Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Um þessa þáltill., sem hér liggur fyrir, er það að segja, að eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, er frekari athugun í þessu efni nauðsynleg, áður en endanleg ákvörðun verður tekin. Það þarf að athuga starfsemi Þjóðverja hér á landi mjög vandlega, bæði hvað þeir höfðust hér að fyrir stríð og eins það, sem hér fór fram meðan á stríðinu stóð. Hv. flm. halda því fram, að það sé af mannúðarástæðum rétt að veita þessum þýzku mönnum landsvistarleyfi hér, og það virðist svo, að í ræðum þeim, sem hér hafa verið fluttar, hafi því verið haldið fram, að mannúðarleysi hæstv. ríkisstj. sé um að kenna, að hún hefur ekki þegar veitt þetta leyfi. Ég held, að því fari mjög fjarri, að slíku sé til að dreifa. Það er vitað, að hæstv. ríkisstj. hefur séð vel um konur og börn þessara þýzku manna, en þau dvelja nú hér. Því hefur verið lýst yfir og sýnt í verki, að konur þessar og börn hafa nóg að bíta og brenna og njóta sömu réttinda og íslenzkir borgarar. Í öðru lagi hefur hæstv. ríkisstj. sýnt hug sinn gagnvart íslenzku fólki erlendis, sem hefur verið hjálparþurfi. Það var gerður út leiðangur til þess að koma þeim, sem af íslenzku bergi eru brotnir og dvaldizt hafa í Þýzkalandi á stríðsárunum, hingað heim eða hjálpa þeim á annan hátt. Íslenzka ríkisstj. hefur því innt af hendi mikið verk vegna þessa fólks, og ég tel rétt, að hún stuðli að því, að konur og börn þeirra manna, sem hér um ræðir, fái stuðning frá því opinbera sér til framdráttar, eins og hingað til. Það er dálítið undarlegt, að það skuli vera talað um, að þetta fólk svelti. Það lætur undarlega í eyrum og hlýtur að vera sagt án þess að hugsað sé út í, hvað sagt er. Það er þvert á móti verið að bjarga þessu fólki frá svelti, sem það hefði orðið að þola, ef það hefði verið í sínu eigin föðurlandi. Þetta er nokkuð gálauslega talað um jafnalvarlegan hlut og hungursneyð er. Það er að minnsta kosti einkennilegt tal einmitt nú, þegar verið er að bjarga þessu fólki frá að svelta, og er þá ekki rétt að halda því fram, að um mannúðarleysi sé að ræða hjá hæstv. ríkisstj., eftir það, sem hún er búin að gera fyrir þetta fólk. Það er að minnsta kosti mitt álit, en ég hef átt kost á að kynnast nokkuð ástandinu á meginlandinu og get því hugsað mér, hvernig ástatt hefði verið fyrir þessu fólki, ef það hefði verið í Þýzkalandi nú. Ég tel, að hæstv. ríkisstj. hafi þegar sýnt afstöðu sína til þessa fólks með því, sem hún hefur gert fyrir það, og held, að þessum mönnum, sem nú sitja úti í Englandi, væri nær að þakka fyrir að vita af konum sínum og börnum hér heima en að stuðla að því, að allur sá áróður, sem nú á sér stað vegna þessa máls, var settur af stað hér í bænum. Hugsunarháttur þessara erlendu manna er sannarlega einkennilegur, þar sem þeir hins vegar hefðu átt að renna huganum til þeirra kjara, sem konur þeirra og börn hefðu sætt, ef þau hefðu verið úti í Þýzkalandi nú í stað þess að vera hér heima og hafa nóg að bíta og brenna. Hvað snertir þessa menn að öðru leyti, þá kusu þeir, að líklega einum undanskildum, að fara til Þýzkalands, þegar þeir áttu um að velja að fara frá Englandi eða vera þar áfram. Þeir hafa því tekið Þýzkaland fram yfir Ísland, að minnsta kosti meðan þeir héldu, að Þjóðverjar mundu sigra í styrjöldinni. Þeir kusu þetta meðan þeir bjuggust við að geta orðið das Herrenvolk. Þessir menn höfðu betri aðstöðu til að velja en þeir, sem dvalizt hafa í Þýzkalandi á stríðsárunum. Þeir hafa getað lesið það, sem sagt hefur verið um Þýzkaland, og myndað sér sjálfstæðar skoðanir á þeim málum. Þeir völdu Þýzkaland, meðan þeir héldu, að það mundi sigra. Þeir hafa nú verið árum saman í haldi og hafa ekki hið minnsta viljað slaka á sinni sannfæringu gagnvart Þýzkalandi, heldur haldið fast við sína skoðun. Það er því engin ástæða til þess að reyna að skapa sérstaka samúð með þessum mönnum. Þeir eru sannarlega ekki of góðir til þess að hjálpa til að byggja það Þýzkaland upp aftur, sem nazistarnir steyptu í rúst. Hins vegar er sjálfsagt að láta konur þeirra og börn ekki skorta lífsnauðsynjar. Þessir menn eiga skilið að hjálpa til við endurreisn Þýzkalands, og ég sé enga ástæðu til að verða við óskum þeirra um að verða fluttir hingað heim. Þeim ætti að nægja að vita, að fjölskyldum þeirra líður vel hér. Það er varla hætta á, að illa verði farið með þessa menn, sem nú verða fluttir til Þýzkalands. Þeir eru ekki illa undir það búnir, þótt þeir hafi verið í haldi undanfarin ár. Þeir hafa fengið næstum nægan mat, og það þarf ekki að óttast, að farið verði með þá eins og Þjóðverjar fóru með þá, sem þeir náðu í. Þeir þurfa hvorki að óttast Belsen- né Buchenwald-meðferð, þótt þeir verði fluttir til Þýzkalands. Það er bezt, að þeir hljóti það, sem þeir hafa valið. Ég sé enga ástæðu til þess, að á annan hátt verði að þeim búið af hendi okkar Íslendinga. Hver var afstaða þessara manna til Íslands og Íslendinga, meðan þeir voru hér á landi? Það voru þeir, sem stjórnuðu njósnarstarfseminni fyrir þýzku leynilögregluna hér á landi. Ég veit ekki, hvar annars staðar í veröldinni en hér gæti verið farið fram á annað eins og það að flytja slfka menn hingað aftur. Hæstv. dómsmrh. hefur sagt frá nokkrum skýrslum, sem ísl. ríkisstj. bárust frá Danmörku fyrir stríð, meðan þessir menn og fleiri slíkir störfuðu hér. Ég sé nú ekki betur en að þessar skýrslur gefi okkur tilefni til að taka mál þetta enn fastari tökum og leiða það ekki til lykta fyrr en fyrir liggja fullkomnar upplýsingar um þá starfsemi, sem skýrslurnar fjalla um. Í þeim er skýrt frá njósnarstarfsemi, sem líklegt þykir, að hafi miðstöð sína í Kaupmannahöfn og frá henni liggja svo þræðir hingað til lands. Ég álít þær skýrslur, sem þegar hefur verið lesið úr hér, vel þess virði, að þær séu teknar til athugunar, áður en ákvarðanir eru teknar um þessa þáltill. Það ætti ekki að fara að ræða hana, fyrr en upplýsingar þær, sem gefnar eru í skýrslunum, hafa verið rannsakaðar ýtarlega. Hæstv. dómsmrh. skýrði frá því, að þáv. forsrh., hv. þm. Str., hefði ekki séð ástæðu til þess að skýra meðráðherrum sínum frá þessum skýrslum, en Alþ. á eftir að heyra það frá þeim, hvað rétt sé í þessu efni. Það kom og fram í upplýsingum hæstv. dómsmrh., að oftar en einu sinni hefði verið farið fram á, að sendur yrði maður utan til þess að kynna sér þetta mál í Danmörku. Hann átti að fá að hafa samband við lögregluna dönsku, sem með þetta mál hafði að gera. Þáv. ráðh., hv. þm. Str., sendi núverandi lögreglustjóra utan þessara erinda. Ég held nú, að rétt væri, að þm. gæfist kostur á að sjá skipunarbréf hans og skýrslu þá, sem hann væntanlega hefur gefið, þegar hann kom heim úr utanförinni. Það væri fróðlegt að fá að heyra, hvernig farið hefur verið út í að rannsaka þessa njósnastarfsemi. Ég held, að Alþ. hljóti að vilja fá þessar upplýsingar, áður en farið verður að ræða þáltill. þá, sem hér liggur fyrir. Þá. fyrst, þegar þingheimi hefur verið birt skýrsla um málið í heild, er hægt að fara að ræða um þessa þáltill. og taka til athugunar, hvaða afstöðu beri að. taka gagnvart henni. Almennt séð býst ég við, að Íslendingar séu heldur hlynntir því, að Ísland geti verið griðland þeim, sem hvergi eiga höfði sínu að að halla. En sú skoðun á ekki við í þessu tilfelli, nema að því er konur og börn þessara þýzku manna snertir. Það mun almennt álitið, að rétt sé, að þeim sé rétt hjálparhönd, eins og gert hefur verið. Hins vegar verður að segja, að það kemur úr hörðustu átt, þegar hv. þm. Str. sækir fast að fá landsvistarleyfi fyrir þessa þýzku karlmenn. Það virðist vera önnur afstaða hans nú en þegar hann hafði sjálfur vald til að veita mönnum landsvistarleyfi. Svo að eitt dæmi sé nefnt, skal það rakið lauslega, hverjar undirtektir hans voru fyrir nokkrum árum, á valdadögum hans, þegar sótt var um leyfi til að taka nokkur austurrísk Gyðingabörn hingað til lands. Tilgangurinn var sá að bjarga þessum börnum úr klóm þýzku nazistanna. Katrín Thoroddsen læknir hafði ætlað að taka austurrískt Gyðingabarn af nauðstaddri móður þess, og skýrir hún frá, hvernig fór um leyfi það, sem hún sótti um til þess að mega taka barn þetta til fósturs. Greinargerð hennar er í Þjóðviljanum 28. apríl 1939. Farast henni þar meðal annars orð á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Laust fyrir miðjan desember síðastliðinn bað austurrísk kona mig um að taka af sér þriggja ára gamla dóttur sína um óákveðinn tíma. Kona þessi er af Gyðingaættum og maður hennar er einnig Gyðingur. Annars er það af honum að segja, að hann er starfsmaður við gasstöð í Vínarborg, afskiptalítill meinleysismaður, sem aldrei hafði tekið neinn þátt í stjórnmálum. En þegar Hitler komst til valda í Austurríki, var honum ásamt óteljandi fleirum Gyðingum kastað í fangabúðir, og síðan hefur ekkert til hans spurzt. En nú hafði konan fengið tilkynningu um það, að hún mundi einnig verða sett í fangabúðir þann 15. jan., ef hún þá væri enn innan landamæra hins þriðja ríkis. Jafnframt var henni þó neitað um vegabréf, svo að engrar undankomu var auðið. Hjón þessi áttu eina dóttur barna, þriggja ára gamla, og móðurinni hefur líklega þótt vænt um hana, eins og mæðrum þykir stundum vænt um afkvæmi sín. Hún sneri sér því til mín, gegnum millilið þó, og bað mig um að taka barnið, þar til útséð yrði um afdrif hennar sjálfrar, en í annað hús var ekki að venda, þar eð ættingjar hennar voru allir í sömu vandræðum og hún. En á hinn bóginn var ógerningur að koma börnum fyrir hjá arískum vinum og kunningjum, því að hinum aríska kynflokk er stranglega forboðið nokkurt samneyti við Gyðinga eða Gyðingabörn. Slíkt eru talin landráð þar syðra. - Ég vildi gjarnan taka barnið, en hitt vildi ég ógjarnan eiga á hættu, að smábarn, sem sent yrði hingað með pósti, um hávetur, þyrfti að hrekjast aftur út í heim að hálfu ári liðnu og þá sennilega sem óskilaböggull út í hreina óvissu. Ég vildi hafa það á því hreina strax, að barnið fengi dvalarleyfi hér á landi eins lengi og með þyrfti, eða að minnsta kosti 1–2 ár. Hins vegar var ég ekki í neinum vafa um það, að móðirin mundi vilja fá dóttur sína aftur jafnskjótt sem hún sæi þess nokkurn kost að sjá henni farborða. Nú er það á allra vitorði, að áðursögð saga er ekkert einsdæmi, og sneri ég mér því til Friðarvinafélagsins og spurðist fyrir um það, hvort félagið hefði í hyggju að taka hingað nokkuð af hrakhólabörnum, og ef svo væri, hvort mín stelpa gæti þá ekki fylgt þeim hóp. Jú, Friðarvinafélagið vildi gjarnan taka nokkur börn austurrísk, og varð það að samkomulagi, að stjórn þess félags skrifaði ríkisstj. og sækti um innflutnings- og dvalarleyfi fyrir 8–10 börn, ekki var nú talan hærri, og var mín stelpa meðtalin. Þann 12. des. síðastliðinn skrifaði svo stjórn Friðarvinafélagsins umsóknina til ríkisstj. og óskaði eftir fljótu svari, en í bréfinu var tekið fram, að eingöngu skyldi um andlega og líkamlega heilbrigð börn að ræða, og eins hitt, að börnunum mundi komið fyrir á góðum heimilum, því opinbera að kostnaðarlausu.“ Þannig farast Katrínu Thoroddsen orð. En úrlausnin, sem hún fékk hjá núv. hv. þm. Str., var skýlaus neitun. Síðan fylgdi skætingur í Tímanum um, að ástæðulaust væri að sýna Gyðingabörnum mannúð, og nóg væri hér af börnum, sem þyrftu aðstoðar við. Var það og túlkað svo í blöðum flokks hans, að hætta væri fyrir hinn íslenzka kynstofn, að inn væri flutt fólk af Gyðingaættum. En nú var hér aðeins um börn að ræða og einungis bráðabirgðaráðstöfun. Einnig skyldu þau flutt inn og haldið uppi ríkinu að kostnaðarlausu. Þrátt fyrir allt þetta lét hv. þm. Str. sér sæma að neita þessari beiðni. Svona var nú mannúðin á háu stigi hjá þessum hv. þm. þá, þegar um það var að ræða að bjarga nokkrum börnum úr klóm þýzku nazistanna. Það kemur þess vegna úr hörðustu átt, þegar þessi sami hv. þm. flytur nú þáltill. um að flytja til landsins þessa þýzku menn og túlkar það mál sem mannúðarráðstöfun. Manni verður hugsað til austurrísku Gyðingabarnanna, sem hann meinaði landsvistar árið 1939. Þá var mannúðinni ekki fyrir að fara. Ég held, að það væri nær að athuga þetta mál frá öllum hliðum mjög gaumgæfilega, áður en hafizt verður handa um að flytja þessa þýzku karlmenn til landsins. Menn verða að gera sér það ljóst, að hér er ekkert smámál á ferðinni, heldur mál, sem mjög miklu skiptir, hvernig við er snúizt, mál, sem getur haft miklar afleiðingar fyrir land og þjóð, ef ekki verður réttilega við því snúizt.



