Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigfús Jónsson) Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er um framlenging á gildi l. frá 2. júní 1933 um bráðabirgðaverðtoll. Hv. Ed., sem hefir haft þetta mál til meðferðar, hefir lagt til, að frv. verði samþ., og fjhn.Nd. leggur sömuleiðis til eindregið, að það verði samþ. hér í hv. d.

Frsm. (Sigfús Jónsson) Það er hið sama að segja um þetta frv. og frv. um bráðabirgðaverðtollinn, að það er framlenging á gildandi tolli. Ed. hefir sömuleiðis samþ. þetta frv., og fjhn. þessarar hv. d. leggur til, að það verði samþ.

1. gr.samþ. með 22 shlj.atkv. 2. gr.samþ. með 19. shlj.atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 23 shlj.atkv.

Frsm. (Páll Hermannsson) Á Alþingi 1933 voru sett lög um útflutning á kjöti vegna takmarkana á viðskiptum í aðalviðskiptalöndum okkar með þessa vöru, Englandi og Noregi. Þessi lög voru tímabundin og giltu aðeins til 1. júlí síðastl. En þar sem alveg eins var ástatt þá og 1933 um viðskipti með þessar vörur. setti þáv. atvmrh. bráðabirgðalög um þetta efni 28. júní í sumar, sem framlengdu hin eldri lög til 1. júlí 1935. Þetta frv. fer fram á staðfestingu á þeim bráðabirgðalögum. Það hefir gengið í gegnum Nd. og verið samþ. þar mótatkvæðalaust. Meiri hluti landbn. leggur til, að frv. verði samþ. Tveir nm. ( ÞBr. og PM) voru veikir, er frv. var afgr. í landbúnaðarnefnd.

Frsm. meiri hl. (Jón Baldvinsson) [óyfirl.]: Í þessu máli eru komin fram tvö nál., en ástæðan til þess, að ekki er vikið að ágreiningsatriðum hv. 1. þm. Reykv. í nál. okkar, er sú, að hann var ekki á fundi er málið var afgr. Ég hefi ekki haft tíma til að athuga nál. hans, en tel víst, að hann leggi til, að frv. verði fellt. En við hinir nefndarmenn leggjum til, að það verði samþ. Aðalatriði frv. eru, sem kunnugt er, að ríkið fái rétt til einkarekstrar á tilbúningi hárvatna, bökunardropa og annarar iðnaðarframleiðslu, sem spíritus þarf að nota í. M. ö. o., ríkisstj. veitir einkarétt til þess að flytja það til landsins og til að framleiða það hér. Það eru í raun og veru tilsvarandi ákvæði í öllu frv. út frá þessari breytingu við 1. gr. laganna. Í 12. gr.l. frá 1928 er talað um, að verð upptækrar vöru, sem flutt er inn í landið og komi í bág við þá einkasölu, sem þá var sett á áfengi samkv. þeim lögum, renni í ríkissjóð, en því er bælt inn í þessa 12. gr., að það gildi einnig um þær vörur, sem framleiddar eru í landinu sjálfu. En í 6. gr. hefir verið tekið upp í frv. stj. ákvæði um, að andvirði þessarar vöru skuli renna í ríkissjóð. Það er auðvitað átt við ólöglega framleidda og ólöglega innflutta vöru, en þetta er nákvæmlega eins orðað í lögunum frá 1928, svo n. sýndist óþarfi að taka það upp óbreytt, því að almenn ákvæði þeirra laga gilda ennþá, og við gerum í samræmi við þetta till. um, að 12. gr. orðist eins og segir á þskj. 268. Geta má þess, að í raun og veru eru leiðréttingarnar tvær, sem við gerum, því að breytingin, sem gerð er á 12. gr.l. frá 1928, er tekin upp í tilvitnunarmerkjum, eins og hún hefði staðið í þeim lögum, sem ekki var, og fellum við þessi tilvitnunarmerki niður til þess að sýna þessa nýju breytingu. Að öðru leyti höfum við ekki fundið neinn galla á frv. og leggjum því til, að það verði samþ. óbreytt.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) [óyfirl.,]: Þetta frv. sker sig að því leyti á skemmtilegan hátt úr öðrum frv. hæstv.ríkisstj., að hún hefir lagt það á sig að skrifa hálfa blaðsíðu sem grg fyrir því. Annars sýnir það vel, hversu störfum hlaðin þessi stjórn hefir verið, að hún hefir aldrei mátt vera að því að skrifa grg. fyrir frv. sínum. Það er í sjálfu sér góðra gjalda vert, að færðar eru þessar ástæður, sem tilgreindar eru, fyrir því, að þetta frv. er fram komið. Þó hefir hæstv. stj. ekki enzt tími til að gera grein fyrir öllum þeim ákvæðum, sem ný eru í þessu frv. M. a. er engin grein gerð fyrir því, hvers vegna nú á að afnema lagaákvæðin um álagningu, sem var í þeim lögum, sem hér er verið að breyta, en sem nú á að leggja á vald stj. Hinsvegar sver þessi grg. sig í ættina með því, að ekki er tiltakanlega djúpt lagzt við samningu hennar. Eins og sjá má á því, sem ég hefi bent á í mínu nál., er ein aðalástæðan, sem er færð fyrir þessari breytingu, sú, að með þessu sé gert auðveldara fyrir um eftirlit með spíritus til iðnaðar. En rétt á eftir í þessari sömu grg. er það réttilega tekið fram, að fram að þessu hafi Áfengisverzlunin haft einkarétt til þess að framleiða þessi hárvötn, sem notaður er spíritus í. Ég sé ekki, hver breyt. er að þessu, þar sem fram að þessu hafa einkafyrirtæki ekki haft þessa framleiðslu með höndum, og eiga heldur ekki að hafa hana hér eftir. Ég sé því ekki, hvernig aðstaðan til eftirlits getur breytzt, þó að þetta frv. verði samþ., því að þótt einhverjir búi til bökunardropa og hárvötn, sem ekki er notaður spíritus í, þá geta þau fyrirtæki ekki notað það sem skálkaskjól fyrir því að fá áfengi til iðnaðar. Ég sé því ekki betur en að hæstv. stjórn hafi slegið niður eina sína meginástæðu fyrir því, að þetta frv. er fram komið. Önnur ástæða, sem fram kemur í grg. fyrir þessu frv., er í sjálfu sér engin ástæða, að markaðurinn fyrir þessa vöru sé svo takmarkaður, að ekki séu líkur til, að sá iðnaður komist á það stig, að verða samkeppnisfær við erlendan iðnað af sama tægi. Með þessari ástæðu virðist mér vera gengið út frá því sem sjálfsögðu, að þau fyrirtæki, sem framleiða þessa vöru, hafi ekki aðra framleiðslu með höndum. En það er hreinasta fjarstæða. Þessi framleiðsla, a. m. k. nokkuð af henni, hefir verið rekin í sambandi við önnur stærri fyrirtæki, eins og nú er ætlazt til, að Áfengisverzlunin reki þetta í sambandi við annan atvinnurekstur sinn. Og mér er kunnugt um, að ein efnagerðin rekur svona framleiðslu í sambandi við lyfjabúð sína, og það er eðlilegt, þar sem lyfjabúðir verða að hafa rannsóknarstofu og ýms þau tæki, sem sjálfsagt eru heppileg við framleiðslu þessara vara, og þess vegna verður framleiðsla á þeim eðlileg í sambandi við lyfjabúðir, eins og hún er eðlileg í sambandi við Áfengisverzlunina. Það er tekið fram, eins og rétt er, í grg. fyrir frv., að Áfengisverzlunin hafi með höndum tilbúning á þessari iðnaðarvöru og hafi komið sér upp efnarannsóknarstofu og hafi efnafræðing í þjónustu sinni. Það hefir enginn á móti þessu, og það er ekki nema eðlilegt, að hún reki þennan iðnað í sambandi við sitt fyrirtæki, og það er enginn, sem meinar henni að gera það. Það, sem hér er farið fram á, er að meina öðrum, sem hafa jafngóða aðstöðu og Áfengisverzlunin, að framleiða þessa vöru. Fjórða ástæðan, sem færð er fyrir þessu frv., á aðeins við tegund af þessari vöru, nefnilega pressuger; það er sérstakt og kemur þessu máli ekkert við, enda er sú ástæða borin fram fyrir því, að það sé gert til þess að gera bruggurum torveldara fyrir um útvegun á þessari vöru, sem kvað vera nauðsynleg til þeirra iðnaðar. Það hefði verið hægt að taka þessa einu vöru undir Áfengisverzlunina, ef það er álitinn nauðsynlegur liður til þess að framkvæma eftirlit með banni gegn því að brugga innanlands. Ég verð að segja það, án þess að ég sé neitt að amast við þessu atriði, að það er ákaflega broslegt að halda, að ef það er ekki neitt annað, sem heldur bruggurunum niðri í landinu, þá sé hægt að gera það með því að gera þeim eitthvað erfiðara um að ná í þessi efni. Ég hygg, að þeir, sem grafa stór jarðhús og setja upp dýrar verksmiðjur, sem enginn má vita um, mundu finna sér einhver ráð til þess að ná í þessi efni. Ég sé því ekki, að fyrir þessu hafi verið færð nein ástæða, sem geri þetta á nokkurn hátt æskilegt og knýjandi, nema út frá þeirri grundvallarreglu, sem komið hefir fram hjá núv. stj., að yfirleitt allur þessi atvinnurekstur, verzlun og iðnaður, færi ríkinu betur úr höndum en einstaklingunum, og það fari bezt á því að draga hann undir ríkið smátt og smátt. Það er sú skoðun, sem liggur til grundvallar fyrir þessu, en hitt er tylliástæða, sem ekki er mikils virði. Ég verð þó í þessu sambandi að minnast á eitt, sem er sérkennilegt í þessu efni, í mótsetningu við flest önnur einkasölufrv., að ég hygg, að þær vörur, sem hér um ræðir - án þess þó að ég þori að segja það með vissu -séu að mestu framleiddar í landinu sjálfu, svo það er ekki í raun og veru um það að ræða að taka innflutningsverzlunina í hendur ríkisins, heldur er hér farið að taka fyrir aðra atvinnugrein í landinu, sem sé hinn unga og uppvaxandi iðnað, að seilast í hann líka og kæfa hann í fæðingunni. Mér finnst þessi stefna koma í mótsögn við þann áhuga, sem komið hefir fram hjá einum af hv.þm. Alþfl. með frv. og till. um að stuðla að framgangi innlends iðnaðar. Ég skil ekki, hver er meiningin, eða hvort það er tómur fláttskapur hjá þessum hv.þm. eða af hendi hans flokks, að þykjast vilja hlaða undir innlendan iðnað og ætla svo að seilast inn á svið þessarar atvinnugreinar og draga hana undir ríkið. Er það meiningin að hleypa þessum framgjörnu mönnum, sem vilja byrja á þessum iðnaði, á foraðið með því að láta þá gera tilraunir með hann, og svo þegar reynslan er fengin og atvinnuvegurinn byrjaður að blómgast, þá að seilast með ríkishramminn og taka þennan iðnað undir ríkið? Ég sé ekki neinn mun á þessum iðnaði og öðrum uppvaxandi iðnaði í landinu. Ég get hugsað mér, að það þætti ekki nema eðlilegt, að ríkið tæki að sér alla smjörlíkisgerð eða aðrar framleiðsluvörur, eins og t. d. h/f. „Hreinn“ framleiðir. Það er ekki óeðlilegt, að Áfengisverzlunin framleiði þessa dropa, en ég sé ekki neina ástæðu til þess að taka þessa vöru sérstaklega út úr og einoka hana. Það hefir annað mál verið dregið inn í þessar umr., a. m. k. manna á milli, og það er sú rannsókn, sem framkvæmd hefir verið nú undanfarið á ýmsum vörum og mikið umtal hefir orðið um í blöðunum. Maður hefir heyrt því fleygt, að þessum skýrslum hafi verið stungið fram einmitt nú, til þess að vera til stuðnings hæstv.ríkisstj. í því að draga hinn unga íslenzka iðnað undir ríkið. Ef þetta er rétt, þá þarf fáum orðum að því að eyða, því að það er vitanlega alveg sjálfsagt, og engu síður játað af iðnaðarmönnum sjálfum, að það er brýn nauðsyn á að hafa strangt eftirlit, ekki aðeins með þeim vörum, sem framleiddar eru í landinu sjálfu, heldur neyzluvörum yfirleitt. Það er enginn, sem hefir á móti því, að þetta eftirlit sé framkvæmt, og þótt byrjað væri á að taka einhverja vöru til framleiðslu fyrir ríkisins reikning, þá er engu síður ástæða til þess að hafa eftirlit með þeirri vöru líka, því að þótt það sé ríkisrekstur, þá geta verið misjafnir menn, sem að honum starfa. Annars skal ég ekki gera þessar skýrslur að umtalsefni, en þó eru margir hlutir, er komið hafa fram, sem ástæða væri til að tala dálítið um, en ég verð að sleppa. Önnur ákvæði þessa frv. eru mjög lítilfjörleg, en það er aðalatriðið í 1. gr. frv., þar sem tekið er af lagaákvæðið um hámarksálagningu, sem er ákveðin í lögunum frá 1928. Hæstv. ríkistj. tilgreinir enga ástæðu fyrir því, hvers vegna þessu ákvæði er breytt, og væri æskilegt að heyra, hverjar þær ástæður eru. Ég hefði haldið, að þegar dregnar eru svo og svo margar vörur undir þessa verzlun, sem kallaðar eru neyzluvörur, að þá væri engu síður nauðsynlegt að hafa lagaákvæði um það, hvað á þær megi leggja. Ég tel mig nú hafa látið í ljós helztu ástæðurnar fyrir því, að ég get ekki mælt með því, að þetta frv. verði samþ. Mér finnst það óþarft og mjög skaðlegt að sumu leyti eins langt og það nær.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Hv. 1. þm. Reykv. hefir fært fram ástæður fyrir því, að hann telur sig ekki geta fylgt þessu frv., og þær ástæður eru helztar, að hann er yfirleitt á móti því, að ríkið hafi atvinnurekstur með höndum, og í öðru lagi, að hann sjái ekki ástæðu til þess að taka þessa vöru til framleiðslu af Áfengisverzlun ríkisins. Hann benti á í þessu sambandi, að honum fyndist vera ósamræmi í grg. frv., þar sem sagt er frá því, að Áfengisverzlunin hafi einkarétt til þess að framleiða þær vörur, sem notaður er spíritus í, og svo í næstu málsgr., þar sem talað er um, að samþ. þessa frv. muni leiða af sér betra eftirlit með iðnaðaráfengi. Þessu er þannig varið, að það liggur fyrir álit þeirra manna, sem vit hafa á þessum hlutum, að það sé svo, að þær vörur, sem hér um ræðir, verði ekki framleiddar nema með því að nota í þær spíritus, og þess vegna ekki nema um tvennt að velja, annaðhvort að gefa frjálst að nota spíritus, sem mundi óhjákvæmilega gera eftirlitið stórum erfiðara, eða að láta það eina fyrirtæki, sem má nota spíritus, hafa einkarétt til þess að framleiða þær vörur. Þetta er höfuðástæðan til þess, að þetta frv. er fram komið. Þá vil ég minnast lítillega á þær skýrslur, sem hv. 1. þm. Reykv. minntist á. Það kom fram í umr. í Nd. um þetta mál skörp ádeila frá Sjálfstfl., sem var byggð á því, að það væri misskilningur, að spíritus þyrfti til þess að framleiða þessa vöru, og þess vegna brystu allar forsendur fyrir þessu frv. Í sambandi við þetta hefir landlæknir, sem hefir fylgzt með þessu máli, séð ástæðu til þess að hirta skýrslu um rannsókn, sem virðist sýna ótvírætt, að sá grundvöllur, sem frv. er byggt á, sé réttur. M. ö. o., að til þess að framleiða þessa vöru þurfi að nota spíritus, og þess vegna sé rétt sem afleiðing af því að leggja framleiðslu þessarar vöru undir Áfengisverzlun ríkisins, til þess að tryggja, að ekki séu notuð nema góð efni. Í þessu sambandi vil ég, með leyfi hæstv. forseta, benda á atriði úr þessari grg., og til þess að hafa það sem stytzt og það þreyti ekki hv. dm., skal ég ekki lesa nema það, sem kemur málinu við. Í grg. segir svo: „Þær vörur, sem framar öðrum og einna ískyggilegast reyndust sviknar, voru einmitt ýmsar efnagerðarvörur, eða vörur, sem svokallaðar efnagerðir framleiða. Fer hér á eftir útdráttur úr skýrslu efnafræðingsins um rannsóknir hans á nokkrum slíkum vörutegundum.“ Þessi efnafræðingur var Jón Vestdal. Svo skal ég lesa upp það, sem segir um eina þá vöru, sem um er að ræða í frv., eina tegund af bökunardropum, vanillindropana. Þar segir svo: „Til rannsóknar voru 5 mismunandi tegundir bökunardropa, 2 tegundir af vanillindropum, 1 tegund af ananasdropum, 2 tegundir af rommdropum, 2 tegundir af sítróndropum og 2 tegundir af möndludropum.“ Svo kemur það, sem máli skiptir, vanillindroparnir: „Til rannsóknar voru 2 tegundir af vanillindropum, nr. 21-23 og nr. 46-48. Í þessum vanillindropum fundust í nr. 21-23: 1,08 g. vanillin í 100 ccm í nr. 46-48: l,l5 g. vanillin í 100 ccm. Til samanburðar má geta þess, að í vanillindropum, sem Áfengisverzlun ríkisins framleiðir, eru 5 g. vanillin í 100 ccm., og þar sem það er einungis vanillinið, sem gefur dropunum ilm og bragð, þá eru dropar Áfengisverzlunarinnar um það bil fimm sinnum sterkari en þeir, sem rannsakaðir voru. Í dropunum, sem rannsakaðir voru, var vanillinið uppleyst í glyceríni, þynntu með vatni og lituðu með sýrulit. Vegna þess hve sýnishornin voru lítil, var ekki hægt að ákveða magn glycerinsins áreiðanlega. Sé glycerins neytt aðeins í litlum skammti, eins og á sér stað, þegar bökunardroparnir eru notaðir í kökur, þó mun ekki vera hægt að telja það hættulegt. En við 290° C og jafnvel neðar myndast úr glyceríninu acrolein, og þar sem acroleinið veldur eymslum og bólgu í húðinni og slímhúðinni og minnsti vottur þess er eitraður, verður að teljast mjög óheppilegt og hættulegt að nota í bökunardropa glycerín, því sjaldan mun vera bakað fyrir neðan 290° C. Ef nánari rannsókn leiddi í ljós, að þessi glycerinupplausn væri engin tilviljun, heldur alltaf notuð, mundi vera þörf að banna þvílíka framleiðslu.“ Í skýrslunni er getið um fleiri tegundir en bökunardropa, sem farið er fram á, að lagt verði undir Áfengisverzlunina. Þá kemur að því, sem landlæknir segir út af umræðunum um þetta mál í Nd.: „Einn ræðumaður virðist hafa haft það eftir einni efnagerðinni, að til framleiðslunnar væri alls ekki notaður spíritus (og er sennilega átt við olhylalkóhol). Þetta út af fyrir sig eru mjög ískyggilegrar upplýsingar, og því fremur sem þær munu vera sannar. Dr. Jón Vestdal hefir tjáð mér, að við rannsókn á innlendu hárvatni hafi það reynzt vera gert úr propylalkóhóli. En hann telur vafasamt, að propylalkóhól sé til slíks nothæft og muni það fremur verða að teljast alls ónothæft. Af rannsókn hans á bökunardropum er það nægilega upplýst, að önnur uppleysingarefni en venjulegur vínandi geti verið hættuleg og alltaf síðri, með því að vínandinn gufar burtu við allan bakstur.“ Eftir þessum upplýsingum, sem voru okkur reyndar kunnar áður en frv. var borið fram, þó að það væri ekki almenningi kunnugt, er það augljóst mál, að það er full ástæða til að leggja þessa framleiðslu, sem þarf spíritus til að framleiða, undir Áfengisverzlunina, því að ef öllum væri leyft að hafa spíritus til þessarar framleiðslu, þá mundi verða örðugt að hafa eftirlit með iðnaðaráfenginu. Ég skal svo ekki fjölyrða mikið meira um þetta mál. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að hér væri í fyrsta sinn seilzt inn á svið iðnaðarins og hann lagður undir ríkið. En ég þóttist færa rök fyrir því, að það er af sérstökum ástæðum, að einmitt þessi iðnaður er lagður undir ríkisstofnun, og ég þykist ekki þurfa að fara langt út í að ræða um það almennt, hvort þetta frv. gefi hugmynd um það, að þeir, sem að því standa, vilji leggja iðnaðinn undir ríkið. Viðvíkjandi fyrirspurn hv.þm. um það, hvers vegna eigi að afnema lagaákvæðið, sem er í núgildandi lögum um hámarksálagningu á áfengi, þá vil ég segja það, að eftir reynslu þeirra manna, sem þessum málum eru kunnugastir, er það álit þeirra, að bezt sé að hafa ekki neinum föstum takmörkum bundið um álagningu á þessa vörutegund, heldur sé það ákveðið af ríkisstj. og forstöðumanni fyrirtækisins í sameiningu. Það má auðvitað um þetta deila fram og aftur, en við höfum ekki séð ástæðu til að taka nein slík ákvæði upp í þetta frv., því að þar er mjög erfitt að koma þeim svo fyrir, að þau verði ekki til þess að trufla starfsemi verzlunarinnar þegar til á að taka, en ef reynslan skyldi nú sýna, að boginn hefði verið spenntur of hátt um verðlag á þessari vöru, þá getur ríkisstj. tekið í taumana ef ástæða þykir til þess.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) [óyfirl.]: Mín aðalástæða fyrir því að vera á móti þessu frv., er sú, að ég sé enga ástæðu til þess, að það skuli vera borið fram. Til þess að setja ný lög þarf að færa ástæður fyrir þeim.

