Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ég vil vekja athygli hv. alþingismanna á því að varaforseti Dúmunnar, Lyubov K. Sliska, er stödd á þingpöllum ásamt sendinefnd rússneskra þingmanna. Varaforseti Dúmunnar er í heimsókn í Alþingishúsinu í tengslum við opinbera heimsókn til Íslands í boði forseta Alþingis. Ég vil fyrir hönd Alþingis bjóða varaforseta Dúmunnar, Lyubovu K. Slisku, velkomna í Alþingishúsið og vænti þess að heimsókn hennar til Íslands verði til þess að styrkja enn frekar þau góðu tengsl sem eru milli landa okkar. Alþingi vottar varaforseta Dúmunnar og rússnesku þjóðinni vináttu og virðingu. Ég bið hv. alþingismenn að taka undir orð mín með því að rísa úr sætum. - 
            

Forseti vill geta þess að atkvæðagreiðsla verður að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma. Þá fer fram umræða utan dagskrár um stöðu minni og meðalstórra fyrirtækja. Málshefjandi er hv. þm. Einar K. Guðfinnsson. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra Árni Páll Árnason verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund. Hlé verður gert á fundum milli kl. 1 og 2 í dag.

Virðulegi forseti. Eins og frægt er orðið beitti hæstv. forsætisráðherra sér fyrir því á sínum tíma að breyta jafnréttislögum á þann veg m.a. að úrskurðir kærunefndar jafnréttismála væru bindandi. Það má kannski segja að örlögin geti verið köld og grimm og skepnan rísi stundum gegn skapara sínum því að þá gerðist það að kærunefndin úrskurðaði að hæstv. forsætisráðherra hefði gerst brotleg við jafnréttislög. Þegar svo er komið eru valkostirnir mjög skýrir. Annaðhvort vefengir hæstv. forsætisráðherra í þessu tilviki úrskurð kærunefndar og þá er höfðað dómsmál ellegar hæstv. forsætisráðherra fellst á þennan úrskurð og þá gerist það að greiða þarf skaðabætur þeim sem brotið hefur verið á. En hæstv. forsætisráðherra kaus að finna sér hjáleið og hjáleiðin var sú að skipa sérstakan rýnihóp sem ekki er sérstaklega gert ráð fyrir í jafnréttislögunum. Hlutverk rýnihópsins var að fara yfir úrskurð kærunefndarinnar og niðurstaða rýnihópsins liggur fyrir eins og allir vita. Þá vaknar sú spurning hvernig hæstv. forsætisráðherra hyggst nú bregðast við. Nú liggur fyrir bindandi úrskurður kærunefndar, það liggur fyrir álit rýnihópsins sem dregur í efa niðurstöður kærunefndarinnar og er það sjónarmið út af fyrir sig en hefur í raun og veru ekkert með þessa ákvörðun að gera, er ekkert innlegg í málið. Niðurstaða rýnihópsins er ekki bindandi. Þetta er bara afstaða þeirra einstaklinga sem í rýnihópnum sitja. Nú er spurningin þessi til hæstv. forsætisráðherra: Telur hæstv. forsætisráðherra að úrskurður kærunefndar hafi verið rangur og hún hafi ekki brotið lög? Hyggst hæstv. forsætisráðherra þar með höfða dómsmál? Ef það er niðurstaðan hins vegar að jafnréttislög hafi ekki verið brotin, 

Virðulegi forseti. Ráðuneytið og sú sem hér stendur kaus að fara í þetta mál með tvíþættum hætti. Í fyrsta lagi að ríkislögmaður færi yfir með ráðuneytinu hvernig bregðast ætti við niðurstöðu kærunefndar og í annan stað að fá rýnihóp til að skoða niðurstöðu kærunefndar og það ferli sem ráðuneytið fór í að því er varðar þetta sérstaka tiltekna mál. Ég held að það hafi verið mjög gagnlegt að setja þennan rýnihóp af stað vegna þess að hann kemst að tiltekinni niðurstöðu. Niðurstaðan er sú að það liggur fyrir að ólíkum aðferðum var beitt við að meta hæfni umsækjenda og það sé meginástæðan fyrir því að niðurstöðurnar voru svo ólíkar sem raun ber vitni fremur en að ráðningarferlið hafi verið með þeim hætti að hæfasti umsækjandinn hafi ekki verið ráðinn. Það var auðvitað nauðsynlegt með tilliti til framtíðarinnar að skoða hvernig taka ætti á þessu máli, enda hefur ráðuneytið brugðist við niðurstöðu rýnihópsins og sent jafnréttisráði og velferðarráðuneytinu sem fer með jafnréttismál hugmyndir sínar og tillögur sem fram komu hjá rýnihópnum um hvernig taka eigi á þessum málum í framtíðinni. Varðandi úrskurð kærunefndar þá fórum við mjög vel yfir það og fyrir liggur niðurstaða ríkislögmanns í því máli. Þar kemur fram að þrátt fyrir að ýmis atriði hefðu getað réttlætt málshöfðun til ógildingar úrskurði kærunefndar var það mat ríkislögmanns að ýmislegt réttlætti málshöfðun. Vilji minn er að leita sátta í þessu máli, freista þess að ljúka því með sátt og því hef ég falið ríkislögmanni að hefja formlega sáttaumleitan í málinu. Ég tel að þetta sé eðlilegt. Ég ætla ekki að leita með þetta mál til dómstóla. Ég veit ekki hvað viðkomandi einstaklingur gerir sjálf sem þessi niðurstaða lá fyrir um, hvort hún höfðar skaðabótamál. Það verður auðvitað að vera hennar mál en ég tel eðlilegt að í fyrstu tilraun sé reynt að leita sátta í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég vil biðja hæstv. forsætisráðherra að hætta öllum undanbrögðum í þessu máli. Sú tilraun að setja á laggirnar þennan rýnihóp var auðvitað dæmi um undanbrögð. Hæstv. forsætisráðherra stendur frammi fyrir mjög einföldum valkostum sem kunna að vera henni þungbærir en eru einfaldir engu að síður. Það er bara þannig að hæstv. forsætisráðherra þarf að svara þessu skýrt og skorinort: Fellst hún á niðurstöðu kærunefndarinnar? Telur hæstv. forsætisráðherra að lög hafi verið brotin? Ef lög hafa verið brotin er auðvitað eðlilegt að greiða skaðabætur, en hæstv. forsætisráðherra ýjar að því að ef til vill hafi lög ekki verið brotin en engu að síður eigi að greiða skaðabætur úr ríkissjóði. Það er augljóst mál að hæstv. forsætisráðherra er komin út á mjög hálar brautir og ég hvet hæstv. forsætisráðherra til þess einfaldlega að hlíta lögunum og hætta þessum undanbrögðum.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað alrangt að ég sé með einhver undanbrögð í þessu máli eða komin út á hálar brautir. Ég tel ástæðu til þess í tilefni af orðum hv. þingmanns að minna hann á ráðningu dómara í Hæstarétti þar sem Björn Bjarnason, fyrrverandi dómsmálaráðherra, réði þann sem var skipað í sjöunda sæti. Einn af þeim sem var hæfari að dómi lögskipaðrar hæfnisnefndar fór með málið fyrir dóm, vann það og voru dæmdar skaðabætur upp á 500 þús. kr. Mér finnst það skjóta mjög skökku við þegar hv. þingmaður segir að hér sé um undanbrögð að ræða þegar verið er að leita skýringa á svo mismunandi mati kærunefndar og ráðuneytisins sem var með sérfræðing í málinu. Það er til þess að í framtíðinni verði hægt að taka á slíku og beita samræmdum matsferlum í sambærilegum málum. Það er auðvitað mjög eðlilegt. Ríkislögmaður taldi meðal annars að full ástæða væri til að fara með þetta fyrir dómstóla en ég vil freista þess að leita sátta í málinu og þannig stendur málið nú.

Virðulegi forseti. Á fundi utanríkismálanefndar fyrir stuttu spurði ég hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hvort hann eða ríkisstjórnin mundi beita sér fyrir því að fella lög nr. 96/2009, svokölluð Icesave 1 lög, úr gildi. Hafði ég sjálft kynnt frumvarp um slíkt fyrir þingmönnum og var því dreift í upphafi síðustu viku. Bauðst ég til að draga frumvarpið til baka ef ríkisstjórnin vildi flytja málið. Voru dræmar undirtektir við þessu og nú hefur málinu verið dreift sem þingmannamáli og allir þingmenn Framsóknarflokksins eru meðflutningsmenn. Í 1. gr. laganna er fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, heimilað að veita ríkisábyrgð á kröfum Breta og Hollendinga. Í 2. mgr. 1. gr. laganna er ríkisábyrgðin skilyrt að því leyti að bresk og hollensk stjórnvöld fallist á þá fyrirvara sem settir voru í lögin og þeir mundu fallast á. Bretum og Hollendingum hugnuðust ekki fyrirvararnir og fór málið í samningaviðræðu sem lauk með Icesave 2 og síðar Icesave 3. Eins og alþjóð veit voru þeir samningar báðir felldir í þjóðaratkvæðagreiðslum og þar með sú staðreynd að ákvæði laga nr. 13/2011, Icesave 3, um að fella lög 96/2009, Icesave 1 úr gildi, tók því ekki gildi þar sem lögin voru felld af þjóðinni. Fyrir vikið er sú staða uppi að lög nr. 96/2009 sem stóð til að fella brott eru enn í fullu gildi. Því er raunhæf sú staða að Bretar og Hollendingar geta hæglega beitt fyrir sér í dómsmáli forsendubresti þar sem allar samningsumleitanir með nýrri lagasetningu hafa farið út um þúfur með tilstilli þjóðarinnar. Vanefndatilvik samninganna eru ótal mörg og um samningana gilda ensk lög og ágreiningsefni lúta lögsögu enskra dómstóla. Því spyr ég hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hvort hann ætli ásamt ríkisstjórninni allri að beita sér fyrir því að fella lögin úr gildi til að forða þessari vá sem vakir yfir þjóðinni. Í öðru lagi langar mig til að spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að því: Hafa Bretar og Hollendingar gert kröfu 

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og fyrir það góða samstarf sem við áttum í utanríkismálanefnd við umfjöllun um það svar sem við sendum til Eftirlitsstofnunar EFTA vegna Icesave-málsins. Að því er varðar löggjöfina sem spurt er um er hún á forræði fjármálaráðherra en hann er ekki hér í dag. Ég tel þó fullvíst að engar kröfur séu af hálfu Breta og Hollendinga um að þessum lögum sé haldið í gildi og fullkomlega eðlilegt að horfa til þess að fella þau úr gildi í ljósi aðstæðna. Við höfum aldrei fengið neinar kröfur frá Bretum eða Hollendingum, innheimtubréf eða kröfur vegna þessa máls. Það er það sérkennilega í málinu öllu saman. Það eina sem íslensk stjórnvöld hafa fengið er þrýstingur í formi alls konar hótana og tafa á fyrirgreiðslu til Íslands í upphafi efnahagsáætlunarinnar en við höfum aldrei fengið formlegt kröfubréf þar sem óskað er eftir að við stöndum skil á einhverju. Það er það undarlega við þetta mál allt saman. Málsvörn okkar byggir á þeirri einföldu staðreynd að engin krafa hafi til orðið og það er auðvitað grundvallarforsenda í málinu. Ég held að það sé rétt að fara yfir frumvarp hv. þingmanns í nefnd og tel eðlilegt að þingið fari yfir það, en ég sé ekkert því til fyrirstöðu að fella 

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu fagna ég þessum orðum hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Hann fer með málið nú þó að hæstv. fjármálaráðherra hafi komið því af stað. Sú staðreynd er ljós að lög nr. 96/2009 eru í gildi og undir þeim stendur undirskrift hæstv. fjármálaráðherra frá því á þessum tíma. Þess vegna langar mig til að koma því áleiðis til forseta þingsins að það frumvarp sem ég hef lagt fram ásamt þingmönnum Framsóknarflokksins fái forgang í dagskrá þingsins, verði sett á dagskrá svo það komist til 1. umr., til umsagna, og það verði verk okkar þingmanna á vorþingi að fella þau lög úr gildi.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan held ég að það sé ástæða til að fella þessi lög úr gildi. Ég held að við getum í þessum þingsal öll, nema kannski eitt, verið sammála um það að þeir samningar sem þjóðin felldi í þjóðaratkvæðagreiðslu voru betri en samningurinn frá því í ágúst 2009. Öll nema eitt, segi ég, vegna þess að einn þingmaður, hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, greiddi atkvæði með þeim samningi en gegn seinasta samningnum sem síðan var felldur í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það eru því kannski ekki allir á því að sá samningur sem var felldur í þjóðaratkvæðagreiðslunni hafi verið betri en samningurinn 2009. Ég held þó að full ástæða sé til að fella lögin úr gildi og óþarfi að þau standi. Ég held að það skipti miklu að þingið fari yfir það vandlega í nefnd og taki þetta frumvarp til efnislegrar meðferðar.

Frú forseti. Þann 14. mars sl. var dreift fyrirspurn frá mér til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um launagreiðslur til stjórnenda banka, skilanefnda og slitastjórna. Tilgangur þeirrar fyrirspurnar var að reyna að draga fram í dagsljósið þau kjör sem stjórnendur banka, bæði fyrir hrun og hinna nýju banka, hafa búið við, þá er verið að talað um æðstu stjórnendur, og sömuleiðis þá sem sitja í skilanefndum og slitastjórnum bankanna. Í gær var dreift svari frá hæstv. ráðherra, tveimur mánuðum eftir að fyrirspurnin var lögð fram en samkvæmt þingsköpum hafa ráðherrar tíu daga til að svara fyrirspurnum. Svar hæstv. ráðherra er það að hann hafi ekki tök á að svara þeim spurningum sem lagðar voru fyrir hann. Þetta er að mínu mati mjög ámælisvert, bæði það að ráðherrann skuli taka sér tvo mánuði til að komast að þeirri niðurstöðu og eins er hitt algjörlega óviðunandi að ekki skuli fást svör við þessum spurningum, vegna þess að í þessum tíu lína texta sem barst frá ráðuneytinu kemur þó fram að það sé ekki verið að fara fram á upplýsingar sem leynt skuli fara eðli máls samkvæmt heldur séu þessar upplýsingar til, á víð og dreif að vísu, en eigi að vera aðgengilegar. Þess vegna hlýt ég að ítreka þá spurningu mína til hæstv. ráðherra: Hvers vegna getur ráðuneyti hans ekki á tveimur mánuðum tekið saman þær upplýsingar sem beðið er um? Ég er sannfærður um að mjög margir í samfélaginu vilja fá vitneskju um launakjör til þessara aðila og sjá hvernig þau hafa þróast bæði í bönkunum áður en hrunið varð og síðan eftir hrun. Ég botna ekkert í þessu svari hæstv. ráðherra, ég tel það algjörlega óviðunandi og vil fá svör frá honum hvort hann hyggist bæta úr og koma með raunveruleg svör við þessum spurningum.

Virðulegi forseti. Ég vil mjög gjarnan svara þeim fyrirspurnum sem þingmenn bera fram en við það verður að taka mið af þingsköpum og eðli þess máls sem spurt er um. Í 49. gr. þingskapa er talað um rétt alþingismanna til að biðja ráðherra að svara um mál, einstök málefni sem ráðherra ber ábyrgð á. Í spurningu hv. þingmanns er spurt um sagnfræðilegar rannsóknir, um hvernig launaákvörðunum var háttað í einkafyrirtækjum í fortíðinni fyrir hrun, fyrirtækjum sem voru ekki á nokkurn hátt á ábyrgð stjórnvalda heldur einkafyrirtæki á markaði og ákváðu sín laun sjálf. Síðan er spurt um ákvarðanir vegna banka eftir hrun en ákvarðanir þar eru á ábyrgð hæstv. fjármálaráðherra og eru ekki á ábyrgð efnahags- og viðskiptaráðuneytisins enda fellur Bankasýslan undir verksvið hæstv. fjármálaráðherra og fyrirspurninni því rétt beint þar. Að því leyti sem þessar upplýsingar eru fyrir hendi, sem ég held að þær séu að flestu leyti, jafnvel hjá slitastjórnum og skilanefndum - ég er reyndar með frumvarp hér á eftir til að reyna að fella slitastjórnir og skilanefndir undir eftirlit - en að því leyti sem þessar upplýsingar eru á opinberu framfæri eru þær öllum aðgengilegar en þeim hefur ekki verið haldið saman skipulega í ráðuneyti efnahags- og viðskiptamála frekar en kannski annars staðar í samfélaginu. Það er alveg spurning hvort alþingismenn eigi að beina fyrirspurnum um almennar samantektir til ráðuneyta eða hvort það eigi bara einfaldlega að vera verkefni upplýsingaþjónustu þingsins að taka saman opinberar upplýsingar úr almennri þjóðmálaumræðu. Í ljósi alls þessa og hvað varðar tímafresti þá var fyrirspurnin, daginn eftir að hún kom, send til Fjármálaeftirlitsins, sem fer með eftirlit með fjármálastofnunum á fjármálamarkaði, og kannað var hvort Fjármálaeftirlitið 

Frú forseti. Hæstv. ráðherra er vel kunnugt um að til að þingmenn geti lagt fram fyrirspurnir til ráðherra þarf forseti Alþingis að skrifa upp á að þær séu tækar til að leggja fram. Þegar forseti Alþingis hefur gert það og fyrirspurnir eru þannig komnar fram ber ráðherrum að svara þeim og þeir eiga ekkert að komast undan því. Þeir verða að svara þeim fyrirspurnum, jafnvel þótt verið sé að biðja um upplýsingar sem þeir kunna að þurfa að láta vinnu í að safna saman fyrir sig. Í svarbréfi Fjármálaeftirlitsins virðist það koma fram að stofnunin hafi ekki aðrar upplýsingar um það sem spurt er um en þær sem hafi komið fram opinberlega, svo sem í ársreikningum fjármálafyrirtækja. Hefur Fjármálaeftirlitið sem sagt ekki þær upplýsingar þá hjá sér og getur það ekki með þeim mannafla sem það hefur nú yfir að ráða, og fengið aukningu að frumkvæði Alþingis, tekið saman þær upplýsingar og lagt þær hér inn í þingið þannig að þær komi á þingskjölum? Ef það á að vera þannig að hægt sé að taka tvo mánuði í að segja þingmönnum að ekki sé hægt að svara fyrirspurn þeirra, þá segi ég einfaldlega í þessu tilfelli að þessi fyrirspurn verður endurflutt, 

Virðulegi forseti. Það er auðvitað ákvörðun Alþingis og fjárveitingavalds Alþingis hvar það vill láta upplýsingaöflunarvinnu fyrir alþingismenn liggja. Er það hjá upplýsingaþjónustu Alþingis eða hjá ráðuneytum? Hvorki efnahags- og viðskiptaráðuneytið né Fjármálaeftirlitið er með starfsfólk sem situr iðjulaust og bíður eftir því að vinna við samantektir gagna, sem eru ekki aðgengilegar almenningi, fyrir alþingismenn, það er ekki þannig. Hér á Alþingi þarf venjulega að samþykkja sérstaklega t.d. skýrslubeiðnir. Hér er í reynd ekki um annað að ræða af hálfu hv. þingmanns en skýrslubeiðni. Verið er að biðja um sérstaka rannsókn á hlutum sem eru á almannavitorði úr fortíðinni. Því miður höfum við ekki mannafla til þess að sinna slíkum verkefnum. Ef Alþingi vill að ráðuneyti sinni slíkum verkefnum fyrir alþingismenn verður Alþingi að sjá okkur fyrir fjárveitingum til þess eða ella efla sína eigin upplýsingaþjónustu.

Virðulegi forseti. Fjársterkir aðilar segjast ekki finna önnur fjárfestingartækifæri en kaup á fasteignum vegna gjaldeyrishaftanna. Því ber auðvitað að fagna að fjármagnseigendur séu byrjaðir að taka út innstæður sínar, innstæður sem skattgreiðendur tryggðu að fullu og bankarnir ávöxtuðu með því að leggja þær inn á reikning í Seðlabankanum til að ná hærri ávöxtun en markaðurinn er tilbúinn að greiða. Skortur er á fjárfestingartækifærum vegna tregðu stjórnvalda og banka að leiðrétta skuldir fyrirtækja og heimila og því er offramboð á lánsfjármagni. Í umferð eru verðbréf og innstæður sem urðu til í bóluhagkerfi sem sprakk án þess að verðmæti þeirra hafi lækkað. Það hafa eignirnar hins vegar gert sem upphaflega var fjárfest í með þessum verðbréfum og innstæðum. Ójafnvægið kemur m.a. fram í aflandskrónuvanda sem nemur 460 milljörðum. Önnur ástæða fyrir ójafnvæginu eru lífeyrissjóðirnir sem eru orðnir allt of stórir fyrir íslenska hagkerfið. Lífeyrissjóðirnir ná ekki 3,5% raunávöxtun vegna skorts á fjárfestingartækifærum og uppi eru hugmyndir um að stækka eign sjóðanna innan lands með því að fá þá til að flytja eignir heim með kaupum á aflandskrónum á uppboðsmarkaði. Frú forseti. Ég vil því spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hvort hann telji einhverjar líkur á að lífeyrissjóðirnir nái 3,5% raunávöxtun fram til loka árs 2015 eða þar til búið er afnema gjaldeyrishöftin.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Hún tæpir á athyglisverðu álitaefni sem er sú staða sem er í hagkerfi sem hefur verið stíft af með gjaldeyrishöftum og eignir lokaðar inni í því hagkerfi í rauninni. En við vitum samt að peningamagn í umferð hefur, ef ég man rétt, fjórfaldast frá árinu 2003 þannig að það eru mjög margar krónur að elta fáar eignir. Slíkt er almennt séð uppskrift fyrir verðbólguskotum, verðbólum þegar eignaverð gýs þá upp úr öllu valdi á einstökum eignum þegar þessar allt of mörgu krónur fara að eltast við of fáar eignir. Það er hluti áætlunarinnar um afnám gjaldeyrishafta að greiða fyrir því að lífeyrissjóðir geti komið heim og innleyst gengishagnað af erlendum eignum og jafnframt takmarkað sig þá eitthvað á móti í að byggja upp stöðu erlendis í framhaldinu. Ég held að það sé mjög mikilvægt að skapa þennan möguleika en það er auðvitað lífeyrissjóðanna sjálfra að taka þátt á eigin forsendum ef þeir kjósa svo í afnámi hafta með þessum hætti. Varðandi það hvort raunsætt er að ná 3,5% kröfunni þá hefur sjóðunum gengið það þokkalega. Við verðum hins vegar líka að horfast í augu við þær efnahagslegu afleiðingar sem krafan hefur. Það er ýmislegt sem bendir til þess að hún valdi ákveðnu - ekki glerþaki heldur kannski frekar glergólfi á skuldabréfamarkaði og valdi því að vaxtastigið geti illa lækkað niður fyrir 3,5%. Um efnahagslegar afleiðingar þess þarf ég að ræða frekar í mínu seinna andsvari.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og fagna því að hæstv. ráðherra er sammála mér um það að ekki séu ýkja mörg fjárfestingartækifæri í hagkerfi þar sem eru allt of margar krónur að elta sömu eignirnar. Það sem ég tel, virðulegi forseti, að sé nauðsynlegt að gerist er að við minnkum stærð lífeyrissjóðanna í stað þess að stækka þá eins og gert er ráð fyrir m.a. í nýgerðum kjarasamningum. Við eigum ekki að vera að hvetja til þess að eignir séu fluttar heim þegar lífeyrissjóðirnir geta ekki fjárfest þessar eignir í arðbærum fjárfestingartækifærum og þá ekki heldur að lofa auknu framlagi ríkisins inn í lífeyrissjóðakerfið eða að gefa vilyrði um hækkun iðgjalda. Virðulegi forseti. Það sem  
            

Virðulegi forseti. Varðandi síðustu orð hv. þingmanns vil ég gleðja hana með því að það er akkúrat pólitískur möguleiki til að taka upp betri gjaldmiðil. Hann heitir evra og hann er sérstaklega hannaður til þess að vera tekinn upp af nýjum ríkjum samhliða aðild að Evrópusambandinu.  Við þurfum að meta ávöxtunarkröfu lífeyrissjóðanna. Við þurfum að horfa á hvort hún hafi áhrif til þess að vextir hér séu almennt hærri en ella. Ég er ekki sammála þeirri niðurstöðu hv. þingmanns að lífeyrissjóðakerfið sé vandamál út af fyrir sig eða að það sé dæmt til að mistakast vegna þess að fjárfestingartækifæri skorti. Verkefni okkar er að fjölga þeim. Við erum í skuldaúrvinnslunni að skapa ný tækifæri í fyrirtækjum sem koma með þokkalega skuldabyrði út og eru vænlegir fjárfestingarkostir. Við viljum fjölga fjárfestingarkostunum. 

Frú forseti. Ísland er ríki sem virðir mannréttindi og er forusturíki þegar kemur að mannréttindum samkynhneigðra. Í Úganda hefur samkynhneigð verið ólögleg frá árinu 2000 en síðustu tvö árin hafa samkynhneigðir búið við stöðugan ótta vegna frumvarps sem varðar dauðarefsingu við samkynhneigð og hefur komið inn og farið út úr úganska þinginu. Nýlega var helsti baráttumaður samkynhneigðra í Úganda drepinn, David Kato, en tilvist frumvarpsins hefur valdið vaxandi ofsóknum í garð samkynhneigðra í Úganda. Mig langar til að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvernig hún telji að ríkisstjórn Íslands og íslensk stjórnvöld geti beitt sér til að stuðla að mannréttindum samkynhneigðra í Úganda. Þrátt fyrir að þetta frumvarp sem lá inni í þinginu til Úganda hafi verið dregið til baka hefur flutningsmaður þess, David Bahati, tilkynnt að hann muni leggja það fram aftur. Staðan er sú í ríki sem Ísland hefur veitt yfir milljarð í þróunaraðstoð á síðustu fjórum árum, þróunaraðstoð sem á að stuðla að mannréttindum í þeim ríkjum sem verið er að aðstoða, búa samkynhneigðir við þann ótta að geta átt von á dauðarefsingu fyrir það að vera samkynhneigðir, sem sagt fyrir það að vera til. Þess vegna spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Hvað telur þú að ríkisstjórnin og íslensk stjórnvöld geti gert til að styðja samkynhneigða í mannréttindabaráttu þeirra?

Forseti minnir hv. þingmann á að hann á að beina fyrirspurnum og máli sínum til forseta úr ræðustól Alþingis.

Virðulegi forseti. Við hljótum að fordæma mjög harðlega hvernig mannréttindi eru brotin á samkynhneigðum í Úganda og fordæma það auðvitað mjög að dauðarefsing skuli liggja við samkynhneigð. Mér fannst hæstv. utanríkisráðherra taka myndarlega á þessu máli þegar hann lýsti því yfir að yrði þetta frumvarp ekki dregið til baka og héldu þeir þessu áfram yrði þróunaraðstoð dregin til baka. Við munum að sjálfsögðu skoða hvort og hvernig við getum lagt okkar af mörkum til að koma í veg fyrir þessi mannréttindabrot í Úganda.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra viðbrögðin. Ég vil jafnframt spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún hyggist beita sér fyrir því að Ísland vinni á alþjóðavettvangi að þrýstingi á úgönsk stjórnvöld ásamt þeim ríkjum sem eru framarlega í baráttu fyrir mannréttindum og hvort hún muni ekki þrýsta á hæstv. utanríkisráðherra með að hann bindist þeim ríkjum sem veita þróunaraðstoð til Úganda böndum um að dregið verði úr aðstoðinni eða hún hreinlega stöðvuð ef svo á fram að halda. Ég veit að Þýskaland sem er stór stuðningsaðili við Úganda hefur haldið Úganda í ákveðinni spennu út af þessu máli en það virðist ekki duga nú á tímum vaxandi ólgu í Úganda. Því tel ég að öll stjórnvöld ríkja sem virða mannréttindi verði sameiginlega að bregðast við því ástandi 

Virðulegi forseti. Það er sjálfgefið að Ísland á hvar sem er á alþjóðavettvangi að beita sér gegn mannréttindabrotum, hvort sem það er í þessu máli eða öðru, og ég mun að sjálfsögðu ræða þetta mál við hæstv. utanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. 15. desember sl. var gert samkomulag sem að stóðu ríkisvaldið, fjármálafyrirtækin og Samtök atvinnulífsins um úrvinnslu skuldamála lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Í því var gert ráð fyrir því að tillögur um fjárhagslega endurskipulagningu lægju fyrir eftir hálfan mánuð, 1. júní nk. Það er enginn vafi á því að margir bundu mjög miklar vonir við þetta. Það höfðu borist um það fréttir að allt að 7 þús. fyrirtæki færu inn á þessa braut sem kölluð hefur verið Beina brautin í daglegu tali. Ég spurði hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra út í þessi mál 28. mars sl. og þá kom í ljós að það eru ekki 7 þús. fyrirtæki sem munu fara inn á þessa braut heldur mögulega 1.700. Á þeim tíma var aðeins búið að senda tilboð til 363 fyrirtækja. Ég spurði sérstaklega í þessari fyrirspurn hvernig þessu væri skipt á milli bankanna, hvernig bankarnir hefðu staðið sig hver og einn í þessu sambandi. Því miður fékk ég ekki svar við þeirri spurningu og það tel ég mjög gagnrýnivert. Það er borið við bankaleynd og auðvitað á hún rétt á sér í mörgum tilvikum, en að mínu mati stenst alls ekki í þessu tilviki að bera fyrir sig bankaleynd til að veita ekki almennar upplýsingar um það hvernig bankarnir standa sig. Það er hluti af eftirliti og vilja til að knýja á um úrlausnir að við fáum þessar upplýsingar. Það má líka benda á að ríkisvaldið er með beinum hætti aðili að þessu samkomulagi. Það fer ekkert á milli mála að eftir því sem þessum málum hefur undið fram hefur Beina brautin sætt vaxandi gagnrýni. Sumir hafa talað um að þetta sé bein braut til glötunar fyrir ýmis fyrirtæki. Þau tilboð sem fyrirtækin fá eru sögð líkari afarkostum sem menn hiki við að taka. Það fer þess vegna ekkert á milli mála í þessu sambandi hver er sterkari aðilinn í þessum samningaviðræðum, fyrirtæki sem eru í þrengingum eða bankinn sem fyrirtækið er að ræða við. Uppstillingin er sú sem samkomulagið gerir ráð fyrir, annars vegar er lagt mat á rekstrarvirði fyrirtækisins og hins vegar eignavirði. Það af þessu tvennu sem er hærra er þá lagt til grundvallar. Þetta mat fer fram einhliða hjá bönkunum og fyrirtækin hafa í sjálfu sér lítið um það að segja. Í samningunum um Beinu brautina er talað um að það megi kalla sérstaka úrskurðarnefnd eða gerðardóm til þessa mats ef ágreiningur rís og þess vegna væri fróðlegt að vita í hversu mörgum tilvikum sú heimild hefur verið notuð. Því fylgir mikil áhætta þegar þannig er gengið fram að menn geri ráð fyrir því að öll framlegð fyrirtækjanna og jafnvel meira til fari til þess að standa undir skuldbindingum fyrirtækjanna við fjármálastofnanir. Það er ekki bara verið að skoða framlegðina eins og hún stendur núna heldur er líka gert ráð fyrir einhverri væntri framlegð sem megi byggja á. Þetta gerir það að verkum að fyrirtækin hafa ekki svigrúm til neinna fjárfestinga. Áhugi og vilji eigendanna til að gera betur dvín vegna þess að mögulegur hagnaður þeirra rennur eingöngu til að þjónusta skuldirnar við bankana. Það er ekki gert ráð fyrir því við endurskipulagningu skuldanna að færðar séu niður viðskiptaskuldir, eðlilega ekki, enda ljóst að slíkt mundi koma af stað slíkum spíraláhrifum í atvinnulífinu að það mundi enda með hreinni skelfingu. Þá eru líka dæmi um það að í tilboðum bankanna sé gert ráð fyrir því að framlegðin gangi öll til að greiða af skuldum við fjármálastofnanir. Þá eru eftir persónulegar skuldir fyrirtækjanna við eigendur og þess vegna hanga þær áfram eins og myllusteinn um háls eigenda og fyrirtækja. Það er þess vegna kannski ekki að undra þó að seint gangi. Fyrirtækin hafa takmarkaðan áhuga í mörgum tilvikum á að undirgangast skuldbindingar sem eru þess efnis að þau ráða illa við þær. Um leið og menn eru líka komnir af stað inn í þessi úrræði er líkt og það sé útilokað að fá frekari úrlausn mála sinna. Engar frekari lánveitingar standa til boða og ekki heldur fjármögnun á fjárfestingarkostum meðan á þessu stendur. Mér er til dæmis kunnugt um fyrirtæki sem íhuga einmitt núna þessa dagana að hverfa af þessari braut sem þau kusu þó að feta í upphafi vegna þess að menn telja sig ekki sjá neitt ljós við enda ganganna og skynja umhverfið þannig að Beina brautin sé fremur að loka leiðinni en opna hana. Síðan er eitt í viðbót. Þessa dagana er verið að kynna nýtt frumvarp um stjórn fiskveiða. Það er alveg ljóst að það frumvarp, hvaða skoðun sem menn hafa á því að öðru leyti, mun leiða til lækkunar á kvótaverði og þar með eigna- og rekstrarvirði fyrirtækjanna. Bankarnir hafa sjálfir búið til viðmiðunarverð um kvótann og haldið þannig verðmæti fyrirtækjanna uppi til að þurfa ekki að grípa til niðurfellingar skulda nema í sem minnstum mæli. Nú hlýtur því að ljúka. Ríkisstjórnin hefur sett fram mjög skýra skoðun. Hún felur klárlega í sér aðgerðir sem munu lækka kvótaverð og torvelda lánsfjármögnun með ákvæðum sem birtast í frumvarpinu. Fjármálafyrirtækin verða þess vegna að lækka verðmatið á sjávarútvegsfyrirtækjum og viðurkenna frekari afskriftir. Auknar afskriftir og aukin töp hjá fjármálastofnunum verða með öðrum orðum afleiðingar af stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir umræðuna og hans einlæga áhuga á þessu þjóðþrifamáli. Skuldaúrvinnsla fyrirtækja er eitthvert mikilvægasta efnahagsverkefni okkar nú og við nálgumst það verkefni af þeirri alvöru sem því sæmir í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu. Sem dæmi má nefna að við eigum nú hálfsmánaðarlega fundi með Fjármálaeftirlitinu um framgang þessa máls og eftirlit með framgangi á skuldaúrvinnslunni í bönkunum. Við fundum líka með bönkunum sjálfum. Ég átti fund í gær með bankastjórum tveggja stærstu bankanna svo dæmi sé tekið um nákvæmlega þetta mál. Hvað varðar framganginn á Beinu brautinni eru samkvæmt nýlegu yfirliti frá fjórum stærstu bönkunum 6 þús. fyrirtæki með skuldir á bilinu 10–1.000 milljónir sem voru viðmiðin sem Beina brautin nær til. Þessa tala er í samræmi við upphaflegar áætlanir, eiginlega satt að segja alveg ótrúlega mikið í samræmi við þær, því að þá giskuðum við á að 5–7 þús. fyrirtæki væru innan þessara skuldsetningarmarka. Staða þessara fyrirtækja að mati þessara banka er heldur betri en búist var við í fyrrahaust þegar búið var að fara í mat á þeim en þá hafði lítil athugun farið fram á stöðu fyrirtækjanna. Það er líka rétt að muna að margar fjármálastofnanir bjóða jafnvel stærri fyrirtækjum þessar lausnir og vinna á grundvelli þeirra viðmiða sem Beina brautin byggir á, jafnvel fyrir stærri fyrirtæki enda eru þetta skynsamleg viðmið fyrir fyrirtæki í skuldavanda. Fjármálafyrirtækin bregðast við greiðslu á skuldavanda fyrirtækjanna, ekki bara með Beinu brautinni heldur líka með úrræðum á borð við lengingu lána eða sölu eigna án þess að til afskrifta komi og síðan einnig með lækkun eftirstöðva gengistryggðra lána. Þegar horft er á talnalegar upplýsingar sjáum við núna að af þessum um 6 þús. fyrirtækjum sem þarna falla undir teljast tæp 2 þús. ekki í greiðsluvanda. Fyrirtæki í skuldagreiðsluvanda eru talin um 4 þús. Þar af er gert ráð fyrir að vandi um 1 þús. fyrirtækja leysist með Beinu brautinni, um 670 til viðbótar fái úrlausn með lengingu í lánum og 280 þar til viðbótar fái úrlausn með 25% lækkun á höfuðstól. Rúmlega 500 fyrirtæki eru enn í skoðun og úrlausn þeirra ekki ákveðin. Þar geta komið upp ýmis álitamál, t.d. er varða útgreiðslur úr félögunum þar sem er kannski togstreita milli bankans og eigenda þar sem bankanum finnst ekki sjálfgefið að mæta fyrirtækjunum á forsendum Beinu brautarinnar ef eigandi hefur til dæmis greitt sér arð á síðustu árum. Það geta auðvitað líka verið flóknari mál sem þurfa frekari úrvinnslu við og sértækari lausnir og svo er gert ráð fyrir að rúmlega 1.500 af þessum fyrirtækjum séu ekki með rekstrarhæfar forsendur og fari beint í þrot. Eins og staðan er núna eru að minnsta kost tveir af stóru bönkunum fjórum búnir að staðfesta við mig, nú síðast í gær, að þeir muni ná því markmiði að senda tilboð til allra fyrirtækjanna innan rammans, þ.e. fyrir lok þessa mánaðar. Dagsetningin 1. júní stenst að minnsta kosti í tilvikum tveggja af stærstu bönkunum. Vonandi tekst það hjá öllum. Ég á eftir að fara hringinn og ræða við þá alla. Það verður gert fyrir vikulok. Í öllu falli eiga ekki að þurfa að verða verulegar tafir á því að fyrirtækin fái þessi tilboð. Skuldaúrvinnslan tekur síðan tíma í framhaldi, skjalavinnsla og annað slíkt. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, það er mikilvægt að forðast ofskuldsetningu fyrirtækjanna. Við verðum líka að sýna því skilning að bankarnir hafi ákveðið svigrúm til að semja við eigendur fyrirtækjanna. Kosturinn við aðferðafræði Beinu brautarinnar er að þar eru lágmörkuð ágreiningsefnin sem kostur er. Það er auðveldara að komast að einfaldri niðurstöðu um ágreiningsþættina og hún skapar möguleika til að afgreiða hratt og vel erfið og flókin skuldamál. Það er stóri kosturinn við aðferðafræðina og mér sýnist að þessar tölur bendi til þess að hún nái þeim tilgangi sínum.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við stöðu minni og meðalstórra fyrirtækja. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir þessa umræðu því að oft hefur verið talað um að þessi fyrirtæki séu öxull atvinnulífsins við hliðina á hinum stærri. Ég kalla hér eftir forgangsröðun hjá ríkisstjórninni. Nú hafa þær björgunaraðgerðir sem hún hefur beitt sér fyrir staðið í bráðum full þrjú ár og á meðan eykst atvinnuleysi og útflutningsvegur þjóðarinnar er orðinn útflutningur á fólki. Þetta er sorgleg staðreynd sem við þurfum að hafa í huga þegar þessi mál eru rædd því að við ræðum ekki málefni atvinnulífsins öðruvísi en að taka tillit til þeirra aðila sem vinna á hinum almenna vinnumarkaði. Skuldsetningin er gríðarleg, ég veit það. Mörg af þessum fyrirtækjum eru með ólögleg erlend lán og önnur eru með í bland himinhá verðtryggingarlán sem hafa hækkað og forsendur farnar þar jafnt fyrir þeim lánum eins og hinum ólöglegu og gengistryggðu lánum. Við megum ekki gleyma þeim fyrirtækjum sem ganga vel og eru í rekstri því að þrátt fyrir að vandinn sé mikill hjá litlum og meðalstórum fyrirtækjum varðandi skuldir eru líka fyrirtæki sem skapa störf og skila skatttekjum til ríkissjóðs en standa mörg hver ekki nægilega vel. Því verður að hlúa að því sem er nú þegar í rekstri og hér verður einnig að huga að vaxtarbroddum og nýsköpunarfyrirtækjum. Það er undarlegt að í þessum málaflokki, eins og um málefni heimilanna, eru það sífellt þeir stóru, þeir sem skulda mest, sem fá hæstu afskriftirnar. Á meðan skilaði bankakerfið tæpum 100 milljarða hagnaði á síðasta ári. Hvers vegna er ekki hægt að ganga hraðar í málin og hvers vegna er ekki hægt að gera þessar úrbætur? Ætlar ríkisstjórnin að koma atvinnulífinu í gang hér á landi eða sitja áfram með hendur í skauti?

