Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er nú orðið æðilangt síðan ég kvaddi mér hljóðs við umr. um þá skýrslu ríkisstj, um fjárfestingar, og lánsfjáráætlun sem hér er til umr. og mikið vatn runnið til sjávar síðan. Ég bað um orðið undir langri ræðu sem hv. 4. þm. Vestf., Sighvatur Björgvinsson, formaður þingflokks Alþfl., flutti við fyrri umr. um þetta mál, og ég hafði hugsað mér, áður en ég kæmi að öðrum atriðum sem ég vildi hér minnast á, að drepa á nokkuð af því sem hann kom hér inn á. Sannleikurinn er sá, að sú ræða hv. þm., sem ég hér minni á, fjallaði reyndar ekki fyrst og fremst um það efni sem þá var til umr. og nú er til umr., heldur snerist hún nær eingöngu um Alþb. og afstöðu þess til ýmissa mála. Hv. þm. kvartaði mikið yfir því, að það væri erfitt að ná árangri í stjórn efnahagsmála vegna stífni og þvermóðsku af hálfu Alþb. og þessir erfiðleikar væru í rauninni jafnmiklir hvort heldur Alþb. væri innan ríkisstj. eða utan, alltaf stæði það í veginum fyrir því sem þm. talaði um sem skynsamlega stjórn efnahagsmála. Ég vil aðeins segja í tilefni af þessum orðum, að ég tel ástæðu til að fagna því alveg sérstaklega, ef hv. þm. formaður þingflokks Alþfl. hefur fundið til þess að Alþb. stæði nokkuð þétt í andstöðunni við þá stefnu í efnahagsmálum sem forustumenn Alþfl. - og þá ekki síst hv. 4. þm. Vestf. - hafa boðað sem hina einu skynsamlegu efnahagsstefnu okkar Íslendinga. Og ég ætla að vona að hv. þm. muni hafa ástæður til að kvarta yfir þessu áfram. Það hefur ekki farið neitt á milli mála, að milli þingflokka ríkisstj. hefur hart verið deilt um það, hvaða leiðir ætti að fara til að vinna bug á verðbólgunni í þessu landi og til að ná ýmsum öðrum mikilvægum efnahagslegum markmiðum. Hv. þm. formaður þingflokks Alþfl. lét að því liggja í ræðu sinni, að máske væri skýringin á þessum ágreiningi sú, að Alþfl. væri miklu áhugasamari um að kveða verðbólguna niður heldur en aðrir flokkar í ríkisstj. og þá sérstaklega Alþb. Ég hygg að engin rök séu fyrir þeirri skýringu, enda voru þau ekki færð fram, en hitt er staðreynd, að flokkana hefur greint alvarlega á um það, hvaða leiðir ætti að fara til þess að ráðast gegn verðbólgunni. Það hefur komið fram við umr. hér á Alþ. hvað eftir annað á þessum vetri, að Alþfl. hefur viljað ganga - ég leyfi mér að segja: allra flokka lengst í þá átt að skera niður kaupmátt launa hjá almennu launafólki, eins og endurtekinn tillöguflutningur og yfirlýsingar af hans hálfu eru til marks um, og þá ekki síður í þá átt að draga úr framkvæmdum í þjóðfélaginu og beita þar ákveðnum reglustrikuaðferðum sem þm. hans hafa viljað halda fram að gætu dugað sem allsherjarlækningameðal. Till. þeirra um leiðir í baráttunni við verðbólguna hafa allar mótast eingöngu af þessu tvennu: að verðbólguna hefur átt að kveða niður með niðurskurði kaupmáttar launa og með stórkostlegum samdrætti í framkvæmdum í landinu. Við Alþb.-menn höfum hins vegar haldið því fram, að það væri hægt að ná allverulegum árangri í því að draga úr verðbólgunni án þess að það þyrfti að kosta verulega skerðingu almennra launa og án þess að það þyrfti að kosta verulegan samdrátt atvinnuframkvæmda í landinu. Við höfum meira að segja leyft okkur að halda því fram, að jafnvel þótt leið Alþfl. um stórkostlega kjaraskerðingu og stórkostlegan samdrátt væri farin, þá væri ekki einu sinni víst að það leiddi til sigurs yfir verðbólgunni. Við höfum fyrir okkur blákaldar staðreyndir um þann árangur sem nú þegar er búið að ná í viðleitninni til að draga úr verðbólgunni. Það liggur við að það sé óþarft að rifja upp hvernig þau mál standa. Þar er þannig málum háttað nú, að í stað þess að framfærsluvísitala hafði hækkað um 52–53% síðustu 12 mánuði sem fyrri ríkisstj. sat að völdum síðasta árið, þá hefur samsvarandi hækkun framfærsluvísitölunnar og vöxtur verðbólgunnar á því hálfa ári, sem liðið er frá stjórnarskiptum, verið innan við helming af þeim verð bólguhraða sem var á síðasta heila ári fráfarandi ríkisstj. Sé tekið mið af þessum 6 mánuðum núv. ríkisstj. hafði framfærsluvísitalan aðeins hækkað um rúmlega 11% á 6 mánuðum eða um 23% á ársgrundvelli. Og sé tekið mið af síðustu 3 mánuðum sem fyrir liggja útreiknaðir og spurt hver hreyfingin sé á vísitölunni miðað við ársgrundvöll og byggt á hreyfingunni þessa síðustu 3 mánuði, þá er verðbólguhraðinn kominn niður í rétt liðlega 20% á ársgrundvelli. Þarna er auðvitað um mjög mikinn árangur að ræða, og hann hefur náðst fyrst og fremst vegna þess að farnar voru þær leiðir sem Alþb. gerði frá upphafi kröfur um, t. d. um afnám söluskatts á matvælum, stórauknar niðurgreiðslur á matvælum, mikla hörku af hálfu verðlagsyfirvalda í flestum tilvikum og viðskrn. varðandi beiðnir um hækkanir, þar sem þar hefur verið staðið fast á móti flestum hækkanabeiðnum nema þeim sem óhjákvæmilegar hafa mátt kallast. Það er vegna þessara aðgerða og þessarar stefnu sem árangurinn í baráttunni við verðbólguna er þó orðinn sá sem hann er og ekki lítill nú þegar frá stjórnarskiptum. Og þetta hefur tekist án þess að farið væri í þá miklu árás á kaupmátt almennra launa, sem Alþfl. hefur krafist, og án þess að farið væri út í þann stórkostlega niðurskurð á framkvæmdum, sem Alþfl. hefur krafist. Hitt vil ég taka fram, að bæði í sambandi við afgreiðslu fjárlaga og í sambandi við þá skýrslu um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, sem hér liggur fyrir og við erum nú að ræða, kemur auðvitað fram að þarna hefur orðið að semja, þarna hafa báðir aðilar orðið að slaka nokkuð til. Verði lánsfjáráætlun ríkisstj. endanlega samþ. í svipuðu formi og hún liggur nú fyrir og eftir henni farið og sömuleiðis þær ákvarðanir teknar gildar sem í fjárl. standa, þá verður auðvitað allverulegur samdráttur í þjóðfélaginu í framkvæmdum og að mínu viti - það vil ég undirstrika - meiri en góðu hófi gegnir og þegar um þjóðhagslega brýnar framkvæmdir er að ræða, eins og margar sem hér er verið að fjalla um, þá vil ég segja: allt of mikill. En staðreyndin er sú, að bæði í umr. fyrir afgreiðslu fjárl. og í umr. til undirbúnings lánsfjáráætlun hefur Alþfl. krafist þess, að þessi niðurskurður yrði þó miklu meiri, og þarna hefur verið mæst, ekki kannske