveggja ráðherra bera það með sjer, að þeim er, eins og flm. dagskráarinnar (JakM), ekki um þessa till., og gerði jeg þó ráð fyrir, að þeir hefðu ástæðu til að óska sjer þess stuðnings, sem í henni felst. Hæstv. atvrh. (MG) byrjaði á því, sem þó vitaskuld var aukaatriði, að tala um sendiför Gunnars Egilssonar. Jeg hafði aðeins drepið á sendiför hans í sambandi við þau tvö dæmi, sem jeg nefndi um það, hvað ráðherrar geta verið gálausir í sendimannavali. Annað dæmið er það, að þessi maður, sem er svæsinn andbanningur, er sendur til að semja við þjóð, sem vill láta afnema þau lög á Íslandi. Slíkt kæmi ekki fyrir í Bandaríkjunum, að maður, sem er andvígur slíku stórmáli, væri sendur til þjóðar, sem sömuleiðis er á móti því, til þess að semja um það við hana. Það er algerlega ómögulegt að verja þetta með öðru en því, að hjá okkur eigi að gilda aðrar reglur um það, hvernig eigi að velja trúnaðarmenn. Hitt dæmið var það, sem kom í ljós í hv.Ed., að þessi maður stóð í óbættri sök við ríkissjóð. Hann stóð í skuld við ríkissjóð, meira en 20 þús. kr., sem hann hafði notað fram yfir það, sem hann mátti, í Ameríku. Mjer er kunnugt um það, að þessi skuld var ekki borguð þeirri stofnun, sem átti hana, og að seinast varð að semja um hana upp á sem næst mannsaldurslanga afborgun. Þetta er gott, þegar um almenn viðskifti er að ræða, en jeg vil benda á, að það er nokkuð alment um banka erlendis, að þeir segja tafarlaust upp viðskiftum við mann, sem ekki stendur í skilum, þó ekki sje nema með einn einasta víxil, og jeg skil ekki, að stjórn nokkurrar þjóðar, nema okkar, myndi voga sjer að velja mann til sendiferða, sem allir vita að stendur í vanskilum við ríkið. Þetta mál er tekið hjer til umræðu, til að sýna það, meðal annars, hve undarlega gálauslega núverandi ráðherrar hafa farið í þessu máli. Hæstv. atvrh. (MG) áleit það hart, að hjer skyldi vera sagt frá þingmálafundinum í Borgarnesi. En getur það verið, að hæstv. atvrh. (MG) sje svo illa að sjer, að hann viti ekki, að skjöl frá þeim fundi liggja hjer frammi í lestrarsal Alþingis, og að þar er glögg skýrsla um, að þar börðust 18 menn undir forustu þriggja embættismanna gegn till.?  (Atvrh. MG: Stendur það í skjölunum?)  . Atkvæðagreiðslan stendur þar, svo að það er aðeins, ef hæstv. ráðh. (MG) vill gera sig fáfróðan, að látast ekki vita það, en það er sá eini vottur um sómatilfinningu þeirra manna, sem þar eiga hlut að máli, að þeim skuli vera illa við, að minst er á frammistöðu þeirra. Þessir tveir ráðherrar vildu halda því fram, að það kæmi þeim ekki við, þó að sendimaður erlendis sje þar ölvaður langdvölum og geri landinu skömm. Að skoðun ráðherra eiga Íslendingar að gera lágar kröfur til sendimanna sinna. Jeg hefi ekki sjeð ástæðu til að sækja þetta mál með öðru en almennum rökum, sem eru þekt, og láta hæstv. ráðherra og aðra hv.þm., sem vilja, halda því fram, að aldrei hafi verið látið undan lögbrotum og frekju útlendinga hjer, því að það er of þekt til þess. Þá sagði hæstv.forsrh. (JM) það alveg rangt, að önnur þjóð rjeði yfir okkar málum. Jeg býst við, að það eigi að taka þessa skýringu hæstv.forsrh. (JM) sem sönnun fyrir því, sem einn maður hefir talið vera landráðalöggjöf landsins. Sá maður hefir haldið því fram, að okkur væri best að vera undir umsjón annarar þjóðar, en ef hæstv. ráðh. (JM) er ekki vikinn burtu af fundi, vil jeg minna hann á, að það kom fyrir á milli Norðmanna og Svía dæmi, sem alveg kollvarpar því, sem vakir fyrir hæstv. ráðh. (JM). Það var enginn vafi á því, að Norðmenn voru fullvalda á árunum 1814–1905, en það er heldur enginn vafi á því, að það voru sænskir menn, sem fóru með völdin, og að Norðmönnum líkaði það illa, og þetta var ástæðan til þess, að þjóðirnar skildu, og það var tilviljun ein, að ekki varð blóðugt stríð á milli þessara tveggja frændþjóða. En það á, eftir skilningi hæstv. ráðh. (JM), að vera gott, að önnur þjóð fari með valdið fyrir okkur; svo að jeg ætla þá að ráðleggja hæstv. ráðh. að lesa svolítið betur um „konsúlamálið“ í Noregi og Svíþjóð, áður en hann fer að halda næsta fyrirlestur yfir okkur um það, að við höfum fullkomið sjálfstæði. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri dæmi þess, að það færi vel á því, að ein þjóð bæði aðra að fara með utanríkismál fyrir sig. Þá vjek hæstv. ráðh. að því, að jeg myndi hafa verið á móti því að hafa sendiherra erlendis, og býst jeg við, að hæstv. ráðh. muni vera kunn skoðun mín í því efni. Úr því að hæstv. ráðh. telur sig hafa verið pott og pönnu í því að gera samninga við aðra þjóð um það að fara með utanríkismál Íslendinga í 25 ár, þá verður þjóðin að taka afleiðingunum af þeim samningi. Jeg kem þá að hinni rökstuddu dagskrá hv. 3. þm. Reykv. (JakM). Ef jeg hefi heyrt hana rjett, þá er hún bygð á því, að þessu máli megi vísa frá, af því að það hafi ekki gefið neitt tilefni til að bera kvíða í brjósti um það, og hæstv. ráðh. (JM) sagði, að þessi till. hefði alls ekki átt að geta komið fram. Hann er sem sagt alveg samdóma mjer um, að sendimenn landsins eigi að koma virðulega fram erlendis. En nú vil jeg biðja hæstv. ráðh. (JM) og þennan hv.þm. (JakM) að athuga meðal annars þingmálafundargerð úr Vestur-Húnavatnssýslu. Það er úr frómu íhaldskjördæmi, og vona jeg, að hvorugur þessara hv.þm. muni vilja bera það á þá kjósendur, að þeir vantreysti stjórninni, eða að minsta kosti hefir það ekki enn þá komið í ljós í framferði þess þm., sem er fulltrúi þeirra hjer. Í þessari fundargerð er beinlínis talað um það, að landið hafi haft óheppilegan sendimann, og ef jeg má biðja hv.þm. þeirra (ÞórJ) að svara því, þá vil jeg spyrja, hvort hann hafi ekki einmitt fengið því framgengt, að hjer var breytt einu orði í upphaflegu tillögunni, að í staðinn fyrir „óhæfan sendimann“ var sett það, sem nú stendur í tillögunni, því að þessum ágæta stuðningsmanni stjórnarinnar þótti þetta of frekt og fjekk því þess vegna breytt. Og hvernig á nú að samræma þetta við skoðun stjórnarinnar, að við höfum altaf haft ágæta sendimenn, alla óaðfinnanlega. Eins og jeg tók fram áðan, gerði jeg ráð fyrir, að öllum hv.þm. væri þetta kunnugt. En hæstv. atvrh. (MG) kom fram eins og óþekk börn, sem hafa hegðað sjer illa og eiga von á hirtingu. Hann undraðist yfir því að hafa ekki fengið meiri ákúrur hjá mjer en hann fjekk. Að jeg hlífði honum, var ekki fyrir þá sök, að hann hefði ekki unnið til að fá meiri ofanígjöf, heldur hjelt jeg, að hann skildi fyr en skellur í tönnunum, og hann myndi því telja þann kost vænstan að samþykkja tillöguna með þeim almenna rökstuðningi, sem jeg færði fyrir henni, og láta það gleymda vera gleymt. En eftir það, sem nú er fram komið er ekki hægt að skilja við málið svona. Hæstv. forsrh. (JM) sagði, að ekkert það hefði komið fram, sem gæfi ástæðu til, að slík tillaga sem þessi væri borin fram, og vildi með því ekkert gera úr þeim röddum, sem meðal annars hafa komið úr Vestur-Húnavatnssýslu, Árnessýslu, Vestur-Skaftafellssýslu og Mýrasýslu. En jeg vil nú biðja hæstv. atvrh. (MG) að gefa glögga og rjetta skýrslu um það mál, sem einna mest hefir verið talað um meðal þjóðarinnar síðan í haust, sem sje val sendimanns stjórnarinnar til Bandaríkjaferðar, til þess að semja við stjórnina þar um ullartollinn, því að hingað til hefir hæstv. stjórn verið mjög sagnafá um það mál. Er því gott, að hún fái nú tækifæri til þess að segja sína skoðun um hvatir þær, sem rjeðu því, að maður þessi var sendur. Hinn 11. október s. 1. haust var jeg ásamt hæstv.forsrh. (JM) og hæstv. fjrh. (JÞ) o. fl. staddur á fundi í Borgarnesi. Skýrði þá hæstv. fjrh. (JÞ) frá því, að stjórnin hefði þá fyrir skömmu sent hv. 2. þm.N.-M. (ÁJ) til Bandaríkjanna til þess að semja um ullartollinn. Gaf hann bændum í Borgarfirðinum góðar vonir um, að þetta yrði til þess að bæta ullarmarkaðinn. En hann notaði tækifærið til þess að gefa fyrirrennara sínum, Kl. J., olnbogaskot um leið fyrir, að lítið hefði verið gert í þessu máli í hans stjórnartíð. Litlu síðar kom svo grein í málgagni stjórnarinnar á Seyðisfirði, sem fór mjög í sömu átt. Lofaði blaðið mjög, hve valið á manninum hefði tekist vel, og mættu bændur því vænta mikils árangurs af för sendimanns. Opinberlega veit maður svo ekki annað í þessu máli, og að maðurinn fór aldrei til Ameríku. Komst aðeins til Khafnar, þangað sem hæstv. atvrh. var þá staddur, og kom svo heim rjett fyrir jólin. En það var á allra vitorði, að fulltrúi þessi lagðist í svo megna óreglu í Khöfn, að hann veiktist, og varð því að senda hann því sem nær ósjálfbjarga heim til Íslands.