Herra forseti. Hv. þm. N.Ísf. lagði til, að þessu máli yrði vísað til allshn., og kann það að vera rétt, en nú vill svo til, að utanrmn. hefur fjallað um þetta mál, og þótt hún starfi ekki núna eftir þingsköpum, þá heyrðum við áðan, að hún var boðuð á fund, og legg ég því til, að málinu verði vísað til hennar.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Út af ummælum hv. 2. þm. Reykv., þá er það ekki ríkisstj., sem hefur sent mann til Þýzkalands til að leita uppi konur og börn af íslenzkum ættum, en hins vegar hefur ríkisstj. veitt þessu fólki landsvistarleyfi, og út af því, sem hv. þm. Str. upplýsti í gær, að hann hafi sent lögreglustjóra utan til að rannsaka ýmis mál, þá skal það upplýst, að það var ekki lögreglustjóri, heldur flugmálastjóri, sem sendur var utan 1939, og var honum ekki veitt lögreglustjóraembættið fyrr en síðar og það þótt hann vantaði eitt ár til, var ekki nema 24 ára, en þurfti að vera 25 ára til löglegrar veitingar. Hv. þm. gat þess, að skýrsla væri til í dómsmrn. um þetta, en ég vissi ekki um það, að hún væri til, og bað ég skrifstofustjóra um að leita að henni, en hann hafði ekki fundið hana kl. 2 í dag. Þá fór ég til lögreglustjóra, en hann sagðist ekki hafa gefið neina skýrslu, en rétt áðan hringdi skrifstofustjóri og sagði, að skýrslan væri fundin. Þáv. forsrh. óskaði eftir, að flugmálastjóri kynnti sér ýmis gögn hjá dönsku leynilögreglunni. Ég tel rétt að skýra frá því, svo að öll gögn séu lögð á borðið. Dagana 26. ág. til 15. sept. dvaldi flugmálastjórinn í Kaupmannahöfn og fékk fyrir milligöngu Sveins Björnssonar samband við Thune Jacobsen, og dagana 30. ág.–15. sept. starfaði flugmálastjóri hjá dönsku ríkisstj. og fékk aðgang að öllum skjölum varðandi lögregluna, en það var allt strangt trúnaðarmál og því setti flugmálastjóri það ekki í skýrsluna. Annars virðist það hafa komið fram, að hv. þm. Str. hafi verið heldur hlífinn gagnvart ágangi Þjóðverja hér. Og eitt er víst, að sendiherra Þjóðverja kaus heldur að fara til hans með öll sín mál en til utanrrh., sem þó er venja. Og ég ætla, að ástæða hafi verið til, að Þjóðverjum hefði verið veitt mótspyrna hér, þegar það gekk svo langt, að sendiherra þeirra vildi ráða, hvaða kvikmyndir væru sýndar hér, hvað útvarpið flytti, og blaðafréttum og fékk forsrh. til að banna sölu bókar og koma í veg fyrir gamansýningu, sem átti að halda á Hótel Borg, þar sem Stalín og Hitler áttu að koma fram. En nú skal ég ekki fjölyrða meir um þetta, því að sennilega gerir hv. þm. Str. grein fyrir slíku ofríki sem þessu. En erindi lögreglustjóra hefur verið á þá leið, að hann átti að kynna sér stjórn lögreglunnar og allan útbúnað hennar og einnig, hvernig refsa bæri fyrir yfirsjónir o. fl. Er það ekki nema eðlilegt, að lögreglustjóri færi til sambandslands, sem einnig stóð á háu stigi, hvað þessi mál snertir, og dvaldi hann frá 19. júní til 26. júlí í Kaupmannahöfn, en þá flaug hann til Berlínar og dvaldi þar í góðu yfirlæti. Dvaldi hann talsvert í Berlín og kynnti sér ýmislegt varðandi lögreglumál og virðist það allt vera með eðlilegum hætti. Það er ekki nema eðlilegt, ef ráðið hefur verið að gera flugmálastjóra að lögreglustjóra, að senda hann til lýðræðisríkis til að kynna sér lögreglumál, en hitt virðist undarlegra að senda hann í skóla til Himmlers, sem staðið hefur fyrir svívirðilegustu glæpum, sem nokkurn tíma hafa þekkzt. En það getur verið, að þetta standi í sambandi við linkind hæstv. forsrh. við Þjóðverja hér. En ég vil þó ekki segja, að þessi skóli hjá nazistum, sem lögreglustjóri var í í mánuð, hafi haft áhrif á embættisstörf hans hér, en það er ekki að þakka skólanum, heldur meðfæddri lýðræðisnáttúru og góðum hæfileikum hans sjálfs. En ég tel, að þessi þáttur þessarar skýrslu sé þess virði, að hann komi fyrir almenningssjónir.

Forsrh. (Ólafur Thors) : Ég hef ekki haft tækifæri til að fylgjast með þessum umr., en ég heyrði ræðu hæstv. dómsmrh. og skal ekki á þessu stigi málsins draga neinar ályktanir. En út af þeirri till., sem hér liggur fyrir um veitingu landsvistarleyfis, vil ég segja það, að um þetta er ágreiningur innan ríkisstj., en ég geri hann ekki að umræðuefni hér, og kann ég vel að meta afstöðu dómsmrh., sem þetta heyrir undir. Ég veit, að margir hv. þm. hafa tilhneigingu til að verða við óskum þessara manna, og ég efast ekki um, að hæstv. dómsmrh. hefur einnig tilhneigingu í þá átt. Ég tel fyrsta sjónarmiðið vera, að hér er um að ræða menn, sem eru giftir íslenzkum konum og eiga íslenzk börn, og því sjálfsagt að sýna þeim þá tillitssemi, sem mannlegar tilfinningar kalla á. Það væri mjög óviðfelldið, ef utanrrh. bæði um aðgerðir, sem sá, er valdið hefur, dómsmrh., teldi ekki góðar aðgerðir. Á laugardag, þegar þessi till. var fram komin, taldi ég rétt af mér að athuga þetta nokkuð og símaði til sendisveitar Íslands í London og óskaði þess, að hún bæði um frest á brottsendingu þessara manna, meðan þessi mál væru rædd hér á Alþ. Formáli þessarar beiðni var að sjálfsögðu sá, að Alþ. mundi afgreiða þetta mál fljótlega. Mér hefur borizt svar við þessari beiðni á þá leið. að ekki muni hægt að girða fyrir héðan af, að þessir menn verði fluttir til Þýzkalands, en aftar í orðsendingunni er óbeint gefið í skyn, að ekki sé vonlaust, að hægt verði að fá þessa menn til Íslands, ef þess verði sérstaklega óskað af Alþingi. - Ég tel mér skylt að upplýsa þetta, enda þótt afleiðingin af samþykkt till. hafi eftir sem áður sína þýðingu. Um brtt. á þskj. 335 vil ég segja: Aðaltill. er bundin við þá menn, sem búsettir voru hér fyrir 1939, en með þessari brtt. er átt við alla, sem kvæntir eru ísl. konum. Ég tel höfuðsjónarmiðið það, að hér eigi í hlut íslenzkar konur og börn, og þess vegna eðlilegt, að teknir verði allir menn, sem bundizt hafa íslenzkum konum, án tillits til, hvort þeir hafa búið hér fyrir 1939. Meginatriðið er, að þær konur og börn, sem um er að ræða, verði ekki flutt þangað, sem við engir óskum að vera fluttir. Þetta hygg ég vera sjónarmiðið á þskj. 335, og það tel ég vera rétt. Hitt er svo álitamál, hvað langt skal fara í skorðunum. Ég treysti mér ekki til að dæma, hvað menn hafi verið knúðir til að vinna fyrir sitt ríki eða hvað þeir hafa talið sig tilneydda að gera. Slíkt verður alltaf erfitt að gera.



Ég hef leyft mér, ásamt þm. V.-Ísf., að bera fram brtt. á þskj. 335. Þessi brtt. er sumpart til rýmkunar, en að nokkru til þrengingar. Það, sem til rýmkunar er, er það, að aðeins verði miðað við, að hlutaðeigandi hafi verið kvæntur íslenzkri konu, en hins vegar ekki sett það skilyrði, að hann hafi verið búsettur hér fyrir 1939. Vel má vera, að þeir Þjóðverjar, sem kvæntir eru íslenzkum konum, hvar sem þeir hafa búið, hafi ekki verið minna mótfallnir nazistunum og stefnu þeirra en við. Munurinn á þessum mönnum gæti verið sá, að þeir hafi ekki viljað vinna fyrir þýzku stjórnina, því að þeir menn, sem fluttust úr landi, fengu ekki útfararleyfi nema þeir ynnu störf í þágu ríkisins og væru þá um leið umboðsmenn þeirrar stjórnar, sem þá var við völd í Þýzkalandi. Við álitum þess vegna, að ef þeim Þjóðverjum, sem hér voru búsettir fyrir 1939, yrði veitt landsvistarleyfi, þyrfti ekki síður að athuga, hvort ekki sé einnig rétt að veita þeim Þjóðverjum, sem kvæntir eru íslenzkum konum, landsvistarleyfi, þó að þeir hafi ekki búið hér. Till. okkar er að þessu leyti rýmri. En aftur á móti er till. okkar að því leyti meira takmarkandi en frumtill., að við viljum fela dómsmrh. að athuga og rannsaka, hvaða Þjóðverjum sé ástæða til að veita landsvistarleyfi, og að sjálfsögðu sé leyfið ekki veitt nema þeim, er hafa ekki tekið þátt í samsæri gegn landi voru. Ég játa, að sú rannsókn getur verið mörgum örðugleikum bundin, einkum þó að skera úr því, hvort viðkomandi hafi verið neyddur út í einhver óhæfuverk, eins og okkur er nú kunnugt, að mikið var að gert hjá nazistum, eða menn hafi aðhafzt slíkt af frjálsum vilja. Úr því að ég er staðinn upp, vil ég minnast ofurlítið á þessi umræddu bréf. Mig rekur ekki minni til, að ég hafi lesið þessi bréf, en hins vegar þori ég ekki að fullyrða, hvort þau hefur einhvern .tíma borið á góma.

Var þm. ráðh., þegar bréfin bárust?

. Ég var ekki ráðh. þegar 1.–3. bréf kom, en þegar 4. bréfið kom, var ég ráðh. Ég hef aldrei heyrt skýrslu um utanför lögreglustjóra, þó að ég vissi, að honum væri ætlað starf sem lögreglustjóra. Ég hélt því, að hann væri einungis að búa sig undir það. Hitt vissi ég og var undrandi yfir þeirri frekju, að Gerlach sendi skeyti beint frá sér til sendiherrans í Kaupmannahöfn og bað sendiherrann að greiða fyrir því, að núverandi lögreglustjóri kæmist í samband við þýzku lögregluna. Sendiherrann virti þetta skeyti ekki svars, eins og vera bar. Síðar hefur orðið upplýst um Gerlach, að hann var, áður en hann kom hér, sendiherra Þjóðverja í Sviss, en var rekinn þaðan. Hafði hann verið ásakaður um að hafa tælt fólk að landamærunum, þar sem svo Þjóðverjar hefðu tekið það og drepið. Íslendingar hefðu átt að mótmæla að taka við slíkum sendimanni.

Það er gaman að heyra, hvað menn eru herskáir nú

. Svo lítill var vinskapur þýzka sendiherrans og mín, að hann leitaði aldrei viðtals við mig. Það eina, sem ég hafði kynni af honum, var að hann sendi mér nótu og ásakaði mig fyrir of náin kynni af andnazistum. Ég svaraði, að erlendum sendimanni væri slíkt óviðkomandi. 



