Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi tilkynning um skipan embættismanns alþjóðanefndar: Á fundi Íslandsdeildar Alþjóðaþingmannasambandsins í gær, 22. nóvember, var Einar K. Guðfinnsson kjörinn varaformaður.

Virðulegi forseti. Nú er nýútkomin þjóðhagsspá fyrir árin 2010–2015 sem hefur verið endurskoðuð. Í þeirri spá er gert ráð fyrir því að landsframleiðslan dragist saman um 3% á þessu ári í stað þess sem við vonuðumst til þegar við lögðum af stað í þessa vegferð eftir hrunið, að hún væri farin að vaxa. Þó er talið að hagvöxtur hefjist á næsta ári en ekki jafnkröftuglega og gengið er út frá í fjárlagafrumvarpinu. Mig langar til að eiga orðastað við hv. formann fjárlaganefndar vegna þess að nú er svo langt liðið á vinnu nefndarinnar við fjárlagafrumvarpið og við höfum fylgst með því í þinginu hvernig fjölmargir stjórnarliðar hafa horfið frá stuðningi sínum við fjárlagafrumvarpið á niðurskurðarhliðinni. Mér er það a.m.k. ekki ljóst hversu margir hyggjast standa við öll niðurskurðaráformin eftir fundina sem haldnir hafa verið víðs vegar um landið, en það er bara önnur hlið fjárlaganna. Hin hliðin er tekjuhliðin og þar er þjóðhagsspáin alger grunnforsenda. Nú er því sem sagt spáð á næsta ári að í stað 3,2% hagvaxtar verði hagvöxturinn innan við 2% þannig að tekjuhliðin mun líka gefa eftir. Það kallar á spurningar sem lúta að heildarniðurstöðu fjárlaganna. Ætla menn í vinnu sinni í fjárlaganefnd að halda sig við þá ramma sem lagt er upp með í fjárlagafrumvarpinu? Ætli þeir að gera það þarf að finna nýjar leiðir til að auka tekjurnar og meiri niðurskurð en kynntur er til sögunnar í fjárlagafrumvarpinu nema menn hafi ákveðið nú þegar, og það væri þá ágætt að fá það fram, að gefa eftir þá ramma 

Virðulegi forseti. Ný þjóðhagsspá Hagstofu Íslands gefur augljóslega tilefni til að endurskoða tekjuspána, eins og hv. þingmaður kom inn á áðan, og þarf að fara yfir rammann sem notaður var við gerð fjárlagafrumvarpsins. Það á við um hagvöxt sem spáð er að verði minni en gert var ráð fyrir. Af þeim sökum fara minni tekjur til ríkissjóðs en einnig þarf að endurmeta aðrar stærðir eins og minna atvinnuleysi en spáð var í júní, sem dregur þá úr útgjöldum ársins 2011 á því sviði. Það vegur einnig nokkuð á tekjuhliðinni. Lægri tekjuspá mun líka virka til lækkunar á útgjaldahlið frumvarpsins. Það eru því ekki allar fréttir neikvæðar sem koma fram í hagspánni, sem betur fer. Annað sem skiptir máli við mat á forsendum fjárlagafrumvarpsins er útkoman í ár en hún er betri en fjárlög segja og hallinn er umtalsvert minni. Það er jákvætt og vegur upp á móti neikvæðum þáttum. Við þurfum auðvitað að leggja þetta saman allt saman og vega og meta en það er alveg klárt að við vinnum eftir efnahagsáætluninni sem kynnt var í júní 2009 og sem miðar að því að ná frumjöfnuði árið 2011. Hagspá Hagstofunnar er mjög nálægt spá Seðlabankans sem birtist fyrir stuttu og í frétt á mbl.is segir að samkvæmt hagspá Seðlabankans, ASÍ, OECD og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sé að meðaltali gert ráð fyrir 2% hagvexti á næsta ári. Allar spárnar gera ráð fyrir hagvexti sem sýnir að þeim ber öllum saman um að við séum á leið út úr kreppunni. Það eru mjög góðar fréttir. Við vildum auðvitað hafa hagvöxtinn meiri, en spárnar gefa sterka vísbendingu um að stöðugleiki hafi náðst og það er mjög gott. Einnig eru það góðar fréttir að verðbólgan er minni og fer enn minnkandi og að aðstæður skapist þannig að vextir geti haldið áfram að lækka. En augljóslega þarf að endurskoða tekjuhliðina, það er áreiðanlegt.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að mér líður svo vel eftir að heyra ræðu hv. þingmanns, kreppan er búin og allt er miklu bjartara eftir að okkur var sagt að hagvaxtarspáin mundi ekki standast. En ég ætlaði ekki að ræða það, virðulegi forseti, heldur ætla ég að nota tækifærið og skiptast á skoðunum við þingmanninn um störf í fjárlaganefnd. Ég er ekki sérstaklega kominn hingað til að setja út á störf hv. formanns fjárlaganefndar, þetta snýst ekki um það. Þetta snýst um hvort við ættum ekki að framkvæma það sem við erum alltaf að tala um, að vinna með öðrum hætti í þinginu. Fyrir þá sem ekki þekkja til eru mjög margar fagnefndir í þinginu þar sem við skiptum með okkur verkum þannig að við getum farið vel yfir mál hver annars. Þó er þar á undantekning sem snýr að fjárlögunum. Sú hefð hefur myndast að málefnanefndirnar fara mjög lauslega yfir það sem að þeim snýr og síðan koma þær með álit til fjárlaganefndar. Fjárlaganefnd ber síðan ábyrgð á vinnunni við alla þættina. Ég var beggja vegna borðsins í morgun. Bæði sit ég í fjárlaganefnd og kom sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í heilbrigðisnefnd. Ég flutti þar nefndarálit sem var orðið úrelt um leið og ég flutti það vegna þess að það liggur alveg fyrir að heilbrigðismálin eru í fullkomnu uppnámi og hæstv. heilbrigðisráðherra hefur tilkynnt að hann komi með nýjar tillögur á föstudaginn. Stjórnarliðinn sem var inni allan tímann var auðvitað mjög áhugasamur og sömuleiðis báðir fulltrúar Sjálfstæðisflokksins, en mér varð samt hugsað til þess hvort ekki væri skynsamlegra að vinna málin þannig að við nýttum betur krafta þingmanna, í þessu tilfelli þingmanna í hv. heilbrigðisnefnd, þannig að menn reyndu að vinna málin eins vel og hægt er. Það á svo sannarlega við í öðrum nefndum líka. Þá væri í leiðinni t.d. hægt að svara þeim fyrirspurnum sem hv. þingmenn hafa beint til hæstv. ráðherra sem snúa beint að fjárlögunum þannig að við náum eins góðum árangri og mögulegt er.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson vill ræða undirbúning fjárlaga undir þessum lið. Ég er sammála því að það þarf að breyta vinnulaginu og nú sem stendur eru tveir vinnuhópar að störfum innan fjárlaganefndar, annar til að endurmeta og fjalla um breytingu á skiptingu safnliða en þar er gert ráð fyrir að viðurkenndir sjóðir og menningarráð sveitarfélaganna fari með úthlutun í framtíðinni að mestum hluta. Hinn hópurinn fjallar um framkvæmd fjárlaga, eftirlit og verklag þingsins í fjárlagaferlinu. Ég vænti mikils af þeirri vinnu og geri ráð fyrir að niðurstöður hópanna fái umræðu og afgreiðslu í fagnefndum þingsins snemma á næsta ári. Lykilatriðið við þessa vinnu alla saman er síðan að við störfum eftir ákveðnum markmiðum. Það erum við að gera núna með efnahagsáætluninni. Þar er fimm ára áætlun og það eru skýr markmið. Það skiptir máli og við þurfum að halda því áfram líka eftir kreppu. Ég er ekki sammála því að núverandi vinnulag sé alslæmt. Eins og hv. þingmaður nefndi áðan kom hann fyrir hv. fjárlaganefnd og mælti fyrir nefndaráliti. Þar komu fram mjög fínar upplýsingar sem bæði munu nýtast þegar við metum þær breytingartillögur sem koma fljótlega inn í þingið, breytingartillögurnar við fjárlagafrumvarpið, og við mat á stefnu til framtíðar í þessum málaflokki. Vissulega er margt gott í ferlinu eins og það er. Það er ekki allt ónýtt, en við þurfum að laga það og gera það markvissara, ég er sammála því.

Virðulegi forseti. Það er full ástæða fyrir þingið til að fara ofan í saumana á dæmalausri stjórnsýslu hæstv. fjármálaráðherra í Árbótarmálinu. Við skulum ekki gleyma því að staða hæstv. fjármálaráðherra er allt önnur en annarra þingmanna, enda vopnabúr hans mikið þar sem hann hefur lykilinn að ríkiskassanum í vasanum. Hefur hann nú beitt þessu valdi þannig að hann beitti hæstv. þáverandi félagsmálaráðherra hótunum um að taka heilan málaflokk í gíslingu verði ekki farið að vilja hæstv. fjármálaráðherra. Ofan í kaupið fór hæstv. fjármálaráðherra með rangt mál í þinginu í gær þegar hann sagði að málið hefði verið í höndum félagsmálaráðuneytisins, eða hann sagði, með leyfi forseta, að það hefði verið „í þess höndum að taka við málinu eftir að Barnaverndarstofu og rekstraraðilum heimilisins mistókst að ná samkomulagi um lyktir mála“. Hæstv. fjármálaráðherra skrifaði tölvupóst sinn 22. janúar, tveimur mánuðum áður en Barnaverndarstofu var skipað að segja sig frá málinu. Hæstv. fjármálaráðherra var kominn á bólakaf í málið og farinn að senda tilskipanir og hótanir strax frá upphafi. Ég spyr nú hér, ekki síst með vísan til látlausra ræðuhalda um stöðu þingsins og mikilvægis þess að eftirlitshlutverk þess með framkvæmdarvaldi sé virkt: Á að sætta sig við svona háttalag? Ég tel augljóst að Ríkisendurskoðun og umboðsmaður Alþingis taki þetta mál til skoðunar að eigin frumkvæði, enda eru þetta þau tæki sem þingið hefur. Ég vil líka að viðkomandi þingnefndir, hv. félagsmálanefnd og hv. fjárlaganefnd sem hefur í nógu að snúast, skoði þetta mál án tafar. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sýnt hvernig honum finnst rétt að beita sér til að berja menn til hlýðni. Allur ríkiskassinn er undir og ofan í kaupið kaus hann að fara með rangt mál á Alþingi í gær um leið og hann sakaði embættismenn um leka þegar þeir brugðust við með eðlilegri upplýsingagjöf til fjölmiðla. Alþingi getur ekki  
            

Frú forseti. Ég tek undir ákall þingmanna um ný og betri vinnubrögð á hinu háa Alþingi og í þingnefndum. Það ætti í sjálfu sér ekki að vera mjög flókið að koma þeim á. Það þarf bara að koma sér saman um hver þau vinnubrögð eigi að vera og hvernig við störfum á hinu háa Alþingi og í þingnefndum og þá væri t.d. hugmynd að láta af úthlutun á safnliðum og kjördæmapoti við fjárlagavinnuna.

Heyr, heyr.

Það er t.d. ein hugmynd sem ég vil setja í þetta púkk um ný og betri vinnubrögð á hinu háa Alþingi. Við hv. þm. Ólöfu Nordal, varaformann Sjálfstæðisflokksins vil ég segja þetta: Væri ekki nær að hv. þingmaður leitaði í nærumhverfi sínu í þingflokki sjálfstæðismanna eftir skýringum á því hvaðan þrýstingurinn kom í svokölluðu Árbótarmáli? Og nefni ég þá enn og aftur blessað kjördæmapotið og hvernig þingmenn leggjast á sveif, ekki faglega, ekki einu sinni pólitískt, heldur með sértækum hagsmunum í eigin kjördæmi.

Bíddu, er Steingrímur ekki í kjördæminu?


            

Forseti biður um hljóð í salnum.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þetta svokallaða Árbótarmál nema að því leytinu til að biðja þingmenn og um leið þá fjölmiðla að gæta sannmælis í þessu en draga ekki alla þingmenn kjördæmisins inn í þetta mál, líkt og gert er í Fréttablaðinu, heldur horfa á staðreyndir í málinu. Vegna umræðu sem hv. þm. Bjarni Benediktsson byrjaði áðan um hagvöxtinn og þau vonbrigði sem það hljóta að vera ríkisvaldinu og ríkisstjórninni vil ég vitna í frétt á mbl.is þar sem haft er eftir hæstv. fjármálaráðherra að „árið væri [ekki] enn liðið og því gætu forsendur hagspárinnar breyst. Einnig væri svo mikil óvissa í efnahagslegum forsendum, að endanleg niðurstaða verði hugsanlega ekki ljós fyrr en eftir langan tíma“. Ég veit ekki alveg hvað þetta þýðir, frú forseti, en mér sýnist á öllu að þarna neiti hæstv. ráðherra, og það er áhyggjuefni fyrir okkur þingmenn og þingið, að horfast í augu við staðreyndir sem eru þær að það vantar tekjuöflun hjá ríkinu til að við getum staðið undir þeim verkefnum sem okkur er ætlað. Því miður, frú forseti, minnir þetta okkur svolítið á það sem einna helst var gagnrýnt í rannsóknarskýrslunni, þ.e. að margir þeir aðilar sem voru þátttakendur í hruninu eða störfuðu í kringum hrunið, jafnvel við sjálf sem erum á þingi núna, hunsuðu þau varúðarmerki og þær viðvaranir sem voru á sveimi. Því miður sýnist mér að hæstv. ráðherra sé að gera það, stinga höfðinu í sandinn og segja: Þetta er bara allt í lagi og þetta reddast. Það þarf að auka tekjur í þessu samfélagi og það er það sem virkilega hefur skort í þessari fjárlagavinnu sem nú stendur yfir. Ef ég veit rétt - ég verð vonandi annars leiðréttur með það einhvern tímann - eru þetta um 6 milljarðar kr., 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að óska eftir leyfi forseta þegar vitnað er í ritaðar heimildir.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ólöf Nordal talaði um dæmalausa stjórnsýslu. Ég er hrædd um að þeir annmarkar sem hún hefur fundið á stjórnsýslunni núna séu ekki svo dæmalausir. Því miður held ég að æðimargt sem aflaga hefur farið og er að fara í stjórnsýslunni, bæði nú og áður, sé dæmi um pólitísk afskipti, eftirlitsleysi, virðingarleysi við valdsmörk og faglegt hlutverk stofnana. Eitt nýlegt dæmi höfum við fengið til umfjöllunar í þinginu, málefni Menntaskólans Hraðbrautar sem er stjórnsýsluhneyksli þar sem menntamálaráðuneytið á þeim tíma ber kannski þyngsta ábyrgð. Við höfum annað dæmi, það er skýrsla Ríkisendurskoðunar um framkvæmd búvörusamninganna sem sýnir alvarlegar rangfærslur milli ára og rangfærslur milli liða, eftirlitsleysi ráðuneytis og þóknun vegna umsýslukostnaðar sem engir samningar eru um. Það er annað stjórnsýsluhneyksli sem ég hef ekkert séð fjallað um í fjölmiðlum. 
             Allt segir þetta okkur að það sé full ástæða til að gera gangskör að því að koma í gegn einhvers konar endurbótum á stjórnsýslu landsins, mér liggur við að segja með aukinni siðvitund, ekki aðeins þeirra ráðuneyta og stofnana sem í hlut eiga heldur líka þeirra alþingismanna sem hiklaust beita áhrifum sínum í gegnum framkvæmdarvaldið, stofnanirnar og hér á þessum vinnustað, þvert á alla eðlilega stjórnsýslu og stjórnsýsluumgjörð. Það ætti að vera okkar verkefni, frú forseti. 
            

Forseti. Ég kvaddi mér einkum hljóðs til að vekja athygli á tveimur fréttum í dag, á mbl.is og visir.is, um flutning Markarfljótsósa. Í þeim báðum er fullyrt að sú framkvæmd sé að hefjast, ef ekki þegar hafin. Ég hef verið spurður um þetta sem formaður umhverfisnefndar, bæði innan þings og utan, og haft samband við hæstv. samgönguráðherra, hlustaði reyndar á hann í þinginu í gær. Staðreyndin er sú að Siglingamálastofnun hefur fengið heimild til að athuga og rannsaka þetta mál, en hugsanleg framkvæmdaáform mundu að sjálfsögðu fara í umhverfismat áður en þau færu af stað. Það er mikilvægt að það komi fram hvað sem mönnum finnst um þessa framkvæmd og hvaða álit sem menn vilja fyrir fram gera sér á henni. Það er þegar farinn í gang áherslumunur um þetta, landeigendur við Markarfljót farnir að kvarta undan því að þetta sé gert án nokkurs samráðs við þá. Það er sem sagt ekki svo. 
             Um það sem hv. þm. Ólöf Nordal og fleiri ræddu áðan er það að segja að þetta mál lítur þannig út, þangað til það verður skýrt betur, að þetta sé gamaldags þjösnapólitík þar sem fagleg sjónarmið í stofnunum eru misvirt og kjördæmahagsmunir þingmannasveitar eða einstakra þingmanna ráða mestu um úrslit mála. Það er mjög mikilvægt að öll gögn komist á borðið í þessu máli, 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að nefna aðra hv. þingmenn með fullu nafni í ræðustól Alþingis.

Frú forseti. Í morgun birti Þjóðhagsstofnun, nei, Hagstofa Íslands nýja þjóðhagsspá.

Þjóðhagsstofnun er ekki lengur til.

Þjóðhagsstofnun er ekki lengur til, eins og hv. þm. Kristján L. Möller bendir réttilega á. Það eru mjög alvarlegar tölur sem koma fram í þeirri spá sem ég tel rétt að við ræðum á vettvangi þingsins. Það sem kemur þar fram er að tekjur ríkisins munu á næsta ári verða mun minni en áætlaðar voru vegna þess að hagvöxtur verður ekki eins mikill og við öll mundum vilja sjá. Þar kemur þá til kasta stefnu ríkisstjórnarinnar - en hver er hún? Jú, stefna ríkisstjórnarinnar hefur verið sú að hækka skatta á heimili og fyrirtæki og ekki hvað síst á íslenskt atvinnulíf. Við heyrðum í morgun að Írar þurfa að vinna sig út úr miklum erfiðleikum. Það stendur til að auka tekjur ríkissjóðs þar á næsta ári. Þar á að hækka skatta að einhverju leyti á einstaklinga en ekki á atvinnulífið í því landi vegna þess að Írar gera sér grein fyrir því að með því að bæta rekstrarumhverfi íslensks atvinnulífs fjölgum við störfum, aukum arðsemi í samfélaginu, minnkum atvinnuleysi og breikkum skattstofnana. Þetta einfaldlega sér núverandi ríkisstjórn ekki. Við þurfum að koma ríkisstjórninni út af þessari vitlausu braut sem hún er á. Sú uppskrift sem ríkisstjórnin hefur hannað er einfaldlega ekki hæf. Það er búið að setja allt of mikið af salti og allt of mikið af pipar í þessa uppskrift en það vantar allan sykurinn og þar með er þetta gjörsamlega óæt uppskrift sem ríkisstjórnin hefur verið að kokka í sínu eldhúsi. Þess vegna legg ég til  Þetta gengur einfaldlega ekki, frú forseti. - Það er eins gott að það var kona í ræðustólnum en  
             Frú forseti. Þessi ræða fer að verða ágæt, 

Tíminn er liðinn.

- að koma ríkisstjórninni af þessari braut.

Forseti hvetur þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Í Fréttablaðinu í morgun blasti við mér fyrirsögn, þegar ég fór að kíkja í blöðin, sem hljómar á þessa leið, með leyfi forseta: „Létu undan þrýstingi kjördæmisþingmanna“. Síðan las ég áfram, með leyfi forseta: „Þrýstingur frá þingmönnum Norðausturkjördæmis varð til þess að félagsmálaráðuneytið ákvað að ganga til samninga við rekstraraðila meðferðarheimilisins Árbótar um bótagreiðslur. Þetta segir Árni Páll Árnason, þáverandi félagsmálaráðherra, berum orðum í tölvupósti sem Fréttablaðið hefur fengið í hendur frá ráðuneytinu.“ 
             Svo mörg voru þau orð. Ég frábið mér sem þingmaður Norðausturkjördæmis að vera sakaður um að standa í einhverju „hankí pankí“ með hæstv. fjármálaráðherra.  Jafnframt held ég að margir stjórnarþingmenn ættu að líta sér aðeins nær og reyna að skammast sín fyrir þau vinnubrögð sem hafa verið viðhöfð, ekki að pakka í vörn. Ég gæti t.d. bætt við listann hjá hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur og talað um stjórnsýsluafglöp við starfslok skólameistara úti um landið. Sem dæmi. Við getum öll sakað hvert annað um alls konar 

Rökstuðning.

Geri það í langri ræðu, hv. þingmaður, þegar ég fæ tækifæri til þess.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir talaði um mikla siðvitund og fór í löngu máli yfir það hverjir væru siðaðir og hverjir ekki. Ég minni á að þetta eru ekki fyrstu greiðslurnar sem hæstv. fjármálaráðherra greiðir án heimildar úr ríkissjóði. Það vill svo til að sá ráðherra á sér fortíð líka og þegar þessi aðili var landbúnaðarráðherra á árum áður beitti hann sömu brögðum og keypti upp loðdýrabú í stórum stíl án þess að fá til þess heimildir hjá þinginu. Við þurfum heldur ekki að minnast þess að Herjólfur var styrktur af þessum sama ráðherra sem nú er fjármálaráðherra til að koma skipinu í slipp á Akureyri. Svo varð þó aldrei og hafa Vestmannaeyingar alla tíð síðan þurft að búa við það að Herjólfur var ekki jafnstór og hann var  Hvað um það, hæstv. fjármálaráðherra hefur verið hér mikið til umræðu. Það vill svo til að hann var í andsvari við mig í gær um Íbúðalánasjóð og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur nefnilega farið fram á það að ríkissjóður leggi Íbúðalánasjóði til 35–42 milljarða kr. Hæstv. fjármálaráðherra gat ekki svarað því í gær, eða kærði sig ekki um það, hvort það væri til þess að það væri auðveldara að einkavæða Íbúðalánasjóð því að eiginfjárhlutfall sjóðsins fer þá upp í 8%. Það vildi svo til í gær að jafnframt var dreift svari með spurningu minni um hvað sveitarfélögin skulduðu Íbúðalánasjóði. Það eru 40 milljarðar kr. samtals. Málið skyldi þó ekki liggja þannig að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sé að biðja um þessa innspýtingu í Íbúðalánasjóð vegna þessarar skuldar? Við vitum að félagsmálakerfið sem þáverandi félagsmálaráðherra, 

Virðulegi forseti. Það er kannski rétt að súmmera aðeins upp þessa umræðu í dag. Það er rétt að koma því á framfæri varðandi þetta Árbótarmál að þingmenn Framsóknar í Norðausturkjördæmi komu þar hvergi nærri. Það voru einhverjir sem sátu nær hæstv. fjármálaráðherra. Þá komu fram hjá formanni fjárlaganefndar svo jákvæð teikn að ég var m.a.s. að verða smábjartsýnn á tímabili um að kreppan væri að hverfa, það væri hagvöxtur og minni verðbólga þrátt fyrir að spáin um hagvöxt hefði minnkað um þriðjung frá því fyrr í sumar. Sá hagvöxtur sem við ætlum að fara áfram á á næstu árum er drifinn áfram af einkaneyslu. Það hefur engin fjárfesting orðið sem skilar meiri arði í ríkissjóð, engin framleiðni - heldur ætlum við að halda áfram á einkaneyslu, þ.e. við ætlum að halda áfram á lántökum eins og við höfum stundað um 10 ára skeið. Og ekki gekk okkur sérlega vel með þá leið. Ég held að við ættum að fara að snúa af henni og velta fyrir okkur framleiðni. Ég ætla að koma aðeins inn á þá leið að við þurfum að framleiða m.a. matvæli og hætta að flytja þau inn. Bæði í þessari viku og þeirri síðustu hefur verið í fréttum að Bónus nokkur, stórvörumarkaður, flytur inn kjúkling frá Evrópusambandslandi, Danmörku, sem merktur er salmonellufrír, sem bannað er á Íslandi, og enginn veit hvort er með salmonellur í sér eður ei. Þótt allar líkur séu á að það sé a.m.k. 1% í því landi má samt halda því fram að kjúklingurinn sé salmonellufrír og setja hann á markað en á Íslandi skal allri slíkri vöru fargað. Síðast voru fréttir um það í morgun. Það þýðir að íslensk framleiðsla er auðvitað dýrari. Hún er líka heilnæmari og hún situr ekki við sama borð. Þetta er algjörlega óskiljanlegt. Við ætlum að ræða þetta í landbúnaðarnefnd á morgun og við þurfum að fá skýr svör við þessu. Ein leið til að auka hagvöxt í þessu landi er að framleiða 

Frú forseti. Ég þakka hv. formanni fjárlaganefndar fyrir svör og skýringar um fjárlagavinnuna. Staðreyndin er hins vegar sú að nýja hagvaxtarspáin er ekki ákveðin vonbrigði eins og hæstv. fjármálaráðherra segir, hún er grafalvarleg tíðindi, það er það sem hún er. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að hér hafa menn tekist á um það hvernig við ætlum að vinna okkur út úr krísunni og við í Sjálfstæðisflokknum höfum gagnrýnt ríkisstjórnina fyrir að hafa gengið allt of langt í því að hækka skatta vegna þess að það mundi slá á möguleika atvinnulífsins til að rétta úr kútnum, og heimilanna til að byrja að nýju að stunda einkaneyslu og vinna á skulda- og greiðsluvanda sínum. Allt er þetta staðfest í þeim tölum sem við erum að fá núna. Einkaneysla er minni en við gerðum ráð fyrir á þessu ári. Fjárfesting er einungis u.þ.b. 60% af því sem hún þarf að vera að lágmarki. Fjárfesting í þessu landi er komin niður undir þau mörk sem voru hér eftir seinni heimsstyrjöld, hefur ekki verið lægri síðan. Því er spáð að á næsta ári verði fjárfesting u.þ.b. jafnlág og hún hefur verið á líðandi ári. Hún hrundi auðvitað á árinu í fyrra.  
            

Gefið ræðumanni hljóð.

- þessir ágætu þingmenn geta þess vegna ekki verið þeir sem leggja grunn að lífskjarasókn til framtíðar vegna þess að þeir eru fastir í fortíðinni. 

Frú forseti. Hér féllu áðan óviðeigandi orð af hálfu hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar þar sem hann dylgjaði um starfslokasamning þann sem ég gerði við menntamálaráðuneytið þegar ég lauk störfum sem skólameistari Menntaskólans á Ísafirði 2006. Sá samningur var gerður að minni ósk og hann var gerður við menntamálaráðuneytið, við þáverandi hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, sem ég held að hv. þingmaður ætti að ræða þetta mál við þar sem hún var hið ábyrga stjórnvald varðandi þann starfslokasamning. Ég held, án þess að ég ætli að bera af henni sakir, vegna dylgjutónsins sem hefur gætt varðandi þennan starfslokasamning af hálfu sjálfstæðismanna í mörg undanfarin ár að það væri okkur öllum fyrir bestu, þinginu og Sjálfstæðisflokknum kannski ekki síst, að þessi starfslokasamningur yrði gerður opinber. Ég skora á hv. þingmann að óska eftir því að hann fái hann í hendur og taki þá þessa umræðu við flokkssystur sína, núverandi hv. þingmann og fyrrverandi hæstv. menntamálaráðherra Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur. Ég held að það væri líka fróðlegt að bera þann starfslokasamning 

Virðulegi forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hér var áðan um einhvern samning við Árbót í Norðausturkjördæmi og hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson las um upp úr Fréttablaðinu áðan, þeirrar umræðu sem var í gær um málið og síðan þeirrar umræðu sem nú er komin um að þingmenn Norðausturkjördæmis hafi beitt sér í málinu er ekki hægt að skilja þá umræðu öðruvísi en að um alla þingmenn kjördæmisins sé að ræða. Þess vegna vil ég taka skýrt fram fyrir mína hönd og annarra þingmanna Samfylkingarinnar í Norðausturkjördæmi að það sem sagt var frá í Fréttablaðinu í gær kom okkur jafnmikið á óvart og öllum öðrum. Við beittum okkur ekki fyrir þeirri lausn sem þar er sett fram. Við könnumst ekkert við það mál. Hins vegar könnumst við við það, og það er rétt, að þetta var einu sinni tekið upp á fundi allra þingmanna Norðausturkjördæmis sem erindi að norðan en ekkert um úrlausn eða hvað ætti að gera við það. Menn lýstu bara áhyggjum yfir að verið væri að loka þessu meðferðarheimili. Punktur. Vegna þess sem sagt var frá í Fréttablaðinu í gær, virðulegi forseti, um að þingmenn alls kjördæmisins hafi beitt sér fyrir því vil ég taka skýrt fram að við könnumst ekkert við það og tókum ekki þátt í því.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur var verulega misboðið hér við það sem hún kallaði dylgjur frá hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni sem eftir því sem ég gat heyrt talaði þó um skólameistara úti á landi. Það er greinilega eitthvað viðkvæmt. Ég vil gera athugasemd við það að hv. þingmaður sem ber sig aumlega við ásakanir um dylgjur komi sjálf, þegar hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir er fjarstödd vegna starfa á vegum þingsins erlendis og er ekki hér til að bera hönd fyrir höfuð sér, og dylgi um einhver meint samtöl og meint bréf, meinta samninga sem áttu að hafa verið gerðir í hennar embættistíð. Ég bið hv. þingmann um að taka þetta samtal við hv. þingmann þegar hún kemur til baka.

Hæstv. forseti. Það er athyglisverð umræða hér um dylgjur, um hvaða þingmenn séu að dylgja í garð hvaða þingmanna sem sumir eru fjarstaddir. Ég tel, frú forseti, ekki sæmandi fyrir Alþingi að menn komi upp í ræðustól í alheilögum vandlætingartón í öðru orðinu um að breyta þurfi vinnubrögðum á þinginu en dylgi svo í hinu orðinu um félaga sína sem ekki eru hér. Ég tel að hæstv. forseti ætti að beita sér fyrir því að kynna þessum hv. þingmönnum þá skýrslu sem þingmannanefndin skilaði í haust um m.a. bætta starfshætti í þinginu, kynna þeim hina sameiginlegu þingsályktunartillögu sem samþykkt var 63:0 vegna þess að hún er greinilega fallin ofan í skúffu og í gleymskunnar dá. Ég bið jafnframt hæstv. forseta um að hvetja menn til að tileinka sér í verki þau vinnubrögð sem þar er talað um, ekki bara flagga slíkum 

Frú forseti. Ég frábið mér ásakanir um að ég fari með dylgjur á hendur nafngreindum fjarstöddum þingmönnum. Ég er ekki upphafsmaður þess máls. Það var hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson sem vísaði í samninga sem ég taldi mig hafa ástæðu til að bregðast við. 

Fundarstjóri.  
            

Hæstv. forseti. Ég vil jafnframt beina þeirri ósk minni til hæstv. forseta að kynna skýrslu þingmannanefndarinnar sérstaklega fyrir hv. þm. Merði Árnasyni sem veitir ekki af að fá smáskólun í því hvernig siðaðir menn haga sér í pontu. Ég veit ekki betur en að ég hafi farið í sund í morgun, nýþvegin í framan, er algerlega stolt af því hvernig ég haga málflutningi mínum í þinginu og þarf ekki að skammast mín fyrir það. Hins vegar ætti hv. þm. Mörður Árnason að mínu viti, frú forseti, og hæstv. forseti kannski hjálpar honum við að læra það, að vita að menn eiga að sýna virðingu fyrir störfum hver annars. Menn eiga ekki að koma upp og ásaka menn um kjördæmapot eins og hv. þingmaður gerði undir liðnum um störf þingsins um athafnir hæstv. samgönguráðherra varðandi Landeyjahöfn. Hann kallaði það kjördæmapot. Ég skil ekki hvaðan sá málflutningur kom og ég held að sá ágæti þingmaður, sem jafnframt er formaður umhverfisnefndar, ætti að líta aðeins í eigin barm þegar hann talar um góða stjórnsýsluhætti, 

Forseti. Ég ætla ekki að deila við hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur um það hvort okkar sé hreinna í framan en hins vegar leiðrétta þann misskilning sem greinilega hefur læðst inn hjá þingmanninum að ég hafi sakað núverandi hæstv. samgönguráðherra um kjördæmapot vegna hugsanlegs flutnings Markarfljótsósa. Samgönguráðherrann er ekki í því kjördæmi þannig að hann væri þá að pota fyrir annað kjördæmi ef um það væri að ræða.  Ég gerði ekki annað en að ítreka að samkvæmt landslögum og ummælum samgönguráðherrans er ekki hægt að setja slíka framkvæmd í gang, ef af verður, nema að undangengnu umhverfismati. Það er ósköp einfalt og ég var að leiðrétta þær fréttir sem hafa borist af öðru 

Frú forseti, fundarstjóri. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um vörugjald af ökutækjum og eldsneyti, lögum um bifreiðagjald og lögum um olíugjald. Það er á þskj. 214, 197. mál þessa þings. Með frumvarpinu er lögð til kerfisbreyting í skattlagningu ökutækja og eldsneytis að því er varðar viðmið eða andlag skattlagningarinnar. Verði frumvarpið að lögum verður skattlagning ökutækja framvegis miðuð við koltvísýringslosun þeirra. Um er að ræða mikilvæga aðgerð til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum með því að gera íslenska bílaflotann umhverfisvænni, hvetja til notkunar ökutækja sem ekki ganga fyrir jarðefnaeldsneyti og undanskilja endurvinnanlega orkugjafa eldsneytisskattlagningu. Í frumvarpinu er í fyrsta lagi lagt til að í stað þess að vörugjald af ökutækjum taki mið af sprengirými aflvélar verði skattlagningin tengd beint við skráða koltvísýringslosun viðkomandi ökutækis, mælda í grömmum á hvern ekinn kílómetra. Þetta er orðið auðvelt í framkvæmd vegna þess að slíkar upplýsingar eru handhægar og aðgengilegar um allar nýrri bifreiðar. Tillögurnar gera þannig ráð fyrir að skattlagningin fari úr 0% fyrir ökutæki sem losa minna en 80 grömm af koltvísýringi á ekinn kílómetra og upp í 65% fyrir ökutæki sem losa meira en 250 grömm á ekinn kílómetra. Tillögurnar eru útfærðar þannig að tekjur ríkissjóðs haldast óbreyttar miðað við spár um meðaltalslosun ökutækja næstu ár. Jafnframt er lagt til að ökutæki sem knúin eru metani fái allt að 750 þús. kr. afslátt af vörugjöldum, þ.e. allar minni bifreiðar og ódýrari bifreiðar sem nota það eldsneyti verða þá í raun undanþegnar vörugjöldum en þau leggjast í einhverjum mæli á allra dýrustu tækin sem flutt eru inn og nota þann orkugjafa. Í öðru lagi er lagt til að bifreiðagjald af ökutækjum taki líka mið af skráðri koltvísýringslosun ökutækis, aftur mælda í grömmum á hvern ekinn kílómetra, og að gjaldið verði 120 kr. fyrir hvert gramm af koltvísýringslosun umfram 80 grömm en þó þannig að lágmarksgjald sé ætíð 5 þús. kr. Lagt er til að ökutæki sem knúin eru metani greiði sama lágmarksgjald og þær bifreiðar sem eru í 80 gramma flokknum og þar undir. Breyting á bifreiðagjaldinu samkvæmt þessu frumvarpi felur í sér að tekjur ríkissjóðs af þeim gjaldstofni gætu hækkað um 200 millj. kr. milli ára miðað við það sem óbreytt gjald hefði skilað. Það er í góðum takti við forsendur í tekjuáætlun fjárlagafrumvarps fyrir árið 2011. Þá er í frumvarpinu einnig að finna tillögur um að endurnýjanleg íblöndunarefni af lífrænum uppruna sem blandað er við gjaldskylt eldsneyti verði undanþegin skattlagningu en svo er ekki í dag. Þetta ætti að geta hraðað þeirri þróun að menn nýti þá möguleika sem eru til íblöndunar á efnum af lífrænum uppruna. Áhugasamir aðilar um þróun á því sviði hafa bent á að það hamli henni að skattalega hafi ekki verið gerður greinarmunur þar á fram að þessu. Í frumvarpinu eru auk þessara nokkrar minni háttar breytingar sem skipta minna máli í þessu sambandi og snúa fyrst og fremst að aðlögun laganna að ofangreindu. Á undanförnum dögum hefur umræðan snúist um hvort þetta frumvarp hafi sérstaklega íþyngjandi áhrif á landsbyggðina eða strjálbýlið umfram bifreiðarekstur annars staðar í landinu. Um það vil ég í fyrsta lagi segja að breytingarnar eru að sjálfsögðu hlutlausar í þeim skilningi að þær hafa hverfandi áhrif á rekstrarkostnað núverandi bílaflota eins og hann er samansettur. Það er eingöngu bifreiðagjaldsþátturinn sem þar kemur við sögu og vegur ekki þungt. Vissulega dregur þetta upp annað landslag þegar að því kemur að menn endurnýja bílaflotann og flytja hann inn í landið, enda er megintilgangurinn að hvetja til þess að endurnýjun í bílaflota landsmanna verði sem mest á umhverfisforsendum. Þetta ætti því beinlínis að ryðja brautina fyrir umhverfisvæna orkugjafa og sparneytna bíla eftir því sem kostur er. Allir standa að sjálfsögðu jafnt að vígi í þeim skilningi að menn geta tekið ákvarðanir í ljósi þess skattumhverfis sem hér verður. Vissulega er þó rétt að telji menn sig aðstæðnanna vegna þurfa að kaupa mjög stóra og eyðslufreka bíla er þetta íþyngjandi gagnvart því. Þá er að mörgu að hyggja, þar á meðal og ekki síst því að valkostirnir verða miklu fleiri en áður, þegar keyptir eru sparneytnir bílar jafnvel þótt þeir séu býsna stórir og öflugir. Loksins er þróunin sem bifreiðaframleiðendur, kannski sérstaklega annars staðar en í Bandaríkjunum, hafa lagt mikið í á undangengnum árum farin að skila sér í því að í boði eru öflug sparneytin tæki. Það hefur t.d. þau áhrif að margir meðalstórir bílar, fjórhjóladrifsbílar, jeppar og jepplingar, lækka í verði. Það gildir um mörg þau ökutæki sem eru nú með 30% skattlagningu, þau lækka, margir bílar í þeim flokki lækka um 5%. Stór hluti þeirra bifreiða sem nú eru með 45% skattlagningu lækkar, mjög margir meðalstórir jeppar lækka um 10%. Má nefna gagnmerk ökutæki eins og Kia Sorrento og Hondu CR, Volvo XC60, Huyndai Santa Fe, Lexus og Land Rover Freelander. Ekki er síst ánægjulegt að rifja upp kynni við gamla góða Land Roverinn. Annars ætla ég nú ekki að fara að auglýsa einstakar bílategundir en þetta er bara nefnt til dæmis um að menn standa frammi fyrir fjölmörgum valkostum, í hverjum eru alveg eins möguleikar á því að endurnýja meðalstór ökutæki, þar með talin fjórhjóladrifin og þar með talda jeppa sem henta ágætlega til aksturs á vegum við vetraraðstæður. Hægt verður að fá bíl þar sem lækkun hefur orðið en ekki hækkun. Í þriðja lagi stendur auðvitað stór hluti ökutækjaflotans í stað. Mjög margir meðalstórir og stærri meðalstórir bílar koma út úr þessu á sléttu. Það eru fyrst og fremst nokkrar mjög stórar tegundir og eyðslufrekar, eða öllu heldur sem losa mikið, sem taka á sig hækkun. Auðvitað verður ekki bæði sleppt og haldið. Ef við ætlum að þróa bílaflotann okkar í þessa átt og beita til þess skattalegum hvötum af þessu tagi hefur það áhrif. Öðruvísi er það ekki hægt. Ég minni á að þegar breytingar voru gerðar á bæði olíugjaldi og þungaskatti á miðju ári 2009 var reynt að mæta hagsmunum landsbyggðarinnar sérstaklega. Munurinn á milli skattlagningar á almenna flotanum og þessum stóru tækjum var aukinn gagngert til þess m.a. að koma í veg fyrir að þær hækkanir sem þá voru á bensín- og olíugjöldum og þungaskatti bitnuðu á flutningskostnaði langra flutningaleiða. Önnur lönd þar sem er strjálbýli, ekki síður en hér á landi, hafa farið þessar leiðir og mér telst svo til að líklega 17 af um það bil 25 Vestur-Evrópulöndum hafi tekið upp skattlagningu sem með einhverjum hætti tekur mið af koltvísýringslosun ökutækis. Aðferðirnar eru vissulega dálítið mismunandi og kannski ekki auðveldar til samanburðar en með einum eða öðrum hætti á þetta það allt sammerkt að losun koldíoxíðs eða gróðurhúsalofttegunda er tekin sem einhvers konar andlag skattlagningar. Það má t.d. vísa bæði til Finnlands og Noregs í þeim efnum, þar hafa menn farið svipaðar leiðir og við ætlum að fara þannig að við erum ekki að finna upp hjólið. Þetta er að sjálfsögðu veigamikill liður í því að framfylgja og hrinda í framkvæmd breytingum sem við þurfum að ráðast í á ýmsum sviðum ef við ætlum okkur að mæta þeim metnaðarfullu markmiðum um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda sem við höfum lofast til að gera, samanber áætlun þar um. Það má segja að hér sjái stað eins af fyrstu stóru skrefunum í því að gera þær breytingar, t.d. í skattalegum efnum, sem eru nauðsynlegar að þessu leyti. Nema hvað við göngum mjög langt í því í raun og veru að hvetja til þess að umferðin þróist yfir í vistvæna orkugjafa með algeru skattfrelsi á slíkri umferð að heita má, þ.e. hún er undanþegin með öllu þeim tekjustofnum sem almennt standa undir kostnaði við umferðina, vegakerfið og uppbyggingu þess o.s.frv. Að sjálfsögðu er okkur öllum ljóst að til lengri tíma litið mun sú þróun ekki geta gengið óheft eða óbreytt. Smátt og smátt verður sá vaxandi hluti umferðarinnar sem vonandi nýtir sér á komandi árum umhverfisvæna orkugjafa að leggja eitthvað af mörkum til uppbyggingar samgöngukerfisins. En á meðan við hrindum þeirri þróun af stað og komum henni vel á veg er tvímælalaust réttlætanlegt og nauðsynlegt að stuðla að henni með þessum hætti. Þegar batnandi tímar fara í hönd og endurnýjun bifreiðaflotans fer af stað í auknum mæli á nýjan leik er mjög mikilvægt að þetta umhverfi liggi fyrir, menn viti að hverju þeir ganga og þróuninni sé stýrt eftir því sem kostur er í þessa átt. Ég vil svo nefna varðandi þann bifreiðaflota sem til staðar er í landinu að meira er í vændum í þeim efnum. Ég vonast sömuleiðis til að geta kynnt skref sem gengur í sömu átt í frumvarpi sem kemur inn á borð þingmanna innan fárra daga og tengist möguleikum á að breyta að hluta til núverandi bílaflota í umhverfisvæna orkugjafa. Að þessu sögðu, frú forseti, legg ég til að mál þetta gangi til 2. umr. og hv. efnahags- og skattanefndar ef ég veit rétt. Ég held að það hljóti að eiga að lenda þar, blessað málið.

