Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr: og félmn. hefur rætt þetta frv. og leggur einróma til, að það verði samþykkt óbreytt, eins og það liggur fyrir. Frv. er samið að frumkvæði Kjarnfræðinefndar Íslands, vandlega undirbúið og athugað af sérfræðingum á þessu sviði. Landlæknir mælir með því. Fyrst er þeir geislar, sem hér ræðir um, uppgötvuðust og menn lærðu að færa sér þá í nyt, t.d. þá eiginleika þeirra, að þeir geta farið í gegnum líkami manna, svo að hægt er að sjá á skyggnitjaldi eða fá fram á ljósmyndafilmu, sem varin er fyrir venjulegu sýnilegu ljósi, skuggamyndir af beinum og líffærum, og síðar, er menn lærðu að nota þessa geisla til lækninga, var lítið vitað um skaðsemi þeirra. Þá urðu margir fyrir ofgeislun, einkum læknar og annað starfslið, er vann að greiningu sjúkdóma eða lækningu með þessu nýja vopni. Smám saman hefur þó tekizt að endurbæta tækin og einnig að beita viðeigandi geislavörnum í þeim stofnunum, sem við þetta fást, svo að hættan er nú minni þrátt fyrir sívaxandi notkun. Eftir að vísindamönnum tókst að leysa kjarnorkuna úr læðingi, hefur viðhorfið breytzt á ný. Kjarnasprengjur stórveldanna hafa á undanförnum árum auk þeirra slysa, sem þær hafa valdið, orðið til þess að auka verulega við þá geislun, sem við venjulega verðum fyrir utan úr geimnum, a.m.k. um tíma. Óvíða hefur þetta þó orðið svo mikið, að hættulegt sé talið. En þetta hefur þó enn vakið menn til umhugsunar um það að gæta fyllstu varúðar í meðferð þessara geisla, einkum vegna þess, að tækninni hefur fleygt fram, þannig að nú hefur tekizt að búa til tæki, sem geislar frá sér miklu öflugri röntgengeislum en áður, auk þess sem framleiðsla geislavirkra efna til lækninga og alls konar rannsókna, bæði í læknis- og líffræði og einnig í öðrum starfsgreinum, fer stöðugt í vöxt. Hér á landi stefnir í þessa átt eins og annars staðar. Röntgentækjum fjölgar, og notkun þeirra vex. Einnig eru hér notuð geislavirk efni, bæði radíum, sem hefur verið notað um áratugaskeið, en einnig er byrjað að nota hér nýrri geislavirk efni, þ.e.a.s. nýrri í þeirri merkingu, að skemmra er siðan mönnum tókst að búa til svo mikið magn af þeim sem hentar og lærðist að nota þau. Það er því enginn vafi á því, að tímabært er að setja um þetta efni lög og reglur til þess að tryggja, svo sem unnt er, að fyllstu varúðar sé gætt í notkun og meðferð þessara dýrmætu tækja og efna. Ég vil nefna t.d. eina ástæðu, sem veldur því, að það er nauðsynlegt að setja um þetta lög og reglur. Þessi tæki og efni eru mjög dýr, en með þeim er líka stundum hægt að ná betri árangri en með nokkru öðru móti, sem við þekkjum. Þess vegna er klifinn þrítugur hamarinn til þess að eignast tækin eða efnin. En þegar tækin eru fengin, er mikil freisting að nota þau, þótt fjárvant kunni að vera til þess að ganga eins frá öllum aðbúnaði til öryggis og vera ber. Fyrstu röntgentækin, sem ég vann með t.d., voru í þakherbergi undir súð og háspennuleiðslur óvarðar. Við urðum að gæta sjúklinganna, svo að þeir kæmu ekki við þær, þegar tækin voru í gangi. Um efni málsins leyfi ég mér að öðru leyti að vísa til hinnar ýtarlegu greinargerðar, sem prentuð er með frv. Herra forseti. Eins og ég sagði í upphafi þessa máls míns, leggur n. einróma til, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. í rúm 30 ár hefur verið í gildi samningur milli Norðurlandanna um innheimtu meðlaga, og var sá samningur löggiltur hér árið 1931 og nokkuð breytt árið 1953. Þessi samningur hefur nú verið endurskoðaður á vegum dómsmrn. allra Norðurlanda, og var hann undirritaður 23. marz 1962 í Osló. Breytingar, sem gerðar voru, varða fyrst og fremst framkvæmdaratriði, og miða þær að því að gera framkvæmdir til innheimtunnar einfaldari en verið hefur. Mál þetta, sem fjallar um staðfestingu á Oslóar-samningnum frá því í marz í vetur, hefur þegar verið til meðferðar í Nd. og hlaut þar einráma samþykki, og vil ég leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og nefndar.



Herra forseti. Ég vildi mega gera nokkrar aths. við einstök atriði, sem fram komu í ræðum þeirra hv. 5. þm. Norðurl. e. (BjörnJ) og hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ), sem ræddu báðir um þetta mái nokkuð í fyrradag, þegar málið var hér til umr. Hv. 5. þm. Norðurl. e. hóf mál sitt á því að telja, að frv. væri nokkuð seint fram komið, og gat sér þess til, að það kæmi til af því, eð enginn hefði viljað leggja nafn sitt við það að flytja frv. í minni fjarveru. Ég vil út af þessu segja það, að það er lítið, sem ekki er notað í þessu sambandi, því að það voru ekki liðnar nema þrjár vikur af þingi, þegar frv. var lagt fram, og tvær af þeim þrem vikum hafði ég verið fjarverandi og lagt svo fyrir, áður en ég fór, að það yrði ekki flutt, fyrr en ég kæmi til baka, því að mér þótti það eðlilegast, að ég hefði það forsvar, sem þyrfti að hafa, og svaraði þeim aðfinnslum, sem gerðar kynnu að verða, því að segja mætti, að ég hefði mest til matarins unnið með því að gefa lögin út. Þá sagði hv. þm., að hér væri um sögulegan atburð að ræða, þar sem þetta væri í annað sinn á sama árinu, þar sem ég og þá formaður Alþfl. ætti hlut að því, að sett yrðu lög um lausn deilumála milli verkalýðssamtaka og atvinnurekenda með gerðardómi. Hið fyrra sinn, sem hv. ræðumaður mun eiga við, er það, þegar lögin um ákvörðun fiskverðs voru sett hér á síðasta þingi, þar sem gert er ráð fyrir, að ef ekki takist samningar á milli aðila, þá fari það til dóms, svokallaðs verðlagsdóms, sem ákveður verðið. Að þessu leytinu er það rétt, að ég hef í tvö skipti á þessu ári átt hlut að því, að svipuð lög og hér eru til umr. hafa verið sett. Og ég mæli mig hvergi undan þeirri ábyrgð, sem því fylgir. Hv. þm. þótti, að nú væri komið nokkuð annað hljóð í strokkinn hjá Alþfl. heldur en fyrr á árum, þar sem Alþfl. hefði mjög eindregið barizt á móti því, að slíkar deilur yrðu útkljáðar á þennan hátt. Það er mergur málsins, að Alþfl. hefur ekki sömu afstöðu til þessa máls nú eins og hann hafði þá, og liggja til þess ýmsar ástæður. M.a. kemur þetta í ljós af því, að fulltrúi Alþfl. í þeirri nefnd, sem fjallaði um verðlagsdóminn og ákvörðun fiskverðsins, var eindregið með því sem formaður Sjómannasambandsins, að þessi háttur yrði hafður á, og yfirleitt hafa hugir ýmissa Alþýðuflokksmanna hneigzt í þá átt, að það væri erfitt, þegar um langar og illvígar deilur væri að ræða, að þola það, að ekki yrði af hálfu hins opinbera á einhvern hátt leitazt við að koma í veg fyrir það tjón, sem af því leiðir. Enda hefur þessi háttur verið upp tekinn á ýmsum öðrum sviðum og sýnir, að ýmsir aðilar í þessu landi hafa hneigzt að þeirri skoðun, að slíkt mætti ekki viðgangast, án þess að reynt væri að hafa uppi einhverja tilburði um lausn, og kemur það víða fram. Ég nefni t.d. lögin um afurðasölu landbúnaðarins, þar sem gert er ráð fyrir því, að landbúnaðarvöruverðið sé endanlega útkljáð með dómi, ef ekki næst samkomulag á milli aðilanna. Ég nefni líka það samkomulag, sem tókst í vor í máli opinberra starfsmanna, þar sem inn á það var gengið, að ef ekki næðist samkomulag um kaup og kjör þessa starfsmannahóps ríkisins, þá færi það fyrir svokallaðan kjaradóm, sem hefði hið síðasta orð að segja, þannig að það eru fleiri en ég og fleiri en við Alþfl.menn, sem höfum hneigzt að þeirri skoðun, að þessi mál mætti ekki láta þróast þannig, að til stórtjóns horfði, ekki einasta fyrir þá aðila, sem að deilunni standa, bæði atvinnurekendur og hið vinnandi fólk, heldur líka og þá kannske alveg sérstaklega fyrir þjóðfélagsheildina, sem missir af starfi hjá þessum mönnum, sem í þessum deilum standa. Hitt vil ég svo undirstrika, að æskilegast er, að þessi mál geti orðið útkljáð með samningum milli aðila, og efast um, að það sé rétt, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. gerðist hér talsmaður fyrir í sinni ræðu, að það yrði þegar í upphafi vinnudeilna leitazt við að hafa áhrif á gang málsins. Ég held, að það sé a.m.k. enn sem komið er eðlilegt, að það verði til þrautar reynt hjá aðilunum sjálfum að koma sér saman án nokkurrar íhlutunar, fyrr en málið er komið á það stig, að tæpast verði viðunandi lengur. Þá sagði hv. 5. þm. Norðurl. e., að útgerðarmenn hefðu verið orðnir ákveðnir í því að hafa ákvörðun L.Í.Ú. að engu og að eftir 1–2 daga hefði sjálfsagt verið hægt að sjá síðasta bátinn sigla úr höfn og fara á veiðar, þó að ekki hefði verið gripið í taumana af hálfu ríkisstj. og lagaboð sett um málið. Ég leyfi mér að vefengja þetta stórlega, og ef hv. þm. hefur einhverja sönnun fyrir því, að þetta hefði orðið svo, þá vildi ég gjarnan, að hún kæmi fram. Ég hef leitað eftir henni. Mér hafa verið nefndir menn, sem sagt var að hefðu verið tilbúnir til að gera þetta. Ég hef leitazt við að fá upplýsingar hjá þeim um það, hvort þetta hafi verið rétt, og hef fengið upplýsingar um það gagnstæða, að það hafi ekki verið rétt, að þeir hafi verið tilbúnir til þess að hefja veiðar að deilunni óleystri, nema þá upp á væntanlega samninga, sem er nákvæmlega það sama sem gerðardómslögin fjölluðu um eða ákváðu. Ég held þess vegna, að það sé alveg út í hött hjá hv. þm. að slá því föstu, að deilan hefði leystst innan stutts tíma á þennan hátt með því, að útgerðarmenn hefðu hafið veiðarnar, án þess að lausn á sjálfu deiluatriðinu væri fengin. Þá var það atriði, sem hv. þm. og raunar báðir þessir ræðumenn, sem ég nefndi, vildu gera að meginatriði síns máls, að með gerðardómnum hefði hásetahluturinn verið skertur frá því, sem var, um 13–15%, og vildi meina, að þessi 13–15%, sem hann nefndi og ég skal ekki vefengja, þau næmu á meðalhlut um 10 þús. kr. Þetta er aftur á móti mjög hæpin fullyrðing. Hann sagði, hv. þm., að meðalhlutur á síldveiðunum í sumar hefði orðið í kringum 60 þús. kr., og það mun vera rétt. Meðalhluturinn mun hafa orðið um 60 þús. kr. Og ef við tökum 14% lækkun, eins og hann nefndi, sem meðaltal, þá eru 14% af 60 þús. kr. ekki 10 þús., eins og hann sagði, heldur 8400 kr., fyrir það fyrsta, þannig að brúttótekjur þess manns, sem fékk meðalhlut af síldveiðum s.l. sumar, munu hafa reynzt 8400 kr. lægri en hann mundi hafa fengið, ef gamli samningurinn hefði verið óbreyttur, og er þó ýmislegt við það að athuga, eins og t.d. fjöldi staða, sem hann skiptist í, og raunar fleira, sem kemur til greina í þessu sambandi og ég mun lítillega víkja að síðar. En segjum nú bara, að brúttóhluturinn hefði orðið 8400 kr. lægri, þá er það að athuga, að nettó-tekjur þessa manns lækka ekki um þessa upphæð, því að með þessum tekjum yfir sumarmánuðina er alveg vafalaust, að þeir komast allir í hámark útsvars- og tekjustigans, þannig að frá þessari upphæð dragast á báðum stöðunum í kringum 30% eða 60% í allt, eða í tölum talið 5 þús. kr. rúmar, og verða þá eftir í kringum 3360 kr., sem segja má að hlutur þeirra hafi rýrnað nettó frá því, sem mundi hafa orðið, ef gamli samningurinn hefði gilt. En þessi tala er hámark, eins og ég sagði, því að þarna koma ýmis önnur atriði líka til greina. Í gerðardómnum voru líka tekin upp ýmis ákvæði sjómönnunum til hagsbóta, sem voru ekki í gamla samningnum, og er sjálfsagt að meta þau líka til nokkurs fjár. Í gerðardóminn var t.d. tekin upp líf- og örorkutrygging upp á 200 þús. kr., sem var ekki í gamla samningnum. Það var tekin upp ábyrgðartrygging upp á 500 þús. kr., sem var ekki heldur í gamla samningnum. Það var líka tekið upp í gerðardóminn 1% gjald í sjúkrasjóð undirmanna, sem var ekki í gamla samningnum. Það var líka tekin til greina krafan um það, að matsveinshluturinn hækkaði úr einum hásetahlut upp 1¼ úr hásetahlut. Það var ekki í gamla samningnum og var mikið deiluatriði á milli aðilanna, sem gerðardómurinn afgreiddi á þann hátt, að hann varð við ósk sjómannanna að þessu leyti. Og síðast, en ekki sízt, vil ég nefna, að kauptrygging hásetanna, sem var samkv. gamla samningnum 5365 kr. á mánuði, hækkaði samkv. gerðardómnum upp í 6610 kr. eða um rúmar 1200 kr. Þetta er ekki þýðingarlítið atriði fyrir þá, sem lægst kaupið hafa á þessum veiðum, en það eru þeir, sem komast undir kauptryggingu. Í sambandi við kauptrygginguna og greiðslu samkv. henni vil ég láta þess getið hér, af því að það hefur komið fram í blöðum, að veiðarnar hafi nú ekki gengið betur en það, að um 40 bátar hafi gert upp með kauptryggingu, að þetta er ekki rétt. Bátarnir voru ekki 40, sem gerðir voru upp á þennan hátt, heldur 4, þannig að allir aðrir bátar, sem stunduðu veiðar s.l. sumar, fengu hærra út úr veiðunum en kauptrygginguna, af því að afli þeirra var það mikill. Hins vegar hefur kauptryggingarupphæðin að sjálfsögðu mjög mikla þýðingu, þegar um litla veiði er að ræða og margir bátar komast í það að gera upp samkv. henni. En ég vil út af vertíðinni í sumar aðeins að það komi fram hér, að bátarnir, sem gerðu upp á þennan hátt, voru ekki 40, eins og skýrt hefur verið frá, heldur aðeins 4. Þá hefur það verið undirstrikað í umr., að hinn vinnandi maður ætti ekki að gjalda þess, að ný tæki og betri væru fengin á skipin, kaupið ætti ekki af þeim orsökum að lækka. En hér er bara ekki um það að ræða, að kaupið hafi lækkað. Það, sem hefur gerzt, er það, að skiptaprósentunni hefur verið breytt til lækkunar. En með aukinni veiði þarf það ekki að þýða lækkun á kaupi, heldur þvert á móti getur það þýtt hækkun á kaupi. Og þannig hefur það líka orðið í sumar. Meðalhásetahlutur í fyrrasumar var um 48 þús. kr. En meðalhásetahlutur í sumar, reiknaður samkv. gerðardómsúrskurðinum, er 12 þús. kr. hærri, eða 60 þús. kr., þannig að þrátt fyrir það, sem gerzt hefur í málinu, hefur hásetahluturinn hækkað um 12 þús. kr. frá því, sem var, áður en gerðardómsúrskurðurinn tók gildi. Það kemur náttúrlega til af því, að með þessum bættu tækjum eykst veiðin og möguleikarnir fyrir sjómanninn til þess að hafa miklar tekjur vaxa, þó að skiptaprósentan lækki eitthvað. Ég held þess vegna, að það sé ekki hægt að túlka málið á þann hátt, að lækkun í skiptaprósentu um einhver fá prósent, hvort sem það er eins mikið og hér er gert ráð fyrir eða ekki, þurfi að lækka hlut hásetans, þegar veiðin byggist á þeim nýju tækjum, sem í skipin hafa verið fengin. Hásetahluturinn á 40 lægstu bátunum í sumar var 21 þús. kr. rúmar, eða 21300 kr., en hásetahluturinn á 40 hæstu bátunum varð að meðaltali 108 þús. kr. rúmar, hvort tveggja án orlofs. Og ég er ekki í vafa um það, að aflahækkunin í sumar á fyrst og fremst rætur sínar að rekja til hins bætta útbúnaðar, sem útgerðarmennirnir hafa lagt í til þess að auka veiðina og liggur til grundvallar kröfu þeirra um að fá þennan tilkostnað eitthvað bættan. Það hefur í þessu sambandi aðeins verið minnzt á tvö tæki, sem valdi því, að kostnaður útgerðarmannsins hefur vaxið, þ.e.a.s. hina svokölluðu kraftblökk og fiskileitartæki. En það er fleira, sem síldarútvegsmaður þarf að hafa í sínu skipi og kostar mikla peninga. Það er t.d. varla hægt að reka síldveiðar bæði norðanlands og sunnan á djúpu vatni og grunnu, án þess að lagt sé í það að kaupa a.m.k. tvær og helzt þrjár síldarnætur, og þær kosta mikið fé nú á dögum. Reyndur og hygginn útgerðarmaður, sem ég hef talað við, hefur tjáð mér, að kostnaðurinn við öll þessi tæki, bæði næturnar og leitartækin og blökkina sé vægt metinn á 2 millj. kr. og jafnvel 2½. Auk þess kemur svo það, að stærð skipanna hefur aukizt mjög mikið og kostnaður af vöxtum og viðhaldi þeirra o.fl. vaxið. Ég held þess vegna, að það liggi nokkur rök fyrir því, að það sé ekki óeðlilegt, að útgerðarmaðurinn beri eitthvað meira úr býtum líka hlutfallslega heldur en hann gerði áður vegna þessara kaupa. Hvort það á að vera nákvæmlega eins mikið og ákveðið var með gerðardómnum eða eitthvað minna, það skal ég ekki dæma um til fulls. Ég hef ekki sett mig inn í þann útreikning, sem þar liggur til grundvallar. Það gerðu þeir fagmenn, sem höfðu með málið að gera, og bar þar að vísu ekki fullkomlega saman. Eins og menn muna, voru tveir af meðlimum dómsins, sem greiddu sératkv., og vildi annar alls ekki inn á þessa lækkun ganga, en hinn vildi ganga inn á nokkrar breytingar. Og sjálfsagt verður þetta í flestum tilfellum matsatriði, sem erfitt verður að gera upp með alveg óyggjandi nákvæmni. En mín skoðun er sú, að það sé ekki óeðlilegt, að einhver prósenta verði fengin útvegsmanninum í hendur meiri en hann áður hafði til þess að mæta þessum kostnaði. Þá minntust báðir þessir hv. ræðumenn á, að það væri grunsamlegt nokkuð með gildistíma laganna. Hann hefði verið látinn renna út um það leyti, sem Alþingi kom saman, og þess vegna væri það þýðingarlítið eða raunar þýðingarlaust, hvort Alþingi samþykkti lögin eða samþykkti þau ekki. Og virtist mér a.m.k. hv. 5. þm. Norðurl. e. þykja þetta mjög miður. En þá vildi ég spyrja hann á móti: Vildi hann, að þessi gerðardómsúrskurður hefði verið látinn ná til haustvertíðarinnar líka? Það var aldrei meiningin hjá ríkisstj., að þessi málsmeðferð yrði höfð um annað en sumarsíldveiðina og að henni lokinni yrðu teknir upp samningar að nýju. En mér er sem ég sjái það, ef við hefðum látið þessa ákvörðun gilda lengur en gert var eða svo lengi, að Alþingi hefði getað verið komið saman, áður en hún gekk úr gildi, hvort þá hefði ekki verið gagnrýnd sú ákvörðun að fella ekki þetta úr gildi fyrr. Það var vitaskuld, þar sem þér var aðeins um sumarsíldveiðarnar að ræða, ekki annað fyrir hendi en láta þessi ákvæði falla úr gildi á þeim tíma, sem gert var, hvort sem Alþingi hafði þá komið saman eða ekki. Hv. 3. þm. Norðurl. v. var á allt öðru máli um aðalefni málsins heldur en hv. 5. þm. Norðurl. e. Og það, sem hann hafði út á málsmeðferðina að setja, virtist mér aðallega vera það, að ríkisstj. hefði ekki gripið inn fyrr en á síðasta stigi þess. Mér virtist, að hann hugsaði sér það sem næstum því að segja algilda reglu, að hið opinbera færi strax á fyrsta stigi vinnudeilu að hafa hönd í bagga með þróun málanna og reyndi að ná endunum saman. En ég held, að hann eða hans flokkur, sem mér virtist hann tala fyrir, sé einn um það að hafa þessa skoðun, því að það yrði þá kannske ögn erfitt að koma sættum á, ef alltaf væri vitað, að hið opinbera mundi gripa inn í deilu. Og sá háttur, sem hann vildi leysa þessa deilu á í sumar, og mér virtist, að sú aðferð kæmi að hans dómi til álita um fleiri deilur og kannske allar, væri sá, að það yrði að greiða hinum vinnandi mönnum það kaup, sem þeir færu fram á, og síðan yrði mismunurinn á milli þess og þess, sem útvegsmennirnir eða vinnuveitendurnir vildu greiða, jafnaður úr ríkissjóði. Þetta þykir mér alveg furðuleg aðferð, ef þetta ætti að vera almenn regla um lausn vinnudeilna, að þá þyrfti sá aðilinn, sem kröfuna gerir um hækkun, aðeins að láta heyra í sér, hvað hann vildi fá, og síðan yrði honum greidd sú upphæð og mismunurinn svo jafnaður úr ríkissjóði. Og alveg sérstaklega finnst mér það vera fráleitt, að í þessari deilu yrði þessi háttur hafður á, því að hér eiga hlut að máli menn, sem vissulega hafa, þrátt fyrir gerðardóminn og þetta inngrip hins opinbera, haft mjög miklar tekjur á þessu tímabili og meiri en almennt gerist í landinu. Og ef mismunurinn á milli þess og þess, sem útgerðarmaðurinn vildi borga, yrði svo jafnaður af ríkissjóði eða kæmi sem sagt niður á almenningi í landinu, þá yrðu þeir, sem minna fengju, að borga fyrir þá, sem meira fengju, og það getur þó aldrei verið neitt réttlæti. Þá kom hv. þm. inn á aðgerðir ríkisstj. 1961 og vildi segja, að þær hefðu verið misráðnar, eins og oft hefur komið fram hjá honum og hans flokki, og er þar ekki um neitt nýtt að ræða. En ég vil aðeins undirstrika það, sem áður hefur verið sagt, að þær launakröfur, sem uppi voru hafðar, og sú lausn, sem á þeim deilum fékkst, kallaði óumflýjanlega á þær aðgerðir, sem ríkisstj. gerði, því að að öðrum kosti hefði efnahagur landsins farið úr skorðum. 500–600 millj. kr. kauphækkun hefði áreiðanlega sagt til sín og alveg sérstaklega á þeim tíma, þegar gjaldeyrissjóðir voru sama og engir. Það er allt annað þó að standa á því nú án nokkurra aðgerða, þegar gjaldeyriseign þjóðarinnar hefur meir en fjórfaldazt frá því, sem hún var sumarið 1961, og hefði þá getað eyðzt upp á svipstundu með þeirri hækkun, sem gerð var, ef ekki hefði verið gripið til þessara ráðstafana sem gert var. Hv. 3. þm. Norðurl. v. fór líka út í það að ræða nokkuð þann gengishagnað, sem ríkisstj. hefði haft við gengisbreytinguna 1961, og taldi rétt, að einhverjum hluta hans yrði varið til þess að jafna metin fyrir útgerðarmenn, ef sjómönnunum hefði verið greitt það, sem þeir fóru fram á. En ég vil um þetta segja, að þessu fé hefur verið ráðstafað og ekki gott að grípa til þess á nýjan leik, sem búið er að ráðstafa að verulegu leyti og eyða í annað, því að eins og við mig var einu sinni sagt: það er ekki hægt að nota sömu peningana tvisvar. Hv. þm. kom líka inn á, að nú væri tekinn svo hár útflutningsskattur af útgerðarmönnum, að það væri ekki nema eðlilegt, að þeir yrðu styrktir eitthvað í þessum erfiðleikum sínum eða hefðu verið styrktir, ef þeim hefði verið gert að greiða eins og sjómennirnir fóru fram á. Út af útflutningsskattinum vil ég segja, að hann fer allur til útvegsmannanna sjálfra og raunar miklu meira til. Hann fer til greiðslu vátryggingargjalda fyrir þá, og hann fer til þeirra lánasjóða, hann fer til styrktar þeirra samtökum, hann fer í vísindastarfsemi í þágu atvinnuvegarins, og hann fer til aflatryggingasjóðs, sem ríkissjóður leggur í mjög mikið fé á móti, sem nú skiptir tugum millj., þannig að ekki heldur þar er af neinu að taka. Og endirinn hefði óumflýjanlega orðið sá, ef átt hefði að viðhafa þessa aðferð, sem hv. þm. vildi, að greiða útvegsmönnum hallann úr opinberum sjóðum, þá hefði orðið að taka það úr ríkissjóði eða af almenningi í landinu, en flestir eða allir höfðu á þessu tímabili minni tekjur en þeir, sem hér tóku tekjur sínar af síldveiðum. Þá var því haldið fram af báðum þessum ræðumönnum, að afstaða Alþfl. í málinu væri mjög óráðin, vegna þess að bæði í blaði flokksins og ályktunum hefðu komið fram mótmæli vegna þess, sem hér hefur verið gert. Ég skal í því sambandi aðeins segja það, að það, sem Alþýðublaðið hefur um málið sagt, hefur verið að mótmæla niðurstöðu gerðardómsins, en ekki þeirri aðferð að beita gerðardómi yfirleitt. Það var gerðardómsniðurstaðan, sem að var fundið, en ekki setning gerðardómslaganna sjálfra. Enda kom það líka ljóst fram í dómnum eða dómsúrskurðinum, eins og ég sagði hér áðan. Þar gerðu Alþfl.-mennirnir báðir, sem þar áttu sæti, ágreining um niðurstöðu dómsins, þótt hins vegar hafi ekki verið af þeirra hálfu eða a.m.k. annars þeirra verið gerður ágreiningur um það, að gerðardóminn skyldi setja. Ég held, að þetta séu þau aðalatriði, sem ég þurfti að gera aths. við. Hv. 5. þm. Norðurl. e. lýsti eftir því í sinni ræðu, að ég hefði átt að gera grein fyrir þeim mótmælum, sem til mín hefðu komið frá starfandi sjómönnum í þessu efni. Ég hef ekkert á móti því að leggja þau fram. En ég vil aðeins segja, að þau mótmæli voru flest á afar einkennilegan hátt send. Það var það m.a., sem gaf mér tilefni til þess að segja, að hafin hefði verið hatrömm áróðursherferð á móti gerðardómslögunum. Það er greinilegt, að þessum umsögnum er safnað af einhverjum aðila, einhverjum einum aðila, sem gengur á milli skipanna, og svo koma til mín plögg eins og þetta, sem ég skal lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: Skipshafnirnar á undirrituðum síldveiðiskipum, sem staddar eru á Seyðisfirði 4. ágúst 1962, bera fram mótmæli gegn úrskurði gerðardóms á síldveiðunum. Svo kemur: skipshöfnin á Ingiber Ólafssyni, skipshöfnin á Muninn, skipshöfnin á Sigurfara, skipshöfnin á þessum bát og hinum og til sjútvmrn. í Reykjavík og engin undirskrift. Langflest mótmælin eru svona, ekki staðfest með einni einustu undirskrift. Á þessu blaði eru mótmæli skipshafnanna á um 20 bátum. Og á sumum öðrum blöðunum, - hér er t.d. eitt frá Neskaupstað, þar sem skipshafnirnar á 24 bátum senda mótmæli, án þess að eitt einasta nafn fylgi, sem staðfesti, að hér sé rétt greint frá. Ég veit ekki, hvernig þetta hefur verið gert, hef ekkert fylgzt með því og ekkert reynt að rannsaka það. En mér sýnist, að það sé ákaflega líkt því, að einhver maður, sem hefur haft framtak í sér til þess að ganga á milli bátanna, hafi gert það og hafi gert það á þennan hátt, án þess að láta nokkurn einasta mann á skipinu staðfesta þetta með undirskrift sinni. Ég skal játa það að vísu, að það höfðu komið nokkur mótmæli, þar sem eru tilgreind nöfn, en þau eru fá. En yfirleitt eru mótmælin, sem mér hafa borizt, öll á þá einu leið tilbúin, að sýnilegt er, að þau eru búin til í sömu verksmiðjunni. Hitt skal ég ekkert vefengja, að þeir hafi við viðkomandi aðila talað, en það er óstaðfest með öllu, og kemur þess vegna ekki til mála að nota það sem neina heimild. Ég skal svo ekki fara frekari orðum um málið. Ég tel mig hafa svarað öllum þeim meginatriðum, sem fram komu í ræðum beggja þessara hv. þingmanna.



Herra forseti. Þeir hæstv. sjútvmrh. og hv. 9. landsk. þm., sem hér hafa talað síðast í þessum umr., hafa komið nokkuð víða við, og er af mörgu að taka, ef svara ætti öllum þeim fullyrðingum, sem þeir hafa komið með, frá orði til orðs. Ég mun ekki takast það á hendur að elta ólar við allt, sem þeir hafa sagt. Það var það síðasta, sem fram kom hjá hæstv. sjútvmrh., að eiginlega væri alveg óstaðfest, að sjómannastéttin hefði nokkuð mótmælt þessum gerðardómslögum. Það væri alveg óstaðfest, og a.m.k. hefði þá verið alveg áreiðanlegt, að það hefðu einhverjir vondir menn gengið um á milli sjómannanna til þess að fá þá til að bera fram mótmælin. Og það virtist koma fram hjá hæstv. ráðh., að þau mótmæli, sem þannig væru fengin, væru alls ekki fullgild og vafasamt, hvort það ætti nokkurt mark á þeim að taka. Ég vil nú aðeins í þessu sambandi spyrja hæstv. ráðh. um það, hvaða vondir menn það muni hafa verið, sem hafa gengið um í Sjómannasambandi Íslands nú að undanförnu og getað fengið því þar til leiðar komið, að þau samtök mótmæltu undir forustu Jóns Sigurðssonar, Sigfúsar Bjarnasonar og annarra flokksbræðra hæstv. ráðh., hverjir það hafi verið, sem hafi þar staðið á bak við, og hvort þau mótmæli, sem vafalaust eru ekki staðfest af öðrum en forustumönnum þessara samtaka, hafi nokkurt gildi í augum hæstv. ráðh. Mér getur líka dottið í hug að spyrja um það, hvaða vondir menn það hafi verið, sem hafi gengið á milli bæja og á milli húsa í Sambandi ungra jafnaðarmanna, sem eins og ég sagði í fyrri ræðu minni hefur nú alveg nýlega notað tækifærið til þess, þegar það hélt sitt þing í heimabæ hæstv. ráðh., að mótmæla gerðardómslögunum. Ég held, að hæstv. ráðh. komist ekki ákaflega langt til þess að verja athæfi sitt, hvorki brbl. né gerðardóminn, með álíka röksemdum eins og þessum. Ég hlýt þó að taka það fram, að ég get á vissan hátt virt það fullkomlega við ráðh., að hann vill standa hér fyrir sínu máli, og ég get vel unnt honum þeirrar karlmennsku, sem hann sýnir, að hann lagði það, að því er hann segir, fyrir sína meðráðh., áður en hann fór burt af landi, að hann vildi ekki, að þessi mál yrðu hreyfð hér á Alþingi, fyrr en hann kæmi, þannig að hann gæti hér, eins og hann sagði, af því að hann hefði mest til matarins unnið, staðið fyrir máli sínu. Ég get vel unnt hæstv. ráðh. þeirrar karlmennsku, sem þetta sýnir, þó að það breyti ekki málinu mikið, enda sagði hæstv. ráðh. það og virtist vera ærið kokhraustur, að hann mæltist ekki undan ábyrgð á því að hafa tvisvar á sama árinu komið fram fyrir Alþingi til að koma fram gerðardómum. Og hann staðfesti það, sem ég sagði í minni fyrri ræðu, að afstaða Alþfl. til svona mála væri gerbreytt frá því, sem verið hefur, það væri mergurinn málsins. Og um það mál erum við alveg sammála, ég og hæstv. ráðh. Það er mergurinn málsins, að Alþfl. hefur skipt um skoðun. Og það er mergurinn málsins, að þessi gerðardómur, sem hér er á ferðinni, og þau brbl., sem hér eru á ferðinni, eru einn anginn af þeirri heildarstefnu, sem hæstv. ríkisstj. hefur fylgt í launamálum. Þau eru einn anginn af þeirri gerðardóms- og kauplækkunarstefnu, sem hefur einkennt hæstv. ríkisstj., frá því að hún tók við völdum, öllu öðru fremur. Það er mergurinn málsins, og ég er alveg sammála hæstv. ráðh. um það. Hann nefndi þessu til sönnunar, að hæstv. ríkisstj. hefði beitt sér fyrir því, að kjör opinberra starfsmanna væru útkljáð með gerðardómi. Og hann benti einnig á það, að hið sama væri með kjör bændastéttarinnar. Það er sannast mála, að hæstv. ríkisstj. stefnir að því að þrengja gerðardómshringinn um kjör vinnustéttanna á Íslandi. Það er hennar stefna. Ég hef álitið, að hæstv. ráðh., sem er hámenntaður stærðfræðingur og verkfræðingur, væri betur að sér í þeim fræðum en röksemdafærsla hans hér gaf til kynna, þegar hann var að reikna út kjaraskerðinguna, sem sjómenn hefðu orðið fyrir. Hann sagði, að ég hefði sagt, að kjaraskerðingin væri 13–15%, og reiknaði það síðan, og ég hefði líka fullyrt, að meðalhásetahlutur hefði verið um 60 þús. kr., og það sagði hann að væri rétt, og út úr þessu fær hann það, að kjaraskerðingin sé aðeins 8400 kr., þ.e.a.s. hann reiknar kjaraskerðingarprósentuna af þeirri upphæð, sem hásetahluturinn nam, eftir að búið var að skerða hann. Ég vil nú spyrja hæstv. ráðh. og hv. þdm., hvort þeim finnst þessi útreikningur vera sæmandi manni, sem hefur háskólapróf í verkfræði. Nei, ég held, þegar svo vel menntaður maður í þessari grein sem hæstv. ráðh. áreiðanlega er beitir svona rökum, þá sé orðið fátt um raunhæf rök í hans málflutningi. Þá upphófst langur kafli í ræðu hæstv. ráðh., þar sem hann er að lýsa ágæti gerðardómsins, þó að hann væri ekki alveg viss um það, hvort Jón Sigurðsson, sem sat í dómnum og mótmælti þar allri kjaraskerðingunni, hefði haft á réttu að standa eða hv. 9. landsk., sem einnig átti sæti í dómnum og vildi skerða kjör sjómanna minna en meiri hl., eða hvort þremenningarnir, sem réðu úrslitum, hefðu haft á réttara að standa. Í ljósi þeirra fullyrðinga, að dómurinn hafi verið svona ágætur og sjálfsagður, væri ákaflega fróðlegt að fá a.m.k. þá skoðun, því að skoðun hlýtur hæstv. ráðh. að hafa á því, hver þessara þriggja aðila hafi verið næst því sanna. En það forðaðist hæstv. ráðh. að gera og reyndi að skjóta sér út um þá þröngu smugu í þessu máli, að brbl-. og gerðardómurinn væru ekki eitt og sama málið. Í því sambandi leyfi ég mér að spyrja hæstv. ráðh.: Stóðu málin virkilega þannig, þegar hann gaf út brbl., að hann gæti vænzt annars en þess af gerðardómi, hvernig svo sem hann var skipaður, en þar væri um kjaraskerðingu að ræða? Gat hann búizt við því, þar sem annars vegar stóð aðili, sem aðeins vildi verja sín kjör, og hins vegar aðili, sem vildi stórlækka þau? Var ekki málatilbúnaðurinn orðinn þannig, að það var algerlega útilokað, að gerðardómurinn færi á annan veg, alveg án tillits til þess, hvað réttmætt var? Hæstv. ráðh. skjátlaðist þó allmikið, þegar hann fór að reyna að verja sjálfan gerðardóminn, því að hann virtist ekki vera þrátt fyrir allt alveg sannfærður um það, að hann slyppi út úr málinu með því að segja, að brbl. og gerðardómurinn væru tvö mál. Þá fór hann að tala um það, að gerðardómurinn hefði ýmislegt gott gert fyrir sjómennina. Hann hefði t.d. ákveðið, að þeir skyldu fá 1% í sjúkrasjóð, og hann hefði hækkað kauptryggingu, og ég held, að það hafi jafnvel verið fleira, sem hann tiltók. Í þessu sambandi er rétt að athuga það, að þegar staðið var upp frá borðum í sjómannadeilunni, stóðu málin þannig, að það eina, sem um var deilt, voru hlutaskiptin og hlutur matsveins. Það var alls ekki deilt um þetta 1% í sjúkrasjóðinn, því að um það var fullt samkomulag, og það var ekki heldur deilt um kauptrygginguna, sem alltaf hefur frá því fyrsta fylgt eftir almennu kaupi verkamanna og verið í nokkuð sama hlutfalli nú um mjög langan tíma. Það er alger blekking, svo að væg orð séu notuð, hjá hæstv. ráðh., þegar hann er að tíunda þetta til þess að gera úrskurð dómsins eitthvað álitlegri í augum manna. Hæstv. ráðh. lék svo sama leikinn eins og hv. 9. landsk. þm. hafði hér áður gert, að þegar búið er að hrekja öll þau rök, sem L.Í.Ú. hefur fært fram fyrir kjaraskerðingarkröfum sínum, þá segir hann: Þessi rök eru reyndar lítils virði. En við sjálfir höfum miklu betri rök á hendinni. Þannig sagði hv. 9. landsk. þm. t.d., að það væri auðvitað nánast vitleysa af útgerðarmönnum að vera að fara fram á kjaralækkun hjá sjómönnum vegna þess, að tekin hefði verið í notkun af flotanum kraftblökk og leitartæki. Það gerði ekki svo mikið og það borgaði sig aftur í aukinni veiði. En það var annað, sem útgerðarmennirnir hefðu alls ekki komið auga á í sínum bjánaskap, og það var, að skipin væru orðin miklu stærri en áður, og það væru alveg fullgild rök fyrir því að lækka kjörin. En þetta lýsir náttúrlega engu öðru en því, hvorum megin í deilunni þessir menn standa, að þeir reyna að grafa eins djúpt og þeir geta til þess að finna rök fyrir kauplækkunarkröfu útgerðarmanna. Og það eru rök, sem þeir sjálfir hafa ekki komið auga á, því að sannast mála er það nú auðvitað, að á meginhluta flotans hefur verið róið til síldar nú á þessari vertíð með nákvæmlega sömu skipunum og undanfarin ár. Þau hafa ekki stækkað eða minnkað á þessu ári, svo að nokkru nemi, nema náttúrlega örfá ný skip, sem hafa komið þar til sögunnar. Og það er yfirleitt ekkert, sem gerzt hefur í þessu máli snögglega á þessu ári. Veiðitæknin hefur verið að þróast um margra ára skeið, án þess að nokkur hafi farið fram á það, að kjör sjómanna væru lækkuð af þeim sökum, og bátarnir hafa verið að stækka um mjög langt skeið, án þess að nokkur hafi farið fram á það, að kjör hásetanna væru lækkuð til þess að standa undir því. Ég verð svo að segja það, að þegar þessum minni háttar röksemdum hv. gerðardómsmanna lýkur, þá er það athyglisverðasta, sem hefur komið fram í þeirra umræðum, það, að þeir hafa látið í ljós eða a.m.k. hefur verið auðsætt, að það hefur verið þeim visst fagnaðarefni, að deilan, sem nú stendur yfir um síldveiðarnar, hefur ekki enn þá leystst. Þannig sagði hv. 9. landsk. í sinni ræðu, að deilan nú sýndi það svart á hvítu, að útgerðarmenn hefðu svo sem ekki aldeilis verið á því að gefast upp á s.l. sumri. Þeir hefðu aldeilis ekki verið á þeim buxunum. Deilan núna sannaði það. Og það er alveg auðfundið, hvernig þeir eru að reyna að nota deiluna núna til þess að sanna, að þeir hafi verið að gera rétt á s.l. sumri, og eru því harla fegnir af þeirri ástæðu a.m.k., að deilan skuli standa nú, eins og hún gerir. En ég hygg, að það þurfi ekki að athuga málið neitt ákaflega nákvæmlega til að komast að raun um það, að það er síður en svo, að deilan núna sé nokkur hvalreki á fjöru þeirra gerðardómsmanna eða hvalreki fyrir þeirra röksemdafærslu. Ég held, að því sé alveg öfugt farið. Deilan nú er áreiðanlega öllu öðru fremur sönnun fyrir því, að gerðardómsleiðin er og var ófær leið til þess að tryggja vinnufriðinn og að hún leiðir aðeins til nauðungarsættar, sem getur aldrei orðið neinn grundvöllur að varanlegum friði, og þó allra sízt þegar eins er að málunum staðið og gert hefur verið í þessu máli. Eins og ég leiddi rök að í fyrri ræðu minni hér, þá var það fyrst og fremst vissa L.Í.Ú.-mannanna um það, að gerðardómur mundi að lokum koma þeim til hjálpar og lækka kjör síldveiðisjómanna, sem gaf þeim kjark til að halda kröfum sínum í þá átt til streitu á s.1. sumri. Og nú er það svo aftur reynslan frá s.l. sumri af gerðardómsstefnu ríkisstjórnarinnar, sem þeir draga þær ályktanir af, að enn muni ríkisstj. fara sömu leiðina, þeir þurfi þess vegna ekki annað en forklúðra málið nægilega mikið, eins og það er orðað af Alþýðublaðinu, til þess að fá nýjan gerðardóm og nýja staðfestingu á þeirri kjaraskerðingu, sem þeir hafa fengið fram til bráðabirgða í deilunni á s.l. sumri. Og það hljóta auðvitað allir að sjá, að á meðan slík sjónarmið ráða, horfir ekki vænlega um friðsamlega samninga um deilumálið. Mín skoðun er sú, að lausn deilunnar núna, áður en meiri skaði er skeður af hennar völdum en orðinn er, geti því aðeins tekizt án mikillar tafar, að ríkisstj. geri L.Í.Ú.-mönnunum það ljóst, að hún muni ekki undir neinum kringumstæðum endurtaka gerðardómsleikinn frá s.l. sumri. Þá fyrst væri möguleiki á því, að L.Í.Ú.-mennirnir mættu samninganefndum sjómanna sem jafnréttháir aðilar, en ekki eins og sá, sem getur veifað ofbeldishótunum gegn viðsemjendum sínum. Með þessu er ég þó engan veginn að segja, að engin afskipti af hálfu ríkisvaldsins geti komið til greina, því að ég tel, að vissulega beri ríkisstj. að taka til athugunar, á hvern hátt hún geti lagt eitthvað af mörkum til að brúa bilið á milli deiluaðilanna og þannig stuðlað að friðsamlegri lausn. En slíkt virðist ekki hafa hvarflað að henni að gera, heldur kemur hún miklu fremur fram sem beinn aðili í deilunni, beinn aðili, sem styður málstað útvegsmannanna einhliða. Og það er einmitt af þessum ástæðum, sem það mundi hafa beina þýðingu fyrir lausn deilunnar núna, að þetta frv. hlyti nú þegar við 1. umr. málsins þá afgreiðslu, sem tæki af allan vafa um afstöðu Alþ. til gerðardómsleiðarinnar og sannaði L.Í.Ú.-mönnunum, að frá Alþ. og frá ríkisvaldinu væri engin von um aðstoð við nýjar ofbeldisaðgerðir. En það er einmitt slík von, sem þeir hljóta að halda áfram að ala með sér og ýtir þeim áfram í óbilgirni sinni, meðan stjórnarliðið, eins og hæstv. sjútvmrh. og eins og hv. 9. landsk., - meðan hér er sveitzt við af stjórnarliðsins hálfu að verja gerðardómsleiðina og gera því skóna leynt og ljóst, að hún muni verða reynd öðru sinni, þegar hnúturinn í deilunni sé orðinn nógu illviðráðanlegur fyrir þeirra tilverknað m.a. Og það skilst áreiðanlega, áður en skellur í tönnunum, þegar hæstv. sjútvmrh. talar um, að vonandi verði komizt hjá íhlutun um deiluna, og segir setningar eins og þær, sem hafa verið sagðar hér, að það sannist nú, hvort aðilarnir eru færir um að semja án íhlutunar. En á þessa lund hefur hæstv. ráðh. og hjálparmaður hans, hv. 9. landsk. þm., talað hér, og hv. 9. landsk. þm. bætti við: Alþfl. á ekki að hika við að fara þá leið, sem farin var á s.l. sumri. - Þetta sagði hv. þm. orðrétt. Nei, það er svo sem alveg bersýnilegt, á hvaða buxum þessir hv. Alþfl.-menn eru. Þeir eru þrátt fyrir þá útreið, sem þeir hafa hlotið, bæði innan síns flokks og utan í þessu máli, enn þá á sömu gerðardómsbuxunum og þeir voru á s.l. sumri. Hv. 9. landsk. þm. fullyrti í þessum umræðum, að íslenzkir sjómenn byggju nú við miklu betri kjör en nokkru sinni áður, og vildi færa þá fullyrðingu sína fram sem einhvern stuðning við gerðardóm. Og hann sagði, að þetta stafaði af því, að uppbótakerfið hefði verið afnumið, að tekjuskatturinn hefði verið lækkaður, og svo síðast, en ekki sízt, vegna sjálfrar gengisfellingarinnar. Og það var alveg eins og hv. þm. héldi því fram, að sjómenn hefðu engin kynni haft af því, að söluskattar hefðu verið margfaldaðir í stað lækkunar tekjuskattsins og að þeir hefðu þurft að bera byrðar vegna gengisfellingarinnar í hækkuðu verðlagi á öllu því, sem þeir þurfa sér til framfæris, alveg eins og aðrir landsmenn. En það er rétt að athuga þetta ofur lítið nánar, sérstaklega að því er síldveiðisjómennina snertir. Sannast mála er það um kjör síldveiðisjómanna, að þeirra kjör, miðað við tekjur útgerðarinnar, hafa í engu breytzt, engu, sem máli skiptir a.m.k., frá því fyrir viðreisn, að öðru leyti en því, sem gerðist á s.l. sumri, að skiptakjörin voru lækkuð með valdboði. Jafnt eftir viðreisn sem fyrir hafa kjör þeirra byggzt á því, að þeir hafa fengið ákveðna prósentutölu af afla miðað við sama verð og útgerðarmenn fá fyrir hann. Og við afnám uppbótakerfisins, sem svo er kallað, er engu breytt í þessu efni. Sjómennirnir hafa eftir sem áður tekið á sig tap og vinning við verðbreytingar, eins og sjálft hlutaskiptafyrirkomulagið, sem við erum búnir að hafa svo að segja frá upphafi vega, leiðir beint af sér. Sú eina breyting hefur orðið á þessu nú í seinni tíð, eftir að uppbótakerfið var afnumið, eins og sagt er, að það hefur verið reynt að sniðganga þá venju og hefð, að sjómennirnir fengju hlut sinn úr sama verði og útgerðarmennirnir fá. Það er sem sagt alveg greinilegt, að kjör síldveiðisjómanna og reyndar annarra sjómanna, sem eru upp á hlutaskipti einnig, voru stórskert með gengislögunum frá því í ágúst í fyrra, þegar útflutningsskatturinn var stórkostlega hækkaður og þannig tekinn ýmis kostnaður útgerðarinnar af óskiptu. Þessum aðferðum höfðu síldveiðisjómenn ekki kynnzt áður í viðskiptum um sin kjör. Það var sem sagt tekið upp uppbótakerfi með þessu, sem var algerlega miðað við það að lækka hlut hásetanna. Þrátt fyrir allt uppbótakerfið fyrir viðreisnina var þessu þó ekki til að dreifa þá. Kjör sjómanna á öðrum veiðum en síldveiðum skipta auðvitað ekki neinu máli, þegar þetta sérstaka mál er til umræðu. En þó vil ég benda á það, að þegar sjómannasamtökin sömdu um það á s.l. ári, að hlutur þeirra skyldi reiknaður af sama verði og útgerðarmenn fá fyrir aflann, keyptu þeir þessa breytingu því verði að lækka skiptaprósentuna mjög verulega. Og ég hygg, að það sé a.m.k. ekki á færi hv. 9. landsk. þm. að færa neinar s'tinnur á þá fullyrðingu, að út úr þeirri grundvallarbyltingu, sem þá var gerð á kjörum hlutarsjómanna, hafi komið meiri kjarabót en launþegar hafa almennt fengið í landinu á s.l. og þessu ári, því að ég álít, að það hafi líka farið mjög fjarri því. Þetta er sú eina breyting, sem hefur orðið á þeirra kjörum. En einnig í þessu máli er rétt að hafa í huga, að þessa nýju grundvallarreglu hefur verið reynt að brjóta, eins og ég sagði áðan, með nýja uppbótakerfinu, sem lækkar fiskverðið, sem er annar mælikvarðinn á kjörin við hlið hlutaskiptanna, um sennilega milli 50 og 70 aura á hvert kg af fiski. Loks er svo rétt að minna á það einnig, að samningsréttur sjómanna og útgerðarmanna um fiskverðið var afnuminn með gerðardómslögunum fyrr á þessu ári. Og ég álít, að það sé fullt tilefni til þess nú að minna á röksemdir hæstv. sjútvmrh., sem hann færði fram m.a. í þessari hv. deild, þegar hann mælti fyrir því máli. Þegar hann var að andmæla því, sem bæði ég og aðrir sögðu, að með þessu væri verið að meira eða minna leyti að ákveða kjör sjómanna með gerðardómi, þá sagði hæstv. ráðh., að það væri alls ekki um að ræða, að það væri á neinn hátt verið að ráða kjörum sjómannanna til lykta með ákvörðun um verðlagsdóm og gerðardóm um fiskverð, vegna þess að þeir ættu eftir sem áður eftir að semja um hlutaskiptin og þar hefðu þeir þess vegna alltaf opna leið til að ákveða kjör sín með samningum. Eftir það, sem síðan hefur gerzt, setningu brbl. og gerðardómsúrskurðinn, eru heilindin í þeirri röksemdafærslu hæstv. ráðh. orðin lýðum ljós. Þá er ekki lengur deilt um þau. Fyrst beitir hann sér fyrir því, að gerðardómur er ákveðinn um fiskverðið á þeirri forsendu, að sjómenn haldi þó alltaf samningsréttinum um skiptakjörin. Og síðan er sá réttur af þeim tekinn, síðan er næsta skref að taka þann rétt líka, eins og gert var á s.l. sumri. Og þannig er gerðardómshringnum lokað um kjör þessarar stéttar, alveg á sama hátt og hefur verið gert í fleiri tilvikum af hæstv. ríkisstj. Ég spyr nú bara, hvort það sé undur, þó að slíkar aðfarir og slíkar baráttuaðferðir hljóti almenna fordæmingu, jafnvel í flokki hæstv. ráðh., og er ekki kominn tími til, að Alþingi taki hér eftirminnilega í taumana, áður en slík vinnubrögð leiða af sér enn illvígari og þjóðfélaginu hættulegri deilur en þegar er orðið? Í blöðum nú í morgun er frá því skýrt, að í öðrum stærsta útgerðarbæ í landinu, í kjördæmi hæstv. sjútvmrh., hafi samtök sjómanna þar á staðnum boðað samúðarverkfall frá og með n. k. þriðjudegi á öllum bátum, sem þaðan stunda veiðar, samúðarverkfall með sjómönnum í þeirra deilu. Og þetta var samþykkt um leið og till. sáttasemjara ríkisins um áframhaldandi gerðardómskjör var kolfelld. Þessi frétt er í mínum augum a.m.k. sönnun þess, hvert gerðardómsstefnan hlýtur að leiða, ef ekki verður að gert. Og sú spurning hlýtur nú að krefjast svars, hvort hæstv. ríkisstj. hyggist bíða eftir því, að sú stefna leiði til miklu víðtækari átaka í þjóðfélaginu og enn meira tjóns en þegar er orðið, eða hvort hún hyggist velja þann kostinn að tryggja vinnufrið með því að hafna valdboðsleiðinni og rétta heldur hönd að því að leysa deilu sjómanna og útgerðarmanna með friðsamlegum hætti.



Herra forseti. Það er í sjálfu sér þýðingarlítið að fjölyrða um þetta mál, úr því sem komið er, a.m.k. í einstökum atriðum. Það, sem er aðalatriðið í því, eins og ég hef áður sagt, er að taka prinsip-afstöðu til málsins. Hins vegar er það náttúrlega ekki rétt, sem hæstv. sjútvmrh. hafði hér áðan eftir mér og hv. 5. þm. Norðurl. e., að við hefðum sagt, að það skipti eiginlega engu máli, hvort Alþingi samþykkti þetta frv. eða synjaði um samþykkt. Það, sem ég sagði, var, að úr því sem komið væri, hefði það í raun og veru enga þýðingu að fjalla um þetta mál í nefnd, heldur hitt, að þingið tæki greinilega afstöðu til málsins og léti í ljós, hvort það vildi leggja blessun sína yfir gerðir ríkisstj. í þessu máli eða ekki. En einmitt af þessum ástæðum, að það er þetta atriði eitt, sem skiptir máli, úr því sem komið er, sé ég ekki ástæðu til að elta svo mjög ólar við einstakar aths., sem hafa komið fram í ræðum hv. fyrirsvarsmanna þessa máls, enda var í sjálfu sér lítið, sem kom fram í þeim ræðum, sem gefur mér beint tilefni til andsvara. Það er þó alger misskilningur hjá hæstv. ráðh. og þó öllu heldur útúrsnúningur, þegar hann vildi halda því fram, að í minni ræðu hefði falizt, að það ætti eiginlega alltaf að verða við öllum kauphækkunarkröfum af hálfu launþega, en bæta svo vinnuveitendum það bara upp úr opinberum sjóði, sem þeir þyrftu á að halda til þess að geta staðið undir því kaupi. Það er náttúrlega fjarri öllum sanni, að slíkt hafi falizt í minni ræðu. Í fyrsta lagi var nú og er aðeins um þessa sérstöku síldveiðideilu að tefla. Og í öðru lagi var þar ekki um neinar kauphækkunarkröfur af hálfu sjómanna að ræða, heldur má segja, að það hafi verið um það að ræða, að gerðar væru á hendur þeim kauplækkunarkröfur, og ég vil meina, að það sé tvennt ólíkt, hvernig á stendur að því leyti til. Það og það eitt sagði ég, að ég hefði talið það eftir atvikum réttlætanlegt að leysa þessa deilu með því að leggja nokkuð fram af opinberri hálfu til þess að koma í veg fyrir áframhaldandi stöðvun síldveiðiflotans fyrir Norður- og Austurlandi. Og ég benti á í því sambandi, að sanngjarnt hefði verið, að skilað hefði verið aftur nokkru af því, sem af útgerðinni var tekið sumarið 1961. Hæstv. ráðh. svaraði því til, að þeirri upphæð, sem þá var gerð upptæk, hefði þegar verið búið að ráðstafa. Það er að vísu rétt, að það var búið að ráðstafa henni, en ekki á þann hátt, að það væri ekki hægt að breyta þeim ráðstöfunum með nýrri lagasetningu. Það veit hæstv. ráðh., að það var ekki búið að eyða öllum þeim sjóði, þannig að það var hægt, ef vilji hefði verið til þess á s.l. sumri, að ráðstafa nokkru fé úr honum til þess að liðka fyrir lausn þessarar deilu. Ég skal ekkert segja um það, hve mikið fé hefði þurft til þess. Ég hugsa þó, að það hefði ekki verið nein ofboðsleg upphæð, a.m.k. ekki miðað við þá upphæð, sem upptæk var gerð. Ég hef hins vegar aldrei haldið því fram, að það ætti að leysa launadeilur þannig almennt, heldur aðeins þetta, að ég taldi rétt að grípa til þessa úrræðis s.l. sumar, þegar svona sérstaklega stóð á, til þess að greiða fyrir bráðabirgðalausn þeirrar mikilvægu deilu. Og ég skal benda á atriði því til rökstuðnings, að ég taldi þetta sérstaklega réttlætanlegt. Það er rétt og verður ekki nógsamlega lögð áherzla á það, að síldveiðideilan s.l. sumar var ákaflega alvarlegs eðlis og að hún hafði í för með sér milljónatap á degi hverjum, og eins og hæstv. ráðh. sagði alveg réttilega ekki aðeins fyrir deiluaðilana sjálfa, heldur fyrir þjóðina í heild - og ég vil bæta við: beinlínis fyrir sjálfan ríkissjóðinn. Sjálfur ríkissjóðurinn mundi hafa stórlega hagnazt á hverjum degi, sem síldveiðideilan hefði staðið skemur. Þess vegna og einmitt þess vegna var það sérstaklega réttlætanlegt eftir atvikum að verja nokkru fé úr opinberum sjóði til að koma síldveiðiflotanum af stað, þegar um svo þýðingarmikinn framleiðsluatvinnuveg var að tefla eins og síldveiðarnar. Það er ekki heldur svo, að þetta sé nokkuð nýtt í sjálfu sér, að fé sé varið af opinberri hálfu til að greiða þannig fyrir þvílíkri deilu eða hliðstæðri deilu þessari. Hæstv. ráðh. lagði á það áherzlu í sinni frumræðu, að í raun og veru hefði ekki verið hægt að leysa síldveiðideiluna með öðrum hætti en þeim, sem gripið var til. Hins vegar virtist mér hann vera horfinn frá því og vildi ekki neita því, að það hefði verið hægt að leysa deiluna eða greiða eitthvað fyrir lausn hennar, ef fé hefði verið veitt til þess. En hins vegar hafði hann það eitt á móti því, að það væri ekki réttlætanlegt að grípa til fjár í því skyni. En ég skal svo bæta því við auk þess, sem ég þegar hef sagt um réttmæti þess að verja nokkru fé af opinberri hálfu til þess að greiða fyrir lausn þessarar alvarlegu deilu vegna einmitt þess tjóns, sem ríkissjóður hafði af því að láta hana standa, og vegna þess einmitt, að gerð hafði verið upptæk hjá þessum sömu aðilum mjög veruleg upphæð sumarið 1961, þá skal ég enn bæta við alveg sérstökum ástæðum, sem geri það sérstaklega réttlætanlegt að horfa til þarfa síldveiðimanna á Norður- og Austurlandi í þessu sambandi. En þá verður að skyggnast nokkuð lengra aftur í tímann og minnast þess, hvernig með þá menn var farið skv. lögunum um útflutningssjóð á sínum tíma, þegar útflutningsuppbætur voru greiddar á svo að segja allar fiskafurðir utan síldveiðiafurðir skv. l. frá 1956. Og skv. l. frá 1958 voru greiddar almennar uppbætur á útflutningsvörur 80%, á síld annar.s staðar en af Norður- og Austurlandi 70%, en á útflutta síld af Norður- og Austurlandi 55%. Það er þess vegna vissulega ekki ofmælt, að síldarframleiðendur á Norður- og Austurlandi eigi a.m.k. nokkra siðferðilega kröfu á hendur ríkissjóði, því að með þessum aðgerðum var þeim sýndur mikill ójöfnuður, og af þeirra hálfu er litið á þetta sem hreint ranglæti. Einmitt þetta var alveg sérstök ástæða til þess að greiða fyrir lausn þessarar síldveiðideilu s.l. sumar með því að verja nokkurri fjárhæð úr opinberum sjóði til að koma síldveiðiflotanum af stað. Eins og ég sagði áðan, ætla ég annars ekki að fjölyrða um málið, af því að ég sé ekki ástæðu til að fara að svara einstökum atriðum í ræðum þeirra hæstv. ráðh. og 9. landsk. Þó voru einstaka atriði í þeim, sem vægast sagt voru dálítið einkennilegar röksemdir, eins og t.d. sú röksemd hjá hv. 9. landsk. þm., sem hæstv. ráðh. tók líka undir og gerði að sinni, að þess yrði að gæta, að ef kjör síldarsjómanna hefðu ekki verið skert, þá hefðu þeir fengið hærri skatta og hærri útsvör en ella. Þetta er svo laukrétt, að því verður náttúrlega ekki mótmælt. En mundi nú nokkur vilja lækka sitt kaup fyrir það eitt, að hann vissi, að hann mundi fá eitthvað lægri útsvör og eitthvað lægri skatta? Ég held, að það sé erfitt að finna slíka menn, og ég verð að segja það, að þessi röksemd er harla léttvæg. Eins verð ég að segja, að það eru skrýtnar röksemdir og nánast orðaleikur hjá hæstv. ráðh., þegar hann er að halda því fram, að kaup eða kjör síldveiðisjómanna hafi í raun og veru ekki verið skert, það hafi aðeins verið skiptaprósentan, sem var breytt. Ég get ekki séð, að það sé rétt að reikna þetta út eins og hann gerir og segja sem svo, að úr því að það veiddist nú svona ljómandi vel s.l. sumar, þá fór það nú svo, að þeir höfðu hærra þrátt fyrir skerðinguna heldur en þeir höfðu áður haft. Það er náttúrlega sízt af öllu gerðardómnum að þakka eða hans niðurstöðu, að það veiddist svo vel s.l. sumar, og vel má vera, að þegar á heildina er litið, hafi meðalhlutur, upphæð, sem sjómenn fengu í hlut, verið hærri en áður. En ef skiptaprósentunni hefði ekki verið breytt, hefðu þeir vitaskuld fengið þeim mun hærri hlut s.l. sumar. Það, sem má segja að merkast hafi komið fram í þessum umr., er í raun og veru yfirlýsing hæstv. ráðh., formanns Alþfl., um almenna stefnu Alþfl. í kjaramálum nú, þar sem hann lýsti því yfir, - eða ég gat a.m.k. ekki skilið hans mál á aðra lund en þá, - að það væri stefna Alþfl. nú að fylgja gerðardómsleið til lausnar í kjaradeilum. Að vísu sagði hæstv. ráðh., að fyrst yrði að reyna frjálsa samninga, og ég er honum alveg sammála um það. Og það, sem hann lagði út af í minni ræðu í því sambandi, var nokkuð misskilið, en ég nenni ekki að elta ólar við það. En hann sagði, hæstv. ráðh., að það væri beinlínis stefna Alþfl. nú, það hefði orðið stefnubreyting hjá Alþfl. í þessu efni. Og hann tók það alveg skýrt fram, að Alþýðublaðið, málgagn Alþfl., hefði ekki fundið að setningu gerðardómslaganna, það væri ekki á móti gerðardómsleið, heldur hefði þar aðeins verið fundið að þeirri niðurstöðu, sem gerðardómurinn komst að. Það er að sjálfsögðu ekki sama, með hverjum hætti gerðardómar eru settir, hvort þeir eru settir skv. óskum deiluaðila eða ekki. Þess vegna er t.d. kjaradómurinn, sem er í lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna, ekki sambærilegur við þennan gerðardóm, sem hér er um að ræða, vegna þess að kjaradómurinn byggist þar á samkomulagi deiluaðila, opinberra starfsmanna og ríkisvaldsins. Það hefur vitaskuld enginn á móti því, að þess úrræðis sé leitað til lausnar á deilu, þegar aðilar eru sammála um þá leið. En það eitt fólst ekki í yfirlýsingu hæstv. ráðh., að Alþfl. væri inni á gerðardómsleið, þegar svo stæði á, heldur væri hann inni á gerðardómsleið almennt, án tillits til þess, hvort deiluaðilar vildu fallast á þá leið eða ekki. Eftir þessa yfirlýsingu verður ekki villzt um það, sem raunar var vitað og hefur líka komið fram hér í umr., þar sem þeir tveir, sem gerzt hafa hér til þess sérstaklega að verja gerðir ríkisstj. í þessu máli, hæstv. ráðh. og 9. landsk., eru úr Alþfl., að það er einmitt Alþfl., sem alveg sérstaklega hefur beitt sér fyrir þessari lausn og ber á henni höfuðábyrgð.



Herra forseti. Það eru aðeins fá atriði út af ræðum tveggja síðustu ræðumanna, sem mig langaði til þess að minnast á. Hv. 5. þm. Norðurl. e. sagði, að mótmælin, sem komið hefðu gegn bæði lagasetningunni um gerðardóminn og gerðardómsniðurstöðunni, væru ekki eingöngu frá hans flokki eða frá þeim mönnum, sem hann fylla, heldur hefði þetta verið alls staðar að, eiginlega frá mönnum úr öllum flokkum. Þetta var ég ekki að vefengja í minni ræðu. Ég vissi vel, að menn voru ekki sammála um þetta og að menn hafa mótmælt því á ýmsum stöðum. En því dró ég fram þessi mótmælaskeyti, sem mér höfðu borizt, að hv. þm. hafði óskað eftir að sjá þau, og ég sýndi fram á það í minni ræðu, að þau, sem flest voru algerlega óstaðfest. ekki með einni einustu undirskrift, væru lítils virði. Það var við það, sem ég átti, en ekki hitt, að það hefðu ekki verið ýmsir, sem hefðu verið ósammála um setningu laganna og gerðardómsniðurstöðuna. Bæði hv. síðasti ræðumaður og einnig hv. 5. þm. Norðurl. e. vildu gera mikið úr því, að Alþfl. hefði markað línu í þessu efni, og vildu leggja inn í mín ummæli miklu meira en ég raunverulega sagði. Alþfl. hefur ekki formlega tekið neina afstöðu um gerðardóm almennt. Það hefur hann ekki gert, en hann hefur tekið afstöðu í þessu máli, og hann hefur ekki sömu afstöðu til gerðardómsleiðar og hann hafði áður. Þetta sagði ég, að bæði hefði hann ekki sömu skoðun á gerðardómsleið nú og hann hafði, og eins hitt, að í þessari deilu tók hann alveg skýlausa afstöðu með gerðardómnum. En að það þýði almenna stefnuyfirlýsingu um það að leysa yfirleitt mál með gerðardómi, það sagði ég ekki, og það er ekki heldur tilfellið. Hitt er það, að Alþfl. er ekki svo dogmatískur flokkur, að hann bindi sig við það að halda eilíflega sömu stefnu eða sömu afstöðu til mála eins og hann hefur einhvern tíma haft. Það eru aðrir, sem frekar fara þá leiðina að halda sér við það, sem einu sinni var ákveðið, hversu vitlaust sem það reynist vera í framkvæmdinni nú. Hitt er svo annað mál, að þessi vandamál, lausn vinnudeilna, eru afskaplega vandmeðfarin og erfitt að fá á þeim lausn. Hitt sjá allir, sem yfirleitt vilja sjá, að deila, sem stendur eins lengi og ýmsar vinnudeilur hafa staðið hjá okkur nú, ég nefni t.d. togaraverkfallið, sem stóð í eina fjóra eða fimm mánuði, - veldur þjóðinni óbærilegum skaða fyrir utan þann skaða, sem hún veldur deiluaðilum, og það verður að finna einhverja leið til þess að reyna að komast fram hjá því, að þessum skaða verði valdið. Hv. 5. þm. Norðurl. e. vildi telja, að mér hefði brugðizt bogalistin, þegar ég fór að reikna út, hvað hlutur hásetanna hefði rýrnað. Þessi 13–15%, sem hann nefndi, eru náttúrlega engin absolút tala. Ég veit ekki til þess, að þessi tala hafi verið reiknuð út alveg nákvæmlega, en ég tók það skýrt fram, að þessi 13–15% væru miðuð við gerðardómslausnina og gerðardómsupphæðina og reiknuð út frá henni, og ég hygg, að það skeiki ekki miklu, því að hún nær ekki þessari tölu, 13–15%, ef reiknað er af hinni upprunalegu samningsupphæð, eins og hann vildi vera láta. En hann gleymdi alveg að minnast á það, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. fór þó um nokkrum orðum, að ég nefndi líka, hver nettó-upphæðin hefði verið, þegar skattarnir væru frádregnir. Þessir menn komast sjálfsagt allir í það að borga skv. hæsta þrepi skattstigans, eða 30% bæði í útsvar og skatt, og reikni maður með þessum tölum, sem ég gerði, þá verður eftir af meðalhlutnum um 3300 kr. lækkun frá því, sem þeir hefðu haft, ef samningurinn hefði verið óbreyttur í gildi. Þetta er nú heildarniðurstaðan. Hv. 5. þm. Norðurl. e. vildi gera lítið úr því, sem gerðardómurinn hefði hækkað fríðindi veitt sjómönnum, og sagði, að um það hefði verið búið að semja áður. Það er alveg rétt, að það var búið að ná samkomulagi um flest af þessu áður, ef samningar hefðu tekizt um skiptakjörin, en það var algerlega ósamið um þetta að þeim óbreyttum. Og þótt það hafi verið staðið upp frá samningaborðinu, þegar útgerðarmenn voru búnir að fást til eða tilleiðanlegir til að taka upp líf- og örorkutryggingu, að taka upp ábyrgðartryggingu allt að ½ milljón fyrir einstakt tjón, 1% í sjúkrasjóð undirmanna, þá var þó eftir að ræða um matsveinakaupið og matsveinskauptrygginguna, sem gerðardómurinn tók til greina og hækkaði upp í 1¼ hlut og gekk frá þessum atriðum öllum og kauptryggingarhækkuninni líka, þó að útvegsmennirnir hefðu ekki verið búnir að ganga inn á hana, nema því aðeins að samkomulag tækist um annað, svo að það er vissulega gerðardómsins verk, en ekki samninganefndanna, sem með þessi mál fóru, að hásetarnir fengu þau hlunnindi, sem í gerðardómnum felast. Það er alveg rétt hjá hv. þm., að það var búið að tala um þetta áður og það var búið að ljá máls á því að gera það, ef samningar tækjust um annað, en það var algerlega ósamið um það, ef þeir samningar tækjust ekki. Hv. þm. sagði, að það væri blekking hjá mér að þakka þetta gerðardómnum. Það er furðulegt orðbragð, því að það er gerðardómnum að þakka, hans ákvörðun, að þetta var tekið upp, og þetta er einmitt mikið til hagsbóta fyrir þá, sem lægst kjörin hafa, eins og þá, sem lenda á kauptryggingu, sem að vísu eru nú ekki nema fjögur skip, eins og ég sagði, sem betur fer, en ekki 40, eins og sagt var. Hv. þm. vildi halda því fram, að hann hefði lesið það úr mínum orðum, að mér væri núverandi deila sjómanna og útgerðarmanna fagnaðarefni. Þetta er alger tilbúningur af hans hálfu. Ég hef aldrei viðhaft þessi orð. Ég lét í ljós áhyggjur út af deilunni og einmitt áhyggjur út af því, hvað hún hefði dregizt lengi. Ég sagði líka, sem hann vildi reyna að snúa út úr, að ég vonaði, að það tækist að leysa hana með samningum. Í því lá ekkert um það, hvað gert mundi verða, ef engir samningar tækjust, eða hve lengi yrði eftir því beðið, - ekki nokkurt orð. En það, að deilan hefur staðið eins lengi og hún hefur gert, sýnir, að hún var ekki eins auðleyst og hv. þm. vildi halda í sumar. Hv. þm. sagði í sinni fyrstu ræðu, að ef við hefðum beðið einn eða tvo daga með að setja þessi gerðardómslög, hefðum við getað horft á eftir síðasta bátnum fara á veiðar. Ég leyfði mér að efast um þessa fullyrðingu hans og skoraði á hann að færa rök fyrir henni, því að ég hefði reynt að kynna mér þetta atriði og fengið það svar, að sá, sem mér var bent á að mundi hafa gert þetta, hefði ekki gert það. Hv. þm. vildi líka reyna að gera tortryggileg ummæli mín, þegar fiskverðslögin voru hér til umr. Ég vildi þá forsvara fiskverðslögin, eftir því sem hann sagði, á þann hátt að segja, að skiptakjörin yrðu þó ákveðin með samningum, þó að verðið yrði ákveðið með verðlagsdómi. Það er ekki nema rétt, að ég mun hafa viðhaft þessi orð og gengið út frá því þá, og ég geng út frá því enn, að yfirleitt verði sú aðferð viðhöfð að leysa málin með samningum og það sé ekki nema neyðarúrræði að gera það á annan veg. En að þetta var gert í sumar, var vegna þess, að það var ekki hægt að dómi ríkisstj. að horfa upp á það, að Norðurlandssíldin, sem yfirleitt stendur stutt við og einmitt sérstaklega á heimasvæði hv. þm., færi öll fram hjá, án þess að gripið væri í taumana, og það, að útlendingar hirtu veiðina, sem við áttum að geta notið. Þetta þýðir enga almenna stefnu í gerðardómsmálum, aðeins það, hvernig tekið var á þessu sérstaka tilfelli. Hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði eitt, sem vissulega hljómar ekki ósennilega. Hann sagði, að veiðin í sumar hefði ekki verið gerðardómnum að þakka. Það hefur engum dottið í hug, að veiðin væri gerðardómnum að þakka, nema á þann hátt, að hann kom því til leiðar, að yfirleitt var farið á veiðarnar. En hitt ber öllum saman um, að veiðiaukningin er m.a. og kannske að langsamlega mestu leyti því að þakka, að fengin hafa verið á skipin hin nýju og dýru tæki. Ég gat þess, að það væri fleira en fisksjáin og kraftblökkin, sem fengið hefði verið. Ef skipin áttu að fiska bæði fyrir Norðurlandi og fyrir sunnan, bæði á grunnu vatni og djúpu, þá urðu þau að hafa þrjár síldarnætur, og það er langdýrasti hlutinn af tækjunum, sem kostar nú hvorki meira né minna en 2–2½ millj. allt saman. Og svo kemur það, sem ekki má vanmeta heldur, að þessir samningar, sem í gildi voru, þeir voru, þegar þeir voru gerðir, miðaðir við miklu minni skip en þau, sem stunda veiðarnar. Þeir voru miðaðir við tækjalaus skip, þetta kannske 40–50–60 tonn. Nú er megnið af flotanum orðið miklu stærra og þess vegna ekki óeðlilegt, að til einhverra breytinga kæmi. Ég held, að þetta séu aðalatriðin, sem ég þarf að minna á eða ræða, af því, sem þessir hv. þm. sögðu. Hv. 3. þm. Norðurl. v. vildi gera nokkuð úr því, að hér hefði ekki verið um hækkunarkröfu að ræða, heldur hefði deilan staðið um það, hvort ætti að lækka skiptakjörin frá því, sem áður var. Náttúrlega er þetta orðaleikur, því að deilan var um bil, sem var á milli þess, sem sjómennirnir vildu fá, og þess, sem útgerðarmennirnir vildu greiða, og það bil varð að jafna. Ég taldi, að það væri erfitt að gera það af opinberu fé, vegna þess að þá væri það tekið af þeim, sem minni laun hefðu í landinu, handa hinum, sem hærri laun bæru úr býtum, og taldi það ekki eðlilegt. En þessi mismunur eða bilið á milli krafna útvegsmanna og sjómanna er alveg það sama, hvort sem um er að ræða kröfu um hækkun á launum frá sjómönnum eða lækkun af hálfu útvegsmanna. Ég gat þess einnig, að kannske fyrir það, að tækin komu til, hækkaði meðalhluturinn frá því í fyrra úr 48 þús. upp í 60 þús. kr. í sumar, þrátt fyrir þá breytingu, sem á skiptakjörunum varð.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Norðurl. e. (BjörnJ) virðist alls ekki reyna til þess að benda á neina leið til að leysa þann vanda, sem reis í sumar, þegar síldveiðiflotinn var stöðvaður og mjög alvarleg framleiðslustöðvun var fram undan fyrir þjóðina. Hann heldur sér eingöngu við það, að það hafi enginn vandi verið á ferðum. Hann reynir að skjóta sér undan því með því að segja: Það var enginn vandi á ferðum. Deilan var að leysast eftir einn eða tvo daga. En þetta er því miður allt saman hreinn tilbúningur, og hann hefur ekki heldur getað fært nein rök að þessu. Ríkisstj. varð auðvitað að líta á þetta mál með hliðsjón af því, að þarna var mjög alvarleg deila, sem því miður var ekki neitt útlit fyrir að væri að leysast, og þessi deila hefur nú endurtekið sig, þegar gerðardómurinn er úr gildi, og er enn mjög alvarleg og lítur út fyrir að ætla að verða langvinn. Hv. 5. þm. Norðurl. e. virðist vera því mjög andvígur, að ríkisvaldið hafi afskipti af vinnudeilum, öðruvísi en þá í sáttaskyni og annað slíkt, og sérstaklega því, að vinnudeilur séu leystar með brbl. eða löggjöf, hversu mikið sem í húfi sé. En þetta hefur sem betur fer ekki alltaf verið skoðun þessa hv. þm., að ég hygg. Ég man eftir því, að sumarið 1957 var hér alvarlegt verkfall. Það voru yfirmenn á kaupskipaflotanum, sem voru í verkfalli. Þá var það vitað mál, að þáv. félmrh. hafði mikinn hug á því að leysa þá deilu með lagasetningu, og hann var farinn að safna áskorunum frá ýmsum verkalýðsfélögum, sem hann taldi sig eiga stuðningsmenn í, þar sem hvatt var til þess, þó ekki kannske alveg með berum orðum, þá var alveg auðskilið, hvað við var átt. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, leyfa mér að lesa hér upp yfirlýsingu frá 25. júlí 1957, sem er frá verkalýðssamtökunum á Akureyri, en eins og kunnugt er, þá er hv. 5. þm. Norðurl. e. formaður stærsta verkalýðsfélagsins þar og hefur sjálfsagt átt sinn mikla þátt í að semja þessa yfirlýsingu, en hún hljóðar á þessa leið: „Verkfallið (hér er átt við farmannaverkfallið) hefur þegar vegna dæmafárrar ósáttfýsi beggja deiluaðila leitt af sér stórfellt þjóðhagslegt tjón, og er nú almenn stöðvun framkvæmda og atvinnu fyrirsjáanleg á næstu tímum, ef ekki verður að gert, og lífsafkomu láglaunafólks stefnt í bráða hættu. Einnig er auðsætt, að sú beiting verkfallsréttar, sem í deilunni höfð í frammi, þar sem svo fámennur hópur manna stefnir að því að stöðva mikilvægustu atvinnuvegi þjóðarinnar, er alþýðusamtökunum og réttindum þeirra mjög hættuleg.“ Ég vil meina, að margt af því, sem stendur í þessari yfirlýsingu, geti fyllilega átt við þá deilu, sem hér reis í sumar, og það skilja allir, hvað í þessu felst. Það er áskorun til ríkisvaldsins um það að grípa fram í og leysa deiluna, en bíða þess ekki, að hún leysist með samningum milli deiluaðilanna. Það er eftirtektarvert, þegar verið er að tala um „fámennan hóp“, það er átt við yfirmennina á kaupskipaflotanum. Ætli útgerðarmennirnir séu nokkuð fleiri, sem stóðu að þessu verkfalli? Og ég mundi nú álíta, að það væri ekkert síður skoðun þessa hv. þm., úr því að hann vill láta ríkisvaldið grípa inn í, þegar það eru launþegarnir, sem eiga upptökin, að þá fyndist honum ekkert síður ástæða til þess, þegar það eru atvinnurekendur. Þessi hv. þm. varpaði fram þeirri spurningu í ræðu sinni, hver hefði haft rétt fyrir sér í gerðardómnum. Það er auðvitað mikið matsatriði. Ég get náttúrlega ósköp einfaldlega svarað þessari spurningu fyrir sjálfan mig. Það var ég, sem hafði rétt fyrir mér. Og ég vil meira að segja vitna til þess, að í þessari deilu, sem nú er komin og er bara framhald af síldveiðideilunni í sumar, hefur sáttasemjari ríkisins lagt fram sáttatillögu, sem er mjög svipaðs efnis og sú till., sem ég lagði til að gerðardómurinn samþykkti, en því miður ekki varð. Og ég vil einmitt af því, að það átti sér stað, að skiptakjörin voru lækkuð, einnig benda á þessa sáttatill., að ríkissáttasemjari er af öllum aðilum talinn hlutlaus maður og hefur mikið traust meðal bæði launþega og atvinnurekenda og reyndar allrar þjóðarinnar, og ég vil fullyrða, að slíkum manni dytti ekki í hug að leggja til, að það yrðu breytt skiptakjör frá síðustu samningum, nema hann teldi það fyllilega réttlætanlegt og væri vel hægt að rökstyðja það. Hv. 5. þm. Norðurl. e. talaði hér nokkuð um kjör sjómanna og þá einkum síldveiðisjómanna og taldi síður en svo, að kjör þessara stétta hefðu batnað í tíð núverandi ríkisstj. Um kjör sjómanna almennt get ég vísað til þeirra kjarabreytinga, sem urðu í ársbyrjun 1961, en þá taldi málgagn þessa hv. þm., að sjómenn hefðu fengið 20–25% kjarabætur. Það voru vissulega hærri kjarabætur en ég man eftir að aðrar stéttir fengju á því ári. En um kjör síldveiðisjómannanna sérstaklega er hægt að minna á það, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. kom hér inn á, og það eru lögin frá 1958 um útflutningssjóð o.fl., og hvernig þá var búið að síldarútveginum. En síldarútvegurinn, a.m.k. sumarsíldarútvegurinn, hafði þá 55% uppbætur, þegar aðrar útflutningsgreinar höfðu 80 og sumar 70. Það er auðvitað alveg augljóst mál, að sú atvinnugrein, sem er svona afskipt og fær svona miklu lægri uppbætur en aðrar, hlýtur þar af leiðandi að vera síður fær um að borga starfsmönnum sínum laun en aðrar atvinnugreinar. Og það, sem þessi atvinnuvegur missir í uppbótum til þess að vera jafn við aðra, það missa að sjálfsögðu þeir, sem við hann starfa, alveg á hliðstæðan hátt. Auk þess er ég ekki kominn til að segja það, að sjómennirnir hafi einu sinni notið allra þessara uppbóta, sem síldarútvegurinn fékk, sem voru minni en aðrir útflutningsatvinnuvegir fengu. Það er því alveg ljóst, að þegar uppbótakerfið var afnumið í sjávarútveginum og gengislækkunin gerð 1960, þá var það auðvitað stórkostlegur ávinningur fyrir síldarútveginn og fyrir alla, sem við hann starfa. Að síðustu vil ég aðeins koma örlítið inn á þau rök, sem lágu til þess, að réttlætanlegt var talið að breyta skiptakjörunum. Hér hefur reyndar allt of mikið í þessu máli verið einblínt á skiptakjörin, eins og menn haldi, að öll afkoma sjómannsins og allur hans hagur sé kominn undir því, hver sú heildarprósenta er, sem skiptist milli skipshafna. Það kemur auðvitað margt fleira inn í, eins og síldarverð og hvað margir eru á skipi og hvað skipt er í marga staði o.fl., o.fl. En ég hef verið nokkuð gagnrýndur fyrir það að vera að ámæla útvegsmönnum fyrir að hafa ekki borið fram sín sterkustu rök, sem ég teldi í þessu máli, þ.e.a.s. að benda á það, að skipin væru orðin miklu stærri, aftur á móti hefðu tækin minna að segja í mínum augum. Ég sagði, hygg ég, orðrétt, að ég gagnrýndi útvegsmenn fyrir það að halda þessum rökum minna á lofti en öðru. Það er alls ekki rétt, að útvegsmenn hafi ekki borið þessi rök fram, og þau komu fram í grg., sem birtist í blöðunum, þegar brbl. voru sett, og þau komu fram í grg. til gerðardómsins. En út á við gagnvart almenningi í landinu og í blaðagreinum var langmest áherzla lögð á tækin, þ.e.a.s. sjálfvirk síldarleitartæki og kraftblökkina, að það væri svo mikill tilkostnaður, sem lægi í þeim. Ég vil algerlega standa við það, að ég tel, að í kjaradeilu sé auðvitað, hvort sem það er atvinnurekandi eða stéttarfélag, sem á í hlut, þá sé það alltaf skynsamlegt og heppilegt að bera fram sín beztu og sterkustu rök, en flíka ekki því, sem veikara er eða hrein vitleysa. Ég álít einmitt, að með því að bera fram haldbeztu rökin séu líkur til þess, að gagnkvæmur skilningur ríki og það geti náðst samkomulag. En þetta virðist nú a.m.k. Tíminn ekki skilja, eftir því sem hann skýrði frá þeirri ræðu, sem ég hélt hér áður, þegar 1. umr. þessa máls hófst. Ég kem þá að síðustu örlítið inn á ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ). Hann viðurkennir í sjálfu sér réttilega, að það hafi verið mikið vandamál þarna á ferðum. Hann vildi aðeins láta ríkisstj. leysa þetta á annan veg en hún gerði og þá fyrst og fremst með því að reyna að halda skiptakjörunum óbreyttum, en bæta þá útvegsmönnum upp það, sem þá kynni að skorta til þess að telja sig geta gert út við þau kjör, og það yrðu þá bætur úr ríkissjóði eða eitthvað þess konar. Ég skal í raun og veru játa, að þessi hv. þm. kom núna með þau rök, sem langsamlega eru sterkust fyrir því, að skynsamlegt hefði verið að fara þessa leið, en það var með því að vitna til laganna frá 1956 og 1958 og sýna fram á, hvað síldarútvegurinn var vanhaldinn í tíð vinstri stjórnarinnar og hann eigi þarna raunverulega siðferðilega kröfu á ríkisvaldið. Mér finnst þessi athugasemd þessa hv. þm. vera alveg rétt. En mér finnst hún einmitt alveg sérstaklega athyglisverð vegna þess, að Framsfl. hefur alltaf haldið því fram, að í tíð vinstri stjórnarinnar hafi verið miklu betur búið að útgerðinni en í tíð þessarar stjórnar og það hafi nú skipt um stórkostlega til hins verra. En nú bendir þessi hv. þm. réttilega á, að ein grein sjávarútvegsins eigi þarna siðferðilega kröfu til einhvers framlags vegna þess, hve hún var vanhaldin í tíð vinstri stjórnarinnar. Hitt er svo annað mál, að mér finnst stefna Framsfl. í þessu vera oft nokkuð torskilin satt að segja, því að a.m.k. skildist mér það í fyrra, þegar gengislækkunin var gerð, að þá segðu framsóknarmenn, að gengislækkunin væri alveg óþörf, útflutningsatvinnuvegirnir gætu vel tekið á sig þær kauphækkanir, sem orðið höfðu þá fyrr um sumarið, og gengislækkunin væri alveg óþörf. Nú skilst mér hins vegar, að framsóknarmenn líti svo á, að útgerðin geti ekki einu sinni búið við sömu skiptakjör gagnvart sjómönnum lengur, nema því aðeins að fá uppbót úr ríkissjóði til að standa undir óbreyttum kjörum, en í fyrra átti hún ekki að þurfa neitt til að hækka kaupið.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem ég tel ástæðu til að segja. Hv. 9. landsk. endaði ræðu sína með því að minna á, að síldarútgerðin hefði búið við verri kjör hjá vinstri stjórninni. Hver var sjútvmrh. þá? Hvernig víkur þessu við? Hæstv. sjútvmrh. hefur rökstutt, hvers vegna það var réttmætt að lækka launin hjá sjómönnum, með því, að nú fái þeir lægri skatta, - fyrst þeir hafi minni tekjur, fái þeir lægri skatta. Er þetta ekki ágætt patent fyrir viðreisnarstjórnina að lækka nú skattana almennilega á fólki, bara með því að lækka laun þess? Og hann nefndi meira að segja, að þessir menn fengju 30% lækkun á sköttunum sínum, þeir, sem kæmust í meðalhlut, kæmust í hæsta stigann.  Aðalatriðið í þessu máli skilst mér vera það, að hér er deilt um stefnu, - hreinlega er deilt um þá stefnu, hvernig eigi að leysa kjaradeilur. Það er alveg ótvírætt. Alþfl. var minntur á það í upphafi þessarar umr., að hann hefði haft allt aðra stefnu hér áður fyrr, og menn muna það ósköp vel, jafnvel yngri menn en ég, að flokkurinn þurfti að draga ráðherra sína út úr ríkisstj. vegna gerðardóms, og því leika menn sér ekki að hversdagslega að draga ráðh. út úr ríkisstj. Svo kemur hæstv. sjútvmrh. núna og viðurkennir það hreinskilnislega, að Alþfl. hafi breytt um stefnu. Á hvern veg? Á þann veg, að það megi leysa kjaradeilur með gerðardómi, og meira að segja, að það sé æskilegt að gera það, enda hafa þeir gert það. Hvaða afleiðingu hefur þetta fyrir vinnufrið almennt, þegar við völdin situr ríkisstj., sem lýsir yfir þessari stefnu? Hæstv. ráðh. segir reyndar: Við viljum ekki byrja á slíku, við viljum, að það séu reyndir samningar. Það er sjálfsagt, að aðilar reyni að semja. - En hvaða áhrif hefur þetta á sjálfa samningana að vita ríkisstj. sitja við völd, sem hefur þessa stefnu? Það þarf ekkert annað en að annar aðilinn notfæri sér sína aðstöðu og semji ekki, og þá kemur til framkvæmdanna að leysa deiluna á annan hátt. Menn vita fyrir fram, að stefnan hjá valdhöfunum er þessi. Er hægt að hafa grómteknari stefnu til þess að koma í veg fyrir samninga en einmitt þetta? Hæstv. ráðh. fór að réttlæta þessi skoðanaskipti Alþfl. með því, að það hafi fleiri samþ. gerðardóm. Hann vitnaði fyrst í lög um afurðasölu bænda og segir: Þar er gerðardómur. - Jú, en það voru bændurnir, sem sjálfir voru með í að undirbúa lögin og samþykktu fyrir fram, að gerðardómur skyldi koma til greina undir vissum skilyrðum. Hæstv. ráðh. vitnaði í verðlagsráð sjávarútvegsins, sem samþykkt var með lögum í fyrra. Verðlagsráð er ekki gerðardómur, en fulltrúar sjómannanna sjálfra voru með í að undirbúa lögin og samþykktu fyrir fram, að undir vissum kringumstæðum skyldi koma til gerðardóms. Bæði þessi dæmi sýna, að þarna eru aðilarnir fyrir fram búnir að samþykkja gerðardóminn, m.ö.o.: gerðardómsmeðferðin er ekkert annað en einn liður í samningum þeirra í milli. En þessu var ekki til að dreifa í sumar. Þar var gerðardómurinn settur gegn mótmælum sjómannanna. Loks benti hæstv. ráðh. á opinbera starfsmenn og segir: Þar er gerðardómur. - Þar fór hann nú alveg með það, þegar hann fór að vitna í þetta. Opinberir starfsmenn hafa aldrei haft neinn samningsrétt, og það var ekki hægt að bera þá neitt saman við þetta, en þeir krefjast þess að fá samningsréttinn, og þeir fengu samningsrétt, sem þó getur endað með gerðardómi, og þann gerðardóm samþykktu þeir sjálfir fyrir fram. Það var því algerlega út í loftið að vitna í opinbera starfsmenn. Þetta voru einu dæmin, sem hæstv. ráðh. vitnaði í. Fleira held ég, að ég þurfi ekki að vera að minna á, en vil að síðustu undirstrika það: Ágreiningurinn hér er um stefnu, stefnu milli flokka, um það, hvernig eigi að leysa kjaradeilur.

Megum við fá að heyra, hver sé stefna Framsfl.?

Ef hæstv. ráðh. hefur ekki heyrt það í umræðunum, þá sér hann það við atkvgr. um þetta frv., og það er þá eins gott fyrir hann.