Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það ber að fagna því, að þessi hv. deild hefur haft hraðar hendur við afgreiðslu þess frv. sem hér er til umr. Staðreyndin er hins vegar sú, að aukið framlag Íslands til aðstoðar við hinn vanþróaða heim er fyrst og fremst háð því, hvort við höfum manndóm og pólitískt þrek til þess að taka ákvörðun um aukið fjárframlag til þessara mála. Vissulega er það góðra gjalda vert, eins og er gert í þessu frv., að koma fastari skipan á meðferð þessara mála. En eins og komið hefur fram hjá hæstv. utanrrh. er spurningin um aukna þátttöku Íslands í þessu starfi fyrst og fremst háð því, hvort fjárframlög Íslendinga til þessara mála aukast á næstu árum eða ekki. Það er orðinn nokkuð langur tími síðan Sameinuðu þjóðirnar mörkuðu þá stefnu, að 1% af þjóðartekjum skyldi varið til aðstoðar við þann hluta heimsins sem býr við sára fátækt, - svo sára fátækt að í dag eru tæplega 1000 milljónir manna í heiminum sem lifa á stigi algjörs hungurs. Árstekjur um 900 milljóna manna nema um 75 bandarískum dollurum. Nokkrar þjóðir í Evrópu, t. d. Norðurlandaþjóðir og einnig Hollendingar, hafa gengið á undan og ákveðið á undanförnum árum og hrundið í framkvæmd að auka framlag sitt til þróunarlandanna upp í þá prósentutölu sem Sameinuðu þjóðirnar höfðu markað. Við Íslendingar höfum hins vegar verið hér langt á eftir, svo langt á eftir og með svo lágt hlutfall að það er í raun til vansa að við sem búum við einhver bestu lífskjör í veröldinni og höfum gnægð auðlinda í okkar landi, skulum leggja fram til þessara mála svo lítið sem raun ber vitni. Reyndar eru þær tölur, sem gefnar eru upp af opinberri hálfu, látnar hækka frá því, sem raunverulegt er, með því að telja til framlaga okkar í þessu skyni hluti sem vafasamt er að eigi að reikna með. Sameinuðu þjóðirnar hafa markað þá stefnu, að þar eð ljóst sé, að 1% markið muni ekki hafa þann víðtæka pólitíska stuðning í veröldinni sem vonast var til í upphafi, verði miðað að því að árið 1983 verði 0.7% af þjóðartekjum einstakra landa varið til þessara málefna. Við Íslendingar höfum hins vegar aðeins náð um 1/10 af þessari upphæð. Ég vildi við lokaumræðu þessa frv. í þessari hv. deild lýsa þeirri skoðun minni, að það sé nauðsynlegt að allir stjórnmálaflokkar í landinu taki upp viðræður sín á milli á næstu vikum og mánuðum um að breyta þessu ófremdarástandi, að hrinda því slyðruorði af okkur sem opinberar tölur í þessum efnum sýna á alþjóðavettvangi. Með haustinu verði komið samkomulag stjórnmálaflokkanna í landinu um að hækka framlög okkar í þessum efnum á næstu árum í áföngum þannig að í síðasta lagi fyrir miðbik þessa áratugs hafi Íslendingar náð því marki sem Sameinuðu þjóðirnar lögðu til fyrir nokkru að ætti að verða náð 1983, að a. m. k. 0.7% af þjóðartekjum væri varið til þessara mála. Vissulega eru það háar upphæðir, mjög háar upphæðir miðað við það sem við verjum í dag. Má áætla að það séu um 14 milljarðar gkr. á ári sem við þyrftum þá að verja í þessu skyni. Það er stórt stökk frá þeim upphæðum sem við verjum í dag. Ég held hins vegar að það sé nauðsynlegt, ef við viljum halda reisn okkar í samfélagi þjóðanna, að sýna að við látum okkur annt um þá ömurlegu eymdarfátækt sem þúsundir milljóna búa við í heiminum. Við viljum leggja okkar litla lóð á þá vogarskál að jafna kjörin í veröldinni. Allir stjórnmálaflokkar í landinu eiga að taka höndum saman um að breyta þessu. Vissulega hefði verið viðeigandi að koma slíku í framkvæmd um leið og þetta frv. var afgreitt. En bæði vegna þess, hve seint það er fram komið, og eins vegna fjarveru hæstv. utanrrh., sem ég veit að er mikill stuðningsmaður þessa máls, held ég að nauðsynlegt sé að við geymum umræður um það þar til þing kemur saman í haust, en notum tímann í millitíðinni til að kanna sameiginlegan vilja allra flokka í landinu til þess að gera hér breytingar á. Þessu, herra forseti, vildi ég lýsa við lokaafgreiðslu málsins hér í deildinni og setja fram þá ósk, að vonandi berum við gæfu til þess á næstu mánuðum að ná samstöðu um það, hvernig Íslendingar geta í áföngum á næstu fjórum árum aukið til muna hlutdeild sína í því að bæta kjör fólks um allan heim og sýna á alþjóðavettvangi að við erum reiðubúnir að okkar leyti að taka þátt í því víðtæka alþjóðlega starfi sem nauðsynlegt er ef friður og framfarir eiga að vera ríkjandi í veröldinni.



