Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv, það, sem hér um ræðir á þskj. 6, er nánast staðfesting á brbl., sem gefin voru út 14. júní s.l. Iðnn. hefur yfirfarið þetta frv., og eins og í nál. hennar segir á þskj. 195, þá mælir n. einróma með samþykkt frv. Efni þess er, eins og frá er greint í grg., það að veita Þjóðverja að nafni Friedrich Karl Lüder atvinnurekstrarleyfi í Hafnarfirði til vinnslu hraunefnis. Iðnn. mælir einróma með því, að frv. verði samþykkt óbreytt.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Þetta mál hefur nú verið rætt allverulega hér í hv. d., enda er það að vonum. Hér er um stórmál að ræða, mál, sem skiptir hag alls almennings í landinu miklu. Það er enginn efi á því, enda munu allir vera sammála um það, að bráðabirgðasöluskatturinn á sinn stóra þátt í þeirri miklu dýrtíð, sem hæstv. ríkisstj. hefur á þessu ári steypt yfir þjóðina. Það er því mjög eðlilegt, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, sé mikið rætt og um það deilt. Það er enginn vafi á því, að allur almenningur, neytendur í landinu, hefur gert ráð fyrir því og vænzt þess, að þessi bráðabirgðaskattur ætti ekki að standa lengur en út árið 1960. Hver einasti neytandi, sem á annað borð hefur gert sér grein fyrir þessu, mun hafa trúað því og treyst, að það væri ætlun yfirvalda, að hann félli sjálfkrafa úr gildi nú um áramót. Hér í hv. d. hefur gætt gagnstæðra skoðana. Stjórnarandstaðan vill fella þetta frv. um framlengingu, en stjórnarliðar vilja framlengja skattinn. Ég hygg þó, að enginn hv. þdm. sé ánægður með þá framlengingu, jafnvel ekki hv. þm. Sjálfstfl. Mér hefur heyrzt á hv. þm. Alþfl., að þeir væru langt frá því að vera ánægðir með framlenginguna og vildu fegnir geta greitt atkv. gegn henni. En þeir hafa lýst því yfir, að þeir sjái til þess enga leið. Nú langar mig við þessa 3. og síðustu umr. að leggja fram brtt., sem að vísu er skrifleg, - till., sem að mínum dómi fer bil beggja og ætti að gera það auðveldara, að einhver skárri lausn fengist á þessu en framlenging á skattinum, eins og hann er þetta ár. Ég vænti þess sérstaklega, að hv. þdm. úr flokki Alþfl. íhugi og athugi þessa till. vandlega, og ég skírskota til þeirra í trausti þess, að þeir eftir áður gefna yfirlýsingu hér í hv. d. sjái sér fært að styðja þessa till. og þar með koma í veg fyrir óbreytta framlengingu þessa bráðabirgðaákvæðis. Ég vil nú með örfáum orðum gera grein fyrir þessari till. og ræði þá málið í örfáum atriðum um leið í heild. Við munum það allir, að í byrjun þessa árs, þegar frv. til l. um söluskatt var lagt hér fram, leyndi það sér ekki, að frv. í heild bar þess augljós merki, að hér var um flaustursverk að ræða. Á þetta var rækilega bent í umr. þá, og ég þarf ekki að fara nánar út í það, en minni aðeins á þetta. Nefndin, sem undirbjó frv., gerði sér greinilega ljóst, að hér var um flýtisverk að ræða, og hún tók það fram í aths. sínum við frv. Nefndin hafði haft skamman tíma til þess að fjalla um þetta margbrotna mál, eins og segir í grg. En það var rekið fast á eftir af hæstv. ríkisstj., og n. skilaði því, sem hún sjálf þá nefndi bráðabirgðatill., til ríkisstj. Jafnframt var svo lofað að vinna að málinu áfram og talið líklegt, að unnt yrði að leggja það fyrir þing það, sem nú situr, leggja fyrir það till. um frambúðarlausn málsins í heild, frambúðarlausn laga um söluskatt í heild. Lögin eru þannig flaustursverk og flýtisverk eins og þau leggja sig. Þau þarfnast endurskoðunar og það þegar á þessu þingi, eins og undirbúningsnefndin ætlaðist til. Mér vitanlega hefur þó ekki bólað á neinu frá hæstv. ríkisstj. í þessa átt enn sem komið er. Það var áberandi, að í byrjun þessa árs var tvennt ákveðið strax í upphafi og kunngert alþjóð varðandi söluskattinn. Hið fyrra var, að hann skyldi skila 437 millj. kr. í ríkissjóð, og hið síðara, að hækkun á 7.7% söluskattinum af innflutningi væri ekki áformuð. Þetta hvort tveggja var kunngert m.a. í grg. fjárlagafrv. 1960. Við fyrri yfirlýsinguna, um fjárhæðina, var staðið og það fyllilega, en það var ekki staðið við síðara fyrirheitið. Frá því var vikið allhastarlega, eins og öllum er kunnugt, og söluskatturinn af innflutningi hækkaður úr 7.7% upp í 16.5%. Um ástæðu til, að ekki var staðið við gefið fyrirheit í þessu efni, skal ég ekki fjölyrða, það hefur þegar verið mikið rætt hér að þessu sinni, en það er staðreynd, að í janúar þessa árs lýsti hæstv. ríkisstj. því yfir, að hún ætlaði ekki að breyta söluskatti af innflutningi. Það er líka staðreynd, að mánuði síðar gekk hún á bak orða sinna í þessu efni og stórbreytti þessum skatti í hækkunarátt. Ég ætla ekki heldur að ræða þá þríþættu skýringu, sem hæstv. fjmrh. hefur gefið á orsök þessara brigðmæla í byrjun ársins. Hann gaf þessa skýringu í fyrra, og hann endurtók hana nú fyrir nokkrum dögum. Ég ætla ekki heldur að draga í efa þá skýringu. Hún sýnir það ljóslega, að málið allt var illa undirbúið, vanhugsað eða skakkt hugsað frá upphafi til enda. Um þetta ber skýring ráðherrans vott, enda kemur það heim og saman við það, sem ég tilfærði áðan úr aths. undirbúningsnefndarinnar. Stóra dæmið, sem gefa átti útkomuna 437 millj. kr., var aldrei sett upp, fyrr en í eindaga var komið. Þá var rokið í að lappa og tjasla við þetta, og þannig er til komin hækkunin á söluskatti af innflutningi um 8.8%. Þessi vinnubrögð hæstv. ríkisstj. í flóknu og viðkvæmu máli ber vissulega að víta. Þau hæfa illa, þegar ranglátasti skatturinn hefur orðið fyrir valinu og neytendur í landinu skulu skattlagðir um fjárhæð, sem samsvarar hátt á þriðja þús. kr. á hvert mannsbarn að meðaltali. Bráðabirgðaákvæðið um viðaukasöluskatt af innflutningi var afsakað með því m.a., eins og kunnugt er, að 3% almenni söluskatturinn gæti ekki komið til framkvæmda, fyrr en nokkuð væri liðið af árinu 1960, og því fyrirsjáanlegt, að með honum einum saman fengist ekki sú fjárhæð, sem fjárlfrv. gerði ráð fyrir. Með þessum orðum er