Ég var nú að færa ástæður fyrir þessu máli

. Hæstv. fjmrh. var að gera tilraun til að útskýra sínar eigin ástæður, og ég verð að segja, að þær voru lítið sannfærandi.

Það er erfitt að sannfæra hv.þm.

. Það getur verið, að það sé ekki auðvelt að sannfæra mig, og það þarf a. m. k. að færa mér einhverjar ástæður fyrir því, sem á að sannfæra mig um. Mér fannst, eftir því sem hæstv. fjmrh. sagði, að það vera aðalástæðan fyrir því, að þessar vörur á að draga undir Áfengisverzlunina, að enginn annar en Áfengisverzlunin geti búið þær til. Hæstv. fjmrh. sagði, að til þess að geta búið til flestar þessar vörur, sem nefndar eru í frv., þurfi spíritus, sem enginn má nota til þess nema Áfengisverzlunin. Með því að banna öðrum að nota spíritus í þessar vörur, eru þeir, eftir því, settir út úr möguleikanum til samkeppni um framleiðslu og sölu á þessum vörum, og þar með er Áfengisverzlunin ein um þetta. Mér þykir nú skörin fara að færast upp í bekkinn, ef á að fara að kalla þessar vörur, sem aðrir framleiða en Áfengisverzlunin, sviknar, með tilliti til þess, hvort notuð séu í þær lögleg efni, en það skilst mér af ræðu hæstv. ráðh., að dr. Jón Vestdal álíti þær vera, vegna þess að ekki sé notaður í þær spíritus. Í staðinn fyrir spíritus hafa þeir notað annað efni, sem dr. Jón Vestdal segir, að sé eitrað og geri bökunardropa, sem það sé haft í, hættulega fyrir neytendur. Annars held ég, að við ættum ekki að fara langt út í þessar eiturumræður, því að sú skýrsla, sem dr. Jón Vestdal hefir gefið um þessar eitranir, sannar ekkert um hættur, sem af því stafi að framleiða þessa dropa með því að nota annað efni en spíritus til upplausnar. Það hafa nú fleiri gefið umsagnir um þessi efni en fræðimaðurinn Jón Vestdal, og þeir menn hafa verið ekki síður lærðir og fróðir en hann. Og þeir segja, sem mun vera mála sannast, að við munum ekki lifa einn dag svo, að við látum ekki ofan í okkur meira eða minna af eitri. Ýmist uppleysast eiturefnin ekki í líkama okkar eða þá að líkaminn framleiðir móteitur gegn þeim, sem gera þau óskaðleg. Ég vil nú tilnefna eina sláandi ástæðu, frá sjónarmiði hæstv. ráðh. og fylgjenda hans í þessu máli, mjög sláandi ástæðu fyrir því, að þessi eiturkenning er tóm vitleysa. Landlæknirinn ætlar ekkert að amast við því til áramóta, að okkur verði byrlað þetta umþráttaða eitur, og hann ætlar að lofa okkur að éta það í friði til áramóta. Ég býst við, að hvorki hæstv. ráðh. né aðrir mundu ætla landlækninum okkar það, að hann dragi neitt af því, ef hann áliti hér vera nokkra hættu á ferðum. Hann hefir því dæmt þessa eiturkenningu eintóma vitleysu. En ef landlæknirinn vissi, að eitur væri látið í neyzluvörur, en ætlaði samt að lofa mönnum að neyta þeirra í nokkra mánuði, og ef hann héldi, að þetta eitur væri skaðlegt fyrir heilsu manna, þá væri þetta ógurlegt afbrot hjá landlækni, og væri fyrir það skyldast að setja hann frá embætti. Það getur enginn hrakið. Mér finnst hæstv. ráðh. hafa gengið svo frá þessu frv., að óþarft sé að samþ. það. Hann hefir haldið því fram, að spíritus sé nauðsynlegur til framleiðslu á þessum vörutegundum, og enginn má framleiða þessar vörur með spíritus nema þessi eina stofnun, Áfengisverzlun ríkisins. Eftir því ætti að vera óþarft að setja það í lagasetningu sérstaklega nú, að ríkisstj. ein megi framleiða þessar vörur. Það, sem réttast hefði verið gagnvart þeim, sem framleiða þessar vörur aðrir en Áfengisverzlunin, er að hafa eftirlit með því, að þeir noti til framleiðslunnar þau beztu efni, sem þeir hafa yfir að ráða. En hitt getur ekki náð neinni átt, að kalla vörur þeirra falsaðar fyrir það, þó þeir hafi þurft að nota önnur efni við framleiðslu þeirra heldur en þau allra heppilegustu. Ég skal ekki deila um álagningarákvæði frv. Það hefir verið sagt, að nokkuð hafi verið eftir geðþótta vissra manna lagt á vínin fram að þessu. En það er eins og það sé trygging í því fyrir löggjafann, að ákveðið sé að leggja einhvern hundraðstoll á vörur, sem Áfengisverzlunin verzlar með, og því fleiri sem vörurnar eru, því meiri ástæða er til þessa. Ég veit ekki, hvað tekið er fram um þetta atriði í samningnum við Spánverja um undanþáguna frá bannlögunum. Þó var það tekið fram í þeim samningi, að við mættum ekki með löggjöf gera neinar þær ráðstafanir, sem gerðu undanþáguna að engu. Ef þau hámarksákvæði, sem nú gilda um álagningu á vín, eru afnumin, og það gersamlega lagt á vald ríkisstj. og forstjóra Áfengisverzlunarinnar, hve há álagningin skuli vera, þá er Spánverjum þar með gert torvelt að hafa eftirlit með sölu spánskra vína hér. Ég skal ekki segja, hvort álagningarákvæði frv. er alveg ótækt, en ég álít, að það sé rétt að athuga það gaumgæfilega. Því að þótt samningur þessi við Spánverja sé í sjálfu sér nauðasamningur, þá er hann þó samningur við aðra þjóð, sem við verðum að halda.