Frú forseti. Ég fagna mjög þessari áherslubreytingu á skattlagningu bifreiðanotkunar. Ég held að það sé mjög brýnt að við drögum úr losun gróðurhúsalofttegunda af bílaflotanum og löngu orðið tímabært að við stígum skref eins og þessi í þeim efnum. Ég er þó með spurningar hvað þetta varðar sem eiginlega lúta að því hvort ekki væri rétt að stíga lengra. Þá er ég kannski einkum og sér í lagi að hugsa um niðurfellingu að nokkru leyti á vörugjöldum af t.d. metangasbifreiðum en þar er þak á niðurfellingunni 750 þús. kr. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig var sú tala fengin? Með því að hafa þá tölu hærri mundi það ekki hvetja til enn frekari notkunar á metangasi á Íslandi þar sem stærri bílar fengju meiri afslátt? Til dæmis ef við ykjum þetta þak um helming væru það ekki verulega góð kaup að kaupa þá frekar stóra metangasdrifna bifreið en ekki? Kemur til greina að hækka þetta þak þannig að við tökum inn stærri metangasdrifna bíla? Og þá er spurning í framhaldi af þessari: Af hverju var 750 þús. kr. þakið valið? Hvaða rök búa að baki því?

Frú forseti. Þetta er að sjálfsögðu ekki nein heilög tala eða nákvæm vísindi á bak við hana en í grunninn, ef ég veit rökin rétt, er það í fyrsta lagi þannig að þetta nægir öllum ódýrari og meðaldýrum bílum. Það eru fyrst og fremst mjög stór ökutæki sem þetta mundi þá hafa áhrif á. Það er líka rétt að hafa í huga að metanbílarnir nota gjarnan annað eldsneyti með, þeir eru flestir byggðir þannig að þeir eru ræstir á bensíni eða öðrum orkugjafa og nota það jöfnum höndum. Það er kannski að einhverju leyti sjónarmið að setja því skorður hversu langt er gengið í þessa átt. Í þriðja lagi er ekkert launungarmál að menn horfa svolítið á flotann sem er til staðar í landinu. Menn hafa reynt að taka visst mið af því þegar þetta er útfært hver áhrifin af þessum skattalegu aðgerðum eru gagnvart innflutningi nýrra bíla versus sá floti sem er til staðar í landinu, þar á meðal í því samhengi að við viljum gjarnan að sú þróun fari af stað að honum verði breytt í einhverjum mæli yfir í það að vera knúinn umhverfisvænum orkugjöfum. Loks er það þannig að það er fullt samkomulag um það milli fjármálaráðuneytisins og umhverfisráðuneytis og iðnaðarráðuneytis þess vegna að ætlunin með þessum breytingum er ekki að ákveða það fyrir fram eða stýra því sérstaklega hvaða tegundir umhverfisvænna orkugjafa þróunin mun innleiða. Á þessu stigi málsins a.m.k. ber ekki að skilja það svo að þessar ívilnanir eða þetta þak á metan hafi nokkuð með það að gera hvort þróunin sé líkleg til að verða eða eigi að verða yfir í raforku eða rafknúna bíla, metanbíla eða vetnisbíla þess vegna eða hvað það er. Eins og ég skil þetta er vilji allra að það sé haft sem hlutlausast og almennt sé hvatt til þess að þróunin sé í þessa átt og 

Frú forseti. Ég tek undir þau orð hæstv. ráðherra að það er full ástæða til að vera ekki að beina þróuninni að ofan í einhverja eina ákveðna átt hvað varðar umhverfisvæna orkugjafa, heldur leyfa þróuninni að gerast. Það er náttúrlega talsvert að gerast í metangasi og sérstaklega í framleiðslu á metangasi á innlendum vettvangi þannig að það er kannski svolítið nærtækt að spyrja sérstaklega út í það en afsláttur á vörugjöldum gildir náttúrlega líka um rafknúnar bifreiðar og vetnisknúnar. Ástæðan fyrir því að ég er að velta þessu fyrir mér með stærri bílana sem geta verið metandrifnir líka er sú að náttúrufarið hér á landi er auðvitað þannig að við erum svolítið drifin í það að þurfa að kaupa stóra bíla, sérstaklega á landsbyggðinni. Ég held að það ætti að vera sjónarmið sem nefndin ætti að taka til umfjöllunar að reyna að búa svo um hnútana að frumvarpið hvetji til og gefi tilefni til metanvæðingar á landsbyggðinni þar sem 

Frú forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að þróunin yfir í metan sem orkugjafa er mjög spennandi fyrir okkur. Þar getum við verið sjálfum okkur næg um eldsneyti í þó nokkrum mæli og erum það nú þegar. Ef ég man rétt dugar framleiðslan í Reykjavík, hvað heitir hann nú staðurinn við Gufunes, nei, Álfsnes, fyrir 4 þúsund bíla flota eða eitthvað svoleiðis. Ég held að ég hafi einhvern tímann heyrt þá tölu. Akureyringar eru að fara af stað og olíufélögin eru að taka við sér með dreifingarstöðvar. Það er auðvitað mjög mikilvægt að skapa eftirspurnina, að stækka flotann sem aftur verður undirstaðan fyrir fleiri dreifistöðvar o.s.frv. Að sjálfsögðu eru möguleikar landsbyggðarinnar þarna til staðar. Jafnvel gætu bændur framleitt sitt eigið metangas í verulegum mæli úr haughúsum og þess vegna notað stærri bíla. Mér finnst alveg rök fyrir því að skoða það allt. Sem stendur er sá floti náttúrlega að langmestu leyti knúinn með dísli. Ef menn vilja sérstaklega taka tillit til þess held ég að menn ættu að hafa aðeins sjónir á hlutföllunum milli verðlagningar í bensíngjaldi 

Virðulegi forseti. Það er í mörg horn að líta í þessu máli. Ég held að það sé kannski ekki alveg hægt að afgreiða þetta án þess að fara vel yfir hvaða áhrif þetta hefur. Eins og hæstv. fjármálaráðherra þekkir betur en flestir er landið stórt og veður eru með ýmsu móti. Þrátt fyrir að við höfum haft þá stefnu lengi að skattleggja miklu meira stærri og orkufrekari ökutæki og ágæt sátt verið um það er það samt svo, og hæstv. ráðherra þekkir það vel, að m.a. af öryggisástæðum hafa menn verið að nota stærri bíla og oft hefur munað litlu að illa færi ef menn hefðu ekki verið á ekki öruggum ökutækjum. Ég ætlaði hins vegar ekki að ræða það núna, við höfum nægan tíma til að fara yfir þetta mál. Ég tek undir það að markmiðin eru í grunninn góð með frumvarpinu en ég vil spyrja hæstv. ráðherra út í athugasemdir sem Samtök fatlaðra hafa komið með í sambandi við staflið m í 2. gr. frumvarpsins sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Bifreiðar í eigu ríkis, sveitarfélaga eða stofnana á þeirra vegum eða fatlaðra sem eru sérstaklega búnar til flutnings á fötluðum, þ.m.t. búnar hjólastólalyftu, og samþykktar af Sjúkratryggingum Íslands.“ Samtökin hafa miklar áhyggjur af því hvaða áhrif þetta muni hafa fyrir fatlaða sem eiga bíl og þetta muni stórauka kostnaðinn fyrir þá ef þetta fer óbreytt í gegnum þingið eins og þetta er núna. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra hvað honum finnist um 

Frú forseti. Nú verð ég bara að viðurkenna að ég hef ekki haft tíma til að skoða það sérstaklega. Ég verð bara að játa það að ég hef ekki forsendur til þess að meta hvort það sé ástæða til að óttast að þetta verði sérstaklega íþyngjandi fyrir þá, væntanlega vegna þess að sérútbúnir bílar væru stærri og eyðslufrekari eða losuðu meira. Að öðru leyti ætti það ekki að hafa áhrif. Þetta hefur engin áhrif á það fyrirkomulag sem í gildi er varðandi styrkina sem menn fá til að endurnýja sína bíla o.s.frv. Þetta er þá bara spurning um hvort breytingin er hlutlaus eða ekki hlutlaus að breyttu breytanda gagnvart þeim sem í hlut eiga. Sé það svo að þetta mundi leiða til einhverrar sérstakrar íþyngingar vegna samsetningar þess bílaflota sem fatlaðir þurfa að nota, sérútbúinna og þá kannski stærri bíla, treysti ég hv. þingnefnd til að skoða það. Ég hef ekki forsendur til að meta það á þessu stigi. Auðvitað eru mjög margir að velta fyrir sér sinni útkomu úr þessum breytingum. Það gildir um landsbyggðina eða bændur, það gildir um þá sem hafa rekið bílaleigur, það gildir sjálfsagt um hópa eins og þessa, en það er náttúrlega erfitt að mæta því þannig að þetta hafi engin áhrif gagnvart einum eða neinum, enda mundu menn þá væntanlega missa marks með breytingarnar í heild sinni. Þetta er að mínu mati minni breyting en menn halda í byrjun, sérstaklega ef litið er aðeins lengra aftur í tímann og skoðað hvernig þessi gjaldflokkun var hér aðeins lengra til baka, þetta mjög óveruleg breyting miðað við það sem þá var við lýði um langt, langt árabil. Því var nokkuð breytt eins og kunnugt er og kannski höfum við síðustu árin einmitt ekki gert það sem almennt er þróunin, að hafa nægilegan skattalegan mun á milli sparneytinna og minna sparneytinna bíla. 

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst nefna að það er ekkert ódýrt við það að eiga bíl, það er dýrt, það er bara spurning hversu dýrt. Ef einstaklingar eiga stóra bíla sem þeir þurfa á að halda einhverra hluta vegna kemur það svo sannarlega við budduna, ekki bara í innkaupsverðinu heldur líka í eldsneyti, tryggingum, bifreiðagjöldum og öðru slíku. Ég á hins vegar mjög lítinn bíl þannig að þetta snýr ekki að mér en það er auðvitað fullkomið aukaatriði. Ég held hins vegar að við verðum að tala um þá hluti eins og þeir eru að það er dýrt að eiga bíl á Íslandi. Ég met það svo, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra taki vel í þau málefnalegu sjónarmið sem komu frá Sjálfsbjörg. Ég treysti því að vilji sé fyrir því að skoða þetta vel í hv. þingnefnd þannig að við förum ekki að setja sérstakar álögur á það fólk sem sannarlega þarf ekki á því að halda. Ég mun beita mér fyrir því eins mikið og ég get að komið verði 

Frú forseti. Það fer nú eftir því hvernig á það er litið að það sé ekkert ódýrt við það að eiga bíl. Auðvitað kostar það alltaf sitt. Má ég þá leyfa mér að minna á að það er náttúrlega ótrúleg breyting sem orðin er á fáum árum á akkúrat þessum þætti, hvað í boði eru núna miklu, miklu sparneytnari bílar sem skila sama afli og eru nákvæmlega jafngóðir til aksturs og aðrir og kannski helmingi eyðslufrekari bílar voru fyrir nokkrum árum. Ef við tökum bara eyðsluna á mörgum nýjustu og sparneytnustu dísilbílunum sem fara kannski niður í 5 lítra á hundraðið og berum þá saman við bíla af svipaðri stærð sem fyrir ekkert mörgum árum eyddu að meðaltali 10 lítrum. Það munar nú um minna en þetta, bæði í kostnaði og auðvitað í umhverfisáhrifum. Ætli það sé ekki þannig að það kosti um eða jafnvel innan við helming að fylla á metantank sama orkumagn og af bensíni?

Það kostar að breyta bílnum.

Já, ef menn kaupa inn nýja metanbíla er þetta staðan 

Frú forseti. Það frumvarp sem við ræðum hér um koldíoxíðlosun bifreiða og aðgerðir til að minnka hana er alls góðs vert að því gefnu að kenningin um hitun jarðar sé rétt og við verðum víst að treysta því. Mig langar til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra um áhrif þessa frumvarps á verð notaðra bifreiða. Ég hef grun um að margar stærri bifreiðar sem við eigum í flotanum og eyða miklu muni hrynja í verði og auka enn frekar á vandamál þeirra heimila sem hafa tekið lán til að kaupa þær bifreiðar og eru í vandræðum með afborganir. Nú er það svo að öldrun bifreiðaflotans er þekkt, það er eiginlega sáralítið flutt inn nema til bílaleigufyrirtækja. Einstaklingar flytja varla inn bifreiðar. Spurningin er sú hvort ráðuneytinu hafi dottið í hug að lækka jafnvel vörugjald almennt til að minnka þann þröskuld sem er inn í landið við að flytja inn bifreiðar sem menga miklu minna. Það er staðreynd, eins og hæstv. ráðherra nefndi áðan, að það hefur orðið mikil þróun. Sá gamli bílafloti sem við sitjum uppi með vegna þessa þröskuldar við innflutning er bæði óhagkvæmur og dýr í rekstri, kostar mikið viðhald og mengar óhemjumikið. Ég tel að vegna þess að svo lítið er flutt inn og ríkissjóður hefur hvort sem er engar tekjur af því, væri ráð að boða það núna að vörugjöld yrðu lækkuð t.d. um 10% á ári þangað til þau hyrfu eftir 10 ár og kostnaðurinn eða tekjufall ríkissjóðs yrði flutt yfir á bensínverðið og olíuverðið. Í staðinn fyrir að hafa einhver sérstök skilyrði fyrir metanbifreiðar mætti niðurgreiða metan svo og lífdísil sem líka hefur sömu áhrif.

Frú forseti. Ég tel að í raun og veru sé þetta meira og minna allt innifalið í þessu frumvarpi sem hv. þingmaður spyr um og nefnir auðvitað réttilega. Hann telur frumvarpið alls góðs maklegt að því tilskildu að kenningin um gróðurhúsaáhrifin sé rétt, sem ég held nú að sé og held að sé að verða svo yfirgnæfandi sannað að lítið þýði að þræta um það lengur. Ekki þarf annað en hoppa yfir til Grænlands til að sjá alveg stórfelldar breytingar sem hlýnun jarðar hefur í för með sér þar. Varðandi núverandi flota hefur þetta í sjálfu sér ekki áhrif á hann nema í þeim takmarkaða mæli sem nemur bifreiðagjöldunum árlega. Þegar kemur að því að endurnýjun vex í bílaflotanum hefur það vissulega áhrif á söluverð þeirra bíla sem fyrir eru, það er öllum ljóst. Hér er verið að lækka þröskuldinn og auðvelda endurnýjun bílaflotans í sparneytnari og umhverfisvænni átt. Það er ekkert launungarmál að í þessu er fólgin stýring í þá veru, enda er það meginmarkmiðið að bifreiðaflotinn endurnýist í rétta átt út frá umhverfislegum sjónarmiðum. Ég held að það þurfi varla frekari hvata varðandi t.d. metanið en þann að það er undanþegið skattlagningu. Íblöndunarefnin verða það sömuleiðis með þessu frumvarpi, þannig að ef menn blanda 10–15% í dísil af lífrænu eldsneyti er sá hlutinn undanþeginn skattlagningu. Það hefur ekki verið svo eins og ég fór yfir í framsögu minni. Í frumvarpinu er verið að reyna að ná utan um þessa hluti meira og minna í heild sinni, að ég tel, sem hv. þingmaður ræddi hér.

Frú forseti. Verð notaðra bifreiða fer töluvert mikið eftir því verði sem þær mundu kosta nýjar á götuna. Ef við ætlum að hækka skattlagningu í hæsta flokknum úr 45 upp í 65, sem þýðir að þær verða miklu dýrari í innflutningi en jafnframt óhagkvæmari í rekstri, þá er spurning hvaða áhrif það hefur á markaðinn til hækkunar eða lækkunar. Ég var einmitt að spyrja um hvort ráðuneytið hefði kannað hvaða áhrif þetta hefði á markaðinn. Varðandi metan og bíódísil er gert ráð fyrir því hér að hafa 750 þús. kr. mörk. Þau mörk væru óþörf ef metanið yrði hreinlega niðurgreitt á móti og bíódísillinn sömuleiðis. Ef talið er að það sé svo mikið atriði að ná niður koldíoxíðmengun held ég að það yrði skynsamlegra en að vera með einhver mörk sem enginn getur rökstutt eitt eða neitt.

Frú forseti. Varðandi notaða flotann, annaðhvort misskil ég eitthvað eða ég ímynda mér að þetta komi þannig út að einmitt þeir bílar sem hækka í innkaupum vegna breytinganna ættu þá að halda betur uppi verði sambærilegra notaðra bíla sem eru í landinu, þannig að þeir sem eiga stærri bílana í dag ættu ekki að þurfa að kvíða því. Það eru frekar hinir, sem eiga minni eða meðalstóra bíla og lenda í samkeppni við það að innflutningur á slíkum bílum sem losa minna er nú gerður ódýrari, sem ættu að hafa áhyggjur af verði síns bílaflota. Ég held reyndar að þær áhyggjur séu óþarfar að verulegu leyti einfaldlega vegna þess að það stórdró úr bílainnflutningi hér og hann hefur haldist svo lítill í tvö ár að það ætti ekki að vera ástæða til að ætla að það verði erfitt að fá sanngjarnt verð fyrir þann notaða bílaflota sem til staðar er í landinu. Varðandi skattalegu skýringuna þá kemur hún úr báðum áttum. Það er bæði verið að gera þessa bíla ódýrari í innkaupum og að hluta til 

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl. og lögum um bifreiðagjald. Ég lýsi í fyrsta lagi yfir stuðningi mínum við það og þá stefnumörkun sem ríkisstjórnin hefur boðað til að minnka útblástur og mengun af bílaflota landsmanna. Það er göfugt markmið en það er spurning hvaða leiðir við viljum fara að því. Þetta frumvarp leggur til, verði það að lögum, að vörugjöld af þeim bílum sem eyða meiru en minni bílar muni hækka en aftur á móti muni vörugjöld lækka á smábílum. Nú er það svo eins og fram hefur komið í þessari umræðu að við búum á Íslandi en ekki í Mið-Evrópu og hér eru veður válynd. Við búum í dreifbýlu landi og hæstv. fjármálaráðherra ætti að vera kunnugt að á mörgum stöðum er nauðsynlegt fyrir fólk að vera á vel búnum bílum öryggisins vegna og jafnvel vinnutengt líka til að komast á milli staða. Gallarnir við þetta frumvarp eru að vel búnir bílar, svo sem Toyota RAV4 jepplingur eða bara Subaru Legacy, sá ágæti bíll, munu hækka verulega í verði verði frumvarpið að lögum. Áhrif þess bitna væntanlega einkum á því fólki sem býr í hinum dreifðari byggðum. Það er fólk í Suðurkjördæmi, Norðausturkjördæmi og Norðvesturkjördæmi, fólk sem getur ekki notað almenningssamgöngur til að stunda vinnu heldur þarf á bifreiðum sem þessum að halda. Nú væri ágætt að heyra frá hæstv. ráðherra hvort hann hafi hugmynd um eða geti veitt upplýsingar um hvort þetta atriði hafi komið upp í ráðuneytinu í þeirri frumvarpssmíð sem hann kynnir núna. Mér finnst með öllu óásættanlegt að þriðjungur landsmanna, fólk sem kýs að búa fyrir utan suðvesturhorn landsins, skuli lenda í því að tilfærslur á kostnaðaraukanum bitni sérstaklega á honum. Ákveðnar tilfærslur eru innan kerfisins og ef þetta verður samþykkt og gert að lögum er þetta sérstakur landsbyggðarskattur. Til framtíðar litið ræðum við um að verð á fjórhjóladrifsbílum, jepplingum, jeppum og fólksbílum, hækki og mun það þýða að fólk, sérstaklega á landsbyggðinni, þurfi að verja meiri fjármunum til að endurnýja bíla sína en fólk sem býr á suðvesturhorni landsins og getur notað litla sparneytna bíla til að komast á milli staða. Mér finnst að við þurfum að huga að jafnræði í þessum málum. Ég vil endurtaka spurningu mína til hæstv. ráðherra: Hafa menn ekki skoðað hvort hægt sé með einhverjum öðrum hætti að bæta þriðjungi landsmanna það upp, ef þetta frumvarp verður að lögum, að hann þurfi að greiða hærra verð í þessu formi fyrir bíla sína en efni standa nú til? Við fengum Bílgreinasambandið á fund í efnahags- og skattanefnd á dögunum og mig minnir, ég segi það nú án allrar ábyrgðar, að þar hafi komið fram að hlutfall fjórhjóladrifsbíla, sem sagt jepplinga og þar upp úr, sé um 50% á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu um 40%. Hér er verulegur munur á samsetningu bílaflotans og er það því til rökstuðnings að þetta frumvarp lendi miklu harðar og verr á íbúum landsbyggðarinnar en íbúum á suðvesturhorni landsins. Þetta mál verður tekið fyrir í efnahags- og skattanefnd í framhaldinu og ég vonast til að fulltrúar allra flokka horfi til þessara sjónarmiða. Ég er ekki að tala fyrir neinum sérhagsmunum, ég er að tala fyrir hagsmunum þriðjungs þjóðarinnar. Mér finnst ekkert réttlæti í því að þriðjungur þjóðarinnar sökum aðstæðna skuli með þessu frumvarpi neyðast til að eyða miklu hærri fjárhæð en fólk á suðvesturhorni landsins til að fjárfesta í bifreiðum. Við skulum setja þetta í annað og víðara samhengi vegna þess að ég tel að við þurfum að horfa vítt yfir sviðið. Hver er aðstaða fólks á landsbyggðinni þegar kemur að grundvallarþáttum eins og bifreiðum? Tökum annað dæmi: Húshitun. Nú hefur ríkisstjórnin boðað að minnka eigi niðurgreiðslur á húshitunarkostnaði á landsbyggðinni. Venjulegt heimili á landsbyggðinni borgar nú um 450 þús. kr. á ári í húshitun hafi það ekki aðgang að heitu vatni. Við erum að tala um 13.000 heimili þar sem 36.000 manns búa. Á svæði Orkuveitu Reykjavíkur er reikningurinn vegna húshitunar rúmar 200 þús. kr. Það er sem sagt tvisvar sinnum dýrara að greiða reikninga vegna húshitunar á landsbyggðinni en á suðvesturhorni landsins. Halda menn virkilega að menn sættu sig við það á höfuðborgarsvæðinu að heimili í Árbæ greiddi 450 þús. kr. til að hita upp hús sitt þegar heimili í Breiðholti þyrfti einungis að borga 230–240 þús. kr.? Ég held ekki. Við búum á tímum þar sem við þurfum að hugsa hlutina upp á nýtt. Við viljum væntanlega, sama hvar í flokki við stöndum, veita fólki jöfn tækifæri óháð búsetu. Það er ekki gert með þessu frumvarpi, það er verið að auka á misvægið. Eðli málsins samkvæmt, þegar mikil ófærð er og erfiðar samgöngur vítt og breitt um landið, verða stærri bílar miklu dýrari í notkun fyrir utan að eyða meiru. Hvað er ríkisstjórnin að leggja til með fjárlagafrumvarpinu og frumvarpinu sem hún flutti í fyrra? Jú, hækkun á verði á eldsneyti. Það þýðir einfaldlega fyrir hinar dreifðu byggðir að reikningur heimilanna vegna kaupa á bensíni og dísilolíu hækkar stórlega á milli ára, sem er enn ein mismununin vegna þess sem ég benti á áðan að fólk á þessum svæðum hefur ekki aðgang að almenningssamgöngum eins og fólk á suðvesturhorni landsins. Hvar er þá jafnræðið, frú forseti? Við skulum ræða annan þátt sem er flutningskostnaður sem hefur hækkað markvisst ár eftir ár. Nú er svo komið að ætli fólk austur á landi að kaupa sér ísskáp þá kostar eiginlega meira að ferja ísskápinn austur en kaupa hann. Við erum enn á leiðinni í öfuga átt, allir þessir kostnaðarliðir eru að hækka. Þeir hækka og hækka og hækka. Þeir lenda í vísitölunni og hækka þar með lánin. Við erum því endalaust að elta skottið á okkur hvað þetta varðar. Hlutfallslega koma þessar breytingar miklu verr út fyrir hinar dreifðu byggðir en höfuðborgarsvæðið. Það er þess vegna eðlileg spurning til hæstv. ráðherra hvort hann hafi á einhverju stigi málsins leitt hugann að því að nauðsynlegt væri að taka tillit til landsbyggðarinnar í því frumvarpi sem við ræðum. Nú er hægt að fara fleiri en eina leið til að minnka útblástur. Í þeim löndum sem við berum okkur saman við eða viljum gera, til að mynda önnur norræn ríki og lönd víðs vegar í Evrópu, hafa þau lönd farið þá leið að skattleggja dísilolíu minna en bensín. Í fyrsta lagi er það gert vegna þess að dísilknúnir bílar eyða vanalega minna en bensínknúnir og síðan er dísilolían umhverfisvænni en bensínið. Það er tvöfaldur ávinningur sem því fylgir. Það væri hægt að minnka útblástur með því að breyta skatthlutföllunum þannig að dísilolían yrði hagkvæmari í innkaupum en bensínið. Nú er þetta að jafnaði á pari. Ef menn færu út í þá breytingu mundi kaupmynstur landans breytast og menn mundu frekar kaupa dísilknúna bíla en bensínknúna. Vægi slíkrar breytingar mundi ekki mismuna eins landsbyggðinni og höfuðborgarsvæðinu. Önnur spurning mín til hæstv. ráðherra er því hvort menn hafi skoðað að fara þá leið. Í umræðum í nefndinni var sumum nefndarmönnum gjarnt að minnast á að nú væri dálítið mikið af Range Roverum sem keyrðu um götur höfuðborgarsvæðisins og hvort það væri stefna okkar sem töluðum fyrir þessum sjónarmiðum að ekki mætti hækka gjöld á þá. Við erum ekki að tala um að fólk á landsbyggðinni aki um á Range Roverum. Þetta eru ekki útrásarvíkingar. Það fólk sem býr í hinum dreifðu byggðum eru bændur sem stunda landbúnað og þeim dugar einfaldlega ekki að vera á litlum Toyota Yaris-bílum nema rétt yfir sumarmánuðina. Reyndar efast ég orðið um að þeir smábílar henti vel til þess að keyra dreifbýlisvegina. Viðhald á þeim vegum  Í fyrirspurn minni til hæstv. samgönguráðherra í gær, þegar ég innti hann eftir þjónustu Vegagerðarinnar yfir vetrarmánuði er snertir snjómokstur, kom fram að ekki ætti að skera enn frekar þar niður, sem er fagnaðarefni, en hins vegar er 7,7% aðhaldskrafa á þeim lið sem er viðhald á vegum yfir sumar sem vetur. Þar af leiðandi verður enn harkalegri niðurskurður á viðhaldi vega, t.d. á sumrin, og er nú ástandið erfitt nú þegar. Ég sé það einfaldlega ekki ganga upp, frú forseti, að bændur til sveita og fólk í dreifbýli keyri um sveitir landsins í framtíðinni á þessum pínulitlu bílum eins og ástand vega er. Menn þurfa einfaldlega að vera á vel búnum og öruggum bílum, svo ekki sé talað um öryggisþáttinn í því máli, að stærri vel búnir bílar eru öruggari en smábílar. Það gerist víst enn og mun gerast um alla framtíð að slys verða, kannski sérstaklega þegar ástand og viðhald þjóðveganna er orðið eins slæmt og raun ber vitni, og er þá betra fyrir fólk að vera frekar á traustari bílum en smærri. Heilt yfir, frú forseti, vil ég lýsa yfir stuðningi við megintilganginn með frumvarpinu, að minnka útblástur, og við í Framsóknarflokknum tökum heilshugar undir það. Ég get hins vegar ekki fallist á að auka á mismun í samfélaginu er varðar búsetuskilyrði fólks ofan á allt annað sem ég hef nefnt hér að framan. Það er einfaldlega ekki mönnum bjóðandi. Hæstv. fjármálaráðherra ætti að hafa ágætan skilning á aðstæðum til sveita og þeim kjördæmum sem hafa engan snertiflöt við suðvesturhorn landsins, þ.e. höfuðborgarsvæðið. Fólk þarf einfaldlega að vera á betur útbúnum bílum. Ef við setjum það í samhengi við harkalegan niðurskurð í velferðarþjónustunni og heilbrigðisþjónustunni á landsbyggðinni hefði maður haldið að það væri brýnt fyrir fólk sem þar býr að hafa aðgengi að vel búnum bílum, þ.e. ef mönnum er alvara með að skera þá þjónustu svo mikið niður. Á heildina litið hvet ég hæstv. ráðherra til að hugsa sinn gang þegar kemur að þessu frumvarpi. Við skulum finna leiðir til þess að minnka útblástur og gera landið umhverfisvænna. En við getum ekki lokað augunum fyrir því að við búum í dreifbýlu landi þar sem veður eru válynd og skorið hefur verið niður í snjómokstri ár eftir ár. Í því ljósi verður fólk einfaldlega að geta haft aðgengi að vel búnum bílum. Með því frumvarpi sem hér er lagt fram er ljóst að til framtíðar litið mun verð á slíkum bifreiðum stórhækka.

Heyr, heyr.

Það er ekki ásættanlegt. Ég heyri hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson kallar „heyr, heyr“ sem er ný hefð í þinginu, þegar mönnum líkar við ræður þingmanna eru þeir farnir að heyrast um salinn.  En án allra gamanmála ræðum við mjög alvarlegt frumvarp. Við þurfum að svara stórum spurningum. Eins og hæstv. ráðherra heyrir í ræðu minni erum við tilbúin til samráðs um að minnka útblástur, við erum ekki sammála um leiðir, en ég leyfi mér að binda vonir við 

Frú forseti. Ég skil sjónarmið hv. þingmanns og áhyggjur. Ég held að þessi skarpa aðgreining hans í landsbyggð og höfuðborgarsvæði og þéttbýli hins vegar liggi ekki alveg svona. Það er ekki eins mikið áhyggjuefni og hv. þingmaður telur. Það er í fyrsta lagi vegna þess, eins og ég fór yfir í ræðu minni, að það er heilmikið framboð af brúklegum fjórhóladrifsbílum, jeppum, jepplingum og meðalstórum jeppum, sem ýmist lækka við þessar breytingar eða standa í stað í innkaupum. Áhrifin á rekstrarkostnað núverandi bílaflota eru óveruleg. Það eru fyrst og fremst stærstu og eyðslufrekustu bílarnir sem taka þetta á sig í innkaupum. Það er talsverður floti af þeim hér eins og kunnugt er. Við eigum að sameinast um að gera landsbyggðinni kleift - það þarf stuðning til að taka að fullu þátt í þróuninni í átt að umhverfisvænum orkugjafa eins og í metanvæðingu. Það getur vel verið að það þurfi að grípa til einhverra ráðstafana til þess að hún verði ekki alveg út undan í þeirri þróun. Varðandi flutningskostnaðinn er það að sjálfsögðu tilfinnanlegt sem hv. þingmaður nefnir. Við þekkjum öll þá þróun, hún er ekki bara tilkomin vegna aðgerða núverandi ríkisstjórnar og vantar mikið upp á það eins og hv. þingmaður veit vel. Það má gagnrýna okkur fyrir að hafa ekki, þrátt fyrir erfiðar aðstæður, reynt að snúa þróuninni við, t.d. með því að taka upp strandsiglingar eða annað í þeim dúr. Þó höfum við sannarlega gert þar hluti sem ganga í rétta átt. Ég minni á að í breytingunum 2009 hækkuðum við olíugjaldið aðeins um helming af því sem bensíngjaldið var hækkað og náðum að færa verðið á dísillítranum niður að því sem bensínið er. Þróunin hafði snúist við frá því sem upphaflega var áætlað með innleiðingu gjaldanna og dísillítrinn var orðinn mörgum krónum dýrari en bensínið. Við hlífðum sömuleiðis þungaskattinum við þeirri hækkun að verulegu leyti. Þá voru aðgerðirnar markvisst útfærðar til þess að hafa sem minnst íþyngjandi áhrif á landsbyggðina og flutningskostnaðinn.

Frú forseti. Mér fannst hæstv. ráðherra ekki klára að svara spurningu minni hversu vel hann hefði skoðað það þegar hann samdi frumvarpið í ráðuneytinu að breyta skattlagningunni á milli dísilolíu og bensínlítra. Í öðru lagi vil ég leiðrétta hæstv. ráðherra þegar kemur að hækkunum á ákveðnum bílum. Við getum tekið jeppling eins og Toyota Rav4, hann mun samkvæmt þessu frumvarpi hækka um 130 þúsund. Honda CRV sem er líka jepplingur mun hækka um 288 þúsund. Subaru Legacy mun hækka um 175 þúsund. Þetta eru engir risabílar og eru nauðsynlegir í mörgum byggðarlögum. Ég man að á dögunum hríðaði í fjóra eða fimm daga á Akureyri og það var þó nokkur ófærð innanbæjar. Ég vil fullyrða að hefðu Akureyringar verið á smábílum hefði enginn bíll verið á ferðinni í bænum þessa þrjá eða fjóra daga. Hæstv. ráðherra á að þekkja vel til aðstæðna í þessum byggðarlögum. Það er óumdeilt að verð á nauðsynlegum bílum, vel búnum, mun hækka verði þetta að veruleika. Ég saknaði þess hjá hæstv. ráðherra þegar ég bar saman til að mynda raforkuverðið þar sem menn hafa lækkað niðurgreiðslur til kaldra svæða. Raforkuverðsreikningar á 13.000 heimilum hafa hækkað meira en raforkuverð á öðrum stöðum. Þar eykst mismunurinn meira. Það er líka búið að hækka bensín og olíuverð. Á landsbyggðinni keyra menn á bílum sem eyða hlutfallslega meira bensíni vegna ófærðar og eru á traustari bílum. Þar er enn verið að auka ójöfnuðinn. Verða menn ekki að skoða heildarsamhengið þegar kemur að þessum málaflokki og minnka misvægi milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðisins?

