Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Snemma á þessu þingi var lagt fram frv. um félagsheimili. Var það flutt af mér og núverandi hæstv. atvmrh. Í því frv. var gert ráð fyrir, að ríkissjóður legði árlega fram nokkra upphæð til að styrkja byggingu félagsheimila úti um land. Hefur málið legið alllengi í þeirri n., þangað sem það fór til athugunar, en í sambandi við þau mál, sem nú var verið að afgreiða hér í d., um skemmtanaskatt og þjóðleikhús, hefur þetta mál aftur komið til athugunar og þá í nokkuð nýju formi, þar sem hæstv. ríkisstj. að tilhlutan hæstv. menntmrh. hefur flutt frv. það, sem liggur nú fyrir, um félagsheimili. Sú meginbreyting, sem gerð er á málinu, frá því það var lagt fram í frv. okkar núverandi hæstv. landbrh. í haust, er sú, að í stað þess, að ætlazt var til, að ríkissjóður legði fram nokkra upphæð til styrktar félagsheimila, þá skuli 45% af skemmtanaskattinum renna í sjóð, sem nefnist félagsheimilasjóður. og skuli úr honum veitt fé til styrktar slíkum byggingum, þó ekki yfir 40% af byggingarkostnaði félagsheimilanna á hverjum stað. Menntmn. hefur tekið þetta frv. til umr. og athugunar og er sammála um, að frv. sé afgr. með nokkrum breyt., sem prentaðar eru á þskj. 827. Eru þær ekki stórvægilegar frá því, sem frv. er sjálft, og vil ég nú leyfa mér að gera grein fyrir, í hverju þessar brtt. n. eru fólgnar. 1. brtt. er við 1. gr., þar sem talin eru upp þau félög, sem til greina geta komið viðvíkjandi byggingu slíkra heimila. Hefur það orðið að samkomulagi að taka upp kvenfélög í þessa upptalningu. Þess ber að geta, að þessi upptalning er engan veginn tæmandi, heldur ber fyrst og fremst að miða við þá skilgreiningu, sem stendur í gr., að með félagsheimilum sé og átt við hvers konar önnur menningarfélög. sem standa almenningi opin án tillits til stjórnmálaskoðana, sem þarna geta komið til greina sem aðilar um þetta mál. - Þá leggur n. til, að nokkur breyt. sé gerð við 2. gr. frv. Í 2. gr. segir svo: „Ekki má heldur styrkja byggingu nema eins félagsheimilis í hverju sveitarfélagi, meðan þörfum annarra sveitarfélaga fyrir slík hús hefur ekki verið fullnægt.“ Sú skoðun kom fram í n., að það væru settar nokkuð þröngar skorður með því að binda það í l., að ekki mætti veita styrk nema til eins félagsheimilis í hverju sveitarfélagi. og féllst n. á, að réttara mundi vera að hafa þetta á valdi þeirra aðila, sem eiga að sjá um félagsheimilasjóð og úthluta tekjum úr honum. án þess að hafa þetta bundið í l. sjálfum. - Þá er 3. brtt. n. við 3. gr. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir því, að stjórn félagsheimilasjóðs sé í höndum menntmrh. og að hann hafi einn rétt til þess að úthluta fé úr sjóðnum. Sú skoðun kom fram í n. við athugun á þessu máli, að það mundi vera eðlilegra, að aðrir aðilar hefðu allmikil ráð um það. hvernig fénu yrði dreift milli félagsheimilanna samkvæmt umsóknum, sem fyrir lægju. Varð það að samkomulagi að breyta þessu á þann veg, að íþróttanefnd og fræðslumálastjóri skyldu gera till. um það, hvernig fénu skyldi varið, og ef þessir aðilar væru sammála í sínum till., skyldi ráðh. veita styrkina eftir þeim. Ef ágreiningur kæmi hins vegar upp milli þessara tveggja aðila eða innan íþróttan., yrði að sjálfsögðu að skjóta þeim ágreiningi til ráðh., sem þá væri ekki bundinn af till. þessara aðila, og skyldi hann þá skera úr um ágreininginn. - Smávægilegar orðabreytingar hafa einnig verið gerðar á frv. - Í 3. gr. frv. segir, að uppdráttur að húsi því, sem fyrirhugað er að byggja, skuli fylgja umsókninni. Þótti n. of langt gengið að krefjast þess, að uppdráttur fylgdi umsókninni í bréfi, því að slíkt er vinna, sem verður að leysa af hendi af sérstökum fagmönnum og helzt hér í höfuðstaðnum. Þess vegna hefur n. breytt þessu á þá lund, að nákvæm lýsing af húsinu skuli fylgja umsókninni. Gert er svo ráð fyrir því. að umsóknir allar sendist íþróttan., og á hún að samþykkja alla uppdrætti, áður en félagsheimilin geta orðið aðnjótandi styrks úr sjóðnum. - 4. brtt. er við 5. gr. frv. Þar segir. að fræðslumálastjóri geti með samþykki menntmrh. ákveðið hámark afnotagjalds þeirra félaga, sem afnot fá af félagsheimilum þeim, sem styrkt hafa verið úr ríkissjóði, en ekki eru eigendur þeirra. Þarna bætir n. inn í, að fræðslumálastjóri og íþróttan. geti með samþykki menntmrh. ákveðið þetta. Þar sem íþróttan. er aðili um meðferð þessara mála. þótti menntmn. eðlilegt, að hún hefði ákvörðunarrétt um þetta atriði eins og önnur í sambandi við framkvæmd þessara mála. Ég hef þá stuttlega gert grein fyrir brtt. menntmn., sem í sjálfu sér eru ekki stórvægilegar efnisbreytingar frá frv., eins og það liggur fyrir frá hæstv. ríkisstj. Sé ekki ástæðu til að fara um það fleiri orðum. nema sérstakt tilefni gefist til.



