Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál var tekið fyrir í n, í morgun og við fengum þær upplýsingar, að það væri samkomulag um það frv. um tryggingarnar, sem þetta frv. er í raun og veru byggt á, og n. varð sammála um, að þetta frv. yrði samþykkt. En ég vil vekja athygli á því, að það verður að horfa á það í samhengi við hitt frv.



Herra forseti. Till. sú, sem ég ásamt hv. 10 þm. Reykv. flutti hér við 2. umr. sem bráðabirgðaákvæði, var borin upp í einu lagi og náði því miður ekki samþykki. Við viljum freista þess nú við 3. umr. að bera fram skriflega brtt., sem er shlj. 2 mgr. till., eins og hún var á þskj. 185. Þetta er gert vegna þess, að ég er ekki alveg viss um, að hv. þm. hafi gert sér raunverulega grein fyrir, hvað þarna er verið að fara fram á og hversu nauðsynlegt er að lögfesta þetta ákvæði. Eins og hér var rætt í gær og ítarlega bent á, er í gildandi reglugerð varðandi þetta svæði á Selvogsbanka aðeins gert ráð fyrir, að bannaðar verði veiðar með botnvörpu, flotvörpu og dragnót. Það er vitað, og hefur komið hér fram á Alþ, áður, að þeir aðilar, sem þarna hafa kannske einna mestra hagsmuna að gæta, þ.e. samtök sjómanna, skipstjórnarmanna og útgerðarmanna í Vestmannaeyjum, hafa nú í 15 ár, allt frá því á árinu 1957, reynt að fá friðað tiltekið hrygningarsvæði á svæðinu milli Vestmannaeyja og Reykjaness. Það hefur aldrei, þegar farið hefur verið fram á þetta, verið beðið um það að friða þetta einungis fyrir botnvörpu og flotvörpu eða dragnót, heldur alfriða það fyrir öllum veiðum og þá alveg sérstaklega fyrir þorskanetaveiðum. Ég þarf ekki að fara um það mörgum orðum, að þó að þessi tilmæli hafi komið frá aðilum í þessari veiðistöð, hefur það alltaf legið ljóst fyrir þeim ekki síður en öðrum, að þeir eru þarna að skerða nokkuð sína aðstöðu til veiða í þorskanet. Þeir hafa manna fyrst gert sér grein fyrir því, að ef á að vera hægt að treysta á þessar veiðar í framtíðinni, verði að gera einhverja ráðstöfun til þess að friða hrygningarsvæðin að vissu marki og þá sérstaklega fyrir þorskanetaveiðum. Ég tel lærdómsríkt það ástand, sem á þessum stað skapaðist í fyrra, þegar það sýndi sig, að fiskur gekk ekki inn á þetta veiðisvæði til hrygningar nema í mjög takmörkuðum mæli og þessi verstöð, Vestmannaeyjar, skar sig alveg úr öðrum verstöðum með lélegt aflamagn. Ég held, að það sé samdóma álit þeirra manna, sem þarna eru kunnugastir, að það sé ekki óhætt að treysta á það, að þetta endurtaki sig ekki og haldi ekki áfram að endurtaka sig og kannske í enn ríkari mæli en áður, ef ekki verða þegar gerðar beinar ráðstafanir til friðunar og þá alveg sérstaklega fyrir þorskanetaveiðum. Botnvörpuveiði og dragnótaveiði eru aldrei stundaðar á þessu tímabili á þessum svæðum og hafa ekki verið, síðan stóru togararnir hér áður fyrr komu einstöku sinnum inn á það, þegar mesta fiskigengdin var. Ég vil því vænta þess, að hv. alþm. geti verið sammála um það að gera a.m.k. þessa breytingu - að verða við óskum þeirra fiskimanna, sjómanna og útgerðarmanna, sem hafa hagsmuna að gæta af veiðum á þessu svæði, að verða við óskum þeirra um að gera þessar ráðstafanir, sem þeir telja sjálfir nauðsynlegar, ef á að vera hægt að treysta því, að veiðar haldi þarna áfram í eitthvað svipuðum mæli og verið hefur áður. Það getur vel verið, að þetta sé of seint og það hefði átt að vera búið að gera slíkar ráðstafanir fyrir kannske 10–15 árum, en það er þó betra að okkar dómi að gera þetta núna heldur en draga það enn þá. Það er svo með friðunarráðstafanir, að reynslu höfum við því miður sáralitla fengið í þessum efnum, og það, sem verður gert í framtíðinni, er gert í tilraunaskyni til að sjá, hvort hugmyndir fiskifræðinga og hugmyndir sjómanna og annarra koma til með að verka eins og þeir vona. Fiskifræðingar hafa sagt, að þeir geti ekkert um þetta fullyrt. Það eru viss atriði, sem gripa þarf inn í, og þeir hafa ekki viljað ræða um þetta. Þess vegna eru allar hugmyndir um friðunarráðstafanir fyrst og fremst tilraunir til að stöðva þá öfugþróun, sem verið hefur, því að við höfum greinilega verið með ofveiddan þorskstofn hér við land á undauförnum árum. Ég vænti því, eins og ég sagði áðan, að hv. Alþ. geri sér grein fyrir, hve mikið alvörumál er hér á ferðinni, og þegar það er ósk þeirra manna, sem telja sig eiga hagsmuni sína undir því, að friðun eigi sér stað þarna, þá verði orðið við ósk þeirra. Ég tel það lágmarkskröfu, að Alþ. verði við óskum þeirra aðila, sem þarna stunda þessar veiðar, að gera tilraun með að friða þetta tiltekna svæði, ekki aðeins fyrir dragnót og botnvörpu, heldur einnig fyrir netum, sem menn eru almennt sammála um, að séu það veiðarfæri, sem mest hætta starfi af, að ofveiði eigi sér stað með. Ég leyfi mér, hæstv. forseti, að leggja fram skrifl. brtt. frá mér og hv. 10. þm. Reykv.



Herra forseti. Ég vil aðeins í tilefni af þessari till. segja, að það er vægast sagt á mörkunum, að hægt sé að bera upp till. af þessu tagi, sem nýlega er búið að fella, þó að hún hafi þar verið í fylgd með annarri. En ég vil í tilefni af þessu segja það, að ég mun standa fyrir því að reyna að leita eftir samkomulagi á milli þeirra aðila, sem hér eiga ríkastra hagsmuna að gæta, m.a. útvegsmanna í Vestmannaeyjum og Grindavík og hér á Suðurnesjum, sem sækja á þetta svæði. Náist sæmilegt samkomulag, mun ég gefa út reglugerð um að loka þessu tiltekna friðunarsvæði einnig fyrir þorskanetaveiðum í samræmi við þann lokunartíma, sem ákveðinn er í landhelgisreglugerðinni, þ.e.a.s. frá 20. marz til 20. apríl. Það er á valdi rn. að gefa út fyrirskipun um það atriði. Það var alltaf ætlunin, að þau ákvæði, sem voru í landhelgisreglugerðinni, giltu aðeins um togveiðar, af því að þessi atriði, sem þar var verið að tilkynna, snerta fyrst og fremst útlendinga. Takist sæmileg samstaða við þá aðila, sem þarna eiga mestra hagsmuna að gæta, um að loka þessu svæði einnig nú á næstu vertíð fyrir netaveiðum, þá mun það verða gert, en aðeins á þeim tíma, sem svæðið er annars lokað samkv, landhelgisreglugerðinni, þ.e.a.s. frá 20. marz til 20. apríl. En þessi till., sem hér er um að ræða, miðar að því að gera breytingar á þeirri landhelgisreglugerð, sem við höfum gefið út og tilkynnt, og það eitt er nægjanlegt til þess, að þessa till. ætti að fella. En meginatriðið, sem hv. 3. þm. Sunnl. leggur hér áherzlu á, að loka þessu svæði einnig fyrir þorskanetaveiðum, verður tekið til athugunar. Mér er vel kunnugt um, að um þetta er allverulegur ágreiningur, og hefur komið skýrt fram hjá útgerðarmönnum, t. d. í Grindavík, að þeir eru ekki alls kostar á það sáttir að láta loka þessu veiðisvæði alveg fyrir sér. Það var skoðun okkar, að það yrði að fara um svona lokun í samræmi við það, sem almennt yrði gert, þegar reglur yrðu settar um tiltekin lokunarsvæði allt í kringum landið. En eins og ég segi, náist sæmileg samstaða þeirra, sem hér eiga mestan hlut að máli, þá mun rn, beita sér fyrir því að gefa út reglugerð um að loka þessu tiltekna friðunarsvæði á þessum stað einnig fyrir þorskanetaveiðum á komandi vertíð. Ég mæli algerlega gegn þessari till. hv. þm. og hefði viljað fara fram á það við hann, að hann drægi hana til baka, eftir að ég hef gefið þessa yfirlýsingu hér. Ég vænti, að hann skilji mætavel. að það er ekki ástæða til þess að fara að loka þessu svæði núna, ef um það er mikill ágreiningur, eins og þessi mál öll liggja fyrir nú. Ég vil því fara fram á það við hann, að hann dragi till. til baka, sem er allavega mjög vafasöm, en að öðru leyti er ég till. hans andvígur.

Forseti (GilsG): Í tilefni af brtt. þeirri, sem hv. 3. þm. Sunnl. hefur lagt hér fram, vil ég segja það, að ef haldið er fast við bókstaf þingskapa, þá er næsta hæpið, að hún geti komið til atkvæða, þar sem hún var liður í brtt., sem felld var við 2. umr. En þar sem þannig stendur á, að hún var hinn smærri liður þeirrar till. og annar liður var stórum veigameiri, þá mun ég líta þannig á, að hún geti komið undir atkv., ef hv. þm. verður ekki við þeim tilmælum að draga hana til baka, eins og hæstv. sjútvrh. hefur farið fram á. Ég lít þá þannig á, að till. geti, þótt á mörkum sé, komið til atkv., og mun, ef hún verður ekki dregin til baka, leita afbrigða, svo að hún megi koma fyrir.



Herra forseti. Vegna orða hæstv. forseta vil ég geta þess, að ég bar þetta undir skrifstofustjóra Alþingis, og tjáði hann mér, að þetta væri eðlilegt form, sem hér hefði verið viðhaft, að taka upp orðréttan hluta af fyrri till. Mér var tjáð, að það væri eðlilegt form á málinu. Vegna beiðni hæstv. ráðh. um að draga till. til baka gegn því, að hann leitaði álits aðila, sem þarna eiga hlut að máli, bæði í Vestmannaeyjum, Grindavík og viðar á Suðurnesjum, þá vil ég segja það, að ég vildi mjög gjarnan fallast á þessa beiðni. En það er nokkur hængur á því. Það er samdóma álit, a.m.k. hef ég það frá aðilum í Eyjum, að sá tími, - sem er tilgreindur í gildandi reglugerð, sé of stuttur, þetta sé ekki nema hluti af hrygningartímanum, og fer það saman við það, sem fiskifræðingar hafa einnig látið í ljós. Þeir telja sig ekki geta staðhæft með neinum rökum, að hrygning fari fram nákvæmlega innan þess tíma. Það sé meiri von til, að till. mundi ná tilgangi sínum, ef tímamörkin væru rýmri. En það út af fyrir sig er þó alltaf áfangi á leið að hafa tímamörkin eins og þau eru, þó að þau séu talin vera of stutt. En það er annað, sem ég á erfiðara með að sætta mig við, ef ég félli frá till., en það er, að ráðh. gerir það að skilyrði, að það næðist sæmilegt samkomulag milli þeirra aðila, sem þarna eiga hlut að máli. Hann tjáði hér, að hann vissi um aðila í Grindavík, sem væru þessu mótfallnir. Ég vil geta þess, að á fundi, sem fiskveiðilaganefnd hélt í Grindavík, - ég held, að ég fari þar alveg rétt með og muni það rétt, það verður þá leiðrétt, ef það er ekki rétt hjá mér, - að þar kom í ræðustól sá maður, sem ég held, að mestum afla hafi skilað á land þar á s.l. vertíð, og ég minnist þess ekki, að hann hreyfði neinum andmælum við hugmyndinni um friðun á þessu svæði. Ég man nú því miður ekki nafn þessa manns, en ég hjó þó sérstaklega eftir þessu, af því að ég bjóst við, að andmælin mundu kannske koma frá útgerðarmönnum eða sjómönnum í Grindavík. En ég tel mig muna alveg rétt, að það hafi ekki komið nokkur andmæli, og ég held, að ég muni það einnig rétt, að þeir hafi talið sig hlynnta þessari hugmynd. Það, sem ég þarf að fá nánar skilgreint hjá hæstv. ráðh., ef hann treystir sér til þess, er þetta: Hvað má þessi ágreiningur vera mikill? Við skulum segja, að nokkrir aðilar í Grindavík séu þessu andvígir, allir aðilar í Vestmannaeyjum séu meðmæltir, mundi hann þá meta málið þannig, að það væri meiri hl., sem væri þessu meðmæltur, og hann treysti sér á þeim forsendum að verða við þessum tilmælum? Ég verð að segja í þessu sambandi, að ég veit ekki, hvort Alþ. á að fara inn á þá braut að láta aðila, sem þarna eiga hlut að máli, þ.e. sjómenn og útgerðarmenn, hafa úrslitavald um slík atriði. Ég tel, að undir svona kringumstæðum þurfi, eins og hæstv. ráðh. hefur bent á bæði í ræðum sínum í gær og einnig aðrir, að liggja fyrir álit fiskifræðinga, hvort þeir telji þetta eðlilegt, skynsamlegt og nauðsynlegt eða ekki. Nú er vitað, að einmitt um þetta svæði liggur fyrir alveg skýlaust álit fiskifræðinga, þar sem þeir telja, að ef eigi að friða svæðið, þá verði einnig að friða það fyrir netaveiði, og þeir hafa mælt með því, að það verði gert. Ég hef það úr skýrslu þeirra, að þeir mæla með því, að svæðið verði það sem þeir kalla alfriðað og þá sérstaklega fyrir þorskanetaveiðum. Og þar sem þessi yfirlýsing fiskifræðinga liggur fyrir og einnig einróma álit sjómanna og útgerðarmanna í stærstu verstöð, sem þarna á hlut að máli, mætti ætla, að hæstv. ráðh. teldi þetta nægjanlegt, þó að einhver andmæli kæmu frá öðrum smærri veiðistöðum, að þá mætti meta málið þannig, að hann sæi sér fært að breyta reglugerðinni þannig, að hún næði til netaveiða einnig. Ef hann teldi sig geta metið málið þannig, að hann mundi þá breyta reglugerðinni á þann veg, sem hann hér lýsti, mundi ég fyrir mitt leyti vera reiðubúinn að falla frá brtt., því að ég tel, að þá hafi málið þokazt nokkuð í þá átt, sem till, gerir ráð fyrir. Það er þetta, sem ég óska eftir að fá svar við hjá hæstv. ráðh., hvort hann treysti sér til að gefa yfirlýsingu um, að hann telji sér nægja umsögn fiskifræðinga og till. aðila úr Vestmannaeyjum, þó að einhver andmæli kæmu frá einhverjum aðilum í hinum smærri verstöðvum, þá mundi hann samt telja slíkt nægjanlegan grundvöll til að breyta reglugerðinni í það horf, sem till. okkar gerir ráð fyrir.



