Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Alexander Stefánsson : Virðulegi forseti. Ég hef hér framsögu fyrir hönd meiri hl. fjvn. á nál. á þskj. 201 og brtt. á þskj. 202. Þar sem formaður fjvn., Sighvatur Björgvinsson hv. 1. þm. Vestf., er forfallaður vegna veikinda hleyp ég í skarðið fyrir hann. Eins og fram kemur á þskj. 202 hefur meiri hl. flutt nokkrar brtt. Ég mun ég nú gera grein fyrir nál. ,,Fjáraukalagafrv. þetta fyrir árið 1990 var lagt fram á Alþingi 22. okt. sl. Nefndin hafði þó allnokkru áður hafið vinnu með drög að frv. sem hún hafði fengið í fjmrn. Var það gert til þess að flýta afgreiðslu þess eins og frekast var unnt. Þetta er í þriðja sinn sem frv. til fjáraukalaga fyrir yfirstandandi ár er afgreitt og eru vinnubrögð, sem mörkuð voru af nefndinni við fyrstu afgreiðslu á sl. vetri, farin að falla í fastar skorður. Í stuttu máli má lýsa vinnubrögðum þannig að nefndin kannaði hvern lið frv. til hlítar og fékk skýringar frá fjmrn. og fagráðuneyti á óskum um greiðsluheimildir. Jafnframt gekk nefndin úr skugga um hvort greiðslur hefðu átt sér stað áður en fjárheimilda var leitað. Svo reyndist ekki vera og er það vissulega mikil framför frá því sem áður hafði tíðkast.`` Og ég tel sérstaka ástæðu til þess að hv. alþm. átti sig á þessu mikilvæga atriði. ,,Til viðbótar þessu kallaði nefndin eftir upplýsingum um hvernig ráðstöfunarfé ráðherra hefur verið varið (sbr. fjárlagaliði - 998). Hér er um nýtt viðfangsefni að ræða sem tekið var upp í fjárlögum í fyrsta sinn fyrir árið 1990 og er ætlað til þess að unnt sé að sinna ýmsum aðkallandi minni háttar viðfangsefnum sem ekki voru fyrirséð við afgreiðslu fjárlaga, en hljóta óhjákvæmilega alltaf að koma til á árinu. Með sama hætti var kallað eftir upplýsingum um hvernig ráðstöfunarfé ríkisstjórnar hefur verið varið (fjárlagaliður 09 - 989 - 110), að fjárhæð 100 millj. kr. Þá óskaði nefndin einnig eftir því að fá nákvæmari sundurliðanir á einstökum útgjaldaliðum, svo sem auknum greiðsluheimildum heilsugæslustöðva og embætta bæjarfógeta og sýslumanna sem í frv. eru sýndar í einni óskiptri fjárhæð. Hvað þessa útgjaldaliði varðar leggur fjvn. til að frv. verði breytt þannig að sundurliðanir á einstök viðfangsefni komi þar inn í stað heildarfjárhæðar til að ljóst sé hvaða greiðslur verði heimilaðar til hvers og eins þeirra og vegna hvers.`` Þessi sundurliðun er á þskj. 202 í brtt. meiri hl. nefndarinnar. ,,Að lokinni þessari yfirferð yfir frv. kallaði nefndin fyrir sig forsvarsmenn ráðuneyta og margra ríkisstofnana. Var þeim gefinn kostur á að koma á framfæri við nefndina upplýsingum um greiðslustöðu ýmissa verkefna og óskum, ef einhverjar voru, um greiðsluheimildir umfram fjárlög og fjáraukalagafrv.`` Þetta taldi nefndin nauðsynlegt til þess að fylgja eftir þeim megintilgangi með fjáraukalögum á hverjum tíma að þær sýni sem mest þær staðreyndir sem fyrir liggja þegar þessi lög eru fram sett. ,,Einnig bárust nefndinni fjölmörg slík erindi frá einstaklingum, félögum og stofnunum. Samtals bárust 55 erindi og voru óskir um viðbótargreiðsluheimildir alls um 406 millj. kr. Nefndin hafði nýjustu greiðslustöðu samkvæmt ríkisbókhaldi til hliðsjónar við umfjöllun um þessi erindi auk áætlunar fjárlaga. Þá kallaði nefndin eftir tillögum fagráðuneytanna sem ábyrgð bera á viðfangsefnum og áliti fjmrn. Í flestum tilvikum féllst fjvn. á tillögur ráðuneytanna og mat fjmrn. á greiðsluþörf, enda kallaði nefndin eftir og fékk yfirlýsingu frá fjmrn. um að ef þörf yrði fyrir meiri greiðslur úr ríkissjóði til þessara viðfangsefna og annarra en fjárlög og brtt. fjvn. gerðu ráð fyrir mundu greiðslur þeirra vegna úr ríkissjóði ekki eiga sér stað fyrr en viðbótargreiðsluheimilda hefði verið aflað í nýjum fjáraukalögum. Rétt er þó að geta þess að nefndin sjálf átti frumkvæði að nokkrum afgreiðslum en þær eru allar minni háttar. Samtals nema tillögur um viðbótargreiðsluheimildir við 2. umr. 157 millj. 705 þús. kr. umfram það sem fjáraukalagafrv. gerir ráð fyrir. Aðeins í einu tilviki er um lækkun á greiðsluheimild að ræða. Hún varðar þing Norðurlandaráðs sem haldið var á sl. vetri en kostnaður við það reyndist nokkru lægri en gert var ráð fyrir.`` Virðulegi forseti. Ég mun í örstuttu máli fara yfir skýringar við einstaka brtt. sem meiri hl. fjvn. gerir tillögur um á þskj. 201. Í fyrsta lagi er það æðsta stjórn ríkisins. Tekin voru inn nokkur ný viðfangsefni vegna Alþingis. Það er í fyrsta lagi Skrifstofu - og alþingiskostnaður þar sem er bætt við 1,5 millj. kr. vegna kostnaðar við Evrópustefnunefnd. Viðfangsefnið Útgáfa Alþingistíðinda er hækkað um 15 millj. 560 þús. Um er að ræða aukinn útgáfukostnað við Alþingistíðindi vegna virðisaukaskatts. Það er rétt að geta þess að þetta er eina tilvikið þar sem fjvn. féllst á að taka virðisaukaskattinn inn en ekki hafði verið gert ráð fyrir honum. Er hér um tillögu forseta Alþingis að ræða sem eru staðreyndir sem fyrir liggja og á það féllst nefndin. Viðfangsefnið Þingmannanefndir Evrópuráðsins hækkar um 1,6 millj. kr. Viðfangsefnið Norðurlandaráð lækkaði eins og áður sagði um 6 millj. kr. vegna minni kostnaðar við þingið og viðfangsefnið Þingmannafundir Fríverslunarsamtaka Evrópu hækkuðu um 700 þús. vegna ferðakostnaðar sem fyrir liggur. Í þessu tilfelli er rétt að undirstrika að það er til þess ætlast að fastanefndir Alþingis sem taka þátt í erlendum samskiptum leggi fram nákvæma áætlun um þann kostnað sem þær þurfa að gera ráð fyrir. Það skortir enn nokkuð á að þessar áætlanir séu nógu nákvæmar og það er fullkomin ástæða til að benda á það að hér þarf Alþingi eða viðkomandi aðilar að bæta um þannig að ekki þurfi að vera um fjárhæðir að ræða gegnum fjáraukalög. Það ætti að vera hægt að hafa þetta nokkuð nákvæmt þar sem um er að ræða fastakostnað erlendis sem er í ákveðnum farvegi og ekki ætti að þurfa að vera óvissa um. Þá kem ég að menntmrn. Þar eru tiltölulega litlar breytingar. Nýtt viðfangsefni var tekið inn í sambandi við stofnbúnaðarkaup vegna Fræðsluskrifstofu Vesturlands sem gert er ráð fyrir í yfirstandandi fjárlögum að flytji inn í nýtt húsnæði á þessu hausti, en skorti nokkra upphæð til þess að hægt væri að kaupa búnað og ganga frá þeim tilflutningi. Þar er um 2 millj. að ræða. Þá er liðurinn Ýmis íþróttamál. Þar kom í ljós að inn í framlag á yfirstandandi fjárlögum til Íþróttasambands fatlaðra hafði blandast upphæð til Íþróttafélags fatlaðra í Reykjavík. Þar sem Íþróttasamband fatlaðra var búið að eyða þeirri fjárhæð sem var á fjárlögum þurfti að leiðrétta þetta þar sem það hafði fallið niður í útgáfu fjárlaganna að ætlast var til að Íþróttafélag fatlaðra í Reykjavík fengi 1380 þús. og er það leiðrétt hér með. Í sambandi við utanrrn. er einvörðungu um tilfærslu að ræða. Í fjáraukalagafrv. voru ætlaðar 7 millj. vegna tölvumála en þessi liður færist inn á Fjárlaga - og hagsýslustofnun. Eins og fram kemur í brtt. færist sama upphæð, 7 millj. kr., frá utanrrn. til Fjárlaga - og hagsýslustofnunar. Þá kem ég að landbrn. Þar er um nokkrar viðbótarfjárhæðir að ræða. Það kom í ljós að í núgildandi fjárlögum var ekki tekið tillit til nokkurra atriða sem eru lögum samkvæmt og ekki er hægt að komast hjá. Þar var um að ræða Búnaðarfélag Íslands sem þurfti að standa fyrir uppgjöri á búreikningum á árinu 1990 vegna sl. árs. Þar af leiðandi þurfti að gera ákveðna breytingu, sem nemur 4,5 millj. kr., til þess að standa undir þessum starfslokum búreikningastofu hjá Búnaðarfélaginu á þessu hausti þar sem sú starfsemi flyst til Hagþjónustu landbúnaðarins sem tekin er til starfa á Hvanneyri. Í sambandi við landgræðslu- og landverndaráætlun er tekið upp nýtt viðfangsefni sem er Fyrirhleðslur. Það er 2,5 millj. kr. fjárveiting til framkvæmda við Markarfljót. En eins og allir hv. alþm. vita þá er þar hættuástand þar sem fljótið er að brjóta sig inn á svæði sem getur orðið mjög hættulegt ef ekki verður stemmt stigu við. Þess vegna er lögð til aukafjárveiting upp á 2,5 millj. kr. Í sambandi við jarðræktar - og búfjárræktarlög skortir nokkuð á að staðið sé við ákvæði laganna. Í fyrsta lagi varðandi ráðunautana. Ekki hefur verið gert ráð fyrir greiðslu á aksturskostnaði þeirra sem skv. lögum á að vera um 65% af ferðakostnaði. Þar skortir á 6 millj. kr. Varðandi launahluta þeirra vantar einnig 6 millj. kr. skv. lögunum. Er það hér með leiðrétt í fjáraukalögum af meiri hluta nefndarinnar að þarna verði um að ræða 12 millj. kr. Þá er hér einnig endurgreiðsla gjalda í landbúnaði. Það er viðfangsefnið Endurgreiðsla söluskatts, aðallega vegna fiskeldis, sem hækkar um 12 millj. kr. Verður þessi liður samtals í fjáraukalögunum 65 millj. Í sambandi við dóms - og kirkjumrn. er tekinn inn nýr liður undir Lögregluskóla ríkisins. Þar er um að ræða 3 millj. kr. sem er fjárveiting vegna aukins kostnaðar við stundakennslu og kostnaður við gerð námsefnis. Í yfirstandandi fjárlögum hafði ekki verið gerð nægjanleg grein fyrir þessum þætti sem er óhjákvæmilegur kostnaður þar sem Lögregluskólinn er mikilvægur þáttur í starfi lögreglunnar. Undir liðnum Ýmis kirkjuleg málefni er tekið inn nýtt viðfangsefni. Það er 300 þús. kr. vegna dómprófasts í Reykjavík. Þar urðu embættaskipti þar sem fyrrv. dómprófastur var gerður að biskupi. Það hafði fallið niður að gera grein fyrir þeim kostnaði sem af því hlaust og þarf augljóslega að leiðrétta það. Það er um 300 þús. kr. Í sambandi við Félagsmál, ýmis starfsemi, er tekið inn nýtt viðfangsefni. Það eru Krýsuvíkursamtökin vegna vist - og dvalarkostnaðar á árinu 1990. Hér er um fjárhæð að ræða sem hefur verið samþykkt af landlækni og lögreglustjóranum í Reykjavík og ekki um neitt annað að ræða en taka þessa fjárhæð inn til leiðréttingar. Þá kem ég að heilbr. - og trmrn. Þar er gerð breyting fyrir ríkisspítalana. Sértekjur lækka um 40 millj. kr. og tekið er inn nýtt viðfangsefni Legudeildir, svæfingar - og gjörgæsludeildir, 35 millj. kr. sem er vegna kostnaðar við sjúklinga er þurfa dýra lyfjameðferð. Það væri hægt að ræða ýmislegt um þetta atriði nánar. Ég kem að því í lok minnar ræðu. Til upprifjunar vil ég aðeins skýra frá því að eins og kemur fram í áliti frá ríkisspítulunum kostar blóðfaktor fyrir aðeins einn sjúkling á þessu ári 20 millj. kr. Það er því ekki óeðlilegt að ýmislegt óvænt komi upp í sambandi við rekstur spítalanna sem þarf að huga að að orsaki ekki truflun á öðrum rekstri spítalanna. Þá er um að ræða sjúkrahús og læknisbústaði, uppgjör á hallarekstri sjúkrahúsa. Fjárveitingarbeiðnin í frv. er um 40 millj. kr. Þetta er hækkað í meðförum meiri hl. nefndarinnar og leggur hann til að fjárveitingin hækki um 7,5 millj. kr. Það er sundurliðun á sérstöku yfirliti í brtt. á þskj. 202 sem sýnir nákvæmlega hvaða sjúkrahús og heilsugæslustöðvar falla undir þennan þátt. Nefndinni þótti eðlilegt að þessi sundurliðun kæmi fram til þess að alþingismenn átti sig á því hvað um er að ræða. Þá kem ég að samgrn. Þar er hækkun á yfirstjórn aðalskrifstofu um 700 þús. kr. sem er viðbótarkostnaður vegna Óslóar- og Parísarráðstefna sem samgrn. hefur orðið að sækja vegna ýmissa samninga og er óhjákvæmilegt að viðurkenna þá fjárhæð. Þá kem ég að liðnum Hafnamál. Þar bætist við nýr liður, Hafnarannsóknir og mælingar, 6,3 millj. kr. og viðfangsefnið Hafnamannvirki lækkar um 53,3 millj. kr. og verður 11,7 millj. en tekinn er inn nýr liður, Sjóvarnargarðar, upp á 27,5 millj. kr. Þar af eru 2,5 millj. kr. til framkvæmda við sjóvarnargarða á Stokkseyri. Tekinn er inn nýr liður, Hafnabótasjóður, þar sem er framlag 22 millj. kr. Alls hækka tilfærslur vegna hafnamála frá frv. sjálfu um 2,5 millj. kr. vegna sjóvarnargarðs á Stokkseyri. En það er rétt að skýra það hér að þetta er fyrst og fremst tilfærsluliður eða öðruvísi uppsetning en er í frv. sjálfu. Skiptingin er þannig, til þess að skýra hana nánar, að í fyrsta lagi eru hafnarannsóknir og mælingar 6,3 millj. kr., hafnarmannvirki á Höfn í Hornafirði 11,7 millj. kr. Síðan eru sjóvarnargarðar á Eyrarbakka og Stokkseyri 14,5 millj. kr., í Grindavík 5,8 millj. kr., í Selvogi 1,3 millj. kr. og í Vestmannaeyjum 3,4 millj. kr., eða samtals 25 millj. kr. Í Hafnabótasjóð vegna Grindavíkur 12 millj. kr. og vegna Hafnar í Hornafirði 10 millj. kr., samtals 22 millj. kr. Þannig verður liðurinn upp settur í frv. miðað við þessar breytingar. Ég vil geta þess vegna þess að það er nauðsynlegt að alþingismenn geri sér grein fyrir því að það mikla tjón sem varð á hafnamannvirkjum og sjóvarnargörðum á þessu ári kallar á nýjar breytingar á hafnaáætlun, ekki síst að því er varðar Höfn í Hornafirði. Það er alveg augljóst að við fjárlagagerðina fyrir næsta ár verður að taka tillit til þessara atriða. Það kemur fram síðar. Þá er það iðnrn. Þar er viðfangsefnið Iðnaðarrannsóknir. Fjárveitingin hækkar um 3,5 millj. kr. og er vegna kostnaðar við staðarval fyrir álver og verður samtals í frv. 13,5 millj. kr. Ég vil aðeins, til að það valdi ekki neinum misskilningi, geta þess að þessi 3,5 millj. kr. fjárveiting er vegna óska frá ráðuneytinu um að koma til móts við þau aðalsvæði sem hafa lagt fram mikið fjármagn vegna staðsetningar álvers. Hér er um að ræða Eyjafjarðarsvæðið og Reyðarfjarðarsvæðið. Sótt var um 10 millj. kr. til þessara rannsókna og vegna þessa kostnaðar. Samkvæmt því yfirliti sem nefndinni barst var gert ráð fyrir að kostnaður vegna Reyðarfjarðar væri 3,5 millj. kr., þetta er vegna ,,heimamannakostnaðar`` skulum við segja, en kostnaður Eyfirðinga er 6,5 millj. kr. Nefndin ræddi þetta og féllst á að taka hluta af þessu sem er 3,5 millj. kr. eins og ég skýrði hér áður og mun verða skipt á milli þessara staða til að bæta þeim upp þann kostnað sem viðkomandi svæði hafa orðið fyrir. Þá er hér brtt. um jöfnunargjaldið, þ.e. að jöfnunargjald í iðnaði hækki um 10 millj. kr. og verði samtals í frv. 160 millj. kr. í stað 150 millj. kr. Fjárveitingin er til þess að unnt sé að endurgreiða söluskatt í iðnaði til loka nóvembermánaðar fyrir árið 1989. Ég vil geta þess í framhjáhlaupi að allar fjárveitingar til endurgreiðslu á söluskatti eru miðaðar við nóvemberlok 1989 þannig að síðasti mánuður ársins 1989 er enn þá ógreiddur, ef þetta verður samþykkt. Þá er tekið inn nýtt viðfangsefni hjá Orkustofnun, það er í almennum rekstri, 1,5 millj. kr. Fjárveitingin er til greiðslu biðlauna Ísleifs Jónssonar hjá Orkustofnun. En það er óumdeilanlegt og hefur verið úrskurðað að þessi maður á rétt á þessum launum og því ekki um annað að ræða en að verða við því. Orkusjóður, þar er tekið inn nýtt viðfangsefni, Styrkur til jarðhitaleitar í Öxarfirði, 1 millj. 400 þús. kr. Á móti þessu gerir meiri hlutinn tillögu um að viðfangsefnið Lán til jarðhitaleitar lækki um sömu fjárhæð. Hér var um að ræða upphæð sem var búið að skuldbinda til þess að greiða í sambandi við jarðhitaleitina í Öxarfirði en hefur legið milli hluta þannig að Orkusjóður taldi sig ekki hafa fjármagn til þess að standa við þá skuldbindingu. Hér er skorið á þann hnút með því að færa þetta til þannig að lán til jarðhitaleitar verða lækkuð um sömu fjárhæð. Svo er um að ræða að lokum umhvrn., aðalskrifstofu. Þar er gerð tillaga um að fjárveiting hækki um 500 þús. kr. vegna kostnaðar við undirbúning að ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Brasilíu. Búið er að gera skuldbindingar um að taka þátt í þessari miklu ráðstefnu sem á að vera í Brasilíu og það kemur í hlut umhvrn. að annast það verkefni. Og að sjálfsögðu er ekki hægt að komast hjá því að fjármagna þann undirbúningskostnað sem þegar liggur fyrir á þessu sviði. Síðasta liðinn, Fjárlaga- og hagsýslustofnun, var ég búinn að skýra áður. Þar er um að ræða tilfærslu frá utanrrn. en ekki hækkun á fjárveitingum. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara meira ofan í þessa þætti nema tilefni gefist til. Ég vil í lokin segja að það liggur fyrir að enn er óleystur nokkur fjárhagsvandi, eða hvort við köllum það rekstrarhalla, sjúkrahúsa á þessu ári, ekki síst á ríkisspítölum. Hér er um að ræða að verulegu leyti virðisaukaskatt sem sjúkrahús og raunar fleiri opinberar stofnanir virðast ekki hafa gert ráð fyrir að þurfa að greiða á yfirstandandi ári, sem er raunar fyrsta árið sem virðisaukaskatturinn kemur til framkvæmda. Hér er um nokkuð stórar upphæðir að ræða og ég hygg að það sé varlega áætlað að hér séu, a.m.k. það sem fyrir liggur, yfir 100 millj. kr. sem eru augljósar staðreyndir. Þess vegna telur fjvn. og mun leggja það til, alla vega meiri hlutinn, að þetta mál verði skoðað sérstaklega milli 2. og 3. umr. Þar er um að ræða að leggja til viðræður við hæstv. fjmrh. og hæstv. heilbrrh. til þess að átta sig á því hvort hægt er að finna, og þá hvernig, viðráðanlega lausn, ég vil orða það svo, þannig að þetta valdi ekki truflunum á rekstri mikilvægustu stofnana. Ég tel ástæðu til að taka það sérstaklega fram að þetta mál verður athugað gaumgæfilega milli 2. og 3. umr. og kannað fyrir lokaumræðu fjáraukalagafrv. hvort hægt verður að finna úrræði til lausnar þessu máli. En þetta virðist vera meira vandamál en menn gerðu sér grein fyrir í upphafi þegar frv. var lagt fram. Virðulegi forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa þessa framsögu lengri. Ég legg svo til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 3. umr.

