Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Magnús T. Ólafsson) : Borist hefur svolátandi bréf: „Reykjavík, 14. maí 1975. Þar sem ég er á förum til útlanda og mun því ekki geta sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþ. að óska þess að 1. varamaður Sjálfstfl. í Reykjavík, Geirþrúður Hildur Bernhöft ellimálafulltrúi, taki sæti á Alþ. í fjarveru minni. Ellert B. Schram, 11. þm. Reykv. Til forseta Nd.“ Frú Geirþrúður H. Bernhöft hefur áður skipað þingbekk á þessu þingi og býð ég hana velkomna til starfa.



Herra forseti. Í samráði við 2. þm. Norðurl. v., sem er fjarstaddur, lýsi ég því yfir sem formaður samgn. að brtt. hans við vegalög á þskj. 650, sem voru teknar aftur til 3. umr. í gær, eru allar dregnar til baka á þessu þingi, en verða væntanlega endurfluttar á næsta reglulegu Alþ. Jafnframt skírskota ég til ummæla minna, er ég viðhafði í framsögu fyrir nál. samgn. á þskj. 631 um þetta mál, þar sem ég gat þess að tími ynnist ekki til að skoða þetta mál ítarlega í heild svo sem vera þyrfti á þessu þingi. Væri því mælt með því í meginatriðum eins og það kom fram frá Ed., í trausti þess að málið allt yrði skoðað vandlega og breytingar á vegalöggjöfinni undirbúnar og bornar fram á næsta þingi.



Herra forseti. Með brtt. þeirri, sem hér liggur fyrir á þskj. 770, frá okkur 4 Vestfjarðaþm., er ekki farið fram á annað en að þessi 25% af þéttbýlisvegafé í stað 10% áður, sem tekin eru nú undan höfðatölureglu 32. gr. vegal., komi örugglega og tryggilega til góða þeim fámennu þéttbýlisstöðum úti á landsbyggðinni sem skemmst eru á veg komnir í vega- og gatnagerð og hafa enga von um að úr verði bætt nema þeir fái eðlilega hlutdeild í almennu vegafé. Ég bendi enn á hve fráleitt það er að tala í þessu sambandi um ágang og ofríki gegn þéttbýlinu hér suðvestanlands, þegar það er haft í huga að á þessu svæði býr þó aldrei nema tæpur eða um það bil helmingur landsmanna. Hér er farið fram á að 1/4 af þessum 285 millj., sem eru í þéttbýlisvegasjóði í ár, komi til þeirra staða sem verst eru staddir í þessu tilliti á landinu. Ég vil ekki verða til þess með þessari brtt. - og ég hygg að það sé álit okkar flm. allra - að tefja afgreiðslu þessa máls nú. En ég hygg að það, sem hér er fram á farið, sé í rauninni svo sjálfsagt mál og fullkomlega í anda þeirrar breytingar sem er þegar búið að gera í báðum deildum, þ. e. a. s. að þessi hlutdeild, 10%, sem er hækkuð í 25%, - þessi breyting ætti að geta gengið fyrir sig án þess að nokkur hætta skapaðist á því að lögin strönduðu á því eða afgreiðsla þessa breytingarfrv. við vegalög sem nú gilda. Ég vil enn og aftur skírskota til almennrar réttlætiskenndar hv. dm. Ég vil biðja þá að þeir reyni að setja sig í spor þess fólks úti á landsbyggðinni sem árum og áratugum saman hefur mátt hafa ófullgerða þjóðbraut í gegnum byggðina hjá sér þannig að þegar umferðin er umtalsverð - og hún fer vaxandi með ári hverju á þessum þjóðvegum í gegnum þéttbýli - þá er byggðin öll ýmist í rykmekki eða aursvaði frá þessari umferðaræð. Ég vona að þessi till., sem er í rauninni mjög lítil breyting frá því sem hv. d. samþykkti í gær, megi ná fram að ganga. Ég hygg að það sé almennt og eðlilegt réttlætismál.



Herra forseti. Ég vil að gefnu tilefni frá hv. frsm. n., hv. 4. þm. Vesturl., taka það fram að ég hef þegar ákveðið að vegalögin verði endurskoðuð á þessu ári. Það eru í þeim ýmsar veilur sem hafa gert það að verkum að nauðsyn ber til að gera þetta. Þessar veilur eru m. a. fram komnar vegna breytinga sem gerast sjálfkrafa þegar þjóðbrautum er breytt í hraðbrautir og annað því um líkt sem gerir erfitt að framkvæma lögin. Þau verða því til endurskoðunar á milli þinga. Ég hef hugsað mér að leita eftir því að fá í þetta alþm. ásamt embættismönnum og leita þá eftir því að gefa öllum flokkum kost á að vera með í þeirri endurskoðun.

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð í tilefni af brtt. sem við flytjum nokkrir þm. á þskj. 765, en hún snertir 34. gr. laganna og þá fjármuni sem þar er lagt til að haldið sé eftir og ráðstafað sérstaklega að till. vegamálastjóra. Hingað til hefur þessi upphæð verið 10% af heildarfjármununum, eins og menn vita, en hér er lagt til að hún hækki í 25%, og eins og fram kom við 1. umr. mundi þetta leiða til ákaflega mikilla örðugleika fyrir kaupstaði sem hafa byggt framkvæmdir sínar á þessu ári á þeim lögum sem í gildi hafa verið og mundu lenda í stórfelldum vandræðum ef þessi hlutföll röskuðust nú á þessu ári því að þetta á að taka gildi frá síðustu áramótum. Í gær var felld till. um að hin gamla skipan héldist. En við flytjum, þessir þm., til málamiðlunar þá till. að þarna verði um 15% að ræða, en ekki 25%. Ég vona að þm. sýni þá sanngirni að fallast á þessa skipan. Ég skil ákaflega vel vanda dreifbýlisþm. og nauðsyn þeirra til að fá bætt úr sínum vandamálum á þessu sviði. En það er ekki hægt að gera það á þennan hátt, það er ekki nokkur kostur. Í sambandi við þetta vil ég vara ákaflega mikið við því enn einu sinni að við förum að togast á út frá landshlutasjónarmiðum í sambandi við þetta mál. Það verður að vera sameiginlegt átak okkar allra að bæta úr vegamálum eins og við erum menn til á Íslandi.

Frsm. (Tómas Árnason) : Virðulegi forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að taka lán vegna framkvæmda og rekstrar Rafmagnsveitna ríkisins og Vegagerðar ríkisins, en frv. þetta er 284. mál Ed., þskj. 615. Nefndin hefur mælt með því shlj. að frv. verði samþ. óbreytt. Þetta frv. fjallar í fyrsta lagi um það samkv. 1. gr. að fjmrh. sé heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að taka erlent lán að jafnvirði 1260 millj. kr. Í 2. gr. er kveðið á um að af lánsfé því, sem aflað er samkv. 1. gr., skuli verja 931 millj. kr. til að greiða skuld ríkissjóðs er myndaðist á viðskiptareikningi Seðlabanka Íslands vegna hallarekstrar Rafmagnsveitna ríkisins og framkvæmdir umfram í fjárhagsáætlun til ársloka 1974 og jafnframt verði heimilað að verja 329 millj. kr. af lánsfé þessu til að greiða skuld ríkissjóðs er myndast hafði til ársloka 1974 á viðskiptareikningi í Seðlabanka Íslands vegna útgjalda Vegagerðar ríkisins umfram fjárveitingar. Aðalástæðan fyrir því, að hér hefur skapast halli, er fyrst og fremst að kostnaður við framkvæmdir jókst mjög á síðasta ári, miklu meira en búist hafði verið við, og enn fremur hitt, að hjá Vegagerð ríkisins hafa á undanförnum árum safnast upp til viðbótar lausaskuldir sem fluttar hafa verið á milli ára án þess að frá þeim hafi verið gengið á formlegan hátt. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða málið nánar, það er svo skýrt og hefur raunar verið óbeint rætt um þetta mál hér á hv. Alþ. í vetur í sambandi við önnur mál og þá m. a. almennar umr., og sé ég ekki ástæðu til að bæta þar við.