Frú forseti. Langflest íslensk fyrirtæki eru samkvæmt skilgreiningu lítil eða meðalstór eða allt að 90% allra fyrirtækja á landinu. Það má ætla að þetta séu eitthvað á þriðja tug þúsunda fyrirtækja sem eru þess vegna stærstu atvinnuveitendur landsins og standa undir drjúgum hluta verðmæta og atvinnusköpunar í landinu. Hrunið bitnaði mjög illa á einmitt þessum fyrirtækjum sem svo sættu að margra mati afgangi í endurskipulagningu skulda hjá bönkunum, kannski vegna þess hve þau voru miklu minni en hin útblásnu og ofvöxnu fyrirtæki sem féllu hvert um annað þvert í kjölfar hrunsins en einnig vegna álags í bönkunum vegna skuldavanda heimila. Það var því mjög mikilvægt skref þegar Beina brautin var opnuð í desember sl. í samstarfi ríkisstjórnar, atvinnulífs og fjármálastofnana en henni er einmitt ætlað að hraða endurskipulagningu þessara litlu og meðalstóru fyrirtækja sem eiga í skuldavanda og henni átti að ljúka núna um mitt ár. Endurskipulagningin hefur gengið hægar en vonir stóðu til og þetta hefur oft borið á góma bæði hér í þingsal og í hv. viðskiptanefnd. En ég verð að segja að þær upplýsingar sem hæstv. ráðherra kom með hér áðan eru mjög góðar fréttir, sem sé þær að samt sem áður, þó að okkur hafi fundist hægt ganga, munu stærstu bankarnir standa við þau markmið sem sett voru; að þessari úrvinnslu ætti að ljúka núna fyrir mitt þetta ár. Það er mikilvægt að loka ekki heldur augunum fyrir þeirri staðreynd að nú þegar hafa tæplega þúsund fyrirtæki farið Beinu brautina. Í lok mars sl. þegar um 400 fyrirtæki höfðu farið þá leið höfðu verið afskrifaðar að meðaltali um 50 millj. kr. hjá hverju fyrirtæki. En það er mikilvægt að þau 500–600 fyrirtæki sem enn bíða 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka málshefjanda, hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni, fyrir að hefja þessa umræðu. Eins og hann hefur áður lýst er það þannig að mörg okkar sem hér störfum og margir í atvinnulífinu bundu miklar vonir við Beinu brautina sem úrlausn fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki. Því miður eru þær vonir að verða að engu og því hefur verið lýst að Beina brautin hafi ekki reynst vera sú strikbeina leið sem átti að leiða til úrlausnar heldur skrykkjótt braut sem sumir hafa lýst að sé orðin að hálfgerðu völundarhúsi eða beinlínis bein braut til glötunar. Ef fram heldur sem horfir kann að vera að þróunin leiði til mikilla gjaldþrota í atvinnulífinu með samsvarandi uppsögnum og efnahagslegu tjóni. Hvers vegna gengur þetta svona illa, hvers vegna gengur Beina brautin svona illa? Fyrir því eru auðvitað mjög margar ástæður en það hefur komið fram á fundum hv. viðskiptanefndar t.d. frá forsvarsmönnum Félags atvinnurekenda, sem heldur um hagsmuni lítilla og meðalstórra fyrirtækja, og undir þau sjónarmið hefur Viðskiptaráð Íslands tekið, að það ríki allt of mikil réttaróvissa um það með hvaða hætti taka eigi á skuldamálum fyrirtækja. Sú réttaróvissa hefur verið staðfest af hálfu þeirra sem fara með eftirlit með starfsemi banka og úr þeirri réttaróvissu verður að greiða. Við þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfum þess vegna núna í heilt ár lagt áherslu á að öll þessi mál, hrunmálin svokölluðu, fái flýtimeðferð í dómskerfinu. Sem betur fer hefur meiri  Virðulegi forseti. Það verður að grípa til aðgerða strax og hæstv. ráðherra verður að spýta 

Virðulegi forseti. Öllum sem hér eru er ljóst að úrvinnsla skuldamála lítilla og meðalstórra fyrirtækja er eitt brýnasta hagvaxtarverkefni okkar. Hvort sem litið er til atvinnuleysis eða fjárfestingar er mikilvægt að koma þessum geira atvinnulífsins í gang á nýjan leik. Það eru fjórir kostir sem standa fyrirtækjum til boða, það er Beina brautin, að mál þeirra séu leyst án afskrifta, höfuðstólslækkun eða gjaldþrot, en þá hljóta menn að líta til þess að það þurfi þó ekki að vera svo slæmt því að með þeim hætti getum við farið að nýta framleiðsluþættina betur í okkar samfélagi, því að breyttar forsendur eru vissulega til staðar í umhverfi okkar í dag. Þegar þessi fyrirtæki voru stofnuð á sínum tíma var allt annað efnahagsumhverfi í gangi. Það er ánægjulegt að heyra að það er mikill gangur í þessari úrvinnslu. Til dæmis sjáum við í auglýsingu frá Arion banka í dag að um 90% fyrirtækja hjá þeim hafi gengið hina Beinu braut og við sjáum það heilt yfir að bankarnir reikna með að ljúka úrvinnslu skuldamála fyrirtækja og einstaklinga á þessu ári, sem er þó nokkuð miklu fyrr en menn reiknuðu með á sínum tíma. Það er mikilvægt að við beitum þeim stofnunum sem við höfum til þess að flýta þessari úrvinnslu, að Fjármálaeftirlitið t.d. geti beitt eiginfjárreglum til þess að bankar sjái sér hag í því að ljúka uppgjöri vanskilaeigna eða vanskilalána. En það er mikilvægt að við höldum uppi umræðunni og höldum uppi þrýstingi á samningsaðila. Við erum ekki beinn aðili að þessu samningssambandi á milli bankans og fyrirtækisins en á vettvangi þingsins, vettvangi þingnefnda og svo í gegnum ráðuneytin er mikilvægt að við flýtum þessum málum enda er um að ræða lykilatriði í viðspyrnu efnahagslífsins eftir efnahagshrunið. Þess vegna hljótum við að gleðjast yfir þeirri stöðu sem ráðherra birtir okkur nú um að betur gangi en á horfðist.

Virðulegi forseti. Eins og aðrir þingmenn og ráðherrar hér þakka ég kærlega fyrir þessa umræðu, hún er mjög brýn. Það er fátt sem skiptir okkur meira máli en að staða lítilla og meðalstórra fyrirtækja skýrist og við getum farið að horfa til þess að hin raunverulega endurreisn atvinnulífsins hefjist. Ef við horfum t.d. á þær tölur sem höfum verið að sjá frá því eftir hrun höfum við náð Íslandsmeti í falli í fjárfestingum á Íslandi og það er Íslandsmet sem hefur svo sem bæst við fjölmörg önnur met sem hafa verið sett í framhaldi af hruninu. Nú er kominn tími til þess að snúa þessu við. Beina brautin var jákvætt skref, það var jákvætt að þar tóku stjórnvöld og fulltrúar atvinnulífsins höndum saman um það að drífa í endurskipulagningu fjárhags fyrirtækja en hins vegar hefur sú endurskipulagning gengið allt of hægt að mínu mati. Þetta er náttúrlega eitt af því sem menn hefðu átt að fara í strax í framhaldi af bankahruninu en loksins gerðu menn sér grein fyrir að nauðsynlegt væri að fara í þetta. Það eru nokkrir hlutir sem ég vildi nefna sem ég tel mjög brýnt að farið verði í núna til að við getum farið að ljúka þessu stóra verkefni. Ég tel nauðsynlegt að auka gegnsæið í afskriftum þannig að upplýsingar verði birtar um afskriftir, að sett verði aukin pressa á fjármálafyrirtækin um að ljúka endurskipulagningunni samkvæmt þeim tillögum sem hæstv. ráðherra hefur sjálfur talaði um, í gegnum eiginfjárkröfur og annað ef hlutfall vanskilalána er hátt og að þau þurfi að fara að selja þær eignir sem þau hafa tekið yfir og koma þeim í vinnu annars staðar en fyrir bankakerfið. Ég vil líka að við horfum til framtíðar og að sett verði á stofn ráðgjafarstofa fyrir fyrirtæki í greiðsluerfiðleikum vegna þess að það er ekki bara í tengslum við heilt efnahagshrun sem fyrirtæki fara í gjaldþrot 

Virðulegi forseti. Ég vil árétta í upphafi að ég batt miklar vonir við þessa beinu braut og ég tel að sú hugmyndafræði sem var þar á bak við hafi verið alveg rétt, enda sjáum við að bankarnir hafa að sögn einnig verið að beita þessari hugmyndafræði til skuldaúrlausnar fyrir stærri fyrirtæki. Má kannski segja sem svo að hugsunin að baki því hafi verið rétt enda standa atvinnulífið, fjármálafyrirtækin og hið opinbera að því. Auðvitað er það líka uppörvandi, ef það er þannig og ef það er vísbending um árangurinn, að tveir af stærstu bönkunum muni skila tilboðum gagnvart öllum þeim fyrirtækjum sem þeir hafa til meðhöndlunar núna fyrir mánaðamótin. Ég vil þó vekja athygli á einu. Fram kom í máli hæstv. viðskiptaráðherra að um væri að ræða 6 þús. fyrirtæki, sem flokkuð væru sem lítil eða meðalstór fyrirtæki, veltu innan við milljarð kr., að skuld þeirra væri um milljarður kr. En það kom líka fram að af þessum 6 þús. fyrirtækjum mundu 1.500, þ.e. einn fjórði þeirra fyrirtækja sem flokkast sem minni eða meðalstór fyrirtæki, að óbreyttu stefna í gjaldþrot. Það eru heilmikil og mjög alvarleg tíðindi. Það mun auðvitað hafa m.a. áhrif á atvinnustig, það er gríðarleg sóun í þjóðfélagi okkar þegar einn fjórði minni eða meðalstórra fyrirtækja stefnir lóðbeint í gjaldþrot. Það er út af fyrir sig árangur að senda eigi þessi tilboð fyrir mánaðamótin en tilboð er eitt og niðurstaða er annað. Ég hef miklar áhyggjur af því að tilboðin feli það í sér að fyrirtækin verði áfram allt of skuldsett, að fyrirtækin verði í þeim vandræðum að þau muni ekki hafa svigrúm til að fjárfesta. Það er mjög alvarlegt vegna þess að við þurfum á fjárfestingunni að halda, sérstaklega á fjárfestingu frá minni og meðalstórum fyrirtækjum sem eru svo stór hluti af atvinnusköpuninni. Ef það gerist ekki, ef niðurstaðan verður sú eins og margir halda fram, að fyrirtækin 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna og þá miklu samstöðu sem er um það verkefni sem við stöndum frammi fyrir sem komið hefur fram í umræðunni. Það er mikilvægt að styðja við ferlið og að þverpólitískur skilningur sé á mikilvægi þess. Við þurfum að auka gagnsæi í meðferð skuldamálanna og það höfum við gert. Eftirlitsnefndin mun skila skýrslum sérstaklega og munum við gera það líka um framgang Beinu brautarinnar. Það er auðvitað hætta á ofskuldsetningu en við beitum bankana gríðarlega miklu aðhaldi til að koma í veg fyrir það. Við aukum áhættuálag á vanskilaskuldir og við breytum eftirlitskerfunum þannig að það verði bönkunum mjög dýrt að gera ekkert í skuldamálunum. Eftir að fyrirtækin fara í gegnum skuldaúrvinnslu þurfa eftirlitskerfin að horfa mjög stíft á hvort lán fari aftur í vanskil og taka mjög hart á því ef það gerist. Við erum líka að vinna með Samkeppniseftirlitinu sem mun að sjálfsögðu hafa eftirlit með því að skuldsetning fyrirtækjanna verði ekki þannig að þau séu ófrjáls að markaðshegðun sinni og í raun undir yfirráðum banka. Við munum sækja að bönkunum úr öllum áttum hvað það varðar og tryggja að þeir skili ekki fyrirtækjunum of skuldsettum út í atvinnulífið því að við eigum mikið undir því að þau geti ráðist í ný verkefni og ráðið til sín nýtt fólk. Að síðustu varðandi gjaldþrotin. Hv. þingmaður spyr hvort aukin sóun felist í því að 1.500 lítill og meðalstór fyrirtæki verði gjaldþrota. Svar mitt er nei. Í því felst óhjákvæmileg aðlögun að nýjum veruleika. Við verðum að hafa burði til þess að hreinsa út það sem er ónýtt og byggja upp eitthvað nýtt sem á sér raunverulegar rekstrarforsendur. Fyrirtæki sem eiga sér ekki raunverulegar rekstrarforsendur eru engum til góðs. Þau halda góðu vinnuafli frá því að vinna annars staðar við verðmætaskapandi störf og við verðum að komast út úr stöðnuninni, við verðum að skapa ný störf, 

Virðulegi forseti. Það er auðvitað sjálfsagt að veita málum afbrigði þegar mikið liggur við. En ég óska eftir upplýsingum frá hæstv. forseta hvers vegna verið er að óska eftir því að þessum málum verði veitt afbrigði í þessari atkvæðagreiðslu. Þetta eru stjórnarfrumvörp sem varða fjármálafyrirtæki, gjaldeyrismál, tollalög og almenn hegningarlög. Ég vildi bara fá upplýsingar um það frá hæstv. forseta hvort einhver tímapressa kallar á að óskað er afbrigða eða hvaða ástæður liggja að baki þessari beiðni.

Frú forseti. Það er ljóst að ekki eru mjög margir þingdagar eftir af þinginu. Samkvæmt starfsáætlun þingsins er fyrirhugað að því ljúki 9. júní. Það hafa verið skipulagðir nefndadagar í þarnæstu viku og það er mjög mikilvægt að þau mál sem enn eru ókomin komist til nefnda eins fljótt og auðið er þannig að nefndirnar geti nýtt þá nefndadaga sem skipulagðir hafa verið og við getum staðið við starfsáætlun þingsins að því leyti.

Virðulegi forseti. Hv. Sigurður Kári Kristjánsson spyr hvers vegna óskað sé afbrigða um þessi mál. Varðandi þau tvö mál sem eru á mínu forræði er annars vegar um að ræða lagaheimild fyrir áframhaldandi gjaldeyrishöftum sem rennur að óbreyttu út í ágústlok og þarf lagaheimild til að viðhalda gjaldeyrishöftum áfram í samræmi við áætlun um afleysingu gjaldeyrishafta til ársloka 2015. Að hinu leytinu er um að ræða breytingar á lögum um slit fjármálafyrirtækja, um eftirlit með skilanefndum, um að auðvelda nauðasamningameðferð við gjaldþrotameðferð fjármálafyrirtækja. Málið hefur tekið lengri tíma í vinnslu vegna flækjustigsins, vegna þess að það var erfitt og flókið að finna hvernig best væri að koma eftirlitinu fyrir sem og að hafa samráð við kröfuhafa sem vildu auðvitað fylgjast með því sem í bígerð var.

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar að það er sjálfsagt að veita afbrigði gagnvart góðum málum eða bara almennt. Hins vegar gilda ákveðnar starfsreglur í þinginu og eitt af því sem hefur verið gagnrýnt mjög mikið er hvað ráðuneytin hafa komið seint með málin í þingið. Það hefur ekkert með það að gera hvort málin eru góð eða ekki. Ég get ekki séð annað en að þetta séu ágætismál, t.d. um fjármálafyrirtækin og svo er frumvarpið um gjaldeyrismálin auðvitað nauðsynlegt. Ég held þó að það hefði átt að liggja fyrir mun fyrr, sérstaklega hvað varðar endurnýjun heimildarinnar. Ég hvet því að minnsta kosti þá ráðherra og verkstjórann sjálfan, hæstv. forsætisráðherra, sem munu tala fyrir málinu að taka tillit til þess. Komið hafa ítrekaðar ábendingar um að ráðuneytin verði að standa betur við þann tímafrest sem Alþingi setur varðandi framlagningu mála.

Forseti telur að fyrirspurn hv. þingmanns til forseta hafi þegar verið svarað.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um fjármálafyrirtæki á þskj. 1382. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á XII. kafla laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, sem fjallar um endurskipulagningu fjárhags fjármálafyrirtækja, slit þeirra og samruna við önnur fjármálafyrirtæki. Í frumvarpinu er kveðið á um eftirlit með slitastjórnum, eftirlit Fjármálaeftirlitsins með slitum fjármálafyrirtækja sem stýrt er af slitastjórnum óháð því hvort viðkomandi fjármálafyrirtæki hafi starfsleyfi, takmarkað starfsleyfi eða starfsleyfi þeirra hafi verið afturkallað og skal eftirlitið einnig ná til dótturfélaga þeirra. Í þessum tilgangi eru Fjármálaeftirlitinu veittar heimildir til að beina kröfu til héraðsdóms um að mönnum sem eiga sæti í slitastjórnum verði vikið frá auk þess sem það getur beint kröfu til héraðsdóms um að ábyrgð á rekstri fjármálafyrirtækis sem er í fjárhagslegri endurskipulagningu eða í slitum verði færð til slitastjórnar annars fjármálafyrirtækis. Til slíks gæti komið í þeim tilvikum þegar viðkomandi slitastjórn telst ekki hafa unnið störf sín í samræmi við það sem til er ætlast samkvæmt lögum. Samkvæmt 7. gr. frumvarpsins skulu eftirlitsheimildir Fjármálaeftirlitsins einnig ná til skilanefnda sem starfa samkvæmt ákvæði til bráðabirgða V við lög um fjármálafyrirtæki. Frá lagabreytingum á árinu 2009 hafa fjármálafyrirtæki í slitum sem hafa enn þá starfsleyfi fallið undir eftirlit Fjármálaeftirlitsins með sama hætti og önnur fjármálafyrirtæki með starfsleyfi. Hins vegar hafa þau fjármálafyrirtæki sem eru í slitum en hafa takmarkað starfsleyfi eða hafa misst starfsleyfi sitt ekki sætt sérstöku eftirliti. Æskilegt er að sambærilegar reglur gildi um eftirlit með störfum slitastjórna fjármálafyrirtækja í slitum, óháð því hvort þau hafi enn starfsleyfi. Sama gildir um dótturfélög fjármálafyrirtækja í slitum. Sérstök þörf er fyrir virkt eftirlit með störfum slitastjórna, sérstaklega í þeim tilvikum þar sem viðkomandi fjármálafyrirtæki er enn þá með virk eignasöfn og slitastjórnirnar eru að höndla með útlán til einstaklinga eða fyrirtækja. Í öllum markaðsviðskiptum byggist jafnræði aðila á þeirri einföldu staðreynd að báðir eiga langtímahagsmuni af viðskiptasambandinu. Ef annar aðili samningssambandsins er slitastjórn kunna langtímahagsmunir að víkja fyrir öðrum hagsmunum búsins sem þó geta verið málefnalegir, svo sem hagsmunum kröfuhafa af heimtum, og freistandi getur verið að nýta öll tækifæri til að þvinga viðskiptamenn til að greiða kröfur að fullu, jafnvel þótt efnisleg rök séu fyrir aðlögun kröfu að greiðslugetu í samræmi við ákvæði laga nr. 107/2009 og samninga sem byggðir hafa verið á þeim lögum, jafnt í tilvikum einstaklinga sem fyrirtækja. Vart hefur orðið við dæmi um að í einstökum tilvikum hafi slitastjórnir ekki mætt eðlilegum óskum viðskiptamanna um úrvinnslu skuldamála sinna á grundvelli t.d. samkomulaga sem gerð hafa verið um meðferð erfiðra skuldamála á grundvelli laga nr. 107/2009 og það eru líka dæmi um að einstakar slitastjórnir hafi gert aðrar kröfur um meðferð skuldamála fyrirtækja en kveðið er á um í Beinu brautinni. Þá er það þannig að slitastjórnirnar hafa í sjálfu sér fullnaðarvald um þá afstöðu og eru ekki bundnar af þessum samkomulögum og komast þar með undan lagaákvæðunum sem liggja þeim til grundvallar. Það er því gert ráð fyrir að ákvarðanir slitastjórna um innheimtu lána og umbreytingu lána verði meðal þess sem Fjármálaeftirlitinu ber að taka til athugunar enda gert ráð fyrir því í frumvarpinu að fjármálafyrirtæki í slitum starfi í samræmi við góða viðskiptahætti. Eftirlit Fjármálaeftirlitsins mun með sama hætti einnig taka til ákvarðana slitastjórna, sem mjög hafa verið í umræðunni, um endurgjald til slitastjórna eða viðskipti við slitastjórnarmenn eða fyrirtæki í eigu þeirra. Er sérstaklega kveðið á um í 2. mgr. 3. gr. að viðskipti fjármálafyrirtækis sem stýrt er af slitastjórn eða viðskipti slitastjórnar við einstaka aðila sem sitja í slitastjórn, eða aðila í nánum tengslum við slíkan aðila, skulu fara að reglum um eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti og venjur. Skal Fjármálaeftirlitið að eigin frumkvæði eða á grundvelli ábendinga kröfuhafa hafa eftirlit með slíkum viðskiptum. Það hefur í sjálfu sér verið afstaða ráðuneytisins að á grundvelli hinna almennu ákvæða um skyldu fjármálafyrirtækja til að fara að góðum viðskiptaháttum hafi slitastjórnir og skilanefndir þeirra fjármálafyrirtækja sem enn hafa starfsleyfi í reynd verið bundnar af reglum um góða viðskiptahætti, en mikilvægt er að okkar áliti að taka hér algerlega skýrt fram að það er skilningur löggjafans að svo sé og fela Fjármálaeftirlitinu eftirlit að þessu leyti. Eðlilegt er að ekki ríki vafi um að ákvarðanir slitastjórna og skilanefnda um eigin kjör, um afgjald, um viðskipti við fyrirtæki í eigu slitastjórnarmanna eða skilanefndarmanna eða félög þeim tengdum séu óeðlilegar. Það er fullkomlega eðlilegt að með þessum þáttum sé haft virkt eftirlit og að tryggt sé að efnislegar forsendur liggi til grundvallar slíkum viðskiptum og ákvörðunum af hálfu skilanefnda og slitastjórna. Í frumvarpinu er einnig fjallað nokkuð um réttindi kröfuhafa. Markmiðið með ákvæðunum í frumvarpinu að því leyti er að auka aðkomu kröfuhafa að mikilsverðum ákvörðunum og að auðvelda gerð nauðasamninga í tilviki fjármálafyrirtækja. Lagt er til að gerð verði ríkari krafa til upplýsingagjafa slitastjórnar fjármálafyrirtækis sem verði þá að boða til fundar með kröfuhöfum áður en mikils háttar ákvarðanir verða teknar um sölu eða ráðstöfun réttinda eða eigna. Settar hafa verið upp óformlegar kröfuhafanefndir í tilvikum stóru gömlu bankanna þriggja og þær hafa fundað reglulega með skilanefndum og fulltrúum slitastjórna bankanna. Ekki er gert ráð fyrir því í þessu frumvarpi að hrófla við störfum þeirra nefnda og gert er ráð fyrir að þær starfi áfram. Við teljum að ákvörðun um hvort setja eigi slíkar nefndir á fót með lögformlegum hætti og fela þeim tiltekin verkefni á þessu stigi í slitunum verði ekki tekin nema að undangenginni ítarlegri athugun sem ekki reyndist unnt að ljúka áður en þetta frumvarp var lagt fram. Við munum áfram vinna að athugun á því og hafa um það samráð við kröfuhafa. Þar leikast auðvitað á tvenn sjónarmið. Það er mikilvægt að tryggja aðkomu kröfuhafa að ferlinu og taka við athugasemdum þeirra að öllu leyti en það er líka mikilvægt að ákvörðunum kröfuhafa fylgi ábyrgð þannig að það sé ekki svo að kröfuhafar fái ákvörðunarrétt um efni búskiptanna en beri ekki ábyrgð á þeim ákvörðunum. Það er líka alltaf umdeilanlegt hversu miklar breytingar rétt væri að gera að þessu leyti og á þessu stigi í slitameðferð en við munum vilja ræða það áfram við fulltrúa kröfuhafa í góðri sátt og samvinnu. Með þeirri breytingu sem gerð er í frumvarpinu er tryggt að mikilsverðar ákvarðanir komi til funda kröfuhafa og þeim gefist þá færi á að láta til sín taka varðandi þær ákvarðanir. Því hefur verið haldið fram að í einstökum tilvikum kunni ákvarðanir slitastjórna að hafa verið óþarfar vegna þess að kröfuhafar hefðu getað hlaupið undir bagga með slitastjórnum, t.d. varðandi lánafyrirgreiðslu eða annað slíkt, og það er sjálfsagt að skapa færi fyrir það að kröfuhafar geti komið að ábendingum og athugasemdum í aðdraganda mikilsverðra ákvarðana. Til að greiða fyrir að slitum verði lokið með nauðasamningi er lagt til að reglur um nauðasamninga við lok slita verði breytt á þann veg að sá frestur sem áskilinn er milli fundar um atkvæðagreiðslu við nauðasamningsumleitanir fram til framhaldsfundar verði lengdur, úr tveimur vikum í átta vikur. Er það gert til að greiða fyrir því að unnt sé að ljúka slitum með nauðasamningi, í stað þess að slitastjórn óski eftir gjaldþrotaskiptum á búi fjármálafyrirtækis. Þá er til viðbótar lagt til að reglum um atkvæðagreiðslu við nauðasamning fjármálafyrirtækis verði breytt á þá lund að samþykki atkvæðismanna sem talið er eftir höfðatölu miðist við þá sem taka þátt í atkvæðagreiðslunni, en ekki þá sem lýst hafa kröfu við slit fjármálafyrirtækis. Þó er vikið frá gildandi reglum að því leyti að áskilið er aukið samþykki þeirra, þ.e. samþykki 70% þeirra atkvæðismanna sem þátt taka í atkvæðagreiðslunni, talið eftir höfðatölu. Með fyrirhugaðri lengingu frests við nauðasamningsumleitanir við slit fjármálafyrirtækis og breytingu á reglum um atkvæðagreiðslu við nauðasamningaumleitanir, samhliða því að slitastjórn hefur möguleika á að breyta frumvarpi sínu til nauðasamnings eftir ákvæðum 47. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl., er því komið til móts við hagsmuni kröfuhafa og slitastjórnar við að ljúka slitum með nauðasamningi, án þess að vikið sé frá almennum reglum um jafnræði kröfuhafa við slitin. Með vísan til þessa er ljóst að lagaskilyrði eru ekki til þess að slitastjórnir geti haldið búi fjármálafyrirtækis í rekstri, án þess að taka ákvörðun um hvort leita skuli eftir nauðasamningi með kröfuhöfum eða fara fram á að bú verði tekið til gjaldþrotaskipta þegar lögmæltar forsendur slíkrar ákvörðunar eru á annað borð fyrir hendi. Ekki er að óbreyttum lögum að finna heimildir til að þrotabú fjármálafyrirtækja geti starfað árum saman án þess að nauðasamninga sé leitað eða bú þeirra tekin til gjaldþrotaskipta. Því er þetta tekið fram hér til að taka af allan vafa um að markmið stjórnvalda og löggjafans er að slitaferlinu ljúki með skilvirkum hætti, annaðhvort með nauðasamningum eða með gjaldþrotameðferð og það sé ekki val að reka þrotabúin áfram undir stjórn skilanefnda eða slitastjórna um langa hríð án þess að taka ákvörðun um hvora leiðina beri að fara. Það skiptir máli fyrir íslenskt samfélag að ljúka þessum búskiptum í eins góðri sátt og mögulegt er við kröfuhafa og með eins réttum og sanngjörnum hætti og mögulegt er, en það er mikilvægt að fá lok í þetta ferli og að þau lok verði með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í lögum og hefur alltaf verið gert ráð fyrir í lögum, annaðhvort með nauðasamningum eða með gjaldþrotaskiptum. Virðulegi forseti. Í frumvarpinu er einnig að finna í 1. gr. ákvæði sem hafa í för með sér að brugðist er við athugasemdum Eftirlitsstofnunar EFTA vegna innleiðingar tilskipunar nr. 24/2001 um endurskipulagningu og slit lánastofnana en í því skyni eru lagðar til smávægilegar breytingar á 2. mgr. 99. gr. og 1. mgr. 102. gr. laganna. Hér er um að ræða reglur sem fjalla um réttaráhrif þess að slit hefjast á fjármálafyrirtæki, m.a. um lagaval, og svo frekari undantekningar frá þeirri meginreglu að við slit og fjárhagslega endurskipulagningu fjármálafyrirtækis skuli lög heimaaðildarríks gilda við tilteknar aðstæður. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég fagna framlagningu þessa frumvarps. Þetta er frumvarp sem þingið hefur lengi kallað eftir og ástæðan fyrir því eru vísbendingar um að laun slitastjórna og skilanefnda séu mun hærri en greidd eru fyrir sambærileg störf í öðrum geirum. Auk þess hefur verið talað um að það skorti gagnsæi í störfum bæði slitastjórna og skilanefnda. Herra forseti. Ég er ekki alveg sannfærð að frumvarpið feli í sér tæki til FME til að taka á launamálum. Fram til þessa hefur ábyrgðin á slitastjórnum verið hjá héraðsdómi og eftirlitið hjá kröfuhöfum en kröfuhafar hafa að mínu mati staðið sig illa hvað það varðar að kvarta yfir miklum kostnaði við rekstur á þessum gömlu bönkum eða þrotabúum. Ég skil reyndar ekki hvers vegna einn stærsti kröfuhafinn sem er ríkið, og það er hæstv. fjármálaráðherra sem fer með málefni ríkisins þegar kemur að kröfum í þrotabúin, hefur ekki gengið niður í héraðsdóm og kvartað yfir miklum kostnaði við rekstur og slit á þrotabúum bankanna. Ég vil ítreka efasemdir mínar og spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra: Hvað í þessu frumvarpi tryggir að hægt sé að koma einhverjum böndum á launagreiðslur til 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er rétt að kröfuhafar hafa ekki staðið sig neitt áberandi vel í því að kvarta eða bera upp álitamál við héraðsdóm. Vart hefur orðið við þær athugasemdir af hálfu kröfuhafa að þeim finnist ekkert sérstaklega þægilegt að vera í ágreiningsferli fyrir dómstólum gagnvart slitastjórn heldur. Við teljum mjög mikilvægt að leggja áherslu á að það er héraðsdómur sem áfram hefur lokaorðið að þessu leyti en það er eðlilegt að Fjármálaeftirlitið hafi eftirlit með slitastjórnunum að þessu leyti. Hér er ekki verið að tala um að Fjármálaeftirlitið eigi að taka ákvarðanir um gjaldskrár eða annað slíkt en Fjármálaeftirlitið eigi að hafa eftirlit með viðskiptunum og að þau séu í samræmi sem það sem almennt tíðkast. Það kunna að vera efnisleg rök fyrir háu endurgjaldi og þá eiga þau að koma fram. Það kann að vera að ábyrgðartryggingar starfsmanna eða lögmanna t.d. sem vinna í eða fyrir slitastjórnir réttlæti hátt endurgjald o.s.frv. og þá er rétt að það komi fram og tekin sé efnisleg afstaða til slíks. En það er mjög mikilvægt að einhver aðili hafi færi á að koma að athugasemdum við héraðsdóm sem er ekki beinn aðili að sambandinu milli kröfuhafa annars vegar og slitastjórnar hins vegar. Ég held að Fjármálaeftirlitið sé eðlilegasti þátturinn að þessu leyti til að gæta að samræmi og að vel sé farið með fé og eignir búsins. En það er auðvitað héraðsdóms að hafa lokaorðið að því leyti og mikilvægt að leggja á það áherslu að með breytingunni hér er ekki á neinn hátt verið rýra möguleika eða hið fulla forræði héraðsdóms 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir svarið sem reyndar gefur mér ekki tilefni til bjartsýni um að við munum koma böndum á launagreiðslur til slita- og skilanefnda, því miður. Það gefur okkur aftur á móti kannski frekara tilefni til þess að setja á einhvers konar hátekjuskatt til að draga úr hvata þessara einstaklinga til að hækka laun sín í skjóli þess að kröfuhafar hafi ekki beina hagsmuni af því að labba niður í héraðsdóm og gera athugasemdir við háan launakostnað. Herra forseti. Ég vil jafnframt koma annarri fyrirspurn til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og sú fyrirspurn á við um slitastjórnir sem ekki hafa viljað taka þátt í þeim úrræðum sem stjórnvöld hafa samið við aðrar fjármálastofnanir um að bjóða skuldsettum heimilum. Ég mundi gjarnan vilja fá upplýsingar um það frá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hvað það nákvæmlega er í þessu frumvarpi sem tryggir að lántakendur sem tóku lán hjá þessum gjaldþrota fjármálastofnunum og eru núna í slitameðferð fái alla vega þau úrræði sem stjórnvöld hafa beitt sér fyrir að fjármálastofnanir bjóði upp á.

Virðulegi forseti. Varðandi síðara atriðið sem hv. þingmaður nefnir segir í lokamálslið 1. mgr. 3. gr.: „Eftirlitið nær meðal annars til viðskiptahátta þess sem felur meðal annars í sér að framganga þess gagnvart viðskiptavinum skal vera í samræmi við það sem almennt tíðkast hjá fjármálafyrirtækjum með gilt starfsleyfi.“ Með þessu ákvæði teljum við okkur geta gefið Fjármálaeftirlitinu heimildir til þess að taka á því ef slitastjórnir virða ekki úrræði eins og Beinu brautina eða endurreikning gengistryggðra lána eða ýmis önnur tilmæli sem beint hefur verið til fjármálafyrirtækja á grundvelli laga eða er beint til þeirra á grundvelli samkomulaga sem ríkisvaldið hefur gert við fjármálafyrirtæki með gilt starfsleyfi um meðferð skuldamála. Varðandi síðan að öðru leyti spurninguna um launin held ég að mikilvægt sé að leggja áherslu á hvað ég tel eðlilegt að við gerum. Ég vil stöðva sjálftöku, það á aldrei að vera grunur um sjálftöku manna á launum en ég vil ekki að það sé eitthvert sjálfstætt markmið að lækka laun. Ef efnisleg rök eru fyrir því að borga há laun til skilanefndarmanna er það allt í lagi fyrir mér. Ef það er þannig að kröfuhafar, útlendir kröfuhafar telji eðlilegt að greiða þetta afgjald fyrir þjónustu finnst mér það ágætt. Ég sé ekki sérstaka ástæðu til þess að Íslendingar séu á lægri launum en útlendingar og ég tel ekki að það sé markmið á Íslandi að lækka laun Íslendinga í samanburði við útlendinga heldur þvert á móti að hækka laun Íslendinga til samræmis við það sem er í útlöndum. Ég tel ekki að við eigum að skattleggja þá fáu Íslendinga sem ná að vinna sér inn tekjur á erlendum forsendum, það er mjög mikil öfugþróun. Við eigum þvert á móti að reyna að leita leiða til þess að allir Íslendingar fái hærri laun og við komumst út úr stöðnun og einangrun. Markmiðið er að 

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir ágæta yfirferð yfir þetta mál. Það er reyndar mjög stutt síðan frumvarpinu var dreift. Mér hefur alla vega ekki unnist tími til að setja mig inn í það af einhverju viti. Ég held að þetta mál snerti annað mjög stórt mál, kannski stærsta málið sem varðar íslenskan efnahag, sem er: Hvenær komum við eignarhaldi í réttar hendur? Hæstv. ráðherra sagði að þetta frumvarp væri til að reyna að stytta þann tímaramma. Það er náttúrlega ekki eðlilegt að núna nærri þremur árum eftir hrun sé ekki enn þá búið að ganga frá því hverjir eiga t.d. bankana á Íslandi. Mér sýnist að enginn sem vinnur í þessum undirstöðum efnahagslífsins eigi peningana sem hann fer með. Menn eru skipaðir út og suður af opinberum aðilum og hafa í rauninni engan hvata til að klára málið því að eins og kom fram eru þeir með hærri laun en gengur og gerist. Af hverju ættu þeir að klára verkefnið? Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Liggur fyrir einhver tímarammi um það hvenær kröfuhafar eignast gjaldþrota bankana? Hvenær kemur að því að þeir verða eigendur innlendu bankanna og þurfa þá hugsanlega að vinna meira að því að komast á beinu brautina? Á meðan enginn á þessi fyrirbæri og í þeim eru allir meira og minna opinberir starfsmenn eða tilnefndir af þeim þá er akkúrat enginn hvati til að klára málið. Það kemur fram alls staðar. Ég hef talað um fé án hirðis. Þetta er allt saman allsherjarfé án hirðis.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um mikilvægi þess að stytta þann tíma sem líður þar til eignarhald þessara fyrirtækja verður skýrt. Í því skyni erum við að auðvelda nauðasamningameðferðina þannig að það verði auðveldara að fara þá leið og koma félögunum í gegnum það ferli til eignarhalds þeirra sem kröfur eiga í búið. Að því er varðar hvernig þetta gengur er hægt að upplýsa hv. þingmann um að það er nokkuð misjafnt milli fyrirtækjanna sjálfra og byggir að mestu leyti á því hve misjafnlega hratt hefur gengið að skýra skuldbindingar búanna. Skilanefnd Kaupþings er mjög langt komin að feta sig í átt að nauðasamningaferli, en hvað varðar t.d. skilanefnd Landsbankans þá eru enn þá í gangi dómsmál um forgang innstæðna o.s.frv. sem valda því að heildarumfang skuldbindinga búsins er ekki orðið ljóst og þar af leiðandi lengra í að hægt sé að koma því búi í gegnum nauðsynlegt umbreytingarferli. Aðalmarkmiðið er að ferlið gangi eins fljótt og kostur er. Við erum að reyna, með þeim hætti þó að gæta jafnræðis kröfuhafa og þess að hlunnfara þá ekki á nokkurn hátt, að auðvelda innan þess ramma eins og kostur er að ljúka nauðasamningum sem er hið eðlilega og alþjóðlega viðurkennda ferli og aðferðafræðin til að leiða til lykta mál af þessum toga.

