Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Að loknum atkvæðagreiðslum um fyrstu tvö dagskrármálin hefst umræða utan dagskrár um kjör aldraðra. Málshefjandi er hv. þm. Ögmundur Jónasson. Hæstv. heilbrigðisráðherra, Jón Kristjánsson, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Sjálfstætt og óháð ákæruvald er forsenda þess að ríkið geti talist til réttarríkis. Markmið ákæruvalds og lögreglu er ekki aðeins að rannsaka og fjalla um það sem getur leitt til sakfellingar heldur einnig það sem getur leitt til sýknu. Ákæruvaldið verður því að vera óháð í störfum sínum eins og nokkur er kostur. Það er forsenda þess að það njóti trausts og trúverðugleika meðal almennings í landinu. Umræðan um Baugsmálið hefur frá upphafi einkennst af ásökunum sakborninga um að upphaf málsins megi rekja til pólitískra afskipta trúnaðarmanna og forustumanna Sjálfstæðisflokksins. Fyrir liggur að trúnaðarmenn Sjálfstæðisflokksins funduðu um málið í aðdraganda þess. Þá hefur formaður Sjálfstæðisflokksins lýst því yfir að ef pólitískur fnykur væri af málinu þá yrði því fleygt út úr dómsölum. Í ljósi þessa, virðulegi forseti, verður að skoða ummæli hæstv. dómsmálaráðherra, Björns Bjarnasonar, á heimasíðu sinni í gær en blekið hafði vart þornað á dómi Hæstaréttar er hann lýsti því yfir að réttarkerfið hafi ekki sagt sitt síðasta í málinu og ákæruvaldið skuli taka mið af því sem fram kemur hjá Hæstarétti. Það er vegna þessara ummæla, hæstv. forseti, sem ég kveð mér hljóðs um störf þingsins. Hvað þýða svona ummæli? Er dómsmálaráðherra að gefa ákæruvaldinu fyrirmæli um að áfram skuli haldið með málið? Er það skilningur ráðherrans að dómstólar hafi það hlutverk að gæta leiðbeiningarskyldu gagnvart ákæruvaldinu? Má túlka þetta sem hótun um að réttarkerfið komist að „réttri niðurstöðu“ eða er ráðherra að segja að afskiptum sjálfstæðismanna af málinu sé ekki lokið? Hæstv. dómsmálaráðherra og aðrir forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar verða að taka af öll tvímæli um að hér sé ekki um að ræða fyrirmæli frá framkvæmdarvaldinu til ákæruvaldsins. Það er í reynd mál að afskiptum sjálfstæðismanna af þessu máli linni.

Frú forseti. Mér finnst þessi umræða vera dálítið sorgleg og einkennileg. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson reynir hér að draga upp þá mynd af dómsvaldinu að það sé ekki sjálfstætt og ákæruvaldið sé háð duttlungum framkvæmdarvaldsins og einstakra ráðherra og vísar til þeirra ummæla sem féllu á heimasíðu hæstv. dómsmálaráðherra um að réttarkerfið hefði ekki sagt sitt síðasta orð í þessu máli. Það vita allir að dómur hefur fallið um frávísun 32 ákæruliða í málinu og málið mun halda áfram. Réttarkerfið hefur ekki sagt sitt síðasta orð í málinu. Við vitum það. Réttarfarsreglurnar sem gilda í landinu ganga út á það. Ég vil benda hv. þingmanni á að það segir beinlínis á bls. 27 í dómi Hæstaréttar: „Lýkur því málinu ekki með dómi þessum gagnvart neinum þeirra.“ Það er að segja þeirra aðila sem bornir eru sökum. Hvað þýðir þetta? Hæstiréttur er einfaldlega að segja að réttarkerfið hafi ekki sagt sitt síðasta orð í þessu máli og það er einmitt það sem hæstv. dómsmálaráðherra sagði á heimasíðu sinni. Svo koma hér hv. þingmenn og tala fjálglega um að í þessu felist einhver pólitísk afskipti. Ætla hv. þingmenn eins og Kristinn H. Gunnarsson ekki að halda því fram að Hæstiréttur Íslands sé að beina einhverjum skipunum til ákæruvaldsins? Auðvitað er ekki svo. Við höfum réttarfarsreglur í landinu. Eftir þeim er farið og þessi ummæli hæstv. dómsmálaráðherra sanna ekkert eða sýna ekkert fram á það að Sjálfstæðisflokkurinn hafi eitthvað með þetta mál að gera. Nú er það komið í hendur réttra aðila, sem er ríkissaksóknari, og við skulum bara sjá hvernig málinu vindur fram og leyfa þeim aðilum sem hafa það með höndum að vinna vinnu sína í friði. Ég tel að stjórnmálamenn og við sem sitjum á Alþingi eigum ekkert að vera að hlutast til um það hvernig þessir menn vinna vinnuna sína.

Frú forseti. Það er nokkur skaði að hæstv. dómsmálaráðherra skuli ekki vera hér til að ræða þessi mál við Alþingi. Það færi betur á því að alþingismenn gætu átt orðastað við hæstv. ráðherra hér heldur en þurfa að lesa um skoðanir hans á heimasíðu sem hæstv. ráðherra þar fyrir utan kannast ekki við að því er virðist og telur sig ekki bera ábyrgð á, a.m.k. ekki í gervi dómsmálaráðherra. Það er auðvitað sérkennilegt ef sá siður er að þróast í landi hér að menn geti sagt alla skapaða hluti á heimasíðum sínum sem þeir þurfa svo ekki að standa við almennt opinberlega í eigin líki. En ég ætla þá fyrst og fremst að vekja athygli á því að hæstv. dómsmálaráðherra þarf að svara á Alþingi fyrir og bera ábyrgð á afglöpum undirmanna sinna sem þau væru hans eigin. Það er nefnilega þannig að áfellisdómur Hæstaréttar yfir lögreglu og ákæruvaldi er um leið áfellisdómur yfir dómsmálaráðherra sem ber hina pólitísku ábyrgð á þessum málaflokki. Þess vegna er það auðvitað ekki þannig að hæstv. ráðherra geti skotið sér undan ábyrgð með því að blaðra eitthvað á heimasíðunni eða flýja til útlanda. Það sem er mjög alvarlegt í þessu máli, frú forseti, er og það að hér er eitt stærsta og dýrasta embætti þjóðarinnar, ríkislögreglustjóraembættið, og ákæruvaldið sem þar heyrir undir auðvitað sekt um algerlega ótæk vinnubrögð. Verður þó ekki borið við fjárskorti eða umhyggjuskorti af hálfu fjárveitingavaldsins undanfarin ár því þetta embætti hefur tútnað út meira en nokkur önnur og það hefur tekið sér langan tíma, satt best að segja ámælisvert langan tíma í þessa rannsókn, væntanlega viðamikil. En það að útkoman skuli vera svona hörmuleg, samanber áfellisdóm í reifun Hæstaréttar, er auðvitað ekki ásættanlegt. Fyrir þetta verður hæstv. dómsmálaráðherra að svara.

Forseti vill láta þess getið að hæstv. dómsmálaráðherra er með fjarvistarleyfi í dag vegna skyldustarfa erlendis.

Frú forseti. Hér er hreyft afskaplega stóru og mikilvægu máli og það er mikilvægt að í þeirri umræðu sé útgangspunkturinn sjálfstæði ákæruvaldsins. Fyrir liggur að fulltrúi ákæruvaldsins hefur gefið sér tíma til þess að skoða og yfirfara forsendur frávísunardóms Hæstaréttar og það er afskaplega mikilvægt að fulltrúi ákæruvaldsins hafi svigrúm til þess að fara yfir þær forsendur og hefur lýst því yfir að í framhaldinu muni hann bregðast við. En auðvitað hljótum við að velta meðferð málsins fyrir okkur, með hvaða hætti það megi gerast að bæði héraðsdómur og Hæstiréttur skuli vísa málinu frá og telja það vanreifað þannig að ekki sé hægt að taka efnislega afstöðu til þess. Hvernig má slíkt gerast? Auðvitað hlýtur það að þurfa skoðunar við. Jafnframt hljóta menn að velta því upp hvort rétt sé upp byggt þegar fulltrúi ákæruvalds sinnir bæði rannsókn og síðan ákæru málsins, hvort þurfi þar aðskilnað á milli. Meginatriðið er að halda ró sinni og gefa fulltrúa ákæruvaldsins það svigrúm sem nauðsynlegt er. Við þurfum að horfa á og einblína á sjálfstæði ákæruvaldsins vegna réttarríkisins og það gerum við ekki með stórum orðum.

Frú forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sagði eitthvað á þá leið að Sjálfstæðisflokkurinn hefði ekki komið nálægt þessu máli. En nú blasa staðreyndir málsins við. Ritstjóri Morgunblaðsins og framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins hleyptu þessu máli af stað, það eru staðreyndir málsins. Síðan má greina rödd sársvekkts manns á heimasíðu hæstv. dómsmálaráðherra, svekktur yfir dómi Hæstaréttar. Ég get verið sammála hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni um að dómstólar og réttarfarið eigi að vinna í friði en það er einmitt það sem hæstv. dómsmálaráðherra er ekki að gera. Hann er ekki að láta menn vinna í friði með umræddum ummælum. Ég skora á hæstv. dómsmálaráðherra að biðjast einfaldlega afsökunar á ummælum sínum og draga skrifin til baka en dæmi eru um að hann hafi breytt skrifum sínum á meðan hann hefur verið staddur í útlöndum og ég skora á hæstv. dómsmálaráðherra að gera það enn á ný.

Frú forseti. Enn heldur áfram þessi hringavitleysa og klúður ákæruvaldsins í Baugsmálinu en hæstaréttardómurinn er að sjálfsögðu alvarlegur áfellisdómur eftir þriggja ára rannsókn ríkislögreglustjóraembættisins. Lagaprófessorar segja að þeir hafi aldrei lesið jafnharða gagnrýni Hæstaréttar á ákæruvald í nokkru máli og að sjálfsögðu eiga menn að sæta ábyrgð vegna þessa. En hver eru síðan viðbrögð hæstv. dómsmálaráðherra? Hæstv. ráðherra er yfirmaður þessara manna, en í staðinn fyrir að fara yfir hvað fór úrskeiðis og leyfa ákæruvaldinu að taka sjálfstæða ákvörðun um framhaldið gefur hann út skilaboð um hvað ákæruvaldinu ber að gera sama dag og dómurinn fellur. Það þarf engan snilling til að sjá hvað felst í þessum orðum hæstv. dómsmálaráðherra: „Réttarkerfið hefur ekki sagt sitt síðasta orð í málinu.“ Hér er verið að koma mjög skýrum skilaboðum til ákæruvaldsins um að því beri að halda þessu máli áfram og annað er bara hártogun. Íslendingar eru engir bjánar og það sér hver maður hvað liggur hér að baki. Afskiptum stjórnmálamanna Sjálfstæðisflokksins af þessu máli verður að linna en við vitum auðvitað hvernig aðdragandi þessa máls var. En núna hefur hv. stjórnarþingmaður og þingmaður Framsóknarflokksins sagt að þessi ummæli ráðherrans verði ekki misskilin og honum finnist að Framsóknarflokkurinn ætti ekki að bera ábyrgð á slíkum ráðherra. Hann segir að í ummælum hæstv. ráðherra sé ljóst að ráðherra vilji að málið haldi áfram og hann sé að leggja línur um það og ekki sé við hæfi að dómsmálaráðherra gefi slíka línu út gagnvart embætti sínu, það eigi að starfa óháð afskiptum ráðherrans. Og það sem meira er, hv. stjórnarþingmaður segir að þetta séu ummæli sem ráðherra beri að draga til baka. Frú forseti. Ástæða er til að kalla eftir viðbrögðum frá hv. þingmönnum Framsóknarflokksins. Eru þeir sammála samþingmanni sínum, hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni? Telja þeir að Framsókn eigi ekki að bera ábyrgð á þessum ráðherra? Hvað segir formaður Framsóknarflokksins, sem var hérna í salnum í upphafi umræðunnar en virðist hafa farið? Hvað segir hv. varaformaður Framsóknarflokksins? Hvað segir þingflokksformaður Framsóknarflokksins? Eru þeir sammála því að Framsóknarflokkurinn eigi ekki að bera ábyrgð á þessum ráðherra?

Virðulegi forseti. Ég tel í fyrsta lagi að afar óheppilegt sé að þessi umræða fari hér fram í fjarvist hæstv. dómsmálaráðherra. Þeim sem áttu frumkvæðið að þessari umræðu var fullkunnugt um að hann átti þess ekki kost að vera viðstaddur umræðuna. Ég held líka að það sé seint hægt að segja um nokkurn ráðherra að hann sé ekki tilbúinn til að standa opinberlega við það sem fram kemur á heimasíðu hans eða annars staðar þar sem hann tjáir sig, því verður a.m.k. seint fram haldið um hæstv. dómsmálaráðherra, Björn Bjarnason. Í sjálfu sér er næsta lítið annað að segja um það sem hér er verið að ræða en að þetta er auðvitað ekkert annað en útúrsnúningur af hálfu þeirra sem vilja lesa í orð dómsmálaráðherra. Hann er ekki að senda nein skilaboð, hann er ekki að senda nein fyrirmæli og það gengur ekki að menn taki hér út úr texta hans og skilji eftir það sem mestu máli skiptir sem er nefnilega það að hann vekur athygli á því í þessu samhengi að það standa lögheimildir til þess fyrir ákæruvaldið að taka mið af því sem Hæstiréttur hefur þegar sagt. Ekkert annað skiptir máli af því sem fram kemur á heimasíðu hæstv. dómsmálaráðherra. Hér koma menn upp og telja mikilvægt að hér starfi sjálfstætt og óháð ákæruvald. Hvað er það sem gefur mönnum tilefni til að ætla að svo sé ekki í þessu máli eða öðrum málum? Mér finnst þetta vera mjög alvarlegar ásakanir sem menn verða þá að geta staðið við. Það er ekkert sem fram hefur komið hér um að ráðherrar eða aðrir sem að þessu máli koma séu með óeðlileg afskipti. Þetta mál er í einu og öllu í lögmætum farvegi og ég sé ekki betur en þeir sem eiga upphaf þessarar umræðu séu að reyna að koma því í einhvern annan farveg en því ber lögum samkvæmt.

Virðulegi forseti. Þetta hefur um margt verið athyglisverð umræða og einkanlega varnarræður fulltrúa sjálfstæðismanna hér á þingi. Ræður þeirra hafa fyrst og fremst gengið út á það að hér sé um að ræða einhvers konar afskipti af ákæruvaldinu og meðferð málsins. En hvað eru ummæli hæstv. dómsmálaráðherra á heimasíðu sinni annað en bein afskipti af málinu? Hæstv. dómsmálaráðherra er ekki einhver náungi úti í bæ sem hefur ekkert um málið að segja, sem hefur einhver viðhorf til málsins. Hann er yfirmaður ákæruvaldsins í landinu og honum er ekki ætlað að gefa því skýr fyrirmæli um hvernig fara eigi með málið. Málið er og hefur að hluta til verið hjá dómstólum og verður þar áfram, öðru hefur verið kastað á brott. Þar af leiðandi er málið ekki lengur hjá dómstólum. Ákæruvaldið hefur núna tekið þá ákvörðun að færa það á milli stofnana, þ.e. færa það frá ríkislögreglustjóra til ríkissaksóknara. Við hljótum öll að fagna því í ljósi þess hvernig þetta mál hefur þróast undanfarin ár. Afskipti dómsmálaráðherra af þessu máli eru með öllu ólíðandi og við köllum eftir skýringum á þeim. Við erum að reyna að fá skýringar á því hvernig á því standi að hann skuli með þessum orðum sínum, þegar blekið er vart þornað af dómi Hæstaréttar, stíga fram og segja: Réttarkerfið hefur ekki sagt sitt síðasta orð. Það er það sem hæstv. ráðherra segir þegar málinu hefur á ný verið vísað til ákæruvaldsins. Hæstv. dómsmálaráðherra er yfirmaður ákæruvaldsins og honum ber að gæta hófs í orðum sínum. Það er ekki hans að leggja línurnar fyrir óháð og frjálst ákæruvald í þessu landi því að þá búum við ekki í réttarríki.

Frú forseti. Hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni er svo mikið niðri fyrir í þessu máli að það mætti halda að hann væri aðili að málinu og það beindist gegn honum. Því er haldið hér fram að hæstv. dómsmálaráðherra hafi verið að gefa ákæruvaldinu skýr fyrirmæli um það hvernig það ætti að halda á þessu máli. Hæstv. dómsmálaráðherra er ekkert að því. Hann er einfaldlega að segja það á heimasíðu sinni að réttarkerfið hafi ekki sagt sitt síðasta orð í málinu og það kemur líka fram í dómi Hæstaréttar. Þar segir: „Lýkur því málinu ekki með dómi þessum gagnvart neinum þeirra.“ Það er að segja þeirra aðila sem bornir eru sökum í málinu. Hvað er nýtt í því sem fram kemur á heimasíðu hæstv. dómsmálaráðherra umfram það sem segir í þessum dómi? Að halda því fram að hæstv. dómsmálaráðherra sé að beina því til ríkissaksóknara að hann skuli gefa aftur út ákæru í þessu máli vegna þeirra 32 ákæruliða sem vísað var frá dómi er náttúrlega fráleitt. Hæstv. dómsmálaráðherra er bara að lýsa því sem Eiríkur Tómasson, prófessor í réttarfari við Háskóla Íslands, hefur einnig haldið fram og allir þeir lögfræðingar sem um þetta mál hafa rætt, nema kannski hv. þingmaður, að lögheimildir standa til þess þegar opinberum málum er vísað frá að þau séu höfðuð að nýju. Það sem meira er, við höfum ákvæði í almennum hegningarlögum sem gera beinlínis ráð fyrir því. Það er því ekkert í þeim ummælum sem fram koma á heimasíðunni sem gefur til kynna að hæstv. dómsmálaráðherra hafi verið að gefa skýr skilaboð eða skýr fyrirmæli til ríkissaksóknara um það hvernig hann eigi að halda á málinu. Hann er bara að lýsa því ástandi sem gildir á þessu réttarsviði. Þeir þingmenn hv. sem halda því fram að framkvæmdarvaldið 

Frú forseti. Ég vil ítreka fyrirspurnir mínar til hv. þingmanna Framsóknarflokksins, sem sitja nú í þessum sal, að bregðast við ummælum síns stjórnarþingmanns og síns samþingmanns, Kristins H. Gunnarssonar, um að hér sé hæstv. dómsmálaráðherra að leggja línur um það að ákæruvaldið eigi að halda áfram. Hv. þingmaður segir einnig að Framsóknarflokkurinn eigi ekki að bera ábyrgð á svona ráðherrum og Framsóknarflokkurinn eigi ekki að líða svona. Ég kalla eftir viðbrögðum frá hv. þingflokksformanni framsóknarmanna, sem stendur þarna, eða hv. varaformanns Framsóknarflokksins: Eru þeir sammála þessum orðum kollega síns í Framsóknarflokknum?

Hæstv. forseti. Ekki veit ég hvort menn gera sér almennt grein fyrir því að þriðjungur aldraðra, um 11.000 manns, er með 110 þús. kr. á mánuði eða minna. Einstaklingur með 110 þús. kr. mánaðartekjur greiðir nú 13% skatt af tekjum sínum. Það gerði hann eða hún ekki þegar staðgreiðsla skatta var tekin upp árið 1998. Frá þeim tíma hefur hallað undan fæti hjá öldruðum í samanburði við aðra hópa í þjóðfélaginu. Sé litið á þróunina frá 1990 og þar til á síðasta ári kemur í ljós að 23,5% vantar upp á að grunnlífeyrir hafi fylgt almennri þróun launa verkafólks og ef við sláum saman í eitt grunnlífeyri og tekjutryggingu þá nemur gliðnunin 18,15% eða 17 þús. kr. á milli þessara greiðslna til ellilífeyrisþegans annars vegar og verkamannalauna hins vegar. Varðandi lyfjakostnað og margvíslegan kostnað tengdan sjúkdómum hefur einnig hallað á eldra fólk. Biðlistar eftir hjúkrunarheimilum eru enn svo langir að þriðjungur þeirra sem eru á slíkum biðlistum hverfur af þeim fyrir andláts sakir án þess að hafa fengið nauðsynlega þjónustu. Staðreyndin er nefnilega sú að margir aldraðir hafa ekki tíma til að bíða. Á biðlistum eftir hjúkrunarrýmum eru nú um 270 einstaklingar sem skilgreindir eru í mjög brýnni þörf. Þetta er svo þrátt fyrir samkomulag sem Landssambandi eldri borgara tókst að knýja fram í nóvember árið 2002, um að á næstu þremur árum yrðu byggð hjúkrunarheimili með 150–200 vistunarrýmum, og þrátt fyrir nýtt hjúkrunarheimili í Sogamýri, sem opna á 2007, er líklegt að biðlistinn verði álíka langur þá og hann er nú. Í fréttum fylgjumst við með baráttu Landssambands eldri borgara. Haldnir eru samráðsfundir, stopulir þó, en um síðustu mánaðamót var skipaður enn einn vinnuhópurinn. Fyrsta spurning mín til hæstv. heilbrigðisráðherra er: Hvað er þessum vinnuhópi ætlað að gera, hvenær liggja niðurstöður fyrir og hvað verður gert með þær ef í ljós kemur að þær tölur sem Landssamband eldri borgara hefur reitt fram verða staðfestar? Fjárlagafrumvarpið lofar satt að segja ekki góðu og er alveg ljóst að til þess eins að halda í horfinu verður að breyta því. Í því kemur fram að ellilífeyrir á að hækka um 5,9% á næsta ári en í forsendum frumvarpsins kemur jafnframt fram að fjölgun bótaþega er áætluð 3%. Þegar dæmið er gert upp í 4% verðbólgu er ljóst að um rýrnun er að ræða. Tekjutryggingaraukinn á hins vegar að hækka um hærri hlutfallstölu en með því að hafa kjarabætur af hreyfihömluðu fólki. Í frumvarpinu segir einmitt að 393,6 milljónir, sem áður hafi runnið til hreyfihamlaðra, aldraðra og öryrkja til reksturs bifreiðar, verði notaðar og nú leyfi ég mér að vitna, með leyfi forseta: „... til að hækka tekjutryggingarauka hjá elli- og örorkulífeyrisþegum.“ Síðan er talað um að taka 226,4 milljónir til að mæta óskilgreindri hagræðingu, orð sem oft er notað um niðurskurð. Ég ætla á þessu stigi að gefa mér að fallið verði frá þessari siðlausu fyrirætlun en spyrja þess í stað, og er það önnur spurning mín til hæstv. heilbrigðisráðherra, hvort ríkisstjórnin sé reiðubúin að fara að tillögum Landssambands eldri borgara og hækka grunnlífeyri um 17 þús. kr., eða að öðrum kosti helming þeirrar upphæðar, jafnframt því sem skatti yrði aflétt af þessari upphæð. Mér skilst að niðurstaðan yrði sú sama. Þriðja og lokaspurningin til hæstv. ráðherra er hvort ekki standi til að endurskoða áform um smíði hjúkrunarheimila þannig að takast megi að koma biðlistum í viðunandi horf. Ljóst er að stórefla þarf heimahjúkrun og heimilishjálp til að koma í veg fyrir að listarnir lengist en einnig þurfa 200–300 rými að koma til sögunnar fyrir 2008 svo að þetta takmark náist. Ég læt bíða til síðari tíma að ræða þá hrikalegu mismunun sem hjúkrunarheimilin í landinu búa við varðandi fjárveitingar úr ríkissjóði.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. 9. þm. Reykv. s. fyrir að gera ákveðna þætti málefna eldri borgara að umtalsefni hér á Alþingi. Það hefur löngum verið tekist á um tölur um bætur, um tekjur og kjör eldri borgara í prósentum og hv. 9. þm. Reykv. s. gerir einmitt tekjuþróun lífeyrisþega hér að umtalsefni. Hann nefnir tölur um það sem hann kallar gliðnun tekna þeirra annars vegar og launa verkafólks hins vegar. Fullyrt er að kjör hinna fyrrnefndu hafi rýrnað umtalsvert borið saman við seinni hópinn. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef lítur dæmið öðruvísi út þegar byggt er á skattagögnum. Samkvæmt þeim upplýsingum og þegar miðað er við alla lífeyrisþega jókst kaupmáttur þeirra um tæp 10% á móti 14% aukningu almennrar launavísitölu á árunum 1988–2003. Þegar hins vegar er horft til þess þriðjungs ellilífeyrisþega sem lægstar hefur tekjurnar kemur í ljós að kaupmáttur þess hóps jókst á tímabili um 21% á móti 14% aukningu kaupmáttar samkvæmt almennri vísitölu. Hér erum við að tala um meðaltekjur á mánuði úr skrám ríkisskattstjóra, sem ég trúi að gefi hvað gleggstar upplýsingar um raunverulega afkomu ellilífeyrisþega og ég trúi því raunar að það sé skilningur málshefjanda. Varðandi hjúkrunarheimilin sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni þá hefur okkur skilað verulega áfram á því sviði. Það bíða of margir eftir vistun og það er forgangsmál að stytta þann biðtíma. Markvisst hefur verið unnið að því að fjölga rýmum og þær aðgerðir voru m.a. liður í samkomulagi sem gert hafði verið við Samtök aldraðra fyrir þremur árum, samkomulagi sem ég tel að hafi skilað verulegum árangri fyrir aldraða á Íslandi almennt talað í hjúkrunarrýmum og í heimaþjónustu. Í því samkomulagi var gert ráð fyrir að hjúkrunarrýmum mundi fjölga um 168 á árunum 2004 og 2005 og árlegur rekstrarkostnaður vegna þessara viðbótarrýma yrði rúmlega 800 millj. kr. Við þetta var staðið. Þessu til viðbótar hefur verið gert samkomulag við Reykjavíkurborg um uppbyggingu 110 rýma heimilis í Sogamýri, sem tekið verður í notkun 2007, og til stendur að byggja 90 rýma heimili á Lýsislóðinni, sem svo er nefnd. Þannig bætast við um 200 rými á höfuðborgarsvæðinu innan skamms en þar er þörfin brýnust. Einnig eru Hafnarfjörður, Kópavogur og Suðurnesin á forgangslista ráðuneytisins um uppbyggingu hjúkrunarrýma á næstunni en þar er brýnt að efla uppbygginguna, m.a. til að rýma til á þeim heimilum sem þar eru fyrir. Hv. 9. þm. Reykv. s. beinir til mín þremur spurningum. Þeirri síðustu, sem snýr að hjúkrunarheimilunum, hef ég svarað. En hann spyr í fyrsta lagi um viðræður við Landssamband eldri borgara og um verkefni vinnuhóps sem var skipaður til að fara yfir nokkra þætti er varða samskipti og samkomulag sem gert var við eldri borgara. Samráðsnefnd heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra er ætlað að fara yfir samkomulagið sem á sínum tíma var gert við eldri borgara til að kortleggja hvað áunnist hefur og jafna hugsanlegan meiningarmun um það samkomulag. Í öðru lagi að fara yfir og meta stöðu aldraðra eins og hún er nú og komast að sameiginlegri niðurstöðu um það. Það er spurt hvenær þessi vinnuhópur skili niðurstöðum sínum og er því til að svara að ég vonast til að það verði á næstunni eða á allra næstu vikum, í lok mánaðarins eða í byrjun næsta mánaðar. Fyrr en niðurstöðurnar liggja fyrir er ekki hægt að svara í smáatriðum hvernig brugðist verður við þeim. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður um það hvort ríkisstjórnin sé reiðubúin að hækka grunnlífeyri um 17 þús. kr. á mánuði. Svar mitt við þeirri spurningu er nei. Ástæðan er sú að hækkun grunnlífeyris allra lífeyrisþega um 17 þús. kr. á mánuði þýðir brúttóútgjöld fyrir ríkissjóð upp á 8,5 milljarða kr. á ári. Önnur ástæða fyrir því að ég svara neitandi er sú að mér finnst það nærtækara að beina kjarabótum til þess hóps sem stendur verst frekar en að hækka grunnlífeyri til allra og þeirra sem betur standa meðal ellilífeyrisþega. Ég endurtek að það er þörf á því að ræða þessi mál og ég þakka málshefjanda fyrir að hefja máls á þessu.

Virðulegi forseti. Núverandi ríkisstjórnar verður ekki síst minnst fyrir það hvernig hún jók á misskiptinguna í þjóðfélaginu og skildi aldraða og öryrkja eftir í góðærinu. Á valdaferli þessarar ríkisstjórnar hafa tekjur ríkissjóðs aukist um rúmlega 100 milljarða umfram hækkun á vísitölu neysluverðs. Samt hafa stjórnarflokkarnir skorið niður lífeyrisgreiðslur aldraðra og öryrkja á þessum sama tíma um nærri 5 milljarða kr. Lífeyrisgreiðslur til þeirra væru um 150 þús. kr. hærri á ári ef þær hefðu fengið að halda raungildi sínu eins og þær voru áður en stjórnarflokkarnir tóku við völdum. Þessum fjármunum munum við í Samfylkingunni skila til baka til aldraðra og öryrkja þegar við komumst til valda. Það er líka ömurlegt að sjá hvernig stjórnarflokkarnir vakna upp með reglulegu millibili bara rétt fyrir kosningar og muna þá eftir öldruðum og öryrkjum. Ég minni á að þrátt fyrir samkomulag sem gert var við aldraða á árinu 2002 hefur ekki verið staðið við loforð um fjölgun hjúkrunarrýma eða sveigjanleg starfslok en 500 aldraðir eru nú á biðlista eftir hjúkrunarrýmum. Kjarabæturnar í auknum lífeyri sem aldraðir fengu fyrir kosningar 2003 hafa líka verið teknar aftur í auknum lyfja- og lækniskostnaði, stórlega skertum skattleysismörkum og aukinni skattbyrði lífeyrisþega sem margfaldast hefur í tíð ríkisstjórnarinnar. Í fjárlögum fyrir næsta ár er raunlækkun á grunnlífeyri lífeyrisþega og skerðing á bifreiðastyrk um 720 millj. kr. sem bitnar harkalega á öldruðum og öryrkjum og stór hluti lífeyrisþega býr ekki við mannsæmandi aðstæður í þjóðfélaginu. Lífeyrisþegar hafa bara eitt svar við þessum sviknu loforðum og árásum stjórnarflokkanna á kjör þeirra sem hafa verið margvísleg og mörg í gegnum setu þessara stjórnarflokka og það er að refsa þeim rækilega í næstu kosningum.

Frú forseti. Alþjóðlegar stofnanir ráðleggja að öldruðum verði tryggð afkoma í gegnum þrjár stoðir, frjálsan sparnað, skyldusparnað í lífeyriskerfi og almannatryggingar. Við höfum verið að byggja upp kerfi nákvæmlega á þennan hátt. Þetta tekur auðvitað tíma, það tekur langan tíma að byggja upp lífeyristryggingakerfi í gegnum lífeyrissjóði, svo tekur líka tíma að byggja upp sparnað. Á meðan er kannski of mikill þungi á hlutverki almannatrygginganna hjá okkur en hlutverk almannatrygginga er mjög mikilvægt í þessu kerfi því að við vitum líka að ekki mun öllum takast á sama hátt að byggja upp eigin sparnað á starfsævi sinni og ekki hafa allir jafngóðar tekjur til að byggja upp inneign sína í lífeyriskerfinu. Þess vegna þarf almannatryggingakerfið að hafa þar áhrif til þess að hjálpa þeim sem verr eru staddir. Það hjálpar hins vegar ekkert í umræðunni að menn komi hér hvað eftir annað með algjörlega ómarktækan samanburð, beri saman tölur og miði við launataxta sem hætt er að nota, launataxta sem menn gerðu samkomulag um að taka út úr taxtakerfinu og miða ekki við í framtíðinni, þegar allur samanburður við neysluvísitöluna sýnir að aldraðir hafa notið mjög vel þess bata í hagkerfinu sem allir aðrir hafa notið og jafnvel umfram aðra. Það hjálpar ekkert í þessari stöðu. Ég velti því líka fyrir mér að einn hluti af þessu vandamáli er greinilega hvernig við stillum saman tekjutengingunum, hvernig félagsmálaráðherra þeirrar ríkisstjórnar sem innleiddi tekjutenginguna getur komið hér upp hvað eftir annað og barið sér á brjóst og verið með heitstrengingar um það hvað hún ætli að gera þegar og ef hún einhvern tíma kemst í ríkisstjórn. Er þetta virkilega trúverðugt, frú forseti, og mun þetta hjálpa okkur í því að leysa þann vanda sem þetta fólk er í?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir að koma með þetta mál til umræðu, það er full þörf á því. Við í Frjálslynda flokknum höfum í fimm skipti með þessu hausti lagt fram sérstakt mál til að taka m.a. á ákveðnum vanda eldri borgara. Það snýr að tengingu almannatryggingakerfisins og lífeyriskerfisins eða tekjukerfisins ef menn eru enn þá á vinnumarkaði. Það er einfaldlega svo að kerfið gerir það að verkum að með 45% skerðingartengingu skerðist lífeyrir frá almannatryggingum beint í hlutfalli við inneign í lífeyrissjóðum. Ég tel að það kerfi sem við erum með sé mjög óréttlátt og þess vegna höfum við verið að flytja þetta mál á undanförnum fimm árum, að breyta tengingunni þannig að fyrstu 50 þús. kr. sem fólk fær út úr lífeyrissjóði skerði ekki bætur almannatrygginga. Ég held að þetta væri mjög virk og góð kjarabót. Það er mjög óeðlilegt að skerðingin skuli byrja á 45% og að í henni séu ekki nokkur einustu þrep. Það er engin aðlögun fyrir það fólk sem hefur minnstu réttindin úr lífeyrissjóði. Það er sama þótt fólk eigi jafnvel engin réttindi og þurfi að vera á vinnumarkaði þá kemur skerðingin nákvæmlega eins nema hún er heldur verri því að þá hverfur ellilífeyririnn, grunnlífeyririnn, 22 þús. kr. Sama á við með fjármagnstekjur en þær eru þó skertar með helmingi, helmingurinn er dreginn frá áður en skerðing verður. Þetta kerfi er gjörsamlega óboðlegt fyrir eldri borgara. Það hlýtur að vera kominn tími til þess fyrir okkur á hv. Alþingi að skoða m.a. það mál sem við frjálslyndir höfum verið að leggja hér fram og vita hvernig má útfæra það þannig að ásættanlegt sé fyrir alla.

