Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum leyfi ég mér, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að óska þess að 2. varaþingmaður Sjálfstfl. í Norðurl. v., Adolf H. Berndsen framkvæmdastjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni og forföllum 1. varaþingmanns. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Vilhjálmur Egilsson, 4. þm. Norðurl. v.`` Enn fremur liggur frammi svohljóðandi bréf: ,,Af sérstökum ástæðum get ég ekki tekið sæti sem varamaður á Alþingi á tímabilinu 27. febrúar til 5. mars árið 2001. Sigríður Ingvarsdóttir, 1. varaþm. Sjálfstfl. í Norðurl. v.`` Kjörbréf Adolfs H. Berndsens hefur verið rannsakað og samþykkt en hann hefur ekki tekið sæti á Alþingi áður og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Adolf H. Berndsen hefur ekki tekið sæti á Alþingi áður. Hann hefur nú undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Virðulegi forseti. Nýlega var útboð á vegum Ríkiskaupa á viðgerðum á varðskipunum Ægi og Tý. Margt hefur verið rætt um þetta útboð og framkvæmd þess hin síðari missiri og sitt sýnist hverjum. Síðan hefur það gerst að ákveðið hefur verið að senda skipin til Póllands. Ríkiskaup rökstuddu þá ákvörðun með því að það kostaði 6,8 millj. minna að gera við bæði skipin í Póllandi en á Íslandi að teknu tilliti til kostnaðar við siglingu skipanna, eftirlit o.fl. Nú hefur hins vegar komið fram ný skýrsla frá VSÓ Ráðgjöf á Akureyri yfir þann sérstaka kostnað sem reikna þarf með ef skipin verða send til Póllands. Í skýrslu ráðgjafarfyrirtækisins kemur m.a. fram að sérstakur kostnaður vegna siglingar, eftirlits og fleira er tæplega 7,5 millj. fyrir hvort skip en ekki 3,9 millj. eins og Ríkiskaup höfðu áætlað. Þar kemur fram að það er rúmlega 900 þús. kr. ódýrara að gera við varðskipið Ægi á Íslandi en í Póllandi. Í þriðja lagi er viðgerð á báðum skipunum á Íslandi rúmlega 300 þús. kr. ódýrari en viðgerð í Póllandi. Þessu til viðbótar er rétt að benda á að taka þarf tillit til þess fjárhagslega ávinnings í formi ýmissa skatttekna sem opinberir aðilar hafa af viðgerð skipanna hér heima. Þess vegna vil ég, herra forseti, leggja fram eftirfarandi fyrirspurnir til hæstv. iðnrh.: 1. Er hæstv. iðnrh. sammála þeirri niðurstöðu sem orðið hefur í þessu máli, þ.e. að varðskipin tvö verði send úr landi til viðgerðar en ekki unnin hjá íslenskum iðnaðarmönnum á Íslandi? 2. Hyggst hæstv. iðnrh. beita sér fyrir frekari athugun á þeim útreikningum sem hér eru mjög misvísandi, þ.e. milli Ríkiskaupa annars vegar og VSÓ Ráðgjafar á Akureyri hins vegar?

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. hljóti að geta gefið sér svör við fyrri spurningunni, þ.e. hvort ég sé sammála þessari niðurstöðu. Auðvitað er ég ósammála þessari niðurstöðu, ósammála því að þessi vinna fari fram erlendis. Ég tel mig hafa beitt mér í þá átt að svo yrði ekki. Hins vegar er málið þannig vaxið eins og það var kynnt fyrir mér að þarna hafi verið óhjákvæmilegt að ganga að lægra tilboði, sem hafi verið frá Póllandi, en íslenska tilboðinu. Þetta voru a.m.k. tölur á blaði en síðan koma fram nýjar upplýsingar í sambandi við úttekt VSÓ Ráðgjafar sem setur þetta mál aftur í umræðuna. Ég vil fyrst og fremst segja það miðað við þetta allt saman og hvernig þetta mál er vaxið að það er von mín að a.m.k. þetta mál verði til þess að það verði betur og á annan hátt staðið að málum í framtíðinni hvað varðar viðgerðir á varðskipunum og ýmis önnur mál sem snúa að útboðum af hálfu ríkisins. Ég hef þá tilfinningu að hægt sé að ganga lengra í því að vinna verk hér á Íslandi en er í dag. Hvort sú tilfinning mín er rétt veit ég ekki en hins vegar vil ég að hv. þm. viti að unnið var að þessu máli af hálfu þriggja ráðherra til lokastigs. Lengi vel leit málið þannig út að íslenska tilboðið væri lægra. Þetta varð niðurstaðan og við sitjum uppi með það. En ég er eins og hv. þm. ekkert sérstaklega ánægð með að þetta skyldi verða niðurstaðan.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir þetta svar þó að ég sé í raun og veru ekki mjög kátur með það. Mér finnst alveg með ólíkindum að þrír ráðherrar í hæstv. ríkisstjórn skuli hafa beitt sér í þessu máli og ekki hafi orðið meira ágengt en raun ber vitni. Að þær tölur sem ég las upp, sem er álit Ríkiskaupa, skuli vera þær upphæðir sem geri það að verkum að skipin verða send úr landi til viðgerða, litlar 6,8 millj. sem Ríkiskaup talaði um. En þegar Félag járniðnaðarmanna, félagið sjálft, óskar eftir og lætur gera úttekt hjá ráðgjafarfyrirtæki, þá kemur allt annað fram. Kom aldrei til greina hjá hæstv. ríkisstjórn að leita umsagnar hjá óvilhöllu ráðgjafarfyrirtæki til að láta skoða þetta en ganga ekki beint eftir því sem Ríkiskaup sagði og lagði til? Hér hefur komið fram að það sé von hæstv. iðnrh. að þetta gerist ekki oftar. Herra forseti. Ákaflega lítið hefur orðið úr því starfi þriggja ráðherra við að tryggja þessa vinnu innan lands miðað við það sem fram hefur komið.

Hæstv. forseti. Út af fyrir sig er alltaf dálítið sérkennilegt að heyra hv. fyrrv. þingmenn Alþfl. og núverandi þingmenn Samfylkingar tala eins og ekki sé til neitt sem heitir Evrópskt efnahagssvæði og eins og við höfum ekki undirgengist neitt í því sambandi því það voru þeir sem ráku það mál þegar sú ákvörðun var tekin. Auðvitað erum við bundin ... 

Herra forseti. Enn þá kemur ráðherrann upp með það og ætlar að reyna að telja þingheimi trú um að þeir þrír ráðherrar sem komu að þessu máli hafi ekkert getað gert í málinu og þessar 6,8 millj. séu það sem öllu ráða. Málið er einfaldlega það að Ríkiskaup er ekki óvilhallur aðili í þessum efnum. Meiri bragur hefði verið að því ef hæstv. ríkisstjórn hefði aflað sér álits frá öðrum ráðgjafarfyrirtækjum til að láta skoða þessi mál og bera þá saman við þær tölur sem koma frá Ríkiskaupum sem ég ítreka og segi að eru ekki óvilhallir í þessu mati. Til dæmis er eitt sem við Íslendingar hefðum getað gert og það hefur verið gagnrýnt, m.a. af nokkrum þingmönnum Framsfl., að þessi útboðsgögn sem hér er verið að ræða um voru öll þýdd yfir á ensku, væntanlega til þess að auðvelda erlendum aðilum að bjóða í verkið en voru ekki á íslensku eins og okkur er heimilt að gera. Ég vísa þessu því til föðurhúsanna og finnst dálítið gaman að hlusta á hæstv. ráðherra byggðamála snúa sér út úr allri umræðu hvað þetta varðar með því að ræða um okkur alþýðuflokksmenn frá gamalli tíð.

Hæstv. forseti. Ég vil að það komi fram að ég sem iðnrh. hef ekki beina aðkomu að þessu máli heldur er það dómsmrh. sem yfirmaður Landhelgisgæslunnar og fjmrh. sem yfirmaður Ríkiskaupa. En það þýðir ekki að þetta sé ekki áhugamál mitt. Það er sannkallað áhugamál mitt að færa aukin verkefni inn í landið og þess vegna hef ég reynt að hafa afskipti af málinu að því marki sem ég get. Ég vil að það komi líka fram að ég spurði eftir því hvort það væri skylda að hafa útboðsgögn á ensku. Það kom fram hjá fulltrúum Ríkiskaupa að það er ekki skylda en það er samt gert.

Herra forseti. Eins og kunnugt er hafa sjómenn verið með lausa kjarasamninga svo mánuðum skiptir og þó svo að einhverjar viðræður eigi að heita í gangi hefur margítrekað komið fram opinberlega á undanförnum dögum og vikum að ákaflega þunglega horfir með lausn deilunnar. Fari svo að ekki verði þar umtalsverð breyting á skellur á verkfall klukkan 23.00 þann 15. mars nk. Nú er það svo að stjórnvöld hafa átt beina og umtalsverða aðild að kjaradeilum sjómanna og útvegsmanna undanfarin nokkur skipti og þær hafa tengst lagasetningu og íhlutun stjórnvalda --- þ.e. lausn ef lausnir skyldi kalla í þeim efnum --- nú um árabil og kemur þetta m.a. til af því að kjaramál sjómanna eru nátengd því verðmyndunarkerfi sem stuðst er við í sjávarútveginum í viðskiptum milli aðila, sömuleiðis tengd þeim lagaákvæðum eða reglum sem gilda um viðskipti með veiðiheimildir og fleira mætti nefna. Þess vegna vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. sjútvrh., með hliðsjón af þessari forsögu málsins og þeirri alvarlegu stöðu sem uppi er ef allsherjarverkfall blasir við m.a. og ekki síst vegna þess að nú er fyrirséð að þá mun ekki takast að ljúka loðnuvertíðinni og þeim veiðiheimildum sem þegar hafa verið gefnar út og umtalsverð verðmæti fara þar af leiðandi í súginn ef til verkfalls kemur. Ég vil því spyrja hæstv. sjútvrh.: Hefur hæstv. ráðherra beitt sér gagnvart aðilum deilunnar? Hefur ráðherra átt viðræður við málsaðila? Hvernig metur hæstv. ráðherra stöðuna og telur hann að til þess muni þurfa að koma að stjórnvöld eigi aðild að lausn deilunnar í formi lagabreytinga eða annarra slíkra aðgerða og hvar er þá undirbúningur á vegi staddur í þeim efnum?

Herra forseti. Það er vissulega rétt sem fram kemur í máli hv. fyrirspyrjanda að það er mjög alvarlegt mál ef verkfall skellur á í næsta mánuði, sérstaklega þegar við sjáum fram á það að loðnan gæti þá að hluta synt fram hjá okkur. Ég hef átt fjölda funda með deiluaðilum á undanförnum mánuðum og seinni part sumars. Í haust störfuðu á vegum sáttasemjara annars vegar og ráðuneytisins hins vegar starfsmenn Þjóðhagsstofnunar undir forustu Þórðar Friðjónssonar við að fara ofan í þetta mál og fara yfir ýmsar forsendur og grundvallaratriði sem síðan voru kynnt málsaðilum sem því miður hefur ekki reynst í þá átt að hægt væri að kalla grundvöll fyrir því að samningar næðust. Deilan er þessa stundina í höndum sáttasemjara og hann hefur haldið fjölda funda með deiluaðilum og mér er kunnugt um að þeir hittust daglega á hans vegum í síðustu viku. Ég hef fylgst með málinu á þessu tímabili, nú allra síðast í gegnum sáttasemjara. Ekki er gott að segja um það eins og er hverjar líkur eru á því að samningar náist en eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda er raunverulega um sama deilumálið að ræða og uppi hefur verið í síðustu deilum og þar hefur hv. Alþingi komið að því að reyna að leysa málið en deilan er enn þá sú sama. Enn þá er verið að deila um sömu málin þannig að ég sé það ekki beinlínis liggja fyrir að aðkoma hv. Alþingis mundi auka líkurnar á því að deilan leystist núna frekar en í önnur þau skipti sem það hefur verið reynt. Því hlýtur það að vera á herðum deiluaðilanna að reyna að finna lausnina og axla ábyrgðina sem þeir bera í þessu máli. Ef þeir telja að þeir þurfi atbeina hv. Alþingis þá á að beina þeim tilmælum í réttan farveg.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og segi það fyrir mitt leyti að mér líka þau að því leyti betur en svör menntmrh. þegar rætt var hér um verkfall kennara, að hæstv. sjútvrh. viðurkennir þó að hann sé sjútvrh. og honum komi málið við og það er vel, og hann hafi rætt við deiluaðila. Vissulega er rétt að það er mjög dapurlegt ef það tekst ekki yfir höfuð þó reynt sé trekk í trekk að leysa samskiptamál útvegsmanna og sjómanna með eðlilegum kjarasamningum á sjálfstæðum og óháðum grundvelli og er það vissulega mikið áhyggjuefni hvernig þeir hlutir hafa þróast. Einnig er áhyggjuefni, herra forseti, að það virðist vera lenska og verklag í viðræðum deiluaðila í kjaradeilum að hefja ekki alvörusamningaviðræður fyrr en verkfallið er skollið á eða a.m.k. alveg að gera það. Má þar til taka bæði deilu framhaldsskólakennara fyrir skemmstu og sömuleiðis deilu flugumferðarstjóra. Ekki virðast því hin nýju lög um stéttarfélög og vinnudeilur og hinar fínu viðræðuáætlanir mæla sérstaklega með sér sjálf, skoðuð í þessu ljósi reynslunnar. En ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir svör hans.

Hæstv. forseti. Tilefni þess að ég kem hér upp er aukin almenn umræða í samfélaginu sem ber keim vaxandi andúðar í garð þeirra sem búsettir eru hér á landi og eru ekki fæddir á Íslandi, þ.e. útlendinga sem búsettir eru hér á landi eða dvelja hér tímabundið vegna atvinnu. Nú á dögunum var m.a. viðhafnarviðtal í dagblaði einu við einn forkólfa félags sem kallar sig Félag íslenskra þjóðernissinna og í gær mátti hlýða á umfjöllun í sjónvarpsstöð þar sem rætt var við annan mann úr því félagi. Því má halda fram, herra forseti, að útlendingaandúðin á Íslandi sé komin úr felum. Það er í sjálfu sér fagnaðarefni þó að það kunni að hljóma ankannalega því að þar með er hægt að takast á við vandann. Af þessu tilefni leyfi ég mér að spyrja hæstv. dómsmrh. hvort og þá hvaða aðgerða ríkisstjórnin hyggist grípa til til þess að spyrna við slíkri óheillaþróun.

Herra forseti. Hv. þm. bendir á að aukin almenn umræða sé í íslensku samfélagi um ákveðna fordóma í garð útlendinga eða þeirra sem hér búa e.t.v. í skamman tíma og stunda atvinnu og hjálpa þar með íslensku samfélagi. Það er alveg rétt og ég hef sjálf orðið vör við að þarna hefur orðið ákveðin breyting. Meðal annars hefur verið rætt við forustumenn íslenskra þjóðernissinna, sem er sérstakur hópur, í fjölmiðlum núna upp á síðkastið en ég vil ekki endilega segja að hægt sé að setja samasemmerki þar á milli að það sýni fordómafyllri umræðu. Ég held að nauðsynlegt geti verið að fá slíka umræðu upp á yfirborðið og ég hygg að hv. þm. sé mér sammála um það. Ég var nýlega á ráðstefnu í Stokkhólmi í Svíþjóð sem sænski forsrh. stóð fyrir, ég fór þangað fyrir hönd hæstv. forsrh., Davíðs Oddssonar. Þar var einmitt verið að ræða um fordóma í þessum efnum og hvernig ætti að bregðast við. Meðal annars var talað um netið og margt annað í því sambandi. Þar var margt athyglisvert sem við í dómsmrn. erum enn þá að skoða og ég geri ráð fyrir að félmrn. sé líka með einhvern ákveðinn undirbúning í þessu sambandi. Það verður væntanlega stór ráðstefna á vegum Sameinuðu þjóðanna um þessi efni seint í sumar og ég vænti þess að menn muni hafa gagn af að sækja þá ráðstefnu. En það er líka alveg nauðsynlegt að við séum með skýr lög um þennan málaflokk. Ég bendi á frv. til nýrra laga um útlendinga sem eru til meðferðar í allshn. og ég tel að þar gætum við tvímælalaust bætt réttarstöðu m.a. flóttamanna og annarra sem kunna að eiga um sárt að binda.

Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. dómsmrh. að vissulega þurfum við að setja ný lög um útlendinga. En um það snýst fyrirspurnin ekki heldur um viðhorf Íslendinga sjálfra til þeirra útlendinga sem hér eru búsettir og hvort stjórnvöld telji það ekki í sínum verkahring að stemma stigu við þeirri útlendingaandúð sem virðist vera farin að grassera í almennri umræðu. Það hlýtur að vera verkefni stjórnvalda, m.a. í menntakerfinu með nægri fræðslu til ungmenna og barna, að takast á við þennan vanda. Ég minni á, herra forseti, að nýlega birtust ískyggilegar niðurstöður könnunar sem gerð var um viðhorf ungs fólks til veru útlendinga á Íslandi og bara hún ein gefur tilefni til þess að strax sé gripið til aðgerða sem duga gegn þessum vágesti.

Herra forseti. Ljóst er, eins og hv. þm. benti á, að þessi verkefni heyra undir fleiri ráðuneyti en dómsmrn. En ég ítreka að ég tel að það sem komið hefur fram og kemur fram í þeim frv. sem nú eru til meðferðar á hinu háa Alþingi, geti hjálpað okkur í því sambandi að breyta viðhorfum. Auðvitað er ljóst og ég hygg að allir séu sammála því að hjálpa þarf útlendingum að aðlagast íslensku samfélagi. Þess vegna er t.d. gert ráð fyrir því að allir þeir sem hingað koma fari á íslenskunámskeið. Við höfum heyrt talað um að börn og unglingar verði fyrir einelti í skólum hér á landi og það er vissulega alls ekki nógu gott. En ég vil líka benda á að talsmenn Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna sem hafa komið hingað til lands telja að Íslendingar hafi staðið sig mjög vel í því að taka á móti flóttamönnum og það sé til fyrirmyndar hvernig þeir hafa staðið að þeim málum.

Herra forseti. Hér á landi eru búsettir sjö þúsund útlendingar. Nokkur hundruð þeirra teljast flóttamenn, líklega 100--200 þannig að allur þorri þessa fólks er ekki flóttamenn. Vissulega hefur okkur tekist mjög vel að taka á móti flóttamönnum, ég get tekið undir með hæstv. ráðherra með það. En viðhorfsbreytingin verður ekki nema fræðslan sé fyrir hendi, það þekkjum við úr öðrum málaflokkum. Viðhorfsbreytingin verður ekki nema við kennum börnunum okkar að bera virðingu fyrir öllum manneskjum hvernig sem þær líta út eða hvaðan sem þær koma og það er verkefni stjórnvalda, herra forseti.

Herra forseti. Ég vil bara taka undir með hv. þm. Ég er að sjálfsögðu sammála henni um að við eigum að kenna börnunum okkar að bera virðingu fyrir öllum manneskjum, sama hvaðan þær koma. En mér finnst hins vegar rétt að undirstrika, vegna þess að það var minnst hér á flóttamenn og við höfum einmitt staðið mjög vel að verki gagnvart móttöku þeirra, að Rauði krossinn hefur séð mjög vel um mál þeirra. Dómsmrn. er með samning við Rauða krossinn sem tekur að sér að hjálpa þessu fólki og við borgum fyrir aðstoð, lögfræðikostnað og annað, þannig að það er mjög margt sem hefur verið gert. En það er ábyggilega alveg rétt hjá hv. þm. að það má gera betur í þessum málum og það verður skoðað.

Herra forseti. Ég beini spurningu minni til hæstv. iðnrh., hæstv. byggðamálaráðherra, um hvað því líði að höggvið verði á þann hnút sem virðist vera á Bolungarvík varðandi vanda rækjuverksmiðjunnar Nasco. Samkvæmt blaðafregnum virðist þar orðinn djúpstæður trúnaðarbrestur og ágreiningur, annars vegar um veð einstakra veðhafa í fyrirtækinu og hins vegar um vinnulag Byggðastofnunar. Byggðastofnun heyrir undir hæstv. ráðherra og samkvæmt fréttum í DV í dag, mánudaginn 26. febrúar, kemur fram að Bolvíkingar bíði eftir svörum um til hvaða ráða eigi að grípa. Þarna eru 50--60 manns atvinnulaus og bíða úrlausnar. Ég leyfi mér að vitna hér, herra forseti, í þetta fréttaviðtal: ,,Á meðan togast er á um fjöreggið á einhverjum illskiljanlegum forsendum þá tifar klukkan á Bolvíkinga og íbúar pakka saman föggum sínum og undirbúa brottför úr plássinu.`` Herra forseti. Ég leita svara hjá hæstv. byggðamálaráðherra. Ætlar hann að höggva á þennan hnút?

Hæstv. forseti. Eins og allir hljóta að gera sér grein fyrir þá er það ekki mitt hlutverk að taka ákvarðanir um daglega stjórnun Byggðastofnunar þó að stofnunin heyri undir iðnrn. Þess vegna hefur þetta mál ekki verið á mínum borðum. Mér er hins vegar kunnugt um að Byggðastofnun hefur haft málefni Nasco til umfjöllunar. Samkvæmt mínum upplýsingum er unnið að lausn þeirra mála. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að Byggðastofnun vinnur samkvæmt ákveðnum reglum og Ríkisendurskoðun þarf að samþykkja þær reglur. Stofnunin gerir því ekkert sem ekki er í samræmi við reglur Ríkisendurskoðunar. Ég þori ekki að segja til um hvort eitthvað af þeim málefnum Bolungarvíkur sem nú eru til umfjöllunar í fjölmiðlum séu þess eðlis að Ríkisendurskoðun þurfi að koma að þeim. Ég þekki það ekki svo nákvæmlega. Ég vil fyrst og fremst segja að samkvæmt mínum upplýsingum er unnið að lausn þessara mála. Ég tel það mjög mikilvægt vegna þess að atvinnuástandið í Bolungarvík er alvarlegt. Þess vegna mikilvægt að þess verði ekki langt að bíða að lausn finnist.

