Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem er 59. mál Ed. og hér er tekið til meðferðar, er framlenging á ákvæðum laga nr. 106 frá 1950, um bráðabirgðabreytingu á lögum frá 1939, um tollskrá o.fl. Þó er sú breyting gerð á l. frá 1950, að 4. gr. er ekki tekin upp í frv. En í þeirri grein var ákvæði um, að ekki væri heimilt að hækka álag á vörur vegna tollahækkana samkvæmt þeim lögum. Nú er vitað, að verðlagseftirlit á flestum þeim vörum, sem hér greinir, hefur fallið niður, og þykir því ekki ástæða til að halda þessu ákvæði varðandi þessar vörur, sem eru háðar verðlagseftirliti, enda er það á valdi fjárhagsráðs að hafa hemil á álagningunni, eftir því sem ástæða þykir til. - Fjhn. hefur tekið frv. til athugunar á fundi sínum 3. þ. m, Hefur meiri hl. mælt með því, að frv. verði samþ., en minni hl., hv. 2. þm. Reykv., er því andvígur.



Herra forseti. Ég skal nú ekki hafa langt mál um þetta, þótt þetta sé vissulega allmikið mál. 1. gr. þessa frv. er ég andvígur. 2. og 3. gr. fjalla aðeins um undanþágu frá tollskránni, sem hér er rætt um, og þeim gr. er ég samþykkur. En í 1. gr. felst, að halda eigi áfram allri þeirri tollahækkun, sem hefur verið ákveðin sérstaklega á benzín og ýmsar aðrar vörur. Þegar þetta frv. var upphaflega lagt fram, voru að því er manni virtist gleðilegir hlutir í því, eins og að það ætti að lækka álagningu á vörumagnstoll niður í 200%. En svo upplýstist, að þetta var bara prentvilla. Það er því miður svo, að hvað eftir annað þegar menn heyra gleðileg tíðindi hér, þá er þeim kippt aftur. Þegar blessuð ríkisstj. virtist ætla að lækka tolla og láta sér skiljast, að almenningi væri nóg boðið, þá upplýstist, að það var prentvilla. Þegar svo virðist, sem það ætli að verða yfir 100 millj. kr. tekjuafgangur, þá er það prentvilla. Það er eins og prentvillupúkinn sé farinn að skjótast allmikið inn í aðgerðir hæstv. ríkisstjórnar. Verðtoll á að innheimta með 45% álagi, að undanteknum verðtolli af þeim vörum, sem taldar eru í 2. gr. Þegar þetta var upphaflega framkvæmt, þá stóðum við Sósfl.- menn á móti því, og við erum enn þá á móti því. Hins vegar er það slæmt, að það skuli ganga svo þing eftir þing, að öll þessi gömlu lög um tolla og álagningu eru samþ. sem nokkurs konar framlenging og bráðabirgðabreyting á lögum og látið lita svo út, að þetta sé aðeins fyrir eitt einasta slæmt ár. Elztu lögin eru frá 1939, og þetta er bráðabirgðabreyting á lögum frá 1939 og samþ. sem frv. til l. um bráðabirgðabreytingu. Ég held, að hæstv. ríkisstj. ætti að taka sig til og breyta þessu. - Hvað snertir sjálft innihald frv., þá er það um að halda áfram þungum tollaálagningum á nauðsynjar manna, þegar fólkið á erfiðara en fyrr með að standa undir þessum álögum. Það er ekki eitt einasta atriði, sem sýnir, að hæstv. ríkisstj. hafi vilja til að slaka til um tollana. Ef eitthvað slíkt hefði komið fram í meðferð söluskattsins, væri sök sér, þó að menn hefðu viljað láta tollana haldast. - Á þeim sama fundi sem þetta var tekið til athugunar var ákveðið að halda söluskattinum. Þess vegna legg ég gegn 1. gr. frv., en er samþykkur 2. og 3. gr. þess.



Herra forseti. Ég vil biðja hæstv. forseta að afsaka, að ég hef líklega ekki verið viðstaddur, þegar þessi umr. byrjaði. Var búið að hafa framsögu af hálfu fjhn. í þessu máli?

Já, svo mun hafa verið.

Ég hef á nál. fjhn. áskilið mér rétt til þess að flytja brtt. við þetta frv., þó að ég sé annars í aðalatriðum samþykkur því, sem í frv. er. Vildi ég í fyrsta lagi gera brtt. við 3. gr., sem er ný gr. í þessari lagasamstæðu. Hún hefur hingað til verið sem sérstök lög og framlenging, en er nú tekin upp í þessi lög. Þessi 3. gr. fer fram á sérstaka lækkun tekjuskatts af lágtekjum, og skulu ákvæði laga frá 1950 gilda til ársloka 1952. Samkvæmt þessum l., nr. 60 frá 1950, á skattlækkunin að nema 331/3%. Þessi sérstaka lækkun tekjuskatts af lágtekjum er aðeins þegar árstekjur eru ákaflega lág upphæð. Það eru aðeins þeir gjaldendur tekjuskattsins, sem hafa 20 þús. kr. í hreinar árstekjur og konu og barn á framfæri, sem fá þessa 331/3% lækkun. Ég álít, að þetta lágmark sé allt of lágt. Hv. þm. vita það allir, að nú er svo komið, að maður, sem hefur konu og barn á framfæri, ætti engan tekjuskatt að hafa, jafnvel þótt hann hefði 30 þús. kr. í hreinar árstekjur. Það hefur verið sýnt fram á það hér og viðurkennt af öllum, að t.d. Dagsbrúnarmaður með konu og barn á framfæri, sem slapp nokkurn veginn við að greiða tekjuskatt fyrir t.d. árið 1934, þarf nú að greiða tekjuskatt, sem nemur mörgum hundruðum króna. Tekjuskatturinn leggst sem sagt hlutfallslega þyngra á menn nú, vegna þess að skattstiganum hefur ekki verið breytt frá 1935. Hins vegar er það svo, að tekjur, sem eru um 30 þús. kr., eru fyrir fjölskyldumann hreinustu þurftarlaun, þannig að það er ekki nema eðlilegt, að slíkir menn sleppi við tekjuskatt. Nú er komið fram frv. um að bæta úr þessu með því að hækka persónufrádráttinn. Ég hef borið fram frv. um persónufrádrátt, sem hefði þýtt, að skattur Dagsbrúnarverkamanns með 30 þús. kr. laun hefði orðið lítill sem enginn. Því var svarað í fjhn. af nm. annarra flokka en Sósfl., að slíkur persónufrádráttur mundi koma að litlu gagni fyrir lágtekjumenn, en verða stórkostlegur hagnaður fyrir hátekjumenn, vegna þess að þessi persónufrádráttur kæmi þeim að svo miklum notum. Ég hef því reynt að finna aðferð, sem ég held að fullnægi kröfum hv. þm. V-Húnv. um, að slík hækkun yrði ekki til þess að létta skatta hátekjumanna. Brtt. mín tryggir þetta. Þá, sem hafa 30 þús. kr. tekjur, ber að losa algerlega við tekjuskatt. Einnig felst í frv. að fella niður mjög mikið af sköttum gjaldenda, sem hafa milli 30 og 40 þús. kr. hreinar árstekjur og konu og barn á framfæri. Þannig fer fram nokkurs konar stigsminnkun á því, hve mikið er fellt niður af tekjuskattinum. Tekjuskattur gjaldanda með 30 þús. til 33 þús. kr. hreinar árstekjur og konu og barn á framfæri skal falla niður að þremur fjórðu hlutum, af 33–36 þús. kr. árstekjum skal tekjuskattur falla niður að hálfu leyti, og tekjuskattur þeirra, sem hafa 36–40 þús. kr. árstekjur, skal falla niður að fjórða hluta. Eftir minni brtt. fá þeir, sem hafa yfir 40 þús. kr. í hreinar árstekjur, enga rýmkun á skattinum, en hinir nokkra. Ég vona, að mér hafi tekizt með þessari brtt. minni að fullnægja þeim óskum, sem komið hafa fram um að létta skattinum af þeim mönnum, sem hafa þær tekjur, sem ég greindi. Ég flyt einnig aðra brtt. við frv. Hún er um, að á eftir 4. gr., sem fjallar um tekjuskatt, skuli bætast ný grein, sem feli í sér þrjár málsgr. 