Hæstv. forseti. Ég varð fyrir miklum vonbrigðum með svör hæstv. ráðherra og sömuleiðis þátttöku hæstv. fjármálaráðherra í þessari umræðu. Hæstv. heilbrigðisráðherra segir að dæmið líti allt öðruvísi út hjá sér en á blöðum þeim sem hv. frummælandi lagði fyrir þingheim nú rétt í þessu. Og hvað segir hæstv. fjármálaráðherra? Hann segir að hér sé verið að bera fram tölur sem séu ómarktækur samanburður. Ætla þessir hæstv. ráðherrar að neita því að þriðjungur aldraðra eða um 11 þúsund manns séu með um 110 þús. kr. á mánuði eða minna? Er það vitleysa sem haldið hefur verið fram í umræðunni? Komi þeir þá og haldi því fram. Eða ætla menn að mótmæla því að einstaklingur sem er með 110 þús. kr. mánaðartekjur greiði nú 13% í skatt, ætla þeir að mótmæla því? Þeir geta það ekki vegna þess að það er rétt. Aldraðir búa við skert skattleysismörk. Aldraðir hafa þurft að þola stóraukna skattbyrði, loforðin um fjölgun hjúkrunarrýma hafa ekki verið efnd. Þetta eru staðreyndir sem við höfum verið að tína hér fram og Samtök aldraðra hafa verið að álykta um og Félag eldri borgara í Reykjavík. Eru þetta einhverjar vitleysur? Af hverju svara hæstv. ráðherrar á þennan hátt? Eða hvaða ástæður hafa aldraðir til þess að nota orð í ályktunum sínum eins og þau sem Félag eldri borgara gerir í ályktunum á síðasta aðalfundi sínum þar sem talað er um að öldruðum sé sýnd lítilsvirðing af stjórnvöldum, að marka þurfi heildarstefnu í málefnum aldraðra sem byggi á hugmyndafræði um jafnrétti og mannréttindi? Mundu eldri borgarar álykta á þessum nótum ef þeir teldu ekki á sér brotið? Ég efast um að aldraðir, sem ég tel vera mjög seinþreytta til vandræða, noti svo stór orð í ályktunum sínum nema vegna þess að það er full ástæða til. Og ég held að hæstv. ráðherrar í ríkisstjórninni verði að fara að taka alvarlega þau orð sem aldraðir beina til þeirra.

Virðulegur forseti. Það er mitt mat að hæstv. heilbrigðisráðherra geti verið mjög stoltur af störfum sínum á vettvangi málefna aldraðra. Það kom fram áðan hjá einum hv. þingmanni að stjórnarsinnar vöknuðu upp rétt fyrir kosningar og muni þá eftir öldruðum. Þetta er algjörlega fráleitt. Það er munað eftir öldruðum allt kjörtímabilið. Og það kom fram í ræðu hæstv. ráðherra varðandi hjúkrunarheimilin að í samkomulaginu sem var gert við aldraða 19. nóv. 2002 var gert ráð fyrir að hjúkrunarrýmum yrði fjölgað um 168 rými á árunum 2004 og 2005 og árlegur rekstrarkostnaður vegna þessara rýma yrði um 800 millj. kr. Við þetta var staðið og þetta kom fram í ræðu hæstv. ráðherra. Eins kom fram hjá honum að verið er að fara yfir samkomulagið og greina það en of snemmt er að segja til um öll atriði. En það er alls ekki þannig að vaknað sé upp rétt fyrir kosningar og þá sé farið að gera hlutina. Nei. Ég vil líka minna á að nýbúið er að skrifa undir samning við Reykjavíkurborg um 110 hjúkrunarrými í Sogamýrinni. Auðvitað verður staðið við það samkomulag. Það er í skoðun að setja upp rými á svokallaðri Lýsislóð, 90 rými, ef samningur næst þar. Að sjálfsögðu verður staðið við hann. Það er því verið að tala um 200 ný rými á þennan hátt á næstunni, 100 rými á ári. Sumir tala um stofnanavæðingu, að við séum komin of langt í stofnanavæðingu, ég held nú samt ekki af því að það eru biðlistar. En það er algjörlega fráleitt að hægt sé að saka hæstv. heilbrigðisráðherra um að standa sig ekki í stykkinu gagnvart öldruðum. Mikil útgjöld fara til aldraðra, staða þeirra er mjög misjöfn. Verið er að reyna að aðstoða þá sem standa höllustum fæti og það sýndi ráðherrann vel fram á í ræðu sinni.

Virðulegi forseti. Miðað við umræðuna sem fram fer í dag, greinaskrif í dagblöðum og samþykktir á landsfundum, nú síðast ályktun frá Félagi eldri borgara í Kópavogi, ætti okkur öllum að vera ljóst að stór hópur aldraðra hefur tekjur undir fátæktarmörkum. Aldraðir hafa dregist aftur úr frá því að klippt var á tengsl launa og lífeyris fyrir um 10 árum. Við skulum fara aðeins yfir tölurnar og skoða raunveruleg kjör aldraðra. Tökum sem dæmi einhleypan ellilífeyrisþega sem ekki hefur atvinnutekjur. Hann fær í grunnlífeyri rúmar 21 þús. kr., rúmar 43 þús. kr. í tekjutryggingu, í tekjutryggingarauka rúmar 21 þús. kr. og heimilisuppbót upp á 18 þús. Samtals eru þetta 104 þús. kr. Síðan kemur tekjuskattur ofan á öll þessi ósköp þannig að ráðstöfunartekjurnar eru rúmar 93 þús. kr. Ef ellilífeyrisþeganum bjóðast atvinnutekjur, t.d. 50 þús. kr. fyrir að leika í auglýsingu um áhyggjulaust ævikvöld, þá lækkar tekjutryggingin og heimilisuppbótin og tekjutryggingaraukinn fellur niður. Af þessum 50 þús. kr. atvinnutekjum fengjust rúmar 17 þús. kr., þ.e. atvinnutekjurnar skerðast um 65%. Eins og fram kom í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar áðan á samkvæmt fjárlagafrumvarpinu að hækka tekjutryggingaraukann með því að taka kjarabætur af fötluðum. Það á að fella niður bensínstyrk sem er til þess fallinn að aðstoða fatlaða við að bjarga sér sjálfir. Er það virkilega eina lausnin sem ríkisstjórnin hefur til að bjarga tekjuskorti aldraðra, að egna þessum tveimur hópum saman? Fyrr skal ég dauður liggja.

Virðulegi forseti. Það er leiðinlegt hve rangt menn geta farið með staðreyndir. Það hefur aldrei verið klippt á sambandið milli launa og bóta. Það er þveröfugt. Í lögum segir að bæturnar skuli fylgja almennri launaþróun eða neysluvísitölu, eftir því hvort er hærra, þannig að aldraðir og öryrkjar séu tryggðir gegn kjaraskerðingu. Þetta er grundvallaratriði og meiri réttindi en þeir hafa í nokkru öðru landi. Það skulu menn muna. Eins er öllu snúið á hvolf þegar menn tala um skerðingu vegna tekna. Minnumst þess hvaðan þessi regla er komin. Það var 1971 að hið stóra samkomulag var gert milli aðila vinnumarkaðarins og allra stjórnmálaflokka á Íslandi. Það var þverpólitísk samstaða um þá vegferð, að byggja upp almenna lífeyrissjóði vegna þess að menn stóðu mismunandi að vígi. Hinn almenni markaður var rétt að byrja meðan ríkisstarfsmenn og aðrir voru komnir nokkuð langt á veg með að byggja upp sjóði sína. Þá var samkomulag um að búa til tekjutryggingu til að tryggja þá sem verr stóðu. Menn verða að hafa þetta í huga. Vegna þess sem komið hefur fram er nauðsynlegt að fara í gegnum þetta, endurskoða þetta og vita hvert við ætlum að stefna, en þá eigum við að hafa þetta fyrir meginmarkmið. Aldraðir eru ekki samstæður hópur. Aldraðir samanstanda af fólki á mismunandi aldri. Þeir sem teljast aldraðir í dag standa mun betur að vígi en þeir sem urðu aldraðir fyrir 20 árum. Eldri hluti eldri borgaranna er vandamálið sem við þurfum að stríða við. Við skulum fara yfir málið á þeim grundvelli sem við lögðum 1971. Sá grundvöllur getur einn leitt okkur til þeirrar niðurstöðu sem við ætluðum alltaf að ná, að lífeyrissjóðakerfið og sparnaðurinn gæti staðið undir heilbrigðri og góðri stöðu aldraðra.

Frú forseti. Við í Frjálslynda flokknum höfum orðið rækilega vör við að víða er pottur brotinn í málefnum aldraðra. Það þarf að taka rækilega til hendinni. Við státum okkur af því að vera ein ríkasta og yngsta þjóð í Evrópu og ætti ekki að vera skotaskuld úr því að bæta úr ástandinu. Eitt brýnasta málið fyrir okkur stjórnmálamenn að beina kastljósinu að eru dvalar- og hjúkrunarheimili aldraðra. Á dögunum var ég staddur á dvalarheimili aldraðra á Akranesi, Höfða. Þar var aðbúnaður allur til fyrirmyndar. Samt sem áður voru dæmi um að aldraðir þyrftu að deila herbergi með ókunnugum. Því verðum við stjórnmálamenn að taka á. Við þurfum að gæta að því að þær kynslóðir sem koma núna inn á dvalarheimili eru vanar öðrum aðbúnaði en kynslóðirnar á undan þeim. Það er brýnt að við stjórnmálamenn förum rækilega yfir kjör aldraðra þannig að eitthvert samræmi sé í þeim aðbúnaði sem boðið er upp á, bæði hvað varðar hjúkrunar- og dvalarheimili. Ég hef undir höndum mjög slæma greinargerð um aðbúnaðinn, m.a. á Sólvangi í Hafnarfirði. Úr því verður að bæta. Þar er reglan sú að þrír séu á herbergi og meira að segja dæmi um að fimm séu á herbergi. Þetta er óviðunandi og þessu þarf að breyta. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra um hvort gerð hafi verið samræmd úttekt á dvalar- og hjúkrunarheimilum fyrir aldraða og hvort í framhaldinu eigi ekki að gera bragarbót á aðstöðunni, sérstaklega þar sem skórinn kreppir hvað mest.

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, að menn eiga að vera nákvæmir í orðavali. Það sem gerðist um miðjan síðasta áratug var að tryggingabætur voru slitnar úr tengslum við lægstu verkamannataxta, sem þá voru. Þær kerfisbreytingar urðu til að stórrýra kjör eldri borgara. Nú situr vinnuhópur og skoðar þessi mál. Upp hefur risið ágreiningur á milli ríkisstjórnarinnar annars vegar og Landssambands eldri borgara hins vegar. Menn rýna í þennan ágreining en áður en niðurstaða liggur fyrir kemur fulltrúi ríkisstjórnarinnar, hæstv. ráðherra, í ræðustól og segir: Jafnvel þótt Landssamband eldri borgara hafi rétt fyrir sér þá verður það að engu haft. Þetta er undarlegt framlag inn í samningaviðræður sem nú fara fram. Ég ætla ekki að nota stór orð eða munnhöggvast við ríkisstjórnina en ég hvet þjóðina til að fylgjast með þeim samningaviðræðum sem nú fara í hönd á milli stjórnvalda annars vegar og Landssambands eldri borgara hins vegar. Það er rétt hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að tryggingabætur eiga lögum samkvæmt að fylgja verðlagi að lágmarki. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu, eins og það liggur fyrir, mun það ekki gerast. Að óbreyttu frumvarpinu verða brotin lög á eldri borgurum. Vert er að minnast á framlag hæstv. fjármálaráðherra, sem kemur og talar um trúverðugleika. Fyrir liggur stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar, ekki bara í kjaramálum aldraðra heldur einnig varðandi byggingu hjúkrunarheimila. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir má vita að sú yfirlýsing var birt rétt fyrir kosningarnar 2003, í marsmánuði í flóðlýsingu í Þjóðmenningarhúsinu. Ég held að menn eigi að spara sér flóðljósin á þeim bæ.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á, varðandi hjúkrunarrýmin, að taka fram að það samkomulag hefur verið efnt. Hins vegar er mikil þörf fram undan. Í fyrsta lagi er biðlisti á höfuðborgarsvæðinu. Í öðru lagi þurfum við að laga aðstöðuna á nokkrum hjúkrunarheimilum þar sem enn viðgengst margbýli. Kröfur um slíkt hafa vaxið og ekkert nema gott um það að segja. En það er verkefnið fram undan. Því þurfum við að mæta. Samkomulagið hefur verið efnt. Við erum hins vegar mjög stofnanamiðuð hér á landi varðandi hjúkrunarheimilin. Við þurfum mjög á því að halda að efla heimaþjónustu við aldraða. Samtök aldraðra eru algerlega sammála stjórnvöldum í því efni. Formaður Landssamtaka aldraðra hefur margsinnis tekið það fram við mig að taka þurfi á í heimahjúkrun við aldrað fólk. Það er ljóst. Ég vil taka fram, varðandi kjörin, að í mjög merkilegu erindi, sem Ásmundur Stefánsson hagfræðingur flutti á fundi Tryggingastofnunar ríkisins fyrir ári, bar hann saman kjör eldri borgara á Íslandi og annars staðar á Norðurlöndum. Niðurstaða hans varð sú að hér byggju eldri borgarar við betri kjör gegnumsneitt. Hins vegar vil ég taka fram að ef við getum bætt kjörin þá eigum við að bæta kjör þeirra sem eru eingöngu á bótum og hafa ekki nein úrræði annars staðar frá. Það er forgangshópurinn að mínu mati.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2005 á þskj. 5. Með frumvarpinu er lögð fyrir Alþingi endurskoðuð áætlun um tekjur og tillögur um breytingar á fjáraukalögum ýmissa fjárlagaliða ársins 2005. Mikilvæg breyting á forsendum er að Landssími Íslands hf. var seldur á árinu. Það hefur mikil áhrif á tekjur og gjöld. Frumvarpið byggir einnig á endurmati á hagrænum forsendum fjárlaganna, áhrifum af lögbundnum fjárlagaliðum og ýmsum ákvörðunum ríkisstjórnarinnar um mál sem fram hafa komið eftir afgreiðslu fjárlaga. Eins og undanfarin ár var lögð áhersla á að leggja frumvarpið fram í upphafi þinghaldsins samhliða fjárlagafrumvarpinu. Með því móti er þingi og fjárlaganefnd gert kleift að fjalla samtímis um áætlanir fyrir bæði árin og ljúka afgreiðslu frumvarpanna tímanlega, eins og ráðgert er samkvæmt starfsáætlun þingsins. Ég mun í framsögu um frumvarpið stikla á stærstu atriðum þess og vísa að öðru leyti til skýringa á einstökum málum í greinargerð frumvarpsins. Samkvæmt fjárlögum þessa árs, sem afgreidd voru í byrjun desember á síðasta ári, var áætlað að heildartekjur ríkissjóðs yrðu 306 milljarðar kr. Endurskoðuð áætlun gerir ráð fyrir að heildartekjur ársins verði um 396 milljarðar kr. eða rúmlega 90 millj. kr. hærri en fjárlög gerðu ráð fyrir. Þar af er söluhagnaður vegna Landssímans hf. 57,5 milljarðar og fjármagnstekjuskattur vegna sölunnar 5,7 milljarðar kr. Án sölu Landssímans hækka tekjur ríkissjóðs um rúmlega 26 milljarða kr. Það jafngildir rúmlega 8,5% hækkun frá tekjuáætlun fjárlagaársins. Endurmat teknanna tekur mið af innheimtu það sem af er þessu ári. Það ber með sér að hápunkti hagsveiflunnar verður náð á árinu, sem skýrist m.a. af auknum umsvifum á fjármálamarkaði og aðgengi almennings að lánsfé auk þess að hápunktur stóriðjuframkvæmda hefur færst fram og verður á þessu ári. Þá er áætlað að kaupmáttur ráðstöfunartekna aukist um 3,7% frá fyrra ári sem á þátt í vexti einkaneyslu. Talið er að hagvöxtur verði 6% á þessu ári en við undirbúning fjárlaga var áætlað að hann yrði 4,9%. Talið er að einkaneysla vaxi um 9,5% í stað 5,1% eins og áætlað var í fjárlögum. Hin auknu umsvif í efnahagslífinu valda því að skattar, tekjur og eignir einstaklinga og lögaðila eru taldar verða 11,8 milljörðum hærri en samkvæmt áætlun fjárlaga. Skattar af launaveltu og viðskiptum með vörur og þjónustu er taldir verða um 10 milljörðum kr. hærri. Loks verða tekjur af sköttum á eignir um 4,9 milljörðum kr. hærri en áætlað var og skýrist það að mestu af 4,4 milljarða kr. hærri tekjum af stimpilgjöldum. Í frumvarpinu eru gerðar tillögur um tæplega 16 milljarða kr. viðbótarfjárheimildir til að mæta ýmsum útgjaldatilefnum. Þar af er greiddur fjármagnstekjuskattur ríkissjóðs 6,3 milljarðar kr. og áætlaðar afskrifaðar skattkröfur 4 milljarðar kr. Einnig er gert ráð fyrir að ráðstafað verði 1,5 milljörðum kr. af söluandvirði Landssímans til ákveðinna verkefna í samræmi við frumvarp ríkisstjórnarinnar þar um. Að frátöldum þessum þáttum er gert ráð fyrir tæplega 4,2 milljarða kr. útgjöldum nettó en það svarar til 1,4% hækkunar frá fjárlögum ársins. Mun ég koma nánar að helstu frávikum hér á eftir. Hafa verður í huga að munur er á áætlaðri útkomu ársins 2005 og þeim útgjaldaheimildum sem hér er sótt um. Eins og í fyrri fjáraukalögum stafar sá munur annars vegar af því að jafnan eru einhverjar heimildir í frumvarpinu vegna útgjalda sem þegar hafa verið gjaldfærð á liðnum árum og hins vegar af því að afgangsfjárheimildir og umframgjöld eru flutt frá fyrra ári og einnig til næsta árs. Nýting á fjárheimildum ársins getur þannig verið dálítið breytileg milli ára og verður að leggja mat á helstu tilvikin hverju sinni. Gjaldfærð útgjöld ársins 2005 eru þess vegna áætluð 8 millj. kr. hærri en í fjárlögum án sölu Landssímans hf. Samkvæmt þessu verður tekjuafgangur ársins tæplega 20 millj. kr. meiri en í fjárlögum eða tæplega 20 millj. kr. meiri en í fjárlögum eða tæplega 30 milljarðar án áhrifa Landssímans. Staða ríkissjóðs hefur því styrkst verulega frá því sem áætlað var í fjárlögum og aðhaldsstig ríkisfjármálanna aukist og er áætlað um 2,8% af vergri landsframleiðslu. Þá vildi ég, frú forseti, víkja nokkrum orðum að breytingum á sjóðstreymi ríkissjóðs sem fram koma í 2. gr. frumvarpsins. Áætlað er að handbært fé frá rekstri aukist svipað frá fjárlögum og tekjuafgangurinn eða um tæplega 20 milljarðar kr. í stað þess að rýrna um tæplega 1 milljarð eins og búist hafði verið við. Það á að mestu rætur að rekja til aukinnar innheimtu tekna á árinu. Fjármunahreyfingar aukast um 66,7 milljarða nettó vegna áhrifa frá söluandvirðis Landssímans hf. Gerð er tillaga um að ráðstafa 1.000 millj. kr. af söluandvirðinu í stofnfjárframlag til Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins í samræmi við frumvarp ríkisstjórnarinnar þar um. Niðurstaðan er að horfur eru á að lánsfjárafgangur batni um tæpa 87 milljarða og hann verði því nærri 100 milljarða kr. á árinu 2005. Þessi aukni lánsfjárafgangur gerir kleift að greiða niður skuldir um 54 milljarða kr. til viðbótar við þá 3,7 milljarða sem gert var ráð fyrir í fjárlögum og einnig að styrkja stöðuna við Seðlabanka Íslands um tæplega 40 milljarða. Ég kem þá aftur að gjaldahlið frumvarpsins og helstu útgjaldatilefnum. Lagt er til að fjárheimildir ríkissjóðs verði auknar um tæplega 16 milljarða kr. á árinu 2005. Þar af er sótt um 10,7 milljarða kr. fjárheimild hjá fjármálaráðuneytinu en það skýrist að mestu af 6,3 milljarða kr. fjármagnstekjuskatti af söluhagnaði og arði vegna Landssímans sem færist til gjalda og tekna hjá ríkissjóði og af 4 millj. kr. fjárheimild vegna endurskoðunar á áætlun um afskrifaðar skattkröfur. Þá má nefna 210 millj. kr. til að fjármagna aukin útgjöld í tengslum við heimildagrein fjárlaga 2005 og 150 millj. kr. vegna áhrifa kjarasamninga. Útgjöld samgönguráðuneytisins aukast um 1,3 milljarða kr. samkvæmt frumvarpinu. Þar af er sótt um 1 milljarð kr. vegna ráðstöfunar af söluandvirði Landssímans hf. í fjarskiptasjóð. 173 millj. kr. er hækkun á útgjöldum umferðarstofu. Útgjöld heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis aukast um 1,3 milljarða kr. Þar af eru 600 millj. kr. til að koma til móts við uppsafnaðan halla Landspítala – háskólasjúkrahúss, 300 millj. kr. vegna ráðstöfunar á söluandvirði Landssímans til byggingar hátæknispítala, 134 millj. kr. til að mæta uppsöfnuðum halla sjúkrastofnana og 120 millj. kr. til að mæta uppsöfnuðum rekstrarhalla á stofnkostnaði við Heilbrigðisstofnun Suðurnesja. Útgjöld menntamálaráðuneytis aukast um rúmlega 930 millj. kr. Þar af eru um 250 millj. kr. til endurbóta á Þjóðleikhúsinu, 126 millj. til uppgjörs á endurbótasjóði menningarbygginga, 110 millj. kr. til að greiða umframgjöld Háskólans á Akureyri, 100 millj. kr. til að mæta fjölgun nemenda í framhaldsskólum og rúmar 80 millj. kr. til að mæta kostnaði við hæstaréttardóm um úthlutun úr Ritlauna- og rannsóknarsjóði prófessora. Útgjöld forsætisráðuneytis aukast um rúmar 850 millj. kr. samkvæmt frumvarpinu. Þar af eru 750 millj. kr. kostnaður við sölu Landssímans hf. og 35 millj. kr. vegna sjúkraflugs vegna hamfaranna í Suðaustur-Asíu. Útgjöld félagsmálaráðuneytis aukast um rúmar 730 millj. kr. Þar af eru 600 millj. kr. endurmat framlaga í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, 365 millj. kr. endurskoðuð útgjöld Fæðingarorlofssjóðs og 200 millj. kr. til búsetuúrræða fyrir geðfatlaða af söluandvirði Landssímans hf. Á móti lækka útgjöld vegna atvinnuleysisbóta um tæplega 520 millj. kr. og útgjöld Ábyrgðasjóðs launa um 118 millj. kr. Útgjöld landbúnaðarráðuneytis hækka um rúmlega 500 millj. kr. Þar af eru rúmlega 220 millj. kr. vegna stuðnings við landbúnað, 150 millj. kr. til landbúnaðarskóla og 120 millj. kr. umframgjöld og tapaðar kröfur embættis yfirdýralæknis. Útgjöld utanríkisráðuneytis aukast um tæplega 500 millj. kr. Þar af eru 274 millj. kr. uppsafnaður halli sendiráða, 137 millj. kr. vegna flutninga fyrir NATO og til uppbyggingar þróunarstarfs á Sri Lanka. Útgjöld iðnaðarráðuneytis aukast um rúmar 400 millj. kr. Þar af eru 275 millj. kr. endurgreiddur kostnaður við kvikmyndagerð á Íslandi og 100 millj. kr. auknar niðurgreiðslur á rafhitun. Útgjöld annarra ráðuneyta aukast minna. Þó má nefna 180 millj. kr. aukin útgjöld umhverfisráðuneytisins vegna Ofanflóðasjóðs, vaxtagjöld ríkissjóðs lækka um rúmlega 1,3 millj., kr. einkum vegna lækkunar skulda og útgjöld Úrvinnslusjóðs lækka um tæplega 500 millj. kr. Aðrar breytingar eru minni og koma fram vegna ýmissa ófyrirséðra atvika, samninga og lagabreytinga auk nýrra ákvarðana. Ég hef nú, frú forseti, farið nokkrum almennum orðum um frumvarpið og þau áhrif sem það hefur til að auka lánsfjárafgang og rekstrarafgang ríkissjóðs. Legg ég því til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar Alþingis.

Frú forseti. Það eru á margan hátt sérstakar aðstæður nú við umræðuna um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2005 þar sem hæstv. fjármálaráðherra er nýsestur í þann stól og því varla hægt að segja að hann beri mikla ábyrgð á því sem er í þessu frumvarpi. Hæstv. ráðherra hlýtur þó að bera ákveðna ábyrgð og er að sjálfsögðu hér til svara um frumvarpið. Ég hef lagt það í vana minn nokkur undanfarin ár að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann telji að þau frumvörp til fjáraukalaga sem við höfum rætt á undanförnum árum séu skref í þá átt að farið sé að lögum um fjárreiður ríkisins. Ég vil, frú forseti, leyfa mér að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvaða einkunn hann gefi fyrirrennara sínum í því frumvarpi sem við ræðum nú varðandi það hvort við höfum nálgast það að fara eftir lögum um fjárreiður ríkisins.

Virðulegi forseti. Ég held að ég geti ekki annað en gefið forvera mínum ágæta einkunn, ekki bara hvað varðar þetta frumvarp heldur einnig önnur frumvörp sem hann hefur lagt hér fram. Ég held að á þeim tölum til hækkunar sem hér eru lagðar til á fjárlögum séu mjög eðlilegar skýringar. Vissulega eru tölurnar háar en þær koma til af sölu Landssímans að langsamlega mestu leyti og síðan vegna afskrifta skattkrafna þar sem verið er að gera breytingar á þeim forsendum að færa þær nær því sem fram kemur í ríkisreikningi og held ég að enginn geti gert athugasemd við það. Önnur aukin útgjaldatilefni upp á 1,4%, án þess að ég hafi gert á því fræðilega úttekt af þessu tilefni, eru tiltölulega lítil miðað við það sem ég man og kannast við frá því að ég sat í fjárlaganefnd á árum áður og því tel ég að við séum að færast nær því að fjárlögin standist að mestu leyti óbreytt fyrir árið en ég held hins vegar að hv. þingmaður geri sér grein fyrir því að það geta komið tilefni á árinu sem kalla á að fjáraukalögum sé beitt og það væri rangt af okkur að hafa ekki opna möguleika fyrir slíkt.

Frú forseti. Ég get verið sammála hæstv. ráðherra í því að það eru vissulega töluvert miklar framfarir og menn hafa nálgast mjög lög um fjárreiður ríkisins frá því hæstv. ráðherra var í fjárlaganefnd því nokkuð er um liðið síðan það var. En samt sem áður verð ég að segja að mér þykir það ganga ansi hægt því að enn er víða pottur brotinn og það er út af fyrir sig rétt hjá hæstv. ráðherra að hinar stóru tölur hafa þær skýringar sem hæstv. ráðherra fór hér með, þ.e. sala Símans. Við getum reyndar deilt um hvort það sé fyllilega rétt að því máli staðið gagnvart lögum um fjárreiður ríkisins en látum það vera. Ég ætla að skýra hæstv. ráðherra frá, og ég vona að það verði honum lexía og hann muni ráða enn betri bót á, að fyrir ári síðan þegar við ræddum frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2004 þá hafði fjárlaganefnd ekki fengið eitt einasta erindi frá ríkisstjórn þar sem gerð var grein fyrir því að eitthvað ófyrirséð hefði verið ákveðið, við fengum ekki eina einustu tilkynningu en samkvæmt lögum um fjárreiður ríkisins ber um leið og slík ákvörðun hefur verið tekin að tilkynna það fjárlaganefnd. Á þessu ári hafa framfarir orðið alveg gífurlegar, þ.e. frá núll og upp í sjö. Við höfum fengið sjö erindi á þessu ári þar sem okkur hefur verið tilkynnt um ákvarðanir ríkisstjórnarinnar varðandi slík fjárútlát en ég leyfi mér að fullyrða, frú forseti, að þau sjö atriði sem okkur hefur verið tilkynnt um eru aðeins lítill hluti þeirra ákvarðana sem teknar hafa verið, ég mun fara betur yfir það í ræðu minni á eftir, en ég vona að hæstv. ráðherra komi upp nú í andsvari og tilkynni að á þessu verði breyting og þegar við ræðum frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2006, eftir ár, verði hægt að segja frá því að okkur hafi verið tilkynnt um allar ákvarðanir sem teknar hafa verið eins og lög um fjárreiður ríkisins gera ráð fyrir.

Frú forseti. Þetta eru út af fyrir sig athyglisverðar upplýsingar. Auðvitað ber okkur að fara að lögum um fjárreiður ríkisins. Það vill þannig til að á sinni tíð sat ég í sérnefndum um þau mál þannig að ég kann þau lög mætavel. En þar sem hv. þingmaður tilkynnti að hann ætlaði að fjalla frekar um þetta efni í ræðu sinni þá bíð ég spenntur eftir því að heyra ræðu hans.

Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur mælt fyrir frumvarpi sínu til fjáraukalaga og jafnframt undirstrikað að hann sé gamall í hettunni og það að fara á svig við lögin hafi verið verra áður. Nú stendur í lögum um fjárreiður ríkisins að ekki megi skuldbinda ríkissjóð hvað varðar neina greiðslu nema fyrir liggi samþykki Alþingis. Þó er hér undantekning á ef eitthvað ber óskaplega brátt að, náttúruvá eða annað slíkt þannig að ekki verði undan vikist, þá skal þegar í stað tilkynna það fjárlaganefnd og Alþingi eftir atvikum til ákvörðunar. Í þessu fjárlagafrumvarpi stöndum við frammi fyrir milljarða króna breytingum á fjárlögum þessa árs. Meginhluti þeirra tillagna er frágenginn og afgreidd mál af hálfu framkvæmdarvaldsins og nánast formsatriði að bera þau undir þingið og láta meiri hlutann samþykkja. Mörg af þeim eru mál sem við bentum á við afgreiðslu fjárlaga að væru vanáætluð. Ég bendi á Háskólann á Akureyri þar sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fluttum tillögu um að eiginlega væri óumflýjanlegt að bæta inn nákvæmlega sömu upphæð og þarna er bætt við. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann muni beita sér fyrir því nú að sett verði fjáraukalög að vori sem taki á þeim ákvörðunum og breytingum sem orðið hafa þá þegar innan ársins á útgjöldum og tekjum ríkisins. En þá gæti Alþingi tekið afstöðu til þess og síðan flutt önnur fjáraukalög á haustin eins og nú er gert og síðan lokafjárlög þannig að útgjöld séu stöðugt ákvörðuð af Alþingi en ekki af ráðherravaldinu.

Frú forseti. Ég hef ekkert skoðað hugmyndir eins og þessa sérstaklega og er ekki tilbúinn til þess núna að taka afstöðu til þess hér.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að neita þessu ekki algjörlega. Ég hef undanfarin ár flutt frumvarp um að fjáraukalög verði sett að vori og þá farið yfir þau mál sem eru komin og áherslur Alþingis endurskoðaðar. Ég fagna því ef ráðherrann vill taka þetta til skoðunar og það verður hér flutt. Annað atriði sem ég vil spyrja um, frú forseti, er um mál sem lýtur að Svæðisskrifstofu málefna fatlaðra. Í kjarasamningum frá í vetur, sem komu til framkvæmda 1. febrúar sl., var kveðið á um að stuðningsfulltrúar og félagsliðar fengju fatapeninga í stað hlífðarfatnaðar er næmi um 1.500 kr. á mánuði. Það hefur ekki enn verið staðið við þessa undirskrift af hálfu fjármálaráðherra og þessir stuðningsfulltrúar og félagsliðar voru einmitt að funda nú í dag og þeim fundi er lokið fyrir skömmu. Þeir óskuðu eftir því að ráðherra stæði við þessi loforð, þennan kjarasamning sem gerður var um fatapeninga 

Frú forseti. Ég þekki þetta mál ekki svo að ég get ekki svarað hv. þingmanni. En hafi verið gerður um þetta samningur þá á eðlilega að standa við hann.

Virðulegur forseti. Ég verð að lýsa nokkrum áhyggjum af þeirri léttúð sem nýr hæstv. fjármálaráðherra sýnir framúrkeyrslunni í ríkisrekstrinum hér í yfirlýsingum sínum. Þegar frá er dreginn Síminn er útgjaldabreyting þegar við þurfum mest á því að halda að aðhald sé í útgjöldum ríkisins, þegar þenslan er í hámarki. Þá er færslan 8 milljarðar, að vísu að teknu tilliti til afskrifta skattkrafna. Þá eigum við eftir að fá lokafjárlög og þá eigum við eftir að fá ríkisreikning. Það er rétt að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvað hann telji að skekkjan verði mikil á útgjöldunum frá því að frumvarpið var lagt fram í fyrra og þangað til við fáum ríkisreikninginn. Verða það 20 milljarðar eins og venjulega og telur hann að það sé ásættanlegt og verður það viðmiðið í hans fjármálaráðherratíð að það sé í lagi að hafa 20 milljarða skekkju hér? Gagnrýnir ekki hæstv. nýr fjármálaráðherra framúrkeyrslu á litla landbúnaðarráðuneytinu upp á yfir hálfan milljarð kr.? 

