Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Vegna umræðu að undanförnu um virkjun við Kárahnjúka og hugsanlegt álver við Reyðarfjörð er rétt að það komi fram að hv. iðnn. kom saman í morgun og fékk til sín fjóra ágæta gesti, þá íslensku fulltrúa sem leitt hafa viðræðurnar við Norðmennina. Þar kom fram, herra forseti, og er rétt að hafa það í huga, að hér er um að ræða samkomulag. Samkomulagið sem um er rætt og átti að gilda til 1. sept. felur einungis í sér að fyrir 1. september ætluðu menn sér að taka ákvörðun um framhaldið. Jafnframt var tekið fram að menn hygðust láta vita ef einhverjar breytingar yrðu. Það er líka rétt að benda á, herra forseti, að hér er um að ræða trúnaðarsamband fimm eða sex aðila. Hér er um að ræða stórt verk sem margir aðilar koma að og langt ferli. Fyrstu vísbendingar um hik komu fram í lok febrúar en viðræðurnar héldu eðlilega áfram og þá fyrst hófust umræður milli þessara aðila um hvort lengja ætti þennan frest og ef svo færi þá hversu lengi. Jafnframt hefur komið fram að skilaboð frá Norsk Hydro voru afskaplega misvísandi. Kjarninn í þessu er þó sá að þetta hik kemur fyrst fram í lok febrúar og það er ekki fyrr en 19. mars að það liggur formlega fyrir að Norsk Hydro óskar eftir lengri fresti. Síðan kom sameiginleg yfirlýsing sem hæstv. iðnrh. las hér þann 22. mars. Þetta er allt eðlilegt ferli í viðskiptum. Það er hins vegar skoðun nefndarinnar að eðlilegra hefði verið að nefndin hefði fengið að vita af þessu hiki í trúnaði. Það hefði e.t.v. verið eðlilegra. En staðreyndin er þessi: Enginn hefur sagt ósatt í þessu máli. Það er jafnframt mikilvægt að Alþingi ljúki störfum sínum og afgreiði fyrir sitt leyti heimild til hæstv. iðnrh. til að gefa virkjunarleyfið út.

Herra forseti. Einhvern tímann var sagt að hægt væri að ljúga með þögninni. Hv. þm. Hjálmar Árnason vísar í trúnaðarsamband og að menn hafi ekki risið undir trúnaði. Það hafa menn ekki gert gagnvart Alþingi Íslendinga og þingnefndum. Hann talar um að það verði gert sem sjálfsagt er, að þetta ferli verði kortlagt. Tillögur okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði vísa ekki aðeins aftur á við heldur einnig fram í tímann. Við höfum lagt til að Alþingi kjósi nefnd sjö þingmanna sem kanni hvernig megi best tryggja að umfjöllun um þingmál, störf þingnefnda og önnur þingstörf byggi ávallt á réttum og bestu fáanlegum upplýsingum. Nefndin kanni lagaákvæði og reglur sem um þetta gilda í nálægum þjóðþingum. Einnig hvort ástæða sé til að lögfesta hér reglur í þessu sambandi, þar með talin refsiákvæði ef Alþingi eða þingnefndum eru gefnar rangar eða villandi upplýsingar eða þessir aðilar leyndir mikilvægum upplýsinum sem varða efni eða kringumstæður þingmáls eða þingstarfa. Á þessa leið hljóðar tillaga sem við höfum lagt fram og borin hefur verið upp í forsn. Alþingis og verður væntanlega tekin þar til afgreiðslu. Ég vil að þetta komi fram á þessu stigi.

Herra forseti. Það er rétt að árétta, í tilefni af ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar, að það er mat okkar í iðnn. að enginn hafi sagt ósatt í þessu ferli. Við teljum að það hafi verið eðlilegt. Rétt er að hafa í huga að það eru aðilar utan þingsins sem eru að semja um að reyna að koma á viðskiptasambandi. Við slíkar kringumstæður ríkir ákveðið siðferði, viðskiptasiðferði. Menn eru bundnir trúnaði í slíkum umræðum. Það er eðlilegt í öllum viðskiptum. Þegar á því verður breyting, þegar það liggur ljóst fyrir að forsendur hafa breyst, er þinginu gerð grein fyrir því. Það liggur ekki formlega fyrir fyrr en 19. mars. Hér hefur því enginn sagt neinum ósatt. Þetta er í eðlilegum farvegi. Ég árétta hins vegar að það hefði að sumu leyti verið eðlilegra að gera grein fyrir því að þetta hik væri komið á málin. En menn ræddu það hik og niðurstaða af því fékkst ekki fyrr en 19. mars, herra forseti. Þá vil ég líka upplýsa að nefndinni gafst ekki tími til þess, við lukum störfum kl. rúmlega 10, en við munum láta taka saman þær dagsetningar sem máli skipta og þá mun hv. þm. Ögmundur Jónasson sjá að hér hefur enginn sagt ósatt. Hann á þess vegna að láta af því orðalagi sem honum er gjarnt á að halda hér uppi, að vera með dylgjur og væna fólk jafnvel um ósannindi. Það er ekki mjög merkilegur málflutningur.

Herra forseti. Segja má að í þessum viðbrögðum iðnn., sem formaður nefndarinnar hefur gert grein fyrir, votti fyrir meðvitund um að iðnn. hafi verið lítilsvirt og niðurlægð. Það vottar fyrir meðvitund um að það sé ekki gott að nefndin hafi setið yfir því að vinna stórmál og fengið til sín gesti sem hafi haldið frá nefndinni mikilsverðum upplýsingum um stöðu málsins. Það eru a.m.k. óhrekjanlegar staðreyndir sem enginn getur mótmælt. Það hefur verið margítrekað og upplýst opinberlega, bæði í viðtölum við fjölmiðla og á fundi austur á Reyðarfirði í fyrrakvöld, að háttsettir menn í Norsk Hydro hafi gefið æðstu embættismönnum Íslendinga sem um þessi mál fjalla upplýsingar um það í lok febrúar að þessi staða væri komin upp. Jostein Flo, hygg ég að hann heiti, upplýsingastjóri eða háttsettur maður í Hydro Aluminium, var þar nefndur til sögunnar og ekki ómerkari maður en Þórður Friðjónsson tók við upplýsingunum og gerði iðnrh. þegar viðvart. Síðan koma þessir herramenn hver á fætur öðrum, ráðuneytisstjórinn í iðnrn., Þórður Friðjónsson, Geir A. Gunnlaugsson, fyrir þingnefndir og anda ekki út úr sér að neinna breytinga sé að vænta í málinu. Þetta skilur hvert einasta mannsbarn, herra forseti. Aumlegir tilburðir til að reyna að gera eitthvað annað úr þessu máli en við blasir gera bara vondan málstað verri. Það er einna ömurlegast, herra forseti, að horfa upp á metnaðarleysi þingmanna hér fyrir hönd stofnunarinnar og vinnustaðar síns að taka ekki upp þykkjuna þegar svona er komið fram. Ja, lítil eru geð guma.

Hæstv. forseti. Áfram halda menn að berja höfðinu við steininn, hv. þm. Vinstri grænna. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon heldur því hér fram að á fundum iðnn. hafi fulltrúar ráðuneytisins, ráðuneytisstjóri, ekki andað út úr sér breytingum í þessu máli á nefndarfundi. Nú ætla ég að fara yfir það að ráðuneytisstjóri minn mætti á tvo fundi í iðnn., í fyrsta lagi 21. febrúar. Þá höfðu engar upplýsingar borist og þann sama dag fór ég meira að segja með minnisblað inn í ríkisstjórn sem varðar þetta verkefni og af því má sjá að engin breyting hafði komið fram. Síðari fundurinn er 18. mars. Þá er komin frétt í Morgunblaðinu og er fjallað um þá frétt á nefndarfundi. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fer hér með rangt mál þegar hann talar um að ekki hafi verið andað út úr sér upplýsingum um breytingar, enda mætti hann ekki á þennan fund í morgun og veit greinilega ekki hvað þar fór fram. Ég held að þetta sé aðalatriði málsins. Það að hér skuli aðeins einn þingflokkur stöðugt halda fram lygum í þessu máli segir sína sögu. Það segir að þessir hv. þm. taka ekki rökum. Þeir hafa ákveðið að halda fram ósannindum og munu halda því áfram. Við getum bara haft þetta svona þangað til þingið fer heim í vor.

Herra forseti. Það er rétt að halda því til haga að þingmenn Samfylkingarinnar fóru fram á að þeir aðilar sem tengjast Reyðarálsverkefninu og embættismenn sem hafa komið fyrir þingnefndina, iðnn. og efh.- og viðskn. vegna málsins, kæmu fyrir nefndina til að skýra þá óvissu og þau óskýru skilaboð sem gefin hafa verið í umfjöllun um þetta mál. Við þessu var orðið mjög snarlega. Sá fundur var haldinn í morgun. Ég verð að segja, herra forseti, að ég lít svo á að þar höfum við fengið viðhlítandi skýringar frá þessum aðilum eins og hér hefur verið nefnt af hv. þm. Hjálmari Árnasyni, formanni iðnn., og hæstv. iðn.- og viðskrh. Það er svolítið merkilegt, herra forseti, að horfa á það hér að fulltrúi Vinstri grænna í iðnn. sem sat fundinn og hlustaði á þessar skýringar skuli ekki koma hér upp um störf þingsins og mótmæla þessu framferði heldur eru það aðrir þingmenn flokksins sem ekki sátu fundinn og fengu ekki þessar skýringar. Það skyldi þó ekki vera vegna þess, herra forseti, að sá ágæti þingmaður, Árni Steinar Jóhannsson, sé sáttur við þær skýringar sem okkur voru gefnar á fundi iðnn. í morgun?

Það ber að segja háttvirtur þingmaður.

Herra forseti. Ég vil taka undir að það var mjög góður og upplýsandi fundur sem var haldinn í iðnn. í morgun. Rökstuðningur þeirra tvíburabræðra, hv. þm. Ögmundar Jónassonar og Steingríms J. Sigfússonar, er með ólíkindum. Þeir töluðu fram undir morgun um þessi mál. Í raun er ekkert nýtt í stöðunni. Þeir hanga alltaf á þeim atriðum sem þeir finna í hvert og eitt sinn. Nú er það Norsk Hydro. Áður var talað um skurðgröfukjafta, ýtutennur og þess háttar. Þeir eru sífellt að nuða um sömu hlutina. Röksemdirnar eru einfaldar. Þessir ágætu þingmenn, þingmenn Vinstri grænna, eru beinlínis á móti þessum framkvæmdum en þeir grípa alltaf eitthvert hálmstráið. Nú hanga þeir í þessu hálmstrái og tala um að menn gangi hér um ljúgandi, þingmenn og ráðherrar gangi hér um ljúgandi. Það er með ólíkindum hve djúpt þeir taka í árinni. Það vill þannig til, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, að ég hlustaði á ræðu þína sem var haldin einhvern tíma í nótt, á bilinu milli eitt og tvö í nótt. Ég veit að þar kom í raun ekkert nýtt fram. Hv. þm. er sífellt að hjakka í sama fari og þar kom líka fram að ef virkjunarleyfi yrði ekki veitt þá væri engu líkara en Íslendingar hefðu beinlínis ætlað að veita Norsk Hydro einokunarleyfi á þessum framkvæmdum. Þess vegna er alveg ljóst að við verðum að veita þetta virkjunarleyfi á þessu vorþingi.

Það ber beina máli sínu til forseta.

Virðulegi forseti. Vegna ummæla hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur um að hún saknaði mín í ræðustóli út af þessu máli, þá vil ég upplýsa að það náðist að halda þingflokksfund í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði fyrir þingfund. Við höfðum hálftíma til þess þannig að allir eru upplýstir um málið. Fram kom hjá hv. þingflokksformanni Ögmundi Jónassyni að við erum ánægð með þá niðurstöðu mála að kortleggja eigi ferli málsins og setja niður dagsetningu og búa til eins konar skýrslu. Það undirstrikaði hv. þm. Ögmundur Jónasson. Hv. þm. Ögmundur Jónasson gat þess einnig að tillaga er frá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði sem ég flyt í forsn. um að fyrirbyggja að svona hlutir endurtaki sig og við getum verið öruggari framvegis með það að þeir sem koma fyrir þingnefndir segi okkur allt það sem þarf um framgang mála sem til umfjöllunar eru í þinginu hverju sinni. Þetta er staða málsins og að engu leyti óeðlilegt, hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir, að þingflokksformaður viðkomandi flokks eftir þingflokksfund komi fram og skýri afstöðu flokksins til mála.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þær upplýsingar sem hv. formaður iðnn. kom með áðan um umfjöllun nefndarinnar um málið. Ég fyrirgef honum hér með að hafa ekki mætt á fund hv. efh.- og viðskn. þar sem hann átti að sitja á þeim tíma. Í sambandi við það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ræddi um áðan, um metnaðarleysi þingmanna varðandi það að fá þetta mál upplýst, þá verð ég að viðurkenna að ég hef áhyggjur af metnaðarleysi hv. þingmanna Vinstri grænna varðandi það að afgreiða málið. Ég hygg að metnaður flestra þeirra sem hér eru í salnum standi til þess að afgreiða það og sjá til þess að fyrirhuguð virkjun rísi. Ég hef miklar áhyggjur af því að hv. þm. Vinstri grænna séu að reyna að draga úr metnaði okkar hinna í sambandi við það mál. Ég tel að iðnn. hafi staðið vel að þessu. Allt það sem hefur verið rætt og verið gagnrýnisefni kom fram á þeim fundi sem iðnn. hélt í morgun og síðan mun iðnn. að sjálfsögðu gefa skýrslu um málið eins og til hefur staðið, en metnaður þingmanna er mikill almennt séð til þess að klára þetta mál.

Herra forseti. Einn helsti samningamaður Íslendinga, stjórnarformaður Reyðaráls, Geir A. Gunnlaugsson, var í viðtali í Stöð 2 27. mars sl. og var spurður hvort upplýsingar sem hann hefði gefið hefðu verið sannleikanum samkvæmar. Stjórnarformaðurinn segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Mér finnst það fullkomlega réttlætanlegt til þess, vegna málsins, að menn ja, þess vegna séu ekki alveg að segja sannleikann af því að menn verða að nota þennan tíma til þess að reyna að fá fram þá niðurstöðu sem við viljum.`` Það er væntanlega þetta sem hv. þm. Hjálmar Árnason kallar viðskiptasiðferði. Ég kalla þetta ekkert siðferði. Síðan hefur einnig komið fram í fjölmiðlum að formaður samráðsnefndar við Norsk Hydro, Þórður Friðjónsson, segir m.a. í blaðaviðtali við DV fyrir fáeinum dögum, með leyfi forseta: ,,Í lok febrúar voru teknar ákvarðanir hjá Norsk Hydro um að staðan þar væri með þeim hætti að tímasetningar varðandi álver í Reyðarfirði kynnu að raskast. Aðalsamningamaður Norsk Hydro lét mig vita af því að blikur væru á lofti með tímasetningar og í framhaldi af því lét ég ráðherra vita af málinu.`` Síðan er hæstv. ráðherra spurður út í þetta í fjölmiðlum. Hæstv. ráðherra sagðist þá hafa enn lifað í voninni og af þeim sökum ættu þessar upplýsingar ekki heima hjá efh.- og viðskn. Þetta kalla ég að leyna Alþingi og þingnefndir upplýsingum og þetta eru engar dylgjur. Þetta eru staðreyndir sem eru staðfestar af ráðherrum í ríkisstjórninni.

Hæstv. forseti. Enn er höfðinu barið við steininn. Í þessu máli er búið að fara yfir dagsetningar og frásagnir æðioft úr þessum ræðustóli og ég tel mig ekki þurfa að gera það í raun einu sinni enn. En það sem hv. þm., Ögmundur Jónasson, virðist alls ekki geta skilið og hefur þó mikla reynslu úr viðskiptalífinu vegna þess að hann er í stjórn ákveðins lífeyrissjóðs, hefur verið formaður lífeyrissjóðs og býr yfir mikilli þekkingu í sambandi við viðskipti vegna þessa, en hann áttar sig ekki á því að ákvörðun skiptir máli. Í þessu mikilvæga máli skiptir það máli hvenær ákvörðun var tekin í hinu margnefnda fyrirtæki Norsk Hydro. Meðan engin ákvörðun var tekin um að breyta út af tímaáætlunum og að vinna ekki samkvæmt undirritaðri viljayfirlýsingu, þá stóð sú yfirlýsing. Þetta var margítrekað af hálfu fulltrúa Norsk Hydro í fjölmiðlum á Íslandi, í fjölmiðlum í Noregi, við mig sem ráðherra sem fer með málaflokkinn o.s.frv. Með fullri virðingu fyrir þeirri viðskiptaþekkingu hv. þm. Ögmundar Jónassonar, þá áttu þessar upplýsingar og þetta hik ekki erindi til hv. þm. Það er fyrst þegar ákvörðun hefur verið tekin um breytingar sem hann ásamt öðrum þingmönnum átti rétt á upplýsingum og þá voru þær upplýsingar bornar á borð úr þessum ræðustól, fyrst sagt að yfirlýsing komi og þegar yfirlýsingin var tilbúin, þá var hún kynnt nákvæmlega úr þessum ræðustóli.