1. málsgr. er svo hljóðandi: „Giftri konu, sem stundar sjálfstæða atvinnu utan heimilis síns, er heimilt að telja fram sérstaklega til skatts þær tekjur, sem hún hefur af þeirri atvinnu, enda sé teknanna ekki aflað í fyrirtæki, sem maður hennar er meðeigandi að eða hluthafi í, og skal þá leggja á hana samkvæmt því.“ Ég geri ekki ráð fyrir, að ég þurfi að tala frekar fyrir þessari till. Allir hv. þm. vita, að það hafa komið fram eindregnar kröfur kvenna og samtaka þeirra um allt land um, að skattar væru rýmkaðir hjá viðkomandi skattgreiðendum. Slíkar kröfur hafa komið fram varðandi giftar konur, að þær mættu telja sérstaklega fram til skatts. Sérstaklega á þetta við um giftar konur, sem stunda atvinnu utan heimilisins. Ég veit, að allar þessar kröfur hafa átt erfitt uppdráttar hér innan þingveggja. Mér virðist, þar sem ég hef flutt þessa till. með það fyrir augum að fá hana samþ., að ég hafi farið eins hóflega í sakirnar og frekast var unnt, án þess að hægt væri að segja, að verið væri að draga stórkostlega úr þeim tekjustofni, sem tekjuskatturinn er, en sýna samt í nokkru, að Alþingi vill taka nokkurt tillit til þessa réttlætismáls og sýna sanngirni gagnvart þeim kröfum, sem fram hafa komið í þessu efni. Ef ég man rétt, þá byrjaði hæstv. forseti fundinn á því að lesa upp fjöldamargar óskir um, að Alþingi yrði við þessum kröfum um skattafyrirkomulag. Ég hef haft orðalagið á þessari brtt. eins og Sósfl. hefur haft það áður, bæði í sérstöku frv. og í brtt. við breyt. á l. um tekjuskatt. Ég vil leyfa mér að vænta þess, að hv. þm. sýni þá sanngirni að samþ. brtt. og létta þannig álögunum af í fyrsta lagi fátækum mönnum með lágar tekjur, sem eiga erfitt með að draga fram lífið, eins og nú er ástatt í fjárhagsmálunum, og í öðru lagi að sýna nokkra sanngirni gagnvart kröfum, sem bornar hafa verið fram, t.d. af kvenfélögum, með tilliti til þess, að þegar gift kona vinnur utan heimilis sins, eigi hún rétt á að telja fram sínar tekjur sem sérstakar tekjur og að á þær sé lagt sem sérstakar tekjur. Ég vildi því mega vænta þess, að hv. þm. geti samþ. þessa brtt. mína við þessa umr. Að öðru leyti þarf ég ekki að ræða frekar um það lagafrv., sem hér liggur fyrir. Það er gamall kunningi og þrautrætt hér í þessari hv. d.



Ég álít lagafrv., sem fyrir liggur, ganga í skakka átt, en ég álít, að það geti verið til að draga úr vitleysunni að samþ. þessa brtt., og ég segi því já, þótt ég sé á móti frumvarpinu.



Herra forseti. Það er upphaf þessa máls, að Samband íslenzkra samvinnufélaga sótti í fyrra um heimild til þess að mega flytja út þann saltfisk, sem það mundi fá umráðarétt yfir á árinu 1951. Atvmrn., sem eins og kunnugt er veitir slík leyfi eða hafnar beiðnum um þau, svaraði S. Í. S. þá á þá lund, að rn. væri kunnugt um, að fiskur sá, sem það hefði umráð yfir, væri bundinn innan félagssamtaka Sölusambands íslenzkra fiskframleiðenda, og hafnaði þessari beiðni, eins og í bréfinu stendur. þegar af þeim ástæðum. Eftir þetta sagði S. Í. S. sig úr þessum samtökum, eins og hv. flm. skýrði frá, og var þess vegna að þessu leyti frjálst, hvað sölu fisksins snerti, og endurnýjaði S. Í. S. þá í haust beiðni sína til rn. um að mega flytja út fiskinn. Ráðuneytið tók þá ákvörðun að senda þetta mál til umsagnar þeim aðilum, sem mest eiga í húfi um, að sala á saltfiski fari farsællega úr hendi, þ. e. a. s. til Landssambands íslenzkra útvegsmanna og til Sölusambands íslenzkra fiskframleiðenda. Umsagnir þessara aðila hafa borizt. Þær eru alllangar, einkum varðandi sölusamlagið sjálft, og svo langar, að ég tel ekki ástæðu til að fara að tefja hér umræður með því að lesa þær upp, en mun hins vegar láta þessar umsagnir í té þeirri n., sem um málið fjallar. En báðar eru umsagnirnar mjög greinilegar og mjög ákveðnar um mótmæli gegn því, að þetta leyfi verði veitt, sem í frv. er farið fram á. Það var aðalfundur L. Í. Ú., sem fjallaði um málið og svaraði því. En síðan hefur komið saman aðalfundur S. Í. F. og fjallað um málið og mjög einróma staðfest umsögn stjórnar félagsins með mótmælum gegn því, að þessi heimild verði leyfð. Ég þykist muna það rétt, að sá fundur S. Í. F. samþykkti tvær till., sem önnur var um það efnislega, að fundurinn teldi það eitt af mikilsverðustu hagsmunamálum íslenzkra fiskframleiðenda, að ekki yrði rofin sú skjaldborg, sem þeir hefðu sjálfir veitt sér um samsölu á saltfiski, og teldi það því brýna og mjög stórvægilega nauðsyn, að salan yrði áfram á einni hendi, og skoraði loks á S. Í. S. að vera áfram innan vébanda S. Í. F. og láta S. Í. F. hér eftir sem hingað til annast sölu á sínum fiski. Hin till. var svo um það að skora á Alþ. að fella það frv., sem hér er til umr. Og ég hygg, að ég ofmæli ekki, þegar ég segi, að um þetta voru menn mjög á einu máli, aðrir en þeir, sem höfðu þar málsvörn fyrir S. Í. S., og flutti um það ræðu aðalforstjóri S. Í. S., Vilhjálmur Þór, og færði fram þau gagnrök í málinu, sem hann taldi sterkust. Ég skal ekki rekja þær umr., en aðeins skýra frá því, að sá af fundarmönnum auk mín, sem bar einnig fram mín rök í málinu gegn ræðu forstjóra S. Í. S., var framkvæmdastjóri bæjarútgerðar Siglfirðinga. Og ég get hans sérstaklega fyrir það, að hann hóf mál sitt, gagnstætt því, sem aðrir gerðu, með mjög persónulega lofsamlegum ummælum um aðalforstjóra S. Í. S., en sagði, að sér þætti undarlega við bregða um jafnskeleggan mann og mikinn málfærslumann, hversu veik væru hans rök fyrir þeim málstað, sem hann bæri hér fram. - Ég sé ekki ástæðu til að rekja hér þessar umr., að öðru leyti en þá að víkja e. t. v. eitthvað að ræðu aðalforstjóra S. Í. S., áður en ég lýk máli mínu. Eftir að hafa fengið umsagnir í málinu frá L. Í. Ú. og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna tók rn. þá ákvörðun að veita S. Í. S. ekki útflutningsleyfi á saltfiski. Og þess vegna er þetta frv. komið fram, sem - eins og hv. flm. gat um - hnígur að því, að S. Í. S. skuli hafa sama rétt og S. Í. F. til þess að flytja út saltfisk, án þess að til komi sérstakt leyfi atvmrn., en aðrir aðilar eigi að sækja um slíkt leyfi. Hvað felst í þessu frv., og hvað leiðir af því? Fyrst það, sem ég gat um. En það þýðir annað og miklu meira, því að óbreyttu frv. og að óbreyttri ríkisstj. a. m. k., ef þetta frv. verður að l., þá stendur eftir sem áður heimild atvmrn. til að veita öðrum aðilum sams konar réttindi. Og ég mun ekki undir neinum kringumstæðum, eftir að S. Í. S. með l. hefði öðlazt rétt til þess að flytja sérstaklega út sinn fisk, treysta mér til að neita ýmsum öðrum aðilum um samskonar réttindi, ef þeir færu fram á