Herra forseti. Það gefur auðvitað auga leið, að það er ekki hægt að gefa fyrir fram neina skilgreiningu á því, hvað maður telur sæmilegt samkomulag. Þó hygg ég, að það liggi ljóst fyrir, að ef málið er þannig, að útgerðarmenn og sjómenn í Vestmannaeyjum eru almennt þessu fylgjandi, þá þarf að koma mjög sterk andstaða í Grindavík t.d., sem er álíka stór verstöð, til þess að þetta yrði ekki gert. En ég vil segja það, að hér er ekki um að ræða að breyta landhelgisreglugerðinni, heldur að gefa út fyrirmæli um að loka þessu tiltekna svæði á þessum tíma. Ég vænti nú þess, eftir því sem hér hefur komið fram hjá hv. þm., að hann sætti sig við það, sem ég hér hef sagt, því að það er fyllilega mín skoðun, að það eigi að vinna að því að loka þessu svæði fyrir netaveiðum. Ég er honum sammála um, að það beri að gera. En það var ætlunin, að þetta fylgdi öðrum slíkum ákvörðunum annars staðar. En ég mun nú ganga eftir því, hvort ekki er hægt að framkvæma þetta fyrir næstu vetrarvertíð.



Herra forseti. Ég tel yfirlýsingu hæstv. ráðh. mikilvæga, og þar sem hann befur nú orðað hana nokkuð á annan veg en hann gerði fyrr, að hann telji, að það þurfi sterka andstöðu, ef aðilar í Vestmannaeyjum eru meðmæltir, - þá þurfi sterka andstöðu úr Grindavík eða öðrum sjávarplássum á Reykjanesi, til þess að hann sæi sér ekki fært að verða við tilmælum um frekari friðun. Þá vil ég treysta því, að þegar til komi, fallist hæstv. ráðh. á að meta aðstöðuna þannig, að hann muni annaðhvort gefa út nýja reglugerð eða breyta þeirri reglugerð, sem fyrir hendi er um þetta sama ákvæði, það skiptir ekki máli. En eftir þessa orðalagsbreytingu í yfirlýsingu hæstv. ráðh. mun ég falla frá brtt., sem ég lagði skriflega fram áðan.



Herra forseti. Þótt hv. 1. flm. þessarar till. trúi orðum hæstv. sjútvrh., þá er ég ekki jafntrúaður á hans yfirlýsingar, og þess vegna tek ég upp till. á mínum vegum og leyfi mér að flytja hana sem slíka og þykist ekki þurfa að fylgja henni frekar úr hlaði.



Herra forseti. Þetta frv. til l. um breyt. á vegal. er komið frá hv. Ed., þar sem það var samþ. efnislega óbreytt, en formbreyting á þá leið varð á frv. í meðferð Ed., að til samræmis við formið varðandi 1., 2. og 3. gr. verði vitnað til þess í 4. gr., hvaða gr. vegal. breyttist með þessari gr. En texti gr., 4. gr., er nákvæmlega eins í brtt. og í frv. sjálfu. Breytingarnar í frv. eru við 85., 86., 87. og 88. gr. vegal. Efni frv. er það að hækka nokkuð innflutningsgjald af hjólbörðum, notuðum og nýjum, og gúmmíslöngum í bifreiðar og bifhjól. Það er breytingin á 86. gr. vegal. 85. gr. breytist varðandi innflutningsgjald af benzíni. 87 gr. fjallar um hækkun þungaskatts. Og 88. gr. felur í sér breytingu varðandi skatt af jeppabifreiðum. Tilgangurinn með frv. er sá að auka fjármagn til framkvæmda vegáætlunar og draga úr lánsfjárþörf vegna vegaframkvæmda. Þetta er í raun og veru ráðstöfun til þess, að ekki dragist saman framkvæmdir í vegamálum, til þess að mæta vaxandi dýrtíð og til þess, eins og ég áðan sagði, að draga úr lánsfjárþörf. Innflutningsgjald af benzíni hækkar samkv. þessu frv. um 2 kr. á lítrann, en gúmmígjald og þungaskattur hækka í hlutfalli við það. Þó er þungaskattur af benzínbílum óbreyttur. Hann verður svo sem hann er nú í vegal. Innflutningsgjaldið af benzíni er nú 7.87 kr. og verður að frv. samþykktu 9.87 kr. á lítra. Í vegáætluninni var áætlað innflutningsgjald á árinu 1973 af 90.2 millj, lítra, en sú áætlun hefur ekki staðizt og er nú lækkuð í 88.6 millj. lítra, og er þar sem sé byggt á reynslu yfirstandandi árs. Þungaskattur á dísilbifreiðum er nú 22 þús. kr. á ári fyrir bifreiðar að eigin þunga allt að 2 tonnum og að viðbættum 750 kr. fyrir hver 100 kg, og fyrir dísilbifreiðar allt að 5 tonnum er þetta viðbótargjald samkv. mæli. Með hlutfallslegri hækkun miðað við innflutningsgjald verður hækkunin annars vegar í 27500 úr 22 þús. og hins vegar í 950 kr. fyrir 100 kg umfram 2 tonn, en er 750 kr. nú. Frv. fylgir tafla yfir það, hvernig tekjuhækkunin kemur út fyrir árin 1973, 1974 og 1975, árin, sem vegáætlunin nær yfir, og er hér um að ræða 204 millj. á árinu 1973, 246.6 millj. á árinu 1974 og 262.2 millj. á árinu 1975. Ég skal að lokum upplýsa það, að tvö ár eru liðin síðan síðasta breyting var gerð á þessum gjöldum. Síðasta hækkun var gerð í des. 1970, og verðbreytingar eru svo örar í okkar þjóðfélagi, að flest frv., sem ætlunin er, að fylgi hækkandi verðlagi, eru oftast endurskoðuð árlega, en sjaldan með lengri millibilum en á tveggja ára fresti. Getur því ekki talizt óeðlilegt, þó að þessar tölur séu færðar til núverandi verðlags, og er hækkunin ekki fjarlæg því að vera hlutfallslega við verðhækkanir síðan 1970. Það má að vísu segja, að það sé illt að þurfa að íþyngja skattþegnum landsins með slíkum hækkunum, en ég held samt, að flestir hv. alþm. líti á það sem aðalatriði, að ekki þurfi að draga saman framkvæmdir í vega- og öðrum samgöngumálum, og vissulega er frv. ætlað að ráða nokkra bót á því. Við viljum auðvitað öll sízt af öllu una því, að samdráttur verði í vegagerð, og á því sviði er a.m.k. áreiðanlegt, að við teljum það afturför, ef við stöndum í stað að því er snertir þessi verkefni. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði vísað til samgn. deildarinnar.