Frsm. meiri hl. (Ólafur G. Einarsson) : Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir áliti meiri hl. fjhn.- og viðskn. um frv. til l. um launajöfnunarbætur, bætur almannatrygginga og verðlagsmál. Nál. er á þskj. 702 og standa að því fulltrúar stjórnarflokkanna, en minni hl., hv. þm, Magnús Kjartansson og Gylfi Þ. Gíslason, skila sérstöku áliti, auk þess sem þeir flytja brtt. Þetta frv. er flutt til staðfestingar á brbl. frá 24. sept. 1974, en verulegar breytingar hafa verið gerðar á frv. í hv. Ed. Fjh.- og viðskn. beggja d. störfuðu saman að því að athuga þetta mál og áttu allmarga fundi með ýmsum aðilum sem veittu nm. upplýsingar. Við 1. umr. hér í hv. d. gerði hæstv. forsrh. grein fyrir þeim breytingum sem orðið hafa á frv. í Ed.) Ég tel ekki þörf á því að fara nánar út í þær breytingar nema sérstakt tilefni gefist til. En ég vil taka það strax fram að niðurfelling 5. gr. brbl. raskar ekki rétti bænda til launajöfnunarbóta. Þetta segi ég vegna þess að um það hefur verið spurt. Ég get hins vegar ekki annað en bent á þær hækkanir sem frv. gerir ráð fyrir að aldrað fólk og öryrkjar njóti, einkum vegna orða hv. þm. Magnúsar Kjartanssonar við 1. umr. um málið hér í d., en þá sagði hann að níðst væri freklegar á öldruðum og öryrkjum en nokkrum öðrum þegnum. Minna mátti það nú ekki vera. Með ákvæðum 6. og 7. gr. frv. hækkar grunnlífeyrir um 9% hjá þessum hópi manna. Tekjutrygging hækkar um 45.9% hjá einstaklingum og 37% hjá hjónum. Tekjutryggingarmark, eða lágmarkstekjur, verður því samkv. frv. 316600 kr. hjá einstaklingum miðað við 256800 áður, en þetta jafngildir 4900 kr. hækkun á mánuði eða 22.5%. Hjá hjónum verður upphæðin 552700 kr. miðað við 462300 og er hækkunin 7533 kr. á mánuði eða 90400 kr. á ári. Þessi hækkun hefur það í för með sér að kaupmáttur þessara bóta verður mjög svipaður og hann hefur verið á síðustu missirum. Það fer þá nokkuð eftir því, við hvaða ársfjórðung er miðað, t. d. á s. l. ári, en kaupmáttur bótanna hefur verið þessi: 1972 96.4%, 1973 93.5% og 1974 96.7% að meðaltali. Hjá einstaklingum verður hann 95.7% og hjá hjónum 95.1%, en á fyrsta ársfjórðungi 1974 var hann 91.2%. Hér er því ekki verið að níðast á þessum þjóðfélagsþegnum þótt vissulega væri æskilegt að bæturnar væru hærri. Hins vegar bendi ég á að það er nokkuð vafasamt að tala um, hver kaupmáttur þessara bóta er, þegar miðað er við eða borið saman við aðra hópa í þjóðfélaginn vegna þess að neysluvenjur þessa fólks eru áreiðanlega allt aðrar en annarra aldurshópa í þjóðfélaginu. Hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason gagnrýndi við 1. umr. hve lengi hefði dregist að afgreiða þetta mál. Hæstv. forsrh. svaraði þessari gagnrýni þá strax og hef ég þar ekki neinu við að bæta. Ég ítreka aðeins að um mánaðamótin febr.-mars, þegar ætlunin var að afgreiða þetta mál frá þinginu, varð um það samkomulag milli ríkisstj. og aðila vinnumarkaðarins að láta málið bíða vegna þess að samningar voru þá á næsta leiti. Það er því ósanngjarnt að vera að gagnrýna þessa töf. Þá vil ég leiðrétta það sem fram kom hjá hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni að sérstök nefnd annist úthlutun launajöfnunarbóta til bænda samkv. 4. gr. Það var svo í drögum að þessari grein, drögum sem rædd voru á nefndarfundum, þá var sérstakri úthlutunarnefnd ætlað þetta hlutverk. En þessari grein var einmitt breytt á grundvelli umræðna sem urðu í n., þannig að verkefnið er samkv. frv. falið Framleiðsluráði landbúnaðarins. Ég skal samt ekki draga úr því að hér er um allflókið kerfi að ræða sem kostar áreiðanlega nokkra vinnu, en ég held þó að það hafi tekist að gera málið eins einfalt og mögulegt var. Það er nauðsynlegt að gera nokkrar leiðréttingar á frv. frá því sem það er komið frá hv. Ed. Þessar leiðréttingar varða forms- og framkvæmdaatriði. Ég mun nú í sem stystu máli gera grein fyrir þeim. Þessar brtt. eru á þskj. 738 og flm. með mér er hv. þm. Tómas Árnason. Það er þá fyrst við 1. gr. frv., það er í upphafi 1. tölul., að á eftir orðunum: „Á laun, sem“ komi orðin: hinn 1, október 1974. - Þetta mun hafa fallið niður í vélritun einfaldlega, en það skiptir máli að þessi dagsetning sé í lögunum. Sama gildir um b-lið 1. brtt., að þar hefur þessi sama dagsetning einnig fallið niður og þarf að bætast við. 2. brtt, er einfaldlega leiðrétting, það stendur „helgidagsálags“ í staðinn fyrir: helgidagaálags. 3. brtt. a-liður er aðeins breyting á rithætti sem ég þarf ekki að skýra, b-liðurinn í 3. brtt., þar hefur láðst að fella niður orðið „úthlutunarnefnd“ vegna þeirrar breytingar sem ég greindi frá áðan. „Framleiðsluráð landbúnaðarins“ komi í stað orðsins „úthlutunarnefndar“. 4. brtt. er ekki heldur nein efnisbreyting, það er aðeins breyting á orðalagi þannig að það er fært til íslensks máls, ef svo má segja. 5. brtt. er svo við 7. gr. Þar er um það að ræða að í fyrirsögnum dálka er fellt niður orðið „til“ í þremur fyrstu dálkunum í 7. gr., sem er þar ofaukið, og orðið „frá“ í síðasta dálki. Í e-lið 5. brtt. er aftur um að ræða efnislega breytingu. Það var gert ráð fyrir fjárhæð annarra árstekna lífeyrisþega en lífeyrisalmannatrygginga, þ. e. fyrir einstaklinga eru í dálkinum 1. apríl 45000 kr. og frá 1. júlí 1975 46380 kr., hjá hjónum 81000 kr. og frá 1. júlí 83460 kr. Nefndinni var bent á það að þessum breytingum á þriggja mánaða fresti fylgdi gífurlega mikil vinna hjá Tryggingastofnuninni við að reikna þetta út og talið væri nauðsynlegt að hafa sömu tölu í báðum tilvikum. Þá var um tvennt að velja eða raunar þrennt: að hafa þarna vegið meðaltal af þessum tveimur upphæðum, að hafa lægri upphæðina eða þá hærri. Samkomulag varð um það að hafa hærri upphæðina, þ. e. a. s. 46380 kr. fyrir einstakling frá 1. apríl 1975 og sömu upphæð frá 1. júlí og vegna hjóna 83460 kr. frá 1. apríl eins og frá 1. júlí. Þetta er til nokkurra hagsbóta fyrir þá sem fá þessar bætur, en mun kosta ríkissjóð óverulegar upphæðir, 4 millj. kr. að því er talið er. 6. brtt. er við 11. gr. frv. og er hún eingöngu til einföldunar. Það eru felldir niður nokkrir málsliðir sem mönnum sýnast óþarfir auk þess sem einu orði er breytt. Ég les greinina eins og hún verður þá ef þessi brtt. verður samþykkt: „Fjárfestingarlánasjóðir endurláni það fé, sem þeir fá til ráðstöfunar, með sambærilegum kjörum og þeir sæta sjálfir. Heimilt er að ákveða lánskjör þessara sjóða þannig, að ákvæðið um verðtryggingu eða gengisákvæði nái til ákveðins hluta hvers láns.“ Ég hef þá gert grein fyrir þessum brtt. og áliti meiri hl. fjh.- og viðskn.

