Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti Íslands gjörir kunnugt: „Ég hefi ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda þriðjudaginn 19. janúar 2016 kl. 13.30. Gjört á Bessastöðum, 13. janúar 2016. Ólafur Ragnar Grímsson. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda.“ Ég býð hæstv. forseta og hv. alþingismenn velkomna til þingfunda á nýju ári.

Ég þakka hæstv. forsætisráðherra góðar óskir í garð okkar alþingismanna. Háttvirtir alþingismenn. Nú þegar Alþingi er saman komið á nýju ári hvarflar hugurinn til haustþingsins. Því verður ekki á móti mælt að ýmislegt gekk þar öðruvísi fyrir sig en æskilegt hefði verið, sérstaklega við lok þess þinghalds. Mjög er nú kallað eftir því, jafnt innan þings sem utan, að við á Alþingi gerum ýmsar breytingar á starfsháttum okkar og verklagi. Að þessu hljótum við þingmenn að hyggja á vetrar- og vorþinginu og hlusta þannig vel eftir þeim gagnrýnisröddum sem heyrst hafa. Það er minn ásetningur að vinna að því í samvinnu við forustu þingflokkanna. Ég vil láta í ljósi ánægju mína með að Alþingi hefur með sérstakri fjárveitingu á fjárlögum fyrir þetta ár tekið ákvörðun um að hefja undirbúning að því að reisa skrifstofubyggingu á Alþingisreit. Þeirri byggingu er ætlað að leysa af hólmi það dreifða húsnæði sem Alþingi leigir nú fyrir skrifstofur þingmanna og nefndastarfið. Það er ótvíræður kostur fyrir störf Alþingis að allt húsnæði þess sé í samtengdum byggingum á einum stað. Þá skiptir ekki síður máli hin fjárhagslega hagkvæmni þess fyrirkomulags enda er það mat sérfræðinga að hagstæðara sé fyrir Alþingi að byggja en leigja húsnæði á dýrustu reitum Reykjavíkurborgar. Á fundi forsætisnefndar í gær var samþykkt frumathugun vegna hins fyrirhugaða húsnæðis sem unnin hefur verið í nánu samstarfi við nefndina og byggist á ítarlegri þarfagreiningu. Það er einnig ánægjulegt að geta þess að á þessu ári standa vonir til að unnt verði að ljúka endurbótum á húsinu Skjaldbreið. Með þeirri framkvæmd verður langt komið að skapa heillega götumynd við Kirkjustræti sem hefur mikla þýðingu fyrir ásýnd Alþingisreitsins og miðborgarinnar. Ég vil einnig greina frá því við þetta tækifæri að framkvæmdastjóri nefndar um 100 ára afmæli kosningarréttar kvenna, Ásta R. Jóhannesdóttir, hefur afhent mér skýrslu um störf nefndarinnar, en nefndin lauk störfum við lok afmælisársins. Skýrslan verður birt á vef Alþingis. Hún veitir góða innsýn í það mikla starf sem hundruð einstaklinga um land allt inntu af hendi til að gera afmælisárið að eftirminnilegum viðburði. Það má segja að kosningarréttarafmælið hafi verið einstakt að því leyti að þess var minnst með ýmsu móti allt síðastliðið ár og um land allt með þátttöku fjölda fólks þótt hápunkturinn hafi auðvitað verið þann 19. júní. Í skoðanakönnun sem var gerð að frumkvæði afmælisnefndarinnar kom fram að viðburðir sem tengdust afmælisárinu náðu mjög vel til almennings. Er þetta til marks um að vel tókst til. Það er til dæmis áhugavert að 52% landsmanna horfðu á sjónvarpsþættina „Öldin hennar“ sem voru sýndir í ríkissjónvarpinu. Fyrir hönd Alþingis vil ég þakka öllum sem að þessu starfi komu fyrir þeirra framlag. Ég ítreka þakkir mínar til þingmanna fyrir samstarfið á liðnu ári og ber þá von í brjósti að okkur megi auðnast að halda svo á málum á vetrar- og vorþingi að Alþingi verði sómi að.

Málmfríður Sigurðardóttir, fyrrverandi alþingismaður, lést á dvalarheimilinu Hlíð á Akureyri 28. desember sl., á 89. aldursári. Málmfríður var fædd á Arnarvatni í Mývatnssveit 30. mars 1927. Foreldrar hennar voru skáldið, kennarinn og bóndinn Sigurður Jónsson frá Arnarvatni og síðari kona hans, Hólmfríður Pétursdóttir húsfreyja, ættuð frá Gautlöndum, mikil kvenréttindakona, en bæði faðir hennar, Pétur Jónsson ráðherra, og afi, Jón Sigurðsson, voru alþingismenn. Og fleira var um alþingismenn og stjórnmálamenn í ættum Málmfríðar. Skólaganga Málmfríðar Sigurðardóttur varð ekki löng, fremur en flestra kynsystra hennar á þeim tíma er hún ólst upp, en hún lauk Kvennaskólaprófi í Reykjavík árið 1947. Þegar ári síðar varð hún húsmóðir á Jaðri í Reykjadal og þar ól hún upp börnin sín sjö. Hún varð síðar ráðskona á sumrum hjá Vegagerð ríkisins og vann svo á Kristnesspítala allt þar til hún settist á þing 1987. Jafnframt hafði hún verið kennari við grunnskóla Reykdæla um árabil. Málmfríður Sigurðardóttir hafði ekki að ráði afskipti af stjórnmálum á yngri árum sínum, var þó einu sinni á framboðslista Alþýðubandalagsins. Réttindabarátta kvenna lá henni hins vegar þungt á hjarta og hún gekk baráttuglöð til liðs við hreyfingu kvenna þegar þær buðu fram í alþingiskosningunum árið 1983. Hún var þá efst á lista Samtaka um kvennalista í Norðurlandskjördæmi eystra og settist tvívegis á þing sem varamaður á því kjörtímabili sem í hönd fór. Í kosningunum 1987, þegar Samtökin fengu mikinn meðbyr, hlaut hún fast þingsæti. Hún sat á sex löggjafarþingum alls. Skömmu eftir að þingsetu hennar lauk varð hún bókavörður við Amtsbókasafnið á Akureyri og gegndi þeim starfa til starfsloka, 2001. Þar naut sín víðtæk þekking hennar á bókum og bókmenntum, ásamt þeirri lipurð og vinsemd sem hún ætíð sýndi samferðafólki sínu. Á vettvangi Alþingis var Málmfríður lengst fulltrúi síns flokks í fjárveitinganefnd. Hún átti sæti í Vestnorræna þingmannaráðinu, var skrifari í sameinuðu þingi og var formaður síns þingflokks síðasta þingveturinn, 1990–1991. Þingmál hennar og umræðuefni voru jafnréttismál, félagsmál, byggðamál og málefni heimavinnandi húsmæðra. Málmfríður Sigurðardóttir var lífsreynd kona þegar hún settist á þing, sextug að aldri og þá orðin þjóðþekkt úr spurningaþáttum fyrir fróðleik sinn og ótrúlegt minni. Íslensk menning og saga voru í hávegum hafðar á æskuslóðum Málmfríðar og mótuðu lífsviðhorf hennar ævilangt. Hún sýndi fádæma dugnað sem húsfreyja í sveit þar sem gestkvæmt var við þjóðbrautina í Reykjadal. Hún gekk á löngum vinnudögum til allra verka á búinu og sinnti jafnframt vinnu utan heimilis. Konur sáu í henni verðugan fulltrúa sinna sjónarmiða og reynslu þegar leitað var forustumanns í kjördæminu til þingsetu. Þeim trúnaði brást hún ekki, og hér á Alþingi naut hún virðingar allra fyrir hófsemi í málflutningi, sanngirni og góðvild. Hún var glaðleg kona, hlý og traust. Ég bið þingheim að minnast Málmfríðar Sigurðardóttur, fyrrverandi alþingismanns, með því að rísa úr sætum. - 
            

Borist hefur bréf frá hv. 3. þm. Norðvest., Ásmundi Einari Daðasyni, um að hann geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í kjördæminu, Sigurður Páll Jónsson. Sigurður Páll Jónsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa að nýju.

Borist hafa þrjú bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurn á þskj. 617, um innflæði gjaldeyris, frá Þorsteini Sæmundssyni, fyrirspurn á þskj. 666, um eignarhald á Flugstöð Leifs Eiríkssonar og fríhafnarverslun, frá Vilhjálmi Árnasyni, og fyrirspurn á þskj. 696, um hver þróunin hefur verið í fjölda stofnana ríkisins, opinberra hlutafélaga og ríkisfyrirtækja á árunum 1990–2015, frá Katrínu Júlíusdóttur. Borist hafa tvö bréf frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurn á þskj. 582, um húðflúrun, frá Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur, fyrirspurn á þskj. 596, um aðgerðir í loftslagsmálum, frá Svandísi Svavarsdóttur. Borist hafa tvö bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurn á þskj. 523, um Nýsköpunarmiðstöð Íslands, frá Helga Hrafni Gunnarssyni, og fyrirspurn á þskj. 263, um rannsökuð mál hjá Samkeppniseftirlitinu, frá Guðlaugi Þór Þórðarsyni. Borist hafa þrjú bréf frá velferðarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurn á þskj. 672, um kostnað heilbrigðiskerfisins af umferðarslysum, fyrirspurn á þskj. 657, um aldurssamsetningu æðstu stjórnar ráðuneytisins og stofnana þess, og fyrirspurn á þskj. 658, um aldurssamsetningu stjórnenda stofnana ráðuneytisins, allar frá Vilhjálmi Árnasyni.

Til svara eru: Forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.

Virðulegi forseti. Nefnd fulltrúa allra stjórnmálaflokka hefur nú unnið frá sumrinu 2013 að breytingum á stjórnarskrá. Stjórnarandstöðuflokkarnir hafa tekið þátt í þessu af heilindum. Við höfum reynt að einbeita okkur í þeirri vinnu að nokkrum þáttum sem samstaða varð um í nefndinni að horfa fyrst og fremst á. Nú er það hins vegar svo að búið er að halda fjöldamarga lokafundi í nefndinni og sífellt er beðið svara frá stjórnarmeirihlutanum um hvað hann treysti sér til að gera og hvaða breytingum hann er tilbúinn að standa að á stjórnarskránni. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. forsætisráðherra við hverju er að búast í þessu efni. Munu stjórnarflokkarnir vilja nýta það lag sem nú er til breytinga á stjórnarskrá? 

Það hefur verið villa. Afsakið, þá leiðréttir forseti það.