Herra forseti. Þetta hálmstrá sem hæstv. iðnrh. hefur reynt að nota í krappri vörn sinni undanfarna daga um að þrátt fyrir upplýsingar um breytta stöðu hafi ákvarðanir ekki verið teknar hjá Norsk Hydro, það heldur ekki. Þórður Friðjónsson lýsir þessu þannig í viðtali við fjölmiðla að í lok febrúar hafi ákvarðanir verið teknar hjá Norsk Hydro og það liggur fyrir og hefur komið fram opinberlega  Já, ég kalla það metnaðarleysi fyrir hönd Alþingis sem stofnunar þegar fyrir liggur að mikilsverðum upplýsingum hefur verið haldið frá Alþingi, að taka það mál ekki alvarlega. Ég fullyrði að í öllum nálægum þjóðþingum, rótgrónum þingræðisríkjum, væri svona atburður litinn mjög alvarlegum augum og víða er það þannig að það er saknæmt og refsivert svo nemur jafnvel allt að 20 ára fangelsi að greina þingnefndum rangt frá eða villa fyrir þeim með röngum upplýsingum. 

... þig í tukthús.

Hér eru að sjálfsögðu engar slíkar reglur í lögum, herra forseti, en það er auðvitað eitt sem á að athuga 

Það er eins gott að þú hafir ekki lögregluna til yfirráða.

Herra forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir og snýst um veitingu virkjunarleyfis vegna fyrirhugaðra framkvæmda við álver á Austurlandi nýtur stuðnings meiri hluta þingflokks Samfylkingarinnar, en sá stuðningur er með tilteknum fyrirvörum sem rétt er að gera grein fyrir. Í fyrsta lagi styðjum við málið í trausti þess að áætlanir um arðsemi framkvæmdarinnar standist. Í öðru lagi að land norðan Vatnajökuls verði verndað í kjölfar virkjunar með þjóðgarði. Í þriðja lagi að tryggt sé að þjóðhagsleg áhrif framkvæmdarinnar séu jákvæð þegar og ef út í hana er farið. Þeir þingmenn Samfylkingarinnar sem hafa lýst yfir andstöðu við framkvæmdina gera það vegna umhverfissjónarmiða. Við virðum þá afstöðu. Að öðru leyti greiðir þingflokkur Samfylkingarinnar atkvæði með frv.

Herra forseti. Enginn má við margnum, segir gamalt máltæki. Við blasir að meiri hluti er fyrir því á Alþingi að virkja við Kárahnjúka og reisa álver við Reyðarfjörð. Mín sýn á framtíðina er önnur og hið sama má segja um marga sjálfstæðismenn sem ég er málsvari fyrir. Ég er þó hlynnt því að nýta auðlindir okkar innan hóflegra marka og á sjálfbæran hátt. Núverandi virkjunaráform munu skaða hálendi Íslands meira en hægt er að sætta sig við þrátt fyrir þær mótvægisaðgerðir sem hæstv. umhvrh. hefur krafist með úrskurði sínum. Ég tel að arðsemi af fyrirhuguðum framkvæmdum sé ekki slík að hún réttlæti svo stórfelld náttúruspjöll. Fyrir utan það að njóta ríkisábyrgðar sem nema kann á annað hundrað milljarða kr. er framkvæmdaraðili undanþeginn sköttum og skyldum og loks kostar landið sem spillt verður ekki neitt. Ég álít að stórfelld ríkisafskipti af atvinnustarfsemi í landinu eigi að heyra fortíðinni til. Verkefni hins opinbera á að vera að setja atvinnustarfsemi almennan ramma eins og núverandi ríkisstjórn hefur að jafnaði gert. Þannig eru markaðnum búin eðlileg skilyrði og frumkvæði einstaklinganna getur notið sín. Af ofansögðu má ljóst vera, herra forseti, að ég mun ekki greiða frv. atkvæði mitt.

Virðulegi forseti. Ég vil geta þess að á eftir verður tekin tillaga frá mér í minni hluta iðnn. að rökstuddri dagskrá um að vísa þessu máli frá. Það er í ljósi þess að allt er í óvissu um framvindu Noral-verkefnisins. Stórfelld umhverfisspjöll sem af Kárahnjúkavirkjun hljótast eru óverjandi. Mikið skortir á að arðsemi verkefnisins sé fullnægjandi og deildar meiningar eru um hvort verkefnið yrði jákvætt fyrir byggðaþróun á Austurlandi í heild þegar til lengri tíma er litið. Síðast en ekki síst vil ég geta þess, virðulegi forseti, að gerð rammaáætlunar um forgangsröðun virkjunarkosta er ólokið og við teljum því, og ég, að það sé lag til þess að endurskoða fyrirhuguð áform um virkjanir á Austurlandi og setja þær inn í rammaáætlun. Nú sé tími og rúm til þess að endurskoða það mál allt og setja í heildstætt samhengi um það hvernig við ætlum að standa að því að virkja vatnsföll og jarðvarma í landinu.

Ekki er ætlast til þess að nú séu almennar umræður og menn biðji um orðið eftir hendinni. Einstakir þingmenn hafa svigrúm til þess að gera grein fyrir atkvæði sínu þegar kemur að einstökum greinum. Ég mun gefa þeim orðið sem fyrst kvöddu sér hljóðs.

Herra forseti. Það frv. sem hér er til umræðu var afgreitt út úr hv. iðnn. Átta nefndarmanna samþykktu og ákváðu að styðja það. Einn var á móti því. Rökin fyrir því að átta nefndarmanna iðnn. vildu styðja það voru í fyrsta lagi þau að hér er um að ræða verkefni sem getur skilað gífurlega mikilli arðsemi til eigenda síns, Landsvirkjunar. Hér er verkefni sem kann að leiða til þess að útflutningsverðmæti þjóðarinnar aukist um 14%. Hér er um að ræða verkefni sem mun hafa afskaplega jákvæð byggðaáhrif, ekki síst á Austurlandi. Hér er um að ræða verkefni sem getur aukið þjóðarframleiðslu varanlega um allt að 1%. Hér er verkefni sem mun geta lagt grunninn að mikilli hagsæld, lagt grunninn að áframhaldandi uppbyggingu hins íslenska velferðarkerfis. Frv. felur í sér heimild Alþingis til þess að ráðherra gefi út virkjunarleyfi að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Þetta er metnaðarfullt frv. og þess vegna segi ég já.

Herra forseti. Að sjálfsögðu á Alþingi að samþykkja þessa virkjunarheimild nú á vorþingi. Það er nauðsynlegt fyrir framhald málsins að virkjunarheimild sé til staðar þegar farið verður í viðræður við önnur fyrirtæki en Norsk Hydro, um byggingu og rekstur álvers í Reyðarfirði, en ný viðræðunefnd hefur verið skipuð í það verkefni undir forustu Finns Ingólfssonar, fyrrv. iðnrh. Verði virkjunarheimildin ekki samþykkt mætti líta á það sem skilaboð um að Kárahnjúkavirkjun sé frátekin fyrir Norsk Hydro. Það væri ekki gott upplegg í þær mikilvægu viðræður sem fram undan eru, viðræður sem skipta atvinnulífið á Austurlandi gífurlegu máli. Því er nauðsynlegt að ljúka afgreiðslu þessa á næstu dögum og gera það að lögum.

Ég vil ítreka að þetta eru ekki almennar umræður. Þessu er ekki beint sérstaklega til hv. þm. er síðast talaði, en smátt og smátt hefur mér orðið á í messunni um stjórn þingsins

Herra forseti. Ég vil segja aðeins fáein orð um atkvæðagreiðsluna. Ég tel ekki forsendur til að taka þetta frv. til atkvæðagreiðslu, einfaldlega vegna þess að of margir þættir málsins eru enn óupplýstir. Ég vísa þar t.d. í staðhæfingar sem komu fram hjá stjórnarformanni Reyðaráls í fjölmiðlum nú nýlega um að eitt helsta ágreiningsefnið í samningaviðræðunum hefði verið tryggingarupphæð, 800 millj. dollarar, 80 milljarðar íslenskra króna, án þess að því væri svarað hver ætti að axla þá ábyrgð. Lýtur hún að Íslendingum, íslenska ríkinu, íslenskum fjárfestum, íslenskum lífeyrissjóðum sem kæmu til með að fjárfesta í verkefninu eða lýtur hún að Norsk Hydro? Er það tilboð þeirra gagnvart Íslendingum að þeir ætli að axla þessa ábyrgð gegn því að þeir fái meirihlutaeign í fyrirtæki með því að láta minnihlutafjármagn af hendi? Hvað býr að baki þessum upplýsingum og staðhæfingum sem komu fram hjá stjórnarformanni Reyðaráls? Ég spurði eftir þessu 

Virðulegi forseti. Noral-verkefnið er í óvissu. Hér er verið að leggja drög að gríðarlegum náttúruspjöllum. Deildar meiningar eru um arðsemi verkefnisins. Við höfum ekki lokið vinnu við rammaáætlun um notkun vatnsafls og jarðvarma og mjög deildar meiningar eru um byggðaþróun sem afleiðingu af verkefninu. Þess vegna, virðulegi forseti, segi ég já um að vísa þessu frá.

Hæstv. forseti. Ég greiði að sjálfsögðu atkvæði gegn því að vísa þessu máli frá. Kárahnjúkavirkjun er stór og metnaðarfull framkvæmd. Við Íslendingar erum ekki óvanir því að hugsa stórt og m.a. þess vegna búum við við velsæld í þessu landi. Ég er þakklát fyrir þann mikla stuðning sem þessi framkvæmd við Kárahnjúka fær á hv. Alþingi og í samfélaginu almennt.

Hæstv. forseti. Hér er komið til afgreiðslu eitt stærsta mál þessa þings og jafnvel langstærsta málið sem við höfum fjallað um hér. Það er búið að upplýsa málið. Það er búið að vinna málið til fullnustu. Það hefur gífurlega jákvæð áhrif á byggðaþróun þrátt fyrir að öðru sé haldið fram í ræðustól hér. Það er mikið hagsmunamál fyrir mjög marga aðila. Það er stórt hagsmunamál fyrir þjóðarbúið og okkur ber að afgreiða málið nú. Ég segi því nei við því að vísa þessu frv. frá. Það væri fráleit niðurstaða eftir þá góðu og miklu umfjöllun sem hér hefur farið fram. Ég segi nei, hæstv. forseti.

Herra forseti. Það er til marks um afar dapurlega þráhyggju að þröngva áfram þessu tilgangslausa og í raun úrelta frv. um Kárahnjúkavirkjun. Málið er í upplausn eftir að Norsk Hydro hrökk frá því. Það fer nánast á byrjunarreit á nýjan leik eftir tæplega fimm ára þrautagöngu. Fyrir liggur að Alþingi hefur verið leynt mikilsverðum upplýsingum um stöðu málsins í vinnu þess og auðvitað á Alþingi að mæta þessu með því að taka málið af dagskrá og snúa sér að öðrum brýnni og þarfari verkefnum. Ég greiði því að sjálfsögðu atkvæði með þessari frávísunartillögu, herra forseti.

Herra forseti. Í þessu máli er fátt eftir annað en taka hina pólitísku ákvörðun. Hv. þm. Vinstri grænna eru annarrar skoðunar. Saga þeirra og afstaða í þessu máli hefur verið mjög breytileg. Til að byrja með var umhverfisþátturinn meginstoðin í andófi þeirra. Síðan hvarf græni liturinn eins og það var hér orðað. Þá réðust þeir á arðsemina og reyndu að gera hana tortryggilega. Það gekk ekki. Þá réðust þeir á byggðaáhrifin og hin þjóðfélagslegu áhrif, reyndu að gera lítið úr þeim, en rökstuðningur þeirra hélt ekki. Voru þá fá strá eftir. En að undanförnu hafa þeir gripið til þess ráðs að nota dylgjur, jafnvel vænt einstaklinga um lygar og nú er hápunkturinn á þessu að koma með frávísun. Herra forseti. Pólitískur vilji þarf að liggja fyrir og þess vegna á Alþingi að hafa þann metnað að taka afstöðu til málsins. Því er eðlilegt að segja afskaplega skýrt, nei, við þessari frávísunartillögu.

Virðulegur forseti. Hæstv. iðnrh. og hv. formaður iðnn. hafa klifað á því í þessu máli að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð sé á móti því. Það er rétt, herra forseti, en vera kann að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hafi rétt fyrir sér í málinu. Arðsemi af þessu verkefni er neikvæð ef rétt er reiknað og ég fullyrði að mælistika ríkisstjórnarinnar og Framsfl. í þessu máli sé ónothæf. Verkefnið er ósjálfbært og veldur slíkum skaða á verðmætri náttúru landsins að það getur skaðað ímynd Íslands sem náttúruperlu í norðri til langframa. Ég styð þessa tillögu um að þessu vonda verkefni verði vísað frá.

Herra forseti. Hér liggur fyrir frávísunartillaga sem ég styð. Það á ekki að virkja nema orkukaupandi sé til staðar, en hann verður í allra fyrsta lagi til staðar í lok ársins 2003 vegna þeirrar stöðu sem málið er í og hvarfs Norsk Hydro frá málinu. Úrskurður umhvrh. hefur auk þess verið kærður og hefur nú verið tekinn til dómsmeðferðar. Ég tel rétt að fá niðurstöður í það mál áður en við afgreiðum á þingi lagafrv. sem byggir á þeim úrskurði sem er nú í kæruferli. Varðandi arðsemi verkefnisins þá er ekki allt reiknað til kostnaðar sem með eðlilegum hætti á að vera inni í þessu dæmi. Ég tel að hin mikla þjóðhagslega arðsemi sem hér er reidd fram sem rök í málinu standist ekki þegar litið er til fleiri þátta.

Herra forseti. Stuðningur minn við virkjun við Kárahnjúka hefur ávallt verið skilyrtur við það að tryggt væri að orkan frá Kárahnjúkavirkjun yrði nýtt til atvinnuuppbyggingar á Austurlandi. Nú er það mál allt í uppnámi. Meðan svo er mun ég ekki greiða þessu máli atkvæði og tek þá afstöðu að sitja hjá.

Herra forseti. Ég greiði atkvæði gegn þessu frv. Ég er sannfærður um að það stríðir gegn þjóðarhag og dregur úr möguleikum okkar til efnahagsframfara. Verið er að greiða atkvæði um heimild til stórvirkjunar sem á að sjá einum orkukaupanda fyrir orku. Sá kaupandi er ekki í sjónmáli. Þrátt fyrir það fullyrða talsmenn ríkisstjórnarinnar með hæstv. iðnrh. fremstan í flokki og formann iðnn. að hér sé á ferðinni verkefni sem gefi bullandi arðsemi. Þetta er orðalagið. Um arðsemina efast ég og tel að svo verði reyndar ekki. Fyrra orðið er vel við hæfi.

Herra forseti. Ég greiði atkvæði gegn þessari grein og frv. Kárahnjúkavirkjun mun valda margfalt meiri náttúruspjöllum en nokkur einstök framkvæmd á Íslandi af manna völdum hefur gert til þessa. Virkjunin krefst flutnings á jökulám á milli vatnasvæða. Virkjunin krefst þess að gerð verði gríðarlega stór uppistöðulón sem munu svo fyllast á ákveðnum tíma innan nokkurra hundruða ára sem þýðir að þessi virkjun er ekki sjálfbær. Við erum að níðast á landinu okkar með því sem hér er verið að leggja til. Virðulegi forseti. Hvert ársstarf í þessum verkefnum er talið að kosti um 400 millj. kr. En af hálfu hins opinbera er einungis varið um 700 millj. kr. til þróunar- og markaðsstarfs í ferðaþjónustu, þess atvinnuvegar sem vex hraðast á Íslandi. Það er eins og tvö ársstörf munu kosta í þessum heildarframkvæmdum. Sjái nú hver hvaða vit er í þessari forgangsröðun.

Herra forseti. Þetta frv. sem við ræðum hér og ætlum vonandi að samþykkja, er ákveðinn þáttur í módeli um virkjun á Austurlandi. Módelið felst í því að rannsóknir hafa verið stundaðar, umhverfismat er fengið, fjármögnun og framkvæmdir hafa verið skipulagðar og hér er verið að veita heimild til þessara framkvæmda. Þá er módelið fullkomið. Þetta módel er nauðsynlegt og það er óháð fjárfestum. Ég vil benda á að þjóðin lifir á mannauði og auðlindum og það er mjög nauðsynlegt að við nýtum til fullnustu auðlindir okkar til lands og sjávar, þar á meðal orkuna. Ég greiði þessu frv. atkvæði mitt.

