Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Aldrei fyrr hef ég orðið vitni að slíkum mótmælum og þeim sem við sáum á Austurvelli í gær. Þúsundir manna, allur þorri mótmælenda, venjulegir og friðsamir Íslendingar sem eru að missa móðinn og gefast upp, missa heimili sín, missa atvinnu sína, missa lífsviðurværi sitt, missa vonina. Við þessu verður að bregðast snöggt. Við verðum að taka á dagskrá á Alþingi alvarlegan skuldavanda heimilanna nú þegar þúsundir manna eru að fara í þröng. Ekkert verkefni er brýnna en þetta. Tími til aðgerða er runninn upp, vandamálið er stórt, vandamálið er brýnt. Ég kalla eftir því að Alþingi setji nú þegar á dagskrá þetta mikilvæga mál til úrlausnar.

Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér hljóðs undir þessum lið á nákvæmlega sama augnabliki og hv. þm. Ólöf Nordal til að koma fram með sömu ósk. Ég held að í þeim mótmælum sem við urðum vitni að í gærkvöldi felist mikil tíðindi. Vissulega voru skilaboðin sem fólkið bar fram misjöfn. Engu að síður held ég að full ástæða sé til að þau verði rædd á þinginu strax í dag og sérstakur tími tekinn frá til þess, ekki verði beðið fram eftir viku til að þingmenn geti rætt sín á milli hvaða skilning þeir leggja í mótmælin og hvernig eigi að bregðast við þeim á vettvangi ríkisstjórnarinnar, þannig að ég tek undir það með hv. þm. Ólöfu Nordal að fundinn verði staður fyrir það í dagskrá þingsins að ræða þessi mál og miklu tíðindi sérstaklega.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim tveimur sem hér hafa talað og vil taka undir mikilvægi þess að við bregðumst skjótt við hér á þinginu. Þess vegna vil ég óska eftir því við frú forseta að hún boði svo fljótt sem auðið er þingflokksformenn á fund til sín til að fara yfir dagskrá þingsins næstu daga til að við getum í sameiningu fundið leið til að haga dagskrá þingsins þannig að við sjáum að við erum að skynja það sem er að gerast í kringum okkur og séum tilbúin til að bregðast við.

Forseti mun kalla þingflokksformenn saman til fundar við sig fljótlega á eftir eða síðdegis í dag.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa óskað eftir því að skuldavandi heimilanna verði tekinn á dagskrá. Ég held að það ríki mikill samhljómur á Alþingi um að taka þessi mál föstum tökum og fastari en gert hefur verið. Við framsóknarmenn höfum lagt fram mýgrút af tillögum í þá veruna, reyndar sagt margoft að á þessum vanda hefði átt að taka fyrir löngu. Það er svolítið seint að grípa til aðgerða núna en betra er þó seint en aldrei og ég vil taka það sérstaklega fram að ég fagna því að það virðist vera samhljómur innan úr öllum flokkum um að fara í almennar leiðréttingar fyrir heimili landsins og menn eru í sífellt meiri mæli að taka undir 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að endurtaka það sem áður hefur verið sagt. Ég held að við séum öll sammála um hver forgangsmálin í þinginu eru. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að orð eru ódýr og ég held að krafa almennings sé um aðgerðir. Það þýðir að ef við ætlum að gera þetta þurfum við að vinna mjög skipulega. Þingið er þannig samsett að við erum með fastanefndir fyrir ákveðna málaflokka og ég held að afskaplega mikilvægt sé að þeir sem stýra þingstörfum nýti þær nefndir sem best. Ég bendi á eitt dæmi um mál, virðulegi forseti, sem hefði verið nær að við hefðum farið strax í en við skulum alla vega drífa okkur í núna og það eru gengisbundnu lánin. Dómur féll fyrir nokkrum vikum síðan. Ég fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins bað strax um fund í hv. viðskiptanefnd. Fundurinn hefur enn ekki verið haldinn og ég held að mjög skynsamlegt væri að hv. viðskiptanefnd settist yfir það mál 

Forseti vill ítreka að hann mun ræða þessi mál við þingflokksformenn nú fljótlega á eftir og kalla menn til fundar við sig.

Hæstv. forseti. Okkur þingmönnum hefur verið fullljóst að heimili landsins eiga við mikinn skuldavanda að etja. Við höfum rætt þetta mikið og lengi en höfum ekki náð árangri og það er mjög sorglegt. Þingheimur allur fór saman í gegnum það á sumarþingi að samþykkja úrræði til handa heimilunum, þ.e. þeim heimilum sem eru verst stödd. Jafnframt fór þá inn í efnahags- og viðskiptanefnd sú spurning hvort og þá með hvaða hætti væri hægt að ráðast í almennar aðgerðir fyrir heimilin. Út úr þeirri vinnu kom að því er mér skilst afskaplega lítið og það væri ágætt ef inn í þá umræðu sem er verið að kalla eftir kæmu einhverjar upplýsingar frá formanni þeirrar ágætu nefndar, Helga Hjörvari, um það hvers vegna þetta mál sofnaði inni í nefndinni og hvort einhvers árangurs sé að vænta af starfi nefndarinnar.

Frú forseti. Ég tel að auðvitað sé eðlilegt og sjálfsagt að forseti og formenn þingflokka fundi og ræði með hvaða hætti Alþingi fyrir sitt leyti bregðist við þeim erfiðu og viðkvæmu aðstæðum í samfélagi okkar sem m.a. mótmælin í gærkvöldi eru til marks um. Hvernig þingið taki sér tíma til að ræða og vinna í þeim málum. Mér finnst engin deila vera um það að þessi mál hljóti að vera í algerum forgangi hjá okkur á næstu dögum, í starfi bæði ríkisstjórnar og Alþingis. Ég vil líka nota þetta tækifæri, vonandi fyrir hönd okkar allra, til að færa lögreglunni þakkir fyrir það hversu vel hún leysti verkefni sitt af hendi við erfiðar aðstæður í gærkvöldi.

Forseta hefur borist eftirfarandi tilkynning frá þingflokksformanni Samfylkingarinnar um mannabreytingar í nefndum þingsins, samanber 16. gr. þingskapa: Björgvin G. Sigurðsson tekur sæti í fjárlaganefnd og verður aðalmaður í utanríkismálanefnd en hverfur úr samgöngunefnd. Guðbjartur Hannesson hverfur úr félags- og tryggingamálanefnd og fjárlaganefnd. Jónína Rós Guðmundsdóttir tekur sæti í félags- og tryggingamálanefnd og heilbrigðisnefnd og fer úr menntamálanefnd og viðskiptanefnd. Kristján L. Möller fer í iðnaðarnefnd og sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Magnús Orri Schram fer í heilbrigðisnefnd og hverfur úr umhverfisnefnd. Mörður Árnason fer í menntamálanefnd og hverfur úr viðskiptanefnd. Ólína Þorvarðardóttir fer úr félags- og tryggingamálanefnd. Róbert Marshall fer í umhverfisnefnd og hverfur úr sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Sigmundur Ernir Rúnarsson fer í samgöngunefnd og hverfur úr heilbrigðisnefnd. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir fer í heilbrigðisnefnd og hverfur úr umhverfisnefnd og tekur sæti sem varamaður í utanríkismálanefnd. Skúli Helgason fer í umhverfisnefnd og viðskiptanefnd en fer úr heilbrigðisnefnd og iðnaðarnefnd og hættir sem varamaður í utanríkismálanefnd. Valgerður Bjarnadóttir fer í viðskiptanefnd og úr heilbrigðisnefnd. Þórunn Sveinbjarnardóttir fer í félags- og tryggingamálanefnd og hættir sem aðalmaður í utanríkismálanefnd og verður varamaður þar. Forseta hefur borist eftirfarandi tilkynning frá þingflokksformanni Samfylkingarinnar um mannabreytingar í alþjóðanefndum þingsins, samanber 16. gr. þingskapa: Í Íslandsdeild Alþjóðaþingmannasambandsins verður Sigmundur Ernir Rúnarsson aðalmaður og Oddný G. Harðardóttir varamaður. Í Íslandsdeild þings Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu verður Sigríður Ingibjörg Ingadóttir varamaður. Kristján L. Möller verður varamaður í Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins. Sigmundur Ernir Rúnarsson hverfur úr Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins sem varamaður. Þessar mannabreytingar skoðast samþykktar án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Samkomulag er um fyrirkomulag umræðunnar. Ráðherra hefur allt að 35 mínútur til framsögu, 15 mínútur í annað sinn og 10 mínútur í þriðja sinn. Talsmenn allra flokka hafa 20 mínútur í fyrstu ræðu og síðan 10 mínútur öðru sinni og þriðja sinni. Aðrir þingmenn og ráðherrar hafa 10 mínútur tvisvar. Andsvör verða leyfð frá upphafi umræðunnar, þó þannig að í 1. umferð verður aðeins talsmönnum þingflokkanna og fjármálaráðherra heimilt að veita andsvör. Röð flokka að lokinni framsöguræðu ráðherra verður eftirfarandi: Sjálfstæðisflokkur, Samfylking, Framsóknarflokkur, Hreyfingin og Vinstri græn.

Frú forseti, ágæti þingheimur. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2011. Þetta er fyrsta mál þessa þings, samkvæmt venju og gott ef ekki stjórnarskrá, á þskj. 1. Ég mun fyrst fara yfir ástæður þess vanda sem ríkissjóður glímir nú við og færa rök fyrir þeim orðum mínum sem ég hef látið falla, að þetta fjárlagafrumvarp sé ekki síður hrunfrumvarp en fjárlög yfirstandandi árs eru, enda birti það með mjög skýrum hætti mjög alvarlegar afleiðingar fjármála- og skuldakreppunnar og hrunsins haustið 2008 á efnahag ríkisins. Það er svo að áhrif fjármála- og skuldakreppunnar haustið 2008 sem víða geisaði á þeim tíma hafa þó óvíða orðið jafnafdrifarík og á Íslandi. Hrun bankakerfis af þeirri stærðargráðu sem við upplifðum þekkist vart í öðrum þróuðum löndum ásamt viðlíka falli á verðmæti verulegs hluta fyrirtækja landsins. Þá á hrun gjaldmiðilsins sér fáar hliðstæður og endurspeglast nú í ströngum gjaldeyrishöftum. Í kjölfar alls þessa gengur þjóðarbúið í gegnum dýpri efnahagslægð en dæmi eru um áður. Áætlað er að samdráttur landsframleiðslu áranna 2009 og 2010 geti orðið allt að 10%. Sjá allir í hendi sér hversu þungbært það er. Ísland varð engu að síður, rétt eins og það varð frægt að endemum að segja má, sem undanfari hrunsins á haustdögum 2008, eitt af fyrstu löndunum til að bregðast við eftir að afleiðingar alþjóðlegu fjármálakreppunnar og hrun ofvaxins bankakerfis hér á landi komu að fullu í ljós. Gripið var til skjótra ráðstafana þegar á miðju ári 2009 og í beinu framhaldi með fjárlögum fyrir árið 2010 til að draga hratt úr stórfelldum halla ríkissjóðs. Um leið var leitast við að takmarka eins og kostur var að afleiðingar kreppunnar bitnuðu af fullum þunga á þeim sem lakast voru settir fyrir, svo sem öryrkjum og öldruðum. Engu að síður er ljóst að vegna mikillar skuldabyrði sem ríkissjóður hefur þurft að axla eru því mikil takmörk sett í hvaða mæli er unnt að beita ríkisfjármálunum til þess að milda efnahagsáfallið eða örva hagvöxt með þeim hætti sem gert hefur verið í mörgum öðrum löndum. Viðsnúninginn sem varð á stöðu ríkissjóðs við hrunið má rekja annars vegar til stóraukinna útgjalda sem tengdust bankahruninu og efnahagsáfallinu og hins vegar til tekjubrests sem varð þegar tekjustofnar hrundu. Eitt þyngsta höggið sem lenti á ríkissjóði var vegna tapaðra krafna Seðlabankans á fjármálafyrirtæki sem ríkið þurfti að taka yfir og afskrifa til þess að koma í veg fyrir gjaldþrot Seðlabankans. Það tjón nam um 192 milljörðum kr. og var gjaldfært í ríkisreikningi ársins 2008. Þá vega þungt skuldir sem ríkið hefur þurft að taka á sig og áhrif þeirra á vaxtakostnað. Í fyrsta lagi má reikna með því að kostnaður við endurfjármögnun banka og sparisjóða geti nálgast 200 milljarða kr. þótt þar komi á móti eignarhlutar sem ættu að geta skilað arði eða sölutekjum þegar fram í sækir. Í öðru lagi gaf ríkið út 270 milljarða kr. verðtryggt skuldabréf til að endurfjármagna Seðlabankann og koma í veg fyrir að hann færi í þrot. Það skuldabréf hefur nú verið lækkað niður í 170 milljarða kr. eftir að bankinn yfirtók aftur hluta af kröfum vegna dag- og veðlána sem gengið höfðu til ríkisins. Í þriðja lagi hefur ríkið þurft að standa að mjög verulegum lántökum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og nokkrum samstarfslöndum um áætlunina um efnahagsendurreisn til þess að stækka gjaldeyrisvaraforða landsins. Hluti af þeim lánum færist í reikninga Seðlabankans en reikna má með því að sá hluti sem telst til skulda ríkissjóðs geti legið nærri 120 milljörðum kr. í lok þessa árs. Í fjórða lagi leiðir hallarekstur ríkissjóðs til aukinnar skuldasöfnunar en hallinn var um 140 milljarðar kr. á árinu 2009 og verður að líkindum hátt í 100 milljarðar kr. í ár. Þessir samverkandi fjármögnunarþættir hafa í för með sér gríðarlega hækkun á vaxtakostnaði ríkissjóðs. Árið 2007 námu vaxtagjöldin um 1,7% af vergri landsframleiðslu, eða sem svaraði til um 4,5% af heildartekjum ríkisins. Á næsta ári er gert ráð fyrir að þessi útgjöld verði um 4,5% af vergri landsframleiðslu sem svarar til nærri 16% af heildartekjum. Meginniðurstaða frumvarpsins er að á næsta ári verði stigið stórt skref á leiðinni til þess að gera ríkisfjármálin aftur sjálfbær og þar með til þess að ríkisstjórninni takist það ætlunarverk sitt að tryggja að ríkissjóður hafi áfram bolmagn til að standa undir grunnþjónustu við samfélagið og velferðarkerfi fyrir þá þjóðfélagshópa sem mest þurfa á því að halda. Farin verður sem fyrr blönduð leið aukinnar tekjuöflunar og samdráttar í útgjöldum en í þessum áfanga verður þó þungi aðgerðanna að mestu á útgjaldahliðinni. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir beinum aðgerðum til að bæta afkomu ríkissjóðs frá því sem ella hefði orðið sem nema um 44 milljörðum kr. Er það í samræmi við markmið um að frumjöfnuður ríkisrekstrarins, þegar vaxtatekjur og vaxtagjöld eru undanskilin, verði orðinn jákvæður á næsta ári. Gert er ráð fyrir ráðstöfunum til aukinnar tekjuöflunar sem nema 11 milljörðum kr. og til samdráttar í útgjöldum eða aðgerðum til að koma í veg fyrir útgjöld sem nema 33 milljörðum kr. miðað við mat á horfum að óbreyttu. Verða þá helstu niðurstöðutölur þær að heildarjöfnuður sem var neikvæður um tæpa 140 milljarða kr. samkvæmt ríkisreikningi fyrir árið 2009, áætlaður samkvæmt gildandi fjárlögum neikvæður um 98,8 milljarða kr. en nú, samkvæmt nýrri áætlun sem lesa má um í fylgigögnum með fjárlagafrumvarpinu, áætlaður neikvæður um 74,5 milljarða kr. verði þá neikvæður á árinu 2011 um 36,4 milljarða kr., eða sem nemur um 2,1% af vergri landsframleiðslu. Gangi það í grófum dráttum eftir hefur að sjálfsögðu gríðarlegur árangur náðst í að snúa halla á ríkissjóði úr þeim 13% eða svo sem hann varð á árinu 2008, að teknu tilliti til bókfærðra tapa, úr þeim 9,3% af vergri landsframleiðslu sem hann var neikvæður um í fyrra úr því 6,1% sem hann var áætlaður neikvæður samkvæmt gildandi fjárlögum yfirstandandi árs frá þeim mínus 4,6% sem hann er nú áætlaður að verða neikvæður á árinu samkvæmt nýrri áætlun sem koma mun fram með fjáraukalagafrumvarpi niður í þau 2,1% sem áætlunin gerir ráð fyrir á næsta ári. Að sama skapi hefur þá frumjöfnuður sem hlutfall af vergri landsframleiðslu farið úr því að vera neikvæður um 6,6% 2009, áætlað neikvæð um 1,7% samkvæmt áætlun nú fyrir árið 2010, og yfir í 1% afgang samkvæmt fjárlagafrumvarpinu. Í samræmi við þá forgangsröð sem ríkisstjórn hefur unnið eftir er leitast við að hlífa eins og kostur er velferðarþjónustu og tekjutilfærslum til þeirra sem búa við lökust kjör og ákveðið að aðhaldsaðgerðir á útgjaldahlið væru af þrennum toga: Í fyrsta lagi er ekki um að ræða sérstakar hækkanir á launaútgjöldum fjárlagafrumvarpsins né á grunnfjárhæðum bótakerfa. Áætlað er að það lækki útgjaldahorfur að óbreyttu um a.m.k. 5 milljarða kr. Í öðru lagi verða gerðar sértækar ráðstafanir til lækkunar á nokkrum útgjaldaþungum liðum sem nema um 10 milljörðum kr., svo sem vegaframkvæmdum, vaxtabótum og fæðingarorlofi. Að samanlögðu gerir þetta tvennt kleift, í þriðja lagi, að ekki þarf að skerða beinlínis bætur almannatrygginga líkt og nú er talið óhjákvæmilegt í ýmsum öðrum Evrópuríkjum og að unnt er að setja almenn markmið um aðhald í útgjaldaveltu ráðuneyta þar sem gengið er út frá mun lægri hlutfallslegri hagræðingarkröfu í sjúkratryggingum, 3%, velferðarþjónustu, framhaldsskólum og löggæslu, 5%, en í almennri stjórnsýslu en þar er gert ráð fyrir 9% samdrætti. Ráðuneytin hafa útfært þessar ráðstafanir í frumvarpinu með margvíslegri forgangsröðun og áformum um endurskipulagningu verkefna og er þeim aðgerðum ætlað að skila 18 milljarða kr. sparnaði. Annað árið í röð verður því helmingi minni skerðing á framlögum til velferðarmála en til stjórnsýslu og almenns rekstrar á vegum ríkisins. Samtals er þannig gert ráð fyrir að draga úr útgjöldum eða koma í veg fyrir útgjaldahækkanir sem nema 33 milljörðum kr. í fjárlagafrumvarpinu. Það ber að undirstrika að niðurskurðurinn er ekki flatur og það þýðir því að hann kemur misjafnlega niður á málaflokkum og stofnunum. Hluti þessara aðhaldsaðgerða snýr að liðum sem undir fjármálaráðuneytið falla, svo sem barna- og vaxtabætur. Gert er ráð fyrir því að barnabætur nemi um 9,2 milljörðum kr. á næsta ári sem er um 900 millj. kr. lægri upphæð en er í núgildandi fjárlögum. Áætlanir gera hins vegar ráð fyrir að heildarupphæð barnabóta eftir álagningu verði nálægt 10,5 milljörðum kr. á þessu ári. Fyrirhugað er að breyta reglum um úthlutun bótanna til að ná þessu markmiði þannig að barnabætur vegna barna yngri en sjö ára verði skertar af tekjum eins og aðrar bætur. Enn fremur verði tekjuskerðingarhlutfall vegna eins barns hækkað úr 2% í 3%. Þetta er gert til þess að lækkun bótanna komi fremur fram hjá þeim sem hafa hærri tekjur. Rétt er að taka það skýrt fram að tekjulægstu hóparnir meðal þeirra sem eiga rétt á barnabótum verða með þessu fyrir langminnstu skerðingunni. Þetta eru einstæðir foreldrar með eitt barn undir sjö ára aldri. Sá hópur foreldra telur um 3.800 manns og fólk í þeim hópi sem er tekjulægst, með 1 millj. kr. og undir í árstekjur, fær enga skerðingu á barnabótum. Þær verða áfram 314.907 kr. á ári. Næstlægsti tekjuhópurinn, sem er með 2 millj. kr. í árstekjur sem er reyndar tíðasta gildið, meðal einstæðra foreldra með eitt barn undir sjö ára aldri verður fyrir um 3% skerðingu, þ.e. um 8.000 kr. á ársgrundvelli. 600 einstæðir foreldrar eru með tvö börn undir sjö ára aldri. Barnabætur til þeirra sem eru með hæstu tekjurnar, 2,5 millj. kr. í árstekjur eða meira, í þessum hópi skerðast um nálægt 11%, þ.e. úr 636.360 kr. niður í 566.360 kr. Um vaxtabætur er það að segja að gerð er tillaga um að um 9.800 millj. kr. samkvæmt fjárheimildum gangi til greiðslu vaxtabóta á næsta ári sem er um 270 millj. kr. lægri fjárhæð en gert var ráð fyrir í fjárlögum 2010. Nú er hins vegar áætlað að þessi útgjöld verði að óbreyttu allt að 1,9 milljörðum kr. hærri en reiknað var með í fjárlögum 2010 vegna vanmats í áætluninni og vegna innbyggðrar aukningar í bótakerfinu milli ára. Til þess að ná settum markmiðum um lækkun þessara útgjaldagjalda og að hún bitni sem minnst á hinum tekjulægri og fremur á hinum tekjuháu er gert ráð fyrir því að gerð verði sú breyting á bótaréttinum að tekjutenging þeirra verði 7% í stað 6% nú. Þannig reiknaðar vaxtabætur verði síðan skertar um 8% þannig að bæði í barna- og vaxtabótum er reynt að hlífa þeim sem minnstar hafa tekjurnar. Um tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins er það að segja að það er sömuleiðis reynt að hafa tekjujöfnunarsjónarmið að leiðarljósi og bera þar niður sem minnst hefur verðlagsáhrif og minnst er íþyngjandi fyrir allan þorra almennings. Gert er ráð fyrir ráðstöfunum til að auka tekjurnar sem nemi 11 milljörðum kr. eins og áður sagði. Á tekjuhliðinni er ekki um að ræða teljandi breytingar á helstu tekjustofnum á borð við tekjuskatt einstaklinga, virðisaukaskatt og tryggingagjald, heldur er borið niður með sértækari hætti í öðrum minni tekjuliðum. Hvað tekjuöflun varðar er áfram lögð áhersla á jafnræði og tekjujöfnun í skattkerfinu auk þess sem umhverfissjónarmið og ábyrg nýting auðlinda landsins eru mikilvægir þættir í stefnumótuninni. Þær breytingar á tekjuöflun sem þegar hafa verið gerðar mótast mjög glögglega af þessum sjónarmiðum og þegar gætir meiri jöfnuðar í skattlagningu en verið hefur hin síðari ár. Sem dæmi um það er að skatthlutfall í tekjuskatti við álagningu 2010 lækkaði frá því sem það hafði verið fyrir 2009 fyrir einstaklinga með árstekjur allt að 5–6 millj. kr. en hækkaði þar fyrir ofan. Þessi lækkun nær til milli 60% og 70% allra gjaldenda. Varðandi aðgerðirnar á tekjuhlið skiptast þær með þeim hætti að gert er ráð fyrir að fjármagnstekjuskattur verði hækkaður úr 18 í 20 af hundraði og gefur það áætlaða 1,5 milljarða kr. í tekjuauka. Tekjuskattur lögaðila verður hækkaður sömuleiðis úr 18 í 20 af hundraði og hefur það lítils háttar tekjuáhrif á árinu 2011, þ.e. upp á 0,5 milljarða kr. en að sjálfsögðu meiri tekjuáhrif á árinu 2012. Erfðafjárskattur sem á Íslandi er einhver sá lægsti sem fyrir finnst á byggðu bóli verður hækkaður úr 5% í 10% og með nokkurri hækkun frítekjumarks á móti er gert ráð fyrir því að það gefi um 1 milljarð kr. Auðlegðarskattur verður sömuleiðis hækkaður, væntanlega með blöndu af prósentuhækkun og eignamörkum, þannig að hann gefi 1,5 milljarða kr. í viðbót. Áfengis- og tóbaksgjald og ýmsar fleiri breytingar, þar á meðal mögulega breyttir afslættir í fríhafnarverslun, gefa samtals um 1,3 milljarða kr. í tekjuauka. Kolefnisgjald verður hækkað úr þeirri 50% viðmiðun af verðgildi losunarheimilda innan ESB sem það var sett í á fyrra ári í 75% sem gefur um 1 milljarð kr. Með kerfisbreytingum í bifreiðagjöldum sem aðallega eru til þess ætlaðar að færa andlag skattlagningarinnar yfir í losun og ná þannig fram markmiðum í umhverfismálum og hvata til þess að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda en lítils háttar tekjuáhrif upp á um 0,2 milljarða kr. yrðu af þeim breytingum. Þá er loks gert ráð fyrir því að innheimt verði gjald á fjármálastofnanir, þ.e. bankaskattur, að bresk-sænskri fyrirmynd ef svo má að orði komast, þar sem væntanlega verður valin svipuð leið til skattlagningar og þar hefur verið notuð og gæfi slíkur skattur miðað við slíkar álagningarforsendur nálægt 1 milljarði kr. Þetta gerir alls 8 milljarða kr. í sértækar tekjuöflunaraðgerðir af þessum toga en þá er loks gert ráð fyrir því að með rýmkun reglna eða nýjum úttektarreglum varðandi útgreiðslu séreignarsparnaðar falli ríkinu til 3 milljarða kr. tekjuauki af þeim sökum á árinu 2011. Allar verða þessar tekjuöflunaraðgerðir útfærðar í frumvörpum sem vonandi ná hér inn á borð þingmanna í þessum mánuði. Það má segja um þessar breytingar að almennt hafa þær hverfandi verðlagsáhrif eðli málsins samkvæmt miðað við þá skattstofna sem þarna hafa verið taldir upp. Fæstir þeirra hafa með beinum hætti verðlagsáhrif, einhverjir óbein og fáeinir bein, en verðlagsáhrifin eru hverfandi og ganga hvort í sína áttina að hluta til þannig að reikna má með að heildarverðlagsáhrif af þessum breytingum gætu í mesta lagi orðið 0,05–0,1%. Ég vil næst víkja að því, frú forseti, að eins og reyndar kom fram í upphafsorðum mínum hefur þegar náðst talsverður árangur í því að takast á við vandann sem í ríkisfjármálunum hefur myndast í kjölfar hrunsins. Það er líka ljóst að það er eitt af mikilvægustu verkefnum sem stjórnvöld hafa með höndum um þessar mundir. Það sem hefur áunnist birtist okkur í þegar minni halla ríkissjóðs og reyndar betri útkomu, bæði á árinu 2009 og áætlun á nýjan leik um betri útkomu á árinu 2010 en fjárlög og áætlanir í báðum tilvikum höfðu gert ráð fyrir. Skuldatryggingarálag á ríkissjóð hefur lækkað mikið, gengi krónunnar hefur styrkst umtalsvert á árinu án inngripa Seðlabankans á gjaldeyrismarkaði og reyndar með öfugum formerkjum nú upp á síðkastið þar sem Seðlabankinn hefur hafið kaup gjaldeyris á markaði. Lætur nærri að raungengi krónunnar hafi styrkst um 14% á þessu ári. Endurfjármögnun bankakerfis og sparisjóða er að mestu lokið og klárast það sem út af stendur í tilviki nokkurra minni sparisjóða og fjármálastofnana sem yfirteknar voru á þessu ári væntanlega á allra næstu vikum eða mánuðum. Það hefur verið gripið til margvíslegra aðgerða til að reyna að aðstoða heimili og fyrirtæki í þeirra vanda eins og hv. þingmönnum er vel kunnugt um. Flestar hafa þær aðgerðir verið afgreiddar í góðri samstöðu á Alþingi þótt hinu sé ekki að leyna eins og umræðan nú ber með sér að ýmsum þykir að meira þurfi til. Þannig eru þær ráðstafanir fjölmargar sem góð samstaða hefur verið um að grípa hér til og nefndir þingsins unnu að, t.d. í fyrravor. Sömuleiðis hafa ýmsar ívilnandi aðgerðir verið í boði fyrir fyrirtæki í vanda, svo sem eins og dreifing gjalddaga, lækkun dráttarvaxta, lög um að heimila fyrirtækjum að gera upp gamlar skattskuldir með skuldabréfi til langs tíma o.fl. mætti nefna. Gera má ráð fyrir því, eftir því sem okkur vinnst úr erfiðleikum okkar, að aukin athygli beinist á næstunni að ríkisfjármálunum sjálfum, enda er það ljóst að þar er um bæði gífurlega vandasamt verk að ræða, að koma þeim í viðunandi horf, og einnig um viðfangsefni að ræða sem varðar miklu fyrir trúverðugleika þeirrar efnahagsendurreisnar sem hér þarf að verða. Án þess að fullnægjandi árangur náist á sviði ríkisfjármála er ólíklegt að Íslendingar muni búa við efnahagslegan stöðugleika og öflugt velferðarkerfi til framtíðar litið. Næstu árin er því líklegt að trúverðugleiki endurreisnarinnar verði að stórum hluta metinn út frá stöðu ríkisfjármála og því hvernig þær fyrirætlanir og þau áform sem þar er unnið eftir ganga fram á hverjum tíma. Í nefndri skýrslu um aðlögunaráætlun í ríkisfjármálum sem lögð var fram á Alþingi í júnímánuði 2009 og er uppfærð hér í fyrra hefti fjárlaga með 3. kafla voru sett fram markmið um árangur í þessum efnum, sem sagt þau að bati frumjafnaðar, þ.e. rekstrarafkomu án fjármagnstekna og fjármagnsgjalda, verði í nágrenni við 3–4% að meðaltali á ári yfir áætlunartímann. Mestum árangri verði þó náð fyrstu tvö árin, þ.e. á yfirstandandi og næsta ári. Áætlunin er með öðrum orðum framhlaðin eins og ráðleggingar almennt ganga út á. Miðað við afkomu ársins 2009 á rekstrargrunni og áætlaða afkomu í ár sem birt er í frumvarpinu verður bati á frumjöfnuði á árinu 2010 rétt um 4% ef frá eru taldar einskiptis- óreglulegar tekjur vegna Avens-samkomulags Seðlabankans, ríkisins og lífeyrissjóðanna um kaup á íbúðabréfum. Bókfærðar tekjur ríkissjóðs vegna samkomulagsins nema um 17,5 milljörðum kr. Á næsta ári er stefnt að því að batinn á frumjöfnuði verði litlu minni, um 3,8%, og að hann verði síðan nálægt 2,5% árið 2012 og um 2% árið 2013. Á árinu 2013 er því gert ráð fyrir því að afgangur á frumjöfnuði verði orðinn ríflega 5% af vergri landsframleiðslu og afgangur á heildarjöfnuði verði um 2,5%. Eftir það er leitast við að halda afkomunni í því sem næst óbreyttu horfi þannig að jafnt og þétt verði unnt að lækka skuldabyrðina og draga þar með úr vaxtakostnaði og hefja á nýjan leik að veita fjármuni til mikilvægustu viðfangsefna ríkisins í auknum mæli. Í upphaflegu aðlögunaráætluninni sem kynnt var í fyrravor var gert ráð fyrir því að bati á frumjöfnuði þyrfti að vera enn meiri en þetta til að settum markmiðum yrði náð, þ.e. rúmlega 16% af vergri landsframleiðslu á tímabilinu sem áætlunin nær yfir, þ.e. 2009–2013. Auðvitað er ljóst að áætlanagerð af þessum toga um þróun í ríkisfjármálum felur í sér umtalsverða óvissu og fara þarf fram reglubundin endurskoðun á henni í ljósi aðstæðna til að endurmeta þörf fyrir nauðsynlegar ráðstafanir. Fjölmargir áhrifaþættir geta þróast á annan veg en spáð var og stuðlað að því að framgangur að settum markmiðum verður ýmist betri eða lakari þannig að metin aðlögunarþörf getur breyst töluvert í hverri endurskoðun. Núverandi áætlanir miðast við að bati frumjafnaðar verði um 12% á tímabilinu og samtals um 13% þegar fjármál ríkis og sveitarfélaga eru tekin saman. Helsta ástæða þess að aðlögunarferillinn hefur mildast er að þróun efnahagsmála á árinu 2009 var mun jákvæðari en fyrri spár sögðu til um. Vaxtakostnaður ríkisins hefur reynst nokkru minni og fleiri jákvæða þætti, svo sem eins og minna atvinnuleysi, mætti einnig nefna. Í þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins frá maí 2009 var t.d. áætlað að landsframleiðsla á árinu 2009 mundi dragast saman um 10,6%, en bráðabirgðatölur samkvæmt þjóðhagsspá Hagstofunnar frá júní sl. bentu til þess að samdrátturinn hefði orðið um 6,5% og nýleg endurskoðun á þeirri tölu bendir nú til 6,8% samdráttar. Jafnframt hefur skuldsetning ríkissjóðs og þar með vaxtabyrði orðið minni en upphaflegar áætlanir gerðu ráð fyrir, svo sem eins og vegna þess að ríkissjóður slapp með minni fjárskuldbindingar frá endurreisn bankakerfisins. Einnig hafa horfur batnað hvað varðar endurheimtur krafna upp í Icesave-skuldbindingar Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og vonir má binda við hagstæðari útkomu í þeim efnum en reiknað var með lengi framan af. Síðast en ekki síst varð útkoma ríkisrekstrarins einfaldlega betri á árinu 2009 en búist hafði verið við þar sem tekjur ríkissjóðs urðu umtalsvert meiri en áætlanir gerðu ráð fyrir samhliða því að útgjaldamarkmið gengu fyllilega eftir og voru reyndar nokkuð undir áætlun. Útlit er fyrir að á næsta ári fari hagkerfið að taka við sér eftir þá djúpu lægð sem gekk yfir það í kjölfar fjármálakreppunnar haustið 2008. Samkvæmt þjóðhagsspá Hagstofunnar frá júní sl., sem fjárlagafrumvarpið byggist á, er reiknað með að vöxtur landsframleiðslu verði um 3,2% á næsta ári og um 3,4% árið 2012 eftir 6,5–6,8% samdrátt á árinu 2009 og spá um 2,9% samdrátt á yfirstandandi ári. Eðlilegt er og í raun var óumflýjanlegt að ganga út frá spá Hagstofunnar frá því í júní sl. og svo endurskoðun í samræmi við nýja spá Hagstofunnar í nóvember. Tiltekið hefur verið í umræðunni að forsendur fjárlaga séu þegar brostnar, rétt eins og þau séu sett orðin, vegna þess að veigamikil forsenda sé uppbygging álvers í Helguvík og þar með gangi þetta ekki eftir eins og júníspáin tiltók. Hér gætir ákveðinnar ónákvæmni þar sem spá Hagstofunnar gekk aðeins út frá 1. áfanga í uppbyggingu í Helguvík. Einnig ber að líta til þess að ekki var gert ráð fyrir jafnmikilli fjárfestingu í uppbyggingu álversins í Straumsvík. Breytingar í spá Hagstofunnar ganga líka í ýmsar áttir. Atvinnuleysið í spánni er sem betur fer væntanlega ofmetið eins og tölur nú benda skýrt til. Ekki var gert ráð fyrir jafnmikilli styrkingu raungengis í júníspánni og nú blasir við og sömuleiðis virðist hafa verið gert ráð fyrir minni hagvexti í ýmsum mikilvægum viðskiptalöndum Íslands en spár ganga nú út frá. Fyrir utan þetta má svo auðvitað nefna það sem eru engin ný sannindi að almennt er óvissa mjög mikil við aðstæður af því tagi sem við glímum við í efnahagsmálum og sú óvissa er langt frá því að vera bundin fyrst og fremst við einstök stóriðjuverkefni. Reyndar gerði Hagstofan, ef ég man rétt, í sínum spám í júní ekki ráð fyrir fleiri þáttum sem núna má augljóslega sjá að ganga í báðar áttir. Spá Seðlabankans frá því síðsumars gerði ráð fyrir nokkuð minni hagvexti, um 2,5% ef ég man rétt, en nýjasta spáin sem fram hefur komið er spá Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem birt var með þriðju endurskoðun efnahagsáætlunar og þar er gert ráð fyrir 3% hagvexti. Í ljósi þeirrar óvissu sem við er að glíma er í raun og veru ekki hægt að segja að stórfelld frávik séu í þeim nýjustu spám sem við er að búa. Það má vera sérstakt áhyggjuefni okkar ef kreppan hefur meiri áhrif og neikvæðari í viðskiptalöndum okkar en menn hafa gert ráð fyrir og leiði þannig til versnandi viðskiptakjara fyrir Ísland. Sem stendur er þó ekki ástæða til að hafa af því stórar áhyggjur og jafnvel eru hagvaxtarhorfur eða hagvaxtartölur betri í augnablikinu fyrir yfirstandandi ár í mörgum mikilvægum viðskiptalöndum Íslands en meiri óvissa um horfurnar í framhaldinu. En aðalatriðið er það að við hljótum að endurmeta forsendurnar eins og þær liggja fyrir á hverjum tíma og gera okkar besta til þess að laga fjárlagafrumvarpið að þeim efnahagslega veruleika sem við okkur blasir hverju sinni. Og það gildir um þessa vinnu nú, ekkert síður en aðra. Ég vil þó láta eftir mér að segja það hér að ég hef efasemdir um að við höfum valið það heppilegasta verklag eða fyrirkomulag sem völ væri á varðandi aðferðafræði við þjóðhagsspár og skiptingu verkefna innan Stjórnarráðsins í þeim efnum. En það er önnur saga og bíður síns tíma að takast á við þá hluti. Það er alltaf vandasamt að vega og meta hvaða gögn á að notast við þegar gengið er frá forsendum fjárlagafrumvarps. Eitt er víst og það er að menn verða að halda sig við einhverja samfellda aðferðafræði í þeim efnum. Vegna hugmynda um að það sé hægt að taka inn einstakar breytur frá öðrum spáaðilum og setja þær inn í t.d. þjóðhagsspá Hagstofunnar en notast við hana óbreytta að öðru leyti ganga hlutirnir nú ekki svoleiðis fyrir sig. Menn verða að byggja á einhverri samræmdri aðferðafræði þar sem aðstæður eru metnar í heild og það er ekki hægt að tína inn í þjóðhagsgrunn eða þjóðhagsspá þetta frá einum og annað frá öðrum. Þannig ganga hlutirnir einfaldlega ekki fyrir sig. Hvort við eigum til lengri tíma litið að endurskipuleggja þetta fyrirkomulag, samanber hugmyndir um að endurreisa jafnvel Þjóðhagsstofnun, er svo önnur saga og bíður síns tíma að ræða. Það er ekkert launungarmál, frú forseti, að það er margt erfitt sem fram er fært í þessu fjárlagafrumvarpi eins og umræður um það nú þegar bera með sér. Það má kannski nefna þar þrennt sem sérstaklega hefur orðið að umtalsefni og það varðar heilbrigðisstofnanir og rekstur sjúkrasviða ýmissa minni heilbrigðisstofnana, bæði á landsbyggðinni og hér á suðvesturhorninu. Það er alveg ljóst að þar er um mjög þungbærar ráðstafanir að ræða sem vega verður og meta hversu raunsætt er að gangi fram með þeim hætti sem frumvarpið ber með sér og það hefur heilbrigðisráðherra þegar boðað og í samráði við mig að verði gert. Ég vil þó láta það sjónarmið mitt koma fram að ég tel að sú faglega stefnumótun heilbrigðisyfirvalda sem þar er boðuð sé á margan hátt skynsamleg. Við Íslendingar verðum að horfast í augu við það að við þurfum að endurskipuleggja þessa starfsemi og reyna að gera hana eins skilvirka og bæta þar nýtingu fjármuna eins og nokkur kostur er og nýta til þess m.a. bættar samgöngur og nýja tækni af ýmsum toga sem með okkur leggst. Ég held að það sé skynsamleg áhersla að efla heilsugæsluna og nærheilbrigðisþjónustuna, hjúkrunarstarfsemi og aðra slíka hluti en í staðinn verðum við að sætta okkur við að í einhverjum mæli færist sérhæfðasta og dýrasta þjónustan á færri staði. Þar kemur margt til. Eins og ég áður sagði má með bættum samgöngum og efldum sjúkraflutningum tryggja að gæði þjónustunnar séu síst minni með slíkum ráðstöfunum. Það er afar dýrt að veita hana með aðfluttum sérfræðingum á stofnunum sem ekki hafa ráðrúm til þess að hafa í sínu starfsliði sérfræðinga á mörgum sérgreinasviðum. Og ef það er betri og skilvirkari nýting fjármuna að efla undirstöðuþætti heilbrigðisþjónustunnar sem nærþjónustu og endurskipuleggja hina dýru og sérhæfðu hluta hennar í takt við breytta tíma og þannig náum við bestri nýtingu heildarfjármuna ber að sjálfsögðu að vinna að því. Í hvaða takti það er gert og með hvaða hraða er síðan viðfangsefni fyrir sig að ræða. Í öðru lagi vil ég nefna rekstur framhaldsskólans þar sem ljóst er að til mikils er ætlast af framhaldsskólunum að taka við öllum þeim sem nokkur kostur er og kjósa að nota tíma sinn til náms. Það er eindreginn ásetningur ríkisstjórnarinnar að reyna að tryggja að svo verði og það hefur tekist fram að þessu að tryggja nær öllum skólavist í framhaldsskólum og háskólum sem þess óska þrátt fyrir samdrátt í fjárveitingum en það er auðvitað krefjandi verkefni og gerir miklar kröfur til þeirra sem þar stjórna. Einnig þar er að finna niðurskurð sem er þungbær og kemur við starfsemina í framhaldsskólanum og þar er sömuleiðis á ferðinni, rétt eins og í tilviki heilbrigðisstofnananna, liður sem eðlilegt er að viðkomandi fagráðherrar og fjárlaganefnd fari í sameiningu yfir. Loks mætti nefna til viðbótar vissa þætti í félagsþjónustunni þar sem að sjálfsögðu er erfitt að mæta þeim kröfum um aðhald og sparnað sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Ég held að við verðum að ræða þessa hluti, erfiðir sem þeir eru, ágætir þingmenn, í ljósi þeirrar stöðu sem við okkur blasir og í ljósi mikilvægis þess verkefnis að ná tökum á þessu ástandi og gera ríkisfjármálin aftur sjálfbær. Það hljótum við öll að vera sammála um að við þurfum að gera. Hitt, nákvæmlega hvernig við útfærum þær aðgerðir, hvaða blöndu leiða við veljum og hvaða takt í aðlöguninni við veljum, er sjálfsagt og þarft að rökræða og ég lýsi mig reiðubúinn til að gera það við þingmenn og við fjárlaganefnd hér eftir sem hingað til. Það er vissulega þjóðhagslega vandasamt verk að vega og meta saman annars vegar mikilvægi þess að ná sem fyrst tökum á skuldaþróuninni, stöðva hana og verjast því að vaxtakostnaðurinn fari sífellt upp á við og taki til sín stærri og stærri sneið af kökunni, og hins vegar að vega á móti þau víðtæku samfélagslegu og þjóðhagslegu áhrif sem aðgerðir af þessu tagi hafa, þar á meðal á eftirspurnarstigið í samfélaginu. Ég viðurkenni það vel að það er vandasamt og þar er engin ein töfraformúla til sem gefur einhlíta leiðsögn. Maður reynir að kynna sér skoðanir og umfjöllun fræðimanna um þessi efni og fylgjast með þeim umræðum sem í gangi eru, m.a. í öðrum löndum. Og þar er ljóst að menn deila um leiðir og er ekki nýtt af nálinni. Þeir takast jafnvel á upp úr gröfinni gömlu mennirnir sem lögðu til mismunandi aðferðir í kreppunni 1930 og á árunum eftir það í gegnum núlifandi fræðimenn. Það standa deilur milli aðila vestan hafs og austan þar sem Bandaríkjamenn greinir á við Evrópu í veigamiklum atriðum um það hvaða aðferðir séu vænlegastar til að reyna að koma hagkerfunum í gang og út úr kreppunni. Það er þarflegt og gagnlegt að fylgjast með slíku en að lokum er það okkar litli íslenski veruleiki sem mestu máli skiptir og það hvernig okkur tekst til í þessum efnum. Ég held að við hljótum öll að vera sammála um það, hv. þingmenn, að það er þungbært að sjá nú 15% af öllum tekjum ríkisins renna til greiðslu vaxtakostnaðar. Og það er ekki falleg tilhugsun ef við missum það hlutfall upp á næstum missirum og árum þannig að bráðum færi kannski fimmta hver króna eða fjórða hver króna eingöngu í að greiða vexti. Þeir fjármunir verða þá ekki notaðir til annars og þeim mun erfiðara verður fyrir ríkið að standa undir þeim verkefnum og skyldum sem ríki á að gera við eðlilegar aðstæður. Og hverjar er þær? Jú, það er að standa eins vel og myndarlega að velferð og samneyslu í landinu og efnahagur þjóðar leyfir á hverjum tíma. Það er að geta stuðlað að fjárfestingu í innviðum og uppbyggingu samfélagsins og skapað mannlífi og atvinnulífi blómleg skilyrði. Það er ekki í lítið ráðist, frú forseti, það skal vissulega viðurkennt en það er líka óendanlega mikið í húfi. Við skulum ekki gleyma hvað á bak við liggur og í hverju okkar ábyrgð er fólgin. Það er framtíðin sjálf sem er undir því komin að okkur takist þetta verkefni því að það verður ekkert velferðarsamfélag rekið á Íslandi til lengri tíma litið með ríkissjóð á hausnum. Ég vænti góðra og uppbyggilegra skoðanaskipta við hv. þingmenn hér við umræðuna sem og góðs samstarfs við hv. fjárlaganefnd þegar frumvarpið verður komið þangað. Það verður bæði óvenjulega vandasamt en um leið óvenjulega mikilvægt að okkur takist vel í þessum efnum. Ég lofa því að leggja allt mitt af mörkum sem að gagni má verða í formi samráðs og aðstoðar við fjárlaganefnd þegar hún fær sitt mikilvæga verkefni í hendur nú að lokinni þessari umræðu. Það er að lokum tillaga mín, frú forseti, að að lokinni þessari umræðu verði frumvarpinu vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir ræðuna. Hún var upptalning á tölum og mér fannst skorta ansi mikið upp á það að þingheimur og þjóðin fengju að vita hvaða stefnu núverandi stjórnvöld ætla að taka. Hæstv. fjármálaráðherra sagði að stefna þyrfti að betri og skilvirkari nýtingu fjármagns. Er það gert með því að sópa öllu á suðvesturhorn landsins? Eigum við að leggja landsbyggðina niður? Það mundi alveg örugglega fást betri og skilvirkari nýting fjármuna. Nú stendur til að skera niður 40% í Heilbrigðisstofnun Þingeyinga, 30% á Sauðárkróki og 20% víða um allt land. 70% af niðurskurði í heilbrigðismálum fara fram úti á landi. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hver er stefnan? Hann nefndi að við þyrftum að horfast í augu við okkar litla íslenska veruleika. Okkar litli íslenski veruleiki er þannig að við erum fámenn þjóð í stóru landi. Ég get ekki séð að það hafi góð samfélagsleg áhrif að færa grunnþjónustu, sem hæstv. fjármálaráðherra talaði um að vernda, á einhvern einn til tvo staði. Ég vona að hæstv. fjármálaráðherra svari þessum spurningum. Hann tók þó fram að það væri vilji til þess að endurskoða þessa stefnu. Ég vona að það reynist innihald fyrir því og þeir þingmenn sem eiga sæti í meiri hluta fjárlaganefndar taki það til greina.