Munu stjórnarflokkarnir nýta það tækifæri sem nú er til breytinga á stjórnarskrá? Ég minni sérstaklega á að hæstv. forsætisráðherra hefur sjálfur lofað því að sett verði í stjórnarskrá ákvæði um þjóðareign á auðlindum. Mun stjórnarmeirihlutinn standa við það loforð nú? Munu fulltrúar Framsóknarflokksins standa við það fyrirheit sem forsætisráðherra sjálfur hefur gefið sem og varaformaður Framsóknarflokksins úr ræðustól Alþingis? Hæstv. forsætisráðherra er duglegur að lofa þjóðaratkvæðagreiðslu um ýmis mál, m.a. mál sem hann er sjálfur búinn að lofa að leggja fyrir Alþingi en hefur heykst á. Er ekki nær að veita þjóðinni sjálfri réttinn til þess að kalla mál í þjóðaratkvæði en að við þurfum að bíða 

Virðulegur forseti. Ef ég byrja á síðustu athugasemd hv. þingmanns þá er ég alveg sammála því að æskilegt sé að þjóðin hafi sem mest tækifæri til að kalla eftir því að mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu. Svo við víkjum að starfi nefndarinnar held ég að ekki sé hægt að stilla því þannig upp, eins og mér heyrist hv. þingmaður gera, að þar séu tvö lið stjórnar og stjórnarandstöðu og stjórnarandstaðan eigi bara að bíða eftir hvað fulltrúar stjórnarmeirihlutans bjóði. Þetta hlýtur að vera samvinna um að finna niðurstöðu sem er aðgengileg fyrir alla, niðurstöðu sem felur í sér góðar breytingar sem við höfum tækifæri til þess að gera núna, ekki hvað síst vegna þess að hv. þm. Árni Páll Árnason beitti sér fyrir því við lok síðasta kjörtímabils að halda þessum möguleika opnum. Þess vegna hefur mér þótt illa að hv. þingmanni vegið þegar gefið hefur verið í skyn að hann hafi á einhvern hátt komið í veg fyrir stjórnarskrárbreytingar. Sá möguleiki sem er fyrir hendi núna er ekki hvað síst til kominn vegna þess að hv. þm. Árni Páll Árnason beitti sér fyrir því. Ég vona að okkur takist að nýta þennan möguleika, en við verðum þá að vera með það á hreinu hvernig stjórnmálaflokkarnir ætla að fylgja málinu eftir á þinginu. Það er ekki hægt að hafa afurð þessa starfs munaðarlausa, ef svo má segja. Við þurfum að hafa áfram sameiginlegan skilning á því að það sem verður niðurstaða nefndarinnar, það sem sátt verður um þar, fari í einhvern farveg þar sem flokkarnir vinni áfram saman.

Virðulegi forseti. Ég kýs að túlka orð hæstv. forsætisráðherra með þeim hætti að hann gefi fyrirheit um að stjórnarmeirihlutinn komi með tillögur um hvað hann treystir sér til að gera. Þetta er auðvitað ekki þannig að minni hlutinn sitji aðgerðalaus. Það liggur bara fyrir núna að það sem háir starfi nefndarinnar er að þeir sem hafa meiri hluta á Alþingi hafa ekki komið sér saman hvað þeir treysta sér til að gera eða sett það skýrt fram í nefndinni. Eftir því er nú beðið. Við höfum heldur ekki endalausan tíma. Ef nýta á breytingarákvæðið þarf þjóðaratkvæðagreiðsla að geta farið fram áður en þing hefst næsta haust svo að þetta mál fari ekki að tætast inn í umræður á kosningavetri. Þess vegna hefur þingið aðeins fáeinar vikur til þess að vinna málið héðan í frá. Það er því orðið mjög brýnt. Ég vil brýna hæstv. forsætisráðherra til að leggja áherslu á það að af hálfu fulltrúa stjórnarmeirihlutans í nefndinni komi skýr svör um hvað meiri hlutinn er tilbúinn að leggja til. Það væri auðvitað sögulegt ef við næðum að tryggja þjóðinni rétt til að kalla mál í þjóðaratkvæðagreiðslu og tryggja ákvæði um auðlindir í þjóðareign í stjórnarskrá. Það væri ferðarinnar virði. Til þess þarf stjórnarmeirihlutinn að fara að gera upp við sig: Vilja þeir gera þetta eða ekki?

Virðulegur forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, að þetta hlýtur að virka eins í báðar áttir. Menn hljóta að þurfa að nálgast úr báðum áttum, ekki eingöngu stjórnarandstaðan að bíða eftir því að fulltrúar meiri hlutans tilkynni um hvað þeir séu tilbúnir að gera. Ég tek undir með hv. þingmanni að vonandi klárast þessi vinna á þann hátt að flokkarnir á þingi geti í sameiningu fylgt því eftir í tæka tíð og við náum að gera breytingar, ekki hvað síst varðandi þjóðareign á auðlindum og fyrirkomulag beins lýðræðis.

Herra forseti. Mig langar að ræða aðeins við hæstv. menntamálaráðherra um orð sem hann lét falla á dögunum þegar hann var við opnun nýs smáforrits sem aðstoðar við lestrarnám þar sem hæstv. ráðherra sagði, samkvæmt Viðskiptablaðinu, að skólakerfið sjálft mundi ekki leysa þennan vanda, opinbera kerfið væri ekki svo gott í að koma með nýjungar og raunar væri það frekar lélegt í því, eins og haft var eftir hæstv. ráðherra. Nú veit ég ekki hvort Viðskiptablaðið hefur þetta nákvæmlega rétt eftir, en mig langaði að spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvort hann teldi svo vera að hið opinbera skólakerfi væri mjög lélegt að koma með nýjungar, hvort hann teldi það rangan skilning, sem ég hef til að mynda, að skólar væru í raun og veru miðstöðvar þróunarstarfs og þar færi einmitt fram mikil nýsköpun. Ef hæstv. ráðherra telur hið opinbera almennt lélegt að koma með nýjungar eða hvort það var bara hið opinbera skólakerfi, hvaða gögn hefur hann fyrir sér í því? Þegar við skoðum sögu nýsköpunar, rannsókna og þróunar er iðulega um að ræða samvinnu hins opinbera og einkageirans. Það dugir bara að nefna tæki, sem mjög margir þingmenn eiga, sé ég á borðum, svokallaða snjallsíma sem voru ekki síst þróaðir vegna tækniþróunar hjá opinberum aðilum vestan hafs. Við getum tekið dæmi aftar úr sögunni. Allt sem lýtur að netþróun og öðru - þar hefur hið opinbera iðulega haft mjög mikið framlag. Skólakerfið er enn eitt dæmi þar sem hið opinbera hefur að sjálfsögðu komið með gríðarlega margar nýjungar. Ég hef ekki tíma til að telja þær allar upp, nýjungar í kennslu, lestrarkennslu, myndlæsi, útikennslu, náttúruskilningi, hvert sem við horfum. Hæstv. ráðherra hefur hins vegar meira talað fyrir því að beina skólakerfinu inn á braut þar sem er meira lagt upp úr miðstýrðum prófunum, árangursmælingum og skimunum. Ég veit ekki hvort hann telur það vænlegt til nýjunga. En hvaða gögn hefur hæstv. ráðherra fyrir sér í því þegar hann segir að hið opinbera skólakerfi sé lélegt í nýjungum, eða átti hæstv. ráðherra kannski við eitthvað annað þegar hann sagði þetta? Telur hæstv. ráðherra virkilega að rekstrarform þess staðar þar sem maður vinnur ráði því hvort maður sé hugmyndaríkur og nýskapandi í starfi? Snýst þetta ekki, herra forseti, um fagmennsku? Hvað segir hæstv. ráðherra um það?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Snýst þetta um fagmennsku? Svar mitt er þetta: Þetta snýst um árangur. Staðan þegar kemur að lestri íslenskra skólabarna er sú að frá árinu 2012, þegar krakkarnir okkar fóru fyrst í PISA-próf, hefur árangri okkar hrakað jafnt og þétt með einni undantekningu frá þeim tíma. Nú er svo komið þegar maður skoðar tölurnar að það er eins og krakkarnir sem tóku prófið 2012 hafi verið hálfu ári skemur í skóla en krakkarnir sem tóku prófið árið 2000, en öll vitum við auðvitað að sú er ekki raunin. Niðurstaðan er því þessi: 30% drengja við útskrift úr grunnskóla geta ekki lesið sér til gagns. Það er árangurinn, virðulegi forseti, sem hlýtur að vera hér til grundvallar. Ég hef áhuga á að heyra það frá hv. þingmanni, fyrrverandi hæstv. ráðherra málaflokksins, hvort hún sé þeirrar skoðunar að við getum sagt við foreldra, t.d. þeirra drengja sem ekki geta lesið sér til gagns við lok grunnskóla, að við séum sátt við þá niðurstöðu og okkur finnist okkur hafa tekist mjög vel upp hvað varðar nám þessara barna eða 12% þeirra stúlkna sem geta ekki við lok grunnskóla lesið sér til gagns. Má ég minna á að við erum sú þjóð sem setur einna mest af fjármunum til náms og til að styrkja hvern og einn einasta nemanda á grunnskólastiginu. Það er það sem ég er að vísa til að við þurfum að gera miklu betur. Auðvitað eru nýjungar í opinbera skólakerfinu. Reyndar af því að hv. þingmaður var að telja hér upp opinber afskipti af tækninýjungum þá er það alveg rétt að hið opinbera hefur þar hlutverk, t.d. við grunnrannsóknir ýmiss konar. Margt merkilegt hefur einmitt komið á grundvelli þeirra. En við vitum líka og þekkjum það og ég get farið í langa umræðu um það við hv. þingmann að þegar kemur að framtaki einstaklinganna og þeirra hvata sem þar eru þá er mjög líklegt að síðan komi lausnir sem hægt er að nota á grundvelli slíkra rannsókna. Enn og aftur, hér er verið að ræða um árangur. Ég ætla í það minnsta að segja að ég er ósáttur við þá niðurstöðu að 30% drengjanna okkar geti samkvæmt niðurstöðum PISA-rannsóknanna ekki lesið sér til gagns við lok grunnskóla. Ég er ekki að segja að það séu hin heilögu sannindi en það gefur sterka vísbendingu. Ég er ósáttur við að 12% stúlknanna geti það ekki. Ég er ósáttur við þessa stöðu. Það er sá mælikvarði sem stýrir því hvort ég verð ánægður með þá niðurstöðu, 

Herra forseti. Ég skil svör hæstv. ráðherra þannig að hann sé mjög ósáttur við hið opinbera skólakerfi eins og hann talar hér. Hann talar um lélegan árangur í lestri. Það er alveg rétt að við hefðum viljað sjá betri árangur í lestri. Við höfum náð mjög góðum árangri á ýmsum öðrum sviðum sem hæstv. ráðherra kýs að nefna ekki. En ég spurði ráðherra skýrt og klárlega spurningar, hvað hann teldi að réði mestu um árangur í nýjungum, hvort það væri rekstrarformið eða hvort það væri fagmennska. Þegar hæstv. ráðherra svarar því til að hið opinbera hafi þar fyrst og fremst eitthvað til málanna að leggja, t.d. í grunnrannsóknum, þá er það ekki svo því að þegar kemur að þeirri tækniþróun sem ég nefndi þá snýst hún ekki bara um grunnrannsóknir af hálfu hins opinbera, heldur betur ekki, heldur þróun og nýsköpun á endanlegri framleiðslu. Ég áttaði mig ekki á því hvort hæstv. ráðherra var að tala fyrir því, af því að hann tiltók sérstaklega hið opinbera en ekki bara skólana almennt eða starfsfólk þeirra, að það næðist betri árangur ef skólakerfið væri einkarekið að stærri hluta. Er það það sem hæstv. ráðherra er að vísa í þegar hann kvartar undan því að ekki séu nægilegar nýjungar í hinu opinbera skólakerfi? Hvað á hæstv. ráðherra nákvæmlega við þegar hann talar um að hið opinbera skólakerfi standi sig ekki? Telur hann að sú miðstýrða skólastefna 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefndi að það væru dæmi um að hið opinbera hefði fundið upp tækni og þróun nýjunga sem almenningur nýtti. Það er alveg hárrétt. Reyndar fann hið opinbera líka upp kjarnorkusprengjuna svo að líka séu nefnd dæmi um vonda hluti sem hið opinbera hefur fundið upp. Málið snýst enn og aftur bara um eitt. Erum við að ná þeim árangri sem við þurfum að ná þegar kemur að menntun barnanna okkar? Um það snýst þetta og umræðan hlýtur að taka mið af því. Það er mikill misskilningur að það sé verið með einhverjum hætti að vega að fagmennsku einstaklinga með slíkum orðum þegar ég kalla eftir því að við náum betri árangri. Þess vegna réðumst við í sérstakt átak hvað varðar læsi og héldum fjölda funda um allt land til þess að ræða þetta mál við nemendur, foreldra og skólafólk. Þetta er óásættanleg staða fyrir Ísland. Ég hefði viljað heyra hv. þingmann, fyrrverandi hæstv. menntamálaráðherra, ræða þau mál af meiri alvöru og taka undir með mér að við verðum að breyta þessu. Við látum það ekki spyrjast um íslenska þjóð að við sitjum aðgerðalaus við þá stöðu  Þá kemur spurningin: Erum við að gera nóg þegar kemur að nýsköpun og uppgötvun á nýjum kennsluaðferðum til að snúa því við? Niðurstaðan  Virðulegi forseti. Hún er óásættanleg.

