Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta gengur út á það eitt að auka lántökuheimild ferðamálasjóðs úr 20 millj. kr. í 40 millj. Eins og kemur fram í grg. með þessu frv., er mikil eftirspurn eftir lánum úr þessum sjóði. og það er gert ráð fyrir því, að á yfirstandandi ári þurfi að veita lán úr sjóðnum, sem geri það nauðsynlegt fyrir sjóðinn að auka lántökuheimildina umfram 20 millj. eða upp í 23 millj.. en þá er auðvitað skynsamlegt, þar sem lántökuheimildirnar í gildandi l. eru ekki nægar, að fara nokkuð ríflega í sakirnar, svo að ekki þurfi alltaf að vera að leita til Alþingis, kannske á hverju ári eða annað hvert ár, og þess vegna er í þessu frv. lagt til, eins og ég gat um áðan, að lántökuheimildin verði tvöfölduð eða úr 20 millj. í 40 millj. Samgmn. fékk þetta frv. til athugunar, og mælir n. með samþykkt frv. Ég vil taka það fram, vegna þess að það vantar nafn eins nefndarmanns undir nál., þ.e. Bjartmars Guðmundssonar. hv. 8. landsk. þm., að hann var viðstaddur, þegar þetta mál var afgreitt úr n., en begar gengið var frá nál., var hann farinn norður í land og varamaður hafði þá ekki tekið sæti hans á Alþingi, þannig að hann var, eins og við aðrir nefndarmennirnir, samþykkur því að mæla með þessu frv.



Herra forseti. Þetta mál er búið að vera nokkuð lengi hér til meðferðar í hv. d., og það er ástæðulaust að leyna því, að það stafar af nokkrum ágreiningi, sem verið hefur varðandi viss atriði málsins. Breytingin, sem í þessu frv. felst, er, eins og hv. þdm. er kunnugt, sú, að gert er ráð fyrir, að viss fjöldi fyrirtækja verði skattlagður hér eftir sem um einkafyrirtæki væri að ræða, en að öðru leyti er ekki breytt grundvallarreglum, sem um landsútsvör gilda varðandi skiptingu og önnur atriði. Þá eru eftir tvö fyrirtæki, sem skilin voru eftir í b-flokki b-lið 17. gr., Áburðarverksmiðjan og Sementsverksmiðja ríkisins. Og á það hefur mjög verið sótt, einkanlega af talsmönnum Akraneskaupstaðar, að þarna yrði nokkur breyting á gerð með það í huga, að þetta sveitarfélag fengi nokkru meira í sinn hlut, og að sanngjarnt yrði að teljast, að skattgreiðslur þessara tveggja verksmiðja yrðu einnig eitthvað hækkaðar. Ég skal ekki langt út í það mál fara, en það kom í ljós við athugun málsins, sem hv. þdm. mun vafalaust vera ljóst öllum, sem að meira og minna eru kunnugir sveitarstjórnarmálum og sveitarstjórnartekjustofnalögum, svo að ég noti langt orð, að þetta var ekki einfalt í framkvæmd og flestar till., sem fram voru bornar til úrbóta um það efni, rákust á það grundvallaratriði, að þær hefðu leitt til þess, að haggað yrði meginundirstöðum þeim, sem landsútsvör hvíla á. Það hefur hins vegar orðið niðurstaða málsins eftir viðræður bæði fulltrúa Akraneskaupstaðar og félmrn. við stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga, að það væri auðið að gera á þessu eina breyt., án þess að hagga neinum grundvallaratriðum, að vísu breytingu, sem þessar tvær verksmiðjur eru út af fyrir sig ekki mjög hrifnar af, því að það eykur þeirra útgjöld, en mundi ekki hagga þeirri undirstöðu, sem landsútsvarskerfið byggist á. Og þessi breyting er í því einfaldlega fólgin, að landsútsvar þessara stofnana tveggja, Áburðarverksmiðju og Sementsverksmiðju, verði hækkað úr 1 1/2% af heildarsölu stofnananna í 