Herra forseti. Ég tek undir margt af því sem fyrri ræðumaður sagði. Okkur ber nauðsyn til að sinna neyðarópi þeirra milljóna sem búa við hungur og skort, og það er til skammar hve við Íslendingar höfum sinnt þessu lítið. Ég vil hins vegar benda á að á s. l. árum hefur framlag okkar svo til staðið í stað þrátt fyrir gífuryrði ýmissa manna um nauðsyn þess að bæta hér úr, þrátt fyrir gífuryrði manna sem nú hafa aðstöðu til innan ríkisstj. að koma því á framfæri að úrbóta sé þörf í þessum málum. Ég vil lýsa því yfir fyrir hönd Alþfl., að við erum reiðubúnir til hvers kyns umræðna um þessi mál með það að markmiði að auka framlag okkar til þessarar brýnu þarfar og þá verði stefnt miklu hærra en gert er nú í fjárlagafrv. Ég vona að slíkar viðræður geti hafist sem fyrst og að eining verði um að auka framlag til þessara mála.



Herra forseti. Það er auðvitað alveg rétt, sem hér hefur fram komið, að það er ekki vansalaust að okkur skuli ekki hafa tekist að auka þetta framlag okkar til aðstoðar við þróunarlöndin meira en raun ber vitni. Ég vil þó minna á það, að eitt það myndarlegasta, sem gert hefur verið á þessu sviði - þá á ég við þá aðstoð á sviði sjávarútvegs sem veitt hefur verið íbúum Grænhöfðaeyja - var gert á þeim tíma sem ráðh. Alþfl. fór með fjármál í ríkisstj. Mér finnst það hins vegar svolítið furðulegt að Alþb., sem hæst talar nú um þessi mál sem og jafnan áður og fer með fjármál í ríkisstj., skuli ekki hafa látið frá sér fara neinar till. um aukningu í þessa veru, aukningu og hækkun á þessari prósentu, aukna aðstoð við þróunarlöndin, þar sem það fer með fjármál í ríkisstj. Það er gott og blessað að koma hér og tala almennum orðum um þetta og sjálfsagt að taka undir það og tala um að nauðsynlegt sé að koma á samstarfi stjórnmálaflokkanna til þess að reyna að auka þetta og laga. En hvers vegna í ósköpunum, þegar Alþb. hefur embætti fjmrh. í ríkisstj. og öll þau völd sem það hefur sýnt og sannað að það hefur í þessari ríkisstj., - hvers vegna þá ekki aðgerðir, hvers vegna bara orð?



Herra forseti. Ég kvaddi mér fyrst og fremst hljóðs út af þessu máli til að lýsa því yfir, að mér finnst að hér sé um gagnmerkt mál að ræða. Þetta er spor í þá átt að við Íslendingar ræðum þetta mál, þróunaraðstoð við þriðja heiminn, af raunsæi og stöndum að þessu á skipulegan hátt. Ég held að það sé tæplega tilefni til þess að fara að ræða hér um þetta mál frá flokkspólitísku sjónarmiði! Ég held að við séum sem betur fer mjög samstíga í málum sem þessum. Það er rétt, að við höfum kannske ekki tekið nægjanlega á þessum málum að undanförnu, en það er nú svo að það hafa fleiri þjóðir gert sem kannske eru efnahagslega öflugri en við. Ýmsar þjóðir hafa látið undir höfuð leggjast að hlaupa þarna undir bagga. Ég var fulltrúi á þingi Sameinuðu þjóðanna á s. l. hausti, þegar þessi nýja þróunaráætlun var rædd, og átti þar sæti í 2. nefnd. Og það var dálítið lærdómsríkt að sitja þetta þing og fylgjast með umræðum um þetta mál. Nú blasir það við hverju barni, sem um þetta mál hugsar og aflar sér upplýsinga um það, að erfiðleikar þróunarlanda hafa mjög aukist að undanförnu, á s. l. áratug. Og það er ekki síst vegna þess sem hefur gerst í orkumálum í heiminum. Orkuverð hefur margfaldast eins og menn vita. Það er talið að þróunarlöndin greiði núna a. m. k. fimmfalt verð í erlendum gjaldeyri - ég held ég muni rétt, það er einhvers staðar á milli fimmfalt og tífalt-verð í erlendum gjaldeyri fyrir innflutta olíu, miðað við það sem þau gerðu 1974. Og þá er ég að tala um erlendan gjaldeyri eða dollara. Þessi hækkun á olíureikningi þróunarlandanna ein er margföld á við alla aðstoð sem þróunarlöndin fá nú frá vestrænum og austrænum ríkjum. Á þetta mál var í rauninni ekki minnst á þingi Sameinuðu þjóðanna vegna þess að þróunarlöndin eru í hópi landa sem kalla sig hóp 77 ríkja, Group 77 á enskunni, þó að þau séu nú orðin miklu fleiri, og þar eru líka olíuframleiðslulöndin innstu koppar í búri. Og það er viðkvæmt mál fyrir þróunarlöndin að minna á þessa staðreynd, hvað þessar sveiflur í orkuverðinu hafa orðið erfiðar og langþyngstar þeim í skauti, því að efnaðri löndin hafa getað brugðist við þessu. Það hefur þó orðið kreppa í sumum efnaðri ríkjunum út af þessum sveiflum í orkuverðinu, en hjá þróunarlöndunum blasir við hungursneyð af þessu efni. Ég held að við eigum að efna til meiri umræðna á Íslandi um þessi mál, reyna að gera okkur grein fyrir hvað er að gerast á þessu sviði. Ég er ekkert að ásaka olíuframleiðslulöndin um að þau hafi ekki haft eitthvað til síns máls um að hækka verð á þessu eldsneyti sem er ekki óþrjótandi eins og menn vita. Og það er lengi hægt að deila um hvort það hafi verið rétt ákvörðun hjá þeim að hækka verð á þessum afurðum sínum eins og þau hafa gert með því að koma sér saman um verðið. En staðreyndin mun engu að síður sú, að þessi þróun hefur orðið þróunarlöndunum afskaplega þung í skauti og hefur bæst við vanda þeirra á ýmsum sviðum, m. a. vegna þurrka og hvers konar óáranar sem yfir þau hefur gengið á síðustu árum. Ég held að það sé fullkomlega ástæða til að taka undir það sem kom hér fram hjá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni, að það er ástæða fyrir okkur Íslendinga, fulltrúa stjórnmálaflokkanna, að ræða þessi mál, kynna sér þau betur, kynna þau betur þjóðinni og taka upp skipulegri stefnu í þessum efnum en við höfum gert á undanförnum árum.