Herra forseti. Hæstv. samgrh. lýsti því, að þetta frv. væri flutt til þess að koma í veg fyrir samdrátt í vegaframkvæmdum. Það var á s.l vori, sem samþykkt var vegáætlun fyrir árin 1972–1975 og vegáætlun fyrir árið 1972 endurskoðuð. Í vegáætluninni var ekki gert ráð fyrir hækkun á benzíni, gúmmíi eða þungaskatti. Í vegáætluninni er gert ráð fyrir, að fjár verði aflað til framkvæmdanna með lántökum og/eða hækkuðum ríkisframlögum. Hæstv. ríkisstj. hefur þess vegna farið alveg ótroðna slóð að koma nú með frv. eins og þetta til fjáröflunar fyrir vegaframkvæmdir nokkrum mánuðum eftir að vegáætlun hefur verið afgreidd. Það hefur ekki skeð áður. Þess vegna er það, að ýmsir spyrja: Hvað hefur skeð síðan á s.l. vori? Þá var vegáætlunin afgreidd, og þá var ekki talað um neina fjárvöntun á vegáætlunina, til þess að það mætti halda áfram þeim framkvæmdum, sem þar eru ákveðnar. Að vísu hefur dýrtíðin aukizt síðan, og það hefur syrt í álinn hjá hæstv. ríkisstj. Það mun vera rétt. En eigi að síður hefur hæstv, ríkisstj. aflað fjár með ýmsum hætti til þess að hafa fjármagn til að mæta dýrtíðinni. Hæstv. ríkisstj. hefur lagt á landsmenn þyngri skatta en dæmi eru til. Og það kemur fram, þegar skattarnir eru innheimtir, að þeir reynast drjúgur tekjustofn og miklu drýgri en gert var ráð fyrir. Þá hefur hæstv. ríkisstj. tekizt að selja tóbak og brennivín og fá tekjur af því langt umfram það, sem áætlað hefur verið. Með því að skattpína þegna landsins, eins og hæstv. ríkisstj. hefur gert, mætti ætla þrátt fyrir dýrtíðina, að hún hefði ráð á því að halda vegaframkvæmdum áfram án þess að leggja nú nýja og þunga skatta á samgöngutækin ofan á það, sem hæstv. ríkisstj. hefur áður gert. Það má minna á það, að fyrrv. ríkisstj. létti sköttum af bifreiðum. Það var á árinu 1970, sem 60% innflutningsgjaldi af fólksbifreiðunum var aflétt, það voru lækkaðir skattar á jeppabifreiðum og vörubifreiðum, og það var þá, sem menn almennt sáu sér fært að endurnýja gamlar bifreiðar og minnka varahlutakaup, enda var mikill bifreiðainnflutningur á árunum 1970 og 1971 og einnig fram eftir þessu ári þrátt fyrir ný gjöld, sem lögð voru á bifreiðar á þessu ári, - gjöld, sem munu nema hátt á annað hundrað millj. kr. Gjöldin eru þannig, að venjulegir jeppar, dísilbifreiðar, hækkuðu um 75 þús. kr., litlir Volkswagen-bílar hækkuðu um 45 þús. kr. og fólksbílar 5 manna frá 45 þús. kr. og upp í 100 þús. kr., vörubifreiðar hækkuðu við þessa nýju skatta ríkisstj. frá 150 til 300 þús. kr. Þetta var nýr skattur, sem hæstv. ríkisstj. lagði á bifreiðakaupendur snemma á þessu ári. Enginn hafði búizt við því, að þetta væri undanfari enn frekari skatta. Þessu til viðbótar hækkar nú innkaupsverð bifreiða vegna gengisbreytingarinnar um ca. 12%. Hafa þá jeppabifreiðar hækkað á einu ári um ca. 140 þús. kr. og aðrar bifreiðategundir eftir því. Vörubifreiðar, sem algengast er að nota til flutninga, hafa þá hækkað, þegar þetta hvort tveggja kemur til, allt að millj. kr. Það er ekki rétt að líta á bifreiðar sem lúxustæki. Þær eru nauðsynleg tæki. Það er líka þjóðhagslega slæmt að gera þessi tæki svo dýr í innkaupi, að þau verði ekki endurnýjuð á eðlilegum tíma. Það er of dýrt fyrir þjóðarbúið að balda gömlum og slitnum bifreiðum við, 10 ára gömlum eða meira. Þá fer of mikill gjaldeyrir í varahlutakaup og of miklir peningar til viðgerðar, þannig að það verður mjög slæmt fyrir allan almenning. Það er talið, að ríkissjóður hafi haft 1500 millj, í tekjur af umferðinni, eins og það er kallað, á árinu 1971, reiknað á sama hátt og hæstv. fjmrh. reiknaði þetta út á árinu 1971, þegar hann sagði, að ríkissjóður hefði 800 millj. af umferðinni. Þetta var áður en Halldór E. Sigurðsson varð fjmrh. og tók við því ábyrgðarmikla embætti. Það var þegar hann var þm. Vesturl. og í stjórnarandstöðu. Þá taldi hann eðlilegast, að þær tekjur, sem hann taldi fram af umferðinni, færu í vegina, en ekki í ríkissjóð. Það er vitanlega fjarstæða að gera þær kröfur á hendur ríkissjóði, að hann missi af öllum þessum tekjum. En það sýnist vera laglegur skildingur að hafa um 1500 millj. kr. á einu ári af umferðinni, og hefði mátt búast við, að ekki þyrfti að bæta við þetta með nýjum álögum. Það var gert ráð fyrir því, áður en benzínið hækkaði og áður en gengið var lækkað, að innflutningsgjald af benzíni, sem rynni í ríkissjóð á árinu 1973, næmi 630 millj. kr. og önnur gjöld af bifreiðum, tollar, söluskattur af bifreiðum og bifreiðavarahlutum, gúmmíi og fleiru, næmu allt að 900 millj. kr. En eftir gengisbreytinguna og eftir hækkunina á benzíninu og þungaskattinum verður þetta vitanlega miklu meira. Mætti þá gera ráð fyrir, ef innflutningur yrði svipaður og 1971, að þessar tekjur færu yfir 2 milljarða. Í ársbyrjun 1971 var hækkað benzínverð og þungaskattur, eins og hæstv. samgrh. minnti hér á áðan. En þá var þessari hækkun stillt í hóf. Það var ekki farið upp fyrir það mark, sem talið var vera sæmilegt. Það var miðað nokkuð við lægsta verð í nágrannalöndunum og séð svo um, að ekki væru of miklar álögur lagðar á bifreiðaeigendur. Það var einnig tekið tillit til þess, að þá rétt áður hafði innkaupsverð bifreiða verið lækkað mjög mikið með því að lækka innflutningstolla. Það var alveg öfugt við það, sem nú er. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur hækkað innflutningstolla mjög mikið, eins og ég lýsti áðan, og áður en hún kemur með till. um hækkun á benzíni og rekstrarvörum bifreiða. 1971 var benzínverðið ákveðið 16 kr. lítrinn og þungaskatturinn í samræmi við það. Þetta þótti sanngjarnt, þannig að allir þm. sameinuðust um þetta. Ég man ekki, hvort það sat einn hjá eða var á móti. Mönnum fannst þetta sanngjarnt, sérstaklega með tilliti til þess, að innkaupsverð bifreiðanna hafði verið lækkað mjög mikið rétt áður. Núv. hæstv. fjmrh. talaði mikið í sambandi við vegáætlunina, sem gengið var frá til bráðabirgða 1971. Það eru margar ræður, sem mætti lesa upp úr merkilega kafla um þessi mál, frá þeim tíma. Hæstv. ráðh. vitnaði í ræðu, sem ég flutti við það tækifæri, þegar vegáætlunin þá var endurskoðuð og frá henni gengið. Þá sagðist hann fagna þeim orðum mínum, að það væri ekki eðlilegt eða rétt að hækka benzín eða þungaskatt meira en gert hefði verið og að tekjur í vegasjóð yrðu að koma úr ríkissjóði. Hv. þáv. þm. Vesturl., eins og hann er reyndar nú, en núv. hæstv. fjmrh., tók undir ræðu mína og sagði, að þetta væri það eina, sem gera ætti. Ég er meira að segja hér með ræðukafla frá þessum tíma, sem mætti vitna orðrétt í, en ég sé ekki ástæðu til að gera það. Ég hygg, að margir hv. þm. muni eftir þessum umr. Það hefur ekkert breytzt þannig frá því í marz og apríl 1971, þegar þessar ræður voru fluttar, að það væri sanngjarnara nú að hækka benzín og þungaskatt heldur en þá, sízt af öllu þegar hæstv. ríkisstj. hefur lagt háa skatta á bifreiðarnar, hærri en jafnvel þá skatta, sem lagðir voru niður af fyrrv. ríkisstj. árið 1970. Mér finnst satt að segja þetta vera dálítið fálmkennt hjá hæstv. ríkisstj., að koma með þetta tekjufrv. nú fáum mánuðum eftir að vegáætlun hefur verið afgreidd. Nú er gert ráð fyrir því í vegal., að vegáætlun sé ekki heimilt að endurskoða nema á tveggja ára fresti. Þetta brýtur eiginlega í bága við vegal., enda þótt bókstaflega megi kannske segja að þetta sé heimilt, þá gengur það alveg í berhögg við anda laganna. Það var gert ráð fyrir því, að framkvæmdir samkv. vegáætlun væru fjármagnaðar með lántökum í hraðbrautirnar með láni frá Alþjóðabankanum, að svo miklu leyti sem vegasjóður gat ekki staðið undir því af samtímatekjum, og landshlutaáætlanir, Austfjarðaáætlun og Norðurlandsáætlun, einnig með lántökum eða þá framlögum úr ríkissjóði. Gert var ráð fyrir, að landshlutaáætlanir yrðu fjármagnaðar líkt og Vestfjarðaáætlunin var á sínum tíma, og er ekkert óeðlilegt, þótt það sé gert, vegna þess að þetta eru framkvæmdir, sem raunverulega eru utan við venjulegar vegaframkvæmdir, sem vegasjóði hefur verið ætlað að standa undir. Það er athyglisvert, að þegar vegáætlunin var til meðferðar á s.l. vori, minntist enginn á að afla fjár með þessum hætti til framkvæmdanna. Samkv. frv. er gert ráð fyrir að fá nýjar tekjur með hækkun á benzíni og þungaskatti og gúmmígjaldi, 230 millj. á næsta ári og nokkru hærra á árunum 1974 og 1975. En þótt benzíngjaldið sé ekki nema 2 kr., mun benzínverðið hækka um allt að 4 kr., þannig að útsöluverð á benzíni verður þá 20 kr. og er þá orðið talsvert hærra en það er í nágrannalöndunum, a.m.k. mörgum þeirra. Þá er orðinn nokkuð dýr sopinn af benzíninu. Ég hygg, að hv. núv. stjórnarsinnar hefðu alls ekki gengið til samkomulags við mig undir þessum kringumstæðum, þótt þeir hafi gert það fyrr á árum, meðan hóf var á hlutunum og meðan það sjónarmið var ráðandi að lækka innkaupsverð á bifreiðunum. Þá var það vitanlega miklu réttlætanlegra að hækka rekstrarvörurnar heldur en gera hvort tveggja, eins og nú er gert, í jafnríkum mæli og raun ber vitni. Það virðist vera svo, að hæstv. ríkisstj. líti þannig á, að bifreiðarnar séu lúxustæki. Nú er enginn vafi á því, að þessi mikla hækkun á benzíni og þungaskatti hefur mikil áhrif á dýrtíðina. Ég hygg, að kaupgreiðsluvísitalan hækki nokkuð á annað stig fyrir þessar ráðstafanir. Mér hefur verið sagt, að það gæti orðið alveg fullt K-stig, eins og það er kallað, af benzínverðinu einu. En af þungaskattinum kemur það ekki fram strax. Það verður eftir því, hvort strætisvagnar, vörubifreiða- og leigubilstjórar fá að taka tillit til þessara hækkana í sínum töxtum. En það má reikna með því, að svo verði, a.m.k. að einhverju leyti. Það er gerð veruleg breyting á einni gr. eða tveimur gr. í þessu frv. hvað snertir þungaskattinn af jeppabifreiðum. Það hefur verið þannig, að þegar bændur hafa getað lagt fram vottorð og sannað hlutaðeigandi skattstjóra eða umboðsmanni hans samkv. nánari ákvæðum í reglugerð, að bifreiðar þeirra hafi verið notaðar til framleiðslustarfa og við jarðyrkjustörf næsta ár á undan, þá hafi þær verið alveg undanþegnar þungaskatti. Þannig hafa bændur í flestum tilvikum fengið undanþeginn þungaskatt af bifreiðum. Nú er þessu ákvæði breytt þannig, að þeim er ætlað að fá aðeins helming eftirgefinn af þungaskattinum. Þetta kemur til viðbótar við bændaskattinn fyrr á þessu ári. Þá hafa jeppabifreiðarnar hækkað í verði nærri um 150 þús. kr., og ofan á það kemur þungaskatturinn, 27 þús. kr. hið minnsta, helmingur af því 13500 kr., sem bændur hafa ekki þurft að greiða áður. Ég ræddi við einn ágætan mann, bónda úr stjórnarliðinu, hér í dag og spurði, hvort það væri ekki hægt með góðu að koma þessu ákvæði út. Hann bjóst ekki við því, enda rann þetta í gegnum Ed. Stjórnarliðið sameinaðist alveg í Ed um þetta mál og ætlar sér að gera það einnig í þessari d. En ég vek athygli á því, að þetta ásamt fleiru í þessu frv. er ranglátt, algerlega ranglátt. Jeppabifreiðarnar hafa verið hentugar í strjálbýlinu úti í sveitum landsins. Og það er alveg áreiðanlegt, að það er litið þannig á í sveitunum í dag, að jeppabifreið sé ómissandi á hverjum bæ, það væri ekki hægt að framleiða búvörur án þess að hafa þetta tæki. En nú er það skattlagt eins og það væri lúxus. Hvað kemur til? Hvernig sem fjárhagur ríkissjóðs er, getur þetta ekki haft svo stór áhrif, að það skipti verulegu máli fyrir hann, hvort innheimtur er þungaskattur af jeppabifreiðum að helmingi eða hvort hann er gefinn eftir að fullu, eins og verið hefur. Endurgreiðslur á þungaskatti samkv. vegáætlun eru 2 millj. kr., og þegar á heildina er litið, er þannig ekki um ýkjamikla fjárhæð að ræða. En bóndann munar um það að borga 13500 kr. umfram það, sem hann hefur áður gert, í þungaskatt af þessu nauðsynlega tæki sínu, til viðbótar því, að kaupverðið er hækkað á einu ári um nærri 150 þús. kr. Ég er alveg sannfærður um, að fjöldi bænda verður í vandræðum með að endurnýja þessi ágætu tæki. Og hætta er á því, að menn muni gera við þau í lengstu lög, þótt þau séu slitin og gömul, þannig að það verði margfaldur kostnaður við útgerð þeirra. Ég vil nú, þótt frv. hafi farið í gegnum Ed., vinsamlegast fara þess á leit, að þetta ákvæði verði athugað, hvað sem öðru líður, vegna þess að hér er ekki um stórt fjármál að ræða fyrir ríkissjóð. Hér þarf ekkert nema svolítið meiri skilning og svolítið meiri vilja til að fullnægja nauðsynlegu réttlætismáli, sem hefur gilt undanfarin ár. Það er vitanlega spurt að því, hvers vegna hæstv. ríkisstj. hækki nú þungaskatt og benzín fáum mánuðum eftir að vegáætlun hefur verið samþykkt og afgreidd hér í hv. Alþ. Það er eðlilegt, að það sé spurt að því. Er það vegna þess, að hæstv. ríkisstj. hafi gefizt upp á því að afla fjár með þeim hætti, sem ákveðið var, þegar vegáætlun var samþykkt? Er það vegna þess, að ríkissjóðsbréf hafa ekki selzt eins og áður? Eða er það vegna þess, að hæstv. ríkisstj. treysti sér ekki til að afla þessa fjár, annaðhvort með lánum eða framlögum úr ríkissjóði, sem hæstv. fjmrh. taldi einu réttu leiðina, á meðan hann var í stjórnarandstöðu? Það er vitanlega mjög slæmt, ef fjárhagur ríkissjóðs er þannig og lánstrausti hans þannig komið, að ekkert annað úrræði sé fyrir hendi til þess að standa við vegáætlunina heldur en þetta úrræði, að leggja nú á umferðina 230 millj. kr. nýjan skatt með benzínhækkun, auk þess sem hækkunin nam á s.l. vori nærri 200 millj. kr. Þetta eru ekki aðeins 230 millj. plús 200 millj., sem innheimtar hafa verið á þessu ári, heldur koma til viðbótar þessum 230 millj., sem renna til vegaframkvæmda, um 170 millj., sem eru söluskattur, hækkuð álagning, hækkuð flutningsgjöld vegna gengisbreytingarinnar, hækkað innkaupsverð vegna gengisbreytingarinnar. Þetta allt leggst einnig á umferðina, þótt vegaframkvæmdirnar njóti þess ekki. Það verða þá um 600 millj. kr. í nýjum sköttum, sem verða lagðar á umferðina á þessu ári, ef þetta frv. verður lögfest eins og það er, - 600 millj.: 200 millj. fyrr á þessu ári, nýju skattarnir, þar með taldir bændaskattarnir, 230 millj. af tekjum þessa frv., sem fara í vegaframkvæmdir, og um 170 millj., sem fara í kostnað og ríkissjóð. Ég vil vekja athygli á þessu. Þetta er skattpíning. Þetta eru álögur á þessi tæki eins og þau væru lúxustæki, 600 millj. kr. nýjar álögur á einu ári. Ég sé, að hæstv. samgrh. er að skrifa hjá sér. Honum finnst þessi tala eitthvað ótrúleg, 600 millj. En það er hægt að færa rök fyrir því, ef hæstv. ráðh. vantar þau. Þetta er svona. Þess vegna er það ekki rétt, þegar hæstv. ráðh. var að segja hér áðan, að það væri ákveðið með þessu frv. að hækka nokkuð benzínverð og þungaskatt. Þetta er meira en nokkuð. Það er mjög mikil hækkun og mjög tilfinnanleg. Það gæti verið, að þetta verkaði þannig, að tekjurnar kæmu ekki inn. Þetta gæti verkað þannig, að benzínsalan drægist saman. Það gæti verkað þannig, að það yrðu færri km eknir í stórum bifreiðum, sem borgað er gjald af eftir mæli, og þá aukast tekjurnar ekki eins og reiknað er með. Það er ekki öruggt, að það verði með benzínið og þungaskattinn eins og áfengið og tóbakið, því að það virðist vera alveg sama, hvaða verð er sett á það, það rennur alltaf út. En ég hygg, að ýmsir, sem eiga bifreiðar, hafi keypt þær á dýru verði og séu ekki allt of vel stæðir, jafnvel hugsi sig um, hvort þeir geti ekki sparað 100 kr. á dag með því að eyða t.d. 5 lítrum minna af benzíni en þeir áður gerðu. Þá kemur þetta niður á vegasjóði, og þarna yrði þá tekjumissir hjá vegasjóði þrátt fyrir þessa miklu hækkun á benzíni og þungaskatti. Það verður áreiðanlega ekki af hæstv. ríkisstj. skafið, að hún hefur verið dugleg að hækka skatta og gjöld á landsmönnum. Það hefur hún gert í mörgu formi. Það má segja, að hún hafi verið hugvitsöm að finna upp ýmiss konar hækkanir til þess að ná fjármunum af fólki langt umfram það, sem nokkur önnur ríkisstj. hefur gert eða talið rétt að gera. Það er ekki langt frá því, að það megi segja, að sú mikla dýrtíðaralda, sú verðhækkunaralda, sem nú rennur yfir þjóðina, sé einmitt orsök þess, hvað hæstv. ríkisstj, hefur verið frek til fjárins, farið langt ofan í vasa alls almennings. Vitanlega hefur almenningur reynt að snúast til varnar, eftir því sem föng hafa verið á, þótt þar hallist nú mjög á og lífskjör manna rýrni vegna þessarar margvíslegu skattpíningar. Ég geri ráð fyrir því, að hæstv. samgrh. afsaki sig hér á eftir og endurtaki það, sem hann sagði áðan, að þetta frv. er flutt til þess að koma í veg fyrir samdrátt í vegaframkvæmdum. Þá er það vegna þess, að hæstv. ráðh. hefur verið neitað um eða hann hefur ekki séð möguleika á að ná fé til framkvæmdanna með þeim hætti, sem ætlazt var til og samþykkt var með afgreiðslu vegáætlunarinnar á s.l. ári. Það hefur verið sagt, að fjárhagur ríkisins væri mjög slæmur, og hann hefur verið það allt þetta ár, mikil skuld í Seðlabankanum, meiri en dæmi eru til. En nú síðustu vikurnar hefur verið sagt, að brennivínssalan hafi jafnvel bjargað talsverðu, og óttinn við vaxandi verðbólgu hefur ýtt á innflutning og aukið tolltekjurnar. Þegar fólk er farið að hugsa svo, að það fái örugglega minna fyrir krónuna á morgun heldur en í dag, þá skapast það, sem stundum hefur verið kallað kaupæði. Það kemur mikill þrýstingur á innflutning varanna og þá ekki síður þeirrar vöru, sem er hátt tolluð. Með þessum hætti hafa tekjur ríkissjóðs aukizt talsvert síðustu vikurnar og síðustu mánuðina, auk þess sem beinar skatttekjur hafa farið langt fram úr áætlun. Ég hygg því, að hæstv. ríkisstj., ef hún hefði viljað miða við það, sem nú hefur gerzt, þá hefði hún getað fjármagnað vegaframkvæmdirnar eins og ætlazt var til og tekið þann bikar, sem hér er á borð borinn, frá þjóðinni og sparað það að hækka álögurnar á ökutækin, eins og hér er um að ræða. En það virðist vera svo, að hæstv. ríkisstj. þrátt fyrir þessar auknu tekjur, sem ég var að lýsa, og hvalreka, sem mætti kalla, - þá virðist vera svo, að hæstv. ríkisstj. reikni ekki með, að þessi hvalreki endist fram á næsta ár, því að nú á það að ske, sem ekki hefur verið gert lengi, að afgreiða fjárlög með greiðsluhalla. Það má náttúrlega segja, að það sé ekki í samræmi við það, sem ég var að lýsa í sambandi við miklar tekjur af brennivíni og miklum innflutningi. En mér hefur verið tjáð, að fjárl. mundu verða afgreidd með greiðsluhalla að þessu sinni og verklegar framkvæmdir verði skornar niður um mörg hundruð millj. kr. Þá verður hlutfallið ekki hagstætt milli verklegra framkvæmda og rekstrar í ríkisbákninu. Meðan núv. stjórnarflokkar voru í stjórnarandstöðu, var mikið um það rætt, að verklegar framkvæmdir væru tiltölulega litlar miðað við heildarútgjöld fjárl. En ég ætla ekki að fara að ræða fjárl. í sambandi við þetta frv., - tefja tímann á því. Það gefst tími til þess við annað tækifæri. En það væri fróðlegt að fá upplýsingar um það, hjá hæstv. ráðh., hvort þeir telji útlítið svo svart í fjármálunum, að þeir hafi raunverulega gefizt upp við að útvega fé til vegaframkvæmda með þeim hætti, sem Alþ. samþykkti á s.l. vori. Flutningur þessa frv. er raunverulega viðurkenning á því, að ríkisstj. hafi ekki treyst sér til að afla fjárins með þeim hætti, sem samþykkt var fyrir fáum mánuðum. Hæstv. ríkisstj. verður að gera sér grein fyrir því, að það eru takmörk fyrir því, hversu langt má ganga í skattpíningu og skattaálögum. Almenningur snýst til varnar og gerir kröfur um því hærra kaup sem ríkisvaldið sækir fastara á um að komast í pyngju alls almennings. Dýrtíðarflóðið, sem gengið hefur yfir þjóðina, gerir öllum ljóst, að kaupmátturinn er að rýrna. Húsmæðurnar kvarta yfir því, að vörurnar séu dýrar og dagpeningarnir endist illa. Næstum því hver fjölskylda í landinu á bifreið. Það er ekki lengur talinu lúxus að hafa bifreið, heldur er það nauðsynjatæki, sem allir þurfa að hafa, hvort sem þeir teljast vera efnaðir eða rétt sæmilega sjálfbjarga. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að svo stöddu að fara ítarlegar út í þetta frv. Ég vildi aðeins nota tækifærið og benda á þær augljósu staðreyndir, sem hér er um að ræða. Stefnan, sem fylgir því að leggja þessa nýju skatta á almenning í landinu og umferðina, hlýtur að draga dilk á eftir sér. Mælirinn var raunverulega fullur löngu áður en þetta frv. var á borð borið. Ég tel því sjálfsagt að greiða atkv. á móti þessu frv. Sjálfstæðismenn voru andvígir því í Ed., og ég geri ráð fyrir því, að svo verði einnig í þessari hv. d. En samkv. viðtölum mínum við stjórnarsinna mun ekkert hik vera á ríkisstj. að bera þetta frv. fram og nota þingfylgi sitt til þess. Það má þess vegna segja, að það sé tilgangslitið að því leyti að deila við dómarann. En ég taldi skylt að láta þessar skoðanir mínar koma hér fram. Ég vil árétta það, sem ég sagði hér áðan í sambandi við þungaskattinn af jeppabifreiðunum, þar sem þar er um lítið fjármagn að ræða fyrir heildina, þótt það sé mikið fyrir þá einstaklinga, sem eiga að bera það. Vil ég mælast til, að það atriði út af fyrir sig verði athugað, því að það getur hæstv. ríkisstj. gert, enda þótt hún sé svartsýn og vonlítil um fjáröflun til vegaframkvæmda, nema þetta stóra skattafrv. verði samþykkt. Og enn vil ég minna hæstv. samgrh. á, að þetta frv. felur ekki í sér aðeins 230 millj, kr. útgjöld. Það felur í sér nærri 400 millj, kr. útgjöld, og skattarnir, sem voru lagðir á fyrr á þessu ári, munu nema hátt á annað hundrað millj., samtals 600 millj. kr. nýir skattar á umferðina á einu ári. Það er met! En hæstv. ríkisstj. hefur sett fleiri met. Hún hefur sett met í skattheimtuálögum og dýrtíð á Íslandi.