Frsm. minni hl. fjvn. (Pálmi Jónsson) : Virðulegi forseti. Fjvn. hefur nú haft til meðferðar að undanförnu frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1990. Nefndin hefur eigi orðið sammála um afstöðu til málsins. Afstaða minni hl. byggist ekki einvörðungu á því að minni hl. sé andvígur öllum þeim brtt. sem fluttar eru af meiri hl. á þskj. 202, heldur ekki síður og raunar fyrst og fremst vegna þess að stjórn á fjármálum ríkisins er þannig í höndum núv. hæstv. ríkisstjórnar að minni hl. getur enga aðild átt að þessu frv. eða öðrum sem lúta að stjórn ríkisfjármála. Hluti af þessu dæmi öllu kemur fram í því frv. til fjáraukalaga sem hér er til 2. umr. Ég held engum þurfi að blandast hugur um það að sú afstaða minni hl. er eðlileg og rökrétt. Minni hl. stendur því ekki að afgreiðslu þessa máls og flytur ekki þær brtt. sem meiri hl. hefur flutt á þskj. 202. Mér þykir rétt að rifja það upp að þegar frv. til fjárlaga fyrir þetta ár, 1990, var lagt fram fyrir rúmu ári taldi hæstv. fjmrh. að megináhrif af stefnumiðum þess frv. mætti greina í eftirfarandi atriðum: 1. Tekjur ríkissjóðs ættu að lækka á árinu 1990 um 1,5% að raungildi eða um 1500 millj. kr. 2. Útgjöld ríkissjóðs ættu að lækka um 4,2% að raungildi eða um 4 milljarða króna. 3. Halli ríkissjóðs ætti að lækka og verða um 2,9 milljarðar króna. Hæstv. fjmrh. lýsti þessu afkvæmi sínu, þ.e. frv. til fjárlaga fyrir árið 1990, með býsna fjálglegum orðum og taldi það marka tímamót. Í því væri fólginn nýr hornsteinn jafnvægis og stöðugleika í fjármálum ríkisins. Ég held að rétt sé að rifja það aðeins upp að ári áður hafði þessi sami hæstv. fjmrh. flutt sitt fyrsta fjárlagafrv. Þá lýsti hæstv. ráðherra markmiðum ríkisstjórnarinar á þann hátt að nú skyldi hverfa frá hallarekstri hjá ríkissjóði, hverfa frá eyðslustefnu, hverfa frá því að reka ríkisbúskapinn með halla. Þess í stað yrði tekið upp það vinnulag að nú skyldi ríkissjóður rekinn með jöfnuði og hætt allri eyðslustefnu undangenginna ára. Þá voru gefnar býsna sterkar yfirlýsingar af þessum hæstv. ráðherra sem alþingismenn allir muna eftir. Frv. var þá lagt fram með rekstrarjöfnuði og það var afgreitt sem lög frá Alþingi með rekstrarjöfnuði. Samt tók það hæstv. fjmrh. ekki nema fáa mánuði að kollvarpa því stefnumarki sem hann hafði lýst þegar hann lagði það fjárlagafrv. fram. Niðurstaðan varð sú að hallarekstur hjá ríkissjóði á því ári varð 6 -- 7 milljarðar kr. miðað við verðlag þess árs. Miðað við verðlag nú þegar þetta fjárlagafrv. er flutt, sem hér er til umræðu, eru það um 7,4 milljarðar kr. Stefnubreytingin hjá hæstv. fjmrh. sem nýjum ráðherra í núverandi hæstv. ríkisstjórn varð að engu á fyrsta ári hans sem fjmrh. og snerist upp í andhverfu sína. Það er því ekkert að undra þó að þau stefnumið sem hann kynnti við framlagningu frv. til fjárlaga fyrir árið 1990 væru eitthvað málum blandin. Það kom líka fljótt í ljós þegar fjvn. hóf athugun á því frv. að það var losaralega unnið og götótt. Forsendur þess voru afar óljósar og samanburðartölur í ýmsum greinum villandi. Ljóst var þó að skattbyrðin átti að halda áfram að vaxa en ekki minnka, rekstrarumfang ríkisins átti að halda áfram að vaxa og útgjöldin þar með að vaxa en ekki minnka. Á hinn bóginn var tekinn upp nýstárlegur feluleikur í frv. sjálfu til þess að reyna að leyna því í allra lengstu lög hversu mikil hækkun yrði á hinum raunverulegu útgjöldum ríkissjóðs. Þetta var það sem við blasti og þetta voru megineinkenni frv. til fjárlaga fyrir yfirstandandi ár þegar farið var að kafa í þau gögn öll sem þar lágu fyrir. Fjárlagafrv. fyrir þetta ár var síðan afgreitt hér á Alþingi með nálega 3,7 milljarða kr. halla. Nokkrar breytingar urðu í meðförum Alþingis, m.a. var hulunni svipt af feluleiknum með gjaldahliðina í ýmsum smærri atriðum. Leiðréttar voru ýmsar augljósar villur sem voru í frv. þegar það var lagt fram. En á hinn bóginn var sama feluleiknum haldið áfram næsta staðfastlega í fjölmörgum og raunar flestum hinna stærri mála. Hvergi var í því fjárlagafrv. né í fjárlögunum sjálfum vegið að rótum vandans í fjármálum ríkisins, þ.e. þenslu í rekstrarumsvifum ríkiskerfisins og eyðslu hjá ráðherrunum sjálfum. Við sem skipuðum minni hl. fjvn. þá og skipum hann enn gagnrýndum þessa afgreiðslu harðlega og sýndum lið fyrir lið fram á skekkjur í niðurstöðu þar sem stjórnarliðið kaus að loka augunum til þess að geta haldið feluleiknum áfram. Okkar mat var að við afgreiðslu fjárlaga væri halli á fjárlagadæminu eigi minni en 6 -- 7 milljarðar kr. og þó væri gífurlegum vanda í útgjöldum ríkisins slegið á frest og þannig velt yfir á herðar framtíðarinnar. Það fjáraukalagafrv. sem hér er til 2. umr. er annað í röðinni á þessu ári af slíkum frv. til breytinga á fjárlögum ríkisins. Það fyrsta var afgreitt í byrjun maímánaðar sl. og fól það í sér nokkurn niðurskurð á einstökum útgjaldaliðum en einnig hækkun annarra. En meginbreytingin var þá bæði tekna- og gjaldamegin af þeim orsökum að forsendur höfðu breyst við hina svokölluðu þjóðarsátt sem aðilar vinnumarkaðarins höfðu mótað. Svo sem kunnugt er hafði hæstv. ríkisstjórn lagt upp með þá stefnu í fjárlagafrv. fyrir árið 1990 og við þjóðhagsáætlun og kynnt hana sem stefnu ríksstjórnarinnar að verðlag á milli áranna 1989 og 1990 mundi hækka um 16 -- 17% og að erlendur gjaldeyrir mundi hækka á milli sömu ára um 13 -- 14% og laun um 11%. Þetta þýddi samdrátt í kaupmætti launafólks um 5,5% ofan á þá gífurlegu kaupmáttarskerðingu sem orðið hafði árin tvö á undan. Þetta var stefna hæstv. ríkisstjórnar þegar hún lagði fram fjárlagafrv. fyrir þetta ár, árið 1990. Þetta var stefna hæstv. ríkisstjórnar í þjóðhagsáætlun fyrir árið 1990 og þetta var sú stefna sem hæstv. ríkisstjórn kynnti fyrir Alþingi og þjóðinni á þessum tíma. Það var því ekkert að undra þó að aðilar vinnumarkaðarins, sem þurftu að ganga að því verki að móta kjarasamninga, vildu ekki una þessum niðurstöðum. Og það fór svo að þeim tókst að mynda nýjan efnahagsgrundvöll. Og þann efnahagsgrundvöll færðu þeir hæstv. ríkisstjórn og þjóðinni. Í þessum nýja efnahagsgrundvelli var lagt upp með það að verðlagsbreytingar á milli áranna 1989 og 1990 skyldu færast niður í eins stafs tölu í prósentum. Miðað var við að þær færðust niður í 7%. Og að kjaraskerðingunni, kaupmáttarrýrnuninni, skyldi að mestu eytt með þessum nýja efnahagsgrunni. Þetta var sá nýi efnahagsgrundvöllur sem aðilar vinnumarkaðarins færðu hæstv. ríkisstjórn á silfurdiski. Þessum nýja efnahagsgrundvelli fylgdu ekki neinir afarkostir til hæstv. ríkisstjórnar. Í raun fylgdu þessum nýja efnahagsgrundvelli ekki aðrir skilmálar en þeir að hæstv. ríkisstjórn tryggði að hið sama gilti fyrir alla aðila í þjóðfélaginu varðandi kjaramál og að ríkisstjórnin tryggði niðurskurð eða samdrátt í útgjöldum ríkissjóðs sem svaraði um 1 milljarði kr. Það var því létt verk fyrir hæstv. ríkisstjórn að taka við þessum nýja efnahagsgrundvelli. Ekki síður fyrir það að þessi nýi efnahagsgrundvöllur hafði það líka í för með sér vegna breyttra forsendna að útgjöld ríkissjóðs lækkuðu þess vegna um liðlega 2 milljarða kr. Hæstv. ríkisstjórn flutti sitt fyrsta fjáraukalagafrv. fyrir árið 1990 til breytinga á fjárlögum til þess að mæta þessum þætti mála. Þar var þó ekki um að ræða þann niðurskurð á útgjöldum ríkissjóðs sem í raun hafði verið gerður að skilyrði vegna þess að niðurskurðurinn sem birtur var í því frv. og lögfestur í maímánuði sl. var að meira og minna leyti sýndarniðurskurður. Að öðru leyti var um samtíningsniðurskurð að ræða á einstökum liðum opinberra framkvæmda sem síst mátti við hrófla. Á hinn bóginn var hvergi vegið að þeim rekstrarliðum ríkisins eða útgjaldaliðum sem hæstv. ríkisstjórn og ráðherrar sjálfir höfðu nokkurn veginn til frjálsrar ráðstöfunar og gátu því mest haft áhrif á hvernig með væri farið. Ég held að ekki þurfi að rifja það upp að það er skoðun mín og okkar sjálfstæðismanna, og ég tel minni hl. fjvn., að þessi nýi efnahagsgrunnur, sem aðilar vinnumarkaðarins mótuðu og kallaður hefur verið þjóðarsátt, hafi verið til mikillar giftu fyrir þetta þjóðfélag. Það er sannarlega til mikillar giftu ef aðilar í þjóðfélaginu taka ráðin af hæstv. ríkisstjórn sem nú situr þegar við kemur efnahagsmálum, þegar við kemur kjaramálum og þegar við kemur ríkisfjármálum. Því hæstv. ríkisstjórn hafði lagt upp, eins og áður sagði, með allt aðrar og verri forsendur, allt aðra stefnu, sem hefði haldið áfram að magna þá verðbólgu sem geisaði hér í þjóðfélaginu og þá úlfúð sem var á milli stétta í þjóðfélaginu. Þó að þetta fjáraukalagafrv., sem er hér til meðferðar og nú til 2. umr., kunni að breytast eitthvað við 3. umr. frá því sem hér er lagt til af hálfu meiri hl. fjvn., er þó ljóst að hið þriðja fjáraukalagafrv. verður flutt einhvern tímann snemma á næsta ári til þess að leita heimilda fyrir þeim útgjöldum af hálfu ríkissjóðs sem fara fram úr þeim heimildum sem hér er verið að lögfesta. Reynslan frá fyrra ári vísar kannski eitthvað veginn um hvað þá geti gerst þó að þessu sinni sé ekki á nokkurn hátt hægt að segja fyrir um hvernig það fjáraukalagafrv. muni líta út. En reynslan frá fyrra ári segir okkur að þá hafi hæstv. fjmrh. lagt fyrir fjáraukalagafrv. með sambærilegum hætti og nú. Frv. sem að vísu var ófullburða að gerð en var fært í nýtilegt horf og formlega gerð af hálfu fjvn. og Alþingis. En það fjáraukalagafrv. sem var afgreitt 21. desember, 10 dögum fyrir áramót, færði hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstjórn heimildir til útgjalda úr ríkissjóði sem námu 8,5 milljörðum umfram fjárlög. Eigi að síður þurfti hæstv. fjmrh. að koma með nýtt fjáraukalagafrv. snemma á þessu ári til þess að fá lagaheimild fyrir 1.073 millj. kr. sem eyðst höfðu umfram heimildir síðustu 10 daga ársins, þar með talda jóladagana og gamlársdag. Þannig að þó að þetta frv. sem hér er flutt feli í sér að farið er fram á auknar útgjaldaheimildir fyrir ríkissjóð upp á 4,5 milljarða, ef meðtaldar eru brtt. meiri hl. fjvn., er fullljóst, a.m.k. miðað við fyrri reynslu, að þar eru ekki öll kurl til grafar komin. Ég mun einnig draga fram röksemdir hér á eftir sem sýna þann stórkostlega feluleik sem enn er haldið gangandi varðandi raunveruleg útgjöld þessa árs og verður þó ekki drepið á þau atriði nema í örfáum greinum. Í nál. minni hl. fjvn. á þskj. 211 er birt tafla sem sýnir skiptingu útgjalda A-hluta ríkissjóðs í þúsundum kr. skv. einstökum ráðuneytum og í heild. Í fyrsta lagi skv. fjárlögum. Í öðru lagi skv. fjáraukalögum í maí. Í þriðja lagi skv. fjáraukalagafrv. sem hér er til meðferðar ásamt þeim brtt. sem fyrir liggja frá meiri hl. nefndarinnar og síðan samandregnar hækkanir. Þessi tafla sýnir það að þær niðurskurðartillögur sem lögfestar voru með fjáraukalögum í maí hafa orðið að litlu og sumpart engu í höndum hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. fjmrh. miðað við það sem hér er nú til meðferðar Alþingis og ætlunin er að lögfesta. Ég skal ekki fara út í það í mörgum greinum en þessi tafla sannar það að sá niðurskurður sem gerður var í maímánuði hefur að ýmsu leyti verið sýndarmennska og sú meðferð mála sem þessi tvö frv. sýna sannar þann hringlandahátt sem á þessu hefur verið af hálfu hæstv. fjmrh. Í töflu 2 í nál. minni hl. á þskj. 211 er sýnt fram á breytingar sem orðið hafa í tekjum og gjöldum A-hluta ríkissjóðs miðað við fjárlög, fjáraukalög í maí og fjáraukalagafrv. nú og hvernig þessir liðir hafa áhrif á hallarekstur ríkissjóðs miðað við þessi gögn. Þar sést að fjárlög voru afgreidd með tæplega 3,7 milljarða halla. Þegar fjáraukalögin í maí voru afgreidd þá er hallinn kominn í 4,5 milljarða og miðað við það frv. sem hér er til meðferðar og brtt. hv. meiri hl. fjvn., sést að hallinn er kominn yfir 5,1 eða nærri 5,2 milljörðum. Þrátt fyrir það liggja stórir útgjaldaliðir eftir sem hér skal ekki spáð um að sinni hvernig með verður farið þó það liggi á borðinu með suma þeirra hvernig þá beri að færa í útgjöldum ríkissjóðs. Þessar töflur sýna að ýmsu leyti haldleysi þeirra fjárlaga sem afgreidd voru fyrir tæpu ári. Þær sanna líka að niðurskurðurinn í fjáraukalögunum í maí var að meira og minna leyti sýndarmennska. Þær sanna enn að hallareksturinn fer vaxandi eftir því sem líður á árið en fer ekki lækkandi eins og hæstv. fjmrh. boðaði við framlagningu fjárlagafrv. fyrir þetta ár. Ég vek enn athygli á því að þessar tölur ber að skoða í ljósi þess að þjóðarsáttin, sem aðilar vinnumarkaðarins færðu hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstjórn á silfurdiski, hefur orðið til þess að útgjöld ríkissjóðs á þessu ári eru yfir 2 milljörðum lægri heldur en ella væri ef stefnu hæstv. ríkisstjórnar hefði verið fylgt. Þannig að sú staðreynd kemur einnig til athugunar í þessum samanburði. Það sem hér hefur verið rakið sýnir að það sem hæstv. fjmrh. sagði í frv. til fjárlaga fyrir þetta ár, 1990, um megináhrif af stefnumiðum frv., hefur allt reynst markleysa. Eins og málin liggja nú fyrir við afgreiðslu á þessu frv. er það ljóst að tekjur ríkissjóðs lækka ekki að raungildi á árinu 1990 um 1,5 milljarða kr., eins og ráðherra sagði fyrir ári, heldur hækka þær um 2,5 milljarða að raungildi. Það sannast einnig að útgjöld ríkissjóðs lækka ekki frá árinu á undan um 4 milljarða, eins og hæstv. fjmrh. boðaði, heldur hækka þau yfir 5 milljarða að raungildi. Og það sést að halli ríkissjóðs er kominn yfir 5 milljarða og er þá hvergi nærri öllu til skila haldið. Þær yfirlætisfullu staðhæfingar hæstv. fjmrh., sem hann viðhafði þegar hann kynnti frv. til fjárlaga fyrir árið 1990, um nýjan hornstein, nýjan grundvöll að jafnvægi og stöðugleika í fjármálum ríkisins o.s.frv., hafa að sjálfsögðu reynst markleysa, eins og þegar blasti við öllum þeim sem kunna að lesa í þessi mál. Það er nú svo að hverju sinni sem hæstv. fjmrh. leggur fram fjárlagafrv. eða önnur gögn er varða stefnuna í fjármálum ríkisins þá kynnir hann þau gögn sem tímamótafrv. og tímamótagögn og sem nýjan hornstein, nýjan grundvöll að stöðugleika, nýjan grundvöll að jafnvægi. Allt hafa þetta reynst orðin tóm. Allt er þetta skrum og markleysa. Samt er þessi hæstv. ráðherra haldinn þeirri þráhyggju að halda í sífellu áfram að tönglast á sömu einkunnarorðum um eigin verk, þ.e. sín eigin afkvæmi sem eru þau frv. sem hann er að flytja. Hversu oft sem þessi orð eru rekin ofan í hann og hversu oft sem það sannast að þau eru markleysa. Í þessum orðum felst að hornsteinarnir í stefnu hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórnar í fjármálum ríkisins eru einhverjir aðrir en þeir sem hæstv. ráðherra tekur sér í munn. Í raun eru hornsteinarnir þenslustefna, útþensla í rekstrarumsvifum ríkiskerfisins. Og skattastefna, útþensla í sköttum á þjóðina. Endalaus hækkun á sköttum til þess að reyna að bera uppi útþenslu í útgjöldum ríkiskerfisins. Það eru hornsteinarnir í stefnu hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstjórnar í fjármálum ríkisins. En þessi stefna hefur einnig mistekist að því leyti að þó skattarnir hafi verið hækkaðir --- ég hef sýnt fram á það fyrr að skattar hafa á þremur árum, 1988, 1989 og 1990, miðað við áætlun um útgjöld ríkissjóðs á þessu ári, sem ekki eru að fullu komin í ljós þar sem nokkuð lifir ársins, hækkað um yfir 13 milljarða kr. á verðlagi þessa árs --- og samt hefur ekki tekist að ráða við hallann vegna þess að útgjöldin vaxa enn þá meira. Þessir 13 milljarðar kr., sem almenningur í landinu á erfitt með að gera sér grein fyrir hvað er stór tala, hafa auðvitað mikið að segja í rekstri á því fyrirtæki sem heitir ríkissjóður Íslands. Ef litið er á einhver dæmi af handahófi þá sést að útgjöld annars stærsta ráðuneytisins, menntmrn., eru skv. fjárlagafrv. 15,4 milljarðar. Það dregur því langt í það að skattahækkanir á þremur árum dugi til þess að bera uppi útgjöld menntmrn. í heild, það vantar aðeins tvo milljarða á. Ellegar að þessir 13 milljarðar kr. gera meira en duga fyrir útgjöldum æðstu stjórnar ríkisins, forsrn., utanrrn., landbrn., sjútvrn. og dómsmrn., svo miðað sé við þær tölur sem þessum ráðuneytum eru ætlaðar í fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Hér er því ekki um smáar tölur að ræða. Þetta er gífurleg fjárhæð sem á þessum árum hefur lagst á þjóðina í nýjum sköttum og allir hafa fundið fyrir. Samt hefur ekki tekist að ráða við hallann á ríkissjóði. Við sögðum í minni hl. fjvn. við afgreiðslu fjárlaga: Raunverulegur halli verður eigi minni en 6 -- 7 milljarðar á þessu ári og það var varlega áætlað. Þegar er hann kominn á pappírunum sem fyrir liggja hér í þingskjölum yfir 5 milljarða. Hornsteinar hæstv. fjmrh. eru því eins og ég sagði áður auknir skattar, aukið rekstrarumfang, áframhaldandi halli í rekstri ríkissjóðs. Ég mun þá víkja í nokkrum orðum að afgreiðslu á því frv. sem hér er til meðferðar en með frv. eins og það var lagt fram var farið fram á hækkun útgjalda hjá ríkissjóði um 4056 millj. kr. Í þessum útgjöldum kennir vitaskuld margra grasa og væri ástæða til að fara ofan í saumana á þeim ýmsum hverjum. Ég mun nú ekki víkja að því í mörgum atriðum en ef litið er á einstaka útgjaldaliði, þá ber hæst útgjöld Tryggingastofnunar ríkisins þar sem farið er fram á auknar heimildir til útgjalda um 1200 millj. kr. Þar af um 1100 millj. kr. til sjúkratrygginga. Um helmingurinn af þeirri fjárhæð er ætlast til að gangi til að bera uppi aukinn lyfjakostnað og það vekur að sjálfsögðu því meiri athygli fyrir þá sök að gert var ráð fyrir því við afgreiðslu fjárlaga að unnt væri að spara í lyfjakostnaði nálega sömu fjárhæð eða um 500 millj. kr. Það þarf ekki að rifja það upp fyrir hv. alþm., sem ég verð þó að segja að hlýða ekki mjög staðfastlega á umræður um fjármál ríkisins, jafnþýðingarmikil mál og þar er um að tefla, að við í minni hl. fjvn. drógum í efa við afgreiðslu fjárlaga að þetta væri raunhæft. Það hefur enda komið í ljós að útgjöldin vegna lyfjakostnaðar hafa farið milli 500 og 600 millj. kr. fram úr því sem fjárlög gerðu ráð fyrir þannig að það sem við sögðum við afgreiðslu fjárlaga hefur í þessu eins og öðru reynst rétt. Ég hlýt að vekja athygli á því að útgjöld á vegum fjmrn. vaxa um hvorki meira né minna en 909 millj. kr. skv. þessu frv. umfram það sem fjárlög heimila. Ég vék að þessu atriði við 1. umr. um þetta mál hér á Alþingi og dró fram nokkra af þeim liðum sem valda þessari gífurlegu hækkun hjá fjmrn. Ég skal ekki endurtaka margt af því sem ég sagði þá. En það er auðvitað engin afsökun í því hjá hæstv. fjmrh. sem hann bar á borð í þeim umræðum að sumir af þessum liðum væru vegna þess að ekki hefði tekist að ná sparnaði hjá öðrum ráðuneytum. En ástæðan fyrir því að ekki hefur tekist að ná sparnaði er vitaskuld sú að ekki eru nægilega sterk tök á fjármálastjórninni og þó umfram allt hitt að þegar svo veður á súðum hjá fjmrn. sjálfu sem hér kemur fram, þá er ekkert að undra þó eitthvað leki úr böndunum hjá fagráðuneytum þannig að ábyrgðin og orsökin eru að sjálfsögðu hæstv. fjmrh. sjálfs og afsakanir hans um þetta efni voru því næsta klúðurslegar. Það var heldur engin afsökun í því hjá hæstv. fjmrh. þó að það kæmi í ljós, eins og bent var á hér af okkur fulltrúum minni hl. við afgreiðslu fjárlaga, að það vantaði ýmislegt inn í fjárlögin, eins og t.d. liðinn Uppbætur á lífeyri sem við röktum hér fyrir ári síðan. Svo sagði hæstv. fjmrh. það hér við 1. umr. að þetta væri ekki fjmrn. að kenna, það þyrfti að borga þetta til þess að greiða m.a. lífeyri alþingismanna og ráðherra. Það er auðvitað algjörlega á ábyrgð fjmrn. að sjá til þess að þessir liðir eins og aðrir séu áætlaðir í fjárlögum þannig að það sé raunhæft og á þetta var bent af okkur í minni hl. fyrir ári síðan. Ég verð hins vegar að segja það að kostnaður fjmrn. við þær skattkerfisbreytingar sem gerðar hafa verið er hreint með ólíkindum og kostnaður fjmrn. við hönnun ýmiss konar hugbúnaðar fyrir tölvukerfi er hreint með ólíkindum og ég held nú að það mætti halda í spottann á einhverju af þessum mikla kostnaði sem þarna er á ferðinni. Ég kemst ekki hjá því að minna enn á einn af þeim liðum sem þarna eru á blaði af þessum 909 millj. kr. en það er sú heimild sem samþykkt var við lokaafgreiðslu fjárlaga hér fyrir tæpu ári síðan um kaup á 500 eintökum af dagblöðum til viðbótar við þau 250 dagblöð sem áður höfðu verið keypt fyrir stofnanir