Herra forseti. Það er ljóst að þau málaferli og þau mál sem við erum að ræða eru afskaplega flókin, viðamikil og umfangsmikil. Hér var lögð fram tillaga fyrir nokkrum árum um að öll málaferli sem tengjast hruninu yrðu í flýtimeðferð. Það var ekki samþykkt. Það var ekki einu sinni rætt. Ekki er enn þá búið að ganga frá málaferlum varðandi Landsbankann sem er, frú forseti, í eigu innlánstryggingarsjóðs breskra og hollenskra ríkisstjórna. Allir sem eiga kröfur í Landsbankann eru sem sagt opinberir aðilar. Eins er með nýja Landsbankann. Hann er líka í eigu opinberra aðila. Spurningin er: Liggur fyrir einhver tímarammi eða tímaáætlun hjá ráðuneytinu um það hvenær þessum ferlum öllum verður lokið? Það væri ágætt ef sú tímaáætlun yrði hreinlega opinberuð og kynnt fyrir þinginu hvernig menn hygðust leysa þetta vegna þess að um leið og koma eigendur að bönkunum sem skipa þar inn stjórnir og vilja fá arð af peningum sínum þá fara menn að taka til hendinni og gera eitthvað. Þá fara menn að knýja fyrirtæki inni á beinu brautina og reyna að leysa vanda þeirra þannig að allir aðilar hagnist og þjóðfélagið þar með. En meðan þetta er allt saman í hendi aðila sem eiga ekki neitt í þessu og eru sumir hverjir með mjög há laun þá er enginn hvati til að klára málin. Ef hæstv. ráðherra væri með 5 milljónir á mánuði í slitastjórn, hvaða áhuga hefði hann á því að klára verkefnið innan tveggja mánaða? Hann mundi helst vilja klára það innan tveggja eða 20 ára.

Virðulegi forseti. Við erum að reyna að binda enda á þetta ferli og koma því í farveg. Mér finnst ekki rétt að stilla málum þannig upp að vega að dómsvaldinu með þeim hætti að það sé við það að sakast að úrlausn dómsmála vegna hrunsins taki tíma. Dómsvaldið hefur sýnt mikinn samvinnuvilja til að hraða meðferð þeirra mála sem hafa haft lykiláhrif á túlkun bæði réttarágreinings vegna skuldamála og þeirra mikilvægu mála er varða forgangsrétt innstæðna. Ég held líka að það sé mjög mikilvægt að við virðum forræði dómsvaldsins á eigin málum. Ég hef efasemdir um að löggjafarvaldið setji dómsvaldinu forskrift um verklag. Ég er ekki alveg sannfærður um að það sé til farsældar fallið í réttarríki. Dómsvaldið hefur sýnt mikla ábyrgð, hraðað málum sem hafa haft lykiláhrif vegna hrunsins og sett þau í forgang og er vert að þakka það. Varðandi þetta ferli að öðru leyti skiptir auðvitað máli að allir hvatar séu réttir. Það skiptir máli að Fjármálaeftirlitið hafi tæki til að flýta fyrir skuldaúrvinnslunni. Árangurinn sem við sjáum af þeim aðgerðum sem við höfum gripið til á síðustu missirum er ágætur miðað við aðstæður. Við vissum alltaf að skuldaúrvinnsla vegna svona mikils gengishruns yrði mjög tímafrek og frekar flókin. Það er herkostnaðurinn við íslensku krónuna. Þetta er óskaplega erfitt og tímafrekt verkefni og óhjákvæmilegt. Ég held að starfsfólk bankanna geri sér í auknum mæli grein fyrir þessu. Ég finn líka fyrir vaxandi skilningi í stjórnum bankanna. Við skulum vona að við náum 

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki sem á að reyna að flýta ferlinu hjá skilanefndum og slitanefndum bankanna til þess að reyna að koma eigendum, kröfuhöfum, að. Stóran hluta tímans erum við að glíma við málaferli, beðið er eftir niðurstöðum, það þarf að kæra inn og það þarf að upplýsa um réttarstöðu og að sjálfsögðu tekur það langan tíma, það er mjög eðlilegt. Ég veit og tek undir það með hæstv. ráðherra áðan að dómsvaldið hefur gert sitt besta í því, en dómsvaldið verður samkvæmt lögum að gæta jafnræðis. Það verður að hleypa öðrum málum að og það má ekki setja þessi mál í forgang, þó að ég skilji það þannig að þau hafi gert það í sumum tilfellum, vegna þess að það eru engin lög sem heimila það. Ef sett hefðu verið lög um að setja þessi mál í forgang af þjóðhagslegum ástæðum vegna þess að það er gífurlega mikilvægt fyrir þjóðina að þau verði leidd til lykta, hefði dómsvaldið hugsanlega getað unnið enn hraðar með vísan í þau lög. Ég lít því ekki á það sem eitthvert inngrip í dómsvaldið eða vanvirðingu á því þegar ég segi að það hefði mátt skipuleggja betur af því að það þarf að gæta ákveðins jafnræðis. Hæstv. ráðherra gat náttúrlega ekki talað um þetta mál frekar en önnur án þess að vísa í lausnina sem er evran og aðild að Evrópusambandinu sem leysa á öll mál, jafnvel að það verði gott veður og annað slíkt, að lækka vexti og hvað sem er. Að sjálfsögðu leysir evran það ekki og menn þurfa að taka á vandanum og ekki alltaf vera að vísa í eitthvað annað, gera eitthvað betra annars staðar, gera eitthvað auðveldara og koma alltaf með töfrasprota og segja: Við ætlum að leysa þetta svona ef við megum en við getum ekki tekið á vandanum núna af því að hann er svo erfiður og flókinn. Þetta er allt spurning um skipulag. Vandinn sem við búum við er sá að þeir aðilar sem vinna í þessu kerfi öllu saman hafa kannski áhuga en ekki persónulegan hag af því að málið klárist. Það er vandinn og því þarf að breyta, gefa þeim bónus eða eitthvað slíkt ef þeir klára þetta fyrir ákveðinn tíma eða einhvern veginn að reyna að búa til hvata sem ekki er neikvæður, ekki hvati til þess að vinna hægt. Ég fór í gegnum það í stuttu andsvari áðan hvaða hagsmunir eru á bak við. Það var eitthvert fyrirtæki um daginn sem komst í hendur einkaaðila og daginn eftir sögðu þeir upp fjölda starfsmanna. Það eru ekkert sérstaklega góðar fréttir að verið sé að segja upp fjölda starfsmanna. Það er mjög slæmt fyrir viðkomandi starfsmenn, sérstaklega þar sem þeirra bíður eiginlega ekkert annað en atvinnuleysi. En það segir mér að það var tekið á vanda þessa fyrirtækis sem ekki hafði verið gert á meðan það var í eigu einhvers banka, einhverra bankastarfsmanna sem höfðu engan sérstakan hag af því að fyrirtækið væri vel rekið af því að þeir áttu það ekki. Það er vandinn í hnotskurn. Við erum með nánast allt atvinnulífið undir stjórn manna sem eiga ekkert í því og hafa engan sérstakan hag af því að ganga frá málum og þess vegna er þetta allt saman í einhverri biðstöðu og illa rekið. Lítil fyrirtæki kvarta undan því að ekkert sé gert í því að leysa málin samkvæmt Beinu brautinni o.s.frv. Það er vegna þess að þeir sem sitja ofan á eiga ekki batteríið. Kröfuhafarnir eru ekki komnir að dæminu. Ég lofa því að þann dag sem þeir kæmu að dæminu yrði breyting á viðfangsefni þeirra. Þeir mundu segja: Við þurfum að fá hagnað, við þurfum að fá arð, þess vegna þarf fyrirtækið að vera betur rekið. Við verðum að ganga frá þessum samningum strax við fyrirtæki sem eygja einhverja von um rekstur til framtíðar. Það yrði gerð miklu hraðari og harðari gangskör að því að leysa þau mál sem undir liggja og það væri öllum til hagsbóta, eigendunum, starfsmönnunum og alveg sérstaklega íslensku þjóðfélagi af því að þetta er svo stór hluti af þjóðfélaginu. Þess vegna er það frumvarp sem við ræðum mjög ágætt, það er ágætt skref en það þarf hugsanlega að ganga miklu lengra, hugsanlega þarf að setja tímamörk á t.d. slitastjórnir, að þær megi ekki starfa nema í ákveðinn tíma og þá verði skipuð ný stjórn sem taki við eða eitthvað slíkt. Ég tel mjög brýnt að ríkisstjórnin vinni hart að því að koma þessum málum öllum á hreint, skuldamálum fyrirtækjanna, skuldamálum heimilanna, það hefur líka dregist von úr viti, alveg úr hömlu. Það er brýnt að menn taki á honum stóra sínum og fari að skipuleggja hvernig þetta verður gert upp. Það hefur liðið allt of langur tími frá því að hrunið varð. Menn geta náttúrlega skotið sér á bak við það að það kom ný ríkisstjórn o.s.frv. en það er líka hætt að vera afsökun fyrir því hvað menn vinna slælega og hægt, alveg sérstaklega þegar menn veifa alltaf einhverju öðru eins og evru eða einhverju slíku, það er bara flótti frá vandamálinu. Menn eiga að taka á vandanum og leysa hann. Það er það sem á að gera og það er það sem ég vonast til að frumvarpinu verði breytt þannig í meðförum hv. viðskiptanefndar, sem ég á reyndar ekki sæti í, að það vinni virkilega að því að koma þessum málum sem allra fyrst á hreint og innan ákveðins tíma. Ég legg til að hv. nefnd fái gesti til að gefa sér upp hvaða tímamörk séu skynsamleg að setja í þetta og hvernig hægt sé að leysa þessi mál innan ekki allt of langs tíma.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um gjaldeyrismál og tollalögum, með síðari breytingum, nr. 788 á þskj. 1398. Frumvarpið er lagt fram samhliða nýrri áætlun um losun gjaldeyrishafta sem kynnt var í lok marsmánaðar sl. Eins og kunnugt er voru gjaldeyrishöft sett á í nóvember 2008 í kjölfar þess að Ísland varð fyrir barðinu á óvenjuumfangsmikilli og harkalegri bankakreppu í október 2008. Minnkandi tiltrú á íslenskum fjáreignum sem fylgdi í kjölfarið skapaði hættu á stórfelldu útstreymi fjármagns með afar háskalegum afleiðingum fyrir gengi krónunnar sem þegar hafði lækkað. Mikið útstreymi fjármagns þá þegar og í kjölfarið hefði getað valdið enn stórfelldari gengislækkun krónunnar og meiri verðbólgu en raun varð á. Þar sem efnahagsreikningar heimila og fyrirtækja einkennast bæði af mikilli skuldsetningu og háu hlutfalli lána í erlendum gjaldmiðlum og verðtryggðum lánum hefði það getað hrundið af stað mikilli hrinu vanskila og gjaldþrota með hörmulegum afleiðingum fyrir þjóðarbúskapinn. Vegna þessa greip Seðlabanki Íslands til aðgerða 10. október 2008 sem miðuðu að því að hefta tímabundið útflæði gjaldeyris. Í ljósi hinnar miklu áhættu fyrir þjóðarbúskapinn var hins vegar talið að gjaldeyrishöft væru, þrátt fyrir að vera óheppileg, óhjákvæmilegur þáttur aðgerða er miðuðu að því að stuðla að stöðugleika krónunnar þegar millibankamarkaður með erlendan gjaldmiðil var opnaður á ný í byrjun desember 2008. Sem fyrr segir samþykkti ríkisstjórnin 25. mars sl. nýja ályktun um afnám gjaldeyrishafta í áföngum í samræmi við tillögu Seðlabanka Íslands þar um sem unnin var í samráði við efnahags- og viðskiptaráðuneytið, fjármálaráðuneytið og Fjármálaeftirlitið. Áætlunin er ekki tímasett heldur ræðst framvindan af þróun efnahagslegra skilyrða og árangri af einstökum þáttum og aðgerðum í áætluninni sjálfri. Til að ná markmiðum um afnám hafta án þess að fjármála- eða gengisstöðugleika verði teflt í tvísýnu er í frumvarpinu lagt til að gjaldeyrishöft verði framlengd til ársloka 2015. Ef aðstæður leyfa verður hægt að afnema höftin fyrr. Það er mikilvægt að hafa í huga að tímasetningin er höfð í rýmra lagi til þess að unnt sé að setja fram áætlun um afnám gjaldeyrishafta sem náð geti að vera trúverðug óháð því hvaða ákvarðanir verða teknar í peningamálum að öðru leyti fram til ársloka 2015. Þar sem nú er fyrirsjáanlegt að gjaldeyrishöftin muni vara lengur en ætlað var í upphafi þykir rétt að lögfesta reglur um gjaldeyrismál sem Seðlabanki Íslands hefur sett með samþykki efnahags- og viðskiptaráðherra á grundvelli ákvæðis til bráðabirgða I í lögum um gjaldeyrismál. Í frumvarpinu er því lagt til að 16 nýjum greinum, greinum 13 a til 13 p, verði bætt við lögin á eftir 13. gr. gildandi laga. Í greinunum er að finna þau efnisákvæði sem nú eru í reglum Seðlabankans, nr. 370/2010, sem og leiðbeiningum með reglunum með minni háttar breytingum sem nánar er gerð grein fyrir í athugasemdum við einstakar greinar. Samkvæmt ákvæðunum eru ýmsar hömlur settar á fjármagnshreyfingar og gjaldeyrisviðskipti en gert er ráð fyrir að þessi ákvæði gildi til 31. desember 2015. Þá eru einnig lagðar til breytingar á refsiákvæðum laganna og nokkrar aðrar minni háttar breytingar sem leiða af framangreindum breytingum. Þá eru lagðar til breytingar á ákvæði til bráðabirgða II í lögum um gjaldeyrismál og ákvæði til bráðabirgða IV í tollalögum, nr. 88/2005. Þar er lagt til að framlengd verði fyrirmæli laganna um að skrá skuli viðskiptaverð vöru í erlendum gjaldmiðli á útflutningsskýrslu en miðað er við 31. desember 2015. Rétt er að vekja athygli á því að með því að færa reglur um gjaldeyrishöftin í lög er fyrirsjáanlegt að þingið muni þurfa að gera reglulega breytingar á lögunum líkt og Seðlabankinn hefur með samþykki efnahags- og viðskiptaráðherra þurft að gera á reglunum. Þá er einnig mikilvægt að frumvarpið fái afgreiðslu á þingi áður en sumarleyfi hefjast þar sem núverandi heimild til að setja á gjaldeyrishöft rennur út 31. ágúst næstkomandi. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frumvarpinu vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og skattanefndar.

Virðulegi forseti. Gjaldeyrishöftin eru hluti af efnahagsáætlun AGS og reyndar sá hluti sem ég er hvað sáttust við. Vandamálið við gjaldeyrishöftin er hins vegar það að fjármagnið sem lokaðist inni eftir að þau voru sett á hefur ekki verið notað til þess að fara í fjárfestingar í íslensku atvinnulífi. Það hefði verið hægt að neyða eigendur þessa fjármagns til að fjárfesta í íslenskum fyrirtækjum með t.d. mjög lágu vaxtastigi og fyrirheitum um háan skatt á útstreymi fjármagns en því miður var sú leið ekki farin m.a. af tillitssemi við erlenda fjármagnseigendur. Með þessu frumvarpi er gert ráð fyrir að gjaldeyrishöftunum verði smám saman aflétt með uppboðsmarkaði og vonir standa til að lífeyrissjóðirnir komi inn með erlendar eignir sínar og kaupi á þessum uppboðsmarkaði krónur á aflandsgengi eða á miklum afslætti. Ég óttast hins vegar að þegar þessar krónur eru komnar inn í þetta hagkerfi eigi lífeyrissjóðirnir erfitt með að ná þeirri raunávöxtun sem þeir telja sig þurfa að ná til að geta tryggt hér mannsæmandi lífeyri og að lífeyrissjóðirnir muni þrýsta á ríkisvaldið að grípa til aðgerða til að tryggja eða koma á einhvers konar ríkisábyrgð þannig að þeir nái þessari lágmarksávöxtun. 

Virðulegi forseti. Varðandi andsvar hv. þingmanns þá er það auðvitað svo að meðferð aflandskrónanna er flóknasta viðfangsefni áætlunarinnar um afnám gjaldeyrishafta. Ef ekki væri fyrir aflandskrónustöðuna væri auðveldara að fikra sig áfram í afnámi hafta á innlenda aðila. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að ekki sé gert ráð fyrir útgönguskatti í tillögunni af tillitssemi við erlenda fjármagnseigendur. Það er gert ráð fyrir útgönguskatti en á síðari stigu áætlunarinnar vegna þess að stærð aflandskrónueignarinnar í hlutfalli við gjaldeyrisforðann er svo gríðarleg að það væri mjög sérkennileg ríkisvæðing á aflandskrónuvandanum að fara strax í það að borga erlendum fjármagnseigendum eignirnar út. Þess vegna er gert ráð fyrir því að reyna með öðrum hætti að tappa af eignastöðunni fyrst og síðar verði farið í útgönguskatt þegar búið er að tappa af stöðunni annars vegar í skiptiútboðum og hins vegar í því að finna aflandskrónueigninni stað í innlendri fjárfestingu til að greiða fyrir fjölgun atvinnutækifæra í landinu og einungis þá komi til útgönguskatts. Vandinn er einfaldlega stærri en svo að auðvelt sé að ráðast beint í útgönguskattinn. Það er ekki af neinni tillitssemi við erlenda fjármagnseigendur, það er beinlínis gert ráð fyrir útgönguskattinum í áætluninni að undangengnum þessum fyrstu þáttum í áætluninni. Hversu vel nákvæmlega gengur að ná fullnægjandi árangri er erfitt að spá en þess vegna gerir áætlunin ráð fyrir að farið verði í þetta í þrepum.

Herra forseti. Þegar ég kvartaði yfir því að ekki hefði verið gripið til þess ráðs að koma hér á útgönguskatti átti ég við í nóvember 2008 og fram til þessa dags og síðan þar til við afléttum þessum gjaldeyrishöftum, og losað okkur frá aflandskrónuvandanum. Ég vil bara ítreka áhyggjur mínar af því að við séum að reyna að leysa aflandskrónuvandann með því að búa til annan vanda sem er ófullnægjandi raunávöxtun lífeyrissjóðanna sem ríkið þarf á einhvern hátt að koma til móts við með brunaútsölu á hlut sínum í orkufyrirtæki eins og Landsvirkjun. Herra forseti. Ég kom upp til að spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að því hvenær hann geri ráð fyrir að samkomulaginu við AGS verði lokið. Mér er kunnugt um að því eigi að ljúka í lok ágúst og það var reyndar þannig í hv. efnahags- og skattanefnd að við miðuðum lok gjaldeyrishaftanna við lok samningsins við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, en nú hefur seðlabankastjóri gefið því undir fótinn að samningurinn við AGS muni verða framlengdur. Ég vil því gjarnan fá að vita hvað hæstv. ríkisstjórn hyggst fyrir um samstarfið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn.

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi það atriði sem hv. þingmaður nefndi að áætlun um afnám gjaldeyrishafta ætti að leiða til þeirrar hættu að ríkið þyrfti að selja eignir á brunaútsölu, þá skil ég ekki alveg þá röksemdafærslu því að eins og staðan er í dag er ofgnótt fjár í landinu miðað við þær eignir sem eru í boði og ég á erfitt með að sjá að það að auka á magn þess fjár með heimflutningi eigna lífeyrissjóðanna mundi draga úr hættu á verðþenslu heldur þvert á móti auka líkurnar á því. Ef eitthvað væri ættum við að getað fengið enn hærra verð fyrir eignir sem við mundum setja á markað miðað við þá röksemdafærslu. Varðandi framhald samstarfsins við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn þá rennur það út í lok ágúst að óbreyttu og ég held að það sé mjög mikilvægt að það samstarfsferli sem við höfum verið í með sjóðnum renni sitt skeið á þeim tíma. Það undirstrikar árangurinn af efnahagsendurreisninni á Íslandi að við skulum útskrifast úr þessu prógrammi, sem hefur verið okkur til mikils góðs og auðveldað okkur að koma í veg fyrir það velferðartap sem óhjákvæmilega hefði annars orðið af aðhaldsaðgerðum í kjölfar efnahagshrunsins. Það er líka mikilvægt fyrir sjóðinn til að geta sýnt fram á árangurinn af samvinnu við ríki að hægt sé að loka málum hratt og örugglega. Við viljum hins vegar vera áfram í góðu sambandi við sjóðinn. Það er til umræðu með hvaða hætti það verður gert. Sjóðurinn mun koma hingað til reglulegs eftirlits meðan við skuldum honum peninga. Það er mjög mikilvægt að nýta þá þekkingu sem sjóðurinn hefur og sérfræðiþekkingu hans til að styðja við efnahagsáætlun okkar áfram. Það er líka umhugsunarefni hvort við munum þurfa á aðgangi að þrautavaralánafyrirgreiðslu að halda áfram og þá væri athugunarefni að semja um það við sjóðinn. Miðað við þær aðstæður að við höfum ekki enn farið út á fjármagnsmarkaðinn 

Virðulegi forseti. Eins og greidd voru atkvæði um fyrr í dag var samþykkt á Alþingi að taka þetta mál til umfjöllunar á þinginu með afbrigðum sem þýðir að hv. þingmenn hafa fengið minni tíma en venja er til að kynna sér efni þess. Það er auðvitað bagalegt þegar um svona mikilvægt mál er að ræða, breytingar á lögum um gjaldeyrismál sem varða sjálf gjaldeyrishöftin og ekki síður þegar til þess er litið að frumvarpið er upp á heilar 48 blaðsíður. Af þeim ástæðum hefur maður ekki fengið tækifæri til að kynna sér frumvarpið eins rækilega og maður hefði annars viljað gera. En gott og vel, ég greiddi tillögu um að veita málinu afbrigði atkvæði mitt vegna þeirra skýringa sem fram komu hjá hæstv. ráðherra og þá þarf ég að leita eftir útskýringum hjá honum um meginatriði frumvarpsins. Mig langar að byrja á því að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé rétt skilið hjá mér að með frumvarpinu sé í rauninni ekki verið að gera neinar grundvallarbreytingar á þeim reglum sem hingað til hafa gilt um fjármagnsflutninga á milli landa. Með öðrum orðum: Er í rauninni ekki verið að lögfesta með frumvarpinu þær reglur Seðlabankans um gjaldeyrismál sem hann hefur sett með einhvers konar minni háttar breytingum eins og gefið er til kynna í greinargerð? Ég get ekki lesið annað út úr þeim kafla greinargerðarinnar sem fjallar um meginefni frumvarpsins en að svo sé og óska eftir að fá staðfestingu á því frá hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi eðli málsins og þann tíma sem það hefur verið í þinginu. Eins og hv. þingmaður nefndi réttilega voru greidd atkvæði áðan um afbrigði til að málið mætti komast á dagskrá en það er vegna þess að það kom fram eftir lok marsmánaðar og til þess þarf þá afbrigði til að taka málið á dagskrá. Því var hins vegar dreift á þriðjudag. Ef við hefðum verið í marsmánuði hefði ekki þurft nein afbrigði. Málið hefði legið nógu lengi og réttilega frammi í þinginu miðað við venjur og almennar reglur þingskapa ef við hefðum náð málinu inn fyrir lok mars. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það er ekki verið að gera grundvallarbreytingar. Það er verið að festa í lög þær efnisreglur sem hingað til hafa verið í reglum Seðlabankans sem settar hafa verið á grundvelli bráðabirgðaheimildar í lögunum og við teljum eðlilegra að hafa fastari umbúnað um hina lagalegu umgjörð málsins en núna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er annað atriði sem ég vildi spyrja hæstv. ráðherra út í. Vakin er athygli á því í frétt í viðskiptablaði Morgunblaðsins í morgun að hugtakið aflandskróna hafi enga merkingu í íslenskum gildandi lögum og skilgreiningin á því hugtaki komi hvergi fram í gildandi rétti. Ég hef verið að blaða í þessu frumvarpi og ég fæ ekki séð að hugtakið aflandskróna eða aflandskrónur séu skilgreindar þar og ef það er misskilningur bið ég hæstv. ráðherra um að benda mér á hvar þá skilgreiningu er að finna. En ef hún er ekki til staðar í frumvarpinu vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvers vegna ekki er gerð atlaga að því að skilgreina það hugtak. Ég hefði talið að það væri afar mikilvægt í ljósi þess hversu stóra rullu þessar aflandskrónur spila varðandi fjármagnsflutninga á milli landa og þeirra viðskipta sem menn eiga eða eiga ekki á Íslandi af þeim ástæðum að gjaldeyrishöftin setja takmörk með viðskiptum með aflandskrónur. Hefði ekki verið skynsamlegra að reyna að skilgreina þetta hugtak í lögum um gjaldeyrismál úr því að þá skilgreiningu er ekki að finna samkvæmt núgildandi lögum?

Virðulegi forseti. Varðandi þessa athugasemd þá er það rétt hjá hv. þingmanni að skilgreiningu á hugtakinu aflandskrónur er ekki að finna í lögunum. Hugtakið er skilgreint í greinargerðinni og áætluninni um afnám gjaldeyrishafta sem prentuð er sem fylgiskjal með frumvarpinu. Þar er hugtakið aflandskrónur skilgreint og með hvaða hætti gert er ráð fyrir að vinna úr aflandskrónustöðunni á þeim tíma sem áætlunin tekur til. Það er full ástæða til að benda hv. efnahags- og skattanefnd á að meta það í meðförum málsins hvort ástæða sé til að fella þá skilgreiningu sem er að finna í áætluninni um afnám gjaldeyrishafta inn í lögin. Það kann að vera rétt, eins og hv. þingmaður bendir á, að það geti þjónað réttaröryggishagsmunum að gera það og eðlilegra sé að slík skilgreining sé í lögunum sjálfum. Ég þakka hv. þingmanni fyrir athugasemdina og held að full ástæða sé til að beina því til nefndarinnar að líta sérstaklega til þess atriðis.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur lagt fram er fyrir margra hluta sakir mjög athyglisvert og vekur upp margar áleitnar spurningar um gjaldeyrishöft og þá peningapólitík sem rekin er á Íslandi. Ég gæti sett á langa ræðu um það hvað mér finnst um gjaldeyrishöft sem slík og þau gjaldeyrishöft sem við lýði eru á Íslandi en ég ætla að spara mér að setja á langar ræður um það. Ég vil þó taka fram að ég hef verið talsmaður þess að gjaldeyrishöftin verði afnumin. Ég hef rakið það áður í ræðum mínum á þingi og rifja það upp að þegar gjaldeyrishöftin voru sett á sínum tíma, a.m.k. veitt heimild til þess að þau yrðu sett, á árinu 2008, var algjör grundvallarforsenda fyrir samþykki okkar sem þá heimild veittum að gjaldeyrishöftin skyldu vera tímabundin vegna tímabundinna aðstæðna. Þá heimild veitti ég með töluvert óbragð í munninum en algjörlega á þeim forsendum að gjaldeyrishöftin ættu að vera tímabundin til nokkurra mánaða. Nú hefur það hins vegar gerst að hæstv. ríkisstjórn hefur gefist upp á því að afnema gjaldeyrishöftin. Með þessu frumvarpi er lagt til að lögfest verði að þau verði framlengd til ársins 2015. Í því felast þau tíðindi til almennings í þessu landi og umheimsins að á Íslandi verða í gildi ströngustu gjaldeyrishöft sem sést hafa frá því að alþýðulýðveldi Austur-Þýskalands leið undir lok eins og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson benti á í umræðu í þinginu fyrir nokkrum vikum. Eins og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra nefndi í andsvari við mig er með þessu frumvarpi ekki verið að gera neinar grundvallarbreytingar á reglum Seðlabankans um gjaldeyrismál. Í því sambandi vek ég athygli á því að Seðlabanki Íslands fer ekki með lagasetningarvald á Íslandi. Hann hefur hins vegar á grundvelli bráðabirgðaákvæða í núgildandi lögum um gjaldeyrismál sett reglur um gjaldeyrismál og framfylgt þeim af mikilli hörku hvað varðar efnisreglur þeirra reglna og síðan hafa refsiheimildir þeirra reglna komið til kasta yfirvalda. Það sem er merkilegt við þær reglur allar er að málsmetandi menn sem hafa skoðað þær hafa varpað fram spurningum og haft uppi fullyrðingar um að gjaldeyrisreglur Seðlabankans styðjist ekki við viðhlítandi lagastoðir. Ég fæ ekki skilið þetta frumvarp öðruvísi en svo að nú eigi og ætli ríkisstjórnin að reyna að skjóta styrkari stoðum undir þær reglur sem Seðlabankinn hefur sett og framfylgt. Það kann þó að vera of seint í ýmsum skilningi sem ég ætla nú að fara yfir. Það kemur fram í Viðskiptablaði Morgunblaðsins í dag að lögmenn hafa talið að reglur Seðlabankans um gjaldeyrismál hafi verið reistar á veikum grunni. Þetta kemur fram í viðtali blaðsins við Birgi Tjörva Pétursson héraðsdómslögmann. Annar lögmaður hér í bæ, Reimar Pétursson hæstaréttarlögmaður, skrifaði um þessi mál ágæta og ítarlega grein í Lögmannablaðið sem birtist fyrir einhverjum mánuðum undir yfirskriftinni „Seðlabanki Íslands leggur á fjötra án heimilda“. Þetta er það atriði sem ég vildi nefna sérstaklega í þessari umræðu. Af hverju geri ég það? Jú, vegna þess að síðan Seðlabankinn setti fyrst reglur um gjaldeyrishöft hefur hér verið farið í opinberar rannsóknir á þeim grundvelli að reglurnar hafi hugsanlega verið brotnar og að sama skapi hafa að minnsta kosti komið fram sterkar vísbendingar um að viðskiptagerningar hafi verið stöðvaðir á grundvelli gjaldeyrisreglna Seðlabanka Íslands. Ef svo kann að vera að þær reglur sem Seðlabankinn hefur unnið eftir hafi ekki haft næga lagastoð mun það hafa mjög alvarlegar afleiðingar í kjölfarið. Það kann að leiða til þess að þau refsimál sem rannsökuð hafa verið kunni að falla niður og sömuleiðis kann það, ef satt reynist að viðskiptagerningar eins og til dæmis með tryggingafélagið Sjóvá hafi verið stöðvaðir með hliðsjón af þessum gjaldeyrisreglum Seðlabankans, að leiða til skaðabótaskyldu ríkisins. Í þessari grein sem Reimar Pétursson hæstaréttarlögmaður ritaði í Lögmannablaðið segir um gjaldeyrisreglur Seðlabankans, með leyfi forseta: „Í kjölfar bankahrunsins fékk Seðlabanki Íslands heimild til að setja á gjaldeyrishöft. Hér er sýnt fram á að sú heimild getur einungis takmarkað fjármagnshreyfingar sem fela í sér útflæði gjaldeyris. Af því leiðir að heimildin getur ekki takmarkað: fjármagnshreyfingar sem fela í sér innflæði á gjaldeyri eða fjármagnshreyfingar sem fela í sér kaup og sölu innlendra eigna í skiptum fyrir krónur. Þrátt fyrir þetta hefur Seðlabanki Íslands leitast við að hneppa fjármagnshreyfingar af þessum toga í fjötra. Er þar einkum átt við takmarkanir á nýfjárfestingu og takmarkanir á nýtingu erlendra aðila á krónum sem þeir eiga hérlendis (svonefndar aflandskrónur). Á þessari viðleitni bankans eru veruleg vandkvæði en nefna má eftirtalin fjögur atriði sem þau helstu: Í fyrsta lagi er þetta gert án heimildar í bráðabirgðaákvæðum laga um gjaldeyrismál sem heimila Seðlabankanum að setja tímabundnar takmarkanir á gjaldeyrisviðskipti með samþykki ráðherra. Í öðru lagi er vafasamt að reglur Seðlabankans um gjaldeyrismál geti verið gild refsiheimild þar sem takmarkanir eru á heimild löggjafans til að framselja vald til setningar refsiheimilda til annarra en ráðherra. Sjá 2. gr. og 69. gr. stjórnarskrár. Í þriðja lagi hefur birting reglna Seðlabankans um gjaldeyrismál lengst af, a.m.k. til 26. október 2010, verið ófullkomin og því verður þeim ekki beitt fyrir þann tíma, sbr. 8. gr. laga um Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað og 29. gr. laga um stjórnarskrá. Í fjórða lagi hefur Seðlabankinn sett leiðbeiningar án lagaheimildar sem hafa ekki verið birtar með lögformlegum hætti og sem takmarka ýmis viðskipti umfram það sem leiðir af reglum bankans. Slíkt stenst vitaskuld enga skoðun og er best lýst sem markleysu.“ Í kjölfarið rekur hæstaréttarlögmaðurinn ýmis álitamál sem hann telur að séu uppi um þessar reglur Seðlabankans sem nú er hugmyndin að lögfesta í heilu lagi með þessu frumvarpi. Hann fer yfir almenn túlkunarsjónarmið og vísar þar til ákvæða stjórnarskrár sem hugsanlega kunna að leiða til þess að réttindi manna séu skert um of með setningu þessara reglna. Það sama má segja um túlkun á refsiákvæðum þessara reglna. Um aðgerðir Seðlabanka Íslands segir í greininni, með leyfi forseta: „Fyrstu reglurnar sem Seðlabanki Íslands setti með heimild í þessu ákvæði eru reglur nr. 880/2009 um gjaldeyrismál. Þær virðast hafa staðið í þokkalegum efnistengslum við þann lagaskilning sem er rakinn hér þótt texti þeirra og uppbygging hafi verið óskýr og reikul í mörgum atriðum. Það er hins vegar við síðari reglusetningu bankans sem hann virðist fara endanlega út af sporinu. Með reglum nr. 880/2009 frá 30. október 2009 leggur Seðlabanki Íslands í vegferð sem enn stendur og felur í sér verulegar takmarkanir á viðskiptum innan íslenska efnahagskerfisins. Bankinn ákvað þá meðal annars í 2. gr. að „fjármagnshreyfing“ skyldi teljast hvers kyns „yfirfærsla eða flutningur milli innlendra og erlendra aðila“. Afleiðingin af því var sú að lokað var fyrir tiltekin viðskipti milli innlendra og erlendra aðila sem væru gerð upp í krónum. Á því voru reyndar gerðar nokkrar veigamiklar undantekningar, einkum í 3. mgr. 2. gr. og víðar í reglunum. Það eru vandfundnar skýringar á því af hverju Seðlabankinn taldi sig þess umkominn að gera jafnveigamikla breytingu á reglum um gjaldeyrismál án þess að sækja til þess sérstaka lagastoð. Í því samhengi má nefna að 1. apríl 2009 hafði Seðlabankinn gert tillögu um sérstaka lagasetningu til að skylda útflytjendur að gera reikninga í krónum. Síðan virðist bankinn telja 30. október 2009 að engar auknar heimildir hafi þurft af hálfu löggjafans til setningar nýju reglnanna þótt þær hafi á margan hátt breytt eðli gjaldeyrishaftanna mun meira en breytingin 1. apríl 2009, einkum varðandi krónur í eigu erlendra aðila, og gengið mun lengra en til var stofnað af löggjafanum í upphafi. Þetta er óskiljanlegt. Nýju takmarkanirnar í reglum frá 30. október 2009 skortir lagastoð, enda takmarkar bráðabirgðaákvæðið í lögunum ekki viðskipti hér á landi innan íslenska efnahagskerfisins þótt erlendir aðilar eigi þar hlut að máli. Það er erfitt að skilja af hverju stefnubreyting á borð við þessa hafi verið tekin án þess að frumvarp til breytinga á lögum hafi verið lagt fram á Alþingi. Málið varðar gríðarlega fjárhagslega hagsmuni og lagaramminn sem var fyrir hendi var ljóslega ekki sniðinn með þetta í huga. Það er með eindæmum að opinberir embættismenn telji sig hafa umboð til breytinga af þessum toga. Hér skal einnig nefnt að í þeim texta reglna Seðlabanka Íslands sem var birtur í B-deild Stjórnartíðinda kom hvergi fram að bankinn hafi fengið „samþykki efnahags- og viðskiptaráðherra“ fyrir setningu reglnanna eins og bráðabirgðaákvæðið þó áskilur. Úr því varð ekki bætt fyrr en með auglýsingu 26. október 2010 nr. 843/2010 þótt texti samþykkisins hafi reyndar ekki verið birtur. Nú má vera að slíkt samþykki hafi legið fyrir einhvers staðar í tilviki fyrri reglnanna. Hins vegar má draga verulega í efa að slíkt samþykki geti verið bindandi að landslögum meðan það er óbirt. Sjá hér 8. gr. laga um Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað og 27. gr. stjórnarskrárinnar. Af þessum sökum má efast verulega um gildi allra reglna Seðlabankans um gjaldeyrismál fram til 26. október 2010. Í öllu falli er ljóst að á þeim verða tæpast byggðar refsingar. Með þessum gagnrýnisverða hætti voru aflandskrónur svonefndar (sem eru í raun ekkert annað en venjulegar krónur varslaðar af erlendum aðilum) útilokaðar frá margvíslegum viðskiptum án lagaheimildar. Loks verður ekki hjá því komist að nefna að reglur Seðlabankans um gjaldeyrismál eru illa læsilegar. Þannig getur lesandinn, eftir því hvernig hann er stemmdur þann daginn, ýmist lesið reglurnar þannig að allt sé heimilt eða allt sé bannað. Því miður bendir margt til þess að starfsmenn Seðlabankans séu fremur á því að allt sé bannað. Það ber vott um skilningsleysi á þeirri gildu reglu að íþyngjandi reglur eigi að lesa borgunum í hag. Seðlabankinn hefur leitast við að bæta úr þeim vanda, að reglurnar eru óskiljanlegar, með því að gefa út svonefndar „leiðbeiningar“ við reglur um gjaldeyrismál. Þá eru leiðbeiningarnar settar án allrar lagaheimildar, en eina heimild Seðlabankans til setningar leiðbeininga er í 2. mgr. 8. gr. laga um gjaldeyrismál sem á ljóslega ekki við hér. Þar fyrir utan hafa leiðbeiningarnar ekki verið birtar í Stjórnartíðindum. Þær hafa því ekkert gildi, a.m.k. ekki ef þær takmarka heimildir sem borgararnir hafa samkvæmt reglum um gjaldeyrismál. Fyrst þegar slíkar leiðbeiningar voru gefnar út var það án lagaheimildar og þær því marklausar per se.“ Virðulegi forseti. Ég bendi á þessi atriði sérstaklega og þau lokaorð hæstaréttarlögmannsins að ríkisstjórnin og Alþingi verði að láta málið til sín taka sem út af fyrir sig er verið að gera með þessu frumvarpi. Þær benda þó til þess að rannsókn hæstaréttarlögmannsins á þessum gjaldeyrisreglum og hvernig til þeirra var stofnað, hvernig þær voru settar og birtar, leiði til þess að lagagrundvöllurinn undir þær, a.m.k. fram undir lok október, hygg ég árið 2010, hafi ekki verið nægjanlegur. Þetta kann að leiða til þess, virðulegi forseti, að þau refsimál sem höfðuð hafa verið vegna meintra brota 

