Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mér þykir miður að þurfa að eyða dýrmætum tíma Alþ. í þessu annríki í dag í umr. utan dagskrár, en ég finn mig til þess knúna af sérstöku tilefni. Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir að gefa mér hér orðið, og ég skal vera stuttorð. En tilefnið er fregnir í fjölmiðlum nú fyrir helgina um það, að Seðlabanki Íslands hafi stofnað sjóð af hagnaði þeim er varð af sölu sérstakrar þjóðhátíðarmyntar í tilefni af 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar árið 1974. Nemur sá hagnaður samkvæmt fréttinni 337 millj. kr. en þar af skulu 300 millj. renna til sjóðsins er verja skal til varðveislu og verndar á verðmætum lands og menningar. Hinn 10. des. fyrir tveim árum bar ég fram hér á Alþ. fsp. til hæstv. viðskrh., svo hljóðandi, með leyfi forseta: „1. Er sölu þjóðhátíðarmyntar lokið? 2. Hve mikill ágóði hefur orðið af sölunni? 3. Verður ráðstöfun þess fjár lögð fyrir Alþingi?“ Það var fyrst og fremst þriðji og síðasti liður fsp. sem mér lék sérstaklega hugur á að fá svarað. Í stuttri grg. og umr. um fsp. tók ég fram, að ég væri ekki haldin neinni tortryggni um að umræddum ágóða af sölu þjóðhátíðarmyntarinnar yrði vel og skynsamlega varið, en taldi óeðlilegt að Seðlabankinn ráðstafaði svo stórri fjárupphæð utan við fjárlög Alþingis. Vitna ég í því sambandi til 41. gr. stjórnarskrárinnar. Taldi ég ástæðu til þess að Alþ. væri vel á verði gegn því að valdamiklar stofnanir seildust inn á verksvið þess og gerðust ríki í ríkinu. Þá minnti ég jafnframt á að árið 1968 voru sett sérstök lög eða bráðabirgðaákvæði aftan við lög um gjaldmiðil Íslands vegna útgáfu á minnispeningi um Jón Sigurðsson. Var ríkissjóði heimilað með þessu bráðabirgðaákvæði að leggja 50% álag á nafnverð og skyldi hagnaðinum varið til framkvæmda á fæðingarstað Jóns forseta á Hrafnseyri. Ég spurði þá og spyr enn, hvort ekki sé ástæða til að fara eins að nú, þ.e. að binda með lögum og ákvörðun Alþ. ráðstöfun á þeim miklu fjármunum sem hér er um að ræða. Hæstv. viðskrh. svaraði þessari fsp. heldur stuttur í spuna og taldi hana óþarfa og las síðan sem svar við fsp. bréf frá Seðlabankanum. En 3. lið fsp. minnar var svarað í niðurlagi bréfsins á eftirfarandi hátt, orðrétt upp úr Alþingistíðindum, með leyfi forseta: „Í upphafi árs. Þegar ákvarðanirnar voru teknar um útgáfu þjóðhátíðarmyntarinnar, skýrði bankastjórn Seðlabankans ríkisstj. frá því, að þegar endanlegt uppgjör lægi fyrir mundi bankinn gera till. um ráðstöfun fjárins en jafnframt óska þess að ríkisstj. og Alþ. tækju lokaákvörðun um hana. Mun því málíð koma til kasta Alþ. þegar þar að kemur.“ Undir þetta skrifa Davíð Ólafsson, Sigurður Örn Einarsson. Í þessu bréfi frá Seðlabankanum kemur það skýrt og greinilega fram, að málið skuli koma til ákvörðunar á Alþ. Áréttaði hæstv. viðskrh. þetta meginatriði síðar í umr. Mætti því ætla að málið hefði þar með verið klappað og klárt og engra athugasemda þörf nú. En það kemur hins vegar harla einkennilega og óþægilega fyrir. að í fréttum af þessum hátíðlega atburði s.l. föstudag, er yfirstjórn Seðlabankans afhenti forsrh. þjóðhátíðarsjóðinn, er hvergi minnst einn orði á Alþ. Ákvörðun um ráðstöfun fjárins, hlutverki hins nýstofnaða sjóðs virðist slegið á fast. Talað er að vísu í öðru orðinu um till. Seðlaþankans sem þó hljóma fremur sem fyrirmæli. Eða hefði verið ástæða til þess að efna til veglegrar móttöku að víðstöddum sjálfum forseta lýðveldisins, ríkisstj. og öðru stórmenni, ef þarna hefði aðeins verið um að ræða afhendingu fjárupphæðar sem Alþ. og ríkisstj. mundu hugsanlega vilja verja með einhverjum öðrum hætti en yfirstjórn Seðlabankans hefur þegar ákveðið? Hið sama má segja um skipan sjóðsstjórnar sem Seðlabankinn hefur ákveðið að skuli skipuð 3 mönnum: fulltrúa ríkisstj., Háskóla Íslands og Seðlabankans. Sumir kynnu að telja fullt eins eðlilegt að fulltrúi t.d. frá Menningarsjóði eða Þjóðminjasafni kæmi þar fremur til greina en fulltrúi frá Seðlabankanum. Með þessu er ég ekki að gefa í skyn að Alþ. gæti ekki fellt sig við hugmyndir Seðlabankans um að verja þessum sjóði til varðveislu og verndar á verðmætum lands og menningar með þeim hætti sem þegar virðist ákveðinn. Það yrði að koma í ljós, Mér fyrir mitt leyti finnst hugmyndin í þjóðlegum og menningarlegum anda og um leið í anda þjóðhátíðarársins. Ég hef þó frá upphafi talið að þessum fjármunum yrði hvað best varið til að hrinda að stað byggingu þjóðarbókhlöðu sem tryggði sómasamlega varðveislu á blöðum okkar og bókum, þ. á m. handritasafni Landsbókasafnsins, einu mesta dýrmæti þjóðarinnar sem komið er að stofni til frá Jóni Sigurðssyni, og þá jafnframt til þess að bæta aðstöðu Þjóðskjalasafnsins þar sem haugar af mikilvægum þjóðlegum fróðleik liggja undir skemmdum. Ég hlýt að minna á það í þessu sambandi að í apríl 1970 var samþ. á Alþ. svo hljóðandi þáltill. frá ríkisstj. Íslands, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að í tilefni af 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar 1974 skuli reist þjóðarbókhlaða er rúmi Landsbókasafn Íslands og Háskólabókasafn.“ Þessi till. var samþ. á Alþ. með 51:1 atkv. Það er sorglegt að þessi þál., sem afgreidd var frá Alþ. árið 1970, virðist hafa gleymst. Í Byggingarsjóði þjóðarbókhlöðu eru nú einar 35 millj. Þetta er raunasaga. Það er engu líkara en að söguþjóðin og Alþ. hafi gleymt bókunum sínum. Herra forseti. Ég leyfi mér hér að lokum að beina þeirri fsp. til hæstv. viðskrh. eða annarra ráðh. í ríkisstj. hvort hæstv. ríkisstj. hyggist innan tíðar leggja fram á Alþ. lagafrv. eða þáltill. um varðveislu og notkun þessa þjóðhátíðarfjár, þannig að Alþ. gefist með eðlilegum hætti kostur á að koma þar fram óskum sínum og áhrifum. Hér er annars vegar grundvallaratriði að því er varðar störf og hlutverk Alþ. sem verður að vera á hreinu. Tilgangur minn með þessari fsp. er sá einn að fá úr því skorið, hvort svo sé hér og hvort réttur Alþ. til ákvörðunar í þessu máli sé þar með tryggður. Ég vek sérstaka athygli á því, að í 1. gr. laga um Seðlabanka Íslands segir að bankinn sé eign ríkisins. Ætti það að taka af öll tvímæli um að það er Alþ. og engin stofnun önnur sem hér hefur ákvörðunarréttinn.



Herra forseti. Það er mikill og leiður misskilningur hjá hv. fyrirspyrjanda að ég hafi verið eitthvað stuttur í spuna við hana þegar ég svaraði henni. Ég las aðeins upp bréf frá Seðlabanka Íslands, og hún vitnaði réttilega í þetta bréf nú. Þar segir í niðurlagi bréfsins: „Í upphafi árs, þegar ákvarðanir voru teknar um útgáfu þjóðhátíðarmyntarinnar, skýrði bankastjórn Seðlabanka Íslands ríkisstjórn frá því, að þegar endanlegt uppgjör lægi fyrir mundi bankinn gera till. um ráðstöfun fjárins, en jafnframt óska þess að ríkisstjórn og Alþ. tækju lokaákvörðun um hana. Mun því málið koma til kasta Alþ. þegar þar að kemur.“ Það má svara þessu líka án þess að vera stuttur í spuna, en gagnorður eins og vera á í fsp., með því að segja að þessi fyrirætlun, sem þarna kemur fram, er óbreytt. Það, sem gerst hefur, er ekki annað en það, að Seðlabankinn hefur gert till. um ráðstöfun þess fjár sem hann afhenti fyrirsvarsmanni eiganda þess, ríkisstj. og ríkisstj. mun síðan taka það til athugunar hvort að hún vill fallast á þessar till. En þær till., sem hún fellst á og gerir, munu koma til kasta Alþ. í einu eða öðru formi, eins og hv. fyrirspyrjandi drap á. Þessar hugmyndir, sem voru lagðar fram í bréfi Seðlabankans s.l. föstudag, eru ekki nýjar. Þær tillögur eða hugmyndir eru a.m.k. í öllum aðalatriðum þær sömu sem voru settar fram af hálfu Seðlabankans í bréfi til ríkisstj. á sínum tíma, og bankamálaráðherra mun líka þá hafa fengið samsvarandi bréf, að ég ætla, um það. Þær till. kynnti ég bæði í ríkisstj. og í þjóðhátíðarnefnd, ef ég man rétt. Um þetta munu vera fyrir hendi gögn í forsrn. Og það var ekki gerð athugasemd af hálfu neins, svo ég muni, þá við þessar till., enda skildist mér að hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir hefði út af fyrir sig engar athugasemdir að gera við þessar hugmyndir, heldur væri það formið eitt og að hjá henni leyndist vafi og hún drægi þá ályktun, af því að þetta hefði aðeins verið afhent ríkisstjórn án þess að Alþ. væri nefnt, að málið ætti ekki að koma til kasta Alþ. En sem sagt, ég endurtek það sem ég sagði, að það er óbreytt fyrirætlun ríkisstj., málið kemur til kasta Alþingis.



Herra forseti. Fjvn. hefur allt frá þingbyrjun haft til athugunar frv. til fjárlaga fyrir árið 1977 og rætt málið samtals á 38 fundum. Svo sem undanfarin ár hefur undirnefnd fjvn., sem skipuð er einum fulltrúa frá hverjum þingflokki sem sæti á í n., starfað nokkuð á milli þinga og kynnt sér ýmsa þætti í ríkisbúskapnum. Hefur það vissulega komið sér vel við endanlega afgreiðslu fjárlagafrv að slík athugun hafi átt sér stað og þá farið ofan í rekstur einstakra ríkisstofnana. Ég tel að þessi störf n. mætti auka verulega og með þeim skapast betri skilningur á milli fjárveitingavaldsins, ef svo má að orði komast, og þeirra fulltrúa sem eru í forsvari fyrir ríkisstofnanirnar og að sjálfsögðu finnst oftast að þeir beri of lítið úr býtum þegar því fjármagni er skipt sem til ráðstöfunar er hverju sinni þegar fjárlög eru afgreidd. Að öðru leyti má segja að vinnubrögð fjvn. hafi verið með sama hætti og áður, þannig að nm. hafa skipt með sér verkum og unnið í undirnefndum að sérstakri athugun vissra málaflokka. Þessi vinnubrögð hefur alþm. verið kunnugt um og hafa þeir yfirleitt komið á framfæri sínum áhugamálum við undirnefndarmenn, eftir því sem um málefni hefur verið að ræða. Þá hefur n. sem fyrr átt góða samvinnu við hagsýslustjóra og starfsmenn í fjárlaga- og hagsýslustofnun fjmrn., og hefur það komið n. að óneitanlegu gagni við afgreiðslu málsins. Samnm. mínum vil ég þakka sérstaklega fyrir gott samstarf í n. og gegnir þar einu máli um fulltrúa stjórnarandstöðuflokkanna sem samherja. Allir hafa jafnan verið reiðubúnir að leggja sig fram til að auðvelda nefndarstörfin og leysa úr miklum vanda sem oft hefur verið fyrir hendi þegar takmörkuðu fjármagni skal skipta í marga staði til aðkallandi verkefna. Enda þótt fjvn. hafi ekki orðið á eitt sátt um heildarstefnu varðandi afgreiðslu fjárlagafrv. og skili því tveim nál., þá er það svo að brtt., sem n. flytur á þskj. 162, eru fluttar af n. sameiginlega, en minni hl. tekur fram að hann hefur óbundnar hendur um afstöðu til einstakra till., sem fram kunna að verða bornar, og áskilur sér einnig rétt til að flytja frekari brtt. Þegar gerður er samanburður á fjárlagafrv. fyrir árið 1977 og fjárlög yfirstandandi árs verður að hafa í huga að við samningu fjárlagafrv. fyrir árið 1977 eru breyttar forsendur. Það hefur lengst af verið venja að byggja grundvöll og afgreiðslu fjárlaga á verðlagi og gildandi kauptaxta sem verið hefur í desembermánuði þegar fjárlög hafa verið afgreidd. Nú er það hins vegar svo, að í gildi eru kaupsamningar fram á mitt næsta ár, - kaupsamningar sem fela í sér nokkra kauphækkun á næsta ári. Þá eru einnig önnur ákvæði kaupsamninganna sem fela í sér viðbótarhækkun ef verðlagsvísitala fer yfir ákveðin mörk eða svokallað rautt strik. Þetta ákvæði samningsins hefur þegar haft nokkur áhrif til hækkunar og er sýnt að um frekari breytingar verður að ræða til hækkunar á samningstímabilinu. Sá munur, sem í gildandi kaupsamningum felst til viðbótar desemberverðlagi og kauplagi, mun vera um 4700 millj. kr. og er þá ekki tekið tillit til áhrifa af rauða strikinu. En í því sambandi er um verulegar upphæðir að ræða varðandi tekjur og gjöld ríkissjóðs og því nauðsynlegt að sá þáttur fjárlagadæmisins sé kannaður áður en fjárlög verða afgreidd. Forstöðumenn Þjóðhagsstofnunar komu nú nýlega á fund n. og skýrðu frá því að stofnunin væri nú með þessi mál í endurskoðun, og er þess að vænta að niðurstöður hvað það snertir geti legið fyrir um miðja þessa viku eða áður en endanleg afgreiðsla fjárlaga fer fram. Hvaða áhrif til hækkunar þessar verðlags- og kauplagsbreytingar koma til með að hafa á fjárlagagerðina verður ekki sagt um að svo stöddu, en þó má telja vist að hér sé um verulegar upphæðir að ræða sem koma til með að hækka bæði tekju- og gjaldabálk fjárlagafrv. Svo sem kunnugt er kemur fram í athugasemdum við fjárlagafrv. að nú um næstu áramót tekur gildi fimmti áfangi tollalækkunar samkvæmt aðildarsamningi við Fríverslunarbandalagið og viðskiptasamningi við Efnahagsbandalagið. Tolltekjutap vegna þessara samninga er í frv. metið á 600 millj. kr. og var þá ekki gert ráð fyrir öðrum tollabreytingum. Nú hefur hins vegar verið ákveðið að ganga lengra í lækkun tolla og þá sérstaklega vegna iðnaðarins. Hefur frv. þess efnis þegar verið lagt fram á Alþ. og er gert ráð fyrir að það verði afgreitt fyrir þingfrestun nú fyrir jól. Þar er gert ráð fyrir því að þessi umrædda tollalækkun muni nema um 350 millj. kr. og að niðurfelling söluskatts á umræddum vöruflokkum muni nema um 150 millj., eða samtals 500 millj. kr. Þessar staðreyndir verður að sjálfsögðu að taka með í reikninginn áður en frv. verður afgreitt við 3. umr. Eins og brtt. n. bera með sér er þar um nokkrar upphæðir að ræða sem vanáætlaðar höfðu verið eða ríkisstj. hafði ekki að fullu tekið afstöðu til hver fjárupphæð skyldi vera, eins og t.d. útgerðarstyrkurinn til stærri togaranna. Þá hefur n. ekki séð sér annað fært í sumum tilfellum en að hækka lítið eitt fjárveitingu til fjárfestingarliða eða framkvæmda, og kem ég að því nánar síðar. Þrátt fyrir þessar ákvarðanir, sem þegar hafa verið teknar mun fjvn. stefna að því að miða till. sínar við það að fjárlög fyrir árið 1977 verði afgreidd greiðsluhallalaus. Í því sambandi verður að horfast í augu við það, að ekki verður unnt að verða við ýmsum beiðnum um fjárframlög til margvíslegra mála sem tvímælalaust er brýnt að leysa, en verður ekki komist hjá að fresta um sinn til þess að fjárlagaboginn bresti ekki og afstýrt verði að sá efnahagsbati, sem virðist eiga sér stað á yfirstandandi ári, renni út í sandinn. Það er álit meiri hl. fjvn. að veita verði sterkt aðhald í útgjaldaáformum ríkissjóðs. Með margvíslegum efnahagsráðstöfunum ríkisstj. og ekki síst í aðhaldi í útgjaldaáformum ríkissjóðs við fjárlagagerð fyrir yfirstandandi ár hefur tekist að ná verulegum árangri í glímunni við efnahagsvandann. Þannig eru nú horfur á að takist að koma viðskiptahallanum við útlönd niður í 4% af þjóðarframleiðslunni á yfirstandandi ári, en hann var 12% af þjóðarframleiðslunni árið 1974. Þá er þess vænst að nú muni nást greiðslujöfnuður hjá ríkissjóði á yfirstandandi ári, og er það öfugt við það sem átt hefur sér stað á undanförnum árum. Þessi þróun hefur vafalaust átt sinn þátt í því að minnka verðbólguna úr á milli 50 og 60% á árinu 1974 niður fyrir 30% á yfirstandandi ári. Þó að árangurinn sé engan veginn nægilega góður í glímunni við verðbólguna, þá er þó hér stefnt í rétta átt, og það, sem athyglisverðast má teljast í þessu sambandi, er að þessi umtalsverði árangur hefur náðst samtímis því að verulegar framkvæmdir hafa átt sér stað um land allt, full atvinna verið tryggð fyrir alla vinnufæra menn. Ég geri mér fyllilega ljóst að ýmsum finnst mikið á vanta að framkvæmdir hins opinbera haldist í hendur við aukinn tilkostnað og verðbólgu. En ef svo væri má öllum vera ljóst í hvert öngþveiti væri stefnt með efnahagslíf þjóðarinnar, ekki aðeins ríkissjóðs, heldur einnig þjóðarinnar allrar. Það er oft um það rætt að draga þurfi úr rekstri hins opinbera og þá sé allur vandi leystur. Í þessu sambandi vantar þó oftast að menn nefni ákveðnar stöður eða stofnanir sem leggja mætti niður eða draga saman seglin í rekstrinum. Ég held að allflestar ríkisstofnanir eigi það sammerkt, að forstöðumenn þeirra telja sig illa haldna af því fjármagni sem þeim er í té látið. Þetta er ofur skiljanlegt því að síaukin og ný tækni býður svo mikla möguleika til hvers konar rannsókna og framkvæmda að þar getur verið um óstöðvandi eftirspurn fjármagns að ræða. En hvað sem segja má um útþenslu í ríkiskerfinu er að mínu áliti einn alvarlegur ágalli sem allt of oft hefur átt sér stað í hinum opinbera rekstri, en það er þegar forstöðumenn ríkisstofnana leyfa sér að virða að vettugi ákvarðanir Alþ. og fjárlög og fara sínu fram um mannaráðningar og eyðslu, burt séð frá því hvað fjárlög heimila. Kom þetta glögglega í ljós á s.l. ári þegar fjmrn. lét gera starfsmannaskrá yfir ráðna starfsmenn í ríkiskerfinu. Svo sem alþm. er kunnugt leiddi þessi könnun í ljós að nokkuð á annað hundrað starfsmenn voru í fullu starfi við ýmsar ríkisstofnanir án þess að heimild væri fyrir hendi til ráðningar. Í fjárlögum yfirstandandi árs var ákveðin upphæð til ráðstöfunar í því skyni að mæta launagreiðslum til þeirra manna sem að dómi fjvn. væri óhjákvæmilegt að fastráða til starfa, en að öðru leyti skyldi því fast fylgt eftir að viðkomandi, sem ekki væri fyrir hendi fjárveiting til þess að mæta kostnaði, skyldi sagt upp og starfið lagt niður. Ég vil nota þetta tækifæri og undirstrika að ég tel, að strangari aðhaldsaðgerðir og breytt vinnubrögð í fjmrn. í þessum efnum, að fylgjast betur með útstreyminu úr ríkiskassanum, eigi sinn þátt í bættri afkomu ríkissjóðs á þessu ári. Með þeirri fjárlagagerð, sem nú er unnið að, á þann hátt að gert er ráð fyrir auknum kostnaði, sem þekktur er, fram á mitt næsta ár, ætti að vera auðveldara fyrir alla aðila að gera greiðsluáætlanir og um leið að fylgjast með að greiðslur úr ríkissjóði séu eðlilegar og í samræmi við fjárlög. Svo sem áður hefur fjvn. við athugun sína á fjárlagafrv. átt viðtöl við fjölmarga aðila, forstöðumenn hinna ýmsu ríkisstofnana, forsvarsmenn sveitarfélaga og aðra sem komið hafa með erindi til n. vegna margvíslegra málefna sem öll eiga það sammerkt að farið er fram á fjárveitingar í einu eða öðru formi. N. hefur eftir föngum reynt að kynna sér öll þau málefni sem henni hafa borist, en því miður er það svo, að enda þótt vakin hafi verið athygli á því að hafi menn málefni, sem ætlast er til að tekið sé tillit til við afgreiðslu fjárlaga, þá þurfi þau að berast viðkomandi rn. eigi síðar en um mitt sumar, þá er reynslan hins vegar sú, að erindi eru að berast n. allt fram á síðasta dag fyrir afgreiðslu fjárlagafrv., og er þá ekki við því að búast að n. vinnist tími til að lesa slík erindi hvað þá að taka þau til afgreiðslu. Hjá n. liggja enn nokkur erindi sem hún mun taka til nánari athugunar á milli umr., en auk þess eru vissir málaflokkar sem biða afgreiðslu af n. hálfu til 3. umr. Er þar um að ræða m.a. endanlega afgreiðslu fjárveitinga til ríkisspítalanna, bæði gjaldfærðan stofukostnað og rekstur. Þá bíða einnig till. um skiptingu á fé Íþróttasjóðs, till. um sjóvarnargarða, ferjubryggjur, fjárveiting til fiskleitar o.fl. Þá eru enn óafgreiddar till. um Orkusjóð og ýmsar framkvæmdir sem tengdar eru lánsfjáráætlun, en þess er vænst, að lánsfjáráætlun verði lögð fyrir Alþ. einhvern næsta dag eða í tæka tíð til þess að unnt sé að afgr. mál sem henni eru tengd. Ég mun nú í stuttu máli gera grein fyrir þeim brtt., sem fjvn. hefur leyft sér að flytja á þskj. 162. Koma þar fyrst brtt. við æðstu stjórn ríkisins, Þar er lagt til að liðurinn sérfræðileg aðstoð fyrir þingflokka hækki um 31/2 millj. kr. Hér er raunverulega um launalið að ræða og er hækkunin í samræmi við það. Þjóðgarðurinn á Þingvöllum, þar er lagt til að fjárveiting hækki um 300 þús. kr., en það er vegna líffræðirannsóknar í Þingvallavatni, en sú rannsókn stendur nú yfir og verður kostuð til jafns af ríkissjóði og af Landsvirkjun. Þá koma næst brtt. varðandi menntmrn. Er þar fyrst lagt til að liðurinn önnur rekstrargjöld lækki um 10 millj. kr., en það er vegna tilfærslu á sérlið sem verður nr. 998 í fjárlögunum: Ýmsir styrkir, og kem ég að því síðar. Lagt er til að til Háskóla Íslands hækki launaliður um 2 millj. kr., sem eru laun eins dósents í matvælaefnafræði, en á það var af hendi Háskólans lögð mikil áhersla að stofnsetja umrædda kennslugrein. Til Náttúrufræðistofnunar Íslands er till. um fjárveitingu að upphæð 433 þús, kr., en það er vegna kaupa á vegghillum fyrir safngripi sem stofnunin hafði fest kaup á. Menntaskólinn við Tjörnina, - það er nú raunverulega Vogaskóli, - þar er till. um 16 millj. kr. hækkun á gjaldfærðum stofnkostnaði, en þá upphæð vantar á fjárveitinguna svo að staðið verði við samninga við Reykjavíkurborg um greiðslu á andvirði Vogaskóla. Til Menntaskólans á Ísafirði er till. um hækkun fjárveitinga. Það er gjaldfærður stofnkostnaður. Er sú hækkun aðallega vegna vanáætlunar til húsakaupa fyrir kennara, en einnig til frekari hönnunar og kaupa á brunavarnartækjum fyrir heimavist skólans. Þá kemur næst till. um fjárveitingu til Kennaraháskóla Íslands, gjaldfærður stofnkostnaður. Er þar lagt til að fjárveiting verði 25 millj. kr. og er þá ætlað að unnt verði að hefja byrjunarframkvæmdir á nýbyggingu við skólann. Til Íþróttakennaraskóla Íslands er lagt til að liðurinn gjaldfærður stofnkostnaður hækki um 5 millj. kr. og er sú upphæð ætluð til hönnunar á byggingarframkvæmdum. Vélskóli Íslands, gjaldfærður stofnkostnaður, er lagt til að hækki um 4 millj., en það er til kaupa á tækjum fyrir skólann, aðallega til kaupa á rennibekkjum. Iðnskólar almennt, þar hækkar liðurinn gjaldfærður stofnkostnaður um 21/2 millj. Um skiptingu á heildarupphæðinni vísast til þess sem fram kemur á sérstökum lista. Fiskvinnsluskólinn, þar er till. um 2 millj. kr. hækkun fjárveitingar og er upphæðin ætluð til tækjakaupa. Til Leiklistarskólans er lagt til að launaliður hækki um 2 millj. kr. Er það talið nauðsynlegt til þess að unnt sé að taka inn nýja nemendur á næsta hausti sem annars væri ekki unnt. Sjómannaskólahúsið, þar er lagt til að liðurinn önnur rekstrargjöld hækki um 2 millj. 842 þús. kr. Er það vegna vanáætlunar í frv. En einnig er lagt til að til viðhalds hækki fjárveiting um 2 millj. og verður þá samtals varið 18 millj. kr. til viðhalds á sjómannaskólahúsinu. Hér er um mikið verkefni að ræða og gerir fjvn. ráð fyrir að nauðsynlegar umbætur á þessu húsi verði teknar í áföngum og þannig skipt niður á nokkur ár. Til Fjölbrautaskóla Suðurnesja hækkar liðurinn önnur rekstrargjöld um 3 millj., og launaliður um 10 millj. Er hér um leiðréttingu að ræða vegna vanáætlunar í frv. Þá er lagt til að inn sé tekinn nýr líður: - til Skálholtsskóla 6 millj. kr. Er hér um byggingarstyrk að ræða, en til rekstrar skólans er hins vegar enginn styrkur. Til byggingar grunnskóla hækkar liðurinn um 32 millj. og 70 þús. og verður þá samtals 1 milljarður 312 millj. 70 þús. kr. til byggingar grunnskóla og skólastjórabústaða. Um skiptingu á upphæðinni vísast til þess sem fram kemur á sérstökum lista. Þá er lagt til að fjárveiting til byggingar skóla fyrir þroskahömluð börn hækki um 40 millj. kr. og verði samtals 45 millj. Heildarupphæðin skiptist þannig að 25 millj. skal verja til byggingarframkvæmda við Öskjuhlíðarskóla, 15 millj. kr. vegna byggingar álmu við Hlíðaskólann í Reykjavík og 5 millj. eru hönnunarkostnaður. Dagvistunarheimili, þar er lagt til að liðurinn gjaldfærður stofnkostnaður hækki um 25 millj. 700 þús. kr. Um skiptingu á heildarfjárveitingu vísast til þess sem fram kemur á sérstökum lista, en um þennan framkvæmdalið má segja að sjálfsögðu eins og um fleiri liði í frv., að þá hefði þurft að hækka meira því hér er vissulega um mikið verkefni að ræða, en því miður sá n. sér ekki fært að auka fjárveitinguna um meira en hér er lagt til. Til Félagsstofnunar stúdenta er till. um hækkun sem nemur 3.4 millj. kr. og er það fyrst og fremst ætlað til hækkunar á liðnum til viðhalds á stúdentagörðunum. Til framhaldsnáms iðnaðarmanna erlendis hækkar liðurinn um 300 þús. kr. til Myndlistarskólans í Reykjavik um 300 þús. og inn kemur nýr líður, til Myndlistarskólans á Akureyri 100 þús. kr. Þá er næst brtt. við liðinn til jöfnunar námskostnaðar í skólum. Lagt er til, að fjárveiting hækki um 20 millj. og verður þessi liður þá samtals 170 millj. kr. Til Bréfaskólans er till. um 500 þús. kr. hækkun. Til Landsbókasafnsins hækkar launaliður um 480 þús. kr., en það er vegna launa hálfs starfsmanns við skrásetningu handrita. Þjóðminjasafn Íslands kemur næst, en þar er lagt til að liðurinn gjaldfærður stofnkostnaður hækki um 600 þús. kr., sem er m.a. vegna Sjóminjasafnsins í Hafnarfirði, en fjárveiting til þess hefur verið á hendi Þjóðminjasafnsins. Þá var einnig lagt til. að liðurinn yfirfærslur til sveitarfélaga hækki um 1200 þús. kr. og verður sá liður þá samtals 8.2 millj. Með þessari hækkun ætti að vera unnt að koma á móti óskum nýrra aðila sem erindi hafa sent til n., en n. hefur ekki séð ástæðu til að taka inn í fjárlagafrv. nýja liði. Lagt er til að fjárveiting til Menningarsjóðs hækki um 1 millj. 346 þús. kr. og verður þá heildarframlag til sjóðsins á fjárlögum 21 millj. kr. Liðurinn Listir, framlög: Lagt er til að inn komi nýr liður: til Leikfélags Akureyrar 5 millj., en fjárveiting til leikfélagsins var áður af óskiptum fjárlagalíð til leiklistarstarfsemi. Þessi breyting er nú gerð samkv. ósk Bandalags ísl. leikfélaga og Leikfélags Akureyrar. Til Bandalagsins hækkar hins vegar styrkurinn raunverulega um 1.3 millj. kr. Þá er lagt til, að fjárveiting til Leikfélags Reykjavíkur hækki um 1.5 millj. Til Rithöfundasambands Íslands er till. um l00 þús. kr. hækkun. Þá eru nokkrar brtt. við liðinn til æskulýðsstarfsemi. Kemur þar fyrst till. um hækkun til UMFÍ, 4 millj., til Bandalags ísl. skáta 600 þús. og nýr liður: til Bandalags skáta vegna framkvæmda við Úlfljótsvatn 600 þús. kr. Til Íslenskra ungtemplara er lagt til að fjárveiting hækki um 675 þús. kr., og til KFUM og KFUK hækkar starfsstyrkur um 300 þús., en það er vegna starfseminnar í Vatnaskógi. Til Íþróttafélags fatlaðra er till. um 150 þús. kr. hækkun. Þá er lagt til að inn komi nýr liður, sem verður 998 og nefnist Ýmsir styrkir, að upphæð 10 millj. kr. Þessi þáttur var, eins og ég gat um áðan, undir liðnum annar rekstrarkostnaður á aðalskrifstofu menntmrn. Fjvn. telur að það sé rétt að hafa þennan lið sérskilinn frá aðalskrifstofunni og þá ákveðinn að upphæð, enda er það svo að til fjvn. berast ýmsar beiðnir sem tvímælalaust falla undir þennan lið og gæti því n. í vissum tilfellum lagt til að viðkomandi fái styrk af þessum fjárlagalið. Hliðstæð afgreiðsla á sér stað varðandi ýmis erindi sem ekki er talin ástæða til að taka inn í fjárlög sem sjálfstæða fjárlagaliði. Þá er næst liðurinn 999: Ýmislegt á vegum menntmrn., en þar er um ýmsa styrki að ræða. Lagt er til að fjárveitingar hækki sem hér segir: til Matthíasarsafnsins á Akureyri um 20 þús., til Sædýrasafnsins í Hafnarfirði um 1.5 millj. kr., til Íslenska stærðfræðifélagsins um 100 þús., til Skáksambands Íslands um 300 þús. kr. og til alþjóðaskákmóta um 350 þús. kr., til Bandalags ísl. skáta vegna hjálparsveita um 350 þús. kr., til blindrastarfsemi um 150 þús., til Kvenfélagasambands Íslands 500 þús., til Zontaklúbbsins á Akureyri vegna Nonnahúss 25 þús. kr., til Landakotsskóla 700 þús. kr., til Hlíðardalsskóla 800 þús. Þá kemur nýr liður: til húss Guðmundar Böðvarssonar 200 þús. kr. Til þjóðháttakvikmynda er lagt til að liðurinn hækki um 200 þús. kr. og er þar m.a. haft í huga að veita Slysavarnafélagi Íslands nokkurn styrk til kvikmyndagerðar. Liðurinn sem nefnist Gjöf Jóns Sigurðssonar er lagt til að hækki um 800 þús. kr., en það er með tilliti til þess að upphæðin jafnist á við það sem nemur launum dósents við Háskóla Íslands. Þá kemur undir þessum líð nýr líður: Til eyðingar vargfugla 500 þús. kr. Að lokum er brtt. varðandi þetta rn. Lagt til að styrkur til Norræna félagsins hækki um 200 þús. kr. Þá koma næst brtt. varðandi landbrn. Til Búnaðarfélags Íslands er lagt til að liðurinn önnur rekstrargjöld hækki um 500 þús. kr. Til Landnáms ríkisins er lagt til að liðurinn til skipulagningar hækki um 600 þús. Er það vegna svokallaðrar Hólsfjallaáætlunar. Þá er lagt til að liðurinn til grænfóðurverksmiðju hækki um 20 millj. Skiptist sú upphæð til jafns á milli verksmiðjanna í Hólminum í Skagafirði og í Saltvík í Suður-Þingeyjarsýslu. Til sauðfjárveikivarna er lagt til að liðurinn til viðhalds hækki um 1352 þús. kr. Liðurinn fyrirhleðslur er lagt til að hækki um 6 millj. 60 þús. kr. og vísast til sérstaks lista um skiptingu á heildarfjárupphæðinni. Til landþurrkunar er till. um 425 þús. kr. hækkun og vísast einnig til sérstaks lista um skiptingu á þeirri upphæð. Liðurinn til búfjárræktar er lagt til að hækki um 2 millj. kr., en það eru launagreiðslur vegna tveggja nýrra frjótækna samkv. búfjárræktarlögum. Til Norræna búfræðifélagsins er till. um 73 þús. kr. hækkun, og til Félagssamtakanna Landverndar hækkar fjárveiting um 150 þús. Til Garðyrkjuskólans á Reykjum er lagt til, að launaliður hækki um 600 þús. kr., en það er til að standast kostnað af hálfum starfsmanni til skrifstofustarfa. Næst koma brtt. við fjárlagafrv. sem varða sjútvrn. Þar er fyrst lagt til að liðurinn önnur rekstrargjöld á aðalskrifstofu hækki um 2 millj. kr. Til Fiskifélags Íslands hækkar launaliður um 1.8 millj. vegna ráðningar nýs starfsmanns í tæknideild. Einnig hækkar liðurinn gjaldfærður stofnkostnaður um 500 þús. kr., en það er vegna tækjakaupa. Til Hafrannsóknastofnunar er lagt til að fjárveiting hækki um 50 millj. 197 þús. kr. Er það vegna vanáætlunar á launagreiðslum til skipverja á rannsóknarskipunum. Til Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins er lagt til að fjárveiting hækki um 1.8 millj. kr. Það eru laun eins tæknifræðings við stofnunina. Framleiðslueftirlit sjávarafurða, þar er lagt til að launaliður hækki um 2.5 millj. og liðurinn önnur rekstrargjöld um 1.4 millj. kr. Er það vegna vanáætlunar á húsaleigu, en þessi stofnun flutti í nýtt húsnæði á yfirstandandi ári. Varðandi launaliðinn, þá er hann aðallega vegna veikindaforfalla og vinnu við rækjueftirlit o.fl. Þá er lagt til að liðurinn Veiðieftirlit hækki um 5 millj. kr. og verður hann samtals 31 millj. 