Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

[15:01] Áður en gengið er til dagskrár vill forseti geta þess að sendinefnd frá grænlenska landsþinginu undir forustu forseta þess, Knuds Sørensens, fylgist með upphafi þessa fundar. Sendinefndin er í heimsókn til þess að kynna sér starfshætti Alþingis en nú er unnið að endurskoðun þingskapa og starfshátta grænlenska landsþingsins. Fyrir hönd Alþingis býð ég sendinefndina velkomna og vona að för hennar verði árangursrík.

[15:02] Herra forseti. Ég beini þeirri fyrirspurn til hæstv. samgrh. hvort það sé rétt sem mér barst til eyrna í morgun að þverbrautinni á Patreksfjarðarflugvelli hafi verið lokað fyrirvaralaust. Þessi þverbraut hefur verið mjög mikilsverður liður í öryggismálum Patreksfirðinga og má m.a. minna á það að eftir snjóflóðin 1983 var þetta brautin sem var opin og gerði björgunarsveitum kleift að koma svo fljótt á staðinn sem raun bar vitni og það eru margir fleiri sem eiga þessari þverbraut líf sitt að launa. Sá sem sagði mér frá þessu átti m.a. þverbrautinni líf sitt að launa og segir að hann hafi spurst fyrir um þetta hjá flugmálastjóra en fengið þau svör að hann hefði ekki hugmynd um þessa lokun og þetta uppátæki væri algerlega á ábyrgð flugvallastjóra Vestfjarða. Ég spyr hæstv. samgrh. hvað hann getur sagt um þetta mál og vil aðeins bæta því við að nú fer vetur í hönd og við höfum séð hvernig hann getur lagst að á Vestfjörðum. Í staðinn fyrir að loka þverbrautinni ætti að framlengja hana nú þegar upp í 1.100 metra til þess að hún sé fær um að taka við björgunarsveitum hvenær sem er.

[15:04] Herra forseti. Ég hygg að þverbrautin hafi verið lokuð síðan 1989. Það er rétt að krossar hafa verið settir upp við endann á henni en þetta er stutt braut sem er í samræmi við kröfur Alþjóðaflugmálastofnunarinnar. Á hinn bóginn liggur fyrir að í neyðartilvikum er hægt að opna brautina og verða gerðar ráðstafanir til þess en m.a. þegar bundið slitlag var lagt á flugvöllinn á Patreksfirði myndaðist þar brún. Ég hygg að ef til þess kemur að nota þurfi brautina og snjóflóð hafa fallið verði ekkert því til fyrirstöðu að opna hana en hún er léleg og hefur ekki verið fjármagn til þess að gera hana sambærilega að gæðum við löngu brautina. Ég hygg að hér sé ekki neitt nýtt á ferðinni. Þessi braut hefur verið lokuð svo árum skiptir. Ég minni líka á að mjög góður vegur er nú kominn yfir Hálfdán. Ég hygg að það sé bundið slitlag frá Bíldudal til Patreksfjarðar, upphleyptur vegur, og þar er einnig flugvöllur á Bíldudal sem er einatt opinn þegar Patreksfjarðarflugvöllur er lokaður. Ég hef upplifað að hafa orðið að lenda á Patreksfirði af því að lokað var á Bíldudal svo að það er sennilega á báða vegu. Ég vonast til að þetta svar sé fullnægjandi en það er síður en svo að menn ætli sér að reyna að amast við því eða koma í veg fyrir það að þessi flugvöllur verði notaður í neyðartilvikum.

