Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Nú líður að lokum þings og hér er komið á dagskrá eitt af þeim málum sem oft marka lokaþátt í störfum þingsins fyrir jól, þ.e. svokallaðar ráðstafanir í ríkisfjármálum. Eins og fram kom við 1. umr. um þetta mál hafa þær ráðstafanir oft verið umfangsmeiri og hrikalegri en hér getur að líta en þó er ýmislegt sem þarf að gera athugasemdir við og ekki síst eftir að málið hefur verið skoðað. Ég fagna því að meiri hlutinn hefur fallið frá þeim niðurskurði sem boðaður var á átaksverkefnum um framleiðslu og markaðssetningu vistvænna og lífrænna afurða. Ég verð að óska hv. þm. Gísla Einarssyni til hamingju með frækilegan sigur því hann barðist hér eins og ljón við 1. umr. þessa máls og raunar hvenær sem hann hefur haft tækifæri til. Hann fer með fullan sigur í málinu enda verður að segjast eins og er, hæstv. forseti, að ekki var ráðist á garðinn þar sem hann var hæstur í þessari niðurskurðartillögu. Ég verð að lýsa furðu minni á því að mönnum skyldi yfirleitt detta þetta í hug, ekki síst þar sem þarna var um að ræða eitt af því sem átti að gera til þess að minnast 50 ára afmælis lýðveldisins. En frá þessu hefur verið fallið sem betur fer. Hér ætla ég fyrst og fremst að ræða þau mál sem snúa að hv. félmn. Reyndar fór hv. þm. talsmaður minni hlutans í efh.- og viðskn., hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, nokkuð rækilega yfir þau en þó eru einstaka atriði sem mér finnst nauðsynlegt að komi fram. Það hefur verið rakið hvernig farið hefur verið með erfðafjárskattinn sem skal samkvæmt lögum renna í Framkvæmdasjóð fatlaðra en nú í annað sinn er lagt til að það fé sé skorið niður og framkvæmdasjóður fái ekki nema hluta þessa fjármagns en hitt renni í ríkissjóð. Í yfirferð vegna væntanlegra tekna ríkisins á næsta ári hefur komið í ljós að góðærið skilar sér æ betur í ríkiskassann þannig að þessi niðurskurðar- og skerðingaráform eru ekki eins nauðsynleg og áður. Góðærið gefur auðvitað kost á því að skoða forgangsröðina og taka á brýnum málum. Eitt af þeim málum er málefni fatlaðra og þeir löngu biðlistar eftir sambýlum sem finna má einkum hér í Reykjavík og á Reykjanesi. Þar hefur verið mörkuð sú stefna að byggja sambýli fyrir fatlað fólk en sú uppbygging gengur allt of hægt, sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu. Því harma ég, hæstv. forseti, að ekki skuli vera staðið við það þegar menn hafa eyrnamerkt tekjustofn og skilgeint að fjármagnið skuli renna til þessa málaflokks. Það er slæmt að ekki skuli vera staðið við það og uppbyggingunni haldið áfram. Ég nefndi það í ræðu við 1. umr. að þrjú ný sambýli verða tekin í notkun á næsta ári en þetta er auðvitað hvergi nærri nóg. Það hefur hægt á þessari uppbyggingu. Það hefur hægt á því að losa fólk af Kópavogshælinu og koma því í sambýli eins og stefnt hefur verið að. Ég hefði viljað ræða þetta mál við hæstv. félmrh. en hann er ekki hér þannig að við getum farið ofan í þau mál síðar. Brýnt er að fara mjög rækilega yfir þessa stöðu og það munum við gera í hv. félmn. Þarna er mikil þörf og þarf auðvitað að marka stefnu. Menn þurfa að átta sig á því hvar þörfin er mest. Þá rifjast það upp, hæstv. forseti, nokkuð sem vakti athygli okkar í hv. félmn. þegar við vorum að fara yfir þá safnliði sem vísað var til okkar, hversu mörg þau samtök eru og hve margir aðilar eru að sinna málefnum fatlaðra. Öll þessi félög, styrktarfélög og félög sem hafa tekið að sér rekstur ýmiss konar og stuðningsfélög hafa auðvitað orðið til af brýnni þörf. Ég held að það hljóti að vera nauðsynlegt að endurskipuleggja þennan málaflokk, bæði hvað varðar ríkisvaldið og samtök fatlaðra og kanna hvort ekki er hægt að vinna betur saman og nýta fjármagnið betur. Margir þessara aðila hafa tekið að sér rekstur fyrir hönd ríkisvaldsins. Ýmist hafa verið gerðir þjónustusamningar eða þessum aðilum verið falinn rekstur stofnana. Þar má m.a. nefna Styrktarfélag vangefinna sem annast rekstur fjölda stofnana, Sjálfsbjörg og fleiri aðila. Þetta eru félög af ýmsu tagi en eftir þessa yfirferð vöknuðu hjá mér spurningar um hvort ekki væri hægt að vinna betur saman og nýta fjármagnið betur í þágu fatlaðra. Hæstv. forseti. Sú stefna sem hefur verið rekin ár eftir ár er gagnrýni verð, í fyrsta lagi að taka hluta erfðafjárskattsins inn í ríkissjóð og hins vegar að verja hluta af því sem rennur til Framkvæmdasjóðs fatlaðra í rekstur. Þetta var aldrei ætlunin. Ef menn vilja breyta þessu þá þarf að ræða þessi mál vel og rækilega og breyta lögunum. Varðandi atvinnuleysistryggingarnar, það sem snýr að Atvinnuleysistryggingasjóði, Tryggingasjóði sjálfstætt starfandi einstaklinga og síðan lögunum um vinnumarkaðsaðgerðir þá hangir þetta allt saman. Hér er einfaldlega verið að velta hluta af kostnaðinum við rekstur vinnumiðlana og Vinnumálastofnunar félmrn. yfir á þessa sjóði. Í stað þess að standa við það sem kveðið er á um í lögunum að kostnaðurinn skuli greiddur úr ríkissjóði, þá er þessu velt yfir á Atvinnuleysistryggingasjóð og Tryggingasjóð sjálfstætt starfandi einstaklinga og fer auðvitað yfir á atvinnulífið. Það er atvinnulífið, þeir sem borga tryggingagjald sem standa undir helmingnum af þessum rekstri. Nú verður það að viðurkennast, hæstv. forseti, að okkur í félmn. láðist að kalla á fulltrúa atvinnulífsins til að athuga hvað þeir hefðu að segja um breytinguna. Því miður var ekki heldur kallað á þá í hv. efh.- og viðskn. en mér hefði þótt afar fróðlegt að vita hvað t.d. Verslunarráðið og Vinnuveitendasambandið hefur um þetta að segja. Ef menn eru sammála um að það sé hlutverk og jafnvel eðlilegt að fulltrúar atvinnulífsins taki þátt í þessum rekstri þá er svo sem ekkert um það að segja. En auðvitað á að ræða málin áður en lög eru sett. Þetta var eitt af því síðasta sem við gerðum sl. vor að setja lög um vinnumarkaðsaðgerðir og Atvinnuleysistryggingasjóð. Nokkrum mánuðum síðar breyta menn þessu og velta 100 millj. yfir á Atvinnuleysistryggingasjóð. Þetta eru afar sérkennileg vinnubrögð og en þau segja okkur að auðvitað var ekki búið að hugsa hvernig fjármagna ætti starfsemina þó að í lögunum stæði að peningarnir ættu að koma úr ríkissjóði. En látum nú vera með Atvinnuleysistryggingasjóð. Hann er auðvitað gríðarlega öflugur sjóður þó að mikið hafi á honum mætt á undanförnum árum en það furðulegasta í þessu frv. er ákvæðið um Tryggingasjóð sjálfstætt starfandi einstaklinga. Í athugun félmn. á þessu máli kom fram að Tryggingasjóður sjálfstætt starfandi einstaklinga væri ekki á nokkurn hátt fær um að leggja sitt af mörkum. Ég bendi sérstaklega á þetta þar sem það virðist hreinlega hafa fallið úr bréfi okkar til hv. efh.- og viðskn. Álit þeirra fulltrúa sem komu frá félmrn. var að sjóðurinn gæti lagt afar lítið af mörkum. Þar með er alveg ljóst að þessar 100 millj. munu falla nánast algerlega á Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég lýsi enn og aftur furðu minni á þessu ákvæði. Það þurfti að setja marga varnagla í lögin um Tryggingasjóð sjálfstætt starfandi einstaklinga vegna þess að menn óttast mest að hann geti ekki staðið undir sínum skuldbindingum og stutt þá einstaklinga sem borgað hafa tryggingagjald og verða atvinnulausir, ef þeir á annað borð verða skilgreindir sem atvinnulausir. Þetta er mál sem þarf að skoða hér að nýju og ég ítreka þá skoðun mína að menn eigi að draga þarna ákveðin mörk. Ýmsir þeir hópar sem augljóslega geta ekki nýtt sér þau réttindi sem tryggingasjóðurinn gefur ættu að sleppa við að greiða tryggingagjald eins og gert hefur verið m.a. á Norðurlöndunum. Ég vildi láta það koma sérstaklega fram að við yfirferð okkar varð okkur ljóst að Tryggingasjóður sjálfstætt starfandi einstaklinga er ekki á nokkurn hátt fær um að leggja sitt af mörkum til starfsemi vinnumiðlana. Eða a.m.k afar lítið. Auðvitað hefði verið ástæða til þess, hæstv. forseti, að skoða aðgerðirnar í tengslum við breytingar á tryggingagjaldinu því að þær ráðstafanir sem felast í þessu frv. snúa ekki síst að tryggingagjaldinu. Samkvæmt 12. gr. er verið að lækka framlögin til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Þar með lækkar tryggingagjaldið, þ.e. sá hluti sem rennur til Atvinnuleysistryggingasjóðs um leið og sífellt er verið að fjölga verkefnum sjóðsins. Á þessu er vert að vekja sérstaka athygli. Framlög til sjóðsins lækka um 400 millj. en jafnframt verða lagðar allt að 100 millj. á sjóðinn til að standa undir kostnaði við rekstur vinnumiðlana og vinnumarkaðsaðgerðirnar. Hann verður látinn standa undir kostnaðinum við Vinnumálastofnun og hefði verið fróðlegt að heyra hvað þeir sem greiða þetta gjald hafa um það mál að segja. Hæstv. forseti. Aðrir munu koma inn á ákvæði sem hér er að finna um almannatryggingar en ég vil vekja athygli á því að m.a. Sjálfsbjörg hefur sent okkur þingmönnum bréf þar sem ákvæði 9. gr. er mótmælt. Þeir benda á að sú breyting sem hér er verið að gera, að tengja kjör lífeyrisþega við vísitölu neysluverðs í stað launavísitölu, geti falið í sér ákveðna gildru sem verði til þess að breikka bilið milli bótaþega og launþega á vinnumarkaði. Ég hlýt að taka undir þær efasemdir sem fram hafa komið gagnvart umræddri grein. Krafan um að lífeyrir fylgi almennri launaþróun í landinu er sjálfsögð. Við eigum að sjá til þess að kjör fólks á bótum sem gjarnan á erfiðast versni ekki frá því sem orðið er heldur fylgi þau hinni almennu launaþróun. Hæstv. forseti. Ég sé ekki ástæðu til að ræða frekar um aðrar greinar frv. Ég fór nokkuð ítarlega í sumar þeirra við 1. umr. eins og þjóðarbókhlöðuskattinn. Þar er auðvitað sama sagan, verið að klípa af ákveðnum tekjustofni án sjáanlegrar ástæðu á sama tíma og tekjur ríkissjóðs aukast statt og stöðugt, langt umfram það sem áætlað var. Ég vil benda á það að viðhald menningarbygginga skapar mikla vinnu. Það skilar sér auðvitað til ríkisins í sköttum. Eitt af því besta sem hægt er að gera er einmitt að viðhalda vinnu og uppbyggingu með þeim hætti að bæta viðhald menningarbygginga enda vantar ekki verkefnin. Mörg hver hafa verið látin bíða allt of lengi og þarf að taka þar verulega á en í raun og veru finnst mér skipta mestu máli að láta tekjustofnana renna til þeirra verka sem ætlunin var bæði hvað varðar þjóðarbókhlöðuskattinn og erfðafjárskattinn. Menn hafa ákveðið tekjustofna sem skulu renna til ákveðinna verkefna. Síðan fara menn að krukka í þetta og klípa af, svona helminginn. Hreinna væri að breyta lögunum og skilgreina frekar verkefnin. Hægt væri að hætta eyrnamerkingum en skilgreina verkefnin þannig að ljóst sé hvað verið sé að gera og ákveðnum fjármunum sé varið á fjárlögum til verkefnanna í stað þess að setja lög og afnema þau síðan ár eftir ár.

Virðulegi forseti. Þegar við ræðum ráðstafanir í ríkisfjármálum þá erum við annars vegar að fjalla um hluta fjárlagagerðar, lagabreytingar sem þeim fylgja en fyrst og fremst birtist okkur stefna ríkisstjórnarinnar. Þess vegna er umræða um ráðstafanir í ríkisfjármálum pólitísk umræða. Við fjárlagagerð þessarar ríkisstjórnar ætti stefna ríkisstjórnarinnar að birtist okkur en það sem birtist okkur er stefnuleysið. Vissulega reyndi á stjórnvöld á þeim samdráttartímum er draga þurfti saman seglin á flestum sviðum. Þess vegna eru vonbrigðin líka meiri þegar við blasir hve ríkisstjórnin er skeytingarlaus varðandi ýmis þýðingarmikil mál. Þegar við skoðum bandorminn svokallaða, frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum, þá birtist okkur viðhengi aðgerðalítilla fjárlaga aðgerðalítillar ríkisstjórnar. Fyrir síðustu kosningar hafði forustuflokkur ríkisstjórnar aðeins einn boðskap: Hann ætlaði að vera áfram í ríkisstjórn. Öðru gegnir um samstarfsflokkinn. Þar stóð ekki á yfirlýsingum og kosningaloforðum. Ætla mátti að kæmist Framsfl. til valda mundi það valda straumhvörfum í íslenskri pólitík en raunin varð önnur. Einu átakamál þessarar ríkisstjórnar hafa snúið að takmörkun á rétti einstaklingsins. Hægt væri að nefna mörg dæmi því til staðfestingar. Á þessu kjörtímabili örlar ekki á að litið sé til framtíðar né að áform sem byggja á hugmyndafræði um að tryggja lífskjör allra séu kynnt. Lítið er lagt upp úr endurmenntun fólks til nýrra starfa til að mæta breytingum í þjóðfélaginu á komandi öld til að stuðla að því að vera samkeppnishæft um unga fólkið sem nú er á menntabraut. Þess bíður alþjóðlegur vinnumarkaður eins og við höfum séð að undanförnu varðandi unglækna á sjúkrahúsum og aðra þá sem eru að gefast upp á aðstöðuleysinu hér á Íslandi og skilningsleysi þeirra sem ráða ríkjum. Það er engin sýn hjá þessari ríkisstjórn. Hún ríður hins vegar á bylgju hagvaxtar sem fyrst og fremst hefur orðið til vegna breytinga og ytri skilyrða. Hún slær sér á brjóst og segir: Þetta gerum við! Virðulegi forseti. Þegar ég nefni ríkisstjórnina, vegna þess að við erum hér að ræða ráðstafanir í ríkisfjármálum, þá hlýt ég að kalla eftir því hvort forseti hefur gert ráðstafanir til þess að svo sem einn ráðherra komi sér á fætur og mæti hér í sal til að hlýða á mál þingmanna. A.m.k. væri þá hægt að láta líta út fyrir að ríkisstjórninni væri ekki sama um þær athugasemdir sem við þingmennirnir í þessum sal kunnum að koma með um frv. Fjarvera ráðherranna undirstrikar skeytingarleysi, áhugaleysi og virðingarleysi við þá sem eru hér störfum hlaðnir frá morgni til kvölds. Við þá sem eru störfum hlaðnir við að ljúka mikilvægum málum ríkisstjórnarinnar í nefndum þingsins, hlaupa á aukafundi og sitja fram á nætur við að fylgja úr hlaði nefndarálitum og öðru. Því spyr ég forseta: Hvað líður?

Forseti hefur gert ráðstafanir til þess að kalla á hæstv. félmrh.

Það er ánægjulegt að hæstv. félmrh. verði viðstaddur upphaf þessarar umræðu þar sem svo vill til að fyrstu ræðumenn í umræðu dagsins eru úr félmn. Þeir munu e.t.v. leggja höfuðáherslu á það sem snýr að félmn. En ég vek athygli á því að frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum er frv. forsrh. og hér á forsrh. að vera viðstaddur umræðuna, ekki í húsinu fyrir framan sjónvarp heldur í þessum sal og vera tilbúinn til að svara spurningum sem hér kunna að vakna. Hann ætti að sýna þá virðingu að vera hér viðstaddur umræðu um sitt eigið frv. í stærsta máli ríkisstjórnar á hverju ári sem eru fjárlög og ríkisfjármál. Þess vegna óska ég eftir því, virðulegi forseti, að það sé kallað eftir því að forsrh. mæti hér til leiks og hlýði á umræðu sem hér fer fram.

Þegar eru þrír hæstv. ráðherrar komnir í þinghúsið.

Og eru flestir vaknaðir?

Forseti veit það ekki.

Ég þakka forseta fyrir skjót viðbrögð við ósk minni eftir að hann kallaði eftir því að ráðherrar í ríkisstjórn hans mættu hér til sjálfsagðra skyldustarfa. Nú er hæstv. félmrh. genginn í salinn. Þetta segir okkur mikið um ásýnd ríkisstjórnarinnar og vinnubrögð hennar. Ég var að tala um pólitík, hvað ætti að birtast okkur í stefnu ríkisstjórnarinnar og hvernig stefnuleysið birtist. Fjarvera flutningsmanns frv. undirstrikar samskipti hans við ráðherrana því að að sjálfsögðu eru þau samskipti engu betri við þingmenn hér. Að sjálfsögðu erum við þingmenn stjórnarandstöðu sá hópur sem fyllir salinn í morgunsárið og ekki við að búast að okkur sé sýnd meiri virðing en samráðherrum eða samþingmönnum. Virðulegi forseti. Annað slagið ber við að einhverjum ráðherranna verður á í messunni og lætur uppi hvað ríkisstjórnin ætli að gera eða hafi tekið ákvarðanir um að gera. Hann segir það e.t.v. á vitlausum tíma eða vitlausum stað. Hann sér ekki fyrir hver viðbrögð þings og þjóðar verða eða telur jafnvel eðlilegt að ákvarðanir ríkisstjórnar verði að mæta þeim viðbrögðum og takast á við þau. Hann hefur e.t.v. gleymt að tilkynna forsrh. hvað ákvörðun hans felur í sér. Við sjáum alla vega forsrh. sem kemur eins og líknandi hönd og sem breiðir sig yfir viðkomandi mál eða málaflokk. Hann breytir fyrri ákvörðunum að því er virðist einn og sjálfur. Hann rassskellir samráðherra sína fyrir framan alþjóð og svo rammt kveður að þessum opinberu leiksýningum að nú er það altalað í bænum að síðasta uppákoman hafi verið sett á svið gagngert til að vekja vinsældir og athygli á ríkisstjórninni. Það sem birtist okkur er ekki stefna heldur leiksýningar og aðgerðir af því tagi. Síðasta uppákoman var sú að hæstv. fjmrh. talaði af sér í þingsal og upplýsti um fyrirhugaðar skattahækkanir eða réttara sagt, að fallið yrði frá fyrirhuguðum skattalækkunum. Í þingsal verða hörð viðbrögð, í þjóðfélaginu verða hörð viðbrögð og hjá verkalýðshreyfingunni sem var búin að semja út frá þessum forsendum en hæstv. forsrh. kemur, kippir í liðinn og segir enn einu sinni: Svona gerum við ekki. Sýningin er svo rosalega flott og svo rosalega vel leikin að ekki væri ósennilegt að ef gengið yrði um meðal almennings og spurt: Hver er stefna þessarar ríkisstjórnar? Þá mundi fólkið horfa upp á viðkomandi og segja: Davíð. Davíð. Virðulegi forseti. Ég ætla að snúa mér að frv. sjálfu um ráðstafanir í ríkisfjármálum og þeim þáttum sem snúa að félmn. sem ég á sæti í. Þeir liðir sem komu til umfjöllunar nefndarinnar lúta að ráðstöfun erfðafjárskattsins og málefnum fatlaðra, þ.e. Framkvæmdasjóði fatlaðra sem erfðafjárskatturinn á að renna óskiptur í samkvæmt lögum. Við höfum upplifað það í tíð þessarar ríkisstjórnar að eingöngu um það bil þriðjungurinn af innheimtufé erfðafjárskatts rennur í framkvæmdasjóðinn. Aðrir þættir sem við fjölluðum um í félmn. eru breytingar á Tryggingasjóði sjálfstætt starfandi einstaklinga og breytingar á lögum um vinnumarkaðsaðgerðir og atvinnuleysistryggingar, og mun ég koma að því. Félmn. hefur gert athugasemdir við það að Atvinnuleysistryggingasjóður greiði hluta af rekstrarkostnaði svæðisvinnumiðlana og Vinnumálastofnunar þvert á gildandi lög. Viðbótarkostnaðurinn nemur um það bil 100 millj. kr. og samkvæmt lögum á allur rekstrarkostnaður svæðisvinnumiðlana og Vinnumálastofnunar að koma úr ríkissjóði og vekur minni hlutinn í félmn. athygli á því að það ætti að halda sig við það fyrirkomulag. Bæði hafa tekjur Atvinnuleysistryggingasjóðs hafa dregist saman en auk þess hafa sjóðnum verið falin aukin verkefni á borð við atvinnusjóð kvenna og starfsmenntasjóð. Við erum mjög ósátt við að þessi verkefni hafi verið flutt undir Atvinnuleysistryggingasjóðinn og finnst það að honum eru fengin þessi auknu verkefni geri hann síður undir það búinn að mæta áföllum. Auk þess sé það röng hugsun að setja uppbyggingarverkefni á borð við atvinnusjóð kvenna og starfsmenntasjóð undir Atvinnuleysistryggingasjóðinn miðað við þá ímynd sem það gefur. Við höfum gagnrýnt harðlega, virðulegi forseti, að atvinnusjóður kvenna var settur undir Atvinnuleysistryggingasjóð, bæði í fyrra og eins í umræðum á milli fjárlaga. Það er ekki há upphæð sem atvinnusjóðurinn hefur til umráða. Upphæðin er óbreytt, um það bil 20 millj. kr. og það hefur verið talað um það að umsóknum í sjóðinn hafi fækkað en á sama tíma hefur engin tilraun verið gerð til að skoða hvað þarf að koma til og hverju þarf að breyta til að þessi sjóður verði jafnvirkur og hugsað var í upphafi. Við vitum að framlög úr sjóðnum hafa verið mjög lág. Þau hafa yfirleitt verið innan við 200 þús. kr. til hvers einstaklings sem hefur sótt í hann. Þetta hefur fyrst og fremst verið til að koma af stað smáum sjálfstæðum verkefnum sem oft hafa verið rekin í tengslum við heimilið eða þar sem konur hafa slegið sér saman kannski fimm eða sex í hóp og byrjað með atvinnusköpun sem oft er einhvers konar handiðn. Þessi sjóður á auðvitað að vera hluti af öðru sem lýtur að því sama og á að vera stuðningur við það að konur fari í skapandi verkefni og sjálfstæðan atvinnurekstur. Það er oft búið að minna á hvernig það er víða í Evrópu og Bandaríkjunum þar sem sérstakar lánastofnanir hafa beitt sér og verið meðvirkar við stofnun nýrra fyrirtækja og þar sem ný fyrirtæki kvenna hafa átt þátt í auknum hagvexti. Ég minni á það, virðulegi forseti, að í tíð Alþfl. í félmrn. og tíð Alþfl. í iðn.- og viðskrn. var gerður samningur af hálfu ráðherra í þessum tveimur ráðuneytum og borgarstjórans í Reykjavík um ábyrgðatryggingarsjóð kvenna þar sem leitað var eftir stuðningi lánastofnana við að búa til þennan atvinnutryggingasjóð sem stæði undir tryggingum þegar konur væru að leita eftir fjárhæðum til að stofna fyrirtæki, lágum fjárhæðum, þar sem þær skirrast við að leggja heimilin undir. Reyndar var þessi ábyrgðartryggingarsjóður endurstofnaður fyrr á þessu ári ef ég man rétt eftir að lánastofnanirnar höfðu ákveðið að taka þátt í þessu og er enn eitt dæmi þess að góð verkefni sem félmrh. hefur kynnt í fjölmiðlum hafa átt upphaf sitt hjá Alþfl. Virðulegi forseti. Alls staðar í kringum okkur er verið að auka framlög til starfsmenntunar og hvers kyns endurmenntunar og fullorðinsfræðslu, ekki síst vegna þeirra miklu breytinga sem fram undan eru í atvinnulífinu í öllum löndum í hinum vestræna heimi og er full ástæða til að minna á það sem kom fram í kosningabaráttunni í Bretlandi að forsrh. Bretlands lagði ríka áherslu á að komandi kynslóð yrði að búa sig undir að þurfa e.t.v. þrisvar sinnum á sinni starfsævi að gjörbreyta þeim verkefnum sem hún mundi snúa sér að vegna gífurlegra breytinga á vinnumarkaði. Enginn gæti búist víð því að mennta sig undir ákveðið starf og geta sinnt því starfi ævilangt. Þetta er munurinn á því sem er fram undan og því sem hefur verið t.d. hjá minni kynslóð. Hvar er framtíðarsýn þessarar ríkisstjórnar varðandi þær breytingar sem blasa við sem öllum eru kunnugar og allir eiga að hafa skilning á? Framtíðarsýnin er engin. Vilji ríkisstjórnarinnar til að byggja upp á þessum vettvangi er ekki sýnilegur. Starfsmenntasjóðurinn er færður undir atvinnuleysistryggingar í kjölfar þess að formaður þeirrar nefndar sem vann skýrslu og síðar frv. um breytingar á Atvinnuleysistryggingasjóði lýsti því ítrekað yfir að ríkissjóður ætti ekki að kosta námskeið eða einhverja slíka hliðarmenntun. Það ætti bara að kosta námskeiðahald fyrir þá sem væru atvinnulausir. Annað ætti að fara fram í skólum landsins og fólk ætti að sjá um sig sjálft að öðru leyti. Það er nákvæmlega þetta sem birtist okkur í boðskap ríkisstjórnarinnar eða stefnuleysi. Það skortir fullkomlega heildarhugsun í málum fullorðinsfræðslu. Á tyllidögum er sagt að þekking sé fjárfesting, að við byggjum upp fyrir framtíðina með því að mennta þjóðina. Þessu er ekki fylgt eftir í framkvæmd og hugsunin í menntamálum er röng. Framhaldsskólinn t.d. og háskólinn enn þá sem betur fer er kostaður af ríkinu. Fullorðinsfræðsla er ekki greidd af ríki. Fullorðinsfræðsla er á kostnað fullorðinna. Í þessum sal fjöllum við oft um frv. og löggjöf, síðast um háskólann og í þessum sal erum við næstum alltaf að fjalla um menntun menntaðra. En hópurinn sem mundi sækja í starfsmenntasjóð, verkafólkið og aðrir með minnsta menntun eiga að vera í vinnunni. Þeir þurfa leyfi til þess að fara á námskeið og oft er mjög erfitt fyrir þetta fólk að bæta við sig þekkingu og menntun. Mælikvarði á fólkið í láglaunastörfunum er að það sé nógu lengi á vinnustað, að það sinni vinnunni sinni vel. Mælikvarðinn á þetta fólk er vinnudýrið. Þetta er fólk með lægstu tekjur og þetta er fólk sem á verst með að missa tekjur til að afla sér viðbótarmenntunar. Það er líka fjarlægast fyrirtækjunum að leggja fram fjármagn til þess að mennta þetta fólk. Fyrirtækin leggja fram fjármagn til menntunar ef það gefur í aðra hönd fyrir fyrirtækið sem slíkt. Þess vegna á ríkið að sjá um að vinnuaflið verði hreyfanlegt og frjálst og ekki bundið fyrirtækjunum. Auðvitað eiga fyrirtæki að leggja fram í sjóði en ríkið á að tryggja að úr þeim sjóðum sé greitt til starfsmenntunar, starfsþjálfunar og uppbyggingar alls fólks á vinnumarkaði. Það tók áratugi að festa sumarleyfi í sessi fyrir vinnandi fólk. Nú þarf að festa námsleyfi í sessi því að þá myndast bæði nýr fræðsluþáttur og margir munu tengjast því hlutverki og það er alveg ljóst að þær þjóðir munu spjara sig sem hafa bestu menntun, ekki bara menntun sumra eða hluta þjóðarinnar, heldur þær sem hafa menntað alla þjóðina á öllum sviðum. Sú þjóð verður sterk. Þess vegna þurfum við að tryggja sterkan starfsmenntasjóð sem gerir þetta mögulegt. Sú sýn er ekki hjá þessari ríkisstjórn. Hún er með sömu gömlu fjárhæðina í starfsmenntasjóð og verið hefur og hefur sett hana undir Atvinnuleysistryggingasjóð með þeirri ímynd sem í því felst. Virðulegi forseti. Annað mikilvægt mál sem ég ætla að drepa á er Framkvæmdasjóður fatlaðra. Síðustu tvö árin hefur ríkt kyrrstaða í málefnum fatlaðra. Þjónustuúrræðum hefur lítið sem ekkert fjölgað. Allt tal um góðærið í landinu hefur verið hjóm eitt í eyrum þeirra sem bíða eftir nauðsynlegri þjónustu. Á stærstu þjónustusvæðunum er staðan ekki björt. Á Reykjanesi bíða 135 manns eftir viðunandi búsetu- og þjónustuúrræðum. Til að leysa brýna þörf þeirra má ætla að að byggja þurfi allt að 25 sambýli, 3--4 hæfingarstöðvar, 2--3 skammtímavistanir auk þess að auka verður liðveislu og heimaþjónustu. Í Reykjavík er vandinn sagður svipaður, þó ívið meiri og því þarf svipuð úrræði og á Reykjanesi. Þar bíða nú 200 manns eftir búsetuúrræðum og ýmiss konar stoðþjónustu. Á báðum þessum svæðum eru auk þess margir sem þurfa enn meiri þjónustu en þeir fá nú, t.d. vegna aldurs og þeirra fylgikvilla sem óhjákvæmilega fylgja fötlun þegar aldur færist yfir. Það má ætla að fjárþörf þessara tveggja kjördæma sé hátt á þriðja milljarð kr. til viðbótar því fjármagni sem nú rennur til málaflokksins. Þessi svæði eru tekin sem dæmi því þar er vandinn alvarlegastur en mörg óleyst mál eru vissulega einnig á öðrum landsvæðum. Bundnar voru vonir við að ríkisstjórnin héldi áfram því verki að koma þessum málaflokki í mannsæmandi ástand, að búa í haginn fyrir yfirtöku sveitarfélaganna á þjónustunni með auknu fjárframlagi. Það er nú ljóst að þær vonir hafa orðið að engu. Það virðist aftur á móti vera ríkisstjórninni kappsmál að draga úr fjárframlögum hvað mest hún má. Þannig hefur hún nú annað árið í röð skorið niður lögboðið framlag í Framkvæmdasjóð fatlaðra um rúmlega 200 millj. kr. og fjárframlög til nýrra viðfangsefna í rekstri eru engan veginn í samræmi við brýna þörf. Ítrekað hefur verið bent á að sérstakan gaum þarf að gefa að réttarstöðu þeirra sem í dag búa á sólarhringsstofnunum, ekki síst þeim stofnunum sem eru skilgreindar sem heilbrigðisstofnanir. Það fólk nýtur ekki sömu grundvallarmannréttinda og aðrir landsmenn. Fjölmörg dæmi eru um réttindabrot og íbúar þessara staða njóta ekki þjónustu almannatryggingakerfis, fá ekki lífeyrisgreiðslu sér til tekna, fá ekki úthlutað hjálpartækjum á við aðra og njóta ekki menntunar og annarra gæða samfélagsins. Þrátt fyrir þá staðreynd að flestar nágrannaþjóðir hafa lagt slík fyrirbæri niður er um þessar mundir lítill pólitískur vilji fyrir því að leggja niður sólarhringsstofnanir hér. Í tíð síðustu ríkisstjórnar var hafist handa við að leggja niður Kópavogshælið sem nú heitir endurhæfingardeild Landspítalans og áætlanir um útskriftir íbúanna þar voru lagðar fram. Fyrsta áfanga í þeirri áætlun um að útskrifa 37 manns þaðan lýkur ekki fyrr en haustið 1998 og hefur þá tekið fjögur ár en átti samkvæmt áætlunum aðeins að taka eitt ár. Síðustu tvö árin hefur því gengið hægt að uppfylla gefin loforð. Engin áform um áframhald á þessu verki né öðrum sambærilegum liggja fyrir og menn hljóta að spyrja hvort sveitarfélögin sætti sig við þá óljósu stöðu sem uppi er um mál íbúa stofnana þegar sveitarfélögum er ætlað að taka yfir málaflokk fatlaðra. Virðulegi forseti. Ég nefndi að 135 umsækjendur biðu á Reykjanesi. Af þeim eru um 20,7%, eða um fimmtungur, á neyðarlista, um 28 manns. Samkvæmt öðrum upplýsingum sem ég hef eru um 24% í mikilli þjónustuþörf og 18% í mjög mikilli þjónustuþörf. Þetta er mælikvarðinn sem fagfólk leggur á þjónustuþörf þeirra sem bíða. Fleiri og fleiri einstaklingar eru í neyð og brugðið hefur verið á það ráð í mörgum tilvikum sem eftirtekt vekur, til að létta álagi af fjölskyldum sem hreinlega eru búnar að gefast upp sökum heilsufars og gífurlegs álags, að þetta er gert á kostnað annarra sem einnig hafa þörf fyrir skammtímavistun en eru ekki í eins mikilli neyð ef hægt er að skilgreina það þannig. Það er, með öðrum orðum, búið að gera skammtímavistanir sem eiga að vera stofnanir sem létta af heimilum þar sem fatlað fólk býr heima, að heimilum mikið fatlaðra vegna þess að úrræði eru ekki til staðar. Auðvitað eru þetta ekki viðunandi úrræði og á meðan er ekki hægt að nýta skammtímavistanirnar til þess sem þeim er ætlað. Virðulegi forseti. Ég nefndi Kópavogshælið og áformin þar. Eins og ég hef áður sagt áttu 37 manns að flytja út af Kópavogshæli í fyrsta áfanga og lítið hefur miðað í máli þessa fólks. Félmrh. hefur lýst því yfir að þessum áfanga ljúki í fyrsta lagi 1998. Þrátt fyrir þær yfirlýsingar svarar heilbrrh. því í skriflegu svari sem í síðustu viku var dreift á borð þingmanna, að hún hyggist setja þar á stofn endurhæfingardeild og líknardeild áður en búið er að finna fólkinu sem þarna er varanleg úrræði. Þarna á að skapa um 24 rúm. Það er mjög gott mál og ég styð það að líknardeild og endurhæfingardeild verði sett á laggirnar í Kópavogi. En það verður ekki gert meðan engin úrræði finnast fyrir það fólk sem þar býr í dag og á þessa heilbrigðisstofnun sem heimili sitt og bíður eftir að úrræðinu sem lofað hefur verið verið hrint í framkvæmd. Virðulegi forseti. Ég hef drepið á þeim þýðingarmiklu málum sem félmn. fékk til umfjöllunar í frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þetta er dropi í hafið af því sem snýr að stefnuleysi þessarar ríkisstjórnar, en ástæða er til að minna á þetta í ríkum mæli. Og ég vona að þeir þingmenn sem hér eiga eftir að tala berji á því hversu þörfin er mikil í þessum viðkvæmu málaflokkum sem enginn stendur vörð um nema við sem ætlum að skapa nýja tíma þegar hin breiða hreyfing jafnaðarmanna hefur komist til valda með sinn boðskap.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem er árviss umræða með fjárlögum. Þetta frumvarp sem oftast gengur undir nafninu bandormur er misjafnlega skæður ormur, en hann er sko sannarlega niðurskurðarskepna. Ég ætla að hlaupa hér á nokkrum atriðum sem snúa að frv. og þá aðllega þeim þáttum sem snúa að þeim nefndum sem ég starfa í, þ.e. heilbr.- og trn. og samgn. Engu að síður mun ég gera athugasemdir við aðra þætti. Þá er fyrst að nefna grein í frv. um aukna skerðingu til viðhalds menningarbygginga sem gerir ráð fyrir að 200 millj. af 515 millj. skuli renna í ríkissjóð sem annars ættu að fara til viðhalds menningarbygginga. Þarna er verið að auka skerðingu á þessum markaða tekjustofni. Ég minni á að menningarbyggingar þurfa viðhald ekki síður en sjúkrastofnanir. Þar er sérstaklega að nefna Þjóðminjasafnið sem er í mikill niðurníðslu og því lengur sem dregið er að halda við þessum eigum okkar, þessum stofnunum því dýrara verður að gera úrbætur. Hér hefur verið nokkur umræða um Framkvæmdasjóð fatlaðra og get ég tekið undir hvert orð þeirra þingmanna sem hafa talað hér á undan mér um þann málaflokk. Það er gjörsamlega óviðunandi þegar sífellt er skorið niður í málaflokkum sem þessum, málefnum fatlaðra, aldraðra og sjúkra til að reyna að rétta af fjárlögin. Segja má að þessir hópar greiði fjárlagahallann. Langir biðlistar eru og margir bíða eftir vist á sambýlum í Reykjavík og eins og kom fram hjá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur áðan, þá hefur ekki verið leyst úr vanda fjölda einstaklinga sem dvalið hafa á Kópavogshælinu. Þótt reisa eigi þrjú sambýli dugar það ekki til. Ég vil einnig minna á vanda einhverfra sem ég gerði að umræðuefni í umræðum um fjárlögin. Sá vandi er mikill og erfiður og þarf að leysa og þar nefni ég sérstaklega sumarúrræði fyrir börn og unglinga sem eru haldin þessari fötlun, einhverfu. Það hefði svo sannarlega mátt koma fjármagn í þann málaflokk í stað þess að láta svo stóran hluta Framkvæmdasjóðs fatlaðra renna í ríkissjóð. Í þessu frumvarpi er fjallað um almannatryggingar og tengingu lífeyris við launaþróun. Fyrir tveimur árum voru greiðslur almannatrygginga til lífeyrisþega aftengdar launum. Hér er að nokkru leyti verið að bakka með þá ráðstöfun. Engu að síður er viðmiðuninni hér breytt og hafa stjórnarliðar sent þau skilaboð til almennings og aldraðra að hér sé verið að tengja almannatryggingagreiðslurnar, lífeyrisgreiðslurnar, við laun. Orðalagið sem lagt er til í þessu frv. er ákaflega loðið og sérkennilegt og hefur minni hluti heilbr.- og trn. gert athugasemdir við það. Þó forsrh. hafi reynt að skýra í umræðunni hvað fyrir mönnum vaki með því orðalagi sem lagt er til í frv. tel ég nauðsynlegt að það þurfi að vera mun skýrar orðað hvað menn ætla sér með þessari tengingu. Ég hef verulegar áhyggjur af því að þarna sé ekki nógu skýrt kveðið á um hvernig framkvæma á þessa tengingu, bæði hvað varðar hækkun almannatryggingabótanna og sömuleiðis frítekjumarksins. Í umræðu um þessar greinar frv. í heilbr.- og trn. kom fram hjá fulltrúum ASÍ að gliðnað hefur milli launa og bótagreiðslna almannatrygginga. Ég nefni sem dæmi að um áramótin munu fullar bætur einstaklings sem er með greiðslur úr almannatryggingakerfinu verða um 63.000 kr. búi hann einn, en lágmarkslaun í landinu eru 70.000 kr. Þarna munar um 7.000 kr. á því sem lífeyrisþeginn sem býr einn hefur og hefur ekkert annað til framfærslu en almannatryggingabæturnar, 63.000 kr, en lágmarkslaunin eru 70.000 kr. Mig langar, herra forseti, til að lesa hér minnisblað frá hagdeild ASÍ sem barst hæstv. heilbr.- og trn. vegna þessa máls. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Bandormurinn og breytt viðmiðun bóta almannatrygginga hefur verið mikið til umræðu í fjölmiðlum. Í umræðunni hefur breytingunni margsinnis verið lýst þannig að bætur almannatrygginga verði frá og með áramótum tengdar launavísitölu, þó þannig að bætur hækki aldrei minna en vísitala neysluverðs. Í texta frv. er launavísitala hins vegar hvergi nefnd og virðist því um oftúlkun að ræða. Þetta hefur hvergi verið leiðrétt í opinberri umræðu. Í texta frv. er viðmiðunin nokkuð óljós. Árlegar breytingar skulu taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs. Það er mikilvægur áfangi að kaupmáttur bóta skuli tryggður með lágmarksviðmiðun við vísitölu neysluverðs en telja verður ólíklegt að þessi trygging verði innleyst á næstu árum. Kostnaður ríkissjóðs af lágmarksviðmiðuninni verður því væntanlega ekki neinn á næstu árum. Sá texti sem nú er í frv. virðist því ekki tryggja annað en það sem fram kemur í 6. tölulið ákvæðis til bráðabirgða við gildandi lög, sbr. 34. gr. laga nr. 144/1995. Þar stendur: ,,Bætur almannatrygginga, svo og greiðslur skv. 59. gr., skulu breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni. Til hliðsjónar við ákvörðun bóta skal hafa þróun launa, verðlags og efnahagsmála.`` Launavísitala Hagstofu Íslands mælir bæði umsamdar hækkanir launa og launaskrið á íslenskum vinnumarkaði. Ef breytingar bóta eiga að taka mið af raunverulegri launaþróun er eðlilegt að vísa í launavísitölu í texta frv. þannig að vafi leiki ekki á um framkvæmd.`` Þetta er álit hagfræðings ASÍ á þessari breytingu á lögunum. Einnig hafa bæði aldraðir og fatlaðir lýst áhyggjum sínum yfir hinu loðna og óljósa orðalagi á þessari breytingu og hefur Sjálfsbjörg, landssamband fatlaðra, sent frá sér athugasemd til allra alþingismanna sem ég vil lesa hér, með leyfi forseta: ,,Sjálfsbjörg, landssamband fatlaðra, lýsir yfir þungum áhyggjum ef 9. gr. frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum nær fram að ganga óbreytt. Sjálfsbjörg hefur lagt á það áherslu að bætur almannatrygginga skuli fylgja almennri launaþróun í landinu. Ekki verður séð að sú áhersla náist með samþykkt 9. gr. frv. Í frv. kemur einungis fram að lífeyrir skuli taka mið af almennri launaþróun þegar árétta þarf að lífeyrir skuli fylgja almennri launaþróun í landinu. Við bendum á þá geigvænlegu þróun sem verið hefur á launakjörum örorkulífeyrisþega að undanförnu. Sú gjá sem hefur myndast á milli hæstu bóta almannatrygginga og lægstu launa í landinu stækkar og stækkar. Við bendum einnig á að með því að tengja kjör lífeyris við vísitölu neysluverðs í stað launavísitölu mun fjárhagslegur ávinningur góðæris að engu verða fyrir þennan hóp landsmanna. Það mun því verða áframhald á geðþóttaákvörðunum ríkisstjórnar hvort okkar fólki hlotnist að lifa með þeirri virðingu og reisn sem öðrum þegnum þessa lands, að fá búið við efnahagslegt öryggi í stað þess að vera dregið í niðurlægingu fátæktar. Í framhaldi af ofangreindu er væntanlegum breytingum á lögum nr. 117/1993, um almannatryggingar, í þá átt að fella brott 2. mgr. 18. gr. laganna harðlega mótmælt, að fella þannig á brott þau réttindi lífeyrisþega sem þeir hafa haft til leiðréttingar á kjörum sínum í samræmi við almennar hækkanir bóta og annarra tekna milli ára.`` Undir þetta ritar Guðríður Ólafsdóttir, formaður Sjálfsbjargar. Það er ekki að ástæðulausu að Sjálfsbjörg, fatlaðir og aldraðir hafi áhyggjur af orðalagi þeirra greina sem fjalla um breytingar á almannatryggingalögunum því þarna þyrfti vissulega að kveða mun fastar að orði um hvað menn ætla sér með þessu ákvæði. Ég vil einnig geta þess sem oft hefur komið fram í máli fulltrúa aldraðra, og ég tek heils hugar undir, að samráð þurfi að hafa við þessa hópa þegar verið er að breyta kjörum þeirra. Í nágrannalöndunum eru samráðsnefndir um slíka hópa og má nefna að í Noregi er hópur sem í eru fulltrúar verkalýðsfélaga, eldri borgara og ríkisstjórnar sem fjalla um mál sem þessi. Væri vissulega til bóta að koma á slíkri nefnd hérlendis þegar verið er að taka ákvarðanir um kjör aldraðra og fatlaðra. Því lýsi ég yfir áhyggjum mínum vegna orðalags í þessari grein og tel í raun ástæðu til að menn skoði nánar hvort ekki þurfi að breyta þarna eða hvort aðrar viðmiðanir væru ekki líklegri til betri árangurs og bendi í því tilliti á álit minni hluta heilbr.- og trn. Í niðurlagi álitsins segir, eftir að minni hlutinn hefur lagt til ákveðna orðalagsbreytingu á þeirri lagagrein sem er verið að breyta, með leyfi forseta: ,,Jafnframt vekur minni hlutinn athygli efnahags- og viðskiptanefndar á frumvarpi stjórnarandstöðunnar um að bætur almannatrygginga verði færðar í fyrra horf, þ.e. miðaðar við breytingar á launatöxtum verkamanna. Minni hlutinn hvetur nefndina til að kanna hvort ekki sé betra að haga ákvæðum frumvarpsins í þá veru enda hefði það skilað eldri borgurum mun meiri hækkun bótagreiðslna í kjölfar síðustu kjarasamninga.`` Ég læt lokið umfjöllun minni um þær greinar sem snúa að tryggingamálunum en vil aðeins koma að samgöngumálunum áður en ég lýk máli mínu. Þar er því miður verið að skera verulega niður fé til vegamála. Á annan milljarð af mörkuðum tekjustofnum á að setja í ríkissjóð á næsta ári. Þetta er mun meiri niðurskurður en nokkurn tíma hefur verið í sögu niðurskurðar af vegafé. Ég minni á að í síðustu kosningabaráttu var það, að því er mig minnir, eina loforð Sjálfstfl. að ekki yrði skorið niður til vegamála en þarna eru 1.064 millj. teknar og settar í ríkissjóð. Ég minni á að mjög mikil þörf er fyrir bættar samgöngur víða um landið. Ég minni á að aðeins á hringveginum eru 116 einbreiðar brýr sem eru miklar slysagildrur og hafa valdið hörmulegum slysum bara nú á síðustu mánuðum. Það eru enn fleiri einbreiðar brýr á vegum sem liggja að hringveginum. Í höfuðborginni er ástand víða mjög slæmt í umferðarmálum. Það þyrfti vissulega og verulega að taka á. Erfitt er að komast inn í borgina og út úr henni á annatímum vegna umferðar\-álags og hefði þurft að vera búið að taka á vegaframkvæmdum t.d. í gegnum Mosfellsbæinn. Það hefði þurft að vera búið að breikka Gullinbrú þannig að greiðari umferð væri inn í Grafarvoginn og úr honum. Sömuleiðis hefði þurft að vera búið að hefja framkvæmdir við Sundabraut til að leysa ástandið, að ég minnist nú ekki á tvöföldun Reykjanesbrautar. En þrátt fyrir þetta allt saman í góðærinu er tekinn rúmur milljarður aftur af hinum mörkuðu tekjustofnum inn í ríkissjóð og á ég mjög erfitt með að sætta mig við þau vinnubrögð. Að síðustu vil ég nefna flugmálin því að í frv. er gert ráð fyrir að 60 millj. kr. fé til framkvæmda á flugvöllum fari ekki til slíkra framkvæmda heldur verði notað til að greiða niður skuldir Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Slíkur niðurskurður á fé til framkvæmda á flugvöllum bitnar auðvitað mest á Reykjavíkurflugvelli. Þar er ástandið hvað verst af öllum flugvöllum eins og menn þekkja. Þetta er stærsti flugvöllurinn okkar með mesta umferð og hann er hættulegur við ákveðnar aðstæður. Þess vegna get ég alls ekki sætt mig við að verið sé að taka þaðan fé til að greiða niður skuldir Leifsstöðvar meðan ástandið á Reykjavíkurflugvelli er eins og það er. Ég geri ekki ráð fyrir að meiri hlutanum í þinginu verði nokkuð hnikað í þeim efnum, því miður. Það eru vissulega mörg mál sem mætti nefna í umfjöllun um þennan bandorm en ég mun koma að þeim málum í umræðum um fjárlög sem verða líklega síðar í dag.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Aðrir hv. þingmenn hafa gert frv. góð skil í umræðu í gær og í morgun og við fyrri umræður málsins en ég vík þó að nokkrum greinum. Í fyrsta lagi vil ég gagnrýna fyrirhugaðan niðurskurð á framlagi til fatlaðra, til Framkvæmdasjóðs fatlaðra, og vil í því sambandi vísa til rökstuðnings sem fram kemur frá minni hluta félmn. um það efni, en þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Enn á ný eru tekjur Framkvæmdasjóðs fatlaðra skertar. Samkvæmt lögum er erfðafjárskattur ætlaður til framkvæmda í þágu fatlaðra. Þær tekjur eru áætlaðar 420 millj. kr. á næsta ári. Samkvæmt frumvarpinu fær framkvæmdasjóðurinn í sinn hlut 205 millj. kr. þannig að ríkið tekur í sinn hlut 215 millj. kr. Ríkisstjórnin hefur uppi áform um að flytja málefni fatlaðra til sveitarfélaganna. Ef það á að takast sómasamlega þurfa málefni fatlaðra að vera í góðu lagi, nema meiningin sé að leggja auknar byrðar á sveitarfélögin. Í Reykjavík og á Reykjanesi eru langir biðlistar eftir sambýlum og því ljóst að mikil þörf er fyrir framkvæmdafé eigi að takast að stytta biðlistana. Það er ólíðandi að framkvæmdarvaldið skuli ár eftir ár skerða eyrnamerkt fé. Þá er miklu nær að breyta lögunum í stað þess að hunsa þau með þessum hætti.`` Ég vil sérstaklega gera að umræðuefni það sem þarna er vikið að, þ.e. flutning málefna fatlaðra til sveitarfélaganna. Ég held að í þjóðfélaginu almennt séu vaxandi efasemdir um hve heppileg ráðstöfun þetta er. Flutningur skólans yfir til sveitarfélaganna hefur reynst erfiðari en jafnvel bjartsýnustu menn höfðu gert sér vonir um og hvað varðar þung og kostnaðarsöm verkefni, bæði innan skólakerfisins og eins í þessum málaflokki, þar má ætla að erfiðleikarnir verði enn meiri. Ég gerði að umtalsefni í umræðu, ég held í fyrradag, vanda skóla á landsbyggðinni að sinna börnum sem byggju við erfiðleika, hegðunarerfiðleika eða mikla námserfiðleika. Þar vék ég að einu ákveðnu tilviki. Í rauninni er þetta ekki einvörðungu spurning um peninga til að sinna tilteknum einstaklingum. Þetta er spurning um fjármagn til að rísa undir þeim skyldum sem settar eru á skólana. Í þessu tilviki t.d. má færa rök fyrir því að skólarnir á svæðinu, sem eiga að sinna þeim einstaklingi sem var til umfjöllunar, eru ekki í stakk búnir til að gera það. Litlir skólar eru ekki í stakk búnir margir hverjir til að sinna erfiðum verkefnum sem lögum samkvæmt eru lögð á þeirra herðar. Ég tek þetta sem dæmi um þann vanda sem verður uppi þegar sveitarfélögin fá málefni fatlaðra inn á sitt borð og það er mikið áhyggjuefni að í aðdragandanum að þeim flutningi skuli framlag til þessa málaflokks skert á þann hátt sem hér er gert. Annað atriði sem ég vildi gagnrýna í lagafrv. er hvernig staðið er að Atvinnuleysistryggingasjóði. Tekjur hans eru skertar en lagt til að hlutfall atvinnutryggingagjalds, sem rennur til atvinnuleysistrygginga, lækki um 0,15% en þetta er sett í samræmi við minnkandi fjárþörf sjóðsins vegna minna atvinnuleysis. Útgjöld launagreiðenda verða 400 millj. kr. minni fyrir vikið. Það má vel vera að atvinnuleysið sé á niðurleið og vonandi að svo sé og okkur takist að útrýma atvinnuleysi. En við vitum að á Íslandi búum við við mjög miklar sveiflur í efnahagslífi og ég held að það sé mjög vanhugsuð ráðstöfun að veikja undirstöður Atvinnuleysistryggingasjóðs því að það er ekki nóg með að tekjur sjóðsins séu skertar heldur eru einnig lagðar auknar byrðar á sjóðinn. Þannig er honum gert að taka þátt í kostnaði við svæðisvinnumiðlanir, hluta Vinnumálastofnunar, og er þar um að ræða framlag upp á 100 millj. kr. en áður höfðu verið settar ýmsar aðrar byrðar á sjóðinn, ýmis önnur verkefni, starfsmenntunarsjóður og atvinnusjóður kvenna. Það er því tvennt að gerast í senn. Tekjur sjóðsins eru að skerðast og auknar byrðar eru settar á hans herðar. Á sama tíma hafa reyndar verið sett í önnur lög ákvæði þess efnis að ríkið er í rauninni ekki lengur í bakábyrgð fyrir sjóðinn. Sjóðnum er ætlað að vera sjálfstæður og sjálfbær og er það mjög í takt við þá hugsun sem er að finna víða í skipulagi sjóða og stofnana á vegum hins opinbera. Nefni ég þar sérstaklega nýskipan í lífeyrismálum opinberra starfsmanna. Þar er gert ráð fyrir því að ríkisábyrgð í gömlum stíl sé afnumin en sjóðunum gert, og búið svo um hnútana, að þeir rísi sjálfir undir skuldbindingum sínum. Þetta finnst mér allt hníga í þá átt að heppilegra hefði verið að treysta undirstöðu sjóðsins í stað þess að veikja hann, draga úr framlagi til hans og setja á hann auknar byrðar. Þetta var um Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég ætla þá að víkja að 9. gr. sem hefur verið mjög til umræðu og er mjög umdeild þótt ríkisstjórnin sé þar nokkuð að bakka frá því sem áður var ákveðið fyrir áramótin 1995 þegar tengingin sem var á milli almannatrygginga og atvinnuleysisbóta annars vegar og launataxta hins vegar var afnumin. Nú er komið nokkuð til móts við þær kröfur sem settar voru fram af ýmsum almannasamtökum og verkalýðshreyfingu og að ógleymdri stjórnarandstöðu á Alþingi. Í 9. gr. segir, með leyfi forseta: ,,Bætur almannatrygginga, svo og greiðslur skv. 59. gr.`` --- sem munu vera meðlög --- ,,og fjárhæðir skv. 17. gr., skulu breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni. Ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.`` Í umræðunni hefur verið vitnað til ályktana sem hafa komið frá verkalýðshreyfingunni, frá ASÍ, frá BSRB og ýmsum samtökum öðrum. Fyrr í morgun var vitnað í ályktun sem kom frá Sjálfsbjörg, landssambandi fatlaðra, þar sem því er mjög harðlega mótmælt hve skammt er gengið til móts við kröfur landssambandsins og segir m.a., með leyfi forseta: ,,Það mun því verða áframhald á geðþóttaákvörðunum ríkisstjórnar hvort okkar fólki hlotnast að lifa með þeirri virðingu og reisn sem öðrum þegnum þessa lands, að það fái búið við efnahagslegt öryggi í stað þess að vera dregið í niðurlægingu fátæktar.`` Þetta eru hörð orð sem koma frá landssambandi fatlaðra, Sjálfsbjörg, og rökin á bak við þessi hörðu orð eru þau að þótt menn hafi viljað láta líta svo út að verið væri að tryggja kjör fatlaðra, tryggja kjör elli- og örorkuþega, þá er í rauninni verið að undirbúa þarna stórfellda kjaraskerðingu. Lítum nánar á þetta orðalag: ,,Ákvörðun þeirra,`` þ.e. þessara bóta ,,skal taka mið af launaþróun,`` hér er ekkert handfast, ,,þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.`` Það er yfirlýst markmið verkalýðshreyfingar og alla vega á hátíðarstundum er það líka yfirlýst markmið ríkisstjórnar að stefna eigi að því að reisa við kaupmátt kauptaxtans. Hvað þýðir það? Hvað þýðir að reisa við kaupmátt kauptaxta? Jú, það er að tryggja að kauptaxtinn þróist umfram verðlag. Þannig verður kaupmáttaraukning hjá launafólki, hjá þeim sem taka laun samkvæmt kauptaxta. Þá verður kaupmáttaraukning. Nú hafa verið gerðir samningar sem eiga að tryggja að um næstu áramót fari lægstu launataxtar upp í 70 þús. kr. eða þar um bil. Þetta er hækkun hjá lægsta fólkinu, hjá þeim sem bjuggu við viðmiðunartaxta almannatrygginga áður. Þetta er talsverð hækkun umfram það sem almennt gerist á launamarkaðnum. Öryrkjunum og lífeyrisþegunum verður gert að hvíla á gólfi neysluverðsins, almennrar verðlagsþróunar á meðan lægstu kauptaxtarnir fara hraðar upp á við. Í þessu liggur kjaraskerðingin hjá þeim hópum. --- Ég leyfi mér að beina þeirri spurningu til hæstv. forseta hvort hæstv. félmrh. sé í Alþingishúsinu því ég óska eftir því að hann verði viðstaddur það sem ég hef að segja um þessi efni.

Hæstv. félmrh. er í húsinu og forseti gerir ráðstafanir til að hann komi í salinn.


             Hv. formaður efh.- og viðskn. spyr hvort ég geti ekki skammað einhvern annan á meðan. Það væri eflaust hægt að gera það en við höfum andakt og nóg af þolinmæði. Það er enn langt til jóla og margt sem þarf að ræða rækilega. Hér kemur hæstv. félmrh. og ég vil gera hæstv. ráðherra grein fyrir því að ég er að fjalla um 9. gr. frv.

Ég hef fylgst með ræðunni.

--- gott, um ráðstafanir í ríkisfjármálum þar sem gert er ráð fyrir því að elli- og örorkubætur taki mið eða breytingar á þeim taki mið af almennri launaþróun en fari þó ekki neðar en almenn verðlagsþróun í landinu. Ég er að vitna í yfirlýsingar sem fram hafa komið hjá Sjálfsbjörg, landssambandi fatlaðra þar sem því er harðlega mótmælt að bæturnar fylgi ekki launataxta. Það sem býr að baki harðorðri yfirlýsingu Sjálfsbjargar, verkalýðshreyfingar og fleiri samtaka er að samið hefur verið um það í kjarasamningum að lægstu taxtar, þeir sem þessar bætur voru áður miðaðar við fari upp í um 70 þús. kr. á næsta ári. Þá sjá menn það fyrir sér, alla vega hafa þeir ekki tryggingu fyrir því að þessar bætur hækki að sama skapi. Þarna er sem sagt verið að skerða þessi kjör. Það er eitt annað sem vekur athygli manna og það er spurningin um kjör atvinnulausra. Það er spurningin um atvinnuleysisbætur. Óneitanlega hafa yfirlýsingar hæstv. félmrh. vakið athygli og reiði í þjóðfélaginu þess efnis að óeðlilegt sé að atvinnuleysibætur fylgi lægstu launatöxtum. Það þurfi að vera hvatning fyrir fólk til að vinna, eins og hann hefur orðað það. Í þessu felst sá skilningur að atvinnulausir séu án atvinnu að eigin vali og að eigin ósk og sérstaka hvatningu þurfi til þess að þeir finni sér vinnu. Það er ógæfa þúsunda manna að fá ekki starf. Það er ógæfa þessa fólks líka að það hrapar niður í tekjum. Margir missa eignir sínar við atvinnuleysið og verða fyrir miklum búsifjum, því það er nú einu sinni svo að þótt yfirvinna sé að dragast saman í þjóðfélaginu, þá erum við enn þá yfirvinnuþjóðfélag og víða hefur í kjarasamningum, ekki síst hjá þeim sem búa við lægstu taxtana eins og í fiskvinnslunni, verið samið um alls kyns bónusa sem hvíla ofan á þessum lágu töxtum. Ef atvinnuleysisbætur, sem nú eru um 57 þús. kr. fyrir fullan mánuð, verða lægri en lægstu taxtar þá er ekki nóg með það að fólk sé að verða af yfirvinnunni sem það áður fékk greitt fyrir og bónusnum sem það áður fékk greitt fyrir heldur er líka hrap frá þessum lægstu töxtum. Við erum þá komin niður í lífskjör sem eru svo langt frá því að vera nokkrum manni bjóðandi og langt frá því að eiga nokkra samleið með heilbrigðri skynsemi, að ég fæ ekki skilið hvað það er sem ríkisstjórnin hugsar þessu fólki. Ég fer þess á leit við hæstv. félmrh. að hann skýri hvaða hugmyndir ríkisstjórnin hefur gagnvart atvinnulausum og atvinnuleysisbótunum og hvort samsvarandi breytingar eru hugsaðar og varðandi elli- og örorkubæturnar, eða hvað hugsar ríkisstjórnin í þessu efni? Sjálfum finnst mér ekkert annað koma til greina en að þessar bætur fylgi þróun þeirra launataxta sem hefur verið miðað við og er þó allt of lágt því það er samdóma álit allra, held ég, að það lifi enginn af þessum lægstu töxtum, það gerir enginn. Þess vegna reynir fólk að ná til sín allri þeirri aukavinnu sem það á mögulega kost á auk þess sem það hefur sumt hvert kost á því að fá ávinning af margs kyns bónusgreiðslum sem hinn atvinnulausi fær ekki. Sú spurning sem ég vildi beina til hæstv. félmrh. er hvernig hann hyggst bregðast við meirihlutaályktun Atvinnuleysistryggingasjóðs sem hefur farið þess á leit að jólauppbót á atvinnuleysisbætur verði tryggð atvinnulausu fólki. Meiri hluti stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs samþykkti á fundi sínum í fyrradag eða daginn þar áður mun það hafa verið, að beina þeim tilmælum til hæstv. félmrh. að atvinnulausir fái jólauppbót á atvinnuleysisbætur. Áætlað er að þetta muni kosta sjóðinn 80 millj. kr. og að atvinnulaus einstaklingur með full réttindi fengi 25.100 kr. í jólauppbót. Hvað ætlar hæstv. félmrh. að gera gagnvart þessari eindregnu kröfu sem fram hefur komið frá Atvinnuleysistryggingasjóði sem setur þá kröfu á hendur ríkisstjórninni að hún komi til móts við atvinnulaust fólk að þessu leyti? Atvinnulausir þurfa líka að halda jól og áramót eins og aðrir og það kostar peninga á þeim heimilum eins og öðrum heimilum. Þessu fólki sem býr þegar við mjög þröngan kost veitir ekki af þeim fáu þúsundkrónuseðlum sem þetta mundi færa þeim en gæti skipt sköpum fyrir marga. Hvað hyggst hæstv. félmrh. gera í þessu efni? Ef þarf lagabreytingu til að koma þessu í kring, þá trúi ég ekki öðru en Alþingi og hv. alþingismenn munu allir leggjast á eitt ef það er einlægur vilji ríkisstjórnarinnar að koma til móts við atvinnulaust fólk að þessu leyti. Þess vegna er spurning mín sú: Hvað hyggst ríkisstjórnin gera gagnvart þessum kröfum sem fram hafa komið frá Atvinnuleysistryggingasjóði og telur hæstv. ráðherra að þörf sé á lagabreytingu og er hann reiðubúinn að beita sér fyrir slíkri lagabreytingu áður en þingi verður slitið fyrir jólahátíðina?

Herra forseti. Þannig er að þingmenn stjórnarandstöðuflokkanna hafa þegar farið yfir öll helstu grundvallaratriði málsins og er alveg ástæðulaust að fara yfir þetta í heild en það er eitt atriði í frv. sem er mér sérstaklega hugleikið sem ég ræddi aðeins við 1. umr. og ég ætlaði aðeins að fylgja eftir. Ég sé að í áliti minni hluta efh.- og viðskn. þar sem fjallað er um þær greinar sem ég ætlaði að ræða um og hv. þm. Steingrímur Sigfússon gerði grein fyrir í gærkvöldi, er rætt sérstaklega um tengingu almannabóta við kaup. Ég sé að minni hlutinn hefur komist að þeirri niðurstöðu að segja sem svo: Yfirlýsingar forsrh. í þessum efnum er ekki hægt að túlka öðruvísi en þannig að orðalag 9. gr. frv. beri að skilja svo að bætur almannatrygginga og greiðslur skv. 59. gr. og fjárhæðir skv. 17. gr. skuli beinlínis fylgja launaþróun. Í trausti þess flytur minni hlutinn í efh.- og viðskn. engar brtt. við þá grein sem fyrir liggur í frv. Ég vek athygli á því í þessu sambandi, herra forseti, að í áliti minni hluta heilbr.- og trn. sem birt er sem fskj. IV með nefndaráliti þessu segir svo, með leyfi forseta: ,,Talsmenn ríkisstjórnarinnar hafa margsinnis lýst yfir að frá og með komandi áramótum verði bætur almannatrygginga tengdar launavísitölu, þó þannig að bætur hækki aldrei minna en vísitala neysluverðs. Þessa sér þó ekki stað í frumvarpi forsætisráðherra um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Fulltrúar minni hlutans í heilbrigðis- og trygginganefnd telja því nauðsynlegt að tekin séu af tvímæli um viðmið og framkvæmd bótahækkana. Jafnframt þarf að tryggja með ótvíræðum hætti að fyrirhuguð 4% launahækkun sem ráðgerð er um næstu áramót komi einnig fram í hækkun bóta almannatrygginga. Því er lögð fram eftirfarandi breytingartillaga af hálfu minni hlutans við 9. gr. frumvarpsins: ,,65. gr. laganna orðist svo: Bætur almannatrygginga, svo og greiðslur skv. 59. gr. og fjárhæðir skv. 17. gr., skulu breytast í samræmi við launavísitölu Hagstofu Íslands, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísistölu neysluverðs. Breytingarnar skulu vera ársfjórðungslega frá byrjun mánaðanna janúar, apríl, júlí og október og miðast við breytingar launavísitölu á næstliðnum þremur mánuðum.`` Jafnframt vekur minni hlutinn athygli efnahags- og viðskiptanefndar á frumvarpi stjórnarandstöðunnar um að bætur almannatrygginga verði færðar í fyrra horf, þ.e. miðaðar við breytingar á launatöxtum verkamanna.`` Undir þetta álit heilbr.- og trn. rita hv. þm. Össur Skarphéðinsson, Margrét Frímannsdóttir og Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir. Í hugmynd minni hluta heilbr.- og trn. er tekið algerlega af skarið um að þessar bætur almannatrygginga eigi að fylgja launavísitölu. Segja má að það sé það sem var talað um við 1. umr. málsins, menn lögðu á það áherslu að bæturnar fylgdu launavísitölu. Í umræðum um málið við 1. umr. spurði ég forsrh. nokkuð nákvæmlega eftir því hvað greinin í frv. eins og það stendur núna þýddi og forsrh. komst þannig að orði að út af fyrir sig var full ástæða til þess að ætla að þarna væri gert ráð fyrir því af hálfu ríkisstjórnarinnar að bætur almannatrygginga ættu að fylgja launum og gengið var eins langt í því orðalagi hans, hæstv. forsrh., eins og hægt er að mínu mati. Ég átti þess vegna alveg eins von á því að efh.- og viðskn. flytti þá tillögu, það orðalag nánast sem hæstv. forsrh. hafði uppi við 1. umr. málsins. Svo er ekki heldur standa menn bersýnilega að því að orðalagið verði óbreytt frá því sem það er í frv. Þá vil ég taka það fram að ég skil niðurstöðu minni hluta efh.- og viðskn. þannig að hann telji að orðum forsrh. sé treystandi að því er þetta varðar og þau hafi svo að segja lagagildi, að orð forsrh. hafi svipað eða nær sama innihald og breytingarhugmynd minni hluta heilbr.- og trn. þannig að í raun og veru liggi það þannig að þar sem hæstv. forsrh. hafi gefið þessa yfirlýsingu sé ekki þörf á því og ekki ástæða til þess að takast frekar á um málið vegna þess líka að ef minni hlutinn flytti brtt. um það að þetta fylgdi launavísitölu og sú tillaga yrði e.t.v. felld með hefðbundnum hætti liggur mér við að segja vegna þeirra viðbragða sem stjórnarliðið hefur alveg sjálfkrafa gagnvart stjórnarandstöðunni, slík tillaga yrði felld, þá væri það til bölvunar fyrir málið. Ég met það þannig að minni hlutinn í efh.- og viðskn. hafi komist að þessari efnislegu niðurstöðu að svona séu hlutirnir, að ekki sé skynsamlegt að láta fara að fella breytingartillögur, að betra sé í þeirri stöðu sem nú er uppi að treysta því að þau orð sem hæstv. forsrh. lét falla um þessi mál við 1. umr. málsins standi. Þá vil ég láta það koma fram af því að ég átti þessi orðaskipti við forsrh. í 1. umr. málsins að ég tek undir þetta með minni hluta efh.- og viðskn. og ég treysti því að þessi orð standi. Þá segi ég líka hitt að ég vil a.m.k. áskilja mér allan rétt til þess á næsta þingi eða jafnvel fyrr, jafnvel fyrir lok þessa þings ef ástæða er til að koma aftur að málinu og ég lít þannig á að rétt sé að láta reyna á þá skipan sem um er að ræða við þær breytingar sem verða á launum á næsta ári en ef í ljós kemur eitthvert hik á mönnum, þ.e. stjórnvöldum að því er varðar það að láta bæturnar fylgja launaþróuninni, þ.e. launavísitölunni, ef eitthvert hik er á stjórnvöldum í þeim efnum, þá áskil ég mér allan rétt til þess að koma aftur að málinu með því að flytja brtt. við lögin við almannatryggingar sem væri þá kannski ekkert ólíkt því sem minni hluti heilbr.- og trn. setti á blað hjá sér og fylgdi í áliti minni hlutans sem sent var hv. efh.- og viðskn. Ég vil aðeins fara yfir það að í upphafi voru allar þessar breytingar á almannatryggingabótunum látnar fylgja ákveðnum taxta Verkamannafélagsins Dagsbrúnar og það var lengi í mínu blaðamannsminni fyrir margt löngu 8. taxti A og var hafnarvinnutaxti. Síðan gerðist það í rás tímans að taxtinn var meira og minna óvirkur vegna þess að fleira hafði verið miðað við hann en þetta og menn höguðu kjarasamningum þannig að það hafði helst farið fram hjá öllu því sem stóð í taxtanum að því er varðar almennar hækkanir. Þess vegna dróst hann aftur úr og þá hættu menn að miða við hafnarvinnutaxta og miðuðu við vikukaup eins og það hét í almennri verkamannavinnu. Síðan var það svona skilgreiningarverkefni og þrætumál aftur og aftur við breytingar á almannatryggingabótum hvað vikukaup í almennri verkamannavinnu þýddi. Niðurstaðan varð sú að menn náðu oft um það samkomulagi í tengslum við kjarasamninga hvað þetta þýddi. Í framhaldi af því gerist það síðan að núv. hæstv. ríkisstjórn tekur upp þá stefnu með eindregnari hætti en áður hefur verið gert að höggva helst á allar vísitölutengingar eða allar sjálfvirkar tengingar eins og það heitir í fjárlögum og það hefur verið stefna hennar og aðallega núv. hæstv. fjmrh. að reyna að halda þannig á málum. Með þeim rökum var hin sjálfvirka tenging höggvin í burtu fyrir tveimur árum. Nú sætti þetta gríðarlegum mótmælum, bæði stjórnarandstöðunnar en einnig úti í þjóðfélaginu og var m.a. til þess að haldnir voru mótmælafundir jafnvel á Austurvelli núna við upphaf þings sem var mjög eftirminnilegur fundur. Ég hygg að það sé nokkurn veginn einsdæmi í sögunni að samtök aldraðra efni til útifundar af því tagi sem þá var haldinn. Það er augljóst mál að í stöðunni í dag hefur hæstv. ríkisstjórn kosið að taka tillit til þeirra sjónarmiða sem hafa verið að þróast úti í þjóðfélaginu. Það er í sjálfu sér jákvætt að alþingi götunnar skuli hafa þau áhrif sem þarna kom í ljós. Ég lít þannig á að það felist í brtt. ríkisstjórnarinnar í upphaflega frv. ákveðin tilslökun og að í yfirlýsingu forsrh. við 1. umr. felist viðbótartilslökun að koma til móts við þetta alþingi götunnar sem aldraðir settu úti á Austurvelli í haust um um svipað leyti og við komum saman og af þeim ástæðum sé það réttlætanlegt sem minni hluti efh.- og viðskn. grípur til í þessu máli að flytja ekki sérstaka brtt. Þetta vildi ég nefna, herra forseti, og segja það um leið og endurtaka að ég áskil mér allan rétt til þess að koma að málinu síðar. Ég lít þannig á að þetta sé tilraunaskipan á málinu sem standi þá a.m.k. út næsta ár eða hluta af næsta ári. Ef þetta gefst illa, ef grunsemdir og tortryggni vakna upp þegar kemur fram á næsta ár tökum við málið upp annaðhvort síðar á þessu þingi eða á þinginu sem hefst haustið 1998. Ég hygg að hæstv. félmrh. hafi ekki svarað því sem hv. þm. Ögmundur Jónasson spurði um, hvort hæstv. félmrh. lítur þannig á að atvinnuleysistryggingabætur eigi að fylgja sömu þróun og gert er ráð fyrir í almannatryggingabótunum. Ég hef a.m.k. ekki heyrt það og þá biðst ég afsökunar á því ef það hefur farið fram hjá mér og er út af fyrir sig ástæðulaust þá að vera að endurtaka það hér en ég held að það væri mikilvægt samt sem áður að í þessari umræðu léti hæstv. félmrh. sjónarmið sín í þessu efni koma fram þannig að atvinnulausir vissu hver réttur þeirra er. Ég tel, herra forseti, með öðrum orðum að um sé að ræða ákveðinn áfanga, ákveðna niðurstöðu sem samtök aldraðra í landinu hafa knúið fram og ég tel ástæðu til þess að þakka þeim fyrir það um leið og málið fer í gegnum 3. umr. á hv. Alþingi.

Herra forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson gerði að umræðuefni álit minni hluta heilbr.- og trn. um þá kafla bandormsins sem lúta að breytingu á lögum um almannatryggingar. Mig langar þess vegna aðeins að reifa tildrög málsins. Eins og menn muna eftir og hv. þm. rifjaði upp í ræðu sinni áðan flutti stjórnarandstaðan mjög harða tillögu um það að tengja á nýjan leik bætur almannatrygginga við þróun launa hér á landi. Ríkisstjórnin hafði áður afnumið þá tengingu. Það hafði vakið hörð mótmæli, ekki bara af hálfu stjórnarandstöðunnar heldur mjög hörð mótmæli úti í þjóðfélaginu. Ég tel að hörð andstaða stjórnarandstöðunnar og ekki síst á meðal eldri borgara hafi orðið til þess að mjög mikilvægur sigur vannst í málinu. Forsrh. lét undan síga og hann lýsti því yfir mjög undanbragðalaust að við þessi áramót yrðu sett í gildi lög sem mundu tengja aftur bætur almannatryggingakerfisins og launaþróunar. Það kom mönnum þess vegna mjög á óvart þegar bandormurinn kom fram og það birtist í umræddum greinum hans að yfirlýsing forsrh. var ekki tryggilega fest inn í frv. Af þeim sökum lagði minni hluti heilbr.- og trn. til við efh.- og viðskn. að þetta yrði kirfilega fest inni með því að 65. gr. laga um almannatryggingar orðist svo, með leyfi forseta: ,,Bætur almannatrygginga svo og greiðslur skv. 59. gr. og fjárhæðir skv. 17. gr. skulu breytast í samræmi við launavísitölu Hagstofu Íslands þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.`` Síðan sögðu þau jafnframt að breytingarnar skyldu verða ársfjórðungslega. Það var fyrst og fremst gert til þess að tryggja að 4% hækkunin sem átti að koma fram um áramótin mundi líka speglast inni í bótum almannatryggingakerfisins. Nú skilst mér að yfirlýsing hafi komið fram um að það gerðist. Þess vegna væri í sjálfu sér, herra forseti, hægt að fella brott þessar síðustu línur sem tengjast ársfjórðungshækkununum og láta hitt standa. Ég vil hins vegar taka undir þá skoðun sem hv. þm. lét í ljósi áðan að ekki er á það hættandi að stjórnarandstaðan flytti slíka tillögu ef hún yrði felld. Ég held að við verðum að treysta frekar orðum forsrh. þó vissulega endurspegli þetta einhvers konar óánægju og ágreining innan stjórnarliðsins en orð forsrh. hljóta að standa í þessu efni.