Virðulegi forseti. Ég vil fagna því að við séum saman komin á Alþingi aftur og ekki síst vegna þess að hér fáum við tækifæri til að ræða málin og ræða málin við hæstv. ráðherra. Ef það er eitthvert hlutverk sem við höfum sem þing og stjórnvald þá hlýtur það að vera að horfa til framtíðar og horfa á tækifæri unga fólksins. Nú síðustu vikur höfum við séð upplýsingar sem vekja manni ákveðinn ugg um töluverðan brottflutning frá landinu sem hefur verið meiri undanfarið, þrátt fyrir ákveðinn uppgang í atvinnulífinu, en við höfum þekkt áður að því er virðist, öðruvísi en á krepputímum. Á sama tíma heyrum við frá Samtökum atvinnulífsins að þörf sé á 2 þús. nýjum Íslendingum á ári næstu 20 árin til þess að standa undir velferðarkerfinu. Það hlýtur að skipta mjög miklu máli fyrir Ísland að vera samkeppnishæft um fólk, að hér sé gott, fjölbreytt og skemmtilegt samfélag sem ungt fólk getur hugsað sér að búa í, getur hugsað sér að flytja ekki frá og getur hugsað sér að flytja til. Það vekur manni ákveðnar áhyggjur af því að við séum ekki að standa okkur nógu vel í þessu. Við heyrum margar sögur af því að ungt fólk sjái ekki tækifærin, eigi erfitt með að fóta sig á húsnæðismarkaði og á atvinnumarkaði. Við sjáum aukið atvinnuleysi háskólamenntaðra, það eru eflaust ýmsar ástæður fyrir því en ein af ástæðunum hlýtur að vera að okkur gengur ekki nógu vel að búa til fjölbreytt störf og ýta undir nýsköpun. Mig langar til þess að leggja þessar hugleiðingar fyrir hæstv. forsætisráðherra og spyrja hann að því hvort hann sé ekki sammála að þetta séu mál sem við þurfum að taka sérstaklega sterkt utan um, að við þurfum heildstæða stefnu gagnvart unga fólkinu en líka að taka á ákveðnum málum sérstaklega til þess að tryggja fjölbreytni og samkeppnishæfni landsins.

Virðulegur forseti. Þetta var nú óvenjudrungaleg lýsing frá hv. þingmanni sem lítur yfirleitt á björtu hliðarnar. En ég held að í þessu tilviki hafi hann ekki ástæðu til að vera jafn svartsýnn og fyrirspurnin gaf til kynna. Ég er sammála honum um mikilvægi þess að við verjum áfram samkeppnishæfni landsins og stuðlum að sem mestum fjölbreytileika í tækifærum. Sá fjölbreytileiki hefur svo sannarlega verið að aukast og er orðinn býsna mikill og kostir þess að búa hér býsna miklir í samanburði við nánast öll önnur lönd í heimi, hvorki meira né minna, sama hvaða alþjóðlega samanburð við notum til að styðjast við. Hvað varðar fólksfjölgun á Íslandi þá hefur hún haldið áfram. Fólki heldur áfram að fjölga á Íslandi, meðal annars með komu erlendra fræðimanna sem kenna við háskóla og vinna hjá fyrirtækjum við rannsóknir og þróunarstörf og í mörgum tilvikum flytur þetta fólk hingað ekki aðeins vegna tækifæranna sem liggja í þessum störfum heldur vegna þess að það vill búa í íslensku samfélagi, því líður vel hér, Ísland hefur upp á mjög margt að bjóða og er eftirsóknarverður staður til þess að setjast að. Hvað varðar atvinnuleysi þá er það ekki rétt sem hv. þingmaður nefndi að atvinnuleysi væri að aukast meðal háskólamenntaðs fólks. Þvert á móti. Atvinnuleysi hefur farið mjög hratt minnkandi á Íslandi síðustu missiri og reyndar síðustu árin og er miklum mun minna en í samanburðarlöndunum. Á Spáni, svo ég nefni eitt dæmi, er hins vegar gríðarlega erfið staða varðandi atvinnu ungs fólks, ekki hvað síst háskólamenntaðs fólks. Það sama á reyndar við í fjölmörgum Evrópulöndum. Ég gæti nefnt mjög mörg dæmi um lönd þar sem það er nánast ómögulegt fyrir ungt, vel menntað fólk að fá vinnu í sínu heimalandi. Um 50% Spánverja undir 25 ára aldri eru atvinnulausir. Það sama á við um Grikkland og atvinnuleysi er raunar þjóðarmein í mjög mörgum Evrópulöndum, öfugt við stöðuna á Íslandi þar sem okkur hefur tekist að viðhalda mjög háu atvinnustigi auk þess að atvinnulífið verður fjölbreytilegra með hverju árinu sem líður.

Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir með hæstv. forsætisráðherra að sá sem hér stendur hneigist frekar til bjartsýni, en þess vegna finnst mér mikilvægt að við tökum umræðuna og höndlum málin þegar við sjáum merki um að það sé, ég segi ekki að syrta í álinn heldur að við séum að sigla í ranga átt. Það sem ég var að hugsa um eru ákveðnar aðgerðir til þess að aðstoða ungt fólk við að komast inn í atvinnulíf, íslenskt samfélag og trúa á framtíð á Íslandi. Ákveðin merki vekja mér áhyggjur eins og að Lánasjóður íslenskra námsmanna sé að lækka framlög til námsmanna erlendis, það hversu erfiðlega hefur gengið hjá okkur að opna fyrir atvinnuleyfi sérfræðinga til landsins, sem er reyndar verið að taka á í frumvarpi um ný útlendingalög, húsnæðismálin o.s.frv. Ég er ekki að segja að allt sé í kaldakolum 

Virðulegur forseti. Forvarnir eins og þær sem hv. þingmaður lýsir eru mjög af hinu góða og alltaf ástæða til að vera vel á verði og velta því fyrir sér hvort ekki sé hægt að gera enn betur. Við munum halda áfram að vinna að því að gera enn betur, gera atvinnulífið enn fjölbreytilegra, búa til enn fleiri atvinnutækifæri og auka kaupmátt Íslendinga enn meira eins og þróunin hefur verið að undanförnu. Ég held að ungt fólk sé alveg fullfært um það sjálft að meta kosti þess að búa hér á landi, það þurfi ekki sérstaklega að fara í átak til þess að gera því það ljóst enda er samanburðurinn eins og ég lýsti áðan býsna sláandi þegar við skoðum það hvað menn eru í raun heppnir að alast upp á Íslandi og hafa úr þeim tækifærum að spila sem hér bíða ungs fólks og annarra í samanburði við það sem menn standa frammi fyrir allt of víða, meðal annars í mjög mörgum og reyndar, því miður, virðulegi forseti, flestum Evrópulöndum. Hvað varðar húsnæðismál þá er það alveg rétt að það er ákaflega mikilvægt mál sem menn eru að fást við mjög víða. Í Bretlandi er mikið talað um að það sé orðið ómögulegt fyrir ungt fólk að komast inn á fasteignamarkaðinn. Það eru vissulega hindranir í þeim efnum hér á landi en þar eins og á öðrum 

Forseti. Ég óska þingheimi til hamingju með að vera kominn aftur til starfa eftir jólahlé. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort honum finnist ekki eðlilegur farvegur fyrir kosningaloforð hans og flokks hans fyrir síðustu kosningar um afnám verðtryggingar vera þingmál frá honum sjálfum sem yrði til lykta leitt hér í þingsal. Af hverju hefur hæstv. ráðherrann ekki gert það enn þá? Mig langar að vekja athygli hæstv. ráðherra á því að þingið hefur ekki borið gæfu til að virða ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu sem það sjálft efndi til á síðasta kjörtímabili um nýja stjórnarskrá. Ef svo færi að hæstv. ráðherrann mundi hefja þá vegferð að boða ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um afnám verðtryggingar, hvenær sér hæstv. ráðherra fyrir sér að slík atkvæðagreiðsla færi fram? Er ráðherrann byrjaður að undirbúa það ferli? Hvenær mun þingmálið verða lagt fram? Mig langar líka í ljósi þess að hæstv. forsætisráðherra vill þjóðaratkvæðagreiðslur í auknum mæli fá álit hans á 66. gr. stjórnarskrár þeirrar sem lögð var undir dóm þjóðarinnar í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2012 og samþykkt í þeirri atkvæðagreiðslu sem undirstaða fyrir samfélag okkar, en greinin fjallar um þingmál að frumkvæði kjósenda. Þar segir, með leyfi forseta: „Tveir af hundraði kjósenda geta lagt fram frumvarp til laga eða tillögu til þingsályktunar á Alþingi. Tíu af hundraði kjósenda geta lagt frumvarp til laga fyrir Alþingi. Alþingi getur lagt fram gagntillögu í formi annars frumvarps. Hafi frumvarp kjósenda ekki verið dregið til baka skal bera það undir þjóðaratkvæði, svo og frumvarp Alþingis komi það fram. Alþingi getur ákveðið að þjóðaratkvæðagreiðslan skuli vera bindandi. Atkvæðagreiðsla um frumvarp að tillögu kjósenda skal fara fram innan tveggja ára frá því að málið hefur verið afhent Alþingi.“ Af hverju er þessa grein ekki að finna í tillögum stjórnlaganefndar sem er á forræði hæstv. forsætisráðherra?

Virðulegur forseti. Það var áhugavert að heyra aukið álit, alla vega í fyrri hluta fyrirspurnarinnar, hv. þingmanns á fulltrúalýðræðinu þegar hv. þingmaður botnaði ekkert í því að menn skyldu ekki bara afgreiða málið á þingi með þingmálum frekar en vera að tala um einhverjar þjóðaratkvæðagreiðslur. En svo reyndar fannst mér verða algjör viðsnúningur í seinni  Virðulegur forseti. Til þess að svara fyrirspurn hv. þingmanns þá er þetta tiltekna mál sem spurt var um í þeim farvegi sem hv. þingmaður þekkir, hefur verið afgreitt í ríkisstjórn og unnið samkvæmt því. Ég hef hins vegar ekkert á móti því, og tel raunar mjög æskilegt og hélt að hv. þingmaður væri sammála mér um það, að menn auki möguleikana á beinu lýðræði, auki möguleikana á því að haldnar verði þjóðaratkvæðagreiðslur. En af hverju er ekki verið að ræða þá tilteknu grein sem hv. þingmaður las upp í vinnu stjórnarskrárnefndarinnar? Af hverju spyr hv. þingmaður mig að þessu? Af hverju ræðir hún þetta ekki við fulltrúa Pírata í nefndinni?  Ég hef verið spurður af hv. þingmanni hvort þetta verði ekki örugglega ríkisstjórnarmál, mál sem var sérstaklega lagt upp með sem samstarfsmál allra flokka, þannig að ég velti fyrir mér, virðulegur forseti: Er ekki lengur stuðningur meðal pírata við vinnu stjórnarskrárnefndarinnar?