Herra forseti. Það sýnist svo sem hæstv. menntmrh. verði að lúta að molum, hvaðan sem þeir falla af borði, því að þetta leikhúsmál er reynt að leysa með því að taka hálfkarað frv., sem kommúnistastjórnin hafði búið til í flýti viðvíkjandi leikhúsinu í Reykjavík, en hins vegar viðvíkjandi sveitunum er annað frv. borið hér inn án verulegs undirbúnings og skilnings á því. sem fyrir liggur í þessum efnum. Það sem er höfuðmeinloka hæstv. ráðh. og n., sem um þetta hefur fjallað, og hv. frsm. hennar. sem nú hefur talað, er fyrst og fremst sú, að fram hjá því er gengið að halda áfram að byggja myndarleg samkomuhús úti um land og í kaupstöðunum. Vil ég beina orðum mínum til hv. þm. Ísaf., hvort hann telur þessa málsmeðferð, sem hér er höfð, eðlilega viðvíkjandi hans kaupstað. Það virðist sem sé útilokað, að staður eins og Ísafjarðarkaupstaður fái nokkuð af þessu fé, og vildi ég gjarnan heyra álit hans á því, hvort þess megi vænta, að Ísafjarðarkaupstaður muni borga þetta gjald áfram. - Á sama hátt vildi ég spyrja hv. þm. Borgf., sem hefur næstum því eins stóran kaupstað í sínu umdæmi, hvort hann muni sætta sig við fyrir sinn kaupstað, að hann verði einnig útilokaður frá því að njóta hlunninda úr sjóðnum. Ég sé svo ekki aðra hv. þm. hér stadda, sem eru fulltrúar fyrir stóra kaupstaði úti um land, sem vænta mætti að gætu gefið upplýsingar um þetta atriði. Ég býst við því, að ef mál þetta hefði verið undirbúið af kunnugleika og skilningi á þörfinni í þessum efnum, hefði ekki verið gert ráð fyrir því að fara að styðja lítil félög í sveitunum. heldur hefði verið haldið áfram að styrkja kaupstaðina til að koma upp myndarlegum samkomustöðum. Slíkt er sjálfsagður hlutur, og er ekki að furða, þótt dræmt gangi með afgreiðslu málsins, því að fyrst og fremst vantar hér helming hv. þm., og þeir vita, að hér er verið að gera rangt, og kjósa því heldur að skjóta sér undan að greiða atkv. um málið en að taka beinlínis þátt í því, sem þeir vita, að verður til ófarnaðar. Í l. gr. frv. stendur, að með félagsheimilum sé í l. átt við samkomuhús, sem ungmennafélög, íþróttafélög, lestrarfélög, bindindisfélög, skátafélög - og síðan hefur n. bætt inn í kvenfélögum - og hvers konar önnur menningarfélög, sem standa almenningi opin án tillits til stjórnmálaskoðana, eiga að nota til fundarhalda eða annarrar félagsstarfsemi. – Það er sennilegt, að þeir, sem að þessu hafa staðið, hafi aldrei reynt að átta sig á því, hvernig muni ganga um sambúðina milli þessara félaga, þar sem kannske 7 mismunandi félög á sama stað ættu að undirbúa slíka byggingu eða stjórna heimilinu, eða ef eitt af þessum félögum hreppti það hnossgæti að verða eigandi félagsheimilis, - hvernig ætli sambúðin yrði við hin? - Hæstv. ráðh. og hans hjálparmenn í n. hafa ekki áttað sig á því, að til er einn hlutlaus aðili í þessum efnum, sveitarstjórnir og bæjarstjórnir, sem öll slík félög gætu snúið sér til. Í staðinn fyrir þetta er hægt að hugsa sér, að farið verði að koma upp fljótfærnislegum byggingum, og svo mikil er ágengnin gegn sveitarfélögunum, að beinlínis er tekið fram í frv., að ef þau leyfi sér að hafa afnot af húsunum, eigi þau að kosta stóran hluta byggingarinnar, og verði þá dregið af styrknum, og er allt gert, sem mögulegt er, til þess að torvelda sveitarfélögunum að hafa afnot af þessum húsum. Við skulum snúa okkur að Reykjavík í þessum efnum. Það er útilokað. að t.d. bæjarstj. hér verði torveldað að fá að halda samkomur í því leikhúsi, sem hér er verið að ljúka við, eða einstökum félögum fyrir starfsemi sína. Það er hins vegar auðséð, að þetta frv. er gert af aðila, sem er að hugsa um að kljúfa þá veiku krafta. sem til eru úti um land í þessum efnum. Það er mjög illa farið með þennan hluta málsins af hæstv. ríkisstj., því að gengið er fram hjá þeim aðilum, sem mesta þörf hafa fyrir styrkinn, og er reynt að koma þessu svo fyrir, að sem minnst gagn verði að styrknum. Vildi ég gjarnan heyra varnir þeirra manna, sem standa að þessum óburði.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. menntmn. fyrir afgreiðslu þessa máls og lýsi því yfir, að ég er samþykkur þeim brtt., sem hún leggur fram við frv. Ræða hv. þm. S-Þ. var heldur furðuleg og ber þess vott. að hann hefur ekki lesið frv. - Hann sagði, að gaman væri að heyra álit hv. þm. Ísaf. og hv. þm. Borgf. á því, hvort kaupstaðirnir í umdæmum þeirra mundu sætta sig við að borga skemmtanaskatt þaðan, vegna þess að þeir gætu ekki komið til greina með að fá styrk til byggingar félagsheimila. Það er auðséð á þessu, að hann hefur ekki lesið frv., því að vissulega geta þessir staðir komið til greina. - Þá sagði hv. þm., að meiningin væri ekki að styrkja myndarleg samkomuhús, heldur aðeins félagsheimili fámennra félaga. Nú stendur í 1. gr. frv.: „Með félagsheimilum er í l. þessum átt við samkomuhús...“ Frv. fjallar um það að styrkja samkomuhús og hvers konar menningarfélög. Þá sagði hann, að aðeins væri gert ráð fyrir að styrkja einstök félög, en reynt að útiloka sveitarstjórnirnar frá því að hafa afnot af byggingunum. Í 4. gr. frv. stendur: „Nú hefur sveitarfélag eða sveitarfélög forgöngu um byggingu félagsheimilis. og skal þá heimilt að styrkja hana úr félagsheimilasjóði“ o.s.frv. Slíkur var allur málflutningur hv. þm. S-Þ., og er þetta nægilegt til að sýna. að svona ræðuhöld eru ekki frekar svaraverð.

Frsm.(Páll Þorsteinsson): Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja örfá orð út af því, sem fram kom um þetta mál í ræðu hv. þm. S-Þ. Hann talaði mjög um misskilning og meinlokur, og einu sinni komst hann svo að orði, að um höfuðmeinloku væri að ræða. En það er misskilningur, sem hefur gripið hann um þessi mál öll, og skal ég nú gera nokkra grein fyrir honum. Hann segir, að 1. gr. sé þannig, að það sé sýnilegt, að þeir, sem að frv. standa, kunni ekki að meta, á hvern hátt þessum málum verði haganlegast fyrir komið í framkvæmd, þar sem þeir gangi alveg fram hjá sveitarstjórnunum. En samkv. þess kost áður að fá þó aðra eins aðstoð og hér er gert ráð fyrir til samkomuhúsabygginga. Við í hinum afskekktu byggðum höfum reynt að rétta við okkar gömlu hús. og vissulega hafa þær tekið nokkrum stakkaskiptum. síðan hv. þm. S-Þ. lagði mikið á sig og heimsótti okkur 1936. Ég hygg nú, að ef hv. þm. S-Þ. vildi taka sér ferð á hendur til okkar nú og athuga, hvernig þessum málum er háttað, mundi hann komast að raun um, að þó að við höfum ekki notið neins styrks, höfum við ekki setið auðum höndum að öllu leyti. En það hefur ekki verið vegna þess, að hreppsnefndirnar hafi haft forgöngu um það, heldur félög áhugamanna, og það hygg ég, að við hv. þm. S-Þ. getum verið sammála um, að bezt sé, að sem minnst reyni á aðgerðir hreppsnefndanna, eins og verið hefur hingað til. Annars virðist hv. þm. S-Þ. hafa sézt yfir það, að í l. um skemmtanaskatt frá 1927 er gert ráð fyrir, að skatturinn renni allur til byggingar þjóðleikhúss í Reykjavík og til starfsemi þar, svo að ef ekki hefði verið breytt um með þessu frv., hefði hann allur runnið hingað í einn stað. Hef ég þá drepið á helztu aths., sem fram komu hjá hv. þm. S-Þ.



