Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í upphafi máls míns vil ég víkja örlítið að vinnubrögðum á þingi þessa dagana. Ég hef sagt áður að ég skilji mætavel afstöðu hæstv. ríkisstj. og að hún vilji fá afgreidd lánsfjárlög og ég hef lagt mig í líma við að vinna að því máli eins og aðrir hv. þm. í þeim n. sem hafa haft þetta mál til afgreiðslu. En hæstv. ríkisstj., stuðningslið hennar á Alþingi, hefur tekið það til bragðs síðustu daga til að koma í veg fyrir framgang þingmála, sem njóta augljóslega mikils þingmeirihluta, að standa í pontu hér hálfar og heilar nætur og halda uppi málþófi. Í þessari hv. deild var haldin löng ræða í dag um mál sem allir vita að mundi ekki komast áleiðis á þingi. Ég álít að hér sé um forkastanleg vinnubrögð að ræða og dæmalaust virðingarleysi fyrir þingræði og fyrir því að hv. þm. séu að leggja sig fram um afgreiðslu mála eins og þessa máls hér. Ég hef lýst því hvað þetta mál er illa undirbúið á allan hátt. Aðeins því til áréttingar vil ég benda á fskj. með nál. stuðningsliðs hæstv. ríkisstj. Í plaggi sem þeir birta frá Seðlabanka Íslands frá 21. febrúar kemur fram að innlend lánsfjáröflun er ofáætluð um nálægt 200 millj. kr. að mati Seðlabankans. Engin skýring hefur verið gefin á þessu né áform um að mæta þessari ofáætlan. Hæstv. ráðh. fór áðan nokkrum orðum um málflutning minn að því er varðaði innlenda lánsfjáröflun í fyrra. Ég vil segja honum að ég átti að sjálfsögðu við innlenda lánsfjáröflun í heild, en ekki einungis lánsfjáröflun ríkissjóðs, enda er fjáröflun til hans aðeins hluti af lánsfjáröflunardæminu í heild. Nú lítur þetta þannig út að mati Seðlabankans þegar verið er að afgreiða þetta mál: Ef litið er á lánsfjáröflun til fjárfestingarsjóða er gert ráð fyrir að afla fjár samkv. þessu frv. upp á 1020 millj. kr., en Seðlabankinn gerir ráð fyrir að horfast beri í augu við að það verði ekki hægt að afla nema 890 millj. Í sambandi við erlendar lántökur tekur þó steininn úr. Það er sagt hér í fskj. með nál. stuðningsliðs ríkisstj. og vitnað í seðlabankann að það sé búið að taka ákvarðanir um erlendar lántökur upp á 4215 millj. kr., en þetta frv. gerir ráð fyrir 3400 millj. Í þessu áliti segir: „Knýjandi nauðsyn ber til að beita þrengri takmörkunum en felast í endurskoðaðri áætlun, 4215 millj. kr. Sú tala kemur eigi að síður fram við það, að ekki er sjáanlegur neinn kostur á að komast lægra eftir allt sem á undan er gengið. Þarf jafnvel að beita verulegri ýtni og hörku til þess að komast niður í það mark frá hinum upphaflegu áætlunum.“ Þetta eru beinar tilvitnanir, herra forseti, í gögn sem stuðningslið hæstv. ríkisstj. lætur fylgja nál. sínu. Á síðasta fundi fjh.- og viðskn. komu fram viðbótarupplýsingar, sem hv. þm. Þorv. Garðar gerði raunar að umtalsefni hér, þ.e. í sambandi við húsnæðismálin. Þar kom fram að menn hafa uppi áform um að afla miklu meira fjár úr lífeyrissjóðakerfinu í ár til húsnæðismála, eins og raunar var gert í fyrra, en raunsætt er. Ég vil aðeins, af því að hæstv. ráðh. vék að því að gagnrýni mín væri ekki rétt um framkvæmd lánsfjáráætlunar í fyrra, fara nokkrum orðum um það. Ég vil taka það fram að ég ætla ekki hér að halda neina málþófsræðu út af þessu máli, en ég vildi koma þessum ábendingum mínum og þessari gagnrýni á vinnubrögð hér í þingi á framfæri. Í nál. sem gefið var út um frv. til lánsfjárlaga í fyrra voru eftirfarandi aðalgagnrýnisatriði: Forsendur frv. voru 33% verðbreyting milli áranna 1981 og 1982 og þar er um að ræða nákvæmlega sams konar villandi og beinlínis rangar forsendur fyrir allri áætlanagerðinni og eru í ár. Það kom í ljós að þau lánsfjárlög fóru langt fram úr því sem þar var verið að fjalla um, eins og t.d. erlend lán. Hér segir um innlenda fjáröflun, en hæstv. ráðh. talaði um að eitthvað væri að í minni gagnrýni á hana: „Innlend fjáröflun er augljóslega í lausu lofti og stórlega ofmetin samkvæmt frv. T.d. er ætlunin að selja spariskírteini á næsta ári fyrir 150 millj. kr., en salan í ár er 43 millj. Úr lífeyrissjóðum er ætlað að afla 460 millj. kr. til Framkvæmdasjóðs, húsnæðismálasjóðs, Stofnlánadeildar landbúnaðarins og ríkissjóðs, en í ár var þessi fjáröflun 1. nóv. 227 millj. kr.“ Þessi þáttur innlendu fjáröflunarinnar, eins og hér er spáð, reyndist stórlega ofmetinn. - Erlend fjáröflun hefur stóraukist. Um hana segir; með leyfi forseta: „Erlend fjáröflun er aukin um 176.7 millj. kr. frá frv., en hún var ærin fyrir þegar haft er í huga að orkuframkvæmdir dragast saman milli 40 og 50% að magni til á árinu. Skuldastaða erlendra lána í árslok er áætluð af Seðlabankanum 39% og hefur aldrei verið hærri í sögu þjóðarinnar.“ Nú er þessi skuldastaða áætluð yfir 50%, svo hæstv. ráðh. er iðinn við að setja met á þessu sviði. Í fjórða lagi var sagt í nál. að alger óvissa væri um fjármögnun Framkvæmdasjóðs. Það voru orð að sönnu vegna þess að fjáröflun Framkvæmdasjóðs reyndist mjög örðug á árinu 1982 og miklum mun minni en gert var ráð fyrir, sérstaklega að því er varðaði innlenda fjáröflun. Þetta gerði það að verkum að sjóðakerfið í landinu var oft og tíðum í algerum þrotum. Þá er rætt hér um fjármögnun húsnæðismálasjóðanna, en það er nákvæmlega það sama sem er að gerast nú á þessu ári og í fyrra, að þar er vísað á lífeyrissjóðina með svimandi háum tölum um fjáröflun sem sjálfir stjórnendur Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna vita að eru algerlega vonlausar. Ég vildi benda á þetta hér út af orðum hæstv. ráðh. við 2. umr. þessa máls, en eins og ég sagði hér áðan ætla ég ekki að hafa þessi orð allmiklu fleiri. Ég vil þó ítreka að ekki er sambærilegt hvernig við stjórnarandstæðingar tökum á þessu máli, sem okkur er ljóst að við getum mjög auðveldlega stöðvað fyrir hæstv. ríkisstj., þegar höfð er hliðsjón af því, hvernig stjórnarsinnar taka á þingmálum, sem ég hér minntist á, og setja á langar tölur til að koma beinlínis í veg fyrir að vilji meiri hl. Alþingis nái fram að ganga.