Frsm. meiri hl. (Jón Baldvinsson) [óyfirl.]: Hv. 1. þm. Reykv. var óvart að bera í bætifláka fyrir stj. fyrst í ræðu sinni. Á tóninum var þó auðheyrt, að það var ekki gert í fullri alvöru. En hann flutti fram þau rök, að stj. hefði ekki haft tíma til að undirbúa öll mál á svo skömmum tíma, sem hún hafði til þess, og að greinargerðir með frv. væri ekki eins ýtarlegar og æskilegt væri. Það var rétt hjá hv.þm., þó að það ætti að vera háð um stj., sem hann sagði, að stj. hafði eina tvo mánuði til þess að undirbúa öll þau mál, sem hún hefir lagt fyrir þetta þing. Ég efast um, að nokkur stj. hafi fyrr tekið við völdum svo skömmum tíma fyrir þingsetningu eins og þessi stj. Þess vegna komu líka stjfrv. ekki fyrr en vika var liðin af þinginu. Þetta er skiljanlegt, því að það var varla von, að gamla stj. færi að undirbúa mál fyrir þetta þing. Ég geri ráð fyrir, að hún hafi lagt að sér hendur þegar hún sá, hvernig kosningarnar fóru í vor. Það, sem hv. 1. þm. Reykv. finnur að frv., sem hér liggur fyrir, er m. a. það, að ríkisstj. hafi, ef það verður samþ., vald til þess að ákveða álagningu á vöruna. Ég álít þetta ákvæði frv. rétt og sanngjarnt, því að það mundi vera erfitt ef álagningin væri takmörkuð með l., að leggja, svo á allar tegundir, sem inn eru keyptar, að það gæti ekki komið í bága við 1. og gefið einstökum spekúlöntum átyllu til þess að safna saman einhverjum brennivínskaupendum og fá yfirlit yfir, hvað þeir hefðu verið snuðaðir. Þetta hefir verið gert, og ég álít, að álagningarákvæði þessi eigi að vera ótvíræð, til þess að enginn geti gert sér það að atvinnuvegi að hafa fé út úr ríkissjóði með málaferlum, eins og reynt var á þennan hátt. Þá sárnaði hv.þm. það, hversu tómlátur hann sjálfur hefir verið að vinna fyrir iðnaðarmálin í landinu. Hann, sem er 1. þm. Reykv. - en í Rvík er mestur iðnaður á landinu, og sívaxandi - honum sárnar nú, að hann skuli ekkert hafa gert fyrir iðnaðarmenn, þessa fjölmennustu stétt í höfuðstaðnum. Þess vegna skensar hann nú jafnaðarmenn fyrir það, að þeir bera fram till. til gagns fyrir iðnaðinn, og kallar þetta frv. tóman fláttskap af þeirra hálfu. En hvað er iðnaður? Er ekki iðnaður það, að innlendir menn fái að gera þá hluti sjálfir, sem við annars þyrftum að kaupa og höfum keypt frá útlöndum? Þó að ríkið standi fyrir framleiðslu þeirra vara, sem taldar eru í frv., þá er það þó innlendur iðnaður. En kannske hv.þm. hafi svo lítinn skilning á iðnaðarmálum, að hann álíti ekkert iðnað annað en það, sem einstakir menn hafa með höndum? Það er jafnt um innlendan iðnað að ræða, hvort sem ríkið lætur gera þessa hluti eða apótekin. En í raun og veru er það, sem hv.þm. er að fiska í kringum, að hann vill, að apótekin hafi með höndum framleiðslu þeirra vara, sem í frv. getur, en ekki ríkisstj. Þó að ríkisstj. taki í sínar hendur framleiðslu þessara vara, þá vinna þó að framleiðslunni innlendir menn, og það er aðalatriðið í þessu efni. Þegar keyptir eru bökunardropar eða hármeðul, þá vita fæstir kaupendur annað um gæði vörunnar en það, sem stendur utan á glasinu. Auðvitað dettur engum í hug að segja neitt annað en gott um sína vöru í opinberri auglýsingu. Það eru til margar sögur um það, hvernig úrsmiðir hafi stundum haft það, þegar úrum hefir verið komið til þeirra í viðgerð. Þá er sagt, að þeir hafi sumir blásið í úrin og sett upp fyrir það 5 til 6 krónur á hvert úr. Hvernig áttu svo eigendur úranna að geta vitað, hvort ekki þurfti að taka öll verkin í sundur til þess að hægt væri að gera við þau? Þegar menn kaupa húsgögn hjá trésmið, þá geta þeir nokkuð séð, hvernig þau eru. En um iðnaðarvörur er almenningur í því tilliti alveg varnarlaus. Menn, sem t. d. kaupa bökunardropa eða hárspiritus, geta fæstir nokkuð séð á vörunni, hvort nokkurt gagn er að henni eða ekkert. Það er skiljanlegt, þó að iðnaðurinn hér sé á villigötum í þessu efni, vegna þess, að í þessu atriði hefir hann verið eftirlitslaus hjá okkur. Fyrst á þessu ári hefir verið byrjað að rannsaka þessa hluti hér, og mér finnst, að hv. 1. þm. Reykv. ætti ekki að hafa það á hornum sér, þó að þessir hlutir séu rannsakaðir, því að ég veit ekki betur en að sessunautur hans og samflokksmaður hv. 1. þm. Skagf., eigi með réttu hlut í þeim heiðri, að þessi rannsókn var hafin. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að þessi rannsókn dr. Jóns Vestdals hafi verið bezt á meðan enginn andmæli henni. Það er svo sem alveg gefið, að þeir, sem sagt er um, að búi til vörur, sem ekki séu góðar, reyni að koma fram andmælum gegn þeim umsögnum. Ég hefi oft séð og heyrt auglýsingar frá þessu eða hinu firma eða verzlun, og það má sjálfsagt trúa mörgum þeirra. Í þessum auglýsingum hefir verið sagt, að þessi eða hin iðnaðarvara sé ekki svikin, en eftir auglýsingunum hefi ég ekki getað vitað, hvaða vörur hafa verið ósviknar. Álíka mikið er hægt að átta sig á því, þó að iðnaðarmenn komi saman á fund og samþykki, að þessar rannsóknir dr. Jóns Vestdals hafi ekkert við að styðjast. Hv. þm. var að hafa eitthvað eftir „fróðum mönnum“. Þetta minnir mann ósjálfrátt á það, þegar Gróa heitin á Leiti staðfesti sögur sínar með því að segja: „Ólyginn sagði mér“. Það eru engin rök á móti rannsóknum efnafræðingsins dr. Jóns Vestdals, þó að einhverjir hv.þm. standi upp og haldi því fram, að á þeim sé ekkert að byggja, og beri fyrir sig ummæli einhverra manna, sem hv.þm. kalla „fróða menn“. Ég álít, af þessum ástæðum - að almenningur er varnarlaus gegn hættunni á að sumar þessar vörur, sem ríkið á samkv. frv. að taka að sér að framleiða, geti verið miður góðar, eins og nú er hagað framleiðslu þeirra -, að ekki megi eiga neitt á hættu um það, að þær verði gerðar verr úr garði en vera á, og því sé rétt að ríkið taki í sínar hendur framleiðslu þeirra, þó ekkert tillit sé tekið til þess, hvort það léttir eftirlit með notkun iðnaðaráfengis eða ekki, þó að hæstv. fjmrh. leggi nokkuð upp úr því. Ég fæ ekki séð, að hv. 1. þm. Reykv. hafi komið með nokkur rök fyrir sínu máli í þessu efni. Hann hefir aðeins skýrt frá sinni sannfæringu, að hann álíti það vitleysu, að ríkið fari að vasast í þessu. Ég geri ráð fyrir, að ríkissjóður eigi að hafa ef þessu einhverjar tekjur, því að í frv. er um vörur að ræða, sem má leggja nokkuð á, því að þær eru ekki svo bráðnauðsynlegar, nema pressuger, sem auðvitað verður að selja með sem vægustu verði.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Mér fannst hv.l.þm. Reykv. í ræðu sinni ganga inn á röksemdir mínar, að þau skilríki, sem fram hafa komið í málinu, sýni, að ekki sé hægt að framleiða þær vörur, sem ég nefndi, svo boðlegar séu, nema með því að nota í þær spíritus. Þá er það, sem um er deilt, hvort sú aðferð sé réttari, að leyfa fyrirtækjum yfirleitt að nota spíritus í þessar vörur, eða hin, að þetta falli allt undir áfengisverzlunina. Ég álít, að þetta eigi að falla undir Áfengisverzlunina - og þess vegna er frv. komið fram - heldur en að hverjum og einum sé leyft að hafa spíritus með höndum, því að örðugt eftirlit mundi fylgja því. Hvað því viðvíkur, að ekki sé hægt að framleiða bökunardropa, nema með því að hafa í þá spíritus, og að Áfengisverzlunin hafi þegar einkarétt á því og sé því ein um framleiðslu þeirra, þá er það ekki allskostar rétt. Það er hægt að framleiða vöru, sem kölluð er þessu nafni, án þess að hafa í hana spíritus, og sem því er 2. eða 8. flokks vara, án þess að almenningur viti, hve langt hún stendur að baki 1. fl. vöru. Það er einmitt þetta, sem hægt er að fyrirbyggja með því að gefa ríkisstj. einni heimild til að flytja inn eða framleiða þessa vöru ásamt fleirum, sem nefndar eru í frv. Hv. 1. þm. Reykv. segir, að þetta sé „bara svona fræðimennska“, sem kemur fram í þessu skjali, sem ég las upp úr og er skrifað af sérfræðingi. En ef á að hætta að leggja neitt upp úr því, sem kemur fram frá slíkum mönnum, þá verður erfitt að átta sig á flóknum hlutum. En hinsvegar hafði hv. 1. þm. Reykv. að orðtaki í sinni ræðu: „Svo segja fróðir menn“. Ég ætla að láta áheyrendur okkar hv.þm. um að ákveða hver fyrir sig, hvort eru meiri rök, að lesa upp úr greinargerð sérfræðings um málið eða að slá aðeins fram þessari setningu til stuðnings sinn máli: „Svo segja fróðir menn“. Ég legg ekkert upp úr þessu tali hv.þm. um þessa „fróðu menn“. Allt tal hv. 1. þm. Reykv. um, að landlæknir ætli að lofa okkur að éta eitur til áramóta, er ekkert annað en útúrsnúningur. Í grg. dr. Jóns Vestdals stendur ekkert, sem gefur til kynna, að um banvænt eitur sé að ræða í þessu samlandi. heldur, að ýmist vanti í vörurnar efni, sem eigi að vera í þeim, eða að í þeim séu efni, sem geti verið hættuleg. Það er, að dómi sérfræðingsins ekki um svo bráðhættulegt eitur að ræða í þessum vörum, að þær beri þess vegna að gera upptækar. En full ástæða er þó til að gera út af þessu þær ráðstafanir, sem gerður eru í frv.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) [óyfirl.]: Ég skal, út af því, sem hæstv. ráðh. sagði, játa að ég gekk inn á hans röksemdir í ræðu minni, af því að þær eru allar á móti frv. Þess vegna var ég hjartanlega sammála því, sem hann sagði. Ég ætla ekkert að vera að tyggja þetta upp aftur. En það er augljóst, að hans röksemdir sönnuðu, að frv. er óþarft, af því að þær vörur, sagði hann, sem með frv. á að einoka undir áfengisverzlunina, getur enginn búið til, svo vel sé, nema áfengisverzlunin. Eftir því hljóta allir aðrir framleiðendur vörunnar að hafa svo óhagstæða aðstöðu, að þeir geti ekki keppt um framleiðsluna. Ég kalla gagnslausu fræðimennsku allt tal og skrif um eitur í umræddum vörum, því að ef landlæknir hefði álitið þetta mjög umtalaða eitur skaðlegt eða hættulegt, þá hefði hann fyrirbyggt notkun þess. En með því að leyfa notkun þessara vara svo mánuðum skiptir enn, þ hefir hann óbeinlínis fellt sinn dóm í málinu þannig, að allt þetta eiturhjal sé tóm vitleysa. Annars hefði hann ekki leyft neyzlu þessara vara stundinni lengur. Fróðir menn segja, að vinna megi gull úr sjó. En hvers vegna rjúka menn ekki til og vinna gullið úr sjónum, fyrst það er þar til. Það er auðvitað af því, að það er þar svo hverfandi lítið, að menn hafa aðeins fundið það með nákvæmustu efnarannsóknum. Sama hlýtur að gilda um eitrið í bökunardropunum, og er framkoma landlæknis næg sönnun þess. Viðkomandi „fróðu mönnunum“ mínum ætla ég bara að segja það, að það mætti líka lesa nöfn þeirra og skrif af blöðum eins og nafn og skrif Jóns Vestdals er hér af sumum hv.þm. í hávegum haft. Þessir fróðu menn hafa haft prýðileg skilyrði til að rannsaka og dæma um það, sem ég í ræðu minni gat um. Hæstv. ráðh. virðist bera frv. fram af umhyggju fyrir þeim mönnum, sem ekki vita um gæði vara þessara, vegna þess að þeir hafi ekki aðstöðu til þess. Nú er það vitanlegt, að um allan heim er fullt af 2., 3. og 4. flokks vörum. Það er ekkert athugavert við það að framleiða slíkar vörur, ef skýrt er rétt frá því, hvenær varan er 2., 3. eða 4. flokks vara, og margir kaupa þessar vörur, af þeirri ástæðu að þær eru ódýrari. Það er augljóst, að efnagerðir utan áfengisverzlunarinnar geta ekki framleitt 1. flokks vörur nema þær hafi þau efni, sem til þess þarf. En að dæma vöru falsaða þó hún sé ekki 1. flokks vara, nær auðvitað engri átt. 3. flokks fiskur er t., d. ekki falsaður, ef kaupandi veit, að hverju hann gengur. Hv. 4. landsk. kom fram fyrir hönd stj., eins og hann er vanur. Í Englandi er það sérstakur maður, sem er málsvari stjórnarinnar. Það lítur út fyrir, að stj. hafi tekið upp þessa venju. Hv. 4. landsk. má ekki heyra það, að stjfrv. séu illa undirbúin. Hann segir, að það stafi af því, að stj. hafi svo mikið að gera, að hún megi ekki vera að því að undirbúa frv. vel. En stj. hefir auðvitað nóg tækifæri til þess að undirbúa frv. betur. Hún þarf ekki annað en fá sér aðstoðarmenn til þess að gera það, sem hún hefir ekki sjálf tíma til þess að gera. Hún getur t. d. látið hagstofuna hjálpa sér. Það dugir ekki að tefja þingið á meðan verið er að ná í upplýsingar um hvað eina. En annars hefir hæstv. stj. ekki verið að afsaka sig, heldur hefir hv. 4. landsk. verið að afsaka hana. Hv. þm. sagði, að ég hefði verið tómlátur í iðnaðarmálum undanfarið. Það getur auðvitað verið, að ég hafi verið of tómlátur í þeim, en þó er það svo, að iðnaðarmenn hafa oft komið til mín og beðið mig að flytja sín mál hér fram á þingi. Og ef mér hafa líkað þau, hefi ég borið þau fram. Það er kannske minna en það hefði átt að vera. En ég hefi aldrei leitað til iðnaðarmanna í þeirri trú, að æ sér gjöf til gjalda. Það er auðvitað gott, ef einhver leitar þá uppi. Ég er glaður yfir því, ef þeirra mál fá framgang hér á þingi. Ég hefi viljað vera einlægur við þessa stétt. Ég hefi viljað, að það kæmi upp sjálfstæð iðnaðarmannastétt í landinu. Hv. þm. sagði, að ég vissi lítið, hvað væri iðnaður. En hann sýndi sína þekkingu á þann hátt, að hann þekkir engan iðnað nema í sambandi við apótek. Hann þrástagaðist á því, að það væri alveg eins gott, að ríkið hefði þetta eins og apótekin. Eru það apótekin, sem bræða síld, smíða húsgögn eða brugga öl og gosdrykki? Ég held nú, að þessi hv.þm., með þessari þekkingu sinni, sé ekki fær um að taka aðra í skóla hvað iðnað snertir. Hv. þm. gaf yfirlýsingu, sem mér þótti vænt um að heyra. Hann skýrgreindi, hvað iðnaður væri, og sagði, að það væri það, sem innlendir menn ynnu að. En svo hélt hann áfram og sagði, að innlendur iðnaður væri heppilegri í höndum ríkisins heldur en einstakra mann. Hann sagði, að það væri heppilegt, að ríkið ræki þetta, því að allir aðrir hefðu falsaðar vörur. Flestar iðnaðarvörur eru nú þannig, að kaupandi getur ekki vitað, hvernig varan er. Með öllum slíkum iðnaði þarf að vera nákvæmt eftirlit og mat. Það þarf að gæta þess vandlega, að vörurnar séu ekki blandaðar eiturefnum. Það á að líma miða á vörurnar, sem segja til, hvort það er 1. fl., 2. fl. eða 3. fl. vara, og láta svo kaupandann um það, hvað hann vill kaupa. En þetta fer forgörðum. þegar ríkið tekur vörurnar í sínar hendur. Þar sem menn gátu áður valið, hvaða vöru þeir vildu kaupa, þá verða menn nú að taka við því, sem ríkið býður þeim. Það er líkt og með svarta neftóbakið, sem átti að venju menn á að nota, þar sem ekki mátti selja annað tóbak. Hv. þm. gat um úrsmiðina og sagði, að þeir gætu falsað vörur sínar. Hann sagði frá úrsmið, sem hefði einungis blásið í úrið og tekið 5 kr. fyrir. Vill hv.þm., að ríkið taki að sér úrviðgerðir. Heldur hann, að það sé ómögulegt að tryggja ófalsaðar úrviðgerðir nema ríkið blási í úrið? Það er auðvitað mál, að það er stefna hv. 4. landsk., að ríkið seilist eftir allri verzlun og öllum iðnaði.

Frsm. meiri hl. (Jón Baldvinsson) [óyfirl.]: Það var ánægjulegt að hlusta á rök hv. 1. þm. Reykv. Ég hefi oft heyrt hann flytja ræður og veit, að hann er vanur að finna bláþræðina í röksemdum andstæðinganna, en ég hefi sjaldan heyrt hann eins „blankan“ og hann var núna. Hann var alltaf í kantinum á röksemdum andstæðinganna, en kom aldrei nálægt aðalefninu. Ég hefi talað um frv. eingöngu, en það er á þá leið, að ríkisstj. taki í sínar hendur framleiðslu nokkurra vörutegunda, sem tilgreindar eru í frv. Hv. 1. þm. Reykv. talaði þannig, að hér væri um það að ræða, að ríkið legði undir sig allan iðnað í landinn. En hér er alls ekki farið fram á það. Hv. þm. sagði, að iðnaðarmenn hefðu oft komið til sín og beðið sig að bera fram þeirra mál. Þetta má vel vera. En ég er hræddur um, að skýrgreining hans á því, hvað séu iðnaðarmenn, sé skökk. Hann talaði þannig eins og iðnaðarmenn væru eingöngu atvinnurekendur, sem ættu fyrirtækin sjálfir. En hann gleymdi öllum þeim, sem vinna að iðnaði án þess að eiga fyrirtækin sjálfir. Hv. þm. sagði, að hann hefði viljað vera einlægur í starfi sínu fyrir iðnstéttina í landinu og viljað með till. sínum skapa sjálfstæða stétt. Trúi nú hver því, sem hann vill um það. Hann sagðist vilja skapa sjálfstæða stétt. Ég veit nú ekki, hvernig hann ætlar að fara að því. Hann ætlar þó víst ekki að hafa það samvinnufélag, þar sem allir bera jafnt frá borði. Hann gekk víst út frá því, að iðnstéttin væru þeir, sem ættu iðntækin, en ekki þeir, sem ynnu hjá öðrum. Ég skil nú, hversvegna hann berst gegn frv. Hann hefir ekki hagsmuni almennings fyrir augum. Hann hugsar eingöngu um að vernda þá, sem eiga iðjufyrirtækin. Þá sagði hv.þm., að ég þekkti engan iðnað nema í sambandi við apótek. Það er nú kunnugt, að apótekin framleiða mikið af þeim vörum, sem á að taka undir ríkið samkv. frv., enda mun mikið af mótstöðunni gegn frv. þessu runnið þaðan.

Frá apótekunum?

. Já, að langmestu leyti. Hv. 1. þm. Reykv. rekur erindi þeirra í þessu máli. Ég játaði í ræðu minni, að það væri eðlilegt, að svona væri farið með fleiri iðnvörur. Eins og nú standa sakir, er þetta allt framleitt eftirlitslaust, en almenningur hefir ekki skilyrði til þess að dæma um þessar vörur. Með þessu frv. er tvennt unnið, bæði það, að tryggja almenningi, að hann fái góðar vörur, og líka hitt, að þá þarf ekki að hafa eftirlit með mörgum fyrirtækjum, en það gefur að skilja, að það hlyti að vera miklu dýrara. Eða heldur hv.þm., að menn myndu stimpla á vöru sína, að hún væri svo og svo léleg, ef ekkert eftirlit væri með framleiðslu þeirra? Nei, samkeppnisandinn blæs mönnum alls ekki slíku í brjóst. Hv. þm. sagði, að ég hefði talað um það, að úrsmiðir fölsuðu vörur sínar. Þetta er ekki rétt. Ég sagði, að almenningur hefði ekki skilyrði til þess að dæma um úrviðgerðir, og að sú saga gengi meðal almennings um einn úrsmið, að hann hefði einungis blásið í úrið og tekið 5 kr. fyrir. En allar iðnvörur eru ekki þannig. Almenningur getur t. d. dæmt um það, hvort sumar matvörur eru falsaðar eða ekki. Hv. þm. virtist taka létt þá rannsókn, sem fram hefir farið á íslenzkum efnivörum. En mér finnst hún ískyggileg. Nafngreindur vísindamaður hefir rannsakað 28 vörutegundir og skýrt frá því, að 12 teg., eða 43%, væru falsaðar eða jafnvel hættulegar til neyzlu. En það er nauðsynlegt að bæta úr þessu, því það er háskalegt fyrir iðnaðinn, ef almenningur hefir vantrú á þeim vörum, sem framleiddar eru hér á landi, og vill heldur erlendar vörur. Mér finnst það hafa sýnt sig, að það þarf að hafa eftirlit með iðnaðinum, og að það sé því rétt, að ríkið taki þetta í sínar hendur og selji almenningi ekki annað en það, sem auglýst er. Enda hefir ríkið enga tilhneigingu til annars. Auk þess er þetta tekjustofn fyrir ríkið. - Ég ætla svo að ljúka máli mínu, og býst ég við, að frv. verði samþ. þrátt fyrir mótstöðu hv. 1. þm. Reykv., enda hefir hann ekki sagt annað en það, sem flokksbræður hans tóku fram í Nd.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) [óyfirl.]: Ég ætla að láta hv. 4. landsk. um það, að ég hafi alltaf verið í brún málsins, en hann hafi sjálfur alltaf verið í kjarna málsins. Hann segir, að ég haldi því fram, að iðnaðarmenn séu eingöngu atvinnurekendur. Ég get nú sagt þessum hv.þm. það, að kjör atvinnurekenda og þeirra, sem vinna hjá þeim, eru í mörgum tilfellum sameiginleg. Ef iðnfyrirtækin blómgast, skila þau arði til þeirra, sem vinna við þau. Og ef iðnaðurinn er frjáls, þá getur hver og einn, sem vinnur við iðnaðinn, orðið sjálfstæður atvinnurekandi, ef honum gengur vel. Ef iðnaðurinn blómgast, þá er það gott bæði fyrir yfirmenn og undirgefna. Það er heldur ekki gott að gera alla menn að undirgefnum. Ég minntist á apótekin, en hv. 4. landsk. gat ekki litið út fyrir apótekin. Hann sagði, að mótstaðan gegn frv. væri komin frá apótekunum. Ég hefi nú satt að segja ekki heyrt minnzt á það fyrr. En ég veit, að apótekin hafa ekki skapað mínar pólitísku skoðanir. Og skoðun mín á þessu máli er aðeins einn liður í minni pólitísku skoðun yfirleitt. Ég tel það bezt fyrir þjóðfélagið, að þetta sé í höndum einstaklinga. Heldur hv.þm., að úti í löndum, þar sem eru verksmiðjur, sem senda frá sér jafnvel milljónir af glösum, sé skoðað í hvert glas um leið og búið er að hella í það. Slíkt nær auðvitað engri átt, en fyrirkomulagið er auðvitað þannig, að sýnishorn eru tekin og prófuð, og ef varan reynist ekki eins og hún á að veru, þá er hún gerð upptæk. Það nær auðvitað engri átt að hafa ekkert eftirlit í okkar dvergiðnaði. Það er auðvitað stórháskalegt fyrir iðnaðinn. Því iðnaðarmönnum er það nauðsynlegt fyrst og fremst, að eftirlitið sé strangt. Ég vítti, hvernig rannsóknum Jóns Vestdals hafi verið slöngvað út athugasemdalaust. Jóni Vestdal virðist hafa komið það á óvart, að skýrslur hans væru birtar. Síðan hefir komið í ljós, að eitrið í vörunum var ekki skaðlegt og að margt af vörutegundunum voru útlendar vörur, og ennfremur, að smjörlíkið, sem rannsakað var, var gamalt og er nú ekki lengur í verzlunum, en þetta hefði getað varpað skugga á allt annað smjörlíki. Ég verð að segja það, að ef menn eru óánægðir með vöruna, þá hafa þeir aðgang að áfengisverzluninni, en það má ekki þar fyrir útiloka aðrar verzlanir frá þessum iðnaði. Hv. þm. fann ekki annað ráð til þess að útrýma fölsuðum vörum en það, að ríkið tæki allt í sínar hendur. [Eyða í handr.]. Þetta var einmitt hjá sjálfri áfengisverzluninni, þegar glundrað var saman sæmilegu víni og þeim víntegundum, sem ekki höfðu selzt. Það er nú hinn svokallaði „Dogbrandur“, sem frægur er orðinn. Þetta var auðvitað sú grófasta óskammfeilni. Hér hefir ekki nein önnur eins vörufölsun átt sér stað eins og af hálfu þeirrar verzlunar, sem nú á að fela tilbúning þessara vara, einmitt til þess að maður geti verið alveg viss um, að þær séu algerlega ófalsaðar! En það þarf sannarlega að hafa eftirlit, þó að ríkið taki þessar vörur í sínar hendur, svo framarlega sem það tekur þær ekki allar, a. m. k. vegna þeirra, sem eru í frjálsri samkeppni.