Hann hefir aldrei verið kallaður opinber lygari. ÓTh: Og ekki heldur opinber rógberi

. Jeg vona, að þessir hv.þm. geymi Thórsblóm sín þangað til síðar, en ef þeir kalla söguna um æfintýri sendimanns þessa lýgi, þá öfunda jeg þá ekkert af þeim titlum, sem þjóðin gefur þeim. Er svo skemst frá að segja, að þegar þetta var gert að blaðamáli, þá reyndu stjórnarblöðin af veikum mætti, eftir skipun fráeinum oflætisfullum andlegum smælingja, sem heldur, að hann eigi peninga, að afsaka hneykslið. En niðurstaðan varð sú, að maður sá, sem hlut átti að máli, viðurkendi sjálfur að hafa skilað landssjóði ferðapeningunum aftur. Játaði hann þar með sekt sína til fulls. Ef sendimaðurinn hefði forfallast af eðlilegum ástæðum, t. d. veikst af lungnabólgu eða þessháttar, þá hefði hvorki þessi stjórn nje önnur getað verið svo kröfuhörð að heimta ferðapeningana aftur. Nei, slíku var ekki heldur hjer um að kenna. Hæstv. stjórn var þegar orðið kunnugt, að þetta var vandræðamál, og hefði orðið meira vandræðamál, ef Íhaldsmenn hefðu ekki borgað peningana í landssjóð aftur. Af því, sem jeg nú hefi sagt, ætti öllum að vera það fyllilega ljóst, að það er ekki frambærilegt hjá stjórninni að halda því fram, að hjer hafi um engar misfellur verið að ræða. Jeg held meira að segja, að engin dæmi sjeu til þess, að nokkur þjóð velji sjer slíka trúnaðarmenn. Og sökina tel jeg vera nær eingöngu á höndum stjórnarinnar, því að henni var vel kunnugt um, að enda þótt maður þessi væri að mörgu leyti vel gefinn, þá var a. m. k. þingi og stjórn vel kunnugt um, hve veikur hann var fyrir vínnautn. Þetta verður því algerlega að teljast sök stjórnarinnar, og orð mín hjer lúta að því að krefja hana um skýrslu um málið, en jeg vil láta manninn, sem í óláninu lenti, sem mest hlutlausan. Jeg hefi nú gefið stjórninni tækifæri til að skýra þetta einstaka hneykslismál sitt. Að jeg gerði það ekki strax í fyrri ræðu minni, var fyrir þá sök, að jeg vildi fá að vita, hvort aðstandendur stjórnarinnar væru í raun og veru svo brjóstheilir að vilja ekki kannast við sekt sína og þola rjettmætar aðfinslur. En nú lætur stjórnin sem ekki hafi í skorist, og hæstv. atvrh. (MG), sem á alla sökina á þessu, talar digurbarkalega um Gróusögur, meðan honum var hlíft við að nefna þær þungu sakir, sem hann aldrei að eilífu getur af sjer borið. Þegar hann og hans fylgifiskar tóku svona í málið, sá jeg enga ástæðu til að vægja lengur.