söluskattsviðaukinn afsakaður í grg. söluskattslagafrv., og sömu skýringu hefur hæstv. fjmrh. gefið hér. Ef gengið er út frá þessu, að hækkunin stafi að nokkru leyti af því, að söluskattur innheimtist ekki til fulls fyrstu mánuði ársins 1960, þá á hið sama ekki við um næsta ár. Þá dreifist hann á alla mánuði ársins. Þess vegna gæti og ætti 8.8% bráðabirgðaskatturinn að geta lækkað um þann hluta, sem þessum mismun nemur. Hve mikill sá mismunur er, skal ég ekki um dæma, en einhver hlýtur hann að vera, svo framarlega sem fyrrgreind afsökun er gild. Væri ekki úr vegi að mínum dómi, að hæstv. ríkisstj. láti þegar athuga og reikna út, hve mikinn þátt í 8.8% hækkuninni það viðurkennda atriði átti, að 3% almenni söluskatturinn gat ekki gilt allt þetta ár, sem nú er að liða, og hún láti síðan lækka bráðabirgðaskattinn sem þessu nemur. Þessi tilmæli geta tæpast talizt ósanngjörn, að því er ég hygg. Nú er mikið bil á milli þess að halda þessum skatti óbreyttum og afnema hann með öllu. Honum var þó aðeins ætlað að standa til bráðabirgða og einungis þetta ár, að því er margir hugðu. Ríkisstj. vill halda honum óbreyttum, aðrir vilja afnema hann með öllu. En hvernig væri að fara bil beggja í þetta sinn, þ.e.a.s. að lækka hann? Ein forsendan fyrir þessum skatti er fallin brott að allra dómi, og því ber að réttu lagi að lækka hann sem því nemur. Ef til vill mætti með því móti einu lækka þennan skatt um fjórðung, - ég veit það ekki, eitthvað mætti lækka hann. En hann á að geta lækkað meira en þetta, og hann þarf að lækka meir. Þennan viðaukaskatt mætti auðveldlega lækka um helming nú þegar. Eins og hann er nú, er hann þung byrði á herðum neytenda, nemur hvorki meira né mínna en 1000 kr. á hvert nef í landinu, eins og margsinnis hefur verið bent á hér í hv. d. Hann á því ekki svo lítinn þátt í þeirri dýrtíð, sem hæstv. ríkisstj. illu heilli hefur innleitt nú. Ég vil nú leyfa mér að stinga upp á því, að þessi skattauki sé lækkaður um helming. Það mundi létta 80–90 millj. kr. skattbyrði af borgurum í landinu, og svarar það til um 500 kr. skattlækkunar á hvert mannsbarn. Mér finnst ranglátt að lækka þennan skatt ekkert og hef gert grein fyrir því, og sanngjarnt, að hann verði lækkaður nú um helming, og ég held, að það sé unnt að gera þetta. Hæstv. ríkisstj. og fylgismenn hennar hafa mikið gumað af áhuga sínum á auknum sparnaði í opinberum rekstri. Um þörfina á slíkum sparnaði töluðu stjórnarliðar mikið við afgreiðslu fjárl. í fyrra, og þeir gera það enn nú í ár. Þó aðhafast þeir ekki neitt - eða svo til ekki neitt - í þessu efni, heldur láta þeir ár frá ári sitja við orðin tóm. Fjárlög þessa árs stórhækkuðu frá árinu áður, og fjárlög næsta árs eiga enn að sýna verulega hækkun. Þannig er verðbólgan enn í fullum gangi og bezta gengi á ríkisbúinu íslenzka. Það mun láta nærri, að útgjöld ríkissjóðs 1961 standi til að auka um nálægt 90 millj. kr. Ef meginhluti þeirrar fjárhæðar, þeirrar hækkunar, væri nú sparaður, má lækka 8.8% söluskattinn um helming. Þetta legg ég til að gert verði. Það er möguleiki á að spara á mörgum sviðum, ef viljinn er nokkur fyrir hendi. Heimilunum í landinu er fyrirskipað að spara. Þeim er skammtað naumt, án þess að nokkur spyrji þau, hvort þetta sé hægt, hvort þetta sé mögulegt. Má ekki sama að einhverju leyti gilda um stjórnarheimilið? Að mínum dómi má ekki aðeins gilda hið sama, heldur á að gilda hið sama. Hér á hinu háa Alþingi hefur verið borinn fram mesti fjöldi tillagna um niðurskurð, mesti fjöldi raunhæfra till. um niðurskurð útgjalda ríkissjóðs, og ég skal nú aðeins minna á nokkrar. Í fyrsta lagi má fækka sendiráðum Íslands erlendis nú þegar, t.d. leggja niður tvö sendiráð á Norðurlöndum. Í öðru lagi má draga að mun úr opinberum veizluhöldum, án þess að nokkurn saki. Í þriðja lagi má takmarka mikið frá því, sem verið hefur, tölu sendimanna á alþjóðaráðstefnur, tölu fulltrúa í viðskiptasendinefndum, svo og fækka nokkuð ferðum á alþjóðamót. Í fjórða lagi er öllum að bagalausu unnt að fækka löggæzlumönnum á Keflavíkurflugvelli. Í fimmta lagi er leikur einn að fækka bifreiðum ríkis og ríkisstofnana og koma í veg fyrir, að þær séu misnotaðar til einkaþarfa viðkomandi starfsmanna. Í sjötta lagi má draga úr framlögum til ýmissa sérþinga, sem ríkissjóður er nú látinn bera allan kostnað af. Þetta og ótalmargt fleira er unnt að gera þegar í stað. Ég nefni þessar fáu ráðstafanir af því, að tillögur um þær ásamt 17 öðrum sparnaðartillögum er að finna í áliti meiri hl. fjvn. um fjárlagafrv. í ár. Jafnvel hv. stjórnarliðar sjá þörfina á aukinni hagsýni í ríkisrekstrinum, og þeir sjá líka og viðurkenna möguleikana til sparnaðarins. En hæstv. ríkisstj. hefur ekki til þessa anzað neinum ráðleggingum um aukna hagsýni eða svo til ekki. Hennar orka fer helzt í það að upphugsa ráð til að hækka fjárlögin frá ári til árs. Ég hef minnzt á tillögur hv. stjórnarliða um sparnað. Þær eru ekki færri en 23 talsins. En stjórnarandstæðingar hafa einnig bent á fjöldann allan af leiðum til sparnaðar ríkisútgjaldanna. Ein till. er sú, að fyrirskipaður verði 10% niðurskurður á kostnaði við stjórnarráðið, utanríkisþjónustuna, dómgæzluna, lögregluhald og toll- og skattheimtuna. Samþykkt þessarar tillögu einnar mundi spara ríkinu rúmar 11 millj. kr. í útgjöld. En auðvitað var till. felld af stjórnarliðinu, eins og flestar aðrar sparnaðartillögur og eins og allar aðrar sparnaðartillögur stjórnarandstæðinga. Stjórnarliðar í hv. fjvn. hafa sýnilega áhyggjur af útþenslu ríkisútgjaldanna nú og þeirri verðbólgu, sem hún leiðir til. Þeim er ljós þörfin á að gera allar tiltækilegar ráðstafanir til sparnaðar, eins og þeir orða það í nál. sínu. Gallinn er bara sá, að þeir vilja ekki láta gera þessar ráðstafanir nú þegar, heldur einhvern tíma í framtíðinni. Og það er sama sagan frá því í fyrra, þar er sagan endurtekin, það ráð, að geyma til morguns það, sem hægt er að gera í dag. En með þessu frv., sem hér liggur nú fyrir, fer