Hæstv. forseti. Þetta mál sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson tók upp í andsvari og var einnig rætt af hv. þm. Svavari Gestssyni var að sjálfsögðu rætt í efh.- og viðskn. Það eru ákveðin vandkvæði á því hvernig nákvæmlega eigi að haga þessum viðmiðunum öllum eins og kom fram hjá hv. þm. Svavari Gestssyni. Það kom einnig fram hjá honum t.d. að þegar ákveðinn taxti er hafður til hliðsjónar þá getur það ýmist verið á valdi aðila vinnumarkaðarins að halda þeim taxta sérstaklega niðri eða hækka hann umfram annað. Með því er í rauninni verið að færa ákvörðunarvald um þessa hluti frá Alþingi til aðila vinnumarkaðarins sem ég held að sé ekki heppilegt. Varðandi tillögu minni hluta heilbr.- og trn. þá er um hana að segja að á henni eru ákveðin tæknileg vandkvæði sem voru rædd í nefndinni. Minni hluti efh.- og viðskn. ákvað þess vegna að halda þeirri tillögu ekki til streitu, þ.e. að flytja hana hér. Eins og málið stendur núna lít ég svo á að með þeirri formúlu sem er í greininni sé verið að leitast við að sjá til þess að kaupmáttur bóta lækki ekki þrátt fyrir að erfiðleikatímar komi í þjóðfélaginu. Það er að sjálfsögðu stefnt að því að hækka kaupmátt bótanna og að hækkunarferillinn endurspegli almenna launaþróun og almenna aukningu kaupmáttar í samfélaginu. Það er hins vegar mjög erfitt að finna einhverja algilda viðmiðun fyrir það, nákvæmlega eina vísitölu frekar en aðra hvernig þetta er gert en ég held að allir séu sammála um það að kjör og kaupmáttarþróun þeirra sem taka bætur þurfi að vera í almennu samhengi við það sem almennt gerist í þjóðfélaginu.

Herra forseti. Ég vil leyfa mér að segja, þó að ég sé að svara hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni, að ég var sammála hverju einasta orði sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði áðan varðandi þessa hluti. Ég vil síðan segja í framhaldi af orðum hv. þm. Vilhjálms Egilssonar þetta: Ég lít þannig á að niðurstaðan sem orðið hefur m.a. hjá hv. efh.- og viðskn. þýði það að nefndin líti þannig á að viðhorf minni hluta heilbr.- og trn. standi að öðru leyti en því að tæknileg vandkvæði séu á því að framkvæma þetta eins og þar er gert ráð fyrir. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson sagði tæknileg vandkvæði, formleg vandkvæði. Hann sagði ekki efnisleg vandkvæði að öðru leyti heldur er vandinn, að því er ég skildi hann, fyrst og fremst fólginn í því að erfitt sé að finna hina eðlilegu viðmiðun. Út af fyrir sig get ég alveg tekið undir að það er ekkert einfalt mál. Þess vegna vil ég segja að ég lít þannig á sem þingmaður hér og atkvæðagreiðandi þegar þar að kemur, að niðurstaðan sé sú að í rauninni verði fylgt einhverju sem er í líkingu við launavísitölu, þó þannig að bæturnar hækki aldrei minna en nemur verðlagi á hverjum tíma sem í raun þýðir að verið er að setja gólf í kaupmáttarþróunina að því er varðar þessa hluti og að kaupmáttur elli- og örorkulífeyris þessara bóta fari aldrei niður fyrir þróun launakaupmáttarins í landinu, en hann gæti orðið meiri. Af hverju segi ég þetta? Ég segi það vegna þess að hér stendur að bæturnar eigi þó aldrei að hækka minna en nemur verðlagi sem þýðir auðvitað ekkert annað en það að verið er að segja: Kaupmátturinn fer ekki niður fyrir það sem hann er í dag. Það er það sem verið er að segja og það er auðvitað mjög mikilvægt atriði.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé sameiginlegt áhugamál mitt og hv. þm. Svavars Gestssonar að kaupmáttur bótaþega þróist í samræmi við getu þjóðfélagsins og í samræmi við launaþróun almennt. Ég held að við hljótum ekkert að deila um það en útfærslan á þessu hvernig sem hún nákvæmlega verður má ekki vera með þeim hætti að menn læsist inni í einhverri ákveðinni formúlu sem nær ekki tilgangi sínum, geri annaðhvort að verkum að endurskoða þurfi hana einhvern tíma seinna, búa til væntingar sem þjóðfélagið getur ekki staðið undir eða slíkt. Ég held að þess vegna sé ástæða til að taka undir það sem hv. þm. sagði að rétt væri að leyfa þessari formúlu að virka ákveðinn tíma, sjá til hvernig hún reynist og hvort hún verður ekki örugglega til þess að kaupmáttur bóta almannatrygginga þróist eðlilega í samræmi við launaþróun og kaupmáttarþróun almennt í þjóðfélaginu og getu þjóðfélagsins til þess að standa undir þeim bótum.

Herra forseti. Ég vil bara ítreka að ég skil þetta þannig að þó svo kaupmáttur kauptaxta færi niður, þá lækkar kaupmáttur almannatryggingabótanna ekki. Þannig skil ég þetta, að menn séu í raun að setja gólf í þessa þróun og ég tel það mjög mikilvægt. Ég skil það hins vegar þannig að ef svo gerðist að kaupmáttur kauptaxtanna færi síðan upp aftur og jafnvel upp fyrir bætur almannatrygginga, þá séu menn að áskilja sér rétt með þessum formúlum að láta þá kaupmáttarhækkun ekki endilega koma á sama hátt til skjalanna að því er varðar bætur almannatrygginga og þess vegna vilji menn ekki orðið launavísitala. Ég segi aftur á móti: Ég vil að þetta gólf sé alveg skýrt, að kaupmáttur bóta almannatrygginga fari ekki niður fyrir þetta og ég segi líka: Ég vil áskilja mér a.m.k. rétt til að líta þannig á að menn vilji og við viljum alla vega í stjórnarandstöðunni að kaupmáttur bóta almannatrygginga fylgi launaþróuninni líka þegar hún færi upp aftur eftir einhvern slaka.

Herra forseti. Þetta hafa verið fróðlegar umræður sem hafa spunnist á lokaspretti umræðnanna um bandorminn og hafa fjallað einkum um þá hluta bandormsins sem varða almannatryggingalögin. Ég tek undir þá skoðun, herra forseti, sem kom fram hjá hv. þm. Svavari Gestssyni, að eins og þetta er orðað í núverandi frumvarpstexta er ljóst að í þeim texta er fólgin trygging fyrir því að kaupmáttur bótanna geti ekki minnkað. Sú staða getur líka komið upp samkvæmt frumvarpstextanum að kaupmáttur bótanna aukist hlutfallslega --- herra forseti, mér þætti vænt um ef hv. formaður efh.- og viðskn. mundi gefa sér tíma til að hlýða á orð mín.

Já, hafið hljóð í salnum og hlustið á ræðumann.

Ég bið hv. þm. Vilhjálm Egilsson afsökunar á því að hafa truflað hann frá öðrum störfum og mikilvægari en þeim að hlusta á ræðu mína um almannatryggingakafla bandormsins. Það sem ég var að segja, herra forseti, svo ég rifji það upp aftur, þá tel ég þessar umræður mikilvægar. Ég tel að þær skýri betur hvert ríkisstjórnin er að fara með þessum kafla. En áður en ég kem að því sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson sagði áðan, þá vil ég segja að ég er sammála þeirri skoðun sem hv. þm. Svavar Gestsson hefur á inntaki 9. gr. Það er alveg ljóst samkvæmt henni, tel ég, eins og hún er orðuð í núverandi frumvarpstexta að þetta þýðir að kaupmáttur bótanna getur ekki minnkað. En þetta þýðir líka að kaupmáttur bótanna getur hækkað hlutfallslega miðað við kaupmátt launa ef svo fer að launavísitalan fer niður. Að vísu eru ekki líkur á því en samkvæmt texta frv. þýðir þetta ekkert annað ef svo færi að launavísitalan mundi síga niður á við, þá er kaupmáttur bótanna samt sem áður tryggður með því að þarna segir í 9. gr., með leyfi forseta: ,,Ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna em verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.`` Menn hafa verið að deila um með hvaða hætti eigi að tryggja að bætur alamannatryggingakerfisins rýrni ekki. Ég held að í því velferðarkerfi sem flokkarnir á Íslandi hafa sameiginlega staðið að að byggja upp, misjafnlega áhugasamir þó, ríki almenn sátt um að reyna eigi að koma í veg fyrir með öllum ráðum að bætur almannatryggingakerfisins lækki miðað við kaupmátt almennings í landinu. Ég þóttist skilja það af máli hv. þm. Vilhjálms Egilssonar að hann er nákvæmlega þeirrar skoðunar. Hann tilheyrir sem sagt þeim geðfellda parti Sjálfstfl. sem vill hjálpa lítilmagnanum í þjóðfélaginu. Það hef ég oft orðið var við. Það sem mér fannst líka merkilegt hjá hv. þm. er það að hann virðist reyna að velta fyrir sér í fullri alvöru einhvers konar formúlu sem tryggir þetta. Áður fyrr höfðu menn tenginguna beinlínis við lægstu launaflokka dagvinnutaxta. Það var ýmislegt sem mælti gegn því. Það var stundum sagt að einmitt þessi tenging hefði komið í veg fyrir að hægt væri að hækka lægstu taxtana. Hv. þm. gat um að í niðurlagsorðum þeirra ábendinga sem heilbr.- og trn. beindi til efh.- og viðskn. hefði verið fólgin hvatning til efh.- og viðskn. um að kanna hvort ekki væri betra að haga ákvæðum frv. í takt við tillögur sem stjórnarandstaðan hefur flutt og ýmsar hugmyndir sem hún hefur reifað bæði nú og áður. Hv. þm. kom með fullkomlega gild rök fyrir því að e.t.v. væri varhugavert að endurvekja tenginguna milli bótaþróunarinnar og dagvinnutaxta. Hann sagði: Það gæti orðið til þess að Vinnuveitendasamband Íslands mundi freista þess að halda niðri þessum vinnutöxtum. Við höfum reynsluna af því. Það var nákvæmlega það sem gerðist þannig að hv. þm. virðist algerlega skilja eðli Vinnuveitendasambandsins í þeim stéttaátökum sem hafa oft orðið einmitt í tengslum við þetta. Hann sagði líka að út af fyrir sig væri hættulegt að fara þá leið að flytja með þessum hætti ákvörðun bótanna út í bæ. Ég er sammála hv. þm. Þetta er skynsamlega mælt. Það sem mér fannst hins vegar skipta mestu máli í því sem hv. þm. sagði í stuttu andsvari var mikilvæg yfirlýsing þar sem hann sagði að með þeirri formúlu sem hæstv. ríkisstjórn hefur lagt fyrir þingið og efh.- og viðskn. blessaði í bak og fyrir, þá sé verið að leitast við að kaupmáttur bótanna lækki ekki. Ég er algerlega sammála þessu markmiði en það má auðvitað spyrja sjálfan sig, af hverju eru menn að leitast við það? Af hverju tryggja þeir það ekki með beinum hætti? Af hverju setja þeir ekki einfaldlega inn þarna orðið ,,launavísitala``? Hann sagði líka að stefnt væri að því, herra forseti, og ég skrifaði orðrétt eftir honum að stefnt væri að því að hækka kaupmátt bóta og að hann endurspegli almenna launaþróun í þjóðfélaginu. Þá spyr ég hv. þm.: Hvernig ætlar hann að koma því svo fyrir að þessi ætlan hans gangi upp þegar launaskrið verður í þjóðfélaginu? Vegna þess að launaskrið fellur undir skilgreininguna á almennri launaþróun. Ég sé ekki að þetta ákvæði eins og það stendur núna frá efh.- og viðskn. tryggi að bæturnar hækki í takt við launaskrið í landinu. Við vitum, eins og ríkisstjórnin hefur margsinnis bent á með réttu, að það er góðæri í landinu. Það kann vel að vera að sú hagsveifla sem við höfum notið síðustu missirin muni ekki halda áfram að rísa en það er flest sem bendir til þess að það muni vera árgæska á næstunni. Við vitum líka hvað það þýðir. Það þýðir það jafnan að einhvers konar launaskrið verður en ef launaskrið verður og ef hv. þm. Vilhjálmur Egilsson sem talar fyrir munn ríkisstjórnarinnar ætlar að sjá til þess að þetta launaskrið nái líka inn í bætur almannatryggingakerfisins, þá spyr ég hann: Hvernig ætlar hann að tryggja það? Ég hef hans góða vilja og vafalaust góðan vilja fleiri stjórnarliða en ég hef ekki aðra tryggingu fyrir því. Ég hef að vísu orð forsrh. sem hefur lýst því yfir að hækka eigi bætur almannatryggingakerfisins í takt við launaþróun í landinu, ég skildi orð hans þannig. Ég man ekki hvernig þau voru nákvæmlega sögð en ég skildi orð hans þannig að um væri að ræða að taka upp tengingu við launavísitölu. Það skiptir í sjálfu sér ekki máli hvað forsrh. sagði. Það sem skiptir máli er það sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson sagði að stefnt væri að því að hækka kaupmátt bóta og stefnt yrði að því að hann endurspegli almenna launaþróun í þjóðfélaginu. Hvað er hv. þm. Vilhjálmur Egilsson að segja? Hann er að segja að það sé stefna stjórnvalda að bætur almannatryggingakerfisins endurspegli líka launaskrið í þjóðfélaginu. Mér finnst það sanngjarnt? Hvers vegna? Vegna þess að mér finnst sanngjarnt að þegar velsæld almennings í landinu eykst þá speglist sú aukning líka hjá þeim sem hafa framfæri sitt aðallega af bótum almannatryggingakerfisins. Í því er fólgin sanngirni. Menn geta auðvitað deilt um hvort það sé fyllilega réttlætanlegt. Ég er þeirrar skoðunar að svo sé, en það kemur mér svolítið á óvart --- ég vona að hv. þm. misvirði það ekki við mig hversu vel og dyggilega hann tekur undir þetta. En á hinn bóginn segir hv. þm. líka rétt í þann mund og hann er búinn að lýsa þessu yfir, og bendir á sem er ábyggilega rétt hjá honum að tæknilegir annmarkar hafi verið á þeirri útfærslu sem við lögðum til og ég geri ekkert veður út af því. Ég er viss um að hv. þm. hefur meira vit á því en ég. Ég treysti því fullkomlega að svo sé. En hann sagði að þarna hefðu menn sett niður ákveðna formúlu og rétt væri að við sæjum hvernig formúlan gengi upp og hvort kaupmáttur bótanna þróist ekki svipað og launin. Herra forseti. Hvað þýðir þetta? Það þýðir að fyrst kemur hv. þm. og segir að hann vilji að bótaþróunin endurspegli launaþróun í landinu en síðan kemur hann og segir að formúlan sem hann hafi sett niður sé ákveðin tilraun. Hvers vegna erum við að setja upp einhverja tilraunastarfsemi, herra forseti, í tengslum við þetta? Af hverjum neglum við þetta bara ekki fast niður í þessu ákvæði? Það hefði verið hreinlegast. Þá hefði ég verið glaður, bótaþegarnir hefðu verið glaðir en líklegast hefði hv. þm. Vilhjálmur Egilsson orðið glaðastur vegna þess að þá hefði hann tryggingu fyrir því að það sem hann vill verði framkvæmt. Almennt vil ég segja um þann kafla bandormsins sem vélar um þær greinar sem tengjast lögunum um almannatryggingar að ég hefði kosið að sjá þetta öðruvísi. Ég hefði kosið að sjá t.d. fyrri hluta tillögunnar sem minni hluti heilbr.- og trn. sendi frá sér til efh.- og viðskn. verða að lögum. Ég tel --- hv. þm. getur reynt að sannfæra mig um annað og eins og ég hef sýnt honum áður þá tek ég rökum --- að með fyrri hlutanum í þeirri grein væri algerlega tryggt að bótaþróunin yrði í takt við launavísitölu Hagstofu Íslands og það sem er mikilvægara er að þær fjárhæðir, sem fjallað er um í 17. gr. almannatryggingalaganna og varða m.a. frítekjumarkið sem er mjög mikilvægt fyrir bótaþega, taki mið af því líka. Með öðrum orðum, það væri fullkomlega tryggt að bætur kerfisins mundu hækka nákvæmlega í takt við launaþróunina. Hæstv. forsrh. talaði í þá veru að ég taldi að skammlaust yrði frá því gengið af hálfu stjórnarflokkanna að þetta yrði bundið í lög. Nú blasir við að það er ekki gengið tryggilega frá því og það liggur líka fyrir að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, sem er manna spakastur þegar verið er að véla um hin efnahagslegu vísindi, er heldur ekki alveg viss um að það gangi eftir. Því segi ég það, herra forseti? Vegna þess að í seinna andsvari sínu áðan við hv. þm. Svavar Gestsson, þá viðurkenndi hann fúslega að hann væri ekki algerlega viss um niðurstöðuna. Hann sagði, ekki með hans orðum en ég túlka þau svo, að hér væri um ákveðna tilraunastarfsemi að ræða. Við skulum sjá, sagði hv. þm. efnislega, hvort þetta gengur ekki upp. Ég velti því þess vegna fyrir mér hvernig í ósköpunum standi á því að þetta er ekki tekið upp í greinina, hvers vegna yfirlýsingum hæstv. forsrh. er ekki breytt í lögfræðilegan texta sem við getum rætt og samþykkt að umræðum loknum. Það varð ekki niðurstaðan í nefndinni. Ég held þess vegna að farsælt verði úr því sem komið er að fara þá leið að munum athuga hvernig niðurstaðan af þessari grein verður og það er alveg klárt að það sem hv. þm. Svavar Gestsson sagði áðan, því verður hrint til fullnustu ef það gerist að bætur kerfisins þróist ekki með þeim hætti sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson vill. Þá er auðvitað ekki um neitt annað að ræða fyrir stjórnarandstöðuna en beita sér fyrir því á komandi ári að breyta lögunum í þá veru. En þá verður hv. þm. Vilhjálmur Egilsson líka að standa frammi fyrir því að hann hefur lýst yfir afdráttarlausum vilja sínum. Ég fagna því og ég tel að þessi yfirlýsing hv. þm. sé mjög mikilvæg en ég spyr hv. þm.: Ef hann er þeirrar skoðunar að bótaþróunin eigi að endurspegla almenna launaþróun í landinu, þar af leiðandi launaskrið líka, hvernig ætlar hann að sjá til þess?

Hæstv. forseti. Mér finnst að hv. þm. sé dálítið að teygja lopann og hann hefði ekki þurft annað en að ræða við flokksbróður sinn hv. þm. Ágúst Einarsson sem tók dyggilegan þátt í störfum efh.- og viðskn. Hann hefði getað skýrt honum frá þeim umræðum sem áttu sér stað í nefndinni og m.a. umræðum um tillögu hv. þm. eins og hún kom frá heilbr.- og trn. Hv. þm. ræðir mjög um framtíðina og að allir þurfi að hafa fyllstu tryggingu fyrir framtíðinni. Auðvitað skilur maður þá viðleitni hv. þm. að vilja gjarnan geta séð alla hluti fyrir en þannig er nú ekki alltaf hægt að haga hlutunum. Það sem ég tel að skipti mestu máli gagnvart því fólki sem er að njóta bóta almannatrygginga er að ákveðinn stöðugleiki sé og ekki verið að vekja væntingar sem ekki er hægt að standa við og þegar skref eru stigin áfram þá séu það raunverulega skref áfram en ekki skref aftur á bak. Fólk geti því lagt plön út frá því sem það er með í höndunum á hverjum tíma og ekki sé verið að vekja upp einhverjar falskar vonir. Til dæmis gæti það að miða við launavísitölu og launaskrið á stuttu mjög afmörkuðu tímabili orðið til þess að bætur þyrftu bæði að hækka og síðan að lækka strax aftur í kjölfarið vegna þess að launaskrið hefði gengið til baka. Þess vegna er betra að hleypa formúlu eins og kemur fram í lagatextanum af stað og sjá til hvernig hún reynist og hvort t.d. ef launaskrið er orðið mjög almennt í þjóðfélaginu, ef kaupmáttur launa hækkar á einhverju tiltölulega rúmu tímabili meira en almennt gerist og menn sjá að þarna er kominn kaupmáttur sem þjóðin tapar ekki til baka, þá hlýtur það að endurspeglast í endurskoðunarbótum almannatrygginga eins og mjög oft hefur gerst áður.

Herra forseti. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson talar af vissu þess sem valdið hefur. Hann segir að ef launaskrið mælist á einhverju sem hann kallar tiltölulega rúmu tímabili, þá hljóti það að endurspeglast í bótaþróuninni. Ég dreg ekki í efa vilja hv. þm. en ég dreg í efa vald hans til þess að sjá til þess. Núna hefur hann valdið. Hann er formaður efh.- og viðskn. og stýrir þar meiri hluta að sinni vild að ég hygg. Hann getur núna ofið þessa tryggingu í lagatexta sem hægt er að samþykkja. Þá þarf hann ekki að vona að það hljóti að gerast, þá hefur hann trygginguna fyrir því. Hv. þm. sagði að menn ættu ekki að vekja væntingar og ekki falskar vonir. Ja, heyr á endemi. Ekki hefur það verið stjórnarandstaðan sem hefur komið hingað og heimtað --- þangað til núna. Það hefur ekki verið stjórnarandstaðan sem hefur komið og heimtað að launaskriðið yrði líka tengt með þeim hætti sem við höfum verið að reifa við bótakerfið. Það er hv. þm. Vilhjálmur Egilsson sem hefur vakið upp þær væntingar vegna þess að hann kom hingað áðan og lýsti því yfir að hann teldi að stefna ætti að því að þróun kaupmáttar bóta almannatryggingakerfisins endurspeglaði almenna launaþróun. Í því felst að hann er að lýsa þeim væntingum sínum og þar með að vekja þær líka hjá bótaþegum að launaskriðið í þjóðfélaginu muni líka endurspeglast í kaupmáttarþróun bótanna. Hv. þm. tilheyrir þeim flokki sem hefur flokka harðast gengið fram í því að lýsa þeirri gullnu framtíð sem blasir við Íslendingum á næsta ári. Flokkur hans hefur útmálað það með fögrum litum að við séum nú stödd í miðju góðæri sem muni halda áfram að aukast, en við vitum hvað gerist alltaf í góðæri. Það verður launaskrið vegna þess að meiri eftirspurn verður eftir vinnuafli, þá verður alltaf launaskrið. Þess vegna getum við talið að miklar líkur séu á því að svo verði og þess vegna spyr ég: Af hverju notar hann ekki tækifærið meðan hann hefur valdið sem formaður efh.- og viðskn. til að tryggja bótaþegum almannatryggingakerfisins nákvæmlega það sem hann var að lýsa áðan að hann vildi stefna að?

Hæstv. forseti. Ég hygg að hv. þm. sé að gera nokkuð mikið úr valdi mínu til að ákveða þessa hluti en ég þakka honum samt fyrir það álit sem hann hefur á valdi mínu. Ég held að við þurfum í sjálfu sér ekkert að deila um þetta, ég og hv. þm. Við erum kannski bara mismunandi gerðir, mér líður alltaf betur að vera að þakkað fyrir það sem ég hef gert en hv. þm. vill kannski miklu frekar láta þakka sér fyrir loforðin sem hann gefur.

Herra forseti. Það kann vel að vera að ég hafi í einhverju ofmetið það vald sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hefur yfir kollegum sínum í stjórnarliðinu í hv. efh.- og viðskn. Að öðru leyti mótuðust orð mín af því að ég veit að samkvæmt lögum um þingsköp er þetta mál í dag ekki á forræði ríkisstjórnarinnar heldur á forræði Alþingis, þ.e. það hefur verið síðustu daga á forræði efh.- og viðskn. þar sem hv. þm. er í forsvari. Ég leyfði mér einungis að undrast það að fyrst hv. þm. er að vekja væntingar um að bótaþegar almannatryggingakerfisins eigi von á að sjá launaskrið í þjóðfélaginu endurspeglast í bótum sínum, hví í ósköpunum hann beitir ekki aðstöðu sinni til að binda þann vilja í lagatexta. Þá mundi hann í senn vera að efna sínar eigin yfirlýsingar og líka þær yfirlýsingar sem óhjákvæmilegt var að lesa út úr orðum hæstv. forsrh. En nú hefur formaður efh.- og viðskn. greinilega vikið úr salnum þannig að mér er erfitt, herra forseti, að eiga orðastað við hann. Ég skal því láta þessu lokið að sinni en skora á hv. þm. --- fyrst hann birtist aftur hér í gættinni --- að láta verða af því við fyrsta tækifæri að efna þær væntingar sem hann hefur vakið með því að beita sér fyrir eða eftir atvikum styðja þingmenn stjórnarandstöðunnar í því að binda þetta í lagatexta, tryggja það endanlega að launaskriðið úti í þjóðfélaginu muni líka endurspeglast í kaupmáttarþróun almannatryggingakerfisins.

Herra forseti. Þessi umræða um almannatryggingaþátt bandormsins er athyglisverð.  Ríkisstjórn Íslands hefur gefið út yfirlýsingu sem er mjög merkileg. Það er yfirlýsing um að hún vilji standa fyrir og stuðla að því að reyna að binda það eins og hægt er, að örorkulífeyrisþegar, ellilífeyrisþegar taki ekki á sig kjaraskerðingu ef hún kann að verða. Við vitum það öll að við lifum í þjóðfélagi þar sem mikil sveifla er. Í gegnum tíðina hafa kjör manna gengið fram og til baka, það hafa oft komið margar lægðir í annars farsælan feril. En í öllum þessum tilfellum hafa ellilífeyrisþegar og örorkulífeyrisþegar tekið þátt í þeirri kjaraskerðingu sem gengið hefur yfir þjóðfélagið. Slík yfirlýsing og sá vilji ríkisstjórnarinnar eru þess vegna stórmerkileg, eitthvert mesta átak og einhver mesta pólitíska viljayfirlýsing sem gefin hefur verið á seinni árum. Þess vegna veldur það miklum vonbrigðum og olli mér miklum vonbrigðum, herra forseti, þegar ég las póstinn minn í morgun og las þar bréf frá Sjálfsbjörg þar sem þessu var harðlega mótmælt og meiningar voru í bréfinu um að þarna væri verið að skerða kjör fólks og landssamband fatlaðra væri mjög á móti þeirri stefnuyfirlýsingu sem þarna kæmi fram. Mér fannst þetta mjög sorglegt vegna þess að þarna er um algeran misskilning að ræða, algeran misskilning. Þarna er öllu snúið við. Það er einmitt ástæða til að fagna vilja stjórnarinnar að þessu leyti vegna þess að það samfélag er mjög merkilegt sem treystir sér til og vill pólitískt standa fyrir því, að komi hagsveiflur niður á við, þurfi þeir sem verst standa að vígi ekki að taka þátt í því. Ég held að fá dæmi séu um viljayfirlýsingar í nágrannalöndum okkar um þetta. Ræðurnar tvær sem voru fluttar í morgun og tóku undir bréf Sjálfsbjargar voru þess vegna mikil vonbrigði. Þær sýna mikinn misskilning á því sem verið er að gera og það er líka mjög rangt, herra forseti, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar ef hann heldur að það sé á færi einhvers löggjafa, Íslands eða annarra landa, að vefja það svo inn í lagatexta að hugsanlegt launaskrið eins samfélags verði mælt með því að það komi inn í allt bótakerfið. Þarna er um mjög mikinn misskilning að ræða. Þetta er ógjörningur. Það sem ríkisstjórnin hefur verið að gera er fyrst og fremst að stuðla að heilbrigðri hagstjórn og þessi heilbrigða hagstjórn á mjög stóran þátt í því að við erum á framfarabraut. Eitt af því sem hefur verið mjög mikilvægt til þess að stuðla að heilbrigðri hagstjórn er að afnema úr lögum sjálfvirknina því að ef við höfum sjálfvirkni á öllum sviðum eins og tilhneigingin var mjög til áður fyrr, að binda allt fast, minnkar það gríðarlega mikið möguleika stjórnvalda á hverjum tíma til þess að mæta efnahagslegum sveiflum. Og efnahagslegar sveiflur munu koma á Íslandi. Það er að heyra á sumum ræðumönnum að nú sé svo bjart á Íslandi að hér eftir munum við ekki ferðast nema upp á við. Hvað segið þið? Meðan við tryggjum heilbrigða hagstjórn er mjög líklegt að svo geti orðið vegna þess að hagstjórnin sjálf hefur verulega um það að segja hvort vel takist til í efnahagsmálum eður ei. Mörg dæmi eru þess að á góðærum hefur ríkisstjórn bæði þessa lands og annarra tekist að fara illa með fjárhag viðkomandi þjóða. Við Íslendingar höfum því miður mörg dæmi þannig að við vitum vel að þjóð sem byggir svo mikið á öflun sjávarfangs eins og við Íslendingar á ekki að ímynda sér að brautin sé eilíf upp á við. En ef við stöndum að þeirri pólitísku yfirlýsingu sem hér hefur verið gefin að verðum við fyrir áföllum ætlum við að reyna að standa þannig að málum að örorkulífeyrisþegar og ellilífeyrisþegar taki ekki þátt í þeirri kjaraskerðingu sem þá verður þá verðum við þjóð á farsældarbraut og ég efast ekki um að allir munu taka undir það mjög heils hugar. Því er sorglegt þegar menn reyna að snúa þessu við og telja að þessi yfirlýsing ríkisstjórnarinnar og sú viðleitni sem kemur fram í þessum lagatextum sé hin vonda, sé til þess að mótmæla eins og landssamband fatlaðra gerði með bréfi sem ég fékk í morgun. Ég held þess vegna að þingheimur allur sé mjög sammála um að hér er verið að fara inn á brautir sem verða til góðs. Fyrri skipan mála að binda þetta við einstaka texta var ákaflega frumstæð. Ég þekkti það úr margra áratuga starfi við samninga og nú erum við fyrst og fremst að fara inn á þá braut að tryggja að ef við verðum fyrir áföllum og kjör þjóðarinnar rýrna þá ætlum við að reyna að koma í veg fyrir að ellilífeyrisþegar og örorkulífeyrisþegar þurfi að taka þátt í því. Við ætlum að reyna að tryggja að þegar góðærið er, þegar kjör manna eru að batna, fái þeir að fylgja því. Eins og kom fram í ræðu hv. þm. Vilhjálms Egilssonar er engin ein leið, engin ein viðmiðun, engin ein formúla vegna þess að launabreytingar geta verið ákaflega breytilegar og geta verið ákaflega mismunandi milli ýmissa starfshópa. Við skulum átta okkur á því að það er ekki einfalt mál að segja við hvað á að miða. Með þessum texta eins og við göngum frá honum, eins tillögur okkar eru, er verið að reyna að tryggja að það sé sem jafnast. Það er eingöngu verið að gera það og ég treysti því, herra forseti, að allur þingheimur muni fylgja tillögunum.

Herra forseti. Það sem er að gerast er þetta: Í fyrsta lagi er verið að segja að kaupmáttur elli- og örorkulífeyris minnkar ekki frá því sem hann er í dag og það er verið að binda það við taxta þannig að það sem hv. þm. hrakyrti áðan er hann að gera sjálfur með annarri hendinni með þróun neysluvöruverðs sem er vísitala sem hann er að binda sig í og ég óska honum til hamingju með það. Í öðru lagi er verið að lýsa því yfir að þetta er nákvæmlega svona vegna þess að það er minnt á neysluvöruvísitöluna í frumvarpstextanum þannig að þetta gólf er til. Ef eitthvert hik er á stjórnarflokkunum í þessu efni verður að flytja brtt. Ef hv. þm. er að draga til baka orð hæstv. forsrh. verður að flytja brtt. Þá er málið í stórkostlegri hættu. Ef jafn\-áhrifamikill þingmaður og 3. þm. Vestf., með fullri virðingu fyrir öllum hinum, lítur svona á málið verður að flytja brtt., þá verður að fara að semja um þetta mál áður en þinginu lýkur núna fyrir jólin vegna þess að það er úrslitaatriði að þetta sé algerlega skýrt. Ég skil málið svona. Það er verið að setja gólf um kjörin hjá elli- og örorkulífeyrisbótaþegum og að kaupmáttur þeirra bóta lækki ekki frá því sem er í dag. Ágreiningurinn í þessum sal snýst bara um það hvort binda á uppsveifluna í vísitölu eða ekki. Þannig skil ég það. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að tryggja að elli- og örorkulífeyrisbótaþegar fái líka tryggt í uppsveiflunni í kjörum sínum hvað þeir fá með því að binda það t.d. í vísitölu en stjórnarflokkarnir vilja það ekki. Ég tel að ágreiningurinn liggi þarna. Er það ekki rétt, hv. þm.?

Herra forseti. Það er alls enginn ágreiningur. Það er eiginlega alveg furðulegt að menn skulu geta gert úr þessu ágreining. Það liggur alveg ljóst fyrir að með því orðalagi að segja: þó aldrei neðar en sem nemur neysluvísitölunni, þá er verið að setja þar gólf alveg eins og hv. þm. sagði. Verið er að tryggja að kaupmáttur þeirra rýrni ekki. Það er verið að gera það með þessum orðum og ekki er nokkur leið að misskilja það. Það eru allir samálla um það, bæði hv. þm., ég og allir þeir sem eru að tala um þetta. Þetta er alveg ljóst, það er enginn misskilningur í þessu. Það er verið að tryggja að kaupmátturinn rýrni þó ekki. Þetta þýðir bara það og ekkert annað og allir skilja þetta eins.

Herra forseti. Til að tryggja þetta, þá bindur þingmaðurinn sig fastan í hvað? Verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs, stendur hér. Hann er með öðrum orðum að binda þetta fast í tiltekna vísitölu þannig að það er alveg ljóst að hann fellur á eigin prófi að því er varðar þá miklu gagnrýni og árásir á vísitölubindingar. Hann viðurkennir að ekki er hægt að tryggja þetta lágmark nema nota vísitölu neysluverðs. Síðan er það þannig og um það er ágreiningur, hv. þm., þó hann muni væntanlega ekki birtast í atkvæðagreiðslu. Sumir þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa haldið því fram að ætti að binda bótahækkunina við launahækkanir eins og þær kunna að verða á hverjum tíma. Það vill hv. þm. hins vegar ekki gera. Um það snýst ágreiningurinn. En menn eru væntanlega sammála um grunninn, að binda kaupmátt bótanna við þetta lágmark sem er fastur við þann stjóra sem er verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.

Herra forseti. Ég hef aldrei nokkurn tíma á ævi minni látið það frá mér fara að ég hefði eitthvað á móti vísitölu. Vísitölur eru bara aðferðir til að meta einhverjar stærðir. En ég sagði áðan að ef við bindum flesta hluti í sjálfvirka hækkun vísitalna erum við að minnka möguleika stjórnvalda til hagstjórnar. Við erum að minnka og þrengja möguleika þeirra til þess að viðhafa hagstjórn á breytilegum tímum. Það var þess vegna sem ég sagði að það væri rétt stefna ríkisstjórnarinnar að taka út bindingarnar til þess að geta brugðist rétt við í efnahagsmálum. Ekkert annað.

Herra forseti. Hv. 3. þm. Vestf. talar um að ekki sé um neinn misskilning að ræða en það er alveg greinilegt að annaðhvort hefur hann ekki lesið bréfið frá Sjálfsbjörg, landssambandi fatlaðra, eða þá hann hefur misskilið það hrapallega því það er ekki verið að mótmæla því að það sé gólf í almannatryggingabótunum. Hann segir að það sé verið að mótmæla því að bótaþegar taki ekki á sig kjaraskerðingu ef hún yrði. Það er ekki verið að mótmæla því. Það er verið að mótmæla því að það skuli ekki vera tekið skýrt á því að lífeyrir skuli fylgja launaþróun samkvæmt vísitölu. Það er verið að mótmæla að það eigi að taka mið af launaþróuninni eins og sagt er í textanum. Það er verið að gera kröfu um það að þetta verði skýrt. Ég get ekki séð að lífeyrisþegar geti tekið á sig nokkra kjaraskerðingu miðað við þá hungurlús sem þeim er æltuð eins og kom fram í ræðu minni í morgun. Um áramótin munu lífeyrisþegar sem fá fullar greiðslur, búa einir og uppfylla öll skilyrði sem hægt er að uppfylla í almannatryggingabótunum þá munu þeir sem mest geta fengið fá 63 þús. kr. meðan lágmarkslaun í landinu verða 70 þús. kr. Er af einhverju að taka þarna, hv. 3. þm. Vestf.? Það er greinilega einhver misskilningur á ferðinni hjá hv. þm.

Herra forseti. Á undanförnum áratugum hefur íslenska þjóðfélagið gengið í gegnum miklar hagsveiflur. Það hafa orðið djúpar lægðir með nokkurra ára millibili. Það hafa setið ríkisstjórnir allra flokka þegar við höfum orðið fyrir þessum efnahagsáföllum gegnum tíðina. Aldrei hefur verið hægt að tryggja að þeir sem verst stæðu, örorkulífeyrisþegar og ellilífeyrisþegar, yrðu ekki að taka þátt í þeirri kjaraskerðingu sem hefur orðið hvað eftir annað á Íslandi. Í öllum tilfellum hafa þeir tekið þátt í þeirri kjaraskerðingu og enginn getað komið í veg fyrir það. Yfirlýsing ríkisstjórnarinnar nú er um það að tryggja að verðum við fyrir áföllum muni þessir hópar ekki þurfa að taka þátt í því. Þess vegna er yfirlýsingin mjög merkileg pólitískt, nýtt skref sem við erum að taka í ýmsum velferðarmálum.

Herra forseti. Enginn er að mótmæla því að lífeyrisgreiðslur skuli ekki lækka ef kjaraskerðingar verða. Mótmælin snúast um að þær skuli ekki bindast launavísitölu ef þær eiga að fylgja launaþróun í landinu. Um það snýst málið. Herra forseti. Hv. þm. veður í villu og svíma í umræðunni.

Herra forseti. Ég veð hvorki í villu né svíma í umræðunni. Ég er bara að benda á að það var rétt efnahagsleg ákvörðun af hálfu ríkisstjórnarinnar fyrir tveimur til þremur árum þegar hún hóf það starf að höggva í stundur sjálfvirkar tengingar. Ríkisstjórnin er með þessu lagafrv. að tryggja örorkulífeyrisþegum og ellilífeyrisþegum betri stöðu en þeir hafa nokkru sinni fengið áður. Bein tenging við textana er ákaflega frumstæð aðferð og við höfum áratuga reynslu af því að hún kemur ekki vel fram. Hún villist og hún hefur skekkt þessi kjör hvað eftir annað. Við ættum að forðast að fara í það díki sem við þekkjum svo vel að varð til óþurftar. Við ætlum að reyna að meta þetta öðruvísi þeim til framdráttar og heilla.

Herra forseti. Ég held að það verði að minna á meginatriðið í málinu sem er að ríkisstjórnin hefur kúvent. Hún hefur gersamlega breytt um stefnu. Fyrir tveimur árum afnam hún tengingu bóta almannatryggingakerfisins við viðmiðanir. Það hefur tekið eldri borgara og stjórnarandstöðunnar tvö ár að knýja ríkisstjórnina til uppgjafar. Þeir ætluðu sér að hækka bætur almannatrygginga eftir geðþótta og þeir hafa varið þá stefnu í atkvæðagreiðslum, þar á meðal hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson í nafnakalli á hinu háa Alþingi. Nú er verið að gefast upp í málinu og búið er að útfæra málið með þeim hætti eins og segir í lagatextanum að það eigi að tengja bætur almannatrygginga þannig að þær taki mið af launaþróun, þó ekki lægra en nemur hækkunum verðlagsvísitölu. Það ber, herra forseti, að skilja orðin ,,að taka mið af launaþróun`` að það fylgi launavísitölu. Það er sá skilningur sem er réttur í málinu því að það á ekki að nýta þetta aðeins loðna orðalag á þann máta að reyna að klekkja enn og aftur á eldri borgurum. Ég vil benda á, herra forseti, að ef hin eldri viðmiðun hefði verið tekin upp hefðu bætur hækkað mun meira en þær gera því að þessir taxtar hækkuðu um 23% við síðustu kjarasamninga en bætur munu hækka um 13%. Það breytir því þó ekki að verið sé að reyna að ganga frá góðri tengingu á bótum úr almannatryggingakerfinu. Við erum því fullvissir um að túlkun okkar og skilningur, orð forsrh. og það sem við lesum út úr orðum hv. formanns efh.- og viðskn. dugi vonandi til að þessi mál verði í réttum farvegi. Meginatriðið í þessu er þó að hér er að nást fram vilji okkar í stjórnarandstöðunni svo og eldri borgara hvað þetta mál varðar.

Herra forseti. Ég verð að mótmæla svo ósvífinni ræðu. Á þessu ári hafa kjör ellilífeyrisþega og örorkulífeyrisþega hækkað meira en almennra verkamanna. Það er ósvífni að halda því fram að kjör almennra verkamanna á Íslandi hafi hækkað um 23%. Það er bara ósvífni. Kjör almennra verkamanna hafa hækkað um 6--9% og að miða það við einstaka taxta fiskvinnslufólks eins og hv. síðasti þm. var að gera er bara fölsun gegn betri vitund hans. Hann veit að fiskvinnslufólk fórnaði heilmiklu af öðrum kjörum til að hækka taxtana. Kjör þess bötnuðu um 7--8% minna en örorkulífeyrisþega þannig að það er ósvífni að segja svona. Við vitum vel að ríkisstjórnin hefur staðið að því. Hún hefur hækkað þessa taxta, hún hefur hækkað laun ellilífeyrisþega á þessu ári meira en almennt verkafólk hefur fengið út úr kjarasamningum sínum.

Herra forseti. Sú viðmiðun sem var í gildi fyrir 1995 kvað á um að taka mið af hækkun verkamannataxta og eins og hv. þm. veit ósköp vel var þetta oft og tíðum framkvæmt þannig að eldri borgarar voru snuðaðir. Það var hins vegar ekki gert við þessa kjarasamninga. Það var gert sérstakt átak að lækka lægstu launin. Við það var alltaf miðað hér og sú hugsun bjó að baki þegar tengingin var gerð á sínum tíma. Það er staðreynd, herra forseti, að eldri borgarar væru í betri stöðu ef ríkisstjórnin hefði ekki verið svo ósvífin fyrir tveimur árum að afnema þessa tengingu. Það er meginmálið en hér er þó a.m.k. gengið frá því að tengingin verður, ef hugsun okkar nær fram að ganga og við getum treyst forsrh., að tengingin við launaþróunina verði skilin á þann hátt að bætur úr almannatryggingakerfinu, að eldri borgarar fái að njóta að fullu þeirrar uppsveiflu sem er í gangi núna og á eftir að verða í framtíðinni.

Herra forseti. Þetta snýst um kjör fólks og kaupmátt. Kaupmáttur verkafólks á Íslandi hefur því miður ekki hækkað um 23% á þessu ári. Það eru engar efnahagslegar forsendur fyrir því að svo væri. Kaupmátturinn hefur þó hækkað heilmikið. Á alþjóðlegan mælikvarða þykir það nokkuð mikið, 6--8%, kannski þykir ekki öllum það nóg. Það má deila um það. Kaupmáttur ellilífeyrisþega hefur verið ákveðinn ekki minni heldur meiri þannig að fráleitt er að kenna ríkisstjórninni um það að hún hafi viljað í einu né neinu platað ellilífeyrisþega. Það er bókstaflega rangt. Breytingarnar á töxtunum segja ekkert til um það hvaða kjarabætur verkamenn fengu. Allir vita hvernig það er. Það þarf ekki að spyrja hvern einasta verkamann að því þannig að hér er verið viljandi að villa um og menn eiga ekki að hafa svoleiðis málflutning á þingi.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson segir að þessar lagabreytingar snúist um að verja elli- og örorkuþega áföllum, að tryggja að þeir verði ekki fyrir kjaraskerðingu þegar kaupmáttur kauptaxta hrapar. Þetta er gott. Þetta er til framfara og þessu er ég sammála. En við í stjórnarandstöðu og við í samtökum launafólks höfum tekið undir með Sjálfsbjörg og öðrum almannasamtökum sem vilja verja kjör aldraðra og örorkuþega, við vildum ganga lengra og tryggja að þessir hópar nytu uppsveiflunnar. Vandinn er sá að menn ræða um þessa hluti á almennum nótum, meðaltölum og prósentum, en bent hefur verið á að um næstu áramót má ætla að lægstu kauptaxtar sem þessir hópar tóku áður mið af verði komnir í 70 þús. kr. á meðan hinir verða í 63 þús. kr. Þarna munar 7 þús. kr. Það er alveg sama hvað við notum mörg meðaltöl og hvað við beitum okkur hart í prósentureikningi, þá breytum við ekki þessu. Hins vegar er ekkert í lögunum sem bannar að kjör þessara hópa verði bætt til jafns við það sem lægstu kauptaxtar koma til með að þróast. Mér heyrist þingmaðurinn vera að segja, og hér hefur verið vitnað í hæstv. forsrh. líka, að þeir ætli að beita sér fyrir þessu. Ég held að við í stjórnarandstöðunni, við í samtökum launafólks og samtök á borð við Sjálfsbjörg og önnur alþjóðasamtök getum allvel við unað að þessi viðhorf skuli nú uppi í stjórnarherbúðunum og ég fagna því.

Herra forseti. Allt væri miklu einfaldara og auðveldara ef menn gætu tryggt með lagasetningu kjör og afkomu allra. Eymdin í heiminum væri minni ef svo væri. Með þessum breytingum er verið að stíga mikið framfaraspor fyrir þá sem standa höllum fæti. Það er verið að ræða um kjör manna. Það eru kjör og afkoma manna sem skipta máli. Auðvitað er ekkert í þeim lagatexta sem kemur í veg fyrir að kjör ellilífeyrisþega geti batnað meira en kannski almennra verkamanna samanber það sem hefur gerst á þessu ári. Kaupmáttur ellilífeyrisþega hefur batnað meira en almennra verkamanna í fiskvinnslu þannig að hér er verið að stíga mjög pólitískt og merkilegt skref sem ég trúi og treysti að allur þingheimur muni fagna.

Hæstv. forseti. Það væri góður heimur ef við gætum tryggt kjör manna og hag manna með lagasetningu. Það er hægt og það hefur ríkisstjórnin verið að gera. Hún hefur verið að færa þeim sem braska með peninga á silfurfati milljónir á milljónir ofan enda segir í ritinu Frjáls verslun: Veislan er hafin. Sú veisla sem ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur boðað til í landinu. Hún hefur tryggt vissum hópum, forréttindaaðli, kjarabætur upp á tugi prósentna og upp á tugi og hundruð milljóna en hér erum við að tala um afstöðu til elli- og örorkuþega og við erum að tala um afstöðu hennar til atvinnulauss fólks sem hæstv. félmrh. segir að þurfi að vera á lakari kjörum en lægstu kauptaxtar, það þarf hvatningu til að vinna. Það er þetta sem ég á við þegar ég minni hv. þm. Einar Odd Kristjánsson, fyrrv. formann Vinnuveitendasambandsins, á það að svo sannarlega er rétt hjá honum að það er hægt að tryggja kjör fólks með lagasetningu og það er ríkisstjórnin svo sannarlega að gera þótt ég hefði kosið að áherslur hennar hefðu verið aðrar en þær eru í raun.

Herra forseti. Ekki er hægt að tryggja kjör fólks né þjóðar með lagasetningu. Þessi ríkisstjórn með tiltölulega mjög skynsamlegri hagstjórn hefur hins vegar verið að tryggja það að hér hafa verið mest og best lífskjör, þau hafa batnað hér mest og best í öllum ríkjum OECD á undanförnum árum.

Veislan er hafin.

Þessi ríkisstjórn hefur tryggt það líka að á Íslandi er mestur jöfnuður lífskjara af öllum ríkjum OECD, allar skýrslur bera þess vitni, allur vitnisburður gengur út á það og það er hvað ekki síst vegna hagstjórnarinnar sem hefur tekist að bæta kjör Íslendinga betur og meira á undanförnum árum en áður hefur þekkst, betur en í nágrannalöndunum og þess vegna er þakkarvert að við skulum fá að lifa við það að svo heilbrigð hagstjórn sé viðhöfð.

Enda er Verslunarráðið ánægt.

Herra forseti. Hér hafa farið fram talsverðar umræður, m.a. um málefni fatlaðra. Hér hefur verið deilt á að framlag til Framkvæmdasjóðs fatlaðra hafi lækkað. Það er að vísu rétt að sú merking hefur lækkað en nú fer framkvæmdasjóðurinn að langmestu leyti til framkvæmda en ekki til rekstrar eins og áður var, rekstrarpeningarnir eru teknir annars staðar. Málaflokkurinn málefni fatlaðra hefur aldrei fengið meira, hvorki að upphæð né raungildi, en hann fær á fjárlögum næsta árs. Til málaflokksins fara yfir 2.700 millj. og það hækkar hátt í hálfan milljarð til málaflokksins frá fjárlögum 1997 til fjárlaga 1998. Hækkunin er nærri 18% og raunhækkun er tæp 8% til málaflokks fatlaðra. Menn hafa talað um yfirfærslu á málefnum fatlaðra. Ég minni á að búið er að færa málefni fatlaðra á Norðurl. e. til sveitarfélaganna, á Hornafirði og í Vestmannaeyjum og gengur alls staðar vel. Grunnskólayfirfærslan tókst vel, ríkið hefur staðið við sitt. Ríkið lagði fjármagn með grunnskólayfirfærslunni til rekstrar eins og hann var síðasta árið hjá ríkinu auk viðbótar vegna fjölgunar skóladaga og lengingu skóladags, ákvæða sem fest voru í grunnskólalögum. Þar að auki vegna launahækkunar í kjarasamningum 1995 og fyrir líklegri meðalhækkun launa 1997. Ef kennaralaun hefðu hækkað hliðstætt við aðrar stéttir þá hefði þetta verið borið uppi af því sem frá ríkinu kom. Útsvarsprósentan hækkaði úr 9,20% í 11,98 og hækkar nú um áramótin í 12,04%. Og það er rétt að hafa það í huga að talsvert meira en 2 / 3 hlutar af staðgreiðslunni rennur nú til sveitarfélaga. Hér hafa menn rætt um 9. gr., þá tengingu sem þar er sett inn. Í henni segir, herra forseti: ,,Ákvörðun þeirra [þ.e. bótanna] skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.`` Í þessu felst ekkert annað en tvöföld tenging. Í fyrsta lagi hækka bæturnar hliðstætt launum og í öðru lagi skal það þó aldrei vera minna en verðlag samkvæmt vísitölu, þ.e. ef verðlagið hækkar meira en launaþróunin segir til um, þá skulu bæturnar hækka fram úr launaþróuninni. Atvinnuleysisbætur eru ekki vísitölutengdar með þessum hætti en þær munu að sjálfsögðu hækka með hliðsjón af launaþróun í landinu. Hér var spurt um jólabónus. Það mál er í athugun hjá ríkislögmanni eða var það þegar ég vissi seinast og ríkisstjórnin hefur ekki tekið afstöðu til þess. Varðandi atvinnuleysið þá er rétt að það komi fram að atvinnuleysi hefur aldrei verið minna í nóvember síðan 1991 en það var í þessum mánuði. Sem betur fer er atvinnuleysið í hraðri rénun. Það er prósenti minna en það var í nóvember í fyrra og nú eru einungis 2,3% eða svo án allrar vinnu. Þar að auki eru á hlutabótum um þúsund manns, og það vantar alls staðar fólk. Í nóvember gáfum við út 128 ný atvinnuleyfi til útlendinga utan Evrópska efnahagssvæðisins. Ég veit ekki hvað margt fólk frá Evrópska efnahagssvæðinu er komið hingað til vinnu sem ekki þarf atvinnuleyfi frá okkur. Frá áramótum höfum við veitt um 1.500 atvinnuleyfi og víða eru laus störf og vantar fólk hvarvetna í þjóðfélaginu, ekki síst í Reykjavík. Allt ber þetta vott um batnandi efnahag og kannski eru gleðilegustu dæmin þau að verulega dregur úr vanskilum hjá Húsnæðisstofnun. Ásóknin í fjárhagsaðstoð hjá Félagsmálastofnun Reykjavíkur hefur stórminnkað, var 10 millj. minni núna í nóvember en í nóvember í fyrra. Ráðgjafarstofan um fjármál heimilanna hefur aðstoðað á annað þúsund manns og þeir sem nú koma til Ráðgjafarstofunnar eru ekki eins illa settir og þeir sem komu fyrst. Það er rétt að minna á að straumur fólks til og frá landinu hefur snúist við. Á þessu ári flytja talsvert fleiri til landsins heldur en frá því. Við búum við hagstæðan flutningsjöfnuð. Á grundvelli nýrrar löggjafar náðust farsælir kjarasamningar sem eiga að skila þjóðinni kaupmáttaraukningu sem er langtum meiri en nokkurs staðar þekkist í kringum okkar. Þjóðhagsstofnun spáir því að kaupmáttaraukningin 1995--2000 verði 25%.

Herra forseti. Það er mikilvægt að fá skýringar hæstv. félmrh. á 9. gr. Þetta er stjfrv. og menn hafa verið í nokkurri óvissu um hvernig bæri að skilja greinina. Ég held að óvissan sé nú alltaf sífellt að minnka. Hæstv. ráðherra talar réttilega um tvöfalda tryggingu og sagði að bætur almannatrygginga mundu hækka hliðstætt og laun og ef verðlag hækkar meira þá mundu bætur hækka og þá umfram laun. Þetta er alveg sami skilningur og við höfum verið að leggja í þetta orðalag, taka mið af launaþróun, kannski ekki alveg nákvæmlega sagt með sömu orðum og við gerum í áliti minni hlutans. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að menn séu að tala alveg af heiðarleika í þessu máli og ætli sér að standa við þá tengingu meira og minna út frá launavísitölu þó það sé ekki sagt berum orðum. Hins vegar, herra forseti, er að mínu mati til vansa að ekki skyldi hafa verið farin sama leið gagnvart atvinnuleysisbótum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann er tilbúinn að gefa þá yfirlýsingu hér að atvinnuleysisbætur muni hækka, segjum næstu tvö ár, á sama hátt og bætur almannatrygginga. Nú er þetta ekki sett í lög en væri alveg ígildi þess að ráðherra beitti sér fyrir því að það gerist með sambærilegum hætti þó lög væru ekki sett. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort hann er reiðubúinn til að gefa þá yfirlýsingu sem mundi vitaskuld vera réttmætt gagnvart því fólki sem þarna á í hlut.

Herra forseti. Atvinnuleysisbætur munu að sjálfsögðu taka breytingum með hliðsjón af launaþróun í landinu. Ég treysti mér ekki til þess að kveða fastar að orði en þetta en mér finnst að það gefi bara auga leið að atvinnuleysisbætur muni taka breytingum með hliðsjón af launaþróun.

Herra forseti. Það var nú ekki þetta sem ég var að spyrja um, hvort atvinnuleysisbætur mundu taka mið af launaþróun. Það er að vísu gott að fá þá yfirlýsingu en ég var að spyrja um hvort atvinnuleysisbætur mundu hækka jafnt og bætur úr almannatryggingakerfinu. Nú eru bætur í almannatryggingakerfinu eftir þessa löggjöf tengdar bæði hækkun við laun og verðlagsvísitölu ef hún hækkar meira. Það sem ég var að leita eftir var hvort ráðherra væri reiðubúinn að gefa þá yfirlýsingu að atvinnuleysisbætur mundu fylgja sömu þróun og við erum núna að lögfesta gagnvart hækkun bóta úr almannatryggingakerfinu.

Herra forseti. Atvinnuleysisbætur eru ekki festar í þessum bandormi eins og bætur almannatrygginga. Þar af leiðandi eru þær ekki geirnegldar með tvöfaldri tryggingu eins og bætur almannatrygginga en að sjálfsögðu taka þær --- og ég get endurtekið það sem ég sagði áðan --- þær hljóta að taka breytingum með hliðsjón af launaþróun í landinu.

Virðulegi forseti. Það er fráleitt að hlusta á málflutning hæstv. ráðherra um málaflokk fatlaðra. Það er þannig að raun er að. Ég ætla fyrst að nefna framkvæmdasjóðinn. Þar vísar hann til þess að hafa flutt úr honum rekstur. Hann á við liðveisluna sem var liðlega 100 millj. Eftir stendur að framkvæmdasjóðurinn fær eingöngu u.þ.b. þriðjunginn af því sem erfðafjárskattur mun gefa á ársgrundvelli. Mikil þörf er fyrir búsetuúrræði. Biðlistar eru langir og það kom fram í ræðu minni laust fyrir hádegi hvernig staðan er. Það eru nokkrir tugir fatlaðra í brýnni þörf bara á Reykjanesi, hvað þá í Reykjavík. Þarna þarf sambýli og þarna þarf rekstur, þ.e. starfsfólk til að sinna fólkinu á sambýlunum. Það eru ný útgjöld og þau verða að koma til. Síðan höfum við Kópavogshælið. Þar hefur verið gerð áætlun um útskriftir og ekki vantar að ráðherrann hefur áformað það, þó hægt gangi. Þar er starfsfólk heibrigðisgeirans sem sinnir þeim fötluðu á heilbrigðisstofnun. Ef nýir starfsmenn koma er hægt að fækka hinum á heilbrigðisstofnuninni. Stöðugildi eru flutt frá heilbrrn. yfir til félmrn. Þarna þarf sambýli. Þarna þarf ekki jafnmikinn rekstur. Ég ætla að vekja athygli hv. þingmanna á því að þegar hefur verið flutt á milli heilbrrn. og félmrn. í rekstri vegna þessa og ekki bara vegna þessa heldur líka vegna þess að aðrir þættir hafa verið fluttir á milli og hækka að sjálfsögðu heildarútgjöld í málaflokki fatlaðra. Það eru langir biðlistar í þessum málaflokki en þessi ríkisstjórn er vön löngum biðlistum, enda munu eftirmæli hennar verða: Biðlistaríkisstjórnin.

Herra forseti. Þeim biðlistum, sem eru eftir búsetuúrræðum og úrræðum hjá fötluðum, tók ég við af hv. þm. þegar hún fór úr ráðuneytinu. Ég mundi í hennar sporum ekki tala um útskriftir af Kópavogshæli. Ábyrgðarlausasti gerningur sem ég hef vitað hjá ráðherra var þegar hv. þm. í hita kosningabaráttunnar samdi um útskriftir af Kópavogshæli fyrir 37 einstaklinga án þess að hafa nokkra krónu til að standa undir því. Því tók ég við. Ég tel mig bundinn af því og hef reynt að vinna eftir því og það mun klárast. Það er leiðinlegt að hlusta á þetta tuð um framkvæmdasjóðinn. Þó að allur erfðafjárskatturinn rynni í framkvæmdasjóð, segjum sem svo, þá væri það ekki nema eins og helmingur á móti þeirri aukningu sem til málaflokksins fer úr ríkissjóði samkvæmt þeim fjárlögum sem við ætlum að ganga frá á morgun.

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á málflutningi ráðherrans. Auðvitað fer annað til málaflokksins en framkvæmdasjóðurinn. En framkvæmdasjóðurinn er grunnurinn. Hann er grunnurinn að framkvæmdum fyrir búsetuúrræði og þar birtist stefnumörkunin um það hvað ríkisstjórnin ætlar að gera. Ég vísa því sem hæstv. ráðherra segir um ábyrgðarleysi til föðurhúsanna. Félmn. benti strax, fyrir fimm árum þegar lögin um málaflokk fatlaðra voru endurskoðuð, á stöðuna á Kópavogshæli og að íbúarnir þar mundu ekki fá þjónustu samkvæmt lögunum. Þá þegar var byrjað að vinna að undirbúningi þessa. Auðvitað er ekki hægt að framkvæma eða gera neitt þegar maður setur ekki peninga í framkvæmdasjóðinn. Um það að hafa tekið við biðlistum þá er búið að gera gífurlega mikið á u.þ.b. liðnum áratug í málaflokki fatlaðra en það er engan veginn búið að ljúka biðlistum en það mátti ekki hægja á með þeim hætti sem þessi ríkisstjórn hefur gert og sú ríkisstjórn sem tekur við mun taka við erfiðu búi og erfiðum verkefnum eftir þetta.

Herra forseti. Ég vænti þess að eftirmaður minn taki þó alla vega við skárra búi en ég tók við af hv. 5. þm. Reykn.

Það sýnir sig ekki.

Það hefur verið mikill kraftur í uppbyggingu sambýla, hæfingar, dagvista og úrræða. Hv. þm. vildi ekki kannast við ábyrgðarleysi þegar hún samdi um útskriftir 37 einstaklinga af Kópavogshæli sem út af fyrir sig var gott stefnumark. Út af fyrir sig var mjög mikilvægt að útskrifa þaðan. En af hverju fékk hún ekki peninga í fjárlögum ársins 1995 til þess að standa við þetta?

Það var gert.

Herra forseti. Það er rétt á mörkunum að maður þori í orðaskipti við hæstv. ráðherra. Hann er hér í svoddan styttingi, svo maður segi nú ekki þjósti, að það er alveg á mörkunum. Svör hæstv. ráðherra varðandi það hvers vegna atvinnuleysisbætur eru ekki tengdar við launaþróun í landinu með sambærilegum hætti og lífeyrisbætur eru mjög sérkennileg og vekja grunsemdir um að hæstv. ráðherra vilji ekki að kjör þessa hóps séu tryggð líkt og lífeyrisþeganna. Það var spurt eftir því hér í gærkvöldi, að ráðherra fjarstöddum, hver væri skýringin á því ef það væri vilji ríkisstjórnarinnar að þessir tveir meginhópar bótaþega deildu í grófum dráttum kjörum með öðrum landsmönnum á sambærilegum grunni, hvers vegna lögunum um atvinnuleysistryggingar væri ekki breytt nú eins og lögunum um almannatryggingar? Við því koma mjög þokukennd svör og þau vekja grunsemdir um að það sé stefna hæstv. ráðherra, það sé pólitík hans að atvinnuleysisbótaþegar eigi ekki að njóta sama réttar, enda hefur hæstv. ráðherra orðið ber að því að segja að nauðsynlegt sé að atvinnuleysisbæturnar séu til muna lægri en lægstu laun því annars liggi menn bara á bótum. Þannig er nú hugarfarið hjá hæstv. ráðherra. Í öðru lagi er ekki hægt að sleppa hæstv. félmrh. með þau svör hvað varðar desemberuppbót á atvinnuleysisbætur. Hæstv. ráðherra svaraði því á ótrúlegan hátt áðan. Hæstv. ráðherra sagði: Málið er í athugun hjá ríkislögmanni eða var það síðast þegar ég vissi --- ráðherra talar eins og hann búi í öðru sólkerfi en ríkislögmaður --- og ríkisstjórn hefur ekki tekið afstöðu til málsins. Punktur. Hver er vilji hæstv. ráðherra? Hver er skoðun hæstv. ráðherra? Telur hæstv. ráðherra að þessi hópur eigi rétt á sambærilegum kjarabótum nú fyrir jólin og aðrir landsmenn? Þannig hefur það verið. Þeir hafa fengið slíkar bætur undanfarin ár. Það hefur ævinlega tekist að lokum að knýja það fram að lífeyrisþegar og atvinnulausir fengju þær uppbætur sem hafa verið hluti af almennum kjarasamningum. Það er desemberuppbótin. Ætlar hæstv. félmrh. að svíkja atvinnulausa um þetta núna fyrir jólin?

Herra forseti. Ég ætla engan að svíkja. Ég hef heldur engu lofað.

Herra forseti. Þetta kallar aðeins á eitt, að þinghaldinu getur ekki lokið með eðlilegum hætti fyrr en botn er kominn í þetta mál. Það er algerlega útilokað að láta hæstv. ráðherra sleppa við hlutina á þennan hátt. Það gengur ekki. Hæstv. ráðherra hefur borið ýmsu við, t.d. í viðtölum við fjölmiðla að hann vanti hugsanlega lagastoð fyrir því að greiða þetta fé út. Þá skulum við útbúa hana í hvelli. Þetta er nú einu sinni löggjafinn og það er nægur tími til stefnu að tryggja það með óyggjandi hætti með ákvæði í 6. gr. fjárlaga eða með sérstöku frv. ef til þarf, ef það má þá ekki fylgja t.d. þessu frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum, að hæstv. ráðherra hafi óyggjandi lagastoð ef það er það sem málið snýst um. En maður ætlar frekar af framgöngu ráðherrans séð að það sé viljaleysi og það sé þess vegna sem hann kýs að svara eða öllu heldur ekki svara eins og hann gerir hér.

Herra forseti. Mér sýnist sjálfum það vera nokkurt álitamál hvort lagastoð er fyrir því að borga þennan jólabónus. Ég óskaði eftir áliti ríkislögmanns á því máli. Það hefur ekki borist mér enn þá og ég mun að sjálfsögðu byrja á því að líta á það.

Hæstv. forseti. Það er jákvætt að festur skuli í lög réttur til húsaleigubóta, að hann taki til alls landsins, bæði til íbúða á opnum markaði og í félagslegu leiguíbúðakerfi. Hins vegar er mjög misráðið að hafa húsaleigubætur á hendi sveitarfélaga í stað ríkisins eins og vaxtabæturnar. Þá er fráleitt að húsaleigubætur skuli skattlagðar á sama tíma og vaxtabætur eru skattlausar. Einnig er það mjög gagnrýnivert að ríkisstjórnin skuli ekki hafa rækilega tryggt að 1. gr. frv. verði í raun framfylgt en þar er kveðið á um að húsnæðiskostnaður tekjulágra leigjenda skuli lækkaður, ekki versna og ekki verða óbreyttur heldur lækkaður. Ef ekkert verður að gert af hálfu sveitarfélaga sem samfara þessari lagabreytingu eru mörg að markaðsvæða félagslegu leigukerfin, þá mun kostnaður leigjenda í því kerfi aukast og kjörin versna í sumum tilvikum mjög verulega. Hér erum við að tala um hvorki meira né minna en 2.343 íbúðir og stuðning frá sveitarfélögum sem hefur verið metinn á 420 millj. Hvað um þá fjármuni verður er um margt á huldu. Það er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar að leigjendur í félagslega íbúðakerfinu verði ekki fyrir tekjuskerðingu í tengslum við þessi lög og skilgreininguna á þeirri ábyrgð ríkisstjórnarinnar er að finna í 1. gr. frv. þar sem kveðið er á um að kjör tekjulágra leigjenda skuli batna. Það er mikilvægt að svo verði. Þess vegna greiði ég atkvæði með 1. gr. og reyndar flestum öðrum greinum frv. sem ef rétt er að staðið munu marka framfaraspor. Ég mun sitja hjá við þá lagagrein frv. sem kveður á um fjármögnun kerfisins enda byggir hún á samningum sem ríkisstjórnin ákvað að koma að án þess að leita eftir samkomulagi við stjórnarandstöðu og án þess að nægar upplýsingar liggi fyrir og verður hún því ein að axla þar ábyrgð.

Herra forseti. Ekki hefur verið sýnt fram á að 280 millj. dugi til að leigjendur verði jafnsettir eftir þessa lagasetningu og þeir eru í dag. Þvert á móti hefur verið bent á að ef sveitarfélögin færa leiguna upp í raunkostnað þá megi ætla að fjórðungur þeirra sem nú eru í leiguíbúðum sveitarfélaga, eða um 550 manns, falli út og fái hvorki niðurgreidda leigu né húsaleigubætur. Einnig hefur verið sýnt fram á að fjöldi fólks með tekjur á bilinu 700 þús. til 1 millj. í árstekjur geti við þessa breytingu þurft að greiða umtalsvert hærri leigu eða á bilinu 7--15 þús. kr. nema sveitarfélögin bæti þeim það upp sérstaklega. Þær 280 millj. sem hér er verið að greiða atkvæði um tryggja því ekki að allir verði jafnsettir eftir sem áður varðandi leigugreiðslur. Ég greiði ekki atkvæði.

Virðulegi forseti. Þessi brtt. er um að ríkissjóður greiði árlega 280 millj. kr. í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga sem renna til sveitarfélaga vegna greiðslu húsaleigubóta. Þetta er hluti af 305 millj. kr. framlagi ríkisins til sveitarfélaganna vegna húsaleigubóta. Ég vil ekki bera ábyrgð á því samkomulagi sem gert hefur verið. Ég hef efasemdir um hvort þarna sé nógu vel reitt af hendi af hálfu ríkisins, hefði reyndar kosið að sveitarfélögin hefðu fengið tekjustofna til að sjá um þennan þátt. Ég styð þau meginmarkmið frv., virðulegi forseti, að öll sveitarfélög greiði húsaleigubætur og þær nái til allra íbúa. Hugsanlegar hækkanir sveitarfélaga á leiguíbúðum sveitarfélaga eru óháðar þessu frv. Við getum haft áhyggjur af því og brýnt sveitarfélögin að láta ekki hækkanir koma til og skapa hærri húsaleigu hjá sínum umbjóðendum en þetta frv. fjallar ekki um það. Að öllu öðru leyti en þessari brtt. styð ég greinar frv.

Herra forseti. Hér er lagt til að afnumin verði sú regla að fólk þurfi að láta þinglýsa húsaleigusamningum. Það hefur hvergi komið fram til hvers það er gert og ég er á móti því að láta fólk hlaupa bæinn á enda að óþörfu og borga þinglýsingarkostnað sem er þúsund krónur.

Herra forseti. Hér er lagt til að teknar verði upp réttlátari reglur í húsaleigubótum en ekki þær fáránlegu reglur sem gilda í dag sem hindra að barnmargar fjölskyldur fái húsaleigubætur yfirleitt og gera það að verkum að fólk með mjög lágar tekjur, 50--60 þús. kr. á mánuði, fær sömu húsaleigubætur og fólk sem er með nokkuð háar tekjur eða 125 þús.

Herra forseti. Hér er lagt til að fellt verði niður það skilyrði að um íbúðir verði að ræða, að húsaleigubætur verði eingöngu veittar út á íbúðir en ekki út á herbergi og aðrar þær íbúðir sem ekki uppfylla skilyrði laganna. Ég er á móti því að verið sé að ráðskast með borgarann og segja honum hvernig hann eigi að búa. Ég er líka á móti því að ógæfufólk sem er með stopular tekjur og býr í herbergjum fái ekki húsaleigubætur.

Herra forseti. Hér er aftur verið að hlutast til um málefni borgarans. Hann má ekki leigja sér íburðarmikið og óhóflegt húsnæði og leigan má ekki vera verulega hærri en markaðsleiga hvað sem það er. Í frv. eru alls konar ákvæði önnur sem ég get ekki fallist á að verið sé að setja í lög og greiði því atkvæði með þessu.

Herra forseti. Hér er lagt til að fellt verði niður það ákvæði að tekjur barna undir 20 ára teljist ekki með tekjum fjölskyldunnar en aftur á móti allar aðrar tekjur. Hér getur verið um að ræða sjómenn sem eru með mjög háar tekjur. Ég skil ekki af hverju þær tekjur eiga ekki að teljast með en hins vegar skúringartekjur móðurinnar sem skúrar á kvöldin. Auk þess er lagt til að fellt verði niður að tekjur fólks sem eru í skólanámi teljist ekki með tekjum fjölskyldunnar vegna þess að fólk getur skráð sig í skólanám án þess að stunda námið. Ég greiði atkvæði með þessu.

Herra forseti. Í frv. stendur að við andlát leigjanda falli niður réttur til húsaleigubóta. Það hefur ekki þótt taka því í íslenskri lagasetningu hingað til að taka fram að réttindi og skyldur borgaranna falli niður við dauða. Ég greiði atkvæði gegn því.

Hæstv. forseti. Lög um húsaleigubætur eru réttindalöggjöf. Þau tryggja leigjendum mikilvæg réttindi. Hér greiðum við atkvæði um lagagrein þar sem sveitarstjórnum er heimilað að svipta leigjendur þessum rétti. Það get ég ekki stutt og minni á að lögum samkvæmt verða íbúðakaupendur ekki sviptir rétti sínum til vaxtabóta.

Hæstv. forseti. Með þeirri brtt. sem verið er að greiða atkvæði um er einungis um það að ræða að bætt er inn í greinina heimild til þess að ef um veruleg vanskil er að ræða geti félagsmálanefndir látið greiðslu renna beint til leigusala. Það er sú breyting sem verið er að gera á þessari setningu en greinin í heild er ekki komin til atkvæða.

Herra forseti. Það frv. sem verið er að afgreiða er til rýmkunar á endurnýjunarreglum fiskiskipa og er til bóta. Af hálfu meirihlutamanna var hins vegar látið í veðri vaka að verið væri að setja reglur sem ættu aðeins að gilda til skamms tíma og markmiðið væri að afnema þær. Við stjórnarandstæðingar fluttum tillögu um sólarlagsákvæði sem var felld. Með þeirri afgreiðslu er verið að skapa óvissu og líklegt er að verið sé að láta útgerðarmenn greiða verulegar fjárhæðir að óþörfu vegna endurnýjunar. Engu að síður eru þessi ákvæði til bóta frá því sem verið hefur og þrátt fyrir þennan ágalla á frv. munum við greiða því atkvæði.

Herra forseti. Ég hefði viljað stíga þetta skref með því að veita heimild til þess að útgerðarmenn mættu stækka skip ef þeim sýndist svo. Með tilliti til kvóta, breyttra útgerðarhátta, aðbúnaðar og öryggis sjómanna um borð í skipum hefði ég talið að eðlilegt hefði verið að stíga þetta skref nú án nokkurra sólarlagsákvæða heldur hér og nú að breyta lögunum. En með tilvísun til þess að stigið er skref fram á við þá samþykki ég frv.

Virðulegi forseti. Verið er að greiða atkvæði um þriðju tilraun hæstv. sjútvrh. á þremur árum til að koma böndum á stjórn á veiðum smábátanna. Í frv. er ýmislegt til bóta frá því sem nú er en það breytir því ekki að verið er að innleiða kvótabraskið handahófskennt í stjórn fiskveiða hjá smábátunum. Virðulegi forseti. Af þessum sökum greiðir þingflokkur jafnaðarmanna ekki atkvæði í málinu.

Herra forseti. Þetta frv. er hluti af hrakfallasögu sem lengist ár frá ári í tíð hæstv. ríkisstjórnar við að reyna að koma einhverjum skikk á stjórn sóknar smábáta. Í þessu frv. eru að vísu bæði ákvæði sem horfa til bóta en önnur sem vísa í gagnstæða átt. Sú rýmkun á sóknardögum róðrardaga báta sem er lögð til í frv. fyrir yfirstandandi fiskveiðiár linar að sönnu nokkuð þjáningar þeirra. Á hinn bóginn er í frv. ákvæði sem varða sérstaklega framsal og leigu á þorskaflahámarki sem innleiða viðskipti eða brask með veiðiheimildir einnig í þessum hluta flotans. Það gagnrýnum við í stjórnarandstöðunni sérstaklega. Með vísan til þessa sitjum við hjá við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Í frv. eru nokkur atriði sem eru til bóta fyrir smábáta. Hins vegar er verið að innleiða brask á heimildum til að selja kvóta. Með tilvísun til þess að ég og hv. þm. Guðjón Guðmundsson höfum lagt frv. til laga um afnám framsalsréttar hlýt ég að greiða atkvæði gegn þessu.

Herra forseti. Flestar þær breytingar sem lagðar eru til í þessu frv. eru til bóta fyrir smábátaútgerðina og sérstaklega þá báta sem eru á dagatakmörkunum. Hins vegar er hér lagt til að heimila framsal aflaheimilda krókaleyfiskvóta. Ég tel óheillaspor að innleiða kvótabraskið í smábátaútgerðina og greiði því ekki atkvæði.

Herra forseti. Árið 1633 var maður nokkur í Róm dæmdur til dauða fyrir að halda því fram að jörðin snerist kringum sólina. Hér er lögð fram brtt. um að reikna megi út iðgjaldið hjá B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Það var fellt í fyrra en nú legg ég aftur fram brtt. og legg til að hv. þingheimur samþykki þá tillögu að það megi reikna út iðgjald til B-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins sem er til staðar og reikna út áfallnar skuldbindingar á þá deild og henni dreift á þau fyrirtæki sem greitt hafa til sjóðsins. Þessi ágæti maður, Galileo Galilei, sagði eftir að hafa verið dæmdur: ,,Hún snýst nú samt.``

Hæstv. forseti. Við fyrri umræðu um frv. gagnrýndi ég vinnubrögð fjmrn. á þeirri forsendu að áður en frv. kom til kasta Alþingis hefðu ekki farið fram viðræður við samtök launafólks um fyrirhugaðar lagabreytingar en lífeyrismál snerta kaup, kjör og kjarasamninga. Úr þessu var bætt og það til frambúðar með samkomulagi. Ég styð brtt. meiri hluta efh.- og viðskn. Þær eru til bóta og um þær er samkomulag við hlutaðeigandi samtök launafólks.

Herra forseti. Hér er lagt til að heimilt verði að reikna iðgjald ríkissjóðs og annarra launagreiðenda til B-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Þetta iðgjald er að sjálfsögðu til staðar, það þarf að reikna þetta, en það hefur ekki mátt gera hingað til og hér er lagt til að það verði heimilað. Ég greiði atkvæði með tillögunni.

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson, formaður BSRB, lýsti því yfir áðan að fjmrn. hefði leitað samninga við BSRB og fengið samninga um breytingu á frv. BSRB er sem sagt farið að stýra löggjafarstörfum á Alþingi. Breytingin felst í því að ekki má taka 19,5% af launum þeirra sem borga í B-deildina heldur sama iðgjald og er í A-deildinni, þ.e. 15,5%. Það er alveg greinilegt að það þarf miklu hærra iðgjald í B-deildina. Það þarf a.m.k. 19,5% þannig að ég greiði atkvæði gegn tillögunni og gegn íhlutun BSRB í löggjafarstarf hv. Alþingis.

Herra forseti. Hér er lagt til að Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins sé undanþeginn fjármagnstekjuskatti. Ég tel að margir aðrir eigi bágar en hann með að borga fjármagnstekjuskatt auk þess sem þetta skekkir samkeppnina sem hann er í við mörg önnur fyrirtæki svo sem eins og Þróunarfélagið og marga aðra aðila sem stunda nýsköpun. Ég sit hjá við atkvæðagreiðsluna.