Atvinnumálaráðherra (MG): Háttv. 3. landsk. (JJ) nefndi enn á ný Gunnar Egilsson sem dæmi upp á óheyrilega sendimenn og sagði, að hann stæði í óbættum sökum við ríkissjóð. En nú hefir hann gert samning um skuldina, og meðan hann stendur við samninginn, er ekki hægt að segja, að hann standi í óbættum sökum. Annars er vert að geta þess, að skuld þessi er þannig til komin, að maður þessi eyddi umfram laun sín, þá er hann var sendur til Ameríku í þágu landsins. Sje jeg svo ekki ástæðu til að tala frekar um þetta. Háttv. 3. landsk. (JJ) beindi broddunum að mjer út af vali sendimannsins til Bandaríkjanna s. l. haust, og spurði, hvers vegna hann hefði hætt við förina. Þar til er því að svara, að hann, af ástæðum, sem jeg hirði ekki að greina, bað mig í Khöfn um að losa sig við þessa för, og gerði jeg það gegn því, að hann endurgreiddi áfallinn kostnað. Um ástæðurnar fyrir því, að maður þessi hætti við ferðina, má 3. landsk. (JJ) tala eins og hann vill og gera sjer enn meira til minkunar, ef unt er, en hann þegar hefir gert. Þegar jeg svo kom heim úr utanför, rjeði jeg Svein Björnsson til þess að fara þessa ferð til Ameríku. Hafði jeg farið fram á það við hann áður, en þá gat hann það ekki vegna starfs síns í bankamálanefndinni. Þegar svo að því kom, að hann átti að fara, kom fregn um, að líkur væru til, að úr ullartollsmálinu greiddist. Var förinni því frestað, og nú er komin fregn um happasæla lausn málsins. Þó að hv. 3. landsk. (JJ) lasti mig fyrir valið á manninum, eins og honum er lagið, læt jeg mjer það í ljettu rúmi liggja. Jeg er ánægður yfir því, að málið hefir fengið góð úrslit, og jeg sef rólega, þótt hv. 3. landsk. (JJ) álíti, að mjer sje það að engu leyti að þakka. Mjer er fyrir mestu góður endir ullartollsmálsins, og hv. 3. landsk. (JJ) má mín vegna naga um hryggjarliði þeirra, sem við málið hafa verið riðnir, ef hann hefir ekki annað þarflegra að sýsla eða sem betur á við hans skap. Að öðru leyti hefi jeg ekki ástæðu til að gefa skýrslu um málið. En sje hv. 3. landsk. (JJ) ekki ánægður með þetta, getur hann komið fram með fyrirspurn á þinglegan hátt.

Forsætisráðherra (JM): Jeg hjelt, að hv. 3. landsk. (JJ) hefði það til síns ágætis að vera dálítið fróður maður, að minsta kosti í sögu. En nú sje jeg, að hann hefir ekki einu sinni þann kost til að bera, því að hann ruglar svo mjög saman sambandinu milli Noregs og Svíþjóðar annarsvegar og sambandinu milli Íslands og Danmerkur hinsvegar. En hjer var ekkert sambærilegt. Noregur og Svíþjóð höfðu sín utanríkismál sameiginleg, og Svíar rjeðu alveg yfir þeim. Milli Íslands og Danmerkur er aftur ekkert sameiginlegt nema konungurinn, en Danir fara aðeins með utanríkismál vor í umboði okkar. Þetta hjelt jeg að hv. 3. landsk. (JJ) vissi. Allir, sem þekkja nokkuð samband Íslands og Danmerkur, viðurkenna Ísland fullvalda ríki. Þetta veit svo að segja hvert íslenskt bara, sem orðið er vel læst, enda þótt þessi hv.þm. virðist ekkert skyn bera á það.

Þórarinn Jónsson Aðeins örfá orð, af því að jeg varð fyrir þeim heiðri, að hv. 3. landsk. (JJ) mintist mín í sambandi við þessa tillögu, út af tillögu, sem kom fram á þingmálafundi í Vestur-Húnavatnssýslu. Úr því að farið var að draga þetta inn í þessar umræður, finst mjer rjettast að geta þess, hvernig á stóð. Það var nýkomin fregn hjeðan að sunnan um það, að ráðist hefði verið á sendimann stjórnarinnar í ullartollsmálinu af hv. 3. landsk. (JJ). Þetta var breitt mjög lævíslega út og komst víðar en nokkrum datt í hug, á örstuttum tíma. Orsökin mun hafa verið sú, að þingmálafundir stóðu fyrir dyrum, og því hefir þótt tryggilegast að koma þessu sem víðast. Jeg hjelt því strax fram, þegar um þetta var deilt, að á fregn þessa mætti engan trúnað leggja, ekki eingöngu fyrir þá sök, að hún kom frá hv. 3. landsk. (JJ), heldur og sakir þess, að slíkum sögum er sjaldan trúandi, a. m. k. ekki fyr en að hafa heyrt þær frá báðum hliðum. Hvernig tillagan, sem fram kom á fundinum á Melstað út af þessum sendimanni, var orðuð fyrst, man jeg ekki fyrir víst, en mjer þótti hún óhæfilega harðorð. Annars reyndi jeg hvorki að verja stjórnina nje ásaka út af þessu máli, en jeg sagði aðeins þarna á fundinum, að hefði jeg átt að ráða manninum, myndi jeg hafa álitið annan mann hæfari til fararinnar, og það var Garðar Gíslason stórkaupmaður, þar sem hann hefir frekar en aðrir kynt sjer þetta mál. Að jeg taldi þennan mann heppilegri, var án þess að jeg tryði sögunum um þann, sem sendur var. Annars held jeg, að á þessum fundi hafi verið tiltölulega fáir, sem trúðu sögunni eins og hún var sögð, enda ýmsir farnir af fundi, þegar síðustu tillögurnar voru bornar upp, eins og fundarstjóri vottar á fundargerðina. Hvort það hefir verið tilviljun eða ekki, þá voru á þessum Melstaðarfundi mættir miklu fleiri andstæðingar mínir en stuðningsmenn, og mjer var sagt, að margt af þeim væru fjelagar úr ungmennafjelagi, sem hv. 3. landsk. (JJ) hefði haldið fyrirlestur hjá s. 1. sumar. En eigi að síður voru allar tillögur mínar samþyktar á fundi þessum, og enginn hreyfði sjerstökum mótmælum. Að vísu bar þarna á góma mál eins og t. d. ríkislögregluna. En þegar jeg spurði tillöguflytjanda, hvort hann hefði lesið þingtíðindin, kvað hann nei við. Sýndist mjer þá algert óráð að eiga orðastað við þennan mann um málið. Hv. 3. landsk. (JJ) hefir margt misjafnt um mig talað og ritað. Sumt hefir hann orðið að jeta ofan í sig í fjölda manna viðurvist, svo jeg kippi mjer ekki upp við nýja áreitni og veit, að enn fer á sömu leið fyrir þm.