Forseti. Það er svo sérstakt hvað forsætisráðherra getur aldrei svarað spurningum heldur fer alltaf að túlka spurningarnar í staðinn fyrir að svara þeim, virðingarleysi hæstv. forsætisráðherra gagnvart þinginu er alveg með ólíkindum. Það er nú svo að þessi nefnd er á forræði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. forsætisráðherra hefur staðið í vegi fyrir því að nefndin geti skilað af sér, nú síðast á fundi nefndarinnar þegar í ljós kom að það hafði verið tillaga frá Framsóknarflokknum um að draga til baka málskotsrétt forseta í tengslum við tillögur um þjóðaratkvæði. Svo mikil er ást Framsóknarflokksins á hinu beina lýðræði að það á að setja himinháa þröskulda sem gera lýðræðið nánast ómögulegt og á sama tíma leggja til að taka málskotsréttinn af forseta. Síðan er alveg ljóst að hæstv. forsætisráðherra stóð með beinum hætti í vegi fyrir því að hægt væri að klára þetta mál þannig að við gætum farið í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningum. Og enn eru lappirnar dregnar. Við skulum ekki gleyma því að hæstv. forsætisráðherra gat ekki einu sinni skipað fulltrúa Bjartrar framtíðar í nefndina svo mánuðum skipti. Þetta er náttúrlega bara skrípaleikur og skammarlegt, forseti.

Virðulegur forseti. Allt var þetta nú mjög sérkennilegt. Hv. þingmaður virðist vera fastur í þeirri trú eða að minnsta kosti vilja draga upp þá mynd af þessari nefnd sem flokkarnir stóðu saman að því að mynda, nefnd sem átti einmitt að vinna að sameiginlegri niðurstöðu flokkanna - hv. þingmaður vill ekki einu sinni heyra svarið, virðulegur forseti, hleypur hér út. Það er kannski vegna þess að ég hef hitt á veikan blett og bent á það sem er raunverulegur tilgangur þessarar fyrirspurnar og raunverulegur tilgangur ýmissa þeirra athugasemda sem ég vék að áðan, að Píratar ætla að sprengja upp samstarf sem hefur náðst, sögulegt tækifæri til að gera breytingar á stjórnarskránni.

Virðulegur forseti. Það eru dapurleg tíðindi í stjórnarskrármálinu ef forsætisráðherra er helst upptekinn við að finna sökudólg í því hver hafi spillt málinu. En ég kveð mér hljóðs til að beina fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra: Hvers vegna liggur svona óskaplega á að selja hlut ríkisins í Landsbankanum? Það er óútskýrt. Aftur á móti virðist margt benda til að ríkið gæti hagnast verulega á því að halda á hlutnum, bæði í formi vaxta og hækkandi verðs. Fórnarvextir þeir sem ríkið þarf að greiða fyrir að halda á hlutnum eru smávægilegir í samanburði við þann mikla ávinning. Það er vandséð hvernig hagsmunir skattgreiðenda og ríkisins geti verið tryggðir með því að fara í þessa sölu. Svona talar Frosti Sigurjónsson, formaður efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis og þingmaður Framsóknarflokksins, hér fyrr í mánuðinum. Ég beini þessum spurningum Frosta einfaldlega til forsætisráðherra. Hvers vegna í ósköpunum liggur svona mikið á, spyr Frosti, að selja eignarhlutinn í Landsbankanum strax? Það er óútskýrt, segir Frosti. Framsóknarflokkurinn hefur deilt þessari yfirlýsingu þingmannsins á fésbók og raunar kostað upp á að birta hana. Það gefur kannski tilefni til að spyrja formann Framsóknarflokksins og forsætisráðherra hvort Framsóknarflokkurinn sé farinn að beita sér sérstaklega gegn sínum eigin fjárlögum eða hvort flokkurinn sé hættur við að selja hlutinn á yfirstandandi ári eða hvernig á þessu fyrirkomulagi standi. En fyrst og fremst, ég held að ég fari rétt með að hv. þm. Frosti Sigurjónsson, sem er vel að sér um fjármál og bankamál, hafi bent á að tekjur ríkissjóðs gætu verið um 5 milljarðar á ári af því að halda á hlutnum en kostnaðurinn aðeins 1 milljarður. Er það þá ekki augljóst, hæstv. forsætisráðherra, að mat formanns efnahags- og viðskiptanefndar sé býsna gott og það sé einfaldlega ekki góð hugmynd sem ákveðin var í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár að selja fyrir 35 milljarða hlut í Landsbankanum? Hefur forsætisráðherra hugsað sér að endurskoða þessa ákvörðun og hverfa frá fyrirætlunum ríkisstjórnarinnar eða getur hann útskýrt fyrir mér, fyrir Frosta Sigurjónssyni og fyrir þjóðinni allri hvers vegna liggur svona á að selja þennan hlut strax þegar það virðist ekki vera sérstaklega hagstæður tími til þess?

Forseti beinir því til hv. þingmanna að ávarpa aðra hv. þingmenn með fullu nafni.

Virðulegur forseti. Ég þakka ágæta fyrirspurn. Stutta svarið er: Það liggur ekkert á að selja bankann fyrr en menn eru ásáttir um að það sé æskilegt fyrir eigandann. Ég minni hins vegar á að það hefur verið til staðar heimild í fjárlögum frá því snemma á síðasta kjörtímabili þegar hv. þingmaður var í stjórnarmeirihluta og ef ég man rétt formaður efnahags- og viðskiptanefndar til þess að selja hlut ríkisins í bankanum. Það er hins vegar ekki ríkisstjórnin sem fer með þann hlut eða þingið beint, það er Bankasýsla ríkisins sem heldur utan um þetta. Ég efast ekki um að Bankasýslan muni meta það hvenær og með hvaða hætti æskilegt kann að vera að selja hlut í bankanum. Menn lögðust á eitt á sínum tíma, stjórnarandstaðan, við að verja Bankasýsluna og töldu mikilvægt að halda óbreyttu fyrirkomulagi hvað það varðaði. Ég geri ekki ráð fyrir öðru en að hv. þingmaður hafi enn trú á að Bankasýslunni sé treystandi fyrir þessu verkefni.

Virðulegur forseti. Nú er ég alveg hættur að skilja. Styður forsætisráðherra Íslands það að hlutur ríkisins í Landsbanka Íslands, 30%, verði seldur á yfirstandandi ári eða ekki? Finnst forsætisráðherra Íslands það vera skynsamleg hugmynd og góð varðstaða um hagsmuni þjóðarinnar og skattgreiðenda að selja hlutinn á þessu ári? Tekur hann undir með formanni efnahags- og viðskiptanefndar, Frosta Sigurjónssyni, um að þetta sé óskynsamlegur tímapunktur til þess að ráðast í þá sölu? Tekur hann undir með formanni efnahags- og viðskiptanefndar um að það sé miklu betri bisness að eiga hlutinn en að selja hann? Þegar hann segir: Þetta er góð spurning, er hann þá að lýsa því yfir við Alþingi að hann deili efasemdum formanns efnahags- og viðskiptanefndar? Kallar það ekki á að forsætisráðherra beiti sér til að koma í veg fyrir að þetta bresti á hér á árinu þar sem hann er verkstjóri ríkisstjórnarinnar og formaður þess stjórnarflokks sem leiðir ríkisstjórnina? Þetta mál verður auðvitað aldrei að veruleika nema með vilja og aðkomu Alþingis.

