Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Samgn. hefur á nokkrum fundum fjallað um frv. það til breytinga á vegalögum sem hér um ræðir, og hefur nefndin orðið ásátt um að mæla með því, að frv. verði samþykkt með breytingu sem nefndin flytur tillögu um á þskj. 444. Samgn. leggur til að 1. gr. frv. orðist svo: 1. málsl. 24. gr. laganna orðist þannig: „Undanskildar vegaskatti samkv. 23. gr. eru allar kirkjur, skólahús, þinghús, félagsheimili, vitar og enn fremur orlofsheimili í eigu stéttarfélaga launþega á svæðum sem sérstaklega eru skipulögð fyrir orlofs starfsemi.“ Frv. þetta var flutt til efnda á fyrirheiti sem ríkisstj. gaf í sambandi við kjarasamninga Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambandsins. Fyrirheitið var í þá veru, að ríkisstj. mundi á yfirstandandi Alþingi leggja fram frv. til laga um breytingu á vegalögum, þess efnis, að orlofshúsnæði verkalýðsfélaganna yrði undanþegið því gjaldi sem um ræðir í þessu frv. Það er ekki vitað með fullri vissu hversu miklu tekjutapi sýsluvegasjóðir verða fyrir ef þetta frv. verður að lögum, en þó er talið að það sé mjög óverulegt. Sú breyting, sem nefndin leggur til að gerð verði á frv., er í þá veru, að þetta verði skýrara og afmarkaðra og þannig, að minni hætta verði á að unnt sé með einhverjum hætti að misbeita þessu ákvæði. Nefndin leggur sem sagt til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem hún flytur á þskj. 444.



Herra forseti. Frv. til barnalaga var fyrst lagt fram á Alþingi vorið 1976, en síðan endurflutt fjórum sinnum, síðast í ársbyrjun 1980, án þess að það virtist vekja sérstaka athygli hv. alþm. Það var ákveðið, að þetta frv. til barnalaga ætti að leysa af hólmi lög nr. 57 frá 1921, um afstöðu foreldra til skilgetinna barna, og lög nr. 87 frá 1947, um afstöðu foreldra til óskilgetinna barna, en þau lög komu í stað laga nr. 46 frá 1921, um afstöðu foreldra til óskilgetinna barna. Þó að nokkrar breytingar hafi verið gerðar á þessari löggjöf á síðari árum má þó segja að hún sé að stofni til 60 ára gömul. Þarf því engan að undra þótt lögin þurfi nokkurrar endurskoðunar við. Lögin frá 1921, sem ég nefndi, voru mjög vandlega unnin á sinni tíð og byggð á norrænu samstarfi. Á undanförnum árum hefur farið fram um öll Norðurlönd endurskoðun á þessari löggjöf af ýmsum ástæðum sem óþarft er að rekja. Ég ákvað því að láta skoða þetta frv. vandlega einu sinni enn s. l. sumar. Það var gert af höfundum frv., sifjalaganefnd dómsmrn. Frv. var lagt fram í Nd. í þingbyrjun sem mál nr. 5. Hefur því unnist allgóður tími til þess að athuga það í Nd. Það er nú komið hingað til hv. Ed. Mér er kunnugt um það, að frv. var athugað allvendilega í Nd. og höfundar kallaðir til skrafs og ráðagerða. Á frv. voru gerðar nokkrar breytingar, en þær eru, þegar nánar er að gætt, ekki stórvægilegar og voru allar samþykktar einróma í Nd. að mig minnir. Frv. þessu fylgir mjög ítarleg grg. svo að ég þarf ekki að hafa þessa framsögu langa að sinni. Ég leyfi mér að vísa til hinnar ítarlegu grg. svo og þeirra orða sem ég mælti í hv. Nd. þegar ég fylgdi frv. úr hlaði. Ég leyfi mér að vænta þess, að áhugi hv. alþm. dugi nú til að koma þessu mikilvæga og merka frv. áfram, þannig að það verði að lögum á þessu þingi. Ég treysti hv. Ed.mönnum vel til þess að láta það ekki tefjast lengi hér í deildinni. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Aðeins örfá orð vegna þeirra orða sem hæstv. dómsmrh. lét falla hér áðan, þar sem hann eiginlega höfðaði til áhuga þm. hér um að láta þetta mál ekki dragast hér. Ég get glatt hæstv. dómsmrh. með því, að enda þótt ekki sé formlega búið að vísa málinu til allshn. hefur nefndin þegar haldið tvo fundi um þetta mál og haft þar sér til ráðuneytis ráðuneytisstjóra dómsmrn. Nefndin mun halda sinn þriðja fund um þetta á föstudagsmorgun og ég geri ekki ráð fyrir að neitt muni standa upp á allshn. Ed. um að skila þessu máli frá sér með eðlilegum hætti. Hins vegar er hér um mál að ræða sem eðli sínu samkv. þarf mikillar athugunar við. Hér er fjallað um viðkvæm persónuleg málefni í löggjöf og gert ráð fyrir ýmsum töluvert veigamiklum breytingum. Ég þykist geta fullyrt það, að allshn. muni flytja brtt. víð frv., og mun nefndin stefna að því að það geti gerst í svo tæka tíð að Nd. gefist tími til að fjalla um frv. að því hér breyttu. En ég get fullyrt það, að það mun ekki standa neitt upp á allshn. hv. deildar í þessu máli.