Eins og hvað?

. T. d. þegar hann sagði, að taka hefði þurft enska lánið til þess að fullnægja eyðslukröfum Þórarins á Hjaltabakka. Þetta dró hann af því, að jeg hafði verið framsögumaður í launamálinu á þinginu 1919 og talaði þar fyrir munn allra flokka. Þegar hann svo talaði við bændur, sagði hann út af þessu, að jeg hossaði embættismönnunum, en við embættismenn, að þetta hefði verið sjálfsögð launahækkun. Þegar maður nú hugsar um tilgang hv. 3. landsk. (JJ) með till. þessari, þá hlýtur maður að sjá, að hann er aðeins sá, að sverta einn ákveðinn mann, og kemur þar fram hin venjulega mannskemdalöngun hv.þm. Vitanlega má öllum standa á sama um slík ummæli þessa þm. (JJ), svo alþektur er hann orðinn hjá þjóðinni, og ekki síst eftir það, að hann hefir fengið þá nýju nafnbót í opinberu blaði. Hvað mig snertir hafa engin áhrif á mig ummæli þessa hv.þm. Jeg hefi kynst ósannindamönnum og veit um afdrif þeirra. Jeg hefi sjeð þá minka dag eftir dag, viku eftir viku, mánuð eftir mánuð og ár eftir ár, uns þeir hverfa af því sviði, sem nokkur maður tekur eftir þeim eða metur þá neins.

Jón Baldvinsson Jeg skal ekki lengja umr. að þessu sinni, en vil aðeins í örfáum orðum gera grein fyrir atkv. mínu. Jeg ætla að greiða þáltill. þeirri, er hjer liggur fyrir, atkvæði, og tel í rauninni óhugsandi annað en að hún verði samþykt, svo sjálfsögð er hún í mínum augum. Og þó að jeg skrifi ekki undir alt, sem hv.flm. (JJ) sagði í framsöguræðu sinni, þá var því miður alt of mikið satt í því, er hann sagði um embættismenn og fulltrúa þjóðarinnar marga hverja, að þeir hafa ekki komið fram svo sem ætlast verður til af þeim mönnum, er þjóðin tyllir í virðingar- og trúnaðarstöður. Og þótt nokkrar ákúrur kunni að felast í ályktun þessari til stjórnarinnar, þá lít jeg aðeins á það sem þarflega áminningu, er sjálfsagt sje að samþykkja.

Flm. (Jónas Jónsson) Hæstv. stjórn hefir nú á sinn hátt viðurkent, að þáltill. sje ekki óþörf, og get jeg verið ánægður með það. Það, sem hæstv. fjrh. (JÞ) talaði um, að sendimaðurinn hefði verið leystur af hólmi, var nokkuð í sama dúr og hin frjálslegu orð hans og stjettarbróður hans á fundinum í Borgarnesi. Þar töluðu þeir um þessa heppilegu sendiferð og röggsemi stjórnarinnar í því að sjá hag bænda borgið og fá ullartollinum í Bandaríkjunum af ljett. Hið næsta, sem gerist í málinu, er svo það, að sendimaðurinn kemst aldrei lengra en til Khafnar, og fær þá lausn í náð og er sendur heim. Síðan hefir verið látið reka á reiðanum, þangað til nú í apríl, að endanlegt svar Bandaríkjastjórnar kemur um lækkun á tollinum, og er það ekki hinni ísl. stjórn að þakka, að þannig fór. Ekki batnaði fyrir hæstv.forsrh. (JM), er hann fór að útlista fullveldi okkar í annað sinn. Jeg hafði bent á það, að konsúlamálið norska varð að sambandsslitum milli Norðmanna og Svía, og sagði, að nokkuð svipað gæti komið fyrir okkur. Íslenska stjórnin gerði einu sinni út „legáta“ eða sendiherra til Genúa, en þar settu Danir okkur stólinn fyrir dyrnar, og hann varð að hröklast heim aftur. Og þetta kom þá harðast niður á hæstv.forsrh. (JM), sem þá rak sig á, að Danir vildu ekki, að Íslendingar hefðu neina sendimenn í öðrum löndum. Jeg vísa því þess vegna heim til föðurhúsanna, sem hæstv. ráðh. sagði um fáfræði mína í þessum efnum. Hitt er verra fyrir hann, að þekkja ekki efni þess samnings, sem hann hefir sjálfur gert. Það er altaf gaman að hv.þm. V.- Húnv. (ÞórJ). Hann er eins og stór ósannindaverksmiðja, eða eins og sagt hefir verið um hann af merkismanni í kjördæmi hans, að honum væri aldrei ljett um að tala, nema þegar hann segði ósatt. Við skulum nú athuga þingmálafundargerðimar, sem minnast á þetta mál, og þá getur hann ekki neitað því, að úr hans kjördæmi hafa komið einna skarpastar ávítur á stjórnina fyrir valið á sendimanni til Bandaríkjanna. Hv. þm. (ÞórJ) ætlaði í fyrstu að vera með hæstv. fjrh. (JÞ) og fylgdi honum á fyrsta fundinum í gengismálinu, en eftir því sem vestar dró í sýsluna rann upp fyrir honum æðra ljós, og var það áberandi á seinustu fundunum. Þessu getur hann ekki neitað, því að það sjest á fundargerðunum. Á einum fundinum sagðist hann heldur vilja, að sendur hefði verið stórkaupmaður nokkur hjer í Reykjavík til Bandaríkjanna heldur en sá maður, er hæstv. stjórn valdi til þess. Sjást á þessu brjóstheilindi hv.þm. (ÞórJ), að þrátt fyrir fylgi hans við stjórnina nú skorti hann kjark til þess að fylgja henni, þegar hann vissi hug kjósenda sinna á fundunum ganga í aðra átt, alveg eins og þegar hann ljet þá kúga sig í gengismálinu. Hv. þm. (ÞórJ) vill afsaka sig með því, að engar ábyggilegar fregnir um sendiförina hefðu verið komnar norður í kjördæmi hans, þegar fyrsti þingmálafundurinn var haldinn. Það var þó komin grein um málið og blaðið komið norður um sveitir, og mun hann hafa sjeð það, en þorir ekki að kannast við það. En afleiðingin varð sú fyrir hann, að stjórnin beið ósigur í núverandi íhaldskjördæmi Vestur-Húnavatnssýslu. Annars hefi jeg hlífst við því að lesa þessar fundarályktanir hjer, en jeg skora á hv.þm. sjálfan að gera það. Af því að við tölum svo sjaldan saman, hv.þm. V.-Húnv. (ÞórJ) og jeg, langar mig til að tala svolítið við hann um framkomu hans í ríkislögreglumálinu. Hann hefir sagt, að kjósendur hafi lítið kynt sjer það mál, en hingað hefir þó í vetur komið áskorun frá 270 kjósendum í einu íhaldskjördæminu, þar sem þeir skora á þingið að samþykkja ekki lög um ríkislögreglu.  (Forseti JóhJóh: Það væri æskilegt, að hv.flm. (JJ) hjeldi sjer við efnið)  . Já, þótt þetta sje ekki til umr. hjer, gaf hv.þm. V.-Húnv. (ÞórJ) tilefni til þessa. Þá átti sami hv.þm. (ÞórJ) sinn þátt í því að koma enska láninu í lóg, með leynimakki sínu við starfsmenn landsins, er hann sat í launanefnd 1919, en af þeirri eyðslu leiddi aftur fjáraukalögin miklu. Og þegar nú öll hans pólitíska saga er þannig, ætti hann síst að fara að lepja upp vísvitandi rógmælgi úr sorpblöðum. Hann hefir borið út þrotlausan róg um mig, þar sem jeg var hvergi nærri, en þorði svo ekki við neitt að kannast, er jeg kom til skjalanna norður þar.