Virðulegur forseti. Hvorki ég né hv. þm. Helgi Hjörvar erum að fara að selja hlut ríkisins í Landsbankanum eða öðrum bönkum sjálfir. Það er ákveðið ferli sem það mál færi í á sama hátt og á síðasta kjörtímabili þegar hv. þingmaður stóð að því að setja inn í fjárlögin ár eftir ár að til staðar væri heimild til að selja hlut ríkisins eða hluta af eign ríkisins í Landsbankanum. Þetta er algerlega óbreytt síðan þá svo það á ekki að koma hv. þingmanni svo mjög á óvart að menn skuli viðhalda þessu fyrirkomulagi en treysta þar til gerðum stofnunum til að gæta hagsmuna almennings í málinu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um uppbyggingu og rekstur fráveitna, nr. 9/2009. Frumvarpið er samið af vinnuhópi sem í voru fulltrúar umhverfis- og auðlindaráðuneytis, innanríkisráðuneytis, Sambands íslenskra sveitarfélaga, Samorku og Orkuveitu Reykjavíkur. Þá er jafnframt byggt á vinnu Trausta Fannars Valssonar, dósents við lagadeild Háskóla Íslands, varðandi þær kröfur sem dómstólar hafa gert til lagasetningar og skilyrða um þjónustugjöld. Upphaf þessarar vinnu er sú að Samorka og Samband íslenskra sveitarfélaga sendu umhverfis- og auðlindaráðherra og innanríkisráðherra sameiginlegt erindi um mitt ár 2013. Í erindinu var þess óskað að nauðsynlegar lagabreytingar yrðu gerðar er varðar skyldu húseiganda til þess að tengjast veitustofnunum sveitarfélaga og greiða fyrir það lögbundin þjónustugjöld. Breytingarnar eru í samræmi við úrskurði innanríkisráðuneytis og úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála samkvæmt lögum nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir. Umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis fékk sambærilegt erindi frá Samorku 28. ágúst 2012. Við skoðun á málinu í ráðuneytinu var ljóst að til bóta væri að skerpa á tilteknum ákvæðum í lögum um uppbyggingu og rekstur fráveitna. Megintilgangur frumvarpsins er því að skýra réttindi og skyldur fráveitna hvað varðar grundvöll gjaldtökuheimilda. Skýrt er kveðið á um að heimilt verði að heimta gjald af öllum fasteignum sem tengjast fráveitu sveitarfélaga og þar sem tenging er fyrir hendi við mörk fasteignar. Auk þess kemur til viðbótargjald vegna losunar. Einnig er lagt til að sett verði ákvæði um hámarksgjald sem er tiltekið hlutfall af heildarfasteignamati. Í þeim tilfellum þegar matsverð liggur ekki fyrir en tenging er fyrir hendi verði heimilt að ákveða fráveitugjaldið með hliðsjón af áætluðu fasteignamati. Geti eigandi eða umráðamaður fasteignar sýnt fram á að útilokað sé að tiltekið mannvirki á fasteign muni tengjast fráveitu vegna landfræðilegra eða tæknilegra ástæðna eða vegna eðlis mannvirkis getur hann þó beint erindi til fráveitu um að álagning fráveitugjalds taki mið af því. Þá skulu hlunnindi, ræktarland og önnur sérstök fasteignaréttindi sem skilgreind eru sem hluti fasteignarinnar og mynda umtalsverðan hluta af matsverði vera undanþegin við álagningu fráveitugjalds. Með þessu er betur mætt því sjónarmiði um töku þjónustugjalda að endurgjald notandans taki mið af þeirri þjónustu sem veitt er. Einnig er kveðið á um að heimilt verði að ákveða fráveitugjald miðað við fast gjald auk álags vegna rúmmáls eða flatarmáls allra mannvirkja á fasteign og/eða notkunar samkvæmt mæli. Loks er lögð til breyting í þá veru að stjórn fráveitu verði skylt að yfirtaka eina tengingu við fráveitu frá safnkerfi að lóðamörkum sveitarfélagsins sé þess óskað og séu aukatengingar til staðar þá skuli þær tilheyra áfram viðkomandi fasteign. Í meginatriðum er um að ræða efnislega samhljóða breytingar og í frumvarpi um breytingu á lögum nr. 32/2004, um vatnsveitur sveitarfélaga, sem innanríkisráðherra leggur fyrir Alþingi hér á eftir og eru frumvörpin því flutt samhliða. Virðulegi forseti. Ég hef rakið meginefni frumvarpsins og legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um landlækni og lýðheilsu, nr. 41/2007, með síðari breytingum. Frumvarpið er samið í velferðarráðuneytinu að höfðu samráði við embætti landlæknis. Með frumvarpinu eru annars vegar lagðar til breytingar á fyrirkomulagi við úthlutun úr lýðheilsusjóði þannig að í stað stjórnar lýðheilsusjóðs sé það í höndum heilbrigðisráðherra að taka ákvarðanir um úthlutun styrkja úr sjóðnum að fengnum tillögum stjórnar lýðheilsusjóðs. Hlutverk lýðheilsusjóðs er að styrkja lýðheilsustarf sem samræmist markmiðum laga um landlækni og lýðheilsu bæði innan og utan embættis í þeim tilgangi að stuðla að heilsueflingu og forvörnum. Frá árinu 2012 hefur stjórn lýðheilsusjóðs tekið ákvarðanir um úthlutun styrkja úr sjóðnum í samræmi við ákvæði reglugerðar og starfsreglna sem sjóðurinn setur sér. Frá sama tíma hefur velferðarráðuneytið veitt styrki til lýðheilsu- og forvarnaverkefna af safnliðum fjárlaga en áður var þeim styrkjum úthlutað af fjárlaganefnd Alþingis. Markmið þeirra breytinga var meðal annars að tryggja gegnsæja meðferð umsókna um styrki úr ríkissjóði. Í tilkynningu frá Alþingi frá árinu 2011 þar sem þessum breytingum voru gerð skil kom fram að gert væri ráð fyrir að ráðuneytin úthluti einungis styrkjum til verkefna sem falla undir málefnasvið þeirra að svo miklu leyti sem þau féllu ekki undir lögbundna sjóði eða samninga. Verði frumvarp þetta að lögum verða því styrkveitingar til lýðheilsu- og forvarnaverkefna í betra samræmi við áherslur Alþingis frá árinu 2011 um að tryggja gegnsæi við úthlutun styrkja úr ríkissjóði og gildandi reglur um úthlutun styrkja sem heilbrigðisráðherra veitir samkvæmt safnliðum fjárlaga hverju sinni, m.a. um að ekki skuli ráðstafa styrkjum til aðila sem hlotið hafa styrki úr lögbundnum sjóðum. Þannig verði komið í veg fyrir að umsækjendur sömu verkefna fái bæði úthlutað styrkjum af safnliðum fjárlaga og úr lýðheilsusjóði á sama tíma. Hins vegar eru með frumvarpinu lagðar til breytingar á skipan stjórnar lýðheilsusjóðs. Samkvæmt núgildandi lögum er stjórn sjóðsins skipuð sjö fulltrúum, fjórir tilnefndir af fagráðum landlæknis, tveir eru fulltrúar landlæknis og formaður er skipaður af ráðherra. Í frumvarpinu er lagt til að stjórnarmönnum verði fækkað um fjóra fulltrúa þannig að embætti landlæknis eigi einn fulltrúa í stað tveggja, fagráð landlæknis eigi ekki fulltrúa í stjórninni og áfram verði gert ráð fyrir því að formaður stjórnar verði skipaður af ráðherra. Þá er lagt til að einn fulltrúi í stjórn sjóðsins verði tilnefndur af heilbrigðisvísindasviði Háskóla Íslands þar sem mikilvægt er að í stjórn lýðheilsusjóðs sitji fulltrúi úr fræðasamfélaginu. Með nýrri skipan sjóðsins er leitast við að einfalda og auka skilvirkni í meðferð og afgreiðslu umsókna sem berast sjóðnum. Virðulegi forseti. Ég hef í stuttu máli gert grein fyrir meginatriðum frumvarpsins en markmið þess er að stuðla að gagnsæi við ráðstöfun opinbers fjár við úthlutun styrkja til lýðheilsu- og forvarnamála. Ég vil vekja athygli á því að í frumvarpinu eru ekki lagðar til breytingar á fjármögnun sjóðsins. Áfram mun renna til lýðheilsusjóðs hlutfall af innheimtu áfengisgjaldi í samræmi við ákvæði laga um gjald af áfengi og tóbaki, hlutfall af brúttósölu tóbaks í samræmi við ákvæði laga um tóbaksvarnir og framlag úr ríkissjóði samkvæmt ákvæðum fjárlaga hverju sinni. Þá mun styrkjum verða úthlutað eftir sem áður til lýðheilsu- og forvarnaverkefna á grundvelli fagþekkingar. Ég leyfi mér því, virðulegur forseti, að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. velferðarnefndar og til 2. umr. að lokinni umræðu.