ríkisins. Hv. þm. míns kjördæmis, Norðurl. v., Páll Pétursson, flutti þessa tillögu og gerðist baráttumaður fyrir því að fá þessa heimild lögfesta. Ég hlýt að vekja á því athygli að útgjöldin koma fram í þessu frv. og þau eru 50 millj. kr. til aukinna kaupa á dagblöðum fyrir stofnanir ríkisins. Nú er það svo að fyrir 50 millj. kr. má gera ýmislegt. Það hefði t.d. mátt fella niður niðurskurð á öllum þeim tíningi fjárfestingarliða í fjáraukalögum sem samþykkt voru í maí til skólabygginga, til sjúkrahúsa og til hafnamála. Og hefði þeim peningum verið betur varið að mínum dómi til þess að standa við það sem fjárlög höfðu afgreitt í þessum efnum heldur en til að kaupa 500 eintök til viðbótar af því sem áður hafði verið keypt af dagblöðum sem eru sum hver þess efnis að fáir vilja lesa. Þau skulu í starfslið stofnana ríkisins samt. Niðurskurður var á fjárfestingarliðum sem þegar höfðu verið ákveðnir á fjárlögum. Þegar Alþingi hefur afgreitt tiltekna fjárhæð í einhvern framkvæmdalið, þá þýðir það í fyrsta lagi að eftir að fjárlög eru ákveðin eru í ýmsum tilvikum verk boðin út, kaup eru ákveðin á tækjum, skuldbindingar eru gerðar o.s.frv. Síðan er fjárlögum breytt með fjáraukalögum og í fjölmörgum liðum var í þeim fjáraukalögum breytt ákvörðunum fjárlaga um fjárfestingarliði þannig að þar var um niðurskurð að ræða. Sums staðar um 1 og 2 og 3 millj., sums staðar um stærri fjárhæðir. Og mér er kunnugt um það að sums staðar í ríkiskerfinu, í fjárfestingarliðunum rak þetta í mikil vandræði. Sem dæmi má nefna að fjárveiting sem ákveðin hafði verið í fjárlögum í svokallað sjálfvirkt tilkynningakerfi fyrir fiskiskip, sem hannað er af hugvitsmönnum í Háskóla Íslands og er stórmerkilegt mál, var skorin af í fjáraukalögum. Þeir aðilar sem að þessu máli standa höfðu pantað tölvu og hún lá á hafnarbakkanum. Og til þess að bjarga málinu þurfti Slysavarnafélag Íslands að láta fé úr sínum sjóðum, láta af sínu gjafafé til þess að leysa þetta mál vegna þess að hæstv. ríkisstjórn og stjórnarliðið hér á hinu háa Alþingi hafði ákveðið í fjáraukalögum að skera niður litla fjárhæð sem verið hafði á fjárlögum og menn treystu á að stæði. Þannig voru mörg dæmi sem sanna það hvað þessi vinnubrögð eru fráleit. Það þótti hins vegar ekki hlýða að skera niður ráðstöfunarfé ráðherra eða þá liði sem ríkisstjórnin sjálf hafði nokkuð til frjálsrar ráðstöfunar í meðferð fjármuna ríkisins. En á sama tíma þótti hlýða að auka kaup ríkisins á dagblöðum um 500 eintök fyrir 50 millj. kr. Ég segi það eins og er að mér þykir leitt að þingmaður úr mínu kjördæmi, sem því miður er hér ekki viðstaddur, skyldi vilja gerast sporgöngumaður í þessu máli fyrir hæstv. ríkisstjórn. En þetta er dæmi um það hvert mat hæstv. ríkisstjórn leggur á einstaka útgjaldaliði. Ég skal svo ekki fara ofan í þá einstöku liði fjmrn. sem ráða því að hér er farið fram á aukin útgjöld umfram fjárlög um 909 millj. kr. í því ráðuneyti vegna þess að ég rakti það býsna rækilega við 1. umr. En það verður ekki hjá því komist að segja frá því að útgjöld fjmrn. hafa vaxið með ótrúlegum hraða síðustu tvö árin. Ef það er dregið saman miðað við það sem hér liggur fyrir, og er þó þetta ár ekki komið til loka, þá sést að útgjöld fjmrn. hafa hækkað á tveimur árum, þ.e. frá árinu 1988, um 112% og útgjöld aðalskrifstofu fjmrn. hafa hækkað enn þá meira eða um 129% á meðan útgjöld ríkissjóðs í heild höfðu þó ekki hækkað nema um 54,6%. Er nú furða þegar þannig er haldið á málum af hálfu hæstv. fjmrh. í hans eigin ráðuneyti að þá gangi ekki vel að ráða við hallarekstur ríkissjóðs? Því það höfðingjarnir hafast að, hinir ætla sér leyfist það. Og ef hæstv. fjmrh. heldur þannig á málum í eigin garði, þá er nú ekki von að hann hafi burði til þess að takast á við útgjöld þeirra ráðuneyta og þeirra stofnana ríkisins sem fjær honum standa. Þetta er auðvitað alveg lagið til þess að styðja þann hornstein í stefnu hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstjórnar, að auka rekstrarumfang og útgjöld ríkissjóðs og ganga svo æ dýpra í vasa skattborgaranna til þess að reyna að fjármagna allan þennan rekstur, svo að maður velji honum ekki önnur orð. Ég vil greina hér frá því að brtt. meiri hl. fjvn. nema í það heila tekið 157,7 millj. kr. til hækkunar útgjalda. Þegar litið er á þessar brtt. er ljóst að þar er varfærnislega farið í sakir og vekur kannski meiri athygli hvað ekki eru gerðar tillögur um heldur en tillögurnar sjálfar. Sum þeirra mála sem ekki koma fram í brtt. fjvn. eru þess efnis að það er ekki sýnilegt annað en að þar verði að gera nýjar brtt. við 3. umr. ellegar þá a.m.k. við fjáraukalagafrv. sem flutt verður snemma á næsta ári, en þessi aðferð hæstv. ríkisstjórnar nú og hv. meiri hl. fjvn. sýnir það að enn er starfað eftir þeirri stefnu að gera tilraun til þess að leyna raunveruleikanum eins lengi og fært er. Ég vil þó taka það fram að frsm. meiri hl. fjvn., hv. 1. þm. Vesturl., greindi hér frá því í sinni ræðu áðan að ástæða væri til að taka til athugunar nokkur atriði á milli 2. og 3. umr. sem sýnir það að honum er þetta ljóst og ég hlýt að fara um það viðurkenningarorðum að hv. frsm. meiri hl. skyldi láta þetta koma hér fram. Það sannar að hann veit auðvitað hvernig málin standa sem reyndur maður og maður sem leggur sig fram við það að fara ofan í málin alveg eins og við í minni hl. Það kom fram í hans máli hér áðan og mér þótti í raun vera stórum betur að fá að heyra það að hv. frsm. nefndarinnar skyldi greina frá þessu sem er í samræmi við raunveruleikann þannig að það er nú ómaklegt af minni hálfu að gera einhverja hríð að honum í þessu efni. En það sem fram er komið í þeim brtt. sem hér liggja fyrir ber auðvitað þess vitni að þar hafa menn lokað augunum fyrir raunveruleikanum, a.m.k. enn sem komið er. Ég vil taka það fram að langstærst af þeim málum sem hér eru ekki tekin inn í brtt. meiri hl. er yfirtaka ríkissjóðs þann 1. júní sl. á yfirdráttarskuld Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins í Seðlabankanum. Strax og þetta frv. kom fram lét ég þess getið að mér sýndist það eigi standast að þessum yfirtökum ríkissjóðs væri eigi gerð skil í fjáraukalögum og fengin þar lagaheimild fyrir þeim útgjöldum, enda verður eigi hjá því komist að þessi útgjöld sem eru um 1,5 milljarðar kr. komi fram í greiðsluyfirliti ríkissjóðs og í ríkisreikningi. Hjá því verður ekki komist. Hæstv. fjmrh. hefur á hinn bóginn haldið því fram að það megi meðhöndla þetta mál með þeim hætti að taka það inn án þess að fram komi í greiðsluyfirliti ríkissjóðs og síðan verði það fært á greiðsluyfirlit ríkissjóðs eftir því sem greiðslur af láninu komi til gjalda. Fyrir þessu eru fordæmi að því er lýtur að yfirtöku lána sem eru í fast bundnum skuldabréfum, þ.e. lögformlegum lánsskjölum sem eru í skilum. Fyrir því eru fordæmi að meðhöndla mál á þann hátt þegar um slík lánsskjöl er að ræða. En þær yfirdráttarskuldir sem hér er um að tefla eru lausaskuldir og þeim fylgdu engin lánsskjöl. Þar er aðeins um lausaskuldir að ræða sem eru yfirteknar af ríkissjóði. Eftir að fjmrh. hafði borið brigður á að ég færi með rétt mál í þessum efnum og hv. meiri hl. fjvn. hafði gefið óljós svör, þá óskaði ég eftir greinargerð Ríkisendurskoðunar um þetta mál og sú greinargerð er prentuð hér með sem fskj. með nál. minni hl. ásamt þeim fylgibréfum er þetta mál varða. Þessi gögn sanna öll atriði málsins. Í fyrsta lagi að á bak við þennan yfirdrátt í Seðlabankanum standa engin lánsskjöl heldur einungis yfirlýsing undirrituð af tveimur mönnum, að sjálfsögðu valinkunnum mönnum, Árna Kolbeinssyni, ráðuneytisstjóra í sjútvrn., og Ólafi Ragnari Grímssyni fjmrh. Aðeins yfirlýsing um það að ríkissjóður stæði á bak við þessa lántöku. Í greinargerð Ríkisendurskoðunar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Eins og á stóð er að mati Ríkisendurskoðunar ekki hægt að horfa fram hjá því að ríkissjóður yfirtók gjaldfallna yfirdráttarskuld sjóðsins en ekki ógjaldfallna skuld skv. skuldabréfi.`` Þar segir einnig: ,,Því virðist umrætt ákvæði Seðlabankans girða fyrir þennan möguleika.`` Þ.e. eins og áður kemur hér fram að hægt sé að yfirtaka þessa skuldbindingu á þann hátt að það komi ekki fram í greiðsluyfirliti ríkissjóðs á þessu ári. Síðar segir í greinargerð Ríkisendurskoðunar, með leyfi forseta: ,,Með hliðsjón af því sem að framan er rakið lítur Ríkisendurskoðun svo á að ofangreindar skuldbindingar Verðjöfnunarsjóðs hafi allar verið gjaldfallnar þegar ríkissjóður tók þær yfir þann 1. júní sl. Af þeim sökum verður ekki komist hjá því að afla fullgildrar lagaheimildar til greiðslu og lántöku ef með þarf vegna uppgjörs ríkissjóðs á skuldum Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins við Seðlabanka Íslands.`` Hér er ótvíræð niðurstaða Ríkisendurskoðunar þess efnis að ekki verði komist hjá því að afla lagaheimildar til yfirtöku á þessum skuldum, sem verður að gera í fjáraukalögum úr því það er ekki í fjárlögum. Og ef ríkissjóður óskar að afla lánsfjárheimildar, þá mundi það verða gert með lánsfjárlögum. Þetta er ótvírætt. Ég hlýt því að líta svo á og ég trúi ekki öðru en hv. meiri hl. fjvn. taki þessa fjárhæð upp við 3. umr. og hún komi þannig til gjalda hjá ríkissjóði á þessu ári. Það er reyndar viðurkennt af fjmrn. sjálfu að ekki verði hjá því komist að þessi fjárhæð komi fram í ríkisreikningi. Ég held að ég fari ekki frekar út í þetta mál. Ég tel það liggja alveg skýlaust fyrir. Ég get þó aðeins bætt því við sem hér segir í fylgibréfi frá Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins, þ.e. frá Árna Kolbeinssyni, formanni sjóðsins, þann 6. nóv. 1990. Þar segir m.a, með leyfi hæstv. forseta: ,,Með lögum nr. 39 15. maí 1990 er Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins lagður niður og skal ríkissjóður taka við skuldbindingum sjóðsins samkvæmt bráðabirgðaákvæði sömu laga. Samkvæmt því er fullljóst að skuldbindingar sjóðsins samkvæmt fyrrgreindri yfirdráttaryfirlýsingu falla á ríkissjóð og telur Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins frekari afskipti af frágangi skuldarinnar því ekki í verkahring sjóðsins.`` Hér er einnig algjörlega afdráttarlaus skoðun Árna Kolbeinssonar, formanns þess Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins sem tók við af hinum gamla sem lagður var niður með lögum, og sá Árni Kolbeinsson er jafnframt ráðuneytisstjóri sjútvrn. eins og kunnugt er. Ég tel þetta mál sem sagt þá liggja gjörsamlega ljóst fyrir og þarf ekki að vera að vefja það með sér að þarna er um að tefla útgjöld ríkissjóðs á þessu ári sem losa 1,5 milljarða kr. og er þar með halli ríkissjóðs bara við þennan eina lið kominn yfir 6,5 milljarða kr. eða 6,7 milljarða kr. Ég vil aðeins víkja að því eins og hv. frsm. meiri hl. gerði að hallarekstur er mjög alvarlegur hjá mörgum sjúkrahúsum landsins og heilsugæslustöðvum. Sumpart stafar þessi halli af því að virðisaukaskattur leggst mun þyngra á rekstur þessara stofnana en söluskattur gerði áður. Ekki var gert ráð fyrir þessum kostnaðarauka í fjárlögum og sömu sögu er að segja um margar stofnanir í ríkiskerfinu. Ég tók eftir því að hv. frsm. meiri hl. skýrði það að hjá einni stofnun hefði verið tekið tillit til þessa, eins og kemur fram í brtt. meiri hl., það er hjá Alþingi. Þetta var staðreynd og það varð að viðurkenna í fjáraukalögum, sagði hv. frsm. meiri hl. En skyldi nú ekki þessi kostnaðarauki líka vera staðreynd hjá sjúkrahúsunum og skyldi nú ekki þessi kostnaðarauki vegna virðisaukaskattsins sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum fyrir árið líka vera staðreynd hjá ýmsum öðrum stofnunum ríkisins sem eru undir sömu sök seldar? Og hafi nú verið rétt áætlað fyrir rekstri þessara stofnana í fjárlögum plús þeim fjáraukalögum sem hér eru til meðferðar, þá stendur þetta út af. Ef hv. stjórnarliðar ekki koma með tillögur um það hvernig eigi að draga úr starfsemi þessara stofnana á móti því sem þessi skattlagning til ríkisins segir til um, þá myndast auðvitað halli sem á þá að koma inn á gjaldahlið fjárlaga í fjáraukalögum, og ekki um það að tefla að það sé fært að leyna slíkum halla til langframa eða geyma hann þangað til þessi ríkisstjórn er farin frá þó að það sé auðvitað það sem hæstv. fjmrh. langar til. Þessi mismunur á kostnaði spítalanna, ekki einungis ríkisspítalanna heldur spítalanna í landinu, sjúkrahúsanna, sem hlýst af virðisaukaskattinum umfram söluskattinn áður er talinn vera um 90 millj. kr. Aðeins hjá sjúkrahúsunum. Og enn þá er ekki sýnt annað en að sjúkrahúsin sem rekin eru af ríkissjóði verði að borga þennan skatt. En þessi skattur er álíka mikill og sú fjárhæð sem þyrfti til þess að halda gangandi 50 legurúmum fyrir aldraða á einu ári. Til þess að geta borgað þennan skatt þyrfti því sem sagt að reka út af spítölunum sem svarar því sem kostar að hafa 50 aldraða í vist á sjúkradeild í heilt ár. Þó að ég mæli með því að á ýmsan hátt sé reynt að spara í þessu kerfi eins og annars staðar, þá höfum við orðið vör við það að sparnaðurinn lýtur kannski ekki síst að þessu, að reka út af sjúkrahúsunum, að loka deildum og jafnvel svo, eins og fram hefur komið, að það verður að spara þau lyf sem best eru og nota önnur lakari af því að þau eru ódýrari. Hér er því um býsna alvarleg mál að tefla sem ekki er hægt að hafa að gamanmálum eða í flimtingum, heldur eru þau stórkostlega alvarleg og ég fagna því að hv. frsm. meiri hl., 1. þm. Vesturl., lét þess getið að þessi mál mundu verða könnuð og athuguð á milli 2. og 3. umr. Samkvæmt upplýsingum fjmrn. hafa ráðherrar, þ.e. hæstv. fjmrh. og hæstv. iðnrh. og væntanlega fleiri hæstv. fagráðherrar, náð samkomulagi um það sem áður hafði verið borið til baka af til að mynda iðnrn. að jöfnunargjald skyldi ekki endurgreitt nema til loka nóvembermánaðar. Jöfnunargjaldið er innheimt í desembermánuði en samkvæmt þessu samkomulagi --- og nú hefði ég að sjálfsögðu kosið að hér væri t.d. hæstv. iðnrh. sem þó hefur fjarvistarleyfi eða aðrir ráðherrar fleiri en þeir sem hér eru staddir --- en samkvæmt þessu samkomulagi, ef þetta er rétt, þá á ekki að endurgreiða til atvinnuveganna það sem innheimt er í verðjöfnunargjöldum í desembermánuði sem samtals er talið vera um 260 millj. kr. sem ætti að endurgreiðast til allra atvinnugreina, þar af um 50 millj. til iðnaðarins. Með því að taka slíka ákvörðun, þá kemur hún þvert á loforð sem gefin hafa verið, þvert á venjur sem ríkt hafa, þvert á það sem forstöðumenn þessara fyrirtækja, sem hér eiga hlut að máli, hafa treyst á. Með þessum hætti er meiningin að fara inn um bakdyrnar í skattheimtu á atvinnulífið og er eitt dæmið af fjölmörgum um það að þó samkomulag hafi verið gert, þó venjur hafi ríkt, jafnvel þá sé það að engu haft þegar hæstv. ríkisstjórn býður svo við að horfa. Það eru fjölmörg dæmi um það að lagaákvæði eru sniðgengin af þessari hæstv. ríkisstjórn og skal ég ekki fara í það hér að telja það upp. En það er sannarlega illa komið þegar ráðamenn þjóðarinnar, æðstu valdhafar, virða ekki samkomulag sem gert er við aðila í þjóðfélaginu, virða ekki samninga svo sem kunnugt er og í ýmsum tilvikum virða ekki þau lög sem gilda í landinu. Það er mál til komið að sú hæstv. ríkisstjórn, sem þannig heldur á málum, víki. Samkvæmt því sem upplýsingar liggja fyrir um við meðferð þessa máls, þá vantar til að standa straum af starfsemi Atvinnuleysistryggingasjóðs, þ.e. til atvinnuleysistrygginga eða atvinnuleysisbóta, um 200 millj. kr. til loka ársins. Ekki er gert ráð fyrir því að mæta því við þessa afgreiðslu frv. Á hinn bóginn hafa verið gefnar þær skýringar að ætlunin sé að mæta þessu á þann hátt að selja verðbréf í eigu sjóðsins. Jafnframt hefur verið upplýst að þau muni seljast með svo miklum afföllum að ekki sé líklegt að þau seljist á frjálsum markaði með minna en 30% afföllum. Ef þau ættu að seljast á nafnverði þá væri ljóst að enginn gæti keypt nema ríkissjóður. Sú lausn sem menn hugsa sér að fara í þessum efnum er því meira og minna málamyndalausn. Það er upplýst að viðbótarfjárþörf Lánasjóðs ísl. námsmanna, miðað við það hvernig starfsemi þess sjóðs er rekin, muni vera til loka þessa árs 452 millj. kr. Þessu er reiknað með að mæta með enn aukinni lántöku þessa sjóðs. Á þennan hátt, með sífelldum lántökum sjóða, þar á meðal Lánasjóðs ísl. námsmanna eins og hér kemur fram, er verið að rýra eigið fé sjóðanna, í þessu tilliti Lánasjóðs ísl. námsmanna, og varpa vandanum á herðar framtíðarinnar sem mun þá kosta annað tveggja, stóraukin útgjöld úr ríkissjóði ellegar að þrengt verður að þeim sem eiga að njóta starfsemi þessara sjóða. Aðrar leiðir verða ekki til þegar að því rekur að sjóðirnir stefna í gjaldþrot. Hér er verið að stíga eitt skref á þeirri feigðargöngu. Í fjárlögum fyrir þetta ár er heimild í 6. gr. til hæstv. fjmrh. um að semja við nokkur stærri sveitarfélög um greiðslu á skuldum ríkissjóðs. Þessar skuldir eru öðru hvoru megin við milljarð. Þess má geta að Reykjavíkurborg ein telur til skulda ríkissjóðs um einn milljarð króna ef fjárhæðin er framreiknuð með verðlagsbótum án vaxta. En ef um fasta tölu væri að ræða væri þetta 600 -- 700 millj. kr. Ýmis önnur sveitarfélög eiga þar einnig stóran hlut að máli þar sem ríkissjóður skuldar vegna fjárfestinga eða framkvæmda í þeim sveitarfélögum. Samkomulag var gert við afgreiðslu fjárlaga fyrir ári síðan, fyrir forgöngu hv. 1. þm. Reykv. og hlut áttu að ýmsir fleiri þingmenn, við hæstv. fjmrh. um að taka inn slíka heimild í 6. gr. fjárlaga. Ég hef ekki heyrt eitt eða neitt af því hvernig þeir samningar hafa gengið og hvergi kemur fram að ein einasta króna sé greidd úr ríkissjóði til að fullnægja slíku samkomulagi. Það væri fróðlegt að heyra frá hæstv. fjmrh. hvað þessu máli líður. Það sem hér hefur verið talið í ræðu minni, og einnig er vikið að í nál. minni hl. fjvn. á þskj. 211, sannar að hvergi nærri eru öll kurl til grafar komin um útgjöld ríkissjóðs á þessu ári. Auðvitað mun hæstv. fjmrh. leitast við að halda feluleiknum áfram, reyna að dylja eftir föngum raunveruleg útgjöld ríkissjóðs og ýta því á undan sér af þeim málum sem ég hef hér talið sem mögulegt er. Það er í samræmi við það stefnumið hans, að leitast við að halda þessum útgjöldum sem mest leyndum og láta þau skella á herðum framtíðarinnar, þegar aðrir eru teknir við stjórn landsins. Eigi að síður eru sum af þessum atriðum þess efnis að ekki verður komist hjá því að færa þau inn á greiðsluyfirlit ríkissjóðs. Er þar eins og áður sagði stærst yfirtaka ríkissjóðs á lausaskuldum Verðjöfnunarsjóðsins sem gerðist þann 1. júní sl. sem er um 1,5 milljarðar króna. Það sést því að þótt nú sé gert ráð fyrir að afgreiða þetta frv. á þann hátt að halli á ríkissjóði á þessu ári verði um 5,1 -- 5,2 milljarðar kr. þá er komið í ljós að sú spá sem við í minni hl. fjvn. lögðum fram við afgreiðslu fjárlaga fyrir ári síðan um raunverulegan halla á fjárlagadæminu upp á 6 -- 7 milljarða kr. var varfærin eins og við sögðum þá. Þó aðeins þessi eina tala sé tekin inn, um 1,5 milljarðar, er hallinn kominn upp í 6,7 milljarða kr. Þetta atriði í málflutningi okkar fyrir ári síðan eins og önnur hafa sannast. Ég er auðvitað viss um það að þeir meðnefndarmenn mínir úr hv. meiri hl. sem starfa að þessum málum í fjvn. vissu þetta einnig. En þeir létu undan þeirri stefnu hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. fjmrh. að reyna að breiða yfir raunveruleg útgjöld, reyna að leyna raunverulegum útgjöldum í lengstu lög, halda feluleiknum gangandi eins lengi og mögulegt væri, til þess að reyna á pappírnum að sýna skárri útkomu en raunveruleikinn er. En það kemur alltaf að skuldadögum og sannleikurinn kemur í ljós fyrr en síðar. Að hluta er hann nú kominn í ljós, að hluta til á hann eftir að koma í ljós. Við skulum sjá hvernig ríkisreikningur lítur út og við skulum sjá hvernig fjáraukalagafrv. lítur út sem flutt verður hér á nýju ári. Ég tel auðvitað ekki tímabært að fara hér með neinar fullyrðingar um það hvernig staðan verður þá. Ég hef rakið ýmislegt sem gefur bendingar um það hvernig hún verður. Ég tel heldur ekki tímabært að gefa hæstv. fjmrh. neina lokaeinkunn fyrir fjármálastjórnina á þessu ári. En bæði það sem ég hef sagt hér í þessari ræðu minni og sá sannleikur sem birtist í þingskjölum er varða fjármál ríkisins gefa bendingar um hvernig sú einkunn muni verða.