Herra forseti. Það mætti nú ætla að mér hefði komið á óvart sú árás, sem á mig hefur verið gerð hér. En ég verð að segja hv. þm. þegar í upphafi máls míns, að ég bjóst meir en við því, að þeir, sem flyttu till. um þetta mál, að leyfa Þjóðverjum, sem kvæntir eru íslenzkum konum og dvelja enn erlendis, að hverfa hingað heim, mundu verða fyrir árásum og að reynt yrði að stimpla þá sem nazista. Og ég skal taka fram, að einn hv. þm., sem þó vildi vera með í að flytja þessa þáltill., sagðist ekki þora að flytja hana, vegna þess að hann byggist við að verða fyrir það fyrir árásum. - Ég er sennilega hvorki kjarkmeiri né kjarkminni en aðrir menn. En ég hef hugsað mér, meðan ég sit á Alþ., að flytja þau mál, sem ég tel rétt, og ekki sízt þau mál, sem ég finn, að aðrir vilja ekki flytja, jafnvel þora ekki að fást við vegna óþæginda, sem af því kynni að leiða. Ég minnist þess, - og það er rétt að segja frá því hér, - að þegar menn nokkrir íslenzkir, sem voru á íslenzka skipinu Arctic og rötuðu í það óhapp að lenda í klóm slíkra manna sem nazista suður á Spáni, voru teknir fastir og öll skipshöfnin, þá varð það uppvíst, að tveir af þessum mönnum voru sekir sem njósnarar, og voru þeir fluttir út ásamt allri skipshöfninni að lokum. En áður en það var gert, fór fram rannsókn hér á Kirkjusandi, og það er vissulega rétt, að þeir, sem eru svo ákaflega skeleggir gagnvart Þjóðverjum, ættu að segja einnig frá því, hvernig sú rannsókn fór fram. Það er oft nauðsynlegt í hernaði að beita ýmsum aðferðum, en svo mikið er víst, að einn sjómaðurinn kom þaðan með tveim tönnum færra í munninum en hann fór þangað og gráhærður, eftir að hafa gengið í gegnum þessa rannsókn, enda þótt engin grá hár sæjust á höfði hans þegar rannsóknin byrjaði. Þessi maður bar sig upp við ráðh. út af því, að hann fengi ekki greitt kaup fyrir þann tíma meðan stóð á þessari rannsókn. Það fékkst enginn maður til þess að flytja þetta mál hans hér á Alþ. Og eftir að talað var við ráðh. um það, hvort þeir vildu reyna það, var því neitað. Þá lét ég prenta till. um það, sem ég ætlaði að leggja fram á Alþ. með grg., eins og á stóð, þegar herliðið var hér. Og það veit skjalavörður Alþ., sem stendur þarna í dyrunum, að ég sagðist leggja þetta fram sem skjal til hvers einasta þm., ef þetta yrði ekki borgað. Og þetta var borgað. Það voru ekki þær aðstæður þá, að það mætti birta þetta - og eru kannske ekki nú, þegar verið er að tala um að „birta“ og „birta“. Þá mátti ekki birta þetta, þó að rannsóknin væri svo hörð þarna á Kirkjusandinum, - sem er kannski nauðsynlegt undir svona kringumstæðum, - að einn maðurinn, sem undir þeirri rannsókn var, fyrirfór sér á meðan á rannsókninni stóð - alsaklaus -, því að hann þoldi ekki meira. Ég veit vel, að það er ekki undarlegt með Þjóðverja, þó að um þá væri hugsað fyrir nokkrum árum nokkru öðruvísi en nú. Það er ekki vinsælt nú að flytja till, um að leyfa Þjóðverjum að hverfa hingað heim. Sá æsingur, sem risið hefur gagnvart þýzku þjóðinni, mun sennilega tiltölulega fljótt réna, þó að nazisminn hverfi ekki úr hugum manna sem mesta grimmdaræði veraldarsögunnar. Og hann á að hverfa gagnvart þjóðinni, a. m. k. gagnvart þeim þýzku mönnum, sem saklausir eru um allt, sem nazistar hafa tekið þátt í sem slíkir. Og það, sem fyrir mér vakir, er, eins og þáltill. ber með sér, að þeir þýzku menn, sem saklausir eru af nazistisku athæfi, fái að koma hingað heim til kvenna sinna og barna, og ég get ekki séð annað en það sé í alla staði eðlilegt, ef sannað er, að þeir hafi ekkert af sér brotið, að þeir fái hér landsvistarleyfi, þeir menn, sem höfðu hér áður landsvistarleyfi, þó að þeir hefðu það aðeins eitt og eitt ár í senn, sem alltaf var framlengt umyrðalaust, og mér finnst þetta eðlilegt, þó að þeir væru fluttir burt af styrjaldarástæðum og án okkar tilverknaðar. Og það er líka sett sem skilyrði fyrir þessu leyfi þeim til handa í þessari þáltill., að þeir hafi ekki af sér brotið. Mér finnst þessi till. því á allan hátt réttlát, og þess vegna hika ég ekkert við að bera hana fram á Alþ. og hræðist það ekki, þó að beitt sé þeim aðferðum, sem fram hefur komið og ég mun rekja nokkuð í þessari ræðu. Það hefur verið sagt hér, að ég hafi sýnt ákaflega mikla óbilgirni með því að leyfa ekki austurrískum börnum að flytja hingað til landsins. Það má náttúrlega alltaf deila um þá hluti. En svo mikið er víst, að samkv. þeim upplýsingum, sem við höfum aflað okkur, sem um þetta mál höfum fjallað, höfðu Íslendingar leyft fleiri flóttamönnum Gyðinga landsvistarleyfi, ef miðað er við fólksfjölda, heldur en nokkur önnur Evrópuþjóð. Og það var sennilega ekki af öðrum ástæðum en þeim, hve mörgum flóttamönnum hafði verið leyft að koma hingað til landsins, konum, mæðrum og börnum, að þetta leyfi var ekki veitt. Það má náttúrlega alltaf um það deila, hvar eigi að setja takmörkin fyrir þessum leyfum. Og það er vitað mál, að hér var tiltölulega margt af landflótta Gyðingum þá, og við Íslendingar höfum vissulega tekið okkar skerf af því að leyfa þeim landsvist. Það, sem einkennir þann málflutning, sem hér hefur verið hafður í frammi, er fyrst og fremst það, sem ekki leynir sér í þessum umr., að þessar umr. allar snúast um það að ná til mín. Og þó að ég sé ekki sérstaklega veðurglöggur, þá sá ég það strax, hvað var á seyði, því að hæstv. dómsmrh. var alltaf að sýna mönum þetta skjal, gekk á milli manna, var að hlæja, brosa, láta menn lesa það, hafði það á stól fyrir sér, klappaði því eins og barni, breiddi yfir það, hafði það úti í gluggum. Það leyndi sér svo sem ekki, hvað var á ferðum. En þetta forspjall sýnir, hve geðsleg þessi vinnuaðferð þessa ráðh. er, og fæ ég kannske tækifæri til þess að sýna það betur, því að það er hér í þessum skjölum nokkuð, sem snertir njósnarstarfsemi annars ríkis. Og ef það hefur verið rétt að birta það, sem snerti njósnir Þýzkalands, þá á náttúrlega alveg eins að birta slíkt hið sama, sem öðrum þjóðum kemur við, og það hér á Alþ., því að annars staðar á hvergi fremur að birta það. - Það fyrsta, sem kemur fram í þessum málflutningi, er það, að það er reynt með ofsalegum æsingi og annaðhvort af geysimikilli vanþekkingu eða móti betri vitund að lesa hér upp um leyniþjónustuna þýzku, til þess að gefa hugmynd um, hvernig henni hafi verið háttað, hve ógurleg hún hafi verið, hvaða ofbeldisverk hún hafi framið o. s. frv., og er það sjálfsagt rétt, ég mótmæli því ekki. En það er verið að reyna að koma því inn í höfuðið á hv. þm., - sem ekki tekst, af því að þeir vita betur, - að hér á landi hafi í sambandi við leyniþjónustuna þýzku verið brotið af sér. Og sérstaklega er reynt að koma þessu til blaðanna, sem gert hefur verið ráð fyrir, að prentuðu þetta upp. Hæstv. dómsmrh. var á stöðugu tali við blaðamenn nú í fundarhléinu, sem endaði er ég hóf ræðu mína nú, sjálfsagt til þess að gefa þeim bendingar um, hvernig þeir ættu að skrifa um þessi skjöl hans á morgun. En hvað er rétt í þessu? Halda menn, að það sé engin leyniþjónusta til nema þýzk? Heldur hæstv. dómsmrh. því fram? Er hann að mála þetta sérstaklega þannig, að hann sé að leitast við að gefa myndir af því á móti betri vitund? Það hygg ég, að sé. Ég get upplýst, að það er komin út bók, sem komin er á markaðinn hjá Snæbirni Jónssyni bóksala, sem er að vísu ekki talin sérstaklega áreiðanlegt plagg, en skýrir frá ýmsum staðreyndum. Hún skýrir frá því, sem vitað er, að leyniþjónustukerfi stórveldanna er veruleiki, og þar er talið, að miðstöð leyniþjónustunnar yfirleitt fyrir ýmis stórveldi hafi verið í Danmörku. Og svo mikið er víst, að af flestum var þessi leyniþjónusta Þýzkalands talin lélegasta leyniþjónustan. Og það er ekkert leyndarmál, að stórveldin hafi leyniþjónustu, því að oft er skýrt frá því í fréttum, að leyniþjónusta þessa eða hins lands á þessum og þessum stað hafi komizt að þessu eða hinu. Það er talið, að leyniþjónusta eins ríkis hafi komið til lögreglunnar dönsku og sagt, hverjir voru þýzkir njósnarar, því að þeir höfðu gagnnjósnir. Og þeir, sem störfuðu í þeirri leyniþjónustu, gátu meira að segja bent lögreglunni á það, að ekki væru allir heilir, sem ynnu í lögreglunni dönsku. Þannig er leyniþjónustukerfið. Og það er vitað, að leyniþjónusta er að einhverju leyti rekin enn. Þess vegna er það vitanlega alveg röng mynd, sem hér er gefin, a. m. k. eins og hæstv. dómsmrh. flytur mál sitt. Þessi leyniþjónusta - ja, væntanlega er hún engin í þessu landi nú, ég þykist vita, að hæstv. dómsmrh. mundi vita um það og mundi vera búinn að birta almenningi það, ef svo væri, að hún væri hér einhver, eftir þeim kröfum, sem hann gerði til mín, svo að við getum verið rólegir yfir því, að það er náttúrlega engin leyniþjónusta hér nú. Þá kem ég að því, sem var ásökun á mig í ræðu hans. Þá er það fyrsta, að í bréfum, sem ég hefði fengið frá sendiherra Íslands í Kaupmannahöfn, hefðu verið upplýsingar um það, að hér heima á Íslandi væri njósnakerfi og væri miðstöð þess í Danmörku. Það kom fram, þegar hæstv. dómsmrh. las upp þessi bréf, að það hefði komið aðvörun eftir aðvörun til mín sem ráðh. um þetta. Og ég er viss um, að það hafa fáir eða engir skilið þetta á annan veg en þann, að gefið væri í skyn, að það hefðu legið fyrir upplýsingar, sem mér hefðu verið gefnar með skrifum einhverra innlendra eða erlendra manna, sem ég hefði dulið fyrir meðráðh. mínum og stungið undir stól. Mér hafa nú verið lánuð þessi bréf, og ég mun lesa þau upp, og geri það hiklaust, vegna þeirra vinnuaðferða, sem ég hef verið beittur hér. Og ég mun bera hér á Alþ. fram kröfu um það fyrst, að bréfin verði fjölrituð og afrit þeirra afhent hverjum einasta hv. þm. Og það er ekkert í þessum bréfum, sem nú má ekki birta, nema tvö eða þrjú nöfn á mönnum erlendis og nafn á landi, sem mætti sleppa öllu í fjölritinu. Og ég mun í öðru lagi gera kröfu um það, að þessi bréf verði á sama hátt birt allri þjóðinni, og þá mun það sjást, á hverju blöðin hafa bygga það, að ég hafi stungið skjölum um þessi mál undir stól, sem hæstv. dómsmrh. vildi læða inn, að ég hefði gert. Þá getur þessi málflutningur skýrzt, og það getur líka haft áhrif á aðstöðu hæstv. ráðh. Og eins og þessi málflutningur þessa hæstv. ráðh. hefur verið, er rétt að hv. þm. fái að heyra úr þessum bréfum. Bréfin eru frá 2. marz, 10. marz og 28. marz 1939, og svo kemur hér fram maður á þingi eins og hv. fyrrv. utanrrh., 4. þm. Reykv., og vitnar um það, að ég hafi ekki lesið upp fyrir meðrh. mínum bréfin, maður, sem kom í ríkisstj. mánuði eftir að fyrsta bréfið kom og eftir að öll þessi þrjú bréf komu og eftir að búið var að gera ráðstafanir, sem gera þurfti vegna þessa. Seinasta bréfið af þessum umræddu bréfum var skrifað 24. jan. 1940, og það kannast hv. 4. þm. Reykv. við að hafa fengið að vita um efnið úr, þó að hann minntist þess ekki, að það hefði verið lesið upp fyrir sér. Ég hef sterkari vitni um þessi mál en hæstv. dómsmrh., því að eftir minni till, var byrjað strax að rannsaka þessi mál, sem ég kem að seinna. Ég minntist á það í utanrmn. og gerði það að till. minni og beindi til ríkisstj., að nú væru tekin fram þessi bréf og reynt að leita fyrir sér í Danmörku um upplýsingar og hjá Bandamönnum í skjölum, sem fundizt hafa hjá Gerlach, og leitazt við að finna, hvaða menn, innlendir og útlendir, kynnu að vera riðnir við njósnarstarfsemi. Og mér er hið mesta áhugamál að fá flett ofan af því, hvílíkur nazisti ég á að vera og jafnvel Gestapomaður. Því að hæstv. ríkisstj. hafði ekki áhuga fyrir þessu máli fyrr en ég benti henni á það í utanrmn. Þá könnuðust menn við efni bréfanna, jú, jú, sagði hæstv. forsrh. Það kom ekki fram í bókuninni um þetta annað en að allir könnuðust við bréfin, sem í ríkisstj. voru með mér, er þau komu. Sjálfsagt að taka þau fram. Þá kem ég að efni bréfanna. Það er þá fyrst bréfið frá 2. marz 1939. Þetta bréf, sem ég hef afrit af hér fyrir mér, er eingöngu um það, að það séu njósnir í Danmörku og að hvert ríki verði að hafa lögreglu og ala upp lögreglu til þess að geta litið eftir þessum njósnum í sínu landi. Og það er sagt hér í bréfinu, að erlendir lögreglumenn séu sannfærðir um það, að hér séu sendistöðvar á fleiri stöðum á Íslandi, og enn fremur er hér stungið upp á að senda þegar mann til þess að kynna sér þessi gögn, en hæstv. dómsmrh. gaf í skyn, að þar væru upplýsingar um sekt manna hér heima á Íslandi, en það er ekkert um það í þessu bréfi, heldur er hér sagt, að það þurfi að senda lögreglumann til Danmerkur til þess að kynna sér þessi mál þar og aðferðir lögreglunnar í þessum málum. En það er m. a. tekið fram í þessu bréfi, að sá maður þurfi að vera heiðarlegur, þagmælskur og gætinn. M. ö. o., bréfið er um það, að vegna þess að þeir hafi almenna sannfæringu fyrir því, að hér á Íslandi sé, eins og annars staðar í löndum, um njósnarstarfsemi að ræða, þá þurfi að senda mann út til þess að búa hann undir það að sinna þessu starfi, að hafa upp á njósnum hér á Íslandi, komast fyrir njósnir og afstýra þeim. Í þessu bréfi eru ekki nokkrar minnstu upplýsingar um raunverulegar njósnir, sem vitað sé um í einstökum tilfellum, og það eru ekki settar fram í þessu bréfi neinar líkur fyrir því gagnvart einstökum mönnum og ekki einu sinni gefið svo mikið í skyn, að teljast megi minna en líkur (þ. e. engar dylgjur), og ekkert er í þessu bréfi, sem á skylt við líkur fyrir sekt nokkurra manna hér heima á Íslandi, hvorki innlendra né útlendra - hér heima á Íslandi, segi ég. Svo er bréf frá 10. marz. Þar segir, að benzín muni hafa verið grafið í jörð og komið fyrir hér í fjörðum. Hérna er sagt frá, að sprengdir hafi verið togarar í vissu landi. „Bak við þennan verknað stendur útbreidd organisation víða um land, sem á rætur sínar að rekja - hvert? Má ég segja það?  Nú kemur þriðja bréfið. Sendiherrann segir, að það sé sérstök mappa með skjölum um Ísland, sem hann hafi fengið frá leynilögreglunni dönsku, og að sjálfsögðu sé þar að finna allt, sem eitthvað snerti Ísland, því að það er eitt, sem leyniþjónustan þar gerir betur en flest annað, og það er að raða niður skjölum, og það er afar mikils vert að raða slíkum skjölum niður á réttan hátt. Ég skal lofa ykkur að heyra, hvað hann segir um það. Hann segist hafa farið gegnum þessi skjöl og þau séu ekki sérstaklega merkileg. Það séu aðallega bréfaviðskipti milli manns, sem er nefndur, og Pflugk-Hartungs, sem fram hafi farið frá 1. júlí 1936 og fram í september 1938. Svo kemur, hvert er efni bréfanna, að þeir muni geta útvegað Þjóðverjum hafnir á Vesturlandi, en bréfin séu ómerkileg og heldur draumórakennd. Öll eru bréfin um að koma hér á eftirlitslögreglu og að senda mann til að kynna sér, hvernig eigi að líta eftir þessum málum hér heima með svipuðum hætti og gert hefur verið annars staðar, þó að ekki hafi verið hægt að gera mikið þann stutta tíma, sem ég var við völd á eftir. Það hefur ekki verið hér nein öryggisþjónusta og er alls ekki nú, nema hæstv. dómsmrh. hafi komið henni á og geti fullvissað okkur um, að hér sé alls engin hættuleg leyniþjónusta á Íslandi frá neinum. Í seinasta bréfinu, sem sendiherrann skrifar, segir hann, að þá gruni, að hér sé leynistöð einhvers staðar, henni séu sendar fregnir frá Danmörku, og hún sendi þær síðan áfram til þýzku stjórnarinnar, og svo er brýnt fyrir okkur að finna þessa stöð, sem þetta verk muni vinna. Það tókst líka, vegna þess að sendur hafði verið maður út, sem bæði í Danmörku og sérstaklega í Þýzkalandi lærði, hvernig á að finna slíkar stöðvar. Ég vil ekki segja, hver sú aðferð var, sem notuð var, því að það getur verið, að hæstv. dómsmrh. gæti komið sú aðferð vel, ef til þyrfti að taka, en þetta verk var unnið með mikilli nákvæmni, þangað til lögreglustjórinn kom til mín og sagði : „Við vitum, að stöðin er í þessu húsi, hjá þýzka ræðismanninum.“ Nú er bannað að landslögum, að nokkur maður hafi stöð og sendi nokkrar fréttir, hann þarf ekki að vera neitt sannur að njósnum, heldur er það brot á landslögum að hafa sendistöð. Nú má ekki blása sig út á þessu. Ræðismaður getur sent milli landa fregnir í pósti á dulmáli eftir geðþótta, en þrátt fyrir það álitum við, að sjálfsagt væri að koma í veg fyrir, að þessi stöð væri notuð, og það var hægt að komast að því, hvenær þessi stöð hreyfði sig. Þá var það, sem lögreglustjórinn í Reykjavík, sem nú er verið að reyna að stimpla sem ótrúan sinni þjóð, og að því kem ég síðar, kom og sagði, að það væri fullsannað, að þýzki ræðismaðurinn, Gerlach, hefði sendistöð og nú væri hægt að umkringja húsið og taka þessa stöð. Ég viðurkenni, að þessi dirfska, sem hann var reiðubúinn að framkvæma, var ekki framkvæmd, því að það hefði kannske kostað þessa þjóð það, sem við hefðum ekki viljað láta kosta hana. Ég vildi sjá, að nú sé það eftirlit með fulltrúum erlendra ríkja, að slíkt væri gert, ef þeir nú stunduðu þessa starfsemi, sem þeir vitanlega ekki gera. Ég vildi sjá, að hæstv. núv. dómsmrh. gengi harðara að nú, ef til þess kæmi, en gert var í þetta sinn. Lögreglustjórinn spurði mig, hvað ætti að gera. Ég ráðgaðist við meðráðh. mína, og það varð að samkomulagi að senda lögreglustjórann einan heim til þýzka sendiherrans og tilkynna honum, að við vissum, hvenær stöðin hreyfði sig, og ef hann hreyfði hana oftar, þá yrðu þegar í stað gerðar opinberar ráðstafanir gegn honum og hann rekinn úr landi. Nú verða menn að athuga, að það eru ekki sannaðar njósnir á þennan mann, þó að hann noti senditæki, heldur var aðeins eitt og annað, sem benti til þess. Lögreglustjórinn vann þetta verk með nokkrum sérfróðum mönnum, sem höfðu verið sérstaklega æfðir undir þetta starf og ég sé ekki ástæðu til að nefna á þessu stigi, en þeir lögðu borðleggjandi sannanir fyrir, að þarna væri stöðin, og það var mjög vel unnið verk. Ég er ekki í nokkrum vafa um að á því stigi var vitanlega ekki hægt - og um það voru meðráðh. mínir mér sammála - að gera húsrannsókn hjá ræðismanninum og umbylta þar öllu, en það stóð vissulega ekki þar á lögreglustjóranum, en ég áleit og ríkisstj., að það væri of djarft teflt, því að það gæti leitt af sér of alvarlega hluti. En ef það þætti nú ekki of djarft að fara með her manns inn í hús fulltrúa erlends ríkis og gera húsleit hjá honum, þá ætti a. m. k. að vera leyfileg sú dirfska að birta nafn annars erlends ríkis, sem hefur stundað hættulega starfsemi, jafngóðar heimildir og eru fyrir því, frá þáverandi sendiherra Íslands í Kaupmannahöfn, núverandi hæstv. forseta Íslands, en nú má ekki einu sinni nefna nafn þessa ríkis, þó að í bréfi sendiherrans sé sagt, að það hafi stundað hér hættulega starfsemi. Nú vil ég vegna þess, hvernig þetta mál hefur verið túlkað um þessi bréf, að ég hafi stungið gögnum undir stól og þar með svikið mitt eigið land, gera þá kröfu og færa fram þá ósk, að þessi bréf verði birt orði til orðs fjölrituð, lögð fyrir hvern þm. og svo taki þeir ákvörðun um, að þau séu birt orði til orðs. Ég ætlast ekki til, að hæstv. ráðh. svari þessari ósk nú, en ég vil krefjast þess, að bréfin verði birt og það yrðu þá strikuð út úr þeim þau 2–3 nöfn, sem ekki þykir mega birta opinberlega. Þar sem þessi einkabréf til mín hafa verið notuð sem árásarefni á mig, þá mun ég beiðast liðs hér á þingi, að Alþingi verði við þeirri ósk minni að birta bréfin orði til orðs. Ég er ekki á móti því, að bréfið, sem hæstv. dómsmrh. las upp frá lögreglustjóra, sé birt líka lið fyrir lið. Ég finn ekki, að í því sé neitt, sem sýni, að ég hafi átt að vera í einhverju sambandi við Gerlach og nazista, og ég finn ekki það, sem hann gerði þar að einhverri rúsínu handa blöðunum. En nú vil ég spyrja. Ég vakti máls á því í utanrmn. fyrir 2–3 mánuðum, - ég man ekki daginn, - að tekin yrði upp rannsókn á því, sem væri nauðsynlegt, og þar tek ég undir með hv. 2. þm. Reykv., það er vissulega mál til komið, að hafin sé almenn rannsókn á því, hvernig menn hafi hagað sér hér fyrir styrjöldina. Hafi það þótt ónauðsynlegt áður en þau gögn komu fram, sem nú eru í ljós komin, þá er þess sannarlega ekki vanþörf nú. Hæstv. dómsmrh. sagði, að Gerlach hefði verið hingað sendur til að stofna fimmtu herdeild. Varð honum ekkert ágengt? Stofnaði hann þessa herdeild? Hverjir voru í henni? Nöfnin fram! Ég vona, að honum hafi ekkert orðið ágengt, ég vona, að svo sé. Vitanlega er