Frú forseti. Þetta snýr fyrst og fremst að endurnýjun bílaflotans, breytingarnar sem hafa áhrif. Við megum ekki dæma þetta út frá núverandi samsetningu hans. Spurningin er hvaða aðstæðum standa menn frammi fyrir þegar þeir þurfa að ráðast í að endurnýja núverandi bílaflota, það gildir jafnt um landsbyggðina sem höfuðborgina. Það er augljóst að menn eiga kost á góðum fjórhjóladrifsbílum til vetraraksturs sem ýmist lækka eða standa í stað í þessari skattlagningu. Það er auðvelt að sýna fram á það. Ég á langan lista yfir það hvernig þetta kemur út fyrir einstakar tegundir. Þetta hefur verið rækilega skoðað í undirbúningi þessa máls. Það hefur verið mikið legið yfir þessum þætti af því við erum okkur meðvituð um það í fjármálaráðuneytinu, m.a. húsbóndinn, að það er til landsbyggð á Íslandi. Þó mér þyki vænt um áminningarnar þarf ekki að segja mér það kvölds og morgna að það sé til strjálbýli á Íslandi, ég þekki eitthvað inn á það sjálfur. Ef við skoðum stöðu bænda og veltir henni fyrir sér, þá kemur t.d. í ljós að sú þróun hefur víða átt sér stað að vinnutækin eru vaskbílar, pallbílar og aðrir slíkir en fjölskyldubílarnir eru minni og sparneytnari, kannski litlir og meðalstórir fjórhjóladrifsbílar. Ef þetta væri greint svoleiðis, og ekki bara nota hlutföllin fjórhjóladrifsbílar versus þeir sem eru eindrifa því þau segja ekki alla söguna, þá er ég ekki viss um að munurinn sé skýr á milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis þegar þetta er skoðað. Að sjálfsögðu er gagnlegt að hv. nefnd fari rækilega yfir þetta. Ef hún finnur eitthvað betra út úr þessu en margra mánaða yfirlega þeirra sem unnið hafa að undirbúningi frumvarpsins, þá er að sjálfsögðu rétt og skylt að fara ofan í það. Ég get alveg fullvissað hv. þingmann um að legið var yfir þessum hlutum. Varðandi raforkuverðið - já, að sjálfsögðu væri gott að hafa meiri peninga til að niðurgreiða hærra raforkuverð á köldum svæðum. En framsóknarmenn ættu að kannast við hvað ýtti verðinu upp. Það er innleiðing orkutilskipunar Evrópusambandsins. Ég veit að ég þarf ekki að fræða framsóknarmenn um það hvernig það gekk fyrir sig.

Frú forseti. Vegna þess síðasta sem hæstv. ráðherra vék að varðandi tilskipanir Evrópusambandsins þá ætti hæstv. ráðherra að vera kunnugt um það þar sem hann studdi aðildarumsókn að Evrópusambandinu í þeim efnum. Ég vil minna hæstv. ráðherra á að niðurgreiðslur vegna húshitunar á köldum svæðum, ef þær hefðu fylgt verðlagi frá árinu 2005 til dagsins í dag, ættu að vera einn og hálfur milljarður. Í tíð norrænu velferðarstjórnarinnar er upphæðin um 970 milljónir. Hæstv. ráðherra getur ekki kennt einhverjum tilskipunum um að raforkuverð á þessum svæðum hafi hækkað svo mikið sem raun ber vitni, heldur er það stefnumótun og áhersla ríkisstjórnarinnar þegar kemur að reikningum 36.000 Íslendinga eða 13.000 heimila. Tölurnar tala sínu máli. Ég vil að lokum segja það, ég ætla ekkert að karpa, að ég hef reynt í ræðu minni að sjá heildarsamhengið hvað landsbyggðin er að borga í flutningsgjöld, hvað hún er að borga í olíukostnað umfram þéttbýlissvæðið, hvað við borgum í hærri raforkukostnað og núna hærri kostnað vegna bílaflotans, því við erum að tala um horfur til framtíðar. Einhvern tímann mun reikningurinn skella á landsbyggðinni hvað þessi mál varðar. Ég vil að lokum, af því að fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra er hér á forsetastóli, ítreka það að við framsóknarmenn erum sammála um að við eigum að minnka losun gróðurhúsalofttegunda.

Heyr, heyr.

Heyr, heyr, segir núna hæstv. fjármálaráðherra. Ég man aldrei eftir því að hann hafi sett svoleiðis slagorð við mínar ræður, en einhvern tímann er allt fyrst. Við styðjum það svo sannarlega, en það er spurning hvaða leiðir við eigum að fara að því markmiði. Við erum ekki endilega sammála um það, en við verðum að sjá til á vettvangi nefndarinnar hvort við náum samstöðu í þeim efnum.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingar á vörugjaldi af ökutækjum. Verið er að gera ansi viðamikla kerfisbreytingu. Við í efnahags- og skattanefnd fengum kynningu á frumvarpinu í síðustu viku. Hún var um margt mjög skemmtileg. Ég mun ekki vera með langa ræðu um þetta mál. Ég mun fyrst og fremst benda á helstu ágallana sem ég tel vera á því. Um er að ræða kerfisbreytingu sem alla jafna væri til mikilla bóta en er það samt ekki vegna umgjarðarinnar sem er um málið eins og það er lagt fram í þinginu. Ég tel mig vera umhverfissinna og mundi fagna því ef hægt væri að ná niður losun gróðurhúsalofttegunda að einhverju marki. Við sjáum það fjölmarga daga ársins á höfuðborgarsvæðinu hvað Íslendingar anda að sér menguðu og óheilnæmu lofti, núna þessa daga og undanfarna viku. Þetta ástand þarf ekki að vera eins og það er ef til staðar væri stefnumörkun stjórnvalda. Ekki endilega þeirra sem eru við völd í dag heldur undanfarin ár. Menn hafa kosið að fara þá leið að viðhalda einkabílisma. Þeir hafna leiðinni sem almenningssamgöngur bjóða upp á á einhverjum reiknikúnstarreglum um að almenningssamgöngur skili ekki hagnaði. Hvergi nokkurs staðar í heiminum skila almenningssamgöngur hagnaði. Það er ekki markmiðið með almenningssamgöngum. Markmiðið er að ná fram umferðarlegri hagkvæmni, minni mengun og þjóðhagslegum sparnaði. Það hefur ekki verið gæfa okkar Íslendinga að feta þá leið. Hvað varðar losun gróðurhúsalofttegunda gengur frumvarpið ekki nógu langt í því vegna þessa hefðbundna karps sem væntanlega hefur verið um frumvarpið áður en það var lagt fram. Það gerir það að verkum að hvorki eru meira né minna en 29 undanþáguflokkar í frumvarpinu, voru 30. Að sögn var 30. flokkurinn tekinn út vegna þess að hann innihélt tvo líkbíla. Ég veit ekki hvort það er rétt en að lesa undanþágulistann segir manni að sérhagsmunaaðilar á Íslandi hafa gríðarleg ítök. Þeir sem menga mest og keyra mest fá undanþágu; bílaleigubílar, leigubílar, vöruflutningabílar, stærstu bílarnir, mengunarmestu bílarnir og þeir sem keyra mest. Það væri auðveldlega hægt að jafna þessa byrði og henda þessum undanþágulista út. Ég er búinn að merkja við slökkvibifreiðar, sjúkrabifreiðar, björgunarsveitarbíla og sitthvað þess háttar sem mætti áfram vera þarna inni. Það væri einfaldlega hægt að lækka gjöldin til mikilla muna og koma til móts við sjónarmiðin sem eru vissulega réttmæt að á sumum svæðum landsins þarf fólk að vera á betur útbúnum bílum en í Reykjavík. Þetta frumvarp mun þar af leiðandi ekki hafa áhrif á losun gróðurhúsalofttegunda vegna þess að þeir sem menga mest hafa enga peningalega hvata til þess að draga úr menguninni. Þeir sem keyra mest hafa ekki peningalega hvata til að draga úr menguninni miðað við framsetninguna á frumvarpinu. Þetta lítur út eins og verið sé með blekkingar í gangi frekar en stefnu til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Það er verið að færa til skattheimtu undir þeim formerkjum að verið sé að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Hugmyndin virðist fyrst og fremst vera sú að færa til skattheimtuna. Þetta er ekkert ósvipaður leikur og var viðhafður í fyrravetur þegar fram kom frumvarp um svokallaða auðlindaskatta. Þegar grannt var skoðað var þetta einfaldlega neysluskattur á notkun almennings á heitu og köldu vatni og rafmagni. Það var ekki verið að skattleggja auðlindarentuna þar sem auðlindin er nýtt. Vegna sérhagsmuna var fallið frá þeirri leið og skattinum velt yfir á neytendur. Þannig að hér er farið í sömu fótspor. Ég hefði ekki vænst þess að nálgunin við brýn umhverfismál frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði yrði að fara þessa leið. Ég hefði vænst þess að meiri sannfæring væri á bak við græna hlutann í nafni framboðsins, ekki síst þar sem um er að ræða frumvarp frá formanni flokksins. Það má lækka gjöldin umtalsvert með því að fækka undanþágum, sérstaklega í þeim flokkum sem mikið eru notaðir. Þar á ég ekki síst við bílaleigubíla. Ísland er hagkvæmt ferðamannaland heim að sækja. Það er engin ástæða til þess að hlífa erlendum ferðamönnum við að greiða kostnað af því að menga andrúmsloftið á Íslandi. Ég skil ekki röksemdafærsluna á bak við þetta, nema hún skýri sig með því einfalda gamaldags ráði að menn hafi bankað á dyr fjármálaráðuneytisins og beðið um hjálp. Það sem ég sé í frumvarpinu er skortur á stefnumótun og ákveðni stjórnvalda til þess að vilja fylgja einhverri stefnu í umhverfismálum. Einnig sé ég skort á stefnumótun og ákveðni til þess að nýta aðra orkugjafa, svo sem metan. Hér er og hefur verið sýnt fram á af hálfu metanáhugamanna að það er athyglisverður orkugjafi. Þessi orkuskipti sem talað er um gætu minnkað mengun í andrúmslofti umtalsvert og sparað þjóðinni stórfé í erlendum gjaldmiðli. Hér vantar frekari stefnumótun og ákveðni. Í framhaldi af frumvarpinu langar mig að kalla eftir því að ríkisstjórnin setji sér markmið í þessum málum en komi ekki fram með alls konar frumvörp sem í rauninni þykjast vera að taka á umhverfismálum en gera það ekki þegar upp er staðið.

Forseti. Ég hlýði með athygli á ræðu hv. þm. Þórs Saaris. Það verður þó að taka fram að það sem hann segir um undanþágur á aðeins við um vörugjöldin og ekki bifreiðagjöldin þar sem ekki er um slíkar undanþágur að ræða. Það verður að reikna frumvarpinu það í hag að svoleiðis er það og ekki taka bara hina neikvæðu sýn á frumvarp sem mér þykir á margan hátt mjög merkilegt og valda ákveðnum tímamótum þó að það sé að sjálfsögðu ekki nákvæmlega eins og maður helst vildi hafa það á þeim tímum sem um er að ræða. Um vörugjaldið er það að segja að það er nokkuð gegnholaður skattur, óvinsæll af ýmsum ástæðum og réttilega svo. Ég hef heyrt skattfróða menn tala um það sem markmið að leggja vörugjaldið niður vegna þess að það hafi óþægileg og óheppileg áhrif á viðskipti, og skattheimtan eigi að fara fram með öðrum hætti. Það er rétt, og síðan er hitt að undanþágurnar eru alltaf vondar í allri skattheimtu og allri skattkerfisskipan. Virðisaukaskattur er einn sjálfsagðasti skattur sem hægt er að leggja á, ég held að flestir séu sammála um það. Hann er hins vegar ákaflega hár hér á landi, svo hár að ágætur pistlahöfundur talaði um hann um daginn í Fréttablaðinu sem sérstakan lúxusskatt, það var spurning um virðisaukaskatt á smokka. Þá er auðvitað illa farið ef við erum komin með svo háan venjulegan skatt að talað er um hann sem lúxusskatt en eðlileg skattheimta sé undanþágurnar. Við erum í blindgötu í þessu efni en verðum víst að sætta okkur við að vera það um einhverja hríð áfram þangað til við förum að síga upp á við í efnahagsmálum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er greinilegt að hann er eins og margir, bæði hér á þingi og víðar, hugsi um hvert við stefnum í umhverfismálum burt séð frá þessu einstaka frumvarpi. Þó að fjölgun t.d. ferðamanna upp í 1 milljón á ári sé æskileg fyrir hagkerfið er hugtakið ferðamannamengun orðið mér ofarlega í huga. Það var ekki ætlun mín að gagnrýna þetta frumvarp eingöngu sem eitthvert vont mál, alls ekki. Ég skil mjög vel þá þörf hjá fjármálaráðuneytinu og hæstv. fjármálaráðherra að leita leiða til að fjármagna þann mikla halla sem hefur verið á ríkissjóði vegna hrunsins. Það þarf að leita allra góða leiða til að gera það. Við höfum aftur á móti bent á það í Hreyfingunni að það sé hægt að ná frekar í peninga til þess að rétta af þann halla með alvöruauðlindagjöldum, t.d. gjaldi á hvert þorskígildistonn sem úthlutað er eða hvert það megavatt sem unnið er úr jörðu á virkjunarstað, frekar en að velta því yfir á almenning í landinu. Það væru raunveruleg auðlindagjöld, og það væru raunveruleg auðlindagjöld eða losunargjöld að skattleggja losun þeirra sem menga mest. Það er raunverulegt auðlindagjald líka. Það er hægt að útfæra þessar leiðir betur og sanngjarnar að mínu mati sem ég tel að skipti máli, en ekki eingöngu fara leiðir eins og gert er hér með ótal undanþágum sem gera eftirlitið með þessu líka alveg stórkostlega götótt og erfitt.

Já, ég endurtek það að þessar undanþágur eru óbreyttar nema það er ein fallin, var það ekki, forseti, sem Þór Saari tók hér fram? Eru það ekki líkbílarnir? Önnur er heldur útvíkkuð, dráttarvélar utan lögbýla. Hæstv. ráðherra hefur með einhverjum hætti séð aumur á dráttarvélum sem ekki eru notaðar á lögbýlum og væri auðvitað fróðlegt að fá skýringu á því á sínum stað ef tími leyfir. Höfuðatriðið fyrir utan almennar umræður um bifreiðagjald og álögur á almenning er að hér er verið að nota skattkerfið sem hvata á jákvæðar breytingar. Bílarnir eru til þess góður vettvangur vegna þess að þar er hægt að ná árangri á mjög skömmum tíma. Það er það mikil velta í bílaflotanum. Ég man ekki nákvæmlega tölurnar um hvernig hann endurnýjast, fyrir hrun held ég að það hafi verið þannig að helmingur bílaflotans endurnýjaðist á 10 árum, þannig að ef menn geta skapað hvata til þess að minnka mengun og útblástur í bílaflotanum geta menn náð árangri í því máli á tiltölulega skömmum tíma. Þetta er eitt af því sem hefur valdið okkur umhverfissinnum áhyggjum að við berjumst og berjumst í málum en kjörtímabilið er ekki sá tími sem þarf til þess að ná fram breytingum í umhverfismálum, heldur er það áratugur eða áratugir. En það gerist auðvitað. Af þessum ástæðum hefur þetta frumvarp aðallega einn galla, það er allt of seint fram komið.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir athugasemdirnar. Ég tek undir þær heils hugar, frumvarpið er of seint fram komið. Það er hröð þróun í þessum losunarvænni bílvélum. Eins og fram hefur komið í máli fjármálaráðherra eru nú þegar til staðar mjög vistvænar bílvélar sem þrátt fyrir stærð menga miklu minna en þær gerðu fyrir kannski einu eða tveimur árum. Þróunin er í rétta átt og ég leyfi mér að vona að þetta sé e.t.v. fyrsta skrefið á þeirri vegferð sem væntanlega kemur einhvern tímann, að þeir sem menga mest og keyra mest muni borga mest, þ.e. það verði hér eins og kemur fram í sumum atriðum frumvarpsins, mæld losun á ekinn kílómetra. Þá erum við búin að ná því markmiði að hvetja fólk til að kaupa sparneytna bíla og líka til þess að keyra minna. Öðruvísi náum við ekki þeim tilgangi sem er mjög brýnn, að draga úr mengun í andrúmslofti. Eins og ég nefndi áðan sjáum við, og ég sé það þar sem ég bý rétt fyrir utan Reykjavík, mjög marga daga á ári gula slikju sem hvílir yfir höfuðborginni og mér finnst hálfóhugnanlegt að þurfa að keyra inn í hana til að komast í vinnu. 

Virðulegi forseti. Við ræðum breytingar á lögum um vörugjöld af ökutækjum. Sú leið sem er valin hér til að reyna að hemja koltvísýringslosun er að leggja vörugjöld á bifreiðar. Það er reyndar til betri leið ef menn vilja ná til þeirra bíla sem eyða mest, reyna að minnka losun þeirra sem eru jafnframt þyngstu bílarnir o.s.frv., og það er með því einfaldlega að setja þetta inn í bensínverðið. Þá munu þeir sem eyða meira borga meira fyrir losunina. Það er útfærsla. Þetta er grófari aðferð til að nálgast þetta. Ég hefði haldið að hitt væri mun einfaldara. En hvað um það. Eitt sem ég tel líka nokkurn galla á þessu er að hér er miðað við einhvers konar meðaltalslosun og þá er tekin einhver tala sem er 165 grömm af CO 2 á kílómetra. Það er meðaltalslosun. Vörugjöldin á þeim bílum sem losa minna en það munu lækka. Hjá þeim sem losa meira munu vörugjöldin hækka. Við sjáum t.d. núna miðað við þessa tölu að á Avensis, sem ég held að sé Toyota, lækka vörugjöldin um 117 þús. kr., en hækka um 130 þús. kr. á RAV4 sem er örlítið stærri bíll, líkari jeppa og losar 72 grömmum meira á kílómetra. Það sem ég hef aðeins verið að spá í er að meðaltalslosunin, sem auðvitað mun minnka núna mjög hratt eftir því sem bílaflotinn tekur við nýju upplýsingunum sem berast í verðinu, lækkar og stöðugt ódýrari og veigaminni gerðir verða fyrir neðan þessi meðaltalsmörk. Annars getur ætlunin verið að þessi meðaltalslosun verði föst tala, 165 grömm, og þá verða væntanlega innan ekkert allt of margra ára allir bílar innan þessara marka vegna þess að það er mjög mikil þróun í gerð bílvéla og allar þjóðir eru að reyna að minnka CO 2 -losun. Í frumvarpinu koma fram merkilegar upplýsingar. Þar er metið að losun gróðurhúsalofttegunda frá vegasamgöngum árið 2010 sé í kringum 800 þús. tonn, í kringum 500 þús. tonn árið 1990. Árið 2007, hið minnisstæða ár 2007, var losunin 950 þús. þannig að hún hefur minnkað um 150 þús. tonn á þremur árum. Það er vel. Það er líka hægt að setja þetta í annað samhengi. CO 2 -mengun er ekki staðbundið vandamál, heldur alheimsvandamál. Það hefur að gera með það að sólargeislar festast inni í gufuhvolfinu sem hitar þá upp og hefur þau óæskilegu áhrif sem við köllum gróðurhúsaáhrif, ef ég þekki þessi vísindi rétt, en ég er ekki vísindamaður á þessu sviði þó að ég það sé á einhverju öðru. Berum þetta saman við hvernig væri hægt að ná miklu meiri árangri. Losunin núna er 800 þús. tonn. Í þessu samhengi er gaman að segja sögu af álveri sem átti að byggja á Bakka  Það sem ég vil segja er að við náum miklu meiri árangri í losun gróðurhúsalofttegunda með því að reisa álver á Íslandi en að baksa við að leggja vörugjöld á og annað slíkt. Við sjáum að eitt álver byggt á Íslandi mundi minnka losun gróðurhúsalofttegunda í heiminum um í kringum 5/8 af því sem heildarbílaflotinn mengar á Íslandi. Þetta er svona ef maður hugsar hlutina í samhengi. Það er ágætt að fara upp á torfþakið og skima út í heiminn þegar maður tekur ákvarðanir. Það er eitt. Af því að hv. þm. Þór Saari talaði um undanþágur - stafrófið dugar varla til að telja upp allar undanþágurnar - er ein sem ég sakna, sú að fatlaðir einstaklingar skuli ekki fá meira ráðrúm en aðrir. Fyrir fatlað fólk, t.d. það sem er lamað fyrir neðan mitti, er náttúrlega ljóst að þessir litlu bílar eru mun verri en stærri bílar. Ég er ekki að segja að það eigi að fara um á Hummer en kannski RAV4 eða jafnvel litlum Land Cruiser. Fyrir fólk sem er í hjólastól og þarf að athafna sig er sanngirnismál að það komist í stærri bíla án þess að auka við kostnað eins og hér er gert ráð fyrir. Þá gæti einhver sagt: Er ekki bara best að fatlað fólk fari í lyftubíla sem eru sérhannaðir fyrir það? En þeir eru miklum mun dýrari og það mundi koma fram í því að ríkið þyrfti að veita fötluðum hærri styrki, bílastyrki og annað slíkt. Það er eins með þetta og að fara upp á þakið á torfkofanum, ef maður hugsar aðeins lengra er oft alveg undravert hvað maður getur verið sniðugur. Ég ætlaði svo sem ekki að segja mikið meira um þetta en hvet flutningsmann til að huga að því að fljótlegasta leiðin til að ná niður CO 2 -mengun í heiminum sem við Íslendingar getum lagt til er að reisa álver og ég hvet hann eindregið til að fara út í að reyna að koma af stað álveri, klára það sem er í Helguvík og komast af stað því sem er á Bakka.

Það skapar líka atvinnu.


            

Forseti. Fyrir hönd þingsins þakka ég fyrir þessa góðu kennslustund í því hvernig á að minnka kolefnislosun í heiminum og bjarga móður jörð. Ég hef ekkert á móti því að ræða þetta við hv. þingmann en skil samt ekki alveg hvað það kemur því máli við sem við erum hér að fjalla um sem er þessi breyting á bifreiðagjaldi, vörugjaldi og reyndar fleiri bílasköttum, í umhverfisvæna átt. Er það þannig að með byggingu álvera á Íslandi, þeirra tveggja sem núna eru í undirbúningi og kannski 3–4 í viðbót - þá værum við nokkurn veginn búin með alla þá orku sem til er í villtustu draumum þeirra sem hafa sömu stefnu og hv. þingmaður í þessu efni - stigjum við stór skref til þess að minnka kolefnislosun í heiminum? Er líklegt að álverin sem núna eru vissulega að rísa, það er rétt, í Sádi-Arabíu, Kúveit og í furstadæmum þarna nálægt sem taka við ódýrri orku - það er auðvitað aðalástæðan að orkan er ódýr - mundu hætta við ef hér kæmu Helguvík og Bakki og 3–4 önnur sem hv. þingmaður vill reisa? Er líklegt að Kínverjar mundu hætta við þá nokkra tugi álvera sem þeir eru með í undirbúningi í sínu heimalandi, ég fer nú ekki út fyrir það, ef þeir sæju fram á þessa gríðarlegu samkeppni frá Helguvík, Bakka og þeim 3–4 öðrum stöðum sem þingmaðurinn nefnir? Telur hann í raun og veru að svo sé eða er hann bara að leika sér að því að lengja þessa umræðu af einhverjum ástæðum?

Virðulegi forseti. Eftirspurn eftir áli eykst um u.þ.b. 6% á ári. Til að fullnægja þeirri þörf þarf að byggja eitt og hálft til tvö álver á ári. Ef við getum með umhverfisvænum hætti byggt tvö álver í viðbót, þ.e. í Helguvík og á Bakka, munum við fullnægja þeirri þörf heimsins í a.m.k. eitt ár. Milljón tonna minnkun á CO 2 skiptir máli í þessu samhengi. Þingmaðurinn má alls ekki gera lítið úr því að milljón tonn af CO 2 er mjög mikið og skiptir máli í þessu samhengi öllu saman. Það eru í kringum 170 álver í heiminum. Eins og ég segi eru byggð eitt og hálft til tvö ný álver á ári þannig að það er ekki alveg rétt hjá þingmanninum að tugir álvera séu í undirbúningi, það er bara alls ekki svo. Eins og ég segi eru byggð eitt og hálft til tvö álver á ári. Samhengi hlutanna verður að vera algjörlega á hreinu. Þau álver sem eru t.d. knúin í Kína eru knúin á mun óhagkvæmari hátt hvað varðar CO 2 -útlosun en álver á Íslandi. Fram hjá því getur þingmaðurinn ekki horft. Það verður að horfa á hlutina í þessu stóra samhengi og það má ekki líta á það þannig að það sé bara verið að lengja umræðuna þegar svona skoðanir koma fram.

Forseti. Nei, ég held að þessi umræða sé ákaflega merkileg og þurfi að finna til hennar eitthvert rúm á þinginu. Að vísu er hún líklega óþörf eftir nokkur ár því að við erum að ganga inn í blessað Evrópusambandið. Jafnvel þó að það verði seinna en mig langar til erum við þegar á leið inn í viðskiptakerfi þess með kolefnislosunarheimildir einmitt hvað álverin varðar þannig að þá verða álverin í Evrópu, Evrópusambandinu og fylgiríkjum þess. Það verður sumsé einn pottur þannig að það fer út úr íslenska kerfinu og þá þarf ekkert að ræða þetta nema hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson getur gert það á alþjóðavettvangi. Á hinn bóginn er það auðvitað aðdáunarverð fórnarafstaða af hálfu hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar, og Péturs Blöndals sem líka hefur rætt þetta svona, að bjóða fram íslensk verðmæti til að bæta þótt í litlu sé stöðuna í heiminum, hina afdrifaríku stöðu sem við erum í hér í byrjun 21. aldar, mannkynið allt, 7 milljarðar eða hvað það var síðast þegar við gáðum. Þá er spurningin um önnur verðmæti á Íslandi sem ég vil gjarnan að þingmaðurinn svari. Við erum ekki nema rétt um 330 þús. og okkur fer fækkandi vegna efnahagsástands sem þingmaðurinn átti þátt í að búa til, en landið er hins vegar stórt og mundi rúma alveg örugglega 3, 4, 5 milljónir manna, jafnvel fleiri ef við tökum indverskan kvarða eða kínverskan. Er þá ekki rétt og skynsamlegt framhald á þessari nýju fórnarstefnu af hálfu Íslendinga að bjóða hingað til landsins og fjölga hér ríkisborgurum upp í t.d. 3,3 milljónir og bæta þar með þann vanda sem 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér alvarlegt mál sem er mengun í heiminum og aukning gróðurhúsalofttegunda. Þess vegna er kannski ekki viðeigandi að þingmaðurinn sé með þessi gamanmál sem hann er með hér. Það er ekkert annað en gamanmál að segja að við verðum komin í Evrópusambandið eftir stuttan tíma. Það er hins vegar alveg rétt að við verðum partur af hinu evrópska kerfi með sölu og kaupum á mengunarleyfum vegna EES-samningsins. Hvað varðar spurninguna sem hv. þingmaður beindi beint til mín um þá miklu fórnfýsi sem við hv. þingmaður Pétur Blöndal virðumst sýna með því að virðast vera tilbúnir til að taka til okkar álverin er það alveg rétt að mikil fórnfýsi er falin í því. Þegar maður er kominn á það stig í tilveruna að maður fer að hugsa meira um aðra en sjálfan sig er maður kominn ansi langt. Hvað varðar mannfjölgun á Íslandi veit ég ekki hver talan er nákvæmlega sem ég mundi vilja sjá á Íslandi, hvort það eru 3,3 milljónir, en ég fullvissa þingmanninn um að í þeirri fullkomnun sem felst í því að fórna sér fyrir aðra væri ég tilbúinn til að fjölga Íslendingum allverulega með því að leyfa fólki að flytja hingað til lands.

Virðulegi forseti. Það er þannig með Steingrím J. Sigfússon, hæstv. fjármálaráðherra, að komi einhvern tíma til þess að honum verði reistur minnisvarði fyrir störf sín í þágu þjóðarinnar í fjármálaráðuneytinu þá verður hans væntanlega minnst fyrir að vera sá fjármálaráðherra í sögunni sem hefur hækkað skatta mest, í lýðveldissögunni.

Hvað með Geir H. Haarde?

Hvað með Geir H. Haarde er kallað fram í, nei, það er rangt hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson, hann mun ekki fá þann stimpil heldur sá hæstv. fjármálaráðherra sem nú er vegna þess að honum hefur tekist að setja Íslandsmet í skattahækkunum hvort sem varðar tekjuskatta á einstaklinga, fyrirtæki, virðisaukaskatt eða hvaða aðra skattheimtu eða gjaldtöku sem nöfnum tjáir að nefna. Síðastliðna viku voru miklar og heitar umræður um frumvarp hæstv. fjármálaráðherra um ráðstafanir í ríkisfjármálum, mikið frumvarp sem hæstv. fjármálaráðherra lagði fram og mælti fyrir. Það frumvarp kvað á um að taka skyldi, ef ég man rétt, 8,7–9 milljarða kr. úr vösum skattgreiðenda, almennings og fyrirtækja, í formi hærri skatta og færa í ríkissjóð. Ég fylgdist með umræðunni. Maður veltir því auðvitað fyrir sér þegar maður fylgist með þeirri tillögugerð sem fram kemur frá fjármálaráðuneytinu um þessar mundir og þeirri ríkisstjórn sem nú er við völd í landinu hvort þeir sem standa að tillöguflutningnum búi hugsanlega í öðru landi en við hin. Menn virðast ekki átta sig á því að hér varð efnahagshrun, kaupmáttur hefur rýrnað, fyrirtækin berjast í bökkum og það er ekki af neinu að taka, það er ekkert til skiptanna sem réttlætir eða gefur tilefni til að rökstyðja auknar skattheimtur. Það má hæstv. fjármálaráðherra eiga að hann bregst hvorki aðdáendum sínum né röngum málstað og er enn við sama heygarðshornið. Nú eru það vörugjöldin og bifreiðagjöldin sem á að hækka samkvæmt því frumvarpi sem er til umfjöllunar. Það er reyndar gert undir því yfirskini að um sé að ræða mál sem snúist um umhverfisvernd og er skattahækkunin færð í þann búning og réttlætt með því að verið sé að tryggja umhverfisvænni akstur og minni útblástur. Það er út af fyrir sig ágætismarkmið sem ég get alveg tekið undir en ég hef miklar efasemdir um að leiðin sem hæstv. fjármálaráðherra leggur til sé sú rétta. Maður veltir því líka fyrir sér við núverandi aðstæður hvort heimilin og atvinnurekstur í landinu geti staðið undir þeim hækkunum sem lagðar eru til. Það er alveg ljóst af lestri frumvarpsins að eigendur stórra bíla í framtíðinni munu þurfa að greiða mun hærri vörugjöld af ökutækjum sínum en þeir gera nú. Ég tók eftir því að hæstv. fjármálaráðherra lét að því liggja að þessi hækkun næði einungis til allra stærstu bílanna en þegar menn skoða listann og fara yfir þær reiknireglur sem frumvarpið gengur út frá og mælt er fyrir um þá mundi ég túlka frumvarpið frekar á þann veg að hækkunin næði til flestra stórra og meðalstórra bifreiða, jafnvel meðalfjölskyldubifreiða. Ég get farið yfir það á eftir.

Þú hefur svo dýran smekk.