Herra forseti. Ég leyfi mér að flytja hér við 3. umr. brtt. við 29. gr., sem gerir ráð fyrir að takmarka erlendar lántökur við 3390 millj. kr. Þetta er nánast sama tala og kemur fram í frv. ríkisstj. til lánsfjárlaga eins og það birtist á sínum tíma. Ég ætla ekki að endurtaka nema að takmörkuðu leyti þau rök sem ég flutti hér áðan fyrir nauðsyn þess að takmarka erlendar lántökur. Fulltrúar allra flokka hafa haft á orði nauðsyn þess að takmarka erlendar lántökur, en engu að síður hefur orðið svo í umfjöllun hv. Nd. að heildarupphæð í frv. hefur hækkað eins og það liggur fyrir. Hér er sem sagt gert ráð fyrir að setja þak á erlendar lántökur við 3390 millj. kr., sem er það hámark sem var í frv. eins og það kom frá ríkisstj. Þetta er gert ráð fyrir að sé gert í sambandi við störf fjvn. og eins að starf langlánanefndar miðist við þennan ramma. Ég hef áður talað fyrir því að þetta yrði takmarkað við 3300 millj. kr., en hér er sem sagt gert ráð fyrir að það takmarkist við 3390 millj. kr., og vænti ég þess að það njóti stuðnings deildarinnar.



Herra forseti. Ríkisstj. hefur markað þá stefnu sem skýrt kemur fram í grg. með lánsfjárlögum og hefur verið útskýrð hér af hæstv. fjmrh., en hún er sú, að í ár skuti erlendar skuldir ekki hækka að raungildi. Ég vil halda mig fast við þá meginstefnu og segi því nei við þessari till.



Herra forseti. Eins og kom fram í framsögu minni fyrir þessari till. er sú takmörkun á erlendum lántökum sem hér er gerð tillaga um nákvæmlega sú sama og kom fram í frv. ríkisstj. um lánsfjárlög og stefnumörkun ríkisstj. í þeim efnum. Með þessari till. er þess vegna verið að framfylgja stefnumörkun ríkisstj. um takmörkun á erlendum lántökum samkv. hennar frv. Ég segi já.



Herra forseti. Á fundi fjh.- og viðskn. í morgun kom það fram að áformaðar lántökur samkvæmt þessu frv. mundu fara fram úr því, sem hæstv. forsrh. sagði hér, að hækka ekki að raungildi, ef reiknað er með því að taka lán vegna viðskiptahalla sem í stefnir. Þetta kom fram hjá fulltrúum Seðlabankans. Ég tel að þessi till. miði að því að setja ákveðið þak á lántökur í ár og segi því já.



