Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti fjh.- og viðskn. Nd. og nál. er á þskj. 1347. Nefndin hefur athugað þetta frv. og kallað til fundar við sig Höskuld Jónsson og Árna Kolbeinsson ráðuneytisstjóra. Mælir nefndin einróma með samþykkt frv. eins og það var afgreitt í Ed. Guðrún Agnarsdóttir sat fundi nefndarinnar og er ásátt afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 1348 um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 34 frá 1979, um veðdeild Búnaðarbanka Íslands, og þetta er álit fjh.- og viðskn. Nd. Nefndin hefur athugað frv. og kallað á sinn fund Stefán Pálsson bankastjóra. Nefndin er einhuga í að samþykkja frv. eins og það liggur fyrir á þskj. 958 með breytingu sem flutt er á sérstöku þskj. Guðrún Agnarsdóttir sat fundi nefndarinnar og er ásátt afgreiðslu málsins. Undir nál. skrifa Páll Pétursson, Svavar Gestsson, Kjartan Jóhannsson, Þorsteinn Pálsson og Halldór Blöndal. Breyting sú sem flutt er á sérstöku þskj. er svohljóðandi: Á eftir 1. gr. komi ný grein er hljóði svo: 1. tölul. 5. gr. laganna orðist svo: Að veita lán gegn veði í jörðum og hvers konar fasteignum. Skv. núgildandi lögum er einungis heimilt að veita lán gegn veði í jörðum eða fasteignum sem ætlaðar eru til landbúnaðarstarfa. Það er fellt niður þannig að veðdeild Búnaðarbankans er jafnsett öðrum veðdeildum og getur veitt lán gegn veði í fasteignum, jafnvel þó að þær séu ekki ætlaðar til landbúnaðar.



Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti fjh.- og viðskn. á þskj. 1349. Nefndin hefur fjallað um frv. og kallað á fund sinn Svein Björnsson frá viðskrn. og Gunnar Þorsteinsson frá Verðlagsstofnun. Nefndin var einhuga um að mæla með samþykkt frv. eins og Ed. afgreiddi það. Guðrún Agnarsdóttir sat fundi nefndarinnar og er sátt við afgreiðslu málsins. Undir þetta rita Páll Pétursson, Þorsteinn Pálsson, Halldór Blöndal, Svavar Gestsson og Kjartan Jóhannsson. Þetta mál tók verulegum breytingum í Ed. og er hér komið til seinni deildar. Ed. endurskapaði nánast þetta frv., en henni mun þó hafa skotist í afgreiðslu sinni þar sem í 6. gr. er verið að telja upp hvað sé undanþegið innkaupajöfnun, en það er flugbensín og flugsteinolía, sem ætluð er til nota í utanlandsflugi, ásamt öðrum olíutegundum sem seldar eru úr landi til erlendra aðila. Auðvitað er sjálfsagt að láta það sama gilda um flugbensín og flugsteinolíu sem notuð er í utanlandsflugi. Ég legg hér fram skriflega brtt. við 6. gr. að orðin „sem ætluð er til nota í utanlandsflugi“ falli niður.