Friðrik Sophusson : Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. í tveimur liðum á þskj. 213. Þau efnisatriði sem þar koma fram eru gamalkunnug, voru reyndar til umræðu þegar fjáraukalög á fyrri hluta þessa árs voru hér til umræðu á hv. Alþingi. Þá kallaði ég samsvarandi tillögur aftur að ósk hæstv. iðnrh. sem sagðist vera að vinna að málinu í hæstv. ríkisstjórn. Ég vil fyrst gera grein fyrir þessum tillögum. Í fyrsta lagi er um það að ræða að breyta tekjulið fjárlaga úr 500 millj. kr. í 960 millj. kr. Ástæðan fyrir því að þessi tillaga er flutt er sú að þegar fjárlög voru til lokaafgreiðslu á síðasta þingi var samþykkt í tekjuáætlun að jöfnunargjald gæfi ríkissjóði 500 millj. kr. á yfirstandandi ári. Sú skýring var gefin að sú upphæð jafngilti hálfu jöfnunargjaldi. Síðar hefur hæstv. iðnrh. gefið þá skýringu að samþykkt Alþingis við lokaafgreiðslu fjárlaga hafi verið við það miðuð að jöfnunargjaldið yrði innheimt í hálft ár, þ.e. frá 1. jan. til 30. júní á yfirstandandi ári. Um þetta urðu miklar umræður á síðasta þingi þegar ég benti á að til þess að tekjuáætlunin stæðist yrði að breyta lögum. Ég mun síðar í ræðu minni víkja að því hvernig þau mál þróuðust og hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur æ ofan í æ í þessu máli farið gegn sínum fyrri yfirlýsingum. Með þessari fyrri brtt. er ég einungis að fara fram á það að hv. Alþingi samþykki það sem nú er orðinn hlutur, að jöfnunargjaldið gefi 960 millj. kr. Sú tala er fengin úr fjárlagafrv. fyrir næsta ár og er að sjálfsögðu áætluð tala en er sú tala sem fjmrn. gefur upp sem þá upphæð sem næst inn, verði jöfnunargjaldið innheimt allt þetta ár, jöfnunargjald upp á 5%. Með þessari tillögugerð er ég ekki að sætta mig við það að hæstv. ríkisstjórn hafi gengið á bak orða sinna og ákveðið að innheimta þetta gjald helmingi lengur en til stóð. Ég er að koma í veg fyrir það með þessari tillögugerð að það sé hægt í framtíðinni að nota fordæmi hæstv. ríkisstjórnar, að það sé hægt í framtíðinni að segja Alþingi ósatt þegar verið er að gera tekjuáætlun fyrir ríkissjóð og þegar líða tekur á árið að standa þá ekki við þær áætlanir sem Alþingi samþykkti í upphafi. Í örstuttu máli má segja að með fyrri tillögunni á þskj. 213 sé einungis verið að gefa hv. Alþingi tækifæri til þess að samþykkja þá tekjuáætlun sem farið hefur verið eftir en ekki þá tekjuáætlun sem gefin var upp fyrir ári síðan þegar fjárlagafrv. var til umræðu. Þá var sagt: Hæstv. ríkisstjórn ætlar aðeins að innheimta jöfnunargjald í hálft ár. Nú er ljóst að hæstv. ríkisstjórn ætlar að innheimta jöfnunargjaldið allt árið og þess vegna ber hv. Alþingi auðvitað að breyta tekjuáætlun fjárlaga til samræmis við það. Þessi tillaga er því flutt til staðfestingar því að hæstv. ríkisstjórn hefur ákveðið að fara út fyrir það sem hv. Alþingi samþykkti á sínum tíma og gefa hæstv. ríkisstjórn, og þá einkum og sér í lagi hæstv. fjmrh., tækifæri til þess að koma í ræðustól og biðjast afsökunar á því að hafa sagt Alþingi rangt til um það hvernig standa skuli að tekjuáætlun fyrir ríkissjóð á yfirstandandi ári. Kannski þykir mörgum hv. alþingismönnum ekki merkilegt, menn eru orðnir svo vanir því að hæstv. ríkisstjórn umgangist Alþingi með þeim hætti að ekki sé ætlast til þess að tekið sé mark á hæstv. ríkisstjórn. En hér er þó a.m.k. gerð tilraun til þess að hv. Alþingi fái tækifæri til að samþykkja nýja tekjuáætlun sem byggir á þeim staðreyndum sem nú liggja fyrir en þær eru að hæstv. ríkisstjórn hefur ákveðið að efna ekki loforð sitt um að hætta innheimtu gjaldsins á miðju ári heldur hefur hún kosið að halda áfram að heimta inn gjaldið. Að þessu máli víkur fyrri hluti till. Um síðari hlutann gegnir öðru máli þótt þessar tvær till. eigi sömu rætur. Með síðari hluta till. er verið að leggja til að ríkissjóður endurgreiði 200 millj. kr. vegna þess uppsafnaða söluskatts sem varð til í iðnfyrirtækjum á sl. ári. Mörg undanfarin ár hefur það gerst að íslenska ríkið hefur innheimt jöfnunargjald og greitt aftur til iðnaðarins upphæð sem svarar til þess söluskatts sem hefur verið greiddur ofan á söluskatt og aðra skatta í rekstri iðnfyrirtækjanna. Sl. haust lofaði ríkisstjórnin því að þessi uppsafnaði söluskattur yrði endurgreiddur. Ég endurtek, hæstv. ríkisstjórn lofaði því, og það loforð átti að efna með fjáraukalögum sem voru til umræðu á hv. Alþingi fyrir nákvæmlega ári síðan. Þá samþykkti Alþingi aukafjárveitingar til þess að standa undir greiðslu á uppsöfnuðum söluskatti, annars vegar til iðnaðarins og hins vegar til sjávarútvegsins. Þegar kom fram á þetta ár varð ljóst að talsvert vantaði á að ríkið ætlaði sér að standa við endurgreiðslurnar. Strax í marsmánuði varð ljóst að þessar greiðslur hlytu að verða 170 millj. En þegar upp var staðið og reikningar fyrirtækjanna lágu fyrir er ljóst að þessi upphæð er a.m.k. 190 millj. og jafnvel nær 200 millj. þó ekki sé tekið tillit til vaxta í því dæmi. Í umræðum á síðasta þingi, nánar tiltekið þegar rætt var um fjáraukalög á sl. vori, var þetta mál til umræðu. Þá lagði ég fram samsvarandi till. en kallaði hana aftur vegna þess að hæstv. iðnrh. sagðist vera að vinna að þessu máli í hæstv. ríkisstjórn. Hann sagði að á haustþinginu mundi verða lagt fram frv. til fjáraukalaga þar sem séð yrði fyrir þessari endurgreiðslu. Það hefur nú verið gert með þeim hætti að einungis á að endurgreiða uppsafnaðan söluskatt samkvæmt reikningum fyrirtækjanna til 1. des. Þegar spurt er að því hvernig á því standi að sleppa eigi desember, sem aldrei hefur gerst fyrr í iðnaðinum, er sagt að ekki sé ástæða til þess að endurgreiða þennan uppsafnaða söluskatt í sjávarútvegi og iðnaði öllu lengur. Með slíkum svörum er verið að gefa í skyn að sömu reglur eigi að gilda um sjávarútveginn og iðnaðinn, en því fer víðs fjarri. Allt frá 1979 hefur uppsafnaður söluskattur verið endurgreiddur til iðnaðarins, samkvæmt fyrirliggjandi reikningum iðnfyrirtækja. Allir vita að það eru fáein ár síðan að sjávarútvegurinn fékk uppsafnaðan söluskatt greiddan og það er ekki gert samkvæmt reikningum fyrirtækjanna heldur samkvæmt allt annarri formúlu. Þess vegna á sú söluskattsendurgreiðsla ekkert skylt við endurgreiðslu uppsafnaðs söluskatts í iðnaði. Á þetta vil ég leggja áherslu vegna þess að það er bókstaflega gefið í skyn að sömu reglur eigi að gilda um báðar greinarnar. Allt frá árinu 1981 til ársins 1989 má segja að þriðjungur, helmingur og allt upp í 60% af jöfnunargjaldinu sem innheimt var hafi gengið til þess að endurgreiða uppsafnaðan söluskatt í greininni. Nú gerist það á yfirstandandi ári, og það er kannski mjög athygli vert fyrir þá sem hafa áhuga á því hvernig komið er fram við atvinnulífið í landinu, að gert er ráð fyrir því að 500 millj. kr. innheimtist af jöfnunargjaldi en ekkert fari í endurgreiðslu vegna uppsafnaðs söluskatts. Þegar árinu lýkur stendur dæmið þannig að 960 millj. kr. verða innheimtar, vegna þess að hæstv. ríkisstjórn sveikst um að leggja fram frv. til að leggja af jöfnunargjaldið, en aðeins 160 millj. kr. verða endurgreiddar vegna uppsafnaðs söluskatts ef brtt. meiri hl. fjvn. verður samþykkt. Þar er gert ráð fyrir 10 millj. kr. hækkun, þ.e. að endurgreiðslan verði ekki 150 millj. kr. heldur 160 millj. kr. vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefur viðurkennt það að upphæðin til 1. des. er 160 millj. kr. en ekki 150 millj. kr. Þá kem ég að einum þætti þessa máls sem fáir hafa gefið gaum en hann er sá að mörg þeirra fyrirtækja sem eiga inni og hafa átt inni þessa fjármuni hjá ríkinu mánuðum saman eiga síðan að fá endurgreiðsluna án vaxta. Þetta eru fyrirtæki í útflutningsiðnaði, fyrirtæki í málmiðnaði og mörg þessara fyrirtækja hafa verið í greiðsluvandræðum, þar á meðal hafa þau ekki öll getað staðið skil á greiðslum til ríkisins. Ríkissjóður hefur tekið fulla dráttarvexti af þeim greiðslum en þessi fyrirtæki hafa enga möguleika á því að skuldajafna þó það hafi verið gert um áratug og þyki sjálfsagt að endurgreiða uppsafnaðan söluskatt. Þannig kemur hæstv. ríkisstjórn, þannig koma hæstv. fjmrh. og hæstv. iðnrh., þeir tveir menn sem bera mesta ábyrgð á þessu, fram við atvinnulífið í þessum greinum. Fyrir hv. Alþingi liggja nú tvö frv. til laga um jöfnunargjald. Annað frv. er þingmannafrv. sem sá flytur sem hér stendur, hitt frv. er stjórnarfrv. sem gerir ráð fyrir því að gjaldið skuli lækkað frá 1. jan. nk. úr 5% í 4% og lækka síðan niður í 2% frá 1. júlí 1991 og leggjast af í lok ársins. Ef það frv. verður samþykkt stenst tekjuáætlun fjárlaga um 700 millj. kr. innheimtu á jöfnunargjaldi hér um bil. En hæstv. ráðherra hefur ekki séð ástæðu til þess að skýra Alþingi frá því a.m.k. að gert er ráð fyrir því, ef ég veit rétt, í þjóðarsáttarsamningaaukanum að þessi innheimta lækki um 300 millj. kr. Þess vegna þarf strax við 1. umr. málsins, ef þetta er rétt, að lækka eða breyta frv. hæstv. ríkisstjórnar. Ef þetta er rangt sem mér sýnist --- ég segi nú ekki heyrist, á hæstv. ráðherra þegar hann hristir höfuðið --- ef þetta er rangt sem mér sýnist á hæstv. ráðherra þá held ég að hann þurfi að koma hér í þessari umræðu og gera grein fyrir sínu máli. Kannski væri ekki úr vegi að hæstv. ráðherra gerði í leiðinni grein fyrir því hvernig hæstv. ríkisstjórn ætlar að efna sinn þátt í þjóðarsáttarviðaukanum sem varð til um daginn, og þá sérstaklega þann þátt sem snýr að skattamálunum. En eins og öllum hlýtur að vera ljóst eru ríkissjóði settar þröngar skorður og kemur að sjálfsögðu ekki til greina að skattheimtan verði aukin vegna þess að ætlast verður til að hæstv. ríkisstjórn standi við sinn hluta þjóðarsáttarinnar. Í hinu frv., þingmannafrv. sem ég á eftir að mæla fyrir og þarf þess vegna ekki að flytja langt mál um það sem þar stendur, er málið rakið sögulega. Það er ekki hægt að bera neinar brigður á það sem þar kemur fram enda er það að mestu leyti haft eftir viðkomandi hæstv. ráðherrum. Þar er m.a. sagt frá því að þegar hæstv. ríkisstjórn stóð að gerð kjarasamninga á miðju ári 1989, nánar tiltekið í lok aprílmánaðar, skrifaði hæstv. forsrh. í nafni ríkisstjórnarinnar bréf til vinnuveitenda. Þar sagði orðrétt: ,,Jöfnunargjald af innfluttum vörum verði hækkað tímabundið úr 3% í 5% og fellur niður þegar virðisaukaskattur kemur til framkvæmda.`` Með öðrum orðum, hæstv. ríkisstjórn lofaði því að fella jöfnunargjaldið niður við upphaf þessa árs, sveik það að sjálfsögðu, það þykja nú ekki fréttir, lagði til að 500 millj. kr. mundu heimtast inn á þessu ári, sveik það að sjálfsögðu og heimti inn 1.000 millj. kr. Þá var sagt að þetta yrði bara þetta ár. Nú eru það 700 millj. kr. sem á að heimta inn á næsta ári. Mér er sagt að það eigi að lækka þær niður í 400 millj. kr. en ég yrði ekki hissa þótt hæstv. ráðherra stæði hér upp og segðist líka ætla að svíkja það. Ég vil rifja það upp fyrir hæstv. fjmrh., og tel það vera hollt fyrir hæstv. ráðherra að hlýða á þetta vegna þess að það er hollt fyrir hann að læra af eigin mistökum og hann má ekki reyna að flýja það því þetta eru staðreyndir sem munu aldrei flýja hæstv. ráðherra þannig að ráðherra getur ekki flúið þær, þá var gert ráð fyrir því þegar virðisaukaskatturinn var lagður á að hann næði inn tekjum sem jöfnunargjaldið hafði áður útvegað ríkissjóði. En hæstv. fjmrh., sem gjarnan er kallaður ,,skattmann`` meðal almennings í landinu, sá auðvitað við saklausum almúganum og dró nýjar kanínur upp úr sínum hatti. Ein var sú að ná í auknar tekjur með svikum af þessu tagi. Með öðrum orðum, að auk peninga sem náð var inn með virðisaukaskattinum var þeim líka náð inn með jöfnunargjaldinu. Og ekki nóg með það heldur var það ætíð í huga hæstv. ráðherra að ná inn helmingi meiri tekjum en hann sagði Alþingi að hann mundi ætla að ná í fyrir u.þ.b. ári síðan. Auðvitað hlýtur maður að spyrja: Er hægt að treysta svona mönnum til nokkurs hlutar? Svar mitt er augljóst. Það er auðvitað nei. En ég hygg að það sé hollt samt sem áður, þó það sé kannski verið að berja höfðinu við steininn að benda á þessa svikasögu alla, fyrir hæstv. ráðherra að heyra það að þessir hlutir eru ekki gleymdir og hæstv. ráðherra kemst ekkert hjá því að þurfa að gera hreint fyrir sínum dyrum í þessum efnum. Ég tel, virðulegur forseti, það lágmarksskilyrði að hv. Alþingi sjái til þess að hæstv. ríkisstjórn standi við það loforð sem hún gaf iðnaðinum á sínum tíma, að uppsafnaður söluskattur skuli endurgreiddur til greinarinnar vegna framleiðslu ársins 1989. Og það gengur engan veginn að hæstv. ríkisstjórn ætli nú að svíkja þessar greiðslur um einn mánuð, þ.e. því sem nemur framleiðslu í desembermánuði sl. Þarna vantar u.þ.b. 40 millj. kr. á og ég skora á hæstv. ráðherra og hv. meiri hluta, sem hér fer með völd á Alþingi, að endurskoða afstöðu sína og koma til móts --- ekki við kröfur iðnaðarins, eins og segir í meirihlutaálitinu, heldur við rétt iðnaðarins til að fá þessar endurgreiðslur enda var alltaf gert ráð fyrir því þegar lögin um jöfnunargjald voru sett að hluti af því fjármagni sem heimtist inn með jöfnunargjaldinu rynni til iðnþróunar. Það hefur ætíð verið gert með þeim hætti að greiða fyrirtækjum til baka uppsafnaðan söluskatt eftir reikningi. Þess heldur þarf hæstv. ríkisstjórn og meiri hlutinn sem hana styður enn þá, þeim fer nú fækkandi a.m.k. í ýmsum málum, að standa við þetta og að sjá til þess að þetta sé gert þegar það er haft í huga að hæstv. ríkisstjórn fær helmingi meiri tekjur, tvisvar sinnum meiri tekjur, af jöfnunargjaldinu í ár en hæstv. ráðherra ætlaði sér að ná inn á yfirstandandi ári. Við erum þess vegna aðeins að tala um örlítið brot af þessum tekjum sem eigi að ganga til baka. Er ég þá ekki að minnast á allt það óréttlæti sem felst í því að ekki er hægt að skuldajafna þessum rétti fyrirtækjanna og vangreiddum gjöldum sem fyrirtækin eiga að standa skil á til opinberra aðila og er auðvitað sjálfsagt að fyrirtækin greiði. Ég vona, virðulegur forseti, að þessi sjónarmið hafi komið skýrt fram. Ég veit að þetta mál verður frekar til umræðu á næstunni. Ég hef því miður orðið var við það að fjölmiðlar og þeir sem segja frá þingstörfum átta sig ekki á þessu máli. Sjálfsagt finnst ýmsum þetta dálítið flókið. En málið er í hnotskurn þetta: ríkisstjórnin lofar að endurgreiða uppsafnaðan söluskatt, ríkisstjórnin ætlar ekki að standa við það. Ríkisstjórnin lýsir því yfir á Alþingi að hún ætli að ná inn ákveðnu gjaldi með því að leggja það á tiltekinn tíma ársins en hæstv. ríkisstjórn efnir það að sjálfsögðu ekki heldur heimtir inn gjaldið allt árið og fær 500 millj. kr. til viðbótar því sem áætlað var. En hún tímir samt sem áður ekki að greiða til baka þær 40 millj. kr. sem á vantar vegna framleiðslu í desembermánuði. Ríkisstjórn sem hagar sér þannig gagnvart atvinnulífinu í landinu á auðvitað ekki skilið að njóta nokkurs trausts. Og það kann einmitt að vera skýringin á því hvernig ýmsir stjórnarþingmenn hafa að undanförnu verið að flýja hæstv. ríkisstjórn. Það kann að vera skýringin á því hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur leyft sér að koma fram annars vegar við atvinnulífið og hins vegar við launþegana í landinu. Ég vænti þess, virðulegur forseti, að hæstv. ráðherra komi hér í pontu og lýsi stuðningi við þessar till. mínar. Önnur till. er einungis um að leiðrétta fjárlög sem er handvömm hjá hæstv. ráðherra að láta ekki gera þegar ljóst er að hann hefur viljandi áætlað rangt í frv. Það er tæknilegt atriði. Hitt atriðið er spurning um það réttlæti að nota peninga til þess að endurgreiða uppsafnaðan söluskatt eins og gert hefur verið mörg undanfarin ár. Ég ætla að segja það að lokum að ég vona bara að hæstv. ráðherra komi ekki með gömlu ræðuna sína sem hann er búinn að flytja líklega sex sinnum á þessu ári og tvisvar sinnum á síðasta ári, átta sinnum alls ef ég man rétt, um það að hann sé að leggja jöfnunargjaldið á fyrir iðnaðinn vegna þess að í Evrópu eigi sér stað styrkjakerfi til útkjálkahéraða. Einfaldlega vegna þess að styrkja kerfið til útkjálkahéraða, einfaldlega vegna þess ...