hæstv. ríkisstj. fram á, að 8.8% bráðabirgðasöluskatturinn verði framlengdur. Þessi málaleitan ber því glöggt vitni, að áform og áætlanir stjórnarinnar standast ekki. Það er eins í þessu efni og flestum öðrum, að orð og efndir falla ekki saman, og með þeim hætti hefur „viðreisnin“ orðið að hreinu viðundri, eins og allri þjóðinni er nú að verða ljóst. Það er kannske ekki unnt að segja, að viðreisn hæstv. ríkisstj. hafi hrunið í rúst, því að hún varð aldrei nein. Það hrundi hver steinn, jafnóðum og hann var lagður. Það eina, sem áunnizt hefur með þessari svokölluðu viðreisn, er aukning dýrtíðar, samdráttur í atvinnu og viðskiptum og versnandi lífskjör almennings. Það er, eins og kunnugt er, ekki sérlega erfitt verk að koma á og viðhalda ranglátum sköttum eða að hækka ríkisútgjöldin ár frá ári. Og það er ekki heldur erfitt að rífa niður það, sem upp hefur verið byggt. En hitt kostar meiri fyrirhöfn, að byggja upp og bæta. Því miður virðist það ætla að verða meginhlutverk núv. hæstv. ríkisstj. að rífa niður það, sem byggt hafði verið upp á árunum áður. En niðurrifið er fljótunnið, og má sjá þess mörg glögg dæmi á þessu ári. Þörfin á því, að þetta niðurrif verði stöðvað nú sem fyrst, er brýn og knýjandi fyrir alla undantekningarlaust í þessu landi. Það verður ekki auðvelt verk að byggja upp á ný það, sem rifið hefur verið niður nú á skömmum tíma. En einhvern tíma verður að spyrna við fæti. Ég þori varla að vænta þess, að farið verði að þeirri till., sem ég legg fram í lok máls míns, og þó vil ég vænta þess, að hún verði gaumgæfilega athuguð af hv. meiri hl. í þessari þd., og sérstaklega, eins og ég tók fram í upphafi máls míns, vildi ég ætlast til þess, að hv. þdm. úr Alþfl. athugi vel, hvort þeir gætu ekki fallizt á þessa málamiðlunartillögu mína, sem hér liggur fyrir. Þeir hafa, eins og ég sagði áðan, lýst því yfir, að þeir vildu gjarnan geta greitt atkv. á móti framlengingu söluskattsins, en sæju enga leið til þess. Nú hef ég sumpart í þeirri till., sem ég legg fram, og sumpart í því máli, sem ég nú hef flutt, bent á leiðina til þess og bent á, að möguleikinn er til staðar. Herra forseti. Ég vil mælast til þess, að ég megi leggja hér fram skrifl. tillögu og að leitað verði afbrigða fyrir henni, en till. hljóðar svo: „1. gr. orðist svo: Í stað orðanna „til ársloka 1960“ í fyrri málslið a-liðs ákvæða til bráðabirgða komi: til ársloka 1961, og í stað „8 af hundraði“ í sama málslið komi: 4 af hundraði.“



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. heiðraði mig hér í lok umr. í gær með alllangri ræðu, sem að mestu leyti snerist um nál. mitt á þskj. 199 og þá sérstaklega þá mynd, sem þar var m.a. með samanburðartölum dregin upp af þeim gífurlegu skattahækkunum, sem orðið hafa í stjórnartíð núv. hæstv. ríkisstj. Og eftir að hafa rennt sínum glöggu augum yfir þessa mynd, var hann ekki lengi að komast að þeirri niðurstöðu, að ég væri hvort tveggja í senn blygðunarlaus talnafalsari og hefði þar að auki greindarvísitölu, sem gæfi litlar vonir á barnaprófi. Og ráðherranum svall móður, - að því er mér er sagt, því að sjálfur var ég ekki staddur hér í d., meðan hann talaði, en hef kynnt mér síðan efni úr ræðu hans, - í viðureign sinni við alla þessa botnlausu heimsku og blygðunarleysi. Mig undrar það auðvitað ekkert, að hæstv. ráðh. ógni að sjá það tölulega sannað, hverjum árangri hann hefur náð og hæstv. ríkisstj. hans í viðreisnarherferð sinni í skattamálum. En varla verða bornar á mig sakir af því tilefni. Hann sjálfur og þeir flokkar, sem hafa stutt hann upp í ráðherrastólinn og veitt honum brautargengi til verka, hafa í öllum atriðum sjálfir - og engir aðrir - bakað sér sökina, þá þungu sök, sem þeir hljóta fyrr eða siðar að þurfa að standa og svara fyrir frammi fyrir allri þjóðinni. Og þá mun það vissulega ekki skipta miklu máli, hvert mat hæstv. ráðh. hefur á mínum málflutningi, og enn síður, hvernig hann metur mína greindarvísitölu, enda mun ég ekki deila við hann um það, því að ég veit líka, að fullyrðingar hans um þá hluti standa aðeins í nákvæmlega réttu hlutfalli við bágindi hans við að hafa uppi sæmilega rökréttan málflutning og eru ekki sterkari en þær raunir hans gefa tilefni til. En að hinu hlýt ég að víkja og rekja örlítið í sundur, í hverju ráðh. telur að meintar falsanir mínar í útreikningunum á þskj. 199 séu fólgnar, og þá síðan, á hve gildum stoðum þær falsásakanir á hendur mér eru reistar. Fyrsta og stærsta ásökunin er þá sú, að ég hafi ekki haft réttar samanburðartölur frá árinu 1959 né heldur frá 1960 við fjárlagafrv. fyrir árið 1961. Það er auðvitað alveg rétt, að það er grundvallaratriði, að farið sé með hliðstæðar tölur, þegar slíkur samanburður er gerður. En einmitt til þess að þessu grundvallarskilyrði væri fullnægt, valdi ég að gera annars vegar samanburð á skattheimtunni, eins og hún var ráðgerð í fjárlagafrv. fyrir árið 1959, og hins vegar, eins og hún er ráðgerð í fjárlagafrv. fyrir árið 1961, eins og það liggur fyrir. Ég verð að segja það, að á ýmsu gat maður átt von í sambandi við málflutning hæstv. ráðherra, en ég bjóst sannarlega ekki við því að fá stóryrtar ásakanir fyrir að velja einu samanburðartölurnar, sem gat ekki staðið nein deila um að væru algerlega hliðstæðar. Við höfum ekki fyrir okkur nú fjárl. fyrir árið 1961, og ég hygg, að enginn hv. þingmanna eða jafnvel ráðherra geti nú sagt um það með fullkominni vissu, allra sízt í smáatriðum, hverjar endanlegar tölur verða þar festar á blað. Vel má vera og er reyndar sennilegt, að áætlunartölur verði hækkaðar frá þeirri gerð, sem frv. er nú í. Það hefur t.d. verið flestum þm. óskiljanlegt, að áætlun um 7% skattinn, sem var við 2. umr. fjárlaganna hækkuð um 8.5 millj. kr., skuli hafa verið hækkuð um þessa upphæð, en 8% viðbótarskatturinn látinn standa í stað. Ef áætlunarhækkunin á 7% skattinum er rétt, hlýtur 8% skatturinn, sem innheimta á sem viðbót við hann, einnig að eiga að hækka tilsvarandi, eða um 9–10 millj. Það er líka ljóst, að ríkisstj. lætur fjvn. hækka áætlunartölur, m.a. áætlunartölur um skattinnheimtuna, eftir því sem til þarf, til þess að jöfnuður náist, með réttu eða röngu. Það er því auðsjáanlegt, að ekki var mögulegt að miða við fjárlög 1961, meðan þau eru ekki fullbúin. Auðvitað er svo enn fráleitara að miða við ríkisreikning fyrir 1959 annars vegar og hins vegar við fjárlagafrv. 