Ólafur G Einarsson: Herra forseti. Ég verð að segja það, að mér þykir hæstv. ríkisstj. hafa furðumikið dálæti á benzíni og brennivíni þessa dagana. Þessir vökvar, þótt ólíkir séu, virðast nú eiga að bjarga við fjárhag ríkisins. Það er engu líkara en á það sé treyst, að menn kaupi þessar vörutegundir af hreinni nautn, þetta séu nautnalyf, sem menn kaupi, hvert sem verðið er. Hv. 1. þm. Sunnl. kom víða við í ræðu sinni og færði fram mörg rök gegn þessu frv. rök, sem ég get tekið undir. Ég þarf því ekki að flytja hér langt mál, en ég vil þó fara nokkrum orðum um þetta frv. Hæstv. samgrh. sagði, að tilgangur þessa frv. væri sá, að ekki drægjust saman framkvæmdir í vegamálum, og það væri flutt til þess að mæta vaxandi dýrtíð. Auðvitað hefur enginn hug á því, að framkvæmdir í vegamálum dragist saman. En okkur greinir á um það, með hvaða hætti vegaframkvæmdirnar skuli fjármagnaðar. Það, að nauðsyn er að flytja þetta frv. vegna vaxandi dýrtíðar, er eingöngu hæstv. ríkisstj. að kenna, og það er enn ein sönnunin fyrir því, hvernig komið er fjármálum ríkisins. Hæstv. ráðh. sagði líka, að það væru tvö ár síðan breyting hefði verið gerð á þessum gjöldum, sem hér á nú að breyta. Það er rétt. En hæstv. ríkisstj. hafði þó ekki setið lengur en hálft ár að völdum, þegar hún fann leið til þess að leggja skatt á umferðina, 25% innflutningsgjaldið, sem enn þá stendur. Það lendir á sömu aðilum, það er skattur á umferðina. Sýnist mönnum nú ekki, að nógu langt sé gengið í skattheimtu á bifreiðaeigendur? Hv. 1. þm. Sunnl. sýndi fram á, að hér er ekki verið að leggja á eingöngu 230 millj. kr., heldur 600 millj., og sú er staðreyndin í þessu máli. Hafa menn gert sér grein fyrir því, að af hverjum benzínlítra, sem nú kemur til með að kosta um 20 kr., renna í ríkissjóð um 12 kr.? Hafa menn gert sér grein fyrir því, að af hverjum einasta hjólbarða, sem seldur er í landinu, fær ríkissjóður um 1000 kr.? Og hafa menn gert sér grein fyrir því, að af hverjum bíl, sem fluttur er til landsins, fær ríkissjóður minnst 150 þús. kr., ef ég tek aðeins ódýrustu bifreiðategundirnar? Og hafa menn gert sér grein fyrir því, að til vegamála er ekki varið nema um það bil 50% af þeim tekjum, sem renna í ríkissjóð af bifreiðum og rekstrarvörum þeirra? Ég veit ekki, hvort menn hafa heldur gert sér grein fyrir því, hvað einstakir vegaspottar, - ef við færum dæmið út í það, - gefa ríkissjóði miklar tekjur. Vegur, sem hefur 500 bíla umferð á dag, hver km hans gefur ríkissjóði fast að hálfri millj. kr. í tekjur á ári. Það er hægt að sanna þetta. Og vegur, sem hefur 20 þús. bíla umferð á dag, - sem er nú kannske ekki nema einn vegur á landinu, - hver km hans gefur ríkissjóði yfir 17 millj. kr. á ári. Ef við tökum dæmi t.d. um Keflavíkurveginn og Suðurlandsveginn, Hellisheiðarveginn, þá gefur umferðin um þessa vegi ríkissjóði raunverulega á ári milli 60 og 70 millj. kr. Svo flytja hv. þm. úr stjórnarliðinu till. á sama tíma um sérstakt veggjald af þessum vegum. Ég hélt fyrst, að þeir væru að gera þetta í alvöru, en ég er farinn að halda, að þetta hafi allt verið í gríni, a.m.k. hafa þeir ekki treyst sér til að ganga til umr. um veggjaldið. Það kom hér á dagskrá, held ég, fjórum sinnum, en var alltaf tekið út af dagskrá. Ég veit sem sagt ekki, hvort þetta var gert í gríni eða af einhverri sýndarmennsku. En allt um það, þá virðist það mál þó, sem betur fer, vera úr sögunni, a.m.k. í bili. Ég þarf ekki að fara mörgum fleiri orðum um þetta mál. En ég legg áherzlu á það, að umferðin hefur þegar verið nægilega sköttuð og langtum meira en það, og til þess að halda uppi eðlilegum framkvæmdum í vegamálum verður ríkissjóður að leggja þar fram fé, en ekki skattleggja bifreiðar og rekstrarvörur þeirra meira en orðið er.



Herra forseti. Það er fjarri því, að ég sé sammála hv. 1. þm. Sunnl. og flestar þær röksemdir, sem hann færði nú fram, eru alveg andstæðar þeim röksemdum, sem hann færði fram annað hvert ár, þegar hann stóð hér í mínum sporum áður fyrr við að bera fram till. um að hækka þessi gjöld. Ég kýs því að svara ræðu hans, ef mér finnst ástæða til, við 2. umr. málsins. En eins og okkar tíma er nú háttað um þinghaldið, tel ég rétt að láta málið fara til n. fyrir kvöldverð og geyma mér síðan að ræða við hv. þm.



Herra forseti. Hæstv. heilbr.- og trmrh, hefur dregið brtt. sína á þskj. 229 til baka. Við flm. skriflegrar brtt. um sama efni, er áðan var lýst við 3. umr., drögum till. okkar til baka. ríkisstj. mun hafa gefið það fyrirheit í haust, að hún mundi beita sér fyrir nýrri lagasetningu um slysatryggingar sjómanna fyrir næstu áramót, er leyst gætu af hólmi það ákvæði siglingal. um það efni, sem sett var á síðasta þingi. Í trausti þess, að staðið verði við það fyrirheit, svo fljótt sem við verður komið, er áður nefnd brtt. einnig dregin til baka. Um afstöðu Framsfl. vil ég taka fram, að hann er algerlega andvígur því, að slík tryggingastarfsemi sé einskorðuð við eitt tryggingafélag eða stofnun, nema að undangengnu útboði. Ég tel enn fremur eðlilegt, að staðið verði við það samkomulag, sem orðið var um upphæð bóta og fram kom í upphaflegri till. trmrh.



Herra forseti. Í sjálfu sér hef ég ekkert við það að athuga, þótt mál þetta sé tekið út úr sölum þingsins að þessu sinni. Sú staðreynd blasir við, að þegar mál eru þannig komin, þá eru samt sem áður viðkomandi aðilar, - og þá nú frá áramótum, bæði yfir- og undirmenn, - tryggðir þeirri beztu tryggingu, sem hægt er að hugsa sér, þ.e. tryggingunni, sem þeir hafa samkv. lögunum margumræddu frá því í sumar. Hins vegar hef ég haldið, að það hefði verið vilji fyrir hendi hjá aðilum til að leysa þann vanda, sem talað var um, að væri í sambandi við tryggingamálin í heild hjá þessum mönnum. Ég geri mig samt sem áður ánægðan með það, sem hér hefur komið fram, hafandi í huga, eins og ég tók fram í mínu máli hér í gærkvöld í sambandi við það, að út úr því muni koma, - sem var tilætlan flm. umrædds frv., sem að lögum varð, - að heildartryggingamál sjómanna fái þá endurskoðun, sem vert er, að þau fái, með það fyrst og fremst að fororði, að bætt verði úr þeirri hneisu, sem við höfum látið þessa stétt manna búa við á undanförnum árum.