Þetta er fín ræða.

Þetta er fín ræða, segir hæstv. ráðherra, og kallar hér fram í vegna þess að honum þykir alltaf sinn fugl fegurstur. Það má vel vera að honum þyki ræðan fín, en ræðan er svo yfirmáta vitlaus að jafnvel ég, sem er andstæðingur hæstv. ráðherra, þoli vart lengur við að hlusta á slíka vitleysu sem þar kemur fram, vegna þess --- og svo ætla ég að ljúka mínu máli þegar ég er búinn að segja af hverju --- vegna þess að það er ekki hægt að jafna því saman að ef Skotar fá styrk frá London eða úr Evrópu til að lækka vöruverð þar þá sé réttlæti í því fólgið að hæstv. fjmrh. uppi á Íslandi leggi aukna skatta á Íslendinga til að jafna þennan mun. Niðurstaðan verður einfaldlega sú að vöruverð á Íslandi verður enn þá hærra en vöruverð í Glasgow fyrir vikið. Og það er ein af meginskýringunum á því hvers vegna fólk flykkist þangað til þess að kaupa, það er vegna þess að þar er verðið lægra. Ástæðan er sú að hæstv. ráðherra skilur ekki út á hvað þessir hlutir ganga, því miður. Ég vonast til þess að hæstv. ráðherra flytji ekki gömlu, vitlausu ræðuna sína hér þegar hann kemur til að svara þessu.

Halldór Blöndal (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Ég hafði vænst þess að aðalforseti væri við þegar ég kveddi mér hljóðs um þingsköp.

Þú sást nú hver var í stólnum.

Ég vænti þess að gerðar verði ráðstafanir til að ná í hann.

Forseti sér ekki ástæðu til þess þar sem aðalatriðið hlýtur að vera það að fundinum sé stjórnað af forseta.

Ég hef nú aldrei heyrt svona fyrr, ef það eru gerðar athugasemdir við þingsköp af þingmanni, þá sé því synjað að ná í aðalforseta. Ég held að forseti verði að lesa betur. Ég held ég verði að óska eftir því að það sé náð í aðalforseta. Við þurfum ekki að vera að taka umræðuna á þessum grundvelli.

Þetta er fullgildur forseti sem situr í stól samkvæmt þingsköpum.

Hæstv. forseti. Það gerðist í morgun að haldinn var fundur í sjútvn. Ed. að minni beiðni af þeirri ástæðu að smábátaeigendur hafa verið að fá í hendur bréf frá ráðuneyti þar sem gefnar eru upplýsingar um þær veiðiheimildir sem þeir geta vænst að fá á næsta ári. Eigendum smábátanna er gefinn frestur til 15. des. til að senda inn athugasemdir eða leiðréttingar. Það kom fram á fundinum í morgun að þegar eru farnar að berast fyrirspurnir til ráðuneytisins og það kom fram, eins og vænta mátti og ég er ekki að gagnrýna, að sums staðar hefur, kannski af eðlilegum ástæðum, ekki verið tekið tillit til allra staðreynda í sambandi við ákvörðun veiðiréttar. Er það auðvitað nauðsynlegt að eigendum smábáta sem öðrum útgerðarmönnum sé gefinn kostur á því að gera athugasemdir við þær veiðiheimildir sem búist er við að þeir fái á næsta ári.

Forseti vill gera athugasemd. Þetta getur ekki talist til þingskapaumræðu sem hv. þm. er hér að segja.

Það kemur nú í ljós að það hefði verið betra að ná í aðalforseta. Ég bað um orðið utan dagskrár en forseta þótti eðlilegt að hafa um þingsköp, forseti bað um að það yrði um þingsköp. Það lá alveg ljóst fyrir að ég ætlaði að ná í sjútvrh. til þess að biðja hann að svara hér fyrirspurnum vegna þess að þingnefnd hafði verið synjað um upplýsingar í morgun. Ég held að það verði bara að halda sérstakan forsetafund um það hvað forsetar vilja kalla málið. Það er ekki kjarni málsins. Kjarni málsins er sá að aðalforseti gaf mér heimild til þess að hefja hér umræður kl. 12 þar sem ég mundi inna hæstv. sjútvrh. eftir því hvernig á þessu stæði. Til frekari upplýsingar vil ég skýra frá því að ég fékk heimild aðalforseta til að gera hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni aðvart um að þessi umræða mundi byrja kl. 12. Honum er kunnugt um þetta. --- Ég heyri að hæstv. forseti segir að þetta sé fjarstæða. Það væri kannski niðurstaðan af þessu öllu saman að þingmenn yrðu að hafa bréfaskriftir við forseta sína til þess að geta komið fram eðlilegum óskum. Það væri svo sem eftir öðru. Það er ekki kjarni málsins raunar hvort forseti hafi heyrt það sem ég sagði. Aðalatriðið er að á fundi sjútvn. í morgun óskaði ég eftir því að fá í hendur 

Þetta er dónaskapur.

Það er ekki nóg með það að ekki sé staðið við það að umræðan geti hafist kl. 12 

Þú átt að virða þingsköpin ...

Það er forseti sem stjórnar fundinum.

Ég var að segja það hér áðan 

Nota hamarinn rétt, forseti.

Ég var að skýra frá því að ég hefði átt viðtal við hæstv. sjútvrh. í gær þar sem ég hefði lagt fram beiðni um að fá þær upplýsingar í hendur sem ég hef nú greint frá. Hann vildi ekki verða við þeirri beiðni. Fulltrúar hans voru mættir á fundi sjútvn. í morgun. Þeir ítrekuðu að sjútvrh. væri ekki reiðubúinn til þess að láta nefndarmönnum í sjútvn. í hendur þau trúnaðargögn sem ég er nú að skýra frá. Ég spurði að því hvort rétt væri að þessi gögn hefðu borist eigendum smábátanna þannig að þeim væri kunnugt um hvaða áætlun væri uppi um veiðikvóta til þeirra á næsta ári. Fulltrúar ráðuneytisins svöruðu því til að eigendum smábátanna væri kunnugt um það hvað áætlað væri að þeir mættu veiða á næsta ári. 
             Þá kom það fram hjá fulltrúum ráðuneytis að einstakir sjávarútvegsnefndarmenn mættu fara upp í ráðuneyti og lesa listann þar.  
             Hæstv. forseti. Við vorum stödd saman úti í Grímsey núna á þriðjudag þar sem við vorum að fagna því að verið var að taka nýja bryggju í notkun með formlegum hætti. Þegar við komum á bryggjuna, ég og hæstv. forseti 

Forseti verður að biðja hv. 2. þm. Norðurl. e. þess að ljúka þessari umræðu þar sem hún er ekki um þingsköp. Það er vinsamlegast farið fram á það.

Dónaskapur.

Ég gerði ráðuneytismönnum grein fyrir því að ég mundi ekki una þessu. 
             Hæstv. forseti. Ég er ýmsu vanur hér í þinginu en ég hef aldrei upplifað það áður að forseti hagi sér með þessum hætti og það er algerlega ljóst að við þetta verður ekki unað. 

Hv. þm. bað um orðið um þingsköp og hann verður að una því að varaforsetar verða annað slagið hér að stjórna fundum. Hv. 13. þm. Reykv. hefur beðið um orðið um þingsköp ef hv. 2. þm. Norðurl. e. vildi ljúka máli sínu.

Ég óska eftir því að aðalforseti fari í stólinn, sá sem gaf heimildina og úrskurðaði að þetta væri umræða um þingsköp.

Ertu yfirforseti?

Hver stjórnar þinginu?

Halldór Blöndal.

Ég óska eftir því að aðalforseti fari í stólinn, sá sem veitti mér heimild til þess að tala hér um þingsköp um þetta efni.

Hv. 2. þm. Norðurl. e. stjórnar ekki þinginu. Hann getur ekki skipað fyrir hver sé í forsetastól hverju sinni. Eins og kom fram áðan hefur hv. 13. þm. Reykv. beðið um orðið um þingsköp. Ef hv. þm. vildi ljúka máli sínu, þá gæti hann fengið að hlýða ...

Ég óska eftir því að fá að gera hlé á ræðu minni, það verði gert hlé á fundinum í 5 mínútur svo að mér gefist tóm til að ræða við forseta þingsins.

Forseti þingsins situr í stólnum.

Forseti hefur ákveðið að gefa hlé í 5 mínútur á fundinum. Fundinum er frestað.

--- Fundarhlé.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Forseti vill gera alvarlegar athugasemdir við þann dapurlega atburð sem átti sér stað hér áður en fundi var frestað fyrir hádegi. Svo að allar staðreyndir þess máls séu ljósar vill forseti upplýsa eftirfarandi: Eftir að fundur hófst í morgun kom hv. 2. þm. Norðurl. e. að máli við forseta og óskaði utandagskrárumræðu. Eins og segir í 32. gr. þingskapalaga þarf að bera fram slíka ósk við forseta eigi síðar en tveim klukkustundum áður en þingfundur hefst. Þetta hélt ég að hv. 2. þm. Norðurl. e. vissi. Ég benti honum því á að þetta gæti ekki orðið og spurði hann hvað hann óskaði að ræða. Og skýringin sem forseta var gefin var að á nefndarfundi í morgun hefði honum verið neitað um upplýsingar svo forseti sagði að sjálfsögðu: Það er efni til umræðna um þingsköp. Um frekara efni vissi forseti ekki. Það er fjarri lagi að forseti hafi óskað eftir nærveru hæstv. sjútvrh. hér í þingsal. Það mun hv. þm. að hafa gert sjálfur. Þetta er þá öllum þingmönnum ljóst. En það sem er e.t.v. alvarlegra í þessu máli er að hæstv. forseti þessa þings, í þessu tilviki hæstv. annar varaforseti sameinaðs Alþingis, rétt kjörinn, reyndi hér að gæta sinna starfa eins og henni bar og gerði það án þess að nokkuð væri athugavert við þau störf, en réttmæti annars varaforseta var dregið í efa sem forseta þessa þings á meðan forseti sameinaðs Alþingis þurfti að gegna öðrum störfum í skrifstofu sinni. Þetta harma ég og vona að annað eins og það komi aldrei oftar fyrir.

Halldór Blöndal (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Það er sumt rétt sem sagt var hér, sumt ekki. Það er rétt að ég fór fram á umræður utan dagskrár af því tilefni að sjávarútvegsnefndarmönnum var synjað um upplýsingar. Það er líka rétt að hæstv. forseti sagði að þetta væri þingskapaumræða. Það er rétt að forseti óskaði ekki eftir því að náð yrði í hæstv. sjútvrh. Það er á hinn bóginn líka rétt að ég sagði forseta frá því að ég mundi hafa samband við hæstv. sjútvrh. og hv. þm. Matthías Bjarnason. Hæstv. forseta var kunnugt um það að hæstv. sjútvrh. var tímabundinn. Ég hafði orð á því við hæstv. forseta þegar klukkan var orðin 12 og forseti taldi að hv. þm. Friðrik Sophusson mundi ljúka máli sínu svo fljótt að ekki kæmi að sök. Ég hlýt að biðja hv. 5. þm. Norðurl. e. afsökunar ef beiðni mín um það að fá forseta deildarinnar í þingsalinn var tekin svo að það lyti að fundarstjórn. Það var ekki. Forseti Sþ. kom hér í salinn, settist hér niður og ég gerði ekki athugasemdir við það heldur hóf mína ræðu þar sem ég gerði grein fyrir aðdraganda þess að ég óskaði eftir því að taka til máls. Þegar ég var hér um bil búinn að ljúka mínu máli kom í ljós að aðalforseti þingsins hafði ekki greint varaforseta frá efni þingskapaumræðu og má vera að varaforseti hafi tekið svo að ég hafi ætlað að gera athugasemdir við fundarstjórn hans. Svo var ekki. Ég vil, úr því sem komið er, þar sem ég á bæði erindi við forseta Sþ., ekki varaforseta Sþ. heldur forseta Sþ. ef hann er á landinu, og af því að ég á erindi við hæstv. sjútvrh., óska eftir því að á mánudag verði umræða utan dagskrár, almenn umræða, löng umræða, þar sem hægt sé að fjalla um sjávarútvegsmál og þann trúnað sem þingnefndir og starfsmenn Alþingis hljóta og eiga rétt á að njóta. Ég er síður en svo á móti því að þetta mál verði rætt ítarlega. Á þessu stigi málsins blanda ég mér ekki í umræður um hvort það sé frekar umræða utan dagskrár en þingskapaumræða þegar fjallað er um störf nefnda og þann trúnað sem sjútvn. hljóta að ætlast til að þær njóti hjá ráðuneytum og opinberum aðilum. Ef það er skoðun þingforseta að slíkt umræðuefni sé fremur utandagskrárumræða en þingskapaumræða verð ég að segja: Það er a.m.k. álitaefni og margsinnis hefur það komið fyrir, bæði á síðasta þingi og raunar á öllum þingum, að einstakir þingmenn hafa kvatt sér hljóðs um þingsköp til þess að gera athugasemdir við starf nefnda, kvarta undan því að meiri hl. liggi á málum, krefjast þess að mál séu afgreidd fljótt og fljótar, með öðrum orðum undir þessum dagskrárlið fjallað um starfshætti þingsins. Hitt má vera að ýmsir þingmenn telji, og þar á meðal ég í morgun, kannski fyrir fljótræði, að þegar við fjöllum um þann trúnað sem einstaka þingnefndir geti vænst af Stjórnarráðinu sé kannski hægt að segja að það eigi að vera utandagskrárumræða. Ég vil aðeins að síðustu, hæstv. forseti, ljúka máli mínu með því að segja að ástæðan fyrir því að ég óskaði eftir að forseti Sþ. væri viðstaddur var sú að ég ætlaði að biðja forseta Sþ. að sjá um það að sjútvn. fengju í hendur þær upplýsingar sem einstakir nefndarmenn báðu um á fundum í morgun og sem var tilefni þess að ég óskaði eftir fundi sjútvn. í morgun. Ég vil svo ítreka. Hafi framkoma mín þegar ég óskaði eftir nærveru forseta Sþ. í morgun verið skilin svo að ég treysti ekki því að varaforseti gæti stjórnað fundi er það misskilningur. Það kom fram þegar forseti Sþ. gekk í salinn að ég gerði ekki athugasemdir við það að hann settist ekki í forsetastól. Ég óskaði einungis nærveru forseta Sþ. Það var af þeirri ástæðu að ég óska eftir því að hann gangi fram í því að sjávarútvegsnefndarmenn fái þær upplýsingar sem ég óskaði eftir að við fengjum, þ.e. skrá yfir þær veiðiheimildir sem vænst er að smábátar eigi rétt á á næsta ári, en þeim upplýsingum hefur verið dreift til smábátaeigenda vítt og breitt um landið. Mikil óánægja hefur komið fram í röðum smábátaeigenda og það er auðvitað óþolandi fyrir þingmenn að þeir geti ekki fengið heillega mynd af því sem þar er að gerast.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Vegna þeirra orða hv. 2. þm. Norðurl. e. að hann muni óska eftir umræðu utan dagskrár við, eins og hann sagði, aðalforseta þingsins ef hann skyldi verða á landinu, þá skal það upplýst að það er aðalforseti alloftast og svo mun einnig verða á mánudaginn. Erindi um utandagskrárumræður eru hins vegar ekki afgreidd héðan úr ræðustól heldur þurfa þau að berast forsetum þingsins í þeirra skrifstofu. En hvort sem einn forseti eða annar verður á landinu á mánudaginn eða ekki, þá segir í 12. gr. laga um þingsköp: ,,Í forföllum forseta ganga varaforsetar að öllu leyti í þeirra starf`` svo að það sé ljóst að það mun ekki skipta neinu máli. Ég vil einnig geta þess að forseti Sþ. ræddi við hæstv. annan varaforseta og tilkynnti henni að um umræðu um þingsköp mundi verða beðið og sagði henni, eins og ég hafði skilið það erindi, að það mundi fjalla um skort á upplýsingum eða öllu heldur að upplýsingabeiðni hefði verið synjað í ákveðinni þingnefnd og töldum við báðar það eðlilega umræðu um þingsköp. Um frekara efni sem rætt var hér í morgun hafði hvorug okkar hugmynd um. En forseta sýnist að best sé að þessari umræðu um þingsköp ljúki. Forseta er auðvitað ljúft og skylt að taka við hvaða erindi sem er frá hv. 2. þm. Norðurl. e., eins og frá öðrum hv. þm., en upplýsingar þyrftu helst að vera betri en hér hefur verið raunin á. Ég vænti að þessari umræðu um þingsköp sé lokið.

Skúli Alexandersson (um þingsköp) : Virðulegur forseti. Hér hefur farið fram sérstök umræða, að sumu leyti með dálítið miklum stóryrðum, kannski ekki fyrst og fremst frá þeim hv. þm. sem hér var í ræðustól heldur stundum frá hv. þm. sem voru að taka þátt í umræðunni utan úr sal, m.a. með tilvísun til hæstv. forseta um það að nota hamarinn rétt og aðrar sérstakar uppákomur sem eru mjög sjaldgæfar hér í þingsölum sem betur fer. En tilefni þeirrar umræðu sem hér varð finnst mér hafa verið ærin og ekki nema eðlilegt að hv. 2. þm. Norðurl. e. Halldór Blöndal óskaði eftir því að það færi fram umræða utan dagskrár um það að sjútvn. þingsins var neitað um upplýsingar í nefnd og nefndarmönnum boðið annaðhvort að lesa á nefndarfundi þessar upplýsingar eða koma til ráðuneytisins og kynna sér upplýsingarnar þar. Mér fannst vera ærið tilefni til að hv. þm. hefði verið veitt heimild til þessarar umræðu, jafnvel þó að þingsköp mæli fyrir á annan máta. Að bíða með það að fjalla um þetta mál yfir helgi er ekki gott, eins viðkvæmt og það er nú hjá ótalmörgum aðilum vítt og breitt um landið, mér fannst ekki nema eðlilegt að hæstv. sjútvrh. hefði aðstöðu til þess að svara hv. þm. og okkur úr sjútvn. hvort ekki væri möguleiki að verða að þessari ósk þeirra. Það hefur því miður ekki orðið. Hæstv. sjútvrh. sá sér þann kost bestan að fara hér af fundi meðan hv. þm. Halldór Blöndal var að halda ræðu sína áðan. Því miður stendur þetta mál á þann veg að við, fulltrúar í sjútvn. þingsins, höfum engar frekari upplýsingar og finnst mér það mjög miður. Það er líka ekki gott að hverfa frá þessari þingskapaumræðu fyrr en við vitum, hæstv. forseti, hvort við fáum umræðu um þetta mál á mánudaginn. Ég óska eftir því að það verði gert fundarhlé og okkur gefið svar við því hvort við fáum umræðu um þennan þátt mála, um svar ráðherra við því hvort við fáum að fylgjast með þessum málum á svipaðan máta og tugir manna jafnvel uppi í ráðuneyti, Fiskifélagi og vítt og breitt um landið. Hvort þessum hlutum sé haldið leyndum fyrir nefndarmönnum í sjútvn. eða hvort við fáum að fjalla um það hér á hv. Alþingi.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Forseti hlýtur að lýsa undrun sinni á þessari umræðu um þingsköp. Fyrir þessum fundi, fimmtudaginn 29. nóv. 1990, liggur prentuð dagskrá. Ræða skyldi fjáraukalög 1990 og afgreiða þau til 3. umr. í dag. Engin athugasemd hefur komið fram frá nokkrum hv. þm. eða þingflokksformanni, að á þessu ætti að verða breyting. Engin formleg beiðni um utandagskrárumræðu hefur enn þá borist til forseta fyrr en nú úr ræðustól. Forseti þarf að taka afstöðu til hvort veita skuli ómælda umræðu skv. síðari mgr. eða takmarkaða skv. fyrri mgr. 32. gr. þingskapalaga. Það gerir forseti ekki á meðan hann er að störfum hér í þinginu. Því mun þess vegna auðvitað ekki verða svarað hér og nú. Forseti hefur hingað til verið mjög fús til að veita hv. þm. heimild til utandagskrárumræðu ef þess er beiðst með venjulegum hætti en hér er ekkert slíkt um að ræða. Ég vænti þess að hér fari fram til loka það dagskrármál sem nú er til umræðu og menn haldi hér ekki uppi umræðum um allt annað mál fram eftir degi. Ég mun víkja úr stól um stund og taka afstöðu til þessarar beiðni um utandagskrárumræðu nk. mánudag og lýsa því hér síðar á fundinum hvernig verður við henni brugðist. En ég vænti þess að að öðru leyti fái þessi fundur að hafa sinn gang.

Matthías Bjarnason (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Mér finnst leitt að hér hefur orðið þessi mikli ágreiningur út af því sem enginn ágreiningur átti að verða um. Hitt veit ég og allir þingmenn að einstakir þingmenn hafa beðið um orðið um þingsköp til þess að bera fram kvartanir um skort á upplýsingum eða í sambandi við meðferð mála í þinginu. Það hefur verið látið átölulaust öll þau ár sem ég hef átt hér sæti og þeim orðum oftast verið svarað. Það sem skiptir hér höfuðmáli er spurningin: Getur framkvæmdarvaldið neitað löggjafarvaldinu um nauðsynlegar upplýsingar? Það er höfuðatriði þessa máls. Um umræðu utan dagskrár um þetta atriði var ekki hægt að biðja fyrr en í morgun því að synjun á upplýsingum lá ekki fyrir fyrr en á ellefta tímanum í morgun. Hér er því um það að ræða að verið er að taka ákvörðun um framtíð og lífsafkomu þúsunda manna vítt og breitt um landið. Það er verið að senda einstaklingum upplýsingar um það hvað á að skammta á árinu 1991. Fulltrúar á löggjafarsamkundu þjóðarinnar, þeir sem eru í þeirri nefnd sem fjallar um þennan málaflokk, óska eindregið eftir því áður en gengið er frá þessum málum að fá í hendurnar, auðvitað sem trúnaðarmál, hvernig starfað er að þessum málum og með hvaða hætti á að vinna hann. Það er til þess að þeir geti myndað sér skoðun en þurfi ekki að fara allra náðarsamlegast upp í hið volduga sjútvrn. og sitja þar með einhverja embættismenn yfir sér sem vilja sjá hvað þeir séu að skoða. Þetta er spurningin um það hvort löggjafarvaldið ætli að láta framkvæmdarvaldið hefta sig í sínum störfum. Á þessu veltur mikið. Ætlar löggjafarvaldið að lyppast niður og láta framkvæmdarvaldið segja sér fyrir verkum? Ég sé að einn hv. þm. biður um orðið. Það er 3. þm. Norðurl. v. Hann hefur verið afar óstyrkur undir þessum umræðum en enginn gekk lengra en hann í því að gefa forseta til kynna að hann ætti að rota ræðumenn með því að nota hamarinn á réttan hátt, eins og hann hiklaust átti við. Ég vona að hann sé að biðja núna um orðið til þess að biðja afsökunar á því.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Forseti hefur áður tekið fram að athugað mun nú verða hvort hægt sé að leyfa utandagskrárumræðu þegar umræðu um fjáraukalög lýkur og atkvæðagreiðsla hefur farið fram. Ég mælist því til þess að menn leggi af umræðu um þetta mál sem allra fyrst.