Jú, út af fyrir sig er það gagnrýnisvert í öllum tilfellum þegar farið er fram úr án þess að fyrir því séu heimildir. En í því tilfelli sem hv. þingmaður var að nefna er um uppsafnaðan vanda að ræða sem verið er að leysa, sérstaklega í tilefni af því sem hann spurði um sendiráðin og nauðsynlegt að taka á því á þessum tímapunkti, tel ég. Það hefur hins vegar ekki þensluhvetjandi áhrif. Hins vegar, það sem hann spyr um ríkisreikninginn þá get ég ekkert sagt til um það eins og sakir standa hver niðurstaðan verður. Hann er að vissu leyti gerður upp á annan hátt en fjárlögin eru. En ég geri mér auðvitað vonir um að lokafjárlögin verði í öllum meginatriðum eins og við leggjum drög að í þessu fjáraukalagafrumvarpi. Það á auðvitað eftir að fara með þetta frumvarp hér í gegnum þingið og nefndina og afgreiða það endanlega þannig að ég get ekki sagt nákvæmlega til um hver niðurstöðutalan verður.

Virðulegur forseti. Uppsafnaður vandi, það má svo sem segja. Sendiráðin hafa hins vegar notið hinnar sterku stöðu íslensku krónunnar, trúi ég, og varaformaður fjárlaganefndar hefur gefið út opinbera yfirlýsingu um að fjárlaganefnd Alþingis þurfi að taka sendiráð landsins í sérstaka fjárhagslega gjörgæslu. Það hlýtur að vera tilefni til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra um álit hans á þeirri yfirlýsingu og hvort hann telji mat varaformanns fjárlaganefndar á framúrkeyrslunni í sendiráðunum vera málefnalegt og hvort það sé verulegt áhyggjuefni hvernig þar hefur verið haldið á spilunum. Hér erum við að fá fjáraukalagafrumvarp og ég skoðaði sjö ár aftur í tímann. Við erum hér með liði inni sem eru sjöunda árið í röð á fjáraukalögum. Forsætisráðuneytið sjálft, höfuð ríkisstjórnarinnar, er 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004 og 2005 alltaf á liðnum Ýmislegt. Menntamálaráðuneytið, viðhald og stofnkostnaður, öll árin sjö. 

Frú forseti. Eins og ég nefndi áðan þá held ég að sú prósentutala sem hér er um að ræða sé í lægra lagi miðað við það sem verið hefur. Hins vegar er það auðvitað rétt hjá hv. þingmanni að það er hlutverk Alþingis að veita aðhald og ég vænti þess að Alþingi geri það. Orð varaformanns fjárlaganefndar eru því fullkomlega í takt við hlutverk hans og hlutverk þingsins og ég get ekki annað en fagnað því að menn taki það hlutverk sitt alvarlega.

Frú forseti. Það frumvarp til fjáraukalaga sem við ræðum nú fyrir árið 2005 ber auðvitað merki þess að mikil þensla er í samfélaginu og ekki síður merki þess að Síminn var seldur á árinu. Það eru auðvitað hinar stóru tölur sem tengjast því og hér í andsvörum hefur verið farið yfir það að ýmislegt er óljóst varðandi fjáraukalagafrumvarpið vegna þess að fjáraukalagafrumvarpið segir oft svolítið um það hversu vel agað kerfið okkar er gagnvart fjárlögunum. Það verður auðvitað að segjast eins og er, bæði þegar litið er í þetta frumvarp og horft nokkur ár aftur í tímann, að allt of mikil lausung virðist vera hvað varðar umgengni um fjárlögin. Við virðumst því miður ekki ná því að bera sömu virðingu fyrir fjárlögum og ýmsum öðrum lögum og við virðumst ekki ná svipuðu stigi í þeim efnum og ýmsar nágrannaþjóðir okkar. Vegna þess að ég var að ræða við hæstv. ráðherra áðan um það hvernig gengi að uppfylla lögin um fjárreiður ríkisins, og hæstv. ráðherra upplýsti að hann hefði setið í þeirri nefnd sem samdi það frumvarp og þau lög, og sé því á heimavelli þegar um þau lög er fjallað, þá er auðvitað eðlilegt við upphaf þessarar umræðu að við rýnum örlítið í þau lög og áttum okkur á því hvað það er sem í raun og veru á að vera í frumvarpi til fjáraukalaga. Það er raunverulega bara þrennt sem þar á að vera, þ.e. það sem er ófyrirséð, kjarasamningar og ný lög. En því miður er ýmislegt fleira í þessu frumvarpi eins og oft áður. Ég vil leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa hér örfáar línur í frumvarpinu sem eru mjög alvarlegar og segja okkur það að strax í inngangi frumvarpsins er raunverulega sagt að ekki sé í þessu frumvarpi farið að lögum. Hér segir, með leyfi forseta: „Vakin er athygli á því að ekki er beint samhengi á milli þeirra fjárheimilda sem sótt er um í frumvarpinu og áætlaðra útgjalda á árinu. Kemur þar einkum tvennt til: Annars vegar er í frumvarpinu sótt um fjárheimildir vegna umframgjalda fyrri ára sem þegar hafa verið færð í reikningum ríkissjóðs. Hins vegar verða ekki öll umframgjöld bætt á árinu og færast til frádráttar fjárveitingum næsta árs eða stofnanir ganga á ónýttar fjárheimildir fyrri ára. Með sama hætti er gert ráð fyrir að fjárheimildir verði ekki að fullu nýttar á árinu og færist á næsta ár.“ Frú forseti. Hér er sem sagt gefin yfirlýsing um það strax í upphafi að því sem segir í fjárreiðulögunum um það sem eigi að vera í slíku frumvarpi sé ekki að öllu leyti fylgt. Hér á í þessu frumvarpi eingöngu að vera það sem tilheyrir árinu 2005. Það er mjög skýrt í lögum um fjárreiður ríkisins. Samt sem áður er þessi yfirlýsing gefin hér og ég velti fyrir mér: Hvert er tilefni hennar? Það er eiginlega aðeins eitt sem kemur mér í hug, það er greinargerð frá Ríkisendurskoðun um framkvæmd fjárlaga árið 2004. Í þeirri skýrslu eru mjög alvarlegar athugasemdir gerðar við það hvernig menn umgangast fjárlög í okkar kerfi. Þar er m.a. sagt frá því að það sé gengið svo langt gagnvart forstöðumönnum og, frú forseti, ég held að það sé rétt að lesa þetta orðrétt. Hér segir í greinargerð Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga árið 2004: „Forstöðumenn hafa ýmist verið lattir til þess að grípa til sparnaðarráðstafana, sérstaklega ef sýnt þykir að þeim fylgi óþægilegur samdráttur í starfsemi eða þeir ekki verið áminntir með þeim hætti sem lög og reglugerðir gera ráð fyrir hlíti þeir ekki fjárlögum. Í raun og veru virðist liggja fyrir að stjórnvöld hafi samþykkt í verki (ef ekki í orði) að útgjöld viðkomandi stofnana séu aukin með þessum hætti. Með öðrum orðum er fyrst stofnað til útgjalda en heimilda til þeirra aflað síðar, stundum mörgum árum eftir að til útgjaldanna var stofnað.“ Frú forseti. Það eru auðvitað dæmi um þetta hér í þessu frumvarpi. Fjármálaráðuneytið sér sérstaka ástæðu til þess að setja hér sérstakan kafla inn í frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2005 þess efnis að svona eigi raunverulega ekki að haga sér, eins og Ríkisendurskoðun segir í sinni greinargerð. Þetta er auðvitað mjög alvarlegt þegar stofnunum ber ekki betur saman heldur en hér kemur í ljós. Frú forseti. Það er fleira í greinargerð Ríkisendurskoðunar sem er rétt að rifja hér upp. Hér segir m.a., með leyfi forseta: „Þegar hins vegar horft er í gegnum fingur við að fjárlögum sé ekki fylgt grefur það undan þeirri virðingu og þeim aga sem þarf að ríkja gagnvart Alþingi og fjárlögum sem það setur. Slíkt ástand tíðkast hvergi í þeim löndum sem við berum okkur helst saman við. Í reynd hlýtur meginábyrgð á þessu ástandi að liggja hjá Alþingi sem ekki gengur eftir því að fyrirmælum þess sé hlítt.“ Frú forseti. Ég held að það sé hárrétt hjá Ríkisendurskoðun að ábyrgðin er að sjálfsögðu hjá Alþingi og það hlýtur að vera mikið umhugsunarefni fyrir fjárlaganefnd hvernig hún á að taka því ástandi að hér eru skeytasendingar frá fjármálaráðunetyinu til Ríkisendurskoðunar um það hvernig eigi að umgangast fjárlög ríkisins. Ég verð að segja alveg hreint eins og er að manni bregður nokkuð við að lesa þennan kafla þar sem það er hreinlega sagt að eftir lögum um fjárreiður ríkisin sé ekki farið í því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Það eru auðvitað mýmörg dæmi sem sýna að þessi inngangskafli er skýrandi fyrir margt sem hér kemur fram. En það eru líka aðrar skýringar sem hér eru gefnar sem því miður standast ekki heldur þannig að frumvarpið er ekki einu sinni í samræmi innbyrðis. Hér segir á bls. 59 í frumvarpinu, með leyfi forseta: „Loks er í nokkrum tilvikum lagt til að uppsafnaður rekstrarhalli stofnana eða verkefna verði bættur að hluta eða öllu leyti. Er það gert í þeim tilvikum að verkefni er lokið eða sýnt þykir að gripið hafi verið til þeirra aðgerða að rekstur verði innan fjárheimilda og hallarekstur verði stöðvaður.“ Hér er í raun og veru sett upp regla sem maður skyldi ætla að væri þá fylgt alveg í gegnum frumvarpið, þó svo að ég líti á, eins og ég sagði áðan, að hluti af þessari reglu falli ekki að lögum um fjárreiður ríkisins, þ.e. það er verið að bæta uppsafnaðan halla. Slíkan halla á að bæta á fjárlögum næsta árs ef það er ekki gert á fjárlögum þess árs sem í hlut á. Það er auðvitað hægt að bæta halla sem er innan ársins sem er ófyrirséður, það er eðlilegt að hann sé í fjáraukalögum. Ég las þessa reglu að gefnu tilefni vegna þess að ég hef nokkur dæmi um að í frumvarpinu er hreinlega sagt að þessari reglu sé ekki fullnægt. Ég tek hér dæmi af handahófi og tek það fram, þannig að það valdi nú engum misskilningi, að dæmin sem ég tek hér eru ekki sett fram vegna ásakana til þeirrar stofnana sem eiga í hlut, heldur vegna þess að ég tel að það sé ekki rétt að málum staðið. Hér er m.a. fjallað um Háskólann á Akureyri, stofnun sem hefur verið í mjög örum vexti og hefur átt við má segja að sumu leyti eðlilega fjárhagserfiðleika að etja vegna þess að nemendafjölgunin hefur oft verið meiri en áætlað var fyrir. En hér segir, og ég les þetta í samhengi við það sem ég las áðan um það hvernig uppsafnaður halli er bættur og hvenær: „Farið er fram á 110 millj. kr. aukafjárveitingu til að koma til móts við uppsafnaðan halla á rekstri skólans en hann hefur vaxið hraðar en gert var ráð fyrir. Auk þess varð skólinn fyrir auknum útgjöldum þegar hann flutti starfsemi sína úr húsi í eigu ríkisins sem selt var á yfirstandandi ári, yfir í nýtt rannsóknarhús sem hann greiðir leigu fyrir.“ - Frú forseti. Svo segir hér og það er raunverulega aðalsetningin með vísun í það sem ég las áður. - „Skólinn vinnur með stuðningi menntamálaráðuneytisins að ýmsum breytingum í rekstri sínum sem eiga að leiða til þess að hallinn verði jafnaður á næstu árum.“ - Eiga að leiða til þess ef það heppnast. Reglan sem sett var áðan er greinilega ekki í gildi gagnvart þessari stofnun og það eru nokkur fleiri dæmi um slíkt í frumvarpinu þar sem augljóslega er ekki búið að komast fyrir vandann en samt sem áður er þetta sett inn. Hér er því miður ekki einu sinni samhengi á milli hluta. Þá er auðvitað rétt, frú forseti, og ástæða til að geta þess sem vel er gert. Ég sagði áðan að ýmsar framfarir hefðu orðið á síðustu árum, tilgreindi í andsvari áðan alveg sérstakan árangur sem náðst hefur varðandi það að koma tilkynningum til fjárlaganefndar þó svo að það sé ekki árangur sem er viðunandi en þó framför. Ég fagna því alveg sérstaklega, einkum í ljósi þeirrar upptalningar sem hv. þm. Helgi Hjörvar fór með áðan á ýmsum stofnunum og ráðuneytum sem hafa verið fastir liðir a.m.k. síðustu sjö ár í frumvarpi til fjáraukalaga, að æðsta stjórn er ekki í þessu frumvarpi. Ég man varla það ár þar sem þau hafa ekki komið við sögu. Hér er greinilega um mikla framför að ræða. Og af því að við berum sérstaka umhyggju fyrir þeirri stofnun sem við störfum við, Alþingi, eru það auðvitað sérstaklega gleðileg tíðindi að Alþingi skuli ekki koma við sögu hér þrátt fyrir að miklar framkvæmdir voru í þessu ágæta húsi okkar í sumar. Þetta eru gífurlegar framfarir og ber auðvitað þakka það að áætlanagerðin hér er orðin með slíkum ágætum að ekkert er keyrt fram úr við allar þær framkvæmdir. Bara til að rifja upp og sýna hversu mikil framförin er tek ég sem dæmi að þegar við ræddum frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2004 höfðu líka verið ýmsar framkvæmdir það ár í þessu húsi og þá var hér upphæð sem gerði ráð fyrir að bætt yrði 60% við upphæðina sem fyrir var. Þær framkvæmdir fóru því heil 60% fram úr. Ég tel ástæðu til að geta þess að það er alveg sérstakt gleðiefni að Alþingi skuli hafa staðið sig svo vel þetta árið. Ég nefndi æðstu stjórn og það verður auðvitað að segja að því miður komu þau tíðindi á fund fjárlaganefndar í morgun að við megum búast við að sá liður verði ekki alveg auður þegar við afgreiðum lögin frá Alþingi í desembermánuði eða í lok nóvember vegna þess að það kom fram að væntanleg er einhver upphæð vegna embættis forseta Íslands þar sem enn hefur ekki alveg náðst utan um áætlanagerð þar. Við megum því búast við einhverjum erindum um það en vonandi verður það þó þannig að málinu verði lokið. Ég ítreka enn og aftur að ég er alveg sérstaklega ánægður með að Alþingi skuli ekki vera í þessu frumvarpi til fjáraukalaga. Ef farið er yfir einstök ráðuneyti vekur það strax athygli að hjá forsætisráðuneytinu, sem er fastur liður í þessu frumvarpi ár eftir ár, er nú óskað eftir fjárveitingu vegna kostnaðar við ráðningu lögfræðings á aðalskrifstofu. Skýringin er sú að ráðherraskipti hafi orðið haustið 2004. Haustið 2004 urðu ráðherraskipti í forsætisráðuneytinu og eru það út af fyrir sig ekki ný tíðindi en það eru hins vegar tíðindi fyrir okkur að ekki skuli hafa uppgötvast fyrr en nú á seinni hluta ársins 2005 að einhver lögfræðingur hafi glatast úr ráðuneytinu við ráðherraskiptin og það þurfi að bjarga því. Þetta er auðvitað ekki dæmi um það sem hægt er að flokka undir ófyrirséð vegna þess að menn hljóta að verða varir við það þegar þeir týna heilum lögfræðingum. Það er ekki eitthvað sem kemur upp í miðju sumarfríi. Stærsti liðurinn þarna er auðvitað eins og fram hefur komið sala Símans. Við höfum áður tekið nokkra rimmu um það í þessum sal hvort hægt sé að áætla fyrir slíku. Það hefur verið skoðun hæstv. fjármálaráðherra, væntanlega bæði fyrrverandi og þess sem nú starfar, og fjármálaráðuneytisins að ekki sé gerlegt að áætla fyrir slíku.  Síðan er hér sérkennileg tilfærslubeiðni þar sem óskað er eftir að færa tæpar 15 millj. kr. á rekstrarviðfangsefni af fasteignum forsætisráðuneytisins til að mæta uppsöfnuðum rekstrarvanda. Þetta hlýtur að leiða hugann að því hvernig áætlanir eru gerðar gagnvart þessum lið. Er verið að fresta einhverju í viðhaldi fasteignanna eða er búið að ljúka því? Hvað er að gerast þarna? Þetta er fært yfir á rekstrarviðfangsefni og þá er auðvitað spurningin: Er kannski búið að nota eitthvað af þessum peningum? Hefur það kannski verið gert í ljósi þess að hér er nokkuð traustur þingmeirihluti sem hefur ekki sýnt sig í því að rísa mikið gegn þeim ákvörðunum sem ríkisstjórnin hefur tekið? Þetta er dæmi um það sem ég kannast ekki við að hafi verið tilkynnt til fjárlaganefndar eins og gera á samkvæmt fjárreiðulögum. Menntamálaráðuneytið er einnig eitt af þeim ráðuneytum sem er fastur liður í frumvarpi til fjáraukalaga. Það vekur athygli að heimsfundur kvenkyns menningarráðherra kemur fram í fjáraukalögunum. Ég vona að hæstv. ráðherra hafi skýringar á því og að þetta hafi verið algerlega ófyrirséð, þ.e. að fundurinn hafi ekki verið orðaður fyrr en á þessu ári. Ég skil vel að ef það býðst að halda slíkan fund að menn hlaupi til og geri það. En það er eðlilegt að spyrja hvenær og hver ákvað að þessi fundur yrði haldinn hér og þar af leiðandi sá kostnaður sem honum fylgdi því að ég veit ekki betur en að þessi fundur sé búinn og þar af leiðandi væntanlega búið að greiða flesta reikninga sem honum fylgdu.  Síðan kemur hér að vísu ekki há upphæð, og það er auðvitað rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að oft er hér ekki um mjög háar upphæðir að ræða, en samt sem áður er þetta spurning um hversu mikinn aga við sýnum í meðförum varðandi fjárlög ríkisins, en hér eru 5 millj. kr. vegna kostnaðar við nefnd um málefni fjölmiðla. Það er eðlilegt að greiddur sé kostnaður við þessa nefnd en það er sérkennilegt að ekki skuli hafa uppgötvast fyrr en nú að slíkt þyrfti að gera vegna þess að nefndin tók til starfa 5. nóv. 2004.  Hér er annað ágætt mál, Orðabók Háskólans, þar sem óskað er eftir 15 millj. kr. vegna nýrrar rafrænnar orðabókar með um 50 þúsund uppflettiorðum ásamt skýringum á sænsku, norsku og dönsku. Þarft mál og brýnt, en hvenær var þetta verk ákveðið og hvar og er það kannski byrjað? Þetta vekur upp slíkar spurningar. Við getum haldið áfram með menntamálaráðuneytið. Allt það sem snýr að Tækniháskóla Íslands hefði í raun átt að vera í fjárlögum þessa árs því það lá auðvitað fyrir hvað þar var að gerast. Síðan vekur sérstaka athygli, að vísu ekki há upphæð, hjá Námsmatsstofnun þar sem farið er fram á 10 millj. kr. framlag vegna kostnaðar sem féll á stofnunina árið 2004. Enn einu sinni kem ég að því sama að megnið af þessum tölum er eitthvað sem ekki á að vera í þessu frumvarpi. Í raun og veru ætti þingið að taka á sig rögg og gera svipað og ýmsir dómstólar hafa gert að undanförnu varðandi það þegar pappírar eru ekki betur gerðir en þetta, það ætti að vísa þeim aftur heim og láta menn vinna verkið upp og gera það eins og á að gera. En eins og ég sagði áðan er meiri hluti þingmanna hér ekki þekktur fyrir að sýna mikið aðhald fyrir þá ríkisstjórn sem nú starfar. Af hverju vekur þessi tala sérstaka athygli? Jú, vegna þess að hún er um 50% aukning. Þarna hlýtur að vera fullkomin skýring en ég trúi varla skýringunni sem hér er gefin en hún er að þetta hafi verið kostnaður við að flytja á milli húsa. Það kostar stofnun sem hefur um 20 millj. kr. á fjárlögum 10 milljónir að flytja á milli húsa. Það hlýtur að vera löng leið og mikið að flytja. Þetta var árið 2004 og eins og ég sagði áðan, frú forseti, á þetta að sjálfsögðu ekki heima hér. Frú forseti. Ég sé að tími minn er að lokum kominn og ég verð því að gera hlé og halda áfram í seinni ræðu minni á eftir, en ég ætla að reyna að ljúka menntamálaráðuneytinu. Hér er talað um 100 millj. kr. til framhaldsskólanna almennt og sagt vegna nemendafjölgunar. Ég spyr: Dugir þetta til að mæta þeirri nemendafjölgun sem orðin er í framhaldsskólunum? Ég hef því miður grunsemdir um að því sé víðs fjarri og þetta sé eins og oft áður eitthvað sem að þarf að laga, því er nú verr og miður. Loks eru hér tveir liðir um Vélskóla Íslands og Stýrimannaskólann. Það eru afar sérkennilegir liðir og skýringar þar vegna þess að ég veit ekki betur en að Fjöltækniskóli Íslands hafi tekið við starfsemi þessara beggja skóla. Ég held að það hafi verið árið 2004 eða 2003 sem sá skóli tók til starfa þannig að ég átta mig engan veginn á því hvað þessir liðir eru að gera í þessu fjáraukalagafrumvarpi Frú forseti. Tími minn er liðinn en umræðuefnið fjarri því að vera búið þannig að ég bið forseta að skrá mig aftur á mælendaskrá.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega umræðu og yfirferð yfir einstaka liði frumvarpsins. Ég treysti því að hann muni fara yfir þetta í nefndinni eins og vera ber og þar munu nákvæmari skýringar verða gefnar en þær sem ég hef getað reitt fram hér. Einu verð ég hins vegar að hafna hjá hv. þingmanni að það séu einhverjar skeytasendingar í greinargerð með frumvarpinu til Ríkisendurskoðunar. Það eru miklu hægari heimatök til þess að hafa samskipti við Ríkisendurskoðun og ríkisendurskoðanda en svo að það þurfi að vera með einhverjar skeytasendingar í fjáraukalagafrumvarpinu. Mér fannst hins vegar athyglisverð umfjöllun hv. þingmanns um aðferðafræðina sem verið var að lýsa í samskiptum ráðuneytanna við stofnanir. Einnig var athyglisvert dæmið sem hann tók af Háskólanum á Akureyri, en mér fannst einhvern veginn eins og endahnútinn vantaði á gagnrýnina þar. Er hann að gagnrýna það að háskólinn skuli fá 110 millj. kr. samkvæmt frumvarpinu og ætti þá háskólinn ekki að fá þær eða ætti hann að fá meira? Hvort leggur hv. þingmaður til?

Frú forseti. Það er ánægjulegt að þetta er ekki skeytasending til Ríkisendurskoðunar en þegar maður les saman greinargerð þeirra og þennan kafla dettur manni eiginlega ekki neitt annað í hug. En ég tek auðvitað orð hæstv. ráðherra trúanleg í því að þarna sé ekki um skeytasendingar að ræða. Ég verð því að reyna að leita frekari skýringa á þessum sérstaka kafla. Varðandi Háskólann á Akureyri þá tók ég sérstaklega fram að ég væri að velta fyrir mér vinnubrögðum en ekki því hvað þar væri raunverulega verið að gera. Hins vegar er það svo með Háskólann á Akureyri að þetta er uppsafnaður vandi sem að mínu mati hefði átt að vera búið að bæta og miðað við það sem þarna segir er augljóst mál að ekki er verið að ljúka vandanum. Ég er þeirrar skoðunar að það sem tilheyrir árunum fyrir 2005 tel ég vera í samræmi við fjárreiðulögin, það eigi að vera í fjárlögum ársins 2006. Hins vegar á árið 2005 að vera í þessu frumvarpi. Ég get því miður ekki svarað hæstv. ráðherra hvort þessi tala er nægjanleg til að rétta við árið 2005 eða ekki, ég hef ekki gögn um það, en ég tel að í þessu frumvarpi eigi auðvitað að mæta þeim vanda sem snýr að þessu ári. Háskólinn á Akureyri er mjög mikilvæg stofnun sem hefur vaxið afskaplega kröftuglega og menn hafa staðið sig mjög vel þar. Það er full ástæða til að fara yfir það hvernig stofnunin getur staðið sig sem best en ég tel að í þessu frumvarpi og ég segi enn og aftur í samræmi við fjárreiðulögin, á meðan við höfum þau óbreytt, eigi talan sem á við Háskólann á Akureyri að snúa eingöngu að árinu 2005. Ef eitthvað er hins vegar vegna fyrri ára eigi það að vera í fjárlögum 2006 og síðan eigi að leggja grunninn fyrir 2006 út frá því hvaða útkoma er á árinu 2005 og hvaða áætlanir eru um árið 2006.

Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur mælt fyrir frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2005. Ég held að áður en ég fer í einstaka efnisþætti frumvarpsins sé nauðsynlegt að átta sig á því hlutverki sem fjáraukalög gegna. Hver er stjórnsýsluleg staða fjáraukalaga innan fjárlagaársins og innan laga um fjárreiður ríkisins. Að hausti er unnið fjárlagafrumvarp fyrir næsta ár sem fer í gegnum þingið til meðferðar fjárlaganefndar Alþingis og er afgreitt skömmu fyrir jól. Þar eru lagðar línur í efnahagsstjórninni, fyrir þróun efnahagsmála og jafnframt kveðið á um hver gjöldin skuli vera, skipt á einstaka gjaldaliði, áætlaðar tekjur o.s.frv. Þingið starfar áfram. Eftir áramót kemur þing aftur saman og þá eru samþykkt lög og ýmsar samþykktir gerðar sem geta haft áhrif á tekjur og gjöld ríkissjóðs innan þess árs. En jafnframt er kveðið strangt á um það í fjárreiðulögum, sem er gott, að ekki megi stofna til útgjalda af hálfu ríkisins, skuldbindinga eða annars, nema að fyrir liggi samþykki Alþingis. Það er meira að segja bundið í stjórnarskrá. Þess vegna er mjög mikilvægt að vinnu Alþingis sé hagað þannig að hún uppfylli lagaskyldur en einnig að sem tryggast sé að þingið ákveði fjárlög ríkisins, útgjöld og tekjugrunn. Á undanförnum árum hefur tíðkast að leggja fram fjáraukalagafrumvarp að hausti, svipað og við erum með í höndum, sem tekur á breytingum á tekjuforsendum ríkissjóðs en kveður einnig á um ákvarðanir um og tillögur að nýjum útgjöldum. Í lögum um fjárreiður ríkisins er kveðið á um að heimilt sé að breyta fjárlögum innan ársins ef óumflýjanlegar aðstæður kveða á um það eða Alþingi samþykkir annað. Það má gera hvenær sem er en þó að undangengnu samþykki Alþingis, nema um náttúruvá eða eitthvað slíkt sé að ræða þannig að ekki sé hægt kalla Alþingi skjótt saman en það skal gert svo fljótt sem unnt er. Það er fjarri því að vinnulagið á Alþingi sé samkvæmt þeim lögum. Því fer fjarri. Við höfum þetta frumvarp sem gott dæmi um það. Hér eru lögð til útgjöld upp á hundruð milljóna kr., jafnvel milljarða kr. Mörg þeirra útgjalda eru í hæsta máta eðlileg og ekkert við þeim að segja. Þau eru brýn og nauðsynleg. Mörg af þeim útgjöldum koma til vegna þess að ríkisstjórnin og meiri hlutinn á Alþingi valdi að beita blekkingum við fjárlagagerðina á sínum tíma, vafalaust til að fá betri niðurstöðutölu. Hér hefur Háskólinn á Akureyri verið nefndur. Það lá fyrir hjá skólastjóranum og hjá öllum sem komu að þeim málum, að Háskólann á Akureyri mundi skorta fé á árinu. Við lögðum fram breytingartillögu við afgreiðslu fjárlaga síðasta haust sem laut að því að rétta það a.m.k. að hluta. Það lá alveg fyrir. En samt valdi ríkisstjórnin, þáverandi fjármálaráðherra og meiri hluti Alþingis, að tuddast áfram og samþykkja fjárlög sem vitað var að voru alls ekki í takt við raunveruleikann og ekki heldur í takt við þann pólitískan vilja Alþingis til þeirrar góðu starfsemi sem þar er rekin. Fleiri slík dæmi eru í þessu frumvarpi, um lélega vinnu af hálfu meiri hluta Alþingis og þeirra ráðherra sem hlut eiga að máli. Ég hef á Alþingi ítrekað lagt til að lögum um fjárreiður ríkisins verði breytt og staða Alþingis gagnvart fjárlagagerðinni og framkvæmd fjárlaga verði styrkt með því að skylt verði að leggja fram fjáraukalög að vori, við þinglok að vori verði lögð fram fjáraukalög sem taki til þeirra breytinga sem þegar eru orðnar með samþykktum Alþingis, öðrum breytingum í samfélaginu og nýjum áherslum. Það væri síðasta verk þingsins fyrir vorið og auk þess yrði strax að hausti lagt fram fjáraukalagafrumvarp, eftir því sem þörf er á, til að taka á þeim breytingum sem menn vilja leggja fyrir þingið eða eru óumflýjanlegar. Menn hafa áður rætt þetta á þinginu. Á síðasta þingi fengu hugmyndir um slíkt vinnulag vaxandi undirtektir, ekki síst meðal þingmanna sem telja sig til stjórnarmeirihluta sem eru oft á tíðum bara í því hlutverki að stimpla ákvarðanir framkvæmdarvaldsins, t.d. margar af þeim tillögum sem liggja fyrir í frumvarpinu hér. Ég vil því árétta þessa tillögu mína um breytingar sem gera verði til þess að vinna Alþingis verði skilvirkari og samkvæmt lögum um meðferð og framkvæmd fjárlaga, að Alþingi ákveði fyrst og síðan vinni framkvæmdarvaldið eftir þeim ákvörðunum. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum líka lagt áherslu á að gera þingið sterkara í vinnubrögðum sínum og færara um að takast á við þau flóknu verkefni sem lúta að efnahags- og fjármálum á vegum ríkisins. Eftir að Þjóðhagsstofnun sáluga var lögð niður er engin sjálfstæð eða óháð efnahagsskrifstofa sem þingið getur leitað til eða einstakir þingmenn. Það var hægt að leita til Þjóðhagsstofnunar, sem gaf a.m.k. í megindráttum sjálfstæð álit og stundum svo sjálfstæð að það þótti ástæða til að leggja hana niður eins og frægt er orðið. Það var mjög umrætt í þingsölum að ástæðan fyrir því að Þjóðhagsstofnun var lögð niður var að hún hafði vogað sér að sýna sjálfstæði í vinnubrögðum. Núna erum við algjörlega háð efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins varðandi það að leggja mat á hinar ýmsu efnahagslegu stærðir og önnur atriði er lúta að gerð, forsendum og framkvæmd fjárlaga. Við eigum Ríkisendurskoðun að í ákveðnum þáttum við framkvæmd fjárlaga og það er gott. En annars er það því miður mun magrara en áður var. Því höfum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lagt til að stofnuð verði sérstök efnahagsstofa við þingið, sjálfstæð stofa sem starfi á vegum þingsins en ekki á vegum framkvæmdarvaldsins, sem þingmenn og þingnefndir geti þá leitað til um sjálfstætt mat og sjálfstæða vinnu, tillögur og mat á tillögum í efnahags- og fjármálum. Eins og er erum við fullkomlega háð framkvæmdarvaldinu sjálfu. Við höfum reyndar bankana, hinir ýmsu viðskiptabankar eru með efnahagsmál og vinna afmörkuð verkefni á sviði efnahagsmála, en þeir útreikningar eru yfirleitt á grundvelli þeirra eigin forsendna og mati á þeirra eigin starfsemi en ekki á sömu forsendum og þingið vinnur eftir. Þetta vildi ég gera að umtalsefni, frú forseti. Það er athyglisvert að sjá hvernig tekjuliðir þessa frumvarps hafa breyst. Hæstv. fjármálaráðherra benti á að tekjur hefðu farið umtalsvert fram úr því sem áætlað var og fagnar því að ríkissjóður skuli fitna sem því nemur. Vafalaust finnst stjórnarliðum það létta mönnum róðurinn að lækka skattana, lækka tekjuskattinn á hátekjufólki, skatta sem koma fyrst og fremst hátekjufólki til góða þegar auknar tekjur koma inn í ríkissjóð. Hverjar eru þessar auknu tekjur sem er hér verið að mæra? Halda menn að þær séu varanlegar? Nei, frú forseti. Það eru tekjur af þenslu, vegna viðskiptahalla og sölutekjur af Landssímanum sem hefði betur verið í þjóðareigu áfram. Tekjurnar af sölu Landssímans koma ekki inn aftur en meðan þjóðin átti hann skilaði hann arði sem kom reglulega inn í ríkissjóð. Nei, tekjur af stimpilgjöldum, tekjur af auknum umsvifum, sérstaklega á húsnæðis- og fasteignamarkaði fóðra tekjuaukninguna. Hverjir borga þessi stimpilgjöld? Jú, ungt fólk sem kaupir hús eða færa sig á milli húsa, úr minna húsi í stærra. Þetta fólk verður að borga aukna skatta til ríkisins í formi óréttlátra stimpilgjalda. Dragist síðan húsnæðismarkaðurinn saman skreppur sá tekjustofn líka saman. Menn monta sig af því að tekjur af sköttum af vöru og þjónustu hækki um rúma 9 milljarða kr. frá áætlun. Nú, er það ekki viðskiptahallinn, og viljum við hafa hann? Nei, þessi tekjustofn er líka falskur og ekki til að monta sig af. Þótt mönnum finnist gott að fá krónur í ríkiskassann þá er ekki sama hvernig þær koma. Einnig er talað um fjármagnstekjuskattinn af sölu Símans, drottinn minn dýri. Ríkið greiðir sjálfu sér fjármagnstekjuskatt upp á nærri 6 milljarða kr. af sölu Símans. En eins og ráðherra minntist á áðan þá verður jú að færa til gjalda söluupphæð þannig að báðir liðir hækka sem því nemur. Þetta eru reikningskúnstirnar við að reikna saman tekjur og gjöld hjá ríkissjóði. Lítum á hinar forsendurnar, á gengismálin. Lagt var upp með þá forsendu fyrir gengisþróun þessa árs að meðalgengi ársins yrði 120–125, það voru forsendur fjárlaga sem við störfum eftir. Svo seint sem í júní á þessu ári gaf fjármálaráðuneytið út spá sína fyrir árið. Þá hélt það að gengið yrði 119. Það hafði þó staðið í kringum 112–113 þá um langa hríð. Nú eru horfurnar á að gengið fyrir þetta ár verði að meðaltali niður undir 110. Síðustu fregnir herma að það gæti farið enn neðar. Það stendur í 103 rúmlega og greiningardeild Íslandsbanka spáir því að það eigi eftir að fara enn neðar, krónan eigi eftir að hækka enn meira á þeim mánuðum sem eftir lifa ársins, verði ekki breyting á stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum. Hvaða áhrif hefur það? Við erum einmitt með samþykktir hér frá samtökum fiskvinnslunnar, frá samtökum útgerðarinnar, frá samtökum ferðaþjónustunnar og frá fjölmörgum öðrum sem eru að reyna að basla í útflutningsgreinunum, útflutningsiðnaðinum og nýsköpuninni. Menn horfa á gengið síga stöðugt meir á ógæfuhliðina fyrir þessar atvinnugreinar og ekkert er gert. Ég tel það alvarleg skilaboð sem fjáraukalagafrumvarpið staðfestir hér, að það er ekki ætlun ríkisstjórnarinnar að gera neitt til þess að tryggja og bæta rekstrarstöðu útflutningsgreinanna. Það var spáð gengisvísitölu upp á 120–125 á þessu ári. Var sú spá merkileg? Spáin fyrir næsta ár hljóðar upp á 115. Að óbreyttu hefur enginn trú á því að það náist. Íslandsbanki segir að jafnvægisgengið liggi á bilinu 135 um nokkurn tíma til þess að jafnvægi náist í viðskiptum við útlönd. Ráðherrann vék ekki að þeim alvarlegu hlutum sem eru að gerast í efnahagslífinu, hinni gríðarlegu skuldasöfnun, viðskiptahallanum við útlönd, háu gengi og erfiðri stöðu útflutningsgreinanna. Menn vita ekki sitt rjúkandi ráð hvernig bregðast á við. Þetta tel ég að ráðherra hefði átt að segja þó ekki væri nema eina setningu um, hafandi nýlega fengið ályktun t.d. frá samtökum fiskvinnslunnar þar sem þungum áhyggjum var lýst yfir stöðu mála hvað varðaði samkeppnisstöðu útflutningsgreinanna og var þar krafist aðgerða þegar í stað til þess að rétta stöðuna. En það heyrist ekki bofs í þá veruna, þetta er víst allt í lagi að mati ráðherra. Frú forseti. Það er hægt að fara í gegnum þetta frumvarp og fara yfir einstakar tölur. Sumum ráðuneytum virðist vera reistur sjálftökuréttur úr ríkissjóði. Tökum utanríkisráðuneytið sem dæmi, bara til að eitt sé nefnt. Lagt er til að fjárheimild utanríkisráðuneytisins verði aukin um 499 millj. kr. á þessu ári. Þar eru lagðar til 50 milljónir til að mæta uppsöfnuðum halla á aðalskrifstofu utanríkisráðuneytisins og 276 millj. kr. framlagi til sendiráða. Þetta er bara viðbót á fjáraukalögum sem einungis eiga að taka til brýnna og óhjákvæmilegra atriða. En þarna er verið að leika sér með þetta og fara út og inn. Svona er hægt að fara víðar um. Ég spyr fjármálaráðherra: Er hann sáttur, ætlar hann að láta svona vinnubrögð viðgangast? Það fer engin efnisleg umræða fram á Alþingi um það hvort nauðsynlegt sé að auka þessi framlög til sendiráða, fjölga sendiherrum. Nei, þau eru ákveðin og koma svo eftir á til Alþingis til meðferðar. Ætlar hæstv. fjármálaráðherra að segja að þetta sé nú bara gamalt og gott, þetta sé ekki verra en það var þegar hann var sjálfur í fjárlaganefnd? Svo eru einstaka aðilar aðrir sem þykir ástæða til að standa ekki við samninga og ég minntist á í andsvari við ráðherra hér áðan. Við sjáum í fjáraukalagafrumvarpinu að utanríkisþjónustan, fjölgun sendiherra, fær sitt og ríkislögreglu- og vopnasveitir fá sitt. Það vantar ekki. En þegar kemur að því að efna hluta af kjarasamningi við starfsmenn hjá Svæðisskrifstofu málefna fatlaðra, stuðningsfulltrúa og félagsliða, sem var samið um í upphafi þessa árs og átti að koma til framkvæmda 1. febrúar sl., er annað upp á teningnum. Samið var um sérstakar greiðslur vegna vinnufatnaðar sem starfsmenn verða að vera í á þessum vinnustöðum, 1.458 kr. á mánuði. Að vísu sagði hæstv. ráðherra hér áðan, og ég treysti því að það megi ganga að því sem vísu að hann standi við orð sín, að sé þetta kjarasamningur þá verði þessu þegar í stað kippt í liðinn. Þetta fólk var á félagsfundi í dag og ræddi þar stöðuna. Þar samþykktu starfsmennirnir ályktun og skoruðu á viðsemjendur sína, sem í meginatriðum er ríkissjóður, fjármálaráðherra, að standa við þá samninga sem gerðir hefðu verið um slíkar greiðslur. Því er borið við að ekki sé fé á fjárlögum. Drottinn minn dýri, fé á fjárlögum til að standa við kjarasamning við starfsmenn á Svæðisskrifstofum málefna fatlaðra. Nei, frú forseti. Það er einmitt tilgangur fjáraukalaga að taka á ef kjarasamningar kveða á um viðbót og ég treysti því að hæstv. ráðherra láti ekki það mál sem ég hef rakið hér standa lengur 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2005. Það birtist skýrt í þessu frumvarpi hve gríðarlega sterk staða ríkissjóðs er um þessar mundir og einnig má í því sjá merki um þau gríðarlegu umsvif sem eru í efnahagskerfinu. Hæstv. fjármálaráðherra hefur gert grein fyrir frumvarpinu og þar kemur sala Símans auðvitað fram, þær gríðarlegu tekjur sem komu inn í ríkissjóð að þessu sinni vegna sölunnar á honum. Þar er söluhagnaður upp á 57,5 milljarða tekjufærður. Það vekur auðvitað athygli, í framhaldi af því að hin miklu umsvif í efnahagskerfinu sjást, að allar hagstærðir sem lágu til grundvallar fjárlagafrumvarpinu sem var samþykkt fyrir tæpu ári hafa breyst. Það er nánast sama hvar gripið er niður í þeim efnum, það er greinilega mikið um að vera í okkar hagkerfi. Tekjurnar fyrir utan sölu Símans hafa vaxið mjög mikið frá fjárlögum sem gilda fyrir þetta ár þannig að allt ber þetta að sama brunni. Gjaldahlið frumvarpsins er tæpum 16 milljörðum kr. hærri en fjárlögin segja til um. Þar spilar sala Símans stóra rullu þar sem ýmsir liðir koma þar inn til útgjalda á sama hátt og tekjur. Ef leiðrétt er fyrir sölu Símans eru þetta líklega um 3 milljarðar, eitthvað nálægt því, sem um er að ræða í auknum útgjöldum. Ég hef nú ekki skoðað það nákvæmlega en ég geri ráð fyrir að umfangið sé minna en oft hefur verið. Það breytir því ekki, eins og fram hefur komið í umræðum hér, að ákveðnir liðir í þessu fjáraukalagafrumvarpi eru, eins og stundum er sagt, gamlir kunningjar og hafa verið hér í fjáraukalagafrumvörpum síðustu ára.