Herra forseti. Ég tala hér fyrir frv. til l. um viðauka við lög nr. 44 25. maí 1976, um Fiskveiðasjóð Íslands. Þetta mál hefur komið frá Ed. og sjútvn. Ed. skrifaði undir nál. þar og mælir með því sammála að það verði afgreitt óbreytt. Svo var það einnig hjá meiri hl. í sjútvn. Nd. Meiri hl. sjútvn. flytur enn fremur brtt. við frv. sem er þannig: „Á eftir 2. gr. frv. komi ný grein er verði 3. gr. og breytist röð annarra greina til samræmis við það. Greinin orðist svo: Fiskveiðasjóði Íslands er heimilt að veita lán eða ábyrgðir vegna stofnframkvæmda við fiskeldisstöðvar með veði í fasteignum eða gegn ábyrgðum sem stjórn Fiskveiðasjóðs metur fullnægjandi og er hún í þeim efnum óbundin af ákvæðum 11. og 12. gr. laga nr. 44/1976.“ Undir þetta nál. skrifa Stefán Guðmundsson, Garðar Sigurðsson, Gunnar G. Schram, Halldór Blöndal og Ingvar Gíslason. Sjútvrh. kom á fund nefndarinnar og fór þess á leit við hana að hún flytti þessa brtt. Ég ætla að lesa þann rökstuðning sem þessum orðum fylgdi. Hér er sem sé lagt til að Fiskveiðasjóði Íslands sé heimilað að veita eða ábyrgjast stofnlán til fiskeldisstöðva. Gert er ráð fyrir að ábyrgðir þessar og lántökur séu innan þeirra marka sem fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1985 setur. Með þessu ákvæði er því ekki stefnt að því að auka frekar á erlendar lántökur en þegar er gert ráð fyrir. Í 12. gr. laga nr. 44/1976, um Fiskveiðasjóð Íslands, er skilyrðislaus krafa um að lán sem veitt eru gegn veði í öðrum eignum eða skipum megi hæst nema 60% af matsverði. Nauðsynlegt þykir að stjórn sjóðsins hafi vegna ábyrgðar eða lána til fiskeldisstöðva frjálsar hendur um mat á ábyrgðum og veði í hvert sinn. Gert er ráð fyrir að stofnlán til fiskeldisstöðva geti numið allt að 75% af kostnaði innlendra aðila. Þetta er meginefni þeirrar brtt. sem nefndin varð sammála um að flytja, eins og ég hef hér áður sagt. með þeim fyrirvara að hv. þm. Guðmundur Einarsson mun gera grein fyrir sinni afstöðu til málsins. En meiri hl. leggur ákveðið til að þetta verði samþykkt.



Herra forseti. Lítum fyrst á það frv. til l. sem lá fyrir Nd. og nefndinni áður en brtt. kom fram. Ég vildi segja í örfáum orðum álit mitt á því. Þar er í fyrsta lagi enn þá einu sinni um að ræða orðinn hlut. Við stöndum frammi fyrir orðnum hlut. Það er búið að gera ráð fyrir því hvernig eigi að verja þessum peningum. Að þessu leyti eru þm. í óverjandi aðstöðu. Í öðru lagi er hérna um að ræða gömlu skuldbreytingaraðferðina. Hún leysir út af fyrir sig aldrei nein vandamál, heldur er hún bara frestun á því að taka á vandamálunum. Í þriðja lagi vil ég lýsa fyrirvara mínum vegna þess að það er tilhneiging til þess að hækka sífellt veðmörk. Það er svo komið núna að menn eru hættir að tiltaka veðmörk, en gera einungis kröfur til þess að stjórnir sjóða meti hvort veð eru fullnægjandi. Það er náttúrlega afar losaraleg afgreiðsla vegna þess að í þessum tilfellum er ekki um að ræða áhættulánasjóði. Við erum að ræða um sjóði sem skv. upprunalegum lögum sínum eiga að veita lán með tryggum veðum einungis. Það er svo annað mál að auðvitað er ástæða til að hafa í öllum atvinnugreinum áhættulánasjóði, en menn verða þá að sníða þeim