Herra forseti. Ég ítreka spurningu mína til hæstv. iðnrh.: Mun ráðherrann ganga í málið? Það virðist ljóst að þarna þurfi að koma til aukin vinna og betra skipulag. Málið heyrir undir hæstv. iðnrh. Hæstv. ráðherra getur ekki vikið sér undan því þar eð aðkoma þingsins að Byggðastofnun er í gegnum hæstv. ráðherra. Ég ítreka spurningu mína, herra forseti: Ætlar hæstv. iðnrh. ekki að ganga þegar í stað í þetta mál?

Hæstv. forseti. Þó að ráðherrar hafi kannski mikil völd og einhverjum finnst þau of mikil þá er undirstofnunum almennt ekki stjórnað úr ráðuneytum. Ég kem ekki að málum sem varða lánveitingar Byggðastofnunar. Þannig er það einfaldlega ekki. Hins vegar fer stjórn, skipuð af mér, með málefni Byggðastofnunar. Þannig er þetta. Ég held að hv. þm. mundi hugsanlega kveðja sér hljóðs og finna að því ef það væri almennt svo að ég væri í beinu sambandi við stjórn eða forstjóra Byggðastofnunar og segði honum fyrir verkum.

Herra forseti. Ég beini spurningu minni til hæstv. landbrh. og vil forvitnast hjá hæstv. ráðherra um hvort einhverjar aðgerðir séu í gangi vegna mikils faraldurs sem nú virðist geysa í Evrópu, þ.e. gin- og klaufaveiki. Þetta er einn af allra erfiðustu sjúkdómum sem riðið geta yfir landbúnaðarhéruð og þjóðir. Hann veldur gríðarlegum efnahagslegum áhrifum sem erfitt er að ráða við. Smithætta af þessum sjúkdómi er feiknarleg og fróðir menn hafa sagt mér að smit geti borist yfir haf, hafi m.a. borist frá meginlandinu, yfir Ermarsundið og til Englands. Fyrir utan það að berast með fólki og fénaði á milli landa er talið að þessi smitvaldur sé miklu alvarlegri en t.d. mæðuveiki og margt annað sem hrjáð hefur íslenskan landbúnað. Herra forseti. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvernig ráðuneytið og hæstv. ráðherra hyggist bregðast við þessum vágesti sem hér er á næsta leiti, hvort einhverjar ráðstafanir varðandi innflutning séu í skoðun. Ég lít svo á að sú athugun megi ekki taka langan tíma. Eins þarf að athuga með eftirlit með ferðamönnum sem eiga leið um landið, frá hvaða löndum þeir eru, hvort einhver athugun sé gerð á ferðamönnum sem koma t.d. frá Bretlandi, þar sem þessi vágestur virðist dreifast um landið án þess að nokkuð verði við ráðið. Ég veit, herra forseti, að þessi mál eru til skoðunar í landbrn. og að þar hafa menn áhyggjur. Ég vil fyrst og fremst beina því til ráðherrans að hratt verði brugðist við í þessu máli. Þetta er í raun miklu alvarlegri sjúkdómur en svokallaður Creutzfeldt-Jakobs sjúkdómur og kúariðutilfellin sem hafa verið til umræðu í langan tíma. Málið er því mjög alvarlegt.

Hæstv. forseti. Ég átti fund í morgun með yfirdýralækni þar sem við fórum yfir þá gríðarlega alvarlegu stöðu sem nú er í Bretlandi og þá hættu sem getur stafað af því að þessi sjúkdómur berist út. Hann mun gefa út tilkynningu og aðvörun um að ferðamenn og aðrir þeir sem til Bretlands ferðast fari mjög varlega á næstunni. Hann ræður mönnum frá því að fara inn í gripahús að óþörfu og væntir þess að menn hagi ferðalögum sínum eftir því og gangist undir ákveðnar reglur þegar þeir koma heim ef út af bregður. Þessi vinna og þessi tilkynning er sjálfsagt farin út núna sem aðvörun frá yfirdýralækni um þá miklu hættu sem stafar af því að taka með sér vörur eða ganga óvarlega um gripahús. Það ber að fara varlega og ég hygg að Íslendingar muni taka þeim tilmælum og fara eftir þeim.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir en mig langar til að forvitnast um það hvort einhver reglugerð sé í smíðum vegna þessa máls sérstaklega, hvort sérstakar varúðarráðstafanir verði gerðar vegna innflutnings á gæludýrafóðri sem við vitum að kemur frá Bretlandi. Stendur til að skoða þann innflutning og munu menn reyna að gera sér grein fyrir því hvaðan fólk er að koma, t.d. hvort það kemur frá Bretlandi? Smitið berst mjög auðveldlega með skóm og fólki og er því mun alvarlegra fyrir vikið.

Hæstv. forseti. Ég get ekki farið nákvæmlega yfir það sem til stendur. Eins og menn þekkja verður að treysta mjög á dómgreind og skynsemi þjóðarinnar í þessu máli. Eins þarf að huga að því hvernig við tökum á móti ferðamönnum sem hingað koma frá útlöndum. Ég hygg að við eigum ekki mikil viðskipti við Breta. Við höfum bannað innflutning þaðan. Þar hefur verið hættuástand á öðrum sviðum þannig að þaðan er ekki mikill innflutningur. Þetta er á borði yfirdýralæknis og hann gefur út þessa aðvörun, sem er mjög mikilvæg. Ég hef í raun ekkert frekar um málið að segja sem stendur nema að ég vil hvetja hv. þm. til þess að fara sjálfa varlega. Ég treysti þjóðinni nokkuð í þessum efnum.

Herra forseti. Í svari hæstv. viðskrh. á Alþingi komu fram upplýsingar um mikla aukningu á lánum til einstaklinga á einu ári, einkum á yfirdráttarlánum sem vaxið hafa um 58% á einu ári. Skuldir einstaklinga í heild fyrir utan íbúðalán hafa vaxið um 34% á þessum tíma. Endurlánað erlent lánsfé hefur einnig aukist mikið, þ.e. þrefaldast á einu ári hjá einstaklingum og tvöfaldast hjá fyrirtækjum. Yfirdráttarlán sem bera allt að 21--23% vexti hafa gott betur en fjórfaldast síðan 1995 að raungildi og aukist úr 14 milljörðum í 60 milljarða. Þessi okurlán, sem ekki er hægt að nefna öðru nafni, eru nú orðin 10% af heildarskuldum heimilanna sem voru 600 milljarðar í desember sl. og höfðu aukist um 100 milljarða á einu ári. Ég vil því leyfa mér, herra forseti, að beina fyrirspurn til hæstv. bankamálaráðherra um viðbrögð hennar við þessari gífurlegu aukningu á skuldum heimilanna og auknum útlánum til einstaklinga, hvort hún telji eðlilegar skýringar á þeim okurkjörum og vöxtum sem hér viðgangast í bankakerfinu. Telur hún ekki tilefni til aðgerða til að sporna við þessari þróun? Óttast hæstv. bankamálaráðherra ekki að heimilin stefni í verulega greiðsluerfiðleika?

Hæstv. forseti. Út af lokaorðum hv. þm. vil ég segja að þrátt fyrir þessa miklu aukningu hvað varðar yfirdráttarlán þá eru vanskil með minnsta móti. Það er kannski gleðiefnið í þessu öllu saman að vanskil hafa farið minnkandi. Ég get sagt að mér varð líka illt við þegar ég sá hversu mikil aukning hafði orðið í þessum dýru lánum. Það er áhyggjuefni. Því hefur verið haldið fram að bankarnir séu mjög frjálslegir í afgreiðslu sinni á yfirdráttarlánum. Ég hef spurst fyrir um hvort svo sé og tel nú kannski að það sé eitthvað orðum aukið. Ég vil halda því til haga að vanskil hafa farið minnkandi og svo get ég sagt frá því einnig að í það styttist að lagt verði fram á Alþingi nýtt frv. til vaxtalaga. Þar munu koma fram ýmsar breytingar þó fyrst og fremst sé um rammalöggjöf að ræða. Ég tel að það geti svarað ýmsum spurningum þó ég ætli ekki að fara frekar út í það núna.

Herra forseti. Mér finnst hæstv. viðskrh. ekki hafa tiltakanlega miklar áhyggjur af hinni erfiðu skuldastöðu heimilanna. Hæstv. ráðherra ber því við að vanskilin séu með minnsta móti. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hafa ekki vanskilin breyst í yfirdráttarlán? Er það ekki skýringin á því að vanskilin hafi minnkað, að góðærið og mikla neyslu hjá heimilunum sé einmitt að finna í þessum yfirdráttarlánum? Sú var tíðin að framsóknarmenn höfðu áhyggjur af skuldastöðu heimilanna. Ég man eftir því að hæstv. landbrh. talaði oft í ræðustól um að líf, heill og hamingja þúsunda fjölskyldna lægi við að á skuldamálum heimilanna væri tekið. Nú hefur ráðherrann og Framsfl. greinilega engar áhyggjur af erfiðri skuldastöðu heimilanna. Ráðherrann gæti auðvitað beitt sér með ýmsum hætti til að bæta þessa erfiðu skuldastöðu og unnið gegn þeirri okurlána- og hávaxtastefnu sem ríkisstjórnin stendur fyrir. Ég kalla eftir frekari viðbrögðum, herra forseti, hjá hæstv. ráðherra. Auðvitað er tilefni til þess að taka þessi mál öðrum tökum í þinginu og kalla einnig til hæstv. forsrh. til að svara fyrir þessi mál.

Hæstv. forseti. Auðvitað er hv. þm. heimilt að kalla til forsrh. eins og aðra ráðherra, það hlýtur að vera. Ég misskil þetta kannski eitthvað en ég get ekki neitað því að ég hef ekki fyrst og fremst áhyggjur af skuldastöðu ef fólk ræður við skuldirnar. Það hlýtur að vera aðalatriðið. Ef fólk ræður ekki við að greiða skuldir sínar þá hef ég áhyggjur.  En fólk er því miður allt of duglegt við að taka lán og bjarga sér áfram á alls konar lánum sem eru dýr og það spennir bogann of hátt. Ég held að við verðum líka, hv. þm., að tala svolítið til einstaklinganna, fólksins sem er að taka slík lán. Það verður að gera sér grein fyrir og hafa það í huga allan tímann að það þarf að borga lánin sín. Ég ítreka það sem ég sagði í upphafi: Vanskil eru minni og það segir okkur að fólk hafi það bærilegt og það er mikilvægt.

Virðulegi forseti. Skipasmíðaiðnaður og málmiðnaður á Íslandi á í vök að verjast. Nú er svo komið að fram undan er verkefnaskortur og jafnvel atvinnuleysi í þeirri atvinnugrein. Það er því hart undir því að búa að við séum að missa frá okkur verkefni úr landi fyrir aðeins örfáar milljónir. Enn harðara er undir því að búa að fá síðan til sín upplýsingar sem sýna að verkefnið hefði betur verið komið á Íslandi með tilliti til upphæðar á tilboðum í útboðum. Ég beini því orðum mínum til hæstv. dómsmrh. sem fer með ábyrgð á varðskipum og Landhelgisgæslu og var í forsvari fyrir þeim málum þegar við misstum varðskipið núna frá okkur til Póllands. Ég vil því spyrja ráðherrann vegna þeirrar umræðu sem fór fram fyrr í dag: Hvaða ráðstafanir gerði hæstv. dómsmrh. til að halda þessum verkefnum í landinu innan þeirra marka sem hægt er að leyfa sér og brjóta hvergi evrópska efnahagssamninginn sem við eigum að sjálfsögðu að standa við? Telur ráðherrann að Íslendingar nýti sér að jafnaði þau svigrúm sem til eru þegar varðskipin eru annars vegar til þess að létta Íslendingum tilboðsgjöfina? Megum við eiga von á svipuðum vinnubrögðum og hér hafa farið fram þegar kemur að hinu stóra verkefni, smíði nýs varðskips? Verður þá aðeins stuðst við útreikninga embættismanna ríkisins eða verður þess gætt að þar sé tryggilega frá því gengið að við missum ekki stórverkefni frá okkur vegna þess að ekki hefur verið nógu vel að því gætt að skoða kostnaðartölur?

Herra forseti. Mér hefur ekki borist umrædd skýrsla frá VSÓ en heyrt óljóst af henni í fréttum. Ég hef hins vegar óskað eftir að fá hana í mínar hendur en mér skilst að mismunurinn milli hennar og þeirra útreikninga sem Ríkiskaup byggði niðurstöðu sína á komi einkum fram í siglingarkostnaði skipsins. Ég tel rétt að yfirfara það nánar. Ég tek fram að dóms- og kirkjumrn. lagði á það áherslu við Ríkiskaup að kostnaður við að senda skipin utan yrði reiknaður til hin ýtrasta. Það er alveg ljóst að fullur pólitískur vilji var til þess að farið yrði mjög nákvæmlega ofan í þetta mál og skoðað hvort hægt væri að koma þessum verkefnum til íslenskra skipasmíðastöðva. Ég tel víst að Ríkiskaup hafi staðið faglega að þessu máli og treysti þeim vel í þeim efnum. Það er hins vegar ljóst að skoða þarf ýmis atriði í þessu sambandi, ekki bara tölur um kostnað heldur líka um tímalengd viðgerða, tryggingar og ýmislegt fleira. Það er því litið á það hversu hagkvæmt tilboðið er í heild sinni. Rétt er að hafa þetta í huga. Endanleg ákvörðun hefur verið tekin því að þetta er sú niðurstaða sem Ríkiskaup komst að í bréfi sínu til Landhelgisgæslunnar og þess vegna var fallist á hana. Menn eru bundnir af lögum og reglum um opinber útboð eins og hv. þm. benti á og verða auðvitað að lúta því, að öðrum kosti geta þeir fengið á sig kæru. Einnig er rétt að hafa hagsmuni skattgreiðenda í þessu sambandi í huga. Ég tel hins vegar að gefnu tilefni að rétt sé að yfirfara betur framkvæmdina á þessum málum og er á þeirri skoðun að halda þurfi einhvers konar námskeið eða kynningu fyrir íslenskar skipasmíðastöðvar um hvernig best sé staðið að tilboðum því að það eru mörg flókin atriði sem taka þarf til skoðunar. Íslendingar þurfa að mínu mati að vera betur undirbúnir á þessum samkeppnismarkaði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. þau svör sem hafa komið fram. Ég hygg að ekki sé rétt að vandinn liggi hjá íslenskum skipasmíðastöðvum. Ég hef heimsótt tilboðsgjafa og skipasmíðastöðvar í þessu máli og ég veit að þar var fyllilega faglega að því staðið. Ég veit hins vegar líka að menn nýttu sér ekki marga þá möguleika sem til eru innan samningsins um EES til að létta þetta mál, og kem ég að því seinna því að ég mun leggja fram tillögu um útboðsstefnu ríkisins sem gætir að hagsmunum íslensks iðnaðar. Við skulum ekki gleyma því að hvergi er tekið tillit til þess vegna einmitt EES-samningsins, hins þjóðhagslega ávinnings sem felst í því að halda vinnunni í landinu, efla skipasmíðaiðnaðinn, að fá skattgreiðslurnar inn í landið, að efla fyrirtækin, m.a. í Reykjavík, Hafnarfirði og á Akureyri. Fram hjá öllum þessu verðum við að ganga vegna EES-samningsins. Að mínu mati var ekki nýttur allur sá sveigjanleiki sem hefði verið hægt til að halda skipunum og atvinnunni hér í landinu.

Herra forseti. Ég fer þess eindregið á leit að hv. þm. upplýsi mig um hvað hefur ekki verið gert í málinu. Ég vil taka fram að það er stefnan í Evrópu núna að styrkja þær stöðvar sem stunda skipasmíði til að byggja sig upp en hætt er að niðurgreiða framleiðsluna. Einnig er rétt að hægt er að hafa útboðsskilmála á íslensku en hins vegar verður að athuga að allir þeir erlendu aðilar sem eru með sérstaka umboðsmenn hér á landi mundu þá bara þýða þá skilmála. Hins vegar er margt tæknilega flókið í þessum málum sem íslensku aðilarnir gætu kannski sett sig betur inn í og ég tel fyllilega ástæðu til að skoða það. Fundir voru með hæstv. iðnrh. og hæstv. fjmrh. þar sem þessi mál voru rædd og ég vænti þess að við fáum einhverjar ábendingar út úr þeim viðræðum. Ég tek undir og undirstrika það að ég hef fullan skilning á málflutningi íslenskra járniðnaðarmanna og fulltrúa Samtaka íslensks iðnaðar. Ég fullyrði að þau sjónarmið voru höfð í huga við meðferð málsins. En við erum auðvitað bundin af lögum og reglum um útboð og um Evrópska efnahagssvæðið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hluta utanrmn. um tillögu til þál. um fullgildingu samnings milli Evrópubandalagsins og lýðveldisins Íslands og konungsríkisins Noregs um viðmiðanir og fyrirkomulag við að ákvarða hvaða ríki skuli fara með beiðni um hæli sem lögð er fram í aðildarríki eða á Íslandi eða í Noregi. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Stefán Hauk Jóhannesson og Högna S. Kristjánsson frá utanríkisráðuneyti, Benedikt Bogason og Þorstein A. Jónsson frá dómsmálaráðuneyti og Bjarneyju Friðriksdóttur og Ragnar Aðalsteinsson frá Mannréttindaskrifstofu Íslands. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar fyrir Íslands hönd á samningi sem Evrópubandalagið og lýðveldið Ísland og konungsríkið Noregur gera með sér um við miðanir og fyrirkomulag við að ákvarða hvaða ríki skuli fara með beiðni um hæli sem lögð er fram í aðildarríki eða á Íslandi eða í Noregi. Fullgilding samnings þessa er hluti af skuldbindingum Íslands samkvæmt samningi um framkvæmd, beitingu og þróun Schengen-gerðanna sem fullgiltur var 26. maí 2000. Meiri hlutinn vekur athygli á nauðsyn þess að fram fari ítarleg skoðun á löggjöf er varðar heimild til fingrafaratöku af hælisleitendum, einkum varðandi aldursmörk einstaklinga og varðveislu gagna. Meiri hlutinn leggur til að tillagan verði samþykkt en Einar K. Guðfinnsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir skrifa undir álitið með fyrirvara. Lára Margrét Ragnarsdóttir og Rannveig Guðmundsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið skrifa Jón Kristjánsson, Vilhjálmur Egilsson, Árni R. Árnason, Einar K. Guðfinnsson með fyrirvara, Kristinn H. Gunnarsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir með fyrirvara.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hluta utnarmn. sem ég skipa í 412. máli þingsins sem er till. til þál. um fullgildingu samnings milli Evrópubandalagsins og lýðveldisins Íslands og konungsríkisins Noregs um viðmiðanir og fyrirkomulag við að ákvarða hvaða ríki skuli fara með beiðni um hæli sem lögð er fram í aðildarríki eða á Íslandi eða í Noregi. Ég veit ekki hversu nákvæmlega þessi langi titill, herra forseti, útskýrir málið fyrir mönnum en í reynd er það á ferðinni að tillagan og samkomulagið gengur frá tengingu Íslands og Noregs við framkvæmd svonefnds Dyflinnarsamnings og sá samningur er birtur hér sem fskj. með þáltill. Það er allmikið plagg og ég veit ekki hversu nákvæma skoðun út af fyrir sig sá samningur hefur fengið. Vel hefði mátt eyða meiri tíma í að fara ofan í hann, þar á meðal í hv. utanrmn., en fyrir því að það var ekki gert liggja m.a. þær ástæður að þetta mál er mjög seint fram komið. Nokkuð var liðið á þennan mánuð þegar mælt var fyrir því og nú er boðað að það sé algjörlega bráðnauðsynlegt að málið fái afgreiðslu, nánast á þessum klukkustundum, svo tími vinnist til þess að ganga frá fullgildingarskjölum og koma þeim til vörsluaðila samningsins fyrir mánaðamótin febrúar/mars. Verði það ekki mundi það væntanlega valda töfum eða vandræðum gagnvart því að Ísland yrði aðili að Schengen-samningnum svonefnda 25. mars nk. Það er nefnilega hin hliðin á þessu máli, herra forseti. Þetta er nátengt og í raun og veru afsprengi þess að tekin hefur verið sú pólitíska ákvörðun af meiri hlutanum sem hér ræður ferðinni að Ísland gerðist aðili að svonefndu Schengen-samstarfi. Herra forseti. Ég verð að leyfa mér að koma því á framfæri að ég lýsi miklum vonbrigðum með að hæstv. utanrrh. skuli þurfa að vera fjarstaddur afgreiðslu þessa máls. Ég hafði hugsað mér að eiga við hann orðastað. Í öllu falli teldi ég til bóta að hæstv. starfandi utanrrh. sem væntanlega er einhver --- ég geri ekki ráð fyrir að landið sé utanríkisráðherralaust um þessar mundir --- mundi a.m.k. láta svo lítið og vera hér viðstaddur umræðuna og gæti þá borið eftir atvikum einhver skilaboð til hæstv. utanrrh. Mér finnst einnig með öllu ástæðulaust að forgangsmál ríkisstjórnarinnar séu rædd dögum oftar að henni algerlega fjarverandi. Það eru 12 ráðherrar í ríkisstjórninni ef ég man rétt, ég held að ég muni það rétt, er það ekki örugglega? Sennilega gæti ég nafngreint alla ef mikið lægi við. En það er ekki vegna þess að ég sjái þá svo oft í þingsalnum, herra forseti, sem ég kannast við þá. Það er sko alls ekki vegna þess. Ég hlýt að láta óánægju mína með þessa frammistöðu koma í ljós og mér þætti vænt um ef hæstv. forseti kannaði hvar hæstv. starfandi utanrrh. er á vegi staddur eða þá ef a.m.k. einhver annar fulltrúi ríkisstjórnarinnar gæti látið svo lítið að vera hér viðstaddur. Það er nefnilega þannig að ríkisstjórnin leggur mikla áherslu á að fá þetta mál afgreitt og hlýtur þá að leggja eitthvað á sig til að koma því fram.