Forseti. Mér er það vel kunnugt, m.a. í gegnum fjölda pósta og skilaboða frá Húsavík, að það er þungbært fyrir þá að fá þær tillögur sem fram koma með frumvarpinu. Það er nú ekki svo þegar það er skoðað og greint að niðurskurður í þessu frumvarpi beinist sérstaklega að landsbyggðinni. Þvert á móti er nú innan heilbrigðiskerfisins um umtalsverðan niðurskurð að ræða bæði á höfuðborgarsvæðinu og suðvesturhorninu. Þannig er St. Jósefsspítala í Hafnarfirði ætlaður nokkurn veginn sami niðurskurður og á Húsavík og umtalsverður samdráttur sömuleiðis í rekstri sjúkrasviða á Suðurnesjum, Selfossi og í nágrenni höfuðborgarinnar. Ef við tækjum menntamálaflokkinn fyrir er fljótreiknað að þyngstur hluti niðurskurðarins hjá háskólum og framhaldsskólum kemur auðvitað fram hér á höfuðborgarsvæðinu. Ef við tökum niðurskurð og samdrátt núna tvö eða reyndar þrjú skipti í röð á Stjórnarráðinu og almennri stjórnsýslu kemur hann að sjálfsögðu langþyngst niður hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem þessi rekstur er og hann er umfangsmestur. Má ég þá minna á að samtals er þá samdrátturinn í almennri stjórnsýslu og yfirstjórn hins opinbera að nálgast 20% og jafnvel rúmlega það ef teknar eru saman aðgerðirnar í fjárlögum 2009, á miðju ári 2009 og aftur í fjárlögum ársins 2010 á sama tíma og samdráttur í velferðarútgjöldum er um eða innan við 9% að samtölu. Ef við greinum þetta og ef við tökum heildarmyndina er það nú ekki svo sem betur fer að landsbyggðin dragi í þeim efnum endilega styttra strá. Má ég þá líka minna á að þrátt fyrir allt er þó atvinnuástandið skárra þar og hið almenna atvinnulíf og raunhagkefið sjálft hefur staðist betur þar og hrunið varð ekki síst hér í hinu ofvaxna bankakerfi og ofþanda mannvirkja- og byggingageira. En eins og ég sagði áðan eru vissulega þarna á ferðinni erfiðar tillögur sem 

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra fullyrðir að atvinnuástandið sé skárra á landsbyggðinni. Ég ætla að leyfa mér að hafna þessari fullyrðingu algjörlega. Hvað gerist ef fólk missir vinnuna úti í hinum dreifðu byggðum landsins? Það tekur upp heimili sitt og flytur í burtu. Samfélagslegu áhrifin við það að skera niður og loka stofnunum eru miklu, miklu mun meiri en gengur og gerist hér á suðvesturhorninu. Ég er ekki að segja að það sé á einhvern hátt betra að skera niður hér en ég vil samt benda á að 70% af niðurskurðinum fara fram úti á landi. Við skulum líka hafa það á hreinu að jafnvel þó að atvinnuleysistölur mælist lágar í Þingeyjarsýslum verður að taka inn í brottflutning til að mynda ungs fólks sem skilar sér ekki til baka. Nú er víða um land verið að skera niður grunnþjónustuna í samfélögunum. Hvað þýðir það? Það er verið að skera niður undirstöðurnar í þeim samfélögum. Þessi samfélög reiða sig á að þar séu sérfræðingar á öllum sviðum sem hægt er leita til með mjög skömmum fyrirvara. Mér er líka til efs að þessar tillögur skili sér sem hagnaður inn í ríkissjóð. Hvað með atvinnuleysisbætur, lækkun skatttekna, flutning kostnaðar á aðrar stofnanir og flutning kostnaðar á Sjúkratryggingar Íslands plús svo að auki aukinn kostnað á íbúana á þessum svæðum við að sækja þjónustuna um langan veg? Virðulegi forseti. Það ríkir örvænting víða um land, mikil örvænting, og ég hef heyrt í mörgu fólki. Við skulum vera ábyrg en við skulum þá 

Frú forseti. Stefnan er í fyrsta lagi að ná tökum á hallarekstri ríkissjóðs, koma í veg fyrir að skuldirnar aukist þangað til þær verði orðnar óviðráðanlegar. Við höfum sett okkur ákveðin markmið í þeim efnum, vissulega metnaðarfull en þau, gangi þau eftir, hafa þann stóra kost í för með sér að skuldaaukningin mundi þá stöðvast og vaxtakostnaðurinn færi ekki að ráði upp fyrir það sem hann er nú orðinn. Við mundum ná að halda vaxtakostnaði ríkisins á bilinu 15–17% af tekjum og hann færi aldrei upp úr þeim mörkum. Það er meginstefnan. Og út frá öllu því sem við erum að ræða hér gætum við spurt okkur: Gerum við þetta ekki, hv. þingmaður, frú forseti, hvernig verður þá staða okkar eftir þrjú ár eða fimm ár? Hvað þurfum við þá að gera í heilbrigðisþjónustu jafnt sem öðrum hlutum? Það er ekki þannig að ég sé mér ekki vel meðvitaður um það hversu stórir og mikilvægir vinnustaðir heilbrigðisstofnanirnar víða í byggðarlögunum eru. Ætli það þurfi nokkuð að segja mér sérstaklega um það sem Þingeyingi? Og haldi einhver að ég hafi gaman af því að leggja fram frumvarp með þessum boðskap, sem m.a. snýr svona að minni heimasýslu, þá er það misskilningur. En það má þá líka segja á móti að ég sé ekki að hlífa sérstaklega mínu heimafólki, ég verð varla sakaður um það. Þó að atvinnuástandið sé að breyttu breytanda almennt betra á landsbyggðinni, og það viðurkenni ég, það eru staðreyndir úr tölum, þýðir það ekki að það sé ekki jafntilfinnanlegt og þungbært ef störf tapast þar, t.d. sérhæfðs og háskólamenntaðs fólks sem í miklum mæli er að vinna við hina opinberu þjónustu úti í byggðunum, oft og tíðum fyrst og fremst það fólk sem hefur atvinnutækifæri á slíkum stöðum í krafti menntunar sinnar. En við skulum ekki heldur gleyma þeim niðurskurði og þeim samdrætti sem orðinn er hér. Landspítalinn hefur skorið mikið niður tvö ár í röð en náði engu að síður þeim undraverða árangri að halda sig nú innan fjárheimilda sem má kalla nánast kraftaverk og án þess að draga úr þjónustu, en hann hefur auðvitað orðið að fækka fólki. Þannig má t.d. segja 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir framlagningu á frumvarpinu. Ég vildi óska þess að hæstv. utanríkisráðherra léti það vera að skattyrðast við þingmenn í ræðustóli eins og hann gerði með mjög ósmekklegum hætti áðan. Við getum endalaust rifist um spár hagfræðinga um hagvöxt og annað því um líkt. Skoðanir þeirra í þeim efnum eru sennilega álíka margar og margvíslegar eins og þeir eru margir. Það er ágætt að hafa til viðmiðunar afkomu einstaklinga og þá tilfinningu sem þingheimur hefur fyrir því fyrirbæri og ég held að við sjáum það ágætlega á því sem er að gerast í þjóðfélaginu þessa dagana hvernig þeim málum háttar til. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvernig hann meti þá umræðu sem verið hefur allt frá því að frumvarpið kom fram um forsendur frumvarpsins sem lúta að hagvexti. Þegar maður skoðar álagningu á skattskyldar tekjur einstaklinga 2007–2010 kemur sívaxandi hluti og þáttur þeirra fram í greiðslum frá Tryggingastofnun, greiðslum úr lífeyrissjóðum, þar með talið séreignarlífeyrissjóðunum og sérstökum útborgunum úr séreignarsparnaði, þær koma úr húsaleigubótum og þær koma úr atvinnuleysisbótum. Í mínum huga er þetta stærsta einstaka vafamálið varðandi tekjuáætlun ríkisins, ekki síst þegar haft er í huga að fjárlögin gera ráð fyrir því að vöxtur verði í þeim tekjum sem hafa á af tekjuskatti einstaklinga á árinu 2011. Þá spyr ég hæstv. ráðherra hvernig hann meti það, hvort það sé raunhæft að gera ráð fyrir því í ljósi þess ástands sem uppi er í íslensku þjóðfélagi í dag.

Frú forseti. Þessi spurning er að sjálfsögðu fullgild. Ég tek reyndar undir að það er erfitt að fá alltaf botn í það, það er svolítið með hagfræðingana eins og lögfræðingana að þeir eru snillingar í að geta verið ósammála þegar þeir nálgast sama viðfangsefnið og það þarf ekki annað en skoða ólíkar hagspár, bæði nú upp á síðkastið eða frá fyrri tíð og sjá hvernig þær sveiflast og hvernig mismunandi aðilar líta á hlutina. Ef við horfum t.d. á mat greiningardeilda og greiningaraðila kemur sömuleiðis býsna ólík mynd út úr því. Það má kannski segja að það sama gildi um þjóðhagsáætlanirnar og ónefndur stjórnmálamaður á hinni öldinni sagði um stjórnarsáttmálana, að þegar upp væri staðið skipti ekki mestu máli hvað stæði í þeim, það sem skipti máli væri hvernig fiskaðist. Það er auðvitað það sem gerist raunverulega sem skiptir okkur máli. Eru forsendur frumvarpsins raunhæfar? Ja, við teljum að þær séu eins raunhæfar og þær geta verið. Við grundum það á síðustu opinberu stóru þjóðhagsáætluninni sem fyrir liggur. Í henni eru að sjálfsögðu fjölmargir óvissuþættir. Við getum reynt að lesa inn í það hvernig líklegt er að næsta spá verði út frá þeim upplýsingum sem við fáum annars staðar að og núna upp á síðkastið úr ríkisbókhaldinu, af vinnumarkaði, spár annarra aðila eins og Seðlabankans eða Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, og á heildina litið sýnist okkur ekki tilefni til að gera ráð fyrir miklu fráviki. Við höfum ekki annað betra í höndunum en um það bil það sem þarna er lagt upp með. Það er alveg rétt, þegar maður skoðar t.d. beinu skattana er sumt sem veldur manni áhyggjum þar. Á móti kemur að óbeinir skattar hafa skilað meiri tekjum en áætlanir gerðu ráð fyrir þannig að einkaneysla virðist hafa haldist betur uppi. Við vitum af vissum þáttum sem standa væntanlega betur á haustmánuðum en spáin frá því í júní, sem unnin var í maí, gerði ráð fyrir, 

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Það liggur fyrir að ekki er gert ráð fyrir stórum frávikum frá þeirri hagvaxtarspá sem Hagstofa Íslands gerði í júlí og það er ágætt að vita það því að ef gert væri ráð fyrir frávikum er ekki ráð nema í tíma sé tekið að ganga til þess verks að búa sig undir allt önnur fjárlög en hér hafa legið fyrir. Ég vil þó nefna það út af orðaskiptum varðandi niðurskurð starfa og þeirra orða hæstv. ráðherra að hér hafi komið fram að í niðurskurði síðustu tveggja ára og þar með talið þessu fjárlagafrumvarpi væri gengið harðar inn á höfuðborgarsvæðið en víða annars staðar, að það er í sjálfu sér ekki mjög flókin stærðfræði að fjalla aðeins um það að vöxtur opinberra starfa á síðustu árum allmörgum hefur verið einhvers staðar nálægt 18 þúsund. Og ætli það liggi ekki nærri að einhvers staðar á bilinu 90–95% af þeim hafi orðið til á þessu svæði hér og er ekkert óeðlilegt þótt það komi þar niður. En hins vegar hefur verið mikið „tap“ á opinberu störfum á þeim svæðum sem nú verða fyrir niðurskurði. Það liggur fyrir að í rekstraráætlun og rekstrargjöldum fjárlagafrumvarpsins er gert ráð fyrir því að niðurskurður á launum sé rétt tæpir 5,6 milljarðar sem jafngildir einhvers staðar á bilinu 1.000–1.500 störfum. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því hvort fyrir liggi greining á því innan ráðuneytisins, innan ríkisstjórnar með hvaða hætti þessi niðurskurður kemur niður, hvar hann birtist, og hvort til séu einhverjar aðgerðir, og þá hvernig, til að mæta þeim áhrifum sem af þessu verða.

Frú forseti. Aðeins um spárnar og frávikin. Það væri náttúrlega ein leið til að nálgast þetta, ef maður vildi vera bjartsýnn, að segja sem svo, sem er staðreynd, að fram að þessu hefur gengið betur en spár gerðu ráð fyrir. Fram að þessu, allt frá hruninu, hefur útkoman orðið betri en allar spár sem við höfðum í höndunum gerðu ráð fyrir. Þegar við vorum að sauma saman fjárlagafrumvarp þessa árs og reyndum að meta forsendur þess með okkar eigin spá í höndunum í maí og júní 2009 gerðum við ráð fyrir 10,6% samdrætti landsframleiðslu á því ári. Hann varð 6,5–6,8. Sú staðreynd að hagkerfið dróst minna saman skilaði yfir 20 milljörðum meiri tekjum í ríkissjóð. Við gerðum ráð fyrir meira atvinnuleysi en útkoman varð o.s.frv. Það sama gildir að hluta til um þróun þessa árs. Í forsendum þessa fjárlagafrumvarps er enn gert ráð fyrir að atvinnuleysið verði 9,1% að meðaltali á þessu ári. Af hverju? Af því að það er í júníspá Hagstofunnar og við breytum ekki einstökum breytum þó að við vitum vel núna að það er ofmat, sem betur fer. Meðaltalsatvinnuleysið á þessu ári samkvæmt nálgunum núna er einhvers staðar á bilinu 8,4–8,7%. Bara það munar þó nokkru, enda mun fjárheimild til Vinnumálastofnunar verða færð niður um umtalsverðar fjárhæðir í fjáraukalagafrumvarpinu. Að sjálfsögðu hefur það áhrif á launagreiðslusummuna og að sjálfsögðu þýðir þetta vinnumagn á þeim stofnunum sem taka á sig samdráttinn. Það væri óheiðarlegt annað en horfast í augu við það og viðurkenna það. Þýðir það uppsagnir? Já, það er engin leið að lofa því að svo verði ekki, vonandi ekki í stórum stíl. Fram að þessu hefur starfsmannaveltan, minni yfirvinna, jafnvel hlutastörf að mestu getað mætt þessu 