Herra forseti. Það er sjálfsagt rétt og skylt að fara yfir það hvort betur megi búa um fyrirkomulag lýðheilsusjóðs, áður forvarnasjóðs. En það kemur mér svolítið spánskt fyrir sjónir að einhver sérstök vandamál eða álitamál hafi yfirleitt verið þar uppi. Ég minnist þess ekki að hafa rekist á það eða heyrt að ekki væri almenn sátt um það hvernig þeim takmörkuðu fjármunum sem þar hafa verið til úthlutunar hefur verið varið, enda mjög vel um það búið að mínu mati í núverandi fyrirkomulagi, þar sem fulltrúar fagráðherra landlæknisembættisins og tveir fulltrúar frá embættinu sitja í stjórn og taka ákvarðanir um þessar úthlutanir. Faglegra verður það nú varla en í núverandi fyrirkomulagi. Þegar sagt er að áfram verði faglega unnið að þessari úthlutun, þá ætla ég ekkert að draga það í efa að þriggja manna stjórn komi með slíkar tillögur til ráðherra, þar af einn frá landlæknisembættinu og annar frá heilbrigðisvísindasviði háskólans. En það má segja að enn meiri breidd hafi verið í aðkomunni að málinu í núgildandi fyrirkomulagi með fjórum fulltrúum fagnefnda innan landlæknisembættisins og tveimur frá embættinu sjálfu. Í öðru lagi staldra ég aðeins við þá röksemdafærslu frumvarpsins að með þessu verði fyrirkomulagið fært í betra samræmi við áherslur Alþingis frá árinu 2011, með því að tryggja aukið gagnsæi að því marki sem þetta gerir það. En ég hef ekki lagt þann skilning í, og lagði ekki á sínum tíma, að Alþingi væri, með þeirri ákvörðun að færa safnliðina yfir til ráðuneytanna og hætta að láta fjárlaganefnd sitja yfir því að útdeila fáeinum hundruðum þúsunda eða milljónum á tugi smáliða, að gera athugasemdir við að öðru leyti meðferð opinberra fjármuna í styrktarsjóðum og öðru slíku. Enda byggir það yfirleitt á ákvæðum í sérlögum o.s.frv. Það var fyrst og fremst verið að færa það úthlutunar- eða skiptingarvald sem hafði verið á borði fjárlaganefndar yfir í ráðuneytin á viðkomandi málasviðum. En ég minnist þess ekki að í þeirri umræðu hafi verið undirtónn sem fæli í sér gagnrýni á hlutverk lögbundinna sjóða og stjórna þeirra eða úthlutunarnefnda þar sem þær væru starfandi. Mér finnst þannig pínulítið langt seilst að sækja sérstaklega rök í þessa breytingu fyrir því að færa úthlutunarvaldið frá stjórn lýðheilsusjóðs inn í ráðuneytið þannig að það sé ráðherra sjálfur, að vísu á grundvelli tillagna frá sjóðnum, sem gerir það. Ég hef ekkert kannað hug Alþingis til þess en ég leyfi mér að efast um að það sé endilega meiri stuðningur við það að í fyrirkomulagi af þessu tagi færist úthlutunarvaldið frá lögbundinni skipan mála í sjóði með faglega skipaðri stjórn inn í ráðuneytið sjálft. Það má velta vöngum yfir því hvað sé þá orðið eftir af hlutverki stjórnar lýðheilsusjóðs. Er hún orðin mikið annað en reikningsnúmer með því að úthlutunarvaldið færist inn í ráðuneytið? Þarf þá í sjálfu sér stjórn fyrir sjóðinn? Væri ekki alveg eins gott að hafa í lögunum ákvæði um ráðgefandi fagráð sem ynni tillögurnar um úthlutun styrkjanna til ráðherra sem tekur hina endanlegu ákvörðun? Það er á mörkunum, finnst mér, að það standi undir nafni að tala þarna um stjórn lýðheilsusjóðs þegar úthlutunarvaldið er farið þaðan og eftir stendur þá bara að passa upp á sjóðinn og gera svo tillögur til ráðherra um úthlutun. Mér finnst sem sagt ekki alveg sjálfgefið að þetta sé að öllu leyti til bóta og áskil mér rétt í þeim efnum að skoða það. Hæstv. ráðherra tók fram, sem ljóst má vera af frumvarpinu, að það breytir engu um núverandi fjármuni sem til ráðstöfunar eru í þessum efnum það 1% af áfengisgjaldi, ef ég man rétt, og hlutfall af brúttósölu tóbaks sem rennur til sjóðsins í dag helst þá óbreytt. En það væri nú fróðlegt í leiðinni að heyra viðhorf ráðherra til þess hver sé afstaða hans til að þessi starfsemi verði efld. Það vill svo til að á borðum þingmanna eru tvö frumvörp sem gera bæði ráð fyrir því. Það er annars vegar frumvarp sem undirritaður flytur, bara sjálfstæð ákvörðun um það, af því að það virðist vera stemning fyrir því meðal ýmissa þingmanna að hækka hlutfall áfengisgjalds í forvarnasjóð eða lýðheilsusjóð, og hins vegar frumvarp um brennivín í matvöruverslanir. Það vill svo til að þá er allt í einu mikill áhugi hjá ákveðnum þingmönnum um að stórhækka framlög til lýðheilsusjóðs gegn því að menn fái brennivín í matvörubúðir. Ég vildi nú helst aftengja þessi mál og ræða þetta á þeim forsendum: Er hljómgrunnur fyrir því hér á þingi og hvað segir hæstv. ráðherra um það óháð öllu öðru, og þá ætti það mjög vel heima í frumvarpi af þessu tagi, sem einmitt fjallar um fyrirkomulag lýðheilsusjóðs, að sækja þarna inn í þetta eitthvað meiri fjármuni? Þó það væri ekki nema tvöföldun gjaldsins og jafnvel í skrefum mundi það efla þessa starfsemi umtalsvert. Það fylgja ekki beint með gögn um eftirspurnina, umfang umsókna og að hve miklu leyti hefur verið hægt að mæta þeim á undanförnum árum, mat á þörfinni. Þau getum við að sjálfsögðu sótt okkur í hv. nefnd. En mér finnst ástæða til að þetta verði þá skoðað í leiðinni og væri fróðlegt að heyra viðhorf ráðherra til þess svona í framhjáhlaupi hvort ráðherrann sé þeirrar skoðunar að það sé þá eingöngu, ef menn breyta fyrirkomulagi á sölu áfengis, sem ástæða sé til að huga að og efla lýðheilsustarfið eða hvort það gæti átt rétt á sér sem sjálfstætt mál.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna sem var á margan hátt mjög áhugaverð og í tengslum við þetta litla mál. Höfuðástæða þess að ég flyt þetta frumvarp er í rauninni sú að ég er að hvetja til þess að menn skoði í þinginu áhrif þess að færa fjármögnun á landlæknisembættinu í það form sem það er, þ.e. lýðheilsusjóðurinn er látinn fjármagna 65% starfsemi landlæknisembættisins og 35% renna í svokallaðan lýðheilsusjóð. Athugasemdir hafa verið í umræðunni milli Ríkisendurskoðunar og embættisins sem hafa ekki birst enn í neinni úttekt eða áliti heldur hafa þær komið til umræðu. Ég tel fyllilega ástæðu til að þingið ræði þennan þátt í meðferð málsins. Sömuleiðis er hitt atriðið sem snýr að þeirri breytingu sem gerð var á meðferð safnliða árið 2011 af þinginu. Það er í mínum huga óhjákvæmilegt að sú breyting sé rædd af hálfu þingsins í tengslum við störf lýðheilsusjóðsins. Ég hef séð það sjálfur í vinnu ráðuneytisins, við úthlutun svokallaðra velferðarstyrkja sem eru safnliðirnir sem því var falið að vinna með af þinginu, að þar inni eru verkefni sem skarast við verkefni sem lýðheilsustjórnin, sem er algjörlega sjálfstæð, úthlutar síðan til. Við þetta ástand, án þess að ég sé að fullyrða nokkuð um það, skapast ákveðin skörun. Hætta er á því að verkefni sé styrkt á tveimur stöðum samtímis. Hvernig svo sem lendingin í málinu verður þá geri ég mér í sjálfu sér enga rellu yfir því. Þetta er hvatning til þess að við skoðum þetta fyrirkomulag. Ég tel fulla þörf á því. Það kann vel að vera að í meðförum þingsins verði komist að þeirri niðurstöðu að betra sé að leggja stjórnina yfir lýðheilsusjóðnum af og sameina þetta undir einn hatt og búa til, eins og hv. þingmaður nefndi, einhvers konar ráðgefandi fagráð fyrir ráðuneytið til þess að úthluta þeim fjárhæðum sem þarna eru undir. Það kann vel að vera. Ég set mig ekki á nokkurn hátt upp á móti nokkurri hugmynd sem sett er fram í tengslum við þá umræðu sem þetta mál kann að vekja. Ég tel nauðsynlegt að samræma með hvaða hætti það takmarkaða fé, sem til forvarna er veitt í fjárlögum í gegnum lýðheilsusjóðinn eða á safnliðum með velferðarstyrkjum, er veitt. Það er nauðsynlegt að ræða hvernig því er ráðstafað. Ég tel að þetta sé tækifæri til þess. Ég get alveg tekið undir þau sjónarmið sem hér koma fram um að full þörf sé á því að efla forvarnir á sviði áfengisvarna og ekki síður tóbaksvarna. Sem betur fer höfum við náð ágætisárangri á síðustu árum í þeim efnum, en ég tel brýnt að gera betur og að því er unnið mestan part á vegum landlæknisembættisins. Öflugasta forvörnin í hvoru tveggja hefur sýnt sig vera verðstýring, hvort heldur við erum að ræða tóbak eða áfengi. Að því leytinu til get ég tekið undir hugmyndir sem lúta að því að hækka gjöld á þessa tvo þætti sem eru óumdeilanlega stórir orsakavaldar að sjúkdómum sem heilbrigðiskerfið þarf síðan að glíma við. Ég lýsi mig reiðubúinn til þess að ræða alla hluti í þeim efnum. Ég vænti þess að lokinni þessari umræðu að velferðarnefnd taki vel í að ræða frumvarpið út frá öllum sjónarmiðum, þau eru öll jafn gild. Ástæður þess að þetta er lagt fram eru þær sem ég hef reynt að rekja út frá greinargerð frumvarpsins og ekki síður í þeirri ræðu sem ég flyt nú í kjölfar ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um vatnsveitur sveitarfélaga, nr. 32/2004. Breytingarnar varða skilgreiningu og álagningu vatnsgjalds sem lagt er á allar fasteignir sem tengdar eru vatnsveitum sveitarfélaga. Frumvarpið er flutt samhliða frumvarpi umhverfis- og auðlindaráðherra um breytingu á lögum um uppbyggingu og rekstur fráveitna, sem ég tel að hæstv. ráðherra hafi mælt fyrir nú fyrr í dag, en þær breytingar varða skilgreiningu og álagningu fráveitugjalds með sambærilegum hætti. Frumvarp þetta var unnið í innanríkisráðuneytinu í samstarfi við umhverfis- og auðlindaráðuneytið, Samband íslenskra sveitarfélaga, Samorku og Orkuveitu Reykjavíkur, auk þess sem sérfræðingur við lagadeild Háskóla Íslands kom að gerð þess þegar litið var til nánari lagagrundvallar frumvarpsins. Tilefni frumvarpsins eru tveir dómar Hæstaréttar frá árinu 2013 þar sem fram kom þrengri túlkun á skyldu húseigenda til greiðslu vatnsgjalds en vatnsveiturnar höfðu fram að því byggt gjaldtöku sína á, annars vegar varðandi upphaf gjaldtökunnar og hins vegar varðandi túlkun á því orðalagi 1. mgr. 6. gr. laganna að heimilt væri að heimta vatnsgjald af öllum fasteignum er vatns geta notið. Með þessu frumvarpi er ætlunin að skýra og treysta betur grundvöll álagningar vatnsgjalds sem þjónustugjalds fyrir þá almannaþjónustu sem vatnsveitur sveitarfélaga veita. Í ljósi þeirra krafna sem Hæstiréttur gerir til álagningar slíkra gjalda. Þessi þjónusta felst fyrst og fremst í þeim aðgangi að neysluvatni sem eigendur fasteigna á veitusvæðum eiga kost á með tengingu við veiturnar, óháð því hvernig einstakir fasteignaeigendur haga dreifingu vatnsins innan fasteignar sinnar hverju sinni. Það er einnig mikið öryggismál fyrir alla fasteignaeigendur að eiga tryggan og öruggan aðgang að slökkvivatni, óháð vatnsnýtingu þeirra að öðru leyti. Í öðru lagi verður tekinn af vafi um það að vatnsgjald skuli taka mið af fasteignamati fasteignar í heild sinni eða stærð allra mannvirkja á fasteign samkvæmt flatarmáli og/eða rúmmáli sé notkunin ekki mæld, eins og byggt hefur verið á til þessa. Það mun því almennt ekki hafa áhrif á fjárhæð vatnsgjaldsins hvernig eigandi fasteignar kýs að nýta þessa þjónustu innan sinnar fasteignar hverju sinni, enda er það alfarið á hans forræði. Tilteknar undantekningar verða hins vegar frá þessari meginreglu, svo sem varðandi afmarkaðan hluta fasteignar sem sýnt er fram á að geti ekki tengst vatnsveitu. Hæstv. forseti. Við undirbúning frumvarpsins var kannaður sá möguleiki að komið yrði upp notkunarmælum hjá öllum greiðendum vatnsgjalds og álagning gjaldsins yrði þannig aðeins byggð á mældri notkun. Í ljós kom að kostnaðurinn er umtalsverður. Sá kostnaður sem mun fylgja uppsetningu notkunarmælanna er slíkur að ekki var talið réttlætanlegt að fara þá leið að þessu sinni. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efni frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar til þóknanlegrar umræðu og 2. umr. Alþingis.