Vegna orða hv. þm. er það þannig, eins og hann raunar gat um sjálfur, að hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson er með fjarvistarleyfi í dag. Raunar er staðgengill hans, sem er hæstv. forsrh., sömuleiðis með fjarvistarleyfi þannig að úr vöndu er að ráða.

Hver ber ábyrgð á málinu, herra forseti? Er hæstv. utanrrh. erlendis eða er hann með fjarvistir innan lands?

Málið kemur úr nefnd og er á ábyrgð þingsins.

Herra forseti. Þetta er þáltill. og aðeins tvær umræður eru um slík mál og það geta verið fullkomlega gildar ástæður til þess að hafa hæstv. ráðherra viðstadda til að svara fyrir mál. Þeir bera ábyrgð á þeim og framkvæmd þeirra eftir sem áður. Herra forseti. Ég tel mig geta sýnt fram á og mun reyna að gera það á eftir að í þessum pappírum eru hlutir sem eru í rauninni þannig vaxnir að það jaðrar við að það verði að segja eins og er að þetta mál hafi meira og minna verið kynnt mönnum og haldið að mönnum á röngum forsendum að mínu mati í gegnum allt ferlið frá því að fyrst var farið að boða það trúboð hér, sérstaklega af hálfu hæstv. utanrrh. Halldórs Ásgrímssonar, að það væri einboðið fyrir Ísland að gerast aðili að Schengen-samningnum svonefnda.

Vegna orða hv. þm. um viðveru ráðherra hér, hann gat þess að til greina kæmi að kalla til aðra ráðherra sem tengdust málinu með einhverjum hætti. Eru það einhverjir tilteknir hæstv. ráðherrar sem hv. þm. er að vísa til, þannig að forseti gæti orðið honum að liðsinni í þeim efnum?