Herra forseti. Það frv., sem liggur hér fyrir, hefur legið fyrir Alþingi alloft áður, eins og hæstv. dómsmrh. minnir á, og það hefur ekki vakið athygli alþm. eins og vert væri. Hér er um að ræða endurskoðun á 60 ára gömlum lögum, eins og hann reyndar gat um, og það hefur verið mikil nauðsyn á því að endurskoða þessi lög. Nú er mikil nauðsyn á því að afgreiða þessi lög hið allra fyrsta, því að víða gætir mjög óréttlætis í meðferð þessara mála og miskunnarleysis, sérstaklega gagnvart umgengnisrétti feðra við börn sín ef hjúskaparslit hafa átt sér stað. Ég vakti athygli á mjög sorglegu dæmi nú í vetur, dæmi um það hvernig þessi mál ganga fyrir sig í dag. Ef þessi lög verða ekki samþykkt mjög bráðlega, þá munu eiga sér stað mjög hryggilegir atburðir, áþekkir þeim sem átt hafa sér stað á undanförnum árum. Þetta dæmi fjallaði um umgengnisrétt föður við barn sitt og reyndar þann alvarlega þátt þessara mála, að móður er samkv. núgildandi lögum heimilt að gefa barn án þess að leita eftir samþykki föður hafi foreldrarnir ekki verið í hjónabandi. Ég fagna því, sem upplýst var hér áðan, að allshn. hefur nú þegar hafið störf við að athuga frv. Það var öðruvísi farið að í Nd. þar sem frv. lá í salti allmargar vikur áður en það var hreyft. Ég treysti því, að allshn. Ed. haldi áfram af sama röskleika og geri allt hvað mögulegt er til þess að afgreiða frv. hið allra fyrsta. Ef það verður ekki, þá eru líkur á að ýmislegt eigi eftir að ske sem miður er og enginn alþm. mundi vilja hafa á samvisku sinni ef hann vissi hvernig málum er komið.



Herra forseti. Á þskj. 421 hef ég ásamt hv. þm. Sveini Jónssyni lagt fram frv. til laga um breytingu á dýralæknalögum, sem felur það í sér, ef samþykkt verður, að einu dýralæknisumdæmi verður bætt við í Austurlandskjördæmi frá því sem nú er. Fyrir tveimur áratugum eða þar um bil og allt fram að þeim tíma var aðeins einn dýralæknir á Austurlandi, en síðan hafa þær breytingar orðið, að nú eru þar þrjú dýralæknisumdæmi, þ. e. Austur-Skaftafellssýsla, suðurhluti Suður-Múlasýslu og síðan norðurhluti hennar og Norður-Múlasýsla að Vopnafirði. Það hallast hins vegar enn þá æðimikið á í þessum efnum. Austurlandsumdæmi syðra, sem er, eins og ég sagði áðan, syðstu hreppar Suður-Múlasýslu, er mun minna umdæmi en Egilsstaðaumdæmi sem er langstærst þessara dýralæknisumdæma. Það hafa um nokkurra ára skeið komið fram óskir um breytingar í þessum efnum þannig að stofnað yrði sérstakt dýralæknisumdæmi niðri á fjörðum, og gengur þetta frv. einmitt í þá átt. Hér er lagt til að fimm sveitarfélög verði innan þessa nýja dýralæknisumdæmis og er það ekki ósvipuð tala og nú er varðandi tvö önnur umdæmi í þessu kjördæmi, þ. e. Austur-Skaftafellssýslu þar sem sveitarfélögin eru að vísu sjö, og syðra Múlasýsluumdæmið, þar sem sveitarfélögin eru sex. Hér kemur það til viðbótar, að á þessu landssvæði eru samgöngur erfiðar og miklum annmörkum háð og kostnaðarsamt að þjóna alla leið frá Egilsstöðum niður á Norðfjörð. Til viðbótar kemur svo það, að á síðari árum hafa verkefni dýralækna mjög aukist og þá sérstaklega í sambandi við heilbrigðiseftirlit, bæði í sláturhúsum og ekki síður í mjólkursamlögum, en eins og kunnugt er þá er starfandi mjólkursamlag á Norðfirði. Eins og ég sagði áðan hafa legið fyrir óskir frá heimamönnum, fyrst og fremst sveitarstjórn Norðfjarðar, en auk þess frá Búnaðarsambandi Austurlands, og Búnaðarþing hefur líka lagt áherslu á að þessi skipan mála kæmist á. Ég vænti þess, að þetta mál sé nægilega skýrt hér fyrir hv. þm. í þessari deild, og geri svo að minni till., herra forseti, að að lokinni þessari umr, verði málinu vísað til landbn.