Hæstv forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á almennum hegningarlögum og lögum um ráðgjöf og fræðslu varðandi kynlíf og barneignir og um fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir. Tilefni frumvarpsins er samningur Evrópuráðsins um forvarnir og baráttu gegn ofbeldi gegn konum og heimilisofbeldi, svonefndur Istanbúl-samningur, sem samþykktur var á vettvangi Evrópuráðsins 11. maí 2011 og undirritaður af Íslands hálfu þann sama dag. Er frumvarpið meðal annars lagt fram svo að hægt sé að fullgilda samninginn. Markmið samningsins sem og frumvarps þessa er að sporna við ofbeldi gegn konum og ofbeldi í nánum samböndum í hvaða mynd sem það birtist. Í aðfaraorðum Istanbúl-samningsins er því meðal annars lýst að alvarlegt áhyggjuefni sé að konur og stúlkur verði oft fyrir alvarlegu ofbeldi, svo sem heimilisofbeldi, kynferðislegri áreitni, nauðgun, þvingun í hjúskap, glæpum sem kenndir séu við „heiður“ og limlestingu kynfæra sem sé alvarlegt brot á mannréttindum kvenna og stúlkna og standi verulega í vegi fyrir því að jafnrétti kvenna og karla náist. Í þessu skyni er í fyrsta lagi lagt til að með frumvarpinu sé bætt í XXIII. kafla almennra hegningarlaga sérstöku ákvæði um ofbeldi í nánum samböndum eða heimilisofbeldi og sú tegund ofbeldis þar gerð að sérstöku broti sem geti varðað allt að 16 ára fangelsisvist ef stórfellt er. Hefur ákvæðið það að markmiði að tryggja þeim sem þurfa að þola alvarlegt eða endurtekið ofbeldi af hálfu nákominna meiri réttarvernd en gildandi refsilöggjöf gerir. Í ákvæðinu eru sérstaklega taldar upp verknaðaraðferðir sem nú þegar feli í sér sjálfstæða refsiverða háttsemi samkvæmt hegningarlögum - það er mikið atriði að þetta komi fram - sem leiða af sér refsingu að lögum, það eru ofbeldi, hótanir, frelsissvipting og nauðung. Ofbeldi í nánum samböndum getur hins vegar birst á fleiri vegu, svo sem í félagslegu ofbeldi þar sem þolandi er einangraður frá fjölskyldu og vinum og jafnvel komið í veg fyrir að hann geti sótt skóla eða vinnu; í andlegu ofbeldi þar sem beitt er grófum og endurteknum uppnefnum, niðurlægingum og ásökunum; í fjárhagslegu ofbeldi þar sem gerandi sviptir eða takmarkar aðgang þolanda að fjármunum og svo mætti lengi telja. Í því ljósi er lagt til að refsirammi ákvæðisins verði ekki bundinn við verknaði sem nú þegar geta falið í sér refsiverða háttsemi, samkvæmt almennum hegningarlögum, heldur taki það jafnframt til þess ef lífi, heilsu eða velferð þolanda er ógnað á annan hátt sem ekki getur falið í sér sjálfstæða refsiverða háttsemi samkvæmt gildandi lögum. Í því sambandi er sérstaklega vert að geta þess að hin almennu líkamsmeiðandi ákvæði almennra hegningarlaga ná eðli málsins samkvæmt einungis til líkamlegs ofbeldis en ekki andlegs ofbeldis, svo sem kúgana, hótana eða niðurlæginga sem er algeng birtingarmynd ofbeldis í nánum samböndum. Er hinu nýja ákvæði ætlað að taka á þessu og er með því horfið frá því að líta á ofbeldi í nánum samböndum sem samansafn einstakra tilvika og athyglin færð á þá viðvarandi ógn og andlega þjáningu sem það hefur í för með sér. Í þessu felst jafnframt táknræn viðurkenning löggjafans á sérstöðu slíkra brota sem og á því að heimilisofbeldi er ekki einkamál fjölskyldna heldur varðar samfélagið allt og er vandamál sem sporna verður við. Er mikilvægt að þessi samfélagslega afstaða endurspeglist í löggjöf frá Alþingi og þau skilaboð send að um sé að ræða háttsemi sem ekki líðist í lýðræðislegu þjóðfélagi. Í lögfestingu sérstaks refsiákvæðis sem og hækkun refsiramma vegna ofbeldisbrota í nánum samböndum felast jafnframt tiltekin og mikilvæg varnaðar- og fyrirbyggjandi áhrif. Þá er eitt af markmiðum ákvæðisins að auka réttarvernd barna sem búa við ofbeldi á heimilum. Ákvæðið verndar þannig öll börn sem eru í þeirri aðstöðu að lífi þeirra, heilsu eða velferð er ógnað, hvort sem athafnirnar sem beitt er til að skapa ógnina beinast beinlínis gegn þeim sjálfum eða gegn þeirra nánustu. Hæstv. forseti. Fullgilding Istanbúl-samningsins kallar ekki á að sérstakt refsiákvæði, um ofbeldi í nánum samböndum, verði fest í almenn hegningarlög. Slíkt er þó mjög í anda samningsins og til þess fallið að ná fram þeim markmiðum sem þar er lýst, enda alþekkt að þolendur ofbeldis í nánum samböndum eru fyrst og fremst konur og börn. Er það jafnframt í samræmi við réttarþróun á öðrum Norðurlöndum og hefur sérstaklega verið litið til Noregs í því sambandi. Í öðru lagi er lagt til með frumvarpinu að bætt verði við nauðungarákvæði 225. gr. almennra hegningarlaga nýrri málsgrein um þvingaða hjúskaparstofnun sem geri það refsivert að neyða annan mann til að ganga í hjúskap eða undir aðra sambærilega vígslu sem ekki hefur gildi að lögum. Það að þvinga annan einstakling í hjúskap verður að teljast gróft brot gegn friðhelgi og sjálfsákvörðunarrétti þolanda sem ekki verður liðið. Ákvæðið hefur þannig að markmiði að vernda athafnafrelsi og þau grundvallar persónubundnu réttindi manna að velja sér maka án afskipta annarra. Lagt er til að það geti varðað fangelsi, allt að fjórum árum, að neyða annan mann til að ganga í hjúskap eða gangast undir sambærilega vígslu þó að hún hafi ekki gildi að lögum. Að lokum felur frumvarpið í sér breytingar á lögsögu- og fyrningarreglum almennra hegningarlaga á lögum um ráðgjöf og fræðslu varðandi kynlíf og barneignir og um fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir, nr. 25/1975. Í þeim ákvæðum er meðal annars mælt fyrir um að fyrningarfrestur vegna tiltekinna brota gagnvart börnum hefjist ekki fyrr en barn sem í hlut á hefur náð átján ára aldri. Fyrningarfrestur í íslenskum lögum er í samræmi við ákvæði samningsins ef frá er talin fyrning sakar vegna fóstureyðingar án samþykkis móður, samanber 2. mgr. 216. gr. almennra hegningarlaga og fyrning saka vegna þvingaðra ófrjósemisaðgerða, samanber 31. gr. laga um ráðgjöf og fræðslu varðandi kynlíf og barneignir og um fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir og í lögum nr. 25/1975 er lagt til að fyrningarfrestur vegna brota á þessum ákvæðum hefjist ekki fyrr en það barn sem í hlut á hefur náð 18 ára aldri. Hæstv. forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginefni frumvarpsins. Ég fer fram á að frumvarpið verði sent til hv. allsherjar- og menntamálanefndar til þóknanlegrar meðferðar og afgreiðslu og 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir framsögu hennar og vil lýsa því yfir þar sem ég fer í andsvar að ég styð þetta frumvarp svo sannarlega heils hugar. Ég tel að það sé mjög gott og mikilvægt að gera þessa breytingu á almennum hegningarlögum og styrkja baráttuna svo hægt sé að taka á ofbeldi sem sérstaklega er beint gegn konum og þar með talið heimilisofbeldi. Mig langar að ræða við hæstv. ráðherra vegna þess að við höfum nú á haustmissiri rætt talsvert um ofbeldi gegn fötluðu fólki. Í rannsókn sem gerð var á vegum meðal annars Rannsóknaseturs í fötlunarfræðum kemur fram að flestar þær fötluðu konur sem hafa orðið fyrir ofbeldi hafa verið beittar heimilisofbeldi eða ofbeldi í nánu sambandi, en það er líka bent á að konur sem bjuggu á stofnunum eða í sértækum búsetuúrræðum hafi einnig lýst ofbeldi og viðvarandi valdníðslu og kúgun á eigin heimilum. Mig langar að taka þessi mál saman í samhengi. Meðan Alþingi var í leyfi kom svar frá hæstv. innanríkisráðherra við fyrirspurn minni varðandi störf lögregluembætta landsins og hvernig fræðslu um ofbeldisbrot gegn fötluðu fólki almennt og fötluðum stúlkum og konum sérstaklega væri háttað í menntun bæði lögreglumanna og dómara. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún sé sammála mér í því að við þurfum að styrkja það hvernig tekið er á þessum þáttum þegar upp kemur grunur um ofbeldi, sérstaklega gegn fötluðum konum, til þess einmitt að lagaákvæði eins og hér eru lagðar til breytingar á nái til allra kvenna.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Það þarf að taka mjög skýrt fram að að sjálfsögðu er þessu ákvæði ætlað að ná til allra kvenna, allra þeirra sem verða fyrir ofbeldi í nánum samböndum, það geta reyndar líka verið karlar. Svo vitum við náttúrlega að það eru oft á tíðum börn. Þetta er tilgangur ákvæðisins. Eins og ég gat um í framsöguræðu minni var ekki á okkur nein lagaskylda að breyta almennum hegningarlögum með þeim hætti sem hér er gert. Það leiddi ekki af samningnum að gera það af því að það er brot á öðrum ákvæðum laganna sem þarna er vísað til. Sá verknaður sem þarna er vísað til er ólögmætur, refsiverður á grundvelli almennra hegningarlaga. En með því að hanna sérstakt ákvæði er verið að taka utan um heildarverknaðinn sem að okkar mati er mjög mikilvægt og endurspeglar ekki aðeins daginn í dag heldur þá miklu þróun sem hefur orðið í refsirétti og er stöðugt. Ég vil að það sé alveg skýrt að að sjálfsögðu er verið að tala um allar konur. Síðan er rétt að taka undir það með hv. þingmanni að við þurfum að gera betur í að halda utan um þá þætti sem snúa að þessum brotum og ýmsum öðrum brotum líka. Við erum einmitt að líta til þess þegar við lítum til lögreglumenntunar. Það út kom skýrsla, ég held að það sé fast að ári síðan, vegna kynferðisbrota. Þá var verið að vekja athygli á því að kannski væri ástæða til að huga betur að menntun í löggæslunni. Það voru ekki síst lögreglumenn sjálfir sem kölluðu eftir því. Þeir sem starfa í þessu finna mest hvar skóinn kreppir. Löggjafinn reynir síðan að fylgja á eftir. Þarna erum við að stíga afar stórt skref, tel ég, í þróun í refsirétti. Ég hlakka til þegar málið kemst aftur til allsherjar- og menntamálanefndar. Ég veit að það fær mjög góða umfjöllun þar. Hér erum við virkilega að tala um þróun á refsiréttinum til framtíðar. Það er alveg hægt að taka út kafla úr hegningarlögunum, þótt ég hafi stundum verið að gæla við heildarendurskoðun breytir það því ekki að við þurfum að taka út kafla og kafla og eftir mikla vinnu sjáum við þetta ákvæði.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og það að hún ítreki að þetta frumvarp eigi að ná til allra kvenna. Ég efa svo sannarlega ekki að það sé markmiðið og að auðvitað eigi það að vera þannig. Mig langar að endurtaka það sem ég sagði að ég held að það þurfi að hugsa um framkvæmdina á rannsóknum til þess að svo verði í raun. Ég vil þess vegna beina því til hv. nefndarinnar sem fær málið til skoðunar að hafa þann vinkil með inni þegar hún er að skoða málið að það þurfi að styrkja það til þess að fatlaðar konur geti leitað réttar síns og til þess að hin almenna löggjöf nái utan um þær líka. Það þarf að hafa í huga. Mig langar líka að benda á að í þessu frumvarpi er verið að bæta við ákvæðum sem varða lög nr. 25/1975, um fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir. Þar þarf líka að hugsa sérstaklega um hagsmuni fatlaðs fólks, því að líkt og kom fram í svari við fyrirspurn frá hv. þm. Páli Val Björnssyni um ófrjósemisaðgerðir, ég held hún hafi verið lögð fram í nóvember á síðasta ári, þá hafa á síðastliðnum árum verið gerðar nokkrar ófrjósemisaðgerðir á fötluðum börnum, það voru gerðar aðgerðir á átta stúlkum og einum pilti á aldrinum 15–18 ára. Við þurfum líka að hugsa vel um það hvernig þeirri löggjöf er háttað og hvernig ákvarðanatökunni á ófrjósemisaðgerðum er háttað til þess að kerfið, ef svo má segja, geti ekki brotið á fötluðum börnum. Þetta eru þau atriði sem mig langaði að yrði haldið til haga inn í þessa umræðu.