þau. S. Í. S. hefur á þessu ári umráðarétt yfir um 3% af saltfisksmagninu, en á árinu 1950 hafði það umráð yfir hlutfallslega miklu meira magni, eða um 16%, að ég held. En hvernig ætti mér að vera stætt á því að neita þeim félögum, sem hafa haft saltfisksverzlun löngu áður en stofnað var til þessara samtaka, um útflutningsleyfi, ef þau óskuðu eftir því, eftir að S. Í. S. hefði fengið þennan rétt? Og hvernig ætti mér t. d. að vera stætt á því að neita fiskframleiðendum við Faxaflóa eða t. d. fiskframleiðendum í Vestmannaeyjum um slíkan rétt, ef þeir kæmu og segðu: Við ráðum yfir miklu meira fiskmagni en S. Í. S., við teljum, að okkar réttur hafi að vissu leyti verið fyrir borð borinn með því að láta okkur ekki fá nein fríðindi umfram þá, sem búa úti í dreifbýlinu, þar sem þó er vitað, að farmgjöld fyrir okkar fisk eru miklu lægri en meðaltalsfarmgjöldin, þegar skip þurfa að sigla á dreifðar hafnir þessa stóra og vogskorna lands? - Ég spyr: Getur nokkur búizt við, að mér verði stætt á því, ef ég á að fara með þessi mál eftir að löggjöf hefur ákveðið, að S. Í. S. skuli njóta annars og meiri réttar í þessum efnum en aðrir aðilar, ef ekki er um heildarsamtök að ræða, getur nokkur búizt við, að ég neiti þessum félögum, sem ég hef nefnt, um þessi réttindi, jafnmikla hagsmuni og þeir gætu af því haft að selja einir fyrir sig, ef samtökin á annað borð eru leyst upp? Það er ekki hægt með neinni sanngirni að ætlast til þess af mér, að ég geti staðið á móti þeim kröfum. Afleiðing af samþykkt þessa frv. yrði því án efa upplausn þeirra samtaka eða þess samstarfs, sem útvegsmenn hafa haft um saltfiskssöluna, upplausn gegn þeirra eindregnu mótmælum. Ég segi það án alls ofmetnaðar, að í þessu máli hef ég alllanga reynslu að baki mér og þetta er eitt af þeim sárafáu málum, sem mér finnst ég megi djarfar úr flokki tala um en heildin af þm. Og það er þess vegna út af fyrir sig spurning, hvort það sé ástæða fyrir Alþ. að taka af mér völdin í þessum efnum, - ef þeir þá trúa því, að ég hafi ekki annarleg sjónarmið og sé þar ekki varðhundur fyrir óheiðarlega sérhagsmuni. Og ég veit, að hv. þm. gera mér ekki þær getsakir. - Ég vil minna á, að fyrir um 20 árum var svo komið í fisksölumálum Íslendinga. að fullkominn glundroði og upplausn ríkti þar. Ég var þá starfsmaður við félag, sem um alllangt skeið hafði rekið stærstu fiskverzlun á Íslandi og um skeið - að ég held - stærstu fiskverzlun í heiminum. Og þegar það félag hafði mest umleikis, seldi það þrjá fiska af hverjum fimm, sem á land voru dregnir hér á landi. Samt sem áður er það ég og mínir samstarfsmenn og bankastjórarnir, sem áttum frumkvæðið að því, að þessi félagssamtök voru stofnuð í fyrstu. Það var ekki vegna þess, að við værum eitthvað óeigingjarnari en aðrir, heldur vegna hins, að enda þótt mig reki ekki minni til, að þetta félag, h/f Kveldúlfur, nokkru sinni skaðaðist á sinni fisksölu, þá var samt svo komið um sölu fisks frá landinu, að þetta félag og þeir eiginhagsmunamenn, sem að því stóðu, sáu, vegna þess að þeir voru með stærstu fiskframleiðendum á Íslandi, sinn hag í að fórna nokkru af sínum ágóða sem fiskútflytjendur til þess að tryggja hagsmuni sína sem fiskframleiðendur, auk þess sem þeim var að sjálfsögðu geðþekkt að geta í leiðinni þjónað heildarhagsmunum. Og þar var það ég persónulega, sem fór á fund Magnúsar Sigurðssonar bankastjóra, í samráði við starfsmann Kveldúlfs, Richard Thors, og bað hann um aðstoð í málinu. Og það var einnig ég, eftir að hafa ráðfært mig við Georg Ólafsson og Kaaber, sem aftur fór á fund forsrh., Ásgeirs Ásgeirssonar, sem þá var að fara til útlanda, og spurði, hvort ég mætti ekki láta þau boð berast eftir honum, að hann hefði samúð með, að til slíkra samtaka væri stofnað, og tók hann mjög jákvætt undir þá beiðni mína og fór svo af landi burt þá sama daginn. Nú er það staðreynd, sem getur verið ljós öllum, að er þetta samstarf um fisksöluna var stofnað, raknaði mjög úr þeim erfiðleikum, sem ævinlega þjökuðu Íslendinga meðan skefjalaus samkeppni ríkti í þessum málum. Og ég veit ekki betur en ég megi staðhæfa, að síðan samtökin komust á, hafi ekkert það að höndum borið, sem þessum samtökum hafi ekki sæmilega farsællega tekizt að stýra hjá. Og gleggsta dæmið um mátt og ágæti þessara samtaka er e. t. v. einmitt nærtækast, en það er, hvernig þeim tókst á árinu 1950 að ráða fram úr því nýja og að mörgu leyti örðuga viðhorfi, sem skapaðist, þegar snögglega margfaldaðist saltfisksframleiðsla Íslendinga og jafnframt steðjuðu ýmis óhöpp að, eins og skemmdur fiskur o. fl. Ég held þess vegna, hvort sem litið er á þann dóm reynslunnar, sem var fallinn áður en til samtakanna var stofnað, eða þann dóm reynslunnar, sem kveðinn hefur verið upp eftir að samtökin komust á, þá sé ekkert þar að finna, sem mæli með því, að hætt sé á - svo að ég kveði ekki sterkar að - að leysa upp þessi samtök, en hins vegar álít ég, að það sé mjög margt að finna, sem varar alvarlega við því. Ég viðurkenni fúslega, að það þarf ekki að vera hagkvæmast í dag, sem skynsamlegast var fyrir 20 árum. En það, sem máli skiptir, er, hvort hægt er að færa rök fyrir því, að breyt. sé til bóta í þessu efni. Ég hef ekki fundið þessi rök. Og hvað hefur breytzt frá því þessi samtök voru stofnsett? Ég sé í raun og veru engar breyt. aðrar en þær, sem mæla gegn því, að við eigum að hætta við samtökin og leysa þau upp. Ég á þar sérstaklega við það, að varðandi þær vörur, sem um ræðir, stendur svo á, að í helztu viðskiptalöndum okkar með þær er bara einn kaupandi. Þannig er það á Spáni og í Portúgal, og þannig er það í raun og veru að verulegu leyti á Ítalíu, en einmitt til þessara landa fer langmestur hluti okkar saltfisks. Og trúa menn því, að það sé til bóta fyrir okkur, að margir aðilar komi og fari að bjóða fram sömu vöru sömu kaupendum? Ég bið menn að hafa jafnan hugfast í umr. um þetta mál, að það má ekki reikna með því, að það verði bara tveir aðilar, sem bjóða þessar vörur í þessum löndum fyrir okkar hönd Íslendinga, ef aðilinn verður ekki bara einn, samkvæmt því, sem ég hef áður tekið fram. Ég vil vekja athygli á einum annmarka í því eina landi, sem ég hef nýlega sótt heim og kaupir fisk frá Íslandi. Ég á við Spán. Þar eru gerðir samningar þess eðlis, að við höfum leyfi til að selja Spánverjum 6 þús. tonn af saltfiski gegn því að kaupa vörur fyrir andvirðið. Ef t. d. væru komnir kannske fimm eða sex aðilar, sem flyttu út saltfisk, þá yrði það nokkur vandi, a. m. k. fyrst, að ákveða, hve mikið af þessu fiskmagni, sem eftirsótt væri að mega selja þar, hver aðili mætti selja til Spánar. Ég