Herra forseti. Það fer ekki á milli mála, að mál þetta er komið í allmikið óefni. Ég hef að vísu ekki fréttatilkynningu ríkisstj. frá því í nóv. við höndina, en ég hygg, að ég fari þar rétt með, að hún hafi lýst því yfir gagnvart þingi Landssambands ísl. útvegsmanna, að hún mundi beita sér fyrir breyt. á siglingal.  (Heilbr.- og trmrh: Ég lýsti því yfir að ég mundi beita mér fyrir því.)  Hæstv. heilbr.- og trmrh. lýsir því yfir, að hann hafi lofað því eða lýst því yfir, að hann mundi beita sér fyrir því. Um hríð hefur legið hér frammi frv. til l. um breyt. á siglingal. Ég held, að augljóst mál sé, að sú lagabreyting er óframkvæmanleg, án þess að þetta eigi sér aðra stoð í lögum, einmitt þá stoð, sem við höfum verið að vinna að nú hina síðustu daga og ég áleit, að hefði verið komin vel útbúin fram í brtt. þeirri, sem við 4 þm. fluttum hér í dag og hv. 2. þm. Reykn. gerði grein fyrir. Ég ætla ekki á þessu stigi málsins að hafa í frammi málalengingar um þetta mál, en það liggur sem sagt fyrir, að hæstv. trmrh. hefur lýst yfir ,að hann muni beita sér fyrir þessari lagasetningu, þ.e. breytingu á siglingal., og að sjálfsögðu er litið þannig á, að hann hafi þar talað í umboði ríkisstj. allrar. Og þá er að standa við þetta fyrirheit. Það verður ekki gert, eins og menn sjá, með því einvörðungu að taka til meðferðar og samþykktar þá brtt., sem liggur frammi á þskj. 229. Því er það, að með einhverjum ráðum að mínum dómi og þó allra helzt til þess að hæstv. ríkisstj. standi við orð sín, þarf að gera nú þegar ráðstafanir til þess, að þessi breyting geti átt sér stað. Það kom fram hjá hæstv, trmrh., þegar hann rifjaði upp aðdraganda þessa máls og rifjaði upp það samkomulag, sem hafði verið gert í þeirri vinnunefnd, sem að hans tilstuðlan hafði verið stofnað til milli samtaka útvegsmanna og sjómanna, að það hefði verið samkomulag um, að Tryggingastofnunin annaðist ein þessar tryggingar. Ég hef hér í höndum það plagg, sem lagt var fyrir á fundi þessara aðila, þegar hann var haldinn, en á honum voru mættir, auk Páls Sigurðssonar ráðuneytisstjóra, Jón Þorsteinsson, Pétur Sigurðsson og Kristján Ragnarsson. Þar segir svo í upphafi: „Atvinnurekendur skulu eiga þess kost að taka slysatryggingu hjá Tryggingastofnun ríkisins fyrir starfsmenn sína.“ Gái menn að þessu orðalagi, að þeir skuli eiga þess kost að taka slysatryggingu hjá ...  Ég hafði ástæðu til að halda, þegar unnið var að þessu máli hér af nm. í gær, að það væri samkomulag um, að það yrðu bæði Tryggingastofnunin og vátryggingafélögin, sem ættu þess kost að taka þessar tryggingar. En í morgun var blaðinu snúið við. Vitaskuld eiga allir rétt á því að breyta um skoðun, og það hefur rækilega verið gert. En það, sem ég vildi með orðum mínum leggja áherzlu á, er, að þessari mjög svo mikilvægu breytingu á siglingal. verði með einhverjum bætti komið fram þannig að viðhlítandi sé, því að það verður ekki að óbreyttu. Það hafa menn getað kynnt sér og fylgdust rækilega með á haustmánuðum, þegar fyrir var lagt, hvaða áhrif þessi lög, eins og þau nú eru, geta haft eftir þá breytingu, sem á þeim var gerð á síðasta þingi. Ég vil nú beina því til réttra aðila, að það verði sérstaklega athugað, hvort ekki er hægt að fella inn í frv. til l. um breyt. á siglingal. bráðabirgðaákvæði, sem kvæði á um það meginefni, sem við höfum veríð að fjalla um og í okkar brtt. felast. Ég hygg, að þetta ætti ekki að vera stór vandi, ef menn vilja nú taka höndum saman vegna þeirrar miklu nauðsynjar, sem ég tel á þessu vera. Það er ekkert óeðlilegt við það, að slík ákvæði um tryggingar séu í siglingal., þar sem um er að tefla einvörðungu, eins og nú er komið máli, útgerðarmenn og sjómenn. Ég endurtek þá áherzlu, sem ég legg á það, að hér verði reynt á síðustu stundu að bjarga þessu máli í höfn að þessu sinni, a.m.k. á þann veg að viðunanlegt verði.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því, að allir hv. þdm. kannist við það úr tímatali okkar, þegar talað er um fyrir og eftir Krist eða fyrir og eftir Krists burð. Mér heyrðist á hv. síðasta ræðumanni, að hans skoðanir í sambandi við mál þetta miðist nokkuð við það, hvort það hafi verið fyrir þann tíma, sem formaður L.Í.Ú. kom á fund í rn. eða hvort það er eftir það. Virðist mér nokkur samanburður koma þar til greina. Ég tók þar fram í fyrir hv. þm. og benti á, að það þýðir ekki að vera að rugla saman staðreyndum og alls ekki að fara eftir því, sem ýmsir aðilar að málinu eru að segja mönnum, sem ekki eiga beina aðild að því. Ég skýrði hér greinilega frá því í gær, hvernig mál þetta væri til komið og hvað hefði farið fram á vegum hæstv. ráðh. Ég tók einmitt skýrt fram á þeim fyrsta fundi, sem ég sat á í rn. sem fulltrúi stjórnar Sjómannasambandsins. Ég skýrði það líka hér í gær, að ég hef ekki haft neitt umboð frá okkar aðildarfélögum innan þessa sambands til að segja: Svona skal þetta vera eða öðruvísi. Ég sagði hins vegar, að þegar við erum búnir að ná einhverri samstöðu, þá munum við mæla með, að þær ákveðnu leiðir verði samþykktar til þess að leysa það, sem kallað hefur verið vandamál, sem ég hef hins vegar með mörgum orðum hér í gær m.a. sagt, að hefði ekki verið það sama vandamál fyrir mér og það hefði verið í augum sumra og þá kannske sérstaklega þeirra aðila, sem eiga bæði aðild að útgerðarfélögum og tryggingafélögum, og er það kannske saga út af fyrir sig, hvernig skýra eigi. En þegar þessi fundur var haldinn og ég kom á þennan fund, var lagt fyrir okkur uppkast að lögum, og það er beinagrindin úr þeirri till., sem hér hefur verið lögð fram frá hæstv. ráðh. eða rn. Og eftir að við höfðum rætt fram og aftur um hana, en við vorum mættir þar, ekki formaður L.Í.Ú., heldur fulltrúi L.Í.Ú. og fulltrúi F.F.S.Í. ásamt fleirum, eftir að við höfðum skipzt á skoðunum og rætt um þær till., sem fram höfðu komið, var annar fundur ákveðinn. Á fundi þessum var Guðjón Hansen tryggingafræðingur, og af þeim fundi fer ég til stjórnarmeðlima í Sjómannasambandi Íslands og túlka fyrir þeim, hvað þarna hefur komið fram, segi þeim um leið þá skoðun mína, að til þess að leysa þennan vanda sé ég inni á þeirri hugmynd, sem fram hafi komið frá hæstv. ráðh. til þess að leysa vandann. Það skal ég taka fram, að í því uppkasti var skýrt tekið fram við okkur af hendi ráðuneytisstjórans, Guðjóns Hansens og annarra, sem þá voru spurðir nákvæmlega þar um, að það átti ekki að vera bundið á því stigi við Tryggingastofnun ríkisins, þó að það hafi komið upp á seinna stigi, að mér skilst vegna þess, að það væri nauðsynlegt talið framkvæmdarinnar vegna, enda mun ég, eins og ég hef þegar lýst yfir, ekki standa gegn því. Það var líka skýrt tekið fram sem svar við spurningum okkar, að í því væri ekki um hinar samningsbundnu tryggingar að ræða. Á næsta fundi, sem við komum á, er okkur hins vegar skýrt frá því, að inn í þessa hugmynd sé komið, - og það var sá hinn frægi fundur, sem hv. síðasti ræðumaður og útgerðarmaður var að ræða um, - ákvæði um það, að nú mundu samningsbundnu tryggingarnar eiga að falla niður og ganga inn í þetta. Það er út af fyrir sig alveg sérstakt hjá hæstv. ráðh. að leggja til í frv.-formi hér á Alþ. að breyta þannig samningum stéttarfélaga, en hann um það, enda er ég alveg með honum í slíkum „þrælaaðgerðum,“ þegar um slíkt mál er að ræða. En það, sem ég tók þá fram og setti strax fram við viðkomandi embættismenn, sem að málinu unnu, var, að ég mundi áskilja mér rétt til þess að leggja fram brtt. um, að upphæð dánarbótanna yrði hækkuð, fyrst og fremst vegna þess, að ég hafði túlkað málið við stjórnarmenn úr mínum samtökum á þann veg, sem ég hef þegar skýrt frá, þ. á m. við einn af stjórnarmönnum Sjómannasambandsins, Tryggva Helgason, sem var á Akureyri og ég ræddi við í síma um málið. Ég benti m.a. á, að það væri ákaflega lítill munur í augum margra þessara aðila, sem hefðu verið að berjast fyrir því áratugum saman að koma upphæðinni, sem heitir dánarbætur, upp í 750 þús. kr., ef um leið ætti að afnema þau samningsbundnu ákvæði, - ætti að taka við 1 millj. samkv. lagafrv. ríkisstj. og kasta um leið frá sér því, sem ómótmælanlega felst í lögunum, sem við samþykktum hér á s.l. vori, að slíkar bætur, ef þær færu fyrir dómstólana, gætu skipt mörgum millj. kr. fyrir einstaklinginn. Ég hefði satt að segja álitið, að því, sem kom fram í boði þeirra aðila, sem frá sjómannasamtökunum voru staddir í þessum viðræðum, yrði tekið fegins hendi, ekki aðeins af rn., sem auðvitað vissi, hvað við var að glíma, og embættismennirnir mæltu auðvitað með, að svo væri gert. En það voru því miður til misvitrir menn og það jafnvel úr samtökum útgerðarmanna og víðar frá, sem höfnuðu þessum möguleika til þess að losa um það, sem var talinn mjög stór vandi þeirra vegna, en með samþykkt slíkrar till. settu þeir það fyrir sig, hvort þessi stofnunin eða hin tæki að sér trygginguna, og það skil ég ekki. Ef mál þetta, eins og nú liggur fyrir, verður dregið til baka, þá liggur fyrir, að þau lög, sem samþ. voru á sl.. vori, halda auðvitað gildi sínu og útgerðin hýr áfram við þann sama vanda og hún lét bæði ríkisstj. Íslands og fleiri aðila vita um, að hún teldi sig búa við vegna lagasetningar þessarar. Þó að ég telji það ekki vera neina höfuðnauðsyn, vegna þess að ég mundi aldrei skilja það persónulega svo, að nokkur dómstóll hér í landinu mundi dæma eftir þeirri skýringu, sem fram hefur komið hjá sumum af okkar nútíma háskólamenntuðu útgerðarmönnum og jafnvel prófessorum, að þeir mundu auðvitað aldrei dæma samkv. því, sem þeir voru að upplýsa alþjóð um á s.l. hausti, þótt bílstjóri frá Mjólkursamsölunni væri að keyra mjólk um borð í einhvern hátt, að þá mundi hann falla undir það að vera starfsmaður hjá útgerðinni og útgerðarmaðurinn mundi þess vegna verða dæmdur, ef bilstjórinn rynni á rassinn á bryggjunni og rófubryti sig, - þá mundi útgerðarmaðurinn lenda í stórkostlegri skaðabótakröfu þess vegna. Þetta er auðvitað út af fyrir sig hlægilegt. En hins vegar mundi ég álíta, að sú till., sem hefur komið hér fram um breytingu á sjálfum siglingal., mætti gjarnan fara í gegn og samþykkjast til þess að taka af tvímæli, og persónulega mun ég ekki hafa þar á móti, því að það var vitað mál, bæði af minni hendi og hv. 1. flm. þessa frv. á sínum tíma, að það voru margir agnúar á frv., - ekki aðeins agnúar, sem við sáum fyrir, að þyrfti að leysa á einhvern máta, heldur og þeir agnúar, sem bent var á af viðkomandi samtökum, sem fengu að segja álit sitt um málið. Herra forseti. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta. Í sjálfu sér hef ég ekkert við það að athuga, eins og ég hef þegar tekið fram, þótt málið sjálft verði dregið til baka um sinn. En ég held hins vegar, eins og mér skilst, að hafi komið fram í ræðu síðasta ræðumanns, að til þess að betrumbæta nokkuð um, ættum við að láta ganga áfram brtt. við sjálf siglingal. Að vísu þarf að gera þar nokkra lagfæringu á, en það er ekki með þeim, að mér skilst, verið að taka með löggjöfinni neitt af þegar áunnum réttindum. Ef það væri, þá væri ég auðvitað á móti samþykkt þess, en svo mun ekki vera. En ég tel, að til þess að taka af öll tvímæli um það, við hverja sé átt í sambandi við trygginguna sjálfa, þurfi að samþ. slíka breytingu.