734 þús. kr. Til hinna svokölluðu stóru togara er lagt til að inn sé tekinn nýr líður sem er rekstrarstyrkur til þessara skipa, en þau hafa átt við mjög erfiðan rekstrargrundvöll að búa. Er það till. um 94 millj. kr. Þá er till. um að fjárveiting vegna ársfundar Alþjóða hafrannsóknaráðsins hækki um 500 þús. kr. Gert mun vera ráð fyrir að þessi fundur verði hér á Íslandi á næsta ári. Varðandi þetta rn. er a.m.k. ein brtt. enn óafgreidd, en það er vegna væntanlegra fiskileitar á yfirstandandi ári. Hefur verið fyrir forgöngu hæstv. sjútvrh. haldið uppi mjög þýðingarmiklum þætti í fiskileit, sem að vísu hefur kostað allmikið fé, en óhætt er að segja að þar hafi verið um verulega góðan árangur að ræða. Árangur af þessu starfi er m.a. þær loðnuveiðar sem nú að undanförnu hafa verið stundaðar úti fyrir Norðvesturlandi með góðum árangri, og einnig má minna á kolmunnaveiðar og spærlingsveiðar sem einnig hafa gefið nokkuð góða raun. Þá má einnig minna á djúprækjuna, en þar er um mjög verðmætan fiskstofn að ræða sem við íslendingar höfum svo til ekkert nýtt allt til þessa. Það gefur auga leið að með útfærslu landhelginnar í 200 sjómílur verðum við íslendingar sjálfir að hafa frumkvæðið í að nýta þá fiskstofna sem á landgrunninu eru, og ekki mun af veita að dreifa fiskiskipaflotanum til veiða á sem flestum fiskstofnum til þess að dregið verði úr óhóflegri sókn í þá fiskstofna sem talið er að séu í hvað mestri hættu. Hvað hér þarf miklu fjármagni til að kosta mun liggja fyrir við 3. umr. málsins. Næst koma till. sem varða dóms- og kirkjumrn. Er þar fyrst till. um fjárveitingu til byggingar húsnæðis fyrir tvær sýsluskrifstofur: til Borgarness 20 millj. kr. og til Eskifjarðar 15 millj. kr. Þá er lagt til að launaliður við Almannavarnir hækki um 1.5 millj., en það er til ráðningar á nýjum starfsmanni. Liðurinn Sjómælingar, kortagerð, þar er lagt til að launaliður hækki um 1.3 millj. vegna ráðningar á nýjum starfsmanni. Þá er í huga að gera nokkurt átak í byggingu ríkisfangelsis. Lagt er til að sá líður hækki um 70 millj. kr. og verður hann samtals 100 millj. Hér er um mál að ræða sem ekki er talið unnt að slá öllu lengur á frest. Við kirkjumrn. eru eftirfarandi brtt. varðandi þjóðkirkjuna: Liðurinn yfirstjórn hækkar um 700 þús. Er það vegna hálfs starfs við skrifstofustörf. Til söngmálastjóra þjóðkirkjunnar hækkar liðurinn um 1.5 millj., en það er fjárveiting vegna tónskólans sem söngmálastjóri þjóðkirkjunnar stendur fyrir. Liðurinn æskulýðsstörf hækkar nm 1.5 millj. Er það samkv. heimild í lögum og þar er gert ráð fyrir æskulýðsfulltrúa á Norðurlandi. Til bygginga á prestssetrum hækkar liðurinn um 3 millj. kr. og til Skálholtsstaðar um 1 millj. Loks er lagt til að fjárveiting til Kirkjubyggingasjóðs hækki um 2.5 millj. Heildarfjárveiting til Kirkjubyggingasjóðs verður þá 12 millj, kr. Lengst af hefur Kirkjubyggingasjóður haft litlar fjárveitingar og sjóðurinn því lítils megnugur til þess að standa við bakið á þeim sem í kirkjubyggingar verða að ráðast. Samkv. lögum hefur sjóðurinn ekki heimild til þess að lána út fé sitt og taka fyrir það eðlileg vaxtagjöld. Þessu þarf að breyta, enda væri það mikils virði fyrir þá söfnuði, sem í kirkjubyggingar verða að ráðast, að geta átt aðgang að hagstæðum lánum, þótt ekki séu þau með öllu vaxtalaus. Þá koma brtt. sem varða félmrn. Er þar fyrst nýr liður vegna tjóns af náttúruhamförum í Norður-Þingeyjarsýslu að upphæð 40 millj. kr. Hér er ekki gert ráð fyrir að tjónið verði að fullu bætt og þá gert ráð fyrir viðbótarfjárveitingu á næsta ári. Til Félagsmálaskóla alþýðu hækkar liðurinn um 300 þús. og til Iðnnemasambands Íslands um 150 þús. kr. Liðurinn 999 við iðnrn., ýmis framlög, er lagt til að breytist sem hér segir: Það er lagt til að fjárveiting til Sjálfsbjargar, landssambands fatlaðra hækki um 450 þús. kr. og að byggingarstyrkur til sömu aðila hækki um 3 millj. og verður hann þá samtals 5 millj. Þá er lagt til að fjárveiting til Neytendasamtakanna hækki um 300 þús. kr., til sjómannastofa um 450 þús. og til Foreldra- og styrktarfélags heyrnardaufra um 100 þús. kr. Þá koma brtt. varðandi heilbrrn. Kemur fyrst till. um að launaliður við landlæknisembættið hækki um 2.5 millj., en það er vegna ráðningar aðstoðarmanns landlæknis við embættið. Þá er enn fremur lagt til að við Heilbrigðíseftirlit ríkisins hækki launaliður um 1.5 millj. kr. og er það vegna ráðningar á nýjum starfsmanni. Þá kemur nýr liður: Til kaupa á Landakotsspítala 70 millj. kr. Svo sem kunnugt er hefur nýverið verið gerður kaupsamningur við eigendur spítalans og er þetta fyrsta greiðslan samkv. þeim kaupsamningi. Þá kemur annar nýr liður: Námslán til læknastúdenta að upphæð 3 millj. kr. Liðurinn til byggingar sjúkrahúsa, heilsugæslustöðva o.fl. er lagt til að hækki um 26.5 millj. kr., en við bætist nýr liður vegna röntgentækja 40 millj. og er það vegna sjúkrahússins á Akureyri og Borgarspítalans í Reykjavík. Um skiptingu á heildarupphæðinni vísast að öðru leyti til sérstaks lista á þskj. Til sjúkrahússins í Stykkishólmi er till, um 4.5 millj. kr. hækkun og verður sá liður 5 millj. kr. Er það byrjunarframlag til að skapa heilsugæsluaðstöðu við sjúkrahúsið. Lagt er til, að liðurinn héraðslæknir og heilsugæslustöðvar hækki, þ.e.liðurinn önnur rekstrargjöld, um 4 millj. kr. Næst koma ýmis heilbrigðismál, nr. 399. Þar er lagt til að fjárveiting til Hjartaverndar hækki um 3 millj. kr. og enn fremur að inn verði tekinn nýr líður: Háþrýstirannsóknir að upphæð 5 millj., en með því er gert ráð fyrir að unnt verði að koma á göngudeild hjá Hjartavernd fyrir sjúklinga sem eru með háan blóðþrýsting. Þá er till. um 1 millj. kr. til manneldisráðs, en það er einnig nýr liður. Liðurinn sjúkraflug er lagt til að hækki um 2.3 millj. kr. og verður samtals 5 millj. 800 þús. Þá koma tveir nýir liðir: til félags astmasjúklinga 300 þús. og til félags exemsjúklinga 300 þús. Liðurinn tækniaðstoð við sveitarfélög er lagt til að hækki um 1 millj. og verður hann þá samtals 4 millj. kr. Vegna reglugerðar um iðjumengun er lagt til að fjárveiting hækki um 1 millj. Við námsferðir héraðslækna og embættislækna er till. um 688 þús. kr. hækkun. Loks er svo lagt til að fjárveiting til Gæsluvistarsjóðs hækki um 10 millj. kr. og er þá gert ráð fyrir að till. frá heilbrrn. um skiptingu á heildarupphæðinni hafi borist fjvn. fyrir 3. umr. Næst koma till. sem varða fjmrn. Þar er lagt til að liðurinn fasteignamat hækki í heild um 7 millj. 43 þús. kr. Sundurgreinist það þannig, að gjöld hækka um 15 millj. 673 þús. kr., en tekjuliður hækkar hins vegar um 8 millj. 630 þús. kr. Af þessu leiðir að launaliður við fasteignamatið hækkar um 12 millj. kr. og eru það laun 9 nýrra starfsmanna sem vinna störf sín aðallega utan höfuðborgarsvæðisins, en jafnframt þessu eru svo lögð niður störf svonefndra millimatsmanna, en þeir voru 450 talsins. Vegna lífeyrissjóðs starfsmanna stjórnmálaflokkanna er tekinn upp nýr liður að upphæð 6.5 millj. kr. Er þetta í samræmi við lög um umræddan lífeyrissjóð, en hluti af þessari upphæð er frá eldri tíma. Þá koma brtt. sem varða samgrn. Það er lagt til að liðurinn til einstaklinga og samtaka hækki um 460 þús. kr. Hér er um að ræða fjárveitingu sem skipt er á milli þeirra aðila sem halda uppi þjónustu að vetrarlagi við ferðamenn og þá sérstaklega á erfiðum samgönguleiðum, en þessari upphæð hefur fjvn. jafnan skipt og tilkynnt Vegagerðinni ákvörðun sína þar um. Liðurinn vitamál er lagt til að hækki um 866 þús. kr. og er þar um launagreiðslur að ræða sem voru vanáætlaðar. Þá er lagt til að fjárveiting til hafnarframkvæmda og lendingarbóta hækki um 81 millj. 600 þús. kr. Um skiptingu á heildarupphæðinni, sem er 931 millj. 600 þús., vísast til þess sem fram kemur á sérstökum lista. Svo sem kunnugt er mun nú vera gerð fjögurra ára áætlun um hafnarframkvæmdir og eru þær framkvæmdir, sem hér um ræðir, framkvæmdir fyrsta árs þeirra framkvæmda. Væntanlega verður áætlunin lögð fram síðar á þessu þingi. Lagt er til að liðurinn önnur rekstrargjöld við sjóslysanefnd hækki um 1200 þús. kr. Í nál. kemur fram að þessari upphæð sé ætlað að standa undir kostnaði við rannsókn á reki gúmbáta, en svo er ekki. Hér er um misritun að ræða. Upphæðinni á að verja til rannsókna ótiltekið. Nefndin er m.a. að gera rannsóknir á notkun vissrar málningar á þilfar fiskiskipa í því skyni að draga úr slysahættu vegna hálku. Til rannsóknar á reki gúmbáta var á sínum tíma veitt fjárveiting að öðru leyti en því, að ráðgert var að Landhelgisgæslan léti nefndinni í té skip til athugananna. Af skiljanlegum ástæðum varð því ekki komið við á yfirstandandi ári þar sem öll skip Landhelgisgæslunnar voru störfum hlaðin við gæslustörf. Nú hefur hins vegar skipast veður í lofti í þeim efnum og skv. upplýsingum, sem ég fékk hjá forstjóra Landhelgisgæslunnar, er nú ekkert því til fyrirstöðu að gæslan aðstoði við þessa rannsókn. Tjáði Pétur Sigurðsson forstjóri Landhelgisgæslunnar mér að þeir hefðu nú nýlega gert fyrstu athugun í þessu skyni og hefðu nú möguleika á að láta frekari aðstoð í té í þessum efnum. Verður því að vona að þessu máli sé borgið, enda er þar um nokkra fjárupphæð að ræða sem enn er óráðstafað. Þá kemur liðurinn flugmálastjórn. Þar er lagt til að fjárveiting hækki um 3.1 millj. og skiptist þannig, að 2.6 millj. eru vegna vanáætlunar á rekstrarútgjöldum og 500 þús. kr. eru styrkur til áhugamannafélaga á sviði flugmála. Að öðru leyti bíður frekari afgreiðsla á þessum líð til 3. umr., en þar er um að ræða skiptingu á fé til framkvæmda og tækjakaupa. Loks er lagt til að fjárveiting til Veðurstofu hækki um 1 millj., en það er vegna hafísrannsókna. Þá koma brtt. sem varða iðnrn. Þar er fyrst till. um 8 millj. kr. fjárveitingu til að ljúka verkefnum sem unnið hefur verið að í samvinnu við Þróunarstofnun Sameinuðu þjóðanna. Til Rannsóknastofnunar iðnaðarins hækkar launaliður um 1.5 millj. kr. Er það vegna ráðningar á tæknifræðingi. Til viðhalds er um hækkun að ræða sem nemur 250 þús. kr., og gjaldfærður stofnkostnaður hækkar um 1 millj. 150 þús. kr., en það er vegna tækjakaupa. Liðurinn til Rannsóknastofnunar byggingaiðnaðarins er lagt til að hækki um 2 millj. 420 þús. og er það vegna ráðningar á tveimur nýjum starfsmönnum. Til eftirmenntunar í iðju og iðnaði, þar er lagt til að launaliður hækki um 400 þús. kr. og önnur rekstrargjöld um 150 þús. Heildarfjárveiting til eftirmenntunar í iðju og iðnaði verður þá 7 millj. kr. og skiptist þannig, að til eftirmenntunar í rafiðnaði koma 4.5 millj. kr. og eftirmenntunar í málmiðnaði 2.5 millj. kr. Framlag til útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins er lagt til að hækki um 1.5 millj. og verður þá heildarfjárveiting 15 millj. Lagt er til að framlag til eflingar iðnþróunar og tækninýjunga hækki um 6 millj. og nýr liður: ullar- og skinnaverkefni, verði tekinn upp, að upphæð 5 millj. kr. Til iðnkynningar hækkar liðurinn um 2.5 millj. Þá er loks lagt til að liðurinn önnur rekstrar gjöld við Rafmagnseftirlit ríkisins hækki um 2 millj. kr. Með því er ætlað að Rafmagnseftirlitið í samvinnu við öryggiseftirlit ríkisins taki til sérstakrar athugunar og rannsóknar öryggisbúnað allan við næturhitunargeyma sem í notkun munu vera víða úti um land. Er skemmst að minnast hins mikla tjóns sem nýverið átti sér stað á Akranesi þegar stórt íbúðarhús svo til eyðilagðist, en það var af völdum sprengingar sem átti sér stað þegar næturhitunargeymir sprakk. Herra forseti. Ég hef nú í stórum dráttum gert grein fyrir þeim brtt., sem fjvn. flytur við þessa umr. um frv. til fjárl. fyrir árið 1977. Eins og ég hef áður að vikið bíða ýmis erindi og málefni afgreiðslu nefndarinnar og till. til 3. umr. En verði þessar brtt. n., sem ég hef nú lýst, samþ., þá valda þær auknum útgjöldum sem nemur samtals að upphæð 907 millj. 225 þús. kr. Af þessu leiðir að á greiðsluyfirliti ríkissjóðs verða gjöld umfram tekjur 18 millj. 591 þús. kr., en halli á lánahreyfingum er eftir sem áður óbreyttur, 752 millj. 146 þús. kr. og því gjöld umfram tekjur 770 millj. 737 þús. kr. Svo sem ég hefi áður tekið fram, mun meiri hl. fjvn. miða afgreiðslu sína á fjárlagafrv. við það að fjárl. verði afgr. greiðsluhallalaus.



Herra forseti. Að jafnaði hafa fulltrúar minni hl. fjvn. talið ástæðu til að fara nokkrum orðum um störf n. að afgreiðslu fjárlagafrv. Vegna þess með hve miklum endemum var staðið að afgreiðslu mála í fyrra urðu um hana meiri. umr. en endranær. Af ýmsum orsökum væri e.t.v. ástæða til að taka upp þráðinn nú vegna þess að enn er margt að athuga við störf n. Tíminn vill nýtast illa. Of langur tími fer til að hlusta á aðila sem koma á fundi n. ár eftir ár, t.d. til að biðja um hærri styrk til félagssamtaka, en of lítill tími gefst síðan til raunhæfra umr. innan n. um einstök erindi og málefni og jafnvel hin veigamestu. Ég vil þó ekki kenna núv. meiri hl. n. um þessi atriði. Þetta er sama vandamálið, hverjir sem fara með stjórnina, þótt misjafnlega takist til einstök ár. Við í minni hl. fjvn. höfum ekki nema allt hið besta að segja um samskiptin við þá sem skipa meiri hl. n., og ég vil fyrir hönd okkar stjórnarandstæðinga í fjvn. flytja samstarfsnefndarmönnum okkar þakkir fyrir samstarfið og þá sérstaklega formanni n., Jóni Árnasyni, fyrir sanngirni og réttsýni í okkar garð í öllum hans störfum. Reynslan hin síðari ár sýnir að þótt allir nm. leggi sig fram til að greiða fyrir störfum í n., þá endist tíminn frá þingsetningu illa og of lengi dregst að unnt sé að hefja afgreiðslu erinda og of litlum tíma er unnt að verja til að kryfja mál til mergjar eða yfirleitt ræða einstök erindi. Áður gafst þó tími til þess að lesa öll erindi frá orði til orðs. Nú í haust hefur verið látið nægja í nær öllum tilvikum að geta einungis um efni þeirra í örfáum orðum, en erindin hafa að sjálfsögðu verið nm. tiltæk og í því sambandi vil ég lýsa ánægju minni yfir því að fjvn. hefur fengíð mjög hæfan starfsmann sem ætlast er til að verði fastur starfsmaður n. og fjárlaga- og hagsýslustofnunar allt árið. Störf hans í haust lofa mjög góðu. Þegar haft er í huga í hvert horf hefur sótt um afgreiðslu mála í fjvn. og hvernig að er kreppt varðandi afgreiðsluna, þá verður sannleikurinn réttast orðaður með því að segja að n. hefur upp á siðkastið í raun engan veginn verið tilbúin til að leggja fjárlagafrv. fyrir til 2. umr. þegar hún neyðist hreinlega til þess vegna þess að komið er fast að jólum. Ég árétta enn þá skoðun, sem ég hef áður látið í ljós, að úr þessu verði naumast bætt með öðrum hætti en þeim, að verulegur hluti viðtala, a.m.k. við embættismenn í ríkiskerfinu, fari fram áður en þing kemur saman, á hálfum mánuði til þremur vikum áður en þing hefst. Þetta á að vera unnt enda þótt fjárlagafrv. hafi þá ekki verið lagt fram og var reynt í nokkrum mæli 1974 vegna þess að þing hófst þá ekki fyrr en 29. okt. Þetta gafst vel og bjargaði því að mínu mati að þá var unnt að afgr. fjárl. fyrir jól. Enn hefur ekki verið lögð fram endurskoðuð tekjuáætlun sem byggð væri á nýrri upplýsingum um þjóðhagshorfur en fyrir lágu þegar fjárlagafrv. var samið. Fulltrúar Þjóðhagsstofnunar lögðu s.l. laugardag fram gögn um horfur 1977 og framvindu 1976, en að sjálfsögðu hefur nm. ekki gefist tími til að kanna þessi gögn sem skyldi, og þar sem ekki er ljóst á þessu stigi hver er skv. nýrri þjóðhagsspá áætluð staða ríkissjóðs á næsta ári mun minni hl. fjvn. ekki á þessu stigi málsins flytja brtt. við frv. Milli 2. og 3. umr, verður nú mjög skammur tími til afgreiðslu þeirra mörgu mikilvægu mála og málafokka sem óafgreidd eru, enda þótt ekki fari jafnhrapalega og í fyrra þegar einungis tveir starfsdagar voru milli umr. Þeir gætu orðið þrír nú ef 3. umr. fer fram fyrir helgi, en ella fjórir til fimm. En mörg mjög veigamikil mál biða ákvörðunar n. milli 2. og 3. umr. Fyrir fáum árum hefðu þetta verið talin óhugsandi vinnubrögð og óhæf aðstaða fyrir nm. Annar þáttur þessa máls, hvernig staðið er að afgreiðslu fjárlaga nú, er sá, að varðandi veigamikla þætti fjárlagafrv. hefur fjvn. við störf sín fyrir afgreiðslu málsins til 2. umr, engin þau gögn séð sem boðað var í grg, frv, að yrðu lögð fyrir Alþ. í haust. Í grg. með fjárlagafrv. segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Lánsfjáráætlun 1977 verður lögð fram á Alþ. fyrir eða um miðjan nóv.“ - og hæstv. forsrh. áréttaði þetta í stefnuræðu. Þarna er ekki verið að slá neina varnagla: Lánsfjáráætlunin verður lögð fyrir Alþ. fyrir eða um miðjan nóv. Þegar fjvn. var að ljúka störfum fyrir 2. umr. vegna þess að sá tími, sem hún hafði til starfa, var liðinn, bólaði enn ekkert á lánsfjáráætluninni og hún hefur ekki enn séð dagsins ljós. Starfsmannaskrá á skv. lögum að fylgja fjárlagafrv. Það var látið undir höfuð leggjast, en hæstv. fjmrh, hét því í fjárlagaræðu sinni að hún yrði afhent þm. eftir u.þ.b. vikutíma þar frá. Það hafa reynst æðimargir dagar í vikunni hjá hæstv. ráðh., því að efndirnar eru þær að starfsmannaskráin er enn ekki komin fram. Eins og okkur er í fersku minni gafst hæstv. ríkisstj. upp á því í vor að afgr. vegáætlun til 4 ára eins og lög gera ráð fyrir. Hagur Vegasjóðs var í slíku óefni að einungis tókst að berja saman bráðabirgðaáætlun fyrir árið í ár og þá með þeim hætti að taka fé af sérstöku skuldabréfaláni til Norður- og Austurvegar og lána það til almennrar vegagerðar. Slæmt er að hafa ekki áætlun til 4 ára, en verra er að byrja nýtt ár án þess að hafa nokkra vegáætlun fyrir það ár. Þess vegna voru settar fram heitstrengingar í grg. fjárlagafrv. varðandi þetta mál. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Gert er ráð fyrir afgreiðslu vegaáætlunar samtímis afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1977, og mun samgrh. leggja hana fram í nóv. n.k.“ Þarna er kveðið skýrt að orði eins og um lánsfjáráætlunina: Vegaáætlunin lögð fram í nóv. og afgr. með fjárl. En það er sama sagan um efndirnar. Vegáætlun var ekki lögð fram í nóv. og hún hefur ekki verið lögð fram enn. Í grg. með fjárlagafrv. segir að frv. að nýjum tollskrárlögum í samræmi við áætlanir um tolltekjur í fjárlagafrv, verði lagt fram fljótlega eftir þingbyrjun. Það frv. var lagt fram fyrir nokkrum dögum, líklega um viku af desember. Fjvn: mönnum gefst tæpast nokkur tími til að fylgjast með eða hafa áhrif á afgreiðslu þess. En hvað um það, þetta frv. hefur þó verið lagt fram og verður afgr. Í fjárlagafrv. er greint frá þeirri breytingu á uppsetningu væntanlegra fjárlaga, að áætlaður kostnaður af ríkisspítölum er færður í A-hluta fjárlagafrv, og reiknað með að ríkið kosti þessar stofnanir að öllu leyti. Þessu fylgir breyting á skiptingu kostnaðar af sjúkratryggingum, og jafnframt er óljóst hvað hæstv, ríkisstj. ætlar sér með innheimtu sjúkratryggingagjalds og hvernig ákvörðun um hlut sveitarfélaga í því efni fléttast inn í breytta skipan á greiðslu kostnaðar af sjúkratryggingum. Jafnframt er í grg. fjárlagafrv, boðað að endurskoðaðar verði reglur um þátttöku hins opinbera í kostnaði af hinum ýmsu þáttum heilbrigðisþjónustunnar, trúlega í þá átt að þeir, sem á slíkri þjónustu þurfa að halda, greiði hana sjálfir í ríkara mæli en nú. Engar nánari skýringar eru gefnar á þessum efnisatriðum. En enn eitt fyrirheitið er sett fram í grg, fjárlagafrv., svo hljóðandi með leyfi hæstv. forseta: „Áður en endanleg afgreiðsla fjárlagafrv. fer fram mun heilbr.- og trmrn. leggja fram till. um nauðsynlegar breytingar á tryggingalöggjöf sem tryggi fyrirhugaða nýskipan.“ Þessar till. hafa enn ekki verið lagðar fram, og ég veit ekki hvort nokkrar viðræður hafa farið fram við forsvarsmenn sveitarfélaga í landinu um þessi mál, en þau varða sveitarfélögin miklu. Fjvn. hefur enn ekki fengið nokkrar minnstu upplýsingar um þessi efni. N. hefur því enga aðstöðu haft til þess að kanna kosti eða galla fyrirhugaðrar breytingar. Breytingar hafa verið gerðar í fjárlagafrv., og enginn, sem á að afgr. frv., virðist vita neitt meira. Þm. vita ekkert um þetta, forstjóri Tryggingastofnunar ríkisins ekkert, tryggingaráð ekkert. Það hefur einungis verið ákveðið með uppsetningu fjárlagafrv. að breyt. skuli gerðar, og eftir fáa daga er ætlunin að slá föstum þeim breyt. sem enginn virðist vita hverjar í rauninni verða eða hvernig þær t.d. samrýmast hagsmunum hinna ýmsu sveitarfélaga í landinu. Það kemur t.d. fram í grg. fjárlagafrv., að miðað við fyrirhugaðar breytingar muni sveitarfélög eftirleiðis bera um fjórðung sjúkrakostnaðar annars staðar en á ríkisspítölum. Enginn veit hvaða áhrif þetta hefur innbyrðis milli sveitarfélaga sem hafa mismunandi aðstöðu til að leggja sjúklinga inn á ríkisspítala, en samkv. þessum áætlunum mun það ekki kosta sveitarfélögin neitt að hafa sína sjúklinga á ríkisspítölum, en fjórðung daggjalds að vista þá á öðrum sjúkrastofnunum. Aðstaða sveitarfélaga til að koma sjúklingum inn á ríkisspítala er að sjálfsögðu mjög mismunandi, en ætlunin er að fella niður kostnað sveitarfélaganna, ef ríkisspítalar eiga í hlut, eins og ég áðan sagði, en hækka hlut sveitarfélaganna ef sjúklingar eru lagðir inn á aðrar sjúkrastofnanir. Þetta eru að sjálfsögðu fráleit og fordæmanleg vinnubrögð, að ætla að afgr, mikilsverð mál með því að byrja á því að slá niðurstöðunni fastri og kanna síðan rök og forsendur þegar ákvörðunin er þegar tekin með afgreiðslu fjárlaga á þann veg sem hér er lagt til. Á sama hátt á, eins og ég áðan nefndi, að afgr. málefni vegasjóðs án þess að vegáætlun fyrir næsta ár hafi verið sýnd, rædd eða afgr. á Alþ. Það er auðvitað hlutverk ríkisstj. að standa þannig að framlagningu mála með skipulögðum vinnubrögðum að viðunandi sé fyrir þm., hver svo sem afstaða þeirra er til till. ríkisstj. En þannig hefur verið staðið að undirbúningi varðandi hin veigamestu frv. og áætlanir sem tengjast afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár, að með öllu er óviðunandi. Allt sýnir þetta hver seinagangur og ráðleysi ríkir í starfsháttum hæstv. ríkisstjórnar. Yfirlýsingar eru gefnar í tíma og ótíma um hvernig að málum verði staðið, en ekkert stenst. Ákveðnir þættir fjárlagagerðar eru byggðir á ákvörðunum um breyt. á tilteknum lögum, en frv. um þær breyt. hafa ekki séð dagsins ljós þegar fjvn. er að ljúka störfum. Áætlanir, sem fjárlagagerð á að miðast við í tilteknum atriðum, fyrirfinnast ekki heldur. Yfirlýsingar í grg. reynast einskis virði, yfirlýsingar ráðh. markleysa. Tökum t.d. yfirlýsingar hæstv. fjmrh. Hann lýsti því yfir við afgreiðslu fjárlaga 1974 að fyrir þá fjárlagaafgreiðslu yrði lokið setningu nýrra laga um námslán og námsstyrki. Þau lög voru ekki sett 1974, ekki 1975, heldur 26. febr. 1976. Eins og ég áðan greindi lýsir hæstv. ráðh. yfir því í grg. fjárlagafrv. að lánsfjáráætlun verði lögð fram fyrir eða um miðjan nóv. Hún hefur enn ekki sést. Hann lýsti því einnig yfir í fjárlagaræðu að starfsmannaskrá, sem á lögum samkv. að fylgja fjárlagafrv., yrði afhent þm. eftir um það bil vikutíma. Hún hefur orðið löng vikan sú. Um ný skattalög sagði hæstv. fjmrh. við 3. umr. fjárlaga 1974 að starfshópar mundu skila ákveðnum niðurstöðum, till. eða valkostum á vorþingi 1975, þannig að unnt yrði að taka afstöðu til nýrra skattalaga í flestum eða öllum greinum á þinginu 1974–1975 eða á þinginu 1975–1976. Slíkar hugmyndir um breyt. á skattalögum voru loks sendar þingflokkunum sem trúnaðarmál s.l. vor, vorið 1976, og tekið fram að ætlunin væri að leggja þær fram á Alþ. fyrir þinglok í vor. Það var ekki gert. Nýjar og verulega breyttar till. voru sendar þingfl. nú í haust, en sagt er að þeim hafi nú verið umturnað í herbúðum stjórnarflokkanna. Í grg. fjárlagafrv. segir hæstv. fjmrh., að fyrir afgreiðslu fjárlaga verði flutt frv. um breyt. á lögum um tekju- og eignarskatt, og í fjárlagaræðu sagði hæstv. ráðh. að að því væri stefnt, að nýtt frv. yrði lagt fyrir Alþ. á næstunni. Þetta var 28. okt. Hæstv. ráðh. greindi frá innihaldi frv. í einstökum atriðum. Hvað eftir stendur í þeim efnum eftir að stjórnarflokkarnir hafa velt málinu á milli sín í allt haust er ekki vitað, en frv. sést ekki og hæpið hvað ákvæði þess gætu gilt um skattlagningu á næsta ári. Það er því æði-óljóst við hvað á að miða í fjárlögum næsta árs varðandi heildarupphæð tekjuskatts og eignarskatts. Í fjárlagaræðu í fyrra sagði hæstv. ráðh. að tekinn yrði upp sá háttur að láta stjórnarfrv. fylgja útreikninga og mat á þeim útgjöldum sem stjórnarfrv. hefðu í för með sér, bæði í bráð og lengd, eins og hæstv. fjmrh. orðaði það. Ekkert bólar á efndum á þessu sviði fremur en öðrum, og ég hef reynslu af því að ekki er einu sinni til neins að spyrja um þennan kostnað varðandi stjórnarfrv. sem lögð eru fram. Svörin fást ekki. Allar þessar ónákvæmu og marklausu yfirlýsingar hæstv. ráðh. setja mark sitt á fjárlagaafgreiðsluna og hindra að hún geti farið fram með þeim hætti sem eðlilegt er. Í sambandi við allar yfirlýsingar hæstv. ráðh., sem aldrei standast, vil ég ráðleggja honum og reyndar fleiri ráðh. að hafa í huga það sem haft er fyrir satt um varphænurnar. Þær, sem helst er eitthvert gagn í, gagga ekki fyrr en þær eru búnar að verpa. Ég skal ekki hafa fleiri orð um hver vinnubrögð eru viðhöfð við afgreiðslu fjárlaga nú. Það þyrfti vissulega að vera á ýmsan hátt betur staðið að málum og er þá ekki allt, sem svo háttar um, nýtilkomið eða bundið þeim meiri hl. sem nú ræður málum, heldur vandamál sem lengi hefur verið við að etja þar sem er tímaskortur við afgreiðslu svo fjölþætts verkefnis sem fjárlagagerð er. Það er áreiðanlega sameiginlegur áhugi allra nm. að finna ráð til þess að bæta þar úr með breyttum starfsháttum. En fráleit frammistaða hæstv. ríkisstj. varðandi lagasetningar og áætlanagerð, sem fjárlagafrv. á að byggjast á, setur sérstakt mark á afgreiðslu fjárlaga nú og er með þeim hætti að óviðunandi er. Þetta finna jafnt þeir meirihlutamenn sem við hinir. Við 1. umr. um fjárlagafrv. ræddi ég allítarlega um frv. í heild og þróunina í ríkisfjármálum í tíð núv. ríkisstj. og ég mun því ekki eyða miklum tíma í að endurtaka það nú. Miðað við þær brtt. sem fjvn. hefur lagt fram fyrir 2. umr., hækka áætluð útgjöld ríkissjóðs frá núgildandi fjárlögum úr 58800 millj. kr. í ríflega 84 þús. millj. á næsta ári. Þess ber þá að geta að í áætluðum útgjöldum næsta árs er reiknað með umsömdum launahækkunum sem koma til framkvæmda á næsta ári, en sá útgjaldaþáttur nemur 1555 millj. kr. í A-hluta fjárlaga. Nú hefur á hinn bóginn orðið umfram grundvöll fjárlagafrv. hækkun launa á þessu ári vegna svokallaðs rauðs striks í kjarasamningum og má ætla að viðbótarútgjöld af þeim sökum á næsta ári nemi um 1300 millj. kr. Þessi líður er ekki í frv. eða í brtt., sem lagðar hafa verið fram svo að í samanburði milli ára vantar um 250 millj. kr. á að þessir tveir þættir jafnist út. Olíugjald var ekki í útgjaldahlið á þessu ári, en er áætlað 1600 millj. kr. á næsta ári. Að öllu þessu athuguðu má ætla, að eins og mál standa í dag, en margir mikilsverðir málaflokkar eru óafgreiddir í n., verði hækkun útgjalda ríkissjóðs á næsta ári miðað við núgildandi fjárlög nálega 40%. Þessi útgjaldahækkun verður að sjálfsögðu sótt í vasa skattþegna. En áætlað er á hinn bóginn að launahækkanir í ár verði 30%. Almenn verðlagshækkun á þessu ári verður 30-32%. Hækkun launa nálega 30%, en útgjöld ríkissjóðs eiga að aukast um nálega 40%. Þetta segir sína sögu. Heildarmyndin er því þessi: Útgjöld ríkissjóðs aukast umfram verðlags- og launahækkanir, og það eru rekstrargjöldin sem hafa þanist út, en framkvæmdaliðirnir rýrnað að raungildi. Þetta hefur verið einkenni fjárlaga hægri stjórnarinnar og það fjárlagafrv., sem hér er til umr., er þar ekki undantekning þar sem liðurinn önnur rekstrargjöld hækkar í frv. um 58.2% þegar almennt verðlag hækkar um nálega 30%. Útfærsla rekstrarliða í tíð núv. ríkisstj. hefur verið svo langt umfram almennar verðlagshækkanir á sama tíma að liðurinn önnur rekstrargjöld væri 4000 millj. kr. lægri í fjárlagafrv. n.d ef þessi liður hefði einungis hækkað til jafns við almennt verðlag í landinu síðan 1974 þegar hægristjórnin tók við völdum. Vaxtagjöld í A- og B-hluta fjárlaga hækka um 3809 millj. kr. á einu ári eða um 83.4%. Þegar stóraukin skattheimta ríkisins hverfur þannig í útþenslu rekstrargjaldanna er hlutur verklegra framkvæmda, einkum þeirra sem mestu skipta sveitarfélögin í landinu, að sama skapi rýrður. Þetta er sú heildarmynd sem við blasir þegar hæstv. ríkisstj. er að afgreiða þriðju fjárlög sín. Ljóst er að það stórfellda stjórnunarslys, sem rekstur ríkissjóðs var á árinu 1975, markar afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1977. Sá skuldaslóði, sem ríkissjóður dregst með vegna þeirrar stórfelldu vanhæfni sem sýnd var við stjórn fjármála ríkisins á árinu 1975, hafði margþættar afleiðingar. Afleiðingarnar af rekstrarhalla sem nam 7500 millj. kr. á því ári, sem svarar til 10 þús. millj. kr. nú, urðu stórfelld skuldasöfnun, stóraukin vaxtagjöld og meiri verðbólga innanlands en ytri aðstæður gáfu tilefni til, þar sem verðhækkanir á innflutningsvörum námu á árinu 1975 einungis 5% í erlendri mynt og voru 7 sinnum minni en á árinu 1974. En vísitala framfærslukostnaðar hækkaði þrátt fyrir það um hvorki meira né minna en 43.5% frá nóv. 1974 til nóv. 1975 og vísitala vöru og þjónustu um 46.1%. Stórfelld skuldasöfnun ríkissjóðs hjá Seðlahankanum á árinu 1975 og óhemjulegur viðskiptahalli hefur þær afleiðingar að með síauknum skattheimturáðstöfunum ríkissjóðs til að hafa upp í hallareksturinn frá árinu 1975 er haldið fyrir almenningi þeim kjarabótum sem batnandi ytri aðstæður gefa sérstakt tilefni til að komið verði í hlut launafólks eftir stöðuga kjaraskerðingu í tíð núv. ríkisstjórnar. Það er aðeins í einu atriði sem nokkuð jákvætt hefur hlotist af því stórfellda slysi sem stjórnunin á ríkissjóði var á árinu 1975. Svo griðalegur yfirdráttur ríkissjóðs í Seðlabankanum sem þá átti sér stað er að sjálfsögðu óþekkt fyrirbæri hjá þjóðum sem teljast komnar til vits og ára í stjórnun efnahagsmála. Þessi frammistaða kallaði á það að jafnt Seðlabankinn sem erlendir lánardrottnar, sem borguðu brúsann, hlutu að krefjast þess að hæstv fjmrh. vissi a.m.k. hvað skuldasöfnun ríkissjóðs líði, en allt árið 1975 óð hann í villu og svima um stöðu ríkissjóðs, eins og áður hefur verið rakið hér á hv. Alþingi, þar sem beinlínis hefur verið vitnað til staðhæfinga hans sjálfs um áætlaða Stöðu ríkissjóðs, fyrst við setningu brbl. um vörugjald, síðan í grg. fyrir fjárlagafrv. fyrir árið 1976, þá í fjárlagaræðu, síðan við framlagningu frv, um vörugjald í des. í fyrra, þá í sérstakri fréttatilkynningu frá fjmrn. og siðast við framlagningu ríkisreiknings þegar raunveruleikinn blasti við. Allan þann tíma voru hugmyndir hæstv. ráðh. um stöðuna að breytast. Hann henti engar reiður á því hvað var að gerast. Hugmyndirnar breyttust frá hallalausum rekstri við setningu brbl. um vörugjald í júlí og í 7500 millj, kr. raunverulegan halla loks þegar reikningarnir lágu fyrir. Þessi ósköp hafa sem betur fer leitt til þess að eftir kröfu lánardrottna hafa nú verið gerðar ráðstafanir til að auðvelda hæstv. ráðh. að fylgjast með hvað ríkissjóði líður og að hafa einhverja stjórn á hlutunum. Það er þakkarvert. En þessi reynsla var æðidýru verði keypt. Það dýra verð er almenningur enn að greiða og er ætlað að greiða á næsta ári þegar hæstv. ríkisstjórn ætlar augsýnilega að haga svo málum að sá efnahagsbati, sem fellur þjóðinni í skaut vegna hækkandi afurðaverðs og batnandi víðskiptakjara, verði ekki til þess að bæta hinn stórskerta kaupmátt launa, heldur fari til greiðslu skakkafallanna af ríkisfjármálaslysinu mikla 1975. Það ráðslag, sem þá var viðhaft, er sá myllusteinn sem ríkisstj. hefur hengt um háls launafólks í landinu og er snar þáttur í síauknum skattheimtukröfum ríkisstj., samtímis því að framlög til samfélagslegra framkvæmda og þjónustu dragast saman að raungildi og lífeyrir gamalmenna og öryrkja rýrnar að kaupmætti. Þrátt fyrir að ytri aðstæður yrðu betri á þessu ári en gert var ráð fyrir við afgreiðslu núgildandi fjárlaga fór svo s.l. vor, að horfur voru á rekstrarhalla ríkissjóðs á þessu ári, og enn var gripið til þess að hækka neysluskatta. Vörugjald, sem var 10%, var í maí hækkað í 18% og skyldi sú hækkun gilda allt árið enda þótt í fjárlögum væri tekjuöflun miðuð við að gjaldið lækkaði í 6% hinn 1. sept. Þessi aukna skattheimta og þær auknu tekjur, sem ættu að fást vegna betri ytri aðstæðna en gert var ráð fyrir, duga væntanlega til þess að rekstur ríkissjóðs verði hallalaus á þessu ári. Vonandi verður meira að marka áætlanir í þessu efni nú en í fyrra þótt e.t.v. sé þess ekki að vænta að þessi tekjuauki dugi til þess að skila þeim rekstrarafgangi sem núgildandi fjárlög gera ráð fyrir og átti að verja til þess að grynna aðeins á skuldum ríkissjóðs við Seðlabankann. Neysluskattar hafa hækkað svo í tíð núv. ríkisstj. að samkvæmt því fjárlagafrv. sem hér er til umr., er gert ráð fyrir því að skattar af innflutningi og af seldum vörum og þjónustu og vörugjaldi verði á næsta ári 45 000 millj. kr. hærri en í fjárlögum fyrir árið 1974. Þessi gjöld verða á næsta ári sem nemur 200 þús. kr. hærri á hvert mannsbarn í landinu en á fjárlögum 1974. Þessi gífurlega skattheimta með neyslusköttum, sem bitnar þyngst á barnafjölskyldum og lífeyrisþegum, samtímis því sem gróðafyrirtækin sleppa við skatta, er ein höfuðástæðan fyrir sírýrnandi kaupmætti launatekna Á sama tíma eru nær 500 fyrirtæki í Reykjavík tekjuskattslaus með öllu þótt velta þeirra hafi á s.l. ári numið 40 000 millj. kr. Það hefur komið fram að undanförnu að innkaupsverð innfluttrar vöru er í sumum tilvikum hærra en útsöluverð í smásölu þar sem varan er keypt. Ofan á slíkt verð koma neysluskattar ríkissjóðs, 18% vörugjald og síðan heildsöluálagning ofan á vörugjaldið, síðan smásöluálagning ofan á vörugjaldið og heildsöluálagninguna og að lokum 20% söluskattur ofan á allt saman. Það er því ekki að undra þótt kaupmáttur almennra launa sé ekki beysinn, enda er það svo að af þeim gögnum, sem fjvn. fékk hjá Þjóðhagsstofnun s.l. laugardag, sést að þrátt fyrir krónutöluhækkun kaups hefur kaupmáttur kauptaxta verkafólks og iðnaðarmanna lækkað um 14.4% á árinu 1975 og lækkað enn um 4.3% til viðbótar á árinu 1970. Stjórnarflokkarnir hafa jafnan haldið þeirri skoðun á lofti að nota hafi þurft stjórnunartímabil þeirra til að leiðrétta einhverja ógnarkaupmáttaraukningu launa frá kjarasamningum vorið 1974. En staðreyndin er sú, og sú niðurstaða sést af gögnum Þjóðhagsstofnunar að þótt sleppt væri að miða við kauphækkunina vorið 1974 og borin saman þróun kaupmáttar kauptaxta verkafólks og iðnaðarmanna frá 1973 og þróun þjóðartekna á mann samtímis, þá vantar á árinn 1976 12% upp á að kaupmátturinn hafi fylgt breytingum á þjóðartekjum á mann frá árinu 1973. En einmitt þjóðartekjur á mann eru sá mælikvarði sem stjórnmálaflokkar, sem hallir eru undir atvinnurekendur, vilja helst nota þar sem þeir neita að viðurkenna möguleikana á því að breyta tekjuskiptingunni sjálfri launþegum í hag. Það eru hins vegar aðrir aðilar í þjóðfélaginu sem hafa ekki hlotið svo skertan hlut á síðustu árum. Í gögnum Þjóðhagsstofnunar kemur nefnilega fram að hagur heildverslunar er sagður svipaður í ár og á árunum 1973 og 1974 Ef kaupmáttur launataxta verkafólks og iðnaðarmanna ætti á sama hátt nú að vera svipaður og hann var að meðaltali 1973 og 1974 þyrfti hann að hækka um tæplega 20%. Svo mjög hefur dregið í sundur með heildsölum og verkafólki í tíð hægri stjórnarinnar, og er þess þó getið í grg. frá Þjóðhagsstofnun að hagur heildverslunarinnar hafi verið enn betri 1975, en á því ári lækkaði kaupmáttur launa verkafólks um 14.4%. Aukning neysluskatta í tíð núv. ríkisstj. í þeim mæli að innflutningsgjöld, skattar af seldum vörum og þjónustu og vörugjald verða á næsta ári 45 þús. millj. kr. hærri en á þessu ári, er einn aðalgrundvöllur kaupmáttarskerðingarinnar. Þessari miklu aukningu neysluskatta hefur þó ekki verið varið til þess að auka samfélagslegar framkvæmdir eða bæta kjör lífeyrisþega. Hún hefur farið til að mæta stórauknum rekstrarkostnaði, en rekstrargjöldin hafa hækkað langt umfram almennar verðlagsbreytingar, eins og ég áður hef greint. Það hefur áður verið tekist á um þá stefnu að sækja fé með sköttum, annars vegar til að bæta hag ellilífeyrisþega og öryrkja og hins vegar til að viðhalda byggð og framleiðslu á stöðum sem fá ekki rönd við reist ef gróðahvötin ein eru látin vera leiðarljósið í þjóðfélaginu. En sú stefna er ekki stefna núv. hæstv. ríkisstj. Fjárveitingar, sem mestu varða sveitarfélög úti á landi, fjárveitingarnar til að tryggja viðgang byggðarlaga og íbúum þeirra þjónustu á við aðra landsmenn, hafa markvisst verið skornar niður að raungildi síðan hægri stjórn tók við völdum. Raungildi tryggingabóta rýrnar þrátt fyrir stóraukna skattheimtu. Ellilífeyrisþegar fá fyrst og fremst kveðjur frá ríkisstj. í síhækkandi verði brýnustu matvæla. Þá síðustu er verið að senda þessu fólki nú síðustu dagana fyrir jól. Niðurgreiðslur vöruverðs hækka í fjárlagafrv. aðeins um 2.7% þegar tekjur ríkissjóðs aukast á næstu fjárlögum líklega um ríflega 40%. Á sama tíma hækka útflutningsbætur um 102%. 