2%. En það er það hámark, sem er á aðstöðugjöldum. Ég hef fyrir mitt leyti talið, að það væri auðið að fallast á þessa breytingu, þar sem hún raskaði ekki neinum grundvelli löggjafarinnar, og jafnframt vil ég taka það fram, að ég mun í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga beita mér fyrir nánari athugunum á landsútsvörunum yfirleitt vegna ýmissa aths., sem fram hafa komið, og þeirra breyt., sem hér er um að ræða og gera það nauðsynlegt, að það kynni að þurfa að athuga fleiri þætti þessa máls, og verður að því stefnt, að þeirri heildarathugun yrði lokið fyrir næsta þing. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að sú breyt. verði á frv. gerð nú, að í staðinn fyrir 1 1/2% í 3. gr. frv., staflið b, þ.e.a.s. varðandi þessi tvö fyrirtæki, sem ég nefndi, komi 2%. Því miður hefur ekki unnizt tími til þess að prenta þessa till. og útbýta henni og verð ég því að biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir henni. En ég vil leyfa mér að vænta þess, að hv. þdm. geti fallizt á þessa breytingu, úr því að hún getur leitt til þess, að samkomulag að öðru leyti náist við þá aðila, sem telja sig hér hafa borið skarðan hlut frá borði, miðað við þær breyt. aðrar, sem hv. þd. er sammála um að gerðar verði á lögunum um tekjustofna sveitarfélaga.



Herra forseti. Efni þessa litla frv. er eingöngu að stækka það svæði, sem bannað er að menga sjó eða óhreinka hann með olíum eða olíublönduðu vatni eða sjó. Í kringum Ísland var þetta hannsvæði skv. samningnum frá 1954 50 mílur, en nú er lagt til, að þetta svæði verði stækkað upp í 100 mílur, í samræmi við það, sem gert hefur verið annars staðar. Óhreinkun sjávar af völdum olíu eða olíuefna hefur færzt í vöxt, og það er mjög nauðsynlegt fyrir alla að ýta þessari óhreinkun frá sér eða frá ströndum landa sinna eins og mögulegt er, og við það er þessi stækkun bannsvæðanna miðuð. Dýraverndunarfélag Íslands hefur verið ákaflega áhyggjufullt yfir þeirri þróun, sem átt hefur sér stað í þessum málum, og hefur lagt mikla áherzlu á, að þessi stækkun bannsvæðis næði samþykkt. Í frv. er reyndar önnur lítil breyting, og hún er sú. að framvegis verði heimilað að auglýsa gildistöku breytinga á þessari alþjóðasamþykkt í Stjórnartíðindunum, án þess að borið verði sérstaklega undir Alþingi, ef um aðeins smávægilegar hreytingar eins og þessar er að ræða. Því er lýst yfir af hálfu ráðuneytisins, að þessi heimild verði ekki notuð, nema því aðeins að um mjög smávægileg atriði sé að ræða. Ég álit, að hvor tveggja þessi breyting þurfi ekki langra skýringa, og leyfi mér að leggja til. að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Fjhn. hefur tekið mál það, sem hér liggur fyrir, til athugunar og mælir með samþykkt frv. Tveir nm., Helgi Bergs og Jón Þorsteinsson, voru fjarstaddir, þegar málið var afgr. og tveir nm. hafa skrifað undir nál. með fyrirvara, hv. 4. þm. Norðurl. v. og hv. 4. þm. Norðurl. e. Í frv. því, sem hér er lagt fram, er heimildar óskað til að taka lán að upphæð um 178.7 millj. kr. vegna framkvæmdaáætlunar ársins 1966. Hæstv. fjmrh. skýrði, í hverju þessar lánsheimildir væru fólgnar og til hvers þetta fjármagn á að ganga, og sé ég ekki ástæðu til að fara að endurtaka neitt hér af því, sem hæstv. ráðh. gerði grein fyrir við 1. umr. málsins.