Forseti. Það hefur allnokkur umræða átt sér stað um frumvarp til fjárlaga sem hér liggur fyrir til umræðu frá því að það var lagt fram og skyldi engan undra því að í því eru að sjálfsögðu þannig upplýsingar að fólk hefur á því áhuga, sérstaklega þegar það snertir það með beinum hætti eins og lítur út fyrir. Hingað til hefur ekki verið ýkjamikill áhugi á fjárlögum íslenska ríkisins en það er óhjákvæmilegt að svo sé nú. Það er umdeilt, það snertir fjölda fólks og síðustu daga hafa þingmenn, eflaust víðar en í Norðausturkjördæmi, fengið skilaboð, orðsendingar, símtöl og tölvupóst frá fólki sem er mjög uggandi um sinn hag. Af því tilefni vil ég leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa upp bréf frá tveggja barna móður sem búsett er á Húsavík. Þessi orðsending gæti verið skrifuð alls staðar, á Austurlandi, Vesturlandi, Suðurlandi eða Suðurnesjum eða jafnvel á höfuðborgarsvæðinu. Með leyfi forseta hljóðar bréfið svo: „Á hverjum degi í hátt í níu ár hef ég verið þakklátari en áður fyrir að búa í landi þar sem öryggi og grunnþjónusta við íbúana óháð búsetu er í fyrirrúmi. Ég hef haft sérstaka ástæðu til að vera þakklát. Þegar alvarleg fötlun sonar míns var staðfest af læknum á Landspítalanum þurfti fjölskyldan, búsett norður á Húsavík, að skoða allar forsendur upp á nýtt. Hvar gátum við búið? Hvar var sú þjónusta sem skipti máli varðandi okkar búsetu? Við spurðum ráða þar sem við vissum von á bestu svörum, hjá læknum á Landspítalanum. Þeim bar öllum saman: Ykkur er best borgið heima á Húsavík. Þar er öflug félagsþjónusta og heilbrigðisstofnun, gott lið færra lækna og hjúkrunarfólks. Við treystum þessum ráðleggingum og snerum heim. Þökk öflugu velferðar- og heilbrigðiskerfi sem tryggði jafnrétti allra landsmanna svo sem unnt er. Þar var röskunin á lífi okkar langt í frá jafnmikil og við óttuðumst í fyrstu. Við höfum ekkert séð eftir þessari ákvörðun. Þjónustan hefur staðist væntingar og við eigum gott líf í samfélagi þar sem öll grunnþjónusta er til staðar. Með frumvarpi til fjárlaga 2011 hyggist þið, ríkisstjórn Íslands, búa svo um hnútana að jafnvel venjulegar fjölskyldur þar sem ekki er við fötlun eða vanheilsu að glíma þurfa að spyrja sig tvisvar hvort þeim er óhætt að búa í Þingeyjarsýslu. Hver vill setjast að og stofna fjölskyldu þar sem heilbrigðisþjónusta er í þvílíku lágmarki að öryggi íbúanna má jafnvel teljast ógnað? Þingeyingum sem telja innan við 2% landsmanna er gert að taka á sig 10% af allri skerðingu í heilbrigðiskerfinu. Áætluð skerðing á framlögum til Heilbrigðisstofnunar Þingeyinga er um 40%. Fyrirsjáanlegt er að stór hluti þjónustu stofnunarinnar mun leggjast af og þar með grundvöllur fyrir þær fétekjur sem stofnuninni er ætlað að afla. Skerðing verður því í raun mun meiri en 40%. Hverju má það sæta? Erum við svo fá að við skiptum ekki máli? Eru lífskjör þessa fámenna hóps afgangsstærð í hinni stóru mynd eða eru e.t.v. sumir jafnari en aðrir og núverandi ríkisstjórn ekki ríkisstjórn Íslands heldur ríkisstjórn borgríkisins Íslands? Þjónustusvæði Heilbrigðisstofnunar Þingeyinga er stórt og dreifbýlt, um 18.200 ferkílómetrar að stærð eða tæp 18% landsins. Að gera sambærilegar kröfur til fjölda legudaga á sjúkrahúsum sem þjóna dreifðum landbúnaðarsvæðum og þéttbýli sjúkrahúsa er hjákátlegt. Að mæta færri legurýmum eða eflingu heimaþjónustu er ekki raunhæfur kostur í dreifbýli og það vitið þið ágætu ráðamenn ef þið bara einu sinni viljið. Jafnræði íbúanna felst ekki í því að þjónustan sé alls staðar eins heldur í því að þjónusta sé löguð að aðstæðum svo aðgengi og öryggi íbúanna megi verða sem jafnast. Það er hörmulegt til þess að vita að sú ríkisstjórn sem kennir sig við norrænt velferðarkerfi gerist sek um þá mismunun sem boðuð er í frumvarpi til fjárlaga, ekki aðeins mismunun heldur svo stórfelldan niðurskurð að við íbúar í Þingeyjarsýslum eigum erfitt með að túlka fjárlagafrumvarpið sem annað en atlögu að samfélagi okkar. Verði fyrirhuguð skerðing á fjárframlögum til Heilbrigðisstofnunar Þingeyinga að veruleika hefur það víðtækar afleiðingar, ekki aðeins á þjónustu Heilbrigðisstofnunar Þingeyinga heldur aðra þjónustu í samfélaginu. Samfélag sem hefur í góðri trú lagt ómælt af mörkum til að standa vörð um þjónustu er illa svikið. Eignir okkar verðfalla í einu vetfangi og allt tal um atvinnuuppbyggingu á svæðinu verður falskt og hjáróma þegar forsendum uppbyggingar og búsetu er hnekkt. Það er fáheyrt að ríkisstjórn standi fyrir atgervisbrottrekstri úr heilu byggðarlagi, ekki síst á þeim tímum þegar barátta gegn atgervisflótta frá dreifðari byggðum er eitt helsta viðfangsefni stjórnenda í nágrannalöndum okkar. Ég skora á ríkisstjórn Íslands að endurskoða tillögur um niðurskurð á Þingeyingum. Það verður enginn minni maður af því að endurskoða afstöðu sína, eða eins og góður granni minn í sveitinni sagði: Hafi ég skipt um skoðun er það vegna þess að mér hefur vaxið vit.“ Þetta eru vissulega hörð viðbrögð. Þetta eru mikil orð og í raun ekkert undarlegt þó að svo fari um Þingeyinga þegar þetta blasir við. Hvernig skyldi standa á því þegar svona er komið? Það gæti vel hugsast að það lægi einfaldlega í þeirri staðreynd að eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur kallað er hér um að ræða hin svokölluðu hrunfjárlög. Það orð má í rauninni skilja á marga vegu. Það má tengja beint við það efnahagsáfall sem við höfum orðið fyrir en það má líka tengja við þau orð og þau loforð sem stjórnmálamenn hafa gefið kjósendum sínum fyrir hvað þeir ætla að standa fyrir og hverju þeir ætla að koma til leiðar. Það er ekki nema rétt rúmt ár síðan við fórum til kosninga, gengum til samtals við kjósendur, ræddum við þá um áherslumál okkar og sýn. Ef við lítum til þess út á hvaða loforð og væntingar kjósendur greiddu Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og Samfylkingunni atkvæði í síðustu kosningum er kannski skiljanlegt að fólki sé brugðið þegar haft er í huga að í kosningabaráttunni fyrir rúmu ári lýsti Vinstri hreyfingin – grænt framboð því yfir að það mætti aldrei gleyma því að eitt stærsta atvinnumálið fælist í því að varðveita störf sem þegar eru til í velferðar- og menntakerfinu. Ætlunin var að skapa 4.000 störf, m.a. með endurskipulagningu í heilbrigðiskerfinu 2.000 ný heilsársstörf hjá hinu opinbera. Jafnvel var gengið svo langt að setja það fram að hlutdeild landsbyggðar í nýjum störfum í þjónustu á vegum hins opinbera yrði tryggð með lögum, en grundvallaratriðið er að allir áttu að eiga jöfn tækifæri á að njóta heilbrigðisþjónustu, sækja skóla og hvers kyns almannaþjónustu óháð búsetu. Með þetta gengu menn fram. Með svipuðum hætti voru kosningaloforð Samfylkingarinnar. Út á stefnuskrár sínar voru þessi stjórnmálaöfl kosin. Það er ekkert óeðlilegt við að kjósendur geri kröfu um að við þetta verði staðið. Ég vil taka fram að í ljósi skýrslu um jöfnuð í ríkisfjármálum 2009–2013 er ekkert í spilunum sem bendir til þess að hægt verði að standa við þessi orð - nema breyta áherslum, nema skera einhvers staðar annars staðar niður en þar sem borið er niður í því frumvarpi sem við ræðum nú. Áætlunin um ríkisfjármálin til 2013 gerir ráð fyrir áframhaldandi niðurskurði. Svo undrast menn það oft og tíðum að hér sé fólk svekkt og telji sig svikið en ég segi að það er ekki nema von að reiðin sé mikil í samfélaginu. Ég tek undir með hæstv. fjármálaráðherra varðandi það að við eigum í rauninni ekki val um annað en að stöðva skuldasöfnun, við eigum ekki val um annað en að ná hallanum niður. Það er spurning um forgangsröðun. Þegar fjárlaganefnd var kynnt frumvarpið að morgni 1. október birtust þessar staðreyndir fjárlaganefndarmönnum, stjórnarandstöðunni þá fyrst, en allt frá því í sumar hefur stjórnarmeirihlutinn unnið að þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Maður spyr sig, og það er eðlileg spurning til mín: Hvernig viltu standa öðruvísi að málum? Ertu bara að gera kröfu um að þetta verði allt saman dregið til baka? Nei, ég er ekki endilega að gera kröfu um það. Ég vil bara nefna hér að í fjárlagafrumvarpinu eins og það er úr garði gert eru ný útgjöld á ferðinni. Og það eru ekkert litlar tölur, það er verið að stofna til nýrra útgjalda upp á tæpa 6 milljarða kr., 5.787 millj. kr. samkvæmt lauslegri yfirferð minni. Þar af eru ný fjárlagaviðfangsefni sennilega á bilinu 1,4–1,6 milljarðar kr. Ég spyr: Eru menn ekki tilbúnir til að ræða hvort þeir ætla að gera það allt að veruleika í stað þess að ganga þannig að - eins og hér er lagt til - ýmsum grunnstofnunum vítt um land og með þeim hætti sem fyrir liggur? Mér er sagt svo frá að lítið sem ekkert samráð hafi verið haft við forsvarsmenn heilbrigðisstofnana um þær niðurskurðartillögur sem hér liggja fyrir. Sumir fullyrða í mín eyru að það sé ekki framkvæmanlegt sem hér er lagt til. Það kann vel að vera að svo sé, í það minnsta bera orð núverandi hæstv. ráðherra heilbrigðismála þess vitni að það eigi að vinna betur í þessum þáttum en gert hefur verið. Undir þetta hefur hæstv. fjármálaráðherra tekið og hann fullyrðir að það sé verið að skoða hvort hægt sé að fara svona bratt í þetta. Það skyldi engan undra þó að mönnum vítt um land þyki að sér vegið í þessu fjárlagafrumvarpi. Ef við skoðum það þokkalega rólega, horfum til þess sem verið er að gera hér og stoppum bara við heilbrigðisþjónustuna, sem ég ætla þó ekki að fara að gera að aðalatriði en er gríðarlega þungt, einfaldlega vegna þess að þetta eru mannaflsfrekar þjónustustofnanir hver í sínu héraði, eru þetta burðarásar í atvinnulífi hvort sem okkur líkar betur eða verr að heyra það, fyrir utan þá góðu þjónustu sem þær veita. Fleiri þættir vega að landsbyggðinni, veikustu svæðum landsins. Ég ætla að nefna eitt lítið dæmi, það er skorið niður í niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar. Við erum að tala um 30.000–32.000 manns sem þurfa á því að halda að kynda húsnæði sitt með rafmagni fyrir tugi þúsunda á mánuði. Ætlunin er að höggva enn meira í þennan hóp, fjölda upp á 30.000–32.000 manns. Þar mun þessi gríðarlegi niðurskurður á Jöfnunarsjóði sveitarfélaga koma harðast niður, í dreifbýlustu sveitarfélögunum, fámennustu svæðunum. Hvar mun atvinnuráðgjöfin, sem gerð er tillaga um að skera niður, koma harðast niður? Úti á landi. Á sama tíma og við erum að gera þetta er hér lagt til að verja 40 millj. kr. í eina stofnun, 100 millj. kr. í aðra o.s.frv. Eigum við ekki að ræða það hvort við eigum að fara þennan veg? Ég kýs að líta svo á að til þess sé ákveðinn vilji, ég bara treysti því að svo sé. Ég gæti leyft mér að nefna enn og aftur ýmis atriði sem horfa til þess að við erum ekki með réttar áherslur, ekki í sjálfu sér stóra útgjaldaliði í stóra samhenginu en í smáu myndinni telur þetta strax. Ég spyr t.d. um öll þau tilraunaverkefni í kynjaðri hagstjórn og fjárlagagerð sem hér eru talin upp undir hverju ráðuneyti á bilinu 1–3 millj. kr.: Er þetta endilega bráðnauðsynlegt? Þó að hvert verkefni kosti ekki nema 2,5 millj. kr. safnast þetta saman þegar allt er talið. Auðvitað hafa menn áherslur um að vilja fara í þetta en ég spyr: Verða þingmenn tilbúnir til að stilla upp þeim valkostum sem í boði eru? Það munar kannski til muna meira á einhverju harðbýlu svæði um 2,5 millj. kr. til atvinnuráðgjafar en um tilraunaverkefni undir samgönguráðuneytinu, samanber þetta, með leyfi forseta: „Í þessu verkefni samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytis í kynjaðri hagstjórn og fjárlagagerð verða áhrif Héðinsfjarðarganga á efnahagslega, félagslega, menningarlega og pólitíska stöðu mismunandi hópa metin með fjölbreyttum aðferðum.“ Besta mál, en ef ég gæti valið mundi ég frekar verja þeim fjármunum sem færu í þetta til annarra hluta á þessum tíma þar sem horft er í hverja einustu krónu. Hver er svo stóra myndin? Miðað við þau viðbrögð sem ég hef fengið við þessu fjárlagafrumvarpi er ég fullviss um það og vonast til þess að menn beri gæfu til að gera á því allmiklar breytingar. Við horfum til þess, eins og kom fram í andsvörum, að forsendur hagspárinnar eru veikar, hvert prósentustig í minni hagvexti en spáð er varðar gífurlegar fjárhæðir. Ég held því líka fram að það sé ákveðinn veikleiki í útgjaldahliðinni ef við horfum til þess hvernig umræðan um þessi erfiðu mál er. Við vitum að andstaðan við þetta herðist ekki heldur kemur eftirgjöf og þá skulum við sameinast um að leita leiða til að mæta þessu. Ég fullyrði að það eitt að lækka barnabætur og vaxtabætur í aðdraganda kjarasamninga mun reynast ríkisvaldinu gríðarlega erfitt og ég fullyrði líka að það sé galli við núverandi aðstæður í atvinnumálum og atvinnuleysi að dregið sé úr framkvæmdum. Það mun koma í bakið á okkur aftur. Ég minni á það nýjasta nýja í þessu, skerðingu á uppsjávarheimildum sem við fengum í loftið fyrir 1–2 dögum. Hvernig svo sem maður lítur á þetta eru veikleikar í þessu frumvarpi og við getum ekki á þessari stundu notað okkur það eins og það liggur hér fyrir til þess að berja okkur á brjóst og segja að þetta sé til þess að berja í brestina í ríkisstjórnarsamstarfinu. Það gengur ekki og við getum ekki leyft okkur það. Ég vil, forseti, undir lok máls míns nefna eitt atriði sérstaklega. Það er mikið rætt um virðingu Alþingis, traust þess og getu til að vinna. Mesta skerðingin í æðstu stjórninni í þessu fjárlagafrumvarpi er til Alþingis á sama tíma og þingheimur samþykkti þó með öllum greiddum atkvæðum, 63, að efla eftirlitshlutverk þingsins og styrkja það. Og ekki veitir af. Í ljósi viðbragðanna sem komið hafa við fjárlagafrumvarpinu frá hæstv. ríkisstjórn mætti ætla að hún teldi sig enn vera að vinna með frumvarpið. Svo er ekki, ríkisstjórn Íslands mun að lokinni þessari umræðu hér leggja frumvarpið inn til vinnu hjá Alþingi sjálfu. Staða mála er hins vegar einfaldlega þannig, því miður, að Alþingi er mjög vanbúið til að takast á við það verkefni að endurgera þetta frumvarp. Það hefur ekki burðina til þess, einfaldlega vegna þess að það er búið að þjarma svo að því í fjárveitingum að það hefur ekki tækifæri til að vinna þá vinnu sem nauðsynleg er til að búa þetta frumvarp í þann búning að viðunandi sé.

Hæstv. forseti. Það var verið að gera grín að því að ég kæmi upp sem félagsmálaráðherra og ætli að ræða heilbrigðismál. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir ræðu hans og get alveg tekið undir áhyggjur hans af stöðu landsbyggðarinnar almennt og hvernig við eigum að búa í haginn í þessu samfélagi. Það sem skiptir máli í því er auðvitað að horfast í augu við raunveruleikann sem hv. þingmaður raunar hefur gert og gerir enn. Hann þekkir það mætavel frá þeim tíma sem við unnum saman í fjárlaganefnd að lagt var upp strax ári eftir hrunið 2008 með ákveðið prógramm þar sem við ætluðum að reyna að ná jöfnuði í ríkisfjármálum á næsta ári, þ.e. frumjöfnuði þar sem útgjöldin færu að nálgast það að tekjurnar færu að duga fyrir útgjöldum. Í heilbrigðisráðuneytinu er heilbrigðishlutinn u.þ.b. 97 milljarðar og í frumvarpinu er gert ráð fyrir að skera niður um 4,8 milljarða sem eru um það bil 4,7% og er það þriðja árið í röð sem þetta eru minni upphæðir en áður, þ.e. en í öðrum málaflokkum. Það kemur að sjálfsögðu samt mjög víða við og þar er settur fram ákveðinn forgangur þar sem heilsugæslan er varin og síðan tveir stóru spítalarnir, á Akureyri og Landspítalinn í Reykjavík, en gengið er harðar fram gagnvart sjúkrasviðum eða litlum sjúkradeildum eða skurðstofum á sjúkrahúsum á landsbyggðinni. Á sínum tíma var lagt upp með það að reyna að sameina stofnanir, m.a. heilbrigðisstofnanir á Norðurlandi og þá rætt um t.d. Fjallabyggð, Þingeyjarsýslur eða Húsavík og Akureyri. Mig langar að spyrja hv. þingmann um hvort honum finnist það koma til greina og hvort þá sé hægt þar sem sjúkrahúsinu á Akureyri er nú hlíft í fjárlagafrumvarpinu að jafna þessum niðurskurði á þetta svæði í heild.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra andsvarið. Ég veit ekki hvort ég á að lesa minnisblaðið sem hann gleymdi í pontunni. 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson segir að hann sé til í að skoða alla skapaða hluti og það er undirritaður einnig. Það sem lagt er upp með í þessari stefnumótun í heild, ég hef stutt þá hugmyndafræði, er að reyna að jafna þjónustunni út á landinu, tryggja grunnþjónustuna, efla heilsugæsluna og verja síðan tvö góð fjölgreinasjúkrahús fyrir landið plús það að vera með á ákveðnum stöðum önnur sjúkrahús sem veita góða grunnþjónustu. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að þessi mikli niðurskurður á Húsavík getur verið býsna erfiður, enda ræddi ég það við forstöðumann stofnunarinnar þar að við mundum fara yfir málið eftir hálfan mánuð, ég kynnti það fyrir honum um leið og við ræddum þetta, og skoða með hvaða hætti hægt væri að framkvæma þetta. Það komu fram í umræðunni líka möguleikar á samstarfi eða sameiningu við Sjúkrahúsið á Akureyri og það hefur þegar verið rætt við forstöðumanninn á Akureyri. Verkefnið fram undan er að fara yfir þessar tillögur, raunar yfir landið í heild, og sjá hvaða útfærslur gætu verið bestar. Ég hef aftur á móti lýst því yfir að við þurfum að glíma við þessa fjárlagatölu nema eitthvað nýtt komi til varðandi tekjur. Það versta sem getur gerst er að við förum að borga meira í vexti en við gerum í dag og missum þar með velferðartekjurnar sem við þurfum svo mikið á að halda. Það er ekkert nýtt í því að þetta átti að fara fram með þessum hætti vegna þess að á sínum tíma var það kynnt að við mundum hlífa opinberum starfsmönnum. Árið 2008 var kynnt að við mundum hlífa opinberum starfsmönnum til að byrja með en það mætti búast við að það kæmi fram niðurskurður á árinu 2011. Þetta er hin nöturlega staðreynd sem við búum við. Við ætlum að snúa þessu samfélagi til rétts vegar og ég býð fram samstarf mitt og ráðuneytisins um það með hvaða hætti við getum gert þetta á sem bestan veg þannig að hægt sé að jafna þessu niður með réttlátum hætti yfir landið í heild.

Forseti. Það er alveg rétt að það var kynnt árið 2008 að opinberum starfsmönnum mundi væntanlega fækka í tengslum við þá efnahagsáætlun sem ákveðið var að vinna eftir. Í framboðsferðum og áróðri fyrir kosningarnar 2009 var allt öðrum þáttum haldið fram og þess vegna verður þetta miklu sárara en ella fyrir þá einstaklinga og það fólk sem trúði því sem að því var beint. Ég vil segja út frá umræðunni um hvernig við eigum að fara í það að hagræða í heilbrigðisþjónustunni að þetta tekur til annarra þátta líka - af því að ég sé hæstv. menntamálaráðherra hér - þetta snýr líka að skólakerfinu. Ég lýsi því yfir að ég er reiðubúinn til að ræða alla skapaða hluti. Það er hins vegar erfitt að ræða þetta þegar maður kemur algerlega nýr að þessu núna og hefur ekki haft ýkjamikinn eða langan tíma þó að þetta séu fjórir sólarhringar til að setja sig inn í þetta. Til viðbótar er fjárlagafrumvarpið líka þannig búið að það á eftir að taka gagngerum breytingum. Það á t.d. eftir að sameina ráðuneyti sem hæstv. ráðherra - ég kann ekki rununa alla - Guðbjartur Hannesson mun stýra. Alþingi ætti í rauninni að sjá um það verk en hefur ekki neina burði til þess. Það kostar fjármuni að vinna þessa vinnu og það hefði verið eðlilegt að leggja til með því verki fjármuni þó ekki væri nema til Alþingis eða fjárlaganefndar til að vinna þá vinnu alla sem þessu máli fylgir. Það er í rauninni grátlegt að fjárlagafrumvarpið skuli þurfa að koma fyrir Alþingi í öðrum búningi en gildandi lög kveða á um.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega ræðu. Ég kannast ekki við að hafa lofað mönnum því í aðdraganda kosninganna 2009 að það væru auðveldir tímar fram undan. Við kusum þá í ákveðnu skjóli af ýmsum bráðabirgðaráðstöfunum sem gerðar höfðu verið á fyrstu mánuðum ársins. Við kusum við þær aðstæður að það hafði verið ákveðið að leyfa sveiflujöfnunargildi fjárlaganna að mestu leyti að virka að fullu án skerðinga á því ári, sem reyndar var að hluta til dregið til baka með aðgerðum strax á miðju árinu sem reyndust mjög skynsamlegar, en við vissum öll að meginglíman var fram undan. Það vissu allir að það voru erfiðir tímar fram undan og erfið glíma við ríkisfjármálin. Í öðru lagi í sambandi við heilbrigðisþjónustuna. Ég held að það sé mikilvægt að leggja á það áherslu hér að það stendur ekki til að afleggja sérhæfða heilbrigðisþjónustu. Hér er um að ræða þá spurningu hvort við getum endurskipulagt hana og breytt áherslum í uppbyggingu heilbrigðisþjónustunnar í þá átt sem lengi hefur verið talað fyrir af fagfólki á þessu sviði, að efla heilsugæsluþáttinn og samþætta hann og tengda starfsemi og endurskipuleggja síðan sérhæfðari og dýrari þættina. Í þriðja lagi fagna ég því sem hv. þingmaður segir um viðfangsefnið sjálft, að við eigum ekki annað val en takast á við hallann og ná honum niður. Varðandi ný útgjöld eru þau vissulega til staðar en ég hef ekki í mínum huga komið saman tölum af þessari stærðargráðu. Það sem maður man og veit eru t.d. stórkostlega auknar fjárveitingar til sérstaks saksóknara, til ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra, til Fjármálaeftirlitsins sem reyndar byggir á eigin tekjustofnum og kosningar og stjórnlagaþing og annað því um líkt kostar vissulega peninga. Það er horfst í augu við ýmis slík ný en að talið er óumflýjanleg útgjöld og þar hygg ég að stærstu tölurnar séu á ferðinni. Varðandi veikleika í frumvarpinu sjálfu mundi ég frekar orða það svo að það séu veikleikar í stöðu þjóðarbúsins og það eru óvissar horfur á ýmsum sviðum. Hv. þingmaður nefndi eitt, þau ótíðindi 

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra andsvarið. Ég vil í sjálfu sér ekki þjarka við hæstv. ráðherra um hverju var lofað eða ekki lofað fyrir kosningar. Það er mjög einfalt að fletta upp í þessum gögnum og stefnuskrám framboðanna. Ég hafði hugsað mér að lesa allrækilega upp úr stefnuskrám bæði VG og Samfylkingar en sleppti því af háttsemi við áheyrendur og hv. þingheim og bið menn um að skoða þetta sjálfir og rifja þetta örlítið upp. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra heldur fram að ég er tilbúinn til að ræða það með hvaða hætti við getum endurskipulagt þessa þjónustu. Gallinn við frumvarpið eins og hann kemur fram er sá að ég sem almennur þingmaður átta mig ekki undir neinum kringumstæðum á því í texta frumvarpsins hvernig á að gera þetta. Það hljóð heyri ég líka frá heilbrigðisstofnunum sem eiga að verða fyrir þessu. Þá orðræðu hef ég líka heyrt innan úr hæstv. ráðuneyti að það eigi að skoða hvort það sé yfir höfuð hægt að gera þetta eða fara svona bratt í þetta, svo ég vitni beint til orða hæstv. fjármálaráðherra. Það er rétt að það eru veikleikar í þjóðarbúinu sjálfu og vafamálið í mínum huga er hvort fjárlagafrumvarpið taki nægilega mikið mið af þeim veikleikum. Ég vil nefna eitt dæmi varðandi uppsjávarfiskana sérstaklega. Þar er gert ráð fyrir að leggja því hafrannsóknarskipi sem á að meta stofnstærðir og fylgja þeim tegundum eftir. Er það ráðlegt af okkur í þeirri stöðu, bara beint peningalegt mat? Er það ráðlegt hjá íslenskri þjóð að leggja af rannsóknir á uppsjávartegundum þegar svo háttar til? Ég set spurningarmerki við það og vil skoða hvort við getum haldið þeirri starfsemi áfram með einhverjum öðrum hætti í fjármögnun á því verkefni.

Frú forseti. Varðandi þessa óvissuþætti alla er hægt að reyna að sjá fyrir suma þeirra eða reyna að mæta þeim að einhverju leyti í frumvarpinu, en að lokum verður það veruleikinn sjálfur og reyndin eða reynslan sem ein getur svarað því nákvæmlega hvernig þetta tekst til. Ég held að það sé sammerkt öllum þeim sem glíma núna við áætlanagerð og spágerð að það er óvenjuerfitt, og það gildir ekki bara um Ísland, að meta ýmsa þætti af þessu tagi. Þegar maður sér líka hvernig mat jafnvel ár aftur í tímann og mörg ár aftur í tímann er að breytast á því hver nákvæmlega á endanum útkoman varð hvað varðar t.d. þróun landsframleiðslu. Það er enn verið að breyta tvö, þrjú og fjögur ár aftur í tímann hvort hún var svona eða hinsegin á þessum eða hinum ársfjórðungnum eða árunum í heild. Og það er bara baksýnisspegillinn sem að endingu með sæmilegri vissu getur sýnt nákvæmlega hvernig þetta varð. Marga þessara þátta ráðum við alls ekki við sem hafa hins vegar vissulega áhrif eins og t.d. efnahagsframvinduna á okkar mikilvægustu markaðssvæðum og þróun okkar viðskiptakjara. Þar verða menn bara að spá og þær spár eru hvorki betri né verri en þeir sem þær gera. Ég vil aðeins nefna einn þátt sem hv. þingmaður nefndi og vissulega er rétt að fjárlagafrumvarpið byggir á þeirri skipan Stjórnarráðsins sem var við lýði þegar verið var að semja það og er enn. Lög um sameiningu ráðuneyta voru samþykkt í september og við vildum ekki leggja upp með vinnuna með einhvers konar fyrirframsamþykki á því að þetta yrði, en hins vegar er búið að undirbúa það að vera fjárlaganefnd til aðstoðar við að færa þetta á ný saman og á ný fjárlaganúmer í tilvikum þeirra ráðuneyta sem sameinast. Væntanlega verður það gert með algerlega sjálfstæðum pakka, sjálfstæðu skjali sem eingöngu færir niðurstöðurnar yfir á ný númer og vonandi tekst vel að leiða það til lykta með breytingartillögum annaðhvort við 2. eða 3. umr. fjárlaga.

Virðulegi forseti. Það er rétt að það er erfitt að spá eins og margoft er nefnt og sérstaklega um framtíðina eins og gárungarnir segja stundum, en engu að síður verðum við með einhverjum hætti að búa okkur undir það að þessar mismunandi spár geti gengið eftir. Ég spyr í rauninni sjálfan mig ekkert síður en hæstv. ráðherra um það hvernig við getum búið okkur undir hinar mismunandi breytur sem koma upp og kalla á það að fjárlögin eins og þau eru lögð upp gangi ekki eftir. Það er ærið verk ofan í allt annað sem bíður að endurgera frumvarpið eins og hæstv. ráðherra nefndi þó ekki væri nema með því að fella saman þessi fjárlaganúmer, en það sem gerir það flókið og erfitt er að menn þurfa að setja sig inn í það aftur á ný út frá hinum nýju númerum. Eins og staðan er núna erum við að meta þetta undir hverju fjárlaganúmeri eins og það liggur en svo verður þessu steypt saman væntanlega fyrir 2. umr. og þá þarf maður að fara í gegnum þetta aftur. Þetta er flókið verk, mikil hætta á mistökum, mikil vinna sem enginn telur eftir sér en þetta eykur líkurnar á mistökum og það er ekki á bætandi. Ég vil ítreka líka að mitt sjónarmið er það að þegar þessari umræðu lýkur er frumvarpið komið til Alþingis og Alþingi verður að vinna það á sínum forsendum og skila því aftur inn til þingsins til afgreiðslu einhvern tíma undir jól ef allt fer þokkalega vel og þá treysti ég því að Alþingi sjálft sjái svo um og búi þannig um hnútana að fjárlaganefnd verði sköpuð þau skilyrði að vinna sómasamlega að þessu vandaverki sem vissulega liggur fyrir okkur því að þetta verða mjög erfið fjárlög að semja.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2011 og hæstv. fjármálaráðherra hefur farið allítarlega yfir helstu atriði þess. Frumvarpið er samið í samræmi við markmið ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum og samstarfsáætlun við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um endurreisn íslensks efnahagslífs. Í skýrslunni um áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum á árinu 2009–2013 voru sett fram viðbrögð við þeim mikla vanda sem við blasti. Með kynningu hennar í júní í fyrra var ljóst í hvað stefndi og að árið 2011 yrði þungt hvað varðar niðurskurð útgjalda, einkum þar sem sá niðurskurður kemur til viðbótar þeim sem var um mitt ár 2009 og í ár. Stefnan varðandi ríkisfjármálin miðar að því að stöðva hallarekstur og skuldasöfnun ríkisins en verja grunnþjónustu og kjör þeirra verst stöddu. Nái stefnan fram að ganga mun verða unnt að verja rekstrarafgangi til að grynnka jafnt og þétt á skuldum vegna efnahagshrunsins. Þannig myndist svigrúm til að efla velferðarkerfið að nýju og bæta skilyrði til betri lífskjara. Virðulegi forseti. Ekki þarf að rifja upp fyrir hv. þingmönnum eða öðrum Íslendingum hvers vegna við erum í þessum vanda sem fjárlagafrumvarpið er liður í að leysa. Vegna mikilla skulda og hallareksturs í kjölfar hrunsins hafa vaxtagjöld og atvinnuleysisbætur aukist mjög en tekjur dregist saman. Þessi staða kallar óhjákvæmilega á róttækar aðgerðir og ljóst er að ríkisreksturinn fyrir hrunið var byggður á tekjum sem koma ekki aftur í bráð. Við þurfum því að sníða okkur stakk eftir vexti, grynnka á skuldum eins fljótt og hægt er, draga saman reksturinn í samræmi við tekjurnar og um leið skapa lífvænlegum fyrirtækjum starfsaðstæður, hvetja til nýsköpunar og vinna á skuldavanda heimilanna. Hallarekstur með þeim mikla mun sem nú er á tekjum og gjöldum leiðir hratt til ófarnaðar ef ekki er hraustlega tekið á og er þá velferð þjóðarinnar til framtíðar teflt í tvísýnu. Ráðast þarf strax á vandann og því boðar fjárlagafrumvarpið róttækar aðgerðir. Meginmarkmið þeirra hafa verið vel kynnt, eins og áður sagði, með áætlununum sem lagðar voru fram og ræddar í fyrra og koma því fáum á óvart. Leiðarljós til ráðuneyta og stjórnenda ríkisstofnana í hagræðingu og niðurskurði hefur verið að komast hjá uppsögnum starfsmanna eins og kostur er; það er talað um að verja störfin. Það er hins vegar ljóst að engin leið er til að skera niður þjónustu í þeim mæli sem þörf er á á árinu 2011 án þess að það hafi áhrif á starfsmannafjölda. Til að ná settum markmiðum varðandi ríkisfjármálin hefur verið valin sú leið að blanda saman aðgerðum til tekjuöflunar með skattlagningu og með niðurskurði á ríkisrekstrinum sjálfum. Gert er ráð fyrir að á árinu 2011 verði niðurskurður um 33 milljarðar en skattar 11 milljarðar eins og áður hefur komið fram í umræðunni. Annað árið í röð verður helmingi minni skerðing á framlögum til velferðarmála en til stjórnsýslu og almenns rekstrar á vegum ríkisins. Fjárlög 2010 voru m.a. byggð á breytingum á skattkerfinu og sú breyting hefur skilað tekjum til rekstrar en einnig stuðlað að jöfnuði þar sem stór hluti skattgreiðenda greiðir nú hlutfallslega lægri skatta á árinu 2010 en á árinu 2009. Árið 2011 eru engar breytingar boðaðar á helstu tekjustofnunum á borð við tekjuskatt einstaklinga, virðisaukaskatt og tryggingagjald. Hins vegar eru boðaðar breytingar á skattstofnum sem fæstir hafa áhrif á vísitöluna, undantekningar eru þó þar á. Rætt er um í því sambandi að hækka gjald á áfengissölu Fríhafnarinnar. Slíkt gjald er ekki stór hluti sérstakra tekjuaðgerða ársins 2011 en getur hins vegar haft mikil áhrif á starfsemi Fríhafnarinnar. Gæta verður þess að gjaldið vegi ekki það þungt að það valdi því að rekstrarniðurstaða Fríhafnarinnar verði svo slæm að hækkunin leiði til taps fyrir ríkið en ekki tekna eins og áætlað var. Með sama hætti verður að fara yfir hvern þann lið sem þetta varðar. Frú forseti. Það er mjög mikilvægt að settum markmiðum verði náð vegna þess að annars mun skuldasöfnun og tilheyrandi vaxtagjöld aðeins auka á vandann. Því fyrr sem við komumst upp þessa bröttu brekku því fyrr getum við varið frekari framlögum til velferðarmála og grunnþjónustu. Það sem mun þó ráða úrslitum er að hagvöxtur næstu ára verði nægilegur til að tekjur ríkissjóðs vaxi jafnt og þétt. Í frumvarpinu er miðað við hagspá Hagstofunnar frá því í júní eins og fram hefur komið fyrr í dag. Næsta hagspá kemur ekki fyrr en í nóvember. Frumvarpið gæti því tekið breytingum fyrir 2. umr. ef sú hagspá verður mjög frábrugðin þeirri sem sett var fram í júní. Þetta er einn af óvissuþáttum frumvarpsins, eins og rætt var um áðan, en við eitthvað verður að miða. Við verðum að minna okkur á þegar svartsýni grípur okkur og við höldum að óvinnandi sé að vinna okkur út úr lægðinni að mannauður landsins hrundi ekki, hann er til staðar. Það eru líka framleiðslutækin, mannvirkin, fasteignirnar, innviðir samfélagsins og auðlindirnar. Þetta verður allt að virkja og nýta til að vinna á vandanum. Á árinu 2011 er áfram gert ráð fyrir miklu atvinnuleysi en að það fari minnkandi á næstu árum þar á eftir. Að skapa eftirsóknarverð atvinnutækifæri er okkur nauðsyn og í því sambandi er úrlausn skuldavanda fyrirtækja lykilatriði, það kemur næst á eftir því brýna verkefni sem er lausn á skuldavanda heimilanna. Í texta með frumvarpinu er rætt um breytt vinnulag við gerð fjárlaga. Nú er t.d. í fyrsta skipti settur fram bindandi útgjaldarammi á nafnvirði til að mæta útgjöldum næstu tveggja ára. Hann felur í sér þá stefnumörkun að ramma fyrir heildarútgjöld áranna 2011–2012 verði ekki breytt svo fremi sem frávik í verðlagsforsendum verði innan hóflegra marka. Að öðru leyti verða allar ákvarðanir og frávik að rúmast innan rammans þannig að beita verður forgangsröðun eða grípa til mótvægisráðstafana vegna breytinga á fjárheimildum eða við framkvæmd fjárlaganna. Í langtímaáætluninni eru einnig markaðir leiðbeinandi rammar fyrir árin tvö þar á eftir, 2013 og 2014, sem geta þó komið til endurskoðunar vorið 2012 við undirbúning fjárlagafrumvarps árið 2013 með tilliti til launa, verðlagsforsendna og hugsanlegra breytinga á aðstæðum. Þessi vinnubrögð eru til þess fallin að auka festu við fjárlagagerðina og gefa góða vísbendingu um þróun í ríkisfjármálum fram í tímann. Stjórnvöld haldi sig við langtímaáætlanir í fjármálum hins opinbera og hindri þannig skammsýnar ákvarðanir. Vinnulagið gefur einnig stofnunum ríkisins tækifæri til að gera áætlanir fram í tímann og minnka þar með óvissu um rekstur þeirra. Nú er liðin sú tíð að agaleysi í ríkisrekstri geti viðgengist. Það bjargaðist fyrir horn á árunum fyrir hrun þegar stofnanir fóru fram úr áætlunum því að tekjur gerðu það einnig þannig að möguleiki var að bjarga málum með fjáraukalögum. Nú er hins vegar gengið út frá því að í áætlunum sé gert ráð fyrir ófyrirséðum útgjöldum og að út fyrir þau verði ekki farið nema í neyð. Innan fjárlaganefndar hefur verið unnið að breyttu vinnulagi við úthlutun safnliða. Í þeirri vinnu er haft að leiðarljósi að farið sé enn betur með opinbert fé til þessara liða og að þarfagreining, aðhald og eftirlit aukist. Það verði gert með því að auka hlutverk lögbundinna sjóða en einnig með öðrum hætti, svo sem með því að færa aukið fjármagn til menningarráða sveitarfélaganna og auka ábyrgð þeirra á úthlutun og eftirliti. Breytt vinnulag við fjárlagagerð er líka boðað með kynjaðri hagstjórn og kynjaðri fjárlagagerð. Tilraunaverkefni eru af þeim toga í öllum ráðuneytum. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir, með leyfi forseta: „Við ákvarðanir um útgjaldaramma til næstu fjögurra ára verði […] lögð áhersla á samstöðu um brýn velferðarverkefni, verndun starfa, kynjajafnrétti og áhrif á byggðirnar. Kynjuð hagstjórn verði höfð að leiðarljósi við fjárlagagerð og efnahagsstjórn.“ Með kynjaðri hagstjórn og fjárlagagerð hafa stjórnvöld betri upplýsingar um hvaða áhrif aðgerðir þeirra hafa á samfélagið og eru þar af leiðandi betur í stakk búin til að taka upplýstar ákvarðanir í samræmi við stefnu sína og markmið. Kynjuð hagstjórn og fjárlagagerð stuðla þannig að betri stjórnunarháttum. Í september sl. voru samþykkt lög á Alþingi um breytingar á Stjórnarráði Íslands þar sem fækkun ráðuneyta var ákveðin. Í kjölfarið fer fram endurskipulagning á opinberri þjónustu. Allar stofnanir ríkisins eru undir hvað endurskipulagningu varðar, ekki bara þær sem heyra undir ný ráðuneyti. Sameiningar stofnana eru undirbúnar og samstarf eflt þvert á ráðuneyti. Hugmyndin er að hagræða en einnig að styrkja stjórnsýsluna þannig að hún geti betur tekist á við stór og erfið verkefni. Liður í þessu er fækkun ráðuneyta, að skyldum verkefnum verði komið fyrir á sama stað og starfskraftur og starfsaðstaða verði betur nýtt. Þegar draga þarf úr útgjöldum er augljóst að forgangsraða þarf verkefnum og huga að því hvað má spara tímabundið en einnig verður að hafa í huga stefnumótun til langs tíma. Vinna þarf að sterkari stjórnsýslu en einnig að skapa góðan grunn fyrir skynsamlega hagræðingu í ríkisrekstri. Við höfum byggt upp ríkisrekstur og þjónustu sem gerði ráð fyrir tekjum sem við höfum ekki í bráð. Í efnahagslægðinni neyðumst við til að endurskipuleggja en þar liggja jafnframt tækifærin til að byggja upp betra kerfi sem nýtir betur mannauð og starfsaðstæður. Færri og stærri ráðuneyti verða öflugri starfseiningar og yfirsýn yfir málaflokka og þarfir þeirra sem nýta sér þjónustu ráðuneytanna verður betri. Það styrkir starfsemina. Of fámenn ráðuneyti takmarka möguleika til sérhæfingar og einnig takmarkar fámennið sveigjanleika sem felst í að færa starfsmenn á milli viðfangsefna eftir því sem álag gefur tilefni til. Fleiri ríkisstofnanir heyra undir nýju ráðuneytin en áður og samlegðaráhrif verða sýnilegri og sameining stofnana augljósari kostur. Því auðveldar þessi skipulagsbreyting ein og sér sameiningu stofnana þó að ekki eigi að hverfa frá því að sinna megi verkefnum þvert á öll ráðuneytin. Skipulagsbreytingin er nauðsynleg til að ná fram hagræðingu á öllum sviðum ríkisrekstrar. Markmiðið er að vera með færri og sterkari ráðuneyti og færri og sterkari stofnanir sem auk þess verði rekin fyrir minna fé en nú er gert. Tryggja þarf að hagkvæmni og gæði fari saman. Eftir 1. umr. um fjárlagafrumvarpið taka þingnefndir við því. Ég hef ekki farið yfir einstakar tölur í frumvarpinu eða einstaka málaflokka sérstaklega, það verður gert í þingnefndum og þær verða að vinna hratt og vel því að verkefnið á næstu tveim mánuðum er stórt. Við yfirferð í nefndum þarf að vega frumvarpið og meta og tryggja að markmiðum þess verði í raun náð, þ.e. að unnið verði á halla ríkissjóðs en jafnframt verði velferðar- og grunnþjónusta varin eins og mögulegt er og jafnrétti og byggðasjónarmið höfð í frammi. Virðulegi forseti. Fara þarf gaumgæfilega yfir frumvarpið með þessi sjónarmið að leiðarljósi. Skoða þarf þjónustu ríkisstofnana út frá þörfum notenda, þörfum íbúa þeirra svæða sem stofnanirnar starfa innan og þeim áhrifum sem breytingar á þjónustu hafa á nærsamfélagið. Það verður einnig að líta á stöðu atvinnulífs á svæðunum, atvinnuleysið sem fyrir er og hlutfall kynjanna hvað það varðar. Nefndir koma síðan með tillögu að breytingum eftir yfirferð og breyta áherslum ef ástæða þykir til. Heildarniðurstaðan verður samt sem áður að rúmast innan rammans sem fjárlagafrumvarpið gefur. Frú forseti. Það er þjóðinni mikilvægt að vel takist til með fjárlögin fyrir árið 2011. Það er enn mikilvægara en áður. Trúverðugleiki endurreisnar efnahagslífs landsins verður að stórum hluta metinn út frá stöðu ríkisfjármála og þeim fyrirætlunum sem unnið er eftir. Brýn nauðsyn er á að við Íslendingar endurheimtum traust og trúverðugleika bæði innan lands sem utan. Það gerum við m.a. með staðfestu í ríkisfjármálum sem skref fyrir skref leiðir okkur út úr efnahagslægðinni og tryggir velferð. Starfsemi ríkisins verður styrk og góð og í takt við þær tekjur sem við höfum úr að spila. Við útfærslu aðhaldsaðgerða árið 2011 er velferðarþjónustu og tilfærslum til þeirra sem búa við lökustu kjörin hlíft eins og kostur er og sneitt hjá skerðingu lífeyrisbóta. Þó þurfa flestir hópar að taka á sig skerðingu á þjónustu og stuðningi ríkisins í einhverjum mæli. Það er brekkan sem við verðum að komast upp. Náist sett markmið og trúverðugleiki endurheimtist innan lands og utan verður lánsfjáröflun jafnframt auðveldari og ódýrari. Það á bæði við um lánsfé til ríkisins og til fyrirtækja sem nú glíma við þann vanda að fá annaðhvort ekki lán vegna þess að Íslandi er ekki treyst eða bjóðast allt of dýr lán. Þetta hefur afdrifarík áhrif á starfsemi fyrirtækja til hins verra og tefur endurreisnina. Ríkið verður því að ganga fram og gefa gott fordæmi. Úr þessum ræðustóli við dynjandi undirtón frá mótmælendum á Austurvelli í gær voru notuð orð eins og samvinna, réttlæti, að nýta styrkleika, leiða saman ólík sjónarmið, heiðarleiki og virk hlustun. Það er von mín að allt þetta verði haft að leiðarljósi í vinnu þingsins með fjárlagafrumvarpið á næstu vikum og að góður árangur náist.