1800 millj. kr. verður varið til að fá þegna ríkustu þjóða heims til að kaupa íslenskar landbúnaðarvörur sem ellilífeyrisþegar og barnafjölskyldur hafa ekki orðið efni á að kaupa. Niðurgreiðslur, sem lækka vöruverð í landinu og hamla þannig gegn verðbólgu og koma mest barnafjölskyldum og elli- og örorkulífeyrisþegum að notum, eiga aðeins að hækka um 134 millj. kr., en útflutningsbætur um 910 millj. kr. Skattheimta er aukin þrátt fyrir bættar ytri aðstæður. Skattstofnarnir eru sjálfir auknir með 18% vörugjaldi sem á að vera í gildi allt næsta ár, en var þó aðeins 10% fjórðung þess árs sem nú er að líða. Gengið er látið síga þótt verðlag útflutnings verði á þessu ári 17–18% hærra en í fyrra í erlendri mynt. Er að undra þótt ríkisstj. gangi illa að kveða niður verðbólguna? Hún er stöðugt að blása í hana lífi. Og mitt í þessari aukningu skattheimtu hefur Framsfl. stutt hæstv. forsrh. í þeirri stefnu hans að draga úr samneyslu, að skera s.l. tvö ár verulega niður allar þær samfélagslegu framkvæmdir sem mestu varða byggðarlögin úti á landi. Og Framsfl. styður hæstv. forsrh. dyggilega við að viðhalda þeim niðurskurði við afgreiðslu fjárlaga nú, enda þótt á næsta ári dragi verulega úr fjárþörf vegna raforkuframkvæmda og allar ytri aðstæður og efnahagshorfur séu nú betri en að undanförnu. Tekjur í fjárlagafrv. munu að öllum líkindum hækka eins og ég áðan sagði, um tæp 40% Heildarhækkun fjárveitinga til verklegra framkvæmda í A- og B- hluta nemur 5%, hækkar úr um það bil 19 milljörðum kr. í um það bil 20 milljarða kr. Framkvæmdakostnaður við rafvirkjanir og veitur lækkar um 1700 millj. kr. En þrátt fyrir þetta gleypir rekstarútfærslan svo algjörlega tekjuaukann að fyrri niðurskurði er enn haldið. Kenning hæstv. forsrh. um minnkun samneyslunnar skal útfærð til hins ítrasta, og ekki stendur á Framsfl. að yfirgefa byggðastefnuna. Á stjórnartíma hægri stjórnarinnar, þegar ríkt hefur stefna minnkandi samneyslu, niðurskurður verklegra framkvæmda og félagslegrar þjónustu, hefur hlaðist upp sívaxandi vandi fyrir aðila sem þurfa á að halda þjónustu og starfsemi sem byggist á fjárveitingum frá ríkinu. Þetta hefur verið að gerast hvarvetna í landinu, varðandi hafnarmál, skólamál, sjúkrahúsmál, flugvallarmál málefni íþróttasamtaka og dagvistunarheimila, og svo mætti lengi telja. Þó að ég minnist hér fáum orðum á nokkra þessara málaflokka á ég von á því að fulltrúar minni hl. fjvn., sem störfuðu að málum í undirnefndum, ræði þau mál frekar hér á eftir, og þeir sem flutt hafa brtt. til lausnar á vanda einstakra stofnana og byggðarlaga, munu fjalla um málefni þeirra. S.l. tvö ár hefur verið þannig staðið að fjárveitingum til skólabygginga að á grunnskólastigi hefur ekki verið veitt fé til einnar einustu nýrrar byggingar þannig að framkvæmdir gætu hafist. Slíkri stefnu er útilokað að halda áfram lengur hversu mikið sem ráðandi ríkisstj. er á móti samneyslu. En afgreiðslan nú er þó ekki frábrugðin þeim fyrri að því leyti, að nú er þannig staðið að málum að þótt framlög til nýrra framkvæmda séu sett á pappírinn, þá eru upphæðirnar hafðar svo lágar að vonlaust er a.m.k. um margar þeirra að fjárveiting dugi til þess að unnt sé að gera verksamninga um framkvæmdir. Og til þess að ná þessum fjárhæðum, sem í ýmsum tilvikum eru sýndarfjárveitingar, eru fjárveitingar til framkvæmda, sem áður eru hafnar, skornar svo niður að þær eru leiknar á sama hátt og í óefni lendir um áframhald framkvæmda. Það er sama hvar lítið er í skólamálunum, niðurskurðarstefnan mun valda vaxandi vanda við fjárlagagerð og ýmis sveitarfélög lenda í algjörum ógöngum ef ekki verður hér á stefnubreyting. Við afgreiðslu fjárlaga í fyrra var gert ráð fyrir að fellt yrði úr lögum ákvæði um að ríkissjóður styrkti byggingu dagvistunarheimila. Sú upphæð, sem veitt var, var ætluð til þess að greiða áfallnar skuldbindingar eða hluta þeirra, en ekkert ætlað til nýrra framkvæmda. Þessi tala, sem byggðist á því að engar nýjar skuldbindingar kæmu til, var lögð til grundvallar nú og hækkuð lítillega í meðferð fjvn., en eftir sem áður er hún alls ófullnægjandi til þess að mæta þeirri þörf sem þegar er fyrir hendi. Til þess að framlögin væru greidd samkvæmt lögum á 4 árum þyrfti fjárveitingin að vera um það bil tvöfalt hærri. Það var samstaða í fjvn. á árunum 1973 og 1974 að gera sérstakt átak í fjárveitingum til Íþróttasjóðs til þess að koma málum íþróttamannvirkja í viðunandi horf, en þá hafði hlaðist upp skuldahali ríkissjóðs við Íþróttasjóð. Þá var fjárveitingum á þann veg hagað að skuldirnar voru greiddar sérstaklega og þá miðað við að þær yrðu greiddar á 4 árum og fjárveitingar til nýrra mannvirkja miðaðar við 4 ára greiðslutíma. Eftir ríflega tveggja ára valdatíma hægri stjórnarinnar eru málefni Íþróttasjóðs verr komin en nokkru sinni fyrr. Eftir síðustu fjárlagaafgreiðslu var skuldahalinn kominn upp í ríflega 130 millj. kr., og miðað við þá fjárhæð, sem ætlunin mun að veita til Íþróttasjóðs á næsta ári, vex skuldasúpan upp í nær 200 millj. kr. Þessi niðurstaða þýðir að mannvirki, sem fyrst voru samþykkt í fjárlögum fyrir árið 1973, fá 60% fárþarfarinnar, þau, sem vorn samþ. 1974, 50%, þau, sem vorn samþ. í fjárlögum fyrir 1975, 40%, þau, sem voru samþ. 1976 20%, og þau mannvirki, sem kæmu í fjárlög í fyrsta sinn nú, fengju einungis 10% fjárþarfar. Þótt öllum nýjum mannvirkjum yrði sleppt, engin tekin 1 fárlög, þá dygði þessi upphæð, 130 millj. kr., einungis fyrir 43.5% af fjárþörf vegna þeirra íþróttamannvirkja sem þegar hafa fengið fjárveitingar á fjárlögum. Hér eins og á fleiri sviðum þýða ákvarðanirnar um minnkaða samneyslu fyrst og fremst það, að vandanum er velt yfir á framtíðina. Eins og ég minntist á áðan, fór svo um afgreiðslu vegáætlunar í vor að stjórnarflokkarnir treystu sér ekki til að fara að lögum og afgreiða vegáætlun til fjögurra ára. Þannig höfðu þeir komið hag Vegasjóðs á tveimur árum. Bráðabirgðavegáætlun hefur verið í gildi fyrir árið í ár, og þrátt fyrir fyrirheit í grg. fjárlagafrv. um að till. að nýrri vegáætlun yrði lögð fram í nóv. og afgreidd samtímis fjárlögum, þá er frammistaða stjórnarflokkanna slík að fjárlög verða afgreidd nú án vegáætlunar og engin vegáætlun verður í gildi einhvern hluta af næsta ári. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að gjaldfallinn stofnkostnaður vegagerðar hækki einungis um 586 millj. kr. frá árinu í ár og minnki þannig jafnvel að raungildi, en í vor þótti ekki vogandi að sýna slíka upphæð aftur á næsta ári. Á sama tíma og framlag til vegaframkvæmda minnkar að raungildi til viðbótar þeim stórfellda niðurskurði sem þegar hefur verið framkvæmdur í vegamálum í tíð núv. ríkisstj. eykur ríkissjóður sífellt tekjur sínar af söluskatti af bensíni og bifreiðum. Af hverri verðhækkun á bensíni fer fimmtungur beint í ríkissjóð sem söluskattur. Söluskattstekjur ríkissjóðs af bensíni og bifreiðum munu hækka um 400 millj. kr. á næsta ári og nema í heild nær 2800 millj. kr., en það er hærri upphæð en nemur föstum tekjustofnum Vegasjóðs í ár. Þegar hinar sérstöku hafnarframkvæmdir í kjölfar eldgossins í Vestmannaeyjum fóru fram í Þorlákshöfn, Höfn í Hornafirði og Grindavík kom fram á hafnamálaráðstefnum og öðrum vettvangi að margir sveitarstjórnarmenn úti á landsbyggðinni töldu að verið væri að mismuna íbúum landsins verulega með þessum ráðstöfunum, aðrar hafnir hlytu að dragast stórlega aftur úr. Staðreyndin var reyndar sú, að almennar fjárveitingar til hafnarframkvæmda - fjárveitingar umfram þessar sérstöku framkvæmdir - héldust í fullu raungildi og ríflega það. Fjárveitingar til almennra hafnarframkvæmda annarra námu t.d. 444 milli. kr. á fjárlögum 1974. Sú upphæð mundi jafngilda 1140 millj. kr. á fjárlögum næsta ár, miðað við kostnaðarbreytinguna frá okt. 1973 til okt. 1976. Samkvæmt framlögðum brtt. er fjárveitinn til allra fiskiskipahafna sveitarfélaga áætluð 930 millj. kr. á næsta ári, en 1974 var til almennra hafnarframkvæmda veitt upphæð sem jafngilti í dag 1140 millj. kr. Þessu til viðbótar voru veittar til hinna sérstöku hafnarframkvæmda vegna gossins í Vestmannaeyjum upphæðir sem svarar til nálega 1050 millj kr. á núgildandi verðlagi. eða samtals á árinu 1974 til fiskiskipahafna upphæð sem svarar til um 2190 millj. kr. við afgreiðslu fjárlaga nú. Sveitarstjórnarmenn, sem töldu að þessar sérstöku hafnarframkvæmdir vegna gossins í Vestmannaeyjum yrðu til þess að mismuna sveitarfélögunum verulega um hafnaraðstöðu og yrðu til þess að draga úr framkvæmdum við aðrar fiskiskipahafnir, voru fullvissaðir um að ætlunin væri að fjárveitingar í svipuðum mæli og þeim, sem varið var til hinna sérstöku hafnarframkvæmda, mundu haldast áfram í fjárlögum og þá koma sérstaklega til góða þeim aðilum sem nytu ekki góðs af hafnarframkvæmdum á suðurströndinni. Nú er þessum sérstöku hafnarframkvæmdum lokið, en efndirnar á fyrirheitunum eru þær, að ekki aðeins jafngildi þeirra fjárhæða, sem fóru til hinna sérstöku hafnarframkvæmda, eru teknar út úr fjárveitingum til fiskiskipahafna, heldur skortir verulega á að fjárveiting á næsta ári jafngildi þeirri fjárhæð sem árið 1974 var veitt til annarra hafna sveitarfélaga en þeirra sem unnið var við vegna gossins í Vestmannaeyjum. Þar vantar um 210 millj. kr. upp á. Talan þyrfti að hækka um 22.5% einungis til þess að jafngilda fjárveitingunni 1974 til almennra hafnarframkvæmda, að frátöldum hinum sérstöku .framkvæmdum í Grindavík, Höfn í Hornafirði og Þorlákshöfn. Til þess að jafngilda fjárveitingu til allra fiskiskipahafna 1974, að meðtöldum hinum sérstöku framkvæmdum, þyrfti fjárveitingin nú að hækka um 112% frá þeim till. sem nú liggja fyrir um fjárveitingar á fjárlögum næsta árs. Þessi niðurstaða veldur sveitarstjórnarmönnum um land allt áreiðanlega miklum vonbrigðum. En hún er í samræmi við hina ríkjandi stjórnarstefnu: minni samfélagslegar framkvæmdir, en aukin skattheimta til að greiða 4000 millj. kr. í almenn rekstrarútgjöld umfram verðlagshækkanir frá 1974 og til að greiða ríflega 3000 millj. kr. vaxtahækkun á einu ári, milli áranna 1976 og 1977. Hæstv. dómsmrh., formaður Framsfl., myndaði ríkisstjórn fyrir hæstv. forsrh., formann Sjálfstfl., og hæstv. forsrh. hefur sannarlega tekið að sér að ráða stefnunni og hún áréttuð við hverja fjárlagaafgreiðslu. Af hálfu áköfustu hægri manna í Sjálfstfl. hafa kröfurnar verið þær í ræðu og riti að það eigi að vera markmið stjórnarstefnunnar að skera niður þátt ríkisins í verklegum framkvæmdum og þjónustu til þess að draga úr þeirri hættu að gróðamyndunin í þjóðfélaginu sé í einhverjum mæli tekin til þess að jafna aðstöðu þegnanna hvarvetna.í landinn að því er varðar lífskjör, atvinnuöryggi og þjónustu. Þetta er hin alkunna stefna hægri flokka. Fyrir gagnstæðri stefnu hafa vinstri flokkarnir barist. Þeir stefna að því að beitt sé samfélagslegum aðgerðum til þess að tryggja jöfnun á aðstöðu í landinu, tryggja að enginn troðist undir í samkeppninni innan þess þjóðfélags gróðahyggjunnar sem við búum í. Þeirra stefna er að tryggja að byggðarfélög fái reist rönd við þeim áhrifum gróðastefnunnar að fjármagnið sækir þangað sem það fær umráðamönnum þess mestan ágóðann, án tillits til þarfa þeirra sem skapa verðmætin með vinnu sinni. Það þarf engan að undra að Sjálfstfl., sem þegið hefur stjórnarforustuna úr hendi Framsfl., skuli nú knýja á um framgang stefnu sinnar: stefnu minnkandi samneyslu og forgangs gróðans. Hitt kann að koma einhverjum, sem stutt hefur Framsfl. til þessa, á óvart, hversu liðtækur og þægur hann er Sjálfstfl. við að koma fram þeirri stefnubreytingu, sem orðið hefur í þessum efnum síðan hægri stjórnin tók við völdum. Nú er niðurskurður framkvæmda og þjónustu, minnkun samneyslu ekki afsökuð með árferði og ytri aðstæðum. Stefnan er óbreytt þrátt fyrir efnahagsbata. Það staðfestir rækilega það, sem minni hl. fjvn. sagði í nál. í fyrra, með leyfi hæstv. forseta: „Það fer ekki á milli mála hverjir ráða ferðinni. Víst er að þeir aðilar í Sjálfstfl. og Framsfl., sem best ná saman um þá hægri stefnu sem nú er fylgt, miða engan veginn við það að hér verði einungis um tímabundin úrræði að ræða, heldur varanlegar aðgerðir meðan hægri stjórnin hefur völdin.“ Fjárlagaafgreiðslan nú er í fullu samræmi við þessa staðhæfingu. Enn árétta forustumenn Sjálfstfl., sem ráða stjórnarstefnunni, nauðsynina á því að ekki verði slakað á kröfunni um minnkandi samneyslu þótt betur ári nú en undanfarið skeið stjórnartímabilsins. Enn skal gróðinn verndaður. Enn skal almenningur sligaður með neyslusköttum og óbærilegu vöruverði miðað við launakjör. Enn skulu um 500 fyrirtæki í Reykjavík á sama tíma komast hjá því að greiða eina einustu krónu í tekjuskatt enda þótt þau velti 40000 millj. kr. á síðasta ári eða jafngildi árstekna ríflega 33 þús. einstaklinga með 100 þús. kr. mánaðatekjur. Friðhelgi gróðans skal sitja í fyrirrúmi, en tekjur til að standa undir stórfelldri útþenslu rekstrargjalda ríkissjóðs eru fengnar með sívaxandi neyslusköttum á almenning. Enn skulu samfélagslegar framkvæmdir vera í lágmarki til að tryggja forgang einkafjármagnsins. Stefna ríkisstj. og vanhæfni í stjórnun ríkisfjármála hefur komið í veg fyrir að úr verðbólgu drægi í samræmi við breyttar ytri aðstæður. Stefna ríkisstj. hefur valdið verulegri rýrnun lífskjara almennings. Þótt miðað sé við kaupmátt launa árið 1973, áður en launahækkanirnar urðu vorið 1974, vantar um 12% upp á að kaupmáttur kauptaxta verkafólks og iðnaðarmanna hafi fylgt breytingum á þjóðartekjum á mann á sama tímabili. Það er stefna ráðamanna ríkisstj. að efnahagslegur ábati vegna breytinga á ytri aðstæðum á þessu ári og sem spáð er á hinu næsta skuli ekki eða í sem allra minnstum mæli koma fram í bættum kjörum launafólks. Hann skal þess í stað fara til þess að greiða þá skuldasöfnun ríkissjóðs, sem leitt hefur af misheppnaðri fjármálastjórn, og til þess að auka hlut hinna tekjuskattslausu fyrirtækja í landinu. Það er þó ljóst að launafólk, sem hefur orðið að sæta kjaraskerðingarstefnu ríkisstj. í ríflega tvö ár, mun ekki sætta sig við þau lífskjör sem skömmtuð eru. Hvarvetna í landinu ólgar nú og sýður í kjaramálum, og launafólk mun ekki lengur sætta sig við að bera áfram allar byrðarnar, en sú hagsbót, sem nú hlýst af bættum viðskiptakjörum, renni í útþenslu rekstrarútgjalda ríkissjóðs eða til hinnar skattlausu gróðastéttar í landinu. Það er því óraunhæft með öllu að miða afgreiðslu fjárlaga við það að áframhald geti orðið á kjaraskerðingarstefnu ríkisstj., eins og nú er verið að gera.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns taka undir orð frsm. minni hl. fjvn. og færa samnm. mínum, þá ekki hvað síst formanni fjvn., kærar þakkir fyrir samstarfið og taka jafnframt undir þær góðu óskir sem talsmaður okkar minnihlutamanna hafði í frammi við hinn nýja starfsmann fjvn. sem ráðinn hefur verið. En þó ég sé ánægður með þetta, þá er ekki þar með sagt að ég sé ánægður með annað hjá meiri hl. fjvn. Eins og fram kemur í nál. minni hl. fjvn. er í raun réttri lítið hægt um fjárlagafrv. að segja í heild sinni þótt nú sé komið að 2. umr. um það, þar eð sú mynd, sem enn má sjá af fjárlagagerðinni, er hvorki heil né hálf. Engar till. liggja enn fyrir um afgreiðslu veigamikilla málaflokka, svo sem eins og málefni ríkisspítalanna, um héraðsskóla, um rafmagns- og orkumál, um málefni Pósts og síma, svo nokkuð sé nefnt. Þá hefur enn enginn heldur séð tangur eða tetur af lánsfjáráætlun ríkisstj. þótt því hafi verið heitið í aths. frv. að hún yrði lögð fram um miðjan nóvembermánuð s.l. Um annan aðalþátt fjárlaganna, tekjuhlið þeirra, er enn allt í óvissu. Lagt hefur verið fram frv. um breyt. á tollalögum sem felur í sér talsverða breytingu á tolltekjum ríkissjóðs. Í aths. með því frv. er þess getið að með þeim breyt., sem þar er gert ráð fyrir, sé áætlað að tekjutap ríkissjóðs þegar á næsta ári frá tekjuáætlun fjárlagafrv. muni nema 450 millj. kr. Í sömu aths. með sama frv. er þess sérstaklega getið að sjá þurfi ríkissjóði fyrir auknum tekjum til að mæta þessu tekjutapi, en ekkert um það sagt hvernig það skuli gert. Samkvæmt þessu er því nú þegar fyrirsjáanlegur verulegur greiðsluhalli hjá ríkissjóði, eins og frv. lítur nú út, þegar tekið hefur verið tillit til þess að tollskrárfrv. nýja verði samþ., og ekkert hefur vitnast um hvernig þessum greiðsluhalla eigi að mæta. A að mæta þessu tekjutapi með því að hækka söluskatt enn frekar, með því að hækka tekjuskatt enn frekar fram yfir það sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir, með því að hækka vörugjaldi enn frekar en gert hefur verið? Um þetta er ekkert sagt, hvorki við okkur fjvn: menn, í fjárlagaræðu hæstv. fjmrh., í ræðu hv. formanns fjvn. hér áðan né heldur í aths. með frv. að nýrri tollskrá. Um þetta er ekkert vitað. Annar af helstu tekjustofnum ríkissjóðs eru beinu skattarnir og þá ekki hvað síst tekjuskattur einstaklinga og félaga. Í fjárlagaræðu sinni boðaði hæstv. fjmrh. að samfara afgreiðslu fjárlaga nú yrðu afgreidd ný tekjuskattslög, og í framhaldi af þessari yfirlýsingu var sett n. þm. með aðild stjórnarandstöðunnar til þess að fjalla um till. þar um. Þegar þetta er mælt, aðeins nokkrum dögum áður en fjárlög eiga að koma til endanlegrar afgreiðslu á Alþ., hefur enn ekkert bólað á þessu frv. Engar efndir hafa enn orðið á loforðunum frá í haust, frekar en efndir hafi orðið á loforðunum um framlagningu lánsfjáráætlunar og ákvæðum laga um framlagningu starfsmannaskrár ríkisins. Og það sem meira er, enn hafa engir afgreiðslufundir verið haldnir í skattalaganefnd þeirri sem stjórnarandstaðan á fulltrúa í og átti einmitt að fjalla um hugmyndir ríkisstj. um breyt. á tekjuskattslögunum. Tvívegis hefur hæstv. ríkisstj. sent fulltrúum stjórnarandstöðunnar í þessari n. lauslegar hugmyndir, ekki sjálfrar sín, heldur ákveðins embættismanns, um hvernig þessari endurskoðun ætti að haga, en fulltrúum stjórnarandstöðunnar í þessari n. hefur ekkert tækifæri verið gefið til þess að láta í ljós skoðanir sínar á þessum hugmyndum né heldur til þess að hlýða á skoðanir stjórnarliða. Eftir því sem næst verður komist hafa stjórnarflokkarnir enn ekki gert upp hug sinn til þessarar endurskoðunar tekjuskattslaganna, enga heildarstefnu getað mótað. Einu fregnirnar, sem farið hafa af þessum málum hér í sölum Alþ., eru þær, að háværar deilur séu uppi í þingflokkum stjórnarliða, bæði milli þingflokka og einstakra stjórnarsinna, um þær hugmyndir sem fram hafa verið lagðar, og menn þar skipst á um að hafna megindráttum ýmissa framkominna hugmynda, m.a. sumum þeim hugmyndum sem sjálfur hæstv. fjmrh. hefur sett fram sem sínar í ræðum hér á Alþ. og boðað að mundu verða inntak þessarar skattalagabreytingar. Þetta mun vera ástæða þess að nú fyrir nokkrum dögum fékkst hæstv. forsrh. alls ekki til þess að gefa nein afdráttarlaus fyrirheit um að stjórnarfrv. um breyt. á tekjuskattslögunum yrði sýnt á Alþ. fyrir jól. Ríkisstj. hefur sem sé ekki getað mótað sér stefnu í þessu máli frekar en öðrum og stendur nú við 2. umr. fjárlaga frammi fyrir Alþ. stefnu- og skoðanalaus, ber að því að hafa ekki getað efnt þau fyrirheit um afgreiðslu mála sem hún gaf Alþ. á fyrstu starfsdögum þingsins í haust og hefur þráfaldlega endurtekið síðan. Þannig hefur sjálf undirstaða fjárlagagerðarinnar, öflun teknanna, enn ekki verið fundin, og þegar jafnframt er litið til þess að veigamiklum málaflokkum hefur enn að engu verið sinnt, vegáætlunin er óframkomin og lánsfjáráætlun hefur ekki séð dagsins ljós, þá er ljóst að sú afgreiðsla, sem hér á að fara fram, er út í hött. Slík afgreiðsla hlýtur að vera ómerk eins og þau fjárl. verða ómark sem þannig á að afgreiða, og er það raunar í fullu samræmi við afgreiðslumáta hæstv. ríkisstj. á fjárlögum áranna 1975 og 1976, en eins og menn muna liðu í báðum þeim tilvikum ekki nema fáir mánuðir þar til sjálf ríkisstj. neyddist til þess að lýsa því yfir að nýsamþykkt fjárlög væru í raun réttri ekki þess pappírs virði sem þau voru skráð á. En jafnvel þótt af þessum ástæðum sé harla tilgangslítið að ræða einstök atriði fjárlagafrv. eða frv. í heild fremur en gert er í nál. minni hl. fjvn., þá kemur þó fram í hvaða átt viðleitni ríkisstj. beinist við fjárlagagerð nú. Það dylst engum en það er afturhaldsstjórn sem situr við stjórnvöl þjóðarskútunnar, og það kemur fram í viðleitni ríkisstj. til fjárlagagerðar með sama hætti og í öðrum stjórnsýslutilburðum þessarar hæstv. ríkisstj. Í fjárlagafrv. koma þessi afturhaldssjónarmið fram einkum með þrennum hætti: Í fyrsta lagi á þann veg, að mjög er dregið úr fjárveitingum til félagslegrar samhjálpar og til málaflokka svo sem eins og tryggingamála, heilbrigðismála og menntamála, sem eru í raun réttri tæki til tekju- og aðstöðujöfnunar. Í öðru lagi með þeim hætti, að skattbyrði er þyngd án þess að nokkur merki sjáist um að hæstv. ríkisstj. hugsi sér að bæta úr því alvarlega misrétti sem ríkir í þessum málum og felst m.a. í því, að tekjuskatturinn er orðinn svo til einvörðungu launamannaskattur, með þeim afleiðingum að hækkun hans kemur fyrst og fremst niður á venjulegu launafólk. Í þriðja lagi birtist svo ásýnd íhaldsstjórnar í fjárlagagerðinni á þann veg, hvernig sú ríkisstj. í öllum aðgerðum sínum vinnur beinlínis gegn verkalýðshreyfingu í kjarabaráttu og ónýtir allan árangur frjálsrar samningsgerðar verkalýðshreyfingarinnar. Þrátt fyrir miklar fórnir og harða kjarabaráttu undanfarinna ára leiðir þessi stjórnarstefna til þess að launafólkið glatar ekki aðeins öllum ávinningi af frjálsri samningagerð, heldur mjög verulegum hluta til viðbótar. Þetta kemur m.a. glögglega fram ef lítið er á nýjustu áætlanir um þróun verðlags og kaupgjalds á árinu 1976 sem Þjóðhagsstofnunin lét frá sér fara 7. des. s.l. Samkvæmt áætlun Þjóðhagsstofnunar um afkomu yfirstandandi árs kemur fram að ytri aðstæður okkar íslendinga hafa orðið okkur miklum mun hagstæðari en nokkur þorði að vona í upphafi ársins og langt fram eftir ári. Heildarframleiðsla sjávarafurða er þannig talin aukast um 4–5% frá fyrra ári. Verðmætisaukning útfluttra sjávarafurða mun verða miklum mun meiri en magnaukningin. Þannig var útflutningsverð sjávarafurða í nóvembermánuði s.l. um 52% hærra að meðaltali en á árinu 1975, og að meðaltali yfir árið nemur verðhækkun útfluttra sjávarafurða um 35%. Sömu eða svipaða sögu er að segja af öðrum útflutningi. Á árinu 1976 er ráð fyrir því gert að útflutningurinn aukist um tæplega 7% frá árinu áður, og er þá átt við heildarútflutning, og meðalverðhækkun útflutningsframleiðslunnar verði um 33%. Þannig hefur árið 1976 reynst okkur hagkvæmara hvað þessar ytri aðstæður varðar en ráð var fyrir gert. Skyldu menn því ætla að svigrúm hefði gefist til þess að bæta launþegum upp stöðugt rýrnandi tekjur, og það svigrúm var vissulega fyrir hendi ef ekki hefðu komið til hvort tveggja: aðgerðir og aðgerðarleysi hæstv. ríkisstj. - aðgerðarleysi þar sem aðgerða var þörf, t.d. á sviði stjórnunar, og aðgerða, svo sem eins og beinna kauplækkunaraðgerða á öðrum sviðum í stað þess að reyna að styðja að traustum kaupmætti launa. Í upphafi ársins 1976 var svo komið að kaupmáttur kauptaxta hafði að meðaltali rýrnað um 3% frá árinu áður, og mætti ætla af framansögðu að samfara ört hækkandi útflutningstekjum á yfirstandandi ári hefði a.m.k. átt að vera unnt að bæta launafólki þessa kauprýrnun upp á árinu, og það hefði sjálfsagt verið gert ef vinveittari ríkisstjórn hefði setið að völdum. En því fer fjarri að svo hafi orðið. Þvert á móti áætlar Þjóðhagsstofnunin að á árinu 1976 hafi kaupmáttur kauptaxta haldið áfram að rýrna og verði að meðaltali á þessu ári um það bil 4% minni en hann var í fyrra. Þannig hefur verið haldið á málum af þeim sem með völdin fara, að þrátt fyrir ákvæði frjálsra kjarasamninga um nokkrar kauphækkanir verkafólki til handa og þrátt fyrir mun meiri bæði magn og verðmætisaukningu útflutningsframleiðslu en bjartsýnustu menn þorðu að vona, þá er það staðreynd að á yfirstandandi ári hefur kaupmáttur kauptaxta verkafólks enn haldið áfram að rýrna, og þótt menn hafi reynt að bæta sér það upp á árinu með því að vinna meiri eftir-, nætur- og helgidagavinnu en árið áður og lagt með því á sig meira erfiði en þekkist í nokkru nálægu landi, þá hefur sú vinnuþrælkun ekki heldur nægt til þess að vinna gegn kaupskerðingarráðstöfunum ríkisstj., því nýjustu spár segja að þrátt fyrir þessar auknu atvinnutekjur vegna aukinnar eftir-, nætur- og helgidagavinnu verði kaupmáttur ráðstöfunartekna heimilanna um 1% minni í ár en hann var að meðaltali í fyrra. Að sjálfsögðu munu ríkisstjórnarflokkarnir hafa uppi margs konar afsakanir fyrir þessari þróun, m.a. þá viðbáru, sem stöðugt hefur klingt í eyrum okkar íslendinga á undanförnum árum þegar þessi mál hafa verið á dagskrá, að við þessa þróun verði ekki ráðið þar eð verðbólgan, meginkjaraskerðingarvaldurinn, sé af erlendum rótum runnin og eigi sé unnt fyrir íslensk stjórnvöld að hafa nema mjög takmarkaða stjórn þar á. En þessi viðbára er röng, og hún er meira röng nú en oftast áður. Hækkun framfærsluvísitölu á árinu 1976 nemur að vísu 32 33% samkvæmt spá Þjóðhagsstofnunar, en í athugasemdum stofnunarinnar segir einnig orðrétt, með leyfi forseta: „Í ár á verðhækkun innflutnings hins vegar fremur lítinn þátt í heildarverðhækkuninni.