Stefán Guðmundsson (um þingsköp) : Frú forseti. Ég kem ekki í þennan ræðustól til þess að biðjast afsökunar. Þeir verða að bera sinn kosningaskjálfta, hv. 1. þm. Vestf. og 2. þm. Norðurl. e., og þessar þjáningar verða þeir að hafa hjá sér sjálfir. Þessi umræða í morgun hefur verið nokkuð kostuleg. Hún sýnir þó að kraftaverk eru ekki hætt að gerast þegar Halldór Blöndal kemur hingað upp til þess að biðjast afsökunar. En erindi mitt hingað upp er að skýra frá því sem gerðist í þessu máli þar sem ég er formaður sjútvn. Ed. Halldór Blöndal fór mikinn í gær og kom til mín og óskaði eftir fundi  Um þennan þátt málsins, kvótann og tilkynningar til útgerðaraðila, er rétt að taka fram að þeirri vinnu er ekki lokið í sjútvrn. og hjá þeim embættismönnum sem að því eru að vinna. Okkur var skýrt frá því að það kveður á um það í reglugerðinni að kvartanir og beiðni um leiðréttingar skuli hafa borist fyrir 15. des. ef ég man rétt. Núna er verið að senda út hugmyndir og útreikninga frá ráðuneytinu og fram til 15. næsta mánaðar eiga viðkomandi aðilar möguleika á því að gera athugasemdir við þessa útreikninga. Mönnum var ekki neitað um aðgang að þessum upplýsingum. Ráðuneytismenn buðust til að sitja með okkur og fletta í gegnum öll þessi plögg og sýna nefndarmönnum þessi plögg. Þeir buðu einnig að okkur sjávarútvegsnefndarmönnum væri öllum heimilt að koma upp í ráðuneyti og fara yfir þessi gögn þar. Það er hins vegar rétt að þeir vildu ekki á þessu stigi, töldu að það væri málinu ekki til neins, að afhenda nefndarmönnum þessi vinnuplögg eins og þau liggja fyrir í dag. Þetta er hið rétta í málinu.

Kristinn Pétursson (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Ég kem hér upp vegna þess að hv. 3. þm. Norðurl. v. minntist á fund sem við nefndarmenn í sjávarútvegsnefndum Ed. og Nd. vorum boðaðir á á mánudaginn var. Þannig var að á laugardagskvöldið var sendur leigubíll frá hinu hæstv. sjútvrn. með sentimetra þykkan bunka af reglugerðum heim til nefndarmanna og þeir boðaðir á fund kl. 9 á mánudagsmorgun til að kynna þeim reglugerðir sem sjútvrn. hyggst gefa út um stjórnun fiskveiða fyrir næsta ár. Ég vil vekja hér á því athygli í umræðum um þingsköp, hæstv. forseti, hvílík endaskipti búið er að hafa á leikreglum og samskiptum löggjafar- og framkvæmdarvalds þegar hv. alþm. eru settir með þessum hætti í kennslustund hjá starfsmönnum framkvæmdarvaldsins um það hvernig leikreglurnar eigi að vera á næsta ári í hlutum sem hv. alþm. eiga að ákveða sjálfir. Það er búið að hafa alger endaskipti hér á leikreglum í samskiptum löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Það var hlutverk okkar í þessari hv. deild í vor að fjalla um kvótamálið. Hvað fékk þessi hv. deild langan tíma til að fjalla um málið? 42 alþingismenn fengu 24 klukkustundir til þess að afgreiða kvótafrv. ásamt 14 öðrum málum sem var rutt hér út úr deildinni með hrossakaupum sl. vor, við fengum 24 klukkustundir. Einn fund í sjútvn. Nd. í einn klukkutíma í bakherbergi hér í þinginu til að fjalla um þetta mikilvæga mál. Þetta var sá tími sem við fengum. Öllu var rutt yfir í sjútvrn. og síðan erum við teknir í kennslustund hjá starfsmönnum framkvæmdarvaldsins og hæstv. sjútvrh. um það hvernig þessar reglur eigi að vera sem við áttum að ákveða sjálfir og taka þátt í að vinna. Svona endaskipti er búið að hafa á vinnubrögðum í samskiptum löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Þetta er dæmigert. Hæstv. forseti, ég get ekki annað en mótmælt þessu vegna þess að þolendur þessa óskapnaðar eru auðvitað fólkið í landinu. Alþingismenn mega ekki einu sinni fá að sjá hver þessi kvóti á að vera. Nei, hvað þá þolendurnir, ekki enn þann dag í dag, en eftir einn mánuð eiga þeir að byrja að vinna eftir honum. Hæstv. forseti. Það er ekki hægt annað en að mótmæla svona vinnbrögðum harðlega.

Árni Gunnarsson (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Sú umræða sem nú fer fram er að mörgu leyti mjög þörf umræða. Hún er þörf að því leytinu að hv. þm. þurfa auðvitað að taka miklu harðar en þeir hafa gert á undanförnum árum á því hvernig framkvæmdarvaldið er að sölsa undir sig það vald sem löggjafarvaldið á að hafa. Ég bendi t.d. á að það er í vaxandi mæli svo að reglugerðarvald ráðuneyta er að verða svo mikið að ekki nær nokkurri átt. Þetta er eitt af þeim atriðum sem við þyrftum einnig að taka til umræðu, hvernig reglugerðir í framhaldi af lagasamþykktum eru gefnar út og ganga oft á tíðum lengra en lögin kveða á um. Ég skal taka undir það með hv. 2. þm. Norðurl. e. að auðvitað eiga þingmenn að fá í hendur allar þær upplýsingar sem þeir óska eftir frá framkvæmdarvaldinu. Um það er engin spurning, ekki nokkur. Og ég mun styðja það hvenær sem er og hvar sem er að það verði gert. Í öðru lagi vil ég taka fram vegna þeirrar umræðu sem fór fram hér áðan, og ég skal játa að mér hitnaði nokkuð í hamsi vegna orðaskipta hv. 2. þm. Norðurl. e. og hæstv. forseta, að það hefur ugglaust verið vegna þess misskilnings sem ég hygg að hafi legið í þeirri umræðu almennt að flestir töldu að hv. þm. væri að hefja utandagskrárumræðu. Það er misskilningur. Hann taldi sig ugglaust í talsverðum rétti til þess að fara hér fram um þingsköp og ræða það mál sem hann hefur nú gert grein fyrir. Engu að síður varð sú uppákoma ekki til fyrirmyndar, en um það verður ekki rætt meira af minni hálfu.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Forseti vill taka fram að sú umræða sem nú hefur farið hér fram undir lokin er umræða um þingsköp. Það sem forseti gerði athugasemd við í morgun var að langt út fyrir hana var farið og var hæstv. öðrum varaforseta þingsins ekki sýndur sá sómi sem við hæfi er.

Matthías Bjarnason : Virðulegi forseti. Það er eðlilegt að þingmenn hafi áhyggjur af afgreiðslu fjáraukalaga. Ég ætla ekki að fara yfir allar brtt. fjvn. um fjáraukalög en ég get ekki látið hjá líða að ræða sérstaklega um einn málaflokk. Það eru heilbrigðis - og tryggingamálin og hvernig afgreiðslu á þeim málaflokki er háttað. Hér er um smávegis hækkun að ræða til heilsugæslustöðva. Mig langar að beina spurningu til hæstv. heilbrrh., ef hann væri einhvers staðar í námunda við þessa stofnun, hæstv. fjmrh. og hv. meiri hl. í fjvn. Ég hef heyrt á formanni fjvn. á undanförnum árum að það verði að vanda mjög vel til fjárlaga og sjá um að liðir fjárlaga fái staðist. Þess vegna er nauðsynlegt, hefur hann sagt, að vanda þetta mjög vel og vinnubrögð fjvn. hafa verið með þeim hætti að það væri gert. Ég held að þetta sé meira eða minna fullkominn tilbúningur. Ég held að vinnubrögð bæði ráðuneyta og meiri hl. fjvn. séu ekki með þessum hætti. Fjárlagatillögur fyrir heilsugæslustöðvar fyrir árið 1990 voru gerðar af starfsmönnum heilbrrn. án samráðs eða samanburðar við stjórnendur heilsugæslustöðva. Því komu fljótt í ljós verulegar vanáætlanir í tillögunum. Mér er kunnugt um að á einni heilsugæslustöð var hallinn á rekstrinum á tímabilinu frá 30. sept. á þessu ári 7 millj. 263 þús. kr. og stefnir í 11 millj. kr. rekstrarhalla á þessu ári. Þar hefur verið gætt ýtrasta sparnaðar, enda hefur það komið af sjálfu sér vegna peningaleysis, og þar hefur ekki verið unnt að greiða nema að mjög litlu leyti annað en laun síðan í febrúarmánuði á þessu ári. Það er búið að breyta öllu fyrirkomulagi á rekstri t.d. sjúkrahúsanna. Þar var heimild til þess að greiða rekstrarhalla eftir ákveðnum leiðum og eftir ákvörðun daggjaldanefndar. Nú er búið að leggja það af. Sjúkrahúsin eru komin inn á fjárlög. Það var sagt að menn vildu fá þau inn á fjárlög af því að það ætti að vanda svo vel allar áætlanir. Er það að vanda áætlanir að búa til áætlun af starfsfólki í miðstýringunni án þess að spyrja þá sem sinna þessari þjónustu, stjórna henni og starfa við hana, um álit eða rökstuðning fyrir því hve mikið þurfi til þess að reka viðkomandi stofnun? Mér er sagt að í sjúkrahús - og heilbrigðisgeiranum sé áætlað að virðisaukaskatturinn muni nema 90 millj. kr. Það er ekki tekið til þess í fjáraukalögunum. Það þýðir með öðrum orðum að ef herra ,,Skattmann`` ætlar að fá 90 millj. kr. í virðisaukaskatt af sjúkrahúsunum og heilbrigðisgeiranum í heild að framlög ríkisins hafa lækkað í 90 millj. kr. Svona einfalt er málið. Í 1. gr. laga um heilbrigðisþjónustu sem þessi virðulega stofnun samþykkti á árinu 1973 og tóku gildi 1. jan. 1974 segir: ,,Allir landsmenn skulu eiga kost á fullkomnustu heilbrigðisþjónustu sem á hverjum tíma eru tök á að veita til verndar andlegri, líkamlegri og félagslegri heilbrigði.`` Svo mörg eru þau orð og þessi lög eru enn í gildi. Hvernig á nú að veita þessa þjónustu með því að draga alls staðar úr, loka deildum, láta hlaðast upp beiðnir um nauðsynlegar aðgerðir þegar biðtími er jafnvel á þriðja ár og fer alltaf versnandi? Við höfum verið að berjast fyrir því að byggja upp sjúkrahús og heilbrigðisstofnanir. Um leið og þetta er tilbúið er jafnharðan brugðist við með því að loka að meira eða minna leyti mörgum þessum stofnunum. Mér er sagt að áhrifamenn í ríkisspítalakerfinu hafi sagt að með sama áframhaldi sé ekki hægt að fullyrða að hægt verði að gefa sjúklingum þau lyf sem dýrust eru vegna þess að peningar eru ekki fyrir hendi. Og er talað um að ákveðnir sjúklingar þurfi svo og svo dýr lyf og menn býsnast yfir því, og það meira að segja hér inni á hv. Alþingi. Er nú ekki nokkuð langt gengið hjá ríkisstjórn jafnréttis og félagshyggju? Á að fara að draga úr þessari þjónustu, á að telja eftir ef einstaka sjúklingur þurfi mjög dýr lyf? Það hlýtur að hafa veruleg áhrif á þann sjúkling ef hann heyrir að samfélagið er farið að telja eftir þá þjónustu sem innt hefur verið af hendi. Ég tel þetta mjög alvarlegt. Ég hefði líka haldið að hæstv. ráðherrar mættu gjarnan vera á þingi, svona eitthvað lítillega, því þeir eru ekki alltaf allir heima á landinu. Sennilega er þetta eina þjóðin í veröldinni þar sem ráðherrar eru jafnmikið erlendis og hinir íslensku. Það væri gaman að gera slíkan samanburð og sjá. Enda heyrir það frekar til undantekninga ef sjást fleiri en tveir eða þrír ráðherrar hér inni á Alþingi. Hæstv. fjmrh. má þó eiga það að hann situr undir þessari fjárlagaumræðu. En hvar eru hinir? Enginn þeirra sést.  Hv. formaður fjvn. hefur ekki haldið aftur af sér að tala um framfarir og framkvæmdir og ég tala nú ekki um þegar kemur að því að beita aðhaldi og sparnaði og búa vel um hlutina. Ég hefði gjarnan viljað heyra álit hans á því hvort þetta sé það sem hann ætlar að vinna að í heilbrigðismálum í framtíðinni, hvort þetta sé það sem hann ætlar að lofa kjósendum sínum og því fólki sem hefur kosið jafnaðarmannaflokkinn sem berst fyrir þá fátæku og smáu. Ég hefði gjarnan viljað fá að heyra það, nema að hæstv. ráðherra sé tilbúinn að svara fyrir formann fjvn.

Forseti vill taka fram að hv. formaður fjvn. hefur tilkynnt veikindaforföll.

Já, hann er lasinn, blessaður. Ég vona að hann fái sem allra fyrst bata og geti þá skýrt frekar þetta fóstur sitt, brtt. við fjáraukalögin, við 3. umr. Ég verð þó að þakka hv. 1. þm. Vesturl., sem mælti fyrir þessu nál., fyrir það að hann gaf fyrirheit um að þessi mál yrðu skoðuð á milli 2. og 3. umr. Ég vil líka spyrja hæstv. fjmrh.: Er hann sammála svona vinnubrögðum? Leggur hann blessun sína yfir svona plagg? Þetta er máttlaust plagg. Hver á að standa undir þessum rekstri þegar búið er að hlaða á hann milljóna taprekstri á þessu ári og ekki er byggt á neinum áætlunum í samráði við þessar stofnanir? Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Og hvar er hæstv. heilbrrh.? Er hann kannski lasinn líka? Hann mætti gjarnan láta sjá sig hérna á þingi og standa fyrir sínu máli. Það er ekki alltaf hægt að skamma fjmrh. einan, þó hann sé slæmur. Það þarf líka að fara að tala við þá hina, sem mega ekkert vera að því að vera hérna en láta slík vinnubrögð eiga sér stað. Virðulegur forseti. Ég vil með þessum orðum láta í ljósi andúð mína á þessum vinnubrögðum og mótmæla hvernig farið er að við afgreiðslu fjáraukalaga. Ég vil fá skýr svör við því fyrir 3. umr. hvernig eigi að afla fjár fyrir allar þessar stofnanir eða hvort það sé ætlun ríkisstjórnar félagshyggju og jafnréttis að loka enn þá fleiri heilbrigðisstofnunum í landinu en þegar hefur verið tekin ákvörðun um.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram um frv. til fjáraukalaga þótt nokkurt hlé hafi orðið á henni síðustu tvær klukkustundirnar. Það er vissulega ánægjulegt að þessi nýja venja, að afgreiða fjáraukalagafrv. fyrir yfirstandandi ár, er að festast í sessi hér á Alþingi. Reyndar virðist nýbreytnin orðin svo hversdagsleg að mönnum finnst allt í lagi að rjúfa umræðuna á þann hátt sem gert var hér í dag. Í raun og veru er verið að ræða hér um nýtt fjárlagafrv. í þeim skilningi að verið er að breyta gildandi fjárlögum. Það væri vissulega tilefni til þess að ræða hér margt og mikið um stjórn efnahagsmála og samhengi ríkisfjármála við þann árangur sem náðst hefur í baráttunni gegn verðbólgunni, baráttunni gegn háu raunvöxtunum sem hér ríktu á gráa markaðnum, baráttunni gegn viðskiptahallanum, baráttunni gegn neikvæðum vöruskiptajöfnuði og mörgu öðru. Staðreyndin er sú að hlutlausir dómarar hafa á síðustu mánuðum kveðið upp sinn dóm í þessum málum. Ég vil í því sambandi minna á tvær skýrslur virtustu alþjóðlegra stofnana á þessu sviði, skýrslu OECD og nýlega skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þetta eru þær tvær stofnanir sem taldar eru traustastar í veröldinni í mati á efnahagslegum árangri. Það er alveg ljóst að í niðurstöðum þessara tveggja stofnana, m.a. í nýlegri skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem afhent var íslenskum stjórnvöldum fyrir nokkrum dögum síðan, kemur ótvírætt fram að þessar tvær stofnanir telja að sá árangur sem hér hefur náðst í efnahagsmálum sé að verulegu leyti að þakka breyttri stefnu í ríkisfjármálum á síðustu tveimur árum. Og þótt sá ágæti flokkur, Sjálfstfl., vilji hafa að engu álit þessara viðurkenndu vestrænu efnahagsstofnana þá breytir það ekki niðurstöðum þeirra. Hitt verður hins vegar æ sérkennilegra hve oft og hve lengi Sjálfstfl. neitar viðurkenndum vestrænum hagstjórnaraðferðum og áliti virtustu vestrænu efnahagsstofnana. Það hefur líka komið fram í þessari umræðu að Sjálfstfl. vill lækka skatta. Það hefur einnig komið fram í þessari umræðu að Sjálfstfl. vill auka ríkisútgjöldin. Hvorugt er nýtt. En það leiðir hins vegar til verulegs halla á ríkissjóði sem mætti telja í tveimur tugum milljarða ef allt er lagt saman sem Sjálfstfl. hefur lagt til. Slíkt hrikalegt gat yrði einsdæmi í Íslandssögunni. Það yrði ekki brúað nema með erlendum lánum. Og eftir eitt ár yrði verðbólgan komin upp í 30%. Svona einfalt er reikningsdæmið þegar efnahagstillögur Sjálfstfl. í þessari umræðu eru lagðar saman. Og það er þetta sem OECD-skýrslan varar við, það er einmitt þetta sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn varar við og þarf þess vegna ekki að hafa um það fleiri orð. Það er hins vegar nauðsynlegt fyrir Sjálfstfl., sem vill láta taka sig alvarlega, að gera þjóðinni grein fyrir því hvort hann ætlar sér virkilega að framkvæma hér stefnu sem felur í sér stórfelldar skattalækkanir upp á rúmlega 13 milljarða og stórfelldar útgjaldahækkanir á sama tíma um marga milljarða í viðbót. Niðurstaðan af slíkri stefnu er ljós. Það væri ný efnahagsleg kollsteypa á Íslandi.  Virðulegi forseti. Hér hefur verið vikið að nokkrum atriðum í umræðunum sem ég vil drepa lítillega á. Í fyrsta lagi er ég alveg sammála hv. þm. Pálma Jónssyni um það að hinn mikli skýrsluvélakostnaður sem fram kemur í þessu frv., kostnaðarauki vegna skýrsluvinnslu í skattkerfi, greiðsla á gjöldum til Skýrsluvéla ríkisins og Reykjavíkurborgar, er mikið áhyggjuefni. Það er nauðsynlegt að taka tölvumálefni ríkisins til ítarlegrar athugunar, leita hagkvæmari leiða í þessum efnum. Hv. þm. Pálmi Jónsson spurði einnig um hvað hefði verið gert varðandi heimild í 7. gr. og vék þar sérstaklega að viðræðum við Reykjavíkurborg. Ég vil strax taka það fram að ekki hefur verið greidd ein króna út úr ríkissjóði í samræmi við þetta heimildarákvæði. Hins vegar hafa embættismenn fjmrn. og embættismenn Reykjavíkurborgar farið rækilega yfir þessi mál. Borgarstjórinn í Reykjavík og ég höfum rætt þetta mál fyrr á þessu ári, höfum ákveðið að eiga fund til þess að ræða það aftur. Mér er ekki kunnugt um að af hálfu Reykjavíkurborgar hafi verið kvartað yfir meðferð á þessu máli. Það var áberandi í sumar og haust að það kom hlé í þessar viðræður. Það var ekki sök fjmrn. að það hlé varð. Ég vil ekki heldur segja að það hafi verið sök Reykjavíkurborgar. Það átti sér einfaldlega stað. Málin voru í eðlilegri athugun á milli þeirra embættismanna sem fyrst og fremst þurftu yfir þessi mál að fara. Þegar ég tók við embætti fjmrh. gekk ég frá samkomulagi við Reykjavíkurborg sem ekki hafði verið fullfrágengið þegar ég kom í ráðuneytið. Ég veit ekki til þess að neitt hafi staðið upp á fjmrn. á síðustu tveimur árum í þeim samskiptum og borgarstjórinn í Reykjavík og núv. fjmrh. hafa ekki átt í neinum vandræðum með að ræða þau vandamál sem eru milli ríkisins og Reykjavíkurborgar á þessu sviði. Hér hefur einnig verið rætt nokkuð um jöfnunargjaldið. Kom fram hjá hv. þm. Friðriki Sophussyni að í tengslum við framlengingu á þjóðarsátt hefði verið lofað að lækka tekjur af jöfnunargjaldi um 300 millj. Það er ekki rétt. Hins vegar kom til umræðu í þeim viðræðum hvort æskilegra væri að láta afnám jöfnunargjaldsins á næsta ári gerast í öðrum áföngum en gert er ráð fyrir í því frv. sem ég hef lagt fyrir þingið til þess að reyna að ná fram skýrari verðlækkunaráhrifum af þeim breytingum. Slíkar hugmyndir eru til skoðunar. Ég vil einnig segja, vegna fyrstu tillögunnar á þskj. 213, sem hv. þm. Friðrik Sophusson flytur, að þegar er búið að reikna inn í tekjuáætlun fjáraukalagafrv. þær viðbótartekjur af jöfnunargjaldi sem koma á þessu ári umfram það sem reiknað var í fjárlagafrv. Sú brtt. sem er nr. 1 á því þskj. frá hv. þm. Friðriki Sophussyni er óþörf því þegar er búið að ætla fyrir þessu atriði í frv. Hins vegar má lengi ræða það hvernig eigi að gera upp og setja punkt aftan við málefni endurgreidds söluskatts til atvinnuveganna. Ég tel að viðunandi samkomulag hafi tekist milli ólíkra sjónarmiða í þeim efnum, milli þeirra atvinnugreina sem hér um ræðir og farsælast sé að ljúka því máli með þeim hætti sem hefur verið lagt til. Ég leggst því gegn því að brtt. nr. 2 frá hv. þm. Friðriki Sophussyni verði samþykkt. Hv. þm. Pálmi Jónsson gerði hér að miklu umræðuefni spurninguna um það hvernig eigi að færa í bókhaldi ríkisins yfirtöku á skuldum Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Það er nauðsynlegt að menn glati ekki efnisatriði málsins í þeim orðaleik um bókhaldsreglur sem þar fer fram. Efnisatriði málsins er mjög einfalt. Mun ríkissjóður á þessu ári reiða fram einhverja greiðslu vegna yfirtöku þessara lána? Svarið er nei. Það verður ekki ein einasta króna greidd út úr ríkissjóði vegna yfirtöku á þessum lánum Verðjöfnunarsjóðs. Fyrsta greiðslan verður á næsta ári og mun þá koma til gjaldfærslu í samræmi við það. Það sem hér er verið að gera mikið mál úr er einfaldlega með hvaða hætti endanlega er frá gengið milli fjmrn. og Seðlabankans í bréfum þeirri yfirtöku á þessum skuldum sem þar er um að ræða og með hvaða hætti slíkt er síðan staðfest hér af Alþingi. Fjmrn. hefur samkvæmt venju rætt við Seðlabankann um það mál. Enginn ágreiningur er milli fjmrn. og Seðlabankans um það atriði að það verður staðfest með samkomulagi milli bankans og fjmrn. að yfirtaka á lánunum verður með þeim hætti, eins og gert hefur verið ráð fyrir frá upphafi, að fyrstu greiðslurnar komi til framkvæmda á næsta ári. Mér finnst þess vegna miður að það sé verið að þvæla þessu máli svo mikið hér inn í þessa umræðu til þess eins að fá út stærri hallatölur. Þessi umræða snýst nú um það, að telja þjóðinni trú um að hallinn sé meiri en hann er í raun með því að bókfæra í hallanum greiðslur sem alls ekki á að greiða á þessu ári. Ég held að almenningur í landinu sé þeirrar skoðunar að samkvæmt almennri málvenju sé halli á ríkissjóði munurinn á þeim tekjum sem koma inn og þeim gjöldum sem ríkissjóður verður að greiða á árinu. Almenningur í landinu er ekkert mjög vel heima frekar en þingmenn yfirleitt í hinum hörðu latínufræðum bókhaldsfræðanna og reikningsskilavenja sem eru þannig fræði að þar breytast siðir og venjur mjög frá einu tímabili til annars. Og auðvitað væri mjög auðvelt að sýna fram á með svipuðum rökum og hér er beitt að hallinn væri ekki 4 milljarðar heldur 40 milljarðar og hefði verið hjá Þorsteini Pálssyni á sínum tíma ekki mældur í eins stafs tölu heldur kannski þriggja stafa tölu, 100 milljarðar í halla. Það er allt hægt með slíkum aðferðum. Það er ekki kjarni málsins. Kjarni málsins er hvað við eyðum miklu umfram tekjur á því ári sem til umræðu er. Það er alveg ljóst að vegna þessa máls kemur engin einasta króna til greiðslu á þessu ári. Að sjálfsögðu verður gengið frá þeim málum með þeim hætti að öllum reglum og skilmálum sé fullnægt þannig að þegar árið er á enda sé enginn vafi í þeim efnum, enda kemur það alveg skýrt fram hver skoðun Ríkisendurskoðunar er. Ég vil þess vegna biðja hv. þm. að vera ekki að tengja þetta umræðunni um hallann. Það má í sjálfu sér ræða þetta mál fram og aftur, en ég vil bara geta þess að það er mikill fjöldi álitamála í ríkisreikningsfræðum um það hvenær og hvernig eigi að færa hinar ýmsu skuldbindingar ríkissjóðs. Ég held að almenningur í landinu yrði nú mjög ruglaður í allri umræðunni ef ætti að fara að blanda þeim reikningsskilafræðum inn í hina hefðbundnu umræðu um hallann á ríkissjóði. Að lokum ræddi hér hv. þm. Matthías Bjarnason um heilsugæslustöðvar. Það verður því miður að segja þá sögu eins og er að við verkaskipti ríkis og sveitarfélaga voru þær upplýsingar sem fram komu um kostnað við rekstur heilsugæslustöðvanna ekki fyllilega tæmandi þannig að kostnaður ríkisins af yfirtöku þessarar starfsemi hefur reynst vera meiri. Ríkið er nú að fara í fyrsta sinn í gegnum þá reynslu að þurfa að hafa þetta reikningshald allt hjá sér. Auðvitað má hafa á því ýmsar skoðanir þegar við erum staddir í þeirri á miðri, en ég held hins vegar að það sé samdóma álit þeirra ráðuneyta og þingmanna sem um þetta mál hafa fjallað að æskilegt sé að stefna að því að þetta sé sem réttast og áætlanirnar sem traustastar. Ég vil svo að lokum, virðulegi forseti, þakka hv. þm. og sérstaklega hv. fjvn. fyrir afgreiðsluna á þessu máli. Ég lýsti því yfir þegar ég mælti fyrir því að það væri mjög mikilvægt að hægt væri að ljúka málinu í nóvembermánuði svo það skapaðist smátt og smátt sú venja að fjáraukalagafrv. væri afgreitt tiltölulega fljótt og afgreiðsla þess biði ekki endanlegrar afgreiðslu fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Ég tel þess vegna að þessi önnur för okkar inn í tímabil þessarar nýju siðvenju hafi tekist vel og ef áfram verður haldið á þessari braut eigi þessar starfsaðferðir eftir að treysta í sessi meðferð ríkisfjármála í okkar landi.