Herra forseti. Við þessa umr. vil ég gjarnan láta þess getið, að landbrn. hefur haft til athugunar samræmingu á dýralæknalögum þannig að þeim yrði steypt saman í einn lagabálk, en þau eru nú í mörgu lagi. Í öðru lagi hefur það kannað umdæmaskiptingu dýralæknisumdæma í landinu. Rn. hefur leitað álits yfirdýralæknisembættisins varðandi þessi mál. Hef ég hér í höndum tvö bréf frá yfirdýratækni varðandi þessi efni. Í því fyrra er sérstaklega leitað álits á því máli sem hér er gert að umtalsefni í þessu frv., þ. e. stofnun nýs dýralæknisembættis á Austurlandi, en í lok þess bréfs yfirdýralæknis lýsir hann því, að full þörf sé á að stofna þar nýtt dýralæknisumdæmi. Lætur hann þess getið, að svo sé einnig á öðrum svæðum á landinu, og segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að minna á, eins og áður hefur verið rætt um, að enn eru sum dýralæknisembættin svo stór og skepnumörg, að ofætlun er einum manni að sinna öllum þeim störfum sem þar kalla að mikinn hluta ársins. Hafa í því sambandi verið nefnd t. d. Skagafjarðarumdæmi, Þingeyjarþingsumdæmi, Borgarfjarðarumdæmi, Laugarásumdæmi, Gullbringu- og Kjósarsýsluumdæmi. Ég tel því að huga þurfi að nokkurri endurskoðun á þessu máli hið fyrsta. Ég er að sjálfsögðu fús til þess að leggja fram frekari tillögur í þessu máli hvenær sem þess er óskað. Virðingarfyllst. Páll A. Pálsson.“ Ég vil láta þess getið, að í framhaldi af þessum umsögnum yfirdýralæknis tel ég mikla nauðsyn á að umdæmaskipting héraðsdýralækna verði endurskoðuð. Um leið verði það tekið til athugunar, sem ég gat um í upphafi, að steypa dýralæknalögum saman í einn lagabálk. Það frv., sem hér er lagt fram, er einn þáttur þessa máls. Sama dag og þetta frv. var lagt fram hér í hv. Ed. var lagt fram í Nd. frv. um nýtt dýralæknisembætti í Þingeyjarþingsumdæmi. Hér er því um fleiri atriði að tefla sem þörf er á að athuga. Með þessum orðum er ég vitaskuld ekki að leggjast gegn því, að þetta sérstaka mál sé tekið til athugunar hér á hinu háa Alþingi, en hafa ber í huga að þetta mál er stærra en það frv. fjallar um, sem hér er á ferðinni, og þörf á að taka það fyrir í heild. Þá verður einnig að hafa það í huga, að þeim lagabreytingum, sem hefðu í för með sér fjölgun dýralæknisumdæmanna sem þessu nemur og hér hefur verið rakið, hlyti að fylgja verulegur aukinn kostnaður. Þau útgjöld þarf að hafa í huga um leið og stefnt verður að því að reyna að auka og bæta þessa þjónustu. Þar þarf að sigla meðalveg, eftir því sem fært þykir. Hverju nýju dýralæknisembætti fylgja ekki einungis laun og annar kostnaður við starf dýralæknis, heldur einnig dýralæknisbústaður, og það þarf að afla fjár til þess að geta komið þeirri aðstöðu upp. Því er auðvitað nauðsynlegt að Alþingi gefist kostur á að taka afstöðu til slíkra málefna fyrir landið í heild.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf hér, og raunar áhuga hans á þessu máli. Mér er reyndar ekki alveg ljóst hver afstaða hans er varðandi þetta frv. Það er að vísu alveg ljóst, að hann er velviljaður þessari breytingu. Hins vegar talar hann um að málið sé stærra og það þurfi að skoða í stærra samhengi, í víðara samhengi. Þess vegna væri mikil þörf á því að fá vitneskju um það hjá hæstv. ráðh., í hvaða samhengi það á að vera. Enn þá liggur ekki annað fyrir en þær bréfaskriftir sem átt hafa sér stað milli yfirdýralæknis og landbrn., og ráðh. gat ekki um að uppi væru né hefðu verið teknar ákvarðanir um endurskoðun á þessari löggjöf. Nú er það út af fyrir sig alveg rétt sem ráðh. segir, að dýralæknalögin eru í mörgu lagi, en það varðar nær eingöngu, að því er ég hygg, umdæmaskiptinguna sjálfa. Um verkefni og tilgang laganna að öðru leyti, held ég að sé fjallað á einum og sama stað. Ég fæ ekki séð annað en þetta mál geti gengið alveg hiklaust áfram hér á Alþingi svo fremi að ekki komi fram sérstakar till. eða sérstakar ákvarðanir hafi verið teknar um heildarendurskoðun á þessum málum, og það kom ekki fram í máli hæstv. ráðh. áðan. Ég fagna því, að það liggur nú fyrir hér líka, samkv. bréfi því sem hæstv. ráðh. vitnaði í, að yfirdýralæknir telur að stofnun þessa dýralæknisumdæmis sé tímabær, og er það ein viðurkenningum til viðbótar við þær sem ég taldi áðan. Og sömu skoðunar er sá dýralæknir sem þarna er næstur, Jón Pétursson dýralæknir á Egilsstöðum. Hann hefur tjáð mér að hann væri hlynntur þessari breytingu og þessari skipan mála. Þar er einmitt um að ræða stórt umdæmi og erfitt yfirferðar sem hann þjónar, og það er vel hugsanlegt og hefur komið inn í þessa umr. að þarna gæti orðið um aukna hagkvæmni að ræða á milli þessara tveggja dýralæknisumdæma, m. a. með tilliti til þess þegar dýralæknarnir fara í frí eða þarf að leysa þá af, eins og það er nú gjarnan orðað, undir öðrum kringumstæðum. Svo að það vefjist ekki neitt fyrir mönnum, m. a. ekki hæstv. landbrh., þá tel ég að framgangur þessa máls hér á Alþingi sé alveg eðlilegur og réttmætur. Það, sem helst gæti hugsanlega verið þar steinn í götu, væri ef tekið væri til - og það rösklega og í einhverri alvöru - við að endurskoða dýralæknaskipunina í heild. En það er ekki nein ástæða til að láta þetta mál bíða eftir einhverjum hugmyndum í þeim efnum.