Frsm. meiri hl. (Jón Baldvinsson) [óyfirl.]: 
             . - Já, ég var einmitt að hugsa um það, þeirri biblíu, sem hv. 1. þm. Reykv. sótti sitt orðtak í, að hann vildi skipta iðnaðarmönnum í yfirmenn og undirgefna. Það er mjög tilhlýðilegt, enda mun einn kaflinn í kverinu hljóða um það efni.

Er það í Alþýðublaðinu sérstaklega?

. Það er sjálfsagt hægt að finna þá kenningu í „Páli postula“ eftir Magnús dócent.

Skrifar hann í Alþýðublaðið?

. Þetta er nú hans skilgreining á stéttunum; hann vill endilega hafa það svona, einn atvinnurekanda í hverri grein, sem eigi fyrirtækið, hitt séu allt þjónar.

Er betra, að það sé einn atvinnurekandi á landinu og allt hitt þjónar?

. Hann kom með samanburð á eftirlitinu hér og hélt sig þá við það, sem hér er um að ræða, t. d. þessi glös og öskjur, sem komið hefir til mála, að ríkið taki að sér að framleiða. En það er nokkuð annað að tala um eftirlit í verksmiðjum, sem framleiða tugi milljóna glasa eða askja, eins og hv.þm. sagði; þær verksmiðjur allar hafa sínar eigin fullkomnu rannsóknarstofnanir, og meira að segja í sinni þjónustu fræga vísindamenn, sem gefa vörum þeirra gildi út á við. Nöfn þeirra eru ábyrgð fyrir, að vörurnar séu ósviknar. Auk þess mega slíkar verksmiðjur vara sig á keppinautum sínum, sem einnig hafa fullkomnar rannsóknarstofur, og sannarlega vilja nota tækifæri, ef það kann að gefast, til að klekkja á þeim með því að sanna á þær svik. Er hægt að bera þetta saman við smákákið hér á landi, þar sem í einu horni á apóteki er verið að bullast við að blanda bökunardropa í nokkur glös? Er nokkurt vit í að bera saman verksmiðjur, sem þannig eru útbúnar, sem hv.þm. var að segja, með rannsóknarstofum og vísindamönnum, og hitt, að setja eftirlitsmenn í þessar litlu kompur, sem hafa ófullkomin áhöld til þessarar iðnar? Ef vel ætti að vera, þyrfti þá líklega að skoða ofan í hvert einasta glas. Þá sagði hv.þm. út af rannsóknum dr. Jóns Vestdals, að honum sjálfum hefði komið á óvart, að þetta varð opinbert mál. Mér sýnist hann nú hafa talað hispurslaust opinberlega. Hér hefi ég fyrir framan mig langt mál, sem eftir honum var haft í Alþbl. 24. okt., þar sem hann talar hispurslaust um þessa hluti og minnist ekki á, að neinu hefði átt að halda leyndu. Þetta er í tilvitnunarmerkjum, og hann hefir engu af því mótmælt síðan.

Má ég líta á þetta?

Já, velkomið. Og þó að þessar fölsuðu og skemmdu vörur innihéldu ekki „bráðdrepandi“ efni, eins og hæstv. fjmrh. orðaði það, þá fæ ég ekki annað séð en að það sé gott og gagnlegt að koma hreyfingu á þetta mál. Það ætti að skapa aðhald fyrir þá, sem framleitt hafa þessar vörur, að þeir ekki framvegis láti í þær eitruð efni né önnur þau efni, sem svikin eru og blekkja almenning á einn eða annan hátt.

Þessi biblía er rifin og verður naumast lesin!

. Það er af því, að hún hefir verið mikið lesin, enda er það sannast að Alþýðublaðið er vel lesið hér á þingi, því að það blað er bókstaflega talað lesið upp til agna.

Frsm. (Páll Hermannsson) Þetta frumvarp felur í sér samþykkt á bráðabirgðalögum, sem gefin voru út 26. september síðastliðinn, þar sem bann var lagt við því, að flytja úr landi síldarmjöl án leyfis stj. Árangurinn af þeim lögum hefir orðið sá, að allt, sem þá var til í landinu af síldarmjöli, eða um 1000 smálestir, hefir verið kyrrsett, að undanteknum h. u. b. 100 smálestum af saltsíldarmjöli. Orsökin til þessarar ráðstöfunar er kunnari en svo, að um þurfi að ræða. Hún er hinn mikli heybrestur um meira en hálft landið. Með því, að kyrrsetja í landinu þetta mikla, góða, innlenda fóður, er sú ráðstöfun gerð, sem flotið verður á, ef á annað borð verður flotið eftir vandræðin í sumar og í þeim harðindum, sem helzt sýnist vera að vænta í vetur. Tveir nm. voru fjarverandi sökum lasleika, er frv. var tekið fyrir, en meiri hl. mælir með því, og þykist ég mega fullyrða, að þeir tveir, sem voru fjarverandi, séu því einnig samþykkir.

Frsm. (Páll Hermannsson) Það er hið sama að segja um þetta frv. og hin tvö næstu á undan, að það er staðfesting á bráðabirgðal. Það hefir einnig legið fyrir Nd. og verið samþ. þar mótatkv.laust. Efni frv. hefir verið töluvert rætt og er því mönnum kunnugt. Í l. um Kreppulánasjóð frá 1933 er gert ráð fyrir, að lántakendur úr Kreppulánasjóði greiði lán sín með jöfnum afborgunum árlega, en í frv. er ætlazt til þess, að skuldunautar greiði jafnar upphæðir árlega í vexti og afborganir. Þetta hefir það í för með sér, að greiðslurnar verða lægri fyrstu árin, en hærri hin síðari. Það mun vera álit flestra, að eins og nú er ástatt, sé þessi breyt. ekki aðeins hentug, heldur nauðsynleg, enda fór frv. í gegnum Nd. án nokkurs verulegs ágreinings að þessu leyti. Þá hv. 10. landsk. og hv. 2. þm. Rang. vantaði sökum veikinda á nefndarfund, er málið var afgreitt, en meiri hl. n. mælir eindregið með því.

Frsm. minni hl. (Thor Thors) Ég hefi minnzt á það við hæstv. forseta, hvort ekki sé fáanlegt, að máli þessu verði frestað vegna þess, að minni hl. allshn. á von á umsögn útvarpsráðs um þetta frv. Það hefir verið farið fram á, að þeirri umsögn verði hraðað, og vænti ég þess, að hún geti komið í dag. Ég vil í sambandi við þessa ósk leyfa mér að lesa hér bréf, sem minni hl. allshn. hefir fengið frá form. útvarpsráðs um þetta, með leyfi hæstv. forseta. Bréfið er dags. 30. f. m. og er á þessa leið: „Til svars bréfi yðar 27. þ. m., þar sem þér æskið álits útvarpsráðs um frumvarp á þskj. 129, vil ég taka fram, að ég hefi rætt málið nokkuð við útvarpsráðsmenn, án þess að tækifæri hafi gefizt til þess að halda fund um það. Hafa útvarpsráðsmenn látið í ljós, að þeir telji ýms veigamikil atriði í frv. þurfa nánari athugunar við, og óska að mega láta í ljós frekara álit um frv. áður en lokið er þriðju umræðu um það í neðri deild. Virðingarfyllst Helgi Hjörvar formaður“. Útvarpsráðið hefir nú haldið þennan fund og hefir falið tveim mönnum að gera brtt. við frv., þeim Pálma Hannessyni rektor og Helga Hjörvar. Vegna þess að ég geri ráð fyrir, að í upplýsingum frá þessum mönnum geti verið ýmislegt, sem æskilegt er, að berist hv.þdm. til eyrna áður en þeir afgr. þetta mál, vil ég eindregið endurtaka þau tilmæli mín til hæstv. forseta, að hann fresti umr. um málið þar til umrætt álit er komið frá útvarpsráði.

Forseti (JörB): Ég tel reyndar, að útvarpsráð hafi verið nokkuð þungt í vöfum með að koma umsögn sinni á framfæri í tæka tíð. Þessu frv. var útbýtt hér í hv. d. 18. fyrra mánaðar, svo er því vísað til 2. umr. 25. f. m., nú er kominn 2. nóv., og svo virðist, sem útvarpsráðið sé nýbúið að halda þennan fund. Ég mun þó ekki með öllu synja um frest í þessu máli, en get ekki frestað því lengur en til morguns.

Það verður líka sjálfsagt nóg

.

Sigurður Einarsson Í sambandi við það, sem fram hefir komið, er það frá mínu sjónarmiði algerlega óþarft að fresta þessu máli. Eins og hæstv. forseti er búinn að skýra frá, var frv. þetta lagt fram 18. f. m. og tekið til 1. umr. 25. s. m. Minni hl. allshn. virðist hafa leitað álits útvarpsráðs um frv. þegar í stað. Síðan hefir frv. verið til meðferðar hér í hv. d., og útvarpsráðið hefir enn ekki séð sér fært að koma með álit í málinu. Af nál. minni hl. er að sjá sem hann sé orðinn óþolinmóður að bíða eftir áliti útvarpsráðs og telji, að það geti ekki gengið svo lengur. Ég vil því lýsa því yfir, að ég fel réttast að draga ekki afgreiðslu frv. lengur hér í hv. d. og að því sé ástæðulaust að vera að fresta umr. Í þessu sambandi vil ég benda á það, hvílíkur hraði útvarpsráðinu er á höndum með að úttala sig um þetta frv., þegar það heldur ekki fund um málið nema með eftirgangsmunum frá minni hl. allshn.

Flm. (Bjarni Ásgeirsson) Mig langar til að segja fáein orð umfram það, sem í grg. stendur. - Eins og kunnugt er, hefir hlutafélagið Skallagrímur í Borgarnesi fyrir 2 árum keypt skipið Suðurland og haldið með því uppi ferðum milli Reykjavíkur og Borgarness. Síðan félagið tók við samgöngunum, hafa þær batnað stórum. Þær hafa betur verið sniðnar eftir þörfum héraðsbúa, og hefir almenn ánægja verið að. Enda þótt föstum ferðum hafi fjölgað, hefir fyrirtækið borið sig vel. Hefir vel verið á öllu haldið. En nú er þetta gamla skip að gefast upp. Var síðasti klassi þess útrunninn 1. okt. Það kostar nú 80-100 þús. kr. að klassa skipið upp, og hefir það ekki þótt geta komið til mála. Hefir því verið leitað tilboðs um nýtt skip. Má öllum ljóst vera, hversu nauðsynlegt er, að góðum samgöngum sé haldið uppi á þessari leið. Það er ekki aðeins Borgarfjarðarsýsla, sem góðs nýtur af þessum samgöngum, heldur og fleiri héruð, svo sem Mýrasýsla, Snæfellsnessýsla, og Dalasýsla að nokkru leyti. Öll þessi héruð njóta að meira eða minna leyti góðs af samgöngunum, og sama má jafnvel segja um Norðurland. Auk þess er þetta miklu beinni leið milli Norður- og Suðurlands heldur en að fara á bílum kringum Hvalfjörð. Það er því hugmyndin, að fara megi á einum degi á milli Rvíkur og Akureyrar, en til þess að það geti orðið, þarf skip það, er gengur á milli Rvíkur og Borgarness, að vera hraðskreitt, en það á hið nýja skip einmitt að vera. Annars er það víst, hvað sem þessu liður, að það yrði hreinasta neyð, ef samgöngur á þessari leið féllu niður. Nú standa sakir þannig, að h/f Skallagrímur í Borgarnesi hefir fengið tilboð um smiði á nýju skipi, beinlínis sniðið eftir flutningaþörfinni á þessari leið. Það er lítið eitt stærra en Suðurlandið, eða 125 fet á lengd og 22 fet á breidd. Brúttóstærð þess er um 300 tonn, og á það að geta flutt 250 farþega mest. Vélin í því á að vera dieselvél, með 440-490 hestöflum. Auk þess á það að vera útbúið til þess að geta tekið 10 bíla á dekk. Það getur því orðið nokkurskonar bílferja hér á milli. Kaupverð þess er 290 þús. kr. Af þessari upphæð eiga 47500 kr. að greiðast meðan á byggingunni stendur. Hitt á að greiðast með jöfnum greiðslum á 5 árum, en það er gert sem skilyrði, að skipið sjálft og ábyrgð ríkisins sé sett sem trygging fyrir þessari upphæð meðan á greiðslunni stendur. H/f Skallagrímur hefir von um að geta lagt fram 90 þús. í hlutafé, en treystir sér hinsvegar ekki til að leggja út í fyrirtækið, nema með því móti, að geta tryggt sér í hlutafé sem svarar helmingi af kaupverði skipsins, eða sem næst 150 þús. kr., og fyrir því leyfir það sér að snúa sér til hins háa Alþingis um 50 þús. kr. framlag til hlutafjárkaupa, og getur sætt sig við, að upphæðin greiðist á 5 árum með jöfnum greiðslum, svo það ætti ekki að verða ríkissjóði mjög tilfinnanlegt. Treysti Alþingi sér ekki til þess að verða við þessari beiðni, þá mun félagið ekki telja sig megnugt að leggja út í fyrirtækið, og þá myndu þær 90 þús., sem nú eru til, renna í vasa einstakra hluthafa í gamla félaginu, en ríkissjóður verða að annast samgöngurnar á þessari leið. Ég vænti nú, að hv.þm. taki þessu með velvilja og greiði götu málsins gegnum þingið. - Að svo mæltu óska ég frv. vísað til samgmn. að umr. lokinni.