nákvæmlega á miðri leið, en einhvers staðar á milli sjónarmiða þessara tveggja flokka. Gert er ráð fyrir því í þessari lánsfjáráætlun, að vöxtur verðbólgunnar á árinu 1979 verði með þeim hætti að framfærsluvísitalan hækki frá ársmeðaltali 1978 til meðaltals 1979 um 33% og að framfærsluvísitalan hækki á árinu 1979, frá upphafi þess til loka þess, um 30%, en byggingarvísitalan, ársmeðaltal 1978 til ársmeðaltals 1979, um 34%. Ég vil í þessu sambandi undirstrika tvennt. Ég vil undirstrika það, að takist að halda verðlagsþróuninni innan þeirra marka sem þarna eru sett, þá er þar um mjög verulegan árangur að ræða í þessum efnum frá því ástandi sem var þegar núv. ríkisstj. tók við. Á þær tölur minnti ég áðan. Og ég vil líka undirstrika það, að ef tekið er mið af fyrstu 6 mánuðum frá stjórnarskiptum, þá eru horfur á að þessu marki verði náð hvað verðbólguna snertir í rauninni mjög miklar. Til að ná þessu marki, 30% hækkun framfærsluvísitölu, frá upphafi ársins 1979 til loka þess mætti verðlagið hækka býsna miklu meira á þeim tíma, sem eftir er af þessu ári, en það hefur gert undanfarna 6 mánuði - býsna miklu meira. Það sýna þær tölur sem ég drap á áðan og alls staðar liggja fyrir. Ég held að það væri full ástæða til verulegrar bjartsýni í þessum efnum ef ekki hefði komið til sú alvarlega hækkun á olíu sem við öll þekkjum. En jafnvel þrátt fyrir þau alvarlegu tíðindi vil ég leyfa mér að ætla að góðar líkur séu á að þetta mark náist. En ég vil leyfa mér líka að segja það, að ef við getum gert okkur vonir um að ná verðbólgunni á þessu ári niður í kringum 30–33%, þá eru ýmis mikilvæg markmið sem ég tel ástæðu til að komi ofar í röð heldur en krafa um að ætla að ná verðbólgunni enn lengra niður á þessu ári, 1979. Þar vil ég telja á undan alveg hiklaust t. d. varðveislu kaupmáttar almennra launa, einnig að þjóðhagslega nýtum framkvæmdum verði haldið uppi helst ekki í minna mæli en á síðasta ári. Ég hefði talið það lágmarkskröfu. Það hefur að vísu verið á það fallist að nokkur samdráttur eigi sér stað. Og ég vil vænta þess, að hæstv. ríkisstj. komist að þeirri niðurstöðu áður en lýkur, að til þeirra viðhorfa, sem ég hef þarna lýst í þessum efnum, verði tekið tillit. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hélt því fram í þeirri ræðu sem ég vitnaði til áður, að Alþb. hafi í rauninni skrifað upp á það, að ekki sé hægt að ná verðbólgunni niður nema með því að lækka kaupið hjá verkafólkinu, og hann vitnaði í þeim efnum í ákveðna setningu hér í skýrslunni. Ég vil nú leyfa mér að andmæla því harðlega, að af okkar hálfu í Alþb. hafi nokkru sinni verið á það fallist að ekki sé hægt að ráða bug á verðbólgunni í landinu nema með því að lækka hin almennu laun hjá vinnandi fólki. Við vitum að flokkana hefur greint á í þessum efnum. Það var kenning þeirrar ríkisstj., sem hér fór með völd á síðasta kjörtímabili, bæði í orðum og á borði, að ekki væri hægt við verðbólguna að ráða nema með því að lækka verulega kaupið, og það var reyndar gert kauplækkunin framkvæmd, en árangurinn gagnvart verðbólgunni varð hins vegar minni en enginn. Það er að vísu alveg rétt hjá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni, að á bls. 6 í skýrslu ríkisstj. segir svo um þá tilraun til að koma verðbólgunni niður í það að neysluvöruverð hækki ekki nema um 33% að meðaltali frá 1978 til 1979, að „sá árangur næst þó ekki nema fylgt verði þeirri stefnu í kauplags- og verðlagsmálum að hækkun peningalauna verði minni en fylgir óbreyttu kerfi vísitölubindingar launa“. Þessi setning stendur þarna, það er út af fyrir sig alveg rétt. En ég vil leyfa mér að halda því fram, að þarna sé um að ræða fullyrðingu sem sá sem hana hefur sett á blað trúir ugglaust, en að henni eru engin rök færð og væri auðvelt að færa fram margvísleg rök gegn því að þessi fullyrðing sé rétt. Þarna er settur fram spádómur eða kenning sem ég tel að ekkert erindi eigi inn í þá skýrslu sem þarna er sett fram, slíkur sleggjudómur sem þarna er um að ræða hreinn sleggjudómur. Hitt vitum við vel, að einstök rn. senda frá sér margvísleg plögg, smá og stór. Hér er um að ræða skýrslu upp á 61 síðu. Þetta er ekki lagagrein, það skal líka minnt á. Þetta er setning í skýrslu. Og það er auðvitað hrein fjarstæða að halda því fram, að enda þótt ein slík setning komi í skýrslu frá fjmrn. - skýrslu upp á 61 bls. - þá hafi einstakir ráðh. Alþb. tekið ábyrgð á þessari setningu sérstaklega. Það hafa þeir örugglega ekki gert. Ég treysti mér til að staðhæfa fyrir hönd þeirra allra, að enginn þeirra er á þeirri skoðun, sem þarna kemur fram. Hér er sem sagt um hreinan útúrsnúning að ræða af hálfu hv. þm. Og þar sem þetta er ekki einu sinni lagagrein sem þarna er verið að leggja til, heldur setning í skýrslu, þá væri auðvitað alveg fráleitt að ætla að fara að halda uppi löngu málþófi innan ríkisstj. um það, hvað fjmrn. setur þarna inn, því varla gæti sá ágreiningur varðað stjórnarslitum. Ég vil koma hér inn á nokkur atriði í viðbót. Það hefur verið uppi deila um það, hvort ætti eða hvar ætti að setja markið í sambandi við opinberar framkvæmdir á þessu ári, og um það, hvað ríkissjóður ætti að taka í sinn hlut mikinn part af okkar þjóðarframleiðslu í heild. Um þetta hefur verið mjög deilt. Alþfl. hefur haldið því fram, að fjárfestingin í landinu mætti undir engum kringumstæðum, hvorki á árinu 1979 né á árinu 1980, fara fram úr 24.5% af okkar þjóðarframleiðslu. Það fór svo, að að lokum var af hálfu Alþb. fallist á þessa kröfu fyrir árið 1979, en hins vegar hefur því af okkar hálfu verið neitað varðandi árið 1980. En ég vil í tilefni af því, sem sagt var af hálfu formanns þingflokks Alþfl. um þessi efni, leyfa mér að minna á það, að sú lánsfjáráætlun og fjárfestingaáætlun, sem við erum hér að ræða, gerir ráð fyrir að samdráttur í opinberum framkvæmdum á árinu 1979 verði 5%. Þetta á að bætast við 14.3% samdrátt í opinberum framkvæmdum á árinu 1978 og 16% samdrátt í framkvæmdum á árinu 1977. Þetta þýðir það, að verði eftir þessu farið verður samdrátturinn í opinberum framkvæmdum orðinn það mikill að framkvæmdir á árinu 1979 munu ekki ná 70% af því sem um var að ræða fyrir þremur árum, á árinu 1976. Og ég hika ekki við að halda