mér ljóst, að ekki kemur til mála að leyfa neinum Þjóðverja landvist hér fyrr en mál hans hefur verið nákvæmlega rannsakað fyrst. Nú munu að vísu ekki vera til í Danmörku þau skjöl, sem þar voru fyrir styrjöldina, nazistar munu hafa flutt þau burt, því að eins og tekið er fram í þessum bréfum og hæstv. dómsmrh. getur fengið upplýst hjá þeim manni, sem fór utan til að athuga þessi skjöl, að þar voru engar upplýsingar um sekt erlendra eða innlendra manna, sem hægt var að byggja á, í þessari skýrslu, sem til var í Danmörku fyrir styrjöldina. En nú, þegar skýrsla Gerlachs liggur fyrir, þá er aukin nauðsyn á, að málin séu rannsökuð. Það er líka til skrá með 7 millj. nafna yfir þá menn, sem átti að vera hægt að treysta utan Þýzkalands fyrir styrjöldina. Ef hæstv. dómsmrh. sendi mann utan í 5–6 mánuði til að rannsaka þessi mál, þá væri vafalaust hægt, að fá upplýsingar. Það er nefnilega miklu meiri nauðsyn að rannsaka þessi mál nú, eins og hv. 2. þm. Reykv. tók fram, heldur en að hafa í frammi aðra eins málfærslu og þá, sem nú er gert hér, þegar verið er að gefa bendingar, fara með meira og minna órökstutt mál um, að hér hafi verið fimmta herdeild og starfandi nazistar, innlendir og erlendir að því er manni skilst, setja þetta í blöðin. Menn verða að gera sér ljóst, að þegar búið er að segja a, þá verður líka að segja b. Við verðum að gera hreint fyrir okkar dyrum. fyrst búið er að birta fyrir öllum heiminum, að svona hafi það verið. Og þegar til er skrá með 7 milljónum nafna yfir menn, sem treysta megi, víðs vegar um heim, þá eru þar væntanlega nöfn ýmissa Íslendinga, sem nazistar hafi getað treyst. Hæstv. dómsmrh. ætti að vera annt um að ná í þessa skrá, því að eftir hans lýsingu ætti mitt nafn að vera þar ofarlega á blaði og einnig lögreglustjórans, og ég ætla að reyna að sjá um, áður en þessari viðureign lýkur, að meira verði gert í þessu en gert hefur verið til þessa. Það er auðsætt mál, og það vænti ég að allir hv. þm. skilji og einnig hæstv. dómsmrh., að þegar hann er búinn að segja frammi fyrir öllum heiminum, að Gerlach hafi verið hér til að stjórna fimmtu herdeild, þá verði að sýna heiminum, að við rannsökum málin og birtum nöfnin, ef einhver eru. Við skulum athuga, að það er gefið mál, að þau ummæli, sem hér hafa verið viðhöfð í blöðum í dag, verða símuð út. Það verður sagt, að þetta séu orð dómsmrh., það verða send símskeyti um, hvað hann hafi sagt um það, hvernig menn hér á Íslandi hafi hagað sér fyrir styrjöldina. Það er því vitað mál, að ekki verður hægt að komast hjá að gera þessar ráðstafanir, og það hefði vitanlega verið nauðsynlegt þrátt fyrir það. Þá vil ég fara nokkrum orðum um það, en ég kem inn á meginþráð málsins aftur síðar, sem um það hefur verið sagt, að þessir menn, sem nú er rætt um að veita landsvistarleyfi, hafi helzt kosið að fara aftur til Þýzkalands. Kona eins þessara manna hringdi til mín meðan ég var að borða og sagði, - ég hef hennar orð fyrir því, ég veit ekki, hvaðan hún hefur það, - að þeir hefðu heldur kosið að fara til Íslands en Þýzkalands, þegar þeir færu frá Englandi. Mig minnir, að hæstv. dómsmrh. hafi haft gagnstæðar upplýsingar, frá utanrrn., og ég skal ekki um það segja, en þessi kona minntist á það við mig og bað mig að gefa þessar upplýsingar. Þá kem ég að skýrslu lögreglustjórans í Reykjavík, sem hæstv. dómsmrh. las upp. Ég sé satt að segja ekki, í hvaða tilgangi þessi skýrsla hefur verið lesin upp, nema ef það væri til þess að gefa málinu þann blæ, að ég sé einhver erkinazisti og jafnvel verra en það, og gefa bendingar um það undir rós eftir þeim málflutningi, sem hann hafði hér, að lögreglustjórinn sé það einnig. Eitt af því, sem hann gerði sér sérstaklega mat úr við þennan undirmann sinn, var að smjatta á því, að honum hefði verið tilkynnt, þegar hann kom til Þýzkalands, að hann væri gestur Himmlers. Getur maður, sem fer til Danmerkur og Þýzkalands til þess að kynna sér þessi mál, - og það er fjöldi manna, sem kynnt hefur sér þessi mál í ýmsum löndum, og í þessu tilfelli var kannske ekki sem verst að komast inn í þetta kerfi hjá þeim í Þýzkalandi, - hvað getur maður, sem er sendur út til þess að kynna sér þessi mál, gert að því, þó að honum sé tilkynnt, að hann sé gestur Himmlers, sem er kurteisisform, sem var í Þýzkalandi á þessum tíma? Það var reynt þar að sýna mönnum sérstaka kurteisi, vitanlega til þess að koma sér í mjúkinn hjá mönnum. En ég hygg, að enginn maður hafi sýnt það betur - kannske, að margur maður hafi sýnt það eins vel, en kannske líka enginn betur en lögreglustjóri, að þessi tilkynning frá Himmler hafði engin meiri áhrif á hann en ætlazt mátti til af honum og ætlazt var til af honum sem góðum Íslendingi. Ég verð að segja um þetta atriði, að það vekur undrun mína, að hæstv. dómsmrh. skuli koma hér fram með þeim vinnubrögðum, sem hann þannig beitir gagnvart sínum undirmanni. Látum vera, þó að hann ráðist á mig út af t. d. húsaleigufrv. eða þess háttar málum. En það stígur yfir öll takmörk að reyna að rægja undirmann sinn á þennan hátt, sem hann gerði, og koma svo að lokum með smjaðursleg ummæli um það, hvað þessi maður, lögreglustjórinn, hafi nú rækt vel skyldu sína. Það þurfti að gera til þess að koma með eins konar smyrsl á þau sár, sem hann í höggorustu sinni, sem hæstv. dómsmrh. hóf til þess að ná til mín,veitti lögreglustjóranum. En hæstv. dómsmrh. á kannske eftir að reyna, hversu vel hann nær til mín. Og ég vildi spyrja, fyrst gefið er í skyn, að lögreglustjóri sé eitthvað grunsamlegur: Hefur hæstv. dómsmrh. skrá yfir þá menn, sem farið hafa út til Þýzkalands og nú eru komnir aftur hingað heim, sem starfað hafa í Þýzkalandi við þýzka þjónustu? Gæti hann að sér í æði sínu út af því að ná til mín út af húsaleigufrv., hvað hann er að segja! Ég hef verið í Þýzkalandi. Og hefur ekki borgarstjórinn í Reykjavík verið í Þýzkalandi? Hefur hæstv. dómsmrh. ekki verið sjálfur í Þýzkalandi?  Hefur hæstv. dómsmrh. skrá yfir þá, sem heimsóttu mótin í Lübeck í Þýzkalandi, sem haldin voru af Nordische Gesellschaft, sem heimsóttu nazista þar og sátu á móti með þeim? Ef það á að vera mælikvarði á menn og afstöðu þeirra til nazismans, að þeir hafi komið til Þýzkalands, þá væri ekki úr vegi að athuga það atriði. Ég er ekki að drótta neinu að þeim mönnum, sem það mót sátu í Lübeck. Þeir Íslendingar, sem það mót sátu, hafa kannske ekki sem góðir Íslendingar vitað fyrirfram, til hvers sú starfsemi var, sem hafði það mót. En ef fara á að vera með aðdróttanir gagnvart einhverjum mönnum, sem farið hafa til Þýzkalands, verður hæstv. ráðh. að gera sér ljóst, hvað þá á að gera til samræmis gagnvart öðrum mönnum, sem þangað hafa farið líka. Ef hæstv. dómsmrh. getur gert það, sem hann hefur gert gagnvart undirmanni sínum, og gert það hér í hæstv. Alþ., verður hann að gera sér ljóst, hvað honum ber að gera gagnvart þeim, sem sátu þetta mót í Lübeck. Það, sem við þurfum að fá, er rannsókn, en ekki dylgjur um það, hvað þessi og þessi maður hafi kannske gert. Við þurfum ekkert rósamál um þetta á Alþ., heldur rannsókn um þetta. Og um þetta eiga svo að koma fram skýrslur á Alþ., og ég mun hjálpa hæstv. ráðh. við það, að loknu máli mínu. En hvað hefur svo hæstv. dómsmrh. sagt um lögreglustjórann? Hæstv. dómsmrh. lét orð falla um það, að hann hefði komið vel fram. Ég fullyrði, að starf hans sem lögreglustjóra, meðan setuliðið var hér, það starf, sem hann hefur unnið í sambandi við það að halda uppi lögum og reglu meðan setuliðið var hér, er eitt með beztu embættisverkum, sem unnin hafa verið. Haldið þér, hv. þm., að það sé vandalaust að stýra lög reglu þar, sem er í landi erlendur her, jafnmiklir árekstrar og verða alls staðar þar, sem slíkt lið er í landi? Haldið þér, að það hafi verið vandalaust fyrir lögreglustjórann að stjórna lögreglunni þannig, að útkoman yrði eins og raun varð á, að ekki nokkurn tíma komu umkvartanir til ríkisstj., þó að lögreglan hér gegndi í því efni skyldu sinni með því að ganga út í opinn dauðann og fórnaði sér til þess að afvopna brjálaða hermenn, sem alltaf kemur fyrir að þurfi að gera, hversu góðan her sem um er að ræða. Hæstv. dómsmrh. ætti að kynna sér, hvaða verk lögreglan hér hefur unnið á stríðstímanum, og a. m. k. kynna sér bréf frá erlenda setuliðinu, sem það skrifar eftir að það er farið úr landi, sem eru þakklæti fyrir það, hversu vel lögreglustjórinn hér hafi unnið í þessum efnum. Ég efast um, að mörg slík bréf séu til hjá öðrum embættismönnum. Við skulum segja, að þessum embættismanni, lögreglustjóra, hafi ekkert verið þakkandi fyrir þetta. En hver eru launin, sem hæstv. dómsmrh. veitir þessum manni, eða viðurkenning fyrir störf hans? Og þegar setuliðið hefur veitt lögreglustjóra þessa viðurkenningu, hvernig getur þá hæstv. dómsmrh. yfirsézt þannig að taka ekki fram, hversu vel þessum manni, lögreglustjóra, hefur tekizt starf hans meðan setuliðið var hér, heldur reynir að gera hann grunsamlegan - jafnvel þó að ég skýrði frá prentvillum í máli, sem komið hefur fram hér um byggingu verkamannabústaða, og segði, að það sé eitthvað af því úr mínu frv. - hvers vegna fer hæstv. dómsmrh. fyrir það að hlaupa þannig á sig að flytja hér aðrar eins ræður og hann hefur gert í þessu máli? Aðrar eins ræður held ég, að aldrei hafi verið fluttar hér á hæstv. Alþ. af dómsmrh., sem betur fer. Því að ef lögreglustjóri er eitthvað grunsamlegur fundinn, eins og hæstv. dómsmrh. vildi gefa í skyn, að hann væri, þá á hann vitanlega að rannsaka það mál og leggja fyrir Alþ., en ekki að vera með dylgjur um þetta. Framkoma hæstv. dómsmrh. í þessu efni hefur verið þannig, að hann ætti sannarlega skilið að fá vantraust og verða felldur hér á hæstv. Alþ., því að ef nokkuð er hæft í þeim dylgjum, sem hann vill breiða út í þessu efni, þá á vitanlega að hefja rannsókn í málinu. Ég hef komið að því, að það er alveg eðlilegt, að hv. 4. þm. Reykv., fyrrv. hæstv. utanrrh., hafi ekki lesið bréf það, sem ég vitnaði í, né önnur tvö bréf, sem ég gat um, svo að hann muni. Það er eðlilegur hlutur, að hvorki hann né aðrir ráðh., sem jafnt honum komu í ríkisstj., hafi lesið þau, því að þau voru send áður en þessir menn komu í ríkisstj. Það er kannske óviljaverk af honum að nefna þetta, en það er þá líka ógætni. En hæstv. dómsmrh. þykir samt sem áður nógu heiðarlegt að vitna til þessara ráðh. um það, að ég hafi ekki sýnt þeim þessi bréf. Annaðhvort sýnir þetta fljótfærni hæstv. dómsmrh. eða þetta er fram borið móti betri vitund, og því hef ég haldið fram, að svo væri. En það er fljótfærnislegur ákafi, til þess að veitast að mér, sem knýr hæstv. dómsmrh. til þess að gera sig sekan um þetta frumhlaup hvað eftir annað. Þá var það eitt, sem minnzt var hér á hvað eftir annað, og það var kannske eitt af því skoplegasta. Nú man ég náttúrlega ekki eftir því, að það kæmi fyrir, sem mér er hér borið á brýn í því efni, að ég hafi komið í veg fyrir það eftir kröfu þýzka sendiherrans, að sýndar væru skopmyndir af Hitler og Mussolini.  (Raddir af þingbekkjum.: Hann nefndi Stalín)  . Ég geng út frá því, að það hafi verið mismæli. En látum svona vera. Það sýnist kannske vera ágengni að skipta sér af slíku. En er hæstv. dómsmrh. alveg viss um það, ef fara ætti að setja hér upp eða sýna grínmynd af Stalín, að hann, hæstv, dómsmrh., gerði enga aths. um það?  Mér þykir vænt um, að þessar umr. hafa farið hér fram. Ég vona, að þær leiði fyrst og fremst í ljós, að það er réttlátt að leyfa, að þeir menn, sem voru fluttir héðan af landi burt án okkar tilverknaðar, voru saklausir og hafa ekkert starfað gegn þessari þjóð, fái að koma heim eins og þeir hefðu aldrei verið héðan burt fluttir. Þessir flutningar þýzkra manna hafa átt sér stað frá fleiri þjóðlöndum en hér er um að ræða. Ætla ég ekki að nefna ríki í því sambandi. En ein kona hefur sent mér úrklippu úr blaði, þar sem skýrt er frá því, að viss þjóð, sem ég ekki nefni, hafi flutt Þjóðverja til Þýzkalands. En það, sem ég vil að lokum segja, er þetta: Ég mun leita til hæstv. ríkisstj. og óska eftir því, að bréf, sem blöðin í dag hafa notað til þess að gera mig tortryggilegan, verði birt orði til orðs, nema strikað sé út nafnið á landinu, sem undirstrikað er með rauðkrítinni og getið hefur verið, að undirstrikað sé þannig. Ég mun enn fremur fella mig við, að út verði strikað nafn á manni erlendis, sem þar er nefndur. Ef hæstv. ríkisstj. verður ekki við þessu, sem ég þó veit, að hún verður, þá mun ég leita til hæstv. Alþ. um það, að það leggi fyrir hæstv. ríkisstj. að birta þessi bréf til mín, sem um hefur verið rætt í sambandi við þetta mál. - Í annan stað mun ég, vegna ummæla frá hæstv. dómsmrh. um það, að hér í landi hafi starfað víðtæk njósnarstarfsemi og m. a. hafi verið hér 5. herdeild í kringum fulltrúa Þýzkalands, - og þó að hæstv. dómsmrh. hefði ekki borið þetta fram, hefði ég gert það, en nú er það nauðsynlegt, - þá mun ég bera fram á Alþ. till. um að skipa 4 manna nefnd til aðstoðar ríkisstj. til að rannsaka það, hverjir íslenzkir menn það væru utan lands og innan, sem hlynntir hafa verið nazismanum fyrir styrjöldina og starfað hafa í þjónustu hans, og hvaða menn það hafa verið hér á landi, sem nazistar töldu sig geta treyst. Ég álít, að 4 manna n. ætti að aðstoða ríkisstj. við að rannsaka þetta og síðan ætti að senda mann utan til að rannsaka eftir öllum gögnum, sem um þetta mál fengjust, hvaða menn hefðu sekir gerzt um þessa starfsemi. Og ég er um þetta sammála hv. 2. þm. Reykv. og þakka honum sérstaklega fyrir hans álit á þessu, og vænti ég stuðnings við þetta mál af hans hendi. Þessi rannsókn var nauðsynleg, og hún er það eins enn, en nú óhjákvæmileg vegna þess, hvernig hæstv. dómsmrh. hefur um þessi mál talað hér. Það er af þeirri ástæðu mitt álit, að nauðsynlegt sé að skipa þessa 4 manna n. Og að sjálfsögðu yrði þá sendur maður, einn eða fleiri, til þess að rannsaka þann 7 millj. nafna lista, sem til er í Þýzkalandi yfir þá menn utan Þýzkalands, sem nazistar töldu sig geta treyst, og þá jafnframt og ekki sízt þau nöfn, sem standa kynnu Þar í sambandi við Gerlach, svo og nöfn þýzkra manna, sem fluttir voru hér úr landi, Þjóðverja í Danmörku o. s. frv. Það er ekki víst, að nokkur þessara manna, sem ég hef sérstaklega nú til tekið, að ætti að athuga, hvort væru á þessum lista, hafi unnið neitt refsivert athæfi. En mér virðist nauðsynlegt, að þessi rannsókn verði framkvæmd, og ég mun að öllum líkindum flytja þáltill. um það. Þó að þessar umr. hafi fyrst og fremst snúizt um mig og fyrst og fremst eigi að stimpla mig og ein af þessum konum, sem hér eiga hlut að máli, hringdi til mín í matarhléinu og henni fannst ákaflega leiðinlegt, hvernig ausið væri óhróðri yfir mig í umr. um þetta mál, og hún óskaði, að þetta mál hefði heldur ekki verið flutt en að svona kæmi fyrir - ég segi, þó að þessar umr. eigi fyrst og fremst að stimpla mig sem einhvern misindismann eða grunsamlegan, þá er þetta ekki nema fyrsti leikurinn, sem fram fer í kvöld. Og hvort sem ég get varið mig eða ekki, hika ég ekki við að flytja þetta mál, sem ég tel rétt. Og það kannske ögrar mér enn meir í því efni, að sumir hv. þm. hafa ekki viljað gerast flm. þess, þó að sannfæring þeirra sé sú, að það beri að flytja það, vegna þess að þeir búast við að verða fyrir það ausnir auri. Læt ég þar með lokið máli mínu að sinni.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Herra forseti. Hv. þm. Str. sagði, að ræða sú, sem ég hefði haldið hér í kvöld, væri lítið annað en lauslegur útdráttur úr skýrslu lögreglustjóra Reykjavíkur, sem þá var flugmálastjóri og sendur var til Þýzkalands, og hafi ræða mín verið sú einkennilegasta ræða, sem hann hefði heyrt á þingi. Má vel vera, að honum finnist það, hv. þm. Str., en þá er það af því, að hv. þm. Str. sjálfur er eitthvað undarlegur, ef honum finnst eitthvað undarlegt, þó að skýrslan sé lesin, sem er mjög skynsamlega orðuð í alla staði. Annars var málsvörn þessa hv. þm. sú einkennilegasta, sem ég hef heyrt nokkurn tíma á ævinni. Hann byrjaði á því að hæla sér af því, að hann væri hugaður. Það hefur enginn maður efazt um, að hv. þm. Str. væri glímumaður og hugaður  Að öðru leyti þótti mér ákaflega einkennilegur málflutningur hv. þm. Str., þar sem hann las það sama og ég hafði lesið í gær upp úr þessum bréfum fyrrv. sendiherra Íslands í Kaupmannahöfn - nákvæmlega það sama, og breiðir sig svo út yfir það, eins og ég hefði farið með einhver stóryrði í því sambandi, sem ég gerði ekki. Ég lét aðeins staðreyndirnar tala. En ég tók fram, að sendiherrann varaði við því, að njósnir mundu vera hér á landi, og óskaði, að vanur lögfræðingur væri sendur til Kaupmannahafnar til þess að rannsaka það mál, og telur, að ekki nægi minna en þriggja mánaða dvöl í landinu til þess að búa sig undir að koma í, veg fyrir þær njósnir og kynna sér þessi mál til fulls. Ég man, að þetta er í bréfunum, þó að ég hafi þau ekki í höndunum. Og úr þessum bréfum hef ég ekki farið með neitt annað en það, sem í þeim stendur, það, sem hv. þm. Str. var að lesa upp sjálfur. Mér fannst þetta eiginlega svo kátlegt, að mér lá hvað eftir annað við að skella upp úr, þegar hv. þm. Str. las nákvæmlega það sama upp úr bréfinu frá fyrrv. sendiherra Íslands í Kaupmannahöfn sem ég hafði lesið upp úr því hér áður. Hv. þm. Str. vildi spyrja mig að því, hvort hér mundi ekki hafa verið einhver önnur leyniþjónusta en þýzk. Vafalaust hefur verið hér önnur leyniþjónusta, og m. a. vitum við, að á stríðstímanum hefur verið hér bæði ensk og amerísk leyniþjónusta, og er sennilega enn einhver amerísk leyniþjónusta í sambandi við það herlið sem þessi hv. þm. sem forsrh. kallaði hingað til landsins. Hitt verð ég að segja, að ég þekki ekki til þess, og ég skora á hv. þm. Str. að benda á það, ef hann veit til þess, ef einhver þjóð hefur einhverja fimmtu herdeild starfandi hér í landinu. Þá var það þess eðlis, að hér var um að ræða að flytja inn menn frá öðrum þjóðum og láta þá setjast hér að í því skyni, að þeir skyldu vera tilbúnir að taka til vopna, ef innrás yrði gerð. Ég þekki aftur á móti engan Breta eða Bandaríkjamann, sem hér voru staddir, þegar hernámin fóru fram, er líklegir væru til að grípa til vopna gegn íslenzku þjóðinni. Hins vegar er það vitað, að Þjóðverjar, sem hv. þm. Str. (HermJ) gerist óbeinlínis talsmaður fyrir, höfðu þessa aðferð til þess að leggja undir sig þjóðir víða í Evrópu. Hv. þm. Str. reyndi að vísu að útleggja ýmislegt úr bréfum sendiherrans öðruvísi en rétt er. Hv. þm. sagði m. a. það, að hér hefðu verið starfsmenn annarra ríkja starfandi í þeim tilgangi, sem lýst hefur verið. Ef svo hefði verið, var enn meiri ástæða til að bregða fljótt við og senda röskan lögfræðing til þess að kynna sér þessi mál í Danmörku. En frá því í marzmánuði og fram í júnímánuð daufheyrðist hv. þm. Str. við að verða við ráðleggingum sendiherrans í þessu efni. Þá vil ég koma að því, sem hv. þm. talaði um lögreglustjórann. Eins og þeir vita, sem hlustuðu á mig í kvöld, þá var það síður en svo, að ég kastaði nokkrum steini að lögreglustjóranum, heldur fór ég um hann lofsamlegum orðum. Ég skýrði aðeins frá því sem staðreynd, að hv. þm. Str. sem dómsmrh. landsins hefði sent þennan unga og óreynda mann til Himmlers til þess að læra lögreglustjórn. Þetta er síður en svo árás á lögreglustjórann, þar sem ég gat þess um leið, að ég vissi ekki til þess, að þessi sendiför hefði haft þau áhrif á þennan unga og óreynda mann, að hann yrði óhæfur til þess að takast á hendur starf þetta. Þetta tekur hv. þm. Str. sem árás á lögreglustjórann og stendur svo hér í hæstv. Alþ. eins og móðir, sem er að verja barn sitt. Og það er engu líkara en hv. þm. vilji úthella blóði sínu fyrir lögreglustjórann, ef því væri að skipta. Þessi langi kafli í ræðu hv. þm. Str., sem var vörn fyrir lögreglustjórann gegn þessari ímynduðu árás, er alveg út í hött. En hann er sjálfsagt ágætt dæmi um árvekni þessa ágæta fyrrv. fors- og dómsmrh. Eftir að hann var búinn að fá margháttaðar aðvaranir, fær hann aðvaranir frá Danmörku, í þessu tilfelli frá sendiherranum varðandi njósnir Þjóðverja. Og þar sem hv. þm. Str. er með bréf sendiherrans, sem dags. er í jan. 1940, getur hann flett upp í því, ef hann er ekki búinn að ganga úr skugga um það.