Páll Þorbjörnsson Það liggur aðallega til grundvallar þessu frv. að samrýma launakjör á öllum skipum ríkisins þannig, að þau séu hin sömu á strandferðaskipunum og strandvarnarskipunum. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta langt mál, en það er alkunna, að frá því fyrsta að farið var að starfrækja varðskipin hefir viljað brydda á sérstakri kúgunarstarfsemi gagnvart skipverjunum, bæði með því að sett hafa verið sérstök skilyrði fyrir þessa menn, bæði yfirmennina og aðra skipverja, og eins með því, að þeim hafa verið ákveðin miklu lægri laun en gerzt hefir hjá hliðstæðum starfsmönnum hér á skipum. Laun háseta og kyndara voru fyrir nokkru síðan gerð jöfn á varðskipunum og strandferðaskipunum. Þetta frv. fer ekki fram á annað en að jafna laun annara starfsmanna á þessum skipum. Ég vil taka það fram, að stundum hefir þótt æskilegt að flytja yfirmenn af strandferðaskipunum yfir á varðskipin, en þetta hefir gengið illa vegna hinna misjöfnu launakjara. Ég býst þó við, að það sé af flestum talið, að störf skipverja á varðskipunum séu ekki vandaminni en á strandferðaskipunum. Því er það skiljanleg krafa, að laun þar séu ekki lægri en á strandferðaskipunum. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um frv. að þessu sinni, sem að sjálfsögðu mun verða vísað til sjútvn.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Því hefir verið lýst yfir, að hér sé aðeins um launaspursmál að ræða í þessu frv. Ég vil í sambandi við það gera fyrirspurn til hæstv. stj. um það, hvað liður störfum launamálanefndarinnar, hvort ekki má búast við, að árangurinn af starfi hennar verði lagður fyrir þetta þing, hvort sem það nú verður í frv.formi frá n. sjálfri eða frv. frá hæstv. stj. Mér finnst óviðkunnanlegt að vera að gera breyt. í einstöku launamáli, þegar alveg stendur fyrir dyrum að gera upp launalöggjöfina í heild sinni. Þó eitthvert smávægis misræmi kunni að vera í þeim launagreiðslum, sem hér er um að ræða, ætti lagfæring á því að geta beðið eftir lausn launamálanna yfirleitt. Því þó eitt og eitt atriði sé fært til lagfæringar af þeim, sem ástæða kann að vera til að breyta, þá verður vitanlega meira eða minna eftir af því, sem laga þarf. Ég vænti, að hæstv. stj. gefi upplýsingar um, hvað starfi þessarar n. liður og hvort maður má ekki fara að búast við að sjá eitthvað frá henni. Ég hefi heyrt því fleygt, að n. væri þegar búin að skila áliti, en það sést ekkert frá hæstv. stj., sem bendir til, að árangur ætli að verða af því.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Út af fyrirspurn hv.þm. V.-Húnv. um það, hvort till. launamálan. verði lagðar fyrir þetta þing í einhverju formi, skal ég skýra frá því, að eftir því sem mér er frekast kunnugt, hefir n. ekki ennþá lokið störfum. En hún mun vera langt komin, og eru því líkur til, að bráðlega komi eitthvað frá henni af till. Hvort stj. muni eitthvað af þeim leggja fyrir þingið, er ómögulegt að segja um fyrr en hún hefir farið yfir þær. En eins og málum er nú komið, þykir mér ekki líklegt, að hægt verði að leysa þessi mál í heild á þessu þingi. Það má náttúrlega segja um þetta mál, sem hér liggur fyrir, að það gæti beðið þangað til launamálunum verður skipað í heild; mun hv.n., sem fær málið til athugunar, segja sitt álit á því. Ég hefi ekki kynnt mér málið svo í einstökum atriðum, að ég geti dæmt um það. Vildi ég aðeins gefa þessar upplýsingar um starf launamálanefndar.

Frsm. (Páll Þorbjörnsson) Sjútvn. hafa borizt áskoranaskjöl frá ýmsum sjómönnum við Faxaflóa og víðar, m. a. frá sjómönnum í Reykjavík, Keflavík og Vestmannaeyjum, um að framlengja undanþágu þá, sem nú gildir um dragnótaveitar í landhelgi, á svæðinu frá Hjörleifshöfða vestur um að Látrabjargi. Telja þeir, að hér sé um arðvænlegan atvinnuveg að ræða, sem nauðsynlegt sé fyrir þá að mega stunda framvegis. Frv. það, sem hér liggur fyrir og sjútvn. hefir flutt, felur því í sér að heimila dragnótaveiði í landhelgi á þessu svæði um tveggja ára bil ennþá. Aðrar breyt. á hinum gildandi lögum um bann gegn dragnótaveiðum í landhelgi felur frv. þetta ekki í sér. Að sjútvn. flytur frv. þetta, er því sakir þess, að hún treysti sér ekki til að ganga á móti hinum mjög svo almennu kröfum sjómanna í þessu efni. - Óska ég svo frv. vísað til 2. umr.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég verð að segja það, að mér þykir töluvert fyrir, enda þótt svo tækist til á síðasta þingi, að lög þau, sem hér er farið fram á að framlengja, næðu fram að ganga, að nú skuli vera farið að ónáða hið nýkosna þing með að framlengja þau. Hvernig sem menn líta á dragnótaveiðar yfirleitt, þá er það svo eftir gildandi lögum, að þeir sjómenn, sem telja þær hentugar og arðvænlegar, hafa aðstöðu til þess að stunda þær ákveðinn tíma á árinu. En í þeim tilfellum, þar sem þeir telja hana óhentuga og óheppilega, hafa þeir heimild til þess að fá vissum svæðum lokað fyrir þessari veiðiaðferð. Heimild þessa hafa því ýmsir hreppar notað sér. En nú á að taka þennan rétt af nokkrum mönnum, þeim, sem búa á svæðinu frá Hjörleifshöfða að Látrabjargi. Mér finnst því harla nærgöngult og langt gengið, að fara nú fram á það við þetta nýkosna þing, að það lögfesti enn um árabil þennan órétt, sem skerðir réttindi nokkurra manna. Ég vil því fara fram á það við hv.þdm., að þeir láti undan falla að framlengja þessi lög, svo hinn sanni réttur megi gilda fyrir alla landsmenn í þessu efni. Að menn álíta þessa veiðiaðferð skaðlega, sést bezt á því, hversu víða gerðar hafa verið samþykktir til þess að útiloka hana. Hvað menn gera í þessu efni á svæðinu frá Hjörleifshöfða að Látrabjargi, fer að sjálfsögðu eftir því, hvað þeir álíta sér og atvinnurekstri sínum fyrir beztu. Ég vildi því bera fram þá ósk, að þeir sjómenn, sem búa á því svæði, fái að njóta sama réttar og aðrir sjómenn á öðrum stöðum þessa lands, svo að þeir fái að haga atvinnurekstri sínum eftir því, sem þeim bezt hentar.

Finnur Jónsson Það er svo með ýmsar veiðiaðferðir, að þeir, sem ekki nota þær eða þekkja þær, telja þær ónothæfar og til spillis. Þannig var t. d. þegar byrjað var að nota þorskanet. Það var talið, að þau eyðilegðu þorskastofninn, að ég ekki tali um botnvörpuveiðarnar. Þær voru taldar af ýmsum eyðileggjandi fyrir fiskistofninn, einkum meðan þær komu útlendingum einum að notum. Það hefir og verið töluverð andúð gegn dragnótaveiðunum; þær eru taldar eyðileggjandi fyrir fiskistofninn, eins og botnvörpuveiðarnar. En eins og kunnugt er, þá hafa fiskifræðingar gert ýtarlegar rannsóknir á þessu, og er álit þeirra, að dragnæturnar séu alveg skaðlausar fyrir fiskistofninn, þegar höfð sé sú möskvastærð, að ungviðið komist í gegn. Eins og kunnugt er, þá hefir nú í seinni tíð risið upp töluverður atvinnuvegur í sambandi við þessar veiðar. Þannig hafa þær t. d. töluvert verið stundaðar hér við Faxaflóa og í Vestmannaeyjum, og ég hefi heyrt, að eitt skip hafi aflað síðastl. sumar fyrir 27 þús. króna og hásetarnir haft á þriðja þús. kr. í tekjur yfir þennan stutta tíma, en það eru hæstu tekjur, sem vitanlegt er, að sjómenn hafi haft fyrir jafnstuttan tíma. Verði nú horfið að því ráði að eyðileggja þessa nýju atvinnugrein, þá myndu sjómenn þeir, sem hana stunda, hverfa að því að veiða fisk í salt, en eins og kunnugt er, þá er saltfiskmarkaðurinn mjög þröngur eins og nú standa sakir, svo þröngur, að í alvöru hefir verið talað um að takmarka saltfiskframleiðsluna. Það sjá því allir, sem um þessi mál vilja hugsa, að það er stórt atriði fyrir afkomu sjávarútvegsins að gera hann sem fjölbreyttastan, og þessi dragnótaveiði er einmitt stórt spor í þá átt. Það væri því mjög illa farið, ef horfið yrði að till.hv.þm. Borgf., að láta frv. það, sem hér liggur fyrir, ekki ná fram að ganga. Með því væri ekki aðeins verið að svipta allmarga sjómenn sæmilega góðri atvinnu, heldur og að koma í veg fyrir það, að létt verði að nokkru á saltfiskframleiðslunni. Að slík till. sem till.hv.þm. Borgf. skuli koma fram nú, er þeim mun undarlegri, þegar þess er gætt, að sérstök nauðsyn er á að beina fiskiveiðunum inn á það svið, að gera þær sem fjölbreyttastar, og aðrar þjóðir eru t. d. að koma fiskiveiðum sínum inn á þá braut, að afla þess fiskjar, sem verðmestur er samanborið við þyngd. Slíkt þykir nauðsynlegt sakir þeirra innflutningstakmarkana, sem alstaðar eru að verða að lögum, einkum af því að innflutningsleyfi eru miðuð við ákveðna þyngd fiskjar.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég kem ekki auga á, hvað almennar umr. um dragnótaveiði koma frv. þessu við, þar sem í því felst ekki annað en að beita þá menn ranglæti, sem búa á svæðinu á milli Hjörleifshöfða og Látrabjargs. Annars skil ég ekki afstöðu hv.þm. Ísaf., að hann, sem er búsettur á því svæði, sem menn eru frjálsir í þessum efnum, skuli geta beitt sér fyrir því, að aðrir séu misrétti og rangindum beittir, til þess m. a., að sýslubúar hans geti hagnazt af því. Það er nú sem betur fer sýnilegt, að ýmsir menn, sem búsettir eru kringum þennan hv.þm., líta öðruvísi á þetta mál en hann, því að þar vestra hafa þegar verið gerðar samþykktir um að banna dragnótaveiði á vissu svæði. Ég er því hissa á, að þessi hv.þm., sem virðist telja það réttmætt, að menn búsettir á milli Hjörleifshöfða og Látrabjargs megi ekki hafa ákvörðunarrétt í þessum efnum, skuli ekki hafa borið fram frv. um að meina sýslubúum sínum að fá friðuð svæði hjá sér fyrir hinni illræmdu dragnótaveiði. Ég fyrir mitt leyti lít svo á, að það sé hreinasta gerræði af Alþingi að gera svo mjög upp á milli manna eins og átt hefir sér stað, og á að halda áfram að gera, ef frv. verður samþ., úr því á annað borð sumir eiga að hafa ákvörðunarvald um það, hvort dragnótaveiði skuli leyfð eða ekki. Ég gæti farið út í það við hv.þm. Ísaf. að ræða um kosti og galla á dragnótaveiði í landhelgi og eins hitt, hvað yfirleitt er mikið leggjandi upp úr áliti og umsögn sérfræðinganna í þessu efni, og hinsvegar reynslu sjómannanna, en ég ætla ekki að fara út í þá sálma að þessu sinni, af því þetta frv. getur ekki sérstakt tilefni til þess, að þetta mál sé rætt almennt nú. Hér á aðeins að greiða atkv. um það, hvort á að lofa öllum landsmönnum að hafa sama rétt í þessu máli. Hvort á að lofa mönnum hér sunnan- og vestanlands að ákveða fyrir sig, hvort þeir vilja leyfa þessa veiði, eins og Austfirðingar og Norðlendingar fá að ráða þessu hjá sér. Það er til þess vitnað í grg. frv. og endurtekið af þeim flm., sem talaði, að margar áskoranir hefðu borizt sjútvn. um að leyfa þessa veiði. Ein slík áskorun er prentuð með frv. frá nokkrum mönnum í Reykjavík. Ég hefi gengið eftir form. sjútvn. með að fá að sjá fleiri slíkar áskoranir, sem eiga að hafa borizt úr Keflavík, Vestmannaeyjum og víðar, en hv. form. n. hefir sagzt ekki vita til þess, að neinar slíkar áskoranir væru fyrir hendi frá öðrum en þessum mönnum í Reykjavík. Hitt er alkunnugt, að hér við Faxaflóa er mikil óánægja fyrir hendi með þessa veiði, eins og hv. 3. landsk. hefði átt að geta fundið á fundi þeim, sem við vorum báðir á hér suður með sjó fyrir skömmu síðan. Ég held, að það skiptist nokkuð á um það, hvort menn, sem hlut eiga hér að máli, vilja láta veiða eða ekki veiða, en eins og ég hefi áður sagt, er ekki ástæða til að ræða þá hlið málsins að þessu sinni, heldur hitt, hvort menn eiga að hafa mismunandi rétt í þessum málum í ýmsum landshlutum.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Landbn. hefir orðið ásátt um að afgr. þetta mál með dagskrá á þskj. 134. Því hefir verið hreyft við umr. hér í hv. d., að það hafi verið með öllu óþarft að bera þetta mál fram. Þetta kom einnig fram í n., og voru þar um það skiptar skoðanir. Sumir nm. töldu það ákvæði, sem hér er um að ræða, svo skýlaust í lökunum, að engin ástæða væri til að bera fram till. um breyt. á þeim, en nokkur hluti n. áleit aftur fulla ástæðu til, að menn gætu lagt annan skilning í lögin en þann, að heimildin til styrkveitinga eigi að gilda meðan lögin standa óbreytt. En n. var sammála um, að ef samþ. væri rökst. dagskrá eins og sú, sem n. flytur á þskj. 134. sem slær því föstu, að heimildin skuli gilda um öll þau frystihús, sem byggð verða í framtíðinni til kjötfrystingar, þá sé þar með fengin fullnægjandi ályktun frá þinginu um það, hvernig beri að skilja þessi tvíræðu ákvæði l. Til sönnunar því, að eðlilegt er, að menn leggi mismunandi skilning í þessa lagagrein, skal ég lofa hv.þdm. að heyra, hvernig hún hljóðar (með leyfi hæstv. forseta): „Heimilt er ríkisstjórninni að greiða eða taka að sér greiðslu á lánum, allt að 1/4 stofnkostnaðar, er tekin hafa verið til að reisa frystihús samvinnufélaga eða sýslufélaga, enda sé aðalhlutverk þeirra að frystu kjöt til útflutnings.“ - Nú má leggja tvennskonar skilning í orðin „tekin hafa verið“. Fyrst þann, sem flm. frv. hefir gengið út frá, að átt sé við þau lán, sem tekin höfðu verið þegar lögin voru gerð. Hinsvegar þann, að þetta nái til þeirra hina, sem „tekin hafa verið“ í hvert skipti, sem frystihús er byggt. N. lítur svo á, að þannig beri að skilja lögin, og þannig verði þau að skiljast framvegis, ef sú rökst. dagskrá er samþ., sem n. ber fram. Enn meiri ástæða er til þess, að menn hafa verið í vafa um, hvernig bæri að skilja þessi ákvæði, þegar það er athugað, að þau komi fram í l. um ráðstafanir vegna fjárkreppunnar, sem liggur mjög nærri að skoða yfirleitt sem bráðabirgðaákvæði, og í forsögu málsins kemur fram, að greiða átti þetta úr Kreppusjóði á einu stigi málsins, þó endanleg niðurstaða yrði sú, að það skyldi greiða úr ríkissjóði. Á einu stigi málsins var greinin orðuð þannig (með leyfi hæstv. forseta): „Heimilt er ríkisstjórninni að láta ríkissjóð taka að sér greiðslu á lánum þeim úr Viðlagasjóði og Búnaðarbankanum, er hvíla á frystihúsum, er frysta kjöt til útflutnings og eru eign samvinnufélaga eða sýslufélaga, allt að 1/4 stofnkostnaður.“ - Á þessu stigi er það skýlaust, að heimildin átti aðeins að ná til þeirra frystihúsa, sem búið var að byggja. En eins og málið liggur fyrir nú, má eins taka það svo, að heimildin nái einnig til frystihúsa, sem eftir er að byggja. Við 1. umr. var því hreyft hér af tveimur hv.þdm., að eigendur frystihúsanna mundu nota þau til ýmislegs annars heldur en lögin, sem heimila styrkveitingu til frystihúsa, gera ráð fyrir. Óskaði hv. 3. þm. Reykv. upplýsinga um það frá n., hvort styrkur hefði verið veittur til frystihúsa, sem væru mestmegnis notuð til að frysta beitusíld. Ég hefi leitað mér upplýsinga um þetta og því fer fjarri, að svo sé. Ég skal lesa upp hvaða frystihús hafa fengið styrk: Það er frystihús Kaupfélags Stykkishólms, Verzlunarfélags Hrútfirðinga, Kaupfélags Vestur-Húnvetninga, Sláturfélags Austur-Húnvetninga, Sláturfélags Skagfirðinga, Kaupfélags Skagfirðinga, Kaupfélags Eyfirðinga, Kaupfélags Svalbarðsstrandar, Kaupfélags Þingeyinga, Kaupfélags Norður-Þingeyinga, Kaupfélags Vopnfirðinga, Kaupfélags Héraðsbúa og Sláturfélags Suðurlands. Um öll þessi frystihús má segja það, að þeim berst meira kjöt til frystingar heldur en þau eiginlega nægja til, og sum þeirra verða að frysta tvisvar sinnum yfir haustið það, sem þau geta tekið á móti. Hinsvegar get ég upplýst það, að Samband ísl. samvinnufélaga og Kaupfélag Eyfirðinga hafa keypt frystihús, sem notuð eru eingöngu til síldarfrystingar, og hefir hvorugt fengið styrk til þeirra kaupa. Svo hefir S. Í. S. keypt frystihús hér í Reykjavík, Herðubreið, sem að vísu er notað nokkuð til síldarfrystingar, en aðallega til kjötfrystingur, og hefir það ekki heldur fengið neinn styrk til þess. Þannig er óhætt að fullyrða, að öll þau frystihús, sem styrk hafa fengið, eru ýmist eingöngu eða aðallega notuð til kjötfrystingar. Á sumum stöðum eru frystihúsin notuð til þess að fullnægja þörf manna fyrir beitusíld, þann tíma árs, sem þau ella standa auð, en ekki nema að litlu leyti. Aðallega hefir síldarfrysting samvinnufélaganna farið fram í þeim frystihúsum, sem þau hafa sérstaklega keypt til þess. Kaupfélag Eyfirðinga frystir nokkuð af síld í frystihúsinu á Akureyri og á Svalbarðseyri, en mér er sagt, að um 2/3 þeirri beitusíld, sem félagið verzlar með, sé fryst í frystihúsi þess á Siglufirði, sem enginn styrkur hefir verið veittur til. Þá var hv. 8. landsk. að óska eftir upplýsingum um, hvort kaupfélögin notuðu frystihúsin, sem þau fengju styrki til að koma upp, til þess að geta okrað á beitusíld. Ég þykist hafa svarað þessari fyrirspurn með því, sem ég hefi nú skýrt frá, að það er að mjög litlu leyti fryst síld í þeim frystihúsum, sem ríkið hefir veitt styrk til. Hinsvegar verzlar S. Í. S. og Kaupfélag Eyfirðinga talsvert mikið með beitusíld fyrir félaga sína. Hv. þm. nefndi sem dæmi, að síld hefði verið keypt ný á 5 aura kg. og seld út aftur fryst á 25 aura kg., og bað n. afla upplýsinga um, hvort þetta væri rétt. Starfsemi frystihúss Kaupfélags Eyfirðinga á Siglufirði byggist á því, að það kaupir síld með gangverði yfir síldveiðitímann og selur hana út aftur á vertíðinni með því gangverði, sem þá er á beitu yfirleitt, eða því sem næst. Það mun vera rétt hjá hv.þm., að síldin hafi verið keypt á 5 aura kg. og seld á 25 aura kg., þegar hún er seld í smásölu til einstaklinga ósamningsbundið allan veiðitímann. Þetta kann að þykja mikil álagning, að óathuguðu máli, en eftir þeim upplýsingum, sem ég hefi fengið frá mönnum, sem verzla með þessa vöru, þá er langt frá því, að hér sé um nokkurt okur að ræða. Frystingin er dýr, og áhættan við þessa verzlun mikil, þannig að oft kemur fyrir, að ekki selst nema lítill hluti af því, sem fryst er; hinu verður að moka út. Því til sönnunar vil ég geta þess, að Ólafsfirðingar hafa komið upp sínu eigin frystihúsi, og þeir selja 22 aura að frysta síldina, og geyma hana án þess að taka nokkra ábyrgð á henni. Hún kostar þá 27 aura kg., ef hún selst öll upp, en annars miklu dýrari. N. er kunnugt um það, að síðan Kaupfélag Eyfirðinga fór að verzla með beitusíld, hefir hún talsvert lækkað í verði. Og það er síður en svo, að sú starfsemi sé gróðafyrirtæki; með þessu útsöluverði á síldinni er tæplega að hún beri sig. Þegar síldin er seld með samningi fyrirfram, er verðið töluvert miklu lægra. Og til samanburðar við þetta verð skal ég upplýsa, hvað síldin var seld hér við Faxaflóa síðastl. vetur. Hér í Rvík var hún seld á 37 til 38 au. kg., í Sandgerði 40 au. kg., í Keflavík 35-37 au. kg,. á Akranesi 37-38 au. kg. og í Grindavík 40 au. kg. Af þessum upplýsingum sést, að þó Kaupfél. Eyfirðinga selji beitusíldina á 25 aura kg., þá er það langódýrasti seljandi þessarar vöru. Það fellur að vísu nokkur kostnaður á síldina við það að flytja hana hér suður, ef hún er flutt að norðan, en sá kostnaður mun þó ekki vera yfir 3-4 au. á kg. og samsvarar því ekki verðmuninum nyrðra og hér. Ég vona, að ég hafi þá gefið hv.þm. þær upplýsingar, sem þeir báðu um, og að þær hafi sýnt, að því fer fjarri, að þær ásakanir séu réttmætar, sem bornar hafa verið á Kaupfélag Eyfirðinga í sambandi við þetta mál.

