Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Iðnaðarlöggjöfin á Íslandi er að meginstofni til frá árinu 1927 og að því leyti orðin um hálfrar aldar gömul. Nokkrar breytingar hafa þó verið gerðar á henni, m.a. 1970, og voru þær breytingar þá felldar inn í fyrri lög og þau endurútgefin sem lög nr. 79/1971. Síðan lögin frá 1927 voru upphaflega sett hafa að sjálfsögðu margvíslegar breytingar orðið, ekki aðeins í þjóðfélaginu almennt, heldur varðandi iðnað og iðju og því vissulega tímabært að taka þessi mál til gagngerrar endurskoðunar. Á Alþ. 1915 flutti Gunnar J. Friðriksson þáltill. um að fela ríkisstj. að láta endurskoða lög um iðju og iðnað og Leggja fram frv. til nýrra iðnaðarlaga. Þessi till. var samþ. á Alþ. og í framhaldi af því skipaði iðnrh. n. manna til að vinna að þessu máli. Í n. voru Páll S. Pálsson, skv. tilnefningu Félags ísl. iðnrekenda, Sigurður Kristinsson, skv. tilnefningu Landssambands iðnaðarmanna, Axel Gíslason, skv. tilnefningu Sambands ísl. samvinnufélaga, Guðmundur Þ. Jónsson, skv. tilnefningu Landssambands iðnverkafólks, Sigurður Guðgeirsson, skv. tilnefningu Iðnsveinaráðs Alþýðusambands Íslands, auk þeirra Björgvin Frederiksen, fyrrv. forseti Landssambands iðnaðarmanna, og Þorvarður Alfonsson, sem jafnframt var skipaður formaður n. Iðnnemasamband Íslands fór fram á það við iðnrn. að fulltrúi þess fengi að taka þátt í störfum n. og var það að sjálfsögðu heimilað. Fulltrúi þess, Steindór Jóhannsson, sótti fundi n. með tillögurétti. Starfsmaður og ritari n. var Gísli Einarsson lögfræðingur. Í n. náðist samkomulag um það frv. sem hér liggur fyrir. Er ítarlega rakið í grg. frv. í hverju breytingar og nýmæli eru fólgin frá gildandi lögum. Ég skal því aðeins rekja það stuttlega. Í fyrsta lagi er sú orðnotkun í gildandi lögum að þar er talað um iðju og iðnað, en n. taldi rétt að nota heitið iðnað sem samheiti um allan iðnað, hvort sem væri handiðnaður eða verksmiðjuiðnaður. Frv. heitir: Frumvarp til iðnaðarlaga. Í 3. gr. frv. er rætt um skilyrði til iðjuleyfis eða iðnaðarleyfis og eru þar nokkur nýmæli á ferð. Í fyrsta lagi er tekið upp það skilyrði að íslenskan ríkisborgararétt þurfi til iðnaðarleyfis, enn fremur gerðar kröfur um bókhaldsþekkingu, sem ekki hefur áður verið, og loks, að ekki megi veita þeim, sem hlotið hefur dóm fyrir verknað sem varðar sviptingu starfsréttinda skv. hegningarlögum, iðnaðarleyfi. Þá er í frv. fjallað um það mál sem stundum hefur verið nokkur vafi á hvernig túlka skyldi. Það er í fyrsta lagi hvort aðrir en iðnlærðir mættu starfa við iðnað. Ákvæði voru um það í gildandi lögum, en hefur e.t.v. ekki að öllu leyti verið fylgt fram í reynd. En n. varð sammála um að leggja til að í 8. gr. frv. yrði ákveðið að ráða megi verkafólk til iðnaðarstarfa. Það er oft og tíðum talið nauðsynlegt að ráða til iðnaðarstarfa ófaglært aðstoðarfólk, en hins vegar rétt að taka skýrt fram að iðnlært fólk hefur að sjálfsögðu alltaf forgang til iðnaðarstarfa skv. kjarasamningum og mundi þetta ákvæði að sjálfsögðu engin áhrif hafa á það. Þá er í gildandi lögum ákvæði um að dyravörðum og öðrum umsjónarmönnum við ríkisstofnanir skuli heimilt að vinna algenga iðnaðarvinnu til viðhalds húsum og munum slíkra stofnana. Í frv. er gert ráð fyrir að halda þessu ákvæði, en rýmka það þannig að það nái einnig til annarra starfsmanna ríkis- og einkafyrirtækja. Hins vegar er orðalaginu breytt þannig að í staðinn fyrir „algenga iðnaðarvinnu“ segir: „minni háttar viðhald“, en n. tekur fram að hér sé ekki um efnisbreytingu að ræða. Þá er ákvæði í gildandi lögum um það, að í sveitum og kauptúnum með 300 íbúa eða færri megi óiðnlærðir menn vinna að byggingariðnaðarstörfum. Nú er það þannig að