Það var aðeins örlítið. sem ég ætlaði að segja í sambandi við þetta mál. Það liggja nú fyrir 3 frv., sem öll eru nátengd að því leyti, að eitt þeirra er um breytingu á meðferð skemmtanaskattsins og hin byggjast á þeirri breyt. Það er gert ráð fyrir, að nú skuli 45% af skattinum renna til svo kallaðra félagsheimila, eða sá félagsskapur, sem þar kemur til greina. skuli njóta góðs af þessum skatti. Það var svo, þegar l. um skemmtanaskatt voru fyrst sett, sem ég ætla, að hafi verið 1918. þá var bæjar- og sveitarfélögum heimilað að leggja slíkan skatt á og nota hann til eigin þarfa. Þetta var gert á nokkrum stöðum, og urðu töluverð not að því fyrir þau sveitarfélög. sem notfærðu sér þessa heimild. Það var því engan veginn án mótmæla þeirra sveitarfélaga, sem höfðu notfært sér þessa heimild, að skatturinn var 1923 gerður almennur innan þeirra takmarka, að hann skyldi ekki ná til sveitarfélaga, sem hefðu innan við 1500 íbúa, og renna allur til byggingar þjóðleikhúss í Reykjavík. Sveitarfélögin voru engan veginn ánægð með að verða að sjá af skattinum til þjóðleikhússins. Þetta hélzt svo um nokkurn tíma, en um nokkur ár var hann tekinn frá þjóðleikhúsinu, og rann þá beint í ríkissjóð. Fyrir nokkrum árum var hann svo aftur tekinn til þjóðleikhússins til aðgerðar á því. Ég veit nú ekki, hvað langt er komið þeim aðgerðum eða hvort húsið er tiltækt til notkunar, en ég veit, að hv. þm. S-Þ. er því kunnugur, því að hann hefur haft mikinn áhuga fyrir þessum málum. Nú er sú breyt. gerð á tilhögun þessa skatts, að aðeins nokkur hluti hans skal renna til þjóðleikhússins. en 45%, og að því er mér skilst eftir efni frv., til að standa undir rekstri hússins, en hefur hingað til verið ætlaður til að ljúka byggingu þess. En 45% eiga svo að ganga til félagsheimila. En um það frv., sem hér er til umr., verð ég að segja það, að mér finnst ákaflega óeðlilegt, hve sveitarfélög eru þar skágengin. ef þau vilja koma upp samkomuhúsum, eins og hv. þm. S-Þ. hefur réttilega bent á, því að samkvæmt 1. gr. eru þau algerlega útilokuð sem þátttakandi til að njóta styrksins. Í 4. gr. er að vísu talað um, að sveitarfélög komi til greina, en þeim er svo þröngur stakkur skorinn, að ef þau vilja nota bygginguna að einhverju leyti til sinna þarfa, verður að meta það, hve mikið sveitarfélagið ætlar til sinna þarfa, og draga styrkinn frá, sem því nemur. En þetta getur einnig samrýmzt. að sama húsið sé notað að einhverju leyti í þágu sveitarfélagsins og um leið samkomuhús sveitarinnar, þar sem hægt er að hafa leiksýningar, söng og annað, sem er til menningar og gleði. Ég mun því við 3. umr. bera fram brtt. við 1. gr., þar sem bætt sé við, að sama gildi um samkomuhús sveitarfélaga. og einnig um að fella niður 4. gr. Það má vera, að breyta þurfi einhverju fleira í frv., en það kemur í ljós, þegar ég athuga frv. í þessu skyni. Þá vil ég vekja athygli hv. menntmn. á því, þar sem hún ber fram brtt. við frv., um meðferð skemmtanaskattsins, að þegar verja á skattinum um allt land. þá hlýtur líka að eiga að innheimta hann um allt land. Þar sem fjárveitingin er almenn, hlýtur skatturinn líka að vera almennur, og er merkilegt, að þessa hefur ekki verið gætt, en má vitanlega bæta úr þessu ennþá. Þess er ekki þörf að ræða þetta frekar nú, en þetta kemur til athugunar þegar það frv. kemur til 3. umr. Þá mun einnig allt of naumt skorinn sá hluti skattsins, sem til nota kemur utan Reykjavíkur. Það er hróplegt misrétti að gera svo upp á milli Reykjavíkur og annarra staða á landinu, að skatturinn hefur að öllu leyti borið uppi kostnaðinn við byggingu þjóðleikhússins og auk þess eiga eftirleiðis að renna af honum 45% til rekstrar þess, en framlagið til byggingar samkomuhúsa utan Reykjavíkur má ekki nema meira en 45%, en ekkert til rekstrar þeirra. Auðvitað má segja, að þetta hús hafi almenna þýðingu fyrir landið, þannig að það geti verið til fyrirmyndar. En ég tel, að hér sé ekki farinn sá meðalvegur, sem ber að fara. Ég vildi með þessum orðum boða þessa brtt. og vildi mælast til þess að geta haft samráð við hv. menntmn., því að það væri langæskilegast, að hún flytti brtt. Einnig væri mjög æskilegt að geta haft samvinnu um þetta við hæstv. menntmrh. Skal ég svo ekki hafa þessi orð fleiri að sinni, en vonast eftir samkomulagi við þessa aðila fyrir 3. umr.



Það voru aðeins örfá orð vegna ummæla hv. þm. Borgf. Hann minntist á, að í frv. væru sveitarfélögin mjög skágengin. Í 4. gr. eru ákvæði. sem draga úr framlaginu, ef sveitarstjórnir eiga í hlut. En í gr. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Áskilji sveitarfélag sér rétt til þess að nota húsið að meira eða minna leyti í öðru skyni, skal draga frá byggingarkostnaði þess fjárhæð, sem telja má hæfilega vegna þessara nota. og má styrkurinn ekki nema meira en 40% af því, sem þá verður eftir.“ Þetta er til þess að koma í veg fyrir misnotkun styrksins, en hins vegar geta sveitarfélög þar fyrir haft samkomulag um afnot hússins, en þetta ákvæði ætti að vera til varnaðar. Þá taldi hv. þm. Borgf., að þar sem styrknum væri nú dreift um allt landið, væri engin ástæða til þess að innheimta hann ekki nema þar sem væru 1500 íbúar eða fleiri, og hélt, að um þetta hefði ekki verið hugsað. Jú, þetta hefur verið vandlega íhugað. en ég og þeir ráðunautar, sem með mér störfuðu að þessu máli, komumst að þeirri niðurstöðu, að ekki væri ástæða til að innheimta skattinn af öllu landinu, því að okkur sýndist, að ekki væri hægt að skattleggja aðra staði en þá, þar sem saman væru komnir allmargir menn .... [Hér vantar í hndr. kafla frá innanþingsskrifara (Birni Bald)].