Jón Pálmason Ég vil taka það fram út af yfirlýsingu hv.þm. Mýr., að landb. var alls ekki sammála um, að það hefði verið ástæð, til að bera þetta frv. fram. Ég gat ekki betur skilið en meiri hl. hennar teldi frv. með öllu tilefnislaust. Það er ekki aðeins að það sé óþarft, þar sem ákvæði þess er þegar í lögunum, heldur er þar tiltekið, að ákvæðið skuli gilda aðeins til ársloka 1935. og það var n. sammála um, að væri til spillis. Hinsvegar gátu allir nm. fallizt á þá dagskrá, sem n. flytur, því hún slær því einungis föstu, að frv. sé óþarft með öllu. Það er augljóst mál, að að óbreyttum lögunum ber ríkisstj. að veita styrk til frystihúsa, sem „tekin hafa verið“ lán til, hvenær sem það er gert. Hinsvegar gerir hvorki til né frá, þó dagskrá n. sé samþ.; það tekur vitanlega af allan vafa í þessu efni.

Gísli Guðmundsson Ég vil leyfa mér að fara nokkrum orðum um þetta frv., sem fyrir liggur til 2. umr., sökum þess að ég er flm. þess, og sökum þess að um það hafa orðið nokkrar umr. í þá átt, að það væri að tilefnislausu fram borið. Vil ég sýna fram á, að það umtal byggist á því, að menn hafa ekki kynnt sér málið nægilega; sérstaklega beini ég því til hv.þm. A.-Húnv. En til þess að það verði ljóst, verð ég að fara nokkrum orðum um afgreiðslu málsins á þingi 1933 í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir. Ég get strax tekið það fram, að frv. er flutt aðallega vegna áskorana frá mönnum í mínu kjördæmi, sem ætla sér að koma upp frystihúsi, en telja ekki tryggt, að þeir geti orðið þess styrks aðnjótandi samkv. löggjöfinni frá 1933, sem önnur frystihús hafa notið. Þegar ég fór að athuga lögin nánar, virtist mér augljóst, að hér gæti a. m. k. verið um allmikinn vafa að ræða, og taldi ég mér skylt að sjá um, að enginn vafi gæti á því leikið, að þau frystihús, sem byggð verða eftirleiðis, njóti sama styrks og þau, sem þegar hafa verið byggð. Við l.umr. gerði ég grein fyrir, hvað óréttmætt væri, að þau héruð, sem hingað til hafa setið að hinum slæma saltkjötsmarkaði, fengju ekki sama stuðning til þess að koma upp frystihúsi eins og veittur hefir verið áður; ætla ég ekki frekar út í það. Nú er það svo, þegar um lagaákvæði er að ræða, sem ekki er fullkomlega víst, hvernig skilja ber, að þá er athuguð sú meðferð, sem málin hafa fengið í þinginu, og ef til úrskurðar dómstólanna kemur, fara þeir mjög eftir því, sem fram hefir komið hjá flm., n. og öðrum, sem taka þátt í umr. í þinginu. Því var mitt fyrsta verk, þegar ég fór að athuga þetta mál, að kynna mér, hvaða meðferð það fékk á þinginu 1933. Að vísu fylgdist ég þá allmikið með gangi mála á þingi sem áheyrandi, en til frekari fullvissu hefi ég rannsakað Alþt. Skal ég nú skýra hv.þd. frá því, sem fram kom við meðferð málsins, og vona ég að það nægi til að kveða niður umtal einstakra hv.þm. um þetta frumvarp. Þegar l. um ýmsar ráðstafanir vegna fjárkreppunnar voru til meðferðar í þinginu, voru þau ásamt l. um Kreppulánasjóð til athugunar í sérstakri n., sem kölluð var kreppunefnd. Og það var einmitt þessi kreppun., sem bar fram þá brtt. við frv. til l. um ýmsar ráðstafanir vegna fjárkreppunnar, að greiddur skyldi styrkur til frystihúsa, sem næmi 1/4 stofnkostnaðar. Þetta var upphaflega þannig til komið, að hv.fyrrv.þm.N.-Þ. hafði vakið máls á því í d., að ekki væri sanngjarnt að hita mjólkurbúin njóta þessa styrks, nema frystihúsin fengju hann líka. Þessa aths. tók kreppun. til greina og bar fram áðurnefnda tillögu. Frsm. kreppun. var fyrrv.þm. Str., Tryggvi Þórhallsson. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta. lesa upp, hvað hann segir, að kreppun. eigi við með því að bera fram þessa till. um framlag til frystihúsa. Hann segir hér, í B-deild Alþt. frá 1933, 2220. dálki: „Það felst í brtt., að bætt sé inn í frv. nýrri grein um, að stjórninni sé heimilt að veita til frystihúsa styrk, er nemi allt að 1/4 stofnkostnaðar, til lækkunar á skuldum frystihúsanna. Það kom fram hjá hv.þm.N.-Þ. í sambandi við annað mál, að réttmætt væri að styrkja þau héruð, sem hafa komið sér upp frystihúsum. Flest þessi frystihús starfa aðeins stuttan tíma ársins. Rjómabúum hefir verið veittur 1/4 af stofnkostnaði, en frystihúsin hafa ekkert fengið. Þó hafa kjötafurðir fallið enn meira en mjólkurafurðir. N. vill því leggja til, að stj. heimilist að greiða frystihúsunum 14 af stofnkostnaði, þó ekki til að veita þangað nýju fjármagni, heldur til að létta skuldabyrðar frystihúsanna. Þessi styrkur mun nema alls um 300 þús. kr.“ Þegur þess er gætt, að það er frsm. kreppun., sem talar, þá getur ekki leikið nokkur vafi á því, hvað n. hefir meint, þ. e. að þessi styrkur skyldi aðeins greiddur til þeirra frystihúsa, sem búið væri að reisa. Frsm. segir, að styrkur þessi eigi ekki að veita nýju fjármagni til frystihúsanna, heldur létta skuldabyrðar þeirra. Upphæðin á að nema 300 þús. kr. Hann gefur á eftir yfirlit um fé það, sem þegar hefir verið lagt í byggingu frystihúsa, og stenzt það, að 300 þús. kr. er mjög nálægt því að vera 1/4 af þeirri upphæð. - Eins og málið lá fyrir, urðu ákvæðin ekki skilin öðruvísi en svo, að styrkurinn skyldi aðeins greiðast til frystihúsa, er þegar hefðu verið reist. Lögfræðingar, er hér eiga sæti, samsinna því líka, að þessi skilningur sé réttur. Var því ekki um annað að ræða fyrir mig en að bera fram brtt., til að tryggja, að ákvæðin yrðu skilin eins og ég óskaði. Hv. landbn. hefir nú haft frv. mitt til meðferðar, og hefir hún orðið ásátt um, að sá skilningur skuli lagður í l., að þau nái einnig til frystihúsa, er reist verði hér eftir. Tel ég, að þessi yfirlýsing hv. landbn., ef samþ. verður í dagskrárformi, nægi til að festa þann skilning, sem þar er lagður í 1., og taka af öll tvímæli, ef ekki koma mótmæli frá hæstv. stj. gegn þessum skilningi. Því get ég, ef ekki koma fram mótmæli, sætt mig við skilning landbn. og greitt dagskrártill. hennar atkvæði. En ég vildi aðeins taka þetta fram til að sýna, að ummæli þeirra, sem segja, að ekki hafi verið þörf á að bera fram þetta frv., byggist á því, að þeir hafa ekki kynnt sér málið.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Þetta mál er nú komið inn á þann farveg, sem ég geri ráð fyrir, að allir geti sætt sig við. Því er slegið föstu í dagskrártill. landbn., að frystihúsin skuli fá styrk, er sé hliðstæður þeim styrk, sem mjólkurbúin fá. Allt orðagjálfur um það, hvort frv. hafi verið nauðsynlegt eða ekki, er því gagnslaust. Ég benti á það strax við l.umr., að þessi ákvæði væru í gildandi l.Hv. flm. hefir nú enn haldið sig á þeirri mottunni, sem hann var á þá, að þetta lægi ekki í þeim l. Ég vil leyfa mér að minna á orð hv.frsm. landbn., er hann sagði, að þeir, sem héldu, að svo væri ekki, hefðu ekki fylgzt með gangi þessara mála. Þeir hafa ruglazt eitthvað í ríminu, og af slíkum ástæðum er þetta frv. fram borið. Hv. flm. vitnaði í ræðu frsm. kreppun. á síðasta þingi, máli sínu til stuðnings. Hv. þm. styður sinn skilning með því, að frsm. kreppun. las upp lista, er sýndi, hversu mikið þau frystihús hefðu kostað, er þegar hefðu verið reist. En þetta sannar ekki hans mál. Það var auðvitað sjálfsagt að gera þingheimi ljóst, hversu mikil útgjöld af þessu mundu verða þá þegar. Var því nauðsynlegt að sýna, hve mikið fé hefði þegar verið lagt í þessi fyrirtæki, því að vitanlegt var, að öll þau frystihús myndu nota sér þessa heimild. En hitt var ekki hægt að sjá, hve mikil útgjöldin yrðu gagnvart þeim frystihúsum, sem ekki var búið að reisa. Ef ætlazt hefði verið til, að styrkurinn næði aðeins til þeirra frystihúsa, sem til voru, hefði það verið tekið fram í l. sjálfum. Er enginn vafi á því, að slík takmörk hefðu verið sett, ef þetta hefði átt að takmarka á annað borð. En það skín alstaðar í gegn í meðferð málsins á þingi, að ætlazt var til, að þessi ákvæði væru hliðstæð þeim ákvæðum, sem um mjólkubúin giltu. En það getur ekki orðið með öðru móti en því, að ný frystihús njóti suma styrks og hin eldri. Þá var sjálfsagt að taka það fram, að styrkurinn til þeirra húsa, sem búið væri að reisa, skyldi ganga til afborgunar á skuldum þeirra. Var það þægilegra fyrir ríkissjóð að taka að sér styrkveitinguna í því formi, að taka að sér skuldabyrðar, er á húsunum hvíldu. Mér er ekki verst við það, að frv. er illa orðað. Það gerði ekkert til, ef það hefði þá verið þannig stílað, að einskis væri misst af því, sem í sjálfum l. liggur. Mér er verst við það, að í frv. er styrkveitingin takmörkuð við árslok 1935. Að mínu áliti er þarna beinlínis verið að skerða þann rétt, sem frystihúsunum hafði þegar verið veittur. Ég bar því fram brtt. mína við frv., sem hefði sýnt ótvírætt, að styrkurinn ætti að haldast áfram, eins og ég tel, að felist í l., og hv.frsm. landbn. hefir viðurkennt í sinni ræðu. Annars er ástæðulaust að þjarka mikið um þetta mál, eftir að það er á þennan hátt komið inn á hinar réttu brautir. Hv. frsm. gengur nú lengra en í frv. sjálfu og vill nú láta styrkinn gilda áfram, en ekki aðeins til ársloka 1935, eins og þar er gert ráð fyrir. Má þá taka af allan vafa í því efni með öðru tveggja, að samþ. dagskrá landbn. eða till. mína.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Ég sé ekki ástæðu til að hafa mörg orð um málið. En af orðum hv.þm. A.-Húnv. mátti skilja, að ég hefði ekki skýrt rétt frá afstöðu n. Ég hefi aldrei sagt, að n. hafi verið sammála um, að þörf væri að bera fram þetta frv., heldur sagði ég, að það hefði komið skýrt fram í landbn., að ástæða væri til að koma með brtt., sem tæki af allan vafa um það, að styrkurinn gilti einnig fyrir þau frystihús, sem reist yrðu eftir að l. voru samþ. Var lagt til, að á eftir orðunum: „er tekin hafa verið“ væri bætt inn orðunum: eða tekin verða. Varð samkomulag um það í n. að afgreiða málið í þessum anda, til þess að kljúfa ekki n. Þetta hefi ég sagt. Við færum sem ástæðu fyrir því, að þessi skilningur skyldi lagður í l., að á ýmsum stigum málsins á þingi hefði komið ótvírætt fram sá skilningur, að styrkurinn skyldi aðeins ná til frystihúsa, er þegar hefðu verið reist, eins og hv.frsm. benti á. En málið tekur þeirri breytingu, að almennt er litið svo á, að hann skuli jafnframt ná til annara frystihúsa. Vegna þessa tvískinnungs þótti okkur rétt, að allur vafi væri af tekinn um þetta. Vona ég, að menn fallist á það og samþ. þessa rökstuddu dagskrá.

Gísli Guðmundsson Það er rétt hjá hv.þm. V.-Húnv. og hv.frsm. landbn., að ástæðulaust er að hafa mörg orð um málið, þar sem þeir, sem talað hafa, eru sammála um þann skilning, er leggja beri í l. Ég vil undirstrika það, sem ég sagði áðan, að ræða frsm. kreppun. á s. l. þingi gefur ótvíræðan vitnisburð um, hvað fyrir honum vakti í þessu efni og eins n. Hann segir þar, að ekki sé til þess ætlazt með styrknum, að nýju fjármagni sé veitt til frystihúsanna, heldur sé það tilætlunin að taka yfir á ríkissjóð nokkuð af þeim kostnaði, sem eigendur frystihúsunna hafa komizt í við stofnun þeirra. Þar sem síðan er tekið fram, að þessi styrkur megi nema alls 300 þús. kr., er enginn vafi um það, hvernig hann hefir skilið l., því að þessi upphæð er einmitt 1/4 af stofnkostnaði þeirra frystihúsa, sem þá voru til. Annað mál er það, að l. mátti skilja á tvo vegu. Vildi ég ekki eiga á hættu, að svo yrði framvegis, og bar ég því fram þetta frv. Ég hefði greitt atkv. með brtt.hv.þm. V.-Húnv., ef hún hefði komið til atkv. En ég fór ekki lengra í frv. mínu en það, að takmarka styrkinn við árslok 1935, því að það gat komið til mála, að þessu yrði breytt aftur innan skamms. Maður veit aldrei, hvenær koma kunna nýjar breytingar í þessum efnum, og fór ég því ekki fram á meira en að styrkurinn yrði framlengdur um næsta ár.