ákveðnar starfsreglur. Af þeim ástæðum sem ég hef lýst hérna, þ. e. að við erum að tala hérna um orðinn hlut, þetta er gamla skuldbreytingaraðferðin og ég hef áhyggjur af sífellt hækkandi veðmörkum, þá get ég ekki greitt málinu atkv. Brtt. virðist mér tilkomin vegna klúðurs sem sjóðafrv. lendir í. Það verður ekki afgreitt á þessu þingi. Þess vegna standa menn frammi fyrir því að eitthvað þarf að gera vegna fiskeldis. Það er nauðsynlegt að bjarga fiskeldi og beina peningum í uppbyggingu þeirrar atvinnugreinar, en það eru nokkur atriði sem ég vildi minnast á í því sambandi. Í fyrsta lagi vil ég aftur gera veðin að umtalsefni. Ég vek athygli á því að í brtt. er komist þannig að orði, með leyfi forseta: „Fiskveiðasjóði er heimilt að veita lán eða ábyrgðir vegna stofnframkvæmda við fiskeldisstöðvar með veði í fasteignum eða gegn ábyrgðum sem stjórn Fiskveiðasjóðs metur fullnægjandi og er hún í þeim efnum óbundin af ákvæðum 11. og 12. gr. laga nr. 44/1976.“ Þessi tilteknu lög, sem hún er óbundin af, gerðu kröfu til þess að lán sem veitt væru gegn veði í öðrum eignum en skipum mættu hæst nema 60% af matsverði. Þarna er sem sagt verið að slaka á veðkröfum. Ég álít að menn verði að fara varlega í það af því að ekki liggur beinlínis fyrir stefnumörkun um að verið sé að setja á fót áhættulánasjóð. Ég vísa þá til þess sem ég sagði áðan. Ég vildi líka vekja á því athygli að hérna er á vissan hátt verið að læðast bakdyramegin með stefnumarkandi aðgerðir í því hvar fiskeldi eigi að vera staðsett í stjórnkerfinu. Okkur er kunnugt um það og ég held að það sé ekkert leyndarmál að verið hefur togstreita milli landb.- og sjútvrn. T. d. fréttist í vetur um að landbrh. hefði látið semja frv. til l. um fiskeldi sem ýmsum þótti horfa til sauðskinnsskóaaldarinnar. Eftir því sem mér er kunnugt mun vera núna starfandi nefnd á vegum forsrh. sem á að gera tillögur um hvar í stjórnsýslunni fiskeldi eigi heima. Með því að samþykkja þessa brtt. um hlutdeild Fiskveiðasjóðs í fiskeldi er verið að marka ákveðna stefnu - eigum við að segja bakdyramegin. Ég vil vekja athygli á því. Ég vildi af þessu tilefni, vegna þess að nefnd er starfandi að tilhlutan forsrh., spyrja forsrh. hvort það sé með hans vilja og kannske að hans frumkvæði að þessi brtt. er flutt. Svo vil ég í öðru lagi spyrja hann sem staðgengil hæstv. landbrh. hvort þetta sé með samþykki landbrh. gert. Þar sem landbrh. er ekki á þinginu núna og hæstv. forsrh. er staðgengill hans getur hann þarna slegið tvær flugur í einu höggi.



Herra forseti. Vegna spurningar hv. þm. vil ég í fyrsta lagi taka það fram að þessi brtt. er flutt með fullu samþykki mínu og sömuleiðis hæstv. landbrh. sem er kunnugt um þennan flutning, enda er í sjóðafrv., sem ekki fæst afgreitt á Alþingi nú, gert ráð fyrir að öllum sjóðum verði heimilt að lána í hvað það sem stjórnir viðkomandi sjóðs kjósa. Má segja að þessi breyting sé flutt í samræmi við það að Fiskveiðasjóði verði þá heimilt að lána til fiskeldis. Með þessu er alls ekki ákveðið að stjórnskipulega skuli fiskeldi falla undir sjútvrn., ég skal ekkert um það segja hver niðurstaðan verður þar, en líklegt er að fiskeldi og fiskirækt verði aðskilin í stjórnkerfinu.