Ég ætla ekki að gera úr þessu, herra forseti, meiri vandræðagang en efni standa til. En fyrsta ósk mín hefði auðvitað verið sú að hæstv. utanrrh. hefði verið hér viðstaddur, í hans stað þá staðgengill hans, ef annar gegnir fyrir hæstv. utanrrh. Í öllu falli að einhver fulltrúi ríkisstjórnarinnar hefði verið viðstaddur umræðuna. Ef það er jafnmikið kappsmál og látið er að liggja að drífa þetta mál áfram, þá finnst mér, herra forseti, síst til of mikils mælst að hæstv. ríkisstjórn sé þá hérna viðstödd í einhverju líki, þó ekki sé nema einn af þessum 12 ráðherrum. Eigum við þá ekki að einfalda málið með því að segja að mér sé alveg nákvæmlega sama hver þeirra það er. En ég fer fram á að það verði eins og eitt stykki ráðherra, herra forseti, viðstaddur umræðuna. Mér finnst það fyrir neðan allar hellur að boðið sé upp á að stórmál af þessu tagi eigi að ræðast og afgreiðast og lögð á það sérstök áhersla af hálfu ríkisstjórnarinnar að svo sé gert og síðan gufar hún öll upp úr þingsalnum eins og hendi sé veifað um leið og dagskrármál taka við. Ekki fleiri orð um það. Herra forseti. Það er sem sagt þannig að aðild okkar að hinum svonefnda Dyflinnarsamningi og öllu því sem honum eða því ferli tengist er auðvitað nátengd aðild okkar að Schengen-samstarfinu. Ég geri ekki ráð fyrir að menn hefðu verið með tillögur uppi um það að við gerðumst aðilar að þessu Dyflinnarsamkomulagi nema vegna þess eingöngu að ákveðið var á Alþingi síðasta vor að Ísland yrði aðili að Schengen-samstarfinu svonefnda. Ég hef áður látið það koma fram, herra forseti, að það er auðvitað ákaflega bagalegt að þessi mál skuli vera svona seint á ferðinni eins og raun ber vitni, að stórmál af þessu tagi komi hér inn og því fylgi orðsending frá framkvæmdarvaldinu til Alþingis, að það sé alveg nauðsynlegt að umfjöllun um málið ljúki og það nái afgreiðslu í sama mánuði helst innan tveggja vikna frá því að mælt er fyrir því á þinginu. Mér finnst dálítið merkilegt að hlutirnir skuli þurfa að bera svona að. Hér er nefnilega um að ræða mjög stórt mál. Í heild sinni er þessi pakki mjög stór, þ.e. aðild Íslands að annars vegar Schengen-samstarfinu og því upplýsingakerfi sem því tengist, SIS-upplýsingakerfinu svonefnda, og hins vegar aðild okkar að Dyflinnarsamningnum og því upplýsingakerfi sem þar á að byggja upp, aðskilið, sjálfstætt, umfangsmikið upplýsingakerfi, svonefnt EURODAC-kerfi. Þetta eru til samans mjög stórir og áhrifamiklir hlutir, herra forseti, og í rauninni miklar ákvarðanir sem verið er að taka um að tengja Ísland inn í þetta allt saman. Rétt er að menn átti sig á því að hér á að fara að afgreiða að Ísland gerist aðili að mjög viðamiklu kerfi skráningar á persónuupplýsingum í sjálfstæðan gagnagrunn, svonefndan EURODAC-gagnagrunn eða EURODAC-kerfi. Þessu þurfa síðan að fylgja og munu væntanlega eiga að tengjast lagabreytingar sem m.a. varða málefni útlendinga og lög, annaðhvort sérlög sem þá verða sett eða ákvæði sem sett verða inn í einhver viðeigandi lög um heimildir t.d. til þess að taka fingraför af öllum þeim sem sækja um hæli eða hafa stöðu hælisbeiðenda í þeim skilningi sem útlendingar í landi okkar á komandi árum. Sú fingrafarataka verður sjálfvirk, þ.e. hún gerist sjálfkrafa ef ákvæði samningsins og þá til viðeigandi laga sem því koma til með að tengjast ná fram að ganga, þannig að um verður að ræða sjálfvirka skráningu slíkra upplýsinga í kjölfar þessa kerfis. Í því kerfi verða síðan slíkar upplýsingar miðlægar, þannig að þær verða aðgengilegar fyrir öll aðildarríki svæðisins, varðveittar í a.m.k. tíu ár. Hér er því aftur á ferðinni, herra forseti, gríðarlega viðamikil rafræn skráning persónuupplýsinga og ég er ekki viss um, herra forseti, að allir hafi áttað sig á því hversu miklar breytingar eru í raun og veru að verða á stöðu Íslands í þessum efnum hvað þetta varðar, þ.e. aðild okkar að þessu SIS-kerfi, Schengen-upplýsingakerfinu annars vegar og síðan þessu EURODAC-kerfi, um hælisbeiðendur hins vegar, fingrafaraskráningu o.s.frv. Til viðbótar þessu, herra forseti, er mönnum vonandi að verða það smátt og smátt ljóst að aðild Íslands að Schengen-samstarfinu og þessu batteríi öllu saman var auðvitað annað og meira en bara spurning um að varðveita hið norræna vegabréfasamband. Í reynd þýðir þetta að Ísland er þarna að gerast aðili að þegar orðnum stofnunum Evrópusambandsins sem Schengen-samstarfið og Schengen-upplýsingakerfið er. Á grundvelli Amsterdam-samninga Evrópusambandsríkjanna verður Schengen-upplýsingakerfið og Schengen-samstarfið sem slíkt innlimað í Evrópusambandið. Þetta verður hluti af stofnanakerfi Evrópusambandsins og lýtur stjórnsýslu þess með beinum hætti og Ísland er þar af leiðandi á grundvelli sérsamninga sinna við Schengen-kerfið að gerast aðili að þessum stofnunum Evrópusambandsins. Því má segja, og ég held að það sé alveg brúkleg íslenska, að við séum að fara bakdyramegin inn í Evrópusambandið að þessu leyti. Það er áhugavert og athyglisvert í pólitísku samhengi, herra forseti, að það er alveg sérstakt áhugaefni Framsfl. að koma okkur þessa leið, koma okkur inn um þessar bakdyr á Evrópusambandinu að þessu leyti, og reyndar fleiri flokka sem styðja þetta hér. Sumir gera það með semingi eins og einn og einn sjálfstæðismaður, er með einhverjum böggum hildar yfir þessu en láta sig hafa það samt og síðan skilst mér og miðað við nefndarálit hér að fulltrúar Samfylkingarinnar geri það einnig. Þetta er áhugavert vegna þess að það er í sjálfu sér tímamótaákvörðun, herra forseti, að Ísland gerist með þessum hætti aðili að stofnanakerfi Evrópusambandsins sem slíku. Þessi nálgun er ekki sambærileg þeirri sem fólgin er í EES-samningunum af því að EES-samningurinn er tveggja stoða og hann byggir á stofnunum EES-megin til mótvægis við stofnanir Evrópusambandsins hinum megin og samráði þar í milli eins og menn þekkja. Hér eru nýir hlutir á ferðinni, ákaflega athyglisverðir í pólitísku samhengi, og væri t.d. áhugavert að slatti af varaformannskandídötum Framsfl. sem hafa tjáð sig um þessi mál létu nú í sér heyra um þetta. Er þetta þeirra Evrópulína að Ísland eigi að fara bakdyramegin inn í hverja stofnun Evrópusambandsins á fætur annarri? Hér er það að gerast, hér er það lagt til. Hv. þm. Jón Kristjánsson var að mæla fyrir meirihlutaálitinu úr utanrmn. Um hvað? Um að við gerumst aðilar að Dyflinnarsamningnum og EURODAC-upplýsingakerfinu. Hvaða framtíð bíður þess? Jú, innan fjögurra ára verður það innlimað í Evrópusambandið. Það liggur fyrir í samningsforsendunum. Það á að heita svo að þetta sé sjálfstætt í dag, þetta sé Dyflinnarsamningurinn og hið sjálfstæða EURODAC-upplýsingakerfi sem honum tengist, en fyrir liggur að þetta mun fara sömu leið og Schengen, innlimast í Evrópusambandið og verða hluti af stofnanakerfi þess. Þar með er Ísland að gerast aðili að hverri slíkri Evrópusambandsstofnuninni á fætur annarri með öðrum hætti en gerist í gegnum EES-samninginn af því að þarna eru engar sjálfstæðar stofnanir okkar megin heldur erum við í raun og veru aðilar að þessum Evrópusambandsstofnunum, tökum þátt í starfi þeirra að öllu leyti nema því að dreginn verður hauspoki yfir menn rétt á meðan Evrópusambandið tekur ákvarðanir þarna inni því að þá mega menn ekki vera við borðið formlega séð. Þetta er aðild bakdyramegin sem blasir við okkur og kann að verða í ríkari mæli, ef svo heldur sem horfir, miðað við þann pólitíska vilja manna sem hér birtist okkur. Þessa hluti, herra forseti, held ég að eigi að ræða alveg eins og þeir eru og það á ekkert að fara í neinar felur með það á hvaða grundvelli þessi aðild okkar er hugsuð og uppbyggð. Það er svona. Því vakna, herra forseti, auðvitað ýmsar stjórnskipulegar spurningar í þessum efnum. Það var t.d. áhugavert þegar þátttaka okkar í Schengen var til umræðu í fyrra, þá lagði hæstv. utanrrh. sérstaklega lykkju á leið sína til þess að róa menn í þeim efnum að hann teldi að þetta væri allt í góðu lagi varðandi stjórnarskrána, aðild okkar að Schengen á þessum grunni. Sami maður og hafði haft miklar efasemdir um á sínum tíma, að vísu nokkrum árum fyrr, að EES-samningurinn sjálfur stæðist ákvæði stjórnarskrárinnar. Ég held að ég fari þar rétt með og halli ekki á hæstv. utanrrh. þó ég rifji það upp, að það mun hafa verið ein meginröksemdin sem hann færði fram fyrir hjásetu sinni í því máli á sínum tíma, það væru efasemdir um að EES-stoðkerfið eða stofnanakerfið og aðild okkar að því og að ákvarðanatökuferli í því gengi upp gagnvart stjórnarskránni. En hér er gengið skrefinu lengra. Það er alveg ljóst. Það er alveg ljóst að hér er gengið skrefinu lengra vegna þess að þarna er ekki um neitt tveggja stoða kerfi að ræða heldur beina aðild okkar í gegnum sérsamninga að Evrópusambandsstofnun. Herra forseti. Í öðru lagi, þær spurningar sem vakna kannski hvað stærstar fyrir utan spurninguna um þessa pólitísku og stjórnskipulegu stöðu og hvort við eigum þarna erindi sem slíkt, og ég kem nánar á eftir að spurningu um kostnað og fleiri slíka þætti, eru þær spurningar tengjast meðferð persónuupplýsinga og persónuvernd sem auðvitað hafa fengið allt of litla athygli í þessari umræðu. Það er þessi ,,laissez faire`` eða nauðhyggjunálgun sem oft lætur á sér kræla í umfjöllun um þessa hluti, að þetta sé eitthvað sem við bara verðum að taka eins og að okkur er rétt. Búið sé að taka pólitíska ákvörðun um að við ætlum að gerast aðilar að Dyflinnarsamningnum og EURODAC-kerfinu eða Schengen eða einhverju öðru og þá verði menn bara að taka því eins og það kemur. En er það boðlegt? Ætlum við ekki að hafa einhverja sjálfstæða meðvitund um það hvort hlutir sem við erum að veita blessun okkar yfir á þinginu eða lögtaka ganga upp miðað við þær kröfur sem við gerum um þessi efni? Og það liggur fyrir, herra forseti, að meðferð persónuupplýsinga í báðum þessum kerfum, Schengen-upplýsingakerfinu og EURODAC-kerfinu, hefur verið harðlega gagnrýnd og færð hafa verið fram sjónarmið fyrir því að þarna sé meðferð persónuupplýsinga og persónuvernd ábótavant, að mannréttindi flóttamanna verði fyrir borð borin með þessum hætti í Evrópu. Ekki ómerkari aðilar en flóttamannahjálp Sameinuðu þjóðanna hefur m.a. gagnrýnt þetta og mannréttindasamtök bæði hér innan lands og erlendis. Og það hefur meira að segja sjálft eftirlitskerfi Schengen gert og er hluti af því að róa menn niður gagnvart þessari gríðarlega víðtæku skráningu persónuupplýsinga sem á að fara að eiga sér stað, sérstaklega í Schengen-upplýsingakerfinu sem verður ein sú viðamesta í sögunni. Það skyldi nú ekki vera að fara yrði til Pentagon til að finna viðameiri rafræna skráningu persónuupplýsinga, ef hún yfir höfuð fyrirfinnst annars staðar á byggðu bóli meiri en sú sem þarna á að verða þar sem milljónir á milljónir ofan verða skráðar inn í þetta kerfi, það liggur alveg fyrir, og persónuupplýsingar um menn geymdar í því. Það er stórkostlega mikið umhugsunarefni í þessu sambandi, mannréttindasamtök hafa bent á það, að þarna eru menn skráðir sjálfvirkt án þess að þeir séu grunaðir um saknæmt athæfi eða efnislegar ástæður af því tagi liggi til grundvallar því að færa inn upplýsingarnar. Hælisbeiðandi, ríkisfangslaus maður eða flóttamaður sem flýr til að bjarga lífi sínu og sækir um hæli í einhverju landi er ekki sjálfkrafa grunaður um saknæmt athæfi, er það? Nei, auðvitað ekki. En hann er skáður þarna sjálfvirkt inn og tekin fingraför af öllum hans tíu fingrum, ef hann heldur þeim enn þá, og þau geymd í tíu ár. Þó viðkomandi sé aldrei í þessu ferli grunaður um nokkuð misjafnt þá verður þetta samt gert svona. Í þessu tilliti felst líka ákveðin mismunun milli fólks í þessari stöðu og öðrum útlendum ríkisborgurum eða ríkisfangslausum mönnum í landi því sem í hlut á. Herra forseti. Það eru ýmis tilefni til að fara yfir þessi mál og ég hlýt að endurtaka að ég sakna þess að hér skuli ábyrgðaraðilar málsins, hæstv. ráðherrar, ekki mættir til að svara fyrir það. Það er auðvitað eftir öðru að málinu sé hent í þingið, því skipað að afgreiða það á tíu dögum eða svo og síðan láti þeir sig hverfa og ætli vinnumaurunum að puða við að afgreiðslu þess fyrir sig. Þeir telja sig hafa annað merkilegra að gera en að sinna þingskyldum sínum og mæta eins og við hin. Það er reyndar mjög athyglisvert, herra forseti, hversu víða sú lenska lætur á sér kræla að hæstv. ráðherrar, og því ofar sem þeir eru í goggunarröðinni, telja sig vera yfir það hafna að mæta á sömu stöðum og aðrir almennir stjórnmálamenn. Þar má t.d. nefna umræðuþætti í sjónvarpi o.s.frv. eins og frægt er. Herra forseti. Sami minni hluti utanrmn. og hér talar, þegar aðild Íslands að Schengen-samstarfinu var til umfjöllunar á Alþingi sl. vor, lagðist gegn samstarfinu. Til vara var reyndar sett fram sú tillaga í nefndaráliti að þó að Ísland kynni að staðfesta samninginn fyrir sitt leyti þá yrði jafnframt tilkynnt til vörsluaðila að Ísland mundi fresta framkvæmdinni eða áskyldi sér rétt til að fresta framkvæmdinni. Enn standa að mínu mati veigamikil rök, herra forseti, fyrir því að svo verði gert. Ég vísa, hvað varðar almennan rökstuðning í þessu máli, til nál. minni hlutans frá síðasta þingi, 206. máli 125. löggjafarþings sem birt er sem fylgiskjal I með nál. þessu. Þá ætla ég, herra forseti, að ræða aðeins um norræna vegabréfasambandið. Ég sakna hæstv. utanrrh. Halldórs Ásgrímssonar enn meira þegar kemur að því, ófáar sennurnar höfum við átt um norræna vegabréfasambandið.  Síðan kom það smátt og smátt á daginn, herra forseti, að það vill hæstv. utanrrh. ekki kannast við. Menn fóru að túlka yfirlýsinguna þannig að það ætti bara að taka mark á helmingnum af henni, bara fyrri helmingnum, þeim möguleika að Norðurlöndin varðveittu norræna vegabréfasambandið innan Schengen. Það var látið eins og hitt hefði aldrei komið til greina. Hæstv. utanrrh. hefur spurt sem svo: Finnst mönnum trúlegt að hin Norðurlöndin hefðu fært þá fórn, þ.e. ESB-ríkin, Danmörk, Finnland og Svíþjóð, að standa utan Schengen til þess að passa upp á vegabréfasambandið við Noreg og Ísland? Var þá aldrei neitt að marka það sem þeir sögðu í Reykjavík 27. febrúar 1995? Þar voru þeir kostir settir upp nákvæmlega jafngildir í yfirlýsingu forsætisráðherranna. Þetta er það fyrsta, herra forseti, sem nauðsynlegt er að liggi fyrir. Þetta eru staðreyndir málsins. Það er algjörlega kristaltært. Morgunljóst, eins og Pétur Einarsson, fyrrv. flugmálastjóri, hefði orðað það. Í öðru lagi er rétt að hyggja að því hvernig þetta hefur tekist. Hefur tekist að varðveita norræna vegabréfasambandið? Gengur það vel? Stendur það jafn vel með aðild okkar að þessu gríðarlega persónuupplýsingakerfi og þeim skuldbindingum sem við tökum á okkur, að verða ytri landamæri Evrópusambandsins í norðvestri á móti Grikklandi í suðaustri o.s.frv.? Herra forseti. Hið hlálega kemur í ljós að hér er ekki um neitt nema orðaleik að ræða. Ekkert annað en orðaleik. Fyrir það fyrsta er rétt að hafa í huga að norræna vegabréfasambandið, svo ágætt og gagnmerkt sem það var og að mínu mati framsækin ákvörðun Norðurlandanna og skínandi góð við þær aðstæður sem við höfðum hér í samskiptum okkar, var aldrei til þess ætlað að menn tækju það of bókstaflega í þeim skilningi að vegabréf hyrfu þar með úr sögunni. Þar getur hver svarað fyrir sig en sá sem hér stendur hefur sjálfsagt farið hundrað sinnum til hinna Norðurlandanna og man ekki eftir öðru en hafa tekið með sér vegabréfið hvert einasta skipti. Ég held þó að kannski hafi ég farið vegabréfslaus til Færeyja eða Grænlands því þær ferðir hefur stundum borið óvænt að. Þetta hefur hins vegar haft það í för með sér, þegar menn eru í rólegheitum, ekki þurft að vera að draga upp vegabréfið og það hefur nægt að segja að menn kæmu frá Íslandi eða eitthvað slíkt. Hins vegar er hér ólíku saman að jafna. Það er nauðsynlegt að undirstrika að þær aðstæður sem voru á sínum tíma í samskiptum Norðurlandanna að þessu leyti og hafa lengst af verið, í þeim skuldbindingum sem fólgnar voru í þessu og því einu, að Norðurlöndin voru opin fyrir ríkisborgara hvers annars án vegabréfa, eru gjörólíkar þeim sem felast í aðild að Schengen-samningnum og Dyflinnarsamningnum. Þetta eru algjörlega ósambærilegir hlutir. Þeir fela í sér allt annað. Það var t.d. ekki þannig að sömu bönn væru lögð við persónueftirliti milli Norðurlandanna með norræna vegabréfasambandinu líkt og nú verður gert með Schengen, af því það er með pósitífum hætti verið að banna persónueftirlit á landamærum þegar í hlut eiga ferðalög innan Schengen-svæðisins. Málið snýst um að mönnum verði óheimilt, nema bera við þjóðaröryggi eða hættu á röskun á allsherjarreglu og friði og öðru slíku, að halda uppi persónueftirliti. Þá ber svo kostulega við, herra forseti, eins og áður sagði, að í umræðunni á hinum Norðurlöndunum er ekki gleði yfir því að norræna vegabréfasambandinu sé borgið inni í Schengen. Þar er rætt um þörfina á að taka upp ný persónuskilríki og þá hlálegu staðreynd að í raun verða ferðalög innan Norðurlandanna, svo maður tali nú ekki um annars staðar innan Schengen svæðisins, mun erfiðari án vegabréfa eftir þessa samninga en áður. Hvernig stendur nú á þessu, herra forseti? Jú, það er vegna þess að í stað persónueftirlits á landamærum er gert ráð fyrir því að persónueftirlit aukist annars staðar í samfélaginu. Það verði t.d. reglan, en ekki undantekningin, að þegar ferðamenn bóka sig inn á hótel, tjaldstæði, taka bílaleigubíl o.s.frv., þá þurfi þeir að gera grein fyrir sér og m.a. sanna þjóðerni sitt. Þá verða ekki tekin gild önnur skilríki en þau sem sýna þjóðerni viðkomandi. Þetta hefur t.d. leitt til þess að í Svíþjóð stefnir í að tekin verði upp ný persónuskilríki, sérstök Schengen-nafnskírteini eða persónuskilríki, sem eru að sjálfsögðu ígildi vegabréfa. Þau eru ætluð þeim sem hyggja á mikil ferðalög innan hins nýja Schengen-svæðis. Ella munu þeir lenda í endalausum vandræðum. Hver er staðan á Íslandi? Þegar að er spurt koma í fyrstu einhverjar vöflur á menn. Menn vilja lítið um þetta ræða. Það hefur farið furðulega lítið fyrir því að dómsmrn. eða íslenska utanrrn. hafi upplýst um þessa hlið mála. Hvað stendur til á Íslandi? Samkvæmt svörum embættismanna úr dómsmrn. fyrir utanrmn. stendur a.m.k. ekki til að taka upp á nýjan leik íslensk Schengen-nafnskírteini eða persónuskilríki. Hvað gerist þá? Þá verður enn mikilvægara en nokkru sinni fyrr að hafa með sér vegabréf á öllum ferðalögum erlendis. Vegabréfin verða þá einu skilríkin sem duga sem þjóðréttarleg skilríki, sönnun þess hvers lands ríkisborgari viðkomandi aðili er. Ergo: Niðurstaðan verður sú að þau ferðalög sem þó voru áður möguleg innan Norðurlandanna án vegabréfs verða það tæpast eftir aðild okkar að Schengen, eftir að hin Norðurlöndin, a.m.k. Svíþjóð, sennilega líka Danmörk og jafnvel fleiri, taka upp sérstök Schengen-persónuskilríki. Hver er þá orðin uppskeran af öllu þessu brölti, herra forseti? Hver er þá hinn mikli heyfengur í hlöðu Halldórs Ásgrímssonar, hæstv. utanrrh. sem lagði í þennan leiðangur undir því yfirskini að með því mundu menn bjarga norræna vegabréfasambandinu? Okkur er troðið inn í þessar Evrópusambandsstofnanir undir því yfirskyni að með því sé verið að bjarga norræna vegabréfasambandinu en útkoman er sú að Íslendingar verða fremur en áður að hafa með sér vegabréf á ferðalögum sínum, einnig innan hinna Norðurlandanna, því annars lenda menn í vandræðum. Reyndar spái ég því að innan tíðar hljóti menn að fara að ræða sömu lausn á þessu máli og í Svíþjóð, að taka upp sérstök persónuskilríki sem viðurkennd eru af stofnunum Schengen-svæðisins. Þjóðerni viðkomandi aðila kemur fram á skilríkinu og uppfyllir þær kröfur að vera gefið út af stjórnvöldum. Staðreyndin er sú, herra forseti, að þó menn kunni að vera félagar í ýmsum klúbbum, hafi byssuleyfi og hafi alveg skínandi góð skilríki upp á það, mynd af sér og allar græjur, þá dugar það ekki nema viðkomandi skilríki séu gefin út af stjórnvöldum. Það er ekki tekið mark á skilríkjum eða skírteinum sem gefin eru út af öðrum aðilum. Mér sýnist að --- ég er nú ekki með ökuskírteini á mér --- að ekki einu sinni ökuskírteini dugi í þessum efnum þó þar kunni að standa heiti viðkomandi lands. Það er ekki víst að þau skírteini séu þannig úr garði gerð að þau dugi. Herra forseti. Ef menn vilja kynna sér þetta mál frekar þá vísa ég til fylgiskjals II með þessu nál. Þar er birt í íslenskri þýðingu grein úr Helsingborgs Dagblad frá 30. janúar sl. Þar er ágæt frétt --- þetta er tiltölulega áreiðanlegur fjölmiðill það ég best veit, gefinn út í ferjuborginni Helsingjaborg sem áður var --- um að ríkislögreglustjórnin sænska hafi unnið úttekt á þessu máli þar í landi, á þörfinni fyrir sérstakt sænskt nafnskírteini sem uppfylli þær kröfur sem aðild Svíþjóðar að Schengen-samstarfinu kallar á. Niðurstaðan þar á bæ er að nauðsynlegt sé að taka upp slíkt skírteini vegna ferðalaga innan Evrópusambandsins og skírteinið kunni einnig að verða nauðsynlegt þegar ferðast er milli Norðurlandanna þar sem ekki þarf vegabréf nú. Skírteinið á að þessu leyti að geta komið í staðinn fyrir vegabréf og geta verið eitthvað ódýrara. Þess vegna er hugsunin væntanlega sú að bjóða upp á að viðkomandi aðili þurfi ekki endilega að hafa vegabréf þótt væntanlega geti það átt við í mörgum tilvikum. ,,Það kann að hljóma þversagnakennt en þá getur það orðið enn mikilvægara en nú að geta sannað ríkisfang sitt, segir Lars Karlsand, sem tók þátt í vinnu RPS. Hann segir að í umfjöllun fjölmiðla hafi of mikil áhersla verið lögð á vegabréfafrelsið.`` Hefði ekki verið gott fyrir hæstv. utanrrh. að lesa þetta fyrir ári síðan eða tveimur, að varast það að leggja of mikla áherslu á vegabréfafrelsið þegar útkoman er sú að það er auðvitað ekkert annað en orðaleikur? Ég held hins vegar að hin raunverulega ástæða hafi ratað út úr hæstv. utanrrh. þegar hann sagði í umræðum um þetta mál, ég hygg að það hafi verið hér á Alþingi í fyrra frekar en í fjölmiðlum, þegar hann viðurkenndi að í raun væri þetta auðvitað fyrst og fremst pólitísk ákvörðun, Evrópupólitísk ákvörðun, að við Íslendingar gerðumst þarna aðilar. Herra forseti. Ég læt þá staðar numið við þennan þátt málsins sem er dálítið grátbroslegur út frá forsögu málsins og því sem upp var lagt með, að varðveita norræna vegabréfasambandið þar sem látið var eins og það skipti gríðarlega miklu máli fyrir fólk að geta ferðast um án þess að þurfa að taka með sér vegabréf. Það er gott og blessað, ég geri ekki lítið úr því. Ég hef verið einlægur stuðningsmaður þess góða sambands sem var á milli Norðurlandanna í þessum efnum. Ég hef hins vegar iðulega bent á að það er ástæðulaust að gera meira úr því en efni hafa staðið til. Það hefur verið eins og við þekkjum og með öllu ástæðulaust að rugla því saman við þær víðtæku skuldbindingar sem fólgnar eru í aðild okkar að Schengen-samningnum og Dyflinnarsamningnum. Næst vil ég, herra forseti, benda á að í raun er gildistaka þessara samninga og aðild okkar að Schengen-samstarfinu 25. mars nk. meira og minna í skötulíki og til málamynda. Það stafar m.a. af því að þegar betur er að gáð vantar heilmikla undirbúningsvinnu heima fyrir til að við getum uppfyllt ákvæði þessara samninga. Þetta eru þjóðréttarsamningar og skuldbinda okkur sem slíkir en þeir ganga ekki í gildi gagnvart landslögum nema þeir hafi verið lögteknir eftir því sem þörf krefur. Þau ákvæði þeirra sem kalla á sérstaka lagastoð þurfa að fá hana og í ljós kemur að hér vantar enn þá ýmsar forsendur til að uppfylla það. Hér er til umfjöllunar frv. um málefni útlendinga og þar inni eru ákvæði sem tengjast þessu. Sömuleiðis á eftir að lögfesta heimildir, t.d. til fingrafaratökunnar sem er sjálfvirkur hluti af aðild að Dyflinnarsamningnum. Ég skil það svo, það hefur a.m.k. ekki verið vefengt af lögfræðingum Mannréttindaskrifstofu Íslands, að slík fingrafarataka væri að sjálfsögðu óhugsandi, ómöguleg og ólögmæt þangað til sett hefði verið löggjöf sem heimilaði hana. Ég tala nú ekki um þau ósköp að m.a. á að taka fingraför af ungmennum allt niður í 14 ára aldur. Ég tel jafnframt að aðild okkar að Schengen-samstarfinu sé hálfpartinn til málamynda þann 25. mars nk. Ég fullyrði að undirbúningur okkar sé á ýmsan hátt í skötulíki. Ég óskaði eftir því í utanrmn. að nefndinni gæfist kostur á að fara nákvæmlega yfir stöðu þeirra mála og það stendur reyndar til að nota tímann fram undir lok marsmánaðar til að gera það. Nefndin hefur ekki komist af stað í þeim efnum enn þá. Ég hef verið að spyrjast fyrir um hvar menn séu á vegi staddir, t.d. annars staðar en á Keflavíkurflugvelli. Menn kannast nú mest lítið við að þetta sé að gerast. Þegar maður spyr segja menn: Já, Schengen, verðum við aðilar að því 25. mars, já? Aðilar á flugvöllum eða í höfnum sem eiga að vera hluti af þessum ytri landamærum Schengen-svæðisins virðast ekki uppteknari af því en svo, menn sem þó er þar ætlað hlutverk eða gætu fengið hlutverk á ytri landamærastöðvum þessa mikla svæðis. Það á að taka nýbygginguna suður á Keflavíkurflugvelli í notkun til bráðabirgða, að hluta vegna Schengen. Restina á að taka í notkun undir næstu áramót, enda er þar allt hálfkarað og rétt fokhelt. Það á að heita svo að einhver hluti byggingarinnar verði tekinn í notkun til bráðabirgða, eins og ég tók eftir að það var orðað í fjölmiðlaviðtölum um daginn. Vonandi gengur það eftir. Mér er ljóst að meginþungi þessara framkvæmda liggur þar, þar með spurningin um hvernig málin ganga fyrir sig í flugstöðinni í Keflavík. Það breytir ekki hinu að ég hygg að það eigi eftir að sýna sig víða annars staðar að að öðru leyti hafi menn ekki unnið mikið að þeim undirbúningi sem eðlilegur væri. Ég tel að menn hafi alls ekki áttað sig á því í öllum tilvikum hvaða víðtæku skuldbindingar við undirgöngumst með því að taka að okkur þessa ytri landamæravörslu fyrir Evrópusambandið á öllum okkar landamærastöðvum. Þá nokkur orð í viðbót, herra forseti, um persónuvernd og mannréttindaákvæði í þessu sambandi. Eins og ég hef áður sagt er fólgin í þessu samkomulagi gríðarleg söfnun persónulegra upplýsinga og skráning þeirra á rafrænu formi í miðlæga gagnagrunna. Þessar upplýsingar verða síðan kallaðar fram, í tilviki Schengen-upplýsingakerfisins, þegar menn koma inn á Schengen-svæðið, hvar sem er á því svæði. Því munu Íslendingar á skrá kynnast, hvort sem þeir eru að koma til eigin lands að utan eða annars staðar inn á landamæri svæðisins. Þar verður misjafn sauður í mörgu fé. Innan um þá sem teljast til harðsvíraðra og jafnvel dæmdra glæpamanna, sem verða að sjálfsögðu lýstir óæskilegir gestir af slíkum ástæðum, verða aðrir í mismunandi flokkum, fyrir allt aðrar og minni og jafnvel engar sakir, fyrir það eitt að hafa með einhverjum hætti tengst einhverju sem gerði að verkum að þeir lentu inni í Schengen-upplýsingakerfinu. Þannig geta til að mynda möguleg vitni, sem að sjálfsögðu eru ekki grunuð um neitt saknæmt eða misjafnt, verið skráð inn í þennan grunn o.s.frv. Ég ætla ekki að lengja hér umræðurnar með því að tína það allt til. Yfir margt af því var farið rækilega á síðasta ári. Ég vísa til þess sem þar var áður sagt. EURODAC-kerfið er fylgifiskur þess að við gerumst með þessari tillögu aðilar að Dyflinnarsamningnum. Þar er líka á ferðinni mikil skráning persónuupplýsinga, sjálfvirk skráning persónuupplýsinga um fólk sem ekki er grunað um nokkurn skapaðan hlut, hefur ekki stöðu sakbornings eða grunaðs manns heldur er eingöngu skráð þar sjálfvirkt og tekin af því fingraför fyrir það eitt að leita hælis eða tengjast slíkum málum. Hið alvarlega er, herra forseti, að þessar upplýsingar á að geyma í tíu ár jafnvel þó viðkomandi aðili fái úrskurð sinna mála og sé veitt hæli. Svo lengi sem hann ekki fær ríkisfang í viðkomandi landi eru upplýsingarnar geymdar í tíu ár. Þetta hefur verið gagnrýnt og þessu hefur verið mótmælt. Menn hafa hins vegar ekki fallist á að hafa reglurnar þannig að þessar upplýsingar yrðu afmáðar jafnóðum og efni standa til. Grundvallarreglan sem mannréttindasamtök um heim allan berjast fyrir í þessum efnum er í fyrsta lagi að slík skráning sé aldrei sjálfvirk, fari ekki fram nema rökstuddar ástæður liggi fyrir og sé skoðað í hverju tilviki fyrir sig. Menn telja að viss efnisleg rök þurfi að vera fyrir hendi til að viðkomandi skráning fari fram og síðan sé upplýsingunum eytt þegar þau rök eru ekki lengur til staðar. Þessar grundvallarreglur eru brotnar í báðum þessum upplýsingakerfum, bæði Schengen-upplýsingakerfinu og EURODAC-kerfinu. Við fyrstu sýn eru oft á tíðum engar ástæður til að ætla að neitt misjafnt sé á ferðinni þegar maður óskar hælis. Setjum sem svo að vel þekktur baráttumaður á sviði mannréttindamála slyppi frá heimalandi sínu þar sem lífi hans hefði verið ógnað. Hann kæmi og gæti gert grein fyrir sér á einhverjum landamærum Dyflinnarsvæðisins. Það lægi í raun algjörlega fyrir að hann væri að flýja til að forða lífi sínu og hann væri ekki grunaður um saknæmt athæfi nema síður væri en samt ætti hann að skrást og takast fingraför af öllum fingrum hans af því að þetta er sjálfvirk regla. Hins vegar er ekki hægt að fara yfir það tilvik sem í hlut á hverju sinni og svara spurningum um hvort tilefni sé til að geyma svona persónuupplýsingar á meðan málin eru athuguð. Þessi grundvallarregla sem mannréttindasamtök og þar á meðal Mannréttindaskrifstofa Íslands hafa barist fyrir er ekki virt í þessu. Það er rétt að það komi hér fram, herra forseti, að fulltrúi Mannréttindaskrifstofunnar var, þegar hann koma á fund utanrmn., mjög gagnrýninn á ákveðna þætti þessara mála. Við bætist að þarna á að taka fingraför af ungmennum allt niður í 14 ára aldur. Það hefur auðvitað sætt mikilli gagnrýni hvernig fara á með mál 14--15 ára unglinga sem væru einir á ferð í vissum tilvikum. Það er ekkert mælt fyrir um það. Á að skipa þeim réttargæslumann? Hefði þá ekki átt að ganga frá því, herra forseti, áður en þetta mál var afgreitt hér, með hvaða hætti verður séð fyrir slíkum hlutum? Það skiptir gríðarlegu máli vilji menn átta sig á því hvort lágmarksmannréttindaákvæðum sé framfylgt að þessu leyti og reynt sé að búa jafntryggilega og hægt er um þau mál. Að síðustu vil ég ítreka, herra forseti, að Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna og fleiri slíkir hafa gagnrýnt ýmis ákvæði Dyflinnarsamningsins og telja að mannréttindum flóttafólks verði ábótavant eins ætlunin er að standa að málum þar. Ekki er hægt að horfa fram hjá því að ákveðinnar tortryggni gætir, svo mjög vægt sé til orða tekið, víða innan Evrópu og utan hennar í garð þeirra fyrirætlana sem fólgnar eru í þessu Schengen-Dyflinnar-EURODAC-upplýsingafyrirkomulagi öllu. Mjög margt vísar í þá átt að ætlunin sé að herða til mikilla muna framkvæmd flóttamannamála á ytri landamærum þessa svæðis og það eigi að vera mótvægið við afnám persónueftirlits á innri landamæra. Þegar spurt er: Hvernig ætla menn t.d. að hafa hemil ferðalögum óbótamanna, eiturlyfjasmyglara og þeirra sem stunda þrælahald nútímans, mansal og kynlífsþrælkun, innan svæðisins? Þá er sagt að það náist á tvo vegu, þ.e. með auknu persónueftirliti á götunni innan ríkjanna og hertu eftirliti á yrti landamærum. Það er þetta mikla upplýsingakerfi, sem á þá að vera hægt að fletta upp í, notað. Herra forseti. Þessi aðferðafræði hefur hins vegar sætt mikilli gagngýni víða og mjög miklar efasemdir eru um að hún gangi upp. Sem dæmi má taka að talið er að um 400.000 manns séu nú þegar ólöglega í heimildarleysi innan svæðisins. Með afnámi persónueftirlits á landamærum er auðvitað verið að greiða för þessa fólks um allt svæðið. Það blasir við. Landamæraeftirlit, persónueftirlit, hefur þó verið ákveðin sía í þessu efni og þar hefur talsvert af slíkum ólöglegum innflytjendum og undirheimalýð strandað og menn hafa náðst í því eftirliti. Reyndar hefur, svo mótsagnakennt sem það er, gætt tilhneigingar hjá sumum Evrópuríkjanna að undanförnu til að herða þetta eftirlit. Frakkar hafa t.d. aldrei gengið jafnhart fram í persónueftirliti, eða a.m.k. ekki um mjög langt skeið, og undanfarin missiri, síðustu missirin áður en þeir urðu að leggja það niður vegna Schengen. Þeir hafa reyndar gengið langt í að halda uppi ýmsu eftirliti, bæði þeir og fleiri, með vísan til sérstakra aðstæðna eftir að svo á að heita að þetta samkomulag sé komið þar í gang. Menn hafa áhyggjur af að flæði eiturlyfja vegna aðildar okkar að þessu samstarfi muni aukast. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnast menn dálítið kokhraustir eins og þeir hafa tala á síðustu mánuðum, ýmsir hverjir, um allt hið góða og jákvæða sem í þessu sé fólgið. Mér finnst eins settur hafi verið á einhver sérstakur áróðurskór fyrir því hvað þetta sé allt saman stórkostlegt og dásamlegt. Staðreyndin er sú að ýmsir af aðilum þessa máls eins og ríkislögreglustjóri, landlæknisembættið og fleiri aðilar voru í upphafi mjög gagnrýnir á þetta. Sú gagnrýni hefur einhvern veginn þagnað, verið kveðin í kútinn, af því að búið er að keyra á það miklu offorsi að við eigum að fara í þetta og þetta sé allt saman óskaplega jákvætt. Þetta er alveg þveröfugt við það sem hefur gerst t.d. víða erlendis þar sem gagnrýnin hefur verið að þyngjast og áhyggjur manna, t.d. ríkjanna í kringum Holland, hafa verið að aukast vegna þess að menn óttast að það frjálsræði sem þar er í sambandi við fíkniefni og þær miklu dreifingarmiðstöðvar sem eru t.d. bæði í Hollandi og Ítalíu í fíkniefnaheiminum, muni greiða götu þeirra til að dreifa efnum um allt svæðið. Þá segja menn: Já, en þetta breytir ekki tolleftirliti og tollgæslu. Það er rétt. En tengingin við persónueftirlit á landamærum hverfur, hún verður óheimil. Af þessu hafa menn mjög miklar áhyggjur og eru með ýmsum hætti að reyna að bregðast við, nema hér að því er mér virðist. Jú, vissulega hefur það verið upplýst að verið sé að þjálfa nýja tollgæslumenn og lögreglumenn og það er verið að setja eitthvað aukna peninga í þessi mál. En mér finnast menn furðu bjartsýnir og ég hefði jafnvel talið að hollara væri að horfa a.m.k. með gagnrýnum augum líka á hætturnar og vandamálin sem kunna að vera þessu samfara hjá okkur. Mér sýnist dálítið andvaraleysi vera ríkjandi í þessu eins og fleiru stundum hjá okkur um þessar mundir. Ég tók t.d. eftir því að sýslumaðurinn á Keflavíkurflugvelli var í miklu áróðursviðtali hjá Ríkisútvarpinu um þetta mál þar sem tíundað var allt hið góða og glæsilega sem þessu fylgdi og þeir miklu möguleikar sem þessu yrðu samfara hvað varðar upplýsingakerfið og aðild að því o.s.frv. en ég heyrði enga einustu efasemd eða gagnrýnisrödd í því viðtali og þeirri umfjöllun Ríkisútvarpsins um þetta mál. Því miður, herra forseti, hef ég ákaflega slæma tilfinningu fyrir því að svo einfaldur og fallegur eigi veruleikinn ekki eftir að reynast. Ég held að umræða í meira jafnvægi um þessa hluti, kosti og galla, hefði farið betur. Vissulega eru ýmsir möguleikar fólgnir í þessu lögreglusamstarfi, ekki hvarflar að mér að neita því, og að hafa aðgang að þeim bönkum sem hægt er þá að fletta upp í, en það er líka vandmeðfarið eins og ég hef verið að fara yfir. Það er ekki einfalt mál að standa fyrir jafngríðarlega viðamikilli skráningu persónupplýsinga og þar á að fara fram og nota hana í því umhverfi nútímans þar sem tæknilegir möguleikar til að geyma upplýsingar eru orðnir nánast ótakmarkaðir og áhyggjur manna víða á byggðu bóli sívaxandi yfir því hvernig hver þeirra hreyfing er skráð rafrænt þannig að menn geta hvorki talað í síma né notað greiðslukort án þess að reikna með því að þar með sé hver þeirra hreyfing og hver þeirra athöfn í raun og veru meira og minna skráð og rekjanleg o.s.frv. enda er það ein mesta nýbúgrein vestan hafs um þessar mundir að veita fyrirtækjum og einstaklingum ráðgjöf í því hvernig eigi að tryggja persónuvernd og verja sig fyrir þeirri miklu vöktun og skráningu sem fólgin er í rafrænni upplýsingageymd og miðlun. Herra forseti. Að lokun áður en ég kem að niðurstöðunni, þá liggur auðvitað fyrir að þetta verður okkur mjög dýrt. Læt ég það nú vera. Ég verð að segja alveg eins og er að fyrir mér er það kannski ekki veigamesta röksemdin gagnvart þeirri afstöðu minni að leggjast gegn því að við gerumst aðilar að því og telja það óskynsamlegt, a.m.k. eins og málum er háttað enn um sinn. En vissulega er rétt að hafa það með í farteskinu að þetta er ekki ókeypis, þetta hugsjónamál framsóknarmanna að koma okkur þarna aftur á bak og bakdyramegin inn í þessar Evrópusambandsstofnanir, Schengen og Dyflinnarsamninginn og EURODAC og allt það. Það er alveg ljóst að rekstrarkostnaður og fjárveitingar núna skipta hundruðum milljóna á ári hverju og munu gera í framtíðinni. Það er augljóslega kostnaður mældur í hundruðum milljóna. Fleiri tugir fastráðinna starfsmanna eingöngu vegna Schengen-aðildarinnar sem slíkrar, bæði í tollgæslu og lögreglueftirliti, líka í stofnununum, halda utan um íslenska hlutann af Schengen-upplýsingagrunninum og EURODAC-grunninum. Stofnkostnaðurinn er líka mjög mikill. Hann hleypur sennilega frekar á milljörðum en hundruðum millj. í Keflavík. Að vísu var sagt að kannski væru ekki nema 700 millj. en þær tölur voru mjög á reiki þegar það var skoðað í fyrra og nú hlýtur að teljast að fram hafi komið býsna marktækar upplýsingar, t.d. frá fyrrverandi framkvæmdastjóra flugstöðvarinnar þar sem fullyrt er að þessi hlutföll liggi verulega öðruvísi og að mun stærri hluti kostnaðarins í Keflavík sem er bara í þeim áfanga sem nú er undir af stærðargráðunni 3--4 milljarðar kr., sé vegna Schengen. Þá erum við farin að tala þarna um milljarða stofnkostnað sem hægt hefði verið að komast hjá ef við hefðum ekki valið þá leið að vera þarna aðilar. Nærtækast er að skoða það út frá því að nýbyggingin á Keflavíkurflugvelli er á tveimur hæðum í staðinn fyrir einni, eingöngu vegna Schengen. Aðskilnaðurinn fer fram í því að önnur hæðin er fyrir farþega utan Schengen-svæðis og hin er fyrir farþega innan Schengen-svæðis. Þar hefði einfalt kerfi dugað, kannski eitthvað stærra, en þannig er þetta. Þetta leiðir til annars, herra forseti, sem menn hafa lítinn gaum gefið að enn þá held ég, og það er að allur rekstrarkostnaður fer langt með að tvöfaldast vegna þess að menn þurfa að hafa tvöfaldan viðbúnað eiginlega af öllu tagi í þjónustu og veitingarekstri og öðru slíku vegna þess að um er að ræða tvær aðskildar einingar eða tvo aðskilda hluta byggingarinnar. Þeim hlutum má ekki blanda saman þannig að þar er járntjald á milli, þetta nýja járntjald sem er í raun og veru ytri landamæri Schengen-svæðisins og þarna er strax umtalsverður viðbótarrekstrarkostnaður. Flugumferð frá Bandaríkjunum, sem er mikil inn til Íslands, og frá Bretlandi og Írlandi, sem ekki eru aðilar að Schengen, verður því að sæta því að vera aðskilin frá annarri umferð með tilheyrandi kostnaði. Ég á því erfitt með að sjá í sjálfu sér að í þetta sé sérstaklega mikið að sækja, herra forseti. Ég segi það alveg eins og það er, menn geta sagt að það sé hreint óraunsæi og draumsýn sem eigi ekkert skylt við veruleikann, en ég leyfi mér að láta það eftir mér að segja það samt: Ég hefði svo sannarlega viljað sjá að Norðurlöndin hefðu staðið sameinuð um það að standa utan Schengen-svæðisins, hefðu að sjálfsögðu gert góða samninga við þau lönd eða það svæði um eins létt eftirlit í þeim efnum og kostur væri, svipað og Bretar og Írar hafa ákveðið að gera, a.m.k. enn um sinn. Þeir taka þátt í vissum hlutum Schengen-samstarfsins en áskilja sér rétt til þess að halda áfram uppi persónueftirliti á landamærum og eru að því leyti til fyrir utan, halda þeim heimildum, en að sjálfsögðu er þeim í sjálfsvald sett að hve miklu leyti þeir halda því uppi þegar umferð er að koma af Schengen-svæðinu til þeirra, það er alfarið þeirra mál. Þar af leiðandi þarf ekki að vera með viðameira eftirlit en viðkomandi ríki býður við að horfa í samskiptum sínum við Schengen-svæðið. Þess vegna held ég að menn hafi stórlega magnað upp fyrir sér það vandamál eða áhrifin af því að vera ekki með, a.m.k. að því leyti að halda eftir réttindum til að halda uppi persónueftirliti, hvað sem öðru liði. Bretar og Írar, að vísu sem Evrópusambandsríki, taka fullan þátt í öðrum þáttum samstarfsins. Ég hef engan heyrt sanna að það sama hefði ekki getað gilt um Ísland eða hin Norðurlöndin þó þau hefðu að þessu leyti til ákveðið að fara sambærilega leið og Bretland og Írland. Herra forseti. Niðurstaða minni hlutans er sem sagt sú að ekki sé hagstætt fyrir okkur Íslendinga að gerast aðilar að þessu samstarfi á þeim forsendum sem nú stendur til. Ég vísa aftur í því sambandi í almennar röksemdir gegn þátttöku okkar í Schengen-samstarfinu, sbr. fylgiskjal I með þessu nefndaráliti. Ég vísa einnig í þá stórkostlegu ágalla sem eru á bæði innihaldi og málsmeðferð í tengslum við aðild okkar að þessum Dyflinnarsamningi. Minni hlutinn leggur því til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Jafnframt verði ríkisstjórninni falið að tilkynna að Ísland kjósi að fresta aðild sinni að Schengen-samstarfinu um óákveðinn tíma og ætli að endurmeta aðkomu sína og þátttöku í þessum málum í heild sinni. Ég hef þá lokið máli mínu.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka undir það með þingmanninum að þegar ráðamenn þrýsta þingmálum í gegnum þingið með óeðlilegum hraða þá eiga þeir að gefa sér tíma til að vera viðstaddir umræðuna. Það er svo einfalt. En ástæðan fyrir því að ég kem í andsvar eru orð þingmannsins um að aðild að þeim samningum, sem hér eru til umræðu, sé bakdyraleið inn í Evrópusambandið og í því efni vísaði hann til Samfylkingarinnar. Herra forseti. Það er algjör óþarfi að gera öðrum upp óheilindi í umræðunni þó maður sé sjálfur gagntekinn af gagnrýninni. Veröldin er nefnilega ekki svart-hvít. Það er á öllum málum mismunandi hliðar. Samfylkingin er mjög fylgjandi talsverðum alþjóðlegum samskiptum og sérstaklega að efla réttindi á sem flestum sviðum. En hvað Evrópusambandið varðar og aðild að því er Samfylkingin með ákveðna vinnu í gangi, m.a. að skoða kosti og galla aðildar og það hefur margoft komið fram. Samfylkingin hefur ekki sett fram stefnu hér um og mun ekki gera það nema að undangenginni mikilli umræðu og í stofnunum flokksins. Ef Samfylkingin á eftir að taka ákvörðun um aðild að Evrópusambandinu og ákveða að það sé vænn kostur fyrir Ísland þá mun það verða í kjölfar samþykkta í stofnunum flokksins og þá mun það vera með reisn. Það liggur hins vegar alls ekki fyrir og ég vil sérstaklega taka það fram að sú sem hér stendur hefur aldrei, ekki úr þessum ræðustól, né nokkurs staðar annars staðar, lýst sig fyrir fram fylgjandi eða andvíga í þessum efnum, en mjög fylgjandi að hér fari fram hreinskiptin og öflug umræða um kosti og galla. Þetta vildi ég sagt hafa í tilefni að ræðu þingmannsins.