Thor Thors Ég skal ekki lengja umr. mjög mikið. Ég lít á málið eins og hv. landbn. virðist gera, að í l. felist það, sem hv.flm. ætlar að ná með frv. sínu. Mun ég því greiða atkv. með dagskrártill. landbn. Hún er bara kurteislegi form til að vísa málinu frá og benda hv.flm. á, að frv. hans er fram borið að nauðsynjalausu. Hinsvegar get ég ekki skilið, að hann þykist geta greitt dagskrártill. landbn. atkv. Ef hans skilningur á gildandi lögum er réttur, þá getur þessi dagskrártill. engu breytt þar um. Rökstudd dagskrá getur ekki breytt l. Hafi frv. verið borið fram af þörf, þá er enn fyrir hendi hin sama þörf til að samþ. það. En til að afnema fyrri vilja löggjafans þarf ný l., og duga þar til ekki rökstuddar dagskrár.

Jón Pálmason Ég geri ráð fyrir, að allir hv.þdm. séu samþykkir þessari dagskrártill., og er ekki ástæða til að hafa um hana mörg orð. En út af þeim orðum hv.þm.N.-Þ., að það stafaði af þekkingarleysi mínu og annara, er við teldum frv. óþarft, vil ég aðeins benda hv.þm. á, að þarna er um misskilning að ræða hjá honum, því að það, hverja meðferð mál hefir fengið á þingi, sannar ekkert um það, hvernig l. beri að skilja; það sýnir einungis, hver endanleg afgreiðsla þess hefir orðið. Og endanleg afgreiðsla þessa máls hefir orðið þann veg, að það beri að skilja eins og hv. landbn. gerir. Hv. frsm.n. hefir í ræðu sinni skýrt rétt frá afstöðu n. Það, sem ég sagði, var einungis það, að n. hefði ekki verið sammála um þetta atriði.

Garðar Þorsteinsson Aðeins nokkur orð viðvíkjandi því, sem hv.frsm. sagði um það, sem ég tók fram við 1. umr. Ég gat þess þá, að óviðfelldið væri, ef rétt reyndist, að samvinnufélög, sem fengið hefðu úr ríkissjóði miklar upphæðir til greiðslu stofnkostnaðar frystihúsa, notuðu þennan styrk, sem þeim er veittur umfram aðra frystihúsarekendur, til þess að auðgast á frystri beitusíld. Ég vil nota tækifærið til að reka ofan í ritstjóra nýja dagblaðsins, hv.þm.N.-Þ., það, sem hann sagði, sem sé, að ég væri að fjandskapast við kaupfélögin. Ég get ekki séð, að það sýni nokkurn fjandskap, þótt Alþingi ræði um það af sanngirni, hvernig kaupfélögin verji þeim tugum þúsunda, er þau fá í styrk úr ríkissjóði. Það er því ekki rétt, sem hv.þm. sagði utan þings, að ég hefði sýnt kaupfélögunum fjandskap, þó að ég minntist á þetta. Þá vil ég geta þess, að ég er ekki viss um, að hv.frsm. hafi farið rétt með þær tölur, er gilda um frysta síld. Hann kvað frystihúsið í Ólafsfirði taka 22 aura fyrir hvert kg. Ég skal ekkert um þetta fullyrða. Í Ólafsfirði munu allir útvegsmenn vera saman um frystihús. Ég veit nú, að frystingin kostar ekki meira en 4 aura á kg., en geymslukostnaður er 1 eyrir fyrir hvert kg. á mánuði. Ef þessar tölur eru réttar, held ég, að það séu sæmileg kjör, ef kaupfélög þau, sem hv.frsm. minntist á, taka síldin, á 5 aura kg. og selja hana síðan á 25 aura. Veit ég ekki, hvað sagt yrði um einstakling, sem ávaxtaði svo vel sitt pund. Og þetta er víst ekki eins dæmi um kaupfélögin. Frystihús eru dýr í rekstri, en það veldur því, að samkeppni sú hlýtur að verða lítil, sem annars gæti ef til vill leitt til lægra verðlags. Fer ég ef til vill síðar nánar inn á þetta í sambandi við annað mál. Mér finnst ekki óeðlilegt, að Alþingi vilji hafa íhlutunarrétt um þau frystihús, sem fengið hafa hjá því 1/4 hluta stofnkostnaðar, upphæð, sem skiptir hundruðum þúsunda kr. Er ekki undarlegt, þótt ríkissjóður vilji hlúa að því, að útgerðarmenn, sem þurfa að láta frysta síld, njóti þessa að einhverju.

Gísli Guðmundsson Ég þarf ekki margt að segja, en vil aðeins láta í ljós vonbrigði mín yfir því, að hv.þm. Snæf. hefir skilið lögfræðina eftir heima. Reyndar efast ég ekki um, að hann sem lögfræðingur hljóti að vita, að það er ég, sem rétt hefi fyrir mér, en ekki hann. Myndi hann viðurkenna þetta, ef hann talaði við mig einslega. Þá var hv. 8. landsk. að hnýta í mig, og verð ég að kalla það nokkuð mikla viðkvæmni hjá honum að geta ekki stillt sig um að geta þess hér á þingi, sem ég sagði um hann í blöðunum. En þó að þau orð hafi verið höfð um þennan hv.þm., að hann hafi sýnt kaupfélögunum fjandskap, þá get ég ekki fallizt á, að það sé ofmælt, og ætla ég hér með að endurtaka þau ummæli á Alþingi. Get ég ekki kallað það annað en fjandskap í garð kaupfélaganna, þegar hv.þm. er með dylgjur um, að þau okri á vörum sínum og opinberum styrk, eins og hann gerði við 1. umr. Því berari er þessi fjandskapur sem hann getur ekki bent á tölur, máli sínu til sönnunar, því að tölur þær, sem hann var með áðan, voru út í loftið. Hv. frsm. landbn. skýrði málið nú fyrir skömmu. Hv. 8. landsk. bar sakir á samvinnufélögin, sagði, að þau okruðu á frystri síld, án þess að geta nefnt tölur eða gert grein fyrir, hver kostnaður væri við frystingu síldar, og ekki heldur um verð síldar í innkaupi til frystingar. Hv. form. landbn. hefir bent á, að útsöluverð K. E. A. á frystri síld er mjög lágt eftir því sem tíðkast hér í Rvík. Skal ég svo ekki taka lengri tíma að sinni.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég vildi ekki láta því ómótmælt, sem kom fram hjá hv. 8. landsk., að frysting síldar kostaði 4 aura pr. kg. Þetta er svo dæmalaus endemis fjarstæða og vitleysa, að því má ekki láta ómótmælt. Ég hefi fengizt dálítið við frystingu síldar og veit, að það nær engri átt að halda því fram, að kostnaðurinn sé ekki meiri, því hann er miklu meiri, og það er ekki aðeins vitlaust að halda svona fjarstæðu fram, heldur getur það verið og er skaðlegt. Ég veit, að það getur oft kostað 22 aura að frysta síld; það hefir e. t. v. verið dýrt, en það er að snúa út úr að nefna ekki nema einhvern hlut, kostnaðarins, svo ekki er ritað, við hvað er átt. Mér finnst afar hæpið að halda því fram, að okrað sé á þessari starfsemi kaupfélaganna, og get ekki fundið, að það sé til annars en vekja óþarfa tortryggni til þeirra, sem fyrir þessu standa. Ég vildi ekki láta hjá líða að benda á þetta, vegna þess að ég hefi fengizt við frystingu síldar og veit af reynslunni, að kostnaðurinn er miklu meiri en 4 aur. pr. kg., auk ýmsra annara ástæðna, sem geta komið til greina.

Garðar Þorateinsson Mér þykir vænt um, að hv.þm.N.-Þ. skuli vilja standa við orð sín innan þings, eða þau ummæli, sem hann hefir viðhaft um mig utan þings í blaði því, sem hann nefnist ritstjóri við. Ég hélt, að það væri fátt af því, sem hann segði og þyrði að standa við, nema svo sé, að hann sé öruggur um að verða ekki látinn bera ábyrgð orða sinna. Hann sagði, að ég hefði orðið ber að fjandskap við samvinnufélögin. Ég játa að, að ég hefi aldrei skilið þá menn, sem stunda að samvinnufélagsskapnum og þora hvorki né þola að heyra sannleikann um sína stofnun. Ég fæ ekki skilið þessa menn, sem bera utan á sér helgislepju samvinnustefnunnar, og þola helzt ekki að neinn líti í áttina til Sambandshússins án þess að taka ofan. Ég er ekki þeirrar skoðunar, að það sé almenningi fyrir beztu að þegja um það, sem miður fer, og tel ókarlmannlegt og ódrengilegt að þola ekki gagnrýni á gerðir stofnunarinnar. Ég tel hugmyndina um samvinnu vera til heilla, en svo bezt, að félagsskapurinn þoli og þori að standa reikningsskap af gerðum sínum. Ég sagði, að þau félög, sem kaupa síld fyrir 5 aura kr. og seldu eftir nokkra daga fyrir 25 aura, þau okruðu. Ég fæ ekki séð, að þessi félagsskapur frekar en aðrar verzlanir eigi að taka margfalt verð fyrir vöruna eða megi okra þannig. - Hv. þm.N.-Þ. sagði, að ég hefði talað út í loftið og slegið þessu fram án þess að nefna tölur. Ég hefi ekki hingað til í umr. nefnt nema tvær tölur: keypta síld fyrir 5 aur. pr. kg. og selda fyrir 25 aur. Það vill nú svo vel til, að hv.frsm., form. landbn., hefir staðfest, að þessi ummæli eru rétt, að ákveðið kaupfélag hefði gert þetta. Hv. frsm. landbn., flokksbróðir þessa hv.þm., hefir því staðfest, að þessar tölur voru ekki út í loftið. Hvaða aðrar tölur hefi ég nefnt? Ég sagði, að kaupfélögin hefðu fengið í ríkisstyrk fleiri tugi þúsunda króna, og skal ég þá nefna nokkur dæmi: Verzl.fél. Hrútfirðinga hefir fengið í styrk ............ kr. 18179,80 Kaupfél. Svalbarðseyrar. - 15736,46 - V.-Húnv. - 26678,95 - Þingeyinga - 43642,22 - Stykkishólms - 21104,65 - Eyfirðinga - 50481,10 - Héraðsbúa - 23310,65 - N.-Þing. - 26842,50 - Vopnafirð. - 15477,65 - Skagf. - 30058,28 Sláturfél. A.-Húnv. - 30625,20 - Skagf. - 115260,20 - Suðurlands. - 56711,40 Ég þykist því ekki hafa farið með fleipur, að kaupfélögin hafi fengið hundruð þús. kr. styrk til þessarar starfsemi. Ég er ekki að segja, að þetta sé of mikið. Það eina, sem ég hefi sagt, er, að úr því ríkið hefir greitt þennan styrk, á þingið íhlutunarrétt um, að þessi félög okri ekki á smáútvegsmönnum með frysta síld. En það kalla ég okur að kaupa síld á 5 aura kg., en selja hana aftur á 25 aura.

En hvað þá ef hún er seld á 40 aura?

. Það er auðvitað ennþá meira okur. Ég sagði heldur ekki, að þetta væri eins dæmi, eða kaupfél. væru verri en aðrir. Ég benti aðeins á, að þau eiga að vera betri, vegna þess styrks, er þau hafa notið. Ég veit, að enginn maður getur láð Alþingi, þó það vilji hlynna að smáútveginum, með því að láta hann njóta þeirra hlunninda að einhverju, sem ríkið hefir veitt kaupfélögunum í þessu skyni. Ég geri líka ráð fyrir, að smáútvegsmennirnir hafi greitt sinn hluta af þessum ríkisstyrk með gjöldum sínum í ríkissjóð, eins og aðrir þegnar þjóðfélagsins. Bæði hv.þm. V.-Húnv. og hv.þm.N.-Þ. hafa farið rangt með, hver kostnaður væri við frystingu síldar. Ég var svo heppinn að hitta mann frá Ólafsfirði, sem er staddur hér í þinginu og hefir einhverja meðgerð með frystihúsið í Ólafsfirði. Hann skýrði mér frá því, að þeir hefðu fryst síld fyrir Þorstein Jónsson, Dalvík, fyrir 5 aura pr. kg. Hann upplýsti mig ennfremur um það, að Ásgeir Pétursson, sem engan styrk hefir fengið, frystir síld fyrir 15-16 aura pr. kg. og geymir hana.

Hvaða kostnaður er það?

. Sá, að frysta síldina og afhenda úr pönnu og geyma hana. Ég þykist því hafa sannað, að ég hafi ekki farið með neinar tölur út í loftið. En það er hv.þm.N.-Þ., sem fálmar út í loftið. Hann heldur, að unnt sé að breyta lögum með dagskrártillögu.

Hvað kostar þá að geyma síldina?

. Kunnugir menn hafa sagt mér, að það kosti 1 eyri pr. mán. Og það eru menn, sem vita eins vel um þetta og hv.þm. V.-Húnv., og miklu meira en hv.þm.N.-Þ., sem segir, að menn vilji læða inn tortryggni gegn félagsskapnum, ef menn vilja ekki koma fleðulega fram eða breyta eins og þessir hræsnarar, sem ekki þora að heyra sannleikann og kalla það fjandskap að benda á það, sem miður fer. Mér er alveg sama, þó hann tyggi það í Nýja dagbl. daglega, að ég sé fjandsamlegur samvinnufélögunum; hann getur aldrei hrakið það, sem ég sagði. Og tölurnar, sem ég las upp áðan, hefi ég fengið úr fjármálaráðuneytinu. Ég hefi sannað ummæli mín, að síldin er tekin til frystingar fyrir 5 aura kg. á Ólafsfirði og Ásgeir Pétursson frystir og geymir síld fyrir 15 aur. kg. Ég hefi því fært óyggjandi sannanir fyrir mínum tölum, og hefi betri rök en þeir, sem tala um fjandskap minn við samvinnufélögin.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Hv. 8. landsk. hefir lesið upp lista yfir styrk þann, sem samvinnufélögin hafa fengið úr ríkissjóði til frystihúsabygginga. Ég sé nú ekki, hvað þetta kemur málinu við.

Má ég grípa fram í? Þm. N.-Þ. hélt því fram, að ég hefði farið með tölur út í loftið, og ég vildi sanna, að svo væri ekki

. En það, sem er aðalatriðið í þessu máli, er, hvort kaupfélögin hafa notað þá aðstöðu, sem þau hafa haft, til að okra á meðbræðrum sínum í þjóðfélaginu. Og að gefa það í skyn er að segja vitandi eða óvitandi ósatt, svo maður ekki segi, að það sé hreinn fjandskapur, sem felst á bak við. Hv. 8. landk. heldur því fram, að það sé okur að kaupa síld á 5 au. og selja aftur á 25 aura. En það vill nú svo einkennilega til, að kaupfélögin hafa fengið orð fyrir það hjá hinum frystihúsunum, að þau noti styrkinn til að undirbjóða aðra. Hefir þessi orðrómur gengið svo langt, að komið hefir fram í grein, sem birtist í tímariti Fiskifélagsins, „Ægi“. Þetta fer dálítið í bága við það, sem hv. 8. landsk. hélt fram. Sannleikurinn er sá, að síðan kaupfélögin fóru að fást við að frysta síld, hefir síldarverðið lækkað. Og sennilega hefir Ásgeir Pétursson ekki selt frystinguna dýrari en l5 au. vegna þess, að Kaupfél. Eyf. selur eins lágt og unnt er. Ég er líka sannfærður um, að það er betra að taka síld til frystingar fyrir 15-16 au. kg., eins og Ásgeir Pétursson, heldur en að kaupa hana, frysta og reyna, og bera þannig alla áhættuna. Ég er viss um, að það er betra að fá fyrir frystinguna 15 au. heldur en geyma síld og selja fyrir 25 au. Þegar Ólafsfirðingar koma sér upp frystihúsi og selja sjálfum sér fyrir 25 aura, þá dettur engum í hug, að þeir okri á sjálfum sér. Ef það er okur að selja síldina á 25 aura, hvað má þá segja um 40 aura verðið? Þá má segja, að okrið sé gífurlegt hér við Faxaflóa. Sannast að segja er útkoma frystihúsanna ekkert glæsileg, og þeir, sem reka þau, berjast flestir í bökkum og eru ekki of vel haldnir. Það getur því ekki verið satt, að kostnaðurinn við frystinguna sé ekki nema 4 aurar pr. kg., enda hefir hv.þm. V.-Húnv. borið þetta ofan í hv. 8. landsk., og hann er kunnugur þessu, því hann hefir fengizt við stjórn frystihúss. Ég held því, að allt tal um okur kaupfélaganna sé hjal út í bláinn, og stafar annaðhvort af þekkingarleysi eða óvild til samvinnufélaganna. Ef hv. 8. landsk. vill véfengja þær tölur, sem ég hefi farið með, og efast um réttar heimildir, get ég sagt hvaðan þær eru. Tölur þær, sem ég nefndi að norðan, hefi ég frá Vilhjálmi Þór, og ég ætla að halda því fram og trúa því, að þær séu réttar. En tölur þær, sem ég nefndi um verðið hér við Faxaflóa, hefi ég frá Óskari Halldórssyni útgerðarmanni, og ég ætla að halda því fram, að þær séu réttar, þar til annað er sannað af hv. 8. landsk. eða einhverjum öðrum.