Herra forseti. Ég tel það mjög miður farið, að svo skuli komið um þær hugmyndir, sem fram hafa komið um að leysa þann vanda, sem tryggingamál sjómanna eru í, að það skuli hafa skapazt sú aðstaða, að ætla má, að þetta mál nái ekki fram að ganga og verði ekki leyst hér á Alþ., áður en þm. fara í jólafrí. Ég vil í þessu sambandi leyfa mér að benda hæstv. forsrh. og hæstv. ríkisstj. á, að aðalfundi L.Í.Ú. í nóv. í haust var ekki slitið, heldur var fundinum frestað af tveimur ástæðum. Það var í fyrsta lagi vegna þess, að útgerðarmenn vildu fá um það örugga vissu, áður en vetrarvertíð hæfist, að rekstrargrundvöllur útgerðarinnar yrði að þeirra mati tryggður, og í öðru lagi, að tryggingamál sjómanna höfðu þróazt á þann veg, að útgerðarmenn töldu ekki, að þeir gætu sett flotann í gang, nema á því yrði breyting. Ég skal ekki ræða efnislega um það mál, en þetta liggur fyrir og þetta er hæstv. ríkisstj. mjög vel kunnugt um. Hæstv. sjútvrh. gaf á fundi Landssambands ísl. útvegsmanna í haust, ef ekki beina yfirlýsingu um, að hann mundi verða búin að leysa málin varðandi rekstur sjávarútvegsins fyrir áramót, þó að hann mundi beita sér fyrir því, að teknar yrðu upp viðræður við fulltrúa útgerðarinnar og stefnt að því, að þessi mál yrðu leyst fyrir jól. En ég hef ekki heyrt, að hæstv. ráðh. hafi tekið upp þessar viðræður. Það upplýsist, ef það er ekki, en ég hef ekki heyrt um það, að þær hafi verið teknar upp enn, og því alveg fyrirsjáanlegt, að sú hlið á máli útgerðarinnar leysist vart fyrir jól. Ég stend í þeirri meiningu, að hæstv. ríkisstj. hafi einnig gefið fyrirheit um það, að tryggingamálin skyldu leyst fyrir n.k. áramót. Þegar þetta liggur fyrir hvort tveggja, hlýtur að vera eðlilegt, að ég beini þeirri fsp. til hæstv. forsrh., hvort ríkisstj. muni á einhvern veg leysa þessi tvö mál þannig, að útgerðarmenn telji sig geta við það unað. Ég tel alveg nauðsynlegt, að slík yfirlýsing komi hér til og við þessar umr. frá hæstv. ríkisstj., hvort hún muni standa við þau fyrirheit, sem útgerðarmenn halda fram, að ég hygg með nokkuð réttu, að þeim hafi verið gefin um lausn þessara mála. Annars sýnir það, sem hér var að gerast, að sú till., sem hér var boðuð í dag af hv. 2. þm. Reykn. ásamt þremur meðnm. hans í þeirri n., sem þetta mál var i, hefur verið dregin til baka, það ástand, sem hér virðist vera að skapast á hinu háa Alþ. Ég vil minna á það, að í gær lá fyrir till. í sambandi við lög um bann gegn botnvörpuveiðum, sem hafði verið einróma samþ. í fiskveiðilaganefndinni af öllum 5 aðilum, sem þar eiga hlut að máli, einum frá hverjum flokki, og hafði einnig verið einróma samþ. af 7 mönnum í sjútvn. Þegar hún kemur hér til umr. og afgreiðslu í Nd. Alþ., flytur hæstv. sjútvrh. við hana brtt. Ég vil ekki halda því fram, að þarna hafi verið svo mikilvægt atriði, að það út af fyrir sig skipti máli. En þetta fer að verða að mínum dómi allískyggilegt, þegar n. og meiri hl. n. flytja till. og stuðningsmenn stjórnarinnar eru þar í fararbroddi, en ráðh. koma síðan hér og lýsa sig andvíga því og neyða menn til þess beinlínis annaðhvort að taka þær aftur eða þá fá þær felldar hér í þingsal. Þarna er um að ræða í báðum tilfellum hæstv. ráðh. frá Alþb., og ég veit ekki, hvernig maður á að skilja þetta, hvort þeir séu orðnir svo einráðir innan ríkisstj. og hér í þingsölum, að það þýði vart fyrir þm., hvorki úr stjórnarliði né stjóraarandstöðu, að vera að bera fram till. og reyna að fá þær samþ., ef það fellur ekki í kram þessara hæstv. ráðh. Ég held, að hv. Alþ. megi fara að gá að sér, ef slíkum vinnubrögðum á að halda áfram, að það sé komið á hreint einræði tveggja ráðh. yfir d. og yfir Alþ. og yfir ríkisstj. Ég held, að þetta sé aðstaða, sem þm. verði að fara að gera sér alveg ljóst, að myndazt hefur hér og greinilega komið fram í sambandi við þessi tvö atriði, sem ég var að benda á, og kannske fleiri mál. Ég skal ekki tefja umr. um þetta mál lengur, en vil endurtaka það, sem ég sagði í upphafi, að ég vil láta í ljós skoðun mína á því, að ég tel mjög miður farið, ef þetta mál á að enda hér, eins og virðist vera, að það eigi ekki að fá fyrirgreiðslu d. eða Alþ, nú fyrir áramót, þó að telja verði, að um það liggi fyrir loforð frá hæstv. ríkisstj. Ég vænti þess, að hæstv. forsrh. geti gefið einhvers konar yfirlýsingu um það, hvernig hæstv. ríkisstj. ætlar sér að leysa þann hnút, sem þessi mál eru komin í, bæði varðandi tryggingarmálin og eins, ef hann er þess umkominn, varðandi rekstrargrundvöll sjávarútvegsins.



Herra forseti. Ég ætla að svo stöddu að leiða hjá mér að fara að ræða um rekstrargrundvöll sjávarútvegsins, enda skildist mér á síðasta hv. ræðumanni fyrir eitthvað 1–2 dögum, að þar væri ekki svo mikill vandi á höndum, að það þyrfti þess vegna að vera að grípa til þeirra aðgerða, sem við vorum að ræða hér í fyrradag og í gær. En ég skal ræða aðeins örlítið það mál, sem bann minntist á og hér er til umr. Sannleikurinn er sá, að ég verð að segja, að útgerðarmenn vöknuðu helzt til seint upp við það, að afgreitt hefði verið á síðasta þingi frv., sem þeir komust svo að niðurstöðu um eftir dúk og disk, að væri þeim óskaplega hættulegt. Þeir komu því þó á framfæri, að ég hygg á s.l. sumri, að sú ábyrgð, sem hefði verið samþ. í þessu frv., gæti orðið þeim svo þungbær, að þeir fengju ekki risið undir því, tryggingafélög vildu ekki taka að sér tryggingu á þessu o.s.frv. Það var tilefni til þess, að þessi mál voru rædd í ríkisstj., og eins og ég hygg, að hafi komið fram hjá hæstv. trmrh., varð það til þess, að hann rannsakaði, hvort Brunabótafélag Íslands og jafnvel Tryggingastofnunin gætu ekki hugsað sér að taka að sér ábyrgð - að vísu ekki alveg fulla og ótakmarkaða ábyrgð, heldur á ákveðinni upphæð, sæmilega ríflegri fjárhæð. Það tókst að ná þessu fram, og þetta var gert kunnugt. Eftir það gerðist sá ánægjulegi atburður, að önnur tryggingafélög treystu sér þá til að taka þessa tryggingu að sér. Þrátt fyrir þessa lausn, sem mátti teljast sæmileg bráðabirgðalausn a.m.k., var öllum ljóst, að það gat verið um að ræða áhættu - e.t.v. verulega áhættu - fyrir útgerðarmann fram yfir þessa fjárhæð, sem þannig fékkst tryggð. Og það var gert ráð fyrir því, ég vil segja, að við í ríkisstj. höfum gefið vilyrði fyrir því, að þetta ákvæði siglingal. yrði tekið til endurskoðunar. Menn geta talað um fyrirheit eða vilyrði í því sambandi eftir því, hvernig þeir vilja orða það. Síðan varð ég ekki var við þetta mál um sinn, þangað til á minn fund gengu, þegar fundur Landssambands ísl. útgerðarmanna var haldinn hér, allmargir fulltrúar og voru mjög áhyggjufullir og töldu sig hafa upplýsingar um, að það hefði ekkert verið gert í þessu máli, og báru fyrir sig í því sambandi orð starfsmanns í trmrn. Mér þótti þetta með ólíkindum, þar sem þessi mál hafði borið á góma í ríkisstj., og ég sagði þeim, að ég vissi ekki betur en trmrh. hefði verið að vinna eða láta vinna að þessu máli. Ég kom svo á sambandi þannig, að trmrh. kallaði þessa menn ásamt þeim mönnum, sem að þessum málum höfðu unnið, og má vera fulltrúum farmanna og fiskimanna á sinn fund, þar sem mál þessi voru rædd, og hygg ég, að þar væri upplýst, - mér var tilkynnt um það aftur frá einum þeirra manna, sem höfðu gengið á minn fund, að þeir hefðu upplýst, að það hefði verið rétt, sem ég sagði um þetta mál. Málin höfðu verið í athugun og undirbúningi í trmrn., og það var verið að semja frv. eða lagaákvæði, sem tók til þess. Ég veit náttúrlega ekki, hvernig það var eða hvort það var alveg eins og það, sem hér hefur verið lagt fram. Ég get ekki borið vitni um það og skal ekki blanda mér í það. Ég held fyrir mitt leyti, að það hafi verið gert allt of mikið úr þeirri óskaplegu áhættu, sem lögð hafi verið á útgerðarmenn með þessu ákvæði, sem samþ. var á síðasta þingi inn í siglingal. Sannleikurinn er sá að mínu viti, að dómstólar hafi framkvæmt þessi mál þannig, að þeir í mjög mörgum tilfellum hafi lagt ábyrgð á útgerðarmenn og dæmt bætur í þeim tilfellum, þar sem það var nú beinlínis lögboðið eftir þessum lögum. En það er rétt, að þar er um hlutræna ábyrgð að ræða, og sjálfsagt má frá fræðilegu sjónarmiði sitthvað að því finna. Hér hefur orðið ágreiningur um þær leiðir, sem lagt hefur verið til að fara í þessu efni. Mér sýnist, að leiðirnar mundu a.m.k. hafa þann kost, - og það raunar hvort sem lægri eða hærri fjárhæð væri tekin, - að tryggingin mundi sjálfsagt kosta útgerðina í heild nokkuð minna en hún gerir nú í framkvæmdinni.. Ég veit ekki um hvað hefur orðið samkomulag á þessum fundum eða á fyrri fundum milli Farmanna- og fiskimannasambands og útgerðarmanna. Um það get ég ekki borið vitni. En ég verð að segja það, að frá mínu leikmannssjónarmiði fannst mér, að í þessari frvgr., eins og hún var fyrst lögð fram, væri fólgin mjög viðunandi réttarbót fyrir sjómenn og ekki heldur um þyngra álag að tefla en sanngjarnt væri að ætla útgerðarmönnum að tryggja sig gegn. Viðvíkjandi því, hvort þessi trygging skuli tekin hjá einu tryggingafélagi eða hún gefin frjáls, þá er það skoðun mín, að það sé heppilegra, að þetta sé frjálst, að útgerðarmönnum sé gefinn kostur á því að leita trygginga hjá fleiri félögum og reyna með þeim hætti að fá sem hagstæðust kjör. Nú hefur hæstv. trmrh. borið fyrir sig tryggingafræðing um það, að þá sé ekki grundvöllur fyrir því að ná þeim kjörum, sem um hefur verið rætt í þessu sambandi, og ég skal ekkert segja um það. En mér sýnist, að eins og er sé þess ekki kostur að fá þetta ákvæði afgreitt nú fyrir jólin, og afleiðingin af því verður þá sú, að áfram standa ákvæði siglingal., og það gæti þá um sinn verið framkvæmt með þeim sama hætti og verið hefur, að það fengist trygging hjá tryggingafélögunum fyrir þeim hámarksfjárhæðum, sem tryggt hefur verið fyrir, og sú trygging mundi að vísu, að ég hygg, kosta talsvert meira, þegar á heildina er litið, heldur en þetta, sem hér hefur verið talað um. Það gæti staðið um sinn. En þá yrðu útgerðarmenn jafnframt að vera við því búnir að taka á sig nokkra toppáhættu, ef svo mætti segja, ef það kæmi fyrir, að tjón færi fram úr því, sem trygging er keypt fyrir. Það var á sínum tíma leitað eftir því, hvort ríkissjóður vildi taka ábyrgð á þeim toppi. Við urðum auðvitað að svara því, að til þess hefði ríkissjóður enga heimild. Það var engin heimild í lögum til þess, og svo verður auðvitað að vera áfram um sinn, að útgerðarmennirnir verða að bera þessa umframáhættu, sem ég hygg, að sem betur fer hafi ekkert reynt á það tímabil, sem liðið er, og ég vil vona, að verði fátítt, að reyni á. En auðvitað er ekki hægt að fullyrða neitt um það, hvort til geti komið slíkt tilvik. En ég vil um leið endurtaka það vilyrði eða fyrirheit, sem af ríkisstj. hálfu hefur verið gefið, að það verði unnið áfram að þessu máli á þá lund að fá setta sérstaka löggjöf. Ég geri ráð fyrir, að að formi til geti þá verið heppilegast, að það sé sérstakt lagafrv. um þessar tryggingar, en hvað sem öllu formi líður, þá verði unnið að því, að það verði svo skjótt sem kostur er, eftir að þing kemur saman að nýju, reynt að leysa þennan hnút. Ég vona, að ég hafi með þessu svarað þeirri fsp., sem hv. þm. beindi til mín í, þessu sambandi, og ég get ekki gefið við henni rækilegri svör. Það er að sjálfsögðu svo, að þetta atriði heyrir málefnislega undir annan ráðh, en mig, heyrir undir trmrh., en ég hygg, að það, sem ég hef sagt hér, sé í samræmi við það, sem hann og við höfum áður gefið í skyn gagnvart útgerðarmönnum.