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 431 að flytja frv. til l. um breyt. á lögum nr. 57 frá 27. apríl 1973, um atvinnuleysistryggingar, og síðari breytingum á þeim lögum. Flm ásamt mér eru hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, Guðmundur Bjarnason, Stefán Jónsson og Stefán Guðmundsson. Þetta frv. er flutt í samráði við velflesta þm. Norðlendinga í Nd., og ég geri raunar ráð fyrir að sakir efnis þess sé það stutt og þm. yfirleitt að meginefni til. Í frv. felst það að breyta lögum um atvinnuleysistryggingar í þá veru, að ef mikið atvinnuleysi er yfirvofandi af völdum náttúruhamfara, t. d. að hafís loki höfnum á stóru svæði, þá sé stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs heimilt að greiða í samráði við viðkomandi sveitarstjórnir aukakostnað sem hlýst að því að koma í veg fyrir atvinnuleysi af þessum sökum. Fyrsta grein, sem raunar er eina efnisgrein frv., hljóðar svo: „Í VII. kafla laganna bætist ný gr. er verði 24. gr. og orðist svo: Nú verður víðtækt og mikið atvinnuleysi yfirvofandi af völdum náttúruhamfara, t. d. hafíss sem lokar höfnum á stóru landssvæði, og er þá stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs heimilt að greiða í samráði við viðkomandi sveitarstjórnir aukakostnað sem hlýst af því að koma í veg fyrir atvinnuleysi á viðkomandi landssvæði, t. d. flutningskostnað á afla milli byggðarlaga og landshluta. Stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs leggur sjálfstætt mat á það, hvort. hvernig eða hvenær henni þykir ástæða til að nota þessa heimild.“ Ekki þarf að hafa um þetta langt mál. Eins og hv. þm. vita er óvenjumikill hafís fyrir öllu Vestur- og Norðurlandi, og ýmsir hafa spáð því, að hafís geti orðið mönnum þungur í skauti á þessu ári. T. d. telja veðurfræðingar jafnvel eins slæmar horfur á komu hafíss nú og verstu ár síðustu tvo áratugina. Nýlega var birt umsögn sjórannsóknadeildar Hafrannsóknastofnunarinnar þar sem tekið var nokkuð djúpt í árinni um hættu á hafís. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Þessar niðurstöður um ástand sjávar og hafísinn benda til þess, að ísinn geti enn rekið í átt til landsins og jafnvel rekið upp að öllu Norður- og Norðausturlandi þegar líður á veturinn.“ Menn hafa að vonum haft af þessu áhyggjur þar sem flest byggðarlög í þessum landhlutum eru háð því, að afli berist til þessara plássa. Þær hugmyndir, sem hér er hreyft í frv.-formi, hafa komið fram í viðræðum þm. við forráðamenn sumra þessara sjávarplássa. Við, sem stöndum að flatningi þessa máls, leggjum áherslu á það sem stendur hér síðast í greininni: „Stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs leggur sjálfstætt mat á það, hvort, hvernig eða hvenær henni þykir ástæða til að nota þessa heimild.“ Við teljum að stjórn sjóðsins verði að hafa það í hendi sér að meta hvenær slík vá sé fyrir dyrum í þessum efnum að hún vilji nota þessa heimild. Því hefur verið stungið að okkur, að það væri kannske eðlilegra form vegna fordæmis að gera ráð fyrir því, að Atvinnuleysistryggingasjóður lánaði sveitarfélögum fé og þau mundu þá styrkja slíka flutninga, t. d. aflaflutninga. Ég legg áherslu á það - og hef haft um það samráð við meðflm. mína - að þetta atriði sem og önnur, er varða þetta mál, verði afgreidd í samráði við stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég vil að lokum leggja á það mjög þunga áherslu, að þetta mál nái fram að ganga, nái mjög skjótt fram að ganga, þannig að hægt verði með tiltækum ráðum að beita fjármagni Atvinnuleysistryggingasjóðs fremur til þess að koma í veg fyrir fjöldaatvinnuleysi af völdum hafíss eða hliðstæðra náttúruhamfara. Og ég vil leyfa mér að vænta þess, að hv. þm. taki undir það með mér. Ég legg svo til, herra forseti, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er flutt, fjallar um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar. Eins og hv. 1. flm. frv., Lárus Jónsson, gat um áðan er þetta heimildarákvæði fyrir stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs, til að vinna að fyrirbyggjandi aðgerðum er atvinnuleysi er yfirvofandi. Ef líkur eru á að náttúruhamfarir einhvers konar eða aðrir atburðir geti valdið atvinnuleysi á stórum landssvæðum eða í heilum landshlutum, þá sé Atvinnuleysistryggingasjóði eða stjórn hans heimilt að veita fjármagn til þess að stuðla að áframhaldandi atvinnu eftir mætti, fremur en að þurfa síðar að greiða bætur beint til þeirra sem atvinnulausir verða. Hér er skýrt kveðið á um að það sé stjórn sjóðsins sem leggi sjálfstætt mat á hvort, hvernig eða hvenær hún telji rétt eða ástæðu til að beita þessu heimildarákvæði ef það verður að lögum. Ég hygg að hvatinn að flutningi þessa frv. sé fundur sem þm. Norðurlandskjördæmis eystra áttu með fulltrúum frá bæjarstjórn Húsavíkur, en síðan hefur þetta - og sjálfsagt bæði fyrr og síðar - verið rætt við fulltrúa ýmissa sveitarfélaga, eins og hv. 1. flm, gat um. Á umræddum fundi var einkum rætt um það, að ef hafnir lokuðust af hafís mætti verja einhverju fjármagni til að taka þátt í kostnaði við flutning afla milli landshluta eða staða. Þetta getur átt við í ýmsum fleiri tilvikum. Ég hef lengi haft þá skoðun, að það beri að athuga hvernig beita megi Atvinnuleysistryggingasjóði á þann hátt sem hér er vikið að, að hann beiti sér fyrir fyrirbyggjandi aðgerðum svo að koma megi í veg fyrir að atvinnuleysisvofan knýi dyra hjá íbúum landsins, hjá hinu vinnandi fólki, fremur en bíða eftir atvinnuleysinu og þurfa síðan að greiða peninga því fólki sem ekki hefur atvinnu. Vafalaust er það gert í ýmsum tilvikum. Atvinnuleysistryggingasjóður hefur lánað til ýmissa nytsamlegra hluta í atvinnuuppbyggingarskyni, en ég álít að þarna sé hægt að ganga lengra og eigi að skoða þetta mál ítarlega. Ég tel fyllilega tímabært að taka einmitt þennan þátt atvinnumálanna til gaumgæfilegrar athugunar.