Herra forseti. Frv. þetta er komið frá hv. Nd. og var samþ. þar fyrir fáum dögum við 3. umr. með shlj. atkv., eftir að felld hafði verið brtt., sem ég skal nefna síðar. Þetta mál var til meðferðar á síðasta Alþ. og var þá samþykkt næstum shlj. í hv. Nd., er hv. menntmn. þeirrar deildar hafði einróma mælt með samþykkt þess, eftir að hafa gert á frv. nokkrar breytingar. Í menntmn. þessarar hv. deildar varð hins vegar ágreiningur um málið, og vildi menntmn. þessarar deildar ekki mæla með samþykkt frv. eins og hv. Nd. hafði gengið frá því. Dagaði málið þess vegna uppi á síðasta þingi. Þetta varð svo til þess, að eftir þinglok ritaði ég þm. úr menntmn. beggja deilda bréf, hinn 24. maí s.l., og óskaði þess, að þessir tilteknu menntmn.- menn fjölluðu um frv. milli þinga og freistuðu þess að ná samkomulagi um málið. Þessir menntmn -menn voru: frú Auður Auðuns. Benedikt Gröndal. Einar Olgeirsson, Ólafur Björnsson og Sigurvin Einarsson. Skilaði þessi nefnd áliti til menntmrn., og er þetta frv. byggt á till. þeirrar nefndar. Hefur verið tekið tillit til allra brtt., sem þessir fimmmenningar urðu sammála um að gera á frv. Hins vegar varð enn ágreiningur um sama atriðið og valdið hafði ágreiningi milli menntmn. þessarar hv. deildar og Nd., þ.e.a.s. um 41. gr., en í henni eru ákvæði um vinnu barna og unglinga. Tveir nm. vildu halda fast við þá niðurstöðu, sem orðið hafði í menntmn. Nd., að því er þetta mál snertir. En meðan á nefndarstörfum stóð, gerðist það, að forseti Alþýðusambands Íslands fór þess á leit við forsrh., eða lét í ljós þá skoðun við forsrh., að eðlilegt væri, að lagasetning um vinnu barna og ungmenna yrði látin vera í vinnuverndarfrv., sem væri verið að undirbúa í samræmi við júnísamkomulagið milli ríkisstj., launþegasamtaka og vinnuveitendasamtaka í júní 1964. Ákvað ríkisstj. að verða við þessari ósk og fela þeirri n., sem er að undirbúa vinnuverndarfrv., að hafa í því frv. ákvæði um vinnu barna og unglinga. Með hliðsjón af þessu ákvað ríkisstj. að flytja frv. um vernd barna og ungmenna aftur á þessu þingi og hafa 41. gr., þ.e.a.s. gr. um vinnu barna og ungmenna, eins og hún var í upphaflegu frv. ríkisstj., þ.e.a.s. eins og hún var áður en Nd. skv. till. menntmn. samþ. breyt. á þessari grein. Og þannig er frv. nú lagt fyrir þessa hv. d. Nokkrir þm. báru í hv. Nd. fram brtt. um 41. gr. í samræmi við samþykkt Nd. í fyrra, en sú brtt. var nú felld. Ég geri ráð fyrir því, þótt það hafi ekki komið skýrt fram í hv. Nd., að ástæðan til þess, að Nd. hefur þannig breytt um skoðun á 41. gr. og fellir nú brtt., sem d. samþ. í fyrra, sé sú, að augljóst sé, að málið mundi ekki ná fram að ganga, ef hv. Nd. héldi fast við skoðanir sínar á efni 41. gr., enda má segja, að ástæða sé til þess að breyta um afstöðu í þessu efni, þar eð vitað er, að verið er að fjalla um lagaákvæði um vinnu barna og unglinga á öðrum vettvangi, sem segja má að sé eðlilegri fyrir þessi efni en barnaverndarlöggjöfin, þ.e.a.s. vinnuverndarlöggjöfin. Ég vil því mjög mega mælast til þess, að þetta frv. nái fram að ganga nú að þessu sinni þrátt fyrir þann ágreining, sem auðvitað er enn uppi og ég geri mér alveg ljóst að er enn uppi um barnavinnu- og unglingavinnuákvæðið. Ég teldi það mjög miður, ef þau viðtæku ákvæði til bóta frá barnaverndarlöggjöfinni, sem að öðru leyti felast í þessu frv., næðu ekki fram að ganga vegna ágreinings um barna- og unglingavinnuákvæðin, þegar vitað er, að verið er að vinna að lausn þess ágreinings, sem uppi er um það efni, á öðrum vettvangi, þ.e.a.s. í n. um vinnuvernd. Sú virðist hafa orðið skoðun meiri hl. hv. Nd., að ekki væri ástæða til að láta ágreining um barnavinnuna verða til þess að stöðva algerlega framgang málsins, og sama vona ég, að verði niðurstaðan hér í þessari hv. d. Að öðru leyti er málið eflaust svo kunnugt, síðan það var til meðferðar hér í fyrra, að ég sé ekki ástæðu til þess að tefja tíma hv. þd. með því að rekja efni þess í einstökum atriðum. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Ég skal ekki fjölyrða um þetta mál að sinni. Það var hér til umr. á síðasta þingi, og gerði ég þá grein fyrir skoðunum mínum á því í stórum dráttum. Ég vil þó ekki láta hjá líða nú að fara örfáum orðum um það atriði í þessu frv., sem snertir vinnuvernd barna. Ég er gersamlega mótfallinn því, að nákvæm ákvæði um vinnuvernd verði ekki í lögum um vernd barna og ungmenna. Ég tel, að ákvæði um vinnuvernd barna eigi fyrst og fremst þar heima. Þau mega gjarnan vera í öðrum lögum, eins og l. um vinnuvernd almennt, en þau eiga fyrst og fremst heima í lögum sem þessum. Þaðan má ekki sleppa þeim, ekki undir neinum kringumstæðum, og það má ekki heldur gefast upp við að gera ákvæði um vinnuvernd barna sem bezt úr garði og í samræmi við kröfur tímanna. Auðvitað má ekki gefast upp við þá viðleitni að ná sem víðtækustu samkomulagi um það aðeins vegna þess, að það reynist erfitt. Við skulum hafa það í huga, að börn á Íslandi eru talin vinna mikið og miklu meira en gerist í nágrannalöndum okkar. Það hefur margsinnis komið fram, að útlendir gestir, sem hingað hafa komið, hafa undrazt það stórum, hve barnavinna í landinu er mikil, og fundizt það stinga í stúf við félagslegan þroska, sem þeir annars hafa orðið varir við hér á Íslandi. Við skulum líka hafa það í huga, að eins og ástandið er í atvinnumálum nú í landinu, þá sækjast atvinnufyrirtækin, sérstaklega af vissum tegundum, sérstaklega eftir börnum til vinnu, og freisting peninganna er mikil nú á tímum, eins og öllum er kunnugt. Af þessum ástæðum er sérstök ástæða til þess, að hér á hinu háa Alþingi sé þetta mál tekið til alvarlegrar athugunar, og vinnuvernd barna á að mínum dómi ekki sérstaklega heima í lögum um vinnuvernd fullorðinna. Ákvæði um vinnuvernd barna eiga heima í barnaverndarlögum sérstaklega, og ég vil meina, að það sé eitt af mikilsverðustu atriðunum í barnaverndinni, að börnum sé ekki ofþjakað við vinnu. Við lesum um það með hryllingi, hvernig börnum var ofþjakað með vinnu á öldinni sem leið víðs vegar í heiminum, en við líðum það nú, að börnum er ofþjakað með vinnu, t.d. að börn hópum saman á sumum stöðum í landinu eru látin þræla í verksmiðjum, - ég tel frystihús verksmiðjur, - allt frá 8 ára aldri. Þetta getur ekki gengið, og hæstv. ráðh. ættu að íhuga það mál vandlega, áður en þeir sleppa þessu atriði, aðeins af því að það reynist eitthvað erfitt að ráða fram úr vandanum. Ég tel það illa farið, ef togstreita á að verða hér innan veggja Alþingis, togstreita um vinnuvernd barna, bara vegna þess, að atvinnurekendur á víssum sviðum sækjast eftir börnum til vinnu, bara af því, að einstakir atvinnuvegir telja það ómissandi að láta 8, 9 og 10 ára börn þræla í verksmiðjum eða annars staðar. Þetta ætti ekki að koma til greina hér í þingsölunum, slík togstreita. Við eigum ekki að hugsa okkur að láta börn yfirleitt vinna, börn til 16 ára, vinnunnar vegna, afkomu þjóðarinnar vegna. Ef við látum börn vinna, þá er það þeirra sjálfra vegna, til þess að kenna þeim vinnubrögð, eins konar vinnuskólar. Það er það eina, sem