Virðulegi forseti. Á bak við allar þær tölur sem koma fram í fjárlagafrumvarpinu, á bak við öll þau númer sem þar eru tilgreind er fólk, fólk sem fylgist nú með þessari umræðu, vegna þess að það veit að þær ákvarðanir sem eru teknar í þessum þingsölum koma til með að hafa áhrif á lífsafkomu þeirra og framtíð. Það er mikið í húfi og okkur sem eigum sæti í fjárlaganefnd er skapað erfitt hlutverk. Ég skorast ekki undan því og mun leggja mig allan fram við að bæta það sem má bæta og leiðrétta það sem þarf að leiðrétta í þessu fjárlagafrumvarpi. Í þessu frumvarpi kemur einnig fram stefna núverandi ríkisstjórnar, hvernig núverandi stjórnarflokkar ætla að ná Íslendingum út úr þeirri kreppu sem þjóðin glímir nú við. Í því verð ég að segja að ég hef orðið fyrir töluvert miklum vonbrigðum. Í raun kemur ekkert annað fram heldur en að hér verði viðvarandi atvinnuleysi næstu árin. Gert er ráð fyrir því að á næstu þremur, fjórum árum muni atvinnuleysi aðeins minnka um 3,7 prósentustig og það verði um 5% atvinnuleysi á Íslandi árið 2014. Það finnst mér metnaðarleysi. Það finnst mér gríðarlega mikið metnaðarleysi. Ég hefði viljað sjá forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar leggja höfuðið að veði og segja: Við ætlum að ná atvinnuleysinu niður. Það er stefnan. Kannski er það ekki stefna þessarar ríkisstjórnar að vinna bug á atvinnuleysinu, vegna þess að stefna hennar er nú ekkert sérstaklega skýr. Við sem höfum ákveðið að bjóða okkur fram undir stefnu og merkjum Framsóknarflokksins teljum, og það er mín skoðun, að fjárlagagerðin eigi að miða að því að útrýma atvinnuleysi. Við eigum að stefna að því að framleiða eins mikið og við getum og búa til atvinnu úti um allt land þannig að sem fæstir séu án atvinnu. Atvinnuleysi er eitthvert það mesta böl sem Íslendingar þurfa að glíma við. Ég hef sagt að við þolum það verr en aðrar þjóðir ef hér er mikið atvinnuleysi vegna þess að við erum dugmikil, kraftmikil þjóð. Ég held að þau mótmæli sem eru hér á Austurvelli snúist kannski um það, stefnuleysi stjórnvalda, úrræðaleysi í atvinnumálum. Það er vonleysistónn sem kemur frá stjórnvöldum. Það finnst mér ekki gott. Ég aðhyllist miðjustefnu sem gengur út á það að við eigum að búa í landi þar sem menntun og heilbrigðisþjónusta er fyrir alla, hún sé ókeypis og allir eigi aðgang að henni óháð kyni, aldri og búsetu. Það er ekki ódýrt að reka slíkt kerfi, ég geri mér fyllilega grein fyrir því. Ég hef þess vegna sagt og lagt áherslu á að við eigum hér dugmikið og öflugt atvinnulíf. Þess vegna legg ég höfuðáherslu á það að við höldum yfirráðum yfir sjávarútveginum okkar, yfir landbúnaðinum og þeim auðlindum sem við eigum til sjávar og sveita, vegna þess að við verðum að nota allar þessar tekjur í samneysluna til þess að geta búið vel í haginn fyrir þá sem minna mega sín, aldraða og öryrkja, ungt barnafólk, einstæðinga, einstæðar mæður, einstæða feður. Þetta er sú stefna sem ég aðhyllist. Ég tel mig vera ansi langt frá Sjálfstæðisflokknum vegna þess að ég samþykki ekki að velferðarkerfið verði einkavætt. Ég er líka mjög augljóslega langt frá Vinstri grænum vegna þess að ég hef allt aðrar áherslur í atvinnumálum og frá Samfylkingunni vegna þess að ég vil vernda grunnatvinnuvegi þjóðarinnar til sjávar og sveita. Ég held að það verði þjóðinni til óheilla að ganga inn í Evrópusambandið og vil það alls ekki. Enginn hefur sannfært mig um að það sé betra að gefa frá sér auðlindir þjóðarinnar. Jafnvel þó að evran hljómi lokkandi á stundum og erfitt sé að eiga við krónuna þá held ég að evran færi okkur ekkert annað en atvinnuleysi. Við þurfum á sveiflum í hagkerfi okkar að halda, þær eru óhjákvæmilegar. Við þurfum gjaldmiðil sem tekur mið af þeim. Við eigum ekki að gefast upp á því verkefni og segja að krónan sé ónýt. Hún er það ekki. Við höfum bara haft peningamálastefnu og Seðlabanka sem hefur ekki tekið á og reynst þjóðinni nægilega vel í því að halda utan um efnahaginn og gjaldmiðilinn okkar. Eins og ég sagði hér áðan þá vil ég að allir eigi rétt á heilbrigðisþjónustu óháð aldri, kyni og búsetu. Nú er það þannig í þessu frumvarpi að það hallar verulega á einn þjóðfélagshóp. Það hallar verulega á þá sem búa í hinum dreifðu byggðum landsins. 70% niðurskurðar í heilbrigðisþjónustu fer fram úti á landi, hlutfallið er jafnvel hærra. Það er eitthvað sem samrýmist ekki stefnu minni og hugsjónum. Það sem við framsóknarmenn höfum ávallt lagt ofuráherslu á í umræðunni er að vera ábyrgir og sanngjarnir. Það þarf að skera niður. Á því leikur enginn vafi. Það eru erfiðir tímar. Þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar tók við árið 2007 var mikil þensla í þjóðfélaginu og það gerðu sé allir grein fyrir því. Í rannsóknarskýrslunni kemur fram að á árunum á undan hafi ýmis mistök verið gerð í hagstjórninni. Við, þá nýkomin í stjórnarandstöðu og ég nýkominn á Alþingi, tókum þá ákvörðun að vera ábyrg og detta ekki í popúlismann sem því miður mér finnst of oft ráða ríkjum hér á Alþingi. Þegar ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks hækkaði fjárframlögin um 20% í miðri þenslunni sögðum við nei. Það var afar óvinsælt að vilja ekki nota það sem menn töldu þá vera botnlausa sjóði ríkisins. Að vilja ekki vera með í að gera allt fyrir alla. Það var það sem sú ríkisstjórn lagði upp með, enda fór illa skömmu síðar. Í fyrra lagði ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar, fram gríðarlega miklar skattahækkanir sem ég gagnrýndi og sagði að mundu gera það eitt að hafa letjandi áhrif á atvinnulífið, það mundi hægja á hjólum atvinnulífsins þegar við þyrftum á því að halda að koma þeim af stað. Ég bætti við og sagði: Þetta mun líka gera það að verkum að það munu skapast minni tekjur til velferðarkerfisins sem við þurfum að vernda með öllum tiltækum ráðum. Á þetta var ekki hlustað. Nú eru afleiðingarnar að koma í ljós, því miður. Skelfilegur niðurskurður víðs vegar um landið sem er afleiðing af hagstjórnarmistökum síðasta árs. Í fyrra varaði ég líka við því að gengið yrði nær grunnþjónustu víðs vegar um land og benti á að niðurskurður þar þýddi ekki uppsögn á tveimur, þremur starfsmönnum heldur einfaldlega það að stofnunum í hinum dreifðu byggðum landsins yrði lokað. Stofnað hefur verið til 90% til 95% nýrra starfa í hinum opinbera geira hér á höfuðborgarsvæðinu. Það er hinn bitri sannleikur, því miður. Hver er stefnan? Hverjar eru áherslur núverandi ríkisstjórnar? Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra að því áðan hverjar þær væru og mér fannst hann vera á hálfgerðu undanhaldi með þessar tillögur. En Geir Gunnlaugsson landlæknir svarar þessu ágætlega í viðtali í Morgunblaðinu þar sem hann segir að það eigi að leggja höfuðáherslu á heilsugæsluna. Það sé mikilvægt að tryggja grunnþjónustu heilsugæslunnar í nærsamfélaginu og hann spyr hvort við eigum að halda úti öflugum sjúkrahúsum í hverjum landshluta. Sú starfsemi er í eðli sínu dýr og þessi mál þurfi að vera í sífelldri endurskoðun. Geir segir mikilvægt að í hverju heilbrigðisumdæmi sé þverfagleg þjónusta með stóru sjúkrahúsi. Þannig sé jafnvel hægt að tryggja fjölbreyttari og hagkvæmari þjónustu en í dag. Hitt verður þó að hafa í huga að víða úti á landi séu héraðssjúkrahús mikilvægir vinnustaðir. Þess vegna sé umræðan um skert framlög og hugsanlega fækkun starfsfólks í senn viðkvæm og sársaukafull. Þetta er umræða sem hefur ekki farið fram í sölum Alþingis. Við höfum ekki rætt hér í þessum ræðustól hvernig við sjáum fyrir okkur heilbrigðisþjónustuna í landinu á komandi árum. Stefnan er einfaldlega boðuð með niðurskurði á landsbyggðinni í fjárlagafrumvarpi sem hefur verið gagnrýnt fyrir forsendubresti og óvönduð vinnubrögð. Ég er hjartanlega ósammála þessari nýju sýn stjórnarflokkanna í heilbrigðismálum. Ég tel að við eigum fyrir alla muni að halda uppi öflugri heilbrigðisþjónustu úti um allt land. Ég vil ekki að öll þjónusta á Norðurlandi verði færð til Akureyrar. Það er miklu mikilvægara fyrir íbúa Akureyrar að vita af því að öflug sjúkrahús og heilbrigðisstofnanir séu í nærsveitum og nágrannabæjarfélögum. Þetta er allt saman eitt og sama atvinnusvæðið. En atvinnusvæðið er því miður þannig að langt er á milli og erfitt að keyra. Það sér það hver í hendi sér að ef íbúar á Húsavík eða Sauðárkróki þurfa að keyra alla leið til Akureyrar er það bæði dýrara auk þess sem það stofnar heilbrigði og heilsu fólks í hættu. Það er hinn bitri sannleikur. Ég ætla örstutt að fara yfir atvinnuhorfur í þessum landshluta, sér í lagi Þingeyjarsýslu. Við höfum barist fyrir því að Þingeyingar og heimamenn fái að stjórna því hvernig atvinnustarfsemi verði reist á grundvelli þeirrar orku sem þar finnst. Þingeyjarsýslur eru í raun sjálfbært samfélag ef þær fá að nýta alla þá orku sem þeim stendur til boða. Ég ætla að leggja fram þingsályktunartillögu um að sú orka sem finnist í Þingeyjarsýslunum verði fyrst og fremst nýtt til atvinnusköpunar á því svæði. Það er einfaldlega komið á það stig núna að það verður að leggja í róttækar aðgerðir til að vernda þetta svæði. Það eru engin önnur tiltæk ráð. Ég hef barist fyrir því lengi að það komi til stórframkvæmda á Bakka við Húsavík. Vinstri grænir svöruðu því til þegar þeir voru spurðir fyrir nokkrum árum hvað annað ætti að koma í staðinn: Bara eitthvað annað. Þegar gengið var á þá sagði, að mig minnir, hæstv. fjármálaráðherra að það væri til að mynda hægt að efla heilbrigðisþjónustuna á Húsavík, fjölga hjá sýslumanninum, fjölga í lögreglunni. Fjölga opinberum störfum. Nú þegar hæstv. fjármálaráðherra ræður ætlar hann ekki að stuðla að atvinnuuppbyggingu. Orkan er til. Það er hægt að leggja af stað. Nei, hann er líka að skera niður í opinbera geiranum, heilbrigðisgeiranum um 40%. Það á að leggja niður sjúkrahúsið á Húsavík og úr Skagafirði berast þær fréttir að það komi líka til með að verða lokað þar. Austfirðingar þurfa að taka á sig 20% niðurskurð. Það eru gríðarlega vondar fréttir. Þeir hafa barist fyrir því að halda sinni heilbrigðisstofnun á lífi. Fjárhagur þeirra hefur verið erfiður. Þar er langt á milli byggða og samgöngur erfiðar. Við verðum að taka tillit til þess. Við getum ekki látið eins og við búum í borgríki þar sem allir geti sótt heilbrigðisþjónustu um stuttan veg. Það er margt sem hægt er að segja um fjárlögin og ég mun segja það í seinni ræðum mínum. En af því að við erum að tala um stefnu stjórnvalda þá stendur hér á bls. 5 í frumvarpi til fjárlaga í riti sem ber einmitt heitið Stefna og horfur, að það hafi verið gripið til margvíslegra aðgerða til að aðstoða heimili og fyrirtæki vegna skuldavanda þeirra. Þetta hlýtur að vera grín. Það eru allir sammála um að það hefur ekki verið nóg gert. Það er alveg sama í hvaða flokki menn eru. Valgerður Bjarnadóttir hv. þingmaður sagði að menn yrðu bara að horfast í augu við það að það hefði ekki nóg verið gert og að mönnum hefði mistekist. Síðan kemur kannski meira grín, ég veit það ekki, um að gripið hafi verið til margvíslegra aðgerða til að örva atvinnusköpun sem þegar hafi skilað verulegum árangri. Þetta er grín vegna þess að þetta fjárlagafrumvarp byggist á spá Hagstofu Íslands sem spáir 3,2% hagvexti, sem byggist til að mynda á því að það verði ráðist í framkvæmdir við Helguvík, sem eru nú í frosti út af aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Atvinnusköpun og uppbygging um allt land eru í frosti út af aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Við skulum líka hafa í huga að það sem af er þessu ári hafa skatttekjur ríkissjóðs af flestum skattstofnum verið minni en gert var ráð fyrir í áætlun fjárlaga. Tekjuskattur á einstaklinga skilar ríkinu 7,4% minna það sem af er ári en gert var ráð fyrir í fjárlögum síðasta árs. Tekjur af fyrirtækjaskatti eru tveimur prósentum undir áætlunum. Tekjur af fjármagnstekjuskatti verða 7,9% minni það sem af er ári en fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir. Þetta er því miður staðreyndin. Ég skora á þá þingmenn sem eiga sæti í fjárlaganefnd að við tökum höndum saman og leysum þetta verkefni. 

Forseti. Það fjárlagafrumvarp sem við ræðum hér nú og liggur fyrir Alþingi ber ótvírætt vitni þeim efnahagslegu hörmungum sem Ísland varð fyrir haustið 2008. Það var alltaf vitað og um það rætt að fjárlög næsta árs, þ.e. fjárlög 2011, yrðu þau erfiðustu í kjölfar efnahagshrunsins en um leið kannski þau sem mestu máli skipta við endurreisn efnahagslífs landsins. Eins og fram hefur komið urðu áhrif efnahagskreppunnar mjög afdrifarík á Ísland og íslenskt samfélag, jafnvel mun alvarlegri en víðast hvar annars staðar. Hvergi annars staðar var fall bankakerfisins af þeirri stærðargráðu sem hér varð og sama má segja um fall margra helstu fyrirtækja landsins. Þessu til viðbótar er varla hægt að finna hliðstæðu við hrun gjaldmiðilsins og afleiðingar þess eru miklar fyrir heimili og fyrirtæki í landinu. Afleiðing þessa alls var mikill samdráttur í samfélaginu öllu, jafnt hjá einstaklingum og fyrirtækjum, sem endurspeglaðist síðan í afkomu ríkissjóðs. Í hruninu varð ríkissjóður fyrir mörgum þungum höggum og er íslenska ríkið nú afar skuldugt sem auðvitað takmarkar mjög möguleika ríkisins til að bregðast við þeim vanda sem nú steðjar að okkur öllum. Eitt af þyngstu höggunum sem lentu á ríkissjóði var vegna tapaðra krafna Seðlabankans á fjármálafyrirtæki sem ríkið þurfti að yfirtaka og afskrifa til að koma í veg fyrir gjaldþrot Seðlabankans. Það tjón nam um 192 milljörðum kr. og var gjaldfært í ríkisreikningi ársins 2008. Reikna má með því að kostnaður við endurfjármögnun banka og sparisjóða sé u.þ.b. 200 milljarðar kr. og þótt þar komi eignarhlutir á móti sem vonandi munu skila hagnaði þegar upp verður staðið er um gríðarlegar upphæðir að ræða sem þarf að reiða út úr ríkissjóði í dag. Ríkissjóður gaf á sínum tíma út skuldabréf til að forða Seðlabankanum frá gjaldþroti, en það bréf hefur nú verið lækkað niður í 170 milljarða kr. eftir að Seðlabankinn yfirtók aftur hluta af kröfum sem gengið höfðu til ríkisins. Ríkið hefur einnig þurft að standa að verulegum lántökum, m.a. hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og samstarfslöndum um áætlun um endurreisn efnahagslífsins, m.a. til þess að stækka gjaldeyrisvaraforða landsins. Reikna má með því að sá hluti sem þessi skuld ríkissjóðs er geti verið u.þ.b. 120 milljarðar kr. Halli ríkissjóðs á árinu 2009 var um 140 milljarðar kr. og áætlanir ársins í ár gera ráð fyrir halla upp á 100 milljarða kr. og að á næsta ári verði hann innan við 40 milljarðar kr. Hér er um gríðarlegar upphæðir að ræða, virðulegi forseti, og afleiðing þess er m.a. þau gríðarlegu vaxtagjöld sem við erum nú að glíma við. Gert er ráð fyrir að á næsta ári verði vaxtagjöldin um 4,5% af vergri landsframleiðslu, þ.e. um 16% af tekjum ríkissjóðs. Til samanburðar má nefna að vaxtatekjur ársins 2007 voru um 1,7% af vergri landsframleiðslu og hafa því aukist sem því nemur. Ríkissjóður varð fyrir verulegum tekjubresti í kjölfar hrunsins og atvinnuleysi margfaldaðist og fór í áður óþekktar hæðir sem við munum ekki una við til lengri tíma. Forseti. Það er ekki ástæða til að dvelja öllu lengur við þessar staðreyndir sem blasa við okkur öllum, þ.e. þeim sem vilja á þær horfa. Ítarlega hefur verið fjallað um þetta á undanförnum missirum, m.a. í ræðum þingmanna hér í dag. Það er þó nauðsynlegt að rifja upp helstu þætti þessa máls til að minna okkur á þau verkefni sem blasa við okkur og nauðsyn þess að bregðast við þeim með skjótum og ábyrgum hætti. Ef við ætlum á annað borð að skapa hér það þjóðfélag sem við flest viljum búa í og teljum til velferðarþjóðfélaga sem kennd eru við norræn ríki er algjör forsenda að við náum tökum á ríkisfjármálunum . Að öðrum kosti munum við færast enn aftar í tíma og það verður okkur enn erfiðara að snúa blaðinu við með hverju árinu sem líður þar til það verður að lokum ógerlegt. Það verður því aldrei nægilega undirstrikað að nú verðum við öll að taka höndum saman um að ná tökum á ríkisfjármálunum og að við gerum okkur ljóst hvaða afleiðingar það hafi í för með sér ef við gerum það ekki. Forseti. Á undanförnum árum hefur ríkt mikið agaleysi í samfélaginu öllu. Það á ekki síst við um rekstur ríkisins. Ótal dæmi eru um þá óráðsíu sem hér ríkti og afleiðingar þess hvað fjármálastjórn íslenska ríkisins var slæm og óábyrg. Þær afleiðingar blasa við okkur öllum. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga árið 2005 er fjallað um þessa óráðsíu og segir m.a. um hana, með leyfi forseta: „Í árslok 2005 hafði ríflega fjórðungur fjárlagaliða ráðstafað fjármunum umfram heimildir eða alls 135 fjárlagaliðir. Af þeim voru 96 með meira en 4% halla en skv. reglugerð um framkvæmd fjárlaga ber að grípa til sérstakra aðgerða ef farið er yfir þessi mörk.“ Síðan segir í skýrslunni, með leyfi forseta: „Brúttó frávik svarar til 11,6% af gjöldum ársins 2005 hjá A-hluta ríkissjóðs.“ Áfram heldur Ríkisendurskoðun um framkvæmd fjárlaga 2005 og segir: „Í reglugerð nr. 1061/2004, um framkvæmd fjárlaga og ábyrgð á fjárreiðum ríkisstofnana í A-hluta, er skýrt kveðið á um skyldur forstöðumanna stofnana og eftirlitshlutverk ráðuneytanna. Ljóst er að í allt of mörgum tilfellum eru ákvæði reglugerðarinnar virt að vettugi og þannig gefið í skyn að fjárlög séu ekki annað en áætlun sem hafa beri til hliðsjónar, en sem heimilt sé að víkja frá í verulegum mæli án atbeina Alþingis sem fer með fjárveitingarvaldið. Það er á ábyrgð Alþingis, ráðuneyta og forstöðumanna stofnana að sjá til þess að fjárlög séu virt.“ Þetta eru alvarlegar athugasemdir hjá Ríkisendurskoðun vegna framkvæmdar fjárlaga árið 2005, fyrir fimm árum, og þetta eru fyrstu athugasemdir í langri röð slíkra athugasemda af hálfu Ríkisendurskoðunar. Það hefði mátt ætla að gripið yrði til róttækra ráðstafana við slíka ádrepu. Ríkisendurskoðun heldur áfram að gefa út skýrslur um framkvæmd fjárlaga. Um framkvæmd fjárlaga næsta árs á eftir, 2006, segir í skýrslu Ríkisendurskoðunar, með leyfi forseta: „Eins og mörg undanfarin ár fóru útgjöld A-hluta ríkisins á árinu 2006 verulega fram úr fjárlögum. […] Þessi aukning þýðir að veittar voru heimildir til að stofna til 14,1% hærri útgjalda á árinu 2006 en árið þar á undan. Í lok árs 2006 stóðu 75 fjárlagaliðir í halla umfram 4% vikmörk reglugerðar um framkvæmd fjárlaga. Þetta er um það bil sjöundi hver fjárlagaliður …“ Ríkisendurskoðun heldur áfram, með leyfi forseta: „Þegar öllu er á botninn hvolft felst vandamálið í agaleysi allra aðila, bæði forstöðumanna sem hlut eiga að máli og stjórnenda þeirra ráðuneyta sem forstöðumennirnir heyra undir.“ Þegar öllu er á botninn hvolft felst vandamálið í agaleysi allra aðila, eins og svo greinilega blasir við. Þetta er þungur dómur sem Ríkisendurskoðun fellir á þessum árum um stjórn efnahagsmála. Ríkisendurskoðun skoðar líka framkvæmd fjárlaga árið 2007 í skýrslu á hinu fræga ári 2008. Hvað segir stofnunin um fjármálastjórnina eftir allar ádrepur fyrri ára og hver voru viðbrögðin við þeim ádrepum? Með leyfi forseta langar mig til að vitna í skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga árið 2007. Þar segir: „Ríkisendurskoðun hefur á undanförnum tveimur áratugum bent ítrekað á ýmsa misbresti á framkvæmd fjárlaga. Virðingarleysi fyrir bindandi fyrirmælum fjárlaga hefur verið gagnrýnt sem og almennt agaleysi í rekstri fjölmargra stofnana. Þá hefur stofnunin ítrekað bent á misræmi í ákvörðunum fjárveitingarvaldsins og framkvæmdarvaldsins. Þar er átt við að fjárveitingarvaldið ákvarði umfang opinberrar þjónustu með fjárlögum hvers árs en forstöðumenn og ráðuneyti taki sér iðulega vald til að auka umfang hennar umfram lögbundnar heimildir. Slíkar ábendingar Ríkisendurskoðunar hafa litlu skilað. Loks er vert að geta þess að stofnunin hefur um langt árabil bent á nauðsyn þess að áætla rekstrarkostnað stofnana til lengri tíma en nú er gert og styrkja þannig fjárlagaferlið.“ Í skýrslunni segir enn fremur, með leyfi forseta: „Af þeim þrettán stofnunum sem sérstaklega var fjallað um í skýrslu um framkvæmd fjárlaga 2006 voru tólf enn með halla umfram 4% viðmiðið í árslok 2007. Ljóst er því að ekki hefur verið tekið á rekstrarvanda þeirra. Þetta er algjörlega ólíðandi.“ Ríkisendurskoðun heldur svo áfram í talsvert löngu máli um þetta atriði en endar, með leyfi forseta, á þessum orðum: „Umfang halla og uppsafnaðra fjárheimilda í árslok 2007 sýna að ekki hefur verið brugðist við síendurteknum ábendingum Ríkisendurskoðunar. Stofnunin getur eðli málsins samkvæmt ekki annað en komið sínu áliti á framfæri með þeim hætti sem hér er gert.“ Það er ráð Ríkisendurskoðunar, hún getur ekki annað en komið ábendingum sínum á framfæri eins og segir í skýrslunni. Það er síðan fjárlaganefndar Alþingis að taka við þeim ábendingum og gera úr þeim það sem mönnum þar þóknast. Það hefur víst lítið verið eftir því sem fram kemur í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Virðulegi forseti. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga 2009 og janúar til apríl 2010 er annar tónn sleginn. Ég ætla að sleppa hér umsögn um árið 2008 því að það var að mörgu leyti afbrigðilegt ár og ósanngjarnt að taka það inn í þessi dæmi. Með leyfi forseta segir Ríkisendurskoðun um framkvæmd fjárlaga 2009: „Áform um tekjuöflun ríkisins á árinu 2009 gengu [því] eftir og gott betur. […] Heildargjöld A-hluta ríkissjóðs á árinu voru hins vegar 12 milljörðum kr. lægri en heildarfjárheimildir ársins en 23 milljörðum kr. hærri en heimildir fjárlaga [gáfu til kynna]. Samkvæmt þessu tókst að halda útgjöldum ríkisins innan fjárheimilda á árinu 2009. Þar skiptir tvennt mestu máli. Annars vegar reyndist kostnaður við endurreisn bankakerfisins minni en áætlað var. Hins vegar var rekstur fjölmargra stofnana innan fjárheimilda. […] Því blasir við að það tókst að halda rekstri ríkissjóðs innan fjárheimilda fyrstu fjóra mánuði þessa árs.“ Að mati Ríkisendurskoðunar tókst að halda rekstri ríkissjóðs innan fjárheimilda fyrstu fjóra mánuði þessa árs. Hér segir orðrétt, með leyfi forseta: „Að mati Ríkisendurskoðunar er ekki ástæða til annars en að ætla að það geti gengið eftir“, þ.e. það sem síðustu fjórir mánuðir gefa til kynna. Í fleira mætti vitna úr skýrslum Ríkisendurskoðunar, bæði fyrir yfirstandandi ár og undanfarin ár, sem fróðlegt er að lesa og vitna um það agaleysi sem hefur verið á ríkisfjármálum hér allt of lengi og við erum held ég flest sammála um að hafi verið. Það má vera ljóst að agaleysi og óstjórn hefur einkennt fjármálastjórn á Íslandi allt of lengi á undanförnum árum og áratugum eins og Ríkisendurskoðun bendir á. Um þetta þarf í sjálfu sér ekki að deila eða hafa um fleiri orð. Með því að vitna í skýrslu Ríkisendurskoðunar fyrir fyrstu fjóra mánuði þessa árs og ársins 2009 er ég ekki að halda því fram að við höfum náð tökum á öllu því sem við þurfum að ná tökum á í rekstri ríkisins. Það er langur vegur frá því. Það er enn nokkuð langt í að stjórn ríkisfjármála verði með því móti sem ásættanlegt er til framtíðar og nauðsynlegt er að verði til framtíðar en við erum á réttri leið. Það er greinilegt af umsögn óvilhallra aðila. Ég vil meina að Ríkisendurskoðun dragi ekki taum ríkjandi stjórnvalda, ekkert frekar en gert var á árum áður þegar Ríkisendurskoðun gagnrýndi það agaleysi og óráðsíu sem að hennar mati einkenndi stjórn ríkisfjármála. Við erum á réttri leið og ég held að það sé okkur öllum að þakka sem hér sitjum í þessum sal á Alþingi og í fjárlaganefnd vegna þess að ég held að það sé einlægur vilji allra fjárlaganefndarmanna, einlægur vilji til að ná tökum á ríkisfjármálunum sem hefur endurspeglast í orðum og störfum þeirra fjárlaganefndarmanna sem ég hef setið með undanfarið ár á Alþingi. Ég nefni þetta atriði hér til að vekja athygli á nauðsyn þess að við náum að hafa aga á stjórn ríkisfjármála, og nú sem aldrei fyrr. Reynslan á að hafa kennt okkur að það er brýnt að hafa gott eftirlit með fjárreiðum ríkisins, stofnunum þess og hvar sem verið er að sýsla með fjármál ríkisins. Ég undirstrika þann einlæga vilja sem ég skynja og hef skynjað hjá fulltrúum allra flokka í fjárlaganefnd. Það er ekki síst þeim einskæra vilja úr hópi fjárlaganefndarmanna að þakka hversu vel okkur tekst líka að halda utan um stöðuna í dag, að líta gagnrýnið á það hvernig fjármunum er varið af hálfu ríkisins, af hálfu stofnana og ráðuneyta, spyrja spurninga og kalla eftir upplýsingum. Það er hlutverk okkar að gera það og á okkar ábyrgð að fylgja því eftir að farið sé með fjármuni með þeim hætti sem við viljum að gert sé. Það á ekki síst við núna þegar horft er í hverja einustu krónu sem til skiptanna er, þó ekki til skiptanna í raun og veru heldur sem við verðum að reyna að skipta einhvern veginn á milli til að halda samfélaginu á floti meðan við erum að reyna að ná tökum á efnahagsástandinu. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að ræða hér um einstaka liði fjárlagafrumvarpsins heldur geyma mér það til betri tíma, sérstaklega þegar frumvarpið verður komið til kasta fjárlaganefndar þar sem við munum vonandi ræða það miklu nákvæmar og ítarlegar en við getum og ætlum að gera hér. Ég ætla líka að geyma mér þá umræðu þar til við fáum frumvarpið eftir þá vinnu fjárlaganefndar til 2. umr. á Alþingi og línur farnar að skýrast betur í því í hvaða átt við ætlum að fara með það. Það eru erfiðir tímar hér á landi og þeir tímar verða erfiðir hvað sem hver segir, hverju sem menn halda á lofti og hverju sem menn lofa. Það er auðvelt í ástandi eins og er í dag að lofa umfram það sem menn geta staðið við, en það er óábyrgt. Það er ábyrgt að segja ekki meira í því ástandi sem hér er en við getum staðið við. Það eigum við að gera. Við eigum ekki að reyna að tala inn í eyru þeirra sem eru í vandræðum og gefa til kynna að það sé auðveld leið út úr þessum erfiðu málum. Hún er ekki til. Það er engin töfralausn til og það er óábyrgt að halda slíku fram. Virðulegi forseti. Ég lýsi mig tilbúinn til að reyna að ná samkomulagi um gerð fjárlaga næsta árs við alla flokka á Alþingi og alla þingmenn á Alþingi. Það á við um einstök atriði þessa frumvarps sem hér liggur fyrir og það á við um allt annað sem að fjárlagagerðinni lýtur. Ég undirstrika að ég hef skynjað þann vilja hjá fjárlaganefndarmönnum, í það minnsta þeim sem ég hef setið með hingað til - ég veit ekki hvaða breytingar hafa orðið á fjárlaganefndinni núna ef einhverjar hafa orðið á annað borð, hef ekki fylgst með því - og ætlast til þess og vonast til þess að við munum ná saman um að leiða þessi fjárlög til lykta. En markmiðin þurfa að vera skýr ef um frumvarpið á að nást sátt. Ef við ætlum að ná sátt um einstaka liði frumvarpsins verðum við að vera sátt við þau markmið að ætla að ná tökum á ríkisfjármálunum, gera ríkisfjármálin sjálfbær, stöðva skuldasöfnunina og reyna að stilla upp á nýtt miðað við getu okkar til að reka þetta samfélag. Það er mín einlæga von að við náum að stilla saman strengi, bæði á þingi og ekki síst í fjárlaganefnd eins og ég hef margítrekað sagt í ræðu minni og ég hef vonir til að svo verði. Þótt við munum takast á um einstök atriði skulum við vera sammála um markmiðin. Þau eiga að vera skýr. Þau eru algjörlega nauðsynleg. Það er nauðsynlegt sem aldrei fyrr. Þetta eru þau mikilvægustu fjárlög sem við komum til með að glíma við, nú sem aldrei fyrr er nauðsynlegt að ná tökum á þessum málum, höldum utan um útgjöldin, fylgjumst með því í hvað fjármununum er eytt þannig að við stöndum ekki hér í verri sporum að ári en við þó stöndum í í dag.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Vali Gíslasyni fyrir ræðuna. Ég er sammála honum um að það þurfi að vera meiri agi í ríkisfjármálum en verið hefur. Hann las upp úr skýrslu Ríkisendurskoðunar frá árunum 2005 og til dagsins í dag. Ég vil taka fram að allir flokkar bera ábyrgð á þeirri þenslu sem þá átti sér stað, það var sífelld krafa frá vinstri flokkunum um að gera allt fyrir alla, og aldrei var nóg gert í þeim efnum, bara svo að það sé sagt. Mig langar að spyrja hv. þingmann um störf hins svokallaða ríkisfjármálahóps. Nú er hv. þingmaður í þeirri skrýtnu aðstöðu að þurfa að taka til endurskoðunar og jafnvel gagngerra breytinga fjárlagafrumvarp sem hann átti þátt í að vinna ásamt starfsmönnum fjármálaráðuneytisins. Ég hef gagnrýnt þetta fyrirkomulag og bent á að framkvæmdarvaldið og löggjafarvaldið eigi að vera aðskilið, auk þess sem þetta séu dæmi um vond vinnubrögð fortíðarinnar, vinnubrögð sem við öll viljum breyta og laga. Ég veit að hv. þingmaður er mér sammála um að breyta þurfi þessum vinnubrögðum. Það var athyglisvert að heyra hversu oft nefndin kom saman og hvernig vinnan gekk. Sér í lagi eftir að fyrrum formaður fjárlaganefndar hætti í ríkisfjármálahópnum, en hæstv. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ef ég hef skilið hann rétt vegna þeirra skýrslna sem ég vitnaði í frá Ríkisendurskoðun, það eru árin 2005, 2006 og 2007, og ef marka mátti orð hans hér áðan þannig að það hefði verið krafa vinstri flokkanna um aukin útgjöld á þessum tíma, þess vegna hafi agaleysið verið með þessum hætti sem þar var. Ég var ekki að tala um kröfu um útgjöld, hverjir hefðu gert kröfu um útgjöld. Vinstri flokkarnir voru ekki í ríkisstjórn á þessum tíma. Ég var ekki að tala um hverjir voru í ríkisstjórn á þessum tíma, hv. þingmaður, ég var að ræða um agaleysið sem Alþingi sýndi fjármálum ríkisins á þessum tíma, burt séð frá því hverjir voru í ríkisstjórn, burt séð frá því hvaða flokkar mynduðu ríkisstjórn, agaleysið var algjört. Það gat ekki orðið meira. Það endurspeglast m.a. í gögnum sem fylgja fjárlagafrumvarpinu og finna má á vef fjármálaráðuneytisins sem sýna nákvæmlega sömu tölur á þessum árum. Það vitnar um agaleysið sem var á þessum árum eins og Ríkisendurskoðun segir að hafi verið. Þá var fjárlagahallinn algjör, hafði aldrei verið meiri en akkúrat á þessum tíma þegar við mældum góðærið sem mest. Á sama tíma var agaleysið mest. Það skiptir mig engu máli hverjir voru í ríkisstjórn á þessum tíma, það breytir ekki nokkru einasta máli í þessu sambandi. Ég geri kröfu til þess að við hér inni á Alþingi, fjárlaganefndarmenn sem og aðrir alþingismenn, sýnum aga í ríkisrekstrinum, við sýnum fjárlögunum aga og fylgjum eftir að ákvörðunum sem við tökum verið fylgt eftir. Og ekkert umfram það, það er það sem ég talaði um í ræðu minni og vil vekja 