Frsm. minni hl. (Magnús Kjartansson) : Hæstv. forseti. Nú er svo skammur tími eftir af störfum þingsins að hann verður helst reiknaður í klukkustundum. Öll þingstörf mótast af ringulreið. Hæstv ráðh. beita valdi til þess að koma málum í gegnum þingið án nokkurrar raunverulegrar könnunar og ekki er fært að gera breytingar á augljósustu villum og afglöpum. Þm. stjórnarliðsins eru svo hollir ráðh. sínum að þeir hlýðnast þessum fráleitu fyrirmælum þótt þeir fari sannarlega ekki dult með óánægju sína og reiði í einkaviðræðum. Ég skal ekki auka á erfiðleika starfsfélaga minna, hv. þm., með því að halda langa ræðu í tilefni af þessu frv. þótt til þess væri vissulega ærin ástæða. En ég vil nota tækifærið til þess að spyrja hæstv. forsrh. nokkurra spurninga sem Alþ. og landsmenn eiga heimtingu á að fá skýr svör við áður en alþm. eru reknir heim. Fyrstu tvær greinar frv. fjalla um upphafið á árás ríkisstj. á verkalýðssamtökin, skömmtun svokallaðra jafnlaunabóta, sem námu örlitlu broti af þeirri óðaverðbólgu sem ruðst hefur eins og snjóflóð yfir heimili almennings. Þessi styrjöld hæstv. ríkisstj. við launafólk hefur að undanförnu leitt til sívaxandi öngþveitis og ástandið á vinnumarkaðnum er nú ískyggilegra en það hefur nokkru sinni verið síðan á verstu árum viðreisnarinnar. Í þessari styrjöld hefur hæstv. ríkisstj. haft forustu sem hefur verið að skýrast mjög einmitt seinustu dagana. Mjög margir starfshópar í þjóðfélaginu hafa að undanförnu gert uppreisn gegn kjaraskerðingu ríkisstj. og krafist hækkunar á kaupi. Ýmsir slíkir hópar hafa þegar náð árangri. Samið hefur verið um ríflega 30% kauphækkun við flugfreyjur og eru þær vissulega vel að þeirri hækkun komnar. Gert hefur verið bráðabirgðasamkomulag við flugstjóra án þess að greint hafi verið frá því opinberlega, hvað í því samkomulagi felst. Gert hefur verið einnig bráðabirgðasamkomulag við flugumferðarstjóra, en yfir því hvílir sama leyndin. Gerðir hafa verið bráðabirgðasamningar við tæknimenn og verkfræðinga hjá ráðgjafarfyrirtækjum og væri vissulega fróðlegt að fá vitneskju um hvaða láglaunabætur verkfræðingar hafa fengið. Það hafa meira að segja verið gerðir samningar milli organleikara og sóknarnefnda fyrir tilstilli hins háæruverðuga sáttasemjara ríkisins. Einkaaðilar hafa þannig samið að undanförnu. En við hverja er ekki samið? Það hefur ekki verið samið við sjómenn á stóru togurunum, stöðvun þeirra hófst 9. apríl s. l. og hefur því staðið nokkuð á annan mánuð. Afleiðingin er sú að 500–600 sjómenn stunda ekki framleiðslustörf. Beinar afleiðingar bitna á um 1500 manns í landi og óbeint á miklu fleira fólki. Hundruð og aftur hundruð manna hafa bætst á atvinnuleysingjaskrá síðustu vikurnar. Áætlað er að það aflaverðmæti, sem tapast hefur, nemi allt að 300 millj. kr. og útflutningsverðmætið hátt í 700 millj. kr., á sama tíma og gjaldeyrisviðskipti þjóðarbúsins eru framkvæmd með betlilánum. Kaupskipaflotinn er byrjaður að stöðvast vegna samúðarverkfalls vélstjóra á kaupskipunum. Engar alvarlegar tilraunir hafa verið gerðar til þess að leysa þetta mál, aðeins settar fram fráleitar hugmyndir um að afnema vökulögin í verki og skerða stórlega öryggi áhafnanna. Meginhluti þessara stöðvuðu togara er í félagslegri eign, í eigu sveitarfélaganna, þar sem stjórnarflokkarnir hafa meiri hl. eða Sjálfstfl. einn eins og hér í höfuðborginni. Þeir togarar, sem taldir eru í eign einkaaðila, eru allir fjármagnaðir af almannafé og því í raun eign þjóðarheildarinnar. Það er þannig ríkisstj. og ríkisstj. ein sem ber ábyrgð á því að ekki er samið við togarasjómenn. Einkaaðilar geta samið, eins og ég rakti hér áðan. Hæstv. ríkisstj. neitar að semja. Við hverja fleiri má ekki semja en togarasjómenn? Það er hafið verkfall hjá þremur mjög mikilvægum verksmiðjum í eigu ríkisins: Sementsverksmiðjunni, Áburðarverksmiðjunni og Kísiliðjunni. Þessi verkföll eiga sér mjög langan aðdraganda. En samninganefnd hæstv. ríkisstj. hefur haldið að sér höndum allt fram undir síðustu daga. Í þessum samningum átti að ganga frá mjög mikilvægum skipulagsatriðum sem um hafði verið fjallað í fyrra, en þau eru fólgin í sameiginlegri aðild 17 verkalýðsfélaga, sem eiga samningsrétt í verkalýðsfélögunum, að frambúðarsamningum, þ. e. a. s. sameiginlegum samningum allra þessara aðila. Það er ríkið sem hefur stöðvað þessa samninga og afleiðingarnar geta á skömmum tíma orðið mjög geigvænlegar. Stöðvun sementsverksmiðjunnar getur t. d. leitt til algers samdráttar í byggingariðnaði og svipt þúsundir manna atvinnu. - Eins og ég sagði áðan, einkaaðilar geta samið, hæstv. ríkisstj. neitar að semja. Og við hverja fleiri má ekki semja? Bandalag starfsmanna ríkis og bæja hefur eðlilega krafist þess að opinberir starfsmenn fengju hliðstæðar bráðabirgðakauphækkanir og samið var um milli verkalýðsfélaga og atvinnurekenda 26. mars. Þessari sjálfsögðu kröfu hefur verið hafnað til þessa. Enn blasir við sama myndin, einkaaðilar mega semja, hæstv. ríkisstj. neitar að semja. Hvað er hér að gerast? Ég hef áður borið þær þungu sakir á hæstv. ríkisstj. að hún hafi stöðvað togaraflotann vitandi vits til þess að koma á atvinnuskorti áður en samningum verkalýðsfélaga og atvinnurekenda á að vera lokið eftir tæpan hálfan mánuð. Með stöðvun ríkisverksmiðjanna hefur sú ákæra hlotið stóraukinn þunga. Haldist það ástand sem nú er, geta atvinnuleysingjar skipt þúsundum um næstu mánaðamót þegar skólafólk hefur einnig bæst á vinnumarkaðinn. Ég ber enn þessar þungu sakir á hæstv. ríkisstj. og óska þess að hæstv. forsrh. svari, ekki með neinum almennum orðum og tilvitnunum í einskisverðan stjórnarsáttmála, heldur með því að hæstv. ríkisstj. geri rökstudda grein fyrir því áður en þingið hættir störfum hvernig hún ætlar að leysa þessar deilur, sem hún er beinn aðili að, og gera sjálfsagða og eðlilega samninga við sjómenn og verkafólk. Allt er þetta, sem ég hef hér verið að rekja, aðdragandi enn þá stærri vandamála. Eins og ég sagði áðan á fyrir næstu mánaðamót að vera búið að semja við öll verkalýðsfélög landsins, en þau hafa borið fram kröfur sem nema 35% kauphækkun og fela þó eingöngu í sér að samningar þeir, sem síðast voru gerðir, haldi gildi sínu. Að þessu máli hefur verið unnið afar slælega af hálfu ríkisstj. þótt það sé nú komið í algeran eindaga. Sú spurning er nú æ ofar í huga fólks hvort hæstv. ríkisstj. hyggist beita valdi, brbl., nauðungarlöggjöf, til þess að reyna að halda við kjaraskerðingarstefnu sína og tvær fyrstu greinar þess frv., sem hér er til umr., gefa ærna ástæðu til þess að þær spurningar vakni. Því vil ég spyrja alveg beint og óska skýrra svara: Hefur hæstv. ríkisstj. einhver slík áform í huga? Er ástæðan fyrir því, að hæstv. ríkisstj. leggur þvílíkt kapp á að reka Alþ. heim að öll vinnubrögð verði að óskapnaði, sú og sú ein að hæstv. ríkisstj. vilji hafa frið til þess að setja brbl., þvingunarlög um kjör og réttindi launafólks? Ég vil vara hæstv. ríkisstj. mjög alvarlega við öllum slíkum áformum. Af því er löng reynsla, hvað af slíkum málatilbúnaði hlýst. Og ég vil bera fram þá sérstöku kröfu að hæstv. ríkisstj. heiti því nú í þinglok að setja engin brbl. um kjör og réttindi verkafólks. Komi ríkisstj. þeim málum í slíkt öngþveiti að hún telji nauðsyn á lagasetningu, ber ég fram þá kröfu að kallað verði saman aukaþing til þess að fjalla um ástandið. Ég óska skýrra svara hæstv. forsrh. við þessari ósk minni. Ég skal svo fara fáum orðum um frv. sjálft og þær brtt. sem ég flyt við það ásamt hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni. Við leggjum til að fyrstu tvær greinar frv. falli niður. Þær eru, eins og ég rakti við 1. umr., bein ögrun við verkalýðshreyfinguna. Þar er lagt til að lögfestur verð'i hluti af því bráðabirgðasamkomulagi sem verkalýðshreyfingin gerði við atvinnurekendur 26. mars s. l. Í 1. gr. er raunar komið nýtt og alvarlegt atriði, því að þar er ákveðið að ekki megi greiða almenna verðlagsuppbót á laun framar þar til heildarsamtök aðila vinnumarkaðarins hafa samið um annað. Þetta er miklu víðtækara en fólst í brbl. Þarna er verið að framlengja þessi ákvæði út í einhverja óvissa framtíð og í þessu sambandi er ástæða til að vekja sérstaka athygli á því sem áður hefur verið gert í þessum umr., að hvert einstakt verkalýðsfélag fer með samningsrétt á Íslandi, en ekki heildarsamtök verkalýðsfélaganna í gegnum Alþýðusamband Ísland. - Við leggjum sem sé til að þessar tvær fyrstu greinar falli niður. 3. og 4. gr. fjalla um fyrirkomulag á greiðslum svokallaðra launajöfnunarbóta til bænda. Þar er um slíka skriffinnsku og slíkt myrkviði að ræða að ég hef aldrei séð neitt þvílíkt. Ég er sannfærður um að það getur enginn maður áttað sig á því hvernig á að framkvæma þessar reglur í verki. Og hugsið ykkur skriffinnskuna sem kemur upp þegar allir bændur landsins eru búnir að senda Framleiðsluráði landbúnaðarins skattaframtöl sín. Hvað þarf marga menn til þess að skoða þetta? Þetta er þvílík endileysa að það er Alþ. til vansæmdar að afgreiða mál á þennan hátt og að sjálfsögðu komast engar eðlilegar bætur til skila til bænda með þessu móti. 5., 6., 7. og 8. gr. frv. fjalla um bætur almannatrygginga. Hv. frsm. meiri hl. gerði aths. við það í ræðu sinni áðan að ég hefði sagt við 1. umr. að núv. ríkisstj. hefði níðst freklegar á öldruðu fólki og öryrkjum en nokkrum landsmönnum öðrum. Ég skal endurtaka þessi ummæli og ég stend enn við þau vegna þess að þau eru sönn. Þessu fólki hefur verið neitað um að fá sams konar bætur og skammtaðar voru með brbl. í fyrra. Þetta fólk var tekið út úr. Það fékk helminginn af þeirri upphæð. Nákvæmlega sama á að gera í sambandi við þá kauphækkun sem um var samið 28. mars. Aldrað fólk og öryrkjar undir vissu tekjumarki eiga ekki að fá þessa upphæð, heldur upphæð sem er helmingi lægri. Það stoðar lítt að tala um að tekjutryggingin út af fyrir sig hækki þarna um myndarlega upphæð vegna þess að hún er aðeins hluti af þeim afar lágu tekjum sem þetta fólk hefur. Prósentan þarf að taka til upphæðarinnar allrar og þar er um að ræða hækkun sem nemur 22.5%. Ég skal engan veginn vanmeta þetta. Ég lít á það sem árangur af þeirri baráttu sem háð hefur verið hér á þinginu í allan vetur fyrir því að rétta dálítið hlut þessa fólks, og mér þykir vænt um að nokkur árangur hefur náðst í því efni. En því fer mjög fjarri að það sé fullur árangur. Þess vegna legg ég til ásamt hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni að 6. gr. verði breytt þannig að aldrað fólk og öryrkjar undir vissu tekjumarki fái jafnlaunabæturnar, sem voru í brbl. á síðasta hausti, og þá kauphækkun, sem um var samið 26. mars s. l., í krónum. Í þessari till. eru einnig ákvæði um að aðrar bætur lífeyristrygginga svo og sjúkradagpeningar hækki í sama hlutfalli á þessu tímabili. Inni í þeirri till. er að sjálfsögðu barnalífeyrir sá sem athygli okkar alþm. hefur verið vakin á að undanförnu, en sú upphæð, sem greidd er til einstæðra foreldra vegna barna, er algert hneyksli. Við gerum þá brtt. við 7. gr. frv. að tekjutryggingin út af fyrir sig hækki að fullu í samræmi við vísitölu á þessu tímabili, þ. e. a. s. um 46%. Við teljum það einsætt að þessi upphæð, sem á að renna til þeirra sem búa við allra bágust kjör í þjóðfélaginu, hún eigi a. m. k. að halda kaupmætti sínum hvað sem öllu öðru líður, og það er ósæmandi að þykjast vera að leysa einhver efnahagsvandamál með því að níðast á þessu fólki. Við leggjum enn fremur til að frá 1. júlí breytist fjárhæðir þær sem greindar eru í 19. gr., þ. e. a. s. tekjutrygging og aðrar fjárhæðir sem þar eru greindar, í samræmi við vísitölu vöru og þjónustu. Að sjálfsögðu fela þessar till, okkar í sér verulega hækkun á heildargreiðslum frá almannatryggingum, og við gerum okkur grein fyrir því að það verður að finna leiðir til þess að standa undir þeim fjármunum. Því leggjum við til að inn í frv. bætist ný gr., svo hljóðandi: „Við álagningu tekju- og eignarskatts árið 1975 skulu fyrningar reiknaðar samkv. ákvæðum 15. gr. gildandi skattalaga með því fráviki, að engar verðbreytingar eigna skulu leyfðar samkv. verðhækkunarstuðli.