Allt of lengi.

Ég get tekið undir það sem fram kom hér fyrr í umræðunni að þessir hlutir þurfa að breytast og vonandi tekst að ná utan um það þannig að ekki þurfi að vera með sömu eða nánast sömu útgjaldaliði ár eftir ár í fjáraukalagafrumvarpi. Samhliða þessum miklu umsvifum og auknu tekjum og því sem birtist í frumvarpinu er stór liður hér sem breytist frá fjárlögum. Lántökuheimild fjármálaráðherra lækkar úr 40 milljörðum kr. í 13,5. Það er mjög ánægjulegt að sjá fram á að skuldir ríkissjóðs séu að lækka verulega mikið, það er auðvitað framtíðarmál og ber að fagna því. Að sjálfsögðu vegur salan á Símanum þar þungt en það er eigi að síður staðreynd að skuldir ríkissjóðs lækka mjög mikið. Lánsfjárjöfnuðurinn, samkvæmt þessu frumvarpi, er um 98 milljarðar kr. sem er auðvitað gríðarlega há fjárhæð. Ég heyri að hv. þingmenn Samfylkingar smella í góm en það er engu að síður staðreynd sem við horfum hér fram á. Virðulegur forseti. Það er margt í þessu frumvarpi sem vert væri að fara í gegnum í smáatriðum. Við erum nú að byrja að fjalla um þetta í fjárlaganefndinni. Það er t.d. eitt atriði sem ég tel ástæðu til að nefna, sem er auðvitað mál sem við eigum eftir að fjalla mun betur um. Ég ætla svo sem ekki að fara fram á það við hæstv. fjármálaráðherra að hann fari yfir það mál í þessari umræðu. Það tengist heimildagrein í 4. gr. frumvarpsins þar sem er í lið 7.16 fjallað um heimild til að ganga til samninga um byggingu og rekstur tónlistar- og ráðstefnuhúss í Reykjavík á grundvelli útboðs sem við þekkjum og fór fram fyrr á þessu ári. Þar er fjallað um hver hlutur ríkissjóðs er í þessu máli o.s.frv. Þetta mál er að mínu mati eitt af stærri málum í þessu frumvarpi. Hér er um að ræða mál sem á að teygja sig 35 ár fram í tímann, hvorki meira né minna. Við ræddum í gær um frumvarp til laga um ráðstöfun á söluandvirði Símans þar sem eru tillögur um að útgjaldaliðir teygi sig fram í næsta kjörtímabil og jafnvel fram yfir það. Hér erum við að tala um mál sem teygir sig 35 ár fram í tímann. Þetta þurfum við að fara í gegnum og finna leið til þess að meðhöndla með réttum hætti í þessu laga- og reglugerðarverki öllu saman sem við vinnum eftir. Ég hef fundið fyrir því að mikil samstaða er um þetta mál efnislega og ég lít svo á að það sé sameiginlegt viðfangsefni okkar í fjárlaganefndinni og víðar að finna lausn á því. Ég taldi ástæðu til þess, hæstv. forseti, að nefna þetta núna. Eins og kemur fram í frumvarpinu snúa ýmsar útgjaldatillögur að því að bæta halla sem nokkrar stofnanir hafa verið að safna upp. Það á ekki, eins og við höfum margoft farið yfir í umræðum um fjárreiður ríkisins, að vera sjálfgefið að slíkur halli sé gerður upp. Við vitum að forstöðumenn ýmissa stofnana reka stofnanir sínar með miklum myndarbrag og gæta þess í hvívetna að halda fjárheimildir. Síðan eru aðrar stofnanir af ýmsum ástæðum, ég ætla ekkert að halda því fram að það sé af einhverjum slóðaskap eða slæmri stjórnun, gerðar upp með halla. Það hefur einnig brunnið við að jafnvel þær sömu stofnanir eru með ákveðnu millibili gerðar upp í fjáraukalögum. Við höfum margoft rætt þetta og ég hygg að menn séu almennt sammála um að fara þurfi yfir þetta. Við höfum m.a. farið yfir þetta í fjárlaganefnd með Ríkisendurskoðun, sem hefur fjallað um þessi mál, og ég hygg að menn séu sammála um að á þessu þurfum við að ná betri tökum. Annað atriði vil ég líka nefna. Það er gert ráð fyrir að gera upp 50 millj. kr. halla á Tækniháskólanum, sem var lagður niður og sameinaðist Háskólanum í Reykjavík, eins og við vitum, og er eftir þá sameiningu einkarekin háskólastofnun. Það var að vísu gert ráð fyrir því í frumvarpinu um að leggja niður Tækniháskólann, sem fjallað var um í þinginu, að þar væri einhver halli sem þyrfti að gera upp út af fyrir sig. En ég bendi á að önnur stofnun hefur orðið til með samruna nokkurra stofnana, þ.e. Landbúnaðarháskóli Íslands, og þar situr eftir töluverður halli sem ég tel að menn þurfi að skoða sérstaklega. Ég hef áður nefnt að þetta þurfum við að fara yfir og skoða, bæði út af jafnræði og öðru, og gæta þess að gera öllum jafnt undir höfði. Ég vil líka vekja athygli á öðru máli hér sem tengist sölu Símans. Ég heyrði það áðan að hv. þm. Jón Bjarnason var hálfpartinn að gera grín að því að ríkið væri að greiða sjálfu sér fjármagnstekjuskatt. Það er auðvitað sérkennilegt að ríkið greiði sjálfu sér fjármagnstekjuskatt en það er bara í samræmi við lög um fjármagnstekjuskatt. En þessu fylgir að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga fær stóraukin framlög vegna aukinna skatttekna ríkissjóðs í formi fjármagnstekjuskattsins. Svona virkar þetta nú. Samkvæmt fjáraukalagafrumvarpinu sem við erum hér að fjalla um er gert ráð fyrir því að jöfnunarsjóður fái yfir 600 milljónir í aukið framlag og ég geri ráð fyrir því að það sé að stærstum hluta, eða jafnvel að öllu leyti, vegna þessara mála. Sveitarfélögin í landinu njóta því ávinnings af þessum gjörningi og það er auðvitað ánægjuefni. Ég er alveg viss um að hv. þm. Jón Bjarnason er mér algjörlega sammála í því, því hann hefur margoft komið hér upp í ræðustól og rætt um fjármál sveitarfélaganna. Einnig er vert að vekja athygli á því að undir liðnum Atvinnuleysistryggingasjóður er gert ráð fyrir að sjóðurinn fái 518 millj. kr. lægra framlag en gert er ráð fyrir í fjárlögum. Það stafar auðvitað af því að við erum hér að upplifa það að atvinnuleysi í landinu er minna en fjárlögin gera ráð fyrir sem nemur 0,4 prósentustigum og það skilar ríkissjóði beint sparnaði upp á 518 milljónir fyrir utan hversu ánægjulegt það er að atvinnuleysi skuli vera svona lítið um þessar mundir. Á móti kemur annað mál sem er hér. Það er Fæðingarorlofssjóður sem samkvæmt frumvarpinu á að fá 350 milljónir til viðbótar. Það hefur líka verið þannig núna í tvö ár að við höfum þurft að auka við heimildir Fæðingarorlosfssjóðs til þess að standa undir hlutverki hans. Virðulegi forseti. Ég vil líka nefna hér annað mál. Ég sé ástæðu til þess að nefna Landspítala – háskólasjúkrahús. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir 600 millj. kr. til að gera upp uppsafnaðan halla sem stóð miðað við síðustu áramót. Að öðru leyti er ekki gert ráð fyrir uppgjöri á halla varðandi sjúkrahúsið. Í þeim upplýsingum sem við höfum fengið á þessu ári kemur í ljós að Landspítalinn verður væntanlega nánast í jafnvægi á þessu ári og það er auðvitað mjög ánægjulegt að upplifa það eftir ýmislegt sem á hefur gengið á undanförnum árum. Ég sé ástæðu til þess við þessa umræðu að hrósa sérstaklega stjórnendum Landspítala – háskólasjúkrahúss fyrir þann árangur sem virðist vera að nást þar, sem er mjög ánægjulegur. Ég tel ástæðu til að geta þess sem vel er gert og svo er í þessu sambandi. Ég tek undir með hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni sem vakti athygli á því að hér er ekki um að ræða neinar tillögur um aukin framlög til æðstu stjórnar ríkisins. Ég get tekið undir hrósyrði hans í garð Alþingis. Ég geri orð hans að mínum í því sambandi og sé ástæðu til þess að taka undir það. Á móti kemur, eins og hv. þingmaður nefndi, að það kom fram í fjárlaganefnd í morgun að við getum átt von á því að fá hingað tillögur um fjárheimildir til forsetaembættisins. Það hefur nú verið þannig undanfarin ár að hallarekstur hefur verið á því embætti. Samkvæmt þeim upplýsingum sem komu fram í morgun gæti uppsafnaður halli í lok þessa árs verið nálægt 100 millj. kr. þannig að þar þarf greinilega eitthvað að taka á eins og víðar. Hæstv. forseti. Ég vil líka, svona í samhengi við það að við erum hér að sjá fram á lækkaðar skuldir ríkissjóðs, nefna og leggja áherslu á það að samkvæmt þessu frumvarpi er gert ráð fyrir að vaxtagjöld ríkissjóðs lækki um rúmlega 1,3 milljarða kr. frá fjárlögum ársins. Það er sérstaklega ánægjulegt að við skulum upplifa það. Eins og ég sagði í upphafi þá ber þetta fjáraukalagafrumvarp í megindráttum í sér sterka stöðu ríkissjóðs og það er ánægjuefni út af fyrir sig og allt gott um er það að segja. En ég vil víkja nokkrum orðum að þessum málum svona almennt séð. Ég hef áður sagt að ég tel eðlilegt að hér sé fjallað um fjáraukalög vor og haust og er um það sammála mínum ágæta kollega, hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Við höfum oft lagt á þetta áherslu og ég veit að aðrir félagar mínir í fjárlaganefnd hafa tekið undir það og eru því sammála. Ég vil því við þessa umræðu nefna þetta atriði og leggja áherslu á það. Einnig vil ég nefna annað sem hefur komið fram í umræðunni. Það varðar fjárreiðulögin og samskipti ríkisstjórnar og fjárlaganefndar varðandi það sem menn kalla ákvarðanir ríkisstjórnarinnar um útgjöld. Við höfum gert athugasemdir við það fyrirkomulag sem verið hefur. Eins og fram kom hjá hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni hefur orðið nokkur breyting á því á þessu ári en við þurfum að ganga lengra í því þannig að þessi samskipti verði eins og fjárreiðulögin kveða á um. Ég hef sem formaður fjárlaganefndar lagt mikla áherslu á það og mun fylgja því eftir. Vonandi tekst að ná fullkomnum árangri í því. Ég held líka að ástæða sé til þess fyrir fjárlaganefndina sérstaklega að fara fram á að fá upplýsingar jafnóðum um ýmsa samninga sem gerðir eru. Ég nefni sem dæmi tvo samninga sem birtast í fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár. Þeir eru annars vegar um uppbyggingu í Reykjanesbæ í tengslum við víkinga og fyrri aldir og hins vegar Hoffellsstofu í Skaftafellssýslu. Þarna er um að ræða mál sem út af fyrir sig eru góð mál. Ég ætla ekkert að segja annað um þau. En þetta eru samningar sem ríkisstjórn eða ráðherrar gera og birtast í fjárlagafrumvarpi. Fjárlaganefnd er einmitt á hverju ári að fjalla um ýmis erindi sem eru af sama meiði þannig að þetta er nokkuð sem ég tel að við þurfum að fara yfir og koma í betra horf. Virðulegur forseti. Svona rétt í lokin vil ég bara segja að ég ítreka það sem ég hef áður sagt að það er almennt séð nauðsynlegt að auka aðhald við framkvæmd fjárlaga og almennt að auka aga í ríkisfjármálum og í ríkisrekstri. Það á við um ríkisstofnanir, það á við um ráðuneyti o.s.frv. og eitt af því sem við á Alþingi þurfum að leggja aukna áherslu á er að fylgja því eftir. Ríkisendurskoðun hefur fjallað um þessi mál. Ég tek undir þær ábendingar sem þar hafa komið fram. Þetta er verkefni sem ég tel að við þurfum að stórefla. Við höfum átt erfitt með það í fjárlaganefndinni að sinna þessu eftirlitshlutverki, sem ég vil kalla svo, með fullnægjandi hætti vegna þess að það hefur verið erfiðleikum bundið að fá upplýsingar úr rekstri ríkisins vegna breytinga sem urðu þar á tölvukerfum. En mér sýnist að það sé allt að komast í betra horf þannig að ég vænti þess að við fáum tækifæri og aðstæður til þess að fylgja þessu betur eftir í framhaldinu. Ég ætla ekki að hafa þetta miklu lengra, virðulegur forseti. Þetta er almenn umræða um fjáraukalagafrumvarpið. Fjárlaganefndin mun fara yfir þetta á næstu vikum og við munum síðan ræða þetta frumvarp við 2. umr. Ég vænti góðs samstarfs við félaga mína í fjárlaganefnd í þessu verkefni.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka undir aðfinnslur mínar í garð þeirra liða sem hér eru ár eftir ár og sumir hverjir sjö ár samfleytt á fjáraukalögum. Ég vona að nýr hæstv. fjármálaráðherra hafi verið að hlusta þegar formaður fjárlaganefndar sagði að auka þyrfti aðhaldið, eftirlitið og agann í ríkisfjármálunum bæði hjá ráðuneytunum og stofnunum því að þar fer hann sannarlega rétt með. Ég vil af þessu tilefni spyrja hv. formann fjárlaganefndar að því hvernig hann meti aðalskrifstofu utanríkisráðuneytisins sem hér er sjötta árið, af sjö undanförnum árum, á fjáraukalögum og þó ekki síður þær fjárveitingar sem hér eru lagðar til til sendiráða landsins erlendis. Það eru 274 milljónir í aukafjárveitingu eftir að við höfum stóraukið framlög til þessarar starfsemi ár frá ári og enn er óuppgerður gengishagnaður sendiráðanna vegna hinar sterku stöðu krónunnar í ár. Varaformaður fjárlaganefndar hefur sagt opinberlega að taka þurfi sendiráðin í gjörgæslu og ég vil lýsa þeirri skoðun að fjárlaganefnd þarf að taka þetta til sérstakrar athugunar. Ég vil spyrja hv. formann fjárlaganefndar hvort hann telji þetta ekki gefa fullt tilefni til þess að fjárlaganefnd hefji rannsókn á því hvernig á því standi að þrátt fyrir stórauknar fjárveitingar á undanförnum árum til sendiráðanna sé sú lausung í rekstri þeirra að um sé að ræða hundruð milljóna króna framúrkeyrslu því að auk þessara 274 milljóna hygg ég að enn sé nokkuð óuppgert.

Hæstv. forseti. Varðandi aðalskrifstofu utanríkisráðuneytisins og tilvísun hv. þingmanns í orð varaformanns fjárlaganefndar um að taka þurfi þessi mál í gjörgæslu þá get ég út af fyrir sig tekið undir skoðun varaformanns fjárlaganefndar. Ég vil hins vegar ekki alveg ganga svo langt að tala um gjörgæslu. En ég tel að þetta sé mál sem við þurfum að fara yfir og ég er tilbúinn að gera það. Ég held að full ástæða sé til þess. Það er svo kannski um fleiri mál en þetta. En ég held að þetta sé mál sem við þurfum að skoða sérstaklega, hvort sem við köllum það rannsókn eða ekki. En auðvitað er allt rannsókn sem fjárlaganefnd gerir, t.d. þegar við förum yfir fjárlagafrumvörp o.s.frv. Ég tek því bara undir þetta en ætla ekkert að öðru leyti að dæma það mál án þess að hafa tækifæri til að fara ofan í það í smáatriðum.

Virðulegur forseti. Ég fagna því að formaður fjárlaganefndar taki undir að í fjárlaganefnd Alþingis þurfi að rannsaka eða taka til sérstakrar athugunar sívaxandi útgjöld til sendiráðanna og óheimilar og ólöglegar framúrkeyrslur þeirra úr fjárheimildum. Ég vil þá spyrja hv. þingmann um annað atriði sem hann nefndi í sínu máli, þ.e. fjárveitingar til landbúnaðarháskólanna. Svo einkennilega vill til að hér eru háskólar í landinu sem heyra ekki undir menntamálaráðuneytið heldur eitthvert allt annað ráðuneyti. Það hefur komið fram að þau reiknilíkön sem gilda um fjárveitingar til annarra háskóla í landinu gilda ekki um þessa landbúnaðarskóla og þar virðast öll fjármál vera í miklum ólestri, bæði á Hólum og á Hvanneyri. Við hljótum að spyrja hv. formann fjárlaganefndar hvort ekki sé tilefni til þess að reiknilíkanið sem gildir fyrir aðra háskóla verði líka látið gilda um þessa háskóla og hvort ekki sé nauðsynlegt að einhver reglufesta ríki í þessum fjárveitingum. Sömuleiðis vil ég, vegna þess að hann nefndi samninga landbúnaðarráðuneytisins, 

Virðulegur forseti. Fyrst um það sem hv. þingmaður nefndi síðast. Ég hygg að það sé atriði sem er í samningum milli ríkis og Bændasamtakanna og ég vísa bara í þá samninga. Að öðru leyti get ég alveg tekið undir það með landbúnaðarháskólana að ég held að reynslan sýni okkur að einhvern veginn þurfi að ná þeim málum í betri farveg. Ég bendi hins vegar á að við getum ekki alveg borið þetta saman. Ef við tökum dæmi af Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri sem er með starfsstöð á Hvanneyri og rekstur þar, RALA og Garðyrkjuskólann þá er náttúrlega ekki hægt að bera þann rekstur saman við háskóla, t.d. Háskólann í Reykjavík. Það er eins og að bera saman epli og appelsínu vegna þess að landbúnaðarháskólarnir eru í bullandi rekstri þannig að það er ekki sambærilegt. Ég er hins vegar sammála því að full ástæða sé til að reyna að koma þessum málum í betri farveg en hefur verið þannig að menn hafi betur fyrir framan sig hvernig hlutirnir eigi að vera.

Frú forseti. Ég vil byrja á að fagna ummælum hv. þm. Magnúsar Stefánssonar um aðhald í ríkisrekstrinum og eftirlitsstörf fjárlaganefndar. Ég vona að gott á vísi vegna þess að það er rétt hjá hv. þingmanni að nú virðist loks, eftir tugmilljóna króna útstreymi, upplýsingakerfi ríkisins vera farið að virka. Það skapar því alveg nýja möguleika fyrir nefndina til að fylgjast með framkvæmd fjárlaga sem auðvitað er full nauðsyn á. Ég trúi því og treysti að nýr hæstv. fjármálaráðherra fagni því líka að nefndin gangi í lið með honum við að reyna að auka agann í hinum opinbera rekstri og skapa þá virðingu sem fjárlög þurfa að njóta þannig að eftir þeim sé farið eins og öðrum lögum og að við náum að nálgast aðrar þjóðir í umgengni um þau lög. Ég vil spyrja hv. þingmann vegna þess að hér var rætt örlítið um sendiráðin. Það er rétt að rifja upp að á undanförnu ári hafa verið skipaðir níu nýir sendiherrar. Það eru óvenju mikil afköst á því sviði. Í ljósi þess að þarna hefur verið um töluverða framúrkeyrsla að ræða í mörg ár er full ástæða til þess að velta því fyrir sér hvort ekki sé rétt að skipta upp fjárlagaliðnum en fyrir nokkrum árum síðan voru að beiðni ráðuneytisins öll sendiráðin sett undir einn fjárlagalið. Ég held að það skapi aðstæður sem ekki eru æskilegar, þ.e. þetta dregur úr því að auðvelt sé að sjá hvernig hvert sendiráð er að skila sér o.s.frv. Þetta er því eins og safnliður sem því miður virðist síðan alltaf fara úr böndum. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki tilbúinn að hugleiða það með okkur hvort ekki sé rétt að færa þetta aftur í fyrra horf.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður nefndi að sendiráðin eru öll sett undir sama hatt, í einn pott getum við sagt. Ég tel að ákveðin rök séu fyrir því að hafa það öðruvísi. En ég held að þetta sé mál sem við þyrftum að fara yfir með fjármálaráðuneytinu og utanríkisráðuneytinu þannig að menn komist að niðurstöðu um hvernig þetta ætti að vera. Ég ætla að öðru leyti ekki að tjá mig um þetta mál en ég lýsi mig tilbúinn til þess að fara yfir það sérstaklega eins og annað.

Frú forseti. Ég átti eftir að taka undir í einu atriði með hv. þingmanni, það snýr að hinni miklu byggingu tónlistar- og ráðstefnuhúss í Reykjavík. Það er rétt hjá hv. þingmanni að þar er verið að skuldbinda sig með samningi 35 ár fram í tímann. Hins vegar er fagnaðarefni að menn skuli vera að ganga frá þessu núna þrátt fyrir að við munum ekki sjá þetta á fjárlögum fyrr en 2009, það eru ágæt vinnubrögð. En í samhengi við annan lið sem ég gerði að umræðuefni og varðar fjárlagafrumvarpið á næsta ári þykir mér það vera miklu meiri lausung og ekki dæmi um festu í ríkisfjármálunum að þar skuli standa í heimildalið líka að greiða hlut ríkisins í undirbúningskostnaði Austurhafnar TR, þ.e. að ekki sé sett ákveðin upphæð í frumvarpið. Nú er verið að undirbúa samninginn eða verið er að fá heimild til þess að skrifa undir hann, sem er út af fyrir sig hið besta mál, en það er alveg með ólíkindum að upphæðin skuli ekki liggja fyrir, 

Virðulegur forseti. Varðandi þetta mál um Austurhöfn og undirbúningskostnaðinn sem er gert ráð fyrir í frumvarpi til fjárlaga 2006 að verði gerður upp, þá tel ég að fjárlaganefnd hljóti að kalla eftir upplýsingum um hvaða stærðir sé þar um að ræða. Ég held að það sé bæði nauðsynlegt og eðlilegt.

Frú forseti. Ég fagna undirtektum hv. formanns fjárlaganefndar við því máli sem ég hef ítrekað flutt um að lögð verði fram formleg fjáraukalög oftar á ári, að vori og síðan aftur að hausti, og að reynt verði að taka fastari tökum hina lögformlegu og þinglegu umgjörð fjárlaganna. Ég fagna því. Einnig fagna ég þeim áherslum sem formaður fjárlaganefndar kom inn á varðandi vinnu og sjálfstæði fjárlaganefndar og þingsins gagnvart ráðuneytunum og framkvæmdarvaldinu við gerð fjárlaga. Við höfum jú sagt þetta áður hér en gengið misjafnlega en til þess erum við hér að halda út og koma skikki á þessi vinnubrögð. Auðvitað gengur það ekki að ráðuneytin fari stöðugt bara eigin leiðir. Formaður fjárlaganefndar ítrekaði og lagði áherslu á hvað það væri gott með sölu Símans að meira að segja fjármagnstekjuskatturinn skilaði tekjum til sveitarfélaganna, til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. En þetta gerist bara einu sinni og sama er um aðra slíka skatta sem tengjast svona sölu. Það sem aftur er verið að gera af hálfu ríkisvaldsins og meiri hlutans hér er að verið er að lækka tekjuskattinn og skerða hinn fasta grundvöll bæði fyrir tekjur ríkissjóðs og einnig fyrir jöfnunarsjóðinn því að hann fær sínar prósentur af skatttekjunum, hluta af öllum skatttekjum sem koma í ríkissjóð og þar með líka tekjuskattinum. Það er hann sem er verið að lækka en hann er hinn fasti grunnur, hitt er ekki til að byggja á. Hvernig líst hv. þingmanni á þann hluta af skattheimtunni og skattstefnunni sem ríkisstjórnin er hér að framkvæma gagnvart sveitarfélögunum?

Virðulegur forseti. Það er alltaf ánægjulegt þegar við hv. þingmenn, ég og Jón Bjarnason, erum sammála og reyndar erum við það ansi oft þótt stundum kastist í kekki ef má orða það þannig. Þetta með fjáraukalögin, ég ætla svo sem ekkert að orðlengja það, ég fór yfir það í ræðu minni og eins með eftirlit með framkvæmd fjárlaga. Menn eru sammála um það og við þurfum að finna því farveg. Ég er sannfærður um að bara það eitt að fjárlaganefnd eða þingið beiti sér í eftirliti hefur ákveðin aðhaldsáhrif út í kerfið og þannig þarf það að vera. Varðandi sölu Símans er vissulega alveg rétt að ríkið greiðir sjálfu sér fjármagnstekjuskattinn bara einu sinni. Engu að síður skapar það jöfnunarsjóði töluverðar tekjur á þessu ári og það er gott fyrir sveitarfélögin. Það er ekkert síðra en það sem oft hefur verið gert á hverju ári, þ.e. að veita sérstakt aukaframlag til jöfnunarsjóðs og menn hafa jafnan fagnað því hér . Ég held að út af fyrir sig sé það svipað að þessu sinni. Ég held því að þetta sé hið besta mál ef við lítum til sveitarfélaganna.

Frú forseti. Hv. formaður fjárlaganefndar minntist á Landbúnaðarháskóla Íslands sem var sameinaður á síðasta ári og gengur núna inn á fyrsta ár sem slíkur, var sameinaður úr þremur stofnunum en er sendur af stað með gríðarlegan halla. Ég tek alveg undir að á því á að taka. Síminn skilaði líka arði til ríkissjóðs, reglulegum arði, og meira að segja á þessu ári 6–7 milljörðum kr. Sá arður kemur ekki aftur inn í ríkissjóð eftir að búið er að selja Símann. Það er nú svo með slíkar eignir að söluandvirðið kemur bara einu sinni. Við hefðum átt að eiga þessa góðu mjólkurkú eins og við höfum áður talið, Símann, til að beita öflugu tæknikerfi hans til að styrkja 

Virðulegur forseti. Aðeins fyrst, ég náði ekki að klára að svara með Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, þá vísa ég aðeins til samkomulags sem ríki og sveitarfélög gerðu fyrr á þessu ári eða hvenær sem það var síðast um þau mál. Virðulegur forseti. Ég hef ekki tíma til að taka aftur upp umræðuna um sölu Símans sem við ræddum í gær og höfum oft rætt áður. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt um það mál að hinir miklu fjármunir sem við fáum fyrir söluna á Símanum skila okkur auðvitað gríðarlegum arði á svo mörgum sviðum. Við erum t.d. í þessu frumvarpi að sjá fram á milljarða lækkun vaxtagjalda, sem er m.a. vegna þess að við erum að greiða niður skuldir af þessum söluhagnaði. Hægt er að telja þetta og tína fram og til baka. Ég held að við hv. þingmaður ættum að fá okkur kaffibolla og fara yfir þetta. Ég er alveg sannfærður um að ef við gerum það í rólegheitum næ ég að sannfæra hv. þingmann um hversu gríðarlega gott mál þetta er.

