Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég var því miður bundinn við fundarstörf utan þingdeildarinnar, þegar mál þetta kom til 2. umr., og var því ekki viðstaddur umr., sem mér er raunar tjáð að hafi verið mjög stutt. En ég hafði hugsað mér að segja fáein orð um þetta mál, þegar það kæmi til umr., eftir að n. hefði um það fjallað. Þetta frv., þó að það láti ekki mikið yfir sér, er mikið mál. Hér er snert við grundvallaratriði í fræðslumálum okkar, sem full ástæða er til að vekja sérstaklega athygli á og ræða. Í þessu frv. eru gerðar tvær meginbreytingar á núgildandi lögum. Það er í fyrsta lagi gert ráð fyrir því, að löggilda megi einkaskóla. Það er í öðru lagi gert ráð fyrir, að fastir kennarar við alla slíka löggilta einkaskóla skuli fá laun sín greidd 6r ríkissjóði eins og kennarar hinna almennu ríkisbarnaskóla. Hér hafa verið starfandi, eins og væntanlega allir hv. þm. vita, nokkrir einkabarnaskólar. Þeir hafa starfað utan við lög og rétt. Það er gert ráð fyrir því í íslenzkum lögum, að öll börn séu skólaskyld á víssum aldri og skuli sækja barnaskóla ríkisins. Engu að síður hafa starfað hér nokkrir skólar í raun og veru án lagaheimildar. Um það hefur ekki verið fengizt, börnum hefur þegjandi og hljóðalaust verið veitt undanþága frá því að gegna hinni almennu skólaskyldu, svo sem lög mæla fyrir um, og þeim heimilað að sækja einkaskólana, sem fyrst og fremst hafa verið reknir af sérstökum trúfélögum. Nú er hins vegar gert ráð fyrir að stíga það spor að heimíla beinlínis í fræðslulöggjöfinni að löggilda slíka einkaskóla, ef meðmæli hlutaðeigandi fræðsluráðs koma til. Þetta eitt er spor, sem má ekki stíga, a.m.k. ekki alveg þegjandi og hljóðalaust. Hitt er þó öllu athyglisverðara, að gert skuli vera ráð fyrir því, að ríkið eigi einnig að taka að sér að greiða meginkostnaðinn við starfrækslu slíkra einkaskóla, og skal ég nú leyfa mér að fara fáeinum orðum um hvort um sig. Það er full ástæða til þess að fara nokkrum orðum um þá spurningu, hvort yfirleitt eigi að leyfa starfrækslu einkabarnaskóla í landinu. Eins og ég gat um áðan, eru það aðallega ýmis trúfélög, sem hafa starfrækt slíka einkaskóla. Þegar um er að ræða hina almennu barnaskóla, dettur engum í hug, að það geti verið réttur ákveðins hóps af foreldrum að segja til um það, hvað börnum skuli kennt á tilteknu sviði, hvorki í kristinfræði né heldur í Íslandssögu, landafræði eða íslenzku eða þar fram eftir götunum. Það verður að vera ákvörðunarréttur ríkisvaldsins, yfirstjórnar fræðslumálanna, að kveða á um, hvað skynsamlegt sé og heilbrigt að telja námsefni og hvernig eigi að kenna það. Það er einmitt ein höfuðröksemdin fyrir því að hafa skólakerfið sjálft rekið af ríkinu. Það dettur engum í hug, eins og ég sagði áðan, að það geti komið til mála, að eitthvert litið foreldrafélag eigi að geta fengið að ráða því, hvað skuli kennt í ákveðinni námsgrein. En það, sem verið er að gera með því að leyfa starfrækslu einkaskóla, er í raun og veru að fá litlum hópi aðstandenda barna rétt til þess að ákveða, hvað og með hverjum hætti börnunum sé kennt. Þessi réttur hefur hér verið notaður fyrst og fremst að því er snertir trúarbragðafræðsluna. Það eru m.ö.o. sértrúarflokkarnir, sem tekið hafa sig út úr og starfrækt sína sérstöku skóla til þess að hafa áhrif á það, hvaða fræðsla í trúmálalegum efnum börnunum sé veitt. Látum það út af fyrir sig vera. En ef skólafræðslan í heild væri komin á hendur einkaskóla, þá væri þar með slakað á eftirlitinu með því, að kennsla í öðrum greinum sé með sama hætti og fræðslumálastjórn ríkisins telur æskilegt og eðlilegt að hún sé. Það er á allra vitorði, sem þetta hafa kynnt sér svolítið, að námsefni. þeirra einkaskóla, þeirra trúfélaga, sem hér hafa verið starfandi, er talsvert frábrugðið námsefni hinna almennu barnaskóla ríkisins, ekki aðeins að því er snertir kristinfræði, sem segja má að sé sök sér, heldur einnig á öðrum sviðum og það ekki svo lítið í ýmsum efnum. Það er þessi spurning, sem er mergurinn málsins um það, hvort yfirleitt eigi að