við getum viðurkennt og eigum að viðurkenna, annað ekki. Það er annað, sem mér finnst eiga heima líka í lögum eins og hér er um að ræða, og einmitt snertandi vinnuvernd. Það atriði verður aldrei sett inn í önnur lög um vinnuvernd, og það er, að börnum sé ekki ofþjakað í skólum, að börnum sé ekki ofþjakað við nám. Nám er þeirra vinna, og það er auðvelt að ofþjaka börnum við nám, og við höfum dæmi þess. Skólalæknar í Reykjavík hafa bent á það, að börnum á vissum aldri væri ofþjakað við nám. Ég tel, að ákvæði um eftirlit með slíku eigi einmitt heima í gr. eins og 41. gr. um vinnuvernd barna. Einhvers staðar verður slíkt ákvæði að koma í barnaverndarlög, og ég vil með þessum orðum, - ég skal ekki hafa þau miklu fleiri, - ég vil með þessum orðum serstaklega benda á það óviðurkvæmilega, það skammarlega í því, að Alþingi ráði ekki fram úr þessu vandamáli, svo mikilsvert sem það er, og það er ekki erfitt nema að einu leyti. Það eru til óheillaöfl, sem toga í skækilinn og koma í veg fyrir það, að barnavinna sé bönnuð.



Herra forseti. Í tilefni af ræðu hv. 9. þm. Reykv. (AG) vil ég aðeins undirstrika, að það er auðvitað ekki svo, að lagt sé til eða ætlazt sé til þess, að ágreiningur sá, sem varð á síðasta þingi um einstök atriði í lagaákvæðum um barna- og unglingavinnu, verði til þess, að engin ákvæði skuli vera í barnaverndarlögum um barna- og unglingavinnu. Það ber ekki svo að skilja, að það samkomulag, sem varð á milli forseta Alþýðusambands Íslands og forsrh. um það að fela vinnuverndarnefnd að fjalla m.a. um þann ágreining, sem komið hafði í ljós hér á hinu háa Alþingi um barna- og unglingavinnu, skyldi verða til þess að fella niður öll ákvæði um barna- og unglingavinnu úr barnaverndarlögum. Í frv., eins og það nú er flutt og komið til hv. Ed., eru ákvæði um þetta, eins og þau voru í upphaflega stjfrv., þ.e.a.s. eins og sérfræðinganefndin, sem upphaflega samdi frv., taldi þessi ákvæði eiga að vera og taldi algerlega fullnægjandi. Þau eru ýtarleg. Ég vitna til 41. gr. og vil leggja áherzlu á, að þeir sérfræðingar, sem frv. sömdu upphaflega á vegum menntmrn., töldu þau ákvæði vera algerlega fullnægjandi lagaákvæði til verndar börnum og unglingum gegn ofþjökun við vinnu. Varðandi það, sem hv. þm. sagði um vernd gegn ofþjökun í skólum, tel ég raunar, að í skólalöggjöfinni séu alveg fullnægjandi ákvæði til þess að koma í veg fyrir slíkt, ef rökstudd ástæða virðist til þess að halda, að slíkt eigi sér stað. Ég er honum alveg sammála um, að rík ástæða er til þess að stemma stigu við slíku. En erindi mitt hingað var aðeins að undirstrika, til þess að sá misskilningur gæti ekki komizt neins staðar að, að ríkisstj. hafi talið þann ágreining, sem upp kom, mega verða til þess að fella alveg niður úr barnaverndarlögum öll ákvæði um barna- og unglingavinnu. Það hefur okkur að sjálfsögðu aldrei dottið í hug, heldur teljum við rétt að halda sér við skoðun sérfræðinganna á þessu efni og láta ágreininginn, sem upp hefur komið um einstök framkvæmdaatriði, um skilning á lagabókstaf, ekki verða til þess að koma algerlega í veg fyrir setningu almennrar barnaverndarlöggjafar. Ég tel mjög sómasamlega séð fyrir þessum ákvæðum með 41. gr., eins og hún er, og teldi mikla bót að því yfirleitt fyrir þessi mál, ef frv. fengi að ná fram að ganga í því formi, sem það nú hefur á sér. Vinnuverndarnefndin mun hins vegar halda áfram að athuga þau einstök atriði, sem ágreiningur varð um á milli menntmn. hv. Nd. og hv. Ed., og væntanlega gera sínar till. um það á sínum tíma.