Frú forseti. Við ræðum framlengingu á gjaldeyrishöftum og ekki bara í nokkra mánuði í þetta skipti heldur um mörg ár. Þegar gjaldeyrishöftin voru illu heilli sett upp af illri nauðsyn og samþykkt haustið 2008 stóð ég að því í trausti þess að þetta mundi vara í nokkra mánuði. Það var ekki skemmtileg staða að þurfa að standa að því að taka upp gjaldeyrishöft. En það er eðli slíkra hafta að það lengist í þeim aftur og aftur. Það er búið að framlengja gjaldeyrishöftin alla vega í tvígang og á núna að framlengja þau út árið 2015, sem er gífurlega mikil framlenging. Ég veit ekki hvort ég þarf að fara hér yfir mjög skaðleg áhrif gjaldeyrishafta. Þau valda niðurbroti á siðferði, stuðla að glæpsamlegu atferli og hafa oft mjög skringilegar hliðar. Ein sú skringilegasta er að ef ég ætti launareikning í Þýskalandi, ef ég hefði unnið þar í stuttan tíma í sumar, ætti þar launareikning og það væri pínulítil innstæða þar inni, kannski 10 mörk eða eitthvað svoleiðis, og ef ég fengi eitt evrusent í vexti bæri mér samkvæmt íslenskum lögum að millifæra það og koma því, þessu eina senti, til Íslands. Þeir vita það sem einhvern tíma hafa komið nálægt slíku að það kostar að millifæra, talið er að það kosti jafnvel 2.500 kr. að millifæra þessa aura til Íslands. Eitt evrusent er væntanlega næstum tvær krónur, eitthvað svoleiðis. Svo yrði ég að sjálfsögðu að borga af þeim fjármagnstekjuskatt, þessum ógurlegu tekjum mínum sem ég er búinn að kosta 2.500 kr. til að koma til landsins. Það er náttúrlega hin hlálega hlið á þessu þar sem skynsemin virðist hafa yfirgefið ágætlega skynsamt fólk og því verðum við að breyta. Ég mun leggja til í hv. efnahags- og skattanefnd þar sem ég á sæti að því verði breytt þannig að menn fari ekki að gutla með svona smáaura því að það eru stóru tölurnar sem við höfum áhuga á. Það hafa komið upp mál í þessu sambandi sem eru áhöld um hvort varði við lög eða ekki vegna þess að þau voru undir lögsögu annars ríkis. Eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson rakti ágætlega fyrir hádegi eru áhöld um lagalega bindingu eða lagalega stöðu auglýsinga sem Seðlabankinn hefur staðið að. Ég ætla ekki að hætta mér út í þá sálma enda ekki lögfræðingur en það býður örugglega heim mörgum lagalegum túlkunum út og suður. Það sem er verst við gjaldeyrishöftin er að þau hamla allri fjárfestingu. Útlendingar þora ekki að fjárfesta á Íslandi ef þeir vita ekki hvort þeir geta náð í peningana sína aftur. Ef þeim skyldi detta í hug að hætta við fjárfestinguna, draga sig til baka, selja hana eða eitthvað slíkt, vita þeir ekkert hvað verður þann daginn sem það gerist því að fyrirkomulaginu hefur oft verið breytt. Það veikir líka trú manna á gjaldmiðlinum, fyrst hann þarf svona sterkar hindranir hlýtur hann að vera mun veikari en hann er í reynd og sumir telja jafnvel að gjaldeyrishöftin veiki gjaldmiðilinn vegna þess að það fæst aldrei raunverulegt mat á honum, hvers virði hann væri í algjöru frelsi. Menn hafa verið hræddir við að aflétta höftunum vegna þess að þeir búast þá við fjárflótta frá Íslandi, sem er ekki víst að gerist vegna þess að gengi krónunnar er fáránlega lágt í dag. Það er reyndar að falla, sem er dálítið sérkennilegt í ljósi þess að kjarasamningar byggja á því að gengisvísitalan verði komin upp í 190 í árslok 2012, ef ég man rétt. En gengið á að styrkjast samkvæmt kjarasamningum, það er forsenda þeirra. Trúverðugleiki samninganna er þvílíkur að gengið fellur eftir að búið er að skrifa undir samningana þannig að menn hafa ekki mikla trú á að það ákvæði haldi. Gjaldeyrishöft eru ætíð mjög skaðleg og ég hef ekki skilið það af hverju Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lagði til eða samþykkti gjaldeyrishöft en var á móti tvöföldu gengi. Ég lagði til á sínum tíma að það yrði hreinlega haft tvöfalt gengi, þ.e. að Seðlabankinn tæki að sér uppboð á þessum aflandskrónum sem frægar eru og kláraði það dæmi á ákveðnum tíma. Þá mundi gengi beggja myntanna, þ.e. íslensku krónunnar á Íslandi og íslensku krónunnar í útlöndum, væntanlega nálgast eftir smátíma. Þá væri hægt að aflétta þessum höftum, sérstaklega vegna þess hvað gengið er orðið lélegt og allar eignir á Íslandi orðnar lítils virði ef þær eru mældar í erlendri mynt, það lítils virði að ég get alveg séð fyrir mér að fjöldi manns sem býr í útlöndum og hefur tengsl við Ísland sjái sér leik á borði og fjárfesti í t.d. fasteignum á Íslandi af því að þær eru orðnar svo ódýrar í evrum talið og ýmsu fleira, jörðum o.s.frv. Ég get alveg séð fyrir mér að margir sjái sér leik á borði að kaupa fyrirtæki og annað slíkt ef gjaldeyrishöftunum verður aflétt. Í staðinn fyrir að lengja svona mikið í gjaldeyrishöftunum mundi ég skoða möguleika á því að hafa uppboðsmarkað fyrir íslenskar krónur erlendis, aflandskrónur, og stefna að því að afnema gjaldeyrishöftin fljótlega í kjölfarið. Það mætti gera þegar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur sleppt verndarhendi sinni af okkur og hættir að hlutast til um að við séum með gjaldeyrishöft í stað tvöfalds gengis í einhvern smátíma.

Virðulegi forseti. Þetta mál er mjög stórt í sniðum og varðar gríðarlega hagsmuni. Það er ákaflega erfitt að koma inn á alla þætti þessa máls í stuttri ræðu en í fyrri ræðu minni vék ég að því að það hafa komið fram efasemdir um að reglur Seðlabankans um gjaldeyrismál hafi haft næga lagastoð til að á þeim verði byggt, a.m.k. fram til 20. október 2010. Fyrir því gerði Reimar Pétursson hæstaréttarlögmaður grein fyrir í grein sem birtist í Lögmannablaðinu í desember sl., hygg ég, undir yfirskriftinni „Seðlabanki Íslands leggur á fjötra án heimilda“. Í lok greinar sinnar, sem eru heilmikil skrif sem byggja á merkilegri rannsókn hans á gjaldeyrisreglunum, kemst Reimar að þeirri niðurstöðu að gjaldeyrismál þjóðarinnar séu í miklu óefni, stjórnvaldsfyrirmæli hafi verið gerð án lagaheimilda, áskilin samþykki liggi óbirt ef þau þá liggja fyrir, og á meðan séu gríðarlegir fjárhagslegir hagsmunir undir og ríkisstjórnin og Alþingi verði að láta málið til sín taka. Þessum sjónarmiðum hæstaréttarlögmannsins sem ég vék að hluta til að í fyrri ræðu minni hefur að mínu viti ekki verið svarað opinberlega. Þegar þetta frumvarp kemur til umfjöllunar í hv. efnahags- og skattanefnd hljóta menn að þurfa að fara ofan í það hvort hæstaréttarlögmaðurinn hafi eitthvað til síns máls og kanna hvort það sé rétt að gjaldeyrisreglur Seðlabankans sem starfað hefur verið eftir hafi skort lagastoð m.a. vegna þess að þær voru ekki birtar með lögformlegum hætti. Eins og hæstv. ráðherra veit er það almenn regla í íslenskum rétti að lög og reglur öðlast ekki lagagildi fyrr en þau birtast í Stjórnartíðindum. Í lögum um gjaldeyrismál er ítrekað tekið fram að Seðlabankinn setji reglur um gjaldeyrishöft að fengnu samþykki hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, en á slíkt samþykki virðist hafa skort, a.m.k. formlega. Hér eru gríðarlegir hagsmunir í húfi eins og ég rakti. Meðal annars hafa farið fram rannsóknir á meintri refsiverðri háttsemi vegna brota á gjaldeyrisreglum Seðlabankans sem kunna að leiða til þess að þau mál falli niður af þessum ástæðum. Sömuleiðis kann að vera að ýmsir viðskiptagerningar hafi verið stoppaðir á forsendum sem ekki geta talist málefnalegar úr því að þær skortir lagastoð. Síðan eru auðvitað undir öll önnur viðskipti, m.a. með aflandskrónur. Ég vék að því í andsvari við hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hvort ekki væri ástæða til þess úr því að menn leggja til breytingu á lögum um gjaldeyrismál að fella inn í frumvarpið, vilji menn halda því til streitu, einhvers konar skilgreiningu á aflandskrónuhugtakinu sem fyrirfinnst ekki í íslenska lagasafninu eins og það er nú. Ég tel að það sé mjög nauðsynlegt ef menn ætla á annað borð að setja reglur um viðskipti með slíkar krónur, ekki síst ef ætlunin er sú að skerða frelsi manna til að eiga viðskipti með þær. Ég vil síðan ítreka það í lokin, virðulegi forseti, að þrátt fyrir þessar ábendingar harma ég að þetta frumvarp sé fram komið í því formi sem það er vegna þess að eins og ég kom að í upphafi 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940, með síðari breytingum (mansal). Í frumvarpinu eru lagðar til tvær breytingar á 227. gr. a almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, um mansal. Annars vegar er lagt til að refsing fyrir mansal verði hækkuð úr 8 ára fangelsi í 12 ára fangelsi og hins vegar er lagt til að í stað þess að við verknaðarlýsingu á mansali í 1. tölulið 1. mgr. 227 gr. a sé vísað til 226. gr. almennra hegningarlaga í heild sinni er lagt til að þar verði einungis vísað til 1. mgr. 226. gr. Undanfarin ár hefur sérstök áhersla verið lögð á að berjast gegn mansali á Íslandi. Í mars 2009 samþykkti ríkisstjórnin aðgerðaáætlun gegn mansali og í samræmi við þá samþykkt var í nóvember það ár skipað sérfræði- og samhæfingarteymi um mansal sem m.a. hefur það hlutverk að tryggja yfirsýn og þekkingu á mansalsmálum og að þolendur mansals fái viðeigandi vernd og aðstoð. Með dómi Hæstaréttar frá 16. júní 2010 var í fyrsta skipti sakfellt fyrir mansal hér á landi. Í málinu voru fimm menn fundnir sekir fyrir hlutdeild í mansalsbroti gegn 19 ára stúlku sem beitt hafði verið ólögmætri nauðung og annarri ótilhlýðilegri meðferð í heimalandi sínu áður en hún kom til Íslands. Talið var sannað að mennirnir hefðu hver með sínum hætti átt hlut í því að flytja stúlkuna hingað til lands eða á milli staða hérlendis og hýsa hana á ákveðnu tímabili. Var jafnframt talið sannað að stúlkan hefði verið flutt hingað til lands til að stunda vændi. Þar sem ekkert lá fyrir til sönnunar á því hvort mennirnir hefðu framið verknaðinn í eigin þágu, frekar en sem hlutdeildarmenn í broti annars manns, eins eða fleiri, sem ekki hefði orðið uppvíst um, voru þeir dæmdir sekir fyrir hlutdeild í mansalsbroti. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að samverknaður þeirra laut að því að svipta unga konu, sem mátti sín lítils, frelsi til þess að ráða ferðum sínum og dvalarstað í þeim tilgangi að láta hana leggja stund á vændi hér á landi. Var sá mannanna sem ríkastan þátt var talinn eiga í brotinu dæmdur til fimm ára fangelsisrefsingar en hinir til fjögurra ára fangelsisrefsingar. Í mansali felst alvarlegt brot gegn þeim einstaklingi sem er sviptur frelsi sínu. Í ljósi alvarleika þessara brota og með hliðsjón af þeim refsingum sem liggja við brotum á 194. gr. almennra hegningarlaga um nauðgun og 226. gr. almennra hegningarlaga sem fjallar um frelsissviptingu, en við hinu fyrra broti getur legið allt að 16 ára fangelsi og hinu síðara allt að ævilangt fangelsi, er í frumvarpinu lagt til að hámarksrefsing fyrir brot á 227. gr. a almennra hegningarlaga verði hækkuð úr 8 ára fangelsi í 12 ára fangelsi. Á það ber sérstaklega að líta að brot gegn framangreindum ákvæðum eru oft liður í mansalsbroti. Þessi breyting hefur jafnframt í för með sér að skilyrði 2. mgr. 95. gr. laga um meðferð sakamála, nr. 88/2008, um að maður geti verið úrskurðaður í gæsluvarðhald á grundvelli almannahagsmuna, teljast uppfyllt að því er varðar mansalsbrot. Þá þykir jafnframt rétt að breyta ákvæðinu á þann veg að það tæmi ekki sök gagnvart brotum í 2. mgr. 226. gr. laganna, þar sem mælt er fyrir um að við frelsissviptingu sem framin hefur verið í ávinningsskyni eða verið langvarandi liggur fangelsi ekki skemur en eitt ár og allt að sextán árum eða ævilangt. Þykir rétt að unnt sé að beita ákvæði 2. mgr. 226. gr. samhliða broti á 227. gr. a. Hæstv. forseti. Ég hef gert grein fyrir efnisatriðum frumvarpsins. Ég legg því til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til allsherjarnefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég held að ég og hæstv. innanríkisráðherra eigum það sameiginlegt að vilja beita öllum þeim brögðum og ráðum sem til eru til að berjast gegn mansali enda er mansal svívirðilegur glæpur og mikilvægt er að taka hart á gagnvart þeim sem verður uppvís að slíku. Í þessu frumvarpi er lagt til að refsing fyrir mansal verði hækkuð úr 8 ára fangelsi í 12 ára fangelsi. Mér heyrðist hæstv. innanríkisráðherra rökstyðja breytingartillögu sína með því að vísa til þess hversu alvarleg þessi brot eru, eins og má til sanns vegar færa og taka undir með hæstv. innanríkisráðherra um. Á þessu eru þó fleiri hliðar vegna þess að þeir sem stunda mansal eru ekki neinir smákrimmar heldur harðsvíraðir glæpamenn sem svífast einskis til að ná vilja sínum fram. Helstu vitnin í þessum málum eru fórnarlömbin sjálf, þ.e. þeir eða þær, sem þurfa að þola það að aðrir menn selji líkama þeirra milli landa. Með því að hækka refsinguna úr 8 ára fangelsi í 12 ára fangelsi velti ég fyrir mér hvort verið sé að bjóða þeirri hættu heim að það séu meiri líkur en minni að gerendurnir í þessum málum beiti tjónþola eða fórnarlömbin auknum og harðari þrýstingi við meðferð 

Hæstv. forseti. Þessar breytingar endurspegla, hygg ég, hve alvarlegum augum við lítum þessi brot eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson gerir og kom fram í hans máli. Hann veltir því fyrir sér hvort þynging refsingar verði til þess að meiri hörku kunni að verða beitt gagnvart þeim sem ljóstrar upp um slíkt. Önnur hlið á því máli er vitneskjan um að þeir sem fundnir verða sekir fyrir þessi alvarlegu brot verði í alvöru lokaðir inni og teknir úr umferð í samfélaginu. Þetta er matskennt og hægt að velta vöngum yfir því. Þetta er stefnan sem almennt er verið að taka í hinum vestræna heimi. Ég horfi til skýrslugerðar sem Bandaríkjastjórn hefur staðið fyrir í þessum efnum. Við höfum einnig átt viðræður við fulltrúa erlendra ríkja sem vilja samræma refsirammann þegar kemur að þessum alvarlegu brotum.

Virðulegi forseti. Ég veit að hæstv. innanríkisráðherra skilur orð mín ekki þannig að ég sé að lýsa yfir andstöðu við þetta mál eða þá breytingu sem hann mælir fyrir. Ég er einungis að velta því upp að á því kunni að vera fleiri fletir. Við hæstv. ráðherra erum sammála um að mansalsbrot eru ákaflega alvarleg og á þeim ber að taka harkalega. Eins og ég sagði áðan eru það engir smákrimmar sem fremja slík brot heldur harðsvíraðir glæpamenn sem gjarnan tengjast glæpahópum sem stunda það sem kallað er í daglegu máli skipulega glæpastarfsemi. Það eru í rauninni fleiri afbrot sem slíkir glæpamenn stunda eins og fíkniefnabrot og önnur slík. Í þeim heimi þekkist það að höfuðpaurarnir ganga býsna hart fram í því að beita vitni, fórnarlömbin, eða þá sem þeir fá til að vinna fyrir sig miklum þvingunum og þrýstingi og hótunum til að komast hjá því að þeir uppljóstri um þá verknaði sem til rannsóknar eru hverju sinni og hafa í mjög alvarlegum hótunum við þá aðila sem í hlut eiga. Ég var bara að benda á að mansalsmál eru þess eðlis að lykilvitnin í þeim málum eru fórnarlömbin sjálf. Það kann að vera að þegar búið er að færa refsirammann upp undir það sem tíðkast t.d. í manndrápsmálum kunni hvatinn til þess að beita slíkum hótunum að verða meiri en áður. Þess vegna vakna upp spurningar, ætli menn að ráðast í þessa breytingu, um hvort það þurfi ekki að skoða breytinguna í samhengi við þær reglur sem gilda samkvæmt núgildandi 

Hæstv. forseti. Þetta eru áhugaverðar vangaveltur af hálfu þingmannsins og mikilvægt að taka þær allar til umhugsunar og skoðunar. Varðandi vitnaverndina sem hann vék að í lok máls síns vek ég athygli á því að vitnavernd í mansalsmáli var í fyrsta skipti beitt hér á landi í tengslum við það mál sem ég vísaði til í framsöguræðu minni. Það er sitthvað sem hangir á spýtunni. Með því að þyngja refsirammann, þ.e. fjölga árunum sem hægt er að dæma brotamann í, verða auk þess rýmri heimildir til að úrskurða menn í gæsluvarðhald meðan á rannsókn stendur. Það er annað samhengi þessara mála, sem ber að hafa í huga.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir ágæta yfirferð á þessu máli. Mansal er svartur blettur á mannkyninu og tölur um mansal eru ákaflega mikið á reiki en það virðist vera mjög útbreitt. Ég ætlaði að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann viti hversu útbreitt mansal er, hversu margt fólk er selt og hve stór hluti af því fer í kynlífsþjónustu og hve stór til vinnu, bæði karlar og konur eru oft líka seld mansali í þeim tilgangi að vinna sem eins konar þrælar. Hefur hann upplýsingar um þetta og hve mikið af málunum fer fyrir dóm? Vandinn er sá að sönnunarbyrðin er mjög erfið og eins að vinna í málunum vegna þess að í upphafi vinna fórnarlömbin oft með gerendunum. Þeim er lofað einhverju, eins og að verða leikkonur eða dansarar eða að fara á námskeið eða eitthvað slíkt, og vesalings fólkið fellur fyrir þeim gylliboðum og vinnur með glæpamönnunum alveg þangað til komið er á þann stað sem það á að vinna á eða þar sem það er misnotað. Þá kemur upp hvað það er orðið háð viðkomandi glæpamanni sem tekur af þeim passann o.s.frv. Og oft og tíðum eru fórnarlömbin hinn seki í málinu - þannig er það í mörgum löndum. Önnur spurning mín til hæstv. ráðherra er hvort ekki sé skynsamlegra að fara í upplýsingaherferð að uppsprettu mansals, þar sem mansal hefst, og upplýsa fólk um hvað er eiginlega verið að gera með þessum loforðum.

Hæstv. forseti. Fyrri spurning hv. þingmanns lýtur að tölfræðinni, hve umfangsmikil þessi glæpastarfsemi er. Vandinn er sá að við erum að fást við neðanjarðarstarfsemi. Ekki er langt síðan því var haldið fram í opinberri umræðu á Íslandi að okkar land gæti ekki orðið áfangastaður fyrir mansal eða jafnvel gegnumstreymisstaður, en hvort tveggja er reyndin. Vitað er að mansal hefur farið um Ísland og Ísland er einnig áfangastaður. Við erum stöðugt að fá fréttir víðs vegar að úr heiminum um tölfræðilegar upplýsingar, nú síðast frá Sádi-Arabíu svo dæmi sé tekið. En sem betur fer er heimurinn að verða meðvitaðri um þennan vanda og eins og ég gat um áðan eru þjóðir heims að samræma aðgerðir gegn mansali. Varðandi hina spurninguna, um hvort ekki væri hyggilegt að fara í upplýsingaherferð á þeim svæðum þar sem glæpurinn á rætur að rekja: Jú, en hún þarf að eiga sér stað á öllum stigum og kannski ekki síst þar sem eftirspurn skapast eftir mansali. Það er nokkuð sem við erum og höfum verið að taka á með lagabreytingu þar sem kaup á vændi er gert saknæmt. Á öllum þessum þáttum þurfum við að taka. Við eigum líka að taka þátt í alþjóðlegu átaki til að sporna gegn mansali. Það er liður í því auk þess sem það er vissa okkar að við séum að stíga rétt skref því að, eins og ég gat um áðan, þetta snýst ekki bara um að auka refsinguna heldur fylgir annað með, 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir þessi svör. Ég átti ekki von á því að fá mjög nákvæmar tölur um mansal en það er talið vera mikið og mjög útbreitt. Þá er kannski næsta spurning hvort hæstv. ráðherra sé kunnugt um einhverja kortlagningu á því hvar mansal byrjar og hvar það endar, þ.e. hvaða ferðalag fórnarlömbin fara í frá því að þau eru lokkuð til samstarfs því að sjaldan er það gert með ofbeldi á þeim stað þar sem fólk er lokkað með loforðum, oft er fólk í mikilli örbirgð sem við þekkjum sem betur fer ekki hér á landi og kemur frá afskaplega fátækum löndum. Börn eru jafnvel seld; foreldrarnir selja þau væntanlega vegna mikillar örbirgðar, ekki vegna mannvonsku, og líka vegna þess að það er verið að lofa góðum lífskjörum til handa barninu. Spurningin er því hvort hæstv. ráðherra sé kunnugt um feril þessara glæpa eða fórnarlamba frá upprunalandi til „notkunarlands“, ef það má orða það svo, og hvort það sé eitthvað í gangi alþjóðlega til að upplýsa fólk í upprunalandinu um hvað bíður fórnarlambsins. Ég held að oft sé um að ræða miklar lygar og falsvonir sem eru byggðar upp um það sem bíði hinum megin. Ég vona að þessi refsihækkun hafi eitthvað að segja. Ég hef reyndar ekki mikla trú á því að hún stöðvi mikið glæpi.

Hæstv. forseti. Ég er algerlega sammála áherslum hv. þingmanns og þeim vangaveltum sem hann setti hér fram: Hvar byrjar glæpurinn, hvar endar hann, hvað vitum við mikið? Jú, það byrjar iðulega eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal vék að sjálfur í örbirgð og endar í brostinni von um ríkidæmi en byrjar jafnframt líka í þekkingarleysi og endar í valdbeitingarsamfélagi. Ég vísa þar í Sádi-Arabíu svo dæmi sé tekið. Við erum þess mjög meðvituð að við erum að tala um alþjóðlega glæpastarfsemi, þess vegna tökum við þátt í alþjóðlegu átaki og sú aðgerðaáætlun sem samþykkt var hér af hálfu stjórnvalda byggir á þeim þáttum sem hv. þingmaður vísar sérstaklega til, m.a. að því að stuðla að fræðslu gagnvart þeim sem eru kaupendur vændis til að stemma stigu við eftirspurninni svo að menn geri sér grein fyrir því hvað þeir eru að gera. Stundum er talað um þrjá meginglæpi sem stóra ógn: Sala á hörðum eiturlyfjum, sala á vopnum og síðan sala á manneskjum, aðallega konum og börnum til þrældóms eða kynlífsþjónustu sem er að sjálfsögðu ekkert annað en þrældómur. Ef við hefðum varið eins miklum fjármunum og pólitískum krafti í að berjast gegn þessu og varið hefur verið í baráttuna gegn hryðjuverkum væri það vel.

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um göngubrú yfir Markarfljót. Fyrsti flutningsmaður þeirrar tillögu er hv. þm. Róbert Marshall sem flytur þingsályktunartillöguna ásamt 20 öðrum þingmönnum úr öllum stjórnmálaflokkum á Alþingi. Samgöngunefnd hefur fjallað um málið og tekið það til umfjöllunar. Umsagnir bárust frá ríkislögreglustjóra, Landgræðslu ríkisins, Samtökum sunnlenskra sveitarfélaga, félagasamtökunum Farfuglum, Umferðarstofu og Vegagerðinni. Með þingsályktunartillögunni er lagt til að Alþingi feli ríkisstjórninni að láta smíða göngubrú yfir Markarfljót við Húsadal í þeim tilgangi að auðvelda og bæta aðgengi að Þórsmerkursvæðinu. Í greinargerð tillögunnar kemur m.a. fram að á Þórsmerkursvæðið sé aðeins hægt að komast á sérútbúnum bílum eftir torfærum slóðum. Engu að síður sé talið að um 75–100 þúsund ferðamenn komi þangað árlega. Þá er á það bent að þegar eldgos varð í Eyjafjallajökli hinn 14. apríl 2010 hafi leiðin inn í Þórsmörk lokast og það hafi skapað hættu fyrir ferðafólk auk þess sem ferðaþjónustuaðilar hafi tapað viðskiptum. Einnig kemur fram að leiðin í Þórsmörk sé almennt hættuleg og lokist oft á hverju sumri og mjög alvarleg slys hafi orðið í ám á leiðinni. Umsagnaraðilar fagna tillögunni almennt á þeim forsendum að gerð göngubrúar yfir Markarfljót við Húsadal muni auka öryggi ferðamanna, m.a. þar sem hún kann að leiða til þess að um mun færri óbrúuð vatnsföll verði að fara á leiðinni norðan við Markarfljót. Þá hvetja nokkrir umsagnaraðilar til þess að tillagan verði samþykkt þar sem hún feli í sér auðveldara aðgengi að Þórsmerkursvæðinu sem aftur muni gagnast ferðaþjónustuaðilum og náttúruunnendum sem hingað til hafa átt erfitt með að ferðast þangað öðruvísi en með skipulögðum hætti. Í umsögn Landgræðslunnar bendir stofnunin m.a. á að Þórsmörk og aðrar aðliggjandi afréttir austan Markarfljóts séu friðaðar fyrir búfjárbeit og mikilvægt sé að slíku banni verði ekki raskað. Leggur stofnunin verulega áherslu á að hönnun og smíði göngubrúar yfir Markarfljót og umhverfi hennar megi ekki með nokkru móti leiða til þess að sauðfé komist í Þórsmörk frá Fljótshlíðarafrétti en koma verði í veg fyrir slíkt með gerð ristarhliða eða öðrum öruggum hætti. Þá vekur stofnunin einnig athygli á því að aukning umferðar ferðafólks um Þórsmerkursvæðið, með tilkomu göngubrúar yfir Markarfljót, kunni að leiða til þess að umferð breytist frá því sem nú er og álag á einstaka staði eða leiðir muni því aukast. Er á það bent að gróður í Þórsmörk og aðliggjandi svæðum og Fljótshlíðarafrétti sé viðkvæmur og ökuleiðir liggi að miklu leyti um uppgrætt land. Af þeim sökum telur stofnunin nauðsynlegt að í tengslum við brúargerðina verði gerðar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir gróðurspillingu vegna umferðar og ráðist í mótvægisaðgerðir til að koma í veg fyrir frekari gróðurskemmdir, t.d. af völdum utanvegaaksturs. Í umsögn Vegagerðarinnar er bent á að eigi að gera leiðina að væntanlegri göngubrú færa fólksbifreiðum þurfi að brúa Gilsá og e.t.v. nokkur minni vatnsföll. Reifar stofnunin nokkra þá kosti sem hún telur helst koma til greina við framkvæmdina en bendir jafnframt á að aðstæður hafi ekki verið skoðaðar og ekki lagt mat á fjölda vatnsfalla og umfang framkvæmdarinnar út frá þeim kostum. Þá kemur fram að lausleg skoðun hafi verið gerð á brúarkosti á móts við Húsadal og áætlaður kostnaður við akfæra brú fyrir léttari bíla sé um 95–100 millj. kr. og kostnaður við einbreiða timburbrú á Gilsá án varnargarða geti verið um 50–70 millj. kr. Nefndin ræddi málið á fundum sínum. Nefndarmenn eru einhuga um að brú sú sem tillagan gerir ráð fyrir að verði smíðuð sé líkleg til að hafa verulega jákvæð áhrif á öryggi ferðamanna sem ferðast um Þórsmerkursvæðið. Þá muni slík brú auðvelda aðgengi að svæðinu og að sama skapi jafna aðstöðu og tækifæri manna til að ferðast um svæðið. Að auki muni slík brú hafa í för með sér aukin tækifæri fyrir ferðaþjónustuaðila til þess að skipuleggja ferðir og það kunni mögulega að hafa í för með sér fjölgun starfa við ferðaþjónustu á Suðurlandi, bæði beint vegna aukinnar þjónustu við ferðamenn í Þórsmörk og óbeint vegna fjölgunar ferðamanna sem ferðast um Suðurland. Í ljósi athugasemda umsagnaraðila telur nefndin þó ekki verða hjá því komist að undirbúa brúargerðina vandlega enda er til fleiri atriða að líta en þeirra sem hér hafa verið talin upp. Er það því tillaga nefndarinnar að breyta orðalagi tillögugreinarinnar og árétta nauðsyn þess að undirbúningur smíði brúar yfir Markarfljót verði vandaður. Telur nefndin þannig að ekki verði hjá því komist að framkvæmt verði formlegt kostnaðarmat á framkvæmdinni og útbúin önnur undirbúningsgögn þannig að fyrir liggi atriði er varða m.a. aðkomu að brúnni og fyrirsjáanlegt viðhald hennar til framtíðar. Auk þess telur nefndin nauðsynlegt að við gerð fjárlaga næsta fjárlagaárs verði gert ráð fyrir fjárframlögum til brúarsmíðinnar og annarra þeirra verkefni sem smíði hennar kann að hafa í för með sér. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að hefja undirbúning að smíði göngubrúar yfir Markarfljót við Húsadal. Árni Johnsen og Ólína Þorvarðardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita nefndarmenn samgöngunefndar, sá sem hér stendur og hv. þingmenn Sigmundur Ernir Rúnarsson, Mörður Árnason, Róbert Marshall, Árni Þór Sigurðsson, Guðmundur Steingrímsson og Ásbjörn Óttarsson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa, nr. 99/2004, með síðari breytingum. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra mælti fyrir frumvarpinu sl. fimmtudag og nefndin hefur í millitíðinni fjallað um málið. Þingmenn þekkja þetta mjög vel og sérstaklega nefndarmenn í hv. viðskiptanefnd. Það má segja að málið sé góðkunningi þingmanna, það snýst einfaldlega um það að fresta gjaldtöku til þess að standa undir störfum eftirlitsnefndar Félags fasteignasala þriðja árið í röð. Þetta gjald hefur verið innheimt samkvæmt lögum á hverju ári en með bráðabirgðaákvæði var gjaldtaka felld niður vegna ársins 2009 og vegna ársins 2010 en fjárhæð gjaldsins nemur 100 þús. kr. á hvern fasteignasala. Frá því að innheimta gjaldsins hófst hefur safnast í nokkurn sjóð þar sem kostnaður við eftirlitið hefur reynst minni en talið var í upphafi. Fram kom við umfjöllun um málið að um 60 millj. kr. væru í sjóðnum og að gert væri ráð fyrir því að tæplega 20 millj. kr. mundu innheimtast á næsta gjalddaga sem er 1. júlí nk. að óbreyttum lögum. Í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu er nú unnið að frumvarpi til nýrra heildarlaga um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa og því er með þessu frumvarpi lagt til að gjaldtökunni verði frestað til ársins 2012 en stefnt er að því að hið nýja frumvarp verði lagt fram á næsta þingi. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Sigurður Kári Kristjánsson og Skúli Helgason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálit þetta rita auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Magnús Orri Schram, Guðlaugur Þór Þórðarson, Valgerður Bjarnadóttir, Birkir Jón Jónsson, Björn Valur Gíslason og Margrét Tryggvadóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um fullgildingu fríverslunarsamnings milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og Lýðveldisins Albaníu og landbúnaðarsamnings milli Íslands og Lýðveldisins Albaníu. Með þessari tillögu er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar tveggja samninga. Annars vegar er um að ræða fríverslunarsamning milli aðildarríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu, EFTA, og Albaníu, en hann var undirritaður 17. desember 2009 í Genf, og hins vegar er um að ræða landbúnaðarsamning milli Íslands og Albaníu sem undirritaður var sama dag. Þessi fríverslunarsamningur við Albaníu er af svokallaðri fyrstu kynslóð fríverslunarsamninga og nær yfir vöruviðskipti en jafnframt eru þar almenn ákvæði um vernd hugverka, fjárfestingar, þjónustuviðskipti og opinber innkaup. Landbúnaðarsamningurinn milli Íslands og Albaníu er viðbótarsamningur og gerður með vísan til fríverslunarsamninganna. Viðskipti með óunnar landbúnaðarvörur falla undir landbúnaðarsamninginn, en í tilviki Albaníu veitast Íslandi sömu tollfríðindi og í samningi Albana við Evrópusambandið sem felur meðal annars í sér að tollar á lifandi hrossum og ostum falla niður. Vöruútflutningur til Albaníu hefur raunar verið lítill undanfarin ár og er aðeins mældur í nokkrum milljónum króna. Með fríverslunarsamningnum fella EFTA-ríkin niður tolla af iðnaðarvörum og sjávarafurðum frá og með gildistöku samningsins. Af hálfu Albaníu falla tollar á nokkrum vöruflokkum niður í skrefum en Albanía fellir niður tolla á sjávarafurðum frá gildistöku samningsins. Fríverslunar- og landbúnaðarsamningarnir eru mikilvægir til að bæta aðgang fyrirtækja í EFTA-ríkjunum, þar á meðal íslenskra fyrirtækja, að mörkuðum í Albaníu. Með samningunum verður dregið úr viðskiptahindrunum eða þær afnumdar og því mun samkeppnisstaða íslenskra fyrirtækja batna í Albaníu. Utanríkismálanefnd leggur til að þessi tillaga verði samþykkt. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, Birgitta Jónsdóttir, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Helgi Hjörvar, Jón Gunnarsson, Valgerður Bjarnadóttir og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson.