“ Eins og hv. þm. vita er þessi verðhækkunarstuðull hagnýttur þannig að það er svo til ekkert fyrirtæki á Íslandi sem borgar tekjuskatt, jafnvel þótt af því sé mjög álitlegur gróði. Þetta eru ákvæði sem gera fyrirtækjum kleift að stinga undan ákaflega miklum fjárhæðum sem gætu og ættu að renna í ríkissjóð. Við leggjum til að þetta lagaákvæði um verðhækkunarstuðul komi ekki til framkvæmda á þessu ári. Þannig mundi fást upphæð sem mundi fyllilega standa undir þeirri hækkun á bótum almannatrygginga sem við gerum till. um. Enn fremur leggjum við til að mjög annarleg grein sem kom inn í frv. á síðasta stigi, 11. gr., og fjallar um kjör fjárfestingarlánasjóða, verði felld niður. Þar er um að ræða mjög verulegar breytingar á lánakjörum þessara sjóða, aukna gengistryggingu og verðtryggingu þeirra, og þar er um að ræða mál sem er svo nátengt heildarstefnunni í efnahagsmálum og atvinnumálum að ég held að það væri hættulegt að taka slíkar ákvarðanir að lítt athuguðu máli núna. Þessar aðferðir hafa verið reyndar í ýmsum grannlöndum okkar, m. a. í Finnlandi, og þar hafa þær leitt til ákaflega alvarlegs samdráttar og atvinnuleysis. Það er reynsla sem við eigum að skoða og læra af og því tel ég ekki tímabært að sett verði lagaákvæði af þessu tagi nú. Ég læt svo lokið máli mínu, en ég ítreka það, að ég óska þess mjög eindregið við hæstv. forsrh. að hann svari þeim spurningum, sem ég beindi til hans í upphafi, og geri aths. við þær alvarlegu ásakanir sem ég bar fram á hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Ég mun ekki tefja tímann mikið, en það eru aðeins tvö atriði sem ég mun fyrst og fremst víkja að. Það kom fram í ræðu hv. frsm., Ólafs G. Einarssonar, að þrátt fyrir það að 5. gr. væri felld úr frv. í Ed., þá væri ætlast til þess að það breytti því ekki að bændur ættu að fá sínar láglaunabætur. Við vorum dálítið órólegir yfir þessu vegna þess að það var búið að vísa þessu máli til yfirnefndar og einn af þeim, sem þar fjalla um þetta mál, var búinn að tjá sig á þá leið að þar sem það væri búið að fella þetta niður úr frv., þá væri ekki hægt að líta öðruvísi á það heldur en svo að Alþ. ætlaðist ekki til þess að bændur fengju þessar bætur. Nú tel ég að formaður nefndarinnar, sem hér talaði fyrir brtt. áðan, hafi lýst yfir á ótvíræðan hátt að Alþ. ætlaðist til þess, þrátt fyrir niðurfellingu 5. gr., að bændur njóti þessara bóta. Ég verð líka að játa það að þegar ég sá 11. gr. í frv. koma hér inn, á síðustu stundu raunar, kom það ónotalega við mig, ekki síst eins og hún var orðuð í upphafi. Nú hefur verið lögð fram brtt. við þessa grein, en eftir sem áður stendur að fjárfestingarlánasjóðir endurláni það fé, sem þeir fá til ráðstöfunar, með sambærilegum kjörum og þeir sæta sjálfir. Hæstv. ríkisstj. hefur sem sagt í hendi sinni samkv. þessari grein að breyta þessum kjörum. Það er mjög mismunandi hvernig sjóðirnir eru settir að þessu leyti, t. d. eins og sjóðir landbúnaðarins sem hafa sjálfir lítið eða ekkert ráðstöfunarfé og þurfa þess vegna að fá það með einhverju móti að láni, og eins og þetta fé hefur verið samsett á undanförnum árum, þá hefur mikill hluti af því verið verðtryggður, vísitölutryggður. Og það er komið þannig, að t. d. ef maður ber saman hvernig hlutur þessara sjóða er, þá er Stofnlánadeild landbúnaðarins með 22.2% af því fé, sem hún hefur að láni, með vísitöluklásúlu, en Fiskveiðasjóður t. d. aftur á móti ekki nema með 4.3% og Iðnlánasjóður með 6.4%. Þetta er að vísu öðruvísi með gengistryggt fé, þar hefur landbúnaðurinn ekki nema 8–9%, en t d. Fiskveiðasjóður 40.3% og Iðnlánasjóður um 12%. En ef maður fer að skoða hvernig þessi þróun hefur verið þrátt fyrir allar gengisfellingar á undanförnum 14–15 árum, þá sýnir það sig að þrátt fyrir allt hefur verið helmingi skárra að hafa gengistryggt fé heldur en vísitölutryggt. Það hefur verið þannig með bændurna að lengi vel voru þeir með frekar lága vexti, en á undanförnum 15 árum hafa þessi vaxtakjör þrefaldast. Og nú er það þannig að þeir borga 12% í vexti og fyrir utan það borga þeir stofnlánasjóðsgjaldið sem er í raun og veru 4.1 % ef miðað er við þær skuldir sem bændur skulda Stofnlánadeildinni utan við íbúðarhúsalánin, þannig að í sjálfu sér borga þeir 16.1 % í vexti af þeim lánum sem þeir hafa hjá Stofnlánadeild landbúnaðarins. Þegar svona mikil stökk verða og ekki síst ef hluti af lánum, sem bændurnir fá, yrði nú t. d. hvort tveggja með hærri vöxtum og ekki síst ef hluti af þeim, kannske stór hluti yrði með gengisklásúlu eða verðtryggt, þá kemur það þannig út að það verður mikil mismunun hjá bændastéttinni vegna þeirra aðferða sem eru hafðar í verðlagningu þeirra framleiðsluvara, og það er mjög erfitt að jafna þarna með nokkru móti á milli. Sem sagt, ef ætti að hækka vextina frá því sem er og hefði átt að fara eftir greininni eins og hún var, þá gat ég ekki skilið annað en að við hefðum orðið að taka og lána út það fjármagn, sem við fengjum, með sömu kjörum að viðbættum kostnaði, þannig að það var sýnilegt, eins og samsetningin á þessu hefði verið, að Stofnlánadeildin hefði orðið að lána með langverstu kjörum allra sjóða. Ég fagna þessari breytingu sem kom fram við 11. gr., þótt ég hefði vænst þess að hún hefði verið öðruvísi og hefði gengið raunar lengra. Af þessum ástæðum langar mig til þess að koma fram með eftirfarandi spurningar og beina þeim til hæstv. forsrh. og ef landbrh. hefði verið hér inni, þá hefði ég viljað beina spurningum til hans líka, en spurningarnar eru á þessa leið: Á hvern hátt ætlar hæstv. ríkisstj. að nota þær heimildir sem 11. gr. í þessu frv. felur í sér, verði hún nú lögfest? Er t. d. fyrirhugað að stytta lánstíma lána einhverra lánaflokka fjárfestingarlánasjóðanna frá því sem nú er eða breyta vaxtakjörum? Og í þriðja lagi: Er stefnt að því að koma á verðtryggingu á fjárfestingarlánum til bænda? - Ég tel að þetta væri mjög alvarlegt spor ef þyrfti að stíga það að nokkru marki, einmitt vegna þess hve mikið misrétti slíkt mundi skapa meðal bændastéttarinnar. Það verður auðvitað að finna einhverjar leiðir til þess þá að jafna þennan mun með öðrum hætti og þær leiðir eru til. Hv. alþm. mega ekki gleyma því að hvert vaxtaprósent til hækkunar í verðlagsgrundvelli landbúnaðarins hækkar grundvöllinn um 0.58% og með óbreyttum niðurgreiðslum mundi það hækka verðlagið í útsölu um rúmlega 1%, þannig að allar slíkar breytingar eru mjög verðbólguhvetjandi. Það eru þessar ástæður sem liggja að baki því að ég leyfi mér að vænta þess að hæstv. forsrh. geti svarað þessum spurningum, ekki síst vegna þess að nú síðustu daga rignir yfir okkur spurningum utan af landsbyggðinni um það, hvort sé rétt að það eigi að stytta lánstímann, hvort sé rétt að það eigi að hækka vextina svo og svo mikið o. s. frv. Ég vænti þess að hæstv. ráðh. geti gefið mér einhver svör.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég þakka hv. 5. þm. Reykn., frsm. í þessu máli, fyrir ýmsar upplýsingar og skýringar sem hann gaf í framsöguræðu sinni. Ég fagna þeirri yfirlýsingu sem hann gaf varðandi 5. gr. frv., sem felld var niður í Ed., og því, að hún mundi ekki breyta efni né framkvæmd laganna ef frv. verður að lögum. Þetta er að sjálfsögðu mjög flókið og margþætt mál og það er mikil vinna að setja sig vel inn í einstaka þætti þess. Það veltur á miklu hvernig framkvæmdin verður ef frv. þetta verður að lögum. Ég get mjög tekið undir margt af því sem kom fram í ræðu hv. 3. þm. Norðurl. e. sem var að ljúka máli sínu. Það er margt sem við þurfum að athuga og vera vel á verði í þessum efnum, en ég sé ekki að tími né tækifæri gefist til að ræða þetta mál ítarlega nú. En auk þess sem ég hef vikið að yfirlýsingu frsm. um 5. gr., sem var í frv. upphaflega, vildi ég þó lítillega minnast á breytingarnar sem gerðar hafa verið á 11. gr. 1. mgr. þeirrar gr. hefur verið stytt og lagfærð. Hún er þess efnis nú að fjárfestingarlánasjóðir endurláni það fé, sem þeir fá til ráðstöfunar, með sambærilegum kjörum og þeir sæta sjálfir. Heimilt er að ákveða lánskjör þessara sjóða þannig að ákvæði um verðtryggingu eða gengisákvæði nái til ákveðins hluta hvers láns. Hér þarf margt að athuga, ekki síst að því er varðar fjárfestingarlánasjóði landbúnaðarins. Við höfum þar ákveðnar reglur að fara eftir sem gilt hafa árum saman. Það eru þær reglur sem uppbygging landbúnaðarins hefur byggst á, en óhætt er að segja að þegar farið er að orða verðtryggingu og annað slíkt í sambandi við lánveitingar til landbúnaðarins, þá dregur vissulega bliku á loft, því að sú atvinnugrein er þess eðlis að það hefur verið talið hingað til að hún þyldi afskaplega illa ákvæði af þessu tagi, og á því er enginn vafi. Ég sagði að við hefðum að sjálfsögðu okkar lánareglur til að fara eftir og við munum vera fastheldnir á þær reglur, sem okkur hafa reynst vei, af eðlilegum ástæðum. Þess vegna vil ég leggja sérstaka áherslu á það í sambandi við þetta ákvæði, án þess að ræða það til grunna, að ég tel að það verði að túlkast nokkuð rúmt. Það segir hér að fé það, sem sjóðirnir fá til ráðstöfunar, skuli lánað út með sambærilegum kjörum. Þetta ákvæði tel ég óhjákvæmilega að verði að skýra nokkuð rúmt, einkum þar sem hér er verið að fara inn á nýja og raunar áður óþekkta braut að miklu leyti í þessum efnum sem er mjög vandmeðfarin því að þarna er um hagsmuni margra að ræða. En við verðum að treysta því að þessi ákvæði, ef að lögum verða, verði framkvæmd þannig að við það verði unandi, og við munum svo sannarlega reyna að vera á verði hér eftir sem hingað til og reyna að sjá svo um að hagsmunir þeirrar atvinnugreinar, sem okkur hefur verið falið að gæta a. m. k. að nokkru, verði ekki fyrir borð bornir.