leyfa einkaskóla á barnafræðslustiginu. Hvers vegna er það, að ríkisvaldið sjálft annast barnafræðsluna? Til þess liggja tvenn meginrök. Annars vegar er réttur þess að tryggja öllum börnum ókeypis fræðslu, þ.e. til þess að tryggja, að ólíkar efnahagsaðstæður verði ekki til þess að koma í veg fyrir, að allir njóti þeirrar fræðslu, sem í nútímaþjóðfélagi er talin til hinna sjálfsögðustu mannréttinda. Þetta er önnur hliðin á málinu. En hin ástæðan til þess, að í öllum menningarþjóðfélögum er talið sjálfsagt, að barnafræðslan sé í höndum hins opinbera, er sú, að það er talið mjög mikilvæg ákvörðun, hvað og hvernig börnum skuli kennt. Þessi ákvörðun er talin svo mikilvæg, að sjálfsagt sé, að hún sé í höndum sjálfs ríkisvaldsins, en ekki í höndum einkaaðila. Á þessari kröfu er slakað með því að leyfa einkaskóla, og eftirlit eitt með þeim nægir ekki. Barnaskólarnir eru yfirleitt í menningarþjóðfélögum ríkisskólar, ekki aðeins til þess að tryggja, að allir fái ókeypis kennslu, heldur einnig til þess að tryggja, að kennslan sé í samræmi við viðurkenndar menningar- og siðgæðiskröfur. Og það er á þessari grundvallarreglu, sem er slakað, ef farið er inn á þá braut að nokkru ráði að leyfa, að barnaskólafræðslan fari fram í einkaskólum. Þótt ég í sjálfu sér telji starfsemi einkaskóla á barnafræðslustiginu vera hæpna í eðli sínu, hef ég samt ekki talið og tel ekki enn ástæðu til að banna þá og mun enga tili. gera um það, a.m.k. meðan starfsemi einkaskólanna er á svo takmörkuðu sviði sem á sér enn stað hér á land. En ég óttast mjög, að ef gefið verður undir fótinn með starfrækslu einkaskóla á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir, mun þessi starfræksla geta komizt út á hættulega vitt svið. Ég tel enga ástæðu til að grípa í taumana og fyrirskipa að leggja niður þá einkaskóla, sem nú þegar starfa. En ég tel það lágmarkskröfu í þessu sambandi, að það haldist, sem verið hefur, að einkaskólarnir kosti sig sjálfir, þ.e., að þeir foreldrar, sem eiga kost á því að láta börn sín ganga í ríkisskóla algerlega ókeypis, en vilja það ekki af einhverjum ástæðum, kosti fræðslu barna sinna sjálfir. Ég tel það ekki ná nokkurri átt, að ríkisvaldið taki að sér að greiða meginhluta af kennslukostnaði fyrir þá foreldra, sem af einhverjum ástæðum vilja ekki sitja við sama borð og allir aðrir þjóðfélagsþegnar og njóta kennslunnar í ríkisbarnaskólunum. Út af fyrir sig mætti kannske segja, að þessir skólar, sem nú starfa, séu hvorki það stórir né svo margir, að þeir út af fyrir sig skapi mikið vandamál. En verði það spor stigið, að ríkið greiði meginhluta kostnaðar þessara skóla, þá skapast stóraukin hvatning fyrir þá, sem kynnu að hugsa til að stofna slíka skóla, og það er það, sem ég fyrst og fremst óttast að verði afleiðing af þessu frv. Það skapar fordæmi, það hvetur til stofnunar fleiri einkaskóla. Það, sem búast má við að fyrst gerist í þeim efnum, er, að ýmsir sértrúarflokkar, sem fram til þessa hafa ekki talið sig hafa bolmagn til þess að koma upp eigin einkaskólum, geri það nú, vegna þess að þeir geta fengið meginhluta kostnaðar við skólann greiddan af ríkisfé. Hér starfa ýmsir sértrúarflokkar, sem eru allöflugir. Þeir einkaskólar, sem nú starfa, eru reknir af kaþólsku söfnuðunum og aðventistasöfnuðunum. Hér starfa einnig öflugir hvítasunnusöfnuðir. Það næsta, sem búast má við að gerist, er það, að hvítasunnumenn komi sér upp eigin barnaskóla og láti ríkið borga kostnaðinn við hann, að Fíladelfíumenn komi sér upp eigin barnaskóla og láti ríkið borga kostnaðinn við hann, að guðspekingar komi upp eigin barnaskóla, kostuðum af ríkinu, og þar fram eftir götunum. Ég trúi ekki öðru en hv. þm. sjái greinilega, í hvílíkt óefni hér stefndi. Og hvað er svo að segja um aðra, sem kynnu að óska þess að ala börn sín upp með sérstökum hætti, að sjá þeim fyrir sérstakri fræðslu og ekki væru ánægðir með þá almennu ríkisfræðslu, sem veitt er í barnaskólunum? Hvað er að segja um stjórnmálaflokka? Ef stjórnmálaflokkur tæki nú upp á því að koma upp barnaskóla til þess að