Er áframhald hjer af Sveinsstaðafundinum?

.  (Forseti JóhJóh (hringir): Jeg vil alvarlega biðja hv.flm. (JJ) að halda sjer við efnið)  . Jeg hefi ekki vikið frá efninu, nema að því leyti, sem ræða hv.þm. (ÞórJ) gaf tilefni til. Þar sem hv.þm. (ÞórJ) er að fetta fingur út í það, að í till. minni skuli ekki minst á neinn vissan mann, en segir þó, að jeg sje með þessu að áfella ákveðinn mann - þá er hann þar á öndverðum meið við yfirboðara sinn. Hæstv. forsrh. (JM) skildi það vel, hvers vegna jeg var svo kurteis að nefna ekki nein nöfn, og hann kvartaði einmitt um það, að jeg hefði ekki sagt nóg. Hann virðist hafa vitað um nógar sakir. Þá var hv.flm. (ÞórJ) að minnast á grein eftir geðbilaðan mann, sem liggur undir einskonar kæru fyrir landráð, frá fyrverandi dómsmálaráðherra. Sú grein kom í blaði stjórnarinnar. Hv. þm. V.-Húnv. fann mjer það til foráttu, að hafa ekki farið í mál við þennan mann. En því hafa ekki forsætisráðherra og bæjarfógetinn í Rvík höfðað mál á þennan mann, sem hefir borið þá þungum sökum og reynt að rökstyðja brigsl sín? Er það af því að þeir vilji, eins og við aðrir Reykvíkingar, fremur útkljá slík mál fyrir dómi almennings heldur en fyrir einhverjum stauparjetti?

Fjármálaráðherra (JÞ): Hv. flm. (JJ) hefir gert að umtalsefni ummæli frá mjer á fundinum í Borgarnesi í haust. Vil jeg því endurtaka það hjer, sem jeg sagði þá, svo að það sjáist í Alþt. Jeg sagði, að steinolíusamningur ríkiseinkasölunnar mundi hafa orðið til þess, að ullartollurinn var hækkaður í Bandaríkjunum.

Hvers vegna þurfti þá að senda mann vestur?

. Lækkunin á tollinum var ekki komin í kring, þegar sendiförin var ráðin, en málið var mjög mikilsvarðandi fyrir bændastjett landsins. Og ef um það á að ræða, hverjum beri að þakka það, að ullartollurinn fjekst lækkaður, þá er það þingið í fyrra, sem samþykti afnám einokunar á steinolíu.

Hvaðan hefir hæstv. ráðh. þetta?

. Jeg hefi fullkomnar ástæður fyrir mínu máli, og þær geta komið fram, ef mjög fast er gengið eftir þeim. Annars finst mjer, að allvel megi una við það, hvernig þessu máli er nú komið, og hvernig sem á það verður litið, hvaða rætur liggja að þáltill. þeirri, sem hjer liggur fyrir, þá fullyrði jeg, að stjórnin hefir haft fullan vilja á því að gera alt, sem unt var, til að kippa ullartollinum í lag.

Klemens Jónsson Mjer datt það sannarlega ekki í hug, að jeg þyrfti að standa upp í þessu máli, til að bera af mjer gamlar sakir, sem löngu er búið að hrekja fullkomlega. Jeg hafði heyrt því fleygt, að hæstv. fjrh. (JÞ) hafi á fundi í Borgarnesi verið með hnútur til mín fyrir að hafa lítið gert til að fá afnuminn ullartollinn í Bandaríkjunum. Jeg trúði því nú trauðlega, að þetta væri rjett hermt, þar sem jeg var ekki á þeim fundi og átti ekki neinn kost á að verja hendur mínar. En nú hefir hæstv. fjrh. (JÞ) endurtekið þetta hjer í dag, svo að sögumar hafa verið rjettar. Jeg verð því að fara um þetta mál nokkrum orðum, þótt það sje ekki á dagskrá. - Ástæðan til þess, að jeg gerði ekki meira til að fá ljett af tollinum, þegar jeg var ráðh., var sú, að Samband ísl. samvinnufjelaga, sem þetta mál varðaði mest, fjekk firma eitt í Bandaríkjunum til að fara í málssókn út af tollhækkuninni. Þetta mál byrjaði meðan jeg var ráðherra, og þótti mjer sjálfsagt að bíða átekta og sjá, hversu því lyktað, áður en frekar væri að gert. Mjer þætti ekki ósennilegt, þótt þakka mætti þessari málssókn endalok málsins, en veit það eigi enn með vissu. Það er ekki svo langt um liðið síðan málinu lauk, að nákvæmar fregnir sjeu komnar af gangi þess. En það kæmi mjer ekkert á óvart, þótt svo reyndist, að niðurstaðan í ullartollsmálinu væri að þakka aðgerðum S. Í. S. og mínum. Þá kom hæstv. fjrh. (JÞ) með aðra staðhæfingu, sem einnig var hrakin gersamlega á þingi 1923, sem sje þá, að ullartollurinn hafi verið hækkaður vegna samningsins, sem gerður var við steinolíufjelagið, sem Landsverslunin skifti við. Þá hafði jeg skrifleg gögn um þetta mál, m. a. vottorð frá utanríkisráðherra Cold, sem bar það með sjer, að tollurinn var kominn á áður en samningurinn var gerður við steinolíufjelagið. Jeg hefi ekki þessi gögn í höndum núna, en þau á að vera að finna í stjórnarráðinu, og má einnig sjá eitthvað um þau í Alþt. það ár. En það er óneitanlega einkennilegt að fá á sig 3 til 4 ára gamlar kærur, sem löngu er búið að drepa, og án þess að maður sje neitt við því búinn að hafa gögn við hendina til að kveða á ný niður gamlar afturgöngur.