Herra forseti. Kveikjan að þessum umr., má segja, að sé spurningin um það, að hve miklu leyti og á hvern hátt við eigum að láta það koma fram, að við teljum, að líf sjómannsins sé áhættusamara en ýmissa annanna stétta í þjóðfélaginu. Ástæðan fyrir því að þessar till., sem hér er rætt um, eru fluttar, er breyting, sem gerð var á siglingal. í fyrra og einmitt varð til af þessari hugsun. Ég get ekki stillt mig um að láta það koma fram hér, að einhvern veginn stendur það alltaf undarlega í mér, af hverju við togumst svona mikið á um þetta fram og aftur, hversu mikið við eigum að greiða fyrir líf sjómannsins, þegar hann er látinn. Af hverju getum við ekki greitt honum það, sem vera ber, ef hann hefur það ekki þá þegar, meðan hann er lifandi. Mér finnst einhvern veginn, að ef við á annað borð teljum, að líf sjómannsins sé áhættusamara en er hjá ýmsum öðrum stéttum, þá hljóti það að viðurkennast með ýmsum aðgerðum í hans lifanda lífi. Vissulega er aðstaða fjölskyldu, ekkju og barna jafnerfið, hvort sem um er að ræða fjölskyldu, sem misst hefur húsbóndann í landi af slysi eða á sjó. Þess vegna blandast þessar hugsanir óneitanlega dálítið inn í umr. um þetta mál. En ég veit, að við megum ekki tefja tímann með heimspekilegum vangaveltum í þessa átt. Það liggur fyrir, að það þarf að leysa þetta mál, hvernig á að gera það kleift að tryggja sjómenn og um leið gera útgerðarmönnum kleift að taka þá tryggingu, sem skyldan í siglingal. leggur þeim á herðar að tryggja sig og sína menn fyrir. Þess vegna vil ég aðeins ræða um þetta mál, eins og það liggur nú fyrir, og það, sem fram hefur komið um það, hvernig aðdragandi þess hefur verið núna í vetur. Nú ætla ég að líta burt frá því, sem er þó mjög alvarlegt atriði og mér fannst koma greinilega fram í orðum hv. 10. þm. Reykv., að raunverulega liggur því miður alls ekki eins rækilegt samkomulag fyrir milli þeirra hagsmunasamtaka, sem hér eiga hlut að máli, og hæstv. ráðh. lét hér í veðri vaka í dag. Mér virðist það hafa komið fram í umr. hér í kvöld. Sé það hins vegar rangt hjá mér og menn geti í raun og veru sætzt á það aðalefni málsins, sem hefur komið fram í till., sem hér voru kynntar í dag og eru að ýmsu leyti og meginstofni til svipaðar og í till, hæstv. trmrh., þá sýnist mér - og ég legg á það áherzlu - alveg einsýnt, að það hljóti að vera hægt að taka þessi meginatriði upp í sérfrv. Ég get ekki skilið annað en maður, sem kann sitt fag í lagasmið, eins og t.d. hv. skrifstofustjóri þessarar stofnunar, gæti með skjótum hætti stílað þessi sömu efnisatriði sem annaðhvort brtt. við siglingal. eða þá sem sjálfstætt frv. Ef það lægi fyrir, sýnist mér eftir þeim orðum, sem fram hafa komið í ræðum ýmissa þm. hér í dag, að það hlyti að vera hægur vandi að koma slíkri breytingu í gegn með þeim feiknahraða, sem virðist einkenna fleiri mál hér núna. En ég ímynda mér, að það væri mjög auðvelt og mönnum sé ljóst, að þetta mál þyrfti að ná fram að ganga fyrir áramót. En eins og þetta var lagt fyrir hér af hæstv. ráðh. Í dag, sýnist mér nauðsynlegt að fara um það nokkrum orðum. Hæstv, ráðh. lagði þetta mál þannig fyrir í dag, að Alþ. stæði andspænis því annaðhvort að allir þessir menn, sem hér ættu hlut að máli, yrðu að vera tryggðir hjá Tryggingastofnun ríkisins og hvergi annars staðar, ella væri málið ónýtt og úr sögunni. Þetta fæ ég ómögulega skilið, að rétt sé. Aðalatriðið fyrir sjómennina, sem hér á að tryggja, hlýtur að vera, að þeir eða öllu heldur þeirra vandamenn eða fjölskyldur fái þær bótafjárhæðir, sem hér er um að tefla, útborgaðar, hvort sem það er frá Tryggingastofnuninni eða einhverjum öðrum. Mér finnst það nánast vera allt að því meinloka, að það sé nauðsynlegt, að Tryggingastofnun ríkisins hafi þetta með höndum. Tryggingastofnun ríkisins rekur alls ekki vátryggingastarfsemi, og það er ekki hennar hlutverk. Henni var að vísu gert heimilt að taka að sér frjálsar tryggingar, eins og stendur í 76. gr. þeirra laga núna, en á það hefur mjög lítið reynt, og það má segja, að sá sjóður sem hefur það með höndum, sé nánast tómur. Menn geta þá ímyndað sér, hvaða ástand mundi skapast, ef allt í einu ætti að fella þá skyldu á Tryggingastofnun ríkisins að taka að sér stóran hóp manna í tryggingu með mikla áhættu með tómum sjóði. Iðgjöld eru innheimt eftir á, og hvað á þá að gera, ef t.d. stórtjón yrði í jan.? í till. ráðh. lá ekkert fyrir um iðgjöld, ekkert um endurtryggingu, ekkert um ríkisábyrgð. Það kom fram í máli hæstv. forsrh. hér áðan, að til þess að taka á sig ábyrgð á slíkri tryggingastarfsemi hefur ríkissjóður enga heimild eins og er. Til þess þarf sérstök lög, og málið er engan veginn svo einfalt, að það sé hægt að keyra það í gegn með þessum brtt. í því formi, sem þær lágu hér fyrir. Það verður að segjast eins og er, að málið var alls ekki tilbúið til afgreiðslu. Heilbr.- og trn. þessarar d. tók það upp hjá sér að athuga dálítið þessar till., þó að þeim hefði alls ekki verið vísað til n. Þær höfðu alls ekki verið ræddar í d., þeim fylgdu engar skýringar af hálfu ráðh., og það er algerlega óvenjulegt, að þn. verði að fjalla um mál, sem hefur ekki verið fylgt úr hlaði. Í raun og veru má segja, að þetta sé nýtt mál, þó að það sé í formi brtt. við almannatryggingalögin. Því hafði ekki verið fylgt úr hlaði. Till. voru bornar fram eftir 1. umr., og samkv. eðlilegum hætti hefðu þær átt að ræðast við 2. umr. og síðan verið vísað til n., eins og raunar gert var í gær, en það hefði ómögulega verið hægt að afgreiða þær á þeim tíma, sem gert var, ef athugun fyrir fram af hálfu nm. hefði ekki komið til. Í þessu sambandi vil ég nefna það, að hæstv. trmrh. sagði hér í dag, að um þessi atriði hefði verið samkomulag milli þeirra, sem hlut áttu að máli, sjómannasamtakanna og samtaka útvegsmanna, og þetta væri algerlega á samkomulagi byggt. Ég vil geta þess, að einn mikilsverður aðili hefur orðið út undan í þessum umr. um samkomulag. Það er sá, sem átti að borga allan brúsann. Það var ekki minnzt einu orði á þetta mál við Tryggingastofnun ríkisins, fyrr en einstakir nm. fóru að spyrjast fyrir um málið, nokkrum dögum eftir að það var lagt fram hér í Alþ. algerlega skýringalaust. Þetta vil ég, að komi fram, vegna þess, sem rætt hefur verið um þetta mál. að það hafi nánast verið tilbúið með samkomulagi, en Tryggingastofnun ríkisins, sem átti að taka að sér alla þessa tryggingu með tóman sjóð svo til í þeirri deild, sem átti að hafa þetta með höndum, hafði ekki hugmynd um málið, vissi ekki, hvað hér var á ferðinni, fyrr en mörgum dögum eftir að það lá fyrir hér í Alþ. Þetta verður að koma hér fram, til þess að menn sjái, hvernig málsmeðferð er hér á ferðinni. Og það er varla hægt að ætlast til þess, að hægt sé að framkvæma slíkt á svipstundu. Hæstv. ráðh. skýrði frá því hér í dag, sem var þó aðeins að nokkru leyti rétt, að sjónarmið Tryggingastofnunarinnar hefði verið það, að hún vildi taka allan hópinn að sér í skyldutryggingu. Það er rétt að vissu marki. Sjónarmið Tryggingastofnunarinnar var það, að annaðhvort vildi hún taka að sér allan hópinn í skyldutryggingu eða vera laus við það. Nú var það svo, að algerlega nýr grundvöllur var kominn fyrir þessa tryggingu, sem hér var um að ræða, allt öðruvísi grundvöllur en fyrir lá í sumar, þegar erfiðleikar sköpuðust við að fá þessa hópa tryggða hjá tryggingafélögum. Þær bótafjárhæðir, sem um er að ræða núna, gera það að verkum, að málið horfir allt öðruvísi við að fá menn tryggða með eðlilegum hætti eftir þeim reglum, sem hér liggja fyrir, ef samþ. yrðu. Og það er mikið hagsmunaatriði fyrir þessa hópa, leyfi ég mér að segja, að geta valið sjálfir, hvar þeir tryggja sig. Og þegar svo er komið, sé ég enga ástæðu til að vera að fella þá skyldu á ríkisfyrirtæki, sem alls ekki kærir sig um að taka þessa starfsemi að sér, telur sig engan veginn geta framkvæmt hana ódýrar en önnur fyrirtæki, - ég sé enga ástæðu til þess að gera slíka breytingu á lögunum um þá stofnun. Tryggingastofnun ríkisins þarf að taka endurtryggingu með sömu kjörum og um aðra mundu gilda, og fleira og fleira kemur þarna til skoðunar. Og ég vil segja, að það er mitt sjónarmið, að þetta eigi að vera algjörlega á frjálsum grundvelli. Mér finnst alveg fráleitt að fara að fyrirskipa ríkisfyrirtæki að taka að sér þann atvinnurekstur, sem hér er um að ræða, vátryggingastarfsemi, ef aðrir aðilar geta leyst þetta og vilja gera það. Þetta vildi ég taka fram - þetta síðasta með tilliti til þess fyrirvara, sem hv. formaður heilbr.- og trn. þessarar d. gerði fyrir því, að við drægjum okkar brtt. til baka. Ég held að vísu, að samþykkt þeirrar brtt. hefði getað lagað málið mjög, til bráðabirgða þó. En ég er þeirrar skoðunar, að í raun réttri séu þessar breytingar, sem í till. felast, e.t.v. dálítið undarlega staðsettar í tryggingalöggjöfinni, og ítreka það sjónarmið, að þær efnislegu breytingar varðandi bótafjárhæðir og varðandi það, til hverra ætti að borga þær út, þær ættu heima annaðhvort í sérstökum lögum eða þá í breytingu á siglingal. Og ég get ekki skilið annað með tilliti til þeirra yfirlýsinga, sem ríkisstj. hefur gefið um þetta efni, en það hljóti að vera hægt að að framkvæma það svo með samþykki þeirra alþm., sem á annað borð vilja hjálpa til að leysa þetta mál. Mér finnst það í raun og veru algerlega óframbærileg ástæða að láta það atriði, að einhverjar sérstakar hugmyndir um ríkisrekstur á svona vátryggingarstarfsemi fáist ekki samþykktar, verða til þess að fella málið eða koma því úr sögunni. Slík ástæða finnst mér alveg fráleit, því að ég tel mjög vandalítið að leysa þetta með breytingu á öðrum lögum.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Ég á dálítið erfitt með að skilja þessar langvinnu umr. Ég hélt, að okkur væri öllum ljóst, að það er nauðsynlegt, að þær breytingar á almannatryggingal., sem þegar er búið að fjalla um, nái fram að ganga fyrir áramót, og ég sé ekki, hvernig við bætum okkur á því að halda áfram endalausum ræðum um þetta mál núna. Það liggur í hlutarins eðli, að ef menn vilja reyna að koma fram breytingu núna, þá er það afar einfalt. Það er hægt að taka efnisatriðin úr brtt. mínum og setja þau inn í siglingal., sem liggja einnig fyrir, það væri þá nær fyrir þá menn, sem eru hér að halda ræður, að fara að vinna að því að leysa málið á þann hátt. Í sambandi við málið sjálft ætla ég ekki að fara hér í neinar deilur. En út af því, sem sagt hefur verið hér um ýmis fyrirheit, vil ég aðeins taka þetta fram: Ég gaf Landssambandi ísl. útvegsmanna fyrirheit um það, að ég mundi beita mér fyrir því, að ákvæði um slysatryggingu sjómanna yrði breytt þannig, að þar yrði um að ræða afmarkaðri og betur skilgreinda tryggingu en gert var í siglingal. í fyrra, til þess að sú tortryggni, sem uppi var, að af þessu gæti leitt óhemjulegar greiðslur, yrði kveðin niður. Ég hef ekki orðið var við neinn ágreining varðandi það, að mér hafi ekki tekizt þetta. Ég hef staðið algerlega við þetta fyrirheit. Ég setti mér það einnig að standa við þetta fyrirheit á þann hátt, að ég gengi á engan hátt á eðlilegan rétt sjómanna, og ég hef orð Sjómannasambandsins fyrir því, að ég hef einnig staðið við það fyrirheit. Það er hvorugt þetta, sem um er deilt. Það, sem um hefur verið deilt hér í dag, er, að þau sömu vátryggingafélög, sem neituðu að taka þessa tryggingu að sér í haust, telja sig nú geta grætt á því að framkvæma hana. En ég hef aldrei gefið neitt fyrirheit um, að ég ætli að beita mér fyrir því, að þessi vátryggingafélög geti safnað gróða á því að tryggja sjómenn. Ég hef staðið við það, sem ég hef heitið að gera, en ég hef ekki beitið því að tryggja þessum vátryggingafélögum gróða.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh, fyrir það svar, sem hann gaf hér áðan, þó að ég verði að láta í ljós vonbrigði mín yfir því, að það skuli hafa komið fram í ræðu hans, að afgreiðslu málsins mundi verða frestað og það tekið upp að nýju, þegar þing kemur saman aftur. Ég held, að hæstv. ráðh. geri sér ekki grein fyrir aðstöðunni, eins og hún er í þessu máli. Ég benti á það hér áðan, að það liggur fyrir samþykkt frá Landssambandi ísl. útvegsmanna um, að útgerðin muni ekki fara í gang eftir áramót, nema lausu verði fengin áður á þessu tiltekna máli, þannig að það verður ekki um neina sérstaka áhættutryggingu fyrir útgerðarmenn að ræða eftir áramótin, þangað til lögin verða afgreidd, vegna þess að útgerðin fer alls ekki í gang, þannig að flotinn liggur allur bundinn og verður ekki með neina sjómenn eða aðra tryggða hjá sér. Þetta er sú staðreynd, sem liggur fyrir, og ég hélt satt að segja, að hæstv. forsrh. væri kunnugt um. Ég skal ekki verða til þess að lengja þessar umr. mikið. En ég hef aðeins talað hér einu sinni áður, þannig að ég á rétt, eins og ég benti hæstv. forseta á, meira en gera aths. Ég skal þó ekki fara að tefja þessar umr. neitt úr hófi. Hæstv. forsrh. sagði hér áðan, að útgerðarmenn hefðu vaknað seint í þessu máli í sambandi við þá aðstöðu, sem þeir komust í við þá breytingu, sem gerð var á siglingal. á s.l. vori. Þetta er alveg rétt. En það voru fleiri en útgerðarmenn, sem vöknuðu seint við þetta. Ég er alveg sannfærður um, að hefðu þær upplýsingar, sem síðar komu í ljós, eftir að búið var að samþykkja frv., legið fyrir þeirri n., sem með þetta mál hafði að gera, þá hefði þetta frv. aldrei verið samþ. í því formi, sem það fór héðan frá þinginu. N. hafði að vísu álit ýmissa tryggingafræðinga.. Það kom þar margt fram, en það höfuðatriði, sem síðar kom fram og útgerðarmenn telja, að þeir séu við þessa breytingu komnir í það mikla áhættu, að þeir telja sig ekki færa um það að setja flotann í gang aftur, ef þessi kvöð á að hvíla á þeim. Ég skal að sjálfsögðu ekki fara í neinar umr. við hæstv. forsrh., sem er prófessor í lögum, um, hvernig dómstólar mundu túlka þetta. En þetta er það, sem liggur fyrir hjá Landssamband ísl. útvegsmanna í áliti, sem þeirra tryggingafræðingur hefur gefið þeim. Og ég hef ekki heyrt því haldið fram neins staðar, að þetta álit fengi ekki staðizt. Það kann að vera ágreiningur um það, hvernig málið kynni að verða túlkað fyrir dómstólum, en ég hef ekki heyrt niðurstöðum tryggingafræðings Landssambands ísl. útvegsmanna neins staðar mótmælt. Hér kom fram hjá hæstv. forsrh., að sú bráðabirgðaendurtrygging, sem tekin var í haust hjá Brunabótafélagi Íslands o.fl., gæti staðið áfram. En telja verður, að þar sé um það dýra tryggingu að ræða, að útvegurinn treysti sér ekki til að halda henni áfram, þó að hann hafi gert það til að stöðva ekki flotann fram að áramótum í trausti þess, að búið yrði að ná samkomulagi við samtök sjómanna og koma þessu máli í það horf, að allir gætu vel við unað. Hæstv. trmrh. taldi hér áðan, að hann hefði staðið við öll fyrirheit, sem hann hefði gefið aðilum í sambandi við lausn málsins. En þá hlýtur að vakna sú spurning: Hvers vegna dregur hann þá sína till. til baka? Hvers vegna lætur hann ekki d. skera úr um það, hvort hún vill fallast á þau fyrirheit, sem hann gefur, eða ekki? Ég tel, að hann megi ekki meta málið þannig, að ef sjónarmið hans eins ná ekki fram að ganga, þá verði málið stöðvað. Er það virkilega svo, eins og ég sagði áðan, - er ekki d. enn þá þess umkomin að gera sínar samþykktir, þó að það fari í bága við till. einhverra hæstv. ráðh? Ég held, að það væru eðlileg vinnubrögð, að hæstv. ráðh. léti á það reyna hér, hvort sú lausn, sem hann telur, að fullnægi þeim loforðum, sem hann hefur gefið og hann hefur lagt hér fram í formi brtt., nái samþykki d. eða ekki. Og ég tel, að hann yrði að sætta sig við það, þó að einhverjar breytingar yrðu gerðar á hans hugmyndum um lausn málsins. Það, sem þarna virðist allt stranda á, er það, að komið hefur till. um að gefa öðrum tryggingafélögum kost á því að taka þessar tryggingar að sér auk Tryggingastofnunar ríkisins, sem sé að bjóða þær út á frjálsum markaði. Og það hefur verið fullyrt hér, að annaðhvort vildi Tryggingastofnunin taka allar tryggingarnar að sér eða ekkert af þeim. Nú hlýtur að vakna sú spurning í sambandi við þetta: Er ekki Tryggingastofnun ríkisins þess umkomin að taka þátt í tryggingum á frjálsum markaði? Ég hélt satt að segja, að Tryggingastofnunin væri svo sterkt tryggingafyrirtæki, að hún gæti vel orðið þar þátttakandi í, ef henni sýndist svo. Sú brtt., sem hér var boðuð af hv. 2. þm. Reykn., skuldbatt ekki Tryggingastofnunina til að taka að sér þessa tryggingu, veitti henni aðeins heimild til þess, og það veltur á mati tryggingaráðs á hverjum tíma hvort það vill taka þessar tryggingar að sér eða ekki. Ég vænti þess, að Tryggingastofnunin sé þess umkomin að taka eftir frjálsri leið þátt í þeim tryggingum, sem hér er um að ræða, eins og önnur tryggingafélög. Það, sem hæstv. forsrh. sagði hér, þegar hann rakti málið, hvernig það hefði borið að, þegar það kom í hans hendur, er alveg rétt með farið. Ég var einn af aðilum í þeirri n., sem Landssambandið kaus til að eiga viðræður við stjórnvöld um þessi mál. Ég held, að ég hafi gert grein fyrir þessu hér við annað tækifæri áður. N. fór í góðri trú upp í trmrn. Hún fékk þau svör þar, að hjá trmrn. væri engar upplýsingar um þetta mál að fá, þó að hæstv. trmrh. segði nú, að þær hafi legið fyrir. En okkur var synjað um þær. Af þeirri ástæðu fór n. rakleiðis til hæstv. forsrh, og fór fram á það við hann, að hann kallaði saman þá aðila, sem þarna ættu hagsmuna að gæta, til þess að reyna á það, hvort ekki væri hægt að ná samkomulagi eftir frjálsri leið. Hann varð vissulega mjög snarlega við þeim tilmælum og sá um, að þessir aðilar voru kallaðir saman, og upp úr því komu þær hugmyndir og þær niðurstöður, sem hér hafa verið lagðar fram, þó að menn, sem þar hafa unnið að, greini á, hverjar niðurstöðurnar raunverulega hafi verið. Það skal ég alveg láta ósagt um, því að það mál þekki ég ekki. En hæstv. forsrh. gerði það, sem þessi n. fór fram á við hann, að þessum umr. var komið á. En ég vil aðeins að lokum segja það, að ég harma mjög, að þetta mál skuli þurfa að stranda á þeim forsendum, sem það virðist ætla að stranda á nú, að það er hlaupin einhver stífni í málið, kannske á milli ráðh. eða á milli stuðningsmanna ríkisstj. og trmrh., því að málið er mikilvægt, ekki bara fyrir útgerðarmenn, heldur þjóðfélagið í heild. Ég tel það næstum því vansa fyrir hv. Alþ. að láta þetta mál stranda á ekki stærra atriði en alveg augljóst er, að hér er um að ræða. Og ég tel næstum skyldu Alþ. að leysa málið, því að það er vitað, að ef það verður ekki gert og ef málið verður dregið þangað til þing kemur saman aftur, þá skapast sú aðstaða hjá atvinnuvegunum, að um stöðvun verður að ræða, ef útgerðarmenn eru sama sinnis og þeir voru á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna, þegar hann var haldinn og sú samþykkt, sem ég hef hér vitnað til, var gerð.