1961, því að enginn maður, ekki einu sinni hæstv. fjmrh„ getur neitt um það sagt, hver munur kann að verða á fjárlagafrv. næsta árs og ríkisreikningnum fyrir það sama ár eða hvort meira eða minna skakkar þar á en í fjárlagafrv. 1959 og ríkisreikningnum fyrir það ár. Það kann að skakka meira en 1959, og það kann líka að skakka minna. En báðir erum við, hæstv. ráðherra og ég, alls ófærir um það að hafa uppi nokkrar fullyrðingar um það. Hér ber því allt að sama brunni, að ef gera átti samanburð eftir þeim gögnum, sem fyrir hendi liggja, eins réttan og kostur var á, varð að velja þær einu hliðstæður, sem fyrir hendi voru, þ.e. fjárlagafrumvörpin, sem liggja fyrir, fyrir bæði árin. Hafi ég því að þessu leyti farið með falsanir, hefur það aðeins getað orðið með þeim hætti, að farið væri rangt með sjálfar tölur fjárlagafrv. fyrir 1959. En jafnvel hæstv. fjmrh. hefur ekki sakað mig um það, enda þar óhægt um vik. Hins vegar verð ég að viðurkenna og biðjast afsökunar á því, að mér hafði sézt yfir breytingu, sem nú er orðin á fjárlagafrv. fyrir 1961, þ.e.a.s. að áætlunin um verðtoll er nú upp á 9.4 millj. kr. hærri upphæð en talin var á þskj. 199. En ekki bætir sú leiðrétting samanburðinn fyrir hæstv. ráðherra, heldur öfugt. Þetta er þá fyrsta stórásökunin á málflutning minn af hendi hæstv. ráðherra, að ég skyldi velja þær einu samanburðartölur, sem voru algerlega hliðstæðar. Næst er þá sú, að ég hafi ekki í samanburðinum reiknað til frádráttar skattabyrðinni, eins og hún er nú áætluð af stjórnarliðinu sjálfu, söluskattinn, sem áður rann í útflutningssjóð, en sá hlutinn mun hæst hafa numið rúmlega 70 millj. kr. á ári. Með því að reikna þetta mér til falsana fær svo hæstv. ráðherra söluskatt ársins 1959 upp í á þriðja hundrað millj. kr. og reiknar skattaklyfjar sínar niður um 92 millj. Hér í hv. þd. og hér á hv. Alþingi yfirleitt hefur oft verið sannað og nú t.d. nýverið mjög skilmerkilega af hv. 5. þm. Austf., að það sé villandi og jafnvel alrangt að taka þennan skatt inn í dæmið. Þetta hefur verið gert svo rækilega, að mér er ekki þörf á að endurtaka þær sannanir, enda eru þær svo augljósar og auðskildar. Eða er kannske þörf á því að minna hv. stjórnarsinna á það, til hvers þeir sögðust vera að framkvæma sjálfa viðreisnina eða sjálfa gengisfellinguna? Var það ekki gert til þess að losna við útflutningssjóðinn og alla bölvun uppbótakerfisins? Til hvers hækkuðu þeir verð alls gjaldeyris um hundruð millj. umfram það, sem allar tekjur útflutningssjóðs námu? Var það ekki gert til þess að láta almenning borga bæði gömlu yfirfærslugjöldin og alla skattana, sem runnu í útflutningssjóð, í hækkuðu vöruverði, jafnt rekstrarvara sem annarra vara, og þá raunar hundruð millj. kr. að auki? Nei, vissulega borgar almenningur enn í dag margfaldlega jafnvirði þess hluta söluskattsins, sem áður rann í útflutningssjóð, í verðhækkunum, sem gengisfellingin skapaði. Það væru því hreinar falsanir að meta hann til frádráttar, þegar skattabyrðarnar nú eru vegnar. Þessi ásökun hæstv. fjmrh. er því ekki síður klámhögg en aðrar. Þá er það þriðja ásökun hæstv. ráðh., að ég hafi gengið fram hjá því, að þær tæplega 100 millj., sem hann viðurkenndi þó að skattabyrðarnar hefðu aukizt um, væru fengnar með þeim hætti, að óbreyttir skattstofnar mundu hafa gefið meiri tekjur í ríkissjóð nú en áður. Þessa upphæð beri því ekki heldur að skoða sem aukningu álaga. Þetta kynni með fullum rétti að vera hægt að segja og styðja nokkrum líkum, ef svo væri ástatt, að gjaldþol þeirra, sem skattana greiða, yxi að sama skapi og gjaldheimtan. Ef almenningur, ef heimili launafólks í landinu hefðu jafnmikið eftir til þarfa sinna að sköttunum greiddum og hefðu jafnmikla kaupgetu og áður, eftir að þeir hefðu verið borgaðir, þá væri hægt að styðja þessa fullyrðingu ofur litlum líkum. En er sú óhjákvæmilega forsenda fyrir hendi nú? Nei, ég held, að hún sé það áreiðanlega ekki. Jafnvel stjórnarliðið verður nú að viðurkenna það, nauðugt eða viljugt, að kjör hinna lægst launuðu eru orðin slík, að ekki verður lifað af þeim mannsæmandi lífi. Það er mjög athyglisvert í þessu sambandi, að sjálfur hv. frsm. meiri hl. fjhn. þessarar deildar, kjaraskerðingarmeistari margra ríkisstjórna, hefur nú alveg nýverið rökstutt kaupkröfur, sem hann hefur staðið að, einmitt nákvæmlega með þessum orðum, sem ég nú viðhafði. Og þeir hv. þm., sem vildu taka á sig það ómak að ganga í næsta herbergi í þinghúsinu, geta lesið þessi ummæli hans þar, þar sem liggur fyrir erindi, sem hann hefur staðið að á þingi Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, til fjvn., þar sem gerðar eru kröfur til hækkaðra launa fyrir verulegan hluta opinberra starfsmanna. Hv. formaður fjvn. hefur lýst ástandinu svo, að gjaldþoli almennings sé nú svo komið, að með engu móti verði þyngri álögur lagðar á, nema stefnt sé út í nýjar ófærur. Þannig komst hann að orði í framsöguræðu sinni fyrir fjárlagafrv. nú. Það verður því með hverjum deginum ónauðsynlegra að sækja staðfestingar á því, hvað gjaldþoli almennings liði eftir eins árs viðreisn, í ummæli okkar stjórnarandstæðinga einna. Ég held því, að það geti ekki verið neitt deiluatriði, að allar hinar stórfelldu auknu skattheimtur, sem hæstv. ríkisstj. hefur stofnað til og lagt á bök almennings, verða menn nú að þola með síminnkandi getu, með skertum kjörum, með lækkuðum launum og jafnvel með atvinnuleysi. Forsendan fyrir því, að unnt sé að rökstyðja það, að aukin skattheimta herði ekki frekar en áður að kjörum almennings, er