Virðulegi forseti. Spurningin mín var um allt annað, hún var um tilurð hins svokallaða ríkisfjármálahóps. Ég tók undir með hv. þingmanni um að við þyrftum að koma á aga í ríkisfjármálum. Meira var nú ekki um þann málaflokk. En ég vil fá að vita, vegna þess að hv. þm. Björn Valur Gíslason hefur sem varaformaður fjárlaganefndar tekið þátt í að útbúa fjárlagafrumvarpið sem við glímum við. Nú tekur hann við eigin verki og á að gagnrýna það og yfirfara. Ég hef sagt að þetta sé fyrirkomulag sem gangi ekki. Ég spyr, og ítreka spurningu mína: Hvað finnst þingmanninum um þetta, hvernig gekk vinnan í hópnum og hvaða skilaboð hefur þingmaðurinn til þeirra sem koma til með að missa vinnuna í Þingeyjarsýslum út af 

Forseti. Hv. þingmaður spyr um ríkisfjármálahópinn sem vann að undirbúningi eða gerð þessa fjárlagafrumvarps sem ég sat í ásamt fleirum. Hv. þingmaður spyr: Hvernig gekk vinnan? Hún gekk ágætlega, hún gekk bara fínt. Hún liggur m.a. frammi í fjárlagafrumvarpinu sem liggur fyrir þinginu að hluta til. Auðvitað komum við ekki að öllum þeim verkum. Við komum að undirbúningi vinnunnar og leyndum því ekki neitt. Það kom oft til umræðu í fjárlaganefnd og hefur margoft komið fram í opinberri umræðu. Ég sé ekkert óeðlilegt við það. Hversu oft fundaði nefndin? Ég hef ekki tölu á fjölda funda, því miður, ég skal láta kalla eftir þeim upplýsingum ef hv. þingmaður óskar eftir því. Hvernig gengu fundir eftir að hv. þm. Guðbjartur Hannesson hætti í hópnum? Það voru engir fundir haldnir í ríkisfjármálahópnum eftir að hann hætti vegna þess að þá var vinnunni lokið og það leið talsverður tími 

Forseti. Varðandi ræðuna sem hér var flutt ber að þakka hv. þingmanni yfirferðina um söguna og minna menn á agaleysi, sem er í sjálfu sér alveg rétt. Það var, eins og hefur komið fram í skýrslum Ríkisendurskoðunar, ákveðið los í þeim öra vexti og því mikla umróti sem var. Ég tek undir að auka þarf á agann og ég vek athygli á að þetta sama agaleysi er enn fyrir hendi, því miður. Ég get alveg nefnt dæmi um það. Við fjárlaganefndarmenn fengum allt í einu tilkynningu um 350 millj. kr. útgjöld til viðhalds, bara tilkynningu, við lásum um þetta í fjölmiðlum. Ég minni á það sem fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, núverandi dómsmálaráðherra, gerði vorið 2009. Hann afturkallaði samþykkt Alþingis um framkvæmd á breytingum útgjalda heilbrigðisþjónustunnar. Ég ætla líka að minna á að allt í einu var hallinn á LSH 2,8 milljarðar, vegna láns. Þess sér engan stað í fjárlagafrumvarpinu hvernig á að fara með það. Ég deili því áhyggjum hv. þingmanns en kalla sömuleiðis eftir því hvernig hann, sem varaformaður fjárlaganefndar, oddviti annars stjórnarflokksins, hyggst beita sér fyrir breytingum í þessum efnum gagnvart núverandi framkvæmdarvaldi.

Forseti. Ég ætla að endurtaka eina málsgrein úr ræðu minni frá því áðan sem hefur farið fram hjá hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni. Eftir að hafa fjallað um skýrslu Ríkisendurskoðunar frá árunum 2005–2010 segi ég í ræðu minni, með leyfi forseta: „Með þessu er ég ekki að halda því fram að við höfum náð tökum á öllu því sem við þurfum að ná tökum á. Það er enn nokkuð langt í að stjórn ríkisfjármála verði með því móti sem ásættanlegt er og nauðsynlegt er að verði til framtíðar.“ Ég ætla að vona að hv. þingmaður hafi heyrt núna það sem ég sagði um þetta. Það var ekkert ákveðið los í þeim öra vexti sem átti að hafa verið hér árin 2005, 2006 og 2007. Þar vitnaði ég til skýrslu Ríkisendurskoðunar sem talar ekki um los, hún talar um agaleysi, stjórnleysi og óráðsíu sem er algjörlega óásættanleg. Það eru ekki lausatök. Við getum verið ósammála um niðurstöðu skýrslunnar en agaleysi hefur ríkt nánast fram á þennan dag. Okkur miðar þó í rétta átt. Ég ætla að vona að hv. þingmaður sé mér ekki ósammála um það, okkur miðar í rétta átt hvað þetta varðar. Þar vitna ég til gagna sem hafa borist til fjárlaganefndar frá aðilum sem við höfum kallað eftir áliti frá. Ríkisendurskoðun, sem ég vísaði til áðan, og fleiri aðilar hafa komið inn á gólf til okkar til skrafs og ráðagerða. Ég veit að hv. þingmaður getur sömuleiðis borið vitni um það og örugglega nefnt dæmi um slíkt. Sama agaleysið er ekki enn við lýði, við erum á réttri leið en við eigum enn talsvert langt í land. Við skulum taka höndum saman um að ná meiri og betri tökum á þessu en verið hefur því að ég held að við hljótum líka að vera sammála um að þetta var óásættanlegt eins og það var.

Forseti. Ég heyrði ágætlega þessi orð hv. þingmanns en hann svarar ekki spurningunni. Spurning mín var sú hvernig hv. þingmaður sér fyrir sér að Alþingi breyti þeim atriðum sem ég nefndi, því verklagi sem er ekkert nýtt, svo að ég sætti hann við mína spurningu. Ég vil nota tækifærið einfaldlega vegna þess að hv. þingmaður ræddi ekki einstök atriði. Ég vil spyrja hann: Styður hann áform um 100 millj. kr. útgjöld til nýrrar stofnunar sem heitir Byggingastofnun? Styður hv. þingmaður áform um nýja stofnun sem er Fjölmiðlastofa sem kallar í upphafi til 40 millj. kr. útgjalda á sama tíma og frumvarpið gerir ráð fyrir niðurskurði til mennta- og heilbrigðismála? Styður hv. þingmaður þau áform óbreytt?

Forseti. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson spyr hvort ég styðji fjárlagafrumvarpið. Já, ég styð það. Ég styð fjárlagafrumvarpið eins og það er lagt fram og er stuðningsmaður þess. Ég hef lýst mig reiðubúinn - en sá kafli ræðu minnar hefur kannski farið fram hjá hv. þingmanni sömuleiðis, eins og margt annað sem ég sagði sem honum hefur ekki þótt áhugavert. Ég lýsi mig tilbúinn til að eiga samræður og reyna að ná sátt um einstaka liði fjárlagafrumvarpsins og þar undanskil ég engan ef markmiðin eru skýr, ef markmiðin eru þau sem sett eru fram í frumvarpinu um að ná tökum á ríkisfjármálunum. Það er okkur nauðsynlegt að gera ef við eigum að þokast áfram. Ég lýsi mig enn og aftur tilbúinn til þess, upp á hvern einasta einstakan lið fjárlagafrumvarpsins, en markmiðin þurfa að vera skýr 

Frú forseti. Ég held að við séum kannski nær því en oft áður að ná saman því að menn lýsa sig reiðubúna að vinna að því reyna að ná saman ríkisfjárlögum enda eru miklir hagsmunir í húfi. Mig langar að víkja að tveimur þáttum. Í fyrsta lagi eru það efnahagsforsendurnar. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann deili ekki áhyggjum mínum um forsendurnar sem gefnar eru í fjárlagafrumvarpinu varðandi hagvöxtinn þar sem segir, og fjármálaráðherra gerir ráð fyrir, að hagvöxturinn verði 3,2% í stað 2,3%, sérstaklega í ljósi þess að samdrátturinn er mun meiri en gert var ráð fyrir. Hagstofan spáði á sínum tíma 2,3% samdrætti í hagvexti en hann fór í 2,9%, þ.e. hann jókst verulega. Má ekki gera ráð fyrir að það sama gerist hér? Ég ætla ekki að tala um blekkingar, ég held að ekki sé rétt að nota svo stór orð hérna, en er þetta ekki óraunsæi í forsendum fjárlagafrumvarpsins? Síðan er annað sem veldur mér miklum áhyggjum og snertir skuldamál heimilanna. Það eru hækkanir á þáttum sem snerta beint vísitöluna, þ.e. hækkunin á bensíngjaldinu upp á 2 kr., minnir mig, og hækkunin á áfengis- og tóbaksgjaldinu. Það hefur greinilega sýnt sig að sú hækkun mun ekki skila sér, hún gerði það að minnsta kosti ekki á síðasta ári í neinum verulegum mæli og mun ekki skila sér í neinu öðru en hækkunum á lánum fjölskyldnanna í landinu. Ég vil spyrja hv. þingmann: Deilir hann ekki þeim áhyggjum með mér að þessar hækkanir muni hafa bein áhrif á verðlagið og á lán fjölskyldnanna í landinu og hafi ekki síður vond áhrif á þær mikilvægu 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég deili áhyggjum hv. þingmanns varðandi efnahagsforsendurnar en ég tel þær vera trúverðugar. Þær eru byggðar á spá Hagstofunnar frá því í júní í sumar. Á fundi með Hagstofunni í fjárlaganefnd seinni partinn í sumar var farið yfir þær forsendur sem Hagstofan hafði gefið sér varðandi þjóðhagsspána. Þar kom m.a. fram í máli Hagstofunnar að nú þegar þyrfti að taka tillit til nokkurra óvissuþátta í spánni sem birt var í júní. Flestir óvissuþættirnir sem þau töldu upp fyrir okkur voru þó með jákvæðum formerkjum: meiri umsvif, minna atvinnuleysi, sterkara gengi, lægri vextir o.s.frv. Á sama fundi voru fulltrúar Hagstofunnar sem komu á fund fjárlaganefndar spurðir út í Helguvíkurframkvæmdir og hvort til greina kæmi að taka fyrsta áfanga Helguvíkur, sem er gert ráð fyrir í þjóðhagsspánni að verði á næsta ári, hreinlega út úr spánni. Þeir jánkuðu því og sögðu að það kæmi vel til greina vegna óvissunnar um framkvæmdina. Og í hverju felst sú óvissa að mati Hagstofunnar? Tveimur meginþáttum. Annars vegar að vafi leikur á því að nægjanleg orka sé á svæðinu til að knýja verksmiðjuna áfram. Það er stór þáttur og skiptir talsvert miklu. Í öðru lagi er mikill vafi á því að það takist að fjármagna framkvæmdina. Ég vek athygli hv. þingmanns og þingmanna allra á því hversu mörg lán hafa fengist til Íslands frá hruni til framkvæmda af þessu tagi. Hafa menn velt því 

Frú forseti. Já, svar mitt við því er alveg skýrt. Það er einfaldlega vond ríkisstjórn með vond skilaboð til umheimsins varðandi þá fjárfestingarkosti sem eru hér í boði. Þá er ég ekki að tala bara um stóriðjuframkvæmdirnar eins og í Helguvík sem er bráðnauðsynlegt að fara í. Við þurfum að fara af stað með framkvæmdir hvort sem er í stóriðju eða á öðrum sviðum. Við erum að tala um gagnaver, þar segir ríkisstjórnin lok, lok og læs. Við erum að tala m.a. um ECA-verkefnið. Það má ekki af því að þar er eitthvert hernaðarbrölt á ferðinni að mati Vinstri grænna. Það má ekki fara af stað með sjúkrahús af því að svo vill til að það eru einkaaðilar sem koma að uppbyggingu sjúkrahússins. Við höfum komið með tillögur sem stuðla að því að efla atvinnu, ekki síst á Suðurnesjunum, til að koma hreyfingu á atvinnulífið sem leiðir til þess að skatttekjur ríkisins verði hærri. Þetta er svo einfalt. Að skatttekjur ríkisins verði hærri svo við getum frekar hlúð að því að efla velferðarkerfið og að Þingeyingar eða Hafnfirðingar þurfi ekki að standa frammi fyrir stórfelldum niðurskurði til heilbrigðismála. Síðan vil ég vekja athygli á því og þakka sérstaklega hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir að vera eini fagráðherrann 

Virðulegi forseti. Já, þetta er svo vond ríkisstjórn að mati hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur og þess vegna er ekki hægt að fjármagna stór verkefni á Íslandi. Fyrir örfáum dögum var viðtal í fjölmiðlum við Hörð Arnarson, forstjóra Landsvirkjunar, sem hafði aðra sögu að segja varðandi fjármögnun þeirra verkefna sem Landsvirkjun hefur í hyggju að fara í. Þar segir hann berum orðum að ekki takist að fjármagna stórverkefni á Íslandi vegna óleystra deilna við erlend ríki 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að segja eftir orðaskipti hv. þingmanna hér áðan að ríkisstjórnin er algjörlega handónýt. Ég tel það ekki óábyrgt að halda því fram, hvort sem hv. þingmanni Birni Vali Gíslasyni líkar það betur eða verr.  Ég vil byrja á því að taka undir það sem komið hefur fram að auðvitað er meginmarkmiðið hjá okkur að ná niður halla ríkissjóðs. Ég tek undir með þeim sem hafa sagt það. Eins og ástandið er í dag greiðum við 15% af tekjum ríkissjóðs í vaxtagjöld. Það er ekki sjálfbært. Það sjá allir. Hins vegar greinir okkur á um hvernig á að fara að því. Ég tek eftir því, virðulegi forseti, í upphafi umræðunnar bæði hjá hæstv. fjármálaráðherra og hæstv . heilbrigðisráðherra, að þetta minnir mig á skattahækkunartillögur ríkisstjórnarinnar í fyrra. Spunaleikurinn sem var í kringum þær, að þær voru boðaðar ógurlega miklar en síðan var dregið í land og sagt: Við þurfum ekki að hækka meira. Ég hef trú á því og ætla að vona að það muni vera restin. Hæstv. ráðherrar sem ég nefndi áðan eru reyndar komnir á harðaflótta frá þessu plaggi hér. Þeir munu segja þegar þetta verður samþykkt í lokin: Við þurftum ekki að skera svona mikið niður eins og til stóð. Það á að reyna að róa fólkið. Forsendur frumvarpsins, virðulegur forseti, eru veikar. Það þarf ekkert að fara mikið yfir þær miðað við það sem verður gert. Spáð er hagvexti upp á 3,2%. Seðlabankinn spáir 2% í hagvöxt sem er miklu nýrri spá og nær tíma og raunveruleika miðað við þær aðstæður sem við upplifum í dag. Svo er margt annað sem bendir til þess hvað er að gerast í þjóðfélaginu. Það er með þessa handónýtu ríkisstjórn, svo ég noti nú það orð aftur, að hún týnir öllu frá Seðlabankanum hvort sem það eru lögfræðiálit eða annað. Hugsanlega er það þess vegna sem þeir geta ekki notað þessa spá frá þeim. En það er líka svo margt annað. Ég er hugsi yfir því hvað er að gerast í sambandi við skatttekjurnar á þessu ári. Nú liggur fyrir að skatttekjurnar, miðað við áætlun fjárlagafrumvarpsins árið 2010, dragist verulega saman. Á fyrstu átta mánuðum ársins munar í skatttekjum á einstaklingar, 4,6 milljörðum - 4,6 milljörðum. Samt sem áður er lagt til í frumvarpinu að hækka skatttekjurnar eins og gert var ráð fyrir í upphaflegu áætlunum fjárlagafrumvarpsins 2010. Ef við skoðum þetta nánar og tökum það dýpra, þá eru staðreyndirnar þær að miðað við áætlunina í frumvarpinu 2010 var spáð meira atvinnuleysi en reyndin varð, sem hefði átt að hjálpa til við að skatttekjurnar yrðu meiri en reiknað var með. Plús það sem ég held að menn eigi eftir að átta sig á og hljóta að skilja að fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir því að segja upp í kringum 1.500 manns - fimmtán hundruð manns - það þýðir að það mun ekki verða það atvinnuleysi sem er spáð. Það gefur auga leið að forsendurnar og grunnurinn í frumvarpinu er afskaplega, ég ætla ekki að segja afskaplega veikur, svo ég reyni nú að passa mig,  Síðan er annað. Það kom fram í fréttum núna fyrir tveimur, þremur dögum að skerðingar sem verða á uppsjávarveiðum munu minnka útflutningstekjur um 9,5 milljarða. Ég er ekki að gera kröfur um að það sé inni í frumvarpinu því það er óraunhæft. Hins vegar bendi ég á veikleikann. Það er ekkert í kortunum sem sýnir að hæstv. ríkisstjórn ætli að breyta einhverju hér og koma atvinnulífinu af stað. Það er líka verulegt áhyggjuefni. Það hefur margt verið sagt hér í þingsal. Ef á að búa til ávöxt og minnka niðurskurð og annað verðum við að skapa atvinnutækifæri. Það er nú ekki flóknara en það. Hvað var lagt til? Svo ég komi nú inn á það. Ég fagnaði því að hæstv. fjármálaráðherra sagði í ræðu sinni fyrr í dag að hann óskaði eftir góðu samstarfi við hv. fjárlaganefnd. Ég ætla svo sannarlega að vona að hann standi við það, hæstv. ráðherrann. Það þarf aðeins að rifja upp, hvað lögðum við fulltrúar sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd til? Við lögðum til að skorið yrði niður um 8 milljarða. Það var ekki hlustað á það. Við lögðum til margar breytingar eins og að hægt væri að samnýta skipaflota Landhelgisgæslunnar og Hafrannsóknastofnunar með því að færa skipaflotann frá Hafrannsóknastofnun yfir til Landhelgisgæslunnar. Það var ekki hlustað á það, ekki virt viðlits. Það var líka bent á það hér. Hver er raunin að verða núna? Á sama tíma og við munum draga saman veiðar á uppsjávarfiski hefur stofnunin tilkynnt að ekki munu verða stundaðar rannsóknir á uppsjávarveiðistofnum. Hefði ekki verið hægt að breyta því með því að hagræða skipaflota Hafrannsóknastofnunar? Það er óskiljanlegt af hverju menn vilja ekki skoða það. Það var bent á margt annað og það stenst ekkert sem gert var. Það var ekkert gert með það sem við fulltrúar sjálfstæðismanna lögðum til í fjárlaganefndarvinnunni í fyrra. Við komum að því af fullri einurð og heiðarleika, það var ekkert hlustað á það. Við bentum á hallann á Landspítalanum. Hver varð svo raunin? Óraunhæfar kröfur um niðurskurð á Landspítalanum. Það var ekkert hlustað á það. Síðan kemur fréttatilkynning um að búið sé að frysta halann - frysta halann. Fjárlagafrumvarpið 2010 gerði ráð fyrir því að Landspítalinn mundi bæði skera niður um tæpa 3 milljarða og greiða upp hallann sem var upp á 3 milljarða. Þannig er fjárlagafrumvarpið árið 2010. Síðan er gripið til aðgerða á miðju ári 2010 þar sem Landspítalinn heldur sig innan fjárlaga, þá er fjárlagahallinn frystur. Það eru staðreyndir málsins. Þetta bentum við á í fyrra. Það var ekki hlustað neitt á það. Það er dapurlegt og með ólíkindum að sjá aðförina sem gerð er að mörgum sjúkrastofnunum í landinu. Það er hægt að telja margar upp, t.d. Sauðárkrók og fleiri. Það liggur ekki fyrir hvaða áhrif þetta hefur á samfélagið. Þessu er bara hent út eins og sprengju. Ekkert samráð er haft við forstöðumenn stofnana eða sveitarfélaga, því er bara hent út. Þetta er allt samráðið sem þessi hæstv. ríkisstjórn boðar. Á sama tíma langar mig að nefna eitt. Við samþykktum fyrir nokkrum dögum eða nokkrum vikum breytingar á Stjórnarráðinu, sameiningu ráðuneyta. Hvað átti að gera? Skila hagræðingu? Eins og hæstv. forsætisráðherra sagði: Sýna gott fordæmi. Nú þurfum við að fara í erfiðan niðurskurð, við þurfum að sýna gott fordæmi ef við viljum spara í yfirstjórn ríkisins. Hver er hagræðingarkrafan á aðalskrifstofu ráðuneytanna? Hver er hún? Í sameinuðu ráðuneyti dómsmála- og samgönguráðuneytisins sem verður innanríkisráðuneytið er hún annars vegar rétt rúm 3% og rétt rúm 4%. Þetta er nú öll hagræðingin og sparnaðurinn í yfirstjórninni. Ekki bara það. Síðan er hæstv. innanríkisráðherra einnig mannréttindaráðherra, sem ég kýs að kalla hann þessa dagana, með tvo aðstoðarmenn. Þannig að það sést alveg hvernig hæstv. ríkisstjórn og forustumenn hennar ganga fram fyrir skjöldu og sýna þá ábyrgð sem þarf að sýna og ætlast til að aðrir geri. Þegar verið er að skera niður á sjúkrastofnunum landsins og leggja nánast byggðarlögin á hliðina, leyfi ég mér að fullyrða, hafa menn efni á því að setja hálfan milljarð í tónlistarhús, 60 milljónir í sinfóníuhljómsveit og svona mætti lengi telja. Forgangsröðunin liggur alveg klár hjá þessari hæstv. ríkisstjórn. Þetta eru bara staðreyndir málsins. Því til viðbótar, sem ég skil nú ekki og mun aldrei skilja, er þessi kynjaða fjárlagagerð. Það eru sett í þetta 20 verkefni, ráðinn verkefnisstjóri án auglýsingar, sem er náttúrlega stíll þessarar ríkisstjórnar, og fullt af fólki sett í að greina einhverja vinnu. Ég er ekki búinn að sjá í frumvarpinu hver kostnaðurinn er en í einu ráðuneyti er bent á að hann sé 2,5 milljónir. Þetta kostar í kringum 50 milljónir. Það er alveg hreint með ólíkindum að á sama tíma og menn skoða hvað er að gerast í kynjaðri fjárlagagerð og hagstjórn, á að reka konur út af spítölunum á landsbyggðinni. Þetta eru forgangsverkefnin hvað sem mönnum finnst. Þetta getur varla verið gert til annars en að friða einhverja 

Frú forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi óþarflega þungar áhyggjur af kynjaðri hagstjórn. Hún vegur ekki þungt í þessu og ráðuneytin mæta henni sjálf í þeim verkefnum sem þau takast á við. Fjármálaráðuneytið heldur svo utan um þetta og laun eins verkefnisstjóra vega nú heldur ekki mjög þungt. Þetta er lærdómsferli og það kostar að mennta sig og munt taka mörg ár að innleiða þessa aðferðafræði. Þannig hafa önnur lönd gert þetta með ágætum árangri að þau telja sjálf og telja gagnlegt að setja þessi gleraugu á nefið. Þegar til lengri tíma er litið sé það kostur. Gjarnan mættum við setja fleiri gleraugu á nefið þegar við lesum í mikilvæga hluti eins og fjármál ríkisins og hvernig þau verka, svo sem eins og umhverfisgleraugun, byggðagleraugun og þar fram eftir götunum. Ég vil aðeins nefna, vegna þess sem hv. þingmaður sagði um Landspítalann, að það verklag hefur verið mótað og því var lýst að einhverju leyti í greinargerð með síðasta fjárlagafrumvarpi, ef ég man rétt, að setja fastmótaðri reglur um tvo þætti sem lausung hefur ríkt um í of miklum mæli á umliðnum árum. Annars vegar er það ráðstöfun ónýttra heimilda og yfirfærsla þeirra. Hins vegar er það hvernig stofnanir sem glíma við uppsafnaðan halla og skuldahala eru aðstoðaðar í því að takast á við það. Aðstoðin er einföld. Hún var einmitt notuð í tilviki Landspítalans. Við segjum fyrir fram: Stofnanir sem ná tökum á rekstrinum og komast inn fyrir fjárheimildir verða aðstoðaðar og þeim umbunað, m.a. með því að hjálpa þeim við að taka skuldahalann niður í áföngum, fella hann að einhverju leyti niður í lokafjárlögum o.s.frv. Þetta var akkúrat gert við Landspítalann.  
            

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra telur að ég hafi of miklar áhyggjur af kynjaðri fjárlagagerð og hagstjórn. Það getur vel verið rétt en mér finnst þetta bara vera svo augljóst. Þegar menn skilgreina þetta út frá einhverju jafnréttissjónarmiði þá eru auðvitað allir jafnréttissinnaðir, hvort sem það er ég eða einhver annar. Ég geri ekki lítið úr því. En það blasir við að verið er að taka 50 milljónir og setja í þetta verkefni á sama tíma og konurnar sem vinna á sjúkrastofnunum og heilbrigðisstofnunum úti á landsbyggðinni eru reknar atvinnulausar út á götuna. Þetta er spurning um forgangsröðun. Ég var að benda á það. Ef mikill afgangur væri á fjárlögum gætu menn farið í svona verkefni. Mér finnst þetta vera gæluverkefni, einhvers konar femínistaverkefni. Það getur vel verið að ég hafi rangt fyrir mér en þannig lít ég á það af því niðurstaðan liggur alveg klár í mínum huga. Varðandi flutning á fjárheimildum milli ára sem hæstv. ráðherra kom inn á, það er nú eitt sem hefur verið rætt endalaust í fjárlaganefnd. Því miður er það þannig og tilfinningin er sú að ekki gildi jafnt um alla. Því er gríðarlega mikilvægt og um það er algjör samstaða í hv. fjárlaganefnd að þessu verði komið í mun fastara form en verið hefur. Það er algjörlega óþolandi að sumir forstöðumenn stofnana þurfi að fara í erfiðar aðgerðir og laga til í sínum rekstri á meðan aðrir sinna ekki slíkum aðgerðum en fá síðan að flytja á milli ára og gera alls konar hundakúnstir. Það er óþolandi. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að þessu verði komið í betra horf. Hvað varðar Landspítalann lá það fyrir og ég sagði í ræðu minni að við bentum á þetta trekk í trekk. Ég hélt margar ræður um þessi mál í fyrra og benti oft á þetta með Landspítalann. Við sögðum: Fjárlögin 2010 eru ekki raunhæf. 