Herra forseti. Hér kemur til atkvæða einstaklega ógeðfelld lagasetning. Fyrst og fremst er verið að setja skatta á fólk sem á í fjárhagsörðugleikum. Það er verið að hækka gjöld á fólki sem missir eigur sínar í fjárnám eða á nauðungarsölu. Hér er um skattstofn að ræða vegna þess að tekjur af þessum gjöldum eru yfir 300 millj. og eiga að hækka um 30 millj. Við leggjumst fyrst og fremst gegn ákvæðum í 4. og 5. gr. þessa frv. svo og ákvæðum um sérstaka nýja skattlagningu varðandi birtingu skipulagsskrár í Stjórnartíðindum auk hækkana á ýmsum gjöldum eins og fyrir ættleyfingarleyfi og annað slíkt. Okkur finnst, herra forseti, að framkoma ríkísstjórnarinnar við þá skattlagningaraðferð sem hún beitir sé komin út í öfgar. Við munum greiða atkvæði gegn einstökum greinum en sitja hjá við aðrar.

Herra forseti. Hér koma til atkvæða þær greinar frv. sem við leggjumst eindregið gegn. Verið er að hækka gjöld sem gefa ríkissjóði tekjur langt umfram það tilefni sem er skýrt sem tilefni gjaldtökunnar. Það hefur komið rækilega í ljós í umræðum um málið að þarna er farið offari í gjaldtöku gagnvart aðilum sem eiga í erfiðleikum og eiga um sárt að binda. Þennan tekjustofn ríkissjóðs er nauðsynlegt að endurskoða í heild sinni sem og reyndar fyrirkomulag allrar þessar gjaldtöku, þessara gjalda eða aukagjalda sem er afar hvimleiður skattstofn eins og hefur komið fram. En sérstaklega óskynsamlegt og óréttmætt er í ljósi þeirra upplýsinga sem nú liggja fyrir um tekjuöflun ríkissjóðs af þessum slæma skattstofni að hækka þetta eins og hæstv. ríkisstjórn leggur nú til og verður svo sannarlega ekki sagt að það fólk sem verður fyrir þessu sé í miklu fyrirrúmi hjá hæstv. ríkisstjórn. Við greiðum atkvæði gegn þessu, herra forseti.

Herra forseti. Á árinu 1995 voru tæplega 700 einstaklingar úrskurðaðir gjaldþrota. Í þessu frv. er lagt til að hækka gjöld vegna nauðungarsölu og aðfarargerðar. Það eru þessar greinar sem við erum að greiða atkvæði um. Sú ríkisstjórnarstefna sem hér birtist knýr á um enn fleiri gjaldþrot og ég vil biðja hv. þingmenn að rifja aðeins upp kosningaloforð þessara flokka fyrir síðustu kosningar, ekki hvað síst Framsfl. sem sagðist ætla að gæta sérstaklega skuldastöðu heimilanna. Frv. gengur þvert á það. Þessar greinar frv. ganga þvert á þau loforð sem gefin voru og eru svikin í dag ótvíræðar en oft áður.

Herra forseti. Í 4. og 5. gr. frv. er verið að auka skattlagningu á skuldugustu heimilin í landinu. Það er eftir öðru hjá þessari ríkisstjórn að skattleggja sérstaklega í góðærinu fjölskyldur sem eru að missa heimili sín á nauðungaruppboð. Ég segi nei við þessari sértæku skattlagningu á skuldugustu heimilin í landinu.

Virðulegi forseti. Hér er eingöngu verið að hækka gjöld eðlilega miðað við þá verðlagsþróun sem hefur orðið á síðustu árum. Á sínum tíma var talið að dómstólar landsins væru misnotaðir þegar kröfuhafi væri að eltast við skuldunauta og því voru þessi gjöld hækkuð. Það skal tekið fram að ef skuldunautar reynast ekki borgunarmenn lendir krafan að sjálfsögðu á þeim sem gerir kröfuna og hann verður að greiða gjöldin. Gjöldin voru sett með reglugerð 1990 en lögfest á árinu 1991. Ég tek undir það sem sagt var í umræðunni af hálfu eins hv. þm. Alþfl. að eðlilegra hefði verið að hækka gjöldin fyrr og gera það tíðar til þess að stökkið sé ekki eins stórt og kemur fram í frv.

Virðulegi forseti. Á þeim hagvaxtartímum sem við erum að upplifa eru þeir sem minnst mega sín í samfélaginu helsti skattstofn sem hæstv. ríkisstjórn getur fundið. Virðulegi forseti. Ekki eru nema tvö ár eða svo síðan annar ríkisstjórnarflokkurinn þeysti um héruð og lofaði því að vera með fólk í fyrirrúmi og ég hlýt að spyrja í þessu samhengi: Er Framsfl. ekki með óbragð í munninum vegna þessarar hækkunar? Ég vil aðeins segja, virðulegi forseti, að ég greiði atkvæði gegn svona fyrirbæri.

Herra forseti. Hér kemur til atkvæða sú fyrsta af nokkrum greinum frv. þar sem um er að ræða mjög harkalega skerðingu á mikilvægum mörkuðum tekjum til ýmissa menningarmála, velferðarmála og samgöngumála. Við munum greiða atkvæði gegn skerðingarákvæðum frv. þar sem þau ganga úr hófi fram og gengið er lengra en nokkru sinni fyrr í skerðingu slíkra markaðra tekjustofna í sjálfu góðærinu. Af því leiðir einnig að við munum styðja brtt. Vilhjálms Egilssonar um að fella út skerðingarákvæði 2. gr. Ég mun svo gera grein fyrir atkvæði mínu þegar kemur að ákvæðum 8.--10. gr. en þar eru á ferðinni orðalagsbreytingar en ekki skerðingar sem við munum sitja hjá við.

Virðulegi forseti. Frá því að ríkisstjórnin komst til valda hefur Framkvæmdasjóður fatlaðra verið stórskertur. Erfðafjárskattur á að renna óskiptur til sjóðsins en hann mun hafa numið um 480 millj. kr. á síðasta ári. Á næsta ári fær Framkvæmdasjóður fatlaðra eingöngu 185 millj. kr. af áætluðum erfðafjárskatti þrátt fyrir að brýn þörf sé á áframhaldandi uppbyggingu í málaflokknum. Þessi ríkisstjórn stofnar til biðlista á öllum sviðum. Í búsetumálum fatlaðra er víða alvarlegur vandi. Ég vísa allri ábyrgð á niðurskurðinum á hendur ríkisstjórn og stjórnarflokkum og greiði atkvæði gegn ákvæðinu.

Hæstv. forseti. Á sama tíma og tekjur Atvinnuleysistryggingasjóðs eru skertar með lækkun tryggingagjalda eru auknar fjárhagsskuldbindingar settar á sjóðinn, hlutdeild í rekstri svæðisvinnumiðlana upp á 100 millj. kr. en áður hefur sjóðnum verið gert að fjármagna starfsmenntunarsjóð og atvinnusjóð kvenna. Sjóðurinn hefur ekki lengur ríkisábyrgð á bak við sig og er honum ætlað að vera sjálfbær. Þá þarf löggjafinn líka að tryggja að svo verði í reynd. Þetta lagaákvæði gengur í þveröfuga átt og ég greiði atkvæði gegn því.

Hæstv. forseti. Í umfjöllun félmn. um málið kom fram að alls er óvíst að Tryggingasjóður sjálfstætt starfandi einstaklinga geti lagt eitthvað af mörkum til rekstrar vinnumiðlana og Vinnumálastofnunar félmrn. Í lögum um sjóðinn voru settir ýmiss konar varnaglar, m.a. að heimilt yrði að skerða bætur vegna þess að alls óvíst þótti að sjóðurinn gæti staðið undir tryggingum við félaga sína. Ég tel því að tillagan sé aldeilis fráleit og greiði atkvæði gegn henni.

Herra forseti. Verið er að greiða atkvæði um með hvaða hætti bætur úr almannatryggingakerfinu verði tengdar við verðlags- og launaþróun. Ákvæði frv. og yfirlýsingar hæstv. forsrh. og hæstv. félmrh. og hv. formanns efh.- og viðskn. í umræðunni gefa til kynna að nægjanlega tryggt sé gengið frá málum. Í minnihlutaáliti okkar bendum við á að við lítum svo á að orðalagið ,,að miða við launaþróun`` beri að skilja að taki við af launavísitölu. Við bendum hins vegar mjög skýrt á það að hér er ríkisstjórnin að snúa algerlega við blaðinu. Hún afnam tenginguna fyrir tveimur árum, hún var knúin til uppgjafar og það er verið að knýja hana til uppgjafar með afgreiðslunni í dag og tengja aftur bætur úr almannatryggingakerfinu við eðlilega þróun og láta ekki eldri borgara vera háðir geðþóttaákvörðun ríkisvalds hverju sinni. Það ber að fagna uppgjöf og undanhaldi ríkisstjórnarinnar sem fyrst og fremst hefur komið til vegna baráttu stjórnarandstöðunnar og eldra fólks í landinu.

Herra forseti. Það er niðurstaða okkar í minni hlutanum að leggjast ekki gegn breytingum 8.--10. gr. á lögum um almannatryggingar sem frv. felur í sér. Við gerum það í ljósi yfirlýsinga hæstv. forsrh. í umræðunum sem tæpast verða túlkaðar öðruvísi en þannig að með orðalagi 9. gr. frv., þar sem segir að taka skuli mið af launaþróun, sé í reynd verið að segja að upphæðir almannabóta og greiðslur skv. 59. gr. og fjárhæðir skv. 17. gr. almannatryggingalaga skuli beinlínis fylgja launaþróun eða launavísitölu. Í trausti þess að við þetta verði staðið og í ljósi þess að fyrirhugaðar breytingar eru þrátt fyrir allt til mikilla bóta frá ákvörðun ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans 1995 um að afnema með öllu slíka tengingu er þetta afstaða okkar.

Herra forseti. Ég tek undir þær atkvæðaskýringar sem hafa verið fluttar og bæti því við að verið er að taka ákvörðun sem gildir a.m.k. næsta ár. Það verður auðvitað að fylgjast grannt með því hvort það verður tryggt að bætur almannatrygginga hækki í samræmi við launaþróun. Ef það verður ekki gert verður Alþingi að koma að málinu aftur, annaðhvort seinna á þessu þingi eða á næsta þingi. En ég er þeirrar skoðunar að yfirlýsingar hæstv. forsrh. og fleiri jafngildi því að því hafi verið heitið að bætur almannatrygginga hækki í samræmi við launaþróun.

Hæstv. forseti. Í þessari grein er lagt til að tryggingagjald, framlag til Atvinnuleysistryggingasjóðs, verði lækkað um 400 millj. kr. á sama tíma og sjóðurinn tekur á sig sífellt fleiri verkefni sem deila má um hvort séu í hans verkahring. Ég hefði talið viturlegra að safna í sjóði því enginn getur tryggt að atvinnuleysi muni ekki vaxa að nýju. Jafnframt er tryggingagjaldið hækkað til svo hægt sé að mæta fæðingarorlofi feðra. Ég styð það en ætla að sitja hjá við þessa grein. Það verður að vera á ábyrgð ríkisstjórnarinnar hvernig að þessum málum er staðið.

Herra forseti. Með þessari grein er verið að ganga lengra en nokkru sinni fyrr í sögunni í að skerða markaðar tekjur til vegamála. Samkvæmt þessu eiga 1.064 millj. kr. af mörkuðum tekjum Vegasjóðs að renna í ríkissjóð á næsta ári. Hér er slegið Íslandsmet í þessum efnum og það í miðju góðærinu. Það verður að segjast eins og er að með því að kyngja þessari niðurstöðu þá sýnir hæstv. samgrh. og hv. stjórnarþingmenn, ekki síst þingmenn landsbyggðarinnar, ótrúlegt geðleysi svo ekki sé nú sagt ræfildóm. Það er vel skiljanlegt að hæstv. samgrh. kjósi að vera fjarstaddur við þessa atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli á því að við 3. umr. málsins mun ég flytja brtt. um umrætt atriði. Þessi mál eru rædd í tengslum við lokaafgreiðslu fjárlaga og brtt. er væntanleg við þennan lið.

Varðandi fundahaldið í dag vill forseti taka fram að senn mun hefjast 3. umr. um fjárlagafrv. Gert verður hlé á þeirri umræðu í hálfa klukkustund kl. 5 til að halda stutta þingflokksfundi. Forseti vill enn fremur biðja formenn þingflokka að finna sig korter fyrir 5. Þá er áætlað að atkvæðagreiðslur um afbrigði fari fram rétt fyrir kl. 5 og aftur að loknu matarhléi kl. 8.30.

Herra forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnál. meiri hluta fjárln. um frv. til fjárlaga fyrir árið 1988, sem fyrir liggur á þskj. 635. Nefndin hefur haft fjárlagafrumvarpið til athugunar frá því að 2. umr. fór fram 12. desember sl. Til viðræðna við nefndina komu forsvarsmenn B- og C-hluta stofnana, þ.e. Ríkisútvarpsins, Lánasjóðs íslenskra námsmanna, Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins, Fríhafnarinnar á Keflavíkurflugvelli og Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins. Fulltrúar efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins og Þjóðhagsstofnunar komu á fund nefndarinnar til viðræðna um tekjuhlið frumvarpsins og horfur í þjóðarbúskapnum. Vegna nýrrar uppsetningar fjárlagafrumvarpsins er rétt að taka fram til skýringar að ekki eru gerðar breytingartillögur við 1.--4. gr. frumvarpsins heldur breytast þær í samræmi við þær breytingar sem gerðar eru á sundurliðunum 1--4. Hins vegar eru lagðar til breytingar á 5.--7. gr. Í nefndarálitinu er fyrst gerð grein fyrir meginbreytingum sem verða á tekjuhlið frumvarpsins. Þá er gerð grein fyrir þeim breytingum sem lagt er til að gerðar verði á sundurliðunum 2--4. Að lokum er gerð grein fyrir breytingum sem lagt er til að verði á 5. og 6. gr. frumvarpsins. Að lokum mun ég gera grein fyrir helstu breytingum sem lagt er til að verði á 7. gr. en þær skýringar er ekki að finna í nál. Samkvæmt upplýsingum frá Þjóðhagsstofnun er ekki talið ástæða til að breyta þeirri þjóðhagsspá sem lögð var til grundvallar í tekjuáætlun fjárlagafrumvarpsins. Endurskoðuð tekjuáætlun fyrir árið 1998 endurspeglar því fyrst og fremst breytingar á tekjugrunni ársins 1997. Gert er ráð fyrir að auknar tekjur af veltusköttum árið 1997 skili sér á tekjuhlið næsta árs. Einnig er áætlað að tekjur af sölu eigna muni aukast verulega. Á móti vegur lækkun á tekjusköttum þar sem ekki er lengur gert ráð fyrir að sveitarfélögin taki þátt í kostnaði vegna lækkunar á tekjuskatti einstaklinga á næsta ári. Í heild er því gert ráð fyrir að tekjulið fjárlaga hækki um 2,3 milljarða kr. á rekstrargrunni umfram áætlun fjárlagafrumvarpsins og verði um 165,8 milljarðar kr. árið 1998. Að venju eru álit efnahags- og viðskiptanefndar á tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins og áhrifum skattalagabreytinga birt sem fylgiskjöl með nefndarálitinu. Tillögur meiri hluta nefndarinnar, er varða útgjöld A-hluta ríkissjóðs, leiða til hækkunar útgjalda um 1.106,7 millj. kr. Samkvæmt endurskoðaðri tekjuspá fjármálaráðuneytisins stefnir nú í að tekjur ríkissjóðs muni nema um 130,8 milljörðum króna á yfirstandandi ári. Þannig hafa tekjur aukist um 5,6 milljarða frá því sem fjárlög 1997 áætluðu. Þennan mikla tekjuauka má fyrst og fremst rekja til mun hagstæðari þjóðhagsskilyrða en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Endurskoðuð tekjuáætlun fjármálaráðuneytisins fyrir næsta ár gerir ráð fyrir að tekjurnar verði um 2,3 milljörðum króna hærri en ráð var fyrir gert í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 1998. Þar vegur þyngst um 800 milljóna króna tekjuauki vegna sölu eigna. Skýringin er annars vegar sú að sölu á hlutabréfum ríkisins í járnblendiverksmiðjunni hefur verið frestað til næsta árs. Hins vegar hefur mat á söluverðmæti hlutabréfa í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins verið hækkað í ljósi góðar afkomu bankakerfisins á þessu ári. Um 700 milljónir króna má rekja til breytingar á tekjugrunni frumvarpsins vegna bættrar afkomu á árinu 1997. Þá hækka tekjur ríkissjóðs um 600 milljónir króna m.a. vegna áforma um hækkun á sérstöku bensíngjaldi til að fjármagna auknar vegaframkvæmdir, hækkun á þungaskatti og hækkun á tryggingagjaldi til að fjármagna greiðslur vegna fæðingarorlofs feðra. Á móti þessu vegur 500 milljóna króna lækkun á tekjuskatti einstaklinga þar sem ekki er gert ráð fyrir að sveitarfélögin taki þátt í lækkun hans að svo stöddu. Þá má nefna að þar sem ríkissjóði er gert skylt að greiða fjármagnstekjuskatt hækkar tekjuhlið fjárlaga um 400 milljónir króna. Jafnframt hækka útgjöld ríkissjóðs um sömu fjárhæð þannig að þessi tekjufærsla hefur engin áhrif á afkomu ríkissjóðs. Ekki hefur verið talin ástæða til að endurskoða þá þjóðhagsspá sem fjárlagafrumvarpið byggir á. Ljóst er því að á næsta ári mun draga lítillega úr þeim mikla vexti sem einkennt hefur efnahagslífið á þessu ári. Grundvöllur þess að viðhalda þeim stöðugleika sem við búum við í dag er að ríkissjóður verði rekinn hallalaus. Meiri hlutinn telur að tekjuspáin sé byggð á traustum grunni og því óvarlegt að búast við verulegum tekjuauka umfram forsendur fjárlaga næsta árs eins og gerst hefur á síðustu tveimur árum. Því verður að gæta aðhalds á gjaldahlið þannig að ekki þurfi að koma til auknar lántökur. Með lögum um fjárreiður ríkisins var ákveðið að setja í fjárlög heimildir fyrir lántökum ríkisins, lánveitingum, ríkisábyrgðum og til niðurfellingar skulda. Áður höfðu slíkar heimildir verið í lánsfjárlögum. Samhliða þessu varð sú breyting að fjárlaganefnd fjallar nú um þessar heimildir í stað efnahags- og viðskiptanefndar áður. Fjárlaganefnd hefur lokið umfjöllun um frumvarpið og leggur til að það verði samþykkt með þeim breytingum sem hér eru lagðar til. Alls er sótt um heimild til lántöku allt að 45,3 milljarða króna vegna ríkissjóðs, ríkisfyrirtækja og sjóða í eigu ríkisins. Gert er ráð fyrir að þessir aðilar greiði 35,4 milljarða króna í afborganir eldri lána og að hrein lánsfjáröflun verði þar af leiðandi um 9,9 milljarðar króna. Í 5. gr. frumvarpsins er ríkissjóði heimilað að taka að láni allt að 13.515 millj. kr. á árinu 1998. Ráðstöfun þessa fjár er með þeim hætti að til Byggingarsjóðs ríkisins renna allt að 4.200 millj. kr., til Lánasjóðs íslenskra námsmanna allt að 3.200 millj. kr. og til Þróunarsjóðs sjávaraútvegsins allt að 1.000 millj. kr. Einnig er þar að finna lántökuheimildir vegna Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar, Ríkisútvarpsins, Happdrættis Háskóla Íslands, Rafmagnsveitna ríkisins og Alþjóðaflugþjónustunnar. Samtals nemur lántökuheimild þessara síðasttöldu aðila 1.185 millj. kr. Í frumvarpinu er einnig lagt til að lántökuheimildir verði samþykktar vegna eftirtalinna ríkisfyrirtækja og sjóða: Landsvirkjunar, Byggingarsjóðs verkamanna, Húsbréfadeildar Húsnæðisstofnunar ríkisins, Lánasjóðs landbúnaðarins en hann tekur við af Framleiðnisjóði landbúnaðarins, Byggðastofnunar og Ferðamálasjóðs. Lántökuheimildir þessara aðila nema samtals allt að 31,9 milljörðum króna á árinu 1998. Lagt er til að ríkissjóður takist á hendur sjálfsskuldar\-ábyrgð vegna hafnarsjóðs Grundartangahafnar vegna framkvæmda í tengslum við nýtt álver, samtals allt að 210 millj. kr. Þá er leitað eftir heimild til yfirtöku skulda Baldurs hf. vegna kaupa á ferju til siglinga á Breiðafirði og húseignum á Brjánslæk sem tengjast þeim rekstri. Þess skal að lokum getið að við 3. umræðu frumvarpsins eru lántökuheimildir ríkissjóðs hækkaðar um 1.015 millj. kr. Jafnframt var ákveðið að leggja til hækkun á lántökuheimild Landsvirkjunar um 800 millj. kr. en á móti vegur að 2.800 millj. kr. af lántökuheimild þessa árs verða ekki nýttar. Heimild fjármálaráðherra til útgáfu viðbótarspariskírteina í eldri flokkum, sem er að finna í 13. gr. gildandi lánsfjárlaga, er auk þess felld inn í frumvarpið við 3. umræðu þess til að taka af allan vafa um heimildina. Gerðar eru nokkrar breytingar á 5. gr. frumvarpsins sem fjallar um lántökur, endurlán og ríkisábyrgðir á næsta ári. Lántökuheimild ríkissjóðs hækkar um 150 millj. kr. frá fjárlagafrumvarpi. Gert er ráð fyrir að ríkissjóður verji rúmlega 4,8 milljörðum króna til að lækka skuldir sínar, í stað 5 milljarða króna samkvæmt fjárlagfrumvarpi. Í öðru lagi er lögð til 1.015 millj. kr. hækkun á heimild ríkissjóðs til að endurlána stofnunum og sjóðum í B- og C-hluta fjárlaga. Þannig er gert ráð fyrir nýjum lánveitingum til Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar, Ríkisútvarpsins, Happdrættis Háskóla Íslands og Rafmagnsveitna ríkisins, samtals að fjárhæð 1.115 millj. kr. til að fjármagna framkvæmdir á þeirra vegum á næsta ári. Á móti lækkar lánsfjárþörf Lánasjóðs íslenskra námsmanna um 100 millj. kr. til samræmis við endurskoðaða rekstraráætlun sjóðsins. Í þriðja lagi er lagt til að lánsfjárheimild Landsvirkjunar á árinu 1998 verði hækkuð um 800 millj. kr. vegna frestunar framkvæmda milli ára, en Landsvirkjun mun ekki nýta 2.800 millj. kr. af lántökuheimild yfirstandandi árs. Loks er gert ráð fyrir því að heimild Húsnæðisstofnunar ríkisins til útgáfu húsbréfa á árinu 1998 verði hækkuð um 500 millj. kr. og nemi samtals 16.500 millj. kr. miðað við markaðsverð. Sú heimild er í samræmi við endurskoðaða áætlun Húsnæðisstofnunar um útgáfu húsbréfa. Við 6. gr. fjárlagafrumvarps eru gerðar þrjár breytingartillögur. Sú fyrsta er um að fella niður 2. tölulið greinarinnar. Horfið hefur verið frá því að skerða lögbundið framlag til átaksverkefnis um framleiðslu og markaðssetningu vistvænna og lífrænna afurða. Í annan stað er lagt til að framlag í ríkissjóð af mörkuðum tekjum til vegamála hækki um 100 millj. kr. og verði 1.164 millj. kr. á næsta ári. Áætlað er að tekjustofnar sem markaðir eru til vegamála verði 271 millj. kr. hærri en gert var ráð fyrir í fjárlagafrumvarpi. Af þessari hækkun fara 151 millj. kr. til nýframkvæmda, 20 millj. kr. fara í styrki til sérleyfishafa og 100 millj. kr. renna í ríkissjóð. Loks er gerð tillaga um að 7. liður greinarinnar falli niður. Horfið hefur verið frá því að hluti tekna Flugmálastjórnar á Keflavíkurflugvelli renni í ríkissjóð. Við 7. gr. frumvarpsins eru lagðar fram breytingartillögur í 18 liðum. Flestar er hefðbundnar, svo sem niðurfellingar stimpilgjalda vegna leigu á flugvélum og heimildir til sölu fasteigna í eigu ríkissjóðs. Enn fremur er nokkuð um að óskað sé breytinga á greinum þannig að söluandvirði fasteigna og hlutabréfa sé nýtt í þágu þeirra stofnana eða málaflokka sem hið selda tengist. Má þar nefna heimildir til að láta söluandvirði eignarhluta ríkissjóðs í fasteignum grunnskóla, félagsheimilum og fasteignum framhalds- og sérskóla renna til viðhalds skólamannvirkja og heimildir til að láta söluandvirði hlutabréfa í Hólalaxi hf. renna til Bændaskólans á Hólum. Ekki er ástæða til að rekja þessar heimildir frekar hér þar sem þær skýra sig sjálfar. Í 18. lið breytingartillagnanna eru viðbætur við ýmsar heimildir 7. gr. Þar er fyrst að nefna tvo liði í fjárlögum þessa árs. Annars vegar er heimild til að ráðstafa allt að 80 millj. kr. til verkefna á sviði atvinnuþróunar og nýsköpunar í atvinnulífinu, sérstaklega á þeim landsvæðum sem ekki njóta góðs af atvinnustarfsemi sem tengist uppbyggingu á orku- og stóriðjusviði. Hins vegar er þar heimild til að stofna eignarhaldsfélög um eignarhlut ríkissjóðs í einstökum félögum sem tilheyra starfssviði iðnaðarráðuneytisins. Enn fremur eru hér á ferð fjórir nýir liði sem rétt er að fjalla lítillega um. Í 7. gr. laga um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins er kveðið á um að ríkissjóður skuli greiða sem stofnfjárframlag til sjóðsins 1.000 millj. kr. af söluandvirði hlutafjár í eigu ríkissjóðs í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf. Hins vegar er ekki tilgreint með hvaða hætti skuli inna þessa greiðslu af hendi en áform eru uppi um að selja allt að 49% hlut ríkisins í bankanum á næsta ári. Því er óskað heimildar til að semja við sjóðinn um þessa stofnfjárgreiðslu en gert er ráð fyrir að hún geti orðið allt að 350 millj. kr. á árinu 1998. Jafnframt er lagt til að stofnfjárframlag í 2. gr. frumvarps til fjárlaga verði hækkað um 150 millj. kr. til að rúma greiðsluna. Einnig er óskað heimildar til að semja við stjórn Skallagríms hf. um yfirtöku Ms. Akraborgar upp í skuldir félagsins við Vegagerðina. Þær skuldir eru þannig til komnar að Vegagerðin hefur undanfarin ár séð um að greiða af skuldabréfum vegna Akraborgar en í bókum Skallagríms hf. hefur á móti verið færð skuld við Vegagerðina. Yfirtaka þessi tengist annarri heimild sem óskað er eftir, en það er heimild til að selja eða afhenda Ms. Akraborg. Að baki þessara heimilda liggur sú hugmynd að þegar rekstri Akraborgar lýkur um mitt næsta ár við opnun Hvalfjarðarganga verði hún afhent Slysavarnafélagi Íslands til notkunar fyrir Slysavarnaskóla sjómanna, en ástand skips skólans, Sæbjargar, er orðið mjög bágborið. Meðal annars er önnur aðalvél skipsins ónýt, skrúfubúnaður er mjög slitinn og þilför, tankar og yfirbygging skipsins eru víða tærð. Lagt er til að heimilað verði að ríkissjóður verði þátttakandi í stofnun hlutafélags til að efla þróunarstarf og stuðla að útflutningi á íslenskri þekkingu á sviði upplýsingatækni um veður og sjólag til sjófarenda. Hér er um að ræða tækni sem gerir sjófarendum fært að sjá á veraldarvefnum upplýsingar frá öldumælinga- og veðurduflum. Að lokum er óskað eftir heimild til að semja um smíði nýrrar Hríseyjarferju. Hér er um að ræða skip sem mun taka allt að 130 manns, þar af 80--100 innan dyra. Aðstaða verður til vöruflutninga, m.a. með þilfarskrana og festingum fyrir vörugáma, fólksbíla og aðra þungavöru. Hríseyjarferjan Sævar, sem nú sinnir ferðum milli Árskógssands og Hríseyjar, er komin nokkuð til ára sinna og á henni eru verulegir vankantar. Þar má nefna að aðgengi fyrir fatlaða er ófullnægjandi, ekki er hægt að flytja með henni venjulegar sjúkrabörur nema að koma þeim fyrir í stýrishúsi, skipið tekur aðeins 45 farþega auk þess sem heilbrigðiseftirlitið hefur gert ítrekaðar athugasemdir vegna hávaða bæði í farþegarými og stýrishúsi. Áætlað er að smíði skipsins kosti um 115 millj. kr. Fluttar eru 42 breytingartillögur við sundurliðun 2 og er heildarfjárhæð þeirra 1106,7 millj. kr. Tillögurnar eru skýrðar í nefndaráliti og ekki ástæða til að fjölyrða nánar um flestar þeirra. Þó vil ég skýra nokkra þætti betur. Lagt er til að framlag til Háskóla Íslands hækki um 180 millj. kr. til að fjármagna greiðslur til verktaka vegna byggingar á öðrum áfanga Náttúrufræðihúss. Í breytingartillögum við 5. gr. er gert ráð fyrir að Happdrætti Háskóla Íslands taki allt að 180 millj. kr. lán og greiði Háskóla Íslands lánsfjárhæðina sem fyrirframgreiddan arð. Í samræmi við nýja framsetningu fjárlaga er framlag happdrættisins skráð sem tekjur ríkissjóðs og framlag ríkissjóðs til háskólans. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að veita sérstaka fjárveitingu til kynningarstarfs erlendis þar sem gerð verður grein fyrir hagsmunum Íslands vegna nýtingar á auðlindum hafsins. Lagt er til að veittar verði 20 millj. kr. til nýrra meðferðarúrræða barna og ungmenna vegna hækkunar á sjálfræðisaldri úr 16 í 18 ár. Þetta er talið nauðsynlegt þar sem tveir nýir árgangar bætast við skjólstæðingahóp meðferðarheimila. Miklum vandkvæðum er bundið að áætla þá viðbót í meðferðarþörf sem í breytingunni felst en talið er að með þessu megi bæta úr brýnustu þörfum. Gert er ráð fyrir því að framlagið fari annars vegar til reksturs nýs meðferðarheimilis í Skagafirði og hins vegar til eflingar á neyðavistun í bráðatilvikum. Gerð er tillaga um 25 millj. kr. framlag á árinu 1998 til að kosta starf á vegum fyrirhugaðs stýrihóps um vanda sjúkrahúsanna og áframhaldandi athugun á aukinni samvinnu eða sameiningu sjúkrahúsanna á höfuðborgarsvæðinu. Við 2. umr. fjárlaga 1998 var að tillögu meiri hluta fjárlaganefndar fallist á að veita 300 millj. kr. til að auðvelda lausn á vanda sjúkrahúsanna í landinu. Þá hefur ríkisstjórnin ákveðið að unnið verði áfram að frekari skoðun á hagkvæmni þess að auka samvinnu eða sameiningu sjúkrahúsanna á höfuðborgarsvæðinu. Það verk verður unnið á grundvelli skýrslu VSÓ ráðgjafar um úttekt á skipulagi og samvinnu sjúkrahúsanna í Reykjavík og fjögurra sjúkrahúsa í nágrenni Reykjavíkur. Heilbrigðisráðuneytið og fjármálaráðuneytið munu í byrjun næsta árs útfæra nánar framangreinda vinnu og ákveða nánar um ráðstöfun á þessa framlags. Lagt er til fjárheimild liðarins Launa- og verðlagsmál undir fjármálaráðuneyti verði hækkuð um 250 millj. kr. Heimildin er ætluð til þess að mæta útgjöldum vegna kjarasamninga og kjaranefndarúrskurða sem ekki eru að fullu frágengnir eða sem eftir er að leggja kostnaðarmat á fyrir einstakar stofnanir. Mest munar þar um kjarasamning við sjúkrahúslækna en einnig á kjaranefnd eftir að úrskurða um laun heilsugæslulækna og háskólaprófessora. Lagt er til að framlög til stofnana og viðfangsefna í A-hluta fjárlaga hækki samtals um 2.200 millj. kr. vegna þess að þeim er ætlað að greiða til A- og B-deilda Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóðs hjúkrunarfræðinga iðgjald sem nemur 11,5% af öllum launum í stað 6% í gjalds af dagvinnulaunum. Sundurliðun fjárhæðarinnar á stofnanir og verkefni er sýnd á sérstöku yfirliti sem fylgir tillögunni Útgjöld stofnana og verkefna í A-hluta fjárlagafrumvarps miðast við að iðgjald launagreiðanda til LSR og LH sé 6% af dagvinnulaunum. Samkvæmt lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga er launagreiðanda hins vegar ætlað að greiða iðgjald sem nemur 11,5% af öllum launum vegna þeirra sem eru í A-deildum sjóðanna. Þar með er launagreiðendum gert kleift að gera upp skuldbindingar sínar vegna A-deildar sjóðsfélaga með fullnaðargreiðslum ár hvert. Nú liggur fyrir frumvarp til laga um breytingar á þessum lögum sem verður afgreitt fyrir jól og felur m.a. í sér að stofnunum er gert kleift að greiða einnig 11,5% af öllum launum þeirra sem eru í eldra réttindakerfi í stað 6% af dagvinnulaunum eins og tíðkast nú. Með þessu verður aðild að A- og B-deildum lífeyrissjóðanna hlutlaus að því er varðar greiðslur og greiðsluáætlanir vegna launa og launatengdra gjalda. Fjármögnun þessara útgjalda er með þeim hætti að á fjárlagalið 09-989 190 Launa- og verðlagsmál er í fjárlagafrumvarpi áætlað fyrir 900 millj. kr. til að mæta hækkun á iðgjaldagreiðslu stofnana vegna þeirra sem verða í A-deildum sjóðanna. Þá er samkvæmt ákvæði frumvarps til laga um breyting á lögum um LSR og LH gert ráð fyrir að hækkun á iðgjaldsgreiðslu stofnana vegna þeirra sem verða í B-deildum sjóðanna komi til lækkunar á lífeyrisskuldbindingum og verðbótum á lífeyri sem áætlaður er á fjárlagalið 381 Lífeyrisskuldbindingar, eftirlaun undir fjármálaráðuneyti. Stofnanir sem eru alfarið fjármagnaðar af mörkuðum tekjustofnum fá ekki hækkun samkvæmt þessari tillögu. Gera má ráð fyrir að í einhverjum tilvikum þurfi að leiðrétta framlag til stofnana og þá sérstöku sundurliðun sem fylgir þessari tillögu. Þær breytingar geta verið bæði til hækkunar eða lækkunar í ljósi raunverulegra útgjalda. Á fjárlagaliðum 381 Lífeyrisskuldbindingar, eftirlaun og 989 Launa- og verðlagsbætur, er gert ráð fyrir fjárhæðum til að mæta slíkum leiðréttingum. Fjárlaganefnd Alþingis mun verða gerð grein fyrir hugsanlegum breytingum. Í lok umfjöllunar minnar um breytingartillögur við útgjaldahlið fjárlaga er rétt að benda á leiðréttingu sem gerð var á fjárlagalið RALA. Eins og greint er frá í nefndaráliti var gerð breyting við 2. umr. fjárlaga en sökum mistaka þarf að flytja tillöguna aftur og að auki leiðrétta fyrri færslu. Fjárlaganefnd fór yfir áætlanir B-hluta fyrirtækja og lánastofnana í C-hluta og fékk á fund sinn fulltrúa nokkurra þeirra. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir tillögu um breytingar á sex áætlunum í B-hluta og fimm áætlunum í C-hluta. Þar er fyrst að nefna að fjárreiður fimm fyrirtækja og lánasjóða breytast vegna breytinga á lántökum sem gerð er grein fyrir í umfjöllun um breytingartillögur við 5. gr. Þær stofnanir og fyrirtæki sem hér um ræðir eru Happdrætti Háskóla Íslands, Ríkisútvarpið, Flugstöð Leifs Eiríkssonar, Rafmagnsveitur ríkisins og Byggingarsjóður ríkisins, húsbréfadeild. Í öðru lagi breytast áætlanir tveggja aðila í B- og C-hluta vegna ákvarðana um aukin framlög í A-hluta fjárlaga. Annars vegar áætlun Byggðastofnunar vegna atvinnuráðgjafa á landsbyggðinni og hins vegar áætlun Sinfóníuhljómsveitar Íslands vegna hækkunar á rekstrargjöldum. Í þriðja lagi eru lagðar til breytingar á áætlunum Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins og Lánasjóðs íslenskra námsmanna á grundvelli endurskoðaðra rekstraráætlana. Í nýrri áætlun Áfengisverslunar er gert ráð fyrir auknum rekstrartekjum og auknum hagnaði vegna verðbreytinga, en nokkrum samdrætti í sölumagni. Áætlað er að arðgreiðsla í ríkissjóð hækki um 241 millj. kr. og verði 2.908 millj. kr. Í nýrri áætlun vegna Lánasjóðs íslenskra námsmanna er gert ráð minni fjölgun lánþega og að útlán minnki um 30 millj. kr. Áætlað er að afborganir af teknum lánum verði 70 millj. kr. lægri og að innheimt námslán verði 40 millj. kr. hærri en frumvarpið gerir ráð fyrir. Þörf á lántökum minnkar um 100 millj. kr. Lagt er til að önnur rekstrargjöld verði hækkuð um 1 millj. kr. vegna lögfræðiþjónustu og um 5 millj. kr. vegna kostnaðar við málskotsnefnd. Í nýrri áætlun er gengið út frá því að framlag ríkissjóðs nemi 55% útlána, auk 55 millj. kr. vaxtastyrks sem áætlað er fyrir meðal annarra rekstrargjalda og 5 millj. kr. vegna málskostnefndar sem áður var getið. Framlag ríkisins lækkar samkvæmt þessum forsendum um 43 millj. kr. og verður 1.727 millj. kr. Loks eru gerðar leiðréttingar á áætlunum Byggingarsjóðs ríkisins og Þróunarsjóðs sjávarútvegsins sem eru nánar skýrðar í nefndaráliti. Inn á fjárlagalið 09-999 119 Ýmsar endurgreiðslur, er óráðstafað 5 millj. kr. frá fyrri árum vegna endurgreiðslu er nemur virðisaukaskatti af björgunarbúningum fyrir sjómenn. Meiri hlutinn leggur til að liðnum verði ráðstafað í tengslum við ráðstöfun þeirra fjárveitinga 1998 sem fela í sér endurgreiðslur vegna björgunarmála. Ég hef nú lokið við að gera grein fyrir breytingum meiri hluta fjárlaganefndar á fjárlagafrumvarpinu við 3. umr. Niðurstaðan liggur fyrir. Fjárlög hafa í annað sinn verið afgreidd hallalaus og sá áfangi náðst að ná hallalausri afgreiðslu með hinni nýju uppsetningu á rekstrargrunni. Þetta er hagstæðari niðurstaða en á fyrra ári. Ef allt gengur eftir sem áformað er munu þau þáttaskil verða á næsta ári að skuldir ríkissjóðs verði greiddar niður um allt að 5 milljörðum króna og lánsfjárþörfin fari lækkandi. Það væri jákvætt innlegg í efnahagsþróunina, lækkar vaxtabyrði ríkissjóðs og losar um fjármagn til annarra hluta. Ég tel rétt að gera grein fyrir einni brtt. sem gerð var milli 2. og 3. umr., tillögu um að hækka framlag til viðhalds Sjúkrahúss Reykjavíkur um 100 millj. kr. Þetta er gert í því skyni að auðvelda væntanlegum stýrihópi og forsvarsmönnum sjúkrahússins að setja niður áætlun um viðhald sjúkrahússins. Undirstaða þess árangurs sem náðst hefur er sú að hjól atvinnulífsins snúast nú hraðar en áður. Veltuaukning í þjóðfélaginu er mikil með vaxandi kaupmætti. Tekjur einstaklinga hafa aukist. Þegar afkoman er skoðuð verður að taka tillit til þess að skattalækkanir hafa tekið gildi og launaútgjöld og tilfærslur í formi bótagreiðslna hafa hækkað. Ljóst er að halda verður vel á málum á næsta ári til þess að tryggja árangur ríkisfjármála í sessi og varlegt er að búast við viðlíka tekjuaukningu fram yfir áætlanir á næsta ári eins og reyndin hefur verið á árinu l997. Um það eru sérfræðingar sammála. Æskilegt væri að sá tekjuauki sem hugsanlegur er nýttist til þess að styrkja afkomu ríkissjóðs enn betur. Þegar vel árar er nauðsyn að vera á verði gagnvart auknum útgjöldum og styrkja afkomuna svo hægt sé að mæta því þegar verr gengur. Fjárlaganefnd hefur í vinnu sinni reynt að stilla útgjaldatillögum í hóf, enda eru brtt. nefndarinnar óverulegar miðað við heildarumfang ríkisfjármálanna. Mörgum góðum málum hefur ekki verið sinnt eða þau hafa verið tekin til greina að hluta. Vandinn er að velja og hafna. Verkefnin sem krefjast útgjalda blasa við alls staðar. Til þess að tryggja velferðarkerfið í sessi án þess að hækka skattheimtu á almenning og fyrirtækin í landinu er nauðsynlegt að hafa aðhald í opinberum rekstri. Það á við um öll svið opinberrar þjónustu. Gott skipulag og stjórnun og skilgreining á þeirri þjónustu sem á að veita er grundvöllur fyrir árangri í þessum efnum. Fólki sem hefur unnið störf sín vel þykir oft kröfur um aðhald ósanngjarnar, ekki síst ef um viðkvæma þjónustu er að ræða. Til dæmis á þetta við um heilbrigðisþjónustuna sem hefur mikinn fjölda af mjög hæfu fólki innan sinna vébanda, fólki sem afkastar miklu verki. Gott skipulag, stjórnun og skýr verkaskiping er sá rammi sem þarf að mynda um þessa mikilvægu þjónustu og aðra opinbera þjónustu. Það er hagkvæmast fyrir alla aðila málsins. Herra forseti. Ég vil nú í lok máls míns þakka meðnefndarmönnum mínum í meiri og minni hluta fjárlaganefndar samstarfið og góðan starfsanda, þrátt fyrir mismundandi sjónarmið til ýmissa hluta. Ég endurtek þakkir sem ég flutti við 2. umr. fjárlaga til starfsfólks Alþingis, ráðuneyta og Ríkisendurskoðunar sem veitt hafa margháttaða aðstoð við vinnu og ekki síður við frágang á frumvarpinu, nefndarálitum og breytingartillögum. Síðast en ekki síst vil ég senda kveðju öllum þeim sem hafa átt samskipti við nefndina í viðtölum eða með erindum sínum. Sumum þeirra hefur verið sinnt, öðrum hefur orðið að hafna eða taka til greina að hluta en þessir aðilar eru fjölmargir og nefndin er reynslunni ríkari eftir viðtöl við þá eða yfirferð yfir erindi þeirra. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Herra forseti. Ég vil fyrst óska eftir því að þrír hæstv. ráðherrar verði í salnum við ræðu mína, þ.e. hæstv. ráðherrar fjármála, heilbrigðismála og menntamála. Ég spyr forseta hvort hann sjái nokkur tormerki á því að svo geti orðið.

Forseti hefur gert ráðstafanir til að láta þá vita af ósk hv. þm.

Herra forseti. Að venju hefur fjárln. komið saman og fjallað um frv. milli 2. og 3. umr. og tekið fyrir tekjugrein frv., lánsfjárheimildir, heimildargreinina sem áður var 6. gr. en nú er 7. gr., svo og B- og C-hluta stofnanir auk þess að ræða áfram einstök útgjaldaverkefni. Að þessu sinni sem oftar reyndust framlög til sjúkrahúsa vera tímafrekasta málið enda fjárhagsvandinn ærinn hjá öllum þremur stóru sjúkrahúsunum í landinu eins og rakið verður síðar í nál. minni hluta fjárln. Um það mál vil ég segja að óhjákvæmilegt er, að mínu mati, að taka upp samrekstur stóru sjúkrahúsanna í Reykjavík í því skyni að draga úr tvíverknaði og tvöföldum kostnaði. Nýleg skýrsla VSÓ er í samræmi við áður fram komnar upplýsingar um talsverðan kostnað sem fylgir því að reka tvo aðskilda spítala af þessari stærð. Niðurstaða ráðgjafarinnar er að umframkostnaðurinn nemi um 1 milljarði kr. á ári og tel ég ekki ástæðu til þess að draga í efa þá niðurstöðu í meginatriðum. Þetta þýðir að fyrir sama pening væri hægt að sinna fleiri sjúklingum en nú er gert eða að sama umfang kostaði 1 milljarði kr. minna. Ríkissjóður greiðir allan kostnað annan en þann sem sjúklingar greiða af rekstri sjúkrahúsanna. Óverjandi er að halda áfram núverandi fyrirkomulagi. Þá þykir mér afar óeðlilegt að ríkissjóður greiði kostnað en annar aðili stjórni eins og reyndin er með Sjúkrahús Reykjavíkur. Skoðun mín er sú að ríkisvaldið eigi að stjórna þeirri stofnun sem ríkissjóður greiðir. Þetta sjónarmið á að sjálfsögðu við um aðrar sjúkrastofnanir í landinu. Sveitarstjórnir skipa fjóra af fimm stjórnarmönnum en heilbrrh. aðeins einn stjórnarmann. Hér er um verkefni ríkisins að ræða og því ætti ríkið að hafa reksturinn með höndum að óbreyttum lögum um verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Ég vil einnig víkja að skipulagi heilsugæsluþjónustu í landinu. Hér á höfuðborgarsvæðinu hefur ekki tekist að innleiða til fulls sama fyrirkomulag og gildir annars staðar á landinu. Meira er stuðst við beina þjónustu sérfræðinga. Samkvæmt staðtölum Tryggingastofnunar ríkisins fyrir síðasta ár eru útgjöld fyrir sérfræðilækningar á íbúa árið 1996 langhæst í Reykjavík eða 5.440 kr. Annars staðar á höfuðborgarsvæðinu er kostnaðurinn á 5. þúsund. Á nokkrum stöðum á landinu er kostnaðurinn innan við 2.000 kr. á íbúa eða liðlega 60% lægri en þar sem hann er hæstur. Herra forseti. Mér finnst vera heldur mikill kliður í þingsalnum.

Forseti tekur undir þessi orð og óskar eftir að hv. þm. sé veitt hljóð.

Á Ísafirði er kostnaðurinn 2.305 kr. á hvern íbúa eða 58% lægri en í Reykjavík. Væri kostnaðurinn þar sá sami og á Ísafirði lækkaði þessi kostnaðarliður um 330 millj. kr. á ári í höfuðborginni. Ég trúi því ekki að heilsufar sé svona mismunandi og tel að þessi kostnaður stafi af skipulagsástæðum, það þurfi að styrkja heilsugæslukerfið betur í Reykjavík, enda sé það skilvirkara og ódýrara. Hlutur ríkisins í þessum umframkostnaði er um 203 millj. kr. og um 126 millj. kr. er hlutur sjúklinga. Fyrir þá væri það umtalsverð kjarabót að búa við sama kostnað og Ísfirðingar gera. Ég tel að heilbrrn. eigi að kappkosta að byggja upp heilsugæslukerfið á höfuðborgarsvæðinu og að það ásamt samrekstri sjúkrahúsanna tveggja sé mikilvægasta verkefni ráðuneytisins í heilbrigðismálum. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að ég tel að ráðuneytið sé verulega undirmannað og meðan svo er tekst því trauðla --- herra, forseti. Er ég að ónáða þingmenn með ræðu minni?

Ég vona ekki. Hv. þingmenn voru að kanna það hvar þeir væru á ræðulistanum. Ég vænti þess að hv. þm. fái gott hljóð.

Ég vil hins vegar vekja athygli á því að ég tel að ráðuneytið sé verulega undirmannað og meðan svo er tekst því trauðla að valda svo að vel sé verkefni sínu. Til samanburðar bendi ég á menntmrn. þar sem miklu fleiri starfa að verkefnum sem kosta aðeins hluta af kostnaði við heilbrigðismál og svo virðist að starfsmönnum þar hafi lítið fækkað þótt eitt stærsta verkefni ráðuneytisins, grunnskólinn, sé nú verkefni sveitarfélaga. Það borgar sig engan veginn fyrir skattgreiðendur að halda heilbrrn. í spennitreyju að þessu leyti. Þvert á móti er það orsök skipulagsleysis og umframkostnaðar. Ég vil að lokum taka fram að ég er ekki að halda því fram að laun starfsmanna sjúkrahúsanna séu vandamálið, þvert á móti, vitað er að meðallaun eru ekki há. Ég nefni sem dæmi að rekstrarkostnaður á hvert stöðugildi í nýstofnuðum Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins er um 8 millj. kr. á ári og er þá átt við bæði laun og annan kostnað við rekstur stofnunarinnar en stofnkostnaður er ekki meðtalinn. Á Sjúkrahúsi Reykjavíkur er sambærileg tala um 3,5 millj. kr. að meðtöldum stofnkostnaði eða um 56% lægri en hjá peningasjóðnum nýja. Það er greinilegt að vildarvinir stjórnarflokkanna komast upp með allt önnur útgjöld við rekstur peningastofnana en gildir í heilbrigðiskerfinu. Það gilda greinilega önnur lögmál um umönnun peninga en fólks og þá á þann veg að miklu mikilvægara sé að hugsa um peninga en sjúka fólkið. Þetta verður að kallast forgangsröðun sem bragð er að og ljóst er hverjir sitja í fyrirrúmi í þjóðarskútunni. Herra forseti. Nú er komið að þeim kafla í ræðu minni þar sem ég vík að málefnum Ríkisútvarpsins og ég spyr um hæstv. menntmrh. sem ég hafði óskað eftir að væri viðstaddur ræðu mína.

Hæstv. ráðherra mun ekki vera í húsinu en gerðar verða ráðstafanir, og hafa reyndar þegar verið gerðar, til að láta hann vita af því að óskað sé nærveru hans.

Ég þakka forseta þau viðbrögð en verð jafnframt að segja að lítið gagn er að fjarstöddum ráðherra þannig að ef ráðherrann kemur ekki meðan ég flyt mál mitt þá tel ég tilgangslítið að vera að ónáða þann ágæta ráðherra. Málefni Ríkisútvarpsins voru til umfjöllunar í fjárln. að minni beiðni og gáfu forráðamenn stofnunarinnar skýrslu um endurbætur á dreifikerfinu undanfarin ár. Víða um land er útsendingum bæði hljóðvarps og sjónvarps áfátt og reyndar er sums staðar svo að engin útsending næst. Löngu er komið að viðgerðum og nauðsynlegum lagfæringum jafnframt því að halda þarf áfram uppbyggingu dreifikerfisins. Þá er rétt að geta þess að útsending frá fundum Alþingis er ekki samfelld og á stundum óviðunandi. Samkvæmt svari við skriflegri fyrirspurn minni á 118. löggjafarþingi er áætlað að það kosti um 325 millj. kr. að koma upp aukahljóðvarpsrás sem næðist um land allt. Ég tel það nauðsynlegan þátt til að skapa grundvöll fyrir lýðræðislega umfjöllun í þjóðmálum að koma upp beinum og samfelldum útsendingum frá fundum Alþingis. Samkvæmt upplýsingum forráðamanna Ríkisútvarpsins hefur verið varið ákaflega litlu fé til fjárfestinga og viðhalds í dreifikerfinu síðustu árin. Frá 1987 hefur fjárhæðin verið á bilinu 14--54 millj. kr. á ári sem engan veginn dugar til þess að mæta óskum notenda og nauðsynlegri endurnýjun. Sívaxandi umkvartanir berast vegna lélegs dreifikerfis. Er skemmst að minnast umræðu um léleg skilyrði fyrir sjónvarp í Keflavík og á Snæfellsnesi. Við það má bæta að skilyrði á norðanverðum Vestfjörðum eru fullkomlega óviðunandi og á ég þar við Ísafjörð, Bolungarvík og Súðavík. Þrátt fyrir áralangar umkvartanir gerist ekkert og verð ég að segja að svör forráðamanna Ríkisútvarpsins á fundi fjárln. voru stofnuninni ekki sæmandi og hrein móðgun við notendur. Það er ekki boðlegt að tala um afleit skilyrði víða í Keflavík sem einhverjar nýjar upplýsingar og grípa til þeirra útskýringa að geislinn sé of krappur og senda þurfi hann upp á Kjalarnes. Þá er það algerlega óviðunandi að bjóða íbúum víða um land upp á óbreytt ástand næstu árin og halda því jafnvel fram að að þeirra mati séu skilyrðin bara ágæt. Það er engu líkara en að stjórendur Ríkisútvarpsins hafi ekki áttað sig á því að þeir eru þjónustustofnun sem á að mæta óskum og kröfum notenda og að löngu liðin er sú tíð að þeir skammti fólki skilyrði. Hverjum öðrum dytti í hug að bjóða fólki upp á lélega útsendingu árum saman af því að stofnunin tímir ekki að endurnýja úr sér gengna senda? Ekkert bólar á því að bjóða notendum víða um landið að njóta framfara í tækninni, svo sem steríósjónvarps sem kom á höfuðborgarborgarsvæðið fyrir um áratug. Það merkilega er að notendur geta fengið fyrirmyndarskilyrði til sjónvarpsmynda frá útlöndum hvarvetna á landinu og það í steríó með því að vera með gervihnattadisk, en ríkissjónvarpið við Laugaveginn sést illa eða jafnvel ekki. Ef ekki verður breyting á afstöðu forráðamanna stofnunarinnar tel ég engar forsendur fyrir því að skylda alla sjónvarpseigendur til þess að greiða afnotagjald til Ríkisútvarpsins því ekki hefur staðið á því að rukka afnotagjaldið og það af nokkurri hörku. Ég veit dæmi um sjónvarpseiganda sem er rukkaður um afnotagjald þótt bæði hljóð og mynd séu afleit og engum bjóðandi, enda hefur stofnunin ekki gert neitt til þess að koma merkjum til umrædds notanda. Það gerði hann sjálfur á eigin kostnað. Þrátt fyrir áralanga eftirleitan fæst stofnunin ekki til að bæta úr og síðasta svarið að skilyrðin væru bara nógu góð. Nú er lagt til að heimila stofnuninni að taka lán upp á tæpan milljarð króna á næstu tveimur árum til þess að flytja sjónvarpið í Efstaleiti og endurnýja búnað þess. Ég tel þörf á þessu og mun styðja það framtak þó ég hafi efasemdir um að rétt sé að fjármagna þessar framkvæmdir allar með lánsfé. Mér komu á óvart þær upplýsingar að með því að endurgreiða lánsféð á 15 árum þyrfti ekki verja meiru en sem svarar 1 / 3 af því fjármagni sem stofnunin hefur til ráðstöfunar í þessu skyni. Það þýðir að stofnuninni er ekkert að vanbúnaði að ráðast í endurnýjun og viðhald á dreifikerfi sínu á næstu 2--3 árum með lánsfé og greiða það niður á næstu 15 árum. Ég kalla eftir stuðningi ríkisstjórnarinnar til þess og minni á að það var hún sem tók ákvörðun um flutning sjónvarpsins upp í Efstaleiti og nú stendur upp á ríkisstjórnina að svara þeirri spurningu hvort hún beri hag notenda fyrir brjósti jafnt sem hag stofnunarinnar. Minni hluti fjárln. hefur lagt fram frhnál. við frv. til fjárlaga fyrir árið 1998 á þskj. 647 sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Endurskoðuð tekjuáætlun ríkissjóðs gerir ráð fyrir að tekjurnar verði 2,3 milljörðum kr. hærri en í fjárlagafrumvarpinu. Um 900 millj. kr. má rekja til breytinga á tekjugrunni og rúmar 500 millj. kr. til aukinnar skattheimtu. Þar af eru um 400 millj. kr. vegna fjármagnstekjuskatts sem ríkið greiðir af eigin vaxtatekjum og færist því einnig til gjalda og hefur ekki áhrif á nettóafkomu ríkissjóðs. Þá eru tekjur af eignasölu áætlaðar 800 millj. kr. hærri en í frumvarpinu vegna endurskoðaðrar áætlunar um hagnað af sölu eignanna. Er það skýrt með því að sölu á hluta ríkissjóðs í Íslenska járnblendifélaginu sem átti að fara fram á þessu ári var frestað til næsta árs, svo og með hækkun á söluverðmæti hlutabréfa í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Er sú hækkun rakin til góðrar afkomu bankakerfisins á þessu ári. Fram kom að Þjóðhagsstofnun telur ekki ástæðu til þess að endurskoða efnahagsforsendur fjárlagafrumvarpsins sem gerir m.a. ráð fyrir 3,5% hagvexti á næsta ári og 5,2% aukningu á kaupmætti ráðstöfunartekna. Áfram er spáð verulegum viðskiptahalla eða um 3,4% af landsframleiðslu og að innflutningur aukist meira en útflutningur. Kemur það fram í því að erlendar skuldir þjóðarbúsins fara vaxandi. Áætlað er að þær aukist um 3,5% að raungildi á þessu ári og um 4,5% á því næsta. Að mati Þjóðhagsstofnunar er nokkuð liðið á hagsveifluna og því megi búast við því að afkoman verði nokkuð lakari á næstunni. Gerir stofnunin ráð fyrir tiltölulega háum vöxtum á næstu árum og bendir á að um þessar mundir sé nokkur þrýstingur á verðlag vegna mikilla umsvifa í þjóðfélaginu. Minni hlutinn bendir á að efnahagsforsendur fjárlaga 1997 hafa reynst fjarri lagi. Einkaneysla er áætluð verða 5,0% í stað 3,5%, samneysla 2,2% í stað 1,5% og fjárfesting 18,6% en var spáð að yrði 5,5%. Innflutningur vex um 9,6% í stað 5,7% og þjóðartekjur munu aukast um 5,0% í stað 2,5% eins og spáð var. Ráðstöfunartekjur heimilanna jukust`` --- á þessu ári --- ,,um 6,7% samanborið við 3,5% í forsendum fjárlaga. Tekjur ríkissjóðs á árinu reyndust verulega vanáætlaðar og er nú gert ráð fyrir að þær verði um 5,7 milljörðum kr. hærri en fjárlög gerðu ráð fyrir. Er það mjög svipað og minni hlutinn spáði í fyrra við afgreiðslu fjárlaga. Er það verulegt áhyggjuefni hversu ónákvæmar spár um helstu þjóðhagsstærðir hafa reynst síðustu ár og er ástæða til þess að athuga sérstaklega hvernig á því stendur og hvað er til úrbóta.`` Ég vil þessu til viðbótar vísa til fylgiskjals sem fylgir með nefndaráliti minni hluta fjárln. sem lagt var fram við 2. umr. fjárlaga og er samanburður á helstu þjóðhagsstærðum á árunum 1995--1997 ásamt samanburði þeirrar spár við veruleika. Þar kemur í ljós að mjög margar veigamiklar forsendur voru á þessum árum verulega vanáætlaðar eða ofáætlaðar. Þannig má nefna sem dæmi að einkaneyslan var öll þessi ár miklu meiri en spáð var og gert ráð fyrir í forsendum fjárlaga. Árið 1995 var gert ráð fyrir að einkaneysla mundi aukast um 2,5% en reyndin varð 4,2% eða 68% hærri tala. Árið 1996 var gert ráð fyrir við gerð fjárlaga að einkaneyslan mundi aukast um 4,2% en reyndin varð 6,4% eða 52% hærri tala. Árið 1997, eða á þessu ári, varð spáin 3,5% en reyndin 5% eða 42% frávik. Árið 1998, á næsta ári, er spáð 5% en þar tel ég líkur standa til þess að hún verði nokkru meiri. Fjárfestingarspáin hefur einnig reynst verulega frábrugðin veruleikanum á hverjum tíma. Árið 1995 var því spáð að fjárfesting mundi aukast um 5,2% en reyndin varð sú að fjárfesting dróst saman um 2,8%. Munurinn er um 153%. Árið 1996 var spáð að fjárfesting yrði 16,3% en reyndist verða 23,5% eða 44% frávik. Á þessu ári var spáð að fjárfesting yrði 5,5% en nú er talið víst að hún verði 18,6% og munurinn er 238%. Það segir sig sjálft, þegar svona gríðarlega miklu munar í veigamiklum forsendum fjárlaga, að þá er ekki við því að búast að reynslan verði nærri því sem fjárlög gera ráð fyrir. Fleiri dæmi get ég rakið þar sem verulega ber á milli spár Þjóðhagsstofnunar og forsendna fjárlaga hverju sinni og síðan reynslunnar eða niðurstöðunnar. Þar má helst nefna launa- og verðlagsforsendur en gert var ráð fyrir að kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann ykist minna öll árin en reynslan varð. Þannig var því spáð 1995 að kaupmátturinn mundi aukast um 1% en reynslan varð 3,9%. Munurinn er 290%. Árið 1997 var spáð að kaupmáttur ráðstöfunartekna mundi aukast um 1,5% en reyndin varð 4,7% og munurinn er 213%. Vísa ég að öðru leyti til þessa fylgiskjals með því nefndaráliti sem ég gat um áðan og vík nú aftur að frhnál. minni hluta fjárln. ,,Minni hlutinn telur að þessu sinni að nokkuð sé vanmetinn hagvöxturinn á næsta ári einkum vegna líklegrar meiri einkaneyslu en Þjóðhagsstofnun gerir ráð fyrir. Gera má því ráð fyrir heldur meiri tekjum ríkissjóðs sem því nemur eða 1--1,5 milljörðum kr. Fyrirsjáanlegt er að draga muni úr fjárfestingum þegar líður á árið, en enn meira árið l999. Að öðru leyti verður að telja efnahagsforsendur fjárlaganna líklegar. Undanfarin ár hafa tekjur ríkissjóðs verið verulega vanmetnar, eins og áður segir, en margt bendir til þess að svo sé ekki nú umfram það sem áður er hér bent á og kemur þar til að hagsveiflan virðist hafa náð hámarki. Þvert á móti ber nú á að tekjuforsendur fjárlaganna virðast ekki allar vera traustar. Þar má nefna tekjur af sölu eigna sem hafa reynst ofmetnar á þessu ári og svo gæti einnig hæglega orðið á næsta ári. Þá telur minni hlutinn að verulegir veikleikar séu á gjaldahlið frumvarpsins. Háar fjárhæðir vantar til reksturs sjúkrahúsa landsins og undanfarin ár hefur verið kerfisbundið vanmat á útgjöldum almannatrygginga. Varlega áætlað gæti verið um liðlega 2 milljarða kr. vanmat á þessum útgjöldum að ræða. Að öllu samanlögðu verður að telja að yfirlýst markmið ríkisstjórnarinnar um hallalaus fjárlög hvíli á afar veikum grunni og að umtalsverður halli verði á ríkissjóði þegar upp er staðið. Ríkisstjórnin treystir sér augljóslega ekki í niðurskurð á útgjöldum og því blasir við að auka verður tekjur ríkissjóðs. Minni hlutinn hefur bent á að auka megi tekjur ríkissjóðs um milljarða kr. með auknu skatteftirliti og sérstökum aðgerðum gegn skattsvikum, svo og betri innheimtu útistandandi krafna ríkissjóðs. Þá bendir minni hlutinn á að í góðæri er eðlilegt að sækja aukið fé til sameiginlegra þarfa til atvinnurekstrar með auknum sköttum og breyttum lagaákvæðum um frádrátt einstakra útgjalda frá tekjum. Þegar verr áraði fyrir nokkrum árum var sköttum létt af fyrirtækjum og skattbyrðin flutt yfir á almenning. Var þar um að ræða um 4 milljarða kr. Nú árar betur og hefur gert um skeið og er þá sjálfsagt að flytja hluta af skattbyrðinni til baka. Ákveðið hefur verið að lækka skatta á almenning og telja verður eðlilegt að atvinnulífið beri þá skattalækkun að nokkru leyti. Hefur minni hlutinn bent á að hækka megi tryggingagjald um 0,5% og afla þannig um 1,2 milljarða kr. Einnig má telja eðlilegt að skatthlutfall hagnaðar af rekstri fyrirtækja verði það sama og á launatekjur eða 39% í stað 33% eins og nú er. Slík hækkun mundi skila um einum milljarði kr. í ríkissjóð. Þá vill minni hlutinn benda á að reglur um ónotað rekstrartap til frádráttar hagnaði eru nokkuð rúmar. Talið er að ónotuð rekstrartöp séu um 78 milljarðar kr. eða liðlega fjórum sinnum hærri fjárhæð en samanlagður tekjuskattstofn allra fyrirtækja. Í einum landsfjórðungnum eru ónotuð rekstrartöp 25 sinnum hærri en tekjuskattsstofninn en það þýðir engar skattgreiðslur í 25 ár. Í öðru skattumdæmi duga ónotuð rekstrartöp fyrirtækja í 42 ár og þar sem ónotuð rekstrartöp eru lægst sem hlutfall af tekjuskattsstofni eru þau þó þrisvar sinnum hærri en tekjuskattsstofninn. Eðlilegt er að huga að því að setja þrengri tímamörk en nú gilda um nýtingu rekstrartaps. Enn má benda á möguleika á að skattleggja sérstaklega söluhagnað aflaheimilda í sjávarútvegi við þær aðstæður að fjármagn væri fært út úr atvinnugreininni. Það er flestu öðru mikilvægara fyrir heimilin og atvinnulífið að ríkisfjármálin séu tekin föstum tökum og ekki teflt á tvær hættur í einu mesta efnahagslegu góðæri undanfarinna áratuga. Vitað er að góðærið rennur sitt skeið og því munu tekjur ríkissjóðs dragast nokkuð saman að óbreyttum tekjustofnum. Litlu sem engu af ábata undanfarinna ára hefur verið varið til þess að greiða niður skuldir eða byggja upp tekjuskapandi starfsemi sem styrkir íslenskt efnahagslíf. Útgjöld íslenska ríkisins hafa vaxið nokkuð í takt við auknar tekjur og það mun reynast þrautin þyngri að draga úr þeim þegar tekjurnar minnka. Því er óhjákvæmilegt að styrkja tekjugrundvöll hins opinbera. Það er ekki til marks um styrka og ábyrga fjármálastjórn þegar framkvæmdir hins opinbera fyrir milljarða kr. eru fjármagnaðar að mestu leyti og í sumum tilfellum eingöngu með lánsfé. Þar skulu fyrst nefndar virkjanaframkvæmdir upp á tugi milljarða kr., þar af á þessu ári liðlega 10 milljarða kr. Auk þess er í breytingartillögum meiri hlutans við 5. gr. frumvarpsins lagt til að hleypa af stokkunum dýrum framkvæmdum fyrir lánsfé. Áformað er að verja allt að 475 millj. kr. til að hefja framkvæmdir við fyrsta áfanga stækkunar á Flugstöð Leifs Eiríkssonar sem er áætlað að kosti 1.100 millj. kr. Annar og þriðji áfangi munu kosta um 1.700 millj. kr. hvor. Samtals eru þetta framkvæmdir fyrir hálfan fimmta milljarð kr. Önnur framkvæmd er við hús Ríkisútvarpsins að Efstaleiti 1 sem mun kosta um 960 millj. kr. Ráðgert er að fjármagna þá framkvæmd að fullu með lánsfé, þar af allt að 300 millj. kr. á næsta ári. Þriðja stórframkvæmdin, sem reyndar er þegar hafin, er bygging náttúrufræðihúss sem áætlað er að kosti liðlega 1 milljarð kr. Lagt er til að afla lánsfjár til þess á næsta ári um 180 millj. kr. og 70 millj. kr. á árinu 1999. Samtals kosta þessi mannvirki um 6,5 milljarða kr. Þar af er ráðgert að fjárfesta fyrir um 1 milljarð kr. á næsta ári sem að mestu leyti er staðið undir með lánsfé. Það skýtur skökku við í góðærinu við nokkur þenslumerki að auka stórframkvæmdir ekki hvað síst þegar öðrum framkvæmdum hefur verið slegið á frest að undanförnu af þeim sökum. Má minna á tveggja milljarða kr. niðurskurð á fé til vegaframkvæmda á þessu ári og því næsta og spyrja hvort þensluáhrif verði ekki af framkvæmdum fjármögnuðum með lánsfé. Við 7. gr. frumvarpsins er gerð athugasemd við lið 8.7. Telur minni hlutinn eðlilegt að fjármagna markaðsátak erlendis o.fl. til þess að lengja ferðamannatímabilið á Íslandi með beinum fjárveitingum í stað þess að draga fjármagnið frá einstökum stofnunum samgönguráðuneytisins, einkum Vegagerð ríkisins. Þá telur minni hlutinn rétt að setja samræmdar reglur um það hvenær fella skuli niður stimpilgjöld og vísar þar til reglubundinna ákvæða um heimild til þess að fella niður þau gjöld af flugvélum. Minni hlutinn telur rétt að vekja athygli á rekstrarkostnaði nýstofnaðs Nýsköpunarsjóðs, en þar er gert ráð fyrir að rekstrarkostnaður nemi um 8 millj. kr. á hvert stöðugildi að viðbættum stofnkostnaði. Það er meira en tvöfalt hærra en sambærilegur kostnaður á stöðugildi við sjúkrastofnanir landsins. Meiri hlutinn gerir ekki tillögu um breytingu á fjárhag Byggingarsjóðs verkamanna. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir því að tap af rekstri sjóðsins á næsta ári nemi 800 millj. kr. Stafar það fyrst og fremst af því að framlag ríkissjóðs nemur aðeins 275 millj. kr. í stað 1.308 millj. kr. ef staðið væri við ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá l992. Þá voru vextir af útlánum sjóðsins hækkaðir og ákveðið að miða við 500 ný framkvæmdalán á ári og til þess að ekki yrði gengið á eigið fé sjóðsins yrði ríkisframlagið sem næmi 1.308 millj. kr. á ári. Skemmst er frá því að segja að framlag ríkissjóðs hefur síðan verið skert ár hvert. Það hefur leitt af sér fækkun framkvæmdalána og stöðugan hallarekstur sjóðsins. Er nú svo komið að einungis 170 framkvæmdalán verða veitt á næsta ári eða aðeins 1 / 3 af því sem upphaflega var áætlað. Á þessu tímabili, l993--1998, verður skerðingin á framlagi ríkisins samtals 3.977 millj. kr. eða 50,7% af því sem það hefði átt að vera. Framlögin hafa verið 3.871 millj. kr. í stað 7.848 millj. kr. Langstærstur hluti skerðingarinnar, eða 2.909 millj. kr., hefur verið ákveðinn við fjárlagagerð þriggja síðustu ára. Er svo komið að byggingarsjóðurinn stefnir hraðbyri í gjaldþrot og ef hann hefði verið gerður upp um síðustu áramót hefði vantað 6 milljarða kr. til þess að endar næðu saman. Félagsleg útlánastefna á sér greinilega fáa málsvara í röðum stjórnarliða. Minni hlutinn hefur við þessa fjárlagagerð lagt höfuðáherslu á raunhæfar aðgerðir til lausnar á vanda sjúkrahúsanna. Niðurskurður síðustu ára og síendurteknar kröfur um aðhald og sparnað, langt umfram eðlilega sanngirni, hafa hneppt sjúkrahúsin í fjötra hallareksturs, sem er gjörsamlega að sliga þau og farin að bitna illa á sjúklingum og starfsfólki. Tillögur meiri hlutans duga hvergi nærri til varanlegrar lausnar á vanda sjúkrahúsanna. Uppsafnaður rekstrarhalli allra sjúkrahúsanna er nú í árslok u.þ.b. 1 milljarður kr. eftir hallarekstur síðustu ára, en því til viðbótar nemur augljós fjárvöntun til rekstrar sjúkrahúsanna á næsta ári nær hálfum öðrum milljarði, þannig að samtals er rekstrarvandi sjúkrahúsanna í landinu nær 2,5 milljarðar kr. Á fjáraukalögum þessa árs er 200 millj. kr. óskipt fjárhæð, sem ætluð er til að mæta halla sjúkrahúsanna utan Reykjavíkur, en stóru sjúkrahúsin í Reykjavík eru skilin eftir með samtals um 700 millj. kr. halla. Þar af er talið að þau gætu búið við um 300 millj. kr. halla, Ríkisspítalarnir 200 millj. kr. og Sjúkrahús Reykjavíkur 100 millj. kr. Þannig er brýn fjárvöntun vegna uppsafnaðs halla þessara tveggja sjúkrahúsa samtals 400 millj. kr. Að viðbættum þessum uppsafnaða rekstrarhalla er fjárvöntun Ríkisspítalanna til sambærilegs rekstrar á næsta ári áætluð 487 millj. kr. og Sjúkrahúss Reykjavíkur 465 millj. kr., eða samtals 952 millj. kr. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri telur sig vanta 150 millj. kr. til viðbótar við frumvarpstölur, og flest hin sjúkrahúsin þurfa aukið fjármagn til þess að halda uppi svipaðri þjónustu og hingað til. Fjárvöntun allra sjúkrahúsanna á næsta ári nemur þannig nær hálfum öðrum milljarði og er deginum ljósara að 300 millj. kr. óskiptur liður á fjárlögum dugir hvergi nærri til að taka á þessum gríðarlega vanda. Sjúkrahúsin geta ekki búið við þessar aðstæður öllu lengur og í raun blasir því ekkert annað við en stórlega skert þjónusta þessara mikilvægu stofnana samfélagsins. Minni hlutinn hefur ítrekað flutt tillögur um aukin framlög til sjúkrahúsanna og kynnt hugmyndir um tekjuöflun á móti, en meiri hlutinn hefur ekki fallist á þær. Hann hlýtur þá að axla ábyrgðina af þessu ófremdarástandi, sem og af frumvarpinu í heild.`` Undir þetta nefndarálit rita auk mín Gísli S. Einarsson, Sigríður Jóhannesdóttir og Kristín Halldórsdóttir. Ég vil þá, herra forseti, leyfa mér að mæla fyrir breytingartillögum sem minni hlutinn flytur við fjárlagafrv. nú við 3. umr. þess. Það er brtt. við tekjuhlið frv. þar sem lagðar eru fram tvær tillögur til þess að auka tekjur fjárlagafrv. og vísast þar til þess sem fram kom í nefndaráliti um líklega fjárvöntun í fjárlögum, vanáætlun á útgjöldum og ótraustar forsendur undir sumum tekjustofnum. Minni hlutinn leggur til annars vegar að tekjuskattur fyrirtækja verði hækkaður um 1.000 millj. kr., úr 6.956 millj. í 7.956. Það verði gert með því að breyta reglum um frádráttarbærni ónotaðra rekstrartapa. Í öðru lagi leggur minni hlutinn til að tryggingagjald almennt verði hækkað um 0,5% og það muni skila um 1.200 millj kr. eða hækka úr 12.140 millj. í 13.340 millj. kr. Samtals nema tekjuöflunartillögur minni hluta fjárln. 2.200 millj. kr. til hækkunar á tekjum fjárlagafrv. frá því sem ráð er fyrir gert í tillögum meiri hlutans. Það er óvenjulegt, herra forseti, að minni hlutinn leggi fram tillögur til frekari tekjuöflunar, en eins og við höfum rökstutt ítarlega í tveimur nefndarálitum þá er full þörf á þessu að okkar mati til að treysta stöðu ríkissjóðs og ná því markmiði að fjárlög næsta árs verði hallalaus. Þá vil ég leyfa mér, herra forseti, að mæla fyrir tveimur tillögum sem ég er flutningsmaður að. Fyrri tillagan fjallar um dreifikerfi Ríkisútvarpsins sem ég gat um í ræðu minni í upphafi. Þar legg ég til að Ríkisútvarpinu verði heimilt að taka lán á næsta ári allt að 300 millj. kr. til þess að ráðast í nauðsynlega endurnýjun og endurbætur á dreifikerfi Ríkisútvarpsins. Ég vitna til þingskjals 338 frá 118. löggjafarþingi sem var svar við skriflegri fyrirspurn minni um dreifikerfi Ríkisútvarpsins þar sem fram kemur hvað áætlað er að þurfi að gera á næstu árum og fjárhæðir áætlaðar vegna þess. Hér er um nokkuð háar fjárhæðir að ræða ef ráðast ætti í allar framkvæmdirnar, en því er til að svara að þegar hefur verið ráðist í sumt af því eins og byggingu langbylgjustöðva og önnur fjárfrek verkefni geri ég ráð fyrir að verði látin bíða eins og fjallastöðvar til fiskimiða sem eru langdýrustu áformuðu framkvæmdirnar en lögð verði helst áhersla á að bæta og styrkja dreifikerfið innan lands þannig að góð skilyrði verði bæði í útvarpi og sjónvarpi til allra þéttbýlisstaða og til að bæta úr í sveitum landsins. Þá hef ég einnig gert ráð fyrir því að tekið verði til athugunar að ráðast í að koma upp aukahljóðvarpsrás fyrir Ríkisútvarpið, hljóðvarp til þess að nota við útsendingar frá Alþingi. Hin tillagan sem ég vil leyfa mér að mæla fyrir, herra forseti, er um aukið fjármagn til niðurgreiðslu á rafhitun upp á 26 millj. kr. sem ég flyt ásamt hv. þm. Svavari Gestssyni. Þar er lagt til að niðurgreiðsla á rafhitun hækki úr 30 þús. kwst. á ári upp í 35 þús. kwst. Sá kostnaður gæti numið um 26 millj. kr. miðað við heilt ár enda sé gert ráð fyrir að Landsvirkjun bæti við niðurgreiðsluna af sinni hálfu við þessar viðbótarkílóvattstundir. eins og Landsvirkjun gerir nú þegar í þeim 30 þús. sem greiddar eru niður af hálfu ríkissjóðs. Þá vil ég að lokum, herra forseti, minna á að við 2. umr. fjárlaga flutti ég tillögu um hækkun á fjárveitingum til Ríkisspítala um 5,2 millj. kr. til þess að unnt væri að kaupa fjarfundabúnað til að koma á fjarlækningum milli Landspítalans annars vegar og Sjúkrahúss Suðurlands hins vegar vegna ómskoðunar. Í það verkefni eiga að fara 3 millj. og 2,2 millj. í annað verkefni sem er fjarfundabúnaður í Sjúkrahúsi á Patreksfirði og Sjúkrahúsið á Seyðisfirði til þess að unnt verði að hefja geðlækningar eða veita ráðgjöf um það á þessum stöðum. Tillaga þessi var felld við 2. umr. málsins en nú hefur meiri hluti fjárln. tekið upp hluta af þessari tillögu og gert hana að sinni, þ.e. 2 millj. kr. til fjarfundabúnaðar til geðlækninga og ég vil fagna því að meiri hluti fjárln. hafi séð sig um hönd í þessu efni. Ég vil að lokum, herra forseti, færa fjárlaganefndarmönnum þakkir fyrir samstarfið á þessu hausti og þakkir frá minni hluta fjárln. til þeirra meirihlutamanna svo og starfsmanna Alþingis og ráðuneyta sem hafa starfað með okkur á þessu tímabili og starfsmanna Ríkisendurskoðunar. Herra forseti. Ég hef þá lokið við að mæla fyrir nefndaráliti og brtt. minni hlutans, svo og þeim brtt. sem ég er flm. að að öðru leyti.