Herra forseti. Með fáheyrðum bolabrögðum leyfir ríkisstjórnin sér að þvinga Alþingi Íslendinga til að gefa hæstv. iðnrh. heimild til að fremja mestu náttúruspjöll Íslandssögunnar. Í hvaða tilgangi? Jú, til vonar og vara ef svo færi að Finni Ingólfssyni og Friðriki Sophussyni, sem gerðir hafa verið út af örkinni takist að finna risa, álrisa, sem tilbúinn væri að aumka sig yfir íslensk stjórnvöld sem krjúpa á blóðrisa hnjám í bæn um að fá hingað til lands mengandi málmbræðslu svo stjórnvöld geti komið í lóg ókeypis mengunarkvótum sem þeim tókst að herja út í gegnum Kyoto-ferlið --- heimildin til hæstv. ráðherra er liður í þessu ferli, --- tækist að lokka álrisa til Íslands. Þetta er feit gulrót sem kemur til með að halda náttúru landsins norðan Vatnajökuls í gíslingu í 10--15 ár. Ég segi nei.

Herra forseti. Hér er komið að atkvæðagreiðslu um eitt stærsta mál sem Alþingi hefur haft til meðferðar, eitt stærsta mál fyrir þjóðina, Austurland og framtíðina. Upplýsingar liggja fyrir um málið á Alþingi og allar dylgjur um lygar í þessu máli eru þeim ekki til sóma sem fara með þær. Mikilvægt skref varðandi framgang þessa máls er stigið í dag. Að sjálfsögðu segi ég já og mun samþykkja þetta frv. sem hér liggur fyrir.

Herra forseti. Með þessu frv. er verið að heimila þá virkjun sem hefur fengið falleinkunn vegna óafturkræfra og mikilla náttúruspjalla á hálendi landsins. Virkjunarframkvæmdirnar eru í raun sérsmíðaðar að þörfum álvers Norsk Hydro á Reyðarfirði en það hefur nú fallið frá framkvæmdum, a.m.k. í bili. Virkjun Jökulsár á Brú og Jökulsár í Fljótsdal ásamt stækkun Kröflu er opið leyfi fyrir Landsvirkjun til 10 ára til að nýta orkuna til hvaða orkufreks iðnaðar sem er og til fellur á þessu tímabili. Það er ekkert í frv. sem skilyrðir orkunýtinguna við Austurland. Því segi ég nei, herra forseti. Að lokum, að segja að hvít lygi hafi verið viðhöfð er ekki dylgjur af hálfu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs.

Herra forseti. Virkjun Kárahnjúka er forsenda fyrir byggingu álvers á Reyðarfirði. Hér er á ferðinni eitt stærsta byggðamál sem rekið hefur á fjörur Alþingis en talið er að þarna geti skapast allt að 1000 ný störf á Austurlandi en þar hefur fólki fækkað verulega á undanförnum árum. Þarna gætu líka skapast útflutningsverðmæti upp á allt að 60 milljarða á ári. Það er nauðsynlegt fyrir framhald málsins að samþykkja virkjunarheimildina á þessu þingi. Ég segi því já.

Herra forseti. Fyrir það fyrsta er hin risavaxna Kárahnjúkavirkjun með byggingu stíflu við Kárahnjúka, Hálslóni og flutningi Jökulsár á Brú yfir í Lagarfljót óverjanleg framkvæmd vegna mikilla og óafturkræfra umhverfisáhrifa. Í öðru lagi er þetta mál í uppnámi, nánast aftur á byrjunarreit eftir mörg ár og við þær aðstæður er fráleitt að afgreiða virkjunarheimild í lögum, óskilyrta virkjunarheimild til að Landvirkjun geti haft hana á lager. Dapurlegast af öllu er þó það, herra forseti, ef nú á að reyna að setja upp nýtt leikrit handa Austfirðingum, nýjan einþáttung um byggð. Maður veit ekki í hvorar heimsbókmenntirnar á frekar að vitna, Beðið eftir Godot eða Ferðina sem aldrei var farin.

Hæstv. forseti. Ég vil taka skýrt fram að hér er um mjög umhverfisvæna aðgerð að ræða, að virkja fallvötnin okkar, og við eigum að gera það. Ég vil líka taka skýrt fram að hér er um mjög arðsama framkvæmd að ræða. Það hefur alls staðar komið fram. Ég vil enn fremur taka skýrt fram að hér er um mjög byggðavæna aðgerð að ræða. Það hefur líka komið mjög skýrt fram og, hæstv. forseti, ég vil loks taka skýrt fram að hér er um mjög þjóðhagslega og nauðsynlega aðgerð að ræða. Við eigum að greiða þessu atkvæði okkar og það mun ég gera, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Ég er eindreginn stuðningsmaður þessa máls. Ég tel að efnahagsleg áhrif þess og sá ávinningur sem þessi framkvæmd mundi hafa fyrir Austurland og alla landsbyggðina réttlæti fyllilega þá röskun sem verður á umhverfi landsins ef af þessu verður. Ég tel að það séu fyllilega rök fyrir því að þessi heimild sé afgreidd núna frá þinginu til að hún sé til staðar, sé á lager, ef það skyldi henda að vonir okkar sem berum í brjósti ákveðna bjartsýni í þessu máli rætist.

Herra forseti. Þótt það gerist ekki oft greiði ég atkvæði gegn því að vísa þessu máli til 3. umr. Í fyrsta lagi er ég algerlega andvígur því og ég tel að málsmeðferðin í þinginu sé svo ámælisverð að það væri skárri kostur að láta hér staðar numið. Síðan leyfi ég mér, herra forseti, að nota þetta tækifæri til að vekja athygli á því að efnisgreinar frv. voru áðan samþykktar, í öðru tilvikinu með 42 og hinu 43 atkv. Hæstv. iðn.- og viðskrh. lofaði 55 atkvæða stuðningi við málið svo seint sem í gærkvöldi og hefur heldur 

Hvað eru margir á móti?

Já, hvað eru margir á móti?

Herra forseti. Nú er sýnt að málinu verður vísað til 3. umr. Ég legg áherslu á að þetta þingmál verði kallað inn í nefnd að nýju. Efh.- og viðskn. þingsins var falið að fara yfir efnahagslegar forsendur málsins. Ég hef upplýst fyrr í dag að ýmsir veigamiklir þættir eru enn óupplýstir. Staðhæfingar eru um að tekist hafi verið á um 80 milljarða kr. ábyrgð, 800 millj. dollara ábyrgð --- þetta upplýsti stjórnarformaður Reyðaráls. Ég legg áherslu á, herra forseti, að þessu máli verði vísað til nefndar og verði tekið til umfjöllunar og skoðunar í ... 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá efh.- og viðskn. vegna frv. til laga um breyt. á lögum um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl.

Ég bið hv. ræðumann afsökunar á inngripi í ræðu hans en ég vil minna hv. þingmenn á að búist er við mörgum atkvæðagreiðslum fyrir matarhlé.

Virðulegi forseti. Nefndin hefur fjallað um þetta mál, og hún kallaði á fund til sín nokkra ágæta einstaklinga sem getið er um í nál. Þessu frv. er ætlað að lækka almennt vörugjald af bensíni tímabundið til loka júní á þessu ári til að vega á móti verðlagsáhrifum af hækkun á heimsmarkaðsverði bensíns. Nefndin bendir á að ríkisstjórnin hefur gert ýmsar aðgerðir til þess að reyna að draga úr hækkun á verðlagi á þessu ári, t.d. hefur áfengisgjald ekki verið hækkað og ekki er reiknað með að það verði. Hætt var við hækkun á afnotagjöldum Ríkisútvarpsins og eins hækkun á komugjöldum sjúklinga en allar þessar ráðstafanir saman þýða 750 millj. kr. í mínus fyrir ríkissjóð miðað við fjárlög. 80 millj. koma til viðbótar með þeim ráðstöfunum sem hér er verið að gera með lækkun vörugjalds af bensíni þannig að ríkissjóður hefur lagt allmikið af mörkum til að lækka verðlag þannig að markmið kjarasamninga geti haldið. Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal vekur athygli á því að gleymst hafi að geta þess að breytingar voru gerðar á tollum á grænmeti. Það er rétt að það komi fram hér. Virðulegi forseti. Öll nefndin skrifaði undir þetta álit en þó hafa þrír nefndarmenn ákveðna fyrirvara á þessu, og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og Össur Skarphéðinsson hafa viljað láta þessa lækkun á vörugjaldinu gilda til 1. nóv. í stað 30. júní. Þessir hv. þm. munu væntanlega gera grein fyrir fyrirvörum sínum á eftir.