.......... En hann má njóta þeirra verka, sem hann hefur góð gert, og mætti hann því enn sýna þessu máli sanngirni. En að hann missir af veizlumatnum í einni góðri veizlu í höfuðborginni verður til þess, að hann snýst jafnhatramlega gegn fyrri skoðun sinni í þessu máli. Viðvíkjandi hæstv. menntmrh. vil ég segja það, að mér virðist hv. þm. S-Þ. finnast, að hæstv. menntmrh. hafi farið í fötin hans, meðan hann var að baða sig í bjarmanum af fyrri afrekum sínum í leikhúsmálunum, og hæstv. menntmrh. hafi flutt þarna frv., sem hv. þm. S-Þ. gjarnan vildi sjálfur hafa borið fram. Hv. þm. finnst sárt, að hæstv. menntmrh. skyldi verða fyrri til þess, að vísu í samráði við þá stefnu, sem kom fram í frv., sem ég og hv. 2. þm. Rang. fluttum fyrr á þessu þingi. Ég vildi láta þetta koma fram hér, því að það er óþarfi fyrir hv. þm. S–Þ. að vera að brigzla okkur, sem stöndum að þessu máli, um einhver svik við þetta mál. Við höfum flutt þetta mál fram og unnið að því að skapa um það samkomulag á sem breiðustum grundvelli og það í þeirri trú, að með því séum við að vinna æsku framtíðarinnar úti um landið gott og þarft verk. En hv. þm. S-Þ. hefur snúizt til andófs í þessu máli af persónulegum ástæðum. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum. Það er kjarninn í þessu, að í því er mörkuð ný stefna, þar sem frv. fjallar um hina nýju skiptingu á skemmtanaskattinum, þar sem gert er ráð fyrir, að 40% af honum renni til félagsheimila dreifbýlisins. Það munu á næstu árum rísa mörg myndarleg samkomuhús í þorpum og sveitum og kaupstöðum þessa lands fyrir atbeina þeirrar breyttu löggjafar og fyrir þá skipulagsbreytingu, sem verður hér í þessum efnum. Ég hygg, að það sé fremur illt verk að vinna að því hér á hv. Alþ. að hindra og rjúfa þá samvinnu, sem tekizt hefur um nokkra málamiðlun í þessum efnum. Ég hefði mjög gjarnan óskað þess, að meiri hluti skemmtanaskattsins hefði runnið til þessara félagsheimila dreifbýlisins, en ég hef slegið nokkuð af í því efni til þess að samkomulag gæti tekizt um málið.



Herra forseti. Ég vil aðeins segja örfá orð. en ég vil gjarnan koma þessu máli áfram, áður en hlé verður gefið á fundi, og skal ég stilla orðum mínum mjög í hóf. Það hefur borið hér á deilum bæði frá hv. þm. Borgf. og hv. þm. S-Þ. um það, að það væri ekki nægilega séð fyrir því í þessu frv., að sveitar- og bæjarfélög, sem tækju að sér forgöngu um að reisa hús eins og þau, sem hér um ræðir, gætu orðið styrks aðnjótandi, og í því sambandi hefur mjög verið vitnað í það, að sveitarfélögin séu ekki talin upp í l. gr. frv. Þetta er rétt út af fyrir sig. En aftur er sérstök gr. í frv. alllöng. sem fjallar um þetta, að ef sveitarfélög beita sér fyrir framkvæmd málsins, þá skal heimilt að styrkja hana úr félagsheimilasjóði, enda sé þá húsið notað í þágu slíkrar starfsemi, sem þau félög, sem um ræðir í 1. gr., hafa með höndum. Það er sjálfsagt að taka þetta til athugunar á milli umr., ef hv. þm. Borgf. eða aðrir óska, og breyta því. ef ástæða þykir að breyta orðalaginu eða fella saman 1. gr. og 4. gr. að einhverju leyti. Annars er mér ekki kunnugt um það, að munur sé á gildi lagaákvæða eftir því, hvort þau stæðu í 1. gr. laga eða síðar í sömu l. Ég fæ ekki séð, að það sé meginatriði í þessu máli, hvort réttindi og skyldur gagnvart sveitarfélagi vaxi eða minnki eftir því, hvort slík ákvæði séu sett í 1. gr. eða aðrar gr. þeirra. Annars vil ég ítreka það, sem hæstv. menntmrh. var að vísu búinn fullkomlega. að þar sem um það er rætt, að sveitarfélög geti ekki fengið styrk út á hús, sem þau byggja að fullu, þá er sú undantekning einungis gerð, ef þau eru notuð í öðru skyni en til menningarstarfsemi, sem fram er tekið í 1. gr. frv., og kemur þá frádráttur á styrk til greina, sem telja má, að sé þarna til mikilla bóta, að koma í veg fyrir, að þessi styrkur renni nema til þeirrar menningarstarfsemi, sem frv. miðar að.

Hvaða ómenningu á að hafa þarna í frammi?

T.d. ef bæjarstj. Reykjavíkur setti þarna upp skrifstofu sína í eitthvert þessara húsa eða það yfirleitt væri notað í þeim tilgangi, því að það er ekki meiningin að styrkja byggingu. sem reist er til þeirra afnota. Þá hefur hv. þm. S-Þ. orðið nokkuð tíðrætt um það, að það væri búið að skattleggja allt landið um margra ára skeið til þess að byggja þjóðleikhúsið í Reykjavik, og nú, þegar breytt væri um stefnu í þessu máli með þessu frv., þá væri dreifbýlinu sýnd hin mesta smán - þá ætti að búa mjög illa að því í þessum sökum, vegna þess að hlutur dreifbýlisins væri þarna gerður allt of lítill, þar sem gert væri ráð fyrir aðeins 45% af skemmtanaskattinum. Út af þessu vil ég aðeins minna á það, sem í l. um skemmtanaskatt og þjóðleikhús frá I927 segir - við kannske munum nú ekki allir þá tíma, en Alþingismannatalið hlýtur að geta frætt okkur um það, hverjir réðu hér á Alþ. á því ári og um það leyti - og í þessum l. segir svo, að í öllum kaupstöðum landsins, sem hafa 1500 íbúa eða fleiri, skal leggja skatt á skemmtanir fyrir almenning. Nú hefur mér virzt, að við hv. þm. S-Þ. værum sammála um það að telja það ekki óvirðulegt brot af þjóðinni, sem býr á stöðum, þar sem færri eru en 1500 íbúar í einu sveitarfélagi. Þess vegna fær það ekki staðizt, að það hafi verið dregið saman fé af öllu landinu til þess að reisa þjóðleikhúsið fyrir. En í þeim l. segir enn fremur orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Skemmtanaskatturinn rennur í sérstakan sjóð, „Þjóðleikhússjóð“. Honum skal varið til þess að koma upp „þjóðleikhúsi“ í Reykjavík og til að styðja sjónleika, sem sýndir verða að staðaldri í því húsi.“ Það virðist þess vegna. að í öndverðu hafi verið mörkuð sú stefna, að í það minnsta hluti af skemmtanaskattinum - og verður naumast skilið öðruvísi en allur þjóðleikhússjóðurinn og allur skemmtanaskatturinn þar með hafi átt að renna til þess að styðja þjóðleikhúsið, þegar það tæki til starfa. Þetta er orðrétt ákvæði l., sem sett voru 1927.

Þau voru sett 1923, þm. veit það ekki.