því áreiðanlega ekki fyrir hendi. Og það er í raun og veru fjarstæðara en orðum taki að því að eyða að halda slíku fram, eins og hæstv. fjmrh. var að reyna að gera. En við er svo því að bæta, sem margoft hefur verið sýnt fram á, bæði af mér og öðrum við þessar umr., að skattstofnarnir hafa breytzt, og það er eitt höfuðatriði málsins. Þeir hafa breytzt á þann veg, að hver, sem matar neytir, klæðist fötum eða býr í húsi, er tilneyddur, alveg án tillits til getu sinnar, að borga í hítina miklu. Af því leiðir óhjákvæmilega, að hin hreina tölulega hækkun viðreisnarskattanna gefur mildari mynd af þeim drápsklyfjum, sem þeir nú eru orðnir, heldur en efni standa til, því að jafnvel alveg óbreyttir skattar, tölulega óbreyttir skattar, væru nú þungbærari en áður. Sú tölulega mynd, sem ég dró upp af aukningu skattaálaga síðan fyrir viðreisn eða þó öllu heldur nokkrum hluta hennar, er því sízt of sterkum dráttum dregin. Þvert á móti hef ég tekið meira tillit en réttmætt er til þess frádráttarliðar í útreikningunum, sem leiðir t.d. af greiðslum til sveitarfélaganna, en það er einn stærsti frádráttarliðurinn, sem þar kemur til greina. Ég hef í þessum útreikningum tekið þær að öllu leyti til frádráttar, þó að hitt sé fullsannað, að þar er miklu fremur um sýndarmennsku að ræða heldur en nokkra raunverulega lækkun á útsvörum, enda er það staðreynd, að þessar greiðslur hafa ekki gert bæjarfélögunum kleift að lækka heildarupphæð útsvaranna, þó að þau hafi lækkað á hátekjumönnum eins og hæstv. fjmrh. Viðreisnin hefur séð fyrir því að hækka útgjöldin hjá bæjarfélögunum meira en endurgreiðslum söluskattsins nemur. Það væri þess vegna miklu nær sanni að ásaka mig fyrir það; að ég hefði hlífzt við að sýna myndina, sem hæstv. ráðh. hefur brugðizt svo reiður við, nægilega slæma fyrir hann og fyrir hæstv. ríkisstj., og kemur þó þar enn fleira til en ég hef rætt um: Eins og ég sagði áður, lagði t.d. hæstv. fjmrh. áherzlu á, að auðvitað ætti, eins og hann komst að orði, að setja dæmið þannig upp að reikna með því, hvað hinir niðurfelldu skattar hefðu gefið óbreyttir, og taka þá þannig til frádráttar. En ég vil þá spyrja: Er þá ekki jafnnauðsynlegt að reikna út, hvað þessir nýju skattar mundu hafa gefið við sömu aðstæður og voru fyrir viðreisnina, til þess að samanburðurinn verði réttur, ef hann er gerður á þennan hátt? Ég kom ofur lítið inn á þetta hér við 1. umr. málsins, og ég tel ekki þörf á að endurtaka það, sem ég sagði þá um þetta atriði. En ég fullyrði hins vegar, að ef þetta væri gert, þá kæmi í ljós, að munurinn á skattheimtunni nú og fyrir viðreisnina reyndist miklu meiri en nokkrar tölur, sem enn hafa verið sýndar um þetta, gefa hugmynd um. Þetta veit hæstv. fjmrh. áreiðanlega flestum öðrum betur, og þess vegna lætur hann sér nægja að breyta dæminu, sem um er að ræða, aðeins í því tilfellinu, sem hann telur sér hagstætt, en gleymir vísvitandi að taka þeim rökréttu afleiðingum af þeirri breytingu að því leyti, sem það er honum til óhagræðis. En þetta heita víst ekki falsanir á hans máli.



Herra forseti. Það er aðeins stutt aths. í tilefni af því, að tveir hv. þdm. hafa gert það að sérstöku umtalsefni, að ég hefði á nýafstöðnu þingi Bandalags starfsmanna ríkis og bæja staðið að kaupgjaldskröfum, sem þar hafi verið fram bornar og síðan hafi verið sendar fjvn. Það er alveg rétt út af fyrir sig, að á þessu þingi voru bornar fram kröfur um endurskoðun á launakjörum opinberra starfsmanna með það fyrir augum, að launakjörin yrðu bætt. Enn fremur er rétt og skylt að taka það fram, að um afgreiðslu þess máls var ekki teljandi ágreiningur á þinginu, því að við, sem sæti höfum átt á þeim þingum, höfum yfirleitt haldið okkur að þeirri reglu, sem ég tel skynsamlega fyrir hagsmunamál opinberra starfsmanna, að reyna að afgreiða tillögur um launa- og kjaramál þannig, að sem viðtækast samkomulag geti um þær orðið, en hjá hinu hefur verið sneitt, sem ágreiningur er um, þannig að í öllum meginatriðum voru þessar tillögur samþykktar samhljóða. Ágreiningur var, eftir því sem ég bezt man, aðeins um eitt atriði á þessu þingi, sem telja má fremur lítils háttar, svo að ekki er ástæða til þess að gera það að umtalsefni hér. Nú væri það út af fyrir sig mikil bjartsýni og til meira ætlazt af þeim efnahagsmálaráðstöfunum, sem gerðar hafa verið, en jafnvel við höfum vænzt, sem þær tillögur höfum að öðru leyti stutt, ef slíkar ráðstafanir kipptu svo öllum efnahagsmálunum í lag, að það hætti með öllu, að á stéttaþingum væru bornar fram kröfur um bætt kjör. Ég held, að svo gott ástand í efnahagsmálum þessa þjóðfélags muni seint skapast, að slíkt verði með öllu úr sögunni. En það er aðalatriðið í sambandi við þetta og hv. þdm. raunar kunnugt, að samanboríð við aðrar stéttir þjóðfélagsins hafa opinberir starfsmenn lengi borið skarðan hlut frá borði. Það voru m.a. á bandalagsþinginu lagðar fram skýrslur, sem fráfarandi bandalagsstjórn hafði látið gera um samanburð á kaupmætti launa opinberra starfsmanna í nágrannalöndum okkar eða á Norðurlöndunum og hér á landi. Niðurstaða þessarar athugunar var sú, að ef litið var á kjör hinna allra lægst launuðu opinberra starfsmanna, þá var tiltölulega lítill munur á launakjörum þeirra eða kaupmætti launa þeirra hér á landi og í nágrannalöndunum. Hann var eitthvað minni hér. Mig minnir, að það munaði um 10–15% eða svo, en þar er ekki um svo ákaflega mikinn launamun að ræða. Allt öðru máli gegndi um þá embættismenn, sem hærra eru launaðir. Þar var launamunurinn geysilega mikill. Má þar t.d. nefna sem dæmi stéttarbræður okkar hv. 3. þm. Norðurl. v., prófessorana, sem að vísu eru nú hvorki hér á landi né á Norðurlöndunum í hópi þeirra opinberu starfsmanna, sem búa við hin beztu kjör. Niðurstaðan hvað snertir laun prófessora var sú, að í Danmörku, þar sem laun prófessora eru þó talsvert miklu lægri en t.d. í Svíþjóð, voru föst árslaun þeirra sem næst 211 þús. kr. á ári, umreiknað eftir skráðu