Herra forseti. Ég hefði óskað eftir því að hv. formaður efh.- og viðskn. hefði gert grein fyrir afstöðu sinni til þessa sem hann lýsti síðast, þ.e. þeirrar brtt. sem ég flyt ásamt hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni við þetta mál um að gildistaka þessarar lækkunar verði lengri en áformað er í frv. Ekki síst var tekist á um þetta atriði eða um fjallað í hv. efh.- og viðskn. Eins og fram hefur komið er frv. liður í þeirri viðleitni að leggja til aðgerðir til að hin margfrægu rauðu strik í maímánuði haldi og styðjum við þingmenn Samfylkingarinnar að sjálfsögðu frv. þó að við teljum að þar hefði átt að gera betur en lagt er til í frv. Ég vil aðeins gera nánari grein fyrir afstöðu gesta sem komu á fund nefndarinnar og viðhorfa þeirra til þessa máls, heldur en kom fram í máli formanns, en þeir sem komu á fund nefndarinnar voru auk fulltrúa frá fjmrn., Gylfi Arnbjörnsson frá ASÍ, Runólfur Ólafsson frá Félagi íslenskra bifreiðaeigenda, Edda Rós Karlsdóttir frá Búnaðarbanka Íslands, Reynir Guðlaugsson frá Skeljungi og Magnús Ásgeirsson frá Olíufélaginu. Bundnar eru þó nokkrar vonir við, eins og fram kom í máli hæstv. fjmrh. þegar mælt var fyrir málinu í gær, að olíufélögin legðu líka sitt af mörkum að því er varðar lækkun á bensíni og að þau hækki ekki verð á bensíni þrátt fyrir þá hækkun sem orðið hefur á heimsmarkaðsverðinu. Ég verð að segja, herra forseti, að í umfjöllun nefndarinnar í gær um þann þátt málsins sem snýr að olíufélögunum varð ég fyrir nokkrum vonbrigðum með viðbrögð olíufélaganna og afstöðu þeirra til málsins. Jú, það er rétt og var staðfest að þau koma til móts að því leyti að þau munu ekki hækka bensínverðið í tilefni hækkunar á heimsmarkaðsverðinu nú en þegar gengið er á fulltrúa olíufélaganna um hversu lengi þeir muni halda verðinu óbreyttu eða hækka ekki, þá er fátt um svör. Reyndar er það svo að annar fulltrúi olíufélaganna treystir sér í rauninni ekki til að gefa nein fyrirheit um það að slíkt mundi halda lengur en út aprílmánuð. Það veldur nokkrum vonbrigðum vegna þess að ég stóð í þeirri trú að olíufélögin mundu a.m.k. þann tíma sem hér er lagt upp með í frv. halda bensínverðinu óbreyttu, en þau telja að þau þurfi að stilla sig af miðað við heimsmarkaðsverð og gengi. Það veldur því vissulega vonbrigðum þó að það sé út af fyrir sig þakkarvert að olíufélögin hækki ekki bensínið þessa stundina í tilefni af hækkun á heimsmarkaðsverðinu. Ég vil einnig fara nokkrum orðum, herra forseti, um þá umfjöllun sem varð í nefndinni varðandi rauðu strikin og þau viðhorf manna sem eru kannski mismunandi um það hvort rauðu strikin haldi eða ekki, þá óskuðum við eftir því fulltrúar Samfylkingarinnar í efh.- og viðskn. að fá Eddu Rós Karlsdóttur, forstöðumann greiningardeildar Búnaðarbankans, á fund nefndarinnar en forstöðumaður greiningardeildarinnar hafði látið í ljós ýmsa fyrirvara og athugasemdir eða kannski aðvaranir um að óvarlegt væri að treysta því algerlega að rauðu strikin haldi eins og menn hafa væntingar um í maímánuði nk. Það er deginum ljósara að afar brýnt er að allir leggi sig fram um að svo verði og vissulega hefur ríkisstjórnin gert það að ýmsu leyti með því að draga til baka áformaðar hækkanir, ýmsar gjaldskrárhækkanr sem voru fyrirhugaðar eins og við fórum nokkuð í gegnum við 1. umr. málsins í tengslum við ráðstafanir í ríkisfjármálum. En við höfum eilitlar áhyggjur af því, herra forseti, miðað við það að hér er verið að lækka bensín tímabundið og mikil óvissa um þróun heimsmarkaðsverðs, þó að menn búist við lækkunum í sumar þá eru miklir óvissutímar nú, að menn geta ekki reitt sig á að þær lækkanir gangi fram. Menn hafa áhyggjur af því þegar þessari tímabundnu lækkun lýkur að verð á bensíni muni rjúka upp aftur og hafa mjög óæskileg áhrif á vísitöluna. Menn eru því að velta fyrir sér og hugleiða að þar sem svona er búið um hnútana, þá sé með einum eða öðrum hætti verið að spila á vísitöluna og velta vandanum raunverulega fram yfir tímabilið eftir maímánuð þegar mælingu á vísitölunni, sem skiptir máli um rauðu strikin, er lokið. Ég vil, herra forseti, vitna í það sem Edda Rós Karlsdóttir hefur að segja almennt um rauðu strikin sem kom fram í gær m.a. í Ríkisútvarinu og hún endurtók reyndar á fundi nefndarinnar í gær, en í Ríkisútvarpinu segir forstöðumaður greiningardeildar Búnaðarbankans, með leyfi forseta: ,,Það hefur verið byggð upp svona verðbólgustífla má segja sem hefur komið í veg fyrir verðhækkanir á síðustu mánuðum og hún hefur náttúrlega lýst sér í því að fyrirtæki og opinberir aðilar hafa haldið í sér til þess að tryggja að rauðu strikin haldi og við sjáum til dæmis að innfluttar vörur aðrar en matvörur eiga í raun inni nokkra hækkun út af veikingu krónunnar. Hið opinbera hefur verið að draga til baka hækkanir og annað slíkt og ég held að það sé alveg ljóst að þessi verðbólgustífla, hún mun að einhverju leyti bresta strax um miðjan maí og í kjölfarið muni verðbólga hækka tímabundið.`` Hún segir, herra forseti, að innflytjendur eigi inni nokkra verðhækkun vegna lækkunar á gengi krónunnar á síðasta ári og telur að áhrif gengislækkunar á matvörur hafi komið fram, og segir hér orðrétt, með leyfi forseta: ,,Hins vegar í svonefndum varanlegum neysluvörum, heimilistækjum, húsgögnum og þvíumlíku þá sýnist henni að seljendur hafi ekki hækkað verð í samræmi við veikingu krónunnar.`` --- Það er því ljóst, herra forseti, að forstöðumaður greiningardeildarinnar telur að það sé enn töluvert í pípunum sem eigi eftir að koma fram í hærra verðlagi. Síðan segir forstöðumaðurinn, með leyfi forseta: ,,Eitt grundvallaratriði þess að verðbólgan fari ekki á flug er að krónan haldi áfram að styrkjast og einnig að hækkunum á opinberum gjöldum sem dregnar voru til baka verði ekki lætt inn.`` Herra forseti. Auðvitað er afar mikilvægt að þær hækkanir sem ríkisstjórnin hefur dregið til baka fari ekki að koma fram einhvern tíma aftur síðar á árinu og þetta sé lækkun sem a.m.k. er hægt að treysta að komi ekki fram á þessu ári. Nefndin áréttar það raunverulega í nál. sínu en þar segir, með leyfi forseta: ,,Nefndin bendir jafnframt á að ríkisstjórnin hefur fallið frá gjaldtöku á árinu 2002 vegna hækkunar áfengisgjalds sem gert var ráð fyrir við samþykkt fjárlaga, fyrirhugaðri hækkun afnotagjalda Ríkisútvarpsins og fyrirhugaðri hækkun á komugjöldum sjúklinga, en þessar ráðstafanir hafa það í för með sér að ríkissjóður verður af alls u.þ.b. 750 millj. kr. miðað við fjárlög.`` Það stendur út af í þessu að ríkisstjórnin hefur ekki dregið til baka þá hækkun sem boðuð var í tengslum við fjárlagaafgreiðsluna og snertir hækkun á skráningar- og efnisgjöldum í framhaldsskólum og háskólum sem við ræddum fyrir áramótin að mundi hafa 0,14% áhrif á vísitöluna sem er ekki að öllu leyti komin fram, herra forseti, og var staðfest í nefndinni af fulltrúum fjmrn. og reyndar ASÍ að mundi koma frekar fram í vísitölunni síðar á þessu ári. Er það út af fyrir sig sérstakt að ríkisstjórninni skuli vera svona fast í hendi að halda í hækkun á þeim innritunargjöldum með tilliti til þó þeirrar viðleitni sem hún hefur sýnt að lækka áformaðar gjaldtökur um 750 millj. kr. en hækkun á innritunar- og efnisgjöldunum átti að gefa ríkissjóði 100 millj. kr. og hafa veruleg áhrif á vísitöluna eða um 0,14% og er verulega íþyngjandi fyrir námsmenn en þetta er liður í stefnu sjálfstæðismanna sem framsóknarmenn hafa greinilega orðið að kaupa, þ.e. að festa hér skólagjöld í sessi. Þetta vildi ég draga fram, herra forseti, að ákveðnir þættir eru enn þá í pípunum sem ýmsir hafa áhyggjur af að komi fram í hækkun á vísitölunni og það eru aðilar sem eru ekki eins bjartsýnir og ríkisstjórnin og t.d. ASÍ um að rauðu strikin haldi. Ég vil halda því til haga í umræðunni að það er ekki síst Alþýðusamband Íslands og forusta þess sem á þakkir skildar fyrir það hvernig hún hefur barist ötullega fyrir því á mörgum vígstöðvum að rauðu strikin haldi og verðbólgan fari ekki á flug og ríkisstjórnin hefur sannarlega tekið þátt í því með þeim hætti sem ég hef lýst og fram kemur í nál. Það er ekki bara forstöðumaður greiningardeildar Búnaðarbankans sem hefur þessar áhyggjur að því er varðar verðbólguna og rauðu strikin. Ég vil minna á nýlegt álit Alþjóðagjaldeyrissjóðsins en þar segir, með leyfi forseta, og vitna ég þar í forustugrein í Morgunblaðinu í dag: ,,Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn virðist í raun ekki hafa trú á því að verðbólgan geti orðið undir 4% í byrjun næsta árs og nálægt 2,5% markmiði bankans undir lok þess. Sendinefnd sjóðsins telur ,,hætt við að verðbólga verði ofan við þennan feril``. Hún telur að enn eigi verðlagsáhrif gengislækkunar krónunnar eftir að koma fram, að launabreytingar geti orðið meiri en Seðlabankinn gerir ráð fyrir, annars vegar vegna launaskriðs og hins vegar ef rauðu strikin í maí haldi ekki.`` Herra forseti. Í þessu áliti Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er að hluta til tekið undir þær áhyggjur sem fram koma hjá forstöðumanni greiningardeildar Búnaðarbankans. Út af fyrir sig væri mjög freistandi, herra forseti, þó að ég ætli ekki að gera það að ræða ýmislegt sem kemur fram í áliti Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem væri auðvitað nauðsynlegt að ræða á þingi, t.d. þær áhyggjur sem koma fram hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum um aukna áhættu sem hefur skapast í fjármálakerfinu og getu þess til að bregðast við áföllum sem hafi minnkað. Þar er aftur verið að hamra á því sem ég hef iðulega minnt á hér í ræðustól að gera þarf kröfur um hærra eiginfjárhlutfall bankastofnana og að Fjármálaeftirlitið hafi skýrari lagaheimild til þess að krefjast hærra eiginfjárhlutfalls. Einnig vitna þeir í að reglur um að framlög banka á afskriftareikningi útlána séu lakari en best gerist erlendis. Þetta eru allt atriði sem ég hef margtekið upp, bæði í umræðum og fyrirspurnum á þingi og það var freistandi að minnast þess þó að málið sé ekki alveg skylt því sem við erum að ræða hér, og þó, þar sem ég vitnaði í það sem varðar verðbólguþáttinn í áliti Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ég vil líka vitna til þess sem fram kom hjá forstöðumanni greiningardeildar Búnaðarbankans á fundinum í efh.- og viðskn. Hún taldi að svigrúmið til að halda sig innan rauðu strikanna væri mjög knappt og hafði þá fyrirvara á sem ég lýsti að þeir gætu haldið og nefndi það að aðeins tvisvar á 10 ára tímabili hefði tekist að halda sig innan við svo þröngt svigrúm sem hér er eftir til að rauðu strikin haldi. Það þarf að halda vel á spöðunum til að svo verði. Þá kem ég, herra forseti, og skal út af fyrir sig ekki lengja þetta mikið frekar, að þeirri brtt. sem við höfum flutt, hv. þm. Össur Skarphéðinsson og ég, og hún snertir það hvað þessi lækkun á almennu vörugjaldi af bensíni eigi að gilda lengi. Við teljum óvarlegt að það sé einungis til loka júní 2002 og minnum á að það eru óvissutímar fram undan varðandi bensínverð og hækkun á heimsmarkaðsverði og alls óvíst að sú lækkun sem menn treysta á gangi fram, og þá standa menn frammi fyrir því að vörugjaldið mun aftur fara upp í það sem var fyrir þessa breytingu, þ.e. 10,50, og það mun örugglega ekki standa á olíufélögunum heldur að hækka verð á bensíni. Þetta getur haft gífurleg óæskileg áhrif á vísitöluna. Þess vegna teljum við að ríkisstjórnin þurfi að hafa svigrúm til þess að geta framlengt þessa lækkun á almennu vörugjaldi ef þörf er á, og til eru tvær leiðir í því sambandi. Við fórum yfir það, ég og hæstv. fjmrh., við 1. umr. málsins og skiptumst nokkuð á skoðunum. Hæstv. ráðherra hélt því þá fram að það stæðist ekki að setja ákvæði til bráðabirgða eins og ég taldi að væri möguleiki, þ.e. að setja heimildarákvæði til bráðabirgða þess efnis að ef þessar lækkanir á fyrirhuguðu heimsmarkaðsverði gengju ekki fram hefði ríkisstjórnin heimild miðað við þessa tilteknu forsendu til að framlengja þessa lækkun á vörugjaldi. Af því að ráðherra var þeirrar skoðunar að þetta væri ekki hægt, með vísun í stjórnarskrána, sagði ég að vilji væri allt sem þyrfti í því efni, og ég held að ég hafi sannfærst enn frekar um það á fundi efh.- og viðskn. Meiri hluti þeirra úr stjórnarflokkunum í efh.- og viðskn. sem tjáðu sig voru þeirrar skoðunar líka eins og við í minni hlutanum að því er þetta atriði varðar. Okkur kom saman um að ef vilji væri fyrir hendi væri hægt að formúlera slíkt heimildarákvæði fyrir ríkisstjórnina. Við förum að vísu ekki þá leið í brtt. okkar heldur gerum beina tillögu um það að þetta ákvæði um lækkun á almennu vörugjaldi gildi ekki einungis til loka júní 2002 heldur til 1. nóv. 2002. Þá geta menn metið stöðuna á nýjan leik, þá er þing komið saman. En þegar hugsanlega þarf að bregðast við í júní- eða júlímánuði er þing ekki til staðar og ég hef skilið ráðherrann svo að ekki muni koma til kasta bráðabirgðalaga jafnvel þó að ekki verði sú lækkun á heimsmarkaðsverði á bensíni sem menn ætla. Hæstv. ráðherra mótmælir því þá ef ég fer ekki rétt með. En ég spyr ráðherra til öryggis: Telur ráðherrann að ríkisstjórnin geti haft uppi á borðinu í sumar áætlun um bráðabirgðalög til að koma í veg fyrir áhrifin í vísitölunni ef þetta frv. gengur óbreytt fram og heimsmarkaðsverð á bensíni lækkar ekki? Mér finnst það alveg ótækt. Mér finnst að við eigum að setja undir þann leka núna, annaðhvort með þessari leið sem við hv. þm. Össur Skarphéðinsom leggjum til, að gildistakan verði til 1. nóv., eða við setjumst yfir það og formúlerum heimildarákvæði þannig að hægt verði að bregðast við ef þær ástæður koma upp sem ég lýsti. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta frekar. Ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson bindum vonir við það að milli 2. og 3. umr. megi takast samstaða milli meiri hlutans og minni hlutans að því er þetta tiltekna ákvæði varðar þannig að menn geti haft þennan fyrirvara á, ef grípa þurfi til framlengingar á þessu séu heimildarákvæðin til staðar eða menn bara hreinlega ákveði gildistökuna síðar. Þetta kostar nokkra fjármuni, satt er það. Það gæti kostað 80--100 millj. í viðbót að framlengja þetta til nóvember ef það er afdráttarlaust hér, en það kostar líka mikið fyrir heimilin og ríkissjóð, herra forseti, ef verðbólgan æðir upp á nýjan leik sem hún sannarlega gæti gert, m.a. vegna áhrifa af bensínhækkun sem hugsanlega gæti komið eftir að því tímabili lýkur sem menn eru nú að bíða eftir, þ.e. í maímánuði þegar menn gera upp hvort rauðu strikin hafi haldið. Það er auðvitað ótækt ef menn eru að spila þannig á vísitöluna að hún komi fram með fullum krafti á þáttum eins og bensíni eða síðar eftir að þessu viðmiðunartímabili vegna rauðu strikanna lýkur. Þess vegna flytjum við þá brtt. sem ég hef lýst.

Herra forseti. Ég vil undirstrika það sem fram kom í máli mínu í gær að hér er um að ræða einskiptisaðgerð sem ætlað er að jafna út þá sveiflu í olíuverði, bensínverði sérstaklega, sem hefðbundin er á þessum árstíma. Þess vegna er þetta bundið við þá þrjá mánuði sem frv. gerir ráð fyrir. Það eru engar fyrirætlanir eins og ég sagði í gær um bráðabirgðalög til að framlengja þessi ákvæði þegar þau renna úr gildi samkvæmt frv. í lok júní. Ég held að við verðum líka að gá að því að það er ekki raunhæft að gera því skóna að ríkissjóður geti farið að ábyrgjast verðlagsþróun á alþjóðaolíumarkaði hér innan lands. Það verður auðvitað aldrei þannig. Við komumst ekki hjá því þegar fram í sækir og við eðlilegar aðstæður að laga okkur að þróun mála á heimsmarkaði að því er varðar þessar vörur sem aðrar. Það sem við leggjum hér til er að jafna út sveifluna sem nú er væntanlega í gangi ef marka má það sem gerst hefur á undanförnum árum að því er varðar þróunina á þessum árstíma. En að ætla að gera ríkissjóð varanlega að einhverjum ábyrgðaraðila fyrir slíkum sveiflum er náttúrlega ekki hægt. Að því er varðar þá brtt. sem hér hefur verið lögð fram vil ég að það komi fram af minni hálfu að ég er ekki samþykkur henni. Ég er andvígur henni. Ég tel hins vegar að hún sé í frambærilegum búningi. Hún stenst stjórnarskrána, allt í góðu lagi með það, en ég tel að þetta sé of langt gengið miðað við þau markmið sem við höfum sett okkur með þessu frv. og þar til viðbótar mundi þetta lauslega áætlað kosta ríkissjóð um það bil 100 millj.

Herra forseti. Ég ætla ekki að draga neina dul á að þessi orð ráðherra í ræðustólnum valda mér vonbrigðum. Ég hafði gert mér nokkrar vonir um að hægt væri að ná samkomulagi um lendingu á gildistöku þessa ákvæðis, að hægt væri að finna leið, annaðhvort þá sem við leggjum til um framlengingu á þessu til 1. nóv. nk. eða heimildarákvæði sem ég tel að standist alveg stjórnarskrána og við fórum yfir í efh.- og viðskn. í gær. Ég viðurkenni að nokkuð hefur dregið úr væntingum mínum eftir svör hæstv. ráðherra. Ef ég skil hæstv. ráðherra rétt þvertekur hann líka alveg fyrir að gripið verði til bráðabirgðalaga ef slíkar aðstæður eru uppi að heimsmarkaðsverð á bensíni lækkar ekki. Ég verð að segja, herra forseti, að menn verða að átta sig á að það er líf eftir maímánuðinn þegar menn sjá hvernig rauðu strikunum vindur fram. Það er auðvitað ekki boðlegt ef menn eru með eitthvað í pípunum, í verðlaginu almennt eða með áhrifunum af þessari hækkun á heimsmarkaðsverði á bensíni, að hún komi öll fram af fullum þunga í júní- eða júlímánuði þegar hættan af þessum rauðu strikum er liðin hjá. Það gengur auðvitað ekki og það er auðvitað ekki því að treysta heldur að olíufélögin sem núna tímabundið, kannski einhverjar vikur, kannski bara út aprílmánuð, ætla að sitja á sér við að hækka bensínið en bæta sér það svo að fullu eftir að hættan varðandi rauðu strikin er liðin hjá í maímánuði. Það er auðvitað ekki boðleg aðferð og það er það sem við óttumst, herra forseti. Þetta veldur mér vissulega vonbrigðum af því að mér fannst í gær í umræðum nefndarinnar um málið sem það væri ákveðinn vilji af hálfu meiri hlutans líka til að skoða einhverja framlengingu á þessu ákvæði. Ég sakna þess, herra forseti, að framsóknarmenn skuli ekki vera í salnum sem mér fannst taka jákvætt undir þetta í meðferð málsins í efh.- og viðskn. í gær.

Herra forseti. Ég vil bara ítreka enn vegna þess að hv. þm. er að reyna að hnykkja á ummælum mínum að því er varðar bráðabirgðalög að um slíkt eru engar fyrirætlanir þegar kemur að því að þessi lög renna úr gildi í lok júní. En hvorki ég né nokkur annar maður getur tekið bráðabirgðalagavaldið frá ríkisstjórninni með yfirlýsingu á Alþingi. Það þarf að liggja alveg fyrir. Það get ég ekki gert. Það getur enginn maður gert. Það vald er ríkisstjórninni falið í stjórnarskrá.

Herra forseti. Ég sé ástæðu til að fagna þessu frv. Ég skil út af fyrir sig að hv. 5. þm. Reykv. vilji framlengja tímann til 1. nóv. úr því að hér stendur til loka júnímánaðar. Ef í þessari tillögugr. hefði staðið 1. nóv. hefði hv. þm. sagt 1. jan. eins og hún hefur unnið hér á þinginu og kemur auðvitað ekki á óvart yfirboð af þessu tagi. Það sem vekur sérstaka athygli mína er að hv. þm. kvartaði hvað eftir annað í ræðu sinni áðan undan því að hafa ekki getað fengið greinilegt svar um það frá olíufélögunum hvaða verðpólitík þau hyggist hafa núna í sumar, reynir að draga fram að það sé óeðlilegt að ekki skuli vera samráð milli olíufélaganna um verðpólitík fyrir þessa sumarmánuði, kemst svo að orði að það valdi miklum vonbrigðum að olíufélögin geti ekki gefið sameiginlega yfirlýsingu um það hvernig þau muni haga verðlagningu á bensíni á þessu sumri. Þetta er sá hv. þm. sem hvað eftir annað hefur komið upp í ræðustól, kvartað mikið um samráð olíufélaganna, samráð tryggingafélaganna, samráð matvöruverslananna og þar fram eftir götunum, og fordæmt slíkt. Svo kemur þessi hv. þm. upp núna og segir að það valdi sér vonbrigðum að olíufélögin skuli ekki hafa samráð um verðpólitík sem olíufélögin lýsi yfir á fundi með þingnefndinni. Mér finnst málflutningur af þessu tagi ekki sæmandi fyrir hv. þm. og hún eigi miðað við fyrri orð og fyrri umræður í þingsölum að halda sig við það að hún ætlist til þess að olíufélögin standi við samkeppnislögin og stundi heilbrigða samkeppni í landinu.