Ég skal lána hæstv. ráðh. bréfin, hann veit þetta ekki of vel

. Ég er búinn að skoða þau áður og hef skýrt frá þeim einu sinni hér í þinginu, og þótt hv. þm. Str. sé ekki mjög næmur, þegar hann vill það við hafa, þá veit ég, að honum er þetta ljóst, eins og öllum öðrum hér á hæstv. Alþ. Hv. þm. Str. talaði um, að þetta væru einkabréf til sín. En hvers vegna hefur hann þá skilið þau eftir í stjórnarráðinu? Hvers vegna tók hann þau þá ekki með sér, þegar hann fór þaðan? Ástæðan er sú, að bréfin eru send af sendiherra Íslands í Danmörku til fors.- og dómsmrh., en sendiherrann hefur notað nafn Hermanns Jónassonar, svo að enginn opnaði bréfin annar en hann. En tekið er fram, að skilaboð bréfanna eigi að fara til fors.- og dómsmrh. Það þýðir því ekkert fyrir hv. þm. Str. að reyna að skorast undan því, að þessi bréf séu tekin til umr. á opinberum vettvangi. Hv. þm. Str. var að tala um, að hann vildi fá nöfnin fram á þeim mönnum, sem voru í þessari 5. herdeild. Og hann óskaði eftir því að fá nöfn erlendra og innlendra manna, sem hafa verið hér í þjóðernissinnaflokki. Ég hef enga, slíka nafnaskrá yfir íslenzka þjóðernissinna. Enda má vel vera, að þeir hafi verið innan ýmissa flokka og þar á meðal innan Framsfl. Og þótt ég sé ekki að gefa í skyn, að hv. þm. Str. hafi verið í einhverjum þjóðernissinnaflokki, þá er það alkunnugt, að hann hefur stundum haft meiri trú á kröftunum en lýðræðinu. Ég veit ekkert um, hverjir Íslendingar hafa verið nazistasinnaðir, en ég hef séð skrá yfir þá Þjóðverja, sem voru í þeim félögum Þjóðverja hér á landi, sem alkunnugt er, að notuð hafa verið í öllum löndum sem 5. herdeild til þess að undirbúa innrás Þjóðverja í sömu lönd.