Það breytir ekki meginefni málsins. Þá kem ég að því hlutfalli, sem gert er ráð fyrir að styrkja félagsheimilin með, það er sagt, að 40% af byggingarkostnaðinum sé of lágt. Það má vitanlega um það deila, og gæti vel verið, að það væri eðlilegt og æskilegt að færa þessi hlutföll að einhverju leyti til. En þegar við ætlum að meta þetta með sanngirni, þá finnst mér ekki óeðlilegt að líta á ýmsa aðra þætti og hvernig hefur gengið með styrk ríkisins til þeirra. Vil ég í því sambandi minna á íþróttal. og íþróttamannvirki, sem styrkt eru samkvæmt íþróttal., sem sett voru fyrir nokkrum árum. Framlagið til íþróttasjóðs mun nú hafa komizt hæst 1 millj. kr. á ári, og hefur staðið um það allhörð atkvgr. við meðferð fjárl. á undanförnum árum, hvort það væri kleift að hafa þá upphæð svo háa. Eftir skilríkjum, sem fyrir liggja. má gera ráð fyrir. að sá hlutur, sem félagsheimilasjóður fengi af skemmtanaskattinum, kunni að nema um 8 hundruð þús. kr., þá er þarna ekki mikill munur á. Ég hygg, að íþróttasjóður styrki ekki þau mannvirki. sem hann hlynnir að, meira en að 1/3 af kostnaðarverði. Ef við litum á annað dæmi sambærilegt við þetta. sem er skólabyggingar, þá má minna á það. að l., sem sett voru um barnafræðslu 1936. og þingmannatalið getur frætt okkur um það líka, hverjir þá voru á þingi, gera ráð fyrir að styrkja heimavistar- og heimangöngubarnaskóla úti á landi aðeins að 1/3 byggingarkostnaðar, og þannig hefur staðið öll árin. þangað til framlagið var hækkað í fyrra. Þegar litið er því á þetta mál og borið saman við ýmsa aðra þætti, þá fæ ég ekki séð, að við, sem erum dreifbýlisþm., eins og við hv. þm. S-Þ., þurfum að bera nokkurn kinnroða út af þessu máli, hvað þetta snertir. Þó að framlagið sé ekki meira en þetta, þá megum við vera vissir um það, að þetta verður til mikils menningarauka fyrir fólkið, sem býr úti í dreifbýlinu.



Ég vil fyrst víkja að því, sem hv. þm. A-Sk. talaði um. að eins og honum er kunnugt, hefur Alþ. hvað eftir annað tekið allan skattinn af þjóðleikhúsinu. Þess vegna getur Alþ. alveg eins gert það nú, og ætlast ég til, að svo verði. Það er nú búið að byggja þjóðleikhúsið í Reykjavík, og nú förum við að byggja önnur hús. En þetta hefur staðið síðan 1923, þegar talað var um það. að þegar húsið væri komið upp, þá yrði það ekki lengur styrkt. Ég hef fært rök að því, að sú aðferð, sem ríkisstj. tekur nú upp. er nýstárleg. Það eru ekki til á öllum Norðurlöndum nema tvö leikhús, sem eru með ríkisrekstri. og eru þau rekin með stórkostlegum halla. En þeir menn, sem nú hafa beitt sér fyrir þessu máli, vissu ekki þetta - hvorki n. né hæstv. ráðh. Þá vil ég aðeins víkja að því, sem hv. þm. N-Ísf. var að tala um. stefnubreytingu í málum. Sá hv. þm. ætti nú sízt að vera að tala um slíkt, því að þrátt fyrir allar yfirlýsingar hefur hann sjálfur hlaupið frá sinni yfirlýstu stefnu og er í makki við bolsivíka, og er hann þó aldrei nema hálfur maður, þar sem þeir eiga hlut að máli. En það er þess vegna skiljanlegt, að hv. þm. N-Ísf. heldur svona fast við þessa stefnu, þegar Brynjólfur Bjarnason er búinn að marka hana, að hér skuli sett á stofn þjóðleikhús með ríkisrekstri, og er það ekki nema rétt frá þeirra sjónarmiði að hafa það alveg eins og í Rússlandi. En hv. þm. N-Ísf. hefur skipt um skoðun í þessu máli, því að í haust, þegar hann kom að málinu, þá var hann svo ókunnugur þessu máli, að hann hélt, að mætti taka þetta fé þá strax af þjóðleikhúsinu, sem hann nú reyndar vill gefa því aftur. Ég aftur á móti sagði, að slíkt væri ekki hægt, það yrði að ljúka við húsið, en það er ekki hægt að segja, að búið sé að ljúka við það, ef ekki er hægt að komast að því, og það er langur vegur frá því, að svo sé, sem stafar að nokkru leyti að því, að þegar átti að fara að byggja þjóðleikhúsið, þá var ekki hægt að fá heppilega lóð, áhuginn var þá svo lítill, það varð því að taka lóð, sem ákveðin var með l. 1923. En þessi lóð er þannig, að það vantar alveg svigrúm kringum þjóðleikhúsið. Þetta er aðeins eitt dæmið um það, hvað hv. þm. N-Ísf. er ókunnugur þessu máli, að hann vildi hlaupa frá þjóðleikhúsinu þannig, að ekki var hægt að nota það fyrir þennan bæ. En mér var vel kunnugt um það, að slíkt var ekki hægt. Hver á að gera það? Á Reykjavík sjálf að gera það? Þjóðleikhúsinu var þröngvað upp á Reykjavík, og lítill áhugi fyrir því þangað til nú allt í einu, að leikararnir vilja nú ólmir komast á föst laun við það hjá ríkinu. Það er skylda þjóðleikhússjóðsins að ganga frá því þannig, að hægt sé að nota það og komast að því, úr því að þjóðleikhúsinu hefur verið þröngvað upp á Reykjavik.

Hvers vegna að vera að því?

Hv. þm. V-Sk. hefur hjálpað til þess eins og fleiri. Nú, þegar farið er að hugsa fyrir alvöru um það að taka meginhluta af þessum skatti til þess að reisa hús úti um land og talað hefur verið um, að það verði 75 % af skattinum. þá hleypur hv. þm. N-Ísf. frá því allt í einu og gerir sig ánægðan með aðeins 45% fyrir dreifbýlið. Hefur nokkur þm. komið jafnómyndarlega fram við sína kjósendur, - og hvernig fer hann að standa við það, sem hann var áður búinn að lofa þeim? Hv. þm. N-Ísf. sagði, að mín stefna í þessu máli markaðist af einhverri óvild í garð leikara Leikfélags Reykjavíkur, en ég vil segja þessum hv. þm., að ég hef aldrei ætlazt til neinna launa af leikurunum. Ég vil segja hv. þm. N-Ísf. það, að það eina, sem ég hef leyft mér að gera kröfur um til Leikfélags Reykjavíkur, er að verða ekki fyrir stórlygum frá þeirra hálfu, og þegar þeir báru út, að ég væri mesti þröskuldur í leikhúsmálum, þá tók ég ofan í við einn af þessum mönnum, sem mest stóð að lyginni, og ég býst við, að hann svíði undan því og honum finnist, að hann geti ekki komizt upp með það. Leikararnir hafa unnið vel sem leikarar, en þeir hafa ekkert gert fyrir leikhúsið, en aftur á móti reynt að gera mér bölvun. Þeir fá sitt leikhús. En það mega þeir vita og einnig hv. þm. N-Ísf., að ég líð þeim ekki að bera á mig sakir, heldur mun ég þá gefa þeim hæfilega ráðningu - en leikhúsið kemur.