[15:06] Virðulegi forseti. Fyrir nokkrum dögum var því fagnað að 50 ár eru liðin frá stofnun Sameinuðu þjóðanna. Íslendingar hafa tekið allmyndarlegan þátt í starfsemi samtakanna á þessum áratugum eins og hv. alþm. þekkja vel en nú er ljóst að að mörgu leyti er að verða breyting á hinu alþjóðlega umhverfi sem kallar á að nokkru leyti öðruvísi áherslur og öðruvísi viðbrögð en verið hafa af hálfu íslenskra stjórnvalda. Í tilefni þessara tímamóta í sögu Sameinuðu þjóðanna og þeirra tímamóta sem Ísland stendur frammi fyrir sem aðili að Sameinuðu þjóðunum hefði ég viljað leggja fram fyrirspurn til hæstv. forsrh. varðandi það hvort hann telur koma til greina að Íslendingar undirbúi framboð Íslands til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Íslendingar hafa átt kost á því að fá sæti í öryggisráðinu en aldrei tekið því. Aðrar þjóðir, jafnvel smærri þjóðir og fátækari þjóðir en við, hafa átt sæti og átt fulltrúa í öryggisráðinu, t.d. þjóð eins og Grænhöfðaeyjar. Ég tel að miðað við þær aðstæður sem nú eru uppi, og sérstaklega kannski það að samstarf Norðurlandanna á vettvangi Sameinuðu þjóðanna er núna að sumu leyti veikara en áður, sé nauðsynlegt fyrir Ísland að styrkja stöðu sína frá því sem verið hefur og með hliðsjón af því spyr ég hæstv. forsrh. hvort hann telji koma til greina að Ísland undirbúi framboð til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna þegar tækifæri gefst til þess á næstu árum.

[15:08] Hæstv. forseti. Þetta mál hefur ekki verið rætt í ríkisstjórn en ég vil taka fram af minni hálfu að ég tel að við eigum að taka virkan þátt að öllu leyti í starfsemi Sameinuðu þjóðanna. Við höfum lýst því yfir að við viljum gjarnan taka þátt í því að breyta uppbyggingu öryggisráðsins og huga að nýrri skiptingu þeirra þjóða sem fara með neitunarvald og eins fjölgun þátttökuþjóða þar. Ég lýsi því sem skoðun minni að ég tel ástæðulaust fyrir okkur að færast undan því lengur að axla þá ábyrgð sem fylgir þátttöku í öryggisráðinu. Ég tel að bæði hafi tæknihlutinn breyst svo mikið að þar sem áður var rætt um að þyrfti að hafa fjölmennar sendinefndir á staðnum til þess að geta uppfyllt slík skilyrði hafi tæknin breytt slíkum hlutum. Ég tel að við eigum að axla þarna ábyrgð á þessum þætti eins og annars staðar. Eins og hv. þm. nefndi hafa þjóðir sem við höfum verið að styðja fjárhagslega vegna þess hversu fátækar þær eru og illa í stakk búnar tekið þátt í slíku samstarfi eins og Grænhöfðaeyjar og reyndar aðrar þjóðir sem hafa ekki haft mjög mikla fjárhagslega burði. En ég er þeirrar skoðunar að þetta gæti verið og sé eðlilegur þáttur í störfum okkar hjá hinum Sameinuðu þjóðum.

[15:10] Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þessi svör. Ég tel að þau séu mjög mikilvæg. Ég tel að ákvörðun um það að Íslendingar sækist eftir sæti í öryggisráðinu við tækifæri mundi styrkja utanríkisþjónustuna í heild og efla metnað hennar og starfsöryggi. Ég bendi á í þessu sambandi að einmitt vegna þeirra tæknibreytinga sem hafa orðið eru möguleikar á því að gegna þessum skyldum okkar við öryggisráðið ef til kæmi með minni mannafla en áður var gert ráð fyrir. Þeir starfsmenn utanríkisþjónustunnar, sem ég hef rætt við, telja að það væri jafnvel hægt að sinna þessum skyldum með tveimur mönnum, þ.e. einum sem væri stöðugt á vakt og öðrum sem væri í New York þar sem aðalstöðvar Sameinuðu þjóðanna eru þannig að ekki er um að ræða verkefni sem Ísland ætti ekki að geta séð tiltölulega vel fram úr. Ég tel að sú yfirlýsing sem kom fram hjá hæstv. forsrh. áðan sé mikilvægt skref í rétta átt í þessu máli.