Herra forseti. Ég vil þakka þær undirtektir, sem hér hafa komið fram við þau tilmæli sem ég flutti hér áðan, og vænti þess, að það geti orðið til þess að fulltrúar þingflokkanna ásamt hlutaðeigandi ráðh., utanrrh. og fjmrh., ræði í sumar um nýtt átak í þessum efnum. Ég ætla ekki að fara að deila hér við þá tvo þm. Alþfl. sem töluðu um það hverjum seinagangur í þessum málum sé að kenna. Þar bera allir flokkar sök. Það var tilkynnt af þáv. utanrrh. haustið 1978, að hann væri að leggja fram frv. um Þróunarsamvinnustofnun Íslands, og var frestað kjöri í stjórn núverandi stofnunar þess vegna. Samt sem áður leið ferill þess ágæta manns á enda án þess að frv. sæi dagsins ljós. Það er fyrst núna að koma fram. Ég veit að það hefur verið skoðun margra í mínum flokki, að menn vildu bíða eftir að ný skipan kæmist á þessi mál áður en það væri tekið upp. En hitt er síðan alveg rétt, sem hv. þm. Eiður Guðnason sagði áðan, að það væri hægt að auka stuðning við verkefnið á Grænhöfðaeyjum - og á reyndar að gera að mínum dómi þótt þessi mál séu ekki formlega í höfn. Ég held að það sé ekki æskilegt að við séum að deila hér um það liðna í þessum efnum, það eiga allir flokkar einhverja sök í þeim efnum, en reynum á komandi mánuðum að snúa þessari þróun við í sameiningu.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. Ed. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á og viðauka við lög nr. 46 frá 25. apríl 1973, um kjarasamninga opinberra starfsmanna, sbr. lög nr. 23/1977, lög nr. 58/1977 og lög nr. 61/1977. Frv. þetta er til staðfestingar á brbl. sem gefin voru út á s. l. hausti, undirrituð 9. sept. 1980, í tengslum við kjarasamninga við opinbera starfsmenn og til þess sett að auðvelda gerð þeirra samninga. Vildi ríkisstj. hlutast til um að stuðla að samningum með þessu móti. Frv. fjallar eingöngu um félagsleg málefni opinberra starfsmanna. Hér er um að ræða réttindi þeirra til að njóta atvinnuleysisbóta. Í fjh.- og viðskn. Nd. var gerð breyting á frv. þar sem tekið var til og kveðið nánar á um með hvaða hætti skyldi ákvarða laun biskups Íslands. Laun hans og kjör skyldu ákveðin af Kjaradómi svo sem er með ráðherra, hæstaréttardómara, ríkissaksóknara og ráðuneytisstjóra. Nefndin er sammála um að leggja til að frv. þetta verði samþykkt með þeim breytingum sem gerðar voru á því í Nd. Fjarverandi við afgreiðslu málsins í n. voru hæstv. forsrh. Gunnar Thoroddsen og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson og Davíð Aðalsteinsson. Nefndarálitið undirrita Ólafur Ragnar Grímsson, Kjartan Jóhannsson, Guðmundur Bjarnason og Lárus Jónsson.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur skilað samhljóða áliti á þskj. 727 og mælir með því að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Menntmn. hefur fjallað um þetta mál og mælir með því að frv. verði samþ. Einn nm., Gunnar Thoroddsen, var fjarstaddur afgreiðslu málsins. Hér er um að ræða frv. til l. um Kirkjubyggingasjóð. Kirkjubyggingasjóður var stofnaður með lögum nr. 43/1954, en þau lög hafa tvívegis sætt breytingum, þ. e. 1955 og 1962. Þessi sjóður hefur gegnt markverðu hlutverki og stuðlað mjög að kirkjubyggingum hér á landi þótt fjárskortur hafi jafnan bagað. Í upphafi var gert ráð fyrir að Kirkjubyggingasjóður gæti veitt lán sem næmu 1/5 til 2/5 af byggingarkostnaði kirkna. Þetta hefur þó farið mjög á annan veg þar sem framlög ríkissjóðs til sjóðsins hafa lengstum numið að verðgildi miklu lægri fjárhæð en til var stofnað árið 1954 og síðar með lagabreytingu árið 1962. Samkv. lögunum frá 1954 skyldi lágmarksfjárhæð úr ríkissjóði vera 50 þús. kr., en sú fjárhæð var hækkuð í 1 millj. kr. árið 1962. Í frv. þessu er gert ráð fyrir framlagi úr ríkissjóði að upphæð 600 þús. kr. Svarar það til að framreiknaðar séu upphæðir sem gert var ráð fyrir að sjóðurinn legði fram árið 1954 og svo með breytingu laganna árið 1962. Samkv. gildandi lögum nemur upphæðin núna 10 þús. nýkr. sem ber að leggja til Kirkjubyggingasjóðs, en frv. leggur til að þessi upphæð verði 600 þús. nýkr. Auk þess eru í þessu frv. nokkrar breytingar frá fyrri lögum. Þar er m. a. það þýðingarmikla ákvæði, að gert er ráð fyrir að sú upphæð, sem ríkissjóður greiðir í Kirkjubyggingasjóð, sé verðtryggð þannig að hún breytist í samræmi við byggingarvísitölu. Þá er gert ráð fyrir í frv. að sú breyting verði á stjórn Kirkjubyggingasjóðs, að hún skuli kosin af Kirkjuþingi, en ekki Synodus eins og er samkv. gildandi lögum. En þegar gildandi lög voru sett var Kirkjuþingi ekki fyrir að fara. Enn er það nýmæli í þessu frv., að nú er gert ráð fyrir að lán, sem Kirkjubyggingasjóður veitir til kirkjubygginga, beri vexti, en þau hafa fram að þessu verið vaxtalaus. Enn fremur má geta þess, að sú breyting er í frv., að gert er ráð fyrir að lán Kirkjubyggingasjóðs, sem verið hafa til 50 ára, verði til 40 ára. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta merka frv. En það má minna á að sums staðar í öðrum löndum, þar sem þjóðkirkja er eins og hér hjá okkur, stendur hið opinbera algerlega að kostnaði við kirkjubyggingar. Hér á landi hefur verið, eins og kunnugt er, almennur áhugi á kirkjubyggingum, einstaklingar og félagasamtök hafa lagt fram fé til þessara mála. Með tilliti til þess er ekki óeðlilegt að ríkið leggi sitt af mörkum. Ég vil svo að lokum geta þess, að breytingar þær, sem hv. Nd. gerði á frv., eru einungis fólgnar í því að færa gamlar kr. til nýkr., auk þess sem sett voru eðlileg ákvæði um gildistöku laganna. Það er ekkert nema gott að segja um breytingar þeirra í Nd. og sýnir að þar neðra er lofsverður kirkjulegur áhugi.



Herra forseti. Frv. til l. um horfna menn var lagt fram á fyrstu dögum haustþings. Því er ætlað að koma í stað laga nr. 23 frá 1922, um sönnun fyrir dauða manna sem ætla má að farist hafi af slysum, og seinni breytinga á þeim lögum. Eins og að líkum lætur hefur margt breyst á þeim tæpu 60 árum sem liðin eru frá því að hin gömlu lög gengu í gildi. Var því talin full þörf á að breyta þessari löggjöf. Frv. þetta er samið að tilhlutan dómsmrn. af Ármanni Snævarr hæstaréttardómara. Um þetta frv. má margt segja, en aðeins fá orð verða látin falla um það að sinni. Þegar maður hefur horfið, þ. e. þegar þeir, sem hagsmuna hafa að gæta vegna dauða hans, geta ekki sannað hvar hann er niður kominn eða hvort hann er lífs eða liðinn, geta skapast ýmis vandkvæði í sambandi við eignir hans og réttarstöðu og einnig fyrir ýmsa þá sem standa í lögskiptum eða lögtengslum við hann. Ljóst er að það skiptir miklu máli að lögum að ganga úr skugga um hvort maður sé lífs eða liðinn, enda tengjast margháttuð lagaáhrif við andlát manns. Minna má á að við andlát fellur rétthæfi manns almennt niður. Þá reynir á sérstaka skiptameðferð á búi hans. Hjúskapur fellur niður. Refsiábyrgð fellur brott. Á líftryggingagreiðslur getur reynt og greiðslur annars lífeyris. Framfærsluskylda fellur niður. Ýmis skattaréttarleg áhrif eru bundin við látið. Gera þarf ráðstafanir út af rekstri embættis eða annars opinbers starfs, er andlát ber að höndum, svo og um fyrirsvar er maður hefur haft fyrir fyrirtæki eða vegna rækslu hans sem fjárráðamanns ólögráða. Þannig mætti lengi telja. Frv. þetta er 7. mál þingsins. Um það hefur verið fjallað í Nd. og hefur það hlotið einróma samþykki að öðru leyti en því, að nokkrir frestir eru styttir. Geri ég ekki sérstaka athugasemd við það. Ég hef þessi orð ekki fleiri, en vænti þess, að þetta frv. fái greiða göngu í þessari deild og meðferð. Ég legg til að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir eftir nokkrar breytingar í Nd., hefur fengið ítarlega meðferð undanfarin ár í sérstakri nefnd sem skipuð var af fyrrv. heilbr.- og trmrh. Matthíasi Bjarnasyni í ágústmánuði 1978. Þeirri nefnd var falið að endurskoða lög nr. 12/1969, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, með hliðsjón af fenginni reynslu og enn fremur að semja drög að nýrri heilbrigðisreglugerð. Fljótlega eftir að nefndin kom saman og að höfðu samráði við þáv. heilbr.