Nei, nei, ég hef ekki dýran smekk, hæstv. fjármálaráðherra. Minn fyrsti bíll var Volkswagen-bjalla sem ég gerði upp sjálfur og var stoltur af á sínum tíma eins og hæstv. fjármálaráðherra er stoltur af sinni Volvo-bifreið sem ég veit að er gömul og góð. Ég hef ekki dýran smekk. Hins vegar þurfa ýmsir á stærri bílum að halda. Þeir sem hafa tekið þátt í umræðunni hafa talað um að fólk á landsbyggðinni búi við allt aðrar aðstæður en þeir sem búa í þéttbýli og þurfi því á stærri ökutækjum að halda. Það er auðvitað tómt mál að tala um að íbúar í hinum dreifðari byggðum geti a.m.k. yfir vetrarmánuðina ferðast um svo vel sé á smærri bílum. Hæstv. ráðherra veit að menn ferðast ekki um fjallvegi landsins, eins og Steingrímsfjarðarheiði svo dæmi sé tekið, á Toyota Yaris eða um Vestfirðina eða Austfirðina yfir vetrartímann. Það gengur einfaldlega ekki upp. Ég veit að hæstv. fjármálaráðherra veit það manna best. En með þeirri reglu sem lögð er til í þessu frumvarpi er líka verið að rukka menn sérstaklega fyrir að tryggja öryggi sitt. Vilji menn gera það þurfa þeir að borga meira. Það er einfaldlega þannig að öryggi manna í umferðinni er betur tryggt eftir því sem þeir eru á stærri og sterkari bílum. En sú leið sem hæstv. fjármálaráðherra ætlar að fara með þessu frumvarpi gengur út á að hegna þeim sem vilja gera öryggissjónarmiðum hátt undir höfði. Það er auðvitað mjög margt í þessu frumvarpi sem þarfnast sérstakrar skoðunar og ljóst að það mun hafa víðtæk áhrif verði það að lögum óbreytt, bæði fyrir atvinnustarfsemi í landinu en ekki síður fyrir einstaklinga. Ef menn rýna í ákvæði frumvarpsins er ljóst að það mun hafa ýmis hliðaráhrif á einstakar atvinnugreinar. Hæstv. fjármálaráðherra sagði þegar hann mælti fyrir frumvarpinu, að ég hygg og vona að ég muni rétt, að gert væri ráð fyrir að frumvarpið mundi auka tekjur ríkissjóðs um 200 millj. kr. samkvæmt áætlun með einhverjum skekkjumörkum. En það er allt eins víst að verði frumvarpið að lögum muni hliðaráhrifin leiða til þess að ríkið verði af tekjum sem það hefði annars orðið sér úti um vegna einstakra atvinnugreina. Mér hefur t.d. verið bent á að frumvarpið komi einstaklega illa við bílaleigur landsins. Ég aflaði mér upplýsinga um að 41% ferðamanna ferðuðust um á bílaleigubílum, þ.e. þeirra ferðamanna sem koma hingað til lands. Það segir sig sjálft að hækki verðskrá bílaleiganna og þar með tilkostnaður ferðamanna er viðbúið að gistinóttum fækki, m.a. á landsbyggðinni. Í öllu falli mun sú hækkun sem frumvarpið mælir fyrir um skaða ferðaþjónustuna sem atvinnugrein beint með þeim dómínóáhrifum sem augljós eru og lesa má út úr frumvarpinu. Önnur dæmi um þessi áhrif eru fjölmörg. Virðulegi forseti. Ég velti fyrir mér þegar ég las frumvarpið að það virtist mæla fyrir um að lægri tollar yrðu felldir út eða tollareglum af atvinnubílum og pallbílum yrði breytt. Þá á ég við smærri vinnubíla og pallbíla sem áður voru í 13% tollflokki en verða núna flokkaðir eftir CO 2 -gildi sem þýðir t.d. að pallbílar eins og t.d. Toyota Hilux fara í 65% tollflokk í staðinn fyrir 13%. Það er alveg ljóst að sú breyting mun hafa töluverð áhrif á sölu á þessum bílum. Það segir sig sjálft, ef tollurinn hækkar úr 13% í 65% mun það hafa veruleg áhrif á verð bifreiðanna en kaupendur að slíkum bifreiðum eru fyrst og fremst fyrirtæki og einstaklingar í atvinnurekstri. Það kann að vera að þetta sé misskilningur hjá mér en ég fæ ekki annað lesið út úr frumvarpinu. Menn hljóta að velta því fyrir sér hvort eðlilegt sé að ráðast í slíkar hækkanir. Ég legg til að þingnefndin sem fær málið til umfjöllunar fari yfir þennan þátt eins og aðra. Ég verð síðan að taka undir með hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni sem gerði 1. gr. frumvarpsins að umræðuefni í andsvari við hæstv. fjármálaráðherra þar sem fjallað er um metanbíla. Menn þurfa að svara þeirri spurningu hvort þeir séu almennt sáttir við þau hámörk sem greinin kveður á um, þ.e. að á þá bíla leggist 750 þús. kr. hámark. Ég hef aflað mér upplýsinga um að t.d. venjulegur metan Volkswagen Passat bíll muni hækka í verði miðað við þessa breytingu. Eru það markmiðin sem stefnt er að með þessu frumvarpi? Er það ekki frekar þannig að menn vilji hvetja fólk til að velja umhverfisvænni fararkosti en það gerir nú? Mér sýnist frumvarpið hafa að einhverju leyti öfug áhrif. Ég ætla svo sem ekki að hafa fleiri orð um þetta frumvarp, virðulegi forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að nefndin fari vel yfir málið, einstaka flokka bifreiða og hvaða áhrif frumvarpið hafi á þá og sömuleiðis þau hliðaráhrif sem það kann að hafa á einstakar atvinnugreinar eins og t.d. ferðaþjónustuna sem ég benti á og geri ráð fyrir að komi athugasemdir frá í tengslum við meðferð frumvarpsins í nefnd.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breyting á lögum um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl. Ég vil í upphafi ræðu minnar lýsa því yfir að ég fagna mjög þeim áherslubreytingum sem verða þegar frumvarpið verður að lögum sem ég geri ráð fyrir að verði. Það er farið úr þeirri röngu hugmyndafræði að mínu viti, að skattleggja eða taka gjöld af bílum eftir þyngd þeirra en fara frekar yfir í losun sem er í rauninni miklu nútímalegra fyrirbæri. Að mínu viti er hér um mikið framfaraskref að ræða. Þetta er hvati til umhverfisvæns lífsstíls og mun væntanlega á ekki svo mjög löngum tíma, eins og raunar hefur komið fram í máli nokkurra hv. þingmanna á undan mér, leiða til þess að bifreiðafloti landsmanna mun breytast í umhverfisvænni bifreiðar. Sú áhersla sem hér kemur líka fram til að mynda á innlenda orkugjafa, þ.e. hvatinn til að fjárfesta í bílum sem geta notað innlenda orkugjafa hvort heldur um er að ræða bíódísil sem er í farvatninu að framleiða á fáeinum stöðum eða metan og jafnvel aðra orkugjafa, er líka mjög jákvæð. Það sparar gjaldeyri og skiptir miklu máli upp á framtíðina að gera. Þetta gerir það líka að verkum að væntanlega verða til að mynda tengiltvinnbílar, þegar þeir verða almennur valkostur á markaði, mun jákvæðari kostur fyrir fólk og hvati til þess að fólk skipti yfir í þá en þar eru á sama hátt að stærstum hluta til notaðir innlendir orkugjafar, þ.e. rafmagn. Þetta er ekki síður jákvætt fyrir sveitarfélögin, þ.e. fyrir stærri þéttbýliskjarnana, stóru sveitarfélögin þar sem mengun er mjög mikil eins og hefur komið fram í máli nokkurra hv. þingmanna og hvatinn til að nota ekki koltvísýringsmengandi bifreiðar í þéttbýli er því afar mikilvægur. Ég hef hins vegar skilning á þeim sjónarmiðum sem komu til að mynda fram hjá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni áðan um notkun bifreiða á landsbyggðinni þar sem oft og tíðum er hreinlega þörf fyrir stærri og aflmeiri bifreiðar til að komast um, en það má benda á að hvatinn á þeim vettvangi til að láta breyta bifreiðum í metanbifreiðar ætti að vera nákvæmlega sá sami þegar við verðum búin að vinna úr þeim skorti sem í dag er á því að hægt sé að kaupa metan annars staðar en í Reykjavík. Það er í gangi, það er til að mynda í undirbúningi þingsályktunartillaga um það efni, um metanframleiðslu víðar en á höfuðborgarsvæðinu og er það vel. Það eru nokkrir þættir í frumvarpinu sem ég hef kannski ekki áhyggjur af en vil vekja máls á. Að mínu viti eru fullmargar undanþágur í frumvarpinu, það mætti fækka þeim og það má kannski beina því til þeirrar nefndar sem fær frumvarpið til umfjöllunar að reyna með einhverju móti að draga úr þeim. Reynslan sýnir okkur að því fleiri undanþágur sem eru til staðar því líklegra er að fólk reyni að hoppa inn í þær holur, ef svo má segja, sem þar myndast og spara sér þannig gjöld og kostnað. Í frumvarpinu er ekki talað mikið um almenningssamgöngur aðrar en hópferðabifreiðar. Það er kannski annar hvati sem við ættum að hafa með í öllum frumvörpum um koltvísýringslosun eða frumvörpum um samgöngur yfirleitt eða samgöngumáta. Við megum ekki gleyma því að það vantar tilfinnanlega öfluga hvata í skattkerfið til að hvetja fólk til að nota umhverfisvænni kosti eins og til að mynda almenningssamgöngur. Þar erum við langt á eftir nágrannaþjóðunum og þyrftum að taka okkur á. Niðurfelling á gjöldum til að mynda vegna almenningssamgangna og hópferðabifreiða í jafnvel enn meira mæli en gert er mundi væntanlega einnig virka hvetjandi á ferðaþjónustu og gæti þannig skipt mjög miklu máli. Ég vil nefna vegna þess sem hefur komið fram í tali sumra hv. þingmanna, að hér sé um umframskattlagningu að ræða og hér sé verið að fara fram með stórfelldri mismunun o.s.frv., að við sem þjóð verðum að fara að átta okkur á því að við þurfum að fara að lifa á umhverfisvænni hátt. Við getum ekki endalaust hangið á þeirri mýtu, sem Íslendingar hafa lengi hangið á, að hér sé allt svo hreint og fínt, sem hefur í rauninni þegar grannt er skoðað kannski að stærstum hluta legið í því að við erum svo heppin að þeir orkugjafar sem við notum m.a. til húshitunar eru ekki mengandi í sjálfu sér og við erum svo heppin að búa fá í stóru landi. En hins vegar þegar skoðuð er einkaneysla fólks og mengun einkabíla á Íslandi þá er hún óvíða meiri á mann en einmitt hér. Þessu þurfum við að taka á. Ég vil að lokum fagna þeim áherslum sem koma fram í þessu frumvarpi, þ.e. að reyna á skynsamlegan hátt að hvetja til þess smátt og smátt að Íslendingar skipti yfir í umhverfisvænni kosti í samgöngum og í því tilliti er frumvarpið mikil framför.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Það kom fram í ræðu hans að hann hefði skilning á því sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson kom inn á, þ.e. að það væri ekki í raun sama hvort menn væru að tala um landsbyggðina eða höfuðborgarsvæðið. Ég hjó hins vegar líka eftir því, sem er alveg rétt og ég vil taka fram að ég er ekki á móti því, alls ekki, að við reynum að takmarka losun gróðurhúsalofttegunda og eigum að taka okkur á í því. Það er alveg ljóst, hvort sem um er að ræða bíla, fiskiskip eða annað. En þetta verður samt að vera raunhæft og þetta verður að vera sanngjarnt og framkvæmanlegt. Það er því ekki hægt að mínu viti, frú forseti, að segja að maður hafa skilning á því að það gildi kannski aðrir hlutir um landsbyggðina en höfuðborgarsvæðið og vísa í það að brátt verði hægt að breyta bensín- eða dísilbílum í metanbíla. Það er því miður enn þá mjög langt í að það sé t.d. hægt, ef við tökum einhver dæmi, lengst úti á Langanesi eða í Norðurfirði á Ströndum eða jafnvel bara hreinlega úti á Skagatá. Þetta er ekki svona einfalt. Það eru stór svæði á landinu þar sem fólk býr sem hefur ekki um annan kost að velja en vera á bílum sem eyða meiru en smábílar. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort hann sé enn þá þeirrar skoðunar að það geti verið eðlilegt að mismuna í rauninni landshlutum með þessum hætti þar sem hreinlega náttúrulegar aðstæður, íslenskt veðurfar og þetta land okkar, kalla á slíka mismunun. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég get í sjálfu sér tekið heils hugar undir það sem hv. þingmaður segir að auðvitað er ekki líku saman að jafna að búa, eins og hann nefndi, til að mynda í Norðurfirði á Ströndum eða á Langanesi. Það má í sjálfu sér hugsa sér eða ég gæti alla vega hugsað mér einhvers konar aðlögunartíma meðan verið er að finna leiðir til að koma t.d. afurðum eins og bíódísli á þessa staði. Við vitum hins vegar að í dag eru framleiddir a.m.k. á tveimur stöðum á landinu umhverfisvænir orkugjafar sem er hægt að nota á dísilbíla óbreytta. Nú verð ég að upplýsa þá fáfræði mína að ég veit ekki nákvæmlega hversu auðvelt er að koma þeim afurðum í þessar dreifðu byggðir eða hversu auðvelt verður að koma því í verk. En eins og ég sagði áðan held ég að meginhugsunin í frumvarpinu, þ.e. að reyna að beina fólki í þessa kosti, sé afar mikilvæg og möguleikar landsbyggðarinnar á því að komast í þessa kosti og geta notað þá á sama hátt og aðrir muni aukast á næstu árum. Spurningin er þá kannski, eins og hv. þingmaður kemur inn á, hvort við getum með einhverju móti mildað breytingaferlið.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að skoða þetta í stóra samhenginu. Það er alveg rétt sem fram kom hjá hv. þingmanni að það munu verða miklar breytingar á næstu árum og eru að verða sem betur fer. Það eru fleiri að gera sér grein fyrir því að hægt er að framleiða lífrænan dísil úr repju eins og menn tala um t.d. á Akureyri, gas á sorphaugum eða slíkt. Það er alveg ljóst að það mun verða þannig. Framtíðarsýn okkar Íslendinga á vitanlega að vera sú að reyna að vera sjálfum okkur nóg í þessu. Ég sé fyrir mér í framtíðinni að við verðum farin að keyra alla vega hluta af fiskiskipaflotanum á umhverfisvænu eldsneyti o.s.frv. Raunin er sú í dag að mjög stór hluti íbúa landsbyggðarinnar þarf yfir fjallvegi að fara til að sækja þjónustu, þjónustu hins opinbera jafnvel og slíkt. Ég tala nú ekki um ef þau ósköp ganga eftir sem boðuð eru í fjárlagafrumvarpinu að íbúarnir þurfi að sækja heilbrigðisþjónustu um langan veg. Sú staðreynd að við búum á Íslandi gerir það að verkum að það er mjög mismunandi í hvaða stöðu íbúar landsins eru. Það má vel hugsa sér að það geti gengið upp á ákveðnum stöðum í landinu, sérstaklega kannski á suðvesturhorninu, að reyna að ýta sem flestum í smábíla og litla bíla en ég fullyrði, frú forseti, að það gengur ekki víðast hvar í hinum dreifðu byggðum úti um land þar sem fólk kemst jafnvel varla út úr sínum húsagötum á veturna eða þarf að fara með börn í skóla úr sveitunum. Það er ólíku saman að jafna.

Frú forseti. Ég held þegar allt kemur til alls að það sé afar stutt á milli sjónarmiða minna og hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar hvað þessi mál varðar. Við erum klárlega sammála um að þetta sé sú leið sem við eigum að stefna í. Það má kannski velta því fyrir sér eða hugsa sem svo að við yfirferð og endurskoðun á þeim undanþágum, sem mig minnir að hafi komið fram í umræðunni áðan að væru einhvers staðar á bilinu 20–30, mætti kannski skipta út einni eða tveimur undanþágum fyrir einhvers konar landsbyggðarundanþágu ef menn geta sýnt fram á að það sé hreinlega framkvæmanlegt. Ég get í sjálfu sér alveg tekið undir það með hv. þingmanni, en meginhugsunin hlýtur að vera á þessa leið og ég treysti því að í meðförum væntanlega efnahags- og skattanefndar muni þessar athugasemdir hv. þingmanns og annarra þingmanna hvað þessi mál varðar koma til gagngerðrar skoðunar og fá þá umfjöllun sem skylt er að þær fái.

Frú forseti. Hér hefur spunnist mikil og að mínu mati málefnaleg umræða um þetta frumvarp til laga um breyting á vörugjöldum á ökutækjum og lögum um bifreiðagjald sem mun síðar verða rætt sem gengur út á það að reyna að minnka koldíoxíðlosun bifreiðaumferðar á Íslandi. Þetta er mikil kerfisbreyting vegna þess að koldíoxíðmengunin er eiginlega skattlögð þrefalt. Hún er skattlögð sérstaklega þegar bílar eru fluttir inn. Þá njóta þær bifreiðar velvildar sem menga lítið, síðan er það skattlagt með bifreiðagjöldunum á hverju ári og svo er það skattlagt í bensíninu og olíunni. Það hefur mikil áhrif á verð bíla og líka á landsbyggðina. Ég reikna með því að verð á þeim bifreiðum sem menga minnst muni lækka mikið eða sem nemur skattlagningunni um það leyti sem frumvarpið kemur fram. Hins vegar mun verð á dýrari bifreiðum jafnvel hækka en þó er spurning hvort menn séu tilbúnir að kaupa slíka bensínháka eða dísilháka eftir að búið er að hækka olíuverðið og bensínið sem sýnt er. Mengunin er mikið meiri en bara koldíoxíðmengun. Menn tala bara um koldíoxíðmengun og hv. þm. Þór Saari talaði um að fara inn gult ský í Reykjavík. Það er ekki koldíoxíðmengun. Koldíoxíðmengun er í rauninni ekki mengun vegna þess að allar plöntur taka til sín koldíoxíð og af því að þegar við öndum búum við til koldíoxíð. Það er ákveðin hringrás á koldíoxíði í náttúrunni en það er ekki mengun. Það veldur hins vegar hitnun jarðar, að talið er, og þar af leiðandi berjast menn gegn því. En við erum með miklu fleira. Við erum með kolmonoxíð sem er baneitrað, síðan erum við með níturoxíð og níturdíoxíð og síðan kannski sem verra er, brennisteinsoxíð og brennisteinsvetni, svo erum við með rykmengun. Allt þetta hverfur ekki við þessa breytingu eina sér, menn þurfa að hafa það í huga. Hér varð smáumræða um Kárahnjúkavirkjun eða um virkjanir yfirleitt. Ég fékk einu sinni svar frá hæstv. þáverandi umhverfisráðherra um að Kárahnjúkavirkjun hefði sparað mannkyninu sem svarar sexfaldri mengun af allri umferð á Íslandi. Ef það ál sem Kárahnjúkavirkjun framleiðir á Reyðarfirði hefði verið framleitt í Kína með brennslu kola, olíu eða gass til að framleiða rafmagnið hefði það svarað til sexfaldrar mengunar íslenskrar bílaumferðar og það kemur þessu máli við, frú forseti, vegna þess að við ræðum frumvarp sem er flutt til að vinna gegn koldíoxíðmengun - já, koldíoxíðmengun er það víst kallað þó að það sé ekki mengun, sem getur valdið hitnun jarðar samkvæmt þeim kenningum sem eru í gangi. Það eru margar undanþágur á frumvarpinu sem hafa verið til staðar og þær eru alltaf slæmar. Vandi okkar í dag er að við erum með mjög aldraðan bílaflota. Það hefur eiginlega ekkert verið flutt inn til einkanota af bifreiðum í tvö til þrjú ár eða síðan nokkru fyrir hrun. Hinn aldraði bílafloti er með gamaldags vélar og tæki og hann kostar viðhald. Vélarnar eru rangt stilltar o.s.frv. þannig að hann mengar mikið meira en nýlegur floti mundi gera. Ef menn ætluðu sér virkilega að vinna gegn koldíoxíðmengun ætti í rauninni að minnka viðnám eða auka flæði bifreiða inn í landið almennt vegna þess að yfirleitt eru nýrri bifreiðar betri í þessu skyni. Mér finnst að menn eigi að skoða það alveg sérstaklega núna þegar eiginlega ekkert er flutt inn og ríkissjóður hefur næstum engar tekjur af vörugjöldum, að byrja á því að lækka öll vörugjöld á bifreiðar um 20% í staðinn fyrir þessar tilfæringar og tilkynna jafnframt að það verði áframhaldandi lækkun, 20 eða 10% á ári, þannig að öll vörugjöld á bifreiðar verði horfin eftir ákveðinn árafjölda. Á sama tíma yrði tekjuþörf ríkissjóðs vegna þessarar lækkunar, sem yrði engin á næsta ári vegna þess að það er enginn innflutningur hvort sem er, bætt við olíugjaldið eða bensíngjaldið þannig að menn vissu fyrir fram að kostnaðurinn vegna bensíns og olíu mundi aukast enn meira. Þar af leiðandi mundi almenningur, af því að hann er svo skynsamur, kaupa sér bifreiðar frekar sem menga minna. Það þarf nefnilega ekki að skattleggja koldíoxíðatómið mörgum sinnum. Ég vil að menn skattleggi kolefnisatómið sérstaklega, það verði bara horft á það. Það eru færri kolefnisatóm í hverjum lítra af dísli en í bensíni og því verði það skattlagt minna. Ég vil leggja bifreiðagjaldið algerlega af. Ég sé engan tilgang í því af hverju menn borga skatt aftur fyrir notkunina bara af því að þeir eiga bíl. Sumir eiga bara bíl og keyra hann ekki neitt og mér finnst ósanngjarnt að þeir borgi eitthvert gjald fyrir það frekar en fyrir að eiga mublur eða eitthvað annað. Það getur einhver viljað eiga flottan jeppa fyrir utan hjá sér til að geta sýnt vinum og vandamönnum og keyra hann ekki neitt af því að hann eyðir svo miklu. Svo kaupir hann einhvern ódýran bíl til þess að keyra. Það er ýmislegt í gangi. Mér finnst að við vinnslu frumvarpsins eigi að skoða þessi mál mjög nákvæmlega þar sem það eru orðin allt að því viðurkennd sannindi að jörðin sé að hitna og sú hitnun stafi af koldíoxíðmenguninni eða -aukningunni. Mér finnst sjálfsagt að skoða þetta nákvæmlega og mundi vilja gera það í nefndinni. En ég skora jafnframt á hæstv. fjármálaráðherra að skoða það að byggja tvö eða þrjú álver til að skapa atvinnu og annað og fórna okkur Íslendingum fyrir mannkynið, eins og hér kom fram áðan. En auðvitað minnkar álver byggt á Íslandi þörf á álverum byggðum í Kína nema menn ætli að fara að banna notkun á áli. En það er allt önnur ella og menn ættu kannski að skoða það nákvæmlega hvort eigi að minnka notkun á áli í heiminum. Það vill svo til að ál er þó nokkuð umhverfisvænn málmur og léttir t.d. bifreiðar, minnkar notkun þeirra á orku og gerir mögulegt að fljúga um loftin blá í flugvélum. Svo er ál notað í umbúðir utan um karamellur og slíkt þannig að öll notum við ál.

Forseti. Þessi umræða, eins þörf og hún er, hefur farið nokkuð um víðan völl. Rætt hefur verið um húshitun á landsbyggðinni og mikið um ál í heiminum og það er kannski ekki rétt að skipta sér mjög af þeirri umræðu. Erindi mitt hingað var að minnast á nokkra þætti þessa máls. Ég vil þó segja strax að ég tel það vera mjög merkilegt og kannski ekki hafa hlotið það lof sem það á skilið. Menn hafa mikið verið að tauta, eins og eðlilegt er í þessum efnum. Hver horfir á sjálfan sig og síðan á hina. Tæknilegu málin, sem má kalla, verða auðvitað könnuð í nefnd og það er algerlega eðlilegt að skoða líka þær byggðapólitísku röksemdir sem komið hafa fram og hæstv. ráðherra minntist á í framsöguræðu sinni og gerði grein fyrir. Við verðum auðvitað að átta okkur á því líka að það verður ekki bæði sleppt og haldið í þessu. Ef meginhugsunin í þessu, að búa til hvata til að minnka mengun, rekst á við þau markmið að íþyngja ekki bíleigendum á landsbyggðinni verður markmiðunum ekki náð. Það verður ekki bæði sleppt og haldið í því efni. Ég skal ekkert um það segja og bíð eftir niðurstöðunni af vinnu manna í nefndinni í þessu efni og umræðu í samfélaginu. En ég hef enga trú á því að gagnvart byggðunum sé verulegur munur á því hvort skattlagt er eftir stærð eða sprengirými annars vegar eða þyngd eða heildarmengun hins vegar. Ég held að það hljóti að vera bitamunur en ekki fjár. Þetta er merkilegt frumvarp og það sem ég sagði um það áðan, að megingalli þess væri sá að það væri of seint fram komið, má ekki misskilja. Þá átti ég ekki við að hæstv. fjármálaráðherra væri seinn á ferð heldur að þetta frumvarp hefði betur komið fram fyrir fimm eða tíu árum, ég hafði ekki lengri tíma undir. Það þurfti auðvitað að fara fram ákveðið undirbúningsstarf og á sínum tíma fór fram nefndavinna sem ég hygg að hafi verið lokið um miðjan áratuginn sem nú er að hverfa í aldanna skaut. En þau prýðilegu störf í nefndunum sem fóru í gegnum þetta voru lítils metin og ekkert gert í málinu af einhverjum ástæðum. Kannski hafa viðkomandi stjórnmálamenn verið hræddir við m.a. byggðapartinn af málinu og ekki treyst sér til að vinna því stuðning. Ég man líka eftir því í kosningabaráttu þegar það lið sem ég keppti með og geri enn lagði til umhverfisskatta. Þá var svar ýmissa annarra flokka við því það að hér ætti að fara að hækka bifreiðagjöld þannig að sú heildarstefnubreyting var afgreidd mjög billega í von um að geta æst menn til andstöðu á grundvelli skammtíma peningalegra hagsmuna. Við skulum fagna því að menn eru orðnir sammála um að þetta beri að gera með einhverjum hætti og þá er það verkefni fram undan að reyna að gera það eins vel og hægt er. Rétt er að minna á smátt mál en táknrænt í þessu af því að það hefur ekki komið fram í umræðunni, en það varðar pallbílana. Pallbílarnir voru einmitt tákn fyrir þá vitleysispólitík sem við leyfðum okkur að stunda hér á landi á tímanum fyrir 2007. Þá voru pallbílarnir settir í sérflokk í skattheimtu af því að sumir þeirra voru vissulega atvinnutæki og ekki var hægt að greina á milli þess hverjir þeirra væru atvinnutæki og hverjir ekki sem leiddi til mikillar þenslu í pallbílakaupum. Góðborgararnir voru flestir komnir á pallbíla sem þeir borguðu minna af en venjulega fólkið við hliðina. Það er afnumið með þessu frumvarpi, ef að lögum verður, og er kominn tími til. Það sem ég kom hér til að segja m.a. er að ég er ekki að öllu leyti ánægður með þá meðferð sem metanbílarnir fá í frumvarpinu. Afslátturinn á vörugjaldi sem metanbílar fá er ekki hærri en þessar 750 þús. kr. Ég skal ekki ræða þá upphæð mikið, hana þarf að ræða í nefndinni og er rétt að skoða þá gagnrýni sem komið hefur fram á upphæðina í umræðunni. En ég vek athygli á því að þar er aðeins átt við framleidda og skráða metanbíla, þ.e. þá sem hlotið hafa svokallaða gerðarvottun sem kemur með metanbílum sem renna út úr verksmiðju sinni sem slíkir. Um undanþágu frá bifreiðagjaldi er bæði talað um framleidda og skráða metanbíla en líka þá sem breytt hefur verið og fengið hafa um það vottorð frá skoðunarstofu. Það er 9. gr. en hin fyrri var 1. gr. Það er sérkennilegt misræmi og engin ástæða til að viðhalda því, það þýðir að menn geta ekki fengið vörugjaldið endurgreitt eða lækkað á bíl sem breytt hefur verið í metanbíl með tilteknum hætti. En það ætti í raun og veru að vera tæknilega auðvelt að fá vottorð um það frá skoðunarstofunni og síðan reynt að koma því í einhvers konar einfalt kerfi þannig að vörugjaldið verði lækkað í einhverju hlutfalli við áætlaðan notatíma af bílnum. Ég spyr um þann sérstaka mun og vek athygli fjármálaráðherra, sem því miður er ekki viðstaddur í sæti sínu en þyrfti eiginlega að vera þar, á honum og jafnframt hvernig hann sé varinn. Ég sé ekki að það séu sannfærandi rök fyrir því í athugasemdum við frumvarpið, þetta er undarlegur munur. Ég vil líka í þessu sambandi minna á að líklega er til umræðu einhvern næstu daga frumvarp mitt og fleiri þingmanna um metanbifreiðir, um vörugjald af ökutækjum þar sem gert er ráð fyrir endurgreiðslu á breyttum bílum. Ég hvet til þess að það frumvarp verði tekið til athugunar í nefndinni þegar það er komið þangað, sem verður vonandi á næstunni. Þar er sem sagt gert ráð fyrir því að það verði sem ekki er í þessu frumvarpi fram tekið. Ég lýsi eftir því, forseti, að hæstv. fjármálaráðherra gangi í salinn og hlýði á orð ræðumanns sem hann beinir sérstaklega til hans og leyfi mér þess vegna að endurtaka þau, en það er þannig, forseti, hæstv. fjármálaráðherra til fróðleiks og undrunar, að gert er ráð fyrir því að metanbílar sem fara í sérstakan vörugjaldsflokk séu eingöngu framleiddir og skráðir sem slíkir, þ.e. frá verksmiðjunni. Bæði hinir framleiddu og skráðu metanbílar eru undanþegnir bifreiðagjaldi en einnig þeir sem breytt hefur verið í metanbíl, bílar upprunalegrar gerðar sem breytt hefur verið í metanbíl og fengið um það vottorð frá skoðunarstofu. Þetta er töluvert mikilvægt mál, ekki aðeins sem jafnréttis- og sanngirnismál heldur einnig sem atvinnumál vegna þess að það er, eins og bæði ég og hæstv. fjármálaráðherra vitum, töluverður hugur í mönnum í metanbílabreytingum og ekki vitlaust á okkar tímum að þær fari fram innan lands frekar en að eina leiðin til að ná í metanbíl á þeim kjörum sem ríkið hyggst bjóða áhugamönnum um það sé að fá þá að utan þannig að sú vinna fari fram þar. Þetta er allt sem ég ætlaði að segja fyrir utan það að fagna þessu frumvarpi. Ég bendi á að þó að frumvarpið fari í sína nefnd er það auðvitað umhverfismál öðrum þræði og ég tel rétt að bjóða fram starfskrafta umhverfisnefndar við mat á því og vinnslu ef þörf þykir á.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við vissulega merkilegt mál. Ég verð í upphafi máls að segja að ég er hlynntur því og tel mikilvægt að við leitum leiða til að minnka losun, eins og markmiðið er með frumvarpinu. Það er mjög mikilvægt. Við eigum að leita allra leiða til að búa til hvata í samfélaginu til að það sé gert, hvort sem við ræðum um heimilin, einkabílinn, fiskiskipaflotann eða hvaðeina. Það er mikilvægt. Ég velti því hins vegar fyrir mér, frú forseti, hvernig frumvarpið eins og það lítur út við 1. umr., getur tekið breytingum. Ég tek undir það sem kom fram hjá nokkrum hv. þingmönnum að frumvarpið býður upp á mismunun milli þegna landsins. Það má jafnvel halda því fram að með frumvarpinu sé í sjálfu sér verið að verðlauna þá sem búa við þær aðstæður að geta ekið um á smáum, eyðslugrönnum litlum bílum sem er hvatinn í frumvarpinu að fólk kaupi í auknum mæli og noti. Það er vel hægt þar sem götur eru vel mokaðar, borið er á þær salt og sandur og þess háttar. Það er hreinlega óréttlát að þeim sem búa úti á landi sé refsað eins og ég vil meina að hin hliðin á frumvarpinu sé. Það er verið að verðlauna þéttbýlið að einhverju leyti en refsa hinum sem þurfa á fjórhjóladrifnum bílum að halda. Þeir eyða yfirleitt meiru og eru stærri og öruggari. Mér sýnist að þetta frumvarp muni leiða til þess. Hér hefur verið minnst á ferðaþjónustuna. Ef ég skil frumvarpið rétt eru töluverðar líkur á því að kostnaður hennar muni aukast og mun hún þá væntanlega, eins og algengt er, reyna að velta því yfir á viðskiptavinina sem getur haft neikvæð áhrif á móti. Þessu vil ég koma á framfæri. Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka undir umræðuna um metanökutækin sem hv. þm. Mörður Árnason og fleiri hafa tekið þátt í. Við þurfum að passa að hvatinn sé virkur. Það sem vekur athygli mína er að í fjölmörgum undanþágum frá reglunum þar sem rætt er um slökkvibifreiðar og ýmislegt er að sjálfsögðu ekkert óeðlilegt að séu undanþegnar eins og haffær ökutæki á hjólum fyrir láð og lög o.s.frv. en lögreglubifreiðar eru ekki taldar upp ef það hefur ekki farið fram hjá mér. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvernig standi á því. Af hverju og hvaða rök eru fyrir því að lögreglubifreiðar, sé það rétt hjá mér, eru ekki á þessum undanþágulista? Þessu tengt vil ég nefna að ég hef oft furðað mig á því af hverju lögreglan hefur ekki leyfi til að keyra á litaðri olíu. Auðvitað er verið að færa úr einum vasa í annan en við erum eins og við vitum með lögregluna, þessa stofnun sem Íslendingar treysta langbest, í spennitreyju út af fjármagni og slíku. Ég held að það væri mikilvægt ef hægt væri að auka möguleika þeirra og nota meira bifreiðarnar. Það er mikill kostnaður sem lögreglan hefur af bifreiðum. Dæmi er um að lögreglan sjái sér ekki fært að keyra bílana út af kostnaði. Leita þarf leiða til að lækka kostnaðinn, m.a með undanþágum sem þessum. Síðan langar mig að nefna að hér stendur á bls. 5 í athugasemdum, með leyfi forseta: „Stjórnvöld geta með skattlagningu ráðið miklu um samsetningu og notkun bílaflotans.“ Þetta er að sjálfsögðu alveg rétt. Það má eflaust færa rök fyrir því að stjórnvöld hafi á liðnum árum ekki gert þetta með nógu varfærnum hætti, hér hafi verið of mikið af stórum og eyðslufrekum bílum og þess háttar. Það má spyrja sig hvort hægt sé að reyna að ýta sem flestum út í smábíla sem vissulega eyða minna eða í mörgum tilfellum, ekki algilt þó, eyða minna en eru um leið óöruggari og ekki eins mikil praktík í þeim eins og stærri bílum. Vera má að þetta gangi ekki upp á endanum. Síðan kemur fram í umsögn um frumvarpið hversu mikil skattagleði er í frumvarpinu. Ég er ekki búinn að átta mig á því enn þá því það kemur fram í umsögn fjármálaráðuneytisins, frá fjárlagaskrifstofunni, að þetta hafi eiginlega engin áhrif á ríkissjóð þegar upp er staðið. Eins og ég sagði áðan er mikilvægt að minnka losun gróðurhúsalofttegunda, koltvísýrings. Við verðum að stíga þau skref sem við þurfum í því. En, frú forseti, ég tel að við verðum að skoða það í nefnd í umfjöllun um málið hvort eðlilegt sé að setja það fram með þessum hætti þar sem við vitum að fjöldi íbúa landsins býr við þær aðstæður að geta ekki nýtt sér kosti sem í frumvarpinu felast sem er að kaupa smábíla. Vegir eru jafnvel lítið mokaðir og lítið er um hálkuvarnir þar sem þarf að fara um fjallvegi og slíkt. Við erum að tala um svæði fyrir utan höfuðborgarsvæðið þar sem yfir marga fjallvegi er að fara til að sækja þjónustu, koma börnum í skóla o.s.frv. Það er ekki hægt að segja við íbúa á þessum svæðum að þeir geti skipt úr fjórhjóladrifnum jepplingi yfir í lítinn fólksbíl, vegna þess að  Í fjárlagavinnunni förum við í gegnum töluverðar breytingar. Við erum að tala um húshitunarkostnað eins og nefnt hefur verið. Við erum að tala um sama hóp í þéttbýlinu sem við ætlum að auka mismuninn með húshitunarkostnað og líka auka mismuninn með hækkun á gjöldum eða þessari breytingu á bifreiðakostnaði, fyrir utan það sem nefnt hefur verið, t.d. flutningskostnað og annað. Það er annað sem mig langar að nefna sem ég sé ekki í frumvarpinu. Það eru fatlaðir og eldri borgarar sem þurfa á fjórhjóladrifnum bílum að halda, bílum sem eyða meiru svo fólk komist leiðar sinnar. Þetta eru yfirleitt dýrari bílar. Þetta eru bílar eins og þeir sem nefndir voru; Toyota Rav4 og jafnvel Subaru Legacy. Þetta eru ekki bílar sem fólk kaupir sem hefur dýran smekk. Þetta eru einfaldlega praktískir bílar fyrir fjölskyldur og eldra fólk sem þarf á svona tækjum að halda. Frú forseti. Það er ekki hægt að fara með málið í gegnum þingið nema það verði rækilega skoðað hvort hér geti verið um mismunun að ræða milli íbúa landsins. Fyrir utan það að ef fjárlagafrumvarpið nær fram að ganga eins og það er sem ég hef vonir um að verði ekki, þá er verið að skerða ýmsa þjónustu, t.d. heilbrigðisþjónustu sem fólk þarf að sækja um lengri veg. Þá er oft og tíðum yfir erfiða fjallvegi og slíkt að fara þá er fólki ekki boðið upp á að vera á litlum bílum. Niðurstaða mín, frú forseti, er að mikilvægt er að við beitum okkur fyrir því að minnka mengun á landinu okkar fallega. Íslendingar hafa svo sannarlega gert það og reynt. Það er mikið verkefni eftir hvort sem það er í bílaflotanum, fiskiskipaflotanum eða öðrum. Við erum að læra meira. Það er víða að koma tækni og breytingar. Svo ég nefni sorp og betri nýtingu á eldsneyti en við verðum að taka þá staðreynd inn í jöfnuna að við búum á Íslandi. Þetta er sérstakt land. Það er ekki hægt að líkja aðstæðum hér við Belgíu eða Danmörk eða eitthvað slíkt. Við verðum að taka það inn í myndina. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra að sinni en vona að málið fái skoðun út frá þessum jafnræðissjónarmiðum sem ég hef komið á framfæri.