Herra forseti. Ég vil frábiðja mér þennan útúrsnúning sem kemur fram hjá hæstv. forseta. Við erum auðvitað ekki óvön því í þingsal að hæstv. forseti blandi sér í umræður með mjög óvanalegum og sérkennilegum hætti eins og hann er að gera hér. Ég hef lýst því, herra forseti, að ástæðan fyrir því að við erum að leggja til þessa dagsetningu er sú að þing situr ekki þegar dagsetning frv. rennur upp og þá geta verið þær aðstæður uppi að bensínverð hækki mjög mikið sem hefur óæskileg áhrif á vísitöluna. Það er fyrst og fremst tilgangurinn með þessari breytingu og ástæðan fyrir nákvæmlega þessari dagsetningu þannig að ég frábið mér svona útúrsnúning eins og fram kom úr munni forseta. Svo frábið ég mér það líka, herra forseti, og mér finnst það ekki samboðið hv. þm. og forseta þingsins, að hann sé að leggja mér orð í munn, og það er ekki í fyrsta skipti sem hann gerir það. Ég hélt ekki fram að ég væri að leggja til í þingnefndinni að óska eftir samráði tryggingafélaganna. Hvers lags bull er þetta úr munni hæstv. forseta? Ég var að lýsa vonbrigðum mínum yfir því að það hefði komið fram hjá olíufélögunum að þau treysta sér ekki nema e.t.v. út aprílmánuð til að halda sig við það að hækka ekki bensínið. Er ég með því að biðja um samráð olíufélaganna? Hvers lags fjarstæða er þetta? Auðvitað kemur engum manni hér inni á óvart að hv. þm. Halldór Blöndal skuli halda uppi vörn fyrir olíufélögin sem haga sér iðulega, eins og margoft hefur komið fram, eins og ríki í ríkinu með verðsamráð. Það hefur margkomið fram þegar þau eru að biðja Samkeppnisstofnun um grið að því er varðar verðsamráð þeirra Og auðvitað er það þverstæða og útúrsnúningur hjá hv. þm. að ég sé að kalla eftir samráði hjá tryggingafélögunum. Þvert á móti hef ég beitt mér fyrir því af fullri hörku á þinginu að komið sé í veg fyrir svona verðsamráð eins og tryggingafélögin hafa orðið vís að.

Herra forseti. Ég hlýt í fyrsta lagi að gera athugasemd við að hæstv. forseti skuli ekki grípa inn í þegar hv. þm. kallar mig forseta þingsins meðan annar situr hér í forsetastóli, sem er auðvitað óþinglegt og ósæmandi fyrir jafnþingreynda manneskju og hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég vil segja við hv. þm. að hún stóð hér upp áðan, við getum saman farið yfir það sem hv. þm. sagði, og talaði um að hún vildi fá tryggingu frá olíufélögunum um að þau mundu ekki hækka bensínið í sumar. Þegar gengið er á fulltrúa olíufélaganna er fátt um svör og það veldur vonbrigðum, sagði hv. þm. Var ekki hv. þm., með þessum ummælum sínum, að skýra frá því að hún hefði beðið um það í efh.- og viðskn. að fá upplýsingar um það hjá olíufélögunum hvernig þau ætluðu að haga verðpólitík sinni á sumri komanda? Ég veit ekki betur en að á fundi með nefndinni hafi verið fulltrúar tveggja olíufélaga. Eins og hv. þm. talaði hér áðan lýsti hún því yfir að það ylli sér vonbrigðum að ekki kæmi sameiginleg yfirlýsing frá fulltrúum þessara tveggja olíufélaga um hvernig þau hygðust halda verðpólitík sinni. Hún talar um að það valdi sér vonbrigðum að fá ekki slíka sameiginlega yfirlýsingu. Ekki var hægt að skilja ræðu hv. þm. á annan hátt. Það er svo eftir öðru að hv. þm. skuli dylgja um það að ég eigi einhverra hagsmuna að gæta hjá olíufélögunum. Það er bara í samræmi við málflutning hv. þm. að öðru leyti. En mér finnst að hv. þm. eigi að hafa drenglyndi og festu til að standa þannig að málflutningi hér að það sé í samræmi við það sem hún endranær segir. Mér finnst að hún ætti að geta skilið að olíufélögunum er ekki heimilt að lýsa því yfir í þingnefnd hvernig verðpólitík þeirra verði á sumri komnanda, hvað þá að þau geti lýst því yfir í þingnefnd að þau ætli að hafa samráð um verðpólitík á sumri komanda.

Herra forseti. Ég held að það sé lítið hægt að læra af síðasta ræðumanni um það sem kallast lágmarkskurteisi eða hvernig rétt skuli með fara hér úr ræðustól. Ég vil andmæla því og fordæma að hv. þm., sem stundum er forseti í þessum ágæta stól hér fyrir aftan mig, skuli fara rangt með og segja ósatt úr þessum ræðustól. Ég sagði aldrei að ég hefði verið að kalla eftir sameiginlegri yfirlýsingu olíufélaganna. Það segir hv. þm. hreinlega ósatt. Hann fer með rangt mál og fleipur hér úr ræðustól. Hitt er annað mál að olíufélögin eða fulltrúar þeirra lýstu því yfir á fundinum að þeir vildu leggja sitt af mörkum til þess að hin svokölluðu rauðu strik héldu. Þeir vildu þó ekki ganga lengra en svo að lýsa því einungis yfir að óbreytt verð á bensíni mundi aðeins gilda út aprílmánuð. Þeir vildu ekki lýsa því yfir að verð á bensíni yrði óbreytt, a.m.k. fram yfir þessu rauðu strik.  Herra forseti. Hv. þm. hleypur hér úr salnum þannig að ég hef ekki meira við hann að segja en ég fordæmi hvernig hv. þm. fer hér hvað eftir annað með rangt mál úr þessum ræðustól. Ég stend auðvitað við að fyllsta ástæða er til að skoða fákeppni og samþjöppun hjá olíufélögunum betur en gert hefur verið.

Herra forseti. Við 1. umr. um þetta mál, sem fram fór í gær, lýsti ég almennum sjónarmiðum og viðhorfum til málsins. Ég þarf þess vegna ekki að vera langorður. Málið hefur ekki tekið breytingum og mín grundvallarviðhorf eru hin sömu. Samantekið gengur þetta mál út á að lækka almennt vörugjald af bensíni. Ég hef áður lýst því yfir að mér hefði fundist það skynsamleg ráðstöfun fyrir fáeinum mánuðum, að lögfesta breytingu á fyrirkomulagi við innheimtu þessa gjalds. Áður var það hlutfall af olíuverðinu, 97% af olíuverðinu, en er nú fest í tiltekna krónutölu, sem nú er 10,50 kr. Með þessu frv. er gert ráð fyrir að sú upphæð verði lækkuð um 1,55 kr., tímabundið eða til júníloka. Það kemur fram í fylgiskjali með frv. að þetta muni hafa í för með sér tekjutap fyrir ríkissjóð sem nemur 80 millj. kr. Ég er talsmaður þess að á Íslandi sé rekin öflug velferðarþjónusta og geri mér að sjálfsögðu grein fyrir því að til þess að standa straum af kostnaði við hana þarf að innheimta skatta. Ég hef verið mjög gagnrýninn á þær kerfisbreytingar sem gerðar hafa verið á skattkerfinu á undanförnum árum. Þar hefur þeim verið ívilnað sem helst eru aflögufærir í okkar þjóðfélagi, fjármagnseigendum, hátekjufólki og stórfyrirtækjum sem búa við góðan hag. En launafólk hefur borið skarðan hlut frá borði því tekjuskattshlutfallið hefur farið hækkandi, þegar til langs tíma er litið og þess að skattleysismörk hafa ekki færst upp í samræmi við almenna verðlags- og launaþróun í landinu. Þegar kemur hins vegar að þessum skatti þá gerist ég nokkuð blendinn. Auðvitað er það öllum til hagsbóta sem þurfa að nota bílinn mikið þegar bensínið lækkar og þar af leiðandi útgjöld heimilisins. Hins vegar er það mitt sjónarmið almennt að þessi skattheimta sé ekki óeðlileg. Hún er í sjálfu sér umhverfisvæn því að hún dregur úr bílaumferð sem veldur mengun. Í skýringum með þessu frv. er vísað til þess að heimsmarkaðsverð á olíu hafi farið hækkandi. Eins og fram hefur komið í fréttum hækkaði verðið fyrir olíutunnuna um 4%, hálfan annan dollar, fyrir nokkrum dögum. Þetta segir til sín í bensínverðinu ef ekki er gripið til ráðstafana. Ég hef vakið athygli á því að olíufélögin hafa birt ársreikninga sína þar sem fram kemur að þau skila miklum og umtalsverðum arði. Ég hefði viljað að þau tækju á sig þessar hækkanir í ríkari mæli en þau hafa gert og hefði kosið að ríkissjóði hefði verið forðað frá því að sinna því hlutverki. Auðvitað horfir maður í þetta tekjutap sem ríkissjóður verður fyrir. Í gær kom fram í máli hæstv. fjmrh. að nú væri náttúrlega ekki fyrirsjáanlegt hver verðlagsþróun yrði á heimsmarkaði. Það hefur komið fram að á þessum árstíma fer heimsmarkaðsverð iðulega upp á við en hjaðnar síðan þegar líður á sumarið. En nú bætist það við að ástandið í Miðausturlöndum og í íslömskum olíuframleiðsluríkjum er í mikilli óvissu. Þar hafa verið uppi getgátur og reyndar tillögur um að menn beittu viðskiptaþvingunum gagnvart Vesturlöndum út af ástandinu fyrir botni Miðjarðarhafs. Þannig er þetta mál í hinni mestu óvissu og ekki víst hvort þau markmið sem lögð eru til grundvallar með þessum breytingum til sveiflujöfnunar nái fram að ganga á þessum skamma tíma sem frv. tekur til. Þess vegna kemur vissulega til álita að framlengja tímann eins og hér hefur verið rætt. Hins vegar verðum við að gera okkur grein fyrir því að það kostar peninga. Þar erum við hugsanlega að tala um 100 millj. kr. til viðbótar. Ég vil horfa á samhengi þess að skera niður tekjur ríkisins og hins vegar kröfurnar á þetta sama ríki. Þar hef ég gengið framarlega í flokki, þeirra sem vilja gera ríkar kröfur til ríkisins þannig að þar er að mörgu að hyggja. Í nál. efh.- og viðskn. sem við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði eigum aðild að, með fyrirvara þó, er vísað til aðgerða sem ríkið hefur gripið til með það að markmiði að halda aftur af verðlagi. Þær ráðstafanir set ég ekki allar undir sama hattinn. Þar er t.d. vísað í að fallið hafi verið frá gjaldtöku á árinu 2002 vegna hækkunar áfengisgjalds sem gert var ráð fyrir í fjárlögum. Áfengisgjaldið finnst mér ekki ósanngjarn skattur eða óheppilegur skattur. Ég er fylgjandi þeim skatti þannig að ég er ekki ýkja hrifinn af þeirri ráðstöfun. Hitt hins vegar sem lýtur að Ríkisútvarpinu hef ég gagnrýnt. Þar var fallið frá heimild Ríkisútvarpsins til að hækka afnotagjöldin, reyndar er heitið myndarlegri innspýtingu í þá stofnun til að vega upp á móti tekjuskerðingunni. Á þeirri fjárveitingu hefur staðið en Ríkisútvarpið hefur þurft að bregðast við niðurskurðinum, öllu heldur fyrirsjáanlegum tekjumissi, með því að draga saman seglin og hugsanlega segja upp fólki, a.m.k. hafa borist fréttir af þessu. Þetta hef ég gagnrýnt. Hins vegar fagnaði ég því innilega að fallið væri frá hækkun komugjalda sjúklinga, það þótti mér heppileg ráðstöfun. Ég set þessar ráðstafanir þannig ekki allar undir sama hatt en lýsi engu að síður því grundvallarsjónarmiði til þessa máls að ég mun styðja það sem mikilvægt framlag til sveiflujöfnunar á þessu sviði og til að stuðla að verðhjöðnun í landinu. Ég hefði aftur á móti kosið að olíufélögin, sem eru sannanlega aflögufær, hefðu axlað sínar byrðar myndarlegar en raun ber vitni.

Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. um að það væri nú ekki ofrausn að ætla olíufélögunum í landinu að taka á sig þyngri byrðar en þau hafa gert. Þau hafa orðið uppvís að samráði. Þau ástunda ekki eðlilega samkeppni og auðvitað er mál til komið að sá gróði sem þau raka saman í skjóli þessara viðskiptahátta verði með einhverjum hætti af þeim tekinn og færður til neytenda. Herra forseti. Ég hegg einnig eftir því að hv. þm. er sammála hæstv. fjmrh. um að lofsvert sé að taka upp þennan hátt sem hér er lagður til í frv. til þess að framkvæma það sem þeir báðir kalla sveiflujöfnun. Því er ég líka sammála. Það hefur hins vegar komið fram bæði í ræðu hæstv. ráðherra í gær og í þeim viðræðum sem við hv. þm. áttum við ýmsa gesti á fundi efh.- og viðskn. í gærkvöldi að svo kynni nú að fara að viðsjár á alþjóðavettvangi leiddu til þess að kúfurinn hnigi ekki, þ.e. að lækkunin sem gert er ráð fyrir að verði miðað við árstíðasveiflur fyrri ára, gangi ekki eftir. Hv. þm. hefur manna fremst gengið í því að draga í efa að þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir í þessum efnum séu líklegar til þess að hafa varanleg áhrif. Ýmsir sem honum tengjast hafa jafnvel notað orðið ,,vísitölufiff``. Í umræðum hér í gær var orðið ,,fúsk`` nefnt. Við hv. þm. hljótum að vera sammála um að það eigi ekki að beita neinum trixum í þessu, þ.e. að menn vinni í einlægni að því að lækka verðbólguna. Því spyr ég í ljósi þess að margt bendir til þess að það er ekkert víst að verðið hjaðni aftur: Telur hann þá ekki, til þess að koma í veg fyrir fiffið og fúskið, að réttmætt væri af hálfu hans ágæta stjórnmálaflokks að styðja þá brtt. sem við hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir höfum lagt fram um að þessi lækkun verði framlengd til 1. nóvember?

Herra forseti. Ég sagði í ræðu minni að mér fyndist þetta koma til álita til að ná þeim markmiðum sem við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum lýst samþykki við. Þetta frv. er fyrst og fremst hugsað sem sveiflujafnandi aðgerð og ýmsir áhættuþættir sem m.a. hafa komið fram í máli hæstv. fjmrh. fara saman við þau sjónarmið sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson lýsir. Mér finnst þetta koma til álita. Ég hef hins vegar vakið athygli á því að ég er kröfugerðarmaður á hendur ríkissjóðs og vil að við rekum hér myndarlegt velferðarkerfi. Ég vek athygli á því að hér yrði um að ræða 100 millj. kr. tekjutap fyrir ríkissjóð. Ég hef einnig vakið athygli á því að bensínskatturinn er umhverfisvænn skattur í sjálfu sér og ekki óeðlileg eða ósanngjörn skattheimta. Að ýmsu er því að hyggja. Já, mér finnst koma til álita að styðja þetta til að ná þeim meginmarkmiðum sem koma fram í frv. En ég vek engu að síður athygli á þessum þáttum. Síðan um samráðið: Ég er andvígur því að setja undir sama hattinn allt sem heitir samráð. Annað orð um samráð er samvinna. Mér finnst það enginn glæpur á markaði, hvort sem olíufélög, bankar eða aðrir aðilar á markaði eiga í hlut, að þau hafi í sumum tilvikum með sér samráð og samvinnu. Mér finnst það ekki óæskilegt. Þetta nýja viðskiptasiðferði sem er að ryðja öðru og gamalgrónu siðferði og heilbrigðri skynsemi til hliðar er nokkuð sem ég skrifa ekki upp á.

Herra forseti. Samvinna er allt annað heldur en samráð. Það er ekkert óeðlilegt við að olufélögin hafi samvinnu um að dreifa olíu eins og þau hafa gert með stofnun sameiginlegs dreififyrirtækis. Allt annað og miklu ógeðfelldara mál er samráð um verð. Því miður blasir við þegar maður horfir aftur í tímann að hér hefur greinilega verið samráð olíufélaganna um verð árum saman sem leiðir til þess að það er ekki í gangi heilbrigð samkeppni. Það birtist í þessu frv. hér. Það er beinlínis gert ráð fyrir því að bensínverð ólíkra fyrirtækja, sem ættu og eru í orði kveðnu að keppa á markaði, lækki jafnt þegar líður fram á sumarið. Ekkert annað felst í þessu frv. en staðfesting á því að ekki ríkir heilbrigð samkeppni á bensínmarkaði. Herra forseti. Þær röksemdir sem hv. þm. færir hér gegn því að halda lækkuninni við má líka nota til þess að mæla gegn samþykkt gjaldsins núna um hið tímabundna skeið. Ef þær röksemdir sem hv. þm. teflir fram gegn hugmynd okkar hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um að framlengja gjaldið til 1. nóvember duga honum til þess að styðja það ekki þá hljóta þær líka að duga honum til þess að leggjast nú þegar gegn gjaldinu. Það hefur hv. þm. ekki gert. Þar af leiðir, ef hann er samkvæmur sjálfum sér, hlýtur hann að komast að þeirri niðurstöðu að röksemdir hans tvær duga heldur ekki til þess að leggjast gegn þessari tillögu okkar. Í þriðja lagi, herra forseti, þá er hv. þm. forustumaður í samtökum launamanna sem hafa lagt sinn skerf á vogarskálar þess að hægt sé að berja niður verðlag í landinu vegna þess að það er til hagsbóta launafólki, heimilum og atvinnulífi. Hann sjálfur og flokkur hans hefur efasemdir um að þær aðgerðir sem nú eru í gangi af hálfu stjórnvalda beri nógu varanlegan árangur. Við erum að reyna að skjóta byttu undir þann leka. Það mundi hv. þm. líka gera ef hann samþykkti þá brtt.