láta kenna Íslandssögu með þeim hætti, sem honum líkaði bezt, eða landafræði eins og honum geðjaðist bezt að, þá er eftir frv., eins og það er nú eftir 2. umr., opin leið til þess, að hvaða aðili sem er í þjóðfélaginu, jafnvel stjórnmálaflokkur, geti tekið upp á því að koma upp eigin barnaskóla og láta ríkisvaldið greiða kostnaðinn við hann. Ég vona, að hér þurfi ég ekki að hafa fleiri orð um. Með þessu frv. er stefnt út í algera ófæru í þessum efnum, og þetta frv. má ekki verða að lögum í þeim búningi, sem það hefur núna. Ég verð að segja, að mér kom mjög á óvart, þegar ég sá, að meiri hl. menntmn. mælti með samþykkt þessa frv. Út af fyrir sig kom mér það ekki á óvart, að fulltrúar Sjálfstfl. í menntmn. mæltu með frv. Sjálfstfl. er flokkur einkarekstrarins, sá flokkur, sem telur öll fyrirtæki verða bezt rekin af einstaklingum. Það var líka einu sinni svo, að hann eða fyrirrennarar hans og hliðstæðir flokkar annars staðar töldu skólakerfið einnig vera bezt komið í höndum einkaaðila. Að vísu hefur Sjálfstæðisfl. í aðalatriðum horfið frá þessari stefnu sinni, sem betur fer, og sama hafa hliðstæðir flokkar gert annars staðar, en ég er þó ekki mjög hissa á því, þótt eitthvað eimi eftir hjá honum af þeim gömlu sjónarmiðum, að það sé ekki aðeins bezt að láta einstaklinga reka fyrirtæki, heldur einnig að láta þá reka menntastofnanir. Það er a.m.k. ekki fullkomið brot á erfðavenju, ef nógu langt er farið aftur í tímann. Hins vegar var ég mjög hissa á því að sjá, að fulltrúi Þjóðvfl. í menntmn. skyldi ljá Sjálfstfl. lið við að skapa meiri hluta fyrir annarri eins stefnu og hér er mörkuð í þessu frv., vegna þess að Þjóðvfl. er vinstri sinnaður flokkur, og mér vitanlega er hér um að ræða eitt af þeim málum, sem vinstri sinnaðir menn frá upphafi hafa talið vera eitt af kjarnaatriðunum í stefnu sinni í menningarmálum, að fræðslumálin skyldu vera í höndum ríkisvaldsins af þeim tveim ástæðum, sem ég nefndi fyrr í ræðu minni. Þó að menn geti greint á um, hvaða verksvið einstaklingur eða einkarekstur skuli hafa í þjóðfélaginu almennt, þá er nú yfirleitt orðið um það næstum alhliða samkomulag, að fræðslustarfsemin, a.m.k. barnafræðslustarfsemin, sé langbezt komin í höndum hins opinbera. Þar sem svo er ekki, svo sem í ýmsum löndum Mið-Evrópu og Suður-Evrópu, þar sem kaþólska kirkjan hefur enn mjög víðtæk áhrif á þjóðmálin, er það einmitt eitt helzta vandamálið í fræðslumálum yfirleitt, að verulegur hluti skólanna, einnig barnaskólanna, er í höndum kaþólsku kirkjunnar. Það er eitt af helztu baráttumálum vinstri flokkanna allra í þessum löndum að breyta þessu, að flytja yfirráð barnafræðslunnar úr höndum kaþólsku skólanna yfir í hendur ríkisskólanna, og tækið, sem þeir beita hvarvetna til þess, er að berjast fyrir því, að ríkisvaldið hætti að styrkja einkaskóla kaþólsku kirkjunnar. Það eru í raun og veru ekki aðeins vinstri sinnaðir menn, sem þessa skoðun hafa í öllum þeim löndum, þar sem þetta er mikið vandámál, heldur einnig mjög verulegur hluti miðflokkanna og borgaraflokkanna, jafnvel borgaraflokkanna, þó að höfuðstuðningur kaþólsku kirkjunnar og kaþólsku skólanna komi að vísu þaðan. En með tilliti til þessa, hve vandamálin í þessum kaþólsku löndum eru gífurlega mikil í sambandi við kaþólsku skólana og hversu eindregin andstaða allra frjálslyndra manna er gegn því að minnsta kosti, að ríkisvaldið styrki eða kosti slíka skóla, þá kemur vægast sagt spánskt fyrir sjónir, að hér á landi skuli vera til vinstri sinnaðir menn, sem vilja ýta undir það, að ríkisvaldið taki að sér að kosta næstum algerlega skóla sértrúarflokka. Það kalla ég aðverða meira en lítið fótaskortur á almennri vinstri sinnaðri stefnu í menningarmálum, sem eru svo mikilvæg, að telja má þau til þjóðmála. Ég mun greiða atkvæði gegn því, að þetta frv. verði samþ. við 3. umr., eins og ég raunar gerði við 2. umr. málsins. Og ég vona, að þau sjónarmið, sem ég hef hér lýst, hafi orðið til þess að undirstrika það fyrir hv. þm., að hér er ekki um smámál að ræða, heldur þvert á móti mikilsvert mál.