Herra forseti. Það hefur komið fram í ræðum hæstv. fjmrh. og einnig í grg. hæstv. forsrh. fyrir atkv. hans að markmið og stefna ríkisstj. er að erlendar lántökur aukist ekki að raungildi á þessu ári. Það er ljóst að á árinu 1982 voru erlendar lántökur nokkru meiri en samþykkt hafði verið í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir það ár. Nú er hins vegar ljóst að sú tala sem gengið hefur verið frá hér felur í sér að erlendar lántökur mega ekki aukast neitt eigi þær að vera í samræmi við þetta yfirlýsta markmið. Í vinnu fjh.- og viðskn. kom fram að það er fyrst og fremst á starfssviði langlánanefndar sem erlendar lántökur hafa farið úr skorðum eða gætu farið úr skorðum á árinu 1983. Í trausti þess að hæstv. ráðh. sem nú sitja í stólum og þeir sem á eftir þeim koma síðar á þessu ári standi við það stefnuheit sem fulltrúar allra flokka hafa nú lýst yfir, að erlendar lántökur verði ekki auknar að raungildi á þessu ári, tel ég óþarfa að samþykkja þessa sérstöku till. og segi nei.



Herra forseti. Með fyrirvara til þeirra skilyrða sem sett eru fram í nál. frá meiri hl. fjh.- og viðskn. um frekari athugun á málinu og samþykki fjvn. segi ég já.



Herra forseti. Það er mjög svo tilfinnanlegur skortur á fjármagni til rekstrar, til fjárfestingar og til uppbyggingar í atvinnulífi landsmanna. Ég tel ekki að mál af þessu tagi eigi við þær aðstæður sem nú eru að hafa forgang fyrir þörfum atvinnulífsins um meira fjármagn og segi nei.



Herra forseti. Hér hefur verið vitnað til fyrirvara varðandi fjvn. Ef nú heldur sem horfir og þing verður rofið í kvöld getur liðið nokkur tími þangað til ný fjvn. verður kosin og tekur til starfa. Mér finnst allsendis ótækt að samþykkja slíka lánsheimild, eins og hér er um að ræða, á jafnhæpnum forsendum og fram koma í þeim þskj. sem hv. þm. hafa hér á borðum sínum, að samþykkja 50 millj. kr. lánsheimild eða ríkisábyrgð í þessu skyni meðan atvinnutæki í þorpum sums staðar úti á landi, togarar, eru að stöðvast vegna þess að þau fá ekki eðlilega lánsfyrirgreiðslu og fólkið í landinu missir þá atvinnu sína. Það er svo sem eftir öðru að þetta skuli að líkindum verða síðasta málið sem afgreitt er á þessu þingi, og ég held að það sé okkur frekar til minnkunar en hitt, því miður, og ég segi nei. Frv. afgr. sem lög frá Alþingi (þskj. 660).



Þar sem þetta mun að öllum líkindum verða síðasti fundur þessarar hv. þingdeildar á 105. löggjafarþingi vil ég leyfa mér að nota þetta tækifæri til að færa hv. þdm. mínar innilegustu þakkir fyrir hið ágætasta samstarf í hvívetna og mikið umburðarlyndi í minn garð sem forseta. Ég vil færa varaforsetum mínum og skrifurum sérstakar þakkir fyrir þeirra vel unnu störf. Ég færi skrifstofustjóra Alþingis og öllu starfsfólki þingsins mínar bestu þakkir fyrir þeirra störf, sem hafa af mikilli samviskusemi og elju verið í okkar þágu unnin. Ég óska þeim hv. þdm., sem um langan veg eiga heim að sækja, góðrar heimferðar og heimkomu; Ég árna hv. þdm. öllum alls velfarnaðar, hver svo sem auðna þeirra verður í orrustunni fram undan. Megi góð gifta fylgja ykkur öllum.



Herra forseti. Í nafni okkar alþm. þakka ég forseta góðar óskir í okkar garð. Jafnframt þakka ég honum fyrir í senn réttláta og röggsama fundarstjórn og umburðarlyndi í garð okkar þingdeildarmanna. Ég flyt einnig þakkir okkar þdm. skrifstofustjóra Alþingis og starfsfólki þingsins. Ég vil jafnframt flytja hæstv. forseta og fjölskyldu hans og starfsfólki þingsins velfarnaðaróskir okkar allra. Ég bið hv. þdm. að taka undir þessar óskir með því að rísa úr sætum. - Þm. risu úr sætum.



Ég þakka hv. 3. landsk. þm. fyrir hlý orð og góðar óskir í minn garð og fjölskyldu minnar og hv. þdm. fyrir að taka undir. Um leið endurtek ég óskir mínar um farsæld og heili í framtíðinni til ykkar allra.