Herra forseti. Ég hef vakið athygli á því að þetta mál er ekkert svart/hvítt. Ýmislegt mælir með því og annað mælir á móti því. Síðan þarf maður að taka efnislega afstöðu til málsins, vega og meta kostina. Niðurstaða mín og okkar, eftir að kostir og gallar málsins hafa verið vegnir og metnir, er sú að styðja þetta mál. Með tilliti til þess sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefnir um afstöðu hreyfingar launafólks þá horfa menn að sjálfsögðu til mikilvægis þess að koma hér böndum á verðbólgu og ég held að allt samfélagið sem betur fer sé meðvitað um mikilvægi þess. En samtök launafólks hafa einnig lagt áherslu á aðra þætti, þ.e. að hér sé rekin öflug velferðarþjónusta í landinu. Og til þess að standa straum af kostnaði við þessa velferðarþjónustu sem við viljum reka með sköttum, þá þarf að afla þeirra. Við viljum sýna fulla ábyrgð þegar kemur að ákvörðunum sem lúta að tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Að þessum þáttum er því að hyggja þegar við tökum á þessu máli sem einmitt lýtur að skattlagningunni.

Herra forseti. Ég sat hluta af fundum efh.- og viðskn. þegar þetta mál var til umfjöllunar. Ég rita undir nál. um málið með fyrirvara og ætla aðeins að gera grein fyrir nokkrum þáttum í því sambandi til viðbótar því sem hv. þm. Ögmundur Jónasson, fastafulltrúi okkar í efh.- og viðskn., hefur hér gert grein fyrir. Í fyrsta lagi er það augljóst, og það lýsir sér nú í samstöðu um þetta frv., að menn eru af vilja gerðir til þess að leggja lið í baráttunni við að ná niður verðbólgu og koma böndum á efnahagsmál og hagstjórn. Það er svo sannarlega þörf á. Það er ástæða til að rifja það upp í þessari umræðu hvernig horfur voru og út af fyrir sig eru enn tvísýnar. En hér fyrir fáeinum mánuðum stóðu menn frammi fyrir, í fyrsta skipti í meira en áratug, um 10% verðbólgu mældri á ársgrundvelli. Verðbólga var á milli 8 og 10% mæld á ársgrundvelli nokkra mánuði í röð. Mörg fleiri einkenni um jafnvægisleysi í efnahagslífinu og hagstjórninni hafa verið og eru mörg enn uppi. Þess vegna var það mjög virðingarvert framtak sem verkalýðshreyfingin sérstaklega hefur beitt sér fyrir, að reyna að berjast í þessari orrustu við verðbólguna og jafnvægisleysið og þurfti m.a. sérstakan þrýsting utan að til þess að fá hæstv. ríkisstjórn til þess að draga til baka eða breyta áformum sem hún hafði svo seint sem í desember verið að troða hér í gegn með afgreiðslu fjárlagafrv. Sumpart hefur verið fallið frá slíkum áformum, en öðrum frestað. En að sjálfsögðu þarf að huga að því hvaða áhrif það síðan aftur hefur, t.d. það að draga úr áður áformuðum tekjum Ríkisútvarpsins sem aftur hrekur þá stofnun til niðurskurðar, veldur því að hún getur ekki gert upp skuldbindingar sínar við aðra aðila eins og Sinfóníuhljómsveit Íslands o.s.frv. Öðru er að sjálfsögðu einboðið að fagna, þ.e. að ríkisstjórnin var vegna þessa þrýstings sem ástandið í verðbólgumálunum skapaði, hrakin til að draga til baka eða lækka áður áformaðar hækkanir á ýmsum gjöldum, komugjöldum, skólagjöldum og öðru slíku. Herra forseti. Hitt er svo jafnljóst að öll viðbrögð manna í þessu sambandi þurfa að vera trúverðug. Það hættulegasta í þessu er ef aðgerðirnar hafa á sér yfirbragð verkjalyfjatöku, að þetta sé svona magnyl við hausverknum sem dugi nokkra klukkutíma og búið. Það sem ég leyfi mér að gagnrýna við framgöngu ríkisstjórnarinnar almennt er að mjög óljós svör hafa komið varðandi það hversu varanlegar ýmsar breytingar eða aðgerðir verða sem ríkisstjórnin hefur eftir atvikum verið knúin til að fara í. Verður fallið til frambúðar frá því að hækka skólagjöld og komugjöld á heilbrigðisstofnanir eins og til stóð og horfið frá þeirri stefnu að velta sífellt auknum álögum yfir á sjúklinga og notendur? Eða er þarna bara verið að slá á frest hækkunum og í raun grundvallarbreytingum á fyrirkomulagi þessara mála sem ríkisstjórnin er alltaf að nudda við að koma hér á? Er verið að draga úr þeirri jöfnun sem fólgin er í greiðslum gegnum sameiginlegan sjóð og færa meira og meira af kostnaðinum yfir á notendur þannig að smátt og smátt breyti þetta velferðarþjónustukerfi okkar um eðli og hætti að vera samábyrgt, almennt og kostað af sameiginlegum sjóðum í grunninn og verði í sífellt meira mæli greitt af þeim sem þurfa á þjónustunni að halda og þá jafnvel að verulegu leyti án tillits til efnahagslegra aðstæðna þeirra? Og allir vita hvaða afleiðingar það hefur. Nei, herra forseti, það er fullkomlega eðlilegt að hér sé spurt um þessa þætti og þá ekki síst þá sem lúta að trúverðugleika málanna því að auðvitað væri mönnum lítill greiði gerður með því þó að menn næðu að smeygja verðlaginu að nafninu til með einhverjum æfingum inn fyrir viðmiðunarmörkin í maí nk. ef svo rýkur allt á fulla ferð aftur. Þá halda að vísu kannski kjarasamningar en þeir sem fyrir verðhækkununum verða, þolendur verðbólgunnar, yrðu þá litlu nær ef þetta reyndust hafa verið magnyltöflur sem entust mjög illa. Það er líka mikilvægt að huga að því hvar borið er niður, að svo miklu leyti sem aðgerðir sem stjórnvöld beita sér fyrir eða eru þátttakendur í hafa útgjaldaáhrif. Það ætla ég kannski ekki síst að nefna í þessari stuttu ræðu minni, herra forseti: Hvar er þá verið að bera niður? Að því þarf að huga mjög vel. Er endilega borið er niður þar sem skynsamlegast og réttlátast væri að gera það ef menn eru bara að hugsa um hvað komi hagstæðast út fyrir vísitölumælingar? Það er eðlilega mjög freistandi fyrir menn að grípa inn í sambandi við bensínið eins og núna stendur á, af því það er að hækka. Þar eru sýnileg hækkunartilefni. Og með því að ríkið leggi þarna eitthvað af mörkum og dragi úr skattlagningu sinni á bensíni þá er hægt að draga úr þessum hækkunum eða fresta þeim tímabundið. En þetta kostar peninga, einhverjar 80 millj., 100 millj., segjum við, úr ríkissjóði. Þá er mönnum skylt á hverjum tíma að spyrja: Gott og vel, ef við erum hér stödd frammi fyrir aðstæðum þar sem á dagskrá er að kosta til 100 millj. kr. í skertum skatttekjum eða auknum útgjöldum ríkisins, hvar er þá réttast að bera niður, og ekki bara með hliðsjón af vísitöluáhrifum heldur líka því að aðgerðirnar komi til góða þeim sem mest eru þurfandi? Hvaða vísitöluáhrif hefði t.d. 100 millj. kr. lækkun á skilgreindum útgjöldum barnafjölskyldna í landinu, jafnvel þó að vísitöluáhrifin væru eitthvað minni, ef menn yrðu nú sammála um að það væri ákaflega góð aðgerð til þess að koma til móts við þarfir þessa hóps? Þá mundi að vísu bensín hækka eitthvað eða verða eitthvað dýrara en ella. En aðrir útgjaldaþættir heimilanna í landinu lækka á móti. Herra forseti. Þetta finnst mér að verði að nefna hér því að annars eru menn svona frekar meðvitundarlitlir í þessum gamla leik, má segja upp að vissu marki, að reyna að hafa hér áhrif á vísitöluna vísitölunnar vegna og þess sem á henni hangir, sem að vísu er ekkert lítið í þessu tilviki, þ.e. kjarasamningarnir sjálfir. Auðvitað þarf líka að huga að fleiri þáttum, og hér nefndi hv. þm. Ögmundur Jónasson umhverfishliðina. Staðreyndin er sú að jarðefnaeldsneyti er ekki mikið skattlagt á Íslandi, það er minna skattlagt en í mörgum af nágrannalöndunum. Ég hygg að t.d. bensín sé þó nokkuð dýrara í sjálfu olíulandinu Noregi en á Íslandi. Væntanlega er það ekki flutningskostnaður eða annað sem skýrir þann mun heldur fyrst og fremst að norska ríkið gengur lengra í skattheimtu, og svipað hygg ég að sé upp á teningnum í Svíþjóð og jafnvel Danmörku. Rekstur venjulegs heimilisbíls, við getum sagt fyrsta bílsins í hverri fjölskyldu, er náttúrlega hluti af daglegum veruleika langstærsts hluta fjölskyldna í landinu, og það er staðreynd sem við okkur blasir. Við þurfum auðvitað að taka mið af að þarna er um að ræða útgjöld sem koma við mjög marga. En það á að spyrja og velta fyrir sér: Hver eru efnisatriði málsins og er það nákvæmlega þarna sem við viljum bera niður? Ég nefni t.d. aftur barnavörur eða útgjöld barnafjölskyldna. Ég held að flestir séu sammála um að það væri aðgerð sem margt mælti með. Menn hafa aðeins rætt um horfurnar í þessu máli og hvaða líkur séu á því að þessar aðgerðir komi að tilskildu gagni, dugi, og hvort þess megi vænta að bensínverðið lækki síðan í sumar þannig að þó að lækkun gjaldsins gangi til baka í lok júní verði það í lagi vegna þess að þá verði heimsmarkaðsverð á bensíni komið á niðurleið. Að vísu þarf það þá að lækka nokkru fyrr því að eins og við þekkjum er ákveðin tímatöf í þessu kerfi. Ef dýrir farmar berast til landsins í mánuðunum apríl og maí mun bensínverðið að sjálfsögðu ekki lækka fyrr en í júlí, ágúst, ef að líkum lætur. Þeirrar tilhneigingar hefur gætt, að ýmsum finnst, að tregðan hafi verið meira í aðra áttina, heimsmarkaðsverðinu sé illa fylgt niður á við en síður standi í mönnum að hækka verðið hér þegar heimsmarkaðsverðið er á uppleið. Menn hafa jafnframt nefnt hina árstíðabundnu sveiflu sem á sér ósköp einfaldar skýringar, að orka, olía og olíuvörur til húshitunar, eru náttúrlega meira keyptar og meira notaðar yfir vetrartímann á Vesturlöndum og hér á norðurhvelinu. Þar er um svo stóran notanda að ræða að hann hefur áhrif á árssveifluna í notkun og verði þessarar vöru, meira að segja þannig að það er algjörlega merkjanlegt ef kaldir vetur ganga yfir meginlönd Norður-Ameríku og Evrópu. Þá er þessi notkun meiri af skiljanlegum ástæðum og verðið hækkar, og lækkar svo gjarnan yfir sumarmánuðina vegna þess að þessi húshitunarþáttur dettur út og vegna þess að atvinnulífið er oft í meiri hægagangi yfir sumarmánuðina vegna sumarleyfa o.s.frv. Að vísu kemur þá á móti aukin notkun einstaklinga. Vandinn er sá, herra forseti, að það er eiginlega ekkert sem bendir til þess að tilefni sé til bjartsýni í þessum efnum núna. Hinar almennu aðstæður og tiltrú manna á því að olíuframleiðsluríkin muni skila framleiðslunni inn á markað ræður miklu meiru en þessi árstíðabundna sveifla. Menn hafa frekar áhyggjur af að dreifingin truflist af styrjaldarátökum eða því að þau öfl nái undirtökunum sem vilja takmarka framleiðsluna svo mjög að hægt sé að spila á heimsmarkaðsverðið og það rjúki upp. Fréttirnar frá Miðausturlöndum eru skelfilegri en nokkru sinni fyrr. Við erum að vísu að tala núna í fréttatíma Ríkisútvarpsins, herra forseti, en ég náði inngangi fréttanna og gat ekki betur heyrt en að ástæða væri til að ætla að fréttirnar frá Miðausturlöndum væru ömurlegri en nokkru sinni fyrr, og tölur um mannfall hækkandi. Það er alveg ljóst að þessi heimshluti er á barmi þess að rata inn í allsherjarstyrjöld með afleiðingum sem eru algjörlega ófyrirsjáanlegar og enginn veit hvernig mundu koma inn í þetta samhengi hér þó að það sé auðvitað aukaatriði borið saman við þær hörmungar og mannlegu þjáningar og mannslíf sem í húfi eru. Þannig er samt staðan. Boðað er að Bandaríkjamenn hafi áhuga á að ráðast á Írak. Varla mun það auka olíuframleiðsluna sem hefur verið að ná sér á eitthvert strik þrátt fyrir að framleiðslutæki og -tól hafi meira og minna verið eyðilögð í Flóabardaga eins og menn vita. Loks má nefna það að olíuríkið Venesúela er mjög ákveðið í þeirri afstöðu sinni að takmarka framleiðslu, beitir sér í hópi olíuframleiðsluríkja fyrir því að framleiðslan sé takmörkuð sem mest má vera til að ná upp heimsmarkaðsverðinu. Auðvitað þurfa þeir á þeim aurum að halda, Venesúelamenn, það er ekki spurning, en þeir eru í fararbroddi þeirra ríkja sem knýja verðið upp. Því miður, herra forseti, eru ekki mikil tilefni til bjartsýni. Svo er annað sem menn verða auðvitað að hyggja að, m.a. að margt fleira en bensín og olíuvörur skipta máli í sambandi við verð á innfluttri vöru. Ætli innflutt vara í heild vegi ekki um 35% í neyslugrunninum og þar af kannski olíuvörur 10%? Þá eru eftir ein 25% sem eru aðrar mikilvægar innfluttar neysluvörur. Mér fyndist, herra forseti, að menn hefðu líka mátt horfa til þess hvers er að vænta í þeim vöruflokkum, og verðlagsþróun í þeim efnum, á næstu mánuðum. Mögulega væri skynsamlegt að líta að einhverju leyti til þeirra, ekki síður en þess sem hér á í hlut. Það gæti alveg komið til greina, herra forseti. Við vitum af reynslu að utanaðkomandi aðstæður geta alveg eins haft áhrif þar eins og hvað varðar bensín og olíuvörur. Það hefur t.d. verið nefnt að ástand í efnahagsmálum í Asíu, í raun og veru allt frá því að kreppan gekk yfir í hagkerfinu í Asíu, hefur leitt til þess að Vesturlönd hafa notið góðs af lágu verði á vörum sem þaðan hafa borist. Menn hafa í raun og veru flutt þannig inn verðhjöðnun með vissum hætti. Þetta kom okkur t.d. mjög til góða á árunum 1997, 1998, 1999, og ein ástæðan fyrir því að okkur gekk mun betur þá að hafa tök á verðlaginu --- það var ekki snilld ríkisstjórnarinnar í hagstjórn sem einmitt þá lagði grunninn að mestu hagstjórnarmistökunum --- var sú staðreynd að við fluttum inn verðhjöðnun. Olíuverðið var á samfelldri niðurleið, gengi krónunnar var að vísu að styrkjast en bæði olíuverðið og stór hluti innflutningsvara okkar var á samfelldri niðurleið. Og auðvitað hjálpaði það til við að halda verðlaginu í böndunum. Staðreyndin var sú að á þessum árum var undirliggjandi verðbólga í íslenska hagkerfinu upp á 3--5% en við fluttum inn verðhjöðnun á móti sem dugði til að helminga þessar hækkanir eða gott betur þannig að útkoman á köflum var prýðileg í þessum mælingum. En mörgum var ljóst að undirliggjandi verðbólgutilhneigingar voru til staðar. Um leið og við hættum að vera svona heppin að flytja inn verðlækkanir á móti, olíuverðið og annar innflutningur hækkaði, gengi krónunnar hætti að styrkjast --- ég tala ekki um eftir að það fór að veikjast --- fór auðvitað allt úr böndunum. Þær aðstæður hefðu mátt vera mönnum fyrirsjáanlegar. Að lokum, herra forseti, er spurning um þá tímabundnu aðgerð sem hér er sett fram í frv. um að lækka vörugjald af bensíni um 1,55 kr. til loka júnímánaðar. Það er auðvitað öllum ljóst að það er svolítið hrá aðgerð sem slík, tímabundin og tiltölulega hrá aðgerð, að slengja þessu svona inn, 1,55 kr. í þennan tíma og búið. Sú aðferð er gölluð og ég tek undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram, ég hygg hjá þingmönnum Samfylkingarinnar sem hafa talað, að auðvitað hefði þurft að skoða þetta betur vegna þess að allir sjá að það eru ekki mikil nákvæmnisvísindi að slumpa bara á þetta svona: Hendum þarna 1,55 kr. inn í þetta dæmi í þrjá mánuði og 1. júlí bang, búið, algjörlega án þess að vita hver verðlagsþróunin verður þá, hvernig verð á bensínvörum verður o.s.frv. Ég hefði talið, herra forseti, að ef menn hefðu lagt aðeins meiri vinnu í þetta mál hefði út af fyrir sig að mörgu leyti verið álitlegt að taka inn í lög um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl. verðjöfnunarþátt sem væri þannig útfærður að hann gengi út frá tiltekinni skilgreiningu í heimsmarkaðsverði á bensíni eða olíuvörum og það kæmi sveiflujafnari sem gæti kannski hlaupið á bilinu 0--5 kr. og byrjaði að virka við tiltekin lægri viðmiðunarmörk. Álagning ríkisins lækkaði ef bensínverðið hækkaði þangað til fimm krónurnar væru t.d. að fullu nýttar. Ef heimsmarkaðsverðið héldi svo enn áfram að hækka umfram það yrðu menn að taka á sig hækkanirnar hér innan lands. Síðan gerðist hið gagnstæða þegar heimsmarkaðsverð lækkaði, afslátturinn eyddist krónu fyrir krónu þangað til að ríkið héldi tekjum sínum að fullu á nýjan leik þegar heimsmarkaðsverðið væri komið niður að neðri mörkunum. Þetta er tiltölulega einfalt að útfæra, herra forseti. Ég giska á að það tæki mann korter að setja saman svona reglu og búa um hana í lögum. Þá held ég að þetta fyrirkomulag væri orðið nokkuð gott. Við aftengdum hér ekki alls fyrir löngu hlutfallsálagninguna sem mjög hafði verið gagnrýnd, og af eðlilegum ástæðum. Þegar bensínverðið rauk upp úr öllu valdi jók ríkið tekjur sínar af því að álagningin var hlutfallsleg. Menn sáu að þetta stefndi í ógöngur, bjuggu út formúlu og festu gjaldið í tiltekinni krónutölu eins og nú er staðan. Ég held að það hafi tvímælalaust verið rétt aðgerð. En alveg kæmi til greina að ríkið bætti við þá breytingu sveiflujöfnunaraðgerð af þessu tagi og menn stilltu hana þannig af að til lengri tíma litið yrðu tekjur ríkisins sambærilegar við það sem þær væru að óbreyttu. Það er ekkert vandamál að skoða í grófum dráttum hvernig þessar verðsveiflur hafa gengið í gegnum tíðina. Þetta væri miklu betri útfærsla á málinu, herra forseti, ef ég má leyfa mér að fullyrða það, og hefði þann stóra kost sem núverandi aðgerð hefur ekki að flöktið í bensínverðinu og olíuvöruverðinu yrði minna. Og það er auðvitað enginn vafi á að það hefur óheppileg verðlagsleg áhrif --- ef ekki, þá a.m.k. sálræn --- þegar tímar ganga yfir eins og núna, að vikulega, hálfsmánaðarlega eða hið minnsta á mánaðarfresti eru auglýstar og tilkynntar hækkanir á bensíni og öðru vöruverði. Það eru auðvitað aldrei jákvæð skilaboð. Og aðrir hugsa sem svo: Nú, á bensínið að hækka einu sinni enn? Ég verð að fara að skoða þetta hjá mér. Bíddu, hvernig er með gjaldskrána mína? Ég nota nú dálítið bensín. Ríkið væri þá í raun að leggja dálítið af mörkum til að draga úr þessu flökti, þessum sveiflum, og ef menn gerðu þetta svona sýnist mér að það gæti haft heillavænleg áhrif í verðlagslegu tilliti, dregið úr þessu flökti í útsöluverðinu sjálfu sem héldist þá óbreytt á meðan jöfnunarsvigrúmið dygði, upp og niður. Það væri þá ekki fyrr en það væri sprungið sem hækkandi heimsmarkaðsverð leitaði út í verðlagið og öfugt. Herra forseti. Þetta hefði ég gjarnan viljað sjá að menn hefðu glímt við, og ég nefndi sem möguleika í efh.- og viðskn. í gær til viðbótar við þann möguleika sem þingmenn Samfylkingarinnar hafa flutt hér brtt. um. Sú tillaga kemur út af fyrir sig líka alveg til greina, og er til bóta að mínu mati frekar en ekki neitt en ég hefði talið betri útfærslu á málinu að ganga þannig frá því eins og ég var að lýsa. Um tillögu Samfylkingarinnar vil ég annars segja, herra forseti, að hún hefur þann kost að í staðinn fyrir að þessu ljúki í júnílok, eins og frv. ríkisstjórnarinnar hljóðar upp á, væru menn þó með það tryggt að þessi afsláttur héldist fram til 1. nóv. 2002. Alþingi gæti með öðrum orðum komið að málinu á nýjan leik, það verður að öllu óbreyttu komið aftur til starfa og verður til staðar til að takast á við aðstæður eins og þær kynnu þá að verða á haustmánuðum. Ég vil lýsa því yfir að fyrir mitt leyti er ég jákvæður í garð þess að þetta sé gert frekar en ekki neitt en hlýt þó að ítreka þá fyrirvara sem ég hef hér sett fram á útfærslu þessa máls.