Herra forseti. Að stofni til er þetta frv., sem hér er til meðferðar um skuldbreytingu í sjávarútvegi, til þess að breyta viðskiptaskuldum sjávarútvegsfyrirtækja í lengri lán. Að þessu starfi vann ákveðinn vinnuhópur á vegum sjútvrh. á síðasta ári. Á síðasta ári voru gerðar ýmsar ráðstafanir til að styðja við undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar, útgerð og fiskvinnslu, og var ekki vanþörf á. Það var ætlast til þess að Fiskveiðasjóður tæki að sér að miðla peningum í því skyni að breyta lausaskuldum í föst lán og áætlað að heildarupphæðin til þessa verks væri um 1/2 miljarður kr. Þetta er auðvitað mjög mikilvægt atriði í sambandi við að styðja við útgerðina og fiskvinnsluna og þess vegna hafa allir orðið sammála um að afgreiða þetta mál jákvætt. Þetta er mjög stórt mál, en sannleikurinn er sá að eins og það liggur nú fyrir til afgreiðslu er hér ekki um að tefla aðeins eitt stórt mál heldur tvö og þau eru aðeins tvenns konar og raunar óskyld. Annars vegar er þarna um skuldbreytingu að ræða, eins og ég nefndi fyrr, en síðara málið er brtt. sem borin er fram af hálfu sjútvrn. Efni hennar er það að Fiskveiðasjóði verði heimilt að veita lán eða ábyrgðir vegna stofnframkvæmda við fiskeldisstöðvar. Þarna er í rauninni á ýmsan hátt um talsvert merkilegt mál að tefla vegna þess að laxamál hafa verið undir landbrn. að öllu leyti fram að þessu, en með því að heimila Fiskveiðasjóði öfluga lánastarfsemi í fiskeldisskyni tengist þessi nýi atvinnuvegur og vonandi þessi nýja stóriðja Íslendinga sjávarútvegsmálum, en að mínum dómi og flestra sem ég þekki til er rétt að hafa hann undir því rn. Ég vil nefna einmitt á þessu augnabliki að atvmn. Sþ. hefur skilað nál. um fiskræktarmál á þskj. 1332 þar sem till. var flutt um það að sjútvrn. færi með fiskræktarmál. Ásamt öðrum mjög skyldum till. var þessi till. afgreidd frá atvmn. þannig að málinu var vísað til ríkisstj., raunar með mjög jákvæðum hætti, og vil ég því beina því til hæstv. ríkisstj., ef eitthvað er eftir af henni hér, að...  (Heilbr.- og trmrh.: Hvað þarf að verða mikið eftir af henni?)  Helst einhverjir sem einhver hryggur er í, þó að nú vanti hinn hvassbrýnda hæstv. landbrh., og vona ég að þeir hæstv. ráðherrar sem eftir eru, eða um 30% þeirra, taki það mál upp sem fyrst og stefni að því að leggja fram frv. um það í haust. Herra forseti. Það er dálítið sérkennilegt að koma stóru máli eins og þessu, varðandi lánamöguleika fiskeldisins, inn í frv. sem fjallar um allt annað. Hv. þm. Guðmundur Einarsson sagði að þetta væri eins og að fara bakdyramegin með málið. En sannleikurinn er sá að líka er hægt að komast inn í húsið bakdyramegin. Aðalatriðið er að komast þangað. Ef það er eins og nú stendur með mál á hinu háa Alþingi erfitt að komast inn með slíkt mál með venjulegum hætti - ég segi ekki eðlilegum vegna þess að það er ekkert óeðlilegt við þetta - þá eiga menn að brúka þær leiðir sem færar eru. Við hér í þessari hv. deild erum búin að heyra mikið talað um fiskeldi, ekki aðeins á þessu þingi heldur mörgum öðrum undanförnum þingum, og allir tala um að það þurfi að renna sterkari stoðum undir atvinnumál landsmanna - eða heitir það ekki það? Svo þegar kemur til framkvæmda vantar það sem til þarf því að peningarnir eru einu sinni afl þeirra hluta sem gera skal. Það er ekki nægilegt að tala og ætla og langa og vilja og útvega svo ekki peninga til verksins. Það er það sem verið er að gera hér. Ég vil í þessu sambandi segja að þó að hv. þm. Guðmundur Einarsson hafi talað gegn frv. veit ég að hann er samþykkur þessari breytingu, en vegna þess að hann er gegn frv. sjálfu getur hann ekki verið með okkur á þessu nál. Herra forseti. Í þeirri stuttu ræðu sem hv. þm. Stefán Guðmundsson, formaður nefndarinnar, flutti áðan nefndi hann ákveðna prósentutölu, ákveðið hlutfall af innlendum stofnkostnaði sem mátti lána, 3/4 eða 75%.  Aðalatriðið í tillögunni í mínum huga er að Fiskveiðasjóði verður heimilt að veita lán eða ábyrgðir vegna þessara framkvæmda með veði í fasteignum eða gegn ábyrgðum sem stjórn Fiskveiðasjóðs metur fullnægjandi. Herra forseti. Um þetta mætti að sjálfsögðu ræða lengi, en um þessa hluti hefur verið allt of lengi talað og allt of lítið framkvæmt og loksins er kannske komið að því að þeir sem í þessu standa fái að byggja upp nýjan og vonandi arðvænlegan atvinnuveg sem muni skapa fjölmörg arðgefandi og arðbær störf.