Páll Zóphóníasson Ég ætlaði ekki að blanda mér mikið í þessar umr., en af því að hv. 8. landsk. sagðist sanna mál sitt með óyggjandi tölum, langar mig til að gera til hans eina fyrirspurn. Vill hv.þm. sanna, að þessi félög hafi fengið styrk til að reka frystihúsin? Hvaðan hafa félögin fengið styrk til þess að reka þessa starfsemi? Vill hv. 8. landsk. svara þeirri spurningu?

Thor Thors Ég skal vera mjög stuttorður. En mér þykir leiðinlegt, hvað hv.þm.N.-Þ. á bágt með að skilja lög eða gildi laga. Hann virðist gersneyddur allri þekkingu um, hvert gildi laga er. Hann heldur því fram, að lögin breytist, ef samþ. er rökst. dagskrártill. Og hann ber fram frv., sem bæði ég og hv. landbn. virðist sammála um, að sé nú í lögum. Hann segir svo grg. sinni fyrir frv.: „En í lögunum er eingöngu heimilað að greiða styrkinn til frystihúsa, sem lán höfðu verið tekin til áður en lögin gengu í gildi. Þetta er bersýnilega ranglátt. Þau héruð, sem nú á næstunni myndu vilja koma sér upp frystihúsum, hljóta að gera kröfu um sömu aðstoð frá ríkinu og áður hefir verið veitt. Væri það hróplegt ranglæti, ef slík héruð ættu að gjalda þess, að þau hafa sætt sig við saltkjötsmarkaðinn.“ Ég get fyllilega viðurkennt, að þetta væri hróplegt ranglæti, en ég held því fram, að það sé ákveðið í lögum, að þau njóti sömu réttinda. En hann heldur fram því gagnstæða og vill nú álíta, að rökst. dagskrártill. frá annari d. þingsins breyti gildandi lögum. En þeir, sem dæma eftir lögunum, geta vissulega ekki farið eftir því, hvað Nd.Alþ. eða einstakir þm. segja með dagskrártill. Þeir verða að dæma eftir lögunum sjálfum eins og þau eru. Hv. þm. getur því ekki greitt atkv. með rökst. dagskránni, nema játa að frv. hafi verið byggt á röngum skilningi. Ef hann gerir það, skal ég játa, að hann er farinn að öðlast örlítinn skilning á lögum. Hann hélt því fram, að ég hefði skilið lögfræðinginn eftir heima. Ég hygg, að þm. geti séð af þessu, að svo er ekki. Hinsvegar hefir þessi hv.þm. ekki skilið lögfræðinginn eftir heima, af þeirri einföldu ástæðu, að hann hefir engan að geyma.

Gísli Guðmundsson Ég þarf ekki að svara hv.þm. Snæf. mörgu. Það er alveg rétt, að ég hefi ekki skilið lögfræðinginn eftir heima, af því ég er ekki lögfræðingur, en ég vil benda honum á það, að ég er kunnugur lögfræðingum og get því aflað mér vitneskju um skilning á gildandi lögum. Út af því, sem hv. 8. landsk. sagði, þá hefir hv.frsm. gengið svo gersamlega frá honum, að ekki þarf að moka meira á hann. Þær tölur, sem hann fór með, voru auðvitað út í loftið. Það er alveg út í loftið t. d., ef ég færi að tala um okurálagningu á kaffi, og tilfærði aðeins verðið á kaffi hér, en gæti komið með það verð, sem brazilísku framleiðendurnir fá fyrir kaffið. Þannig fór fyrir hv. 8. landsk. Hann nefndi tölur um kostnað á frystingu síldar alveg út í loftið, því hann gat ekki tilfært, hver kostnaðurinn var við hvern lið. Hann fór út, og segist hafa fundið mann frá Ólafsfirði og fengið hjá honum tölur. Það sýnir, að hann hefir þótzt standa illa að vígi. En þær tölur sýna aðeins, að það er sitthvað að frysta síld fyrir aðra eða kaupa síldina, frysta hana og geyma og selja síðan öðrum. Ég er enginn sérfræðingur frekar en hann um frystingu síldar, en hann hefir ekki frekar en ég vit á þessum hlutum. Viðvíkjandi helgislepju gagnvart samvinnunni, sem hann var að tala um, hefi ég lítið að segja. Hann var að tala um, að ég vildi helzt, að menn tækju ofan, er þeir kæmu niður í Sambandshús. Ég verð að segja það, að ég ætlast til, að hv. 8. landsk. taki ofan þegar hann kemur niður í Sambandshús, af því ég ætlast yfirleitt til, að hann sé svo kurteis að taka ofan þegar hann kemur inn í hús.

Garðar Þorsteinsson Hv. frsm. hélt því fram, að það væri aðalatriði, hvort samvinnufélögin notuðu styrkinn til að okra á borgurunum eða ekki. Það er rétt, en hann hefir ekki enn fært rök að því, að það sé ekki óhæfileg álagning, sem hér er farið fram á. Það bætir ekki úr skák, þótt vera kunni, að aðrir selji síld jafndýrt eða okri eins á henni. Það bætir ekki málstað glæpamannsins, þótt aðrir fremji sama glæp. Ég skaut því til n. þeirrar, sem hv.þm. Mýr. á sæti í, hvort hún vildi ekki athuga. hvort ekki fyndust þess dæmi, að samvinnufélög keyptu síld á 5 aura og seldu hana aftur á 25 aura. Hann hefir nú staðfest þetta. Nú vil ég upplýsa, að samvinnufélag Hríseyinga hefir selt hana á 30 aura. Ég lét mér nægja að nefna lægri töluna, því að mér ofbauð sú hærri. Það verður nú ekki hrakið, að það kostar ekki nema 4-5 aura að frysta kg. af síld. Hv. þm. talaði um upplýsingar, er hann hefði fengið hjá Óskari Halldórssyni. Ég hefi líka fengið upplýsingar hjá honum. Frystingin kostar á kg. 4-5 aura, geymslan 1 eyri á mánuði, og þetta að viðbættu kaupverðinu er þá allur kostnaðurinn. Er það óneitanlega alveg óhæfilegt, að þessu athuguðu, að selja kg. á 25-30 aura. Það bætir ekki úr skák, þótt aðrir selji líka dýra síld, því síður sem samvinnufélögin hafa fengið mikinn styrk úr ríkissjóði. Það getur rétt verið, að áhætta sé talsverð við að kaupa síld og frysta. En þetta síldarverð, sem ég nefndi 25-30 aurar, á aðeins við einn stað við Eyjafjörð, en þar getur áhættan ekki verið mjög mikil, því að margra ára reynsla er fyrir um það hve mikillar síldar er þörf. Þar hafa um langt skeið róið jafnmargir bátar, jafnmarga róðra, og fer því sem næst jafnmikil beita í hvern róður. Er því ekki nema einfalt dæmi að reikna, hve margar tunnur af beitusíld hver bátur þarf að fá, svo að áhættan getur ekki verið mikil.  Hv. 2. þm.N.-M. reis upp og spurði, hvort samvinnufélögin hefðu fengið styrk til að reka frystihúsin. Það getur verið, að ég hafi komizt þannig að orði. Í 1. segir, að þeim skuli veittur 1/4, hluti stofnkostnaðar. Á þessu tvennu er raunar ekki nema orðamunur, hvort það heitir styrkur til endurgreiðslu stofnkostnaðar eða rekstrarfé. Svona hugsanagrautur getur víst ekki þrifizt í heila annara en hv. 2. þm.N.-M. Hv. þm.N.-Þ. þarf ég ekki að svara. Ég hefi þegar sýnt honum fram á, að tölur hans eru fleipur út í bláinn. Mér er nóg, að þingheimur trúir mér og mínum tölum, enda get ég nefnt heimildarmenn að þeim.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Hv. 8. landsk. hélt því fram, að ég hefði ekki afsannað, að það væri okur að selja 25-30 aura síld, sem keypt væri á 5 aura. Ég veit ekki, hvað hv.þm. tekur gilt í þessu efni, þegar það er sannað, að allir, sem frystihús starfrækja hér á landi, selja beitusíld allt að tvöfalt dýrara. Þegar hin frjálsa samkeppni hefir úrskurðað, að síldarverðið skuli vera svona hátt, þá ætti það a. m. k. að vera sönnunargagn í augum þessa hv.þm., sem trúir á ágæti hinar frjálsu samkeppni. En þegar svo kemur fram á sjónarsviðið fyrirtæki, sem selur síldina ódýrara en öll önnur, hvernig ætlar þá hv.þm. að sanna, að það sérstaklega leggi fyrir sig okur, þó að einnig sé upplýst, að þessi starfsemi á fullt í fangi með að bera sig með þessu söluverði sínu: Ég get að vísu ekki greint nákvæmlega frá einstökum kostnaðarliðum, en ég veit, að þessu er svona farið. Hv. þm. taldi upp eftirfarandi kostnaðarliði: Kaupverð 5 aurar, frysting 4-5 aurar, geymsla 1 eyrir á mánuði. Segjum að geymslukostnað verði að greiða í 9 mánuði. Þá eru komnir 19 aurar. Eru þá eftir 6 aurar, sem frystihúsin hafa fyrir áhættuna, þá, að þau verði e. t. v. að liggja með síld, sem ekki selst. Hefir það þráfaldlega komið fyrir í frystihúsum, bæði á Suður- og Norðurlandi, að henda hefir þurft miklum birgðum af síld, og verður slíkt vitanlega að leggjast á þá síld, sem seld er. Hér er því ekki um neitt okur að ræða. En svo ber þess að gæta, að aðrir þm. telja það fjarri lagi, að frystingin kosti aðeins 4 aura. Þykist ég nú hafa sýnt, hversu fráleitt það er, að þessu athuguðu, að tala um okur hjá því fyrirtæki, sem selur síld ódýrast allra hérlendra seljenda.

Forseti (JörB): Þá er umr. lokið. Hv. 8. landsk. hefir að vísu kvatt sér hljóðs, en þar sem hann hefir þegar talað þrisvar sinnum í þessu máli, sé ég ekki ástæðu til frekari umr.

Það eru ekki aðrir en jafnaðarmenn sem fá að tala fjórum sinnum

. Hv. þm. hefir ekki ástæðu til að kvarta. Hann hefir engum órétti verið beittur. Hann getur flutt sinn sannleika annarsstaðar en hér.

Hv. 2. þm. Reykv. fékk að tala oftar um daginn

. Ég leyfi mér að skírskota til gerðabókar. 

Flm. (Héðinn Valdimarsson) Í l. um kreppulánasjóð, nr. 78 frá 19. júní 1933 hljóðar fyrri hluti 20. gr. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn Kreppulánasjóðs fram til 31. desember 1935 skipa þrír menn, aðalbankastjóri Búnaðar bankans, og tveir menn, er atvinnumálaráðherra skipar eftir tilnefningu landbúnaðarnefnda Alþingis. En eftir þann tíma skal stjórn Búnaðarbankans falin stjórn sjóðsins án endurgjalds“. Eftir Þingtíðindunum er svo að sjá, sem samþ. hefi verið, að stj. Kreppulánasjóðs skyldi skipuð til ársloka 1934, en það hefir síðan verið leiðrétt í Stjórnartíðindunum eftir till. forseta. Við hv. 2. þm.N.-M. berum fram lítið frv. um breytingu á stj. Kreppulánasjóðs. Störf sjóðsins fara nú minnkandi, og mætti þarna spara nokkurt fé, með því að leggja stofnunina undir Búnaðarbankann. Má þó búast við, að næsta ár verði þetta talsvert starf, og leggjum við því til, að hvorum af bankastjórum Búnaðarbankans, utan aðalbankastjóra, séu greiddar 3000 kr. sem aukaþóknun það ár. Aðalbankastjórinn hefir þegar svo há laun fyrir bankastjórnina, 19200 kr., að óþarft er að bæta við hann. Villa er í grg. frv., þar sem segir, að hinir bankastjórar Búnaðarbankans hafi 7200 kr. laun. Það á að vera 6400 kr. Vænti ég þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og landbn.

Hannes Jónsson Ég minnist þess, að svipað frv. hefir áður verið til umr. hér á þingi. Er nákvæmlega sama mark á þessum tveim frv. Þau eru bæði stíluð fyrst og fremst gegn einum manni í stj. Kreppulánasjóðs, Jóni í Stóradal. Það er eins og lögð sé sérstök áherzla á að koma honum úr sjóðstj. Hver er ástæðan? Ég held, að enginn hafi leyft sér að bera brigður á, að hann hafi leyst af hendi störf sín þar eins og vera ber. Enda mun hér ekki vera um það að ræða að fækka mönnum, heldur að færa starfið af Jóni í Stóradal yfir á hv.þm. Mýr. Nú efast ég um, að þetta sé að nokkru leyti gert í samráði við hv.þm. Mýr. Ég efast um, að honum sé nokkur þægð í því, að Jóni sé sparkað til þess að koma honum sjálfum að. Þessir miklu sparnaðarmenn beina ekki skeytum sínum í réttar áttir. Gæti ég trúað, að annarsstaðar mætti fá allt eins góðan höggstað. Þó að margir hafi nú sótt um lán úr Kreppulánasjóði og margar þessar lánbeiðnir hafi verið afgreiddar nú þegar, er eftir að vinna úr miklum hluta lánbeiðnanna, sem fyrir liggja. Úti um land er nú verið að undirbúa nýjar lánbeiðnir. Og þó að mikið hafi þegar áunnizt í þessum efnum, er þó enn margt eftir að gera. Þó að margir bændur séu þegar komnir með lánbeiðnir, er það víst, að margir munu enn bætast þar við. Aðstaðan mun verða sú við lok þessa árs, að verða mun knýjandi nauðsyn fyrir marga bændur að leita til Kreppulánasjóðs, ef þeir eiga að geta haldið áfram búskap sínum, þótt sumir hafi ætlað að draga það í lengstu lög.

Flm. (Héðinn Valdimarsson) Ég ska1 engan dóm á það leggja, hvernig Jón í Stóradal hefir leyst af hendi störf sín í Kreppulánasjóði. Hefi ég a. m. k. ekki heyrt neinar kvartanir um hann eða aðra starfsmenn þar. Enda er frv. ekki af neinum slíkum rótum runnið. Ástæðan til frv. er sú, að þegar aðalstörf sjóðsins virðast búin, þá sýnist það vera nauðynjalaust að greiða 21600 kr. fyrir stj. hans, þar sem ekki er hægt að telja það ofætlun bankastjóranna í Búnaðarbankanum að annast störf hans. Er ekki ástæða til að ætla, að þó að Jón í Stóradal hætti að hafa þessi 7200 kr. laun, þá verði starfið ekki sæmilega af hendi leyst. Þessi breyting myndi ekki heldur ganga út yfir hann einan, heldur líka bankastjórana Tryggva Þórhallsson og hv. 2. þm. Rang. Tryggvi Þórhallsson hefir nú 26400 kr. við Búnaðarbankann og Kreppulánasjóð, og myndu þau laun lækka niður í 19200 kr. Tekjur hv. 2. þm. Rang. myndu einnig lækka um 7200 kr. Það er skoðun okkur flm., að bankastjórar Búnaðarb. geti vel leyst af hendi þetta starf. Viðvíkjandi orðum hv.þm. V.-Húnv. vil ég taka það fram, að hv.þm. Mýr. hefir ekki verið hafður í ráðum um þetta frv. Það erum við flm. einir, sem þar höfum átt hlut að máli.

Flm. (Héðinn Valdimarsson) Það eru enn í gildi lög frá 1905 og 1907 um sölu þjóðjarða og kirkjujarða, þó að þau séu lítið notuð nú í seinni tíð. Það mun vera orðin almenn skoðun, a. m. k. Alþfl.manna og margra bænda, að þjóðjarðasalan hafi orðið að litlu gagni, nema fyrir fyrsta kaupanda jarðanna, en til mikils tjóns fyrir bændastéttina sem heild. Nú munu vera eftir 800- 900 þjóð- og kirkjujarðir í landinu, en búið er að selja töluvert meira. Frv. þetta fer fram á að fella hvortveggja þessi lög úr gildi, svo ekki sé hægt að selja þær jarðir, sem eftir eru í eign hins opinbera, nema með sérstakri lagaheimild. Ég vildi mega vænta þess, að ekki yrðu miklar umr. um mál þetta nú við 1. umr., og óska svo, að frv. verði vísað til landbn. að umr. lokinni.

Flm. (Jón Baldvinsson) Þetta litla frv. um breyt. á símalögunum ætti ekki að þurfa að valda ágreiningi. Efni frv. er að taka upp í símalögin línu frá Setbergi við Grundarfjörð að Hallbjarnareyri. Á þessari leið eru 12 bæir, sem fá not þessarar línu. Þarna eru nú mjög erfiðar samgöngur, og þótt gert sé ráð fyrir, að vegur verði lagður til Grundarfjarðar, getur orðið dráttur á því, að sá vegur komi, því að þarna er mjög örðugt að leggja veg. Ég get ekki sagt um það með vissu, hve löng þessi símalína verður, en geri ráð fyrir, að vegalengdin sé 5-8 km. Ég vil svo mælast til þess, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og samgmn.