Kaffi, komdu og fáðu þér kaffi.

Hæstv. forseti. Búið er að ræða lengi dags eða þó nokkuð þetta fjáraukalagafrumvarp og ætla ég í sjálfu sér ekki að endurtaka mikið af því sem þegar hefur verið sagt í þessum ræðustól. Fyrri ræðumenn hafa farið yfir fjárreiðulögin og gert athugasemdir við það sem stendur fremst í frumvarpinu um hvað betur mætti fara í sambandi við fyrirkomulag fjárheimilda. Óþarfi er að lesa það upp aftur, þetta er á bls. 56 í frumvarpinu. Mér finnst hins vegar rétt að vekja athygli á einu atriði sem snýr að þessum þætti málsins vegna þess að mér finnst eiginlega óviðeigandi að texti í fjáraukalagafrumvarpinu sé eins og hann er á bls. 93 undir lið 401 Náttúrufræðistofnun Íslands. Þar segir, með leyfi forseta: „Lögð er til 38,9 millj. kr. fjárveiting af tveimur tilefnum. Annars vegar er farið fram á 36,5 millj. kr. fjárveitingu vegna uppsafnaðs rekstrarhalla Náttúrufræðistofnunar.“ Síðan segir: „Um er að ræða halla sem aðallega er til kominn vegna lækkunar sértekna á síðustu árum …“ Það er ekki eins og þetta sé eitthvað nýtt sem er að koma upp, þetta er það sem mönnum er búið að vera ljóst lengi, að stofnunin var rekin með halla. Svo segir: „… ásamt fyrirsjáanlegum rekstrarhalla ársins í ár.“ Ég tel að svona texti undir þeim lið sem ég vitnaði til í fjáraukalagafrumvarpinu ætti ekki að sjást, því að hann er í rauninni að segja að ár eftir ár erum við að afgreiða fjárlög og fjáraukalög án þess að taka á þeim vanda sem vitað er að er til staðar í ákveðnum stofnunum. Það er kannski það sem hv. þingmenn hafa verið að gera að umræðuefni fyrr í dag varðandi fjárreiðulögin. En ég tek þetta eina dæmi vegna þess að mér finnst það sýna skýrt að jafnvel eru textar settir í fjáraukalögin sem sýna okkur beinlínis hversu mikið á skjön við förum við fjáraukalög, fjárreiðulög og almenn lög varðandi fjárheimildir ríkisins. Þetta er afar skýrt dæmi um að svona texti ætti auðvitað ekki að sjást því að það sem er fyrirséð er eitthvað sem við eigum að taka á en ekki að velta á undan okkur, jafnvel í mörg ár eins og þessi texti gefur skýrt til kynna. Síðan er annað sem mig langar að gera að umræðuefni og er að vísu mál sem ég er ákaflega hlynntur. Það er málefni sem snýr að tilraun til að útrýma mink á ákveðnum svæðum og taka betur á við eyðingu refa eða það verkefni að halda refastofninum á Íslandi í skefjum og koma í veg fyrir skefjalausa fjölgun. Ég vil gera það sérstaklega að umræðuefni sem kemur fram í fjáraukalagafrumvarpinu um að fara í sérstakt verkefni við að eyða mink úr náttúru Íslands á þremur völdum svæðum. Ég er þeirrar skoðunar, hæstv. forseti, að slík stefnumótun sem kemur fram í fjáraukalagafrumvarpinu hefði náttúrlega átt að vera í fjárlögum þessa árs, eðlilega hefði hún átt að vera þar. Þar hefði stefnumörkunin átt að koma fram en ekki að við séum að ræða hana í fjáraukalagafrumvarpi þegar tveir og hálfur mánuður eru eftir af árinu og vafasamt að verkefnið komist af stað á þessu ári, einkanlega þegar það er upplýst í fjárlaganefnd að ekki er búið að velja þau svæði sem þessi framkvæmd á að fara fram á. Ekki hefur verið ákveðið hvar á að gera þessa tilraun, sem ég tek fram til að eyða öllum misskilningi að ég er mjög jákvæður fyrir og tel mjög gott að við förum í þetta verkefni. En við tökum 45 millj. kr. fjárveitingu í fjáraukalögin og við erum að leggja upp með ákveðna stefnumótun um hvernig við ætlum að standa að því að gera þetta verkefni á komandi árum. Ég tel að slík stefnumótun eigi tvímælalaust heima í fjárlagafrumvarpi en ekki í fjáraukalagafrumvarpi og er ég þá ekki að leggjast gegn því verkefni sem hér er lagt upp með. Ég tel að það sé mjög af hinu góða að við tökum á því að reyna að útrýma minknum, ef það er þá hægt, úr íslenskri náttúru. Við stóðum vissulega sjálf að því að flytja hann inn og missa hann út í íslenska náttúru og ekki víst að okkur takist að útrýma honum. En þetta er held ég mjög virðingarverð tilraun sem hér er lagt upp með þó að, eins og ég sagði áðan, ekki liggi enn þá fyrir hvernig á að standa að henni. Þar af leiðandi held ég að þessi stefnumótun hefði átt að vera í fjárlagafrumvarpinu fyrir næsta ár því að langt er nú liðið á árið. Þetta vildi ég sagt hafa um þetta atriði. Hæstv. forseti. Ég tel einnig að betur þurfi að taka á hallanum hjá Landbúnaðarháskóla Íslands. Ég tel að við séum ekki að taka nægilega á þar. Það var vitað hver þessi halli var og það var vitað að við sameiningu og stofnun Landbúnaðarháskóla Íslands mundi verða verulegur kostnaður. Ég tel að við eigum að taka myndarlega á þessu og eyða því vandamáli. Það er afar erfitt fyrir nýja stofnun eins og Landbúnaðarháskóla Íslands að draga skuldahala inn í sína nýju framtíð og ekki rétt að leggja slík vandamál á stofnun sem við væntum mikils af á komandi árum. Þess vegna væri best að tekið yrði svo vel á því vandamáli að myndum í raun eyða þessum halla. Mér sýnist að kannski sé verið að fara svolítið misjafnlega að. Mér sýnist að staðið hafi verið nokkuð öðruvísi að málum varðandi Háskólann í Reykjavík og niðurlagningu Tækniháskólans og sameiningu þeirra. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra hvort hann telji að aðfinnslur mínar við það að klára ekki að taka á vanda Landbúnaðarháskólans eigi við rök að styðjast og hvaða skoðun hann hafi á nýstofnuðum skóla sem dregur skuldahala á eftir sér inn í framtíðina. Ég tel að það dragi niður kraft í nýrri stofnun og vil gjarnan sjá að tekið yrði á þessu máli enda eigum við í raun að gera það. Við eigum ekki að að velta vanda á undan okkur sem við teljum að sé nokkuð þekktur. Það er ekki rétt meðferð fjármuna að ýta málum þannig fram og til baka. Það var líka vitað að halli yrði hjá Háskólanum á Akureyri og að auðvitað yrði að taka á því. Á þetta var bent við afgreiðslu fjárlaganna á liðnu ári og reyndar einnig varðandi framhaldsskólana. Vonandi er nú verið að taka þannig á að það dugi til þess að lagfæra þann halla. Mig langar aðeins að víkja að erindi í fjáraukalagafrumvarpinu, lið á bls. 90 sem heitir Niðurgreiðsla á húshitun. Þetta eru síðari viðbrögð við hinum margfrægu raforkulögum sem hafa skipt upp stöðu byggðanna m.a. þannig að sumar byggðir, sérstaklega hinar fámennari, eru mun verr settar eftir þessa lagasetningu en fyrir og þeir sem þar búa ásamt atvinnurekstrinum greiða verulega hærra raforkuverð en áður. Ég vil vekja athygli á þessu máli alveg sérstaklega vegna þess að ég sat í vor aðalfund Rariks og óskaði þar alveg sérstaklega eftir því við forustumenn þess fyrirtækis að þeir legðu með sér á borðið sundurliðaða reikninga um það hvað fólk væri að borga á hinum einstöku landsvæðum, annars vegar fyrir lagabreytinguna og hins vegar eftir lagabreytinguna, þannig að menn þyrftu ekki að rífast um hvort húshitunarkostnaður hefði hækkað um 10% eða 40%, eins og dæmi eru til um, alla vega samkvæmt tölum sem við þingmenn höfum séð í reikningum sem við höfum fengið senda. Ég óskaði eftir því við fyrirtækið í ræðu sem ég hélt á þessum aðalfundi að þeir sýndu nú þann manndóm að fara yfir orkusölusvæði sín og taka saman reikninga fyrir sambærileg hús fyrir og eftir breytingu, íbúðarhús af minni gerðinni, stærri íbúðarhús, kannski upp undir 200 fermetra, og minni og stærri fyrirtæki á viðkomandi svæðum og að þetta fyrirtæki sendi okkur á Alþingi slíkar upplýsingar núna á haustdögum þannig að við gætum rætt þessi mál út frá raunverulegri samantekt sem gerð væri á fleiri en einu stöku húsi, en þegar einstaklingar senda okkur reikninga þá senda þeir reikninga frá einstökum húsum. Alla vega hafa mér ekki borist þessar upplýsingar í hendur. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann hafi séð slíka útreikninga. Það var tekið nokkuð vel í þessa tillögu mína, tel ég, á þessum fundi og ég hefði vænst þess að fyrirtækin sæju sér hag í því að vinna upp slíkar tölur þannig að menn væru ekki að tala út og suður um eitthvað sem ætti ekki við rök að styðjast eins og þeir báru sig undan á þessum aðalfundi hjá Rarik að væri að gerast. Ég tala nú ekki um iðnaðarráðherrann sem bar sig alveg sérstaklega undan því að hallað væri réttu máli í þessu og hann hefur gert það líka hér í hv. Alþingi. Ég held að það sé kominn tími til þess að við fáum að vita hvað er nákvæmlega satt og rétt í þessu og ég geri þetta að umræðuefni vegna þess að hér er beðið um sérstaka fjárveitingu upp á 100 millj. kr. vegna niðurgreiðslu á rafhitunarkostnaði. Ég tel að við alþingismenn eigum að fá þessar upplýsingar frá þeim fyrirtækjum sem selja á mismunandi svæði, annars vegar byggðum undir 200 íbúum og hins vegar yfir o.s.frv. þannig að hægt sé að tala um þetta vandamál, því að þetta er vandamál. Því miður fylgdu þessari lagasetningu leiðinleg vandamál og hún hefur ekki orðið til þess að bæta atvinnulíf eða búsetu á landsbyggðinni heldur þvert á móti. Má þá minnast t.d. orða manna úr Súðavík sem sýndu fram á að rækjuvinnslan þar borgaði 1,5–2 millj. kr. meira í orkukostnað en rækjuverksmiðja í stærri byggð ekki allfjarri. Þetta er náttúrlega mismunun sem kemur sér afar illa í hinum dreifðu og smærri byggðum. Ég vildi víkja að þessu atriði, hæstv. forseti, vegna þess að ef hæstv. fjármálaráðherra veit eitthvað um þetta mál þá held ég að ágætt væri að á það yrði minnst hér. En kannski hefur hann ekki fengið þessar upplýsingar í hendur frekar en sá sem hér stendur. Það er auðvitað leitt þegar ekki er hægt að fá upplýsingar frá fyrirtækjum um svona atriði þannig að menn geti rætt þetta út frá samanburðarhæfum tölum því að það eru auðvitað fyrirtækin sem hafa þær. Undir lok ræðu minnar, hæstv. forseti, vil ég spyrja um óbyggðanefnd. Spurningin er sú hvort hæstv. fjármálaráðherra hafi um það vitneskju hversu mikill heildarkostnaður hefur hlotist af óbyggðanefndinni og því ferli öllu saman sem þar fór af stað og hversu mikið ríkissjóður hefur þurft að leggja út fyrir því á undanförnum árum. Ég geri ráð fyrir því að ríkissjóður hafi lagt hér út verulega fjármuni og er ekki viss um að ríkissjóður hafi haft nokkurn einasta hag af þeirri vegferð sem farið var í á sínum tíma. Það væri afar fróðlegt ef hægt væri að upplýsa það, þ.e. ef ráðherrann veit það, án þess að ég sé að fara fram á að það sé nákvæmt, hver heildarkostnaðurinn er orðinn af þessu ferli. En ef hann veit það ekki fer ég fram á það við hæstv. fjármálaráðherra að hann láti vinna upplýsingablað þar sem kemur fram hversu mikill kostnaður hefur fylgt þessu verkefni á undanförnum árum og að þar væri líka svolítið sundurliðað hvað væri lögfræðikostnaður og hver væri kostnaður þeirra sem sótt hefur verið á, því að ef ég man rétt þá tók ríkissjóður að sér að greiða kostnaðinn fyrir þá bændur eða landeigendur sem sótt var á af hálfu ríkisins. Hæstv. forseti. Ég hef lokið því sem ég vildi koma á framfæri við þessa umræðu. Við höfum auðvitað tækifæri við 2. umr. til þess að fara betur í gegnum þessi mál og við fjárlagaumræðuna. En það eru einmitt svona upplýsingar sem mér finnst skorta til þess að við getum unnið verk okkar nógu vel.

Frú forseti. Þetta voru þrjár spurningar. Í fyrsta lagi hvað varðar Hólaskóla þá lít ég svo á að það samkomulag sem þarna næst leysi vanda skólans. Þess sér stað bæði í fjáraukalagafrumvarpinu og eins í þeim fjárveitingum sem lagt er til að skólinn fái á næsta ári til þess að styrkja stöðu skólans fyrir framtíðina. Síðan varðandi rafhitunina. Það er auðvitað rétt hjá hv. þingmanni að þessi breyting hefur reynst afar flókin. En ég hef ekki þær upplýsingar sem hann var að spyrja um og get ekki svarað honum um það efni. Í þriðja lagi varðandi óbyggðanefnd þá hef ég ekki neina samantekt yfir þann kostnað. En legg til að hann leggi bara fram formlega skriflega fyrirspurn um þetta. Þá verður henni auðvitað svarað greiðlega. Hins vegar var ekki lagt upp í það mál til þess að bæta hag ríkisins. Ég held því að ekki sé til neinn mælikvarði sem við getum lagt á kostnaðinn, þ.e. hvort svarað hafi kostnaði að fara í þessa vegferð eða ekki því að henni er fyrst og fremst ætlað að greiða úr ýmsum deilum varðandi réttarstöðu annars vegar ríkisins og hins vegar einstaklinga. Ég held að það skipti verulega miklu máli að úr þessu sé greitt. Við hefðum eiginlega ekki mátt bíða lengur með að fara í þetta mál samanber það að nágrannar okkar, Norðmenn, fóru í sams konar aðgerð fyrir 100 árum síðan. Ég tel afar mikilvægt að í þetta sé farið og legg áherslu á að það var ekki gert til þess að ríkissjóður ætlaði sér að hagnast á því sérstaklega.

Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherra svörin og mun að sjálfsögðu leita eftir því með skriflegri fyrirspurn að fá þessar upplýsingar fram. En mig undrar nú samt svolítið að hæstv. fjármálaráðherra skuli ekki hafa heyrt neitt um afleiðingarnar eða kostnaðaraukann af raforkulögunum. Ég trúi því varla að við höfum í landinu heila hæstv. ríkisstjórn sem hefur ekkert skoðað afleiðingarnar af lagasetningunni um raforkumálin. Það finnst mér alveg með ólíkindum og einnig að það hafi ekki neitt verið rætt á ríkisstjórnarfundum. En ef svo er ekki þá er náttúrlega fullt tilefni til þess að reyna að fá fram slíkar upplýsingar sem eru þá samanburðarhæfar þannig að við getum talað um þetta mál eins og það liggur fyrir en ekki út frá innsendum ákveðnum reikningum frá ákveðnum einstaklingum.

Frú forseti. Ég sagði hvorki að þetta hefði ekki verið rætt á stöðum þar sem ég hef verið né að ég hafi enga útreikninga séð. En ég hef ekki séð útreikninga eins og hv. þingmaður er að tala um. Hann var að tala um hús annars vegar stærri en 200 fermetra eða minna en 200 fermetra og hins vegar minni eða stærri fyrirtæki á Rariksvæðinu. Svoleiðis útreikninga tel ég mig ekki hafa séð þannig að ég get ekki svarað honum um þá. Ég hef séð ákveðna útreikninga fyrir talsvert mörgum mánuðum síðan sem samkvæmt mínu minni eru ekki í þá veru sem hv. þingmaður er að spyrja um og ég get bara ekki svarað honum betur en þetta. Hann verður því bara að spyrjast fyrir um þetta á annan hátt en hann gerir hér.

Virðulegur forseti. Við höfum rætt nokkuð almennt um frumvarp til fjáraukalaga sem hér hefur verið lagt fram. Eins og fram hefur komið við umræðuna er erfitt að gera nýjan fjármálaráðherra ábyrgan fyrir fjármálastjórn forvera hans lengst af árinu. En þetta er hins vegar frumvarp hæstv. fjármálaráðherra. Við hljótum að treysta því að hann leggi ekki neitt til nema þau atriði sem hann hefur kannað gaumgæfilega áður að eigi við rök að styðjast og ekki verði komist hjá að setja í fjáraukalög. Ég vildi þess vegna einfaldlega beina nokkrum spurningum um einstök mál til hæstv. fjármálaráðherra. Í fyrsta lagi vil ég spyrja um það sem lýtur að utanríkisráðuneytinu. Þar er margumrædd aukafjárveiting upp á 274 millj. kr. til sendiráða landsins sem hafa, eins og fram hefur komið, fengið kappnógar fjárveitingar á undanförnum árum. Maður skyldi ætla að það nægði miðað við þá aukningu. Ég hlýt að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort ákveðin sendiráð, tiltekin sendiráð, hafi skapað þennan vanda, þessa framúrkeyrslu. Hvaða sendiráð eru það þá? Eða standa almennt öll sendiráðin svona illa að fjármálastjórn sinni? Vegna þess að sundurliðunin er ekki lengur í fjárlögunum tel ég nauðsynlegt að hæstv. fjármálaráðherra upplýsi okkur um hvað er á bak við þennan lið og geri grein fyrir því hvaða sendiráð valdi þessum vanda. Það þarf að liggja fyrir í umræðunni þannig að hægt sé að takast á við þann vanda. Næst kemur landbúnaðarráðuneytið og rétt að spyrja nokkuð um það. Það er auðvitað til marks um ótrúlegan skort á aðhaldi í ríkisfjármálum að landbúnaðarráðuneytið fái yfir hálfan milljarð króna í aukafjárveitingum. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra sérstaklega um fjárveitingu vegna samnings við Bændasamtökin frá því í maí, þar sem gert er ráð fyrir 35 millj. kr. aukafjárveitingu á þessu ári, ef ég man það rétt, vegna kynbóta og þróunar. Það eru ný útgjöld að því er virðist og samningur sem mér er a.m.k. ekki kunnugt um að hafi verið fjallað um í þinginu eða ákvarðanir teknar um hann hér. Nauðsynlegt er að hæstv. fjármálaráðherra geri okkur grein fyrir hinum nýju verkefnum sem hann telur ástæðu til að gefa aukafjárveitingu fyrir til Bændasamtakanna með þessum hætti, til þessa nýja kostnaðarliðar upp á yfir 100 millj. kr. á ári. Jafnframt mætti hann segja okkur hversu lengi við erum bundin af þeim samningi. Hitt sem vekur hvað mesta eftirtekt í landbúnaðarráðuneytinu er að þar koma inn aukafjárveitingar vegna samninga um búvöruframleiðsluna. Þær fjárveitingar, fyrir utan grænmetisframleiðsluna, eru settar inn með tilvísun til reiknilíkans og eiga að vera uppgjör á greiðslunum yfir tímabilið frá 2001 til 2005, þótt þetta eigi bara að vera fjáraukalagafrumvarp fyrir árið 2005. Hæstv. fjármálaráðherra ætti því að upplýsa okkur um hvaða reiknilíkan þetta er og hvenær það var búið til. Það hefur augljóslega ekki verið notað á síðustu árum fyrst að hér er verið að gera upp árin 2001–2004 með þessu reiknilíkani. Það er nauðsynlegt að fyrir liggi með hvaða hætti þingið er skuldbundið af þessu reiknilíkani og nákvæmlega hvað í þessum líkönum kallar á hinar miklu aukafjárveitingar til landbúnaðarráðuneytisins. Að síðustu, virðulegur forseti, tek ég fyrir atriði sem hæstv. ráðherra þekkir mjög vel og ítarlega. Það eru atriði sem falla undir hans fyrra ráðuneyti, þ.e. sjávarútvegsráðuneytið. Við sjáum þar 25 millj. kr. aukafjárveitingu vegna vísindaveiða á hval. Við hljótum að spyrja hæstv. fjármálaráðherra og fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, Árna M. Mathiesen, hvort þær veiðar hafi ekki verið fullkomlega fyrirsjáanlegar. Hvers vegna var ekki gert ráð fyrir þeim á fjárlögum yfirstandandi árs og í hvað fara þessar 25 millj. kr.? Hver er ráðstöfunin á þessum 25 millj. kr.? Hvaða kostnaðarliðir eru þetta, fyrir hvað er verið að borga? Er þetta geymslukostnaður á kjötinu eða hvað er um að ræða? Að síðustu er leitt að sjá í fjáraukalagafrumvarpi fjármálaráðuneytið sjálft og ekki síst Fjársýslu ríkisins. Það er mikilvægt að Fjársýsla ríkisins og fjármálaráðuneytið sjálft gangi á undan öðrum stofnunum ríkisins með góðu fordæmi í þessu efni. En þar sjáum við 27,4 millj. kr. kostnaðaraukningu vegna samnings við Skýrr um hugbúnaðarkerfi fyrir Fjársýsluna. Það er leitt til þess að vita að sá samningur fari fram úr áætlunum. Við höfum áður heyrt talsverðar áhyggjur af því hve illa gekk að innleiða þetta kerfi. Ég hlýt að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hver kostnaðurinn er þá orðinn af þessum Skýrr-samningi á yfirstandandi ári. Ég held að þetta láti ég nægja við 1. umr. um fjáraukalög. Okkur gefst gott tækifæri til að ræða einstakar fjárveitingar þegar fjárlaganefnd hefur farið yfir frumvarpið og það kemur inn til 2. umr.

Frú forseti. Yfirlitið yfir sendiráðin hef ég ekki á staðnum en ég skal gera ráðstafanir til þess að það verði kynnt í fjárlaganefnd. Varðandi spurningar um samninga við Bændasamtökin og bændur þá er um að ræða hefðbundna samninga sem hafa verið endurnýjaðir að undanförnu. Á þeim hafa verið gerðar breytingar. Með þeim er brúað bilið á milli eldri og nýrri samninga. Reiknilíkönin snúast um kynbóta- og þróunarverkefni, hvernig til tekst í þeim efnum og hvort þar þarf að fara í mikið starf. Það liggur því til grundvallar. Ég veit ekki hversu miklu nákvæmari skýringar hv. þingmaður vill fá um hvernig kynbótastarf gengur fyrir sig. Ég gæti haldið langa og lærða fyrirlestra um það og þyrfti ekki mikinn undirbúning til þess. En um þetta snúast þessir samningar sem ættu að vera flestum í þinginu að góðu kunnir. Varðandi tölvubúnaðinn þá held ég að það sé reynsla margra að þegar farið er út í viðamiklar breytingar á tölvubúnaði þá sé erfitt að áætla allt nákvæmlega fyrir fram. Ég held að miðað við umfangið séu þessi frávik ekki mikil. Ég var farinn að hafa áhyggjur af því að enginn mundi spyrja um neitt í sjávarútvegsráðuneytinu. En það er fljótlegt að svara því, að auðvitað fer megnið af þeim fjármunum í kostnað vegna veiðanna og að hluta til í úrvinnslu úr sýnunum. Þar fer ekkert í geymslukostnað því að þeir sem veiða eignast kjötið. En ákvarðanir um þetta hafa aldrei verið teknar fyrr en í upphafi veiðitímabils.

Virðulegur forseti. Víst vissi ég að hæstv. fjármálaráðherra Árni Mathiesen væri vel að sér um kynbætur og trúi að hæstv. landbúnaðarráðherra Guðni Ágústsson sé það líka. En mér er spurn: Hvað knýr menn til að gera samning í maí síðastliðnum við Bændasamtökin um ný verkefni og láta þau hefjast 1. september og kalla eftir aukafjárveitingum upp á tugi milljóna kr.? Hvað er svo knýjandi í þeirri samningsgerð um ný verkefni að þannig þurfi að standa að verki? Í öðru lagi spyr ég: Hversu skuldbundið er þingið af þeim reiknilíkönum sem hæstv. fjármálaráðherra vísar til? Eru það óhjákvæmileg útgjöld eða einhvers konar eftirásamkomulag um viðbótargreiðslu vegna búvörusamninganna sem þingið getur tekið afstöðu til og samþykkt eða hafnað eftir atvikum? Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að ætla að leggja fram sundurliðað yfirlit yfir sendiráðin í fjárlaganefndinni. Það mun koma að góðum notum við þá sérstöku athugun sem fjárlaganefnd þarf að láta fara fram og formaður hennar hefur lýst yfir að fari fram á fjárreiðum sendiráða og því aðhaldsleysi sem þar virðist í útgjöldum.

Frú forseti. Það er svo, þegar menn gera samninga og komast að góðri niðurstöðu, að þá vilja menn gjarnan hrinda þeim í framkvæmd sem fyrst. Þarna er um verulegar breytingar að ræða á skipulagi kynbótastarfsins. Með þeim eru færðar til greiðslur þannig að greiðslur sem bændur greiddu áður í gegnum sjóðina greiða þeir annars vegar beint fyrir þjónustuna og hins vegar koma greiðslur á móti í gegnum samninginn inn í kynbótastarfið sjálft. Ég held að þar sé um mjög skynsamlega breytingu að ræða og að rétt hafi verið að hrinda henni í framkvæmd sem fyrst. Ég stend í þeirri meiningu að búvörusamningurinn hafi verið lagður fyrir þingið og búið sé að samþykkja hann. Ef einhver telur að svo sé ekki þá bið ég um að ég verði leiðréttur með það. Það sem er hins vegar skemmtilegt við breytinguna sem hv. þingmaður Helgi Hjörvar spyr um er að hún gæti leitt til þess að einstakir bændur geti í ríkari mæli en áður haldið naut þannig að þau verði ekki bara á hinum svokölluðu nautastöðvum. Það mun hugsanlega gefa meiri breidd í kynbótastarfið en áður var. Maður mun kannski á ferðum sínum um landið mæta bændum að leiða naut sín á milli bæja í þjónustustarfinu.

Virðulegur forseti. Ég efa ekki að það verði gaman að sjá naut víðar en verið hefur og Guttorma hér og Guttorma þar. Ég verð þó að lýsa vonbrigðum mínum með að nýr hæstv. fjármálaráðherra gefi út þá yfirlýsingu að ef einhverjar skynsamlegar breytingar eða þörf verkefni séu í ríkiskerfinu þá sé um að gera að ráðast í þau strax og gefa út aukafjárveitingar fyrir þeim eins og hér er um að ræða. Ég held að mýmörg þörf verkefni séu á öllum sviðum þjóðlífsins sem full ástæða væri til að setja fjármuni í en það eigi að vera grundvallarsjónarmið að fjárlög haldi og ráðherrar eigi ekki að kvitta upp á samninga vor og haust um aukafjárveitingar hér og aukafjárveitingar þar. Það skapar aðhalds- og agaleysi í ríkisrekstrinum öllum og mun auka ríkisútgjöld allt of mikið, einkanlega nú á þessum þenslutímum. Mér þykir leitt að heyra hæstv. fjármálaráðherra, á sínum fyrstu dögum, mæla slíkum vinnubrögðum bót. Ég fékk ekki betur séð en að ýmsum þingmönnum kæmi á óvart hinn nýi útgjaldasamningur við Bændasamtökin sem gerður var á vordögum. Ég held að hann hafi fengið heldur litla kynningu í þinginu sem þrátt fyrir allt á að fara með fjárveitingavaldið.