Frú forseti. Það merkilega gerðist nú að fjárlagafrumvarpið og fjárlögin fyrir árið 2010 voru raunhæf fyrir Landspítalann í fyrsta skipti í mörg ár. Það er vegna þess að Landspítalinn tók mjög myndarlega á rekstrarmálum sínum frá og með haustinu 2009 og er að ná þeim stórkostlega markverða árangri eftir margra, margra ára framúrkeyrslu og hallarekstur, að reka sig innan fjárheimilda. Spítalinn leggur mikinn metnað í að það takist og ætlar sér að klára árið þannig. Það má kalla afrek. Það munar nú ekki litlu að stærsta einstaka stofnun ríkisins nái þeim árangri. Og nákvæmlega í samræmi við verklagsreglurnar var farið í umbunarkerfið sem útfært hefur verið og verður gert gagnvart fleirum sem hafa náð slíkum árangri. Ég veit að hv. fjárlaganefndarmenn fylgjast með og þekkja að við höfum náð marktækum árangri í að fækka þeim liðum sem eru umfram fjárheimildir þrátt fyrir þessar erfiðu aðstæður og niðurskurð. Af 22 liðum á vöktunarlistanum, veikleikavöktunarlistanum sem við uppfærum í fjármálaráðuneytinu, voru tíu innan heimilda, síðast þegar ég vissi. Þó voru þetta þeir 22 útgjaldaliðir í fjárlögunum sem við höfðum mestar áhyggjur af. Þar hefur einnig náðst markverður árangur. Vegna þess sem hv. þingmaður sagði um tónlistarhúsið þá minni ég á að þar lágu fyrir bindandi samningar milli ríkis og borgar frá fyrri tíð um það verkefni og kostnaðarskiptinguna. Við því var ekki mikið annað að gera en að taka þá ákvörðun að hætta við í miðjum klíðum en það hefði falið í sér mikinn kostnað og sóun verðmæta. Ég tek undir með hv. þingmanni að við þurfum að halda áfram að betrumbæta atriði í framkvæmdinni eins og að festa í sessi reglur um yfirfærslu fjárheimilda og fara algerlega eftir þeim. Þar hefur sömuleiðis verið tekið miklu fastar á en áður og við munum ekki færa 

Virðulegi forseti. Svo það fari ekki milli mála þá fagna ég, líkt og hæstv. fjármálaráðherra, þeim árangri sem náðst hefur í rekstri Landspítalans. Ég fagna honum sérstaklega. Það er gríðarlega mikilvægt að sú stóra stofnun sé innan fjárheimilda. Það er þakkarvert og mjög gott. En af því hæstv. fjármálaráðherra talar um verklagsreglur, þá man ég bara ekki eftir því að þær hafi verið kynntar fyrir fjárlaganefnd.  Síðan langar mig að spyrja: Hvað gerist þá? Hvar er fjármagnskostnaðurinn við skuldina færður til dæmis? Það vakna margar spurningar. Ég segi ekki þar með að verklagsreglurnar séu mér ekki að skapi. Við ræddum fyrir nokkrum dögum að við þyrftum að styrkja þingið gegn framkvæmdarvaldinu og eftirlitshlutverk fjárlaganefndar í heild sinni. Þá er gríðarlega mikilvægt að fjárlaganefndin fái svona upplýsingar og sé algjörlega meðvituð um hvað er að gerast. Það er óþolandi að sjá alltaf þessar tilkynningar í blöðunum. Síðan minni ég á eitt sem rætt hefur verið í fjárlaganefnd. Nú er einn liður inni í frumvarpinu sem var líka í fyrra og ég taldi að væri mjög fín breyting, þ.e. hæstv. fjármálaráðherra hefur 5 milljarða til að bregðast við ákveðnum aðstæðum sem geta komið upp. Þær reglur á eftir að skrifa og það á eftir að kynna þær fyrir nefndinni svo við séum alveg meðvituð um hvað mun í raun og veru fara þar fram. Ég er hins vegar mjög hlynntur því að þetta sé gert svona því það mun að sjálfsögðu skapa meiri líkur á að við höldum okkur innan fjárlaga. Síðan en ekki síst það sem hæstv. fjármálaráðherra nefndi með tónlistarhúsið, sem er mér mjög lítið að skapi og ég nánast þoli ekki. Auðvitað átti að hætta að byggja tónlistarhúsið og láta það standa sem minnisvarða um þetta rugl sem var hér í gangi  Síðast en ekki síst eitt sem ég gleymdi að koma inn á. Listamannalaun eru hækkuð um 35 milljónir. Af hverju geta þessir listamenn ekki farið að vinna 

Virðulegi forseti. Það hefur tíðkast um árabil og ég geri ráð fyrir að svo sé líka núna, að þess hefur verið óskað að hæstv. ráðherrar væru viðstaddir þessa umræðu. Þótt fjárlagafrumvarpið svari ýmsum spurningum þá vekur það líka mjög margar spurningar sem enginn getur svarað nema viðkomandi ráðherrar. Ég sá það áðan að einungis þrír hæstv. ráðherrar eru staddir í húsinu og ég tel það algjörlega óeðlilegt. Ég tek til máls á eftir og þarf að leggja spurningar m.a. fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Ég fer náðarsamlegast fram á það við hæstv. forseta að gerðar verði ráðstafanir til að a.m.k. þessir hæstv. ráðherrar verði viðstaddir umræðuna. Ég tel að það sé algjörlega óviðunandi, nokkrum dögum eftir að hér hefur verið flutt sérstök sjálfstæðisyfirlýsing þingsins, að framkvæmdarvaldið umgangist þingið eins og kemur fram í dag og ráðherrarnir sniðgangi umræðuna. Þeim ber skylda að þingsköpum að vera viðstaddir umræðu og sérstaklega þegar verið er að ræða um 

Forseti mun láta kanna hvort von er á ráðherrum í þingsal.

Virðulegi forseti. Ég fór ekki fram á neina könnun. Ég fór fram á að a.m.k. þessir tveir hæstv. ráðherrar sem ég nefndi sérstaklega, hæstv. heilbrigðisráðherra sem er í húsinu og ég geri ráð fyrir að verði þá viðstaddur á eftir, og líka hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem ég þarf að eiga orðastað við, verði viðstaddir. Það líður hratt á umræðuna. Hver ræðumaður hefur 10 mínútur. Auðvitað þurfa hæstv. ráðherrar sem kunna að vera fjær húsinu tíma til að gera ráðstafanir til að koma hingað. Ég fer fram á það að hæstv. ráðherrar, a.m.k. hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, verði viðstaddir þegar ég flyt ræðu mína þannig að þeir geti svarað spurningum. Umræðan er m.a. hugsuð til þess að fá skorið úr ýmsum álitamálum sem uppi eru og fá svör frá hæstv. ráðherrum. Það verður að gera þá sjálfsögðu kröfu, a.m.k. svona fáeinum dögum eftir að sjálfstæðisyfirlýsing þingsins hefur verið flutt, að hæstv. ráðherrar láti sjá sig í húsinu.

Forseti getur upplýst að hæstv. heilbrigðis-, félags- og tryggingaráðherra er í húsi og verið er að kanna um aðra ráðherra. Meira getur forseti ekki gert að svo komnu máli.

Frú forseti. Við ræðum hér fjárlög næsta árs. Sumir hafa kallað þau hrunfjárlög og þar á meðal hæstv. fjármálaráðherra sjálfur. Við ræðum þau við einkennilegar aðstæður. Þau ættu kannski frekar að heita taktfjárlög eða eitthvað svoleiðis. Ég hef sjálfur efasemdir um að þessi fjárlög komist nokkurn tímann til framkvæmda og það væri að margra mati ekki versta niðurstaðan. Ég hef alltaf talað um - eða í hitt skiptið sem ég talaði um fjárlög talaði ég um að hlutskipti fjármálaráðherra við þessar aðstæður væri ekki öfundsvert og þetta væri eitthvert það erfiðasta starf sem hægt væri að takast á við aðstæður eins og nú eru, hvaða aðferðafræði og hugmyndafræði sem menn nota til að styðjast við, vegna þess þrönga stakks sem fjármál ríkissjóðs eru í og vegna þess samnings sem ríkisstjórnin hefur við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Afstaða Hreyfingarinnar til fjárlaga byggist fyrst og fremst á því sem stendur í stefnuskrá Hreyfingarinnar um það að við höfnum því að skuldum vegna bankahrunsins sé velt yfir á almenning í landinu, og þetta eru önnur fjárlögin í röð þar sem það er gert. Það er verið að raungera þetta hrun með því að hækka skatta og skera niður þjónustu við almenning í landinu. Og við höfum alla tíð haldið því fram að hægt væri að sækja þessa peninga með meira afgerandi hætti í vasa þeirra sem ollu hruninu. Að upplaginu til höfnum við því aðferð ríkisstjórnarinnar við fjárlagagerðina, þ.e. hvernig hún nær í auknar tekjur og hvernig hún sker niður. Það er vitað mál að innan þess ramma sem fjármálaráðherra hefur sett sér varðandi þessi fjárlög er stakkur mjög þröngt sniðinn. Að okkar mati er niðurskurður í heilbrigðis-, velferðar- og menntamálum allt of mikill. Minna er skorið niður í mörgum öðrum málaflokkum en efni standa til, en sá niðurskurður sem gert er ráð fyrir í þessum þremur málaflokkum er of mikill. Þetta eru þær grunnstoðir samfélagsins sem við verðum að halda gangandi. Margir þingmenn og ráðherrar skarta bleikum slaufum á jakkaboðungum sínum þessa dagana. Afleiðingar þessara fjárlaga eru meðal annars þær að þeir færu læknar sem við höfum hér eru að flytjast úr landi vegna kjaraskerðingar og niðurskurðar í heilbrigðismálum. Það má ekki gerast að við fórnum of miklu í þeim efnum. Það einfaldlega má ekki gerast. Ég tel að verið sé að ganga allt of langt. Vissulega er svigrúm til hagræðingar. Sjálfur þekki ég til á Landspítalanum þar sem búið er að skera inn í merg. Vissulega er það hagræðing en mórallinn á vinnustaðnum er farinn út um gluggann. Landspítalinn, sem á að vera staður mannúðar og umhyggju, er orðinn staður örvæntingarfulls starfsfólks. Það er ekki góð staða að vera í með sjúkrahús. Hvað varðar þau sjúkrahús á landsbyggðinni sem mönnum verður tíðrætt um þá skil ég mætavel þau sjónarmið sem komið hafa fram um niðurskurðinn þar. Ég vil aftur á móti aðeins taka þátt í þeirri umræðu á þeim forsendum að það er ekki þörf fyrir fullmannaðar, fullbúnar, skurðstofur á vöktum og bakvöktum allan sólarhringinn þegar klukkutími eða tveir eru á næsta stóra sjúkrahús. Með fullri virðingu fyrir því fólki sem starfar á umræddum stöðum og þeirri blóðtöku sem það yrði fyrir sveitarfélagið ef þessi starfsemi legðist af þá er sjúkrahúsrekstur ekki atvinnubótavinna og má ekki líta á hana sem atvinnubótavinnu. Sjúkrahúsrekstur er einfaldlega brýn þjóðfélagsleg nauðsyn sem er mjög dýr og þarf að vera mjög vel skipulagður til að fjármunirnir sem fara í hann séu vel nýttir. Þetta á líka við um hin svokölluðu kragasjúkrahús. Það eru þrjú sjúkrahús hér í nágrenni höfuðborgarinnar, á Akranesi, Selfossi og í Keflavík, sem eru með fullbúnar skurðstofur, mannaðar vaktir, að ég veit best, allan sólarhringinn. Það getur verið þörf á því í ákveðnum tilvikum en að öllu jöfnu er það einfaldlega, miðað við þá nýtingu sem er á slíkum stofnunum, óhagkvæmt. Það býr aftur á móti til önnur vandamál ef þessu fólki er sagt upp. Það lækkar í launum, jafnvel um hundruð þúsunda á mánuði, og það flytur úr byggðarlaginu og jafnvel úr landi. Það er blóðtaka sem við megum heldur ekki við. Þannig að það er vandratað í þessum heimi. En það eru sjónarmið sem hægt er að færa góð og gild rök fyrir varðandi hagræðingu í þessum geira þó að vissulega megi ekki ganga of langt. Ég hef sjálfur, frá því að fjárlagafrumvarpið var lagt fram, ekki haft nægilegan tíma til að leggjast yfir einstaka afmarkaða þætti þess. Það hefur ýmislegt gengið á í samfélaginu frá 1. október, þegar við fengum fyrst kynningu á frumvarpinu, og það tekur talsverðan tíma að setja sig inn í fjárlagafrumvarpið. Ég mun því ekki halda sérstaklega langa ræðu um þetta mál að öðru leyti en því að áhugavert verður að fá þetta til fjárlaganefndar og ég vona að fjárlaganefnd nái að fjalla um þetta með rökrænum hætti. Við höfum fengið nýjan formann fjárlaganefndar, Oddnýju Harðardóttur. Hún er annar kennarinn og skólastjórinn í röð sem stýrir fjárlaganefnd og það er gott því bæði hún og Guðbjartur Hannesson, fyrrverandi formaður, eru mjög leikin úr starfi sínu að vinna með börnum -  Í þessu fjárlagafrumvarpi, eins og í hinu síðasta sem ég kom að, er mjög mikið af smáum atriðum sem ég tel að einfaldlega mætti afnema og ætti ekki að vera á forsvari ríkisins að sinna. Það er eitthvað sem ég mun halda áfram að beita mér fyrir. Það liggur fyrir vinna í fjárlaganefnd um að sameina marga af hinum svokölluðu safnliðum undir faglegra formerki og ég fagna því ef áframhald verður á þeirri vinnu. Annað sem ég vildi gjarnan koma inn á er það sem hv. fjármálaráðherra sagði um um þjóðhagsspána. Vissulega er þetta eitt af þeim grundvallaratriðum sem þurfa að vera vönduð og til staðar varðandi fjárlagagerðina. Ekki er hægt að fara af stað með fjárlög án þess að fyrir liggi vel ígrunduð og vel unnin þjóðhagsspá. Eins og fram kemur í þeim tillögum þingmannanefndarinnar um niðurstöðu rannsóknarnefndar Alþingis hefur verið samþykkt þingsályktunartillaga um að sett verði á fót ný Þjóðhagsstofnun. Vonandi að mestum parti á þeim faglega grunni sem fyrri Þjóðhagsstofnun starfaði á, hún starfaði mjög faglega og innti af hendi mjög vandaða vinnu. Þó að umfangið verði kannski ekki nákvæmlega það sama er þetta starf fyrir mjög fært fólk með mikla reynslu. Það þarf að vanda sig þegar sú stofnun verður sett á fót. Ég vildi tæpa á öðru, sem ég hef talað um áður, varðandi skuldir ríkissjóðs, en það er að Lánasýsla ríkisins var lögð niður fyrir nokkrum árum á villandi forsendum af hálfu fjármálaráðherra þess tíma. Skilvirk og fagleg Lánasýsla ríkisins er eitt af grundvallarskilyrðum fyrir því að lánshæfismat ríkisins hífist upp. Ísland er annað tveggja OECD-ríkja sem er með lánamál ríkisins inni í Seðlabankanum, hitt landið er Danmörk. Danmörk er notað sem dæmi um hvernig hlutunum á ekki að vera fyrir komið varðandi lánamál ríkisins. Að endingu langar mig að vekja athygli á einu atriði sem skiptir Alþingi sjálft mjög miklu máli, en það eru þær niðurskurðartillögur í fjárlagafrumvarpinu sem eru lagðar til fyrir Alþingi, ef ég man rétt um 130 millj. kr. Forsætisnefnd hefur tvisvar fjallað um þessar niðurskurðartillögur og hafnað þeim og sent bréf til fjármálaráðherra þar að lútandi að þessar niðurskurðartillögur þurfi að taka til endurskoðunar. Það virðist ekki hafa verið gert og tel ég einboðið að skora á forseta Alþingis og forsætisnefnd Alþingis að taka mjög afgerandi afstöðu gegn þessum niðurskurði. Nú er ekki rétti tíminn til að veikja Alþingi sjálft. Ef eitthvað er þarf að styrkja það. Þær niðurskurðartillögur sem lagðar eru fram hér vegna Alþingis eru algerlega óásættanlegar. Ég mun ekki hafa mikið fleiri orð um fjárlagafrumvarpið. Eins og ég sagði áðan hef ég ekki haft nægan tíma til að kynna mér það rækilega en mun gera það á næstu dögum og svo þegar það kemur til fjárlaganefndar. Ég lýsi einfaldlega yfir þeirri skoðun minni að þó að ég telji að nálgun ríkisstjórnarinnar við þessi fjárlög sé röng mun ég engu að síður taka þátt í þeirri vinnu sem þarf til að reyna að koma þó einhverju betra lagi á frumvarpið.

Virðulegi forseti. Það er svolítið sérstök tilfinning að standa hér og ræða það fjárlagafrumvarp sem hér hefur verið lagt fram og mælt fyrir með fjölda fólks fyrir utan þinghúsið að mótmæla aðgerðaleysi gagnvart heimilum og skuldamálum þeirra. Við ræðum fjárlagafrumvarp sem er hreinlega, að mínu viti, og ég ætla að lofa mér að nota þau orð, „samfélagslegt áfall“ fyrir landsbyggðina. Ég ætla að hafa þessa ræðu mína hér landsbyggðarmiðaða vegna þess að mér sýnist að farið sé sérstaklega hart fram gegn fólki þar. Það er alveg ljóst, frú forseti, að líf og hagur fólks, alls staðar á landinu vitanlega, en ekki síst á landsbyggðinni, er í húfi þegar vegið er að samfélagslegum stoðum, undirstöðum, sem fólk byggir líf sitt á. Því miður sýnist mér að í þessu fjárlagafrumvarpi sé verið að ganga harkalega fram gegn áratugabaráttu landsbyggðarinnar fyrir jöfnum lífsskilyrðum á við það sem gerist í þéttbýli, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu. Árum saman hefur verið barist fyrir sambærilegri þjónustu, samgöngum, heilbrigðisþjónustu, í menntamálum og öðru slíku, en nú á að stíga skref marga tugi ára aftur í tímann. Gjarnan er talað um að þessi fjárlög séu hrunfjárlög, að verið sé að fara stutt aftur í tímann, hverfa til ársins 2003 eða eitthvað slíkt. En það er ekki þannig. Fyrir landsbyggðina er víða verið að fara marga tugi ára aftur í tímann varðandi þjónustu, opinber störf, sem menn hafa barist fyrir lengi. Ég ætla þó í upphafi að nefna einn lið sem skiptir miklu máli, sem er niðurgreiðslur vegna húshitunar, niðurgreiðslur á raforku. Í frumvarpinu er lagt til að skerða eigi þessar niðurgreiðslur um tæpar 190 millj. kr. Þetta er ekkert annað en lífskjaraskerðing fyrir þá sem þurfa á þessum greiðslum að halda. Þetta mun leiða til hækkunar á raforkuverði, meiri en áður hefur verið. Þetta takmarkar einnig líkurnar á að farið verði í hitaveituframkvæmdir og framkvæmdir sem miða að því að bæta hag og jafna aðstöðu íbúanna. Við vitum það sem búum við heitt vatn hversu miklu þetta skiptir, og þetta er stórmál. Þetta er kannski ekki jafnstórt mál og það að heimili þúsunda Íslendinga séu að fara á uppboð eða að fólk eigi ekki fyrir salti í grautinn, en þetta er samt stórt mál fyrir mjög marga. Frú forseti. Sumt í þessu frumvarpi er algjörlega óraunhæft og ljóst að í mörgum tilfellum var ekki haft nokkurt einasta samráð við stjórnendur stofnana eða þá sem koma að málum þar sem skera á niður. Því miður virðist vera að þau fyrirheit sem fyrrverandi heilbrigðisráðherra, svo að dæmi sé tekið, hafi gefið séu hreinlega svikin. Frú forseti. Það er mjög sérkennilegt að sjá t.d. að krafa sem gerð er á heilbrigðisstofnun Vestfirðinga er rúm 18% eða 185 millj. kr. Og þannig er að þó að skurð- og slysadeild, fæðingardeild, endurhæfingardeild, rannsóknum og röntgen sé lokað vantar samt 14 millj. kr. til að ná þessum kröfum sem gerðar eru á stofnunina í frumvarpinu. Þetta er hreinlega galið. Ef við horfum á Blönduós og heilbrigðisstofnunina á Sauðárkróki er hreint með ólíkindum að sjá hvernig vegið er að þeim stofnunum. Á Sauðárkróki er verið að tala um niðurskurð sem mun þýða fækkun starfa upp á 35–40%. Hvaða áhrif heldur fólk að þetta hafi fyrir utan þessa stofnun? Það er í raun verið að segja að þarna eigi að loka sjúkrasviðinu. Það er það sem mun gerast. En dettur fólki virkilega í hug að þetta hafi engin önnur samfélagsleg áhrif? Á bak við hvert einasta starf er fjöldi fólks. Hjúkrunarfræðingur sem missir starf sitt fær ekki vinnu við sitt hæfi annars staðar en á þessari stofnun. Hvað gerir hann? Hann leitar vitanlega í burtu. Þá tekur hann fjölskylduna með. Það getur verið að það sé lykilstarfsmaður, maki þessa hjúkrunarfræðings, sem fer þá líka úr samfélaginu. Þetta er keðjuverkandi, samfélagslegt áfall sem verið er að koma af stað, gangi þetta fram. Þetta er sorglegt. Maður hefði haldið að þetta yrði ekki lagt fram með þessum hætti, ekki síst vegna þess að ríkisstjórnarflokkarnir hafa heldur betur talað í aðra átt. Kostnaður mun ekki hverfa þó að 35 eða 40 störf séu tekin af stofnun eins og á Blönduósi svo að eitthvað sé nefnt. Hann mun ekki hverfa. Kostnaðurinn færist bara annað, hann færist að mestu leyti á sjúklingana og þá sem þurfa á þjónustunni að halda. Og hugsið ykkur að í allri þeirri umræðu sem hér er um jafnrétti og kynjaða hagstjórn þá eru það meira og minna kvennastörf sem eru í húfi á þessum stofnunum. Ríkisstjórnin gumar af kynjaðri hagstjórn og þetta eiga að vera viðmiðin og leiðarljósið í gegnum þetta vitleysisfjárlagafrumvarp. Það er með ólíkindum að farið sé fram með þessum hætti og sýnir tvískinnunginn í þessu. Fjárlagafrumvarpið eins og það er lagt fram er aðför að fólki úti á landi. Það mun hafa gríðarlega miklar afleiðingar fyrir búsetu, fyrir fasteignaverð, fyrir framboð á vöru og þjónustu og öðru slíku. Og þetta má ekki ná fram að ganga. Við heyrum þegar í dag, þrátt fyrir að frumvarpið sé nýkomið fram, að óvissan sem hefur skapast um framtíð þessa fólks hefur þegar áhrif á það. Fólk er farið að velta fyrir sér hvernig það og hvort það geti gert einhver framtíðarplön? En það er því miður ekki hægt. Það er sorglegt að segja það, en það tengist því sem ég sagði í upphafi ræðu minnar, að gangi frumvarpið eftir má búast við að það þýði um 60–70 færri störf opinber störf á Norðurlandi vestra svo að dæmi sé tekið. Það er með ólíkindum að þetta skuli lagt fram með þessum hætti. Frú forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, þetta eru gríðarlega stór mál. Og það er gríðarlega alvarlegt þegar farið er fram með þessum hætti. Ekki er einungis vegið að undirstöðunum í samfélögunum, sem eru heilbrigðisstofnanirnar, sem er þjónustan við fólkið, heldur eru margir aðrir þættir, mörg önnur störf, í húfi líka. Ég trúi því ekki að við þingmenn látum það viðgangast að áratugabarátta fyrir opinberum störfum úti á landi, að halda mannsæmandi þjónustu og sambærilegri þjónustu og lífskjörum á við höfuðborgarsvæðið og þéttbýlið, verði látin fara út um gluggann í einni svipan. Útlit er fyrir að 70% af öllum niðurskurði í heilbrigðiskerfinu eigi að koma af landsbyggðinni. Hvaða skilaboð eru það frá núverandi ríkisstjórn? Hvaða skilaboð eru það frá ráðherrum sem hvað eftir annað hafa gumað af því að vera fulltrúar landsbyggðar eða fulltrúar þeirra sem minna mega sín? Það er mjög sérstakt. Okkur barst í dag ályktun frá læknaráði Heilbrigðisstofnunar Suðurlands. Þar segir, með leyfi forseta: „Ofangreindar fjárlagatillögur virðast því lítt úthugsuð árás á heilbrigðisþjónustu sem stunduð hefur verið í dreifbýli á Íslandi hingað til og því miður engar faglegar forsendur settar fram um hvaða fyrirkomulag á að taka við.“ Þetta vitum við að á við á öðrum stöðum líka. Það hefur ekki verið rökstutt eða sýnt fram á hvernig ná eigi þeim sparnaði sem rætt er um, hvaðan eigi að taka hann. Útreikningar þeirra sem starfa við þetta sýna jafnvel að eingöngu er verið að flytja til kostnað. Þetta þarf ríkisstjórnin að svara fyrir og stjórnarmeirihlutinn á þeim vikum sem fram undan eru. Og við þurfum að sammælast um það, þingmenn, að breyta því fjárlagafrumvarpi sem hér er lagt fram til að koma í veg fyrir að heilu byggðarlögin fari tugi ára aftur í tímann. Það er miklu hreinlegra að ganga hreint fram og segja við okkur sem búum á þessum stöðum að þjónustan verði ekki sú saman. Menn skuli bara venjast því að leggja á sig löng ferðalög yfir fjallvegi í alls konar veðri til að fá mannsæmandi þjónustu. Ráðherrar eiga þá að stíga fram og segja það ef þeir leggja frumvarpið fram. Eins og frumvarpið er lagt fram er um ekkert annað að ræða en aðför að lífskjörum fólks á landsbyggðinni.

Virðulegi forseti. Þess fjárlagafrumvarps sem við ræðum núna hefur verið beðið með nokkurri eftirvæntingu, ekki síst vegna þess að frá því var greint fyrr á þessu ári að í raun og veru hefði ekki verið pólitískur meiri hluti fyrir því fjárlagafrumvarpi sem var verið að undirbúa. Þá gerðist það að forustumenn hæstv. ríkisstjórnar ákváðu að fara í hrókeringar á ráðherrastólum vegna þess að þar með væri hægt að tryggja meiri hluta með þessu fjárlagafrumvarpi. Að forminu til er þetta annað fjárlagafrumvarp hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar en í raun og veru má segja að þetta sé fyrsta fjárlagafrumvarp hæstv. ráðherra Ögmundar Jónassonar því að það var einmitt seta hans á ráðherrastólnum sem er fjærst mér til hægri sem gerði það að verkum að hægt var að leggja fram þetta fjárlagafrumvarp. Seta hans að nýju í ríkisstjórn tryggði að kominn var pólitískur meiri hluti fyrir frumvarpinu og þess vegna má segja að það sé ekki síst á ábyrgð hans og þeirra annarra sem ekki hafa verið upplýstir hverjir eru sem höfðu hótað því að styðja ekki fjárlagafrumvarpið en gera það núna vegna þeirra breytinga sem gerðar voru á ríkisstjórninni. Núna sjáum við hins vegar að aftur er komin óvissa í kringum fjárlagafrumvarpið. Við heyrðum að hæstv. heilbrigðisráðherra, sem ég hafði óskað eftir að væri viðstaddur þessa umræðu, greindi frá því að hann hefði ákveðna fyrirvara um hvernig ýmsar tillögur væru útfærðar í þessu fjárlagafrumvarpi. Hæstv. ráðherra stendur með öðrum orðum ekki endilega að því að fjárlagafrumvarpið verði með þessum hætti og hefur fyrirvara um allar forsendur þess. Við heyrðum í einum hv. þingmanni í umræðunni sem fór fram í gærkvöldi, sem lýsti því yfir að hún teldi það ekki koma til greina að skera eins harkalega niður í heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni og frumvarpið gerir ráð fyrir. Og annar þingmaður stjórnarliða hefur kallað eftir fundi í heilbrigðisnefnd til þess að fara yfir niðurskurðarhugmyndirnar, væntanlega ekki til þess að fagna þeim heldur til þess að varpa ljósi á þær alvarlegu afleiðingar sem þessi niðurskurður hefur í för með sér. Auðvitað er hæstv. ráðherra vandi á höndum, því gerum við okkur öll grein fyrir. Það er ekki hægt að fara almennt út í efnahagslegar forsendur en við vitum að það skiptir mjög miklu máli að hafa gott samráð þegar við erum að fást við svona erfiða hluti. Hæstv. forsætisráðherra lýsti því yfir í panikkkasti í gærkvöldi að hún vildi auka samráðið en við sjáum hvernig staðið var að samráði varðandi fjárlagafrumvarpið. Var t.d. talað við það fólk sem best þekkir til í stofnununum? Var talað við forstöðumenn ríkisstofnananna og því velt upp hvort niðurskurðarhugmyndirnar væru raunhæfar og skoðað með þeim hvaða afleiðingar þær hefðu í för með sér? Það var ekki gert. Það var farið í þetta mál allt saman með öfugum klónum. Nú sjáum við hins vegar til hvers fjárlagafrumvarpið mun leiða, t.d. fyrir heilbrigðisstofnanirnar á landsbyggðinni, auðvitað blasir það við hverjum manni. Eðlilegast hefði að sjálfsögðu verið að ræða málin, setja fram einhverja stefnumótun og síðan mundi þeirrar stefnumótunar sjá stað í fjárlagafrumvarpinu þegar það kæmi fram. Við sjáum nú, og það er afleiðing af stefnumótun af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, að verið er að leggja niður hefðbundna sjúkrahúsþjónustu á heilu landsvæðunum, það er ekkert flóknara en það. Forustumenn sjúkrahúsanna, t.d. á Ísafirði, Sauðárkróki og Húsavík, hafa lýst því mjög vel. Það þarf ekki að fara betur yfir það, þeir þekkja þessi mál miklu betur en nokkur annar og benda á að þessar niðurskurðarkröfur, eins og þær birtast gagnvart þessum stofnunum, hafi í för með eðlisbreytingu á stofnununum. Þær verða ekki þær stofnanir sem þær eru í dag núna eftir áramótin, niðurskurðurinn leiðir til þess. Ég fylgdist með hæstv. fyrrverandi heilbrigðisráðherra, Álfheiði Ingadóttur, fara um landið og segja okkur frá því að eitt meginmarkmiðið með þeim aðhaldsaðgerðum sem þá voru boðaðar væri að ekki mætti segja upp fólki og alveg sérstaklega mætti ekki segja upp konum. En dettur einhverjum í hug að afleiðingin af þessu fjárlagafrumvarpi verði ekki uppsagnir? Bæði á sjúkrahúsinu á Ísafirði og á sjúkrahúsinu á Sauðárkróki hafa menn komist að þeirri niðurstöðu að þetta fjárlagafrumvarp muni að óbreyttu, verði það útfært með þessum hætti, hafa í för með sér uppsagnir á 35–40 manns á hvorum stað. Við erum að tala um 70–80 manna fækkun í þessum mikilvægu störfum á landsbyggðinni. Þar með er búið að taka til baka allan ávinninginn sem við höfðum af svokallaðri norðvesturnefnd og Vestfjarðanefnd. Þá vil ég víkja að öðru ráðuneyti og ég vil spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra: Telur hann sig geta útfært þessi sparnaðaráform með einhverjum öðrum hætti? Kemur til greina af hans hálfu að hverfa frá 30% niðurskurði á Sauðárkróki og 20% niðurskurði á Ísafirði, svo ég taki dæmi af tveimur stöðum sem stinga sérstaklega í augu? Kem ég nú að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Þar er lagður til nokkur niðurskurður til Hafrannsóknastofnunar. Samkvæmt forsendum frumvarpsins er gert ráð fyrir því að öðru hafrannsóknaskipinu verði lagt. Á sama tíma er verið að auka fjárheimildir Verkefnasjóðs sjávarútvegsins um 300 millj. kr., það er að vísu rangt sagt í frumvarpinu en verið er að auka fjárheimildir Verkefnasjóðs um 300 millj. kr. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða hugmyndir hefur hann um ráðstöfun þessa fjármagns? Kemur til greina að hans mati að auka fjármuni til Hafrannsóknastofnunar til að tryggja úthald beggja skipanna, t.d. til að tryggja nægilegar rannsóknir á uppsjávarstofnunum sem mjög er kallað eftir, eða hvaða hugmyndir aðrar hefur hæstv. ráðherra þá um ráðstöfun á þeim fjármunum sem þarna eru til reiðu eða verða það væntanlega? Í annan stað, svo að ég snúi mér að landbúnaðarhlutanum, vekur mikla athygli ákveðin stefnumótun sem þar kemur fram. Hér er gert ráð fyrir því að hverfa frá því að ríkið leggi framlög til Lífeyrissjóðs bænda. Stigið var hálft skref í fyrra, þá var ákveðið að skera framlög til lífeyrissjóðsins niður um 147 milljónir. Núna er þetta mál klárað alveg og skorið er niður um 178 milljónir. Niðurskurðurinn á tveimur árum er því orðinn 325 millj. kr. Það er ekkert sem gefur okkur fyrirheit um að úr því verði bætt. Er ekki ljóst mál að það hefur áhrif á getu lífeyrissjóðsins til að standa undir lífeyrisskuldbindingum gagnvart bændum? Hefur hæstv. ráðherra látið skoða það? Hefur hæstv. ráðherra beitt sér fyrir tryggingafræðilegri úttekt á lífeyrissjóðnum eftir að þetta gerist allt saman? Getur þurft að koma til skerðingar á greiðslum úr sjóðnum til bænda og telur hæstv. ráðherra að bændur séu svo vel settir í lífeyrismálum að þar sé á bætandi? Í annan stað: Framleiðnisjóður, sem er helsti rannsóknarsjóður landbúnaðarins, ef þannig má að orði komast, er nánast þurrkaður út, hann er gerður að engu. Á sama tíma og hæstv. ríkisstjórn talar um mikilvægi þess að auka þekkinguna í landinu, að auka og styðja við þekkingariðnaðinn, gera atvinnugreinunum kleift að takast á við ný verkefni á nýjum tímum, gerist það að Framleiðnisjóður landbúnaðarins er nánast þurrkaður út. Að vísu á Framleiðnisjóður peninga frá fyrri árum þannig að hann mun ekki deyja drottni sínum strax á næsta ári en eftir það er ljóst í hvað stefnir. Hér er um að ræða stefnumarkandi ákvörðun hæstv. ráðherra. Það hefur margvíslegar afleiðingar í för með sér. Fyrstu afleiðingarnar eru auðvitað þær sem blasa við, þ.e. einstök verkefni til bænda, og enn fremur hitt að Framleiðnisjóður hefur gegnt gríðarlega miklu hlutverki fyrir t.d. Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri. Landbúnaðarháskólinn hefur eðli málsins samkvæmt fengið fjármuni í gegnum Framleiðnisjóð. Einnig var gert ráð fyrir því að Landbúnaðarháskólinn fengi sérstaka fjármuni til rannsóknarstarfsemi sem átti að fylgja skólanum. Sú upphæð hefur verið skorin niður og ég ætla ekki að gagnrýna það á þessari stundu, en það er hins vegar alvarlegt að búið er að skrifa grafskrift Framleiðnisjóðs landbúnaðarins, sem bætist þá ofan á vanda Landbúnaðarháskólans sem hefur átt, eins og menn vita, við heilmiklar fjárhagslegar þrengingar að stríða. Landbúnaðarháskólinn hefur nefnilega mjög mikla sérstöðu í landinu meðal annarra háskóla. Rannsóknarhluti þess háskóla er meiri en annarra háskóla í landinu, 42% útgjalda Landbúnaðarháskólans eru vegna rannsókna. Hlutfall allra skólanna er hins vegar 32% og enn þá minna ef við tökum burtu Háskóla Íslands og Landbúnaðarháskóla Íslands, þá eru aðrir skólar með miklu lægra hlutfall þannig að sérstaða Landbúnaðarháskóla Íslands er mjög mikil. Þess vegna tel ég það vera mjög ámælisvert að skera niður með þessum hætti, að höggva tvisvar sinnum í sama knérunn og veikja þannig Landbúnaðarháskólann. Loks vil ég spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra: Glittir ekki enn þá í búnaðarlagasamninginn, hæstv. ráðherra? Búnaðarlagasamningurinn rennur út um næstu áramót. Ég get ekki séð það í þessu fjárlagafrumvarpi með hvaða hætti hæstv. ráðherra ætlar að marka búnaðarlagasamningnum ramma. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvað sé að frétta af því máli, með hvaða hætti verði tekið á því máli í fjárlögum næsta árs, eða er ekki hugmyndin að ljúka búnaðarlagasamningnum fyrir áramót?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson spurði hvort ég hygðist útfæra þennan niðurskurð með einhverjum öðrum hætti og tilgreindi þá Ísafjörð og Sauðárkrók. Þar á hann við heilbrigðisstofnanirnar og þann mikla niðurskurð sem er á sjúkrasviðunum á þessum stöðum. Áður en ég svara því langar mig að segja að ég hitti forstöðumenn allra þessara stofnana og gerði þeim grein fyrir því sem við erum að glíma við, að íslenska ríkið tapar einhvers staðar á milli 250 og 270 millj. kr. á dag ef við stöndum við fjárlög 2010. Það er augljóst að víða verður komið við til að ná þessari aðlögun. Það hefur verið kvartað yfir því að það sé flatur niðurskurður og það er rétt, undanfarin ár hefur verið flatur niðurskurður í heilbrigðiskerfinu og þess vegna er gripið til þess að forgangsraða og reyna að átta sig á því hvar bera megi niður, með því að jafna þjónustuna í landinu, styrkja heilsugæsluna og tryggja heilsugæslu sjúkrahúsa á ákveðnum stöðum og minni sjúkrahúsum en verja einna helst þessa tvo stóru spítala, Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri og Landspítalann í Reykjavík, og raunar heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu líka. Þótt ég tali um að verja þessa tvo spítala og heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu verða allir fyrir niðurskurði en hann verður vægari þarna en annars staðar. Það er líka haldið svolítið í varðandi Ísafjörð, Neskaupstað og Vestmannaeyjar til að reyna að tryggja að þar sé ákveðin grunnþjónusta, bráðamóttaka og annað slíkt. Það er verkefnið sem glímt hefur verið við. Þegar ég hitti forstöðumenn þessara stofnana lagði ég það þannig upp að við hefðum tíma til að skoða málin að nýju þegar frumvarpið væri komið til fjárlaganefndar. Þá mundi ég skoða þær tillögur sem fram kæmu hjá viðkomandi aðilum, hvernig þetta kæmi út hjá einstökum aðilum þannig að ég fengi tilfinningu fyrir hvernig þetta horfir nákvæmlega. Eins og fyrrverandi heilbrigðisráðherra hafði lofað, og ég tek undir það, munum við að sjálfsögðu skoða með hvaða hætti þetta bitnar á þessum stöðum og ef einhverjar nýjar niðurstöður koma fram. Svarið við spurningunni er því já 

Virðulegi forseti. Þeim heilbrigðisstofnunum sem ég hef gert að umtalsefni hefur ekki verið markaður rammi, þær eru settar í spennitreyju. Það er miklu frekar lýsing á því sem þær eiga við að búa. Forstöðumaður Sjúkrahússins á Sauðárkróki segir að þessi niðurskurður muni þýða það að sjúkrasviðið verði verst úti og að umsvif þess eigi að minnka um 70% í fjárlögunum. Það þýðir bara að sjúkrasviðið verður lagt niður. Það er í raun og veru rauði þráðurinn í þessum fjárlögum að með þeim er verið að marka þá stefnu að leggja eigi sjúkrasviðið víða úti um land niður. Þau verða ekki sjúkrahús í þeim skilningi sem þau eru í dag á næsta ári. Þess vegna vil ég spyrja, í fyrsta lagi: Er hæstv. ráðherra tilbúinn að auka fjárhagslegan ramma þessara sjúkrahúsa frá því sem gert er ráð fyrir í fjárlögunum? Það er alveg ljóst mál að miðað við þann ramma sem þeim er búinn með 20–30% niðurskurði geta þau auðvitað ekkert hagrætt með þeim hætti öðruvísi en það komi harkalega niður. Langstærsti útgjaldaliður þessara stofnana eru laun. Hæstv. fyrrverandi heilbrigðisráðherra sagði að það væri markmiðið að segja ekki upp fólki. Það markmið er löngu fyrir bí með þessu fjárlagafrumvarpi. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Vefengir hann tölurnar um fækkun starfa sem forstöðumenn sjúkrahúsanna á Sauðárkróki og Ísafirði hafa nefnt, þ.e. 35–40 manna fækkun á hvorum stað, 70–80 manna fækkun á þessum tveimur sjúkrahúsum? Vill hæstv. ráðherra þar með taka til endurskoðunar þann ramma, þá spennitreyju sem hann er búinn að setja eða áformar að setja þessi sjúkrahús í? Er honum ekki jafn vel ljóst og mér að það er ekki hægt að hagræða um 20–30% með þessum hætti öðruvísi en að það þýði að það verði grundvallarbreyting á starfsemi þessara sjúkrahúsa hér eftir?