því fram, að hvort sem lítið er til þeirrar samfélagslegu nauðsynjar, sem kallar á að margvíslegum opinberum framkvæmdum verði hraðað, eða til hins, hvaða alvarleg áhrif þessi samdráttur getur haft á atvinnuhorfur og á tekjuöflunarmöguleika lágtekjufólks í landinu, hvort heldur sem horft er á, er þessi samdráttur orðinn allt of mikill. Auðvitað skiptir alveg gífurlega miklu máli hvernig fjármagninu er ráðstafað. Það segir sig sjálft. Og mörg eru dæmin um að illa hafi verið farið með opinbert fé. En ég læt mér ekki detta í hug að enda þótt hægt sé að benda á slík dæmi, jafnvel óumdeild, þá sé hægt að draga af því þá ályktun, að þess vegna verði að keyra þessar nauðsynlegu framkvæmdir niður. Ég held að það sé alveg eins hjá ríkissjóði og hjá hvaða fyrirtæki sem er eða einstöku heimili, að þegar erfiðleikar steðja að, þá hljóti að vera hyggilegra en allt annað að festa fé í framkvæmdum sem annaðhvort eru til þess fallnar að spara útgjöld, þegar til lengri tíma er litið, eða gefa af sér aukinn arð. Og það eru ótal slíkar framkvæmdir sem kalla að - og kalla mjög mikið að. Ég vil nefna tvö dæmi sem mér koma í hug, og af því að ég minntist nokkuð á ræðu hv. 4. þm. Vestf., þá er best að ég nefni hér fyrst dæmi úr því kjördæmi sem við erum reyndar báðir fulltrúar fyrir. Í þessari fjárfestingaráætlun, sem hér er verið að ræða, er gert ráð fyrir að á árinu 1979 verði varið um 1550 millj. kr. til byggingar Vesturlínu, sem svo hefur verið kölluð, þeirrar stofnlínu sem á að tengja Vestfirði við aðalorkuveitusvæði landsins og tryggja þeim það rafmagn, þá orku sem þar skortir svo mjög, og tekið er fram að þessu stóra verkefni skuli lokið á árinu 1980. Ég vil minna á það, að þarna er t. d. um svo ótvírætt þjóðhagslega hagstæða framkvæmd að ræða, að gert er ráð fyrir að sparnaðurinn við að koma þessari línu á nemi fast að 1 milljarði kr. á einu einasta ári. Og það er auðvitað nokkuð augljóst að slíkar framkvæmdir sem kalla að eru miklu víðar og þær eru á miklu fleiri sviðum. Það er með öllu fráleitt að ætla að koma með eina reglustriku og segja: Hvernig sem allt veltist skal fjárfestingin í þjóðfélaginu undir engum kringumstæðum fara fram úr 24.5% af þjóðarframleiðslunni. Ég vil minna á það, að nú þegar hækkun olíuverðsins hefur orðið jafngífurleg og við öll þekkjum, meira en tvöföldun á verði, og óvíst nema sú hækkun verði varanleg, er auðvitað alveg einsýnt mál, að jafnvel þó einhvers staðar standi í skýrslum eða samþykktum að fjárfestingin megi ekki vera nema sem svarar ákveðinni prósentutölu, þá ber ríkisstj., verði þessi olíuhækkun varanleg, skylda til að hafa forgöngu um að frá slíkri reglu verði hiklaust vikið og veitt verði fjármagn í þær framkvæmdir sem brýnastar eru og jafnframt tryggastar framkvæmdir á þessu sviði og að því miða að koma í veg fyrir þá olíunotkun sem enn er því miður óhjákvæmileg í svo miklum mæli sem raun ber vitni í þessu landi. Ég vil aðeins minna á annað dæmi af öðru sviði, en sviðin eru tvö sem eðlilegt er að horft sé á á undan öllum öðrum þegar við veltum fyrir okkur hvernig eigi að ráðstafa fjárfestingunni, burt séð frá því hvað hún sé mikil. Það hljóta annars vegar að vera orkumálin til þess að spara okkur olíuna og hins vegar vinnsla okkar sjávarafla til að vinna upp þær hömlur sem óhjákvæmilegt getur orðið að setja á veiðar okkar mikilvægasta fiskstofns. Og ég verð að segja það, að ég tel í rauninni alveg fráleitt að ætla að stöðva ýmsar framkvæmdir í sambandi við uppbyggingu fiskiðnaðarins í landinu út frá þeirri reglu að það sé bann við fjárfestingu nema upp að einhverju takmörkuðu og mjög lágu marki. Okkar ágætu sjómenn eru t. d. undanfarnar vikur búnir að moka hér upp einhverjum reiðinnar ósköpum af loðnu og munu meira að segja nú þegar vera að ná því marki sem ætlunin var af hálfu sjútvrn. að láta gilda sem hámark, 450 þús. tonn. Það er komið yfir það, heyrðum við í fréttum nú. En hvernig förum við með þessa loðnu? Ég minni á það, að samkv. skýrslu, sem unnin var fyrir tveimur árum af Framkvæmdastofnun ríkisins, er nýtingin í þessari mikilvægu grein með þeim hætti, að á þáverandi verðlagi náðum við út úr sama magni af loðnu og Norðmenn, og þá miðað við okkar aflamagn, rösklega 1.5 milljörðum minna en verið hefði ef nýtingin hér hefði verið sú sama og í Noregi. Þetta þýðir, framreiknað til núgildandi verðlags, ekki minna en það, að mismunurinn á því, sem við náum út úr loðnunni út á okkar nýtingu, og því, sem við gætum náð ef við nýttum loðnuna á borð við Norðmenn, - hann er ekki minni en 3 milljarðar kr. Og þá er ég aðeins að tala um það magn af loðnu sem hér var veitt 1977, en yrði auðvitað enn þá meira ef aflaaukningin, sem orðið hefur síðan, væri tekin inn í. Og þannig væri hægt að halda áfram að telja upp. Ég segi það enn og aftur, að sú stefna að keyra niður fjárfestinguna, bæði í opinberum framkvæmdum og í atvinnulífinu, er röng, hvaða ríkisstj. sem fyrir henni stendur og hvaða flokkur sem hana boðar.  Ég vil aðeins minna á það til viðbótar, að þegar hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, formaður þingflokks Alþfl., talar um það, að ef fjárfestingin yrði ekki miðuð við þessi heilögu 24.5%, heldur aðeins við 25%, þá væri hér stórkostlegur voði á höndum. Hann orðaði það meira að segja svo, að það væri í fyrsta lagi útilokað að auka fjárfestinguna nema með því að hækka erlend lán og ef við hækkuðum erlend lán sem næmi þessu hálfa prósenti, þá værum við á þessu ári að taka meiri erlend lán en nokkru sinni fyrr. Hér er um svo grófar falsanir að ræða að ég get ekki látið þeim ómótmælt fyrst ég er farinn að minnast á þessa endemisræðu úr þessum ræðustól. Í fyrsta lagi er það auðvitað ljóst, að það hálfa prósent af okkar þjóðarframleiðslu, einhvers staðar milli 3 og 4 milljarða, er upphæð sem að sjálfsögðu væri hægt að færa til í okkar þjóðarbúi frá eyðslu til brýnna þjóðhagslega nauðsynlegra framkvæmda án þess að erlendar lántökur þyrftu að koma þar til. Það er í fyrsta lagi ljóst.  