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv., Magnús Kjartansson, hóf mál sitt með því að telja öll þingstörf mótast af ringulreið. Ég hygg að hér sé ekki um annað að ræða að þessu sinni en verið hefur þegar dregur nær þingslitum, þá er oft á tíðum hröð afgreiðsla á málum. Ég get vel tekið undir það að það væri æskilegt að betur væri unnið að sumum málum fyrr á þingtímanum, en þrátt fyrir allan góðan ásetning allra ríkisstjórna, hverjar sem þær eru, þá hefur reynslan orðið sú að það hefur verið óhjákvæmilegt að hafa þessa hröðu málsmeðferð á síðustu dögum þingsins. Ég held að þarna sé ekki eingöngu við ríkisstjórnir að sakast á hverjum tíma, heldur og þm. almennt og þn., að menn haga afgreiðslu mála og fara e. t. v. ekki fyrir alvöru að beita sér fyrir afgreiðslu úr nefndum fyrr en dregur að þingslitum. Í þessu efni er auðvitað sjálfsagt að reyna að bæta þingstörfin og ég heiti samvinnu af hálfu ríkisstj. að því leyti við þingforseta, þn., þingflokka og einstaka þm. Ég vil svo aðeins víkja að þeim kafla ræðu þm. þar sem hann taldi ríkisstj. vera í styrjöld við launafólk og þar sem hann lét svo ummælt að margir hópar launafólks hefðu gert uppreisn. Ríkisstj. er ekki í styrjöld við launafólk. Ríkisstj. hefur aðeins gert óhjákvæmilegar ráðstafanir í efnahagsmálum. Þær ráðstafanir hafa í sjálfu sér ekki í för með sér kjaraskerðingu fyrir allan almenning í landinu. Það er annað sem veldur því að draga verður úr eyðslu þjóðarinnar í heild og einstakra stétta og hvers einstaklings um sig. Það eru versnandi viðskiptakjör út á við og áföll sem við höfum orðið fyrir í efnahagsmálum í kjölfar þess að hafa spennt bogann of hátt þegar vel gekk í utanríkisviðskiptum og aflabrögðum. Það væri furðuleg ríkisstj. sem gerði það af ásettu ráði að markmiði sínu að vera í styrjöld við launafólk. Ég held að engin ríkisstj. vilji standa í slíkri styrjöld og muni því í raun og veru gera allt sem unnt er til að koma í veg fyrir slíka styrjöld. En hitt er rétt sem hv. þm. minntist á, að ýmsir hópar launafólks hafa hafið baráttu fyrir hækkuðu kaupi umfram þá samninga sem heildarsamtök launþega hafa gert um kaup og kjör. Þetta bráðabirgðasamkomulag ásamt launajöfnunarbótum þeim, sem staðfestar eru með þessu frv. sem hér er á dagskrá, eru til þess fallin að jafna þeim byrðum, sem þjóðin í heild verður á sig að taka, réttlátlega niður meðal þjóðfélagsþegnanna. Það ber að harma þegar einstaka launahópar hafa ekki skilning á því að hinir lægst launuðu verða að njóta forgangs í bættum launakjörum og aðrir að bíða um sinn. Mér dettur ekki í hug annað en viðurkenna það og undirstrika að miðað við þá krónutölu kaups og það verðlag sem gilti eftir kjarasamningana í febr. á síðasta ári er um kaupmáttarskerðingu að ræða, alvarlega kaupmáttarskerðingu. En kaupmáttur, eins og hann mældist eftir kjarasamningana í febr. á síðasta ári, var ekki raunhæfur. Við vitum það allir alþm. Það var falskur kaupmáttur sem þar var um að ræða og hann getur því ekki verið viðmiðun þegar við tölum um kjör eða kjaraskerðingu nú. Það bar töluvert á því hjá hv. þm. að hann gerði sér far um að etja einum launþegahópnum upp á móti öðrum. Það var eins og hann í sjálfu sér hlakkaði yfir því að geta með þessum hætti skapað óeirð meðal launafólks í þeirri erfiðu stöðu sem launafólkið sjálft er í og í þeirri stöðu sem ríkisstj. landsins er í, til þess að koma höggi á ríkisstj., en þar fyrir hittir hann þjóðarheildina, vegur að þjóðarhagsmunum. Hv. þm. spurðist fyrir um það hvernig ríkisstj. ætlaði að leysa þær vinnudeilur sem nú væru, og nefndi þar sérstaklega verkfallið á stóru togurunum og verkfallið í þrem verksmiðjum ríkisins, Sementsverksmiðju, Áburðarverksmiðju og Kísilgúrverksmiðju, og loks kjaradeiluna við BSRB. Ef við víkjum að togaraverkfallinu, verkfallinu á stóru skuttogurunum, þá hefur ríkisstj. gefið rekstraraðilum þeirra greinilega til kynna, hvað hún treysti sér að ganga langt til þess að styrkja greiðslustöðu og rekstrargrundvöll stóru skuttogaranna: Í fyrsta lagi með því að létta greiðslubyrði þeirra af stofnlánum og lengja lánstímann. Í öðru lagi að taka á ríkissjóð þann reikning sem rekstraraðilar stóru togaranna telja sig hafa á ríkissjóð vegna lagasetningar fyrrv. stjórnar í kjölfar togaraverkfallsins 1973, þar sem kröfur yfirmanna voru viðurkenndar með lögum. Í þriðja lagi með því sérstaklega að aðstoða rekstraraðila togara, koma vanskilaskuldum þeirra við Lífeyrissjóð togarasjómanna á hreint með samningi um greiðslu þeirra vanskilaskulda á ákveðnum tíma. Í fjórða lagi með því að greiða úr sem allra fyrst og best þeirri breytingu á skammtímalánum og lausaskuldum togaraútgerðarinnar með sama hætti og nú er verið að gera almennt gagnvart fyrirtækjum í sjávarútvegi. Þess vegna hefur ekki staðið á ríkisstj. í þessari deilu. Fulltrúar ríkisstj. hafa haldið fjölda funda með deiluaðilum og reynt að leiða þá til sátta og samninga. Ég tel að það sé fullkomlega grundvöllur fyrir samningum, sérstaklega við undirmenn á togurum, en því miður er bilið langtum lengra milli yfirmanna og rekstraraðila togaranna. Án þess að leggja nokkurn dóm á réttmæti málstaðar hvers aðila um sig, þá segi ég það sem persónulega skoðun að samúð mín er með undirmönnum, að þeir fái sambærileg kjör og sjómenn almennt, og ég tel að rekstrarvandamál stóru skuttogaranna verði ekki leyst nema þeir, sem vinna á þeim og bera ábyrgð á rekstri þeirra, reyni að leita meira samræmis milli kostnaðar við mannahald á stóru skuttogurunum annars vegar og minni skuttogurunum hins vegar, takandi auðvitað tillit til þess hvaða munur er á afkastagetu þessara skipategunda og hvaða munur er á vinnuálagi á þessum skipategundum. Ef við viljum gera stór fiskiskip út frá Íslandi, þá er okkur óhjákvæmileg nauðsyn að horfast í augu við þetta vandamál og ríkisstj. getur ekki verið þekkt fyrir það - og ég held að hv. alþm. ætlist ekki til þess, að ríkisstj. segi: Semjið þið og síðan skulum við borga reikninginn. - Það væri ekki heilbrigð vinnuaðferð í sambandi við kaup- og kjarasamninga. Það verður að vera samræmi þarna með öðrum kaup- og kjarasamningum í landinu. Og við megum ekki stuðla að því að þeir, sem hærri tekjur hafa, geti í krafti ákveðinnar aðstöðu sinnar náð meiri kjarabótum en hinir lægra launuðu. Varðandi þær þrjár verksmiðjur í eigu ríkisins sem nú standa í vinnudeilum, þá er það að segja að aðilar hafa ræðst við og gert hvor öðrum tilboð. Það ber enn töluvert á milli. Ég skal ekki spá neinu um það, hvort endar náist saman alveg á næstunni eða ekki, en þar gegnir sama máli, að þegar ríkisstj. telur nauðsyn, sem ég held að verði ekki á móti mælt, að draga úr þjóðareyðslunni, þá getur hún ekki stuðlað að kaup- og kjarasamningum á þessum vettvangi sem brjóta í bága við þá heildarstefnu að hinir lægst launuðu skuli sérstaklega og einkum verndaðir. Í þriðja lagi var svo spurt um afstöðu til samninga BSRB og taldi hv. þm. að ríkisstj. hefði ekki viljað samþykkja samskonar samninga við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og fælust í bráðabirgðasamkomulaginu milli aðila vinnumarkaðarins. Ég vil mótmæla þessu. Ríkisstj. hefur gert Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja tilboð um sams konar samninga og fólust í bráðabirgðasamkomulaginu. Ef þessi deila leysist ekki og fer fyrir Kjaradóm, þá er það vegna þess að Bandalag starfsmanna ríkis og bæja sættir sig ekki við sams konar bráðabirgðasamkomulag og gert var milli Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands. Þegar ég svara almennt, hvernig ríkisstj. ætli