Virðulegi forseti. Mig langar að fara í örstutt andsvar við hv. þingmann. Ég vil segja fyrir það fyrsta að ég er mjög ánægður með frumvarp hæstv. fjármálaráðherra. Þetta er gott skref í rétta átt eins og hv. þingmaður kom inn á um að minnka losun á koltvísýringi. Reynsla annarra þjóða er sú að til þess að minnka losun er langbest að beita hagrænum hvötum en ekki eins og við gerum að nýta skattsetningarhvatana. Hér er á ferð mikilvægt skref í rétta átt. Að sjálfsögðu eru álitaefni í þessu máli. Við þurfum að skoða þau vandlega á vettvangi nefndarinnar bæði hvað snertir landsbyggðarvinkil sem hv. þingmaður nefnir og svo metanumræðuna sem aðrir þingmenn hafa rætt. Ég hlakka til að takast á við álitaefnin innan nefndarinnar. Við munum skoða þau en ég vil leggja áherslu á að þetta er gott skref. Við skulum taka þetta skref og sníða af agnúa ef einhverjir eru en sýnum hugrekki að klára málið sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er vænlegt að nota hagræna hvata og það má hugsa sér, t.d. í landbúnaði að þeir séu nýttir til að hvetja bændur til að búa til gas og aðrar afurðir úr afurðum sem koma frá búunum og eru ekki nýttar. Ég ætla ekki, frú forseti, að útiloka að frumvarpið og hugsunin sem í því er nái fram að ganga með samþykki stórs hluta þingsins. En eins og það liggur núna fyrir finnst mér ákveðið óréttlæti í því og þá agnúa vona ég að nefndin taki fyrir og reyni að sníða af. Stefnubreytingin er ekki alslæm en það þarf hins vegar, eins og ég segi, að sníða agnúana af sem við höfum bent á. Þetta er eitt af þessum málum sem taka þarf tillit til aðstæðna sem eru á okkar ágæta landi.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá ágætu umræðu sem orðið hefur. Ég er ánægður með að allir ræðumenn, að ég tel, hafi lýst sig fylgjandi þeirri grundvallarkerfisbreytingu sem hér er á ferðinni eða a.m.k. þeim markmiðum sem menn ætla sér að ná, að reyna að þróa umferðina í umhverfisátt og draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Það er rétt að halda því til haga svo því sé sómi sýndur að að stofni til eru þessar tillögur afrakstur nefndarstarfs sem sett var af stað í tíð forvera míns í embætti, Árna M. Mathiesens. Starfshópur á vegum hans skilaði áliti í maímánuði 2008 sem var held ég talsvert á lofti haldið, að þar væru boðaðir breyttir tímar í skattamálum á umferðina. Ætli ég leyfi mér ekki að segja að þær ágætu tillögur sem síðan hafa verið í skoðun séu með því betra sem ég fékk í arf frá forvera mínum. Var ákveðið að láta framkvæmdina bíða vegna þess hve mikið var færst í fang á árinu 2009, en nú er sem sagt verið að hrinda þessu í framkvæmd og búið að uppfæra tillögurnar lítillega. Reyndar er aðeins búið útvíkka hugmyndirnar hvað varðar að taka inn undir þetta alla þá vistvænu orkugjafa sem okkur sýnist að líklegt sé að Íslendingar muni nýta sér á næstu árum. Mér fannst hv. þm. Þór Saari eiginlega tala um eitthvert annað frumvarp en hér er á ferðinni því að hann taldi ekki að tillögurnar mundu ná settum markmiðum og vera eitthvað allt annað. Ég segi alveg hiklaust að tillögurnar eru að mínu mati verulegt flagg í umhverfismálum, þær eru mikil kerfisbreyting og fylgja í kjölfar fleiri hugmynda sem hrundið hefur verið í framkvæmd þannig að á þessum tímum er að verða umtalsverð breyting, verði þetta að lögum, á því hvernig við nálgumst skattlagningarmál með hliðsjón af umhverfinu. Í fyrra innleiddum við kolefnisgjald á allt jarðefnaeldsneyti. Það er í sjálfu sér ótengt umferðinni sem slíkri eða hver notandinn er þannig að nú greiða allir sem nota fljótandi jarðefnaeldsneyti tiltekið kolefnisgjald sem er um helmingur af verði losunarheimilda innan ESB og er ætlunin að það fari í 75% á næsta ári. Þar með erum við að því leyti til komin með losunargjald á allt jarðefnaeldsneytið. Síðan erum við að stíga stórt skref í því að stuðla að tiltekinni þróun í umferðinni. Þarf að vinna að því á mörgum sviðum því að Íslendingar eiga auðvitað mikla möguleika á því að gera orkubúskap sinn með því allra sjálfbærasta sem um getur ef rétt er á málum haldið. Þar spila náttúrlega stærsta hlutverkið þeir möguleikar sem eru til þess að færa notkun á innfluttu jarðefnaeldsneyti yfir í aðra orkugjafa eða orkumiðla úr okkar grænu orku. Þar er sannarlega mikið að vinna. Gróðurhúsaáhrifin hefur borið svolítið á góma og álver og margt fleira í þessari ágætu umræðu. Ég held að því sé alveg til haga haldið að gróðurhúsaáhrifin séu staðfest vísindalega. Þeim fækkar mjög sem um það deila og ég tók eftir því mér til ánægju að fornvinur minn, Lomborg hinn danski, sem ég átti í dálitlu kappi og ritdeilum við á árum áður meðan hann var enn þeirrar trúar að þetta væri allt saman bull og vitleysa og það væru engin gróðurhúsaáhrif, hefur skipt um skoðun og batnandi mönnum er best að lifa. Maður sem gaf út bækur um málið, fór mikinn og var hampað af ýmsum sem vísindamanni á því sviði að menn ættu ekki að taka of mikið mark á þessu. Gróðurhúsaáhrifin eru í eðli sínu þannig að þau snúast um orkuríka geisla sem koma inn í lofthjúpinn og ná til yfirborðs jarðar, orkuríkir stuttbylgjugeislar breytast þar í orkuminna form og af lengri bylgjulengd og leggja af stað upp aftur en lokast inni í lofthjúpnum alveg eins og sólargeislar lokast inni undir glerþaki í gróðurhúsi. Þess vegna er nafnið til komið. Ef menn vilja frekari útlistanir á því hversu auðvelt er að skilja þetta skulu þeir hugsa um muninn á hitastigi á yfirborði jarðar á nóttunni annars vegar þegar skýjað er og hins vegar heiðríkt. Það er nákvæmlega sama sem er á ferðinni. Þess vegna verður svona kalt á nóttunni þegar himinn er heiður að orkan á svo greiða leið upp aftur en um leið og skýjahulan leggst yfir fangar hún orkuna og geymir hana í neðstu lögunum í lofthjúpnum. Það er það sem þarna er á ferðinni. Gróðurhúsalofttegundirnar eru þarna mjög áhrifamiklar og þess vegna skiptir hlutfall koldíoxíðs og fleiri slíkra tegunda í lofthjúpnum sköpum um upphitun jarðarinnar af þessum ástæðum. Auðvitað eru margar fleiri kenningar á ferðinni og hafa verið í gegnum tíðina. Um tíma trúðu margir á hinn merka fræðimann Milankovic sem setti fram svonefndar Milankovic-kenningar sem byggðu á öðrum hugmyndum, að það væri möndulhalli jarðar, nálægð við sól, sólgos og fleiri slíkir samverkandi þættir sem hefðu þessi áhrif á hitasveiflurnar. En smátt og smátt hafa menn horfið frá því að það gæti skýrt svona stórfelldar breytingar sem eru samfelldar og stefna í eina átt. Menn hafa mælt það mjög lengi og þessar breytingar falla alveg ótrúlega - mér liggur við að segja óhugnanlega - vel saman við hækkandi magn koldíoxíðs í andrúmsloftinu eins og hlýnun jarðarinnar gerir. Við Íslendingar eigum m.a. eina veðurathugunarstöð, í Stykkishólmi, sem er gagnmerk því að þar er til mjög löng sería af samfelldum hitamælingum sem ekki er verri en hver önnur til að bera saman við mælingar á efnum í lofthjúpnum. Ég læt þetta nægja um gróðurhúsaáhrifin.  Varðandi álverin finnst mér það undarleg nálgun að það hljóti að eiga að verða framlag Íslands til að bæta loftbúskapinn að nota okkar grænu orku í álver vegna þess að það er væntanlega nákvæmlega sama í hvað hún er notuð hér á móti raforku einhvers staðar annars staðar í heiminum sem framleidd er með jarðefnaeldsneyti. Það þarf að sjálfsögðu ekki að vera bræðsla á áli. Það má nákvæmlega eins vera framleiðsla á hreinkísil eða jarðvinnsla gagna og kæling á gagnaverum borið saman við að hið sama sé gert með raforku í öðrum löndum sem framleidd er með kolum, olíu, gasi eða öðru slíku. Enn barnalegri er sá málflutningur þegar menn hafa í huga möguleika Íslands í þessum efnum. Þýðir að ræða það sem eitthvert framlag á heimsvísu til að draga úr loftmengun hvort hér eru byggð eitt, tvö eða þrjú álver í viðbót við þau 170 sem starfrækt eru og það 1–1,5 álver sem byggt er á ári? Hvert er svigrúmið? Hvað væri hægt að gera hér jafnvel þótt við vildum tappa næstum allri óbeislaðri orku á Íslandi í álver miðað við þann forða sem við göngum almennt út frá, 20–30 teravattstundum í viðbót? Við getum kannski þrjú byggt með því að sópa saman allri orkunni sem eftir er. Það eru ósköp einfaldlega ekki nema sárafáir möguleikar orðnir eftir í landinu á því og alls ekki á einu bretti að safna saman orku í eins stórar einingar og álverið fyrir austan. Þeir eru ekki til staðar. Það er fyrst og fremst einn slíkur kostur eftir, það er Jökulsá á Fjöllum sem getur á einu bretti nokkurn veginn skaffað raforku í fullvaxið álver, og mælir einhver hér inni með því að farið verði í hana? Nei. Veruleikinn er sá að orkuforðinn er miklu takmarkaðri en okkur er tamt að telja. Sem betur fer eru menn farnir að nálgast það í því ljósi. Ég bendi t.d. á þá stefnumörkun og umræðu sem nú á sér stað innan stærsta orkufyrirtækis landsins, Landsvirkjunar, þar sem menn draga þá mynd mjög skýrt upp fyrir sér og segja: Orkuforðinn er takmarkaður. Hann verður væntanlega, að því marki sem hann verður virkjaður á komandi áratugum, innleiddur í smærri skrefum. Við verðum að horfast í augu við að það sem skiptir úr þessu æ meira máli fyrir Íslendinga er að ná sem mestri arðsemi út úr þeirri framleiðslu sem þegar er til staðar og auðvitað því sem bætist við að því marki sem sátt verður um það. Þá kem ég aftur að þessu hér, við þurfum auðvitað að muna eftir því að við viljum skilja eftir þróunarmöguleika fyrir okkur sjálf og komandi kynslóðir að einhverju leyti. Við sem erum nú á dögum í einhverjum áhrifastöðum á þessum örfáu árum ætlum væntanlega ekki að ráða því nákvæmlega hvernig þetta verður allt saman nýtt til langrar framtíðar. Það er auðvitað valkostur að binda restina af orkuforðanum í 2–3 álver í viðbót, en hvað svo? Hvernig ætlum við þá t.d. að umbreyta einhverjum hluta þessarar orku yfir í vistvæna orkugjafa eða orkumiðla í þágu okkar sjálfra og samgangna á komandi árum og áratugum? Ég á mér þá draumsýn að allur íslenski flotinn verði kominn á vistvænt eldsneyti innan ekki margra ára og sú draumsýn er ekki ný. Þannig lagði Bragi Árnason upp með sínar vetnisvæðingarhugmyndir að vænlegasti aðilinn til að ryðja þá braut væri flotinn vegna þess að þar er bæði rúmmál og þyngd minna vandamál en í litlum farartækjum á landi. Kannski verður það metan, kannski verður það eitthvað annað. Hver veit? Ég held að við eigum að muna eftir þessum hlutum og allt skiptir það máli þegar við glímum við það að leggja okkar af mörkum til að takast á við þá stórkostlegu vá sem steðjar að mannkyninu vegna gróðurhúsaáhrifanna. Við eigum stórkostlega möguleika í þeim efnum og eigum að nýta þá á öllum sviðum. Við eigum að sjálfsögðu alveg sömu möguleika í vindorku og sjávarfallaorku og aðrar þjóðir. En við eigum til viðbótar sem grunn í það jarðhita okkar og vatnsorku. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson talaði mikið um skattahækkanir, honum er það mjög tamt, en það á ekki sérstaklega við hér því að frumvarpið er alls ekki um það. Þetta er nokkurn veginn algerlega hlutlaus kerfisbreyting og er ekki sérstaklega ætluð til að afla ríkinu tekna og jafnvel þó að ríkið tapi einhverjum tekjum í þessu tilviki yrði ég manna glaðastur, það væri þá vegna þess að flotinn þróaðist hratt í rétta átt með því að innkaupin færðust meira og meira í umhverfisvænni bíla með lægri vörugjöldum og bifreiðagjöldum. Það eru skattalækkanir í þessu frumvarpi og ef sú þróun vex hratt að lífræn íblöndunarefni komi t.d. í eldsneyti sem hér er verið að gera skattfrjáls tapar ríkið tekjum. Það gæti gerst á 1–2 árum að ríkið tapaði jafnmiklum tekjum og lítils háttar heildarhækkun í bifreiðagjöldum er ætlað að skila, upp á 200 millj. kr. Það má færa fyrir því góð rök að þetta sé hlutlaust og gæti jafnvel innan skamms þýtt að ríkið tapaði einhverjum tekjum en ég held að því væri þá vel varið vegna þess að það væri vegna þess að flotinn og samsetning hans hefði þróast í rétta átt tiltölulega hratt. Ég er algerlega sammála því sem hv. þm. Mörður Árnason sagði um metanbíla. Ég er búinn að taka það fram, að ég held, að það sé mjög vænlegur kostur fyrir okkur að veðja á þá. Það gæti kannski orðið þróunin sem færi hraðast á næstu missirum og árum m.a. vegna þess að við vitum hvar vetnisvæðingaráformin miklu eru á vegi stödd, að það hefur minna gerst í þeim málum og orðið úr þeim en menn héldu um tíma þegar öll áherslan var á vetni. Það segir okkur aftur hversu varasamt það er að reyna að ákveða fyrir fram að einhver einn orkumiðill eða orkugjafi eigi að verða framtíðin frekar en annar. Við skulum leyfa þróuninni svolítið að sýna hvað er hentugast í þeim efnum  Varðandi það sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson sagði verður auðvitað ekki bæði sleppt og haldið. Við verðum að hafa það í huga. Við erum að innleiða ákveðna kerfisbreytingu í ákveðnum tilgangi til að stýra hlutum í ákveðna átt og það hefur auðvitað sín áhrif. Ég held að þau séu miklu minni og verði alls ekki svona íþyngjandi fyrir landsbyggðina eins og margir hv. þingmenn hafa lagt áherslu á, 

Virðulegi forseti. Þetta var góð kennslustund í gróðurhúsaáhrifum sem við fengum áðan. Hæstv. fjármálaráðherra brá sér í búning vísindamannsins og útskýrði þetta fyrir okkur, sem er gott. Það er ósamkvæmni í málflutningnum. Hæstv. ráðherra segir að það sé barnalegt að segja að það skipti einhverju máli í stóra samhenginu hvort við getum minnkað gróðurhúsalofttegundir í eitt ár sem næmi milljón tonnum. Á sama tíma talar hann um það sem stórkostlegt framlag til þróunar mannkyns að við náum kannski yfir nokkurra ára tímabil að minnka gróðurhúsalofttegundir um 100 þúsund tonn með því að innleiða þessi lög, en hvað um það. Mig langar til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra um staðhæfinguna með orkuna. Það kemur fram í rammaáætlun II, sem fer í umræðu og vinnslu í þinginu, að á suðvesturhorninu séu sirka 1.500 megavött sem hægt er að virkja í sátt við náttúru sem er efnahagslega hagkvæmt. Jafnframt vitum við það, báðir þingmenn Norðausturkjördæmis, að talið er að Þeistareykir hafi inni um 400–600 megavött. Af tilraunum sem gerðar hafa verið í Vítismóum, þó svo þær hafi misheppnast að einhverju leyti, virðast vera miklir möguleikar hvað varðar djúpborun. Þar var boruð ein hola á svæði sem mest hefur gefið 12 megavött, hola sem gefur í kringum 27 

Frú forseti. Ég er einfaldlega að vekja athygli á þeirri staðreynd sem ekki verður hrakin að orkuforði Íslands er takmarkaður í alþjóðlegu samhengi. Menn hafa stundum dregið upp þá mynd að hér væru gríðarleg ósköp af orku að það hefði veruleg áhrif á heimsvísu hvernig henni verði ráðstafað. Veruleikinn er sá að orkuforðinn er takmarkaður. Heildarorkuframleiðslugeta á Íslandi, í grófum dráttum miðað við gömlu viðmiðanirnar, er u.þ.b. það sama og notað er í Hamborg, innan marka Hamborgarfylkis, það er allt og sumt. Það er heilmikið fyrir 320 þúsund manns en á heimsvísu er það ekkert mjög mikið. Stærðirnar, 15 teravött hér syðra og 5–10 fyrir norðan og nokkur í viðbót hér og þar. Já já, þetta eru engin ósköp. Við sjáum að það færi mjög fljótt ef byggð yrðu mörg, reyndar ekkert mörg því að þau gætu aldrei orðið nema 2–3 í viðbót, fullvaxin álver eins og verið er að byggja núna. Það sem ég lagði áherslu á er að í þessum skilningi skiptir ekki máli í hvað okkar græna orka er notuð ef við lítum á það sem staðgöngu fyrir orku sem er framleidd með jarðefnaeldsneyti einhvers staðar annars staðar í heiminum. Þá kemur það út á eitt hvort hér sé brætt ál með orkunni eða framleiddur hreinkísill eða kæld niður gagnaver eða hvað það er. Auk þess leyfi ég mér að minna á mikilvægi þess að við skiljum eftir þróunarmöguleika og svigrúm fyrir okkur sjálf þannig að við göngum ekki í þetta eins og akkorð að klára þetta upp á örfáum árum. Orkan er að verða verðmætari 

Virðulegi forseti. Það er talið að hér séu ónýttar eitthvað í kringum 30 teravattstundir, 30 þúsund megavött. Ég er ekki talsmaður þess að við eyðum því öllu til álvera en ég hefði viljað sjá álver í Helguvík og ég hefði viljað sjá álver á Bakka. Ef þau fara í svipaða stærð og Fjarðarálsverkefnið, yrðu sem sagt stór álver, eru það í kringum 12 teravattstundir og þá er slatti eftir. Það er hárrétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að það er staðganga í þessu. Þegar við hugsum um framlag til orkuframleiðslu í heiminum gætum við alveg notað þessa grænu orku í að framleiða eitthvað annað. Í röksemdafærslunni gleymir hæstv. fjármálaráðherra því sem ég talaði um í ræðu minni, að hér hefði verið komið álver á Bakka ef þáverandi hæstv. umhverfisráðherra hefði ekki stöðvað framkvæmd með því að setja hana í tvöfalt umhverfismat. Við erum búin að missa a.m.k. tvö ár sem eru milljón tonn af CO 2 . Það er engin staðganga í því. Röksemdafærslan sem ég bar fram stenst fullkomlega. Að lokum langar mig að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann hafi komið og skoðað, t.d. álverið á Reyðarfirði og séð hvaða starfsemi fer þar fram, hvernig hlutirnir virka þar allir saman og hversu gott vinnuumhverfið er fyrir fólk, hversu há meðallaun eru borguð og annað slíkt. 

Frú forseti. Ég held í fyrsta lagi að það sé engin leið að halda því fram, eins og hv. þingmaður gerir, að það væri risið álver á Bakka ef ekki hefði verið úrskurðað sameiginlegt umhverfismat.

Þeir segja það hjá Alcoa.

Það er engin leið að halda slíku fram. Ég held að menn ættu að hugleiða hvernig hefur gengið suður með sjó, hversu gáfulegt það er eða hversu traust það er að leggja upp upp á von og óvon að lítt könnuð eða ókönnuð jarðhitasvæði gefi það sem menn giska fyrir fram á að þau gætu mögulega gert og að menn ættu að læra af reynslunni í þeim efnum. Ég fagna því hvernig menn eru farnir að ræða málin og nálgast þau, t.d. af hálfu Landsvirkjunar, sem er komin inn á það sem okkar bestu jarðvísindamenn og sérfræðingar á sviði nýtingar háhita hafa verið að predika undanfarin ár, að eina skynsamlega nálgunin er að taka slík svæði inn í áföngum, læra á þau og færa út þekkinguna eftir því sem vinnslu miðar og boranir gefa meiri upplýsingar. Muna menn hvernig gekk með Kröflu í árdaga og hvernig hefur gengið á mörgum öðrum svæðum þar sem menn halda að sé hægt að fara inn og gera þetta með látum? Það er hægara sagt en gert. Sama gildir um djúpborunina sem hv. þingmaður nefndi og við erum báðir greinilega miklir áhugamenn um. Hún er spennandi en það er öllum ljóst sem eitthvað setja sig inn í málin eða þekkja til þeirra að það er sýnd veiði en ekki gefin hvernig það gengur. Það eru mörg óleyst tæknileg vandamál sem þar er við að glíma eins og t.d. þegar menn eru komnir niður í bráðna kviku allt í einu. Því ætluðu menn ekki að ná upp úr holunni heldur gríðarlegum hita undir þrýstingi. Það er lítið að gera með bráðna hraunkviku,  Varðandi það hvort ég hafi komið í álverið á Reyðarfirði. Ég hef ekki komið inn í það eftir að það var komið í fulla framleiðslu. Ég kom þar oft á byggingartíma og fylgdist með því. 

Virðulegi forseti. Ég á erfitt með að skilja þessa álversumræðu. Það er gjarnan talað eins og þetta séu hin mestu skrímsli. Þetta eru vinnustaðir þar sem aðbúnaður er góður og borguð há laun. Í Reyðaráli eru, að mér skilst, 40% starfsmanna konur. Það er merkilegt að hæstv. fjármálaráðherra, þingmaður kjördæmisins, hafi ekki komið eftir að starfið komst í gang, það verður að segjast. Það er ekki það sem ég ætlaði að spyrja um. Hæstv. ráðherra sagði áðan að það yrði ekki bæði haldið og sleppt. Ef það er þannig, hæstv. ráðherra, segi ég frekar „sleppt“. Það er ekki hægt að ganga lengra í því að ýta undir mismunun á milli landsbyggðar og þéttbýlisins. Við skulum þá hreinlega og ég óska eftir því að hæstv. ráðherra láti gera athugun á því hvernig bílaflotanum er skipt miðað við íbúafjölda, höfðatölu og þess háttar. Þá getum við fengið þetta á hreint. Það er með ólíkindum að halda því fram að það verði verðmæti í gömlu bílunum úti á landi og gefa um leið í skyn að þar þurfi menn ekki að endurnýja bíla sína. Það er vitanlega ekki þannig. Það er mismunur á aðstæðum og það verður að taka tillit til þess. Frú forseti. Hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningu minni áðan varðandi lögregluna. Af hverju er hún ekki á undanþágulistanum, ef ég hef skilið þetta rétt í frumvarpinu, og er það vísvitandi eða gleymdist það? Hverjar eru ástæðurnar fyrir því að lögreglan er ekki í undanþáguupptalningunni sem þarna er? Í seinna andsvari mínu mun ég spyrja hann út í flotann.

Frú forseti. Ég vonast til þess að menn lendi ekki í útúrsnúningum í lokin á annars mjög málefnalegri og ágætri umræðu. Að sjálfsögðu var ég ekki að tala um það sem innlegg í málið að bílafloti landsbyggðarinnar, ef hann er í jafnríku mæli svona samansettur og þingmenn telja, innihaldi mun stærri og eyðslufrekari bíla. Það stendur einfaldlega í greinargerð frumvarpsins að skammtímaáhrifin, óveruleg sem þau væntanlega verða en einhver, á verðmæti núverandi bílaflota eru líkleg til þess að þau verðfelli minni og meðalstóru bílana en geri hina verðmætari. Það er staðan eins og hún er núna og það breytir að sjálfsögðu engu um það sem menn standa frammi fyrir gagnvart endurnýjun. Þar bendi ég á, sem er staðreynd, að það er mikið framboð af ágætum fjórhjóladrifsbílum, jepplingum og meðalstórum jeppum sem eru afbragðsgóðir til aksturs á landsbyggðinni eins og annars staðar. Þeir eru býsna stór hluti hinna venjulegu fjölskyldubíla. Þeir ýmist lækka í verði eða haldast á óbreyttu verði, það er alveg ljóst. Svo er ekkert víst að allir telji sér henta nákvæmlega sú tegund eða sá bíll og þá er það eins og gengur. Varðandi lögregluna er það einfaldlega þannig að bílar í eigu hins opinbera eru ekki með undanþágu. Aðeins þessi þröngu skilgreindu tilvik sem eru sjúkrabifreiðar og slökkvibifreiðar sem hér er talið upp. Þetta eru í grófum dráttum atvinnutækin og síðan einstöku tæki í sérhæfðri þjónustu. Almennt er bílafloti ríkis og sveitarfélaga sem slíkur ekkert meðhöndlaður öðruvísi en aðrir bílar í þessu samhengi. Auðvitað má færa rök fyrir því að margir væru vel að því komnir að hafa ívilnanir en það á þá alltaf að vera i eina átt að það er ríkið sem gefur eftir tekjur. Í þessu tilviki borgar það sjálfu sér þannig að það er ekki stórhættulegt.

Virðulegi forseti. Ég spurði einnig hæstv. ráðherra um fatlaða, hvort standi til, ég nefndi það alla vega í ræðu minni en ég man ekki hvort ég spurði hæstv. ráðherra að því, að fatlaðir sem gjarnan þurfa að nota þessar bifreiðar fái einhverjar undanþágur umfram það sem þarna kemur fram. Ég held að það sé mikilvægt að fá svör við því. Við vitum að eldri borgarar sækja einnig í bifreiðar sem þarna eru nefndar sem munu hækka í verði. Varðandi flotann, það er mjög áhugavert. Ég er sammála hæstv. ráðherra að það er mikilvægt að við reynum að gera fiskiskipaflotann umhverfisvænni, þ.e. að orkugjafar í fiskiskipaflotanum verði umhverfisvænni. Ég skil hins vegar ekki hvernig í ósköpunum hæstv. ráðherra ætlar að ná því fram meðan hann er með sjávarútveginn í algjöru uppnámi og óvissu út af stefnu ríkisstjórnarinnar í þeim málum. Það er mikilvægt að ríkið geti unnið með sjávarútveginum, t.d. að því að minnka útblástur frá fiskiskipum og reyna að ná fram betri nýtingu um boð og ýmislegt þess háttar. Ég minnist þess að hafa verið upplýstur um það einhvern tíma að frystitogari gæti keyrt vélar sínar í þrjá til fjóra daga í hverjum túr af afskurði eða slíku sem annars er ekki nýttur. Ef það væri hvati fyrir sjávarútveginn að nýta slíkt, breyta skipum sínum, fara í fjárfestingar, væri áhugavert að stuðla að því. Frú forseti, eins og ríkisstjórnin hefur haldið á málum gagnvart sjávarútveginum er enginn hvati til fjárfestinga eða slíkra verkefna meðan óvissan er slík. Mig langar í lokin að hvetja hæstv. ráðherra til að eyða þessari óvissu.

Jæja, frú forseti, þá erum við komin í sjávarútveginn. Það hefur fátt verið okkur óviðkomandi í umræðunni. Fyrst um bifreiðar fatlaðra er það þannig að bílar sem eru sérútbúnir og flokkaðir til flutninga á fötluðum í eigu ríkis og sveitarfélaga eða stofnana eða í eigu fatlaðra eru undanþegnir vörugjöldum samanber undanþágurnar sem hér eru listaðar upp í 2. gr. frumvarpsins, og segir hér sérstaklega í m-lið: „Bifreiðar í eigu ríkis, sveitarfélaga og stofnana á þeirra vegum eða fatlaðra sem eru sérstaklega búnar til flutnings á fötluðum“ o.s.frv. eru undanþegnir að þessu leytinu til vörugjöldum.  Auðvitað kaupa fatlaðir bíla sem eru ekki sérstaklega útbúnir og uppfylla ekki þessi skilyrði. Þeir fá styrki til þess með tilteknum hætti að endurnýja bíla sína með nokkurra ára millibili. Ég geri ráð fyrir því að bilið sé breitt hvað varðar tegund, stærð og gerð bílanna. Það er erfitt að nálgast þetta út frá því að tilteknir þjóðfélagshópar óháð búsetu, þó að auðvitað sé eitthvað til í því sem þar er sagt, kaupi sér svona bíla frekar en hina. Það er fullt af fólki í þéttbýlinu sem er með stóra og mikla bíla af því að það vill fara á hálendið o.s.frv. Öðrum finnst það sport. Það verður varla þverfótað fyrir risavöxnum trukkum á götum Reykjavíkur þannig að þeir eru sannarlega til staðar ekkert síður en annars staðar. Varðandi flotann finnst mér að það megi ræða um umhverfismálin þar, burt séð frá afstöðu til stefnunnar til sjávarútvegs að öðru leyti eða fiskveiðistjórnarkerfinu. Það gengur nokkuð vel í sjávarútveginum í það heila, það viðurkenna það allir. Tekjustreymið er gott, afurðir góðar 

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Þetta frumvarp varðar aðallega fyrirkomulag skattlagningar svonefndrar rafrænnar þjónustu, ýmsa eftirlitsþætti og fleira í þeim dúr. Það hefur legið fyrir nokkuð lengi að við þyrftum að styrkja ýmis ákvæði virðisaukaskattslaganna og kemur þar margt til. Það eru örar breytingar á ýmsum sviðum og ekki á það síst við um svonefnda rafræna sölu eða þjónustu, sölu á vöru og þjónustu skulum við kalla það, með rafrænum hætti þar sem landamæri sem áður voru til staðar í hefðbundnum viðskiptum hverfa í raun og veru meira og minna. Þessi þróun kallar á aðlögun ýmissa skattalaga, ekki þá síst virðisaukaskattslaganna, í takt við þessar nýjar söluaðferðir og aukin viðskipti milli landa á þessu formi. Þetta á bæði við um skilgreiningar og efnistúlkun einstakra ákvæða í lögunum og ekki síður um alla skattframkvæmd, þ.e. hvernig skatteftirliti er hagað, skattrannsóknir og annað í þeim dúr. Vinna við þessa endurskoðun er þegar hafin og stendur yfir, og það má líta á þessar breytingar sem hér er að finna í frumvarpi sem fyrsta áfangann í því verki. Eins og kunnugt er er stór og breiður starfshópur að störfum með þátttöku allra þingflokka og hagsmunaaðila í bakhópi sem vinnur að heildarúttekt á skattkerfinu. Tilgangi þessa frumvarps má í grófum dráttum skipta í þrennt. Í fyrsta lagi er tillaga sem varðar rafræna þjónustusölu og skilgreiningu á henni. Þar hafa risið upp álitamál á undanförnum missirum, m.a. í tengslum við uppbyggingu gagnavera hér á landi, en haft hefur verið náið samráð við hagsmunaaðila um úrlausn þessa máls. Í öðru lagi eru tillögur um aukið og hert eftirlit með virðisaukaskattsskyldum aðilum til að draga úr skattundandrætti og skattsvikum sem hætta er á að aukist við efnahagsaðstæður eins og nú ríkja og um leið er meiningin að sjálfsögðu að bæta skil á skattinum. Í þriðja lagi eru ýmsar minni breytingar eins og nánar verður lýst hér á eftir. Varðandi rafræna þjónustu er í frumvarpinu lögð til breyting á lögunum til að skilgreina betur hvað telst vera útflutningur á rafrænt afhentri þjónustu og telst þar með ekki til skattskyldrar veltu. Sem fyrr segir hefur á síðustu árum verið veruleg þróun í gangi á sviði rafrænna viðskipta og rafrænnar þjónustusölu, og ný og áður óþekkt vandamál hafa komið í ljós vegna sölu á veraldarvefnum sem nauðsynlegt er að bregðast við. Vankantar á ákvæðum núgildandi laga að þessu leyti hafa í einhverjum tilvikum leitt til tvískattlagningar eða jafnvel engrar skattlagningar á vissum sviðum rafrænnar þjónustusölu. Með breytingunni verður tryggt að tiltekin rafrænt afhent þjónusta mun ekki teljast til skattskyldrar veltu þegar þjónustan er keypt af erlendum aðila sem ekki stundar starfsemi hér á landi og jafnframt verður tryggt að kaup á sömu þjónustu verði virðisaukaskattsskyld hér á landi þegar hún er nýtt hérlendis. Breytingar á þessu gera m.a. kleift að afmarka betur hvað telst til afhendingar á rafrænni þjónustu hjá gagnaverum hér á landi. Annað álitamál hefur komið upp í tengslum við starfsemi innlendra gagnavera en það varðar innflutning á netþjónum sem eru í eigu erlendra aðila sem ekki eru skráðir hér með starfsstöð, a.m.k. í byrjun eða hvernig sem það nú er, og vilja fá undanþágu frá því að greiða hér virðisaukaskatt eða önnur gjöld af innflutningi búnaðarins. Þetta mál er torsóttara þar sem við eigum það ekki við okkur ein hvernig við göngum frá reglum í þessum efnum. Það er til frekari vinnslu í fjármálaráðuneytinu, m.a. í samstarfi við Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, og fyrirheit um að allt verði gert sem hægt er til að jafna samkeppnisstöðu starfseminnar hér miðað við það sem gerist í Evrópu er að sjálfsögðu í fullu gildi og verður reynt eftir því sem okkur er tækt og við höfum í okkar valdi og fáum samþykkt af þar til bærum aðilum að mæta óskum manna um hagstætt skattalegt umhverfi í því sambandi, a.m.k. á einhverju uppbyggingar- eða þróunarskeiði þessarar starfsemi. Varðandi eftirlit í virðisaukaskattskerfinu og áætlanir, eða hvernig fylgst er með áætlunum sem þar eru gerðar, eru í frumvarpinu einnig lagðar til breytingar í þá átt að bæta skil og eftirlit með greiðslu virðisaukaskatts. Áætluðum aðilum á virðisaukaskattsskrá hefur fjölgað verulega síðustu ár og hafa úrræði skattstjóra til að bregðast við því verið afar takmörkuð. Við því er reynt að bregðast í þessu frumvarpi. Um það bil 32 þús. aðilar eru á grunnskrá virðisaukaskattsskrár og sæta um 20% þeirra áætlun við frumálagningu. Nokkur hluti þeirra skilar þó skýrslu síðar, en oft án greiðslu. Þær breytingar sem hér eru lagðar til stuðla að því að skilvirkara skatteftirlit komi til sögunnar og koma í veg fyrir að aðilar sæti ítrekað áætlunum. Meðal annars er lagt til að ríkisskattstjóri geti synjað aðila um skráningu á virðisaukaskattsskrá hafi opinber gjöld hans verið áætluð á næstliðnum þremur tekjuárum á undan því ári sem sótt er um skráningu. Þá er lagt til að sá aðili sem skráður er að nýju á virðisaukaskattsskrá eftir að hafa staðið skil á virðisaukaskattinum skuli nota hvern almanaksmánuð sem uppgjörstímabil í a.m.k. tvö ár eftir endurskráningu. Fleiri tillögur í þessa veru er einnig að finna í frumvarpinu. Þá eru lagðar til nokkrar breytingar á fjárhæðarmörkum, frestum og skilgreiningum. Þannig er lagt til að fjárhæðarmörk þeirra sem undanþegnir eru skattskyldri veltu hækki úr 500 þús. kr. í 1 millj. kr. og að heimild til að miða við lengra uppgjörstímabil verði 3 millj. kr. í stað 1,4 millj. kr. nú. Þessar breytingar eru að sjálfsögðu til rýmkunar. Enn fremur er lagt til að frestur til endurgreiðslu virðisaukaskatts verði lengdur úr 15 dögum í 21 dag og að endurgreiðsla virðisaukaskatts vegna vinnu manna við endurbætur og viðhald skuli fara fram í síðasta lagi 30 dögum eftir að ríkisskattstjóra berst erindi, í stað 14. Jafnframt er lagt til að endurgreiðsla virðisaukaskatts af sölu á heitu vatni og rafmagni til hitunar húsa og laugarvatns verði felld niður. Ljóst hefur verið í nokkurn tíma að endurskoða þyrfti endurgreiðslur þessar þar sem veitur hafa breyst, þær hafa verið sameinaðar og nýjar stofnaðar. Þar sem ljóst er að upphaflegu forsendurnar fyrir þessu endurgreiðslukerfi eru brostnar er lagt til að endurgreiðsluheimild þessi verði felld niður og sala á heitu vatni og rafhitun á landsbyggðinni verði styrkt eftir öðrum leiðum samkvæmt nánari ákvörðun iðnaðarráðuneytisins sem hefur forræði á málefnum veitna. Að lokum er lagt til að framlengd verði um eitt ár, þ.e. til ársloka 2011, heimild til endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna kaupa eða leigu hópferðabifreiða til þeirra sem hafa leyfi til fólksflutninga í atvinnuskyni. Sömuleiðis verði framlengd heimild til að endurgreiða 100% virðisaukaskatt til byggjenda og eigenda íbúðarhúsnæðis og frístundahúsnæðis, auk húsnæðis sem er alfarið í eigu sveitarfélaga eða stofnana og félaga sem alfarið eru í eigu sveitarfélaga. Talið hefur verið að þessi endurgreiðsla hafi reynst mjög vel, haft verulega jákvæð áhrif til aukinnar atvinnu og jafnframt þjónað þeim tilgangi að koma þessum viðskiptum öllum saman betur upp á yfirborðið. Aðilum sem hafa nýtt sér þessa endurgreiðslu hefur farið fjölgandi og almennt er ánægja og samstaða um að þessi aðgerð hafi heppnast vel. Henni hefur verið fylgt eftir, m.a. með mjög öflugu samstarfi fjölmargra aðila undir kjörorðunum „Allir vinna“ og hér er sem sagt, frú forseti, lagt til að þetta fyrirkomulag verði framlengt um ár í viðbót. Það eru engin fyrirheit gefin um að þetta verði til frambúðar svona og einmitt mikilvægt að menn gangi út frá því að nota tækifærið á meðan þetta er við lýði, sem og þær skattaívilnanir sem tímabundið voru tengdar þessu, og að einstaklingar sem kaupa þjónustu af þessu tagi geti nýtt sér í formi tiltekins skattfrádráttar. Þetta eru meginatriði frumvarpsins, frú forseti, og ég legg til að því verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari.

Virðulegi forseti. Ég vildi koma í örstutt andsvar við hæstv. fjármálaráðherra, er hér móð og másandi eftir að hafa hlaupið frá skrifstofu minni. Ég ætlaði að nota tækifærið fyrst verið er að breyta lögum um virðisaukaskatt. Eins og ég skil þetta ef horft er til gagnaversmálanna, sem við höfum átt orðastað um áður, er þá ekki rétt skilið hjá mér að með þessu frumvarpi sé verið að leysa annan þátt þess máls? Því vildi ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hvað líður hinum þættinum? Hvenær megum við eiga von á að málið leysist allt saman farsællega?

Frú forseti. Hv. þingmaður hefur kannski einmitt verið að hlaupa á milli húsa þegar ég fór rækilega yfir málið í framsöguræðunni og gerði grein fyrir stöðu þess hluta sem varðar skattalega meðferð á innflutningi netþjóna í eigu erlendra aðila sem eru komnir með starfsstöð en eru ekki skattaðilar á Íslandi, hafa ekki fengið virðisaukaskattsnúmer og annað í þeim dúr. Það skapar vandamál sem er nokkuð snúið úrlausnar vegna þess einfaldlega að viðkomandi aðili er ekki til í skattalegum skilningi á Íslandi. Vandinn er sá að við erum ekki ein í ráðum um hvernig það er útfært eða á því tekið. Málið er í vinnslu í samstarfi við ESA. Við höfum haft samráð við ESA um hvað okkur sé tækt eða heimilt í þeim efnum og sjáum ekki að það þjóni tilgangi að reyna að fara fram með málið nema hafa einhverja vissu fyrir því að það sem við reynum að gera fái staðist. Því miður er fjárfestingarsamningurinn við Verne Holdings kominn í rannsókn hjá ESA. Það hjálpaði ekki til að hann var tilkynntur fullseint út og framkvæmdirnar voru hafnar áður en samningurinn og tilkynningin fóru sem léttir ekki róðurinn þegar kemur að því að sannfæra ESA um að einhver frávik frá almennum skattareglum séu réttlætanleg. Við höfðum bundið vonir við að við fyndum engu að síður lausn á þessu, a.m.k. í formi tiltekinnar aðlögunar eða tímabils uppbyggingar og þróunar starfseminnar þar sem við fengjum að víkja frá almennum reglum í þessum efnum og láta á það reyna hvort samþykki fengist fyrir því. Vonin um að leysa þann þátt málsins er að því er virðist bundin við að við fáum grænt ljós á samþykki slíkrar ívilnunar sem ætti að geta þjónað þeim tilgangi að á uppbyggingartímanum og kannski í gegnum innflutning fyrstu kynslóða netþjóna yrði heimilt að fella niður 

Virðulegi forseti. Ég bið forláts á því ef ég hef orðið til þess að hæstv. fjármálaráðherra þurfti að endurtaka sig. Það er rétt, ég hef eflaust verið á hlaupum á milli húsa. Fyrst varðandi fjárfestingarsamninginn og skoðun ESA. Hvaða atriði eru það sem ESA er að reka hornin í? Er hæstv. ráðherra kunnugt um hvað veldur því að þeir taka samninginn til rannsóknar? Hefur hæstv. ráðherra einhverjar upplýsingar um þann tíma sem sú rannsókn gæti tekið? Eins og hæstv. ráðherra veit eru það ekki bara við Suðurnesjamenn heldur fleiri sem hafa beðið í ofvæni eftir því að þessar framkvæmdir geti farið af stað aftur. Einnig vildi ég spyrja varðandi hitt atriðið sem enn er ólokið hvort væri rétt skilið hjá mér að það atriði einskorðaðist ekki við Ísland. Það eru fleiri lönd, það eru fyrirmyndir í öðrum löndum um hvernig fara skuli með slík álitaatriði. Danmörk og Bretland hafa verið nefnd í mín eyru sem mögulegar fyrirmyndir. Er ekki hægt að líta til þeirra til að finna leið til að leysa þetta? Er þá einhver möguleiki á að eftirlitsstofnunin mundi ekki reka hornin í það fyrirkomulag? En fyrst og fremst, hvað er það sem veldur því að fjárfestingarsamningurinn er til skoðunar?

Frú forseti. Það eru ákveðin efnisleg atriði sem og líka, verður að segjast, hvernig málið er vaxið og hvernig það bar að og sú staðreynd að framkvæmdir voru hafnar áður en fjárfestingarsamningurinn var kláraður og áður en ESA fékk hann til skoðunar. Það eru því ýmis mál sem tengjast bæði efnisinnihaldinu og kringumstæðum í málinu sem munu verða til rannsóknar. Ég ætla ekki að fara nánar út í það. Nú þurfum við að sjálfsögðu að taka til okkar varna eða gera það sem við getum til að sannfæra ESA um að þetta fái allt staðist. Í það fer reyndar heilmikill tími og orka. Það eru tugir mála opnir milli Íslands og ESA og mjög mörg mál á sviði ríkisstyrkja vegna þeirra hluta sem hér hafa gerst og gengið yfir. Það er dálítill handleggur að sinna því öllu, satt best að segja, og fer í það mikill tími og mikil orka en reynt er að gera hvað hægt er. Varðandi lausn á þessu með innflutning netþjónanna þá höfum við skoðað heilmikið í samhengi hvernig því öllu er fyrir komið í ýmsum nálægum löndum, t.d. Finnlandi og Írlandi. Vandinn er sá að málið snýr ekki eins að þeim og okkur sem ríki utan Evrópusambandsins, eins og hv. þingmaður veit. Við erum ekki innan tollmúra Evrópusambandsins og það gilda ekki alveg sömu reglur um færslu eða sölu á þjónustu og flutning á búnaði milli landa innan Evrópusambandsins og gilda milli þess og landa utan þess.

En EES?