Hæstv. forseti. Ég held að það sé rétt orðað hjá hv. þingmanni að það verða verulegar breytingar, öðruvísi er þetta ekki hægt. Það er rétt sem komið hefur fram að það bitnar á sjúkrasviðunum vegna þess að menn hafa reynt að forgangsraða til að tryggja að það verði ákveðin grunnþjónusta á hverju svæði og reynt að jafna það yfir landið en að halda þó enn öflugri þjónustu á tilgreindum stöðum, þ.e. á heilsugæslusjúkrahúsum eða sérstökum sjúkrahúsum. Það er býsna athyglisverð umræðan um að verið sé að marka stefnu með fjárlögum vegna þess að það er ekkert nýtt í þeirri hugmynd sem farið er eftir burt séð frá því hversu hratt við förum í málin. Ég held að ég sé þriðji eða fjórði ráðherrann sem vinnur að þessum sömu breytingum. Málin hafa áður tekið breytingum í meðförum þingsins og við vitum svo sem ekki hver meðferðin verður þar. Það er ekki í höndum heilbrigðisráðherra að stækka rammann eftir að málið er komið inn í þingið en ég tók það fram áðan að við munum fara yfir allt og skoða hvernig það lítur út og þá er hugsanlegt að færa til. Ég hef varað þær stofnanir við sem eru með minnsta niðurskurðinn að þar megi búast við að fara þurfi í meiri niðurskurð til að jafna hann á milli svæða. Það er þá hluti af verkefninu sem ráðuneytið og þá þingið, fjárlaganefndin, verður að glíma við í framhaldinu. Það er rétt sem komið hefur fram í umræðunni í dag að harkalegur niðurskurður hjá opinberum starfsmönnum mundi koma fram á árinu 2011 og ég veit að hv. þingmanni er kunnugt um það því að hann tók þátt í að gera þá áætlun árið 2008. Þá var reiknað með því að menn kæmu með niðurskurð sem mundi bitna á störfum árið 2011. Því miður er þetta þannig. Það getur vel verið að við getum fundið leiðir til að fjármagna okkur aðeins lengur án þess að fara í þær sársaukafullu aðgerðir. Það skal ekki standa á mér 

Virðulegi forseti. Það sem ég gagnrýndi m.a. eru vinnubrögðin. Það er ekkert samráð haft við þá sem eiga við að búa við þetta. Það er ekki farin sú leið að vinna með almennum hætti að stefnumótun um hvað hvert sjúkrahús eigi að fást við, hvert eigi að vera þjónustuumfangið á sjúkrahúsunum. Það gerist einfaldlega síðdegis 1. október að við fáum í hendurnar fjárlagafrumvarp þar sem tölurnar eru þannig að það blasir við öllum að gangi allt eftir sem fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir verða þessi sjúkrahús sem fyrir mesta högginu verða ekki svipur hjá sjón. Sjúkrahúsþjónustan þarna verður ekki svipur hjá sjón. 70% niðurskurður á sjúkrasviði eins og til að mynda á Sauðárkróki segir okkur að verið er að gera eðlisbreytingu á þessum sjúkrahúsum. Hæstv. ráðherra orðaði þetta pent, hann sagði að verið væri að gera verulegar breytingar. Það er varla hægt að orða þetta mikið vægar. Ég vil hins vegar fagna því sem hæstv. ráðherra sagði. Hann sagði, sem rétt er, að við værum að marka stefnu með fjárlögunum en hann sagði jafnframt að hugsanlega mætti færa til fjármuni innan heilbrigðiskerfisins, innan þess ramma sem heilbrigðisráðuneytið hefur til að koma til móts við þau sjúkrahús, þær heilbrigðisstofnanir sem verða bersýnilega fyrir langmesta niðurskurðinum. Ég held að það kveiki þó alla vega vonartíru í brjóstum okkar sem höfum miklar áhyggjur af því sem verið er að gera á þessum stöðum. Ég efast ekki um vilja hæstv. ráðherra í þessum efnum og ég heiti á hann að vinna í þessum vanda, tryggja þessum sjúkrahúsum, þessum heilbrigðisstofnunum nægilega fjármuni til að þær verði ekki skornar svona rækilega niður í tvö ár. Það er ekki bara spurning um störf þessa fólks, það er fyrst og fremst spurning um þá þjónustu sem fólkið á þessum svæðum gerir kröfu 

Frú forseti. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson beindi athyglinni að ákveðnum þáttum í fjárlagafrumvarpinu sem lýtur að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Hann beindi ákveðnum spurningum til mín hvað þessa þætti varðar og ég þakka fyrir að fá tækifæri til að víkja að þeim. Í fyrsta lagi velti hv. þingmaður fyrir sér hvort talað hefði verið við forustumenn stofnananna sem hlut eiga að máli varðandi fjárlagagerðina og haft samráð við þá. Það var gert þannig að þeir vissu almennt á hvaða stigi þessi vinna var og hvað gat beðið. Það var rætt við þá fyrir fram um viðbrögð þeirra og tillögur vegna þess sem þeir gætu staðið frammi fyrir. Að vísu óskar sér enginn þess að þurfa að standa frammi fyrir niðurskurði en það var gert með þessum hætti. Í öðru lagi varðandi niðurskurð á Hafrannsóknastofnun sem er umtalsverður, voru á fjárlögum ársins 2009 1.367 millj. kr. en verða nú 1.267 millj. kr. Ég tek undir áhyggjur hv. þingmanns í þeim efnum að það skiptir máli fyrir okkur að Hafrannsóknastofnun geti sinnt verkefnum sínum sem allra best og staðið á bak við þá grunnþekkingu á rannsóknum sem við þurfum að hafa til að stunda þennan grundvallaratvinnuveg okkar og standa á samningum okkar, standa vörð um hagsmuni okkar erlendis. En engu að síður er þetta staðreynd sem bregðast þurfti við og Hafrannsóknastofnun leggur til í tillögum sínum hvernig brugðist verður við því. Komi fram möguleikar til að styðja Hafrannsóknastofnun í gegnum verkefnasjóð eða annað slíkt 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra svörin svo langt sem þau ná en ég spurði hæstv. ráðherra áðan: Þegar það liggur fyrir að Hafrannsóknastofnun er í þeirri stöðu að þurfa að leggja öðru skipi sínu og þegar það liggur fyrir að Verkefnasjóður sjávarútvegsins er til staðar, hefur hæstv. ráðherra einhver áform um hvernig verja eigi þeim fjármunum? Á að verja þeim fjármunum til rannsókna utan Hafrannsóknastofnunar í vaxandi mæli? Á að leggja aukið fé til Hafrannsóknastofnunar til að hún gæti sinnt hlutverki sínu betur, gert út bæði skipin o.s.frv.? Það er auðvitað álitamál sem þarf að svara og ég ætla ekki að leggja mat á það hér og nú þó að ég kunni að hafa á því skoðanir. En spurningin verður bara þessi: Er hæstv. ráðherra að undirbúa það með einhverjum hætti að leggja fram hugmyndir á grundvelli t.d. verkefnasjóðsins sem tryggja úthald beggja skipanna eða ber að skoða það sem svo að það sé afgreitt mál, að búið sé að taka um það ákvörðun að halda bara úti Árna Friðrikssyni en ekki Bjarna Sæmundssyni? Í annan stað hafði hæstv. ráðherra ekki tök á því að svara spurningum mínum um Lífeyrissjóð bænda. Ég vakti athygli á því að það er verið að leggja niður að fullu - og það er mjög stefnumarkandi ákvörðun, hæstv. ráðherra - framlag ríkisins til Lífeyrissjóðs bænda. Nú vitum við að Lífeyrissjóður bænda er ekkert sérstaklega öflugur, hann getur ekki staðið undir miklum lífeyri til bænda þó að svo sannarlega veitti ekki af. Þess vegna spurði ég: Hvaða áhrif hefur það á tryggingalega stöðu hans? Hvaða áhrif hefur það á getu sjóðsins til að standa undir lífeyrisskuldbindingum? Hefur hæstv. ráðherra ekki látið reikna það út? Ég trúi því ekki að svona ákvörðun sé tekin öðruvísi en að menn geri sér grein fyrir því hvaða afleiðingar það hefur, hvaða áhrif það hefur á möguleika sjóðsins til að standa undir lífeyrissjóðsgreiðslum til bænda í framtíðinni. Í öðru lagi vakti ég athygli á því varðandi Framleiðnisjóð að það hefði mjög alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir landbúnaðarháskólann á sama tíma og við tölum um að mikilvægt sé að auka rannsóknir. Landbúnaðarháskólinn er sennilega hlutfallslega öflugasti rannsóknarháskóli í landinu 

Frú forseti. Lögð var höfuðáhersla á að standa við þá búvörusamninga sem gerðir voru við bændur á sl. vetri. Samningarnir voru lögákveðnir og bar svo sem að standa við þá, en það þýðir að það kemur ákveðin hækkun inn í þá samninga. Það var meginatriði að standa vörð um þessa samninga. Ég tek undir með hv. þingmanni varðandi Lífeyrissjóð bænda en að sjálfsögðu þýðir niðurskurður á framlögum til hans það að sjóðurinn verði annaðhvort, og sennilega hvoru tveggja, að skerða réttindi sjóðfélaga sinna og/eða að sækja honum tekjustofna annað sem ekki getur verið með öðrum hætti en að það komi t.d. út í verðlagið. Til að halda nokkurn veginn óbreyttri getu sjóðsins og ef það færi út í verðlagið þýddi það kannski upp undir 2% verðhækkun á vörum. Þá hluti er að sjálfsögðu verið að fara yfir en þetta er sú staða sem við stöndum núna frammi fyrir. Varðandi Framleiðnisjóðinn hefur hann verið lækkaður mjög verulega og nánast niður í algert lágmark. Hann á að vísu inneign þannig að ekki er gert ráð fyrir því að það hafi áhrif á verkefni sjóðsins á næsta ári en ég tel afar mikilvægt að landbúnaðurinn eins og aðrar atvinnugreinar eigi sinn þróunarsjóð og að endurskoða megi tekjustofna Framleiðnisjóðs landbúnaðarins þannig að hann eigi það áfram. Varðandi síðan samninginn við Bændasamtökin, búnaðarlagasamning svokallaðan, er hann í vinnslu út frá þessum breyttu forsendum og ég á von á því að alveg á næstunni  
             Varðandi síðan landbúnaðarháskólann tek ég undir mikilvægi og styrk hans og ég taldi, 

Forseti vill minna þingmenn á að gæta tímamarka.

Virðulegi forseti. Ég þekki þau sjónarmið hæstv. ráðherra að hann vildi að Landbúnaðarháskólinn hefði átt að vera áfram undir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu en ég er hræddur um að það hefði ekki bjargað örlögum þess skóla miðað við framgöngu hæstv. ráðherra í því að skera niður rannsóknarstarfsemi eins og Framleiðnisjóð sem stendur þó undir milljónatugum af rannsóknarfé Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri. Þess vegna segi ég að það er í raun og veru verið að veikja stöðu Landbúnaðarháskólans sem þessu nemur og sérstaklega í ljósi þess að við erum að tala um öflugasta rannsóknarháskólann í landinu miðað við umfang og þess vegna er þetta mjög mikið áhyggjuefni. Ég tek hins vegar undir með hæstv. ráðherra að landbúnaðurinn þarf að eiga sinn eigin verkefnasjóð í rannsóknar- og þróunarstarfsemi. Aðalatriðið finnst mér þó vera það sem hæstv. ráðherra sagði, hann tekur undir áhyggjur mínar vegna Lífeyrissjóðs bænda og það er svo sannarlega ástæða til að vekja athygli á því. Hæstv. ráðherra hefur staðfest, sem eru að mínu mati stórtíðindi, að það liggi fyrir mat hæstv. ráðherra. Það er þá ljóst að ráðuneytið hefur skoðað þetta. Hæstv. ráðherra sagði: Þessi ákvörðun ríkisstjórnarinnar mun skerða lífeyrisgreiðslur til bænda. Það er höggvið þar sem hlífa skyldi. Þarna er ekki verið að ráðast á garðinn þar sem hann er hæstur heldur lægstur. Það eru bændur sem munu verða fyrir þessari skerðingu, bændur sem taka lífeyri sem verða fyrir þessari skerðingu. Hæstv. ráðherra sagði að ef menn vildu afla þessa fjármagns með öðrum hætti þyrfti að hækka landbúnaðarvörur um 2%. Við vitum að í því umhverfi sem landbúnaðurinn hrærist í núna eru engir möguleikar á því þannig að hæstv. ráðherra boðar hér mjög váleg tíðindi. Hann segir okkur að við blasi skerðing á lífeyrisgreiðslum til bænda. 

Virðulegi forseti. Fyrir Alþingi liggur frumvarp til fjárlaga sem vel að merkja fer nú í hina eiginlegu þinglegu meðferð. Hér þarf væntanlega einhverju að breyta eins og fram mun koma í meðförum fjárlaganefndar um frumvarpið og þingheims alls. Hæstv. fjármálaráðherra orðaði það svo að þetta væri hið eiginlega hrunfrumvarp. Það vakti athygli mína að frumvarpið var kynnt fyrir okkur þingmönnum stjórnarmeirihlutans í Þjóðmenningarhúsinu. Það er kannski til marks um þá tíma sem eru að breytast að kynningin fór fram í húsi sem er gæluverkefni gamla tímans, þenslutímans, þegar menn höfðu ráð á því að búa til söfn úr nánast hverju einasta húsi. Það vekur hins vegar athygli að á meðan við skerum niður í mjög viðkvæmum málaflokkum er ekki enn þá búið að loka því húsi. Meginverkefni þessa frumvarps og fjárlaga fyrir árið 2011 hlýtur, frú forseti, að vera að taka á skuldavanda þjóðarinnar. Það má ekki verða svo að við búum við að nær fimmta hver króna fari í vaxtagreiðslur á hverju ári á komandi árum. Við verðum að vinda bráðan bug að því vandamáli því að það er einfaldlega ekki eðlilegur rekstur. Því þarf að grípa til a.m.k. þriggja aðgerða: Við getum skorið niður, við getum að einhverju leyti hækkað skatta og ég vek líka athygli á þriðju leiðinni sem er kannski affarasælust af þeim öllum, þ.e. að gefa í í hagkerfinu með auknum framkvæmdum í atvinnulífinu hringinn í kringum landið. Sú innspýting er að sjálfsögðu affarasælust fyrir samfélagið því að með því móti komum við sem flestum til starfa og getum fækkað þeim prósentum sem kosta okkur 3,1 milljarð króna eins og atvinnuleysið blasir við okkur nú. Á bak við hvert prósent atvinnulausra eru 1.650 manns. Með aukinni innspýtingu í atvinnulífið getum við komist sem best út úr þessum vanda. Það þarf engu að síður - og við skulum vera raunsæ - að grípa til hagræðingar og það þarf að grípa til einhverra aukinna skatta í þessu efni, en sá sem hér stendur talar ekki fyrir auknum skattálögum á fjölskyldur í landinu og vill því síður sjá verulega auknar álögur á fyrirtæki í landinu sem eru jú það fjöregg þjóðarinnar sem nú þarf að komast á fullan snúning. Þess vegna horfir maður fyrst og síðast til niðurskurðar og þess að koma hagkerfinu sem hraðast af stað með öllum tiltækum ráðum. Í þeim efnum hef ég talað fyrir mörgu, svo sem auknum fiskveiðiheimildum, aukinni aðkomu þeirra 1.800 milljarða sem hvíla í lífeyrissjóðunum hér á landi og svo mætti lengi telja. Ég dvel kannski mest við þann niðurskurð sem blasir við í fjárlagafrumvarpinu, sem vel að merkja er frumvarp og því í þinglegri meðferð. Ég er búinn að vera með reiknivélina síðustu daga og fara í gegnum frumvarpið og þar sker margt í augu en margt er þakkarvert. Ég vil t.d. nefna 20% aukningu á fjárframlögum til umönnunarbóta foreldra langveikra og fatlaðra barna sem var skorið mjög niður í fjárlögum árið 2010 og mætti gagnrýni en er búið að leiðrétta nú. Fjölmörg önnur dæmi í viðkvæmum málaflokkum má nefna sem eru varin og ekki skorin niður nema að litlu leyti og jafnvel engu og sums staðar bætt í. Það er vel. Hvernig skyldi svo hátta til í þeim ráðuneytum sem hafa að mestu búið til þetta plagg? Með reiknivélinni fór ég í gegnum þau ráðuneyti sem enn starfa á Íslandi og skoðaði aðalskrifstofur ráðuneytanna. Meðalhagræðingin á aðalskrifstofum ráðuneytanna sýnist mér vera 6% niðurskurður. Það er hægt að halda á lofti ýmsum popúlisma og segja að það sé ekki alveg í samræmi við 12% niðurskurð til Félags heyrnarlausra eða 9% niðurskurð til Geðhjálpar. Það má líka nefna að framlög okkar til skákheimsins standa í stað, þar er niðurskurðurinn enginn á meðan við skerum niður í miklu viðkvæmari málaflokkum. Lít ég svo á að annars vegar höfum við tómstundagaman miðaldra karlmanna og hins vegar verulegan vanda fjölskyldna sem eru í neyð með börn sín og unglinga. Meðaltalsniðurskurðurinn á skrifstofum ráðuneytanna sýnist mér vera 6%. Hver er þá krafan úti í feltinu? Hún er allt upp undir 70%, svo sem eins og á sjúkrasviði Heilbrigðisstofnunar Þingeyinga. Það er ekki mikið samræmi að mínu viti í niðurskurðartillögum til þeirra sem næst eru og þeirra sem fjærst eru vinnslu fjárlagafrumvarpsins. Það er einu sinni svo og kannski mannlegt eðli að menn skeri síður niður næst sér en fjærst sér og þess sér stað í frumvarpinu Það er reyndar athyglisvert að sum ráðuneytin gefa í hvað aðalskrifstofuna varðar, eins og um 18% að ég held hjá efnahags- og viðskiptaráðuneytinu og mætti reyndar nefna tvö önnur ráðuneyti sem standa í stað í útgjöldum hvað aðalskrifstofuna varðar. En mörg hver taka reyndar á sig töluverðan niðurskurð, svo sem forsætisráðuneytið um 12% og fjármálaráðuneytið um 11,5%. Hér er ég vissulega að tala um aðalskrifstofurnar. Þetta vildi ég nefna vegna þess að ég vil sjá breytingar á frumvarpinu er varða grunnþjónustuna, ég vil hlífa henni. Það er margt sem hægt er að skera niður eins og ég nefndi hér áðan. Þó að það kosti ekki mikið er það samt táknrænt að halda ekki næstu kynningu á fjárlögum í Þjóðmenningarhúsinu. Við skulum frekar loka því en sjúkrastofnunum úti á landi. Það má heldur ekki verða svo að 70% af niðurskurði til sjúkrahúsþjónustu verði úti á landi og 30% t.d. í Norðausturkjördæmi þar sem vegalengdin á milli heilbrigðisstofnana er hve mest og strjálbýlið eðlilega mest. Við eigum að verja grunnþjónustuna. Við getum það því að aðlögun í ríkisfjármálum er hér minni en víðast hvar annars staðar í kreppu. Ég vil nefna að aðlögun í ríkisfjármálum hér nemur um 13% en hún var 14% í Svíþjóð undir stjórn Görans Perssons, sem hefur komið hér og hvatt okkur til að skera hratt niður, og 15% í Finnlandi. Aðlögun í ríkisfjármálum er minni hér og þess vegna eigum við að geta varið grunnþjónustuna hringinn í kringum landið, rétt fólks til heilsu, rétt fólks til mennta og rétt fólks til öryggis. Þessa þrjá mikilvægu þætti í lífi fólks: Rétt til heilsu, rétt til mennta barnanna okkar og unglinganna og rétt til öryggis, eins og við höfum kynnst við Alþingishúsið á síðustu dögum. Að svo búnu, frú forseti, vil ég hvetja þingheim til þess að fara mjög vandlega yfir þetta frumvarp og ekki koma aðeins með gagnrýni á það, sem er eðlilegt, heldur líka uppbyggilegar tillögur því að ég held að það sé einmitt krafa þess fólks sem ber í bumbur úti á Austurvelli að þingmenn snúi bökum saman og finni uppbyggjandi leiðir til að bæta frumvarpið. Það er hægt að bæta það. Það er margt gott sem fram kemur í því, það er mörgum veigamiklum atriðum hlíft í velferðarþjónustunni og viðkvæmustu sviðum heilbrigðis- og félagsþjónustu en vissulega má gera betur. Það má breyta einhverju fyrir fólk sem er að berjast fyrir heilsu barna sinna, fólk sem á erfitt með að koma börnum sínum til mennta og fólk sem býr e.t.v. við mikið óöryggi af öðrum ástæðum. Það er margt sem er hægt að fara í og laga. Ég hvet þingheim til að sýna samstöðu í því máli og tala uppbyggjandi um málið vegna þess að tími niðurrifs í pólitíkinni er að baki, tími uppbyggingar er fram undan.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og lýsi mig í öllum meginatriðum sammála þeim áherslum sem þar birtust. Ég tók sérstaklega eftir því að hv. þingmaður heldur því mjög til streitu að besta ráðið til að vinna sig í gegnum þetta sé að gefa í á sviði atvinnumála og þeirri skoðun deili ég heils hugar. Ég vil vekja athygli hv. þingmanns á því að um eitt mál sérstaklega svo ég nefni það, gagnaver á Suðurnesjum, hefur verið mikil og breið samstaða sem ekki hefur einhvern veginn náðst að koma áfram inn í gegnum þingið og ég leita eftir upplýsingum um það hvers vegna svo er. Ég tek undir það einnig að við eigum að byggja upp umræðuna og vinnuna með sem jákvæðustum hætti. En ég kalla eftir þeim áherslum sem komu upp á þeim fundi sem hv. þingmaður sat í Þjóðmenningarhúsinu vegna þess að ég heyri það í umræðu hér og í stefnuræðu forsætisráðherra í gær að stjórnarþingmenn hafa í rauninni töluverðan fyrirvara 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir hans innlegg í umræðuna. Auðvitað er það svo að hver þingmaður lítur frumvarpið sínum augum og hver hlýtur að koma með sínar hugmyndir inn í þá umræðu sem fram undan er í fjárlaganefnd og umræðu Alþingis um þetta frumvarp og vonandi koma sem flestir með uppbyggilegar tillögur. Við skulum bíða og sjá hvaða breytingum frumvarpið tekur. Ég ætla ekki að ganga fram fyrir skjöldu og segja að ég ætli að hafna þessu frumvarpi verði því ekki breytt í einhverjum atriðum. Ég vil fyrst og fremst að fram fari uppbyggileg umræða um það hvernig við getum mildað ýmsar aðgerðir. Þar hef ég einmitt nefnt þessa þriðju leið sem ég held að sé affarasælust í okkar þjóðarbúskap, að auka með öllum ráðum hag atvinnulífsins og skapa eins mikla fjölbreytni í þeirri grein og hugsast getur 

Forseti. Ég segi það fullum fetum að miðað við hvernig umræðan liggur hjá þeim þingmönnum sem rætt hafa þetta mál í dag og eins þær áherslur sem komu fram í stefnuræðunni í gær virðist í fljótu bragði vera tvennt til í stöðunni. Annars vegar að keyra þetta frumvarp áfram lítt sem ekkert breytt eða að gefa eftir og gera mjög miklar tilslakanir á einstökum atriðum. Ég óttast að skoðanir þingmanna í þeirri vinnu sem fram undan er séu tiltölulega skiptar og þetta verði mjög erfitt verk. Því óttast ég þá niðurstöðu mjög að menn reyni frekar að halda þessu til streitu í þeirri mynd sem það birtist hér, því miður. Ég vil að sama skapi spyrja og kalla eftir áherslum þingmannsins í þeim efnum: Hvernig metur hann möguleika okkar til samstarfs við aðila vinnumarkaðarins á grunni þeirra tillagna sem eru lagðar inn í því frumvarpi sem hér liggur fyrir á sviði almannatrygginga?

Virðulegi forseti. Hvað vaxtabætur og barnabætur snertir er ég reyndar þeirrar skoðunar að þar sé á ferðinni tekjujöfnunarkerfi. Sá sem hér stendur hefur, með ágætislaun, verið að þiggja barnabætur, um 7 þús. kr. þriðja hvern mánuð, sem er alger óþarfi í minn vasa og eiga frekar að fara til þeirra sem þurfa meira á því að halda. Ég vil jafnvel auka tekjujöfnunarkerfið í þeim þætti ríkisfjármálanna og tel að þá umræðu þurfi að taka. Ég sé enga ástæðu til þess að við séum að greiða bætur til fólks sem er með ágætislaun og þar tala ég um hjón. Við eigum hins vegar að horfa til þeirra sem eiga virkilega bágt í þessu samfélagi og koma þeim til hjálpar en ekki venjulegu fólki sem þarf ekki á aukasporslum að halda. Þá umræðu þurfum við að taka í fjárlaganefnd og ég hvet hv. þingmann til þess að koma með uppbyggilegar tillögur þar. Ekki mun af veita.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi E. Rúnarssyni fyrir ágæta ræðu og málefnalega, ég get tekið undir margt í henni. Hins vegar er það svo að núverandi ríkisstjórn hefur haft á stefnu sinni að skattleggja og hækka skatta og alveg sérstaklega á það sem skapar atvinnu, eins og tryggingagjaldið, fjármagnstekjur, hagnað fyrirtækja o.s.frv. og ætlar að ganga lengra í þá veru, þ.e. hún virðist vinna kerfisbundið gegn því að skapa atvinnu en atvinnuleysi er kannski mesti vandinn sem við glímum við. Ég vil spyrja hv. þingmann: Getur hann stutt svona stefnu? Getur hann stutt stefnu sem gengur að öllu leyti út á það að skattleggja atvinnu og reyna að útrýma henni eins og hún sé eitthvert vandamál? Ef hann ekki getur stutt fjárlagafrumvarpið, en það er eiginlega eina merkið um það að hv. þingmaður styðji ríkisstjórnina að hann styðji fjárlagafrumvarpið, ef hv. þingmaður gerir það ekki er hann þá yfirleitt í stuðningshópi ríkisstjórnarinnar?

Frú forseti. Hagræðingarkrafan í íslensku samfélagi að því er ríkissjóð varðar nemur 44 milljörðum og þar er verið að reyna að ná inn 11 milljörðum í hærri álögum og skera niður sem nemur 33 milljörðum. Ég tel skynsamlegt að fara þá leið að ná inn minni tekjum hvað skattana varðar en meiri tekjum hvað niðurskurð varðar. Ég minni hins vegar á og talaði um það í ræðu minni að þriðja leiðin, aukið líf í atvinnuverkefnum, væri mikilsverð en auðvitað er það svo að kannski er ekki fyllilega raunhæft að tala um feikilega viðspyrnu eða viðsnúning í því efni á komandi mánuðum. Það mun taka ákveðinn tíma að koma atvinnulífinu á fullan hraða á nýjan leik og þá skulum við horfa raunsætt á verkefnin. Við getum ekki stillt dæminu upp þannig að við skerum aðeins niður í ríkisstofnunum. Við þurfum með einhverju móti að koma auknum álögum á og þar vil ég halda því til haga að sú hækkun 

Frú forseti. Á fundi nýverið sagði hæstv. fjármálaráðherra að skattar hefðu lækkað á Íslandi vegna þess að skatttekjurnar hefðu lækkað. Samt var markmiðið að hækka skatta fyrir þetta ár. Nú vil ég spyrja hv. þingmann: Styður hann það virkilega að skattstofninn rýrni svona mikið vegna of mikillar skattlagningar að í rauninni beri ríkissjóður skaða af? Við erum að stefna í stöðnun. Það vill svo til að það voru ekki réttir hv. þingmenn sem fluttu frumvarp um að skattleggja séreignarsparnað - þess vegna mátti ekki hlusta á það af því að þeir eru í röngum flokki, flokki sem allir eru á móti sem ekki eru í þeim flokki. Sér hv. þingmaður það ekki sem lausn að skattleggja séreignarsparnaðinn þannig að við komumst yfir þessa gjá sem þjóðin er að brölta yfir og getum þá eftir eitt eða tvö ár farið að skattleggja með óbreyttum sköttum vegna þess að kakan stækkar?

Frú forseti. Ég vil minna hv. þm. Pétur H. Blöndal á að skattar hafa í vissum tilvikum lækkað. Ég minni á og það er staðfest að fjölskyldur með árstekjur 5,6 millj. og undir hafa lækkað í sköttum um 2,5% ef ég man rétt og er það staðfest. Engu að síður vil ég taka fram að við erum komin að ákveðnum endimörkum hvað auknar álögur á fyrirtæki og fólk varðar og ég held að við komumst ekki endilega lengra í þeim efnum. Aðalatriðið er að við þurfum að ná viðspyrnu í atvinnulífið, ná inn tekjum með þeim hætti og fleiri tillögum. Ég hef t.d. talað fyrir því að skoða beri leið sjálfstæðismanna hvað það varðar að skattleggja séreignarsparnað á innleiðinni þannig að það skapi okkur ... 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir mjög góða ræðu. Hann kom inn á það í ræðu sinni að menn þyrftu að fara að spýta í lófana og skapa atvinnutækifæri, skapa hagvöxt sem ég er algerlega sammála hv. þingmanni um. Því langar mig að spyrja hv. þingmann, af því að það kom fram í viðtali við hann fyrir nokkrum vikum að hann gæfi ríkisstjórninni einungis örfáar vikur til að bregðast við þessari kröfu hans: Hvernig hefur hann beitt sér innan síns stjórnarflokks í því að þetta gangi fram og hvernig mun hann hátta því í framtíðinni að leggja til að slíkt verði gert? Síðan langar mig líka að spyrja hv. þingmann, hann kom aðeins inn á aðalskrifstofurnar og sá sparnaður sem á að verða þar er mjög óraunhæfur. Við sameiningu í innanríkisráðuneyti er einungis gerð rúmlega 4% krafa á dómsmálaráðuneytið og rúm 3% á samgönguráðuneytið á sama tíma og hæstv. mannréttindaráðherra er með tvo aðstoðarmenn. 