Herra forseti. Hv. þm. lýsir heilbrigðum efasemdum um að sú aðferð sem hér er lögð fram þjóni fyllilega þeim tilgangi sem yfirlýstur er í frv. og af hálfu hæstv. ráðherra. Hann er heldur ekki alveg sannfærður um að sá herleiðangur allur leiði til þess að varanlegur árangur náist í að bægja frá verðbólgu og ég skil það fullkomlega hjá hv. þm. Ég hef fyrir hönd okkar í Samfylkingunni lýst ákveðnum viðhorfum sem birtast í þeirri brtt. sem við höfum hér lítillega rætt. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að hann var með ákveðnar hugmyndir sem fóru reyndar saman við ýmislegt sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir ræddi á fundi efh.- og viðskn. í gær. Og ég vil þakka honum fyrir þær undirtektir sem voru ákaflega jákvæðar af hans hálfu gagnvart tillögunni. Hv. þm. telur að hægt væri með ýmsu móti að koma þessu haganlegar fyrir þannig að ekki væri um að ræða varanlega lækkun á vörugjaldinu ef við sæjum lækkun á heimsmarkaðsverði á bensíni. Það sem hv. þm. er þá að tala um er að fylgni væri á milli lækkunar á heimsmarkaðsverði og því að dregið yrði úr lækkun vörugjaldsins. Ég tel, herra forseti, að þetta komi fyllilega til greina og þess vegna vil ég segja fyrir mína hönd og minna pólitísku vandamanna að við erum alveg reiðubúin til að fallast á slíka tillögu og ég held, miðað við þær umræður sem urðu innan efh.- og viðskn. í gær, að þá hljóti að vera möguleiki á að ná samstöðu um það. Ég hjó eftir því að í máli ýmissa stjórnarliða, m.a. eins þingmanns Framsfl., komu fram svipuð viðhorf. Og tveir gesta á fundi nefndarinnar ræddu slíkt hið sama, þar á meðal einn af þeim sem hæstv. fjmrh. ræðir reglulega við um viðnám gagnvart verðbólgunni, þ.e. fulltrúi ASÍ. Ég tel því að skynsamlegt sé að draga þessa tillögu til baka og fresta henni áður en við förum í atkvæðagreiðslu og ræðum þetta frekar á milli umræðna.

Herra forseti. Ég held að það væri mjög áhugavert ef mönnum gæfist örlítið tóm til að skoða þetta betur og mér heyrist nú að við séum í öllum aðalatriðum sammála í þessu máli, ég og hv. þm., þannig að ekki er svo sem tilefni til að lengja ræðuhöld um það. Það sem væri mjög fróðlegt að heyra væri hvort hæstv. fjmrh. væri til í að leggja því lið að þetta yrði skoðað á þeim grunni að þarna yrði frekar reynt að útfæra sveiflujöfnunarbil, einhvers konar sveiflujafnara, stuðpúða, gagnvart verðflökti á olíuvörum, eða ,,buffer`` eins og það hefur nú sennilega verið kallað í efnafræðinni, þannig að menn næðu þeim árangri sem menn eru að leita eftir og ætlunin er að stefna að. Ég held að það væri mjög gott ef tækist að gera það. Það getur vel verið að ráðherra telji ekki tíma til þess og vilji drífa þetta í gegn en þá er þeirri spurningu ósvarað hvað kann að gerast 1. júlí, og það er þá veikleikinn í málinu ef óbreytt frv. verður knúið fram. En ég lýsi mig mjög reiðubúinn til þess að skoða með hv. þm. hvort mögulega væri hægt að vinna þetta eitthvað frekar, hvort sem það gerðist þá með því að hann kalli brtt. sína aftur og við vinnum þetta og hún verði þá endurflutt ef ekki vill betur til við 3. umr. eða þetta verði gert einhvern veginn öðruvísi.

Herra forseti. Mér sýnist að ég og hv. þm. séum sammála um að hægt sé að ná samstöðu um þetta. Ég nefndi áðan í fyrri ræðu minni að í efh.- og viðskn. í gær kom skýrt fram að það örlaði á vilja hjá mönnum innan stjórnarliðsins til að fara þessa leið. Gestir nefndarinnar, þar á meðal fulltrúi ASÍ, voru þeirrar skoðunar líka. Þetta er allt saman spurning um tiltrú. Er þetta ferðalag sem verkalýðshreyfingin og hæstv. ríkisstjórn hafa lagt sameiginlega í, með tilstyrk og að áeggjan stjórnarandstöðunnar, líklegt til þess að skila varanlegum árangri í baráttunni gegn verðbólgunni? Ef ekki þá mundum við standa frammi fyrir því sem sumir greiningarmeistarar fjármálastofnana lýstu í fjölmiðlum í gær, að þegar kæmi fram á sumar tæki verðbólgan að rísa aftur og mundi rísa út árið og ekki hjaðna aftur fyrr en komið væri í febrúar á næsta ári. Og það er nokkuð sem við viljum ekki sjá, herra forseti. Tiltrúin skiptir máli. Hvers vegna? Vegna þess að ef atvinnulífið, sem hefur líka tekið þátt í þessu með ákaflega jákvæðum hætti, fær á tilfinninguna að eitthvert hálfkák sé í gangi hjá hæstv. ríkisstjórn þá er líklegt að menn þar kippi fljótt að sér höndum. Þá er sömuleiðis líklegt að menn í atvinnulífinu ráðist ekki í frekari verðlækkanir, sem e.t.v. væri tilefni til. Enn er ákveðin hætta fyrir höndum. Fram kom með skilmerkilegum rökum í efh.- og viðskn. í gær að enn eru ekki öll áhrif hinnar miklu gengislækkunar á síðasta ári alveg komin fram. Það skiptir því miklu að vel takist til og þess vegna held ég að við þurfum að reyna að búa til einhverja leið sem tæki á því, ef svo færi að árstíðasveiflan birtist ekki með lækkun eins og menn gera ráð fyrir, og það er svo margt sem bendir til að svo verði ekki. Þá kæmi aðferð af þessu tagi sem við erum að tala hér um, ég og hv. þm. Steingrímur Jóhann Sigfússon, mjög til álita til að bæta þar úr.

Herra forseti. Ég hef svo sem ekki mjög miklu við það að bæta sem ég hef þegar sagt. Þó vil ég að fram komi að sú aðferð sem menn eru að leggja hér til miðar að því að skera af árstíðabundinn kúf sem menn sjá jafnan um þetta leyti árs á bensínverði. Gert er ráð fyrir að þegar líður fram undir mitt sumar þá lækki bensínverð aftur. Þess vegna er sett ákveðið sólarlagsákvæði inn í þessi lög sem gera ráð fyrir að í lok júní gangi vörugjaldslækkunin til baka. Við allar eðlilegar aðstæður væri lítið við þetta að athuga. Við allar eðlilegar aðstæður mætti gera því skóna að árstíðasveiflan sem við höfum séð undanfarin ár birtist í lækkun á þessum tímapunkti. En við búum hins vegar ekki við eðlilegar aðstæður, herra forseti, þegar við horfum til ástandsins í heimsmálum. Þrennt blasir við sem við hljótum að þurfa að taka tillit til. Í fyrsta lagi hafa blossað upp viðsjár fyrir botni Miðjarðarhafs með þeim hætti að verið gæti að það tundur sem þar er að springa glæddist í loga sem mundi kveikja ófriðarbál á stóru svæði þar sem menn framleiða olíu. Það mundi að sjálfsögðu leiða til þess að heimsmarkaðsverð mundi ekki lækka eins og menn eru að tala um heldur mundi það hækka. Í öðru lagi blasir það við að forseti Bandaríkjanna, Bush, hefur skekið skellum að ýmsum ríkjum á því svæði þar sem olíuframleiðsla er mest. Bush Bandaríkjaforseti hefur haft í hótunum um að Bandaríkin ætli að ráðast á Írak. Jafnan þegar menn hafa uppi stríðsæsingar birtist það í því að verð á bensíni hækkar, verð á olíu hækkar, ekki síst þegar ljóst er að slíkar stríðshótanir beinast beinlínis að ríki sem er virkt í olíuframleiðslu. Í þriðja lagi blasir einnig við að í Suður-Ameríku, í Venesúela, sem er vaxandi olíuframleiðsluríki, situr á stóli forseti sem hefur beitt sér fyrir því að samtök olíuframleiðsluríkja dragi úr framleiðslu sinni með það beinlínis að markmiði að hækka verð á olíu á heimsmarkaði. Allt þetta sjáum við að er í gangi um þessar mundir. Það er því með engu móti hægt að halda því fram að sú árstíðasveifla sem við höfum jafnan séð tjá sig í lækkun þegar líður fram undir lok júní komi endilega fram núna. Þvert á móti benda þessir þrír þættir til að svo verði ekki. Að sönnu er rétt að geta þess að nú þegar er komin töluverð stríðspremía á olíuverðið. Við vorum upplýst um það á fundi efh.- og viðskn. í gær að það mætti meta hana til ígildis 4 dollara á olíutunnu, það er giska mikið. Ef friðvænlegar mundi horfa á næstu mánuðum mundi verðið væntanlega lækka sem þessu nemur, en það er því miður ekkert sem bendir til að svo verði. Þess vegna skiptir máli að sú breyting sem við ræðum hér og menn eru í sjálfu sér sammála um að eigi að framkvæma verði gerð með þeim hætti að ef þetta gerist, þá sé hægt að framlengja vörugjaldslækkunina. Eins og hæstv. fjmrh. benti á í gær stenst það ekki stjórnarskrá að leggja til sérstakt ákvæði sem beinlínis framseldi af þingsins hálfu til framkvæmdarvaldsins vald til þess að breyta vörugjaldinu, hækka það og lækka eftir þörfum. Ég er sammála hæstv. fjmrh. að það gengur ekki. Hins vegar hefur komið fram í umræðunni, alveg eins og í umræðu í efh.- og viðskn. í gær, að hægt er að fara aðrar leiðir. Hægt er að fara leiðir sem gera ráð fyrir að lækki heimsmarkaðsverð dragi í sama mæli úr vörugjaldslækkuninni. Þetta er bara einföld formúla, herra forseti, sem mundi standast allar þær kröfur sem gerðar eru til lagasetningar af þessu tagi. Hún mundi líka gera það að verkum að ríkisstjórnin sýndi það svart á hvítu að hún er í baráttu fyrir varanlegri lækkun verðbólgunnar og það er það sem skiptir máli. Við þurfum að sýna fólki fram á að stjórnvöld í landinu eru að gera þetta af fullri alvöru. Það er enn meiri nauðsyn á því nú en áður þegar við blasir að fjármálastofnanir í landinu hafa sent frá sér greiningar á stöðunni sem beinlínis hafa verið túlkaðar þannig, m.a. af ábyrgum forustumönnum í verkalýðshreyfingunni, að þetta ferðalag hæstv. ríkisstjórnar sé í reynd eins konar verðbólgufiff. Ég held að það sé ákaflega hættulegt ef þjóðin fær það á tilfinninguna. Þjóðin, fyrirtækin í landinu, fólkið í landinu hefur allt saman tekið með einhverjum hætti þátt í þessari baráttu. Við hér í þinginu, stjórnarandstaðan, höfum eggjað ríkisstjórnina lögeggjan að láta sitt af mörkum. Það var stjórnarandstaðan sem hafði frumkvæði að því í umræðum á þingi fyrir síðustu jól að ríkisstjórnin gripi til aðgerða til þess að afnema ákveðnar hækkanir á þjónustu hins opinbera. Þetta var allt saman mjög jákvætt og þetta skapaði andrúmsloft sem leiddi til þess að þrýstingur varð á fyrirtækin í landinu að taka aftur hækkanir til þess að lækka verð. Flest fyrirtækjanna gerðu það. Að vísu var það svo að stórir hringar á sviði matvælaverslunar tóku ekki þátt í því og má eiginlega segja að þeir hafi hæðst að þessu framtaki ríkisstjórnar og verkalýðshreyfingar og þeirra fyrirtækja sem tóku þátt í þessu. En, herra forseti, við höfum séð ákveðinn árangur. Hann skiptir máli fyrir þær fjölskyldur sem skuldugar eru, hann skiptir máli fyrir fyrirtækin í landinu og það skiptir máli að ríkisstjórnin sýni það svart á hvítu að hugur fylgi máli. Ég spyr þess vegna hæstv. fjmrh.: Telur hann ekki að vænlegt væri til sátta í þessu máli ef við mundum draga til baka þá tillögu sem við höfum kynnt hér í umræðunni, hún yrði ekki afgreidd endanlega fyrr en við 3. umr. og það yrði reynt að komast að samkomulagi um einhvers konar útfærslu sem stæðist í senn kröfur stjórnarskrár en jafnframt tryggði að vörugjaldið mundi vera áfram, lengur fram á árið en gert er ráð fyrir í frv. hæstv. fjmrh., en hins vegar yrði svo um hnútana búið að ef heimsmarkaðsverð á olíu lækkar þá dragi úr vörugjaldslækkuninni. Ég undirstrika það, herra forseti, að fram kom hjá Gylfa Arnbjörnssyni, fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar, á fundi efh.- og viðskn. í gær að hann var þessu mjög hlynntur. Herra forseti. Þetta er sú spurning sem ég vildi gjarnan að hæstv. fjmrh. svaraði einhvern tíma í umræðunni.