Herra forseti. Það er allt rétt, sem hæstv. menntmrh. segir í sinni síðari ræðu. En þar fyrir stendur það óhaggað, að það hefur verið gefizt upp við það hér á Alþingi að koma ákvæðum um vinnuvernd barna í viðunandi horf. Þetta er staðreynd, og sönnunin fyrir því, að hæstv. ríkisstj. hefur gefizt upp við þetta, er, að nú kastar hún öllum sínum áhyggjum í þessu efni upp á þá n., sem undirbýr almenna vinnuverndarlöggjöf í landinu. Það er eingöngu vegna þess, að það hefur verið gefizt upp við að ráða fram úr hlutunum í bili og hér. Mig langar til að fræðast um það hjá hæstv. ráðh., úr því að um þetta er rætt nú, hvernig verður með eftirlitið, ef ákvæði eru í verðandi vinnuverndarlöggjöf, annarri en löggjöf um barnavernd, hver lítur eftir því, að ákvæðum þeirra laga um vinnuvernd barna sé framfylgt. Verður það barnaverndarnefnd eða ekki? Mér skilst, að eins og nú standa sakir, þá sé hlutverk barnaverndarnefndar að framkvæma ýmis störf í samræmi við gildandi lög um barnavernd. Verður hennar verksvið viðtækara, þannig að hún verði að vinna í samræmi við önnur lög, eða verða það aðrir aðilar, sem hafa eftirlit með framkvæmd þeirra laga? Þetta finnst mér skipta nokkru máli, því að ég tel óhæft, að nokkrir aðilar aðrir en barnaverndarnefndir og barnaverndarráð sjái um, að ákvæðum laga um barnavernd, þ. á m. vinnuvernd barna, sé framfylgt. En mér skilst, að það geti komið til greina, að það verði aðrir aðilar, sem eigi að fjalla um málið, t.d. fulltrúar frá verkalýðsfélögunum eða svo. Og ég tel það satt að segja okkur til lítils sóma að fara að hafa ákvæði um vinnu barna í löggjöf um almenna verkamannavinnu. Börnin eiga ekki heima í verkalýðsfélögum og eiga ekkert þangað að gera.



Herra forseti. Með frv. þessu er lagt til, að Flugfélagi Íslands verði veitt aðstoð til þess að kaupa þotu til millilandaflugs, allt að 80% af kaupverði þeirrar vélar, og getur sú fjárhæð farið allt að 238 millj. kr. Þessi upphæð leiðir glöggt í ljós, að hér er um mjög mikla skuldbindingu að ræða, sem ríkisstj. tekst á hendur, ef úr verður, og því ber að sjálfsögðu brýna nauðsyn til að kanna þetta mál sem rækilegast. Flugfélag Íslands hefur um alllangt skeið haft til athugunar að endurnýja vélakost sinn, og miðað við þær miklu framfarir, sem eru í flugvélagerð og þær sífullkomnari vélar, sem teknar eru í notkun hér á Atlanthafsflugleiðum, hygg ég, að allir geti verið sammála um, að það sé óumflýjanlegt fyrir Flugfélagið að gera ráðstafanir til þess að bæta flugvélakost sinn að þessu leyti, til þess að vera samkeppnisfært. Flugfélagið hefur að undanförnu bætt verulega vélakost sinn innanlands. Það keypti á s.l. ári Fokker Friendship-vél, sem veitt var ríkisábyrgð fyrir, og jafnframt var samþ. á Alþ. að veita ríkisábyrgð fyrir annarri flugvél af sömu tegund, og verða þessar vélar báðar notaðar til innanlandsflugs. Það hefur komið í ljós við notkun hinnar fyrri Fokker Friendship-vélar, að það hefur stórkostlega bætt aðstöðu Flugfélagsins, og farþegafjöldi með vélum þess, sem fyrst og fremst er að þakka þessari vél, hefur stórkostlega aukizt. Það hefur verið