Herra forseti. Mér er ekki kunnugt um annað en að Atvinnuleysistryggingasjóður hafi undanfarna áratugi lánað allverulega til atvinnuuppbyggingar þar sem þess hefur verið þörf, þar sem verið hefur nauðsyn á því, og þar hafi sjóðurinn gegnt mjög þýðingarmiklu hlutverki einmitt í þá veru að koma í veg fyrir atvinnuleysi, efla atvinnulíf þar sem atvinnuöryggi er lítið. Mér er næst að halda að fyrir hendi séu heimildir til að gera það sem hér er rætt um, utan þess að greiða flutningskostnað á afla milli byggðarlaga og landshluta. Ég er ekki heldur viss um að það sé rétt að auka kvaðir á þennan sjóð. Það eru nú þegar of miklar kvaðir á honum og greiðslustaða hans er slík, að ef við hefðum atvinnuleysi - við skulum segja 10% atvinnuleysi í 1–2 mánuði - þá kæmist sjóðurinn í alger greiðsluþrot. Og verkalýðssamtökin, sem eiga stjórnaraðild að þessum sjóði, yrðu mjög óhress ef sjóðurinn gæti ekki sinnt sínu hlutverki. Sem betur fer höfum við verið lausir við fjöldaatvinnuleysi nú hin seinni ár, og vonandi þarf ekki til þess að koma. En mér er kunnugt um að greiðslustaða sjóðsins er mjög erfið, ekki síst vegna þess að menn hafa verið mjög kappsamir að leggja hvers kyns kvaðir á þennan sjóð, - kvaðir sem alls ekki er eðlilegt að hann hafi. Hins vegar vil ég minna á það, að þessi sjóður er til kominn vegna samninga verkalýðshreyfingarinnar við atvinnurekendur á sínum tíma. Þessi sjóður varð til þess að leysa all alvarlega vinnudeilu, að ég held árið 1955, og það er mat verkalýðssamtakanna að þau eigi að hafa seinasta orðið um það, hvernig þeim fjármunum er varið sem þar eru. Því þarf að leita álits þeirra og einnig stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs á því, hvernig með þetta mál skuli fara. Engu að síður þarf að leysa það vandamál sem hlýtur að koma upp ef hafís leggst að landinu. Það er á sínum stað, og ég er reiðubúinn að stuðla að því að slíkum sjóði eða slíkri fyrirgreiðslu verði komið á. En ég vara eindregið við því að vaða í þennan sjóð sem nú er þannig staddur að liggur við greiðsluþroti. Ég vona að þegar þessu hefur verið vísað til nefndar afli menn sér upplýsinga um, hvernig málum er komið varðandi greiðslugetu sjóðsins, og menn hverfi þá frá þessum hugmyndum. Og ef samþykkt væri að sjóðurinn greiddi hitt og þetta í þessu sambandi, þá hygg ég að það yrði að afla sjóðnum aukinna tekna til að geta sinnt þessu hlutverki. Því beini ég því til viðkomandi nefndar að hún skoði þetta frv. mjög vel og þá einkum, hvort eðlilegt er að Atvinnuleysistryggingasjóður taki þessar kvaðir á sig, og einnig, hvort nokkrir fjármunir eru í sjóðnum til að sinna þessum verkefnum.