gengi. Hér eru árslaunin ekki nema um 92 þús., svo að þarna munar yfir 100%. Það, að opinberir starfsmenn og sérstaklega þeir hærra launuðu búa þannig við allmiklu lakari kjör en í nágrannalöndunum, stafar að nokkru leyti af óviðráðanlegum ástæðum eins og þeim, að þar eð okkar þjóðfélag er lítið, þá verða færri borgarar um það að standa undir hverjum embættismanni, svo að af þeirri ástæðu er þess að vísu ekki að vænta, að launakjörin geti hér orðið alveg jafngóð og á Norðurlöndunum. Hins vegar er eðlilegt, að opinberir starfsmenn og þeirra stéttarsamtök líti þannig á, að hlutverk þeirra sé það að vinna að lagfæringu á þessu misræmi, og um það standa allir opinberir starfsmenn saman, hvað sem þeim annars ber á milli um almennar landsmálaskoðanir. Hvað snertir þær efnahagsmálaráðstafanir, sem gerðar hafa verið, og áhrif þeirra í þessu efni, þá hafa þær í sjálfu sér engu þar um breytt. Þær hafa ekki leiðrétt þetta hlutfall, og það hefur ekki verið talið hlutverk þeirra, en það hefur ekki heldur raskazt opinberum starfsmönnum í óhag, svo að aðstæður eru í því efni óbreyttar frá því, sem áður hafði verið, og því auðvitað engin ástæða til þess að láta slíkar kröfur niður falla vegna þess, að umræddar ráðstafanir hafa verið gerðar. Það er fyrst og fremst krafan um leiðréttingu á þessu óhagstæða hlutfalli milli launakjara opinberra starfsmanna og annarra, sem bandalagsþingið krafðist að lagfæring yrði gerð á. En það er annað atriði í þessu sambandi, sem vekja má athygli á, og það er þetta: Að mínu áliti er einmitt meginástæðan til þess, að opinberir starfsmenn hafa til þessa orðið að sætta sig við svo skarðan hlut sem raun er á, sú, að launakjörin hér á landi, gagnstætt því, sem er í nágrannalöndunum, hafa raunverulega staðið í stað siðan 1945. Meðan svo er, að lífskjörin í heild batna ekki, er þess ekki að vænta og í rauninni eru ekki neinir stjórnmálalegir möguleikar fyrir því, að farið verði að hækka einvörðungu laun þeirra, sem skár eru settir. Það verður þá látið sitja fyrir að varna því, eftir því sem föng eru á, að lífskjör þeirra, sem verst eru settir, versni frá því, sem er. Það er fyrst, þegar sú aukning hefur orðið á þjóðartekjunum, að skapað geti grundvöll fyrir bættum lífskjörum almennt, sem það verður hugsanlegur möguleiki að leiðrétta þetta óhagstæða launahlutfall fyrir opinbera starfsmenn, sem ég að öðru leyti tel þjóðhagslega nauðsyn, því að það er víssulega mikið áhyggjuefni, eins og nú er í sumum starfsgreinum, sem langskólamenntun þarf til að gegna, að menn leita í vaxandi mæli til annarra landa, þar sem boðin eru betri kjör: En það er fyrst, þegar um er að ræða vaxandi þjóðartekjur, að þess er von, að hægt verði að einhverju leyti að ganga til móts við þessar kröfur. En megintilgangur efnahagsmálaráðstafananna hefur einmitt verið sá að skapa grundvöll fyrir því, að við þurfum ekki að búa við þá stöðnun í efnahagsmálum, sem undanfarið hefur verið, heldur séu sköpuð skilyrði fyrir auknum framleiðsluafköstum og þá um leið bættum lífskjörum. Fyrst ég stóð hér upp á annað borð, þá er rétt að víkja örfáum orðum að ummælum hv. 3. þm. Norðurl. v. við 2. umr. málsins. Hann minntist á það, að ég hefði sagt, sem var alveg rétt hermt, að það væri enn of snemmt að spá um það, hvort sú efnahagsmálalöggjöf, sem sett var á s.l. vetri, næði tilgangi sínum. Það, sem í þessum orðum fólst, var aðeins sú staðreynd, að svo lengi sem það ástand hefur ekki skapazt, sem að var stefnt með löggjöfinni, þá er auðvitað of snemmt að fullyrða nokkuð um slíkt. En að gefnu tilefni er rétt að vekja athygli á því, að það var aldrei ráð fyrir því gert, að þessi löggjöf mundi ná tilgangi sínum á örfáum mánuðum. Það eru engin þau töfraúrræði til í efnahagsmálunum, að hægt sé, eins og komið var um s.l. áramót, að kippa öllu í lag á örfáum mánuðum. Slíku hefur aldrei verið haldið fram af neinum, heldur einmitt því gagnstæða, að það þyrfti talsvert langan tíma og þyrfti þolinmæði til af hálfu þjóðarinnar, ef þessar ráðstafanir ættu að ná fullum árangri. Þar með er ekki sagt, að ekki sé um neinn árangur að ræða af ráðstöfununum. Ég tel þvert á móti, að hann sé mikill og jafnvel meiri en bjartsýnir menn gerðu ráð fyrir á þeim tíma, sem þessar ráðstafanir voru gerðar, þrátt fyrir það að ýmis óviðráðanleg óhöpp hafi síðan komið til, eins og t.d. aflaleysi togaraútgerðarinnar. Og það, sem ég hef í huga, þegar ég ræði um þann mikla árangur, sem þegar hafi náðst af ráðstöfununum, er fyrst og fremst hin stórbætta gjaldeyrisaðstaða, en meginástæðan til þess, að óhjákvæmilegt var að gera þessar ráðstafanir, var hin slæma gjaldeyrisaðstaða landsins eða hin mikla skuldasöfnun út á við og vaxandi greiðslubyrði þjóðarinnar vegna vaxta og afborgana af erlendum lánum, eins og svo glögglega var einmitt gerð grein fyrir í skýrslum þeim, sem vinstri stjórnin lét frá sér fara síðustu vikurnar, sem hún sat, og áður hefur borið á góma við þessar umr. Það hefur í þessu sambandi verið bent á þá staðreynd, að á tímabilinu frá febrúarlokum til októberloka í ár hefur gjaldeyrisaðstaðan batnað um 211 millj., en á sama tíma árið áður versnaði þessi aðstaða um það bil um 240 millj., þannig að gjaldeyrisafkoman hefur verið um það bil hálfum milljarð króna betri á þessu ári en árinu á undan. Það gefur auðvitað auga leið, að sú minnkun gjaldeyrisnotkunarinnar, sem af þessu hefur leitt, hefur auðvitað hlotið að koma bæði við þjóðina í heild og einstaka borgara. Þetta hefur auðvitað þýtt það, að menn hafa orðið að herða að sér ólina. Öðruvísi er ekki hægt að bæta gjaldeyrisaðstöðuna. En þegar gjaldeyrisaðstaðan má teljast eðlileg, þá er þess að vænta, að slaka megi á ýmsum þeim hömlum, sem settar hafa verið með efnahagsmálalöggjöfinni, og þá sé raunar grundvöllur fyrir eðlilegri aukningu þjóðartekna og bættum lífskjörum hér á landi, alveg eins og í okkar nágrannalöndum, sem búið hafa að undanförnu við eðlilega skipan efnahagsmálanna.