Ég vek á þessu athygli bæði vegna þess að það er fróðlegt að sjá hvað hér er gífurlega mikill munur á hvað lántökurnar eru áætlaðar minni 1979 en þær voru á árunum 1976 og 1977, þar sem munurinn er mest áberandi, en einnig vek ég athygli á þessu til að sýna fram á hversu fráleit sú fullyrðing er, að jafnvel þótt við tækjum erlend lán til að halda uppi þeim framkvæmdum sem um væri að ræða á þessu ári eða á næsta ári, - þeim framkvæmdum sem svaraði mismuninum á 24.5% af þjóðarframleiðslu og 25%, þá fer því víðs fjarri, þó að sú upphæð, sem er 3–4 milljarðar, væri öll tekin að láni erlendis, að lántökurnar yrðu meiri en nokkru sinni fyrr. Nettóaukning á löngum erlendum lánum á árinu 1979 er ráðgerð 13.4 milljarðar og þó að þar væri bætt 3–4 milljörðum við yrði ekki um að ræða nema 6–7% af okkar útflutningstekjum á þessu ári á móti 10.4% 1976, og 13.4% 1977. Þetta er út af fyrir sig fróðlegt til skoðunar. Það eru atriði hér í viðbót sem ég vil ekki láta hjá líða að minnast á. Ég hef drepið á allra nauðsynlegustu þætti okkar í sambandi við þörf á aukinni fjárfestingu, þ. e. a. s. orkumálin og fiskvinnsluna. Ég hika ekki við að segja að ef á þyrfti að halda, þá væri jafnvel réttlætanlegt að taka erlend lán til að bæta þar um betur - alveg hiklaust. En það þarf ekki einu sinni á því að halda, vegna þess að við höfum nóg fjármagn hér innanlands sem sóað er í óþarfa. Þá vil ég koma aðeins inn á annan þátt. Mér þykir satt að segja engan veginn ánægjulegt að sjá á bls. 61, öftustu lesmálsblaðsíðu í þeirri skýrslu um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun sem hér er til umr., að gert sé ráð fyrir á þessu ári, 1979, að verja 7.7 milljörðum kr. í byggingar á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Þarna er um að ræða tölu sem ég leyfi mér að halda fram að sé allt of há. Deilan er nefnilega ekki bara um það, hvað fjárfestingin eigi að vera mikil sem hluti af þjóðarframleiðslu, heldur líka um það, hvernig þeim upphæðum sé varið, þeim rösklega 182 milljörðum sem gert ráð fyrir að verja til fjárfestingar. Ég tel að ef á annað borð á að viðurkenna að hér sé brýn þörf á fjárfestingarhömlum, það sé nauðsynlegt að hamla gegn fjárfestingu í orkumálum, í atvinnumálum, þ. á m. fiskvinnslunni, þá væri nær að ganga mun lengra en hér er gert í niðurskurði á þessum lið: verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Að vísu er skylt að taka það fram, að það er reiknað með að niðurskurðurinn á þessum lið verði 8.5% að magni á móti því að hann er 5% í heild, þ. e. a. s. 50% á opinberum framkvæmdum og tæplega 7% á fjárfestingu í landinu í heild. Niðurskurður á verslunar- og skrifstofuhúsnæði er 8.5%. En þetta er allt of lítill mismunur. Ég hefði talið óhætt að skera verslunar- og skrifstofuhúsnæði niður um helming, og það hefði átt að gera áður en fjárveitingar til fiskvinnslunar og orkuframkvæmdanna væru takmarkaðar með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Það væri lengi hægt að halda áfram að telja upp sitt af hverju úr því plaggi sem við erum hér að ræða. Ég mun nú spara mér það samt. Ég á sæti í þeirri nefnd sem mun fjalla um þessa till. Ég held að það hljóti að geta orðið ærið mörgum til umhugsunar um það, hvernig fjármagni er ráðstafað hér, ekki bara hér innan hins háa Alþingis, heldur hjá þjóðinni allri, að virða fyrir sér þessar tölur, að við skulum enn ætla að fjárfesta í verslunar- og skrifstofuhúsnæði upp á 7.7 milljarða, á sama tíma og gert er ráð fyrir að fjárfestingin í fiskvinnslunni sé 9.7 milljarðar. Þarna er um ekkert ólíkar upphæðir að ræða, og er þetta þó að sjálfsögðu framför í þessum efnum frá því sem verið hefur, það skal tekið fram. Það er ekki margt fleira sem ég bæti hér við á þessu stigi málsins. Það er stundum höfð uppi sú ásökun, og kom reyndar fram í þessum umr., að við Alþb.-menn viljum gera lítið að því að nota okkur þá sérfræðiþekkingu í efnahagsmálum sem ýmsir langskólagengnir menn á því sviði hafa aflað sér. Ég held að þessi ásökun sé ekki fyllilega réttmæt, en vera kann að samt sé ekki alveg að ástæðulausu að hún er borin fram, sérstaklega sé við það miðað hvernig ýmsir þeir, sem við stjórnmál fást, og ekki hefur það síst verið áberandi um hluta af forustuliði Alþfl. að undanförnu, virðast láta sér duga að taka við því hráu, sem þessi eða hinn svokallaði sérfræðingurinn um efnahagsmál kann að hafa fram að færa á hverjum tíma, og ætla jafnvel að láta sér duga þær reglustrikur og þá reikningsstokka sem slíkir aðilar bjóða. Ég vil leyfa mér að halda því fram, að langskólagengnir menn í hagvísindum séu jafnmisjafnir, jafnmisjafnlega góðir fræðimenn og um er að ræða í öðrum slíkum greinum. En það er þó ekki aðalatriðið í þessum efnum, heldur hitt, að hér í þessu landi eins og víðast annars staðar fara fram þjóðfélagsleg átök, þar sem andstæðir hagsmunir takast á. Hið pólitíska vald og þau pólitísku öfl, sem ætla að taka þátt í þessum átökum, verða auðvitað fyrst og fremst að gera það upp við sig, hverra hagsmuna skal gæta, hverra fulltrúar menn vilja vera á hinum pólitíska vettvangi. Og það er mikill misskilningur að halda að það sé hægt að fara í smiðju til einhverra ágætra hagfræðinga, hversu ágætir svo sem þeir eru, til að fá svör við þeim spurningum, sem í þessum átökum hljóta jafnan að vakna. Þarna er að sjálfsögðu fyrst og fremst um að ræða pólitískt val, - það t. d. hvernig á að ráða niðurlögum verðbólgunnar. Á að gera það með því að skerða kaupmáttinn, draga saman framkvæmdir, opinberar framkvæmdir og í atvinnulífinu? Það er ein pólitísk leið. En það er önnur pólitísk leið sem hefur aðra hagsmuni að leiðarljósi, sú að ráðast gegn verðbólgunni með því að færa til fjármuni í þjóðfélaginu, frá eyðslunni, frá eignastéttinni og yfir til þeirra sem við lakari kjör búa. Menn læra það ekki í neinum háskólum, hvað sé rétt og hvað sé rangt í þessum efnum. Þess er ekki að vænta. En hitt er annað, að auðvitað er ekki nema sjálfsagt að ætla þeim sérfræðingum, sem íslenska ríkið hefur í sinni þjónustu á sviði efnahagsmála að vinna mörg mikilvæg verk. En spurningin er hvernig á að setja þeim fyrir. Hver ætlar að setja þeim fyrir og hvernig á að setja þeim fyrir? Það erum við, sem erum kosin pólitískir fulltrúar í almennum kosningum, sem eigum að stjórna þessu landi, eigum að setja sérfræðingunum verkefnin fyrir, en ekki öfugt. - Hér get ég sem best látið máli mínu lokið, herra forseti, og geri það.