Frú forseti. Hér er á ferðinni tillaga til þingsályktunar um fullgildingu fríverslunarsamnings milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og aðildarríkja Samstarfsráðs Arabaríkjanna við Persaflóa og landbúnaðarsamnings milli Íslands og aðildarríkja Samstarfsráðs Arabaríkjanna við Persaflóa. Hér er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar þessara tveggja samninga en þeir voru undirritaðir 22. júní árið 2009 í Hamar í Noregi. Fríverslunarsamningurinn við aðildarríki Flóabandalagsins er af svokallaðri annarri kynslóð fríverslunarsamninga og inniheldur, auk ákvæða um vöruviðskipti, ákvæði um þjónustuviðskipti, fjárfestingar, hugverkaréttindi, samkeppnismál, opinber innkaup, stofnanaákvæði og ákvæði um lausn ágreiningsmála. Þó nær þessi samningur ekki yfir fjárfestingar. Landbúnaðarsamningurinn milli Íslands og aðildarríkja Flóabandalagsins er viðbótarsamningur og gerður með vísan til fríverslunarsamninganna. Viðskipti með óunnar landbúnaðarvörur falla undir landbúnaðarsamninginn, en í tilviki aðildarríkja Flóabandalagsins veitist Íslandi niðurfelling tolla af innflutningi á lifandi hrossum, lambakjöti og vatni. Vöruútflutningur til aðildarríkja Flóabandalagsins var nokkur á síðasta ári og nam 500 millj. kr., einkum vegna vöruútflutnings til Sádi-Arabíu. Um er að ræða ýmiss konar iðnaðarvörur, svo sem lyf og kísiljárn, svo og sjávarafurðir. Með fríverslunarsamningnum fella EFTA-ríkin niður tolla af iðnaðarvörum og sjávarafurðum frá og með gildistöku samningsins en af hálfu ríkja Flóabandalagsins falla niður tollar af stærstum hluta sjávarafurða frá og með gildistöku samningsins en fimm ára aðlögunartími verður af örfáum sjávarafurðum, svo sem lýsi. Samkvæmt samningunum fallast EFTA-ríkin og aðildarríki Flóabandalagsins á að veita rýmri markaðsaðgang á ákveðnum sviðum þjónustuviðskipta umfram núverandi skuldbindingar samkvæmt Alþjóðaviðskiptastofnuninni. Á móti veitir Ísland ríkjunum markaðsaðgang á sviði ýmiss konar sérfræðiþjónustu, t.d. verkfræðiþjónustu, fjarskiptaþjónustu, dreifingarþjónustu, fjármálaþjónustu, umhverfisþjónustu, ferðaþjónustu og á sviði sjóflutninga. Við umfjöllun nefndarinnar var á það bent að öðrum þriðju ríkjum hafi verið veittur hliðstæður markaðsaðgangur í öðrum fríverslunarsamningum EFTA-ríkjanna, t.d. Suður-Kóreu. Þessir samningar, bæði fríverslunar- og landbúnaðarsamningarnir, eru mikilvægir til að bæta aðgang fyrirtækja í EFTA-ríkjunum, þar á meðal íslenskra fyrirtækja, að mörkuðum aðildarríkja Flóabandalagsins. Með þessum samningum verður dregið úr viðskiptahindrunum eða þær afnumdar og því mun samkeppnisstaða íslenskra fyrirtækja batna í þeim ríkjum sem eru aðilar að þessum samningi. Utanríkismálanefnd leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, Birgitta Jónsdóttir, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Helgi Hjörvar, Jón Gunnarsson, Valgerður Bjarnadóttir og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Björgvin G. Sigurðsson og Ólöf Nordal voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Frú forseti. Hér er um að ræða þingsályktun um fullgildingu fríverslunarsamnings milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og Lýðveldisins Perús og landbúnaðarsamnings milli Íslands og Perús. Þessir samningar voru undirritaðir var af ráðherrum EFTA-ríkjanna í Reykjavík 24. júní 2010 annars vegar og í Líma í Perú 14. júlí 2010 og landbúnaðarsamningurinn milli Íslands og Perús var undirritaður sama dag. Þessi fríverslunarsamningur er af því sem kallað hefur verið önnur kynslóð fríverslunarsamninga. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að við gerð samningsins var ákveðið að semja ekki um markaðsaðgang á sviði þjónustuviðskipta, heldur skyldi hefja samningaviðræður um það efni að ári liðnu frá gildistöku samningsins. Landbúnaðarsamningurinn milli Íslands og Perús er viðbótarsamningur og gerður með vísan til fríverslunarsamninganna. Viðskipti með óunnar landbúnaðarvörur falla undir landbúnaðarsamninginn, en í tilviki Perús veitist Íslandi niðurfelling tolla á lifandi hrossum og vatni við gildistöku samningsins en á lambakjöti í skrefum. Vöruútflutningur til Perús er lítill. Með fríverslunarsamningnum fella EFTA-ríkin niður tolla af iðnaðarvörum og sjávarafurðum frá og með gildistöku samningsins. Af hálfu Perús falla niður tollar af stærstum hluta þeirra sjávarafurða sem Ísland flytur að jafnaði út. Aðlögunartími er á nokkrum vörum, svo sem síld og lýsi. Þessir samningar eru mikilvægir til að bæta aðgang fyrirtækja í EFTA-ríkjunum, þar á meðal íslenskra fyrirtækja, að mörkuðum í Perú. Með samningunum verður dregið úr viðskiptahindrunum eða þær afnumdar og því mun samkeppnisstaða íslenskra fyrirtækja batna í Perú. Utanríkismálanefnd leggur til að þessi tillaga verði samþykkt. Björgvin G. Sigurðsson og Ólöf Nordal voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, Birgitta Jónsdóttir, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Helgi Hjörvar, Jón Gunnarsson, Valgerður Bjarnadóttir og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson.

Frú forseti. Hér er til umfjöllunar þingsályktunartillaga um fullgildingu fríverslunarsamnings milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og Lýðveldisins Serbíu og landbúnaðarsamnings milli Íslands og Serbíu. Þessir samningar voru undirritaðir í Genf 17. desember 2009. Hér er um að ræða fríverslunarsamninga sem eru kenndir við svokallaða fyrstu kynslóð fríverslunarsamninga sem ná þó yfir vöruviðskipti, en þar eru jafnframt almenn ákvæði um vernd hugverka, fjárfestingar, þjónustuviðskipta og opinber innkaup. Landbúnaðarsamningurinn milli Íslands og Serbíu er viðbótarsamningur og hann er gerður á grundvelli heimilda í fríverslunarsamningum. Viðskipti með óunnar landbúnaðarvörur falla undir landbúnaðarsamninginn, en í tilviki Serbíu veitist Íslandi niðurfelling tolla af vatni, lifandi hrossum og hangikjöti. Tollar á lambakjöti lækka um helming, úr 30% niður í 15%, auk magntolls. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að líkt og á Íslandi er lambakjötsframleiðsla mikil í Serbíu og greinin viðkvæm fyrir utanaðkomandi samkeppni. Vöruútflutningur til Serbíu var nokkur á síðasta ári og nam 670 millj. kr., mest fyrir sjávarafurðir og lyf. Með fríverslunarsamningnum fella EFTA-ríkin niður tolla af iðnaðarvörum og sjávarafurðum frá og með gildistöku samningsins. Af hálfu Serbíu falla tollar á iðnaðarvörum niður frá gildistöku samningsins í skrefum en Serbía fær aðlögunartíma til ársins 2014 á hluta sjávarafurða. Eins og aðrir fríverslunarsamningar eru þessir samningar mikilvægir til þess að bæta aðgang fyrirtækja í EFTA-ríkjunum, þar á meðal íslenskra, að mörkuðum í Serbíu. Með samningunum verður dregið úr viðskiptahindrunum eða þær afnumdar og því mun samkeppnisstaða íslenskra fyrirtækja batna í Serbíu. Utanríkismálanefnd leggur til að þessi tillaga verði samþykkt. Björgvin G. Sigurðsson og Ólöf Nordal voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið skrifa Árni Þór Sigurðsson, Birgitta Jónsdóttir, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Helgi Hjörvar, Jón Gunnarsson, Valgerður Bjarnadóttir og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson.

Frú forseti. Hér er síðasti biti í háls, ef svo má segja, það er sem sagt fimmti fríverslunarsamningurinn sem við fjöllum um í dag, fríverslunarsamningur milli EFTA-ríkjanna og Úkraínu og síðan landbúnaðarsamningur milli Íslands og Úkraínu. Þessir samningar voru undirritaðir í Reykjavík 24. júní 2010. Þetta eru fríverslunarsamingar af svokallaðri annarri kynslóð fríverslunarsamninga. Landbúnaðarsamningurinn milli Íslands og Úkraínu er viðbótarsamningur. Viðskipti með óunnar landbúnaðarvörur falla undir landbúnaðarsamninginn, en í tilviki Úkraínu veitist Íslandi niðurfelling tolla af lifandi hrossum og tollar á lambakjöti og á vatni falla niður í skrefum. Vöruútflutningur til Úkraínu er nokkur. Á síðasta ári nam útflutningur til Úkraínu 2,2 milljörðum kr., svo til eingöngu sjávarafurðir. Með fríverslunarsamningnum fella EFTA-ríkin niður tolla af iðnaðarvörum og sjávarafurðum frá og með gildistöku samningsins. Af hálfu Úkraínu falla niður tollar af öllum sjávarafurðum, með örfáum undantekningum, frá 1. janúar 2012. Meðal þeirra undantekninga er heil síld og söltuð síld, sem ber áfram 5% toll. Fríverslunar- og landbúnaðarsamningarnir eru mikilvægir til að bæta aðgang fyrirtækja í EFTA-ríkjunum, þar á meðal íslenskra fyrirtækja, að mörkuðum í Úkraínu. Með samningunum verður dregið úr viðskiptahindrunum eða þær afnumdar og því mun samkeppnisstaða íslenskra fyrirtækja batna í Úkraínu. Utanríkismálanefnd leggur til að tillagan verði samþykkt. Björgvin G. Sigurðsson og Ólöf Nordal voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, Birgitta Jónsdóttir, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Helgi Hjörvar, Jón Gunnarsson, Valgerður Bjarnadóttir og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um lækkun húshitunarkostnaðar. Flutningsmenn ásamt mér eru 15 þingmenn úr fjórum þingflokkum þannig að segja má að við málið sé víðtækur og þverpólitískur stuðningur. Tillögugreinin hljóðar svo, með leyfi virðulegs forseta: Alþingi ályktar að fela iðnaðarráðherra að setja á laggirnar nefnd er móti tillögur um lækkun húshitunarkostnaðar á þeim svæðum þar sem hann er nú hæstur, marki stefnu um fyrirkomulag á niðurgreiðslum vegna hitunar á íbúðarhúsnæði og skoði hvernig unnt sé að stuðla að varanlegri lækkun húshitunarkostnaðar á svokölluðum „köldum svæðum“. Stefnt sé að því að þessi kostnaður verði sem næst kostnaði hjá meðaldýrum hitaveitum, eða tiltekið hlutfall af húshitunarkostnaði á orkuveitusvæði Orkuveitu Reykjavíkur og hjá sambærilegum hitaveitum. Nefndin verði skipuð fulltrúum þingflokka, sveitarfélaga og orkufyrirtækja og skili tillögum sínum fyrir árslok 2011. Tilefni þess að þessi þingsályktunartillaga er flutt er það að húshitunarkostnaður hefur á undanförnum árum orðið stöðugt þyngri þáttur í framfærslu heimila víða á landsbyggðinni. Þó er álitið að það séu einungis 36–37 þús. manns sem búa á svokölluðum „köldum svæðum“, þ.e. svæðum þar sem húshitunarkostnaðurinn er mestur. Við höfum á undanförnum árum varið nokkru fé til þess að reyna að lækka þann kostnað en því miður hefur þróunin verið neikvæð síðustu árin. Á fjárlögum þessa árs er varið 1,1 milljarði kr. til niðurgreiðslu en á sama tíma hefur húshitunarkostnaðurinn engu að síður verið að hækka jafnframt því að lífskjör hafa verið að versna, eins og allir vita. Ég bar fram fyrirspurn á sínum tíma til hæstv. iðnaðarráðherra um þetta mál og má segja að svarið við þeirri fyrirspurn sé á vissan hátt grundvöllur þeirrar þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir. Í svari hæstv. iðnaðarráðherra við þeirri fyrirspurn koma fram ískyggileg dæmi um þróunina eins og hún hefur orðið á undanförnum árum. Taka má dæmi um kostnað við kyndingu á 180 fermetra húsnæði í dreifbýli á svæði Rariks. Hann er nú talinn vera um 238 þús. kr. á ári, eða um 20 þús. kr. á mánuði. Kostnaðurinn var 166 þús. kr. árið 2000, og hér er borinn saman kostnaður á sambærilegu verðlagi, það svarar til mánaðarlegs kostnaðar upp á tæpar 14 þús. kr. Lægstur er kostnaðurinn árið 2002, þá var hann 138 þús. kr. á ári eða 11 þús. kr. á mánuði. Hækkunin frá árinu 2000 er því um 43%, en hvorki meira né minna en 72% sé árið 2002 tekið til viðmiðunar. Það er ekki fyrirséð að þeirri þróun verði snúið við heldur þvert á móti því að á þessu ári dregur enn úr niðurgreiðslu til húshitunarkostnaðar frá því sem var á síðasta ári. Ef við skoðum til samanburðar þróun húshitunarkostnaðar á svæði Orkuveitu Reykjavíkur - ég vil taka það fram að hér er ekki búið að taka tillit til nýjustu hækkunarinnar hjá Orkuveitunni, 8%, en búið er að taka tillit til hækkunarinnar sem varð í fyrrahaust sem var allmiklu meiri. Talið er að það kosti um 93 þús. kr. að kynda sambærilegt húsnæði á svæði Orkuveitu Reykjavíkur. Það svarar til um 8 þús. kr. mánaðarlegs húshitunarkostnaðar, en árið 2000 var kostnaðurinn 100 þús. kr. og var lægstur í fyrra, um 72 þús. kr. á verðlagi ársins í ár, eða um 6 þús. kr. á mánuði. Það sjá auðvitað allir að það getur ekki gengið svona vegna þess að þetta er farið að verða mjög íþyngjandi, m.a. á landbúnaðarsvæðum þar sem tekjurnar eru lágar. Þetta er farið að hafa veruleg áhrif á afkomu fólks og möguleika fólks til að takast á við ýmislegt annað sem nútímalíf býður upp á. Þetta er því áhugamál þingmanna úr öllum stjórnmálaflokkum og hefur komið mjög skýrt fram í allri umræðu um þessi mál að þetta er eitt af því sem menn horfa sérstaklega til þegar verið er að ræða stöðu dreifbýlisins á þeim svæðum þar sem húshitunarkostnaðurinn er svona mikill. Á undanförnum árum hafa verið gerðar margar tilraunir til að reyna að lækka kostnaðinn með því að gera átak í jarðhitaleit. Það hefur víða borið ágætan árangur og er sannarlega ekki ástæða til annars en að þakka fyrir það. Gripið hefur verið til ráðstafana eins og þeirra að láta þær niðurgreiðslur sem fengist hafa renna til þess að lækka stofnkostnaðinn. Það hefur gert það að verkum að menn hafa getað leitað jarðhita víðar og sett á laggirnar hitaveitur. Það hefur auðvitað hjálpað heilmikið til. Hins vegar kemur fram í tillögu til þingsályktunar um nýja byggðaáætlun að það er mat manna þar að ekki sé mikils að vænta í þessum efnum á næstunni. Þar er frekar vísað til annarra orkukosta, m.a. til svokallaðra varmadælna. Fyrir liggur frumvarp á Alþingi, sem ég er raunar 1. flutningsmaður að, sem felur í sér heimild til að endurgreiða virðisaukaskatt af varmadælum, sem gæti þá verið liður í því að lækka húshitunarkostnað. Hins vegar er auðvitað ljóst að aðgerðir af því tagi duga ekki neitt. Menn hafa vísað í að hægt sé að fara í aðgerðir til að bæta t.d. einangrun húsa og fleira af því taginu. Ég vil í því sambandi þó benda á að í þeim efnum hefur fólk á þessum köldu svæðum gert heilmikið. Það er hins vegar heilmikill stofnkostnaður sem fylgir því og hæpið að fólk sjái sér hag í því nema fyrirséð sé að það búi í húsum sínum um langt árabil. Þess vegna hafa menn hikað við að fara í rándýrar aðgerðir af þessu tagi sem ljóst er að muni ekki skila sér til lækkunar á húshitunarkostnaði nema á mjög löngum tíma. Niðurstaða okkar sem flytjum þessa þingsályktunartillögu er þess vegna sú að það fyrirkomulag að ákveða umfang niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði í fjárlögum hefur ekki skilað tilætluðum árangri. Oftar en ekki hefur þessi liður orðið fyrir niðurskurði, jafnvel umfram almennan niðurskurð í fjárlögum eins og við höfum séð, t.d. á síðasta ári. Að minnsta kosti er ljóst að þessar fjárveitingar hafa ekki megnað að hamla gegn hækkunum á töxtum til húshitunar eins og tölur sem raktar hafa verið sýna svart á hvítu. Við verðum þess vegna að horfast í augu við að það fyrirkomulag sem nú er í gildi kallar á tafarlausa endurskoðun. Húshitunarkostnaður kemur víða mjög hart niður og á einstökum svæðum er hann mjög stór hluti af heimilisútgjöldum, eins og menn sjá af þeim tölum sem ég rakti t.d. um húshitunarkostnað á svæði Rariks. Af þessu leiðir að það er mjög brýnt að þegar í stað verði farið í róttæka og gagngera endurskoðun á þessum málum með það að markmiði að lækka húshitunarkostnað þar sem hann er þungbærastur. Leiðir að því markmiði eru þó nokkrar og geta sannarlega verið umdeildar. Hér er hins vegar um að ræða mál sem Alþingi verður að láta sig varða og freista þess að mynda djúpstæða samstöðu með viðunandi hætti. Annars er hætt við því að enn fari verr í byggðum sem þegar standa höllum fæti. Með þessari þingsályktunartillögu er ætlunin að kalla til verka fulltrúa allra þingflokka, sveitarstjórnarmanna og orkufyrirtækja og skapa um málið almenna sátt og koma því þannig fyrir að húshitunarkostnaður á köldum svæðum lækki en sé ekki undirorpinn árlegum ákvörðunum við fjárlagagerð hverju sinni. Ég vil ítreka eitt. Þetta mál er af þeim toga að ég hygg að ekki sé hægt að kalla það með neinum hætti flokkspólitískt. Það sjáum við líka á því að flutningsmenn ásamt mér eru fulltrúar allra þingflokka nema Hreyfingarinnar. Þess vegna endurspeglar það ríkan vilja í þinginu, að ég hygg, til þess að taka á þessum málum. Þetta er samfélagslegt vandamál sem við verðum að horfast í augu við og reyna að nálgast. Við getum auðvitað horft til fortíðar og reynt að fara í einhverja leiki og kennt hvert öðru um. Ég tel að við séum litlu bættari með því og væri miklu skynsamlegra að reyna að vinna að þessu máli með uppbyggilegum hætti og tryggja að við búum nú til fyrirkomulag sem hefur það í för með sér og tryggir að húshitunarkostnaðurinn lækki á þeim svæðum þar sem hann er hæstur fyrir. Það er ekkert óeðlilegt að nefnd sem skipuð yrði með þeim hætti sem ég nefndi áðan þar sem kallaðir yrðu til verka fulltrúar ólíkra stjórnmálaafla, sveitarfélaga, ekki síst á þeim svæðum þar sem hagsmunirnir eru ríkastir, og orkufyrirtækjanna, vegna þess að þar innan borðs er mikil þekking, gæti lokið verki sínu á þessu ári og skilað tillögum sínum fyrir árslok 2011 þannig að nýtt fyrirkomulag gæti tekið gildi þegar á næsta ári. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að þetta mál fari til umfjöllunar iðnaðarnefndar og svo síðari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Einari Kr. Guðfinnssyni fyrir framsögu hans. Mál þetta er mjög mikilvægt. Það er eitt af þeim málum sem rædd eru á þinginu nánast árlega, þ.e. hvernig bæta og jafna megi hag íbúanna í landinu þegar ljóst er að um ákveðið og gífurlegt ójafnrétti er að ræða. Hér er lagt til að setja á laggirnar nefnd er móti tillögur. Það er góð ráðstöfun að reyna að setjast yfir málið og koma fram með heildarsýn á hvernig við getum fundið lausn á þessu ójafnrétti. Það eru miklar tölur sem um er að ræða. Það munar miklu á þeim sem búa við ódýra hitaveituna og þeim sem búa á köldum svæðum. Þar af leiðandi er töluverður munur á lífskjörum þar sem meiri hluti ráðstöfunartekna fer í húshitun. Það kemur niður á annarri neyslu eða eyðslu, ef það má orða það þannig. Ég vil í því sambandi nefna eina hugmynd sem verið hefur að gerjast hjá mér og fleirum, það er að kanna kosti þess að á fót verði settur jöfnunarsjóður raforku er hafi það hlutverk að jafna að fullu þann mismun sem er á milli heimila og milli þeirra sem þurfa að hita hús sín með dýrari hætti en aðrir. Ef um það yrði flutt mál yrði því væntanlega vísað til þeirrar nefndar sem hér var fjallað um. Í þennan sjóð gætu runnið fjármunir sem væru hlutfall af hagnaði af orkuframleiðslu fyrirtækjanna. Þeir sem framleiða orkuna og selja hana yrðu látnir setja hluta af hagnaði sínum í þennan sjóð. Þetta er fyrst og fremst hugmynd sem ég kasta hér fram og hún er að sjálfsögðu órædd og óútfærð, svo ég haldi því algjörlega til haga. Það er mikilvægt að reyna að átta sig á stærðunum í þessu. Því hefur verið send fyrirspurn til iðnaðarráðuneytisins sem unnið er að því að svara, þ.e. hversu há sú upphæð er sem þarf til að jafna húshitunarkostnað. Heyrst hafa tölur frá einum og hálfum til tveggja milljarða kr. sem það gæti verið á ársgrundvelli. Við þurfum að fá botn í það til þess að átta okkur á myndinni. Þær upplýsingar mundu væntanlega nýtast þeirri nefnd sem hér er fjallað um. Herra forseti. Þetta er mjög gott og mikilvægt mál og ég vona svo sannarlega að við í iðnaðarnefnd munum afgreiða það með jákvæðum hætti, enda ætti að vera mikill einhugur um mál sem þetta sem lýtur að því að jafna rétt þegnanna í landinu.

Forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt. Þetta frumvarp varðar einkum vefbækur og rafbækur, bækur sem seldar eru á geisladiskum og landakort. Efni þess er það að við flutningsmenn ætlumst til að þessir gripir færist í neðra þrep virðisaukaskattsins, 7%, í stað þess að vera í efra þrepi sem nú er um 25%. Þetta frumvarp hefur áður verið flutt á þingi og komst þá til nefndar og fékk þar ágætar umsagnir og góða afgreiðslu. Þá flutti það auk mín hv. þm. Helgi Hjörvar, en síðan hefur fjölgað verulega í hópnum. Nú eru að auki hv. þingmenn Margrét Tryggvadóttir, Sigurður Kári Kristjánsson, Eygló Harðardóttir, Pétur H. Blöndal, Þráinn Bertelsson, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson og Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, samtals átta þingmenn úr öllum þingflokkum sem eiga sæti á þinginu. Vefbók er, ef menn þekkja ekki til, bókartexti sem lesendur kaupa sér aðgang að á vefnum eða hlaða niður af öðru vefsetri inn á tölvuna sína, en rafbók er aftur bókartexti sem lesendur hlaða inn í venjulegar tölvur, síma eða sérstakar lestölvur, sem er hentugast, sem eru sérstök tæki svipuð tónhlöðunni eða ipad-inum og gefa kost á að lesa bókina á skjá með ákaflega þægilegu móti. Við þekkjum þegar á íslenskum markaði geisladisksbækur og vefbækur, einkum orðabækur og handbækur og kennslugögn, en við þekkjum ekki vel rafbækurnar þótt notkun þeirra aukist mjög utan landamæranna. Þó mætti halda því fram að fyrsta rafbókin hefði verið gefin út fyrir tíu árum hjá bókaforlaginu Eddu sem þá var til og landskunnur maður, Stefán Jón Hafstein, stóð að þeirri útgáfu. Nýlega hefur komið út skáldsagan Zen og listin að viðhalda vélhjólum , útlend skáldsaga í þýðingu Sigurðar A. Magnússonar. Sérstaklega má minnast á að í janúar á þessu ári hófst rekstur eða starfsemi vefsetursins lestu.is, með því að Katrín Jakobsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra, opnaði það setur, en þar geta áskrifendur fengið aðgang að rafbókum og hlaðið þeim niður í lestölvur ef þeir eiga þær. Við erum á þröskuldi nýrra tíma í þessu og vitum auðvitað ekki enn þá hvað gerist. Sumir ætla eins og alltaf þegar ný tækni kemur á þessu sviði að hún slái út allt það sem áður var. Með þeim hætti hefur hin prentaða bók frá tíma Gutenbergs verið slegin niður nokkrum sinnum en alltaf risið upp aftur og er enn til og líður hreint ágætlega. Hinir nýju miðlar bætast við en taka yfirleitt ekki við af þeim sem fyrir eru, en helga sér oft sérstök svið, annaðhvort efnisleg eða tæknileg, eins og við vitum. Mig grunar að rafbækurnar og vefbækurnar verði nytsamastar sem handbækur við uppflettingu, sérstaklega í menntakerfinu og skólakerfinu, en kannski verða af þeim minni not fyrir venjulegar bækur, bókmenntir eða annað, en þó veit maður aldrei. Það er merkilegt að við höfum fengið skýrslu um þessa hluti, eða part af þeim a.m.k., sem unnin var fyrir menntamálaráðuneytið 2010 í fyrra sumsé og fjallar um kosti og galla e-bókavæðingar í íslenska skólakerfinu. Skýrsluhöfundarnir segja þar í lokaorðum að ef ekkert verði gert af hálfu stjórnvalda til að auka hlut stafræns námsefnis í skólum sé, með leyfi forseta: „… ljóst að Ísland verður eftirbátur á sviði nýtækni í námsefnisgerð og námsefnisdreifingu.“ Í lykilniðurstöðum sínum í upphafi skýrslunnar segja þeir m.a. þetta, með leyfi forseta: „Við getum valið hvar í þróuninni við viljum vera;“ - þ.e. í þeirri þróun að rafbækur eru óðum að dreifast um heiminn - „fremst, í miðjunni og við getum valið að reka lestina“ - segja höfundarnir. Þeir halda áfram: „Með því að skipa okkur í hóp frumherja nýtum við kosti framþróunarinnar fyrr. Það er ljóst að allar lausnir þarf að laga að íslenskum aðstæðum. Íslenskar lausnir þurfa að reiða sig á íslenskt hugvit. Kostnaður við breytingar er inntur af hendi í íslenskum krónum en sparnaðurinn í gjaldeyri. Þess vegna höfum við allt að vinna við að skipa okkur í hóp brautryðjenda.“ Svo mörg voru þau orð í ágætri og fróðlegri skýrslu um hugsanlega e-bókavæðingu í íslenska skólakerfinu þar sem einkum rafbækur munu taka við af pappírsbókum og nemendur ganga fyrst og fremst um með lestölvuna sína en ekki fulla skólatösku af bókum. Um breytingarnar sem í þessu frumvarpi felast eiga að öðru leyti við öll sömu rök og um lægri virðisaukaskatt af sölu prentaðra bóka, hljóðbóka og hljómdiska, bæði menningarleg rök og rök af sanngirnistoga og samkeppnistoga um staðkvæmdarvörur. Í frumvarpinu er m.a. lagt til, þótt það sé ekki spurning um rafbækur eða vefbækur, að jöfnuð verði staða landakorta sem falla undir einn tollflokk ef þau eru kort en annan ef þau eru bækur. Það sama á auðvitað að gilda um bækur hvort sem þær eru í pappír eða á tölvuskjá. Um tekjutap ríkissjóðs af þessum breytingum er hægt að halda langar ræður og hafa uppi ýmsa spádóma. Flutningsmenn telja að það verði lítið og vinnist strax upp með aukinni sölu bóka og korta af öllu tagi. Eins og ég sagði áðan var þetta frumvarp flutt áður, reyndar á tveimur þingum. Á síðara þinginu sem það var flutt hlaut frumvarpið bæði umræðu og umsagnir í efnahags- og skattanefnd. Flestar umsagnirnar voru afar jákvæðar og komu m.a. frá forsvarsmönnum Forlagsins, Hagþenkis, Íslenskrar málnefndar, Landsbókasafnsins, Neytendasamtakanna, Rithöfundasambandsins, Skólavefjarins, Tónastöðvarinnar og frá Einari Erni Benediktssyni, tónlistar- og athafnamanni og nú varaborgarfulltrúa. Í nokkrum af þessum umsögnum komu fram ágætar ábendingar um fleira menningarefni sem vert væri að hafa í lægri virðisaukaskattsflokki, svo sem nótnabækur og tónlist til stafræns niðurhals. Það er sjálfsagt að skoða. Í umsögn ríkisskattstjóra voru ýmsar tæknilegar athugasemdir um álitamál sem umsegjandi taldi rétt að könnuð yrðu nánar. Nefndin afgreiddi það mál ekki frá sér en ræddi efni þess. Í nefndaráliti um frumvarp til laga um ráðstafanir í skattamálum á þskj. 525, það mun hafa verið á 136. löggjafarþingi, tekur meiri hluti hennar fram, með leyfi forseta: „… að á fundum nefndarinnar hafi komið fram sá skilningur fjármálaráðuneytis og skattyfirvalda að endurskoða þurfi verklag við álagningu virðisaukaskatts á sölu vef- og rafbóka, hljóðbóka, nótnabóka, landabréfa og þess háttar.“ Þetta töldu áhugamenn um málið nokkurn sigur þótt frumvarpið yrði ekki samþykkt því að í hinu háa fjármálaráðuneyti væri farin í gang vinna. Fyrr á því þingi sem nú er háð var fjármálaráðherra spurður hvað þessari endurskoðun liði með 175. máli og svaraði því til að eftir að hafa yfirfarið verklagið væri það mat hans og hans manna í ráðuneytinu að ekki stæðu sterk rök til að gera þar breytingar á að svo komnu máli, þó væri aldrei neitt endanlegt eða óumbreytanlegt í þeim efnum. Með þessu svari kom í ljós að framkvæmdarvaldið ætlar ekki að bregðast við skorinorðri ábendingu í nefndaráliti efnahags- og skattanefndar um að endurskoða þessa hluti og því hlutum við að leggja málið fyrir löggjafarsamkomuna að nýju til rannsóknar og umræðu. Við flytjum frumvarpið óbreytt frá fyrra formi þótt ástæða væri til að taka tillit til ábendinga sem bárust í umsögnum og bendum nefndinni sem við þessu tekur ef allt gengur vel á að athuga þær ábendingar. Það verður að taka fram að þetta frumvarp tengist beint þingsályktunartillögu sem sömu flutningsmenn leggja fram, um að lestölvurnar verði settar í annan tollflokk en nú er. Þær eru nefnilega í tollflokki sem hefur tiltekið númer og á aðallega við heimilistæki, en ekki í sama tollflokki og tölvur. Það þýðir að þessir gripir bera 25% vörugjöld auk 7,5% tolls, alveg öfugt við tölvurnar. Þá er rétt að rifja upp að á sínum tíma, í upphafi tölvualdar, brugðust yfirvöld við, þ.e. fjármálaráðuneytið undir stjórn Ragnars Arnalds sem þá var ráðherra, og bjuggu til hvata til tölvuvæðingar á Íslandi með því að fella niður söluskatt af tölvum í tiltekinn tíma. Það er fordæmið sem við bendum á. Vissulega er það rétt og á við um bæði virðisaukaskattinn og tollana að erlend fordæmi eru ekki sem æskilegust. Þá verður líka að taka fram að innan Evrópusambandsins er mikil umræða um að gera hlut rafbókanna og lestölvunnar veglegri en nú er. Við gætum tekið af skarið og tekið forustu í þessum efnum og önnur ríki mundu væntanlega renna í okkar far. Það væri hægt að taka upp þá skipan að breyta tollskrárnúmeri þessara gripa, en skipta svo um aftur þegar útbreiðsla þeirra verður orðin almenn eins og menn vildu gera samkvæmt því fordæmi sem Ragnar Arnalds stóð fyrir á sínum tíma sællar minningar. Síðast þegar ég ræddi þetta var ég með eintak af lestölvu. Það fannst mér nett og tiltölulega þægilegt. Nú er ég kominn með nýjan grip sem er einfaldur og örþunnur. Í þessum grip eru 18 síður, 10 bækur á hverri síðu, þar á meðal Moby Dick á ensku og Stríð og friður eftir Tolstoj, á ensku líka. Hér er Ríkharður III. , leikrit Shakespeares, á þýsku. Leikrit hans mundu öll komast fyrir í einu horninu á kubbum sem hér eru. Hér er á frönsku bókin um ferðina að iðrum jarðar sem Jules Verne skrifaði um. Hér er líka af einhverri tilviljun eitt af nýjustu heftum Tímarits Máls og menningar , sem ég veit ekki alveg af hverju á hér heima og af hverju er hér en því hefur verið hlaðið niður. Svona er þetta. Allur þessi bókakostur kemst hér fyrir sem að öðru jöfnu mundi vera í bókaskáp sem væri nokkurn veginn jafnumfangsmikill og þetta ræðupúlt. Það er algjörlega augljóst hvaða nytsemd mundi verða af þessu í menntakerfinu. Það er verið að leggja niður bókasöfn á sjúkrahúsunum. Við getum ímyndað okkur hvað gæti komið þar í staðinn því að þetta má einmitt lesa í rúmi sem ekki er hægt að gera við allar hinar stóru bækur. Þessi litli hlutur býður upp á gríðarlega möguleika. Við eigum að vera í fararbroddi í tækni af þessu tagi. Fyrir því eru samkeppnisleg rök en ekki síður menningarleg. Við getum lent í því að Íslendingar kynni sér þessa tækni með því að kaupa lestölvurnar í útlöndum og venji sig á að lesa bækur á ensku og þar með fjarlægjumst við í menningarlegum efnum enn meira hinn íslenska kjarna en orðið er. Þróunin gæti þess vegna haldið áfram þangað til í óefni er komið. Það eigum við ekki að gera, heldur eigum við að taka hér ákveðna forustu og notfæra okkur tæknina og taka hana í okkar þjónustu. Það flytur auðvitað enginn inn lestölvur með þeim vörugjöldum og tollum sem nú eru á þeim og þess vegna selur enginn rafbækur. Lestölvuvæðingin er því hæg. Hagur íslenskrar tungu og íslenskar menningar er sumsé að veði. Að lokum, forseti, eins og ég sagði áðan gætu þessar tölvur og þessir gripir, rafbækurnar og lestölvurnar, nýst á marga vegu. Það er skemmtilegt að segja frá því að frumrannsóknir benda til þess að þær geti nýst mjög vel fólki sem á erfitt með lestur, lesblindum og þeim sem hreinlega sjá illa, m.a. vegna þess að í þeim er hægt að stækka og minnka letur eins og hver maður vill og hafa lítið á skjánum eða mikið. Ég hef í höndum umsögn frá Guðbjörgu Emilsdóttur, sérkennara í lestri, sem prófaði tækið í nokkrar vikur á þremur unglingsdrengjum sem eiga það sameiginlegt að vera lesblindir og með athyglina á flökti. Hún segir að það hafi tekist einkar vel. Þeim hafi fundist gaman að eiga við tækið, annað en bók sem væri fyrir fram leiðinleg eins og þeir voru búnir að venjast. Þeim fannst gott að hafa gráan skjá en það er umfram venjulegu tölvurnar vegna þess að útbúnaðurinn bak við skjáinn er sérstaklega ætlaður lestri sem venjulegar tölvur eru ekki endilega, enda þreytist maður fljótt á að lesa langan texta í þeim. Sem fyrr segir er hægt að stækka letrið sem er mikill kostur. Með því verður lítið á hverri síðu og þar með verður þetta ekki eins yfirþyrmandi og ógnvekjandi fyrir lesblinda eða þá sem eiga erfitt með lestur og bókin. Niðurstaða Guðbjargar var sú að hún mælir með svona tækjum fyrir þá sem eiga erfitt með að lesa. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra að sinni, en treysti því að nefndin taki málinu vel og afgreiði það frá sér ásamt þeirri þingsályktunartillögu um gjöld á lestölvum sem væntanlega fylgir í næstu viku eða á næstu vikum.

Forseti. Ég vil fyrst og fremst fagna þessari tillögu, hef sjálf beðið eftir því að geta keypt mér svona rafrænan bókaskáp á viðráðanlegu verði. Mér finnst alveg gríðarlega mikilvægt að við gerum þeim kleift sem eiga við lestrarörðugleika að stríða og bara skólunum að hafa svona tölvu og líka okkur hér á þingi til að við getum lesið alla útprentuðu pappírana í rafrænu formi án þess að þurfa að sóa öllum þessum pappír. Ég skora á nefndina að verða við þessari tillögu og samþykkja hana áður en við förum í sumarhlé þannig að sem flestir geti nú lesið góðar bækur í sumarfríum sínum. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir þakkirnar og líka fyrir að gefa mér tækifæri til að eiga aðeins meira við tölvuna sem ég var að hreyfa hér áðan í ræðustólnum. Ég er nú ekki mikill hómó tekníkus, en það þurfti auðvitað ekki nema styðja fingri á réttan hnapp til þess að upp kæmi Tímarit Máls og menningar - ég kann ekki að nefna hvort þetta er síðasta eða næstsíðasta hefti af því. Þar er m.a. grein eftir Þorstein Þorsteinsson um skáldskap Steins Steinarrs. Ég ætla að gera það hér að gamni mínu og til fróðleiks að lesa í fyrsta sinn í ræðustól Alþingis texta af lestölvu og hann er svona, með leyfi forseta: Tíminn er eins og vatnið, og vatnið er kalt og djúpt eins og vitund mín sjálfs. Og tíminn er eins og mynd, sem er máluð af vatninu og mér til hálfs. Og tíminn og vatnið renna veglaust til þurrðar inn í vitund mín sjálfs.

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en get tekið heils hugar undir hvert einasta orð sem flutningsmaður þess, Mörður Árnason þingmaður, sagði í sinni ágætu ræðu. Ég fagna þessu frumvarpi og er reyndar meðal flutningsmanna. Við lifum á spennandi tímum þar sem ótrúleg lífsgæði eru að verða rafræn. Það er svoleiðis með mig að ég er mikill tónlistarunnandi og mikill lesandi og hef lengi keypt mikið bæði af bókum og tónlist. Nú er það svo að heima hjá mér eru að minnsta kosti tvö herbergi undirlögð af bókum, en það eru mörg ár síðan ég hætti að kaupa tónlist á geisladiskum. Tónlistin á heimilinu sem hefur verið keypt í tónlistarverslunum, á netinu í seinni tíð, er bara í tölvum heimilisfólks og tónhlöðum og öðrum búnaði til að spila tónlistina. Mig dreymir um þann dag þegar við getum fengið íslenskar bækur á stafrænu formi og lesið þær í litlum flottum græjum uppi í rúmi eða annars staðar. Ég hugsa að fátt fari betur með bak námsmanna en þessi bylting þegar og ef hún verður. Ég hugsa að hún verði, þetta er spurning um tíma. Við eigum virkilega að leggjast á eitt um að flýta þessari byltingu sem er fyrirsjáanleg og íslenskir útgefendur eiga að taka henni fagnandi.