Herra forseti. Ég hef ekki tekið þátt í umr. um þetta mál og ætlaði mér ekki að gera, en mér fannst koma fram nokkuð nýstárlegt í ræðu hv. síðasta ræðumanns. Það hefur verið á það drepið, að hann mundi hafa átt hlut að kaupkröfum til ríkisins á þingi Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Ég hélt, að þetta væri missögn. Nú kemur það á daginn, að hann staðfestir það, að hann hefur átt þátt í slíkum kröfum, slíkum samþykktum, og mér kemur þetta ókunnuglega fyrir sjónir eftir ræðuna, sem hann hélt í gær. Þá var hann að kenna okkur þm. það, að verkföll og kauphækkanir væru til tjóns, væru til bölvunar, ekki aðeins fyrir þjóðina í heild, heldur fyrir verkafólkið sjálft. Þetta hefði sýnt sig og mundi alltaf verða svona, ef ekki yrði sams konar framleiðsluaukning hjá þjóðinni, sem gæti skilað þessari kauphækkun. Nú kemur það í ljós, að frsm. meiri hl. fjhn., sá sem stendur kannske einna fastast með öllum ráðstöfunum hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum, hann á sjálfur þátt í því að vera að gera núna kaupkröfur til ríkisins. Og hann reyndi að rökstyðja þetta, ekki með því, að það hafi orðið framleiðsluaukning hjá þjóðinni, heldur með hinu, að það eigi sér stað hærri laun erlendis hjá prófessorum og slíkum mönnum, en sjálfur er hann prófessor. Er þá ekki alveg sjálfsagður hlutur, að Íslendingar reyni að hækka verkalaun hér í landinu til samræmis við það, sem er í öðrum löndum? Eiga verkamenn þá ekki alveg jafnmikla kröfu til þess hér á Íslandi að hafa hliðstæð laun og verkamenn í öðrum löndum? Ég vil nefna það, að fyrir ekki löngu var það upplýst, að í Bandaríkjunum væri lágmarks verkamannakaup 1 dollari á klukkutíma. Vill þá þessi hv. þm. styðja að því, að verkamenn á Íslandi fái 38 kr. á klukkutíma? Þetta er erlendis. -  Þá sagði hann, að kröfur Bandalags starfsmanna ríkis og bæja væru við þetta miðaðar. Það væri almenn endurskoðun á þessum launakjörum. Ég held, að þetta sé alls ekki rétt. Ég veit ekki betur en ein krafan sé sú að þurrka út tvo neðstu launaflokkana, 13. og 14. launaflokk, svo að þeir, sem nú eru í þeim flokkum, fái laun eins og þeir, sem eru í 12. flokki, m.ö.o., þeir, sem verst eru launaðir í landinu, geta ekki lengur lifað af þessum launum, af því er farið fram á þetta. Ég skal nefna annað dæmi. Þeir fara fram á það, að aldursuppbæturnar komi á 2 árum í staðinn fyrir 4. Þetta er líka að bæta kjör þeirra lægst launuðu. Af hverju? Af því að fólkið getur ekki lifað á þessum launum. En hvað skeður hjá almennu verkafólki, - og bændurnir fylgja því lögmáli, - ef aukavinnan dregst nú saman eða hverfur úr sögunni? Hvernig ætli kjör þess fólks verði? Ekki minnkar aukavinna hjá þeim, sem ekki hafa nema föstu launin sin, eins og prófessorar og aðrir slíkir. Ekki þurfa þeir að fara að kvarta um samdrátt aukavinnu. En það er vitað mál, að almennt verkafólk hér á landi hefur lifað að verulegu leyti á aukavinnu. Það er vitað mál, að í ýmsum kaupstöðum hafa verkamenn að undanförnu haft allt upp í 2 tíma aukavinnu á dag allt árið um kring, og þessir tveir tímar á dag að meðaltali yfir allt árið gefa um 18600 kr. í tekjur. Nú er farið að herða svo að, að þessi aukavinna er óðum að hverfa úr sögunni, og telst þó verkamaður hafa fulla atvinnu, ef hann vinnur 8 tíma á dag, fulla vinnu, ekki vera háður neinu atvinnuleysi. Samt geta tekjur þeirra minnkað, sem þessu nemur. Ég ætla svo ekki að nefna hitt fyrirbrigðið, sem farið er að skjóta upp kollinum, að það er að verða atvinnuleysi á einstaka stöðum. Þetta bendir til þess, að eitthvað megi verkafólkið segja, ef þessi nauðsyn er, eins og hv. ræðumaður var að nefna, hjá opinberum embættismönnum, og tek ég þó undir það með honum, að opinberir embættismenn þurfa launabætur, þeirra laun eru svo lág hjá þeim, sem eru lægra launaðir, að þeir þurfa hækkunar með. Ég gat ekki á mér setið að mínna á þessa afstöðu, þegar þessi skoðun kemur hér fram. Að öðru leyti ætla ég ekki að fara að ræða þetta mál almennt.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af því, að ég sé, að það, sem ég sagði áðan, hefur farið algerlega í rangan háls á hv. 4. þm. Vestf. Ég minntist á það í ræðu minni, sem er staðreynd, að launakjör opinberra starfsmanna hér á landi, samanborið við það, sem er í nágrannalöndunum, eru lakari, og sérstaklega á það við um þá embættismenn, sem eru hærra launaðir. Hitt sagði ég ekki, og það er aðalatriði þessa máls, að leiðin til þess að fá þetta leiðrétt mundi vera sú að hækka kaupið nú, þannig að það umreiknað eftir gengi yrði það sama og á Norðurlöndunum. Til þess að slíkt gæti orðið til leiðréttingar, þyrftu raunverulegar þjóðartekjur að aukast nægilega mikið, til þess að slík kauphækkun gæti átt sér stað, án þess að það leiddi til almennra verðhækkana. Afleiðingin af því, að við ætluðum að hækka allt kaupgjaldið t.d. um 30% eða hvað það væri, meðan ekki hefur skapazt slíkur grundvöllur fyrir því, yrði blátt áfram sú, að allt verðiag hækkaði um 30%, svo að við stæðum í sömu sporum eftir sem áður. Það er einmitt þetta, sem hefur skeð undanfarin ár. Það hafa orðið jafnmiklar kauphækkanir hér og á hinum Norðurlöndunum og jafnvel meiri, en það hefur bara farið þannig, eins og ég áður hef gert grein fyrir, að í kjölfar kauphækkana hafa, af því að fyrir þeim hefur ekki verið raunhæfur grundvöllur, siglt samsvarandi