Herra forseti. Ég skal nú ekki draga þessar umr. á langinn frekar en ástæða hefur þegar gefizt til. En ég vil þó taka undir orð hv. síðasta ræðumanns, og reyndar er ég búinn að sjá merki þess, að það séu líkindi á, að þetta mál verði leyst hér í kvöld, og ber þá auðvitað öllum þeim, sem að því hafa staðið, þakkir fyrir. Og í sannleika sagt virðist manni, að það hljóti að vera hægt að ná samkomulagi, þegar hjá tveim aðilum, sem deila um málið, hv. 12. þm. Reykv. og hæstv. trmrh., kemur fram sem meginmál, annars vegar hjá hv. 12. þm. Reykv. óttinn við, að Tryggingastofnun ríkisins muni tapa á þessum tryggingum, en hins vegar sú skoðun hæstv. ráðh., að einstök vátryggingafélög muni græða það mikið, að það sé ekki nokkur leið að láta þau taka þessar tryggingar að sér. Ef þetta eru skoðanirnar, sem málið á að stranda á, þá segi ég eins og hv. síðasti ræðumaður, þá hljótum við að geta leyst þetta mál í kvöld. En það var ekki það, sem olli því, að ég bað um að fá að segja hér nokkur orð, heldur upphafsorð í ræðu hv. 12. þm. Reykv. Vegna þeirra skoðana, sem komu fram í máli hv. þm., þá má vera, að íslenzkum sjómönnum hafi ekki tekizt til þessa að ná þessum tryggingum sínum frekar fram en raun ber vitni um. Það er auðvitað alveg hárrétt hjá hv. þm., að harmurinn hlýtur að vera sá sami, þegar ekkjan stendur frammi fyrir því að hafa misst sína fyrirvinnu, sinn eiginmann, og að harmurinn sé hinn sami hjá börnunum, sem hafa misst sinn föður, hvar í stétt sem þessir aðilar standa. En það er kannske ekki alveg sama, þegar sitja saman í hóp 30 ekkjur, hvort 29 þeirra séu sjómannsekkjur. Ég veit það t.d., að ef við ættum að ná fram líkindatölu í sambandi við dauðaslys í starfi, þá þyrftu að líða um það bil 1500 ár, þangað til hv. þm. gæti farið að óttast, að hennar eiginmaður, sem er prófessor við háskólann, mundi láta sitt líf í starfi, og er þá miðað við slysalíkindatöflu íslenzkra fiskimanna á móti. Ég leyfi mér að benda á þetta og hef nokkra reynslu af, því að ég er sonur fiskimanns, sem stundaði þau störf fram á sín efri ár, að ég þekki nokkuð til þess, sem eiginkonum þessara manna er búið. Og ég vil leyfa mér að halda því fram, að íslenzka þjóðfélagið, íslenzka þjóðin hefur hér skyldum að gegna. Ég er ekki að tala um, eins og ég reyndar benti hér á í gærkvöld í sambandi við till., sem þm. Sjálfstfl. fluttu á síðasta þingi, að það sé eingöngu útgerðarmannsins að standa undir þeim bagga. Það er skylda þjóðfélagsins að standa undir því, að þessir menn séu þannig tryggðir, að eiginkonur þeirra og börn geti a.m.k. búið við það efnalega öryggi eða búizt við því efnalega öryggi, að þau fái sérstaka hjálp frá tryggingum um ákveðið árabil, ef fyrirvinnan fellur frá. Stærsta og versta aðstaða sjómannskonunnar í lífinu, miðað við aðrar íslenzkar eiginkonur, er að búa stöðugt við þennan ótta, við þá staðreynd, að í þessari stétt, sem hennar eiginmaður tilheyrir, falli frá árlega sú prósentutala, sem ég gat um hér í gærkvöld og reyndar kom fram í umræddu frv. okkar í fyrra. Það er þessi staðreynd, sem okkur ber að hafa í huga, og það er kannske einmitt með þá staðreynd í huga, sem við ættum að taka saman höndum hér í kvöld að leysa þetta vandamál, sem mér virðist vegna góðra manna aðstoðar, að geti gerzt, og beri öllum heiður og þökk fyrir, og ég vil leyfa mér að segja; ekki sízt hæstv. trmrh. fyrir að hafa tekið málið upp á sínum tíma. Jafnvel þó að málið fari frá hans rn. nú og yfir í annað rn., - það er mér algert aukaatriði. Ef þessi trygging kemst á, þannig að allir geti vel við unað, þá er tilganginum náð. Þá er þeim tilgangi náð, sem var hafður í huga, þegar ég og hv. þm. Friðjón Þórðarson fluttum margumrætt frv.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða öll efnisatriði þessa máls, enda hefur það verið gert allnokkuð af öðrum, og ég sé ekki ástæðu til að lengja þessar umr. með Því að fara að endurtaka ýmislegt af því, sem hér hefur komið fram í umr. En sem trn.- maður vil ég segja þetta: Þeir, sem hafa staðið að tillögugerð í því máli, sem hér er til umr., hafa lýst því yfir, að þeir muni draga til baka till, sínar. Það hefur komið fram, að hæstv. núv. ríkisstj. eða hæstv. trmrh. fyrir hennar hönd hafi heitið því að koma þessu máli í höfn fyrir n.k. áramót. Nú hefur það komið í ljós, að slík er ósamstaðan í hæstv. ríkisstj., að ekki tekst af þeim ástæðum að leiða þetta mál til lykta nú, eins og lofað var. Þetta vil ég undirstrika. Enda var á hæstv. forsrh. að heyra hér áðan, að hann væri hlynntur frjálsum tryggingum í þessu tilfelli, en hæstv. trmrh. vill, að Tryggingastofnunin hafi þetta eingöngu með höndum, eins og eðlilegt er að mínum dómi undir þeim kringumstæðum, sem hér er um að ræða, og eins og þetta mál allt er vaxið. En eins og þessum málum er nú komið, virðist ekki um annað að gera en láta þetta bíða enn um sinn, áður en endanlegar ákvarðanir verða teknar, ef málið á að fá farsæla lausn. Ég er þess vegna samþykkur því, eins og málum er nú komið.