Það er auðvitað veruleiki sem við stöndum frammi fyrir. EES tekur ekki á öllum þeim þáttum málsins vegna þess að skattaleg og tollaleg staða Íslands er önnur en gildir um innbyrðis samskipti Evrópusambandsríkja.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á lögum um virðisaukaskatt, nánar tiltekið rafræna þjónustu og eftirlit vegna áætlana. Við getum sagt að stór hluti af þessu sé tiltekt og verið sé að færa í betra horf en að í meginatriðum snerti það þrennt. Það er í fyrsta lagi gagnaverin. Það er verið að skilgreina rafræna þjónustu og sölu yfir netið sem snertir gagnaverin og það sem hæstv. fjármálaráðherra hefur verið að tala um að sé vandamál sem ekki verði tekið á hér, þ.e. virðisaukaskattur á tækjum og tólum sem þarf til að geta starfrækt gagnaver og þann virðisaukaskatt þurfi fyrirtækin að bera. Hugsanlega eyðir það að einhverjum hluta samkeppnisforskoti vegna ódýrrar orku og veðurfars hér á landi sem gerir orkunotkun vegna kælingar minni en ella. Ég tel lausnina á því geta verið nákvæmlega það sem hæstv. ráðherra minntist á að skapaði vandamál sem er að þau fyrirtæki sem hingað koma til að starfa í gagnaverunum eða nýta sér þau verða ekki íslenskir skattgreiðendur. Lausn á þessu hefur reynst með ágætum, sérstaklega í þróunarlöndum þar sem voru búin til það sem er kallað á ensku „special economics zones“ eða efnahagssvæði sem liggja aðeins fyrir utan markaðssvæði og þurfa því ekki að þola það sama og innlend fyrirtæki hvað varðar skattlagningu og annað slíkt. Spurning er hvort ekki þjónaði tilgangi að skilgreina svona svæði kringum gagnaverið þannig að fleiri fyrirtæki gætu risið og notið þessa sérstaka skattfrelsis. Þá gætu menn spurt: Hvað græðum við Íslendingar á því? Í fyrsta lagi græðum við störfin og skatttekjur sem koma af þeim, afleidd þjónusta og kaup á afleiddri þjónustu skapa tekjur fyrir ríkissjóð og síðast en ekki síst fáum við peninga fyrir rafmagnið sem fyrirtækin nota. Ég skýt því að hæstv. fjármálaráðherra hvort við ættum að spá í að skilgreina svona svæði á nokkrum stöðum á Íslandi. Það mundi eyða mörgum af þeim vandamálum sem við stöndum frammi fyrir þegar fyrirtæki koma hingað og það gæti verið mjög aðlaðandi fyrir erlend fyrirtæki að koma og starfa innan slíks svæðis. Í öðru lagi er það eftirlit. Ég held að það sé ekki nema af hinu góða að menn gjaldi keisaranum það sem keisarans er. Ef hægt er að skýra þær reglur sem þarf að fara eftir og auðvelda eftirlit og annað slíkt þá er það af hinu góða. Maður á ekki að stela úr eigin hendi með því að svíkja undan skatti. Í þriðja lagi er það atriði sem fær mig til að hugsa svolítið. Það er þetta með að afnema endurgreiðslu á virðisauka á heitu vatni, rafmagni til húshitunar og laugarvatni. Því er haldið fram að eingöngu verði um einhvers konar breytingu að ræða, kerfisbreytingu. Nú færist málið yfir á vettvang iðnaðarráðuneytisins og verður væntanlega bætt þar. Mér er þó sérstaklega hugleikið rafmagn til húshitunar. Það er ljóst að hér búa nokkuð mörg heimili við það að geta ekki notið hitaveituvatns. Mig minnir að það séu eitthvað í kringum 13 þúsund heimili af kannski 120–130 þúsund heimilum í landinu. Nú ber svo við að ég er í iðnaðarnefnd og er nýbúinn að fara yfir hlut iðnaðarráðuneytisins í fjárlögunum. Þar kemur í ljós að verið er að lækka niðurgreiðslur á rafmagni til húshitunar en í engum lið, getum við sagt, er gert ráð fyrir að hægt sé að taka af til að bæta upp þessa undanþágu. Það væri áhugavert að heyra hæstv. fjármálaráðherra fjalla aðeins um það. Er hugsunin að þetta komi inn í einhvers konar aukafjárveitingu eða verða breytingar á fjárlagafrumvarpinu núna í meðförum þingsins eða hvernig er þetta hugsað? Það gengur alls ekki upp eins og gefið er í skyn að þetta sé einföld kerfisbreyting þar sem málið færist á forræði iðnaðarráðuneytisins. Iðnaðarráðuneytið verður náttúrlega að fá pening til að sjá um það. Aðeins að lokum um rannsókn ESA á gagnaverinu: Meðan iðnaðarnefnd var með málið til meðhöndlunar var leitað álits hjá ESA og ESA lagði til breytingar. Mig minnir að þær hafi verið tvær. Önnur þeirra var að samningstíminn yrði styttur. Við fórum að því. Hitt atriðið var - ég man ekki alveg nákvæmlega hvað það var en við fórum líka að því. Svo kemur í ljós að ESA ætlar að taka málið til rannsóknar. Forsvarsmenn fyrirtækisins virðast ekki hafa miklar áhyggjur af því, eins og þeir orðuðu það vonuðust þeir til að sleppa við rannsókn en það yrði ekkert mál þó að hún færi fram. Fleiri orð ætlaði ég ekki að hafa um þetta frumvarp en í efnahags- og skattanefnd mun ég kynna mér það betur og fjalla væntanlega nánar um það í 2. umr.

Frú forseti. Ég ætla að bregðast við því sem hér kom fram og spurningunni um hvort lausnin sé fólgin í því að fara alla leið með uppbyggingu gagnavera og eftir atvikum kannski meiri starfsemi og búa til skattafrísvæði eða skattaparadísir með allt öðrum reglum en giltu fyrir landið að öðru leyti. Ég verð að játa að það er ekki sú lausn sem mér kemur fyrst í hug að væri góð fyrir okkur til frambúðar litið. Í fyrsta lagi vegna þess að almennt er þróunin og viðleitnin sú að draga úr slíku. Reyndar hefur sums staðar lengi verið viðleitni í þá átt, t.d. innan OECD, að draga úr skattundirboðum og því að skattasmugur væru nýttar. Í öðru lagi hafa orðið veruleg veðrabrigði í umræðum um þau mál eftir að efnahagshrunið varð og sótt fram af miklu meiri hörku gegn þeim sem reyna að lokka til sín starfsemi með skattalegum undirboðum. Ég held að við yrðum ekkert sérstaklega vel séð í samkeppnislegu tilliti í heiminum ef við reyndum að komast upp með slíkt í samkeppni við nágrannaríkin þar sem reynt er að halda uppi samevrópskum viðmiðum og reglum í þessum efnum. En við þurfum að sjálfsögðu líka að vera samkeppnisfær. Ég held að við þurfum líka að velta einu fyrir okkur ef við trúum því, sem ég reyndar geri, að uppbygging gagnavera og þjónusta og hýsing á gögnum og jafnvel geymsla þeirra, úrvinnsla og fleira gæti orðið góð búbót í efnahagslífi okkar og atvinnulífi út á þá hluti sem við höfum sannarlega að bjóða. Maður hefði þá viljað trúa að þeir væru nægjanlegir til að skapa okkur það samkeppnisforskot sem til þarf. Við erum orðin mjög vel tengd í gegnum þá miklu fjárfestingu sem lögð hefur verið í sæstrengi og er allt of lítið nýtt enn sem komið er. Hér er svalt loftslag og það dregur úr þörf fyrir kælingu. Við erum með ódýrt og nóg byggingarland og þekkingu og mannauð til að veita þjónustu á þessu sviði og við erum með umhverfisvæna og samkeppnisfæra orku. Maður spyr sig: Er það ekki nóg? Þarf meira til? Þurfum við til viðbótar að bjóða upp á verulegar skattaívilnanir og frávik frá almennum skattareglum og ákvæðum um t.d. tvísköttunarsamninga og annað sem almennt er reynt að halda í heiðri í samskipum ríkja? Til framtíðar hljótum við að vilja að atvinnulífið sem byggist upp sé samkeppnisfært og starfsemi þess skili arði inn í samfélagið. Þegar um er að ræða starfsemi sem teygir sig yfir landamæri, eins og rafræn þjónusta gerir og ég fór rækilega yfir í minni framsögu, þá er augljóst að við þurfum að aðlaga reglur okkar að því. Það þurfa önnur lönd að gera líka. Reyndar er það þannig að allt er á fullri ferð í þeim efnum. Sumir telja að stjórnvöld og skattkerfin hafi verið allt of svifasein að bregðast við þeirri þróun. Því er haldið fram í mín eyru af mönnum sem sækja á um ívilnanir í þessum efnum að skattyfirvöld, ekki bara á Íslandi heldur almennt, séu of svifasein að aðlaga sig að þróuninni. En til lengri tíma litið hljótum við að vilja að eðlileg hlutdeild í arði eða verðmætasköpun sem hlýst af starfsemi sem hér er sannarlega til staðar skili sér til okkar. Venjan í skattalegum samskiptum ríkja þegar svo ber undir er sú að menn deili með sér skatttekjunum, þ.e. ef fyrirtæki er með heimahöfn á tilteknum stað og er skattskylt í tilteknu ríki en er síðan með einhverja starfsemi annars staðar, þá gilda tilteknar reglur um hvernig skatttekjunum er deilt á milli þess hluta sem er utan heimalandsins og innan. Ef ekki eru klárar reglur í þeim efnum er byggt á prinsippum um tvísköttunarsamninga. Auðvitað þyrftum við að hugsa okkar gang ef þessi starfsemi gæti þá og því aðeins byggst upp á Íslandi með því skilyrði að vera alger skattaleg eylenda. Hvað er þá eftir í því? Jú, sala á rafmagni og einhver þjónusta sem alltaf verður en virðisaukinn sem eftir yrði í íslenska hagkerfinu yrði kannski miklu minni en við gætum sætt okkur við til frambúðar. Hér þurfa menn að stíga gætilega til jarðar. Því er ekki að leyna að við mundum skapa tiltekið fordæmi með úrlausnunum sem við fyndum fyrir fyrsta stóra fyrirtækið sem færi af stað á þeim forsendum. Það skiptir máli upp á framhaldið. Varðandi eftirlitið tek ég að sjálfsögðu undir að við verðum að treysta varnirnar gagnvart ákveðnum hlutum. Því miður er það að ákveðnu og dapurlega gefnu tilefni að hluta til og snýr að því að aðilar sem áætlað er á, ár eftir ár, í stað þess að þeir skili inn skýrslum, geti ekki ástundað möguleg skattsvik í skjóli af því. Varðandi endurgreiðsluna er það rökstutt í frumvarpinu. Ég fór yfir það í framsöguræðu hvers vegna það fyrirkomulag sem hefur verið við lýði gengur eiginlega ekki upp lengur vegna breyttra aðstæðna. Ætlunin er sú að breytingin sé kostnaðarlega hlutlaus og ætlunin er ekki að hafa af henni tekjur í sjálfu sér heldur að útfæra með því fyrirkomulag sem iðnaðarráðuneytið hefur forræði á og snýr að sömu þáttum, sem er endurgreiðsla á kostnaði. En það þarf að sjálfsögðu að fara yfir það. Ég skal sjá um að það verði sérstaklega athugað hvar undirbúningurinn undir það er á vegi staddur. Ef það er ekki klárt og kerfisbreytingin er ekki tilbúin hinum megin frá, þá verð ég frekar að fella þennan þátt út úr málinu Að lokum tek ég svo undir - eða tek kannski ekki undir, ég man ekki hvort hv. þingmaður tjáði sig um 100% endurgreiðsluna á endurbótum á byggingarhúsnæði. Ég vona að við séum sammála um að það sé skynsamleg ráðstöfun að halda því áfram, a.m.k. eitt ár í viðbót.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að Evrópuþjóðir hafa lagt mikið upp úr því að eyða skattasamkeppni. En það er kannski ekki nákvæmlega það sama og að vilja ekki það sem við köllum „special economic zones“ eða fríverslunarsvæði . Það er ekki verið að reyna að eyða þeim. Vandamálið með að láta erlenda aðila greiða virðisaukaskatt af vörum eða tækjum sem hann kemur með inn í landið til að nota í starfsemi sinni er að þessi sami aðili selur ekki neina þjónustu innan lands. Virðisaukaskattskerfið er hugsað þannig að neytandinn beri skattinn á endanum. Hugsanlega yrðu þá neytendur annarra landa að bera íslenskan virðisaukaskatt. Ég er aftur á móti sammála hæstv. ráðherra í því að ef þetta er það sem skilur á milli feigs og ófeigs þá er það ekki mjög merkileg starfsemi því tækjabúnaðurinn er náttúrlega ekki nema hluti af kostnaðinum við gagnageymslu. Eins og ráðherra segir ætti raforkan og svala loftið á Íslandi að gefa okkur samkeppnisforskot sem og ágætistengingar við önnur lönd, þó svo að tengingarnar til Norður-Ameríku mættu vera betri. En ég skora á hæstv. ráðherra að beita sér fyrir því að leiða þetta virðisaukaskattsmál til lykta sem fyrst.

Frú forseti. Það væri enginn maður fegnari en ég ef löngu væri búið að því. Vandinn er sá að þetta er býsna snúið eins og komið hefur á daginn. Búið er að leggja óhemjuvinnu í að reyna að finna færar leiðir og fá það samþykkt. Samskipti út af því máli eru í gangi eins og ég kom inn á og við reynum okkar besta að fá botn í það eins fljótt og hægt er. Alla vega er á ferðinni lausn á öðrum þætti málsins og vonandi tekst að finna ásættanlega niðurstöðu varðandi hitt. Við í fjármálaráðuneytinu og skattyfirvöld bendum auðvitað gjarnan á að í boði er sáraeinföld lausn í málinu. Um leið og viðkomandi aðili er sáttur við að verða til hér sem aðili með skattnúmer og starfsstöð þá leysist málið. Þá gilda venjulegar reglur um innskatt og útskatt og ekkert vandamál.

En hann er ekki að selja.

Það er vissulega út af fyrir sig rétt en um leið og aðilinn er til staðar hér eins og hver annar slíkur leysir það þáttinn varðandi innflutning og útflutning á þjónustunni. Við höfum bundið vonir við að málið gæti að hluta til verið leyst þannig að þegar starfsemin hér væri búin að sanna sig og viðkomandi aðilar, sem kannski líta á það í byrjun sem tilraunaverkefni að koma hér inn, væru orðnir ánægðir með þjónustuna og sáttir við að vera með viðskipti hér til frambúðar, þá ætti ekki að vera nein hindrun í vegi fyrir þá að leysa málið þannig. En gott og vel, ef þetta er þrándur í götu í byrjun og menn vilja láta á það reyna hvort það sé hagstætt fyrirkomulag að láta hýsa búnað og þjónustu þá gætu þeir gert það á einhverju þróunaruppbyggingartímabil og/eða að hægt væri að hafa þetta miðað við tiltekin skilgreind umsvif, eins og ég lét mér detta í hug. Meðan á uppbyggingartíma stæði og umsvifin væru undir einhverju tilteknu lágmarki þá væru menn undanþegnir en ef þeir færu upp fyrir það og starfsemin væri orðin umfangsmeiri og búin að standa í einhver ár, þá tæki við nýtt framtíðarfyrirkomulag. 

Frú forseti. Senn lýkur þessari lotu, ætli ég sé ekki kominn að því að mæla fyrir síðasta frumvarpinu í þessum pakka sem hefur tekið nokkuð af tíma þingsins, bæði á fimmtudaginn var og aftur í dag. Þetta er frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, og lögum nr. 94/1996, um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur, varðar það sem nefnt er kyrrsetning eigna. Í frumvarpinu er lagt til að sett verði heimild til kyrrsetningar vegna brota á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda, virðisaukaskatt og staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur. Heimild til kyrrsetningar var sett í lög nr. 90/2003, um tekjuskatt, með lögum nr. 23/2010 og var talið að sú heimild tæki til allra framangreindra laga. Hæstiréttur kvað hins vegar upp dóm 21. júní 2010 þar sem ekki var fallist á að almenn tilvísun virðisaukaskattslaga til tekjuskattslaga dygði til að veita lagaheimild til kyrrsetningar vegna ætlaðra brota gegn virðisaukaskattslögum. Frumvarpi þessu er því ætlað að veita skattrannsóknarstjóra skýra heimild til að krefjast kyrrsetningar á eignum aðila vegna brota á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda, lögum um virðisaukaskatt og lögum um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur. Orðalag frumvarpsins er eins og í gildandi lögum nr. 23/2010 þar sem heimild var veitt til kyrrsetningar vegna væntanlegrar skattkröfu, fésektar og sakarkostnaðar í málum sem sæta rannsókn hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins. Mál sem sæta rannsókn vegna gruns um brot gegn skattalögum taka eðli máls samkvæmt mun lengri tíma en venjulegar skattákvarðanir og því má ætla að aukin hætta geti verið á undanskoti eigna í slíkum tilvikum. Sérstaklega er mikilvægt að tryggja skil virðisaukaskatts og staðgreiðslu í ríkissjóð þar sem um er að ræða vörsluskatta, þ.e. skattaðili hefur undir höndum fjármuni sem tilheyra ríkissjóði og varðar við almenn hegningarlög að skila ekki. Ákvæðið tekur mið af 88. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, þar sem lögreglu er fengin heimild til kyrrsetningar eigna en lagt er til að almennar reglur um kyrrsetningu fjármuna gildi um kyrrsetningu samkvæmt greininni eftir því sem við á. Nærtækt er að heimild til kyrrsetningar verði fengin vegna rannsóknar mála hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins og kyrrsetningu beitt strax á stigi rannsóknar hjá því embætti, enda liggi fyrir mat embættisins á væntanlegri enduráætlun og sektarfjárhæð. Lagt er til að tollstjóri annist rekstur mála vegna kyrrsetningarkröfu að undangenginni tilkynningu frá skattrannsóknarstjóra og í þeirri tilkynningu eiga að liggja fyrir forsendur kyrrsetningarinnar. Lagt er til að ráðstafanir samkvæmt greininni falli niður um leið og ljóst er að rannsókn skattrannsóknarstjóra muni ekki leiða til hækkunar á sköttum eða fésekt og jafnframt er lagt til að heimildum frumvarpsins verði beitt vegna mála sem rannsókn er þegar hafin á til jafns við þau sem síðar verða rannsökuð hjá skattrannsóknarstjóra. Gera má ráð fyrir að kyrrsetningarheimild hjá skattrannsóknarstjóra muni stuðla að skilvirkari málsmeðferð en er samkvæmt gildandi lögum þar sem ekki mun þurfa að vísa máli til lögreglu eingöngu til að leggja fram kröfu um kyrrsetningu. Mikilvægt er að hafa í huga að hafa þarf hraðar hendur til að tryggja þær kröfur sem um ræðir í frumvarpi þessu. Frú forseti. Hér er um gamlan kunningja að ræða sem hv. þingmenn eru kunnugir og í raun og veru er þetta eingöngu útvíkkun á gildandi lögum til að taka af allan vafa um að þær heimildir séu til staðar í öllum meginbálkum skattaréttarins. Niðurstaða dómstóla varð sú að hin hefðbundna tilvísun nægir ekki og hér er verið að taka m.a. inn skil á vörslusköttum og að kyrrsetningin taki óumdeilanlega til þeirra. Að þessu sögðu geri ég mér því vonir um að hv. Alþingi og þingnefnd sem er málinu kunnug geti veitt því brautargengi og tímanlega afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga sem veitir heimild til kyrrsetningar eigna. Eins og hæstv. fjármálaráðherra gat um er þetta gamall kunningi, við höfum farið yfir þetta mál hér áður og grunnurinn að þessu varð að lögum í vor. Þá hélt ég ræðu og talaði því máli í þinginu að mér þættu þetta of víðtækar heimildir og ekki nógu nákvæmt í hvaða tilfellum væri hægt að beita þeim. Ég benti á reynslu af svipuðum lögum sem sett voru í Bandaríkjunum í kjölfar hrunsins mikla þar á 4. áratugnum. Reynsla Bandaríkjamanna varð sú að lögin virkuðu ágætlega til að byrja með en þau færðu bandaríska skattinum mjög mikil völd eins og þessi lög eru í raun og veru að gera. Þegar hið svarta tímabil í sögu Bandaríkjanna, McCarthy-tímabilið, kom var á grunni laga sem eru samkynja þessum farið að misbeita bandaríska skattinum á mjög óhuggulegan og ljótan hátt vegna þess að völdin voru úr samræmi við tilefnið. Það var brosað hálfpartinn í kampinn hérna í vor yfir þessari ræðu minni og umkvörtunarefni og í nefndinni var sagt: Ja, íslenskir embættismenn eru svo vandaðir að þetta mundi aldrei gerast hér. En maður skyldi aldrei segja aldrei. Fyrsta kyrrsetningarmálið sem síðan var reyndar dæmt ólöglegt vegna þess að það vantaði tilvísanir í önnur lög og annað slíkt, sem við erum að breyta hér núna, snerist um stjórnarformann í fyrirtæki sem starfaði á alþjóðamarkaði. Þetta fyrirtæki átti dótturfélög í mörgum löndum og var með útibú í mörgum löndum og annað slíkt. Það kom upp deila milli skattsins og fyrirtækisins um virðisauka, hvernig þjónusta sem var seld á milli fyrirtækja innan samstæðunnar hafði verið meðhöndluð. Það skipti engum togum að nýju lögin voru notuð til að kyrrsetja eignir þessa manns sem var stjórnarformaður í fyrirtækinu. Hann var reyndar ekkert mjög vel inni í þessu vegna þess að þetta var stórfyrirtæki og eins og gengur og gerist voru þar sérfræðingar og svo kemur upp deila við skattinn og þá ganga á milli kærur fram og til baka þangað til málið er leyst. Það var farið fram með þetta sem eitthvert stórkostlegt sakamál, allar eigur mannsins frystar og eftir þrábeiðni lögfræðings hans var hægt að semja við tollinn um að skilja eftir 5 millj. kr. handa fjölskyldunni til að lifa á, maðurinn atvinnulaus og annað slíkt. Þarna voru lögin notuð algjörlega úr samræmi við það sem löggjafinn hafði hugsað sér og fyrir það getur enginn þrætt. Ég var einn af þeim sem fjallaði mjög ítarlega um þessi lög og þetta var ekki hugsunin með þeim. Þær afleiðingar sem komu upp við að þessu hafði verið beitt á þennan hátt voru að þriðji aðili varð fyrir miklum skaða út af þessu. Hvað á ég við með þriðja aðila? Jú, þessi maður var giftur og átti börn og þessi gjörð bitnaði beint á þriðja aðila, á heimilishaldi mannsins. Ég varaði líka við því í vor þegar þessi lög voru til umfjöllunar að þetta gæti orðið til þess að þriðji aðili yrði fyrir tjóni ef þessum lögum yrði beitt. Það varð samt þannig. Jafnframt væri hægt að hugsa sér dæmi þar sem þessum lögum sem hér eru væri beitt á eitthvert fyrirtæki. Það mundi leiða til þess að fyrirtækið yrði gjaldþrota og í framhaldinu til þess að það gæti ekki staðið við kröfur sínar gagnvart öðrum fyrirtækjum sem jafnvel yrðu þá sjálf gjaldþrota. Manni verður hugsað til skaðabótaábyrgðar í þessu. Ég tel að hér sé farið geyst fram en geri mér samt grein fyrir tilefninu. Ég er þeirrar skoðunar að það sé ekki gott í andrúmslofti eins og ríkir núna að færa embættismönnum og opinberum aðilum miklar valdheimildir sem viðbrögð við fyrirsögnum í dagblöðum. Það er það sem ég tel að sé verið að gera hér.

Frú forseti. Ég heyri þessi sjónarmið hv. þingmanns, ég ætla ekki að ræða þetta út frá einhverjum einstökum tilvikum heldur almennt.  Ágreining um þetta má að sjálfsögðu hvenær sem er bera undir dómstóla eins og skýrt kemur fram í lögunum. Á hinn bóginn þurfum við líka að spyrja okkur: Af hverju ættu skattyfirvöld, og tollstjórinn þá í þessu tilviki sem er falið þetta hlutverk sem innheimtumanni, ekki að hafa þessi úrræði í fórum sínum rétt eins og lögreglan hefur í algjörlega hliðstæðum tilvikum þegar ástæða getur þótt til þess, vegna hagsmuna, að tryggja að ekki verði um undanskot á eignum að ræða, til þess að reyna að verja lögmæta og rétta hagsmuni, til þess að bjarga verðmætum sem eiga með réttu að ganga til samfélagsins eða viðkomandi aðila? Ég nefni aftur þá staðreynd að hér geta vörsluskattar átt í hlut. Er ástæða til að hafa einhvern annan umbúnað um það að hægt sé t.d. að reyna að tryggja verðmæti til uppgjörs á vörslusköttum ef rannsókn máls bendir til þess að þeim hafi ekki verið skilað og að einhverjar eignir séu þá til staðar á móti hjá aðila sem tók við fé af öðrum og átti að koma því áleiðis til ríkisins en hefur ekki gert það? Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst að menn þurfi að færa þá gild rök fyrir því úr hinni áttinni. Af hverju skyldi ekki vera mögulegt að beita þessum úrræðum í t.d. slíkum tilvikum? Sönnunarbyrðin getur alveg eins legið á þá hlið eins og hina. Ég er auðvitað sammála hv. þingmanni um að það þarf að stíga gætilega til jarðar, það þarf að búa vel um ákvæði af þessu tagi og að sjálfsögðu að tryggja eins og nokkur kostur er að sem allra minnstar líkur séu á að þeim verði beitt í óhófi, svo ég tali nú ekki um beinlínis að þær séu misnotaðar eins og hv. þingmaður nefndi hér dæmi um frá öðrum tíma og öðru landi. Mér finnst varla að við eigum að þurfa að ræða þetta hér uppi á Íslandi á árinu 2010 í skugga af mccarthyismanum í Bandaríkjunum.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra vill ekki ræða þetta út frá einstökum málum en þetta var tæmandi listi mála sem þessum lögum var beitt á þannig að við getum sagt að ég hafi farið yfir öll málin sem þeim var beitt á. Þetta er það sem góðviljaðir stjórnmálamenn segja alltaf, að þeir hafi ofurtrú á ágæti fólks. Svo bara breytast tímarnir en lögin standa eftir. Það setti enginn þessi lög eftir kreppuna miklu í Bandaríkjunum í þeirri trú að þeim yrði beitt á þennan hátt á McCarthy-tímabilinu. Hitt er annað mál að ég get verið sammála hæstv. fjármálaráðherra um að ef rökstuddur grunur leikur á því að menn séu að stela vörslusköttum finnst mér ekki nein ástæða til annars en að eignir þeirra séu frystar þannig að þeir komist ekki upp með þann þjófnað. Dæmið sem ég notaði snerist hins vegar akkúrat ekki um það, það snerist um túlkun og deilu milli skattyfirvalda og fyrirtækis sem var búið að leggja inn á reikninga, depónera fyrir þeim kröfum sem voru gerðar á það, fyrirtækis sem átti gríðarlega miklar eignir á bankareikningum. Þess vegna var þetta mál jafnsvívirðilegt og það var, þess vegna geld ég varhuga við þessu. Fyrsta málið sem þetta var notað í var mjög óréttlátt. Það var skattaleg deila eins og er alltaf í gangi á öllum tímum í öllum þjóðfélögum. 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um verðbréfaviðskipti, nr. 108/2007, með síðari breytingum. Tildrög þessa frumvarps eru þau að vorið 2009 voru samþykktar breytingar á lögunum um verðbréfaviðskipti sem gerðu þeim sem áttu yfir 30% atkvæðisréttar í skráðum félögum kleift að selja sig niður í þau mörk eða gera öðrum hluthöfum yfirtökutilboð. Höfðu hluthafar til 31. mars á næsta ári til að selja sig niður fyrir greind mörk. Tilgangur breytinganna var að ein og sama regla gilti um yfirtökumörk og tengsl aðila eftir þá breytingu að yfirtökuskylda var farin niður í 30% og um leið var fallið frá þeirri leið sem fram að þessu hafði verið farin við sambærilega lagasetningu, þ.e. að setja ákvæði til bráðabirgða sem gerðu þeim sem áttu yfir nýjum yfirtökumörkum eða féllu undir nýjar tengslareglur kleift að viðhalda eignarhluta sínum eða tengslum þrátt fyrir breytingu á reglum laganna. Kauphöllin hefur vakið athygli efnahags- og viðskiptaráðuneytisins á því að hún telji verulega hættu á því að breytingar þær sem samþykktar voru vorið 2009 skaði verðbréfamarkaðinn og að veruleg hætta sé á því að félög taki hlutabréf sín úr viðskiptum hér á landi ef ákvæðið kemur að fullu til framkvæmda. Frá því að frumvarp þetta var kynnt og lagt fram hefur komið á daginn að flaggskip verðbréfamarkaðarins, Össur hf., hefur þegar tilkynnt um afskráningu úr Kauphöll Íslands. Ástæðan fyrir því er að vísu flóknari og fjölþættari atriði sem liggja þar að baki en ljóst er að það er ekki til farsældar fallið að hafa í Kauphöll Íslands annars konar reglur í grundvallaratriðum hvað þetta varðar en eru í gildi í norrænum nágrannalöndum okkar. Er því lagt til í frumvarpi þessu að umrædd regla verði felld út og að þeim sem eiga yfir lögbundnum yfirtökumörkum í eignarhlut verði gert kleift að halda þeim hlut áfram, svo fremi að þeir bæti ekki við sig. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi sem er hefðbundið haustmál allt frá því að samþykkt voru lög á Alþingi á árinu 1999 um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Á hverju ári þarf að festa í lög álagningarhlutfall til að gefa fjármálafyrirtækjum sem bera kostnað af rekstri Fjármálaeftirlitsins til kynna hver ætlaður hlutur þeirra verður á komandi ári. Frumvarp hefur verið lagt fram á hverju haustþingi að fenginni skýrslu Fjármálaeftirlitsins um áætlaðan rekstrarkostnað næsta árs, athugun ráðuneytisins á skýrslunni og að fengnu áliti samráðsnefndar eftirlitsskyldra aðila. Áætlað álagt eftirlitsgjald á yfirstandandi ári er 1.153 millj. kr. en frumvarpið gerir ráð fyrir 1.619 millj. kr. árið 2011 og nemur áætluð hækkun milli ára því 466 millj. kr. eða 40%. Áætlaður rekstrarkostnaður Fjármálaeftirlitsins á þessu ári er 1.195 millj. kr. en áætlaður rekstrarkostnaður á árinu 2011 nemur 1.755 millj. kr. sem er hækkun upp á 560 millj. kr. eða tæp 47%. Verulegar breytingar hafa orðið á starfsumhverfi Fjármálaeftirlitsins í kjölfar bankahrunsins haustið 2008 og hefur verið unnið að því á undanförnum missirum að laga starfsemi stofnunarinnar að nýjum aðstæðum. Áfram er unnið að eflingu stofnunarinnar og endurskipulagningu hennar og er í gangi vinna við endurmat á löggjöf um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi á vegum efnahags- og viðskiptaráðuneytisins. Með frumvarpinu er álagningarhlutfalli einstakra tegunda eftirlitsskyldra aðila breytt og er gerð skilmerkilega grein fyrir þeim breytingum í athugasemdum með frumvarpinu og fylgigögnum með því. Í yfirgripsmikilli kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins er grein gerð fyrir afstöðu þess ráðuneytis til stöðu Fjármálaeftirlitsins hvað varðar lagaskil á milli sérlaga þeirra sem hér eru til umfjöllunar og fjárlaganna sjálfra. Eins og sjá má af fjárlagafrumvarpinu er þar reiknað með annarri tölu í rekstri Fjármálaeftirlitsins en gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi. Það er afstaða mín að óhjákvæmilegt sé að fara að tillögum Fjármálaeftirlitsins um umfang rekstrarins á næsta ári við núverandi aðstæður. Það er jafnljóst að skýra þarf betur samhengi ákvarðana Fjármálaeftirlitsins um rekstraráherslur og almennar hagstjórnaráherslur stjórnvalda og áherslur á sviði fjármálamarkaðar. Það verður auðvitað verkefni við frekari endurskoðun á sviði þeirra laga sem gilda um starfsemi Fjármálaeftirlitsins. Virðulegi forseti. Ég mælist til þess að lokinni þessari umræðu að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta sem er efnislega samhljóða frumvarpi um sama efni sem lagt var fram af forvera mínum á síðasta þingi en dagaði uppi. Núgildandi lög um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, nr. 98/1999, tóku gildi 1. janúar 2000. Markmið laganna er að veita innstæðueigendum í viðskiptabönkum og sparisjóðum og viðskiptavinum fyrirtækja sem nýta sér heimildir laga til að stunda viðskipti með verðbréf lágmarksvernd gegn greiðsluerfiðleikum viðkomandi fyrirtækis í samræmi við ákvæði laganna. Með lögunum voru innleiddar tvær tilskipanir Evrópusambandsins, annars vegar um tryggingakerfi fyrir fjárfesta nr. 97/9/EB og hins vegar um innlánatryggingakerfi nr. 94/19/EB. Með frumvarpi því sem varð að lögum, nr. 98/1999, var búinn til einn sjóður, Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta, úr Tryggingarsjóði viðskiptabanka og innstæðudeild Tryggingarsjóðs sparisjóða, jafnframt var inn í hann fellt nýtt tryggingakerfi fyrir fjárfesta. Eftir hrun þriggja stærstu viðskiptabanka landsins haustið 2008 þykir sýnt að breyta þarf gildandi lögum um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta enda hafa gríðarlegar ábyrgðir fallið á Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta, einkum vegna starfsemi erlendra útibúa Landsbankans í Bretlandi og Hollandi vegna Icesave-reikninganna. Frumvarpið skiptist í átta kafla og eru almenn ákvæði í I. kafla. Þar er farin sú leið að skýra merkingu tiltekinna orða sem tíðum koma fyrir í frumvarpinu. Í II. kafla er einkum að finna greinar sem varða stofnun, skipulag og starfsemi Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta og í III. kafla frumvarpsins eru greinar sem varða vernd innstæðueigenda, í IV. kafla eru greinar sem varða vernd fjárfesta. Í III. kafla frumvarpsins er gert ráð fyrir tveimur innstæðudeildum, A-deild og B-deild. A-deild er ætla að vera hin nýja innstæðudeild er taki til starfa um næstu áramót verði frumvarpið að lögum. Frá þeim tíma skulu innlánsstofnanir greiða iðgjald til A-deildar. B-deild er ætlað að starfa samkvæmt gildandi lögum, að undanskildum nánar tilteknum ákvæðum. Verði frumvarpið að lögum skal B-deild lögð niður þegar greiðslu skuldbindinga hennar er lokið vegna ábyrgða sem fallið hafa á innstæðudeild sjóðsins fyrir gildistöku laganna. Virðulegi forseti. Sem fyrr segir er lagt til að hin nýja innstæðudeild, A-deild, taki við iðgjaldi frá innlánsstofnunum frá 1. janúar 2011. Lagt er til að heildarfjárhæð tryggðra greiðslna hvers einstaks innstæðueiganda úr A-deild skuli nema heildarfjárhæð tryggðra innstæðna hans í hlutaðeigandi innlánsstofnun, þó aldrei hærri fjárhæð en sem nemi jafnvirði 100 þús. evra og að sjóðurinn verði ekki krafinn um frekari greiðslu. Þannig er í frumvarpinu lögð til talsverð hækkun lágmarkstryggingaverndar innstæðueigenda frá því sem kveðið er á um í núgildandi lögum, en samkvæmt gildandi lögum er lágmarkstryggingaverndin rúmar 20 þús. evrur en ekkert hámark er hins vegar á verndinni. Þannig er í frumvarpinu fallið frá því að kveða á um lágmarkstryggingu og í staðinn kveðið á um hámarkstryggingu. Samkvæmt núgildandi lögum er iðgjald til tryggingarsjóðs greitt eftir á vegna nýliðins árs. Fundin er staða tryggðra innstæðna í viðskiptabönkum og sparisjóðum annars vegar við upphaf árs og hins vegar við lok árs en síðan tekið meðaltal. Heildareign innstæðudeildar sjóðsins skal að lágmarki nema 1% af meðaltalinu. Þetta fyrirkomulag hefur þann ókost að þegar mikil aukning verður á innstæðum á skömmum tíma er ekkert iðgjald greitt af aukningunni fyrr en löngu síðar. Þannig má segja að áhættan sé tryggð án þess að iðgjald hafi verið greitt. Ekki síst vegna þessa er í frumvarpinu gerð tillaga um verulega breytt fyrirkomulag hvað varðar innheimtu iðgjalds og að innlánsstofnanir greiði viðbótariðgjald vegna tiltekinna áhættuþátta. Lögð er til hækkun fastaiðgjalds úr 0,15% á ársgrundvelli í 1% á ársgrundvelli og að sjóðurinn skuli ná 4% af heildartryggðum innstæðum áður en heimilt verður að veita afslátt af iðgjaldi. Lagt er til að iðgjald greiðist ársfjórðungslega og að það miðist við bókfærða stöðu tryggðra innstæðna í lok næstliðins ársfjórðungs fyrir gjalddaga. Þá skulu innlánsstofnanir greiða tvenns konar viðbótariðgjöld eftir atvikum. Annars vegar er um að ræða iðgjald sem reiknast út frá markaðshlutdeild þeirra. Fari markaðshlutdeild umfram 10% reiknast iðgjald sem fer stighækkandi eftir hærri markaðshlutdeild. Hins vegar er um að ræða iðgjald sem reiknast á grundvelli áhættustuðuls sem Fjármálaeftirlitið gefur hverri einstakri innlánsstofnun. Með tillögu um breytingar í þessa veru er markmiðið að iðgjöld til sjóðsins endurspegli sem best þá áhættu sem til staðar er hverju sinni. Enn fremur er gerð tillaga um verulega hækkun tryggingarfjárhæðar og greiðslufyrirkomulagi við útgreiðslu úr sjóðnum breytt. Með þeim breytingum eru innleidd ákvæði tilskipunar ESB, nr. 09/14/EB, eins og áður segir. Sá þriggja mánaða frestur sem tilskipun nr. 94/19/EB heimilar til útgreiðslu úr tryggingakerfinu er að flestra mati of rúmur, auk þess að stríða bæði gegn hagsmunum innstæðueigenda og þörfinni á að viðhalda trausti á fjármálakerfinu. Er tímafrestur þessi nú fastsettur við 20 daga. Eins eru styttir tímafrestir sem eftirlitsaðilar hafa til að ákveða hvort reyni á greiðsluskyldu tryggingakerfisins. Lagt er til að nýttar verði heimildir tilskipunar Evrópusambandsins til að undanskilja innstæður tiltekinna innstæðueigenda tryggingavernd umfram það sem er í gildandi lögum. Því er í frumvarpinu tiltekið að ákveðnar innstæður njóti ekki verndar. Sama á við um heimildir til að takmarka tryggingavernd fjárfesta vegna tiltekinna verðbréfa og reiðufjár. Sérstaka grein er að finna í frumvarpinu og bráðabirgðaákvæði með því um svokallaða B-deild. Tiltekin ákvæði gildandi laga gilda áfram um þá deild vegna ábyrgða sem fallið hafa á innstæðudeild sjóðsins. Meðal þeirra atriða sem mikið voru rædd í viðskiptanefnd á síðasta þingi varðandi þetta mál var það álitamál hvernig túlka bæri mögulega ríkisábyrgð á tryggingarsjóðnum. Í frumvarpinu er farin sú leið að kveða skýrt á um að sjóðurinn njóti ekki ríkisábyrgðar enda er það sjálfgefið í ljósi þess að hann er ekki tilgreindur í lögum um ríkisábyrgðir. Virðulegi forseti. Að teknu tilliti til þeirrar auknu tryggingaverndar sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu, mikillar hækkunar iðgjaldsgreiðslna í tryggingarsjóð sem aftur flýtir sjóðsmyndun hans og að mun hraðar hefur gengið að endurskipuleggja fjármálamarkaðinn en bjartsýnustu menn þorðu að vona er þess að vænta að ekki verði talin þörf fyrir aðrar innstæðutryggingar eða ábyrgðir þegar til lengri tíma er litið. Þrátt fyrir það vil ég ítreka að yfirlýsing ríkisstjórnarinnar frá því í október 2008, sem ítrekuð var í febrúar 2009 um að innstæður í innlendum innlánsstofnunum séu tryggðar, stendur óhögguð og áður en viljayfirlýsingin verður dregin til baka mun verða gefinn rúmur aðlögunartími. Virðulegi forseti. Ég legg til að máli þessu verði að umræðu lokinni vísað til 2. umr. og hv. viðskiptanefndar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir kynningu hans. Hér er um að ræða gamlan draug sem við höfum oft rætt og tekist á um í þingsölum. Ég hef farið yfir og rifjað upp helstu þætti í frumvarpinu og gengið það ágætlega þar sem oft er búið að fara yfir þetta. Í grófum dráttum er um að ræða evrópskt módel af innstæðutryggingarkerfi sem hefur ekki virkað mjög vel. Ég held að ef einhver Íslendingur heldur því fram að evrópska innstæðutryggingarkerfið hafi gengið vel hafi sá hinn sami verið væntanlega einhvers annars staðar en á Íslandi og fengið lítið af fregnum frá Íslandi á undanförnum missirum. Þetta hefur verið fullkominn skaðvaldur fyrir íslenskt samfélag og sér enn ekki fyrir endann á því, eins og við þekkjum. Menn hefðu betur farið vel yfir þetta á sínum tíma þegar kerfið var innleitt. Þá hefðum við kannski getað komið í veg fyrir þær milliríkjadeilur sem við erum í núna, þó er það ekki sjálfgefið. Við fórum fram á það við fyrrverandi hæstv. ráðherra að hann mundi bera upp við evrópska kollega sína hina séríslensku stöðu sem Ísland er í. Þetta kerfi er augljóslega hannað fyrir miklu stærri lönd með miklu fleiri fjármálastofnanir. Við erum með þrjár stofnanir, sem verða kannski tvær, sem gerir að verkum að við náum aldrei þeirri sjóðsöfnun sem þarf. Hér er um að ræða falska vernd. Sem dæmi þá held ég að það taki 96 ár að safna upp í þá upphæð sem þarf bara til að mæta afföllum frá einum banka ef hann rúllar. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra hvernig þetta hafi gengið, hversu margir fundir hafi verið haldnir og við hverja hefur verið talað 