skv. skipulagslögum frá 1964 er gerður greinarmunur á kauptúnum, sem í eru færri en 100 íbúar eða fleiri. Þótti n. rétt að miða nú við það mark, að í sveitum og kauptúnum með 100 íbúa eða færri mættu óiðnlærðir menn vinna að iðnaðarstörfum, en ef fjölmenni er meira í kauptúni er þar skipulagsskylda til komin. Í gildandi lögum náði þessi heimild til byggingariðnaðarstarfa, en er nú rýmkuð þannig, að hún nái til hvers konar iðnaðarstarfa. Þá er það nýmæli að iðnaðarmenn skuli hafa lögvernd um starfsheitt sitt að sínu leyti eins og verkfræðingar, tæknifræðingar og húsameistarar hafa og er um það ákveðið í 9. gr. Í 10. gr. frv. er fjallað um skilyrði til þess að fá meistarabréf og eru þar nokkur nýmæli. M.a. vil ég benda á það, að í gildandi lögum er ákveðið að sá geti öðlast meistararéttindi sem hefur sveinspróf í iðn sinni og að sveinsprófi loknu hefur unnið ekki skemur en 3 ár samtals sjálfstætt og undir stjórn meistara. Um þetta orðalag, túlkun þess og framkvæmd hafa menn ekki verið á einu máli, hvort nægilegt væri að annaðhvort væri unnið sjálfstætt eða undir stjórn meistara í þessi þrjú ár eða hvort ætti að skipta þessu til helminga, 11/2 ár á hvorum stað, eða túlka það á annan hátt. Hefur menn þar greint á. Þótti rétt að gera þetta ákvæði alveg skýrt þannig að nú segir, að maður þurfi að hafa unnið undir stjórn meistara í iðngreininni að loknu sveinsprófi eigi skemur en 2 ár. Ég tel mikla bót að fá löggjöfina um iðju og iðnað endurskoðaða og tel að þær breytingar, sem n. hefur lagt til að gerðar verði, séu yfirleitt til bóta. Samstaða varð um þetta frv. í undirbúningsnefndinni. Ég vænti þess, að frv. fái góðar undirtektir í þessari hv. d., og legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Ég vil eindregið fagna framkomu þessa frv. og tel að hér sé stórum áfanga náð í langþráðu og margþvældu umræðuefni og deilumálum sem að margra manna dómi hafa risið upp að óþörfu, með þessum lögum mætti verulega úr því bæta. Ég legg þó sérstaklega áherslu á að við meðferð málsins í n. verði athuguð ýmis smærri atriði frv., sem að sjálfsögðu er eins og önnur lagasetning fyrst og fremst hugsað sem útlínur þessara mála, ef verða mætti til glöggvunar við setningu reglugerðar þar að lútandi sem ég álít að verði ákaflega vandasamt mál. Eins og hæstv. ráðh. benti réttilega á áðan hafa risið næstum því óhugnanlegar deilur út af aðgreiningunni á milli hins gamla hefðbundna handverksiðnaðar og þess verksmiðjuiðnaðar sem farið hefur í vöxt á undanförnum árum með síauknum hraða, svo sem eðlilegt er í þjóðfélagi sem telur vera sér og er nauðsynlegt að verði iðnvætt að sem allra mestu leyti og vélaafl og ný tækni leysi mannshöndina frá verkum sem vélar geta annars annast. Aðgreiningin þarna á milli hefur verið vægast sagt mjög óljós, og ég:el höfuðkost þessa frv. að nánari skilgreining og skilmerkilegri verði á þessu gerð en áður var. Hefur það dregist allt of langan tíma. Ég stend hér upp eingöngu til að lýsa fögnuði mínum yfir framkomnu frv. og í von um að það nái fram að ganga, en að n. sú, sem málið fær til meðferðar - ég vænti að það verði iðnn. - skerpi á þeim atriðum, sem þarna er e.t.v. í nokkrum atriðum tæpt of mikið á án frekari skýringa, til glöggvunar fyrir rn. síðar meir við setningu reglugerðar sem mun skipta miklu þegar til sjálfrar framkvæmdarinnar kemur. Ég vænti þess því eindregið að frv. nái fram að ganga á þessu þingi, en beini til n., að hún reyni að skerpa á ýmsu því sem milliþn. hefur sýnilega til samkomulags reynt að fara mildum höndum um, en er þörf á að skýra betur. En ég mun fá aðstöðu til að fjalla um það í þeirri nefnd, sem málið fær til meðferðar, og skal þess vegna ekki orðlengja frekar um málið nú.