Herra forseti. Hv. þm. gerði fjárhagsvanda spítalanna í Reykjavík að umræðuefni og ég þakka honum fyrir hversu skilmerkilega hann gerði grein fyrir vanda þeirra sem er ærinn eins og kemur fram í því nefndaráliti sem hann mælti fyrir. Sökum þeirrar erfiðu stöðu sem spítalarnir búa við þá liggur fyrir að óhjákvæmilegt er að skera niður bráðnauðsynlega þjónustu og líklega segja upp fólki. Í bréfi sem borgarráð samþykkti samhljóða að senda frá sér fyrir skömmu var því lýst yfir að hina pólitísku ábyrgð af því yrði ríkisstjórnin og hæstv. heilbrrh. að bera. Í umræðum um fjárhagsáætlun Reykjavíkurborgar í gær sagði borgarstjórinn í Reykjavík, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, að sú spurning yrði æ áleitnari hvort ríkið ætti ekki að yfirtaka Sjúkrahús Reykjavíkur. Hæstv. heilbrrh. segir í DV í dag að hún fagni þessu frumkvæði borgarstjóra og hún telji rétt að ríkið yfirtaki Sjúkrahús Reykjavíkur. Í framhaldi af inngangi hv. þm. þá vil ég spyrja hann: Telur hann að það sé líklegt til verulegs sparnaðar að sameina þessi sjúkrahús og telur hann að jafnvel þó ráðist væri í það núna mjög bráðlega að það dragi að einhverju leyti úr þeirri fjárþörf sem hann lýsti svo ítarlega í sinni ræðu?

Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar eins og fram kom að ríkið eigi að stjórna þeim rekstri sem það greiðir til og það á við um sjúkrahúsrekstur um land allt þar sem fjórir af fimm stjórnarmönnum eru tilnefndir af sveitarfélögum en aðeins einn af fulltrúa ríkisvaldsins, heilbrrh. Ég tel það óeðlilegt fyrirkomulag og tel að fyrst menn hafa það fyrirkomulag að ríkið fari með þennan rekstur og greiði hann, þá eigi það að stjórna honum líka. Ég er líka á þeirri skoðun að hægt sé að spara umtalsverðar fjárhæðir með því að samreka þessa tvo spítala. Ég tók ekki svo djúpt í árinni í minni ræðu að tala um að sameina þá. En ég tel að það verði að samreka þá þannig að í sem ríkustum mæli verði komið í veg fyrir tvíverknað og kostnað sem af því hlýst. Verði gripið til þess nú þegar, þá er ég sannfærður um að verulegur sparnaður muni verða í heildina á næsta ári. Hins vegar er ég alveg jafnviss um að eftir sem áður mun vanta miklar fjárhæðir til þess að endar nái saman því að það tekur sinn tíma fyrir sparnaðinn að koma fram og vandinn er mjög mikill nú þegar. Ég lít svo á að þessi kostnaður muni einfaldlega koma fram við gerð næstu fjáraukalaga. Það er ekki hægt að fresta eða hætta við að greiða þennan kostnað. Hann er fallinn til og mun gera það áfram á næstu mánuðum. Ríkissjóði ber að greiða hann þannig að ég lít einfaldlega svo á að næsta ár verði tímabil þar sem reynt verður að gera breytingar á rekstri þessara spítala en kostnaðurinn sem þegar er til fallinn og mun falla til á næsta ári muni koma fram í aukafjárveitingum.

Herra forseti. Það líður að lokum langrar og strangrar vinnulotu við þetta stóra dæmi sem fjárlög ríkisins eru og jafnvel er farið að glytta í jólin í hugum nefndarmanna sem manni skilst að megi vænta innan fárra daga, þ.e. jólanna. Ég vil ekki láta hjá líða að þakka meðnefndarmönnum mínum og starfsfólki öllu fyrir alla samvinnuna og aðstoðina við þetta mikla verk. Það er ákaflega margt sem þurfti að fara yfir á þessum stutta tíma milli 2. og 3. umr. og hér liggur nú fyrir niðurstaða meiri hlutans og jafnframt að sjálfsögðu minni hlutans sem er, eins og sjá má á þskj. 647, í framhaldsnefndaráliti okkar, ekki mjög sáttur við allt það sem hér hefur verið tekin ákvörðun um. Í þessu frhnál. er talsverð umfjöllun um tekjuhlið og efnahagsforsendur þessara fjárlaga og það mat okkar á tekjugrunninum sem frv. hvílir á að hann sé ekki nægilega traustur og fram kemur hvað við teljum nauðsynlegt að gera til þess að styrkja þann tekjugrunn. Við bendum á það rétt einu sinni að efnahagsforsendur og spár um þjóðhagsstærðir hafa ekki reynst sérlega raunhæfar undanfarin ár. Um það vitnar fylgiskjal með nál. við 2. umr. um fjárlög þar sem við bendum á og bárum saman hvernig spár um helstu þjóðhagsstærðir hafa reynst. Við teljum í raun ástæðu til þess að íhuga hvernig á því stendur og hvað er til úrbóta í þessu efni. Það er mat okkar að tekjuforsendur fjárlaganna séu ekki allar jafntraustar og bendum sérstaklega á að tekjur af sölu eigna hafa reynst ofmetnar á þessu ári og einnig gæti orðið svo á næsta ári miðað við þær upplýsingar sem fyrir liggja. Við teljum að vísu að tekjuhliðin sé ekki jafnvanmetin og hún hefur verið oft áður en engu að síður að hagvöxturinn kunni að verða heldur meiri vegna meiri einkaneyslu en Þjóðhagsstofnun gerir ráð fyrir. Hvað sem því líður þá er ljóst að tekjugrundvöllinn þarf að treysta og ekki er líklegt að sú áætlun standist sem kemur fram í áliti meiri hlutans sem gerir ráð fyrir að ríkissjóður verði rekinn með lítils háttar afgangi. Hann er reyndar svo lítill að jafnvel má segja að hann sé ekki innan skekkjumarka. Það þarf því ákaflega lítið út af að bera til þess að það reynist rangt áætlað. Í ljósi þess að óviturlegt er í góðæri eins og nú ríkir að leggja ekki fyrir til mögru áranna auk þess sem við teljum að gjaldahliðin sé verulega vanmetin viljum við sýna þá ábyrgð að leggja fram tillögur um tekjuöflun. Og það gerum við á þskj. 657 þar sem við leggjum til að aflað verði rúmlega 2 milljarða kr. með hækkun tryggingagjalds um 0,5% og með því að breyta reglum um rekstrartöp fyrirtækja. Þetta skýrði hv. frsm. allt ágætlega í sínu máli áðan og ástæðulaust að ég endurtaki það. Ég vil aðeins víkja að brtt. meiri hlutans sem fram eru komnar við 3. umr. fjárlaga. Ég get lýst því hér að ég er tiltölulega sátt við flestar þessar brtt. meiri hlutans enda tekur minni hlutinn þátt í öllum umræðum og umfjöllun um þessar breytingar en auðvitað eru þær á ábyrgð meiri hlutans og ég hef svolitlar efasemdir vegna einstakra tillagna og ætla rétt að viðra þær í örfáum orðum án þess að fara í neinn sparðatíning. Ég vil nefna t.d. tillögu um byggingaframkvæmdir á vegum Háskóla Íslands þar sem er um að ræða í raun framlag frá Happdrætti Háskóla Íslands sem fer í gegnum ríkissjóð. Þetta fé á að nota til að inna af hendi greiðslur til verktaka vegna byggingar á öðrum áfanga náttúrufræðihúss. Það er hið besta mál í sjálfu sér að það hús verði byggt. Mér er fullkunnugt um þörfina sem þar er fyrir hendi. Sú kennsla sem þangað mun flytjast er dreifð í húsnæði vítt og breitt um borgina og brýnt er að taka á þeim húsnæðisvanda sem þar er við að etja. Hins vegar finnst mér heldur verra að byggt sé á lántöku. Það er sem sé ætlast til þess að Happdrætti háskólans taki allt að 180 millj. kr. lán og það verði endurgreitt á næstu árum. Lánasjóður ísl. námsmanna er lækkaður um 43 millj. kr. og skýrt með því að það sé í samræmi við endurskoðaða áætlun sjóðsins. Ég dreg þá áætlun í sjálfu sér ekki í efa. Hún er byggð á þróuninni á þessu ári. Hins vegar óskaði ég eftir upplýsingum um hvernig málin hefðu gengið eftir að breytt var reglum um lánveitingar úr sjóðnum. Ég óskaði eftir ýmsum upplýsingum um t.d. hvaða breytingar kynnu að hafa orðið á samsetningu hóps lántaka hjá sjóðnum en þær upplýsingar höfðu ekki borist fyrr í dag þegar ég kannaði það. Forsvarsmenn sjóðsins létu þá skoðun í ljós á fundi með fjárln. að samsetningin mundi ekki hafa breyst mikið en þeir gátu ekki stutt það með tölum eða rökum þannig að ég harma það að vera ekki með þær tölur hjá mér. Það komu fram mjög miklar áhyggjur um að breyttar reglur lánasjóðsins kynnu að hafa þau áhrif og hefðu haft þau áhrif að tekjuminna fólk, einstæðir foreldrar með lágar tekjur og tekjulágt fólk utan af landi hefði orðið fyrir skakkaföllum í þessu efni en við gátum sem sagt ekki fengið upplýsingar um þetta á fundi sem við áttum með fulltrúum lánasjóðsins. Þeir sögðu hins vegar að almenna sýnin væri sú að þetta hefði ekki breyst mikið eins og ég skrifaði eftir þeim. Hins vegar höfðu þeir ýmsar upplýsingar á hraðbergi svo sem að námsmönnum hefði fjölgað verulega í lánshæfu námi en lánþegum hefði ekki fjölgað jafnmikið. Það er þess vegna sem maður spyr um samsetningu þess hóps sem lánþegarnir mynda til að reyna að komast að raun um hvort þetta hafi haft áhrif á þann hóp fólks sem maður helst hefði talið að þyrfti á aðstoð að halda við námið. Upplýst var að innan við 50% þeirra sem er í lánshæfu námi sækja um námslán. Til upplýsingar spurði ég um meðaltalsupphæð þeirra sem skulda sjóðnum og upplýst var að um 70% lánþega skuldaði innan við 1,5 millj. að loknu námi. Hæsta skuld við sjóðinn næmi 16 millj. kr. og um 1% lántakenda sem lokið hefðu námi skuldaði meira en 6 millj. Í heildina skuldaði þessi hópur samtals 2 milljarða, sem er um 5% af útlánum sjóðsins. Þetta er allt skrifað niður í flýtinum sem stundum er þegar gestir eru á fundi hjá fjárln. En það er vonandi að þessi upphæð reynist rétt og þær reglur sem nú eru við sjóðinn valdi því ekki að neinn þurfi að hverfa frá námi eða treysti sér ekki til að hefja það. Ég vil nefna brtt. meiri hlutans sem gengur út á það að hætt er við að lækka framlag ríkissjóðs vegna átaksverkefnisins um framleiðslu og markaðssetningu vistvænna afurða. Meiningin var að lækka þá fjárhæð eða skera hana niður um helming frá því sem lög kveða á um þannig að aðeins yrði um 12,5 millj. kr. að ræða á næsta ári. Ég fagna því í sjálfu sér að hætt var við þennan niðurskurð vegna þess að tilgangurinn með því verkefni er allrar athygli og virðingar verður. Ég hef að vísu efasemdir um hvernig þessum fjármunum hefur verið ráðstafað. Það hefur ekki að öllu leyti verið í samræmi við góðan tilgang lagasetningarinnar en það hefur reyndar ekki að öllu leyti verið stjórninni að kenna. Ég held að þetta verkefni sé á mjög góðri leið og það hefði verið slys að setja fótinn fyrir þá þróun sem þar er í gangi. Einnig er gerð tillaga um 7 millj. kr. viðbótarframlag til reksturs skólaskips á grundvelli niðurstöðu nefndar skipaðrar af sjútvrh. Þar er um hið besta verkefni að ræða í sjálfu sér og áformað er að leigja hafrannsóknaskipið Dröfn RE 35 til þessa verkefnis. En það sem veldur því að ég leyfi mér að fjalla um þessa sérstöku tillögu er að ég tel að hugsanlega muni þetta verða til þess að verkefni sem hefur reynst mjög vel einmitt af svipuðum toga fái ekki styrk til sinnar starfsemi. Hér er um að ræða rekstur skipsins Haftindur sem Karel Karelsson hefur stjórnað. Hann hefur stjórnað því verkefni sem þar hefur verið á ferðinni. Hann hefur haft nemendur í skipsrúmi og kennt þeim það sem þar er að kenna og gert það víða um land. Þetta verkefni hefur fengið mjög góðar umsagnir og ég teldi það mjög slæmt ef hann verður að hætta því ágæta starfi. Ég hef ekki getað aflað mér nákvæmra upplýsinga um það en ég vildi nefna þetta hér til þess að það komi fram að ef svo yrði að hann yrði að hætta sínu starfi þá er það mjög miður. Það er einnig tillaga um að veita 3 millj. kr. til kynningarstarfsemi erlendis á sjónarmiðum Íslendinga varðandi veiðar og nýtingu á auðlindum hafsins. Þessi tillaga kom fram alsíðasta daginn og fylgdu í rauninni engar uppýsingar um það hvernig ætti að verja þessu fé. Ég sakna þess að hafa ekki fengið þær upplýsingar en það gerist nú stundum í lokin á strangri vinnutörn að ýmislegt kemur upp á sem mann skortir nauðsynlegar upplýsingar um. Ég tel engu að síður nauðsynlegt að fara út í slíka kynningarstarfsemi og vona að vel verði að henni staðið. En því koma þessar hugleiðingar mínar fram að mér hefur fundist bera á því að þegar menn eru að tala um nauðsyn kynningarstarfsemi, þá sé því í raun og veru beint að því sem menn kalla ,,svokölluð`` umhverfisverndarsamtök og er nú vonandi að ekki komi þá á móti eitthvað sem maður gæti kallað svokallaða kynningarstarfsemi. Þetta verður að vera á málefnalegum grunni. Ég tel sérstaka ástæðu til að fagna brtt. við liðinn Ýmis verkefni, undir ráðuneyti dómsmála, þar sem lagt er til að veittar verði 2,4 millj. kr. tímabundið til rannsóknar á viðurlögum við afbrotum og þróun þeirra. Rannsóknin á að beinast að dómum vegna líkamsmeiðinga, kynferðisbrota og fíkniefnabrota og tekur til dóma Hæstaréttar, en einnig er fyrirhugað að dómaframkvæmd hér á landi verði borin saman við rétt annarra landa sem búa við svipaða réttarskipan og kemur þar helst til greina Danmörk og Noregur. Þetta tel ég mjög þarft og gott verkefni sem geti stutt okkur í því að bæta dómaframkvæmd hér á landi sem að mínu mati er ekki með öllu eins og hún á að vera. Þá vil ég aðeins nefna tillögu um 20 millj. kr. til nýrra meðferðarúrræða vegna hækkunar sjálfræðisaldurs. Í sjálfu sér er gott að þarna kemur fram viðurkenning á því sem alltaf var haldið fram við setningu þessara laga að þau mundu óhjákvæmilega hafa í för með sér fjárútlát. En í fjárlagafrv. virtist það ekki hafa verið haft í huga. Þessar 20 millj. kr. eru hins vegar of lítil upphæð. Að mati Barnaverndarstofu vantar þarna um það bil 90 millj. kr. til þess að koma til móts við ýmis þau útgjaldatilefni sem skapast við þessa breytingu á sjálfræðisaldri. Ég reikna með að betur muni koma fram á næsta ári hver þörfin verður og mun að sjálfsögðu styðja þessa tillögu í trausti þess að síðan verði gætt að og fylgst með hvernig málin þróast og það komi e.t.v. fram þá við afgreiðslu fjáraukalaga þegar meira fjár verður þörf. Ég vil benda á að á þskj. 643 er komin fram brtt. frá minni hluta félmn. en í nefndaráliti sínu til fjárln. benti minni hluti félmn. einmitt á þetta atriði, að það mundi þurfa að setja fé í og efna til nýrra meðferðarúrræða vegna hækkunar sjálfræðisaldurs. Minni hluti félmn. leggur fram brtt. um 50 millj. kr. í þetta verkefni og það held ég að sé nær lagi en þær 20 sem hér eru lagðar til. Hér er ágæt tillaga um 2 millj. kr. til Ríkisspítalanna, til myndfundabúnaðar. Þó að það sé lítil upphæð miðað við þann gríðarlega vanda sem er í rekstri ríkisspítalanna, þá er hér um talsvert merkilegt framfaramál að ræða því að þarna er ráðgert að hefja samstarf við sjúkrahúsin á Patreksfirði og Seyðisfirði um ráðgjöf vegna geðlækninga og í því skyni verður notaður fjarfundabúnaður. Þetta er sem sagt upphæð sem er ætluð til að standa undir því verkefni og ég fagna því að komin er viðurkenning á því hversu mikilvægt er að taka tæknina í þjónustu lækninga og umönnun þeirra sem sjúkir eru og sárir. Margt fleira væri hægt að gera í því efni og ég reikna með að á næstu árum komi fleira slíkt upp og við þurfum að taka á því að hvort tveggja er að það getur sparað fólki fé og fyrirhöfn og tæknin nýtist betur og þekking þeirra sem hana geta látið í té. Lagt er til að veitt verði 20 millj. kr. af vegafé til stuðnings við starfsemi sérleyfishafa. Þessar reglur um endurgreiðslur á þungaskatti til sérleyfishafa voru þrengdar talsvert á árinu 1997. Ekki er ljóst reyndar eftir hverju verður farið við úthlutun fjármuna en mér skildist að m.a. yrði hafður í huga breyttur grundvöllur sérleyfishafa vegna þeirra breytinga sem hafa orðið á rekstri og þjónustu Pósts og síma. Það má vera okkur umhugsunarefni hvernig breytt rekstrarfyrirkomulag Pósts og síma kemur við ýmsa liði í þjónustu samfélagsins. M.a. hefur það komið fram í flutningum pósts til ýmissa staða úti á landi sem áður var greitt fyrir og munaði talsvert miklu í rekstri flugsamgangna til afskekktra staða og rekstri sérleyfisbíla. Einnig er tillaga um 4 millj. kr. fjárveitingu til almenns rekstrar Ferðamálaráðs sem er merktur því ágæta verkefni að styrkja upplýsingaþjónustu í Leifsstöð og ég fagna þeirri tillögu. Það er mjög mikilvægt að efla þá upplýsingaþjónustu og skjóta stoðum undir það starf. Fegin hefði ég viljað sjá meiri fjárveitingar til Ferðamálaráðs, ekki síst til að gera enn betur við fjölsótta ferðamannastaði. En það skal viðurkennt að fé til þeirra verkefna hefur verið aukið á undanförnum árum og má segja kannski að sæmilega hafi verið gert. Þá vil ég einnig nefna að ég hefði viljað sjá aukin framlög til umhverfisverkefna af ýmsu tagi eins og ég ræddi við 2. umr. fjárlaga og ég minni á það sem ég sagði þá, að ég held að ekki verði hjá því komist að taka á rekstrarvanda Hollustuverndar og þeim vanda sem er fólginn í því að Hollustuverndin hefur ekki bolmagn til þess að sinna öllum þeim fjölmörgu verkefnum sem henni er ætlað að sinna. Fram hafa komið fjölmargar tillögur við þessa umræðu frá ýmsum þingmönnum. Ég vil minna á tillögu á þskj. 648 sem er brtt. frá þeirri sem hér stendur og hv. þingkonu Guðnýju Guðbjörnsdóttur. Við lögðum fram við 2. umr. tillögu um 9 millj. kr. framlag til Félags einstæðra foreldra sem félagið gæti notað sem styrk við endurbætur á húsnæði. Ég mælti fyrir þeirri tillögu og lýsti þeim vanda sem þar er við að fást. Félagið hefur unnið ómetanlegt starf þau ár sem það hefur starfað og sérstaka áherslu lagt á að hafa til reiðu húsnæði fyrir einstæða foreldra meðan þeir eru að koma undir sig fótunum. Þar eru rúmlega 20 íbúðir til reiðu. Ekki er óhóf á neinum hlutum en reynt að láta fólki líða vel. Þessar íbúðir eru alltaf fullsetnar og biðlisti eftir íbúðarhúsnæði. En þarna er aðeins um tímabundna lausn að ræða fyrir hvern þann sem á þarf að halda. Nú er svo komið að húsin eru orðin mjög illa farin á báðum þeim stöðum sem Félag einstæðra foreldra rekur húsnæði í þessu skyni og verður ekki komist hjá því að bæta þar úr. En til þess þarf fé og þess vegna höfum við hv. þingkona Guðný Guðbjörnsdóttir leyft okkur að leggja fram tillögu um styrk á fjárlögum til þess að létta þeim þetta verkefni og teljum það ekki goðgá þar sem um þjóðþrifamál er að ræða. Við höfum reyndar lækkað tillögu okkar niður í 5 millj. kr. í þeirri von að hv. þingmenn sjái sér fært að styðja þessa tillögu. Þetta er ekki stórt mál á mælikvarða ríkissjóðs en gríðarlega stórt á mælikvarða þeirra sem hlut eiga að máli. Ég minni líka á brtt. minni hlutans sem var dregin til baka til 3. umr. og er hér flutt aftur, um að liðurinn Lækniskostnaður, undir sjúkratryggingum, hækki um 100 millj. kr. Hugsunin á bak við það er að þessari fjárhæð verði varið til þess að stytta biðlista eftir aðgerðum, ekki síst í sambandi við bæklunaraðgerðir. Ég held að þetta sé mjög nauðsynleg aðgerð til þess að stytta biðlistana. Ég hafði áður nefnt brtt. frá minni hluta félmn. vegna nýrra meðferðarúrræða í málefnum barna og ungmenna. Ég sé hér nýja tillögu sem ég held að sé að koma fram núna frá hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur og ég styð einlæglega, um 5 millj. kr. framlag til Lýðskólans við Hverfisgötu í Reykjavík. Það er starf sem er afar merkilegt og ég veit að það hefur notið velvildar hæstv. menntmrh. Ég held að það sé verkefni sem við ættum að taka undir okkar verndarvæng. Ég get nefnt fleiri tillögur en ég vænti að hv. þingmenn muni mæla fyrir þeim og ætla ég ekki að taka af þeim það ómak. Ég vil aðeins að lokum fara örfáum orðum um sjúkrahúsmálin. Ég hef haldið um þau margar og sjálfsagt langar ræður og þarf kannski ekki miklu við þær að bæta. En það sem stendur í nefndaráliti minni hlutans er samantekt í stuttu máli á tölulegum vanda þessara sjúkrahúsa og þar er að mínu mati ekkert ofsagt. Við bendum meira að segja á það atriði sem hefur komið fram í viðræðum við fulltrúa sjúkrahúsanna að bæði að þeirra eigin mati og að mati ráðuneytisins eiga þessi stóru sjúkrahús að geta dregið á eftir sér halla sem nemur ákveðnu hlutfalli af þeirra rekstri þannig að enda þótt það sé deginum ljósara að stóru sjúkrahúsin í Reykjavík hafi verið skilin eftir með 700 millj. kr. halla núna í árslok, þá er brýn fjárvöntun, samtals um 400 millj., vegna þess að Ríkisspítalarnir geta búið við um 200 millj. kr. halla og Sjúkrahús Reykjavíkur getur búið við um 100 millj. kr. halla. Við vildum nefna þetta í nefndaráliti vegna þess að nógu há er nú þessi fjárhæð þó að ekki sé verið að mikla vandann. Að lokum vil ég aðeins lesa upp bréf sem barst til allra alþingismanna frá starfsmannaráði Sjúkrahúss Reykjavíkur. Ekki hefur verið á það minnst fyrr. Ég fékk þetta í hólfið mitt eins og aðrir alþingismenn og ég tel rétt að það komi fram hér í fullum stöfum því að ekki hefur heyrst frá starfsmannaráðinu á sama hátt og stjórnarmönnum og fulltrúum borgarinnar. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Starfsmenn SHR [Sjúkrahúss Reykjavíkur] hafa orðið þess áskynja að starf þeirra er þyngra en áður var. Á sjúkrahúsið leitar aukinn fjöldi sjúklinga og slasaðra. Þar sem legurúmum hefur fækkað hefur þróunin leitt til þess að heilbrigðisstarfsmenn hafa skemmri tíma til að sinna hverjum og einum sjúklingi. Auk þess hefur fækkun legurúma orðið til þess að á álagstímum vistast fleiri alvarlega veikir á göngum sjúkrahússins. Talið er að álagið á sjúkrahúsið eigi e.t.v. þátt í að fjöldi sjúklinga sem þarf að leggja inn aftur innan sjö daga frá útskrift vex nú ár frá ári. Það er augljóst að við núverandi rekstrarstöðu sjúkrahússins verður ekki búið. Verði fjárhagsvandi sjúkrahússins ekki leystur strax mun það ekki aðeins hafa áhrif á framboð sjúkrarúma á SHR og atvinnuöryggi starfsfólks heldur einnig á getu sjúkrahússins til að valda grundvallarhlutverki sínu, þ.e. sinna sjúkum og slösuðum. Ekki verður unnt að sinna fimmta hverjum sjúklingi sem leggst inn á sjúkrahúsið verði fjárframlög til þess samkvæmt núverandi frv. til fjáraukalaga 1997 og fjárlaga 1998.`` --- Það er eins og eitthvað vanti í þessa setningu, en meiningin er að sjálfsögðu: Ef framlögin verða látin standa sem gert er ráð fyrir í þessum frv. ,,Við sem störfum í framlínunni á sjúkrahúsunum vitum að stjórn og framkvæmdastjórn SHR er ekki að reyna að þeyta upp moldviðri í þeim tilgangi að véla ráðamenn þjóðarinnar til að auka fjárframlög til SHR. Okkur sem sinnum fárveiku fólki á göngum sjúkrahússins er fjárskorturinn daglegur raunveruleiki. Starfsmannaráð beinir þeim tilmælum til allra alþingismanna að taka fullt tillit til ábyrgðarfulls málflutnings stjórnarmanna SHR varðandi fjárhagsvanda stofnunarinnar við afgreiðslu fyrrgreindra frumvarpa til laga fyrir jól 1997. Starfsmannaráð Sjúkrahúss Reykjavíkur.`` Þetta er sem sagt þeirra innlegg í umræðuna. Ekkert er þar ofsagt. Ég vil aðeins taka fram að mér er fullkunnugt um að meiri hlutinn hefur ekki síður áhyggjur af þessu ástandi en minni hlutinn og vissulega má líta á það sem góða viðleitni að í tillögum meiri hlutans kemur fram tillaga um 100 millj. kr. framlag til meiri háttar viðhalds til Sjúkrahúss Reykjavíkur og það munar um allt í þessu efni. Undir það hefur verið tekið og kom fram í ræðu hv. formanns fjárln. að þetta framlag sé til marks um þann vilja stjórnvalda að þarna verði farið af stað með viðhald sem dugi, en áætlað er að til þurfi meira en 1 milljarð kr. til þess að gera svo við Sjúkrahús Reykjavíkur að það verði sómasamlegt húsnæði. Til þess þarf að gera áætlun til nokkurra ára og þetta fjármagn er til þess að koma því verkefni af stað. Það ber því að fagna því að þarna kemur fram viðleitni til þess að taka á þessum vanda, en meira þarf til.

Herra forseti. Fjárln. hefur lokið afgreiðslu fjárlagafrv. og umfjöllun um það af sinni hálfu til 3. umr. eftir að hafa átt fjölmarga fundi um þau mörgu og margvíslegu viðfangsefni sem fyrir nefndina hafa verið lögð að þessu sinni eins og jafnan áður. Tillögur meiri hluta fjárln. hafa verið kynntar af hv. formanni hennar. Þær gera ráð fyrir að afgangur verði af fjárlögum næsta árs svo nemur rúmlega 170 millj. kr. Með því er því markmiði náð að afgreiða fjárlögin með afgangi, þó ekki sé hann mikill, sem dugar til þess, og þær ákvarðanir sem þeim fylgja, að hægt verður að greiða niður skuldir um á 5. milljarð króna. Ég vil við lok þessarar umræðu gera nokkur atriði að umtalsefni í minni ræðu. Fyrst vil ég þó segja að meiri hluti fjárln. hefur ekki fallist á þá kröfu fram hefur komið hjá stjórnarandstöðunni um að unnið verði að hækkun skatta. Við ræddum það við 2. umr., þ.e. þær skoðanir sem fram komu þá, að bæði teldi stjórnarandstaðan tekjur vanáætlaðar og eins væri hægt að auka útgjöldin með því að hækka skattana. Á þessi sjónarmið höfum við ekki fallist. Engu að síður er það svo að við 3. umr. er gert ráð fyrir nokkuð auknum tekjum svo nemur um 2,3 milljörðum kr. og gengur dæmið þannig upp á þann veg sem ég nefndi að afgangur verður af fjárlögum. Ég vil nefna nokkur atriði sem lúta að 1. gr. frv. og þá fyrst vegna þess sem fram kom í ræðu hv. þm. Kristínar Halldórsdóttur um 3 millj. kr. tillögu um framlög vegna kynningarstarfs erlendis á nýtingu auðlinda okkar. Nokkur misskilningur kom þar fram. Þar var um að ræða svar við erindi frá Fiskifélagi Íslands þannig að þessu framlagi er ætlað að renna til Fiskifélags Íslands sem á að sinna þessu verkefni á grundvelli þess erindis sem kom fram frá því. Þá vil ég nefna nokkuð sem hefur verið getið um í þessari umræðu, þ.e. framkvæmdir á vegum háskólans við nýbyggingu náttúrufræðihúss. Þarna er um að ræða mikilvæga og nauðsynlega framkvæmd á vegum háskólans en það er nauðsynlegt að vekja athygli að því að þær 180 millj. sem þarna er um að ræða eru lántaka sem gengur í gegnum ríkissjóð sem fjármunir sem nýtast í háskólanum. Þannig er staðið að framkvæmdum að sem mestri hagkvæmni verði náð og það er mat þeirra sem stjórna framkvæmdum hjá háskólanum að þetta sé skynsamlegur áfangi, en happdrættið sem fjármagnar dæmið nær því ekki öðruvísi en að þarna verði tekið lán. Í öðru lagi vil ég nefna Lánasjóð ísl. námsmanna. Árum saman og oft áður voru miklar deilur á Alþingi um Lánasjóð ísl. námsmanna. Nú bregður svo við að við flytjum tillögur um að lækka megi framlög til lánasjóðsins upp á 43 millj. kr. auk þess sem gert er ráð fyrir að breyta grein um lánsfjáráætlun sjóðsins sem kom fram í fjárlagafrv., svo nemur 100 millj. kr. Alger umskipti hafa orðið hjá lánasjóðnum. Frá því fjárlögin fyrir árið 1997 voru afgreidd á Alþingi hefur lögum um sjóðinn verið breytt. Einnig hefur viðamikil skuldbreyting átt sér stað sem hafði í för með sér að meðalvextir tekinna lána hjá sjóðnum lækkuðu úr 6,17% í 5,8%. Hvort tveggja hefur mikilvæg áhrif á fjárhag sjóðsins og þessi vaxtalækkun vegna skuldbreytinga óhagstæðra lána mun, miðað við lánstíma lánanna, spara sjóðnum um 300 millj. kr. Þarna er um mjög miklar breytingar að ræða hjá sjóðnum og mikilvægar aðgerðir til þess að styrkja stöðu hans. Eins og kom mjög greinilega fram í skýrslu framkvæmdastjóra sjóðsins og starfsmanna sem mættu fyrir fjárln. er þarna mjög vel á haldið. Eins og fram kom fyrr í umræðunni, þá fjölgar nemendum í lánshæfu námi og svo virðist vera að lánasjóðurinn geti mjög vel sinnt sínu mikilvæga hlutverki. Þá vil ég gera að umtalsefni Sérstök framlög, undir landbrn., vegna átaks við framleiðslu lífrænna og vistvænna afurða. Nokkrar deilur hafa orðið um það en í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir því að 12,5 millj. gengju til þessa verkefnis en áður voru það 25 millj. og lýstu margir mikilli óánægju sinni með það að skera þennan lið niður. Meiri hluti fjárln. leggur til að þessi liður verði hækkaður um 12,5 millj. þannig að hann verði 25 millj. til þeirra verkefna sem þar um ræðir. Það fór ekkert á milli mála þegar fjárlagafrv. kom fram og hv. þm. sáu hvað þar var á ferð, að fjárln. fékk mjög ákveðnar og eindregnar athugasemdir um þetta eins og kom reyndar hér fram í umræðum og e.t.v. ekki síst frá þingmönnum sem sitja á Alþingi og höfðu verið flutningsmenn þeirrar tillögu sem ræðir um. Þess vegna ákvað fjárln. --- ég trúi að öll nefndin hafi verið viljug til þeirrar tillögugerðar --- að fara að ábendingum og gera þessa breytingu. 
             Þá kem ég að sjúkrahúsunum, herra forseti, og vil hafa nokkur orð um þau. Eins og umræður hafa gengið um þau mál að undanförnu, þá fer ekkert á milli mála að mikill vandi er í rekstri heilbrigðisstofnana hjá okkur. Ég hef farið nokkrum orðum um það áður í umræðum og ætla þess vegna að stytta það að þessu sinni. Við í fjárln. höfum farið mjög vandlega yfir stöðu mála hjá sjúkrastofnunum og reynt að meta hvaða leiðir væru færar. Niðurstaðan er sú sem birtist í brtt. við frv. og leiðir til þess að við erum að hækka framlög til sjúkrahúsanna. Við erum ekki að skera niður. Fjárlagafrv. gerði ráð fyrir hækkunum á framlögum til sjúkrahúsanna en gerði ekki ráð fyrir niðurskurði. Það er alveg nauðsynlegt að rifja þetta upp. Aðeins til þess að átta sig betur á hvað er um að ræða, þá er í frv., eins og ég sagði, gert ráð fyrir hækkunum á milli ára. Síðan höfum við afgreitt fjáraukalög sem gerðu ráð fyrir 320 millj. til stóru sjúkrahúsanna í Reykjavík til viðbótar við það sem er á fjárlögum þessa árs, 1997, auk þess sem 278 millj. voru samþykktar, annars vegar 78 millj. til einstakra stofnana og 200 millj. í sérstakan pott sem á að deila úr. Þetta er nauðsynlegt að rifja upp við þessa umræðu. Síðan er gert ráð fyrir því að 300 millj. komi til viðbótar sem verði deilt út á grundvelli tillagna frá sérstökum starfshópi sem á að vinna það verk. Til þess að meta sviðið allt, þá er nauðsynlegt að skoða aðra þætti. Til viðbótar þeim 300 millj. sem ég nefndi er gert ráð fyrir því að Sjúkrahús Reykjavíkur fái 100 millj. kr. hækkun sem er ætluð til viðhaldsverkefna. Það var mat hv. þingmanna í fjárln. að nauðsynlegt væri að hækka viðhaldsliðinn hjá Sjúkrahúsi Reykjavíkur vegna þeirrar stöðu sem það sjúkrahús er í hvað varðar viðhald húss, en auk þess er síðan fjárveiting til búnaðar og tækjakaupa. Það var mat okkar að með því að hækka þennan lið mundu skapast betri skilyrði, fyrir þá sem fá það hlutverk að gera tillögur um endurskipulagningu og gera þjónustusamninga við sjúkrahúsin, til að ganga til þess verks eftir að fjárveiting til viðhalds sjúkrahússins yrði hækkuð. Auk þess vil ég nefna að til viðbótar við þá 12,8 milljarða sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir að gangi til stóru sjúkrahúsanna, þá eru á óskiptum lið til viðhalds sjúkrahúsa 25 millj. kr. Þá eru á liðnum Sjúkrahús með fjölþætta starfsemi samtals 178,8 millj. kr. sem á eftir að útdeila til sjúkrahúsanna með fjölþætta starfsemi sem eru auðvitað fyrst og fremst stóru sjúkrahúsin tvö, en þessir fjármunir samanlagt gera þá fjárhæð sem til ráðstöfunar er til þessara sjúkrahúsa. Það er alveg nauðsynlegt að gleyma ekki þessum upphæðum sem skipta hundruðum milljóna. En stóra vandamálið hjá okkur hins vegar verður væntanlega áfram hvort leið finnst til þess að endurskipuleggja þannig að meiri hagkvæmni verði í rekstrinum. Við höfum fengið hina svokölluðu VSÓ-skýrslu þar sem sagði að hægt væri að ná aukinni hagkvæmni í rekstri stóru sjúkrahúsanna. Það hefur verið unnið víða gagnvart litlu sjúkrahúsunum að því að endurskipuleggja og reyna að ná meiri hagkvæmni í rekstri þeirra. Eins og kemur fram í yfirliti frá Ríkisendurskoðun, þá hefur víða náðst árangur hjá þeim en stóra viðfangsefnið er endurskipulagningarvinna og gerð samninga við sjúkrahúsin. Hér í dag hefur nokkuð verið rætt um að nauðsynlegt væri að gera breytingar á skipulagi yfirstjórnar sjúkrahúsanna og ég hlustaði mjög grannt eftir því sem hv. 5. þm. Vestf., Kristinn H. Gunnarsson, sagði um þau efni. Mér finnst gæta jafnan nokkurs misskilnings þegar menn tala um nauðsyn þess að gera breytingar á stjórnum þessara stofnana. Menn segja: ,,Sjúkrahúsi Reykjavíkur er þannig stjórnað að fulltrúar Reykjavíkurborgar eru þar.`` Menn vilja breyta þessu og fá fulltrúa ríkisvaldsins þarna inn. Ég spyr: Hverju mundi það breyta? Er þetta grundvallaratriði til þess að árangur náist? Ég segi nei. Hvers vegna? Ég bendi bara á hverjir eru fulltrúar í stjórn Ríkisspítala. Hefur meiri árangur náðst þar? Ég segi nei. E.t.v. hefur minni árangur náðst þar við að stjórna því stóra fyrirtæki þannig að ég vil vara menn við því að ætla sér að leysa þetta með því að breyta því hverjir tilnefni í stjórnir þessara sjúkrastofnana. Lausnin mun ekki liggja í því. Það verða sömu Íslendingarnir sem fá það verkefni að vera í stjórnum sjúkrastofnana hvort sem þeir eru tilnefndir af sveitarfélagi eða af einum ráðherra sem ætlast til þess að stjórnirnar dansi algerlega eftir nótum ráðherra. Það er auðvitað mikilvægt að trúnaður ríki á milli ráðherra og stjórna þessara stóru sjúkrahúsa. Það er mjög mikilvægt. Það vil ég undirstrika alveg sérstaklega. En ég tel að menn geri of mikið úr því og ætli sér að ná meiri árangri við endurskipulagningu en ég tel að sé líklegt að náist með því verki einu. Þá vil ég aðeins nefna það sem menn velta nú mjög mikið fyrir sér. Ég heyri á ræðu hv. 5. þm. Vestf. að hann virðist vera orðinn sérstakur talsmaður þeirra sem hafa mælt mjög eindregið með því að búa til eitt stórt sjúkrahús á Íslandi sem yrði staðsett á höfuðborgarsvæðinu að sjálfsögðu. Mér finnst vera svolítill sovéskur bragur á þessu. En ég tel nauðsynlegt að skoða þessi mál. Við í meiri hluta fjárln. og ríkisstjórnin höfum ákveðið lagt til að ganga til þess verks að endurskipuleggja í heilbrigðiskerfinu með því að skipa til þess hóp manna. Ég ætla ekki að lýsa því yfir fyrir fram að hvaða niðurstöðu sá hópur á að komast. Ég tel að hann eigi að skoða rekstur þessara stofnana. Enn og aftur þarf að gera það og reyna að finna út hvar hægt sé að sameina einingar og hvar sé hægt að ná árangri þannig að fjármunirnir nýtist sem best. Það er viðfangsefnið en ekki það að ákveða fyrst að sameina allt saman undir einni stjórn og búa til uppstillinguna í ljósi þeirrar fyrir fram ákveðnu niðurstöðu. Ég tel að það sé ekki skynsamlegur kostur og ekki skynsamleg vinnubrögð.

Þú vilt skoða það.

Ég vil skoða þetta mál í heild sinni og hafna engu fyrir fram. Ég tel hins vegar mjög varasamt, svo ég tali nú frá eigin brjósti og mjög innilega í þá átt, ef við ætlum að létta ábyrgð algerlega af stærsta sveitarfélaginu á Íslandi gagnvart fyrirtækjarekstri. Ég tel það ekki skynsamlegt eins og hefur komið fram í fjölmiðlum í dag og boðið hefur verið upp í þann dans af hálfu borgarstjórans í Reykjavík. Þá ætla ég að láta lokið umræðum mínum um sjúkrahús, enda líður tíminn og þó að mér sýnist að ég hafi hann allrúman. Ég vil þá nefna nokkur atriði sem lúta að 5. gr. frv. Í fyrsta lagi vil ég nefna tillögu sem meiri hluti fjárln. gerir um að hækka heimild húsbréfadeildar Byggingarsjóðs ríkisins til þess að gefa út húsbréf. Það skiptir auðvitað miklu máli, þ.e. að tryggar og nægar heimildir séu fyrir húsbréfadeildina til þess að gefa út húsbréf þannig að markaðurinn sé liðugur og lifandi og að ekki þurfi að koma til neinnar teppu í honum. Annað vil ég nefna sem er Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Í brtt. fjárln. er gert ráð fyrir heimild til þess að taka lán allt að 475 millj. kr. vegna framkvæmda við Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Þarna er farin ný leið við fjármögnun mannvirkja og er alveg nauðsynlegt að átta sig á því að þarna hefst mjög stór og mikil framkvæmd, mjög mikilvæg framkvæmd fyrir okkur Íslendinga sem er flugstöðin sem tengir okkur við umheiminn og tekur á móti þeim gestum sem hingað koma til landsins. Auðvitað þarf að tryggja og sjá til þess að dæmið gangi upp, að tryggt sé að áætlaðar tekjur komi inn til þess að standa undir þessu þannig að við stöndum ekki frammi fyrir því einn góðan veðurdag að tekjurnar af flugstöðinni dugi ekki til þess að standa undir þessum framkvæmdum og það þurfi að ganga til þess að skerða aðrar framkvæmdir á sviði samgöngumála vegna þess. Ég vil hafa uppi þessi varnaðarorð. Þá vil ég nefna Ríkisútvarpið. Eins og hér hefur komið fram fyrr í umræðunni, þá er gert ráð fyrir því að heimila lántöku upp á 300 millj. vegna framkvæmda við Ríkisútvarpið. Þarna er um að ræða feiknastórt atvinnufyrirtæki. Mér skilst að þar séu jafnmargir starfsmenn og dagarnir eru í árinu þannig að miklu máli skiptir að gæta ýtrustu sparsemi og beita gildum og góðum stjórnunarháttum við að nýta það fjármagn sem þar er til ráðstöfunar. Ég tel að sú ákvörðun menntmrh. að færa Ríkisútvarpið, sjónvarp í útvarpshúsið hafi verið hárrétt og hefði í rauninni þurft að koma miklu fyrr fram. Ég tel að mjög mikilvægt sé að tryggja stöðu Ríkisútvarpsins og þess vegna er þetta fagnaðarefni. Ég tel að það þurfi að sjá svo um að þessi framkvæmd geti gengið eðlilega fram og komist sem fyrst í gagnið og það lánsfjármagn sem hér er veitt heimild til þess að afla nýtist sem best og að sem fyrst verði hægt að fara með Ríkisútvarpið, sjónvarp í útvarpshúsið. Jafnframt tel ég, og vil nefna, að það er algerlega óhjákvæmilegt að jafnhliða og samhliða þessum framkvæmdum og því að koma Ríkisútvarpi, sjónvarpi og Ríkisútvarpi, hljóðvarpi undir eitt þak, verður að bæta úr hlustunarskilyrðum útvarps og sjónvarps. Það ástand sem nú ríkir er algerlega óþolandi, þ.e. að Ríkisútvarpið, bæði hljóðvarp og sjónvarp, skuli hiklaust efna til kostnaðar við dagskrárgerð án þess að vera visst um að allir landsmenn sem eru á forsvaranlegum stöðum til að geta náð útvarpi og sjónvarpi nái efninu. Ég tel að það hljóti að verða verkefni nýs útvarpsstjóra að láta verða þarna breytingar á. Það er ekki nægjanlegt að skapa góð vinnuskilyrði fyrir starfsfólkið ef þjóðin nær ekki að hlusta á það sem framleitt er af efni, hvort sem þar er um að ræða fréttir eða annað útvarps- og sjónvarpsefni. Þetta vildi ég undirstrika, herra forseti, og leggja mjög þunga áherslu á að að gera verður þá kröfu að þarna verði tekið á. Að lokum, herra forseti, vil ég segja að nú við 3. umr. fjárlaga getum við sagt að horfur eru góðar í ríkisbúskapnum. Okkur tekst að lækka skuldir þjóðarinnar án þess að hækka skatta og skilum fjárlögum með afgangi. Við þurfum að minnast þess að við erum að fjalla hér um afgang á rekstrargrunni, ekki greiðslugrunni. Ef við værum með fjárlög á greiðslugrunni, þá væri afgangurinn sem við værum að ræða hér um mun hærri en þær 170 millj. sem er niðurstaða fjárlaga á rekstrargrunni. Fleiri orð þarf ég ekki að hafa um þetta, herra forseti, og vil þakka nefndarmönnum í fjárln. fyrir ánægjulegt samstarf og árangursríkt.

Herra forseti. Hv. þm. Sturla Böðvarsson, varaformaður fjárln., sagði að ekki hefði verið fallist á sjónarmið stjórnarandstöðu um tekjuöflun, þ.e. skattahækkanir eins og hann orðaði það. Ég veit ekki til þess, herra forseti, að það hafi verið rætt í hvert einasta skipti í hv. fjárln. hvernig ætti að afla tekna á móti þeim útgjöldum sem er verið að stofna til. Fróðlegt væri að fá að vita hvernig hv. þm. ætlar að leysa vanda Sjúkrahúss Reykjavíkur, Ríkisspítalanna, heilbrigðisstofnananna á landsbyggðinni og 230 millj. vöntun hjá Háskóla Íslands svo að maður nefni eitthvað pínulítið af því sem menn telja að sé alveg á vonarvöl. Kannski er rétt að geta þess að um leið og hv. þm. segir að um sé að ræða tæplega 173 millj. kr. afgang, liggur nú á borðum þingmanna tillaga um 20 millj. kr. útgjöld til viðbótar sem þýðir millj. í afgang. Menn ættu því að fara varlega í þessa hluti. Auðvitað getur verið að ræða um bæði greiðslugrunn og rekstrargrunn. Við getum talað um þetta svona, en við setjum fjárlög fram á rekstrargrunni og það er það sem um er að ræða núna. Eins og staðan horfir vantar einhvers staðar um 2,5 milljarða. Það er blekking að hægt sé að ná inn þessum tekjum upp á 1.900 millj. sem gert er ráð fyrir með eignasölu í skyndi. Það gerist ekki bara einn, tveir og þrír, herra forseti.

Herra forseti. Það virðist vera viðkvæmt gagnvart alþýðuflokksmönnum að nefna að þeir séu að leggja til skattahækkanir. En það er nú engu að síður þannig að það kemur fram í nefndaráliti minni hluta fjárln. að 

Á fyrirtæki.

Skattar eru skattar og það skiptir ekki máli hver greiðir skattana. Þeir eru teknir út úr atvinnulífinu.

Það skiptir öllu máli.

Þeir eru teknir út úr atvinnulífinu. Hins vegar er fróðlegt að heyra að þingmenn telji það blekkingar sem verið er að leggja fram. Það er mjög alvarlegt mál og er nauðsynlegt að heyra frekari rökstuðning fyrir því. Við kölluðum fyrir hv. fjárln. fulltrúa sem fjölluðu mjög ítarlega um tekjuhlið og forstjóri Þjóðhagsstofnunar kom og fór yfir stöðu mála og hv. þm. fengu mjög gott tækifæri til þess að spyrja. Ég varð þess ekki var að nokkur af gestum okkar væri rekinn á gat með þeim hætti að hægt sé að fullyrða að ekki sé hægt að standa við þau áform um tekjur sem við leggjum upp með. Það kemur fram hjá hv. þingmönnum að þeir gera ráð fyrir því að hægt sé að ná inn meiri tekjum, það sé vanáætlað frekar en hitt. Varðandi fjárvöntun liggur alveg fyrir að við höfum lagt til ákveðnar leiðir til þess að styrkja stöðu sjúkrahúsanna og hvað varðar peningaskort hjá háskólanum er bara um að ræða ákvarðanir um útgjöld. Það er ekkert sem hægt er að tala um sem skort.

Herra forseti. Ég veit eiginlega ekki hvað er verið að fara í þessum hártogunum. Ég spyr bara: Ætli sé ráð nema í tíma sé tekið. Einhvers staðar heyrði ég að það hefði verið haft eftir Alþjóðagjaldeyrissjóðnum að til þess að fjármunir væru í lagi á Íslandi þyrfti að vera 5 milljarða afgangur í tekjuöflun. Ég spyr hv. varaformann fjárln. hvort hann kannist eitthvað við þessar tölur? Ég heyrði ekki betur en hv. þm. Sturla Böðvarsson tæki undir að það ætti að bæta hlustunar- og móttökuskilyrði fyrir útvarp og sjónvarp, 100--200 millj. í þeim málum hugsa ég að séu litlir peningar. Þá er orðið eitthvað lítið eftir til afgangs ef það á að leggja einhverja áherslu á þau mál sem ég tek fyllilega undir að þurfi að gera. En ég vil sjá fyrir þá tekjuvöntun sem blasir við okkur. Þess vegna leggjum við fram tillögur um að fyrirtækin skili til baka því sem þau fengu á krepputímanum.

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. 5. þm. Vesturl. að fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins gáfu út skýrslu sem fjallaði um íslensk efnahagsmál. Við fengum mjög góða einkunn hvað varðar stjórn efnahagsmála.

Hvaða ráð voru það? Ekkert.

Hins vegar gáfu þeir þau ráð eins og reyndar fleiri að við þyrftum að hafa meiri afgang, við þyrftum að lækka útgjöldin eða hækka skatta. Ég vakti athygli á því að við höfnum þeirri leið að hækka skatta vegna þess að við trúum því að með því að ganga ekki nær atvinnulífinu en við gerum með skattlagningu eflist atvinnulífið og þannig geti það komið til móts við fólkið í landinu með því að bæta kjör þess með hækkun launa. Við bætum ekki kjör fólks með því að ganga harkalega fram í því að skattleggja atvinnufyrirtækin.

Herra forseti. Hv. þm. Sturla Böðvarsson gerði vandamál sjúkrahúsanna í Reykjavík talsvert að umræðuefni. Það er athyglisvert í máli hans að hann reyndi hvergi að hrekja það sem kemur fram í nefndaráliti minni hluta fjárln. og það sem hefur margoft komið fram við umræður á síðustu dögum og varðar þá miklu fjárhæð sem vantar til þess að hægt sé að reka sjúkrahúsin með svipuðu sniði og þau eru rekin í dag. Hv. þm. gerði hvergi tilraun til þess að vefengja það með nokkrum hætti. Ég dreg þá ályktun af því að hann telji að mikið sé til í því sem staðhæft er að það þurfi hátt á annan milljarð til þess að það sé hægt að ná þessu markmiði. Hvernig ætlar hv. þm. að gera það? Ég spyr hann að því. Hvernig ætlar hann að tryggja það að sjúkrahúsin geti rekið sig með sæmilegu sniði? Hann ætlar að gera það með því að endurskipuleggja. Hann sagði: Stóra málið er endurskipulagningarvinna, og hann sagði: Stóra vandamálið er hvort hægt sé að hagræða svo í rekstri að endar nái saman. Og hann vísaði til skýrslu VSÓ um það. Nú er það svo að hv. þm. vill ekki sameina spítalana eins og skýrsla VSÓ gerir ráð fyrir en ég spyr þá: Dettur honum virkilega til hugar að það sé hægt eftir það sem á undan er gengið að hagræða svo í rekstri Sjúkrahúss Reykjavíkur að hægt sé að reka það án þess að draga stórkostlega saman þjónustu? Ég dreg sérstaklega fram að hv. þm. staðfesti í máli sínu að það hafi tekist mjög vel upp varðandi hagræðingu nú þegar á Sjúkrahúsi Reykjavíkur. Hann sagði meira að segja að það hefði tekist betur upp en hjá Ríkisspítölunum. Dettur hv. þm. virkilega í hug, herra forseti, að hægt sé að hagræða á næsta ári sem svarar 700 millj. en það er u.þ.b. sú tala sem verður að hagræða til þess að hægt sé að reka spítalann með svipuðu móti og á þessu ári?

Herra forseti. Það er misskilningur hjá hv. 15. þm. Reykv. að ég hafi sagt að það bæri að verðlauna eitthvað sérstaklega stjórn eða hagræðingaraðgerðir Sjúkrahúss Reykjavíkur. Það hef ég hvergi sagt.

Ég sagði hvergi verður.

Nei, það mátti lesa það út úr orðunum en ég tel hins vegar að við megum ekki gera lítið úr því sem menn hafa verið að reyna að gera. Hins vegar er það þannig að við getum ekki staðið í ræðustól á Alþingi og talað eins og sérfræðingar í heilbrigðismálum og ég treysti mér ekki til þess áð bera ábyrgð á tillögum sem ég hef ekki séð og þess vegna förum við þá leið sem við förum. Við ætlumst til þess að þeir menn sem verða fengnir til að fara ofan í saumana á rekstri spítalanna og gera tillögur leggi fyrir okkur tillögur sem verði til þess að bæta megi þessa starfsemi og það þurfum við að skoða þegar þar að kemur. Hvernig á þetta að gerast? Við höfum margsinnis talað um það hér. Það þarf að leita leiða hjá báðum sjúkrahúsunum til hagræðingar. Við höfum fengið VSÓ-skýrsluna. Þar er talið líklegt að hægt sé að ná árangri í hagræðingu og við þurfum að halda áfram vinnunni. Það ætlum við að gera en við ætlum ekki fyrir fram eins og ég hef margsagt, við ætlum ekki fyrir fram að komast að niðurstöðu. Við höfum nokkra fjármuni til þess að vinna að þessu verki og menn þurfa bara að halda ró sinni og ganga til verks á nýju ári með þá sannfæringu í farteskinu að við eigum að geta bætt rekstur sjúkrahúsanna þannig að viðunandi sé eða gera tillögur um þær breytingar sem við verðum síðan að taka afstöðu til.

Herra forseti. Það er búið að skera Sjúkrahús Reykjavíkur nú þegar inn að beini og það er ekki hægt að standa hérna eins og jólasveinn í ræðustól og segja: Við verðum bara að leyfa okkur þann munað að ganga af þingi með þá sannfæringu í farteskinu að hægt sé að hagræða enn meira. Það er búið að hagræða þessum spítala núna síðustu 4--5 árin og það vita allir að ekki er hægt að hagræða þar meira. Það gildir um hv. þm. eins og aðra hv. stjórnarliða að það er orðið til skammar að eiga orðræður við þá um þessi mál. Þeir hafa aldrei reynt að hrekja það sem við höfum sagt um þann mikla vanda sem blasir við. Þeir tala endalaust um einhverja stýrinefnd og um einhverja nauðsynlega endurskipulagningu og þjónustusamninga en þeir hafa aldrei bent á hvernig hægt er að hagræða. Hv. þm. benti á skýrslu VSÓ. Það er algerlega út í hött hjá honum að gera það vegna þess að hann veit að þeirri vinnu sem þar er í gangi lýkur ekki fyrr en um mitt næsta ár og þá tekur við endurskipulagningin ef það verður niðurstaða um það þannig að ekki er um það að ræða að hægt verði að hagræða eitthvað á grundvelli þeirrar skýrslu fyrr en í fyrsta lagi undir lok næsta árs. Ég dreg af því þá ályktun, herra forseti, að það væri ekki hægt að spara neitt með því fyrr en þá kannski þarnæsta ár og hvernig eigum við þá að reka spítalana árið 1998?

Herra forseti. Hér talaði hv. formaður heilbr.- og trn. Alþingis og ætlast til þess að sjálfsögðu að við höfum svör við flestum spurningum. Við höfum fjallað um þetta mál en það virðist hins vegar ekki hafa verið gert í heilbr.- og trn. ef marka má það nefndarálit sem hv. heilbr.- og trn. sendi frá sér varðandi fjárlög næsta árs. Þar var ekki ráð að finna sem ætlast er til þess að sé til í fjárln. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson verður að átta sig á því að ætlast er til þess að fagnefndir fjalli faglega um mál, leggi fram tillögur og hugmyndir en kalla ekki aðra aðila til hjálpar. Ég ætlast til þess, herra forseti, að heilbr.- og trn. leggi til ráð og ég ætlast til þess að hún komi mjög að því verki sem fram undan er. Ég bíð eftir því að heyra hugmyndir og tillögur hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar þegar þar að kemur.

Herra forseti. Það er laukrétt sem kom fram hjá hv. 5. þm. Vesturl. að tekjugrundvöllur fjárlagafrv. er ótraustur að nokkru leyti. Enn fremur er líka rétt að útgjöld eru augljóslega vanmetin um háar fjárhæðir þannig að ljóst er að að óbreyttu stefnir í að fjárlög 1998 verða að ári komanda afgreidd með verulegum halla þegar gengið verður frá fjáraukalögum. Þetta er okkur í minni hluta fjárln. ljóst og því leggjum við til tekjuöflunartillögur af því að við viljum ekki stefna rekstri ríkissjóðs í tvísýnu og í hallarekstur í hásveiflu góðærisins. Hitt vil ég líka fjalla aðeins um sem fram kom hjá hv. þm. um skipan stjórnar sjúkrahúsa. Auðvitað er ekki eðlilegt að ekki fari saman að sá sem fer með verkefnið og greiðir það ráði ekki framkvæmd mála. Það er óeðlilegt fyrirkomulag. Því er ég þeirrar skoðunar að heilbrrh. eigi að ráða því hverjir sitja í stjórnum sjúkrahúsa. Ég tel það eðlilegt fyrirkomulag og það telja fleiri en ég, þar á meðal hv. þm. Sturla Böðvarsson sem telur mjög eðlilegt fyrirkomulag að bankamálaráðherrann skipi allt bankaráð Landsbankans, allt bankaráð Búnaðarbankans og hann telur eðlilegt að samgrh. skipi alla stjórn Pósts og síma svo dæmi sé tekið og að iðnrh. skipi alla stjórn Landsvirkjunar. Þetta eru allt lagabreytingar sem gerðar hafa verið á kjörtímabilinu sem færa skipunarvaldið á stjórnum stofnana úr hendi Alþingis til fagráðherra. Ég vænti þess því að hv. þm. Sturla Böðvarsson sé mér sammála um þetta atriði.

Herra forseti. Fyrst varðandi tekjuáætlanir þá tel ég mjög mikilvægt að við reynum að meta vandlega tekjur næsta árs og mér finnst ekki skynsamlegt að ætla sér að ná tekjum inn sem einhver vafi leikur á að náist inn. Þess vegna held ég að ekki hafi verið efni til þess að áætla hærri tekjur en við gerum. Við fengum skýrslu um þetta frá fjmrn. og síðan hefur að sjálfsögðu verið leitað til Þjóðhagsstofnunar þannig að niðurstaða okkar er sú sem hefur komið fram í breytingartillögum okkar. Hvað varðar stjórnir sjúkrahúsa er ég að benda á að það hver skipar stjórnirnar ræður ekki úrslitum um árangur né rekstur stofnananna. Ég er ekki að segja að það geti ekki verið að heilbrrh. skipi þessar stjórnir í þeim tilvikum að ríkið fari algerlega með málefni viðkomandi stofnana. Ég vil alls ekki hafna því. En ég var bara að vara við því að við munum ekki leysa stjórnunarvanda sjúkrastofnananna með því einu að breyta um fyrirkomulag og skipun stjórnarinnar. Aðalatriðið er að þarna fáist gott fólk og það sem er mikilvægara að verksviðið sé skýrt afmarkað. Það sé skýrt afmarkað með reglugerð og skipunarbréfi hvað stjórnir sjúkrastofnana eigi að gera, hver séu valdmörkin og hver sé tilgangurinn með starfi stjórnanna. Þetta er mjög mikilvægt en ekki að það sé losaralegt og algerlega háð persónu.

Herra forseti. Ég hef ekki haldið því fram að það leysti öll vandamál að breyta skipan stjórna í sjúkrahúsunum. Hins vegar held ég að það muni hjálpa til við að ríkisstjórn á hverjum tíma geti framfylgt stefnu sinni. Ég er þeirrar skoðunar um rekstur sjúkrahúsanna í Reykjavík að auka þurfi samrekstur þeirra eins og ég gat um í ræðu minni. Ég var ekki að leggja þar til að það ætti að sameina þær stofnanir en ég tel að það þurfi að samreka þær í ríkara mæli en nú er til að koma í veg fyrir offjárfestingu og tvíverknað og kostnað sem af því hlýst og ég vitna til skýslu um VSÓ um það efni. Ég held að okkur sé full nauðsyn á því að grípa til þessara aðgerða.

Herra forseti. Ég þakka fyrir lokaorð hv. 5. þm. Vestf. Við erum í raun alveg sammála þegar hann nefnir að það þurfi að reyna að samreka þessar stofnanir og samnýta og skipuleggja reksturinn þannig að sem hagkvæmast sé. Það er auðvitað aðalviðfangsefnið. Ég hef haldið því fram að það eitt út af fyrir sig að slengja sjúkrahúsunum saman muni ekki leysa öll vandamál. Aðalatriðið er að starfið sé vel skipulagt og reynt sé að nýta tæki og byggingar þannig að það gagnist heilbrigðisþjónustunni sem best. Það hefur stundum viljað brenna við að menn hafa keypt tæki ótæpilega og ég held að það þurfi mjög að gæta þess að ekki sé tvöfalt sett af öllum hugsanlegum tækjum á þessum stóru og dýru stofnunum þannig að það sé lítil hagkvæmni fólgin í því. En ég þakka fyrir þá niðurstöðu sem hv. þm. í rauninni komst að og við erum í rauninni sammála.

Herra forseti. Það er að draga að lokum umfjöllunar um fjárlög vegna ársins 1998. Það er ekki ástæða, herra forseti, til þess að vera að setja á langar ræður um það sem er fyrir fram búið að ákveða. Þegar komið er að þessari stundu er ekkert eftir nema ákveðið uppgjör, uppgjör á milli manna um meiningarmun þannig að ég ætla ekki að flytja langa ræðu. Ég ítreka þakkir mínar til allra þeirra sem hafa lagt sitt af mörkum til að gefa sem gleggstar upplýsingar um fjárlögin fyrir árið 1998. Félögum mínum í minni hluta, hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni, Kristínu Halldórsdóttur og Sigríði Jóhannesdóttur þakka ég sérstaklega fyrir að hafa tekið að hluta á sig meiri fyrirhöfn við álitsgerð en undirritaður. Meiri hluta fjárln. er þakkað fyrir samstarf og þrátt fyrir ágreining í ýmsum málum, sérstaklega hvað varðar tekjujöfnun ríkissjóðs ásamt og með áherslu í heilbrigðismálum hefur verið góð samvinna og ástæða til að þakka það. Það sem mér er verst við, herra forseti, er að nú er verið að leggja upp með fjárlög sem eru með halla sem nemur a.m.k. 2--2,5 milljörðum. Þessa fullyrðingu styð ég með eftirfarandi skýringu: Hluti tekna ríkissjóðs eða 2,7 milljarðar vegna eignasölu stenst ekki. Ég get fallist á að hluti af eignasölunni, þ.e. 500 millj. vegna járnblendifélagsins komi í ríkissjóð þegar af sölu verður en ég get líka fallist á að sala hlutabréfa í Fjárfestingarbanka gefi 300 millj. í auknar tekjur frá fyrri áformum. En 1.900 millj. sem standa eftir munu ekki koma í ríkissjóð ef af sölu þeirra eigna verður samtímis. Af þeim sökum verður, herra forseti, að fjármagna ríkissjóð með lántökum. Þetta skiptir máli þó að af sölunni verði. Rétt er að benda á að stöðugt lengist listi þeirra eigna sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að selja. Nýjustu áform ríkisins eru að selja Borgartún 6 sem er ráðstefnusalur ríkisins og Borgartún 22 sem er húsnæði kjaramálanefndar og ríkissáttasemjara. Vel má vera að ástæða sé til að selja þær eignir. Það getur vel verið að engin ástæða sé fyrir ríkisstjórn eða ríkissjóð að eiga þessar eignir en fróðlegt verður að sjá hvernig til tekst með sölu þessa húsnæðis sem er á löngum lista yfir heimildir til að selja og ég tel mjög hæpið að það gangi eftir að þeir fjármunir séu í hendi. Ég veit ekki hvort þessar eignir eru vel seljanlegar en það mun koma í ljós. Eftir stendur að fjármagna áformaða eignasölu. Þeir fjármunir eru í skógi en ekki í hendi. Sama má segja um þær tekjur sem endurskoðuð tekjuöflun gerir ráð fyrir. Einhvern tíma sagði hv. formaður fjárln. að óvarlegt væri að ráðstafa tekjum sem væru ekki í hendi. Svo er einnig nú. Það er mjög óvarlegt að ráðstafa tekjum sem menn sjá ekki örugglega fyrir. Ég tek undir þau orð hv. formanns fjárln., a.m.k. þegar þau voru sögð á þeim tíma: Orð skulu standa og þau ættu að standa enn varðandi nákvæmlega þennan sama hlut og átt var við fyrir nokkrum árum þegar hv. þm. sat í stjórnarandstöðu. Minni hluta fjárln. er ljóst að tekjur ríkissjóðs verður að auka vegna þess að a.m.k. verður eins milljarðs gat vegna heilbrigðiskerfisins og það verður að segja um einn milljarð í fjáraukalög ársins 1998. Nú er komið upp sama dæmi, hæstv. fjmrh., og nákvæmlega á sama tíma í fyrra benti minni hluti fjárln. á bæði vanáætlun útgjalda og vanáætlun tekna. Núna er fyrst og fremst verið að tala um vanáætluð útgjöld. Ég vona satt að segja að teknahlutinn standist. Ég dreg það þó í efa með þeim orðum sem ég lét áðan falla. Í raun er um sýndarniðurstöðu að ræða hvað varðar tillögu meiri hluta fjárln. sem gerir ráð fyrir tekjujöfnun sem nemur aðeins 153,7 millj. kr. eftir síðustu tillögu á borð hv. alþm. núna rétt áðan og eftir því sem ég best veit eru einhverjar aðrar tillögur líka á leiðinni. Mér sýnist að það sé að verða heldur rýrt sem eftir stendur til tekjujöfnunar. Ætli það sé ekki farið að nálgast að vera einar litlar 100 millj. og gott ef ekki á eitthvað eftir að fæðast meira í umfjöllun á milli ágætra meirihlutamanna í fjárln. og kannski einhverra annarra aðila sem telja sig hafa völd til að taka þann kúf af sem er á tekjujöfnuninni. Herra forseti. Ég nefni nokkur atriði sem mér finnst miður að ekki er gert ráð fyrir við gerð fjárlaga fyrir árið 1998. Ég segi að það séu ófullkomnar tillögur vegna heilbrigðiskerfisins og ég styð það með því að vitna til plagga sem við höfum frá Ríkisspítölunum, frá Sjúkrahúsi Reykjavíkur, frá Ríkisendurskoðun og frá fjölmörgum aðilum sem hafa bent á að það mun vera um rekstrarfjárskort að ræða sem nemur um það bil 900 millj. kr. þrátt fyrir þá pottagerð sem meiri hlutinn hefur staðið að og hæstv. ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Það eru ófullkomnar áætlanir um tekjuöflun, það segi ég og ég bendi á að sú tekjuöflun sem menn hafa horft til á að koma til með betri innheimtu. Það er það eina sem menn horfa til að menn halda að þeir fái betri innheimtu árinu 1998 en 1997. Þetta hef ég ástæðu til að fjalla um, herra forseti. Engar tillögur eru um sparnað. Hvernig er með mennina sem kalla hæst eftir því að almenningur ætti að fara að spara og þeir kalla eftir því á þann hátt að það er enginn hvati, ekki er nokkur hvati settur fram fyrir almenning til að spara. Aðeins er hvati um aukna eyðslu og það er slæmt, herra forseti. Það er engin tilraun, herra forseti, til að draga úr sjálftöku ýmissa aðila sem eru með krumlurnar í sjálfsskömmtunarpottum eða eins og ég hef leyft mér að segja það, með ranann í ýmsum risnupottum. Engin tilraun er gerð, herra forseti, til þess að draga úr þessu, ekki er með einni einustu aðgerð í fjárlögum íslenska ríkisins fyrir 1998 gerð tilraun til að draga úr þeirri risnusóun sem ýmsir aðilar geta tekið sér. Það er um að ræða tiltölulega lítinn hóp manna eða kannski fáa sem taka mikið til sín í ýmiss konar fríðindum á kostnað almennra skattgreiðenda. Þarna má taka á, hæstv. fjmrh. Þarna er ástæða til þess að skoða hlutina. Einnig er réttlætanlegt að draga saman á ýmsan hátt hvað varðar veru ráðuneytisfulltrúa erlendis. Ég er þess fullviss að þar má spara. Ég get, herra forseti, nefnt mörg fleiri dæmi, kannski ekki milljónatugi í hverju tilviki en margt smátt gerir eitt stórt og ekki er vanþörf á núna. Ég vil nefna nokkur atriði sem eru að mínu mati vandamál. Ég nefndi áðan stöðu háskólans. Samkvæmt framsetningu frá háskólarektor vantar að lágmarki 230 millj. til þess að háskólinn geti verið í eðlilegum rekstri. Hvar á að taka þá peninga? Ætla menn að svelta undirstöðustofnun atvinnuveganna á Íslandi? Ekki er hægt að taka þessa peninga nema með ákveðnum aðgerðum. Þess vegna hefur minni hlutinn lagt til að tekjuskattur á fyrirtækjum verði hækkaður lítillega, að tekjuskatturinn verði til jafns hjá fyrirtækjunum og einstaklingunum. Það er sanngirniskrafa á velmektartímum að tekjuskattur fyrirtækjanna verði sá sami og hjá einstaklingunun. Við í minni hluta fjárln. höfum nefnt hugmynd um að hækka tryggingagjald um 0,5% sem gerir um það bil 1,2 milljarða og við teljum að þær tillögur sem við höfum verið að gera grein fyrir ásamt og með bættri skattheimtu með því að ná í eitthvað af þeim fjármunum sem eru í gangi í neðanjarðarhagkerfi Íslands getum við mætt þeim vandamálum sem blasa við varðandi útgjöld. Ég held að þetta séu hlutir sem hæstv. fjmrh. ætti að hafa áhuga á. En kannski er hann farinn að hugsa sér til hreyfings til annarra starfa og fullsáttur við að eftirmaður hans komi og glími við þessi mál. E.t.v. er það þannig að einhverjar breytingar séu að gerast í hæstv. ríkisstjórn. E.t.v. er það þannig að það séu bara mannabreytingar á næstu grösum og þá hafi hæstv. fjmrh. ekki stórar áhyggjur af þessum málum ef annað sæti er honum þóknanlegra einhvers staðar á vegum hæstv. ríkisstjórnar. Kannski er ástæða til að velta þessu fyrir sér í sambandi við þá stöðu sem uppi er. Kannski er ástæða að nefna það sem út af stendur í hugsuninni um tekjuáætlun fjárlaga fyrir árið 1998. Hver ætli þjóðhagslegur sparnaður þyrfti að vera ef það ætti að vera nokkurn veginn jafnvægi í málunum? Ætli það sé ekki nálægt 10--20%? Gaman væri að heyra hv. formann fjárln. svara því hvað hann teldi að þjóðhagslegur sparnaður þyrfti að vera ef það ætti að vera ásættanleg staða í þessum málum. Þá væri gaman að velta fyrir sér hvað vaxtastig þyrfti að vera á Íslandi ef það ætti að vera viðunandi miðað við nágrannalöndin. Ætli vaxtastig sé ekki einhvers staðar nálægt 5,75%? Ætli vaxtamunur sé ekki einhvers staðar nálægt 5%? Hvernig væri að sjá einhverja sparnaðarspá með útgjaldaspánni, hæstv. fjmrh.? Engin sparnaðarspá er í gangi. Það er ekkert annað sem maður sér en hvati að aukinni þenslu með þeim tillögum sem fyrir liggja. Það vantar fjáröflunartillögur fyrir 2,5--2,7 milljörðum. Ég nefni það, herra forseti að ég skal benda á þetta að ári, að þetta hafi verið sagt úr þessum stól nákvæmlega eins og fyrir ári þegar undirritaður benti á að það mundi verða liðlega 5 milljarða meiri tekjur að ræða og um verulega meiri útgjöld sem sannast auðvitað á því að gert var ráð fyrir lántökum ríkissjóðs í fyrra upp á 12,5 milljarða. Hver varð niðurstaðan? 22 milljarðar. Rétt er að minnast þess að við höfum fengið þær upplýsingar í hv. fjárln. að við fróðustu mönnum blasir að hagsveiflan sé að renna sitt skeið á enda. Ég heyrði sagt að hagsveiflan væri langt komin og verður vart miklu lengri. Hvað þýðir þetta? Hvað þýðir að hagsveiflan sé verulega langt komin? Er verið að spá því að það sé um litla rýmd að ræða til aukinna útgjalda? Ég gæti trúað því. Ætli það verði þá ekki að mæta auknum útgjöldum sem blasa við með aukinni tekjuöflun? Ég hygg að hv. formaður fjárln. sé mér meira sammála en hann vill vera láta um þessi mál. Herra forseti. Eina leiðin til bættrar stöðu ríkissjóðs er minnkun útgjalda. Hvar er tilraun til minnkunar útgjalda? Einhvers staðar í ráðuneytunum? Hvergi nokkurs staðar í ráðuneytunum er gerð tilraun til neins samdráttar. Eina hugsunin sem kemst að er að það hljóti að vera hægt að spara í stærstu útgjaldaliðunum. Það eru heilbrigðiskerfið og skólakerfið. Þar er leiðin til sparnaðar. Hvergi nokkurs staðar er vilji til þess að taka á annars staðar í ríkisgeiranum eða ég hef a.m.k. ekki séð það. Spá er um að hagvöxtur verði 3,6--3,7% á næstu tveimur árum en þá má búast við að fari að halla undan fæti. Ætli það sé ekki óhætt að fara að gera ráð fyrir því hvernig eigi að mæta þeim málum? Staðan okkar er þannig að við höfum verið tiltölulega heppin að sumu leyti að gengisbreytingar sem við miðum við hafa lækkað en þær vörur sem við seljum frá okkur í pundi og dollar hafa hækkað þar á móti. Það hefur líka haft þær afleiðingar að Ísland er ekki ferðavænt land, t.d. fyrir Þjóðverja, og ferðaskrifstofurnar hafa verið að segja frá því á undanförnum dögum að þær hafi tapað verulegum fjármunum. Við þurfum að hugsa fyrir því líka. Kannski er hægt að gleðjast yfir að gert er ráð fyrir 3--4% aukningu verðmæta úr sjávarútvegi og það er vegna þess að gert er ráð fyrir að 3% aukning verði vegna aukinnar veiði og 1% verðmætaaukning vegna vöruvöndunar. Kannski er ástæða til að hafa orð á því, herra forseti, að við þurfum að leggja miklu meira í vöruvöndun. Við þurfum að leggja í að allar matvörur sem frá þessu landi fara séu vottaðar, viðurkenndar vörur sem aflað er á vistvænan máta. Þetta eru hlutir sem ég vildi aðeins drepa á. Ég held að ekki sé ástæða til þess að flytja lengri ræðu. Ég hafði hugsað mér að nefna það örlítið að ég þakka fyrir þau viðbrögð sem urðu við gagnrýni minni á átaksverkefnið í lífrænum og vistrænum búskap þegar menn ætluðu sér að skera það verkefni niður um helming. Ég þakka sérstaklega viðbrögð meiri hluta fjárln. og síðan þingflokksformönnum sem hafa komið að máli og lagst á árar með undirrituðum um að snúa því til betri vegar og ég nota tækifærið, herra forseti, og þakka formanni og varaformanni fjárln. fyrir atbeina þeirra og þeirra sem ég nefndi áðan. Ég tel að þar sé mjög þarft verkefni í gangi og ég vona að hægt sé að ljúka því þannig að til sóma verði og lagður verði grunnur að því á næstu tveimur árum að öll matvara, öll framleiðsla okkar Íslendinga sem fer á erlendan markað sé vottuð og viðurkennd sem vistvæn framleiðsla. Ef okkur tekst það er mikið komið heim. Ég sé ekki ástæðu, herra forseti, til að flytja lengri ræðu um þessi mál. Ég hef áhyggjur af því að það er fyrirsjáanlegt gat og það er meðvitað af fjölmörgum stjórnarliðum. Þeir vita að verið er að leggja af stað með fjárlög sem eru í rauninni með gati. Þessar 100 millj. sem menn eru að tala um að séu núna í tekjujöfnuð er óraunveruleg tala þar sem ég er í ræðu minni búinn að benda á vöntun upp á a.m.k. 1.500 millj. til þess að ná endum saman. Það er í algeru lágmarki.