“ Hækkun framfærsluvísitölunnar, verðbólguskriðan, er að áliti Þjóðhagsstofnunarinnar sjálfrar sem sé mestmegnis af innlendum rótum runnin. Verðbólgan er að meginhluta til heimasmíðuð, kaupmáttarrýrnunin afleiðing af innlendum ákvörðunum, en ekki innflutt vandamál. Og þetta veit hver og einn launþegi. Einhvers staðar stendur að heimskt er heimaalið barn og það er nú svo að flest fólk á Íslandi hefur einhvern tíma getað veitt sér það að fara til annarra landa - og hvað sér fólk þar? Það kemst m.a. að þeirri niðurstöðu að þótt það fari í heimsókn til landa þar sem greitt tímakaup er allt að tvöfalt hærra en hér á Íslandi, þá eru brýnstu lífsnauðsynjar þar, svo sem matvara, tvöfalt til þrefalt ódýrari heldur en hér. Þetta veit hver einasti maður, hver einasta húsmóðir í þessu landi, og þetta álit er staðfest af Þjóðhagsstofnuninni vegna þess að verðbólgan - með hennar orðum - er fyrst og fremst af innlendum rótum runnin. Það er hin mikla verðhækkun á allra brýnustu lífsnauðsynjum, eins og t.d. matvörn, sem hefur verið að sprengja utan af sér öll bönd. Ekki veit ég hvort nokkur íslendingur gerir sér enn vonir um að hæstv. ríkisstjórn muni eiga eftir að taka sig á og bæta launþegum eitthvað upp þær kjaraskerðingar sem hér hafa verið raktar. En hafi einhver slíkur fyrirfundist, þá hlýtur sá hinn sami að verða fyrir miklum vonbrigðum ef hann athugar hær forsendur í kauplagsmálum sem núv. fjárlagagerð hæstv. ríkisstj. er reist á. Þrátt fyrir háværar kröfur Alþýðusambands Íslands, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og annarra launþegasamtaka nm kjarabætur, þar sem glögglega kemur fram að þolinmæði launafólks er þrotin og vinnandi fólk vill ekki lengur sætta sig við þann hlut sem hæstv. ríkisstj. hefur búið því, þá gerist ríkisstj. nú svo djörf í athugasemdum og forsendum fjárlagafrv. að boða það að engar kauphækkanir verði leyfðar á næsta ári umfram það sem þegar hefur verið samið um af hálfu Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og Bandalags háskólamanna. Á þessari forsendu er núverandi fjárlagagerð reist. Það er beinlínis gengið út frá því að almennar kaupbreytingar á næsta ári, þar með taldar greiðslur vísitölubóta, verði ekki meiri en ákveðið er í gildandi samningum opinberra starfsmanna. Þessi yfirlýsing ríkisstj. sem fjárlagagerðin er byggð á, er, eins og nú er málum komið, ekki framrétt hönd, heldur krepptur hnefi, því að þetta er hótun til allra þeirra launþega sem standa í kjarabaráttu á komandi ári - hótun: Hingað og ekki lengra. Við munum leyfa ykkur að fá kauphækkun til að samsvara því sem opinberir starfsmenn hafa þegar samið um, meira fáið þið ekki. Á þessari yfirlýsingu er fjárlagagerð hæstv. ríkisstj. reist. Hvað þýðir þetta sýnishorn af örlæti og hjartagæsku íhaldsstjórnarinnar? Það merkir að í besta falli gætu launþegar átt von á rösklega 3% kaupmáttaraukningu heildartekna á næsta ári og þá því aðeins að tekjur þeirra af aukavinnu verði a.m.k. ekki lægri hlutfallslega en í ár, þ.e.a.s. með því móti að menn vinni eins og orkan framast leyfir. Og þá hefur ekki heldur verið tekið tillit til ráðgerðrar aukningar á skattbyrði sem boðuð er í fjárlagafrv. og ég mun koma að síðar. Það á sem sé ekki einu sinni að skila aftur því sem kaupmátturinn rýrnaði um á yfirstandandi ári og það þótt því sé spáð að þjóðartekjur muni aukast um 3% á árinn 1977, útflutningsverðmæti sjávarafurða verði að meðaltali 11% hærra á næsta ári heldur en það hefur verið í ár, álframleiðsla aukist um 10–11% og heimsmarkaðsverð á áli hækki um 12%, mikil gróska, eins og orðrétt er sagt, verði í útflutningi annarrar iðnaðarvöru og gjaldeyrisverðmæti útflutningsframleiðslunnar hækki í heild nm a.m.k. 13%. Að fengnum þessum forsendum gerir núv. hæstv. ríkisstj. fjárl. sem reist eru á þeirri forsendu að launþegar eigi á næsta ári aðeins að fá í sinn hlut mjög óverulegar kjarabætur sem ekki einn sinni nægja til að bæta þeim upp kjaraskerðingu yfirstandandi árs. Þessi hótun, því að þetta er hótun um að allar frekari kauphækkanir verði teknar með valdboði af launastéttum þessa lands, er ekki aðeins móðgun við verkafólk og verkalýðshreyfingu, heldur einnig til vitnis um heimskulega blindu hinna ráðandi afla í þessu landi sem nú standa augliti til auglitis við verkalýðshreyfingu, sem er að búa sig til sóknarstyrjaldar, og gera sér ekki grein fyrir því að með slíkri framkomu er ríkisstj. sjálf að safna glóðum elds að höfði sér. En e.t.v. er til þess ætlast af hæstv. ríkisstj. að þetta eigi ekki að taka alvarlegar en annað í fjárlögum hennar, þetta sé líka ómark eins og fjárlögin eru ómark. En hugurinn á bak við leynir sér ekki. Það dylst engum hver viðleitnin er. Eitt af því, sem forustuflokkur núv. ríkisstj., Sjálfstfl., hefur í ályktunum á landsfundum og flokksráðstefnum hvað oftast gagnrýnt, hefur verið það sem hann nefnir útþenslu ríkisbáknsins. Flokkurinn hefur í þessum orðum og ályktunum boðað sparnað í rekstri, samdrátt í opinberum framkvæmdum og nauðsyn á því að skattar verði lækkaðir til þess að fólk fái frekar að vera sjálfs sín ráðandi, eins og það er látið heita. Eitt eru orð og annað gerðir, og það er að sjálfsögðu af gerðunum sem dæma á ríkisstjórnir og þingmeirihluta. Staðreyndin er nefnilega sú, að aðeins á einu þessara sviða hefur nokkuð þokað í átt Sjálfstæðisstefnunnar, en það er í sambandi við samdrátt á opinberum framkvæmdum í fjárlögum. Við 1. umr. fjárlaga nefndi ég nokkrar tölur þar um sem ég ætla ekki að endurtaka nú, en þær sýndu fram á það, sem raunar er í augu stingandi, að í tíð núv. ríkisstj. hefur sá hluti fjárveitinga á fjárlögum, sem varið er til framkvæmda sem skilja eiga eitthvað eftir sig, stöðugt farið minnkandi hlutfallslega þar sem aftur á móti rekstrarútgjöld ríkissjóðs og ríkisstofnana hafa farið hraðvaxandi. Þó ber þess að sjálfsögðu að geta, að fjárlög eru ekki lengur einhlítur mælikvarði á framkvæmdafjárveitingar þar sem í sívaxandi mæli hefur verið farið út á þá braut að vinna að slíkum sérstökum framkvæmdum utan fjárlaga og þá fyrst og fremst fyrir erlent lánsfé, og er sá málaflokkur raunar sérstakur kafli út af fyrir sig þar sem landsmenn hafa t.d. verið látnir hlaða upp gengistryggðum skuldum hjá erlendum lánastofnunum, m.a. til þess að kosta framkvæmdarævintýri eins og við Kröflu þar sem verið er að virkja upp á von og óvon eða öllu heldur misjafnlega mikla óvon, með þeim afleiðingum að þó að allt fari á besta hugsanlegan veg, þá benda allar líkur til þess að hvorki sé unnt að afla markaðar fyrir raforkuna né heldur að bjóða hana á samkeppnisfæru verði í stað innfluttra orkugjafa nema með miklum álögum á landsmenn. Á sama tíma og þannig er staðið að framkvæmdum til sérstakra verkefna utan fjárlaga eru hin hefðbundnu framkvæmdaverkefni, sem á fjárlögum eru, svo gróflega vanrækt að sú vanræksla stendur atvinnulífi og atvinnumöguleikum landsmanna hreinlega fyrir þrifum. Má þar t.d. nefna ástand fiskihafna víðs vegar um land og hvernig núv. hæstv. ríkisstj. hefur með öllu vanrækt uppbyggingu þeirra. Ástandið í hafnarmálum margra útgerðarstaða, sem standa raunar undir gjaldeyrisöflun þjóðarbúsins, er nú svo komið að þau fiskiskip, sem þar eiga að leggja upp afla og eru eign heimamanna, geta vart eða ekki athafnað sig. Á hverju ári verða mjög veruleg tjón á fiskiskipum í höfnum vegna ófullnægjandi aðstöðu. Jafnvel verkefni, sem mundu borga sig upp á skömmum tíma, eru látin sitja á hakanum. Meðan verið er að gera tilraunir út og suður að lítt eða ekki athuguðu máli fyrir þúsundir milljóna í erlendu lánsfé er hinum hefðbundnu atvinnuvegum ekki sinnt þó að fyrir liggi að þær framkvæmdir, sem þar yrði ráðist í, mundu endurgreiða sig á fáum árum. Eitt slíkt erindi liggur nú fyrir hæstv. ríkisstj., beiðni eins af stærstu útgerðarstöðum þessa lands um tiltölulega litla fjárhagsaðstoð sem mundi skila sér aftur inn í þjóðarbúið á einu til tveimur árum. Þetta erindi hefur enn enga afgreiðslu fengið og mun því miður líklega enga afgreiðslu fá. En á sama tíma og þetta er gert er hæstv. ríkisstj. að leika sér með fé landsmanna norður við Kröflu og gerir sér svo lítið fyrir og sækir einhvern Nasreddin út fyrir landssteinana til þess að prédika yfir landsmönnum hvernig eigi að selja íslenska raforku til útlanda með viðkomu í gervihnöttum eða jafnvel á sjálfu tunglinu. Bræðurnir frá Bakka reyndu að bera ljós í hús sín í fötu. Nú þykja fötur heldur ómerkileg ilát á vorum dögum. Nú vill hæstv. ríkisstj, ausa ljósi með gervahnöttum og bjóða útlendingum. Og þetta heita vist á hennar máli framfarir. Á sama tíma og íslenskir ráðamenn íklæðast þessu Bakkabræðragervi er heilum landshlutum settur stóllinn fyrir dyrnar með uppbyggingu atvinnulífs. Sveitarfélög stynja undan skuldabyrðum vegna hafnarframkvæmda og geta af þeim sökum ekki veitt íbúum sínum neina þá þjónustu sem á þéttbýlissvæðunum er talin sjálfsögð og eðlileg. Því var heitið, a.m.k. voru menn látnir standa í þeirri trú, að þegar sérstökum framkvæmdum vegna landshafna væri lokið - og þeim átti að vera lokið á árinn 1977 - yrði álíka mikið fé og til þeirra hefur verið varið veitt til framkvæmda í öðrum höfnum sem um langt árabil hafa beðið álengdar. Í samræmi við þetta voru fjárlagatillögur Hafnamálastofnunarinnar gerðar svo og beiðnir sveitarfélaga. En ekkert af þessum fyrirheitum hefur gengið eftir. Framkvæmdir við landshafnir eiga að vísu að lækka úr 460 millj. kr. frá fjárlögum yfirstandandi árs og niður í röskar 100 millj., en aðrar hafnir hafa ekki fengið að njóta þessarar tilfærslu, eins og þó var látið í veðri vaka. Þvert á móti voru till. Hafnamálastofnunarinnar, sem miðuðust við slíkar tilfærslur, skornar niður, og eins og fram var tekið af frsm. minni hl. fjvn. áðan vantar nú 112% upp á það að framkvæmdafé til hafnamála 1977 samsvari framkvæmdafé til hafnamála 1976. Gagnvart þessari stöðu er fyllilega orðið tímabært að taka í notkun heimild hafnalaga um 90% greiðsluþátttöku ríkissjóðs, a.m.k. varðandi þær framkvæmdir sem nauðsynlegar eru til þess að afstýra tjóni eða til þess að nýta þau atvinnutæki sem til eru á viðkomandi stöðum, og þá að mínu viti að verða eitthvert mikilvægasta baráttumál þm. þeirra staða sem byggja allt sitt á sjávarfangi. Ég minntist áðan með nokkrum orðum á þá staðreynd, að þrátt fyrir mörg orð forustuflokks núv. ríkisstj. um að nauðsynlegt væri að draga úr skattaálögum hafa aðgerðir þeirrar ríkisstj., sem þessi flokkur veitir forustu, beinst í þveröfuga átt. Sá mælikvarði, sem Þjóðhagsstofnunin telur hentugastan til að meta umsvif hins opinbera í þjóðarbúskapnum, eru skatttekjur hins opinbera sem hlutfall af þjóðarframleiðslu. Sé þetta hlutfall reiknað út kemur í ljós að þveröfugt við boðaða stefnu forustuflokks ríkisstj., hins ötula málsvara einkaframtaksins og að eigin sögn hins áhugasama andstæðings útþenslu ríkiskerfisins, þá hafa skatttekjur hins opinbera sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu aldrei verið meiri en í valdatíð ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar. Á árunum 1950–1954 voru heildarskatttekjurnar 23.4% af vergri þjóðarframleiðslu þeirra ára. Á árum vinstri stjórnarinnar 1971–1974 nam hlutfall heildarskatttekna af vergri þjóðarframleiðslu að meðaltali 31.8%. Á árinu 1975, fyrsta heila valdaári núv. ríkisstj., hafði hlutfall þetta hækkað úr 31.8% upp í 34.8%. Í ár er áætlað að hlutfallið hækki enn og komist upp í 36.1%. Og á næsta ári er enn áætlað að þetta skattahlutfall verði a.m.k. 36.1%. Þannig hafa skatttekjur hins opinbera sem hlutfall af þjóðarframleiðslu, sá mælikvarði sem Þjóðhagsstofnunin telur hinn réttasta til þess að meta umsvif hins opinbera í þjóðarbúskapnum, aldrei verið meiri en nú og hafa þessi umsvif aukist um 4.3% í valdatíð svokallaðrar frjálshyggjustjórnar, ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar. Ætli þetta komi ekki ýmsum málsvörum einkaframtaksins og stuðningsmönnum þessarar hæstv. ríkisstj. nokkuð á óvart? A.m.k. hygg ég, að þetta komi hv. þm. Albert Guðmundssyni nokkuð á óvart, en hann er í raun réttri víst ekki lengur nema með hálfan fótinn inni í stjórnarherbúðunum og varla það. Vissulega mætti segja, að við alþfl.- menn og aðrir vinstri menn þyrftum ekki að kvarta yfir þessu þar sem það væri ekki okkar stefna að draga úr umsvifum hins opinbera. Það má vera rétt út af fyrir sig að sú er ekki okkar stefna, heldur stefna Sjálfstfl., a.m.k. ef marka má orð hans, en ekki gerðir. En það er hvorki stefna okkar né annarra að hið opinbera hafi umsvif umsvifanna vegna, heldur hitt, að þau umsvif séu með ákveðnum hætti og þau auknu umsvif, sem af hækkun skattbyrðar hefur leitt, eru fyrst og fremst fólgin í gífurlega auknum rekstrarútgjöldum hins opinbera, eins og gerst kemur fram í fjárlögum núv. hæstv. ríkisstj. frá upphafi, ásamt með vanhugsuðum fjárfrekum framkvæmdum. En jafnframt á sér stað samdráttur í fjárframlögum til félagslegra málefna og samfélagslegra þarfa. Það eru vissulega engin ný tíðindi fyrir launafólk að skattaálögur hafi farið vaxandi í tíð núv. ríkisstj. Söluskattur hefur verið hækkaður. Nýr tekjustofn, vörugjald, hefur verið fundinn upp, og hefur það ekki aðeins leitt til aukinna skatttekna fyrir ríkissjóð, heldur einnig til aukinna tekna heildsala og smásala þar sem hæstv. ríkisstj. hefur heimilað verslunarálagningu á vörugjaldið. En það eru ekki aðeins óbeinu skattarnir sem farið hafa hlutfallslega hækkandi í tíð núv. hæstv. ríkisstj., heldur einnig beinu skattarnir. Þetta kemur t.d. ljóslega fram í ritinu Úr þjóðarbúskapnum sem Þjóðhagsstofnun gaf út 7. des. s.l., en þar segir að beinir skattar hafi á s.l. ári hækkað meira en nam hækkun brúttótekna, þrátt fyrir það að launþegar hafi almennt aukið mjög við sig yfirvinnu á s.l. ári og þar með boríð úr býtum hlutfallslega meiri launatekjur en á árinu þar á undan þótt kaupmáttur ráðstöfunartekna hafi minnkað, eins og áður sagði. Og í fjárlagafrv., eins og það er nú úr garði gert, er stefnt að enn aukinni skattbyrði fram yfir þetta, - aukinni skattbyrði bæði beinna og óbeinna skatta. Þannig er til þess ætlast að 18% vörugjaldið standi út allt næsta ár þar sem það var hins vegar aðeins innheimt svo hátt hluta yfirstandandi árs. Sú fjárhæð, sem tollar eiga að lækka um samkv. tollskrárfrv. nýja, á ekki heldur að koma skattborgurum til góða, heldur er ráð fyrir því gert í aths. frv., eins og ég sagði áðan, að þess fjár verði aflað með öðrum hætti, annarri skattheimtu, þótt ekki sé sagt hverri. Og verði ekki breyting til hækkunar gerð á skattvísítölu frá því, sem hún er áætluð í fjárlagafrv., mun skattbyrði beinna skatta einnig hækka. Í frv. er lagt til að skattvísitalan árið 1977 verði hækkuð um 26.5% miðað við skattvísítölu yfirstandandi árs, og merkir það að gert er ráð fyrir hækkun heildartekna skattgreiðenda um 26.5% á yfirstandandi ári, ef gengið væri út frá því að óbreyttri skattbyrði verði haldið. En nú munu atvinnutekjur samkv. nýjustu skrám Þjóðhagsstofnunarinnar á yfirstandandi ári ekki hækka um 26.5%, heldur um 32–33%, vegna mikillar aukningar á eftirvinnu, næturvinnu og helgidagavinnu. Þegar tekið er tillit til þessa og höfð hliðsjón af hækkun skattvísitölunnar, eins og lagt er til að hún verði í frv. frá hendi hæstv. ríkisstj., merkir það að á næsta ári á að taka hærri hlut hlutfallslega af atvinnutekjum manna til ríkisins með tekjuskattsheimtu en gert var á síðasta ári. Er áætlað að sá hluti atvinnutekna, sem þannig er ráðgert að taka í tekjusköttum umfram það sem gera ætti ef skattvísitalan væri látin fylgja hækkun atvinnutekna muni nema um 200 millj. kr. Það á sem sé samkv. fjárlagafrv., eins og það er orðað, að auka skattbyrði launafólksins, sem greiðir tekjuskatta, um hvorki meira né minna en 200 millj. kr. á næsta ári hlutfallslega. Nú er vitað að tekjuskatturinn er fyrst og fremst launamannaskattur. Mörg stærstu fyrirtæki landsmanna borga engan tekjuskatt og hartnær helmingur þeirra eða um 45% þeirra einstaklinga, sem hafa tekjur af eigin atvinnurekstri, borga engan tekjuskatt heldur. Því er hér um að ræða, ef þessar fyrirætlanir ná fram að ganga, eina byrðina enn ofan á allar hinar sem á að leggja á bök almenns launafólks í landinu. Í ljósi alls þessa er beinlínis um að ræða vitavert hneyksli þegar ríkisstj. heykist á því að efna það loforð sitt að afgr. jafnhliða fjárlögum ný tekjuskattslög í þeim anda að jafna skattbyrðunum réttlátlegar niður en nú er gert. Við alþfl: menn höfum nú á þremur þingum lagt fram till. okkar um ítarlegar kerfisbreytingar í skattamálum í því skyni að gera skattheimtuna réttláta og einfalda. Á sama tíma hefur hæstv. ríkisstj. ekkert haft til málanna að leggja og hefur ekki enn. Hún viðurkennir að skattakerfið og þá sérstaklega tekjuskattskerfið sé óréttlátt og þarfnist umbóta, en hún getur ekki komið sér saman um hvað gera skal. Það eina, sem hún hefur náð samstöðu um, er að innleiða nýja skattstofna og hækka þá eldri, eins og varðandi vörugjaldið og hækkun söluskattsins. En á sama tíma og þetta hefur gerst, skattbyrði beinna og óbeinna skatta verið að þyngjast, hefur ríkissjóður jafnframt varið minna og minna fé til þess að jafna tekjur og aðstöðu þjóðfélagsþegnanna, t.d. með tekjutilfærslu á sviði tryggingamála og með niðurgreiðslum á vöruverði innanlands. Á sama tíma og heildarskatttekjur hins opinbera sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu hafa hækkað frá meðaltali áranna 1960-1964 úr 27.4 í 36.1% á yfirstandandi ári hafa bætur lífeyristrygginga og niðurgreiðslur vegnar á sömu vog lækkað úr 7.1% í 5.8%, og er spáð að þær muni enn fara lækkandi á árinu 1977, enda er aðbúnaður lífeyrisþega orðinn okkur til hreinnar vanvirðu og lífeyrir sá, sem þeim er ætlaður, nægir ekki lengur til sómasamlegs fæðis og klæða, hvað þá til annarra þeirra þarfa sem taldar eru frumþarfir í nútímaþjóðfélagi. Sömu sögu er að segja af öðrum skyldum málaflokkum, svo sem heilbrigðismálum, en þar er, eins og lýst var hér áðan, vandi sjúkratryggingakerfisins enn óleystur og verður ekki betur séð en ríkisstj. hugsi sér að leysa hann a.m.k. að hluta til á kostnað hinna sjúku með því að auka enn hlutdeild þeirra í lyfjakostnaði og kostnaði við sérfræðiþjónustu. Sama mynd blasir einnig við ef litið er til menntamála, en skóla- og fræðslumál eru mikilvæg tæki til tekju- og aðstöðujöfnunar. Fyrir nokkrum árum, þegar Alþfl. lét af stjórn menntamála, hafði stjórn hans á þeim málaflokki borið þann árangur að útgjöld til menntamála í hlutfalli af þjóðarframleiðslu höfðu aukist svo, að Ísland var í slíkum samanburði við önnur vestræn lönd komið úr hinum neðstu sætum í hin allra efstu. En síðan Alþfl. lét af stjórn þessa málaflokks höfum við í þessum samanburði stöðugt verið á niðurleið og verðum enn. Þannig má halda áfram að telja upp einn félagslegan þáttinn á fætur öðrum þar sem ekki hefur aðeins verið um að ræða stöðnun, heldur hreina og beina afturför, og heldur því enn áfram í þeim fjárlögum, sem nú á að afgreiða. Ekki skortir þó að hæstv. ríkisstj. hafi haft talsvert fé handa á milli til að ráðstafa eins og henni hefur sýnst best. Auk þeirra hlutfallslega stórauknu skatttekna, sem áður voru raktar, hafa síðustu tvær ríkisstj. verið allsendis ófeimnar við að sækja sér innlend og erlend lán, og þá ekki aðeins lán til framkvæmda, þarfra og óþarfra, heldur til hreinnar eyðslu, hrein neyslulán. Þannig hefur ríkissjóður hlaðið upp skuldum á reikningi sínum í Seðlabankanum með þeim afleiðingum að áhöld eru orðin um hver í raun réttri stjórni ríkisfjármálunum, ríkisstj. og þingmeirihl. hennar eða bankastjórn Seðlabanka Íslands. Þá hefur verið leitað til þjóðarinnar sjálfrar með hverju útboðinu á fætur öðru á verðtryggðum ríkisskuldabréfum og happdrættislánabréfum þar sem hið opinbera hefur sótt sér fé gegn allt að 55–60% raunvöxtum á ári, og má nú svo heita að ríkissjóður Íslands sé orðinn stórskuldugur við hvert einasta mannsbarn á landinu eða svo til. Þá hefur óspart verið gengið í allar erlendar lánastofnanir sem fengist hafa til að lána landi voru fé. Svo ákaft hefur verið í þessar lánastofnanir sótt að á undangengnum tveim árum hafa erlendar lántökur verið tvöfalt meiri en á árum vinstri stjórnarinnar, og var þó talið á sínum tíma að hún hefði sett það met í óráðsíu sem seint yrði slegið. En það hefur sem sé verið slegið nú og ekki einu sinni, heldur tvíslegið. Er nú svo komið að jafnvel þótt verðlag á útflutningsafurðum okkar hafi hækkað mjög mikið og mjög óvænt á því ári sem nú er að liða, mun greiðslubyrði af erlendum skuldum nema 17% af útflutningstekjum okkar í ár og hefur aldrei verið meiri. Er talið að jafnvel þótt verulega dragi úr erlendum lántökum á næstunni muni greiðslubyrðin í hlutfalli af útflutningstekjum enn halda áfram að vaxa og stefni í það að fimmta eða jafnvel fjórða hver króna, sem við íslendingar fáum í tekjur af útflutningi okkar, muni fara beint til greiðslu vaxta og afborgana af erlendum skuldum, og það jafnvel þótt útflutningstekjur okkar haldi áfram að vaxa hér eftir í líku hlutfalli og hingað til. Má þá nærri geta hver staðan verður ef svo skyldi takast til. sem við að sjálfsögðu vonum allir að ekki gerist, en höfum þó sára og bitra reynslu af að getur gerst fyrirvaralaust, að verðlag á útflutningsafurðum okkar falli á erlendum mörkuðum eða sjávarafli, undirstaða efnahagslífs okkar, dragist verulega saman. Boginn hefur í þessum lántökum innanlands og utan verið spenntur meira en nokkur skynsemi er í, og afleiðingin getur orðið sú, að við hreinlega glötum efnahagslegu sjálfsforræði, eins og orðið hefur hlutskipti ýmissa annarra smáþjóða sem ekki hafa kunnað fótum sínum forráð. Þar sem svo mikið er í veði og í ljósi þeirra viðvarana, sem komið hafa frá okkar helstu sérfræðingum á sviði fiskveiða um ásigkomulag þeirrar auðlindar sem er grundvöllur alls efnahagslífs þjóðarinnar, er sú áhætta, sem tekin er með slíkri stjórnarstefnu, svo glórulaust ábyrgðarleysi að engin orð ná þar yfir. Innkomið erlent lánsfé mun þannig á þessu ári nema um 20000 millj. kr. og afborganir af slíkum lánum munu hækka úr 6.7 milljörðum kr. á árinu 1975 í 8.4 milljarða kr. nú, og þó lausafjáráætlun sú, sem lofað var að leggja fram um miðjan s.l. mánuð, sé enn ekki komin fram er þó vitað að áfram á að halda á þessari sömu braut og bæta ofan á skuldabaggann upphæð sem að öllum líkindum verður ekki minni á næsta ári en 10–11 þús. millj. kr. í erlendum gjaldeyri. Á þessum forsendum, sem ég hef hér lýst, er fjárlagagerð hæstv. ríkisstj. reist. Hér byggja menn ekki á sandi, heldur á kviksandi, og við þessar aðstæður er fjárlagafrv. tekið til 2. umr., ekki einu sinni hálfkarað, með alla tekjuhlið óvissa, með stóra og þýðingarmikla málaflokka óafgreidda, með allar hliðarráðstafanir og öll fylgifrv. og fylgimál óséð, með alla enda lausa. Við slíkar aðstæður er gersamlega marklaust og út í hött að ræða einstakar afgreiðslur fjvn. eða fara út í tölulegan samanburð á einstökum efnisþáttum sem hvorki eru hráir né soðnir, enda hef ég ekki gert það hér, heldur einskorðað mig við að ræða þá stefnu og þá viðleitni, sem þrátt fyrir allt má marka á vettlingatökum ráðlausrar og dáðlausrar ríkisstj., svo og það kviksyndi sem ríkisstj. reisir á stefnu sína og störf, gerð fjárlaga sem annað. Vissulega er það meira en eðlilegt að stjórnarandstaða spyrji sig hvort hún eigi á annað borð nokkurn þátt að taka í afgreiðslu slíkra mála eða slíkri afgreiðslu mála. Við höfum litla trú á því að á þeim skamma tíma, sem fram undan er, muni ríkisstj. efna þau loforð sem hún hefur þegar gefið um hvaða hátt hún muni hafa á afgreiðslu fjárlaga, hvað þá að hún sé í stakkinn búin til að gera annað og meira sem gera þarf. En þrátt fyrir það höfum við alþfl.- menn tekið þá ákvörðun að taka ,þátt í afgreiðslu við þessa umr., m.a. með tillöguflutningi um nokkur einstök málefni, þótt við gerum okkur fyllilega ljóst að sá tillöguflutningur sé alls ekki tæmandi og muni ekki heldur geta áorkað því að breyta fjárlagafrv. í heild eða stefnunni, sem með því er mörkuð, mjög til betri vegar. Við alþfl.-menn munum hins vegar taka þessa afstöðu okkar til nýrrar skoðunar' fyrir 3. umr. fjárlaga í ljósi þess sem þá kann að vera fram komið eða fram komið ekki, og þá ekki aðeins hvað þá fjárlagaliði varðar sem ófrágengnir eru nú við 2. umr., heldur einnig hvað líður þeim fylgimálum, svo sem eins og lánsfjáráætlun og till. um breyt. á skattalögum, sem ríkisstj. hét á sínum tíma að leggja fram og afgr. samhliða afgreiðslu fjárlaga, en enginn hefur enn séð tangur eða tetur af. Það fer eftir því hvernig hæstv. ríkisstj. og hv. þingmeirihl. hér á Alþ. stendur að þessum málum á næstu fáu dögum, sem eftir eru af starfstímabili þingsins fyrir jól, hvort við alþfl.-menn munum á annað borð nokkurn þátt taka í afgreiðslu þess fjárlagafrv. sem með þessum ósköpum er lagt fram.



Herra forseti. Það hefur nokkuð borið á því að undanförnu að málgögn hæstv. ríkisstj. hafa látið í það skína að ríkisstj. hafi tekist tiltölulega vel upp í baráttunni gegn verðbólgu. Þetta hefur mátt sjá í málgögnum hæstv. ríkisstj., og eftir því mætti ætla að stuðningsflokkar hæstv. ríkisstj. væru tiltölulega ánægðir með árangurinn. Það er fróðlegt að glugga aðeins í skýrslur um þetta efni. Það liggur fyrir skýrsla um hækkun neysluvöruverðlags á síðustu 12 mánuðum, þ.e.a.s. frá ágúst 1975 til ágúst 1976, og þetta á við um OECD-löndin og þar kemur í ljós að verðbólguvöxtur hefur minnkað í þessum löndum um 40%, en á sama tíma hefur hann minnkað um 26% hér á landi. Þá hefur einnig verið látið að því liggja að nokkuð öruggur bati hefði átt sér stað í viðskiptajöfnuði. Hallinn á árinu 1975 var um 20 milljarða kr., og menn eru að gera sér vonir um að hann verði um 8–10 milljörðum minni á árinu 1976. Það er eðlilegt, þegar slíku er velt upp, að menn spyrji hverjar séu ástæður fyrir slíku, að menn eru bjartsýnni í spám nú heldur en verið hefur að undanförnu, og menn spyrja í áframhaldi af því: Er hér um að ræða bata vegna stefnu hæstv. ríkisstj. í peninga- og efnahagsmálum eða eru það utanaðkomandi áhrif sem hafa orðið þess valdandi að hér hefur orðið breyting á? Í fyrsta lagi er það ljóst, að viðskiptakjör hafa batnað. Innflutningur skipa hefur minnkað um 2400 millj., innflutningur hráefnis til álvers hefur minnkað um tæplega 3 milljarða og útflutningur á eldri birgðum hefur aukist til júlíloka um rösklega 4 milljarða kr. Sem sagt, þessir þrír liðir: minnkandi innflutningur skipa, batnandi viðskiptakjör og vegna betri markaða varðandi álútflutning, þá nema þessir þrír liðir samtals nokkuð svipaðri upphæð, þ.e.a.s. röskum 9 miljörðum kr., og talið er að viðskiptajöfnuður batni á árinu 1976. Það er því á engan hátt hægt að segja að þann bata, sem orðið hefur að þessu leyti, sé á nokkurn hátt hægt að rekja til stjórnvisku hæstv. ríkisstj. varðandi fjármál og efnahagsstefnu. Í fyrrahaust, þegar fjárlagafrv. fyrir árið 1976 var til umr. hér á Alþ., voru í grg. með því frv. boðaðar breytingar á lögum og reglum sem tryggja áttu verulega útgjaldalækkun á árinu 1976 miðað við það sem ella hefði orðið, og með því átti að gera kleift að framkvæma umtalsverða skattalækkun með niðurfellingu vörugjalds. Þetta voru að sjálfsögðu fögur fyrirheit og kærkomnar yfirlýsingar af hálfu hæstv. ríkisstj. með frv. til fjárlaga fyrir árið 1976 um að stefnt skyldi að því að fella niður hið illræmda vörugjald sem hæstv. ríkisstj. setti á. En það fór samt svo að það var ekki um það að ræða við lokaafgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1976 að vörugjaldið væri í áföngum fellt niður, heldur var ljóst að hæstv. ríkisstj. ætlaði sér að ekki einungis að halda því vörugjaldi, sem fyrir var, heldur varð staðreyndin sú að það var hækkað úr 12% í 18%, eins og öllum er kunnugt. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1977, sem hér er til umr., er jafnstaðfastlega gert ráð fyrir því að 18% vörugjald haldist út árið eins og gert var ráð fyrir því að fella það niður í fjárlagafrv. fyrir árið 1976. Engu skal um það spáð hvort mál fara eins eða á svipaðan veg nú og þá gerðist, þ.e.a.s. þá var gefið fyrirheit um niðurfellingu gjaldsins, en efndirnar urðu þær að það var látið óbreytt standa og síðar hækkað. Nú eru gefin fyrirheit um að það skuli standa óbreytt 18%. Vonandi snýst þetta við þannig að það verði í reynd svo að hæstv. ríkisstj. sjái að sér og aflétti þessari mjög svo ranglátu skattheimtu sem hér er um að ræða. Það þarf væntanlega ekki að rifja það upp hér hversu hv. þm. Sjálfstfl. sem stjórnarandstæðingar í tíð fyrrv. ríkisstj. gerðu harða hríð að þeirri stjórn, fyrst og fremst vegna þess að hún var að þeirra mati talin skattheimtustjórn hin versta og talin nýta alla færa möguleika til skattpíningar, eins og hv. þm. Sjálfstfl. orðuðu það oft og iðulega sem stjórnarandstæðingar. Það er því fróðlegt, þegar þessir hv. þm. Sjálfstfl. og nú Framsfl. eru búnir að halda um stjórnvölinn frá kosningum 1974, að íhuga aðeins hver hefur orðið þróun mála í sambandi við skattálagningu til ríkissjóðs, annars vegar miðað við árið 1974, þ.e.a.s. síðasta ár fyrrv. ríkisstj., og hins vegar árið 1976, þ.e.a.s. annað fjárlagaár hæstv. núv. ríkisstj. Ef þetta er skoðað, þá kemur í ljós að skattstofnar fjárlaga frá árinu 1974 til ársins 1976 hafa hækkað allríflega. Innflutningsgjöld hafa t.d. hækkað úr 8500 millj. í 15 500 millj. kr. Söluskattur hefur hækkað í skattheimtu til ríkissjóðs úr 7300 millj. í 23 300 millj. eða um 16 milljarða kr. á þessu tveggja ára tímabili. Tekjuskattur einstaklinga hefur hækkað úr 5800 millj. í 7200 millj. eða um 1400 millj. En tekjuskattur félaga hefur aðeins hækkað úr 922 millj. í 1070 millj. eða einungis um 148 millj. kr. Hækkun á skattstofnum fjárlaga annars vegar ársins 1974, síðasta árs vinstri stjórnarinnar, og hins vegar ársins 1976 hafa því hækkað um samtals 24 milljarða 400 millj. kr. á tveim árum. Þetta er allrífleg hækkun, og ef litið er til þess sem sagt var af hálfu núv. stjórnarsinna, fyrst og fremst sjálfstæðisþm., í tíð fyrrv. ríkisstj, að hafi sú stjórn verið skattpíningarstjórn, hvaða heiti nær þá yfir það sem gerst hefur í valdatíð núv. ríkisstj. þann tiltölulega stutta tíma sem hún hefur þó setið að völdum ? Hér er nú til umr. þriðja fjárlagafrv. núv. hæstv. ríkisstj. Í gegnum öll frv. og fjárlög núv. ríkisstj. hefur það gengið sem rauður þráður að fjárlög hafa hækkað langt umfram verðlagsog launahækkanir. Rekstrargjöld hafa farið sívaxandi og hækkað miklum mun meira en almennar verðlagshækkanir hafa gefið tilefni til, Raungildi framlaga til samfélagsins og framkvæmda á vegum ríkissjóðs og sveitarfélaga hefur stórlega minnkað. Og ef litið er á fjárlagafrv. fyrir árið 1977, þá er engu líkara en kjörorð hæstv. ríkisstj. sé að við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1977 skuli skattar af innflutningi og seldum vörum og þjónustu og vörugjaldi a.m.k. vera 45000 millj. kr. hærri en á síðustu fjárlögum fyrrv. ríkisstj. Þetta liggur ljóst fyrir ef skoðaðar eru þessar tölur, að í fjárlagafrv. fyrir árið 1977 blasir þessi mynd við: 45000 millj. kr. meiri skattheimta að þessu leyti heldur en var fyrir tveim árum, í tíð fyrrv. ríkisstj. Það hefur komið hér fram, og raunar þarf ekki að endurtaka það, að nú við 2. umr. fjárlaga fyrir árið 1977 eru svo margir þættir varðandi fjárlagagerðina óvissir að í raun og veru er sáralitla mynd hægt að gefa sér í sambandi við það hver reyndin verður við lokaafgreiðslu fjárlaga við 3. umr. Ég held að það sé rétt, sem fram kemur í upphafi nál. frá minni hl. fjvn., að afgreiðsla frv. í fjvn. til 2. umr., sem átti sér stað s.l. laugardag, hafi fyrst og fremst að forsendum til verið hversu skammur tími er þar til þinghlé verður gert nú fyrir jól, - ekki það að vinnan við endanlega gerð fjárlaga fyrir árið 1977 hafi verið komin á það stig að í raun og veru væri hægt að skila málum hér til 2. umr., heldur fyrst og fremst tímahrak. Er þetta því miður ekki í fyrsta skipti sem slíkt á sér stað. Það er engu líkara en núv. hv. stjórnarliðar ætli að fara að nota sem aðalreglu það sem gerðist á síðasta Alþ. þegar allt var í óefni komið varðandi afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1976. Eins og einnig hefur komið fram, eru fjöldamargir málaflokkar sem eru óafgreiddir nú við 2. umr. fjárlagafrv. Þar er um að ræða tekjuáætlun, málefni Pósts og síma, Rafmagnsveitna ríkisins, Orkusjóðs, héraðsskóla, Íþróttasjóðs, eftirlaunagreiðslur og skiptingu fjárveitinga til flugmála, ferjubryggjur og sjóvarnargarðar, auk þess lánsfjáráætlun, skattamálin, og svo mætti lengi telja. Í grg. fjárlagafrv. fyrir árið 1977 er tekið fram að lánsfjáráætlun fyrir árið 1977 muni verða lögð fram fyrir eða um miðjan nóv., í síðasta lagi um miðjan nóv. Nú er komið fram í miðjan des. og enn hefur ekkert sést af þessu plaggi frá hæstv. ríkisstj. Hið sama má segja um skattamálin. Í fjárlagaræðu sinni gerði hæstv. fjmrh. grein fyrir því að hann mundi leggja tiltölulega fljótlega fram hér á Alþ. frv. til l. um breyt. á tekjuskattslögum, þannig að hægt væri að afgr. þann málaflokk áður en jólaleyfi þm. hæfist. Enn hefur ekkert sést af þessu. Það kemur raunar ekki á óvart því að í fjárlagaræðu fyrir einu ári, við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1976, hafði hæstv. fjmrh. sömu orð að því er þetta varðar. Og þetta var endurtekið í umr. á Alþ. vorið 1976. Þá átti að liggja fyrir hv. Alþ. frv. til l. um breyt. á tekjuskattslögunum. Ekkert af þessu hefur gerst, og það er útséð um það nú að a.m.k. verða ekki afgr. ný tekjuskattslög áður en Alþ. fer í jólaleyfi. Einn er sá þáttur sem gerð er grein fyrir í grg. fjárlagafrv. og víkur að heilbrigðisþjónustunni, en í grg. fjárlagafrv. fyrir árið 1977 segir um það mál m.a., með leyfi forseta: „ Ríkisstj. hyggst koma breyttri skipan á fjármál og skiptingu kostnaðar af sjúkratryggingum sem hafi það meginmarkmið að samhæfa betur stjórnaraðild og fjárhagslega ábyrgð á heilbrigðisþjónustu í landinu. Í þessu frv. hefur verið stigið það skerf að áætlaður kostnaður af ríkisspítölunum er færður í A-hluta fjárlaga og er þá reiknað með því að ríkið kosti stofnanir þessar að öllu leyti. Hins vegar hefur í B-hluta verið reiknað með því að sveitarfélögin greiði hluta sinn af heildarkostnaði sjúkratrygginga samkv. gildandi reglum og jafnframt verði 1200 millj. kr. af kostnaðinum bornar af fjáröflun sem samsvari núv. 1% sjúkratryggingagjaldi af útsvarsstofni. Í frv. er ekki tekin afstaða til þess hvort þessi fjáröflun verði á vegum ríkisins eða sveitarfélaga, enda hlýtur sú ákvörðun að biða niðurstöðu viðræðna sem áformaðar eru um fjárhagslegt skipulag sjúkratrygginganna og skiptingu kostnaðar af þeim milli ríkis og sveitarfélaga. Þá virðist einnig brýnt í þessu sambandi að endurskoða reglur um þátttöku hins opinbera í kostnaði af hinum ýmsu þáttum heilbrigðisþjónustunnar. Áður en endanleg afgreiðsla fjárlagafrv. fer fram mun heilbr.- og trmrh. leggja fram till. um nauðsynlegar breytingar á tryggingalöggjöf sem tryggi fyrirhugaða nýskipan.