Herra forseti. Ég tel að það sé mikill misskilningur að með því sé verið að gera mönnum upp óheilindi að leggja hlutina upp nákvæmlega eins og ég gerði hér. Ég bara geri það. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé bakdyraleið inn í Evrópusambandið að þessum hluta til. Það er mitt orðalag. Menn geta verið óánægðir með það, en það felur ekki í sér að ég sé að gera mönnum upp einhver ómerkilegheit eða óheilindi. Menn koma væntanlega hér og rökstyðja afstöðu sína. Það sem ég er að segja, það sem ég er að vekja athygli á --- mér leyfist það væntanlega og ég vona að það komi ekki illa við menn --- er að eins og ég lít á staðreyndir þessara mála þá eru þetta Evrópusambandsstofnanir, að hluta til þegar orðnar, að hluta til verða þær það eftir fjögur ár. Þess vegna er ég að vekja athygli á því að þau tímamót eru fólgin í þessu máli að með aðild að þessum samningum erum við að gerast beinir þátttakendur, ekki í einhverju stofnanakerfi í tveggjastoðalausn eins og í EES, heldur í Evrópusambandsstofnunum. Og með þessa sérstöku stöðu að vísu, þegar kemur að ákvarðanatökunni þá er hún eins og raun ber vitni. Ég kalla þetta að fara bakdyramegin inn í þessa hluta Evrópusambandsins og það er mitt orðalag, ég ber ábyrgð á því. Ég tel enga ástæðu til að leggja það að jöfnu við að bera upp á menn einhver óheilindi. Það tel ég ekki vera. En ég leyfði mér að láta þess getið jú að ég sæi ekki betur samkvæmt nefndaráliti en að Samfylkingin styddi þetta mál eins og hún hefði stutt aðild að Schengen á sínum tíma, a.m.k. að mestu leyti ef ég man rétt, eða kannski öll. Það liggur bara fyrir, er það ekki? Það eru þær pólitísku aðstæður sem eru hér á þinginu. Það voru einhverjir þingmenn sem einstaklingar sem ekki studdu aðild okkar að Schengen, en ég man nú ekki nákvæmlega hvar í flokki þeir voru allir, en ég man a.m.k. að það voru einhverjir sem ekki greiddu því máli atkvæði fyrir utan þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem voru því allir andvígir.

Virðulegi forseti. Auðvitað eru þetta kannski að einhverju leyti viðbrögð við orðanotkun, en ég minnist þess að þingmaðurinn hafi notað svipuð orð í umræðu sem var hér ekki alls fyrir löngu um EES-málin. Máltilfinning mín segir mér að ef verið er að tala um að einhverjir séu að koma bakdyramegin einhvers staðar inn, þá sé það ekki með opinni beinni leið, heldur sé verið með einhverjum hætti að bola sér þangað sem maður þykist ekki ætla. Þetta er sú málnotkun sem ég finn. Þingmaðurinn getur haft þá skoðun sem hann vill á aðild að stofnunum Evrópusambandsins eða hvort hitt eða þetta er bakdyraleið, en hann er að geta sérstaklega um ákveðna flokka í þeirri umræðu og gera þeim upp einhverjar leiðir að fara. Herra forseti. Ég vil taka sérstaklega fram að ég er ekkert viðkvæm fyrir umræðu um Samfylkinguna, síður en svo. En ég vil að rétt sé rétt. Og hvað það varðar, það er hárrétt hjá þingmanninum að við höfum stutt aðild að Schengen en erum reyndar með fyrirvara á þessu þingskjali en fylgjum meiri hlutanum í meginafgreiðslunni, þá er það nú svo að við höfum rætt það áður og þeir sem hafa viljað fyrst og fremst styðja EES-samninginn og hann sé það sem við höldum áfram með, þá hefur þótt fengur að því að hafa beina aðkomu að ákvarðanatöku í gegnum hann einmitt í nefndum sambandsins.

Herra forseti. Ég held að ekki sé tilefni til mikilla orðaskipta í viðbót.  Það sem ég var að vekja athygli á, herra forseti, og kemur kannski illa við menn, það getur vel verið að það sé tilefni til þess að menn kippast hér við, að menn eru auðvitað ekki með þeim hætti sem ég kalla að fara inn um aðalinnganginn að ganga í Evrópusambandið, að þeir sæki um aðild að því og geri það á þeim grunni að farið sé í aðildarviðræður og gengið í Evrópusambandið sem slíkt. Það sem er hins vegar að gerast og hefur allt of litla athygli fengið er að menn eru að ganga í einstakar stofnanir Evrópusambandsins. Menn eru að gera það með því að ganga í Schengen og Schengen-upplýsingakerfið og með því að gerast aðilar að Dyflinnarsamningnum og EURODAC-kerfinu, sem verður innan fjögurra ára innlimað í Evrópusambandið. Það kalla ég að fara bakdyramegin inn í Evrópusambandið að þessum hluta til. Það var það sem ég sagði, nákvæmlega það og ekkert annað. Svo verða menn bara að vinna úr því  Mér finnst þetta vera óþarflega mikil viðkvæmni. Hins vegar getur vel verið að mönnum hafi ekki verið alveg nógu ljós sá eðlismunur á þessum hlutum sem nú eru að gerast og svo aftur EES-samningnum sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir nefndi. Og hvað gerði ég í ræðu minni? Ég fór einmitt nákvæmlega yfir það hver grundvallarmunurinn væri á stöðu Íslands og hinna EES-ríkjanna, annars vegar í því fyrirkomulagi sem útbúið var á þeim grunni með tveggjastoðakerfinu og stofnunum beggja megin og hins vegar því sem þarna er að gerast. Ef áframhald verður á þessu, herra forseti, í verulegum mæli, á komandi árum göngum við í fleiri sambærilegar stofnanir eða samstarfsverkefni Evrópusambandsins, hvað er þá smátt og smátt að gerast?

Herra forseti. Ræða hv. 3. þm. Norðurl. e. var að mestu leyti um Schengen-samninginn og er ekkert við því að segja því að málið tengist honum. Það er eitt sem ég vil undirstrika sem mér finnst að sé byggt á nokkrum misskilningi, ef ég skil hv. ræðumann rétt, að ég hef aldrei litið svo á að Schengen-samningurinn leysi fólk undan því að fá sér vegabréf eða sýna persónuskilríki ef eftir því er leitað. Mér finnst sá hluti ræðu hans sem fjallaði um norræna vegabréfasambandið og tilraun og áform Norðurlandanna um að koma upp nýjum persónuskilríkjum á nokkrum misskilningi byggður. Ég held að það hafi verið gegnumgangandi regla þegar ferðast var til Norðurlandanna, þó að frjáls för væri á milli þjóðanna, að menn höfðu með sér vegabréf og það breytist ekki. Hins vegar erum við að gerast aðilar að frjálsri för og við erum að gerast aðilar að samstarfi Evrópuríkja á því sviði, hluta af Evrópusambandinu, það er alveg rétt, og það hefur ekkert með það að gera hvort menn eru að ganga í Evrópusambandið eða ekki. Þetta mál er allt annars eðlis.

Herra forseti. Ég held að við séum alveg sammála, ég og hv. þm. Jón Kristjánsson, nákvæmlega um það hvað hefur falist í norræna vegabréfasambandinu, enda ekki skrýtið, báðir vanir menn. Það er hins vegar hæstv. utanrrh. sem hv. þm. Jón Kristjánsson hefði þurft að ræða þetta aðeins betur við. Það er hinn mikli sölumaður sem hefur haldið hér allar ræðurnar um norræna vegabréfasambandið. Þær hafa allar gengið út á þetta, mikilvægi þess að þurfa ekki að taka með sér vegabréf og það væri stórkostleg áföll í húfi ef við gerðumst ekki aðilar að Schengen og í gegnum það ásamt hinum Norðurlöndunum, varðveittum hið svokallaða norræna vegabréfasamband. Ég held að það sé fyrst og fremst kennslustund í því hvað norræna vegabréfasambandið hafi verið og hafi ekki verið sem þurfi að halda fyrir hæstv. utanrrh. en ekki hér. Já, að við séum ekki að ganga í Evrópusambandið en séum að gerast þarna aðilar að frjálsri för. Mér finnst nú ósköp eðlilegt að hv. þm. Jón Kristjánsson reyni heldur dempa þá umræðu og auðvitað er ég ekki að halda því fram að við séum með þessu að ganga langleiðina inn í Evrópusambandið, það er ég ekki að gera. En ég hef leyft mér þann munað að draga að því athyglina að við erum með þessu að gerast aðilar að tveimur stofnunum, Evrópusambandsstofnunum. Það er í raun og veru það nýja í málinu. Við göngum eins langt í þær og við getum án þess þó að vera aðildarríki og okkur er ýtt til hliðar við ákvarðanatökuborðið þegar þar að kemur, en að öllu öðru leyti byggjum við á kerfi sem felur í sér að það eru Evrópusambandsstofnanirnar sem eru framkvæmdaraðilinn. Þetta var módel sem Evrópusambandið reyndi að fá upp í umræðunum með Evrópska efnahagssvæðið, en því var hafnað af hálfu EFTA-ríkjanna. Og til sögunnar kom tveggjastoðakerfið. Nú verða menn hins vegar að láta sér lynda að gerast þarna í rauninni aðilar að hinu evrópska stofnanakerfi að þessu leyti.

Herra forseti. Ég hygg að ég þurfi ekki að taka hæstv. utanrrh. í neinn tíma út af þessu máli 

Herra forseti. Það er gott að menn hafi sjálfstraust, herra forseti, og treysti sér vel í þessum efnum. Auðvitað fagna ég öllum yfirlýsingum af þeim toga að menn séu ekki á leiðinni inn í Evrópusambandið og verði þær bara sem flestar. Þá er til nokkurs unnið að kynda upp þessa umræðu. Aðeins í viðbót um norræna vegabréfasambandið. Fyrir mér hefur það alla tíð verið ósköp einfalt um hvað það hefur snúist. Það snýst um hin löngu sameiginlegu landamæri skandinavísku ríkjanna, hefur aldrei gert neitt annað. Það var einfaldlega praktísk og handhæg ráðstöfun að fella það niður að menn þyrftu að sýna vegabréf á meðan þeir voru að skreppa yfir á milli Svíþjóðar og Noregs, Svíþjóðar og Danmerkur, skjótast yfir að ná sér í danskan bjór eða skinku eða hvað það nú var. Gífurlega mikil dagsumferð yfir landamæri norrænu ríkjanna sem eiga löng sameiginleg landamæri, gerði það að verkum að þetta var praktískt fyrirkomulag. Það hefur aldrei haft stóra þýðingu í sjálfu sér fyrir Ísland, eyju langt úti í Atlantshafi, að þessu leytinu til. Það lá auðvitað alveg ljóst fyrir með sömu rökum að það skipti máli að Norðurlöndin, þ.e. að skandinavísku löndunum væri ekki skipt upp með Schengen-landamærum. Það er rétt hjá hv. þm. Jóni Kristjánssyni. Og það var hægt á tvo vegu. Annaðhvort að öll Norðurlöndin stæðu sameiginlega utan Schengen, eða a.m.k. þessi fjögur Norðurlönd, sérstaklega Noregur og Svíþjóð sem eiga þessi löngu sameiginlegu landamæri, eða að þau væru þá bæði með. Staðreyndin er sú að Ísland gat í rauninni valið sér hvaða leið sem var í þessum efnum, af því að við höfum ekki sömu hagsmuni í þessu og hin Norðurlöndin hafa: Danmörk vegna landamæranna við Þýskaland og síðan Noregur og Svíþjóð, sérstaklega vegna hinna löngu sameiginlegu landamæra. Í reynd var það meira til þess að við vildum hafa samflot með hinum Norðurlöndunum sem þetta sneri að okkur að niðurstaðan þyrfti endilega að vera sú sama hvað okkur varðaði. Það hefðu að mínu mati verið full efni til að meta stöðu Íslands algjörlega sjálfstætt og óháð því hver var niðurstaðan hjá hinum Norðurlöndunum. Það var reyndar vilji margra hér en hann fékk ekki að koma fram vegna þess að það var barið niður.

Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið undirritaði ég álit meiri hluta hv. utanrmn. í þessu máli, með fyrirvara þó, en hinn fulltrúi Samfylkingarinnar í utanrmn. var fjarstaddur þann fund þar sem málið var tekið út. Það er rétt sem komið hefur fram í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að vinnubrögð stjórnvalda í Schengen-ferlinu öllu, tímaþröngin og skortur á vandaðri umræðu um málið eru vissulega ámælisverð og einnig umhugsunarverð upp á framhaldið að gera. Ég vil taka það skýrt fram, herra forseti, að ríkisstjórnin ber að sjálfsögðu fulla ábyrgð á undirbúningi og framkvæmd málsins og það kom líka skýrt fram í nál. síðasta vor sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir og Sighvatur Björgvinsson, þáv. fulltrúar Samfylkingarinnar í utanrmn., undirrituðu. En eins og fram hefur komið lýstu forsætisráðherrar Norðurlandanna því yfir árið 1995 að það þjónaði best hagsmunum norræna vegabréfasambandsins að löndin hefðu sameiginlega jákvæða afstöðu til þátttöku í Schengen-samstarfinu. Stjórnvöldum á Norðurlöndum var umhugað um að viðhalda hinu norræna vegabréfasambandi eins og fram hefur komið í þessari umræðu en auðvitað má velta fyrir sér hvort menn hafi almennt gert sér grein fyrir því árið 1995 hvað hengi á spýtu hins norræna vegabréfasambands. Ég leyfi mér að ætla að mjög margir hafi í raun ekki séð fyrir endann á þeim göngum. Því bera vitni þau vinnubrögð og sú tímaþröng sem þetta mál hefur verið keyrt í gegn í. Aukin heldur er mjög mikilvægt í þessari umræðu að fólk hafi hugfast að hér verður ekki bæði sleppt og haldið. Annaðhvort erum við fullgildir þátttakendur í samstarfi um frjálsa för fólks um Schengen-löndin eða við stöndun algerlega fyrir utan það. Í því felst auðvitað pólitísk ákvörðun. Ekkert bendir til þess að sérlausn fyrir Ísland hafi einhvern tímann verið inni í myndinni síðustu sex ár. Það kemur m.a. skýrt fram í Brussel-samningnum sem Alþingi fullgilti sl. vetur en í honum er að finna ákvæði um að Ísland og Noregur muni leitast við að framfylgja samræmdri framkvæmd og túlkun aðildarríkja ESB á einstökum gerðum og taka í því sambandi tillit til úrlausna dómstóls ESB. Vissulega má segja að hér sé um stórt og kostnaðarsamt verkefni fyrir Íslendinga að ræða. Ljóst er að bæði stofnkostnaður og rekstrarkostnaður vegna Schengen-samningsins er umtalsverður. Fyrsti áfangi stækkunar Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar er áætlaður 3,5 milljarðar kr. og um fjórðungur þess kostnaðar er sagður vera til kominn vegna Schengen-samningsins. Að auki er talað um að rekstrarkostnaður sé áætlaður um 46 millj. kr. á ári þó svo að þær tölur hafi reyndar verið nokkuð á reiki. Ég ætla ekki að draga úr því, herra forseti, að kostnaðurinn er mikill. En ég er einnig þeirrar skoðunar að Íslendingar geti axlað hann enda séum við þar með þátttakendur í því að tryggja frjálsa för fólks um Schengen-svæðið. Eins og fram hefur komið styður Samfylkingin aðild Íslands að Schengen-svæðinu. Hins vegar skal strax tekið fram að sú afstaða þýðir ekki að þar með hafi Samfylkingin kvittað undir innflytjendastefnu Evrópusambandsins, síður en svo, herra forseti. Hugmyndin um frjálsa för ríkisborgara um lönd Evrópusambandsins, Noreg og Ísland, endurspeglar sumt af því besta sem hugmyndin um bandalag Evrópuríkja byggist á. Afnám slíkra hindrana ýtir undir aukin samskipti á öllum sviðum samfélagsins og ferðalög og þar með vonandi undir gagnkvæman skilning og virðingu á milli manna og þjóða í álfunni. Að því leyti stuðlar Schengen að langþráðri opnun þar sem vegabréfsáritun verður óþörf í ferðalögum milli landa. Mikilvægt er að það komi fram, herra forseti, að hér erum við að tala um vegabréfsáritanir. Í raun hefur þetta mál aldrei snúist um hvort menn séu með passann í vasanum eða ekki. Ég held að sá maður sé vandfundinn sem fer í ferðalag, hvað þá langferð, án þess að hafa skilríki upp á vasann. Ég hef a.m.k. ekki hitt þann mann. Hins vegar, herra forseti, ber að gjalda varhuga við vaxandi áhuga ríkisstjórna ESB-landanna, þó svo það sé í mismiklum mæli, á því að vilja nota Schengen til þess að réttlæta strangari skilyrði um innflytjendur frá löndum utan Evrópusambandsins. Fyrir nokkru var staddur hér á landi Grígorí Javlinskí, formaður Jabloko-flokksins í Rússlandi og fyrrverandi forsetaframbjóðandi þar í landi. Hann átti m.a. fund með fulltrúum í hv. utanrmn. En í viðtaldi við Javlinskí kom fram að jákvætt viðhorf Rússa og annarra þjóða í austurvegi vil ég ætla, í garð bæði Evrópusambandsins og NATO, mótaðist ekki síst af því hvort ferðafrelsi væri tryggt um álfuna. Aukið ferðafrelsi væri meðal þeirra þátta sem stuðluðu að aukinni þekkingu almennings á lýðræðislegum stjórnarháttum og starfsemi fjölmiðla í Vestur-Evrópu, svo dæmi sé nefnt og þar með mikilvægur þáttur í lýðræðisþróun í austurvegi. Vert er að taka ummæli Javlinskís alvarlega. Ég er ein þeirra sem telja að það þjóni hagsmunum Evrópu allrar að tryggja frjálsa för fólks, ekki bara innan Schengen-svæðsins heldur einnig um álfuna alla eins og hún leggur sig. Aukin harka í málefnum innflytjenda, jafnt löglegra sem ólöglegra, og einnig í móttöku þeirra sem beiðast hælist innan vébanda ESB, er mér áhyggjuefni, m.a. vegna þess að sú harka og sú stefna er ekki haldbær til framtíðar. Ekki aðeins elur hún á sundrungu og tortryggni á milli manna og þjóða, heldur skulum við ekki gleyma því, herra forseti, að án aðflutts vinnuafls fær Evrópa ekki þrifist. Hagsmunirnir eru því ekki bara á annan veginn í þessu máli. Dyflinnarsamningurinn, sem hér er til umræðu, kveður á um málsmeðferð hælisbeiðenda á Schengen-svæðinu. Hér er í raun um skynsamlega nálgun við viðfangsefnið að ræða, þ.e. það liggi ljóst fyrir hvar eigi að taka slíka beiðni fyrir innan Schengen-svæðisins. Hins vegar hangir ýmislegt á þeirri spýtu sem var ekki augljóst við fyrstu skoðun. Fyrirvari minn og Samfylkingarinnar við Dyflinnarsamninginn er til kominn vegna þess að fullnægjandi lagaumhverfi er í raun ekki fyrir hendi hér á landi. Má segja sem svo, herra forseti, að lagasetningin sé í raun í öfugri röð. Nú er til umfjöllunar í hv. allshn. umfangsmikið frv. um ný lög um útlendinga. Það er alveg ljóst, herra forseti, að það verður ekki afgreitt, þ.e. fái meiri hlutinn ráðið, fyrr en eftir afgreiðslu Dyflinnarsamningsins. Það þýðir í raun að grunninn vantar þó í gildi séu lög jafngömul þeirri sem hér stendur sem heita því óskemmtilega nafni Eftirlit með útlendingum. Þegar málsmeðferðin er með þessum hætti, herra forseti, þá spyr ég mig hvort íslensk stjórnvöld ætli að bætast í hóp þeirra sem gætu hugsanlega notað Schengen-samninginn, bæði til að herða reglur um móttöku hælisleitenda eða nota Schengen-samninginn sem skálkaskjól til lítilla eða engra breytinga á móttöku hælisleitenda hér á landi eða gera þær reglur strangari hvað varðar komu útlendinga til landsins. Að auki skal það nefnt eins og fram hefur komið í umræðunni að íslensk lög leyfa ekki fingrafaratöku í samræmi við efni Dyflinnarsamningsins. Það er alveg rétt að þessi fingrafarataka hælisbeiðenda er öxull samningsins. Þetta krefst mjög vandlegrar athugunar og hefði þetta mál farið í gegnum hið háa Alþingi með eðlilegum hraða hefði kannski gefist kostur til að skoða það nánar í hv. utanrmn. Hins vegar var ekki vilji til þess. Menn hafa orðað það sem svo í umræðunni um Schengen að með Schengen-samningnum stæðu hv. þm. í raun frammi fyrir orðnum hlut. Þau orð lét m.a. hv. þm. Einar K. Guðfinnsson falla í umræðunni um Schengen sl. vetur. Það má að nokkru til sanns vegar færa, herra forseti, en ég er einnig þeirrar skoðunar að Schengen sýni okkur svart á hvítu hver samningsstaða okkar gagnvart Evrópusambandinu er þegar stórmál sem þessi eru á ferðinni. Við skulum athuga að Amsterdam-sáttmálinn veldur því að Schengen gengur innan nokkurra ára að verulegum hluta yfir í hið yfirþjóðlega vald ESB. Í því ljósi er það óneitanlega umhugsunarefni að í dag getur enginn svarað, a.m.k. hef ég ekki fengið þeirri spurningu svarað með óyggjandi hætti innan hins íslenska stjórnkerfis hver staða okkar innan Schengen verði eftir árið 2004. Herra forseti. Mig langar til þess að lokum að varpa fram þeirri spurningu hvort Schengen-samningurinn geti þegar á reynir og að því gefnu að vaxandi harka í málefnum innflytjenda í Evrópu framkallist í lagasetningu Evrópuríkjanna, reynst nágrönnum okkar í austri, í Austur-Evrópu, jafnmikill farartálmi og járntjaldið gamla, sem féll góðu heilli fyrir ellefu árum? Sú goðsögn lifir enn góðu lífi að austur-evrópskir innflytjendur, og raunar innflytjendur annars staðar frá líka, taki störf frá Vestur-Evrópubúum og séu stór hluti erlends vinnuafls innan ESB. Svo er ekki. Við skulum athuga það, herra forseti, að fólk sem er fætt og uppalið í Vestur-Evrópu hefur ekki efni á því að loka dyrunum á vinnufúsar hendur útlendinga. Þörfin fyrir erlent vinnuafl er fyrir hendi eins og Íslendingar vita manna best og það sama á við um ríki ESB. Við þurfum að horfast í augu við þessa staðreynd. Þó svo að samningurinn fjalli í raun aðeins um hælisbeiðendur og við séum öll vitandi vits um það að stærstur hluti þeirra útlendinga sem setjast að innan hins væntanlega Schengen-samnings eru í raun ekki hælisbeiðendur þá er þetta nokkuð sem við þurfum að taka með í reikninginn. Það væri óskynsamlegt af ábyrgum stjórnmálamönnum að horfast ekki í augu við þá staðreynd og tryggja þar með frjálsa för fólks um álfuna öllum til hagsbóta. Að lokum, herra forseti, skulum við hafa hugfast að með Schengen-samningnum gerumst við ekki aðeins útvörður samningssvæðisins eins og fram hefur komið í umræðunni heldur leggur sú þátttaka ríkar skyldur á herðar okkar að setja í landslög ákvæði sem tryggja í raun vernd og skjól hælisbeiðenda og réttláta málsmeðferð þeirra sem hingað kjósa að koma í leit að vinnu og e.t.v. lífshamingjunni. Það er einmitt vegna þess að þau tilteknu lög sem eru nú til umfjöllunar í allshn. eru í raun ekki afgreidd að Samfylkingin geri fyrirvara við þetta mál. Hins vegar verð ég að segja að ég treysti því að hv. allshn. vinni það mál þannig að lagt verði fram frv. eða við 2. umr. verði lagt fram frv. um lög um útlendinga sem tryggir í raun vernd og skjól útlendinga á Íslandi. Ég leyfi mér að ætla að um það sé þverpólitísk samstaða á hinu háa Alþingi að það sé vilji okkar allra að ganga þannig frá málum að sómi sé að, að lög um útlendinga uppfylli þá alþjóðasáttmála sem við höfum undirritað og fullgilt og þar orki ekkert tvímælis. Það sýnir auðvitað, herra forseti, að við þurfum að gera þó nokkrar breytingar við það frv. sem liggur fyrir frá hæstv. dómsmrh. en ekki stendur á Samfylkingunni í þeirri vinnu. Við munum leggja okkur fram um það að frv. verði sómasamlega úr garði gert þannig að réttur útlendinga á Íslandi sé í raun réttri tryggður. Ég hef lokið máli mínu.

Herra forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þm., síðasta ræðumanni, um tvennt og vil taka undir það. Það fyrra er að sannarlega væri ástæða til að fara betur yfir það hver staða Íslands verður nákvæmlega, stjórnskipulega, í þessu ferli að fjórum árum liðnum í síðasta lagi, þegar þessar stofnanir hafa verið innlimaðar formlega báðar, eða allar, í Evrópusambandið. Hitt er það að ég tek undir margt sem hv. þm. sagði um meðferð persónuupplýsinga í þessu og varðandi flóttamannapólitíkina. Ég held að ástæða sé til að hafa þar á fyrirvara. Ég vísa líka til þess sem ég sagði um þá gagnrýni sem þessi lending er að fá úr ýmsum áttum í þeim efnum. Svo vil ég gera athugasemd við eitt atriði eða kannski fyrirvara um orðanotkun. Það var að hv. þm. sagði að ekki væri bæði hægt að sleppa og halda og annaðhvort væru menn með eða ekki með í frjálsri för á Schengen-svæðinu. Ég held að það sé dálítið varhugavert að nota þetta orðalag vegna þess að eitt af svonefndu fjórfrelsi á grundvelli ákvæða Rómarsamningsins eins og þau lágu fyrir þegar við gerðumst aðilar að EES-samningnum er frjáls för. Það er alveg ljóst að það eru algjörlega aðskilið mál hvað samningsskuldbindingar Íslands varðar. Ég held að það sé ljóst að við getum uppfyllt þau ákvæði án þess að vera aðilar að Schengen-samningnum, þ.e. þetta hefur engin áhrif á rétt allra borgara á Evrópska efnahagssvæðinu til að koma hingað og leita atvinnu og staðsetja sig hér í þessa sex mánuði eða hvað það nú er. Það held ég sé algerlega kristaltært að eru tvö algjörlega aðskilin mál. Þar er talað um frjálsa för þannig að ég held að það geti kannski pínulítið ruglað umræðuna að nota það orðalag aftur þegar kemur að spurningunni um persónueftirlit eða ekki persónueftirlit, um vegabréf eða ekki vegabréf, í tilviki þess að við séum eða séum ekki aðilar að Schengen.

Hæstv. forseti. Þetta er vissulega rétt ábending hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og þó svo ég vilji ekki fara í einhverjar deilur um orðanotkun í þessu sambandi þá snýst þetta mál auðvitað um ferðafrelsi innan Schengen-svæðisins. Ég geri mér auðvitað fulla grein fyrir því að hin svokallaða og svonefnda frjálsa för er hluti af fjórfrelsinu sem EES-samningurinn kveður á um. Ég held því að þetta sé kannski ekkert aðalatriði í málinu. Hins vegar vil ég ítreka það sem ég sagði áðan að með því að vera þátttakendur í Schengen erum við auðvitað hluti af því stóra svæði þar sem ferðafrelsi ríkir og um það er ekki deilt, a.m.k. hef ég ekki heyrt það hingað til. Ég er einneginn þeirrar skoðunar að annaðhvort tökum við þátt í þessu starfi að fullu eða þá við gerum það ekki og þá hefði Ísland ekki verið hluti af Schengen-svæðinu.

Herra forseti. Ég er sammála því að þetta er kannski ekki stærsta efnisatriði málsins. Ég held þó að ástæða sé til að reyna að hafa orðalag skýrt eins og kostur er í þessum efnum og passa sig á því að oftúlka ekki það sem er þrátt fyrir allt fólgið í aðild að Schengen-samstarfinu sem slíku, borið saman við það sem fyrir var eða er gagnvart öðrum. Það er algjörlega ljóst að fyrir eru þau ákvæði sem tryggja frjálsa för innan alls Evrópska efnahagssvæðisins á grundvelli staðfesturéttarins þar. Ég lít jafnframt svo á að ferðafrelsi ríki milli Íslands og Bandaríkjanna og að við höfum áfram landið opið fyrir ferðamönnum o.s.frv. og það gildi tilteknar reglur um stöðu þeirra hér, hversu lengi þeir mega dveljast, í hvaða erindagerðum þeir eru o.s.frv. Herra forseti. Ég er að segja þetta til að menn fari ekki að rugla því saman við þetta mál, spurningu um einhverja einangrunarhyggju eða það að landið lokist af eða einangrist. Engin ástæða er til að draga spurninguna um þátttöku eða ekki þátttöku okkar í Schengen-samstarfinu sem felur í sér afnám persónueftirlits á landamærum og þátttöku í þessum upplýsingagrunni inn í umræður um það hvernig við stöndum að málum hvað varðar reglur um ferðamenn og að landið sé opið fyrir ferðalöngum, spurninguna um vegabréfaáritanir gagnvart öðrum löndum, þriðju löndum o.s.frv. Það eru algjörlega aðskilin mál og þar höfum við í okkar höndum að hafa hlutina eins og við kjósum og auðvitað eru hlutirnir smátt og smátt að opnast meira upp í þessum efnum, það er að fjölga þeim löndum sem ekki þurfa vegabréfaáritun o.s.frv. Því held ég alveg aðskildu burt séð frá þessu. Nærtækast er auðvitað það að Bretar og Írar eru ekki aðilar að Schengen og heldur þó enginn því fram að þeir séu eitthvað að einangra sig með því.

Herra forseti. Ég hygg að við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon séum í raun alveg sammála um þetta mál. Þetta snýst auðvitað um vegabréfsáritanirnar. Eins og ég sagði í ræðu minni snýst þetta mál ekki um það hvort menn beri vegabréfið sitt á milli landa af því ég hygg að það geri allir sem á annað borð leggjast í ferðalög. Hins vegar er mjög mikilvægt að hafa í huga að auðvitað endurspeglast vilji ríkjanna í þessum áritunum, þ.e. hverjum skuli hleypa inn á svæðið eða inn í Schengen-löndin, frá löndum sem eru utan svæðisins. Það er einmitt það sem ég vék að í ræðu minni um þær heimildir sem tryggja mættu aukið ferðafrelsi þeirra sem koma frá löndum utan Schengen-svæðisins, væntanlega til að koma hér inn og þar með vitna ég m.a. í Grígorí Javlinskí. Það höfum við alveg í hendi okkar. Það ákveðum við sjálf og það vitum við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon mjög vel. Þess vegna er langmikilvægast að við vinnum þannig úr þessu máli að alveg sé tryggt að engin lokun sé í gangi af Íslands hálfu heldur að hér sé tryggð réttlát og sanngjörn málsmeðferð, bæði hælisbeiðenda og líka það að við séum ekki að óþörfu að loka dyrunum á það fólk sem hingað kemur frá löndum utan Schengen-svæðisins til lengri eða skemmri tíma.