Virðulegi forseti. Mál þetta er orðið nokkuð aldrað hér ef litið er til þingskjalanúmera og hvenær málið var lagt fram. Þannig háttar til að mál þetta er með lægsta skjalnúmeri sem þingflokkur framsóknarmanna er á. Ástæðan fyrir því að mál þetta er lagt fram í upphafi er vel skýrð í tillögunni sjálfri og þarf í sjálfu sér ekki að hafa sérstaklega mörg orð um það. Í kjölfar efnahagshrunsins fóru af stað, eðlilega vil ég meina, miklar umræður og vangaveltur í samfélaginu sem enduðu með mótmælum. Við þekkjum þá sögu. Í framhaldinu hefur verið ráðist í það að Alþingi fór í mikinn rannsóknarleiðangur og úr varð að einn ráðherra, fyrrverandi forsætisráðherra, er nú fyrir landsdómi. Eftir er að rannsaka ýmislegt sem viðkom efnahagshruninu og eftirleiknum. Vil ég nefna mál sem fluttar hafa verið tillögur um, t.d. Icesave-framkvæmdin öll. Lagt er til að það mál verði rannsakað ofan í kjölinn sem er afar mikilvægt að gera. Einnig hefur verið rætt um rannsókn á falli sparisjóðanna o.fl. Tillagan sem hér er flutt átti sér töluvert langan aðdraganda og mikinn undirbúning. 1. flutningsmaður, sá er hér stendur, velti hlutunum mikið fyrir sér og ræddi við ýmsa aðila um hvernig að þessu skyldi staðið. Niðurstaðan varð að fara þessa leið. Svo ég fari í gegnum ályktunina stendur hér að þetta sé tillaga til þingsályktunar um rannsókn á athöfnum þingmanna í tengslum við búsáhaldabyltinguna í janúar 2009. Flutningsmenn eru Gunnar Bragi Sveinsson, Vigdís Hauksdóttir og Sigurður Ingi Jóhannsson, þingmenn Framsóknarflokksins. Svo segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skipuð verði sérstök rannsóknarnefnd á vegum Alþingis sem rannsaki hvort athafnir einstakra þingmanna á tímabilinu frá október 2008 til febrúar 2009, í tengslum við svokallaða búsáhaldabyltingu, hafi brotið í bága við ákvæði laga og eftir atvikum leggja mat á hvort þeir hafi bakað sér refsiábyrgð. Nefndin verði skipuð þremur sérfræðingum á sviði sakamálaréttarfars, refsiréttar og stjórnskipunarréttar. Rannsóknarnefndin leggi mat á hvort einstakir alþingismenn hafi fylgt þeim lagareglum sem um störf þeirra gilda, brotið starfsskyldur sínar, gerst sekir um mistök eða vanrækslu í starfi eða brotið gegn refsiákvæðum laga. Skal nefndin gera ráðstafanir til þess að hlutaðeigandi yfirvöld fjalli um mál þar sem grunur vaknar við rannsókn nefndarinnar um refsiverða háttsemi eða brot á starfsskyldum og gera jafnframt grein fyrir þeim málum í skýrslu til Alþingis. Rannsóknarnefndin fái í hendur allar þær rannsóknarheimildir sem henni eru nauðsynlegar til þess að geta varpað skýru ljósi á rannsóknarefnið. Skulu slíkar heimildir útfærðar í sérstöku frumvarpi til laga sem leggja skal fyrir Alþingi til samþykktar. Skal nefndin meðal annars hafa aðgang að öllum gögnum stjórnvalda, þar með talið fundargerðum, minnisblöðum og greinargerðum, sem varpað geta ljósi á rannsóknarefnið. Jafnframt skuli sérhverjum, jafnt einstaklingum, stofnunum sem lögaðilum, skylt að verða við kröfum nefndarinnar um að láta henni í té upplýsingar, gögn og skýringar sem hún fer fram á. Með gögnum er meðal annars átt við skýrslur, skrár, fundargerðir, minnispunkta af fundum, minnisblöð, bókanir, rafrænar upptökur, skýrslur lögreglu og önnur gögn sem nefndin óskar eftir í þágu rannsóknarinnar. Nefndinni verði heimilt að kalla einstaklinga til fundar við sig til að afla munnlegra upplýsinga í þágu rannsóknarinnar og skuli viðkomandi þá skylt að mæta til skýrslutöku hjá nefndinni. Skylt verði að verða við kröfu rannsóknarnefndarinnar um að veita upplýsingar þótt þær séu háðar þagnarskyldu, t.d. samkvæmt reglum um innanríkismál, utanríkismál, öryggi ríkisins eða fundargerðir nefnda Alþingis. Sama gildi um upplýsingar sem óheimilt er að lögum að veita fyrir dómi nema með samþykki ráðherra, forstöðumanns eða annars yfirmanns viðkomandi, jafnt hjá hinu opinbera sem einkafyrirtæki. Nefndinni skuli vera heimilt að framkvæma skýrslutökur fyrir opnum tjöldum telji hún tilefni til. Stjórnvöld skuli veita nefndinni alla nauðsynlega aðstoð sem hún óskar eftir við störf sín, og skuli nefndin, ef hún þess óskar, fá aðgang að gögnum og skýrslum sem sérfróðir aðilar á vegum stjórnvalda hafa unnið um málefni sem falla undir starf nefndarinnar. Að öðru leyti skulu rannsóknarheimildir nefndarinnar vera hinar sömu og rannsóknarnefndar Alþingis sem skipuð var á grundvelli laga nr. 142/2008, um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. Nefndin skili Alþingi skýrslu um rannsóknina eigi síðar en 1. apríl 2011 …“ - Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu þarf viðkomandi nefnd að taka tillit til þess að sú dagsetning er liðin - „… og verði skýrslan þegar í stað gerð opinber. Skýrslan verði tekin til umfjöllunar á Alþingi og henni vísað til fastanefndar sem leggi fram tillögur um viðbrögð þingsins við henni. Kostnaður vegna starfa rannsóknarnefndarinnar greiðist úr ríkissjóði.“ Virðulegi forseti. Með þingsályktunartillögunni fylgir svohljóðandi greinargerð: „Í janúar 2009 áttu sér stað mótmæli gegn sitjandi ríkisstjórn, öðru ráðuneyti Geirs H. Haarde, þar sem fólk sló takt með pottum, pönnum og sleifum, svokölluð búsáhaldabylting. Fullyrða má að nokkur tengsl hafi verið á milli þeirra efnahagslegu áfalla sem dundu yfir þjóðina á haustmánuðum ársins 2008 og þeirra mótmæla sem hér er fjallað um.

Ég held að það sé alveg víst.

Náðu mótmælin hápunkti sínum 20.–22. janúar 2009.

Þá var ekki þingmaðurinn …

Í stuttu máli sagt lauk téðum mótmælum í kjölfar þess að ríkisstjórn Geirs H. Haarde fór frá völdum. Hafði annað ráðuneyti Geirs H. Haarde þá starfað frá 24. maí 2007 til 1. febrúar 2009. Mörgum eru í fersku minni myndir og myndbrot af lögreglumönnum sem stóðu andspænis hundruðum mótmælenda. Flestir mótmælenda stóðu friðsamlega að sínum mótmælum en ákveðinn hópur þeirra beitti öðrum meðölum, t.d. því að kasta hlutum í lögreglu, í Alþingishúsið, Stjórnarráðið og lögreglustöðina við Hverfisgötu, svo eitthvað sé nefnt. Nokkrir mótmælendur  Því hefur verið haldið fram að þingmenn hafi tekið þátt í mótmælum þessum ýmist með beinum eða óbeinum hætti. Hinn 8. desember 2009 birtist í Morgunblaðinu grein eftir Gylfa Guðjónsson, fyrrverandi lögreglumann og ökukennara, sem ber heitið „Lögregla í herkví“. Þar segir meðal annars: „Enn merkilegra er að bæði núverandi heilbrigðisráðherra og fjármálaráðherra munu hafa haft það við að veifa til þessa hóps út um glugga þinghússins og utan dyra að hvetja fólk þetta til dáða í stórhættulegum athöfnum og afbrotum. Margir lögreglumenn gengu frá þeim leik slasaðir og niðurbrotnir.“ Í viðtali við Snorra Magnússon, formann Landssambands lögreglumanna, í Morgunblaðinu 9. desember 2009 er rætt um þessa atburði. Þar lýsir Snorri meðal annars háttsemi ákveðins þingmanns með eftirfarandi orðum: „Í stað þess að fylgja tilmælum til þingmanna og starfsfólks Alþingis um að halda sig frá gluggum hússins hafi hún staðið úti við glugga og talað í síma „og sent kveðju með því að kreppa hnefann út í fjöldann“.“ Snorri ritaði forseta Alþingis bréf, dags. 22. desember 2009, þar sem hann, fyrir hönd Landssambands lögreglumanna, vísar til framangreindra atburða og spyr forseta „hver sé í raun ábyrgð þeirra [stjórnmálamanna] sem í hlut eiga“ og „hvernig Alþingi ætli sér að afgreiða þetta mál allt saman“. Kemur eftirfarandi staðhæfing meðal annars fram í téðu bréfi Snorra: „[V]irðist hafa verið fjallað um mál þetta á fundi forsætisnefndar Alþingis, sem haldinn var 22. janúar 2009. Í fundargerðinni er vitnað í Kjartan Ólafsson, fyrrverandi alþingismann, en þar er haft eftir honum að hann hafi orðið vitni að því meinta hátterni þingmannsins, sem gert hefur verið að umtalsefni í fjölmiðlum sem og í ræðustól Alþingis. […] Í fundargerðinni er reyndar einnig vitnað til orða núverandi forseta Alþingis, með eftirfarandi hætti: „ÁRJ sagði að margir hefðu nefnt svipað í sín eyru.“ Framangreindu bréfi Snorra svaraði forseti Alþingis ekki fyrr en eftir að formaður Landssambands lögreglumanna hafði ítrekað spurningar sínar með bréfi dags. 25. febrúar 2010. Virðist forseti telja að það sé ekki hennar eða forsætisnefndar Alþingis að bregðast við og hlutast til um rannsókn framangreindra atburða heldur hljóti slíkt að vera í verkahring viðeigandi stjórnvalda, lögreglu og ríkissaksóknara. Upplýsir forseti að hún muni ekki leggja fram tillögu í forsætisnefnd um hvernig málið verði afgreitt. Þá tekur forseti fram að komi slík tillaga fram á Alþingi verði hún tekin á dagskrá samkvæmt þeim reglum sem gilda um meðferð slíkra tillagna. Þess ber að geta að samkvæmt bókunum sem virðast hafa verið gerðar í fundargerð forsætisnefndar Alþingis 22. janúar 2009 var á þeim fundi rætt um framgöngu tveggja þingmanna í tengslum við umfjöllun nefndarinnar um búsáhaldabyltinguna. Kemur þar efnislega fram að annar þingmaðurinn virðist hafa látið fjölmiðla vita af möguleikum þingmanna og starfsmanna Alþingis til að komast óséðir á milli húsa, og þannig mögulega sett þá og húsakost Alþingis í hættu. Þá kemur eftirfarandi fram: „Þá greindi [A] frá því að hann hefði orðið vitni að því að [B] alþingismaður hefði verið í sambandi við fólk utan hússins og virst vera að veita þeim upplýsingar um viðbúnað lögreglu.“ Vart verður hjá því komist að draga þær ályktanir af framangreindu að stórkostleg hætta hafi skapast í búsáhaldabyltingunni og að ákveðnir alþingismenn hafi veitt liðsinni sitt eða hvatt aðra til verka sem sköpuðu mikla hættu. Flutningsmenn þessarar tillögu telja mikilvægt að varpað verði ljósi á framangreinda atburði sem lið í því að skapa á ný traust á Alþingi og stjórnvöldum. Fara verður yfir hvort þingmenn og ráðherrar hafi farið út fyrir það sem talist getur réttur þeirra til að tjá sig og um leið hvort tilefni sé til að bregðast við framgöngu þessara aðila. Af þeim sökum er lagt til að skipuð verði rannsóknarnefnd sem rannsaki og skrifi skýrslu um málið og sú skýrsla verði í framhaldinu lögð fyrir Alþingi til umfjöllunar og úrvinnslu. Verði talið að þingmenn eða ráðherrar hafi gerst brotlegir við lög hljóta Alþingi, kjósendur og viðeigandi stjórnvöld að bregðast við því með þeim hætti sem eðlilegur þykir. Lagt er til að Alþingi hlutist til um að skipa sérstaka rannsóknarnefnd sem í eigi sæti sérfræðingar á sviði sakamálaréttarfars, refsiréttar og stjórnskipunarréttar. Þá er lagt til að Alþingi tryggi, með framlagningu frumvarps til laga, að téð rannsóknarnefnd hafi allar þær heimildir til rannsóknar sem henni kunna að teljast nauðsynlegar. Eru í tillögunni nefndar ákveðnar heimildir en að öðru leyti skal litið til heimilda rannsóknarnefndar Alþingis sem skipuð var á grundvelli laga nr. 142/2008, um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. Þar sem mögulega kann að vera um að ræða athafnir sem varðað geta reglur laga um ráðherraábyrgð, nr. 4/1963, verður að telja eðlilegt að rannsókn þessi fari fram á vettvangi sérnefndar skipaðrar af Alþingi. Verður þó vart hjá því komist að gera ráð fyrir að rannsóknarnefndin vísi þeim málum til lögreglu eða annars ákæruvalds sem þar eiga heima.“ Virðulegi forseti. Ég held að þessi tillaga skýri sig að nokkru sjálf. Það er mat að minnsta kosti þess sem hér stendur og er 1. flutningsmaður að þessari tillögu að það sé mjög mikilvægt að Alþingi komi trúverðuglega fram út á við, að Alþingi njóti trausts og trúnaðar stofnana samfélagsins, þar á meðal lögreglu, að Alþingi sé óhrætt við að líta í eigin barm og skoða það sem betur má fara hjá Alþingi og alþingismönnum. Er þetta liður í því. Þessi tillaga er líka liður í því að gera upp við þá atburði sem áttu sér stað haustið 2008 og veturinn 2009. Einhverjum kann að finnast þetta minna mál en öðrum en það er að minnsta kosti ljóst að hér verður ekki sú sátt sem margir tala um í þessum ræðustól að þurfi að verða fyrr en þetta mál hefur hlotið þá meðferð sem það á skilið í nefndum Alþingis. Það er svo vitanlega þeirrar nefndar sem fær málið til umfjöllunar að ákveða hvað verður um það. Ég lýk máli mínu með því að leggja til að málinu verði vísað til hv. allsherjarnefndar.

Forseti. Ég er enn að reyna að skilja af lestri og áheyrn þessa þingmáls og áherslu ræðunnar áðan um hvaða mál er að ræða áður en ég tek afstöðu til þess hvort það er minni háttar eða meiri háttar. Þetta er þingmál um að sérstök rannsóknarnefnd rannsaki og skrifi skýrslu um málið. Ég skil ekki enn þá um hvaða mál er að ræða. Þær sakir sem hér eru bornar á að vísu nafnlaust fólk, sem óljóst er hvert er, virðast vera tvenns konar, annars vegar að einhver þingmaður hafi staðið út í glugga og kreppt hnefann og hins vegar er vitnað í fundargerð um að einhver A hafi talið að alþingismaður B hafi verið í sambandi við fólk utan húss og sá hafi lagt fram ákveðna túlkun um þau samskipti. Í þessu andsvari, af því að þetta verður löng umræða, er kannski nóg að spyrja hv. flutningsmann: Byggja flutningsmennirnir málið á tiltekinni fundargerð? Hvaða fundargerð er það? Liggur hún frammi? Er hún aðgengileg öllum? Önnur spurning í þessu sambandi: Af hverju eru ekki nefnd nöfn í skýrslunni? Talað er um tiltekinn þingmann og í fundargerðinni er sagt að einhver A hafi sagt eitthvað um mann B. Af hverju hafa hv. þingmennirnir þrír sem flytja málið ekki hugrekki til að nefna þau nöfn sem hér um ræðir? Í þriðja lagi er talað um að þetta kunni að varða við reglur laga um ráðherraábyrgð. Á því tímabili sem hér virðist vera um að ræða sátu tólf ráðherrar. Hver þeirra telja þingmennirnir að hafi brotið lög með einhverjum hætti sem að vísu er enn óljós?

Virðulegi forseti. Ég held að býsna skýrt komi fram í greinargerð með tillögunni hvert er tilefni þess að tillagan er flutt. Ég á voðalega erfitt með að segja hvaða þingmenn gerðu hvað á þeim tíma þegar ekkert virðist hafa verið leitt í ljós um það. Til þess er nú tillagan lögð fram.

Forseti. Þingmanni sem ber aðra þingmenn, félaga sína, þeim sökum sem hér um ræðir, þótt óljósar séu, er skylt að svara fyrirspurnum sem fyrir hann eru bornar í andsvörum við ræðu hans. Ég spurði um þrennt. Í fyrsta lagi: Er fundargerðin til? Hafa þingmenn kynnt sér hana? Í öðru lagi: Hver er A og hver er B? Í þriðja lagi: Hver er sá ráðherra sem þeir telja að hafi brotið af sér? Hver er hann? Ég ætlast til þess að þingmaðurinn svari þessu refjalaust eða kalli málið aftur að öðrum kosti.

Virðulegi forseti. Ég skil ekki alveg æsinginn í hv. þingmanni. Þingmenn eru yfirleitt sammála um að nauðsynlegt sé að leiða til lykta og rannsaka mál er snúa að Alþingi og stjórnarathöfnum og þess háttar. Svo bregðast menn illa við þegar tillaga sem þessi kemur upp. Fundargerðin er að sjálfsögðu til. Ég verð að viðurkenna að í fundargerðinni er talað um að A hafi gert þetta og B hafi gert hitt. Ég verð hins vegar að segja við hv. þingmann að mig skiptir engu hvaða þingmaður gerði hvað. Ef þingmenn hafa stofnað lífi eða limum samstarfsmanna sinna, lögreglu eða einhverjum öðrum í hættu þá hljótum við að vera óhrædd við að leiða það í ljós, burt séð frá því hver á í hlut. Við sem flytjum þessa tillögu erum ekki að saka einn þingmann 

Forseti. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson flutti mikla ræðu í gær úr þessum stól og var þar tíðrætt um sátt og endurtók hluta af henni áðan. Mig langar til að vitna til orða hans, með leyfi forseta: „Virðulegi forseti. Mig langar að ræða örlítið skoðanir mínar á umræðunni í fjölmiðlum undanfarið um hvernig hv. þingmenn tala hver til annars og um hver annan í fjölmiðlum og jafnvel í þinghúsinu. Ástæðan er held ég öllum kunn. Mjög þung orð hafa fallið nýlega í garð þingmanns og þingmanna og í rauninni finnst mér það setja þingið mikið niður.“ Síðan hélt hann tárvotur ræðu um mikilvægi þess að allir væru góðir við alla, allir töluðu hlýlega til allra og hélt síðan áfram, með leyfi forseta: „Ég vil hvetja virðulegan forseta til að beita þeim ráðum sem hann hefur til að taka á málum sem þessum en vitanlega nær lögsaga forseta lítið út fyrir veggi þingsalarins. Því þurfa forustumenn flokkanna að grípa inn í og til þess vil ég hvetja.“ Nú vill svo til að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson er þingflokksformaður Framsóknarflokksins. Hann flytur hér mál þar sem hann fer með dylgjur, rógburð og illmælgi um þingmenn án þess að hafa kjark eða þor til að nefna þá á nafn. Ekki í eitt einasta skipti í allri þingsályktunartillögunni er þingmaður nefndur á nafn en gefið í skyn hver hann gæti hugsanlega verið. Það er rógburður, kjaftagangur, vitnað er í greinaskrif í Morgunblaðinu af öllum blöðum o.s.frv. Á því byggir hv. þingmaður og meðflutningsmenn hans sem voru nota bene ekki á þingi þegar þessi atburður átti sér stað - enginn þeirra - og upplifðu ekki það umrót sem þeir lýsa þó hér. Þess vegna vil ég spyrja þingmanninn: Til hvaða ráða greip hann í samræmi við orð hans í gær til að reyna að koma í veg fyrir að hann flytti þetta mál í dag? Var það rætt á þingflokksfundi Framsóknarflokksins? Var leitað til forseta þingsins um að reyna að koma í veg fyrir það að þingmaðurinn 

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég segja, varðandi niðrandi orð þingmannsins um þá er skrifuðu greinar í Morgunblaðið um þetta en það voru m.a. lögreglumenn á vettvangi. Ég held að hv. þingmaður ætti kannski að tala við það ágæta fólk um orð þess. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvar í þessari tillögu eru dylgjur, rógburður og illmælgi í garð einstakra þingmanna?  Það er alveg rétt að ég var ekki á þingi á þeim tíma. Ef ég man rétt var hv. þingmaður ekki þar heldur. Er þá ekki ástæða fyrir okkur að komast að því hvað gekk á?

Virðulegi forseti. Ég var ekki að vitna til þeirra sem Morgunblaðið ræddi við heldur átti ég við þann málatilbúnað sem hv. þingmaður byggir á. Um hvaða dylgjur er ég að tala? Af hverju nafngreinir hann ekki þá þingmenn sem hann er að tala um? Hér segir hann, með leyfi forseta: „núverandi heilbrigðisráðherra“. Í þingsályktuninni segir, með leyfi forseta: „háttsemi ákveðins þingmanns“. Í þingsályktuninni segir í greinargerð að „hún“ hafi staðið út við gluggann og talað í síma og með krepptan hnefa. Af hverju segir þingmaðurinn ekki hver þessi hún er? Af hverju segir þingmaðurinn ekki hver háttsemi tiltekins þingmanns var, að hans mati? Hvað kjarkleysi og aumingjaskapur er þetta í formanni þingflokks Framsóknarflokksins, að hafa ekki einu sinni dug í sér að koma upp í ræðustól, fyrst honum er svona annt um að rannsaka mál, og nefna hlutina eins og þeir eru? Ég skora á hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson, þingflokksformann Framsóknarflokksins, að koma hér upp og nefna á nafn þá sem hann á við 

Virðulegi forseti. Ég get látið hv. þingmann hafa hér blað með samantekt um lög og reglur sem um þetta geta gilt. Varðandi orð hv. þingmanns um að einhver hún hafi staðið við gluggann, er þar, eins og þingmaðurinn kemst að ef hann les greinargerðina, verið að vitna til fundargerðar eða til skrifa lögreglu og slíkt, þetta eru ekki orð undirritaðs.  Síðan vil ég segja varðandi hugrekki að ég mun örugglega og get lofað hv. þingmanni því að ef þetta þingmál er byggt á misskilningi eða eitthvað er þar sagt sem kemur í ljós að hafi ekki átt sér stað mun ég biðjast afsökunar á því.  
             Ég hygg að hv. þingmenn þurfi að skýra af hverju þeir eru svona hræddir við að láta þetta mál fram ganga. Hvað er að þeim þingmönnum? 

Forseti. Það kom fram í máli 1. flutningsmanns þingsályktunartillögunnar, Gunnars Braga Sveinssonar, að tillagan skýrði sig sjálf. Ég er ósammála því, mér finnst hún ekki skýra sig sjálf. Á Íslandi erum við svo heppin að við virðum tjáningarfrelsið eða höfum gert það hingað til. Tjáningarfrelsi er grunnmannréttindi, þar með talinn réttur fólks til að mótmæla og tjá skoðanir sínar. Með því að taka að sér þingmennsku eða ganga í það hlutverk afsalar maður sér ekki tjáningarfrelsinu né frelsinu til að mótmæla eða hafa skoðanir. Ég var ekki inni í þessu húsi 20.–22. janúar en ég stóð hér fyrir utan. Það var ekki auðvelt. Það var mjög erfitt að standa hér og garga á þjóðþing sitt og geta ekki annað. Ég braut engin lög með athæfi mínu, hvorki þá né síðar. Mótmæli hafa ekki hætt. Þau eru enn daglegt brauð. Ég hef talað við mótmælendur fyrir utan margoft og þegar ég geng ganginn hér á milli með glerveggnum veifa ég þeim.

Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en tekið undir með hv. þingmanni um að tjáningarfrelsið er okkur öllum mjög mikilvægt. Rétturinn til að mótmæla er það að sjálfsögðu líka, enda snýr þessi tillaga ekki að því að mótmælendur úti á Austurvelli hafi ekki mátt vera þar eða gert eitthvað sem ber að fordæma. Ég skil mjög vel þá sem mótmæltu og verð að viðurkenna að það var stundum sérkennilegt að sitja norður í landi og horfa á í sjónvarpinu hvernig hlutirnir fóru fram. Ég verð líka að viðurkenna að fögnuður braust fram þegar ríkisstjórnin fór frá völdum. 
             Tillaga þessi snýr fyrst og fremst að því hvort einstakir þingmenn eða ráðherrar hafi farið út fyrir það sem getur talist eðlilegt í störfum þeirra, hvort þeir hafi farið út fyrir það - nú gefur hv. þingmaður mér merki - sem getur talist eðlilegt, sanngjarnt eða réttlátt tjáningarfrelsi þeirra. Ef einhverjir þingmenn hafa stofnað lífi og limum starfsbræðra sinna í hættu, starfsmönnum Alþingis eða lögreglunnar, finnst mér að það þurfi að skoða. Mér finnst það ekki sjálfsagt.

Er þingmaðurinn að gefa það í skyn?

Ef  
            

Má ég biðja um ró í þingsalnum.

Ef hv. þingmaður mundi hlusta hefur hann vonandi heyrt að ég sagði að „ef“ hv. þingmenn  
            

Forseti. Það hefur sem betur fer margt breyst í samfélagi okkar eftir hrunið. Eitt af því sem hefur breyst er að við sættum okkur ekki lengur við að mál liggi í þagnargildi, sættum okkur ekki við að leynd ríki um þá hluti sem áður þótti sjálfsagt, eða að minnsta kosti í einhverjum hópum við hæfi, að ekki færu út til almennings, þess sem átti að taka við og sætta sig við að aðrir réðu yfir sér. Það hefur líka gerst, og það er eðlilegt þó að það sé kannski ekki skemmtilegt, að upp hafa komið svona sérkennilegar hreyfingar og einstaklingar sem ganga undir þessum merkjum sem ég nefndi áðan en gera það til þess að veita útrás skapbrestum eða álagi á sinnið, eða heitast við einstaklinga, jafnvel níðast á fjölskyldum þeirra sem þeim er af einhverjum ástæðum í nöp við. Við höfum um þetta dæmi, bæði gömul - þá er ég að tala um þessi tvö og hálft ár sem liðin eru - og alveg nýleg. Nýverið var kastað grjóti í glugga hjá ráðherra, starfsbróður okkar, manni sem er vel þekktur og vel látinn um allt land, þó að menn geti ýmist verið sammála honum eða ósammála í einstökum pólitískum efnum. Mér sýnist í stuttu máli, forseti, að hv. þingmenn Gunnar Bragi Sveinsson, Vigdís Hauksdóttir og Sigurður Ingi Jóhannsson séu með þessu þingmáli að skipa sér í þennan seinni hóp fólks sem hefur uppi viðbrögð eftir hrunið. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, sem í gær setti upp þrefaldan geislabaug og hélt siðapredikun fyrir aðra þingmenn og þjóðina alla um æskileg samskipti þingmanna, um þau orð sem menn ættu að velja hver öðrum, hefur nú tekið ofan geislabauginn og kemur hér eins og hver annar götustrákur, hvur annar grjótkastandi Heimdellingur, að hvetja til þess að einstakir þingmenn hér í salnum séu dregnir fyrir einhvers konar rannsóknarnefnd á grundvelli sögusagna, á grundvelli orðróms sem ég veit ekkert um en sýnist að mestu leyti vera tilbúningur. Þingmaðurinn ber hér fram, að formi til í fullri alvöru, mál sem fjallar um það að þingið eigi að kjósa sérstaka rannsóknarnefnd og setja sérstök lög - forseti, sérstök lög sem eiga að fylgja í kjölfarið - til að rannsaka einhverja þá atburði sem þingmaðurinn þorir ekki að nefna, sem hann hefur upp úr heimildum sem ekki virðast liggja fyrir. Og þingmaðurinn vill ekki láta svo lítið að segja þinginu, sem á að samþykkja tillögu hans, í hverju þær heimildir felast. Hann þorir ekki að nefna nöfn heldur setur hornklofa inn í beina tilvitnun og sleppir þar nöfnum og setur þar stafina A og B, virðist ekki þora að nefna þau nöfn sem hér eiga við og virðast vera í þeirri heimild sem hann er þó að nota. Þingmaðurinn ætlast í alvöru til þess að Alþingi Íslendinga samþykki eftir honum, og þeim tveimur öðrum sem hann hefur haft í félagi með sér, rannsókn sem á að enda í málshöfðun á grundvelli tveggja saka. Þær sakir eru annars vegar það sem vitnað er í í grein í Morgunblaðinu, að þingmaður, sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson þorir ekki að tiltaka hver sé, hafi staðið úti í glugga og talað í síma og sent kveðju, þannig að vitnað sé í greinargerðina, með leyfi forseta, „með því að kreppa hnefann út í fjöldann“. Hér er greinilega leitt fram vitni og það er svo áreiðanlegt að því er lýst, að vísu í viðtengingarhætti, að þetta hafi gerst. Ég spyr: Hver er sökin? Hvernig í ósköpunum ætlast þingmaðurinn og hinir tveir til þess að Alþingi Íslendinga geri það sem hann vill, að við setjum á stofn sérstaka rannsóknarnefnd til að athuga hvort þingmaður hafi kreppt hnefann hér úti í glugga og talað í síma? Forseti. Þetta er því miður ekki bara fáránlegt. Þetta lýsir einhverri þeirri pólitík sem ég get ekki verið sáttur við á Alþingi. Hin sökin er svo upp úr heimild sem þingmaðurinn hefur ekki lagt fram og þorir ekki að hafa eftir í sínu fulla formi. Haft er eftir A, það er sem sé nafnlaust vitni sem virðist hafa upplifað það, að einhver alþingismaður, sem nefndur er B, hann er líka látinn vera nafnlaus, hafi verið í sambandi við fólk utan hússins og virst vera að veita því upplýsingar um viðbúnað lögreglu. Úr því hv. þingmaður þorir ekki að nefna nafnið A og ekki heldur nafnið B - þorir ekki að kalla fram þetta vitni sem mér virðist á greinargerðinni að hljóti að vera alþingismaður sem enn situr, eða hvað? - þá er þessi sök ekki bara fáránleg heldur líka hlægileg og ber þessum þremur flutningsmönnum ekki fagurt vitni. Forseti. Vel má vera að ég tali hér síðar um þá hluti sem enn fremur þarf að tala um, meðal annars þá ályktun sem flutningsmennirnir þrír draga saman úr þessum tvenns konar vitnisburði, að þingmenn og ráðherrar hafi gerst brotlegir við lög, það er það sem á að rannsaka og að refsa eigi þeim með þeim hætti sem eðlilegur þykir. En í bili læt ég mér nægja að lýsa þeirri skoðun minni að þetta mál eigi að fella og lýsi einnig þeirri skoðun minni að þetta mál eigi ekki að ganga til nefndar og síðari umræðu, heldur eigi þingmenn hér með að hafna því.

Forseti. Það er rétt að vekja athygli á því að sú þingsályktunartillaga sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson flutti hér, og meðflutningsmenn að þeirri tillögu eru hv. þm. Vigdís Hauksdóttir og Sigurður Ingi Jóhannsson, er forgangsmál Framsóknarflokksins á þinginu í dag. Þingflokkur Framsóknarflokksins gat valið þingmál til að taka til umræðu á þinginu í dag, eitthvað sem stóð hjarta þeirra nær, eitthvað sem þau töldu mikilvægara mál en önnur að ræða hér í þessum sal á þessum ágæta degi. Og af öllum málum sem að okkur steðja og um allt það sem við höfum um að ræða, um öll þau verkefni sem við er að glíma frá degi til dags í þessum þingsal, völdu þau þetta mál. Þetta var forgangsmálið. Þetta var akútmálið. Það var fullkomin nauðsyn, að mati þingflokks Framsóknarflokksins og flutningsmanna, að þetta mál yrði flutt og rekið hér nánast eins og dómsmál, eins og ákæra yfir þingmönnum sem þeir þó þora ekki að nefna á nafn. Ég fór yfir það áðan, virðulegi forseti, og hvatti hv. þingmann og flutningsmann tillögunnar, hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson, til að safna kjarki þar sem hann situr í sæti sínu til að koma upp í ræðustól og nefna þá þingmenn á nafn, nefna þá aðila á nafn fullum fetum, sem hann vill að þingið beini rannsókn sinni að. Með dylgjum og rógburði í greinargerð tillögunnar er gefið í skyn við hverja er átt. Ég vitnaði til þess áðan, í andsvari við hv. þingmann, að í greinargerðinni er byggt á blaðagreinum eftir Gylfa Guðjónsson, fyrrverandi lögreglumann, þar sem hann nefnir þáverandi heilbrigðisráðherra og fjármálaráðherra, það ætti nú að vera auðvelt fyrir hv. þingmann að fletta upp á því hverjir þeir voru á þeim tíma. Ekki ætla ég að efast um að viðkomandi lögreglumaður hafi skrifað þetta í grein í Morgunblaðið. Hv. þingmenn og tillöguflutningsmenn, Gunnar Bragi Sveinsson, Vigdís Hauksdóttir og Sigurður Ingi Jóhannsson, vitna sömuleiðis í viðmælendur í Morgunblaðinu þar sem talað er um háttsemi þingmanns með eftirfarandi orðum, með leyfi forseta: „Í stað þess að fylgja tilmælum til þingmanna og starfsfólks Alþingis um að halda sig frá gluggum hússins hafi hún“ - þessi tiltekni þingmaður -„staðið út við glugga, talað í síma, og sent kveðju með því að kreppa hnefann út í fjöldann.“ Þetta er meginrökstuðningur tillögunnar í greinargerðinni. Hver er „hún“ sem stóð með krepptan hnefann? Hvernig stendur á því að það er ekki sagt úr þessum ræðustól? Hvaða aumingjaskapur er það af hv. þingmönnum að fara fram með þessum hætti, tillöguflutningsmönnum? Hvar eru nöfnin? Hver var fyrrverandi heilbrigðisráðherra? Hver var fyrrverandi fjármálaráðherra? Hvernig stendur á því að menn eru svo kjarklitlir sem þeir vitna sjálfir um í ræðuhöldum sínum og tillöguflutningi? Áfram er haldið í greinargerðinni, með leyfi forseta: „Vart verður hjá því komist að draga þær ályktanir af framangreindu að stórkostleg hætta hafi skapast í búsáhaldabyltingunni og að ákveðnir alþingismenn“ - ekki einhverjir alþingismenn, heldur ákveðnir alþingismenn - „hafi veitt liðsinni sitt eða hvatt til verka sem sköpuðu mikla hættu.“ Virðulegi forseti. Það er varla hægt að biðja um minna í þessari umræðu en að óska eftir því að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, formaður þingflokks Framsóknarflokksins og flutningsmaður þessarar tillögu, nefni þá ákveðnu alþingismenn sem þarna sköpuðu gríðarlega hættu, mikla hættu. Í hverju fólst hættan sem þessir ákveðnu þingmenn skópu á þessum haustdögum 2008 eða í byrjun árs 2009? Í hverju fólst hættan? Hver var í hættu? Var þingið í hættu? Var lýðræðið í hættu? Var þingræðið í hættu? Áfram er haldið í greinargerðinni, með leyfi forseta: „Fara verður yfir hvort þingmenn og ráðherrar hafi farið út fyrir það sem talist getur réttur þeirra til að tjá sig og um leið hvort tilefni sé til að bregðast við framgöngu þessara aðila.“ - Þessara aðila. Enn er talað í dylgjutón og rógburðarstíl um „ákveðna þingmenn“ og „þessa aðila“. Hvert er mat hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar á tjáningarfrelsi almennings og á tjáningarfrelsi þingmanna ef hv. þingmaður telur að fara verði yfir það hvort þeir hafi farið út fyrir þann rétt sem þeir hafa til að tjá sig? Hvaða rétt hafa þingmenn til að tjá sig? Ég óska eftir því að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson útskýri það hér, fylgi greinargerðinni betur eftir en hingað til hefur verið gert, þannig að það verði þá fært í þingtíðindi hvaða rétt hann telur að við þingmenn höfum til að tjá okkur og hvenær við förum þá út fyrir þann rétt svo rækilega að setja þurfi á fót lögreglurannsókn af því tilefni eins og hann telur að hér þurfi að gera. Áfram er haldið, með leyfi forseta, í greinargerðinni: „Verði talið að þingmenn eða ráðherra hafi gerst brotlegir við lög hljóta Alþingi, kjósendur og viðeigandi stjórnvöld að bregðast við því með þeim hætti sem eðlilegt þykir.“ Enn spyr ég, virðulegi forseti: Hvað er átt við með þessu? Getur hv. þingmaður og 1. flutningsmaður tillögunnar svarað því hér á eftir, eftir að hann er búinn að upplýsa hvaða tiltekna þingmenn hann á við í þessari tillögu sinni, sem hann vill draga fyrir dóm? Hvað eru eðlileg viðbrögð við því ef þingmenn fara út fyrir einhver mörk um eðlilegt tjáningarfrelsi sem er algjörlega óskilgreint í þessari tillögu? Hver eru eðlileg viðbrögð? Hver eru viðeigandi stjórnvöld sem taka á því ef þingmenn tjá sig út fyrir einhver eðlileg mörk að mati Framsóknarflokksins? Hvernig á að bregðast við því? Er hægt að fá nánari útskýringu á þessari nýju hugmyndafræði sem þarna birtist? Að lokum segir í greinargerðinni, með leyfi forseta: „Verður þó vart hjá því komist að gera ráð fyrir að rannsóknarnefndin sem lagt er til að verði skipuð vísi þeim málum til lögreglu eða annars ákæruvalds sem þar eiga heima.“ Enn er spurt, virðulegi forseti: Hvert er það annað ákæruvald? Það hlýtur þá að vera eitthvað mjög sérstakt ákæruvald sem á þá að rétta yfir tilteknum ákveðnum þingmönnum, líklega konu, sem hefur staðið með krepptan hnefa og talað í síma. Hvaða tiltekna annað ákæruvald á að rétta yfir þingmönnum sem ekki má nefna á nafn - ónafngreindum þingmönnum, „tilteknum“, „ákveðnum“, „þessum þingmönnum“, eins og sagt er í greinargerðinni, sem ber öll þess merki að um dylgjur og rógburð sé að ræða. Ég verð að viðurkenna að í ljósi þeirra ummæla sem féllu hér í ræðustól í gær, og ég rifjaði upp hér áðan, úr munni hv. þingmanns, átti ég alls ekki von á því að slíkt þingmál yrði flutt í dag af honum sjálfum. Réttur sólarhringur er liðinn frá því hv. þingmaður stendur hér í ræðustól með alla geislabaugana upp af sér og neðan, ræðandi um það að menn eigi nú að vera pínukurteisir hver við annan og það eigi nú að fara að huga betur að þessu, forseti verði nú að fara að taka á því hvernig þingmenn tala hver til annars og forustumenn flokkanna sömuleiðis. Og hann er í forustusveit Framsóknarflokksins, hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson. Ég spyr um kjark. Ég ítreka það hér og geng eftir því að hv. þingmaður komi í þennan ræðustól og nefni þá tilteknu þingmenn sem um er að ræða. Hver er þessi „hún“? Hverjir eru „þessir þingmenn“ sem hv. þingmanni verður svo tíðrætt um í greinargerðinni, en þorir ekki, vill ekki eða getur ekki nefnt á nafn? Hvers vegna er ekki gengið hreint til verks? Af hverju talar fólk ekki skýrt? Af hverju eru þingmenn ekki skýrari í máli en hér er? Hvers vegna þessar dylgjur? Hvers vegna þessi rógburður? Og hvers vegna þessi illmælgi gegn tilteknum þingmönnum, sem gefið er í skyn hverjir gætu verið en enginn hefur kjark til að nefna, og allra síst þessir þrír flutningsmenn, hv. þingmenn Gunnar Bragi Sveinsson, 

Forseti. Ég tók eftir því að hv. þm. Björn Valur Gíslason undraðist það í ræðu sinni að hv. ályktunarflytjandi skyldi koma með þetta þingmál daginn eftir að hann setti upp þrefalda geislabauginn og kenndi okkur hinum hvernig á að haga sér í orðræðu og samskiptum þingmanna í millum. Þess vegna er rétt að upplýsa það sem ég veit fyrir tilviljun því að ég var sjálfur meðflutningsmaður máls, reyndar næsta máls hér á undan, að það háttar ekki þannig til að þetta mál hafi allt í einu komið á dagskrá eins og stundum er um þingmál. Þau eru lögð fram og síðan líður tími, mislangur eftir atvikum, og svo eru þau komin á dagskrá. Þá hlýtur maður að standa við það að flytja mál sitt. Oftast er það nú langþráð að það skuli hafa orðið. Í þessu tilviki háttaði þannig til að eftir að þau mál fóru á dagskrá sem komu frá ríkisstjórninni var hverjum þingflokki sérstaklega gefinn kostur á að setja sitt mál á dagskrá. Þingflokksformaður okkar brást þannig við: Takið það mál sem hefur lægsta númerið, það sem hefur beðið lengst. Það reyndist vera mál mitt um virðisaukaskatt af vef- og rafbókum. En hv. þingflokksformaður Framsóknarflokksins sem heitir Gunnar Bragi Sveinsson, valdi sitt eigið mál. Hann valdi sérstaklega það mál daginn eftir að hann kom með siðaboðskap sinn. 