Herra forseti. Við þm. Sósfl. í þessari hv. d. flytjum þetta frv. um uppsögn hernámssamningsins enn einu sinni. Við höfum flutt það á hverju þingi síðan sá samningur var gerður og leggjum það nú enn einu sinni fram til þess að vita, hvort skoðanir þeirra þm., sem gerðu þennan samning i upphafi kunna nokkuð að hafa breytzt, því að nú er svo komið, að raunverulega eru allar þær forsendur, sem þeir hv. þm. byggðu á, sem þennan samning gerðu, og ekki voru sannar, þegar þær voru gerðar, algerlega farnar. Það er rétt fyrir okkur að rifja það upp, þegar við ræðum jafnt þetta mál, hernámssamninginn, eins og aðra þá samninga, sem á síðustu 10 árum hafa verið gerðir í svipaða átt og hafa verið spor af þessum samningi, að allir þessir samningar og öll þau lög, sem hafa verið samþykkt um þá, hafa verið gerðir og lögin samþykkt undir þeim áhrifum hér á Alþingi, að ýmist hefur verið beitt ósannindum til að blekkja þm. eða ofbeldi til þess að neyða þá. Árið 1946, þegar Keflavíkursamningurinn var gerður, var því lýst yfir, að það væri ekki þarna um að ræða, að það væri byrjandi herstöð, heldur var því lýst yfir, að nú væri verið að reka ameríska herinn burt af Íslandi. Þessum ósannindum var beitt og um leið hinu, að Bandaríkjastjórn lýsti því yfir, að hún mundi ekki fara með sinn her af landi burt, nema því aðeins að þessi samningur væri gerður. 1949, þegar innganga Íslands í Atlantshafsbandalagið var samþykkt, var því lýst yfir af forsvarsmönnum þeirrar samþykktar, að aldrei mundu verða herstöðvar á Íslandi á friðartímum, og því til stuðnings lagðar fram yfirlýsingar frá hálfu utanríkisráðherra Bandaríkjanna sama efnis. En ekki var Atlantshafssamningurinn fyrr gerður en farið var fram á það, aðeins tveim árum síðar, að Íslendingar leyfðu Norður-Atlantshafsbandalaginu og þá sérstaklega her Bandaríkjastjórnar að setjast hér að og koma hér upp herstöðvum á friðartímum. Það var alltaf sami skrípaleikurinn, sem leikinn var. Það var alltaf sagt ósatt, bæði við Alþingi og íslenzku þjóðina, þegar verið var að gera þessa hluti. Það, sem verið var að framkvæma, var hernaðaráætlun, sem Bandaríkjastjórn hafði gert gegn Íslandi um að ná herstöðvum á Íslandi til 99 ára. Upphaflega, fyrir 11 árum, fór Bandaríkjastjórn svo klaufalega að, að hún kom upp um þennan tilgang sinn. Þá fór hún fram á það 1. okt. 1945 að fá hér þrjár tilteknar herstöðvar á Íslandi, fá þær raunverulega afhentar sér sem amerískt land til sinna yfirráða í 99 ár. Þá var íslenzka þjóðin nýlega búin að stofna sitt lýðveldi, og þá neitaði hún þessu, Alþingi neitaði því einum rómi, og sú ríkisstj., sem þá sat, neitaði þessu einum rómi og hlaut fylgi allrar þjóðar fyrir. En Bandaríkjastjórn, Bandaríkjauðvaldið hélt áfram að vinna að þessu, og þess vegna tók það upp þá aðferð, sem síðan hefur verið beitt, að reyna að ná því í áföngum, sem því tókst ekki að ná í einu áhlaupi þá, og á þessu 101/2 ári, sem síðan er liðið, hefur því tekizt að komast þetta langt, fyrst að fá Keflavíkursamninginn samþykktan, síðan að véla og kúga Ísland inn í Atlantshafsbandalagið og svo að lokum að knýja fram herstöðvarnar hérna 1951. Við verðum að muna það, að við Íslendingar eigum fyrst og fremst einn fjandmann og það eru Bandaríki Norður-Ameríku og þeirra auðvald, og þetta er það eina ríki, sem hefur sýnt sig í því gagnvart okkur nú á síðustu 10 árum að reyna að leggja okkar land undir sitt og situr nú með her í þessu landi, sem það hefur knúið hér inn undir fölskum forsendum og ætlar sér að reyna að láta sitja hér áfram. Þetta er þeim mönnum ljóst, sem muna enn þá 10 ár aftur í tímann og tillögur Bandaríkjastjórnar þá. Og nú vil ég leyfa mér að beina þeirri fsp. til þeirra þm., ef einhverjir eru hér inni, sem samþykktu þennan samning 1951 undir þeim forsendum, sem þeir lýstu yfir þá, - nú vil ég leyfa mér að beina þeirri fsp. til þeirra: Ef þeir sjálfir hafa trúað einhverju af því, sem þeir sögðu þá, hvernig ætla þeir þá að standa við að láta þennan samning nú standa áfram? 