Frsm. meiri hl. (Jón Sigurðsson) : Frv. það, sem hér um ræðir, er samið og flutt samkvæmt því samkomulagi, sem stjórnarflokkarnir gerðu með sér um afurðasölu landbúnaðarins. Auk þeirra nýmæla, sem um var samið, voru einnig eldri ákvæði felld saman í einn lagabálk. Þegar þetta frv. var lagt fyrir þessa deild, gerði hæstv. landbrh. ýtarlega grein fyrir frv., og ætla ég ekki að endurtaka hana. Frv. þetta, sem var vísað til landbn., var sent nokkrum aðilum til umsagnar. Svör og till. hafa borizt frá flestum þeirra. Till. þessar hefur meiri hl. tekið til athugunar og reynt að ganga nokkuð til móts við tillögumenn um nokkrar þeirra. En um aðrar hefur orðið samkomulag að láta þær bíða nánari athugunar til 3. umr. Eins og nál. ber með sér, gat n. ekki orðið samferða, og meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ. með nokkrum breyt. En hinir nm. munu að sjálfsögðu gera grein fyrir afstöðu sinni. Ég skal þessu næst gera nokkra grein fyrir þeim brtt., sem liggja fyrir, sem meiri hl. n. leggur fram. Við 1. gr. leggur n. til, að bætt sé inn í, að framleiðsluráð kjósi sér formann til sama tíma. Í álitsgerðunum, sem fram komu, voru aths. þess efnis, að þörf væri að taka skýrar fram um fleiri atriði, svo sem eins og kosningu fulltrúa fyrir mjólkursamsölur úti á landi. En n. lítur svo á, að eðlilegast sé, að bæði það og fleira sé tekið fram í reglugerð, sem landbrh. gefur út og gert er beinlínis ráð fyrir í þessum lögum. Þá er 2. brtt., að í stað orðanna í 7. gr., „fullnægja óskum neytenda“ komi: fullnægja eftirspurn neytenda. Þá er í síðari málsgr. 7. gr. vísað til laga um sölu garðávaxta, og taldi n., að betur færi á því að taka þau ákvæði, sem er vísað til, upp í l. sjálf, svo að ekki þyrfti að leita í öðrum l. N. leggur því til, að þessi hluti gr. verði tekinn upp sem ný grein á eftir 7. gr. Sér n. ekki ástæðu til að amast við, þó að sams konar ákvæði séu einnig í öðrum l. Þá er í 8. gr. leiðrétting, að breyta „af“ í „úr“. Við 15. gr. leggur n. til, að orðið „viðunandi“ í lok gr. falli burt. Það hefur komið fram ósk um, að það héldist, sem verið hefur, að nýtt skyr félli undir skipulagið, og hefur n. fallizt á að taka þá aths. til greina. Við 20. gr. leggur n. til, að fyrir orðin „neyzlumjólk og rjóma“ komi neyzlumjólk, rjóma og nýju skyri - þ. e. ófrystu. Aftur eru allir sammála um það, að um fryst skyr gildi hið sama og um gamalt skyr og ost og slíkt falli ekki undir þessi ákvæði. Að þessari breyt. miða einnig næstu brtt., sú 7. og 8. 9. brtt. er leiðrétting á prentvillu. Við 27. gr. flytur n. till. um nokkuð breytt orðalag. Var aðallega talað um, að framleiðsluráð hefði ekki það vald yfir þessum málum, sem eðlilegt væri og æskilegt. N. féllst á þetta og leggur þess vegna til, að 1. málsl. 1. málsgreinar verði orðaður þannig, að framleiðsluráð hlutist til um, að mjólkurframleiðendur komi sér upp mjólkurstöðvum í þeim kauptúnum og kaupstöðum, þar sem engar eru fyrir eða ófullnægjandi, en er full þörf fyrir að dómi framleiðsluráðs. Af sama toga er spunninn b-liður við sömu gr.: og framleiðsluráð telur þeirra þörf. Loks leggur n. til, að bætt sé inn í 4. málsgr. orðunum: í samráði við heilbrigðisstjórn ríkisins o. s. frv. Þá kem ég að 11. brtt., sem einnig er fram komin vegna óska, sem lágu fyrir n. frá bæjarráði Reykjavíkur. 2., 3. og 4. till. beindust að því að tryggja neytendum betri vöru og auka öryggi þeirra á því sviði. Með brtt. sínum vildi n. fyrir sitt leyti ganga til móts við þessar óskir. Okkur er það ljóst, að það er ekki síður hagur framleiðenda en neytenda, að varan sé vönduð og að kaupendur séu ánægðir með hana. Að því ber vitanlega að stefna og að því er reynt að stefna alls staðar þar, sem ég þekki til. Það má vel vera, að einhverjum þyki ekki nógu ákveðið tekið hér til orða. Hér er lagt til, eins og yfirleitt í þessu frv., að valdið sé að miklu leyti í höndum framleiðsluráðs. Er ætlazt til, að það gæti hagsmuna bæði framleiðenda og neytenda, því að við lítum svo á, að það sé skylda þess gagnvart framleiðendum líka, vegna þess að það sé báðum hagur. Það er þá fyrst, að n. leggur til, að framleiðsluráð hlutist til um, að fylgt sé fyrirmælum l. og reglugerða um hreinlæti og hollustuhætti við alla meðferð og vinnslu sölumjólkur og að lakari mjólk sé notuð til vinnslu. Tilsvarandi ákvæði þessu hafa ekki verið í mjólkurl., og taldi n. sjálfsagt að taka slík ákvæði upp, enda benti hv. þm. Snæf. á þetta við 1. umr. málsins hér í d. Það að lakari mjólkin sé notuð til vinnslu fyrst og fremst er eðlilegt og sjálfsagt. Og þess verða menn vel að gæta, að jafnvel þótt gætt sé alveg ýtrustu vandvirkni um alla meðferð mjólkur, getur alltaf svo farið vegna ýmissa óhappa, að mjólk, sem fer frá heimilinu sem fyrsta flokks vara, spillist á leiðinni. Þarf ekki annað en mjólkin bíði óeðlilega lengi eða annað þess háttar. En hvað snertir mjólkurgæðin, hygg ég heimilin séu þar langstærsta atriðið, að þau hafi góða aðstöðu til að kæla mjólkina, undireins og mjólkað hefur verið, svo að gerlar þrífist ekki. Annar liðurinn í þessari gr., sem við leggjum til, er að framleiðsluráð geti krafizt þess, að gerður sé hæfilegur verðmunur til mjólkurframleiðenda, miðað við flokkun mjólkurinnar eftir gæðum, og að mjólk frá framleiðendum, sem tvisvar í röð hefur reynzt í 4. flokki við bláprófun, verði endursend eða synjað móttöku. þar til vissa er fyrir, að úr þessu hefur verið bætt. Það að gera slíkan greinarmun á mjólk munu nú flest félög þegar hafa tekið upp. Tel ég sjálfsagt, að framleiðsluráð fylgi fullkomlega eftir, að þetta verði gert, vegna þess að það er mikilsvert atriði til þess að tryggja mönnum góða vöru, ekki einasta neyzlumjólk, heldur einnig vinnslumjólk. Ákvæðið um það, þegar mjólk hefur tvisvar í röð reynzt í 4. flokki, er einnig nýmæli og talsvert mikilsvert. Ætti það að verða verulegt spor til að tryggja, að skemmd mjólk yrði ekki á markaðnum að staðaldri. Þetta eru þá þær till., sem n. ber fram við þessa umr. En eins og ég gat um áðan, eru þarna fleiri atriði, sem n. taldi ástæðu til að taka til athugunar. Kom meiri hl. n. saman um að láta þau bíða til 3. umr., ræða við þá aðila. sem að þeim stóðu, og einnig betur innan n. Áður en ég lýk máli mínu vil ég geta þess, að þetta frv. á að sjálfsögðu sammerkt við aðra lagasmíð, sem er til orðin fyrir samkomulag tveggja eða fleiri flokka. Það er svo um slíka lagasmíð, að enginn fær allt. sem hann hefði kosið sér, en gera má ráð fyrir. að allir fái nokkuð. Ég persónulega hefði kosið, að nokkur ákvæði frv. hefðu verið á annan veg en þau eru. Á hina hliðina lít ég svo á, að að því beri að keppa, að stéttarsamtök bænda taki með aðstoð fulltrúa frá afurðasölufélögum þeirra að sér alla yfirstjórn afurðasölumála landbúnaðarins og skipi landbúnaðarframleiðslunni. Og ég tel, að með þessu frv. sé stigið svo stórt skref að þessu marki, að ég hika ekki við að styðja frv. Og þannig leit einnig búnaðarþing á, þegar málið var lagt fyrir það. Ég er sannfærður um, að þroski bændastéttarinnar er svo mikill og ábyrgðartilfinning þeirra yfirleitt það rík, að þeim sé fulltreystandi til að skipa þessum málum sjálfir með frjálsu vali manna til þessara trúnaðarstarfa. Læt ég svo máli mínu lokið og vænti þess, að frv. fái að ganga áfram til 3. umr.