Jón Auðunn Jónsson Það er ergilegt að hlýða á hv. 3. landsk. (JJ). Hann er altaf, við hverja átyllu, að staglast á gömlu og niður kveðnu rógsmáli um Gunnar Egilsson. Það er hverjum manni ljóst, að hann (GE) rak einarðlega og samviskusamlega erindi vort á Spáni.

Hann sigraði, eða var það ekki?

. Viðskiftanefnd hjer á Alþingi 1922 rannsakaði rekstur þessa máls, og voru allir nefndarmenn, þar á meðal ýmsir merkustu bannmenn, á eitt sáttir um það, að hann hefði rekið erindi sitt með hinni mestu prýði. Þetta sýna þessi ummæli í áliti viðskiftanefndar, sem jeg vil leyfa mjer að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndin hefir margsinnis rannsakað öll skjöl, sem fyrir liggja um samningana, og getur ekki sjeð annað en þeir hafi verið reknir með allri þeirri vandvirkni, sem unt er, bæði af hendi utanríkisráðuneytisins danska, sendimanns vors, Gunnars Egilssonar, sem nú er búsettur í Barcelóna, stjórnarinnar íslensku, og nú loks af hinum síðari sendimönnum“. Undir þetta hafa skrifað t. d. Þorsteinn M. Jónsson og fjöldi annara einlægra bannmanna. Það verður því ekki annað sjeð en að þessi hv.þm. (JJ) sje að ófræga þennan mann, sem er í öðru landi, og getur því ekki borið hönd fyrir höfuð sjer, - það verður ekki annað sjeð en að það sje gert til þess eins að svala ódrenglyndi sínu og mannskemdafýsn.

Jeg rökstuddi alt, sem jeg sagði

. - Hv. flm. (JJ) hefir ekki rökstutt þetta með öðru en því, að reyna að smeygja því inn hjá mönnum, að það sje dauðasynd að vera andvígur banni og að bragða vín. En hv. 3. landsk. (JJ) notar þessa helgislepju bindindisins aðeins til þess að villa fólki sýn, til þess að breiða yfir aðra lesti í eigin fari, sem eru verri en drykkjuskapur.

Eins og hverja?

. Eins og hverja, spyr hv.þm. Eins og rógeðlið, baknagið, ósannindaástríðuna og Gróusögulöngunina.

Jeg skora á hv.þm. að sanna orð sín

. 

Þórarinn Jónsson Nú held jeg, að hv. 3. landsk. (JJ) þyki gaman að lifa, því að það er eins með hann eins og púkann á fjósbásnum forðum, að aldrei líður honum betur en í illindunum og erjunum. Það er bókstaflega eins og það svali hans insta eðli. - Hann var að líkja mjer við einhverja „ósannindaverksmiðju“, og þótti sumum koma úr undarlegri átt. Því að það er svo með suma menn, að þeim finst alt vera ósannindi og blekkingar hjá öðrum, þegar þeir vita ekki lengur, hvað þeir sjálfir segja, hvort það er satt eða logið. Þótt leitt sje til þess að vita, þá er eins og sljóvgist hjá þeim skilningsvitin, en því æfari verða þeir gegn ímynduðum ósannindum annara. Hv. þm. (JJ) talaði enn um þennan fund í Húnavatnssýslu, þar sem samþ. var till. út af sendimanni stjórnarinnar. Hann mótmælti því, að eintómar lausafregnir hafi verið komnar til hjeraðsins um sendiförina, því að þar hafi verið komin „ein prentuð grein“. - En eftir hvern var þessi prentaða grein? Eftir hv. 3. landsk. (JJ). Og það er með mig eins og svo marga aðra, að mjer finst alt vera lausafregnir, sem þessi hv.þm. segir. Og jeg minnist ekki að hafa komið þar, sem orð hans eru talin áreiðanleg.

Hvers vegna samþ. þeir þá tillöguna á fundi, þar sem hv.þm. þykist hafa ráðið öllu?

. Jeg kem að því. - Jeg þykist víst hafa ráðið öllu á fundinum! Jeg tók það einmitt fram, að þar hafi meiri hlutinn verið pólitískir andstæðingar mínir, en samt hafi þeir samþykt allar þær till., sem jeg bar fram. Auðvitað samþ. þeir nokkrar till. aðrar. En það fer stundum svona fyrir þessum hv.þm., þegar hann vill niðra mjer, að þá gerir hann úr mjer miklu meiri mann heldur en jeg á skilið. T. d. vill hann núna halda fram, að jeg hafi ráðið öllu á fundi, þar sem var meiri hluti af hans fylgifiskum. Hvílíkur mun jeg þá á fundum, þar sem jeg hefi meiri hluta með mjer? Nei, það getur ekki gengið fyrir hv. 3. landsk. (JJ) að gera mig altaf að meiri manni, þegar hann vill álasa mjer. - Það er rjett, að það var komin grein um málið eftir þennan háttv.þm.; og þótt þessi grein væri ekki geðsleg, þá var þó enn ljótara munnfleiprið hjá mönnum. Hvort það hefir komist gegnum símann frá hv. 3. landsk., skal jeg ekki ábyrgjast. En margt hefir fyrir komið, sem ólíklegra virðist. Þessum hv.þm. (JJ) er altaf gjarnt að blanda öðru inn í umr., eins og núna, er hann fann hvöt hjá sjer til að fara að tala um þær samþyktir, sem gerðar hafa verið í gengismálinu á fundum í Vestur-Húnavatnssýslu. Þrátt fyrir þetta raus sitt ætti hv.þm. að vita, að allar till., sem samþ. voru, gengu í þá átt, að krónan skyldi hækka. Það er leiðinlegt að sjá þessi óheilindi í öllu, sem hv. 3. landsk. segir og gerir. Hann má spyrja alla, sem á fundunum voru, hvernig þeir hafi skilið mig. Svörin hljóta öll að verða þau, að framkoma mín hafi verið fyllilega samkvæm. Hv. þm. (JJ) fór að tala um ríkislögreglu og áskoranir, sem fram hafi komið út af henni. En hvernig eru þessar áskoranir til komnar? Ætli hv. 3. landsk. (JJ) sje ekki kunnugt um faðernið að þeim? Það mál er eitthvert það allra vitlausasta, sem komist hefir af stað hjer á landi.

Var stjfrv. svo vitlaust?