svo að undanförnu, að það hefur verið halli á innanlandsflugi, en utanlandsflugið hefur borið uppi þennan halla og raunar allmiklu betur, enda þótt Flugfélag Íslands hafi engu að síður ekki getað safnað þeim fjármunum, sem nauðsynlegt hefði verið. Og einmitt þetta gerir að verkum, að það er mikilvægt að kanna til hlítar, hvaða spor er stigið, þegar umrædd vél verður keypt, sem hér er um að ræða. Því miður hefur það viljað brenna við á síðustu árum, þegar beðið hefur verið um ríkisábyrgð fyrir flugvélakaupum Flugfélagsins, að það hefur verið gert með litlum fyrirvara og litlum athugunum hægt að koma við varðandi grundvöllinn fyrir rekstri slíkra véla. Þó að þetta mál komi seint fyrir Alþ., er það ekki vegna þess, að sami háttur hafi verið hér á hafður, heldur hefur þetta mál verið rannsakað eins ýtarlega ofan í kjölinn bæði af Flugfélaginu sjálfu og einnig af bæði Ríkisábyrgðasjóði eða Seðlabankanum og Efnahagsstofnuninni svo sem frekast hefur verið kostur á og menn hafa við að kynna sér það til hlítar, hversu mikil áhætta kynni að vera á þeirri miklu skuldbindingu, sem ríkið hér tekur sér á herðar, ef þetta frv. verður samþ. Ég tel því sjálfsagt, að hv. fjhn. kynni sér athuganir þessara aðila, bæði Efnahagsstofnunarinnar og Seðlabankans, til þess að fá glöggar upplýsingar um það, hvaða horfur séu varðandi rekstur þessarar vélar. Vitanlega verður þó aldrei örugglega sagt fyrir um, hvort hér sé um áhættulausa skuldbindingu að ræða, en hún er svo veigamikil og stór, að það er auðvitað útilokað að taka hana á herðar ríkissjóðs, nema þetta sé kannað til hlítar. Á síðustu árum hefur Flugfélagið staðið í skilum með ríkisábyrgðarskuldbindingar sínar frá fyrri tíð. Það urðu vanskil um tíma, en nú eru þau vanskil að heita má horfin, þannig að það er ekki um að ræða, að það sé af þeim sökum hindrun á því að veita þessa ábyrgð. Það skal tekið fram, að enda þótt þetta sé miðað við sérstaka flugvél, Boeing-727, er, eins og hv. þdm. sjá á aths., gert ráð fyrir því, að hugsanlegt sé, að ekki verði ráðizt í kaup á slíkri þotu. Það eru ýmis atvik, sem þessu valda og ég tel ekki ástæðu til að ræða hér, en það kann að reynast hentugra eða óumflýjanlegt fyrir félagið að fara aðrar leiðir. Þá er gert ráð fyrir því engu að síður, að þessi ábyrgðarheimild sé fyrir hendi, auðvitað að því tilskildu, að athugun leiði í ljós, að slíkar vélar séu hagkvæmar og að heildarábyrgð fari ekki fram úr þeirri fjárhæð, sem hér er um að ræða. Með hliðsjón af því, að hér er í mikið ráðizt af Flugfélaginu, þótti óumflýjanlegt, að gerðar yrðu ráðstafanir til að auka mjög verulega hlutafé í félaginu, og er gert ráð fyrir því og út frá því gengið í sambandi við þessa ríkisábyrgð, að hlutafé í Flugfélagi Íslands verði þrefaldað, eða aukið um 40 millj. kr. Það er lagt til, að ríkissjóður, sem nú á um 13% hlutafjár, taki þátt í þessari hlutafjáraukningu og auki hana sem því nemur, að hann haldi eignarhlutfalli sínu í félaginu. Þá er loks eitt atriði, sem vert er að minnast á hér og hefur mikilvæga þýðingu, en það er, hvaðan þessi flugvél verður gerð út. Það hafa verið uppi um