1951 lýsti meiri hluti Alþingis, sem samþykkti þennan samning, því yfir, að það væri slík ófriðarhætta í heiminum, að þess vegna yrði Ísland að kalla Bandaríkjaher inn í landið og fela honum að verja landið. Nú vil ég spyrja þessa hv. þm.: Hvar er ófriður í heiminum nú sem stendur? Þeir vitnuðu þá í ófrið í Kóreu. Milli hvaða ríkja í veröldinni er ófriður sem stendur? Ég skora á þessa fulltrúa Norður-Atlantshafsbandalagsins hér að standa upp og nefna mér það. Og ég vil spyrja þá, ef þeir álíta, að það sé ekki það, sem kallast má friður, ríkjandi í heiminum núna, hvaða kringumstæður þurfi til þess, að þessum samningi sé sagt upp, ef þeir meintu það, sem þeir sögðu 1951, að honum væri komið á vegna þess, að það væri ófriður á milli vissra ríkja í heiminum. Í hálfa aðra öld hefur gengið á sífelldum styrjöldum í heiminum. Það er óvenju friðsamlegt í veröldinni núna, að það skuli ekki vera stríð einhvers staðar úti í álfum á milli einhverra tveggja ríkja. Hvenær ætla þessir menn, sem samþykktu þennan samning, að kalla herinn burt af Íslandi, ef þeir treysta sér ekki til þess nú? Ég held, að það sé bezt fyrir þessa þm., sem standa á móti því að samþykkja þetta mál, að koma fram fyrir þjóðina með yfirlýsinguna um það, að þeir hafi verið með því 1945 að veita Bandaríkjunum herstöðvar til 99 ára og þeir séu með því enn. Ef þeir treysta sér ekki til þess að samþykkja þetta frv. nú, þá munu þeir ekki treysta sér til þess næstu öld, og ég skora á þá, ef þeir hafa einhverja manndáð í sér, að koma hér upp og verja sína afstöðu. Þeir sviku þennan samning yfir þjóðina utan þingsalanna. Þeir kúskuðu hann í gegn hér á Alþingi, eftir að þeir höfðu gert hann, án þess að þora að verja hann. Nú eiga þeir um tvo kosti að velja: annaðhvort að segja nú þessum samningi upp, vegna þess að friðsamlega horfi í veröldinni, eða þá að þeir lýsi því yfir, að þeir hafi alltaf ætlazt til þess, að Bandaríkjaher kæmi til þessa lands, yrði hér jafnt á friðartímum sem ófriðartímum og fengi hér sínar herstöðvar til 99 ára. Hitt skal ég viðurkenna, að það er barizt í heiminum með vopnum á nokkrum stöðum. En á hvaða stöðum er það? Það er barizt í Malajalöndum. Og hverjir eru það, sem berjast þar? Það er innfædd alþýða landsins, sem berst við her brezku nýlendukúgaranna, sömu mannanna sem eru að reyna að kúga Ísland og hafa áður tekið Ísland herskildi. Það er barizt í Kenya, þar sem svartir bændur, sem hafa verið rændir sínum jörðum, eru að berjast við her brezkra níðinga, sem hefur verið sendur inn á þá til þess að drepa niður þá bændur, sem eru að reyna að verja sínar jarðir, til þess að setja þjóðina hundruðum þúsunda saman í fangabúðir og meðhöndla hana svipað og Hitler gerði á sínum tíma með þjóðir Evrópu. Og það er barizt í Norður-Afríku í Marokkó og Algier, þar sem þær þjóðir, sem þau lönd eiga, berjast fyrir sínu frelsi á móti Frökkum, sem hafa rænt þeirra landi. M.ö.o.: Það er á þrem stöðum háð barátta. Og við hvaða ríki er sú barátta háð? Sú barátta er háð við ríkin England, Frakkland, m.ö.o. tvö ríki Atlantshafsbandalagsins. Á einu stöðunum, þar sem barizt er innan ríkja í heiminum núna, er barizt við heri Norður-Atlantshafsbandalagsins, heri Frakklands og Englands, sem eru að halda niðri þjóðum, sem eru að berjast fyrir sínu frelsi, þjóðum, sem við Íslendingar höfum samúð með og við óskum að megi losa sig við þá ræningja, sem eru í þeirra löndum og hafa setið þar síðustu áratugina, eins og við höfum sjálfir losnað við þá ræningja, sem sátu hér öldum saman, og munum losna við þá ræningja, sem sitja hér nú. Það er þess vegna vert fyrir okkur að muna það, að einu ríkin, sem beita þjóðir heimsins ofbeldi í dag, þannig að þær verða að verja sig með vopnum, eru bandamenn Íslands, Englendingar og Frakkar. Það eru herir Norður-Atlantshafsbandalagsins, sem þarna eru notaðir á móti þjóðum, sem eru að berjast fyrir sínu frelsi. Þess vegna held ég það sé nauðsynlegt, að þeir, sem gerðu þennan samning 1951, að óþörfu þá og undir ósönnum forsendum, segi til þess nú, hvort þeir hafi látið blekkjast til þess þá og verið í góðri trú eða hvort þeir hafi gert það vitandi vits að svíkja þennan samning yfir þjóðina og ætli sér að halda áfram að láta þennan samning vera í gildi, þó að allar forsendur, sem þeir sjálfir höfðu í sínum huga fyrir honum, séu fallnar. Þetta er hvað snertir sjálf tildrög þessa samnings og hvernig honum var komið á. Um hitt ætla ég ekki að fjölyrða. Það höfum við tekið fyrir hér undir svo mörgum kringumstæðum, að ég ætla aðeins að minna á það. Áhrif herstöðvanna á Íslandi þessi tæp sex ár, sem herstöðvarnar hafa nú verið hér, hafa sýnt okkur til fullnustu, hvernig mundi verða umhorfs hér, ef þeir stjórnmálaflokkar, sem að þessum samningi standa, halda áfram að halda þessum samningi við næstu öld, eins og þeim virðist ríkast í huga. Við sjáum spillinguna, sem þessar herstöðvar valda íslenzku þjóðlífi, og það er bezt, að þeir menn, sem tala hér hæst annars um hættuna, sem okkar þjóðerni stafar af öllum mögulegum útlendum áhrifum, geri sér það ljóst, að mesta hættan stafar af þessum herstöðvum og öllu því, sem stendur í sambandi við þær. Við skulum í öðru lagi gera okkur ljóst og muna það, að sú efnahagslega