Forseti. Ég nefndi það áðan í upphafi ræðu minnar að það er forgangsmál Framsóknarflokksins að ræða þetta mál í dag, það hlýtur að vera. Hv. þingflokkur Framsóknarflokksins gat valið hvaða mál sem hann vildi til að ræða hér í dag. Framsóknarmenn hafa án efa haft úr nægilega mörgum málum að moða, auðvitað merkilegum öllum saman upp úr og niður úr, en þau völdu þetta hér. Hvers vegna velja þau það? Hvers vegna í ósköpunum er þetta mál orðið að forgangsmáli Framsóknarflokksins í dag? Það segir ekkert um númer á þingskjölum, hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, heldur hvaða mál er í forgangi. Og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson kemst ekkert undan því að gangast við því að þetta sé forgangsmál flokksins, þetta sé það mál sem þingflokkurinn hefur sest yfir. Hann hefur skoðað málalistann sem hann hefur verið með á dagskránni og pikkað þetta mál út, að sjálfsögðu í kjölfar þeirrar umræðu sem var hér í gær um samskipti þingmanna. Það mátti heyra á mæli hans þegar hann flutti málið áðan að það var auðvitað sá hugur í honum að leita áfram sátta á þingi, menn skyldu vera ljúfir hver við annan, tala hreint út, fara ekki í manninn heldur í málefnin að sjálfsögðu og gæta að orðspori Alþingis. Hann var nú meira en til í það, hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, að leggja lóð sitt á þær vogarskálar, enda lagði hann það til að forustumenn flokkanna ásamt forseta þingsins legðu sig fram um að svo gæti orðið. Þetta er framlag Framsóknarflokksins í þeirri umræðu eins og margoft hefur verið nefnt. Ég bíð spenntur eftir næstu málum frá Framsóknarflokknum, í hvaða átt þau verða. Ef þetta er forgangsmálið, hver koma þá næst þar á eftir?

Forseti. Þetta er sannarlega nokkuð kátleg mynd sem hér dregst upp af Framsóknarflokknum og hv. formanni þingflokks hans. Flokkarnir höfðu tækifæri til að koma að þeim málum sem kölluð eru þingmannamál. Sjálfstæðisflokkurinn sendi hv. þm. Einar Kr. Guðfinnsson til að tala um lækkun húshitunarkostnaðar, mál sem hann hefur lengi haft áhyggjur af eins og aðrir, ágætt mál. Samfylkingin tók lægsta númerið sem reyndist vera virðisaukaskattsmál mitt, menningarmál og samkeppnismál. 

Forseti. Fyrir sléttu ári lagði ég fram þingsályktunartillögu á Alþingi sem sneri í grunninn að því að máli sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson flutti hér, þ.e. að búsáhaldabyltingunni, þ.e. að Alþingi drægi til baka ósk sína um að fólk yrði ákært á grundvelli tiltekinna lagagreina. Það komu hörð viðbrögð við þeirri þingsályktunartillögu. Hún var rétt komin úr prentaranum og búið að stilla henni upp í rekka þegar hv. formaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson, kom í ræðustól, flutti talsverða ræðu á innsoginu og sagði þá m.a., með leyfi forseta: „Í hliðarherbergi liggur frammi tillaga til þingsályktunar sem nú er búið að dreifa á þinginu um ákæru á hendur níu mótmælendum fyrir árás á Alþingi. Ég vil nota þetta tækifæri til að lýsa þeirri skoðun minni við hæstv. forseta þingsins að þetta mál er ekki þingtækt.“ Síðan kom hver af öðrum úr forustusveitum stjórnarandstöðuflokkanna sömu skoðunar, þingmenn Framsóknarflokksins, hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, í allnokkur skipti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal, hv. þm. Jón Gunnarsson komu a.m.k. tvisvar í ræðustól og sögðu: Hér er mál sem er ekki þingtækt, það má ekki ræða þetta. Það mátti ekki ræða þetta mál sem þó var búið að ákæra í. Það var búið að draga fólk inn í þingsali til að dæma það og ekki fyrir neinar smásakir; fyrir nánast að fella lýðræðið, fyrir nánast að setja landið á hvolf, sökkva því. Alþingi var í hættu að þeirra mati. Ég velti því fyrir mér, hæstv. forseti, hvort það hafi komið til umræðu í þingflokki Framsóknarflokksins, rétt eins og það kom til umræðu á vordögum 2010, hvort hér sé hreinlega um 

Hæstv. forseti. Haustið 2008 varð efnahagshrun á Íslandi. Hrunið var afleiðing ríkjandi efnahagsstefnu undanfarinna tveggja áratuga sem hafði þróast og var á góðri leið með að verða einhver sú harðasta nýfrjálshyggjustefna sem við þekkjum til hér á norðurhveli jarðar, stefna sem var fastar fylgt af íslenskum ríkisstjórnum en ríkisstjórnum nokkurs annars lands. Þetta efnahagshrun, atvinnumissir, skuldafangelsi, stórfelld eignatöp, skapaði óvissu og ótta í huga almennings, einkum og sér í lagi vegna þess að þáverandi ríkisstjórn sýndi enga tilburði í þá átt að axla ábyrgð á því sem gerst hafði. Þetta ástand varð til þess að þúsundir Íslendinga flykktust út á torg víðs vegar um landið til að að halda á lofti þeirri einföldu og sjálfsögðu kröfu að ríkisstjórnin axlaði ábyrgð. Það er og verður réttur allra að mótmæla stjórnvöldum, svo fremi að það sé gert án ofbeldis gagnvart öðru fólki, alltaf þegar mönnum þykir ástæða til, hversu ólíkar sem ástæður geta verið. Í því efni tek ég undir það sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir sagði áðan. Ég var ein þeirra sem nýttu sér þennan sjálfsagða rétt og ég tel ekki, hæstv. forseti, að þingseta eða önnur störf eigi að hindra menn í því að segja hug sinn, taka af þeim tjáningarfrelsið, taka af þeim frelsið til að sýna sinn hug og mótmæla. Ég tók mér stöðu með þeim þúsundum sem það gerðu, körlum, konum, ungum, öldnum. En það tók ríkisstjórnina sem þá sat og fulltrúa hennar meira en þrjá mánuði að heyra kröfur fólksins og átta sig á þeim þunga sem að baki bjó. Reyndar eru þeir til sem enn hafa ekki áttað sig á því. Það var andvaraleysi þáverandi ríkisstjórnar sem braut þeirri ólgu sem bjó í brjósti almennings leið út í janúarmánuði 2009 með miklum hávaða, taktföstum hávaða, en sem betur fer með litlu ofbeldi. Það var þáverandi ríkisstjórn sem mánuðum saman neitaði að hlýða á fólkið en stillti þess í stað miklum fjölda lögreglukvenna og lögreglukarla upp á milli sín og almennings í þá ömurlegu stöðu að standa gegn almenningi. Það tekur mig og ég veit alla þingmenn sárt að lögreglukonur og lögreglukarlar, mótmælendur og aðrir hafi orðið fyrir slysum í þessum mótmælum í búsáhaldabyltingunni veturinn 2008–2009. En ábyrgðin, herra forseti, liggur hvorki hjá mér, mótmælendum né lögreglunni. Með nokkrum undantekningum má segja að framganga bæði lögreglunnar og mótmælenda hafi verið þeim til sóma. Ábyrgðin á því sem út af bar í þeim efnum liggur hjá þeim ráðamönnum sem virtu ekki viðlits kröfur fólksins í marga mánuði og gerðu sér enga grein fyrir því sem að baki mótmælunum bjó. Þátttaka mín í þessum mótmælum, herra forseti, hefur verið gerð að tilefni til umræðu á hinu háa Alþingi sem og á öðrum vettvangi allt frá því að vanhæf ríkisstjórn hrökklaðist frá völdum 1. febrúar 2009. Stóryrtum ásökunum hefur verið beint í minn garð af „sumum“ hv. þingmönnum sem hér sitja í salnum og birt þannig á bæði vefmiðlum og í prentmiðlum. Ásakanir sem hafa verið uppi um það að ég hafi með einhverjum hætti stýrt mótmælendum eða eggjað þá til árása á Alþingishúsið, eins og það var svo smekklega kallað, eða aðrar opinberar byggingar eru fjarstæðukenndar og lýsa best þeim sem þannig mæla. Þessi ummæli sýna hins vegar fullkomna lítilsvirðingu þeirra sem svo taka til orða og jafnvel fyrirlitningu á þeim þúsundum Íslendinga sem risu upp og létu í sér heyra, fullkomið virðingarleysi gagnvart öllu því fólki. Að halda því fram að sú sem hér stendur eða aðrir nafngreindir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafi stjórnað tilfinningum og mótmælum og aðgerðum þeirra þúsunda sem hröktu hér vanhæfa ríkisstjórn frá völdum er lítilsvirðing við þessa þjóð, herra forseti. Ég er stolt af því að hafa tekið þátt í mótmælum búsáhaldabyltingarinnar og reyndar mótmælum alla tíð, hvort sem þeim hefur verið beint gegn þáverandi ríkisstjórnum eða óréttlæti á þeirra vegum. Að krefja einhvern í lýðræðissamfélagi um afsökun á því að nýta sér rétt sinn til mótmæla er bein tilraun til kúgunar. Ég sit ekki undir því. Þegar vanhæf ríkisstjórn hrökklaðist hér frá völdum brást valdastéttin á Íslandi ókvæða við. Fyrst var hún hrædd, svo var hún reið. Hún var reið brottrekstri ríkisstjórnarinnar úr Stjórnarráði Íslands. Þetta var eitthvað sem valdastéttin á Íslandi taldi sig bara eiga.  
            

Má ég biðja um ró í þingsalnum og að gefa ræðumanni möguleika á að flytja ræðu sína úr ræðustól.

Takk fyrir það, herra forseti. Eitt af því sem einkenndi viðbrögð valdastéttarinnar á Íslandi í búsáhaldabyltingunni og í eftirleiknum voru þær dylgjur sem ég nefndi áðan um að einstaka þingmenn og jafnvel þingflokkur Vinstri grænna hefði stjórnað atburðum hér í landinu og þáverandi dómsmálaráðherra, Björn Bjarnason, réðst af sérstakri heift í ræðu og í riti á þá sem hér stendur en einnig á þingmennina Atla Gíslason og Steingrím J. Sigfússon. Öll svöruðum við nokkuð fyrir okkur en höfðum ekki sama aðgang til að mynda að fréttastofu Ríkisútvarps og öðrum miðlum, og ég tala nú ekki um Moggatötur, eins og dómsmálaráðherra þáverandi. Mig langar, herra forseti, áður en ég lýk fyrstu ræðu minni, að hlaupa hér á ályktun þingflokks Vinstri grænna sem var gerð vegna þessara ásakana Björns Bjarnasonar sem þar eru sagðar órökstuddar í garð einstakra þingmanna og gerð svofelld samþykkt, með leyfi forseta: „Þingflokkur Vinstri grænna fordæmir harðlega hvers kyns ofbeldi, sama hver í hlut á. Ofbeldi í garð lögreglunnar er aldrei og undir engum kringumstæðum réttlætanlegt. Friðsamleg mótmæli og andóf eru mikilvægir hlekkir virkrar þátttöku í lýðræðisríki og það er ekki að undra að fólk rísi nú upp gegn því órétti og ranglæti sem hefur fengið að viðgangast í samfélaginu. Slík mótmæli beinast ekki gegn góðri löggæslu heldur gegn vanhæfum stjórnvöldum og þeim sem ábyrgðina bera. Að mati þingflokks VG hefur lögreglan almennt sýnt aðdáunarverða þolinmæði og umburðarlyndi sem hefur komið í veg fyrir frekara ofbeldi. Fyrir það á lögreglan hrós skilið og sama gildir um mótmælendur sem af hugrekki slógu skjaldborg um lögreglumenn til að verja þá gegn árásum. Samtakamátturinn var þannig virkjaður til að útiloka frekara ofbeldi og slíkt vekur vonir um að okkur Íslendingum takist að vinna okkur út úr aðsteðjandi erfiðleikum með friðsamlegri samstöðu. Tilraunir Björns Bjarnasonar dómsmálaráðherra til að slá ryki í augu fólks með yfirlýsingum eins og þeirri að tilteknir þingmenn VG hafi „beinlínis veist að lögreglunni“ eru veruleikafirrt og eiga sér enga stoð í sannleikanum. Það er ábyrgðarhluti að yfirmaður dómsmála í landinu skuli viðhafa slíkar dylgjur og blekkingar í pólitískum tilgangi. Gríðarlegt álag er á hinni almennu löggæslu í landinu sem hefur mátt þola mikinn niðurskurð og erfiðar vinnuaðstæður á síðustu árum. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sendir þeim baráttukveðjur og minnir á að það er hlutverk okkar allra að vernda góða löggæslu á sama hátt og hún verndar okkur.“ Þetta voru viðbrögð Vinstri grænna við dylgjum Björns Bjarnasonar á sínum tíma. Nú hefur hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson  
             Herra forseti. Ég hyggst ræða það ítarlega hér fram eftir fundi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Ég get tekið undir sumt af því sem fram kom í ræðu þingmannsins sem laut að dugleysi ríkisstjórnarinnar sem sat á þeim tíma. Það var öllum ljóst að hún sat of lengi. Það var ekki tekið á málum með réttum hætti og á endanum hrökklaðist hún frá völdum. Hv. þingmaður lýsti því þannig að það hefði m.a. verið vegna þeirra miklu mótmæla sem voru hér úti og líklega fyrst og fremst vegna þeirra og get ég að miklu leyti tekið undir það. En mig langar til að spyrja hv. þingmann í ljósi þess að núverandi ríkisstjórn hefur verið mótmælt mjög kröftuglega, þar á meðal 1. október sl., kannski ekki jafnkröftuglega og ríkisstjórninni sem hrökklaðist hér frá völdum: Má ekki með sömu rökum segja að núverandi ríkisstjórn hljóti að þurfa að víkja vegna þeirra mótmæla sem þá voru uppi? Hv. þingmaður nefndi að mótmælendur og lögregla hefðu yfirleitt verið til sóma með nokkrum undantekningum þó. Mig langar að biðja hv. þingmann að segja mér í hvaða tilfellum mótmælendur og lögregla voru ekki til sóma. Ég er alveg sáttur við að fara upp í seinna andsvari og fá svar við spurningunum þar ef tíminn er ekki nægur. Ég held að það sé mikilvægt að við leggjum að jöfnu eða stöndum hér jafnfætis þegar við erum krafin svara. Ég held að hv. þingmaður hljóti að geta nefnt dæmi um hvenær mótmælendur og lögregla fóru út fyrir það sem getur talist til sóma, og einnig af hverju annað eigi að gilda um núverandi ríkisstjórn þegar henni er mótmælt kröftuglega, með eggjakasti meðal annars, en um þá ólukkans ríkisstjórn sem hér hrökklaðist frá völdum.

Herra forseti. Ég tel að hv. þingmaður ætti ekki að reyna að drepa málum hér á dreif. En jú, það er eðlilegt að hann leggi að jöfnu þau mótmæli sem hann hefur flutt þingsályktunartillögu um að verði rannsökuð og þau mótmæli sem hér urðu 1. október sl. fyrst hann nefnir þau sérstaklega, og hv. þingmaður hlýtur þá að koma með tillögu um að sín eigin viðbrögð og annarra þingmanna sem nú sitja verði rannsökuð á sama hátt og hann talar hér um. Þær kröfur sem uppi voru í mótmælunum í búsáhaldabyltingunni voru skýrar. Þær voru um það að seðlabankastjórnendur yrðu látnir fara, að stjórnendur Fjármálaeftirlitsins yrðu látnir fara, að ríkisstjórnin færi og hér yrði boðað til kosninga og að stjórnarskránni yrði breytt, að hér yrði sett á stjórnlagaþing. Þetta voru þær meginkröfur sem ómuðu þennan vetur og það verður að segjast eins og er að mótmælendur höfðu fullan sigur í þessum efnum. En það er kannski núna fyrst að stjórnlagaráðið er sest á rökstóla. Endurskoðun stjórnarskrárinnar var nú helsta mál þingflokks og flokks hv. þingmanns að koma á stjórnlagaþingi til þess að endurskoða stjórnarskrána en af einhverjum ástæðum treysti formaður þingflokks Framsóknarflokksins sér ekki til að fylgja því eftir. Það er kannski það sem er eftir af kröfum búsáhaldabyltingarinnar og ég ætla rétt að vona að við komum henni í gegn. Undantekningar sem ég nefndi og fóru úr böndum, þar sem ofbeldi var viðhaft, voru einstök atvik en ég vil fyrst og fremst nefna nóttina við Stjórnarráðið.

Virðulegi forseti. Það er mikill munur á því stjórnlagaráði er nú starfar og því stjórnlagaþingi sem átti að setja á fót. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvenær var lögreglan ekki til sóma?

Hæstv. forseti. Þessi fyrirspurn er ekki svara verð. 

Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Mig langar til að spyrja þingmanninn, út af því að ég hef t.d. í þeim mótmælum sem hafa verið hér undanfarin ár eða síðan ég kom inn á þing oft vinkað mótmælendum og horft á þá: Væri það ekki tilefni til þess að ég yrði sérstaklega rannsökuð líka og minn þáttur í að horfa á mótmælendur og ræða við þá?  Mig langaði líka jafnframt að beina athyglinni að því ég tók t.d. þátt í mótmælum í búsáhaldabyltingunni og væri þá ekki tilefni til að rannsaka líka þingmenn sem voru ekki orðnir þingmenn en voru svona að styðja þessar kröfur?  Fyrst og fremst langar mig að spyrja hv. þm. Álfheiði Ingadóttur hvort henni finnist ekki tilefni til að allir þingmenn verði rannsakaðir og tengsl þeirra við mótmælendur ef fara á hér á einhvers konar nornaveiðar gagnvart ákveðnum flokki. 
            

Herra forseti. Það er nú svo að sú þingsályktunartillaga sem hér er til umræðu er ansi miklar umbúðir um lítið mál og mun ég koma frekar að því í ræðu minni á eftir. Það er nefnilega þannig að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hafði verið eitthvað um hálft ár að föndra við að skrifa þessa tillögu, frá því í febrúar 2010 þar til hún var lögð fram í nóvember 2010, og það er farið út um víðan völl. Ef maður á að taka mark á þessu, taka þetta alvarlega, ætti að safna hér skýrslum um símanotkun 63 þingmanna og þar af 12 ráðherra frá október 2008 til febrúar 2009. Þetta er náttúrlega ekki það sem hv. þingmaður er að slægjast eftir. En hann hefur ekki enn þá þorað að nefna nöfnin sem hann vill að séu rannsökuð jafnvel þótt ítrekað hafi verið gengið eftir því hér það sem af lifir þessari umræðu og verður væntanlega gert áfram. Ég tel, hv. þm. Birgitta Jónsdóttir, að það eigi ekki að taka mark á þessum pappír, að það sé ástæðulaust að efna til nornaveiða innan húss eða utan hér við Austurvöll. Við höfum fordæmin, við höfum mál níumenninganna og við skulum læra af þeim.

Ég þakka fyrir þessi svör.  Ég velti fyrir mér, mér finnst svo furðulegt að þetta mál sé tekið á dagskrá. Furðulegt miðað við oft og tíðum ágæt mál sem Framsóknarflokkurinn hefur lagt fram að þetta sé forgangsmál til að leggja fram sem sennilega síðasta þingmannamál fyrir sumarhlé. Mig langaði að spyrja hv. þm. Álfheiði Ingadóttur hvað hún haldi að liggi að baki þessarar furðulegu ályktunar þar sem verið er að fara fram á hluti sem ég hefði bara haldið að ættu heima hjá Stasi eða jafnvel núverandi Bandaríkjaforseta. Ég er eiginlega orðlaus yfir því að hv. þingmaður, þingflokksformaður Framsóknarflokksins, Gunnar Bragi Sveinsson, skuli leggja svona fram. Mér finnst þetta stórfurðulegt því að ég hefði einhvern veginn ekki trúað því að þetta væri í hans anda. Því langaði mig að spyrja hv. þm. Álfheiði Ingadóttur hvað hún telji að liggi að baki þessarar furðulegu tilraunar til njósna um þingmenn og nornaveiða um m.a. hana sjálfa.

Virðulegi forseti. Ég vildi að ég gæti sagt að ég tryði því að það væri eðlileg forvitni manns sem var við kaupfélagsstörf norður í landi meðan atburðir gerðust hér fyrir sunnan en ég er ansi hrædd um að svo hafi ekki verið.  Ég verð að segja eins og er að ég var alveg undrandi á þessu vali þingflokks Framsóknarflokksins. En ég er kannski enn þá meira undrandi á því að þeir tveir hv. þingmenn sem eru meðflutningsmenn hv. þingflokksformanns skuli ekki vera í salnum til að styðja sinn mann og halda hér uppi málafylgju með honum og taka svolítið vel á þeim þingmannsræflum sem voru í það minnsta á þingi þennan tíma. Það er erfiðara að ná í þá sem eru komnir utan þings og í skjól. Nei, hv. þingmaður, ég veit ekki hvað býr hér að baki en það er athyglisvert að í gær hvatti hv. þingmaður þingheim og forustu þingflokkanna sérstaklega til að reyna að koma í veg fyrir það að menn hefðu uppi stór orð um aðra þingmenn, kölluðu þá illum nöfnum, jafnvel niðrandi orðum sem bæru vott um ákveðna fyrirlitningu. Ég verð að segja að mér finnst ekki alveg samhljómur í þessu en það búa nú tveir menn í mörgum og það kann að vera skýringin.

Virðulegi forseti. Það kemur greinilega við kaunin á einhverjum þingmönnum hér þegar þessi mál eru rædd, slík eru viðbrögðin við þessari þingsályktunartillögu sem ég get ekki séð annað en sé bara mjög eðlileg og alls ekki óeðlilegt að þau ummæli sem fallið hafa á opinberum vettvangi í kjölfar þeirra mótmæla sem voru hér og þeirra atburða sem gerðust í þinghúsinu í tengslum við það séu skoðuð. Við skulum átta okkur á því hvað liggur hér til grundvallar. Hér er m.a. verið að vitna í greinar eftir lögreglumenn í blöðum, lögreglumenn sem tóku þátt í aðgerðum í þinghúsinu og fyrir utan Alþingishúsið, og það er verið að vitna í viðbrögð ýmissa þingmanna og hvað þeir höfðu fyrir stafni hér á meðan á þessu stóð og þegar þetta stóð sem hæst. Í viðtali við formann Landssambands lögreglumanna lýsir hann m.a. háttsemi ákveðins þingmanns með þessum orðum, með leyfi forseta: „Í stað þess að fylgja tilmælum til að þingmanna og starfsfólks Alþingis um að halda sig frá gluggum hússins hafi hún staðið úti við glugga og talað í síma og sent kveðju með því að kreppa hnefann út í fjöldann.“ Snorri Magnússon, formaður Landssambands lögreglumanna, sá tilefni til þess að rita forseta þingsins bréf og óska eftir að þetta mál yrði skoðað og spyr að því hver sé í raun ábyrgð þeirra stjórnmálamanna sem í hlut eiga og hvernig Alþingi ætli sér að afgreiða það mál. Það er ekki fyrr en eftir ítrekaða beiðni frá Landssambandi lögreglumanna sem þessu erindi er svarað. Það er vitnað hér í fundargerð forsætisnefndar þar sem kemur fram hjá þeim sem þar sátu að menn hafi orðið vitni að hátterni þingmanna sem voru til þess að hvetja hér til aukinna mótmæla.  Mér finnst það vera eins og að kasta steini úr glerhúsi þegar hv. þingmenn stjórnarflokkanna koma hér upp til að gera athugasemdir við hvaða mál eru tekin á dagskrá. Það þarf ekki að fara langt aftur í málalistann á þingi til að sjá að ekki eru alltaf valin af hálfu núverandi ríkisstjórnar eða meirihlutaflokkanna merkileg mál til að fjalla um á þinginu og oft höfum við gert athugasemdir við það að tímanum sé ekki vel varið hér í umræðu um ýmis mál. Hér hefur verið kallað eftir gagnsæi og opnu ferli, það eigi að upplýsa allt. Þar hafa þingmenn ríkisstjórnarflokkanna gengið fremst í því að kalla eftir slíkum vinnubrögðum. Hafa þeir ekki kallað eftir því að m.a. aðdragandi Íraksstríðsins verði rannsakaður alveg sérstaklega og þátttaka manna í því? Það á að rannsaka hér ýmsa hluti en það á að láta vera þegar kemur að einhverjum rannsóknum sem mögulega geta snúið að þeim sjálfum. Þannig hafa þau t.d. hafnað tillögum um að aðdragandi Icesave-málsins, þ.e. að þeim samningum og þeirri vinnu sem unnin var við Icesave-málið, verði rannsakaður sérstaklega. Það má ekki. Það er bara sumt sem má rannsaka hjá þessum hv. þingmönnum, virðulegi forseti. Þegar hv. þm. Björn Valur Gíslason nefnir það sérstaklega að það sé aumingjaskapur og kjarkleysi af hálfu flutningsmanns þessarar tilllögu, hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar, að nefna ekki nöfn þeirra sem hér eiga í hlut og fara með málflutninginn að vissu leyti inn í sali Alþingis þá frábið ég mér slík vinnubrögð. Er það ekki þannig að menn eru saklausir þar til sekt er sönnuð? Er það bara ekki eðlilegt tillit við þá sem hér eiga hlut að máli að vera ekki að draga fram einstaklinga fyrir rannsókn málsins?  Væri það ekki í þágu þeirra sem taka þetta til sín og hafa verið nefndir í þessari umræðu að þetta sé rannsakað þannig að fólk verði þá þvegið af þeim áburði sem boðað er til? Ég get ekki séð annað en að þetta sé í hæsta máta eðlileg málsmeðferð af hálfu þeirra hv. þingmanna sem flytja þessa þingsályktunartillögu. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði í ræðu sinni að það hefði verið lítið ofbeldi í þeim mótmælum sem hér fóru fram, lítið ofbeldi sem betur fer, eins og það var orðað. Það er hennar mat að það hafi verið lítið ofbeldi í gangi. Mitt mat er að það hafi verið mikið ofbeldi í gangi, mjög mikið ofbeldi. Ég var hér á þingi og ég varð vitni að þessu. Það var það mikið ofbeldi að hér lágu eftir slasaðir lögreglumenn  Þeir sem hlut eiga að máli og allir í hverju sem er verða auðvitað að kannast við sín verk. Það segir enginn í þessari þingsályktunartillögu að það hafi verið þingmenn Vinstri grænna eins og hér var orðað af hv. þm. Álfheiði Ingadóttur og hún sagðist ekki sitja undir að vera sökuð um að hafa skipulagt og stjórnað þessum mótmælum. En það er verið að vísa til þess að þingmenn hafi hér m.a. hvatt til ákveðinna mótmæla.

Hvað ertu að tala um?


             Hafi verið að hvetja til þeirra mótmæla sem voru hér við Alþingishúsið.  Samkvæmt stjórnarskrá lýðveldisins nýtur Alþingi Íslendinga friðhelgi og að ráðast á Alþingi Íslendinga er brot á stjórnarskrá landsins og þetta hlýtur að vera eitt af þeim grundvallaratriðum sem við byggjum lýðræði okkar á og er það. Við hljótum að eiga að fylgja því eftir. Það er ekki um að villast, og ég held að ég hafi áður sagt það hér í ræðustól, að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir var hér, ég varð vitni að því sjálfur í þessum mótmælum að hún var hér með ákveðnum hætti í sambandi við mótmælendur fyrir utan. Aðspurð af mér, eftir að hafa látið ákveðin ummæli falla og þegar ég spurði: Ertu virkilega að meina það að þú viljir hleypa fólkinu hingað inn? þegar hún var með athugasemdir úti í glugga þar sem ég stóð við hliðina á henni, var með athugasemdir um störf lögreglunnar og ég sagði: Viltu virkilega hleypa mótmælendum inn í þetta hús?

Hvað er þingmaðurinn að fara?

Viltu hleypa þessu fólki inn í þetta hús?

Hvað er þingmaðurinn tala um?


             Og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir …  
            

Ég bið ræðumann stoppa aðeins.

… sagði þá: Eru þetta ekki dauðir hlutir hér inni, er það ekki alveg sama, eru þetta ekki dauðir hlutir?  
             Þetta eru bara sönn orð og ef þingmaðurinn vill ekki kannast við það  
             
             Má ég biðja um ró í þingsalnum og biðja þingmann að gefa ræðumanni sem hefur orðið tíma til að flytja sína ræðu. ) Þetta mál, virðulegi forseti, á fullt erindi til þess að vera skoðað eins og mörg önnur mál í tengslum við aðdraganda hrunsins. Það er alveg sjálfsagt að gera það til að við fáum sannleikann fram í þessu máli. Allt of margir 

Forseti. Þessi sköruglega ræða er nú efni í meira en andsvör en ég get þó ekki gert annað en benda á að Héraðsdómur Reykjavíkur sjálfur hefur þegar komið í andsvar fyrir fram við þessa ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar og hrakið þá staðhæfingu hans að hér hafi nokkurn tíma verið um árás á Alþingi að ræða. Því máli var hent með hlátrasköllum út úr Héraðsdómi Reykjavíkur fyrir nokkrum vikum. Það er rétt að hv. þm. Jón Gunnarsson fari að lesa blöðin og kynna sér tíðindi sem hér hafa gerst eftir að ríkisstjórn hans fór frá, hrökklaðist frá á sínum tíma. Hins vegar kom hv. þm. Jón Gunnarsson í lok ræðu sinnar með þau svör eða eitthvað af þeim svörum, virtist vera, sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson þorði ekki að koma með þó að hann væri þráspurður um þau vegna þess að það bendir allt til þess að herra A, sem heitir ekki herra X heldur herra A, sé hv. þm. Jón Gunnarsson. Ég spyr hann að því: Ert þú, Jón Gunnarsson, herra A?

Virðulegi forseti. Ég hef bara ekki hugmynd um hvort ég er herra A í því málsskjali sem við erum að fjalla um. En þau ummæli sem ég fór með áðan úr ræðustól þingsins hef ég farið með áður og við þau stend ég vegna þess að þau voru sögð hér á göngunum. Það er auðvitað ekki drengilegt að kannast ekki við það sem maður hefur sagt eða gert, það er ekki drengilegt, og það getur hver lagt mat á í hvers anda þau ummæli eru höfð og hver meining þeirra er. Það getur hver maður sagt sér sjálfur.

Forseti. Spurningin er mjög einföld. Í því þingmáli sem hv. þingmaður styður segir frá því að í tiltekinni fundargerð, sem ekki hefur komið fram hvort sé opinber eða ekki eða hvort flutningsmenn hafa lesið í raun og veru eða ekki, segi þetta, með leyfi forseta: „Þá greindi [A] frá því að hann hefði orðið vitni af því að [B] alþingismaður hefði verið í sambandi við fólk utan hússins og virst vera að veita þeim upplýsingar um viðbúnað lögreglu.“ Ég spyr ósköp einfaldlega: Er það samtal sem hv. þingmaður var að segja okkur frá hér eins og fyrir hverjum öðrum dómi endurspeglun af því samtali? Er hv. þm. Jón Gunnarsson herra A?

Virðulegi forseti. Svo það sé ítrekað féllu þau ummæli sem ég er að vitna í hér á göngum Alþingishússins þar sem hv. þingmaður var að gera athugasemdir við störf lögreglunnar sem stóð í mikilli vörn á bak við húsið, bakdyramegin, og var að handtaka þar mótmælendur, nokkurn fjölda mótmælenda, og geymdi þá í böndum upp við Alþingishúsið og höfðu hér miklar og sterkar varnir við. Þá féllu þau ummæli sem ég vitnaði hér til og ég stend við þau. Ég veit ekkert um það, ég hef ekki séð þessa fundargerð forsætisnefndar. 

Frú forseti. Þingmaðurinn Jón Gunnarsson vitnaði í stjórnarskrána í ræðu sinni, í 36. gr. Mig langar að spyrja hann aðeins nánar út í túlkun hans á stjórnarskránni því að hún er greinilega eitthvað aðeins öðruvísi en mín túlkun, og út í 73. gr. hennar. Þar segir, með leyfi forseta: „Allir eru frjálsir skoðana sinna og sannfæringar. Hver maður á rétt á að láta í ljós hugsanir sínar, en ábyrgjast verður hann þær fyrir dómi. Ritskoðun og aðrar sambærilegar tálmanir á tjáningarfrelsi má aldrei í lög leiða. Tjáningarfrelsi má aðeins setja skorður með lögum í þágu allsherjarreglu eða öryggis ríkisins, til verndar heilsu eða siðgæði manna eða vegna réttinda eða mannorðs annarra, enda teljist þær nauðsynlegar og samrýmist lýðræðishefðum.“ Mig langar að spyrja þingmanninn út í það hvernig hann skilur þessi orð.

Virðulegi forseti. Ég skil þessi orð einfaldlega svo að þau séu einn af hornsteinum lýðræðis okkar og lýðræðissamfélags og ég ber fulla virðingu fyrir því. En það breytir því ekki að til þess að knýja fram eða leggja áherslu á skoðanir sínar eða þær skoðanir sem maður vill koma á framfæri sé til einhver heimild um að beita til þess ofbeldi. Til þess er ekki tekið í þessari grein. Það er það sem um ræðir, hvort menn voru að beita ofbeldi og ráðast hér á bæði löggæslumenn og Alþingishúsið. 
            

Forseti. Nú er ég hissa því að á máli þingmannsins Jóns Gunnarssonar var ekki annað skilja en hann teldi að þingmenn hefðu beitt ofbeldi hér þessa örlagaríku daga, ég get ekki skilið orð hans öðruvísi, eða átt verulegan þátt í ofbeldi. Mér finnst þingmaðurinn þurfa að skýra þetta betur en það að einhver hafi talað í síma og steytt hnefa út í glugga.

Virðulegi forseti. Hér gerðust alvarlegir atburðir í lok búsáhaldabyltingarinnar, um það er ekki deilt. Það voru mjög alvarleg átök á svæði Alþingishússins og við Alþingishúsið. Ég er ekki að saka þann hv. þingmann eða hv. þingmenn sem ég er tala til í þessu máli um að þeir hafi verið að beita einhvers konar ofbeldi. En það að hvetja til ofbeldis, 

Forseti. Mig langar að spyrja þingmanninn að tvennu: Telur þingmaðurinn að VG hafi staðið fyrir byltingunni? Mig langar þó að upplýsa hann um að ég mætti aldrei á mótmælin í nafni VG eða með VG heldur til að hvetja til að þáverandi ríkisstjórn, sem var gjörsamlega vanhæf og hafði stuðlað að þriðja mesta hruni mannkynssögunnar, segði af sér. Mig langaði jafnframt að spyrja þingmanninn að því hvort hann telji það ofbeldi að kasta eggi í hús.

Virðulegi forseti. Ég tel það ekki ofbeldi að kasta eggi í hús en ég tel illa farið með eggin að gera það  Ég hef aldrei sakað Vinstri græna, þingflokk þeirra eða stjórnmálasamtökin um að hafa staðið fyrir þeim mótmælum sem hér voru. Ég hef ekki sakað þá um það. Ég hef bara sagt frá því sem ég heyrði og sá á göngum þingsins. 

Forseti. Ég vil ítreka það eins og mun væntanlega heyrast af ræðu og tilsvörum þingmannsins að í sömu andrá og hann talar um ofbeldi gagnvart fólki talar hann um ofbeldi gagnvart húsinu. Ég skil ekki alveg hvernig hann getur þvegið hendur sínar af því að hafa haft þau ummæli uppi. Það sem mér finnst kannski alvarlegast, langalvarlegast, er að þingmaðurinn ber það á annan þingmann hér inni að hún hafi stuðlað og hvatt til ofbeldis. Mig langar til að hv. þingmaður rökstyðji það og komi með dæmi um það og sannanir ef hann er með svona alvarlegar ásakanir á hendur öðrum þingmanni.