“ Áður en endanleg afgreiðsla fjárlaga fyrir árið 1977 fer fram, - hér er nú verið að ræða þetta frv. við 2. umr. og ljóst er að það er aðeins ein víka eftir af starfstíma Alþ. áður en endanlega verður gengið frá fjárlögum fyrir árið 1977, og enn hefur ekkert sést af því sem hér er boðað í grg. með fjárlagafrv. Það liggur því í augum uppi að það er vart hægt að neinu marki að gera sér í raun og veru grein fyrir því með hverjum hætti hæstv. ríkisstj. ætlar sér að standa að afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1977 þegar svo margir eru óvissuþættir, stórir málaflokkar margir eru óleystir og liggja nú hjá fjvn. - og líklega fremur að segja hæstv. ríkisstj. til skoðunar, án þess að nokkur vissa sé fyrir því fengin á hvern hátt þetta á að leysast. Það er ljóst að nú í annað skiptið verður staðið þannig að afgreiðslu fjárlaga að óviðunandi verður að teljast. Þar er ekki um að sakast við fjvn. að mínu mati. Hér er fyrst og fremst hægt að sakast við hæstv. ríkisstj. því að það er hennar ákvörðun sem stendur á. Það liggja ekki fyrir neinar ákvarðanir varðandi þessa stóru málaflokka, hvernig með þá skuli farið. Það væri freistandi að fara hér út í það að fjalla um ýmsa af þeim málaflokkum sem þegar hafa verið afgr. í fjvn. og ýmsir þeirra eru að sjálfsögðu mikilvægir fyrir framgang mála á árinu 1977. Ég skal þó reyna að vera ekki um of langorður í sambandi við það, en ég get þó ekki stillt mig um að fara hér um þá nokkrum orðum. Það hefur nú svo til algjörlega hjaðnað allt tal hv. stjórnarþm. um stóreflda byggðastefnu í tíð núv. ríkisstj. Lengi vel eftir að núv. ríkisstj. var mynduð mátti bæði heyra og lesa fjálglegar yfirlýsingar stjórnarliða um stóreflda byggðastefnu undir handarjaðri hæstv. ríkisstj. Nú hafa þessar raddir gjörsamlega þagnað og skrif hafa nú síðustu vikur og mánuði vart sést af hálfu stjórnarliða um ágæti þessarar miklu byggðastefnu sem sett var á stefnuskrá hæstv. ríkisstj. Það hefur í raun og veru verið brotið blað varðandi uppbyggingu í atvinnulífi, félagsog menningarmálum og alhliða uppbyggingu frá því sem var í tíð fyrrv. ríkisstj. Það væri hægt að nefna ótalmörg dæmi þessu til rökstuðnings. Ég skal aðeins minna hér á nokkur. Það liggur t.d. fyrir að með ákvörðun meiri hl. fjvn. núna við afgreiðslu fjárlagafrv. til 2. umr., eins og n. hefur afgr. það frá sér, ef við tökum heilbrigðismálin, þá tæki það 15 ár, miðað við hlutfallslegar fjárveitingar eins og nú er gert ráð fyrir, að ljúka þeim framkvæmdum sem þegar hefur verið byrjað á varðandi heilbrigðisþjónustuna, hvað þá ef inn ætti að taka nýjar framkvæmdir frá því sem nú er. 15 ár tæki að ljúka þeim framkvæmdum, sem nú hefur verið hleypt af stað og eru í gangi. Ég hygg að ýmsir verði orðnir langeygðir að þeim tíma liðnum ef engin breyting á sér stað að því er þennan málaflokk varðar og fjárveitingar til hans. Það er ekki heldur óglæsileg frammistaða hæstv. ríkisstjórnar varðandi dagvistunarheimilin! Það liggur fyrir samkv. upplýsingum frá menntmrn. að til þess að fullnægja þeirri þörf, sem nú er varðandi þann málaflokk, þarf um 240 millj. kr. í fjárveitingum á fjárlögum ársins 1977. Í frv., þegar það var lagt fram, voru 85 millj. kr. ætlaðar til þessa. Nú er sú tala við afgreiðslu til 2. umr. 110 millj. kr. og engar líkur á því, að ég tel, ef haldið verður fast við þá stefnu af hálfu meiri hl. sem nú er uppi, að hækkun fáist á þeim lið, - 110 millj. kr. upp í þörfina sem er 240 millj. Svona mætti halda áfram að fara yfir hvern málaflokkinn á fætur öðrum og sýna fram á hvernig ástatt er eftir rúmlega tveggja ára valdatíð núv. hæstv. ríkisstj.: og hæstv. fjmrh. sem var að ganga í salinn. Einn er sá málaflokkur sem virðist ætla að verða gjörsamlega út undan hjá hæstv. ríkisstj. og meiri hl., en það er íþróttastarfsemin í landinu. Það var búið í tíð fyrrv. ríkisstj. að ganga þannig frá þeim málum að á árunum 1973 og 1974 var búið að ganga frá samkomulagi við sveitarfélögin um að það yrði slétt borð varðandi greiðslur ríkissjóðs á þeim hala sem hafði myndast í tíð þeirrar ríkisstj. sem sat til ársins 1971. En dæmið lítur þannig út eftir tveggja ára setu núv. hæstv. ríkisstj., að við síðustu fjárlagaafgreiðslu var skuldahalinn aftur orðinn 132 millj. rúmar, - skuldahalinn af hálfu ríkissjóðs við Íþróttasjóð. Og miðað við þá afgreiðslu sem allt útlit er fyrir að verði á fjárlögum ársins 1977, þá mun skuldahalinn verða kominn upp í 198 millj. kr. rúmar á árinu 1977, og þá er ekki gert ráð fyrir að taka eina einustu nýja framkvæmd inn, miðað við það, - ekki eina einustu nýja framkvæmd. Þetta er sá skilningur sem hæstv. ríkisstj. sýnir þessum málaflokki, þ.e.a.s. íþróttastarfseminni í landinu, og þykir mér og líklega fleirum þeim hafa lítið á unnist, þeim hv. þm. Sjálfstfl. sem lengi hafa verið í fararbroddi innan íþróttahreyfingarinnar í landinu. Þeim hefur lítið orðið ágengt innan síns flokks í sambandi við betri stuðning við íþróttastarfsemina í landinu heldur en verið hefur. Ég harma að svo skuli vera á málum haldið, því að ég held að engum dyljist að það er full þörf á því að sýna meiri skilning og meiri stuðning við íþróttastarfsemina heldur en verið hefur. Þá kem ég að þeim málaflokknum sem kannske hvað oftast hefur verið til umr. hér, en það er í sambandi við hafnamálin. Það var látið í það skína af hæstv. samgrh. að þegar lokið væri þeim stórframkvæmdum í hafnamálum, sem staðið hafa yfir annars vegar í Þorlákshöfn og hins vegar í Grindavík að undanförnu og látnar hafa verið í hundruð millj. kr. í þær framkvæmdir, þá var látið í það skina að að þeim loknum mundi verða tekið til við að greiða frekar fyrir fiskihöfnum víðs vegar í kringum landið í auknum fjárveitingum þeim til banda. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1977, þegar það var lagt fram, var gert ráð fyrir 850 millj. kr. til þessa málaflokks, - 850 millj. til allra fiskihafna í landinu á árinu 1977. Þessi tala hefur nú hækkað í meðförum fjvn. upp í 930 millj. kr. En á sama tíma og á að setja rúmar 900 millj. í allar fiskihafnir á landinu ætlar hæstv. ríkisstj. að setja 450 millj. í eina höfn, að vísu að mati hæstv. ríkisstj. mikilvæga, höfnina á Grundartanga í Hvalfirði, - 450 millj. í þá höfn eina á móti 900 millj. til allra fiskihafna í landinu. Þetta er rausnarskapur hæstv. ríkisstj. Þetta eru efndirnar á þeim loforðum sem hæstv. samgrh. hefur gefið um að stórauka hlutdeild fiskihafnanna í landinu í fjárveitingum þegar lokið væri þeim stórframkvæmdum sem nú hefur verið unnið að annars vegar í Þorlákshöfn og hins vegar í Grindavík. Það hefur verið sagt að undanförnu að hæstv. samgrh. færi nú mun tíðar í bestu fötin heldur en áður gerðist, og þegar menn tala um bestu fötin, þá er átt við loforðabuxurnar, eins og menn kalla það. Ekki alls fyrir löngu var hæstv. samgrh. við vígsluathöfn í Þorlákshöfn. Það var verið að fagna unnum sigri þar í sambandi við hafnarframkvæmdir sem hafa kostað mikið í fjárframlögum. En hæstv. ráðh. þótti ekki nóg að gert þar. Hann mun hafa gefið loforð um að á árinu 1977 mundi verða bætt þarna við um 150 millj. kr. vegna grjótgarðs sem á þyrfti að halda til varnar hinum nýju hafnarmannvirkjum. Það væri að sjálfsögðu ekkert við þetta að athuga ef aðrir aðilar sætu við eitthvað svipað borð í sambandi við fjármögnun á framkvæmdum eins og hefur verið gert í sambandi við Þorlákshöfn og Grindavík og eins og virðist vera ætlunin að gera. Það er því miður orðið allt of títt að einstakir ráðh. í hæstv. ríkisstj. gefi loforð og gefi fyrirheit um svo og svo stórar fjárveitingar, svo og svo stórar gjafir í ýmsar áttir sem Alþ. virðist svo standa frammi fyrir sem orðnum hlut eftir þeirra loforð. Það er alveg augljóst mál, og það veit ég að hæstv. ríkisstj. er mjög kunnugt, að staða hafnarsjóðanna í landinu er með þeim hætti að það er gjörsamlega vonlaust að láta þessi mál ganga svona áfram eins og gert hefur verið. Og það verður að teljast furðulegt að ekki skuli fást meira fjármagn til framkvæmda í fiskihöfnunum heldur en raun ber vitni, þegar það virðist liggja á lausu að hægt er að eyða hundruðum, ef ekki þús. millj. kr. í eina og eina höfn sem þó er í sumum tilvikum ekki hægt að flokka undir útflutningsframleiðsluna eða skili arði sambærilega við það sem fiskihafnirnar gera. Hér verður að verða á breyting fyrr en síðar, og það er ljóst að haldi áfram sem horfir í þessum efnum, þá verður ekki langt að biða þess að ekki bara hafnarsjóðir, heldur a.m.k. margir sveitarsjóðir verða gjaldþrota vegna hinna gífurlegu skuldabyrða sem þeir bera vegna mjög svo dýrra hafnarframkvæmda í fiskihöfnum landsins. Það er rétt að minna á það hér, að með setningu nýrra hafnalaga á árinu 1974 var ráð fyrir því gert að auka hlutdeild ríkissjóðs í hafnarframkvæmdum úr 75% upp í 90% á þeim stöðum sem verst væru settir í sambandi við hafnarframkvæmdir - dýrar hafnarframkvæmdir. Þetta hefur ekki komið til framkvæmda, því miður, og er þar ekki einungis um að sakast við núv. hæstv. ríkisstj. Það var einnig um að sakast við fyrrv. ríkisstj. í þeim efnum og þá fyrst og fremst hæstv. samgrh. núv., þáv. fjmrh., sem neitaði að fara þessa leið þrátt fyrir það sem er í hafnalögum frá árinu 1974. Þá vil ég aðeins nefna flugmálin. Það var mikið rætt um það við fjárlagaafgreiðsluna fyrir ári, þegar verið var að afgr. fjárlög fyrir árið 1976, hvernig í raun og veru væri staðið að fjármögnun framkvæmda í flugi. Eins og mál standa í þeim málaflokki nú við 2. umr. fjárlaga, þá er gert ráð fyrir, að mig minnir, 375 millj. kr., 300 millj. + 75 millj. í lántöku, ef ég man rétt, þannig að við skulum telja fjárhæðir til framkvæmda í flugmálum, þ.e.a.s. beina fjárveitingu á fjárlögum og heimild til lántöku, 375 millj. kr. Það liggur fyrir nú og lá raunar fyrir alveg ljóst við fjárlagaafgreiðslu fyrir árið 1976 að það er stórkostlegt hættuástand í sambandi við flugmálin. Það er víðast hvar svo úti á landsbyggðinni að lágmarksöryggisþjónustu og öryggisbúnaði er ekki sinnt, lágmarksöryggisbúnaður er ekki fyrir hendi á hinum ýmsu flugvöllum hringinn í kringum landið. Það er því allsendis óverjandi að ekki skuli fást meira fjármagn en 370 millj. kr. til framkvæmda varðandi flugmál, þ.e.a.s. varðandi flugvelli, varðandi öryggismál öll í sambandi við flug, þegar það liggur fyrir að ástandið er með þeim hætti eins og lýst hefur verið, og er kannske nærtækast þá að vitna í blaðaviðtal sem átt var við flugmálastjóra í dagblaðinu Tímanum um það leyti sem verið var að ganga frá fjárlögum fyrir árið 1976. Þar er lýst algjöru hættuástandi í sambandi við flugmálin. Og það má kannske ekki nefna það hér, en það skal þó gert, að það er einkennilegt að hugsa til þess, að á sama tíma og neitað er um lífsnauðsynlegar fjárveitingar til þess að efla öryggisþjónustu í flugi, þá virðist vera á sama tíma hægt að fjölga flugvélum í landinu fyrir a.m.k. 1 milljarð, og á ég þar við flugvélakaup af hálfu Landhelgisgæslunnar. Það er stefnt, að því er virðist, leynt og ljóst að því að stórauka flugflotann á sama tíma og neitað er um brýnustu öryggisþjónustu að því er varðar þennan flota. Þetta er að mínu viti öfugþróun. Það á ekki beinlínis að stefna að því að auka flugflotann, nema þá því aðeins að hægt sé að sinna því brýna verkefni sem öryggisþjónustan krefst. Ég er ekki að segja þetta hér eða vitna til þessa í sambandi við Landhelgisgæsluna vegna þess að ég sé í raun og veru andvígur slíku, en mér finnst þetta stangast á. Ef til er fjármagn til þess að kaupa flugvélar fyrir næstum því milljarð, þá hlýtur þess að verða krafist að það sé hægt að láta meira en 300 millj. í framkvæmdir allar varðandi flugmál, eins og öryggisþjónustunni er nú háttað í þeim málaflokki. Það hefur verið sagt hér og það vil ég endurtaka, að hækkun fjárlaga í tíð núv. ríkisstj. stafar fyrst og fremst af útþenslu í rekstri ríkiskerfisins sjálfs. Það sýnir t.d. að í grg. fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að liðurinn önnur rekstrargjöld hækki um 58% á sama tíma og almennar verðlagshækkanir eru ekki nema 30%, þannig að höfuðorsök svo gífurlegrar hækkunar sem er á fjárl. milli ára er útþensla í ríkisrekstrinum sjálfum, en á sama hátt samdráttur í öllum framkvæmdum og samfélagslegum fjárveitingum af hálfu ríkissjóðs. Þegar fjárlagafrv. var lagt fram fyrir árið 1977 var það 24 milljörðum kr. hærra en fjárl. ársins 1976. Líklegt er nú við 2. umr. að í meðförum fjvn. hafi þetta hækkað um 900 millj. til 1 milljarð, þannig að eins og dæmið stendur í dag er fjárlagafrv. við 2. umr. að öllum líkindum 25 milljörðum kr. hærra fjárl. ársins 1976. Þetta er yfir 41% hækkun milli ára. Og enn er vitað að stórkostlegar fjárfúlgur eiga eftir að koma inn til hækkunar um það er lýkur, þannig að það er augljóst mál að hér verður mun meiri hækkun milli ára en eins og dæmið lítur út í dag. Ég hjó eftir því í ræðu formanns fjvn., hv. þm. Jóns Árnasonar, hér í dag, að hann vék að því nokkrum orðum hvernig ýmis ríkisfyrirtæki leyfðu sér að haga starfsemi sinni, annars vegar í sambandi við ákveðnar fjárveitingar til ákveðinna framkvæmda og hins vegar hvernig þau höguðu sér í framkvæmdavali. Ég tek mjög undir þetta. Það nær að mínu viti ekki nokkurri átt að sumum ríkisstofnununum skuli líðast það ár eftir ár að sniðganga fjárveitingavaldíð á þann hátt sem þær hafa gert á undanförnum árum. Nægir í þessu sambandi að nefna Póst- og símamálastjórnina. Það hefur skeð núna tvö ár í röð að hún hefur virt að vettugi, ákveðnar fjárveitingar til ákveðinna framkvæmda, - sniðgengið þær og veitt fjármuni í aðrar framkvæmdir sem embættismannakerfið eða a.m.k. einhver angi í því hefur talið sér betur henta eða talið meiri þörf á þannig að hér er virt að vettugi ákvörðunarvald fjárveitingarvaldsins og embættismannakerfið grípur inn í og framkvæmir að eigin geðþótta. Þetta ber að vita og þetta á Alþ. ekki að líða, að þannig sé á málum haldið. Það væri hægt að nefna fleiri dæmi um þetta, en því skal sleppt að sinni. En ég tek mjög undir þau orð formanns fjvn. að Alþ. á ekki að líða slíka meðferð á fjárveitingum sem það hefur sjálft ákveðið til hinna einstöku framkvæmda. Það á að fylgja því eftir að ríkisfyrirtækin framkvæmi á þann veg sem fjárveitingavaldið og Alþ. hefur ákvarðað um. Ég skal ekki, herra forseti, hafa þessi orð öllu fleiri. Ég ítreka það, að það er varla hægt, eins og mál nú standa við 2. umr. fjárlaga, að gera sér nokkra grein fyrir heildarmyndinni sem kemur til með að verða við endanlega afgreiðslu, vegna þess hversu margir og stórir málaflokkar eru óafgreiddir og margir endar eru lausir í fjárlagadæminu fyrir árið 1977. Og ég tek undir það sem frsm. minni hl. fjvn., hv. þm. Geir Gunnarsson, sagði hér áðan: Það er óraunhæft með öllu að afgr. fjárl. fyrir árið 2977 grundvölluð á áframhaldandi kjaraskerðingarstefnu núv. ríkisstj. Ég vil svo að lokum aðeins með örfáum orðum gera grein fyrir brtt. sem ég flyt hér ásamt þeim hv. þm. Skúla Alexanderssyni og Braga Sigurjónssyni, en sú brtt. er við liðinn til jöfnunar á námskostnaði. Í brtt. fjvn. er gert ráð fyrir 170 millj. kr. í þennan lið, en brtt. okkar þremenninganna er um að í stað 170 millj. kr. komi 205 millj., en það er sú tala sem til þarf til þess að dæmið standi nokkuð svipað og það gerði árið 1974. En þá er að sjálfsögðu ekki tekið tillit til raunverulegrar jöfnunar á námskostnaði, eins og upphaflega var gert ráð fyrir og stefnt að með þessum lið. Það er sem sagt okkar till. að það verði haldið í við það sem var á árinu 1974, og til þess að það verði gert þarf þessi upphæð að vera 205 millj. kr. Það skal viðurkennt að milli áranna 1975 og 1976 helst þetta nokkuð í hendur, þessi upphæð miðað við vísitöluhækkun. En þá ber þess að geta, að það var herfilega með þennan lið farið við fjárlagaafgreiðslu á s.l. hausti fyrir árið 1976, og fyrir árið 1975 raunar líka, þannig að þó að betur sé að staðið af hálfu meiri hl. nú heldur en var gert þá, þá var illa með þetta farið á árunum 1975 og 1976 og þarf hér betur að gera til þess að halda því sem var fyrir árið 1974. Og það er tilgangur inn með okkar till. að ekki sé verra ástand í þessum málum á árinu 1977 heldur en var við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1974.



Herra forseti. Ég flyt hér brtt. á þskj. 165 með hv. þm. Helga F. Seljan. Þar er um að ræða þrjár till. sem allar eru um heilbrigðismál. Fyrsta till. er um það, að fjárveiting til sjúkrahússins í Neskaupstað verði hækkuð frá því sem meiri hl. fjvn. leggur til, úr 52 millj. í 60 millj. kr. Eins og kunnugt er, þá er sjúkrahúsbyggingin, sem stendur yfir í Neskaupstað, ein af fjórum sjúkrahúsabyggingum sem nú er unnið að í landinu sem teljast undir hinar meiri háttar framkvæmdir eða þar sem heilbrn. hafði gert till. um að varið yrði til framkvæmdanna á næsta ári 100 millj. kr. eða meira. Þessi fjögur sjúkrahús eru sjúkrahúsið á Ísafirði, en rn. hafði lagt til að leggja til þess 140 millj. kr., sjúkrahúsið á Akureyri, þar lagði rn, til að verja 180 millj. kr., til sjúkrahúsbyggingarinnar í Neskaupstað 100 millj. kr. og til sjúkrahússins á Selfossi 110 millj. kr. Þetta eru stærstu framkvæmdirnar sem í gangi eru af þeim sem flokkast undir þessar framkvæmdir. Nú fór það svo að við athugun hagsýslunnar á þessum till. þótti henni ekki fært að samþ. svona háar fjárveitingar og skar því þessar fjárveitingar allar nokkuð niður frá till. rn. Síðan hefur fjvn. fjallað um þessar till., sem þarna lágu fyrir bæði frá hálfu rn. og frá hálfu hagsýslunnar, og þá gerist það að meiri hl. fjvn. leggur til að skera niður fjarveitingar til aðeins eins af þessum húsum frá því sem hagsýslan hafði skorið þetta niður. Fjvn, leggur til að hækka fjárveitinguna ti1 Ísafjarðarhússins um 15 millj. kr. frá því sem hagsýslan hafði gert till. um og um 30 millj. kr. til Akureyrarhússins frá því sem hagsýslan hafði lagt til, en leggur til að til Selfosssjúkrahússins verði varið sömu fjárhæð og hagsýslan hafði lagt til, eða 74 millj. kr. Hins vegar leggur meiri hl. fjvn. til að skera niður fjárveitinguna til hússins í Neskaupstað, þar sem ég hygg að ástandið í fjárhagsmálum hafi verið verst því þegar hafa verið gerðir samningar við verktaka sem vinna nú við byggingu hússins, og má segja að mikill meiri hluti af þessari fjárveitingu sé þegar bundinn með samningum sem gerðir hafa verið. Verði þessi fjárveiting skorin niður á þennan hátt, þá er mjög hætt við því að svo fari að verkið verði stöðvað á miðju næsta ári, það verði sem sagt ekki samþykkt að fara í nýjan áfanga í húsinu. Enn er byggingin ekki að neinu leyti komin í gagnið þó húsið sé fullsteypt, en verið er að vinna inni í húsinu. Ég hef því lagt til og við hv. þm. Helgi F. Seljan að fjárveitingin til þessarar framkvæmdar verði 60 millj. kr., eins og hagsýslan hafði lagt til, en þá er búið að skera till. heilbrrn. niður um 40 millj. kr. Þetta er alveg einstakt af hálfu fjvn. og hefur einna helst verið skýrt með því að hún hafi fallist á að taka upp till. rn. um fjárveitingu til heilsugæslustöðvar á Seyðisfirði sem hafði verið lofað af hálfu rn. En það sýnist harla einkennilegt að það skuli eiga að skera í rauninni bundna fjárveitingu til stórframkvæmdar í Neskaupstað til þess að hægt sé að standa við minni háttar loforð sem seyðfirðingum hafði verið gefið. Það væri auðvitað alveg einstakt ef þannig væri staðið að málum við stórframkvæmd, sem er í gangi og gerður hefur verið samningur um við rn. hvernig staðið skuli að, að fjárveitingar yrðu skornar þar svo mikið niður að verkið stöðvaðist, eins og lítur helst út fyrir. Ég vil nú vænta þess að fjvn. taki þessa till. sína til endurskoðunar, vegna þess, að hér er ekki farið fram á annað en það að till. hagsýslunnar verði fylgt og þar var þó um stórlega niðurskornar till. að ræða, eins og ég hef bent á. Í öðru lagi leggjum við til að tekinn verði upp nýr liður í till. um fjárveitingar: til heilsugæslustöðvar á Fáskrúðsfirði, að varið verði millj. kr. sem byrjunarframlagi til byggingar heilsugæslustöðvar á Fáskrúðsfirði. á þessum stað er öll aðstaða þannig að það er orðin knýjandi nauðsyn á því að hefjast handa um framkvæmdir í þessum efnum. Heimamenn hafa undirbúið í alllangan tíma og hafa fengið loforð, eftir því sem ég veit best, frá heilbrrn. um að þeir fái heimild til þess að byrja á þessu verki, enda leggur heilbrrn, til í sínum till. að fé verði lagt fram í þessu skyni, 15 millj. kr. En hagsýslan hafði ekki séð sér fært að samþ. þessar till. rn. og skar þetta niður með öllu. Við leggjum hins vegar til að þarna verði varið 5 millj. kr. í byrjunarframkvæmdir. Þá leggjum við í þriðja lagi til að tekinn verði upp 2 millj. kr. fjárveiting til læknisbústaðar á Fáskrúðsfirði, en þar er um framhaldsframkvæmd að ræða. Það er beinlínis unnið að þessu verki og óhjákvæmilegt að ljúka því verki sem þar hefur verið unnið að. Fjárveitingar hafa verið til þessa verks á síðustu fjárl., en nú er þetta fellt niður með öllu sem við sjáum ekki að sé frambærilegt á neinn hátt, og því höfum við lagt fram þessa tillögu. Ég geri ráð fyrir að við tökum þessar till. aftur til 3. umr. þó að þær séu fluttar nú, í von um að fjvn. athugi þessi mál betur en hún hefur gert, því að það er full sanngirni að þessar till. séu samþ. Hér er ekki farið fram á mikið með hliðsjón af því hvernig ástatt er og með hliðsjón af því hvað rn. leggur til að gert verði varðandi allar þessar framkvæmdir sem ég hef rætt um. Aðrar till. hef ég ekki flutt og mun ekki tala fyrir öðrum till. að sinni. Um afgreiðslu málsins mun ég ekki ræða hér. Það mætti segja margt um það hvernig staðið er að fjárlagaafgreiðslu að þessu sinni, en það hefur þegar verið gert fyrir hönd okkar í stjórnarandstöðunni og það mjög skilmerkilega. Ég skal því ekki tefja hér tímann og fara út í neinar almennar umr. um það, en vildi hér fyrst og fremst tala fyrir þessum þremur brtt. sem ég er fyrsti flm. að.

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Á þskj. 127 flyt ég brtt. við fjárlagafrv. Ég flutti þær fljótlega eftir að 1. umr. um fjárlagafrv. hafði farið fram hér og meðan málíð var enn til meðferðar í fjvn. Ástæðan til þess að ég hafði þennan hátt á er sú, að ég geri hér till. um æðiháar upphæðir, næstum því 2 600 millj. kr., og mér er kunnugt um þau vinnubrögð sem hér eru viðhöfð. Meðferðin eftir 1. umr. um fjárl. í fjvn. er aðalmeðferðin og hún markar stefnuna og eftir að búið er að taka ákvörðun um hana er mjög erfitt að koma fram breytingum sem máli skipta. Það er hægt að koma fram minni háttar breyt., en ekki jafnstórum breyt. og þarna eru gerðar till. um. Aðalbrtt. mín er sú að lífeyristryggingar almannatrygginga, sá liður verði hækkaður um 20%. Það eru 2 milljarðar 334 millj. Þetta er allhá upphæð, en engu að síður er þetta ekki hærri upphæð en svo, að ég hygg að hún muni varla hrökkva til þess að bæta upp þá skerðingu á lífskjörum sem aldrað fólk og öryrkjar hafa orðið fyrir á undanförnum tveimur árum. Almannatryggingakerfið er ein mikilvægasta framkvæmd sem hefur verið gerð á Íslandi á þessari öld, að mínu mati. Það er stundum í hátíðlegu tali rætt um velferðarríki, og ég held að mælikvarðinn á velferðarríki sé hvernig þar er búið að öldruðu fólki, öryrkjum og börnum. Við höfum lært okkar kerfi af öðrum Norðurlandaþjóðum, en við höfum lengi verið miklir eftirbátar þeirra um framkvæmdina. Þegar almannatryggingakerfið var lögfest hér á Íslandi var það stórviðburður. En því miður varð þróunin sú æðilengi eftir það að stuðningur almannatryggingakerfisins við aldrað fólk og öryrkja var miklu minni en ástæða var til og ég er kunnugur þessum málum annars staðar á Norðurlöndum. Ég þekki t.a.m. persónulega aldrað fólk og öryrkja í Danmörku, og ég held að það sé nærri því víst að lífeyrir þessa fólks í Danmörku sé að kaupmætti tvöfalt hærri en hér á Íslandi. Auk þess kemur til margvísleg önnur félagsleg fyrirgreiðsla. T.a.m. er tekið tillit til húsnæðiskostnaðar aldraðs fólks og öryrkja. Ef hann fer yfir ákveðið mark kemur þar einnig til stuðningur frá almannatryggingakerfinu. Einnig nýtur aldrað fólk og öryrkjar mikillar fyrirgreiðslu í sambandi við ferðalög. Það fær að ferðast á mjög lágu verði, ekki aðeins með strætisvögnum, heldur einnig með járnbrautum og ferjum sem eru í ríkiseigu í Danmörku, og margvísleg önnur fyrirgreiðsla er þar einnig í sambandi við síma, hljóðvarp og sjónvarp, þannig að þarna erum við mjög aftarlega, finnst mér. Það tókst í tíð fyrrv. ríkisstj. að lyfta þessum hópum allverulega, þannig að kjör þessa fólks tóku að nálgast það, sem þau voru annars staðar á Norðurlöndum. En því miður hefur þróunin orðið sú að þetta hefur sigið aftur og er komið upp ástand sem ég tel íslensku þjóðfélagi algjörlega til vanvirðu. Það hefur tíðkast mikið núna um þessar mundir á Íslandi að meta alla hluti til peninga, að leggja peningamælikvarða á allt. Við skulum minnast þess að fólkið, sem nú fær ellilífeyri á Íslandi, er aldamótakynslóðin. Það er fólkið sem fæddist um síðustu aldamót, árin fyrir og eftir aldamótin. Þetta er það fólk sem hefur unnið það afrek að lyfta Íslandi úr einhverju versta fátæktarbæli í Evrópu upp í þjóðfélag sem er með einhverjar hæstu meðalþjóðartekjur á mann. Þetta fólk var ekki með peningasjónarmið þegar það vann þetta afrek. Það þorði að nota orð eins og ættjarðarást. Það var ekkert feimnisorð þá. En það er þetta fólk sem hefur lyft þessu þjóðfélagi upp í það sem það er núna, og ef peningasjónarmiðinu væri beitt gæti þetta fólk gert æðimikinn reikning til okkar sem nú lifum. Það gerir ekki þennan reikning því það á enn þá til þennan aldamótahugsunarhátt sem ég minntist á áðan. En það er skylda okkar, sem núna erum á miðjum aldri eða yngri, að láta þetta fólk njóta þess stórvirkis sem það hefur gert á Íslandi. Ég tel þetta ástand, eins og það er orðið núna aftur, íslensku þjóðfélagi til algjörrar vanvirðu. Það eru engin rök fyrir því að aldrað fólk og öryrkjar eigi að geta dregið fram lífið á rúmlega 40 þús. kr. á mánuði. Mér þætti ákaflega fróðlegt ef einhver vildi leggja fram dæmi um það hvernig hægt er að draga fram lífið á slíku, enda hefur ákaflega stór hópur aldraðs fólks haft samband við mig, hringt í mig og sagt, að það hafi getað komist af á tíma fyrrv. ríkisstj. en nú geti það það ekki lengur, það verði að leita til ástvina sinna eða vina til þess að geta dregið fram lífið hreinlega, og ég endurtek, ég tel þetta vera þjóðfélagi okkar til algerrar vanvirðu. Það eru engin rök fyrir því að leysa efnahagsvandamál, sem upp kunna að hafa komið, á kostnað þessara þjóðfélagshópa. Það er okkur öllum til vanhirðu að gera það. Þessi upphæð, sem ég nefndi áðan, 2 miljarðar 334 millj., kann að virðast allhá, og ég er fús til þess að aðstoða við tekjuöflun til þess að mæta henni. En tekjuhlið fjárlaga er ekki til umræðu að þessu sinni og ég hef ekki borið fram neina formlega till. um það, en ég er mjög fús til samvinnu um það. Það eru margar matarholur til í okkar þjóðfélagi. Ég minnist þess til að mynda að fyrir nokkrum árum, þegar frændþjóðir okkar á Norðurlöndum voru að breyta um frá söluskatti í virðisaukaskatt, að þá voru birtar rannsóknir, sem gerðar höfðu verið í Danmörku, Svíþjóð og Noregi á því hve miklu af söluskatti væri stolið undan, kæmi aldrei í ríkissjóð þó að það væri innheimt, og mat manna var það, að þessi upphæð væri hvorki meira né minna en milli 10 og 20%. Ég hygg að hærri prósentan eigi við hér á Íslandi vegna þess að hér er mikill fjöldi atvinnurekenda með smárekstur, eins konar vasabókhald, þar sem þeir geta hagrætt hlutunum að vild sinni. En þarna er um ákaflega stórar fjárhæðir að ræða. Söluskatturinn á Íslandi er nú kominn upp í 20% og heildarupphæðin er 33 milljarðar. 10% er 3.3 milljarðar, 20% er nærri 7 milljarðar. Þetta er miklu hærri upphæð en sú sem ég geri hér till. um. Við ræddum hér fyrir nokkrum dögum um dæmi sem verðlagsstjóri hefur dregið fram í dagsljósið um það hvernig innflytjendur hegða sér í sambandi við innkaup á varningi frá útlöndum. Þetta er ekkert nýtt fyrirbæri á Íslandi. Um þetta hefur alltaf verið vitað. Það er saga sem er næstum því eins gömul og íslenska þjóðin. Meðan við vorum dönsk nýlenda voru það einokunarkaupmennirnir dönsku sem aðallega höfðu af okkur fjármuni, og sú þróun hefur því miður haldið áfram. Ef fast væri tekið á þessum málum, þá hygg ég að þar mætti auðveldlega finna ærið marga milljarða til þess að standa undir hlutum eins og lífeyri til aldraðs fólks og öryrkja. Við sáum í sumar skattskrá sem bar með sér að auðug fyrirtæki og auðmenn losna við að borga eðlileg gjöld til opinberra aðila. Ef tekið væri á þessu máli væri einnig hægt að finna verulegar fjárveitingar til að standa undir eðlilegum lífskjörum aldraðs fólks og öryrkja á Íslandi. Ég nefni þessi þrjú dæmi. En ég er reiðubúinn til þess að starfa með fjvn. eða hæstv. fjmrh. til þess að finna tekjustofn á móti þeirri aukningu á lífeyri aldraðs fólks og öryrkja sem ég geri till. um. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta nú. En mér er þetta ákaflega mikið alvörumál, að íslenskt þjóðfélag má ekki sökkva niður í það fen að láta aldrað fólk og öryrkja búa við miklu rýrari kost en almenning í landinu. Okkur er ekki sæmandi að hafa slíkt þjóðfélag. Önnur till. á þessu þskj. fjallar um framlag til Geðdeildar við Landsspítalann í Reykjavík. Á fjárlagafrv., eins og það var lagt fyrir, var gert ráð fyrir 125 millj. kr. til framkvæmda við Geðdeild. Ég geri till. um að fjárveitingin verði 380 millj. Það var meðan ég gegndi störfum heilbrrh. að gengið var frá framkvæmdaáætlun um byggingu Geðdeildar og þá gerðar alveg ákveðnar áætlanir og miðað við að byggingin yrði fullgerð í ársbyrjun 1978. Þetta hefur því miður verið tafið mjög stórlega, ekki síst á þessu ári. Það er talið að miðað við núverandi verðlag, sem því miður endist víst ekki nema skamma stund, vanti um 760 millj. á að hægt sé að fullgera Geðdeildina. Ég geri hér till. um helming þeirrar upphæðar og er þá miðað við að Geðdeildin geti verið tilbúin í árslok 1978 og þyrfti ekki tefjast þá nema í eitt ár eða svo. En miðað við þær till., sem rn. hefur komið með fram í sambandi við fjárlög, þá virðist mér að það muni taka ein 6 ár að fullgera Geðdeildina. Mun ég taka þetta sem dæmi um þá kenningu hæstv. forsrh. að nú eigum við að stefna að því að draga úr samneyslu og auka einkaneyslu. Ég hef áður víkið að þessari kenningu hér á þingi, vegna þess að ég tel hana vera stórhættulega. Það er einmitt stefna sem leiðir að vaxandi mismunun í okkar þjóðfélagi og leiðir til þess að erfiðleikar bitni á þeim sem síst skyldi. En með þessu framferði, að draga opinberar byggingar á þennan hátt, að safna peningum í steinsteypu sem ekki kemur að neinu gagni, þá er ekki verið einu sinni að framkvæma þessa stefnu hæstv. forsrh. Það er aðeins verið að fara mjög illa með peninga. Það er ekki hægt að fara fíflalegar með peninga en að festa þá í steinsteypu sem kemur ekki að neinu gagni. Við verðum að vera menn til þess að hraða öllum slíkum byggingum eftir því sem kostur er, þannig að þær komi til nota. Á meðan þær koma ekki til nota er verið að binda fjármuni sem munu ekki skila neinum þjóðfélagslegum arði. Og við skulum minnast þess, að það er enginn sjúklingahópur á Íslandi sem á eins erfitt og geðsjúkt fólk. Þar vantar mörg hundruð legurými. Ef ég man rétt gerði Tómas Helgason grein fyrir því, að hann teldi vanta nærri 600 legurými. Þarna er um að ræða sjúklinga sem yfirleitt er hægt að hjálpa ef þeir koma til meðferðar nægilega snemma. En ef þeir koma ekki til meðferðar nægilega snemma, þá koma upp veruleg vandamál, þá geta þessir sjúklingar orðið að búa við sjúkdóm sinn alla ævi og þeir geta leiðst út á alls konar vandræðagötur, drykkjuskap og annað slíkt, sem oft fylgir einmitt geðveilusjúkdómum. Kostnaður, sem af slíku hlýst, er vissulega atriði sem menn eiga að hugsa um líka, þeir sem vilja reikna allt til peninga. Ég nefni hér og flyt till. einvörðungu um Geðdeildina, en það er æðimargt annað á svíði heilbrigðismála sem ástæða hefði verið til að flytja till. um. Í tíð fyrrv. stjórnar var m.a. gerð áætlun um Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri og var við það miðað að hægt yrði að ljúka þeirri miklu framkvæmd á árinu 1983. Þegar ég gerði grein fyrir því þá hér á þingi risu upp ýmsir þm. Sjálfstfl. og gagnrýndu mig harðlega fyrir of daufar framkvæmdir. Ég sé, - að sá þm., sem talaði einna mest um það, brosir framan í hæstv. fjmrh. En mér sýnist að fjárveitingar til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri séu nú þannig að það verði ekki fullgert fyrr en á næstu öld, og þetta er, eins og ég sagði áðan, herfileg meðferð á fjármunum, fyrir utan þann andlega hluta sem skiptir náttúrlega langmestu máli. Við verðum að hafa vit á því að raða framkvæmdum og hraða þeim eins og við getum, annars erum við að sóa peningum í tóma vitleysu. Á þskj. 165 er till., sem ég er borinn fyrir. Hún er um framlag til byggingar sundlaugar við Grensásdeild Borgarspítalans í Reykjavík. Þetta eru mistök. Ég hef óskað eftir því að þessi till. verði tekin til baka a.m.k. við þessa umr. Ég geri þetta vegna þess að ég er alveg sannfærður um að hv. fjvn. muni afgr. þetta mál á jákvæðan hátt. Í þingbyrjun fluttum við 4. þm. úr jafnmörgum flokkum, ásamt mér hv. þm. Jóhann Hafstein, hæstv. ráðh. Einar Ágústsson og hv. þm. Eggert G. Þorsteinsson, þáltill. um þessa framkvæmd. Henni var vísað til fjvn. Og mér er kunnugt um að starfsmenn Reykjavíkurborgar og borgarráð hafa fjallað um málið og komið sér niður á endanlega till. sem kostnaður við mun vera um 120 millj. kr. Þegar málið var rætt hér við 1. umr. fékk það ákaflega góðar undirtektir. Fyrir utan okkur flm. tóku þar til máls Albert Guðmundsson og Gylfi Þ. Gíslason, hv. þm., ef ég man rétt, og einnig hæstv. heilbrrh., og undirtektir þeirra voru allar mjög jákvæðar. Ég tel ekki nokkra minnstu ástæðu til að efast um að hv. fjvn. muni sinna þessu máli og flytja um það till. af sinni hálfu. Ég dreg það alls ekki í efa. Þess vegna er þessi till. mín komin inn fyrir mistök, eins og ég sagði, og verður dregin til baka.