ringulreið, sem á sér stað hér á landi núna og vissir stjórnmálaflokkar öðru hverju kvarta yfir, á ekki sízt rætur sínar að rekja til herstöðvanna og þeirra áhrifa, sem þær hafa út um allt. Ég vil benda þeim mönnum á, sem tala um og hafa einhvern áhuga á því, að við þurfum að byggja upp okkar atvinnuvegi, hvernig horfi um slíkt, ef látið er haldast áfram eins og nú er, að íslenzkt vinnuafl sé meira og meira raunverulega togað inn í þessar herstöðvar. Ég veit, að það er hægt að lesa upp skýrslur, að það séu færri í ár en voru í fyrra. En hvað verður, þegar kosningar verða búnar, þegar Njarðvíkurhöfn og annað slíkt byrjar, þegar ný alda flæðir yfir landið af kröfum Bandaríkjanna um fleiri stöðvar? Okkar þjóð var alin upp við heiðarlega og erfiða vinnu, og það hefur mótað alla hennar siðferðiskennd, alla hennar afstöðu og allt hennar mat. Það, sem er að gerast i sambandi við herstöðvarnar og áhrifin frá þeim, er, að siðferðisleg spilling, fyrst og fremst í sambandi við peningamálin, er að síast inn í þjóðfélagið. Öllu því, sem við höfum verið stoltastir af fram að þessu, öllu okkar mati á manngildinu er hætta búin. Ég hef áður og við sósíalistar minnt þá þm., sem að þessum samningi stóðu, á ábyrgðina, sem á þeim hvílir, og ég hef nú reynt að rifja nokkuð af því upp og sérstaklega með tilliti til alþjóðlega ástandsins lagt enn einu sinni þá spurningu fyrir þá, hvort þeir þori sjálfir að standa við það, sem þeir lýstu yfir 1951, að það væri aðeins meiningin, að þetta væri á ófriðartímum. Þeir standa frammi fyrir því, þeir flokkar, sem að þessu stóðu, að gera sig ómerka alls þess, sem þeir hafa sagt um þessi mál, ef þeir ekki samþykkja annaðhvort þetta frv. eða þær till., sem fara í sömu átt. Ég veit hins vegar, að það eru sterk öfl, sem halda í þessa menn og þessa flokka. Þeim er ekki sjálfrátt, þeim er stjórnað sem stendur frá Washington í krafti áhrifavalds, sem útlend stjórn hefur fengið á Íslandi, og í krafti valds, sem erlend auðmannastétt hefur náð hér vegna þeirra efnahagslegu tengsla, sem sköpuð hafa verið á undanförnum árum á milli Íslands og Bandaríkjanna. Hins vegar er gefið, að íslenzka þjóðin mun ekki hætta að berjast fyrir því að losa sig undan þessu fargi, og sú barátta á fyrir höndum að eflast. Þeir þm., sem stóðu að þessu máli upphaflega, hafa hins vegar nú tækfæri til þess að gera yfirbót, að sýna, að þeir hafi 1951 aðeins farið villir vegar og verið blekktir, en vilji nú standa við það, sem þeir álitu forsendur þá, standa við það að segja upp þessum hernámssamningi, þegar ekkert stríð er lengur á milli þjóða í heiminum, og það er sjaldgæft á þessari síðustu öld, að svo sé. Hitt dettur engum manni í hug að taka trúanlegt, enda mundi þá líta nokkuð öðruvísi út um þessi mál, ef það ættu að vera herstöðvar á Íslandi, á meðan menn héldu áfram að vígbúast í heiminum. Vígbúnaður hefur átt sér stað nokkuð margar aldir, og ef á að vitna í, að það eigi sér stað enn þá vígbúnaður hjá ýmsum ríkjum í veröldinni og þess vegna verði að vera herstöðvar á Íslandi, þá játa þessir menn þar með, að þeir ætli sér að hafa herstöðvar á Íslandi að eilífu. Hitt er svo aftur rétt fyrir þá að athuga betur, hvort það sé ekki nær, ef Ísland vilji fara að ræða alþjóðamálin þannig, að taka þá til athugunar þær yfirlýsingar, sem utanríkisráðherra Bandaríkjanna hefur gefið út nýlega, og það var utanríkisráðherra Bandaríkjanna, sem fullvíssaði Ísland um það 1949, að þess mundi ekki verða krafizt af Íslendingum, þegar þeir gengu í Atlantshafsbandalagið, að hér yrðu herstöðvar á friðartímum. Nú lýsir utanríkisráðherra Bandaríkjanna því yfir, að hann hafi þrisvar sinnum á einu ári hótað að beita kjarnorkusprengjum og hleypa þannig heiminum í bál. Og meðan slíkir vitlausir menn ráða ríkjum í því landi, sem stjórnar her hér á Íslandi, fer a.m.k. að vera vissara að hafa ekki neina menn hér á Íslandi, sem heyra undir þeirra lögsögn og hlýða þeirra skipunum, og vísa þeim brjálæðingum burt héðan. Það er bezt, að þeir menn, sem höfðu ábyrgðina á því að kalla bandaríska herinn inn hingað 1951 og ætla sér að halda honum hér áfram nú, geri sér fyllilega grein fyrir, hver þeirra ábyrgð er. Þess vegna höfum við nú gefið þeim kost á með flutningi þessa frv. að segja þessum samningi upp, að segja honum upp afdráttarlaust og ákveðið, og ég vil leyfa mér að vona, a.m.k. er það bezt fyrir þá sjálfa, að þeir átti sig á því í tíma, hvaða villur þeir hafa gert, og taki nú þátt i að leiðrétta þær. Ég vil svo leyfa mér að óska þess að lokinni þessari umr., að þessu frv. sé vísað til hv. allshn. og 2. umr. Umr. (atkvgr.) frestað.