Herra forseti. Ég verð að segja að ég er svolítið hissa á till. sem hv. sjútvn. hefur lagt hér fram og er á þann veg að Fiskveiðasjóði verði heimilt að veita lán eða ábyrgðir vegna stofnframkvæmda við fiskeldisstöðvar með veði í fasteignum eða gegn ábyrgðum, eins og þar segir. Ég er hissa á því vegna þess að í reglum stofnlánadeildar er slík heimild fyrir hendi. Hæstv. forsrh. vitnaði í frv. sem hafi verið samin eins og það að einhver frumvörp hafi verið samin réttlæti það að þessi till. sé borin hér fram. Það hafa nú áður verið samin frumvörp sem hafa aldrei orðið annað en frumvörp. Ég sé því ekki að það séu mikil rök fyrir þessari brtt. En þarna er um grundvallarbreytingu að ræða í sambandi við hvar eigi að ætla þessum málum stað í sambandi við fjármögnun. Ég sé ekki betur en að verið sé að slá því föstu að það eigi að taka það frá stofnlánadeild landbúnaðarins, eins og það hefur verið fram að þessu, og færa það í Fiskveiðasjóð. Við höfum líka reynslu fyrir því. Það voru ætlaðar úr Framkvæmdastofnun á síðasta ári 20 millj. í þessu skyni. Þó að stjórn stofnlánadeildar teldi rétt að þetta fjármagn yrði lánað í gegnum deildina var það ekki gert, heldur fór þannig, þó að fyrir lægju þar nokkuð margar tillögur, að stofnlánadeildin fékk aðeins 3 millj. til að lána út í þessu skyni. Ég vil vekja athygli á því að þarna er um stefnubreytingu að ræða í þessum málum. Ég sé ekki að það hafi verið nauðsynlegt að flytja þessa brtt. Ég er henni andvígur og mun greiða atkv. gegn henni.



Herra forseti. Ánægjulegt er að „allir vildu Lilju kveðið hafa“, allir vilja lána í fiskeldið svo að ekki ætti að skorta fjármagn. Að sjálfsögðu er með þessari till. á engan máta verið að draga úr heimild stofnlánadeildar til að lána í fiskeldi, alls ekki, en ástæðan fyrir því að ég vísaði í frv. sem liggur fyrir Ed. er sú að stjórnarflokkarnir samþykktu þau frumvörp sem fela í sér að öllum sjóðum verði heimilt að lána í það sem stjórnir viðkomandi sjóða ákveða. Að sjálfsögðu, þar sem þau frumvörp fara ekki í gegnum þingið, er það á engan máta bindandi, en lýsir þó þeirri stefnu sem ríkti þegar þau voru samin. Í sambandi við Fiskveiðasjóð er ekki síst um það að ræða að Fiskveiðasjóður geti yfirtekið lán sem fiskeldisfyrirtæki geta fengið erlendis og endurlánað, geti m. ö. o. gengið í ábyrgð fyrir slíkri lántöku. Það er fyrst og fremst það sem skortir. Mér þykir gott ef t. d. stofnlánadeildin treystir sér til þess að ganga í slíkar ábyrgðir og það er vitanlega ekkert á móti því að stofnlánadeildin geri það. Ég er sannfærður um að fiskeldisfyrirtækin, sem búið er að stofnsetja og eru að undirbúa sínar framkvæmdir, mundu með ánægju þiggja slíka milligöngu stofnlánadeildar. Hitt er svo staðreynd að Fiskveiðasjóður er með langtum sterkari eiginfjárstöðu og því er ekki ólíklegt að hann sé betur í stakk búinn til að ganga í umræddar ábyrgðir. En ég vil undirstrika að hér hefur alls ekki verið um það að ræða að taka heimild frá stofnlánadeildinni á neinn máta, heldur aðeins að ef stjórn Fiskveiðasjóðs treystir sér til að hafa slíka milligöngu sem hér er um að ræða, og í sumum tilfellum getur verið um að ræða ekki bara tugi heldur jafnvel hundruð millj. eða a. m. k. yfir 100 millj. milligöngu, sé sú heimild fyrir hendi.