Herra forseti. Ég vil lýsa því yfir, að hér er mál á ferðinni sem er allrar athygli vert. Ég vil vekja athygli á því, eins og raunar hv. flm. og frsm. gerði, að hér er um að ræða heimild til Atvinnuleysistryggingasjóðs, og hann ítrekaði það í sinni framsögu hér. Ég lýsi því yfir sem formaður heilbr.- og trn., að við munum að sjálfsögðu taka þetta mál fljótlega fyrir. Hins vegar er að því vikið í grg., að mikil hætta sé á því á þessum vetri að hafís leggist að landinu. Sem betur fer hefur sú hætta minnkað, það var ekki allt vont við þetta óveður sem gekk yfir á dögunum. En þegar verið er að setja eða breyta löggjöf, þá hugsum við auðvitað ekki aðeins til þess árs, sem er að líða, heldur til næstu ára. Í þessu sambandi vil ég taka það fram, að það eru fjölmörg önnur atriði sem við þyrftum að huga að vegna þeirra erfiðleika sem dunið geta yfir ef hafís leggst að þessu blessaða landi okkar. Það eru ekki eingöngu þau atriði, sem hér er vikið að, heldur fjölmörg önnur. Ég tel samt ekki ástæðu til að fjölyrða um það hér. Ég vil lýsa því yfir, að við munum að sjálfsögðu taka þetta frv. til rækilegrar athugunar í þeirri nefnd sem frv. verður vísað til, heilbr.- og trn. Hv. síðasti ræðumaður, hv. þm. Karl Steinar Guðnason, á sæti í þeirri nefnd svo að við munum væntanlega skoða þetta frv. í sameiningu.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð. Ég þakka hv. formanni heilbr.- og trn., sem talaði hér síðast, Davíð Aðalsteinssyni, 3. þm. Vesturl., fyrir undirtektir hans um að skoða þetta mál með skjótum hætti. Það þarf ekki að þýða það, að það verði ekki gert á þann hátt sem hér er lagt til, þ. e. í fullu samráði við stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs, eins og sérstaklega er tekið fram í grg. Ég held að það, sem kom hér fram hjá hv. 3. landsk. þm., Karli Steinari Guðnasyni, eigi kannske að einhverju leyti rétt á sér. Menn verða að íhuga, hver greiðslustaða Atvinnuleysistryggingasjóðs er, í sambandi við þetta mál. En ég vek athygli á því, að bæði í sjálfri frvgr. og grg. er lögð áhersla á að ekkert skuli gert í þessu efni sem þvingar stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs til eins eða annars. Hins vegar tel ég það mjög gagnlegt, að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hafi heimild til að gera slíkt ef hún telur sig geta gert það, telur sig komast betur frá því fjárhagslega heldur en að greiða atvinnuleysisbætur og hún er sammála um að hún hafi svigrúm til þess að gera slíkt. Það er einmitt þetta sem fyrir mér vakir í þessum efnum. Ég er algerlega sammála hv. þm. Davíð Aðalsteinssyni um að þetta mál er margþætt: hafís leggst að landi og verður til þess að lama atvinnulíf á stórum landssvæðum og valda verulegu tjóni o. s. frv. Mér er persónulega kunnugt um að við slíkar aðstæður koma upp mál sem eru flókin og margþætt. Við, sem flytjum þetta frv., höfum reynslu af því, m. a. hv. þm. Stefán Jónsson. Það var því hugmynd okkar að hreyfa þessu máli sérstaklega og fjölyrða ekki frekar um þau atriði í sambandi við vá af völdum hafíss. Ég hvet eindregið til þess, að þetta mál verði skoðað vel, en að það hljóti afgreiðslu á þessu þingi. Og ég verð að segja alveg eins og er, að þar sem stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs er selt algert sjálfdæmi getur hún metið það, hvort hún hefur fjárhagslegt afl til að greiða flutning á afla og geti jafnvel komist betur út úr því en að greiða atvinnuleysisbætur. Ég vek athygli á því, að af atvinnuleysistryggingum hefur verið létt allverulegum greiðslum með nýrri löggjöf um fæðingarorlof. Og ég fæ ekki séð að það sé með neinu móti hægt að hafa á móti því, að stjórn, sem er algerlega sjálfstæð, eins og stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs er, og verkalýðshreyfingin hefur meiri hluta í, hafi sjálfdæmi um það, hvort hún geti eða hvernig hún vilji framkvæma slíka heimild. Það er þetta sem fyrir okkur vakir. Að sjálfsögðu er hugsanlegt að fara einhverjar aðrar leiðir í því að greiða þann kostnað sem hlýst af atvinnujöfnun við tilvik þegar hafís lokar kannske höfnum á stórum landssvæðum. En það er spurning hvort það er ekki einmitt rétti aðilinn, að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs geti metið hvorn kostinn hún vill heldur taka, að greiða einhvern kostnað af því að halda uppi atvinnu á þessum landssvæðum eða greiða töluverðar atvinnuleysisbætur.