- og trmrh., Magnús H. Magnússon, var ákveðið að undirbúa tillögugerð, nokkru víðtækari en í öndverðu var ætlað, um sameiningu þeirra stofnana svo og samvinnu þeirra nefnda og annarra aðila sem með mál fara á þessu sviði. Í framhaldi af þessari ákvörðun var Guðlaugur Hannesson, forstöðumaður Matvælarannsókna ríkisins, skipaður í nefndina. Enn fremur var Eyjólfur Sæmundsson, fyrrv. deildarverkfræðingur hjá Heilbrigðiseftirliti ríkisins og núv. forstjóri Vinnueftirlits ríkisins, ráðinn sérstakur ráðgjafi nefndarinnar með hliðsjón af mengunarmálefnum. Að öðru leyti áttu sæti í nefndinni dr. Jón Sigurðsson, fyrrv. borgarlæknir, Þórhallur Halldórsson, framkvæmdastjóri Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkurborgar, Hrafn V. Friðriksson yfirlæknir, forstöðumaður Heilbrigðiseftirlits ríkisins, og Albert K. Sanders, bæjarstjóri í Njarðvík. Þessi nefnd vann mjög gott starf og lagði fyrir mig, fljótlega eftir að ég kom í heilbrrn., tillögur sínar að frv. til l. um hollustuhætti og hollustuvernd sem nú hefur í meðferð Nd. fengið nafnið um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit. Ég lagði frv. fyrir hv. Alþingi fyrir jól og mælti fyrir því í Nd. 3. des. s. l. Þar gerði ég grein fyrir helstu breytingum sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Þær eru allvíðtækar, einkum að því er varðar einföldun á því eftirlitskerfi sem hefur verið á þessum sviðum. En í frv. er gert ráð fyrir að sérstök stofnun, Hollustuvernd ríkisins, verði sett á laggirnar og þar með væri starfsemi Matvælarannsókna ríkisins, Heilbrigðiseftirlits ríkisins og Geislavarna ríkisins sameinuð í einni stofnun og undir einni stjórn. Enn fremur er gert ráð fyrir í frv. þessu að Eiturefnanefnd, Áfengisvarnaráði og Manneldisráði verði sköpuð aðstaða innan þessarar stofnunar og þar verði um mjög náið samstarf að ræða. Hér er um að ræða grundvallaratriði þessa frv., þ. e. einföldun á hollustueftirliti, á heilbrigðiseftirliti og hollustuvernd í landinu. Hitt meginatriði frv. er það, að hér á landi hefur ekki verið í gildi heildstæð mengunarvarnalöggjöf. Reglugerðir um mengunarvarnir, sem settar hafa verið, hafa byggt á lögunum um eiturefni og hættuleg efni og fá fyrirmæli hafa verið í lögum um þessi mál nema í sérlögum um einstaka þætti og stofnanir. Er lagt til í þessu frv. að veruleg bót verði ráðin á í þessu efni þannig að lög um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit nái einnig yfir mengunarvarnir. En það er ekki ætlast til þess - og ber að leggja á það áherslu - að þetta frv., ef að lögum verður, nái yfir mengunarmálefni sem þegar gilda um sérlög og alþjóðasamþykktir. Má í þeim efnum nefna lög nr. 51/1970, um Siglingamálastofnun ríkisins, en þar er Siglingamálastofnun ríkisins m. a. falið að annast mengunarvarnir á sjó í samræmi við alþjóðasamninga frá 1966 um losun úrgangs í sjó. Við meðferð málsins í hv. Nd. voru gerðar nokkrar breytingar á frv. sem ég vil aðeins víkja að mjög lauslega og þó sérstaklega einni þeirra. Í frv., eins og það lítur út eftir 2. umr. í Nd., er gert ráð fyrir að 36. gr. orðist svo: „Lög þessi öðlast gildi 1. ágúst 1982. Með lögum þessum eru felld úr gildi lög nr. 12/1969, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, lög nr. 74/1977, um Matvælarannsóknir ríkisins, svo og ósamrýmanleg ákvæði annarra laga.“ Ábendingar komu fram um það við 3. umr. málsins í Nd., að hér væri í raun og veru ekki um nægilega heppilegt orðalag að ræða og væri því nauðsynlegt að það kæmi fram hjá ráðh. við framsögu fyrir málinu í síðari deild, hvaða lög hér væri einkum átt við. Vil ég fara yfir þann lista hér svo að hv. Ed. geti glöggvað sig á þeim lögum sem hér er átt við, og á sá listi í raun og veru að vera tæmandi. Hér er átt við lög um hundahald og varnir gegn sullaveiki, lög um varnir gegn jónandi geislum frá 1962, lög nr. 27/1977 um tóbaksreykingar, lög um heilbrigðiseftirlit og hollustuhætti, lög um matvælarannsóknir, lög um eiturefni og hættuleg efni og áfengisvarnalög. Hér er um að ræða eina sjö lagabálka sem þetta snertir með einhverjum hætti, mismunandi miklum. Í sumum tilvikum er gert ráð fyrir að þessi lög, sem ég nefndi, verði afnumin algjörlega. Í öðrum tilvikum stendur málið þannig að þetta frv., ef að lögum verður, mun snerta framkvæmdaþætti þeirra laga sem ég nefndi áðan, t. d. laganna um hundahald og laganna um varnir gegn jónandi geislum. Ég held að þessi upptalning eigi að vera nægjanleg til þess að taka af tvímæli um það, að hér er í raun og veru ekki verið að afsala neinu valdi úr höndum Alþingis varðandi lagasetningu. Hér er aðeins verið að taka af tvímæli þegar hugsanlega er um það að ræða