Herra forseti. Þetta frv. um heimild til lántöku, ábyrgðarheimildir og aðrar ráðstafanir vegna fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1979 er nú hér til 1. umr. í fyrri d. þó að senn sé komið að miðjum marsmánuði. Þetta frv. og lánsfjáráætlun hefðu auðvitað átt að liggja fyrir við afgreiðslu fjárl., eins og við sjálfstæðismenn tókum þá fram. Hæstv. forseti þessara hv. d. sagði áðan að það væri til þess ætlast af ríkisstj. að hraða afgreiðslu þessa máls, og kom slík yfirlýsing hæstv. forseta mér ekki á óvart þó að hún hefði jafnvel komið fyrr frá hæstv. ríkisstj. Þegar ég kom hér á þing fyrir allmörgum árum var mjög gildandi sú regla, að flokkar stjórnarliðs sem lögðu mál ríkisstj. fram, ræddu málin það ítarlega innan flokkanna áður en málin kæmu hér til umr., að þeir reyndu að stilla mjög í hóf ræðum sínum og tefja ekki fyrir framgangi mála. En nú er öldin önnur. Nú er tekin upp sú venja hér í þinginu að stjórnarliðar tala hver um annan þveran og megintíminn af ræðum þeirra fer í það að hnýta hver í annan. Nú var að ljúka máli sínu hv. 3. þm. Vestf. og hann hefur talað hér um þetta frv. í næstum því heilan klukkutíma. Meginþorrinn af þeim tíma fór í að snupra 4. þm. Vestf., formann þingflokks Alþfl., fyrir ræðu sem hann hélt um þetta mál fyrr. Síðast þegar þetta frv. var hér á dagskrá og til umr. hvarf skyndilega öll ríkisstj. eins og gröfin hefði gleypt hana. Daginn áður eða tveimur dögum áður talaði enginn um það, að hæstv. fjmrh. var þá ekki viðstaddur vegna þess að hann var sjúkur, en þennan dag var hann kominn til starfa og þá skeður það að ofan í umr. hér í þingi er ríkisstj. boðuð til ríkisstjórnarfundar. Þetta eru vinnubrögð sem voru harðlega gagnrýnd hér fyrr á árum, og ef ráðh. voru ekki viðstaddir umr. um mál, sem undir þá heyrðu, stóðu m. a. bústnir og miklir framsóknarmenn hér í ræðustól og neituðu að halda áfram ræðum sínum nema væri kallað í þessa ráðh. Ég man eftir slíkum atburðum og það oftar en einu sinni, oftar en tvisvar, þetta var algilt. Og þá var talin sjálfsögð skylda ráðh. að mæta við umr. En það koma nýir siðir með nýjum herrum. Þegar hin mikilvægustu mál, sem þeir leggja fyrir þingið, eru tekin hér til umr. þá hverfa þeir allir, þá detta þeir hér niður úr gólfinu og hverfa. Og það er móðgun við þingdeildina og það er móðgun við forseta d. að taka mál eins og þetta hér á dagskrá og sýna þinginu þá óvirðingu að hverfa burt þegar málið er til umr. Ég mótmæli þessum vinnubrögðum og fordæmi þau. Klukkan 15.45, þegar þetta frv. var síðast til umr., voru 9 menn hér í d. Það var forseti d., sem að sjálfsögðu gat ekki farið. Það voru tveir Alþb.-menn, einn framsóknarmaður fyrir utan forseta d., einn Alþfl.-maður og fjórir sjálfstæðismenn. Nú hefur töluvert vænkast frá því sem var undir miðri ræðu 3. þm. Vestf., því lengst af voru 8–9 manns hér inni í d. þegar þetta mikilvæga mál er til umr. En menn eru þó að koma inn og sitja hér og hlýða á umr. Ég furða mig á því, að þm. stjórnarliðsins, sem talaði hér langt mál síðast þegar þetta frv. var til umr., hv. 6. þm. Reykv., Eðvarð Sigurðsson, og gagnrýndi margt í frv. og lánsfjáráætluninni, - að hann skyldi tala og flytja sína löngu og ítarlegu ræðu. Hann talaði mjög málefnalega og gerði ákveðnar aths., en enginn ráðh. var til þess að hlýða á þær aths. sem þessi stjórnarþingmaður hafði fram að færa. Nú höfum við heyrt það oftar en einu sinni og þá ekki síst hjá hæstv. forsrh., að ríkisstj., sem nú situr, ætli ekki að gera nokkurn skapaðan hlut nema í nánu samstarfi og samvinnu við aðila vinnumarkaðarins og þá alveg sérstaklega verkalýðshreyfinguna. En þessi ágæti þm., 6. þm. Reykv., Eðvarð Sigurðsson, sagði að það hefði verið við þá rætt um ráðstöfunarfé lífeyrissjóða og að hann hefði mælt mjög gegn því sem fram kemur í 3. gr. þessa frv. og á þann hátt, var hægt að skilja á honum, að það kæmi að hans dómi ekki til greina að taka um 20% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóða á samningssviði Alþýðusambands Íslands og verja því til kaupa á skuldabréfum Byggingarsjóðs ríkisins. Þetta er í samræmi við skoðun þessa hv. þm. í samskiptum við fyrri ríkisstj. og því ekkert óeðlilegt við að hann láti þessa skoðun frá sér fara og veki á henni athygli. En ég spyr hæstv. fjmrh.: Eru fleiri aðilar verkalýðshreyfingarinnar en Eðvarð Sigurðsson á móti því að lögbinda 20% af þessu ráðstöfunarfé? Er það ætlun hæstv. ríkisstj., er það ætlun þessara þriggja stjórnarflokka að lögbinda fimmtung af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna í andstöðu við verkalýðshreyfinguna? Er þetta allt samstarfið og samráðið sem á að hafa? Ég er ekki að leggja efnislegt mat á það, hvort þetta sé rétt eða rangt. Ég legg á það áherslu, að þeir, sem eiga að stjórna fjármálum ríkisins, verða að ráða yfir meginþorra af lánsfénu, til þess að ráða eitthvað við fjárfestinguna og hvað gert er við peningana hverju sinni, sértaklega í landi eins og okkar þar sem mikill lánsfjárskortur er ríkjandi. En fyrrv. ríkisstjórn og fyrrv. ríkisstjórnir fóru ekki þá leið að ráðstafa fjármunum í andstöðu við verkalýðshreyfinguna, því spyr ég: Ætlar þessi ríkisstj. - samráðsríkisstj. við verkalýðshreyfinguna - að brjóta hér blað? Nær þetta tal þá ekki lengra? Er það búið að vera? Hvenær varð þessi stefnubreyting, og hafa allir stjórnarflokkar samþ. þetta? Þetta væri fróðlegt að fá upplýsingar um og skylt að gefa þær upplýsingar. Mér fannst vera heldur ergilegur tónninn í ræðu hv. 3. þm. Vestf. áðan, og samt gaf hálfbróðir hans í pólitík, Sighvatur Björgvinsson, þá skýringu að ræðan hefði verið samin í síðustu viku, því hann er búinn að vera lengi á mælendaskrá eins og ég, þessi hv. þm. En ef ræðan hefur verið samin í síðustu viku, þá er auðvitað ekkert óeðlilegt við það, að ergelsistónn hafi verið í ræðunni. En hvernig væri tónninn ef hann hefði samið hana í gær? Formaður þingflokks Alþfl. má mjög vel við una að hv. 3. þm. Vestf. flutti gamalsamda ræðu, en ekki nýsamda. Hv. 3. þm. Vestf. sagði að núv. ríkisstj. hefði hamlað mjög á móti hækkunarbeiðnum. Það var á honum að skilja að það hefði tekist, af því að það hefði verið skelegg ríkisstj. og samhent, eins og öll þjóðin veit, samtaka til allra átaka, að ráða við þróun verðbólgunnar með því að standa gegn hækkunarbeiðnum. Nú vill svo dásamlega vel til að Alþb. eða Alþb.