það miklar umr. á liðnum árum, hvernig hagað yrði millilandaflugi hér og hvernig yrði með endurbyggingu Reykjavíkurflugvallar. Út í það mál skal ég ekki fara, en svo sem hv. þdm. er kunnugt, hafa Loftleiðir flutt allt sitt millilandaflug til Keflavíkur, og þykir mjög ósýnt mál af mörgum ástæðum, að það sé fært að gera þotu út héðan frá Reykjavíkurflugvelli. Af þessum sökum hefur verið lögð á það áherzla og af hálfu ríkisstj. verið tekið fram við Flugfélagið, að því aðeins sé hugsanlegt að veita ríkisábyrgð sem þessa, að það sé hægt að sanna með rekstraráætlunum, sem gildar verði teknar, að auðið sé að gera þotuna út frá Keflavíkurflugvelli, ef það reynist niðurstaða í flugvallarmálum okkar, að ekki verði talið auðið að gera þotu út héðan frá Reykjavík, nema með því að leggja í mjög verulegan tilkostnað hér við Reykjavíkurflugvöll, sem menn séu ekki þá reiðubúnir að leggja í. Það hefur verið gengið út frá því, og ég hygg, að það sé almenn skoðun, að eðlilegt sé, að innanlandsflug sé rekið héðan frá Reykjavíkurflugvelli, en það þykja horfur á því og raunar ekki aðeins horfur, heldur nokkurn veginn vissa, að ef taka á inn á þennan flugvöll þotu sem þessa, yrði að leggja til allverulegt fjármagn til að gera flugvöllinn þannig úr garði, að þar væri hægt að starfrækja þessa miklu vél. Þetta hefur því þótt óumflýjanlegt, að Flugfélagið gerði sér grein fyrir og sannaði með viðhlítandi áætlun um sinn rekstur, að ef það þætti óumflýjanlegt, væri auðið að gera flugvélina út frá Keflavík, þannig að ekki væri eftir á hægt að koma og segja sem svo, að ríkið yrði að leggja svo og svo mikið fjármagn til viðgerða á Reykjavíkurflugvelli, því að ella væri ekki auðið að gera þessa flugvél út með eðlilegum hætti, án þess að þær skuldbindingar féllu á ríkið, sem hér er gert ráð fyrir að veita. Ég sé ekki, herra forseti, ástæðu til, nema tilefni gefist til, að fara um þetta fleiri orðum, en með hliðsjón af því, sem ég áðan sagði um þær athuganir, sem fram hafa farið, og rekstraráætlanir, sem gerðar hafa verið og með hliðsjón af því, hvað hér er um mikla skuldbindingu að ræða, sem ríkið tæki sér á herðar, tel ég sjálfsagt og eðlilegt, að hv. fjhn. kynni sér þetta mál hjá þeim aðilum af hálfu ríkisins, Seðlabankanum og Efnahagsstofnuninni, sem hafa kynnt sér þessar áætlanir allar, og þá að sjálfsögðu leita nánari upplýsinga um það hjá Flugfélaginu, ef eitthvað þykir óljóst eða ekki nægilega skýrt af því, sem ég hef gert grein fyrir varðandi þeirra fyrirætlanir í þessu efni. Að öðru leyti er það mjög mikilvægt, að málinu sé hraðað, því að það er ekki hægt fyrir Flugfélagið að gera samninga um kaup á þessari vél, fyrr en það liggur ljóst fyrir, hvort Alþ. vill fallast á að veita þá fyrirgreiðslu, sem hér er lögð til. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Við l. umr. þessa máls gerði ég grein fyrir kaupum þessarar jarðar, og landbn. hefur einnig leitað umsagnar jarðeignadeildar ríkisins, sem mælir með sölu jarðarinnar, og n. mælir einróma með samþykkt þessa frv., og legg ég því til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 3. umr.