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. Nd. hefur athugað þetta frv. og mælir með samþykkt þess. Guðrún Agnarsdóttir sat fundi nefndarinnar og var ásátt með þessa afgreiðslu, eins og segir í nál. Árni Guðmundsson, framkvæmdastjóri Lífeyrissjóðs sjómanna, Höskuldur Jónsson, ráðuneytisstjóri í fjmrn. og Árni Kolbeinsson, ráðuneytisstjóri í sjútvrn. komu á fund nefndarinnar vegna frv. Mér þykir rétt að geta þess að nm. voru sammála um að samþykkt þess fæli ekki í sér kvaðir á ríkissjóð vegna kostnaðarauka sem í því felst, enda er frv. flutt að vitund og með vilja stjórnar lífeyrissjóðsins, en þetta frv. hefur í för með sér kostnaðarauka sem nemur um 1.5 millj. kr. á ári.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá heilbr.- og trn. Nd. á þskj. 1359. Nefndin hefur orðið sammála um að mæla með frv. til l. um breyt. á lögum um almannatryggingar á þskj. 57, en mál það var flutt í Ed. af hv. 2. þm. Austurl. Ed. breytti frvgr. lítið eitt, 1. gr. frv., og hljóðar hún á þessa leið eins og Ed. afgreiddi málið: „1. málsl. 6. mgr. 45. gr. laganna orðist svo: Dagpeningar vegna starfa við eigið heimili, sem falla að fullu niður vegna veikinda, skulu nema helmingi fullra dagpeninga, að viðbættum hálfum hluta sannaðrar greiðslu fyrir heimilishjálp til fólks utan heimilis umfram heimilishjálp hálfan dag í viku, allt að fullum dagpeningum.“ Þetta er efni frv. eins og það kom frá Ed. og ég hygg að það sé óþarfi að fara hér með neinar skýringar í þeim efnum. Nefndin var sammála um að mæla með því og nál. hafa undirritað auk mín Pétur Sigurðsson, Guðrún Agnarsdóttir, Jón Baldvin Hannibalsson, Níels Árni Lund og Ólafur G. Einarsson.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti heilbr.- og trn. Nd. um þetta frv. Álitið er á þskj. 1358. Nefndin mælir með því að frv. verði samþykkt óbreytt. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta mál. Það felur það í sér að greiða megi maka elli- og örorkulífeyrisþega makabætur allt að 80% af grunnlífeyri og tekjutryggingu ef sérstakar ástæður eru fyrir hendi. Breytingin er í því fólgin að tekjutryggingin er tekin þarna inn sem ekki er í gildandi lögum. Eins og segir í grg. er markmið frv. að hækka greiðslur makabóta til þeirra sem bundnir eru heima við vegna örorku eða langvinns sjúkdóms maka og geta ekki af þeim sökum aflað sér tekna. Útgjöldin sem þetta hefði í för með sér, ef samþykkt verður, eru talin verða á ári um 5 millj. kr. Ég held að allir geti verið sammála um að hér sé réttlætismál á ferðinni. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt.