Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér, með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis, að óska þess að 3. varaþingmaður Samtaka um kvennalista í Reykn., Birna Sigurjónsdóttir aðstoðarskólastjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni og forföllum 1. og 2. varaþingmanns samtakanna í Reykn. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti, með ósk um að fram fari á Alþingi rannsókn á kjörbréfi varaþingmannsins. Kristín Halldórsdóttir, 12. þm. Reykn.`` Þá er eru hér bréf, annars vegar frá 1. varamanni Kvennalistans í Reykn., Bryndísi Guðmundsdóttur og hins vegar frá 2. varamanni, Kristínu Sigurðardóttur, um að þær geti ekki tekið sæti Kristínar Halldórsdóttur. Kjörbréfanefnd kom saman til fundar áður en þingfundur hófst til að rannsaka kjörbréf Birnu Sigurjónsdóttur.

Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur fjallað um kjörbréf 3. varaþingmanns Samtaka um kvennalista í Reykn., Birnu Sigurjónsdóttur aðstoðarskólastjóra, sem landskjörstjórn gaf út 31. janúar sl., en 1. og 2. varaþingmaður samtakanna í kjördæminu, Bryndís Guðmundsdóttir kennari og Kristín Sigurðardóttir framkvæmdastjóri, geta ekki tekið sæti á Alþingi að þessu sinni. Nefndin hefur kynnt sér kjörbréfið og ekki fundið neitt athugavert og leggur til að það verði samþykkt.

Kjörbréfanefnd leggur til að kjörbréf Birnu Sigurjónsdóttur verði samþykkt og skoðast kjörbréfið samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Birna Sigurjónsdóttir hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Birna Sigurjónsdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Að lokinni afgreiðslu dagskrármála, upp úr kl. hálffjögur fer fram utandagskrárumræða um undirbúning kjarasamninga og áhrif nýrra vinnumarkaðslaga. Málshefjandi er Rannveig Guðmundsdóttir en hæstv. forsrh. verður til andsvara. Gert er ráð fyrir að umræðan kunni að standa í allt að þrjár klukkustundir.

Forseti vill biðja þá hv. þm. sem bera fram fyrirspurnir til ráðherra að reyna að vera stuttorða vegna þess að borist hafa fleiri beiðnir en hægt er að taka til greina. Það er vart hægt að taka fleiri en fimm fyrirspurnir nema rétturinn til að tala verði ekki nýttur að fullu. Þá er kannski hægt að bæta einhverjum við.

Hæstv. forseti. Nú bendir allt til þess að Evrópusambandið muni innan skamms taka upp sameiginlegan gjaldmiðil þó svo virðist sem fæst aðildarríkin uppfylli sett skilyrði og einnig að mikil andstaða er innan einstakra ríkja við aðild að myntbandalaginu. Það er ljóst að nýr og samræmdur gjaldmiðill meðal helstu viðskiptaþjóða Íslendinga mun hafa nokkur áhrif á íslenskt efnahagslíf og því spyr ég hæstv. forsrh.: Er hafin skoðun á áhrifum evrópska myntbandalagsins á íslenskt efnahagslíf af hálfu ríkisstjórnarinnar og einnig því hvernig við skuli brugðist? Ef svo er ekki, hyggst forsrh. beita sér fyrir slíkri úttekt á næstunni?

Herra forseti. Það er rétt hjá málshefjanda að mál þetta hefur verið í mikilli umræðu í Evrópu að undanförnu. Sitt sýnist hverjum. Það er reyndar ekki enn þá fullljóst hvenær þetta myntsamband kemst á og þá hversu víðtækt það yrði í fyrstunni að minnsta kosti. Það er ljóst að gríðarleg andstaða er við málið meðal almennings í Evrópu. Það kom nýlega fram að 78% Þjóðverja, sextugir og eldri, sem eru megindrifkrafturinn í þessu máli, eru andvíg því að Þjóðverjar taki þátt í myntbandalaginu og allar skoðanakannanir í Þýskalandi sýna að meiri hluti Þjóðverja er því andvígur. Og við þekkjum svipuð dæmi frá Svíþjóð, landi sem nýlega er gengið inn, o.s.frv. Hins vegar hefur sú hugsanlega staðreynd að til myntbandalags komi verið rædd og íhuguð hér á landi. Það hefur komið fram opinberlega að Seðlabankinn hefur hafið athugun á áhrifum þess fyrir Ísland ef af myntbandalaginu yrði og jafnframt eru EFTA-ríkin, að frumkvæði íslenska utanrrh., að hefja athugun á því hvaða þýðingu það hefði fyrir EFTA-ríkin sem heild ef af myntbandalaginu yrði. Í fljótheitum væri hægt að segja að það yrði einungis til hagræðis fyrir okkur ef af myntbandalagi yrði í Evrópu. Það yrði til þæginda fyrir okkur sem ferðamenn og gæti líka orðið að mörgu leyti til þæginda fyrir okkur í viðskiptum. Hugsanlega mundum við hins vegar á einhverjum sviðum eiga við erfiðari samkeppni að etja. En það blasir hins vegar við í mínum huga að það er algjörlega klárt að Ísland hefur ekki hagsmuni af því að gerast aðili að myntbandalagi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin. Þau voru nokkuð skýr og hans afstaða í málinu er skýr. En það sem ég vil fyrst og fremst leggja áherslu á er að mér finnst mjög brýnt að við fylgjumst með þessu máli og áttum okkur á því hvað það þýðir fyrir íslenskt efnahagslíf. Ég vil lýsa því hér yfir að ég er sammála síðustu orðum hæstv. forsrh., þ.e. að ég held við eigum ekki erindi inn í þetta myntbandalag.

Herra forseti. Stjórn ÁTVR kynnti í síðustu viku framtíðarstefnu sína. Þar er sumt jákvætt en annað neikvætt. Það jákvæða er að stefnt er að lækkun á bjór og léttvíni. Hið neikvæða er að það á að taka tóbakið út úr ÁTVR, sem Framsfl. hefur reyndar hafnað. Það koma einnig fram hugmyndir um að taka létt vín og bjór inn í almennar verslanir. Auðvitað er það jákvætt fyrir neytendur en það getur verið neikvætt gagnvart aðgengi ungmenna að áfengi þannig að fórnarkostnaðurinn getur orðið mikill. Þar verðum við að velja og hafna og spyrja okkur þeirrar spurningar hvort þetta sé æskilegt. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. í fyrsta lagi: Eiga einungis viðskiptasjónarmið að ráða gagnvart sölu á tóbaki og áfengi? Í öðru lagi: Hvernig samrýmist stefna hæstv. fjmrh. í málefnum ÁTVR stefnu ríkisstjórnarinnar í fíkniefna-, áfengis- og tóbaksvörnum, sem kynnt var opinberlega 3. des. 1996?

Virðulegi forseti. Ég vil taka það fram vegna þessarar fyrirspurnar að mér er kunnugt um að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur beðið um utandagskrárumræðu um þetta mál síðar í vikunni og gefst þá auðvitað tækifæri til þess að ræða það betur. Ég vil einnig taka fram að sú stefna sem hefur verið hér til umræðu í þjóðfélaginu að undanförnu er mörkuð af stjórn ÁTVR en hún starfar samkvæmt lögunum um stofnunina. Ég held að það sé til fyrirmyndar að marka stefnu til lengri tíma eins og stjórn fyrirtækisins hefur gert. Þess hefur ávallt verið gætt þegar þessi stefna hefur verið kynnt að hún krefst lagabreytinga til þess að hún nái fram að ganga og það gerist ekki án afskipta ríkisstjórnar og stjórnarmeirihlutans. Ég vek athygli á því af því að hv. ...  
             Athygli vekur að skoðanakönnun Gallups segir, þrátt fyrir að þeir sem spurðir voru séu 20 ára og eldri, að 25% hafi drukkið svokallaðan landa eða bruggað áfengi. Þetta segir okkur að það eru ekki einungis viðskiptasjónarmið sem liggja að baki því t.d. að lækka verð á léttum vínum og bjór heldur gætu þar legið önnur sjónarmið nær heilbrigðissjónarmiðum vegna þess að búast má við að lækkun á þessum áfengistegundum dragi úr drykkju unglinga og annarra á ólöglegu áfengi. Ég vil taka fram að ég hef ekki skoðað í einstökum atriðum hvort þetta samræmist stefnu sem gefin hefur verið út af ríkisstjórninni varðandi áfengi og fíkniefni, en tek skýrt fram vegna tóbaksins að ég tel að það megi og eigi að fylgja heilbrigðisstefnu sem við höfum fylgt varðandi verðlagningu á tóbaki og að það sé hægt án þess að ÁTVR annist heildsöludreifingu á því.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra virðist ekki svara spurningunni hvernig þessi stefna ÁTVR, sem hann hefur blessað, samrýmist stefnu ríkisstjórnarinnar í forvarnamálum. En í þeirri stefnu segir m.a. að það eigi að hefta aðgengi barna og ungmenna að fíkniefnum, áfengi og tóbaki. Að sjálfsögðu getur þetta ekki samrýmst þeirri stefnu sem stjórn ÁTVR hefur lagt fram. Mér heyrðist hæstv. ráðherra vera að reyna að koma sér undan því að eiga þátt í þessari stefnumótun hjá ÁTVR. Ég vil bara benda hæstv. ráðherra á að Hildur Petersen sem er stjórnarformaður ÁTVR hefur sagt opinberlega að ráðherrann hafi átt hlut að þessari stefnumótun, að þetta sé pólitísk stefna ráðherrans, enda hefur hæstv. ráðherra verið viðstaddur blaðamannafund og sagt sjálfur að hann styðji þessa stefnu. Varðandi tóbakið held ég að allir séu sammála um að ef ÁTVR missir einkaheildsöluna á tóbaki þá verður hér miklu harðari samkeppni milli heildsala við að koma sinni vöru á framfæri og við erum algjörlega andsnúin því.

Virðulegi forseti. Ég vona að það hafi ekki farið fram hjá neinum, hvorki þeim sem lesa blöð eða hlusta á fjölmiðla, né heldur eftir að ég talaði hér, að ég styð þá stefnu sem hefur komið fram hjá stjórn ÁTVR. Mér var hún kynnt og ég hef lýst yfir stuðningi við hana. Það er heldur ekki nýtt varðandi tóbakið vegna þess að ég hef flutt og flutti á sínum tíma inn á Alþingi, þá á vegum annarrar ríkisstjórnar en þeirrar sem nú situr, frv. sem gerði ráð fyrir þeim breytingum sem stjórn ÁTVR er að leggja til nú. Þetta þarf að koma fram. Ég sé ekki að sú stefna sem stjórn ÁTVR hefur mótað fari gegn því sem hv. þm. las upp úr stefnunni um áfengis- og fíkniefnamálin því það er ekkert sem segir að aðgengi barna og unglinga verði meira þótt stefna stjórnarinnar nái fram að ganga. Ég bið hv. þm. um að íhuga það rækilega hvort börn og ungmenni hér á landi hafi ekki haft aðgang að áfengi og það ólöglegu áfengi.

Herra forseti. Í stefnu ríkisstjórnarinnar í fíkniefna-, áfengis- og tóbaksvörnum segir eftirfarandi, með leyfi forseta, að það beri: ,,Að efla forvarnir, einkum þær sem beint er að einstaklingum sem eru í áhættuhópum gagnvart notkun fíkniefna, áfengis og tóbaks. Að hefta aðgengi barna og ungmenna að fíkniefnum, áfengi og tóbaki. Að efla andstöðu í þjóðfélaginu gegn notkun barna og ungmenna á fíkniefnum, áfengi og tóbaki.`` Ég spyr ítrekað: Fyrst ráðherrann styður stefnu ÁTVR, styður þá hæstv. ráðherra stefnumótun ríkisstjórnarinnar í ávana-, tóbaks- og áfengismálum?

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu styð ég stefnuna og ég hef gert það í verki ásamt hv. þm. með því að stuðla að því að meiri fjármunum hefur verið beint inn á þessar brautir nú en nokkurn tíma áður. Bendi ég á t.d. að við hækkuðum tóbak núna í byrjun þessa árs til þess að fjármagna fíkniefnaleit bæði tolls og lögreglu og til þess að standa straum af kostnaði við forvarnir. Þar að auki var búið að leggja meiri fjármuni í þessa starfsemi áður. Ég tel, vegna þess að hér hefur verið rætt um tóbakið, að breyta þurfi innflutnings- og dreifingarfyrirkomulaginu og ég bendi á að hvergi annars staðar á Norðurlöndum er þetta kerfi í gangi sem við höfum, þar sem ríkið er að keyra út fyrir heildsalana. Ég tel eðlilegt að heilbrigðisyfirvöld komi meira að því hvernig eigi að tempra innflutninginn, t.d. með því að hafa áhrif á hvert eigi að vera nikótín- eða tjöruinnihald reyktóbaksins sem hér fæst í verslunum og vil stuðla að því að heilbrigðisyfirvöld komi meira að málinu en verið hefur hingað til. Þannig að ég styð stefnuna eindregið eins og ég skil hana.

Virðulegur forseti. Á laugardaginn var voru stofnuð fjölmenn samtök íbúa við Hvalfjörð, í Kjós og í fleiri sveitarfélögum sem nefna sig Sól. Þau skora á ríkisstjórnina m.a. að endurskoða stóriðjustefnu sína og, eins og segir í ályktun fundarins: ,,sem iðnrn. og Landsvirkjun reka með yfirgangi og metnaðarleysi gagnvart umhverfisvernd í landinu.`` Hæstv. iðnrh. var spurður um það í gær í sjónvarpi hvort hann gæti ekki tekið undir með þessum samtökum að til greina komi að færa það stóriðjuver, sem ráðgert er að rísi á Grundartanga, á annan stað. Ráðherrann tók alveg fyrir það í svari sínu í sjónvarpinu að það væri hægt, það kæmi sem sagt ekki til álita. Þetta segir hæstv. ráðherra á sama tíma og til athugunar eru hjá opinberum stofnunum eins og Hollustuvernd ríkisins um 70 athugasemdir við starfsleyfi þessa fyrirtækis og þrátt fyrir þá staðreynd að stjórnarmeirihlutinn í umhvn. Alþingis hefur að eigin frumkvæði tekið þetta mál á dagskrá og ráðgerir að fjalla um það í mjög víðu samhengi. Er þetta bara meiningarleysa? Er þetta markleysa? Ætlar hæstv. iðnrh. ekki að taka mark á því ef athugun á starfsleyfi og fleiri þáttum leiðir í ljós að umhverfi og aðstæðum við Hvalfjörð sé misboðið og ætlar hann ekki að taka neitt mark á hugsanlegum niðurstöðum umhvn. þingsins, athugun sem stjórnarliðar í umhvn. hafa haft frumkvæði að því að taka á dagskrá og væntanlega mun liggja fyrir á þessu þingi?

Herra forseti. Allt síðan 1990 hafa rétt kjörin og lýðræðislega kjörin stjórnvöld í sveitarfélögunum við Hvalfjörð eindregið óskað eftir því að svæðið á Grundartanga yrði nýtt sem svæði undir stóriðju. 1994 er skipulag fyrir þetta svæði staðfest þar sem gengið er út frá því að þarna muni í framtíðinni rísa stóriðjuver. Þessa stefnu sína hafa þessar rétt kjörnu sveitarstjórnir við Hvalfjörð og á Akranesi núna ítrekað. Fyrirtækið sótti um að fram færi umhverfismat á þessu svæði fyrir 180 þúsund tonna álver. Það umhverfismat hefur núna farið fram. Við það voru gerðar athugasemdir og umhvrh. hefur úrskurðað í málinu. Í framhaldi af því sækir fyrirtækið síðan um starfsleyfi. Við það hafa verið gerðar athugasemdir. Það er auðvitað síðan umhvrh. að úrskurða í málinu eftir að Hollustuvernd hefur farið í gegnum þær athugasemdir sem gerðar hafa verið við starfsleyfisumsóknina. Ég ætla ekki að gefa mér neitt í þeim efnum, hvað út úr því muni koma. Það mun ganga sinn eðlilega gang eins og lög og reglur gera ráð fyrir. Það er ekkert nýtt að umhvn. Alþingis taki þessa hluti til athugunar. Það gerði hún þegar til stóð að gefa út starfsleyfi fyrir álbræðslu á Keilisnesi. Það gerði umhvn. Alþingis líka þegar gefið var út starfsleyfi fyrir stækkun álversins í Straumsvík. Ég hef ekkert við það að athuga að umhvn. þingsins taki þessa hluti til athugunar. Mér finnst það í raun og veru eðlilegt. Ég býst hins vegar við því að út úr því geti komið, og það er ég sannfærður um, að rétt og eðlilega hafi verið staðið að öllum málum. Fyrirtækið sem sækir nú um starfsleyfið hefur þegar sett verulega fjármuni í uppbyggingu á þessu svæði. Síðan er það auðvitað fyrirtækisins að ákveða hvort það ætlar að staðsetja sig þarna eða ekki.

Virðulegur forseti. Það er ekki með opnum huga sem hæstv. iðnrh. skoðar þetta mál. Hann virðist ráðinn í að hafa fjöldamótmæli við þessar fyrirætlanir að engu. Hann tekur ekki mark á aðvörunarorðum Bændasamtakanna að óráðsía sé að fara að reisa álbræðslu sem þessa í landbúnaðarhéraði. Hann treystir því að hæstv. umhvrh. muni úrskurða varðandi starfsleyfi með hliðstæðum hætti og hann gerði um mat á umhverfisáhrifum þar sem ráðherrann sló niður með valdi sínu úrskurði skipulagsstjóra í málinu. Hæstv. iðnrh. ætlar að hvetja hæstv. umhvrh. til að ganga eins fram, en það vill nú svo til að það er ekki lengur hæstv. umhvrh. einn sem úrskurðar í því máli eftir að hann hefur neyðst til þess að breyta um reglugerð, til að kalla til baka reglugerð sem hann setti sl. sumar og setja nýja þar sem sérstök úrskurðarnefnd kemur að málinu til að fjalla um athugasemdir. Og ég tel að hæstv. iðnrh. eigi að athuga sinn gang betur áður en hann endurtekur það að hann hafi að engu þær athugasemdir og fjöldamótmæli sem fram hafa komið í þessu máli.

Herra forseti. Ég vil nálgast málið alveg með opnum huga. Staðreyndin er sú að málið er í eðlilegum, lagalegum farvegi. Athugasemdir hafa verið gerðar, þær verða teknar og skoðaðar af þar til bæru stjórnvaldi og það er síðan ákvörðun umhvrh. þegar að því kemur að gefa þarf út starfsleyfi. Það er hvorki hægt fyrir iðnrh. sem hér stendur né hv. þm. Hjörleif Guttormsson að gefa sér fyrir fram ákveðna hluti í þessum efnum. Það verður auðvitað að koma í ljós í þeirri skoðun sem núna fer fram á starfsleyfisathugasemdunum hvort starfsleyfið verður ekki gefið út og þá auðvitað á þeim grunni sem lög og reglur mæla fyrir um.

Virðulegur forseti. Örstutt. Það er alveg ljóst að hæstv. iðnrh. vísar til þess að þeir sem ætla að reisa þarna fyrirtæki eigi að ráða. Það eru meginrök hans í málinu að sótt hafi verið um þetta af erlendum fjárfestum og þeir eigi að ráða ferðinni en ekki þau fjöldasamtök Íslendinga sem eru að vara við og andmæla.

Herra forseti. Það er alveg ljóst að farið verður eftir lögum og reglum og það eru lögin sem gilda í þessu, hv. þm. Málið verður tekið og skoðað ofan í kjölinn og farið eftir lagalegum farvegi. Það eru hins vegar rétt kjörin stjórnvöld á hverju svæði fyrir sig sem eru sveitarstjórnirnar sem hljóta að fara með það vald sem um er að ræða en ekki þrýstihópar sem geta orðið til víða í samfélaginu.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um áformaðan niðurskurð á fjárveitingum til sjúkrahúsa á landsbyggðinni, en eins og kunnugt er hefur verið áformað að skera niður fjárveitingar til tiltekinna landsbyggðarsjúkrahúsa um 160 millj. kr. á næstu þremur árum. Ég hef hins vegar orðið var við að það er ekki einn skilningur uppi um hversu háa fjárhæð á að spara samtals á næstu þremur árum. Ég get nefnt sem dæmi fréttir Ríkisútvarpsins 29. janúar sl., kvöldfréttir, þar sem bersýnilega kom fram sá skilningur að um væri að ræða 160 millj. kr. samtals á þremur árum. Ég get einnig vitnað í aðra fréttatíma því til stuðnings. Nú hef ég séð gögn eða skýrslu þeirrar nefndar sem er með tillögur í málinu og þar kemur annað fram. Þar má ráða að niðurskurðurinn eigi að vera á næstu þremur árum samtals 340 millj. kr. Ég vil því spyrja hæstv. heilbrrh.: Hvað er áformaður niðurskurður mikill samkvæmt tillögum ráðuneytisins? Er hann 160 millj. kr. samtals á næstu þremur árum eða er hann 340 millj. kr.? Það skiptir miklu hvor skilningurinn er uppi. Fyrir Sjúkrahúsið á Seyðisfirði þýðir það t.d. að því verði gert að spara 45 millj. kr. á næstu þremur árum í stað 21 millj. kr. en 45 millj. kr. er helmingurinn af ársfjárveitingu til þess sjúkrahúss. Á Patreksfirði þýðir þetta að sjúkrahúsinu yrði gert að spara 26 millj. í stað 12. Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra af því að kynnt er í fjárlagafrv. að þetta sé aðeins fyrsti liður í áformaðri hagræðingu þessara spítala: Hvað eru áformin stór hvað varðar frekari sparnað umfram þessar 160 millj. kr.?

Virðulegi forseti. Vegna fyrirspurnar frá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni vil ég svara honum þannig að áætlaður sparnaður á næstu þremur árum er 160 millj. kr. þannig að ræða hans var nokkuð margfölduð. Það er alveg ljóst að það mun reynast tímafrekt að vinna þetta mál. Nefnd sem skipuð er af heilbrrn. er að vinna með heimamönnum að gerð tillagna og þær verða kynntar þinginu um leið og þær eru tilbúnar. En ég endurtek: Við erum að tala um 160 millj. kr. á þremur árum og áætlaður sparnaður á þessu ári er 60 millj. kr. Endanlegar tillögur liggja ekki fyrir því að það er mikilvægt að ná samvinnu við heimamenn um málið.

Herra forseti. Ég fagna yfirlýsingu ráðherrans. Héðan verður ekki aftur snúið. Samtals niðurskurður á næstu þremur árum verður því ekki meiri en 160 millj. samkvæmt yfirlýsingu ráðherrans sem fer með þessi mál fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Hins vegar eru tillögur þeirrar nefndar sem ég vitnaði til aðrar. Þær gera ráð fyrir sparnaði upp á 60 millj. á þessu ári, 120 millj. á næsta ári og 160 millj. árið 1999, samtals 340 millj. En ég fagna því að hæstv. ráðherra hefur þar með hafnað þessum fyrsta lið í tillögum nefndar heilbrrh. um niðurskurð eða hagræðingu í rekstri landsbyggðarsjúkrahúsa. Ég vil ítreka síðari spurningu mína um frekari áform um niðurskurð sem kynnt eru í fjárlagafrv. á bls. 330. Þar er greint frá því að niðurstöður úttektar liggi fyrir þannig að ráðherra á að hafa vitneskju um hversu stór þau áform um frekari niðurskurð umfram þessar 160 millj. eru.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson er að vitna í vinnugögn. Það eru til ýmis vinnugögn í ráðuneytinu en endanleg ákvörðun liggur fyrir um upphæðina og hún er 160 milljónir á þremur árum.

Herra forseti. Þessar tillögur mega vel standa undir því nafni að vera vinnugögn í ráðuneytinu. Það eru nefndarálit fimm manna nefndar sem skipuð var og í sitja m.a. tveir alþingismenn, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson og hv. þm. Jón Kristjánsson. Hann staðfesti við mig á fundi fjárln. í morgun að sá skilningur að niðurskurður á næstu þremur árum næmi samtals 340 millj. kr. væri réttur. Nú hefur hæstv. ráðherra hrakið þann skilning formanns fjárln. og ég verð að segja að ég fagna því, virðulegi forseti.

Herra forseti. Ég vil beina spurningum til hæstv. heilbr.- og trmrh. sem varða fatlaða og öryrkja, um bílastyrk sem hefur verið veittur til þess hóps á undanförnum árum. Það gerðist við fjárlagagerðina 1995 að styrkur til þessa hóps var lækkaður um 63 millj. eða 36%. Fjöldi styrkþega lækkaði úr 650 niður í 385. Ég velti því fyrir mér, herra forseti, og spyr hæstv. ráðherra: Hvað var gert við þennan niðurskurð? Var mismunurinn notaður til að bæta hag fatlaðra á öðrum sviðum eða fór þessi niðurskurður einfaldlega í almennan niðurskurð á fjárlögum?

Virðulegi forseti. Þeirri fyrirspurn sem hefur verið borin fram hefur oft verið svarað úr þessum stól um þær breytingar sem urðu á reglugerð um bílastyrki á sl. ári. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. að bílastyrkjum fækkaði og ekki síst vegna þess að reglugerð breyttist á þann hátt að hingað til hefur verið hægt að skipta um ökutæki og fá styrk á fjögurra ára fresti en nú er það hægt á fimm ára fresti og það breytir nokkru. En við erum líka að tala um miklu betri ökutæki í dag en fyrir mörgum árum þegar þessi reglugerð var samin í upphafi. Hv. þm. spyr hvað hafi verið gert við þann sparnað sem varð vegna þessarar reglugerðarbreytingar. Ég vil minna á það að á sl. ári voru lagðir 3 milljarðar til viðbótar í heilbrigðis- og tryggingamál miðað við árið þar á undan og það hefur án efa orðið til hagsbóta fyrir fatlaða engu síður en sjúka.

Herra forseti. Ég veit að hæstv. ráðherra er að vinna að öðrum málum fyrir fatlað fólk og í heilbrigðisgeiranum en ég held að það þurfi náttúrlega sérstakra skýringa við þegar verið er að skera niður stórlega framlög til þess hóps sem á mest undir högg að sækja í þjóðfélaginu og í rauninni getur með engu móti mætt þeim niðurskurði sem slíku fylgir. Ég held því að mjög nauðsynlegt sé að slíku fylgi þau rök að hægt sé að trúa þeim. Í mínum huga eru þetta ekki þau rök sem ég mundi telja að dygðu til að réttlæta slíkan niðurskurð á fólki sem hefur í mörgum tilfellum misst alla möguleika til hreyfigetu og félagslegs samneytis við annað fólk nema á tækjum, bílum eða öðru sem ekki fæst nema fyrir mikla peninga og þá með aðstoð samfélagsins. Þannig að ég vona að við næstu fjárlagagerð og þá helst strax verði reynt að finna leiðir til að mæta því sem þegar hefur verið tekið af þessum hópi.

Virðulegi forseti. Það er rétt að geta þess, því ég gerði það ekki áðan, að þeir sem eru mikið hreyfihamlaðir fá áfram sína bíla eins og áður.

Herra forseti. Það eru 50 öryrkjar sem fá óbreyttan styrk frá því sem áður var eða 700 þús. kr. Það er einnig rétt að sá styrkur er áfram á þriggja ára fresti meðan aðrir fá styrk einungis á fimm ára fresti í staðinn fyrir á fjögurra ára fresti áður. Eigi að síður er þessi styrkur það lágur því að í mörgum tilfellum þarf þetta fólk að kaupa sér farartæki sem kostar jafnvel á þriðju millj. kr. en styrkurinn er einungis upp á 700 þúsund. Flest þetta fólk er í því ástandi bæði fjárhagslega og einnig félagslega að það getur ekki fundið peninga til þess að komast yfir mismuninn hvað þá að það geti þolað niðurskurð á styrkjum. Í rauninni hefur ekki verið horft til þess að ef menn vilja breyta þessu fyrirkomulagi á einhvern hátt þá mætti frekar hækka þessa styrki fyrir þá sem eru mest fatlaðir í stað þess að taka fjármuni út úr þessum geira í eitthvað allt annað.

Eins og áður var tilkynnt hefst nú utandagskrárumræða. Málshefjandi er Rannveig Guðmundsdóttir. Efni umræðunnar er undirbúningur kjarasamninga. Forsrh. verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 50. gr. þingskapa. Forseti vill geta þess að samkomulag er milli þingflokka um að málshefjandi, ráðherra og talsmenn flokka hafi allt að 12 mínútur í fyrstu umferð. Í annarri og þriðju umferð hafi fulltrúar hvers þingflokks allt að sex mínútur. Ef tími vinnst til eftir þriðju umferð gefst fleiri þingmönnum færi á að taka til máls í allt að sex mínútur hverjum. Málshefjandi og ráðherra hafa svo allt að sex mínútur í lokin. Andsvör verða leyfð, ein mínúta einu sinni og aðeins tveir þingmenn fá þó að veita andsvör hverju sinni við hverja ræðu. Andsvör verða þó ekki leyfð á eftir inngangs- og lokaræðum málshefjanda og ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég beini umræðu utan dagskrár til hæstv. forsrh. um undirbúning kjarasamninga. Ég ætla jafnframt að ræða áhrif vinnumarkaðslaganna sem sett voru á þann undirbúning. Það ætti að valda þingmönnum áhyggjum hversu alvarleg staða blasir við í kjarasamningum. Og nú hljóta öllum, sem samþykktu breytingar á vinnulöggjöfinni í fyrra, að vera ljósar afleiðingarnar. Forsrh. er ekki beinn samningsaðili. Sem oddviti ríkisstjórnar ber hann þó ábyrgð á hvernig haldið er á samningamálum opinberra starfsmanna og hann ber ábyrgð á þeim lögum sem sett hafa verið og þeim lögum sem eru í farvatninu og snúa að aðbúnaði, réttindum og kjörum launafólks. Þess vegna beini ég spjótum að forsrh. og kref hann um viðbrögð við harðri gagnrýni forustumanna launþegasamtakanna og hverju það sæti að ríkið hefur ekki komið með gagntilboð við kröfum ríkisstarfsmanna. Ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. reynist vera algjör ríkisstjórn atvinnurekenda og þarf víst engum að koma á óvart. Öll viðbrögð ríkisstjórnar eru atvinnurekendamegin. Lög sem sett hafa verið eru í samræmi við óskir og vilja atvinnurekenda. Hagsmuna launafólks var ekki gætt. Þessi staðreynd hefur blasað við með lögum um stéttarfélög og vinnudeilur, með lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, með skattalagabreytingum fyrir jól og við fjárlagagerðina þar sem fjölmargar lagabreytingar rýrðu réttindi launafólks. Nú er það komið í ljós sem bent var á þegar lögin um stéttarfélög og vinnudeilur voru sett við harða gagnrýni stjórnarandstöðu og heiftarleg viðbrögð verkalýðshreyfingar að lögin eru mislukkuð. Sú umgjörð kjarasamninga sem lögin skapa reynist erfið, hæstv. forsrh. Á dönskum vinnumarkaði, sem svo oft er vísað til, hafa aðilar þróað með sér samskiptaform byggt á gagnkvæmri virðingu sem hefur reynst þeim vel. Þessi ríkisstjórn setti einhliða og með valdboði lög um samskipti á vinnumarkaði. Þetta valdboð hefur tafið fyrir og skapað tortryggni af hálfu verkalýðshreyfingar. VSÍ vill setjast að samningaborði um vinnustaðasamninga án allra leikreglna. Hér skortir enn allar forsendur til að trúnaðarmenn geti gert vinnustaðasamning fyrir starfsmenn. Í Danmörku hefur starf trúnaðarmanna verið þróað þannig að þeir eru vel í stakk búnir að leiða samninga. Vandinn er sá að ekkert jafnræði ríkir milli aðila hér. Atvinnurekendur hafa allar lykilupplýsingar svo sem um rekstur fyrirtækjanna. Starfsmenn eru vanbúnir til að semja við atvinnurekendur af margvíslegum ástæðum og stéttarfélögin eiga ekki að koma að málunum nema sem ráðgjafar. Þetta á allt að gerast undir friðarskyldu, þ.e. þegar búið er að semja um 2% launahækkun. En ég bendi á til að forðast allan misskilning að verkalýðsfélögin hófu umræðunar um vinnustaðasamninga þannig að það er ekki tregða af þeirra hálfu til að gera slíka samninga. Með nýju lögunum um stéttarfélög og vinnudeilur voru ýmis ákvæði í lögum stéttarfélaganna afnumin einhliða af hálfu stjórnvalda. Trúnaðarráð félaganna innan ASÍ t.d. geta ekki lengur óskað verkfallsheimildar og beðið síðan með boðun verkfalls þar til sýnt þykir að ekki náist samningar heldur er nú settur af stað þungur og mjög dýr ferill atkvæðagreiðslna sem lokar fyrir allan sveigjanleika í samskiptum aðila eftir að í átök er komið. Það á eftir að sannast með þessari löggjöf að oft er betra að aðilar komi sér upp sveigjanlegum leikreglum sjálfir en að þeir séu þvingaðir inn í löggjöf sem greinilega er öðrum aðilanum mjög í óhag. Þess vegna eru líkurnar miklar á að af þessu nýja fyrirkomulagi hljótist afdrifarík vandræði ef til átaka kemur á vinnumarkaði. Félög geta ekki aflað sér verkfallsheimildar og látið trúnaðarmannaráð ákveða hvort hún er nýtt. Nú þarf afgreiðslu á tillögum til verkfallsboðunar um kjarakröfur þar sem ákveðið er hvaða dag og klukkan hvað verkfall á að hefjast. Þegar verkfallsheimildin liggur fyrir er hún um þessar ákveðnu kröfur og það verður ekki aftur snúið. Það er vel hægt að sjá það fyrir sér sem afleiðingar þessarar lagasetningar að verkföll á næstu vikum sem kunna að byrja sem skærur á vinnumarkaði breytist síðan í alvarlegri deilur sem þróist í allsherjarátök á milli atvinnurekenda og launafólks. Allt er þetta vegna skammsýni núverandi stjórnvalda sem töldu að þau gætu með lögþvingunum breytt vinnulöggjöfinni atvinnurekendunum í hag án þess að það kæmi einhvers staðar fram. Það eru um þrír mánuðir síðan fyrstu viðræðuáætlanir voru samþykktar. Viðsemjendur hafa engan lit sýnt á þessum tíma. Síðastliðin 7--8 ár hafa nánast engar sérkjaraviðræður átt sér stað. Heildarsamflot hefur verið um samninga og sérkjör framlengd hverju sinni óbreytt. Atvinnurekendur vilja ekki ræða sérkröfur félaganna sem samkomulag var þó um að hefja samningana á og þeir hafa til framtíðar litið eyðilagt möguleika samningsaðila til að nota viðræðuáætlanir sem stjórntæki. Skoðum hvað hefur verið að gerast hér á vinnumarkaði síðan 1990. Launafólk samþykkti að binda sérkjör sín vegna þess að allir vildu efla stöðugleika í efnahagsmálum. Með því lagði launafólk sitt á vogarskálarnar til að lækka vexti, ráða niðurlögum verðbólgu og ekki síst freista þess að tryggja atvinnuöryggi. Launafólkið tók þetta á sig en á sama tíma, frá 1990, hefur atvinnureksturinn fengið stuðning hins opinbera og fólksins í landinu til að bæta sína stöðu. Ég minni á að sköttum fyrirtækja var breytt, aðstöðugjald var fellt niður sem nam milljörðum króna og stöðugleiki hefur verið í launaútgjöldum fyrirtækja. Þau lækka jafnvel á mörgum sviðum. Og ég spyr: Hvenær er komið að því að launafólk fái sinn skerf? Það nægir ekki að benda launafólki í Framsókn og Dagsbrún á 10% kaupmáttaraukningu sem það fólk hefur ekki fengið. Enn þá síður að segja því að það eigi annað eins í vændum. Þetta fólk fékk aldrei nema 2--3,5% hækkun. Það hljóta allir að skilja að fólkið í landinu þolir ekki lengur þessi lágu laun. Það sýna m.a. skuldir heimilanna sem hafa aukist um 200--300% og eru að buga heimilin. Á meðan gerðar eru gengdarlausar kröfur á hendur launafólki er atvinnurekstrinum í landinu aldrei stillt upp né gerðar til hans viðlíka kröfur. Er ekki eðlilegt að spyrja nú, hæstv. forsrh., þegar flest stórfyrirtæki landsins sýna mikinn hagnað ársins 1996, mörg þeirra annað árið í röð, hvenær ef ekki núna hafa atvinnurekendur tök á að borga mannsæmandi laun? Umræðan á að snúast um þetta. En það er við þessar aðstæður sem forsrh. kemur fram og leggst á sveif með atvinnurekendum. Hann segir að launafólk sé að tala sig inn í verkfall. Hann lýsir launafólki sem er með taxtakaup upp á 50--65 þús. kr. sem skemmdarvörgum og forustumönnum launþega sem þeir séu að svíkja fólkið í landinu. Málflutningur hans er þannig að halda mætti að hann væri aðalsamningamaður VSÍ. Þó er hann að því leyti ógeðfelldari að forsrh. er einmitt í þeirri stöðu að hann ætti að gæta þess að vera maður sátta, maður sem tekur ekki einhliða afstöðu því þannig rýrir hann allt traust á sér frammi fyrir launafólki landsins. En hvert er umhverfi samninganna nú? Þjóðarsátt um stöðugleika hefur lengt efnahagsþrengingar landsins. Valdhafar boða góðæri. Nánast allir samningar eru lausir. Almenn laun í landinu eru orðin allt of lág. Stórir hópar eru undir fátæktarmörkum. Hverjar eru svo kröfurnar? Það er grunntónn allra að færa taxta að greiddu kaupi, að tryggja kaupmátt, að tryggja atvinnuöryggi. Það er líka krafa um 70 þús. kr. lágmarkslaun. Dagvinnulaunin hjá Framsókn og Dagsbrún eru í 49--65 þús. kr. VSÍ talar um þessar kröfur sem kollsteypu, býður tíkall á tímann meðan krafa verkafólks er grunnkaupshækkun sem munar um. Það er fullyrt að kaupmáttur ráðstöfunartekna hafi hækkað um allt að 10% á tveimur árum. Niðurstaða hagfræðings sem kannað hefur kaupmáttaraukningu Dagsbrúnarmanna er að kaupmáttur heildarlauna þeirra sé að meðaltali tæp 2% á ári. Hann byggir á iðgjöldum áranna 1993--1995. Þetta eru staðreyndir sem ganga þvert á staðhæfingar forsrh. og atvinnurekenda sem bregða fyrir sig villandi meðaltölum. Í áramótaræðu sinni talaði forseti Íslands um fátækt sem smánarblett á íslensku samfélagi, en forsrh. efaðist í sínu ávarpi um sannleiksgildi slíkra frétta. Niðurstöður Félagsvísindastofnunar benda til að um 10% Íslendinga séu fátækir. Verst settir eru atvinnulausir, námsmenn, bændur, einstæðir foreldrar og lífeyrisþegar. Viðbrögð ríkisstjórnarinnar eru sérstaklega eftirtektarverð. Í stað þess að taka á málum landbúnaðarins þar sem mörg býli bera varla einn aðila í launum, hvað þá hjónin bæði, á lausnin að vera atvinnuleysisbætur. Það er ótrúlegt virðingarleysi gagnvart starfsstétt sem fyrir ráðaleysi valdahafa í málaflokknum er nú komin undir fátæktarmörk. Sömu sögu er að segja um bótaþega Tryggingastofnunar ríkisins. Með lögum hefur tenging bóta við laun verið afnumin þannig að nú getur ríkisstjórnin ákveðið bætur að eigin geðþótta meðan allir vita að vandi atvinnulausra er að það vantar störf. Ekkert gengur með 12 þúsund störfin sem Framsfl. lofaði fyrir síðustu kosningar. Þá birtist okkur í frv. um atvinnuleysistryggingar sú sýn ríkisstjórnarinnar að hinn atvinnulausi sjálfur sé vandamálið. Þingflokksformaður Framsfl., það voru líka 3.000 árið áður en Framsókn kom að ríkisstjórninni. Það frv. skerðir réttindi atvinnulausra og ýtir þeim út úr réttinda- og bótakerfi inn á félagsmálastofnanir sveitarfélaga. Það þarf því engan að undra að á árunum 1995--1996 urðu fátækir á Íslandi enn fátækari. Virðulegi forseti. Jafnaðarmenn hafa flutt mörg þingmál sem varða hag og réttindi launafólks og nú síðast sett fram tillögu á Alþingi um 80 þús. kr. lágmarkslaun. Jafnaðarmenn voru á erfiðleikatímum tilbúnir að hjálpa atvinnulífinu að rétta úr kútnum. En við gerum líka þeim mun ríkari kröfur til að launafólk hljóti nú sinn réttláta skerf, bæði í samskiptum við vinnuveitendur og ríkisvaldið. Ég spyr í lokin: Hver er launastefna ríkisstjórnarinnar sem m.a. er atvinnurekandi rúmlega 30 þúsund starfsmanna?

Herra forseti. Launastefna ríkisstjórnarinnar er sú að kaupmáttur í landinu megi hækka sem mest eins og best er kostur. Það er meginstefna ríkisstjórnarinnar. Vonandi er það líka stefna þingmannsins sem talaði áðan og þingheims alls, að í kjarasamningunum náist það fram að kaupmáttur landsmanna geti hækkað eins mikið og frekast er kostur. Þetta er meginstefnan sem við eigum að sameinast um. Það var gaman að heyra ræðu hv. þm. sem var mjög hefðbundin ræða. Það er alltaf gaman fyrir íhaldsmann eins og mig að hlusta svona á gamlar og góðar hefðbundnar ræður sem hafa verið haldnar hér á landi í svona 40--50 ár, en menn eru nokkurn veginn hættir að halda slíkar ræður annars staðar. Hv. þm. ræddi nokkuð um orð mín í viðtali í Morgunblaðinu og fór þar rangt með, ábyggilega vísvitandi því að hv. þm. er bærilega vel læs. Hv. þm. sagði að ég hefði sagt þar að launamenn væru að tala sig inn í verkfall. Sagði ég það, hv. þm.? Nei, nei. Ég sagði það ekki, hv. þm. Ég sagði að ég óttaðist að aðilar á vinnumarkaði væru að tala sig inn í verkfall. Af hverju kaus þingmaðurinn að hafa þetta ekki rétt eftir? Til þess að gera mig tortryggilegan í augum launamanna? Eða er einhver önnur ástæða? En þetta var það sem ég sagði. Það er afar þýðingarmikið að hv. þm. hafi þetta rétt eftir. Hv. þm. vitnar til þess að ég hafi rakið það og þær tölur liggja fyrir að kaupmáttur hefði aukist ...

Menn séu að tala sig inn í verkfall, menn séu að gera það.

Það eru bara menn sem eru í kjaraviðræðum. Dýrin blessuð fá ekki að komast þar að, hv. þm. veit það. En jafnframt vitnar hann til þess og fer rangt með varðandi kaupmáttaraukningu. Ég sagði þar að kaupmáttaraukning hefði átt sér stað á árunum 1994--1996 og síðan bætti ég við hvað menn gætu áætlað á árinu 1997. Og til að sýna fram á að ég hefði rangt fyrir mér í þessum efnum, þá vitnar hv. þm. í tölur sem birtar eru í blaði Dagsbrúnar frá 1993--1995 sem alls ekki var rætt af minni hálfu. Hvernig getur hv. þm. beitt vinnubrögðum af þessu tagi? Hvernig ímyndar hv. þm. sér að slík vinnubrögð séu til þess fallin að skapa málefnalegar umræður sem gagnast mættu launamönnum? Slíkar talnameðferðir eru ekki til þess fallnar að gagnast launamönnum í þeim viðræðum sem nú standa yfir. Hv. þm. sagði að launþegar í landinu hefðu orðið að taka á sig miklar fórnir til þess að verðbólga yrði lág, atvinnuleysi minnkaði og vextir lækkuðu. Þeir hefðu fórnað sér og þess vegna samþykkt þjóðarsáttarsamninga æ ofan í æ. Getur það verið að hv. þm. telji að það væri betra að fara einhverja aðra leið fyrir launþega í landinu? Leið sem ekki hefði skilað kaupmáttaraukningu og hefði um leið ekki leitt til þess að verðbólga minnkaði og atvinnuleysi minnkaði og vextir lækkuðu, þannig að launþegar voru að semja fyrir sjálfa sig og í þágu sjálfra sín og engra annarra. Það er ekki fórn að ná slíkum árangri. Ef launþegar hefðu hins vegar farið þá leið sem sumir töluðu fyrir hér á árum áður, farið gömlu leiðina, leið 30--40% kauphækkana, leið óðaverðbólgunnar, þá hefði það þýtt að vextir hefðu ekki lækkað, að verðbólga hefði ekki minnkað og að kaupmáttur hefði fallið enn þá meir en ella. Þess vegna var þetta sameiginlegur ávinningur allra sem að málinu koma og þannig á auðvitað að tala um málið og ekki öðruvísi. Sem betur fer er það nú svo að þekkt er og menn vita það að kaupmáttur hefur verið að aukast frá 1994 og til þessa dags. Við lágum ekkert á því í síðustu ríkisstjórn að kaupmáttur hefði þá staðið í stað eða minnkað, reyndar ekki eins mikið og í ríkisstjórninni 1988--1991 þegar kaupmáttur hrundi. En hann byrjaði ekki að aukast í tíð okkar ríkisstjórnar, ekki fyrr en 1994 þegar árangur efnahagsaðgerða og markvissrar stefnu ríkisstjórnarinnar fór að bera árangur eða koma í ljós. Og hið sama hefur gerst núna. Þessi árangur heldur áfram og er viðvarandi og þann árangur má ekki skemma. Við erum ekki að stuðla að því að sá árangur skemmist. Við viljum auðvitað að kaupmáttur launafólks í landinu aukist og hann þarf að aukast. Við vitum öll að hann þarf að aukast. En þeir sem leggja til að farið verði í gamla farið eru ekki að knýja á um að kaupmáttur í landinu aukist nema síður sé. Það var fullyrt áðan að þær breytingar sem voru gerðar á vinnulöggjöf hefðu staðið í vegi fyrir því að kjarasamningar gætu gengið vel fram. Þetta er ekki rétt að mínu mati. Auðvitað þarf að komast lengri reynsla á hin nýju lög en þegar er orðin en ég tel að ekkert liggi fyrir um það nema síður sé að þær breytingar hafi skemmt fyrir í þeim viðræðum sem þegar hafa átt sér stað. Þeir samningar sem nýlega hafa náðst fyrir austan eru í samræmi við þau lagafyrirmæli og eru gerðir í samræmi við þær áætlanir og mun um þá samninga verða vélað nákvæmlega í samræmi við það. Það er því ekki hægt að finna að þar hafi þessi lög staðið í vegi nema síður sé. Ég sagði frá því í Morgunblaðinu að það kynni að vera að hin nýju lög væru hættulegri í fyrstunni gagnvart ákvörðun um verkfall, ekki vegna þess að það fælist í eðli laganna heldur vegna þess að í fyrstunni kynnu menn ekki að átta sig á þeim breytingum sem orðið hefðu á því umboði sem menn væru að veita. En um leið og þessar leikreglur verða mönnum ljósar, það tekur tíma --- við skulum gá að því að gömlu vinnulögin voru ekki einu sinni öll komin í framkvæmd eftir áratugi --- en þegar fram í sækir er ljóst að þessi lagabreyting er til bóta. Þó að þekking á þeim sé að komast yfir til almennings í landinu eins og gerist með aðra löggjöf getur vel verið að þetta atriði gæti flækst fyrir mönnum. En það þýðir ekki að atriðið sé ekki til bóta í eðli sínu sem það örugglega er því að rétturinn er færður til fólksins og það viljum við öll býst ég við sem í þessum sal erum. Auðvitað bind ég við það vonir sem og ríkisstjórnin öll að til verkfalla þurfi ekki að koma, að mönnum takist að stuðla að því að kjör í landinu batni. Það vita allir menn að það verða engir fjármunir til í verkföllum. Verkföll eyða fjármunum. Menn þurfa að vinna meira á eftir til þess að ná sér upp eftir verkföll. Það þekkjum við. Auðvitað getur einn hópur fengið meiri fjármuni á kostnað annarra með verkföllum en það verða engir fjármunir til í verkföllum. Ég býst ekki við að það sé nokkur maður í þessum sal sem haldi því fram að fjármunir verði til í verkfalli.  Ég bind vonir við það að þeir samningar sem þegar hafa tekist geti ýtt undir það að skriður komist á viðræður. Við þekkjum það frá mörgum öðrum slíkum kjarasamningaviðræðum að það getur komið uppstytta í viðræður og hefur margoft gerst. Viðræður ganga bærilega síðan kemur uppstytta sem getur staðið í nokkurn tíma, jafnvel bakslag. Þetta er alþekkt. Hér inni eru reyndari menn en ég í kjarasamningum og þeir þekkja þetta vel. Það er ekki alltaf beina brautin sem menn ganga. En það er mjög mikilvægt að samningar taki ekki allt of langan tíma þannig að kaup fólksins megi hækka og kaupmátturinn sérstaklega megi hækka þannig að hagur manna fari batnandi. Við sjáum fram á að það hanga mjög margir þættir á skynsamlegum kjarasamningum og þegar ég á við skynsamlega kjarasamninga þá á ég ekki við samninga sem eru skynsamlegir eingöngu fyrir ríkisstjórnina heldur samninga sem eru skynsamlegir fyrir fólkið í landinu, fyrir fyrirtækin og fyrir allan almenning þar með. Slíkir samningar tryggja okkur áfram það að vera með betri stöðu í samanburði við viðmiðunarlönd, áfram eins og verið hefur hér undanfarin þrjú til fjögur ár. Þeir tryggja okkur að kaupmáttur muni vaxa meir hér á landi en gerst hefur í samanburðarlöndum á undanförnum þremur, fjórum árum. Þeir tryggja okkur það að verðbólga verði svipuð og í nágrannalöndunum sem stuðlar að því að samkeppnisstaða Íslendinga verði bærileg. En undir henni er mjög mikið komið, því sé grundvöllurinn ekki réttilega lagður þá þýðir lítið fyrir okkur hin að tala um kaupmáttaraukningu. Grundvöllurinn verður að vera réttilega lagður. Og það er það sem menn eru auðvitað allir að vinna að. Skynsamlegir kjarasamningar tryggja líka að atvinnuleysi fer nú minnkandi og hefur farið jafnt og þétt minnkandi og mun minnka enn ef kjarasamningar eru skynsamlegir. Og það hafa forráðamenn í þessum sal, mjög margir, sagt að hafi verið brýnasta verkefni okkar að draga úr atvinnuleysi. Skynsamlegir kjarasamningar sýna og hafa sýnt að þeir eru til þess fallnir að draga úr atvinnuleysi og atvinnuleysi fer nú minnkandi og við eigum ekki að gera neitt til þess að leggja stein í götu þess. Og skilyrði til vaxtalækkunar fylgja auðvitað einnig í kjölfar skynsamlegra kjarasamninga. Menn hafa dregið það í efa sem ég hef verið að segja að kaupmáttur og launaþátturinn fari vaxandi. Nú í dag var lagt fyrir ríkisstjórnina yfirlit yfir afkomu ríkissjóðs á árinu 1996. Þar kemur m.a. fram að í forsendum fjárlaga fyrir árið 1996 var gert ráð fyrir 6% hækkun atvinnutekna á mann á því ári. Nú kemur þar fram skekkja því atvinnutekjur virðast hækka mun meira eða um 8--9% á mann. Þetta er enn eitt atriði sem undirstrikar það sem allar tölu sýna, þó menn kjósi af einhverjum ástæðum að berja höfðinu við steininn, að kaupmátturinn fer vaxandi. Við skulum ekki gleyma því að farið var í aðgerðir til þess, sem enn þá standa og hafa ekkert breyst, að kaupmáttaraukningin geti orðið meiri hjá hinum lægstlaunuðu heldur en öðrum. Lækkun matarskatts var til þess fallin að auka kaupmátt hinna lægstlaunuðu. Lækkun aðstöðugjalda var til þess fallin að auka kaupmátt hinna lægstlaunuðu. Það gefur auga leið og það sjá allir sem það mál skoða af einhverri sanngirni. Þessir þættir eru því mikill ávinningur fyrir launamenn. Það er nauðsynlegt fyrir okkur að kaupmáttur hækki hér samfellt næstu fjögur eða fimm árin jafnmikið umfram það sem er að gerast í nágrannalöndunum eins og gerst hefur núna sl. fjögur ár. Þá verðum við komin í fremstu röð í kaupmætti í veröldinni. Við erum reyndar framarlega, en verðum við í allra fremstu röð ef þannig heldur áfram. Og að því eigum við öll að vinna. Að því markmiði vill ríkisstjórnin auðvitað vinna.

Virðulegi forseti. Það hefur vakið athygli undanfarið að núverandi ríkisstjórn neitar að viðurkenna þá staðreynd að það er fátækt í landinu. Auðvitað er til hópur sem hefur búið við vaxandi kaupmátt en hann er líka stór hópurinn sem býr við hreina fátækt. Og jafnvel hefur hæstv. forsrh. sagt við þá sem vekja athygli á þessari staðreynd að þeir fari þar með órökstutt mál. En staðreyndirnar tala nú sínu máli og þúsundir manna búa við mjög vond kjör, lág laun, vaxandi skuldir, háa jaðarskatta, langan vinnudag og síauknar álögur í formi þjónustugjalda. Þjónustugjöld hafa aukist um tvo milljarða króna frá árinu 1991 í tíð þessarar og síðustu ríkisstjórnar. Efnahagsstefna ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. hefur ekki falið í sér nein fyrirheit fyrir láglaunafólkið í aðdraganda kjarasamninga. Þvert á móti er stefna ríkisstjórnarinnar sú að stjórnendur stofnana noti mátt sinn og megin á tímum atvinnuleysis til að brjóta niður samtakamátt launafólks með því að mismuna því í launagreiðslum. Að mati ríkisstjórnarinnar eiga laun starfsstétta ekki að vera sameiginlegt baráttumál heldur á hver að hugsa um sig, laun hvers einstaklings eiga að vera hans einkamál. Stefnt er að því að brjóta niður samkennd stétta á vinnumarkaðinum en auka á samkeppni og sundrung. Og ástandið er ekkert betra hjá hinu opinbera en það er á almenna vinnumarkaðinum þar sem ný lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna gera beinlínis ráð fyrir því að brjóta niður samkennd og samtakamátt starfsmanna ríkis og bæja og forustumönnum þessara stofnana er með lögum uppálagt að mismuna starfsfólki í launum, jafnvel innan sömu stétta. Rök Sjálfstfl. og Framsfl. og atvinnurekenda fyrir þessari breytingu eru þau að allar þeirra aðgerðir miði að hagkvæmni í rekstri, betri afkomu fyrirtækja og stofnana. Allri samkennd og samstöðu launafólks á og má fórna á altari hagstjórnarfulltrúa frjálshyggjunnar. Afleiðingar þessarar stefnu hafa ekki látið á sér standa. Launabilið hefur vaxið, fátækt og atvinnuleysi hefur aukist og staða þeirra sem minna mega sín er veikari nú en hún hefur verið um áratugi. Í þessu samfélagi samkeppninnar er varla gert ráð fyrir fólki sem býr við skerta starfsorku vegna veikinda og/eða fötlunar. Og það launafólk sem hefur fulla starfsgetu og vinnur myrkranna á milli til þess að framfleyta sér og sínum lendir í gífurlega háum jaðarsköttum þannig að ráðstöfunartekjurnar eru í engu samræmi við vinnutímann. Ríkisstjórnin hrósar sér af stöðugleika og jákvæðri þróun efnahagslífsins. Stöðugleika sem felur í sér misrétti, ójöfnuð, vaxandi fátækt, vaxandi spennu á vinnumarkaðinum, vaxandi ólgu í þjóðfélaginu sem m.a. hefur í för með sér aukið ofbeldi og aukna neyslu hvers konar vímuefna. Stöðugleika sem felur í sér að skuldir heimilanna vaxa og stöðugleika sem felur í sér að æ fleiri fjölskyldur og einstaklingar þurfa á fjárhagsaðstoð sveitarfélaga að halda þrátt fyrir allar fullyrðingar um kaupmáttaraukingu. Þetta er sá veruleiki sem launafólk stendur frammi fyrir nú við gerð kjarasamninga. Í þjóðarsáttarsamningunum sem voru gerðir 1990 þar sem fulltrúar ríkis, verkalýðshreyfingar og atvinnurekenda sameinuðust um lausnir sem leiða mættu til batnandi efnahags þjóðarinnar, skuldbundu aðilar sig til ákveðinna verka til að ná settu marki. Enginn gaf jafnmikið eftir í þeim samningum og launafólkið sjálft með því skilyrði þó að þegar betur áraði kæmi það fram í auknum launagreiðslum til þeirra hópa sem að samningunum stóðu. Rekstrarumhverfi fyrirtækja hefur lagast verulega frá því að þjóðarsáttarsamningarnir voru gerðir. Það sést vel þegar ársreikningar fyrirtækja eru skoðaðir, þ.e. hjá þeim fyrirtækjum þar sem reikningar eru á annað borð opinberir. En mikið skortir á að eðilegar og sjálfsagðar upplýsingar liggi fyrir hvað varðar rekstur fyrirtækja hér á landi. Talsmenn atvinnurekenda halda því gjarnan fram að framleiðni og afkoma íslenskra fyrirtækja sé að meðaltali frekar slök og því beri atvinnulífið ekki miklar launahækkanir. Það má til sanns vegar færa að íslenska hagkerfið einkennist af meðaltali lítillar framleiðni og litlum virðisauka. Fyrirtækin eru mörg og smá og óhagkvæmar rekstrareiningar og það er ljóst að þarna verður að taka til hendinni, endurskipuleggja og búa til hagkvæmari einingar. Að þessu hefur ekki verið unnið sem skyldi og það má þá velta fyrir sér hvort að það þjóni ekki áróðri atvinnurekenda og stefnu þessarar ríkisstjórnar að viðhalda ákveðnum fjölda óhagkvæmra rekstrareininga í þeim tilgangi að halda niðri meðaltali framleiðni og virðisauka, meðaltali heildarafkomu atvinnulífsins og nota það sem vopn í baráttunni við verkalýðshreyfinguna. Staðreyndin er engu að síður sú að hagur velflestra fyrirtækja hefur batnað verulega en sá bati hefur ekki skilað sér til launafólks og manni virðist að stefnan sé sú að enn skuli launafólkið bíða. Á undanförnum árum hefur bilið milli þeirra sem búa við lægstu launin og þeirra sem mest hafa breikkað verulega. Gögn Þjóðhagsstofnunar sýna glöggt hversu stórt launabilið er og það er í raun fámennur hópur sem hirðir megnið af þeim heildarlaunum sem greidd eru. Þannig taka rúmlega fimm þúsund manns í hópi þeirra hæstlaunuðu til sín tekjur sem um 54 þúsund manns í lægstu hópunum þurfa að skipta á milli sín. Og hvor skyldi nú hafa grætt meira á kaupmáttaraukningunni? Þetta er óþolandi ójöfnuður sem ríkisstjórnin ýtir kröftuglega undir með stefnu sinni og þetta gerist þó að fulltrúum ríkisstjórnarflokkanna verði tíðrætt um stöðugleika og góðæri og þeir neita að horfast í augu við að vandamálin blasa við. Atvinnuleysið er mikið og því vandamáli ætlar ríksstjórnin að mæta með því að skerða kjör atvinnulausra verulega frá því sem nú er. Þær skerðingar sem framkvæmdar hafa verið á síðustu árum á kjörum atvinnulausra og þær skerðingar sem hafa verið boðaðar eru fyrir neðan allt velsæmi og byggja að miklu leyti á hæpnum kenningum sem eru skrumskældar ákvarðanir annarra þjóða. Þessar áætlanir ríkisstjórnarinnar varðandi atvinnulausa bitna sérstaklega harkalega á ungu fólki og konum. Þetta eru ákvarðanir sem byggja á þeim skilningi ríkisstjórnarinnar og hennar fylgifiska að það séu þeir atvinnulausu sem eru vandamálið en ekki atvinnuleysið sjálft. Kjör aldraðra, öryrkja og sjúklinga hafa verið skert verulega með lækkun bóta, hækkun lyfjakostnaðar, með skertri þjónustu heilbrigðis- og tryggingakerfis og með óréttlátri tekjutengingu bóta þar sem viðmiðunarmörkin varðandi skerðinguna eru svívirðilega lág. Það má með sanni segja að enginn hópur hafi orðið eins illa úti í tíð þessarar ríkisstjórnar og aldraðir og öryrkjar. Aldraðir, öryrkjar og sjúklingar eiga enga aðild að því þegar vélað er um kaup þeirra og kjör. Hagsmunasamtök þessara hópa eru sjaldnast kölluð til þegar ákvarðanir er þá snerta eru teknar þó engir hafi búið við eins tíðar breytingar á kjörum sínum á síðustu árum. Það er því fyllilega eðlileg krafa að fulltrúar þessara samtaka komi að samningum um kaup sitt og kjör rétt eins og fulltrúar annarra samtaka launafólks. Ég spyr því hæstv. forsrh.: Er hann tilbúinn til þess að beita sér fyrir því að svo megi verða? Við höfum engan rétt til að ráðskast með kjör þessa launafólks eins og gert hefur verið. Það eru fleiri hópar sem liggja utan garðs hjá þessari ríkisstjórn en aldraðir og öryrkjar. Það óréttláta skattkerfi sem hér er við líði bitnar af fullri hörku á ungu fjölskyldufólki sem er að koma undir sig fótunum og eignast húsnæði. Hér er um að ræða aukna skattbyrði vegna fyrirkomulags tekjuskatta, barnabóta og húsnæðis- og vaxtabóta sem hefur breyst mjög launafólki í óhag frá því að núgildandi skattkerfi var tekið upp. Hækkun tekjuskatts og lækkun barnabóta hefur rýrt kaupmátt hjóna með tvö börn um 5% frá árinu 1988 fram til dagsins í dag. Jaðarskattar hjóna með tvö börn, meðaltekjur og 3 millj. kr. húsnæðislán hafa hækkað úr 48% á árinu 1988 upp í rúmlega 57% í dag. Þá samþykkti Alþingi við fjárlagaafgreiðslu fyrir síðustu áramót að halda persónuafslætti óbreyttum sem þýðir aukna skattbyrði, en það sem sparaðist átti þó að nota til þess að lagfæra þessa stöðu með jaðarskattana. Þrátt fyrir að tekjur ríkissjóðs hafi á síðustu tveimur árum aukist um 10 milljarða kr. var ekki svigrúm til þess að lækka jaðarskattana. Á sama tíma samþykkti Alþingi líka ýmsar breytingar á skattamálum fyrirtækja sem t.d. tengjast meðferð á tapi, sem þýddi að fyrirtækin þurfa að skila mun minni sköttum en ella til samfélagsins. Þetta dæmi sýnir vel á hve rangri braut ríkisstjórnin er. Á tímum þegar rekstur fyrirtækja í landinu gengur yfirleitt vel og hlutabréfavísitölur æða upp úr öllu valdi kýs ríkisstjórnin að hækka skattbyrði á almennt launafólk og lækka skattbyrði fyrirtækjanna. Þetta var áramótakveðjan sem ríkisstjórnin sendi launafólki í aðdraganda kjarasamninga. Annað svið sem stjórnvöld hafa notað til að skerða kaupmátt launafólks eru heilbrigðismálin. Þátttaka sjúklinga í kostnaði við heilbrigðisþjónustuna hefur aukist gífurlega á síðustu árum. Hlutur sjúklinga í lyfjakostnaði samfélagsins hefur aukist úr 20% frá árinu 1990 upp í 35% nú. Útgjöld sjúklinga vegna lyfjakaupa hafa aukist um 158% frá árinu 1990 og útgjöld sjúklinga vegna læknishjálpar hafa hækkað um 340% frá árinu 1988. Þessar tölur sýna einnig vel á hvaða leið samfélagið er. Á síðustu árum hefur samhjálp og samtrygging í heilbrigðismálum minnkað verulega. Þetta er allt framkvæmt í nafni erfiðleika í ríkisfjármálum og menn loka augunum fyrir því hvernig tekjur ríkissjóðs eru nýttar. Breytingar á vinnulöggjöfinni sem keyrðar voru í gegn á Alþingi liðið vor voru augljóslega liður í þeirri stefnu stjórnvalda að draga úr mætti verkalýðshreyfingarinnar og styrkja stöðu samtaka atvinnurekenda. Breytingarnar voru settar fram í því ljósi að verið væri að auka rétt almennra félagsmanna verkalýðshreyfinganna á kostnað þeirra sem kosnir hefðu verið til forustu. Fátt er í raun fjær raunveruleikanum. Breytingarnar á vinnulöggjöfinni og sú reynsla sem af þeim hefur hlotist sýnir svo að ekki verður um villst vanþekkingu þeirra sem lögin sömdu og ræddu á þeim tíma um stöðu íslensks verkafólks. Alþb. hefur í öllum sínum málflutningi lagt höfuðáherslu á að fyrstu aðgerðir til lífskjarajöfnunar verði hækkun lægstu launa og það var það sem ég vildi heyra hæstv. forsrh. segja hér áðan. Við tökum undir þær hugmyndir sem komið hafa fram um verulega hækkun á grunntöxtum launafólks, m.a. með því að færa aukagreiðslur af ýmsu tagi inn í grunnlaun og hækka lægstu launin verulega. Alþb. hafnar launakerfum sem byggja á persónulegum samningum í stofnunum og fyrirtækjum og leggur áherslu á að um öll kjör verði samið á félagslegum grunni í kjarasamningum. Það er nauðsynlegt að sátt náist um lausn kjarasamninga á þennan hátt þar sem lægstu launin hækki sérstaklega til að draga úr óheyrilegum launamun. Hátekjufólki ber að sýna biðlund og virða tilraun til að draga úr kjaramisréttinu. Ríkisstjórnin verður að breyta um stefnu og leggja sitt af mörkum til að þessi niðurstaða fáist.

Herra forseti. Ég vil svara því strax að ég tel að sú almenna kaupmáttaraukning sem um verður samið á almennum markaði eigi að ganga til aldraðra og öryrkja jafnframt, að það eigi að tryggja það. Ég vil nota tækifærið og spyrja hv. þm. sem talaði um kjarajöfnun og jafnrétti. Í heiminum eru 191 sjálfstætt ríki. Getur hv. þm. nefnt mér eitt þar sem meiri jöfnuður ríkir í kjörum en hér á landi?

Virðulegi forseti. Ég beindi þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvort hann væri tilbúinn til þess að beita sér fyrir því að aldraðir og öryrkjar kæmu að samningaborði. Þeir hafa sent hæstv. ríkisstjórn bréf ítrekað og beðið um samráð, að samráðsnefnd verði stofnuð. Ég spyr: Erum við tilbúin til þess að ræða við Samtök aldraðra og samtök öryrkja eins og rætt er við stéttarfélög?

Herra forseti. Þessi umræða hófst með því að fullyrt var að hér væri mjög alvarleg staða í kjaramálum. Ekki ætla ég að draga úr alvarlegri stöðu út af fyrir sig, en ég vek á því athygli að mál hafa þróast í jákvæða átt síðustu daga og kjarasamningar hafa náðst í mjög mikilvægum málum og á ég þá við þann kjarasamning sem hefur náðst í loðnuverksmiðjum á Austurlandi, en fyrir nokkrum dögum var almennt talin mikil hætta á því að loðnuveiðarnar mundu hreinlega stöðvast af ýmsum ástæðum. Ég held að það hafi komið mjög glöggt fram í því máli að það er ekki vilji landsmanna að fara í verkföll og menn vilja gera allt sem hægt er til þess að komast hjá því. Það hefur verið sagt að hér sé mjög alvarleg staða og mér finnst stjórnarandstaðan sjá allt svart. Þeir tala jafnframt um að það þurfi að hækka útgjöld á fjárlögum, það þurfi að lækka skatta, það þurfi að lækka þjónustugjöld, en að vísu var lítið talað núna um að það þyrfti að ná jöfnuði í ríkisfjármálum þannig að ég hef ekki oft heyrt áður jafnmiklar andstæður í málflutningi og hér hafa komið fram. Því verður ekki á móti mælt að hagvöxtur hefur verið mikill. Verðbólga er lág, atvinnuleysi hefur minnkað, kaupmáttur hefur aukist og lífskjör hafa batnað. Í þessari umræðu hefur allmikið verið talað um fátækt á Íslandi og ég held að það sé þá best að vitna til þeirrar úttektar sem Félagsvísindastofnun gerði í þessu máli og birt var í október. Þar kom mjög glögglega fram hve mikið samband er milli atvinnustigs og lífskjara. Og í annarri könnun sem var birt í janúar 1997 kemur fram að á árinu 1995 voru rúmlega 12% þjóðarinnar undir þeim mörkum er teljast til fátækramarka samkvæmt þeirri skilgreiningu sem þar er, en á árinu 1996 er hlutfallið komið í 9,9%. Allir hv. alþingismenn geta verið sammála um að við þurfum að breyta þessu. En við þurfum að svara því hvernig það skuli gert. Ég held að ekkert annað ráð sé við því en að minnka atvinnuleysið og bæta lífskjörin í framtíðinni með því að til sé atvinna fyrir allar vinnufúsar hendur. Sagan segir okkur að þetta er sú aðferð sem við höfum besta til þess að ná þessu fram. Það er t.d. mikið talað um það núna að verið sé að ráðast í fjárfestingar uppi í Hvalfirði sem einhver mengun fylgir. Það er rétt. Í fyrsta skipti sem stjórnarandstaðan bað um umræðu eftir þinghlé þá var það til að mótmæla þessum framkvæmdum og benda á hætturnar í þeim efnum. Það munu nokkur hundruð manns fá atvinnu við þær framkvæmdir og þá starfsemi sem þarna fer fram. Stjórnarandstæðingar eins og aðrir verða að velja og hafna í þessum efnum, þ.e. hverju á til að kosta til að bæta lífskjörin í landinu. Menn gera það ekki bara með því að sitja hjá og horfa á og efna til umræðu utan dagskrár á Alþingi nægilega oft til þess að reyna að hækka lífskjörin. Þannig gerist það ekki. Það er staðreynd að atvinnuleysi á Íslandi er að meðaltali innan við 4% um þessar mundir. Á sama tíma er spáð um 11% atvinnuleysi hjá Evrópusambandsríkjunum og 8% hjá OECD-ríkjunum þannig að við höfum náð miklum árangri á þessu sviði. Það hefur ekki síst gerst vegna þess að hér er rekin ábyrg ríkisfjármálastefna og það er mikilvægt að hún verði rekin áfram. Þótt full samstaða sé um að breyta hinum svokölluðu jaðarsköttum þá þarf að skapa svigrúm til þess og það er það sem ríkisstjórnin hefur verið að gera án þess að efna til halla á fjárlögum. Þannig að ef við viljum skapa fleirum störf, þá verður að skapa þær aðstæður að vextir geti lækkað, að fjárfesting í atvinnulífinu taki við sér og hagvöxtur komist á skrið, þar með talið að hér eigi sér stað erlend fjárfesting. Það er eina ráðið til þess að störfum fjölgi og atvinnuleysi minnki. Því miður eru ýmis þenslumerki í efnahagsmálunum og við verðum að játa það að þessi þensla getur ógnað þeim stöðugleika sem er í efnahagsmálum. Það er alveg ljóst að sparnaður í okkar hagkerfi er of lítill og það er af þeim ástæðum sem aðhald í ríkisrekstri er meira en margur vildi hvort sem það er á sviði heilbrigðismála, menntamála eða annarra málaflokka. En það verður ekki á allt kosið og það þýðir ekki að koma hér upp og segja eins og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir, að það þurfi að hækka útgjöld til hinna ýmsu málaflokka án þess að ræða þá í leiðinni hvort það geti orðið til þess að stöðugleika sé ógnað. Herra forseti. Ég tel að við séum að ná verulegum árangri í efnahagsmálum og öll skilyrði hafi skapast til þess að hér geti ríkt allgóð sátt á vinnumarkaði. Við getum reiknað með því að kaupmáttur fjölskyldna aukist að meðaltali um 15--20% fram til aldamóta sem er meira en hjá nokkurri annarri þjóð í nágrenni okkar. Og menn leyfa sér að gera lítið úr því, að það sé ekki til að tala um. En ef svo færi nú að við misstum þessi skilyrði niður og misstum stjórn á efnahagsmálunum þannig að stöðugleiki væri ekki lengur fyrir hendi, hafa menn þá trú á því að kaupmáttur geti aukist þetta mikið fram til aldamóta? Auðvitað gera allir aðilar á vinnumarkaði sér grein fyrir því að ábyrgð þeirra er mikil og menn vita að þetta mun ekki nást fram með einhverri kúvendingu, einhverri kollsteypu, heldur hægt og sígandi og við hljótum að leggja áherslu á að kjör þeirra sem minnst hafa verði bætt sem mest. En það er ekki eingöngu ríkisvaldið sem getur stuðlað að því. Það geta líka aðilar vinnumarkaðarins og þá er mikilvægt að missa kjaraþróunina ekki úr böndum þannig að þeir sem mest hafa hlaupið fram úr öðrum eins og oft hefur gerst í kjarasamningum og við höfum bitra reynslu af. Herra forseti. Ég tel að staðan í kjaramálunum sé þess eðlis að við getum gert okkur góðar vonir um að þar fáist niðurstaða á næstu vikum. Við hljótum að vænta þess að menn vinni áfram á sömu braut og hófst nú um þessa helgi með því að mikilvæg mál voru leyst og ríkisvaldið hlýtur að stuðla að því að sú þróun haldi áfram. En það er ekki tímabært að mínu mati að ríkisstjórnin komi að þeim málum á þessu stigi þótt það kunni að gerast á síðari stigum.

Herra forseti. Mér fannst hæstv. utanrrh. óþarflega skætingslegur í sínum málflutningi hér, að vera að ónotast í stjórnarandstöðuna og blanda áhyggjum manna af mengun vegna álvers inn í þetta mál. Það er spurning hvort hæstv. ráðherra hefur farið öfugum megin fram úr í morgun eða hvort það eru skoðanakannanir sem fara svona í skapið á hæstv. ráðherra. Það er mjög athyglisvert að hæstv. ráðherrar og ríkisstjórnin skjóta sér á bak við meðaltöl í allri þessari umræðu. Hæstv. ráðherrar forðast að ræða kauptaxtana sjálfa, þ.e. umsamin laun og þörfina fyrir að hækka grunnkaupið. Herra forseti. Í samanburði við önnur laun er hin djúpa gjá á milli íslensks launafólks og t.d. launamanna á hinum Norðurlöndunum fyrst og fremst fólgin í því að kaupmáttur kauptaxta fyrir unna vinnustund er hér langtum lægri þannig að það er eðlilegt að hæstv. ríkisstjórn sé spurð hvað varðar stefnu hennar gagnvart þessu máli, þ.e. vítahring lágs tímakaups og vinnuþrælkunar. Fátækt fólk á Íslandi er ekki síst að finna í röðum þeirra sem ekkert hafa nema tímakaupið sjálft til að lifa af. Hver er afstaða hæstv. ríkisstjórnar til hækkunar kaupmáttar kauptaxta en ekki meðaltala?

Herra forseti. Ég tel mig ekki hafa verið með neinn skæting í garð stjórnarandstöðu. Það verður að tala um hlutina eins og þeir eru. Stjórnarandstaðan á Alþingi, hver svo sem hún er á hverjum tíma, hefur ekki eingöngu leyfi til að gagnrýna. Ég hef aldrei upplifað það. Það er alveg nýtt fyrir mér ef hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon heldur að þingsköpunum hafi verið breytt í þá átt á Alþingi. Það má vel vera að þeir hafi breytt þeim þannig í Alþb. á síðasta fundi en ég kannast ekki við það.  Ég heyri það á hv. þm. að meðaltöl skipta engu máli. En auðvitað skipta þau grundvallarmáli því þau sýna hvaða svigrúm er fyrir hendi til að bæta kaup og kjör í landinu. Og það skiptir meginmáli að það sé gert með réttlátum hætti. Ég styð að þeir sem minnst hafa fái sem mest og ég hef alltaf gert það. Hins vegar geri ég mér grein fyrir veruleikanum, að það er ekki nóg að sú skoðun heyrist hér úr ræðustól á Alþingi heldur þarf hún líka að ganga í gegn þegar samið er um hlutina úti á vinnumarkaðnum.

Herra forseti. Ég tek eftir því að þegar stjórnarandstaðan lýsir áhyggjum af stöðu kjaramála þá bendir hæstv. utanrrh. á að mál séu nú að leysast vegna þess að gerðir hafi verið sérkjarasamningar við nokkrar loðnuverksmiðjur fyrir austan. Þeir samningar sem þar hafa tekist eru taldir upp á 20--25% launahækkun. Af því að ráðherra vill að við lítum sérstaklega til þeirra vil ég spyrja: Er ríkisstjórnin tilbúin til að gera slíkar hækkanir að sinni stefnu varðandi opinbera starfsmenn í fyrsta lagi og í öðru lagi að hvetja VSÍ til hins sama á almenna markaðnum?

Herra forseti. Í þessum samningum á Austurlandi er verið að stytta vinnutíma sem var óhóflega langur. Þeir ganga fyrst og fremst út á það. Jafnframt ganga þeir út á það að fólk missir ekki kaupmátt sinn vegna þessa en verður þó fyrir launalækkun. Að hvaða leyti þessir samningar eru fyrirmynd annarra samninga 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé mikill misskilningur hjá hæstv. utanrrh. að menn séu eitthvað vonsviknir yfir því að samningar séu að takast, þ.e. þeir takmörkuðu samningar sem gerðir voru á Austurlandi. Ástæðan fyrir því að þessi umræða fer fram í dag er auðvitað áhyggjur yfir því ástandi sem virðist blasa við. Samningamenn hafa setið viku eftir viku án þess að gengið hafi eða rekið í viðræðunum. Það er einmitt mjög athyglisvert að velta þeirri stöðu fyrir sér í ljósi þess að sl. vetur og vor urðu mjög harðar deilur á hinu háa Alþingi um nýja löggjöf um stéttarfélög og vinnudeilur. Samkvæmt því sem m.a. stóð í nál. meiri hluta átti að gera samningaviðræður skilvirkari og flýta fyrir samtímalausn kjarasamninga. Ég fæ ekki betur séð en að við stöndum hér í nákvæmlega sömu sporum og alltaf áður. Það er hjakkað og hjakkað og beðið og beðið, beðið eftir að einhver taki eitthvert frumkvæði. Og ef það er einhver sem situr og bíður þá er það ríkisstjórnin. Ég fæ ekki séð að hún sé að gera nokkurn skapaðan hlut til að liðka fyrir samningum. Það hefur komið fram og tengist samningunum sem gerðir voru á Austfjörðum að þar eru menn að taka mið af vinnutímatilskipun Evrópusambandsins. Hvað er ríkisstjórnin að gera í því sambandi? Hvernig er hún að skoða málin hjá ríkisstarfsmönnum varðandi vinnutímann? Er það virkilega svo að menn séu ekki í neinni vinnu hjá ríkinu við að þróa og leysa þær deilur sem þar eru? Ég spyr. Svo ég víki aftur að þeim lögum sem hér voru samþykkt í vor. Þau áttu að vera hvetjandi og liðka fyrir samningum, m.a. með því að koma á svokölluðum viðræðuáætlunum. Fróðlegt væri að fá upplýst, og ég er reyndar búin að leggja fram fyrirspurn um það, hversu margar viðræðuáætlanir hafa verið gerðar og hvernig þetta nýja verkfæri hefur reynst, að ekki sé talað um vinnustaðasamningana sem áttu að vera mikil nýjung og til bóta. Ég fæ ekki betur séð en atvinnurekendur séu mjög á móti því að setjast niður til slíkra viðræðna þótt samningarnir á Austfjörðum kunni kannski að ryðja brautina að einhverju leyti. Ég fæ ekki séð að þau lög sem ollu svo miklum átökum hér hafi verið til neinna bóta. Enda voru þau samþykkt í blóra við vilja allrar verkalýðshreyfingarinnar en með vilja vinnuveitenda sem auðvitað sýnir og sannar inntak þeirra. Það er ýmislegt sem snýr að þessum viðræðum sem ástæða er til að spyrja um. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram að þau markmið sem eru mikilvægust í kjarasamningunum sem eru fram undan eru auðvitað hækkun lægstu launa. Ég held að ekki fari fram hjá neinum sem yfir höfuð hefur eitthvert samband við fólkið í þjóðfélaginu að það er mikil spenna á vinnumarkaði og mikil óánægja með kjörin. Það er reyndar ekki aðeins meðal hinna lægst launuðu heldur einnig meðal þeirra hópa sem teljast fyrir ofan fátæktarmörkin. Við hljótum að spyrja okkur hvernig við ætlum að leysa þann vanda og losa um þá spennu. Hæstv. forseti. Ég verð að segja hér að ég hef mjög miklar og þungar áhyggjur af öllu því fólki sem skilar sér ekki heim til Íslands úr námi, hámenntað fólk sem mikill fengur væri að að fá hingað. Og ég hef miklar áhyggjur af því fólki sem er að hugleiða að flytja í brott af landinu vegna langvarandi óánægju með launakjör. Það er einu sinni svo að við erum orðin hluti af stórum vinnumarkaði. Það er ekki bara Evrópska efnahagssvæðið heldur eiga margir vel menntaðir Íslendingar aðgang að hálaunavinnu í Bandaríkjunum. Þetta er eitthvað sem við verðum að átta okkur á og horfast í augu við og gera áætlun um hvernig við ætlum að bregðast við. Þjóðfélag okkar má hvorki við því að missa vel menntað fólk né sérhæft vinnuafl. Þar á ég ekki síst við fólk sem hefur langa reynslu af fiskverkun og hefur verið að flytja til annarra landa. Mér finnst þetta mjög mikið áhyggjuefni og að við þurfum að kanna þetta vel. Enn eitt markmið vil ég nefna og það er að draga úr launamun kynjanna. Nú sakna ég sárt hæstv. fjmrh. sem ég þykist vita að er á blaðamannafundi að kynna glæstar niðurstöður ríkisstjórnarinnar á síðasta ári með 2 milljarða halla að sögn þeirra, en sem í rauninni var 12 milljarðar vegna spariskírteina sem leyst voru út. Svona leika menn sér með tölurnar. Árangurinn er ekki eins glæstur og menn vilja vera láta. Engu að síður er ljóst að hér hefur efnahagslífið tekið verulega við sér. Fjöldi fyrirtækja hefur skilað miklum ágóða. Við hljótum auðvitað að spyrja hvernig sé best að verja efnahagsbatanum. Hvernig er eðlilegast og best að deila honum niður á þjóðina? Mitt svar við því er að besta leiðin og sú eðlilegasta sé auðvitað að grípa til aðgerða til að jafna kjörin. Þær aðgerðir geta verið margar og þær koma inn á borð ríkisstjórnarinnar þótt ég sé ekki að mæla með því eins og menn hafa gert hér tíðum á undanförnum árum að semja á vinnumarkaðnum og senda svo reikninginn til ríkisstjórnarinnar. En það er vissulega margt sem ríkisstjórnin getur gert til þess að liðka fyrir og bæta ástandið. Eitt af því er m.a. að setja sér markmið varðandi það að draga úr launamun kynjanna sem auðvitað er þjóðarskömm og óþolandi að búa við ár eftir ár og horfa upp á að kjarasamningar séu gerðir án þess að tekið sé á þeim vanda sem m.a. stofnanir Sameinuðu þjóðanna hafa gert athugasemdir við sem mannréttindabrot. Þetta eru mannréttindabrot. Ég sakna mjög fjmrh. sem er auðvitað sá sem heldur utan um samningamál ríkisins en kannski hæstv. forsrh. geti svarað því hvernig ríkisstjórnin hyggst beita sér fyrir því að draga úr launamun kynjanna. Þá er ég fyrst og fremst að tala um meðal ríkisstarfsmanna sem er auðvitað samningsaðili ríkisstjórnarinnar. Ég spyr jafnframt um aðrar aðgerðir, m.a. hvernig ríkisstjórnin hyggst beita ákvæði um svokallaðar aukagreiðslur sem er að finna í lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Ég veit að opinberir starfsmenn, sérstaklega í BSRB, hafa gagnrýnt þetta ákvæði mjög og óttast að því verði fyrst og fremst beitt til að hygla ýmsum gæðingum kerfisins. En það er auðvitað hægt að fara aðrar leiðir og m.a. hefur Reykjavíkurborg lagt samninganefnd sinni það verkefni í hendur að nota slíkar aukagreiðslur til að draga úr launamun kynjanna. Þetta er markmið samninganefndar Reykjavíkurborgar þó að það eigi eftir að koma í ljós hvernig því verður fylgt eftir. Nú sé ég að hv. þm. Ögmundur Jónasson, sem á auðvitað í samningum bæði við ríki og borg, hristir höfuðið. Ég veit að hann er mjög andvígur þessu af skiljanlegum ástæðum en menn eiga að krefjast þess og sjá til þess að þessu ákvæði verði beitt til þess að draga úr launamun og til þess ekki síst að jafna bilið milli karla og kvenna. Hæstv. forseti. Hæstv. forsrh. vitnaði í ræðu sinni til þeirra upplýsinga sem fram komu væntanlega hjá hæstv. fjmrh. á fundi ríkisstjórnarinnar í morgun og verið er að kynna á blaðamannafundi, um þessa töluverðu hækkun launa sem varð á síðasta ári, 8--9% hækkun tekna, ef ég tók rétt eftir, sem er auðvitað töluvert.  Hæstv. forseti. Ástæðan fyrir þessari umræðu er auðvitað fyrst og fremst sú að það er afar þungt hljóð í þeim sem nú sitja við samningaborðið og þykir ganga heldur stirðlega. Það hlýtur að valda áhyggjum af því sem fram undan er. Ég held að við hljótum öll að óska þess að það takist að semja. En það sem skiptir mestu máli er að þeir samningar verði réttlátir þannig að þeir sem lægst hafa launin gangi fyrir. Það hefur alvarlegar þjóðfélagslegar afleiðingar ef launabilið heldur áfram að aukast og ef fjölgar stöðugt í þeim hópum sem lægst hafa launin þannig að það er auðvitað brýnasta verkefnið, en þar á eftir, hæstv. forseti, kemur að taka verður á hinum óþolandi launamun kynjanna.

Herra forseti. Ég vil geta þess að í kjarasamningaviðræðum samninganefndar ríkisins og launþega er og verður lögð sérstök áhersla á að jafna kynbundinn launamun og hefur samninganefnd ríkisins sett fram sjónarmið um það efni. Varðandi tekjurnar, af því að hv. þm. var að velta fyrir sér hvort tekjuhækkunin ætti rót að rekja til örfárra manna eða lítils hóps, sem hefði fengið kjaranefndar- eða kjaradómshækkun, þá er um það að ræða að tekjuskattarnir gefa af sér 8--9% hækkun en ekki 6% eins og menn höfðu áætlað sem sýnir að það er allur fjöldinn, ella mundi það ekki koma fram með þessum hætti í tekjuskattinum sem heild. Örfáir menn eða tugir eða hundruð hafa ekkert með þetta að gera.

Hæstv. forseti. Við almennir þingmenn höfum ekki séð þá fréttatilkynningu sem væntanlega verður birt í dag frá ríkisstjórninni um niðurstöður fjárlaga síðasta árs og eflaust eru þar merkar upplýsingar á ferð. Meðal annars þessi hve tekjuskattur hefur skilað sér í ríkari mæli en ráð var fyrir gert sem gefur til kynna að fólk hefur aflað sér meiri tekna. Ég held að afar fróðlegt væri að fá frekari greiningu á því hvar þessi launahækkun hefur átt sér stað. Svo mikið er víst að af henni fara afar litlar fréttir meðal almenns launafólks þó að, eins og ég nefndi í ræðu minni, við vitum að ýmsir hópar, m.a. kennarar sömdu um launahækkun. Þeir hópar sem Kjaradómur og kjaranefnd fjalla um eru misstórir og vega kannski ekki þungt í þessu en afar fróðlegt væri að fá nánari greiningu á þessu og hlýtur að skipta miklu máli í þeim kjarasamningum sem fram undan eru.

Herra forseti. Hæstv. forsrh. verður að skýra það hvers vegna hann telur að menn séu að tala sig í verkföll. Þarna finnst mér hæstv. forsrh. stilla sér sérstaklega með Vinnuveitendasambandinu sem hefur ekki léð máls á öðru en 10 kr. hækkun á tímakaup verkafólks. Er það það sem hæstv. forsrh. meinti þegar hann aftur og aftur á þjóðarsáttartímanum biðlaði til þjóðarinnar um biðlund og þegar tími efnahagsbata rynni upp þá yrði hluti þeirra 10 kr. hækkun á launatöxtum? Er það gjaldið sem greiða á launafólki fyrir þann mikla fórnarkostnað sem launafólk hefur tekið á sig á þjóðarsáttatímanum, og með hverju? Jú, með gífurlegum skattatilfærslum frá fyrirtækjum til launafólks, með miklum niðurskurði á velferðarkerfinu og skerðingu á bótum lífeyrisþega, með hærri þjónustugjöldum, með litlum sem engum launahækkunum og með gífurlegum vexti á skuldum heimilanna sem hafa hækkað um nálægt 50 milljarða í tíð þessarar ríkisstjórnar. Því hefur fullum fetum verið haldið fram af vinnuveitendum að kröfur verkalýðshreyfingarinnar mundu splundra þjóðfélaginu og setja efnahagslífið á hvolf og leiða til óðaverðbólgu. Hæstv. forsrh. verður að viðurkenna að eitthvað er að ef sú meginkrafa sem nú er uppi að hækka lægst launaða fólkið, sem er með 50--55 þús. kr. á mánuði í 70 þús. kr., setji allt á annan endann í þjóðfélaginu. Ég spyr hæstv. forsrh.: Hver er afstaða hans til þess að hækka lægstu taxtana í 70 þús. kr.? Mér finnst það alvarlegt þegar vinnuveitendur með stuðningi hæstv. forsrh. eru að magna upp tortryggni gegn hógværum kröfum verkalýðshreyfingarinnar og gefa allt aðra mynd af kröfunum og áhrifum þeirra á efnahagsstarfið en raunin er. Vinnuveitendur hafa komist upp með að halda því blákalt fram að kröfur verkalýðshreyfingarinnar séu á bilinu 30--50% launahækkun og verðbólgan fari í 40--50%. Hver eru svo áhrifin á laun, kaupmátt og verðbólgu vegna þessara krafna verkalýðshreyfingarinnar? ASÍ hefur metið að launakostnaðaráhrifin af hækkun lágmarkslauna umfram almenna launahækkun yrði aðeins um 0,3% og heildarhækkun þegar 10 þús. kr. launahækkunin er einnig metin, þá yrði launabreytingin rúm 11% á samningstímanum og verðbólga í kjölfar slíkra samninga er síðan metin að verði á bilinu 2,3--2,5%. Ég tel því, herra forseti, að umræðan um áhrifin af kröfugerðinni sem Vinnuveitendasambandið hefur magnað upp sé úr takt við allan raunveruleika og til þess eins gerð að draga kjarkinn úr launafólki og gera kröfur verkalýðshreyfingarinnar tortryggilegar. Það ásamt miðstýrðu alræðisvaldi þriggja til fimm einstaklinga í Garðastræti sem koma í veg fyrir alla málefnalega umræðu hvað svo sem fyrirtækin sjálf vilja gera til að koma til móts við sanngjarnar kröfur verkalýðshreyfingarinnar er orðið með öllu óþolandi. Miðstýringin í Garðastrætinu hefur átt mestan þátt í að skekkja allt launakerfið og ýta undir misskiptingu og óréttlæti í tekjuskiptingunni. Þessi skoðun mín er einmitt studd í norrænni samanburðarrannsókn um þróun fátæktar á Norðurlöndum, en þar kemur fram að þróun á atvinnumarkaðnum á Íslandi sé eflaust einn stærsti skýringarþátturinn á auknu misrétti og aukinni fátækt í íslensku þjóðfélagi. Ég tel líka að málið í hnotskurn sé það að vinnuveitendur eru að kynda undir að veikja svo bakland verkalýðshreyfingarinnar með áróðri og blekkingum þannig að öruggt sé að ólög hæstv. félmrh. og verkfallsákvæði vinnustaðalöggjafarinnar komi í veg fyrir að hægt sé að þrýsta á með raunhæfum hætti um raunhæfa niðurstöðu í þessum kjarasamningum. Herra forseti. Tíkallinn sem VSÍ býður er blaut tuska framan í launafólk. Áform þeirra um fyrirtækjasamninga eru gersamlega ónothæf. Ef vinnustaðasamningar eiga að byggja á trúnaðarmannakerfi á vinnustöðum, eins og gerist t.d. í Danmörku, þá verður að gerbreyta leikreglunum því að núverandi trúnaðarmannakerfi er gersamlega vanbúið til þess. Tillögur þær sem Vinnuveitendasambandið hefur nú sett fram eru allsendis óásættanlegar enda sniðnar í einu og öllu að hagsmunum fyrirtækja en ekki launafólks. Aðstæður hér eru líka allt aðrar en víða þar sem kjarabætur hafa náðst fram gegnum trúnaðarmannakerfi í fyrirtækjasamningum. 92% fyrirtækja á Íslandi eru smáfyrirtæki með fimm starfsmenn eða færri sem ekki hafa neinn skilgreindan rétt til að hafa trúnaðarmann á sínum vinnustað. Það þarf því að setja lög um rétt trúnaðarmanna eða semja um að skylda sé að þeir séu á hverjum vinnustað, hversu litlir sem þeir eru. Einnig þarf að endurskoða trúnaðarmannakerfið frá grunni og þar á ég við skyldu fyrirtækja til að veita trúnaðarmönnum upplýsingar um rekstur og afkomu fyrirtækja, réttindi varðandi samráð, t.d. við sitt stéttarfélag og aðgang þar að nauðsynlegri, faglegri aðstoð og síðan að tryggja réttarstöðu trúnaðarmanna gagnvart fyrirtækinu og þeir fái fræðslu og menntun til að takast á við nýtt hlutverk. Ljóst er því að gerbreyta þarf öllu trúnaðarmannakerfi verkalýðsfélaganna og styrkja það á margvíslegan hátt ef fyrirtækjasamningar byggðir á trúnaðarmannakerfi eiga að skila einhverjum árangri. Ef raunhæft á að vera að tala um þá í þessari samningslotu verða menn að útbúa nýjar leikreglur hvort sem það eru leikreglur sem settar eru með lögum frá Alþingi eða aðilar semji um þær. Það vantar leikreglur sem eru á jafnréttisgrundvelli fyrir báða aðila til að hægt sé að koma á fyrirtækjasamningum sem skila eiga raunverulegum kjarabótum. Ég spyr hæstv. forsrh. um afstöðu hans til fyrirtækjasamninga og hvort hann sé ekki sammála mér um það að leikreglur á jafnréttisgrundvelli vanti á milli aðila til að þær séu raunhæfar. Herra forseti. Ef ekki tekst að lyfta verulega lágmarkslaununum í þessum kjarasamningum, sem eru orðin hrein þjóðarskömm eins og allir vita, þá verður Alþingi að grípa í taumana og lögfesta verulega hækkun lágmarkslauna eins og við jafnaðarmenn höfum lagt til.

Herra forseti. Ég verð að játa að mér fannst ræða hv. frummælanda óvenju óskynsamleg í þetta skiptið. Raunar hafa sumar þessar ræður borið það með sér að vera orðnar dálítið forlegnar. Kjarasamningar eru sem stendur í góðum gangi. Það er búið að brjóta ísinn. Loðnuverksmiðjurnar á Austfjörðum sömdu við starfsmenn sína um helgina og báðir aðilar eru sæmilega ánægðir. Ég held að þessir samningar séu fyrir margra hluta sakir mjög merkilegir og mikilvægir. Ég vænti þess að verulegur fengur sé að þeirri viðhorfsbreytingu sem þar kemur fram að hækka taxtana og stytta vinnudaginn. Fiskvinnslufólk og viðsemjendur þess hafa náð samkomulagi um sérkröfur. Það er einungis eftir að ganga frá töxtunum og ég vænti þess að þess verði ekki mjög langt að bíða. Það er ekki hlutverk Alþingis að spilla kjaraviðræðum en mér fannst ræða hv. frummælanda ekki greiða fyrir kjarasamningum en vonandi truflar hún þá ekki. Það hefur verið sagt að fátæktin fari vaxandi. Þetta er ekki alls kostar rétt. Fátækt er eins og menn vita afstætt hugtak og það er ekki sama hvernig hún er skilgreind. Samkvæmt skilgreiningu Félagsvísindastofnunar fer fátækt í landinu minnkandi og það svo nokkru nemur. Hins vegar vekur það verulegar áhyggjur þegar ein stétt, þar á ég við bændastéttina, sker sig úr með þeim hætti sem raun ber vitni. Á vegum hæstv. landbrh., forsrh. og mín er að fara í gang vinna, vonandi fljótlega, til þess að athuga einmitt þennan tekjubrest bænda. Skuldir heimilanna eru geigvænlegar og það er full ástæða til að hafa áhyggjur af þeim. En einn þátturinn í vaxandi skuldum heimila er verðtrygging lánanna og ef hér fer allt úr böndunum í kjölfar þessara kjarasamninga á móti minni von því ég vonast eftir að ábyrgir kjarasamningar verði gerðir, þá er það ekki verra fyrir neina aðra en þá sem skulda. Þá fyrst tekur steininn úr með skuldir heimilanna. Það er komin í gang eða er að fara í gang vinna til að reyna að draga úr ábyrgðarmannakerfinu, sem er greinilega miklu meira tíðkað hér á landi en annars staðar. Lánastofnanir hafa lánað fólki út á ábyrgðir langt umfram greiðslugetu þess. Ég held að fullur vilji sé til að draga úr þessu ábyrgðarmannakerfi og ég vonast eftir að á næstu mánuðum náum við marktækum skrefum í þessu sambandi. Atvinnuleysið er á undanhaldi sem betur fer því vissulega er atvinnuleysið vandamál. Menn hafa verið hér með frasa sí og æ um það að ríkisstjórninni finnist atvinnuleysið ekkert vandamál heldur hinir atvinnulausu. Auðvitað er atvinnuleysið vandamál, meginvandamálið. Hinir atvinnulausu geta að vísu orðið að vandamáli í langtímaatvinnuleysi því að það er sálardrepandi fyrir fólk að vera án starfa til langframa. En atvinnuleysið er á marktæku verulegu undanhaldi. Það er unnið að því að lagfæra atvinnuleysisbótakerfið og sinna vinnumarkaðsmálum á skilvirkan hátt. Atvinnuleysi er orðið mjög lítið meðal karla á landsbyggðinni og vonandi dregur úr því enn fremur. En þrátt fyrir þetta atvinnuleysi þurfum við að flytja inn verulega mikið vinnuafl til þess að geta haldið fyrirtækjunum gangandi, en það er svo önnur saga. Hér eru að störfum með fullum leyfum 1.200 borgarar utan Evrópska efnahagssvæðisins. Íbúar Evrópska efnahagssvæðisins þurfa sem kunnugt er ekki atvinnuleyfi. Hér hefur verið agnúast út í atvinnuleysistryggingar til bænda. Þeir nutu ekki atvinnuleysisbóta í tíð fyrirrennara minna og best væri auðvitað ef allir einyrkjar hefðu fulla vinnu. En því er bara því miður ekki að heilsa. Ég tel að breytingin á lögunum um stéttarfélög og vinnudeilur hafi verið til góðs og ég er sannfærður um að lögin eru til bóta. Ég tel að menn ættu að spara sér fordæmingar á þeim og meta þau eftir að kjarasamningum er lokið. Herra forseti. Ég kemst ekki lengra í ræðu minni í bili og vík því úr stólnum.

Virðulegi forseti. Það er undarlegt að hlusta á þessa umræðu og viðbrögð forráðamanna ríkisstjórnarinnar vegna þess að eftir að hafa farið í heimsókn til verkalýðsfélaganna og hlustað á hvað þau hafa að segja, þá mætti halda að þessir menn væru gersamlega úr takt við það sem er að gerast úti á vinnumarkaðnum. Ég ætla bara að nefna það sem ég hef nefnt um viðræðuáætlunina, að hjá þeim hefur komið skýrt fram að ekkert gerðist samkvæmt þessum lögum og ákvæðum um viðræðuáætlanir þar til málin voru komin til sáttasemjara. Á föstudaginn vorum við bæði hjá Dagsbrún og ASÍ og menn hafa þungar áhyggjur. Við þingmenn erum ekki að búa þær áhyggjur til. Við fáum upplýsingar um stöðuna, komum með þær inn á Alþingi til að upplýsa ráðamenn sem virðast fullkomlega úr takt og viðbrögðin sýna það svo sannarlega.

Herra forseti. Ég er nú hræddur um að hér sé ekki um fullkomlega hlutlausar eða réttar upplýsingar að ræða. Ég vænti þess að á næstu vikum komist samningar á skrið og áður en langt um líður takist samningar og þá skulum við meta hvernig þessi lög hafa virkað. Ég er sammála því að betra hefði verið að þetta hefði gengið hraðar fyrir sig en ekki er öll nótt úti enn.

Forseti fékk þær upplýsingar að reglan væri sú að í hvert sinn sem þingmaður eða ráðherra óskaði eftir að veita andsvar væri heimild til þess einungis einu sinni og í eina mínútu í senn. Því lítur forseti svo á að andsvörum hv. 5. þm. Reykn. sé lokið. En hins vegar gæti annar þingmaður óskað eftir andsvari við ræðu félmrh. að þessu sinni en það hefur ekki orðið og er því andsvörum lokið.

Hæstv. forseti. Hér hafa verið gefnar tvær mjög mikilvægar yfirlýsingar. Annars vegar af hálfu hæstv. forsrh. sem lýsir því afdráttarlaust yfir, og það er mikilvægt að því sé haldið til haga, að bætur til örorkuþega, atvinnulauss fólks og annarra þeirra sem taka bætur úr almannatryggingakerfinu muni fylgja launaþróun. Þetta er mikilvæg yfirlýsing. Hin yfirlýsingin sem er mikilvæg var gefin af hæstv. utanrrh. og nauðsynlegt er að hann geri nánar grein fyrir henni, en hún er að á næstu þremur árum eða fram til aldamóta sjái hann fyrir sér kaupmáttaraukningu hjá einstaklingum og fjölskyldufólki upp á 20%. Hann sagði reyndar 15--20%, en það er nauðsynlegt að fá nánari skýringar af hans hálfu hvernig ríkisstjórnin ætlar að tryggja það fyrirheit sem hér var gefið. Menn velta fyrir sér áhrifum vinnulöggjafarinnar og hæstv. félmrh. segir að þau hafi verið býsna góð. Í annan stað spyrja menn hvað stjórnvöld geti gert til þess að greiða fyrir kjarasamningum. Ég kem að fyrra atriðinu fyrst. Varnaðarorð sem hér voru höfð uppi sl. vor þegar þessi löggjöf var keyrð í gegnum þingið hafa öll reynst rétt. Gervöll samningaflóran, og það á bæði við um samninganefndir verkalýðshreyfingar og atvinnurekenda, hefur setið mánuðum saman og gaumgæft lagatexta og ekki komist að því að ræða sjálft innihaldið fyrr en nú á síðustu dögum og vikum. Öll varnaðarorðin reyndust vera rétt. Hvað geta stjórnvöld gert til að greiða fyrir kjarasamningum? Hvað hafa stjórnvöld gert á liðnum missirum og árum sem áhrif hefur haft á kjarasamninga? Þá er fyrst að nefna að tekjujöfnunarkerfið, millifærslukerfið hefur verið stórlega skemmt og það sem slíkt hefur torveldað gerð kjarasamninga. Þannig er svolítið varasamt að binda sig við meðaltalstölur þegar rætt er um kaupmátt launataxta. Við skulum ekki gleyma því að kaupmáttur launataxta er nú rétt skriðinn yfir það sem hann var í upphafi þjóðarsáttar árið 1990. Hann er rétt skriðinn yfir það og hafði þá hrapað um tugi prósentna árið þar á undan. En það sem er varasamt við þessar alhæfingar er að þá gleymist iðulega að líta til þeirra hópa sem hafa orðið fyrir mestu kjaraskerðingunni vegna þess sem menn hafa gert við tekjuöflunarkerfið, millifærslukerfið, barnabæturnar og vaxtabæturnar. Staðreyndin er nefnilega sú að erfiðara er að vera fátækur á Íslandi í dag en fyrir fáeinum árum. Það er staðreynd málsins. Það er erfiðara að hafa börn á framfæri núna en það var fyrir fáeinum árum. Það er erfiðara að koma yfir sig húsnæði núna en það var fyrir fáeinum árum. Það er erfiðara að senda ungmenni í skóla en það var fyrir fáeinum árum, allt vegna lagabreytinga sem voru samþykktar hér. Það sem ríkisstjórnin getur gert til að auðvelda gerð kjarasamninga, bara til að auðvelda lífið í landinu, er að lagfæra það sem eyðilagt var á síðustu árum. Þetta þarf að gera þegar til lengri tíma er litið. Þetta má hins vegar ekki gera í fljótræði. Það er fullkomið ábyrgðarleysi af hálfu ríkisstjórnarinnar hvernig hún hefur haldið á þessum málum, að hún skuli ekki hafa ráðist í þessi verk þegar eftir að hún settist að völdum í stað þess að leyfa sér að taka eigin kosningaloforð og krefjast þess að verkalýðshreyfingin semdi um þau og þá væntanlega í skiptum fyrir að fólk léti af kaupkröfum. Hvað er það sem ríkisstjórnin getur gert til að greiða fyrir kjarasamningum? Það sem ríkisstjórnin getur gert til að greiða fyrir kjarasamningum er að lýsa því yfir hér og nú sem stærsti launagreiðandi landsins að hún sé tilbúin til að hækka almennt taxtavinnukaup. Ég frábið alhæfingar eins og komu frá hæstv. forsrh. áðan um almennan kaupmátt. Eða hver skyldi vera kaupmáttaraukningin hjá forstjórum Pósts og síma sem nú fá ókeypis bíl upp í hendurnar? Hver skyldi hafa verið kaupmáttaraukningin hjá hæstv. forsrh. á liðnum missirum og árum? Og við skulum bera þetta saman við launin og kaupmáttarþróunina hjá þroskaþjálfanum sem er með 70 þús. kr. á mánuði. Krafan stendur á ríkisstjórnina og krafan stendur á atvinnurekendur í landinu að hætta að stilla almennu launafólki upp við vegg og saka það um allt sem úrskeiðis fer í þjóðfélaginu, siga á það verðbólgudraugum. Krafan er sú að láta af þessum ofsóknum á hendur láglaunafólki á Íslandi. Krafan er sú að fá hér skilyrðislausa yfirlýsingu og fyrirheit um að almennt taxtakaup verði hækkað á Íslandi.

Hæstv. forseti. Íslendingar búa nú við meira góðæri en undanfarin ár að því er sagt er. Það er því ekki að undra að launafólk krefjist hlutdeildar í góðærinu með kjarabótum í samningum sem verið hafa í undirbúningi undanfarnar vikur og mánuði. Launþegar krefjast þess nú að sjá árangur af þjóðarsáttarsamningum undanfarinna ára. ASÍ hefur gert kröfu um sérstaka hækkun lágmarkslauna upp í 70 þús. á samningstímabilinu og sýnist það hógvær krafa sem ekki ætti að kollvarpa efnahags- og atvinnulífi þjóðarinnar. Takist ekki að hækka lægstu launin í þessum samningum sem fram undan eru tel ég fulla ástæðu til að lögbinda verulega hækkun lágmarkslauna þannig að tryggt verði að aldrei séu greidd laun undir nauðþurftarmörkum. Launamunur kynjanna er sérstakt áhyggjuefni og því miður sér þess lítinn stað í umræðum sem fram hafa farið milli atvinnurekenda og launþega að hugað hafi verið að því að jafna þennan launamun. Hækkun lágmarkslauna kemur auðvitað konum til góða þar sem þær eru stærsti hópurinn sem raðast í lægstu launaflokkana og njóta auk þess miklu síður en karlar aukagreiðslna og yfirvinnu. En því má heldur ekki gleyma að launamunur kynjanna eykst eftir því sem ofar dregur í launastiganum og konur njóta ekki menntunar sinnar í launum eins og karlar gera. Þessu misrétti er afar brýnt að útrýma sem fyrst. Það verður ekki við það unað að kynferðið eitt ákvarði einstaklingum laun og tekjur af starfi sínu. Kvennalistinn hefur bent á þá leið að fram fari kynbundið starfsmat til að jafna launamun kynjanna. Í þessu efni þörfnumst við konur aðgerða og jafnvel hefur heyrst fleygt þeirri hugmynd að stofna ætti sérstakt stéttar- eða verkalýðsfélag kvenna. Svo mikið er víst að orðin ein duga skammt til úrbóta. Laun menntamanna eru annað áhyggjuefni. Í auknum mæli eru Íslendingar í samkeppni á alþjóðlegum markaði um vinnuafl þeirra sem hafa leitað sér framhaldsmenntunar og sérfræðiþekkingar á sínu sviði. Þá kemur glögglega í ljós að við erum á engan hátt samkeppnisfær því laun hér eru margfalt lægri en þau sem þessu vel menntaða fólki bjóðast annars staðar, bæði í Evrópu og í Bandaríkjunum. Því er hætta á að þeir sem eru nú við nám erlendis snúi ekki til starfa hér heima við þessar aðstæður og að auki missum við úr landi menn og konur með mikilvæga sérfræðiþekkingu. Breytingar á undirbúningi kjarasamninga virðast ekki hafa skilað sér í betri árangri í samningaviðræðum nú. Sem dæmi má taka að samningamenn ríkisins hafa í viðræðum við framhaldsskólakennara kynnt hugmyndir að stofnanasamningum og nýju launakerfi sem m.a. felur í sér að starfs- og lífaldurshækkanir leggjast að mestu af og röðun í launaflokka miðast ekki við menntun eða námsmatskerfi. Kennarafélögin hafa hafnað þessum hugmyndum meðan ekki hefur verið samið um mannsæmandi launakjör fyrir kennarastéttina því laun kennara eru til háborinnar skammar þrátt fyrir nokkrar úrbætur í síðustu kjarasamningum. Þetta kemur m.a. fram í því að um leið og atvinnuástand á almennum vinnumarkaði batnar örlítið líkt og gerðist sl. haust, gengur strax verr að ráða kennara í lausar stöður. Og skyldi engan undra því að byrjunarlaun grunnskólakennara eru nokkrum þúsundum yfir þeirri upphæð sem nú er verið að tala um sem lágmarkslaun eða um 75 þús. kr. á mánuði. Þetta eru byrjunarlaun þeirra með þriggja ára háskólamenntun að baki og auðvitað tilheyrandi námslán. Liggi einhver alvara að baki ummælum um þörf fyrir betri skóla verður að tryggja kennurum laun sem samsvara menntun þeirra og þeirri ábyrgð sem fylgir kennslu og tryggja þannig að skólar missi ekki hæfa kennara til annarra starfa sem eru betur launuð. Grunnskólakennarar eru nú í fyrsta sinn að semja við nýja vinnuveitendur, sveitarfélögin, og binda vonir við skilning þeirra á mikilvægi þess að kennarar séu sáttir við laun sín. Því miður er staða framhaldsskólakennara og háskólakennara lítið betri en grunnskólakennara. Einnig þar eru launin miklu lægri en greidd eru fyrir sambærilega menntun á almennum vinnumarkaði og skólarnir því ekki samkeppnisfærir um hæfasta fólk til starfa. Kennarar, eins og reyndar fleiri starfsstéttir, byggja því afkomu sína á miklu vinnuframlagi, jafnvel óhóflegri yfirvinnu sem ekki endilega skilar betri árangri í skólastarfi. Hér er leiðréttinga þörf. Menntun í landinu á allt undir því að við kennslu á öllum skólastigum sé vel menntað, áhugasamt fólk sem er ánægt í starfi og þar með líka sátt við laun sín.

Herra forseti. Það er einföld, auðskilin og áþreifanleg staðreynd sem veldur því að nú er tímabært að þýfga hæstv. ráðherra og ríkisstjórn um afstöðu í kjaramálum. Ástæðan er einfaldlega sú að að óbreyttum lögum um tekjuskatt, að óbreyttum lögum og reglum um tilfærslur í skattkerfinu, vaxtabætur, barnabætur og að óbreyttu vaxtastigi í landinu þegar litið er til skuldugra launþega, þá er svo komið að við samningaborðið er ógerningur að ná fram með tryggum hætti kaupmáttarauka í kjarasamningum eftir leið tiltölulegra lítilla kauphækkana. Eitt einfalt dæmi nýlega úr ályktun Félags járniðnaðarmanna skýrir þetta. Þeir létu reikna út hvaða áhrif 5% kauphækkun hafi á ráðstöfunartekjur fjölskyldu með tvö börn. Niðurstaða þeirra er sú að launahækkunin leiði til 1,6--4% hækkunar ráðstöfunartekna eftir skatta, en ef miðað er við 2,5% verðbólgu á samningstímanum dugar þessi hækkun ekki til að halda óbreyttum kaupmætti hjá fólki á meðallaunum, 110 þús. kr. á mánuði. Hún dugar hreinlega ekki. Þeir álykta réttilega af þessu að það beri að gera þá kröfu til ríkisstjórnar sem samkvæmt upplýsingum sem hæstv. fjmrh. er væntanlega að flytja núna á blaðamannafundi hefur hækkað tekjur af tekjuskatti einstaklinga milli áranna 1995 og 1996 um 4,5 milljarða kr. og lauk fjárlagaafgreiðslunni í haust með því að frysta persónuafslátt og aðrar bótagreiðslur. Þannig áskildi hún sér skattahækkun til viðbótar á árinu 1997 upp á tæpan milljarð, enda situr nú fjmrh. í fyrsta sinn svo ég muni á hans ferli og hlýtur að viðurkenna að hlutfall skatttekna ríkissjóðs af vergri landsframleiðslu hefur hækkað hvorki meira né minna en um tæpt 1% milli áranna 1995 og 1996. Þess vegna er það mjög eðlilegt þegar forustumenn stéttarfélaganna segja einfaldlega að nú sé tilefni til skattalækkana. Hæstv. forsrh. hefur hvað eftir annað sagt að nú beri að leggja áherslu á að skila til launþega skattalækkunum jafnframt því sem hann hefur tekið undir nauðsyn þess að stytta vinnutímann. En spurningin er einfaldlega þessi: Ef ríkisstjórnin leggur ekki þessi spil á borðið, hvernig geta aðilar á vinnumarkaði samið um að tryggja kaupmátt á lágum nótum ef þeir kaupa köttinn í sekknum að því er varðar aðgerðir ríkisstjórnarinnar eftir á? Það dæmi gengur einfaldlega ekki upp. Þess vegna er staðreyndin sú að á borði ríkisstjórnarinnar standa þessi mál: Loforð um skattalækkun, staðreyndir um stórkostlega skattahækkun milli ára tvö ár í röð, krafan um að draga úr jaðaráhrifum skatta, þ.e. draga úr tekjutengingu margvíslegra bótagreiðslna sem gripið var til á samdráttarárunum, þá með þeim rökum að tryggja ætti að takmarkaðar tilfærslur lentu hjá þeim lægst launuðu. Nú eru umskipti orðin í hagkerfinu. Nú er hagvöxtur þriðja árið í röð. Nú fer afkoma fyrirtækja stórbatnandi og nú er innstæða fyrir því að standa við þetta. En á að ætlast til þess að forsvarsmenn launþega kaupi þennan kött í sekknum? Ef taka á mark á orðum forsrh. sem sagði að enginn vildi fara gömlu leiðirnar, og það hefur enginn sagt að hann vilji fara gömlu leiðirnar, þá getur hann staðið við þá yfirlýsingu sína með einu móti: Með því að sýna á sín eigin spil. Með því að leggja fram í tæka tíð, fyrir raunverulega og endanlega samninga um launaliði en ekki eftir á, hvernig ríkisstjórnin er reiðubúin að skila til baka því sem hún hefur oftekið af launþegum á sama tíma og t.d. tekjuskattar fyrirtækja hafa lækkað samkvæmt yfirlýsingu fjmrh. líka í miðju góðærinu þrátt fyrir stóraukna og stórbætta afkomu fyrirtækja. Það er þess vegna á borðum ríkisstjórnarinnar að svara þessum spurningum: Hvað ætlar hún að leggja af mörkum til þess að tryggja að menn verði ekki neyddir og þvingaðir út í gömlu aðgerðirnar? Hvenær og í hve miklum mæli ætlar hún að skila aftur ofteknum sköttum? Hvað ætlar hún að gera til þess að draga úr jaðaráhrifum tekjuskatts og bótakerfisins? Hvað ætlar hún að gera til þess að tryggja forsendur fyrir verðlækkunum á lífsnauðsynjum almennings í landinu í stað þess að halda til streitu núverandi ofurtollastefnu sinni eins og kunnugt er? Hæstv. forsrh. sagði ranglega þegar hann svaraði hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur að hún væri núna að tala á gömlu nótunum, að hún væri að tala eins og menn hefðu gert sl. 40 ár um miklar launahækkanir sem leiddu til kollsteypu. Með þessum ummælum talaði hæstv. forsrh. alveg eins og framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambandsins sem notar þennan talsmáta við forustumenn launþegahreyfingarinnar. Og þeir VSÍ-menn hafa einfaldlega sagt: Ef farin er sú leið að færa kauptaxta að greiddum launum og tryggja lágmarkslaun, 40 þúsund á samningstímanum, þá mun vera kollsteypa. Staðreyndin er hins vegar sú að einungis um 11% félagsmanna ASÍ eru með laun, þrátt fyrir lágu taxtana, innan við þessi 65 þúsund og launakostnaðaráhrif á hækkun lágmarkslauna yrði samkvæmt því að því er varðar ASÍ-félaga 0,3%. Að sjálfsögðu þarf hins vegar að tryggja að ef þessi fasta kauphækkun 

Hæstv. forseti. Þessi umræða hefur verið tiltölulega róleg að mínu mati, enda hafa atburðir helgarinnar kannski orðið til þess að hv. þingmenn eru bjartsýnni á að samningar séu að nást. Alla vega er nú kominn skriður á málið og er það vel. Almennt vil ég halda því fram að það sé gott að búa á Íslandi og það fari batnandi. Kaupmáttur hefur farið vaxandi og því er spáð að hann vaxi enn á næstu árum að meðaltali um 15--16% frá 1995 til ársins 2000. Atvinnuleysi fer minnkandi og spáð er um 13 þúsund nýjum störfum fram til aldamóta. Verðbólga er lítil, fjárfestingar hafa tekið við sér á nýjan leik og almennt má segja að þjóðfélagið sé að rétta nokkuð úr kútnum. Sá árangur virðist nást á þessu ári að ríkissjóður verði rekinn hallalaust og það muni takast að byrja að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Þetta skiptir miklu máli fyrir komandi kynslóðir. Það er skylda okkar sem nú erum áhrifavaldar í þjóðfélaginu að hugsa ekki bara um okkur heldur einnig um þá sem á eftir koma. Glöggt dæmi um að hagur þjóðarinnar fer batnandi er þróun brottfluttra og aðfluttra á síðustu missirum. Mig rámar í mikla ræðu sem haldin var hér í þessum sölum af hv. formanni þingflokks Alþb. Það var mikil ræða um gámaflutninga. Íslendingar voru að flytja á Jótlandsheiðar þar sem stjórnarfar hér á landi var slíkt að hans mati að ekki var um annað að ræða. Nú er staðan sú, þegar litið er til síðasta árs, að brottfluttir á fyrstu átta mánuðum ársins voru 134 færri en á sama tíma árið áður og aðfluttum fjölgaði um 428. Í júlí og ágúst það ár fluttust 100 fleiri til landsins en frá. Í sömu mánuðum árið áður var nettóbrottflutningur 400 manns. Þegar litið er á allt síðasta ár þá fluttust 3.800 manns til landsins en frá landinu fluttu 4.300. Brottfluttir voru álíka margir og árið 1995. Aðfluttir eru hins vegar um 900 fleiri en þá og hafa ekki verið fleiri á einu ári nema 1988 og 1991. Þetta nefni ég sérstaklega í framhaldi af ræðu hv. þm. Kristínar Ástgeirsdóttur sem nefndi að hætta sé á að ungt fólk sem menntast erlendis muni setjast þar að. Auðvitað er sú hætta alltaf til staðar og erfitt að hafa stjórn á því, en það sem hægt er að gera er að skapa skilyrði til þess að fólk vilji búa á Íslandi. Aðhalds hefur verið gætt í útgjöldum hins opinbera og þannig hefur þjóðarbúskapurinn verið treystur. Leitað er leiða til þess að skjóta styrkari stoðum undir velferðarkerfið. Mikil umræða fer nú fram um sjúkrahús landsbyggðarinnar og hvert hlutverk þeirra eigi að verða til framtíðar. Unnið er að því að móta tillögur í nefnd sem skipuð er fulltrúum beggja stjórnarflokka ásamt fulltrúum ráðuneytis og heimamanna. Ákveðið var með fjárlögum að skera niður um 60 millj. á þessu ári, enda yrðu heimamenn hafðir með í ráðum. Við Íslendingar verjum yfir 8% af vergri þjóðarframleiðslu í heilbrigðis- og tryggingamál og erum fjórðu í röðinni af OECD-ríkjum þannig að ekki eru fjármunirnir skornir við nögl. Því er eðlilegt og nauðsynlegt að skipting fjármagns sé sífellt til endurskoðunar með það fyrir augum að nýta fjármagnið betur. Fyrir landsbyggðina er aðalatriðið að hafa styrka heilsugæslu, enda er svo um mestallt land. Það var pólitísk ákvörðun á sínum tíma að byggja heilsugæsluna fyrst og fremst upp á landsbyggðinni til að byrja með en síðar á höfuðborgarsvæðinu. Ég ætla ekki að halda því fram að sú ákvörðun hafi verið röng en þó er hægt að halda því fram að það hafi því miður veikt heilsugæsluna í heild sinni hversu veik hún stendur hér á höfuðborgarsvæðinu. Við framsóknarmenn sögðum fyrir kosningar að við vildum á síðari hluta kjörtímabilsins verja 2--3 milljörðum kr. til lífskjarajöfnunar með því að draga úr skattálögum á meðaltekjufólk með hækkun skattleysismarka, vaxtabóta, barnabóta og barnabótaauka. Þessi orð eru enn í fullu gildi. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að verja verulegum fjármunum til lækkunar á jaðarsköttum á þessu ári, en það má ekki þar við sitja, fleira þarf að koma til og verður að því unnið. Ég sagði í upphafi máls míns að það væri gott að búa á Íslandi. Það vitum við held ég flestöll sem sitjum í þessum sal. Það er hins vegar svo að það þekkist að fólk sé fátækt. Samkvæmt ræðu hv. málshefjanda hér eru það fyrst og fremst atvinnulausir og námsmenn sem eru fátækir og er það eflaust rétt. Ríkisstjórnin vinnur að því að fjölga störfum eins og áður hefur komið fram í máli mínu og unnið er að lagafrv. um breytingar á lögum um Lánasjóð ísl. námsmanna sem er námsmönnum í hag þannig að unnið er að úrbótum á mörgum sviðum. Einnig er alltaf erfitt að fullyrða hverjir eru fátækir og ekki fátækir. Nýlega kom fram í skoðanakönnun að helmingur bænda væri undir fátæktarmörkum. Ég þykist þekkja sæmilega til á landsbyggðinni og ég tel að þetta sé ekki rétt þó að ég viti að tekjur bænda eru ekki nógu háar. Ég lýsi sérstakri ánægju með það að mér heyrist að hv. málshefjandi sé kominn hér í röð með okkur framsóknarmönnum sem baráttumaður fyrir bættum hag bænda.

Herra forseti. Það er gott að búa á Íslandi, sagði hv. þm. Við tökum undir það. Það er fallegt í verstöðinni ef vel veiðist, en það er misgott. Það versta er sennilega hvernig nú er búið að ungum barnafjölskyldum í landinu. Það er verst vegna þess, og þá er ég í þessu samhengi að ræða um þá sem á annað borð hafa vinnu, að þetta fólk, sem þarf á miklum tekjum að halda vegna þess að það er þannig statt á æviferlinum að það hefur mikil útgjöld, þarf að leggja á sig mikla vinnu til þess að afla tekna til þess að geta skuldsett sig fyrir húsnæði. Þannig er komið fyrir þessu fólki að búið er að læsa það inni í fátæktargildru. Við vitum að launin eru út af fyrir sig lág, en þótt bæði tvö leggi á sig stóraukna vinnu, þrátt fyrir það að vinnutíminn er að meðaltali þriðjungi lengri heldur en í grannlöndunum, og gerum okkur vonir um að hagvöxturinn leyfi enn þá meiri yfirvinnu og aukavinnu, þá eru þau læst inni í vítahring vegna þess að skattkerfið og bótakerfið og vaxtastigið á Íslandi, samanber tölur um skuldir heimilanna, gerir að þessu fólki eru allar bjargir bannaðar. Það getur ekki lengur unnið sig út úr fátæktargildrunni. Og það er það versta við það að búa á Íslandi og þar hefur hæstv. ríkisstjórn gersamlega brugðist.

Hæstv. forseti. Hv. þm. þurfti ekki að halda þessa ræðu sérstaklega yfir mér því að mér er þetta mjög vel kunnugt. Ég held að hv. þm. fylgist ekki alveg nægilega vel með því að tekin hefur verið ákvörðun um það á þessu ári að taka á jaðarskattavandamálinu og verja til þess hundruðum milljóna króna. Ég lét einnig koma fram í máli mínu að það væri forgangsatriði og eitt af því sem við framsóknarmenn töluðum um fyrir kosningar að þyrfti að gera. Og við ætlum að sjálfsögðu að standa við það.

Herra forseti. Mér þótti það nokkuð kjarkað af hv. þm. að draga inn í þessa umræðu um kjaramál frammistöðu Framsfl. í heilbrigðismálum. Sérstaklega drap hún á þann sparnað sem nú er verið að reyna að ná fram á sjúkrahúsum landsbyggðarinnar. Ég kem hér einungis til þess að leiðrétta hrapallegan misskilning hjá hv. þm. Hún hélt því fram áðan í ræðustól að sá sparnaður og niðurskurður væri framkvæmdur í samráði við heimamenn. Þess vegna er rétt að hér komi fram að á fundi heilbr.- og trn. í morgun var staddur fulltrúi frá heilbrrn. sem staðfesti að aðferðin sem var viðhöfð í þeim efnum var svona: Fyrst ákváðu menn að skera niður á tilteknum stöðum og þegar það lá fyrir var haft samráð. Og það eina sem heimamönnum var boðið upp á var að koma með tillögur um annars konar niðurskurð. En upphæðin var ákveðin án nokkurs samráðs í ráðuneytinu sjálfu þannig að það er geip eitt að halda því fram að hér hafi raunverulegt samráð verið viðhaft. Það er fráleitt.

Hæstv. forseti. Ég geri mér grein fyrir því að við erum að tala um mjög viðkvæmt og erfitt mál. Hv. þm. heldur því fram að búið sé að ákveða eitthvað. Það er ekki rétt. Hins vegar eru tölur settar á blað til þess að tala út frá. Þannig eru vinnubrögðin varðandi þetta mál að hugmyndir eru settar niður, síðan eru þær kynntar viðkomandi stofnunum og þeim gefið tækifæri til þess að svara þeim og koma með sitt álit á þeim. Það er sú vinna sem er í gangi. Mér er hins vegar mjög vel kunnugt um að margir forsvarsmenn þessara stofnana telja að þetta samráð hafi ekki verið nægilega gott og mér þykir það miður.

Virðulegi forseti. Það er satt að segja dálítið sérkennilegt að fylgjast með þessari umræðu og viðbrögðum stjórnarflokkanna og þá fyrst viðbrögðunum gagnvart umræðunni um fátækt, þar sem gefið er í skyn af talsmönnum stjórnarflokkanna, m.a. hv. síðasta ræðumanni, að fólk á Íslandi sé að ljúga á sig fátækt, það segist vera fátækara en það í raun og veru er. Halda menn að þessi afstaða og þessi lýsing eins og fram kom hjá hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur sé sannferðug um Íslendinga? Ætli það sé ekki miklu frekar þannig, hæstv. forseti, að fólk dragi það við sig að segja við opinbera stofnun, eins og Félagsvísindastofnun sem er að spyrja það, að það sé fátækt? Ætli það sé ekki frekar þannig? Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir hv. stjórnarliða, áður en þeir byrja að reyna að fegra hlutina eins og þeir hér gera, að átta sig á þessum staðreyndum og líka því að könnun Félagsvísindastofnunar á þessum veruleika, bitra veruleika þúsunda Íslendinga er marklaus. Af hverju? Vegna þess að hún er símakönnun og fátækt fólk á Íslandi hefur gjarnan ekki síma, m.a. það fólk sem fátækast er hér í mínu kjördæmi, í Reykjavík, hefur ekki einu sinni efni á að hafa síma. Ríkisstjórnin reynir að baða sig upp úr atriðum eins og þeim að atvinnuleysi sé að minnka og þess vegna séu hlutirnir í góðu lagi. Hver er veruleikinn? Atvinnuleysið er ekki 5% eða 6% hjá þeim sem eru atvinnulausir. Atvinnuleysið hjá þeim er 100%. Og hvað ætli séu margir Dagsbrúnarverkamenn á aldrinum 21--30 ára atvinnulausir? Þeir eru 400--500 talsins. Atvinnuleysið hjá þessu unga fólki sem á kannski fyrir heimilum að sjá er 100% og ráðherrarnir eiga að blygðast sín áður en þeir reyna að gera lítið úr þeim ískalda veruleika sem hellt hefur verið yfir þessar alþýðufjölskyldur á Íslandi. Svo segja ráðherrarnir eins og hæstv. forsrh.: Kaupið er að hækka og hækka og hækka. Hver er veruleikinn að því er þá hluti varðar? Hann er sá að kaupið hefur sums staðar hækkað mikið, sums staðar lítið og sums staðar ekkert. Veruleikinn er t.d. sá að á sama tíma og talað er um að kaup hjá einhleypum verkamönnum í landinu hafi almennt hækkað að kaupmætti um 10% á fjögurra ára bili, þá hefur kaupið hækkað í Reykjavík hjá sömu mönnum, í þessu byggðarlagi hér, um liðlega 1%. Staðreyndin er nefnilega sú að veruleiki markaðsþjóðfélagsins birtist þannig að sumir fá lítið en aðrir fá allt of mikið. Vandi samninganna er ekki hinn efnahagslegi veruleiki að öllu leyti, heldur sá að ríkisstjórnin gerir allt sem hún getur til að spilla fyrir. Í fyrsta lagi nefni ég í því sambandi lög hæstv. félmrh. frá í vor, vinnumarkaðslögin. Þau spilla fyrir. Atvinnuleysistryggingasjóðsfrumvörpin sem nú liggja í félmn. spilla fyrir. Hann ætti núna, hæstv. félmrh., að draga þau frumvörp bæði út úr nefndinni þannig að hægt væri að semja án þess að hafa niðurstöður þeirra yfir höfði sér. Það spillir líka fyrir, herra forseti, að þessa dagana er verið að senda bréf til þúsunda aldraðra Íslendinga um að þeir þurfi nú aftur að fara að borga afnotagjald af útvarpi og sjónvarpi. Það eru 2.000 kr. á mánuði fyrir alla þá sem hafa meira en 75 þús. kr. í lífeyri á mánuði fyrir sig að leggja. Allt þetta fólk er að fá þessa kveðju núna og þetta fólk er reitt þessa dagana. Frá þessu þarf ríkisstjórnin auðvitað að segja, um þetta verður hún að vita. Það er líka ljóst að þessi sama ríkisstjórn er nú að knýja fram í gegnum þingið frv. sem mun hafa í för með sér hækkun raforkuverðs í landinu um 500--600 millj. kr. á ári umfram það sem þyrfti að vera að óbreyttu. Þessu þarf líka að muna eftir. Og líka þarf að muna eftir því, hæstv. forseti, að lyfjaverðshlutfallið sem almenningur er að greiða af lyfjum er hærra núna en það hefur nokkru sinni áður verið á Íslandi og sennilega það hæsta í Evrópuríkjum sem við berum okkur saman við. Við þurfum að muna eftir þessum hlutum og það er nauðsynlegt að ríkisstjórnin geri sér grein fyrir því að öll þessi atriði, allar þessar pólitísku ákvarðanir spilla fyrir samningum. Þær draga úr möguleikunum á því að fólk geti sest niður og samið eins og eðlilegt er og óhjákvæmilegt miðað við þær aðstæður sem hér eru uppi. Auk þess er það þannig, hæstv. forseti, að gríðarlega stórir hópar í þjóðfélaginu standa núna frammi fyrir óvenjulega erfiðum hlutum. Þar á ég sérstaklega við t.d. unga fólkið. Staðreyndin er sú að það er verið að byggja ungu fólki út úr íslenska þjóðfélaginu, það er verið að henda því út. Ungt fólk má t.d. ekki eiga húsnæði, það er ekki hægt. Ungt fólk á venjulegu kaupi má ekki eiga húsnæði eða getur það ekki eins og stefna ríkisstjórnarinnar er, bæði þessarar og þeirrar fyrri, að því er varðar vaxtabæturnar. Þessa alvarlegu hluti verður að taka með inn í myndina þegar rætt er um umhverfið núna í tengslum við kjarasamningana. Hæstv. ríkisstjórn er eins og slökkviliðsmaður sem slekkur ekki eld heldur ber eld að húsinu í staðinn.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að láta í ljós óánægju mína yfir því að hæstv. fjmrh. skuli ekki vera hér staddur þar sem ég ætlaði að eiga orðastað við hann í fyrirspurnatíma fyrr í dag en var þá beðin um að fresta því og sagt að hann yrði viðstaddur þessa umræðu.  Hæstv. forsrh. sagði hér áðan að hækkun atvinnutekna á mann hafi ekki verið um 6% á sl. ári eins og búist var við heldur 8--9%. Gott og vel. Þetta er að sjálfsögðu meðaltal og segir ekkert um kaup eða tekjur þeirra sem lægra eru launaðir í landinu eða um dreifinguna á launakökunni. Um leið og fyrirtækin skila æ meiri hagnaði og engum dylst að sægreifarnir, sem fá þjóðarauðlindina frítt til afnota á silfurfati, hafa það gott, þá er til stór hópur Íslendinga, launþegar, bændur, bótaþegar og atvinnulausir sem eru undir fátæktarmörkum og sá hópur er tvímælalaust stærri en símakönnun Félagsvísindastofnunar bendir til. Hækkun atvinnutekna úr 6% í 8% er einfaldlega vegna þess að þeir ríku eru að verða ríkari á meðan við stjórnvölinn situr ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. og skyldi engan undra. Þessi bakgrunnur gerir þá samninga sem fram undan eru mjög sérstaka. Hvernig á fiskverkafólk eða verkakonan að sætta sig við að fá örlitla launahækkun eða jafnvel standa í stað á meðan sægreifarnir hagnast um milljarða eða milljónir a.m.k. og milljónatugi á því að leigja eða selja kvóta sem fiskverkafólkið á eins og aðrir þegnar þessarar þjóðar? Hvernig eiga þeir að sætta sig við að það er túlkað sem ávísun á óðaverðbólgu að hækka lágmarkslaun í 70 þús. kr. og að allt talið um lækkun á jaðarsköttum hefur enn ekki borið árangur í aðgerðum? Þá er það einnig athyglisvert varðandi bakgrunn þessara samninga eða þessarar samningalotu sem seint ætlar að fara í gang að vinnutímatilskipun ESB hefur að því er virðist valdið straumhvörfum varðandi kröfur verkalýðsfélaga. Vonandi verður það til þess að þessir samningar losi fólk úr yfirvinnuprísundinni til hagsbóta fyrir börn og fjölskyldur þessa lands og að framleiðni fyrirtækja aukist, annars vegar við það að fólk er ekki of þreytt í vinnutímanum og hins vegar við það eitt að hin svokallaða óunna yfirvinna verður lögð af. Herra forseti. Vegna væntanlegra kjarasamninga, m.a. við opinbera starfsmenn, vil ég minna á að allar tiltækar launakannanir sýna verulegan launamun á milli karla og kvenna, m.a. könnun fjmrh. á launum í eigin ráðuneyti. Árið 1985 staðfesti Alþingi fyrir Íslands hönd samning Sameinuðu þjóðanna frá árinu 1982 um afnám allrar mismununar gagnvart konum. Þar segir m.a. í 11. gr., með leyfi forseta: ,,Aðildarríkin skulu gera allar viðeigandi ráðstafanir til að afnema mismunun gagnvart konum á sviði atvinnu.`` Og í d-lið 11. gr. segir: ,,Tryggja skal konum rétt til sömu umbunar, þar með talið fríðinda, og sömu meðhöndlunar gagnvart vinnu sem er jafngild og sömu meðhöndlunar við mat á gæðum vinnu.`` Þá segir í 4. gr. jafnréttislaganna frá 1991, með leyfi forseta: ,,Konum og körlum skulu greidd jöfn laun og skulu njóta sömu kjara fyrir jafnverðmæt og sambærileg störf.`` Er þar bæði átt við grunnkaup og frekari þóknun eða aðrar greiðslur. Við setningu starfsmannalaganna sl. vor lét ég og fleiri alþingismenn í ljós áhyggjur af því að nýtt fyrirkomulag kjarasamninga mundi ekki tryggja betur að launamunur kynjanna verði leiðréttur. En hæstv. fjmrh. taldi að nýju lögin gætu komið að gagni í þeim tilgangi. Nú virðist það vera krafa flestra innan ASÍ a.m.k. að færa umsamda kauptaxta sem næst raunverulegu kaupi, þ.e. að auka vægi umsaminna kauptaxta í launamynduninni með því að fella yfirborganir og umsamin viðbótarálög inn í taxtana. Með þessu er talið líklegt að laun hinna lægst launuðu muni hækka og jafnframt að launamunur kynjanna muni minnka. Sú ályktun er að mínu mati réttmæt miðað við tiltækar kannanir sem benda til að mesti launamunurinn komi fram í sporslum og svokallaðri óunninni yfirvinnu, bílagreiðslum o.fl. Því vil ég spyrja hæstv. fjmrh., sem enn er ókominn og mun ég því beina fyrirspurn minni til hæstv. forsrh.: Er ætlun ríkisstjórnarinnar að fylgja svipaðri stefnu og fram hefur komið við kröfugerð ASÍ? Einnig vil ég spyrja hæstv. fjmrh. eða hæstv. forsrh. hvort hann hyggist gera eitthvað með þá staðreynd að háskólamenntaðar konur njóti ekki í sama mæli menntunar sinnar í launum og karlar. Þetta kom skýrt fram í áðurnefndri könnun um kynbundinn launamun. Verður eitthvað gert í þessu? Eða með öðrum orðum: Hvaða ráðstafanir hefur ríkisstjórnin gert til að tryggja að þeir samningar sem fram undan eru verði ekki áfram samningar kynjamismununar? Hæstv. forsrh. ýjaði að því að eitthvað hefði verið gert. En hvað nákvæmlega hefur ríkisstjórnin gert?

Herra forseti. Ég vil undirstrika það sem ég hef áður nefnt að í kjarasamningum við opinbera starfsmenn til að mynda þá hefur samninganefnd ríkisins þegar komið fram með þau sjónarmið að það beri í þessari kjarasamningsgerð að taka á þeim vanda sem kynbundin launamunur er. Samninganefndin hefur með vitund og vilja hæstv. fjmrh. þegar sett þessi sjónarmið fram. En úr þessum ræðustól og hér og nú eru ekki efni til að fara út í þau mál í einstökum atriðum eins og menn átta sig auðvitað á.

Virðulegi forseti. Ég verð að láta í ljós mikil vonbrigði með þessi svör. Ég spurði beint hvort það væri ætlunin að vera með svipaða stefnu í þessum kjarasamningum og ASÍ, þ.e. að reyna að losna við sporslur þannig að raunveruleg laun verði taxtalaun. Og í öðru lagi hvort sú vinna sem ríkisstjórnin er með í gangi varðandi starfsmat taki á þeirri staðreynd að háskólamenntun kvenna, hvort sem þær eru framhaldsskólakennarar eða félagsráðgjafar, nýtist ekki til launa að sama marki og hjá körlun, t.d. verkfræðingum. Þess vegna spurði ég sérstaklega hvort ætlunin væri að gera eitthvað með þessa starfsmatsvinnu í samningunum. Við því fékk ég engin svör, því miður.

Herra forseti. Ég hlýddi á ræðu málshefjanda í dag og eins og ég skynja þessa hluti þá er nú flest þar ofmælt og sumt hreinlega tilhæfulaust. Það eru liðin nokkur ár síðan ég hætti beinum afskiptum af vinnumarkaðsmálum. En ég hef náttúrlega fylgist með þeim eigi að síður og geri það daglega. Ég þykist þess vegna hafa einhverjar fréttir af því hvað þar er að gerast. Ég fullyrði hér og nú að það er engin slík vá fyrir dyrum eins og menn vilja vera láta. Þessir hlutir eru í eðlilegum farvegi og þarf engan að undra þó ekki sé búið að semja núna fyrstu daga febrúarmánaðar. Ég held að þessir hlutir gangi fram allan þennan mánuð. Fjöldi manna frá verkalýðshreyfingunni er að vinna að þessu, mikill fjöldi af mjög hæfu og ábyggilegu fólki, fólki sem vill vanda sig mjög og leggja sig fram. Það eru líka mjög margir atvinnurekendur sem vinna að þessu máli. Þeir leggja sig allir mjög mikið fram. Það er engin ástæða, herra forseti, fyrir löggjafarþingið að vera eitthvað að efast um þessi vinnubrögð. Þau eru í mjög góðum og réttum farvegi þeirra manna sem hafa þessi völd, hafa þessi tök. Þannig gengur þetta fyrir sig. Því miður hef ég enga eða að minnsta kosti fáar ræður heyrt í dag sem eru til þess fallnar að hjálpa til.

Hlustaðir þú á mína?

Því miður hlustaði ég ekki á þína. En ég tel að það muni ekki breyta fyrir fram minni skoðun. Ég held að við hjálpum mjög lítið til með svona uppákomum á Alþingi, því miður. Ég sé menn gera mjög að umræðuefni það sem er nú ekki óeðlilegt að menn tali um, þ.e. lífskjör manna, fátækt manna og stöðu efnahagslífs í þjóðfélaginu. Ég vil bara minna menn á að það er auðveldara um að tala en í að komast. Ég vil minna menn á að árið 1982 gengu aðilar vinnumarkaðarins í það sameiginlega með stuðningi stjórnvalda að reyna að koma á launajöfnuði á Íslandi. Það tóku allir undir þetta, hver einasti maður. Menn ættu að rifja upp hvernig þetta fór.  Það eina sem mér finnst að málflutningi Alþýðusambandsins og Verkamannasambandsins er að þeir afneita sjálfir eigin afrekum því það er fyrst og fremst verkalýðshreyfingin sem á alla þökk fyrir að það er þokkalegt ástand í efnahagsmálum á Íslandi. En mér finnst þeir vera að afneita þessu alltaf öðru hvoru. Það voru þeir sem gerðu þetta fyrst og fremst. Það skuldar enginn neinum neitt. Það eru engir skuldadagar í nánd. Menn semja um ákveðin tímabil og þegar menn semja af frjálsum vilja þá semja menn þannig að þeir trúa því að þeir séu að gera sínum umbjóðendum sem mest gagn. Þannig hefur alltaf verið samið. Menn geta deilt um það sagnfræðilega hverjir hafi haft rétt fyrir sér eða rangt. En ef menn gera það af fúsum og frjálsum vilja þá hafa frjálsir samningar verið gerðir og við skulum treysta þessu fólki til að halda þeim áfram, treysta því til góðra verka og hafa trú á því sem það er að gera.

Herra forseti. Það er einmitt nákvæmlega það sem á að gera. Það á að treysta aðilum vinnumarkaðarins til að fara yfir þessi mál. Ég er sannfærður um að það er rétt hjá hv. þm. af því að hann talar af þekkingu, meiri en margir aðrir í þessum sal, að það er fjöldi manna sem leggur sig fram. Vandinn í þessu máli er ekki sá að skortur sé á góðum vilja. Vandinn er hvernig að einstökum hlutum er staðið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Og þessi litlu dæmi, þessar litlu nálastungur sem verið er að senda inn á annað hvert alþýðuheimili þessa dagana eins og varðandi afnotagjöld útvarps og sjónvarps, reglugerðina sem hæstv. heilbrrh. setti um áramótin --- þetta er ótrúlega smásmuguleg reglugerð varðandi ýmsa þætti almannatrygginga sem gamalt fólk þarf á að halda --- allt þetta er með þeim hætti að greinilegt er að hið velviljaða fólk sem hv. þm. var að tala um fær ekki frið til að semja fyrir þessum aðilum sem virðast ekki vita hvað þeir eru að gera. Það er verið að spilla möguleikum á eðlilegri og hagstæðri niðurstöðu.

Herra forseti. Að mínu mati hafa stjórnvöld núna í mörg ár staðið alveg hárrétt að efnahagsmálunum og þannig hjálpað til þess að heilbrigt efnahagslíf gæti skapast. En það er rétt, herra forseti, sem kom fram í ræðu hv. þm., Svavars Gestssonar, áðan að það finnast dæmi um mistök. T.d. hef ég mótmælt frv. sem kom um raforkumál og greinilega gengur í öfuga átt vegna þess að með því eru menn að halda áfram ríkiseinokun í stað þess að fara í frjálsa samkeppni og frjálsa verðmyndun sem veitir fólki betri lífskjör. Það er líka rétt hjá hv. þm. að vaxtabótastefnan er röng. Það er vegna þess að árið 1990 sat ríkisstjórn sem gekk á móti því sem aðilar vinnumarkaðarins höfðu samið um árið 1986. Því miður hefur ekki tekist að leiðrétta það enn þá. Hún er kolvitlaus þessi vaxtabótastefna. Við skulum sameinast í að koma henni fyrir kattarnef.

Virðulegi forseti. Þó ég sé ekki meira sammála ræðu hv. þm. en hann var ræðu minni þá verð ég að segja að það var frekar gott að sjá þessi hressilegu tilþrif stjórnarliða í þessum ræðustól. Það hefur ekki farið mjög mikið fyrir slíku í þessari umræðu. Hann hefur orð á því að mjög hæft fólk sé í verkalýðshreyfingunni að semja og halda um mál launamanna. Ég tek undir það. Ég er búin að hitta margt hæft fólk að undanförnu sem starfar í verkalýðshreyfingunni. Það ber bara svo við að þetta hæfa fólk er áhyggjufullt. Þetta hæfa fólk hefur látið í ljósi þau sjónarmið sem við í stjórnarandstöðunni í málefnalegum ræðum okkar höfum flutt hingað inn. Hér hefur ekki verið æsingurinn, hér hefur ekki verið málefnalega farið illa með þó menn hafi reynt að halda því fram. Þessi sjónarmið höfum við flutt hingað inn á Alþingi og þetta er ekki uppákoma. Það að ræða kjaramál á slíkum tíma er ekki uppákoma á Alþingi. Það er alvarleg umræða sem við leiðum hingað inn.

Herra forseti. Þetta var nú bara hressileg æfing hjá hv. þm. Svavari Gestssyni áðan en hún var ansi fjarri raunveruleikanum. Frv. um vinnumarkaðsmál eru til verulegra bóta, bæði frv. um vinnumarkaðsaðgerðir og frv. um atvinnuleysistryggingar. Þau hjálpa fólki að útvega sér vinnu og rjúfa atvinnuleysisvítahringinn. Breytingarnar á vinnulöggjöfinni sem samþykktar voru sl. vor eru líka til bóta. Þær greiða t.d. fyrir því að vinnustaðarsamningar séu gerðir og ég á von á því að út úr þessum kjarasamningum komi margir vinnustaðarsamningar þar sem starfsfólk fái að njóta góðrar afkomu fyrirtækjanna. Menn hafa talað um og gagnrýnt eitthvað sem þeir kalla ósveigjanleika varðandi það þegar atkvæðagreiðsla fer fram fram um vinnustöðvun. Það er rétt, herra forseti, að ég rifji upp hvernig þessu er háttað í lögunum og vitna til 15. gr. laganna. ,,Samninganefnd eða til þess bærum fyrirsvarsmönnum samningsaðila er jafnan heimilt að aflýsa vinnustöðvun. Sömu aðilum er heimilt að fresta boðaðri vinnustöðvun, einu sinni eða oftar, um allt að 28 sólarhringa samtals án samþykkis gagnaðila, enda sé frestunin kynnt honum með minnst þriggja sólarhringa fyrirvara. Þó er jafnan heimilt að fresta boðaðri vinnustöðvun og yfirstandandi vinnustöðvun með samþykki beggja aðila.`` Herra forseti. Ég veit ekki hvaða sveigjanleika menn vilja hafa meiri en þetta. Þetta er fullkomlega eðlilegur og nægilegur sveigjanleiki. Menn hafa talað um hækkun lægstu launa og það er göfugt markmið. En eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson benti á hefur það ekki gengið nægilega vel í kjarasamningum undanfarið og undir gömlu löggjöfnni að hækka lægstu laun öðruvísi en að hækkun færi upp allan skalann. Að sjálfsögðu fylgir hækkun lægstu launa hækkun til bótaþega, bæði tryggingabóta og atvinnuleysistryggingabóta, en hættan sem við stöndum frammi fyrir er sú að hálaunastéttir knýi fram meiri hækkanir og meiri kjarabætur en láglaunastéttirnar. Hvað varðar launamun kynjanna, sem hv. þm. Birna Sigurjónsdóttir nefndi áðan og reyndar fleiri hv. þingmenn, þá er í gangi starf um kynhlutlaust starfsmat. Það er starfsmaður á vegum félmrn. sem vinnur að því í fullu starfi að koma því á. Það er þannig statt að verið er að semja við þrjú eða fjögur fyrirtæki um að taka þátt í þessu starfsmati. Ég vænti þess að út úr því komi góður grundvöllur. Ég tel að ekkert vit væri af ríkisstjórninni í stöðunni að fara að blanda sér í kjarasamninga á þessu stigi. Að líkum þarf ríkisstjórnin að koma að kjarasamningum undir lokin en það er bara alls ekki tímabært að gera það núna og það mundi ekki verða til þess að greiða neitt fyrir kjarasamningum.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér finnst dálítið sérkennilegt að hæstv. félmrh. skuli setja hlutina þannig upp að ábendingarnar um reynsluna af lögunum frá í vor séu sprottnar af illum hvötum stjórnarandstæðinga. Ég get skýrt frá því, sem eru vafalaust engar fréttir, að ég hef rætt við mikinn fjölda forustumanna í verkalýðsfélögunum allt í kringum landið, m.a. í kjördæmi hæstv. ráðherra. Forustumenn í stéttarfélögum Alþýðusambandsins og Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja ljúka upp einum munni um að þessi lög séu til bölvunar. Ég veit að hæstv. ráðherra sagði við skarann á Austurvelli: Það verður að hafa það. Ég segi þá núna við hæstv. ráðherra: Það verður að hafa það þó að hann vilji ekki trúa þessu og þurfi að horfast í augu við þetta í verki á næstu vikum. En ég er sannfærður um að breyting á almennu stéttarfélagalögunum er til bölvunar að því leytinu til að þau eru stirðbusalegri, stirðari í framkvæmd en gömlu lögin voru.

Herra forseti. Reynslan af þessari lagasetningu er því miður ekki fengin. Hún fæst ekki fyrr en þessari kjarasamningalotu sem nú stendur yfir er lokið. Þá skulum við meta hvort þessi lög eru stirðbusaleg eða til bölvunar. Ég tel að ekkert hafi komi fram sem sanni þau ummæli sem hv. þm. hafði hér rétt áðan.

Hæstv. forseti. Á allra næstu vikum gefst okkur tækifæri til að ræða um vinnumarkaðsaðgerðir og það mikla ríkisbákn sem hæstv. félmrh. ætlar að koma upp og Sjálfstfl. hefur kokgleypt. En hvað varðar lögin um stéttarfélög og vinnudeilur og hvernig þau hafa reynst, þá er alla vega komið í ljós að þær viðræðuáætlanir sem átti að gera áður en samningar rynnu út, hafa engu skilað. Það eru nánast allar vinnudeilur komnar til ríkissáttasemjara, þ.e. það hjakkar allt í sama farinu og áður. En núna, hæstv. forseti, fer að reyna á næsta ákvæði og það er boðun vinnustöðvunar. Það verður afar fróðlegt að sjá hvort það kemur fram sem verkalýðsfélögin spáðu að með þeim breytingum sem búið er að gera verði verkföll langvinnari vegna þess að það er erfiðara að stöðva þau eftir að þau eru hafin.

Herra forseti. Frv. til laga um vinnumarkaðsaðgerðir var einróma niðurstaða af nefndarvinnu og þátt í henni tóku aðilar vinnumarkaðarins frá Vinnuveitendasambandi og Alþýðusambandi, frá BSRB og Vinnumálasambandi samvinnufélaganna svo og Sambandi ísl. sveitarfélaga. Það var fullt samkomulag í nefndinni um þetta mál og ég hreyfði ekki stafkrók áður en ég lagði það fram. Það er því ekki ástæða til að telja að þetta sé gert í blóra við verkalýðshreyfinguna. Ég held að menn eigi að spara sér yfirlýsingar og meta þegar þessari kjarasamningalotu er lokið hvort sú lagabreyting sem gerð var í fyrravor hefur ekki verið til bóta.

Virðulegi forseti. Því miður kom ég því ekki við að vera í umræðunum í dag vegna starfa minna í ráðuneytinu en ég vissi af því að hér höfðu verið fluttar fyrirspurnir sem kannski snerta fjmrh. Ég mun í ræðu minni fyrst og fremst víkja að atriðum sem komu fram í ræðu hv. þm. Guðnýjar Guðbjörnsdóttur. Þótt ég kunni ekki ræðuna, vegna þess að ég var ekki viðstaddur, þá mun ég samt nefna nokkur atriði sem geta þá gefið tilefni til frekari skoðanaskipta á eftir. Hv. þm. minnti á lög sem gilda um jafnrétti kynjanna og vísaði einnig til þess í ræðu sinni að Alþýðusamband Íslands hefur látið frá sér fara efni sem nota á í kjarasamningum. Þá sagði hv. þm. í ræðunni að kynjamismunun hefði komið í ljós í skoðanakönnunum sem gerðar hafa verið m.a. af Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands og Jafnréttisráðs. Af því tilefni vil ég taka fram að þótt þetta sé rétt, þá virðist vera a.m.k. sums staðar sem minni munur sé en menn héldu þegar tekið er tillit til menntunar og má geta þess að í könnun sem fjmrn. lét fara fram hjá stofnunum þess virðist þar vera meira samræmi milli menntunar og launa. Ég vil einnig láta það koma fram hér að það virðist gerast á alþjóðavettvangi og sjálfsagt hér líka að ungar, vel menntaðar konur eiga tiltölulega auðvelt með að fá vinnu meðan fullrðnir karlar sem eru lítt menntaðir detta út af vinnumarkaði. Þetta er sú breyting sem menn sjá gerast í atvinnulífi flestra landa þar sem miklar skipulagsbreytingar eiga sér stað í atvinnulífinu. Ber auðvitað að taka tillit til þess þannig að ég held að ljóst sé þegar til framtíðar er horft líti mál miklu betur út fyrir menntaðar konur. Þá er og spurt: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera og hvernig hefur ríkisstjórnin lagt upp sína ferð í kjarasamningum? Því er til að svara að ríkisstjórnin hefur fjallað um plagg sem samninganefnd ríkisins hefur lagt fram í kjarasamningaviðræðum og ég vil leyfa mér, virðulegi forseti, að lesa kafla úr því plaggi sem fjallar sérstaklega um jafnréttismál, en annars staðar í því plaggi er fjallað um önnur mál. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Í jafnréttisáætlun ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir sértækum leiðum m.a. til að jafna launamun kynjanna. Af hálfu fjmrh. hefur þegar verið ákveðið að taka þátt í tilraunaverkefni um kynhlutlaust starfsmat til þess að meta hvort sú leið er fær. Annað atriði sem er að finna í jafnréttisáætluninni og hefur veruleg áhrif á möguleika þess að koma á jafnrétti er það hvernig ákvarðanir um tilhögun vinnutíma eru teknar og á hvaða forsendum sú ákvarðanataka byggist. Það skiptir töluvert miklu máli hvers konar reynsla er metin til starfsreynslu. Þannig getur það haft áhrif á launakjör hvort eingöngu leiðir til starfsreynslu sem viðkomandi hefur öðlast með launaðri vinnu eða hvort eingöngu er miðað við hvenær viðkomandi lauk formlegri menntun svo að tvö dæmi séu tekin. Við samningsgerð verði lögð áhersla á að kanna hvaða leiðir eru vænlegastar til þess að starfsmenn geti samþætt fjölskyldulíf og starf í meira mæli en nú er, t.d. með sveigjanlegri vinnutíma og að starfsmenn geti sinnt vinnu að hluta til frá heimili. Fæðingarorlof verði skoðað með hliðsjón af væntanlegum breytingum á almennum vinnumarkaði, aukið verði vægi lífaldurs þar sem starfsreynsla er á annað borð lögð til grundvallar launabreytingum.`` Hér lýkur lestrinum sem er upp úr áhersluatriðum SNR í komandi kjarasamningum. Þetta er skjal frá því í nóvember og lagt var af stað með þetta veganesti í kjarasamningana. Ég vonast til þess, virðulegi forseti, þó mér sé það fyllilega ljóst að þetta getur ekki verið neitt svar við þeim spurningum sem kom fram hjá hv. þm. af þeirri ástæðu að ég hlustaði ekki á ræðuna, en í trausti þess að þessar upplýsingar gagnist þó í umræðunni, leyfi ég mér að benda á þessi atriði sem koma mjög rækilega fram í áhersluatriðum samninganefndar ríkisins og mér er kunnugt um að samninganefndin hefur haldið á þessum málum þannig að þessi áhersluatriði hafa verið kynnt í samningaferlinu fyrir hin einstöku félög sem hafa samningsumboð af hálfu viðsemjenda ríkisins.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. fjmrh. fyrir að koma hingað og svara nokkrum af mínum spurningum. En því miður verð ég að segja að mér finnst svörin vera full almenn. Hann heyrði spurninguna reyndar ekki nákvæmlega. Ég spurði hvaða ráðstafanir ríkisstjórnin hafi gert til að tryggja að þeir samningar sem nú fara í hönd stuðli að meira jafnrétti í kjaramálum heldur en fyrri samningar. Hæstv. ráðherra hélt því fram við breytingu á starfsmannalögunum í vor að það ætti að vera auðveldara nú með nýjum starfsmannalögum að koma í veg fyrir að sporslur og annað slíkt yrði kynbundið. Svörin eru þau að hæstv. ráðherra hefur mælst til þess að jafnrétti kynjanna verði gætt. En það er of almennt til þess að ég geti séð að það beri nokkurn árangur. Ég verð að segja í lok þessarar umræðu að starf ríkisstjórnarinnar að starfsmatsmálum, jaðarskattamálum og fæðingarorlofsmálum felst enn þá bara í orðum en ekki í aðgerðum og ég verð að láta í ljós mikil vonbrigði með það.

Virðulegi forseti. Ég vil taka fram að það er að sjálfsögðu fullur vilji af hálfu ríkisstjórnarinnar og reyndar samninganefndarinnar sem fer með þessi mál í umboði ráðherra að vinna að því að koma á fullu launajafnrétti. Það tekur hins vegar tíma. Ég held að allir geri sér grein fyrir því. Lögin sem samþykkt voru í fyrravetur eru skref í þá átt að opna fyrir sveigjanleika, t.d. það að breyta vinnutímanum sem ætti að vera hagfellt ef taka á tillit til fjölskyldulífs. Ég bendi einnig á að réttindin breyttust þannig að nú er heimilt að taka tillit til réttinda karla hvað varðar fæðingarorlof sem ætti að hjálpa konum á vinnumarkaði. En það er hárrétt hjá hv. þm. að ekki er hægt að tryggja eitt eða neitt af hálfu ríkisins því að að stærstum hluta til er um að ræða samningsatriði og það þarf auðvitað tvo til að semja um þau. Það er því ekki hægt að segja hér og nú hver niðurstaðan verður fyrr en kjarasamningar hafa átt sér stað þannig að ég held að ekki sé hægt að hafa fleiri orð um það hér.

Virðulegi forseti. Þetta hefur verið merkileg umræða fyrir margar sakir og kannski mest fyrir það áhugaleysi sem einkennt hefur þá ráðherra sem hafa verið til svara fram eftir degi. Almennt má segja að í þessum sal hafi verið nokkurt áhugaleysi ríkjandi af hálfu stjórnarliða. Ég átti svo sem ekki von á málefnalegum viðbrögðum frá forsrh. eða félmrh. en það var engu að síður mikilvægt að freista þess að fá umræðu um tregðuna í samningunum og kalla eftir stefnu ríkisstjórnarinnar. Þess vegna er ekkert annað en taka því þegar menn velja að vera með skæting eins og hér hefur komið fram. Hins vegar ætla ég, af því að fjmrh. gekk í salinn svona skömmu áður en umræðu lauk, að hrósa honum fyrir að hann kom hér með tilraun til málefnalegra umræðna og í sínu stutta innleggi veitti hann upplýsingar og hér hefðu með slíkum viðbrögðum getað orðið góð skoðanaskipti í dag um stöðuna á vinnumarkaði og um hvað menn eru að fjalla. Forsrh. ásakaði okkur um að vera með gamlar og hefðbundnar ræður. Ég tel að ég hafi farið málefnalega yfir alvarlegar aðfinnslur verkalýðshreyfingarinnar, staðreyndir sem blasa við og það sem verkalýðshreyfingin hefur upplifað framkvæmd laganna um stéttarfélög og vinnudeilur. Ráðherrann nefndi að svona ræður væru ekki fluttar í nágrannalöndunum. Nei, þær eru ekki fluttar í nágrannalöndunum. Það er af því að þar er öðruvísi samskiptaform. Þar eru öðruvísi stjórnendur og þar eru öðruvísi samskipti á vinnumarkaði. Og ef við lítum til Norðurlandanna þá eru þar þjóðfélög jafnaðarmanna og þar er öðruvísi brugðist við vanda en hér. Reyndar fer fram umræða þar um hvernig og hvar á að ákveða launin. Sú umræða er að fara fram í Svíþjóð og Noregi sem og hér. Hjá okkur er mjög þrýst á um einstaklingsbundna samninga í vinnustaðasamningum og á því keyrir VSÍ grimmt. En ef við ákveðum að fara þá leið þá er verið að ákveða launin dreift og það þarf að gæta að því hvar stefnumörkunin fer fram því það er mjög auðvelt að grafa undan heildarhagsmunum. Mér finnst líka mikill orðhengilsháttur hjá ráðherranum þegar hann ásakaði mig fyrir að fara rangt með hverjir væru að tala sig í verkfall. Ég er hér með ljósrit af þessu viðtali sem ég vísaði til og m.a. í fyrirsögninni stendur: ,,Óttast að menn séu að tala sig í verkföll.`` Hverjir eru þá ,,menn``? Eru það ekki trúnaðarmenn launþega sem á einhverjum lokatíma ákveða að þetta sé leiðin? En ég ætla líka að nefna annað sem stendur í þessu viðtali og þar orðar ráðherrann það svo: ,,að menn flækjast út í verkföll, sem engum verða til gagns``. Við höfum verið að tala um kaupmátt og fjallað um kaupmátt lægstu launa. Einnig þar var því brugðið við að ég færi með rangar upplýsingar. Það sem ég færi með væru niðurstöður frá Dagsbrún sem væru niðurstöður á samantekt áranna 1993--1995 og það væri allt annað en það sem ráðherrann væri að skoða. Þetta er ekki rétt. Ráðherrann er fastur í meðaltölum þegar hann nefnir sínar prósentur. Það var skoðað bæði árið 1995 og 1996. Ég hef haft samband við Dagsbrún til að kanna það og fá það staðfest og þar var upplýst að þær niðurstöður og tölur séu staðfestar af ASÍ og VSÍ. Það er nefnilega þannig að m.a. loðnutekjur hafa skapað hátt meðaltal og meðaltal á landinu öllu er allt annað en meðaltal hér á höfuðborgarsvæðinu. Samkvæmt gögnum kjararannsóknarnefndar lengist vinnutími á landinu öllu um tæpa klukkustund en á höfuðborgarsvæðinu styttist vinnutími verkamanna um hálfa klukkustund á sama tímabili. Þetta eru m.a. forsendur þeirra upplýsinga sem ég hef komið fram með hér og finnst mikilvægt að geta um í þessari lokaræðu minni. Virðulegi forseti. Þetta er nánast í fyrsta sinn sem öll landssambönd gera kröfur sem byggja á launajöfnuði. Forsrh. talar um að mesti launajöfnuðurinn sé hér. Við þekkjum öll umræðuna um jaðarskattana og við ættum aðeins að staldra við til að átta okkur á hvaða laun menn eru að bera saman. Er ekki ólíkt að bera saman stöðuna hér og t.d. í Noregi þar sem lægstu laun og bætur eru langtum hærri? Við höfum talað um launajöfnuð niður á við. Hér er launajöfnuður niður á við og lægstu launin langt undir því sem nokkur mundi láta sér detta í hug að unnt væri að lifa af. Þess vegna, virðulegur forseti, þarf að hækka lægstu laun. Þau eru of lág. Öll laun almenns launafólks eru lág. Virðulegi forseti. Bara til að það komi fram hér þá erum við ánægð með að loðnusamningarnir náðust. En ég vek athygli á orðum hæstv. utanrrh. Hann lagði mikla áherslu á að þeir voru sérstakir og minnti á að þeir væru út af tímaákvæðum. Virðulegi forseti. Í lokin ætla ég að bera fram þrjár spurningar fyrir forsrh.: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera til að koma til móts við láglaunafólkið? Hv. 9. þm. Reykv. fór mjög vel yfir það og ég ætlast til að ráðherra svari. Hver er afstaða ráðherrans til fyrirtækjasamninga? Er hann sammála okkur sem teljum að skapa verði leikreglur þannig að báðir aðilar komi jafngildir að borðinu til samninga? Og hver er afstaða ráðherrans til 70 þús. kr. lágmarksdagvinnulauna fyrir fullvinnandi fólk?

Herra forseti. Í blaðinu þar sem vitnað var í hagfræðinginn stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Einar Árnason hagfræðingur gerði athugun á heildarlaunum Dagsbrúnarmanna. Athuganir sínar byggði Einar á iðgjöldum til Dagsbrúnar árin 1993--1995.`` Það var nákvæmlega rétt sem ég sagði.  Hv. þm. talar um að hér hafi umræðan ekki verið málefnaleg. Hv. þm. hóf þessa umræðu og gerði það mjög ómálefnalega að mínu viti. Og það var rétt sem ég sagði áðan að ræðan var svona hefðbundin ásökunarræða í garð ríkisstjórnar. Því miður fannst mér að það væri undirliggjandi stuðningur í allri ræðunni við hin gömlu viðhorf um krónutölukauphækkanir sem engu skiluðu. Ef svo er ekki þá er enginn ágreiningur milli okkar. Ég vil nefnilega fara þá leið að kjarasamningarnir skili eins miklum kaupmætti og verða kann, að verðbólga verði áfram lág, að atvinnuleysi geti minnkað og að vextir geti lækkað. Ef málshefjandi er þessarar skoðunar, sem ræða þingmannsins bar ekki með sér nema síður væri, að það eigi að reyna að hækka kaupmátt eins mikið og kostur er en þó með þeim hætti að viðhalda lágri verðbólgu, lækkandi vöxtum og minnkandi atvinnuleysi, þá er vandamálið ekkert á milli okkar. En það var aldrei hægt að lesa það úr ræðu þingmannsins nema síður væri, því miður, að hv. þm. væri þessarar skoðunar. Það var vandi hv. þm. Það hefur verið mikið rætt um að skuldir heimilanna hafi farið vaxandi. Ég held að skuldir heimilanna sem hafa vaxið mjög hratt á undanförnum 10--12 árum, auðvitað ekki síst vegna þess að lánamöguleikar svo sem eins og húsbréf hafa gefið tilefni til þess og auðvitað þá um leið eignamyndun. En ef við erum að tala um skuldir heimilanna og velta fyrir okkur hvaða möguleikar eru til þess að minnka eða lækka skuldir heimilanna þá er bara ein leið fær, þ.e. eins og fyrirtækjunum hefur tekist að minnka sínar skuldir af því að tekjur þeirra hafa aukist. Það er bara ein leið fær og sú er að kaupmáttur fólksins í landinu aukist. Og það er bara ein leið fær til þess að sá kaupmáttur dugi til að lækka skuldir heimilanna. Ef farin verður gamla leiðin, verðbólguleiðin, með tuga prósentna verðbólgu og fólk ætlar að nota þá aðferðina, kauphækkunarleiðina, til að borga skuldir sínar þá verður engum að ósk sinni. Það veit hv. þm. Þá hækka skuldirnar jafnt og þétt og fólk gefst upp í þeim barningi. Ef hins vegar tekst að láta kaupmáttinn hækka um 10--20% frá árinu 1994 til aldamóta, sem væri það mesta sem hefur gerst nokkurs staðar í kringum okkur á slíku árabili án þess að verðbólga fari úr skorðum, þannig að vextir geti lækkað og þar með auðveldað fólki að lækka skuldir heimilanna, þá er það eina aðferðin sem dugar. Og þeir hv. þm. sem leggjast gegn þeirri leið eru ekki í raun að berjast fyrir hagsmunum launþega. Þeir eru að berjast fyrir einhverjum skammsýnum hagsmunum sínum, eigin skammsýnu pólitískum hagsmunum. Ef menn hugsa um launþega og hagsmuni þeirra þá verður að fara þá leið að kaupmátturinn geti skilað sér til launþega eins mikill og frekast má verða en jafnframt, og þar liggja mörkin, að verðbólgan fari ekki af stað og eyðileggi allt sem áunnist hefur, að vextir þjóti ekki upp og eyðileggi allt sem áunnist hefur, að atvinnuleysi þurfi ekki að aukast og eyðileggja allt sem áunnist hefur. Þetta er mergurinn málsins. Ef hv. þm. sættir sig við þetta þá er enginn ágreiningur á milli okkar. En tónninn í ræðu hennar hér í upphafi, mjög gamaldags tónn, var ekki þeirrar gerðar að benda til þess að hv. þm. hefði skilning á þessu og hefði þar með nokkurn skilning á því sem launþega varðar mestu. Það er nefnilega stundum þannig að þeir sem mest þykjast tala í nafni launþega eru uppi með hugmyndir og slagorð og væntingar sem eru ekki í þágu þess fólks. Og sem betur fer hefur það gerst í gegnum tíðina að launþegar sjálfir átta sig best á slíku.