Á hæstv. ráðh. við skrá yfir alla Þjóðverja?

. Ég hef séð skrá yfir þá Þjóðverja, sem voru í þeim félögum, sem notuð voru í þessu skyni. En hvaða ástæðu þýzki utanrrh. og yfirmaðurinn Himmler höfðu til þess að senda nokkru áður en stríðið hófst sérstakan mann til landsins til þess að efla slíkan félagsskap, geta menn sagt sér sjálfir, ef þeir hafa kynnt sér aðferðir þær, sem nazistar notuðu í öllum löndum. Og það er algerlega tilgangslaust að koma hér og tala um sína eigin hugprýði og dirfsku til þess að afsanna, að þessar voru aðfarir Þjóðverja í þeim löndum, sem þeir leituðust við að ná yfirráðum í. Og það er augljóst mál, að hvorki bréf þau, sem við höfum hér haft með höndum, né heldur skýrsla lögreglustjóra, eru nein launungarmál lengur. Og það ætti hv. þm. Str. að vita, að þau eru það ekki, eftir að þau hafa verið tekin til umr. hér á Alþ. Og hv. þm. þarf ekki að reyna að slá sig til riddara eða gerast þjóðhetja með því að óska þess, að þessi skjöl séu birt. Ég get skilið, að hann geti stært sig af að hafa verið einhvern tíma glímukóngur, en ekki af því að óska eftir að fá þau skjöl birt, sem búið er að gera að umræðuefni á opinberum vettvangi.  (Herm. J: Má birta þau í heild? Vill hæstv. ráðh. lesa nafnið, sem er undirstrikað með rauðu?)  . Ég er sjálfráður, hvað ég les upp hér í þessu skyni. Ég gæti lesið upp fleira, ef því er að skipta, en ég geri ráð fyrir, að sumir, sem standa nærri Framsfl., kæri sig ekki um það.

Hvaða dylgjur eru þetta? - HermJ: Hvað eiga slíkar dylgjur að þýða? - Forseti: Ekki samtal

. Ég skil ekki, hvað framsóknarmenn eru órólegir. Það er eins og þeir hafi veður af einhverju, sem gerir það að verkum, að þeir geta ekki lengur haldið sinni sálarró. Hv. þm. Str. sagði, að ég hefði sagt, að þessir menn, sem hafa verið fangar í Englandi, hafi óskað að fara heldur til Þýzkalands en Íslands. Þetta er ekki rétt. Ég sagði þetta ekki og hef ekki gert það, að ég hygg, hér að umræðuefni. En hins vegar held ég að hv.2. þm. Reykv. (EOl) hafi sagt, að þessir menn hafi einhvern tíma, meðan þeir voru fangar í Englandi, óskað eftir að komast til Þýzkalands til þess að geta tekið þátt í stríðinu. Þessar upplýsingar hv. 2. þm. Reykv. eru réttar, eftir því sem ég veit bezt. Þeir munu undantekningarlaust hafa óskað eftir því einhvern tíma, meðan þeir voru fangar, að komast til Þýzkalands, þótt þeir hafi síðan tekið ósk sína aftur, þegar aðstæður breyttust. Hv. þm. Str. vék að því aftur og aftur, að ég hefði verið svívirðilegur í garð lögreglustjóra. Ég sagði aðeins, að það hefði ekkert verið annað en sérstök kurteisi við hann, að honum hefði verið boðið að vera gestur Himmlers og honum hefði verið fenginn yfirstormsveitarforingi til fylgdar meðan hann dvaldi í Þýzkalandi. Ég er ekki svo kunnugur lögreglumálum Þýzkalands, að mér sé fullkunnugt um, hvort yfirstormsveitarforingjar tilheyri lögregluliðinu, en ég hef haldið, og fullyrði meðan ég heyri ekki annað, að þeir tilheyri ekki hinu eiginlega lögregluliði, heldur pólitísku liði Hitlers sjálfs, svartstökkum eða þess háttar. En úr því að hv. þm. Str. fannst nauðsynlegt að láta þennan unga og efnilega mann læra lögreglustjórn af blóðhundinum Himmler, því sendi hann hann þá ekki til Rússlands, svo að hann gæti lært að stjórna lögregluliði eftir reglum einræðisríkis, en ekki reglum lýðræðisríkis?

Eru þeir líka blóðhundar?

. Ég geri ekki upp á milli þeirra. Satt að segja hef ég ekki getað skilið það, að það væri árás á lögreglustjórann, þótt skýrt væri frá því, að hann hefði verið gestur Himmlers. En hvers vegna er hv. þm. Str. svona sárt um þetta? Hvers vegna stendur hann upp hér á hæstv. Alþ. með slíkum ofsa, þótt skýrt sé frá þessum staðreyndum? Það skyldi þó aldrei vera vegna þess, að þær staðreyndir, að dómsmrh. sendi ungan og óreyndan mann, sem átti að læra lögreglustjórn, beint til blóðhundsins Himmlers í Þýzkalandi, séu óþægilegar fyrir þennan hæstv. fyrrv. dómsmrh.? Hv. þm. spurði og var allæstur, til hvers allur þessi upplestur væri gerður. Allmikill hluti þessa upplesturs var hreint og klárt bréf til dómsmrh. frá lögreglustjóra. Og það er augljóst mál, að eina staðreyndin, sem gat verið óþægileg fyrir þennan hæstv. fyrrv. dómsmrh. og er jafnframt ástæðan fyrir því, að hann heldur hér þessa löngu ræðu, er sú, að hann skyldi senda lögreglustjórann þessa leið. Því að hvað þarfnast hér afsakana, ef ekki það að senda þennan unga mann til Þýzkalands til að læra hjá nazistunum? Þá var hv. þm. Str. að spyrja, hvort ég hefði skrá yfir þá, sem komið hefðu heim frá Þýzkalandi, og ætlaðist hv. þm. til þess, að þeir íslenzkir ríkisborgarar og konur og börn þýzkra manna, sem búið er að leyfa hér landsvist, séu sett undir sérstakt eftirlit á Íslandi. Ég hef ekki hugsað mér að gera það. Og það væri ekki mikið í samræmi við það lýðræði, sem ríkir í landinu, ef farið væri að hafa þetta fólk undir sérstöku lögreglueftirliti. Hv. þm. Str. gerði mikið úr því, að bréfin um njósnirnar í Danmörku væru skrifuð áður en þeir menn, sem vitnað var til hér, hefðu komið í ríkisstj. og þess vegna væri ekki von, að þeim hefðu verið sýnd þessi bréf. Nú er, það svo, að ég hygg, að nærri hver einasti maður, sem hefði vitað um þessar upplýsingar í byrjun stríðsins, vitað um þá hættu, sem hér var fyrir hendi að áliti sendiherra okkar í Kaupmannahöfn, hefði lagt bréfin fyrir meðráðh. sína eftir að stríðið brauzt út. En hv. þm. Str. sá enga ástæðu til þess, og sú framkoma hans er í samræmi við aðra framkomu, sem hann hefur sýnt í þessu máli. Þá var hv. þm. að tala um bréf frá ríkisstj. til blaðanna um, hvernig þau ættu að skrifa, og um kvikmyndir frá vissum löndum. Mér er algerlega ókunnugt um þau bréf og kvikmyndir og á þar engan hlut að máli. Þá var hv. þm. að tala um, að hér væru einhverjir, sem hefðu talið það smekksatriði, hvort þeir væru kommúnistar eða nazistar. Ég tek það ekki til mín. En það má vera, að það standi nær huga þessa hv. þm. sjálfs. Svo að ég víki að nauðsyn þess, að mál þessi verði rannsökuð frekar, þá hefur mér alltaf verið ljós sú nauðsyn, og þarf ég engrar brýningar við frá hv. þm. Str. til þess að ganga eftir því, að svo miklu leyti sem í mínu valdi stendur, að þessi rannsókn fari fram. Ég hef skýrt frá því áður, að núv. ríkisstj. hafi oftar en einu sinni snúið sér til sendiherra Breta og Bandaríkjamanna varðandi þessi mál, og ég hef einnig skýrt frá því, að lengi leit út fyrir, að þessi tilraun bæri engan árangur. En nú alveg nýlega hef ég fengið í hendur til yfirlits útdrátt úr skjölum þeim, sem Bandamenn tóku hjá Gerlach. Þessi útdráttur fullvissar mann að ýmsu leyti um það, að veruleg hætta stafaði af njósnum Þjóðverja hér á landi. Sjálfsagt er rétt að athuga, hvort hægt er að fá einhverja vitneskju í Nürnberg varðandi Ísland, og athuga þau skjöl, sem þar kynnu að vera, gaumgæfilega, þótt ekki væri til annars en til viðvörunar upp á seinni tímann. Ég hef fyrir mitt leyti haft á þessu fullan hug og hef reynt að spyrjast fyrir um, hvort aðstoðar muni að vænta í því frá vissum aðilum. - Ég skal á engan hátt fara að endurtaka það, sem ég hef sagt hér, en það er í alla staði augljóst, að hér var um mikla linkind að ræða af hálfu hv. þm. Str. í garð sendimanns frá erlendu ríki, sem hingað var sendur í illum tilgangi, og sú linkind er enn þá leiðinlegri fyrir þennan hv. þm., ef honum hefur verið kunnugt um frá upphafi, hvers vegna Gerlach var sendur hingað. Ég sé svo ekki ástæðu til að svara hv. þm. Str. frekar. Ég vona, að hann geti stytt ræðu sína nokkuð frá því, sem áður var, nema hann viðhafi þann sið að taka upp það, sem aldrei hefur verið sagt, og reyni að kveða það niður. En ef hann heldur sig við staðreyndir, þá þarf hann ekki að vera, eins langorður og leiðinlegur eins og áðan, heldur a. m. k. svo skilmerkilegur, að þingheimur skilji, hvert verið er að fara.

Forseti (JPálm) : Umr. hafa farið út fyrir það, sem till. fjallar um, og mun ég takmarka umr. hér eftir. Hámarksræðutími er fyrst um sinn 10 mínútur.



Ég skal ekki verða til þess að draga umr. á langinn. Það er ekki ætlun mín að taka þátt í þeim almennu umr., sem hæstv. dómsmrh. hefur hafið hér og hv. þm. Str. hefur neyðzt til að taka þátt í til þess fyrst og fremst að bera af sér sakir. En ég get ekki að því gert að bera fram þá fyrirspurn, hvernig standi á því, að hæstv. dómsmrh. hefur máls á þeim atriðum öllum, sem raun ber vitni um hér á Alþ. þessa dagana. Hvernig stendur á því, að hæstv. ráðh. eyðir alllöngum tíma í 3 ræðum, sem hann hefur haldið í þessu máli, til að ræða málsatvik, sem að verulegu leyti koma ekki kjarna þessa máls við? Ég ætla að svara þessum spurningum að nokkru leyti, og svarið er það, að dómsmrh. vill drepa þessu máli á dreif, hann vill koma í veg fyrir, að Alþ. segi skýrt og skorinort, hver sé vilji þess í þessu máli. Og hæstv. ráðh. vill hafa tóm til þess framvegis að sýna þessu máli það tómlæti, sem einkennt hefur framkomu hans frá byrjun. Þetta er mitt svar og skýring á því, að hæstv. dómsmrh. hefur talið það viðurkvæmilegt að ræða þetta mál þannig hér á hæstv. Alþ. Ég veit, að hv. alþm. hafa veitt því athygli, að málið, sem hér liggur fyrir, kemur nauðalítið við þær skýrslur, sem hæstv. ráðh. hefur verið að þylja. En ég ætlaði ekki að rekja málið almennt. Mun ég því snúa mér að þeim atriðum, sem fram hafa komið í ræðum í dag og í gær. Hann sagði, að það væri hringavitleysa hjá mér, eins og hann orðaði það, er ég sagði í framsöguræðu minni fyrir till. þeirri, sem hér liggur fyrir, að það, sem væri að gerast í þessu máli af hálfu hæstv. ráðh., væri það, að saklausir væru látnir gjalda hinna seku. Ég átti við með þessu, að það væri ekki sannað um neinn þeirra manna, sem till. okkar á við, þ. e. við þá þýzku menn, sem hér nutu landsvistarleyfis 1939, en voru fluttir héðan til Bretlands af hernaðarástæðum, að þeir hefðu gerzt sekir um nein þau verk, sem hættuleg geti talizt hagsmunum Íslendinga. Ég fæ ekki séð, að þetta sé nein hringavitleysa hjá mér, en þegar hæstv. dómsmrh. er að bendla þessa menn við Gestapomenn Himmlers og vitna í hermdarverk þýzka nazismans, fæ ég ekki betur séð en að saklausir séu látnir gjalda hinna seku. Ég vil benda hér á eitt atriði. Hver er afstaða brezkra hernaðaryfirvalda nú til þessara manna? Eru þau að ákæra þá fyrir njósnir, skemmdarverk eða hryðjuverk eða annað slíkt og stefna þeim fyrir dómstólana í Nürnberg? Ég veit, að hæstv. ráðh. getur svarað þessu jafnt og ég. Hernaðaryfirvöld bandamanna eru að sleppa þessum mönnum, segja þeim að fara frjálsir ferða sinna til Íslands, ef þeir vilja, en ef þeir fá ekki að fara þangað, eiga þeir ekki annars úrkosta en að fara til Þýzkalands. Hæstv. dómsmrh. gaf okkur von um það í dag í ræðu sinni, að brezku hernaðaryfirvöldin mundu ef til vill flytja þessa menn til þeirra staða í Þýzkalandi, þar sem betra væri að ná til þeirra en ella. Þetta er afstaða brezkra hernaðaryfirvalda gagnvart þeim mönnum, sem þeir tóku frá Íslandi til Bretlands, frá konu og börnum, af því að þeir voru þýzkir. Hvernig er svo afstaða íslenzkra yfirvalda gagnvart þessu fólki? Hæstv. dómsmrh., sem á að gæta hagsmuna íslenzkra borgara, þ. á m. kvenna og barna þeirra manna, sem hér um ræðir, leyfir sér að nefna Himmler og Gestapomenn hans í sambandi við þessa menn. Svo var það annað atriði í ræðu hæstv. dómsmrh. í gær, sem ég vil minnast á. Hann sagði, að engin hætta væri á neyðarástandi hér meðal kvenna og barna þessara manna, þau gætu fengið sveitarstyrk. Ég vil spyrja hæstv. ráðh. að því, hvort hann eða jafnvel flokkur hans hafi á liðnum árum talið það vera sérstakt sældarbrauð að vísa mönnum á sveitina. Þetta er sú blómlega og glæsta framtíðarmynd, sá íslenzki friðarreitur, sem hann dregur upp af lífi þessara kvenna og barna, meðan ekki liggur annað fyrir en að eiginmenn þeirra og feður séu saklausir. Ég get ekki stillt mig um að vitna einnig í ummæli hv. 2. þm Reykv. (EOl), sem á liðnum árum hefur ekki heldur talið sveitarstyrkinn sérstakt sældarbrauð. Hann sagði, að engin hætta væri á því, að íslenzkar konur og börn þessara manna mundu svelta, af því að hægt væri að úthluta þeim sveitarstyrk. Já, „blessuð sértu sveitin mín!“ Hér er sama ávísunin sem hann gefur þessu fólki inn í „fyrirheitna landið“. Hæstv. dómsmrh. sagði, að þessir menn hefðu óskað eftir því að fara til Þýzkalands til þess að taka þátt í stríðinu. Ég vil í sambandi við þessi ummæli og hv. 2. þm. Reykv. benda á það, að þessum mönnum var gefinn kostur á fangaskiptum.