[15:11] Virðulegur forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. menntmrh. varðandi móttöku- og hlustunarskilyrði Ríkisútvarps og sjónvarps í Grundarfirði. Þar sem móttöku- og hlustunarskilyrði útvarps og sjónvarps í Grundarfirði eru oft mjög slæm og þegar veðurskilyrði eru slæm vill oft bregða svo að hvorki heyrist í Ríkisútvarpinu né sjónvarpinu. Þarna er um að ræða bæði öryggismál fyrir íbúa á staðnum fyrir utan það að þarna er um sjálfsagða þjónustu að ræða. Heimamenn og sveitarstjórn Eyrarsveitar hafa ítrekað óskað eftir úrbótum í þessum málum og ég spyr hæstv. menntmrh. hvort áform séu um úrbætur í þessum efnum og hvenær vænta megi þeirra úrbóta.

[15:12] Herra forseti. Þetta er of tæknilegt mál til þess að ég geti svarað því hér og nú hvort unnt er að bregðast við þessum óskum. Ef það hefur ekki verið gert og þær eru rökstuddar hlýtur það að vera flókið og vandasamt mál fyrir Ríkisútvarpið að gera það þannig að ég get ekki svarað fyrir það í þessu tilviki og þarf að afla mér betri upplýsinga. En ég vil nota tækifærið til þess að varpa ljósi á þá staðreynd að fram kom í nýlegri skýrslu Ríkisendurskoðunar, sem var unnin að beiðni fjárln., að hún gerir athugasemdir við það hvernig staðið hefur verið að uppbyggingu dreifikerfis útvarps og sjónvarps og telur að það sé unnt að fara aðrar leiðir en gert hefur verið í því efni. Það þurfi nánari samvinnu á milli Pósts og síma og Ríkisútvarpsins um dreifikerfið, bæði til þess að gera það öflugra og einnig til þess að gera að hagkvæmara. Eftir að þessi skýrsla lá fyrir hef ég rætt um það við hæstv. samgrh. að rétt væri að huga að því máli og stuðla að því að þessar tvær öflugu ríkisstofnanir ynnu saman þannig að bæði yrði bestu tækni beitt við að koma efni á framfæri og einnig yrði það gert með hagkvæmasta hætti. Ef slíkar umbætur, sem ég tel nauðsynlegt að standa að, verða til þess að treysta stöðu útvarps- og sjónvarpsnotenda í Grundarfirði tel ég að unnt væri að ná þeim árangri samhliða. En ég lít þannig á eftir þá skýrslu sem liggur fyrir og alþingismenn hafa vafalaust kynnt sér frá Ríkisendurskoðun að brýnt sé að huga að heildarmálum útvarpsins og sjónvarpsins varðandi dreifingarkerfið og þá að nánara samstarfi Pósts og síma og Ríkisútvarpsins.

[15:14] Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin. Ég heyri að það er í farvatninu að eitthvað gerist í þessum málum og ég vona að svo verði hið allra fyrsta því eins og ég sagði er um öryggismál að ræða og íbúar á svæðinu hafa upplifað það oft og tíðum þegar vond veður geysa að heyra hvorki í útvarpi né sjónvarpi. Ég vænti þess að úrbætur verði og þakka fyrir svörin.