að leysa þessar deilur, þá vil ég taka það fram að það gætir nokkurrar mótsagnar hjá þeim mönnum sem krefjast þess af ríkisstj. að leysa vinnudeilur um leið og þeir segja að það komi ekki til greina löggjöf um kaup og kjör manna til lausnar slíkum deilum. Ríkisstj. mun auðvitað beita sér fyrir því og greiða fyrir því eins og unnt er að aðilar nái saman, og þar sem ríkisstj. er annar aðilinn sem vinnuveitandi, þá mun hún leggja sig fram um það í samræmi við þá heildarstefnu sem hún hefur í kaup- og kjaramálum, miðað við getu þjóðarheildarinnar eins og nú horfir við. Þá spurði hv. þm.: Hefur hæstv. ríkisstj. áform uppí um að setja brbl. um réttindi og kjör launafólks? - og krafðist þess að ég lýsti því hér yfir að slíkt kæmi alls ekki til greina. Í tilefni þessarar fsp. vil ég taka það fram að það fyrsta, sem ég hef í raun og veru heyrt alvarlega talað um þann möguleika að setja lög, t. d. um kaup og kjör á togurunum, er uppsláttur í blaði hv. þm., Þjóðviljanum, í dag, þannig að ef einhver á fyrstu hugmynd um slíka lausn þá er það dagblaðið Þjóðviljinn hér í Reykjavík. Ég vil lýsa því hér yfir, að ég tel lagasetningu til lausnar kjaradeilunni á stóru togurunum hreint neyðarúrræði. Ég vil enn fremur segja það hreinskilnislega og ég veit að hv. þm. skilur það, vegna þess að ef hann væri í ríkisstj., þá mundi hann svara alveg nákvæmlega eins: Þessi ríkisstj. mun ekki fremur en aðrar lýsa yfir einu eða neinu sem takmarkar stjórnskipulegan rétt hennar til útgáfu brbl. og mun meta það hverju sinni og á þeirri stundu, sem vandamálin blasa við, hvort brbl. verða gefin út og hvers efnis þau eru. Ég veit að hv. þm. mundi ekki gefa greinarbetri svör, væri hann í ríkisstj., og jafnvel ekki svo skýr svör sem ég hef gefið nú. Ég hygg að það sé ekki ástæða til þess að fjalla um einstakar greinar þessa frv., sem hér er til umr., umfram það sem gert var við 1. umr. málsins. Ég vil aðeins mótmæla því að 1. og 2. gr. þessa frv. séu ögrun við verkalýðssamtökin. Ég hygg þvert á móti að það sé viðurkenning í þessum greinum á valdi og réttindum heildarsamtaka launþega, og þessar greinar út af fyrir sig skerða ekki samningsrétt einstakra verkalýðsfélaga umfram það að í þessum greinum felst að vísu ábending um að nauðsynlegt sé í sambandi við samninga um tengsl kaupgjalds og verðlags að samræmdar séu reglur á öllu landinu og því sé eðlilegt að heildarsamtökin hafi fyrst og fremst samningsforræði á því sviði. Það er ekkert í þessum greinum sem að öðru leyti takmarkar samningsstöðu einstakra verkalýðsfélaga, t. d. til grunnkaupshækkana. Ég vil leggja á það áherslu og ég vona að við getum verið sammála um, að það væri ákaflega óheppilegt ef hér giltu margvíslegar reglur um verðlagsuppbót á laun, og því sé ástæða til að heildarsamtökin reyni að ná samningum á þessu sviði einkum og sér í lagi. Ég geri mér vonir um að það geti tekist ef báðir aðilar og allir aðilar leggja sig vel fram. Ástæðan fyrir tilvist þessara greina er ekki síst sú, að þótt bráðabirgðasamkomulag hafi tekist með Vinnuveitendasambandinu og Alþýðusambandinu, þá eru ýmis önnur samtök launþega sem ekki eiga aðild innan þeirra félaga. Og við getum vel talað hreinskilnislega saman um það, sem ég hygg að forsvarsmenn launþegasamtakanna hafi mjög miklar áhyggjur af, og það er hvernig haga skuli skipulagsmálum innan verkalýðshreyfingarinnar sjálfrar, hvort verkalýðshreyfingin sé ekki veikt með því að einstök verkalýðsfélög hafi ótakmarkað samningsforræði. Þessi lög takmarka það ekki. En það getur vel verið að launþegasamtökin sjálf komi sér saman um einhverjar reglur sem skapi ramma um samningsrétt og samningssvið heildarsamtakanna annars vegar og einstakra verkalýðsfélaga hins vegar. Í tengslum við þetta vildi ég aðeins leggja áherslu á að vinnudeilur, kaup- og kjaradeilur nú á dögum einkennast e. t. v. mun meira af innbyrðis samanburði og deilum milli einstakra launþegahópa heldur en nokkurn tíma deilum milli atvinnurekenda og launþega. Hitt er svo annað mál, að þessi innbyrðis reipdráttur milli einstakra launþegahópa hefur oft spennt bogann svo hátt að atvinnuvegirnir hafa ekki getað staðið undir þeim aukna tilkostnaði innanlands, sem af þessu hefur leitt, og hefur af því orðið sá vítahringur sem við því miður erum ekki enn komin út úr og er ekki síður hagsmunamál launþega og launafólks í landinu að komast út úr heldur en annarra bjóðfélagsborgara. Það eru hagsmunir þjóðarheildarinnar sem bjóða okkur að reyna að komast út úr þessum vitahring. Þess vegna finnst mér mjög miður þegar ábyrgir hv. alþm. reyna að nýta deilur um kaup og kjör til þess að egna hópa launþega upp hvern á móti öðrum og koma með þeim hætti höggi á ríkisstj. í pólitískum tilgangi, með þeim afleiðingum að þjóðarhag er stefnt í voða. Ég vil svo aðeins segja það, að það má vel vera að reglur þær, sem í frv. eru varðandi launajöfnunarbætur til bænda, séu allflóknar. En skýringin er að hér er verið að framfylgja því ákvæði laga að launajöfnunarbætur bænda komi bændum til góða með samsvarandi hætti og bæturnar koma hinum lægstlaunuðu launþegum til góða. Um bætur almannatrygginga vil ég aðeins segja það, að hér er ekki aðeins fylgt fyrri venju í þessum efnum, heldur er tekjutryggingarmark einstaklinga. þegar skattafsláttur er með tekinn, hækkað í krónutölu um 4 900 kr. eða þar um bil og tekjutryggingarmark hjóna er hlutfallslega mun hærra en launþegar fengu með 4 900 kr. grunnkaupshækkun. Hitt er svo annað mál, að auðvitað væri æskilegt í þessum efnum að gera betur við lífeyrisþega. En bætur almannatrygginga og skattakerfið er í heildarendurskoðun og vænti ég þess að það geti leitt til kjarabóta fyrir þá sem helst þurfa á þeim að halda. Er ég þá kominn að 11. gr. þessa frv. og vildi um þá grein segja það að hún á sér forsögu í ákvæði brbl. frá því í ágúst í fyrra, en samkv. því bráðabirgðaákvæði voru lánskjör fjárfestingarlánasjóðanna ákveðin á síðasta ári. Ríkisstj. hefur í undirbúningi og mun leggja fram frv. til l. um ávöxtun fjárfestingarlánasjóða á næstra þingi, Þessu ákvæði er ætlað að brúa bilið milli þessa ákvæðis í brbl. frá því í ágúst sl. og þar til heildarlöggjöf á þessu sviði er á komin. Segja má að þessi grein viðurkenni þá staðreynd, sem við verðum öll að horfast í augu við, að fjárfestingarlánasjóðir geta ekki lánað út með hagkvæmari kjörum en þeir verða að sæta við fjáröflun sína. Ef við viljum bæta lánskjörin að einhverju leyti, verður það ekki gert með öðru en að afla fjárins með einhvers konar skattlagningu, annaðhvort á viðkomandi stéttir og hópa, er njóta góðs af fjárfestingarlánasjóðunum, eða á allan almenning í landinu. Þetta hygg ég að við gerum okkur grein fyrir, þótt við rekum okkur hvað eftir annað á það að þessir sjóðir verði fjárvana. Það er spurt, eins og hv. 3. þm. Norðurl. e. gerði. Á hvern hátt ætlar ríkisstj. að nota heimildina? Svarið er: Ríkisstj. ætlar að nota heimildina, eins og ég sagði, til að brúa þetta bil, tengja saman þá ákvörðun, sem tekin var um útlánakjör á síðasta ári, við væntanlegt fyrirkomulag þessara mála. Ég get fullvissað þm. um að það verður fyrst og fremst leitast við að gæta samræmis í útlánakjörum og að þær breytingar, sem verða á útlánakjörum, séu ekki meiri en nauðsynlegt er og eins mildilega sé farið í sakirnar og unnt er, þótt við verðum auðvitað að horfast í augu við fjárhagsgetuna eins og hún blasir við. Á þessu stigi málsins er auðvitað ekki hægt að fullyrða um það hvort vextir eða lánstími muni breytast í einstökum atriðum, en viðmiðunin verður sú, sem ég hef hér gert grein fyrir.