Herra forseti. Nú líður að lokum þessa þinghalds og afgreiðslu fjárlagafrv. Við okkur blasir að í því eru ekki fólgin þau tímamót sem ýmsir aðstandendur þess voru að boða hér á haustdögum. Þá var talað um að ríkisstjórnin hygðist nota góðærið til að afgreiða fjárlögin með myndarlegum tekjuafgangi, greiða niður skuldir og samt þótti ýmsum ekki nóg að gert. Helstu hugmyndafræðingar stjórnarstefnunnar í þjóðfélaginu eins og Verslunarráðið og önnur slík batterí sendu frá sér harðorðar og snöfurmannlegar ályktanir um það að þetta væri alls ekki ásættanlegt, að ríkissjóður yrði rekinn með svona eins og 1--1,5 milljarða afgangi á næsta ári. Þar yrði að gera mun betur og ekki dygði minna en 4--6 milljarðar í afgang ef vel ætti að vera. Annars yrði þensla, annars væru menn ekki að borga niður skuldir og sýndu ekki þau búhyggindi í góðærinu sem nauðsynleg væru. Nú blasir við að frammi fyrir alþjóð lokar hæstv. ríkisstjórn fjárlögunum með stóru gati. Það er e.t.v. ekki rétt að segja að fjárlagafrv. nú sé gatasigti eins og stundum hefur verið heldur er nær að líkja því við eitthvert annað verkfæri í hverju miðju er eitt stórt gat og það gat er auðvitað aðallega á einum stað, þ.e. í heilbrigðismálunum. Þetta er óumdeilt. Þetta hefur ekki verið hrakið. Svo er komið í umræðunni, við 3. umr. fjárlaga eftir 2. umr. um ráðstafanir í ríkisfjármálum og fleiri mál, að stjórnarliðar, ráðherrar og talsmenn ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum eins og hv. formaður fjárln., reyna ekki að bera á móti því að þetta sé staðreyndin, þetta sé niðurstaðan. Og hvort gatið er nákvæmlega upp á 1,5 milljarða eða 1.200 millj. að viðbættum uppsöfnuðum vanda á þessu ári, skiptir kannski ekki öllu máli, en stærðargráðan er þessi. Þá er nú tekjuafgangur sem samkvæmt áætlun núna og er upp á einhverjar 100 millj. plús/mínus kannski einhverja tugi miðað við breytingartillögur sem hér eru að koma fram undir lokin og væntanlega hafa stuðning frá formönnum þingflokka og allri forustu þingsins, þá er það ekki orðið mikið. Það er ekki orðið mikið miðað við milljarðinn eða tvo sem ríkisstjórnin sjálf ætlaði sér að hafa í afgang. Og enn þá minna er það miðað við hagspekingana hjá Verslunarráðinu sem vildu hafa marga milljarða í afgang af fjárlögum. Og hver er niðurstaðan? Hver er reynslan líkleg til að verða þegar á þessu ári, 1997, góðærisárinu mikla, tekst ekki einu sinni að reka ríkissjóð nema í besta falli á núllinu. Ástæðan fyrir því að ríkissjóður núna, miðað við fjáraukalög, stendur samkvæmt bókhaldinu til þess að verða kannski 150--170 millj. yfir núllið er einfaldlega sú að hundruð milljóna bíða í uppsöfnuðum vanda úti í þjóðfélaginu, úti hjá stofnunum, úti hjá sjúkrahúsunum sem eftir á að taka á þannig að í reynd er verið að reka ríkið og stofnanir þess með halla á árinu 1997. Þetta mikla gat sem þarna er á ferðinni við sjúkrahúsin er einn ljótasti bletturinn á afgreiðslu þessara mála nú. En það er ekki bara gatið og fjárvöntunin sem slík sem er fyrir neðan allar hellur heldur eru það líka vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar og sú aðferðafræði að halda mönnum í keng og óvissu um sín mál. Ég ætla að nota þetta síðasta tækifæri, herra forseti, sem hugsanlega kann að verða í umræðum á Alþingi fyrir jólaleyfi til að mótmæla þessum vinnubrögðum einu sinni enn, þessari aðferðafræði, að þrengja að stofnunum, halda þeim í klemmu og setja síðan einhverja fjármuni í pott sem auðvitað eru engan veginn nógir og láta menn svo bítast um það eða koma skríðandi á knjánum og biðja um einhverjar ölmusur úr því. Það er ógeðfellt svo ekki sé meira sagt sem er að gerast í heilbrigðismálunum hvað þetta snertir, hvað vinnubrögðin snertir, þ.e. að sjúkrastofnunum í landinu er att saman hverri gegn annarri. T.d. er öllum sjúkrahúsum á landsbyggðinni og Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri þar með töldu, ætlað að bítast um sama pottinn samkvæmt fjáraukalögum upp á 200 millj. Og á næsta ári er verið að gera hvað? Þá er búinn til pottur upp á 300 millj. eða svo sem að vísu er verið að stækka hér vegna þess að hluti af húsunum er að hrynja, eins og Sjúkrahús Reykjavíkur. Og þó að hann fari í 300 eða 325 millj. breytir það ekki því að um þetta eiga öll sjúkrahús í landinu að fljúgast á á næsta ári. Og vitað er að fjárvöntunin er hátt á annan milljarð. Svarið er víst að það á að leggja niður heilbrrn. eða a.m.k. taka allt vald af því og setja upp stýrinefnd sem er nýjasta fyrirbærið. Og eftir fréttum sem ég fékk í dag um það hvernig hún yrði mönnuð þá verð ég að segja alveg eins og er, herra forseti, að mér finnst það reginhneyksli. Í fyrsta lagi er alveg ljós að fjmrn. mun verða þar meira og minna allsráðandi og heilbrrn. verður þar eins og mús undir fjalaketti. Síðan koma inn í nefndina fulltrúar stóru sjúkrahúsanna í Reykjavík, ef ég hef heyrt rétt, og það er í sjálfu sér fullkomlega eðlilegt. En þá er ekki eftir nema eitt sæti í nefndinni. Og hver sem í það verður valinn, þá er verið að segja með þessu að aðrar heilbrigðisstofnanir í landinu munu ekki eiga aðild að þessari nefnd og þær eiga að sækja undir hana um sína hlutdeild í þessum allt of litla potti. Hvers konar aðstæður er verið að búa til fyrir forráðamenn og stjórnendur þessara stofnana? Það er verið að stilla upp málum þannig að þarna séu andstæðingar á ferð. Það er óhjákvæmileg afleiðing af þessum vinnubrögðum að þeir sem liggja utan nefndarinnar upplifi sig sem utan garðs og þeir verði að sækja á hina. Menn munu auðvitað upplifa fulltrúa stóru spítalanna sem fá menn inn í nefndina sem gæslumenn þeirra hagsmuna þar inni. Ég er ekki að segja að þeir eigi ekki að hafa aðild þar að og áhrif. En þessi uppstilling er algerlega óþolandi. Hvernig ætlar hv. þm. Jón Kristjánsson að ræða við þau í Sjúkrahúsinu í Neskaupstað og útskýra fyrir þeim hvernig þetta sé nú sanngjarnt og réttlátt í þeirra garð? Er við því að búast að fulltrúi fjmrn. sem verður örugglega embættismaður í Reykjavík, að fulltrúi heilbrrn. sem verður örugglega embættismaður í Reykjavík, að fulltrúi Sjúkrahúss Reykjavíkur sem verður að sjálfsögðu starfsmaður Sjúkrahúss Reykjavíkur og fulltrúi Landspítalans sem verður að sjálfsögðu einhver á Landspítalanum, hafi mikinn skilning á því eða líti á það sérstaklega sem sitt hlutverk að fara ofan í saumana á vandamálum heilsugæslu í afskekktum landsbyggðarhéruðum? Það verður meira ofurmennið sem verður fimmti maðurinn í nefndinni ef hann á að gæta allra þeirra hluta sem þar þarf að passa upp á. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri hefur, eins og margoft hefur komið fram í þessari umræðu, mikla sérstöðu meðal sjúkrastofnana á landsbyggðinni og það væri miklu nær að það ætti sinn sjálfstæða fulltrúa í nefndinni og síðan kæmi fullgild aðild minni sjúkrahúsa á einhvern hátt til sögunnar á sjálfstæðum forsendum, t.d. tveir menn frá þeim. Ef þessar fréttir sem ég heyrði eru réttar, herra forseti, um það hvernig þessi stýrinefnd eigi svo ofan í kaupið að vera samansett ---- og mér sýnist á höfuðhreyfingum hér í salnum að ég fari nærri um það --- þá er það algert hneyksli. Það er hneyksli í ljósi þeirra aðstæðna sem liggja fyrir í málaflokknum. Það er endanleg og fullkomin niðurlæging fyrir heilbrrn. sem ræður ekki neitt við neitt eins og komið hefur á daginn og virðist bæði þannig mannað og svo veikt stjórnsýslulega í öllu tilliti að það ráði bara ekki við neitt. Er þá lausnin sú að stofna nýtt heilbrrn. úti í bæ sem verður meira og minna undir stjórn fjmrh.? Það liggur alveg í hlutarins eðli. Þetta er komið í hinar megnustu ógöngur, herra forseti, og þessu er óhjákvæmilegt að mótmæla. Ég ítreka enn og aftur að lokum óánægju mína með þessi vinnubrögð. Þau eru ófagleg í hæsta máta þegar fagráðuneytið er svipt sjálfstæði sínu með þessum hætti. Þau eru slæm frá sjónarhóli þingræðisins. Því að í raun og veru er þessari stýrinefnd úti í bæ framselt fjárveitingavald í stórum stíl með því að taka óskiptar stórar fjárhæðir og færa þær út í nefnd af þessu tagi. Ég veit ekki hvernig t.d. einstökum nefndarmönnum í fjárln. líður sem hafa verið að fara ofan í saumana á og liggja yfir skiptingu fjármuna niður í nokkur hundruð þús. kr. eða jafnvel tugi. Þar hefur verið unnin sundurliðuð vinna af þessu tagi. En svo allt í einu er fjárveitingavaldið hvað varðar efsta lagið í fjárveitingum til heilbrigðismála bara tekið á einu bretti og sett út úr Alþingi og út úr heilbrrn. til einhverrar stýrinefndar úti í bæ. Þetta eru vinnubrögð sem eru gjörsamlega út í hött, herra forseti. Ég vil einnig nefna samgöngumálin og byggðamálin, herra forseti, hér við lokaafgreiðslu fjárlagafrv. Það tengist þá auðvitað heilbrigðismálunum og mörgu fleiru sem við höfum sérstaklega fjallað um. Í raun og veru er alveg með ólíkindum að við aðstæður eins og þær sem menn eru að glíma við í mörgum byggðarlögum vítt og breitt um landið í mikilli vörn og má segja lífsbaráttu fyrir framtíð og stöðu sinna byggðarlaga, sé sá stuðningur helstur sem menn verða varir við frá ríkisvaldinu og ríkisstjórn Davíðs Oddssonar með sjálfan Framsfl. innan borðs, þrengingar af þessu tagi varðandi starfrækslu undirstöðuþjónustu vítt og breitt um landið. Það er það sem mætir mönnum. Í fyrra var það framhaldsskólinn og sérstaklega litlu framhaldsskólarnir. Þá var þjarmað sérstaklega að þeim og margir þeirra hafa ekki fengið leiðréttingu sinna mála nema þá að litlu leyti. Nú eru það heilbrigðismálin. Nú er rjúkandi vandi í rekstri hverrar heilbrigðisstofnunarinnar á fætur annarri um allt land. Og þó að menn hafi verið uppteknir af vanda stóru sjúkrahúsanna í Reykjavík sem er ærinn og tilefni eru til, þá mega menn heldur ekki gleyma því að við alveg sambærilegan vanda, a.m.k. hlutfallslega, er að glíma í fjölmörgum heilbrigðisstofnunum víða um landið. Ekki er öryggisleysið og óvissan minni en þar þar sem menn ofan í kaupið eru iðulega í hreinustu vandræðum með að fá yfir höfuð nokkurt starfsfólk til starfa af því að eitt af þessu niðurskurðarfári hefur gengið yfir starfskjörin. Búið er að afnema staðaruppbætur og skerða kjör t.d. lækna í einmenningshéruðum þannig að þeir eru margir hverjir á bak og burt, jafnvel menn sem voru rótgrónir og innfæddir starfandi í sínum heimabyggðum og höfðu um áratuga skeið, hafa í mótmælaskyni við þessi vinnubrögð yfirgefið sínar stöður. Ég þekki mörg slík dæmi. Þetta er þá framlag hæstv. ríkisstjórnar til byggðamálanna að einu ónefndu gleymdu og það eru samgöngumálin. Herra forseti. Ég hélt að það væri brandari þegar ég sá nýjustu brtt. sem dreift hefur verið á borð þingmanna. Ég veit að þær eru margar og það er ekki víst að allir átti sig á þeim. En hér kemur brtt. frá ekki minni manni en hv. 5. þm. Norðurl. v., Vilhjálmi Egilssyni, formanni efh.- og viðskn. Og hvað hefur hann helst til málanna að leggja núna í formi brtt. við lokfaafgreiðslu fjárlaganna? Að auka skerðinguna á vegafé um 100 millj. kr. Stela 100 millj. í viðbót af mörkuðum tekjum Vegagerðarinnar. Það er jólaglaðningurinn, Þorláksmessugjöfin til þeirra á Norðurl. v. og annars staðar um landið frá þessum hv. þm. auðvitað studdum af öllu stjórnarliðinu eins og við er að búast. Þetta mun vera vegna þess, herra forseti, að menn lögðust í reikninga í Vegagerðinni og fjmrn. og fundu það út að hugsanlega mætti hafa einar 120 millj. í viðbót út úr hinum mörkuðu tekjum á næsta ári.  Eina stofnun enn vil ég aðeins nefna og hún tengist einnig þessu með byggðamálin, góðærið og frammistöðu hæstv. ríkisstjórnar og það er Háskólinn á Akureyri. Háskólinn á Akureyri fagnaði tíu ára afmæli á þessu ári við miklar vinsældir. Þar var margt stórmennið og glæsimennið og þar voru ráðherrar. Þeir komu að vísu ekki með miklar gjafir satt best að segja en þó góðan hug að menn töldu og allir luku lofsorði á það hversu myndarlega og vel þessi stofnun hefði staðið að verki, hversu glæsileg uppbygging hefði þarna orðið og hversu þetta væri nú stórmerkt fyrirbæri í íslenskun byggðamálum því þarna væru menn virkilega að gera eitthvað sem bryti á móti straumnum. Og til viðbótar voru mönnum kynnt á afmælisárinu áform háskólans við uppbyggingu á sinni nýju lóð á Sólborgarsvæðinu þar sem ég hef nú látið út úr mér að muni verða fallegasti háskóla-,,campus`` norðan Alpafjalla og er þá mikið sagt auðvitað fyrir þá sem hafa komið til Cambridge og víðar. En það blæs ekki nógu byrlega með þessa uppbyggingu þrátt fyrir að allir styðji hana í orði því ekki er ein króna sérmerkt í það verkefni á fjárlögunum og það er verið að gaufa við það mánuðum saman að þiggja tilboð Akureyrarkaupstaðar um að fjármagna að fullu byggingu rannsóknarbyggingar við skólann og það stendur bara á því að koma saman samningi um það mál. Þetta er alveg yfirgengilegt verð ég að segja. Hvað eru menn að gera? Hvers konar verkleysi er þetta og ræfildómur?  Ég hef því leyft mér að flytja brtt., herra forseti, um að þetta verk, uppbygging Háskólans á Akureyri, fái þó a.m.k. nokkra tugi milljóna sérmerkta til nýframkvæmda þannig að enginn vafi leiki á um að þær framkvæmdir eigi að hefjast á næsta ári og þá er ég að tala um byggingarframkvæmdir á vegum háskólans sjálfs á Sólborgarsvæðinu til viðbótar því sem yrði gert á grundvelli samningsins við Akureyrarkaupstað. Mér er að vísu ljóst að fáeinar krónur eru hugsaðar í þetta af sérstökum óskiptum lið. Samkvæmt einhverri sundurliðun sem þar er sá ég þar nafn Háskólans á Akureyri. En það er auðvitað ekki það sama og að Alþingi undirstriki með slíkri afgreiðslu það sem ég legg til, að ætlunin sé að þarna hefjist byggingarframkvæmdir af fullum krafti og myndugleik strax á næsta ári. Ég vil segja, herra forseti, að lokum að ég tek undir tekjutillögur minni hlutans. Ég tel skynsamlegt og ég tel það reyndar sérstaklega ábyrgt af minni hlutanum við þessar aðstæður og þrátt fyrir að breytingartillögur okkar við aukin framlög til ýmissa verkefna hafi verið felldar við 2. umr., að við höldum okkar striki og leggjum til þá viðbótartekjuöflun í ríkissjóð sem við höfum talað fyrir. Af hverjum gerum við það, herra forseti? Við gerum það vegna þess að við teljum skynsamlegt að nota góðærið til þess, ef svo vel vill til, að reka ríkissjóð með afgangi. En við teljum líka nauðsynlegt að ríkissjóður hafi borð fyrir báru vegna þeirra óumflýjanlegu útgjalda sem liggja fyrir og hann mun þurfa að standa straum af á næsta ári, t.d. gatið í heilbrigðismálunum. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að ein mestu mistök sem þessi ríkisstjórn hafi gert í efnahagsmálunum hafi verið hinar flötu og bráðræðislegu ákvarðanir sem teknar voru í fyrra um skattalækkanir. Ég segi það bæði vegna þess að mér er annt um þá velferðarþjónustu og þá samneyslu sem ríkissjóður þarf að standa straum af og ég hef alla tíð gert mér grein fyrir því að maður getur ekki lagt til aukningu framlaga til slíkra verkefna nema jafnframt fylgi tekjuöflun. Ég segi það líka vegna þess að ég tel það efnahagslega skynsamlegt við þessar aðstæður að taka frekar fé úr umferð og hvetja til sparnaðar og að leggja fyrir og greiða niður skuldir. Og ég tel það líka skynsamlegt vegna þess að það er sanngjarnt að atvinnulífið leggi núna eitthvað meira af mörkum, sérstaklega atvinnulífið og hátekjufólk í landinu. Þess vegna verkar hin flata tekjuskattslækkun með afnámi t.d. grunnlífeyrisbarnabóta og fullri tekjutengingu þeirra þannig, eðli málsins samkvæmt, að barnlaust hátekjufólk kemur best út úr þeirri aðgerð. Það liggur á borðinu og aðgerðir af því tagi tel ég ekki skynsamlegar. Ég tel líka að það hafi verið vitleysa að endurvekja hið gamla uppsafnaða tap og leyfa fyrirtækjunum áfram að draga á það jafnvel tap frá því fyrir 1990 eins og ríkisstjórnin gerði. Það veldur því að mörg fyrirtæki sem hafa hvert einasta ár síðan verið í gróða borga ekki enn tekjuskatt. Það veldur m.a. því að fyrirtæki sem hafa alla tíð grætt peninga borga ekki tekjuskatt. Af hverju ekki? Af því að þau keyptu sér tap samkvæmt þeim rúmu reglum sem í gildi voru fyrir 1989--1990 og eiga það enn og hæstv. ríkisstjórn hefur af gjafmildi sinni, þrátt fyrir góða afkomu í atvinnulífinu, ákveðið að fyrirtækin skuli fá að halda áfram að nota þetta tap. Auðvitað ætti að fara yfir þessar reglur, endurskoða þær, þrengja þær og sjá til þess að gróðafyrirtækin í landinu fari að greiða tekjuskatt með eðlilegum hætti. Það væri sanngjarnt framlag þeirra núna til reksturs þjóðarbúsins. Þá væru þau þannig einnig að leggja sitt af mörkum og skila til baka þeim stuðningi sem atvinnulífið fékk í formi fyrirgreiðslu og skattalækkana á erfiðleikaárunum frá 1988 og fram undir 1993. Þetta væri fullkomlega eðlilegt og sanngjarnt. Að síðustu, herra forseti. Ef nú væri aflað svona 2--3 milljarða í viðbót í ríkissjóð í tekjur á næsta ári, þá væri e.t.v. von til þess að hæstv. fjmrh., Friðrik Sophusson, sem ég verð að segja að ég sakna pínulítið af því að hann hefur ekki verið hér undir minni ræðu --- en nú er alveg sérstaklega að því komið að ég ætla að kveðja hann hérna með nokkrum orðum.

Hæstv. fjmrh. er í húsinu.

Já, það væri nú ágætt ef hæstv. forseti léti þingsveina gera hæstv. ráðherra viðvart.

Það verður gert.

Við mundum telja okkur stórkostlega heiðruð sem hér erum ef hæstv. ráðherra vildi láta svo lítið að setjast hérna smástund í sæti sitt. Auk þess sé ég að skemmtileg bók eftir Þorstein Valdimarsson liggur á borði hæstv. ráðherra sem hann gæti þá gluggað í og hefur hann örugglega lesið margt verra en gangnavísur Þorsteins Valdimarssonar. Herra forseti. Ég gerði það mér til gamans og auðvitað líka fyrir vin minn hæstv. fjmrh. að taka saman tölur um feril hans sem fjmrh. og ég ætla að enda á því, þegar hæstv. ráðherra kemur hér, að renna aðeins yfir þær. Því segi ég það að ef menn sameinuðust nú yfir það hér, stjórnarliðið þægi það tilboð stjórnarandstöðunnar að afla ríkissjóði viðbótartekna á næsta ári, þá væri e.t.v. von til þess að hæstv. fjmrh., þ.e. ef hann ílengist þá í embætti, lifði þann dag að hann ræki ríkissjóð án halla. En það hefur ekki gerst enn þá. Svo hroðalegt er nú það. Ég ætla helst, herra forseti, að bíða með að rifja þessar tölur upp þangað til hæstv. ráðherra kemur því ég veit að það munu gleðja hann svo mikið að heyra þetta. Ég vil helst ekki svipta hann þeirri ánægju. Ég get þá sem best dundað við að leggja þetta saman á meðan því að ég hef ekki gert það nákvæmlega. Hallinn sem mér sýnist að hér sé á ferðinni er upp á miklar fjárhæðir, herra forseti, og ég veit að hæstv. fjmrh. skorast ekki undan því að ræða ríkisfjármál og allra síst frammistöðu sjálfs sín. En það hlýtur að vera hæstv. ráðherra nokkurt áhyggjuefni og nokkur vonbrigði svo ekki sé meira sagt að þurfa að horfast í augu við það hvernig nú horfir með búskapinn bæði á þessu ári og hinu næsta, að öll hin glæstu áform um að reka ríkissjóð með tekjuafgangi og miklum bravúr runnu út í sandinn. Það er nú ekki gott, herra forseti. Nú er spurning hvort ég eigi að gera hlé á máli mínu, herra forseti. Eru einhverjar fregnir af fjmrh.? Auk þess finnst mér almennt séð ástæðulaust að halda þessari umræðu áfram. Ef enginn af hæstv. ráðherrum nennir að vera í þingsalnum, þá þurfum við ekkert að vera hér heldur.

Forseti hefur ekki nýjar fregnir af hæstv. fjmrh. að öðru leyti en því að hann er í húsinu samkvæmt upplýsingum forseta og gengur í salinn þessa stund.

Ég þakka það, herra forseti, og þakka hæstv. fjmrh. En að öðru leyti verð ég að segja alveg eins og er, herra forseti, þó að ég sé að verða pínulítið leiður á því að lenda æðioft í því hlutverki að vekja athygli á þessum staðreyndum, að mér finnst viðvera hæstv. ráðherra hér vera neðan við allar hellur. Mér finnst það neðan við allar hellur að við skulum vera að ræða hérna stærstu mál hvers þings, fjárlög og ráðstafanir í ríkisfjármálum heila og hálfa daga og það er ýmist einn eða enginn ráðherra viðstaddur og iðulega ekki sá ráðherra sem flytur málið. T.d. vorum við hér í allan gærdag án hæstv. forsrh. að ræða ráðstafanir í ríkisfjármálum sem er bandormur sem hæstv. forsrh. flytur. Við greiddum hér atkvæði um sama mál að báðum formönnum stjórnarflokkanna fjarstöddum og við höfum meira og minna verið að ræða um fjárlögin núna og hæstv. fjmrh. er hér í mýflugumynd. Þetta er ekki nógu gott. Þetta var ekki venja hér, herra forseti. Forsetar sáu til þess að hæstv. ráðherrar komust ekki upp með þetta. Sú var tíðin að mönnum var ekki hlíft, jafnvel þó þeir væru sofandi heima hjá sér í rúmi um miðjar nætur. Það man sá sem hér stendur mjög vel, að hafa verið vakinn upp að ganga klukkan þrjú að næturlagi eins og lífið lægi við.

Á síðustu öld.

Nei, það var á þessari öld, herra forseti. Það var á þessari öld. Ég veit að hv. þm. Árni Johnsen man langt aftur á síðustu öld, en það er allt önnur saga. Þá voru menn iðulega vaktir --- ég ætla að nota kurteislegt orðalag um það, herra forseti. Það var annað sem mér kom reyndar í hug --- og sóttir um miðja nótt til þess að hlusta hér á stjórnarandstæðinga, t.d. hæstv. núv. samgrh. Halldór Blöndal. Sá var nú ekki að hlífa því. Sá lét nú ekki bjóða sér það að ræða málin nema hæstv. ráðherrar væru viðstaddir. Það er ekki aðallega mín vegna, herra forseti, sem ég segi þetta heldur vegna hins að mér finnst Alþingi setja ofan við þetta. Mér finnst forsetar vera að láta undan þessari leti og þessu virðingarleysi ráðherranna með því að ganga ekki í lið með þingmönnum og sjá til þess að þokkalegur svipur sé á þessu þegar við erum hérna að ræða mál. Þá að allra síðustu þetta, herra forseti. Ég gerði það mér til gamans að taka saman feril eða afrekaskrá hæstv. fjmrh., hvernig þessum metnaðarfulla manni og frjálshyggjumanni sem vill draga úr ríkisafskiptum og reka ríkissjóð eins og hvert annað gróðafyrirtæki væntanlega, hefur gengið að ná fram þeim markmiðum sínum. Að sjálfsögðu tek ég kosningaárið 1991 ekki með.  En við byrjum á árinu 1992 því að sannarlega bar hæstv. fjmrh. ábyrgð á þeim fjárlögum sem afgreidd voru hér í desember 1991. Þá reyndist hallinn á ríkissjóði því miður verða á 5. milljarð kr., 4.111 millj. Á árinu 1993 seig enn á ógæfuhliðina því þá varð hallinn 6.244. Á árinu 1994 þegar góðæri í raun og veru gekk í garð, þegar verulega fór að rofa til í okkar efnahagsmálum, þá varð þetta enn ljótara því þá varð hallinn 9.635. Á árinu 1995 var enn meira góðæri. Þá var verulega farið að rofa til. Þá var hallinn 7.436. Á árinu 1996 sem var annað hinna miklu uppsveiflugóðærisára sem við höfum verið að lifa og erum stödd á síðari helmingi núna, var hallinn 3.951, rétt tæpir 4 milljarðar. Það er eins og mig minnir að þá hafi átt að reka ríkissjóð með afgangi. Reyndar ætlaði hæstv. fjmrh. sér það flest árin. Nei, þá varð hallinn 3.951 millj. Eins og þetta stendur núna á árinu 1997, þá er ríkissjóður rétt við núllið, höktir kannski eins og 100 eða 150 millj. yfir núllinu miðað við fjáraukalög og spár. En hvað er þá eftir? Þá er eftir uppsafnaður vandi úti í stofnununum sem ríkið verður að lokum að borga og sumt að koma til við uppgjörsaukafjárlög í mars á næsta ári upp á hundruð millj. kr. Það er alveg ljóst þannig að þá mun árið 1997 vera komið í halla eins og öll hin. Og hvernig lítur þá framtíðin út, þ.e. sjöunda árið, ef hæstv fjmrh. heldur þetta út? Jú, afgangurinn er kominn niður fyrir 100 millj. og það vita allir, það veit öll þjóðin, að það verður að loka fjárlögum með vöntun upp á 1,5 milljarða, a.m.k. í heilbrigðismálunum svo ekki lítur það vel út. Og sjöunda árið er að ganga í garð þar sem eiginlega er borin von að hæstv. fjmrh. sjái til sólar og nái þessu langþráða draumamarkmiði sínu, að reka ríkissjóð með afgangi. Ferillinn er því nú ekki glæstur. Niðurstaðan er sú að hæstv. ráðherra er búinn að reka ríkissjóð í þessi sex ár með halla upp á 32--33 milljarða kr. Þetta er af stærðargráðunni 32--35 milljarðar kr. Ég veit ekki alveg hvort þessar tölur sem ég er hér með á blaði eru alveg allar á verðlagi hvers árs eða að hluta á verðlagi hvers árs. Mér er nær að halda það. En það er fljótgert að uppfæra það og stærðargráðan er þessi. Þetta er nú svona. Svo er von að menn séu kokhraustir. Reyndar hef ég tekið eftir því að hæstv. fjmrh. er daufur í dálkinn þessa dagana. Einhvern veginn hef ég það á tilfinningunni að hann sé ekki ánægður með sinn afrakstur og honum finnist að ýmsir aðrir hafi kannski verið fullörlátir. En eins og kunnugt er að þó að hæstv. fjmrh. hafi mikil undirtök í samskiptum sínum við einstaka fagráðherra þá er einn honum æðri sem fær það stundum í sig að gera góðverk og þau eru stundum dýr, eins og hin mikla flata skattalækkun hæstv. ríkisstjórnar á síðasta ári og fleira þar mætti nefna. Herra forseti. Ég taldi ástæðu til að gera okkur það til dundurs og upprifjunar og ánægju að rifja aðeins upp þessar staðreyndir úr ferli hæstv. fjmrh. og hvernig horfurnar eru fyrir hæstv. ráðherra á næsta ári, þ.e. ef hæstv. ráðherra heldur þetta út en að öðru leyti hugsa ég mér að hafa ekki fleiri orð um þetta og óska hæstv. fjmrh. gleðilegra jóla.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka kveðjur hv. þm. og vonast til þess að sjá hann hér í fyrramálið líka. En vegna orða hans um afkomu ríkissjóðs er nauðsynlegt að benda á að allar upplýsingar um það er að finna á bls 45 í fylgiriti fjárlagafrv. Þar keemur auðvitað í ljós að árið 1991, það ár sem ég tel að hv. þm. hafi átt nokkra aðild að, er afkoman sýnu verst. Jafnframt kemur í ljós að á árunum þar á eftir hefur afkoman verið að batna. Hún er misgóð en þó ber að geta þess að á árunum 1996 og 1997 batnar hún verulega. Og ef tekið er tillit til þess að á árinu 1996 og 1997 er verið að kalla inn spariskírteini og önnur verðbréf og borga niður vexti sem tilheyra öðrum árum, þá er afkoman vel viðunandi og reikna má með að á yfirstandandi ári verði afgangur séu þessir vextir ekki taldir með. Nú er verið að tala um milljónir eða milljarða á verðlagi hvers árs. Sé þetta hins vegar skoðað sem rekstrarafkoma og hlutfall af vergri landsframleiðslu, þá kemur í ljós að miðað við árin á undan, þ.e. miðað við árin 1988--1991 sem hv. þm. þekkir mjög vel, þá er árangurinn verulegur. Og nú er það að gerast sem menn hafa beðið eftir lengi, að árangur stjórnarstefnunnar á síðustu árum er að skila sér í bættu árferði með þeim afleiðingum að ríkissjóður verður rekinn með afgangi á næsta ári þannig að það er enginn vandi fyrir fjmrh. að standa hér og segja að afkoman hafi farið batnandi. Við vondu búi var tekið og loks er búið að snúa þessum hlutum við.

Herra forseti. Ef við lítum aðeins á árið 1991 og árin þar á undan þá þekkja menn hvernig aðstæður voru þá. Það er ljóst að á árinu 1991 voru menn á botni djúprar kreppu. Undangengnar voru víðtækar aðgerðir til bjargar atvinnulífinu í landinu eftir hinn hörmulega viðskilnað Sjálfstfl. sem missti allt niður um sig í efnahagsmálum og undan hverjum sprakk ríkisstjórn í septembermánuði 1988. Nýafstaðin var þjóðarsátt um að taka niður verðbólguna þar sem ríkissjóður lagði sitt að sjálfsögðu af mörkum og var án efa eitt mesta gæfuspor í efnahagsmálum okkar Íslendinga á síðari áratugum. Það var m.a. árangurinn og uppskeran af því sem núverandi og fyrrverandi ríkisstjórn fengu í arf. Það er óumdeilt að því skilaði sú ríkisstjórn þannig að það er enginn skortur á málsvörn fyrir það þó að ríkissjóði hafi verið beitt á þessum árum og hann hafi verið gerður upp með umtalsverðum halla t.d. á árinu 1991. Ég er alveg sannfærður um að hvaða hagfræðingur sem er, hvar í heiminum sem væri, mundi líta á þessar hlutlægu staðreyndir sem liggja fyrir og viðurkenna þær, að þarna tókst mönnum þrátt fyrir allt mjög vel til. Varðandi það að þetta hafi síðan batnað hjá hæstv. fjmrh. þá verð ég að segja alveg eins og er: Þó það nú væri að þetta hafi eitthvað batnað í þessu mikla góðæri og þessari miklu uppsveiflu. Hæstv. ráðherra var einn af þeim sem reyndu að gera lítið úr árangri hv. þm. Ragnars Arnalds þegar hann var fjmrh. og rak ríkissjóð með miklum gæsibrag á árunum 1980--1983 og sagði sem svo: ,,Það er lítill vandi að reka ríkissjóð með gróða þegar viðskiptahalli er og mikill innflutningur.`` Hvað hefur gerst í tíð hæstv. núv. ráðherra? Hann hefur fengið upp í hendurnar núna í þrjú og hálft ár eitthvert mesta góðæri eftirstríðsáranna. En árangurinn er samt ekki betri en svo að hann er enn ekki kominn upp fyrir núllið og er orðið örgrannt um að á þessu ævikvöldi hans í embætti fjmrh. takist honum það nokkurn tíma.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það sem hv. þm. sagði síðast að það er alveg ljóst að vandinn er hægari þegar hér er viðskiptahalli því að allir vita að hann er skattlagður og hárrétt sem hv. þm. sagði um þá hluti. En það breytir ekki hinu að þeir sem skoða af fullri sanngirni þær tölur sem liggja fyrir, komast að því að ef við færum upp til verðlags dagsins í dag, þá var hallinn á árinu 1988 14 milljarðar, milli 9 og 10 milljarðar 1989, lægri 1990, en milli 16 og 17 milljarðar á núgildandi verðlagi árið 1991 þannig að það er augljóst mál þegar þetta er skoðað á þennan hátt að árangur hefur verið að nást. Ekki má gleyma því að til þess að ná góðri afkomu nú þarf að taka tillit til þess að ríkissjóður er að greiða gífurlegan vaxtakostnað vegna uppsafnaðra skulda. Aðalatriðið er, virðulegur forseti, að okkur er að takast það nú á næsta ári að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Skuldir ríkissjóðs voru á árinu 1996 51% af vergri landsframleiðslu. Talið er að í lok næsta árs verði þessar skuldir innan við 43% af vergri landsframleiðslu. Það er þetta sem skiptir máli að skoða og jafnvel hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem viðurkennir nú ekki alltaf staðreyndir og tekur ekki alltaf tiltali þegar við hann er talað, getur ekki annað en viðurkennt að árangurinn er góður. Og þó eflaust mætti segja að gott væri að skila meiri og meiri arfgangi, þá er staðan sú að árangurinn er viðunandi og það gerist þrátt fyrir að við séum að lækka skatta. En það verður að taka með í reikninginn að þegar hv. þm. var í ríkisstjórn hófst skattahækkunaralda og reið yfir þetta þjóðfélag.

Herra forseti. Við skulum nú ekkert fara út í svo barnalegar rökræður að metast um það hvor umgangist staðreyndir af meiri virðingu ég eða hæstv. ráðherra. Það er röksemdafærsla sem er erfitt að fá botn í held ég nema þá nefna dæmi. Hæstv. ráðherra nefndi árið 1988. Þegar ég fór í minn samanburð, þá sleppti ég árinu 1991. Er það ekki akkúrat eins og á að gera? Ég viðurkenndi það og sagði: Það er ekki rétt að taka það ár þegar ríkisstjórnarskipti verða því að eðli málsins samkvæmt er það ár aðallega á ábyrgð þeirrar ríkisstjórnar sem er að fara frá. Hver bar aðallega ábyrgð á árinu 1988? Hverjir gerðu það? Hverjir réðu þá fyrir ríkisstjórn? Var það ekki hv. þm. Þorsteinn Pálsson, núv. hæstv. sjútvrh.? Það er eins og mig minni að einhver hafi verið iðnrh. í þeirri ríkisstjórn og reyndar auðvitað einhver fjmrh., hugsanlega verðandi sendiherra í Washington. Og þó að hallinn hafi þá orðið 14 milljarðar er það ekki eitthvað sem á að gjaldfæra sérstaklega í orðaskiptum okkar á minn reikning. Varðandi það að ríkissjóður beri meiri vaxtakostnað og það séu uppsafnaðir erfiðleikar. Það er út af fyrir sig alveg rétt og það verður maður að viðurkenna. Þeim mun meiri og ríkari er ástæðan til að reyna að ná skuldunum niður. Það er alveg ljóst að við vorum komin fram á bjargbrúnina með skuldir ríkissjóðs á Íslandi og reyndar opinberar skuldir almennt, sveitarfélaganna margra líka. En hlutfallstölurnar, herra forseti, sem hæstv. fjmrh. nefndi eru líka varasamar. Þó að þetta hlutfall hafi lækkað talsvert sem hlutfall af landsframleiðslu, þá er það meiri mælikvarði á að landsframleiðslan hefur aukist verulega núna í góðærinu heldur en hitt að við höfum náð enn þá a.m.k. umtalsverðum árangri við raunlækkun þessara skulda. Við verðum að hafa í huga að landsframleiðslan getur lækkað á nýjan leik. Þá rýkur þetta hlutfall upp nema okkur takist að greiða þær niður að raungildi. Og það sem ég hef verið að benda á hér er fyrst og fremst að þar höfum við enn þá því miður náð takmörkuðum árangri.

Herra forseti. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 674 við fjárlagafrv. 1998. Að brtt. standa ásamt mér varaforsetar þingsins og formenn þingflokkanna. Í brtt. er lagt til að veittar verði 20 millj. kr. á fjárlögum næsta árs til að hefja framkvæmdir við fyrsta áfanga nýbyggingar Alþingis. Hér er um að ræða framkvæmdir við svonefndan þjónustuskála sem er fyrsti áfanginn í nýbyggingaráætlun Alþingis. Ég þarf víst varla að minna hv. þingmenn á svo oft sem ég hef nefnt það á undanförnum árum að ég hef jafnan litið á það sem mikilvægt verkefni okkar alþingismanna að koma húsnæðismálum Alþingis í viðunandi horf. Vandinn hefur ekki síst verið fólginn í því að starfsemi Alþingis hefur verið dreift í mörg hús og hefur af því hlotist margvíslegt óhagræði og kostnaður sem ekki þarf að hafa mörg orð um. Á vegum forsætisnefndar Alþingis hefur um nokkurt skeið verið unnið að athugun á því hvernig nýta megi Alþingisreitinn til nýbyggingar fyrir þingið og hefur nú verið gengið frá heildaráætlun um uppbyggingu reitsins. Áætlunin hefur verið unnin í samvinnu við formenn þingflokka sem eru jafnframt eru meðflutningsmenn að breytingartillögunni eins og ég gat um í upphafi. Áætlunin um uppbyggingu Alþingisreitsins er forsenda tillögu að nýju deiliskipulagi sem borgaryfirvöld í Reykjavík hafa fjallað um á undanförnum mánuðum og er gert ráð fyrir að gengið verði frá formlegri staðfestingu hennar fljótlega á næsta ári. Hafa borgaryfirvöld verið jákvæð í afstöðu sinni til áætlunarinnar. Undirbúningsvinna við verkið á því að geta hafist fljótlega og er ekkert því til fyrirstöðu að fyrsta áfanga nýbyggingar verði hrundið í framkvæmd á næsta ári. Af því tilefni er farið fram á að veittar verði 20 millj. kr. til undirbúnings þessara framkvæmda. Ég sé að öðru leyti ekki ástæðu til að fara nánar út í einstaka þætti áætlunarinnar um uppbyggingu á Alþingisreit og vísa í því atriði til greinargerðarinnar sem þingmenn hafa fengið í hendur. Nokkur atriði vil ég þó draga fram sérstaklega. Með áætluninni er áréttuð sú stefna að Alþingi hafi áfram starfsaðstöðu á Alþingisreitnum um fyrirsjáanlega framtíð þó að Alþingishúsið verði eftir sem áður þungamiðja þinghaldsins. Í því felst að nýbyggingar og núverandi húseignir Alþingis á reitnum munu leysa af hólmi allt húsnæði Alþingis utan reitsins, bæði eigin hús og leiguhúsnæði. Markmiðið er að starfsemi Alþingis á Alþingisreitnum verði ein samfelld heild þannig að innangengt verði úr Alþingishúsinu í aðrar byggingar á reitnum. Mikilvægt er að með því að skipta verkinu niður í hóflega áfanga gefst svigrúm til að haga framkvæmdum á Alþingisreit með hliðsjón af þörfum og aðstæðum hverju sinni. Meginforsendur áætlunarinnar eru þessar: 1. Að byggður verði þjónustuskáli sem tengdur verði Alþingishúsinu og öðrum byggingum Alþingis á reitnum. 2. Að lokið verði endurbyggingu núverandi húsa á reitnum og ný hús byggð við Kirkjustræti, Tjarnargötu og Vonarstræti. 3. Að í kjallara undir reitnum verði bílastæði en það er nauðsynlegt til að uppfylla megi kröfur borgaryfirvalda um fjölda bílastæða. Sá áfangi áætlunarinnar, sem lýtur að byggingu þjónustuskálans og tengingu hans við Alþingishúsið, er forgangsverkefni. Þetta kemur til af því að álagið á Alþingishúsið er orðið svo mikið að brýna nauðsyn ber til að flytja úr því alla þá starfsemi og þjónustu sem myndar ekki nánustu umgjörð um þinghaldið, svo sem mötuneyti, símavörslu og fleira. Einnig er ráðgert að fundaraðstaða þingflokka flytjist úr Alþingishúsinu þegar uppbyggingu við Kirkjustræti og Tjarnargötu er lokið. Þjónustuskálinn mun í verulegum mæli taka við þeirri starfsemi og þjónustu sem flyst úr Alþingishúsinu auk þess að verða miðstöð fyrir upplýsingaþjónustu og almannatengsl. Með því vinnst að beina má umferðinni frá Alþingishúsinu og draga verulega úr umganginum sem nú er um húsið. Þá verður einnig unnt að bæta til muna aðgengi fatlaðra að þingsal í Alþingishúsinu en því er nú mjög ábótavant. Á bak við þessar hugmyndir ríkir almennt það sjónarmið að Alþingishúsið fái notið sín áfram sem ein fallegasta og merkasta bygging landsins og geti gegnt sínu rétta hlutverki sem virðuleg umgjörð um löggjafarsamkomuna. Stefnt er að endurnýjun á innri gerð hússins til að laða fram eins og kostur er upprunalegt yfirbragð þess og sérkenni. Mikilsvert er að greið leið verði úr Alþingishúsinu í önnur hús Alþingis. Gert er ráð fyrir að innangengt verði úr Alþingishúsi í þjónustuskálann og þaðan í önnur hús þingsins. Þjónustuskálinn verður tvær hæðir auk kjallara. Stærð hans er ráðgerð um 980 fermetrar, þar af verða um 700 fermetrar á 1. og 2. hæð. Stefnt er að því að framkvæmdir við skálann geti hafist haustið 1998 að lokinni undirbúningsvinnu og er ætlað að ljúka megi þessum áfanga fyrir haustið 1999 ef Alþingi ákveður svo. Áætlaður kostnaður við byggingu þjónustuskálans og niðurkeyrslu í bílakjallarann er um 250 millj. kr. Í næsta áfanga yrði svo ráðist í endurbyggingu Skjaldbreiðar og síðan reist nýbygging vestan hennar út að horni Kirkjustrætis og Tjarnargötu. Í framhaldi af því væri byggt suður með Tjarnargötu og verkinu lokið með tengingu nýbyggingar við Vonarstræti 12. Samhliða þessu væri unnið við bílakjallarann eftir því sem verkinu miðaði áfram. Fyrirliggjandi tillögur gera ráð fyrir að stærð endurbygginga og nýbygginga á Alþingisreitnum verði um 5.400 fermetrar auk 3.200 fermetra í kjallara. Þegar hefur verið lokið 1. áfanga, þ.e. endurbyggingu Kirkjustrætis 8b og 10 auk tengibyggingar milli húsanna, alls um 900 fermetrar. Þannig á eftir að endurbyggja um 500 fermetra og 4.000 fermetra í nýbyggingum auk kjallara. Húsrými utan Alþingisreitsins er að flatarmáli um 2.630 fermetrar. Annars vegar eru þetta hús í eigu Alþingis, þ.e. Þórshamar og Skólabrú 2, hús sem verða væntanlega seld, og hins vegar leiguhúsnæði, Austurstræti 12 og 14 og Kirkjuhvoll sem hætt verður að leigja. Við það mundu sparast miklu peningar því að leigugreiðslur Alþingis nema nú alls um 15 millj. kr. á ári. Aukning húsnæðis verður því um 1.400 fermetrar og er mesti hluti aukningarinnar fólginn í byggingu þjónustuskálans. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri en vil geta þess að þær 20 millj. kr. sem farið er fram á að þessu sinni verða á sérstökum fjárlagalið til að undirstrika að fjárveitingum í framkvæmdirnar verður haldið aðgreindum frá öðrum kostnaði við rekstur Alþingis.

Virðulegi forseti. Nokkur orð frá undirrituðum við lokaafgreiðslu fjárlaga. Það er alveg ljóst að við erum við ákaflega undarlegar aðstæður, það fer ekki á milli mála. Eins og margsinnis hefur komið fram og þá einkanlega stjórnarsinnar hafa undirstrikað og áréttað, er hásveifla í efnahagslífinu og ríkissjóður bólgnar svo sannarlega út. Peningarnir renna í hann í stríðum straumum en raunar jafnharðan úr honum aftur því að þrátt fyrir alveg gífurlega tekjuaukningu ríkissjóðs á næsta ári og raunar líka yfirstandandi ári er ekki meira en svo að stjórnarmeirihlutinn geti skilað af sér hallalausum fjárlögum. Það stendur á endum. Sannarlega bendir allt til þess að umtalsverður halli verði á fjárlögum næsta árs, þ.e. ef tekjuhlið fjárlaganna er eitthvað nærri lagi því að á hinn bóginn er alveg ljóst að frammúrkeyrsla er fyrirsjáanleg á gjaldahliðinni. Það sýnir reynsla yfirstandandi árs svo ekki verður um villst og birtist ljóslega í fjáraukalögum sem voru afgreidd fyrir nokkrum dögum. Þar nam frammúraksturinn sjö milljörðum kr. Það gerðist á sama tíma og fjárlög yfirstandandi árs fyrir réttu ári voru líka afgreidd með verulegri útgjaldaaukningu ef miðað er við árið 1996. Allt horfir þetta á einn veg. Ríkissjóður bólgnar út og sama hvernig á er litið. Hvaða grunn sem menn vilja bera sig saman við, tekjugrunn eða greiðslugrunn, þá er samneyslan að stóraukast og hlutdeild ríkissjóðs í þeim efnum er þar sannarlega efst á blaði. Það er mjög mikilvægt og eftirtektarvert að staldra aðeins við þennan veruleika því að ég man ekki betur en stjórnarflokkarnir tveir, Sjálfstfl. og Framsfl., hafi mjög talað um það og þá einkum og sér í lagi sá fyrrnefndi að draga úr útgjöldum ríkissjóðs, ekki til þess eins að minnka hallann á fjárlögum hvers árs eða koma böndum á hina efnahagslegu hlið fjárlaganna heldur ekki síður væri þar um að ræða trúarbrögð í þeim herbúðum að það þyrfti að fækka opinberum stofnunum og draga mjög verulega úr vægi þeirra í íslensku samfélagi. Í því ljósi hefur Sjálfstfl. oft og einatt rætt um nauðsyn þess að leggja niður stofnanir, selja þær hæstbjóðendum og koma þeim út úr ríkisreikningi. Það hefur gengið hægt en jafnvel þó að það hafi gengið í einhverjum vissum tilfellum og ríkisstjórnin hafi farið fram með áform og raunar framkvæmt sum þeirra um sölu ríkisfyrirtækja verður þess ekki vart í tölulegum staðreyndum og hinum tölulega veruleika þessara fjárlaga því að heildartölurnar hækka ár frá ári og virðist ekkert lát á. Maður hlýtur að spyrja og ég beini þeirri fyrirspurn til hæstv. fjmrh., ef hann heyrir mál mitt, og raunar líka formanns fjárln., hv. þm. Jóns Kristjánssonar: Ef ekki er hægt að skila ríkissjóði með umtalsverðum tekjuafgangi núna, hvenær þá? Ef ekki er hægt á hástigi efnahagsbatans og góðærisins að skila ríkissjóði með umtalsverðum tekjuafgangi á næsta ári, hvenær er það þá hægt? Sér hv. þm. Jón Kristjánsson þau merki á komandi árum þegar eitthvað dregur úr góðærinu sem sannarlega mun verða að veruleika fyrr en síðar? Eru meiri möguleikar þá til þess að draga úr? Ég rifja upp að í tíð síðustu ríkisstjórnar á miklum erfiðleika- og samdráttartímum í samfélaginu var sú ríkisstjórn nauðbeygð til þess að draga saman í útgjöldum ríkissjóðs og tókst bærilega upp á mörgum sviðum, gerði vissulega mistök og átti við ramman reip að draga. Hún átti m.a. við að etja mjög harðsvíraða, skulum við segja, stjórnarandstöðu sem vildi engan þátt taka í þeim tilraunum. En mér sýnist á öllu að menn séu búnir að gefast upp á þessu viðfangsefni, sem stundum hefur verið kallað sjálfkrafa útgjöld úr ríkiskassanum. Stundum jafnvel verið nefnt sjálftaka og þá einkum og sér í lagi hef ég horft til undirstofnana ríkissjóðs, ekki eingöngu ráðuneytanna, sem virðast geta farið sínu fram nánast að vild og sótt fé sitt í fjáraukalögum eftir því sem þeir kjósa. En ég hlýt að staldra við þennan einasta punkt. Ef okkur tekst ekki að setja bönd á ríkisútgjöld og koma fjármunum til hliðar til þess að fjárfesta í framtíðinni, til þess að greiða niður skuldir, til þess að skila ríkissjóði með afgangi, ef það er ekki hæst á næsta ári, hvenær er það þá hægt? Ég sé ekki þess dæmi og ég kalla líka eftir því hvort einhver hrópandi dæmi og einhver handföst dæmi séu um að fjárln. og fjmrn. hafi uppi umtalsverðar tilraunir til að stemma stigu við sjálfkrafa útgjaldaþörf ríkissjóðs. Eru einhver dæmi einhvers staðar þar sem menn eru með kerfisbreytingu og formbreytingu að taka á? Eru einhverjar stýrinefndir víðar á ferð í ríkiskerfinu en eingöngu í sjúkrahúsamálum sem ég mun koma að nánar á eftir? Mér þætti vænt um að heyra hvar menn eru að reyna að stemma stigu við útgjöldunum. Ég sé það hvergi í gögnum fjárln. Ég sé það heldur ekki í frv. hæstv. fjmrh. sem hann dreifði á fyrsta degi þingsins. Ég hlýt því að spyrja beint um það hvar menn eru að gera slíkar tilraunir því auðvitað er ekkert svar að halda því fram að verulegur árangur sé í höfn vegna þess að mönnum takist með harmkvælum að skilja eftir einhverja 10 þúsund kalla á niðurstöðutölum fjárlaganna þegar tekjuaukningin skiptir tugum milljarða á umliðnum þremur árum. Ég var einmitt að rifja upp hvernig þetta blasti við í dag ef borið er saman til að mynda við undirbúning fjárlaga 1994 þegar ég kom dálítið að því verki sem þáv. heilbrrh. Maður lifandi. Þessu er ekki saman að jafna. Aðstæður eru gerbreyttar. Tekjurnar hafa hækkað um tugi milljarða kr. og sem betur fer hefur ríkissjóður tök á því að sækja sér fé en þá spyr ég og árétta enn og aftur: Hvers vegna í veröldinni nota menn ekki lagið og möguleikana til þess að ná niður hallanum og skilja eftir smáafgang til þess að eiga borð fyrir báru þegar stóra kröfugerðin fer að birtast hér og þar og alls staðar þegar fjárlagaárið hefst? Auðvitað eru víða slíkar þarfir og slíkar kröfur uppi við, kröfur sem við sjáum fyrir okkur að verði mjög erfitt og nánast vonlaust að standa gegn þegar til kastanna kemur. Því miður verður það þannig að við á hinu háa Alþingi verðum ekki spurð þegar til útgjaldanna er stofnað. Það verður bara veruleikinn sem blasir við okkur á hausti komanda þegar fjáraukalög birtast okkur og í ljós kemur að útgjaldastreymið hefur verið miklu minna en við ákváðum. Það er bara veruleikinn sem blasir við okkur, því miður. Í þessu sambandi hlýt ég að staldra eilítið við það, virðulegi forseti, og þá ætla ég að leita eftir því og spyrja um það, því ég geri yfirleitt ekki mikið af því, hvort hæstv. utanrrh. sé í húsinu eða hvort hann sé hættur að sinna þingstörfum. Ég tók eftir því að við atkvæðagreiðslu í dag kom formaður Framsfl., sem hefur haft öðrum hnöppum að hneppa síðustu dagana og verið lítið við umræðuna, og hóf setu við atkvæðagreiðslu dagsins. En hann hvarf fljótlega á braut, mátti ekki vera að því að ljúka henni, sat t.d. ekki undir mikilvægri atkvæðagreiðslu um bandorm. Ég veit ekki hver ástæðan var en það er eftirtektarvert. Ég spyr: Er hæstv. utanrrh. í húsinu?

Forseti getur upplýst að hæstv. utanrrh. er ekki í húsinu.

Það var auðvitað að vonum eins og venja er. Ég hef ekki neinar óskir uppi um að hann komi hingað. Ég hef enga nennu að bíða eftir því. Hann hefur ekki haft ástæðu til að sinna þessu fram að þessu og engin ástæða til að hann geri það héðan af. En ástæðan fyrir því að ég bið um það og kalla eftir viðveru hans eru þær miklu stærðir sem birtust okkur fyrir nokkrum dögum í fjáraukalögum þar sem hæstv. ráðherra og annar oddvita ríkisstjórnarinnar leyfði sér að fara 400 millj. kr. fram úr í húsakaupum. Hér eru menn á Alþingi og hæstv. forseti þingsins að birta mjög hógværar kröfur og tillögur Alþingis, forsætisnefndar og formanna þingflokka um 20 millj. kr. stofnframlag til bygginga þingsins sem býr mjög þröngt. Hæstv. utanrrh. tékkaði út 400 millj. kr. til tveggja verkefna og hinu háa Alþingi var tilkynnt um það eftir að sá gjörningur var orðinn veruleiki. Ég fór nokkrum orðum um þetta við umræðu og ætla ekki að endurtaka það en þetta vakti mig dálítið til umhugsunar og ég náði mér í úttekt á stjórnsýsluendurskoðun Ríkisendurskoðunar á utanrrn. sem gerð var raunar að beiðni fyrrv. utanrrh., Jóns Baldvins Hannibalssonar, en var út af fyrir sig ekki fullkláruð fyrr en á yfirstandandi kjörtímabili og var skilað í maí 1996 fyrir hálfu öðru ári þar sem gerð er nokkuð ítarleg grein fyrir húsnæðismálum utanrrn. á erlendri grundu. Þar kemur margt býsna merkilegt fram því að í maí 1996, og ég rifja upp að þá hafði hæstv. núv. utanrrh. setið í embætti í heilt ár, eru listaðar hér ...  Ég veit ekki hve margir hv. þingmenn hafa lagt sig eftir því að lesa álit sameiginlegt álit samgn., allra níu fulltrúanna í samgn., þriggja stjórnarandstæðinga og 5--6 stjórnarliða. Þar fer ekkert á milli mála. Þetta álit gilti jafnt um bandorminn og þær skerðingar sem var að finna í honum og einnig þær niðurstöðutölur sem er að finna tillögum í meiri hluta fjárln. Þar er ekkert verið að skafa utan af hlutunum og ég tel mikilvægt að hv. þingmenn átti sig á því hver afstaða manna er til þeirra tillagna sem liggja fyrir. Þar eru menn á borð við Einar K. Guðfinnsson, Magnús Stefánsson, Stefán Guðmundsson, Egil Jónsson og Kristján Pálsson svo ég nefni þá sem eru tíndir til sögu í stjórnarliðinu sem gera glögglega grein fyrir því að lækkun framlaga til vegamála nemi einum milljarði 64 millj. kr. sem áform voru uppi um og hefur sá niðurskurður hækkað um einar 100 millj. kr., er þannig 1.164 millj. kr. og þar segja menn bara bókstaflega að þetta geti ekki gengið svona. Þess vegna var það hér við 2. umr. að við stjórnarandstæðingar létum á það reyna með beinum tillöguflutningi og í atkvæðagreiðslu hvort hv. þingmenn hefðu meint eitthvað með yfirlýsingum sínum í áliti samgn. eða hvort þetta væru bara merkingarlaus orð á blaði. Því miður kom á daginn að þeir létu kúska sig og beygja og greiddu atkvæði þvert gegn vilja sínum og áður yfirlýstum skoðunum sínum með niðurskurði upp á rúman milljarð kr. Það er undrunarefni. En þeir eiga sannarlega enn þá möguleika á því við 3. umr. að lappa örlítið upp á eigin ásýnd með því þó að standa gegn enn frekari niðurskurði af mörkuðum tekjustofnum sem eiga að renna til vegagerðar með því að greiða atkvæði gegn enn frekari niðurskurði upp á 100 millj. kr. Þeir eiga enn þá möguleika á því að bjarga andlitinu, þessir þingmenn dreifbýlisins einkum og sér í lagi sem á hátíðarstundum og í fjölmiðlum fara gjarnan mikinn og hafa sagt það með réttu að vegabætur væru grundvallaratriðið og langmikilvægasta atriðið ef ætti að stöðva þá öfugþróun sem hefur átt sér stað varðandi búferlaflutninga Íslendinga á síðustu árum og reyndar áratugum. Margir hverjir hafa reyndar haft uppi heitstrengingar um að þeir láti ekki yfir sig ganga í þessum efnum og þeir ætli sér að standa gegn þessu. Ég held að það sé opinbert leyndarmál í þessu húsi að ýmislegt hefur gengið á í þingflokkum stjórnarflokkanna í þessum efnum og orðið talsverður hávaði millum manna um einmitt þessi mál. Það er líka held ég opinbert leyndarmál að þessir þingmenn og fleiri landsbyggðarþingmenn ætli sér að rétta þann óútfyllta tékka heima í héraði þegar þeir fara nú heim í jólaleyfið og segja óánægðum kjósendum sínum vítt og breitt um landið að ekkert sé að marka þessi fjárlög því í vegáætlun til lengri tíma, hvort það eru 12 eða 14 ár, eigi að fara í þetta, þá eigi að fara í hitt. Það er einmitt merkilegt í þessu nefndaráliti í þessu samhengi að allir samgöngunefndarmenn voru sammála um að í framlögum til hafnamála og nú les ég orðrétt: ,,Samgöngunefnd telur þetta mikilvægt, þ.e. framlög til hafnamála yrðu í samræmi við hafnaáætlun, og samgöngunefnd telur þetta mikilvægt vegna gildis stefnumörkunar í samgöngumálum þegar til lengri tíma er litið.`` Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir að samgn. og þingmenn almennt eru yfirleitt mjög áfram um það þegar áætlanir eru gerðar að hægt sé að standa við þær þó ekki væri nema næsta árið sem í hönd færi og sérstaklega fagna menn því að nú hefur staðist fyrsta ár hafnaáætlunar sem var samþykkt í fyrsta skipti sl. vor og ég tek undir það. Það er mjög mikilvægt ef menn ætla að hafa einhverja trú á slíkum áætlunum. Svo bregður bara annað við þegar kemur að vegáætlun sem er líka tiltölulega ný af nálinni og menn gerðu það þannig við endurskoðun hennar að þeir gugnuðu á því þegar til kastanna kom að gera raunverulega vegáætlun og hlupu frá því verki á síðasta þingi, endurskoðuðu og kroppuðu örlítið í gildandi vegáætlun, með öðrum orðum að sú vegáætlun sem við stöndum frammi fyrir nær aðeins til næsta árs. En ekki einu sinni hún fær að vera í friði. Sú áætlun er orðin ómarktæk með tillögum fjárln. Og er þetta furða að samgn. sem lagði talsverða vinnu í að gera endurskoðun á gildandi vegáætlun þannig úr garði að hægt yrði að standa við hana sé dálítið óánægð. Ég vil láta það koma fram, þó ég viti ekki hvort hv. þingmenn og samþingsmenn mínir í samgn. heyri mál mitt, að árétta þær fyrirspurnir mínar til þeirra hvort þetta álit sem við urðum sammála um að senda frá okkur við fjárlagagerðina þar sem lýst var óánægju og rökstuddri gagnrýni okkar á þau áform fjárln. sem nú birtast okkur í þessu frv. við 3. umr., hvort það hafi verið orðin tóm eða hvort megi vænta þess að þeir láti til sín taka þó í litlum mæli sé við 3. umr. fjárlaga. Raunar gildir það sama um flugmálin því að í sama nefndaráliti samgn. er gagnrýnt, skýrt og afdráttarlaust gagnrýnt að 60 millj. kr. séu teknar út úr flugmálaáætlun sem á að verja til uppbyggingar flugvalla vítt og breitt um landið og þá ekki síst í Reykjavík þar sem þörfin er mikil og brýn, heldur eigi að verja þeim fjármunum ekki bara á þessu ári heldur líka samkvæmt nýsamþykktum bandormi á næstu ártugum. Það er eins og mig minni að menn hafi þegar stungið inn samsvarandi upphæð næstu 20 árin til þess að greiða skuldir Leifsstöðvar, bæði hinnar gömlu og það sem menn eru að búa til á næstu árum við stækkun Leifsstöðvarinnar. Ég hef áður sagt það og undirstrika að ég er mjög mikill áhugamaður um það og tel það mjög skynsamlega fjárfestingu að fara í stækkun Leifsstöðvar. En ég undirstrika og árétta að menn hafi vaðið fyrir neðan sig að þessu sinni og viti út í hvað þeir eru að fara í fjárhagslegu tilliti. Sú framkvæmd sem í var ráðist með miklu brambolti við kosningarnar 1987 er víti til að varast og íhaldið fór þar í fararbroddi og eyddi og spennti á alla kanta. Það rifjast upp mjög ítarleg frásögn forstjóra stærsta verktakafyrirtækisins sem stóð að þeirri framkvæmd, Jóhanns G. Bergþórssonar sjálfstæðismanns, bæjarfulltrúa sjálfstæðismanna í Hafnarfirði, þar sem hann lýsti því í bók sinni hvernig þau mál gengu fram á síðustu mánuðum þeirrar framkvæmdar rétt fyrir kosningarnar 1987 þegar allt fór á annan endann og fyrirskipun kom úr utanrrn. á þeim tíma, það mætti engu eira og ætti ekkert að spyrja um fjármuni. Það ætti bara að klára verkið fyrir kosningar. Það tókst en svo kom það í hlut annarra að borga og menn eru auðvitað enn þá að bíta úr nálinni með þetta. Samgöngumálin eru í algeru lamasessi og þess vegna hlýtur maður að árétta það þegar ríkisstjórnin hefur út af fyrir sig lýst uppgjöf sinni þegar kemur að byggðamálum og byggðastefnu, lýst uppgjöf sinni varðandi aðgerðir til þess að stemma stigu við fólksflóttanum af landsbyggðinni, hvort þau skilaboð sem er að finna í samgöngumálunum í fjárlagafrv. séu einmitt merkin um það að uppgjöfin sé alger, það verði bara látið reka á reiðanum, hugsanlega settir einhverjir starfshópar í málið, hugsanlega búnar til einhverjar frekari skýrslur, jafnvel stýrihópar sem er nýjasta orðið. En að það finnist einhver staður eða punktur til þess að standa gegn þeirri stefnumörkun sem síðan er endurbyggð með fjármunum það er alls ekki þannig, þvert á móti. Menn tína peninga úr mörkuðum tekjustofnum til vegamála, til flugmála og setja í ríkissjóð. Virðulegi forseti. Ég vík þá aftur sögunni að utanrrn. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir það að koma hingað og hlýða á mál mitt. Ég hóf þann kafla ræðu minnar er laut að utanríkisþjónustunni með því að rifja upp tölur úr fjáraukalögum. Meiri hluti þingsins, stjórnarsinnar, samþykkti þau og staðfesti þann veruleika sem birtist í frv. til fjáraukalaga með því að samþykkja þau lög. Þar var að finna um það bil 400 kr. framlag til tveggja stórverkefna.  Ég spyr því beint: Hvers vegna vantaði áform utanrrn. varðandi breytingar, sölu eða endurbætur á sendiherrabústaðnum í Lundúnum við fjárlagagerð síðasta árs? Þurfti það mál að koma inn í fjáraukalög með þeim hætti sem hér gerist? Hið sama gildir um þær endurbætur sem gerðar voru á sendiherrabústað í Washington upp á 90 millj. kr. Ég spurðist raunar fyrir um það í þinginu fyrir nokkrum vikum. Ég fékk ítarleg svör við því og vil nota tækifærið og þakka fyrir þau. En í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá 1996 í maí er einmitt alllangur kafli um sendiherrabústaðinn í Washington og þar eru raktar tölulegar stærðir þess máls. Þar kemur fram að nauðsynlegar endurbætur gætu kostað 1--1 1 / 2 millj. dollara. Þess er einnig getið að verið sé að skoða annað húsnæði sem stæði til boða og væri álíka nothæft. Í maí 1996 var besti kosturinn talinn nýbyggt hús um 930 fermetrar að stærð sem líklega fæst fyrir um það bil 2,9 millj. Bandaríkjadala. Í þessu verkefni voru menn komnir á fljúgandi ferð í maí 1996 og því spyr ég bara beint: Hvers vegna í fjáraukalögum? Var í þessum efnum verið að fela eitthvað sem ekki mátti koma fyrir augu manna eða til almennrar umræðu áður en í var ráðist? Virðulegi forseti. Að gefnu tilefni vil ég taka nokkuð fram af því að hv. þm. Jón Kristjánsson sem annars er málefnalegur reyndi að snúa út úr orðum mínum á dögunum. Hann fór að blanda í málið þeirri staðreynd að hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson mundi sennilega flytja í þetta sama hús þegar hann tæki við starfi sem sendiherra í Washington um næstu áramót. Það skiptir engu máli í þessu samhengi. Nú vil ég að hæstv. ráðherra leggi við hlustir. Ef til stæði að fara út í endurbætur eða húsakaup upp á 400 millj. kr., þá er ég hræddur um að nokkrar yrðu nefndirnar, nokkur ráðin, nokkrar skýrslurnar og nokkur yrði nú umræðan í þessum sölum áður en af stað yrði farið. Menn gagnrýndu það nokkuð við þessa umræðu að á Stjórnarráðinu sjálfu voru gerðar endurbætur upp á 60 millj. kr. Ég sá það í sjónvarpinu fyrir einhverjum mánuðum síðan að það hús hafði nánast verið gert fokhelt. Ég tek þau orð forsrh. trúanleg að það ekki hafi verið hægt að bíða mikið lengur af því að ég þekki eilítið það hús. Við erum að tala um 60 millj. kr. á sjálfu Stjórnarráði Íslands en í hinu tilvikinu um 400 millj. kr. Þá kem ég kannski að aðalástæðu þess að ég óskaði nærveru hæstv. utanrrh. hingað á þessum fundi. Auðvitað hef ég verið að staldra við orðinn hlut því að fjáraukalögin hafa verið samþykkt og við snúum ekki tímanum aftur í þessum efnum. Ég hóf ræðu mína á því, virðulegi forseti, að mig grunaði að eitthvað fleira væri í pípunum. Þegar ég les áform utanrrn. um húsakaup. á næsta ári í þeim fjárlögum sem við erum núna að fjalla um, þá finn ég þar ekki aðra tölu en 150 millj. kr. Þær eru ætlaðar til áframhaldandi framkvæmda við sendiráð í Berlín og eins og ég gat um fyrir nokkrum dögum þá geri ég engar athugasemdir við það. Ég tel það skynsamlega ráðstöfun og það að slá saman í púkk með öðrum Norðurlandaþjóðum hafi verið skynsamlegt. En ég spyr hins vegar af því að hér í skýrslum Ríkisendurskoðunar skynjar maður að það er fleira í pípunum: Hvernig og hvar ætla menn að finna fjármagn til varanlegs húsnæðis fyrir nýtt sendiráð og nýjan sendiherra í Helsinki? Hvernig á að bjarga þeim málum án þess að nota peninga? Eru engin áform þar um kaup á húsnæði, breytingar eða lagfæringar? Þarf enga peninga í húsnæðisaðstöðu fyrir hið nýja sendiráð umfram þá fjármuni sem þar er varið til leigu? Hv. þm. Sturla Böðvarsson rifjaði upp í ágætri ræðu hér í þinginu að hann að hann hefði fyrst frétt af því að opna ætti sendiráð í Helsinki í Finnlandi þegar hann, varaformaður fjárln., fékk boð frá utanrrn. eða viðkomandi sendiráði um það að hann ætti að mæta til opnunarveislunnar. Það hefur verið í umræðunni og báðir oddvitar ríkisstjórnarinnar lýst áhuga sínum í þá áttina að opna ætti sendiráð í Japan. Það er væntanlega skynsamlegt af þeirra hálfu og hlutur sem ég væri alveg til umræðu um. En ég hlýt að spyrja í ljósi reynslunnar: Á það heldur ekki að kosta neitt? Hefði ekki verið skynsamlegra, ef oddvitum ríkisstjórnarinnar er alvara í þeim efnum, að leita eftir heimild Alþingis með því að flytja tillögu um málið? Hefði ekki mátt fara leið hv. þm. Jóns Kristjánssonar og búa til húsnæðispott ráðuneytisins fyrir það sem í vændum er? Minni upptalningu er ekki lokið hvað þetta varðar. Í skýrslu Sigurðar Þórðarsonar ríkisendurskoðanda og raunar líka í orðum hv. þm. Jóns Kristjánssonar fyrir viku þegar ég spurði hvað væri í vændum, þá kom París til tals. Þá nefndi hann að það þyrfti að taka á þeim málum. Þar væri mikill uppsafnaður vandi hvað varðar endurbætur og viðhald. Aðspurður nefndi hv. þm. að París væri á dagskrá. Ég hlýt að spyrja, ef selja á þetta hús 

Og kaupa annað í staðinn.

Alltaf heyrir maður eitthvað nýtt, virðulegi forseti. Var það seinni partinn í dag eða fyrradag?

Ég sagði það við umræðuna.

Ég varð ekki var við það og sé það heldur ekki í breytngatillögum við fjárlögin og mér þætti vænt um að það væri þá upplýst hér við þessa umræðu með skýlausum hætti. Hvert var söluverð þess húss? Hvernig á að verja þeim fjármunum sem fyrir það koma? Ég held að það þýði ekkert fyrir hæstv. ráðherra að hrista höfuðið þó hann hafi ekkert gaman af því að sitja með okkur þingmönnum við þessa umræðu. Hann verður bara að þola það enda kemst hann ekkert hjá því.

Það er gott að ræðumenn lesi eitthvað áður en þeir fara í ræðustólinn.

Það er einmitt það sem sá hv. þm. sem hér stendur hefur gert. Það ætti þá að vera létt verk fyrir hæstv. ráðherra að vísa til skriflegra gagna í þeim efnum. Ég kannast ekki við að við þessa fjárlagagerð séu einhverjar tilfærslur eða markaðar tekjur sérstaklega vegna sölu á sendiherrabústað í París né þá útgjöld. Fróðlegt væri að fá það þá upp á borðið. Og í ljósi þess sem gerðist í Washington, þá spyr maður sig: Hafa menn fast land undir fótum með það hvað þetta nýja húsnæði á að kosta? Þarf að gera við það? Er það að hruni komið og þarf endurbætur upp á tugi eða hundruð milljóna? Ég er ekki með neina útúrsnúninga. Ég er ekki að ráðast á á einn eða neinn. Ég er einfaldlega að lesa úr þeim veruleika, virðulegi forseti, sem við okkur blasir í þessu og það þýðir ekki fyrir hæstv. utanrrh. að fara í einhverja fýlu af þessum sökum eða fussa og sveia. Með því leggur hann lítið til umræðunnar. Auðvitað veit ég að honum líður illa undir umræðunni. Hann verður þess var að almenningur í landinu á erfitt með að fá botn í það þegar fjárfestingar fyrir sendiherra, mikilvæga starfsmenn íslenska ríkisins á erlendri grundu, skipta orðið hundruðum millj. kr. á innan við ári. Og af því að ég bar það saman til gamans þó að það sé ekkert gamanmál, þá hafa menn á sama tíma staðið í stríði með mikilvægt og aðkallandi verkefni, byggingu barnaspítala. Í því tilviki þakka menn fyrir þær 200 millj. kr. sem renna til þess verkefnis. En það hefur ekki verið létt verk að koma því á koppinn. Nei, þar er langur vegur frá og hefur aldeilis tekið sinn tíma. Eins og ég gat um áðan, virðast stundum gilda önnur lögmál, tregðulögmál þegar kemur að mikilvægum verkefnum í velferðarkerfinu. Allt annað virðist hins vegar upp á teningnum þegar byggja þarf stórt og veglegt hús á erlendri grundu. Nú vil ég líka árétta það, virðulegi forseti, að ég og við jafnaðarmenn höfum verið talsmenn þess að efla og styrkja utanríkisþjónustuna því að Alþfl. hefur í gegnum tíðina verið einn íslenskra stjórnmálaflokka sem hefur ævinlega komið hreint fram í þeim efnum að hann vill öflug og góð tengsl við útlönd.

Er hv. þm. ekki að fara svolítið í hringi?