Virðulegu forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á þessum atriðum. Við höfum lagt sérstaka áherslu á það í ráðuneytinu að líta til framkvæmdaratriða þessara mála. Af því að hv. þingmaður dregur fram fatlað fólk, sem er full ástæða til að gera, þá höfum við horft almennt á framkvæmdina. Við verðum og munum að sjálfsögðu taka þann hóp með inn í það. Það er mjög mikilvægt að hér sé rödd sem talar mjög ákveðið fyrir þann hóp þannig að engin hætta sé á því að menn horfi ekki á þær sérstöku þarfir sem þar eru, sem geta náttúrlega verið dálítið öðruvísi en þeirra sem eru alheilbrigðir, þótt ég hyggi reyndar að þeir sem eru í þessum aðstæðum hafi þolað slíka hluti að það sé erfitt fyrir heilbrigðar manneskjur að setja sig í þau spor. Ég tek það sem hv. þingmaður segir og hlusta eftir því varðandi þá vinnu sem við erum í í ráðuneytinu. Eins er ég viss um að þeir þingmenn sem sitja í allsherjar- og menntamálanefnd líti á frumvarpið eins og það liggur fyrir og hvort ástæða sé til að hnykkja á einhverjum hlutum þar. Refsiréttarnefnd hefur auðvitað skipt lykilmáli í því að semja þetta frumvarp. Við fengum til þess þá bestu í því á Íslandi og lítum að sjálfsögðu til landanna í kringum okkur í nefndinni, ég nefndi Noreg áðan. Ég vonast til þess að grundvöllurinn sé góður. En alla vinnu er hægt að bæta og gera betri.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um neytendasamninga. Frumvarpið felur í sig innleiðingu ákvæða tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2011/83/ESB frá 25. október 2011, um réttindi neytenda. Tilskipunin leysir af hólmi tilskipun ráðsins 85/577/EBE frá 20. desember 1985 um að vernda neytendur þegar samningar eru gerðir utan fastra starfsstöðva, og tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 97/7/EB frá 20. maí 1997 um neytendavernd að því er varðar fjarsölusamninga. Báðar þessar tilskipanir hafa verið innleiddar hér í lög nr. 46/2000, um húsgöngu- og fjarsölusamninga. Það er því er ljóst að til þess að innleiða megi tilskipun 2011/83/ESB þarf að breyta lögunum. Til einföldunar er lagt til að sett verði ný heildarlög um efnið. Mikilvægt er að lög og reglur sem hafa að markmiði að tryggja rétt neytenda séu skýrar. Hef ég þess vegna ákveðið að fari fram heildarendurskoðun á neytendalöggjöfinni með það í huga að hún verði gerð einfaldari, gagnsærri og heildstæðari. Markmið þeirrar tilskipunar sem lagt er til að verði innleidd með þessu frumvarpi er að samræma reglur aðildarríkja EES-svæðisins um samninga utan fastrar starfsstöðvar og fjarsölusamninga og um hvaða atriði seljanda er skylt að upplýsa neytendur áður en samningur um kaup á vörum eða þjónustu verður skuldbindandi af hálfu neytenda. Tilskipuninni er þannig ætlað að tryggja bættan hag neytenda. Frumvarpið var kynnt á vef ráðuneytisins og tveggja vikna frestur veittur til athugasemda. Athugasemdir bárust frá Neytendastofu og Neytendasamtökunum. Í frumvarpinu hefur verið tekið tillit til athugasemda þessara aðila en þær lutu einkum að orðalagi og heiti laganna. Frumvarpið fjallar fyrst og fremst um reglur sem gilda um samninga sem gerðir eru utan fastrar starfsstöðvar og fjarsölusamninga. Í II. kafla frumvarpsins er þó að finna sérreglur um upplýsingagjöf vegna annarra samninga sem gerðir eru við neytendur. Helstu breytingar sem verða við innleiðingu tilskipunarinnar eru þessar: Í fyrsta lagi eru gerðar strangari kröfur um form samninga utan fastrar starfsstöðvar og fjarsölusamninga, svo sem staðfestingu á samningi og hvernig upplýsingagjöf skuli háttað. Í öðru lagi er skýrar kveðið á um réttindi neytenda til að falla frá samningi, en meginreglan verður sú að neytandi hafi til þess 14 daga. Ég hef nú gert grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins og vísa að öðru leyti til athugasemda sem fylgja frumvarpinu. Verði frumvarpið að lögum hefur það í för með sér aukinn rétt neytenda til upplýsinga og til að falla frá samningi. Breytingarnar eru vissulega íþyngjandi fyrir seljendur vöru og þjónustu en vert er að hafa í huga að samræming reglnanna innan EES-svæðisins getur auðveldað íslenskum seljendum að selja vörur sínar erlendis. Virðulegi forseti. Ég hef nú lokið máli mínu og legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um stefnu um nýfjárfestingar á þskj. 505, 372. mál. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar kemur fram að efla þurfi nýfjárfestingar í íslensku atvinnulífi og bæta samkeppnishæfi Íslands. Til að kveða skýrar á um áherslur stjórnvalda gagnvart nýfjárfestingum með hliðsjón af þróun undanfarinna ára legg ég fram tillögu þessa til þingsályktunar um stefnu um nýfjárfestingar. Auknar nýfjárfestingar í íslensku atvinnulífi eru ein af forsendum fyrir langtímahagvöxt. Í skýrslu McKinsey frá árinu 2012 um íslenskt efnahagslíf er bent á að á Íslandi sé framleiðni um 20% lægri en í helstu samanburðarlöndum. Til að jafna þetta þurfi að bæta umhverfi fyrir nýfjárfestingar sem gætu skotið nýjum stoðum undir alþjóðageirann sem byggir á alþjóðlega samkeppnishæfum þekkingarfyrirtækjum með mikla framleiðni og verðmætasköpun. Með nýfjárfestingum er átt við fjárfestingar sem auka fjölbreytni atvinnulífsins, koma með nýja þekkingu og tækni og efla samkeppnishæfni landsins. Bæði getur verið um að ræða uppsetningu nýs verkefnis eða nýrrar starfsemi hér á landi, svo og sjálfstæða viðbót við eldra verkefni. Erlendar fjárfestingar síðustu áratuga hafa að miklu leyti beinst að nýtingu orkuauðlinda og uppbyggingu orkufreks iðnaðar. Á síðustu þremur til fjórum árum höfum við hins vegar séð mikla fjölbreytni og jákvæðan vöxt í nýfjárfestingum hér á landi. Við sjáum að tækifærin leynast víða og áhugi til nýfjárfestinga á Íslandi fer vaxandi. Ég get nefnt sem dæmi nýlegar fjárfestingar á sviði líftækniiðnaðar, gagnavera, sólarkísils, frumkvöðlafyrirtækja í þekkingariðnaði, sprotafyrirtækja hvers konar, heilsutengdrar þjónustu og ferðamennsku. Þessi aukna fjölbreytni er mjög jákvæð þróun og mikilvægt að stjórnvöld styðji við hana eins og kostur er. Í raun erum við komin í þá eftirsóttu stöðu í dag að geta valið á milli nýfjárfestingarverkefna og því er mikilvægt að fyrir liggi ákveðin viðmið sem endurspegla áherslu stjórnvalda þegar kemur að nýfjárfestingum. Með slík viðmið að leiðarljósi er með markvissari hætti en áður unnt að leita leiða til að efla þá tegund af nýfjárfestingu sem er líklegust til að hafa hvað mest jákvæð efnahagsleg, samfélagsleg og umhverfisleg áhrif í för með sér til lengri tíma, þ.e. að við getum leyft okkur að forgangsraða verkefnum eftir okkar forsendum. Það er einmitt tilgangurinn með þingsályktunartillögunni. Það er brýnt að við höldum áfram að leita nýrra leiða til að skapa fjölbreytt framtíðarstörf sem höfða til stærri hóps ungs fólks sem býr yfir þekkingu og menntun á ólíkum sviðum. Hafa þarf í huga að kringum nýfjárfestingar geta sprottið upp afleidd þekkingar- og þjónustufyrirtæki sem ná að þróast út frá þeirri frumstarfsemi sem fjárfestingin leggur grunn að. Með þeirri stefnu sem hér er lögð fram í formi þingsályktunartillögu eru því sem áður segir sett fram ákveðin viðmið sem eiga að vera leiðarljós við nýfjárfestingar á Íslandi og endurspegla áherslur stjórnvalda. Nánar tiltekið kemur fram í þingsályktunartillögunni að Alþingi ályktar að efla skuli nýfjárfestingar í íslensku atvinnulífi og samkeppnishæfni Íslands á sviði nýfjárfestinga. Í því skyni ber að leggja áherslur á nýfjárfestingarverkefni sem einkennast af eftirfarandi þáttum: 1. Byggja á styrkleikum Íslands og sérstöðu, 2. stuðla að aukinni fjölbreytni og afleiddri innleiddri starfsemi, 3. ýta undir vöxt alþjóðlega samkeppnishæfs þekkingariðnaðar, 4. styðjast við nýjustu og bestu fáanlegu tækni og umhverfisviðmið, 5. skapa innlendan virðisauka og hafa margföldunaráhrif, t.d. með samstarfi við starfandi íslensk fyrirtæki og með fjárfestingum í íslenskum nýsköpunarfyrirtækjum, 6. skila sem mestum virðisauka og innleiða nýja þekkingu. Í almennum athugasemdum um þingsályktunartillöguna er að finna nánari útskýringar og umfjöllun um þessi sex áhersluatriði og vísa ég til þeirra. Í gegnum tíðina hefur stefnu stjórnvalda um nýfjárfestingar oft borið á góma og meðal annars hér á Alþingi. Í því samhengi er rétt að vekja athygli á þeim nýmælum sem er að finna í þingsályktunartillögunni. Þar ber fyrst að nefna að lögð er áhersla á að stefnan beinist jafnt að innlendri fjárfestingu sem erlendri. Út frá jafnræðissjónarmiðum gengur ekki að erlendir fjárfestar njóti hagstæðari kjara en innlendir. Sú stefna um nýfjárfestingar sem ég mæli fyrir undirstrikar þá stefnubreytingu þar sem í henni er notast við hugtakið „nýfjárfesting“ en ekki „bein erlend fjárfesting“. Ekki er því gerður greinarmunur á því hvort fjárfestingin sé af innlendum eða erlendum uppruna enda ekki ástæða til. Önnur veigamikil breyting er að með stefnunni er stigið skref í þá átt að geta forgangsraðað nýfjárfestingarverkefnum. Sem áður segir fer eftirspurn vaxandi eftir ýmsum gæðum sem Ísland getur boðið fjárfestum sem opnar möguleika þess að velja besta kost ef margir eru í boði. Stefnan leggur áherslu á að nýfjárfestingarverkefni eigi að skila landi og þjóð hámarksárangri til lengri tíma og í þeim tilgangi eru sex áhersluatriði skilgreind eins og ég rakti áðan. Þau sex atriði geta leitt til meiri árangurs með aukinni fjölbreytni atvinnulífsins og eflingu innlendrar starfsemi. Áhersluatriði opna því möguleika á ákveðinni forgangsröðun. Þá ber að nefna að sérstök áhersla er lögð á aukna fjölbreytni og afleidda innlenda starfsemi. Lagt er til byggt verði á styrkleikum Íslands sem tíundaðir eru í almennum athugasemdum og sjónum sérstaklega beint að fjárfestingum sem falla vel að ímynd Íslands og geta af sér sjálfstæða afleidda atvinnustarfsemi, mynda hátt hlutfall verðmætra starfa sem styrkja innlendan þekkingargrunn, laða til sín vel menntað starfsfólk, skapa vel launuð störf og tengjast innlendu vísinda- og nýsköpunarumhverfi. Í stefnunni er meðal annars byggt á fyrrnefndri skýrslu McKinsey um sóknarfæri Íslands til framtíðar, vinnu samráðsvettvangs um aukna hagsæld og tengdar áherslu aðila vinnumarkaðarins. Þannig er sérstök áhersla lögð á alþjóðageirann, nýsköpun, tækniþróun og þekkingariðnað. Grunnstefið er að nýfjárfestingin geti leitt til ávinnings sem er umfram það sem af fjárfestingunni sjálfri leiðir. Því er lögð áhersla á að af fjárfestingunni geti spunnist afleiddur iðnaður sem geti vaxið og dafnað á eigin forsendum. Í stefnunni er mikil áhersla lögð á alþjóðageirann. Bent hefur verið á að hagvöxtur muni að miklu leyti byggjast á vexti alþjóðageirans sem er þekkingariðnaður og keppir á alþjóðlegum samkeppnismarkaði. Mikilvægt er því að beina athygli að sóknarfærum fyrirtækja í alþjóðageiranum í tengslum við nýfjárfestingar. Það hefur t.d. nýlega verið gert með stofnun álklasans sem er veigamikið skref í þá átt að til verði fleiri þekkingarfyrirtæki sem tengjast áliðnaðinum eins og gert hefur verið með íslenska sjávarklasanum og jarðhitaklasanum. Í alþjóðageiranum er að finna stærstu vaxtartækifæri íslensks atvinnulífs. Þar eru fyrirtæki af öllum stærðum og í öllum starfsgreinum. Þau eiga það sameiginlegt að byggja á hugviti frumkvöðla og framsækinni þekkingu og ná oft árangri vegna þess að þau geta vaxið hratt og þannig skipað sér í fremstu röð í alþjóðlegri samkeppni. Meðal fyrirtækja sem tilheyra alþjóðageiranum hér á Íslandi má nefna Actavis, Nox Medical, Mentis Cura, Marel, 66°N, Plain Vanilla, Íslenska erfðagreiningu o.s.frv. Samkvæmt greiningu McKinsey sem birt var í tillögum samráðsvettvangs um aukna hagsæld kemur fram að alþjóðageirinn stóð á árinu 2012 undir 12% af vergri landsframleiðslu, sem er tiltölulega lágt miðað það sem gerist annars staðar á Norðurlöndunum. Í tillögum samráðsvettvangsins kemur fram að framlegð alþjóðageirans þurfi að vaxa í 18% til að standa undir 3,5% hagvexti fram til 2030, sem samsvarar framlagi alþjóðageirans í Danmörku árið 2009. Til að ná þeim vexti þarf útflutningur alþjóðageirans að þrefaldast til 2030. Mikilvægt er að markaðs- og kynningarstarfsemi stjórnvalda tengd nýfjárfestingum sé í samræmi við þær áherslur sem fram koma í stefnunni og verður það nánar útfært í samstarfssamningnum við þar til bæra aðila eins og t.d. fjárfestingarsvið Íslandsstofu. Herra forseti. Að lokum vil ég geta þess að sú tillaga til þingsályktunar um stefnu um nýfjárfestingar sem ég mæli hér fyrir var unnin í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu í góðu samstarfi við Íslandsstofu, Samtök atvinnulífsins, Nýsköpunarmiðstöð og þá aðila sem skipa fagráð fjárfestingarsviðs Íslandsstofu, en innan þess hóps var það samróma álit aðila SA, ASÍ og fleiri að mikilvægt væri að stjórnvöld mótuðu sér skýra stefnu á þessu sviði á þeim grunni sem hér er lagður til. Ég lít því svo á að með þessari tillögu til þingsályktunar sé verið að stíga skref í farsæla átt til að efla með markvissum og skýrum hætti nýfjárfestingu í íslensku atvinnulífi og auka þar með samkeppnishæfni Íslands. Tel ég því að um tillöguna ætti að geta náðst góð sátt og samstaða hér á hinu háa Alþingi. Hæstv. forseti. Ég legg til að þingsályktunartillögunni verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. atvinnuveganefndar.