. Nei, það var ekki stjfrv., sem var vitlaust, heldur eru það lætin út af því og allar fundarsamþyktirnar, sem eru vitlausar. Því að hv. 3. landsk. og hans nótar hafa gert sig að sannkölluðum fíflum, til að fá þessar yfirlýsingar. Þeir hafa afbakað málið alt og snúið út úr því, svo að ósköp hafa verið að heyra. En mikið skal til mikils vinna. Það var einn af lærisveinum hv. 3. landsk., sem fór að tala um þetta mál á einum fundinum hjá mjer með miklum ofsa og rembingi. Hann vissi auðsæilega ekkert um málið, svo að jeg spurði hann aðeins, hvort hann hefði lesið um málið í Alþt. En það hafði hann ekki gert, svo að jeg sá ekki til neins að karpa um það við hann. Jeg held, að hv. 3. landsk. lifi ekki lengi á látunum út af því máli. Þá fór hv. 3. landsk. enn að tala um „eyðsluloforð“ mín, sem þingið hafi neyðst til að efna. Og hver voru nú þessi eyðsluloforð? Jú, hv.þm. (JJ) spurði, hvort jeg hafi ekki altaf verið að vitna í „samkomulag við starfsmannafjelag ríkisins“ í framsöguræðu minni um launalögin. Það er svo sem ekki vafi á því, að jeg orsakaði allar launahækkanir með „samkomulagi mínu“(!) við starfsmannafjelag ríkisins. Því að menn verða að muna, að hv. 3. landsk. (JJ) er altaf sjálfum sjer samkvæmur um matið á mjer. Hann segir eitthvað á þessa leið: Það er aumi skaðræðismaðurinn þessi þm. V.-Húnv. Hann ræður bókstaflega öllu, bæði á þingi og utan þings. Það er aumi maðurinn! - En þó að hv. 3. landsk. (JJ) þyki gott að hampa þessu og þvílíku framan í bændur og aðra, sem lítt þekkja til, mundi hann þá vilja standa við það frammi fyrir starfsmönnum hins opinbera, að laun þeirra væra alment of há? - Nei, það er ekki nóg fyrir þennan hv.þm., þótt hann hafi góðan vilja á að ófrægja mig. Hann verður að gera það með einhverri skynsemi. Því að hann verður að líta á það, að það getur ekki verið neinn smáræðismaður, sem ræður alveg yfir fjvn., stjórninni og öllum þingmönnum. - Hv. 3. landsk. (JJ) talaði allgleitt um það, að jeg hefði farið með þrotlausan róg um hann í kjördæmi mínu. En jeg get staðið við hvert orð, sem jeg hefi sagt um hann, og í kaupbæti vísað þessum orðum hans heim aftur, með þeim ummælum, að það, sem sjálfur hann hefir skrifað og sagt um mig, er endalaust rugl og klaufaleg illmælgi. - En það skal jeg játa, að jeg hefi haldið því fram á fundum, að hann væri kommúnisti. Og um þessa skoðun sannfærist jeg betur með hverjum degi, og jeg veit það, að eftir því, sem hv. 3. landsk. (JJ) lifir lengur, komast fleiri á þá skoðun. Þá bar hv.þm. (JJ) mjer það á brýn, að jeg ætti eftir að botna grein til hans í Verði. Það er hárrjett athugað, að greinarnar eru óbotnaðar enn, en jeg gerði hlje á, til þess að hann fengi tækifæri til að hreinsa sig í tveim atriðum, þar sem hann var lýstur ósannindamaður. - Hv. þm. segir raunar, að það sje ekki siður hjer í bæ að reka það af sjer í málaferlum, þótt maður sje lýstur ósannindamaður. Jeg veit nú ekki, hvern greiða hann gerir Reykvíkingum með þessari yfirlýsingu. Ekki hafa þeir mikinn sóma af því, enda er það eflaust gert í sama góða tilgangi eins og talið um Grimsbymenninguna o. s. frv. Jeg nefndi það víst í fyrri ræðu minni, að einn Reykvíkingur hafi lýst hv. 3. landsk. (JJ) ærulausan lygara og rógbera. Nú segir hv.þm., að þessi maður sje geðveikur. Jeg vil skora á hann að lýsa þessu yfir utan þings, svo að maðurinn fái færi á að verja sig. En raunar hefir það nú verið að heyra á blaði því, sem hv. 3. landsk. (JJ) er talinn við riðinn, og á ritstjóra þess, að það sje ekki svo lítið að marka, hvað þessi maður segir - þegar það „passar í kramið“. Í lok ræðu sinnar sagði hv. 3. landsk. (JJ), að jeg væri mesti ósannindamaður á Íslandi. - Jeg læt mjer nú fátt um finnast, og það því fremur, sem svo var að skilja rjett áður, að hann kvartaði undan því, hve lítill jeg væri í þeirri verksmiðju, þar sem hann er verksmiðjustjóri. En jeg skal engan heiður ásælast, sem honum ber, og fúslega viðurkenna, að þar sje hann ekki aðeins verksmiðjustjóri, heldur og ötulasti verkamaðurinn.

Tryggvi Þórhallsson Jeg vil aðeins skjóta inn örstuttri athugasemd, til að lýsa minni ákaflegu undrun á brjóstheilindum hæstv. fjrh. (JÞ), þegar hann vill halda því fram, að hann og hans stjórn hafi unnið afrek í að fá lækkaðan ullartollinn í Bandaríkjunum. Og þó keyrir ósvífnin úr hófi, þegar hann fer að senda fyrv. stjórn hnútur út af því máli. Jeg verð að segja, að það eru þau mestu brjóstheilindi, sem jeg hef vitað af þessum hæstv. ráðh. (JÞ). Jeg vil sjerstaklega staðfesta það, sem hv. 2. þm. Rang. (KlJ) sagði, sakir þess, að jeg er þessu máli mjög kunnugur. Jeg var talsvert við það riðinn, sem fór þá á milli hæstv. stjórnar og Samb. ísl. samvinnufjelaga. - Það er rjett, að þegar fengnar voru upplýsingar, var komist að þeirri niðurstöðu, að besta leiðin væri málssókn. Varð það úr, að firma, sem seldi íslenska ull í Bandaríkjunum, fór í málið og fjekk fyrir sig einn hinn merkasta lögfræðing, og var það álit hans, að þetta væri tvímælalaust fljótlegasta og vissasta leiðin. - Það kom einnig fram í Morgunblaðinu, að formaður Verslunarráðsins hafi gert tilraun til að fá bætt úr þessu á sama grundvelli. - Og jeg vil bæta því við þær upplýsingar, sem hv. 2. þm. Rang. (KlJ) gaf, að fregnin um tolllækkunina var komin til S. Í. S. hálfum mánuði áður en hún birtist hjer í blöðunum.

Hálfum mánuði?