Herra forseti. Ég þarf ekki löngu máli við að bæta framsögu hv. þm. Lárusar Jónssonar til skýringar á þessu máli. Ég vil aðeins undirstrika þau atriði, að hér er svo ráð fyrir gert, að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs ráði því, hvort fé sjóðsins verði ráðstafað á þennan hátt við sérstakar aðstæður eða ekki, og ætla að þá muni stjórnin leggja á það mat - rökstutt mat - hvort slíkt sé í þágu verkalýðshreyfingarinnar, hvort slík ráðstöfun sé hagstæð fyrir sjóðinn, hvort litið er til lengri eða skemmri tíma. Einnig legg ég áherslu á það, að mál þetta verði athugað gaumgæfilega í nefnd. Ég hef heyrt því haldið fram af þeim, sem ég ætla að vit hafi á, að réttara sé að kveða á um heimild til stjórnarinnar að veita lán úr sjóðnum í þessu skyni fremur en að féð verði veitt beint úr sjóðnum. Þetta atriði þarf að athuga gaumgæfilega í nefnd, og svo náttúrlega síðast en ekki síst þurfum við að leita álits sérfræðinga verkalýðshreyfingarinnar á þessu sviði. Ég hef rætt þetta við ýmsa af forustumönnum verkalýðssamtakanna og þeir, sem ég hef rætt þetta mál við, hafa ekki séð á því faglegan eða tæknilegan annmarka, að stjórnin fái heimild af þessu tagi, og telja eðlilegt að stjórn sjóðsins leggi mat á það hverju sinni, hvort heppilegt sé fyrir sjóðinn og í samræmi við tilgang sjóðsins að verja fé á þennan hátt. En aðeins þetta: ég legg áherslu á að málið í heild verði athugað vandlega í nefnd og leitað álits hinna færustu manna. Ég veit að við vissar aðstæður, svo við tökum aðeins líkinguna, svo við víkjum aðeins að því dæmi sem hv. þm. Lárus Jónsson tók um það þegar hafís hindrar hráefnisflutninga til hafna, - við slíkar aðstæður getur ráðstöfun fjár á þennan hátt orðið hagstæð. Dæmin gætu orðið fleiri um hliðstæðar aðstæður þar sem eðlilegt gæti talist að slíkt væri á valdi sjóðsstjórnar. Það fer ekkert á milli mála, að þetta opnar leið til þess að ásókn aukist umfram það sem fyrir var, að meira sé til sjóðsstjórnar leitað. En ætlan mín er að þeir menn, sem verkalýðshreyfingin velur til setu í stjórn þessa sjóðs, muni hafa bein í nefi til að standast slíkt. Og svo rétt aðeins í lokin vil ég geta þess, að þeir þm., sem standa að flutningi málsins, hafa af ákaflega skiljanlegum ástæðum haft sambandi við fulltrúa á þessu hættulega hafíssvæði á Norður- og Norðausturlandi, og þar var ekki síður mælt með framgangi þessa máls - sem raunar var vakið af þeim Norðlendingum - af fulltrúum verkalýðsfélaganna, sem við þm. ræddu, heldur en af hinum.



Herra forseti. Ég vek enn athygli á því, að Atvinnuleysistryggingasjóður hefur heimild til þess að lána til atvinnuuppbyggingar og hefur gert það í mjög ríkum mæli. En fjármagnið er af mjög skornum skammti. Það dæmi, sem er verið að tala um hérna, hafísinn og þau vandamál sem koma til með að fylgja honum er miklu stærra en menn kannske átta sig á. Ég held að það þurfi e. t. v. sérstaka umfjöllum um það, hvernig við eigum að bregðast við slíkum málum og gera það á annan hátt en að fara í sjóð sem er fjárhagslega vanmegnugur að sinna sínu hlutverki.

Það verður að fara í sjóðinn. Það verður að veita sjóðsstjórninni heimild til þess.

Ég held að þessi heimild sé til að mestu leyti samkv. reglum sjóðsins í dag og þess vegna sé þetta frv. óþarft. En ég held að það þurfi að skoða þessi hafísmál alveg sérstaklega með það fyrir augum, að hægt verði að fá fjármagn til að sinna þessum málum. Ég held að það verði ekki gert með því að setja einhverjar sérstakar auknar kvaðir á Atvinnuleysistryggingasjóð utan þess að stuðla að atvinnuuppbyggingu. Ég held að niðurstaðan í nefndinni hljóti að verða sú, að ástæða sé til að fara aðrar leiðir. Spurningin er sú, hvort þetta er ekki fremur hlutverk Bjargráðasjóðs eða Viðlagasjóðs eða einhverra slíkra sjóða eða nýs sjóðs sem stofnaður yrði til að sinna þessum vandamálum, því að auðvitað horfum við ekki upp á það, að heilir landshlutar leggist í rúst vegna svona óáranar. En það má ekki reyna að leysa málin á þann hátt að eyðileggja þann sjóð sem ætlaður er til þess að sinna atvinnuleysisvandamálum sérstaklega. Ég er nefnilega hræddur um það, að ef settar eru á sjóðinn sérstakar kvaðir til að leysa svona sérstök mál, þá bresti í fyrsta lag algjörlega greiðslugetuna hjá sjóðnum og einnig verði ekkert gagn að því fyrir málið sjálft að einblína einungis á Atvinnuleysistryggingasjóðinn. Ég er reiðubúinn að taka þátt í því að ræða og samþykkja það, að staðið verði að fjáröflun til að leysa þessi vandamál með sérstakri fjáröflun.