Virðulegi forseti. Ég held að mikilvægt sé nú að menn viti hver hænan er og hver eggið. Ég held að innstæðutryggingarkerfið hafi ekki valdið vandræðum heldur söfnun innstæðna í öðrum löndum. Það er hún sem veldur vandræðunum og veikleiki gjaldmiðilsins og einnig auðvitað sá ágalli að hér varð bankakerfið mjög stórt miðað við sjóðsöfnunina. Eins og hv. þingmaður bendir réttilega á varð tjónið mikið en ég held að menn verði að skilgreina vandann rétt. Hann lá í söfnun innlána erlendis. Það er auðvitað sérstakt umhugsunarefni hvernig við sjáum íslenskt bankakerfi þróast að því leyti til lengri tíma litið, og er svo sem efni í sérstaka umræðu. Forveri minn fór yfir þetta mál. Ég hef sjálfur haft á því miklar skoðanir, ekki ósvipaðar þeim sem hv. þingmaður nefnir, að mikilvægt sé að innstæðutryggingarkerfi í sjálfu sér virki þvert yfir landamæri. Það hefur verið rætt á vettvangi Evrópusambandsins og hefur verið meðal þeirra þátta sem menn hafa horft til í umræðunum um endurskoðun innstæðutryggingarkerfisins í kjölfar fjármálakreppunnar. Ég held að mikilvægt sé að við höldum þeim sjónarmiðum áfram vel á lofti og það mun ég sannarlega gera. Í frumvarpinu sem hér er lagt fram er leitast við að sníða agnúana af með því að hækka inngreiðslurnar. Þar erum við að tefla á tæpasta vað, það er spurning hversu hátt hlutfall er hægt að ætlast til að bankar greiði inn í kerfið meðan þeir eru enn þá með veikan eiginfjárgrunn. Ég tel þó að sú niðurstaða sem kemur fram í frumvarpinu sé ásættanleg miðað við aðstæður og besta leiðin sem við getum farið. Það er síðan sjálfstætt úrlausnarefni að koma í veg fyrir þá miklu áhættu af innlánssöfnun erlendis sem kom okkur svo illilega í koll 

Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst að mikill skoðanamunur er á milli mín og hæstv. ráðherra. Ég ætla að fara betur yfir það í ræðu á eftir en ég er fullkomlega ósammála því sem hæstv. ráðherra sagði um eðli málsins. Ég spurði hæstv. ráðherra hversu oft hann hefði hitt kollega sína í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins til að ræða þetta mál. Niðurstaða allra sem fjölluðu um þetta í hv. nefnd, í það minnsta stjórnarandstöðunnar og ég gat ekki betur heyrt en margra stjórnarliða líka, var sú að við værum með séríslenskar aðstæður sem hentuðu mjög illa fyrir þetta innstæðutryggingarkerfi. Það var mikill skilningur á því í nefndinni. Við fórum þess á leit við hæstv. fyrrverandi ráðherra að hann mundi gæta hagsmuna Íslendinga og ræða við framkvæmdastjórnina og útskýra málstað okkar Íslendinga. Ég er ekki aðdáandi Evrópusambandsins en vil því allt hið besta, ég vil bara ekki að Ísland sé aðili að því. Ég hef þó reynslu af því að þar er fólk sem bæði er hægt að hlusta á og tala við og getur komið til móts við ýmis sjónarmið. Við erum aðilar að EES og það er svo augljóst að þetta hentar illa íslenskum hagsmunum og gengur í rauninni ekki upp miðað við íslenskar aðstæður. Þess vegna fórum við þess á leit við hæstv. fyrrverandi ráðherra að hann útskýrði þau sjónarmið fyrir framkvæmdastjórninni. Ég spyr því aftur hæstv. ráðherra hvort hann hafi gert það og hversu oft. Og hver er niðurstaðan úr þeim viðræðum?

Virðulegi forseti. Ég hef ekki rætt þetta mál við fulltrúa framkvæmdastjórnarinnar frá því að ég tók við embætti þannig að ég get ekki svarað þeirri spurningu öðruvísi en að ég hef ekki átt kost á því. Fyrir dyrum stendur heimsókn til Brussel en vegna ýmissa anna hefur ekki gefist færi til þess enn þá. Ég veit að forveri minn fundaði á vormánuðum með kollegum sínum í framkvæmdastjórninni og ég geri ráð fyrir því að hann hafi hreyft þessu máli þar. Á vettvangi framkvæmdastjórnarinnar er unnið að þessu máli og fyrir liggur, eins og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu, skýrsla framkvæmdastjórnarinnar um viðbrögð við þeim áföllum sem innstæðutryggingarkerfið hefur orðið fyrir. Meðal þess sem þar er boðað er skýrsla um samevrópskt tryggingakerfi sem skila á á árinu 2014. Sú afstaða framkvæmdastjórnarinnar liggur fyrir opinberlega en ég get fullvissað hv. þingmann um að ekki mun standa á mér að halda fram þessum sjónarmiðum þegar mér gefst færi til fundarhalda með kollegum úr framkvæmdastjórninni.

Virðulegur forseti. Eins og ég nefndi áðan er hér á ferðinni mál sem við höfum rætt mjög mikið, bæði í þingsal og ekki síður í hv. viðskiptanefnd. Í sinni einföldustu mynd er málið svona: Hugmyndin á bak við innstæðutryggingarkerfi gengur út á að þetta er tryggingakerfi eins og nafnið gefur til kynna sem þýðir að allir greiða iðgjald. Ef tjón verður er greitt út úr tryggingarsjóðnum. Forsendurnar miðast við að í kerfinu séu margir bankar og/eða sparisjóðir og innlánsstofnanir og ef það kemur síðan upp á að einn banki af þúsund, segjum það, fari á höfuðið á ári, á innstæðutryggingarkerfið að þola það mjög vel. Hugmyndin á bak við þessa dreifðu áhætta er að tryggja að fólk geti verið öruggt með innstæður sínar. Í ofanálag gengur þetta þvert yfir landamæri vegna þess að við erum á samevrópska efnahagssvæðinu. Þetta er grunnhugsunin í þessu. Hins vegar er það svo að hvert ríki á ekki að gera annað en að setja þetta upp. En forustuþjóðir Evrópusambandsins gerðu síðan kröfu um að við mundum borga það tjón sem varð þegar íslenskir bankar, nokkurn veginn allir, fóru á hausinn í einu vetfangi. Kerfið gerir ekki ráð fyrir því. Það gerir ekki ráð fyrir bankahruni. Það gerir heldur ekki ráð fyrir því að lítið land sé með stórt bankakerfi og innstæður út um alla álfuna. Þetta vitum við núna. Þess vegna eru allir sammála um það, þegar við setjumst yfir þetta, að menn eigi að reyna að lágmarka skaðann af því. Við höfum hins vegar á réttu að standa í deilunum við Evrópusambandið um hvort við eigum að ábyrgjast þessar greiðslur, það er enginn vafi á því í mínum huga. Það breytir því ekki að ekki hefur verið hugsað fyrir þessu og ekki einu sinni hugsað almennilega fyrir því hvernig taka á á deilumálum eins og þeim sem komið hafa upp. Við getum verið þokkalega sátt um að skoða sérstaklega hvernig íslenska bankakerfið mun þróast og reyna að takmarka áhættuna ef íslenskir bankar munu einhvern tímann seinna fara í útrás eins og það er kallað - væntanlega verður komið eitthvert annað hugtak yfir það þá - með því að innstæðutryggingarsjóðurinn muni ekki bera ríkisábyrgð. Menn virðast vera sammála um það núna og eru tilbúnir til að setja það inn í frumvarpið en hæstv. ríkisstjórn var ekki inni á því áður. Það breytir hins vegar ekki þeirri staðreynd að ef við ætlum að setja upp innstæðutryggingarsjóð sem á að vera trúverðugur og geta mætt áföllum sem gætu orðið á Íslandi er þetta ekki að gera sig eins og þetta er lagt upp hér. Menn geta tekið þann pól í hæðina að segja: Þetta gerist ekki aftur, bankarnir fara ekki aftur á hausinn. Það má alveg nálgast þetta þannig en ég hef lært það á minni ævi að ýmislegt getur gerst sem menn töldu að gæti bara ekki gerst. Það gerðist nú t.d. á Íslandi fyrir tveimur árum. Og mér finnst það vera ábyrgðarhluti að fara núna með tryggingavernd úr 20 þús. evrum í 100 þús. evrur og setja upp innstæðutryggingarsjóð sem við vitum að mun ekki geta veitt viðunandi vernd fyrir þá sem setja innstæður í banka nema á mjög löngum tíma, og þá er ég að tala um á tæplega 100 árum. Það kom fram í svari hæstv. ráðherra við spurningu minni að hann hefur ekki rætt þetta við forsvarsmenn Evrópusambandsins. Ef fyrirrennari hans hefur gert það hefur því a.m.k. ekki verið komið áleiðis eða ekki hafa fundist neinar lausnir hvað þetta varðar. En ástæðan fyrir því að ég spurði hæstv. ráðherra um þetta er að við getum bara ekki látið eins og málið sé ekki til. Það er ekki hægt að ætlast til að við uppfyllum einhverja tilskipun Evrópusambandsins sem gengur ekki upp miðað við íslenskar aðstæður. Við verðum að láta á það reyna, við fáum þá í versta falli bara nei frá Evrópusambandinu. Við getum augljóslega bent á skaðann af því innstæðutryggingarkerfi sem var til staðar áður og var þó bara með 20 þús. evrur, og við getum bent á að þetta fyrirkomulag þarfnast nánari skoðunar fyrir Ísland. Ég held að menn hafi nú rætt minni hagsmuni við forsvarsmenn Evrópusambandsins. Það er auðvitað mjög mikið hagsmunamál að lækka lyfjaverð á Íslandi en ég vísa til þess að ég ræddi við forustumenn Evrópusambandsins, tvo framkvæmdastjóra nánar tiltekið, um tilskipun Evrópusambandsins sem leiddi til hækkunar á lyfjaverði á Íslandi. Niðurstaðan varð sú að við fundum ákveðna lausn til að lækka lyfjaverð og gekk það eftir. Mér finnst því lágmarkskrafa að hæstv. ríkisstjórn geri hvað hún getur til að gæta hagsmuna Íslendinga í þessu stóra hagsmunamáli. Eitt sem er algjörlega öruggt er að innstæðutryggingarkerfi er ekki hugsað þannig að þrír stórir bankar hafi 90% innstæðna. Hæstv. ráðherra minntist á samevrópskt tryggingakerfi og margir hafa rætt að kjörið væri að taka þetta á stærri vettvangi og það kemur fram í athugasemdum við frumvarpið. Hæstv. ráðherra nefndi að það eina sem menn ætla að gera í þessu er að koma með skýrslu um samevrópskt tryggingakerfi árið 2014, virðulegur forseti. Það er enginn smáhraði á því máli. Og bara til að upplýsa það þá er árið 2010 núna nema hæstv. ráðherra hafi einhverjar aðrar upplýsingar. Við skulum líka huga að því sem lagt er upp með í frumvarpinu, að skipta þessu upp í tvær deildir. Í grófum dráttum gengur frumvarpið út á að setja skaðann af gamla kerfinu í eina deild og loka henni. Það þýðir að meira er ekki greitt þangað inn og menn ætla síðan að byrja upp á nýtt. Segjum að menn muni reyna hvað þeir geta til að fá undanþágu frá tilskipuninni eða reyna að fá fram einhverja leið til að mæta íslenskum aðstæðum og það gangi engan veginn. Gæti þá ekki einhver komist að þeirri niðurstöðu að skynsamlegt væri að láta íslenska bankakerfið borga áfram fyrir þann skaða sem íslenska bankakerfið olli þjóðinni? Hver annar á að greiða það? Ég tala nú ekki um í tengslum við það mikla deilumál sem við höfum mikið rætt, viðskiptadeilur okkar við aðrar þjóðir um að okkur beri með einhverjum hætti að greiða af þeim skuldum og að ríkið þurfi að koma að því. Ef það er svo, væri ekki nær að halda áfram að láta bankana greiða þá reikninga? Væri það ekki skynsamleg niðurstaða, sérstaklega í ljósi þess að ný deild mun hvort eð er aldrei verða nein raunveruleg vernd fyrir bankakerfið? Við skulum ekki blekkja okkur í því sambandi, sú vernd á ekki eftir að verða til. Mér sýnist nú líka að svo margt sé að gerast nákvæmlega núna í evrópsku bankakerfi að skynsamlegt væri að fylgjast með því og sjá hvernig mál þróast, t.d. á Írlandi. Írar fóru aðra leið en við Íslendingar, þeir ábyrgðust alla bankana og voru þá í rauninni að bjarga erlendum kröfuhöfum á meðan við tókum skellinn, þeir sem tóku mestan skellinn voru erlendir kröfuhafar fyrir íslenska bankahrunið. Írar hafa núna leitað á náðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Evrópusambandsins. Ég var að lesa það á vefnum áðan að Portúgalar væru væntanlega á sömu leið og hugsanlega Spánverjar líka. Í ofanálag ræða menn jafnvel um að evrunni verði skipt upp í tvo gjaldmiðla. Hvað sem því líður, hvað sem menn telja í því, ég ætla ekki að spá hvað gerist, þá er eitt er alveg ljóst: Nú eru óvissir tímar í evrópsku bankakerfi. Það er það eina sem er algjörlega öruggt. Norðmenn eru nú frekar einbeittir í hagsmunagæslu sinni. Þeir fara að vísu öfuga leið, þeir eru ekki tilbúnir til að innleiða þessa tilskipun fyrr en þeir fá að setja hærri lágmarkstryggingu en 100 þús. evrur. Það er auðvitað mjög þægilegt vandamál ef þeir hafa efni á því. Við höfum ekki efni á slíku. Það sem ég er að vísa í með þessu, virðulegur forseti, er að Norðmenn gæta sinna hagsmuna með beinum hætti. Við fórum fram á það, bæði stjórnarandstæðingar og stjórnarliðar, að hagsmunum Íslendinga yrði gætt í þessu máli. Mér kemur það á óvart að hæstv. ráðherrar hafi ekki hlustað á þann málflutning og áhyggjur okkar af málinu og að þeir hafi ekki enn heimsótt kollega sína í Evrópusambandinu til að gæta hagsmuna Íslendinga. Ég verð að segja að það veldur mér afskaplega miklum vonbrigðum. Virðulegur forseti. Ég held að ég hafi haldið svipaðar ræður áður af nákvæmlega sama tilefni en á þeim tíma sem hefur liðið frá því að þær ræður voru haldnar hefur grunur minn styrkst um að miklir gallar væru við þetta fyrirkomulag. Ég vísa þá sérstaklega í þær fréttir sem okkur berast núna af bankakerfum Evrópuríkjanna sem ég nefndi. Þetta segir okkur að við þurfum að stíga mjög varlega til jarðar í þessu máli og fara vel yfir það. Það segir okkur líka að hæstv. ríkisstjórn verður að gæta hagsmuna Íslendinga og útskýra fyrir forustumönnum Evrópusambandsins að þetta fyrirkomulag gengur mjög illa upp fyrir Íslendinga, svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Hægt er að færa málefnaleg og sterk rök fyrir því. Ég hvet hæstv. ráðherra til að gera það.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um úttekt á fjárhagsstöðu heimila og fyrirtækja. Frumvarp þetta var flutt í nokkuð svipaðri mynd á 138. löggjafarþingi en hlaut ekki afgreiðslu og er því lagt fram að nýju. Á frumvarpinu hafa verið gerðar breytingar sem eru í samræmi við þær athugasemdir sem bárust efnahags- og skattanefnd Alþingis þegar frumvarpið var þar til umfjöllunar svo og ábendingar sem hafa borist ráðuneytinu. Markmið frumvarpsins er að tryggja aðgang að gögnum sem eru nauðsynleg til að geta gert úttekt á fjárhagsstöðu heimila og fyrirtækja og metið árangur aðgerða stjórnvalda í þágu þeirra í yfirstandandi efnahagslægð. Hingað til hefur verið erfitt fyrir stjórnvöld að meta nákvæmlega skuldavanda heimila og fyrirtækja vegna þess að lagaheimild hefur skort til að koma á fót miðlægum gagnagrunni. Þykir því brýnt að ráðast í lagasetningu til að ná fram markmiðum frumvarpsins. Gagnagrunnurinn mun jafnframt nýtast vel við mótun fyrirhugaðrar heildstæðrar húsnæðisstefnu sem á að vera grundvöllur að því markmiði að tryggja landsmönnum fjölbreytta og örugga valkosti í húsnæðismálum. Þá er vert að geta þess að verði frumvarpið að lögum verður úttektin hluti af tilraunaverkefni ríkisstjórnarinnar við beitingu kynjaðrar hagstjórnar og fjárlagagerðar. Um er að ræða mjög víðtæka gagnasöfnun og mun úttektin taka tillit til ýmissa þátta, eins og aldurs, kyns, fjölskyldugerðar, skulda og eigna heimila og fyrirtækja, launatekna, hvers kyns tilfærslutekna og greiðsluúrræða sem þegar hafa verið sett í framkvæmd af stjórnvöldum. Í frumvarpinu kemur skýrt fram hjá hvaða skráarhöldurum ráðherra er heimilt að afla gagna og hvernig standa skuli að afhendingu upplýsinga vegna úttektarinnar. Lagt er til að Persónuvernd verði falið að mæla fyrir um hvernig standa skuli að samkeyrslu og þeim aðferðum sem skuli beitt við birtingu á niðurstöðum úttektar. Það er ekki markmið frumvarpsins að koma á fót varanlegu gagnasafni, heldur að tryggja söfnun gagna meðan þörf er á í ljósi tímabundinna og óvenjulegra efnahagsaðstæðna í samfélaginu. Af þessum ástæðum er mælt fyrir um að gildistími laganna verði til 1. janúar 2014 en fyrir þann tíma skal allri úrvinnslu gagna lokið. Þegar niðurstöður úttektarinnar liggja fyrir skal ráðherra birta þær í ríkisstjórn og tekur hún síðan ákvörðun um hvernig bregðast skuli við niðurstöðunum. Til að taka fyrir allan misskilning um tímamörk birtinga er gert ráð fyrir að heimilt verði að afla gagna ársfjórðungslega á framangreindu tímabili og að unnt sé að kynna niðurstöður hvenær sem er eftir að búið er að vinna upplýsingar úr fyrstu samkeyrslu. Ætlunin er því að hafa lifandi gagnagrunn sem getur hjálpað okkur að takast á við erfiðar spurningar um þróun fjárhagsstöðu heimila og fyrirtækja á næstu árum. Ástæðan fyrir því að ekki er mælt fyrir um varanlegan gagnagrunn er sú að ekki er talin þörf á að keyra saman svo ítarleg gögn um stöðu heimila og fyrirtækja í eðlilegu árferði. Úttektin sem hér er mælt fyrir um getur hins vegar nýst á síðari stigum þegar og ef ákvörðun verður tekin um varanlegt gagnasafn um almenna skuldaþróun heimila og fyrirtækja. Breytingar sem gerðar hafa verið á frumvarpinu frá því að það var flutt á 138. löggjafarþingi eru þær helstar að bætt hefur verið við skráarhöldurum og upplýsingum frá þeim svo og ákvæði sem heimila ráðherra að tilnefna vinnsluaðila. Þar með er ekki útilokað að aðrir aðilar en starfsmenn ráðuneytisins fái aðgang að gagnasafninu þótt áfram sé mælt fyrir um þrönga aðgangsstýringu af eðlilegum ástæðum. Eins og gefur að skilja er um kostnaðarsamt verkefni að ræða. Samkvæmt kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins er gert ráð fyrir að heildarkostnaður við frumvarpið muni nema allt að 50 millj. kr. á næstu þremur árum. Virðulegi forseti. Ég tel afar brýnt að stjórnvöld hafi aðgang að öflugu tæki til að fylgjast grannt með fjárhagsstöðu heimila og fyrirtækja við þær aðstæður sem við búum nú við. Með slíkri úttekt eru mun meiri líkur á að stjórnvöld bregðist rétt við vandanum og að fjármunum sé vel varið. Ég tel að í reynd sé ekki val um hvort við ráðumst í rannsókn af þessum toga, einungis með hvaða hætti það er. Aðrar leiðir en sú sem hér er lögð til munu verða bæði tímafrekari og kostnaðarsamari og því er farin sú leið að leggja þetta mál til í þessum búningi. Að síðustu vænti ég þess að málið fái fljótan framgang í hv. efnahags- og skattanefnd sem fær það til meðferðar. Það er afskaplega mikilvægt að við náum sem allra fyrst að hrinda þessu verkefni af stað. Ég held satt að segja að sú töf sem orðin er á því að unnt sé að koma þessu máli af stað sé þegar orðin skaðleg og því mikilvægt að við náum samstöðu um málið sem allra fyrst. Ég legg að lokum til að málinu verði vísað til efnahags- og skattanefndar og til 2. umr.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna um frumvarp til laga um úttekt á fjárhagsstöðu heimila og fyrirtækja. Það má kannski segja að ekki sé seinna vænna að ráðast í slíka úttekt núna tveimur árum eftir að efnahagshrunið átti sér stað þegar lán heimila stökkbreyttust og rekstrarumhverfi íslenskra fyrirtækja breyttist í grundvallaratriðum, liggur við á einni nóttu. Það er vissulega gagnrýnivert að ríkisstjórnin skuli ekki vera komin lengra í þeirri vegferð að kortleggja stöðu heimila og fyrirtækja en svo að við þurfum að bíða fram á árið 2011 til að leggja mat á hver í raun og veru fjárhagsstaða heimilanna og fyrirtækjanna er. Við höfum á vettvangi þingsins spurt margra spurninga í tengslum við fjárlagafrumvarpið, um það hvað ríkisstjórnin telji að annars vegar heimilin og hins vegar atvinnulífið þoli í auknar álögur. Mér finnst varla boðlegt ef Alþingi Íslendinga ætlar að ganga þannig frá málum er snerta fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2011 að á heimilin og fyrirtækin verði settar álögur upp á á þriðja tug milljarða króna á næsta ári ofan á allar þær hækkanir sem hafa dunið á fólki og fyrirtækjum á þessu ári. Aðeins svo ég fari yfir það hvernig ég rökstyð þá tölu upp á 24–25 milljarða kr. er í bandormi er varðar tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins sem fjármálaráðherra lagði fram kveðið á um almennar skattahækkanir, aðallega á fyrirtækin í landinu, upp á 6,3 milljarða kr. Síðan á heimild til handa almenningi til úttektar á séreignarlífeyrissparnaði að skila ríkissjóði 3 milljörðum kr. aukalega. Þá erum við komin upp í 9,3 milljarða kr. Síðan eru aðrir hlutir sem ríkisstjórnin hefur kannski með vilja leynt og ekki tekið tillit til. Það var gert samkomulag við Alþýðusamband Íslands fyrir nokkru um að skattleysismörk mundu hækka í takt við verðlag, og sá „sparnaður“ sem ríkissjóður nær fram með því að frysta skattleysismörkin á næsta ári er heilir 8 milljarðar kr. Í þriðja lagi er lagt til að bótaflokkarnir verði líka frystir. Þar erum við að tala um barnabætur og vaxtabætur. Við erum líka að tala um bætur almannatrygginga er snerta aldraða og öryrkja og sá pakki er verðlagður á 6–7 milljarða kr., þ.e. ríkissjóður ætlar að spara sér þau útgjöld gagnvart þeim hópum. Þá erum við komin í sparnað og auknar skatttekjur á árinu 2011 fyrir ríkissjóð upp á 24–25 milljarða kr. Það er eðlilegt að við ræðum það í tengslum við þetta frumvarp hér hvort ekki sé nauðsynlegt áður en við afgreiðum fjárlagafrumvarp fyrir næsta ár að við náum almennilegri úttekt á fjárhagsstöðu heimila og fyrirtækja. Það hefur komið fram, kom fram held ég í síðustu viku, í tölum frá Hagstofunni að annað hvert íslenskt heimili hefur á síðustu 12 mánuðum glímt við erfiðleika við að ná endum saman. Það hlýtur að segja okkur að staða margra á Íslandi er í dag, eins og við vitum mörg, mjög erfið og grafalvarleg. Þegar við fáum fréttir um að önnur hver íslensk fjölskylda á í erfiðleikum með að ná endum saman á 12 mánaða tímabili og sjáum það frumvarp til fjárlaga fyrir næsta ár, sem gerir ráð fyrir að kaupmáttur íslensks almennings muni lækka um 1% á næsta ári ofan á alla þá erfiðleika sem blasa við heimilunum í dag, þá forgangsröðun að skerða vaxtabætur og barnabætur og skerða svo sérstaklega tekjur aldraðra og öryrkja, er ómögulegt annað en að fá það út að vanskil heimilanna muni enn frekar aukast. Erfiðleikarnir við að ná endum saman verða enn meiri fyrir vikið. Þess vegna er því miður engin heildaryfirsýn sem ríkisstjórnin hefur núna tveimur árum eftir hrun gagnvart alvarlegri skuldastöðu heimila og fyrirtækja. Það eru að verða einir 20 mánuðir síðan framsóknarmenn lögðu fram tillögur í þinginu um almennar aðgerðir í þágu skuldugra heimila og fyrirtækja. Því miður voru þær áætlanir og tillögur sem við lögðum fram slegnar út af borðinu, reyndar með ódýrum hætti, en þá töluðum við framsóknarmenn um skuldavanda heimila og fyrirtækja. Nú er þessi skuldavandi orðinn það mikill að hann er orðinn að mjög alvarlegum greiðsluvanda fyrir heimilin og fyrir fyrirtækin. Stökkbreyttu lánin og höfuðstólar þeirra hafa hækkað svo mikið að fólk á í erfiðleikum með að standa í skilum. Það sem verra er er að með þeirri skattstefnu sem ríkisstjórnin hefur fylgt á undangengnum tæpum tveimur árum hefur lausn ríkisstjórnarinnar nær einvörðungu verið sú að hækka álögur, gjöld og skatta. Við erum farin að sjá birtingarmynd þess í dag í því formi að allt of mikil skattlagning í samfélaginu er farin að leiða til þess að neðanjarðarhagkerfið er farið að blómstra. Við heyrum það - og ég trúi ekki öðru en að flestallir þingmenn og þeir sem á þetta hlusta hafi heyrt það að menn eru farnir að brugga í stórum stíl. Það er að verða dálítið blómlegur atvinnuvegur en það versta er að sú framleiðsla sem þar á sér stað er ekki skattlögð með neinum hætti. Umsvif Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins hafa minnkað sem því nemur og allt þetta leiðir það af sér að umsvifin minnka, tekjur ríkissjóðs minnka og þar með eigum við í miklu meiri erfiðleikum með að standa undir skuldum ríkissjóðs sem er skuldugur í dag. Við þurfum að ná einhverri vitundarvakningu hjá ríkisstjórninni þegar kemur að þessum málum sem eru grafalvarleg. Mér finnst hafa skort á það hjá ríkisstjórninni að horfa til þriðju leiðarinnar sem er sú að breikka skattstofnana. Það er einfaldlega ekki hægt að skera og skera niður og hækka og hækka skattana. Sú aðferðafræði gengur einfaldlega ekki upp. Það var áhugavert í morgun þegar ríkisstjórn Írlands tilkynnti um aðgerðir á næsta ári í tengslum við fjárlagafrumvarpið þar, og þar var sagt: Jú, við þurfum að einhverju leyti að hækka gjöld og hækka skatta á einstaklinga en við munum reyna eftir fremsta megni að forðast að hækka skatta á atvinnulífið. Þar er skilningur á því að því hagstæðara umhverfi sem við búum atvinnulífinu, hvort sem það er hér á landi eða á Írlandi, þeim mun öflugra verður það. Þannig ætla Írar að fara í að örva atvinnulífið í stað þess að hækka skattana og ef við færum í slíkar aðgerðir hér í stað þess að hækka tryggingagjaldið upp úr öllu valdi og auka skattlagningu á fyrirtækin væri kannski hægt að snúa af þessari braut, að horfa upp á það að 13–14 þús. manns á Íslandi eru án atvinnu í dag. Við gætum þá horft upp á atvinnuskapandi framkvæmdir, að fyrirtækin og hjól atvinnulífsins færu að nýju af stað. Eins og skattalegt umhverfi fyrirtækja er í dag, og þá nefni ég sérstaklega tryggingagjaldið sem er mjög hár skattur á íslenskt atvinnulíf, sjá menn ekki mikinn fýsileika eða mikla kosti í því að ráðast í íslenskar framkvæmdir í íslensku atvinnulífi. Annað í þessu samhengi sem mér finnst nauðsynlegt að nefna er að í ljósi þess að við höfum í nokkurn tíma búið við gjaldeyrishöft sem er ákveðið samkomulag milli ríkisstjórnarinnar, Seðlabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er mér gjörsamlega fyrirmunað að skilja það gríðarlega háa vaxtastig sem hefur einkennt íslenskt efnahagslíf undangengna mánuði. Það hefur leitt til þess að bankarnir eru stútfullir af peningum, menn hafa séð hag sínum miklu betur borgið í því að hafa fjármuni sína á bankabókum á mjög háum vöxtum í ljósi þess að stýrivextir Seðlabankans hafa verið háir. Þetta vaxtastig sem við búum við skerðir að sjálfsögðu samkeppnishæfni landsins. Á meðan bankarnir hafa verið stútfullir af peningum höfum við horft á atvinnustigið lækka, störfum í landinu hefur núna á einu og hálfu ári fækkað um 22 þús. Því miður er það svo að 10 manns flytja á degi hverjum úr landi. Þessari þróun, frú forseti, verðum við einfaldlega að snúa við. Þegar við tölum um samkeppnishæfni landsins og íslensks atvinnulífs - af því að við erum í þessu frumvarpi að ræða um stöðu fyrirtækjanna í landinu - er náttúrlega mikil hindrun að íslenskt atvinnulíf skuli borga 5–6% hærri vexti vegna starfsemi sinnar en önnur sambærileg fyrirtæki í nágrannalöndunum. Þar er vaxtastigið jafnvel 0%. Við sem búum við höft, þar sem engin rök eru fyrir því að hafa svona háa stýrivexti, búum atvinnulífinu það umhverfi að við höfum því miður ekki náð að fjölga störfum í samfélaginu. Þeim hefur þvert á móti stórfækkað. Það er því eðlilegt að menn spyrji sig hvort þessi leið sem mörkuð var með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum hafi ekki verið röng, að við höfum þurft að greiða tugi milljarða króna, ríkissjóður, heimilin og fyrirtækin, á þessu tímabili vegna þeirra háu vaxta sem við búum við. Ég kalla eftir því, frú forseti, um leið og ég lýsi mig fúsan til samstarfs um að ræða þetta mál á vettvangi efnahags- og skattanefndar, að við förum að koma okkur niður á leið sem mun auðvelda okkur að gera úttekt á fjárhagsstöðu heimila og fyrirtækja. Þetta má ekki tefjast lengur og sú skoðun verður að fara sérstaklega fram í ljósi þeirra áætlana sem ríkisstjórnin hefur lagt fram í fjárlagafrumvarpi sínu Ég sé það einfaldlega ekki ganga upp, frú forseti, að heimilin og fyrirtækin þoli meiri álögur en orðið er. Nóg er að samt og það sem ég velti upp svo maður sé alveg hreinskilinn í þessari umræðu er hvort enn frekari álögur, án þess að menn grípi til almennilegra leiðréttinga á skuldastöðu heimila og fyrirtækja, muni ekki leiða til þess að greiðsluviljinn í samfélaginu muni þverra enn frekar en orðið er, að fólk einfaldlega segi: Hingað og ekki lengra. Þá horfum við jafnvel upp á enn meiri fólksflótta úr landinu en orðið er. Allar þessar hugleiðingar hljóta að kalla á það að menn nái saman um róttækar aðgerðir til þess að vinda ofan af þeim mikla skuldavanda sem íslenskt þjóðfélag, ríkissjóður, sveitarfélög, heimili og fyrirtæki, er í. Menn verða að ná einhverri niðurstöðu í þeim efnum. Ég rifjaði upp í umræðu á þinginu um daginn hver staða Japans hefði verið fyrir 20 árum. Japan var þá stórskuldugt land, og stórskuldug fyrirtæki og heimili þar í landi. Þar var farið í ákveðið prógramm án þess að leiðrétta stökkbreyttar skuldir heimilanna og atvinnulífsins. Hver er staðan í dag að 20 árum liðnum? Jú, þessi skuldavandi sem aldrei var unnið úr hefur leitt til þess að hagvöxtur hefur ekki verið neinn í Japan á þessu 20 ára tímabili og menn glíma enn í dag við sama mikla skuldavanda þar og fyrir 20 árum. Þess vegna er mikilvægt að við náum saman um það og að menn fari að horfa til þeirra tillagna sem við í Framsóknarflokknum, og reyndar þingmenn annarra flokka, höfum lagt fram um almennar aðgerðir til að leiðrétta alvarlega stöðu skuldugra heimila. Þar þarf samstillt átak banka, lífeyrissjóða og ríkissjóðs. Menn gleyma í því reikningsdæmi öllu hvað það kostar að gera ekki neitt. Hvað kostar aðgerðaleysið eitt og sér? Hvað hefur aðgerðaleysi síðustu tveggja ára kostað okkur og samfélagið? Í hvaða stöðu værum við í dag ef við hefðum fyrir tæpum tveimur árum gripið til almennra og róttækra aðgerða á þessu sviði? Ég skal alveg viðurkenna að það var auðveldara á meðan við héldum utan um bankana og vorum að skipta þeim upp, en það var ekki gert þá. Ég tel í ljósi þeirra dæma sem ég hef rakið hér að framan að það verði með einhverjum hætti að ráðast í slíkar aðgerðir og ég hvet enn eina ferðina til þeirrar samstöðu á vettvangi þingsins. Það vill svo til að forustumenn Framsóknarflokks og Hreyfingar hafa óskað eftir fundi með fimm manna ráðherranefnd ríkisstjórnarinnar vegna skuldavandans, að eiga fund með þeirri nefnd ásamt Hagsmunasamtökum heimilanna, þar sem við færum með opnum hætti yfir slíkar leiðir og hvort við næðum samstöðu um slíkt. Fyrir hönd Framsóknarflokksins í efnahags- og skattanefnd lýsi ég yfir fullum vilja til að ræða þetta mál á þeim vettvangi og vinna að því að menn nái vonandi að ráðast í almennilega úttekt á fjárhagsstöðu heimila og fyrirtækja og gera sér þá grein fyrir því hvað stefna 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir að leggja þetta frumvarp fram. Ég segi bara eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson: Mikið var, tími er til kominn að það standi til að ráðast í slíka athugun og rannsókn sem hér er talað um. Frú forseti. Það er vitanlega með ólíkindum að við skulum enn svo seint sem nóvember 2010 vera að klóra okkur í höfðinu yfir því hvernig raunveruleg staða íslenskra heimila er. Við þetta getum við bætt að við hljótum líka að klóra okkur í höfðinu yfir því hver staða íslenskra fyrirtækja raunverulega er af því að þetta hangir að sjálfsögðu allt saman. Það er mjög merkilegt að það skuli hafa tekið allan þennan tíma og í rauninni þurft að þvinga ríkisstjórnina til að fara í þá rannsókn sem hér er kveðið á um. Frú forseti. Það er eitt í þessu frumvarpi sem mig langar strax að nefna, það er hversu mikið það er miðað við efnahags- og viðskiptaráðuneytið og ráðherra og ríkisstjórnina. Í 1. gr. og 5. gr. kemur berlega fram - og að mínu viti vantar algjörlega hvernig eigi að upplýsa Alþingi og hver aðkoma Alþingis verður að þessari vinnu. Hún er nauðsynleg til að Alþingi fái þær upplýsingar sem það telur sig vanta til að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu og blanda sér inn í þau mál ef á þarf að halda að mati Alþingis. Við megum ekki gleyma því að íslensk heimili eru einn af mikilvægustu þáttum okkar efnahagslegu framfara. Þau eru uppspretta viðskipta, þau eru uppspretta atvinnu um leið, þau eru uppspretta gæða sem verða til því að sem betur fer hafa enn fleiri af þeim sem tilheyra íslenskum fjölskyldum atvinnu í dag en ekki. Vonandi breytist það ekki, frú forseti. En það er vissulega áhyggjuefni hversu máttlítil ríkisstjórnin er í að snúa hjólum atvinnulífsins og snúa hag heimilanna til betri vegar. Ég vona að þessi heimild sem ráðherra er hér að óska eftir verði nýtt til þess að fá sem réttasta mynd af þessari stöðu sem mun þá væntanlega flýta fyrir einhverjum alvöruaðgerðum af hálfu ríkisstjórnarinnar. Við höfum margoft sagt í þessum ræðustól og flutt um það tillögur þingmanna Framsóknarflokksins og fleiri að grípa verði til almennra aðgerða og það sem allra fyrst. Hingað til hefur ekki verið á það hlustað, því miður, en við höfum eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson nefndi áðan óskað sérstaklega eftir fundi um almennar leiðréttingar ásamt þingmönnum Hreyfingarinnar og óskað eftir því að talsmenn Hagsmunasamtaka heimilanna komi þar að. Frú forseti. Ég get ekki sleppt því að nefna það sem ég kýs að kalla ófrægingarherferð gagnvart fulltrúa Hagsmunasamtaka heimilanna sem hefur lagt mikið á sig í að opinbera og kynna þær aðgerðir og aðferðir sem er best að nota til að jafna stöðu heimilanna. Það virðist sem fjölmiðlar hafi tekið sér það bessaleyfi að reyna að ófrægja þessa aðila, þá sérstaklega þann sem hefur hvað mest á sig lagt í þessu, þrátt fyrir að það sé ekkert öðruvísi staða á þeim bænum en hjá hundruðum eða jafnvel þúsundum annarra heimila. Frú forseti. Stjórnvöld klúðruðu einkavæðingu bankanna. Það varð til þess að það svigrúm sem við höfum haft til almennra leiðréttinga hefur að sjálfsögðu þrengst. Það er þó ekki útilokað eins og við höfum bent á, margir þingmenn. Að okkar mati hafa menn ekki staðið sig nógu vel í því að draga fram heildarmyndina, hvað það er sem tapast við að fara ekki þá almennu leið sem við höfum talað fyrir. Vonandi er þetta frumvarp liður í að varpa ljósi á það. Við sjáum líka að það er skortur á því að atvinnulífið sé örvað. Það er mikilvægt að gera það um leið og við hugum að heimilunum. Eins og ég nefndi áðan eru þau mikilvægur þáttur í efnahagslífi okkar. Það er merkilegt að sjá það í könnun sem nýlega var birt, að mig minnir af hálfu Samtaka atvinnulífsins, að atvinnurekendur líta á stjórnvöld sem helsta vandamálið og vantreysta því. Það er nákvæmlega það sama og við mörg hver höldum að sé skoðun heimilanna á því helsta vandamáli sem þau eru að glíma við. Það vantar trú á framtíðina, vantar skýra framtíðarsýn frá stjórnvöldum sem komi þeim til aðstoðar. Nú verðum við að berja í borðið, frú forseti, og segja við stjórnvöld og þá aðila sem geta komið inn í að leysa þetta mál með okkur: Nú verður ekki lengur heima setið, heldur þarf að fara af stað. Aðilar vinnumarkaðarins hafa allt of lítið að mínu viti látið sig málefni heimilanna varða. Með ólíkindum þykir mér hversu oft við höfum upplifað að þeir taki aðra stöðu. Það er mjög mikilvægt að á næstu dögum og vikum fylki þessir aðilar sér, ekki síst Alþýðusambandið, á bak við heimilin, berji í borðið og segi: Það að leysa vanda heimilanna er hluti af því að leysa kjaramálin og horfa til framtíðar. Það er mikilvægt og við munum krefjast þess að svo verði. Ég sakna þess að heyra ekki meiri baráttuanda á þeim bænum fyrir heimilin í landinu. Frú forseti. Þrátt fyrir þennan tón í ræðu minni fagna ég því að sjálfsögðu að þetta skuli loksins komið fram, en það átti að gerast fyrir mörgum mánuðum. Þá værum við með í höndunum upplýsingar sem við gætum betur treyst í stað þess að hafa í höndunum upplýsingar sem eru jafnvel ársgamlar, byggja á skattframtölum og einhverju slíku í staðinn fyrir að geta keyrt saman upplýsingar. Ég vil nota tækifærið af því að ég sé að hv. þm. Pétur H. Blöndal er á svæðinu og kominn í salinn til að þakka honum fyrir það hversu oft hann hefur bent á mikilvægi þess að hægt sé að keyra saman upplýsingar til að átta sig á stöðu heimila og fyrirtækja. Þótt ég hafi ákveðnar efasemdir um hversu framkvæmdarvaldsmiðað þetta frumvarp er, mér finnst vanta inn í vinkil Alþingis á það, vona ég að það sé upphafið að frekari rannsóknum sem þessum.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þakka hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir flutningsræðu hans um frumvarpið og sömuleiðis fyrir að leggja það fram. Ekki er vanþörf á að fram fari úttekt á fjárhagsstöðu heimila og fyrirtækja. Það verður að segjast að það er mjög ankannalegt, skulum við segja, og í raun hálffáránlegt að núna, þann 23. nóvember 2010, sé lagt fram frumvarp til laga til þess að tryggja að úttekt á fjárhagsstöðu heimila og fyrirtækja fari fram vegna þess efnahagshruns sem varð á árinu 2008, sem sagt rúmum tveimur árum eftir efnahagshrunið. Málið kemur mjög seint fram en það er betra að það komi fram en að það geri það ekki vegna þess að viðfangsefnin eru mjög mikilvæg. Það er lífsspursmál fyrir þá sem starfa á vettvangi stjórnmálanna, atvinnulífsins, vinnumarkaðarins og hvar sem er í þjóðfélaginu að hægt sé að kortleggja raunverulega fjárhagsstöðu heimila og fyrirtækja. Ekki fyrir alls löngu fólu hæstv. forsætisráðherra og hæstv. ríkisstjórn svokölluðum reiknimeisturum ríkisstjórnarinnar að gera úttekt á fjárhagsstöðu heimila til að reyna að koma fram með tillögur um hvernig leysa á skuldavanda heimilanna. Þeir útreikningar liggja núna loksins fyrir en það bólar ekkert á neinum tillögum til lausnar frá hæstv. ríkisstjórn. Gallinn við þá úttekt sem reiknimeisturum ríkisstjórnarinnar var falið að gera af hálfu hæstv. forsætisráðherra og fleiri hæstv. ráðherra var að þær tölur sem reiknimeistaranefndin hafði í höndunum voru gamlar, eins og komið hefur fram. Þær byggðu á gömlum upplýsingum sem varpa ekki nákvæmu ljósi á þá stöðu sem er uppi í dag, þær byggðu á gömlum skattframtölum og upplýsingum sem voru allt að því ársgamlar sem gera gagn að sínu leyti en eru kannski ekki þess eðlis að þær geti varpað nákvæmu ljósi á stöðu heimilanna eins og hún er akkúrat núna. Ég hlýt að styðja að fram fari úttekt á fjárhagsstöðu heimila og fyrirtækja. Ég vek athygli á því að félagi minn í þingflokki Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Pétur H. Blöndal, hefur verið óþreytandi við að benda á það á þingi, bæði úr þessum ræðustól og ekki síður á göngum þessa húss, hversu mikilvægt það er að ráðast í slíka úttekt og könnun. Það er að sjálfsögðu gríðarlega mikilvægt að sú vinna fari fram. En menn skyldu búa sig undir það þegar verkinu er lokið og afurðin birtist, að skýrslan verði býsna svört. Við vitum að fjárhagsstaða heimilanna er slæm og stór hluti atvinnulífsins berst í bökkum og hefur gert það alveg frá efnahagshruni. Það sem er sárgrætilegast við þá stöðu sem nú er uppi í atvinnulífinu og málefnum heimilanna er að þótt efnahagshrunið hafi verið slæmt hefur núverandi vinstri stjórn, norræna velferðarstjórnin, stjórn Samfylkingar og Vinstri grænna, lagt sitt af mörkum til þess að gera slæma stöðu enn verri og þumbast við að grípa til nauðsynlegra aðgerða, bæði hvað varðar heimilin í landinu og ekki síður hvað varðar málefni atvinnulífsins. Það er ekki hægt að segja annað en að ríkisstjórnin hafi gert aðför að heimilunum og fyrirtækjunum í landinu frá því að hún tók við. Það er ekki hægt að nota önnur orð um framgöngu ríkisstjórnarinnar gagnvart heimilunum og fyrirtækjunum í landinu. Af hverju segi ég það? Vegna þess að ríkisstjórnin hefur slegið Íslandsmet í skattahækkunum gagnvart heimilunum og fyrirtækjunum. Hún hefur lofað upp í ermina á sér varðandi lausn á skuldavanda heimilanna sem hún hefur ekki getað staðið við. Henni virðist vera nokk sama um þær þúsundir Íslendinga sem mæla nú göturnar, þurfa að sætta sig við atvinnuleysi og þiggja atvinnuleysisbætur. Menn hafa ekki reynt að byggja upp atvinnu og tryggja fólkinu vinnu svo það hafi laun til þess að greiða af lánum sínum o.s.frv. Áhugaleysi ríkisstjórnarinnar við uppbyggingu á atvinnutækifærum eins og á Bakka og í Helguvík sýna það allra best að þessi ríkisstjórn hefur haft lítinn áhuga á því að vinna á atvinnuleysisfjandanum sem herjað hefur á þetta land og þessa þjóð. Það sama má segja um atvinnulífið. Hér var gerður stöðugleikasáttmáli sem ríkisstjórnin hljóp undan skömmu eftir að blekið á þeim samningi hafði þornað. Niðurstaðan er sú að fyrirtækin hafa ekki náð sér á strik og munu ekki gera það nema róttæk breyting verði á stjórnarháttum á Íslandi. Menn skyldu því búast við því að þegar sú skýrsla eða úttekt sem frumvarp þetta mælir fyrir um, lítur dagsins ljóst að hún verði svört. Eins og fram kemur í 1. gr. þessa frumvarps er markmið þess að tryggja efnahags- og viðskiptaráðherra aðgang að upplýsingum sem honum eru nauðsynlegar til þess að gera úttekt á fjárhagsstöðu heimila og fyrirtækja. Síðan segir í 2. mgr. 1. gr. að ráðherra sé heimilt að gera úttekt á fjárhagsstöðu heimila og fyrirtækja til að stjórnvöld öðlist glögga yfirsýn yfir fjárhagsstöðu heimila og fyrirtækja hér á landi á nokkurra ára tímabili. Eins og ég hef áður komið inn á í ræðu minni er mikilvægt að sú úttekt fari fram en ég vil vekja hins vegar athygli á því að með frumvarpinu er verið að færa hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra rosalegar heimildir til þess að afla gagna um persónuleg málefni einstaklinga og fyrirtækja. Menn sjá í 2. gr. frumvarpsins að ráðherra er heimilt að safna gögnum frá lögaðilum og einstaklingum sem innihalda upplýsingar um fjárhagslegar aðstæður einstaklinga, fjölskyldna og lögaðila sem gerð er grein fyrir í frumvarpinu. Það eru upplýsingar frá Íbúðalánasjóði, fjármálafyrirtækjum, lífeyrissjóðum og Lánasjóði íslenskra námsmanna. Ráðherra er veitt heimild til að fá upplýsingar um fjárhæðir, innborganir, kjör, stöðu og tryggingar þeirra lána sem þessir einstaklingar hafa veitt einstaklingum og lögaðilum. Þá er ráðherra veitt heimild til að fá upplýsingar úr skattframtölum og vegna staðgreiðslu opinberra gjalda einstaklinga og lögaðila. Hæstv. ráðherra er veitt heimild til að fá upplýsingar um umsóknir og skráningar einstaklinga á atvinnuleysisskrá, um starfshlutfall hvers umsækjanda, fjárhæðir, hlutfall greiddra atvinnuleysisbóta o.s.frv. Honum eru tryggð gögn frá þjóðskrá, frá Fjársýslu ríkisins, m.a. sem varða upplýsingar um útgreiðslu barnabóta til framfærenda barna og um útgreiðslur vaxtabóta, upplýsingar frá sveitarfélögum og Jöfnunarsjóði sveitarfélaga um greiddar húsaleigubætur, veitta fjárhagsaðstoð og aðrar bótagreiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins um útgreiðslur bóta til einstaklinga, upplýsingar um greiðsluaðlögun einstaklinga frá umboðsmanni skuldara, upplýsingar frá Innheimtustofnun sveitarfélaga, um meðlagsskuldir og innheimtu þeirra, og í rauninni allar þær upplýsingar sem til eru um fjárhagsstöðu einstaklinga og borgara þessa lands. Það má kannski halda því fram að nauðsynlegt sé að veita hæstv. ráðherra þær gríðarlegu heimildir til þess að afla sér upplýsinga, en hér er svo langt gengið að það er eins gott að tryggt sé að þær verði ekki misnotaðar. Ég tók eftir því að í greinargerð með frumvarpinu er samið samkvæmt samráði við Persónuvernd um meðferð gagnanna. Ég hygg að það styrki efni frumvarpsins að Persónuvernd hafi komið að málinu, enda ekki vanþörf á vegna þess að fjárhagsupplýsingar eru einhverjar mikilvægustu persónuupplýsingar sem til eru um fólk. Auðvitað skipta heilsufarsupplýsingar og annað slíkt meira máli en ef menn fara yfir þau lagaákvæði sem finna má í lagasafni Íslands um fjárhagsmálefni einstaklinga eru allir þeir sem sýsla með slíkar upplýsingar, svo sem endurskoðendur, lögmenn, starfsmenn banka, starfsmenn skattsins og fleiri og fleiri aðilar, skyldugir til að undirgangast þagnarskyldu um allar slíkar upplýsingar. Það er því gríðarlega mikilvægt að vel verði farið með þessar upplýsingar og full ástæða til þess að geta þess og minna á það hversu ofboðslegt vald verið er að veita hæstv. ráðherra með því frumvarpi sem er til umfjöllunar. Í því sambandi vil ég nefna að kveðið er á um það í 6. gr. frumvarpsins að þagnarskylda hvílir á ráðherra og öðrum sem koma að úttektinni, samkvæmt 18. gr. laga nr. 70/1996, sbr. 136. gr. almennra hegningarlaga, um þær upplýsingar sem leynt eiga að fara. Þegar menn skoða 136. gr. almennra hegningarlaga sjá þeir að brot gegn þeirri grein varðar allt að þriggja ára fangelsi. Ég velti því fyrir mér hvort ekki sé ástæða til að hafa viðurlögin enn harðari, sé brotið gegn þessum lögum. Mér finnst það alla vega koma til álita í ljósi þess sem hér hefur komið fram og ég hef gert grein fyrir varðandi þær viðamiklu heimildir sem frumvarpið mælir fyrir um til handa hæstv. ráðherra. Ég vil líka geta þess að í gildistökuákvæði frumvarpsins er kveðið á um að lögin falli úr gildi hinn 1. janúar 2014 og fyrir þann tíma skuli þeirri úttekt sem frumvarpið mælir fyrir um vera lokið og öllum samkeyrðum gögnum eytt. Nú eru fjögur ár þar til lögin eiga að falla úr gildi samkvæmt, eða rúm þrjú ár, samkvæmt því gildistökuákvæði sem frumvarpið mælir fyrir um. Ég velti því upp hvort ekki sé ástæða til að stytta þann tíma sem ákvæðið mælir fyrir um en fella þá kannski frekar bráðabirgðaákvæði inn í lögin sem heimilar framhald þeirrar vinnu og þeirra heimilda sem frumvarpið mælir fyrir um. Að öðru leyti ítreka ég það sem komið hefur fram í málinu. Ég styð að fram fari úttekt á fjárhagsstöðu heimila og fyrirtækja svo fremi sem sá ráðherra sem heimildina fær fari vel með vald sitt. Það er betra að málið sé komið fram en ekki. 