að þau tilteknu lög, sem ég taldi upp áðan, rekist á þau ákvæði sem gert er ráð fyrir í frv. þessu. Eitt veigamesta ákvæði frv. og markverðasta nýmæli er um stofnun Hollustuverndar ríkisins. Þeirri stofnun er ætlað að hafa yfirumsjón með hollustueftirliti, matvælaeftirliti, mengunarvörnum og rannsóknum þessu tengdum og á hún að sjá um framkvæmd þessa í samræmi við frv. þetta, reglugerðir og ákvæði annarra laga og reglna. Stofnuninni er ekki ætlað það sem kallað er beint hollustueftirlit nema í undantekningartilvikum, þar sem kosið er að halda því fyrirkomulagi að sveitarfélög hafi slíkt áfram, en þó á nokkuð annan veg en hingað til. Stofnuninni er sérstaklega ætlað að halda uppi fræðslu fyrir almenning um mál, er varða hollustu, og standa fyrir námskeiðum fyrir þá aðila, sem vinna að þessum málum, og enn fremur að standa fyrir menntun og fræðslu fyrir hollustufulltrúa. Á slíkt hefur skort til þessa og er hér um að ræða einhver mikilvægustu ákvæði frv. Eins og ég sagði áðan eru það þó tvö meginatriði sem mestu skipta varðandi þetta frv. Annars vegar er hér um að ræða einföldun stjórnkerfisins og hins vegar er hér um að ræða þýðingarmikil ákvæði um mengunarvarnir. Við meðferð málsins í hv. Nd. kom það fram, einkum hjá einum hv. þm., að hér væri um það að ræða að Hollustuvernd ríkisins hefði mjög ískyggilegt vald, að ekki væri meira sagt, hún hefði í rauninni svo hrikalegt vald samkv. þessum lögum að dómstólakerfið væri gagnvart henni svo að segja afnumið. Þetta er mikill misskilningur, eins og þar kom fram. Og hvað snertir valdsvið Hollustuverndar ríkisins sem stofnunar er gert ráð fyrir að það verði að mestu óbreytt miðað við vald Heilbrigðiseftirlits ríkisins samkv. gildandi lögum. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að taka lengri tíma deildarinnar í að gera grein fyrir þessu máli. Ég vil fyrir mitt leyti leggja á það áherslu, að málið fái lokameðferð þegar á þessu þingi í þessari hv. deild. Það hefur þegar verið rækilega undirbúið. Um það er góð samstaða fulltrúa úr öllum flokkum - eða þannig kom það út í hv. Nd. Ég geri mér því góðar vonir um að svo hljóti einnig að fara hér að samstaða náist um þetta mál með fulltrúum allra flokka, enda hefur það í rauninni verið svo við undirbúning málsins að þar hafa komið við sögu menn úr öllum þeim flokkum sem nú eiga sæti á Alþingi, beint og óbeint. Ég held því að hægt sé að treysta því, að hér sé um að ræða faglega vel undirbúið mál, mjög faglega undirbúið og tímabært. Hér er gerð tilraun til að einfalda hlutina þannig að ekki sé um að ræða hættu á skörun á milli stofnana, eins og menn hafa bent á að hætta kynni að vera á. Og ég verð auðvitað að taka fram að oft hljóta að geta komið upp markatilvik á milli stofnana sem fjalla um hollustuhætti og almenna heilbrigðisvernd í landinu. Slíkt þarf engum að koma á óvart í sjálfu sér. En hér er unnið að því að einfalda hlutina og draga úr þessari hættu. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2, umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Í Nd. Alþingis kom fyrir nokkru fram frv., 139. mál, um söluskatt með áorðnum breytingum. Þetta frv. fól í sér að heimilt væri að fella niður söluskatt af tilteknum vörutegundum, þ. á m. vogum og rafeindabúnaði í flokkunarvélar. Þetta mál kom nokkuð til umr, meðal þm. áður en það var flutt. Ég var einn þeirra sem ræddu þetta mál meðan það var á undirbúningsstigi, og ég taldi strax að málið hefði þann vankant að með því að fella niður söluskatt af enn einni vörutegundinni væri verið að gera innheimtu söluskatts snúnari og erfiðari, og er hún þó nógu snúin fyrir vegna þeirra fjöldamörgu undanþáguákvæða sem í lögum eru um greiðslu söluskatts. Frv. var flutt af nokkrum áhugamönnum um þetta mál og var ekkert við það að athuga. Það fór síðan til nefndar, en kom svo snögglega úr nefndinni fyrir einni viku og rann þá skjótlega í gegnum Nd. Alþingis. Í nál., sem undirritað var af öllum nm. fjh.- og viðskn. Nd., var þannig tekið til orða: „Nefndin hefur rætt frv. þetta á nokkrum fundum sínum og haft samráð við fulltrúa frá fjmrn. Nefndin hefur orðið sammála um að leggja til að frv. verði samþykkt.