Frsm. minni hl. (Jón Pálmason) : Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls gerði ég allrækilega grein fyrir minni skoðun á þessu frv., og öll aðalatriði í þeirri skoðun minni hef ég endurtekið í nál. mínu á þskj. 833. Get ég því við þessa umr. að mestu leyti vísað til þess. sem þar er sagt, nema sérstakt tilefni gefist. En ég skal taka fram, að það er ekki rétt, sem segir hér í nál. meiri hl. landbn., að ég hafi nokkurn tíma lýst yfir á nefndarfundi, að ég mundi leggja til að vísa þessu máli til ríkisstj., því að það hefur mér aldrei dottið í hug. Ég lýsti yfir, að ég mundi leggja til í mínu nál., að málinu væri vísað frá með rökst. dagskrá, sem þýðir sama og að fella það. Varðandi brtt. meiri hl. landbn. skal ég taka það fram, að eins og skiljanlegt er, hef ég ekki átt í þeim neinn hlut. Ég skal játa, að sumar þeirra - og kannske flestar - eru til bóta frá frv. og að nokkru leyti fram komnar fyrir ósk samsölustjórnar og bæjarráðs Reykjavíkur. Út í þessar till. skal ég ekki fara á þessu stigi málsins. Komi þær til atkv., býst ég við að láta sumar hlutlausar, sumar get ég að sjálfsögðu samþ. En aðalandstaða mín gegn frv. er, eins og fram er tekið í nál. mínu, af tveimur ástæðum. Annars vegar er það, að ég tel hér verið að stíga spor aftur á bak varðandi hagsmuni bændastéttarinnar frá þeim l., sem nú gilda um verðlagningu og sölu afurða, því að ég tel hagsmuni bænda og sveitamanna miklu betur tryggða með þeim l., sem samþ. voru hér í fyrra og hafa hlotið nafnið búnaðarráðslögin. Það mál er þrautrætt hér á Alþ., svo að ekki virðist mikil ástæða til að ganga langt út í þann ágreining hér. Í annan stað tel ég, að það nýja fyrirkomulag. sem nú er hér samkv. þessu frv., sett upp um verðlagningu afurða - sem alltaf hlýtur að verða aðalatriðið í kappi framleiðenda um að bæta aðstöðu sína - búi miklu verr um hnútana af þeirra hálfu en gert er með þeim l., sem nú gilda og sett voru á síðasta þingi með samkomulagi þriggja þingflokka. Í annan stað lít ég svo á, að sú endurskoðun, sem hér hefur farið fram á afurðasölulöggjöfinni, sé að ýmsu leyti ekki svo fullnægjandi. að þeirra hluta vegna sé forsvaranlegt að taka öll afurðasölulögin svo undirbúningslaust til afgreiðslu nú og þess vegna þurfi nánari rannsókn og undirbúningur og umræður að fara fram, áður en frv. um það efni verði samþ. Þetta eru þau atriði, sem gera það að verkum, að ég legg til á þskj. 833, að málinu verði vísað frá með þeirri rökst. dagskrá, sem þar hermir. Í þeim fskj., sem ég hef látið prenta með mínu nál., sem eru umsögn búnaðarráðs, umsögn bæjarráðs Reykjavíkur, umsögn samsölustjórnar, koma fram ýmis atriði þessum skilningi til stuðnings, og sé ég ekki á þessu stigi málsins ástæðu til að fara að rekja þau ummæli, sem þar eru höfð, nema sérstakt tilefni gefist til, vegna þess að ég geri ráð fyrir, að hv. þdm. hafi kynnt sér þessi skjöl. En í öllum þessum umsögnum kemur fram stuðningur við þá skoðun, sem ég held fram, að hér sé að sumu leyti gengið aftur á bak og að sumu leyti sé undirbúningur ófullnægjandi.



Ég vildi aðeins gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls, að ég er ekki ánægður með álit meiri hl. landbn. Eins og þetta mál liggur fyrir, hefur það verið deiluatriði milli þeirra manna, sem hagsmuna eiga að gæta fyrir bændur. Það er talað um þrjá aðila. Eftir allt saman lítur út fyrir, að bændur sjálfir geti ekki komið sér saman um, hvernig skuli leysa þessi mál. Málið er ekki undirbúið, og þeir, sem það tekur til, neytendurnir, telja frágang þess algerlega óviðunandi. Ég mun því, vegna þess að ég held að, afgreiðsla málsins sé ekki til neinna bóta, fylgja till. hv. þm. A-Húnv. um að vísa málinu frá fyrst um sinn.