-ráðh. fer með yfirstjórn eins stærsta ríkisfyrirtækisins, Pósts og síma, og ríkisstj. samþ. fyrir nokkru að leyfa hluta af beiðni um hækkun gjaldskrár þessarar stofnunar að koma til framkvæmda. En stofnunin sjálf telur að það vanti 2000 millj. kr. til þess að endar nái saman á þessu ári. Nú er fróðlegt að vita hvort snillingnum Ragnari Arnalds tekst að reka Póst og síma hallalaust, því það er það sem máli skiptir, en ekki að reka fyrirtæki með stórum halla og velta á undan sér skuldabyrði. Það verður mjög eftirtektarvert að sjá og finna þegar líður á árið hvort Ragnari Arnalds tekst að reka Póst og síma hallalaust, þrátt fyrir fullyrðingar forráðamanna þessarar stofnunar. Ef honum tekst að afsanna það sem forvígismenn stofnunarinnar segja, að það vanti 2000 millj., þá hefur hann unnið stórafrek, að reka Póst og síma hallalaust á árinu 1979, og þá getur hv. 3. þm. Vestf. komið hér í ræðustólinn aftur og hælt þessum samflokksmanni sínum fyrir alveg sérstakan rekstur. En um þetta getum við ekki sagt fyrr en komið er að lokum þessa árs, hvort snillingnum, sem nú á sæti í ráðherrastól og fer með samgöngumál, tekst þetta eða ekki. En takist það ekki og verði það ofan á að þetta eitt stærsta ríkisfyrirtæki á landinu verði rekið með umtalsverðum halla, þá er auðvitað hægt að beita þvingunum í garð annarra sem þurfa að mæta auknum útgjöldum, m. a. hækkun launa og víxlhækkunum bæði launa og annarra útgjalda, með því að neita þeim um allar hækkanir. Það er ekkert afrek hjá einni ríkisstj. ef ekki er gert annað en að reka öll fyrirtæki með stórum halla. Á þetta kemur til með að reyna. Hv. 3. þm. Vestf. sagði að það hefði ekki verið hægt að ráða við verðbólguna nema lækka kaupið, að dómi fyrrv. ríkisstj., og það var gert, en verðbólgan hélt áfram, sagði hann. Já, mikið lækkaði kaupið á tíma fyrrv. ríkisstj.! Kauptaxtar verkamanna hækkuðu á tímabili fyrrv. ríkisstj. um 261.1%, frá því í ágústlok 1974 til 1. júní 1978, og kauptaxtar allra launþega í landinu hækkuðu um 252.7%. Þetta kallar hv. 3. þm. Vestf. að laun hafi lækkað. Hann gæti auðvitað alveg eins sagt að hvítt væri svart og svart væri hvítt, enda munar hann ekkert um það. Þetta var stefna fyrrv. ríkisstj. Hún var mynduð af tveimur flokkum, Sjálfstfl. og Framsfl. Hefur Framsfl. þá alveg skipt um skoðun? Var hann tekinn svona og algerlega hreinsaður fyrir 1. sept.? Hann taldi fyrir þann tíma að það væri ekki hægt að ráða við verðbólguna nema hafa einhver tök á launamálum og kaupgjaldsmálum í landinu. Hefur hann þá alveg snúið við blaðinu að dómi hv. þm.? Það væri líka fróðlegt að fá að vita. Þessi hv. þm. vék að skýrslu ríkisstj. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun á þessu ári og taldi - og það réttilega - að þar væri allt of mikill samdráttur í margvíslegum framkvæmdum í atvinnulífinu. Sérstaklega gerði hann að umræðuefni framkvæmdir á sviði sjávarútvegs. Ég hef heyrt suma sérfræðinga á sviði peningamála eða efnahagsmála tala mikið um það á undanförnum árum, hve fjárfesting í sjávarútvegi væri gífurleg og það þyrfti að draga verulega úr þeirri fjárfestingu. Að vissu leyti er hér rétt með farið, að það hefur þurft að draga úr fjárfestingu í sambandi við skipakaup. Hins vegar hafði fyrrv. ríkisstj. þá stefnu að halda áfram skipasmíðum innanlands, og núv. ríkisstj. segist hafa sömu skoðun í þeim efnum, enda ekki annað fært, vegna þess að ef samdráttur yrði þar svo mikill að þyrfti að stöðva rekstur þessara mikilvægu iðngreina, þá mundi það leiða til stórfellds atvinnuleysis, og sömuleiðis er hitt, að þó að skipastóllinn sé talinn af flestum vera nægilega stór nú, þá verða alltaf mikil afföll, gömul skip fara úr notkun og allmörg skip stranda, farast og þess háttar. Það þarf því sífellt að endurnýja þessi mikilvirkustu atvinnutæki okkar Íslendinga. Þess vegna höldum við áfram á þeirri braut. En fyrrv. ríkisstj. dró mjög úr skipasmíðum erlendis og tók í raun og veru fyrir þau hálfu öðru ári áður en hún fór frá völdum. Hinu er ekki að leyna, að á sama tíma og menn tala um að auka hagræðingu í vinnslu hvers kyns sjávarafla, þá þarf auðvitað að breyta vinnslustöðvum sem fyrir eru og verja miklu fjármagni til þeirra breytinga, en fara ekki í algert bindindi í þessum efnum og strika yfir öll slík framlög. Með þessari skýrslu og þessu frv. er verið að ganga of langt að mínum dómi, sérstaklega þó á sviði sjávarútvegs og sömuleiðis í öðrum atvinnugreinum. Ég er sammála hæstv. ríkisstj. um að það verður að gæta hófs í fjárfestingu, en það má ekki heldur ganga svo langt að það leiði til atvinnuleysis eða verulegs samdráttar. Það er verið að tala um að það þurfi að gera ráðstafanir til að draga mjög verulega úr sókn fiskiskipaflotans í þorskinn og aðra þá nytjafiska sem eru ýmist fullnýttir eða ofnýttir. En þá þurfum við að fara yfir á nýjar brautir. Nú er sagt við menn: Minnkið sóknina í þorskinn. Aukið sókn í karfa, er sagt við þá sem togveiðiskip eiga og reka, og aukið sóknina í grálúðuna, bæði togveiðiskip og línuskip. Hvernig á að mæta þessu nema með því að skapa þessum vinnslustöðvum skilyrði til að vinna þennan afla? Á mörgum minni stöðum er ekki möguleiki að vinna úr feitum beinum. Það er kippt burt öllu framlagi til að lána í það að koma slíkum verksmiðjum upp eða endurbyggja þær þar sem þær eru ekki fyrir. Það er bara strikað út með einu pennastriki. Hvernig á þá að breyta um og verða við óskum þeirra sem þjóðfélaginu stjórna í þessum efnum? Er verið að því með þessum ráðstöfunum og með því að minnka sífellt við afgreiðslu fjárl. það fjármagn sem á að verja til þess að auka fjölbreytni í veiðum, vinnslu og sölu sjávarafla? Það var sagt fyrir tveimur árum, að það væri svo mikið af loðnu í sjónum að við mundum ekki á næstu árum geta fullnýtt þá möguleika, sem loðnan hefur að bjóða. Fiskifræðingar töluðu um að það mætti veiða 1–11/2 millj. lesta á ári og það hefur aldrei verið farið upp í nema 820 þús. lestir. En kvótinn var skyndilega lækkaður, kvóti vísindanna, án þess að farið hefði verið í lægri töluna, sem þeir nefndu, hvað þá hærri. Ekki var þar um ofveiði að ræða. Og í vetur hefur veiðum verið háttað þannig, að það hafa verið gefnar yfirlýsingar frá degi til dags. Haldið þið að það sé létt verk að byggja upp fiskveiðiflota og verksmiðjur og selja þessar afurðir eftir því sem gefnar eru út tilskipanir sem eiga að gilda einn og einn dag í einu? Og svo hneigja menn sig í duftið fyrir vísindunum og þakka þeim allt sem þau hafa gefið. Það hefur ekki staðið á yfirlýsingum sjútvrh. að undanförnu, að hann færi alveg eftir vísindunum. En nú er komið langt fram úr seinna markinu, og sagt var í fréttunum í dag, að nú ætlaði rn. að taka ákvörðun í dag, sennilega í kvöld eða undir miðnætti, en hins vegar væri ekki búið að fiska upp í tiltekna samninga. Kannske rn. sé að bíða eftir því að fiska upp í tiltekna samninga, frysta loðnu og hrogn. Svo kemur auðvitað að því, að loðnuveiðarnar fjara út þegar kemur fram í þennan mánuð, eins og hefur gerst á undanförnum árum, og þá þarf auðvitað enga tilskipun að gefa því þá hætta menn þessum veiðum. Og loðnan, sem er komin að hrygningu og er ekki drepin, hrygnir og deyr síðan, að því að sagt er. Við afgreiðslu fjárl. og í fjárlagafrv, var reiknað með að Byggðasjóður tæki lán á árinu 1979 upp á 1480 millj., eða jafnvirði þeirrar upphæðar í erlendri mynt, til þess að standa undir fjármagnsútgjöldum vegna byggðalína. Þessi útgjöld voru fyrir hendi, fjármagn til að fjármagna byggðalínur. Þær voru ekki innan Framkvæmdastofnunar eða innan Byggðasjóðs. En hæstv. fjmrh., sem var framkvæmdastjóri Framkvæmdastofnunar ríkisins, minnkar, um leið og hann verður ráðh., ráðstöfunarfé þessarar gömlu stofnunar sinnar um þessa upphæð og fær henni jafnframt þetta verðuga verkefni sem áður var í fjmrn., að annast greiðslu afborgana og vaxta af lánum vegna byggðalína. Framsfl. hélt því lengi fram að hann væri hinn eini sanni og rétti byggðaflokkur í landinu. Og á fyrstu árunum sem ég átti sæti hér á þingi fluttu framsóknarmenn undir forustu Gísla heitins Guðmundssonar frv. um að 2% af útgjöldum ríkissjóðs skyldi varið til byggðamála. Viðreisnarstjórnin, sem þá sat að völdum, féllst aldrei á þetta. Það var ekki fyrr en síðasta ríkisstj. - ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar - var mynduð að þessi ákvæði voru tekin upp. Ég sá það mjög víða haft eftir talsmönnum Framsfl., að þeir hefðu knúið Sjálfstfl. til þess að fallast á að lögbinda þetta framlag. Nú vil ég segja það til þess að fyrirbyggja allan misskilning, þó að það kannske hryggi einhverja framsóknarmenn, að innan Sjálfstfl, eru ekki minni byggðamenn en innan Framsfl., og þess vegna var það ekki deilumál á milli áhugamanna um byggðamál í báðum þessum flokkum að vinna að framgangi mála með þessum hætti. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar, að framlagið til byggðamála eigi ekki að vera framlag um aldur og ævi til einhverra ákveðinna byggða í landinu, heldur til allra byggða landsins, eftir því sem aðstæður eru hverju sinni og þörf krefur. Það getur verið byggðavandamál á þessu ári norður í landi, en næsta ár aftur hér á Suðurlandi - eða öfugt. Við sjálfstæðismenn töldum því ekki að það ætti að staðsetja þessi framlög í ákveðnum byggðum eða ákveðnum landsfjórðungum. Og mér skildist á talsmönnum Alþfl. og Alþb. fyrir kosningarnar í sumar að vandamálin væru svo gífurlega mörg og aðkallandi að það þyrfti óhemjumikið fjármagn til að lækna og græða þau sár sem voru víða í landinu: En hvernig er svo að því staðið? Það hefur verið staðið að því að græða þessi sár með því að spara lyf og alla meðferð þessara sjúklinga, með því að skera niður stórkostlega þessi framlög. Hvar er nú byggðaáhugi Framsfl. í dag? Datt hann niður við það að mynda ríkisstj. með krötum og kommum? Dó hann með myndun þessarar ríkisstj.? Af hverju á þá að guma næst þegar verður ferðast um landið vítt og breitt, því einhvern tíma kemur að því að það verði kosið, þó að það hafi náðst samkomulag að sinni. Mér finnst furðulegt í þessu frv., hvað nærri er gengið atvinnumálasjóðunum og hve hæstv. fjmrh. ætlar að nota sér það að takmarka hér við ákveðnar upphæðir, eins og t. d. framlag ríkissjóðs til Byggingarsjóðs. Það hlýtur að leiða af sér að 90% af tekjum af launaskatti fari ekki allar til Byggingarsjóðs, heldur fari verulegur hluti til ríkissjóðs. Ég hefði gaman af því, að hæstv. fjmrh. segði frá því hér á eftir í þessum umr. hvað hann telur að ríkið fái mikið í aðra hönd vegna þessarar stýfingar til þessara sjóða, hvað ríkið spari sér í sumum tilfellum og hvað ríkið hrifsi aftur til sín af tekjum sem ákveðnir sjóðir eiga að fá, eins og t. d. Byggingarsjóður. Hér er loppa afturhaldsins að verki. Það er ekki frjálslynd vinstri stjórn sem ræður ríkjum í þessu landi. Hér er svartnætti afturhaldsins sem er að brjóta niður framfarir í landinu, sem er að stefna að því að samdráttur verði í öllum höfuðatvinnugreinum í þessu landi. Svo kenna þeir sig við frjálslyndi og vinstri stefnu, þessir kónar!  Í skýrslu ríkisstj. segir um byggðalínur: Ráðgerð er 2207 millj. kr. lántaka vegna byggðalína. Er það nokkru hærri fjárhæð en í fjárlagafrv. og fjárl. Veigamesta verkefni ársins 1979 er bygging Vesturlínu og renna til þeirrar framkvæmdar alls 1549 millj. kr. Miðað er við að Vesturlína verði tengd samveitusvæði Mjólkárvirkjunar á árinu 1980, og er Rafmagnsveitum ríkisins heimilað að panta efni á árinu 1979 vegna framkvæmda 1980 svo að það verði unnt. Fyrir þremur árum var ég staddur á fundi Fjórðungssambands Vestfirðinga á Klúku í Bjarnarfirði í Strandarsýslu, og þá talaði þáv. og enn verandi hv. 2. þm. Vestf. af miklum áhuga um Vesturlínu. Hann var stjórnarþm. þá og er stjórnarþm. líka nú og auk þess ráðh. En honum tókst ekki, þrátt fyrir mikinn áhuga, að ná því að Vesturlína yrði byggð þá á næsta ári, eins og hann orðaði það. En Vesturlínan var tekin inn í lánsfjáráætlunina 1978.  Hv. 3. þm. Vestf. sagði áðan að það væri brýn nauðsyn að hraða byggðalínum vegna þess mikla aðstöðumunar sem er hjá fólki sem býr á hitaveitusvæðum og hefur næga raforku og víða annars staðar. Hann nefndi lítillega það ástand sem nú er í sambandi við olíuverðið. Olíuverðið fer upp úr öllu valdi. Aðstöðumunurinn hjá fólki, bæði í þessum landshluta og öðrum þeim byggðum sem þurfa að nota olíu til upphitunar, fer stórvaxandi og þess vegna hefði maður haldið að hæstv. ríkisstj. gerði stórátak til þess að hraða framkvæmd sem þessari. En á meðan byggðalínan til Norðurlands var í fullumgangi og þurfti að fjármagna hana, þá fannst 2. þm. Vestf., núv. landbrh., enginn hlutur sjálfsagðari en að gera þetta allt í einu og á sama ári. En nú virðist verið farið að dofna yfir karli. Kannske færist aukið fjör í hann eftir skíðaferðina til Austurríkis? Nei, það er ekki að sjá á því, sem hér liggur fyrir, að hæstv, ríkisstj. ætli að bregðast myndarlega við þeim vanda sem fram undan er vegna hinnar miklu olíuhækkunar sem við blasir. Það er töluvert annað en gert var í byrjun síðasta kjörtímabils. Mér finnst Framsfl. hafa farið kollhnís á þessum skamma tíma og komið illa niður. Í sambandi við það sem ég nefndi áðan varðandi aukin verkefni Byggðasjóðs með því að taka afborganir og vexti af byggðalínum og lækka framlög sem því nemur, þá get ég alveg tekið undir það, og vil vera fullkomlega sanngjarn við hæstv. ríkisstj., að það hefði þurft að draga úr framlögum til Byggðasjóðs undir þeim erfiðu kringumstæðum sem nú eru. En þá hefði mér fundist það vera heiðarlegra og eðlilegra að breyta lögunum og lækka það tekjuhlutfall sem er nú í gildi. Mér finnst líka ákaflega óviðeigandi þegar stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins eða meiri hl. þeirrar stjórnar gerir samþykkt þess efnis fyrir áramót, að stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins fari þess á leit við hæstv. ríkisstj. að hún endurskoði ákvörðun sína um skerðingu á ráðstöfunarfé Byggðasjóðs árið 1979, svo sem fram hafði þá komið í frv. til fjárl. fyrir þetta ár. Stjórnin tekur fram að hún telji að svo mikill niðurskurður á ráðstöfunarfé sjóðsins muni verða honum alvarlegur fjötur um fót að sinna nauðsynlegri fyrirgreiðslu til eflingar atvinnuvegunum í landinu. Og þá vill stjórn Framkvæmdastofnunar vekja athygli á 32. gr. laga þeirrar stofnunar þar sem lántökuheimild Byggðasjóðs er takmörkuð við lántöku að hámarki 600 millj. kr. á ári, en skv. frv. til fjárlaga er sjóðnum ætlað að taka lán að fjárhæð 1130 millj. kr. Þetta var skýrt undir umr. fjárl. En síðan segir í þessari samþykkt: „Stjórnin fer enn fremur fram á það við hæstv. ríkisstj., að hún endurskoði þá áætlun sína að skerða framlag sitt til Byggðasjóðs á þessu ári um 75 millj. Slíkur niðurskurður svo seint á ári gerir sjóðnum erfitt um vik að standa við skuldbindingar sínar.“ Mér finnst ekki nema eðlilegt og sjálfsagt, þegar slík tilmæli koma frá einni stofnun, að ríkisstj. svari þeim tilmælum formlega, en svar hefur ekki borist við þessu. Og haldið er áfram í þessum dúr. Ég spyr hæstv. fjmrh. enn þá einu sinni: Finnst honum ekki sem fyrrv. framkvæmdastjóra Framkvæmdastofnunar ríkisins verkefni Byggðasjóðsins vera æðimörg fram undan? Telur hann ekki vera of langt gengið að skera framlögin með þessum hætti svona geigvænlega niður, þó að við getum orðið sammála um að skera framlög eitthvað niður? Hv. 3. þm. Vestf. sagði, og það alveg rétt, að hann hefði áhyggjur af því að skera svo niður framlög til atvinnumála, en þó væri framför í framlögum til sjávarútvegs frá því sem verið hefur. En hann gerði ekkert meira til að rökstyðja það að hér væri um framför að ræða. Ég vil mjög eindregið mælast til við þennan hv, þm. að hann sanni þessi orð sín. Hér er ekki um framfarir að ræða. Ef við tökum það fjármagn allt sem á að fara t. d. til Fiskveiðasjóðs og til annarra þeirra sjóða og stofnana sem lána til sjávarútvegs og tökum tillit til verðlags á þessu ári, þá er hér um stórfellda skerðingu að ræða. Hæstv. sjútvrh. sagði hér fyrir nokkrum dögum í umr. um aðgerðir vegna verðs á olíu til fiskiskipa og niðurskurð á framlagi til Fiskveiðasjóðs af tekjum af útflutningsgjaldi, að fjmrh. hefði heitið því að framlag ríkissjóðs yrði ekki skorið niður til jafns við niðurskurðinn á útflutningsgjaldinu. Ég efast ekkert um að þessi yfirlýsing sjútvrh. er rétt, en ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann telji að það þurfi ekki að breyta lögum um Fiskveiðasjóð, um tekjur af útflutningsgjaldi, til samræmis við þessa yfirlýsingu sem sjútvrh. gaf fyrir sína hönd og fjmrh. í þessum umr. Ég ætla ekki á þessu stigi málsins að hafa hér miklu fleiri orð. En ég vil að lokum segja það, að ég tel að sú stefna, sem er innsigluð með þessari skýrslu og þessu fjárlagafrv., sé geigvænleg samdráttarleið fyrir atvinnureksturinn í landinu og þá sérstaklega fyrir útflutningsatvinnuvegina. Það á ekki að vera kappsmál stjórnvalda að ganga svo langt í að takmarka nauðsynleg framlög til atvinnulífsins að það geti leitt af sér stöðvun og samdrátt og uppsagnir fólks í atvinnurekstrinum, sem ég, því miður, er hræddur um ef farið verður að öllu eftir þessu frv. og þessum áformum og því sem lofað er að komi á eftir.



Herra forseti. Ég hafði talað áður við þessa umr. almennt um frv., sem hér er til umr., og skal ekki fara út í almennar umr. um þetta mál hér, hvorki það sem hefur komið fram í dag né áður, að öðru leyti en því, að ég vildi gera aths. við ýmislegt sem fram kom í ræðu hv. 1. þm. Austurl., talsmanns Alþb., áður í þessum umr. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því, að það vantar þennan þingflokk hér í salinn. Hvorki hv. talsmaður hans, hv. 1. þm. Austurl., né aðrir Alþb.-menn eru hér við.  Hv. þm. sagði að það hefði aldrei hvarflað að sér, að til þess gæti komið að markaðir tekjustofnar, eins og launaskattur, yrði teknir til annarra þarfa en ætlað er í lögum. Og hv. þm. margendurtók það, að þetta væri siðleysi. Ég ætlaði mér að varpa fram spurningu til hans um þetta atriði og biðja hann að svara því, með hvaða hætti hv. Alþb.-menn hugsuðu sér þá að afgreiða þetta frv. En þar sem hann er ekki viðstaddur vil ég biðja hæstv. fjmrh. að upplýsa hvort þessi skilningur hefur komið fram innan ríkisstj. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að skerða allverulega marga markaða tekjustofna með þeim hætti að þeir renni í ríkissjóð. Á bls. 147 í aths. við fjárlagafrv., sem afgreitt var hér fyrir þinghlé, er yfirlit yfir þessa mörkuðu tekjustofna og skerðingu þeirra. Hér er um að ræða byggingarsjóðsgjald af eignarskatti einstaklinga sem á að renna í Byggingarsjóð ríkisins, byggingarsjóðsgjald af eignarskatti félaga sem einnig á að renna í Byggingarsjóð ríkisins, hluta af eignarskatti sem á að renna í Byggingarsjóð ríkisins, erfðafjárskatt, en hann rennur í Erfðafjársjóð, byggingarsjóðsgjald af tekjuskatti einstaklinga sem á að renna í Byggingarsjóð ríkisins, einnig af tekjuskatti félaga sem rennur í sama sjóð, byggingarsjóðsgjald af innflutningi og einnig launaskatt, en þar er um langstærstu fjárhæðina að ræða. Þessar skerðingar skv. fjárlagafrv. á tekjustofnum, sem eiga að renna skv. lögum til annarra þarfa en ríkissjóðs, eru tæpar 700 millj. kr. Í þessu frv. eru heimildir og beinlínis fyrirmæli um að skerða þessa tekjustofna og láta þennan hluta þeirra, sem er 10%, ganga í ríkissjóð. En það er ekki nóg með það, heldur er það svo t. d. með 15. gr. þessa frv., að þar er launaskattur skertur um 10%, eins og hann er áætlaður í des., og sá hluti hans látinn ganga í ríkissjóð. Allar hækkanir á launaskatti, sem verða á árinu 1979, eiga líka skv. þessari grein að ganga til ríkissjóðs. Ef laun hækka á þessu ári um milli 20–30%, sem ég held að sé alger lágmarksáætlun, þá mundi þetta þýða að ríkissjóður fengi þennan kúf óskiptan, og hann er ekki minni en 1–2 milljarðar. Ég sé að hæstv. fjmrh. brosir. Hann gerir sér grein fyrir því, hvað hér er á ferðinni. Ég vildi sem sagt benda á þetta. Og það kom mjög ákveðið fram í málflutningi hv. 1. þm. Austurl., formanns þingflokks Alþb., að Alþb. eða a. m. k. hann sjálfur lítur á þessa framkvæmd, að skerða þannig markaða tekjustofna sem ætlaðir eru til sérstakra þarfa, sem sérstakt siðleysi og að slíkt hljóti að vera öndvert honum og að manni skildist ætti að vera öndvert Alþ. að gera slíkt nema þá með sérstakri breytingu á þeim lögum sem fjalla um viðkomandi markaða tekjustofna. Ég vil líka í þessu sambandi benda á það, að með 15. greininni, ef öll kurl koma til grafar, eru tekjur Byggingarsjóðs ríkisins skertar um 11/2–2 milljarða kr. - það fer eftir því hvað menn áætla launahækkanir miklar í landinu á þessu ári. Með 11. gr. er ráðstöfunarfé húsnæðismálastjórnar einnig skert um 2 milljarða kr. með því ákvæði sem þar greinir. Ég vil spyrja hæstv. félmrh., ef hann vill svara því hér og nú, hvort þetta muni ekki valda því að Húsnæðismálastofnun ríkisins verði fjár vant á yfirstandandi ári og hvort hann telji þetta rétt skref í þá átt sem hann hefur áður sagst stefna að, að veita húsbyggjendum allt að 90% lán út á íbúðir. Ég hefði gjarnan viljað fara fleiri orðum um þetta ef hv. 1. þm. Austurl. hefði sýnt deildinni þá virðingu að vera viðstaddur þessa umr., en ég skal ekki fjölyrða meira um þetta að sinni.