Herra forseti. Út af fyrirspurn hv. þm. þá sé ég ekki á þingskjölum og hef ekki tekið eftir því í umræðum að einhver sérstök þörf sé á því að skapa breiða sátt um málið því að hún er skjalfest í nál. efh.- og viðskn. Það er sátt um frv., lagt er til að það verði samþykkt óbreytt meira að segja, þó að einstakir þingmenn hafi áskilið sér rétt til þess að flytja þá brtt. sem hér hefur komið fram. Málið er því í eðli sínu þess efnis að um það og markmið þess er að því er virðist ágæt samstaða. Ég hef hins vegar áður í umræðunni lýst afstöðu minni til þeirrar brtt. sem hér liggur frammi, ég er ekki sáttur við hana, ég er ekki samþykkur henni. Að því er varðar þær umræður manna um að almennt þurfi að breyta kerfinu í bensíngjaldi til aukinnar sveiflujöfnunar, þá má vel vera að það sé hugmynd sem hægt er að ræða. En ég tel hins vegar ekki að það sé mál sem hægt er að hrista fram úr erminni í tengslum við afgreiðslu þessa litla frv., ég tel að við verðum að afgreiða þetta mál. Hins vegar er það þáttur sem eflaust má skoða betur hvort við getum búið þannig um hnútana að meiri sveiflujöfnun sé innbyggð í okkar kerfi almennt talað að því er varðar olíuvörur heldur en nú er, án þess þó að ríkissjóður gerist allsherjarábyrgðaraðili gagnvart slíkum breytingum og taki ævinlega á sig slíkar sveiflur. Ég held að það geti ekki gengið, eins og ég sagði reyndar hér áðan. Hv. þm. og flutningsmenn brtt. verða auðvitað að gera það upp við sig hvort þeir draga hana til baka eða láta greiða um hana atkvæði við 2. umr. Það verða þeir að ákveða sjálfir en afstaða mín í þessu máli er sú sem ég hef greint frá.

Herra forseti. Það kann auðvitað að vera að hæstv. ráðherra hafi dottað undir þessum ræðum í sæti sínu. Það sem við vorum að ræða hér áðan, ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, var ákveðin útfærsla á brtt. sem ég og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir höfum flutt. Það hefur komið fram í máli fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar í efh.- og viðskn. og hjá stöku þingmanni stjórnarliðsins sem hafa tekið þátt í umræðum um þetta mál þar, að það kynni e.t.v. að fara betur á því að vörugjaldslækkunin yrði ekki slegin af í einu vetfangi á tilteknum degi í júní. Ástæðan er sú að það er ekkert víst, reyndar bendir fátt til þess, að lækkun á bensínverði, sem er beinlínis forsenda þeirrar hugmyndafræði sem er að baki frv. hæstv. fjmrh., muni verða. Ég rakti í ræðu minni ýmis rök sem benda þvert á móti til þess að ólíklegt sé að af henni verði. En það er hins vegar mögulegt. Þess vegna leggjum við hér til útfærslu sem er þess eðlis að vörugjaldslækkunin haldi áfram inn í sumarið til 1. nóvember en lækki hins vegar heimsmarkaðsverð á bensíni þá dragi að sama skapi úr vörugjaldslækkuninni. Auðvitað hefur þetta í för með sér tiltekin útgjöld fyrir ríkissjóð. Það er líka rétt að ríkissjóður hefur nú þegar staðið undir lækkunum sem svara til 800 millj. kr. og ríflega, ef kostnaður við þetta frv. er meðtalinn. En með því að gera þetta mundi ríkisstjórnin sýna einbeittan vilja til að draga varanlega úr verðbólgu. Auðvitað eykur það ekki tiltrú á þessum gerningi ríkisstjórnarinnar og vinnubrögðum hennar í málinu ef við blasir að jafnvel þó að heimsmarkaðsverð hækki í lok júní verði þessi lækkun samt tekin til baka. Ég hygg að félagar hæstv. ráðherra í verkalýðshreyfingunni, sem hafa vélað um þetta með honum, yrðu ekki mjög ánægðir yfir því.

Herra forseti. Þetta mál sem við ræðum og þær hugmyndir sem hefur verið velt upp í umræðum þingmanna undanfarnar mínútur finnast mér að mörgu leyti áhugaverðar. Ég hefði talið æskilegt að gera slíka tilraun sem hér hefur verið orðuð, að finna sveiflujöfnuninni stað í þessum lögum og að þeirri brtt., sem hér hefur verið flutt af hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og Össuri Skarphéðinssyni, yrði breytt og hún útfærð þannig að inn í hana væri tekin þessi hugmynd um sveiflujöfnun. Síðan væri tímasetningin látin gilda til 1. nóvember. Þá fengju menn örlitla reynslu af því hvernig þetta virkaði yfir sumartímann og fram á haustið. Þá væri auðveldlega hægt að bregðast við því í upphafi þings á næsta hausti. Ég tel það virkilega tilraunarinnar virði að gera slíka sveiflujöfnunartilraun sem þeir hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og hv. þm. Össur Skarphéðinsson hafa orðað hér í umræðunum. Ég hefði talið að það væri mjög áhugavert og skil þess vegna ekki alveg viðbrögð hæstv. ráðherra, að taka ekki undir að hugsa megi slíka útfærslu og láta gilda til skamms tíma. Þá fengju menn ákveðna reynslu af henni. Ég held að það sé mjög áhugavert, að fá ákveðna reynslu af því hvernig það kemur út að vera með sveiflujöfnun að þessu leyti. Þess vegna vil ég lýsa stuðningi við þær hugmyndir en vil jafnframt lýsa stuðningi við frv. eins og það liggur hér fyrir.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni fyrir þær jákvæðu viðtökur sem hugmynd okkar þingmanna Samfylkingarinnar um breytingu á þessu frv. fær hjá honum og flokki hans. Ég held að allir þeir sem tekið hafa til máls í þessari umræðu og hafa með einhverjum hætti fjallað um þetta mál séu mjög jákvæðir fyrir meginefni frv. Það er ákveðin hugmynd sem liggur að baki frv. Hún byggir á að heimsmarkaðsverð á olíu fylgi ákveðinni sveiflu. Nú er hins vegar margt sem bendir til að forsendur fyrir þeim ferli séu ótraustari en áður. Það er þess vegna sem við höfum reifað þessar breytingar. Ég tek undir með hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni, að það er undrunarefni að finna í hve grýttan jarðveg þessi hugmynd fellur hjá hæstv. forsrh. ... --- Ég ætlaði að segja hæstv. fjmrh. og skil ekki, herra forseti, í þessum síendurtekna freudíska ...

Metnaður fyrir hans hönd.

metnaði fyrir hans hönd. Herra forseti. Ég er mjög undrandi á því að hæstv. fjmrh. skuli taka þessu svona illa. Við erum einungis að reyna að bæta þá hugmynd sem hann hefur lagt fram. Af því að ég tek eftir því, út frá frammíkalli hv. þm. Vilhjálms Egilssonar, hins ágæta formanns efh.- og viðskn., að hann er staddur hér í salnum sem jafnan vil ég nefna að vegna þess að hæstv. fjmrh. taldi þetta nokkuð flókið mál og þyrfti svo langan tíma til þess að gera þetta þá lýsti hv. þm. því yfir að það tæki u.þ.b. tvær mínútur að búa í þinglegan búning þá hugmynd sem við höfum reifað hér. Það gerði hann á fundi sinnar eigin nefndar í gær. Ég er sannfærður um það, af því að nú er bara miður dagur og hann er í fullu fjöri, að það tæki hann sennilega ekki nema eina mínútu að gera það núna.

Herra forseti. Þetta frv. til laga um breytingu á lögum um vörugjald af ökutækjum og eldsneyti o.fl. felur í sér að lækka tímabundið vörugjald af bensíni, m.a. til að halda niðri verðbólgu eða halda niðri þeirri mældu verðbólgu sem nú er á uppleið. Komið hefur fram að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs styðja þetta frv. í megindráttum eins og það er lagt fram. En hér hefur þó verið bent á að hættulegt sé að einblína á mælingu á vísitölu verðlags. Það er jú heildarpakkinn, heildarkostnaðurinn við framfærslu og rekstur á heimili og þjóðfélagi sem skiptir máli. Hækkanir sem hafa áhrif á þjóðfélagið í heild sinni kalla á að við þeim sé brugðist. Hækkanir geta komið misþungt niður á þjóðfélagshópum eftir því hver staða þeirra er í samfélaginu. Verðbreytingar á vörum og þjónustu geta snert sjúklinga, námsmenn, elli- og örorkulífeyrsþega og haft alvarlegar afleiðingar og slæm áhrif á stöðu þessara hópa þó að þær mælist ekki mjög hátt í vísitölu neysluverðs. Það verður að gæta sín á að falla ekki niður í einhvern blekkingarleik með vísitöluna bara til þess að ná fram tímabundnu markmiði varðandi svokölluð rauð strik. Varðandi það sem hér er verið að leggja til þá hefur þessi lækkun á vörugjaldi áhrif á fjárlög ríkisins. Fjárlög fyrir þetta ár voru jú afgreidd fyrir áramót og nú þegar hafa verið lagðar til breytingar á fjárlögunum af hálfu ríkisstjórnarinnar og framkvæmdarvaldsins. Sumt er komið til framkvæmda, t.d. frestun á hækkun afnotagjalds Ríkisútvarpsins, og nú lækkun á þessu vörugjaldi. Þær breytingar sem hafa verið gerðar eru samkvæmt nál. taldar hafa áhrif sem nema um 750 millj. kr. á fjárlög þessa árs. Nú er það svo, herra forseti, varðandi breytingarnar á afnotagjöldum Ríkisútvarpsins að þegar þær voru kynntar var sagt að þetta væri tímabundið og að Ríkisútvarpinu yrði beinlínis bætt það fjárhagstjón sem það yrði fyrir með þessum hætti og þá væntanlega á fjárlögum. En því miður virðist það ekki hafa gengið eftir. Ég minni á að Alþingi samþykkti við gerð fjárlaga þennan fjárhagsramma Ríkisútvarpsins í heild sinni. Þessi breyting var kynnt á sínum tíma með þeim hætti að ekki væri ætlunin að ganga á fjárhag Ríkisútvarpsins. Þarna skortir enn verulega á efndir á því sem hefur verið kynnt. Það sem ég ætla að vekja athygli á, virðulegi forseti, er að samkvæmt lögum um fjárreiður ríkisins ber að setja allar breytingar sem verða á fjárlögunum milli afgreiðslu fjárlaga frá einu ári til annars í ákveðinn farveg, þ.e. með fjáraukalögum. Komi upp ófyrirsjáanlegur kostnaður eða skerðing á tekjustofnum, tekjum ríkisins, ber að kynna það fyrir fjárln. og einnig að bera fram í sérstökum fjáraukalögum. Ég tel, virðulegi forseti, nauðsynlegt að þetta sé haft í huga við umræður og meðferð þessa máls. Breytingarnar sem hér er verið að leggja til, svo og aðrar sem hafa verið kynntar af hálfu framkvæmdarvaldsins varðandi breytingar á fjárlögum, eiga að fara í þennan farveg, til meðferðar, kynningar og eftir atvikum til meðferðar fjárln. og koma síðan fram í sérstökum fjáraukalögum. Ég hef lagt til að fjáraukalög verði líka gefin út á vorin við lok þings þannig að Alþingi afgreiði með formlegum hætti þær breytingar sem talin hefur verið ástæða til að gera á gildandi fjárlögum. Þannig gætum við á hverjum tíma unnið samkvæmt löglegum samþykktum Alþingis í fjárlagagerðinni. Þetta tel ég að eigi við um þetta mál eins og önnur. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh. hvort ekki sé ætlunin að standa við þau ákvæði sem lögin um fjárreiður ríkisins kveða á um, að þessar breytingar og aðrar sem hafa verið lagðar til og ákveðnar af framkvæmdarvaldinu verði ekki teknar fyrir áður en þingi lýkur. Er þess ekki að vænta varðandi aukin fjárútlát og skerðingu á tekjustofnum ríkisins að staðið verði við lögin um fjárreiður ríkisins þannig að þessi mál verði tekin fyrir og kynnt með formlegum hætti í fjárln. og síðan verði komið með fjáraukalög fyrir lok þings í vor þannig að öllu sé lagalega rétt til skila haldið? Ég vildi minna á, virðulegi forseti, nauðsyn þess að Alþingi taki eins og því er rétt og skylt á breytingum á fjárlögum sem kann að vera nauðsynlegt að gera milli fjárlagaára.

Herra forseti. Auðvitað þarf ekki að spyrja þeirrar spurningar hvort það eigi að fara að fjárreiðulögunum. Auðvitað verður það gert. Ég veit reyndar ekki betur en að boðað sé til fundar í fjárln. í næstu viku til að fara yfir þær breytingar sem orðið hafa og þær ákvarðanir sem teknar hafa verið frá því að fjárlög voru afgreidd. Þessi spurning þingmannsins er því að sjálfsögðu óþörf. Síðan bætti hann því við, eins og hann gerir jafnan í umræðum um þetta mál, að hann telji að það eigi að flytja frv. um fjáraukalög að vori. Það verður ekki gert í vor. Ekkert ákvæði er um það í fjáraukalögum að slíkt beri að gera. Þessari spurningu hefur margoft verið svarað. Fjáraukalög munu koma fram á hefðbundnum tíma í haust eins og verið hefur undanfarin ár.

Herra forseti. Það er sjálfsagt að þakka hæstv. fjmrh. fyrir að hann muni beita sér fyrir því að þær tillögur um breytingar á fjárlögum sem þegar hafa verið ákveðnar komi til fjárln. til umfjöllunar. En það hefur ekki verið sjálfgefið hingað til. Í öðru lagi vil ég líka minna hæstv. ráðherra á að það stendur heldur ekki í lögunum um fjárreiður ríkisins að fjáraukalög skuli koma út að hausti. Þar stendur einungis að þegar breytingar eru gerðar á fjárlögum skuli þær staðfestar með fjáraukalögum. Ég ítreka því að ég tel að það væri virkilega til bóta fyrir stjórnsýsluna í landinu og fyrir fjármálaumsýslu ríkisins að fjáraukalög verði lögð fyrir þingið að vori þannig að þær fjárheimildir sem verið er að vinna eftir á hverjum tíma séu sannarlega á ábyrgð Alþingis.