[15:15] Herra forseti. Ég beini máli mínu til sjútvrh. vegna ummæla sem höfð hafa verið eftir hæstv. ráðherra, m.a. í tengslum við nýlega haldinn aðalfund LÍÚ, og varða hugsanlegar breytingar á reglum um úreldingu eða endurnýjunarskilmála fiskiskipa. Skilja hefur mátt á hæstv. ráðherra að það komi til greina að slaka á kröfum eða jafnvel fella niður þær kröfur sem í gildi eru um að taka þurfi úr notkun sömu rúmlestatölu í fiskiskipi á móti hverri nýrri rúmlest sem kemur inn við endurnýjun. Þessi ákvæði voru m.a. fest í lög við síðustu endurskoðun viðkomandi laga á síðasta þingi. Það er óþarfi að fjölyrða um það hversu óheppilegt er að einhver óvissa ríki um tilhögun þessara mála vegna þeirra ákvarðana sem forsvarsmenn fyrirtækja þurfa að taka og varða mikla fjármuni sem hér geta verið í húfi. Vegna þessara ummæla og í framhaldi af ályktun á aðalfundi Landssambands ísl. útgerðarmanna hefur þegar skapast nokkur óvissa um framtíðina í þessum efnum sem torveldar mjög ákvarðanatöku stjórnenda fyrirtækja og er illt við það að búa. Ég held að það sé því mjög mikilvægt að hæstv. sjútvrh. tali alveg skýrt í þessum efnum um áætlanir eða áform ef einhver eru um breytingar og þá í hvaða átt. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. sjútvrh.: Í fyrsta lagi: Telur hæstv. sjútvrh. ekki óheppilegt að óvissa ríki um þessi mál? Í öðru lagi: Eru áformaðar á vegum hæstv. ríkisstjórnar eða hæstv. ráðherra einhverjar breytingar í þessum efnum? Ef svo er, þá hverjar og hvenær munu þær koma til framkvæmda? Getur hæstv. ráðherra við þetta tækifæri eða á allra næstu dögum gert þannig grein fyrir málinu að þeirri óvissu sem nú hefur skapast verði eytt?

[15:17] Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. 4. þm. Norðurl. e. um að það er mjög óheppilegt að um atriði eins og þetta sé óvissa. Ég hef verið þeirrar skoðunar að þetta ákvæði væri tímabundið vegna þess að í reynd ætti það að vera svo að einstakar útgerðir ættu að bera ábyrgð á fjárfestingum sínum og ríkið ætti ekki að þurfa að hafa þar hönd í bagga. En hitt er annað mál að það atriði sem ég tel að menn þurfi að hafa í huga fyrst og fremst við núverandi aðstæður er að við vitum að við búum við talsverðan vanda vegna þess að fiski er hent og það á ekki síst við þegar um er að ræða skip með ónógar aflaheimildir. Við slíkar aðstæður, meðan við höfum ekki náð tökum á þeim vanda sé ég veruleg tormerki á að breyta þessari reglu þó það ætti að vera meginregla að útgerðarmenn beri ábyrgð á fjárfestingum sínum. Við höfum ekki tekið endanlega ákvörðun í þessu álitaefni. Það hafa ekki verið uppi í ráðuneytinu nein sérstök áform um breytingar, en ég vænti þess að við getum kveðið á um það innan fárra daga hver niðurstaðan verður. Auðvitað munum við ræða við hagsmunasamtök bæði sjómanna og útvegsmanna sem hafa verið að senda okkur ályktanir að undanförnu um þeirra tillögur og ég vona að að því er þetta atriði varðar verði unnt að eyða allri óvissu innan nokkurra daga.

[15:19] Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir svörin. Aðalatriði málsins er út af fyrir sig ekki persónulegar skoðanir hæstv. sjútvrh. eða þá t.d. þess sem hér stendur. Ég hef sennilega manna oftast á undanförnum árum gagnrýnt margt í framkvæmd þessara vitlausu reglna sem í gildi hafa verið sem leitt hafa til handahófskenndra og blindra uppkaupa út úr flotanum eða kröfu um úreldingu sem ekki tekur tillit til þess hvaða skipaflokkur á í hlut. Nærtækasta dæmið um það hvernig þessar reglur hafa torveldað og torvelda endurnýjun er til að mynda sú staðreynd að nánast allur nótaskipaflotinn er orðinn úreltur, en engu að síður eru gerðar sambærilegar kröfur um afkastaminnkun á móti endurnýjun þar eins og annars staðar. En það sem mestu máli skiptir er að stjórnendur fyrirtækja og þeir sem þurfa að bera ábyrgð á miklum fjárfestingum viti að hverju þeir ganga í fyrirsjáanlegri framtíð. Það er gersamlega ótækt að fyrirtæki sem eru til að mynda að endurnýja nú í dag og kosta til þess e.t.v. 100 millj. kr. ef í hlut á stór togari, megi e.t.v. búast við því að eftir hálft ár eða eitt ár verði þessar reglur felldar úr gildi og þeir sem þá fara að endurnýja sleppi með öllu við þennan kostnað. Þannig er ekki hægt að mismuna aðilum og því hvet ég hæstv. sjútvrh. eindregið til þess að koma þessu máli algerlega á hreint innan fárra daga.