“ Ég tel óhjákvæmilegt að láta þess getið hér, að þessi ummæli í nál. í Nd. eru mjög villandi, að ekki sé meira sagt. Fjmrn. sendi umsögn um þetta mál snemma í vetur og mælti mjög eindregið gegn samþykkt frv., og öll afskipti fjmrn. af málunum voru á þann veg, að mælt var gegn því að það næði fram að ganga. En eftir sem áður leyfa nm. í fjh.- og viðskn. Nd. sér að komast þannig að orði, að haft hafi verið samráð við fulltrúa frá fjmrn., og gefa þannig ótvírætt í skyn að þetta sé gert með samþykki rn. og fulltingi. Þetta tel ég vera ótvíræða blekkingu eða fölsun og get ekki látið hjá líða að mótmæla því, að þannig skuli að málum staðið. Síðan rann þetta mál svo snögglega í gegn, að t. d. vissi ég ekki fyrr en málið hafði verið afgreitt frá Nd. Ég hef vísað til þess hér, að fjmrn. hafi sent neikvæða umsögn um þetta mál, og ég tel óhjákvæmilegt að lesa hana hér vegna þess að þar koma fram þau rök sem fram voru borin gegn þessu máli, en umsögnin var á þessa leið: „Ráðuneytið vísar til erindis fjh.- og viðskn., dags. 8. des., þar sem m. a. er óskað umsagnar um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 10 22. mars 1960, um söluskatt, með áorðunum breytingum, 139. mál. Í umræddu frv. er lagt til að söluskattur af vogum og rafeindatækjum til mælinga og skoðana í fiskiðnaði verði felldur niður. Af þessu tilefni tekur rn. fram eftirfarandi: Hafa verður í huga að samkv. skuldbindingum í fríverslunarsamningum Íslendinga við EFTA og Efnahagsbandalagið verða umræddar vörur ekki undanþegnar söluskatti nema það sama verði og gert við sams konar vörur innfluttar. Af þessu má ljóst vera að niðurfelling söluskatts af nefndum tækjum kemur sem slík ekki til með að styrkja samkeppnisaðstöðu innlendra framleiðenda þeirra gagnvart innflutningi. Þá skal bent á að tæki þau, sem hér um ræðir, eru líklega í mörgum tilvikum ekkert frábrugðin hliðstæðum tækjum til notkunar í öðrum iðn- eða þjónustugreinum. Því verður að telja mjög varasamt að binda niðurfellingu söluskatts af þessum tækjum við fiskiðnaðinn einan vegna hættu á misnotkun og framkvæmdaörðugleikum við söluskattseftirlit. Reynslan af aðgreiningu sams konar vara eftir notkun sýnir að hún er óframkvæmanleg. Eina leiðin til að gera ákvæði sem þetta framkvæmanlegt með góðu móti er því að fella niður söluskatt af tollskrárnúmerum, 84.20.10 og 90.28.39. Cif-verðmæti innflutnings á árinu 1980 nam 305 millj. gkr. í tollnr. 84.20.10 og 507 millj. gkr. í tollnr. 90.28.39. Tekjutap ríkissjóðs af lagaboði sem þessu yrði samkv. þessu því væntanlega ekki undir 3 millj. nýkr. á þessu ári, sem telja verður mjög mikið miðað við það hagræði sem fiskiðnaðurinn og innlendir framleiðendur umræddra vara eiga að vænta af niðurfellingu söluskattsins. Með vísan til þess, sem að framan segir, getur rn. ekki mælt með að umrætt frv. nái fram að ganga.“ Í sambandi við þetta mál við ég taka það fram, að vissulega kemur mjög til álita að lækka gjöld af aðföngum hvers konar framleiðslustarfsemi hér á landi. Á það ekki aðeins við um iðnað, heldur líka um sjávarútveg og landbúnað. Ég held að óhjákvæmilegt sé að framkvæma heildarendurskoðun á tollalöggjöfinni og á ákvæðum um gjaldtöku yfirleitt og þá sérstaklega að leitast við að gera aðföng og framleiðslutæki atvinnuveganna sem allra ódýrust í innkaupi. Það er enginn vafi á því, að það er mikið nauðsynjamál að þetta verði gert, og ég efast ekkert um að vogir og rafeindatæki til mælinga og skoðana í fiskiðnaði eru meðal þeirra tækja sem sérstaklega þarf að hafa þarna í huga. En ég tel að það verði að vera eitthvert samræmi í hlutunum og að þessi tæki skeri sig ekki neitt sérstaklega úr miðað við margt annað sem daglega er óskað eftir niðurfellingu gjalda á. Ég tel því að samþykkt þessa frv. sé ákaflega hæpin út af fyrir sig, að verði að skoða þessi mál í einhverju heildarsamhengi, auk þess sem ég get ekki látið hjá líða að mótmæla þeim vinnubrögðum sem viðhöfð voru í Nd., þar sem reynt er að láta líta svo út að þetta sé gert með sérstöku samþykki eða í samráði við fjmrn. þegar það var einmitt þvert á móti. Þegar málið var afgreitt frá Nd. komst einn hv. þm. þar svo að orði, að þetta væri sérstakt samkomulagsmál. Ég mótmæli því að svo sé. Það hefur ekki verið haft neitt samkomulag við mig um framkvæmd þessa máls.