Ef hv. þm. skilur orð mín þannig þá verð ég bara að endurtaka þau þannig að hún skilji. En staðreyndin er sú sem menn verða að horfast í augu við það --- og þá sérstaklega framsóknarmenn og sjálfstæðismenn raunar líka --- að Alþfl. hefur einn flokka verið í fararbroddi um það að styrkja og efla tengsl Íslands við útlönd til að vera öflugur á alþjóðavettvangi. En það byggir ekki á því, hv. þm., væntanlegur ráðherra  Ég vil að við stöndum myndarlega að verki í okkar utanríkisþjónustu en ekkert andskotans --- fyrirgefðu orðbragðið hæstv. forseti --- bruðl. Við erum komin í tóma þvælu með þessi mál og ég óska eftir því að ...  En ég vek á því athygli og tel ástæðu til þess að benda hæstv. utanrrh. á það að á bls. 94 í þessari skýrslu gerir hann ákveðnar tillögur um það hvernig best sé að standa að uppbyggingu sendiráða og húsnæðismálum starfsfólks þannig að sem ódýrast megi verða og hagkvæmast. Ég tel að þegar meiri tími gefst til hér eftir áramót, ástæðu til að fara nánar yfir það hvort ráðuneytið sé með einhverja frekari könnun í gangi um það hvernig best megi standa að því því að mér finnst sannarlega þessi dæmi sem ég hef rakið hér sýna að hér eru mál að fara úr böndum. Það er ekkert öðruvísi. Ríkisendurskoðandi bendir m.a. á að stærð sendiherrabústaðanna er mjög mismunandi. Hún er allt frá því að vera 250 fermetrar upp í 654 fermetra og hann segir hér að að áliti utanrrn. sé heppileg stærð húsnæðis a.m.k. 330 fermetrar. Það eru þrjár húseignir eða fjórar sem eru langt umfram þessi stærðarmörk. Er því ekki ástæða til þess að endurmeta þessa hluti talsvert? Af því að ég gerði það að umtalsefni í upphafi ræðu minnar að þó að nóg sé um peninga þá er auðvitað ástæða til að reyna að stemma stigu við hreinum og klárum útgjöldum þegar tök eru á. Það verður ekki hjá því komist að ljúka umræðu við 3. umr. fjárlaga án þess að vekja á því athygli að á sama tíma og peningarnir renna inn í ríkissjóð í stríðum straumum og margar þarfir eru uppfylltar vítt og breitt í samfélaginu --- því verður ekki neitað að verið er að koma til móts við fjölmarga mjög víða, það er óumdeilanlegt --- þá tekst mönnum ekki þrátt fyrir þessa gífurlegu tekjuaukningu hjá ríkissjóði á yfirstandandi og sýnilega á komandi ári að gera neitt í því að leysa þann vanda sem sannanlega er hjá stóru sjúkrahúsunum á höfuðborgarsvæðinu og ekki síst á Akureyri. Það er algerlega óskiljanlegt með öllu. Það er ósköp skiljanlegt að hann skuli vera býsna veikur og falskur sá ómur sem er að finna hjá stjórnarþingmönnum þegar þeir reyna að halda því fram í þessum ræðustóli að fjárþörf þessara þriggja sjúkrahúsa, Ríkisspítalanna, Sjúkrahúss Reykjavíkur og Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri megi leysa með 300 millj. kr. og stýrinefnd þegar fjárþörfin er sýnileg og sannarlega 1.500 millj. og er þá ekkert ofreiknað í þeim efnum. Hvernig eiga menn að fá það til að ganga upp og fá það til að koma heim og saman að stýrinefnd geti sagt ,,hókus pókus`` og lækkað fjárþörf sem er 1.500 millj., niður í 300 millj? Það dæmi gengur ekki upp og það er enginn bragur á því, virðulegi forseti, að menn ætli að ganga þannig frá málum í lok þingsins að vísa því á framtíðina eða á komandi fjáraukalög. Það er ekki nokkur bragur á því. Ég studdi heils hugar hér og hef gert það í tíð þessarar ríkisstjórnar til að mynda að hækka mjög verulega fjárframlög til heilbrrn., til skrifstofunnar þar, til þess að það ráðuneyti væri betur í stakk búið til að sinna þeim veigamiklu verkefnum sem á því hvíla því að ég þekkti það dálítið af eigin raun að þar var mannfæð, þar vantaði fleira starfsfólk, þannig að ráðuneytið sjálft gæti verið frumkvæðisaðili og öflugur eftirlitsaðili með því að hægt væri að halda úti heilbrigðiskerfinu í landinu með virkum hætti og fyrir sem minnstan pening. Þess vegna eru mér það mikil vonbrigði að þrátt fyrir að hið háa Alþingi hafi tekið þessum beiðnum heilbrrh. vel um að styrkja ráðuneytið, þá skuli menn taka allt aðra ákvörðun hér og nú og taka verkefnið út úr ráðuneytinu og setja í einhverja stýrinefnd. Mér finnst það grafalvarlegt mál og enginn samhljómur í því miðað við það sem menn hafa verið að leggja upp með á yfirstandandi kjörtímabili í tíð þessarar ríkisstjórnar þannig að það er eitt af mörgum dæmum þess að manni finnst að eitt sé sagt og annað gert og menn séu svona eilítið að missa tökin á þessu öllu saman. Því geri ég það að mínum lokaorðum, virðulegi forseti, að það er út af fyrir sig ekki að undra þó að sumir ráðherrar þessarar ríkisstjórnar vilji pakka saman og kveðja þegar allt er í hásveiflu vitandi um það að innan tíðar kunna erfiðleikar að bíða. Innan tíðar kemst ríkisstjórnin ekki hjá því að taka á ýmsum aðkallandi verkefnum og getur ekki látið fljóta mikið lengur. Mín tilfinning er sú að það gerist fyrr en síðar, jafnvel upp úr miðju næsta ári þannig að það þarf kannski ekki að koma nokkrum á óvart að flótti sé hlaupinn í liðið.

Forseti vill að gefnu tilefni hvetja hv. þingmenn til að gæta að orðavali sínu.

Herra forseti. Hv. 9. þm. Reykn. hefur mælt hér nokkur varnaðarorð um að safna ætti tekjuafgangi í góðæri og spurði mig beinnar spurningar: ,,Ef ekki er tekjuafgangur núna, hvenær þá?`` Ég hef lagt áherslu á að það verði að skila ríkissjóði í jafnvægi í góðæri. Mér finnst þegar verið er að rifja upp afkomuna að það gleymist að 8 milljörðum kr. hefur verið varið á síðustu tveimur árum í að skuldbreyta lánum ríkissjóðs sem kemur til góða í framtíðinni með tekjuauka upp á 700 millj. á ári. Það verður að taka það með í reikninginn þegar menn eru í samanburðarfræðum. Hins vegar hefur ræða hv. 9. þm. Reykn. gengið út á útgjaldatillögur og kallað á meiri útgjöld jafnframt því sem hann segir að það verði að skila með verulegum afgangi. Síðan hafa ræður annarra gengið út á að hækka skatta og auka umfang ríkissjóðs til þess að jafna þann mun. Mér finnst ekki alveg samhljómur í þessum málflutningi.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hversu miklum tilgangi þjónar að harka frekar í þessu. En ég fékk auðvitað ekkert svar við minni fyrirspurn. Ég spurði einfaldlega: Ef ekki er hægt að skila ríkissjóði með tekjuafgangi núna, hvenær þá? Er það þá á næsta ári eða þarnæsta ári eða bara einhvern tíma? Vissulega veit ég að taka ber tillit til þess að menn fóru í ákveðnar skuldbreytingar, það skekkir þessa mynd eilítið, en ekki þó svo mikið að við séum að tala um neinn verulegan tekjuafgang. Þess vegna er að lyktum ein samviskuspurning til hv. formanns fjárln. sem ég þekki sem samviskusaman og grandvaran mann: Er hann í hjarta sínu ánægður með árangur haustsins? Er hann í hjarta sínu ánægður með þann árangur sem birtist í þessu fjárlagafrv.? Finnst honum hafa vel til tekist að skila ríkissjóði þrátt fyrir stórauknar tekjur, í jafnvægi skulum við segja, á núllinu, vitandi um það að útgjaldatilefni upp á hundruð millj. kr. bara í heilbrigðiskerfinu bíða handan hornsins? Er hann glaður og ánægður með afrek sín á þessu hausti? 
            

Herra forseti. Ég er tiltölulega ánægður með útkomuna og að hafa skilað tillögum sem gera ráð fyrir því að ríkissjóður verði rekinn hallalaus á næsta ári, að borgaðar verða niður skuldir fyrir 5 milljarða. Þetta eru þáttaskil og kemur okkur til góða í framtíðinni. Lánsfjárþörfin fer minnkandi. Ég er ánægður með það. Við verðum að gá að því að þessi afkoma er á rekstrargrunni og það verður að gæta þess að afkoman er drjúgum betri en á síðasta ári þegar gert var upp á greiðslugrunni. Eitt atriði vil ég leiðrétta sem kom fram í máli hv. 9. þm. Reykn. og stafar áreiðanlega af misskilningi. Það er ekki verið að færa verkefni út úr heilbrrn. Það er verið að styrkja heilbrrn. með þeim starfskröftum sem koma til til þess að fara yfir málefni sjúkrahúsanna og ég held að við getum verið sammála um að þess sé þörf. Heilbrrn. mun hafa forræði á þessum verkum og samráð við fjmrn. um þau en ekki er verið að færa verkefnin út úr heilbrrn., en ég hef orðið var við það í umræðunni hjá fleiri hv. þm. að þessi túlkun er uppi.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta. Ég fagna því svo sannarlega að hv. þm. Jón Kristjánsson hefur tekið af öll tvímæli í þessa veruna, þ.e. að heilbrrn. sem eðli máls samkvæmt ber að hafa forustu um þessi mál hafi þau áfram. Hann hefur ekki þannig að ég hafi heyrt verið skýr um þetta fram að þessu. Hann segir hér að málið verði vitaskuld á forræði ráðuneytisins og ég skildi hann ekki öðruvísi en svo að jafnvel ætti að bæta þar við starfsfólki tímabundið til þess að takast á hendur þessi verkefni og síðan yrðu þau unnin í samráði og samstarfi við fjmrn. En þá hlýt ég að spyrja: Hvers vegna þessi umræða öll, hvað er þá nýtt af nálinni? Það er nákvæmlega svona sem kaupin gerast á eyrinni. Nákvæmlega svona hafa hlutirnir gerst, þ.e. heilbrrn. ber að fást við vanda af þessum toga og hefur gert það í samráði við fjmrn. Hvað er þá nýtt í málinu? Heitið? Stýrinefnd í staðinn fyrir starfshópur? Hvað er nýtt á ferð? Ég átta mig skyndilega á því að hér eru bara einhverjir gamlársdagsflugeldar á ferð. Það er ekkert nýtt á ferðinni. Það á bara enn einn ganginn, milli þessara tveggja ráðuneyta sem hafa forræði málsins á hendi, verið að reyna að skipta þessari hungurlús, sem 300 millj. eru, á milli þessara þriggja sjúkrahúsa sem vantar 1.500 millj. Það er nú öll stýrinefndin. Hér hafa menn, til að mynda hv. þm. Sturla Böðvarsson, haldið langar og merkar ræður um að þessi stýrinefnd muni skipta algerlega sköpum og þar verði tekin upp ný og breytt vinnubrögð. Ég fagna því svo sannarlega ef einhver minnsta von er til þess. En mér sýnist á öllu að allt verði þetta með gamla laginu.

Herra forseti. Ég tel afar mikilvægt að fram fari málefnaleg umræða um utanríkisþjónustuna og þær þarfir sem menn standa frammi fyrir í sambandi við sendiráðin. En mér finnst það nú ekki vera mjög málefnalegt ef það er rétt eftir haft sem ég heyrði í fréttum af umræðum sem hér fóru fram fyrir nokkru síðan hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni þegar þeir voru að gagnrýna útgjöld til þessara sendiráða sem verið er að nefna og gera samanburð í sambandi við fjárfestingar í sjúkrahúsum og láta að því liggja að minni peningar fari í sjúkrahús vegna þess að formaður Framsfl. sé utanrrh. og hafi greinilega meiri áhuga á sendiráðum en sjúkrahúsum. Ég kalla þetta ekki málefnalega umræðu og ekki vera þingmönnum til mikils sóma. En látum það vera. Þeir verða að gera það upp við sjálfa sig hvernig þeir standa að málflutningi á Alþingi. Ég er að sjálfsögðu reiðubúinn til þess að fara yfir málefni sendiráðanna. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að ástand sendiherrabústaðarins í Washington og ástand sendiherrabústaðarins í London er engin ný saga. Búið er að liggja fyrir í allmörg ár að ráðast þurfi í endurbætur í Washington og það er líka búið að liggja fyrir í mörg ár að leigusamningurinn um sendiherrabústaðinn í London rynni út. Það stóð að sjálfsögðu í samningnum þannig að það kom engum á óvart og búnar eru að vera heimildir í fjárlögum til margra ára um þessi mál. Umræða var um það fyrir nokkrum árum að rétt væri að selja það sem eftir var af leigusamningnum í London og kaupa annað hús í staðinn. Búið var að finna hús í London sem þótti henta mjög vel en fallið var frá því í þáverandi ríkisstjórn að fara út í þessi kaup. Þá var fasteignamarkaður í London í lágmarki og verðlag tiltölulega lágt en nú vill svo illa til að fasteignaverð hefur hækkað þar til muna og því ekki jafnhagstætt að gera þar viðskipti. En við stöndum hins vegar frammi fyrir því að þessi leigusamningur er að renna út og ef við ætlum að halda áfram að reka sendiráð í London, og væntanlega eru allir Íslendingar sammála um að hjá því verði ekki komist m.a. vegna þess að þetta er okkar stærsta viðskiptaþjóð, þá getum við ekki horft fram á það að þetta sendiráð verði á götunni því að varla rekum við sendiráðið niðri á Piccadilly Circus, þar á götunni, og ekki hef ég nokkra trú á að hv. þm. hafi áhuga á því. Þessi mál komu til umræðu í ríkisstjórninni fyrr á þessu ári og ákveðið var að reyna að stefna að því að koma þessu máli í höfn, m.a. af þeim sökum að það koma líka inn óvæntar tekjur á tekjuhlið fjáraukalaga sem eru eitthvað á milli 900--1.000 millj. sem hlutur ríkissjóðs í útgreiðslu frá Íslenskum aðalverktökum. Það þótti rétt að nota tækifærið og nota hluta af þessu fjármagni til þessara nauðsynlegu mála sem ekki yrði komist hjá að fara út í því þótt heimildir hafi verið á fjárlögum, þá eru takmörk fyrir því hvað rúmast innan þeirrar upphæðar sem ætluð er í 6. gr. fjárlaga því það er alveg ljóst að allar þær heimildir sem eru hér, þær fjárhæðir eru meiri sem samsvarar þeirri fjárhæð sem er ætluð til að koma til móts við 6. gr. fjárlaga, núna 7. gr. Okkar menn eru búnir að leita mikið að húsnæði í London. Ég hef verið þeirrar skoðunar að það hefði verið rétt að kaupa annað húsnæði. Það liggur hins vegar fyrir að ef kaupa ætti húsnæði sem þykir henta, þá yrði það allmiklu dýrara en að endurnýja leigusamninginn og gera við húseignina. Við komumst ekki hjá því að gera við húseignina jafnvel þótt við förum frá þessu húsi. Við erum skuldbundnir til þess að skila því í því ásigkomulagi sem við tókum við því þannig að það er mat bæði starfsmanna fjmrn. og utanrrn. að rétt sé að gera þetta svona og það verði þá athugað síðar hvort við seljum leigusamninginn þegar fram líða stundir sem gerður verður til 99 ára og kaupum annað húsnæði í staðinn. Þær upplýsingar sem við fáum frá þeim sem eru ráðgjafar í þessu máli eru að leigusamningurinn ætti að standa fyllilega fyrir sínu þannig að ef íslenska ríkið vill komast frá honum á síðari stigum, þá eigum við ekki að bera neinn skaða af því máli, síður en svo. Þetta varð því niðurstaðan jafnvel þó ég hafi verið áhugasamur um það að kaupa annað húsnæði og sé fullviss um að það hafi verið mistök á sínum tíma að selja ekki þennan leigusamning og kaupa það húsnæði sem þá hafði fundist. En það er oft hægt að vera vitur eftir á og ég ætla alls ekki að gagnrýna það. Ég er sammála hv. þm. að hér er um háar fjárhæðir að ræða, tölur sem við erum ekki vanir, því að það er alveg ljóst að fasteignaverð er mun hærra í stórborgum en við erum vanir. Þá sný ég mér að húseigninni í Washington. Það liggur ljóst fyrir núna að húseignin í Washington hefur verið gölluð alla tíð. Þegar hún var keypt hafði burðarvirki í húsinu verið fjarlægt og það hefur verið að síga allan tímann. Þannig var komið að húsið var allt að síga. Ekki var hægt að loka hurðum og nagdýr áttu greiðan aðgang inn í sendiherrabústaðinn og höfðu búið þar um sig í allmiklum mæli og býst ég ekki við því að það teljist frambærilegt að fjöldi nagdýra sé stökkvandi milli gesta íslenska ríkisins sem þangað eru boðnir. Við stóðum því frammi fyrir því að húsið væri nánast ónýtt ef ekkert yrði að gert. Það var búið að athuga það alllengi að kaupa annað hús og menn höfðu ákveðið hús í huga sem var nokkru stærra. Ég er þeirrar skoðunar að þetta hús sé alveg nægilega stórt og það hús var dýrara en við gátum reiknað með að fá fyrir þann sendiherrabústað sem nú er verið að gera upp að viðbættum viðgerðarkostnaði. Síðan hefur jafnframt komið í ljós að húsið var svo illa farið að við hefðum ekki getað selt það án þess að gera við það þannig að það var ekkert annað að gera að mínu mati en að ráðast í þessar endurbætur á húsinu því að það var óíbúðarhæft eins og það var. Ég hef ekki komið nýlega í sendiherrabústaðinn í London en mér er sagt af fólki sem þangað hefur komið undanfarið að það sé mjög illa farið og það hafi verið viðhaldslaust hús öll þessi ár. Ég er sannfærður um að við höfum vanrækt það oft og tíðum að halda þessum verðmætu eignum við og þá kemur að því að þetta verður miklu dýrara. Við eigum margar verðmætar eignir erlendis og ég veit að hv. þingmenn hafa komið í margar þessar eignir. Þær voru keyptar fyrr á árum af ýmsum framtakssömum og framsýnum mönnum. Þær eru mismunandi hentugar. Það er rétt. En það er ekki rétt að láta þessar eignir drabbast niður. Ákvörðun var tekin um þessar tvær eignir og ætlað fyrir því í fjáraukalögum 1997 en ég bið hv. þm. að hafa það jafnframt í huga að það er m.a. gert í ljósi þess að þarna komu líka inn óvæntar tekjur og tækifærið var þá notað til þess að koma því í framkvæmd sem hafði verið í undirbúningi árum saman. Að því er varðar sendiherrabústaðinn í París þá eru líka búin að vera lengi uppi áform um að selja það húsnæði sem var mjög óhentugt. Það má segja að sú íbúð hafi nánast verið einn veislusalur og var þannig að það hentaði mjög illa fyrir fólk að búa í svona litlum hliðarherbergjum frá þessum stóra og fallega sal sem ég veit að einhverjir hv. þm. hafa séð. Dregist hefur að selja þetta húsnæði vegna þess að fasteignamarkaðurinn í París hefur verið erfiður. Einhverjir möguleikar voru á að selja húsnæðið fyrir nokkrum árum en síðan hefur verið reynt að selja það og loks í sumar kom tilboð í húsið sem ekki þótti rétt að hafna. Það var því selt og umsvifalaust farið að leita að nýju húsnæði. Menn gerðu ráð fyrir því að geta fengið nýtt húsnæði fyrir e.t.v. eitthvað aðeins lægri fjárhæð en selt var fyrir. Til að byrja með var húsnæði leigt og menn gerðu sér vonir um að e.t.v. væri hægt að kaupa húsnæði í sama húsi sem reyndist ekki rétt og enn hefur ekki tekist að festa kaup á húsnæði. En stefnt hefur verið að því að reyna að ljúka því að kaupa húsnæði í samræmi við heimildir sem eru til þess og þær heimildir eru framlengdar í því fjárlagafrv. sem hér liggur fyrir í stað þess húsnæðis sem hefur verið selt. Ég geri ekki ráð fyrir því að þar verði kostnaðarauki en ég geri mér hins vegar ekki miklar vonir um að nýtt húsnæði sem keypt verður verði mikið ódýrara en það sem selt var jafnvel þó menn hafi verið að gera sér einhverjar hugmyndir um það um tíma. Þá kem ég að sendiráðinu í Helsinki. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að ekki var gert ráð fyrir því í fjárlögum ársins 1997 að opnað yrði sendiráð í Helsinki. Það er líka rétt að taka það fram að í sjálfu sér hefur ekki verið opnað þar sendiráð með sendiherra. Það hefur verið opnuð skrifstofa frá sendiráðinu í Stokkhólmi því að sendiherrann í Stokkhólmi er enn þá sendiherra í Helsinki. Þar er starfsmaður frá utanrrn. og ráðinn hefur verið finnskur staðarráðinn ritari. Hins vegar eru áætlanir um að sendiherra komi þar til starfa á næsta ári og gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. Þessi ákvörðun var m.a. tekin í tengslum við heimsókn forseta Íslands til Finnlands. Finnar höfðu rekið hér sendiráð í 15 ár og oft hefur verið farið í opinberar heimsóknir til Finnlands og gefið í skyn að til stæði að opna fljótlega sendiráð í Finnlandi. Það var mat ríkisstjórnarinnar að að taka þyrfti einhverja ákvörðun í þessu máli. Ég lagði til að sú ákvörðun yrði tekin að opna skrifstofu frá sendiráðinu í Stokkhólmi en eftir umræður í ríkisstjórninni þótti mönnum rétt að ganga skrefið til fulls og samþykkja það í ríkisstjórninni, þ.e. fyrir sitt leyti, að stefna að opnun sendiráðs þar 1998. Auðvitað má gagnrýna þessa ákvörðun eins og allar aðrar ákvarðanir en hún var tekin. Það var leigt húsnæði í miðbæ Helsinki sem er bæði mjög hentugt og ódýrt en ekki hefur verið tekin ákvörðun um sendiherrabústað. Hins vegar er heimild í 7. gr. fjárlaga, hv. þm., þar sem gert er ráð fyrir því að kaupa bústað fyrir sendiherra í Helsinki, það er heimild til þess. En það hefur ekki verið ákveðið. Hafin er skoðun á því máli og skoðunin gengur út á það hvort hagkvæmara sé að leigja eða kaupa. Yfirleitt hefur nú reynst hagkvæmara að kaupa eignir til lengri tíma litið en það er rétt að það kostar mikið fé og Helsinki er tiltölulega dýr borg. Það liggur engin niðurstaða fyrir því því máli. En heimildin er hér fyrir hendi og þingmenn munu greiða atkvæði um hana eins og aðrar heimildir í þessari grein. Þá vil ég aðeins víkja að sendiráðinu í Þýskalandi. Það hefur legið lengi fyrir að til stendur að flytja stjórnarsetur Þýskalands frá Bonn til Berlínar og við Íslendingar erum að því leytinu til verr settir en margar aðrar þjóðir að flestar aðrar þjóðir áttu eignir í Austur-Berlín og geta því notað þær vegna þessara flutninga. Við erum ekki þannig staddir og við ákváðum að taka þátt í byggingu sameiginlegrar sendiráðsbyggingar í Berlín með hinum Norðurlöndunum sem er mjög dýr og mun dýrari en menn gerðu upphaflega ráð fyrir. En þá á eftir að finna bústað fyrir sendiherrann og mikil leit hefur staðið yfir að slíkum bústað en ekkert hentugt húsnæði hefur enn þá fundist. Hins vegar liggja fyrir loforð af hálfu Þjóðverja, þ.e. yfirvalda í Berlín, um að selja Íslendingum tiltekna lóð sem er dýr en hins vegar er verðið sem lofað var á sínum tíma langt undir markaðsverði í Berlín. Við höfum gengið eftir því að Berlínarborg standi við þetta loforð en þeir eru tregir til vegna þess að þeir geta fengið mun hærra verð fyrir lóðina núna þannig að það kemur til greina ef ekkert húsnæði finnst til kaupa í Berlín sem hentugt þykir til þessara starfa því það er mjög mikilvægt að sendiráðið fái þar gott húsnæði vegna mikilvægis samskipta Íslands og Þýskalands sem er næststærsta viðskiptaland okkar og það eru mikil samskipti milli Íslands og Þýskalands. Í þessu máli hefur ekki fengist niðurstaða en menn eru að leita þar að hagkvæmustu lausninni. Að því er varðar hugsanlegt sendiráð í Japan þá er það rétt hjá hv. þm. að engar heimildir eru í þessu fjárlagafrv. til að kaupa húsnæði þar, enda alls ekki gert ráð fyrir því að opnað verði sendiráð í Japan á næsta ári og það er ekki gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. Það kemur til álita að mínu mati að gera það 1999 og þá verður að sjálfsögðu að leita til þess heimilda. Það er dýrt að reka sendiráð í Japan og við höfum reiknað með að rekstrarkostnaður verði um það bil 100 millj. kr. á slíku sendiráði. Þá er gert ráð fyrir að leigja húsnæði. Ef kaupa á húsnæði í Tókíó þá er það mjög kostnaðarsamt og við höfum alls ekki gert það upp við okkur hvernig staðið verður að því máli. Það er ekki komið nægilega langt til þess að fullyrða neitt um það og ég get að sjálfsögðu ekki fullyrt á þessu stigi hvort almennt verði opnað sendiráð í Japan á árinu 1999. Það er ákvörðun sem verður væntanlega tekin síðar. Húsnæðismál okkar annars staðar eru í bærilegu lagi. Það vantar hins vegar víðar fjármagn til þess að halda þessum byggingum betur við. Það liggur fyrir. Húsnæðismálin að því er varðar sendiherrabústaðinn í Beijing í Kína eru ófullnægjandi og þar erum við með leiguhúsnæði. Það er alveg ljóst að menn hafa verið að velta þessum málum á undan sér og við erum að reyna að taka skipulega á þeim með hagsmuni íslenska ríkisins í huga og með það í huga að varðveita verðgildi þessara eigna og koma sendiráðunum í hagkvæmara húsnæði. Ég bið hv. þm. um að kynna sér þessi mál betur. Við erum alveg tilbúnir að fara yfir öll þessi mál með honum, með utanrmn. og öðrum þeim nefndum þingsins sem vilja kynna sér þau. En ég verð að biðja um að það sé gert málefnalega og menn séu ekki að reyna að slá sér upp á því að þarna sé eitthvert bruðl á ferðinni, þarna sé einhver flottræfilsháttur og ég veit ekki hvað. Ég tel að þarna eigi að leita hagkvæmustu leiða og að við eigum að kaupa og eiga hagkvæmt húsnæði. En við eigum að eiga gott húsnæði sem stendur fyrir sínu og er fullur sómi að fyrir okkur án þess að gengið sé út í öfgar. Ég tel að þannig hafi almennt verið staðið að málum. Mistök hafa átt sér stað í þessum málum í gegnum tíðina og ekkert við því að segja. Það hafa átt sér stað mistök í húsnæðismálum ríkisins á fleiri stöðum en mér finnst það, hv. þm., ekki vera mjög smekklegt þegar farið er að bera þessi mál saman við okkar heilbrigðisstofnanir þó það sé alveg rétt að sumar þeirra eru viðhaldslausar og þurfa á því að halda að fá meira viðhald. Það er ekkert samband þarna á milli. Það er einfaldlega verið að reyna að taka skipulega á þessu og það er viðurkennt að menn hafa velt þessu á undan sér, kannski vegna þess að menn hafa ekki viljað tala um þetta eins og það er. Það má vel vera að menn hafi viljað forðast að ræða þessi mál á Alþingi eins og þau eru og hafi þótt hagkvæmara að velta þessu á undan sér og sópa þessu undir teppið. En það verður því miður ekki gert lengur. Ef við ætlum að reka sendiráð áfram í London og ef við ætlum að reka áfram sendiráð í Washington, þá er ekki hægt að bíða með þetta lengur. Það er einfaldlega það sem við erum að horfa framan í. En það er alveg rétt hjá hv. þm. að margt af þessu hefur legið fyrir árum saman og löngu áður en ég kom í þennan ráðherrastól, mörgum árum áður. Ég ætla ekkert að fara að spyrja aðra ráðherra um það, m.a. hv. þm. Guðmund Árna Stefánsson sem hefur setið í ríkisstjórn og hefur áreiðanlega vitað um þessi mál að einhverju leyti meðan hann sat í ríkisstjórn, af hverju það var ekki gert. Ég þykist vita svarið. Það er vegna þess að menn geta ekki gert allt í einu og hafa ekki peninga til alls og eru oft og tíðum að reyna að fresta því sem menn telja síður mikilvægt til þess að taka mikilvægari mál fram fyrir. En það kemur oft að því að ekki er hægt að draga hlutina lengur. Það er alveg sama með Leifsstöð sem hv. þm. talar oft um. Það var ekki komist hjá því að taka á skuldavanda Leifsstöðvar. Átti að velta honum á undan sér endalaust og átti ég sem utanrrh. að horfa upp á það að skuldirnar hækkuðu og hækkuðu eins og hefur gerst á undanförnum árum? Var það lausnin? Mér finnst það ekki vera lausn. Það var einhvern tíma kallað að pissa í skóinn sinn þegar ég var að alast upp og mér hafa aldrei fundist það vera góðir lífshættir að vera alltaf að pissa í skóinn sinn. Það er verið að taka á þessu máli og búið er að sýna fram á að hægt er að endurgreiða þessar skuldir og við höfum jafnframt tekið ákvörðun um það að ráðast í nauðsynlega stækkun þessarar stöðvar, ekki vegna þess að við viljum ekki byggja myndarlega upp úti á landi heldur vegna þess að ekki verður hjá því komist. Ef við ætlum að standa undir nafni sem ferðamannaland og fá fleiri ferðamenn til að koma inn í landið, þá verður aðalgestamóttakan að vera í lagi. Það þýðir ekki að vera að auglýsa Ísland sem ferðamannaland og hafa gestamóttökuna ekki í lagi. Hér er um mjög stórt atvinnumál að ræða á Suðurnesjum. Ég hélt satt best að segja að þingmaðurinn væri áhugasamur um það.  Nú er að störfum nefnd sem allir stjórnmálaflokkarnir eiga sæti í sem fjallar um viðfangsefni utanríkisþjónustunnar á næstu árum og hvernig eigi að taka á þeim málum. Þar hefur verið unnið ágætisstarf og þar eru allir fulltrúar áhugasamir um það og það er mikilvægt að góð sátt ríki um starfsemi íslenskrar utanríkisþjónustu og skipulag hennar til lengri tíma litið þannig að ekki þurfi að vera að hræra í því í hvert skipti sem hér kemur ný ríkisstjórn því ráðherrar koma og fara eins og þingmaðurinn benti réttilega á og verður ekki komist hjá því. En mikilvægt er að festa sé í starfsemi utanríkisþjónustunnar og hún geti þjónað öllum þeim ráðherrum sem þangað eiga eftir að koma í framtíðinni og að staðið sé þannig að málum að það geti staðið lengi sem þar er uppbyggt.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. utanrrh. fyrir málefnalega og upplýsandi og ítarlega yfirferð um veruleika þessara mála bæði í fortíð og nútíð og einnig sýn hans um framtíðina því að hér er ekki um lítilvæg mál að ræða. Hér er, eins og hann gat réttilega sjálfur, um mjög háar upphæðir að tefla og mjög vandrataður hinn rétti vegur í þessum efnum. Ég hygg að hann hafi fengið um það rangar upplýsingar hafi honum komið til hugar að umræðan hér að honum fjarstöddum hafi verið ómálefnaleg. Hún var það bara alls ekki. Og vegna orða hans um að ekki væri passandi að bera saman brýna þörf í uppbyggingu heilbrigðisþjónustu annars vegar og uppbyggingu utanríkisþjónustu hins vegar þá er það nú bara þannig að allt kemur þetta úr sama kassanum og úr sömu vösunum, frá skattgreiðendum, og auðvitað getum við ekki annað en horft á þetta í réttu samhengi. Það var dálítið sláandi, og þess vegna kom þessi samanburður, að þær 400 millj. sem þurfti að verja til endurbóta á þessum tveimur sendiráðum voru nánast sama upphæðin og vantaði á fjáraukalögum til þess að rétta af halla stóru sjúkrahúsanna á yfirstandandi ári. Það var kannski ekki síst þess vegna. En látum vera með það. Ég þakka þessi svör. Þau hafa að mörgu leyti gert ljósara en áður um stöðu þessara mála og framtíðarhorfur. Ég get þó ekki látið hjá líða að spyrja um eitt til tvö atriði. Í fyrsta lagi: Hvert var söluverð Parísareignarinnar? Í annan stað: Það er ekki að finna, eins og hæstv. ráðherra kom sjálfur inn á, heimildir til þess að kaupa húsnæði fyrir starfsfólk í Berlín. Er ekki nauðsynlegt að afla slíkra heimilda? Og í þriðja lagi: Hvaða stærðargráður eru menn að tala um varðandi varanlegt húsnæði fyrir sendiherra og starfsfólk í Helsinki? Þannig að menn hafi einhverjar hugmyndir um það hvað að baki þessum heimildum stendur. Rétt í bláendann, virðulegi forseti. Ég bið hæstv. ráðherra að taka eftir því sem ég sagði og segi. Ég lýsti yfir stuðningi við stækkun Leifsstöðvar og tel hana brýna.

Herra forseti. Söluverð sendiherrabústaðarins í París var 17 millj. franka sem eru liðlega 200 millj. kr. þannig að fasteignaverð þar er mjög hátt eins og þar kemur fram. Að því er varðar sendiherrabústað í Helsinki þá er verið að skoða þau mál og það er skoðað af starfsmönnum utanrrn. og starfsmönnum fjmrn. með það í huga að finna sem hentugast húsnæði. Það er hins vegar oft þannig að það er kannski erfitt að finna alveg nákvæmlega stærðina sem manni fyndist henta þegar verið er að leita að gömlu húsnæði. Það er hins vegar hægt þegar byggt er þannig að það liggur ekki fyrir og e.t.v. verður leigt til að byrja með en það verða menn að vega og meta. Það sem ég átti við að því er varðar samanburð við sjúkrahúsin, er að mér finnst engin ástæða til þess að vera að draga þessi mál beint saman. Við vitum að ef við sinnum ekki viðhaldi ákveðins spítala þá kemur að því að ekki verður komist hjá því að fara þar í miklar framkvæmdir. Þess vegna er mikilvægt að við reynum að sinna viðhaldi allra opinberra bygginga á hverju ári. En það á við um þetta húsnæði, annars vegar í London og í Washington, að þessu var ekki sinnt og við áttum engan annan kost en að fara í þetta nema láta þessar eignir verða ónýtar og ég veit að hv. þm. hefði aldrei lagt til að það yrði gert ef hann hefði verið í minni stöðu. Ég er alveg viss um að ef hann hefði verið í minni stöðu þá hefði hann ekki getað lagt neitt annað til því ég sé ekki hvað annað var hægt að gera þó ég hefði gjarnan viljað komast hjá því að þurfa að fara í þessi útgjöld.

Virðulegi forseti. Að svo komnu máli er kannski ekki ástæða til þess að orðlengja þetta mikið meira. Ég endurtek að þetta hefur gefið miklu gleggri mynd af stöðu mála og ég fagna líka þeirri yfirlýsingu hæstv. ráðherra að hann sé til þess reiðubúinn eftir áramótin að taka saman stöðu þessara mála og skýrslu um það sem hugsanlega megi byggja á áliti þessa starfshóps eða þá annarra sérfræðinga sem um þessi mál véla því mitt áhyggjuefni er fyrst og síðast ekki að það eigi ekki vel að búa að starfsfólki utanríkisþjónustunnar eins og öðrum ríkisstarfsmönnum heldur hitt að hér er um slíkar upphæðir að tefla að við verðum að gaumgæfa eilítið og sjá fyrir okkur hvað þessar heimildir innifela. Og einnig hitt hvort hugsanlega séu önnur atriði, eins og raunar hefur komið hér upp á í samtali okkar hæstv. utanrrh., hugsanlega önnur verkefni sem standa utan heimilda sem menn verða að ráðast í. Þetta hleypur augljóslega á slíkum upphæðum, hundruðum millj. kr., að nauðsynlegt er fyrir þingheim, og þá segi ég ekki síst hv. þm. Jón Kristjánsson sem er að berjast í því þessa dagana að halda ríkissjóði á núllinu, að við gerum okkur grein fyrir því hvað er í pípunum sem hugsanlega geti skekkt þá mynd mjög verulega því að þó að fengist hafi happdrættisvinningur á síðasta ári með réttum milljarðs króna tekjuauka vegna söluhlutar íslenska ríkisins í Íslenskum aðalverktökum þá er ekki hægt að gera út á slíka happdrættisvinninga þannig að það er af þessum sökum sem ég held að umræðan sé mjög mikilvæg og hún hefur verið málefnaleg og fyrir það þakka ég.

Herra forseti. Gallinn í þessu öllu er náttúrlega fyrst og fremst sá að við ráðum litlu um markaðsverð eigna í þessum stórborgum og það liggur ljóst fyrir að markaðsverð eigna þar er mjög hátt. Hins vegar höfum við ákveðið sem þjóð að hafa starfsemi í þessum borgum og teljum öll að það sé mikilvægt og við verðum innan þeirra marka og innan þess ramma að taka eins skynsamlegar ákvarðanir og við mögulega getum. Það verður fyrst og fremst gert með því að sinna þessum eignum á eðilegan hátt, halda þeim við og grípa tækifærið ef menn sjá einhvern annan hagkvæmari kost með því að selja og kaupa annað og reyna að gera það þegar markaðurinn er frekar í lágmarki en í hámarki. Það erum við að reyna að gera og munum halda áfram að vinna að því. Ég endurtek það að auðvitað erum við tilbúin til þess að upplýsa þessi mál öll. Þetta eru opinber mál sem ber að upplýsa og ef þingmenn vilja kalla eftir frekari upplýsingum eins og hv. þm. gerði að því er varðar sendiráðið í Berlín, þá munum við að sjálfsögðu láta þær upplýsingar í té. Ég vænti þess að umræðan hafi orðið til þess að varpa skýrara ljósi á málið og upplýsa það að hér er ekkert óeðlilegt á ferðinni. Þó að hérna séu háar tölur sem er rétt, þá er það fyrst og fremst vegna þessara markaðsaðstæðna sem við ráðum ekki við.

Herra forseti. Sú var lengi trú íslenskra stjórnmálamanna að mestur árangur næðist í stjórn efnahagsmála með sem mestri miðstýringu og með sem mestri stjórnun stjórnmálamannanna sjálfra á flestum þáttum efnahagsmála. Með hafta- og leyfakerfi átti að tryggja að útflutningur yrði a.m.k. ekki minni en innflutningur. Með styrkjum og uppbótum átti að tryggja stöðugt gengi. Með niðurgreiðslum og verðlagseftirliti sem stjórnmálamenn stýrðu meira og minna átti að tryggja stöðugt verðlag. Með opinberri stýringu vaxta átti að tryggja eðlilegt ástand á fjármálamarkaði. Með verðstöðvunarlögum átti að tryggja stöðugt verðlag og næðist það ekki fram með verðstöðvunarlögum voru dæmi um það að á sama tíma og almenn verðstöðvunarlög voru í gildi voru sett lög um sérstaka tímabundna verðstöðvun til að tryggja það enn meira að verðlag færi ekki úr böndunum. Ég man þá tíma þegar eitt af verkefnum ríkisstjórna var t.d. að ákveða verð á smjörlíki. Íslendingar voru fastir í þessum hugsunarhætti miklu lengur en nokkur önnur þjóð í Vestur-Evrópu og eru raunverulega ekki nema tiltölulega fá ár síðan menn köstuðu þessum hugsunarhætti fyrir róða. Og það er nánast merkilegt, herra forseti, hvað urðu þó miklar framfarir á Íslandi miðað við það kerfi sem stjórnmálamennirnir aðhyllust í stjórnun efnahagsmála og líktist engu öðru frekar en stjórnkerfi því sem beitt var í Austur-Evrópuríkjunum og leiddi til algjörs hruns efnahagslífsins þar, til mikillar fátæktar, mikillar mengunar og mikillar afturfarar. Nú höfum við þó loksins horfið frá þessari stefnu en þó er ekki svo að stjórnvöld hafi engin áhrif á efnahagslífið og það sem þar er að gerast og mun gerast. Mesti áhrifavaldur í höndum stjórnvalda í þeim efnum eru einmitt ríkisfjármálin því að það er fyrst og fremst með stjórn sinni á ríkisfjármálum, eins og kemur fram við afgreiðslu fjárlaga, sem stjórnvöld geta haft áhrif til góðs eða til ills á það sem gerast mun í efnahagsmálum þjóðarinnar á næstu missirum. Hæstv. fjmrh. lýsti þessu mjög skörulega á erfiðleikaárunum þegar við sátum saman í ríkisstjórn. Þá sagði hann að hlutverk stjórnvalda á erfiðleikaárum og krepputímum væri að ýta undir framkvæmdir, greiða fyrir fólki með auknum tekjutilfærslum og auka afskipti hins opinbera til að draga úr áhrifum kreppunnar og ýta undir bjartsýni og framkvæmdarvilja. Hæstv. fjmrh. sagði þá að það væri afsökunarvert og raunar óhjákvæmilegt að reka ríkissjóð með halla í slíku árferði auk þess sem það væri skynsamlegt. En hæstv. fjmrh. sagði við sama tækifæri að slík stjórnunarstefna væri gersamlega óafsakanleg í góðæri. Á slíkum tímum væri það skylda ríkisstjórnarinnar að stuðla að jafnvægi í þjóðarbúskap með því að reka ríkissjóð með rekstrarafgangi og ég legg áherslu á, með rekstrarafgangi. En það gerist ekki nú þó svo að nú séum við að upplifa eina mestu uppsveiflu sem orðið hefur á síðustu áratugum í efnahagslífi þjóðarinnar sem m.a. leiðir til þess að spár fjmrn. um líklegar tekjur ríkissjóðs rætast ekki því tekjurnar eru svo miklu meiri en fjmrn. gerir ráð fyrir í upphafi árs. Þar eru komin önnur viðhorf en voru á árunum t.d. þegar þessir efnahagsörðugleikar voru að byrja og lengi síðan, á árunum eftir 1987 þegar tekjuspá fjmrn. rættist ekki, þ.e. hún rættist ekki vegna þess að áhrif hagsveiflunnar niður á við voru svo mikil á tekjur ríkissjóðs að þær urðu langtum minni en áætlað var í upphafi árs. Nú er öldin önnur. Nú eru tekjur ríkissjóðs miklu meiri á árinu sem er að líða en áætlað var við afgreiðslu fjárlaga fyrir aðeins einu ári. Við erum sem sé nú í miðju góðæri og þá sagði núv. hæstv. fjmrh. að óafsakanlegt væri við slíkar aðstæður að halda þannig á stjórn ríkisfjármála að ekki skilaðist umtalsverður rekstrarhagnaður í ríkisreikningi þegar gert væri upp. Og menn hafa sagt sem telja sig hafa vit á, að ekki væri óeðlileg miðað við árferðið eins og það er á Íslandi í dag að ríkissjóður yrði rekinn með 5 milljarða rekstrarafgangi. En eins og niðurstöðutölur fjárlagafrv. sem við erum að ræða nú við 3. umr. eru, þá eru menn að tala um afgang upp á 0,1%. Upp á einhverjar 370 millj. sem virðist nú, m.a. samkvæmt tillögum sem lagðar hafa verið fram við 3. umr. og líklegt er að verði samþykktar, að lækki ofan í 130 millj. eða eitthvað þar um bil og þá er sem sé afgangurinn kominn niður í undir 0,1% af heildarfjárhæðum tekna- og gjaldamegin og menn hrósa sér af því sem einhverjum árangri. Þetta er að sjálfsögðu hlægileg niðurstaða miðað við þær forsendur sem ég lýsti hér áðan og þá nauðsyn sem hæstv. fjmrh. sjálfur sagði að væri á því að skila ríkissjóði með góðum afgangi í góðæri til þess að vinna á móti þensluáhrifum og varðveita jafnvægi í efnahagsmálum. Ég verð nú að segja eins og er að báðir þeir ágætu félagar, hæstv. fjmrh. og hv. formaður fjárln. ættu að bera kinnroða fyrir því, virðulegi forseti, að leggja fram fjárlagafrv. til afgreiðslu með rekstrarafgangi af þessu tagi, 0,09% rekstrarafgangi. Það tekur því varla að færa það til bókar því þetta er eins og að færa aukastafi í 10. eða 12. lið, eitthvað slíkt og það skuli menn tala um sem viðunandi árangur eða árangur sem einhver sterkasta ríkisstjórn í þingmönnum talið síðustu ára á Íslandi geti gumað sig af í uppsveiflu góðæris, það er þyngra en tárum taki. Og þetta er svo gjörsamlega í andstöðu við þá varfærnu fjármálastefnu sem Sjálfstfl. þykist í orði kveðnu vera merkisberi fyrir að það er með ólíkindum að þessi flokkur skuli þora að orða sig við slíka stefnu lengur. Og það er líka með ólíkindum að ungir sjálfstæðismenn sem hafa venjulega reynt að halda vöku sinni í þessum flokki skuli ekki hafa ályktað harðar en þeir hafa gert gegn slíkri stjórnmálastefnu því að þessi niðurstaða í uppsveiflu góðæris, að skila 0,09% áætluðum rekstrarafgangi á ríkissjóði er, herra forseti, þeim flokki til skammar og vissulega ástæða til að benda á árangur stjórnunarstefnu Sjálfstfl. í ríkisfjármálum sem lítur svona út. En er líklegt að þessi árangur náist? Svo er ekki. Í fyrsta lagi hafa menn horft upp á það hér við fjárlagaafgreiðsluna að þegar fjárln. eða meiri hluti hennar lagði fram sínar tillögur í tvígang þá í fyrra skiptið voru útgjöld ríkisins aukin samkvæmt tillögum fjárln. um 1,6 milljarða kr. og nú í seinna skiptið upp á 1.100 millj. kr. eða um 2,7--2,8 milljarða kr. við afgreiðslu Alþingis á fjárlögum. Þetta er tala sem ég minnist ekki að hafa séð áður. Ætli ég hafi nokkurn tíma áður séð svo mikla hækkun á útgjöldum fjárlaga í meðförum fjárln. á mínum þingmannsferli? Menn voru að tala um hér fyrir einu eða tveimur árum 500 og 600 millj. kr. sem fjárln. var að afgreiða mitt á erfiðleikaárunum þegar menn voru þó að reyna að ýta undir umsvif í þjóðfélaginu með útgjöldum úr ríkissjóði. Nú er verið að auka útgjöld ríkissjóðs um 2.700 millj. kr. í meðferð fjárln. og þar eyða menn hverri einustu krónu sem upp í hendurnar á þeim kemur þrátt fyrir þá þörf sem hæstv. fjmrh. hefur marglýst á því að reka ríkissjóð með góðum afgangi í góðæri. Í öðru lagi gera menn ráð fyrir því að ná þessum árangri, ef árangur skyldi kalla, upp á 0,09% í rekstrarafgang með því að selja eigur ríkissjóðs upp á 2.700 millj. kr. og ráðstafa innkomu af þeim eignum til útgjalda í rekstri. Þetta er svona svipað og ef fjölskylda sem á í erfiðleikum með að greiða Visa-kortið sitt vegna reksturs heimilisins, seldi kjallarann undan íbúðarhæðinni til að afla fjár til að greiða Visa-kortið, kæmi svo og segði: ,,Rekstur okkar fjölskyldu er í jafnvægi.`` Sleppti að minnast á það að eignir fjölskyldunnar hefðu verið notaðar að nokkru leyti a.m.k. til þess að greiða rekstrarkostnaðinn, til að greiða skuldina á Visa-kortinu. Með þessum aðferðum nær hæstv. ríkisstjórn bókhaldslegri niðurstöðu upp á 0,09% í afgang, með því að selja ríkiseignir upp á 2.700 millj. kr. og nota andvirði þeirrar eignasölu til að borga rekstrarútgjöld. Þar fyrir utan eru þessar 2.700 millj. kr. ekki fuglar í hendi heldur fuglar í skógi vegna þess að aldrei hafa áætlanir fjmrn. um tekjur fyrir sölu á ríkiseignum ræst. Þær áætlanir hafa aldrei ræst allt frá fyrsta degi að þær voru settar fram. Þær hafa aldrei gengið upp þannig að þessir fjármunir sem hér er verið að tala um og verið er að nota til að reyna að jafna afkomu ríkissjóðs á pappírnum eru ekki í höndum hæstv. fjmrh. í dag og enginn getur fullyrt um hversu mikið af þeim muni skilast í hendur honum á næsta ári. Það er aðeins eitt sem hægt er að fullyrða og reist er á dómi reynslunnar. Þessi fjárhæð mun ekki skila sér í ríkissjóð til hæstv. fjmrh. Hins vegar getur enginn mannlegur máttur sagt um það í dag hversu mikið eða hversu lítið af þessari fjárhæð muni skila sér. Í þriðja lagi hefur það komið fram hjá minni hlutanum og er mjög vel rökstutt og hefur ekki verið hrakið að ekki er farið rétt með hluta af þeim lífeyrisskuldbindingum sem falla munu á ríkissjóð á næsta ári. Samkvæmt lögum frá Alþingi í fyrra um hvernig færa skuli ríkisreikning og fjárlög á að færa um rekstur ríkissjóðs um 4 milljarða kr. sem ekki eru færðir þannig í fjárlagafrv. heldur færðir um höfuðstól þannig að það vantar um 4 milljarða kr. gjaldfærslu gjaldamegin í frv. En hæstv. ríkisstjórn hlýtur að vita að hún sleppur ekki undan þessari gjaldfærslu. Ríkisreikningsnefnd mun sjá til þess að lögum verði framfylgt og hvernig svo sem hæstv. ríkisstjórn og meiri hluti fjárln. reyna að komast fram hjá því að framfylgja ákvæðum laga sem sett voru á Alþingi í fyrra þá mun þessi fjárhæð vera færð til rekstrarkostnaðar í ríkisreikningi fyrir árið 1998 og mun koma fram sem hallatala í rekstri ríkissjóðs á því ári. Og það er með ólíkindum að hæstv. ríkisstjórn og meiri hluti fjárln. skuli grípa til þess, vitandi vits, að halda svona fjárhæðum utan gjaldahliðar fjárlaga við fjárlagaafgreiðsluna, vitandi það fyrir víst að ríkisreikningsnefnd muni breyta þeirri niðurstöðu við færslu ríkisreiknings og færa þessa fjárhæð eins og hún á að vera, gjaldamegin í rekstri ríkissjóðs. Í fjórða lagi hefur hér komið fram og verið mjög vel rökstutt, m.a. af frsm. minni hluta fjárln., hv. þm. Kristni Gunnarssyni, að það er vitað, fjárln. veit að í fjárlagafrv. vantar um 2,5 milljarða kr. upp á það að útgjöld sjúkrahúsanna stóru í Reykjavík og á Akureyri séu rétt áætluð. Ef einhverjar fyrirætlanir væru nú uppi um að draga saman í starfsemi sjúkrahúsanna til þess að spara þessa fjármuni sem þýddi að ekki væri bara verið að draga saman í rekstri sjúkrahúsanna til að ná einhverjum sparnaði á næsta ári heldur líka til þess að spara fyrir uppsöfnuðum rekstrarhalla sjúkrahúsanna frá fyrri árum, þ.e. m.a. árinu í ár upp á um það bil 1 milljarð kr. og ef uppi væru áform um það að draga saman eða breyta rekstri þessara sjúkrahúsa þannig að útgjöld þeirra mundu lækka um 2,5 milljarða kr. þá væri út af fyrir sig álitamál að skoða slíkar tillögur. Það mundi að sjálfsögðu þýða að mjög verulegur niðurskurður yrði á þjónustu þessara sjúkrahúsa því að menn draga ekki saman um 2,5 milljarða í rekstri sjúkrahúsa án þess að grípa til mjög róttækra ráðstafana og draga mjög verulega saman seglin í þeirri þjónustu sem sjúkrahúsin veita í dag. En engin slík áform eru uppi. Við stjórnarandstöðuþingmenn getum ekki rætt við fulltrúa ríkisstjórnarinnar um nein slík áform vegna þess að þeir hafa ekki lýst þeim. Þeir hafa ekki hugmynd um hvernig þeir ætla að ná slíkri kostnaðarlækkun í sjúkrahúsunum. Þeir hafa engar tillögur um það. Þess vegna er ekki hægt að ræða tillögurnar við þá og spyrjast fyrir um það m.a. hvaða áhrif þær munu hafa. Það eina sem vitað er er að það vantar 2,5 milljarða kr. í fjárlagafrv. eins og það er úr garði gert í dag ef það á að jafna halla fyrri ára og yfirstandandi árs og tryggja að sjúkrahúsin geti rekið sig með óbreyttu rekstrarumfangi og þjónustustigi á næsta ári miðað við það rekstrarumfang og þjónustustig sem þau hafa rækt af hendi á þessu ári. Þarna er meiri hlutinn því einfaldlega að draga til baka 2,5 milljarða út úr rekstrarútgjöldum ríkissjóðs án þess að geta á einn eða annan hátt rökstutt það eða lagt fram tillögur um það hvernig eigi að ná þessum árangri þannig að hér er um enn eina platútreikningana að ræða. Það er verið að halda til hliðar fjármagni sem guð og hver maður veit að mun falla til greiðslu á árinu 1998 vegna þess að þess að nú er svo komið með stjórnendur sjúkrahúsanna, bæði aðalstjórnendur og undirstjórnendur, að þeim dettur ekki lengur í hug að reyna að ná þeim markmiðum sem ríkisstjórnin er að setja þeim því að þessir stjórnendur vita að tilgangslaust er að reyna það og þeir vita að ekki er hægt að leysa þessi mál öðruvísi en svo að koma með þá fjármuni sem vantar einhvern tíma á fjárlagaárinu til að koma í veg fyrir að rekstur þessara sjúkrahúsa stöðvist. Þannig hefur það verið á því ári sem nú er að líða og þannig var það á árinu sem leið þar á undan. Lagt var upp með mikil áform og stór fyrirheit um niðurskurð og sparnað en málunum lauk alltaf á þann veg að þegar komið var fram yfir mitt ár, þá var komið með þá fjármuni sem á vantaði til að hægt væri að leysa úr sárustu neyð sjúkrahúsanna og þá var sagt: ,,Það sem við ekki gátum í ár ætlum við að gera á næsta ári.`` Þetta eru orðin vanavinnubrögð. Menn vita að svona verður það áfram því að engar handfastar tillögur eru frá meiri hlutanum um hvernig eigi að ná þessum mikla sparnaði í rekstri sjúkrahúsanna. Engar hugmyndir þar um hafa verið kynntar fyrir Alþingi. Menn vita því fyrir fram, menn ganga að því sem gefnu að svona verður þetta á árinu 1998 og enginn mun láta sér koma til hugar að reyna að ná því markmiði sem sett er fram í fjárlagafrv. um að draga úr útgjöldum til þessara þriggja stóru sjúkrahúsa um hvorki meira né minna en 2,5 milljarða á einu ári. Hvað þýðir þetta sem ég hef rætt hér um? Þetta þýðir að eins og við stöndum með fjárlagafrv. í dag, þ.e. þar sem menn reikna með tilflutningi frá eignum í rekstur, þar sem menn færa ekki 4 milljarða kr. af lífeyrisskuldbindingum inn í rekstrarlið fjárlaganna eins og ber að gera og þar sem menn halda til baka um 2,5 milljörðum kr. í útgjöldum vegna sjúkrahúsanna, þá stöndum við með fjárlagafrv. sem er ekki með 150 millj. kr. í rekstrarafgang heldur með raunverulegan rekstrarhalla upp á 8--10 milljarða kr. Það er sú tala sem a.m.k. maður með þá reynslu af ríkisfjármálum sem ég hef, sér glögglega að fjárlagafrv. stendur í. Hallatalan er upp á 8--10 milljarða kr. miðað við afgreiðsluna eins og hún er í dag. Það er hins vegar alveg rétt hjá hæstv. fjmrh. og reynsla er fyrir því frá síðastliðnu ári, að líklegt er að hagsveiflan sem hefur fært fjmrh. miklar tekjur umfram spár á yfirstandandi ári geri það líka á næsta ári. Það er mjög líklegt að hún geri það líka á næsta ári eins og hún hefur gert á árinu í ár. Og ef vel gengur og hagsveiflan á árinu 1998 verður ekki síðri en hún var á yfirstandandi ári sem margir efast nú um því þeir segja að nú séum við komnir á toppinn, en ef svo vel fer að tekjuaukning ríkissjóðs vegna hagsveiflunnar á næsta ári verði álíka mikil og hún var í ár, getum við reiknað með því að hagsveiflan skili ríkissjóði kannski 4--5 milljörðum kr. í auknar tekjur á árinu 1999. Við getum gert okkur vonir um það. Við stöndum því með ríkissjóð í nettóhalla í dag upp á 4--6 milljarða kr. Það er mín spá að sú verði niðurstaðan þegar reikningarnir verða gerðir upp í árslokin 1998. Þegar búið verður að gera þær lagfæringar á gjaldahlið frv. sem ég hef lýst og sem ég veit að ríkisreikningsnefnd mun gera því hún á ekki annars kost miðað við þau lög sem hún starfar eftir, þá stöndum við með ríkissjóð í halla upp á 4--5 milljarða kr. Með öðrum orðum, við erum 10 þús. millj. kr. neðan við það mark sem þeir sem best þekkja til segja að sé ásættanlegt fyrir ríkissjóð í þeirri uppsveiflu sem við höfum verið. Þeir hafa sagt: ,,Í svona árferði ber ríkissjóði að skila rekstrarafgangi upp á um 5 milljarða kr.`` Ég tel að við stefnum í rekstrarhalla á ríkissjóði upp á nettó 4 milljarða, eða u.þ.b. þannig að árangur hæstv. fjmrh. er um 10 þús. millj. kr. neðan við það sem hann telur sjálfur ásættanlegt. Hv. stjórnarsinnar segja að stjórnarandstæðingar séu nú að flytja skattahækkunartillögur. Það er rétt. Við höfum flutt slíkar tillögur vegna þess að við höfum viljað sýna fram á að afla þurfi meira fjár ef greiða eigi þau útgjöld úr ríkissjóði sem hæstv. ríkisstjórn gerir ráð fyrir að greiða þurfi og þau útgjöld sem við höfum sýnt fram á í okkar tillöguflutningi að eru óhjákvæmileg og munu flestöll falla á ríkissjóð sama hvað tautar og raular. En stjórnarsinnar eru líka að flytja skattahækkunartillögur því það að reka ríkissjóð með 4 milljarða kr. halla á árinu 1998 er að flytja tillögur um skattahækkanir. En það á bara að fresta þeim. Þær skattahækkanir hljóta að koma fyrr eða síðar því það verður að greiða þennan halla á ríkissjóði þannig að hv. stjórnarsinnar eru að flytja skattahækkunartillögur sem eru tvöfalt hærri en þær sem stjórnarandstaðan hefur flutt. Þær eiga bara ekki að taka gildi strax. Þær eiga að taka gildi einhvern tímann síðar. Og því er ekki svarað af stjórnarsinnum hvenær einhvern tímann síðar þetta á að gerast. Það á bara ekki að gerast á árinu 1998. Þá á að reka ríkissjóð með 4 milljarða kr. halla. Stjórnarsinnar geta því ekki hrósað sér af því að vera að leggja fram fjárlagafrv. með engum skattahækkunum. Þetta er fjárlagafrv. með miklum skattahækkunum. Þeim er bara frestað þangað til síðar. Herra forseti. Ýmislegt vekur ugg í sambandi við þá þróun sem virðist fyrirsjáanleg á næsta ári. Ríkisstjórn þar sem Sjálfstfl. heldur um stjórnvölinn bæði í ríkisstjórn og í fjárlagagerð, gerir ráð fyrir að samneysla aukist um yfir 3% á árinu 1998, þ.e. að samneyslan aukist um 20--25% frá árinu í ár og í ár jókst samneyslan um þriðjung frá árinu í fyrra. Hvað segir þetta okkur? Þetta segir okkur einfaldlega að útgjöld ríkisins, útgjöld hins opinbera sem er annað orð yfir samneysluna, fara nú mjög hratt vaxandi. Spáð er verulegum viðskiptahalla á næsta ári, þ.e. við flytjum inn miklu meira af vörum og þjónustu en við flytjum út. Ástandið í þeim málum á yfirstandandi ári mundi hafa verið skelfilegt ef ekki hefðu komið til sögunnar hin miklu kaup lífeyrissjóðanna á erlendum verðbréfum sem bjargað hafa því sem bjargað varð. En viðskiptahallinn sem undir kraumar er miklu meiri en tölurnar gefa til kynna vegna þess að kaup lífeyrissjóðanna á erlendum verðbréfum koma þar inn í og þessi viðskiptahalli mun áfram verða óbreyttur á næsta ári, jafnvel þó svo að ekki sé gert ráð fyrir því að fjárfesting vaxi neitt að marki, eða um 1,5% ef ég man rétt. Í þessu árferði er hins vegar gert ráð fyrir að erlendir gjaldmiðlar haldi áfram að lækka, þ.e. að gjaldeyririnn verði ódýrari á næsta ári en hann hefur verið. Sá sem ekki skynjar þessi þenslumerki, þennan þrýsting á verðbólgu, gengi og vexti sem þarna er verið að segja okkur, er blindur maður. Ég er ekki að segja að við eigum á næsta ári eftir að upplifa þá óðaverðbólgutíma sem við þekktum fyrir nokkrum árum. Ég er ekki að tala um að verðbólga á Íslandi á næsta ári verði mæld í tugum prósenta. En mér sýnist að lausatök ríkisstjórnarinnar á ríkisfjármálunum muni valda því að verðbólga á Íslandi fari nú vaxandi og verði á næsta ári eitthvað meiri, jafnvel umtalsvert meiri, en hún er í helstu viðskiptalöndum okkar. Það þýðir að Ísland er smátt og smátt að missa stöðu sína í samkeppni við þær og aðrar þjóðir á helstu mörkuðum okkar og viðbrögðin verða þau að stöðugt aukinn þrýstingur verður á lækkun gengis íslensku krónunnar og þar með erum við komin inn í þann vítahring sem Íslendingar þekkja svo vel af eigin reynslu. Herra forseti. Það alvarlega sem er að gerast við þessa fjárlagaafgreiðslu er að hæstv. ríkisstjórn er að missa stjórn á ríkisfjármálunum. Hvers vegna? Eitt helsta hlutverk hvers forsrh. er að styðja fjmrh. sinn í erfiðum verkum. Það er eini bakhjarlinn sem hver fjmrh. hefur því sá maður á fáa vini. En á það hefur mikið skort. Hvað eftir annað hefur hæstv. forsrh. slegið fæturna undan viðleitni hæstv. fjmrh. Ég skil vel að fjmrh. hafi áhyggjur af því. Það er ekki öfundsverð staða, virðulegi forseti, og skyldi engan undra þótt hæstv. fjmrh. fari nú að þreytast.

Virðulegi forseti. Hv. þm., formaður Alþfl., hefur hér málað skrattann á vegginn í nokkrar mínútur. Það er ástæða til að leiðrétta sumt af því sem fram hefur komið hjá honum. Í fyrsta lagi: Þótt ekki sé alveg hægt að bera saman niðurstöðutölur fjárlagafrv. eins og það stendur nú og ríkisreiknings á undanförnum árum, þá munar ekki miklu. Má ég minna hv. þm. á að 1996 var 8,7 milljarða halli samkvæmt ríkisreikningi. Árin 1994 og 1995 var hallinn um 15 milljarðar. Því er spáð að á næsta ári verði jafnvægi á rekstrarreikningnum. Færslur vegna Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins eru færðar með nákvæmlega sama sniði á næsta ári eins og verið hefur á undanförnum árum á rekstrargrunninum. Í öðru lagi: Ef við lítum á greiðslugrunninn þá liggur fyrir að á næsta ári má gera ráð fyrir 3 milljarða afgangi. Einhver afgangur verður á yfirstandandi ári ef ekki eru taldar með þær vaxtagreiðslur sem koma vegna sérstakrar innlausnar. Árið 1991 var 15--16 milljarða halli á sama verðlagi og yfirleitt á árunum þar á eftir um 10 milljarða halli. Þetta er árangurinn. Þetta eru nokkuð margir milljarðar árlega. Skuldastaðan var 1996 51% af landsframleiðslu en verður á næsta ári innan við 43% af landsframleiðslu. Lánsfjárþörfin á næsta ári verður líklega 7 milljörðum minni en hún er á yfirstandandi ári. Virðulegi forseti. Þetta segir auðvitað margt um það hvað hefur verið að gerast í ríkisfjármálunum og segir okkur það fyrst og fremst að sem betur fer hefur okkur tekist í megindráttum að leggja til hliðar í því góðæri sem hér er nú og hefur verið á síðustu árum og mun væntanlega halda áfram á næstu árum.

Virðulegi forseti. Þetta hættir hæstv. fjmrh. oft til að gera. Að bera saman epli og appelsínu, að bera saman ríkisreikning sem sýnir niðurstöður af rekstri ársins á undan og fjárlagafrv. sem sýnir áætlun um rekstur. Það sem ég var að segja var að þegar borin verður saman ríkisreikningur ársins 1998 við fjárlög ársins 1998, þá áætla ég hreinlega að niðurstaða ríkisreiknings á árinu 1998 verði halli upp á 4 milljarða kr. Það er vissulega árangur. Nú skal ég staðfesta réttmæti orða hæstv. ráðherra. Niðurstaða ríkisreiknings undanfarinna ára hefur verið að sýna okkur halla upp á 8--12 milljarða kr. Og berum það nú saman við fjárlagafrumvörpin fyrir hvert ár um sig eins og frá þeim var gengið og sjái menn muninn sem þar er á. Ég er ekki að tala um slíka niðurstöðu fyrir árið 1998. Ég er ekki að tala um að hallinn á ríkissjóði 1998 verði af stærðinni 8--12 milljarðar kr. eins og hann hefur verið undanfarin ár. Ég er að spá því að hann verði um 4 milljarðar kr. þannig að hann verður vissulega minni en hann hefur verið að undanförnu og vissulega hefur árangur náðst. En það er ekki viðunandi, hæstv. fjmrh., í einhverju mesta góðæri sem íslenska þjóðin hefur lifað í tvo áratugi að skila ríkissjóði með 4 milljarða kr. halla. Hæstv. ráðherra veit það sjálfur að ef hann ætlar að vera sjálfum sér samkvæmur og samkvæmur málflutningi síns flokks, ætti hann að skila fjárlögunum frá sér nú með a.m.k. þeim afgangi en ekki 0,09% afgangi á rekstrarreikningi sem er hlægilegt, fráleitt og honum og flokki hans til skammar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. fór nú inn á hálar brautir. Hann fór að saka þann sem hér stendur um að ekkert væri að marka áætlun fjárlaga og niðurstöður. Nú stendur þannig á að á yfirstandandi ári og á síðasta ári urðu niðurstöðurnar mun betri en fjárlög gerðu ráð fyrir, bæði þessi ár. Það eru því engar líkur á því, ætli menn að marka út frá þessari reynslu, að útkoman þurfi að vera verri á næsta ári en niðurstöðutölurnar gefa til kynna. Auðvitað hafa stjórnarandstöðuþingmenn haldið því fram árum saman að niðurstaðan yrði verri. Sannleikurinn er sá að niðurstaðan hefur verið betri á tveimur síðustu árum vegna þess að áætlanirnar eru betri en oftast áður. Hv. þm. þarf því að temja sér áður en hann kemur í ræðustól og flytur ræðu eins og hann hafi einn höndlað sannleikann, að kynna sér málin, kynna sér söguna, kynna sér tölurnar sem liggja fyrir í öllum bókum, opinberar tölur, áður en hann fer að draga ályktanir sem hljóta að verða rangar. Hv. þm. leyfði sér síðan að segja að sá sem hér stendur hefði gert sig sekan um að bera saman epli og appelsínur. Það er aldeilis rangt vegna þess að ég bar saman sambærilega hluti, annars vegar á rekstrargrunninum og hins vegar á greiðslugrunninum. Það var einu sinni sagt um merka menn eitthvað á þá leið að ,,af ávöxtunum skuluð þér þekkja þá`` en ég heyri að hv. þm. þekkir ekki í sundur epli og appelsínur.

Herra forseti. Það að bera saman niðurstöðutölur ríkisreiknings og áætlunartölur fjárlagafrv. eins og hæstv. ráðherra gerði kalla ég að bera saman epli og appelsínur. Mér er hins vegar alveg sama hvort hann kallar fjárlagafrv. sitt epli og ríkisreikningana appelsínur eða fjárlagafrv. sitt appelsínu og ríkisreikningana epli. Það má hann alveg eiga við sjálfan sig. Hæstv. fjmrh. talar um hversu vel áætlanir hans í fjárlögum hafi staðist og ekki bara hans eins, ég tek það fram.

Okkar beggja.

Ég býst við, herra forseti, að ef hæstv. fjmrh. hefði fengið að vera einn um málið og ef hann hefði notið þess stuðnings sem fjmrh. þarf að njóta frá sínum yfirmanni, hefðu áætlanirnar verið réttari. En ég vil benda hæstv. fjmrh. á að útgjaldaáætlanir hans hafa aldrei staðist og munar þar mörgum milljörðum kr. Það sem hefur bjargað honum á yfirstandandi ári var að tekjuspáin stóðst ekki heldur, þ.e. það sem bjargaði hæstv. ráðherra á yfirstandandi ári var að engar af hans spám fengu staðist.

Herra forseti. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 645 við frv. til fjárlaga fyrir árið 1998 frá menntmn. Nefndin hefur fjallað um úthlutun heiðurslauna listamanna fyrir næsta ár. Af þeim 15 sem hlutu heiðurslaun á þessu ári er einn látinn. Að honum frátöldum leggur nefndin til að sömu listamenn og njóta heiðurslauna í ár hljóti þau á árinu 1998. Þeir eru: Atli Heimir Sveinsson, Árni Kristjánsson, Ásgerður Búadóttir, Guðbjörg Þorbjarnardóttir, Halldór Laxness, Hannes Pétursson, Indriði G. Þorsteinsson, Jón Nordal, Jón úr Vör, Jórunn Viðar, Kristján Davíðsson, Matthías Johannessen, Stefán Hörður Grímsson og Thor Vilhjálmsson. Jafnframt gerir nefndin tillögu um að hver heiðurslaun verði áfram 1 millj. kr. Menntmn. stendur einróma að þessari tillögu.

Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að mæla fyrir tveimur tillögum sem hér hafa verið lagðar fram. Hin fyrri er brtt. við frv. til fjárlaga, þ.e. breytingar á sundurliðun 2. Hér er ekki um að ræða að verið sé að biðja um aukna fjárveitingu heldur einungis að færa fjárveitingar til. Tillagan er í þá veru að liður 1.07 sem er liður undir Alþingi, þ.e. 00-201 Alþingi, að undirliður 1.07 Sérverkefni, lækki um 1 millj. kr. en í stað þess komi nýr liður sem verði liður 1.08 og heiti Hið íslenska Þjóðvinafélag og þar færist milljónin inn. Ástæðan fyrir þessu er sú að forsetar Alþingis ákváðu fyrir nokkrum árum að tryggja þessu gamla félagi öruggan sess í fjárlögum þannig að framtíð þess væri að nokkru tryggð. Hv. þm. til upplýsingar skal þess getið að Hið íslenska þjóðvinafélag á upptök sín í deilum um stjórnarfrumvörp sem lögð voru fyrir Alþingi árið 1869 um stöðu Íslands og stjórnarskrá. Meiri hluti þingmanna var þá andvígur frv. og bundust 18 þjóðkjörnir þingmenn samtökum í því skyni að halda fast fram landsréttindum Íslands og lögðu fram nokkurt fé í sjóð til að vinna að framgangi þeirra. Forystu um þessi samtök hafði Jón Sigurðsson forseti Alþingis, eini maðurinn sem leyfilegt er að hafa mynd af í þessum sal. Ætlast var til að samtökin yrðu vísir að félagi allra þeirra Íslendinga sem vildu vinna að því að þjóðin fengi ,,viðurkenndan rétt sinn til að njóta þess þjóðfrelsis sem hún er borin til að réttum lögum guðs og manna,`` eins og Jón Sigurðsson komst að orði. Formleg stofnun félagsins beið næsta Alþingis en hinn 19. ágúst 1871 var Hið íslenska þjóðvinafélag stofnað og Jón Sigurðsson kjörinn forseti þess. Þjóðvinafélagið hefur haldið aðalfundi sína hér á hinu háa Alþingi eins og menn muna og um langt skeið hefur Þjóðvinafélagið staðið að útgáfu rita. Á árinu 1874 hófst sú útgáfa með almanaki fyrir árið 1875 og Andvara, tímariti sem hóf feril sinn í framhaldi af Nýjum félagsritum, ársriti Jóns Sigurðssonar og samherja hans. Á árinu 1874 hafði félagið forgöngu um þjóðhátíð á Þingvöllum í minningu þúsund ára byggðar á Íslandi og alla tíð síðan hefur meginverkefni félagsins verið útgáfa bóka. Almanak og Andvari hafa komið út árlega og önnur rit birst jafnframt eftir efnum og ástæðum. Ég tel að það sé alveg lágmark að Alþingi Íslendinga sýni þessu gamla félagi þá virðingu sem forsetar Alþingis ákváðu fyrir nokkrum árum, þ.e. að félagið standi sem sérstakur liður í fjárlögum. Ég get ekki ímyndað mér að einn einasti þingmaður geti verið því andvígur. Hér er einungis um bókfærsluatriði að ræða, en þó atriði sem setur þessu gamla félagi ákveðinn sess í fjárlögum sem sýnir þar með hug hins háa Alþingis til félagsins. Aðra brtt. hef ég borið fram sem liggur hér frammi á þskj. 652. Þar er að vísu beðið um nokkurt fé, en ekki er nú þar um stóra upphæð að ræða þegar litið er til ýmissa annarra upphæða sem hér er verið að fara með. Tillagan er á þá leið að við sérstakt yfirlit 9, Ýmis framlög, sem er liður 02-999 1.90, bætist nýr liður, svohljóðandi: Lýðskólinn við Hverfisgötu í Reykjavík 5 millj. Ég hafði rætt við flesta hv. fjárlaganefndarmenn um að líta til þessarar stofnunar og hafði satt að segja fengið góðar undirtektir bæði frá formanni og öðrum hv. nefndarmönnum. Eitthvað virðist þetta hafa mætt andstöðu. Alla vega fæ ég ekki séð að til skólans sé ætlað neitt fé. Lýðskólinn var stofnaður 1996 og átti Torben Rasmussen, þáv. forstjóri Norræna hússins, nokkurn þátt í því og lánaði raunar Norræna húsið undir skólann fyrsta árið. Þessi stofnun er byggð á gömlu, dönsku lýðskólahugmyndinni þar sem lítið er lagt upp úr prófum en meira lögð áhersla á að nemendur njóti sín og geri það sem þeir gera best. Í skólanum sem nú er til húsa í íbúð við Hverfisgötu eru 30 unglingar á aldrinum 16--18 ára. Ég vil minna á að nú höfum við samþykkt að sjálfræðisaldur verði hækkaður í 18 ár þannig að við berum þar með ábyrgð á þessum aldursflokki. Þarna er um að ræða nemendur sem af einhverjum ástæðum hafa ekki fallið vel til í öðrum skólum. Skólinn hefur einnig tekið nemendur sem ekki hafa getu til að vera í framhaldsskólum. Ég hef nokkuð fylgst með starfsemi þessa skóla. Þarna eru góðir skólamenn eins og Guðrún Halldórsdóttir sem við öll þekkjum til, bæði af störfum hér á hinu háa Alþingi og sem skólastjóra Námsflokkanna, og Oddur Albertsson sem áður hafði stjórnað slíkum skóla í Reykholti. Þetta fólk er að vinna, að mínu viti, mjög gott starf með ótrúlega litlum kostnaði. Skólinn hefur aðallega verið rekinn af Reykjavíkurborg gegnum Námsflokkana. En ég er ekki hissa á því þó að borgarstjóri hafi hreyft þeirri hugmynd að eðlilegt væri að ríkið kæmi að einhverju leyti til móts við borgina. Ég held að borgin muni áfram styðja við bakið á skólanum en mér þykir ekki óeðlilegt að hið háa Alþingi komi þar á móti þar sem ekki er nú beðið um hærri upphæð en þetta. Ég átti þess kost að sækja samkomu hjá þessum skóla ekki alls fyrir löngu þar sem meðal gesta voru nemendur frá dönskum lýðskóla og horfði þarna á nemendur flytja afskaplega skemmtilega sýningu sem unnin var upp úr Völuspá. Það var alveg ljóst hverjum manni sem sjá vildi að ýmsir þeirra nemenda sem þarna voru höfðu fengist við ýmislegt annað en að stunda menningarstörf og leika forn fræði og það var satt að segja ótrúlega ánægjulegt að sjá þann árangur sem þarna hafði náðst í þessum litla skóla. Ég vil nú biðja hv. alþingismenn að bregða einu sinni frá vana sínum og láta ekki flokkslínur ráða öllum gerðum sínum. Ég hygg að fólk með ólíkar pólitískar skoðanir eigi börn í þessum skóla og kunni vel að meta hvað þar er verið að gera fyrir þau og þar held ég að flokkspólitískar línur skipti engu máli. Ég býst við að allir foreldrar geti komist í þá stöðu að þurfa að leita til stofnunar sem þessarar og þar er áreiðanlega ekki í kot vísað. Ég vil því fara fram á, hæstv. forseti, að hv. alþingismenn skoði mjög vel hvort ekki sé nú mögulegt að samþykkja þetta litla fjárframlag. Annað erindi á ég eiginlega ekki, hæstv. forseti. Þó langar mig aðeins að segja nokkur orð um eitt mál þó að það sé ekki á dagskrá þannig séð. Það er búið að mæla fyrir þeirri tillögu. Ég tók að sjálfsögðu ekki til máls þegar hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir mælti fyrir brtt. um heiðurslaun listamanna. Það hefur verið vani að deila aldrei um þær úthlutanir á hinu háa Alþingi heldur afgreiða þær einróma og það mun ég að sjálfsögðu gera. Það er heldur ekki vegna þess að ég hafi neitt að athuga við þá ágætu listamenn sem við heiðrum að þessu sinni eins og við höfum gert áður. Ég hef hins vegar nokkrar áhyggjur af því að einungis 14 listamenn njóta þessara heiðurslauna nú. Ég man eftir að í minni þingtíð voru listamennirnir a.m.k. 17  Ég vil, hæstv. forseti, óska eftir því að hann veki athygli hæstv. forsn. á því að þessum úthlutunum fer sífellt fækkandi og ég vona að það merki ekki að menn hafi meira og minna misst áhuga á þessum úthlutunum og sjái fyrir sér að þær hverfi smám saman. Það held ég að megi ekki gerast. Það þarf ekki nema lesa þennan lista til að sannfærast um að þar eru svo sannarlega menn sem verðugir eru þessa heiðurs því tæplega er nú hægt að tala um fjárupphæðina sem eitthvað sem veglegt getur talist enda býst ég ekki við að það sé fyrst og fremst það sem menn kunna að meta sem þessa heiðurs verða aðnjótandi. Ég hygg það sé frekar þakklæti fyrir að hið háa Alþingi skuli kunna að meta lífsverk þeirra. Ég vil taka fram, hæstv. forseti, að ég hef sjálf átt sæti í hv. menntmn. og ég er alveg sammála þeim sem þá sátu þar að varlega beri að fara við þessa úthlutun og ástæðulaust sé að fjölga þeim úr hófi. Þetta á að vera þakklætisvottur til þeirra sem allra manna best hafa unnið hinum ýmsu listgreinum. En við verðum jafnframt að standa vörð um að þetta fari ekki að minnka í sífellu þangað til þetta er orðið þannig að menn kannski gætu hugsað sér að leggja það niður. Þetta vildi ég segja um það, en mun að sjálfsögðu styðja tillögu hv. menntmn. að þessu sinni sem ævinlega áður.