Frú forseti. Búið er að ræða lengi dags frumvarp til fjáraukalaga og fara nokkuð vel yfir það frumvarp sem fyrir liggur. Ég ætla þó að leyfa mér að bæta aðeins í þá umræðu og kannski sérstaklega vegna þess að ég tók talsverðan þátt í umræðunni um fjárlög ársins verandi í fjárlaganefnd á þeim tíma. Margt af því sem við sjáum í fjáraukalögum nú kemur í sjálfu sér ekki á óvart og talsvert margt af því sem þar kemur fram held ég að við getum fundið í umræðunni um fjárlögin sjálf frá því á síðasta ári þar sem verið var að benda á að það hlyti að þurfa að taka ákveðna hluti upp í fjáraukalögum og ég held að þeir séu hér. Við í stjórnarandstöðunni höfum nokkuð lengi gagnrýnt fjárlagavinnuna eða fjárlögin eins og þau eru lögð fram á hverjum tíma og bent á með gildum rökum að ég tel að oft sé ekki mikið að marka fjárlögin í sjálfu sér þegar þau eru lögð fram á hverjum tíma. Einnig höfum við haldið því fram, og með nokkuð réttu held ég, að þrátt fyrir fjáraukalög sé langt frá því að búið sé að ná utan um gjaldaliði sérstaklega. Minnir mig að við höfum reiknað það út á síðasta ári að munað hafi u.þ.b. 20 milljörðum á hverju ári ef borin voru saman fjárlög hvers árs og síðan ríkisreikningurinn sem eru lokin á hverju ári fyrir sig. Maður veltir fyrir sér af hverju sé svona erfitt að áætla, af hverju sé svona erfitt að gera sér grein fyrir því á milli ára hvernig gjöld muni þróast eða hvernig tekjur muni þróast, sérstaklega þegar maður hlustar á það úr þessum ræðustól aftur og aftur að það ríki svo mikill stöðugleiki í þjóðfélaginu að maður gæti helst haldið að hlutirnir væru það stöðugir að þeir væru eins frá ári til árs. Ég held að það sem við sjáum í fjáraukalagafrumvarpinu sé hin mikla þensla sem einkennir þjóðarbúskapinn eins og er. Maður veltir líka fyrir sér af hverju sú þensla virðist koma þeim sem áætla í fjármálaráðuneytinu svona mikið á óvart á hverju ári. Kannski er það vegna þess að menn trúa að það ríki stöðugleiki og að hægt sé að treysta því að hlutirnir breytist ekki svo mikið á milli ára. Í raunveruleikanum er langt frá því að svo sé. Í fjáraukalagafrumvarpinu er tafla yfir helstu þjóðhagsstærðirnar, hver magnbreytingin á þeim er milli ára. Í fyrsta lagi er tekið fram í þessari töflu hvernig fjárlög ársins voru og síðan hvernig þeir sömu og áætluðu í fjárlögunum áætla að þau endi á þessu ári þegar árið er langt gengið. Það verður að segjast eins og er og hefur örugglega verið nefnt áður að munurinn á þessum magnbreytingum á helstu þjóðhagsstærðum er geysilega mikill, munurinn á því sem áætlað var á fjárlögum ársins 2005 og því sem menn áætla nú að raunin verði þegar árið 2005 endar. Sums staðar er munurinn nánast helmingur. Magnbreyting einkaneyslu var áætluð á fjárlögum 5,1% á milli ára en reynist vera 9,5%. Það er munur upp á 4,4%. Það eru stórar skekkjur í þessum tölum. Fjárfesting átti að aukast um 18% samkvæmt fjárlögunum en eykst samkvæmt nýjustu spá um 28,5%. Þjóðarútgjöldin alls áttu að aukast um 7,5% en aukast samkvæmt nýjustu spá um 12,8%. Það er nánast sama hvaða þjóðhagsstærðir við tökum og berum saman hvernig voru í fjárlögum ársins 2005 og hvernig menn áætla að þær endi núna, alls staðar er svona mikill munur á áætlunum og því sem menn telja að verði raunin. Ef hér ríkti stöðugleiki væri þetta ekki svona. Ef hér ríkti stöðugleiki væri mjög einfalt í sjálfu sér að áætla magnbreytingarnar, hverjar þær yrðu á helstu þjóðhagsstærðum milli ára. Í fjáraukalagafrumvarpinu segir að aukin umsvif í efnahagsmálum og aukin neysla hafi einkennt yfirstandandi ár og tekjurnar hafi þar af leiðandi aukist verulega. Þar kemur einnig fram að hlutfall skatttekna af landsframleiðslu, landsframleiðslu sem hefur hækkað mjög mikið, hækki frá áætlun fjárlaga. Fjárlögin gerðu ráð fyrir að hlutfall skatttekna eða skattbyrði landsmanna yrði 29,1% af landsframleiðslunni en nú er gert ráð fyrir að hún verði 31,2%. Í þessum fjáraukalögum er því gert ráð fyrir meiri skattbyrði á landsmenn af landsframleiðslu en fjárlögin gerðu ráð fyrir. Eins og ég sagði eru í þessu fjáraukalagafrumvarpi margir gamlir kunningjar frá því í fjárlagaumræðunni. Var sagt úr þessum ræðustól áðan að sumt af þessu væri af því að menn væru að bæta uppsafnaðan halla vegna þess að náðst hefði utan um rekstur ýmissa stofnana. Menn væru í raun að umbuna stofnunum fyrir að hafa náð tökum á rekstri sínum með því að bæta halla fyrri ára þó að slíkt eigi ekki að gera í fjáraukalögum samkvæmt fjárreiðulögunum heldur fjárlögum hverju sinni. Ég læt það liggja á milli hluta. Ber að fagna því ef svo er að annaðhvort sé farið að áætla rétt fyrir gjöldum stofnana eða að stofnanir sem hingað til hafa verið með uppsafnaðan halla ár eftir ár og bætt við hann á hverju ári séu farnar að reka sig nálægt því sem ráð er fyrir gert. Eitt er það sem ég hef talsvert mikið gagnrýnt í sambandi við áætlun í fjárlögum og full ástæða til að gagnrýna kannski líka í fjáraukalögum eru svokallaðar afskriftir skattkrafna. Þetta eru stórar tölur í þessum frumvörpum og maður veltir fyrir sér og ég hef velt þeirri spurningu upp áður í þessum ræðustól: Hvað ræður því þegar verið er að áætla hverjar verði afskriftir skattkrafna? Gert var ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að afskriftir á þessum kröfum yrðu 4 milljarðar kr. Nú er bætt í og gert ráð fyrir að þær verði 8 milljarðar kr. Það er u.þ.b. helmingi hærri tala en áður var gert ráð fyrir. Ef skoðað er aftur í tímann sér maður að afskriftir á þessum sömu skattkröfum í ríkisreikningi fyrir árið 2004 voru 10 milljarðar. Þegar maður horfir á slíka tölu og sér síðan áætlun árið eftir upp á 4 milljarða veltir maður fyrir sér hvað ráði því hvernig menn áætla þetta. Svona hefur þetta verið á hverju ári. Núna loksins eftir að hafa áætlað þessar afskriftir 4 milljarða mörg ár í röð virðast spámenn fjármálaráðuneytisins hafa áttað sig á að þarna þyrfti kannski að gera betur og í fjárlögum fyrir næsta ár sem liggja fyrir þinginu er gert ráð fyrir að afskriftirnar verði 6 milljarðar kr. en ekki 4. Hvað eru afskriftir skattkrafna? Er þetta allt vegna þess að einstaklingar eða fyrirtæki verða gjaldþrota og að afskrifa þurfi skattkröfur af þeim þess vegna? Nei, ég held að uppistaðan í þessum stóru tölum séu áætlanir skattstjóra, arfavitlausar áætlanir skattstjóra sem áætlaðar eru bæði á einstaklinga og lögaðila sem ekki skila skattframtölum eða virðisaukaskattsskýrslum í rekstri. Þá koma svona arfavitlausar áætlanir inn til ráðuneytisins og það lítur út eins og ríkiskassinn eigi þessa peninga hjá einhverjum en þegar upp er staðið er þetta ekkert annað en bull og vitleysa. Það stendur ekkert á bak við þessar kröfur annað en einhverjar áætlanir sem gerðar eru hjá hverjum skattstjóra fyrir sig og oft og tíðum alveg óskiljanlegt hvað ræður þeim áætlunum sem fram eru settar. Ég hef spurt um það áður úr þessum sama ræðustól og hvort ekki standi til að breyta þessum vinnubrögðum með einhverjum hætti þannig að við vitum betur hvaða tekjur það eru sem ríkið geti átt von á í skatti og hvort ekki sé rétt að breyta vinnubrögðunum við að áætla skatta á þá sem ekki skila skýrslum. Ég geri mér fulla grein fyrir því að þetta þarf að gera á einhvern máta, það þarf að áætla jafnvel með þeim hætti að það hvetji einstaklinga til að standa sig í því að skila skattskýrslum, og eins að fyrirtæki standi skil á skýrslum eins og vera ber. En fyrr má nú rota en dauðrota, frú forseti, í þessum efnum, og þegar það sést ár eftir ár að skekkjan er svona mikil frá áætlun til þess sem raunin verður hlýtur það að vera réttmæt krafa að fjármálaráðuneytið og embættismenn þar taki aðeins á þessu máli og reyni að færa þetta nær því sem eðlilegt getur talist. Ég ætla að koma aðeins að nokkrum atriðum í frumvarpinu sjálfu, sumt af því hefur verið nefnt áður og ég kannski rétt tæpi á því eða bæti aðeins við það. Það vakti athygli mína eins og fleiri að hjá menntamálaráðuneytinu er óskað eftir 25 millj. kr. fjárveitingu vegna aðalskrifstofu menntamálaráðuneytisins. Uppistaðan í henni eru 20 millj. kr. eins og áður hefur komið fram „í samræmi við samþykkt ríkisstjórnarinnar um að íslensk stjórnvöld bjóði til heimsfundar kvenkyns menningarráðherra sem haldinn var í haust“. Hvað er þetta að gera í fjáraukalögum? Full ástæða er til að spyrja hvort þetta sé heildarkostnaðurinn við heimsfund kvenkyns menningarmálaráðherra. Eða var kostnaðurinn meiri? Mér þætti vænt um ef hæstv. fjármálaráðherra gæti svarað mér, sem er kannski ekki sanngjarnt að ætlast til við þessa umræðu, hvernig kostnaðurinn skiptist við þessa 20 millj. kr. veislu. Það hlýtur að hafa verið nokkuð góð og mikil veisla fyrir 20 millj. kr. Eða var verið að borga hinum erlendu kvenkyns menningarráðherrum fyrir að koma á þennan heimsfund sem ríkisstjórnin taldi allt í einu að halda þyrfti á Íslandi eftir að við fengum kvenkyns menningarráðherra? Hér hefur verið rætt um Háskólann á Akureyri og hvernig staðið hefur verið að fjárveitingum til þess skóla á undanförnum árum. Það þarf engum að koma á óvart að Háskólinn á Akureyri skuli vera inni í fjáraukalögum. Ég held að við höfum bent á það við hverja einustu umræðu um fjárlög að vöxturinn á þeim skóla og krafturinn sem fylgir skólanum er það mikill að það virðist alltaf eins og ríkið sé á eftir þegar kemur að því að áætla hvað reksturinn á honum komi til með að kosta, og ég verð að segja eins og er að ég skil ósköp vel að sá skóli skuli vera hér í fjáraukalögum. Sama má kannski segja með framhaldsskólana, 100 millj. kr. aukafjárveiting til að greiða aukin útgjöld. Þetta er nokkurs konar pottur sem allir framhaldsskólarnir eiga að geta gengið í. Ég velti fyrir mér, og gott væri ef hæstv. fjármálaráðherra gæti svarað því, hvernig þessar 100 milljónir skiptast á skóla, hvort búið sé að skipta þessari fjárveitingu á skólana eða hvort þetta er enn þá óskilgreindur pottur sem þeir muni koma til með að þurfa að slást um. Í framhaldi af því sem sagt hefur verið fyrr í dag að verið sé að ganga frá uppsöfnuðum halla stofnana sem hafi bætt sinn rekstur og séu komnar með reksturinn í lag, þá veltir maður því fyrir sér þegar maður skoðar utanríkisráðuneytið hvort þá sé hægt að draga þá ályktun að nú sé reksturinn á utanríkisráðuneytinu, bæði á aðalskrifstofunni og sendiráðunum, kominn í lag, því hér er verið að færa 50 millj. kr. til aðalskrifstofunnar til að bæta uppsafnaðan halla og 274 millj. kr. til að bæta uppsafnaðan halla sendiráðanna. Landbúnaðarráðuneytið vekur athygli. Hálfur milljarður í fjáraukalögum til landbúnaðarráðuneytis. Það vakna spurningar þegar maður veltir fyrir sér í hvaða liði fjármunir fara á fjáraukalögum. Maður veltir því fyrir sér hvort það hefði frekar átt heima í fjárlögum hvers árs. Hér er t.d. 60 millj. kr. fjárveiting til að mæta töpuðum kröfum á hendur sláturleyfishöfum fyrir vinnu við heilbrigðiseftirlit með sláturafurðum. Þarna er um að ræða yfirdýralækni, lögboðið eftirlit sem greiða ber fyrir ákveðin gjöld. Innheimtan á þeim gjöldum virðist ekki betri en svo að nú þurfi að taka 60 millj. kr., væntanlega eru uppsafnaðar til margra ára, og fella niður vegna þess að sláturleyfishafar hafa ekki greitt fyrir reglubundið eftirlit. Hér er líka, frú forseti, fjósbygging á Hvanneyri. Í mörg ár hefur verið rifist um hvort endurgreiða eigi virðisaukaskatt af þeirri framkvæmd eða ekki. Nú virðist menn loks komnir að niðurstöðu um það og þá þarf að leggja Landbúnaðarháskóla Íslands til 22,3 millj. kr. til að borga virðisaukaskatt af framkvæmdinni, reyndar í sama vasa og tekið er úr. Annar gamall kunningi í frumvarpinu er reiðskemma á Hólum í Hjaltadal. Lengi hefur verið deilt um það með hvaða hætti ætti að reisa þá skemmu, hvort ætti að reisa hana og hver ætti að reisa hana. Hér sé ég að verið er að hreinsa það upp með því að ríkið kaupi reiðskemmuna fyrir 60 millj. kr. Þá á ríkið formlega hina miklu reiðskemmu á Hólum og þarf ekki að rífast um það meira. Varðandi sjávarútvegsráðuneytið, af því að hæstv. fjármálaráðherra þekkir það afskaplega vel, fer ég í sama lið og fleiri hafa kannski gert, þ.e. Hafrannsóknastofnun. Auðvitað vissu menn að við ætluðum að rannsaka hrefnustofninn og auðvitað vissu menn að áætla þyrfti til þess fjármuni. En svo virðist sem vísindaveiðar á hrefnu kalli alltaf á fjármuni í fjáraukalögum. Spurningin er, eftir að menn hafa stundað þetta í tvö eða þrjú ár og ætla að halda áfram að stunda þetta, hvort ekki sé hægt að áætla í fjárlögum hvað þetta á að kosta og koma því þar inn. Hins vegar eru hér 19 millj. kr. vegna útgjalda stofnunarinnar við loðnuleitarleiðangra sem eru utan rannsóknaráætlunar fyrir árið 2005. Að sjálfsögðu getur verið full ástæða til þess. Oft og tíðum verða menn að bregðast við breytingum með því að breyta rannsóknaráætlunum og stundum getur það kostað meira en menn gerðu ráð fyrir. En í þessu sambandi hlýtur maður að velta fyrir sér hvort Hafrannsóknastofnun hafi ekki fengið fjármuni úr Þróunarsjóði sjávarútvegsins eins og til stóð. Ef ég man rétt áttu rúmar 400 millj. kr. að koma úr Þróunarsjóði þegar hann yrði gerður upp. Hefur Hafró ekki fengið neitt af þessum peningum til að mæta kostnaði við rannsóknir sem ekki voru á áætlun? Manni skildist, þegar Þróunarsjóðurinn var lagður niður, að nota ætti fjármunina í slíkt. Atriði sem eiga heima í fjáraukalögum, sem ég held að enginn geti deilt um, er t.d. fjárveiting til Landhelgisgæslu Íslands. Til hennar eru veittar 9,8 millj. kr. til sprengjuleitar og -hreinsunar á Patterson-svæði á Suðurnesjum. Þegar það kemur upp óvænt að menn finna ósprungnar sprengjur á ákveðnum svæðum þá ber að sjálfsögðu að bregðast við og veita til þess fjármuni til að koma í veg fyrir að þeir sem leið eiga um þau svæði slasi sig á þeim vítistólum sem liggja allt of víða um Suðurnes. Hjá heilbrigðisráðuneyti er af mörgu að taka. Vegna þess að tíma mínum er að ljúka í fyrstu ræðu minni í umræðunni ætla ég að halda mig við það sem ég þekki best. Ég hef staðið hér í pontu og rætt fram og til baka um að ekki væru veittir nægir fjármunir til Heilbrigðisstofnunarinnar í Vestmannaeyjum og Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja. Í fjárlagaumræðunni fyrir árið 2005 var mikið um það talað að vanáætlað væri á báðar þær stofnanir og yrði að taka á rekstrarhalla þeirra. Það er gert með þessu frumvarpi og ég held að það komi til með að hjálpa áðurnefndum stofnunum. Einnig er tekið á stofnkostnaði við Heilbrigðisstofnun Suðurnesja upp á 50 millj. kr. Það er skref í áttina að því að efna það samkomulag sem hæstv. heilbrigðisráðherra gerði við Suðurnesjamenn um uppbyggingu á 3. hæð svokallaðrar D-álmu, þótt það uppfylli ekki þann samning eins og að var stefnt á sínum tíma. Þetta er þó skref í áttina að því.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til fjárlaukalaga fyrir árið 2005, sem sýnir á margan hátt afskaplega gleðilega niðurstöðu. Í fyrsta lagi mun venjulegur rekstur ríkissjóðs leiða til breyttrar niðurstöðu fjárlaga, úr 10 milljarða kr. afgangi í tæplega 30 milljarða kr. afgang. Það er í sjálfu sér mjög góð afkoma, frú forseti. En auk þess mun salan á Símanum bæta um betur og hækka afganginn upp í 85 milljarða kr., sem er 7–8% eða 8–9% af landsframleiðslu. Það held ég að sé algjört einsdæmi meðal þjóða í heiminum. 
             Það skemmtilegasta við söluna á Landssímanum er að hluti af andvirðinu, 32 milljarðar kr., fara til greiðslu á erlendum skuldum sem lækka vaxtabyrði þjóðarinnar um alla framtíð. Hinn hlutinn er tekinn út úr efnahagslífinu til að byrja með, utan 2–3 milljarða sem fara seigfljótandi út á næsta hálfa ári, eða eitthvað slíkt. Þannig eru 35 milljarðar kr. teknir út úr efnahagslífinu og settir inn í Seðlabankann til geymslu. Ég veit ekkert tæki betra til að slá á þenslu en slíka aðgerð því að Síminn var staðgreiddur. Hann var staðgreiddur með 35 milljörðum íslenskra króna og þær krónur voru teknar út úr efnahagslífinu. Þetta sýnir því betur en margt annað að Seðlabankinn stendur ekki einn í baráttunni við þensluna, langt í frá. Frumvarpið sýnir líka - við þurfum alltaf að skoða það - hvernig fjárlagafrumvarpið var. Hvernig voru fjárlögin sem samþykkt voru, hvernig líta fjáraukalögin út og hvernig lítur ríkisreikningurinn út? Þetta á náttúrlega allt að sýna samhengið eins og bent hefur verið á í umræðunni. Helst eiga að vera sem minnst frávik þar á milli en þau eru reyndar ansi mikil. En þau skýrast af miklu góðæri, mikilli þenslu og umsvifum í atvinnulífinu, sem ég get varla sagt að sé leiðinlegur vandi að glíma við, frú forseti. Ég tek undir athugasemdir stjórnarandstæðinga, t.d. athugasemdir hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar sem eru réttmætar, um sambandið við fjárreiðulögin. Ég bið hæstv. fjármálaráðherra að skoða það vel. Ég þarf ekki að hafa um það fleiri orð sjálfur. Það eru tvö atriði í þessu frumvarpi sem láta afskaplega lítið yfir sér, mjög lítið. Það er liður 7.14 á bls. 6. Þar er bara lítil setning: „Að kaupa eignarhluta sveitarfélaga í Landsvirkjun.“ Þetta er eitthvert smotterí og svo stendur á bls. 64 um þessa grein: „Heimildir 7.14 og 7.15 skýra sig að mestu sjálfar.“ Hvað erum við að tala um? Við erum að tala um 25–30 milljarða kr., frú forseti. Liður 7.15 er um að taka þátt í hlutafjáraukningu í Fiskeldi Eyjafjarðar, það eru 0,04 milljarðar kr. en liður 7.14, varðandi Landsvirkjun, er sennilega upp á 25–30 milljarða kr. Maður afgreiðir þetta ekki svona. Þótt um sé að ræða eignabreytingu, þ.e. að ríkið láti peninga af hendi og fái eitthvað í staðinn þá er þetta náttúrlega stórkostleg ríkisvæðing, ef við lítum á sveitarfélögin sem eitthvað frábrugðin ríkinu. Þetta bætist við óskaplega ríkisvæðingu sem felst í framkvæmdum við Kárahnjúka, sem eru á vegum Landsvirkjunar. Ég vil benda á þetta og draga fram í umræðuna að þarna er ríkinu ætlað að kaupa í Landsvirkjun, og um það getið með tveimur setningum í frumvarpinu, fyrir upphæð sem slagar upp í söluverð Landssímans. Svo er önnur lítil setning, hún er reyndar örlítið lengri. Það er liður 7.16 á sömu síðu: „Að ganga til samninga um byggingu og rekstur tónlistar- og ráðstefnuhúss í Reykjavík á grundvelli fyrirliggjandi útboðs.“ Um það segir síðan, með leyfi frú forseta: „Heimild 7.16 er til að ganga til samninga um byggingu og rekstur tónlistar- og ráðstefnuhúss í Reykjavík á grundvelli útboðs sem fram fór fyrr á árinu. Hlutur ríkisins í samningsgreiðslum er 54% eða um 324 millj. kr. á ári frá því húsið verður tekið í notkun, en áætlað er að það verði á árinu 2009. Heildargreiðslur ríkisins á hinum 35 ára samningstíma nema því um 6,5 milljörðum króna að núvirði.“ Ég held að sumir gætu farið dálítið illa á þessu góðæri, ekki bara einstaklingar heldur líka ríkið og sveitarfélög. Sé það metið 6,5 milljarðar kr. sem greiðist af ríkinu er hægt með dálitlum reikningskúnstum að finna út að framlag Reykjavíkurborgar er 5,5 milljarðar kr., samtals 12 milljarðar kr., sem þessir tveir opinberu aðilar, ríki og Reykjavíkurborg, ná allt í einu saman um. Frú forseti, þá er náttúrlega engin gagnrýni til í þjóðfélaginu, þegar R-listinn og ríkisstjórnin ná saman. Eiginlega hefur ekkert heyrst annað en hallelúja um þetta fyrirbæri. Það er eins og guð almáttugur hafi gefið Íslendingum þetta og það sé ógurlega gaman. En þetta er að sjálfsögðu borgað og verður borgað af börnum okkar. Þeir sem eru nýfæddir í dag borga síðustu krónuna til þessa þegar þeir verða 35 ára, fyrir utan alla hina. Þetta eru óskaplegar upphæðir. Ég reiknaði út í gamni hvað þetta væri mikið á fjögurra manna fjölskyldu í Reykjavík, þ.e. hlutur Reykjavíkurborgar. Það eru 220 þús. kr. á fjögurra manna fjölskyldu. Hlutur ríkisins dreift á alla Íslendinga, þ.e. hverja fjögurra manna fjölskyldu, er 90 þús. kr. til viðbótar. Í Reykjavík er því um að ræða 310 þús. kr. á hverja fjögurra manna fjölskyldu. Ég veit ekki hvað almenningur segir um þetta. Það er kannski voðalega gaman að fara á tónleika en við eigum fullt af húsum. Það er ekki meiningin að taka þau úr sambandi og það gengur illa að reka þau. Ég vildi benda á þetta vegna þess að mér virðist sem menn séu komnir með góðærisglýju í augun og nú bætist ríkisvaldið og Reykjavíkurborg í hóp þeirra Íslendinga sem eru afskaplega kátir og glaðir að taka lán, eyða og spenna, kaupa jeppa o.s.frv., sem gleymt hafa góðum dyggðum eins og sparnaði og ráðdeild. En ég ætla að minna þessa aðila, bæði ríkisstjórnina og R-listann í Reykjavík, borgarstjórn, á að það er ekki alltaf góðæri og ekki gefið, ekkert náttúrulögmál, að launin hækki eins gífurlega og þau hafa gert á síðustu tíu árum. Ég vona að þau haldi áfram að hækka. Ef þessi ríkisstjórn verður áfram þá eru miklar líkur á því en það eru líka líkur á að aðrir flokkar komist í stjórn eða að eitthvað fari úrskeiðis.  
             Ég held að einstaklingar, fyrirtæki, kannski sérstaklega sveitarfélög, og ríkissjóður þurfi að skoða sinn hug í þessu máli, að muna eftir því að ráðdeild og sparnaður eru líka ágætis dyggðir. Það er dálítið undarlegt að hér er talað um þenslu, verið að tala um aumingja Seðlabankann sem stendur einn í baráttunni. Ég gat um það áðan að þetta frumvarp sýnir að ríkisstjórnin stendur nú með honum. Menn tala um þenslu. Það má ekki byggja vegi á Vestfjörðum þótt menn sjái þar ekki einu sinni vegina þegar þeir keyra eftir þeim. Maður heldur að maður sé úti í móa. En það er ekki hægt að gera vegi þar af því að það er svo mikil þensla. Það má ekki byggja sjúkrahús og ekki gera þetta eða hitt af því að þenslan sé of mikil. Það er alveg rétt. Það má ekki byggja Sundabraut af því að það er svo mikil þensla. En það er hægt að fara út í þessa framkvæmd eins og ekkert sé og á henni verður byrjað strax. Strax og búið er að samþykkja þetta með einhverjum hætti á Alþingi - því að það þarf sem betur fer að samþykkja hana - þá munu menn byrja að grafa. Fyrst á að á að rífa öll húsin sem fyrir eru. Það tekur nú dágóðan tíma og kostar aldeilis mannafla og vinnuvélar, í samkeppni við Austurland. Svo þarf að fara að grafa grunn, mjög djúpan, og svo þarf að byggja. Þetta á allt að klárast á fjórum árum. Það verður sko dúndurgangur á því, frú forseti, og menn óttast ekki neina þenslu eða neitt slíkt í miðri Reykjavík.  En það er ekki bara það að bygging hússins muni valda þenslu heldur kostar það gífurlega mikið í rekstri þegar það verður tilbúið. Ég hef ekki séð - hef reyndar ekki kynnt mér þá samninga sem þarna eru að baki - hvað menn ætla að gera ef forsendurnar ganga ekki eftir, um hve margir sækja tónleika o.s.frv. Það á að byggja hótel við hliðina, fimm stjörnu hótel þar sem kostar sennilega 30 þús. kr. nóttin eða þar um bil. Hvernig menn ætla að manna það allt, fylla það af gestum? Skyldu allar þessar forsendur ekki ganga eftir, hvað gerist þá? Þá stendur þarna heljarinnar hús niðri við höfn sem er bara ekki í rekstri. Þá munu að sjálfsögðu ríkissjóður, borgarsjóður eða báðir tveir grípa undir og koma með viðbótarfé eins og gerst hefur í Þjóðleikhúsinu, í Borgarleikhúsinu  Ég mátti til með að nefna þetta af því að þetta er svo lítilsvert mál í fjáraukalögunum. Á þetta hefur eiginlega enginn minnst nema formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Magnús Stefánsson. Hann nefndi þetta. Aðrir hafa ekki nefnt þetta enda skilst mér á mörgum að þeir haldi að þetta borgi ekki einn einasti maður á Íslandi.

Frú forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal kom inn á mörg athyglisverð atriði í fjárlagafrumvarpinu. Hann féll reyndar í þá gryfju að fagna sölu Landssímans og þeim tekjum sem hann taldi að væru þar að koma inn, en verið er að selja eina af dýrmætustu eignum þjóðarinnar sem hefur skilað arði í ríkissjóð og auk þess verið tæki til þess að skapa góða þjónustu. En hann fann einnig hvað ætti næst að selja. Það var Landsvirkjun. Og til þess að ríkið gæti selt hana þyrfti náttúrlega að leysa til sín eignarhlut sveitarfélaganna. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er hann sammála þeirri stefnuyfirlýsingu sem hæstv. viðskipta- og iðnaðarráðherra kom með á síðasta vetri um að nú þyrfti að ná Landsvirkjun undir ríkið svo hægt væri næst að einkavæða og selja Landsvirkjun og reyndar 

Ég bið hv. þingmenn að gæta að tímanum. Það er aðeins ein mínúta.

Frú forseti. Ég man ekki til þess að ég hafi minnst á að selja Landsvirkjun en það er ágætis hugmynd.

Virðulega frú forseti. Ég vissi að ég kæmi þarna einmitt við einkavæðingarhjarta hv. þingmanns því að hann getur ekki hugsað sér að ríkið eða samfélagið eigi neitt sem getur verið því til stoðar og styrktar. Ég vil samt benda þingmanninum á að markaðsvæðing raforkukerfisins til þessa hefur ekki verið að leiða neina farsæld yfir þjóðina. Við höfum fengið hér hvern fulltrúann á fætur öðrum frá sveitarfélögunum, frá Súðavík, Austurlandi og víðar að þar sem þeir benda á stórhækkað raforkuverð í kjölfar markaðsvæðingarinnar sem þegar er hafin. Kannski er þetta tekjuöflunin sem hv. þingmaður horfir til. Búið er að selja bankana og það fleytti ríkissjóði. Nú er verið að selja Landssímann og það fleytir ríkissjóði. Samtímis eru tekjustofnar ríkissjóðs veiktir með því að létta á tekjuskattinum og nú skal selja Landsvirkjun til þess að 

Frú forseti. Hv. þingmaður segist vera á móti því að selja Landsvirkjun en sú sala mun að sjálfsögðu verða kölluð Jónssala því að hann stakk upp á henni. Varðandi það að þetta séu dýrmætar eignir og annað slíkt, ég minni á það sem við ræddum í gær að sala Landssímans lækkar skuldir ríkissjóðs og sparar vaxtagreiðslur um alla framtíð. Ég hygg að það muni koma ríkissjóði og skattþegnum landsins miklu betur en að eiga þetta fyrirtæki miðað við þann arð sem hefur fengist af því undanfarið, um 2 milljarðar á ári að jafnaði. Það er ekki mikill arður af 66 milljarða virði. Ef við seldum Landsvirkjun mundum við geta greitt upp allar skuldir ríkissjóðs og við gætum auk þess lækkað skatta á landsmenn og við gætum hugsanlega byggt tónlistarhús.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir góðar undirtektir við fyrri ræðu mína. Ég skildi það svo að hann væri raunverulega að taka undir það sem ég hefði þar sagt. Ég heyrði þetta að vísu ekki nákvæmlega vegna þess að ég var rétt að koma inn í salinn en ég heyrði ekki betur en undirtektirnar hefðu verið slíkar. Ég fagna því auðvitað og það er akkur í því að hafa hv. þingmann sem liðsmann í að reyna að ná tökum á agaleysinu í ríkisfjármálum og að við stöndum þétt við bakið á þeim sem það vilja. Ég held að mikilvægt sé að liðsmenn séu líka í flokki hæstv. fjármálaráðherra gagnvart því svo að aðhaldið verði allt um kring því að ekki veitir af. Athugasemdirnar eru líka réttar hjá hv. þingmanni sem ég hafði ekki komið að í ræðu minni varðandi heimildarákvæðin. Það er alveg með ólíkindum að heimildarákvæðin, sem eru upp á 25–30 milljarða, eigi að skýra sig að mestu sjálf. Þetta held ég að sýni vel hugsunarháttinn sem þarna er. Það getur vel verið að það sé rétt orð hjá hv. þingmanni að góðærisglýjan sé slík í augum hæstv. fjármálaráðherra að þetta sé skýring en veit þó ekki hvort það er nákvæm skýring, hv. þingmaður. 

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni að ég dásamaði ræðu hans. Hann sagði þar það sem ég hef venjulega sagt um þetta frumvarp þegar það hefur verið lagt fram á haustþingi, ég þurfti ekki að fara í gegnum þá rullu alla. Varðandi tónlistarhúsið og hvernig það yrði meðhöndlað, ég gleymdi því áðan í ræðunni, frú forseti, þá þyrfti að sjálfsögðu að setja það inn á lánsfjárlög. Það getur ekki komið inn á fjárlög því að þetta eru árlegar greiðslur. Mér sýnist þetta þurfa að komast inn á lánsfjárlög vegna þess að gert er ráð fyrir að ríkissjóður greiði 324 milljónir árlega í 35 ár nákvæmlega eins og af 35 ára láni sem ríkissjóður tekur, reyndar án vaxta.

Frú forseti. Ég held að þetta sé rétt hjá hv. þingmanni að auðvitað þarf að vanda miklum mun meir vinnubrögðin varðandi þessar heimildargreinar. Ég man eftir því í umræðum um fjárlagafrumvarpið að fram kom hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að hann teldi algjörlega nauðsynlegt að lagafrumvarp kæmi fram varðandi tónlistarhúsið og ég held að það sé rétt, ég held að við þurfum að fara yfir þetta. Sama er um ákvæðið um kaup á hlut sveitarfélaganna í Landsvirkjun. Við þurfum, a.m.k. í fjárlaganefnd, að fá mjög nákvæma skýrslu um hvernig það mál stendur og hvaða upphæðir menn eru að tala um því að þetta sem hér kemur fram er bara hreinlega ekki nóg. Þetta sýnir mér liggur við að segja virðingarleysi gagnvart þinginu að fullyrða að sú heimild skýri sig að mestu sjálf. Ég man ekki eftir að við höfum fengið neinar skýringar á því hvað þarna er á ferðinni og við þurfum auðvitað að fara yfir það mál allt saman. Frú forseti. Þannig hafa mál þróast hér í þessari ágætu umræðu og m.a. í ágætri ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals, að megnið af því sem ég hafði ætlað að fjalla um í seinni ræðu minni er komið fram. Ég fell því frá orðinu.

Frú forseti. Ég skal ekki lengja umræðuna. Ég vil þakka hv. þingmönnum fyrir mjög málefnalega umræðu. Það voru nokkur atriði sem ég náði ekki að svara, sérstaklega hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni, en það varðar fund kvenkyns menningarráðherra. Hann kom upp í upphafi ársins eftir að fjárlög höfðu verið samþykkt og því ekkert óeðlilegt við að hann komi fram í fjáraukalögum. Hv. þm. Jón Gunnarsson fjallaði líka talsvert um afskriftir á skattkröfum. Hann sagðist reyndar hafa spurst fyrir um þetta áður enda svaraði hann eiginlega spurningum sínum sjálfur. En það er einmitt á þeim forsendum sem hann nefndi í ræðu sinni sem verið er að skoða þessi mál upp á nýtt og hækka þá afskriftirnar til samræmis við það sem raunveruleikinn hefur sýnst vera. Hann nefndi síðan yfirdýralæknisembættið til sögunnar. Það snýst um þá erfiðleika sem ýmsir sláturleyfishafar hafa átt í á undanförnum árum, að innheimtan hefur ekki gengið eftir og sláturleyfishafar hafa verið að fara á hausinn og því hefur staða embættisins orðið slakari en ella hefði verið og úr því þurfti að bæta. Hvað varðar Hafrannsóknastofnun, hrefnuna og loðnuna, eru þessi hvalamál okkar öll ansi erfið viðfangs eins og hv. þingmenn þekkja. Vísindaveiðarnar fara fram í framhaldi af þingsályktun frá því veturinn 1998–1999. Við höfum reynt að fara varlega í þetta, reynt að ögra ekki umhverfi okkar og því rétt að taka ákvarðanirnar svona eftir því hvernig á hefur staðið en samt innan þess vísindalega ramma sem nauðsynlegt er. Þess vegna hafa ákvarðanir ekki verið teknar fyrr en upphaf veiðitímabilsins hefur nálgast og þar af leiðandi hefur ekki verið talið rétt, þar sem ákvarðanir hafa ekki legið fyrir, að áætla fyrir því í fjárlagafrumvarpinu eins og að ákvarðanirnar hefðu verið teknar þegar sú var ekki raunin. Loðnurannsóknirnar eru hins vegar svolítið öðruvísi. Gríðarlega miklar breytingar hafa verið á göngumynstri loðnunnar undanfarin ár sem hefur kallað á auknar rannsóknir. Ekki lá fyrir þegar áætlanir voru gerðar hversu nauðsynlegt væri að fara í miklar rannsóknir því að veiðitímabilið sem ákvarðanir eru teknar um og rannsóknirnar eru grundvöllur að, eru raunverulega á tveimur fjárlagaárum. En það hefur verið talið rétt að fara í þessar rannsóknir og ég held að það hafi skilað sér í því að við höfum fengið þokkalegar loðnuvertíðir undanfarin ár og staðan hefði jafnvel verið sú að þær hefðu ekki orðið ef ekki hefði verið lagt í þessar auknu rannsóknir, en það var heldur ekki fyrirséð. Síðan nefndi hv. þingmaður Þróunarsjóðinn. Ég fer nú með það eftir minni, ég held að það eigi að vera búið eða um það bil að ganga frá uppgjöri en endanleg skil hafa held ég ekki farið fram þannig að sjávarútvegsráðuneytið hefur ekki fengið til ráðstöfunar þá fjármuni sem áttu að renna í verkefnissjóðinn svokallaða en ekki beint til Hafrannsóknastofnunar samkvæmt þeim breytingum sem gerðar voru á lögum þar að lútandi á síðasta þingi. Þeir fjármunir hefðu þar af leiðandi ekki verið til afnota í þeim tilgangi sem hv. þingmaður nefndi sérstaklega varðandi loðnurannsóknirnar. Varðandi fjáraukalagafrumvarpið nefndi ég það í upphafi að að teknu tilliti til óreglulegra liða væru umframfjárveitingar sem lagðar eru til 1,4% af heildarfjármagninu sem til ráðstöfunar væri. Ég sagði í upphafsræðu minni eða í andsvari í framhaldi af henni að ég teldi að þetta væri með því minnsta sem sést hefði undanfarin ár. Ég hef látið kanna þetta átta ár aftur í tímann eða til ársins 1998 og á sömu forsendum er þetta langsamlega minnsta aukningin sem lögð er til og nálgast að vera helmingi minna en það sem er næstmest.

Hæstv. forseti. Ég held að ég hafi tekið rétt eftir því að hæstv. fjármálaráðherra hafi sagt að ekki væru komnir neinir fjármunir til sjávarútvegsráðuneytisins úr Þróunarsjóðnum. Ég er ekki viss um að þetta sé alveg rétt munað hjá hæstv. ráðherra. Ég hef grun um að það séu ekki mjög margir dagar eða vikur síðan veruleg fjárhæð, yfir 600 milljónir, var færð úr Þróunarsjóði sjávarútvegsins inn á líklega reikninginn um aukið verðmæti í sjávarútvegi 

Frú forseti. Ég var alla vega ekki búinn að sjá þessa peninga áður en ég fór. Eins og kom fram í orðum mínum á þetta uppgjör u.þ.b. að vera að ganga í garð. Það getur vel verið að það sé, ég man bara ekki dagsetninguna sem það átti að vera frágengið. Það breytir ekki því sem ég sagði áðan að þessir peningar renna ekki beint til Hafrannsóknastofnunar eins og lögin gerðu ráð fyrir upphaflega vegna breytinga sem gerðar voru á síðasta þingi. Hvað verður þá gert við þessa peninga? Þeir verða til ráðstöfunar í verkefnasjóðnum fyrir hæstv. sjávarútvegsráðherra og við verðum bara að sjá hvað úr þeim verður í höndunum á honum.