Herra forseti. Ég vil nú láta í ljós ánægju mína yfir því, að þetta frv. skuli loksins fást tekið til 1. umr. Það er nær mánuður síðan það var lagt fram hér í þessari hv. deild, og það hefur nokkrum sinnum upp á síðkastið verið á dagskránni. Þó er það öllum ljóst, að þetta frv. er eitt hið þýðingarmesta, sem lagt hefur verið fyrir þetta þing. En þannig virðist ástandið hér hjá þeim, sem ráða nú helzt málum á Alþingi Íslendinga, að þegar slík mál eru lögð fram, þá þykir ekki eðlilegt, að þau séu tekin til afgreiðslu. Hins vegar höfum við verið látnir standa hér dag eftir dag og langt fram á kvöld í umr. um mál, sem var fremur lítilfjörlegt og almenningi til mikillar óþurftar, og á ég þar við kartöflumálið svonefnda. Um frv. þetta, sem við þm. Þjóðvfl. höfum borið hér fram og prentað er á þskj. 286, get ég verið fremur fáorður. Þetta frv. ræddi ég nokkuð ýtarlega í eldhúsdagsumræðum, sem fram fóru hér á Alþingi fyrir nokkru, og þess vegna er efni þess að sjálfsögðu þm. allkunnugt. Það hefur komið í ljós í umr. hér á þingi, að vísu ekki um þetta mál, að sú skoðun á miklu fylgi að fagna hér innan þingsins, að sjálfsagt sé og nauðsynlegt að samþ. þetta frv. og það sem allra fyrst. Þessari skoðun lýsti m. a. hv. 1. landsk. þm. yfir í eldhúsdagsumræðunum, sömuleiðis lét hæstv. fjmrh. fyllilega í það skína, að fiskvinnslustöðvar þyrfti að hagnýta og ætti að hagnýta í þágu bátaútvegsins, en ekki bátaútveginn í þágu fiskvinnslustöðvanna, eins og hann orðaði það. Og ég held einnig, að það hafi komið í ljós í ræðu, sem hv. þm. V-Húnv. flutti hér á þingi um annað mál, að hann væri þeirrar skoðunar, að hér væri rétt stefnt með þessu frv. Eins og hv. þm. er kunnugt, fjallar þetta frv. okkar, sem prentað er á þskj. 286, um það að heimila ríkisstj. að taka nú þegar eignarnámi eða leigunámi allar þær fiskvinnslustöðvar hér á landi, sem nauðsynlegar eru að dómi ríkisstj. til nýtingar fiskafla landsmanna og til þess að búa útveginum starfhæfan grundvöll, og reka þær á ábyrgð ríkissjóðs. Enn fremur er í frv. ákveðið, að ríkisstj. skuli heimilt að taka eignarnámi eða leigunámi þau íslenzk fiskflutningaskip, sem aðallega eða eingöngu eru notuð til fiskflutninga, og reka þau á ábyrgð og kostnað ríkissjóðs. Þá er einnig gert ráð fyrir því, að ríkisstj. taki í sínar hendur að nokkru leyti eða öllu leyti fiskútflutning landsmanna til þess að tryggja það, að sjómenn og þeir, sem að fiskframleiðslunni vinna, fái allt það verð fyrir fiskinn, sem við fáum fyrir hann á erlendum mörkuðum og fáanlegt er þar. Á það er minnzt í þessu frv., að þessar ráðstafanir skuli þó ekki vera til frambúðar, heldur skuli svo til stillt, að sett sé löggjöf um samvinnufélög sjómanna og annarra, er lífsframfæri hafa af sjávarútvegi, og þegar samvinnufélög hefðu verið stofnuð samkvæmt þeirri löggjöf, yrðu þeim samvinnufélögum afhentar fiskvinnslustöðvarnar, hverju félagi á sínum stað, og sömuleiðis heildarsamtökum þessara samvinnufélaga fiskflutningaskipin og útflutningsréttindin. Teljum við þjóðvarnarmenn þetta eðlilegustu og sjálfsögðustu ráðstöfun þessara mála og raunar svo sjálfsagða, að óþarft ætti að vera að draga það langtímum saman hér á Alþ. að samþ. þessar aðgerðir. Það er nú ljóst orðið, með hverjum hætti þessi starfsemi er rekin, að inn í þessa starfsemi, fiskframleiðsluna, sérstaklega fiskvinnsluna og útflutninginn, hafa komizt aðilar, sem purkunarlaust mergsjúga þá, sem vinna við þessa framleiðslu, og á þetta hefur enginn maður mér vitanlega borið brigður. En þegar svo er og jafnalmennt viðurkennt, þá