Virðulegi forseti. Hér hefur margt verið sagt í dag og mikið rætt. Ég skil það vel að hæstv. fjmrh. sé orðinn þreyttur. En ég held, af því ég á við hann erindi, að rétt væri að kalla hann í salinn þótt hann sé orðinn þreyttur á öllum þeim ræðum sem hér hafa verið fluttar í dag.

Forseti verður við því.

Virðulegi forseti. Fjárlög ríkisins eru greinargerð ríkisstjórnarinnar um tekjur og gjöld og í henni birtist stefna ríkisstjórnarinnar. Þar má helst finna þá stefnu sem hæstv. ríkisstjórn stendur fyrir og ég held að ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. hafi nú staðið undir merkjum hvað það varðar að það er alveg greinilegt og fjárlögin bera það með sér að hún muni ekki klikka á því að álögurnar verða nú helst á einstaklinga eins og venjulega þegar þessir flokkar eru í ríkisstjórn en fyrirtæki og aðrir lögaðilar sleppa betur en aðrir. Það er ekkert nýtt í þessu. Það er stefna þessara flokka og hefur verið gegnum tíðina og út af fyrir sig ekkert við því að segja. Þeir hafa ekkert farið dult með það. Við ræddum í dag dómsmálagjöldin sem eru að mínu viti hálfgerð háðung, þ.e. að verið sé að seilast í vasa þeirra sem minnst mega sín í samfélaginu og hækka á þá gjöldin aðeins vegna þess að svo langt er síðan við hækkuðum síðast á þeim gjöldin. Eins má nefna fyrirhugaðan bílaskatt eða bensíngjald sem ætlunin er að leggja á á árinu svo ekki sé nú minnst á nefskattinn á símtæki sem leggja á á. Ég mun koma sérstaklega að því síðar. Þó vil ég sérstaklega nefna það jákvæða litla atriði sem má finna í tillögum frá dómsmrn. þar sem lagðar eru fram 2,4 millj. til að rannsaka dóma og bera þá saman, einkanlega í líkamsárásar- og kynferðisbrotum og ég held að það sé mjög af hinu góða. En það breytir því ekki, virðulegi forseti, að þau fjárlög sem við ræðum núna staðfesta það að ríkisstjórnin hefur misst tökin á stjórn fjármála ríkisins. Ég held í sjálfu sér að við þurfum ekkert sérstaklega að deila neitt um það. Allt of mörg kennileiti benda til þess. Það þarf eitthvað mikið að gerast ef þessar tölur eða áætlanir sem fjárlögin bera með sér standast þegar uppgjörið fer fram í lok ársins. Í þessu samhengi má benda á að efnahagsforsendur gera ráð fyrir 3,5% þenslu í hagkerfinu, 5,2% aukningu kaupmáttar, 3,4% viðskiptahalla af landsframleiðslu sem er, ef ég fer rétt með, sama prósentutala og í fyrra þrátt fyrir að landsframleiðsla hafi aukist. Hér er því um hærri fjárhæðir að ræða. Erlendar skuldir munu væntanlega aukast o.s.frv. þannig að öll kennileiti bera nú þess vætti að þrýstingur á verðbólgu, gengi og vexti mun vera verulegur þegar líður á árið. Það að ætla sér að skila ríkissjóði með 150 millj. kr. afgangi er náttúrlega bara hálfgerður barnaskapur í því ljósi að fyrirséð er að halli á sjúkrahúsunum er 1--2 milljarðar og það mun engin ríkisstjórn loka sjúkrahúsunum. Það kemur ekki til greina. Það mun ekki gerast. Við sjáum því í fjáraukalögunum þegar uppgjörið fer fram að þá kemur í ljós að þetta verður miklum mun hærra. Það sem kannski vekur sérstaka athygli er sú hækkun sem orðið hefur á fjárlögunum milli 1. og 3. umr. sem eru tæpir 3 milljarðar. Það segir kannski meira en mörg orð um þá ríkisstjórn sem nú er og þann djöful sem hún hefur að draga, að vera ríkisstjórn sérhagsmuna. Og þegar á reynir og þessir sérhagsmunahópar veitast að henni þá hefur hún sýnt að hún hefur einfaldlega ekki styrk til að standa gegn því áreiti. Við sjáum í þeim fjárlagatillögum sem nú liggja fyrir og hafa hækkað um tæpa 3 milljarða frá því frv. kom fyrst fram, að hún einfaldlega stenst það ekki þegar þessir sérhagsmunahópar gera aðför í hirslur ríkissjóðs og vilja fá það sem þeim ber. Þetta er bara svona þegar þessir flokkar eru saman og kannski óskaplega lítið við því að segja því sagan ber þetta einfaldlega með sér. Kannski er rétt að vorkenna hæstv. fjmrh. að þetta skuli vera niðurstaðan því þetta er alveg örugglega ekki í samræmi við hans vilja enda verður að segja það alveg eins og er að um þann tíma sem hann hefur verið í fjmrn. held ég að sagan muni fara nokkuð mjúkum höndum og það er alveg öruggt að sú niðurstaða sem hér birtist og ber skýr merki þess að ríkissjóður verður rekinn með halla er ekki í samræmi við hans vilja. Ég held að þær áætlanir sem settar hafa verið fram um verðmæti á sölu þeirra eigna sem ætlunin er að selja séu nú út í vindinn og ef við tökum dæmi af verðbréfaþinginu þá yfirleitt hrynja í gengi þau fyrirtæki sem eru að ná einhverjum hagnaði með því að selja eignir eða eru með tap af reglulegum rekstri þannig að ef ríkissjóður hefði verið á verðbréfaþingi er alveg ljóst að gengi ríkissjóðs hefði fallið verulega þegar þessi fjárlög eru kynnt. Ég tala nú ekki um þegar niðurstaðan liggur fyrir. Enda hafa áætlanir um sölu eigna ríkissjóðs aldrei staðist og engin ástæða er til að ætla að þær muni standast núna. Þess utan eru lífeyrisskuldbindingar sem munu falla á ríkissjóð á þessu ári ekki allar færðar í bókhaldið þannig að hallinn verður enn meiri. Ég mun ekki skjóta á það hver sá halli verður en ekki kæmi mér á óvart þótt hann yrði 2--5 milljarðar. Ég held það kæmi ekki nokkrum manni á óvart. Það sem er kannski það hættulega við það þegar þessir helmingaskiptaflokkar eru við völd og standast það ekki þegar sérhagsmunahóparnir krefjast þess að fá sitt, er að í þessu breytta umhverfi, í þessu frelsi með flutningi fjármagns og öðru sem hefur breyst og kannski að miklu leyti í tíð núverandi fjmrh., verðum við að laga okkar efnahagskerfi að því sem gerist annars staðar. Um leið og verðbólgan hér fer að fara yfir 4--6% erum við farin að skekkja samkeppnisstöðu iðnaðarins t.d. mjög mikið.

En sjávarútvegurinn?

Við væntanlega skekkjum samkeppnisstöðu allra þannig að ég fæ ekki séð að nokkru máli skipti hvar borið sé niður. Ástæða þess að ég kveð mér hljóðs núna er aðallega af því tilefni að ég ætla að mæla fyrir brtt. sem er á þskj. 614. Hún hljóðar upp á það að framlag til Samkeppnisstofnunar verði aukið um 17,6 millj. enda held ég að Samkeppnisstofnun sé kannski sá eini her sem eitthvað hefur að gera í þá sérhagsmunahópa sem nú fara með völd. Það sýndi sig dálítið þegar stórfyrirtæki eins og það sem hefur ráðið ríkjum í flugrekstri. --- Virðulegi forseti. Það er dálítill kliður í salnum.

Ég get tekið undir það með ræðumanni. Ég bið um hljóð í salinn.

Það væri gott ef hægt væri að fá hv. 2. þm. Suðurl. til að hægja aðeins á sér í umræðunni. Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þessari tillögu enda held ég að eftir því sem Samkeppnisstofnun eflist muni nýting framleiðsluþáttar í samfélaginu batna og það sem ég var að nefna áðan sýnir kannski að samfélagið er smám saman að breytast því að stórfyrirtæki sem hafa notið mikilla sérhagsmuna gegnum tíðina eru skyndilega farin að þurfa að sækja rétt sinn til dómstóla en það hafa þau ekki þurft að gera í tíð þeirra ríkisstjórnarflokka sem nú sitja. Ég held að ef þessari tillögu væri veitt brautargengi væri hægt að bæta þar við 2--3 sérfræðingum og Samkeppnisstofnun gæti kannski farið að kanna til að mynda olíumarkaðinn og sitt lítið af hverju sem nauðsynlegt er að skoða frekar. Virðulegi forseti. Meginerindi mitt í þessari umræðu núna er sá fjárlagaliður sem er á bls. 358 í frv. --- Virðulegi forseti. Það gengur svolítið illa að halda aftur af hv. 2. þm. Suðurl. Er ekki hv. þm. í forsætisnefnd?

Mér sýnist kyrrð og friður núna þannig að hv. þm. getur haldið áfram ræðu sinni.

Virðulegi forseti. Eins og ég var að nefna núna er það liður 325, Neyðarsímsvörun, sem er megintilefni þess að ég kem hér upp í kvöld. Ætlunin er ekki að rekja tilurð þessa fyrirtækis eða þá umræðu sem fram fór þegar það var einkavinavætt af núv. hæstv. dómsmrh. sem reyndar sér sér ekki fært að vera við umræðuna í kvöld. Í fjárlögunum segir, með leyfi virðulegs forseta: ,,Áætluð útgjöld næsta árs eru 52,7 millj. kr.`` --- Ég held að það séu 26,4 eftir breytingar. Ég sé að fjmrh. jánkar þessu. --- ,,Verður neyðarsímsvörunin fjármögnuð með gjaldtöku af símafyrirtækjum.`` Hér er um að ræða nefskatt upp á 26,4 millj. kr. Við megum ekki gleyma því, virðulegi forseti, að fjárlög eru fyrst og fremst greinargerð um tekjur og gjöld. Öðrum lögum verður ekki breytt með fjárlögum. Það er alveg klárt. Þetta er fyrst og fremst greinargerð um tekjur og gjöld. Í 40. gr. stjórnarskrárinnar segir m.a. að engan skatt megi á leggja nema með lögum. Hér er augljóslega um að ræða nefskatt sem ætlunin er að leggja á og innheimta af símafyrirtækjum en í lögum um samræmda neyðarsímsvörun segir svo, með leyfi forseta, í 4. gr.: ,,Kostnaður við uppbyggingu og rekstur vaktstöðvar eða vaktstöðva að því marki sem hann er ekki greiddur af tekjum fyrir selda þjónustu skv. 2. mgr. 3. gr. og 2. mgr. þessarar greinar greiðist að hálfu af ríkissjóði og hálfu af sveitarfélögunum.`` Það er sem sagt lögákveðið hverjir skuli fjármagna rekstur neyðarsímsvörunarinnar. Þessum lögum verður ekki breytt með fjárlögum. Ég hef hvergi nokkurs staðar fundið að nokkur stoð sé fyrir því að leggja á þann nefskatt sem ætlunin er að leggja á í fjárlögum. Ég fæ því ekki betur séð en ríkissjóður muni ekki geta innheimt þennan nefskatt nema lagabreytingar komi til.

Ég vona að fjölmiðlar hlusti.

Ég get tekið undir það með hv. þm. Ögmundi Jónassyni því vitaskuld er það valdníðsla ef menn ætla einfaldlega að leggja á skatta með þessum hætti. Það er valdníðsla, hrein og klár.

Fjölmiðlarnir hlusta.

Það er gott til að vita að hv. þingmenn eru svo lánsamir að vera með ritstjóra í salnum svo við getum reiknað með því að fjölmiðlarnir séu á vettvangi. En það er alveg klárt, virðulegi forseti, að hvergi er að finna, a.m.k. ekki þar sem ég hef leitað, nokkra lagaheimild fyrir þessum skatti svo ég fæ ekki betur séð, nema gerð verði tilraun til að breyta lögum á síðasta degi þingsins, en að hæstv. fjmrh. verði að reikna með enn frekari halla upp á 26,4 millj. nema hann hlaupi til á morgun og reyni að keyra í gegn breytingar á lögum. Þetta var nú fyrst og fremst, virðulegi forseti, tilefni þess að ég kvaddi mér hér hljóðs. Ég ætla ekki að rekja það sérstaklega að hv. þm. Ögmundur Jónasson bar hér upp fyrir nokkrum árum fyrirspurnir um kostnað við þessa símsvörun og hvað ríkissjóður mundi greiða. Þar kemur fram að á fyrstu þremur árunum átti ríkissjóður að greiða 102 eða 104 millj. en raunveruleg útgjöld samkvæmt fjárlögum og áætlunum fyrir árið 1998 eru 130 millj.

Það er allt of mikill kliður í salnum.

Þakka þér fyrir, virðulegi forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að hæstv. fjmrh. upplýsi okkur þá um það, ef einhvers staðar er að finna heimild í þessu svo við séum ekki að vaða hér í villu og reyk, hvar þessa heimild sé að finna eða hvort hann ætli að keyra í gegn skattaálögur á þeim eina grunni að þær sé að finna í fjárlagafrv.

Virðulegi forseti. Hv. þm. ræddi um neyðarsímsvörun. Ég vil upplýsa hann og aðra hv. þm. um að séð verður fyrir því að þessir fjármunir komist til skila þannig að hægt verði að reka Neyðarsímsvörun á næsta ári.

Til skila til hverra?

Ég vil einnig að það komi hér fram að ríkisstjórnin og sveitarfélögin gerðu með sér samning á sínum tíma þess efnis að ríkisvaldið tæki að sér að sjá um fjárframlög til þessa fyrirtækis. Það er ekki nauðsynlegt endilega að til komi sérstök skattheimta til að standa undir þessum kostnaði því til að mynda er hægt að hugsa sér að umsamin framlög komi frá fyrirtækjum sem veita símaþjónustu á landinu. Ég vil láta það koma fram hér alveg sérstaklega að hv. þm. þurfa ekki að óttast að Neyðarsímsvörun þurfi að búa við fjárskort á næsta ári. Fyrir því verður séð.

Það er verið að tala um aukna skattheimtu á almenning.

Ég heyri að hv. framíkallandi botnar ekkert í því um hvað þetta mál snýst.

Ég er hræddur um að framsögumaður geri það ekki heldur.

Virðulegi forseti. Það sem ég vildi vekja athygli hæstv. fjmrh. á er að hér er ætlunin að leggja nefskatt á hvert símtæki sem eftir því sem ég kemst næst var ætlunin að innheimta í gegnum Póst og síma. Lögin kveða skýrt á um að ríkissjóður og sveitarfélög eigi að fjármagna þetta. Það er alveg klárt. Ef ætlunin er í fjárlögum að leggja á einhvern nefskatt er því alveg ljóst, og hæstv. fjmrh. veit það manna best, að það getur ekki gengið.

Eins og ég sagði, virðulegi forseti, í andsvari áðan, hafa sveitarfélögin og ríkið gert með sér samning og samningurinn gengur út á það að ríkið mun sjá fyrir fjárframlögum til þessa fyrirtækis. Það liggur fyrir. Ríkið getur gert það með ýmsum hætti. Það er rétt hjá hv. þm. að ekki er hægt að gera það með skattheimtu á aðila í þjóðfélaginu án þess að til séu lög, en hægt er að afla fjár öðruvísi en með skattheimtu. Til dæmis er hægt að afla fjár með samningum við aðila, þar á meðal fyrirtæki, án þess að um sé að ræða skattheimtu á einhverja. Ég vil því endurtaka að séð verður fyrir þessum fjármunum og það verður gert löglega.

Virðulegi forseti. Ég vildi bara vekja athygli hæstv. ráðherra á því að yfirmenn Pósts og síma hafa upplýst samgöngunefndarmenn um að ætlunin er að innheimta þetta í gegnum Póst og síma sem einhvers konar nefskatt. Það hefur komið fram og þess vegna spyr ég hæstv. fjmrh. og spurði hann áðan og hann svaraði því að þetta yrði gert löglega þannig að ég get ekki túlkað það öðruvísi en svo að annaðhvort verði fallið frá þeim áætlunum sem eru í fjárlögum um að ná þessu inn með einhvers konar nefskatti eða að hæstv. ráðherra komi hér á morgun, á síðasta degi þingsins, og reyni þá að koma inn einhverri grein til að bjarga þessu hallærislega máli fyrir horn.

Hæstv. forseti. Þegar ég var á leið til vinnu minnar í morgun varð mér gengið fram hjá húsi Hjálpræðishersins sem er í nágrenni þingsins. Þá vildi svo til að það vakti athygli mína að þar fyrir utan hafði safnast saman allnokkur hópur fólks. Ég velti því fyrir mér hvers vegna þetta fólk væri þarna saman komið en þegar ég fór að fletta dagblöðunum rak ég augun í frétt um að Hjálpræðisherinn var að úthluta aðstoð til fólks. Ég verð að viðurkenna að þessi sjón kom býsna illa við mig því þarna var á ferð fólk sem var nokkuð illa klætt. Sem betur fer var gott veður og fólk var ekki að híma úti í kulda en þarna var nokkuð löng röð og það vakti mig til umhugsunar um að við gleymum því oft í þeirri umræðu sem hér fer fram um tölur, prósentur og línurit að býsna stór hópur í okkar samfélagi á því miður varla til hnífs og skeiðar. Við vorum hér fyrr í dag að greiða atkvæði um húsaleigubætur. Í þeirri umfjöllun sem varð um það mál í félmn. komu fram ýmsar upplýsingar og útreikningar sem vekja okkur til umhugsunar um að fólk stendur mjög misjafnlega að vígi og það bótakerfi sem við búum við getur að sjálfsögðu stundum leitt til mismununar og til þess að ýmsir sjái sér hag í því að leika á kerfið en það er líka til fólk sem sér sér ekki annan kost en þann að leita til stofnana eins og Hjálpræðishersins eða Mæðrastyrksnefndar eða Vetrarhjálparinnar til þess að geta haldið jól í okkar landi. Við erum að fjalla um fjárlögin og það góðæri sem við okkur blasir sem m.a. má sjá í því yfirliti sem við t.d. sem erum á fundum efh.- og viðskn. fengum í hendur nú í gær. Það yfirlit sýnir að tekjur ríkissjóðs fara langt fram úr því sem áætlað var. Það er góðæri í landinu. Atvinnulífið býr við vöxt og góðæri. En ákveðinn hluti þjóðfélagsins stendur fyrir utan þessa þróun og ég vil hvetja þingmenn til þess að hafa það í huga. Við skulum ekki gleyma því að það er fólk sem því miður á um mjög sárt að binda og það er ekki verið að fjalla um það eða þess kjör hér nema helst þegar við komum að kjörum öryrkja og lífeyrisþega. Mér fannst mjög sláandi, hæstv. forseti, að sjá þetta í morgun. Þetta var óþægilegt. Það var óþægilegt að ganga fram hjá þessum hóp. 

Það er órói í hliðarsal. Ef hv. 2. þm. Suðurl. mundi halla aftur hurðinni, þá kæmi það að miklu gagni hér.

Ég veit það, hæstv. forseti, að þingmenn skirrast ekki við að hlusta á það sem hér er sagt. Menn hafa um margt að ræða hér á þessu kvöldi og margar tillögur liggja hér fyrir. En það eru fyrst og fremst tvö mál sem ráða því að ég er komin í þennan ræðustól þó að ég hafi haft þennan formála, hæstv. forseti. Áður en ég kem að þeim tveimur málum vil ég þó geta þess að afar athyglisvert var að sjá þær tölur og upplýsingar sem hafa verið lagðar fram fyrir þessa umræðu um tekjur ríkissjóðs. Að flestu leyti má segja að afar áægjulegt er að sjá hve tekjur ríkissjóðs fara vaxandi og að áætlanir um tekjur sem menn gerðu áður en fjárlagafrv. fyrir árið 1998 var lagt fram, reynast meiri en menn áætluðu. Vöxturinn er töluvert meiri. Þó að einstaka aðilar séu að benda á að hugsanlega sé þarna á ferðinni ákveðin hætta á þenslu, þá sýna þessar tölur að þarna eru meiri fjármunir en við gerðum ráð fyrir og þeir gefa kost á því að veita peninga til fleiri málefna en við ætluðum og það út af fyrir sig er ánægjulegt. Vegna þeirrar umræðu sem hér varð fyrr í dag vil ég taka undir það að ég tel miklu betra að menn áætli varlega. Það er alltaf betra fyrir þjóðarbúið að áætla heldur varlega og gera ekki meira úr tekjuáætlunum en minna því að þá hafa menn því meiru úr að spila. Við höfum séð á undanförnum árum að það er ekki bara tekjuáætlunin sem hefur farið úr böndum heldur ekki síður gjaldahliðin. Ég ætla ekki að gera mikið úr því hæstv. forseti, ég hef gert það oft hér úr þessum ræðustól, að menn hafa verið hér í ýmsum bókhaldsbrellum og hafa vanáætlað útgjöld til ákveðinna málaflokka, ekki síst heilbrigðismála og hafa svo orðið að hlaupa til á miðju ári til að reyna að bjarga málunum með hundruðum milljóna eða jafnvel yfir heilum milljarði króna. Ég tel að það séu ekki góð vinnubrögð. Því ber að fagna að það skuli vera gróandi í þjóðlífinu og hagvöxtur svona með þeim formerkjum að hagvöxturinn má ekki verða á kostnað umhverfisins. Því miður er það nú svo að hluti af þessum hagvexti sem við erum að horfa upp á er m.a. vegna þess að hér hafa menn verið að fjárfesta í verksmiðjum og ýmsum fyrirtækjum sem valda mengun og tengjast þeim nýja sáttmála sem verið var að gera um takmörkun á útblæstri mengandi lofttegunda. Ég ætla ekki að fara lengra út í þá sálma en þetta hangir allt saman og tengist því hvernig við ætlum að haga okkar málum í framtíðinni. Hæstv. forseti. Það eru einkum tvö mál sem ég ætla að koma að í máli mínu. Það eru annars vegar málefni barna og ungmenna og hins vegar staða Sjúkrahúss Reykjavíkur. Þegar við fjölluðum um frv. til fjárlaga í hv. félmn. kom það upp að menn höfðu að litlu eða engu leyti gert ráð fyrir því að sú lagabreyting sem gerð var í vor á sjálfræðisaldri mundi kalla á ákveðinn kostnað, það að færa sjálfræðisaldurinn úr 16 árum í 18 ár mundi kalla á viðbrögð stjórnvalda og ákveðnar stjórnvaldsaðgerðir. Í fjárlagafrv. var ekki að finna neinar aðgerðir eða nein framlög til þess að mæta þessum kostnaði. Þegar við kölluðum fyrir fulltrúa Barnaverndarstofu, þá kom fram að þeir fulltrúar Barnaverndarstofu töldu að kostnaðurinn sem af þessu hlytist mundi nema allt að 90 millj. kr., hvorki meira né minna en 90 millj. kr., bara sá þáttur sem lýtur að Barnaverndarstofu. Þá eru ótaldir ýmsir aðrir liðir sem eru alls ekki komnir fram, þar á meðal að hér er verið að ræða og huga að sérstöku unglingafangelsi. Þannig er málum háttað, hæstv. forseti, að á Norðurlöndum og víðar í löndum sem að öllu jöfnu eru talin til siðmenntaðra ríkja, er talið sjálfsagt að unglingar allt að 18 ára aldri séu vistaðir á sérstökum stofnunum. Á Norðurlöndunum eru sérstök unglingafangelsi fyrir þá unglinga sem eru einstaklega erfiðir. Það er vegna þess að reynslan hefur leitt í ljós að mjög slæmt er að vista unglinga með eldri föngum. Það hefur leitt af sér að þeir læra af þeim sem eldri eru og verða reyndar oft fyrir mjög slæmri meðferð af hálfu þeirra sem eldri eru þannig að víðast hvar er talið eðlilegt og sjálfsagt að þessir unglingar fái sérstaka meðferð og ef þeir eru mjög erfiðir séu þeir vistaðir í sérstökum unglingafangelsum. Ég veit að það hefur verið í umræðunni hvort hér þyrfti ekki að reisa sérstakt unglingafangelsi. Ýmislegt annað kann að leiða af þessari lagabreytingu, t.d. eitt og annað sem snýr að almannatryggingum, jafnvel öðrum lögum sem við gerum okkur ekki fullkomlega grein fyrir nú. Að minnsta kosti er alveg ljóst að býsna stór þáttur snýr að félmrn. og því að hið félagslega kerfi verði reiðubúið til að sinna þeim unglingum sem verða 17 ára á næsta ári og síðan eftir því sem þeir koma inn í þetta kerfi þegar það nær að fullu til unglinga á aldrinum 16--18 ára. Barnaverndarstofa metur það svo að það kunni að vera á milli 30--40 unglingar á þessum aldri sem þurfi á sérstökum meðferðarúrræðum að halda og vekur athygli á því að í þessum hópi er mikill meiri hluti piltar. Þeir eru oft orðnir fullvaxnir karlmenn og það þarf sérhæft starfsfólk og býsna öflugt til þess að ráða við þá. Það þarf sérstaka menntun og þjálfun starfsfólks til þess að það geti tekist á við þennan hóp og þetta kostar allt peninga. Barnaverndarstofa mat það svo, eins og ég nefndi, að þetta gæti kostað allt að 90 millj. kr. Það tekur sinn tíma að undirbúa þessi úrræði og þess vegna hefði þurft að veita fjármagn til þessa verkefnis. Ég fagna því að sjálfsögðu að fjárln. leggur til að 20 millj. kr. verði veittar í þetta verkefni en ég tel að það sé alls ekki nóg. Þess vegna leggjum við til, minni hlutinn í félmn., hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, Ögmundur Jónasson og sú sem hér stendur, að 50 millj. verði veittar í þetta verkefni þannig að Barnaverndarstofu verði gert kleift að byrja á þessu verkefni og sinna því. Í brtt. meiri hlutans kemur fram að hér sé verið að gera ráð fyrir rekstri nýs meðferðarheimilis í Skagafirði. En eftir því sem ég hef skilið þær fréttir sem fram koma í fjölmiðlum, þá er verið að leggja niður það meðferðarheimili sem er nú þegar í Skagafirði og gerðir hafa verið samningar við aðra aðila um að taka í notkun nýtt heimili. Og þar sem ég veit þetta ekki vil ég beina spurningum til hv. formanns fjárln. sem hér er: Er þarna um fjölgun rýma að ræða eða er um sömu tölu að ræða? Það er verið að leggja niður heimilið sem fyrir er og stofna nýtt í staðinn, eins og ég hef skilið það. Það kann að vera að þarna sé fjölgun um eitt eða tvö rými og vera kann að þetta nýja heimili geti hafið meðferð unglinga sem eru eldri en 16 ára, en þetta er býsna óljóst í mínum huga. Það er a.m.k. ljóst að þessi breyting mun á næstu árum kalla á nokkur heimili til viðbótar og hugsanlega unglingafangelsi til viðbótar. Þetta eru hlutir sem við verðum að horfast í augu við, hæstv. forseti, og þarf að bregðast við og þarf að undirbúa. Þess vegna held ég að þessar 20 millj. sem hv. fjárln. leggur til nú sé alls ekki nægjanlegt fjármagn, það þurfi að bæta um betur og að því miður hafi menn ekki verið nógu vel vakandi yfir þessu máli. Ég skal alveg viðurkenna að það var rétt undir lok okkar yfirferðar í félmn. sem við hreinlega kveiktum á þessu máli. Við vöktum athygli fjárln. á þessu, bæði meiri hluti og minni hluti í þeim álitum sem við sendum fjárln. Það koma 20 millj. til þessa verkefnis en það er alls ekki nóg. Ég vil bara minna á það í þessu sambandi, hæstv. forseti, að öll mistök sem gerð eru í þessum efnum, allt það sem veldur því að unglingar fá ekki nægilega þjónustu eða nægilega meðferð, kostar samfélagið í heild gífurlega mikið. Hver einstaklingur sem lendir á villigötum kostar samfélagið gífurlega mikið. Ég er ekki að tala þar eingöngu um fjármagn heldur einnig í lífshamingju og örlögum. Þetta er mjög stórt mál, hæstv. forseti, og þessi breyting var ekki gerð að ástæðulausu heldur til þess að hægt væri að ná með lögum til þessa hóps og þar með vonandi að beina þeim inn á réttar brautir. Við verðum að sjá til þess að þeir sem eru að vinna í þessum málum geti það og hafi til þess fjármagn, aðstöðu og mannafla. Þess vegna er þessi tillaga flutt, hæstv. forseti. Hitt málið sem ég ætlaði að víkja að varðandi fjárlögin --- er þó af nógu að taka --- er fjárhagsvandi Sjúkrahúss Reykjavíkur. Ég átti þess ekki kost að víkja að því máli við 2. umr. þessa máls en síðan hefur töluvert vatn til sjávar runnið. Hér liggur fyrir að hv. fjárln. leggur til að Sjúkrahús Reykjavíkur fái 100 millj. kr. til viðbótar við það sem áður var ákveðið og ég fagna því að sjálfsögðu. Það er skilyrt að þetta fjármagn renni til endurbóta hjá Sjúkrahúsi Reykjavíkur og við vitum það sem höfum skoðað það hús að þar er mjög alvarlegt ástand. Það hús heldur hvorki vatni né vindi. Auðvitað er það mismunandi eftir því hvar í húsinu er, en m.a. gjörgæsludeildin hefur mátt búa við það að halda hvorki vatni né vindi. Þá má draga í efa hvort þessir fjármunir duga til þeirra miklu viðgerða sem þarf á húsinu sjálfu. Ég held þó að þeir muni verða til þess að það verði hægt að fara af stað og gera það sem nauðsynlegt er og ég þakka hv. fjárln. fyrir þó þetta framlag. En þetta breytir samt harla litlu um það sem skiptir meginmáli sem er rekstur þessa sjúkrahúss. Við hljótum að spyrja okkur, hæstv. forseti: Hvað er hæstv. ríkisstjórn að hugsa? Hvað er hún að gera með þeim tillögum sem hér liggja fyrir og hafa þegar verið samþykktar? Fyrir liggur að fjárskortur Sjúkrahúss Reykjavíkur er upp á um það bil 700 millj. kr. Uppsafnaður halli og sparnaður sem ekki hefur tekist að ná fram er samkvæmt blaði frá Sjúkrahúsi Reykjavíkur upp á um það bil 780 millj. kr. og maður spyr sig: Er verið að svelta Sjúkrahús Reykjavíkur til sameiningar eða hvað eru menn að hugsa? Á virkilega að fara að leika þann leik enn eitt árið að setja á fót stýrinefnd eins og það heitir núna eða þriggja manna nefnd eða samstarfsnefnd ráðuneytis og borgar, til þess að fara yfir málin og leggja til sparnað hér og þar og það eru 300 millj. kr. í pottinum, ekki bara fyrir Sjúkrahús Reykjavíkur heldur öll sjúkrahús landsins, Ríkisspítalana, 300 millj. þegar fyrir liggur að hátt í 800 millj. kr. vantar bara í rekstur Sjúkrahúss Reykjavíkur sem er bráðasjúkrahús sem rekur einu slysadeild landsins? Það vantar hátt í 800 millj. og það á að bjarga einhverju með 300 millj. Þetta bjargar engu, hæstv. forseti.

Hvaða vanþakklæti er þetta?

Vanþakklæti, segir hv. formaður heilbr.- og trn. Nei, þetta er ekki vanþakklæti, þetta sýnir bara að það sem verið er að leggja til dugar ekki og ég spyr bara: Hvers konar skrípaleikur er þetta og hvað á þessi skrípaleikur að þýða? Við erum búin að horfa á það hér ár eftir ár og ég hef sjálf rakið það í umræðum hvernig ríkisstjórnir, allt frá síðasta kjörtímabili og fram á þetta, hafa farið fram á hundruð millj. kr. í aukafjárveitingar til lífeyristrygginga, sjúkratrygginga og sjúkrahúsanna, allt upp í milljarð og yfir milljarð vegna þess að verið er að sýna fram á einhverja bókhaldsniðurstöðu sem ég held reyndar, hæstv. forseti, að sé ekki tilgangurinn núna þetta árið vegna þess að menn hafa einfaldlega haft úr meiru að spila. Það hefur verið meira fjármagn. En það breytir ekki því að ekki hefur verið lagt nægilegt fjármagn til Sjúkrahúss Reykjavíkur. Og þó að ég beri mikla virðingu fyrir Ríkisspítölunum og stöðu þeirra, þá er það alveg ljóst að Sjúkrahús Reykjavíkur býr við miklu verri stöðu. Við skulum ekki gleyma því að þetta er bráðasjúkrahús, þetta er sjúkrahúsið sem rekur stærstu slysadeild landsins og einu slysadeild landsins sem fær til sín nánast öll slík tilvik og verður að bregðast við þeim. Það verður að bregðast við þeim og senda fólk þá áfram. Við horfum upp á það núna, hæstv. forseti, sem auðvitað tengist þessu máli og það er ekki hægt að horfa fram hjá því, að kjaramál lækna, vinnutími lækna og það álag sem er á þessum deildum á þessum sjúkrahúsum, tengist allt saman. Eins og formaður stjórnar Sjúkrahúss Reykjavíkur, Kristín H. Ólafsdóttir, hefur nefnt hvað eftir annað hefur Sjúkrahúsi Reykjavíkur árum saman verið stjórnað með kreppustjórnun, krísustjórnun eins og hún hefur kallað það. Um margra ára skeið hafa menn orðið eftir áramót að setjast yfir það að hafa haft úr allt of lítlu fjármagni að spila, það hefur orðið að gera einhverjar niðurskurðartillögur. Þá kemur ráðuneytið og segir: ,,Nei, nei, það er ekki meiningin að skera niður þjónustu. Þið megið ekki skera niður þjónustu. Þið eigið að ná þessu samt. Þið eigið bara að spara. Þið eigið að spara um tugi og hundruð millj. kr.`` Ár eftir ár hefur þessi sparnaður ekki náðst. Og það er athyglisvert að lesa t.d. úttekt sem var í Morgunblaðinu í dag um það hvernig þeim er gert að spara og hvernig menn vita að þessar sparnaðartillögur nást ekki fram. Þetta er ekkert nýtt. Svona hefur þetta gengið ár eftir ár eftir ár og maður spyr sig: Hver er tilgangurinn með þessu? Ég veit ekki betur en menn hafi hreinlega strikað út skuldir ýmissa ríkisfyrirtækja eða jafnað þær á einhvern hátt og sagt: ,,Nú skulum við bara byrja frá grunni. Það verður bara að byrja frá grunni.`` Það er ljóst að Sjúkrahús Reykjavíkur hefur rekstrarhalla upp á hundruð millj. kr. og eins og kemur fram í greininni í Morgunblaðinu í dag, eru þeir farnir að borga allt að 10 millj. kr. bara í dráttarvexti sem auðvitað munar um í þessum rekstri af því að þeir eru að fá peninga til að greiða laun og að tillögurnar, sem allar þessar þriggja manna, fimm manna og sjö manna og hvað þær hafa nú verið fjölmennar þessar nefndir hafa lagt til, eru óraunhæfar. Þeir eru einfaldlega óraunhæfar. Þær nást ekki meðal annars vegna þess að upp geta komið ófyrirsjáanlegir atburðir. Það verður of mikið álag á deildir og það þarf svo lítið til að kostnaðurinn fari fram úr því sem áætlað var. Það kann vel að vera að áætlanagerðin sé ekki í lagi, menn geri óraunhæfar áætlanir og menn haldi að meiri sparnaður náist en svo næst í raun og ég held að það gildi um Sjúkrahús Reykjavíkur og Ríkisspítalana og hugsanlega önnur sjúkrahús. Ég held að enginn hafi reyndar lent í öðru eins og þessir tveir stóru spítalar. Samt sem áður kemur það fram t.d. í þessari úttekt í Morgunblaðinu í dag að stjórnendur hafa margvarað við því að þessi sparnaður mundi ekki nást fram, þetta væru óraunhæfar áætlanir, þetta mundi ekki nást fram. Og það kemur í ljós að þær nást ekki fram. Ég spyr mig aftur og aftur: Hver er tilgangurinn með þessu? Hvers vegna er verið að leika þennan leik ár eftir ár eftir ár? Framlög eru skorin niður, spítölunum er gert að spara þó að menn viti að sá sparnaður náist ekki fram. Leidd hafa verið rök að því að tilgangurinn sé sá, eins og kemur fram í grein Morgunblaðsins og við höfum svo sem heyrt víðar, að verið sé að reyna að pína spítalana til sameiningar þó að bæði séu ýmsar röksemdir gegn því og mikil andstaða. En þó að svo væri tel ég að þarna sé um algjörlega ranga aðferðafræði að ræða. Menn verða að sýna fram á að hagræðing, sparnaður og bætt þjónusta náist með því að sameina þessi stóru sjúkrahús ef það er meiningin að sameina þau. Menn verða að sýna fram á það í stað þess að sauma svona að þessum stofnunum, gera fólki það að geta ekki veitt fulla þjónustu, skapa endalausa óánægju, eyðileggja starfsanda sem auðvitað leiðir til þess sem við höfum séð hér á undanförnum dögum, að ungu læknarnir eru orðnir svo yfir sig þreyttir á þessu --- og ekki bara þeir heldur ýmsir fleiri --- að þeir eru að gefast upp. Þeir eru einfaldlega að gefast upp. Önnur sjónarmið eru að ryðja sér rúms varðandi vinnutíma og lífsgæði og fólk einfaldlega lætur ekki bjóða sér upp á þetta lengur. Það sem mun gerast í framhaldi af þessu eins og hefur komið fram í umræðunni að undanförnu er bæði að íslenskir læknar munu ekki snúa heim úr námi og þeir munu hverfa til annarra starfa þar sem þeim er boðið upp á miklu betri kjör. Það mun gerast. Þetta er svolítið svipað því sem kennarastéttinni hefur verið boðið upp á. Þetta er í raun og veru mjög svipað dæmi. Það hefur verið saumað að skólunum, laununum haldið niðri um árabil og það leiðir til þess að ekki fæst jafnhæft fólk og áður til starfa og allir sem geta leita annað. Þetta, hæstv. forseti, er stórhættulegt fyrir íslenskt heilbrigðiskerfi. Þess vegna hljótum við að verða að breyta hér um stefnu, hæstv. forseti, og það fyrsta hlýtur auðvitað að verða það að ná samkomulagi um að taka á þessum mikla halla Sjúkrahúss Reykjavíkur. Það verður einfaldlega að borga hann upp þannig að þessi stofnun geti í það minnsta byrjað á núllinu og að þessu tímabili krísustjórnunar ljúki og menn geti snúið sér að því að byggja upp. Það er mikið að gerast á sviði heilbrigðismála. Þar eru miklar nýjungar. Þar er mikið að gerast bæði hvað varðar lyf og tæki. Margt af því mun kosta mikla peninga en líka spara til lengri tíma litið og eins og staðan er núna, þá eiga þessar stofnanir varla kost á því að fylgjast með tímanum og tækninni og það veldur miklum pirringi meðal þeirra sem eru að ljúka námi og að byrja sinn starfsferil svo ekki sé nú talað um þá sem er verið að reyna að fá hingað heim. Það er mikið áhyggjuefni, hæstv. forseti, að íslenskir læknar fást ekki lengur til þess að sækja hér um stöðu lækna á spítölunum eða stöðu prófessora við háskólann vegna þess að þau launakjör sem hér er boðið upp á eru ekki í neinu samræmi við það sem tíðkast erlendis. Þá rifjast upp fyrir mér sú umræða sem hér varð í gær um stöðuna sérstaklega á Sjúkrahúsi Reykjavíkur í kjölfar þess að ungir læknar hafa verið að ganga út og menn spyrja: Hafa menn ekki skyldur við sína þjóð? Það eru takmarkanir fyrir því hversu miklar skyldur fólk hefur við sína þjóð. Ungir læknar eins og annað námsfólk hafa verið að taka námslán sem þarf að borga með vöxtum og töluverðri greiðslubyrði. Við erum fyrst og fremst í samkeppni við aðrar þjóðir. Við erum ekki lengur eitthvert eyland norður í ballarhafi sem getum bara hagað okkur eins og okkur sýnist. Við erum í mikilli samkeppni við aðrar þjóðir. Við höfum haft mjög gott menntakerfi m.a. í læknisfræði. Íslenskir læknar hafa átt greiðan aðgang að framhaldsmenntun á Norðurlöndunum, í Þýskalandi, Bandaríkjunum og víðar og þeir hafa getað gengið þar inn og þeim er vel tekið. Hins vegar eru þau kjör sem ungum læknum bjóðast þar og maður talar nú ekki um þegar þeir eru búnir að ljúka sérfræðinámi, ekki í nokkru samræmi við það sem hér tíðkast. Ef Íslendingar halda að þeir geti á grunvelli þjóðerniskenndar eða þakklætis fyrir að hafa fengið að mennta sig, haldið fólki í skrúfstykki og meðallaunum --- ég er ekki að tala um lág laun því að læknar eru þó á meðallaunum reyndar og þar yfir fyrst og fremst vegna alveg gífurlegrar vinnu. Ég skal segja það hér, forseti, að í mínum kunningjahópi eru allnokkrir læknar og ég veit mjög vel hversu gríðarlega þeir vinna og hversu mikla yfirvinnu þeir vinna. Þannig hafa þeir töluverðar tekjur --- og að halda að sé hægt að halda þessu áfram hér fram í rauðan dauðann og menn bara gráti af þakklæti fyrir að fá að flytja heim til Íslands, þá er það mikill misskilningur. Menn ættu að kynna sér sjónarmið ungs fólks sem sér þá framtíð fyrir sér fyrst og fremst að leita sér vinnu í öðrum löndum. Þetta er svo mikið að breytast, hæstv. forseti, að við þurfum fyrst og fremst að fara að hugleiða það, hvernig við ætlum að halda fólki hér í vinnu en ekki það að við getum boðið fólki upp á þessi kjör sem hér hafa tíðkast og þá miklu yfirvinnu. Mér liggur þetta þungt á hjarta, hæstv. forseti, og vil minna á að við, a.m.k. þingmenn Reykjavíkur, höfum fengið bréf frá borgarstjóranum í Reykjavík sem vekur athygli á stöðu Sjúkrahúss Reykjavíkur og þeirri slæmu stöðu sem þar er og þeirri hættu sem því fylgir ef ekki verður brugðist við. Því miður leggur fjárln. ekki til nema 100 millj. kr. til viðbótar sem ég þó fagna. Það er mikil bót á því að ráðist verður í að gera við Borgarspítalann en þetta dugar þó hvergi nærri. Ég verð að ítreka það enn og aftur, hæstv. forseti, að ég skil ekki þessa afstöðu ríkisstjórnarinnar. Ég skil ekki að menn skuli ganga svona fram og menn skuli láta þetta viðgangast því að við erum að tala um bráðaspítala og bráðaþjónustu. Við erum að tala um slysadeildina. Við erum að tala um það fólk sem þarf á allra bráðustu þjónustu og að sú staða skuli vera upp komin sem við okkur blasir nú er algerlega óviðunandi. Hæstv. forseti. Ég gæti vikið máli mínu að ýmsum tillögum sem fram koma í breytingartillögum meiri hlutans. Ég fagna þeim flestum og það er ánægjulegt að sjá að aukið svigrúm er til fjárframlaga. Mér finnst þó að ekki hafi verið tekið á því stóra vandamáli sem við okkur blasir sem er fyrst og fremst staða heilbrigðiskerfisins og einnig það sem kannski kallar á miklu meiri vinnu, þ.e. staða menntakerfisins sem auðvitað þarf að fara rækilega í gegnum í ljósi þeirra kannana sem við höfum fengið og sýna heldur slælega stöðu íslenskra nemenda og stöðu Háskóla Íslands sem þarf að fá miklu meira fjármagn til þess að byggja upp fyrir framtíðina. Ég vænti þess að menn muni taka á þeim málum á næstu árum en þau kalla á það ekki síst að menn marki stefnu og viti hvert eigi að halda.

Herra forseti. Hv. 14. þm. Reykv. beindi til mín spurningu um meðferðarheimili í Skagafirði og tillögu sem varðar Barnaverndarstofu. Þessi tillaga hefur verið til athugunar í félmrn. og kom til okkar nokkuð seint í okkar vinnu við fjárlagafrv. Mér er alveg ljóst að þetta er fyrsta skref á langri leið í þessum málum og það er rétt sem hv. þm. sagði að talið var að fjárþörf í þessu væri um 90 millj. kr. Þessi úrræði í Skagafirði eru ætluð fyrir unglinga frá 16--18 ára, en það er ljóst að ekki er um aukið framboð að ræða því að eftir því sem mér skilst, þá hefur verið lagt þar niður heimili nú nýverið þannig að þetta er til þess að mæta allra brýnustu verkefnum á þessu sviði. Vissulega þarf að þróa úrræði í þessum efnum betur með tilliti til hinnar nýju löggjafar, taka sér tíma í það. Ég hef gert grein fyrir afstöðu minni til Sjúkrahúss Reykjavíkur hér í umræðum áður en ég vil aðeins minnast á það samt varðandi launakjör lækna að ég tel að að ganga verði í það af alefli að reyna að ná samningum við þá sem út af standa í því efni. Í frv. er reiknað með 250 millj. til þess að mæta kjarasamningum sem nýlega hafa verið gerðir. Þeir hafa ekki allir verið samþykktir en það þarf að reyna að ljúka þessum málum.

Hæstv. forseti. Það er einmitt áhyggjuefni að um leið og verið er að leggja niður heimilið í Skagafirðinum og taka upp annað, virðist það blasa við, þó að við höfum ekki nákvæmar upplýsingar um það, að ekki sé verið að fjölga meðferðarúrræðunum. Ég fagna því að sjálfsögðu að þetta heimili sem búið er að semja um verði í stakk búið til að taka við þessum unglingum á aldrinum 16--18 ára. Þetta mun koma smátt og smátt vegna þess að lagabreytingin tekur sem betur fer tíma til þess að virka. En eftir því sem ég best veit hefur ekki verið offramboð á meðferðarúrræðum fyrir þetta unga fólk sem því miður lendir á villigötum þannig að mér finnst þetta vera dæmigert fyrir vinnubrögð okkar. Ég er ekkert endilega að saka meiri hlutann um eitthvað. Þetta eru bara vinnubrögð okkar Íslendinga. Við tökum í okkur að samþykkja svona breytingu og svo förum við einhvern tíma löngu síðar að reyna að átta okkur á hvað breytingin þýðir. Að vísu kom það fram hér í umræðum um þessa sérstöku breytingu, hækkunina á sjálfræðisaldrinum, að hún mundi kalla á bæði lagabreytingar og úrræði. En við bara segjum alltaf: Við reddum því þegar þar að kemur. Svo kemur í ljós að þetta kallar á heilmikil fjárútlát og við verðum að standa undir því. Hvað varðar kjaramál lækna, þá hygg ég að þetta sé miklu flóknara mál en bara það sem lýtur að kjörum þeirra beint. Þetta lýtur að kjörum og vinnutíma. Ég held að því miður séu menn kannski að rekast á það núna að upp eru að koma svo breyttar kröfur. Nú er að verða svo að konum er mjög að fjölga í læknadeildinni og þær gera aðrar kröfur til vinnutíma en karlarnir og þær vilja hafa sinn frítíma. Þær vilja geta sinnt sinni fjölskyldu og það kallar á breyttar kröfur fyrir utan það að sá vinnutími sem tíðkast hefur á sjúkrahúsunum og kröfur til ungra lækna hafa ekki náð nokkurri átt þannig að ég skil mjög vel þeirra kröfur. Við þurfum að horfa á þessi mál öll í samhengi, hæstv. forseti, og reyna að taka á þeim. Það sem fyrst og fremst skiptir meginmáli er að íslenska heilbrigðiskerfið verði samkeppnisfært við kerfi annarra þjóða.

Herra forseti. Ég tel að íslenska heilbrigðiskerfið sé gott. Hins vegar á það við fjárhagsvanda að etja eins og oft hefur komið fram hér. Aðferðin er umdeild núna. Hún er að styrkja stöðu ráðuneytisins til að vinna í málefnum sjúkrahúsanna. Veittir eru fjármunir til þess að auka þar við starfslið í fullu starfi til þess að fara yfir málefni sjúkrahúsanna og þar á meðal Sjúkrahúss Reykjavíkur og það hefur oft verið rakið í þessari umræðu. Kanna þarf stöðu þeirra samninga sem gerðir hafa verið þar. Komast þarf að raun um hvar núllpunkturinn er, til að byrja. Komast þarf að raun um hve vandinn er mikill þegar þeir samningar sem hafa verið gerðir ganga eftir, hvaða möguleikar eru til samstarfs og hagræðingar. Ég tel þessar 100 millj. sem fram voru lagðar mikilvægar og þær eru merki um að við viljum taka á viðhaldsvandanum í sjúkrahúsinu sem ég veit að er mjög brýnt verkefni. Hann er einn þátturinn í aðbúnaðinum og vinnuumhverfinu á sjúkrahúsinu. Það er alveg ljóst. En með 100 millj. í viðbót við 46,6 millj. sem þar eru inni, þá ætti að vera kominn möguleiki á að gera áætlun um að ráðast í viðhaldið. Nefndar hafa verið tölur um að sú upphæð sem þarf þar inn sé milli 500--600 millj. kr., en tæpast er hægt að mæta því á einu ári og þarf að gera áætlun til lengri tíma um það.

Hæstv. forseti. Eins og ég rakti í máli mínu benda þær tölur sem komið hafa fram frá Sjúkrahúsi Reykjavíkur til þess að hallinn og fjárvöntunin sem þar er við að stríða sé upp á 700--800 millj. þannig að það sem er verið að bæta hér við dugir hvergi nærri. En það er rétt sem hv. þm. segir að það fjármagn sem er þó verið að verja m.a. til viðgerða á Borgarspítalanum mun skila sínu og það er alveg satt að það að vinna í húsi sem heldur hvorki vatni né vindi ofan á þá krísustjórnun sem þar hefur verið hefur sitt að segja upp á vinnuandann þannig að ég vona að þetta verði til bóta. En það dugir hvergi nærri. Spurningin er þessi, hv. þm., við erum að tala um þróun sem hefur átt sér stað í mörg mörg ár og á rætur til síðasta kjörtímabils eins og hv. þm. veit þegar hv. þm. Sighvatur Björgvinsson var heilbrrh. og óð um eins og fíll í glerbúri, eins og við sögðum oft og hjó á báðar hendur og skar niður svoleiðis miskunnarlaust og á svo óskynsamlegan máta að annað eins hefur ekki sést. Þetta á sér orðið margra ára sögu, þetta er margra ára uppsafnaður halli, þetta er margra ára krísustjórnun, þetta er margra ára þreyta en staðan er sú að sjúkrahúsið stendur frammi fyrir miklum halla og það verður að taka á honum. Þó að ég hafi gert stöðu Sjúkrahúss Reykjavíkur að sérstöku umtalsefni gildir það um aðrar sjúkrastofnanir líka en vandi þeirra er ekki eins mikill. Ef við ætlum að halda uppi góðu heilbrigðiskerfi, hæstv. forseti, verðum við að taka á þessu og við verðum að bæta kjör þeirra sem vinna í þessum stéttum. Við verðum að skapa þar vinnufrið.

Herra forseti. Ég kem upp til þess að ræða aðeins um lið 05-190 Ýmis verkefni, Fiskifélag Íslands, sjóvinnslukennsla sem er viðbót og breyting milli 2. og 3. umr. upp á 7 millj. Samkvæmt texta í nefndaráliti er verið að gera tillögu um 7 millj. kr. viðbótarframlag til reksturs skólaskips á grundvelli niðurstöðu nefndar skipaðrar af sjútvrh. Áformað er að leigja hafrannsóknaskipið Dröfn RE 35 til þessa verkefnis. Ég var einn af þeim sem voru skipaðir í þá nefnd sem lagði til að hafrannsóknaskipið Dröfn yrði tekið eða leigt í verkefni til að sinna sjóvinnukennslu og kynningu á sjóvinnustörfum í grunnskólum landsins. Það var einróma álit nefndarinnar að það væri mjög stórt skref í þá átt að ná árangri að leigja svo stórt skip sem Dröfn er með þeim möguleikum sem því fylgja sem einu af hafrannsóknaskipum landsins með þjálfaða áhöfn og útbúnað um borð sem telst til fullkomnustu tækja sem völ er á á þessu sviði. Hv. þm. Kristín Halldórsdóttir hafði á orði fyrr í kvöld að hún hefði áhyggjur af því að með því að leigja þetta skip í staðinn fyrir Haftind, sem Karel Karelsson hefur rekið á undanförnum árum og nýtt til kennslu fyrir ungmenni um land allt, yrði það til þess að draga úr því starfi sem hann hefur haft með höndum síðustu þrjú árin. Ég held að ekki sé nein ástæða til þess að hafa áhyggjur af því að það starf sem Karel Karelsson hefur sinnt á undanförnum árum eigi að líða neitt sérstaklega fyrir þetta, enda erum við að tala um óskyld störf eða óskylda kennslu að mörgu leyti. Starf Karels fólst í upphafi fyrst og fremst í því að þjálfa upp ungmenni sem höfðu lent utan garðs eða illa í lífinu og þurftu aðstoðar með á vegum félagsmálastofnana og Íþrótta- og tómstundaráðs Reykjavíkurborgar. Hann gerði sérstaka samninga við sveitarfélögin um það að ráða þessi ungmenni um borð í Haftind og þau ungmenni voru skráð sem áhafnarmeðlimir um borð í Haftind til þess að róa til fiskjar. Í þessu fólst sú almenna skoðun sjómannsins að verið væri að koma ungum mönnum til manns eða eins og sagt er á sjómannamáli að hafa migið í saltan sjó eins og sagt var hér í gamla daga en á hugsanlega ekki við enn í dag en svona var talað um unga menn í þá daga. Ég held að hlutverk Karels að þessu leyti og Haftinds verði ekkert öðruvísi en það hefur verið og ég veit að verið er að vinna að því í kerfinu að sú starfsemi sem lýtur að þjálfun ungmenna verði áfram eins og hún hefur verið þannig að Íþrótta- og tómstundaráð Reykjavíkurborgar ásamt félagsmálastofnunum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu munu nýta sér þá þjónustu. Ég vona svo sannarlega að ekkert skyggi á þau störf sem hafa verið innt af hendi um borð í Haftindi og ég get borið um að það hefur verið einróma lof um það starf sem þar hefur farið fram. Dröfnin er aftur á móti í mínum huga einstakt tækifæri fyrir þá sem vilja tengja saman grunnskóla og sjómennsku, fljótandi skólastofu og grunnskóla í skipi sem getur talist í augum allra, bæði foreldra, nemenda og kennara 100% öruggt skip til að geta tekið við stórum hópum til að kenna líffræði, bæði verklega og í fyrirlestraformi, um borð í einu skipi, undir þiljum sem er mjög óvenjulegt eða hefur ekki verið hingað til hægt í þeim skipum sem hafa verið notuð til þeirrar sjóvinnukennslu sem hefur verið starfrækt á landinu fram að þessu. Við höfum þó nokkra reynslu af rekstri skólaskipa og ekki er langt síðan bátur sem var kallaður Mímir og fórst voveiflega fyrir nokkrum árum var notaður til þessarar sjóvinnukennslu. Það skip var einungis 15 tonn. Það fór gott orð af þeirri kennslu en öllum bar saman um að það skip væri of lítið. Haftindur er að sjálfsögðu mun stærra skip, um 55 tonn, og hefur getað þjónað hlutverki sínu ágætlega og þá sérstaklega því hlutverki að koma ungu fólki til manns sem hefur þurft á aðstoð að halda. Þar hefur kannski ekki síst verið um að ræða kennslustarf sem hefur fengið menn sem hafa ekki fundið sér tilgang í lífinu til þess að sinna einhverju ákveðnu hlutverki. Ég lít svo á að það sé stórkostlegt tækifæri að geta tengt saman grunnskólann og Hafrannsóknastofnun. Sú tilraun var hugsuð af nefndinni til tveggja ára. Að þeim tveimur árum liðnum væri ekki einungis ríkissjóður sem mundi reka þetta verkefni heldur væru það sveitarfélögin, hugsanlega ásamt ríkinu, sem mundu sjá um verkefnið og á þessum tveimur árum yrði reynt að afla því vinsælda innan skólakerfisins með markvissu starfi sem byggðist á því að laða skóla og þá sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu að þessu skipi og því starfi sem mundi verða um borð í skipinu. Ég held að við gerum okkur grein fyrir því sem höfum stundað sjóinn og þekkjum óttatilfinningu fólks við sjóinn yfirleitt að það skiptir mjög miklu máli hvernig fyrstu hughrif eru þegar menn koma að skipi, fara um borð og átta sig á aðstæðum. Mjög mikil áhersla er lögð á það af hálfu allra og þá ekki síst aðstandenda og skólanna að ekki sé hægt að segja að það sé verið að etja börnum út í neina óvissu. Þess vegna held ég að maður geti sagt að á svæði eins og á höfuðborgarsvæðinu þar sem fólk er fjarlægara sjómennskunni og sjónum en aðrir landsmenn þurfi að beita öðrum aðferðum en þykja eðlileg þar sem menn stunda sjóinn daglega, koma niður á bryggju og sjá hvernig skip eru. Af þeirri ástæðu töldum við nauðsynlegt að fara út í þetta starf með nýjum forsendum og nýjum áherslum sem byggðust á þessari auknu stærð, starfi sem gæti farið fram undir þiljum að mestu leyti og rannsóknarkennsla og fræðastörf gætu jafnframt farið fram á sama stað í fljótandi skólastofu. Reksturinn byggist í rauninni alfarið á því að hægt sé að sannfæra skólafólk á höfuðborgarsvæðinu um að þetta sé fýsilegur kostur, að miklu eðlilegra sé að fara með ungmenni um borð í slíkt skip til þess að kynna þeim hvernig sjómennska fer fram, líffræði, vinna um borð í skipum. Það er miklu meira atriði að ná tökum á því hér vegna þess að þetta er sá hópur sem kemur til með að borga þann kostnað sem felst í slíku námi þegar upp er staðið. Það er dýrt að gera út svona skip og það verður ætlast til þess í framtíðinni að sveitarfélögin taki a.m.k. verulegan þátt í þessu starfi einfaldlega vegna þess að sveitarfélögin hafa tekið yfir grunnskóla og mönnum finnst sú blanda sem hér er ekki heppileg þegar til lengdar er litið, að sveitarfélög og ríki séu að skipta á milli sín slíkum verkefnum. Ég vil að lokum, herra forseti, fagna því að Alþingi tekur svona á málinu. Ég held að við séum að stíga verulega stórt skref í þá átt að tengja saman sjóinn og grunnskólana. Þetta er gert örugglega og faglega sem ég efast ekki um að verði hægt að vinna þannig í framtíðinni að sú starfsemi sem tengist sjómennsku og faglegu starfi um borð í skipum verði til framtíðar en ekki einungis til reynslu í tvö ár.

Herra forseti. Ég var nokkuð undrandi þegar ég sá þá tillögu sem fyrir lá og hlýddi þess vegna með athygli á mál hv. þm. Kristjáns Pálssonar hér áðan til að reyna að átta mig betur á því hvað væri um að vera. Það verður að segjast eins og er að ég er ekki miklu nær. Hér er verið að tala um útgerð á skipi sem verður dýr en það er víst í lagi af því að sveitarfélögin eiga að reka það, þ.e. ef það tekst að vinna því vinsældir eins og hv. þm. sagði og sannfæra skólafólk á höfuðborgarsvæðinu um nauðsyn þess. Hér er verið að tala um peninga til þess að fara af stað með verkefni sem þriðji aðili á síðan að taka við eftir að búið er að sannfæra menn um að á þessu sé þörf. Fróðlegt væri að vita hvort fleiri af þeim tillögum sem stjórnarliðar, ríkisstjórnarmeirihlutinn er að sulla inn eru vaxnar með þeim hætti sem þessi tillaga er. Satt best að segja kom mjög á óvart eftir inngang í ræðu hv. þm. að niðurstaðan skyldi verða sú að verið er að hugsa um skip sem ég gat ekki heyrt betur en ætti að liggja í Reykjavíkurhöfn. Ég vildi þess vegna gjarnan að þingmaðurinn reyndi að útskýra ögn betur mikilvægi þess sem felst í því að fara í þessa fjárfestingu og hvort hann á bæði við karla og konur þegar hann talar um að koma ungum mönnum til manns.

Herra forseti. Ég held að hv. þm. hafi misskilið verulega mikið af því sem ég var að segja. Þegar ég talaði um að höfða til höfuðborgarsvæðisins er það einfaldlega vegna þess að höfuðborgarsvæðið hefur ekki tekið þátt í því starfi sem hefur farið fram hingað til um borð í þessum skólaskipum nema að mjög óverulegu leyti. Þetta hefur fyrst og fremst nýst landsbyggðinni en höfuðborgarsvæðið hefur ekki sýnt þessu neinn áhuga. Til þess að geta haldið úti svona rekstri er mjög brýnt að stærstu svæði landsins hafi áhuga á slíku starfi til þess að það geti þjónað tilgangi sínum og haldið velli svo að vel fari. Ég ítreka að það er ekki meiningin að þetta skip liggi í Reykjavíkurhöfn heldur er verið að hugsa um að þetta skip fari um allt land eftir áhuga skólafólks. Kostnaðurinn verður að sjálfsögðu meiri en við minni skipin, einfaldlega vegna þess að þarna er krafist miklu meira öryggis, miklu meiri sérþekkingar og miklu betri aðstöðu en hingað til hefur verið til staðar. Þarna er ekki talað um neina fjárfestingu því að einungis er um leigu að ræða. Það eru leigðir nákvæmlega þeir dagar sem farið er út með börn en ekki neinir legudagar í höfn þannig að við erum einungis að tala um virka daga á sjó með skólabörn sem geta þá nýtt sér þá kennslu sem þarna getur farið fram. Ég mundi segja að hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir ætti að fagna þessu frumkvæði sem ég held að sé mjög gagnlegt og þarft fyrir skólana og ekki síst fyrir landsbyggðina sem ég tel mikilvægt að fái stuðning höfuðborgarsvæðisins til reksturs slíkra verkefna.

Herra forseti. Ég sé ekki mikinn stuðning við landsbyggðina í gegnum tillöguna sem hv. þm. reyndi enn að útskýra en satt best að segja með þeim árangri að þeim mun meira sem talað er þeim mun minna skilur maður. Tilfinningin sem situr eftir er sú að hér fékk einhver hugmynd. Henni var komið í gegn, guð má vita hvernig, en það á eftir að fá skólana til að samþykkja hana. Það á eftir að fá skólana til að þýðast hana því að enginn hefur beðið um hana. Hins vegar hafa ýmsar aðrar hugmyndir verið á kreiki og ýmis vinna er í gangi sem er allt annars eðlis en hv. þm. er að tala um. Ég er ansi hrædd um að það eigi eftir að vinna mikla undirbúningsvinnu, mikla grunnvinnu áður en hugmynd eins og þessi á nokkurn rétt á sér, einfaldlega vegna þess að ég held að hv. þm. sé að tala fyrir hugmynd sem er ekki verið að biðja um, sem er ekki búið að kanna hvort nokkur þörf er fyrir og hann er að tala út frá óskhyggju sem á alls ekki heima.

Herra forseti. Ég átta mig ekki almennilega á pirringnum í hv. þm. yfir því að verið sé að útfæra tillögur sem eru í raun ekkert nýjar. Skólaskip hefur verið rekið í mörg ár þannig að hugmyndin er ekkert ný. Það er fyrst og fremst nýtt að verið er að tala um stærra skip en áður hefur verið í notkun þannig að mér finnst ótrúlegt hvernig hv. þm. bregst við þessu. Við höfum rætt um þetta mál við forsvarsmenn skóla í Reykjavík til að mynda og skóla annars staðar á svæðinu og þar hafa forsvarsmenn þeirra tekið afskaplega vel í hugmyndina og talið það forsendu fyrir því að skólarnir á höfuðborgarsvæðinu geti tekið þátt í þessu, að það verði um stórt og öflugt skip að ræða sem tryggir öryggi barnanna. Tilfinning skólamannanna er því sú að þarna sé eitthvað sem allir geta trúað og treyst. Ég átta mig ekki almennilega á því hvers vegna hv. þm. bregst við með þessum hætti.

Herra forseti. Við höfum verið að ræða frv. til fjárlaga við 3. umr. síðan klukkan rúmlega 2 í dag og nú er klukkan að ganga 12 þannig að við höfum verið að í rúma 9 klukkutíma að ræða hver forgangsröðunin er hjá ríkisstjórninni í því að verja því fé sem við eigum í sameiginlegum sjóði. Ég get tekið undir með hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur um það að mér var nokkuð brugðið í morgun þegar ég mætti til vinnu og sá hversu margir biðu eftir því að fá aðstoð fyrir utan hús Hjálpræðishersins í morgun. Það er umhugsunarefni þegar menn eru að ræða fjárlögin að í velferðarsamfélagi sé þetta stór hópur sem þarfnast aðstoðar rétt fyrir jólin. Auðvitað eru þeir mun fleiri því að víða er þröngt í búi. Það þekkja þeir sem vilja. Ég get ekki orða bundist þó svo að ekki ætti að þurfa að ræða hér ástandið á sjúkrahúsunum. Menn ættu að þekkja það eftir alla umræðuna í dag og undanfarna daga, bæði umræðuna á þinginu og einnig umræðuna í samfélaginu og fjölmiðlum. En ég get því miður ekki orða bundist vegna þess neyðarkalls sem kom frá stjórnun sjúkrahúsanna til fulltrúa okkar í heilbr.- og trn. og til þingmanna síðustu daga. Menn muna ekki eftir verra útliti. Það mun bitna verulega á sjúklingum. Öllu mun seinka, biðlistar munu lengjast, óróleika og vanlíðan er farið að gæta hjá starfsfólki og hjá sjúklingum. Þetta eru skilaboðin sem við fáum frá stjórnendum sjúkrahúsanna. Þeir eru ráðþrota. Æ fleiri koma inn á sjúkrahúsin sem bráðasjúklingar, sem bráðatilvik, yfir 72% þeirra sem leggjast inn á sjúkrahús og þeir eru mun dýrari sjúklingar sem koma inn sem bráðasjúklingar en hinir sem koma inn af biðlistanum. Þetta eru skilaboðin sem við höfum fengið undanfarið, herra forseti, og því miður hefur ekki verið brugðist við sem skyldi hjá stjórnvöldum. Reyndar fagna ég því að upplýsingar komu um það að 100 millj. koma til viðbótar til Sjúkrahúss Reykjavíkur til að geta hafið viðhald en það dugir alls ekki til. Það er rétt sem kom fram hjá fulltrúum stjórnenda sjúkrahúsanna. Óróleika, vanlíðunar og óvissu er farið að gæta hjá starfsfólki sjúkrahúsanna. Við fengum orðsendingu eða bréf í dag frá Starfsmannaráði Sjúkrahúss Reykjavíkur. Það er orðið erfiðara hjá þeim, starfið er orðið þyngra en áður. Legurúmum hefur fækkað, segir í bréfinu. Það leiðir af sér að heilbrigðisstarfsmenn hafa skemmri tíma til að sinna hverjum og einum sjúklingi. Það hefur orðið til þess að á álagstímum vistast fleiri alvarlega veikir inni á göngum sjúkrahússins og það hefur einnig leitt af sér að fjöldi sjúklinga þarf að leggjast inn aftur innan sjö daga frá útskrift og sá fjöldi vex ár frá ári. Það kom fram í máli mínu við 2. umr. að 75 af hverjum 1.000 sjúklingum sem koma inn á ákveðnar deildir á sjúkrahúsunum eru komnir inn á sjúkrahús aftur innan átta daga. Er þetta ekki alvarlegt ástand, herra forseti? Einnig hefur komið fram og kemur fram í bréfi frá Starfsmannaráði Sjúkrahúss Reykjavíkur að verði fjárhagsvandi sjúkrahússins ekki leystur strax muni það leiða til þess að sjúkrahúsið muni ekki geta valdið grundvallarhlutverki sínu að sinna sjúkum og slösuðum. Ég minni á að á þessu sjúkrahúsi er eina slysadeildin á landinu og menn horfa fram á að þurfa að loka deildum. Þó svo menn loki deildum mun það ekki hafa þann sparnað í för með sér sem menn gætu gert ráð fyrir vegna þess að ekki er hægt að fækka starfsfólki sem því nemur. Ég vil taka undir hvert einasta orð frá starfsmannaráði Sjúkrahúss Reykjavíkur og ég veit ekki hvað það hefur upp á sig að vera að ræða þetta eftir rúmlega níu tíma umræðu því að ég held að þessi skilaboð ættu að vera komin til skila til stjórnvalda. Ég treysti því að gripið verði til frekari fjárveitinga en þeirra sem eru til afgreiðslu því að ekki verður við þetta unað. Ég ætla ekki að halda hér langa ræðu, herra forseti, en ætla að mæla hér fyrir brtt. við fjárlögin sem ég flyt á þskj. 646 um aukafjárveitingu til Arnarholts, deildar 35 við Sjúkrahús Reykjavíkur. Eins og menn muna eflaust var deild 35 á Arnarholti lokað við niðurskurðinn haustið 1996. En henni hefur verið haldið opinni að hluta þar sem ekki var hægt að koma öllum þeim geðsjúku sem þar dvöldu í aðra vist. Þar hafa dvalið níu sjúklingar. Þeir hefðu lent á götunni ef deildinni hefði verið lokað. Þessi deild hefur verið rekin án fjárveitinga en reynt að fá aðstoð frá öðrum deildum en þannig er ekki hægt að gera til lengdar. Þó er vitað að nokkrir af þeim sem fluttir voru frá Arnarholti hafa beðið verulegan skaða af þeim flutningi. Mjög hefur verið þjarmað að geðsjúkum hér á landi og samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef er þjónustan við öryggismörk á geðdeildum, sérstaklega inni á Sjúkrahúsi Reykjavíkur. Ég legg því til að 8 millj. til viðbótar fari til Arnarholts þannig að það mögulegt sé að halda úti rekstri fyrir þessa níu sjúklinga sem þar dvelja. Hér er um að ræða lágmarksupphæð til að hægt sé að reka deild fyrir geðsjúka á Arnarholti. Ég hef því ákveðið að leggja fram þessa brtt. sem kemur til atkvæða á morgun. Ég vil einnig minna á aðra tillögu sem lögð var fram við 2. umr. en kölluð aftur til 3. umr. Hún hljóðar upp á 5 millj. kr. viðbótarfjárveitingar til Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins. Þetta eru 5 millj. sem vantar til þess að einhverfir og fatlaðir með Asperger-heilkenni geti fengið þá þjónustu sem þeir þurfa. Fyrir nokkru síðan skoðaði nefnd stöðu þessara fötluðu einstaklinga sem áður fengu þjónustu í gegnum heilbrrn. en heyra nú undir félmrn. og komst hún að þeirri niðurstöðu að 10 millj. þyrfti að lágmarki til þess að þessi hópur fengi lágmarksþjónustu. Í fjárlagafrv. er aðeins gert ráð fyrir 5 millj. til þessa hóps. Þess vegna leggjum við til, hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, Jóhanna Sigurðardóttir og sú sem hér stendur, að þær 5 millj. sem upp á vantar komi til að tryggja þessum hóp þjónustu. Samkvæmt fjárveitingu þeirri sem er í fjárlögunum geta aðeins hinir yngstu og mest fötluðu fengið þjónustu. Aðrir munu ekki fá hana og hliðstæð þjónusta fyrir þá sem hafa Asperger-heilkenni. Það er auðvitað ekki viðunandi og þetta eru ekki háar upphæðir að fara fram til þess að hópurinn geti fengið lágmarksþjónustu hjá Greiningarstöðinni. Ég vona svo sannarlega að tillögurnar tvær, fyrir geðfatlaða á deild 35 á Sjúkrahúsi Reykjavíkur og þá fötluðu sem ekki fá neina heildstæða þjónustu og munu ekki fá hana ef fjárlög verða afgreidd eins og nú er, fái náð fyrir augum meiri hluta fjárln. Ég kvaðst, herra forseti, ekki verða með langt mál enda ekki ástæða til. Það er búið að gera góða grein fyrir ástandinu í heilbrigðismálum og ég gerði það einnig í fyrri ræðu minni við 2. umr. í löngu máli. Ég get þó ekki orða bundist yfir þeim fréttum sem voru í útvarpinu í kvöld um að enn einu sinni eigi að hækka þjónustugjöld á sjúklinga. Ætlunin er að hækka hlut sjúklinga í lyfjakostnaði. Ég get ekki sætt mig við að enn einu sinni eigi að höggva í sama knérunn, sjúkra hér á landi og ég kalla eftir skýringum á því og rökum fyrir því að ekki er hægt að leita neitt annað en til sjúklinga að sækja fé í ríkissjóð á þessum góðæristímum. Er nokkur furða að ég spyrji? Ég hefði eins getað haft hér langt mál um vegamálin. Ég sé að vegáætlun til langs tíma er komin á borðin og búið að dreifa henni. Ég leyfi mér að efast um að nokkur trúi góðri ætlan í þeirri vegáætlun miðað við það hvernig markaðir tekjustofnar til vegagerðar eru miskunnarlaust skornir niður hjá þessari ríkisstjórn. Til stóð að markaðir tekjustofnar til vegagerðar yrðu skornir niður um 1 milljarð og 64 millj., herra forseti, en nú er kominn hér 100 millj. kr. niðurskurður til viðbótar. Síðan kemur glansmynd, vegáætlun til langs tíma frá ríkisstjórninni. Hvers konar tvískinnungsháttur er þetta, herra forseti?