Virðulegi forseti. Ég hef bara greint frá því sem ég varð vitni að á göngum þingsins. Ég hef greint frá því að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hafi í mín eyru og reyndar annars þingmanns … 

Forseti. Það gætir ákveðins misskilnings hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni þegar hann hélt því fram áðan að við værum og ég m.a. að gera athugasemdir við hvaða þingmál Framsóknarflokkurinn flytti á þingi. Það hef ég aldrei gert. Ég hef hins vegar spurt hvers vegna þessi forgangsröðun sé, því að samkvæmt vef Alþingis eru þingmenn Framsóknarflokksins eða flokkurinn í heild með 21 þingsályktunartillögu í gangi á þinginu. Það er 21 þingsályktunartillaga samkvæmt vef þingsins og framsóknarþingmenn eru merktir á 32 lagafrumvörpum sem eru í einum eða öðrum farvegi, þetta eru 53 mál. Hv. þingmenn Framsóknarflokksins hafa væntanlega sest, eins og ég sagði áðan, yfir málalistann í gær, plokkað þetta út og fundið forgangsmálið sem er það sem við ræðum hér í dag. Það var þetta sem ég átti við. En ég vil spyrja hv. þm. Jón Gunnarsson: Telur hann að í tillögu framsóknarmanna sé átt við þann þingmann sem hv. þm. Jón Gunnarsson nefndi hvað oftast áðan, Álfheiði Ingadóttur?

Virðulegi forseti. Ég hef engar athugasemdir við það að þingflokksformaður Framsóknarflokksins hafi ákveðið að þetta mál kæmi á dagskrá þingsins áður en því lýkur. Við skulum átta okkur á hvenær þetta mál var lagt fram á þinginu. Það er nú þannig að þingmannamál mæta oft afgangi og það þekkjum við öll og ekki síst í stjórnarandstöðunni hversu lengi mál okkar mega bíða og hversu lengi svör ráðherra gagnvart okkur mega bíða umfram það sem heimilt er samkvæmt þingskapalögum. Þetta mál var lagt fram á þingi í nóvember 2010. Síðan eru liðnir sex mánuðir.  
             Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að leggja neinn dóm á það við hvaða þingmenn er sérstaklega átt í þessari þingsályktunartillögu. Það mun rannsóknin leiða í ljós  
            

Forseti biður um ró í þingsalnum.

Herra forseti. Ég var að vonast til þess að hv. þm. Jón Gunnarsson mundi hafa kjark til þess að nefna þó þau nöfn sem þingflokksformaður Framsóknarflokksins hefur ekki kjark til að gera og hefur ekki haft í þessari umræðu í dag þrátt fyrir að eftir því væri gengið. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann muni verða við væntanlegri beiðni Framsóknarflokksins í kjölfar þessarar tillögu að bera vitni í málinu. Hann hefur lýst ákveðinni upplifun sinni af þessu máli í þingsal og á göngum þingsins. Það berast öll bönd að því að hv. þingmaður sé herra A, eins og getið er um í greinargerð tillögunnar hjá framsóknarmönnum. Er hann tilbúinn til að bera vitni í málinu, hefur hann það fram að færa eins og hann sagði áðan að hann sé tilbúinn til að standa við orð sem hann hefur heyrt, og er hann þá gott vitni og traust um það sem Framsóknarflokkurinn og flutningsmenn tillögunnar vitna til 

Virðulegi forseti. Ég mun að sjálfsögðu bera vitni í þessu máli ef ég yrði kallaður til í því alveg eins og öllum öðrum málum sem ég væri beðinn um að bera vitni í ef ég hefði orðið vitni að einhverju sem ætti erindi inn í það mál, og ég mundi segja satt og rétt frá. Það er auðvitað grundvallaratriði. Ég á ekki von á öðru en að allir sem kallaðir yrðu til vitnis í þessu máli og öðrum greini satt og rétt frá því sem þeir hafa heyrt eða orðið vitni að, heyrt, séð eða orðið vitni að. Dómskerfi okkar byggir á þessu og að sjálfsögðu mundi ég ekki skorast undan. Ég átta mig ekki á því hve mikið er gert úr því hér að hv. flutningsmenn þessarar tillögu skuli ekki nefna einhver nöfn sérstaklega til sögunnar. Það er verið að óska eftir því að þetta verði rannsakað og ég held að það væri þá kjörið tækifæri 

Herra forseti. Þessi umræða er farin að taka á sig nokkuð sérkennilega mynd að mínu mati. Ég tel fulla ástæðu til að óska eftir því að forseti Alþingis, hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, verði kvödd til og verði viðstödd þessa umræðu vegna þess að hér er verið að ræða mál þar sem í greinargerðum er verið að vitna sérstaklega í fundargerðir forsætisnefndar. Hér koma hv. þingmenn og eru með að mínu mati ávirðingar og jafnvel dylgjur, hv. þm. Jón Gunnarsson, eða ég ætti kannski að segja hv. þm. Jón A. Gunnarsson, kemur með ávirðingar og dylgjur  
            

Má ég biðja hv. þingmann að ávarpa þingmann með réttum nöfnum.

Hv. þm. Jón Gunnarsson kemur með ávirðingar í garð annarra þingmanna og sömuleiðis er sérstaklega fjallað um ummæli hæstv. forseta Alþingis, Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur. Ég tel því mikilvægt að gerðar verði ráðstafanir til þess að forseti Alþingis verði viðstödd þessa umræðu eða taki ákvörðun um að henni verði hætt.

Virðulegi forseti. Það er svo sem ekki ætlast til þess undir þessum lið að fjallað sé efnislega um ræður annarra en ég get ekki annað en komið upp og svarað þeim ummælum hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar þegar hann sakar mig um að vera hér með dylgjur. Ég er ekki að fara með neinar dylgjur, virðulegi forseti, það er ekkert slíkt. 

Forseti. Ég tek undir með hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni. Ég spurði sérstaklega um þá fundargerð sem greinargerðin fjallar einkum um og ég fékk engin svör frá framsögumanni um málið og frumvarpsflytjandanum hinum fyrsta, hv. þingmanni. Sá sem getur tjáð sig um þetta er hæstv. forseti þingsins, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, nema sá sem gegnir stöðu forseta í stólnum geti svarað til um þá fundargerð, en sá sem hér talar sem forseti getur ekki borið af sér sakir eða skýrt fyrir okkur beinar tilvitnanir í mál forseta þingsins, Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur. Það getur forsetinn einn gert. Þess vegna er eðlilegt að forsetinn sé viðstaddur og henni gefið færi á að taka þátt í umræðunni og fjalla um þau álitaefni sem hér hafa komið upp. 
            

Herra forseti. Ég vil taka undir þessa ósk hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar. Ég hef hlýtt á umræðuna í einn og hálfan tíma eða svo og hv. 1. flutningsmaður þessarar tillögu er ófáanlegur til að upplýsa við hverja er átt þar sem stendur í hornklofum A og B í greinargerð með tillögunni. Eini aðilinn sem getur upplýst það og gert fundargerð forsætisnefndar opinbera, herra forseti, er forseti Alþingis, hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir. Mér býður í grun að nafn mitt hafi verið til umræðu á þessum forsætisnefndarfundi. Það hef ég lesið í víðfrægum pistlum hv. þm. Jóns Gunnarssonar sem virðist þá hafa vitað eitthvað meira en hann segist vita hér og nú. Ég óska eindregið eftir því að forseti Alþingis komi hingað og svari fyrir þessa fundargerð.

Forseti. Ég vil taka undir með þeim þremur þingmönnum sem hafa komið hér upp undir liðnum um fundarstjórn og kalla eftir því að hæstv. forseti þingsins, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, komi hingað til að taka þátt í umræðunni og upplýsi okkar um og opni þau skjöl sem vísað er í, þessar fundargerðir frá forsætisnefnd. Mér finnst jafnframt, hæstv. forseti, afar brýnt að þessar fundargerðir séu hreinlega gerðar opinberar eigi síðar en nú af því að í þessu skjali eru ótrúlegar dylgjur. Nú er búið að tengja þær við ákveðna þingmenn hér inni og best væri að þetta væri allt saman opið og uppi á borðum.

Forseti. Það er bara erfitt að ræða þetta mál áfram án þess að hafa fundargerðina. Það er óljóst enn þá vegna þess að hv. flutningsmaður málsins hefur ekki viljað upplýsa það hvort flutningsmennirnir lásu fundargerðina áður, en nú hafa komið fram þær upplýsingar að hv. þm. Jón Gunnarsson hafi sagt af henni sérstakar fréttir í einhverjum pistli. Ég hef ekki lesið þann pistil og ég veit ekki til þess að hv. þm. Jón Gunnarsson sé í forsætisnefnd nú eða hafi verið. Ég held að hann hafi aldrei verið í forsætisnefnd. Hvaðan komu honum upplýsingar um fundargerð forsætisnefndar sem við höfum ekki almennt og við umræðu um þetta mál? Ég held að það hljóti að vera svo að forseti þingsins, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, sem þingmenn kusu hér á sínum tíma sem sinn mann, sinn leiðtoga, hljóti að fá tækifæri til að koma og lýsa þetta mál fyrir okkur.

Forseti. Ég legg til að við gerum hlé á umræðunni þangað til forseti þingsins telur sér fært að koma hingað og taka þátt í henni og opinbera þá fundargerð sem vísað er í. Mér finnst ekki hægt að halda umræðunni áfram fyrr en þau gögn liggja fyrir og forseti þingsins getur komið hingað og útskýrt betur af hverju sumir en ekki allir þingmenn hafa haft aðgang að þessari fundargerð.

Herra forseti. Ég tek undir að það er mjög mikilvægt að forseti Alþingis hafi tök á að koma og vera viðstödd þessa umræðu. Ég held að það væri góð hugmynd að fresta umræðunni um sinn a.m.k. og taka önnur dagskrármál fyrir. Það væri þá hægt að halda henni áfram þegar forseti hefur tök á því að vera viðstödd hana, því að eins og hefur komið fram eru hér upplýsingar sem vísað er í í þessu þingmáli sem mikilvægt er að komi fram og sömuleiðis orð sem vísað er í í gæsalöppum og höfð eru eftir hæstv. forseta Alþingis. Ég legg því til að það verði kannað hvort ekki sé hægt að gera hlé á umræðunni um sinn a.m.k. og taka önnur mál fyrir.

Forseti mun núna bera forseta Alþingis, hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur, þau boð að nærveru hennar sé óskað hér.

Herra forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu með frekar sakleysislegu yfirbragði eins og ég nefndi áðan. Ef ekki væri lesið á milli lína mætti halda að sú siðapredikun sem hljómaði úr munni hv. 1. flutningsmanns í gær væri hér á ferð endurunnin. Um er að ræða tillögu um að skipa þriggja manna rannsóknarnefnd til að rannsaka hvort þingmenn, og ráðherrar sérstaklega, hafi gerst brotlegir við lög í búsáhaldabyltingunni í janúar 2009 og hvort þeir hafi bakað sér refsiábyrgð, hvort athafnir þeirra hafi brotið í bága við ákvæði laga og hvort þeir hafi brotið starfsskyldur sínar, gerst sekir um mistök eða vanrækslu í starfi eða brotið gegn refsiákvæðum laga. Ég verð að segja, herra forseti, að við settum niður rannsóknarnefnd á vegum Alþingis til að skoða framferði í aðdraganda að hruninu. Ég verð að segja eins og er, og ég nefndi það áðan, að þetta eru hins vegar mjög miklar og bólgnar umbúðir utan um lítið mál, hefndaraðgerð sem hér er færð í fallegan búning. Ég vil segja, vegna orða hv. þm. Jóns Gunnarssonar og reyndar líka hv. flutningsmanns, að ég sé ekkert athugavert við það, og mér finnst það bara dásamlegt, ef Framsóknarflokkurinn vill núna fara að rannsaka fortíðina. Það er kominn tími til og guð láti gott á vita. Við skulum þá bara rannsaka og rannsaka og það mun ekki standa á mér að samþykkja þessa tillögu, hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson. En tilurð hennar og tilgangur er afspyrnuómerkilegur, það verð ég að segja. Það er beinlínis hlægilegt að þessi hv. þingmaður, sem segist hafa lagt svo mikla vinnu í þetta, hafi í gær verið að predika yfir þingmönnum hvernig þeir ættu að tala hver við annan. Hann uppsker nú væntanlega í dag svo sem hann sáði til, reyndar í nóvember í fyrra. Hér er allt of mikið á sig lagt af hálfu hv. þingmanns. Það eru allt of miklar umbúðir, það sjá allir í gegnum þetta, tillagan snýr fyrst og síðast að þingmönnum Vinstri grænna og hún snýst einkum og sér í lagi um þann þingmann sem hér stendur í ræðustól. Hv. þingmaður hefur hins vegar ekki haft dug til að viðurkenna það. Til þess hefur hann haft aðra rödd í salnum, rödd hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Þegar Framsóknarflokkurinn fær nú tækifæri til að velja eitt mál til að mæla fyrir á þessu vori þá er þetta málið að rannsaka sérstaklega háttsemi þeirrar sem hér stendur og fyrir siða sakir háttsemi allra hinna 62 sem voru á þingi frá október 2008 fram í janúar 2009. Það er ekki minna. Herra forseti. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson er í þessu skjali, eins og greinargerðin ber vott um, að lepja upp þvætting og hreinar lygar sem runnar eru undan rifjum kaldastríðskarlsins Björns Bjarnasonar og hans hirðar innan þings og utan, lygaþvætting og slúður sem því miður rataði alla leið inn í fundargerðarbækur forsætisnefndar Alþingis. Ég hef, herra forseti, átt í tölvupóstssamskiptum við hæstv. forseta Alþingis, Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur, vegna þessara fundargerða og það er þess vegna sem ég tel nauðsynlegt að hæstv. forseti sé viðstaddur þessa umræða því að ég vil fá leyfi hennar í salnum til að lesa þá tölvupósta sem fóru okkar á milli vegna þessa. Mér var ekki gert viðvart um það að mín persóna væri eitthvað sérstaklega til umræðu í hv. forsætisnefnd á þeim tíma þegar Sturla Böðvarsson, þáverandi þingmaður, var forseti þingsins svo að ég óskaði eftir skýringum. Ég kalla eftir því enn og aftur að hæstv. forseti komi til þings og standi fyrir máli sínu og forsætisnefndar í þessu efni.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér finnst allt að því að hæstv. forseti eigi að gera athugasemdir við málflutning hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, hvernig hún talar um fyrrverandi dómsmálaráðherra, Björn Bjarnason,  Við höfum líka lagt til að það verði skoðað hvernig staðið hefur verið að Icesave-málinu. Við höfum ekki komist áfram með það mál, virðulegi forseti. Það hefur verið stoppað af ríkisstjórnarflokkunum. Þeir eru ekki tilbúnir í að skoða eigin verk. Það er vandamálið. Það má ekki skoða þeirra verk, bara annarra. Það á að fara að skoða Íraksstríðið sem tekin var ákvörðun um fyrir átta árum þó að unnar hafi verið um það ítarlegar skýrslur. Við getum aðeins velt fyrir okkur málsmeðferðinni gagnvart fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, Geir H. Haarde, eða hversu málefnaleg sú ómerkilega atlaga er að þeim einstaklingi og hvernig afstaða þingflokka breyttist eftir því hverjir áttu í hlut. Var það málefnaleg meðferð? Hver var tilgangurinn og hver var þá tilurðin með því sem hv. þingmaður vitnaði til?

Herra forseti. Hér hafa þingmenn, þar á meðal sú sem hér stendur, þurft að sæta því að hv. þm. Jón Gunnarsson tali í tómum dylgjum og sé með ásakanir sem eru langt fyrir neðan virðingu hins háa Alþingis. Hv. þingmaður sagði áðan að hér hafi legið eftir slasaðir lögreglumenn og þingmenn verði bara að gera svo vel og kannast við sín verk. Hvað eiga þau orð að þýða og hvað segir nú nýskipaður siðapostuli Alþingis, hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, um slíkt orðbragð?

Virðulegi forseti. Já, ég nefndi það hér að hér hefðu legið eftir slasaðir lögreglumenn. Það urðu slys á lögreglumönnum, það urðu slys á þingvörðum og jafnvel þannig í einhverjum tilfellum að menn bera af því skaða til lengri tíma. Ég fór ekki með neinar dylgjur, virðulegi forseti, um hv. þm. Álfheiði Ingadóttur. Ég greini einfaldlega frá því sem er satt og rétt í því máli. Í því eru engar dylgjur, ég er ekki að ýja að neinu, ég er bara að segja frá því sem var sagt. Ég sagði það svo að hver og einn gæti lagt mat á það fyrir sjálfan sig. Það getur hver og einn lagt mat á það hvað felst í ummælum þegar hv. þingmanni finnst það í lagi, virðulegi forseti, og fannst það í lagi á þessum tíma að mótmælendur færu um sali Alþingis og brytu þar allt og brömluðu. Það er nákvæmlega spurningin sem ég lagði fyrir hv. þingmann. Finnst þér í lagi að hleypa þessu fólki inn í húsið og brjóta allt og bramla? Og svarið sem ég fékk var: Er það ekki í lagi? Þetta eru hvort eð er allt dauðir hlutir. Þetta eru engar dylgjur, þetta er sannleikur.

Herra forseti. Sá hv. þingmaður sem hér talaði hefur af alkunnu smekkleysi tekið orð sem hann segir að ég hafi látið falla, sett í gæsalappir eins og um beina tilvitnun í ritað mál sé að ræða og birt það þannig í því samhengi sem honum hefur þóknast trekk í trekk, bæði 

Ég verð að biðja hv. ræðumann að beina ræðu sinni til forseta eins og hér er viðtekin venja um.

Já, það skal ég gera, herra forseti. Ég hlýt að mótmæla þeim orðum sem komu fram hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Hann sagði fyrr í dag að hann teldi að í búsáhaldabyltingunni hefði orðið mjög mikið ofbeldi þvert á það sem ég hefði talið, það voru hans orð. Ég sagði réttilega, og ég meina það, að miðað við þann mannfjölda og hita sem var þá var ofbeldið sem betur fer ekki mikið. Síðan sagði hv. þingmaður: Þegar liggja eftir slasaðir lögreglumenn þá verða menn að kannast við sín verk. - Ef þetta eru ekki ásakanir, herra forseti, og dylgjur um að sú sem hér stendur hafi valdið líkamsmeiðingum lögreglumanna þá skil ég ekki íslenskt mál.

Virðulegi forseti. Ég undrast í raun mjög æsinginn í þessari umræðu í ljósi þess að hér er verið að tala um rannsókn til að fá ákveðna hluti á hreint. Þeir sem hvað hæst hafa talað hér um hve ómögulegt þetta sé hafa ekki legið á liði sínu við að samþykkja rannsóknir á vegum Alþingis.  Í ljósi þess að hér er kallað eftir forseta Alþingis og mér er kunnugt um að forseti er að ég held að sinna gesti frá Rússlandi  Ég vil þó, herra forseti, að lokum fagna því að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hefur lýst yfir að hún muni samþykkja þessa tillögu. Ég vona að allir þingmenn geri það því að við höfum hingað til, eins og minni mitt rekur til, verið sammála þegar fram koma tillögur í þá veru að rannsaka eitthvað sem við teljum að megi verða til þess að eyða vantrú á Alþingi eða skýra hlutina og því fagna ég orðum hv. þingmanns.

Herra forseti. Mér er kunnugt um að hæstv. forseti Alþingis þarf ekki að sinna gestum frá rússnesku Dúmunni fyrr en kl. 19.30 og hefði því talið að klukkutími eða svo væri nægur tími til að koma hér til þings og opinbera þá fundargerð sem hér er vitnað til í greinargerð með þingsályktunartillögunni og „í orð forseta“. Það er einfaldlega þannig að í umræðum og í þessari þingsályktunartillögu er mjög sérkennilegur sá vinkill sem hv. þm. Björn Valur Gíslason spurði 1. flutningsmann þessa máls um fyrr í dag. Af hverju er vitnað hér til laga um ráðherraábyrgð? Hvaða ráðherrar eru það sem sátu á tímabilinu október 2008 fram í janúar 2009 sem hv. þingmaður vill að verði skoðaðir sérstaklega? Ég fæ ekki tækifæri til að koma aftur í andsvar, er það?  
            

Virðulegi forseti. Það má kannski segja eins og kemur fram í textanum með greinargerðinni, með leyfi forseta: „Þar sem mögulega kann að vera um að ræða athafnir sem varðað geta reglur laga um ráðherraábyrgð …“ Ég vil bara segja það í hreinskilni að það er kannski meira til að hafa vaðið fyrir neðan sig, hafa fat undir lekanum, að þetta sé þarna frekar en að ég sé að ásaka einhvern ráðherra sem sat á þessum tíma um eitthvað ákveðið.  
            

Ró í þingsalnum.

Ég trúi því ekki, hæstv. forseti, að þetta sé með þeim hætti.  
            

Ég vil biðja þingmenn í salnum að halda ró sinni og gefa þeim ræðumanni sem er í ræðustól tíma til að flytja ræðu sína og það gildir um alla sem hér eru.

Herra forseti. Það er svolítið erfitt að halda ró sinni undir dylgjum sem þessum. Hv. þingmaður sagði fyrr í dag: Ef þingmenn hafa sett líf samstarfsmanna sinna í hættu eða lögreglunnar er sjálfsagt að rannsaka það. Nei, þetta er ekki spurning, hv. þingmaður, þetta er ekki spurning, þetta er fullyrðing  Svarið sem ég hins vegar fékk, herra forseti, við fyrirspurn minni um um af hverju flutningsmenn væru að blanda ráðherraábyrgð inn í þetta var óttalega klént, svo notuð sé góð íslenska. Þannig er nefnilega mál með vexti að sú sem hér stendur var heilbrigðisráðherra um stund og í þeim blaðagreinum sem hér er vitnað til er mikið úr því gert að bæði - eins og þá var - „núverandi heilbrigðisráðherra og fjármálaráðherra“ - því þetta var í desember 2009 - „munu hafa“ - eins og segir hér - „haft það við að veifa til þessa hóps út um glugga þinghússins og utan dyra að hvetja fólk þetta til dáða í stórhættulegum athöfnum og afbrotum. Margir lögreglumenn gengu frá þeim leik slasaðir og niðurbrotnir.“ Í greinargerðinni segir síðan, og það eru þá orð hv. þingmanns og flutningsmanna: „Fara verður yfir hvort þingmenn og ráðherrar hafi farið út fyrir það sem talist getur réttur þeirra til að tjá sig og um leið hvort tilefni sé til að bregðast við framgöngu þessara aðila.“ Og síðar segir: „Þar sem mögulega kann að vera um að ræða athafnir sem varðað geta reglur laga um ráðherraábyrgð“ o.s.frv. Ég held nefnilega að þegar hv. þingmaður var að skrifa þetta allt saman hafi sú sem hér stendur verið heilbrigðisráðherra  
            

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um meðferð einkamála um gjafsókn. Flutningsmenn auk mín eru hv. þingmenn Atli Gíslason, Birgitta Jónsdóttir, Eygló Harðardóttir, Helgi Hjörvar, Ólöf Nordal, Siv Friðleifsdóttir, Þór Saari og Þórunn Sveinbjarnardóttir. Þetta frumvarp var fyrst flutt á 137. löggjafarþingi en það miðar að því að auka möguleika almennings á gjafsókn óháð fjárhagsstöðu umsækjenda. Málið náði því miður ekki fram að ganga og er endurflutt nú. Með frumvarpinu er lögð til breyting á 126. gr. laga um meðferð einkamála um gjafsókn. Einnig felur það í sér reglugerðarheimild fyrir ráðherra til að kveða nánar á um skilyrði gjafsóknar. Herra forseti. Þegar einkamálalögin voru samþykkt 1991 voru skilyrði gjafsóknar samkvæmt 126. gr. laganna þau sömu og nú er lagt til að verði, þ.e. að gjafsókn yrði aðeins veitt ef nægilegt tilefni væri til málshöfðunar eða málsvarnar og öðru hvoru eftirfarandi skilyrða væri fullnægt: Í fyrsta lagi að efnahag umsækjenda væri þannig háttað að kostnaður af gæslu hagsmuna hans í máli yrði honum fyrirsjáanlega ofviða. Í öðru lagi að úrlausn máls hefði verulega almenna þýðingu eða varðaði verulega miklu fyrir atvinnu, félagslega stöðu eða aðra einkahagsmuni umsækjanda. Á 131. löggjafarþingi var þessum ákvæðum breytt. Sú breyting var þá gerð að fellt var brott skilyrði gjafsóknar samkvæmt síðari liðnum, b-lið 1. mgr. 126. gr., með leyfi forseta: „að úrlausn máls hafi verulega almenna þýðingu eða varði verulega miklu fyrir atvinnu, félagslega stöðu eða aðra einkahagi umsækjanda.“ Ákvæðið hafði þá verið í lögunum í 12 ár án nokkurra vandkvæða í framkvæmd. Ástæða lagabreytingarinnar var sögð sú að ákvæðið væri afar víðtækt og ekki forsvaranlegt að kosta málshöfðun eða málsvörn einstaklinga af almannafé á grundvelli svo almenns ákvæðis. Sú breyting sem gerð varð 2005 á ákvæðum um gjafsókn, með núgildandi ákvæðum, þrengir hins vegar verulega að möguleikum almennings til þess að gæta réttar síns með málshöfðun gagnvart stjórnvöldum og opinberum aðilum í málum sem geta varðað einstaklinga og almenning miklu. Slíkar takmarkanir, herra forseti, eru í andstöðu við hefðir sem hafa verið að þróast í öðrum lýðræðisríkjum. Með frumvarpinu er því lagt til að fella umrætt skilyrði aftur inn í ákvæðið. Sú rýmkun mun fela í sér að gjafsókn verður möguleg í málum sem eru mikilsverð réttlætismál fyrir hagsmuni einstaklinga og almennings, svo sem mál sem varða heimtingu skaðabóta fyrir varanlega örorku þegar örorka er mikil en aflahæfi verulega skert, mál sem varða lífeyrisréttindi, atvinnuréttindi og eignarréttindi, mál sem varða bætur fyrir missi framfæranda, mál vegna læknamistaka, mál um réttindi varðandi friðhelgi einkalífs og önnur mál er varða hefðbundin mannréttindi. Þá gæti gjafsókn samkvæmt þessum lið, b-lið 1. mgr. 26. gr., verið veitt í málum einstaklinga gagnvart stjórnvöldum. Herra forseti. Gert er ráð fyrir að áfram verði inni reglugerðarheimild til að kveða nánar á um skilyrði málsóknar. Á grundvelli laga nr. 75, sem ég vitnaði áður til, gaf dómsmálaráðherra út reglugerð þar sem kveðið var nánar á um skilyrði gjafsóknar. Verði frumvarpið að lögum þarf því að gera breytingar á þeirri grein reglugerðarinnar sem fjallar um mat á tilefni til veitingar gjafsóknar fyrir héraðsdómi í samræmi við rýmkun á þeim heimildum sem hér er lögð til. Herra forseti. Nú er það svo að við höfum staðið frammi fyrir gríðarlega erfiðum verkefnum hvað varðar fjárhag ríkissjóðs og það hefur verið gríðarlega mikill niðurskurður, m.a. hvað varðar gjafsóknina. En ég tel þrátt fyrir allt, herra forseti, að þrátt fyrir þennan mikla niðurskurð sé fullt tilefni til að taka þessa slæmu þrengingu úr lögunum, þó svo að fjárveiting til gjafsóknar sé takmörkuð, að þá væri um að ræða forgangsröðun þar sem tekið væri líka tillit til mála sem varða annaðhvort einstaklinginn gríðarlega miklu eða almannaheill. Ég tel nauðsynlegt að hv. allsherjarnefnd kanni hvernig fjárveitingum til gjafsóknar hefur verið háttað á undanförnum árum. Ég óttast að það hafi verið skorið talsvert niður í því, en við erum kannski að komast út úr þessum niðurskurðartíma og ég vil leyfa mér að vænta þess að hægt verði að bæta þar frekar í en ekki. En þótt það sé ekki hægt tel ég nauðsynlegt að gera þessa breytingu jafnvel þótt það kunni að kosta einhverja breytingu á forgangsröðun innan nefndarinnar. Ég vil líka nefna það, herra forseti, í tilefni af fyrirspurn sem hv. þm. Eygló Harðardóttir, sem er einn af flutningsmönnum þessa frumvarps, bar fram til hæstv. innanríkisráðherra kom fram í máli ráðherra að hann teldi rétt að skoða þessi mál en það hefur hins vegar ekki komið fram frumvarp af hálfu ráðuneytisins og því teljum við eðlilegt að endurflytja þetta mál nú. Ég sé, herra forseti, að það er rangt sem segir hér að frumvarpið hafi verið flutt á 137. löggjafarþingi - jú, það er rétt en þá var það endurflutt, því að það var fyrst flutt á 136. þingi. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. allsherjarnefndar.

Forseti. Ég fagna því sérstaklega að þetta mál er komið á dagskrá og skora eindregið á hv. allsherjarnefnd að afgreiða það áður en þingið fer í sumarhlé. Mig langar að spyrja hv. þm. Álfheiði Ingadóttur hvort hún geti lagt mat á hvaða hópum eða hvernig málum þessi útvíkkun laganna frá 1991 gæti best þjónað. Ég þekki það af eigin raun að hafa þurft að fá gjafsókn út af máli sem ég í raun og veru varð að sækja og er afar persónulegt en ég ætla ekki að fara út í það, en þetta er gríðarlega mikilvæg leið fyrir fólk sem hefur annars ekki tök á að sækja mál. Stundum eru ákvæði í lögum þannig að mönnum er skylt að sækja þau eins og t.d. í tilviki mannshvarfa.

Herra forseti. Ég get auðvitað ekki svarað því svo tæmandi sé hverju þetta mundi breyta, hvaða hópar það væru helst eða einstaklingar sem gætu sótt um gjafsókn vegna þessa. Það ætti að vera einfalt fyrir hv. allsherjarnefnd að skoða vegna þess að þetta ákvæði var í lögunum í um 12 ár þar til það var fellt brott 2005. En það er sérstaklega það sem varðar alla einstaklinga og almenning miklu, þar eru eins og ég nefndi til að mynda prófmál sem varða rétt einstaklingsins gagnvart stjórnvöldum og það er mjög erfitt fyrir einstaklinga að sækja slík mál og það getur verið dýrt. Ég nefndi nokkur dæmi um það, læknamistök, friðhelgi einkalífs, almenn mannréttindi og eins sem varðar atvinnuréttindi, bætur fyrir missi framfæranda og reyndar líka varanlega örorku. Fjárveiting til gjafsóknar jókst verulega framan af þessari öld, upp úr aldamótum, en eftir að þessu ákvæði var breytt árið 2005 dró úr fjárveitingum til þessa málaflokks og það hefur enn verið skorið niður að ég óttast. Ég tel því mjög mikilvægt að þetta verði kortlagt og ég tek undir mál hv. þingmanns um að það er brýnt að hv. allsherjarnefnd afgreiði þetta, ef ekki fyrir vorið þá á septemberþingi til að þetta megi koma inn í fjárlög fyrir árið 2012.

Forseti. Það er einmitt á tímum eins og við lifum á núna, þegar fólk er að vakna mjög mikið til umhugsunar bæði um sín borgaralegu réttindi og borgaralegu skyldur, sem þessi leið verður að vera opin. Ég tek undir mikilvægi þess að hægt sé að reka prófmál sem er hreinlega ekki hægt að reka úr eigin vasa nema menn eigi því dýpri vasa og við viljum svo sannarlega ekki lifa í samfélagi þar sem menn geta eingöngu notið réttar síns ef þeir hafa djúpa vasa.

Herra forseti. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði að þetta er mikilvægt ekki síst á þeim tímum sem við nú lifum. Þar kemur tvennt til. Annars vegar er vitundarvakning um rétt einstaklinga og hins vegar á sama tíma takmarkaðir fjárhagslegir möguleikar til að sækja þann rétt. Þetta er því mjög brýnt. Ég lít svo á að verði þetta frumvarp að lögum sé hafin ákveðin gagnsókn í þessum efnum, því að rétturinn til gjafsóknar í málum sem höfðu almenna þýðingu var í reynd skertur verulega með lögunum frá 2005 og það var mjög slæmt. Við höfum látið nokkur ár líða eftir að sá meiri hluti sem það ákvað fór úr þinginu en nú er kominn tími til að breyta þessu.

Heyr, heyr!

Forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 97/2010, um stofnun hlutafélaga um vegaframkvæmdir. Í frumvarpinu er gerð tillaga um að á eftir 6. gr. laga nr. 97/2010 komi ný grein sem orðist svo ásamt fyrirsögn: „Eignarnámsheimild. Vegagerðinni er heimilt að taka eignarnámi land, jarðefni og önnur réttindi sem þörf verður á vegna framkvæmda sem félög skv. 1. og 2. gr. standa að. Um málsmeðferð vegna eignarnámsákvörðunarinnar gilda þau ákvæði VII. kafla vegalaga sem varða eignarnám.“ Í öðru lagi er samkvæmt 2. gr. frumvarps þessa lagt til: Við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Ákvæði 7. gr. gilda um eignarnámsákvarðanir sem teknar eru eftir gildistöku laga þessara. Málsmeðferð vegna töku ákvarðana um eignarnám sem hafist hefur fyrir gildistöku laga þessara telst fullnægjandi undirbúningur að ákvörðun um eignarnám samkvæmt lögum þessum, enda uppfylli allir þættir hennar ákvæði málsmeðferðarreglna VII. kafla vegalaga, nr. 80/2007, með síðari breytingum. 3. gr. hljóðar svo: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Í VII. kafla vegalaga er fjallað um heimildir Vegagerðarinnar til eignarnáms til þjóðvegagerðar og hvers kyns vegahalds. Ákveðin óvissa hefur ríkt um það hvort eignarnámsheimild vegalaga nái til framkvæmda sem aðrir aðilar en Vegagerðin ráðast í. Þannig hefur það sjónarmið komið fram að eignarnámsheimild laganna nái eingöngu til framkvæmda á vegum Vegagerðarinnar þegar hún stendur ein að málum en ekki þegar aðrir aðilar, svo sem samstarfsaðilar Vegagerðarinnar eða félög sem Vegagerðin fer með eignarleg eða stjórnunarleg yfirráð yfir, standa fyrir framkvæmdum. Hinn 28. júní 2010 samþykkti Alþingi lög um stofnun hlutafélaga um vegaframkvæmdir. Í þeim lögum er ekki að finna sérstaka eignarnámsheimild. Vegagerðin hefur þegar tekið þátt í stofnun félaga sem ætlað er að ráðast í framkvæmdir samkvæmt heimild áðurnefndra laga og stendur undirbúningur að framkvæmd einstakra verkefna nú yfir. Í löggjöf um margar stórframkvæmdir sem ráðist hefur verið í á Íslandi hefur tíðkast að kveðið væri á um heimild til eignarnáms lands og tengdra réttinda. Liggja ríkir samgöngu- og byggðahagsmunir undantekningarlaust að baki því að áætlanir um slíkar framkvæmdir nái fram að ganga. Nægir í þessu samhengi að benda á eignarnámsheimild laga um vegtengingu um utanverðan Hvalfjörð, laga um Landeyjahöfn, áðurnefnda eignarnámsheimild vegalaga og eignarnámsheimildir skipulagslaga, laga um uppbyggingu og rekstur fráveitna, vatnalaga og fjarskiptalaga, svo að dæmi séu nefnd. Í ljósi þess sem fram hefur komið er hér lögð til breyting á lögum um stofnun hlutafélaga um vegaframkvæmdir í þá veru að Vegagerðinni verði á skýran hátt veitt heimild til eignarnáms lands, jarðefna og annarra réttinda sem til þarf í þeim tilgangi að félög samkvæmt 1. og 2. gr. laganna geti staðið að lagningu Suðurlandsvegar frá Vesturlandsvegi austur fyrir Ölfusárbrú að nýjum gatnamótum við núverandi Suðurlandsveg, lagningu Vesturlandsvegar frá Kollafirði að Hvalfjarðargöngum, lokið við Reykjanesbraut frá Kaldárselsvegi að Víknavegi, ásamt nauðsynlegum undirbúningi, og staðið að gerð jarðganga undir Vaðlaheiði ásamt vegalagningu að þeim auk annars nauðsynlegs undirbúnings. Gert er ráð fyrir að um málsmeðferð vegna þeirra framkvæmda sem félög samkvæmt 1. og 2. gr. laganna ráðast í á grundvelli þeirra fari eftir ákvæðum VII. kafla vegalaga, nr. 80/2007, með síðari breytingum. Í 2. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða. Í því er í fyrsta lagi gert ráð fyrir því að ákvæði 1. gr. frumvarpsins, sem verði 7. gr. laganna, gildi um eignarnámsákvarðanir sem teknar verða eftir að frumvarpið verður að lögum. Tilgangurinn er að eyða vafa um tilvist lagaheimildar til eignarnáms og gera lagaskil skýrari. Í öðru lagi er kveðið á um að málsmeðferð vegna töku ákvarðana um eignarnám sem hafist hefur fyrir gildistöku teljist fullnægjandi undirbúningur að ákvörðun um eignarnám að því tilskildu að allir þættir málsmeðferðarinnar uppfylli kröfur ákvæða málsmeðferðarreglna VII. kafla vegalaga, nr. 80/2007, með síðari breytingum. Nauðsynlegt þykir að koma í veg fyrir að gögn eða vinna sem þegar hefur verið unnin, þar sem undirbúningur einhverra framkvæmda kann að vera hafinn, fari í súginn með því óhagræði og eyðingu verðmæta sem slíku fylgir. Enda er sérstaklega kveðið á um það að tilhögun slíkrar vinnu eða gagnaöflunar standist fyllilega þær kröfur sem vegalög gera til eignarnáms. Virðulegi forseti. Eins og ég hef farið yfir er hér fyrst og fremst um að ræða og eingöngu varðandi þetta frumvarp að bæta inn í lög frá 97/2010 ákvæðum um eignarnámsheimildir og meðferð þeirra við þær opinberu framkvæmdir sem stendur fyrir dyrum að fara í og byggðar eru á þeim lögum. Er fyrst og fremst um tæknilegt atriði að ræða en ekki neina stefnubreytingu eða áherslubreytingu varðandi þær framkvæmdir sem í lögunum er getið. Að lokinni þessari umræðu mælist ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.