held, að hægt væri að finna aðferð sæmilega réttláta, áður en langt liði, á framkvæmd hins nýja fyrirkomulags, ef breytt yrði um í þessu efni gagnvart Spáni. En þá rekum við okkur á annan annmarka, sem einnig verður örðugt við að etja. Hver má þá flytja fyrsta magnið af þessum 6 þús. tonnum, og hver það síðasta? Því að það getur vel svo farið, að sá, sem ætlar að sækja rétt sinn með því að flytja út síðasta magnið, missi þeirra fríðinda, sem um er að ræða, af þeim ástæðum, að Íslendingar kaupi ekki svo mikið af vörum frá Spáni, að það samsvari andvirði þessara 6 þús. smálesta, sem við verðum að flytja inn, ef við eigum að fá að selja þetta fiskmagn, og missi þá þeir eða sá, sem síðast má selja, fríðindin, sem fólgin eru í sölunni til Spánar. - Ég endurtek því, að allar þær breyt., sem á hafa orðið í sambandi við saltfiskssöluna, hníga að því, að þær eru aukin rök fyrir nauðsyn samtakanna og gagnrök gegn því, að menn eigi að hætta á að leysa þau upp. Menn hafa oft tæpt á því, að það mætti ráða bót á vandkvæðunum, sem fylgja skefjalausri samkeppni í þessu efni, með því að ríkisstj. ákvæði lágmarksverð á fiskinum. Ég er sannfærður um, að þeim, sem þannig tala, hefur ekki tekizt að gera sér fulla grein fyrir því, hvílík dæmalaus vandkvæði eru á þeirri skipan. Ég endurtek, að á því máli hef ég sérþekkingu, en ekki treysti ég mér til að fara með það vald réttlátlega. Ef t. d. sex aðilar ættu að sækja undir mig, fyrir hvaða verð mætti selja hinar mjög mismunandi fisktegundir í öllum hinum mjög svo mismunandi fiskkaupalöndum frá degi til dags, þá er það svo mikil ábyrgð og svo mikið verk að inna það af hendi, að ég vildi heldur verða einn framkvæmdastjóri fyrir allri saltfiskssölunni, ef þetta ætti ekki að vera handahóf. Nú er þetta að öllu leyti á hendi og á ábyrgð þess aðila, sem fer með þetta vald í umboði þeirra, sem fiskinn eiga. Ég held því, að sú skipan gæti aldrei orðið farsæl, að rn. ákvæði þannig lágmarksverð á fiskinum. Og mín spá er sú, að ef slíkt fyrirkomulag yrði upp tekið, mundi það leiða af sér glundroða og stór töp, en síðan yrði þessi skipan, sem nú er, sett á aftur. Ég vil ekki bera ábyrgð á þessu, og ég vil ekki taka á mig ábyrgðina á því, að landsmenn þurfi að tvíborga sömu mistökin. Við höfum þegar greitt fyrir mistökin á sviði saltfiskssölunnar svo marga milljónatugi nú þegar, að það er hörmulegt til að vita, ef við eigum eftir að greiða margfaldar þær upphæðir fyrir ný afglöp í þessum efnum, og ég vil ekki bera ábyrgð á því. Ég vil í þessu sambandi aðeins leiða athygli að því, að ýmsar aðrar þjóðir hafa tekið til fyrirmyndar skipan Íslendinga í þessum efnum og mjög stuðzt við okkur og farið mjög lofsamlegum ummælum um samtök okkar og ekki leynt því, að þau hafi einnig bætt fyrir þeim. Þau hafa því komið á mikilli nýbreytni og farsælli í fisksölunni, sem aðrar þjóðir hafa notið góðs af. Og mín skoðun er sú, að við ættum frekar að leita samstarfs við aðrar þjóðir um fisksölumál en að losa um samstarfið um þau hjá okkur. Þegar ég athuga, að það eru samvinnumenn, sem bera fram þetta frv., þá finnst mér, að vonir standi til þess, að þegar þeir kynni sér gögn málsins, þá geti þeir fallizt á þessi sjónarmið og málsatriði. Aðalforstjóri S. Í. S. gerði sér vel ljóst, að samvinna var grundvallarnauðsyn á þessu sviði mikilvægustu atvinnumála Íslendinga. Og hann sagði berum orðum, að hann treysti því, að þótt S. Í. S. fengi sérréttindi þessi, þá byndust aðrir saman um fisksöluna. En mér finnst, að alveg eins og það er oftraust á mér að ætlast til, að ég geti staðið í gegn öðrum kröfum, eftir að hafa lögfest sérréttindi handa S. Í. S. í þessu efni, þá sé það oftraust hjá forstjóra S. Í. S. að telja alla aðra svo góða samvinnumenn, að þeir beri gæfu til að halda saman um söluna, eftir að S. Í. S. hefur riðið úr hlaði burt frá samvinnunni og yfir í samkeppnina. Og ég vil minna hv. flm. á eitt atriði, sem ég tel mjög veigamikið í þessu sambandi. Það er, að enda þótt S. Í. S. færi mjög vel með þessi mál hvað þetta snertir, eftir að það hefði tekið að sér að selja fyrir sína menn, þá má ekki gleyma því, að það eru aðrir, sem geta eyðilagt þá. Ég veit, að Kveldúlfur hafði fullkomið vit á að hagnýta sér möguleika til að selja fisk samkvæmt möguleikum, sem voru fyrir hendi. En það félag réð oft ekkert við málin, þegar aðrir, sem minna áttu í húfi, voru að undirbjóða fiskinn og eyðilögðu markaðinn með því. Eins og er á mörgum sviðum öðrum, eru í samkeppni um verzlunina margir að bjóða sömu vöruna og kannske margir að bjóða sömu þúsund skippundin, í trausti þess, að ef þeir geta selt þau, geti þeir fengið þá, sem eiga þau, til að fallast á söluna. Af þessu getur það leitt, að þar, sem varan er boðin, haldi menn, að miklu meira af vörunni sé í framboði en raunverulega er. Það er því ákaflega stórt atriði fyrir þá, sem treysta S. Í. S. vel til að fara með verzlunarmál, - og ég geri það, - að menn mega ekki treysta því, að örugg framkvæmd verzlunarinnar hvað fiskinn áhrærir nægi til að tryggja hagsmuni þeirra manna, sem þar á að sjá borgið. Og upplausn í þessum málum skaðar þess vegna alveg jafnt þá fiskkaupendur, sem falið hafa S. Í. S. trúnað, eins og aðra fiskkaupendur í landinu. Því vil ég biðja þá menn að taka eftir, sem bera hagsmuni fiskeigenda sérstaklega fyrir brjósti, að oft liggja málin þannig fyrir, að eigendur bæði hraðfrysts fisks og stundum saltfisks þurfa að sækja einhliða á stjórnarvöldin til þess að tryggja hagsmuni fiskeigenda. Það er því þeirra að krefjast margvíslegra réttinda um að mega selja sem mest af fiski til þeirra landa, sem hæst bjóða fyrir hann, án tillits til þess, hvað hægt er að kaupa frá þeim löndum. Og hvað saltfiskinn snertir, vil ég minna á Spán, þar sem verð á saltfiski er hagstætt, en aftur á móti óhagstætt innkaupsverð á vörum þaðan. Og þá mega fiskeigendur og þeir, sem þeirra hagsmuni bera fyrir brjósti, ekki gleyma því, að S. Í. S. stendur miklu verr að vígi til þess að halda einhliða á lofti þeirra hagsmunum. Það hefur sannazt m. a. í ræðuhöldum milli forstjóra S. Í. S. og umboðsmanna hraðfrystihúsanna. Þeir, sem þurfa að selja fisk á beztu mörkuðum, sem eru nú til fyrir saltfisk, og hinir, sem þurfa að fá innflutta vöru með hagsmuni neytenda fyrir augum, eru ekki kröfufélagar. Af því leiðir, að ef fyrir hv. flm. vakir að sjá borgið hagsmunum fiskeigenda, þá eru þeir á rangri braut. Ég spyr nú þá, sem hér eru umboðsmenn útvegsbænda, hvort þeir treystu sér, ef þeir væru í mínum sporum, til þess að láta þá einstaklinga eða félag, sem fer með 3% af útflutningsmagninu af vöru þessari, en í fyrra um 16%, fá fullnægt kröfu til að verzla með saltfisk sinn utan við samtökin um söluna gegn mótmælum allra annarra saltfiskseigenda. Það vakti eftirtekt á þeim fundi, sem ég gat um áður, að þar töluðu menn yfirleitt á móti aðalforstjóra S. Í. S. í málinu, hvort sem þeir voru skoðanabræður hans í stjórnmálum eða ekki. Þarna tóku til máls tveir menn úr mínu kjördæmi, báðir framsóknarmenn, en báðir til þess að mótmæla eindregið því, að S. Í. S. fengi þessi réttindi, sem í frv. er farið fram á. Og það er að mínu áliti ekki skynsamlegt af hæstv. Alþ. og ekki sanngjarnt að ætla að þröngva fram slíkri lagabreyt. gegn svo ákveðnum mótmælum þeirra manna, sem mest eiga í húfi viðkomandi þessari lagabreyt. Og ég vil segja hv. þingheimi frá því, að ég hafði ekki hugboð um, að S. Í. F. væri svona geirneglt saman eins og mér virtist það vera nú, þegar ég kom á þennan fund. Ég hafði sjálfur enga tilraun gert til þess að hafa hin minnstu áhrif á skoðanir manna í þessum efnum. Ég hafði í mínum huga sagt: Getur verið, að mér yfirsjáist í þessu efni, og ef þeim, sem mest hafa með þetta að gera, lízt ekki á þetta, þá ráða þeir. Ég skal svo benda á, að það er náttúrlega ekki alveg hægt að bera saman hraðfrysta fiskinn og saltfiskinn, einmitt vegna þess að um hraðfrysta fiskinn stendur svo á, að kaupendur að honum eru miklu fleiri, og ég hygg í fleiri löndum frjáls innflutningur á honum, t. d. í Bandaríkjunum og fleiri löndum. Ég hef samt verið ákaflega hræddur um upplausn í fisksölumálunum á því sviði og reynt að halda verndarhendi yfir þessu samstarfi S. Í. F. og Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna eins og ég hef mögulega getað. Það er náttúrlega von, að ég sé brýndur hér á verzlunarfrelsi. Og hverjum ætti að vera geðþekkara en mér að reyna að koma á verzlunarfrelsi? Og þegar ég þó ekki þori það í þessu efni og hef þó þennan kunnugleika, þá verða menn annaðhvort að ætla mér það, að einhverjar óhreinar hvatir liggi á bak við mína afstöðu í málinu eða að ég í raun og sannleika telji, að hér sé með stefnu frv. stefnt í ófæru. Við það get ég ekki ráðið, ef menn ætla mér lágar hvatir, en ég hef ekki til þess unnið í málinu, á þær ekki skilið og hef ekki orðið var við, að hv. þm. beri mér þær á brýn. En þá verða menn að taka tillit til þess, sem ég segi í þessu efni, því að ég á að hafa þekkingu á málinu. Og því fremur mega menn treysta þessu, að mér væri geðþekkara að koma á frjálsri verzlun í útflutningsverzluninni. En það er svo um frjálsu verzlunina, að það er engin regla án undantekningar. Og eins og ég tel engan vafa á því, að hagsmunum okkar sé bezt borgið með því, að íslenzkir kaupsýslumenn megi leita að góðum vörum til að flytja inn og keppa um að selja þær á hagkvæmu verði, þá er ég eins sannfærður um, að varðandi meginframleiðsluvöru okkar sé okkur farsælast að hafa sem allra víðtækust samtök um samsölu í þeim efnum. Og um þá hlið málsins vil ég segja það, og það er aðalatriði, að samkeppnin hefur kosti, sem í saltfisksverzluninni verða hverfandi, vegna þess að innflutningur á þessari framleiðsluvöru okkar er, þar sem mestu máli skiptir um markaðinn, á einni hendi. Og samkeppnin hefur líka ókosti, sem af sömu ástæðum aukast og margfaldast varðandi sölu á saltfiski. Ég vil ljúka máli mínu með því að segja, að það er mín bjargfasta skoðun, að það, sem var nauðsynlegt fyrir 20 árum í þessum efnum, - það er óbifanleg sannfæring mín, að það sé lífsnauðsyn nú. Og ég minni að lokum á það, að ef þessi samtök verða rofin, þá er ekki mér - og ég held engum öðrum - stætt á því að neita um sömu réttindi t. d. framleiðendum í Vestmannaeyjum, sem geta afskipað fiski sínum á einni höfn, sem nú er talinn alveg eins góður, ef ekki betri en fiskur úti um landið. Og það væri ekki heldur hægt að neita um þessi réttindi ýmsum öðrum, sem mundu biðja um þetta, ef samtökin verða leyst upp á annað borð.



Herra forseti. Ég verð að segja, að það er dálítið skemmtileg innsýn, sem þingheimur fær nú í kærleiksheimilið á stjórnarbúinu í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir, og þær tvær ræður, sem hér hafa verið fluttar af háttstandandi mönnum stjórnarflokkanna. Núverandi hæstv. ríkisstjórn er sem sé mynduð til þess, samkv. eigin yfirlýsingu, að gera verzlunina frjálsa og hefur ekki aðeins gefið fyrirheit um slíkt og flokkar þeir, sem að henni standa, við kosningar, heldur líka í sambandi við gengislækkunina. Og það skortir aldrei á það hér á þingi, að Sjálfstfl. og Framsfl. hæli sér hvor um sig á hvert reipi af því, að nú sé verið að innleiða frjálsa verzlun á Íslandi að nýju, nú sé verzlunin að verða frjáls, og þess vegna sé þetta allt saman að batna. Nú undanfarið hafa þó verið til umræðu hér ýmis mál, sem hafa farið fram á verzlunarfrelsi í ýmsum mæli, bæði um innflutnings- og útflutningsverzlunina. En þá hefur verið viðkvæðið, að það dygði ekki að gefa Íslendingum þetta verzlunarfrelsi. Þá hafa komið fram upplýsingar, sem hafa sannað, að því fari svo fjarri, að hér sé verzlunarfrelsi, að þetta, sem gert var í sambandi við verzlunarfrelsið, var bara gert til að sýnast. Og nú kemur hér fram spurningin um það, hvort Íslendingar eigi að hafa rétt til þess að framleiða fisk og flytja út fisk, hvort almennir íslenzkir borgarar skuli mega hafa þau dýrmætu réttindi að framleiða fisk og selja hann út úr landinu og kaupa sínar nauðþurftir í staðinn. Og manni gæti fundizt, að þessir flokkar verzlunarfrelsisins og þessi ríkisstj. verzlunarfrelsisins ætti ekki að vera í miklum vafa um, hvaða afstöðu hún ætti að taka í þeim málum, þegar farið er fram á að rýmka þannig til um frelsi landsmanna. Ég hef flutt í þessari hv. þd. frv. um að rýmka þannig til um frelsi manna til útflutnings og þar með til innkaupa, bæði á þessu þingi og á síðasta þingi. Og það hefur brugðið svo undarlega við, að það hefur verið ómögulegt að fá það mál afgreitt. Hv. fjhn., sem hefur haft það mál til meðferðar, hefur sagt að vísu, að þetta væri mjög gott mál, en það væri samt ómögulegt að taka afstöðu með því, af því að það væri gott, og af því að það væri gott mál, væri hins vegar ekki hægt að taka afstöðu á móti því. Þess vegna hefur þetta mál alltaf fengið að hvíla sig, og þessir forsvarsmenn verzlunarfrelsisins hafa ekki þorað að kveða upp úr um að gefa verzlunarfrelsi. Svo kemur fram hér frv. frá þremur hv. þdm. um útflutning á saltfiski, og mönnum gæti dottið í hug að þeim væri ljóst, að nauðsynlegt væri að skapa starfsfrelsi á þessu sviði. Hv. 1. flm., þm. V-Húnv., vitnaði í útvarpsumr. fyrir skömmu síðan, þegar rætt var um verzlunarmál okkar í þessu sambandi, að menn ættu ekki að vera að kvarta yfir neinu okri eða þess háttar, heldur mynda sér sín samvinnufyrirtæki og vera sterkir í þeim, og þá gætu þeir fengið að flytja út og flytja inn frjálsir. Ég benti þessum hv. þm. á, að það væri ekki mikið frelsi, sem landsmenn hefðu viðvíkjandi innflutningi og útflutningi, og ég benti á, hve ólíkt meira frelsi samvinnumenn höfðu en nú er, þegar þeir voru að ryðja samvinnuhreyfingunni braut. En hv. þm. V-Húnv. vildi sem minnst úr þessu gera og taldi frelsi á Íslandi nægilegt. Nú flytur hann ásamt tveimur hv. þm. frv. um að lina á þeirri einokun, sem er á saltfisksútflutningnum, og í blaði hæstv. forsrh., Tímanum, er skrifuð harðvítug grein, þar sem ráðizt er mjög skarplega á þessa einokun, sem þarna eigi sér stað, og látið í það skína, að nú sé það blað eins konar kyndilberi frelsisins móti þessari sífelldu saltfiskseinokun. Maður hefði því getað búizt við, að forsvarsmenn samvinnunnar í atvinnulífinu mundu koma þar fram í baráttunni gegn einokuninni og vildu knýja á í baráttunni fyrir því, að Íslendingar fengju að framleiða fisk og flytja út og kaupa inn vörur fyrir hann í staðinn. En ég sé þá, að það verður heldur lítið úr því, að það sé verið að heimta frelsi fyrir Íslendinga um útflutning á saltfiski. Nei, það er aðeins farið fram á, að skapa skuli nýja einokun við hliðina á þeirri gömlu, sem sé, að auk þess sem S. Í. F. og sá hópur, sem að því stendur, hafi þarna einokun, þá skuli annar aðili fá einokun við hliðina á S. Í. F. Þar með sé frelsið búið. Svo skuli engir aðrir Íslendingar fá að flytja út saltfisk og kaupa inn vörur fyrir sinn saltfisk. - Ég verð að segja, að mér finnst fara nokkuð lítið fyrir þeim háværu kröfum um frelsi og árásum Tímans á einokun með því að láta ekki verða meira úr því en það að heimta til S. Í. S. pínulítinn hluta af einokuninni líka. Það er sem sé tekið fram í 1. gr. frv., að á sama tíma sem S. Í. S. skuli fá þetta frelsi til útflutnings, skuli öðrum vera óheimilt að flytja út saltfisk nema með leyfi atvmrn. Þegar maður lítur á þetta, þá fer að fara nokkuð lítið fyrir frelsi manna til að mynda hér sölusamtök, ef enginn annar maður en forstjóri S. Í. S. á að hafa þennan rétt. S. Í. S. á að hafa þennan rétt við hliðina á sölusambandinu. Það er ekki verið að biðja um þennan rétt handa einstökum kaupfélögum eða samvinnufélögum útgerðarmanna, heldur er hér verið að fara fram á „privilegium“ handa S. Í. S. Það er ekki verið að berjast fyrir frelsi samvinnuhreyfingarinnar, ef sú samvinnuhreyfing stendur utan við S. Í. S. Það hefur ekki komið hér fram, sem ég álít að hefði átt að koma fram, og á ég þar við sjálft fyrirkomulag saltfiskssölunnar. Mér finnst vera farið nokkuð gróft í málin, þegar talað er gegn einokun og síðan heimtuð einokun handa S. Í. S. En úr því að mál þetta liggur hér fyrir, finnst mér sjálfsagt, að það sé tekið til alvarlegrar umr. hér á Alþ., þó að ég hefði talið heppilegra, að þetta frv. hefði verið öðruvísi en það er. Hæstv. atvmrh. kom nokkuð inn á 20 ára sögu þessa máls. Talaði hann réttilega um, að það hefðu upphaflega verið frjáls samtök, sem stofnuðu Sölusamband íslenzkra fiskframleiðenda, en hann gleymdi að geta þess, þegar ríkiseinokun var skipuð á þessu. Hann tileinkaði sér réttilega forgönguna að stofnun þessara samtaka á kreppuárunum. En misminnir mig það, að þegar einokunin var sett á þetta, hafi núv. atvmrh. einnig verið atvmrh.? Var það ekki líka hann, sem gaf sem ráðh. sölusambandinu einokunina með brbl. haustið 1932, þann skamma tíma, þegar hann sat í sæti Magnúsar Guðmundssonar? Ég vildi bara bæta þessu við þann heiður, sem hann eignaði sér. - Ég vona, að ráðh. muni, að allmiklar deilur voru þá um að gefa þessu sambandi þá einokun, sem þessi lög fjölluðu um, að ráðh. hefði heimild ti1 að veita sölusambandinu á útflutningnum. Eftir kosningarnar 1934 urðu hörð átök um þetta mál, og þau voru um það, hve þessi aðili þyrfti að vera sterkur, til þess að rn. væri heimilt að veita þessa heimild. Annars vegar stóð Sjálfstfl., sem vildi gera þetta sem auðveldast, og með honum stóð Landsbankinn, en á móti Framsfl. og Alþfl., meiri hl. Alþ. Að lokum var eftir hörð átök 1935 samþ. frv., sem - eins og Framsfl. og Alþfl. komust þá að orði - hnekkti einokun Kveldúlfs og Alliance á Alþ. Hvað skeði svo næst í þessu máli? Eftir að Alþ. var farið heim, var þessum lögum breytt með brbl., eftir að Landsbankinn hafði gengið í málið. Það var Haraldur Guðmundsson, sem gaf út þessi brbl. M. ö. o., þetta mál um vald þessara samtaka til að fá einokun á saltfiskinum hefur verið og var sérstaklega eitt harðvítugasta deilumálið á Alþ. Mér þykir rétt, vegna þess að hæstv. ráðh. sagði, að mörg afglöp hefðu verið gerð í sambandi við saltfiskssöluna, að geta þess, að ég er hræddur um, að þau hafi ekki verið síður gerð, þegar einokunin var á. Hann taldi hættu á, að saltfisksframleiðendurnir mundu undirbjóða hver annan, en ég held, að það sé ekki síður von til, að þeir mundu yfirbjóða hver annan. Ég held, að ef útflutningurinn væri gefinn frjáls, væri ekki eingöngu möguleiki til, að útflytjendurnir mundu undirbjóða hver annan, heldur líka, að þeir gætu fengið hærra verð, og til er það, að menn hafa getað fengið hærra verð en einokunarhringurinn hefur viljað leyfa. Út af öllu því hagræði, sem ráðh. taldi þessu fyrirkomulagi til gildis, vil ég benda á, að það getur verið neikvætt líka frá sjónarmiði þeirra, sem geta fengið betra verð, ef þeir fá sjálfir að selja. Þetta veit hæstv. ráðh. og einnig það, að úti um land hafa menn oft orðið að bíða á annað ár áður en þeir hafa fengið útskipun. Með þessu fyrirkomulagi, sem nú er, hefur þýtt lítið að kvarta, og þegar menn úti um land hafa farið fram á að fá að framleiða saltfisk, hefur verið lagzt á móti því af sölusambandinu. Ég held því, að sú skjaldborg, sem hæstv. ráðh. talaði um, sé tvíeggjuð, - sé annars vegar skjaldborg, þar sem sambandið hefur fengið völd og einokunaraðstöðu, og maður veit, hvað mönnum hættir ti1 að sofna á verðinum, er þeir hafa slíka aðstöðu. Hins vegar eru það samtök manna, sem oft geta gætt hagsmuna þeirra betur, ef þeir standa saman. Spurningin er, hvar hið jákvæða endar og hvar hið neikvæða byrjar. Ég held, að það verði að taka þetta til alvarlegrar athugunar, ekki aðeins vegna hagsmuna þessara manna, heldur alþýðunnar líka til að afla aukinna markaða. Ég verð að segja, að ég gladdist yfir yfirlýsingu hæstv. ráðh., þar sem hann sagðist ekki treysta sér til að neita öðrum um útflutningsleyfi, ef S. Í. S. fengi þennan rétt. Þessi yfirlýsing ráðh. er það eina, sem gæti fengið mig til að standa með þessu frv. Hann segir, að það sé sjálfsagt, ef S. Í. S. fái þennan rétt, að reyna frjálsa samkeppni á þessu sviði. En ég álít þá réttara að umorða till., til að setja ekki hæstv. ráðh. í vanda eftir á, og segja, að öllum skuli leyfilegt að selja saltfisk, enda er það orðalag sem nú er, óþarft, ef slík leyfi verða veitt. En þetta gefur góðar vonir, og ég efa ekki, að hæstv. ráðh. muni standa við orð sín. Ég held, að ráðherrann hafi gert of mikið úr þeirri hættu, að framleiðendurnir mundu undirbjóða hver annan á erlendum markaði. Nú hefur stj. rétt til að setja lágmarksverð. Maður, sem ætlar að selja, verður að sækja um það til stj., og stj. ákveður í hvert skipti, hvort leyfa skuli þetta magn fyrir þetta verð. Ég býst við, að það verði sama ónæðið fyrir stj. að þessu, þó að sett væri lágmarksverð, en það yrði ekki meira en nú, með þeim afskiptum, sem hún hefur, og afskipti hennar eru ekki það lítil, að hún ætti að telja þetta eftir sér. Svo er varðandi það, hvernig liti út, ef þessi tvö félög hefðu þennan rétt, ef þetta verður samþ. Ef til vill yrði einhver samkeppni eða þá að þau greru saman aftur og S. Í. S. hefði aðeins betri aðstöðu til að semja um ýmislegt. Ég hef ýmislegt út á S. Í. F. að setja og álit það gallað. En ég vil segja það, að um leið og saltfiskssalan er gefin frjáls, held ég, að það mundi stórbatna. Ef þessi samtök væru í frjálsri samkeppni um útflutninginn, mundi reyna á þá, sem stjórna því, að fullnægja kröfum og óskum aðila úti um landið, og þeir yrðu að standa undir gagnrýni, ef aðrir bjóðast til að kaupa fiskinn fyrir betra verð. Þetta þýðir, að þeir, sem stjórna samtökunum, ef þau verða að starfa í frjálsri samkeppni, verða að hafa sig alla við í þeirri samkeppni. Ég efa ekki, að þeir kraftar, sem þar eru, mundu njóta sín betur á þann hátt og þeir mundu síður sofna á verðinum, ef þeir hafa gagnrýnina yfir sér. Ég held því, að það sé röng ályktun hjá honum út frá því, sem hann síðast sagði, að hann hafi undrazt yfir, hve geirneglt saman þetta samband hafi verið, ef hann heldur, að það muni losna sundur við þetta. Ef svo er, er það geirneglt eingöngu vegna einokunarinnar, og þá ætti það engan rétt á sér. Hæstv. ráðh. hefur meiri trú á því að einoka, en ég held, að það yrði geirneglt líka, þó að það starfaði í frjálsri samkeppni. Ég held, að afleiðingin af því, að saltfiskssalan væri gefin frjáls, yrði sú, að sambandið mundi starfa áfram sem frjálst samband og betur hæft til að fullnægja kröfum saltfisksframleiðenda, ef það fengi við hlið sér S. Í. S. og kannske fleiri sambönd, sem mynduð yrðu og - ef S. Í. S. og S. Í. F. stæðu illa í stöðu sinni - hefðu aðstöðu til að vaxa. Ég held það sé misráðið að reyna þetta ekki. Ég held, að það sé nauðsynlegt fyrir Sölusambandið, ef það á ekki að verða óvinsælla en það er, að lenda í slíkri samkeppni. Þá minntist ráðh. á, að það gæti orðið erfitt með viðskipti við þau lönd, þar sem einokun er. Það er rétt hjá ráðh., að það getur verið um sérstaka aðstöðu að ræða, og verður það þá að takast til sérstakrar athugunar að ráða fram úr því, en það réttlætir engan veginn einokun á öllum saltfisksútflutningnum. Í því frv., sem síðast var á dagskrá hér, hafði ég gert ráð fyrir, að svona kynni að standa á um sölu og útflutning, og í 3. gr. þessa frv. legg ég til, að hún verði þannig orðuð, með leyfi hæstv. forseta: „Nú gerir ríkisstj. samning við önnur ríki um sölu ákveðinna vörutegunda þangað, og er henni þá heimilt að ákveða, að eigi megi bjóða til þess ríkis, selja þangað eða flytja það magn af vörutegundum, sem hún hefur samið um sölu á, nema að fengnu leyfi hennar og með þeim skilyrðum, er hún setur.“ M. ö. o., þar sem ríkir einokun, get ég hugsað mér að gæti verið rétt að mæta slíku með einokun, en það gæti verið undantekning og mótmælir ekki því, að það prinsip sé lagt til grundvallar, að útflutningurinn sé gefinn frjáls. Þó á þetta ekki við hvað Ítalíu snertir, því að þar er ekki einokun nema að nokkru leyti. Mér skildist ráðh. vera að vitna í, að þar væru tveir sterkir hringar, sem kepptu um fiskinn frá Íslandi. Hví ekki að hafa viðskipti við báða? Þar gæti frjálsa fyrirkomulagið notið sín. Þó yrði að gera undantekningu með Spán og e. t. v. fleiri, en það er eftir að vinna markaði fyrir íslenzka saltfiskinn um allan heim. Ég fæ ekki séð, hvernig stendur á því, að banna á Íslendingum að flytja saltfisk til þeirra landa, sem enginn fiskur er fluttur til. Af hverju má ekki gefa þetta frelsi? Hví ekki að gefa frelsi til, að Íslendingar megi selja saltfisk og þá kaupa inn vörur og selja í frjálsri samkeppni við aðra? Þetta vildi ég undirstrika og leggja áherzlu á vegna þess, sem ráðh. sagði, og ég fæ ekki séð, að hann hafi fært fram nokkur rök gegn þessu. Öll þau rök, sem hann kom með, eru ekki gegn því, að Íslendingar fái fullt frelsi til að afla markaða, selja fiskinn og kaupa vörur í staðinn. Ég held þess vegna, að þetta mál þurfi að taka til alvarlegrar meðferðar hér, og það er út af fyrir sig slæmt, hve seint það kemur fram á þinginu, og í öðru lagi, hve skammt er gengið í því að skapa nokkurt frelsi og að manni virðist ætlazt til, að málið dagi uppi og að svo sé skriðið í sömu einokunina aftur. En það er ekkert hægara fyrir forsrh. en að sjá um, að þing fari ekki heim fyrr en það hefur afgreitt svona mál eins og meiri hluti þingsins vill. Það kom fram hjá hæstv. atvmrh., að raunverulega væru það útflytjendurnir, sem ættu að ráða, og að það ætti að fara eftir þeirra óskum. En að mínu áliti er þetta ekki rétt. Útflytjendurnir eiga ekki að hafa einir þarna um að segja. Í fyrsta lagi er saltfiskurinn mest framleiddur upp á hlut, og sjómennirnir eiga því raunverulega allt að helmingi fisksins, og hann er keyptur af þeim fyrir ákveðið verð, sem útflytjendurnir segjast geta fengið fyrir hann, án þess að sjómennirnir fái nokkuð að reyna, hvað þeir geti fengið fyrir hann. Með öðrum orðum sjómönnunum, sem eiga helming þessa fisks, er ekki gefin aðstaða til að ganga úr skugga um, hvort hægt sé að selja meira og fá betra verð fyrir það en útflytjendurnir segja. Ég held því, að sjómennirnir almennt eigi fullan rétt til íhlutunar í þessum málum. Ráðstafanirnar um útflutninginn t. d. til Spánar eru gerðar á kostnað almennings í landinu. Þeirra markaða er aflað með því að kaupa inn vörur með gífurlegu verði, sem hægt er að fá mun ódýrari annars staðar. T. d. hefur skóiðja verið stöðvuð til að flytja inn dýrari skó frá Spáni, þannig að neytendur hér heima eru látnir borga hátt verð fyrir varning, sem inn er fluttur fyrir saltfisksandvirðið, t. d. með því að greiða hærra verð fyrir skó hér og koma á atvinnuleysi meðal þeirra, sem áður stunduðu skóiðju hér heima. Ég held, að menn verði að gera sér ljóst, að ráðstafanir varðandi þennan útflutning snerta landsmenn almennt. Þannig á ekki aðeins að taka tillit til útflytjenda, þegar ríkið ráðstafar þessum málum. Ég held því, að það sé fullkomlega réttmæt krafa, að innflytjendur séu sjálfir látnir sjá um að halda þessum samtökum uppi og hafi frjálsa samkeppni við einstaklinga og önnur samtök. Þá fá þeir tækifæri til að sýna, að samtök þeirra geta staðið vörð um hagsmuni þeirra. Ég veit, að þeir munu geta gert það betur en nú. Þau einu réttindi, sem eðlilegt er að veita þeim, er, að þeir verði ekki ónáðaðir með undirboðum, þannig að ríkisstj. setji lágmarksverð á útflutningsvöruna. Það skipulag var að vísu hér á árunum, sem gerði að mjög miklu leyti óþarfa þá deilu, sem nú stendur um þetta mál, en það var fiskábyrgðin. Meðan ríkið ábyrgðist sjómönnum og útgerðarmönnum fiskverðið, var eðlilegt að hafa allan þennan útflutning undir eftirliti ríkisins. Þá var það ríkið, sem tók að sér að segja við fiskframleiðendur: Nú framleiðið þið eins og þið getið, og við tryggjum ykkur þetta verð. - Þá var eðlilegt, að ríkið sæi um söluna. Nú, þegar ríkið er hætt þessum afskiptum, þá er ekki réttmætt að segja við mennina, sem eru að reyna að bjarga sér með því að veiða fisk úr sjó: Þú mátt ekki framleiða saltfisk. - Er þetta gert, þó að framleiðendurnir geti sagt: Ég skal sjá sjálfur um að selja fiskinn og kaupa vörur fyrir hann sjálfur og sjá um að selja þær sjálfur í frjálsri samkeppni, og ef lönd eru, þar sem samkeppni er um sölu saltfisksins, þá skal ég ekki selja hann þar. - Mér þykir hart að einoka þetta svona. Meðan fiskábyrgðin var, máttu menn framleiða saltfisk, og þá komust menn léttar út af þessu en síðan, með bátagjaldeyri og annað. Ég held því, að þegar þetta frv. kemur fram á svo leiðinlegan hátt, hefði verið æskilegast, að flm. hefðu hugsað djarflegar og reitt vopn sitt djarflegar að rótum einokunarinnar en þeir hafa gert. Með þeirri viðbót, sem hæstv. ráðh. hefur gefið frv., er það vissulega þess virði, að það sæti hér á Alþ. góðri meðferð og verði lagað vel til á þessu þingi og verði í þeirri mynd, sem það gæti orðið þjóðinni til gagns, með því að tryggja rétt Íslendinga til þess að framleiða fiskafurðir, flytja fiskinn út og selja hann. Ég mun því, eftir að ég hef komizt að skoðunum hæstv. ráðh., að sjálfsögðu vera með þessu frv. til nefndar. Álít ég, að þar eigi að reyna að láta það sæta þeirri meðferð, sem gæti orðið til þess að tryggja, að fleiri landsmenn geti framleitt sinn fisk en verið hefur fram að þessu. Þó vil ég taka fram, að allt það góða, sem gæti hlotizt af þessu frv., hefur legið fyrir í frv. mínu, sem er 12. mál þessa þings, en hefur ekki enn verið borið fram til afgreiðslu á þessu þingi, af því að hv. fulltrúar verzlunarfrelsisins, sem eru í flokkum ríkisstj., hafa ekki getað komið sér saman um, hvort þeir ættu að þora að gefa Íslendingum nokkurn einasta snefil af verzlunarfrelsi.



Herra forseti. Í því frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 273, er lagt til, að tveir aðilar, þ. e. a. s. Sölusamband íslenzkra fiskframleiðenda og Samband íslenzkra samvinnufélaga, fái framvegis að flytja út saltfisk án leyfis yfirvaldanna, en öðrum verði ekki heimilt að flytja þá vöru til sölu á erlendum markaði nema með leyfi atvmrn. Um alllangt árabil að undanförnu hefur Sölusamband íslenzkra fiskframleiðenda haft einkarétt til útflutnings á saltfiski, en snemma á þessu ári sendi S. Í. S. úrsögn fyrir sig og sambandsfélögin úr S. Í. F., og gildir sú úrsögn frá byrjun ársins 1952. S. Í. S. hefur svo sótt um leyfi til útflutnings á saltfiski eða löggildingu sem saltfisksútflytjandi, en hefur ekki enn fengið útflutningsleyfi hjá rn. Er frv. þetta flutt í því skyni að tryggja S. Í. S. aðstöðu til sölu og útflutnings á saltfiski. Mjög hefur verið rætt um það að undanförnu, að þýðingarmikið sé að gera verzlun og viðskipti landsmanna frjálsari en þau hafa verið síðustu áratugina. Núverandi ríkisstjórn hefur einkum stefnt að því að auka viðskiptafrelsið, og hefur fyrir nokkru verið rýmkað mjög verulega um höftin á innflutningsverzluninni. Ég býst við, að því hafi yfirleitt verið fagnað, að þetta hefur tekizt. En þá er það mjög í ósamræmi við þessa stefnu hæstv. ríkisstj., ef haldið er einokunarfjötrum á útflutningsverzluninni. Íslenzku þjóðinni er þess mikil þörf, að ötullega sé unnið að sölu á framleiðsluvörum hennar erlendis, og þetta verður betur gert með afnámi einokunar á sölunni en með því að halda henni við. Í sambandi við þetta mál má gjarnan minna á það til samanburðar, að útflutningur á frystum fiski er ekki í höndum einnar stofnunar. Stærsti útflytjandinn á þeirri vöru er Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, en S. Í. S. flytur einnig út verulegt magn af þeirri vöru. Einnig hefur Fiskiðjuver ríkisins flutt út frosinn fisk, og einhverjir fleiri munu hafa fengið leyfi til útflutnings á þannig verkuðum fiski. Ég held, að óhætt sé að fullyrða, að þetta fyrirkomulag hafi vel gefizt, og ýmsir hafa haldið því fram og stutt með rökum, að fremur ætti að auka frjálsræði í viðskiptum með frosinn fisk en þrengja það. Þeir eru sjálfsagt fáir, ef þeir eru nokkrir, sem nú vilja halda fram, að verzlun með frosinn fisk mundi verða þjóðinni hagkvæmari, ef horfið væri að því ráði að fela aðeins einum aðila þann útflutning. Þess hefur orðið vart, að ýmsir fiskframleiðendur telja varhugavert að gefa frjálsa verzlun með saltfisk. Er því lagt til í frv. þessu, að ekki verði stigið stærra skref til frjálsræðis í þessum efnum að svo stöddu en það að veita tveimur aðilum heimild til saltfisksverzlunar, eins og áður segir, en aðrir þurfi leyfi rn., ef þeir vilja flytja út saltfisk. En vitanlega væri æskilegast, að áður en langt liði væri fært að afnema höft á verzluninni á þessum fiski eins og öðrum. Þegar rætt er um það að veita fleirum en S. Í. F. möguleika til útflutnings á saltfiski, virðist flm. frv. eðlilegt, að S. Í. S. komi þar í fyrstu röð. S. Í. S. er félagsskapur, sem nær yfir allt land. Samvinnufélög innan þess eru í öllum sýslum og kaupstöðum landsins, og þátttakan í þeim er mjög mikil, þar á meðal eru margir útvegsmenn og sjómenn. S. Í. S. er líka eini aðilinn, sem vitað er um að hafi óskað að hætta þátttöku í S. Í. F. og hefja útflutning á saltfiski. Ég legg til, að máli þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.