Herra forseti. Í atkvæðagreiðslunni fyrr í dag býsnaðist einn hv. þm. yfir auknum niðurskurði í vegamálum. Sá hinn sami býsnaðist einnig og réttilega yfir aukinni skattlagningu á þá sem aumast hafa það í landinu, skuldugustu fjölskyldurnar. Hv. þm. sagði sífellt: ,,... og það mitt í góðærinu``. Ýmsir stjórnarandstæðingar hafa komið upp og mælt fyrir þörfum tillögum, talað um velferðarmál sem skipta máli og hafa skírskotað til þess að miðað við það sem ríkisstjórnin hefur sagt ættum við nú að vera stödd mitt í góðærinu. En er það svo? Ef litið er til brtt. meiri hlutans mætti álykta svo. Ekki síst ef litið er til útgjaldatillagnanna. Meiri hlutinn á Alþingi þarf augljóslega ekki að hafa áhyggjur af því hvort endar nái saman. Það er aukaatriði nema þegar kemur að tillögum stjórnarandstöðunnar. Í þeim tilvikum virðist nauðsynlegt að minni hlutinn komi jafnframt með tillögur um tekjur. Annað væri að sjálfsögðu ábyrgðarleysi ef minni hlutinn ætti í hlut. Það er augljóst að stjórnarliðar þurfa ekki að hafa áhyggjur af því. Hér hafa verið fluttar margar brtt., sumar þarfar og góðar en aðrar síðri. Ekki er að heyra á nokkrum manni að áhyggjur séu af fjárhag ríkissjóðs. Það er ekki að heyra að menn hafi áhyggjur af þeirri skattlagningu sem óhjákvæmilega bíður framtíðarinnar að standa straum af því sem efnt er til í dag. Herra forseti. Hvað eru fjárlög ríkisins? Eru þau bara togstreita um nokkrar milljónir hér og þar? Já, að hluta en sú togstreita virðist vera það eina sem talað er um, a.m.k. utan veggja þessa húss. Ég hef á tilfinningunni, herra forseti, að stjórnarmeirihlutinn vilji hafa það þannig. Meðan aðeins er togast á um milljónir hér og milljónir þar, er a.m.k. ekki talað um hvernig fjármálastjórnin er í heildina. Enda er það miklu alvarlegra mál. Það hve mörgum milljónum er varið eða ekki varið til tiltekinna málaflokka er vissulega háð ytri aðstæðum og þeirri pólitík sem ráðandi stjórnvöld vilja sýna. Fjárlögin eru bæði pólitísk yfirlýsing og efnahagsrammi og með þeim eru línur lagðar í efnahagsþróun næstu ára hvað varðar eftirspurn, vexti og þenslu í þjóðfélaginu. En ef við veltum því fyrir okkur hvaða pólitíska yfirlýsing og efnahagsrammi það er sem hér er verið að fjalla um, þá verður að segja, herra forseti, að þetta frv., eins og það lítur út núna og með hliðsjón af þeim brtt. meiri hlutans sem liggja fyrir og við vitum að muni verða samþykktar, þá er það ótrúlega prinsipplaust, gamaldags og án nokkurrar forgangsröðunar. Við veltum því fyrir okkur, einkum við í stjórnarandstöðunni, hvort við séum í miðju góðæri. Er það svo í raun og veru? Í nefndaráliti minni hluta fjárln. kemur eftirfarandi fram: ,,Að mati Þjóðhagsstofnunar er nokkuð liðið á hagsveifluna og því megi búast við því að afkoma verði nokkru lakari á næstunni. Gerir stofnunin ráð fyrir tiltölulega háum vöxtum á næstu árum og bendir á að um þessar mundir sé nokkur þrýstingur á verðlag vegna mikilla umsvifa í þjóðfélaginu.`` Þetta er haft eftir Þjóðhagsstofnun, herra forseti, og ég held að hér sé raunsæi sem mér finnst frekar sjást meðal stjórnarandstöðunnar en hjá stjórnarsinnum, a.m.k. ef maður hlustar á eða les það sem menn hafa látið frá sér. Undanfarin ár hafa tekjur ríkissjóðs verið vanmetnar. Á það hefur minni hlutinn bent en svo er ekki nú. Bent er á að hagsveiflan virðist hafa náð hámarki. Nú segir minni hluti fjárln. að tekjuforsendur séu ekki allar traustar og bendir einkum á það sem öllu á að bjarga, þ.e. sölu eigna. Þetta er eins og galdrar, herra forseti. Peninga vantar til að láta enda ná saman og þá er bara ákveðið að selja meira. Reynslan sýnir okkur að það hefur gengið treglega til þessa, en þó má reyna á ný. Tölurnar sýna a.m.k. pínulítinn afgang á fjárlögum, 0,09% eða svo. Fróðlegt væri, herra forseti, taka saman hvað ríkisstjórnin hefur selt á kjörtímabilinu, hver árangurinn er af störfum einkavæðingarnefndarinnar. Hv. formaður fjárln. er í salnum og kann e.t.v. svörin við þessu. Nú hefur ríkisstjórnin setið að völdum í tvö og hálft ár og tímabært að við fáum að vita hvað hún hefur aðhafst í þessum málum svona saman tekið. Ýmislegt hefur verið talað og gefið til kynna en hver er árangurinn? Hvar eru peningarnir? Ég vænti að að komi svör við því hér á eftir. Við hljótum að velta því fyrir okkur, herra forseti, hvort það sé svo en því miður taka æ fleiri undir það að hagsveiflan sem við höfum notið á undanförnum árum sé um það bil að stöðvast. Hvernig höfum við þá nýtt góðæri undanfarinna ára til að undirbúa okkur fyrir framtíðina? Hvernig höfum við nýtt góðærið til að búa í haginn fyrir þjóðina? Við sjáum að skattar einstaklinga eru nánast þeir sömu og á síðasta ári. Það sem skeikar er vegna 500 milljónanna sem sveitarfélögin áttu að axla þegar ríkisstjórnin ákvað að láta þriðja aðila borga fyrir gæði sín. Skattar á vöru og þjónustu hækka mikið eða hátt á sjötta milljarð og virðisaukaskattur hækkar um rúmlega 3 milljarða. Skatttekjur ríkissjóðs eru því að aukast. En hvar er árangurinn í ríkisfjármálunum? Er það afgangur upp á 0,09% sem fæst með ímyndaðri sölu eigna á þriðja milljarð? Er þetta boðlegur árangur eftir að við höfum notið mesta góðæris sem þessi þjóð hefur fengið að njóta í tvo áratugi? Ef menn telja svo þá er ríkisstjórnin og fjárln. metnaðarlausari en mig grunaði. Á bls. 21 í fjárlagafrv. segir líka að erlendar skuldir ríkissjóðs muni ekki lækka sem hlutfall af landsframleiðslu heldur standa í stað á þessu ári og því næsta með auknum viðskiptahalla. Þá veltum við fyrir okkur samkeppnisstöðu Íslands. Hvað hefur verið gert til að bæta samkeppnisstöðu Íslands? Við heyrum reglulega að menn monta sig af því að landsframleiðslan sé svo mikil að við erum komin á OECD-mælikvarða, í hóp ríkustu þjóða eins og það er kallað, af því að landsframleiðslan er svo mikil á hvern einstakling. En hvernig komumst við svo hátt á þann skala? Mig minnir að við séum í 5. sæti í ár, 6. sæti í fyrra, 7. sæti þar á undan. Jú, herra forseti. Það gerum við með tvennu móti. Við gerum það með því að íslenskt launafólk vinnur lengri vinnudag en víðast hvar þekkist og íslenskar konur eru með hlutfallslega mesta atvinnuþátttöku þrátt fyrir að þær eigi líka flest börnin að meðaltali af þjóðum OECD. Það er sem sagt með mikilli vinnu sem við komumst svo hátt. Við getum velt því fyrir okkur hversu haldgott það er. Samkeppnisstaða Íslands er annars staðar, hún er ekki í neinu 5. sæti, enda horfa menn til mun fleiri þátta þegar þar er komið. Herra forseti. Þegar maður skoðar fjárlögin, hlýðir á umræðuna og fylgist með því sem er að gerast hér, þá hefur maður á tilfinningunni að þetta séu um það bil sömu fjárlög og í fyrra og þar áður, en maður sér ekki að nokkuð hafi breyst. Það eru engar nýjar áherslur, engin ný forgangsröðun, það er ekki að sjá að neitt hafi verið gert til að búa í haginn. Og við veltum olíunni fyrir okkur sem hefur keyrt hagvaxtarvélina á undanförnum árum, hvort við getum treyst á það að hún verði hér áfram eða hvort það er e.t.v. rétt sem Þjóðhagsstofnun segir og fleiri, að hagvaxtarsveiflan sé um það bil að stöðvast. Frá 1993 þegar rofaði til í efnahagsmálum eftir nokkurra ára kreppu, þá rofaði til að hluta vegna möguleika sem sköpuðust með EES-samningnum og að stórum hluta vegna úthafsfveiðanna sem komu sem viðbót inn í hagkerfið eftir nokkra erfiðleika í sjávarútvegi. Nú er úthafsveiðiævintýrinu nánast lokið og sáralítið að hafa úr þeirri áttinni og stóriðjuframkvæmdir á síðasta snúning. Framkvæmdum við Ísal er lokið, Norðurál lýkur framkvæmdum á árinu og stórframkvæmdum utan fjárlaga eins og Hvalfjarðargöngum verður lokið á árinu. Auk þessa er hinn mikli niðurskurður í framlögum til samgöngumála sem hér hefur oft verið rakinn. Eftir mikla fjárfestingu, m.a. erlendra aðila í atvinnulífinu er nú gert ráð fyrir svo miklu falli í fjárfestingu að menn hljóta að hrökkva við þegar þeir sjá þær tölur sem fyrir liggja. Það er einungis reiknað með aukningu í fjárfestingu upp á 1,3% á milli ára á móti aukningu upp á 18,6% á milli ára í fyrra. Hvaða breytingar eru það sem hafa orðið? Ég rakti það að hluta til áðan. Það eru aðallega þær breytingar að það sem hefur keyrt hagvaxtarvélina er nánast á þrotum, það eldsneyti er ekki lengur fyrir hendi. Við veltum því fyrir okkur þegar við skoðum hvar forgangsröðunin liggur að við hefðum viljað sjá góðærið nýtt til þess að endurskapa atvinnulífið með auknum framlögum til menntamála og til að endurskipuleggja velferðarkerfið þannig að það stæðist betur til framtíðar en við getum ekki séð að þessi uppsveifla hafi verið notuð til nokkurra kerfisbreytinga. Við fáum ekki séð neinar nýjar áherslur eða forgangsröðun sem gæti varðað veginn til framtíðar þannig að við fáum velferðarkerfið varið þegar harðnar á dalnum né heldur hafa menn sett fé til menntamála eins og við hefðum þó þurft að gera. Það verður ekki annað séð en að þeir fjármunir sem varið er til hefðbundinna atvinnuvega, sjávarútvegs og landbúnaðar, séu á svipuðu róli og verið hefur miðað við frv., þá erum við að tala um rúma 10 milljarða til þeirra hefðbundnu atvinnugreina. Þar hefur engin breyting orðið á. Í góðærinu hefur ekki þótt ástæða til að breyta þar nokkru um. Þær nýju fjárfestingar sem hafa orðið hafa að mestu verið í stóriðju en hún er líka nokkuð hefðbundin í okkar atvinnulífi sem hefur því miður einkennst af lágum launum vegna einhæfrar framleiðslu. Við höfum oft haft áhyggjur af því að atvinnulífið á Íslandi hafi litla framleiðni og kennt því um að Ísland sé láglaunaland. En við getum allt eins sagt, herra forseti, að mikið vægi framleiðslustarfa í atvinnulífi þjóðarinnar geti verið meginskýringin. Störf í framleiðslugreinum eru orðin láglaunastörf í heiminum almennt, og ef framleiðslan á að vera samkeppnishæf á erlendum mörkuðum, þá er því miður ekki hægt að greiða fyrir hana hærri laun hér. Þess vegna, herra forseti, er ástæða til að harma í rauninni að menn skyldu ekki nýta uppsveifluna til þess að undirbúa þá framtíð sem gæti skilað okkur störfum sem byðu upp á hærri laun heldur horfa endalaust til framleiðslustarfanna eins og virðist hafa verið gert. Það er annað sem einkennir þær atvinnugreinar sem hér er rætt um en það er að þær biðja ekki um mikla menntun og má segja að áhrifa þess gæti og hafi gætt varðandi viðhorf okkar til menntunar, ekki síst verkmenntunar. Viðhorfið hefur verið það að gott sé að menntast en svo sem ekki mikið með það að gera. Íslensk þjóðarsál hefur borið mismikla virðingu fyrir menntun og boðberum hennar, kennurunum. Mig langar, herra forseti, að vitna í Heimsljós máli mínu til stuðnings þar sem Þórður á Horni hefur orðið og hans sjónarmið koma skýrt fram en þau eru e.t.v. lýsandi fyrir það viðhorf sem hefur lengst af ríkt. ,,Það var kominn nýr kennari. Í hreppsnefndinni kom til álita hvort Ólafur Kárason mundi vera maður til að lækna hunda en Þórður á Horni þvertók fyrir að trúa honum fyrir sínum hundi úr því að hann hafði ekki ort kvæði um tengdamóður hans, sagði að maðurinn væri ekki skáld heldur aumingi. Það mesta sem hann dygði til væri að undirvísa byrjendur í kristindómi og reikning sem aðstoðarkennari.`` Svona hefur viðhorfið verið að stórum hluta, herra forseti, og það eimir eftir af því enn. Í góðærinu höfum við ekki rænu á því að verja peningum til menntamála til að búa okkur undir þá stórauknu samkeppni við útlönd sem hrífur frá okkur unga fólkið. Nú erum við að horfa upp á það að ungir læknar flykkjast til útlanda í framhaldsnám og betra starfsumhverfi. Við höfum auðvitað líka horft upp á það sem hefur eflaust dregið úr áhuga fólks fyrir menntun, að vinnu og ákveðnum stöðum í þjóðfélaginu hefur verið úthlutað eftir ýmsu öðru en menntun og jafnvel hæfni og aðrir verðleikar eins og þeir að vera karl í réttum stjórnmálaflokki virðast hafa skipt meira máli. Þegar talað er um fjárfestingar horfa menn, eins og ég hef getið um, herra forseti, fyrst og fremst til framleiðslunnar. Mig langar hins vegar til að benda á að ýmsar fleiri kenningar eru til um það hvernig hægt er að auka hagvöxt. Ein þeirra kenninga, sem er sérlega aðlaðandi, er svokölluð mannauðskenning sem kom fram í Bandaríkjunum í byrjun 7. áratugarins. Í stuttu máli gengur sú kenning út á að manneskjan og mannvitið sé allt í senn fjármagn, framleiðsluþáttur og afleiðing fjárfestingar. Í augum þeirra sem horfa á mannauðskenninguna er menntakerfið heildstætt framleiðslukerfi sem framleiðir verkamenn og tæknimenn nútímasamfélags. Fjárfesting í mannauði kemur fram á ýmsum sviðum þjóðfélagsins en nokkur af þeim mikilvægari eru formleg skólaganga, fullorðinsfræðsla, þjálfun á vinnustað, heilsugæsla og þjónusta. Á grundvelli mannauðskenningarinnar hefur það verið reiknað út að 42% hins mikla hagvaxtar Bandaríkjanna á þessari öld eigi rætur að rekja til menntunar vinnuaflsins. Það má líka benda á það, herra forseti, að undrahraður uppgangur nútímahugbúnaðarfyrirtækja sem byggist nær eingöngu á hugviti einstaklinganna sem þar vinna hefur verið notaður sem dæmi um þessa kenningu. Við höfum haft áhyggjur af því, og það um of að mati ýmissa, hversu litlu fjármagni við Íslendingar verjum til menntamála. Við höfum gjarnan vitnað til síðustu matsskýrslu OECD þar sem skýrsluhöfundar benda á að hér á landi er litlu fjármagni varið til menntamála. Aðeins fjögur OECD-ríki verja hlutfallslega minna fjármagni til menntamála en Ísland þrátt fyrir að hlutfall ungs fólks á skólaaldri á Íslandi sé með því hæsta sem þekkist innan OECD. Það er sérstaklega áberandi, herra forseti, að ekkert OECD-land ver hlutfallslega eins litlu fjármagni til háskólamála og Ísland. Ef tekið er tillit til þjóðarframleiðslu, sem er mjög há á Íslandi eins og áður hefur komið fram, þá er Ísland hlutfallslega langneðst af OECD-ríkjunum hvað varðar framlög til menntamála. Það þarf því varla að undra að í alþjóðlegum samanburðarrannsóknum hefur komið í ljós að árangur íslenskra skólabarna er á sumum sviðum í lakara lagi. Á síðasta vetri varð nokkur úlfaþytur þegar niðurstaða svokallaðrar TIMSS-rannsóknar var kynnt og í ljós kom að Íslendingar voru í slöku meðallagi en um var að ræða könnun á þekkingu íslenskra grunn- og framhaldsskólanema í náttúrufræðigreinum, raungreinum. Ég minnist umræðu á Alþingi af þessu tilefni þar sem ýmsir fóru mikinn, ekki síst stjórnarliðar. Til þessarar könnunar hefur verið vitnað reglulega síðan og talað um að vegna þeirra niðurstaðna sem þar lægju fyrir þyrfti sannarlega að bæta íslenskt skólakerfi. Íslenskir skólar hafa ekki fengið góða einkunn. Herra forseti. Þetta er örlítill inngangur að tillögu sem ég vil gjarnan nota þetta tækifæri og mæla fyrir. Hún er um að Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála fái litlar 5 millj. til viðbótar því fjármagni sem stofnuninni eru ætlaðar í frv. til fjárlaga. Þetta er tillaga á þskj. 613 og hún er flutt ásamt þeirri sem hér stendur af þeim hv. þm. Svavari Gestssyni og Guðnýju Guðbjörnsdóttur sem mynda minni hluta hv. menntmn. Herra forseti. Hér er á ferðinni sparnaðartillaga. Verið er að tala um 5 millj. sem mér skilst að mönnum blöskri og þess vegna hafi hv. fjárln. ekki séð sér fært að taka mark á tillögunni en hún er sparnaðartillaga einfaldlega vegna þess að fyrir liggur að Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála hefur í sínum fórum mikið af upplýsingum m.a. úr nefndri TIMSS-rannsókn, upplýsingum sem ekki er til fjármagn til að vinna úr og af því að ekki er til fjármagn til að vinna úr þessum tillögum, þá er ekki hægt að koma með ábendingar um hvar pottur er helst brotinn í íslensku skólakerfi. Stofnunin hefur ekki aðstöðu til að segja ríkisvaldinu eða sveitarfélögunum hvar viturlegast er að setja viðbótarfjármagn. Það er ekki hægt að mati hv. fjárln. eða meiri hluta hennar að verja 5 millj. kr. til þess að stofnunin geti sagt okkur hvernig fjármunum sé best varið til að styrkja íslenska skólakerfið svo að við þurfum ekki aftur að fá niðurstöðu úr alþjóðlegum könnunum eins og við fengum í fyrra. Við munum þess vegna, herra forseti, láta reyna á það í salnum á morgun hvort þingheimur sér ekki ögn lengra, því að eins og ég sagði er hér á ferðinni sparnaðartillaga vegna þess að ekkert er dýrara en að setja peninga í skólakerfið, í þessu tilfelli, sem koma að engu gagni vegna þess að alla faglega ráðgjöf vantar um hvernig peningarnir nýtast best og hvert brýnast er að þeir fari. Og við gætum, herra forseti, lent í því að setja peninga í kerfi sem koma ekki að nokkrum notum en byggja okkur falskt öryggi vegna þess að við héldum að við værum að gera það besta. Það er löngu kominn tími til að við hættum að haga okkur eins og við höfum gert, að efna endalaust til nefndastarfs og ályktana, til kannana og niðurstaðna en gera síðan ekkert með það. Það er lenska í landi okkar að friða fólk með því að kanna málin, setja gjarnan nefnd í málin. Niðurstaðan er síðan aukaatriði sem mér sýnist að menn varist að læra af. En við höldum þessari tillögu til streitu, herra forseti, vegna þess að við vitum að hér er á ferðinni mikilvæg sparnaðartillaga. Þegar útgjöld til menntamála eru þannig stödd að þar hefur ekki orðið raunhækkun í tíu ár hljótum við að leggja aukna áherslu á að þeir litlu fjármunir sem menn eru tilbúnir að leggja í þann mikilvæga málaflokks fari þá áreiðanlega þangað sem þeirra er helst þörf, þar sem við getum gert mest úr þeim. Herra forseti. Ég talaði um menntamál sem mikilvæg mál og því til stuðnings vil ég nefna mikilvægi ekki síst háskólamenntunar í tengslum við umræðuna um byggðamál. Það er afskaplega þakklátt að í fjárlagafrv. skuli vera settar 8 millj. til að undirbúa háskólakennslu á Austurlandi. Ég held, herra forseti, að þetta sé eitthvað það jákvæðasta sem í frv. er í menntamálakaflanum. Við sem þekkjum hvernig til hefur tekist á Akureyri og höfum séð hvaða áhrif sá skóli hefur ekki bara á umhverfi sitt með því að laða að háskólamenntað fólk og sérfræðinga til vinnu heldur líka þegar við horfum til þess hvert þeir sem útskrifast hverfa síðan til starfa, þá vitum við að þetta er það sem skiptir máli. Staðreyndir sýna okkur nefnilega að þeir sem menntast í landsbyggðarháskóla setjast gjarnan að á landsbyggðinni. Það hefur líka komið fram og var reifað á ágætri ráðstefnu um byggðamál sem var haldin á Akureyri sl. vor að Skotar sem hafa reynt ýmislegt til að örva byggð í norðurhéruðum sínum hafa séð bestan árangur þar sem þeim hefur tekist að fjölga háskólamenntuðu fólki á svæðunum. Þess vegna tel ég að þarna sé verið að stíga gæfuspor. Héraðsháskólar eins og við erum að tala um geta stuðlað að því að atvinnufyrirtækin úti um land fái háskólamenntað fólk í sína þjónustu og stuðla þannig enn frekar að betri rekstri og eflingu byggðar, að fjölbreytni atvinnulífsins, en það er það sem verið er að kalla eftir úti um allt land. Ég hefði líka viljað sjá að myndarlegar væri tekið á málefnum Háskólans á Akureyri hvað varðar uppbyggingu hans og auðvitað hefði þurft að standa betur við bakið á Háskóla Íslands vegna þess að hann er kjölfestan í háskólamenntun hér á landi. Hann er okkar stóri rannsóknaháskóli sem á að vera bakhjarl héraðsháskólanna hvort sem þeir eru sjálfstæðir, eins og Háskólinn á Akureyri, eða verða í starfstengslum við aðra háskóla. Herra forseti. Þetta vildi ég nefna vegna þess að ég tel að þarna séum við á réttri leið. Ég vildi nefna dæmi um það sem ég tel að vel sé gert þar sem menn eru að gera það sem er að mínu skapi og okkar jafnaðarmanna. Ég varð vör við það í 1. umr. um fjárlög og það hefur reyndar oft heyrst frá öðrum stjórnarflokknum, sérstaklega Sjálfstfl., að eitthvað sem heitir sértækar aðgerðir er algert eitur í þeirra beinum. Mér hefur reyndar alltaf fundist þetta dálítið fyndið vegna þess að ég veit ekki um neinn stjórnmálaflokk sem hefur jafnmikið og oft beitt sértækum aðgerðum, en þeir reyna að þvo það af sér með því að tala sem verst um það. En núna er þessi flokkur einmitt að beita einni mjög stórri sértækri aðgerð. Sú sértæka aðgerð er niðurskurðurinn í vegamálum. Það er stór sértæk aðgerð sem að mínu mati, herra forseti, beinist gegn landsbyggðinni vegna þess að við þurfum að fjárfesta í samgöngum ef við ætlum að halda byggð í landinu til að við getum myndað þjónustusvæði og atvinnusvæði sem eru nægjanlega stór með nægjanlega greiðum samgöngum til að fólk telji sig finna þá fjölbreytni sem verið er að sækjast eftir. Ég sakna þess að þeir 9 eða 11 stjórnarþingmenn --- ég man nú ekki hvort þeir voru 9 eða 11 en það var alla vega oddatala --- sem fluttu tillögu og mæltu fyrir af miklum ákafa fyrr í vetur um stækkun þjónustusvæða og atvinnusvæða á landsbyggðinni skuli ekki hafa tekið þátt í umræðunni um niðurskurð í vegamálum. Sumir þeirra voru búnir að hafa stór orð uppi einmitt varðandi vegamálin, búnir að koma í fjölmiðla og segja frá sínum fyrirvörum, jafnvel búnir að gera grein fyrir atkvæði sínu, sumir hverjir, en þeir hafa ekki komið í þessari umræðu til að tala um hversu bagalegt þetta er og algerlega andstætt hinni ágætu tillögu, um stækkun þjónustusvæða og atvinnusvæða á landsbyggðinni, sem núna er auðvitað fallin um sjálfa sig og ekkert með að gera, enda ljóst að hún var aldrei nema froðan ein. Og þeir greiddu allir sem einn atkvæði með þessari skerðingartillögu stjórnarflokkanna þegar hún var borin upp í þinginu. Svo mikið fyrir þá fyrirvara sem menn gera hér í umræðunni. Eitt hefur þessi ríkisstjórn þó sloppið við og kallast e.t.v. sértækar aðgerðir eða flokkaðar þannig en það eru þær sértæku aðgerðir sem reglulega þurfti að fara í vegna verðbólgu. Á meðan verðbólgan geisaði þurfti reglulega að fara í erfiðar sértækar aðgerðir til að bjarga því sem bjarga þurfti á hverjum tíma og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson lýsti ágætlega fyrr í kvöld. Þessi ríkisstjórn hefur enn verið laus við slíkar sérstakar aðgerðir. Herra forseti. Við sem hneigjumst til að taka mark á Þjóðhagsstofnun, jafnvel Vinnuveitendasambandinu þegar það varar við þenslu, óttumst auðvitað að til slíkra sértækra aðgerða þurfi að grípa fyrr en síðar vegna þess að eins og ég gat um í upphafi máls míns eru þeir veikleikar í fjárlagafrv. ef menn vilja horfa á það sem hagstjórnartæki að ég óttast að það verði a.m.k. ekki til að hjálpa okkur þegar við þurfum að brúa bilið frá hagsveiflunni yfir í eitthvað sem kannski verður hægt að kalla normalástand en verður auðvitað kallað kreppa eftir þá góðu uppsveiflu sem við höfum notið.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi ræðu minnar þakka fyrir þau gögn sem við þingmenn höfum fengið frá hv. fjárln. og þá miklu vinnu sem ég veit af eigin reynslu að hefur átt sér stað bæði hjá meiri hluta og minni hluta, og þá kannski einkum minni hluta sem býr við örlítið aðrar aðstæður en meiri hluti hvað varðar aðstoð við upplýsingaöflun og fleira. Engu að síður vil ég hefja ræðu mína á því að þakka sérstaklega fyrir þau gögn sem við höfum fengið hér í þingsölum og eins í nefndir, einstaka fagnefndir, upplýsingar sem hafa komið frá fjárln. og nefndarálitin sem hér liggja fyrir sem ég tel vera einkanlega góð. Þar sem ég tel frhnál. frá minni hluta fjárln. túlka í raun þá skoðun sem ég hef á frv. til fjárlaga, sem er til umræðu og þeim brtt. sem hafa komið fram, þá vil ég að sjálfsögðu þakka sérstaklega fyrir það samansafn upplýsinga fyrir okkur þingmenn. Ég tek undir margar þær áhyggjur sem fram koma í álitum en ekkert síður en í ræðum hv. þingmanna úr þessum ræðustól í dag og reyndar við 2. umr. fjárlaga. Ég vil lýsa áhyggjum mínum af því að þrátt fyrir að hv. þingmenn meiri hluta fjárln. og aðrir hv. stjórnarliðar lýsi því að fagna beri því að við séum á leið til betri vegar og frv. eða fjárlögum sé nú skilað með tekjuafgangi þá er sá tekjuafgangur í raun orðinn örlítill. Manni virðist að fyrir þrjóskuna eina hafi verið haldið í einhverjar upphæðir til þess að hæstv. fjmrh. gæti haldið reisn sinni að einhverju leyti. Um leið og við fáum tölur um hinn litla tekjuafgang sem á að skila, fáum við á borð okkar upplýsingar þess efnis að ef aðeins heilbrigðismálin eru tekin, muni á næsta ári líklega vanta hátt í 2 milljarða kr til þess málaflokks. Þetta hefur verið rökstutt af þingmönnum. Við höfum þetta í gögnum frá hv. fjárln. og við höfum þetta í gögnum frá starfsfólki sjúkrahúsa og rekstraraðilum þeirra. Ég verð að segja að þetta eru auðvitað ekki vönduð vinnubrögð. Það er ekki trúverðugt að leggja þessa niðurstöðu fram um leið og menn viðurkenna í viðtölum við fjölmiðla að rekstrarvandi heilbrigðiskerfisins sé mjög mikill og á honum verði að taka. Ég vonaði auðvitað að á milli 2. og 3. umr. um fjárlögin yrði tekið á vandanum og fram kæmu tillögur til úrbóta. En því miður sýnist mér að þær yfirlýsingar hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. fjmrh. um nauðsyn þess að skila hallalausum fjárlögum hafi verið látnar ráða umfram þá skynsemi að taka á þeim vanda sem við blasir og varð ekki til á þessu ári. Hann er gamall og uppsafnaður vandi nokkurra undanfarinna ára. Í nefndaráliti minni hluta fjárln. kemur fram að endurskoðuð tekjuáætlun ríkissjóðs geri ráð fyrir að tekjur verði 2,3 milljörðum kr. hærri en í fjárlagafrv. Engu að síður bendir minni hlutinn á að þarna séu tekjur ríkissjóðs vanáætlaðar. Minni hlutinn lýsir áhyggjum sínum yfir því að mat á þjóðhagshorfum undanfarinna ára hefi verið rangt og bendir á nauðsyn þess að tekið sé á því og menn leiti leiða til úrbóta eins og hér segir í kaflanum um þróunina 1997, með leyfi forseta: ,,Er það mjög svipað og minni hlutinn spáði í fyrra við afgreiðslu fjárlaga.`` Þ.e. hverjar tekjur ríkissjóðs eru í raun. Spár minni hluta fjárln. í fyrra reyndust marktækari en þær spár sem meiri hlutinn byggði sínar áætlanir á. Það er verulegt áhyggjuefni hversu ónákvæmar spár um helstu þjóðhagsstærðir hafa reynst síðustu ár og ástæða til þess að athuga sérstaklega hvernig á því stendur og hvað sé til úrbóta. Ég tek undir þetta sjónarmið minni hluta fjárln. og minnug þess, eftir að hafa verið í þessari nefnd ein átta ár, að þetta er vandamál sem við þurftum að fást við á hverju einasta ári. Þarna verður að taka á og skoða í hverju þetta liggur. Við eigum í hæft fólk til þess að meta þjóðhagsforsendur og meta framtíðina og þess vegna er með ólíkindum að þetta skuli geta gerst ár eftir ár. Minni hlutinn tekur sérstaklega á því að það séu verulegir vankantar á gjaldahlið frv. Þar er komið inn á það sem ég nefndi áðan. Háar fjárhæðir vantar til reksturs sjúkrahúsa landsins og undanfarin ár hefur kerfisbundið vanmat á útgjöldum almannatrygginga verið til staðar. Varlega áætlað gæti verið um liðlega 2 milljarða kr. vanmat á þessum útgjöldum að ræða að mati minni hlutans. Að öllu samanlögðu hlýtur minni hlutinn að telja yfirlýst markmið ríkisstjórnarinnar um hallalaus fjárlög byggð á afar veikum grunni og umtalsverður halli verði á ríkissjóði þegar upp verði staðið. Öll þau gögn sem við höfum fengið um heilbrigðis- og tryggingakerfið á undanförnum vikum frá því að fjárlögin voru lögð fram benda til þess að mat minni hluta fjárln. muni að ári reynast jafnrétt og þær spár sem minni hluti fjárln. setti fram um horfurnar fyrir þetta ár. Mér finnst það ábyrgðarlaust af meiri hluta fjárln., hæstv. ríkisstjórn sem ræður auðvitað ferðinni í þessum málum, að setja þetta fram með þessum hætti. Þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir t.d. stóru sjúkrahúsanna hér á höfuðborgarsvæðinu til þess að vekja athygli þings og framkvæmdarvalds á þeim vanda sem við blasir, þá er ekki tekið á honum með nokkrum hætti. Það litla sem gerist er að menn setja í pott til útdeilingar. Mér skilst að það eigi jafnvel að verða fullt starf þeirra sem sjá um útdeilingar að meta vanda sjúkrahúsa og ákveða hverjar upphæðirnar verði. Í þessu útdeilingarstarfi eru sjálfsagt launaðar stöður og að mínu mati veikleikamerki að fara þessa leið. Ég treysti fjárln. fullkomlega til þess að gera tillögur um útdeilingu með hliðsjón af þeim gögnum sem fjárln. hefur fengið í hendur. Að vísu skilst mér, ég verð leiðrétt ef það er misskilningur, að listi frá heilbrrn. um heilbrigðisstofnanir utan Reykjavíkur sem búið hafa við hallarekstur til marga ára ekki hafi verið tekinn til umræðu. Sagt var að sá listi hafi ekki verið tekinn til gagngerrar skoðunar og umræðu í fjárln. Ástæðan hlýtur að vera sú að menn treysta öðrum betur en Alþingi til að deila út fjármagni. Þetta er röng þróun og hættuleg miðað við að hér er um að ræða lista yfir heilbrigðisstofnanir undir heilbrrn. Hér er ekki verið að tala um halla á þessu eina ári, 1997, heldur er verið að tala um uppsafnaðan halla nokkurra undanfarinna ára. Því skyldi ráðuneytinu eða framkvæmdarvaldinu vera betur treystandi til þess að taka á vandamálinu í dag en á undanförnum árum? Virðulegi forseti. Gott væri að fá hæstv. heilbrrh. í salinn ef hún er ekki þegar farin heim að leggja sig.

Heilbrrh. er í húsinu.

Ég mun að stórum hluta fjalla um heilbrigðismálin, stöðuna og vanda þeirra sjúkrahúsa sem meira og minna hafa verið tekin til umræðu í einum potti þó vandi þeirra sé ærið misjafn. Þar til hæstv. heilbrrh. kemur vil ég ræða aðeins frekar um þær forsendur sem fjárlögin byggja á og þá niðurstöðu sem meiri hluti fjárln. hefur kynnt. Ég mun ræða um hvernig við förum með góðæri það sem við erum sögð búa við og það mat Þjóðhagsstofnunar að nokkuð sé liðið á hagsveifluna og búast megi við að afkoman verði nokkuð lakari á næstunni. Þá skyldi maður ætla að meiri hluti fjárln. og framkvæmdarvaldsins, hæstv. fjmrh., mundi reyna að vera tilbúinn og mæta þeirri niðursveiflu með samdrætti í ríkisrekstri sem ekki hefur verið. Auknar ríkistekjur hafa fyrst og fremst þýtt aukin ríkisútgjöld. Þær hafa farið í aukin ríkisútgjöld á undanförnum árum án þess að hlutverk ríkisins hafi á nokkurn hátt verið skilgreint. Í tíð þessarar ríkisstjórnar hafa menn ekki farið í það brýna verk að skilgreina hlutverk ríkisstofnana og ráðuneyta í breyttu umhverfi og haga fjárveitingum eftir því. Menn hafa talið sig vera að nútímavæða einkareksturinn eða nútímavæða ríkisreksturinn, þ.e. með því að einkavæða einstakar stofnanir, án þess að ræða um hvert raunverulegt hlutverk ríkisins sé. Í hvað við eigum að nota fjármagnið án þess að sú umræða hafi átt sér stað. Í þá vinnu hefur ekki verið farið. Þar ræður hentistefnan ferðinni. Og það er merkilegt til þess að hugsa að meðan stöðugt er talað um hið breytta umhverfi sem við lifum í á alþjóðavettvangi og breytt umhverfi hér innan lands, skuli ekki vera lagt í þessa vinnu og miðað við að gera ríkisreksturinn skilvirkari. Það að sum þau verkefni hafi verið hjá ríkinu í 20--30 ár eru ekki endilega rök fyrir því að þau skuli vera þar áfram. Sú saga var eitt sinn sögð að á safnlið hjá fjárln. hafi verið styrkir sem kallaðir voru, að mig minnir, tóbaksstyrkirnir. Þeir voru veittir ár eftir ár eftir ár til sömu aðila sem voru ýmislegt að bardúsa, m.a. að semja bækur og taka saman ýmis töl. Þegar farið var að athuga hvað þessum verkum liði voru sumir þeir sem höfðu fengið framlag á þessum lið löngu hættir að vinna að verkinu. En að sjálfsögðu stóðu fjárlagaliðirnir áfram og menn þrjóskuðust jafnvel við og vildu halda þeim til streitu þótt viðkomandi aðilar væru ekki í nokkru standi og ekki einu sinni lengur pennfærir. Þá varð um það heilmikil deila fyrir nokkrum árum hvort styrkur til viðkomandi aðila ætti að falla niður. Þetta er ákveðið tregðulögmál við afgreiðslu fjárlaga. Sagt er að það sé ekki til fjármagn til að mæta brýnni fjárþörf heilbrigðisstofnana. Sagt er að það sé ekki til fjármagn til að tryggja að allir hafi jafnan aðgang að menntakerfinu. Öflugt menntakerfi er auðvitað trygging okkar og sú eina sterka trygging okkar fyrir góðum hagvexti til framtíðar. En þegar við hlustum á það sí og æ að ekki sé til fjármagn til að byggja þessi kerfi upp eins og þörf er á og mæta þeim fjárhagsvanda sem þar er til staðar, þá verður maður undrandi á því að ekki skuli farið í að skilgreina hlutverk ríkisins, hvaða verkefni það eru sem við viljum ráðast í og hvaða verkefni við teljum hlutverk samfélagsins í breyttu umhverfi. Það er löngu kominn tími til þrátt fyrir allar tilraunir til þess að gera störf ríkisstofnana skilvirkari og breyta þeim með því að setja upp samningsstjórnun, árangursstjórnun og ýmsar aðrar stjórnunraðferðir. Fyrir nokkrum árum var tekið upp eitthvað sem menn kölluðu ábyrgðarvæðingu heilbrigðisstétta á meðan verið var að kenna þeim að taka gjöld af sjúklingum. Ýmsum aðferðum hefur verið beitt til að ná tökum á ríkisrekstri. Vissulega hefur þetta í mörgum tilvikum skilað árangri en engu að síður horfum við ár eftir ár eftir ár á sömu ríkistofnanir fá upphæðir á fjáraukalögum til að leiðrétta sín mál á fjárlögum ríkisins, þrátt fyrir að farið hafi verið út í að láta ýmist Ríkisendurskoðun eða mjög vinsæla verkfræðiskrifstofu úti í bæ sem gerir ansi margar úttektir fyrir framkvæmdarvaldið, gera úttektir á stofnunum og segja hvert hlutverk þeirra sé, hvernig þau standi sig og hvað þau þurfi til þess að sinna sínum verkefnum. Þrátt fyrir þetta gerist það aftur og aftur og aftur að sömu stofnanir hafa halla þegar fjáraukalögin eru afgreidd og halla þegar er farið á fund fjárln. og alltaf höfum við verið að mæta þessum vanda með því þá að taka ekki á honum að fullu. Ég hef oft velt því fyrir mér, t.d. með stofnun eins og Hollustuvernd ríkisins, sem á nú að fara að breyta lögum um, þegar rökin eru þau ár eftir ár að sú stofnun er að vinna í mjög breyttu umhverfi, með breytt hlutverk vegna EES-samnings, og það hefur komið inn árlega síðan samningurinn var samþykktur á Alþingi, hvers vegna í ósköpunum er ekki farið í að skoða þetta hlutverk stofnunarinnar með því að taka á því að hún geti sinnt þeim verkum sem henni var falið við það að við gerðumst aðilar að samningnum. Mér finnst rangt að ævinlega skuli koma inn tölur á fjáraukalögum og fjárlögum til hækkunar með sömu rökunum án þess þó að maður sjái hvaða verkefni þarna eiga í hlut því að þetta virðist vera sama rullan ár eftir ár. Mig minnir að ekki séu mörg ár síðan Ríkisendurskoðun tók út rekstur stofnunarinnar og gerði þá áætlun um fjárþörf hennar sem ekki stóðst. Það sama má segja hvað varðar t.d. utanrrn. Ég efast ekki um að fjárþörf utanrrn. er mjög mikil en auðvitað hlýtur maður að velta því fyrir sér hvort fjárþörfin byggist á breyttu alþjóðlegu umhverfi sem ráðuneytið starfar í og höfum við þá lagt í það vinnu að breyta t.d. hlutverki sendiráða í takt við það breytta umhverfi sem við búum við og breyttar áherslur í utanríkismálum, hvort sem það er á sviði viðskipta eða umhverfismála. Ég á mjög erfitt með að átta mig á því í frv. til fjárlaga núna hvernig tekið er á þeim skuldbindingar sem við höfum undirgengist við það að gerast aðilar að alþjóðlegum samningum. Er fjármagn til þess? Er gert ráð fyrir að þær stofnanir sem eiga að vinna eftir þessum alþjóðlegu samningum eins og Hollustuverndin hafi það fjármagn sem til þarf? Hver er það sem hefur gert þær úttektir? Er það stofnunin sjálf eða hafa verið fengnir einhverjir aðilar til þess að fara yfir hvernig þær mæta þessum verkefnum? Það er einkennilegt að sjá í þessu frv. sem var dregið til baka um Hollustuvernd að þar er t.d. Hollustuverndinni allt í einu ætlað að sjá um eitthvert hlutverk sem heitir umhverfisvöktun, óskilgeint. Hvernig eigum við að gera okkur grein fyrir því við afgreiðslu fjárlaga hvort sú umhverfisvöktun er nú þegar á hendi annarrar stofnunar eins og hjá Veðurstofu Íslands sem heyrir undir sama ráðuneyti? Hvernig stendur á því að ekki er gerð úttekt á því og farið þannig í verkin að verkefnið skarist ekki á milli stofnana eða milli ráðuneyta eins og dæmi eru um í dag? Eina ráðueytið sem getur sýnt okkur fram á það að flestar þær stofnanir sem eru að fara fram á aukið fjármagn til starfsemi sinnar, rekstur þeirra hefur verið tekinn út og skýrslur til um þær langflestar og það er heilbrrn. Í langflestum tilvikum hefur átt sér stað ákveðin úttekt á heilbrigðisstofnunum vegna þeirrar fjárvöntunar sem er til staðar og hefur verið í mörg ár. Þar er hægt að fara í afgreiðslu á grundvelli þekkingar en þá er það ekki gert. Þetta eru handahófskennd vinnubrögð og þetta eru vinnubrögð sem er ekki verið að taka upp í dag. Það er ekki þannig. Þau hafa tíðkast um nokkuð langan tíma. En við höfum möguleika á því þegar betur árar að gera þetta öðruvísi en þegar við verðum að búa við þröngan kost og vitum að aðstæður geta orðið til þess að við þurfum að reka ríkissjóð með halla. Þá verður að taka öðruvísi á málum. En þegar uppsveiflan er, þegar þetta svokallaða góðæri sem við horfum á í formi aukinna tekna ríkissjóðs, þó það skili sér ekki til allra, þá er sjálfsagt að nota það svigrúm sem fæst til þess að fara yfir ríkisreksturinn með öðrum hætti en gert hefur verið og breytt rekstrarumhverfi, breytt viðhorf, breytt þjóðfélag, breytt samfélag, kallar á það að fara yfir ríkisreksturinn í heild sinni. Enginn fer fram á að það sé gert á einu ári, síður en svo. Það hefði verið eðlilegt að gera áætlun að það séu tekin út tvö, þrjú ráðuneyti á hverju ári og þær stofnanir sem undir þau heyra. Annað sem slær mann alveg sérstaklega í því nefndaráliti sem minni hluti fjárln. leggur fram eru tölur sem fengnar eru frá Ríkisendurskoðun þar sem fjallað er um ónotuð rekstrartöp fyrirtækja upp á 78 milljarða króna eða liðlega fjórum sinnum hærri fjárhæð en samanlagður tekjuskattsstofn allra fyrirtækja í landinu. Það eru stóru og vel stæðu rekstrarfyrirtækin sem kaupa sér rekstrartap, einyrkjarnir og smáu fyrirtækin hafa ekki möguleika á því og eiga líklega ekki til uppsöfnuð rekstrartöp til þess að nýta sér en ef þessu væri dreift sem jöfnun á öll fyrirtæki þá erum við að segja að það geti liðið heil fjögur ár án þess að nokkurt fyrirtæki þyrfti að borga tekjuskatt til ríkissjóðs. Minni hlutinn leggur áherslu á að farið verði í að breyta þessum reglum og ég tek undir það sjónarmið. Það má þrengja þær verulega og velta því fyrir sér hvort það sé eðlilegt að rekstrartöp geti safnast upp árum saman og hvort ekki eigi að setja mörk eins og það sé um að ræða tvö til fjögur ár. Þá vekur minni hlutinn sérstaka athygli á lánsfjárheimildum og þeim framkvæmdum sem á að fara í og þá fyrst og fremst fyrir lánsfé og bendir á að það skýtur nokkuð skökku við í góðærinu þegar þenslumerki eru af þessum sökum á sama tíma og ríkisvaldið beitir sér fyrir því að hið opinbera, ríki og sveitarfélög, dragi saman í framkvæmdum á öðrum sviðum og leggur þar sérstaka áherslu á vegaframkvæmdir á þessu ári þar sem um 2 milljarða kr. niðurskurð er að ræða. Þá vekur minni hlutinn einnig athygli á því að rekstrarkostnaður nýstofnaðs nýsköpunarsjóðs þar sem gert er ráð fyrir að rekstrarkostnaður nemi um 8 millj. kr. á hvert stöðugildi að viðbættum stofnkostnaði. Þykir þetta nokkuð vel í lagt og ég get tekið undir það. Áður en ég sný mér að sjúkrahúsunum og þá fyrst og fremst sjúkrahúsunum á landsbyggðinni sem mig langar til að ræða við hæstv. heilbrrh. get ég ekki látið hjá líða að nefna að eitt af því sem vantar inn í og ég hefði átt að nefna áðan að skilgreina hlutverk stofnana og ráðuneyta er það að ríkisstjórnin hefur hrósað sér af því að rekstrarumhverfi stofnana ríkisins hafi breyst verulega, sjálfstæði þeirra hafi verið aukið og ný starfsmannalög sett þar sem sjálfstæði þeirra sem sjá um rekstur stofnana á að vera aukið verulega. Þá hlýtur jafnframt að eiga að draga úr vægi stjórna stofnana og reyndar var í frv. sem var lagt fram um Hollustuvernd lagt til að stjórnin væri lögð niður. Þó að ég sé ekki sammála því að það sé af hinu góða að leggja stjórnir stofnana algerlega niður má eitthvað á milli vera þegar t.d. er orðin til ný stofnun sem tók við af Náttúruverndarráði, Náttúruvernd ríkisins, þar sem er stjórn að störfum sem haldið hefur, virðulegi forseti, að ég held nálægt 40 fundi á þessu ári til þess að stýra stofnun sem þó er með framkvæmdarstjóra á launum. Þarna vantar töluvert á virkt eftirlit og að staðið sé við starfsmannalögin sem voru sett fyrir ekki svo löngu og lög um þessa stofnun. Virðulegi forseti. Fyrirsögn minni hluta fjárln. um heilbrigðismálin er ,,Enn um sjúkrahúsin``. Þó að það sé varla bjóðanlegt að verið sé að ræða 3. umr. fjárlaga kl. hálfeitt að nóttu er ekki hægt að ljúka umræðunni og það get ég ekki gert, virðulegi forseti, án þess að fara enn og aftur yfir fjárhagsvanda sjúkrahúsanna, bæði á höfuðborgarsvæðinu þar sem er þó búið að gera þó nokkuð vel í dag og ekki ástæða til þess að bæta þar við mörgum orðum. Ég tek undir þau varnaðarorð sem hafa komið fram hjá mjög mörgum hv. þm. sem hafa talað um þá þróun sem þarna er að verða og þær þrengingar sem stóru sjúkrahúsin á höfuðborgarsvæðinu búa við og það verður að taka á þessum vanda. Hæstv. heilbrrh. segir í viðtali við Morgunblaðið 9. nóv. sl., með leyfi forseta: ,,Umræða um niðurskurð í ráðherratíð minni á því ekki við rök að styðjast. ... Samkvæmt niðurstöðum Ríkisendurskoðunar hefur rekstrarkostnaður aukist um 7,8% á föstu verðlagi á þessum tíma og er 4,2% hærra árið 1995 og 5,5% hærri á árinu 1996 en meðaltal áranna 1990--1996.`` Þetta segir hæstv. heilbrrh. og jafnframt bendir hún á í sama viðtali þar sem hún segir að niðurskurður í hennar ráðherratíð eigi ekki við rök að styðjast, þá segir hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: ,,Á þessum tíma er aukning í afköstum sjúkrahúsanna með bættu skipulagi, tækniframförum og nýjungum þannig að sjúklingar fái bæði skilvirkari og mun meiri þjónustu en áður var. Á sama tíma hefur þeim einstaklingum fjölgað umtalsvert sem notið hafa þjónustu sjúkrahúsanna og veruleg aukning hefur orðið í þjónustu dag- og göngudeilda. Þetta er í samræmi við þá þróun sem við sjáum í löndunum í kringum okkur.`` Enn og aftur telur hæstv. ráðherra að það sé rangt að niðurskurður hafi verið í hennar ráðherratíð. Það má benda hæstv. ráðherra, sem líklega er einhvers staðar í húsinu en hefur brugðið sér frá, á að það er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra að það eru fleiri sjúklingar sem njóta nú þjónustu sjúkrahúsanna og þar hafa verið miklar tækniframfarir en þessi bætta þjónusta, fjölgun sjúklinga, og tækniframfarir hafa kostað sitt og þær hækkanir sem hafa fengist miðað við þessa úttekt sem gerð er af Ríkisendurskoðun standa hvergi nærri undir þeim kröfum sem gerðar eru og þeim tækninýjungum sem þarna eru á ferðinni og m.a. þess vegna búum við þann rekstrarhalla sem orðinn er til. Hann er ekki vegna óráðsíu. Hann er m.a. vegna þess að afköst heilbrigðisstéttanna hafa aukist vegna þessara tækniframfara og við höfum ekki tekist á við þann raunveruleika eins og við þyrftum að gera. Þess vegna rekst þetta hvað á annars horn þegar hæstv. ráðherra segir að framleiðni hafi hækkað um 4,2% 1995 og 5,5% 1996 í samanburði við meðaltal áranna 1990--1996. Það er rangt að segja að þetta hafi dugað til vegna þess að þær kröfur hæstv. ráðherra, sem og við öll gerum, til sjúkrahúsanna, til þeirra starfsstétta sem þar eru, eru þannig að við þurfum að horfast í augu við að um leið og þjónustan verður skilvirkari, um leið og þjónustan hleypir fleiri sjúklingum í gegn á tiltölulega stuttum tíma og tæknivæðingin er meiri, þá er þjónustan dýrari og við verðum áð taka á því. Nú tel ég að hafi hæstv. ráðherra brugðið sér frá vegna nauðsynlegra líkamlegra þarfa ætti hæstv. ráðherra að vera kominn í salinn. Það er í raun og veru eina afsökunin sem ég sé fyrir fjarveru hæstv. ráðherra. Í trausti þess að hæstv. ráðherra sé einhvers staðar þar sem hátalari er og heyri þar ætla ég að byrja á að fara yfir þau gögn sem við höfum í höndum um beiðni sem borist hefur heilbrrn. vegna fjáraukalaga fyrir árið 1997 vegna rekstrarhalla sjúkrastofnana á landsbyggðinni. Þar er um að ræða lista upp á 130 millj. kr. á fyrstu síðu. --- Nú kemur hæstv. ráðherra í salinn. --- Þar er um að ræða lista upp á 130 millj. kr. sem nokkrar heilbrigðisstofnanir fara fram á vegna uppsafnaðs halla. Það er í Bolungarvík, sjúkrahús og heilsugæsla 6,4 millj., Seyðisfjörður, sjúkrahús og heilsugæsla 20,4 millj., Húsavík, sjúkrahús og heilsugæsla 13,9 millj., Sólvangur 14. millj., Hólmavík 3,1 millj., Stykkishólmur, sjúkrahús 6,4 millj., Hvammstangi, sjúkrahús 12,5 millj., Reykjalundur, sjúkrahús 53,4 millj. Samtals eru þetta 130 millj. kr. Til viðbótar við þetta eru síðan beiðnir frá langflestum heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni. Þar er hægt að nefna sjúkrahúsið á Patreksfirði, sjúkrahús Austur-Húnvetninga, sjúkrahúsið á Siglufirði, Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, sjúkrahúsið á Húsavík, Sólvang í Hafnarfirði, St. Fransiskusspítalinn, sem búið var að telja upp, sjúkrahús Hvammstanga, Sundabúð Vopnafirði, Hlein, heimili fyrir heilaskaddaða. Síðan koma stóru sjúkrahúsin í Reykjavík og stofnkostnaður og beiðnir og eins líka vegna uppsafnaðs rekstrarvanda hjá heilsugæslustöðvum sem eru ekki nefndar í upptalningunni. Samantekt ráðuneytis segir að þarna sé um að ræða til viðbótar við þessar 130 millj. kr., þær stofnanir sem eru á næstu síðum, þ.e. samantekt upp á 386,4 millj. kr. Fyrir utan þær beiðnir sem eru hér skjalfestar af ráðuneytinu og sendar til fjárln. að mér skilst og er merkt reyndar 17. 12. 1997 eru beiðnir frá sjúkrahúsum sem eru í verulegum vanda og af einhverjum ástæðum ekki á lista hæstv. heilbrrh. þó svo að sá vandi hafi ekki orðið til á þessu ári, hafi ekki orðið til í síðasta mánuði og ráðuneytinu er fullkunnugt um. En af einhverjum óskiljanlegum ástæðum eru þær beiðnir ekki inni á þessum lista. Því hlýtur maður að velta því fyrir sér þegar horft er á þennan 200 millj. kr. pott sem á að fara að úthluta úr, hér erum við með beiðnir um tæplega 600 millj. til sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva út á landi, hversu margar heilbrigðisstofnanir eru utan þessa lista og hver er hin raunverulega tala. Vegna þess að á heilsugæslunni sem tengd er Sjúkrahúsi Suðurlands vantar 34 millj. kr. og það veit hæstv. ráðherra. Framkvæmdastjórinn hefur lýst því yfir að uppsafnaður rekstrarvandi stofnunarinnar er 12% þeirrar upphæðar sem gert er ráð fyrir á fjárlögum fyrir næsta ár. Ég segi að hæstv. ráðherra er fullkunnugt um þetta vegna þess að hún hefur fengið bréf sem þingmönnum Sunnlendinga hafa borist, ráðuneytið hefur fengið þau bréf með skilum og miklu fleiri erindi en við þingmenn Sunnlendinga höfum nokkurn tímann séð frá heilbrigðisstofnun á Selfossi. Þar er bréf sem stílað er 28. nóv. 1997 og vegna þess að ég sé þetta ekki á lista frá fjárln. tel ég rétt að fara yfir bréfið þannig að það liggi fyrir að erindið barst, það var til þegar afgreiðsla fjárlaga fór fram og ástand Sjúkrahúss Selfoss og þá fyrst og fremst öldrunardeildar sem rekin er í gamla sjúkrahúsinu á Selfossi er öllum kunnug. Þegar menn greiða atkvæði og velta fyrir sér vanda þessara sjúkrahúsa er þeim kunnur vandinn og er kunnugt um við hvaða aðstæður fólkið sem starfar á þessari stofnun, Sjúkrahúsi Selfoss og heilsugæslunni, er ætlað að vinna. En 28. nóv. sl. er bréf sent heilbr.- og trmrh. frá Bjarna Arthúrssyni, framkvæmdastjóra Sjúkrahúss Suðurlands, með leyfi forseta: Bréfið er svohljóðandi: ,,Á fundi undirritaðs, ásamt stjórnarformanni Sjúkrahúss Suðurlands og heilsugæslustöðvar Selfoss með yður 10. sept. sl., var ákveðið að heilbrrn. beitti sér fyrir úttekt á rekstrarkostnaði Sjúkrahúss Suðurlands og heilsugæslustöðvar Selfoss. Tilgangur úttektarinnar átti að vera sá að varpa ljósi á ástæður mikils hallareksturs þessara stofnana. Nú er ljóst að nokkur dráttur mun verða á að starfsmenn ráðuneytisins ljúki umræddri úttekt. Sendi ég því hjálögð gögn um stöðu stofnananna. Svo sem sjá má er höfuðstóll heilsugæslustöðvar Selfoss neikvæður um 8,5 millj. kr. og höfuðstóll Sjúkrahúss Suðurlands er neikvæður um 26 millj. kr. Það er þessi alvarlega staða sem ég tel ástæðu til að draga enn og aftur fram í dagsljósið. Vænti ég þess að þessi neikvæði höfuðstóll svo og fjárlagagrunnur fáist leiðréttur með afgreiðslu fjárlaga í desember.`` Hér kemur einver alvarlegasta setning sem ég hef séð í bréfi til ráðuneytis eða hæstv. ráðherra: ,,Ég vil einnig taka það fram að ég er persónulega í 8 millj. kr. ábyrgð fyrir yfirdrætti á ávísanareikningum stofnana í Landsbanka Íslands á Selfossi.`` Eru þetta orðin vinnubrögð stofnana? Eru þetta orðin vinnubrögð ráðuneyta? Að framkvæmdastjórar einstakra stofnana hjá ríkinu séu látnir ganga í persónulegar ábyrgðir til að geta greitt út laun eða til að geta séð um að þær stofnanir sem þeir bera ábyrgð á geti haldið uppi eðlilegum rekstri? Enginn getur haldið því fram að þarna hafi verið vaðið fram. Sjúkrahúsinu á Selfossi og heilsugæslunni hefur verið gert að mæta því að 10 þús. íbúar bætast við á þessu svæði yfir sumartímann og um helgar og oft yfir veturinn. Það er ekki inni í fjárlagagrunni, hvorki sjúkrahúss né heilsugæslu. Heilsugæslan hefur verið dregin saman. Við höfum ekki viljað vekja athygli á þessu alvarlega ástandi fyrir margra hluta sakir. Ég kem betur að því á eftir hvernig hið raunverulega ástand er vegna þess að búið er að loka heilsugæslustöðvunum á Eyrarbakka og Stokkseyri nema tvo til þrjá tíma einu sinni í viku. Gömlu fólki á þessum stöðum er líklega ætlað að fara með sérleyfinu upp á Selfoss þegar það þarf á læknisaðstoð að halda. Það er búið að skera niður, það var gert til að mæta bráðum vanda. Það er búið að reyna að taka á þessu. Menn vildu gefa ákveðinn tíma til þess að á þessum vanda væri tekið. En hér er bréf dagsett í nóvember þar sem segir að framkvæmdastjóri ríkisstofnunar sé í persónulegum ábyrgðum fyrir 8 millj. kr. til að geta rekið þessar stofnanir. Ég vona svo sannarlega að þetta sé einsdæmi. Þegar stjórnendur Sjúkrahúss Reykjavíkur komu og heimsóttu heilbr.- og trn. sögðu framkvæmdastjórinn og fjármálastjórinn frá því að í fyrsta skipti varð Sjúkrahús Reykjavíkur að fá yfirdráttarheimild upp á 80 eða 90 millj. kr. til að greiða út laun. Það var núna fyrir örfáum dögum. Varð að taka lán til þess að greiða launin. Hvernig sem á það er litið getur þetta og má ekki undir neinum kringumstæðum gerast að við setjum starfsfólkið okkar í þá aðstöðu að gangast í persónulegar ábyrgðir fyrir lánum fyrir ríkisstofnun. Þann 17. des. sendir Bjarni Arthúrsson framkvæmdastjóri aftur bréf eftir að hafa séð fjáraukalögin og eftir að hafa séð tillögur og það er stílað á hæstv. heilbrrh. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Á fundi Sjúkrahúss Suðurlands og Heilsugæslustöðvar Selfoss í morgun, þar sem forsendur fjárlagafrumvarps fyrir árið 1998 voru til umræðu, var undirrituðum falið að gera yður grein fyrir eftirfarandi athugasemdum: Í forsendum fjárlagafrumvarpsins 1998, 08-785 Heilbrigðisstofnunin Selfossi eru rekstrargjöldin lækkuð um 500 þús. kr., vegna þess sem segir: ,,Sparnaður í rekstri með auknum útboðum.`` Svo sem ráðherra var kynnt með bréfi 28. nóv. 1997 er neikvæður höfuðstóll þessara sameinuðu stofnana 34,5 millj. kr. Til þess að bregðast við aðstæðum hefur mikil vinna farið í að leita leiða til að draga úr rekstrarútgjöldum þessara stofnana. Ein leiðin var sú að leita í mjög auknum mæli eftir samstarfi við sjúkrahúsin í Reykjavík og á Akureyri eftir sameiginlegum útboðum þeirra á rekstrarvörum og lyfjum. Hefur þessi ráðstöfun sparað stofnuninni veruleg útgjöld nú þegar. Það verður að teljast algjörlega óviðunandi að sá ávinningur verði aftur af okkur tekinn. Með því móti mun öll sannfæring og dugnaður starfsfólksins til að gera betur falla um sjálft sig, ríkið hirða þann sparnað sem starfsfólkið tekur þátt í til að laga reksturinn. Í sértekjum sömu stofnunar er síðan gert ráð fyrir hækkun langt umfram verðlagsforsendur. Þannig eru sértekjur á sjúkrahússviði hækkaðar um 8,6% eða á þriðju millj. umfram verðlagsforsendur. Sértekjur sjúkrahússins eru einkum þrenns konar: Tekjur af rannsóknum og röntgenþjónustu. Frá síðustu áramótum eru þessar tekjur ákveðnar af heilbrrn. og taka mið af tekjum stofnunarinnar fyrir þessa þjónustu á árinu 1996 frá Tryggingastofnun ríkisins. Fyrstu 10 mánuði ársins 1997 var 25% aukning á aðsendum rannsóknum til rannsóknastofu án þess að tekjuaukningin yrði frá ráðuneytinu til að standa undir auknum kostnaði þessu samfara. Sjúkrahúsið hefur enga möguleika á að auka tekjur sínar á þessum lið sem skapar um 70% af sértekjum sjúkrahússins. Aðstöðugjöld lækna. Aðstöðugjöld lækna eru um það bil 3,3% af sértekjum. Ef gert verður átak til að auka þær þarf jafnframt að leggja í aukinn kostnað á skurðstofum. Engar tekjur verða til að mæta þeim kostnaði nema aðstöðugjöld lækna. Búast má við að tekjur og gjöld stæðust í þeirri viðleitni. Vistgjöld aldraðra. Ákvörðun um greiðslur fyrir vistgjöld aldraðra er ekki í höndum framkvæmdastjóra eða stjórnenda stofnunarinnar. Þessar tekjur eru nánast þær sömu og sl. ár. Þó hafa þær hækkað um 60 þús. kr. Ekki verður mikil aukning sótt í slíkar sértekjur. Aðrar sértekjur eru beint tengdar útgjöldum, svo sem tekjur af mötuneyti sem einvörðungu standast á við hráefnisverð vegna mötuneytis. Af framansögðu má ljóst vera að ekki er nokkur möguleiki fyrir stofnunina að ná þeirri aukningu á sértekjum sem forsendur fjárlagafrv. gera ráð fyrir. Verði þessu ekki breytt mun afkoma stofnananna því versna sem þessum upphæðum nemur eða um 3,5 millj. kr. Sérstaklega vilja framkvæmdastjóri og stjórn Sjúkrahúss Suðurlands og heilsugæslustöðvar Selfoss vekja enn og aftur athygli á slæmri fjárhagsstöðu þessara stofnana. Neikvæður höfuðstóll stofnananna stefnir í að vera nálægt 12% af rekstrarfjárveitingu næsta árs. Leyfum við okkur að benda á að það er helmingi verri staða en hjá þeim sjúkrastofnunum sem sífellt er klifað á að þurfi að taka til sérstakrar athugunar vegna þungrar rekstrarstöðu. Virðingarfyllst, Bjarni Arthúrsson.`` Þessi tvö bréf lýsa í raun mjög alvarlegri stöðu sem þessi sjúkrastofnun er í. En samt sem áður er aðeins verið að tala um reksturinn, ekki um viðhald bygginga. Við erum í þeirri stöðu líka í dag að Vinnueftirlit ríkisins, Heibrigðiseftirlitið og tæknideild, byggingarfulltrúinn, hefur gert úttekt á því húsnæði sem er ætlað fyrir starfsemi öldrunardeildar sjúkrahússins á Selfossi. Í raun og veru má segja að niðurstaða allra þessara úttekta sé sú að það á að loka húsnæðinu. Sú starfsemi sem þar er í dag má í raun og veru ekki vera þar og ég tel, virðulegi forseti, rétt að fara yfir þessa niðurstöðu. Það var beðið um úttekt á þessari stofnun, Ljósheimum á Selfossi, sem er öldrunardeild, hjúkrunardeild. Langflestir þeir sem þar eru eru rúmliggjandi. Vinnueftirlitið hefur skilað sínum gögnum og ég tel ástæðulaut að fara fara yfir bréfið þar sem farið er með erindið en ég tel ástæðu til þess að hæstv. heilbrrh. sé í salnum. Hér eru mjög alvarlegar athugasemdir og það er vegna þeirra og vegna þess að ég sé ekki að til neinna ráðstafana verði gripið sem ég sé ástæðu til þess að fara yfir þetta. Ég sé ekki að sú fjárhæð sem er á fjáraukalögum mæti þessari þörf á nokkurn hátt. En Vinnueftirlit ríkisins segir, --- þegar hæstv. ráðherra hefur lokið samtali sínu við hv. þm. þá tel ég rétt að fara yfir þetta. ,,Vinnuaðstaða á gangi. Gangar eru á bilinu 140--160 sm, þegar rými fyrir handrið hefur verið dregið frá, ca. 10 sm. Breidd ganga er hvergi það mikil að hægt sé að beygja rúmi inn í herbergi á gangi. Hurðarop eru einnig of þröng til að hægt sé að aka rúmum sem eru 92 sm breið inn og út úr herbergjunum. Hjólastólar komast þó í gegn ef þeim er ekið af aðstoðarmanni. Eina leiðin til að flytja rúm inn eða úr herbergi er að setja það upp á rönd og lyfta því en það skapar mikið álag á bak, herðar og handleggi þeirra sem verki vinna og tekið skal fram að flestir vistmenn þarna eru rúmfastir þannig að þetta þýðir þá auðvitað að það þyrfti að fjarlægja sjúklinginn úr rúminu áður en farið er með það út á gang. Að geta ekki flutt vistmenn í rúmi út úr herbergjum getur skapað aukaálög við ýmis dagleg störf. Sem dæmi má nefna við böðun að vistmaður hefur dottið á gólfið. Þá getur þurft að setja hann fyrst í hjólastól til að koma honum beint á áfangastað en ekki er ráðlegt að nota lyftara til að flytja fólk langar leiðir. Ef rýma þarf húsnæðið í skyndi,`` og nú bið ég hæstv. ráðherra að taka eftir því að hér er alvarleg setning, ,,t.d. vegna bruna er einnig ljóst að mun lengri tíma tæki að koma vistmönnum úr hættu en ef hægt væri að aka fólki í rúmum út úr herbergjunum og hættan á mannskaða er meiri.`` Þetta stendur hér frá Vinnueftirliti ríkisins. ,,Á 2. hæð er skáhalli upp í sólstofu það brattur að erfitt er að hjálpa þyngri vistmönnum úr sólstofu en það er gert a.m.k. einu sinni á dag. Hæðarmunur er 70 sm á 550 sm skáhalla og hækkun því 1:8 ef miðað er við að mesta hækkun sé 1:12. Herbergi vistmanna. Við mat á vinnuaðstöðu er tekið mið af því að vistmenn eru skilgreindir sem hjúkrunarsjúklingar. Þeir þurfa flestir mikla hjálp og hefur reynslan sýnt að hjúkrunarþyngd þeirra eykst þeim mun meira því lengur sem þeir dveljast á heimilinu. Gerð er krafa um að vistmenn séu í stillanlegum sjúkrarúmum og þau geti staðið út frá vegg þannig að hægt sé að komast beggja vegna að þeim. Lágmarkskrafa er að hægt sé að koma hjólastól og lyftara að öðrum megin við rúmið. Nauðsynlegt er að rými sé fyrir tvo starfsmenn við rúmið samtímis. Því er gerð krafa um 70 sm lágmarksathafnarými fyrir starfsmann öðrum megin við rúmið. Hinum megin þarf rýmið út frá rúmi að vera 175 sm svo að hægt sé að koma að og snúa hjólastól. Til að hægt sé að koma að lyftara þarf rými hins vegar að vera 215 sm út frá rúmi. Göngurýmið við rúmgafl þarf því að vera að lágmarki 50 sm. Að auki er gert ráð fyrir handlaug, fataskáp og rými fyrir náttborð, hjólastól við hvert rúm. Gerð er krafa um að hægt sé að komast með hjólastól að vaski til að þvo sér.`` Ég veit að hæstv. ráðherra þekkir þessar kröfur vegna starfa sinna áður en hún kom til starfa á Alþingi. En niðurstaða Vinnueftirlitsins er þessi, með leyfi forseta: ,,Þegar herbergi eru metin út frá framangreindum forsendum er ljóst að engin stofanna uppfyllir þessi skilyrði vegna þrengsla.`` Þannig má í raun og veru fara yfir öll atriði á stofnuninni. ,,Klósett á efri hæð. Rými á klósett á efri hæð er undir lágmarkskröfum. Þrengsli gera starfsmönnum því erfitt fyrir að hjálpa vistmönnum.`` Má vera að hv. 4. þm. Suðurl. finnist þetta broslegt en það er kominn tími til og fyrir löngu að við beitum okkur fyrir því að þetta sé lagað.  ,,Skol á efri hæð. Skolherbergi er mjög þröngt. Rúm var fyrir aðeins eitt fráleggsborð en á því voru bæði óhreinir hlutir, svo sem neðanþvottaskálar, þvagskálar en jafnframt hreinir hlutir úr þvottaherbergi, svo og blóm vistmanna. Starfsmenn eiga erfitt með að athafna sig við þessar þröngu aðstæður samtímis því sem það veldur þeim andlegu álagi að blanda hreinu og óhreinu saman gegn betri vitund. Skolherbegi á neðri hæð. Herbergið er gluggalaust. Vifta virkar ekki.`` --- Það er farið yfir hvern einasta þátt, matsalinn, búningsaðstöðu og klósett starfsmanna, hjálpartæki og síðan koma niðurstöður og ályktanir. ,,Heildarmat á vinnuaðstæðum leiðir í ljós að starfsmenn búa við erfið vinnuskilyrði sem fullnægja á engan hátt þeim kröfum sem gerðar eru til vinnuaðstöðu á hjúkrunarheimilum. Sérstaklega eru það mikil þrengsli í vistherbergjum, göngum og klósetti sem gera starfsmönnum erfitt um vik að nota hjálpartæki og beita góðri vinnutækni. Því er dregin sú ályktun að ófullnægjandi vinnuaðstæður hafi getað leitt til þeirra óþæginda frá hreyfi- og stoðkerfi sem margir starfsmenn höfðu um það leyti sem úttektin fór fram. Brýnt er að bæta vinnuaðstöðu starfsmanna hið fyrsta. Einnig þarf að endurmeta þörf á mönnun út frá hjúkrunarþyngd því of mikið vinnuálag getur einnig stuðlað að þróun álagsmeina.`` Þetta var það sem kemur frá Vinnueftirliti ríkisins. Tæknideild Selfoss gerir úttekt á þessu húsnæði í samræmi við þær kröfur sem gerðar eru á byggingarreglugerð og þar segir í niðurstöðu, með leyfi forseta: ,,Undirritaður skoðaði allar vistarverur. Almennt má segja að viðhaldi hússins sé ábótavant. Víða eru rakaskemmdir í veggjum, málning að flagna, flísar að losna og detta af veggjum. Einnig er gólfdúkur víða laus vegna þess að líming hefur losnað, málning í gluggum hefur flagnað og brýn nauðsyn að mála þá. Loftræsting herbergja fer fram í gegnum opnanleg gluggafög. Vegna líkamslegs ástands vistmanna eru gluggar oft hafðir lokaðir í langan tíma í senn og er þá loftræsting alls ekki fullnægjandi. Tæknirými og sameiginlegt rými eru í nokkrum tilvikum gluggalaus og illa loftræst og er það ekki í samræmi við þær kröfur sem gerðar eru til loftræstingar slíkra rýma.`` Síðan kemur útlistum á þeim kröfum sem gerðar eru samkvæmt byggingarreglugerðum og niðurstaðan er sú að í nánast engum tilvikum stenst byggingin þær reglugerðir sem við erum að setja og við eigum auðvitað að sjá til að farið sé eftir. Í byggingarreglugerð nr. 61011 segir eftirfarandi: ,,Sótt er um leyfi til að byggja hús til annarra nota en íbúða, t.d. samkomu-, sjúkra-, skóla-, iðnaðar-, verslunar- og skrifstofuhúsnæði o.s.frv. skal miða við þær reglur sem gilda um íbúðarhús eftir því sem þær geta átt við að mati byggingarnefndar.`` Enn fremur segir í sömu reglugerð nr. 651: ,,Heimilt er að gera einstök íbúðarherbergi í kjallara ef gólf hans er eigi meira niðurgrafið en 500 mm við gluggahlið og hún eigi nær götu en 3 metrar og lofthæð a.m.k. 2,30 metrar.`` Samkvæmt reglugerð nr. 61011 er kjallarinn á Austurvegi niður grafinn um 800 mm og eru þær vistarverur sem í kjallaranum eru, þ.e. notkun þeirra sem íverustaðir vistmanna, óheimil að mati undirritaðs ef tekið er mið af gildandi reglugerð. Undirritaður skoðaði einnig húsnæði að utan. Útveggir hússins eru víða illa sprungnir og eflaust má rekja orsakir rakaskemmda inni í húsinu til sprungna í útveggjum hússins. Reynt hefur verið að gera við sprungurnar með misjöfnum árangri. Augljóst er að mjög aðkallandi er að klæða húsið að utan eða framkvæma aðra sambærilega viðgerð á útveggjum hússins, gluggar hússins víða ófúnir en málningin flögnuð af þeim og nauðsynlegt er að bera á þá til að forðast skemmdir.`` Ef spurt er hvaða úrræði byggingarfulltrúi hefur til að fylgja málum eftir þá koma þau úrræði aðallega fram í gr. 25.20 og gr. 25.21 í byggingarreglugerð en í gr. 25.21 segir: ,,Nú er viðhaldi eða frágangi húss eða annars mannvirkis ábótavant að dómi byggingarfulltrúa. Skal hann þá gera eiganda þess viðvart og leggja fyrir hann að bæta úr því sem áfátt er innan tilskils frests. Sinni eigandi ekki áskorun byggingarfulltrúa um úrbætur getur byggingarnefnd ákveðið dagsektir þar til úr hefur verið bætt.`` Þannig er þetta, hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason, 

Ég hef hlustað með hluttekningu.

Ég sé það, hv. þm. Heilbrigðiseftirlitið gerði sams konar úttekt fyrir Sjúkrahús Suðurlands og niðurstaða úttektarinnar er þessi, með leyfi forseta: ,,Við heilbrigðiseftirlit sem fram fór á Ljósheimum á öldrunardeild Sjúkrahúss Suðurlands voru gerðar eftirfarandi athugasemdir: Klóaklagnir í skolherbergi í kjallara eru óvarðar og greinileg merki um leka utan á við. Lagfæra þarf flísar og salerni í kjallara. Lagfæra þarf sólbekki og gluggakarma í herbergjum í kjallara. Á gangi er bólginn gólfdúkur, á baði er málning að flagna og af lögnum í lofti. Ræsting í kjallara er óloftræst, útidyrahurð að framan er óþétt og greinilegur leki kemur fram í gólfteppi fyrir framan hurð. Efri hæð. Á baðberginu hafa flísar hrunið af veggjum. Saggalykt er á hjólastólasalerni. Í sólstofu er víða merki um leka á veggjum, m.a. blautur veggviður þrátt fyrir þurrt veður utan dyra. Huga þarf að fullnægjandi aðstöðu til meðhöndlunar og flokkunar lyfja til sjúklinga. Ekkert sérstakt rými er ætlað fyrir þessa aðstöðu og fer tiltekt lyfja fram í vaktherbergi án fullnægjandi hreinlætisaðstöðu. Einungis er í einu herbergi uppi hengi til aðskilnaðar milli sjúklinga. Á sjúkrastofnunum þurfa sjúklingar ýmsa meðhöndlun sem krefjast næðis og aðskilnaðar frá utanaðkomandi. Í skolherbergi á efri hæð eru flísar flagnaðar af vegg. Í eldhúsi og borðsal er vegghæð 2,10 metrar, enginn opnanlegur gluggi er í borðsal, einungis eitt loftræstiop fyrir ofan uppþvottavél en það liggur út að ruslagámi. Raki er í lofti og vegg. Flagnað og brotið er upp úr borðplötu. Undir uppþvottavél er gólfdúkur morkinn vegna bleytu og raka. Engin handlaug er í eldhúsi. Borðsalur þjónar bæði því hlutverki að vera matsalur sjúklinga auk þess að vera kaffistofa starfsfólks. Almennt eru mikil þrengsli í húsnæðinu, þ.e. hurðir og gangar eru það þröngir að erfitt að koma út úr rúmi. Raki er í öllu húsnæðinu. Asbestplötur eru einnig á hluta þaksins. Samkvæmt upplýsingum starfsfólks koma öll aðföng í sama bílnum og óhreint lín er tekið til baka. Ef flutt eru matvæli og óhreint lín í sama bíl þarf að tryggja á fullnægjandi hátt þrif milli flutninga. Niðurstaða: Húsnæðið er óhæft til notkunar sem hjúkrunarheimili í núverandi ástandi. Gagngerar endurbætur þurfa að fara fram á húsnæðinu hið fyrsta og skal þeim lokið eigi síðar en 1. júní 1998. Í þeim felast m.a. endurnýjun á þaki yfir miðhluta hússins og hindra allan leka og rakamyndun í húsinu. Að öðru leyti er húsnæðið óhentugt til notkunar sem sjúkradeild vegna þrengsla og vanbúnaðar.`` Undir þetta rita fyrir hönd Heilbrigðiseftirlits Suðurlands Elsa Ingjaldsdóttir heilbrigðisfulltrúi og Matthías Garðarsson framkvæmdastjóri. Virðulegi forseti. Ástæða þess að ég hef farið yfir þetta með þessum hætti er sú að hvergi í frv. til fjárlaga er getið um þessar erfiðu aðstæður. Hvergi í afgreiðslu fjárln., hvergi í afgreiðslu fjáraukalaga og þegar menn taka einhvern 200 eða 300 millj. kr. pott, það á reyndar að mæta upppsöfnun halla af 200 millj. kr. potti þar sem við erum hér með erindi skjalfest þó frá ráðuneytinu upp á yfir 600 millj. Það á að laga með 200. Svo kom 300 millj. og við vitum að dæmið sem hér er um að ræða er því miður ekki einsdæmi. E.t.v. eru aðstæðurnar á Selfossi verri en á mörgum öðrum stöðum en er þá ekki ástæða til þess að taka á því og það löngu komin? Það er ekkert sársaukalaust að fara upp í stól á hv. Alþingi og lesa þau dæmi upp sem hér hefur verið gert, það er ekki sársaukalaust vegna þess að þar inni er fjöldi fólks, þarna liggja aldraðir rúmfastir sem geta enga björg sér veitt, eiga allt sitt undir því að við hugsum að sómasamlega sé staðið að þessu og það er ekki gert. Virðulegi forseti. Klukkan er orðin eitt og ég veit að kominn er tími til fyrir okkur öll að stytta mál okkar. En hafi þetta opnað augu einhvers fyrir því að þarna verður að taka á er ekki til einskis staðið og ekki til einskis að borga einhverjum þeim laun sem fer í að úthluta pottinum. En pottarnir eru þannig að þeir koma ekki til með að svara nema örlitlu broti af þeirri fjárþörf sem er í heilbrigðiskerfinu. Við getum ekki boðið sjúklingum, við getum ekki boðið aðstandendum, við getum ekki boðið starfsfólki og við getum ekki boðið okkar eigin samvisku upp á þær aðstæður.