Ég vil vænta þess, að hv: þm. ljúki nú máli sínu, þar sem ræðutími hans er búinn, sbr. það, sem ég hef hér áður sagt

. Ég mótmæli ákvörðun forseta og vænti þess, að hann veiti mér nokkrar mínútur fram yfir, þar sem ég er flm. málsins.

Það þarf ekki að mótmæla þessu og má bera þetta undir 37. gr. þingskapanna. Flm. ættu sízt að tefja málið

. Ég mun þá aðeins enda setninguna. Það er siður í slíkum tilfellum, þegar menn fara í fangaskiptum til ættlands síns, að þeir mega ekki bera vopn. Ætti hæstv. dómsmrh. að vita þetta úr alþjóðal. Að lokum vil ég segja það, að það er rangt hjá hv. 2. þm. Reykv., að þessum mönnum hafi verið gefinn kostur á því að velja um, hvort þeir vildu heldur fara til Íslands eða Þýzkalands. Þeim var aldrei gefinn kostur á slíku, aðeins skipað að fara í fangaskiptum. Ég vil láta í ljós þá ósk, að hv. þm. líti á mál þetta „concret“, en láti ekki glepjast til umræðna á slíkum grundvelli eins og hæstv. dómsmrh. hefur gert hér.



Það er ekki sérstaklega girnilegt að taka til máls undir jafnströngum „húsaga“ og hér á sér stað í kvöld. Ég verð að segja það, að þegar ég sá þessa till. komna fram á Alþ., brá mér nokkuð undarlega við, og það af þeirri ástæðu, að hv. þm. N.-Ísf. (SB) hafði snúið sér til mín og ýmissa annarra þm. með tilmælum um að skrifa undir ákæruskjal til hæstv. dómsmrh., sem orðað var með sama hætti og meginmál þeirrar till., sem hér liggur fyrir. Hann hafði þau ummæli við mig í þessu sambandi, að til þess að hæstv. dómsmrh. gæfi þetta landsvistarleyfi, þyrfti að koma fram yfirlýsing meiri hl. Alþ., eins og hér er gert ráð fyrir með þessari þáltill. Það eitt út af fyrir sig mundi nægja til þess, að þetta landsvistarleyfi væri veitt. Ég leit svo á till. í upphafi, að okkur bæri að veita þetta landsvistarleyfi með þeim takmörkunum, sem lagðar voru í skjali því, sem ég áður nefndi, og lagðar eru í þáltill. þeirri, sem hér liggur fyrir. Ég hélt, að hv. þm. N.-Ísf. ætti svo innangengt hjá þeirri ríkisstj., sem hann styður, að hann hefði getað farið svo með þetta mál, að á mætti byggja. Nú vil ég engan veginn gefa það í skyn, að hv. þm. fari með fleipur í þessum efnum, heldur hafa þær vonir, sem hann hafði gert sér í þessu atriði, brugðizt honum. Maður hefur ef til vill fengið nokkra skýringu á þessu atriði, sem sé, að það hefði ekki verið talið óviðeigandi að koma þessu máli inn á Alþ., - en það mun hæstv. ráðh. hafa vitað, að mundi verða gert, ef hann yrði ekki við þessu, sem farið var fram á, með öðrum hætti, og þá hefði það þótt mjög æskilegt tækifæri, að málið kæmist inn á Alþ., til þess að koma því á framfæri, sem við höfum hlustað hér á um nokkurt skeið og ég held, að sé engan veginn þannig, að það sé til verulegs sæmdarauka, hvorki fyrir þá, sem hafa flutt þetta mál, né þá, sem hafa orðið að lána hlustir sínar til þess að meðtaka það, sem fram hefur farið. Skal ég ekki fara lengra út í það atriði að öðru leyti en því, að hinn skeleggi málflutningur, sem hér hefur farið fram, hefur aðallega beinzt að þeim aðilanum, sem undir hefur orðið í styrjöld þeirri, sem nú er nýlega lokið. Í þessu sambandi datt mér í hug gömul saga. Hún gerðist harða veturinn 1881. Þá skeði það á nokkrum stöðum hér á landi, að bjarndýr gengu á land. Eitt af þessum bjarndýrum kom að afskekktum bæ, þar sem tveir bræður bjuggu. Annar þeirra hljóp þegar inn í bæ og lokaði vel á eftir sér, en hinn tók byssu sína og skaut dýrið banaskoti, þegar hann komst í skotmál. Þá hljóp sá fram, sem hafði flúið inn í bæinn, náði í fjósreku, skellti á nasir dýrinu og hrópaði: Hvergi hræddur karlinn! Mér datt þessi saga í hug í sambandi við það, hversu mjög ýmsir menn hafa verið hér skeleggir, sérstaklega hvað snertir þann stríðsaðilann, sem undir hefur orðið. Skal ég ekki fjölyrða um það, en vil vænta þess, að það, sem ofið hefur verið inn í umr. hér í dag, verði engan veginn til þess að villa mönnum sýn um það, sem er meginatriði þessa máls, og það er það að veita þeim þýzku mönnum landsvistarleyfi, sem eiga hér konur og börn, eins og um getur í till. Hæstv. dómsmrh. talaði um tilfinningar í þessu sambandi. Já, það eru sannarlega tilfinningar, sem eiga að geta bærzt í brjósti hvers einasta manns, þar sem hlut eiga að máli konur og börn fjarstaddra eiginmanna og feðra, sem búið hafa í varðhaldi um langt skeið. Mér skilst, að það sé þetta, sem fyrir liggur í þessu máli og menn eiga að taka tillit til og greiða atkv. um, þegar þessi þáltill. með þeim varnöglum, sem þar eru settir, kemur undir atkv., sem vænta má, að verði á þessu kvöldi eða í nótt, þannig að henni verði þá greidd gata til n. Það er í mínum augum ákaflega lítil trú á íslenzka þjóðstofninn, ef hann þolir það ekki, að þessum fáu mönnum verði aftur hleypt inn í landið, eftir að farið hefur fram nákvæm athugun á því, að þeir hafi á engan hátt sýnt sig vera fjandsamlega hinni íslenzku þjóð. Ég vil hér benda á það, að hér hafa nokkrir þýzkir menn fengið ríkisborgararétt og meðal þessara manna er einn, sem var mjög skeleggur kafbátsforingi í síðasta stríði. Hann hefur sjálfsagt sökkt mörgum skipum, ef til vill skipum frá þessari þjóð. Þessi maður var að vinna í stríðinu eins og menn gera, en hefur reynzt eins og þeir Þjóðverjar, sem hafa fengið hér ríkisborgararétt, mjög sæmilegur borgari, og hafa margir þeirra reynzt mjög ötulir og nýtir borgarar í þessu þjóðfélagi. Það er því mitt álit, að eftir að athugun hefur farið fram á því, að þessir menn séu hættulausir fyrir okkar þjóðfélag, þá sé það ekki sæmandi siðuðu þjóðfélagi eins og íslenzka þjóðin er að neita þessum mönnum um landsvistarleyfi, að ég nú ekki tali um íslenzka gestrisni, sem við viljum allir í heiðri halda.



Herra forseti. Ég skal ekki sérstaklega finna að því, þótt umræður séu skornar niður, en eftir þær umr., sem farið hafa hér fram og settar hafa verið í það form, sem gert hefur verið, væri ekki óeðlilegt, að þetta mál fengist rætt til hlítar. Ég ætla aðeins að minnast á nokkur atriði úr ræðu hæstv. dómsmrh., sem mér virðist sýna, að komi fram sem eins konar rökþrot í þessu máli. Hann sagði, að ég hefði sagt, að það væri einhver fimmta herdeild í landinu. Allir heyrðu, að ég sagði, að hann hefði sagt, að Gerlach hefði verið sendur hingað til þess að koma hér upp fimmtu herdeild, og þess vegna bæri skylda til að láta fara fram rannsókn. Hann sagði, að í þessu bréfi sé sagt frá öðrum aðila en Þjóðverjum, sem væri hættulegur, og sagði, að þá hefði verið enn þá meiri ástæða til þess að rannsókn færi fram. Það er þetta, sem strikað er undir og ekki má nefna. Hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði átt að birta þetta bréf, sem væri opinbert plagg, fyrir 5 eða 6 árum. Var ég ekki að lesa upp það, sem ekki mátti segja? Þegar ég spurði hann nú, hvort ekki mætti birta þessi plögg nú, þá má ekki gera það. Hver talar svona nema sá, sem er kominn í rökþrot? - Hann sagði, að ég hefði sagt, að það ætti að gera skrá yfir allt það fólk, sem hefði komið heim meðan á stríðinu stóð eða eftir að því lauk og dvalið hefði í löndum, þar sem Þjóðverjar hefðu verið, vegna þess að það væri grunsamlegt. Hér er sama sagan, þetta er bara þvogl hjá hæstv. ráðh. Ég sagði einmitt, að hann væri að gefa þetta í skyn með því að segja, að maður, sem hefði farið til Þýzkalands, væri eins hættulegur og þeir, sem hefðu dvalið þar. En það gætir dálítils misskilnings í þessu sambandi, og af því að hann var að gefa þetta í skyn, vil ég spyrja hann að því, - það getur verið, að ég muni það ekki rétt, en var hæstv. ráðh. ekki staddur í Danmörku, þegar styrjöldin brauzt út? Var honum ekki sýndur sá sérstaki greiði, að hann fékk að ferðast um þýzkt yfirráðasvæði, fékk að dvelja þar og koma síðan heim? Hvernig getur hæstv. ráðh. dottið í hug, að ég fari að gefa í skyn, að hann væri grunsamlegur fyrir þessar ferðir sínar? Mér gæti ekki komið slíkt til hugar. En þetta er hins vegar alveg hliðstætt við það, sem hæstv. ráðh. sagði um lögreglustjóra. Hæstv. ráðh. sagðist ekkert hafa lesið upp úr bréfinu annað en það, sem væri satt og rétt. En hvernig hafa blöðin skilið ummæli hans? Að lokum ætla ég að benda á það, að hæstv. ráðh. sagðist ekki hafa lesið upp kafla úr bréfinu, sem mundi koma illa við Framsfl., ef hann yrði lesinn upp. Finnst mér málfærsla hæstv. ráðh. þarna ná hámarki sínu. Ég vitna til Alþ. og skora á hæstv. dómsmrh. að lesa þennan kafla upp úr bréfinu, sem er opinbert plagg. Ég vonast svo eftir því að fá að ræða þetta mál nánar og vona aðeins, að málfærsla hæstv. dómsmrh., sem verið hefur með eindæmum, hafi verið leiðrétt að svo miklu leyti, að hún hafi ekki áhrif á rétta afgreiðslu þessa máls.



Það, sem kemur mér til þess að taka þátt í þessum umr., er ekki þáltill. sjálf, sem hér liggur fyrir, heldur það, sem hæstv. dómsmrh. sagði. Það er kunnugt um hæstv. dómsmrh., að hann elskar heitt og hatar mikið. Hér á árunum bar hann mikla ást til hv. þm. Str. (HermJ) og þá hataði hann mikið núv. hæstv. forsrh. Nú er þessu hins vegar snúið við. Þetta er aðeins skapsmunaeinkenni hæstv. ráðh., en fyrir bragðið hættir honum til þess að láta skapið hlaupa með sig í gönur. Og nú grípur hæstv. ráðh. tækifærið, þegar þessi till. kemur fram, og lætur skap sitt bitna á hv. þm. Str. Hann heldur því fram, að hv. þm. Str. hafi staðið illa í stöðu sinni sem forsrh. og að hann hafi tekið á móti ávítunum frá Gerlach, sendiherra Þjóðverja hér á landi, án þess að sendiherranum væri vísað úr landi fyrir þetta. Telur ráðh. slíkt skort á þjónustu við Ísland. En mér er sem ég sjái það, að nokkur hér hefði rekið þýzkan sendiherra úr landinu á þeim árum. Varðandi þessa orðsendingu frá Gerlach hef ég hér í fórum mínum bréf, sem ég ætla að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta [Bréfið vantar í handrit innanþingsskrifara.] Þá var hv. þm. að dylgja um, að hv. þm. Str. væri ámælisverður fyrir að hafa leynt meðráðh. sína þessum bréfum. Við, sem í stjórn vorum með honum, vissum fullvel, hvað var að gerast. Það voru alltaf samráð milli ráðh. um, hvað gera bæri í þessu máli, og eftir að þjóðstjórnin var mynduð, var haldið sömu aðferð um það. Í sumar var fundur haldinn í utanrmn., og þá minnti hv. þm. Str. á þessi bréf. Er líklegt, að hann hefði gert það, ef hann hefði haft óhreint mjöl í pokahorninu? Og innan þjóðstj. var ekki neinn ágreiningur um, hvað gera skyldi gagnvart Þýzkalandi. Svo eru það dylgjur hæstv. dómsmrh. um núverandi lögreglustjóra í Reykjavík, um för hans til Þýzkalands. Þau ummæli, sem hæstv. ráðh. viðhafði um hann, minna óþægilega mikið á sögu Leitis-Gróu. Þetta á augsýnilega að verða blaðamatur: Lögreglustjórinn var hjá Gestapo, lögreglustjórinn fór á fund Himmlers - og annað af þessu tagi. En nú verður manni á að spyrja: Ef eitthvað varhugavert hefur verið við framkomu lögreglustjórans í sambandi við Þýzkalandsför hans, hvað hefur þá hæstv. ráðh. gert í því efni? Hvernig hefur ráðh. staðið í stöðu sinni? Er það ekki skylda hans, ef einhver hefur brotið af sér, að láta þá fara fram rannsókn? Það hefði hann átt að gera, ef eitthvað óhreint hefði komið upp í sambandi við för lögreglustjórans til Þýzkalands. Ég varð ekki var við neinn áhuga hjá hæstv. dómsmrh. í sumar, þegar hv. þm. Str. minnti á bréfin. Mér er ekki kunnugt um, að hann hafi þá viljað láta fara fram rannsókn. En ráðh. lætur sér sæma að segja úr ráðherrastóli, að það væri óþægilegt fyrir Framsfl., ef þessi bréf væru birt eða ljóstrað upp því, sem honum væri kunnugt í sambandi við afskipti þau, sem lögreglustjórinn hafði af Þjóðverjum. Ég skora nú á hæstv. dómsmrh. að segja ljóslega, hvað hann á við. Það er honum bezt sjálfs hans vegna að gera hreint fyrir sínum dyrum. Að lokum þetta: Það er ekki skemmtilegur leikur, sem fram hefur farið meðal erlendra þjóða að undanförnu. Mikið hefur verið um það rætt, hvað þessi eða hinn hafi gert á stríðsárunum, og svo málaferlin og annað, sem fylgt hefur. Við Íslendingar höfum verið blessunarlega lausir við þetta, en nú hefur hæstv. dómsmrh. byrjað að dylgja um þessi efni úr ráðherrastóli á Alþingi. Ég hefði getað verið vel ásáttur með, að Íslendingar væru lausir við þennan óskemmtilega leik, sem aðrar þjóðir hafa orðið að þola. En nú verður að leika hann á enda, og vænti ég þess, að hæstv. dómsmrh. skjóti sér ekki undan skyldu sinni í þessu efni, því að dylgjur þessarar tegundar er ómögulegt að þola.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég sá mér ekki fært að ræða þetta mál án þess að ræða það, sem Þjóðverjar höfðust að hér á landi á árunum fyrir stríð. Mér hefur verið borið á brýn út af þessu, að ég vildi svelta börn og ekkjur. Það er engum til sæmdar að bera slíkt fram. Þeir útlendingar, sem hér dvelja, njóta sama réttar og aðrir íslenzkir ríkisborgarar. Það er Alþingis en ekki annarra að taka ákvarðanir gagnvart þeim mönnum. Rök hv. þm. N.-Ísf. (SB) eru svipuð og lögfræðingsins í dag, þegar hann ræddi þá um ríkisborgararétt. Þau ummæli rak ég ofan í hann viðstöðulaust. Ég hef aldrei vakið máls á því að taka gildar undirskriftir þm. vegna þessa máls, en ef hins vegar þingið vildi breyta til, yrði það að taka ábyrgð á því. Ég hefði haldið að þetta væri, eins og sakir standa, öruggasta leiðin fyrir landið. - Ég þarf í rauninni ekki að svara hv. þm. N.-Ísf. Ræða hans var yfirborðsfleipur, eins og vant er, og alger markleysa. Hv. 1. þm. Str. gekk eftir skýrslu lögreglustjórans, og má hann sjálfum sér um kenna, ef hún hefur komið óþægilega við hann.