. Jeg fullyrði ekki, að það hafi verið upp á dag hálfur mánuður, en það var nálægt því. Og fregnin kom einmitt frá þessu firma, sem fór í málið fyrir S. Í. S. - Það skyldi því engan undra, þótt það kæmi í ljós, að það væru aðgerðir fyrv. stjórnar, S. Í. S. og formanns Verslunarráðsins, sem hafi komið lagi á ullartollsmálið. Jeg verð því að endurtaka, að það er fádæma ósvífni og brjóstheilindi af hæstv. fjrh. að hrósa sjer af þessu máli.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg vil aðeins leiðrjetta það, að jeg hefi ekki ámælt hæstv. fyrv. stjórn fyrir að reyna ekki að fá leiðrjettingu á ullartollinum af þeirri ástæðu, að engin aðstaða var til að fá þetta leiðrjett fyr en nú um síðustu áramót, er steinolíueinkasalan var afnumin. Jeg vil benda hv. 2. þm. Rang. (KlJ) á það, að jeg hefi áður sýnt fram á, að hann fer ekki rjett með dagsetningar á skjölunum um þetta efni.

Þingtíðindin sanna það best

. Jeg vil nú halda fram, að skjölin sjálf sanni mest um það.

Rjett

.

Flm. (Jónas Jónsson) Jeg ætla ekki að nota þessa stuttu aths. til að munnhöggvast við þá hv.þm.N.-Ísf. (JAJ) og hv.þm. V.-Húnv. (ÞórJ). Jeg býst við, að þessi mikla geðæsing þeirra stafi af því, að atkvgr. stendur nú fyrir dyrum, og að þeim sje nokkur uggur í brjósti yfir að vera skipað að nota atkvæði sín til að vinna á móti niðurstöðu, sem allur heilbrigður hluti þjóðarinnar veit að er sjálfsögð og rjett. Þetta mál hlýtur að marka spor í sjálfstæðissögu þjóðarinnar. Þetta eru heilbrigðar kröfur, og ef þeim er ekki hlýtt, þá er úti um sjálfstæði Íslendinga. Þetta mál er ekki borið fram af neinum persónulegum ástæðum, svo sem marka má af því, að í fyrstu ræðu minni mintist jeg alls ekki á hinn margbrotlega sendimann. Jeg bjóst við því, að hæstv. stjórn mundi samþ. þessa þáltill., en nú er það sjeð, að hún ætlar að fella hana, því að rökstudd dagskrá er aðeins önnur aðferð til að fella málið. En þeir hv.þm., sem greiða því atkv. að vísa þessu máli frá, hljóta jafnan, meðan þeirra er minst, að bera merki gerða sinna nú í dag.

Jakob Möller Hv. flm. (JJ) sagði í fyrstu ræðu sinni, að með því að samþykkja rökstudda dagskrá í þessu máli væri brotinn á bak aftur þjóðarviljinn. Þetta hefir hann nú árjettað aftur. Jeg vil því benda hv.þm. á, hvað sú till. til dagskrár, sem hjer liggur fyrir, segir. Hún segir það berum orðum, að það sjeu óskráð lög, að vanda skuli sem best valið á sendimönnum ríkisins. Jeg fæ því ekki skilið, að með þessari rökstuddu dagskrá sje neinn þjóðarvilji brotinn á bak aftur, heldur sje hann enn frekar undirstrikaður en áður.

Jón Baldvinsson Hæstv. fjrh. (JÞ) má eiga það, að hann talar oft trúverðuglega, þó einhver veila sje í röksemdum þeim, er hann ber fram, þegar hann er hikandi í máli og fullyrðingum, þá hlýtur að verða meira en lítill þverbrestur í málstað hans. En svo var nú síðast í ræðu hæstv. ráðh. (JÞ), er hann sagði, að orsök ullartollsins væri samþykt steinolíueinkasölunnar. Hvernig getur nú hæstv. ráðh. leyft sjer að bera þetta fram, án þess að nefna eina einustu ástæðu fyrir því? En sje nú samt svo, þá á Alþingi fulla heimtingu á að fá þær ástæður fram. - Það getur verið, að það sje óheppilegur tími fyrir hæstv. ráðh. (JÞ) að svara þessu strax. Hann þarf kanske að safna að sjer gögnum og upplýsingum. En hann má ekki sleppa við að gera grein fyrir þessu, og því vil jeg skora á hann að skýra frá því við 3. umr. fjárlaganna, hvaða ástæður hann hafi fyrir þeirri fullyrðingu, að ullartollurinn í Bandaríkjunum hafi verið lagður á íslensku ullina af því, að íslenska ríkið tók steinolíuverslunina í sínar hendur. Jeg álít þetta svo merkilegt atriði, þegar það er borið fram úr ráðherrastóli, að ekki sje hægt að ganga fram hjá því þegjandi. Og þótt áður hafi þessu verið slegið fram, þá er það annað mál, sem hæstv. fjrh. (JÞ) hefir sagt um þetta sem þm., því að það mátti bara skoða sem mótspyrnu hans gegn steinolíuversluninni. Og móti henni hefur hann ætíð verið, sem og móti öllum öðrum bjargráðum þjóðarinnar í verslunarmálunum. En jeg álít, að ef hæstv. fjrh. (JÞ) leggur ekki fram fullnægjandi ástæður við 3. umr. fjárlaganna, er hann hefir athugað nánar rök sín eða gögn í þessu máli, þá hafi hann ekki haft neitt fyrir sjer í þessu. Og sje því hjer um blekking að ræða hjá honum. - Örfá orð til hv. 3. þm. Reykv. (JakM). Hann sagði, að í rökstuddu dagskránni felist alveg hið sama og í þáltill. sjálfri; það sje því jafngott, þó að dagskráin yrði samþ. En þetta er ekki rjett, því að þáltill., sem fyrir liggur, fellur við það, að dagskráin verður samþykt, enda þótt svipuð hugsun felist í henni. Það er alment talið svo, ef dagskrá kemur fram í einhverju máli og nær samþykki, að þá sje það mál þar með fallið. Þess vegna er rjett að samþ.till., en hafna dagskránni.

Forsætisráðherra (JM): Aðeins stutt leiðrjetting á því, sem hv. 3. landsk. (JJ) sagði viðvíkjandi konsúlnum í Genúa. Hann hjelt því fram, að ísl. konsúll hefði ekki getað verið þar, og þess vegna hefði Gunnar Egilsson komið heim. En þetta er ekki rjett. Það gat vel verið þar ísl. konsúll. Ekkert var því til fyrirstöðu. En Gunnar Egilsson var bara ekki sendur sem konsúll, heldur sem erindreki. Jeg hefi nú reyndar áður um þetta rætt, en vildi þó ekki láta orð hv. 3. landsk. (JJ) standa ómótmælt. En það er nú svo um þennan hv.þm., að hann skilur hvorki upp nje niður í þessu máli, og svo mun og í mörgum öðrum málum, og er þetta þó það minsta, er um hann verður sagt.

forseti (JóhJóh): Í tilefni af samúðarskeyti frá Alþingi til konungs vors og drotningar vegna fráfalls hennar hátignar ekkjudrotningarinnar hefir mjer borist svo hljóðandi skeyti: „Dronningen og jeg udtaler vor varmeste tak over den af althinget udviste deltagelse. Christian R.“