[15:21] Herra forseti. Ég ítreka að það er ekki ágreiningur milli okkar um að það þarf að eyða óvissu í þessu efni. En ég bendi á í þessu sambandi að það eru útvegsmennirnir sjálfir sem kusu að taka þetta mál upp með ályktun og ég neitaði að sjálfsögðu ekki að ræða við þá um þá ályktun. En það er alveg ljóst að málið kemur upp vegna þess að þeir kusu sjálfir að setja málið fram með þessum hætti.

[15:21] Herra forseti. Ég vil leyfa mér að beina fyrirspurn til hæstv. landbrh. varðandi raforkusölu til ylræktarbænda. Fyrirspurnin er svohljóðandi: Er landbrh. tilbúinn að beita sér fyrir samningum við Landsvirkjun og Rarik þannig að ekki komi til þess að ylræktarbændur búi við viðvarandi hættu á að rafmagn til lýsingar í gróðurhúsum verði rofið eins og þegar hefur gerst nú í haust? Hér er að mínu mati um ófremdarástand að ræða sem þarf að ná samkomulagi um svo fljótt sem auðið er. Þetta hefur mikil áhrif á verðmætasköpun garðyrkjubýla í landinu.

[15:22] Hæstv. forseti. Vegna þessarar fyrirspurnar vil ég upplýsa það að fyrir nokkru síðan gengu á fund minn fulltrúar Sambands garðyrkjubænda og ræddu ýmsa þætti starfsskilyrða þessarar atvinnugreinar. Eitt af því sem þeir töluðu um var samkomulag sem hafði verið gert milli þeirra og ég hygg Rafmagnsveitna ríkisins á seinasta ári um eftirgjöf á raforkuverði. Við komum okkur saman um að setja starfshóp til þess að líta á þessa rekstrarþætti. Ég tek undir það með fyrirspyrjanda að vafalaust er það mjög mikilvægt að sá samningur sem gerður var í fyrra a.m.k. standi og e.t.v. verði gengið lengra en þá var gert ef þess er nokkur kostur til þess að mæta þeirri tækni sem garðyrkjubændur hafa tekið upp í auknum mæli, að nota lýsingu í sinni atvinnugrein og hefur örugglega haft mikla þýðingu fyrir starfsemina. Ég er tilbúinn til þess að gera það sem í okkar valdi stendur til þess að þarna náist viðunandi samningar, en hefði þó álitið að rétt væri að sá starfshópur sem nýlega hefur verið skipaður fjallaði um málið og kæmi síðan með sínar niðurstöður eða tillögur um málsmeðferð til ráðherra eða ráðuneytisins og við ynnum síðan úr því í framhaldi af slíkri forvinnu.

[15:24] Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. landbrh. fyrir svörin. Eins og fram kom í fyrirspurn minni skiptir þetta mjög miklu máli fyrir verðmætasköpun í greininni. Þetta hefur líka mikil áhrif á það að innflutningur grænmetis minnkar í samræmi við það sem við framleiðum hér á landi og hefur þar með í för með sér gjaldeyrissparnað og ég treysti því og trúi að hæstv. landbrh. muni beita sér í þessu máli.