Hæstv. forseti. Ég ætla út af fyrir sig ekki að halda uppi neinum sérstökum ágreiningi við hæstv. fjármálaráðherra um þessa fjármuni, ég vek einfaldlega athygli á því að við tókum þessa umræðu síðastliðið vor og þá var talið að þeir væru kannski að hámarki 500 milljónir. Ég hygg að þetta verði u.þ.b. 200 milljónum meira. Ég furða mig svolítið á því ef Hafrannsóknastofnun þarf sérstaklega 19 milljónir til að standa undir loðnurannsóknum miðað við þá fjármuni sem Alþingi ráðstafaði beint úr Þróunarsjóðnum í aukin rannsóknarverkefni, og er ég þá ekkert að gera lítið úr því verkefni. Ég held að það sé afar nauðsynlegt eins og hitafar sjávar er hér við land að fylgjast nákvæmlega með loðnurannsóknum og skoða lífríkið og þær breytingar á lífríkinu sem þar eru að verða. Það er auðvitað margt fleira sem mun fylgja því ef loðnan færist af Íslandsmiðum og lengra norður í höfin, ég tala nú ekki um ef hún færist yfir lögsöguna Grænlandsmegin. Það er fullt tilefni til að sinna því verkefni vel og ég geri ekki lítið úr því að þær rannsóknir þurfi að stunda. Ég velti því hins vegar fyrir mér vegna umræðunnar sem hér varð um þessa fjármuni í Þróunarsjóðnum á sínum tíma hvort tekin hefði verið mikil áhætta ef settar hefðu verið eins og 50 milljónir í að bjarga Kútter Sigurfara á Akranesi frá þeirri niðurníðslu og fúnun sem á skipinu er að verða. Við þurfum að taka virkilega vel á ef við ætlum að varðveita þetta eina eintak sem við eigum úr siglingasögunni af þeirri skipagerð hér á landi. Það mætti taka Færeyinga þar til fyrirmyndar sem eiga þrjú siglandi skip af slíkri gerð.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra verði hækkað um 5,87% eða úr 5.738 kr. í 6.075 kr. Hækkunin er vegna verðlagsbreytinga en gert er ráð fyrir að byggingarvísitala hækki um 5,87% frá verðlagi í desember 2003 til desember 2004. Framkvæmdasjóður aldraðra fær tekjur af sérstöku gjaldi sem skattstjórar leggja á þá sem skattskyldir eru samkvæmt lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Úr sjóðnum eru m.a. veittir styrkir til byggingar öldrunarstofnana. Samstarfsnefnd um málefni aldraðra stjórnar sjóðnum og gerir árlega tillögur til heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra um úthlutun úr honum. Virðulegi forseti. Ég tel brýnt að frumvarp þetta hljóti afgreiðslu á haustþingi þannig að það fylgi fjárlagafrumvarpi og leyfi mér því að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. heilbrigðis- og trygginganefndar og til 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég sé ástæðu til að blanda mér aðeins inn í þessa umræðu um frumvarp hæstv. heilbrigðisráðherra um breytingu á lögum um málefni aldraðra, ekki síst í tilefni af þeirri umræðu sem fram fór fyrr í dag þar sem m.a. var nokkuð rætt um skort á hjúkrunarheimilum fyrir aldraða og hæstv. ráðherra gumaði sérstaklega af því að hann hefði staðið við þá samninga sem gerðir voru við Samtök aldraðra á árinu 2002. Mér finnst að hæstv. ráðherra hefði átt að fara betur yfir málin en hann gerði í þessari örstuttu ræðu sinni, þar sem hann greindi fyrst og fremst frá því að hér væri um að ræða hækkun á þeim skatti sem rennur í Framkvæmdasjóð aldraðra, og gera betri grein fyrir þeirri þróun sem verið hefur á framlögum í framkvæmdasjóðinn og hvernig þeim hefur verið ráðstafað. Þegar við lítum á þær áætlanir sem fyrir liggja, ég er með þær alveg fram til 2004 og ég veit ekki hvort nokkur veruleg breyting hafi orðið á árinu 2005 eða áform um árið 2006, þá er það góður meiri hluti af þeim framlögum sem fara í Framkvæmdasjóð aldraðra eða um helmingur sem rennur til annarra verkefna en í stofnkostnað og framkvæmdir. Okkur er auðvitað kunnugt um þörfina fyrir hjúkrunarrými þegar 500 manns eru á biðlista eftir rýmum og þar af 270 manns í mikilli neyð. Ég held að full ástæða sé til þess að hæstv. ráðherra og stjórnvöld skoði það þegar þau skera svona niður stofnkostnaðarframlög úr þessum sjóði og láta þau renna að verulegu leyti til viðhalds hve stór hópur aldraðra er á bráðadeildum spítalanna og bíður eftir hjúkrunarrými þar sem um miklu dýrari rými er að ræða, og að hæstv. ráðherra skoði í því samhengi hvað sparaðist í rekstrarkostnaði ef hraðað yrði uppbyggingu á hjúkrunarrýmum fyrir aldraða. Hæstv. ráðherra hlýtur að gera sér grein fyrir því þegar 500 manns eru á biðlista eftir hjúkrunarrýmum að aldurspíramídinn er þannig að öldruðum mun fjölga á komandi árum sem kallar að sjálfsögðu á enn meiri þörf fyrir hjúkrunarrými en er í dag. Kostnaður við að hafa sjúkt fólk á bráðadeildum er t.d. þrisvar til fjórum sinnum meiri en ef þeir fengju hjúkrunarrými. Eftir því sem ég er upplýst um eru a.m.k. 80 einstaklingar á bráðadeildum sem bíða eftir hjúkrunarrými. Það er því lítill sparnaður eða fyrirhyggja að hafa þetta fyrirkomulag á. Síðan vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort heildarendurskoðun á húsnæðismálum aldraðra og uppbyggingu á hjúkrunarrýmum standi fyrir dyrum. Við höfum farið yfir það hér sem er auðvitað til vansa og skammar að fyrirkomulagið sé víða með þeim hætti hjá öldruðum að það séu kannski tveir og þrír og jafnvel fleiri saman í herbergi. Við þurfum að setja upp markvissa framkvæmdaáætlun um uppbyggingu á hjúkrunarrýmum fyrir aldraða sem miða að því að aldraðir geti lifað við það mannsæmandi aðstæður á síðustu ævidögum sínum að þeir þurfi ekki að deila herbergi með öðrum. Ég spyr ráðherrann hvort það sé eitthvað til skoðunar í ráðuneyti hans. Þá er full ástæða til að nefna að í þeirri áætlun sem gerð hefur verið um uppbyggingu á öldrunarþjónustu var gert ráð fyrir að bið eftir hjúkrunarrými væri ekki nema þrír mánuðir en biðin er núna, að því er ég best veit, a.m.k. ár ef ekki meira. Það hefur því alls ekki verið staðið við það sem menn stefndu að í uppbyggingu á öldrunarþjónustu. Hæstv. ráðherra sagði fyrr í dag að staðið hefði verið að fullu við samkomulag um uppbyggingu á hjúkrunarheimilum fyrir aldraða sem gerður var samningur um við Samtök aldraða á árinu 2002 rétt fyrir kosningar. Það hefur ekki verið gert samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef frá Samtökum aldraðra. Það vantar um 60 rými upp á það sem hefði átt að vera búið að skila á árinu 2005 til að sá samningur hefði staðist. Ég spyr hæstv. ráðherra: Ætlar hann að halda því fram og endurtaka það hér í ræðustól að það hafi verið staðið fyllilega við samkomulagið við aldraða sem gert var á árinu 2002 að því er varðar uppbyggingu á hjúkrunarrýmum? Af því að þetta samkomulag kom til umræðu fyrr í dag þá er alveg ljóst að ekki hefur verið staðið við samkomulag sem gert var við aldraða um sveigjanleg starfslok í samningnum sem gerður var 2002 þar sem gert var ráð fyrir að þeir sem frestuðu töku lífeyris til að mig minnir 72 ára gætu fengið 6% hærri lífeyri á ári. Mér finnst full ástæða til að ráðherrann ræði það mál við þessa umræðu um Framkvæmdasjóð aldraðra, sérstaklega í tilefni af því sem hann sagði hér fyrr í dag að hann hefði ekki tækifæri til að fara yfir það vegna þess forms sem er á utandagskrárumræðum. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki ástæðu til að gera skipulega og markvissa áætlun, t.d. til fimm ára, um uppbyggingu á hjúkrunarheimilum sem miðaði að því að stærri skerfur af framlögum úr Framkvæmdasjóði aldraðra renni til uppbyggingar á hjúkrunarheimilum og minna í aðra þætti eins og fram hefur komið að undanförnu. Í því skema sem ég hef um breytingar á heimiluðum öldrunarrýmum frá árinu 2002–2004 kemur fram að vissulega hefur orðið fjölgun á hjúkrunarrýmum þó að hún sé ekki eins mikil og gert var ráð fyrir í samkomulaginu við aldraða, en á móti hefur dvalarrýmum fækkað og þróunin á dagvistarrýmum hefur ekki verið sem skyldi. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann hafi hugleitt að fara þá leið. Loks, af því að ég ætla ekki að lengja umræðuna, þá spyr ég hæstv. ráðherra af því að við ræðum hér skattamál - þetta er nefskattur sem tekinn er af öllum 16 ára og eldri, er það ekki, fyrir utan aldraða? - hvort ekki sé eðlilegra af því að hér er um skattamál að ræða að þetta mál fari til umfjöllunar í efnahags- og viðskiptanefnd en ekki í heilbrigðis- og trygginganefnd eins og verið hefur. Mér fyndist a.m.k. vel koma til greina að menn skoðuðu málið út frá því að hér er um skattamál að ræða sem yfirleitt er þá vísað til efnahags- og viðskiptanefndar. Eins og fram hefur komið í ræðu minni hef ég þungar áhyggjur af stöðunni að því er varðar uppbyggingu á hjúkrunarrýmum fyrir aldraða og tel að setja þurfi miklu meiri kraft í þau verkefni en verið hefur að undanförnu. Þó að vissulega beri að þakka það sem þar hefur verið gert er staðan samt þannig að það er ekki sparnaður í því að láta málin vera með þeim hætti sem þau eru í dag að fjöldi aldraðra sem geta verið í hjúkrunarrýmum skuli vera á bráðadeildum spítalanna. Ég spyr af því tilefni hvort ráðherrann sé tilbúinn að beita sér fyrir því að gerð verði markviss áætlun til t.d. næstu fimm ára þar sem framlög úr Framkvæmdasjóði aldraðra til stofnkostnaðar og uppbyggingar verði aukin með tilliti til þess að hraða uppbyggingu á hjúkrunarrýmum fyrir aldraða og breyta þeirri stefnu líka, virðulegi forseti, og ég ítreka það, sem verið hefur í húsnæðismálum aldraðra þannig að aldraðir geti búið við mannsæmandi aðstæður í húsnæðismálum á ævikvöldi sínu.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra, með síðari breytingum. Sambærileg frumvörp hafa komið inn í þingið nánast árvisst undanfarin ár þar sem verið er að hækka skatta á skattgreiðendur vegna framlaga í Framkvæmdasjóð aldraðra. Ég hef hingað til lagt fram breytingartillögu við þessi frumvörp vegna þess að ég hef talið það óeðlilegt að ákveðnir láglaunahópar greiði slíkt gjald, en eins og menn e.t.v. muna greiða aldraðir ekki umrætt gjald og ákveðnir hópar sem eru undir ákveðnum tekjum. Verið er að hækka þetta gjald um rúmar 300 kr. Ég veit ekki hvort það hefur neinn tilgang að vera að koma með breytingartillögu í þá veru sem við höfum gert því ekki hefur verið tekið undir það hér í þinginu og slíkar tillögur felldar ítrekað. Við höfum líka lagt til að það verði sett inn í lögin að tryggt verði að meiri hluti af þessum greiðslum úr Framkvæmdasjóði aldraðra fari í uppbyggingu á hjúkrunarheimilum eða hjúkrunarrýmum fyrir þá sem þurfa á hjúkrun að halda, en eins og kom fram í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur hefur það ekki verið að öllu leyti svo. Ég vil einnig benda á, eins og hún gerði reyndar í máli sínu áðan, að mjög mikil þörf er á fjölgun hjúkrunarrýma. Þó svo að gert hafi verið samkomulag árið 2002 við aldraða um fjölgun hjúkrunarrýma er ljóst að um 500 manns bíða eftir hjúkrunarrýmum og duga þau 200 rými skammt, fyrir árið 2007, sem hæstv. ráðherra talaði um fyrr í umræðu í dag og eru væntanlega á höfuðborgarsvæðinu. Öldruðum fjölgar hér á landi og læknisfræðinni fleytir fram og menn lifa lengur þannig að búast má við að aldraðir muni þurfa frekari þjónustu á ævikvöldinu í framtíðinni. Ég vil gjarnan spyrja hæstv. ráðherra, vegna þess að nú hefur verið lögð mikil áhersla á að auka heimaþjónustu fyrir aldraða til að þeir geti búið sem lengst heima og þurfi þá ekki að fara á hjúkrunarheimili fyrr en þeir eru orðnir það illa haldnir að þeir geti ekki dvalið heima, hvað er væntanlegt í aukinni heimaþjónustu fyrir aldraða? Má búast við að eitthvað af þeim fjármunum sem fara í Framkvæmdasjóð aldraðra komi þá jafnvel í að byggja upp slíka þjónustu? Vissulega er full ástæða til að skoða hvort það borgar sig ekki að fjölga enn frekar hjúkrunarrýmum á höfuðborgarsvæðinu í ljósi þess hversu margir aldraðir hjúkrunarsjúklingar bíða í dýrum sjúkrarúmum á sjúkrahúsunum. Þetta höfum við margoft rætt og full ástæða til að taka á. Varðandi hjúkrunarrýmin hefur það verið að gerast um leið og menn hafa verið að byggja upp hjúkrunarheimili að gömlu hjúkrunarheimilunum hefur verið breytt til að mæta kröfum nýrra tíma um að fólk búi í einbýlum. Bent var á aðstæðurnar á Sólvangi í dag. Auðvitað þarf að taka á slíku, það er ekki boðlegt að aldraðir dvelji þrír, jafnvel fleiri, allt upp í fimm saman á stofum á hjúkrunarheimilum. Ég vil gjarnan fá svör við því við þessa umræðu hvað er fram undan í sambandi við aukna heimaþjónustu svo aldraðir geti verið lengur heima og hvort væntanleg uppbygging er á slíkri þjónustu og hvenær menn megi búast við því að hægt verði að mæta þeirri þörf sem lýsir sér í þeim fjölda sem bíður í brýnni þörf eftir hjúkrunarrýmum. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Þetta mál mun koma til heilbrigðis- og trygginganefndar þar sem ég á sæti og mun ég og félagar mínir úr Samfylkingunni þar skoða hvort við leggjum til einhverjar breytingar á frumvarpinu áður en það fer frá nefndinni. En ég get tekið undir að full ástæða er til að efnahags- og viðskiptanefnd skoði málið því að þetta er vissulega skattamál um leið og þetta er náttúrlega málefni aldraðra. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu lengri en vonast til þess að hæstv. ráðherra svari þeim fyrirspurnum sem hafa verið lagðar fram í dag.

Frú forseti. Við fjöllum um frumvarp til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra sem felst í því að hækka gjald til Framkvæmdasjóðs aldraðra um 5,87%. Þetta er einn af tveimur eða þremur nefsköttum í kerfinu. Þeir eru þetta gjald, sem er nálægt 500 kr. á mánuði, og persónuafslátturinn sem er mínusgjald, mínusnefskattur, ég man ekki alveg upphæðina en það eru um 26 þús. kr. á mánuði sem hver Íslendingur fær til greiðslu skatta. Síðan má segja að útvarpsgjaldið sé eins konar nefskattur líka því að það leggst á fjölskyldur og nú eru flestir eða allir með útvarp eða sjónvarp þannig að útvarpsgjaldið má líta á sem eins konar persónu- eða nefskatt. Ég hefði talið eðlilegt að sameina þessa skatta og lækka persónuafsláttinn um þetta gjald, þ.e. 500 kr. á mánuði, og fella það niður. Það yrði mikil einföldun og er í samræmi við ræðu hæstv. forsætisráðherra um einfaldara Ísland. Það yrði mikil bót að því. Það mundi fækka sköttum sem fólk þarf að muna og reyna að skilja og flestir muna náttúrlega ekkert eftir þessu og vita ekkert hvað þetta er og spyrja sennilega á hverju einasta ári: Hvað er eiginlega þetta gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra? Í rauninni breytist ekki neitt við það að lækka persónuafsláttinn og það mætti meira að segja marka tekjur, að þessi hluti af persónuafslættinum eða lækkun persónuafsláttarins renni til Framkvæmdasjóðs aldraðra. Það mundi ekkert breytast nema gagnvart öldruðum sem núna njóta skattfrelsis, þeir sem eru sjötugir og eldri. Í staðinn mætti hækka ellilífeyrinn um 500 kall, bara með einni aðgerð í eitt skipti þannig að þeir gætu borgað þetta gjald og gerðu það í þágu einfaldleikans. Það mundi líka leiða til flatari tekjuskatts sem er í samræmi við þróun sem er víða erlendis að menn eru að reyna að einfalda skattkerfið með því að taka upp flatari tekjuskatt. Síðan tek ég undir með hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að þetta mál á eðlilega heima í efnahags- og viðskiptanefnd. Þetta er skattamál og ekkert annað. Verið er að leggja skatt á alla Íslendinga, nefskatt, og mjög eðlilegt að það fari til efnahags- og viðskiptanefndar. Verði ekki sú reyndin leggjum við til að heilbrigðis- og trygginganefnd vísi málinu til umsagnar í efnahags- og viðskiptanefnd því að það er sú nefnd þingsins sem á að fjalla um skattamál.

Hæstv. forseti. Ég skal ekki lengja umræðuna mikið en fannst rétt að ég kæmi hér upp og ræddi þessi mál örlítið, sérstaklega eftir að hafa hlýtt á ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals. Ég tel að sú hugmynd sem hann var með auki ekki réttlæti í skattheimtu hér á landi. Það yrði til þess að þeir sem lægri hafa tekjurnar í þjóðfélaginu færu að bera þyngri byrði af því fé sem hér er verið að innheimta til ráðstöfunar fyrir bættum hag aldraðra. Ég held að til að dreifa skattbyrðinni væri miklu nær að mínu viti að hafa þessu tölu örlítið hærri og taka þá betur á varðandi húsnæði og aðbúnað aldraðra en setja þá líka tekjumark hjá þeim sem lægstar hafa tekjurnar eða tekjur undir því sem talið er þurfa til eðlilegrar framfærslu, sem er sennilega vel yfir 100 þús. kr., lágmarksframfærslan á landinu í dag fyrir einstakling. Það væri vel hægt að hugsa sér að hækka þá viðmiðunartölu eitthvað og fara frekar með hærri prósentu inn í þetta hækkunarverð. Ég held að við eigum að stíga það skref að reyna að ná þeim áföngum sem við viljum ná í vistunar- og öldrunarmálum að þessu leyti. Ég efast ekki um að hver Íslendingur sem hefur á annað borð eðlilegar tekjur sér til framfæris sé tilbúinn að greiða þetta gjald. Ég tek því ekki undir þá útfærslu sem hv. þingmaður nefndi áðan. En það er sjálfsagt að skoða þessi mál frá öllum hliðum en útfærsla sem eykur greiðslubyrði þeirra sem lægstar hafa tekjurnar, á það held ég að sé ekki á bætandi miðað við þá skattastefnu sem ríkisstjórnin hefur rekið.

Frú forseti. Ég var ekki að leggja til neina aukningu á réttlæti vegna þess að þetta breytti nánast engu, bara engu, nema það mundi laga þetta skrýtna fyrirbæri að ef menn eru akkúrat í kringum skattleysismörkin og hafa einni krónu meira í tekjur, þá þurfa þeir allt í einu að borga fimm þúsund krónur í skatt, þeir sem eru rétt undir mörkunum en það eru ekki nema sárafáir. Þetta var því ekki hugsað sem réttlæti nema að því leyti að einfalt kerfi er alltaf réttlátara vegna þess að almenningur skilur það. Það þarf ekki að fara í háskólann til að læra um skattalög til að vita hvað þessi lína þýðir: Gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra. Flækja á öllu kerfinu, á bótakerfinu, flækja á öllu í þjóðfélaginu kemur sérstaklega þeim sem eru veikastir verst vegna þess að þeir kunna ekki á kerfið, það er bara þannig. Það eru ekki allir að fjalla um lög alla daga eins og við hv. þingmenn. Það mundi auka réttlæti almennings að kerfin yrðu einfölduð, að því leyti mundi þetta auka réttlætið. En þessi hugmynd var alls ekkert ætluð til þess að auka réttlætið, þetta ætti að koma nákvæmlega eins út.

Hæstv. forseti. Mér finnst að hv. þm. Pétur Blöndal sé haldinn dálítilli kórvillu. Hann fullyrti áðan að einfalt kerfi, skattkerfi í þessu tilviki, væri alltaf réttlátara, að einfalt skattkerfi væri alltaf réttlátara. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji að niðurfelling hátekjuskattsins hafi aukið réttlæti hér á landi og við það að sleppa hátekjuskattinum hafi réttlæti skattborgaranna aukist og tekjudreifingin jafnast. Eða hvort stefna ríkisstjórnarinnar um 1% flata skattalækkun í gegnum tekjuskatt auki réttlæti í tekjudreifingunni. Hvort tveggja vinnur algjörlega öfugt, það eykur misrétti. Það er alveg hörmulegt að hlusta á það að þingmaðurinn sé haldinn þessari kórvillu.

Frú forseti. Eins og ég gat um var ekki meiningin að auka réttlætið. Hins vegar er það viðurkennt af flestum að einfalt skattkerfi og einfalt bótakerfi sem allir skilja og vita hvenær þeir eiga rétt og hvenær þeir eiga ekki rétt og hvað þeir eiga að greiða í skatta og hvað þeir eigi ekki að greiða í skatta, er réttlátara en það kerfi sem enginn botnar neitt í og þarf dýra endurskoðendur til að telja fram fyrir sig. Þannig var það fyrir nokkrum árum en nú er skattkerfið orðið tiltölulega einfaldara, þannig að menn geta margir hverjir talið fram sjálfir. Hins vegar eru margir sem ekki treysta sér til þess og fá endurskoðanda og borga honum mikla peninga fyrir. Það tel ég ekki vera réttlátt, frú forseti, ef það er óþarfi. Sú hugmynd sem ég var með felst í því að menn borga nákvæmlega það sama og áður nema kerfið er einfaldara. Það þarf ekki að kenna eins mikið vestur í háskóla í skattalögfræði og fólkið skilur hvað það er að greiða. Núna kemur gjald hjá öllum Íslendingum, eitthvert gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra og ég geri ráð fyrir að svona 70–80% af fólki klóri sér í hausnum og segi: Hvað er þetta nú eiginlega? Hvað gjald er þetta og af hverju er ég að borga það? Og ef skyldi nú vera vitlaust lagt á þá er fólk ekki í nokkurri aðstöðu til að tékka það af hvort það sé rétt eða rangt. Það felst í flækjunni. Þeir sem t.d. fjalla um endurgreiðslu á virðisaukaskatti á byggingarstað vita að fjöldi manns sækir ekki um hana af því að það er svo flókið. Flækja í kerfum er alltaf ófélagsleg. Þeir sem hafa nóga peninga til að borga dýra endurskoðendur geta notað flækjurnar alveg til hins ýtrasta sér í hag, en hinn fátækari, launþeginn, getur það ekki.

Virðulegi forseti. Ég þakka þá umræðu sem verið hefur um frumvarpið. Beint var nokkrum fyrirspurnum til mín. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, 2. þm. Reykv. s., spurði hvort í gangi væri í heilbrigðisráðuneytinu heildarendurskoðun á hjúkrunarrýmum. Því er til að svara að við erum alltaf með slíka endurskoðun í gangi. Við þörfnumst þess bæði vegna þess biðlista sem hefur verið til umræðu í dag og eins vegna breyttra aðstæðna og breyttra krafna um aðbúnað á hjúkrunarheimilum. Það eru til hjúkrunarheimili, eins og hefur verið rætt um, sem eru margbýli og það er ekki talið hæfa í dag. Á ýmsum hjúkrunarheimilum hefur verið í gangi vinna til að breyta því og við þurfum að skoða það vissulega hvernig við getum mætt því. Til dæmis er þörf á að bæta við 60 rýmum í Hafnarfirði en hrein viðbót verður ekki nema 20 rými vegna þess að það þarf að rýma til á Sólvangi um 40 rými ef vel ætti að vera. Þetta er það sem við gætum að og höfum vissulega verið í vinnu í ráðuneytinu að skoða þetta. En ekki síður verður sú vinna að miða að því að meiri fjölbreytni verði í búsetuúrræðum, menn hafi aðgang að íbúðum í nánd við þjónustukjarna. Ýmsar hugmyndir eru uppi í því efni og við verðum að fylgjast rækilega með. Ég tel að fjölga þurfi valkostum í búsetunni. Þetta höfum við verið með til skoðunar og full þörf á að skoða það. Við höfum í fjárlagafrumvarpinu núna bætt töluverðum peningum í dagvistun og stærsti þátturinn í því er dagvistun fyrir minnissjúka í Hafnarfirði þar sem við tökum í notkun ein 20 pláss á næsta ári. Það skref er fagnaðarefni og mikil þörf á því sviði. Varðandi heimaþjónustuna, sem hv. 4. þm. Reykv. s., Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, spurði um var ákvæði í hinum margumtalaða samningi um að bæta fjármunum inn í heimahjúkrunina og það hefur verið gert á undanförnum árum. Stærsta skrefið í því er samningur við Reykjavíkurborg um að samþætta félagsþjónustu borgarinnar og heimahjúkrun á vegum heilsugæslunnar. Unnið hefur verið að þeirri samræmingu á undanförnum árum og við bindum miklar vonir við það þegar það er farið að snúast og komið að fullu til framkvæmda. Við höfum verið í viðræðum við Samtök aldraðra um framkvæmd samningsins, teljum að hann hafi staðist varðandi hjúkrunarrýmin en við erum í viðræðum við þá um túlkanir þeirra á því máli. Það sem skiptir mestu er hvað fram undan er í því efni.

… sveigjanleg starfslok.

Varðandi sveigjanleg starfslok höfum við ekki komist að niðurstöðu og þar þurfum við að taka á. Ég ætla ekki að deila við hv. þingmann um það, þannig er staðan. Það er auðvitað mál sem við þurfum að vinna í. Ég hef hug á að taka það upp. Hvort vísa á þessu máli til efnahags- og viðskiptanefndar vegna þess að þetta er skattamál þá ætla ég að halda mig við tillögu mína um að frumvarpinu verði vísað til heilbrigðis- og trygginganefndar vegna þess að þetta snertir hjúkrunarrýmin og málefni aldraðra. Hins vegar hef ég ekkert á móti því að heilbrigðis- og trygginganefnd vísi málinu til efnahags- og viðskiptanefndar eða biðji um umsögn hennar eins og var stungið upp á. Ég set mig ekkert á móti því enda hefur þingið forræði yfir því máli auðvitað. En ég held mig við tillögu mína um heilbrigðis- og trygginganefnd. Ég hlustaði á ábendingar hv. 3. þm. Reykv. s., Péturs H. Blöndals, um skattamál en ég ætla ekki að fara út á þann hála ís að fara að ræða þau almennt enda heyra þau undir annað ráðuneyti. Vegna þess að um þetta mál gilda sérstök lög hefur það verið venjan að heilbrigðisráðherra flytji það í tengslum við fjárlögin. En málið er í sjálfu sér rútínumál þó að þetta snerti auðvitað þennan mikilvæga og stóra málaflokk sem eru öldrunarmálin.

Hæstv. forseti. Það er í sjálfu sér ágætt að fá þennan hala á utandagskrárumræðuna sem við höfðum hér í dag þegar við áttum orðastað við hæstv. heilbrigðisráðherra um málefni aldraðra og kjör þeirra í samfélaginu. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra í síðari ræðu hans að búsetumál aldraðra séu í umræðu og í deiglunni í ráðuneytinu. Ég fagna því, hæstv. forseti, að það skuli vera í bígerð að marka þá einhvers konar stefnu um búsetumál aldraðra og önnur form eða valkosti í þeim efnum og nefni þar málefni fatlaðra og það hvernig búsetumál fatlaðra hafa þróast. Auðvitað er eðlilegt að búsetumál aldraðra fái að þróast á svipuðum nótum. Einnig krafan um að hjúkrunarrýmin verði einbýli og eins manns rými, þ.e. að fólk hafi sitt prívat pláss sem það geti þó kallað heimili sitt. Annað er auðvitað fullkomlega óviðunandi og hæstv. ráðherra tekur auðvitað undir það. Samt heyrir maður í umræðunni í fjölmiðlum að verið sé að reisa hjúkrunarheimili á Selfossi þar sem enn sé gert ráð fyrir tvíbýlum. Nú vil ég bara fræðast um það af hæstv. ráðherra hvort það sé rétt. Erum við enn að reisa hjúkrunarheimili í dag þar sem þessari hugmyndafræði um sérbýli fyrir hvern og einn er ekki framfylgt eða fullnægt?

Virðulegi forseti. Ég endurtek að í gangi er vinna í ráðuneytinu um að marka stefnu sem vissulega liggur fyrir, við þurfum bara að skoða stöðuna. Stefna okkar í búsetumálum aldraðra hefur legið fyrir. Stefna okkar er sú að gera öldruðum kleift að búa í sínu umhverfi sem lengst og það séu fjölbreytt úrræði. Við höfum markað þá stefnu að fækka og útrýma margbýlum. Hins vegar kann að vera að það séu einhver tvíbýli sem getur þá markast af því að t.d. sambúðarfólk eða hjón búi á þeim tvíbýlum. En stefnan er sú að útrýma því að margir séu í sama rými á hjúkrunarheimilunum. Það er stefna okkar og hefur verið. Hins vegar tek ég fram, eins og ég tók fram í utandagskrárumræðunni í dag, að mjög áríðandi er að gera fólki kleift með þjónustu að vera í sínu umhverfi sem lengst eða þá að vera í þjónustuíbúðum eða í auknu öryggi. En ef fólk þarf sólarhringsþjónustu þá þurfum við hjúkrunarrými, það er alveg ljóst. Hjúkrunarrými eru hér fleiri en í nágrannalöndunum, við erum meira stofnanamiðuð en þar.

Hæstv. forseti. Ég tel í sjálfu sér svar hæstv. ráðherra varðandi það sem við höfum heyrt um tvíbýlin á Selfossi fullnægjandi. Ég geri þá ráð fyrir að það sé hugsað fyrir hjón eða sambúðarfólk sem er auðvitað góðra gjalda vert og gott mál. Hæstv. ráðherra kemur hér inn á stefnu sína í þessum málum, þ.e. að það sé stefna hans og ríkisstjórnarinnar að eldri íbúum þessa lands sé gert kleift að vera eins lengi og mögulegt er í sínu eigin umhverfi á sínu eigin heimili. Ég er fylgjandi þeirri stefnu, ég tel hana rétta og allra góðra gjalda verða. En hins vegar verður hæstv. ráðherra að horfast í augu við veruleikann í þeim efnum. Við eigum við það að glíma að heimahjúkrunin, sem er nauðsynlegt úrræði fyrir þá aldraða sem búa heima lengi, virkar ekki sem skyldi. Heimaþjónustan er, ég segi ekki í molum, en hún á verulega undir högg að sækja og hvers vegna? Vegna þess að fólk fæst ekki til starfa. Mínar heimildir segja að mikill flótti sé úr heimaþjónustunni á höfuðborgarsvæðinu núna og skjólstæðingar hennar halda því fram að það sé að hluta til því að kenna að Sóltúnsheimilið, sem er mannaflafrekt og óskar eftir fólki með reynslu, getur boðið fólki sem hefur verið að starfa í heimaþjónustunni hærri laun í krafti þeirra fjármuna sem heimilið hefur umfram aðrar stofnanir í þessum efnum. Þetta ástand er algerlega óviðunandi og hæstv. ráðherra verður auðvitað að segja eitthvað annað um þessi mál en hann sagði í Morgunblaðinu þann 20. sept. sl., með leyfi forseta: „... við höfum því miður ekki haft afl til þess að taka Sóltúns-samninginn upp alls staðar. Ef við ætlum okkur að lyfta öðrum heimilum upp í þann „standard“, sem er á Sóltúni, þá þurfum við einfaldlega meira fjármagn inn í þennan rekstur.“ Það er auðvitað mergurinn málsins. 
            