Svava Jakobsdóttir Hæstv. forseti. Á þskj. 165 hef ég leyft mér að flytja brtt. við fjárlög þess efnis, að fjárframlög til stofnkostnaðar dagvistunarheimila hækki úr 110 millj. 700 þús. kr. upp í 176 millj. Það hefur komið fram í máli hv. þm. Geirs Gunnarssonar og Karvels Pálmasonar að fjárveiting til dagvistunarheimila er alls ónóg, og meira að segja formaður fjvn., hv. þm. Jón Árnason, tók það fram um þessa hækkun fjvn., sem hún hefur nú gert till. um við 2. umr., að hún væri engan veginn fullnægjandi. Það er því augljóst að með þessari hækkun, sem fjvn. leggur til, er ekki verið að sýna þessum málaflokki neinn sérstakan sóma, heldur er hækkunin flutt í þeirri veiku von að firra ríkisstj. og meiri hl. Alþ. gagnrýni vegna ámælisverðrar vanrækslu í þessum málum síðan ríkisstj. tók við völdum. Hér er nefnilega um svo brýnt hagsmunamál að ræða fyrir sveitarstjórnir og allan almenning að hin smánarlega tala 85 millj. hlaut að breytast. Á fjárlögum þessa árs var fjárveiting 64 millj., en fjárþörf tæpar 165 millj. ef átti að vera hægt að sinna nýjum umsóknum. Afleiðing af þessari smánarlegu fjárveitingu ársins í ár, þessum 64 millj., var sú að engum nýjum dagvistunarheimilum var bætt inn á fjárlög. Hér var auðséð að stefnt var visvítandi að því að ríkið kippti að sér hendi með framlög til stofnkostnaðar, alveg á sama átt og það gerði með lagabreytingum um rekstrarkostnað dagvistunarheimila á síðasta ári. Fjárveitingin í ár var sem sagt upphafið af endalokunum. Það átti að svelta þennan málaflokk alveg til þess að sönnuðust orð íhaldsins, að lögin frá 1973 um hlutdeild ríkisins í byggingu og rekstri dagvistunarheimila væru dragbítur á framkvæmdir. Með þessu móti átti að sanna réttmæti þeirrar íhaldsstefnu að þessi mál væru best komin hjá sveitarfélögum einvörðungu, enda þótt vitað sé að sveitarfélögin hafi ekki nægilegt fé til að sinna þessum málum sem skyldi. Upphæðin, sem var upphaflega í fjárlögum fyrir árið 1977, þessar 85 millj. gerðu ekki betur en svo að framlagið héldi raungildi sínu, en vitað var að hin raunverulega þörf var áætluð 230–240 millj. Er því till. fjvn. nú um 10 millj. ekki nema helmingur af því sem þarf til þessa málaflokks. Menntmrn. hefur hins vegar sett fram till. um 176 millj. kr. sem algjört lágmark, í þeirri von að geta bjargað þessum málum, og það er sú till., sem ég hef tekið upp. Með þessu móti, ef veittar væru 176 millj. til þessa málaflokks á næsta ári, væri hægt að veita öllum umsóknaraðilum einhverja úrlausn, þó þær upphæðir væru vitanlega allt of lágar. Til dæmis um misræmið á fjárveitingu og þörf get ég nefnt að framlag til Reykjavíkurborgar einnar þyrfti að vera 67:3 millj. miðað við 4 ára greiðsluáætlun. Með till. fjvn. um 110 millj. er hér auðvitað verið að mynda skuldahala hjá ríkissjóði upp á 120 millj. kr. Ég legg áherslu á að þessi till. mín verði samþ. Ég fullyrði að stefna ríkisstj. í þessum málum veldur algjöru neyðarástandi, - neyðarástandi sem á eftir að hafa ófyrirsjáanlegar afleiðingar fyrir fleiri en eina kynslóð í landinu. Um mikilvægi þessa málaflokks og það ástand, sem nú ríkir í þjóðfélaginu vegna stefnu ríkisstj., ætla ég ekki að fjölyrða að sinni. Það gefst tími til þess væntanlega nú alveg á næstunni. Á sama þskj. flyt ég ásamt hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni till. um að framlag til Félagsstofnunar stúdenta verði hækkað úr 11 millj. upp í 20 millj. 0g legg áherslu á að hér er um algjört lágmark að ræða til þessarar stofnunar. 11 millj. eru allsendis ófullnægjandi, og miðað við þörf og þau rök, sem stjórn Félagsstofnunar stúdenta hefur fært fram við fjvn., er þessi hækkun aðeins til að sýnast. Ef fjárveitingin yrði 20 millj. mundi framlag ríkisins a.m.k. halda raungildi sínu miðað við árin 1969–1974 og er þó alls ekki tekið tillit til fjölgunar stúdenta í þessari tölu. Stjórnin metur sjálf fjárþörf stofnunarinnar 37 millj., og ég vænti þess að hv. þm. sjái að till. mín er mjög hófleg og raunsæ. Fjárveitingar Alþ. til Félagsstofnunar stúdenta héldu nokkurn veginn raungildi sínu á árunum 1969–1974, en síðustu tvö árin, síðan núv. ríkisstj. tók við, horfir mjög til óheilla, því að á þessum tveim árum lækkar raungildi fjárveitingarinnar til Félagsstofnunar um næstum helming. Þessi þróun svo og sú staðreynd að stúdentum hefur fjölgað mjög hefur gert það að verkum að framlag stúdenta sjálfra til Félagsstofnunarinnar fer ört hækkandi, ekki aðeins í krónutölu, heldur einnig að raungildi. Með stórskertu framlagi ríkissjóðs er þá verið að auka til muna byrðar námsmanna sjálfra. Hér ætlar ríkisstj. auðsjáanlega að láta kné fylgja kviði. Eftir að hafa sett hinar alræmdu reglur um úthlutun námslána á nú einnig að stórskerða félagslega þjónustu. Félagsstofnun stúdenta er sjálfseignarstofnun með sjálfstæðri fjárhagsábyrgð og var sett á fót með lögum 1968. Hlutverk Félagsstofnunarinnar er að annast ýmiss konar þjónustu við stúdenta og starfsfólk Háskólans, svo sem stúdentagarða, mötuneyti, bóksölu o.fl. Í lögunum er m.a. gert ráð fyrir að stofnunin njóti fjárframlaga úr ríkissjóði til rekstrar og framkvæmda. Var gert ráð fyrir því þegar lögin voru samþ. að framlag ríkisins færi hækkandi með árunum. Eitt af því, sem Félagsstofnunin rekur, svo sem ég hef áður sagt, er matstofa. Ég vil leyfa mér að lesa hér úr erindi Félagsstofnunar um þann kafla sem að matstofunni lýtur. Þetta erindi var sent menntmrn. með fjárveitingarbeiðninni eða með rökstuðningi fjárveitingarbeiðnar. Í þessu erindi segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Sá þáttur í rekstri Félagsstofnunar, sem hefur verið hvað erfiðastur á undanförnum árum, er matstofa stúdenta sem er til húsa í stúdentaheimilinu við Hringbraut. Haustið 1975 voru gerðar miklar breytingar á rekstri matstofunnar til þess að reyna að bæta flárhagsafkomu hennar. Þessar breytingar voru alls ekki sársaukalausar m.a. vegna þess að nauðsynlegt var að segja starfsfólki upp, draga úr þjónustu og hækka matarverð svo mjög að aðsókn að matstofunni dróst verulega saman fyrir bragðið. Þetta þarf raunar ekki að koma á óvart ef þess er gætt að viðskiptavinir matstofunnar þurfa að standa undir nær öllum rekstrarkostnaði hennar. bæði launum starfsfólks. rafmagni og hita og hráefniskostnaði. Mun það harla fátítt í landinu að menn geti leyft sér að kosta svo miklu til daglegs fæðis til lengdar. Skal hér til að mynda minnt á tvo hópa sem báðir eiga kost á að kaupa daglegt fæði á vegum ríkisins. Eru það annars vegar ýmsir opinberir starfsmenn sem búa við mötuneyti þar sem þeir greiða aðeins hráefniskostnað, en ríkið leggur til bæði starfslið og annan fastakostnað, svo sem rafmagn og hita. Hins vegar skal bent á nemendur heimavistarskóla víða um land sem kaupa fæði á svipuðum kjörum. Eðlilegt er að þeir aðilar, sem eiga kost á að nota sér þjónustu stúdentamatstofunnar, þ.e. stúdentar og háskólakennarar, beri kjör sín saman við þessa hópa og geti ekki annað því að búa við svo skarðan hlut sem raun ber vitni. Á þessum málum fæst því engin viðhlítandi lausn fyrir en ríkisvaldið fer að styrkja matstofu stúdenta á sama hátt og mötuneyti opinberra starfsmanna og mötuneyti íslenskra skóla.“ Svo segir í erindi stjórnar Félagsstofnunar. Hér er ekki verið að fara fram á það að ríkisvaldið styrki matstofuna í þeim mæli sem bað styrkir mötuneyti annarra skóla eða mötuneyti opinberra starfsmanna þó það væri sannarlega eðlileg krafa. Hér er verið að fara fram á það að fjárveitingar til þessa nauðsynlega rekstrar verði auknar til þess hóps manna sem hefur mjög litla möguleika á því að vinna sér inn tekjur nema hluta ársins og veitir sannarlega ekki af að útgjöld til nauðþurfta verði sem allra minnst. Ég fæ ekki séð annað en fjvn. gæti fallist á þessa till. mína, nema það sé skýlaus stefna ríkisstj. að níðast á námsmönnum á öllum sviðum. Hækkunin, sem fjvn. leggur til, er aðeins 3.4 millj. og er sú upphæð m.a., svo sem segir í grg., ætluð til viðhalds stúdentagarðanna. Það veitir sannarlega ekki af aukinni fjárveitingu til viðhalds stúdentagarðanna því að bæði borgarlæknir og umsjónarmaður eldvarna hafa krafist endurbóta og lagfæringa á stúdentagörðunum, bæði þeim nýja og gamla, ef um áframhaldandi heimavistar- og hótelrekstur eigi að vera að ræða. Svo alvarlega horfir með húsnæði eða byggingar garðanna. Verður því ekki komist hjá því að verja fé til viðgerða og viðhalds. Hins vegar geri ég fastlega ráð fyrir því að stjórn Félagsstofnunar telji heldur vanmetið hjá fjvn., því hún áætlar að lágmarksþörf til viðgerðar sé 10 millj. Þá eru eftir nauðsynleg framlög til matstofu sem stjórnin áætlar að séu 12 millj., og síðan má nefna rekstur skrifstofunnar sem stjórnin áætlar 10 millj. Af þessu má sjá að það er allsendis óverjandi að ekki skuli fást meira fé en fjvn. leggur til. og hv. þm. sjá vonandi að till. mín er algjört lágmark. Þriðja brtt. mín við fjárlögin er einnig á þskj. 165 og ég flyt hana ásamt hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni. Við leggjum til að framlag til Jafnréttisráðs hækki úr 2.5 millj. upp í 3 millj. 700 þús. kr. Jafnréttisráð gerði sjálft till. um þessa tölu, 3 millj. 700 þús., og telur að þar hafi verið um algjört lágmark að ræða. Sundurliðun Jafnréttisráðs sýnir einnig að megnið af þessari fjárveitingu, sem fjvn. leggur til, mundi varla gera betur en standa undir launum og þá eru eftir mikilvægar rannsóknir sem Jafnréttisráð hefur í gangi, stofnkostnaður og ýmislegt fleira. Jafnréttisráð er tiltölulega ný stofnun og var ákveðið með lögum að það skyldi hafa framkvæmdastjóra og skrifstofu Það var ákveðið með lögum s.l. vor. Með þessu framlagi. sem fjvn. leggur til, mundi það þýða að Jafnréttisráð gæti ekki haft nema hálfan starfsmann sem hingað til. en reynslan sýnir að þörf er á hví að hafa skrifstofu opna allan daginn. Ráðið hefur að vísu skrifstofuherbergil, en til marks um aðbúnaðinn get ég skýrt frá því að það á ekki einn sinni ritvél. Ég legg áherslu á að Jafnréttisráð á samkv. lögum að gera rannsóknir og athuganir og fylgjast með þjóðfélagsþróuninni í jafnréttismálum. Og ef þetta ráð eða skrifstofa þess á að hafa nokkur tök á því að gegna hlutverki sínu og valda þeim umskiptum í þjóðfélaginu sem Alþ. ætlaðist til þegar það samþ. upphaflega lög um Jafnlaunaráð, þá verður að hækka fjárveitingu til ráðsins.



Herra forseti. Ég fer þess á leit við hið ágæt Alþ. að það auki hlut sinn í námsflokkaviðgangi svo fullorðnum veitist til ánægju og eflingar að auka sitt landnám á víðáttum þekkingar. Þó ég mæli svo mér til gamans og öðrum líklega lítið, sem fáir eru hér, þá vildi ég vekja athygli á þeirri hógværu brtt. sem ég hef flutt hér við fjárlögin. Fræðsla fullorðinna hefur á síðustu árum unnið sér land, þó ekki kannske innan skólakerfis landsmanna, heldur hefur aukist aðsókn að námsflokkum þar sem þeir hafa verið starfræktir. Ég get t.d. getið þess að á Akureyri hafa verið skráðir um 500 manns í námsflokka Akureyrar s.l. ár, og ég hygg að þar hafi verið fleiri skráðir í haust. Auk þess var tekju upp eða stóð til að yrði tekin upp námsflokkakennsla í Hrafnagilsskóla fyrir fram-eyfirðinga. Ef við gengjum út frá því að í námsflokkum alls á landinu væru um 3000 manns, sem ég hygg að sé frekar van en of í lagt, þá ætlast hið háa Alþ. ekki til að það sé lagt til þeirra stofnana, eins og hér liggur fyrir, í fjárlögum nema um 400 kr. á mann. Og ég fer nú ekki fram á meira en að það verði hækkað í 1000, þ.e.a.s. þetta væri eins og tvenn léleg kennaralaun sem væru lögð fram af hálfu ríkisins í þessum tilgangi. Annars ætla ég ekki að tala langt mál fyrir þessu. Ég veit að allir þm. skilja þörfina og vita vandann. Og loks vil ég geta þess til samanburðar, að á fjárhagsáætlun Akureyrarkaupstaðar voru s.l. ár teknar 2 millj. kr. til námsflokka Akureyrar. Hér hefur hið háa Alþ. ekki tekið upp nema 1.2 millj. til námsflokka alls á landinu, þ.e.a.s. ríkið ætlar sér varla að vera hálfdrættingur við Akureyrarbæ. Ég vil vænta þess, að svo hógvær brtt. sem hér er fram lögð finni náð fyrir augum alþm. og hún verði samþ.



Herra forseti. Þegar hefur við þessa umr. verið gerð svo ítarleg grein fyrir megináliti okkar alþb.-manna varðandi fjárlagaafgreiðsluna nú og heildarstefnuna í fjármálum og efnahagsmálum af hv. þm. Geir Gunnarssyni að þar er í engu þörf við að bæta. Nokkrar almennar hugleiðingar um virkni og áhrif fjvn. hljóta hér að nokkru inn í að koma fyrir nýliða, og skal þá skýrt fram tekið að ekki er þar við meiri hl fjvn. að sakast um vinnubrögð og markviss áhrif á fjárlagagerð, heldur ræður þar mestu um hver áhrif stjórnvalda og stefna þeirra eru hverju sinni, og inn í það fléttast svo um leið hin mikla og sívaxandi sjálfvirkni fjölmargra fjárlagaliða. Ég vík hér aðeins að starfi undirnefnda í skólamálum, athugasemdum varðandi meðferð á fjárveitingum tilflugmála og geri að síðustu stuttlega grein fyrir þeim tveim eða þeim brtt., sem ég stend að. En fyrst nokkur almenn orð. Ég hlýt að taka undir þakkir þeirra, sem hér hafa talað frá hálfu minni hl. fjvn., þakkir til samnm. okkar og þó alveg sérstaklega tl formanns fjvn. Þar tek ég heils hugar undir, því það samstarf hefur í alla staði verið ágætt þó leiðir hafi skilið í ýmsum málum. Stutt vera í fjvn. hefur sannað mér tvennt að mínu viti: Allt of lítil áhrif fjvn. sem heildar á fjárveitingar, nema þá hvað skiptingu snertir. Stjórnvöld og embættismenn sníða n. vægast sagt þröngan stakk í störfum öllum. Starf n. fer æ meira og meira í átt til umsjónar- og skiptingarnefndar einhvers konar en nafnið bendir í raun og veru til, - þetta ágæta nafn sem felur nokkuð mikið í sér: fjárveitinganefnd, þ.e.a.s. nefnd með raunhæft sjálfstæði í fjárveitingum, ekki aðeins til smærri liða, heldur og til stærri málaflokka, þó ég viti að stjórnarstefna og stjórnvöld hverju sinni hljóti ætið að vera mestu ráðandi. Ég held að hér sígi ætíð í nokkra ógæfuátt, því dvínandi áhrif n. í raun eru til ills miðað við stöðu hennar áður og raunar miðað við almennt álit fólksins í landinu á áhrifamætti nefndarinnar og valdsvið hennar, sem ljóst er að fólk almennt vill að sé nokkurt og það ólíkt meira en nú hefur reynst. Þetta verður ljóst bæði í viðtölum við n. og eins viðhorfum ýmissa opinberra aðila, svo sem sveitarstjórna o.fl. Þeir aðilar vilja almennt á það trúa að vald n. sé ólíkt meira en það í raun er. Og hitt er svo ljóst, að þrátt fyrir mikla sanngirni formanns n., sem ber að virða og meta, hlýtur víða svo að fara að minnihlutamönnum þyki sem vera sín í n. sé í mörgu til lítils og þá ekki hvað síst í þeim málum sem sköpum skipta, t.d. í ýmsum þeim samneysluþáttum sem hljóta ætið að vera efst á baugi hjá félagshyggjumönnum. Hér er það ekki meiri hl. fjvn., sem ferðinni ræður eða í vegi stendur, heldur ríkisstj. sem með niðurskurðarstefnu sinni markar brautina alveg sérstaklega í þeim opinberu framkvæmdum sem landsbyggðin byggir öðru fremur á: heilsugæslu, menntakerfi, samgöngum og félagslegri þjónustu, svo helstu þættir séu nefndir. Þegar á því leikur vafi fram á síðustu stund og á móti því virðist vera barist af stjórnvöldum að t.d. rúmar 30 millj. fáist til viðbótar í allar grunnskólabyggingar landsins þrátt fyrir hina geysilegu fjárþörf sem þar er, 26 millj. kr. upphæð til allra heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa, að ekki sé nú talað um fáeina milljónatugi í dagvistarheimili, eitt brýnasta samfélagsverkefni okkar sem þar að auki er sem fjárfesting arðbært í besta lagi fyrir hagvaxtarbú framleiðslunnar eða svo er okkur sagt, þá stöndum við andspænis margfaldri þessari upphæð allri í höfn uppi á Grundartanga, af því að hún á að þjóna hvoru tveggja: hagsmunum erlends auðhrings, en þó framar öllu öðru sem líður í því að snúa atvinnuþróun á Íslandi við frá innlendri framleiðslu eigin hráefna, þegar þar er nú bjartara fram undan en áður, inn á braut erlendrar stóriðju sem fyrst og síðast beinist að fjárhagslegu ósjálfstæði okkar. Við þessari ágætu höfn þarna uppi á Grundartanga, sem gleypir nokkur hundruð milljóna, er hið einfalda svar: Þetta er ekkert atriði. Til þess verkefnis á að taka lán. - Og manni skilst svo sem á þeim góðu mönnum, sem þau orð hafa, að þetta lán eigi aldrei að borga, það skipti engu máli.  En Grundartanginn er nú kannske ekki eina dæmið þó að það sé mér einna mestur þyrnir í augum. Víða hleðst utan á í okkar ríkiskerfi þar sem með öllu virðist óþarft við að bæta, og eins og hv. þm. Geir Gunnarsson hefur með ljósum dæmum og skýrum rökum sýnt fram á hafa rekstrarútgjöld ýmiss konar, vaxtahækkanir af völdum óráðsíuskulda og fleiri liðir ýmsir bólgnað út og margfaldast á meðan þeir samneysluþættir, sem ég minnti á áðan og hafa afgerandi þýðingu fyrir landsbyggðina, hafa glatað svo mjög raungildi sínu sem raun ber vitni og hvarvetna sér stað. Það er óþarft að fara um það fleiri orðum, en hann fjallaði í skýru máli sínu fyrr í dag. Ég starfaði í undirnefnd skólamála, og ljúft er mér og skylt að þakka samstarfið þar, einkum við formanninn, hv. þm. Steinþór Gestsson, sem gerði flest sem honum var unnt til að menn gætu orðið sáttir. Vitanlega verða menn ekki á eitt sáttir um svo viðamikla afgreiðslu og margliðaða, og því get ég lýst yfir, að ánægður er ég ekki, því fer fjarri en þar er vitanlega aðalatriðið að upphæðin, sem til skipta kemur, er allt of lág. Þegar svo naumt er skammtað að ekki er einu sinni ætlað fé til þeirra framkvæmda sem þegar eru í gangi og eiga lögum samkvæmt að taka ákveðinn árafjölda, þá gefur auga leið að enginn vegur er að koma nýjum brýnum framkvæmdum að nema á einn veg, þ.e.að skerða þær fjárveitingar til fyrri framkvæmda sem eru þó nær óhjákvæmilegar, m.a. vegna áfangaskipta. Og þó sú leið hafi verið valin til þess að hleypa nýjum framkvæmdum af stað, þá er þar eins um svo takmarkaðar fjárhæðir að ræða að um það hlýtur að ríkja mikill vafi með flestar þeirra, hvort fjárveiting nægi til byrjunarframkvæmda. Ég lýsi því yfir að ég var út af fyrir sig samþykkur þeirri leið sem valin var, annað var hreinlega ekki hægt vegna fjölmargra framkvæmda sem beðið hafa í stöðvun síðustu tveggja ára. En auðvitað orkar þetta mjög tvímælis þegar fjárhæðin til skipta er 1300 millj. á móti nær 1900 millj. kr. fjárþörf sem rn. taldi að væri brýnt að til þessa verkefnis færi, og var þó hvergi nærri allt tekið með inn í það dæmi sem átt hefði að taka. Þegar við erum nú að feta fyrstu sporin á grundvelli nýrra laga um grunnskóla, þá er vægast sagt ömurlegt að svo skuli vera staðið að framkvæmdaþættinum sem byggingar allar snertir. En hér er um samræmda stefnu stjórnvalda að ræða sem birtist þó hvergi á nöturlegri hátt en í dagvistarheimilunum og framlögum til þeirra sem hv. þm. Svava Jakobsdóttir gerði hér grein fyrir svo rækilega áðan að ég þarf ekki að fjölyrða þar um frekar. En varðandi afgreiðslu undirnefndar skólamála, þá var þar eitt atriði sem ég rak mig á sem mér þykir sérstök ástæða til að minnast á, og það er Reykjavík annars vegar og landsbyggðin hins vegar, án hins minnsta metings þar á milli. Ég hygg að Reykjavík sé ekkert of sæl af sinni hlut í grunnskólum ef við tökum þá alveg út af fyrir sig. En þar var sá reginmunur á og viðast úti á landsbyggðinni að allt var njörvað niður með samningum, sem hvergi mátti við hræra, milli Reykjavíkurborgar og menntmrn Endirinn varð svo sá að þarna var hreyft við lítillega í lokin, ég segi: þakka beri formanni þessarar undirnefndar, hv. þm. Steinþóri Gestssyni. En það var vissulega ekki skemmtilegt að horfa á þessar njörvuðu upphæðir sem ekki mátti skera niður um krónu, vil ég segja, á meðan við þurftum svo að hamast við að skera niður fjárveitingar til hinna ýmsu framkvæmdaþátta úti á landi, sumpart til að geta verið innan ramma fjárlaga og sumpart, eins og ég sagði áðan og það skal viðurkennt, til þess að geta hleypt nýjum verkum af stað, - verkum sem óhjákvæmilega biðu. Til viðbótar þessu kemur svo það að Reykjavíkurdæmið er margslungið. Inn í það koma hreinir framhaldsskólaþættir vegna alls konar samninga milli rn. og Reykjavíkurborgar og í grunnskólaframkvæmdum eru þannig yfir 200 millj. til Reykjavíkur í verkefni sem ekkert eiga skylt við grunnskólastigið. Þetta er illþolandi og má ekki svo til ganga lengur. Reyndar var ákveðið í undirnefndinni, og ég hygg að þannig verði niðurstaða fjvn. í heild einnig, að unnið skyldi að breytingunum hér á fyrir næstu fjárlagagerð, og á það verður að treysta. En aðalatriðið er þó frá mínum sjónarhóli að allir sitji hér við sama borð, hafi sama rétt, að Reykjavík eða hvaða annar staður sem er á landinu, hvaða kjördæmi sem er, skulum við segja, hafi ekki neinn forgang þegar sest er að skiptingu fjárins og að skera þar niður. Þar eiga og mega engir samningar koma í veg fyrir eðlilegan jöfnuð. Ég skal taka skýrt fram hér og nú, að einn skóla hér á þessu Reykjavíkursvæði hef ég borið sérstaklega fyrir brjósti, enda er hann eins og er fyrir landið allt og alfarið kostaður af ríkinu. Þetta er Öskjuhliðarskólinn. Eitt mesta gleðiefni mitt úr þessu starfi öllu er að það skyldi nást fram m.a. fyrir ötula forgöngu formanns undirnefndar að sá skóli fengi sinn skerf til eðlilegs áframhalds og réttrar þróunar á menntabraut þessa vanrækta fólks. Ég vildi aðeins víkja hér að flugmálunum og taka undir það sem hér hefur áður verið sagt um það hve fjárveitingar til þeirra mála eru allt of lágar og alveg sérstaklega þegar litið er til þess hve þýðing flugsins í samgöngum okkar er orðin gífurleg. Einhvern tíma verðum við sem sagt að viðurkenna það hve snar og mikilvægur þáttur flugið er orðið í öllum okkar samgöngum. Við verðum einhvern tíma að fara að setja hlutina í rétt samhengi og viðurkenna hina miklu og brýnu þörf, sem við höfum fyrir þennan samgönguþátt, og þá nm leið að tryggja öryggi í þessum málum sem allra mest, og þar tek ég undir hina hvössu ádrepu sem kom hér fram frá hv. þm. Karvel Pálmasyni áðan varðandi hina vægast sagt óviðunandi öryggisþjónustu víðs vegar um land. Þegar við ræddum um flugmálin kom upp sú athugasemd við eitt atriði flugmálanna hvort ríkið ætti skilyrðislaust að fjármagna flugstöðvabyggingar. Ég held að þarna sé mikil spurning um hvort það séu ekki aðrir aðilar sem eiga að fjármagna þessar byggingar á aðalflugvöllum okkar, hvort flugfélögin sjálf eigi ekki hreinlega að gera þetta. Ég held að þetta sé röng stefna að mínu viti, að ríkið sjái hér um, það sé Flugfélagið sem eigi að eiga og reka þessar byggingar og þar með auðvitað greiða stofnkostnað við þær. Ég held að afkoma þessa félags sé svo ágæt og skattleysi þess með þeim endemum einnig að það hljóti að geta staðið við það ef þeir njóta sömu hlunninda og þeir hafa gert. Annað atriði í þessu sambandi vildi ég nefna og það er hin furðulega og óvenjulega meðferð fjárlagatalna sem er hjá þessari ágætu stofnun. Ég veit ekki betur en viðast hvar, þó þess séu reyndar önnur slæm dæmi einnig, - að víðast hvar séu þær fjárveitingar, sem á blað komast í fjárlögum, geymdar og taldar geymdar í þau verkefni sem þær eru ætlaðar til á fjárlögum hverju sinni. Þessu er öfugt farið í sambandi við flugmálin. Þar eru fjárveitingar ekki taldar geymdar hjá viðkomandi og fjárfest í allt öðrum þáttum en fjárveitingar segja til um, og flugmálayfirvöld virðast hafa þarna furðufrjálsar hendur. Það er kannske nokkuð gróft dæmi að taka dæmið um Egilsstaðaflugvöll vegna þess að þar hefur ríkt nokkur vafi hvað ætti að gera með þann flugvöll, hvort ætti að flytja hann á nýjan stað eða hvort ætti að endurbyggja hann á þeim stað sem hann er nú. En ég get ekki stillt mig um að benda á það, að 1974 og 1975 var veitt til þessa flugvallar samtals 58.5 millj. kr. á fjárlögum. Fjármögnunin varð hins vegar 7.5 milljónir. Samkvæmt þessu ætti Egilsstaðaflugvöllur að eiga inni geymda frá þessum árum 51 millj. kr. Ekki er fullljóst um árið í ár, fjármögnunin mun þó vera innan við fjárveitinguna, en þó nær en áður. Hér þarf að mínu viti að verða á mikil breyting og sama regla að gilda um fjárveitingar í þessum efnum og hjá öðrum stofnunum, þannig að þær fjárveitingar, sem við sjáum í fjárlögunum, séu látnar renna til þeirra framkvæmda sem þar er áætlað, ef þær eru ekki geymdar til viðkomandi verkefnis. Það mun hafa verið ákveðið í fjvn. að skrifa flugmálastjóra bréf og krefjast hér sömu aðferða og annars staðar gilda um þetta í kerfinu. Því ber að fagna. En það þarf líka að koma fram hvernig með síðustu ár verður farið, svo hrikalegur munur sem þar er á fjárveitingum og fjárfestingum. Þar verða bæði viðkomandi ráðh. og fjvn. úr að skera. Ég hef flutt hér ásamt hv. þm. Braga Sigurjónssyni, Magnúsi T. Ólafssyni og Stefáni Jónssyni litla brtt. um nýjan lið: til Alþýðuleikhússins á Akureyri 1500 þús. Ég vil fara um þessa till. nokkrum orðum. Hér er um mjög merkilegt framtak að ræða, svo ekki sé meira sagt. Einu sinni var kostuð um landið starfsemi sem kallaðist, að mig minnir: Líst um landið. Sumt af því, sem þar var flutt, var allvel gert, sumt miður. Sums staðar var hreinlega kastað til höndum og var eins og verið væri að fá einhverja uppgjafamenn hér syðra til þess að bæta þeim upp vonbrigði sín á listamannsferlinum. En þetta leikhús hefur gert tvennt sem er mjög merkilegt. Það hefur flutt frumsamin íslensk leikverk og í öðru lagi hafa þau verið frumsýnd úti á landi og það hefur verið ferðast um landið með þessi verk. Alþýðuleikhúsið hefur sem sé farið inn á það hlutverk sem blessuðu Þjóðleikhúsinu okkar með 260 milljónirnar er ætlað að rækja, en það vanrækir eins rækilega og kostur er. Ég vil taka það fram að undirtektir við þetta leikhús úti á landi hafa verið frábærar, og ég sé það einnig hjá gagnrýnendum hér að þeir þykja hér fullkomlega samkeppnishæfir við aðra í þessum efnum. Menn álitu e.t.v. að úr liðnum leiklistarstarfsemi gæti Alþýðuleikhúsíð fengið eitthvert framlag. Ég hlýt að fagna því að þetta framlag hefur verið hækkað um 50%, enda staðið í stað í tvö s.l. ár að mestu. En þegar lögin eru skoðuð, - og ég bar það alveg sérstaklega undir fyrrv. menntmrh., Magnús T. Ólafsson, sem er þessu máli mjög kunnugur frá úthlutun á þessu fé, - þá er útilokað að Alþýðuleikhúsið fái styrk úr þessari fjárveitingu. Ef menn vildu svo sniðganga lögin og gera vel við Alþýðuleikhúsið engu að síður, þá yrði útkoman sú fyrir áhugafélögin í landinu í heild að það yrði lítið úr hækkuninni til þeirra, því að staðreyndin yrði þá auðvitað sú, ef Alþýðuleikhúsið yrði tekið þarna inn, að vegna verkefna og sýningafjölda samkvæmt reglunum um úthlutun mundi það hljóta að fá a.m.k. helming af þeirri hækkun sem lögð hefur verið til nú af fjvn. Alþýðuleikhúsið verður því að mínu viti að komast á sérlið. Ég trúi því ekki, að pólitískt ofstæki í garð róttækra listamanna með skapandi hugverk ráði enn hér, og veit raunar, að margir úr liði núv. stjórnarflokka vilja sannarlega hér að styðja. En úr því að ég minntist á leiklistarstarfsemina, þá vil ég aðeins til upplýsingar um það, hve skammt 50% hækkunin hrekkur, upplýsa að úthlutun er nú nýlega lokið og sú raunalega staða kom upp að sama krónutala var veitt til verkefna áhugafélaganna nú og s.l. ár. Menn hafa, held ég, aldrei athugað það á hverju lögin um leikstarfsemi áhugamanna byggjast. Þau byggjast á því að þau veiti leikfélögunum styrk sem nægi til leikstjórakostnaðar. Þannig voru þau upp byggð og þannig voru þau kynnt. Þannig var sú meginregla sem fyrrv. menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason, lagði til grundvallar þegar þessi lög urðu til á sínum tíma. Núverandi styrkir nægja nú til helmings í besta falli, en fara allt niður í þriðjung af leikstjórakostnaði. Sama gróska og vöxtur þýddi þá smávægilega lagfæringu næst sem þó ber að meta ef þessi upphæð verður óskert. Ég vil aðeins nota þetta tækifæri til að sýna þörfina á því að frv. til leiklistarlaga, sem nú liggur fyrir Alþ., nái fram að ganga, svo að fast skipulag megi komast hér á og viðunandi fyrirgreiðsla fáist við þessa oft merkustu menningarstarfsemina í mörgum byggðarlögum. En umfram allt: Alþýðuleikhúsið má ekki verða þögn og fyrirlitningu að bráð hér á þingi. Ég held að landsbyggðarmenn ættu alveg sérstaklega að sameinast um leiðréttingu þessu leikhúsi til handa. Ég hef einnig á þskj. 165 borið fram litla till. um hækkun á framlagi til Skriðuklausturs vegna viðbótarmanns sem þangað er þegar kominn í góðri trú, manns sem ætlað er að stunda tilraunir þar á búinu og allir, sem til þekkja, viðurkenna að sé til þess einkar vel fær. Ég veit að þessi till. átti og á góðan hljómgrunn innan meiri hl. fjvn., en þó ekki nægilega til þess að fram næðist, a.m.k. ekki ennþá. Ég var að vísu upplýstur um það, eftir að þessi till. kom fram, að vel kynni að verða á þessu leiðrétting, og ég verð þá að trúa því og mun draga þessa till. til baka til 3. umr. að sjálfsögðu. Það er upplýst í þessu sambandi að sú stofnun hér syðra, sem hefur með yfirstjórn að gera varðandi öll þessi mál og þar með yfirumsjón með tilraunabúunum, hafi á síðustu árum mjög aukið við starfslið sitt hér syðra. En nú þegar á að bæta við einum manni beint á vettvangi hins raunverulega starfs, þá kemur stöðvunin á. Og mér er tjáð að það sé fordæmið sem menn óttast. Ég er nú ekki alveg með á því og skil ekki hvaða voði væri í því ef á tilraunabúinu sjálfu færu nú að koma rannsóknaraðilar, færir starfskraftar og góðir, í stað þess að bæta enn frekar við mönnum við skrifborðið hér uppi á Keldnaholti. Hér er röng stefna á ferð, og ég leyfi mér að vitna í orð eins þekktasta sérfræðings okkar eystra í þessum málum orðum mínum til halds og trausts. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Sannleikurinn er sá, að starfsemin á tilraunastöðvunum hefur að mestu leyti staðið í stað í fleiri áratugi. Á hverri tilraunastöð er tilraunastjóri sem einn ber ábyrgð á tilraununum og hefur yfirleitt ekki sérmenntaða menn með sér. Auk þess að sjá um tilraunirnar eiga þeir svo að stjórna búrekstri sem verður í flestum tilfellum þeirra aðalstarf, en tilraunirnar sitja á hakanum. Síðari árin hefur verið safnað miklu af sérmenntuðum mönnum á ýmsum sviðum landbúnaðarins á Keldnaholti. Til að störf þessara manna njóti sín þarf tilraunastörf, því að tilraunirnar eru grundvöllurinn undir fræðistörfum á flestum sviðum. Að mínu viti er því efling tilraunastarfseminnar á tilraunastöðvunum mjög nauðsynleg fyrir landbúnaðinn, en hún hefur verið vanrækt því að mest menntuðu sérfræðingarnir hafa lítið leitað þangað, en meira leitað eftir að koma sér fyrir við skrifborð.“ Þetta voru orð þess manns sem ég met mest í þessum málum eystra hjá okkur varðandi þennan lið. Áður hefur verið mælt hér fyrir brtt. frá okkur hv. þm. Lúðvík Jósepssyni út af Fáskrúðsfjarðarmálinu. Ég vil aðeins benda á það í því sambandi, að framlag bæði til heilsugæslustöðvar og eins til lúkningar læknisbústaðar á Búðum, báðir þessir liðir eru þess eðlis að þar er ekki um nýja liði að ræða. Báðir voru nefnilega á fjárl. síðasta árs. Ég hlýt að trúa því að a.m.k. annar þessara liða, sá sem er þegar í fullum gangi, þ.e.a.s. læknisbústaðurinn, nái fram að ganga. Ég hef reyndar um það vilyrði að þetta mál verði tekið til endurskoðunar, og ég trúi sérstaklega á góðan vilja hv. þm. Lárusar Jónssonar, sem er formaður undirnefndar í þessum málum, til þess að hér verði úrbætur á, því að það er full ástæða til þess að þeir fáskrúðsfirðingar verði ekki alveg út undan nú eftir að hafa þó verið gefið grænt ljós í sambandi við hvorn tveggja þessara líða á síðasta ári. Ég skal ekki hafa þessi orð miklu fleiri. Margt er enn ógert í störfum fjvn„ eins og hér hefur verið hent á, og eiginlega illmögulegt að sjá hvernig hví á að ljúka í tæka tíð svo að a.m.k. við landsbyggðarmenn komumst sæmilega heim fyrir jólin. Suma þætti ræði ég því ekki hér. jafnvel þá þætti sem ég vildi gjarnan vekja sérstaka athygli á, einkum af þeim ástæðum að ég vænti þar leiðréttingar á. Þar nefni ég alveg sérstaklega Styrktarsjóð vangefinna sem ég hef um nokkra vissu að á fáist jákvæð afgreiðsla nú næstu daga og að sá sjóður verði allt að þrefaldaður, svo sem full þörf er á. Aðeins í lokin vildi ég svo taka sérstaklega undir till. sem ég hef verið meðflm. að hér áður, a.m.k. tvisvar, um hækkun á jöfnun námskostnaðar, sem er á þskj. 165, frá þeim hv. þm. Karvel Pálmasyni, Skúla Alexanderssyni og Braga Sigurjónssyni. Ég viðurkenni það að á þessu hefur fengist nokkur leiðrétting í meðförum fjvn. En á það ber að leggja ríka áherslu að sú leiðrétting, sem þar hefur fengist, er aðeins til þess að mæta hækkun framfærsluvísitölu frá í fyrra, en ekki til þess að bæta upp stórfellda skerðingu frá árinu 1975 og eins á þessu ári, hvað þá að fara nokkuð í áttina eftir anda laganna um algera jöfnun námskostnaðar. Það skulu mín lokaorð nú að leggja áherslu á nauðsyn framgangs þessa máls og treysta því og trúa að á þessu fáist frekari leiðrétting, að við förum nú að feta okkur eitthvað í áttina til þess að hér verði raunverulegum jöfnuði náð, en ekki verði aðeins um nokkurn hluta bóta að ræða eins og verið hefur hingað til.



Herra forseti. Ég mun nú ekki tala hér langt mál, heldur aðeins gera stutta grein fyrir nokkrum brtt. sem ég ber fram, og drepa lítillega auk þess á brtt. sem ég flyt ásamt öðrum. Ég hlýt að lýsa yfir söknuði mínum vegna fjarveru hæstv. fjmrh. úr þessum sal. Kannske er þar bættur skaðinn ef ætla má að hann hafi hlýtt ráðum hv. þm. Geirs Gunnarssonar og sest við að lesa fræði Jóakims frænda í Andeby um hagfræði þeirrar þjóðar. Ég ætla að víkja hér fyrst að brtt., sem ég er meðflm. að, og þá fyrst að till. sem ég flyt hér ásamt Ragnari Arnalds um hækkun á fjárveitingum til grænfóðurverksmiðja á Norðurlandi, þ.e.a.s. veitingu 20 millj. til grænfóðurverksmiðju í Hólminum í Skagafirði og annarrar 20 millj. til grænfóðurverksmiðju í Saltvík í Suður-Þingeyjarsýslu og svo loks 29.5 millj. til annarra framkvæmda. Ég vil í sambandi við þessar till. rifja upp fyrir hv. þm. þær upplýsingar sem fram komu hér á Alþ. í fyrravetur, að grænfóðurverksmiðjur þær, sem hér um ræðir, teljast verða munu tvöfalt arðgæfari heldur en þörungaverksmiðjan við Breiðafjörð var talin mundu verða á meðan henni var ætlað að skila 12% arði af kapítali sem í hana var lagt. Samkv. þeirri reynslu, sem fengist hefur af þessu tækniundri íslenskra verkfræðinga og hagfræðinga í raun, munu nú þessar grænfóðurverksmiðjur sennilega verða allt að því 600% arðgæfari. Ég legg áherslu á það atriði að reisa mætti báðar þessar arðgæfu grænfóðurverksmiðjur fyrir þá upphæð sem nú er beðið um til þess að greiða með tapið á þörungaverksmiðjunni á einu ári. Ég tel æskilegt að hv. þm. taki nú þegar raunverulega að hugleiða þessi mál í beinum tengslum við frétt sem við heyrðum í Ríkisútvarpinu í kvöld um að hæstv. ríkisstj. væri nú þegar búin að semja við Elkem Spigerverket í Noregi að hv. Alþ. fornspurðu og væri að undirrita samning við Elkem Spigerverket um mesta tækniundur á Grundartanga í Hvalfirði. Hv. alþm. má vera enn í fersku minni með hvílíkri reisn, visku og náð núv. ríkisstj. þvingaði sinn sterka þingmeirihl. hér til þess að samþykkja álíka samning, sem hér var fjallað um lengi og af mikilli hörku, við bandaríska auðhringinn Union Carbide á sínum tíma, og ekki væri til of mikils mælst við hv. alþm. að þeir gerðu til þess nokkra tilraun að rifja það upp hvernig sá samningur reyndist. En reynslan af honum var óneitanlega frumhvati þess samnings sem ríkisstj. hefur nú gert við Elkem Spigerverket, og í þeim samningi byggt á starfi, þekkingu og heiðarleika sömu sérfræðinganna og undirrituðu samninginn við Union Carbide. Að svo mæltu náttúrlega óska ég hv. stjórnarþm. til hamingju með þá virðingu sem ríkisstj. auðsýnir þeim nú öðru sinni með þessu skefjalausu trausti á vitsmunum þeirra. Næst ætla ég að víkja lauslega að brtt. sem ég stend að ásamt Skúla Alexanderssyni og Lúðvík Jósepssyni um 20 millj. kr. fjárveitingu til þess að draga úr þeim mismun sem nú er á upphitunarkostnaði þeirra skóla, sem hitaðir eru upp með olíukyndingu, og þeirra, sem hitaðir eru upp með jarðvarma. Það má vera öllum hv. alþm. ljóst hversu mun þyngri baggi upphitun skólahúsnæðisins með olíu úti á landi er sveitarfélögunum nú en var í hittiðfyrra og jafnvel í fyrra, og þykir höfuðnauðsyn á því að ríkið hlaupi hér undir bagga. Þriðja brtt., sem ég er aðili að ásamt fleirum, er sú sem hv. þm. Helgi Seljan gerði grein fyrir áðan, og ég nýt þess heiðurs að fá að flytja ásamt honum, Braga Sigurjónssyni og Magnúsi T. Ólafssyni, um 1500 þús. kr. fjárveitingu til Alþýðuleikhússins á Akureyri. Ég mun ekki fara um þessa till. mjög mörgum orðum, en vil nota tækifærið til þess að róa hv. stjórnarþm. suma hverja í því tilliti, að þó að Alþýðuleikhúsið kalli sig pólitískt leikhús, þá hefur það sem slíkt ekki gengið í neinn sérstakan flokk. Hugmyndin á bak við nafngiftina Alþýðuleikhús stendur í engu sambandi - alls engu sambandi - við Alþfl. eða Alþb., ekki einu sinni það, heldur er hugmyndin sú sama sem liggur t.d. að baki norska Folketeaters. Viðfangsefni þessa leikhúss hafa verið, eins og áður var sagt, innlend leikrit sem hafa þjóðfélagslega þýðingu, þ.e.a.s. pólitíska þýðingu, snerta mannlífið í samtíð okkar, snerta í snilldarlegum flutningi samvisku okkar og vekja okkur til umhugsunar. Á þann hátt má e.t.v. segja að starfsemi Alþýðuleikhússins á Akureyri geti orðið hættuleg íslensku íhaldi. En ég ítreka það, að sem slíkt er hér ekki um að ræða flokkspólitískt fyrirbæri og leikhúsið hefur þegar sýnt í starfi sínu að það hefur hlutverki að gegna. Þá kem ég að tveimur brtt., sem ég flyt hér einn. Hin fyrri er um 6 millj. kr. fjárveitingu til sundlaugar í Mývatnssveit. Ég hef tekið þetta sérstaka mál út úr til þess að fá að reyna á það. Þetta er að vissu leyti táknrænt dæmi er varðar þörf þessarar fjallabyggðar á Íslandi, vel til þess fallið að láta á það reyna hvernig komið er í raun og veru afstöðu Framsfl. til byggðamála á Íslandi. Í annan stað flyt ég hér brtt. sem miða að hækkun á framlögum til Ólafsfjarðarhafnar úr 31.7 millj. kr. í 60 millj. kr., miða að nýjum lið, nýju framlagi, 20 millj. kr., til hafnargerðar á Kópaskeri, og hækkun á framlagi til hafnargerðar á Þórshöfn úr 11.3 millj. í 20 millj. kr. Enn vil ég tengja þessar till. um samtals 100 millj. kr. fjárveitingu til fiskihafna á Norðurlandi við fréttina, sem ég gat áðan, um þá virðingu sem ríkisstj. hefur sýnt hv. Alþ. með því að fara á bak við það og semja við Elkem Spigerverket um málmblendiverksmiðju uppi í Hvalfirði með því fororði að seinna, eftir að þessi samningur hefur verið undirritaður nú, verði málið lagt fyrir Alþingi. Hér er nefnilega aðeins farið fram á að veittur verði tæpur fjórði partur til þessara nauðsynlegu hafnarframkvæmda á Norðausturlandi af því fé sem fyrirhugað er að leggja í hafnargerð fyrir Elkem Spigerverket uppi í Hvalfirði. Við skulum nú segja sem svo að arðsemisútreikningar verkfræðinganna, sem reiknuðu út arðsemi þörungaverksmiðjunnar við Breiðafjörð og reikna út arðsemi fyrirhugaðrar málmblendiverksmiðju í Hvalfirði, standist betur að þessu sinni heldur en við þörungaverksmiðjuna. Við skulum segja sem svo að útreiknuð arðsemi þessa kompanís með alþjóðlegum auðhring, sem hefur lögheimili í Noregi, væri álíka og útreiknuð arðsemi í félagsskapnum með Union Carbide. Þá þarf tvo togarafarma af þorski til Ólafsfjarðar til þess að vega upp á móti þeirri arðsemi miðað við útflutningsverðmæti. Síðari hluta nóvembermánaðar og í desemberbyrjun hafa Ólafsfjarðartogararnir orðið að bíða nokkra daga í þrígang í fjarðarmynninu til þess að fært væri í höfnina, og ég efast ekki um að ólafsfjarðarsjómenn yrðu býsna fljótir að auka verðmæti úr sjávarfangi á borð við það, sem okkur er búið í arðsemi af Grundartangahöfninni, ef hafnaraðstaða þar yrði bætt. Ykkur er, hv. þm., kunnugt um það með hvaða hætti kópaskersbúar eða norður-þingeyingar stefna nú að því að byggja upp útgerð á fengsæl mið frá Kópaskeri, en þar vantar hafnaraðstöðu, enn fremur hitt, hvílík vandkvæði eru á útgerð frá Þórshöfn vegna þess hversu höfnin þar er þröng og getur verið erfið. Ég geri ráð fyrir því að svo kunni að fara að ég beri fram fleiri brtt. við fjárlagafrv. á morgun, og gefst þá efalítið tækifæri til þess að víkja nokkrum hógværum orðum að þeim heiðarleika og þeirri visku sem býr að baki stefnu ríkisstj. í fjármálum.



Herra forseti. Mér þykir hlýða að fara nokkrum orðum um till., sem ég flyt hér við 2. umr. fjárl., og fylgja þeim úr hlaði. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um fjárlagafrv. ríkisstj. eins og það virðist ætla að verða nú eftir 2. umr. fjárl. Ég er andvígur samdráttarstefnu ríkisstj., þeirri samdráttarstefnu sem hún hefur iðkað hvað opinberar framkvæmdir snertir. Ég tel að niðurskurður, sem felst í því að fjárveitingar til margháttaðra nauðsynjamála hækka lítið sem ekkert frá ári til árs þrátt fyrir einhverja mestu verðbólgu Íslandssögunnar, - ég tel, að slíkur niðurskurður sé óréttlætanlegur með öllu, og þarf ekki að fara frekari orðum um það mál. Ég tel líka að ríkisstj. eigi auðvelt með að afla meira fjár í ríkiskassann en hún gerir, m.a. með því að breyta skattalögum í viðunandi horf, og við alþb.-menn höfum einmitt flutt till. þess efnis ár eftir ár. Ég sé því ekki heldur ástæðu til þess að fjölyrða um tekjur þær sem gætu komið á móti þeim útgjaldatill. sem ég leyfi mér að flytja. Það mætti vafalaust fá milli 5 og 10 þús. millj, kr. í auknar tekjur fyrir ríkissjóð ef skattalögum væri breytt, og er það að sjálfsögðu margfalt, margfalt hærri upphæð en sú sem felst í brtt. okkar stjórnarandstæðinga. Það kveður sýknt og heilagt við, þegar rætt er um fjárlög ríkisstj., að skera verði niður opinberar framkvæmdir til þess að sporna gegn verðbólgunni og til þess að koma í veg fyrir þenslu í efnahagslífinu, eins og það er kallað. Ég ætla ekki heldur hér að fjölyrða um þessa hlið málanna. En ég vil rétt aðeins leyfa mér að spyrja hvort menn telji fremur verðbólguhvetjandi ef 10 stórfyrirtæki í Reykjavík eru ekki látin borga 50 millj. kr. í tekjuskatt sem þeim bæri að greiða ef eitthvert réttlæti ríkti í skattalöggjöfinni, þessu fé sé haldið eftir og því sé síðan eytt í einkafjárfestingu eigendanna, eða þá hitt, að þessar 50 millj. séu teknar í ríkiskassann og þeim varið til byggingar sjúkrahúsa úti um land. Hvor stefnan er frekar verðbólguhvetjandi eða fallin til þess að auka þenslu í þjóðfélagi? Ég er hræddur um að það þurfi býsna laginn hagfræðing til þess að finna út að það sé verulegur munur á þessum tveimur leiðum. Ef einhver munur er hvað verðbólguáhrif snertir eða hvað snertir óhagstæðari viðskiptajöfnuð, þá er ég sannfærður um að það gildir áreiðanlega frekar í því tilvikinu að stórfyrirtækin haldi þessu fé eftir og fái að eyða því að sinni vild. Í báðum tilvikum er að sjálfsögðu um eyðslu fjármuna að ræða. Aðalmunurinn er í því fólginn hvað fyrir þá fæst. Ég tel að stefna fjárl. sé andfélagsleg, hún sé andmenningarleg, eins og reyndar við mátti búast af íhaldsstjórn. Ég er andvígur niðurskurðarstefnu fjárl., andvígur þeirri stefnu í skattamálum sem fjárl. eru byggð á, og ég hika því ekki við að flytja hér nokkrar till. um brýn málefni sem fela í sér hækkun fjárlaga. Ég vil nú gera grein fyrir þessum tillögum. fyrsta lagi flyt ég hér ofurlitla till. sem snertir Sinfóníuhljómsveitina og er á þskj. 181. Tillögugerð þessi byggist á erindi Tónskáldafélags Íslands sem sent hefur verið bæði menntmn. Ed. og Nd. og fjvn., en hefur ekki verið sinnt. Í bréfi Tónskáldafélagsins segir m.a. að í Sinfóníuhljómsveitinni sé fjöldi tónlistarmanna fastráðinn, og svo segir þar, með leyfi forseta: „Þessir menn hafa lært hljóðfæraleik og geta séð sér farborða með því að leika á hljóðfæri sitt. Hljóðfæraleikarar eru túlkandi eða endurskapandi listamenn sem hafa það að ævistarfi að flytja gamla tónlist, a.m.k. að langmestu leyti. Sinfóníuhljómsveitin og opinberir aðilar gera næstum ekkert til þess að ný íslensk tónlist verði til. Hinir skapandi tónlistarmenn eru nær algerlega settir hjá. Ungur maður, sem leggur stund á selló- eða trompetleik, getur átt í vændum atvinnu við list sína og tiltölulega örugga afkomu við hljóðfæraleik. En leggi hann fyrir sig tónsmíðar verður hann að sjá fyrir sér og sínum með öðru en tónsmíðum. Og eftirfarandi spurning vaknar: Hví er ekki hægt að hafa einn skapandi listamann á launum við Sinfóníuhljómsveitina úr því að unnt er að hafa nokkra tugi túlkandi listamenn þar starfandi? Munurinn á kjörum tónskálda og hljóðfæraleikara sést best af því að laun eina tónskáldsins, sem Alþ. hefur veitt heiðurslaun listamanna, eru ekki helmingur af launum eins hljóðfæraleikara í Sinfóníuhljómsveitinni.“ Bréf þetta eru allmiklu lengra en hér hefur verið lesið, en ég held að þessi kafli úr bréfinu gefi fulla innsýn inn í þá hugsun sem að baki þessari tillögugerð felst. Á seinasta aðalfundi Tónskáldafélags Íslands mun hafa verið gerð eftirfarandi samþykkt: „Aðalfundur Tónskáldafélags Íslands, haldinn 15. febr. 1975, skorar á Alþ. að stofna hið fyrsta stöðu fyrir tónskáld við Sinfóníuhljómsveit Íslands sem hafi það starf að semja verk fyrir hljómsveitina. Staðan verði veitt til eins árs í senn.“ Í bréfinu segir einnig að fyrirkomulag hugmyndarinnar gæti verið á þessa leið, að n. tilnefnd af Tónskáldafélagi Íslands, stjórn Sinfóníuhljómsveitar Íslands og starfsmannafélagi hljómsveitarinnar tæki ákvörðun um það eftir umsóknum hvaða tónskáld hlyti þessa stöðu til eins árs í senn. Ekki mætti ráða tónskáld til lengri tíma í einu nema í sérstökum tilfellum. Sama tónskáldi yrði ekki veitt staða þessi oftar en á 7 ára millibili. Tónskáldinu yrði skylt að skila í lok ráðningartímabils verki fyrir hljómsveitina eða hóps innan hennar. Tónskáldið fengi sömu laun og konsertmeistari. Ég sé ekki ástæðu til þess að gera frekari grein fyrir þessari till. Ég tel að Tónskáldafélag Íslands geri hér fullnægjandi grein fyrir hendi með þessum orðum sem ég hef greint frá, og ég geri það því að till. minni að í liðinn, sem snertir Sinfóníuhljómsveitina, komi staða tónskálds við Sinfóníuhljómsveit Íslands veitt til hálfs eða eins árs í senn, 2 millj. kr. Í öðru lagi flyt ég nokkrar till. sem snerta skólabyggingar á Norðurl. v. Ég er ekki að halda því fram að Norðurl. v. sé kjördæmi sem fari illa út úr fjárveitingaskiptingu til skólamála í landinu ef miðað er við önnur kjördæmi. En ég tel hins vegar að það hafi átt sér stað fráleitur niðurskurður á fjárveitingum til skólamála almennt í landinu á undanförnum tveimur árum. Ég hef ekki haft aðstöðu til að yfirfara það dæmi í heild hvar þörfin er mest, en læt mér hér nægja að benda á nokkra staði og gera till. um nokkra staði sem ég tel að nauðsynlega þurfi úrbóta við. Í fyrsta lagi eru það skólastaðirnir Skagaströnd og Haganeshreppur, þ.e.a.s. skólastaðurinn í Fljótum. Í báðum tilvikum er gert ráð fyrir því, að þessir staðir fái 3 millj. í fjárl. Í báðum tilvikum er um að ræða skólastaði sem hafa fengið á undanförnum árum smáslettur á fjárl. sem hafa verið mátulega smáar til þess að engum hefur dottið í hug að hefja neinar framkvæmdir. Ég óttast að í þessu tilviki sé einnig um að ræða fjárveitingar sem séu meira til að sýnast. Ég rökstyð þessa fullyrðingu mína m.a. með því, að í till. menntmrn. til fjvn. er gert ráð fyrir að Haganeshreppur fái 15 millj. til að fara af stað með sína skólabyggingu og Skagaströnd fái 12.5 millj. Það eru þær upphæðir sem menntmrn. bersýnilega telur nauðsynlegar til þess að sá skriður komist á þessar skólabyggingar sem þörf er á. Sé hins vegar um að ræða mjög smávaxnar fjárveitingar er hætta á því að það sama verði upp á teningnum á þessu ári og mörg undanfarin ár, - ég tek það fram: mörg undanfarin ár, - að veitt er smáupphæð til skólabyggingarinnar sem kemur ekki að neinum notum og er ekki gerð tilraun til að nota vegna þess að hún nýtist ekki. Ég vil í þessu sambandi vekja á því athygli að ég hef í tvö undanfarin ár flutt till. um fjárframlög til þessara tveggja skólabygginga, en þær hafa í bæði skiptin verið felldar. Í þriðja lagi flyt ég till. sem snertir skólann í Varmahlið í Skagafirði. Í ábendingum menntmrn. til fjvn. er frá því greint að fjárveitingaþörf til þessa skóla sé 32 millj. á árinu 1977 og ég geri hér till. um þessa upphæð í staðinn fyrir þær 23 millj. sem till. er gerð um af hálfu hv. fjvn. Ég óttast það og veit það reyndar, vegna þess að ég þekki mjög vel til þessa staðar og þessa skóla, að framkvæmdir munu stöðvast við það uppbyggingarstarf sem þarna fer fram ef ekki fæst meiri fjárveiting en hér er um að ræða, því að hún mun nokkurn veginn öll renna upp í skuldir, upp í það sem þegar hefur verið unnið og er í skuld úti um hvippinn og hvappinn. Í þriðja lagi geri ég hér till. um nokkur menntamál á Norðurl. v. Þar er í fyrsta lagi um að ræða fjárveitingu til safnahúss á Sauðárkróki 300 þús., til safnahúss á Blönduósi 300 þús. og til Héraðsskjalasafns Skagfirðinga 200 þús. Varðandi safnahúsin er rétt að vekja á því athygli að þau hafa verið í fjárl. í fjöldamörg undanfarin ár, en einhver niðurskurðarmeistarinn hefur nú brugðið hnífnum á þessar fjárveitingar og skorið þær algerlega út. Og það eru reyndar ekki bara þessi tvö safnahús sem hafa horfið út úr fjárlagafrv., heldur gildir hið sama um nokkur önnur hús. Nú skal það tekið fram að ríkissjóður hefur ekki byggt þessi hús. Ríkissjóður hefur aðeins látið lítils háttar framlag á hverju ári til þessara bygginga, en að langmestu leyti hefur verið staðið undir kostnaði við byggingu þeirra af viðkomandi sveitarfélögum og sýslufélögum. Enn er margt ógert í sambandi við þessi hús, og tel ég því einsýnt að þessum fjárveitingum verði haldið áfram, ekki eru þær stórar, 300 þús. kr. í hvoru tilviki. Hv. fjvn. hefur borist styrkbeiðni frá Héraðsskjalasafni skagfirðinga þar sem farið er fram á að veittar verði 200 þús. kr. til söfnunar og skrásetningar ljósmynda. Í allítarlegri og langri grg., sem fylgir þessari umsókn og undirrituð er af Kristmundi Bjarnasyni f.h. stjórnar Héraðsskjalasafnsins, er gerð grein fyrir því gagnmerka starfi sem fram hefur farið á Sauðárkróki við söfnun gamalla mynda, og án þess að ég fari að rekja hér efni þessa bréfs, þá vil ég leyfa mér að fullyrða að hér sé um sjálfsagt nauðsynjamál og merkilegt nauðsynjamál að ræða og ég vildi eindregið mælast til þess að hv. alþm. veittu þessu máli liðsinni. Í fjórða lagi flyt ég ásamt hv. þm. Stefáni Jónssyni till. sem snerta grænfóðurverksmiðjur í Skagafirði og í Suður-Þingeyjarsýslu. Ég vil leyfa mér að fullyrða að þessar verksmiðjur eru einhver arðbærustu fyrirtæki sem unnt er að reisa hér á landi og vafalaust ólíkt skynsamlegri fjárfesting heldur en þau stóriðjufyrirtæki sem nú eru mest í tísku, þ. á m. það stóriðjufyrirtæki sem nú á að reisa í Hvalfirði, á Grundartanga. Þar við bætist að hér er um að ræða sérstakt nauðsynjamál fyrir landbúnaðinn og hér er um að ræða verksmiðjur sem ætlunin er að noti jarðhita fyrst og fremst, en á það skal bent að þær verksmiðjur, sem fyrir eru í landinu, nota ekki jarðhita, heldur olíu. Þetta eru því fyrstu verksmiðjurnar sem verða staðsettar þannig að þær gætu notað jarðhita, og hér er því um merkilega nýjung að ræða í atvinnuháttum íslendinga. Ég vil minna á það að fyrir einu ári fluttum við hv. þm. Stefán Jónsson sams konar till. sem einnig snertu verksmiðjur í Hólminum í Skagafirði og í Saltvík í Suður-Þingeyjarsýslu. Þá voru upphæðirnar, sem við nefndum, 15 millj. sem mátti heita lágmark þess sem til þurfti þá til að koma þessum framkvæmdum af stað. Þessar till. voru þá felldar og engin fjárveiting fékkst til þessara nauðsynjamála. En síðan hefur verið gerð svo hörð hríð að forustumönnum landbúnaðarmála, þ. á m. hæstv. landbrh., að koma þessu máli fram, að ríkisstj. sér nú sóma sinn í því að veita 10 millj. kr, til hvorrar verksmiðju í þessu frv. Ég tel hins vegar að þar sé um algerlega ófullnægjandi fjárveitingu að ræða. Það er því till. okkar, miðað við það að við gerðum till. um 15 millj. í fyrra í hvora verksmiðju, að nú verði veittar 20 millj. í hvora verksmiðju. Í fimmta lagi flyt ég till. um fjárveitingar til nokkurra sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva á Norðurl. v. Ég nefndi það áðan að ég sæi ekki ástæðu til að kvarta yfir fjárveitingum til skólamála á Norðurl. v. ef einungis væri miðað við það hvað önnur kjördæmi fá og ekki væri tekið tillit til þarfarinnar. En ég get ekki sagt það sama um fjárveitingar til sjúkrahúsmála. Ég tel, að fjárveitingar til sjúkrahúsmála á Norðurl. v. séu óeðlilega lágar, og gæti auðveldlega fært sönnur á þá fullyrðingu. Ég vil hins vegar láta þess getið að svo hefur verið oft á undanförnum árum og hefur oft verið yfir því kvartað. En það er að sjálfsögðu engin afsökun fyrir því að enn skuli fara svo að algerlega ófullnægjandi fjárveitingar fást til sjúkrahúsmála á Norðurl. v. Hér er um að ræða í fyrsta lagi sjúkrahús á Blönduósi og Sauðárkróki, en á báðum þessum stöðum er ætlunin að byggja heilsugæslustöðvar. Ég vil minna á það hér að það er ekki í fyrsta sinn að um þetta mál er fjallað hér á Alþ., heilsugæslustöðvar á þessum stöðum, því að þessar stöðvar hafa um marga ára skeið fengið fjárveitingar í fjárl. án þess að nokkuð væri framkvæmt fyrir þessar fjárveitingar, vegna þess að þær hafa ávallt verið of lágar. Ég tel að þær fjárveitingar, sem nú eru áætlaðar í fjárl., séu enn of lágar til þess að þær megi gagnast sem skyldi. Ég er ekkert viss um það að t.d. 22 millj. til heilsugæslustöðvar á Blönduósi nýtist nokkuð betur en þær 10 millj. sem veittar voru til þessarar heilsugæslustöðvar, ekki í fyrra, heldur í hittiðfyrra, en voru ekki notaðar þá, heldur skornar niður og notaðar í eitthvað allt annað. Ég get rétt ímyndað mér að sami leikurinn eigi að gerast nú í fimmta skipti í röð, því að það er fjórum sinnum áður búið að veita fjárveitingar til þessara heilsugæslustöðva án þess að nokkur skriður kæmist á framkvæmdir, þar af tvívegis 10 millj. til hvors staðar. Ég tel að það beri því brýna þörf til að þessar fjárveitingar verði hækkaðar upp í það sem rn. gerði till. um, en það voru 36 millj. í hvoru tilvíki. Sama gildir um heilsugæslustöð á Hvammstanga. Hverjum dettur í hug að það sé annað en að sýnast að fjvn. kemur hér með till. um 2 millj. til heilsugæslustöðvar á Hvammstanga? Það verður áreiðanlega lítið gert við þá fjárveitingu annað en halda áfram að teikna eins og gert hefur verið á undanförnum árum. Það gildir það sama um þessa heilsugæslustöð, að hún hefur verið til umr. í mörg ár án þess að nokkurn tíma fengist skriður á það mál. Fjórða læknamiðstöðin í þessu kjördæmi er Siglufjörður og þeir, sem til þekkja, vita að þar er að skapast hið mesta vandræðaástand vegna þess að húsnæði vantar fyrir læknana á staðnum. Það er gerð till. í fjárl. um 5 millj. til læknisbústaðar á Siglufirði og ég tel að það sé ófullnægjandi, enda mun till. rn. hafa verið um 10 millj. Ég vil því gera hér till. um að sú fjárveiting verði veitt. Loks er ég hér með till. um að Hofsósi, sem er einn af þeim mörgu stöðum á landinu, sem eru algerlega læknislausir, og verður að leita í heilsugæslustöð klukkutímaleið að vetrarlagi, verði veitt fjárveiting til þess að bæta læknamóttöku á staðnum, eins og unnið hefur verið að á undanförnum árum. Samkv. þeim upplýsingum, sem við alþm. höfum fengið, mun sá kostnaður vera kominn upp í 4–5 millj., og óskað er eftir því að tvær millj. verði á fjárl. veittar til þessa verks. Ég tel sjálfsagt og óhjákvæmilegt að við því verði orðið, enda lágmark að aðstaða þess staðar, sem svo illa er farið með, - hann hefur nú verið sviptur lækni sínum og íbúar þaðan verða að leita langan veg, oft í erfiðum vetrarferðum, til læknis, - að þeirra aðstaða hvað sjúkrameðferð snertir á staðnum sjálfum verði bætt.



Herra forseti. Á þskj. 176 flyt ég nokkrar brtt. ásamt öðrum, þær eru merktar í og II á þessu þskj., og vil ég þá fyrst byrja á II sem ég flyt með hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni og Karvel Pálmasyni. Sameiginlegt með öllum þessum till. er að þær varða starf verkalýðshreyfingarinnar. Ég vil þá fyrst geta till. sem er nr. 5 á H. Það er hækkun á framlagi til Félagsmálaskóla alþýðu. Félagsmálaskóli alþýðu hóf starf sitt í byrjun ársins 1975. Hlutverk skólans er að mennta trúnaðarmenn verkalýðshreyfingarinnar. Starfsemi verkalýðsfélaganna hefur á síðari árum gerst æ fjölþættari og starfsemi þeirra hefur farið inn á ýmis ný svið sem þarf að mörgu leyti, má segja, sérmenntunar við. Í þessu efni má kannske ekki síst minna á að öll samningagerð er nú með öðrum hætti en var fyrr á árum og á þar ekki hvað sístan þátt ríkisvaldið sjálft, ríkisstj., sem leggur á borð samningsaðila alls konar hagfræðilega útreikninga og hvers konar töflur og tölvísi þegar við samningaborð er sest. Það gefur auga leið að menn þurfa að fá þjálfun í því að fást við slík störf. En þegar athugað er það fjármagn, sem varið er til mennta- og skólakerfisins í landinu, þá blasir við sú staðreynd að fólkið í verkalýðshreyfingunni, sem hefur komið þessum skóla upp með ærnum kostnaði, verður að standa eitt undir öllum kostnaði, - þetta sama fólk sem ég vildi segja að stendur að verulegu leyti undir menntunarkostnaðinum í landinu. Fé til þessa skóla var veitt 1 fyrsta sinn á fjárl. yfirstandandi árs, 1 millj. kr. Þessi upphæð er nú af fjvn. hækkuð um 300 þús. Till. okkar er um að hækka þessa 1 millj. í 2 millj. Það er nú allt sem fram á er farið. Ég vil geta þess að þessar 2 millj. eru aðeins lítill hluti upp í kostnað byggingarframkvæmda sem nú standa yfir í Ölfusborgum vegna Félagsmálaskólans. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um Félagsmálaskólann, en ég vil leyfa mér að segja það, að það er hrein svívirða ef þessi skóli er ekki af ríkissjóði styrktur betur en nú er gert ráð fyrir. Aðrar till. undir þessum tölul., þ.e.a.s. till. nr. 2, 3 og 4, eru um hækkun á framlagi vegna byggingar orlofsheimila verkalýðssamtakanna úr 8 millj. í 10.4 millj., til Alþýðusambandsins vegna Menningar- og fræðslusambands alþýðu úr 3 millj. í 3.3 millj. og til Alþýðusambandsins vegna alþýðuorlofs hækkun úr 950 þús. í 1250 þús. Hér er aðeins um það að ræða að hækka þessa liði örlítið til samræmis þeirri hækkun sem orðið hefur á verðlagi frá því að þessir liðir voru ákveðnir í fjárl. yfirstandandi árs. Aðrar breytingar eru ekki varðandi þessa liði. Það gefur auga leið og ég vil alveg sérstaklega í þessu sambandi leggja áherslu á till. um hækkun til byggingar orlofsheimila verkalýðssamtakanna. Fyrir liggur núna að verkalýðshreyfingin á Vestfjörðum, sem ekki hefur enn þá byggt sín orlofshús, er nú að leggja í stórframkvæmdir, tugmilljónaframkvæmdir, á þessu sviði. Á Austfjörðum verður einnig í vor lagt í viðbótarframkvæmdir og þar er einnig um tugmilljónaframkvæmdir að ræða. Og eins er um þá aðra staði sem þegar hafa verið byggðir upp, að þar standa fyrir dyrum einnig nýbyggingar. Ég þarf ekki að fara um það mörgum orðum hve nauðsynlegt er að einmitt þessar orlofsbúðir verkalýðshreyfingarinnar verði efldar. Það er langsamlega ódýrasti og ég vil segja allra besti háttur sem venjulegt alþýðufólk hefur til þess að njóta sumarleyfa. Undir þessum sama tölul. eru einnig tveir nýir liðir sem ekki hafa verið í fjárl. áður. Annar er til Norræna verkalýðsskólans í Genf, framlag upp á 300 þús. kr. Þessi skóli er rekinn af alþýðusamböndunum á öllum Norðurlöndunum. Alþýðusamband Íslands hefur tekið nokkurn þátt í rekstri skólans, en hefur ekki fjármagn til að gera það svo að sómasamlegt sé. Ég vil einnig taka það fram að þessi skóli er ekki aðeins rekinn af verkalýðs- eða alþýðusamböndunum á Norðurlöndunum, heldur leggja ríkisstj. allra Norðurlandanna verulegt fjármagn til þessa skóla nema ríkisstj. Íslands. Það var, held ég, eitt árið, ég man nú ekki nákvæmlega hvenær það var, þegar Hannibal Valdimarsson var félmrh., þá var nokkur styrkur veittur til skólans, en hann hefur síðan fallið niður. Þessi skóli hefur verið sóttur hingað til og af miklum vanefnum af Alþýðusambandinu af 8 mönnum, og þeir, sem þangað hafa farið, róma mjög hve gott þeir hafa haft af dvölinni þar. Ég legg áherslu á að þessi liður verði nú tekinn inn á fjárlög aftur. Hér er um smávægilega upphæð að ræða, meira kannske til þess að geta sagt að ríkisstj. Íslands eða ríkissjóður Íslands sé með í þessu starfi sem fram fer á vegum verkalýðshreyfingarinnar á Norðurlöndum í Genf. Hinn nýi liðurinn, sem um er að ræða, er 200 þús. kr. styrkur til Sögusafns verkalýðshreyfingarinnar. Sögusafni eða vísi að Sögusafni verkalýðshreyfingarinnar hafa Alþýðusambandið og Menningar- og fræðslusamband alþýðu reynt að koma upp. Það er nú þegar kominn nokkur vísir að þessu safni. En þetta er mikið starf og þarf töluverða fjármuni til þess að hægt sé að sinna þessu starfi eins og vert er. Það er enginn efi á því að þegar er mikill skaði skeður að þetta starf skuli ekki hafa verið hafið fyrr. Það eru áreiðanlega mörg verðmæti þegar farin forgörðum, bæði í rituðum heimildum og kannske ekki síður í minni þeirra sem voru með á frumskeiði verkalýðshreyfingarinnar, en þeir eru nú sem óðast að týna tölunni. En áreiðanlega væri það mjög verðmætt ef við hefðum fjármuni til þess að hefja þetta starf, og um þá fjárhæð, sem hér er um að ræða, 200 þús., má kannske segja það sama og varðandi Verkalýðsskólann í Genf, að hér er nánast um það að ræða að setja þessa liði á blað. Till., sem er undir I, flyt ég ásamt Guðmundi H. Garðarssyni, Gylfa Þ. Gíslasyni og Karvel Pálmasyni. Sú till. varðar Listasafn Alþýðusambands Íslands og er um 2 millj. sem stofnkostnað við Listasafnið. Ég vænti þess að öllum hv. þm. sé kunnugt um þetta Listasafn, en stofn þess er hin stórhöfðinglega gjöf Ragnars Jónssonar sem hann gaf Alþýðusambandinu og tileinkaði erfiðismönnum í landinu, geysiverðmætt málverkasafn. Þetta safn hefur síðan verið aukið nokkuð. En því háir æðimikið að það er ekki í góðum húsakynnum, en nú stendur til og er raunar þegar komið nokkuð á veg að Listasafnið fái húsakynni í því húsi við Grensásveg sem Alþýðusambandið er nú að eignast og flytur bækistöðvar sínar til, vonandi innan ekki langs tíma, og meiningin er að Listasafnið fái eina hæð í því húsi, efstu hæðina, til afnota, og þar væri um mjög góða aðstöðu að ræða. Verkalýðsfélögin, einkum hér á höfuðborgarsvæðinu, eru nú að bindast samtökum um að fjármagna þessa hæð fyrir Listasafnið. Hér er um fjármuni að ræða sennilega eitthvað á bilinu 50–60 millj. Það, sem fram á er farið hér, eru aðeins 2 millj., og má segja að það er nánast til þess að veita ríkissjóði þann heiður að vera þátttakandi í því að koma húsakynnum yfir þetta safn. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þessar till. Ég hef þegar gert grein fyrir þeim. En eins og í pottinn er búið við 2. umr. fjárl. núna, þá mun ég taka til baka til 3. umr. veigamestu till. á þessu þskj., þ. á m. þá till. sem ég gat nú um síðast, um Listasafnið, till. um Sögusafnið og byggingu orlofsheimili og einnig framlagið til Félagsmálaskólans og til Norræna verkalýðsskólans í Genf. Ég vænti þess að hv. fjvn. sjái sér fært að verða við þessum till. Hér er um smámuni eina að ræða í öllum þeim stóru upphæðum sem fjárl. eru nú orðin, en það, sem er sameiginlegt þessum till., er að ríkið sjái sóma sinn í því að koma meira til móts við það menningarstarf sem innt er af hendi í verkalýðshreyfingunni en nú er.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja við þessa umr. þrjár smávægilegar brtt., - brtt. þar sem er a.m.k. í tveim tilvikum nánast um bráðnauðsynlegar leiðréttingar að ræða, viðbót við framlög sem fyrir eru í öllum tilfellum og upphæðir smáar. Á þskj. 176, merkt III, er till. varðandi Sjúkrahús Vestmannaeyja. Í brtt. frá fjvn. er lagt til að til þessa verkefnis verði varið 20 millj. kr. í skuldagreiðslu. Það er nefnt skuldagreiðsla vegna þess að ríkið skuldar Vestmannaeyjakaupstað allmiklar upphæðir. Samkv. nákvæmum upplýsingum, sem ég hef nú í dag fengið frá bæjarstjóranum í Vestmannaeyjum, Páli Zóphóníassyni, mun ríkissjóður skulda Vestmannaeyjakaupstað 114 millj. kr. til sjúkrahússins sem er stærsta sjúkrahús á Suðurlandi, rekið með miklum myndarskap, enda búið ágætum tækjum, en fyrst og fremst hefur framúrskarandi starfsliði á að skipa þar sem valinn maður er í hverju rúmi. Til þessa sjúkrahúss er aðeins varið 20 millj. kr. í þessari till. fjvn. Ef við ættum að bera þetta saman við fjárveitingar til sjúkrahúsa á sambærilegum og minni stöðum í landinu, þá er um allt aðrar tölur að ræða heldur en varðandi Vestmannaeyjar og er óþarfi að fara yfir þann lista hér úr ræðustóll vegna þess að hv. þm. hafa hann allir á sínum borðum. Og mér er nánast óskiljanlegt hvernig á því getur staðið að hv. fjvn. getur leyft sér að koma með slíka upphæð þegar aðrir fá margfalt meira. T.d. er Akranes með 41 millj., Búðardalur með 25, Patreksfjörður með 30, Ísafjörður með 100, Sauðárkrókur með 28, Dalvík með 30, Akureyri með 130, og svo mætti lengur telja, Neskaupstaður 52, og er það síst of mikið, Keflavík með 37 o.s.frv., o.s.frv., en 20 millj. til þessa sjúkrahúss, sem er eitt myndarlegasta sjúkrahús landsins, deildaskipt og skipað sérfræðingum í hverri grein. Þessi skuld ríkisins við bæinn er þannig til komin að eftir gosið var álitið eitt mesta nauðsynjaverk, sem unnt var að vinna á staðnum, að flýta framkvæmdum við sjúkrahúsið þannig að bæjaryfirvöld gætu boðið vestmanneyingum mannsæmandi heilsugæslu- og sjúkraaðstöðu. Og ég er alveg sannfærður um það að ef þetta hefði ekki verið gert, þá hefðum við ekki fengið fólkið út til Vestmannaeyja jafnhratt og raun varð á, ósköp einfaldlega vegna þess að fólkið gerði kröfu til þess, þar sem það átti að koma til Eyja eins og ástandið var þá, að það hefði möguleika til sæmilegrar heilsugæslu. Þess vegna er það að til þessarar skuldar, 114 millj. kr., er aðallega stofnað á árinu 1974 og að nokkru árið 1975. Og hver maður getur séð hvert er verðgildi þessara króna, sem standa í skuldinni, og hvernig þær hverfa óðum í því verðbólgubáli sem nú geisar. Ég get nefnt til skýringar að væri hér um skólabyggingu að ræða og þær reglur, sem þar gilda, notaðar, þá væri þessi upphæð núna orðin meira en 300 millj. En ef farið væri eftir því, sem hv. fjvn. leggur til. þá tæki það með þessu framlagi, 20 millj. framlagi á ári, 6 ár að greiða þessa skuld, og er þá hætt við að síðustu greiðslurnar yrðu nokkuð lítils virði. Ég get ekki skilið hvernig stendur á því að svo hefur verið unnið að málunum og til þess ætlast að Vestmannaeyjakaupstaður, svo illa sem hann er kominn fjárhagslega af alkunnum ástæðum sem ekki þarf að endurtaka, geti haft efni á því að lána ríkissjóði þungar krónur og fá eftir langan tíma smáar og fáar krónur í staðinn. Í þessari till. hef ég leyft mér að leggja til að í stað 20 millj. komi 60 millj., og sjá allir hv. þm. að þar er ekki farið fram á ósanngjarna upphæð, - sannarlega ekki. Ef tekið væri aftur mið af reglunni sem gildir um skóla, þá væri þarna um 1/5 hluta af raunverulegu verðgildi að ræða og tæplega það. Svo gamla skuld verður að greiða hraðar í verðbólguástandi heldur en ef verðbólgan væri minni en raun ber vitni, og ég tel að ekki verði undan því vikist að greiða þessa skuld á tveimur árum. Sé það gert á lengri tíma, þá er bókstaflega verið að hafa stórfé af Vestmannaeyjakaupstað, og er það illt verk ef miðað er við það hvílík nauðsyn var á því að flýta þessu verki, því að án þess hefði uppbygging kaupstaðarins dregist úr hömlu. Herra forseti. Á þskj. 181, merkt II, hef ég leyft mér að leggja til að auka nokkuð það framlag, sem frá ríki hefur komið til Vatnsveitu Vestmannaeyja allmörg undanfarin ár, úr 7.5 mill;. í 15. Það kann að vera að þegar menn heyra talað um 100% hækkun á þessari tölu, þyki þeim að nokkuð sé of í lagt. En það er alls ekki, ósköp einfaldlega vegna þess að þessi upphæð, 7.5 millj., var ekki ákveðin á síðasta ári, heldur fyrir mörgum árum. Ef ætti að reikna það og bera saman hvers virði þessi upphæð, 7.5 millj., væri nú að raungildi, miðað við það ár sem hún kom fyrst, þá hefði hún a.m.k. sjö- eða áttfaldast. Vatnsveita Vestmannaeyja er svo sannarlega öðruvísi vatnsveita heldur en gerist annars staðar hér á landi og þó víðar væri leitað og er líklega eitt allra stærsta verkefni sem eitt sveitarfélag hefur ráðist í miðað við fólksfjölda og væri nú, ef allt væri reiknað á núverandi krónum, svo léttar sem þær eru nú orðnar, talið í milljörðum, en ekki hundruðum millj. Það var hugsað í upphafi þannig að smátt og smátt gæti ríkið lagt þessu fyrirtæki til fé með árlegum fjárframlögum, þannig að þegar upp væri staðið hefði ríkið lagt fram allt að 54% af stofnkostnaði við höfuðleiðslur úr landi. En nú stendur þetta dæmi þannig að bærinn hefur lagt fram 206 millj. í þessu skyni, en ríkið aðeins 57, þannig að sýnilegt er að þar hefur ríkið dregist aftur úr, og er það eðlilegt vegna þess að upphæðin hefur verið óbreytt frá byrjun. Ég tel að þarna sé fyrst og fremst um leiðréttingu að ræða, kannske of seint fram komna, hefði átt að athugast miklu fyrr. En betra er seint en aldrei, og ég hygg að það verði ekki talin ósanngjörn krafa að fara fram á þessa hækkun nú, eins og verðbólgan er þessa stundina. Það er langt frá því að þessi till. beri nokkurn keim af óvæginni kröfugerð, heldur miklu fremur svip ábyrgrar fjárumsóknar þar sem er leitast við að leiðrétta og færa til núgildandi verðlags framlag sem ákveðið var fyrir mörgum árum, eins og ég sagði áður. Ég held að það skaði ekki að geta þess, að það er mál manna, sem til þekkja, að hefði þessi framkvæmd, Vatnsveitan í Vestmannaeyjum, ekki verið komin til kaupstaðarins fyrir eldgos, þá sé mjög hæpið að um uppbyggingu Vestmannaeyja hefði getað orðið að ræða nema þá á miklu lengri tíma en raun varð á. Ég er sannfærður um að ef hv. alþm. hugsa um þessa till. rólega og af sanngirni og þótt kröfurnar séu margar og margvíslegar og fjárl. kannske nægilega há, þá sé þarna um slíkt nauðsynjamál að ræða að ég er víss um að þessi till. gæti fengið þann stuðning sem til þarf. Þriðja till., sem ég hef leyft mér að leggja hér fram, varðar heilsugæslustöð á Hvolsvelli í Rangárvallasýslu. Þannig var að þegar núgildandi lög um heilsugæslustöðvar, sjúkrahúsbyggingar og annað voru sett, að mig minnir á árinu 1972, þá var í upphafi gert ráð fyrir því að heilsugæslustöð af þeirri gerð, sem kölluð hefur verið H-2, ætti að rísa á Hvolsvelli og þjóna í Rangárvallasýslu sem höfuðmiðstöð lækninga og heilsugæslu. En svo hefur nú farið að ekki hefur verið ráðist í þessar framkvæmdir, og nú síðustu árin vitum við hvernig þetta hefur verið, að það hafa fremur verið veittir fjármunir til verkefna sem þegar hafa verið komin eitthvað áleiðis, en þau fremur látin sitja á hakanum sem ekki hefur verið byrjað á. Þeir, sem hafa lent í þessu, hafa þess vegna orðið mörgum árum á eftir og raunar dregist úr hömlu að koma af stað nauðsynlegum framkvæmdum í svo sjálfsagðri þjónustu sem þarna er um að ræða. Þeir hafa sem sagt aldrei fengið að byrja. Fyrst er gert ráð fyrir byrjunarfjárframlagi sem er 2 millj., og heitir það hönnun sem á að framkvæma fyrir þessa peninga. Sannleikurinn er sá, að ekki þarf að vanda sig mjög við að hanna slíkt verkefni vegna þess að þarna er um staðlaða byggingu að ræða, - byggingu sem er eins á þessum stað og á mörgum öðrum. Sama teikningin er notuð og sama fyrirkomulag alls staðar, þannig að það þarf ekki að myndast við að setja hér 2 millj. í hönnun á því sem þegar er hannað og meira að segja þegar byggt á mörgum stöðum. En ég vil vekja athygli á því að nú er aðeins gert ráð fyrir því að á Hvolsvelli komi heilsugæslustöð af minni gerð. Ástandið er nú þannig í þessu læknishéraði, Stórólfshvolslæknishéraði, að ekki er vansalaust að láta þetta dragast lengur. Aðstaða læknis og lækna á svæðinu er allsendis ófullnægjandi, þannig að hér er eins og raunar viðar um nauðsynjamál að ræða. Ég vil - og ekki að ástæðulausu má vera - enn minna á það, að þarna var gert ráð fyrir í upphafi að yrði heilsugæslustöð fyrir svæðið. Ég hef leyft mér þess vegna að leggja til að í stað 2 millj. kr. komi 12 millj. fjárveiting til þess að þeir á Hvolsvelli geti farið af stað og komið byggingunni vel áleiðis á næsta ári, þannig að síðla árs 1978 geti þessi læknamiðstöð og heilsugæslustöð tekið til starfa og það auðvitað mörgum árum seinna en upphaflega var ætlað og allt of seint, því miður. En ég treysti því, þegar þessi till. kemur til meðferðar hv. Alþ., að menn verði ekki of fast handjárnaðir og leyfi sér að greiða svo ágætri till. atkv. sitt. Herra forseti. Ég hef nú í nokkrum orðum gert grein fyrir þeim þrem brtt., sem ég hef nú þegar komið fram með, og gert grein fyrir því að hér er ekki um háar tölur að ræða. Í sambandi við sjúkrahúsið í Vestmannaeyjum er um réttlætismál að ræða. Þar er um það að ræða að létta svolítið af Vestmannaeyjakaupstað sem hefur lánað ríkissjóði sem ætti ekki að leyfa sér að skulda svo litlu sveitarfélagi svo háar upphæðir í svo langan tíma á meðan óðaverðbólgan geisar. Í öðru tilfellinu gerði ég grein fyrir fjárþörf Vatnsveitu Vestmannaeyja. Þar var að mínum dómi um leiðréttingu að ræða þar sem gert er ráð fyrir því að tala, sem ákveðin var fyrir næstum áratug, 7.5 millj., breytist nú í 15. Ekki er nú krafist stærri hluta. En samt sem áður geri ég ráð fyrir að hv. þm. stjórnarliðsins kunni að segja að við í minni hl. á hv. Alþ. komum nú sífellt með hækkunartill. á hækkunartill. ofan. Í því sambandi vil ég segja það, að standi það eitthvað í hv. alþm. að greiða vinsamlega atkv. þessum þremur smávægilegu brtt., en bráðnauðsynlegu samt, þá er ég tilbúinn að koma með lækkunartill. Ég er tilbúinn að koma með lækkunartill. sem nema hærri upphæð en allar þessar þrjár till. samanlagðar gera ráð fyrir. Herra forseti. Um þessar till. sé ég ekki ástæðu til að orðlengja frekar að þessu sinni. En ég get ekki svo lokið máli mínu í kvöld að ég víki ekki örfáum orðum að því sem hér hefur verið sagt varðandi flugmálin í landinu. Mér er málið býsna skylt vegna þess að mér hefur verið nú um allmörg undanfarin ár falið það að ýmsu leyti óskemmtilega verkefni að skipta allt of litlum fjárveitingum til geysimikils verkefnis og margbreytilegra hluta í flugmálum um land allt. Ég er þeirrar skoðunar og hef veríð lengi og ekkert legið á henni, að þessi þáttur samgöngumála á Íslandi hefur verið vanmetinn, til flugmálanna hafi komið allt of lítill hluti af því fjármagni sem til samgöngumála hefur farið í heild. Ef menn kynna sér þetta mál, þá sjá þeir það sjálfir, þannig að það þarf ekki að hafa uppi um það langar tölur. Ég vil aðeins nefna það, að til framkvæmda í flugmálum á s.l. ári komu aðeins 250 millj. kr. - 252, svo að það sé nákvæmt, og hafði hækkað í krónutölu á hverju ári um dálitlar upphæðir sem aldrei náðu því þó að fylgja verðbólgunni, þannig að raungildi þeirra fjármuna, sem til þessara framkvæmda fóru, fór síminnkandi og svo er enn. En sannleikurinn er sá, að ástandið í þessum efnum er afar slæmt og ekki síst hvað þau málefni varðar er snerta öryggi flugsins, flugleiðsögukerfi, þau tæki sem þarf að nota til þess að koma flugvélunum að flugvöllunum við misjöfn veðurskilyrði sem vissulega eru hér norður við Dumbshaf. Núna hafði hæstv. ríkisstj. - fjármálavaldið - áætlað til þessara hluta 300 millj. kr., en starfsmenn flugmálastjórnar höfðu sett saman lista um fjárveitingar sem þeir álitu nauðsynlegar og það bráðnauðsynlegar langflestar, höfðu viða skorið af, víða fellt niður, og gátu eytt miklu meiri peningum, en þessi listi, sem sendur var fjármálayfirvöldum, var upp á 1136 millj, kr. Það var ekki rýrt um helming, það var skorið niður í 300, það var deilt með 4. Ég ætla ekki að fara að tala hérna um það, sem hv. þm. Karvel Pálmason nefndi í umr. í dag, að til kostnaðar við flug Landhelgisgæslu var varið gífurlega stórum upphæðum, - upphæðum sem samsvara, þegar allt kemur saman, fjögurra ára fjárveitingu til allra flugmála í landinu, allra flugvalla, allra öryggistækja, allra ljósa, allra vita, þannig að þarna er ákaflega misjafnlega með fé farið. Ég er ekki að segja að Landhelgisgæslan þurfi ekki að hafa þau tæki í höndunum sem duga til þess að fylgjast með erlendum veiðiþjófum og innlendum. En ég er ekki viss um að það þurfi að standa að því á þennan hátt. Ég er ekki viss um að það þurfi að kaupa sérsmíðaða vél úr kassanum í Hollandi fyrir margfalt meira verð en var hægt að fá fyrir sams konar flugvél. Ég er heldur ekkert viss um að það hafi þurft tvær svona stórar flugvélar. Það var skipuð n. sérfróðra manna til þess að kanna hvers konar tæki væru heppilegust í þessu skyni. Það var ópólitísk n., spesíalistar í hverri grein. Þeir komust að allt öðrum niðurstöðum. Þeir komust að þeirri niðurstöðu að það mátti kaupa miklu minni vél en gert var. Samt var sú vél með þeim alfullkomnustu af þeirri stærð sem til er, vél af gerðinni Beachcraft King Air, sem er sannarlega góð flugvél, og væsir ekki um nokkurn þann mann sem í henni þarf að dvelja þótt í nokkrar klukkustundir sé. En þeir hefðu alls ekki þurft að vera mjög lengi í þeirri vél í senn. Við höfum 200 mílna landhelgi, það er rétt. En ætli fiskimiðin okkar séu nú út að 200 mílum? Ætli megnið af þeim sé ekki miklu nær? En það hefði auðvitað verið hægt að hafa stóra flugvél til þess að gæta ytra svæðisins, og hún er til, hún flýgur enn, hafa síðan til þess að gæta innra svæðisins minni vél sem hefði getað lent með stuttum fyrirvara næstum hvar sem er á landinu. Þarna mátti spara fé, ég vil leyfa mér að segja það, hefði verið farið eftir því sem þessir sérfræðingar sögðu, og þó það hefði alls ekki verið talað við neina sérfræðinga, heldur bara þm. spurðir. En það kom fram í ræðu þess hæstv. ráðh., sem þessi mál hafði á sinni könnu, og hefur margsinnis komið fram í hans máli hér, að hann treystir þm. ekki til neins. Ég vissi þetta. Það vissu þetta fleiri. Þarna mátti spara. Herra forseti. Ég kom í ræðustólinn auðvitað fyrst og fremst til þess að mæla fyrir mínum smávægilegu brtt., en eins og ég sagði áðan, mátti til með að víkja ofurlitið að þessum málaflokki. Um þau mál öll mætti tala miklu lengra mál og vafalaust betra. En ég vil bara vekja athygli á því og ekki síst þeirra, sem mikið þurfa að fljúga, og biðja þm. að athuga það alvarlega, að það getur verið hættulegt, stórhættulegt að vanrækja þennan málafokk úr hófi. Ég ætla ekki að nefna afleiðingar þess ef eitthvað kynni að fara úrskeiðis í þessum efnum. Það er eins gott að vera ekki með neinar hryllingssögur hér, menn geta bara hugsað það sjálfir ef vilji og geta er fyrir hendi. Ég vil samt ítreka það, að þeir hv. þm., sem kunna að hafa áhrif á fjárveitingar, t.d. á næsta ári, þeir íhugi þessa hluti, geri þennan hlut samgöngumálanna stærri en er, íhugi þá í alvöru. Og ég vonast til þess að gaumur verði gefinn þeirri áætlun, sem stjórnskipuð n. hefur nýlega lokið við og mun verða lögð fram nú allra næstu daga, - n. sem hafði fengið það verkefni að gera 5 ára áætlun - sem víða hefur reynst vel - um flugmál og útbúnað á flugvöllum á Íslandi, - n. undir forsæti ekki ómerkari manns en Guðmundar G. Þórarinssonar og í þeirri n. eru ekki aðeins pólitíkusar, heldur líka sérfræðingar, þeir sem best eru menntaðir í þessum efnum í landinu. Þessi n. kemst að þeirri niðurstöðu að á næstu 5 árum þurfi til þessa verkefnis 5 000 millj. kr., - það er kannske ekki stórt í augum sumra eða eyrum sumra kannske réttara sagt, - en það þurfi 5 þús. millj., sem sagt, að á hverju ári sé nauðsynlegt, ef vel skal vinna og rétt, að leggja sem svarar 1000 millj. kr í þennan málaflokk á ári hverju, ef miðað er við núgildandi verðlag. En núna höfum við getað með ýtni, vil ég leyfa mér að segja, og talsverðri vinnu getað pínt þessa upphæð upp í 376 millj., þ.e.a.s. aðeins þriðjunginn af því sem þessi stjórnskipaða n. hefur komist að raun um að sé nauðsynlegt. Herra forseti. Ég vænti þess að brtt. mínar, hinar þrjár, ekki stórar í sniðum að vísu, en koma sér vel þar sem þær eiga heima, fái jákvæða afgreiðslu, og auk þess óska ég eftir því einu sinni enn að hv. alþm. íhugi flugmálin líka og í fullri alvöru.



Herra forseti. Ég kem nú hingað upp til þess að mæla nokkur orð með brtt. sem ég hef flutt við fjárl. ásamt öðrum hv. þm. En í upphafi máls míns vil ég lýsa undrun minni og mótmæla þeim vinnubrögðum sem átt hafa sér stað í sambandi við meðferð samnings við Elkem Spigerverket. Stefán Jónsson upplýsti það hér áðan, að í fréttum Ríkisútvarpsins í kvöld hefði verið haft eftir fréttastofu Reuters að íslenska ríkisstj. hefði þegar samþykkt eða undirskrifað þessa samninga, og eins og við vitum hafa þessir samningar ekki enn verið lagðir fyrir Alþ. Ég er reyndar ekki mjög kunnugur þingsögunni, en ég held eða mér finnst einhvern veginn að þetta hljóti að vera og séu ný vinnubrögð í sambandi við jafnstórt mál og þetta. Ofan á þetta bætist svo það, að við alþb.-menn erum að frétta það núna og heyra frá meðþm. okkar að þessu frv. hafi verið dreift hér til stjórnarþm. og alþfl.-þm. í fyrradag eða gærkvöld. Við alþb.- menn höfum ekki séð þetta frv. enn þá. Hvers lags vinnubrögð eru þetta og hvað er verið að dylja fyrir okkur? Er verið að reyna að dylja þetta fyrir okkur fram yfir þessa umr., þannig að við gætum ekki tekið þetta mál til einhverrar umr. hér? Hvers lags vinnubrögð eru þetta? Hvað er verið að fela? Og mér er spurn líka: Hvað er verið að gera með því að undirskrifa þessa samninga áður en Alþ. fær tækifæri til að ræða þá? Er þar verið að handjárna stjórnarþm., þetta mikla, stóra, föngulega lið, þennan stóra meiri hl. sem hæstv. ríkisstj, hefur að baki sér? Ja, maður hlýtur að álykta að eitthvað sé þannig að þetta mál megi ekki fá þinglega meðferð áður en það er undirritað. Er kannske óttast að það kæmu aðrar raddir úr Vesturlandi ef þetta mál væri borið undir aðila þar heima núna, þó að sumir aðilar þar hafi verið tilbúnir að samþykkja það á síðasta ári? Er kannske hætt við því að þeir akurnesingar, sem fóru til Noregs og voru að skoða slíkar verksmiðjur sem þessar, mundu kannske láta eitthvað heyra frá sér til Alþ. um hvernig uppákoma það var sem þeir skoðuðu þar? Ég vil undirstrika það að ég mótmæli þessum vinnubrögðum, bæði því, að þegar skuli hafa verið undirritaður þessi samningur, og einnig því, að þingskjölum skuli hafa verið útbýtt til sumra eða nokkurs hluta þm. og ákveðinn hluti þm. og það eingöngu alþb.-menn skildir eftir og fá ekki þessi plögg í hendur. Það væri vitaskuld freistandi að ræða þetta mál svolítið meira. Það væri eðlilegt að þetta mál væri rætt hér allvel, en ég verð þó að sleppa því að sinni. Ég sagðist hafa komið hingað upp til þess að fylgja eftir þremur brtt. sem ég stend að ásamt fleirum. Ég hef flutt eina brtt. sem beint tilheyrir Vesturlandi, þó að þar bjóðist vissulega að flytja margar fleiri brtt., og langar mig í upphafi aðeins að ræða um það. Ég sakna strax þess að í till. fjvn. skuli ekki vera króna í íþróttahús á Hellissandi. Ég sakna þess einnig að það skuli ekki vera króna til endurbyggingar skólastjórabústaðar. En bæði þessi mál taldi ég og veit ekki annað en hafi verið undirbúin og send beiðni til fjvn. Ég hef því miður ekki í höndum gögn um beiðnir sveitarfélaga á Vesturlandi önnur en beiðnir Akraneskaupstaðar og Borgarness. Ég sé þó í hendi mér að fjárveitingar til byggðarlaganna á Snæfellsnesi hafa að meira og minna leyti verið skornar niður og þar ekki komið það sem við höfum búist við og þörf er á. Ég sé t.d. að til Ólafsvíkur eru aðeins 6 millj. til skóla, en þar er ábyggilega mikil þörf á því að fá fulla fjárveitingu til þess að hægt sé að hefja framkvæmdir. En ég tel að sú upphæð, 6 millj., sé til engra hluta nothæf nema til svokallaðra undirbúningsstarfa, og harma ég það að þar hafi ekki verið meira lagt til. Eins og ég segi, þá hef ég ekki aðstöðu beinlínis til þess að ræða um fjárveitingar til þorpanna á Snæfellsnesi, en mig langar aðeins til þess að benda hér á nokkur atriði í sambandi við beiðnir Akraneskaupstaðar og Borgarness. Það hefur löngum verið, sjálfsagt alltaf, fyrsti líður í beiðnum Akraneskaupstaðar um fjárveitingar til sjúkrahússins. Sjúkrahús Akraness er sjúkrahús Vesturlands og sjálfsagt þjónar það fleiri íslendingum heldur en vestlendingum, og þeir á Akranesi hafa staðið sig mjög vel í því að byggja þetta upp og þjónusta sjúkrahússins á Akranesi verið að öllu leyti til mjög mikillar fyrirmyndar. Akraneskaupstaður fer fram á það að ríkissjóður veiti á fjárl. í ár 122 millj. Það, sem kemur fram í till. fjvn. að veitt skuli til sjúkrahússins á Akranesi, er 41 millj. En ógreitt er til Akraneskaupstaðar vegna framkvæmda ársins í ár 23 millj., þannig að raunveruleg fjárveiting til Akranessjúkrahússins er tæpar 20 millj. vegna framkvæmda ársins 1977. Ég harma vitaskuld að það skuli ekki hafa verið hægt að vera með stærri hlut þarna, en ég veit að þarna hefur verið unnið að eins og hægt var, og efa ég ekki að formaður fjvn, hafi gert þá hluti sem mögulegir voru til að koma þessari fjárveitingu eins hátt og hægt er. En við vestlendingar hörmum það allir að þarna skuli ekki vera um stærri upphæð að ræða. Ég held að ég verði nú að hlaupa yfir næstu atriði og vil nefna næst íþróttahús. Á Akranesi er verið að byggja mjög myndarlegt íþróttahús og vangreiddur hluti ríkissjóðs vegna fyrri framkvæmda og vegna framkvæmda ársins í ár er 17 millj. Fjvn. leggur til að veittar verði til íþróttahússins 11 millj. þannig að það vantar 6 millj. upp á að akurnesingar fái greiðslur sínar frá fyrri árum. Þetta er - ja, ég vil nærri því segja ámælisvert, vegna þess að akurnesingar þurfa á góðu húsi til íþrótta að halda og hafa verið sérstaklega duglegir við að koma þessu húsi upp. Því miður eru það ekki eingöngu akurnesingar sem lenda í því að hlutur þeirra gagnvart íþróttahúsi sé skorinn niður. Nákvæmlega sama skeður í Borgarnesi. Þar er útkoman sú, að um þessi áramót mun skuld ríkissjóðs við Borgarnessveitarfélagið vera 37 millj. Það, sem fjvn. leggur til að veitt verði í ár, eru 12 millj., þannig að Borgarneshreppur á þá inni hjá ríkissjóði 25 millj. Það er byrjað á þessu húsi, á íþróttahúsinu í Borgarnesi, 1973, þannig að í ár ætti raunverulega að vera síðasta fjárveitingarár til hússins, og skil ég ekki hvernig ríkisstj. ætlar að geta raunverulega sagt við borgnesinga: Meiri peninga fáið þið ekki frá okkur. Í sambandi við hafnirnar í Vesturl. er það svo, að kannske gætum við sagt að sumu leyti þarna vestra að það sé nú ekki svo afleitt. Ég veit þó ekki hvað akurnesingar segja, ég kann ekki alveg að meta það, en þeir fá nú ekki helminginn af fjárveitingarbeiðni sinni. Og ég geri ráð fyrir því að sama sé uppi um hafnirnar vestur á Snæfellsnesi, að öllum finnist þeim þessar fjárveitingar litlar. En ein höfn er sem er algerlega strikað yfir og fær ekki krónu, og það er Borgarneshöfn, þrátt fyrir það að um Borgarneshöfn muni fara líkast til næstmest vörumagn af höfnum á Vesturlandi, komi næst á eftir Akranesi. Ég get ekki að því gert að mér finnst einhvern veginn sú lykt af þessu í sambandi við það að veita ekki fé til framkvæmda við Borgarneshöfn, m.a. vegna þess að höfnin liggur undir stórskemmdum og má búast við því, ef gerir allvont vestanveður, að þar geti orðið stórskemmdir, og heimamenn eru mjög hræddir um að svo geti orðið, svo hefur reyndar þegar átt sér stað, - að það sé sú lykt af þessari afgreiðslu í sambandi við Borgarneshöfn að það sé veríð að hugsa um að það mætti vel fara svo að það mætti bara leggja Borgarneshöfn niður. Hæstv. ríkisstj. stendur fyrir því að leggja 450 millj. í hugsanlegt ævintýri við Grundartanga - og gæti ekki verið að hún sé að hugsa um að púkka Borgarnesi saman við Grundartanga og nota Grundartangahöfn fyrir Borgarnes? Ég segi fyrir mitt leyti: Ánægja okkar, sem erum fyrir vestan Hvítá, minnkar nú svolítið við tilkomu Hvítárbrúar, ef ætti að nota hana til að réttlæta það að Borgarneshöfn yrði lögð niður og þar lokað fyrir eðlilega þróun um vöruflutninga og annað sem þar gæti átt sér stað. Það mætti náttúrlega lengi halda svona áfram, og ekki efa ég að ef væru tekin fyrir önnur kjördæmi á svipaðan máta og þetta, væri það nákvæmlega sama dæmið. Dæmið er vitaskuld það, að alls staðar er dregið úr hinum sameiginlegu framkvæmdum þegnanna, samneyslan er dregin til baka eins mikið og hægt er og minnkandi framkvæmdir úti um landsbyggðina á alla vegu. Ég held að ég snúi þá að því að ræða þær till. sem ég hef staðið að. Í fyrsta lagi vil ég þá nefna þá till., sem ég stend að með hv. þm. Karvel Pálmasyni og Braga Sigurjónssyni, um hækkun á framlagi til jöfnunar á námskostnaði. Þessir hv. þm. hafa nú rætt þessa till., þannig að ég vil aðeins leggja áherslu á það, að þetta atriði, að kostnaður sé sem jafnastur til aðstöðu til náms, nauðsyn þess skilja vitaskuld allir. Fyrir okkur landsbyggðarmenn og landsbyggðarunglinga má ekki aðeins það verða okkur til trafala, að þarna sé aukinn kostnaður, að það bætist við þá erfiðleika að þurfa að fara í burtu og vera fjarri heimilum sínum yfir námstímann að námskostnaður sé að mörgu leyti hærri. Ég vænti þess að hv. þm. sjái ástæðu til að standa að þessari brtt. okkar, ef hv. fjvn. gerir það ekki á milli umr. að laga þetta til. Ég hef svo ásamt hv. þm. Stefáni Jónssyni og Lúðvík Jósepssyni flutt till. um að draga úr þeim mismun sem nú er á hitunarkostnaði fyrir skóla sem hitaðir eru með olíukyndingu, borið saman við þá skóla sem hitaðir eru með jarðvarma, og til þessa verði veittar 20 millj., menntmrn. setji reglur um skiptingu fjárins. Svo sem hv. þm. er kunnugt hefur það verið og er eitt af höfuðbaráttumálum Sjálfstfl. að sögn þeirra sjálfstæðismanna að auka frelsi sveitarfélaga. Aðferðin til að koma þessu frelsi í framkvæmd hefur verið sú að draga úr þátttöku ríkisins í ýmsum þáttum kostnaðar, sem sameiginlega var greiddur af ríki og sveitarfélögum, og skilja sveitarfélagið eftir án nýrra tekjustofna. Stundum hefur þessi frelsisöflun til handa sveitarfélögunum tekist það vel, að ekki hefur aðeins komið frelsi til þess að greiða allt, heldur hefur einnig fengist frelsi til þess að koma á slíkri mismunun milli sveitarfélaga um greiðslu ákveðinna kostnaðarliða að sveitarstjórnir kvarta undan frelsinu. Till. sú, sem ég flyt hér á þskj. 179 ásamt þeim Stefáni Jónssyni og Lúðvík Jósepssyni, er flutt með það fyrir augum að freista þess að fá hv. Alþ. til að leiðrétta þann mismun sem á sér stað í sambandi við hitakostnað skólahúsnæðis. Alþ. hefur viðurkennt og gert nokkrar úrbætur í sambandi við mismun hitakostnaðar íbúðarhúsnæðis. Það er ekki nema eðlilegt og sjálfsagt að reynt verði einnig að lagfæra þann mismun sem á sér stað í sambandi við upphitun skólahúsnæðis. Þátttaka ríkissjóðs er ekki lengur fyrir hendi til að jafna hitunarkostnað skóla, og engar reglur eru þar að lútandi í sambandi við hvernig það ætti að vera ef einhverjir fjármunir eru settir til þessa. Þess vegna leggjum við til að menntmrn. verði falið að búa til reglur sem eðlilegar þættu til að úthluta þessu fé. Það þarf ekki að hafa að mínu viti miklu fleiri orð um þessi mál. Það vita allir hve þarna er gífurlegur mismunur á milli þeirra sveitarfélaga, sem hafa aðstöðu til þess að hita skóla sína með jarðvarma, og þeirra, sem verða að hita skóla sína með olíu, og það hlýtur að vera réttlætiskrafa að þessu verði kippt í lag. Svo flyt ég till. ásamt með Benedikt Gröndal um það að Tónlistarfélagi Neshrepps verði veittur byggingarstyrkur að upphæð 400 þús. kr. Forsaga þessa máls er sú, að vorið 1974 tók fólk sig til á Hellissandi, Rifi og Gufuskálum eða á þeim stað, sem einu nafni er nefndur Neshreppur utan Ennis, undir Jökli, að stofna tónlistarfélag. Þeir drifu í því að útvega kennara sem var kominn með haustnóttum og hóf starf við barnaskólann og síðan frjálst starf og kenndi tónlist þar vestra. Kom fljótt í ljós að ýmsir annmarkar voru á því að koma þessum kennara fyrir, og veturinn 1974–1975 var það oft þannig að þessi kennari og nemendur hans urðu að vera allar götur þar til á miðnætti við lærdóm og kennslu. Tónlistarfélagið var þó ekki af baki dottið og hugði á áframhaldandi starf Tónlistarskólans, og var enn á ný ráðinn kennari haustið 1975, en yfir sumarið, meðan ekki var verið að hugsa beint um kennsluna, var ekki mjög mikið hugað að því að það þyrfti að bæta kennsluaðstöðuna og kennsluhúsnæðið. En þegar átti til að taka og setja skólann haustið 1975 lá það beint fyrir að nær óframkvæmanlegt var að koma starfi skólans öðruvísi við en á svipuðum tímum og áður, þ.e.a.s. að skólinn gengi fram undir miðnætti, nema einhvers staðar fengist sérstakt húsnæði fyrir þessa kennslu eða starfsemi. Við vorum það heppin í Neshreppi utan Ennis að til forustu í Tónlistarfélaginu okkar höfðu valist konur, mjög duglegar, bjartsýnar, sem tóku sér fyrir hendur, þegar svo var komið að það virtist vera útilokað að hægt væri að reka skólann, að skipuleggja sitt lið og kunningjana í kringum sig og byggja yfir skólann. Þessar konur eða forusta Tónlistarfélagsins stóð fyrir því í októbermánuði 1975 að byggja heila kennslustofu við skólann okkar heima að fengnu leyfi hreppsnefndar til þess að tengja hitakerfi og rafmagnskerfi úr skólanum inn í þessa stofu. Það var gert á einum mánuði, og eftir þennan mánuð flytur skólinn þar inn og hefur starfað þar síðan. Og ekki nóg með það að skólinn og hin frjálsa starfsemi, sem á sér stað í sambandi við tónlistarkennsluna fyrir vestan, starfi þar, heldur er þessi stofa jafnframt kennslustofa undir tónlistarstarfsemi grunnskólans. Tónlistarfélagið bjóst nú við að eftir slík vinnubrögð heima í héraði mundi lítið þurfa annað en að skrifa hv. fjvn. í fyrra og biðja um þátttöku ríkisins í þessum málum. Og þær tóku sig til og skrifuðu. En því miður, einhvern veginn datt þetta bréf upp fyrir. Bjartsýni þeirra datt nú ekkert upp fyrir fyrir það. Fyrst ekki komu peningar á fjárl., þá réðust þær á bankastjóra og einhvern veginn höfðu þær það af milli hátíðanna í fyrra að slá bankastjóra Landsbankans þannig við að hann bjargaði fjármálunum yfir á árið 1976, því sem þær höfðu vonast til að fá frá Alþ. Þær hlóðu á sig víxlum og hafa þannig bjargað þessum málum til þessa dags. Þegar leið að haustdögum í haust, - ég sé að þær hafa skrifað fjvn. Alþingis 16. nóv., - þá er enn með bjartsýni reynt að knýja á dyr Alþ. og fjvn. og beðið um styrk til þessarar framkvæmdar. Það mátti náttúrlega búast við því að það að byggja heila skólastofu hlyti að kosta þó nokkuð mikið og þarna hlyti að vera þó nokkur upphæð. Jú, viti menn, þær leggja hér fram kostnaðarreikning yfir bygginguna og segja að hún hafi kostað 2.3 millj. Eðlilegt hefði verið að þá hefði nú Tónlistarfélagið farið fram á að fá 1 millj. 150 þús. Nei, nei, þær eru það hógværar að þær segja: „En þar sem ýmsir aðilar styrktu framkvæmd þessa með peningagjöfum og sjálfboðaliðavinnu, sem metin hefur verið að upphæð 700 þús., telst beinn kostnaður vera 1.6 millj. Við leyfum okkur að fara fram á helming þeirrar upphæðar, 800 þús. kr.“ Ég set helming þeirrar upphæðar til að vita hvort ekki er hægt að koma því í gegn, og eftir að fjvn. er búin að setja þetta í ruslakörfu og ágætir þm. okkar hafa gleymt að koma þessu áfram, þá vænti ég nú þess að menn skilji þá baráttu, sem þessar ágætu konur hafa staðið í, og þær fái helminginn af því sem þær hafa beðið um. Ég veit ekki hvort á að nefna það, en eðlilegast og skemmtilegast væri ef þær fréttu það að sú hefði lausn Alþ. orðið á þessu máli, - það er verst að formaður fjvn. er farinn, - að fjvn. hækkaði þessa brtt. mína upp í 800 þús. og sýndi þessum ágætu konum þarna vestur á Snæfellsnesi, að Alþ. eða fjárveitingavaldið tæki rösklega undir þegar eins er að unnið og þær hafa gert í sambandi við þetta mál þarna hjá okkur heima í Neshreppi utan Ennis.