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um úttekt á fjárhagsstöðu heimila og fyrirtækja. Það er ekki seinna vænna að menn fari að átta sig á því hvernig landið liggur. Miklar kröfur eru um að gerðar séu einhverjar ráðstafanir til að bjarga stöðu þeirra heimila sem eru illa sett. Vandinn við þær ráðstafanir allar er að menn vita í rauninni ekkert hvernig landslagið er. Ýmis hagsmunasamtök hafa unnið mjög ötullega að því og afskaplega óeigingjarnt starf og vil ég í því sambandi nefna Hagsmunasamtök heimilanna sem hafa lagt mikið á sig við að koma með upplýsingar og kröfur um úrbætur sem verður seint vanþakkað. Önnur samtök hafa svo sem komið fram áður eins og Indefence varðandi Icesave. Það virðist vera og er í sjálfu sér víða um heim þannig að slík samtök og félagasamtök varpa ljósi á viss vandamál sem koma upp í samfélagi sem stjórnvöld átta sig ekki alltaf á. Vandinn við að koma með úrbætur núna, sem mikil krafa er um og jafnvel talað um daga en ekki vikur, er að menn vita nánast ekkert um stöðu heimilanna. Nýjustu upplýsingar eru ársgömul framtöl miðað við árslok 2009, fyrir úrskurð Seðlabankans um gengistryggðu lánin sem breytti stöðu alla vega 40 þús. bíleigenda og 7% þeirra sem skulda íbúðarlán. Staðan hefur breyst allverulega til bóta í mörgum tilfellum og er eiginlega nauðsynlegt að hafa hana áður en menn koma með einhverjar aðgerðir sem kosta mjög mikið. Margir hafa talað um forsendubrest og hann hefur orðið mjög víða. Fyrsti forsendubrestur var náttúrlega eignahrun í hlutabréfum og stofnfjárbréfum sem urðu gjörsamlega verðlaus, frú forseti, síðan lækkun á fasteignaverði, hækkun á lánum vegna verðbólgu o.s.frv. En sá forsendubrestur sem ég tel að sé alvarlegastur er það fólk sem missti vinnuna algjörlega og tilviljunarkennt. Uppsagnir í bönkunum voru mjög tilviljunarkenndar, uppsagnirnar hjá Orkuveitu Reykjavíkur núna nýverið á 65 einstaklingum voru líka tilviljunarkenndar - einni deild var lokað. Það fólk sem hafði hugsanlega verið fært þangað einhvern tímann leið núna fyrir það. Menn sem sóttu um starf hjá Orkuveitunni og í staðinn fyrir að fara í bókhaldið fóru þeir í markaðsdeildina sem varð til þess að þeir misstu vinnuna. Ég tel að það sé forsendubrestur. Sá forsendubrestur er svo alvarlegur að heimili með tveimur fyrirvinnum, við skulum gefa okkur með 700 þús. kr. í mánaðarlaun eftir skatta, það er ekki óalgengt eða var ekki óalgengt, ef báðir aðilar verða atvinnulausir þarf heimilið að lifa á 300 þús. kr. á mánuði sem er alveg gífurlegur forsendubrestur þar sem tekjur heimilisins lækka um 400 þús. kr. á mánuði. Mörg heimili hafa líka misst yfirvinnu og þurfa að sætta sig við lægri laun eða launin hafa hreinlega verið lækkuð sem er alls ekkert óalgengt. Menn þurfa að sætta sig við lægra starfshlutfall. Margir voru í tveimur störfum, hafa misst annað starfið. Skortur á atvinnu og það að atvinna datt niður í einhverjum mæli er kannski fyrst og fremst sá forsendubrestur sem við glímum við og vegur miklu þyngra en t.d. vandamál vegna gengistryggðra lána eða því um líkt þó að það sé óneitanlega mjög erfitt líka. Til að laga þann forsendubrest sé ég engin önnur úrræði en að auka atvinnu, auka atvinnu, auka atvinnu, frú forseti. Það á að vera verkefni þingmanna númer eitt, tvö og þrjú að skapa forsendur til þess. Það vandamál sem við glímum við er þannig að mér finnst rannsóknin vera allt of tímafrek - allt of tímafrek. Hún kemur eftir þrjú ár en krafan um úrræði er núna. Þess vegna hef ég smíðað frumvarp sem ég hef kynnt fyrir mjög mörgum þingmönnum, þar á meðal allsherjarnefnd sem ég vildi gjarnan að flytti það, sem gengur út á að ná þessu innan mánaðar. Upplýsingarnar eru allar til á tölvutæku formi. Röskur forritari væri ekki lengi að skilgreina hvað hann vildi draga fram og stofnanir og fyrirtæki, lífeyrissjóðir og fleiri, hafa öll kerfisfræðinga og forritara á sínum snærum sem yrðu mjög fljótir að vinsa úr allar þær upplýsingar sem krafist væri eftir kennitölum. Þá kemur að vandanum mikla þegar öll þessi gögn væru komin saman sem ætti að vera hægt á stuttum tíma. Ég bendi á, frú forseti, að Seðlabankinn er búinn að vinna mjög mikið brautryðjendastarf í því að skilgreina hver staða heimilanna er. Hagstofan er að einhverju leyti búin að skilgreina hvað fjölskylda er þó að sú skilgreining kunni hugsanlega að vera broguð, mér skilst t.d. að fullorðinn einstaklingur sem býr heima hjá foreldrum sínum og er í námi og kannski tekjulaus, eignalaus og skuldlaus, sem sagt í „vonlausri“ stöðu, sé talinn sem sér heimili, þó veit ég það ekki. Það er örugglega hægt að finna út úr því að tengja hann við foreldra sína eða þá sem hann býr hjá. Niðurstöður þessarar vinnu eru til hjá Seðlabankanum. Mér finnst alveg sjálfsagt að nýta þær. Þá er það spurningin: Hvernig verndum við þessar upplýsingar og hver á að sjá um framkvæmdina? Mér finnst eðlilegast að Hagstofan, sem vinnur með svona upplýsingar alla daga og er búin að skilgreina heilmikið í kringum stöðu heimilanna, hefur birt um það gögn og annað slíkt, sé miðstöð slíkrar upplýsingasöfnunar. Persónuvernd mundi gæta þess að upplýsingarnar færu ekki um víðan völl. Það er afskaplega mikið atriði að það gerist ekki. Fjármálaeftirlitið á að gæta bankaleyndar sem þarna yrði rofin því að bankarnir væru að veita upplýsingum inn í þetta kerfi, það er mjög mikilvægt að þeim yrði haldið leyndum líka. Þess vegna hef ég hugleitt og lagt til að þessir aðilar fengju þrjá dulritunarlykla sem gerðu það að verkum að það væri eða ætti að vera nánast ómögulegt að brjótast inn í kerfið. Dulritunarlyklana þrjá frá Hagstofunni, Persónuvernd og bankaeftirlitinu þyrfti að nota samtímis til þess að hægt væri að setja inn gögn og vinna þau. Ég tel að slíkt kerfi mundi tryggja gögnin þannig að jafnvel væri hægt að geyma þau á netinu vegna þess að ekki væri nokkur leið að brjótast inn í kerfið og finna upplýsingarnar. Ég vil að menn skoði líka mjög náið hvort ekki sé hægt að gera þetta miklu hraðar. Ég tel að við eigum að hafa þann metnað að upplýsingarnar liggi fyrir einum mánuði eftir byrjun hvers ársfjórðungs þannig að þær nýtist, t.d. núna við þær ráðstafanir sem um ræðir, og að það séu hagsmunir þjóðarinnar að þetta sé gert. Það er svo mikilvægt að þær ráðstafanir sem við förum út í gagnist þeim sem þær eiga að gagnast en séu ekki þannig að þær séu allt of dýrar og veiti fullt af fólki lækkun á lánum og annað slíkt sem ekki þarf á því að halda á meðan aðrir sitji eftir með óleystan vanda. Ég mundi gjarnan vilja að menn sýndu miklu meiri metnað en að hafa þrjú ár undir. Ég mundi vilja hafa það mánuð, kannski tvo mánuði í fyrsta skiptið, en það er það ýtrasta sem ég held að heimilin geti beðið. Mér finnst að menn eigi að bíða eftir þessum niðurstöðum áður en þeir gera ráðstafanir þannig að við, hv. þingmenn, vitum hvað við erum að gera. Ég hef spurt nokkrum sinnum: Hvað eru margir leigjendur á Íslandi? Það liggur ekki einu sinni fyrir. Hvað er að gerast með þann hóp fólks? Mér skilst að leigjendur séu um 20 þús. Það hef ég frá Hagstofunni - 20 þús. leigjendur, þ.e. þeir sem fá væntanlega húsaleigubætur eða ég veit ekki nákvæmlega hvernig það er fundið út. En fjöldi fólks er hvergi á skrá sem leigjendur vegna þess að það er yfir mörkum til að fá húsaleigubætur eða húsaleigan er ekki talin fram, sem er líka eitt vandamálið. Þessi hópur borgar hækkandi leigu. Oft og tíðum er hún verðtryggð. Einhverjir leigjendur eru kannski atvinnulausir. Þá sé ég ekki hvernig dæmið gengur upp. Það gengur alls ekki upp. Svo á að skerða húsaleigubætur um nærri milljarð núna, á sama tíma og reynt er að bjarga öðrum hóp, sem eflaust er í miklum vanda líka, með upphæðum sem eru hundruð milljarðar. Ég held að það þurfi líka að skoða þá sem urðu fyrir þeim forsendubresti að missa vinnuna og leigja og borga hækkandi leigu. Mér finnst nauðsynlegt að menn skoði það. Svo getur maður lesið út úr skýrslu sérfræðinganna sem mikið hefur verið vitnað til að 27 þús. heimili eigi fasteign og skuldi ekki neitt eða skuldi ekki í þeirri fasteign. Þau heimili eru væntanlega mjög vel sett, þó veit maður það ekki einu sinni heldur. Það getur verið að þau séu tekjulaus þótt þau séu jafnframt skuldlaus. Það er mjög margt sem við vitum ekki. Ég tel mjög brýnt að menn fari í svona vinnu og geri það hratt og hafi þann metnað að niðurstöðurnar liggi mjög fljótt fyrir. Ég held að ef menn settust niður núna fyrir áramót, þeir aðilar sem unnu þetta hjá Seðlabanka Íslands og þeir aðilar sem hafa verið að vinna með svona gögn hjá Hagstofunni og aðrir þeir sem vit hafa og áhuga, og ynnu mjög markvisst í þrjár vikur eða lengur, fram að áramótum, ætti brátt að liggja fyrir hvernig staða heimilanna yrði kortlögð og þá yrði auðveldara að óska eftir upplýsingum frá fyrirtækjum. Mér finnst mjög slæmt að í 2. gr. þessa frumvarps séu taldir upp þeir aðilar sem veita upplýsingar. Ég vil hafa það opið. Allir sem búa yfir upplýsingum um stöðu heimilanna eiga að veita þær, síðan yrðu þær keyrðar saman. Persónuvernd og Fjármálaeftirlitið ásamt Hagstofunni mundu gæta að persónuvernd annars vegar og bankaupplýsingum hins vegar. Upplýsingarnar yrðu keyrðar saman og kerfinu síðan læst með þeim hætti að ekki væri hægt að brjótast inn í það. Ég bendi á að Bandaríkjaher geymir upplýsingar um kjarnorkuvopn sín með svipuðum hætti og er öryggi þeirra tryggt. Ég tel að vegna þeirrar stöðu sem er í landinu, þess óróa sem er í gangi og þeirrar óánægju sé mjög brýnt að þetta sé gert hratt og það sé settur sá kraftur í þetta sem þarf til að upplýsingarnar liggi fyrir ekki seinna en u.þ.b. 20. janúar. Þá getur maður farið að ræða af alvöru ráðstafanir til að bæta stöðu heimilanna, hvort sem það yrði gert með almennri niðurfellingu á skuldum, hækkun á atvinnuleysisbótum, hækkun á húsaleigubótum eða með því að taka upp nýtt kerfi sem kæmi í staðinn fyrir húsaleigubætur og vaxtabætur og héti kannski „húsnæðisbætur“ sem ég tel mjög brýnt akkúrat í þessari stöðu. Þannig finnum við lausnir sem gagnast þeim heimilum sem eru í alverstum vanda.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir góða umræðu um þetta mál sem hefur þó farið nokkuð yfir víðan völl. Það er því rétt að víkja að nokkrum atriðum og skýra þau. Í fyrsta lagi er nauðsynlegt að taka fram, í framhaldi af ágætri ræðu hv. þm. Péturs Blöndals áðan, að auðvitað er ekki ætlunin að það verði engin gögn úr þessari athugun fyrr en 2014. Þvert á móti er ætlast til þess að við höfum upplýsingar út úr þessu með reglulegu millibili öll þrjú árin sem rannsóknin stendur. Góðar vonir standa til þess, ef þetta mál afgreiðist hratt í þinginu, að við getum verið með fyrstu gögnin tilbúin í upphafi febrúarmánaðar eins og hv. þingmaður kallaði eftir að þyrftu að liggja fyrir. Það er endalaust hægt að deila um aðferðir í þessu en það er einmitt sú deila sem tefur fyrir aðgerðum. Seðlabankinn vann mjög viðamikla rannsókn á skuldum heimilanna og umfangi þeirra í janúar 2009 og niðurstöðurnar lágu fyrir í apríl 2009. Sú rannsókn var mannfrek og dýr. Hún var endurtekin í janúar 2010 og var niðurstöðum skilað í apríl á þessu ári. Þetta frumvarp var hins vegar lagt fram af forvera mínum í marsmánuði 2010. Mér finnst því svolítið sérkennilegt að heyra ræður eins og hjá sumum hv. þingmönnum hér í kvöld sem flytja svona einhvern hálfeinfeldningslegan garra um aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar að þessu leyti. Það var hins vegar þannig að þingið afgreiddi ekki málið, það dagaði hér uppi. Nú komum við með það í annarri tilraun. En það er auðvitað við þingið að eiga í þessu efni og þingið getur ekki kallað eftir ábyrgð á því á hendur ríkisstjórn að mál komist ekki í gegnum nefnd. Við erum að reyna að fara leið sem getur verið einfaldari í meðförum og skilað góðri niðurstöðu og ég held að nú sé nóg komið af þrætum um aðferðafræði. Það er hægt að halda þeim áfram til eilífðarnóns en nú skiptir máli að ná upplýsingunum fram. Ég ætla ekki að fara að eiga orðastað við þingmenn sem tóku þátt í umræðunni og héldu hefðbundnar ræður um ágæti flatrar niðurfellingar og annarra slíkra óframkvæmanlegra töfralausna, ég held að það sé betra að gera það þegar þeir eru viðstaddir. Auðvitað er það svo að þær aðstæður sem við búum við í dag eru ekki fordæmalausar þegar kemur að stöðu heimilanna. Vissulega er mikil fjölgun í þeim heimilum sem eiga erfitt með að ná endum saman en það er alveg ótrúlegt að sjá úr nýjustu lífskjarakönnun Hagstofunnar hversu þetta hlutfall er líkt því sem það var 2004. Það er algjörlega ótrúlegt að sjá hve skuldsetning heimilanna er lítið frábrugðin því sem hún var 2004 og möguleikar heimilanna til að bregðast við óvæntum útgjöldum. Þetta er lítillega verra en það er enginn eðlismunur þar á. Við verðum líka að horfa á hlutina í heildarsamhengi og meta það eins og það sannanlega er og gæta allrar sanngirni í umræðu um aðstæðurnar. Virðulegi forseti. Ég þakka þessa ágætu umræðu og legg til að málinu verði vísað til efnahags- og skattanefndar. Ég tek líka fram vegna þeirrar umræðu sem hér fór fram að auðvitað verður þetta ekki þannig að ég verði með puttana í vinnslu þessa verkefnis þó svo að það hafi verið vistað í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu. Hins vegar er óhjákvæmilegt að það verði vistað á einum stað innan stjórnkerfisins og við gætum vel að upplýsingaöryggi. Frumvarpið hefur verið skrifað með það að leiðarljósi að það veki sem minnsta andstöðu og athugasemdir frá Persónuvernd og sé einfalt í framkvæmd miðað við hlutverk. Svo er það auðvitað þessa ráðuneytis að sjá þinginu fyrir upplýsingum. Þingið veit þá hvert það á að leita eftir upplýsingunum og það er engrar undankomu auðið, ef þingið er búið að samþykkja þessi lög veit það að það á aðgang að þessum upplýsingum, á rétt á þeim og ráðuneytið verður að standa skil á þeim.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna en mér fannst hún dálítið neikvæð. Ég vil spyrja hann: Er það þannig að frumvarpið sé óbreytanlegt í nefnd? Til dæmis eru í 2. gr. taldar upp þær stofnanir sem eiga að veita upplýsingar, stofnanir, lífeyrissjóðir og fleiri. Þetta er ákaflega þröngt. Það getur vel verið að mönnum detti eitthvað í hug sem vanti inn í þetta. Væri ekki miklu betra að hafa þetta opið og segja að allir þeir aðilar sem búa yfir upplýsingum sem varða hag heimila skuli skila þeim? Það vantar t.d. inn í þetta sjúkrasjóði stéttarfélaganna. Það vantar líka inn í hreinlega stéttarfélögin sjálf sem eru stundum að styrkja eitt og annað. Að þessu leyti held ég að það sé betra að hafa þetta opið vegna þess að þegar menn fara að vinna þetta gæti komið í ljós að það vantaði einhvern aðila sem býr yfir upplýsingum um stöðu heimilanna. Svo saknaði ég þess líka að verndun þessara gagna sé nægilega trygg. Ég er ekki hrifinn af því að stóri bróðir fái þvílíkt gagnasafn í hendurnar og það sem helgar afstöðu mína er það að við búum við ákveðna þörf á því að koma með lausnir sem brýtur hitt markmiðið að stóri bróðir viti ekki of mikið. Ég tel að verndun gagna þurfi að vera miklu sterkari og hún þurfi að vera skilgreind í lögunum til að það fari ekki á milli mála. Þetta þarf líka að ná yfir lengri tíma því að ég hugsa að 2014 verðum við ekki komin með nægilega mikil gögn um stöðu heimilanna eða búin að laga svo stöðu heimilanna að við þurfum ekki að bregðast við þeim breytingum sem þá verða, enda gætum við hvenær sem er tekið lögin úr gildi ef því er að skipta.

Virðulegi forseti. Varðandi spurningu hv. þingmanns um upptalningu í 2. gr. Ég held að hún sé afskaplega mikilvæg og satt að segja algjörlega nauðsynleg. Ég get ekki ímyndað mér nokkurn þessara aðila afhenda gögn á grundvelli svo óljósra lagaheimilda eins og hv. þingmaður nefnir. Ef þarna stæði að allir sem hefðu upplýsingar um hag heimila ættu að láta þær af hendi held ég að allir þessir aðilar mundu synja um þær á grundvelli þess að þeir teldu að þeir þyrftu beina og skýrt skilgreinda lagaskyldu til að láta slíkar upplýsingar af hendi. Ég nefni bara skattinn sem lætur aldrei nokkrar upplýsingar af hendi nema með skýrri lagaskyldu og aðrir þeir aðilar sem þarna eru taldir. Þar fyrir utan er slíkt lagaákvæði allt of óljóst. Það væri þá hægt, ja, mér dettur nú bara í hug að það væri þess vegna hægt að krefja presta um upplýsingar af því að þeir hafa náttúrlega ýmsar upplýsingar um hag heimila, þeir hafa upplýsingar um ýmsa hluti sem þeir verða áskynja í sínu starfi og í sinni sálgæslu. Við verðum að skilgreina skýrt hvað við ætlum ríkisvaldinu aðgang að með þessu og hvaða gögn eigi að fara þarna inn, því að enginn þessara aðila mun láta gögn af hendi út frá grundvallarreglum sem um hverja og eina stofnun gilda nema um það sé skýr lagaheimild. Varðandi verklagið að öðru leyti göngum við út frá því með því að setja þessi lög að þau gildi út tímabilið til ársins 2014. Ákveði Alþingi að fella þau úr gildi ónýtist væntanlega það sem þegar er komið inn af gögnum og afgangurinn af rannsókninni, en við getum auðvitað tekið út upplýsingar um leið og fyrstu samkeyrslur eru gerðar og þær hjálpa okkur þá alla vega á þessari leið.

Frú forseti. Það má vel vera að menn afhendi ekki upplýsingar nema á grundvelli svona nákvæmra tilskipana en þá finnst mér líka að nefndin þurfi að fara nákvæmlega í gegnum það hvort einhverja aðila vanti á þennan lista, t.d. sjúkrasjóðina, mér dettur það strax í hug. Hugsanlega einhverjir fleiri, Innheimtustofnun sveitarfélaga, ég veit ekki hvort hún er talin upp hér og aðrir sem búa yfir upplýsingum sem eru mikilsverðar fyrir stöðu heimilanna. Ég tel að nefndin eigi að vinna að þessu með opnum huga og hafa heimild til breytinga. Það sem mér finnst vanta dálítið inn í þetta er hreinlega að setja um það fyrirmæli annaðhvort í greinargerð eða beint í lagatexta hvenær fyrstu upplýsingum skuli skilað. Eins og mér sýnist þetta vera núna, er þetta það opið að í rauninni gætu menn gefið sér góðan tíma til að stúdera þetta allt saman og farið í gegnum þetta í rólegheitunum þannig að niðurstöður liggi ekki fyrir fyrr en einhvern tímann. Ég vil að það sé sett mjög ákveðið hvenær eigi að klára þetta. Það má vel vera að hv. efnahags- og skattanefnd, sem ég sit í og fær þetta mál til skoðunar, geti sett inn eitthvað meira um það hvort einhverja aðila vanti í 2. gr. um afhendingu gagna og eins sett einhverja áætlun um það á hvaða tíma þessari skoðun eigi að vera lokið.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hvort nefndin megi breyta frumvarpinu og gera á því breytingar eða hvort það sé hugsað sem óumbreytanlegt. Auðvitað er frumvarpið hugsað en að sjálfsögðu er það þannig að nefndin ræður. Svipað frumvarp var lagt fram í mars og það dagaði uppi, þannig að nefndin ræður auðvitað hvort hún afgreiðir mál eða ekki en þá þýðir ekki lengur að skamma mig fyrir að ekki séu til aðgengilegar upplýsingar um skuldastöðu heimila og fyrirtækja ef nefndin kýs svo með að fara. Varðandi ábendingar hv. þingmanns held ég að það sé einmitt mjög gott þegar nefndin fer yfir 2. gr. að hún kanni hvort einhverja aðila vanti þarna inn. Það kann vel að vera að okkur hafi yfirsést eitthvað. Ég held samt vegna þeirra dæma sem hann nefndi að t.d. sjúkrasjóðir komi inn með skattframtölum en það er sjálfsagt að athuga það sérstaklega. Varðandi tímasetningar í frumvarpinu um ákveðna lagaskyldu um að skila upplýsingum á tilteknum degi þá hef ég alltaf haft fyrirvara á lagaákvæðum sem er óhjákvæmilegt að brjóta, t.d. ef gögn eru ekki til eða eitthvað kemur upp á eða slíkt. Ég treysti hins vegar hv. þingmanni, sem hefur bara lagt gott eitt til í umræðu um þetta mál og hefur mikinn á huga á málinu, og öðrum hv. þingmönnum að inna mig nákvæmlega eftir svörum. Ég hef enga trú á því að þingheimi verði svo illa brugðið að hann leyfi mér að komast upp með það að skila ekki niðurstöðum úr þessari úttekt eins fljótt og verða má á næsta ári.