Hæstv. ráðh. svaraði ekki einu atriði í ræðu minni. Ég bar fram þá ósk að það yrði kallað saman aukaþing ef samningamálin kæmust í það öngþveiti að hæstv. ríkisstj. teldi sig ekki geta leyst þau án löggjafar.

Herra forseti. Ef ég má svara þessari fsp. eða þessari ósk nú úr ræðustól, þá taldi ég það koma alveg greinilega fram í svari mínu við fsp. hv. þm., þegar hann spurði hvort ríkisstj. mundi setja brbl. eða ekki, að ríkisstj. vildi ekki gefa neinar yfirlýsingar um það, hvað hún ætli sér að gera, og engar yfirlýsingar sem takmarki stjórnskipulegan rétt hennar til útgáfu brbl., en auðvitað tekur ríkisstj. allar óskir til meðferðar og það kemur þá fram á sínum tíma, hvernig brugðist verður við slíkum óskum.



Herra forseti. Það var einkum af tilefni orða sem féllu í ræðu hæstv. forsrh. hér í dag að ég hafði kvatt mér hljóðs. Hann er náttúrlega ekki við, en engu að síður ætla ég nú að segja hér nokkur orð. Það frv., sem hér er til meðferðar, er um kaupgjaldsmál, m. a. launajöfnunarbætur, eins og það heitir, en ýmislegt fleira er með og má segja að þetta frv. fjalli um launamál á mjög sérkennilegan hátt sem við höfum ekki átt að venjast áður, enda ákaflega sérkennilegt ástand varðandi launamál í landinu. Ástæða fyrir þessu frv. er einkum sú að á s. l. ári og það sem af er þessu ári urðu hér meiri verðhækkanir en við höfum áður þekkt til, jafnhliða voru kjarasamningar gerðir óvirkir að verulegu leyti og má segja að úr kjarasamningum væru numin þau ákvæði með lagaboði að launafólk fengi þessar verðhækkanir bættar með verðlagsuppbótum á kaupið eins og samningar stóðu til um, þá nýgerðir. Þessar aðgerðir stjórnvalda hafa orðið til þess að meiri kjaraskerðing hefur nú orðið en við þekkjum dæmi til, alveg eins og með verðhækkanirnar. Tvær gengislækkanir hafa verið framkvæmdar og hafa þær að sjálfsögðu haft í för með sér verðhækkanir á aðfluttum vörum og einnig verulega á iðnaðarvörum hér vegna innflutnings hráefna. Með óbreyttu kaupi og öllum þessum gífurlegu verðhækkunum, gengisfellingu og öðru slíku, hafa að sjálfsögðu orðið geysilegir tilflutningar á fjármagni í þjóðfélaginu frá launastéttunum og til atvinnurekenda og eignamanna ýmiss konar. Síðan geta menn sjálfsagt svarað því hver stendur í styrjöld við hvern þegar málin eru skoðuð í þessu ljósi. En það voru einmitt þau orð hæstv. forsrh., að það væri síður en svo að ríkisstj. stæði í styrjöld við launafólkið, sem einkum urðu til þess að ég kvaddi mér hljóðs. Það er einmitt einkenni á þeim átökum á vinnumarkaðinum sem verið hafa, eru og áreiðanlega eiga eftir að magnast til verulegra muna, að launafólkið er í styrjöld við afleiðingar af gerðum stjórnvalda. Þetta frv. fjallar um launajöfnunarbæturnar eins og ég sagði áðan. En til viðbótar þeim hefur einnig verið samið til bráðabirgða á þessu tímabili, síðast í marsmánuði. Þeir samningar eiga nú aðeins tvær vikur eftir af sinni lífstíð og renna út án sérstakrar uppsagnar 1. n. m. Sú krafa, sem verkalýðshreyfingin setur fram, er að endurheimta gildi samninga sinna sem hafa verið, eins og ég tók fram áðan, skertir eða gerðir óvirkir með lagaboði. Eins og málum er háttað í dag eða réttara sagt 1. maí, 1. þ. m., þá má gera ráð fyrir því að meðalkaup verkamanns, og er þá gengið út frá töxtum verkamannafélagsins Dagsbrúnar, að meðalkaup þeirra samninga, sem gilda u.m kjör verkamanna, hafi minnkað þannig að kaup þurfi nú að hækka um um það bil 35%. Þetta er ekki hægt að segja nákvæmlega um þar sem ekki er enn búið að birta vísitölu 1. maí. En þarna skeikar áreiðanlega ekki nema örfáum prósentum á annan hvorn veginn. Þetta er það sem við teljum að þurfi að gerast fyrir þá sem hafa fengið allar þær launabætur sem komið hafa núna á kaupið, þ. e. a. s. bæði launajöfnunarbætur í haust, í okt., kauphækkunina 1. des. og einnig samningana núna í marsmánuði. Þrátt fyrir þessar kauphækkanir teljum við að kaup þurfi nú, til þess að halda þeim kaupmætti sem var fyrir 1. mars 1974, að hækka um 35%. Þetta er að sjálfsögðu gífurleg skerðing á kaupmættinum og eins og ég tók fram sú langmesta sem við þekkjum til. En þessi skerðing er hjá þeim sem fengið hafa þær kauphækkanir sem orðið hafa á þessu tímabili. Hæstv. forsrh. hafði á orði að það væri einkenni þeirra átaka sem væru á vinnumarkaðinum að ýmsir launahópar væru að reyna að sækja til sín umfram það sem heildarsamtökin hefðu samið um. Ekki veit ég hvort þetta er fyrst og fremst það sem er einkenni á þeim deilum sem nú stendur yfir. Það má vel vera að einstakir hópar reyni þetta, en við höfum líka spurnir af ýmsum hópum sem núna standa og hafa staðið í launabaráttu og eru með hærri laun en þeir sem ég fjallaði um áðan. Og það eru ýmsar launastéttir sem engar bætur hafa fengið frá því að samningar voru gerðir í febrúar-mars, því tímabili í fyrravetur. Hjá þessum hópum er skerðingin ekki sú að kaupið þurfi að hækka um 35%, heldur um 65%. Það má að sjálfsögðu halda því fram og ég er raunar þeirrar skoðunar að þetta launafólk þoll frekar skerðingu heldur en lægst launaða fólkið, það er ekkert vafamál. En við skulum gera okkur ljóst að kaup, sem er kannske núna röskar 70 þús. eða hefur verið það frá því í fyrravetur og engar bætur fengið, en hefur orðið fyrir þessari gífurlegu skerðingu, má segja að hafi skerðst um allt að því eða hátt upp undir 50%. Það er að sjálfsögðu meiri skerðing en þetta kaup getur þolað, og trúi ég því að hv. alþm. þurfi ekki mikið að brjóta heilann um slíka skerðingu á ekki hærra kaupi en því sem ég nefndi, röskar 70 þús. kr. á mánuði. Það er auðvitað útilokað að slíkt kaup þoli þessa skerðingu. Það er nokkuð áberandi að einmitt ýmsir þessir hópar eru nú að fara af stað. Það, sem ég vildi fyrst og fremst undirstrika með því að kveðja mér hljóðs, var einmitt að verkalýðshreyfingin og launafólkið í landinu á nú í styrjöld vegna aðgerða stjórnvalda í launamálunum. Það eru að sjálfsögðu ýmsar orsakir - ég ætla ekki að fara að ræða þær hér - til þess að svona hefur farið, Það er svo margrætt hér í þessum sölum. En það held ég að allir verði að gera sér ljóst, að sú óhemjulega skerðing, sem hefur orðið á kaupi þeirra allra lægst launuðu, getur ekki viðgengist eins og nú er. Þetta kaup verður að hækka og það er alveg sama þó að menn ætli að telja sér trú um það og geti sannað það með ýmiss konar hagfræðilegum útreikningum og afkomuútreikningum hinna ýmsu atvinnuvega, að þeir þoli ekki hærri launagreiðslur, það er nákvæmlega sama, þetta kaup verður engu að síður að hækka og það verulega. Hér er um það að ræða að það verður að gera aðrar breytingar í þjóðfélaginu heldur en þær að traðka svo á þessu fólki eins og nú er gert. Ég ætla ekki að fara að ræða neitt ítarlega hér hinar einstöku deilur sem nú standa yfir og verkföll. Varðandi togarana verð ég að segja það, stóru togarana, að það er alveg fráleitt að þessi stóru og afkastamiklu atvinnutæki skuli bundin við bryggju jafnlangan tíma og nú er orðin staðreynd. Það eru þegar þær afleiðingar komnar í ljós að hundruð manna eru orðin atvinnulaus vegna þess. Það má vera að hæstv. ríkisstj. vilji ekki blanda sér verulega í þá vinnudeilu og aðrar. En það er áreiðanlega krafa, ekki aðeins þeirra sem nú missa atvinnu sína vegna þessa verkfalls, ég vildi segja að það væri krafa allrar þjóðarinnar, að ekkert verði látið ógert til þess að þessu verkfalli ljúki. Það verður að sjálfsögðu ekki gert með öðrum hætti en að kjör sjómannanna, undirmannanna á togurunum, verði bætt verulega. Það er útilokað að það gerist á annan hátt. Og það, sem til þess þarf, er áreiðanlega ekki nema lítill hluti þess sem talað er um að tap þessara veiðiskipa nemi. En tap þjóðarheildarinnar við það, að þau séu bundin við bryggju, er áreiðanlega margfalt meira. Varðandi þá deilu, sem nú er risin við ríkisverksmiðjurnar, Áburðarverksmiðjuna, Sementsverksmiðjuna og Kísiliðjuna, vil ég aðeins segja það að hér er um að ræða deilu sem er að sjálfsögðu launadeila. En markmið hennar og tilgangur og engan veginn að fara að hlaða á þá hæstlaunuðu og þeir lægstlaunuðu eigi að bera minnst úr býtum, eins og mér fannst koma fram hjá hæstv. forsrh. Ef það er misskilningur, þá biðst ég velvirðingar á því. En hér er um það að ræða að reyna að samræma kjör þeirra fjölmörgu aðila sem eiga samningsrétt við þessi fyrirtæki. Það hefur orðið mikið misgengi í kjörum manna í þessum verksmiðjum og eitt og annað komið í ljós þegar farið er að skoða þau mál til botns. Ég ætla ekki að draga úr því að hér er um vandasöm mál að ræða, en ég vil líka undirstrika það að fulltrúar verksmiðjanna, og á ég þar við samninganefnd ríkisvaldsins, þeir hafa alls ekki notað þann tíma, sem hefur verið gefinn til þessara samninga, nándar nærri eins og ég vildi segja að hefði verið sæmilegt. Fyrirvararnir, sem gefnir hafa verið, eru orðnir svo langir, það er komið á annað ár síðan ákveðið var að fara í þessa samninga og er búið að vinna mjög mikið starf að þeim. Það var í febr., fyrri hluta febr., ef ég man rétt, sem verkalýðsfélögin lögðu fram kröfur sínar í þessum efnum. Það er kominn meira en mánuður, það eru komnar einar 6 vikur, síðan samninganefnd ríkisverksmiðjanna vissi upp á dag og klukkustund hvenær verkfall mundi skella á, ef ekki hefði samist fyrir þann tíma. Þannig er ástatt að verkalýðsfélögin þurfa að boða verkfall með nokkuð mismunandi tíma. Einn hópurinn varð að boða með mánaðarfyrirvara verkfallið og félögin, sem hlut eiga að máli, tilkynntu þá um leið að þeirra verkfall skylli á 12. maí og yrði boðað að sjálfsögðu með eðlilegum fyrirvara ef þá yrði ekki búið að ná grundvelli að nýjum samningum. Með þessar verksmiðjur og þá einkum eina þeirra, þ. e. a. s. Sementsverksmiðjuna, háttar svo, að ef hún er stöðvuð lengi, þá hallar mjög undan fæti hvað varðar atvinnu í byggingaiðnaðinum. Áreiðanlega er hægt að haga málum á annan veg ef sérstakur vilji er fyrir hendi. Mér hefur fundist á ýmsum fréttum, sem birtar hafa verið í þessu sambandi, að það væri talið nokkurn veginn öruggt að ef þessi stöðvun yrði einhverja tiltekna daga, þá væru 2–3 þús. manns í byggingaiðnaðinum orðnir atvinnulausir. Það er áreiðanlega ekki eðlilegur gangur mála. En það er mjög auðvelt áreiðanlega að koma málum fyrir á þann hátt, ef atvinnuástandið er þannig að þeir, sem hlut eiga að máli, atvinnurekendur í þessum greinum, eru ekkert smeykir við það þótt þeir sendi mennina heim, þeir muni ekki endurheimta þann vinnukraft aftur, þá er mjög auðvelt að haga málum svo að skollið verði á algert atvinnuleysi í byggingaiðnaðinum innan stutts tíma. Ég legg þess vegna áherslu á að varðandi ríkisverksmiðjurnar verði unnið vel að þeim málum. Það hefur lítið verið gert fram að þessu, fyrr en nú síðustu vikuna, til þess að hér fáist lausn á. Og ég legg áherslu á það að hér eru ekki neinir hópar, eins og fram kom í ræðu hæstv. forsrh. í dag, ýmsir hópar sem væru að sækja eitthvað langt umfram það sem samið hefði verið um almennt. Hér er um að ræða samræmingu innbyrðis í hverri einstakri verksmiðju og á milli verksmiðjanna því að samningar hafa verið æðimismunandi. Ég ætla ekki að fara öllu lengra út í þessi mál, en vil þó aðeins segja varðandi 11. gr. þessa frv., þar sem gert er ráð fyrir að fjárfestingarlánasjóðirnir fari í auknum mæli að verðtryggja útlán sín, að hér er um geysimikið mál að ræða, mál sem ég tel, að þurfi að íhuga miklu betur en gert hefur verið. Það er smátt og smátt, hér og þar í þjóðfélaginu verið að fara inn á þessar brautir án þess að nokkur stefna sé neins staðar mörkuð, og a. m. k. frá mínum bæjardyrum séð, þá álít ég að hér sé um býsna hættulega hluti í ýmsum atriðum að ræða og slíkt stórmál þyrfti að skoða miklu meira og taka þá markvissar ákvarðanir um, en ekki að vera að fálma á þann hátt út í loftið eins og gert er núna, verðtryggja eitt og annað. Ég held, að við verðum að skoða það vel hvaða áhrif þetta hefur, t. d. atvinnuvegina sem manni sýnist nú að stynji undir þeim vöxtum sem þarf að greiða í dag, hvað þá ef mikill hluti af útlánum væri orðinn verðtryggður og væri þá kominn með um það bil 60% ársvexti eins og er núna af fullverðtryggðum skuldabréfum. Þetta er mál, held ég, sem menn verða að skoða meira og miklu nánar. Ég er því þess vegna mjög meðmæltur að þessi grein verði felld niður úr frv. Ég sé ekki að sú breyting, sem kemur fram á þskj. 738, sé í raun og veru breyting í nokkru frá því sem var í frv. og þess vegna sé þrátt fyrir þá breytingu full ástæða til að greinin verði felld niður.