Herra forseti. Það er nú naumast um efni frv. sem mig langar að segja hér fáein orð víð þessa umr., heldur aðeins um orðalag. Ég tók eftir því, þegar hæstv. ráðh. ræddi um ákvæði 10, gr. þessa frv., að þá sagði hann eitthvað á þá leið, að meðan meistaraskóli væri ekki til í iðninni gæti hver maður fengið meistarabréf sem hefði unnið undir stjórn meistara í iðngreininni eða nátengdri iðngrein að loknu sveinsprófi eigi skemur en 2 ár. Ég tók eftir því að ráðh. sagði að hver maður gæti fengið meistarabréf, en í gr. er talað um að menn leysi meistarabréf. Þetta er orðalag sem ég kannast ekki við. Ég hygg þó að þetta hafi verið í þeim lögum sem eru í gildi um iðju og iðnað, en mér finnst þetta vera óeðlilegt, að tala um að menn leysi meistarabréf. Það er líka í 15. gr. þetta sama orðafar, svo þetta er ekki af hendingu, og það væri gaman að fá skýringu á því hvort nauðsynlegt sé að nota þetta. Í 15. gr. segir: „Ef maður rekur iðnað án þess að hafa leyst leyfi“ og „ef maður tekur að sér störf meistara án þess að hafa leyst meistarabréf“. Mér fyndist langtum eðlilegra að þarna væri þetta orðað eins og málvenja hefur verið: að afla sér leyfis eða fá sér leyfi, eða kaupa leyfi, ef það er það sem menn eru að tala utan að í þessu efni. - Ég vildi aðeins láta þetta koma hér fram.



Herra forseti. Ég vil fagna framkomu þessa frv. Mér finnst það að mestu leyti skýrt og þar kemur skýrt fram við hvað er átt. En þar sem ég á ekki sæti í þeirri n. sem fjalla mun um þetta frv. vil ég aðeins benda hér á tvö atriði. Það stendur í 14, gr., að í hverjum kaupstað skuli vera iðnráð sem hefur það hlutverk að halda uppi eftirliti með ákvæðum þessara laga og starfa skv. lögum um iðnfræðslu. Nú er það svo, að það er mjög mismunandi hvaða aðilar óska eftir kaupstaðarréttindum. Það eru til mjög fjölmenn byggðarlög í landinu sem gætu út af fyrir sig fengið kaupstaðarréttindi, en hafa ekki æskt eftir því, þannig að mér finnst til athugunar hvort ekki beri að hafa þarna aðra viðmiðun, því ég hygg að það sé eins þörf fyrir iðnráð á ýmsum fjölmennum stöðum sem hafa ekki kaupstaðarréttindi. Ég vildi aðeins benda á þetta. Einnig er vert að íhuga það aðeins betur sem kemur fram í 4. gr. um skilyrði til þess að reka iðnað. Þar kemur fram að ef félag er hlutafélag, þá skuli enn fremur meira en helmingur hlutafjárins vera eign manna búsettra á Íslandi. Ég hygg að það mundi vera tryggara að það væri gerð krafa til þess að viðkomandi menn hefðu verið búsettir hér ákveðinn tíma, því að það er svo, að menn geta að vísu sest hér að og verið nýlega komnir hingað til landsins. Ég vildi aðeins varpa því fram, að það væri rétt, að íhuga hvort ekki bæri að gera það að skilyrði að viðkomandi aðilar hefðu búið hér ákveðinn tíma, t.d. 2 ár eða svo, þannig að það væri ljóst að menn væru raunverulega búsettir í landinu og ætluðu sér að búa hér. Að öðru leyti vil ég vonast til að þetta frv. nái fram að ganga eftir þá athugun sem það mun fá í nefnd.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., er gamalkunnugt og með flutningi þess nú lagt til að enn einu sinni verði framlenging á þeim hluta launaskatts sem hér um ræðir, en ástæða álagningarinnar kemur fram í aths. við frv. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um það, það er hv. þdm. kunnugt, en leyfi mér að leggja til að að lokinni þessari umr. verði því vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Frv. þetta til laga er flutt til staðfestingar á brbl. sem gefin voru út s.l. sumar í samræmi við það loforð sem ríkisstj. hafði gefið varðandi lausu þeirrar kjaradeilu sem þá stóð yfir. Á þinginu s.l. vor, þegar flutt var frv. til breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt, var að því vikið að athugað yrði um breyt, á skattalögum í sambandi við kjarasamningana. Var þá gert ráð fyrir að ef þingi yrði lokið þegar niðurstöður af samningunum lægju fyrir kynnu að verða gefin út brbl. Frv. fjallar um breytta skattstiga. Við er bætt nýjum skattstiga með skattgjaldi 30% og síðan mörkum breytt, þ.e.a.s. lágmarksfjárhæð skattskyldra tekna. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um frv., en leyfi mér að leggja til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh: og viðskn.