Hver er hv. 1. þm. Str.?

. Hermann Jónasson er bæði 1., 2. og 3. þm. Str. Hann vildi láta þjóðina vita það sanna í málinu og birta öll skjöl orðrétt. En honum átti að vera kunnugt, að hægt er að birta útdrátt, án þess að skjölin séu birt í heild. Þá vildi þessi hv. þm. láta líta svo út sem ég hefði notið einhverrar sérstakrar greiðasemi hjá Þjóðverjum. Ég naut sömu hlunninda og aðrir Íslendingar og kom heim yfir Petsamo, eins og aðrir, sem komu þá.

Var það fyrir náð Himmlers?

. Mér heyrist sumir hv. framsóknarþm. vera farnir að tala upp úr svefninum, og skal, ég ekki tefja fyrir þeim lengi. Út af ræðu hv. 2. þm. S.-M. (EystJ). skal ég taka það fram, að ég hef ekki borið neinar sakir á hv. þm. Str., heldur aðeins lagt plöggin á borðið, en ég held, að hann hafi sýnt Þjóðverjum æði mikla linkind.



Herra forseti. Það er þegar búið að taka flest af því fram, sem ég hafði ætlað að segja, þegar ég kvaddi mér hljóðs. Málflutningur hæstv. dómsmrh. hefur verið þannig, að mér hefur alveg ofboðið, hvernig hann hefur komið fram. Ég verð að segja það, að ég hef aldrei vinur nazista verið. En með málflutningi sínum hefur hann áorkað því, að ég, sem í upphafi var andvígur þessari till., er nú kominn á aðra skoðun og er alveg orðinn sannfærður um, að þessi till. er alveg réttmæt. Hann er með málflutningi sínum sem dómsmrh. búinn að brjóta af sér. Út af orðum hans um birtingu bréfanna vil ég hér með skora á hann að birta þau öll, ekki útdrátt úr þeim, svo að þjóðinni gefist kostur á að vita, hvað þau hafa að geyma. Þá leyfði hann sér að nefna Þjóðverja blóðhunda og það hér á Alþ. Hann er hér kominn inn á hála braut. Rússar töldu sér ekki fært annað en að gera griðasáttmála við Þjóðverja. Þar sem svo var ástatt með stærsta ríki Evrópu, þá held ég, að við Íslendingar þolum vel samanburð. Við neituðum Þjóðverjum til dæmis um flugvelli, og hefur sú ákvörðun okkar verið viðurkennd af Bandamönnum. Til þess að taka þá ákvörðun á þeim tíma þurfti meiri karlmennsku en til þess að nefna hina sigruðu Þjóðverja nú blóðhunda eða öðrum viðlíka smekklegum nöfnum. Hæstv. ráðh. minntist á fimmtu herdeild hér á landi. Ef hann hefur komizt að því, að hún hafi átt að vera hér, þá ætti hann að birta nöfn þeirra manna, sem í henni voru. Ég veit ekki betur en að það sé staða hans og að honum beri til þess skylda að vera á verði þegar svo stendur á. Nú hefur hann valdið, og birti hann þá það, sem hann veit í þessum efnum, til þess að sýna, að þetta sé ekki fleipur eitt. Það var hálf lúalegt af hæstv. ráðh. að læða því fram úr sér í ráðherrastóli, að hann hefði komizt heim fyrir náð Himmlers. Hvað gaf hann í skyn við Himmler? Er þetta sæmandi úr ráðherrastóli ? Annars var það ætlun mín með því að biðja um orðið að minnast á herliðið hér á landi. Hvað hefur núverandi ríkisstj. gert til þess að samningur, sem hv. þm. Str. (HermJ) gerði við Bandamenn um hervernd landsins, verði haldinn? Hvenær verður herliðið flutt burtu? Ég vona, að ríkisstj. geri ráðstafanir til þess, að sá samningur, sem gerður var um brottflutning liðsins, verði haldinn Ég vænti, að ráðh. muni verða skeleggir í að láta halda þá samninga, sem hv. þm. Str. gerði hagstæða í stjórnartíð sinni. Ég óska að fá skýr svör við þessari fyrirspurn minni.



Herra forseti. Það var ekki í tilefni af ræðu hv. þm. V.-Sk. sem ég kvaddi mér hljóðs, heldur vegna ummæla hans um vinaþjóð. Ég vil lýsa yfir því, að stjórn Bandaríkjanna hefur í einu og öllu haldið samninga sína við okkur. Það datt engum í hug, að herinn mundi hverfa héðan strax sama daginn og vopnaviðskiptum var hætt. Þegar þess er gætt, að flytja þurfti milljónir hermanna eftir erfiðum og löngum flutningaleiðum, er ljóst, að herflutningum frá Íslandi hefur verið hraðað meir en frá nokkru öðru landi. Það er enn að vísu eftir fámennt lið hér, eftir því sem ég bezt veit, og enginn hefur haft þau ummæli við mig, að Bandaríkjastjórn hafi rofið samninga á okkur, og er ekki viðeigandi að viðhafa slíkt orðalag nema að byggja á ærlegum rökum.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að mótmæla þeirri aðferð að fara að skera niður ræðutímann. Ég álít ófært að gefa ekki alþm. kost á að tala fullan ræðutíma. Ég veit, af hverju það stafar. Hæstv. forseti mun ekki hafa haft frið fyrir þeim Þjóðverjavinum og Þjóðverjum, sem aðsetur hafa hér í bænum. Vegna æsinga þessarar klíku sér forseti sér ekki annað fært en að knýja málið áfram. Hún var ekki alveg svona mikil miskunnsemin og mannúðin hjá hv. þm. hérna á árunum þegar leitað var eftir því að fá landsvistarleyfi handa landflótta fólki, sem ætlunin var að flytja hingað til lands. Ég mótmæli því, að umr. séu skornar niður, og heimta minn rétt til að ræða málið. Hv. þm. N.-Ísf. minntist á skýrslurnar eins og þær væru ósköp þýðingarlitlar. Þær eru nú einmitt það, sem er mergurinn málsins. Það þarf að rannsaka, hvað lagt hefur verið fyrir þá menn, sem sendir hafa verið hingað upp. Svo er sagt, að þetta komi ekki málinu við, þeir hafi ekki gert neitt af sér hér. Nei, þeir höfðu aldrei tækifæri til þess. Konur og börn þessara manna hafa sama rétt og aðrir hér á landi og líða ekki. Það hefur ekki staðið á mér eða mínum flokki að hækka sveitarstyrkinn, og ef hv. þm. telur þörf á, að hann sé hækkaður, þá er ég reiðubúinn til samstarfs. Þótt honum finnist sveitarstyrkurinn lítill, þá er þó verra að vera í Þýzkalandi nú en að lifa hér af honum. Ég veit, hvað það er að vera í Þýzkalandi nú. Þegar maður veit það, þá hlýtur maður að meta enn meira þá gestrisni, sem íslenzka ríkið sýnir konum og börnum þessara þýzku manna. Aðeins einn af þeim mönnum, sem hér um ræðir, hefur alltaf neitað að fara til Þýzkalands, og er skylt að geta þess. Meðan Þýzkaland var nógu sterkt til þess, að þessir menn gætu búizt við að geta orðið das Herrenvolk, kusu þeir að fara þangað, að þessum eina undanskildum. Ég vil endurtaka, að ég áskil mér rétt til að ræða þetta mál nánar síðar, og vil fá fullan ræðutíma. Þm. verða að hafa kröfu á að fá fullan ræðutíma, þegar jafnmikilvægt mál er annars vegar og þetta er. Hv. þm. Borgf. talaði áðan af fjálgleik miklum um mannúð og annað þess háttar. Það fer heldur lítið fyrir þess konar tilfinningum hérna um árið, þegar verið var að níðast á munaðarlausu barni, sem reynt var að útvega landsvist hér. Faðir þess var í fangabúðum, og móðir þess átti að fara þangað líka. Það fór lítið fyrir tilfinningaseminni á þeim dögum, og ekki var gestrisnin fyrirferðarmeiri hjá íslenzku ríkisstj. þá. Eftir blaði þáv. forsrh. að dæma, þá átti að stafa hætta af því fyrir þjóðarstofninn að veita þessu stúlkubarni og móður þess landsvist, af því að þær voru af sama stofni og Jesús Kristur og voru landflótta. Ef það er meiningin hjá þessum mönnum, sem fyrir nokkrum árum komu þannig fram við þetta flóttafólk, að slá á strengi tilfinninganna vegna þessara erlendu manna, þá er hægt að koma með ýmislegt, sem kann að snerta tilfinningarnar. Ég vil enn mótmæla því, að umr. séu skornar niður, og vil, að málið verði rætt fullkomlega eftir því, sem efni standa til og búið er að rannsaka skýrslur viðkomandi málinu. Það er dálítið undarlegt, að þeir, sem nú virðast vera hinir æstustu við að bjarga nokkrum nazistum hingað til lands, skuli vera sömu mennirnir sem fyrir fáum árum máttu ekki heyra það nefnt, að umkomulaust, landflótta stúlkubarn væri flutt hingað, vegna þess að af því mundi stafa hin mesta hætta fyrir þjóðina.

Forseti (JPálm) : Ég vil vekja athygli á, að umr. þessi er búin að standa nálega 6 klukkustundir. Þetta er fyrri umr., og að henni lokinni fer málið til n. Verður ræðutíminn hér eftir takmarkaður, og fær hver þm. 5 mínútur.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að ég er hissa á því, að hæstv. forseti skuli láta svona, þótt orðið sé þetta framorðið. Við höfum áreiðanlega séð það stundum svartara hér á Alþ.  Ég vil segja það út af ræðu hæstv. dómsmrh., að það eina, sem hann ásakaði hv. þm. Str. um, var það, að hann lét þjóðina ekki vita um njósnamálið. En hvað var það, sem sendiherra okkar í Danmörku lét íslenzku ríkisstj. vita? Ekki annað en að álitið væri, að njósnir væru reknar hér á landi. Svo er ráðh. að ámæla hv. þm. Str. fyrir að hafa ekki sett þetta í blöðin. Þetta sýnir, hvað hæstv. dómsmrh. hefur hætt sér út á hálan ís. Þetta er það eina, sem hann hefur nú eftir af því, sem hann ber á hv. þm. Str. Annað er hann búinn að taka aftur. Hann er minni maður eftir að hafa verið með þessar dylgjur, ef hann birtir ekki þau skjöl, sem hér um ræðir. Þegar um stjórnmáladeilur er að ræða, gerir hv. 2. þm. Reykv. (EOl) mun á því, hvaðan vindurinn blæs, hvort hann er á austan, suðvestan eða sunnan. Það gerir ekki til, þótt austanvindurinn haldist. - Hv. 2. þm. Reykv. telur sig mikinn baráttumann gegn nazistum. Hann byrjaði með því, þegar skipið Emden kom hingað til lands fyrir nokkrum árum, að fara fram á, að pantaðir væru enskir bryndrekar til að vera hér, meðan hið þýzka skip stæði við. Svo kom samningurinn milli Stalins og Hitlers. Þá breyttist viðhorf þessa hv. þm. Þá var sama, hvernig fasistinn var búinn, hvort hann var mórauður eða í öðruvísi litum einkennisbúningi. Svo kom það, að við ættum að hætta að senda Bretum fisk, hætta að hjálpa þeim, þegar þeir stóðu einir í baráttunni gegn fasismanum. - Ég held, að hv. 2. þm. Reykv. ætti ekki að óska eftir framhaldsumræðum um þetta mál.



Herra forseti. Vegna þess svars hæstv. forsrh. að Bandaríkin hafi haldið alla samninga við okkur, vil ég spyrjast fyrir um, fyrir hvaða tíma þeir verða farnir með her sinn héðan af landi burt.

Þetta er ekki til umræðu

. Ég ætla mér ekki að láta hæstv. forseta binda fyrir munninn á mér eða segja mér fyrir, um hvað ég eigi að tala. Það hafa verið gerðir samningar milli Bandamanna og ýmissa þjóða um brottflutning hers Bandamanna úr löndum þeirra þjóða fyrir 2. janúar næstkomandi. Virðist því fyrirspurn mín til hæstv. forsrh. í alla staði tímabær og eiga rétt á sér, jafnmiklir vökumenn og þar eru að verki sem ráðh. eru.  Um bréfin viðkomandi njósnamálinu vil ég taka það fram, að vegna okkar framsóknarmanna vil ég, að þau verði prentuð, til þess að það sjáist svart á hvítu, að dylgjur hæstv. dómsmrh. hafa ekki við neitt að styðjast. Mundi þá ljóst sjást, út á hve hálan ís hann er kominn, og væri eigi ólíklegt, að hann kynni þá að óska að hafa farið hægar af stað, enda er það engan veginn víst, að hann geti skautað út af þeim ís, sem hann hefur komizt inn á í þessu máli.