Virðulegi forseti. Það er máske einkennilegt, þegar hér eru til umr. brtt. og frv., að það er máske ekki það sem ég ætlaði aðallega að höggva í, heldur orð hv. síðasta ræðumanns og þá kannske ekki hans orð eða skoðanir sem komu fram í hans ræðu, heldur það vandamál sem reyndar var tekið hér fyrir fyrr og rætt af ræðumönnum á síðdegisfundi í dag. En þar á ég við togaravandamálið. Hv. síðasti ræðumaður sagði, ég held ég megi segja orðrétt, að vandamálið í sambandi við stóru togarana yrði ekki leyst nema með hækkunum til undirmanna. Ég verð þá að skilja þetta þannig hjá honum að laun sé ekki mjög meðmæltur því, að það komi miklar hækkanir til yfirmanna, alla vega ekki mikið fram yfir þær hækkanir sem koma til undirmanna.

Til sjómannanna, en einkum undirmanna.

Einkum undirmanna, gott og vel. Nú höfum við eitt fordæmi hér frá Alþ., í tíð hv. síðustu ríkisstj., vinstri stjórnarinnar, þar sem farið var að óskum eins eða tveggja stéttarfélaga yfirmanna um að lögfesta kröfur þeirra. Eftir að undirmenn höfðu átt í langan tíma í verkfalli, þá settu þessir yfirmenn á lögbann gegn því að skip færu úr höfn, þeir boðuðu verkfall stuttu eftir að þessum deilum lauk. Þá gengust m. a. þessi hv. þm. og flokksbræður hans og ráðh., þáv. hæstv. sjútvrh., fyrir því að kröfur yfirmanna voru lögfestar, m. a. á þann veg að í þeim kröfum var gengið stórlega á rétt undirmanna. Ég minnist þess að ég varaði þáv. stjórnarmeirihluta við því: Ef þið leikið þennan leik nú í þennan farveg, þá megið þið búast við því að einhvern tíma komi upp sú ósk og krafa, ekki aðeins frá útgerðarmönnum, heldur einnig frá undirmönnum, að kröfur þeirra verði lögfestar. Ef við ætlum að hækka verulega til undirmanna, ætlar hv. síðasti ræðumaður þá að standa með, ef við óskum eftir því fyrir hönd undirmanna á togurum, að við lögfestum þá kröfu og það verði í krónutölu sama upphæð veitt til yfirmanna? Þetta væri hliðstætt dæmi við það sem þessi hv. þm., flokksbræður hans og ráðh. og þáv. ríkisstj. gerðu á þessum tíma. Mér finnst þetta vera meginmál, þegar við tölum um lausn togaradeilunnar. Nú er ég ekki að segja, að dæmið sé svo einfalt og langt frá því. Auðvitað vitum við að það eru margir aðilar innan yfirmannastéttarinnar sem eiga virkilega og vissulega verðskuldaða hækkun í dag fyrir þau auknu störf sem á þá hafa verið lögð. Auðvitað er það kjánalegt þegar menn, forráðamenn úr félögum undirmanna, fara að láta hafa eftir sér að það eigi að fækka um þennan og fækka um hinn, jafnkjánalegt eins og svörin sem koma frá þeim sem vinna við fjarskipti, að engin þróun hafi orðið í fjarskiptum á 50 árum. Það er jafnkjánalegt. Ég leyfi mér að benda á það sem hefur skeð í flugsiglingum. Þar voru loftskeytamenn og flugsiglingafræðingar fyrir nokkrum árum. Það er búið að leggja hvort tveggja embættið niður og flugstjórar tveir taka hvort tveggja að sér vegna tækninnar sem hefur rutt sér til rúms. Og við skulum ekki gleyma því, um leið og við verðum að hafa það í huga að stórar og dýrar vélar og tæki verða að fá þá þjónustu sem þarf um borð í skipunum. Það þarf enginn að segja mér að það hafi engin framþróun orðið á skipaflotanum frekar heldur en á flugflotanum. Þetta á auðvitað að ræða í fullri alvöru, en ekki í hálfkæringi á milli aðila sem á skipunum starfa. Ég vildi aðeins koma þessu á framfæri ef svo færi að það þyrfti að leysa þetta deilumál á þennan veg vegna þess að fyrrv. ríkisstj. og stuðningsmenn hennar gerðu það á sínum tíma. Mundu þeir þá kannske vera reiðubúnir núna til þess að setja lög á yfirmenn? Þetta er spurning sem ég leyfi mér að beina til hv. síðasta ræðumanns.



Herra forseti. Ed. gerði nokkra breytingu á þessu frv., en því mun ekki hafa verið veitt athygli sem skyldi við 2. umr. í gær að niðurlag 3. gr. frv., eins og það er nú, er ekki í fullu samræmi við 1. gr., þannig að ég legg til að niður falli við 3. mgr. 3. gr. frv: „Slíku leyfi fylgir ekki réttur til að kallast félagsráðgjafi“. Vitaskuld hefur samkv. 1. gr. frv., eins og það er orðið nú, sá einn rétt til að kalla sig félagsráðgjafa sem til þess hefur leyfi heilbrrh. og hlýtur það þá að eiga að vera í fullu samræmi. Ég bar þessa breytingu undir frsm. heilbr.- og trn. og urðum við ásáttir um, að ég flytti þessa brtt. við frv., og töldum ekki ástæðu til þess að kalla nefndina saman út af jafnaugljósu atriði og þessu.

Frsm. (Sigurlaug Bjarnadóttir) : Hæstv. forseti. Menntmn. hefur haft þetta frv. til athugunar. Það er búið að ganga í gegnum langa og ítarlega athugun, fyrst við samningu og síðan við framlagningu tvívegis hér á Alþ. áður, nú síðast í Ed., og varð samstaða um í menntmn. að mæla með frv. eins og það liggur fyrir.

Frsm. (Sigurlaug Bjarnadóttir) Hæstv. forseti. Þetta frv. hefur verið til athugunar hjá menntmn. og það gegnir nokkuð svipuðu máli og um hitt frv. Bæði þessi frv. eru samin af sömu aðilum. Mér finnst vert að benda á nokkuð veigamikla breytingu sem varð í meðförum Ed. á þessu máli. Í frv. var kveðið svo á að skólatími skyldi vera 36 vikur, en lagt var til að þetta yrði sveigjanlegra og orðað 28–36 vikur. Einnig féllst menntmn. Nd. á breytingu Ed. í þá átt að inntökuskilayrði skyldu vera skyldunám grunnskóla án lágmarkseinkunnar eins og var í frv. Það er um veigamikla breytingu að ræða á hússtjórnarnámi í þessu frv., eins og það hefur verið lagt fyrir, og mun valda nokkrum straumhvörfum í þess konar námi. Greinar gagnfræðanáms eru nú felldar inn í húsmæðraskólana eða hússtjórnarskólana sem þeir munu verða kallaðir héðan í frá. Skólarnir verða fyrir bæði kynin. Piltar sem stúlkur geta átt aðgang að þeim og frv. miðast við það að járnið geti orðið sem aðfaranám í aðra framhaldsskóla, sem er mjög mikilvægt. Hingað til hefur hússtjórnarnám ekki veitt ákveðin réttindi til neins skóla nema Húsmæðrakennaraskóla Íslands sem héðan í frá heitir Hússtjórnarkennaraskóli Íslands. Hér er einnig farið út á dálítið sérhæfða braut. Það eru teknar inn vissar og ákveðnar handíðagreinar sem mynda sérstaka handíðadeild. Hins vegar er vefnaður felldur út úr almenna náminu. Ein breyting, sem mér persónulega finnst orka tvímælis, í meðförum á Alþ. frá upphaflegri gerð frv. er að sérstakur hússtjórnarfulltrúi í menntmrn. er felldur út. Það hefði ekki verið óeðlilegt að á meðan verið er að koma þessu nýja skólaformi á legg hefði verið ákveðinn aðili í rn. sem hefði haft umsjón og eftirlit með framkvæmd laganna. Ég vil benda á annað nokkuð merkilegt atriði í þessu frv., en það er ákvæði um að húsmæðraskólarnir, eins og þeir eru í dag, megi halda áfram eftir gamla sniðinu ellegar koma undir þessi nýju lög eftir því sem aðstæður eru á hverjum stað. Var nefndin sammála um að það væri eðlilegt og rétt að þarna yrði ekki bein skipun um að taka upp þetta nýja kerfi, en þar sem það þætti henta betur, þá gerir þetta frv. það mögulegt. Það var samstaða um bæði þessi frv. í menntmn., en einn nm., Svava Jakobsdóttir, var fjarverandi afgreiðslu málsins.

Frsm. (Gunnlaugur Finnsson) Hæstv. forseti. N. fjallaði um frv. á fundi sínum og mælir með því að það verði samþykkt með þeim breytingum sem á því voru gerðar í Ed. Í Ed. voru aðeins gerðar breytingar á 2. gr. og eru þær að mínu mati til bóta. Þær eru efnislega þessar: 1. Greiðsluskylda ríkisins á launum kennara að hálfu á móti sveitarfélögunum nær einnig til skólastjóra. 2. Launahlutdeild ríkisins skal greiðast mánaðarlega. Í upphaflegri gerð frv. var ekki kveðið á um hvenær ríkissjóður greiddi sinn hluta. 3. Sett voru inn ákvæði um skipan skólanefnda og aðild sveitarfélaganna að þeim. 4. Sett var inn ákvæði um tónlistarskóla sem reknir eru af fleiri en einu sveitarfélagi. 5. Opnuð er heimild fyrir Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins að veita starfsmönnum tónlistarskólanna aðild að sjóðnum, enda ekki annað réttlætanlegt en að tónlistarkennarar njóti að þessu leyti sömu réttinda og aðrir kennarar. Ég mun ekki hafa um þetta öllu fleiri orð, en fagna því að eindregin samstaða hefur náðst um þetta mál. Ekki verður sagt að almenn tónmenntun hafi átt upp á pallborðið á hinum neðri skólastigum og er þar lítils jafnræðis gætt miðað við ýmsa aðra menntunarþætti. Ef þær hugmyndir, sem fram eru settar í grunnskólalögunum um tónlistarnám, ná fram að ganga fer ekki á milli mála að úr þeim jarðvegi spretta fleiri einstaklingar sem hafa hug og dug til frekara tónlistarnáms. Tónlistarskólarnir stuðla eflaust að auðveldari framkvæmd nefndra atriða í grunnskólalögunum og með lagasetningu þessari verður þeim auðveldað að sjá nemendum fyrir áframhaldandi námi.