verðhækkanir. Þetta er ástæðan til þess, að þrátt fyrir öll þau verkföll, sem háð hafa verið, og allar þær grunnkaupshækkanir, sem hafa orðið hér siðan 1945, standa launþegarnir sem heild nákvæmlega í sömu sporum og þá, kjör þeirra eru jafnvel orðin lakari. Meginástæðan til þess er aftur sú, að efnahagskerfið hefur verið svo úr skorðum fært, að það hefur ekki átt sér stað sú framleiðsluaukning, sem orðið hefði að eiga sér stað, ef fært væri að bæta kjörin með þessu móti. Í því sambandi leyfi ég mér aftur að minna á það, sem ég sagði hér við 2. umr. málsins, að það var háð hér langt verkfall árið 1955, og það tókst að hækka kaupið um 10%. En hvernig var komið nokkrum mánuðum seinna, m.a. fyrir tilstilli hv. 4. þm. Vestf. og annarra, sem studdu vinstri stjórnina? Þetta hafði allt verið tekið aftur í hækkuðum sköttum, vísitöluskerðingu o.s.frv. Nú er það fjarri mér að halda því fram, að illvilji þessara manna hafi ráðið því. En þeir töldu ekki annað fært, ef ekki ætti að koma til annars, sem fyrir launþega hefði verið verra, nefnilega stöðvunar atvinnuveganna. Það má með engu móti blanda því tvennu saman, hækkun kaupgjalds og bættum kjörum. Það eru bætt kjör, sem launþegarnir í þessu landi fyrst og fremst hafa þörf fyrir, ekki kauphækkanir, nema því aðeins, að skilyrði séu fyrir því, að þær geti leitt til bættra kjara



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. í tilefni af ummælum hv. 11. þm. Reykv. Ég benti á það við 2. umr. þessa máls, að viðreisnin hefði harla lítinn árangur borið, og ég taldi upp nokkur málefni, sem ég taldi sýna, að svo væri. Þessu hefur lítið verið svarað, nema hvað hv. 11. þm. Reykv. hefur gert tilraun til þess og hann hefur bent á eitt atriði, þar sem hann telur, að viðreisnin hafi borið árangur, þ.e.a.s. efnahagsaðgerðirnar sýnt tilætlaðan árangur. Það var í sambandi við bætta gjaldeyrisstöðu. Hann nefndi í því sambandi ákveðnar tölur. Það er rétt hjá hv. 11. þm. Reykv., að gjaldeyrisstaða bankanna hefur farið nokkuð batnandi upp á siðkastið, og ég ætla ekki á þessu stigi að rengja neitt þær tölur, sem hv. þm. nefndi í því sambandi. En ég vil aðeins segja það í því sambandi, að það eru enn áreiðanlega ekki öll kurl komin til grafar. Það eru viss atriði í því sambandi, sem enn eiga eftir að koma þar til og munu hafa allveruleg áhrif á gjaldeyrisstöðu bankanna. Hins vegar veit ég ekki til þess, að skuldir ríkissjóðs eða aðrar fastaskuldir út á við hafi lækkað á þessu tímabili, síðan núv. hæstv. ríkisstj. var mynduð. Og það er alveg rétt, að þær skuldir eru miklar og afborganir og vextir af þeim eru allhá, og það skyldi nú ekki vera, að það væri eftir að færa eitthvað af þeim á þessu ári. En hvað sem því liður, þá er það alveg rétt, að byrðin af þessum skuldum og þessum lánum er mikil, sérstaklega á 2–3 næstu árum, en þá fer hún að óbreyttum aðstæðum minnkandi. En það, sem gaf mér tilefni til að standa upp, var þetta, að hv. 11. þm. Reykv. sagði, að efnahagsaðgerðirnar hefðu borið írangur í þá átt að bæta gjaldeyrisaðstöðuna. Og hann sagði og viðurkenndi í því sambandi, að það hefði þurft að kreppa að og herða á ólinni, eins og hann orðaði það, og hann sagði: Það eru ekki til önnur ráð til þess að bæta gjaldeyrisstöðuna við útlönd heldur en að herða á ólinni. - Þarna er ég á öndverðu máli, og þarna er um meginstefnumun að ræða, sem ástæða er til einmitt að undirstrika í þessu sambandi og benda á. Það er alveg rétt hjá hv. 11. þm. Reykv., að efnahagsaðgerðir núv. ríkisstj. eru byggðar á þessum hugsunarhætti, að það séu ekki til önnur ráð til þess að bæta gjaldeyrisaðstöðuna gagnvart útlöndum heldur en að herða ólina, heldur en að draga saman. En ég er þar á öndverðum meið. Að vísu getur verið skynsamlegt að draga eitthvað úr innflutningi í víssum tilfellum. En við höfum haldið því fram, framsóknarmenn, að það væri einmitt helzta ráðið til þess að bæta gjaldeyrisstöðuna og ætti að vera helzta ráðið að auka framleiðsluna, m.ö.o.: ég álít, að þegar á að reyna að lækna þetta mein, sem hv. 11. þm. Reykv. taldi vera, slæma stöðu gagnvart útlöndum, þá eigi að leggja áherzlu á þá hliðina að auka útflutninginn, auka gjaldeyristekjurnar, en ekki einhliða að leggja áherzluna á það að draga úr innflutningnum og draga úr gjaldeyrisneyzlunni. Þarna er mikill meginmunur á, og í þessu er í raun og veru, að ég held, meginmunur á þeirri stefnu, sem hæstv. ríkisstj. heldur fram, og á þeirri braut, sem hún hefur gengið inn á, og á þeirri leið, sem við framsóknarmenn vildum fara í þessum efnum. Við vildum ekki lækka seglin. Við vildum reyna að halda áfram að bæta og auka útflutningsframleiðsluna og auka þjóðartekjurnar og auka gjaldeyristekjurnar og bæta þannig gjaldeyrisstöðuna. En auk þess var sjálfsögð leið, sem áttí að fara í þessu efni, að reyna að jafna þeim erlendu skuldum, sem á ríkinu og ríkisstofnunum og öðrum hér innanlands hvíla, á lengri tíma og gera eða reyna að gera nýja samninga um þau lán, þannig að greiðslubyrðin yrði ekki jafnþungbær og raun ber vitni á tiltölulega fáum árum. En mér er ekki kunnugt um, að það hafi verið gerðar neinar ráðstafanir í þá átt að fá breytingu á þeim lánakjörum og fá því dreift yfir á fleiri ár. Ég vildi vekja athygli á þessum ummælum hv. 11. þm. Reykv., sem mér finnst vera alveg táknræn og einkennandi fyrir þá stjórnarstefnu, sem nú er fylgt.