Stefán Valgeirsson : Virðulegi forseti. Ég ætlaði nú ekki að taka til máls við þessa umræðu en vegna þess að hæstv. fjmrh. kom aðeins inn á að efnahagslegur bati, sem ég tek undir að hafi orðið, hefði orðið verulegur vil ég segja í sambandi við það að hann hefði getað orðið enn þá meiri ef tekið hefði verið á þessum málum eins og gert er í öðrum þjóðlöndum þar sem hlutirnir eru nokkuð í lagi. T.d. þegar teknar eru ákvarðanir um efnahagsumhverfi í Svíþjóð er það á þann veg að þeir sem eiga fjármagn hafa mesta hagnaðarvon af því að fara í framleiðslu en ekki að setja peninga sína í banka og sjóði sem lána út fé á háum vöxtum. Efnahagsbatinn hefði líka verið mikið meiri ef það hefði verið farið eftir því sem lofað var, að lækka raunvexti niður í 6% eins og talað var um þegar ég var með öðrum að mynda þessa ríkisstjórn. Við það hefur ekki verið staðið, langt í frá. Af því að hæstv. fjmrh. var ekki hér inni þegar ég ræddi um þessi mál lítillega í gær þá vil ég endurtaka það að t.d. vextir eru þannig að ef hann ætti einbýlishús og á því hvíldi ekki neitt og hann færi í banka og bæði um lán sem væri allt að 30% af verðmæti hússins þá mundi hann eiga kost á því að fá 6,5% vexti. En allur almenningur verður nú að borga allt að 8,25% í raunvexti og þeir sem þurfa að skuldbreyta yfir 10%, því Seðlabankinn hefur leyft að leggja 2% ofan á þessa vexti, og t.d. í Íslandsbanka eru hinir almennu vextir 8,75%. Þetta er nú jafnréttið sem þetta fólk býr við og væri áreiðanlega hægt að gera meira, ná meiru í ríkissjóð með því að hygla ekki svona fjármagninu. Þegar við vorum úti í Hull og Grimsby hér á dögunum þá var mér sagt að verðbólgan þar væri 10,9% en vextirnir 14 -- 15%, sem sagt meira en helmingi minni raunvextir þar en á Íslandi. Þetta vil ég mjög átelja og tel rétt að komi fram við þessa umræðu vegna þess að nú er verið að vinna að afgreiðslu fjárlaga og það þarf að fá meiri tekjur í ríkissjóð með einhverjum hætti vegna þess að það er rétt, sem hv. 1. þm. Vestf. sagði hér áðan, að sjúkrahúsin, heilsugæslustöðvarnar, hafa ekki fjármagn eða a.m.k. er því ráðastafað á þann veg að þar er ófremdarástand. Það er upp undir 20 mánaða biðlisti, t.d. fyrir þá sem eru bæklaðir, til að komast í meðferð. Þetta er auðvitað algjörlega ólíðandi ástand. Þetta fólk er að brotna niður. Og það eru þeir sem eru verst settir, bæði þroskaheft fólk, fatlaðir og fjölskyldur þeirra. Þar er áreiðanlega þörf á að líta til meira en gert er. Þessir málaflokkar eru ekki í lagi og langt frá því. Ég mun aldrei mæla með því að ekki séu teknir skattar til þess að halda uppi velferð í þessu þjóðfélagi. Það verður að miða við þessa þörf og það verður náttúrlega að setja aðrar stærðir í þjóðfélaginu eftir því að þetta sé í fyrirrúmi. Í stjórnarsáttmálanum frá 1987 var talað um að leggja tekjuskatt á fjármagnstekjur. Nú er stutt til kosninga, hæstv. fjmrh., og hvar er það á vegi statt? Hvers vegna er allt í böndum nema frelsi fjármagnsins? Það er frjálst. Allt annað er í böndum. Ef ég ætti einhverja eign og seldi hana og léti peningana í banka þá þyrfti ég ekki að borga tekjuskatt af því. En af öllum rekstri þarf aftur á móti að borga tekjuskatt. Ég hef upplýsingar um það að þetta sé eina landið í Evrópu sem svona er ástatt með. Þess vegna vil ég leggja þá spurningu fyrir hæstv. fjmrh.: Hvað verður gert í þessum málum? Er eitthvað á döfinni? Er þess að vænta á þessu þingi að á þessu máli verði tekið og á þennan hátt verði reynt að fá fjármagn til þess t.d. að láta í heilbrigðisgeirann þar sem vöntunin mun vera mest?

Frsm. minni hl. fjvn. (Pálmi Jónsson) : Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. flutti hér stutta ræðu og hófsamlega og svaraði örfáum atriðum sem hér hefur borið á góma í þessum umræðum. Ég sé eigi að síður ástæðu til þess að gera við hana örfáar athugasemdir. Hann spurði hvort Sjálfstfl. vilji lækka skatta um 13 milljarða króna og skera niður útgjöld sem því nemur. Því miður sjáum við ekki, miðað við þær horfur sem eru í fjármálum ríkisins í lok á stjórnartíð þessarar hæstv. ríkisstjórnar, að hægt sé að leggja af alla skattheimtu vinstri stjórnar, eða þessa 13 milljarða kr. Það væri gott ef svo væri og í samræmi við okkar stefnu en ástand fjármála ríkisins er með þeim hætti að þetta mun ekki verða mögulegt. Í fyrsta lagi vegna þess að núv. hæstv. ríkisstjórn skilur eftir sig halla í rekstri ríkissjóðs. Við vitum ekki enn þá hvað hann verður mikill á þessu ári. Við í stjórnarandstöðunni höfum spáð 6 -- 7 milljörðum en vafalaust er að raunverulegur halli verður meiri. En ef hallinn er dreginn saman á undangengnum árum, þ.e. á árunum 1988 --- og er kannski ósanngjarnt að kenna núv. hæstv. ríkisstjórn um allan halla sem varð á því ári --- 1989, 1990 og 1991 skv. fjárlagafrv., þá er þetta á núgildandi verðlagi hallarekstur upp á samtals 25 -- 30 milljarða kr. sem safnast hefur upp að meginhluta í tíð núv. hæstv. ríkisstjórnar. Og þó ég segi það sé ekki sanngjarnt að kenna núv. hæstv. ríkisstjórn um allan halla ársins 1988, því að þessi hæstv. ríkisstjórn var mynduð undir lok september, þá er það nú svo að fráfarandi fjmrh. þeirrar ríkisstjórnar, hæstv. núv. utanrrh., hélt því fram alveg þangað til í lok á því stjórnartímabili að halli ársins yrði ekki nema 693 millj. kr. Það var svo nákvæmt. En við stjórnarskiptin var eins og opnaðist flóðgátt á hirslum ríkissjóðs þar sem fé streymdi út. Niðurstaðan varð að útgjöld ársins fóru yfir 8 -- 9 milljarða fram úr fjárlögum og hallinn varð um 7 -- 8 milljarðar. Þetta er ein ástæðan. Önnur ástæða er sú að millifærslusjóðir hæstv. ríkisstjórnar sem komið var á í upphafi þessa stjórnartímabils, þar sem teknir voru 8 milljarðar kr. að láni erlendis til þess að borga skuldir, til þess að mæta skuldum í hallarekstri atvinnuveganna, munu skilja eftir sig vanda sem kemur til greiðslu á næstu árum, lítið á næsta ári, að vísu örlitlir vextir á þessu ári, en aðallega á árunum 1992 -- 1993. Ég hef ekki nákvæmt yfirlit yfir það hvað þetta muni verða mikið eða ekki nákvæma spá um það hversu mikið af þessu fé atvinnuvegirnir sjálfir munu geta greitt. En líkur benda til að þarna leggist vandi á herðar ríkissjóðs sem sé eigi minni en um 5 milljarðar kr. Í þriðja lagi er fjármálastjórnin með þeim hætti varðandi ýmsa samfélagslega sjóði, sem sækja styrk sinn til ríkissjóðs og eru byggðir upp að verulegu leyti og sumir að meginhluta með framlögum úr ríkissjóði, að þeir hafa verið sveltir í framlögum ríkissjóðs á undanförnum árum, bæði á þessu ári, síðasta ári og skv. fjárlagafrv. fyrir næsta ár á næsta ári, skv. stefnu hæstv. ríkisstjórnar. Þessir sjóðir stefna margir hverjir í gjaldþrot vegna þess að eigin fé þeirra er smám saman að ganga til þurrðar. Allir þekkja hvernig komið er fyrir húsnæðiskerfinu, Byggingarsjóði ríkisins og Byggingarsjóði verkamanna. Lánasjóður ísl. námsmanna kom hér til umræðu áðan. Hér á hv. Alþingi kom í gær til umræðu Byggðasjóður og Byggðastofnun, hvernig hæstv. ríkisstjórn er að leika þann sjóð og svona má áfram telja. Það má telja Lífeyrissjóð opinberra starfsmanna og fleira í þessum dúr. Þarna er um milljarða vanda að ræða sem kemur til kasta framtíðarinnar að leysa. Og hæstv. fjmrh. hefur sjálfur sagt að þessi vandi sé svo stór að hann geti reiknað með því að það taki 2 -- 3 kjörtímabil að ráða við hann. Ég hef sjálfur bætt því við þessi orð hæstv. fjmrh. að þannig sé hans viðskilnaður. Hann hefur ekki orðað það þannig sjálfur. Það eru mín orð. Hann lýsir því á þennan hátt hvernig hans viðskilnaður í fjármálum ríkisins er að þessu leyti þegar hann og hans hæstv. ríkisstjórn yfirgefur Stjórnarráðið væntanlega eigi síðar en á komandi vori. Vegna þessara alvarlegu horfa í fjármálum ríkisins, sem má greina sundur í þessa þrjá liði, þá eru ekki líkur til þess, því miður, að þó að við sjálfstæðismenn tökum við stjórn á fjármálum ríkisins og stjórn landsins þá verði hægt að leggja af þessa 13 milljarða skatta. En við ætlum okkur að koma í veg fyrir það að skattarnir haldi áfram að hækka því að með sama framhaldi hækka þeir stórum á komandi árum og er alveg í samræmi við það sem hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstjórn boðar, meira að segja hæstv. forsrh., að skattar hér á landi séu svo lágir að það sé ekkert tiltökumál þó að þeir verði hækkaðir stórum á komandi árum. Og það mun ábyggilega verða gert ef þessi hæstv. ríkisstjórn fær áfram umboð til þess að stjórna landinu. Það er ábyggilegt. Og það er ábyggilegt að þó að nú sé fyrir frumkvæði aðila vinnumarkaðarins gert samkomulag sem væntanlega þýðir það, ég segi væntanlega, að lagðar verða til hliðar nokkrar hugmyndir hæstv. ríkisstjórnar um það að leggja nýja skatta á atvinnulífið á næsta ári. Þá er víst að verði þessi hæstv. ríkisstjórn við völd á næsta kjörtímabili þá veit þjóðin hvað verður gert í sambandi við ríkisfjármálin, í sambandi við skattamálin og í sambandi við útgjöld ríkissjóðs. Þetta liggur allt saman fyrir. Það er markmið okkar sjálfstæðismanna að taka þessi mál nýjum tökum. Það verður að gerast með þeim hætti að útþensla í ríkiskerfinu, í rekstrarumsvifum ríkissjóðs verði stöðvuð, í stað þess að halda áfram að vaxa svo ár frá ári sem gert hefur verið. Og það verður markmið okkar sjálfstæðismanna að láta linna þessum gífurlegu skattahækkunum sem núv. hæstv. ríkisstjórn hefur staðið fyrir ár eftir ár og stefnir að að halda áfram fái hún til þess völd. Þessi þáttur mála, þ.e. ríkisfjármálin, eru að mínum dómi einn af þremur meginþáttum í þeim viðfangsefnum sem bíða næstu ríkisstjórnar. Hin atriðin tvö eru að tryggja það að grundvallaratvinnuvegir þjóðarinnar geti starfað þannig að þeir verði færir um að borga mannsæmandi laun, að þeir verði færir um að leggja til með öðrum þáttum þjóðarbúsins, en ekki eins og verið hefur að undanförnu að hinir þættir þjóðarbúsins verði að borga með þeim. Þetta er algert grundvallaratriði. Þriðja atriðið er það að við verðum að halda þeirri ró og þeim stöðugleika sem vissulega hefur náðst í kjaramálum og verðlagsmálum eftir að þjóðarsáttin komst á, sem gerðist með þeim hætti, eins og ég lýsti hér í minni fyrri ræðu, að aðilar vinnumarkaðarins tóku ráðin af hæstv. ríkisstjórn, neituðu þeim efnahagsgrundvelli sem hún hafði lagt upp, höfnuðu þeirri stefnu sem hæstv. ríkisstjórn hafði boðað með framlagningu fjárlagafrv., með framlagningu þjóðhagsáætlunar fyrir þetta ár og í öllum sínum boðskap, og mynduðu nýjan efnahagsgrundvöll sem færði bæði hæstv. ríkisstjórn og þjóðinni meiri stöðugleika í verðlagsmálum og launamálum en verið hefur um langt skeið. Þessu er nauðsynlegt að halda áfram og þetta er eitt af þeim þremur grundvallarmarkmiðum sem ég tel að Sjálfstfl. muni hafa að leiðarljósi fái hann til þess völd á næsta kjörtímabili. Ég tel mig þá hafa svarað því sem hæstv. fjmrh. vék að hér í sinni ræðu áðan, sem var út af fyrir sig hófsamleg ræða, sem hann beindi hér til Sjálfstfl. Að vísu var ég nokkuð á hlaupum vegna annarra funda og heyrði kannski ekki allt sem hæstv. ráðherra sagði en þetta eru meginatriðin. Ég vil svo aðeins víkja að því enn sem hæstv. ráðherra sagði um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Hann sagði hvað eftir annað að almenningur í landinu væri ekki sérstaklega vel að sér um bókhaldskúnstir og ríkisreikningsskil o.s.frv. Þetta er vafalaust rétt og í ljósi þess sýnist hæstv. ráðherra ætla að beita óeðlilegum og óformlegum aðferðum við færslu á yfirtöku lausaskuldar í Seðlabankanum, sem nálgast það að allar venjur um bókhald ríkisins, þ.e. reikningsskilavenjur, séu beittar bolabrögðum. Hvers vegna? Til þess að koma í veg fyrir að fólk í landinu fái að sjá rétta niðurstöðu. Þegar hann var að kasta því til mín að ég væri með þetta tal um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins og færslu á þessari yfirdráttarskuld til ríkissjóðs vegna þess að ég vildi sjá aðra niðurstöðu í ríkisútgjöldum og meiri halla þá er nú hægt að snúa því á ýmsa lund. Ég vil bara að þetta sé rétt fært og það eru fleiri en ég sem vilja að það sé rétt fært. Það hefur komið greinargerð um þetta mál frá Ríkisendurskoðun og áður hafði Ríkisendurskoðun látið það í ljós í skýrslu sinni um framkvæmd fjárlaga á miðju ári að þarna væri liður sem ekki væri enn færður til gjalda hjá ríkissjóði sem nauðsynlegt væri og óhjákvæmilegt að kæmi yfir á greiðsluyfirlit ríkissjóðs á þessu ári. Ég tel að það eigi að fara að réttum reglum í þessum efnum og ekki treysta á það að almenningur í landinu sé svo illa að sér í bókhaldsskilavenjum og um færslu á gjöldum ríkissjóðs að það sé óhætt að beita bolabrögðum í þessum efnum. Það væri sannarlega illa komið ef það væri gert. Ég hef nú fulla trú á því að þó að hæstv. fjmrh. reyni með vafningum að telja fólki trú um það að hægt sé að komast hjá því að færa þessa skuld til gjalda þá muni hv. meiri hl. á Alþingi og meiri hl. fjvn. ekki láta bjóða sér slíkt. Ég hef fulla trú á að svo fari. Ég skal enn vekja athygli á mismun á því þegar ríkissjóður yfirtekur skuldabréf, sem stundum hefur verið gert, þ.e. fast skuldabréf sem er í skilum og hefur stundum verið yfirtekið af ríkissjóði með þeim hætti að það kemur ekki á greiðsluyfirlit þessa árs nema það sem greitt er af því. Þetta hefur verið gert. En hér er ekki um neitt skuldabréf að ræða. Hér er ekki um nein lánsskjöl að tefla. Hér er aðeins um að ræða yfirdráttarskuld, lausaskuld, án nokkurra lánsskjala og engir pappírar standa á bak við, nema eitt bréf sem birtir yfirlýsingu hæstv. fjmrh. og formanns Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins, Árna Kolbeinssonar. Ekki eitt einasta lánsskjal og þar ofan í kaupið áður en yfirtaka ríkissjóðs fór fram hinn 1. júní sl., þá var skuldin öll gjaldfallin. Þetta var ekki þinglýst skuldabréf sem var í skilum. Nei, það er enginn lánspappír, aðeins lausaskuld sem öll er gjaldfallin og yfirtekin af ríkissjóði 1. júní. En samt ætlar hæstv. ráðherra að reyna að telja fólki trú um að það eigi ekki að færa hana til gjalda. Skrifstofustjóri fjmrn. hefur lýst yfir á fundum fjvn. að eigi verði komist hjá að þessi yfirtekna lausaskuld komi fram í ríkisreikningi. Og forustumenn meiri hl. í fjvn. hafa lýst yfir að það muni einnig ráða um þeirra afstöðu hvort ekki sé þá um leið nauðsynlegt að það sé fært inn á greiðsluyfirlit í fjáraukalögum. Ég held því að við ættum að hætta að tala um þetta og ég held að hæstv. fjmrh. ætti að hætta að tala um þetta á þann hátt að reyna að villa um fyrir fólki. Hann ætti að taka upp þau vinnubrögð að fara að viðurkenndum reikningsskilavenjum og taka tillit til þess sem óháð stofnun sem heyrir undir Alþingi og sett er á laggirnar af Alþingi, Ríkisendurskoðun, segir í sínum greinargerðum og yfirlýsingum. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þær ógreinilegu upplýsingar sem fram komu um þá samninga sem ég spurði um við Reykjavíkurborg og hin stærri sveitarfélög. Þar kom fram að engin króna hefur verið greidd á þessu ári, skv. þeirri heimild sem er í fjárlögum þessa árs, og að samningar séu í gangi en væntanlega þá ekki fullgerðir. Og þar kom fram hjá hæstv. ráðherra að Reykjavíkurborg til að mynda hafi ekki látið fram koma neinar kvartanir. Ef svo er þá er þetta mál allt í lagi og var kannski engin þörf á því að gera neitt samkomulag um að setja þetta inn á 6. gr. ef ekki átti neitt að fara að því samkomulagi og allir aðilar eru ánægðir með. En við höfum ekkert heyrt um það sérstaklega hér á þessum fundi frá fulltrúum Reykjavíkurborgar eða öðrum fulltrúum hinna stærri sveitarfélaga sem hér eiga hlut að máli. Ég sé ekki ástæðu til, virðulegur forseti, að minnast á fleiri atriði. Ég geri ráð fyrir því að það sem hæstv. ráðherra sagði um jöfnunargjaldið og ég ræddi hér í fyrri ræðu minni og síðan hv. 1. þm. Reykv. einnig, að hv. 1. þm. Reykv., muni ræða það frekar ef honum þykir ástæða til.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs, umræðu er lokið og hefst nú atkvæðagreiðsla.