Herra forseti. Þegar hefur farið fram umræða um það að þessi tillaga er seint á ferðinni og er tiltölulega nýkomin inn í þingið og ljóst að nauðsynlegt var að þingið afgreiddi hana fyrir lok febrúarmánaðar. Ég vil fyrst og fremst undirstrika að það er óþægilegt að standa að þannig ferli, hvort sem það er í vinnubrögðum innan lands eða í alþjóðlegu samstarfi, að þjóðþingum sé á einhvern hátt stillt upp eins og menn hafa á tilfinningunni með þeim tímamörkum sem eru hér á ferðinni. Ég vil gagnrýna það og hvetja til þess að eins og unnt er sé reynt að hafa áhrif á að þingin fái ekki þá tilfinningu að hér sé nægilegt að renna málunum í gegn eins og um afgreiðslustofnun væri að ræða. Þetta mál var tekið fyrir í utanrmn. á tveimur fundum. Ég var viðstödd fyrri fundinn en því miður fjarverandi seinni fundinn vegna trúnaðarstarfa erlendis. Hins vegar hefur þingmaður Samfylkingarinnar, Þórunn Sveinbjarnardóttir, gert mjög vel grein fyrir fyrirvara Samfylkingarinnar í þessu máli. Mun það stytta mál mitt vegna þess að ekki er ástæða til að bæta miklu þar við heldur eru hér örfá atriði sem ég vil fyrst og fremst árétta í umræðunni. Ég vil sérstaklega benda á það sem kom fram í framsögu Jóns Kristjánssonar fyrir nál. að meiri hlutinn í utanrmn., sem Samfylkingin stendur að, vekur í nál. athygli á nauðsyn þess að fram fari ítarleg skoðun á löggjöf sem varðar heimild til fingrafaratöku af hælisleitendum, einkum varðandi aldursmörk einstaklinga og varðveislu gagna. Þetta er mikilvægt vegna þess að umræða varð um þetta mál strax við fyrstu yfirferð málsins og þetta er full ástæða til að skoða. Hins vegar vil ég fyrst og fremst í þessari umræðu benda á það sem ég tel grundvallaratriði í umræðunni í utanrmn. og það er að samningurinn sem við erum að gerast aðilar að eða að fullgilda setur aðildarlöndunum engar skorður varðandi stefnumörkun, svo fremi að réttindi hælisleitenda samkvæmt samningnum séu tryggð. Þetta þýðir einfaldlega að Ísland getur sett sér markmið í meðferð hælisleitenda sem hingað koma og berja að dyrjum í velferðarsamfélagi okkar og getur sett sér löggjöf og gert í raun og veru enn betur ef stjórnvöld kæra sig um en gerð er krafa um hér. Það er ekki eins og þetta mál, hvernig við bregðumst við hælisleitendum sem koma að landamærum Íslands, sé fyrsta umræðan varðandi þau mál, þvert á móti. Í tvígang voru þessi mál tekin til mjög ítarlegrar umræðu, í nóvember og desember. Það var vegna þess að lögð voru fram tvö frv., annars vegar frv. með tilvísun í þennan samning og hins vegar frv. varðandi heildarlöggjöf um málefni útlendinga sem er enn þá til meðferðar í allshn. Í utanrmn. settum við í Samfylkingunni fram beiðni um að fá minnisblað þar sem farið yrði yfir það hvernig meðferð stjórnvalda hefur verið á hælisleitandi útlendingum sem hefur borið hér að garði. Varðandi þá þáltill. sem hér er verið að afgreiða og þau frv. sem liggja fyrir þinginu, þ.e. að í gömlu lögunum var heimild fyrir lögreglu til að neita útlendingi um landgöngu ef lögreglu fannst framburður útlendingsins ekki sennilegur, þá finnst mér að það hefði átt að koma fram hvernig sú heimild hefur verið nýtt, hversu oft lögreglan hefur nýtt sér samkvæmt lögum réttinn til að neita útlendingi um landgöngu. Við vitum það að á liðnum árum hefur mjög borið á gagnrýni á það hvernig hefur verið komið fram við þá útlendinga sem hafa komið með þessum formerkjum til landsins. Hins vegar er alveg ljóst að það lagafrv. sem liggur nú fyrir þinginu og er til meðferðar í allshn. varðandi útlendinga afnemur þessa heimild lögreglu. Það er mjög ákvætt vegna þess að segja má að þetta sé andfélagslegt ákvæði. Það er líka dregið fram að fullgilding Íslands að Dyflinnarsamningnum og þátttaka í Schengen-samstarfinu fela ekki í sér breytingar á því fyrirkomulagi sem hefur gilt og nefnt er í minnisblaðinu. Þar er fyrst og fremst verið að nefna jákvæða þætti eins og þá að Rauði krossinn tekur að sér að sinna útlendingum og að lágmarksaðstoð er veitt og jafnvel framfærsla og aðstoð lögmanns ef menn vilja leggja mál sín fyrir dómsmrn. --- en það hefur verið eitt af baráttumálum mannréttindasamtaka að þegar útlendinga ber að garði og eru hælisbeiðendur, sé þeim bæði boðin aðstoð lögmanna um leið og mál þeirra er tekið fyrir og aðstoð túlks o.s.frv. til að meðferð þeirra verði sem sanngjörnust og réttmætust --- þannig að þau atriði sem bent er á séu jákvæð í meðferð Íslands á hælisleitendum. Tekið er fram að þessi fullgilding Íslands á samningnum felur ekki í sér breytingar á því fyrirkomulagi. Einnig er vísað til þess að ný lög um útlendinga, ef þau verða samþykkt, fela í sér að réttarstaða hópsins verði skýrð og lagagrundvöllur undir alla afgreiðslu mála hælisleitenda verði treystur. Þá hlýt ég að vekja athygli á því, herra forseti, að tvö frv. liggja fyrir þinginu. Annað er fyrst og fremst ein grein og hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Útlendingur á ekki rétt á hæli hér á landi ef krefja má annað ríki sem tekur þátt í samstarfi á grundvelli Dyflinnarsamningsins frá 15. júní 1990 um að taka við honum.`` Nú ber svo við að á sama tíma og við erum að taka fyrir þessa fullgildingu á Dyflinnarsamningnum, sem á að auka rétt hælisbeiðenda, er jafnframt búið að afgreiða út úr allshn. þetta frv. með meirihlutaafgreiðslu fimm meirihlutamanna í nefndinni og þá er Alþingi í raun og veru með vilja meiri hlutans að ákveða að í lögum hjá okkur standi: ,,Útlendingur á ekki rétt á hæli hér á landi ef krefja má annað ríki sem tekur þátt í samstarfi á grundvelli Dyflinnarsamningsins frá 15. júní 1990 um að taka við honum.`` Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég vona að umræðan hér snúist ekki bara um málvitund heldur fyrst og fremst um pólitík. Það er dálítið undarlegt að bæði í grg. með þáltill. sem við erum hér að fjalla um og nefndaráliti sé lögð áhersla á að aðild okkar og fullgilding á Dyflinnarsamningnum sé í raun réttarbót fyrir þá útlendinga sem hingað leita. Mér finnst, herra forseti, frekar ósæmilegt að túlka þennan samning þannig að í stað þess að þess sé gætt að útlendingar séu ekki hraktir á milli landa í leit að hæli sé það eitt tryggt að ákveðið land taki mál hans örugglega fyrir, að túlkunin á því mikilvæga ákvæði sé fest þannig í lög hér að útlendingur eigi ekki rétt ef krefja megi annað ríki o.s.frv. Mér finnst þetta mikið umhugsunarefni. Mér finnst þetta vont innlegg í þá umræðu sem fer fram hér í dag. Hins vegar ætla ég ekki að fara í þá umræðu hér og nú. Mér skilst að þetta frv. sem hefur verið afgreitt út úr allshn. verði tekið fyrir 1. mars. Þá skulum við bara ræða það. Ég hef borið þá von í brjósti að um leið og við afgreiðum heildarlöggjöf um útlendinga þá séum við með jákvæðum hætti að taka á öllu því sem lýtur að meðferð útlendinga hér á landi, hvort sem það eru hælisbeiðandi útlendingar, erlent vinnuafl, fólk sem kemur hingað og kýs að búa með okkur og við tökum opnum örmum, eða þeir sem menn eru kannski að spyrna fótum gegn. Í öllum tilfellum vil ég að við höfum mannréttindi í fyrirrúmi og tökum á málum þessa fólks þannig að sæmandi sé og berum virðingu fyrir stöðu þess. Í nál. meiri hlutans segir um þessa einu málsgrein í frv., um að útlendingur eigi engan rétt á hæli hér ef það megi krefja annað ríki um slíkt o.s.frv., segir, með leyfi forseta: ,,Dyflinnarsamningurinn hefur að geyma reglur um hvaða ríki beri ábyrgð á umfjöllun um beiðni um hæli sem lögð er fram í einhverju aðildarríkja Evrópubandalaganna. Er samningnum ætlað að bæta réttarstöðu þeirra sem sækja um hæli á samningssvæðinu með því að tryggja að umsóknir þeirra hljóti meðferð í einu aðildarríkjanna en verði ekki vísað milli aðildarríkjanna án þess að nokkurt þeirra telji sig bera ábyrgð á meðferð umsóknanna.`` Það er auðvitað mjög gott að flóttamenn hrekist ekki frá einum landamærum til annarra. Ég verð hins vegar að segja að frá því þetta blessaða frv. leit dagsins ljós hér á Alþingi hefur mér ekki fundist þetta mannsæmandi orðalag í lögum hjá okkur miðað við hversu stórt við tökum upp í okkur þegar við mælum fyrir aðild okkar að alþjóðasamningum, þegar við undirgöngumst mannréttindasamninga o.s.frv. Þá er annað hljóð í strokknum. Herra forseti. Ég vildi fyrst og fremst draga þetta atriði inn í umræðuna hér og benda á að stundum rekst hvað á annars horn í málum stjórnarmeirihlutans. Að öðru leyti vísa ég til þess sem fram hefur komið í máli Þórunnar Sveinbjarnardóttur, hins fulltrúa Samfylkingarinnar í utanrmn., og tek undir hvert einasta orð sem fram kom í framsögu hennar.

Herra forseti. Hér er fjallað um till. til þál. sem lýtur að framkvæmd svonefnds Dyflinnarsamnings. Hann snýst fyrst og fremst um hvernig farið skuli með beiðni flóttamanna eða hælisbeiðenda á því svæði sem samningurinn tekur til. Hann er nátengdur öðrum samningi sem Íslendingar hafa undirgengist, illu heilli leyfi ég mér að segja, Schengen-samkomulaginu um sameiginlega landamæravörslu allflestra aðildarríkja Evrópusambandsins. Allflestra segi ég, Bretland og Írland standa þar utan. Í máli eins hv. þm. sem ræddi þessa þáltill. kom fram að það gerðist nú sem oftar að við stæðum frammi fyrir orðnum hlut. Ég ætla að leyfa mér að mótmæla því að þessu sé þannig farið. Ég tel að okkur sé í sjálfsvald sett hvað við gerum, bæði varðandi þennan Dyflinnarsamning og Schengen-samkomulagið einnig. Niðurstaða okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði er sú að það beri að vísa þessari þáltill. frá, vísa henni til ríkisstjórnarinnar en jafnframt verði ríkisstjórninni falið að tilkynna að Ísland kjósi að fresta aðild sinni að Schengen-samstarfinu um óákveðinn tíma og ætli að endurmeta aðkomu sína og þátttöku í þessum málum í heild sinni. Við umræðuna hefur talsvert verið fjallað um þennan pakka í heild sinni, þá vísa ég til Schengen-samkomulagsins. Hv. þm. Jón Kristjánsson, varaformaður utanrmn. sagði, ef ég heyrði rétt, að þetta hefði ekkert með aðild að Evrópusambandinu að gera. Annað er nú að skilja á grg. sem fylgt hafa þessum frv. og þáltill. sem Schengen-aðild okkar, aðkoma okkar að því máli, er reist á. Þannig segir t.d. í grg. sem fylgdi þáltill. um Schengen á sínum tíma, með leyfi forseta: ,,Schengensamstarfið er þannig liður í því að náð verði áformum þeim sem keppt er að með hinum innri markaði ESB í samræmi við 7. gr. A í Rómarsamningnum`` --- en á honum er Evrópusambandið reist eins og kunnugt er. Í umræðu um Schengen-málin á sínum tíma, lýsti hæstv. utanrrh. og formaður Framsfl. því yfir, þegar hann var spurður um fjárhagslegar hliðar þessa máls, að þessi ákvörðun væri fyrst og fremst pólitísks eðlis, hún væri fyrst og fremst pólitísks eðlis og fjallaði um hvar Ísland vildi standa í alþjóðlegri samvinnu, þ.e. með Evrópusambandsríkjunum. Sá tónn hefur verið mjög uppi hjá ýmsum forustumönnum Framsfl. í seinni tíð, ekki síst hjá hæstv. utanrrh. Nú er alltaf að koma betur og betur í ljós hve haldlítil þau rök voru sem sett voru fram þegar Alþingi hafði Schengen-samkomulagið til umfjöllunar. Því var t.d. haldið mjög á loft að þetta væri ekki síst til að vernda hið norræna vegabréfasamstarf, nokkuð sem Íslendingum var almennt umhugað, held ég. Norrænt vegabréfasamband er náttúrlega ólíkt Schengen-samkomulaginu að því leyti að það byggir á samkomulagi milli ríkja en er ekki háð yfirþjóðlegum stofnunum eins og þessir samningar. Schengen lýtur þegar stofnanaveldi Evrópusambandsins og Dyflinnarsamkomulagið mun einnig fara þá leið og lúta yfirþjóðlegu valdi Evrópusambandsins eftir fáein ár, fjögur ár ef ég man rétt. Á sínum tíma var mikið rætt um að með Schengen-samkomulaginu mundu Íslendingar eiga auðveldari og greiðari og greiðari leið að flughöfnum í Evrópu, sú umferð yrði nánast hluti af innanlandstraffík og mundi auðvelda íslenskum flugfélögum að fá stæði fyrir flugvélar sínar. Þetta var tíundað hér í umræðunni á sínum tíma en þá gleymdist náttúrlega að með þessum breytingum hvorki fækkar né fjölgar flugvélunum og hvorki fækkar né fjölgar stæðunum. Þar verða væntanlega sömu þrengslin en það sem upp úr stóð var hagræðið sem ferðamenn áttu að hafa af þessu. Mér er minnisstætt að ég hlýddi á háttstemmd ræðuhöld hæstv. viðskrh. Valgerðar Sverrisdóttur sem lét á sér skiljast að hún mundi finna til mikillar frelsistilfinningar þegar hún ferðaðist um evrópskar flughafnir þegar hún þyrfti ekki að sýna passa neins staðar. Ég held að ég sé ekki einn á báti um að þurfa yfirleitt að bíða lengur eftir farangrinum mínum en í passaskoðun. Nú kemur hins vegar hið merkilega í ljós, að það mun alls ekki draga úr eftirliti með samborgurunum við þessar breytingar, heldur mun það færast til. Það mun færast frá eftirliti í flughöfnum og höfnum út á göturnar, öllum verður að líkindum gert að bera persónuskilríki á sér og síðan mun löggæslan hafa eftirlitlit með borgurunum. Þetta eftirlit hefur hins vegar ýmsa ókosti í för með sér fyrir okkur. Þannig er það samdóma álit þeirra sem sinna fíkniefnaeftirliti, alla vega var það svo þegar Schengen-samkomulagið var hér til umræðu, að oft væri hægt að hafa upp á smyglurum og glæpamönnum þegar saman færi passaeftirlitið, skilríkjaeftirlitið og tollskoðun. Nú er það úr sögunni. Það má að vísu tollskoða en passaskoðunin er að sjálfsögðu úr sögunni þegar menn koma frá Evrópu. Öðru gildir um þá sem eru að koma frá Vesturheimi, frá Kanada eða Bandaríkjunum. Þeir þurfa að fara í gegnum nálarauga Schengen og þá landamæravörslu munu Íslendingar annast. Mér finnst sannast sagna ábyrgðarhluti af hve mikilli léttúð ríkisstjórnin og talsmenn hennar hafa talað um fjárhagslegar hliðar þessa máls. Hæstv. utanrrh. sagði á sínum tíma þegar málið var til umræðu hér í þinginu að peningahliðin væri ekki aðalatriðið málsins, þetta væri fyrst og fremst pólitískt mál sem snerist um hvar við vildum standa í samfélagi þjóðanna. En hvað er nú að koma á daginn varðandi peningahlið málsins? Það hefur verið upplýst af hálfu hæstv. dómsmrh. að í bókhaldi dómsmrn. --- við skulum ekki gleyma því að þetta kemur til kasta fleiri ráðuneyta en dómsmrn. þó þyngsti bagginn sé að sjálfsögðu þar --- hafi á árunum 1997--1999 verið bókfærðar 130 millj. kr. Á síðasta ári, árinu 2000, hefðu verið bókfærðar 200 millj. kr. Áður en þetta ár er á enda runnið gera menn ráð fyrir að bókfærðar hafi verið 135 millj. kr. Við erum hér komin upp í tæpan hálfan milljarð, 465 millj. kr. tilkostnað þegar vegna undirbúnings að Schengen-aðild. En hér er ekki öll sagan sögð vegna þess að fjárfrekasta framkvæmdin er að sjálfsögðu sú sem fer nú fram við Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Menn ætla að tilkostnaður við stækkun Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar komi til með að nema 4 milljörðum kr. Hæstv. dómsmrh. lýsti því yfir fyrir fáeinum dögum að ætla mætti að tilkostnaðurinn vegna Schengen-hluta þessara framkvæmda væri u.þ.b. 700 millj. kr., tók það þó fram að endanlegar tölur lægju ekki fyrir enda augljóst mál að ekki er búið að gera málin upp. En nú leyfi ég mér að spyrja: Eru menn að leggjast í einhverjar bókhaldsbrellur til að halda bókfærðum kostnaði eins lágum og unnt er til að dylja hver óráðsía er hér á ferðinni og hver afglöp það voru að gerast aðilar að Schengen-samkomulaginu? Hvers vegna segi ég þetta? Jú, ég segi þetta m.a. vegna orða fyrrverandi forstjóra Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar, Ómars Kristjánssonar, sem átti sæti í byggingarnefnd, og hann vísar einnig í aðra aðila sem sátu þar með honum þegar hann segir að ástæða sé til að ætla að tilkostnaðurinn vegna Schengen-hlutans séu 3 milljarðar. Ekki 700 millj., heldur 3 milljarðar. Við hefðum einfaldlega ekki þurft að ráðast í svo miklar framkvæmdir sem raun ber vitni ef Schengen hefði ekki komið til. Reyndar má segja að þetta liggi í hlutarins eðli, að þetta liggi í augum uppi. Það þarf að búa til tvöfalt kerfi til að taka annars vegar á móti umferð frá Evrópu og hins vegar frá Vesturheimi. Það er tvöfalt kerfi. Tvöföld þjónusta. Hver verslun sem er á svæðinu þarf, ef hún ætlar að halda sínum hlut, að vera tvískipt. Að ógleymdri passaskoðuninni að sjálfsögðu, en þar þarf að ráða 40--50 menn til viðbótar til að sinna því hlutverki enda ekki að undra. Flugleiðir, svo dæmi sé tekið, sem annast flug, ekki bara til Íslands, heldur fer hér fram tengiflug á milli Bandaríkjanna og Evrópu, þarf að ræsa alla farþega sína út, ekki bara til að anda að sér hreinu lofti eða versla, heldur til að fara í gegnum passaskoðun Schengen-hliðsins vegna þess að um leið og flugvélin lendir í Keflavík er hún komin til Evrópu í þeim skilningi að hún er komin inn fyrir landamæri Schengen-kerfisins og þá þurfa Íslendingar að annast þessa landamæravörslu fyrir Evrópusambandið. Ég spyr: Hvert í ósköpunum er hagræðið af þessu? Menn kunna að ímynda sér að ég hafi verið að grínast þegar ég var að nefna þessar röksemdir um það að hæstv. ráðherrar þurfi ekki að bíða í biðröðum í flughöfnum. Þetta er ekkert grín. Þetta voru rökin sem færð voru fram fyrir því að við létum milljarða af hendi til að búa til tvöfalt kerfi í Keflavík og öllum þeim flughöfnum sem koma til með að annast millilandaflug. Þar þarf þetta tvöfalda kerfi að vera til staðar. Röksemdirnar voru annars vegar þessar: Að íslenskir ráðherrar gætu gengið frjálsir um evrópskar flughafnir og þyrftu ekki að standa í biðröð, gleymdu því náttúrlega að þeir þyrftu að bíða eftir farangrinum sínum. Þetta var ein röksemdin. Önnur var sú að við varðveittum norræna vegabréfasambandið. Nú er að koma í ljós að það er bara eins og hvert annað rugl, það þurfa allir að hafa passa upp á vasann. Síðan stendur náttúrlega eftir hin pólitíska hlið og það er rangt hjá hv. þm. Jóni Kristjánssyni að þetta hafi ekkert með Evrópusambandið að gera. Það stendur hér skýrum stöfum. Skráð er í þessi gögn að þetta sé gert til að ná þeim markmiðum sem sett voru í Rómarsáttmálann um innri markað ESB. Það stendur skýrum stöfum í greinargerðinni með Schengen-samkomulaginu. Menn gera sér grein fyrir því af hverju við erum að flýta okkur að keyra þetta í gegnum þingið. Það er forsenda þess að Schengen geti a.m.k. á pappírnum komið til framkvæmda 25. mars. Það er ástæðan. Það er ástæðan fyrir því að ríkisstjórnin, sem er ósýnileg hér í salnum, setur það í sérstakan forgang að keyra þetta mál í gegn. Ég leyfi mér að beina þeirri spurningu til hv. þm. Jóns Kristjánssonar, formanns fjárln. og fulltrúa meiri hluta í ríkisstjórn, sem tímdi ekki að greiða öryrkjum uppbætur, sem nema á ári fáeinum tugum milljóna, hvernig ríkisstjórnin réttlætir að ráðast í þessa fráleitu framkvæmd sem kostar þjóðarbúið um milljarða í stofnkostnað og mörg hundruð millj. í rekstrarkostnað á ári hverju án þess að af því sé nokkurt sýnilegt hagræði. Það eina sem virðist mæla með þessu er að þjóna undir pólitíska hugsjónabaráttu formanns Framsfl. og annarra skoðanabræðra og -systra hans. Að sjálfsögðu tengist þetta Evrópusambandinu. Að sjálfsögðu gerir það það og menn eiga að viðurkenna það alveg heiðarlega. Eða var hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., að tala sér þvert um hug þegar hann segir þetta snúist fyrst og fremst um pólitík? Hvar Íslendingar vilja vera í samfélagi þjóðanna. Það var það sem hann sagði. Varðandi Dyflinnarsamkomulagið og þann þátt þess sem hér hefur einkum verið til umræðu, hvernig skuli fara með beiðni hælisleitanda inn á Schengen-svæðið þá hefur verið sagt að þetta sé í bland til að styrkja réttarstöðu hælisleitandans. Það er rétt að því leyti að með þessu samkomulagi er séð til þess að hann fær mál sín könnuð á tilteknum stað í tilteknu landi, því landi þar sem hann kemur fyrst inn á þetta svæði sem samningurinn tekur til. Það er alveg rétt. En þetta samkomulag fjallar ekki fyrst og fremst, og reyndar alls ekki, um réttindi hælisleitenda eða flóttamanna, heldur fjallar það um rétt ríkja til þess að vísa fólki frá sínum dyrum. Það er fyrst og fremst um þann þátt sem þetta samkomulag fjallar. Eða hvernig í ósköpunum skyldi standa á því að Mannréttindaskrifstofa Íslands hefur uppi varnaðarorð og ekki ómerkari stofnun en Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna hefur gagnrýnt ýmis ákvæði í Dyflinnarsamningnum og varað við því að þjóðir undirgangist þau. Ég spyr: Er ekki ástæða til í ljósi þessara varnaðarorða að taka þessi mál öll saman heildstætt til frekari skoðunar og frekari athugunar? Bent hefur verið á það, m.a. af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, hvernig við erum að sogast inn í gagnagrunna og upplýsingakerfi sem standast ekki kröfur þeirra aðila sem ég vísaði í. Ætlunin er að taka fingraför af öllum hælisleitendum sem koma til þessara landa niður í 14 ára aldur, geyma þau þar í áratug, alveg óháð því hvort einstaklingurinn hafi eitthvað til saka unnið, en þar skal þetta geymt, náttúrlega að ógleymdum Schengen-grunninum, sem er að mínum dómi að mörgu leyti varhugaverður. Í Schengen-grunninn, í SIS-kerfið, verða einstaklingar skráðir sem eru að mati lögregluyfirvalda taldir varasamir. Þótt ég vilji ekki gera lítið úr því að það geti verið gott og gagnlegt og mikilvægt, og ég styð það, að lögregluyfirvöld hafi samvinnu sín í milli til að hafa upp á glæpamönnum og misindismönnum, þá er hin hliðin á því máli sú sem lýtur að persónuvernd og mannréttindum, réttindum einstaklinganna. Ég hef stundum tekið það sem dæmi að ráðstefnuhaldarar Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar í Seattle á sínum tíma kynnu að skilgreina hinn varasama einstakling á annan veg en t.d. ég mundi gera. Einstaklingur sem hefur í frammi mótmæli gegn Alþjóðabankanum og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, truflar fundi þessara stofnana, er að sjálfsögðu eða mjög líklega skilgreindur varasamur af þeim sem þarna stóðu fyrir skipulagningu. Hins vegar fagna ég því að þessi mótmæli skuli hafa vakið heiminn til vitundar, nánast til meðvitundar um þá stefnu sem þessar stofnanir hafa fylgt gagnvart fátækustu ríkjum heimsins. Ég held þetta hafi verið til góðs. En einstaklingur sem hefði í frammi mótmæli af þessu tagi, kynni að verða skráður í slíkan grunn, eða hvað? Það er á valdi lögregluyfirvalda í hverju ríki fyrir sig að skrá einstaklinga í þennan grunn. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði vildum tryggja þá á móti að Persónuvernd eða samsvarandi stofnun eða samsvarandi aðilar gætu haft bein áhrif á það í þá átt að slíkur einstaklingur væri tekinn út úr grunninum. En því var ekki að heilsa að neinn vildi hlusta á þær röksemdir aðrir en þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og því fór sem fór. Einstaklingar geta komist hugsanlega út úr grunninum með aðstoð dómstóla en þeir verða að fara þá leiðina. Hér eiga menn því að stíga mjög varlega til jarðar. Ég hefði kosið að við hefðum í fyrsta lagi farið sömu leið og Bretar og Írar gagnvart Schengen-samkomulaginu og staðið þar fyrir utan og ítreka þá tillögu sem hér er sett fram í niðurstöðu minni hluta utanrmn. og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði grein fyrir í máli sínu, að eðlilegt er að vísa þessu máli til ríkisstjórnarinnar, en jafnframt verði henni falið að tilkynna að Ísland kjósi að fresta aðild sinni að Schengen-samstarfinu um óákveðinn tíma og hyggist endurmeta aðkomu sína og þátttöku í þessum málum í heild sinni.