er að sjálfsögðu skylda Alþ. að grípa í taumana og sjá svo til, að þeirri starfsemi, sem nú fer fram í þessum málum, verði ekki fram haldið stundinni lengur, enda hefur það komið ótvírætt í ljós hér á Alþ., að sjávarútvegur, sem er undirstöðuatvinnugrein íslenzks efnahagslífs, er nú í þeim kröggum, að talið hefur verið óhjákvæmilegt að leggja hundruð milljóna króna álögur á þjóðina til þess að styrkja fiskveiðiflotann, eins og það er kallað. Ég mun ekki fara verulega út í það nú, enda ástæðulaust, að svara eða gera grein fyrir smávegis hártogunum, sem einstakir menn hafa reynt að beita í sambandi við flutning þessa máls. Það hafa komið fram ýmiss konar smáskrýtilegheit í því sambandi. Við því má alltaf búast, sérstaklega frá mönnum, sem hafa um langan aldur stjórnað málefnum þjóðfélagsins á þann veg, sem raun ber nú vitni um, mönnum, sem hafa komið efnahagsmálum okkar í það öngþveiti, að einstakt er í veröldinni, a. m. k. hjá siðuðum þjóðum, mönnum, sem hafa aukið skatta- og tollaálögur á þjóðina, svo að opinber gjöld, sem almenningur hér á landi er krafinn um nú, munu nema nærfellt helmingi brúttóþjóðartekna. Slíks eru engin dæmi um víða veröld nema hér á landi. Þess vegna er að sjálfsögðu ekki að furða, þó að þessir aðilar komi með ýmiss konar skrýtilegheit í sambandi við það, þegar menn leggja til, að nú verði skorið á þær meinsemdir, sem þeir hafa sjálfir skapað í þessum málum, og reynt að koma okkar þjóðfélagi og efnahagskerfi okkar á heilbrigðan grundvöll, eins og aðrar siðaðar þjóðir reyna að koma sínum efnahagsmálum á heilbrigðan grundvöll. Því hefur t. d. verið fleygt hér í þessu sambandi, að við þjóðvarnarmenn vildum ræna útgerðina öllum þeim styrkjum, sem hún hefur haft, og afhenda henni ekkert í staðinn. Hver meðalgreindur maður sér náttúrlega, hve barnaleg fjarstæða þetta er, þar sem við leggjum til með þessu frv. okkar á þskj. 286, að útvegsmönnum og sjómönnum og þeim, sem við fiskvinnslu og fiskframleiðslu fást, sé afhent sú starfsemi algerlega í hendur og búið þannig um hnútana, að alls konar milliliðir og braskarar, sem þarna hafa komizt að, séu sviptir möguleikum til þess að mergsjúga þennan aðalbjargræðisveg þjóðarinnar, svo sem þeir hafa gert á undanförnum árum með aðstoð ríkisvaldsins. Í þessu frv. okkar á þskj. 286 er beinlínis tekið fram, að um eignarnámið eða leigunámið, hvor leiðin sem valin yrði, skyldi farið eftir gildandi lögum í þeim efnum. Þá er einnig tekið fram, að ákvæði þau, sem nú eru í lögum og heimila fámennum hópi manna einkarétt á fiskútflutningi, skuli falla úr gildi með þessu frv. Þetta er að öllu leyti sjálfsagt ákvæði einnig. Ég vil vænta þess, að Alþ. Íslendinga beri gæfu til þess að samþ. þetta frv. nú á þessu þingi. Allt annað væri fullkomlega óverjandi, eins og málum háttar hjá okkur í dag. Ég er þess og fullviss, að hér á þessu þingi, sem nú situr, er meiri hluti með þessu frv., og ég er þess fullviss, að meiri hl. alþm. telur það sjálfsagt og réttlátt og sanngjarnt að samþ. þetta frv., og ég vona það, að alþm. láti þessar hvatir ráða gerðum sínum, en ekki einhverjar aðrar annarlegar hvatir Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta mál við þessa umr. Ég hef, eins og ég tók fram í upphafi máls míns, rætt þetta mál hér á þingi við annað tilefni og veit því, að hv. þm. er málið vel kunnugt. Þar að auki fylgir frv. allýtarleg grg., og vil ég í þessu sambandi vísa til hennar um frekari rökstuðning fyrir þessu frv. Þá vil ég loks leggja til, að þessu máli verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.