Herra forseti. Ég skil fullvel áhyggjur hv. þm. Karls Steinars Guðnasonar af Atvinnuleysistryggingasjóði. Þm. hefur lifað það eins og við fleiri, að í þennan sjóð hefur verið gengið í afsakanlegum kannske - en vissulega annarlegum tilgangi, og hefur Atvinnuleysistryggingasjóði þá ekki verið hlíft fremur en ýmsum öðrum sjóðum. En það er nú eðli sjóða, geymslustaða peninga, að þeir eru æ í hættu fyrir þá sem skortir, allt frá tinfrómum mönnum og upp í forsjármenn ríkis sem eru með tóma kassa. Þetta er okkur fullvel ljóst. Ég endurtek það sem ég sagði í fyrri ræðu minni, að ég geri mér grein fyrir því, að heimild af þessu tagi til stjórnarinnar mun opna leið fyrir aukna ásókn í sjóðinn. Þá verður um það að ræða, að sjóðsstjórnarmenn standi þar á móti og leggi á þetta sjálfstætt mat. Við höfum gert ráð fyrir því, að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs muni meta það hverju sinni, hvort þarna verði ekki um það að ræða að Atvinnuleysistryggingasjóður þurfi að reiða af höndum upphæð, hærri eða lægri, hvort eð er og þá beint til atvinnuleysisbóta, og meta það þá, hvort það fé kæmi ekki að betri notum með því að veita það til þess að standa að einhverju leyti straum af flutningi á hráefni til vinnslu í fiskiðjuverunum eða til annarra þeirra framkvæmda, sem komið gætu í veg fyrir það atvinnuleysi sem ella mundi kalla á veitingu á þeirri hinni sömu fjárupphæð. Ég geri mér grein fyrir því, að litlu munar að heimildirnar séu til, eins og hv. þm. Karl Steinar gerði grein fyrir í ræðu sinni. En nokkru munar, það sem hér er ekki um að ræða framkvæmdir til atvinnuuppbyggingar, heldur til þess að ráða bót á aðsteðjandi atvinnuleysisvandamáli af völdum náttúruhamfara eða annarra slíkra nauða, svo sem hafíss. Hérna munar þessu, að við höfum fengið þau svör, að það sé ekki heimild til að veita fé úr sjóðnum í þessu skyni. Þetta reyndum við hafísárið í hittiðfyrra þegar um það var að ræða að fá fjármagnsfyrirgreiðslu til þess að styrkja flutning á fiski í frystihús sem lokuð voru vegna hafíssins á þeim tíma. 



Herra forseti. Ég vil mjög eindregið taka undir það með hv. 3. landsk. þm., Karli Steinari Guðnasyni, að það þurfi að sjálfsögðu að kanna mjög vandlega greiðslugetu sjóðsins og getu hans yfirleitt til þess að standa við slíkar skuldbindingar sem hér er veitt heimild til að hann taki á sig. En ég vil jafnframt ítreka það, eins og fram hefur komið í umr. áður, að hér er aðeins og fyrst og fremst um að ræða heimild. Það er ekki lögð eins ströng kvöð á sjóðinn og mér fannst hv. 3. landsk. þm. tala um, þar sem það er alfarið í höndum stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs að meta aðstæður hverju sinni og hvort hún telur rétt eða þörf á að beita þessu ákvæði. En mér finnst gæta svolítils misskilnings eða mismunar á skilningi okkar á þessu máli, þar sem hann talar um og telur að þetta sem lagt er til í þessu frv., sé allt eins og kannske ekki síður verkefni Bjargráðasjóðs eða Viðlagasjóðs en Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég vil aftur líta svo á, eins og ég gat um í fyrri ræðu minni, að það sé hlutverk Atvinnuleysistryggingasjóðs að reyna að vinna sem mest að aðgerðum til að koma í veg fyrir atvinnuleysi, ekki síður en að greiða hreint út atvinnuleysistryggingabætur.  Hv. alþm. Stefán Jónsson nefndi það, hvort kannske ætti frekar að kveða hér á um lánveitingu í stað styrkja, sem ég held að sé ekki nægjanlegt í þessu tilviki. Og ég vil líka benda á það, að ég tel að líta megi á það sem nokkurs konar ávöxtun fjár Atvinnuleysistryggingasjóðs þegar það er lagt í fyrirbyggjandi aðgerðir, aðgerðir sem koma í veg fyrir atvinnuleysi, vegna þess að af því nýtur sjóðurinn raunverulega aftur tekna. Ef um atvinnu er að ræða, áframhaldandi atvinnu, þá hlýtur sjóðurinn af því tekjur og þannig er um nokkurs konar ávöxtun á fé sjóðsins að ræða. En á hinn bóginn eru beinar greiðslur atvinnuleysisbóta hrein útgjöld fyrir sjóðinn.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt sem ég vildi segja í þessu máli. Ég get tekið undir það sem flm. þessa frv. hafa sagt, og kem aðeins til að undirstrika það. Ég vil segja vegna ummæla hv. þm. Karls Steinars Guðnasonar, sem sagði að með þessu væri ætlast til að menn gætu vaðið í þennan sjóð, eins og hann orðaði það, og ætlast til þess, að úr honum yrði greitt hitt og þetta, að hér er náttúrlega um mikinn misskilning að ræða. Og ég vildi segja um þennan ágæta þm., að hér sé vísvitandi farið rangt með, því að eins og segir í 1. gr. frv. er hér aðeins um heimild að ræða. En í niðurlagi þessarar 1. gr. segir: „Stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs leggur sjálfstætt mat á það, hvort, hvernig eða hvenær henni þykir ástæða til að nota þessa heimild.“ Þetta er kjarni málsins. Hins vegar vil ég hvetja til þess eins og aðrir, að málið verði skoðað vel í nefnd, og hér hefur formaður þeirrar nefndar, hv. þm. Davíð Aðatsteinsson, lýst yfir að hann muni beita sér fyrir því að málið fái góða meðferð í nefnd. Ég tek undir með þeim flm., sem hér hafa talað, að mér finnst það þess vert, að menn skoði málið rækilega. Ég held að finna megi haldgóð rök fyrir því, að það geti verið skynsamlegt og heppilegt að greiða úr Atvinnuleysistryggingasjóði fé til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi á ákveðnum landssvæðum. Það hefur komið hér fram og mér finnst ástæða til að velta því fyrir sér, hvort þarna væri eðlilegra að kveða á um heimild handa sjóðnum til að veita lán í þessu skyni.