Virðulegi forseti. Háttv. þingmaður kemur hér inn á mál sem er vissulega vandamál. Ég vil nú ekki taka undir að það sé allt saman Sóltúni að kenna, vandkvæðin á vinnumarkaði hér á höfuðborgarsvæðinu og víðar. Það er spenna á vinnumarkaði og það hefur komið niður á ýmsum þjónustustörfum, m.a. heimahjúkrun og dagvistarheimilum á höfuðborgarsvæðinu. En það er alveg rétt að Sóltún er með sérstakan samning. En sá samningur er um húsnæðiskostnað. Þeir byggðu húsnæðið sem þeir eru með í Sóltúni algerlega og fá þann kostnað uppiborinn í daggjöldunum, það er munurinn á þeim samningi og öðrum. Hjúkrunarþyngd á einnig að vera mjög mikil þar og við höfum sérstök mælitæki á það sem er RAI-matið. Spenna á vinnumarkaði skapar auðvitað vandkvæði í heimahjúkrun og heimaþjónustu eins og öðrum greinum. Við höfum verið að bæta verulegum fjármunum inn í heimahjúkrunina á undanförnum árum, samkvæmt þeim samningi sem við gerðum við Samtök aldraðra á sínum tíma. Og í samþættingunni við þjónustu Reykjavíkurborgar felast miklir möguleikar sem ég lít með bjartsýni til.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um nýtt tækifæri til náms. Meðflutningsmenn mínir eru hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, Katrín Júlíusdóttir, Mörður Árnason og Össur Skarphéðinsson. Tillögutextinn er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra að láta semja og leggja fyrir Alþingi áætlun um átak í menntun þeirra sem ekki hafa lokið námi á grunn- eða framhaldsskólastigi. Markmiðið er að hækka menntunarstig þjóðarinnar og skapa nýtt tækifæri til náms og auðvelda fólki að taka aftur upp þráðinn í náminu þar sem frá var horfið. Við undirbúning og framkvæmd verði haft samráð við aðila vinnumarkaðarins, samtök sveitarfélaga, Vinnumálastofnun, Atvinnuleysistryggingasjóð og menntastofnanir. Áætlunin verði lögð fyrir Alþingi eigi síðar en 1. mars 2006.“ Herra forseti. Þessi þingsályktunartillaga hefur verið lögð áður fram á Alþingi, bæði á 128., 130. og 131. löggjafarþingi. Nýtt tækifæri til náms fyrir þá sem ekki hafa lokið grunn- eða framhaldsskólanámi er eitt brýnasta verkefni í menntamálum samtímans. Samfélaginu ber skylda til að skapa þeim nýtt tækifæri sem horfið hafa frá námi, t.d. vegna takmarkaðrar þjónustu menntakerfisins eða persónulegra erfiðleika. Þekkingu á ýmsum námserfiðleikum hefur fleygt fram og nú er t.d. hægt að greina bæði lestrar- og stærðfræðierfiðleika með viðeigandi greiningartækjum. Margir hurfu frá námi af félagslegum ástæðum og þurfa nú aðeins hvatningu, upplýsingar eða ráðgjöf til að hefja nám á ný. Með sérstöku átaki innan menntakerfisins opnast þessum hópi, sem má áætla að í séu um 40 þús. manns, ný leið til menntunar. Nýtt tækifæri til náms á að byggjast á aðgengilegu grunn-, framhalds- eða starfsnámi auk sérstakra námstilboða fyrir þá sem vilja bæta við fyrri menntun eða hasla sér völl á nýjum sviðum. Þannig má jafna tækifæri til náms, stuðla markvisst að því að allir nýti tækifæri sín og virkja þann auð sem hvað mestu skiptir, þ.e. mannauðinn. Samkvæmt vinnumarkaðsrannsóknum Hagstofunnar síðustu ár eru um 30% þeirra sem eru á vinnumarkaði með grunnskólapróf eða minni menntun. Þetta er markhópur umrædds átaks og er því um 40 þús. manns. Hluti þessa hóps er hinn svokallaði brottfallshópur framhaldsskólans sem talinn er vera allt að 33% af árgangi. Það bendir til þess að þörf sé á nýju tækifæri til náms, auk hins formlega framhaldsskólanáms. Þá er þessi hópur hlutfallslega stærstur meðal atvinnulausra og fellur fyrst út af vinnumarkaði þegar að þrengir. Átak um nýtt tækifæri til náms hefur einnig mikið gildi litið til framtíðar því að rannsóknir sýna tengsl milli háskólanáms og menntunar foreldra, samanber t.d. sænska rannsókn sem sýnir að 9% barna verkafólks sækja háskóla en um 85% barna háskólamenntaðra. Stéttaskipting framtíðarinnar gæti markast af því hverjir hefðu aðgang og tækifæri til menntunar og hverjir ekki og tekur verkefni sem hér er gerð tillaga um mið af þessu. Annað markmið tillögunnar er að koma í veg fyrir að til verði tvær þjóðir í landinu, þ.e. sú sem hefur tækifæri til þess að afla sér þekkingar og hin sem ekki fær tækifæri til þekkingaröflunar. Mikil áhersla hefur verið lögð á sí- og endurmenntun undanfarin ár og margt gott verið gert í þeim efnum. Líkt og víða erlendis hefur það hins vegar komið í ljós hérlendis að sá hópur sem minnsta menntun hefur nýtir sér slík námstækifæri síður en aðrir. Er það mat flutningsmanna að ríkisvaldið, atvinnulífið, sveitarfélög og samtök launafólks þurfi að taka höndum saman um átak í þessum tilgangi. Er það sjálfsögð skylda samfélagsins að tryggja öllum jöfn tækifæri til náms. Skýringar á því hvers vegna þeir sem hafa styttri skólagöngu nýta sér síður tækifæri til sí- og endurmenntunar geta verið margar. En þessar eru taldar helstar: Í fyrsta lagi slæm reynsla og neikvæðar minningar frá fyrri skólagöngu. Í öðru lagi langur tími liðinn frá því að nám var stundað. Í þriðja lagi lítil námshvatning úr umhverfinu. Í fjórða lagi lág laun og minni skilningur á gildi náms og í fimmta lagi fá tækifæri til náms. Margar nágrannaþjóðir okkar hafa skipulagt sams konar átak til að hækka menntunarstigið. Má þar nefna Svía, Dani, Norðmenn, Finna og Skota sem hafa skipulagt sérstakt átak til að gefa þeim sem stysta skólagöngu hafa nýtt námstækifæri. Átakið byggist á þeim grunni að örar tæknibreytingar og alþjóðavæðing gerir kröfu um aukna hæfni. Hugmyndafræðin er m.a. byggð á því að mannauðurinn sé mikilvægasta auðlindin og hana megi ekki vannýta. Auka megi hæfni þjóðarinnar með því að leggja áherslu á nám fyrir þann hóp sem hefur stysta skólagöngu, tryggja jafnan rétt allra til náms og sí- og endurmenntun auki hæfni einstaklinga í atvinnulífinu til að mæta sem best kröfum morgundagsins. Mikilvægt er að tekið verði fullt tillit til þeirrar reynslu sem einstaklingar hafa aflað sér utan hins hefðbundna skólakerfis og hún verði metin sem hluti af námi. Efla þarf formlegt matskerfi sem mælir hæfni einstaklings umfram formlega skólamenntun, slíkt er bæði hvatning til að bæta við þekkingu og til að nýta sér ný námstækifæri. Byggð verði upp ráðgjöf sem sniðin er að þörfum þeirra sem ekki hafa lokið formlegri menntun til að meta og aðstoða við skipulagningu námsins. Venjan er sú að meta menntun út frá formlegu námi, en á tímum símenntunar, þegar þekkingar er aflað eftir ýmsum leiðum, bæði formlega og óformlega, er afar brýnt að slík þekking verði metin á viðeigandi hátt. Átakinu má skipta eftir hópum, t.d. þeir sem hafa lokið grunnskólanámi, þeir sem lokið hafa grunnskólanámi en þurfa styrkingar og upprifjunar við og þeir sem ekki hafa íslensku að móðurmáli og eru án grunnmenntunar. Mikilvægt er að allir eigi kost á raunverulegri náms- og starfsráðgjöf, en nú er nánast ekkert slíkt fyrir hendi. Í ráðgjöfinni fælist hvatning og stuðningur til náms og mat á þörfum fólks. Enn fremur þarf að veita upplýsingar um námsframboð og leiðbeiningar um vinnubrögð í námi. Til að átak sem þetta heppnist er nauðsynlegt að tryggja eins konar þjóðarsátt milli stjórnvalda, samtaka atvinnulífsins og verkalýðshreyfingar um hækkun menntunarstigs þjóðarinnar. Í því felst að skipta þarf kostnaði milli aðila þar sem allt samfélagið mun hagnast til lengri tíma litið. Í raun er fórnarkostnaður lítill þar sem átakið mun skila hagnaði til allra. Átakið þarf að taka mið af þörfum þeirra sem minnsta menntun hafa og skapa þeim jafnframt aðgengileg tækifæri til náms. Þarfir einstaklingsins þurfa að hafa forgang, námstilboðin þurfa að vera opnari og sveigjanlegri en þau sem boðið hefur verið upp á hingað til og fjölbreytni þarf að vera sem mest. Tengja þarf saman nám og vinnustaði, meta þá reynslu sem fæst með vinnu og auka tengsl fræðslustofnana og atvinnulífs. Þá þarf átakið að tryggja að einstaklingarnir hverfi ekki af vinnumarkaði þótt þeir afli sér viðbótarmenntunar. Með stofnun Fræðslumiðstöðvar atvinnulífsins var stigið mikilvægt skref í sömu átt og markmið tillögunnar. Mikilvægt er að sú reynsla sem þar hefur fengist nýtist sem best en ljóst er að þjónustusamningur menntamálaráðuneytisins við Fræðslumiðstöðina dugar ekki til að ná þeim árangri sem nauðsynlegur er fyrir markhóp tillögunnar. Við endurskoðun þjónustusamningsins er nauðsynlegt að fyrir liggi áætlun um það átak sem tillagan fjallar um, svo taka megi tillit til þess í nýjum þjónustusamningi en samningurinn rennur út í árslok 2006. Herra forseti. Í skýrslu sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands vann fyrir Eflingu, Verslunarmannafélag Reykjavíkur og Starfsmenntaráð um menntareikninga koma fram ýmsar upplýsingar og rökstuðningur sem tengjast þessari tillögu til þingsályktunar. Í upphafskafla skýrslunnar segir m.a., með leyfi forseta: „Almennt er talið að menntun auki hagvöxt og framleiðni og bæti lífskjör fólks, enda er eitt helsta hlutverk ríkisins að tryggja jafnrétti til náms. Kröfur um menntun og starfsþekkingu hafa enn fremur vaxið á síðustu árum í atvinnulífinu og tekjubilið milli faglærðra og ófaglærðra breikkað. Þessa þróun má að einhverju leyti rekja til aukinna tækniframfara og alþjóðaviðskipta en hennar gætir um allan hinn vestræna heim. Íslendingar standa að sumu leyti vel í samanburði við aðrar þjóðir hvað menntun áhrærir, einkum hvað varðar fjölda háskólamenntaðs fólks. Hins vegar er ekki sömu sögu að segja um lægri skólastig, en vegna mikils brottfalls úr framhaldsskólum er framhaldsskólamenntun ekki jafn almenn hérlendis og meðal annarra vestrænna ríkja.“ Á mynd 1, sem fylgir hér í greinargerðinni, má sjá að hlutfall þeirra sem lokið hafa framhaldsskólanámi á Íslandi er mun lægra en annars staðar á Norðurlöndunum. Miðað við þær upplýsingar sem hér koma fram, sem eru um þá sem lokið hafa framhaldsskólanámi á aldrinum 25–31 árs á Norðurlöndunum, þá kemur í ljós að hlutfall okkar Íslendinga er aðeins 61% meðan að í Danmörku er það 86%, í Finnlandi 87%, Svíþjóð 91% og í Noregi 93%. Hér er sem sagt um verulegan mun að ræða. En áfram segir í skýrslu Hagfræðistofnunar, með leyfi forseta: „Þetta hlýtur að teljast áhyggjuefni fyrir íslenskt samfélag þar sem möguleikar og hæfileikar margra einstaklinga eru ekki nýttir sem skyldi vegna skorts á menntun og fagþjálfun. Af þeim sökum má færa rök fyrir því að nauðsyn sé á nýjum úrræðum í menntamálum sem ná til þeirra sem hafa hætt námi eftir grunnskóla en vildu gjarnan bæta við sig þekkingu. Í þessari skýrslu er stungið upp á sérstökum sparnaðarreikningum - svokölluðum menntareikningum - sem nýrri leið að þessu markmiði. Grunnhugmyndin um menntareikninga byggist á því að tekið er fast hlutfall af launum hvers starfsmanns sem er síðan ávaxtað í séreignasjóði með skattfríðindum þar til viðkomandi launþegi ákveður að nýta sér innstæðuna til að sækja sér menntun eða þjálfun. Til viðbótar gæti komið framlag atvinnurekenda sem væri þá einnig fast hlutfall af launum starfsmanns. Ef launþegi hefur ekki nýtt sparnaðinn þegar hann fer af vinnumarkaði getur hann nýtt hann sem lífeyrissparnað. Þetta fyrirkomulag er ekki ólíkt fyrirkomulagi viðbótarlífeyrissjóða hér á Íslandi þó þar sé um mun hærri upphæðir að ræða. Hægt væri að byggja reikningana á því söfnunarkerfi sem nú þegar er til staðar, en það hefur reynst vel og hafa aðilar á vinnumarkaði fengið traust á því. Þegar kemur að menntun er lykilatriði að þeir einstaklingar sem ljúka menntun, hvort sem hún er starfstengd eða ekki, hljóti einhverja staðfestingu á áunninni færni. Þar kemur fram nauðsyn þess að samræma skráningu menntunar hjá stofnunum sem bjóða upp á menntun og starfsþjálfun þannig að atvinnurekendur og aðrir geti gengið að því vísu hvaða menntun einstaklingur hefur að loknu námskeiði. Norðmenn hafa verið í fararbroddi hvað varðar sameiginlegt skráningarkerfi, svokallað raunfærni kerfi, þar sem frammistaða einstaklinga í námi og þjálfun og færni í vinnu er metin að verðleikum. Markmiðið er að setja upp kerfi sem skráir og metur hæfni, getu, reynslu og þekkingu einstaklinga sem hægt er að nýta á vinnumarkaði og í skólakerfinu. Raunfærni tekur til allrar menntunar og skipulags náms, sjálfsnáms og þekkingar sem aflað er í vinnu, félagsstörfum, námskeiðum og með almennri þátttöku í samfélaginu. Kerfinu er ætlað að vega upp á móti síbreytilegum þörfum vinnumarkaðarins og auka samkeppnishæfni fyrirtækja. Íslendingar standa höllum fæti hvað varðar menntun á framhaldsskólastigi. Í stað þess að halda uppi ósveigjanlegum reglum skólakerfisins væri hægt að koma til móts við þá sem vilja mennta sig frekar. Ljóst er að aðilar á vinnumarkaði eru í fararbroddi þegar kemur að símenntun og ýmiss konar fullorðinsfræðslu á Íslandi, þar sem félagsmönnum er þá boðið upp á möguleika til að bæta við sig þekkingu og auka hæfni í gegnum hina ýmsu starfsmennta- og fræðslusjóði. Stigið hefur verið skref í þá átt að þróa heilsteypt kerfi símenntunar á Íslandi með stofnun Fræðslumiðstöðvar atvinnulífsins í desember 2002 sem er samstarfsverkefni ASÍ og SA, en eitt af markmiðum hennar er að vinna skipulega að því að meta og votta óformlegt nám og starfsþjálfun í samstarfi við fræðsluaðila og atvinnulífið. ... Menntareikningum er ætlað að efla símenntun og byggja á því samstarfi sem nú þegar er milli aðila á vinnumarkaði og fræðsluaðila og þannig sporna gegn aukinni misskiptingu menntunar í landinu. Vorið 1998 gerði Félagsvísindastofnun könnun á símenntun á Íslandi miðað við síðastliðna 12 mánuði, en þar kom í ljós að um helmingur þeirra sem svöruðu hafði hlotið fræðslu eða menntun utan skólakerfisins á umræddu tímabili, um 34% sóttu starfstengd námskeið og um 20% tómstundanámskeið. Í könnun um símenntun, sem IBM gerði fyrir menntamálaráðuneytið í febrúar 2003, kom fram að um 49,3% aðspurðra höfðu stundað eitthvert nám á síðustu 12 mánuðum sem er svipað hlutfall og var árið 1998. Niðurstöður Félagsvísindastofnunar sýndu fram á að einkenni þeirra sem sóttu ekki símenntun voru, að vera eldri en 45 ára, hafa stutta skólagöngu að baki og vinna sérhæfð störf. Það kom fram að þeir sem hafa stutta skólagöngu að baki og gætu haft mestan ábata af símenntun sækja hana þó aðeins í litlum mæli. Sá hópur ætti hins vegar að vera eins konar forgangshópur hvað varðar símenntun á Íslandi ef hún á að einhverju leyti að koma til móts við þá sem hafa ekki sótt framhaldsskólanám.“ Herra forseti. Í þessari greinargerð eru sterk rök fyrir þeirri þingsályktunartillögu sem hér hefur verið mælt fyrir og ég vil mælast til þess, herra forseti, að að lokinni umræðu verði tillagan send til menntamálanefndar.

Hæstv. forseti. Ég vil eingöngu koma hér upp til þess að lýsa yfir ánægju minni með þá tillögu sem hv. þm. Einar Már Sigurðarson mælti fyrir. Ég tel hér hreyft ákaflega góðu og þörfu máli og lýsi yfir stuðningi mínum við að það fái brautargengi. Ég tel að það muni koma fólki á vinnumarkaði mjög vel á næstu árum ef þetta gæti gengið eftir. Ég vonast til að málið fái jákvæða meðferð í nefnd og komi hér aftur inn í þing eins og önnur góð mál sem verið er að leggja fram í þinginu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Ríkisútvarpið. Frumvarpið flyt ég ásamt öðrum þingmönnum í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – grænu framboði, hv. þingmönnum Jóni Bjarnasyni, Kolbrúnu Halldórsdóttur, Steingrími J. Sigfússyni og Hlyni Hallssyni. Þetta frumvarp var lagt fram á 131. löggjafarþingi á sama tíma og stjórnarfrumvarp um Ríkisútvarpið en var aldrei tekið til umræðu. Við fundum að því á þeim tíma að svo var ekki gert. Hefði þótt eðlilegt að öll þingmál, sem voru fleiri en þessi tvö sem fram komu um Ríkisútvarpið, hefðu farið til umsagnar á sama tíma þannig að umsagnaraðilar gætu vegið og metið kosti og galla. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um Ríkisútvarpið sem hafa þann tilgang að renna styrkari stoðum undir rekstur þess og efla lýðræðislega stjórn þess með beinni þátttöku starfsmanna og kjörinna fulltrúa þjóðarinnar á Alþingi í yfirstjórn þess. Með breyttri stjórnsýslu eins og hér er lögð til kæmu einnig fleiri aðilar að stjórn Ríkisútvarpsins eins og ég mun gera grein fyrir. Þessi breytta stjórnsýsla mun hafa það í för með sér að flokkspólitísk stjórn að stofnuninni verður rofin, fulltrúar Alþingis koma að stjórninni en þeir ráða ekki í krafti meirihlutavalds sem endurspeglar ríkisstjórn eins og nú er. Flutningsmenn telja að Ríkisútvarpið hafi miklum lýðræðislegum og menningarlegum skyldum að gegna, auk þess sem það er öryggistæki fyrir alla landsmenn. Þess vegna er nauðsynlegt að tryggja sjálfstæði Ríkisútvarpsins og að það hafi góðar tekjur svo það rísi undir skyldum sínum. Stöðugur og traustur rekstur þess er kjölfesta í lýðræðislegri umræðu í þjóðfélaginu og tryggir hlutlæga umfjöllun og þátttöku landsmanna í landsmálum. Ég held að í ljósi þess sem er að gerast á fjölmiðlamarkaði hafi margir meiri skilning á þessu en oft áður. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á stjórnsýslu og stjórnarformi Ríkisútvarpsins sem fela í sér að dagskrárráð og framkvæmdastjórn skipi veigamikinn sess í rekstri þess. Frumvarpið byggist á núgildandi ákvæðum um hlutverk Ríkisútvarpsins en í 1. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að skerpt verði á skyldum Ríkisútvarpsins til að sinna innlendri dagskrárgerð. Í 3. gr. frumvarpsins er lögð til ný skipan og hlutverk framkvæmdastjórnar. Lagt er til að framkvæmdastjórn beri ábyrgð á rekstri Ríkisútvarpsins og í þeirri grein er samsetning hennar og valdsvið skilgreint. Í framkvæmdastjórn eiga samkvæmt frumvarpinu að sitja útvarpsstjóri, framkvæmdastjórar allra deilda Ríkisútvarpsins og jafnmargir fulltrúar kjörnir af starfsmönnum, einn frá hverri deild, og fulltrúi dagskrárráðs, en hann hafi málfrelsi og tillögurétt. Útvarpsstjóri er samkvæmt frumvarpinu formaður framkvæmdastjórnar og er framkvæmdastjóri fjármáladeildar varamaður hans. Framkvæmdastjórn ber ábyrgð á almennum rekstri, mannaráðningum, samræmingu á starfi deilda og annarri stjórn Ríkisútvarpsins. Sem áður segir er lagt til að fulltrúi dagskrárráðs eigi sæti í framkvæmdastjórn með málfrelsi og tillögurétt til að styrkja tengsl innan stofnunarinnar. Flutningsmenn telja rétt að áhrif starfsmanna í stjórn stofnunarinnar verði efld til að stuðla að lýðræðislegum vinnubrögðum, fagmennsku og samábyrgð. Í 4. gr. er gerð tillaga um að útvarpsstjóri verði skipaður af ráðherra en samkvæmt tillögu dagskrárráðs. Verði frumvarpið að lögum verður tillaga dagskrárráðs bindandi en þannig er lýðræðisleg skipun tryggð betur en nú. Hlutverk dagskrárráðs um mannaráðningar verður því aðeins að gera tillögu um útvarpsstjóra. Að öðru leyti yrðu mannaráðningar í höndum framkvæmdastjórnar, eða ábyrgðin hvíldi þar. Útvarpsstjórinn annast að forminu til mannaráðningar, en að sjálfsögðu yrði það í reynd þannig að einstaka deildir sæju um slíkt. Samkvæmt frumvarpinu tekur dagskrárráð yfir flest störf útvarpsráðs. Lagt er til að ráðið verði skipað fulltrúum þingflokkanna, sveitarfélaga, Neytendasamtakanna og Bandalags íslenskra listamanna, auk þess sem útvarpsstjóri, framkvæmdastjórar hljóðvarps og sjónvarps og fulltrúi starfsmanna eigi sæti í ráðinu. Dagskrárráð verði ekki umsagnaraðili um mannaráðningar eða skipan mála innan stofnunarinnar eins og útvarpsráð er samkvæmt gildandi lögum, ef frá er talin skipun útvarpsstjóra. Höfuðhlutverk þess verði að fjalla um útsenda dagskrá og er brýnt að þannig verði um hnútana búið að gagnrýni og fyrirspurnir fái skriflega afgreiðslu frá stofnuninni. Ráðið á að endurspegla ólík sjónarmið í þjóðfélaginu en ekki valdahlutföll, auk þess sem aðild starfsmanna stuðlar að tengslum við innra starf stofnunarinnar. Við skipun í ráðið skal þess gætt að bæði byggðasjónarmið og kynjasjónarmið séu höfð til hliðsjónar. Ákvæði gildandi laga um framkvæmdastjórn Ríkisútvarpsins í 5. mgr. 9. gr. fellur brott með vísan til 3. gr. frumvarpsins. Þá er einnig gerð tillaga um breytingu á 6. mgr. 9. gr. laganna sem fjallar um mannaráðningar að teknu tilliti til efnisákvæða frumvarpsins í samræmi við það sem hér hefur verið rakið. Þá er í frumvarpinu lagt til að sérstök lög verði sett um afnotagjöld Ríkisútvarpsins þar sem kveðið verði nánar á um gjaldið, stofn þess og innheimtu. Hingað til hafa gjöldin alltaf verið miðuð við skráð viðtæki með þeirri undantekningu að ekki er innheimt nema eitt gjald á hverju heimili þar sem viðtæki er skráð. Hins vegar er lögð til sú grundvallarbreyting frá gildandi lögum að stofn afnotagjalds verði íbúðir og atvinnuhúsnæði eftir því sem við á. Með þessu er afnotagjaldinu fundinn nýr farvegur sem tryggir jafnræði milli notenda og Ríkisútvarpinu eðlilegar tekjur af afnotagjaldi. Því er lagt til að gjaldið verði framvegis miðað við fjölda íbúða í landinu og atvinnuhúsnæði eftir því sem við á. Því er slegið föstu að hverri íbúð fylgi réttur til að nýta þá þjónustu sem Ríkisútvarpið veitir landsmönnum. Fyrir þann rétt sé síðan greitt afnotagjald eftir nánari reglum sem settar verða í sérlögum. Ég mælist til þess að frumvarpinu verði að lokinni umræðu vísað til umfjöllunar í menntamálanefnd.

Forseti. Nokkur orð um frumvarpið fyrst og fremst til að fagna því að það skuli vera fram komið og tekið hér til umræðu. Það kom fram í fyrra og náði þá ekki að komast í umræðu. Það gerði heldur ekki þingsályktunartillaga okkar samfylkingarmanna þar sem ég var 1. flutningsmaður. En Frjálslyndi flokkurinn hafði verið svo kænn að leggja fram sitt þingmál í upphafi þings þannig að við náðum nokkurri umræðu um það þá, að ég held í fjórða eða fimmta skipti, en það dregur ekki úr því að það var ágæt umræða og hefði þurft að halda áfram út veturinn eins og hún var þá. Við höfum ekki endurflutt þingsályktunartillögu okkar á þessu þingi. Ef til vill er full ástæða til þess vegna þess að hún var ekki rædd í fyrra, komst þar með ekki í nefnd frekar en frumvarp hv. þm. Ögmundar Jónassonar og félaga, fékk þess vegna engar umsagnir af faglegum vettvangi og vettvangi almennings, neytenda og eigenda Ríkisútvarpsins. Við vorum reyndar með tvö mál í viðbót, fjölmiðlamál, á þinginu þar áður, um vernd heimildarmanna og um gagnsæi og ritstjórnarfrelsi. Kannski ætti að endurlífga þetta allt saman snöggvast til þess að menn hafi nógu úr að moða þegar hér koma inn þau frumvörp sem boðuð hafa verið af hálfu ríkisstjórnarinnar, nefnilega frumvarp um fjölmiðla annars vegar og hins vegar frumvarp um Ríkisútvarpið. Þau eru ekki komin enn. Mér þótti athyglisvert að skoða þingsályktunartillögu okkar samfylkingarmanna frá í fyrra. Þar var gert ráð fyrir að vel skipuð nefnd fjallaði um málefni Ríkisútvarpsins, samfara þeirri umfjöllun sem maður hélt að menntamálaráðherra ætlaði að beita sér fyrir um fjölmiðla almennt, til að koma saman nýju frumvarpi eftir fjölmiðlanefndina síðari. Þetta hefði getað orðið samfelld vinna okkar stjórnmálamanna, fagmanna og annarra fulltrúa af þeim vettvangi í vor og í sumar. En niðurstaðan er sú að ekkert varð af þeirri vinnu og bæði þessi mál, fjölmiðlamálið og ríkisútvarpsmálið, kaus ríkisstjórnin að loka inni í menntamálaráðuneytinu þar sem ekki hefur sést til þeirra enn og aðeins borist af þeim óljósar fréttir. Síðast heyrðist reyndar að Evrópa stæði gegn því frumvarpi sem flutt var í fyrra og heimtaði persónulega að rekstrarforminu yrði breytt frá sameignarfélagi í hlutafélag. Þrátt fyrir að það væri sagt í fréttum hafa ekki enn komið fram gögn frá viðkomandi Evrópuapparati sem áttu að benda til þessa. Það er auðvitað löngu kominn tími til að þau komi fram nú þegar þingið er komið saman. Það er rétt að nota tækifærið og kalla eftir því á allra næstu dögum ef ráðherra leggur það ekki sjálfur fram í þinginu. Það er best að segja strax að ég hef efasemdir um að við þurfum af evrópskum ástæðum að velja eitthvert rekstrarform öðru fremur á Ríkisútvarpið án þess að ég neiti því með öllu. Það að ráðherra skuli ekki leggja fram þá pappíra, þær ábendingar og bréf sem hafa farið á milli, bendir til að fréttirnar af þessu máli séu ofsagðar. Það kann vel að vera að milli stjórnarflokkanna hafi þessar fréttir gegnt einhverju hlutverki, í samspili flokkanna, en staðreyndin er sú að ekkert frumvarp er komið fram af hálfu menntamálaráðherra og virðist ekki vera von á því á næstunni. Ég ætla ekki að fjalla í smáatriðum um einstök atriði frumvarps hv. þm. Ögmundar Jónassonar og félaga hans. Ég vil bara segja að þegar slík frumvörp og tillögur koma fram þarf að bera þau við nokkur grunnatriði sem ég og minn flokkur, og að ég held að ýmsu leyti flokkur hv. þm. Ögmundar Jónassonar, teljum að öll skipan ríkisútvarpsmála verði að fara eftir. Í fyrsta lagi skal Ríkisútvarpið vera raunverulegt almannaútvarp. Þá spyrja menn: Hvað er það? Sú skilgreining er til í evrópskum plöggum sem við eigum aðild að. Hún er önnur en þær skilgreiningar sem taldar voru upp og hlaðið var saman í frumvarpi hæstv. menntamálaráðherra frá í fyrra. Í ákaflega stuttu máli er almannaútvarp útvarp sem tengir saman þjóðina, sem hugar að menningarlegri og félagslegri samstöðu meðal þjóðarinnar og á því menningarsvæði sem þjóðin er hluti af. Það er vettvangur almennrar umræðu og leggur áherslu á innlenda dagskrárgerð. Til þess að vera burðugt almannaútvarp þarf í öðru lagi að tryggja Ríkisútvarpinu sjálfstæði, bæði pólitískt og viðskiptalegt sjálfstæði. Hér kemur við sögu skipulag Ríkisútvarpsins og starfshættir þess. Galli hefur verið á Ríkisútvarpi okkar frá því það var stofnað að það hefur verið undir pólitískri stjórn sem hefur orðið æ bagalegri síðari ár. Það er líka galli að sú pólitíska stjórn sem blasað hefur við Ríkisútvarpinu á síðustu áratugum hefur þrýst því til hörkulegrar samkeppni við aðrar stöðvar á fjölmiðlavettvangi. Viðskiptasjónarmið ráða því orðið allt of miklu um rekstur Ríkisútvarpsins og koma í veg fyrir að það geti sinnt hlutverki sínu sem almannaútvarp. Þetta merkir að mínu viti að viðskiptalegt sjálfstæði þýðir að Ríkisútvarpið verður að vera sem óháðast tekjum af auglýsingum og kostun án þess að útiloka þar með slíkar tekjur í eitt skipti fyrir öll. Ég tók eftir því, skrifaði reyndar um það grein sérstaka, að nýr útvarpsstjóri, Páll Magnússon, er sammála mér um þetta og reyndar ýmislegt fleira sem varðar Ríkisútvarpið. Þess vegna lítur maður með nokkurri tilhlökkun til framtíðarinnar í þeim efnum. Í þriðja lagi þarf ríkisútvarp sem almannaútvarp að vera öflugt, annars er það til lítils. Útvarp sem ætlar sér með auman fjárhag að gera einungis það sem aðrar stöðvar sinna ekki er ekki ríkisútvarp með neitt gildi. Það hefur engin áhrif og í raun gustuk að láta það lifa. Til að reka það þarf tryggan fjárhag, tekjustofna sem eru jafnir frá ári til árs og stöðugir. Það er svo með tekjustofna Ríkisútvarpsins að enginn kostur er þar sérlega góður og kannski allir vondir en þó misvondir. Menn þurfa að vera praktískir í því sem þeir velja í þeim efnum. Auðvitað þarf að gæta þess að tekjurnar séu jafnar og hæfi rekstri Ríkisútvarpsins og hins, að tekjuleiðin sé þannig að sjálfstæði útvarpsins skerðist ekki. Þetta eru í grunninn þeir þrír mælikvarðar sem þarf að bera við allar tillögur og hugmyndir um framtíð Ríkisútvarpsins. Ég tel, fljótt á litið, að frumvarp hv. þm. Ögmundar Jónassonar og félaga hans uppfylli ýmsar þær kröfur sem þessir mælikvarðar setja. Ég hef efasemdir um aðrar. Ég hef t.d. nokkrar efasemdir um að gert sé ráð fyrir framhaldi á pólitískum fulltrúum við stjórnvöl í Ríkisútvarpinu. En með tímanum hef ég orðið skotnari í þessu tvíveldi sem frumvarpið gerir ráð fyrir og Frjálslyndi flokkurinn hefur líka verið með, með öðrum hætti. Sama má jafnvel segja um Kvennalistann til að byrja með, í upphafi níunda áratugarins. Þar er annars vegar framkvæmdastjórn sem sér um daglegan rekstur, ég tel að í henni eigi fyrst og fremst að vera fagmenn. Hún styðji sig við stefnumótun og stórákvarðanir sem teknar eru af stærra ráði þar sem sætu fulltrúar almennings eða eigenda. Síðan geta menn haft ýmsar uppskriftir að því hvernig á að raða í það ráð. Önnur athugasemd mín um frumvarp hv. þm. Ögmundar Jónassonar er sú að ég fagna því að flutningsmenn skuli hafa hugrekki til að nefna húsnæðisgjald sem hugsanlega tekjuleið fyrir útvarpið. Þá leið þyrfti að athuga og í framtíðinni gæti komið til greina að setja hana á. Hún er auðvitað pólitískt viðkvæm og þess vegna ber að fagna því að menn skuli hafa hugrekki til að setja hana fram. Sú leið hefur ýmsa kosti fyrir Ríkisútvarpið en hins vegar þann galla - fyrir utan að öll tenging við húsnæði í fjárheimtu er viðkvæm - að sveiflur á húsnæðismarkaði samsvara ekki endilega sveiflum á fjölmiðlamarkaði. Upp gæti komið sú staða að í tekjulitlum árum á húsnæðismarkaði þyrfti Ríkisútvarpið meira fé til sinnar starfsemi. Þetta er svona svolítil athugasemd sem við ræðum auðvitað síðar. Ég vona að okkur gefist tækifæri til þess. Að lokum segi ég hið sama og í upphafi, að ég fagna því að flutningsmenn skuli hafa fært hugmyndir sínar í frumvarpsbúning. Ég tel að frumvarpið eigi að skoða með opnum huga og rannsaka ásamt öðrum tillögum í menntamálanefnd og í almennri umræðu um málefni Ríkisútvarpsins og fjölmiðlanna sem við berum vonandi gæfu til að halda uppi í vetur.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð. Ég vil þakka jákvæða og uppbyggilega umræðu af hálfu hv. þm. Marðar Árnasonar. Ég vona að málefni Ríkisútvarpsins fái þá umræðu sem þessari merku stofnun ber. Ef hún yrði í þessum anda þá væri vel.