Herra forseti. Það eru tvö atriði í ræðu hv. 13. þm. Reykv. sem ég vil koma inn á. Hið fyrra er að Schengen-samkomulagið sé þáttur í að ná markmiðum innri markaðarins í samræmi við Rómarsáttmálann. Þetta breytir engu um fyrri yfirlýsingar mínar um að ég tel þetta ekki koma aðild okkar að Evrópusambandinu við vegna þess að innri markaður Evrópusambandsins er ekki nýr fyrir okkur. Við erum aðilar að honum að undanteknum afmörkuðum sviðum sem eru okkur það mikilvæg að við höfum ekki treyst okkur til að gerast aðilar að Evrópusambandinu þeirra vegna. Það er umræða sem er kunn og ég ætla ekki að taka hér. Í öðru lagi varðandi kostnaðinn þá finnst mér hv. þm. skauta dálítið léttilega yfir hann. Hann talar um sóun í þessu sambandi, óráðsíu og blandar þessu saman við öryrkjaumræðuna. Ég ætla ekki að fara í þá umræðu. Ef það er hins vegar óráðsía að efla löggæslu, ef það er óráðsía að efla tollgæslu, ef það er óráðsía að byggja flugstöð sem er sprungin og það þarf að bæta þar við vegna þess að umferðin um flugstöðina hefur margfaldast, þá veit ég ekki hvað óráðsía er. Mér finnst þessi samanburður allur meira og minna út í hött en get auðvitað tekið nánari umræðu um það við tækifæri.

Herra forseti. Ég var fyrst og fremst að vísa og vitna í yfirlýsingar hæstv. utanrrh. á sínum tíma varðandi Evrópusambandið. Hann sagði að ákvörðunin um Schengen-aðildina væri fyrst og fremst pólitísks eðlis og fjallaði um það hvar við vildum standa í samfélagi þjóða, hvaða þjóðir við teldum að við mundum hafa mest samskipti við í náinni framtíð. Þetta sagði hann þegar hann var inntur eftir röksemdum ríkisstjórnarinnar varðandi fjárhagshlið þessa máls og hvernig hún gæti varið það að verja milljörðum króna í stofnkostnað og mörg hundruð milljónum á ári hverju í rekstrarkostnað á kerfi sem færir okkur engar sýnilegar hagsbætur. Hv. þm. og formaður fjárln. þingsins segir að ég skauti léttilega yfir fjárhagslegar stærðir. Ég geri það ekki. Ég var að vísa í orð hæstv. dómsmrh. sem sagði fyrr í vikunni að búið yrði að bókfæra í lok þessa árs 465 millj. kr. hjá því ráðuneyti einu og síðan væru 700 millj. sem færu í stofnkostnað við stækkun á Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Ég gagnrýndi þá tölu og vísaði í orð byggingarnefndarmanns við Flugstöð Leifs Eiríkssonar sem telur þessa upphæð allt of lága. Hann nefndi 3 milljarða. Ég er að vísa í rök og ég er að vísa í upplýsingar sem frá stjórnvöldum eru komnar. Ég segi við hv. þm. Jón Kristjánsson að mér finnst hann, að ekki sé á það minnst að hann er formaður fjárln., skauta mjög léttilega yfir þessar fjárhagsstærðir.

Herra forseti. Hv. þm. sagði sjálfur í ræðunni áðan að hæstv. dómsmrh. hefði farið með þessar tölur með fyrirvara. Talan 3 milljarðar af 4 sem nefnd var vegna Schengen, það sjá náttúrlega allir að sú tala er út í hött. En ég endurtek að ég er ekki að rengja tölur sem hann fór með um 465 millj. Hann sundurliðaði það áðan. Hins vegar felst það í eftirlitinu sem þarna er verið að taka upp og efla, aðild að því kerfi og meginrökin fyrir aðild að Schengen eru þau að við erum að gerast aðilar að kerfi sem Evrópuþjóðirnar eru að taka upp og við mátum það þannig að það væri skynsamlegra fyrir okkur að eiga þar samleið en að standa fyrir utan. Það eru meginrökin. En hvort við þurfum að draga upp vegabréfið okkar í erlendum flughöfnum er að mínum dómi aukaatriði í þessu máli. Við þurfum að hafa persónuskilríki á okkur og vera tilbúin að grípa til þeirra þegar við erum spurð eftir þeim á erlendri grund. Við förum ekki í ferðalög án þess að hafa þau með og munum ekki gera það eftir Schengen frekar en áður. Aðalatriðið að mínum dómi er að við erum að gerast aðilar að samstarfi þessara þjóða á þessu ákveðna sviði. Það gerum við af því að við teljum það vera hagkvæmara en að standa fyrir utan. Það hefur ekkert með aðild að Evrópusambandinu að gera eða hvort við þurfum að draga upp vegabréf í erlendum flughöfnum.

Herra forseti. Það stendur svolítið á því að fá upplýsingar um hvað er hagkvæmara við þetta kerfi. Vegabréfaeftirlitið hefur ekkert með það að gera, segir hv. þm. Jón Kristjánsson núna. Það var öðru nær þegar menn voru að ræða þetta í mars á síðasta ári. Ég var að vísa í ummæli hæstv. ráðherra og samflokksmanna hv. þm. í því efni. Hvað eftirlitið varðar þá er ekki verið að efla það. Það er verið að veikja það en færa þetta eftirlit til og inn í samfélagið með ýmsum að því er ég óttast varasömum afleiðingum. En varðandi kostnaðarhliðina þá er það svo að byggja þarf tvöfalt kerfi í Keflavík til þess að taka á móti ferðamönnum. Þegar þetta var til umræðu á sínum tíma, þá óttuðust Flugleiðir eða talsmenn Flugleiða að þetta mundi tefja tengiflugið vegna þess að ræsa þarf alla út úr flugvélunum til að setja þá í passaskoðun í Keflavík og þá var fyrirtækinu lofað að reynt yrði að hafa mjög hraðvirkt kerfi með fjölmennu starfsliði og miklum tækjabúnaði til þess að ekki yrðu miklar tafir á flugi, reynt yrði að mæta Flugleiðum á þennan hátt. En auðvitað kostar þetta allt saman mjög mikla peninga. Ég spyr: Hvers vegna í ósköpunum vildu Íslendingar ekki einfaldlega varðveita þá stöðu sem þeir hafa sem ríki á mótum tveggja heima, Vesturheims og gamla heimsins? Það hefði verið hagkvæmara fyrir okkur, ódýrara, en að vísu hefði hæstv. utanrrh. og formaður Framsfl. ekki átt eins greiða leið í gegnum passaskoðun til Brussel.

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur tínt ýmislegt til gegn Schengen-samstarfinu og stækkun Leifsstöðvar í framhaldi af því og það er að mér heyrist, herra forseti, skoðun hans að þetta sé allt landi og þjóð til bölvunar og kostnaðurinn svo mikill að hann réttlæti ekki slíka aðgerð. Ég verð að segja eins og er, herra forseti, að þessi rök út af fyrir sig segja mér ekki neitt um það í grundvallaratriðum hvað hv. þm. vill. Ég velti því nefnilega fyrir mér eftir að ég heyrði ræðu hv. þm. hvort hann vilji í rauninni ekki að við séum í Evrópska efnahagssvæðinu. Mér finnst það í rauninni felast í þessu. Við vitum ósköp vel að Evrópska efnahagssvæðið er í gegnum hálfopnar dyr Evrópusambandsins og tenging okkar þangað inn er afskaplega mikilvæg þjóðinni. Ég held að flestallir séu sammála því. Til þess að styrkja þau tengsl og a.m.k. veikja þau ekki hafa menn talið nauðsynlegt að viðhalda eins nánum samskiptum við Evrópusambandið og kostur er og þar á meðal var aðild okkar að Schengen hluti af því kerfi. Ég velti því fyrir mér, herra forseti, og langar að spyrja hv. þm. að því hvort hann sé í rauninni að meina það að við eigum að ganga úr Evrópska efnahagssvæðinu og verða algjörlega sjálfstæð hér á milli tveggja heima sem við ættum þá kannski frekar, eftir því sem mér heyrist, að geta nýtt okkur þá kosti sem felast í því að vera á milli þessara tveggja blokka.

Herra forseti. Ég hef alltaf verið á þeirri skoðun og við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði að Íslendingar eigi að íhuga þann kost að þróa EES-samninginn í átt til tvíhliða samkomulags. Það er sú leið sem við hefðum talið að ætti að fara. Ég hef aldrei séð þessa miklu kosti við EES-samninginn og sé margt af hinu illa við hann. Það er hins vegar önnur aðgerð að segja þeim samningi upp núna. Það er eitt að gera það. Það er mjög stór ákvörðun að gera það. Ég teldi réttara að reyna að þróa hann í átt til tvíhliða samkomulags. Ég vil aðeins spyrja hv. þm. Kristján Pálsson sem vakti máls á fjárhagslegum hliðum þessa máls hvernig hann fer að því að réttlæta það fyrir sjálfum sér að Íslendingar verji milljörðum króna í stofnkostnað að þessu Schengen-fyrirkomulagi, milljörðum króna og mörg hundruð milljónum króna árlega til að reka kerfi sem í mínum augum a.m.k. hefur ekki sýnilega kosti aðra en pólitíska kosti sem hæstv. utanrrh. hefur tíundað. Ég virði þau sjónarmið. Ég virði sjónarmið Evrópusinna og Evrópusambandssinna þótt ég sé þeim ekki sammála sjálfur. En hvernig fer hv. þm. að því að réttlæta fyrir sjálfum sér að verja þessum peningum í samstarf sem ekki skilar Íslendingum neinum sýnilegum ávinningi öðrum en þeim að ráðherrar geti gengið með frelsistilfinningu um evrópskar flughafnir?

Herra forseti. Þetta eru frekar billegir útúrsnúningar að vera að tengja ráðherrann við einhverja vegabréfaskoðun og í sjálfu sér engin umræða. Ég á auðvelt með að réttlæta þennan kostnað fyrir sjálfum mér, hv. þm., því að ég lít svo á að Evrópska efnahagssvæðið og aðild okkar að þeim samningi sé okkur mjög mikilvæg og það kostar peninga að viðhalda þeim samningi og tengja okkur en vegna stöðu okkar í þessum heimshluta þurfum við að leggja út í ákveðinn fórnarkostnað. Schengen er ákveðinn fórnarkostnaður til þess að styrkja Evrópska efnahagssvæðið og þann samning sem við höfum gert þess vegna. Ég sé að sjálfsögðu að það er ákveðið óhagræði í flugstöðinni sem skapast við þetta vegna þess að þarna er tvöfalt kerfi. Það er alveg hárrétt og það vissu allir. Einnig er vandamál út af verslunum. En eins og komið hefur fram þurfti reyndar að stækka Leifsstöð fyrst og fremst vegna þess að hún var orðin of lítil. Evrópusambandið hefur farið út í samstarf milli þjóða Evrópu og með því að gera okkur að landamærastöð erum við náttúrlega eins tengdir Evrópusambandinu og við getum án þess að vera hluti Evrópusambandsins. Þannig lítur þetta a.m.k. út fyrir mér og ég segi: Með því getum við verið utan Evrópusambandsins um ókomna tíð ef svona fer fram því að ég lít svo á að við eigum ekki að tengjast Evrópu meira en orðið er. En ég segi ekki að ekkert geti breyst í framtíðinni því auðvitað eru þessir samningar að breytast öllum stundum en ég held að þetta hafi verið farsælt skref. Schengen-samstarfið á að veita okkur ýmsa kosti svo sem hér hefur komið fram, t.d. varðandi eftirlit með óæskilegu fólki og innflutningi eiturlyfja o.fl.

Herra forseti. Varðandi síðustu orð hv. þm. þá er ekki rétt að það verði auðveldara að fylgjast með eiturlyfjasmygli. Þvert á móti dregur úr möguleikum okkar til að gera það. Enginn deilir um að nauðsynlegt hafi verið að stækka Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Það þurfti að gera það en tilkostnaðurinn við að stækka hana vegna Schengen-aðildar nemur hins vegar milljörðum kr. Ég vil þakka hv. þm. Kristjáni Pálssyni fyrir að koma til dyranna hreint og heiðarlega. Hann talar tæpitungulaust um þessi mál og segir að þetta sé fórnarkostnaður, þetta sé fórn sem nauðsynlegt hafi verið að færa. Það hafi verið nauðsynlegt fyrir okkur að gerast landamærastöð fyrir Evrópusambandið og það hafi í för með sér fórnarkostnað. Staðreyndin er hins vegar sú að það á ekki einu sinni við um öll aðildarríki Evrópusambandsins að þau séu tilbúin að færa þann fórnarkostnað sem hv. þm. Kristján Pálsson kallar réttilega Schengen-samkomulagið. Írar og Bretar eru þjóðir sem standa innan Evrópusambandsins. Báðar þessar þjóðir, sem eru eyríki eins og við, hafa hafnað því að gerast aðilar að Schengen-samkomulaginu. Þær þjóðir voru því ekki reiðubúnar að færa þær fórnir, að ráðast í þann óheyrilega fórnarkostnað sem ríkisstjórn Íslands hefur gert með aðild sinni að Schengen-samkomulaginu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um Kristnihátíðarsjóð en flm. ásamt mér eru Rannveig Guðmundsdóttir, Samfylkingunni, Kristinn H. Gunnarsson, Framsfl., Ögmundur Jónasson, Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði, og Guðjón A. Kristjánsson, Frjálslynda flokknum. Á hátíðarfundi Alþingis á Þingvöllum 2. júlí sl. var samþykkt eftirfarandi þingsályktun sem flutt var af formönnum þingflokka, þeim sömu og flytja þetta frumvarp: ,,Alþingi ályktar, í tilefni þess að 1000 ár eru liðin frá því að kristinn siður var lögtekinn á Íslandi, að stofna sjóð, Kristnihátíðarsjóð, er njóti framlaga af fjárlögum næstu fimm ár, 100 millj. kr. á ári, og hafi að markmiði: a. að efla fræðslu og rannsóknir á menningar- og trúararfi þjóðarinnar og stuðla að umræðum um lífsgildi hennar, siðferði og framtíðarsýn; b. að kosta fornleifarannsóknir á helstu sögustöðum þjóðarinnar, m.a. á Þingvöllum, í Skálholti og á Hólum. Alþingi kjósi sjóðnum stjórnarnefnd. Stjórnarnefndin eigi samvinnu við menntamálaráðuneytið, kirkjumálaráðuneytið, þjóðkirkjuna og önnur trúfélög, Þjóðminjasafnið og háskólana í Reykjavík og á Akureyri, svo og frjáls félagasamtök, um viðfangsefni sjóðsins, skipti fé hans milli meginverkefna, skipi verkefnisstjórnir, hvora á sínu sviði, og staðfesti áætlanir þeirra.`` Frumvarp þetta er flutt til að festa í lög ályktun Alþingis, svo og til að setja sjóðnum stjórn og skipulag. Gerð er tillaga um að sjóðurinn heyri stjórnskipulega undir forsætisráðuneytið og er ráðgert að stjórn sjóðsins geti ráðið starfsmann, e.t.v. í hlutastarf, til að annast daglega umsýslu, skjalavörslu og önnur störf sem stjórnin ákveður. Ríkissjóður leggur sjóðnum til 100 millj. kr. ár hvert samkvæmt sérstökum fjárlagalið. Stjórn sjóðsins ákveður skiptingu fjárins milli þeirra tveggja meginsviða sem tilgreind eru í 2. gr. frv. Skipulag sjóðsins, stjórn hans og hvernig staðið verður að úthlutun fjár, er að mestu sniðið eftir lögum nr. 125/1994, um Lýðveldissjóð. Góð reynsla fékkst af því skipulagi á starfstíma sjóðsins, 1995--1999. Verkefnisstjórnir um hafrannsóknir og eflingu íslenskrar tungu voru faglegir ráðgjafar stjórnar Lýðveldissjóðs og undirbjuggu með tillögum úthlutun fjár eftir þeim meginlínum sem stjórn sjóðsins lagði, bæði í upphafi starfsins og fyrir hvert ár. Auk þess voru verkefnisstjórnirnar faglegur vettvangur til eftirlits með framvindu verkefna. Meginreglan var að styrkir voru veittir samkvæmt auglýsingu en stjórnin ákvað þó sjálf að verja nokkru fé til verkefna sem hún taldi mikilvæg, að höfðu samráði við ýmsa aðila á þeim sviðum sem sjóðurinn styrkti. Mikilvægt er að stjórn Kristnihátíðarsjóðs setji sér skýrar reglur um styrkveitingar. Eins og fram kemur í 3. gr. frv., samanber einnig þál. frá síðasta sumri, er stjórninni ætlað að hafa samstarf og samvinnu við menntamálaráðuneytið, kirkjumálaráðuneytið, þjóðkirkjuna og önnur trúfélög, Þjóðminjasafnið og háskólana í Reykjavík og á Akureyri, svo og frjáls félagasamtök, um viðfangsefni sjóðsins. Er eðlilegt að stjórn sjóðsins leiti álits þessara aðila, eða fulltrúa þeirra, þegar meginlínur verða lagðar í upphafi um verkefni sem sjóðurinn styrkir á starfstíma sínum. Í þessu sambandi verður jafnframt að geta þess að leyfi til fornleifagraftar eru háð samþykki þjóðminjavarðar og því er samstarf við hann sér staklega mikilsvert. Þá er ástæða til að minna á að í greinargerð með þál., sem flutt var og samþykkt á hátíðarfundinum á Þingvöllum, var tekið fram að stefnt yrði að því að a.m.k. önnur tveggja verkefnisstjórna hefði aðsetur á landsbyggðinni. Í greinargerðinni er rækilega gerð grein fyrir tilefni stofnunar sjóðsins og viðfangsefnum sem honum er ætlað að styrkja, og er til hennar vísað. Í tillögunni er lögð áhersla á að verkefni sjóðsins verði fjölþætt og að þar geti komið að skólar, stofnanir, söfnuðir, félagasamtök og einstaklingar og að þess verði gætt að verkefnin dreifist um allt land. Mikilvægt er að styrkveitingar úr Kristnihátíðarsjóði verði ekki til þess að skerða árleg framlög til verkefna á þeim sviðum sem sjóðurinn á að styðja, t.d. til fornleifarannsókna sem standa yfir hér á landi eða eru áformaðar með fé úr ríkissjóði, frá sveitarfélögum, rannsóknasjóðum eða öðrum, heldur komi fé sjóðsins sem viðbót til rannsókna þau fimm ár sem honum er ætlað að starfa. Ég vil að lokum við þetta tækifæri þakka formönnum annarra þingflokka, meðflm. mínum, fyrir samstarfið sem var í alla staði mjög gott. Sérstakar þakkir færi ég Rannveigu Guðmundsdóttur sem frá því að frv. var lagt fram hefur látið af formennsku í þingflokki Samfylkingarinnar. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. Ekki er gerð tillaga um að það fari til nefndar þar sem hér er á ferðinni mál sem allir þingflokkar á Alþingi standa að og fullt samkomulag er um.

Herra forseti. Í heild sinni er ekki fýsilegur kostur fyrir Ísland að gerast aðili að Schengen- og Dyflinnarsamningunum. Það hefur í för með sér óhemjumikinn kostnað. Atriðum sem lúta að meðferð persónuupplýsinga og persónuvernd er stórlega ábótavant í þessum málum báðum og stjórnskipuleg staða Íslands verður óheppileg vegna þess að hér er verið að fara bakdyramegin inn í tilteknar stofnanir Evrópusambandsins, ýmist þegar orðnar stofnanir Evrópusambandsins eða stofnanir sem innlimaðar verða í Evrópusambandið á næstu árum. Herra forseti. Öll rök mæla því með því að staðfesta ekki samninginn en fela ríkisstjórninni þess í stað að tilkynna vörsluaðilum að Ísland muni fresta því um óákveðinn tíma að gerast aðili að Schengen-samstarfinu og meta stöðu sína á nýjan leik í heild sinni í þessu máli.