Herra forseti. Við 1. umr., þessa máls ræddi ég nokkuð einstök atriði þess. Landbn., sem fékk málið til meðferðar, sendi það til bæjarráðs Reykjavíkur til umsagnar. Umsögn bæjarráðs er prentuð í nál. og þar kemur fram, að það eru 4 atriði, sem bæjarráð taldi nauðsynlegt að fá inn til þess að tryggja hagsmuni neytenda. Eins og greinir í bréfi bæjarráðs, lætur það ekki í ljós aths. við frv. í heild, aðeins við V. kafla þess, um sölu mjólkur og mjólkurafurða, og skal ég ekki heldur fara út í frv. sem heild, en aðeins skýra þær 4 brtt., sem ég flyt hér ásamt nokkrum þm. Reykv. 1. brtt. er við 19. gr. og er viðbót um, að skylt sé að greiða framleiðendum mjólkur hæst verð fyrir 1. flokks mjólk, en stiglækkandi fyrir aðra flokka. Eins og kunnugt er, hefur mjólkursamsalan ekki fengizt til að ganga inn á þessa breyt. á undanförnum árum, og allt til þessa dags er það þannig, að greitt er sama verð fyrir fyrsta og annars flokks mjólk. Þetta ákvæði er tekið upp úr reglugerð um sölu mjólkur og mjólkurafurða, sem nýlega gekk í gildi og er samhljóða 14. gr. í þeirri reglugerð. Hins vegar teljum við nauðsynlegt, að þetta sé sett inn í l. Það er nauðsynlegt fyrir neytendur, að framleiðendum sé veitt hvatning til þess að framleiða góða mjólk. Meiri hl. hefur gengið þar til móts við okkur með 11. brtt. sinni, en aðeins að nokkru leyti, því að svo segir í till. n., að framleiðsluráð geti krafizt þess, að gerður sé hæfilegur verðmunur til mjólkurframleiðenda. Þetta er aðeins heimild, nákvæmlega eins og stjórn mjólkursamsölunnar hefur. Þess vegna má segja, að þetta geri ekki mikinn mun frá því, sem nú er. Eftir því sem mér er sagt, er töluverður hugur hjá forgöngumönnum þessa máls á því, að gera verðmun eftir gæðum, og gætu þeir þá gengið inn á að lögfesta það. Við 20. gr. 3. mgr. er brtt. svo hljóðandi: „Skylt er þeim, sem hafa heimild til að selja mjólk, að hlíta þeim fyrirmælum um hreinlæti og hollustuhætti, sem tilskilin eru í lögum, heilbrigðissamþykktum og mjólkurreglugerðum á hverjum tíma,“ en í frv. er þessi skylda aðeins lögð á þá, sem selja mjólk beint til neytenda, en ekki á mjólkursamsöluna sjálfa. Landbn. hefur tekið þessa ósk bæjarráðs upp í því formi, að framleiðsluráði verði falið að hlutast til um þetta, en í þessu sjónarmiði frsm. kemur fram stefnumunur. Hann lítur svo á, að framleiðendur eigi að stjórna þessu, en ég er á þeirri skoðun, að neytendur eigi ekki aðeins að hafa rétt til þess að gera athugasemdir og umkvartanir, heldur eigi fulltrúi þeirra beinlínis að hafa vald til þess að stöðva sölu mjólkur. 3. brtt. er um það. að aftan við 24. gr. komi ný málsgr., svo hljóðandi: „Nú telur héraðslæknir eða heilbrigðisfulltrúi, að sölumjólk sé óhæf til neyzlu, og getur hann þá stöðvað sölu á þeirri mjólk.“ Nú virðist þessir aðilar ekki hafa slíkt vald, en það verður að teljast nauðsynlegt, að slíkt sé lögfest. Ég vil taka það fram í þessu sambandi, að það spáir ekki góðu gagnvart neytendum - þótt ég efist ekki um góðan vilja frsm. n. - það spáir ekki góðu, hvernig reynslan hefur verið af þessu á undanförnum árum í þau 12 ár, sem stjórn mjólkursamsölunnar hefur haft þau með höndum, og enn fremur spáir það ekki góðu, að þeim sérfræðingi, sem með þetta fer, skuli af hv. menntmrh. (EystJ) hafa verið vikið frá störfum, en hann hefur gert aths. við það, hve mjólkin er gömul, þegar hún kemur til neytenda, og hlýtur nú verðlaun fyrir það. 4. brtt. er við 20. gr. frv., að aftan við 1. málsgr. bætist: „Skylt er að veita slíka undanþágu mjólkurbúum, sem bæjarfélög reka eða eru þátttakendur í.“ Nú hefur mjög komið til orða, að kaupstaðirnir sjálfir eða bæjarstjórnir setji upp mjólkurbú. Mér virðist sjálfsagt, að bæjarstjórnirnar fari út í slíkt og að í l. sé ekki heimild, heldur skylda til að veita slíkar undanþágur. Ég leyfi mér að leggja fram þessar brtt. Ég geri ekki ráð fyrir, að atkvgr. fari fram nú, þannig að þær ættu að geta legið fyrir prentaðar, þegar atkvgr. fer fram.



Ég vil þakka hv. landbn. fyrir afgreiðslu þessa máls, sem ég er mjög ánægður með. og sömuleiðis með brtt., sem hún hefur borið fram. Ég sé ekki ástæðu til að halda uppi deilum um aðalefni málsins, það var gert við 1. umr. þess, og sé ég, að brtt. hafa komið upp úr því. Viðvíkjandi brtt. hv. þm. Snæf. vildi ég mega beina þeirri ósk til hans, að hann tæki þessar till. sínar aftur til 3. umr. til þess að flýta fyrir málinu. Ég geri ráð fyrir, að landbn. mundi vilja athuga þessar till. og ræða með sér og við flm., og sömuleiðis mundi ég óska að gera það líka, en það ætti að vera hægt að gera fyrir 3. umr., ef hv. flm. vill taka þær aftur nú til þess að reyna að þoka málinu.



Menn sitja hér á friðarstólum, svo að ég sé ekki ástæðu til að fara út í rökræðu, enda þótt það gæfist lítils háttar tilefni. En út af því, sem fram kom hjá borgarstjóranum í Reykjavík, þm. Snæf., þá lít ég svo á, að hann sé með mjög veigamikla brtt., svo að ég álít, að hún mundi raska mjög því skipulagi, sem frv. er byggt á, og vildi ég óska þess, að hann vildi ganga inn á að gefa n. tóm og tækifæri til þess að ræða við hann um þessa till. Ef til vill mundi n. þá draga til baka 11. brtt. sína.



Út af ummælum frsm. varðandi eina brtt. mína, sem hann telur mjög veigamikla, þá er hún ekki ný. Hún er búin að liggja fyrir, þótt það hafi verið í öðru formi. Hins vegar finnst mér sjálfsagt að verða við ósk hæstv. landbrh. og frsm. um að taka till. mínar aftur til 3. umr.



Herra forseti. Ég sé ekki beinlínis ástæðu til að biðja hæstv. forseta um að taka mál þetta af dagskrá, en það er ekki aðeins, að þetta frv. komi í bága við 6. dagskrármálið, sem er frv. til l. um fiskimálasjóð, markaðsleit sjávarafurða, útflutning á fiski o. fl., sem komið er til 3. umr. hér í hv. d. og ég hafði hugsað mér að biðja hæstv. forseta um að taka af dagskrá, en það er nauðsynlegt, þótt þetta mál fari nú til 3. umr., að þessi tvö mál verði til meðferðar í n. - því að þau eiga heima í sömu n., þótt annað þeirra sé flutt af hv. fjhn. - og reynt verði að samræma þau milli umr.

Forseti (BG) : Ég mun verða við ósk hv. 5. þm. Reykv. (SK) um að taka 6. málið af dagskrá, en sé varla ástæðu til annars en að láta atkvgr. fara fram um 3. dagskrármálið, sem hér er til meðferðar, þar sem n. fær þá tækifæri til að samræma bæði þessi frv.