Þetta gengur ekki forseti, ég var búinn að biðja um orðið.


             Ég bið hv. þingmenn afsökunar. Ætlaði hv. 1. þm. Reykv. að tala um ...?

Ef þetta er tekið sem ég sé að biðja um orðið þá vildi ég biðja um orðið og ég bað um orðið.

Forseta hefur bara yfirsést það, hv. þm., því þingmaðurinn hefur ekki verið skráður á lista. Ég bið auðvitað afsökunar á því. (Bankað í borð.) Vill hv. þm. komast á mælendaskrá?

Ég var búinn að biðja um orðið fyrir löngu.


            

Já.

Ég held að þingmenn hafi nú ágæta heyrn.

Það verður kannski að senda miða.

Friðrik Sophusson (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Ég harma það nú að það skuli ekki vera tekið eftir því þegar menn biðja um orðið. Það voru allir vitni að því þegar hv. 2. þm. Norðurl. e. bað um orðið hér fyrr og eins þegar ég bað um orðið. Og þótt það fari í taugarnar á hv. forseta að umræður skuli hér dragast meira á langinn en hv. forseta finnst réttlætanlegt, þá held ég að hv. forseti verði að átta sig á því að menn hafa hér enn þá málfrelsi. --- [Fundi frestað.]

Friðrik Sophusson : Virðulegi forseti. Ég sný mér beint að efnisatriðum málsins. Í ræðu hæstv. ráðherra komu fram nokkur atriði sem ég tel ástæðu til að minnast örstutt á. Ég veit að það gefst tækifæri síðar til að ræða um sjálft jöfnunargjaldið því að fyrir þinginu liggja tvö frv. um það efni. Ég lét þess getið í minni ræðu að ég hefði einhvers staðar séð að lækka ætti jöfnunargjaldið á næsta ári og hafði skilið það svo að það yrði lækkað frá því sem áætlað hafði verið í fjárlagafrv. en það reyndist á misskilningi byggt. Það sem ruglaði mig var að aðstoðarmaður fjmrh. sagði í blaðaviðtali að jöfnunargjaldið yrði lækkað um 400 millj. á næsta ári.  Ég get heldur ekki fallist á það, virðulegi forseti, að því sé haldið fram að fyrri liður tillögu minnar sé óþarfur vegna þess að gert sé ráð fyrir hækkuninni í heildartekjuaukanum í því frv. sem hér er til umræðu, vegna þess að það verður að gera mun annars vegar á því þegar áætlun stenst ekki og hinu þegar nýjar ákvarðanir leiða til tekjuauka fyrir ríkissjóð. Ég legg áherslu á þetta vegna þess að aukningin á tekjunum varðandi jöfnunargjaldið byggðist á þeirri nýju ákvörðun ríkisstjórnarinnar að leggja gjaldið ekki af á miðju ári eins og ráðgert hafði verið í upphafi. Þess vegna tel ég það skyldu að láta það sjást í fjáraukalögum að þessi nýja ákvörðun hafi leitt til aukinna og nýrra tekna. Ég heyrði að hæstv. ráðherra sagði að Reykjavíkurborg hefði ekki kvartað yfir því að enn hafi ekki verið samið á grundvelli sjöttugreinarheimildar sem heimilar hæstv. ráðherra að semja um greiðslur vegna verkefnaframkvæmda þar sem sveitarfélög hafa lagt út fjármuni sem ríkinu er síðan ætlað að greiða. Ég skil yfirlýsingar hans á þann veg að hann sé tilbúinn til samninga hvenær sem er og þegar Reykjavíkurborg, eða aðrir aðilar sem þarna eiga hlut að máli, en það eru sveitarfélög með fleiri íbúa en 10.000, fara fram á slíka samninga. Loks, virðulegur forseti, og það var nú kannski aðaltilgangur minn með því að fá að taka hér til máls sem ekki var gert af neinum öðrum hug en þeim að taka þátt í umræðunni um það dagskrármál sem hér er til umræðu, þá vildi ég láta þess getið að ég kallaði tillögu mína aftur til 3. umr. og mun að sjálfsögðu leggja hana fram aftur þá því ég tel að ekki megi afgreiða þessa tillögu að hæstv. iðnrh. fjarstöddum en mér skilst að hann verði kominn til landsins þegar 3. umr. fer fram um fjáraukalög. Og að allra síðustu þá þykir mér leitt að fyrri hluti ræðu minnar skuli hafa leitt til þessara tafa á fundarstörfum okkar hér í dag.

Halldór Blöndal (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Klukkan er korter yfir þrjú og manni var sagt það hér fyrr í dag að þessi fundur mundi taka skamman tíma en svo hefur nú ekki orðið af ástæðum sem forsetum þingsins eru kunnugar og skal ég ekki fjölyrða meira um þá hluti í þessari ræðu minni núna. En á hinn bóginn má vera að tilefni gefist til þess áður en langt um líður á þessum fundi að gera starfshætti þingsins, fundarsköp og þingsköp enn einu sinni að umræðuefni til þess að við getum farið svo heim fyrir þessa helgi að bæði þingmenn og forsetar geri sér ljóst til hvers ætlast sé í venjulegum samskiptum einstakra þingmanna og forseta. Ég held að það sé alveg ljóst að við þingmenn eigum rétt á því að virðing sé borin fyrir okkar tíma þegar svo stendur á. Ég er síður en svo á móti því að langar ræður séu haldnar, en á hinn bóginn þykir mér undarlegt þegar maður fer fram á það að fá að gera stutta athugasemd í sambandi við fjáraukalög, að slíkt gefi tilefni til sérstaks forsetafundar, að maður einungis skuli biðja um orðið. Ég vil vekja athygli á því að í brtt. meiri hl. fjvn. eins og þær liggja fyrir er ekki sinnt jafnsjálfsögðum málum eins og þörfum Leikfélags Akureyrar eða Óperunnar hér í Reykjavík. Ég vil að það sé alveg ljóst að ég mun ekki una því að fjáraukalög verði afgreidd svo á mánudag að þingið ákveði það án atkvæðagreiðslu að Leikfélag Akureyrar verði lagt niður. Og ég geri ráð fyrir því að Óperan eigi líka þá vini hér, þar á meðal mig, sem munu skilja það að ekki gengur að þessi þröngsýna ríkisstjórn, sem nú situr og við höfum m.a. fengið smjörþefinn af hér í þingsölum í dag, skuli geta ákveðið að leggja slíkt menningarfyrirbæri niður sem íslensk ópera er. Bæjarstjórn Akureyrar hefur látið Byggðastofnun gera athugun á því hversu miklir fjármunir fari til menningarmála á Akureyri og hér á höfuðborgarsvæðinu. Það kemur engum þingdeildarmanni á óvart að framlögin eru mjög veruleg, skipta hundruðum milljóna. Ef allt er talið verðum við að fara í enn hærri tölu, verðum við að fara í níu stafa tölu, milljarð, og mæla í milljörðum þegar við ræðum um menningarmálin hér á höfuðborgarsvæðinu. Og það er til marks um rausnarskapinn að viðræður hafa verið í gangi um það nú milli menntmrh. og aðila sem standa í atvinnurekstri að festa kaup á dýrum byggingum til þess að þjóna þeim menningarhagsmunum sem eru hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég þarf ekki að vekja athygli á því hér í þinginu, það vita þingmenn, að Listasafn Íslands er hér á þessum stað með sínar byggingar, sín hús, sín málverk, en á hinn bóginn hefur ekki verið gengið fram í því að Listasafn Íslands og ríkissjóður taki þátt í sjálfsögðum kostnaði við það að úti á landi geti risið myndarlegir myndlistarsalir og að Listasafn Íslands sé aðili að slíkum sal. Ef við tölum um tónlistina kemur hið sama upp, að ríkisvaldið lætur sig litlu skipta hvernig þeirri starfsemi er háttað úti á landsbyggðinni. Síðast í dag fékk ég í hendur bréf frá fjmrn. þar sem amast er við því og því synjað að standa við fimm ára gamalt loforð um niðurfellingu á sköttum vegna orgelkaupa í kirkju úti á landi. Þannig andar til strjálbýlisins, dreifbýlisins frá þeim sem stjórna. Mér er sagt að framlög t.d. til framhaldsskóla og fjárfestingar á því sviði séu mjög misjöfn. Ég veit að það er ekki efni fjáraukalaga að fjalla um fjárveitingar til framhaldsskóla á næsta ári, en ég vil svona rétt til að sýna fram á sinnuleysi þeirrar ríkisstjórnar sem nú er gagnvart menningarlegri uppbyggingu úti á landi vekja athygli á því að í fjárlagafrv. er einungis gert ráð fyrir litlum 15 millj. kr. til uppbyggingar Verkmenntaskólans á Akureyri, það fer ekki króna til Menntaskólans og með margvíslegum hætti öðrum er reynt að þrengja mjög kosti þeirra sem vilja halda uppi myndarlegri menningar - og menntunarstarfsemi og viðleitni úti á landsbygginni. Þess vegna vil ég að það komi alveg skýrt fram hér og nú úr þessum ræðustóli að ég mun ekki sætta mig við það að Leikfélag Akureyrar verði lagt niður án þess að Alþingi taki sérstaklega afstöðu til þess og ég veit að aðrir þingmenn Norðurl. e. eru mér sammála í því og ég vil vænta þess að brtt. þar að lútandi verði lögð fram við frv. til fjáraukalaga af fjvn. við 3. umr. Það er smekklegt. Það hefði auðvitað verið skemmtilegra að sú brtt. hefði komið strax við 2. umr., líka varðandi Óperuna. Það er svona smekklegra fyrir hæstv. fjmrh. og meiri hl. að þingmenn taki ekki sjálfir völdin af þeim og þess vegna legg ég upp úr því að þetta geti gerst. Ég vil í annan stað vekja athygli á þeim orðaskiptum sem hafa orðið hér í þinginu í dag milli hæstv. fjmrh. og hv. 2. þm. Norðurl. v. Pálma Jónssonar vegna þeirra skuldbindinga sem ríkissjóður hefur tekið á sig vegna lántöku Verðjöfnunarsjóðs. Þessi umræða um eðli lántökunnar er ekki ný hér í þinginu. Við munum eftir því að hæstv. fjmrh. var að fegra afkomu ríkissjóðs á sínum tíma með því að segja að styrkveitingar til sjávarútvegsins úr Verðjöfnunarsjóði kæmu ríkissjóði ekki við, ykju ekki halla ríkissjóðs þar sem lánveitingarnar væru teknar af Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins. Hann kannaðist ekki við að ríkissjóður hefði tekið á sig þessar skuldbindingar.  Auðvitað sagði hæstv. fjmrh. að þetta kæmi ríkissjóði ekki við. Þessar fjárhæðir eru hvergi í ríkisreikningi. Hins vegar var það samþykkt á þingi í vor að ríkissjóður með formlegum hætti tæki þessar skuldbindingar yfir. Það var samþykkt með lögum og ekki getur hæstv. fjmrh. búist við því að embættismennirnir sem færa ríkisreikninginn komist hjá því að skuldfæra lánið. Það eru lög um ríkisreikning. Og fjmrh. getur ekki með einhverri handauppréttingu um fjáraukalög breytt lögum um ríkisreikning. Þær skuldbindingnar sem ríkissjóður tekur á sig hljóta að koma inn í bókhaldið. Skuldir ríkissjóðs á hverjum tíma eru bókfærðar. Það liggja fyrir upplýsingar um það hverjar eru skuldir ríkissjóðs á hverjum tíma og þessar skuldir voru færðar yfir á skuldir ríkissjóðs á þessu ári og auðvitað koma þá útgjöld á móti. Þetta er einföld bókfærsla. Og auðvitað verður þetta að koma inn í fjáraukalög. Það er lagaskylda. En ráðherrarnir eru farnir að haga sér með ýmsum hætti. Það er ekki langt síðan hæstv. félmrh. lýsti því yfir hér í þessum ræðustól að félmrn. hefði af ásetningi gefið út sérprentun af lögum með röngum lagastaf. Og þetta er allt í lagi á Íslandi. Ég hef ekki séð að dagblöðin eða fjölmiðlarnir hafi veitt þessu neina athygli. Erlendis hefði framkoma af þessu tagi dugað til að viðkomandi ráðherra hefði orðið að segja af sér. Og meira að segja leit Alþingi svo alvarlegum augum á þetta á sínum tíma þegar refsilög voru samþykkt að það er sérstök klásúla í refsilögum sem lýtur einmitt að þessu athæfi ráðherrans. Þannig er nú það. Ég vil í þriðja lagi vekja athygli á því, hæstv. forseti, að ríkisvaldið í gegnum Seðlabankann og bankaeftirlitið hefur gert bönkum, bæði ríkisbönkum sem öðrum, það að skyldu að gera upp reikninginn við lífeyrissjóði starfsmanna bankanna þannig að þar liggi ekki eftir einhverjar uppsafnaðar kvaðir, skyldur sem engin verðmæti standa á bak við. Hæstv. fjmrh. hefur talað um það, þegar hann talar um bankamál, að nauðsynlegt sé fyrir bankana að leggja til hliðar fjármuni einmitt til þess að mæta slíkum skuldbindingum síðar. Hvað gerir hæstv. fjmrh. í sambandi við skuldbindingar ríkissjóðs, í sambandi við Lífeyrissjóð opinberra starfsmanna? Hefur hann sett sér svipuð markmið eins og hann ætlast til og ríkisstjórnin ætlast til að bankarnir geri, t.d. að fylla upp í gatið á fimm árum? Það hefur hann ekki gert. Og það sem meira er, hann hefur algjörlega hundsað kröfur, og ég vil segja mjög sterkar kröfur, opinberra starfsmanna um að a.m.k. verði haldið í sama horfi og áður hafði verið. Ég vil svo að síðustu, hæstv. forseti, aðeins skýra frá því að fram kom á fundi um langtímaáætlun í vegamálum að hæstv. fjmrh. hefði beint þeim tilmælum til einstakra ríkisstofnana að gjaldskrár einstakra stofnana yrðu ekki hækkaðar á næsta ári umfram þá verðbólgu sem búast megi við að þá verði. Það kom fram á fundi okkar í langtímanefnd með aðilum vinnumarkaðarins og ráðuneytisstjóra fjmrn. að þetta mundi þýða verulega erfiða rekstrarstöðu hjá ýmsum opinberum stofnunum. Það kom líka fram á þessum fundi að ríkið hefur stillt svo til að hækkanir á sköttum og gjaldskrám opinberra aðila eigi að falla hinn 1. jan. nk. Og af hverju 1. jan.? Vegna þess að með því að velja þá dagsetningu fá launþegar verðbólguhækkunina ekki uppi borna með hækkuðu kaupgjaldi fyrr en 1. júní á næsta ári. Ef á hinn bóginn hefði verið valin dagsetning eins og 30. apríl eða 30. nóv. hefði ríkissjóður og atvinnurekendur orðið að taka við þessari byrði 1. jan. eftir mánuð, eða 1. júní eftir mánuð. Efnahagsstjórn ríkisins er með öðrum orðum miðuð við það að níðast eftir mætti á þeim litla kaupmætti sem eftir er í landinu, fara í kringum þá samninga sem gerðir voru með þjóðarsáttinni og reyna að kreista kaupmáttinn niður eftir getu án þess að það brjóti beinlínis í bága við þau samningsákvæði sem sett voru. Þetta er auðvitað siðlaust. Ég tel rétt að það komi fram að ég hef óskað eftir upplýsingum um það, sem ég vænti að fá á miðvikudag, hvaða hækkanir það eru sem ríkisstjórnin hefur áformað 1. jan. nk. og verður fróðlegt að fara yfir þann lista. Að síðustu vil ég aðeins segja þetta: Við þingmenn megum búast við því það sem eftir lifir til jóla að töluvert verði að gera. Þá er auðvitað mjög þýðingarmikið að ekki aðeins forsetar þingsins heldur einnig formenn þingnefnda standi þannig að verki að sé í samræmi við þingsköp, þingvenjur og góða siði hér á hinu háa Alþingi og ekki sé verið á síðustu stundu að fara á snið við þær reglur sem við viljum setja okkur og reyna þannig að brjóta niður bæði móral og heiðarleg vinnubrögð í þessu húsi. Þetta held ég að sé mjög mikilsvert. Mér er það kunnugt að þessi mál hafa verið rædd á fundi með forsetum og formönnum þingflokka. Það gefur auðvitað auga leið að þessi mál verður að ræða sérstaklega í þeim nefndum og á þeim stöðum þar sem á hefur skort að fyllstu þingskapa sé gætt, reglna sem eru um starfsemi nefnda og jafnframt óska ég eftir því --- og nú skal ég ekki krefjast þess að forseti þingsins komi hér inn --- að upplýsingar um slíka fundi verði látnar í té ef einstakir nefndarmenn eða þingmenn óska þess.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Ég vil aðeins geta þess vegna tveggja atriða sem komu fram í ræðu hv. þm. Halldórs Blöndals, að athugun hefur farið fram á því hvernig hægt sé að bregðast við fjárhagsvanda Leikfélags Akureyrar og viðræður hafa farið fram milli Akureyrarbæjar, menntmrn. og fjmrn. um það atriði. Það mál hefur verið til umfjöllunar í fjvn. og ég vænti þess að það verði hægt að skoða það mál og jafnvel leiða til lykta á næstu dögum. Akureyrarbær hefur lýst sig reiðubúinn að taka þátt í lausn þessa fjárhagsvanda ásamt ríkinu og við ræddum það m.a. með forsvarsmönnum Akureyrarbæjar, menntmrh. og ég, fyrir skömmu síðan. Hitt atriðið var fjárhagsvandi Óperunnar. Hann er mikill. Þar hafa komið fram hugmyndir um það að ríkið og Reykjavíkurborg ásamt einkaaðilum fyndu lausn á fjárhagsvanda Óperunnar. Það mál er skemmra á veg komið vegna þess að hingað til hefur Reykjavíkurborg ekki verið reiðubúin að stíga það skref að taka þátt í rekstrarkostnaði og fjárhagsvanda Óperunnar líkt og gert er með Leikfélag Reykjavíkur og Leikfélag Akureyrar. En margir hafa verið þeirrar skoðunar, eins og m.a. kom fram í leiðara Morgunblaðsins í sumar, að eðlilegt væri að Reykjavíkurborg, ríkið og einkaaðilar tækju höndum saman um að tryggja fjárhagsgrundvöll Óperunnar. Ríkið hefur fyrir sitt leyti verið reiðubúið til þess og við bíðum eftir svari frá Reykjavíkurborg um það hvort hún er líka reiðubúin að taka þátt í því að leysa fjárhagsvanda Óperunnar. Ég á ekki von á því að svar fáist í því máli fyrir 3. umr. fjáraukalaganna, en vona hins vegar að málefni Leikfélags Akureyrar geti skýrst fyrir þá umræðu.

Halldór Blöndal (um atkvæðagreiðslu) : Hæstv. forseti. Ég vil aðeins mótmæla því að atkvæðagreiðsla skuli hefjast svo að mér gefist ekki kostur á því að gera athugasemdir við þingsköp. Þetta er ekki í fyrsta skipti á fundinum í dag sem framkoma hefur verið með þeim hætti að ekki samrýmist þingsköpum. Ég geri ekki ráð fyrir því að orð mín skipti neinu máli fyrir stjórn þingsins en vil aðeins að það komi fram að hæstv. forseti hefur enn einu sinni á þessum fundi hagað sér þannig að ekki samrýmist þingsköpum.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Vegna þessara orða hv. 2. þm. Norðurl. e. minnist forseti þess ekki í 11 ára tíð sinni hér í þessu húsi að umræður um þingsköp hafi verið leyfðar eftir að hringt hefur verið til atkvæðagreiðslu. Forseti mun alla vega láta athuga hvort fordæmi séu fyrir því en ég hygg að þess séu engin dæmi. Það er að sjálfsögðu ekkert auðveldara fyrir hv. 2. þm. Norðurl. e. en að tala um þingsköp þegar atkvæðagreiðslu er lokið. Til þess að fyrirbyggja allan misskilning hafði forseti tilkynnt að nú hæfist atkvæðagreiðsla. Eftir það er ekki leyfð umræða um þingsköp fyrr en atkvæðagreiðslu er lokið.