Herra forseti. Ég tel að hér sé á ferðinni allmikið framfaramál sem eðlilegt sé að Alþingi beiti sér fyrir að samþykkt verði. Við höfum hér hlustað á ræðu hæstv. fjmrh. þar sem hann hefur óskað sérstaklega eftir því, að það kæmi fram að hann væri ekki samþykkur þessu og samþykkt þessa frv. væri í andstöðu við fjmrn. Ég held að það eigi ekki að hrella menn frá samþykkt þessa frv. þó slík mótmæli hafi komið fram. Ég þekki það af reynslu minni að það er við nokkuð ramman reip að draga að koma framfaramálum af þessu tagi í gegnum fjmrn. Það tókst á sínum tíma þegar ég var sjútvrh. að fá fram nokkra ívilnun af þessu tagi. Hún var ekki eins mikil og ég hefði óskað og þess vegna var ég svolítið hnugginn yfir því framan af. En þegar ég komst að raun um að tveir forverar mínir í starfi höfðu engu náð fram, þá varð mér ljóst við hversu afturhaldssamt afl var þarna að fást og að menn urðu að taka hlutina skref fyrir skref. Ég held að það frv., sem hér liggur fyrir, sé einmitt skref af því tagi sem sé eðlilegt og sjálfsagt að stigið verði. Því er haldið fram af hálfu fjmrn. í fyrsta lagi, að það séu ekki rétt rök að þetta styrki innlendan iðnað. Ég tel að það sé rangt, vegna þess að samkeppnin í þessari grein er ekki bara við sams konar tæki af erlendum toga, heldur líka við önnur tæki sem eru mekanísk að uppbyggingu, - önnur tæki, sem eru ekki byggð á rafeindatækni, heldur á öðrum aðferðum, sem hafa verið notuð til þessa. Ég get þess vegna ekki fallist á þá röksemd, að þetta styrki ekki innlendan iðnað. Það gerir það vissulega. Og ég verð að segja að það er mjög ánægjuleg þróun, sem hefur átt sér stað einmitt í þessari iðngrein, og það er ástæða til að stuðla að því, að sú þróun geti haldið áfram. Ég tel að þetta frv. geri það. Talsmenn fjmrn. og hæstv. fjmrh. hafa talað um að hér sé ein undantekningin enn. Vitaskuld er það rétt að hér er um undantekningu að ræða. En hún er hvorki snúnari né erfiðari, eins og gefið er í skyn, heldur en ýmsar aðrar þær undantekningar sem hafa verið samþykktar. Hún er í raun og sannleika einfaldari vegna þess að þetta eru betur skilgreindir hlutir en ýmislegt annað sem hefur verið undanþegið söluskatti. Ég get tekið sem dæmi að matvörur af ýmsu tagi eru undanþegnar söluskatti, eins og kjötvörur, og það er langtum erfiðara að hafa eftirlit með því heldur en því að þetta skuli vera undanþegið, því að hér er þó um fáeina einstaka hluti að ræða sem seldir eru af ákveðnum aðilum og ekki í bland við aðra hluti í sama mæli og ýmislegt annað það sem undanþegið er söluskatti. Sú röksemd fær því ekki staðist að þetta sé sérstaklega snúið og erfitt og hafi í för með sér einstaka erfiðleika.  En það, sem skiptir mestu máli í þessu, er að það er ákaflega mikilvægt fyrir okkur að framvinda eigi sér stað í fiskiðnaðinum, að hann sé tæknilega vel búinn miðað við þá hörðu samkeppni sem við eigum við að búa í þessari grein, í útflutningi okkar á þessum afurðum. Og sú samkeppni fer greinilega harðnandi. Ég mæli eindregið með því, að þetta frv. verði samþykkt. Það er vitað mál, að það stendur framþróun á þessu sviði fyrir þrifum að þessi tæki eru óþarflega dýr. Mér finnst ekki heldur að fjmrn. þurfi að hafa sérstakar áhyggjur af þeim tekjum sem það fái ekki af þessum orsökum, vegna þess að hér er um nýja hluti að ræða og þess vegna í rauninni um nýjan tekjustofn að ræða ef lítið er á það af sjónarhóli fjmrn., - tekjustofn til viðbótar við aðra tekjustofna sem það getur vel látið vera að seilast í. Ég held að við verðum að hafa það í huga, eins og ég sagði áðan, að fiskiðnaður okkar er að ýmsu leyti vanþróaður og það er meginmál fyrir okkur til þess að bæta lífskjörin í landinu og starfsaðstöðu og aðbúnað verkafólks á vinnustöðum að það takist vel til um alla framþróun. Við þurfum að vera í fararbroddi í þeim efnum. Þetta frv. miðar að því, að svo geti orðið, og þess vegna mæli ég eindregið með því, að það verði samþykkt, og tel ekki að afneitun eða mótmæli fjmrn: eigi að hafa nein áhrif á þm. að því er þetta varðar.



Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. 2. þm. Reykn. og hvet til þess að þetta frv. verði samþykkt og nái fram að ganga nú í vor. Sú þróun hefur átt sér stað í íslenskum fiskiðnaði, að það hafa verið tekin upp rafeindatæki í vaxandi mæli og á vonandi eftir að verða enn meira nú á næstu árum. Mörg okkar ágætustu fyrirtækja eru vel búin slíkum tækjum og hafa keypt þau dýrum dómum erlendis frá, en sem betur fer á sú ánægjulega þróun sér stað, að íslensk fyrirtæki eru að byggja sig upp í rafeindaiðnaði og hafa aðallega starfað fyrir fiskiðnaðinn. Þessi fyrirtæki eru að byggjast upp bæði hér í Reykjavík, á Ísafirði og í Vestmanneyjum, og ég held að með samþykkt þessa frv. verði þessi fyrirtæki ekki síður styrkt en íslenskur fiskiðnaður. Það er vel ef við gætum náð að samþykkja þetta frv. nú fyrir vorið.