Virðulegi. Ég hélt um stundarsakir að hv. þingmaður ætlaði að fara að tala um tónlistarhúsið en svo var ekki. En ég vil að farið sé rétt með, ég sagði að ég gæfi þessari ríkisstjórn nokkrar vikur til að spýta í lófana í atvinnumálum en ekki fáeinar og getur nú verið einhver munur þar á en það er ekki aðalatriði þessa máls. Ég er í pólitík til að beita sjálfan mig og eigin flokk aðhaldi. Ég held að það hafi verið vandamál í íslenskri pólitík á undanliðnum árum að flokkarnir sjálfir hafi ekki beitt sig aðhaldi innan frá. Ég vil auðvitað sjá árangur af því að atvinnutækifæri komist á fót sem víðast um land á komandi árum. Við erum öll sammála um það. Okkur greinir kannski á um leiðir en aðalatriðið er það - spurningar hv. þingmanns voru margar og ég kem kannski að svari við einhverri þeirra í seinna andsvari mínu - aðalatriðið er það að við hljótum að vera sammála um að snúa bökum saman þegar kemur 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að við þurfum að snúa bökum saman og virða skoðanir og hugmyndir hvers annars en það er nú ekki reyndin. Við lögðum fram margar góðar tillögur í fjárlagagerðinni síðasta haust en það var ekki hlustað á þær og þær voru ekki einu sinni virtar viðlits. Þó að það hafi ekki verið hv. þingmaður sjálfur, sem tók mjög vel í að ræða þær tillögur í fjárlaganefnd, heldur forustumennirnir sem eru þá akkúrat það sem hann var að benda á, að menn þurfi að veita stjórnvöldum og oddvitum stjórnmálaflokkanna aðhald. Mig langar að ítreka fyrri spurninguna um það hvernig hann hyggst beita sér í því að það verði gert eitthvað meira í atvinnuuppbyggingunni. Seinni spurning mín fjallaði um það, af því að hv. þingmaður talaði um hagræðingu, að á meðan skera á niður um 40% í heilsugæslunni á Húsavík er í raun og veru verið að skera niður 4% og 3% í sameinuðu ráðuneyti hjá mannréttindaráðherranum og hæstv. ráðherra er með tvo aðstoðarmenn. Er þetta stefnumörkun sem hv. þingmaður mun styðja við lokaafgreiðslu fjárlagafrumvarpsins ef þessu verður ekki breytt?

Frú forseti. Mig langar sérstaklega að dvelja við seinni hluta orðræðu hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar. Lausn mín á því að menn skeri síður niður nær sér og heldur betur meira fjær sér er að snúa hlutföllunum við hvað sveitarstjórnir og ríkið varðar. Ég vil sjá mun sjálfstæðari byggðasvæði hringinn í kringum landið sem taka að sér meginhluta opinberrar þjónustu á komandi árum þannig að þá færast þessi verkefni út í hérað og peningunum er deilt þar niður sem nærþjónustuverkefni. Þetta á t.d. við um heilsugæsluna, sjúkrahúsin, vegagerðina og þetta á við um margt fleira í okkar rekstri vegna þess að mér finnst það á margan hátt óeðlilegt að ákvarðanir í ríkisfjármálum séu teknar meira og minna allar í 101 Reykjavík.

Virðulegi forseti. Ég ætla eins og aðrir þingmenn stjórnarandstöðunnar að þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir ágæta ræðu, kannski sér í lagi vegna þess að hún hljómaði eins og hún kæmi úr stjórnarandstöðunni. Þar var að finna gagnrýni á frumvarpið og undirtektir við það sem við höfum verið að halda fram í umræðunni. Það sem ég velti hins vegar fyrir mér er hvort það búi eitthvað á bak við þessi orð vegna þess að ef svo er þá er í rauninni kominn nýr meiri hluti í fjárlaganefnd fyrir því að breyta til að mynda hvað varðar niðurskurðinn í Þingeyjarsýslum. Mér heyrðist þingmaðurinn tala fyrir því að hann vildi ekki fara þá leið sem lögð er til, en mun hann leggja því raunverulega lið og þá ekki bara innan síns þingflokks heldur líka þegar kemur að því að greiða atkvæði í þingsalnum?

Frú forseti. Ég held að ég hafi reiknað það rétt í dag að niðurskurðurinn, krafan hjá Heilbrigðisstofnun Þingeyinga væri nákvæmlega 39,02% sem á mannamáli eru 40% og hagræðingarkrafan hvað sjúkrasviðið snertir er einhvers staðar í námunda við 72% sem er vitaskuld eyðilegging á því góða starfi sem þar fer fram. Ég hef talað fyrir þjóðarsátt í sambandi við fjarlægð fólks að grunnþjónustu og hún megi ekki vera meiri en 100 km, að hringinn í kringum landið eigi fólk þess alltaf kost að ná í grunnþjónustu innan 100 km radíuss. Þessi þjónusta á Húsavík snertir ekki aðeins Húsvíkinga sem geta farið á einum klukkutíma til Akureyrar, heldur líka íbúa allt austur á Þórshöfn. Þetta er eitthvert víðfeðmasta hérað landsins þannig að ef svo fer fram sem horfir að eini kosturinn í þessari stöðu sé að skera svo rækilega niður hjá Heilbrigðisstofnun Þingeyinga þá mun ég segja nei.

Virðulegi forseti. Það er ágætt að þingmaðurinn hafi gefið sér tækifæri til að reikna út prósentuhlutföllin. Þau eru reyndar í bæklingi sem allir fjárlaganefndarmenn fengu afhentan fyrr í dag. Ég vil lýsa yfir ánægju með að heyra, ef ég skil rétt, að þingmaðurinn er reiðubúinn að lýsa því yfir að það eigi ekki að fara í þennan niðurskurð sem ég veit að Þingeyingar, margir, verða mjög ánægðir að heyra. En það sem ég vil hafa alveg á hreinu er það að við megum ekki vekja von í brjósti manna sem verður ekki að veruleika. Það er verið að tala um að breyta heilsugæslunni og heilbrigðisþjónustunni í landinu til frambúðar og það er verið að skera niður eitthvað sem verður ekki sett á laggirnar aftur. Ef þingmaðurinn er reiðubúinn að koma í þá baráttu með mér og 

Virðulegi forseti. Ég hef hingað til staðið við orð mín á Alþingi og greitt atkvæði eftir sannfæringu minni en ekki flokkslínum eða öðru slíku og það mun ég gera í þessu efni. Ég mun reyna að tala uppbyggjandi í umræðu um þetta fjárlagafrumvarp. Ég ætla hins vegar ekki að vera svo billegur, frú forseti, að rífa allt niður í þessu frumvarpi án þess að koma með tillögur á móti vegna þess að við þurfum að skera niður. Við þurfum að hagræða gríðarlega og þá getur maður ekki einungis komið með gagnrýni heldur verður maður að koma með einhverjar uppbyggilegar tillögur á móti vegna þess að meginvandinn sem við okkur blasir er að við þurfum að lækka skuldir ríkissjóðs og við getum ekki greitt 50 milljarða kr. á ári í vaxtagjöld. Ég vil sjá að sanngirni sé beitt í þessum niðurskurði og mér finnst það ekki sanngjarnt þegar við erum að tala annars vegar um dreifðar byggðir og hins vegar þéttar byggðir að við skerum niður 70% í sjúkrahúsþjónustu úti á landi en minnst þar sem fólkið er næst hvert öðru og á auðveldast með að fara á sjúkrahús.

Virðulegi forseti. Ég ræði í annað sinn frumvarp til fjárlaga við 1. umr. Umræðan hefur verið góð að mínu mati og menn úr öllum flokkum hafa fjallað um ríkisfjármálin af gagnrýni og á málefnalegan hátt. Og það er gott, það er krafa um það í samfélaginu, en þó skynja ég að það er áherslumunur og auðvitað erum við í mismunandi flokkum af því að við höfum mismunandi skoðanir og sýn. Nú síðast var í pontu ágætur þingmaður, Sigmundur Ernir Rúnarsson, sem talaði eins og hann væri framsóknarmaður. Það er ágætt að heyra raddir úr öðrum flokkum sem taka undir  Ég fór í fyrri ræðu minni yfir þá stefnu og það sem ég vil leggja áherslu á í þessari fjárlagavinnu og nú langar mig til að drepa á fleiri þáttum en ég kom að áðan. Samkvæmt nýframlögðu fjárlagafrumvarpi eiga skatttekjur ríkissjóðs árið 2011 að vera um 31 milljarði kr. meiri en í ár. Fjárlögin fyrir 2010 gerðu ráð fyrir skatttekjum upp á 415 milljarða kr. en árið 2011 eiga þær að vera 446 milljarðar kr., það á að sækja hærri skatttekjur með því að auka skattlagningu á fyrirtæki og heimili um 7,5%. Það sem hins vegar er jákvætt er að vaxta- og eignakostnaður mun dragast saman um 15,5 milljarða kr. og þar má kannski segja að tekjurnar aukist um 15,5 milljarða kr. Það undarlega við þetta er að ríkisstjórnin hefur ekki beinlínis beitt sér fyrir því að lækka þennan vaxtakostnað. Hún hefur í raun á allan hátt lagt sig fram um að auka vaxtakostnað og hefur barist fyrir því að ríkissjóður og íslenska ríkið taki öll þau lán sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lagði til á sínum tíma að ríkið tæki. Við börðumst mjög hart gegn því að ríkið tæki öll þau lán. Meira að segja lögðum við í langferð til Noregs þar sem við töluðum um að það ætti að skuldsetja þjóðina langt inn í framtíðina og að sú skuldsetning mundi aðeins gera það að verkum að komandi kynslóðir mundu borga þann tékka í minni heilsugæslu og verri menntun, það yrði einfaldlega minna til skiptanna fyrir þessa tvo mikilvægu málaflokka. Við lögðum þess vegna til að öllum þessum lánum yrði breytt í lánalínur, þ.e. að íslenska ríkið mundi ekki taka þau lán sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lagði til nema að ríkissjóður þyrfti á að halda. Eftir mikla baráttu var það gert að miklu leyti og það skýrir að miklu leyti það að við þurfum að borga minna í vaxtakostnað, eða um 15,5 milljarða kr. Þetta er gríðarlega há fjárhæð, en hugsið ykkur það, kæru kjósendur, að ríkisstjórnin barðist einnig fyrir því að samþykktir yrðu svokallaðir Icesave-samningar en vaxtakostnaður vegna þeirra á hverju einasta ári er um 35 milljarðar kr. og ríkissjóður hefði þurft að taka þann kostnað á sig síðustu tvö ár vegna þess að það átti að byrja að borga vaxtagreiðslur langt umfram skyldu frá 1. janúar árið 2009. Fólk getur reiknað út hversu gríðarlega mikil áhrif það hefði haft á vaxtagjöld ríkissjóðs. Hér hefur verið rætt um og ég skynja vilja hjá þingmönnum að skera meira niður í stjórnsýslunni. Stjórnsýslan er orðin að einhverju bákni, að einhvers konar yfirvaldi yfir Alþingi þar sem ráðherrar fara sínu fram, keyra um á glæsilegum bílum með bílstjóra, tvo til þrjá aðstoðarmenn og geta ráðið inn í ráðuneytin eins og þeim sýnist. Um daginn var samþykkt hér einróma þingsályktunartillaga sem gekk út á það að styrkja Alþingi. Það var talin nauðsyn, ekki bara af þingmannanefndinni sem lagði það til, heldur líka af þeim sem fóru yfir hrunið í magnaðri og góðri skýrslu, þar sem bent var á að Alþingi er einfaldlega vanbúið til að takast á við stjórnsýsluna og framkvæmdarvaldið. Þrátt fyrir að Alþingi sé þessarar skoðunar kemur hér fram frumvarp sem segir að Alþingi eigi að skera enn meira niður. Það þýðir að Alþingi verður enn vanmáttugra og enn verr í stakk búið til að fást við þau verkefni sem því er ætlað að fást við samkvæmt lögum þessa lands. Það þarf sterk bein og kjark til að ráðast í þau verkefni sem þingmannanefndin lagði til en ég óttast að meiri hlutinn muni heykjast á þessu verkefni. Ég óttast það vegna þess að ég hef heyrt þingmenn meiri hlutans kvarta yfir aðbúnaði og kjörum á göngum Alþingis en þegar þeir eru komnir inn í þingsal og þurfa að standa fyrir máli sínu gagnvart þjóðinni er komið annað hljóð í strokkinn. Alþingi þarf að taka margar erfiðar ákvarðanir. Ég vona að þær raddir sem hér hafa heyrst um samstöðu verði að veruleika. Ég óskaði eftir því við formann fjárlaganefndar og bauð fram aðstoð mína við gerð fjárlaga. Ég vissi að það yrði erfið og mikil vinna en ég sagði að ég væri til í að ráðast í verkefnið ef ég fengi að koma að því á fyrri stigum, ef ég fengi að koma að tillögugerðinni. Í raun hefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lagt til að Alþingi semji fjárlagafrumvarpið, að frumvarpið komi ekki að ofan heldur að neðan og að þeir sem eru lýðræðislega kjörnir á Alþingi komi að gerð fjárlagafrumvarpsins. Þeir hafa reyndar lagt fram margar og góðar tillögur í þá veru en ég hef því miður ekki heyrt neina umræðu um þær svo nokkru nemi. Það sem ég vil segja hér að lokum er að í frumvarpinu er gengið á þá sem minna mega sín í þjóðfélaginu, það á að skerða fæðingarorlof sem við framsóknarmenn börðumst fyrir, fæðingarorlofið sem hefur verið lofað víða um lönd. Ég tel að með því sé verið að skerða jafnrétti kynjanna, ég tel reyndar að það gangi gegn ákvæðum laga um fæðingarorlof. Það þarf að fara mun betur yfir skerðingar á kjörum námsmanna þessa lands, það þarf að fara betur yfir tillögur um skerðingu á barnabótum. Til þess að niðurstaðan í þessum málaflokkum verði vitræn og sanngjörn 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir ágætisræðu. Mér finnst hún enduróma þann tón sem almennt er í þingmönnum hér í dag, hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Menn eru að reyna að koma með uppbyggilegar tillögur til að hafa þau áhrif á fjárlagafrumvarpið að það leiði til farsældar fyrir ríkisbúskapinn og þá um leið þjóðina. Auðvitað eru tillögurnar og leiðirnar misjafnar sem ræddar hafa verið hér. Það er alveg ljóst að af hálfu okkar sjálfstæðismanna er ekki vilji til að fara þessar skattahækkunarleiðir. Við vöruðum við því sérstaklega á síðasta ári og við gerum það aftur núna. Tillögur okkar varðandi það að taka skattgreiðsluna á séreignarsparnaðinum strax út liggja enn fyrir og þá væri hægt að hlífa ansi mörgum þáttum. Ég heyrði það nú nýverið að hv. þm. Lilja Mósesdóttir hefur tekið undir þessar tillögur okkar sjálfstæðismanna og þær voru settar fram í því skyni að hlífa því sem við erum öll sammála um að þurfi að hlífa, þ.e. velferðarþjónustunni eins og hægt er. Þar þarf auðvitað að skera niður líka, ég ætla ekkert að draga dul á það, en hægt væri að hlífa og forgangsraða betur en gert er í þessu frumvarpi. Ég vil spyrja hv. þm. Höskuld Þórhallsson, því að framsóknarmenn hafa beitt sér mjög einarðlega á þessu sviði sem ýmsum öðrum, um tillögur framsóknarmanna, hvort hann gæti farið aðeins inn á það hvernig framsóknarmenn muni beita sér varðandi tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins en ekki síður gjaldahliðina. Geta þeir t.d. hugsað sér að taka undir tillögur okkar sjálfstæðismanna og hvernig munu þeir þá beita sér í fjárlaganefnd varðandi tekjuhliðina og gjaldahliðina? Það væri gott ef hv. þingmaður gæti stiklað aðeins á stóru um það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Það liggur fyrir að við framsóknarmenn höfum tekið undir tillögur sjálfstæðismanna, sérstaklega varðandi það að skattleggja séreignarsparnaðinn. Við höfum reyndar ekki viljað ganga alveg eins langt í þeim efnum. Við lögðum til í fyrra að hann yrði skattlagður að hluta, við erum eðlilega meira til vinstri í þeim efnum. Ég held að til greina komi að skoða þær hugmyndir aftur með jákvæðum huga og ég held að það sé enn tilefni að við sækjum tekjur í þann rann. Ég held að reyndar séu fleiri tekjumöguleikar eins og að setja á svokallað ríkisábyrgðargjald, þ.e. að þeir aðilar sem njóta ríkisábyrgðar greiði fyrir það sérstakt gjald eins og ég veit að hefur viðgengist víða um heim. Varðandi tillögur í niðurskurði og útgjaldahliðinni er alveg ljóst að skera þarf niður og það verður erfiður niðurskurður. En það er alveg á hreinu að ég vil ekki fara sömu leið og ríkisstjórnin leggur til. Ég vil til að mynda ekki að heilbrigðisþjónusta á landsbyggðinni verði lögð niður í stórum stíl eins og hér hefur komið fram. Ég ætla að segja eins og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, fulltrúi sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd, að kannski er ekki hægt að ætlast til þess að við í stjórnarandstöðunni komum með fullmótaðar tillögur um hvernig við ætlum að setja þetta fram. Ég hef því reynt að stikla á stóru í þeirri stefnu sem við höfum en við framsóknarmenn munum leggja fram tillögur okkar þegar kemur að 2. umr. þessa máls.

Frú forseti. Ég get í sjálfu sér verið sammála hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni um það að við eigum líka að sjá þær tillögur sem koma frá stjórnarheimilinu. Engu að síður ber öllum skylda til að setja fram tillögur sínar, og best væri ef við gætum náð sátt um leiðir til að tryggja afkomu ríkissjóðs svo að hún verði viðunandi. Við viljum öll, og það hafa allir talað um það, vinna gegn þessum hallarekstri sem hefur verið á ríkissjóði. Ég tel að það komi fyrst og fremst til vegna niðurskurðar. En við verðum líka, og ég held að framsóknarmenn séu sammála okkur um það, og hv. þingmaður leiðréttir mig þá ef svo er ekki, að efla hagvöxt hér í landinu. Við verðum að fá ríkisstjórnarflokkana til að fara af bremsunni hvað varðar ýmsa þætti. Ég hef þegar talað um það að ýmis atvinnutækifæri hafa beðið sem hefðu stuðlað að því að tekjur ríkissjóðs hefðu verið meiri fyrir árið 2011 ef menn hefðu ekki stigið svona hart á bremsuna. Hvert starf sem við sköpum skapar 3 millj. kr. tekjur fyrir ríkissjóð á ári. Það skiptir sem sagt mjög miklu máli að við förum af stað með slíka atvinnusköpun. Ég vil líka fagna því sérstaklega að aðrir þingmenn sem hér hafa talað, eins og hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson, hafa talað á þeim nótum að við verðum að forgangsraða í þágu atvinnuveganna og í þágu fjölskyldnanna og heimilanna. Í ljósi skuldavanda heimilanna spyr ég hv. þingmann hvort hann deili ekki með mér áhyggjum af því sem fram kemur í fjárlagafrumvarpinu að neyslu- og leyfisgjöld eru, samkvæmt mínum útreikningum, að hækka um allt að 33% frá fjárlagafrumvarpinu 2010 til fjárlagafrumvarpsins 2011. Það þýðir að hluti af þessum hækkunum mun hafa bein áhrif á skuldir heimilanna og þar með talið hækka þau lán sem fjölskyldurnar eru að kikna undan. Er hann ekki sammála okkur um það að við 

Virðulegi forseti. Því er auðsvarað, ég hef af þessu miklar áhyggjur. Ég verð samt að segja að ég er ánægður að heyra undirtektir úr röðum sjálfstæðismanna, og reyndar úr öðrum flokkum líka, við þær tillögur sem við höfum lagt til bjargar heimilunum í landinu. Ég lýsti því hér áðan að við höfum tekið vel í tillögur sjálfstæðismanna um að skattleggja séreignarlífeyrissparnaðinn og ég fagna því að sjálfstæðismenn eru núna í mun meira mæli en áður að taka undir fjölmargar tillögur sem við höfum lagt til bjargar skuldugum heimilum landsins. Það er alveg rétt að við framsóknarmenn viljum beita okkur fyrir hagvexti. Ég sagði í ræðu minni áðan að sú stefna að drepa niður atvinnulífið með skattpíningu á síðasta ári hefði verið röng. Ég benti á að sú staðreynd að nú þyrfti að skera niður væri í rauninni afleiðing af þeirri stefnu. Mér gafst kostur á því að heimsækja Taívan þar sem innlend stjórnvöld og almenningur hafa orðið fyrir barðinu á heimskreppunni. Þar hefur verið gripið til ýmissa ráðstafana en þær eru allar þveröfugar við það sem núverandi ríkisstjórn hefur gert. Þar hafa stýrivextir verið lækkaðir, þar hafa álögur á atvinnulífið verið lækkaðar, álögur á almenning hafa verið lækkaðar. Í rauninni hefur allt verið gert og reynt til þess að koma atvinnulífinu af stað til þess um leið að vernda velferðarkerfið. Við framsóknarmenn munum beita krafti okkar í það að vernda velferðina í landinu.

Virðulegi forseti. Ég ætla að fara hér aðeins yfir það sem ég komst ekki í að klára hér í fyrri ræðu minni. Ég vil byrja á því sem er að gerast með sveitarfélögin í landinu. Nú liggur fyrir að áætlað er að tekjur sveitarfélaganna muni dragast saman um upp undir 7 milljarða á næsta ári og það er grafalvarleg staða. Hæstv. ríkisstjórn hækkaði í fyrsta lagi tryggingagjaldið 1. júní 2009 um 1,65%, sem þýddi útgjaldaaukningu fyrir sveitarfélögin upp á 1 milljarð. Í stuttu máli má orða það þannig að kostnaðurinn hjá sveitarfélögunum vegna ársins 2009 hafi verið tæpar 800 milljónir og á árinu 2010, sem er nú að líða, tæpar 1.200 milljónir. Með þessum hætti hefur ríkið því tekið frá sveitarfélögunum 2 milljarða bara í þessu eina tilfelli, þ.e. um hækkun á tryggingagjaldi. Seinni hækkunin á tryggingagjaldinu - sem var í lok síðasta árs upp á 1,67%, sem kostar sveitarfélögin um 1.400 milljónir á þessu ári - var rétt af og hækkunin var greidd til baka, þ.e. á síðustu metrunum við samþykkt fjárlagafrumvarpsins í desember fyrir árið 2010 leiðrétti ríkið þessa skekkju gagnvart sveitarfélögunum. Að sjálfsögðu er það alveg með ólíkindum að ríkið skuli færa með þessum hætti tekjustofna eða leggja álögur á sveitarfélögin sem eru í raun og veru hinn opinberi aðili. Í frumvarpinu sem við ræðum hér kemur síðan fram að það á ekki einu sinni að greiða til baka seinni hækkunina á tryggingagjaldinu sem kostar þá sveitarfélögin á næsta ári 1,4 milljarða, hvað þá fyrri hlutann sem er 1 milljarður. Nei, það á að færa tekjurnar frá sveitarfélögunum til ríkisins. Ég vara mjög eindregið við þessum ákvörðunum vegna þess að við vitum öll hver staða sveitarfélaganna í landinu er. Sveitarfélögin eru að veita viðkvæmustu grunnþjónustuna, þ.e. leikskóla, grunnskóla, félagsþjónustu og þar fram eftir götunum. Ég vara sérstaklega við þessu og vona svo innilega og treysti því að þetta verði leiðrétt í meðförum fjárlaganefndar. Þessu til viðbótar ætlar ríkið ekki að greiða 1 milljarð í sérstakt framlag í jöfnunarsjóð, sem þýðir að á næsta ári munu tekjur sveitarfélaganna minnka, vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar, um rúma 2 milljarða við þær aðstæður sem eru í þjóðfélaginu í dag. Ég hef varað mjög við því að þetta sé gert. Í fyrsta lagi er það ofboðslega óréttlátt að gera þetta með þessum hætti, að taka tekjur frá sveitarfélögunum til ríkisins sem eru að mörgu leyti í sömu stöðu og ríkissjóður. Bara til að benda á það sem verið er að gera annars staðar og kom nú fram á fundi í hv. samgöngunefnd um daginn: Hvað er til að mynda verið að gera í Danmörku? Þar er ríkisvaldið búið að skuldbinda sig til þess að létta af sveitarfélögunum kvöðum sem mun gera það að verkum að sveitarfélögin í Danmörku munu losna við verkefni, vil ég orða það, upp á 500 millj. dkr., 20 milljarða sem ríkið hefur skuldbundið sig til að greiða til að hjálpa sveitarfélögunum í gegnum kreppuna. Það eru viðbrögð stjórnvalda í Danmörku en þau eru önnur hér. Við bankahrunið, sem varð í árslok 2008, brugðust sveitarfélögin miklu fyrr við aðstæðum en ríkið. Þeir fóru í aðhaldsaðgerðir, fóru í mikinn sparnað og það var miklu fljótvirkara hvernig það var gert. Af því að alltaf er verið að tala um aukna samvinnu þá var það eftirtektarvert að í mörgum sveitarfélögum um allt land - alveg sama hverjir voru að stýra þeim, hægri menn eða vinstri menn, það skipti engu máli - sameinaði fólkið kraftana strax og stóð saman við þær erfiðu ákvarðanir sem voru teknar. Það þurfti að skera niður og það er erfitt að gera það þegar fólk er í sveitarstjórn þegar ganga þarf að grunnstoðunum alveg eins og hér. En hvað gerðist? Með einu pennastriki tók ríkisvaldið alla hagræðinguna sem átti sér stað á árinu 2009 með því að leggja aukaálögur með tryggingagjaldi á sveitarfélögin, þ.e. það hrifsaði alla hagræðinguna frá sveitarfélögunum yfir til sín. Þetta er mjög óréttlátt. Ég teldi eðlilegast, virðulegi forseti, að samgöngunefnd hv. Alþingis mundi setjast niður með sveitarfélögunum í landinu til þess að reyna að létta af þeim álögum og hjálpa þeim í gegnum þennan erfiðasta hjalla sem fram undan er. Það væri mjög æskilegt að hafa hlutina með þeim hætti. Sveitarfélögin hafa t.d. óskað eftir viðræðum við menntamálaráðuneytið um hugsanlegar breytingar á grunnskólanum, hvort hugsanlega mætti stytta tímann, kenna dálítið færri tíma á viku, stytta hann í annan hvorn endann í dögum, því hefur öllu verið hafnað. Á sama tíma er ríkið búið að fresta gildistöku laganna um framhaldsskólana. Ég tel, virðulegi forseti, að við verðum að sýna miklu meiri ábyrgð í þessu. Nú á að draga saman niðurgreiðslur á húsnæðiskostnaði hjá fólki úti á landsbyggðinni, um 16%, og þetta var líka gert við síðustu fjárlög. Frumvarpið gengur mjög nærri landsbyggðinni og sýnt er fram á að hagræðingin í heilbrigðisráðuneytinu er nær 85% á stofnanir úti á landsbyggðinni, 15% hér á höfuðborgarsvæðinu. Því til viðbótar þarf að lækka niðurgreiðslur í húshitunarkostnaði um 16%. Hvað þýðir þetta, virðulegi forseti? Það eru um 10% af þjóðinni sem þurfa að kynda með rafmagni, þetta eru 30 þúsund manns. Hvað þýðir þetta í tölum, virðulegi forseti? Við munum eftir umræðunni sem átti sér stað hér í höfuðborginni um daginn þegar verið var að fara í mjög massívar hækkanir hjá Orkuveitu Reykjavíkur vegna ástandsins þar. Nú kostar um 21.500 kr. að kynda einbýlishús hér í Reykjavík á mánuði. En eftir þessa aðgerð ríkisstjórnarinnar kostar það úti á landsbyggðinni, hjá þessum fámenna hópi landsmanna, 555 þúsund á ári en það kostar 215 þúsund í Reykjavík. Munum við ekki öll eftir allri þeirri umræðu sem átti sér stað þegar þessi gjaldskrárhækkun Orkuveitunnar átti sér stað? Þetta er enn ein aðförin að landsbyggðinni í þessu frumvarpi og er alveg hreint með ólíkindum ef þetta á að ganga svona eftir. Tíminn líður hratt og mig langar aðeins að koma inn á það sem heitir grunnur fjárlaganna, hvernig þau er. Mig langar að taka eitt dæmi - ég fagna því að hæstv. ráðherra kemur hér í salinn - sem við verðum að taka til gaumgæfilegrar skoðunar í vinnu fjárlaganefndar núna í haust, það eru svokallaðar sértekjur stofnana. Það er nefnilega þannig, virðulegur forseti, að það er fullt af stofnunum sem hafa sértekjur og meira að segja nánast beint innan úr Stjórnarráðinu. Sem dæmi má nefna Hafrannsóknastofnun sem fær tekjur beint í gegnum úthlutun í VS-afla eða svokölluðum Hafró-afla sem gerir það að verkum að stofnunin hefur beinar tekjur án þess að það komi fyrir þingið. Eftir að hafa skoðað þetta, virðulegur forseti, er niðurstaða mín sú að til að mynda á árinu 2009, því að nú hefur maður ekki þessar upplýsingar fyrir árið 2010, var í fjárlögum gert ráð fyrir því, og í fjáraukalögum og öllu því sem því fylgdi, að Hafrannsóknastofnun hefði rúma 2,1 milljarð til ráðstöfunar. Niðurstaðan varð hins vegar sú að fjármunirnir sem Hafrannsóknastofnun nýtti fyrir rest voru rúmir 2,4 milljarðar, tekjur stofnunarinnar og reksturinn var 14% meiri en búið var að samþykkja hér í fjárlögum Alþingis. Virðulegi forseti. Við þær aðstæður sem nú eru uppi er gríðarlega mikilvægt - og þetta er bara ein stofnun af mörgum - að við förum yfir þennan þátt til að vita hvert er gildi og aðhald fjárlaganna í því sem er fram undan. Það er ekki hægt að fara að skera niður í heilbrigðisþjónustunni og hvar sem það er, eins sársaukafullt og það er, og síðan skuli vera stofnanir sem hafa 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir ræðu hans og ætla að bregðast örlítið við því sem hann fjallaði um varðandi málefni sveitarfélaga og hvernig fjárlagafrumvarpið snertir sveitarfélögin að hans mati. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þingmanni að vegna aðhaldsaðgerða verði í fyrsta lagi lagt til að 1,2 milljarðar falli niður af framlagi sem veitt var í fjárlögum 2010 til að koma til móts við hækkun á launakostnaði sveitarfélaga vegna tryggingagjalds. Það var aðgerð sem var ákveðin vegna fjárlaga ársins í ár. Það var alla tíð vitað að það væri tímabundin aðgerð vegna yfirstandandi árs. Um það hafa sveitarfélögin alla tíð vitað og í því felst ekkert óréttlæti eða slæm framkoma af hálfu ríkisins gagnvart þeim í þessu fjárlagafrumvarpi. Jafnframt er rétt að lagt er til að 1 milljarður falli niður af framlagi sem veitt var í fjárlögum 2009 til að styðja sveitarfélögin. Sömuleiðis er rétt að gert er ráð fyrir hækkun upp á 556 millj. kr. af óbreyttu framlagi vegna viðbótarkostnaðar í tengslum við samkomulag ríkis og sveitarfélaga um húsaleigubætur, þannig að öllu sé til haga haldið. Ég vil að það sé gott samstarf á milli ríkis og sveitarfélaga um þessi mál sem önnur og ég hef þegar lagt á ráðin í samstarfi við fulltrúa frá Sambandi ísl. sveitarfélaga um að eiga slíkt samstarf við frekari vinnslu fjárlagafrumvarpsins, af hálfu fjárlaganefndar en ekki síður af hálfu samgöngunefndar sem hefur með málefni sveitarfélaga að gera, fjármál og önnur mál. Ég vonast til að við eigum eftir að eiga gott samstarf í haust og þá sérstaklega 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Vali Gíslasyni fyrir andsvarið og tek heils hugar undir og fagna því sem hann segir að hann muni óska eftir nánara samstarfi við sveitarfélögin um útfærslu við gerð fjárlagafrumvarpsins. Það er mjög mikilvægt að það verði gert. Það er hins vegar viðtekin venja og við vitum það öll sem höfum fylgst með - ég hef starfað dálítið í sveitarstjórnarmálum - að samskipti ríkis og sveitarfélaga í gegnum tíðina hafa verið dapurleg og það er ekkert sem hefur verið bara í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr. Það er búið að vera í tíð margra ríkisstjórna þar á undan. Þess vegna fagna ég sérstaklega þessari yfirlýsingu og tek alveg heils hugar undir með hv. þingmanni um það. Við eigum báðir sæti í samgöngunefnd og fjárlaganefnd og ég mun ekki skorast undan því að leggja mitt af mörkum til að samstarfið þar verði gott. Hv. þingmaður benti réttilega á leiðréttinguna á seinni hluta tryggingagjaldsins sem ákveðið var 1.200 millj. við lokaafgreiðslu fjárlaga í fyrra og var meira að segja tekið út úr óskiptum lið hæstv. fjármálaráðherra en það er ekki eins og hv. þingmaður sagði að sveitarfélögin hafi alla tíð gert sér grein fyrir því að þetta væri einskiptisaðgerð, þ.e. að þetta væri eingöngu vegna ársins 2010. Forustumenn Sambands ísl. sveitarfélaga stóðu í þeirri trú að það ætti að vera áfram. Það segir okkur kannski hvað það er þá mikilvægt að hafa samstarfið við sveitarfélögin nánari en það hefur verið ef menn hafa misskilið þetta. Þeir stóðu í þeirri trú að þetta væri leiðrétting, að seinni hlutinn á tryggingagjaldinu yrði leiðréttur, þetta væri ekki bara einskiptisaðgerð heldur yrði þetta þannig á meðan tryggingagjaldið væri svona hátt. Þess vegna veldur þetta miklum áhyggjum hjá fjölda sveitarstjórnarmanna í landinu og það mun væntanlega koma í ljós í heimsóknum til fjárlaganefndar á næstu dögum.

Virðulegi forseti. Það er svo sem ekki miklu við þetta að bæta. Ég á þó bágt með að trúa því, en hef reyndar ekki innt fulltrúa Sambands ísl. sveitarfélaga eftir því eða aðra sveitarstjórnarmenn, að þeir hafi staðið í þeirri trú að sú aðgerð sem farið var í varðandi framlagið á fjárlögum ársins 2010 væri til frambúðar, enda kemur það mjög skýrt fram að hún er það ekki. Það er til tiltekins tíma, það er til yfirstandandi fjárlaga en ekki til lengri tíma. Það kemur mér því verulega á óvart ef það er rétt sem hv. þingmaður sagði áðan að menn stæðu í þeirri trú að þetta væri aðgerð til frambúðar og því hefði það komið þeim í opna skjöldu að svo væri ekki. Það er sömuleiðis rétt sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson sagði áðan að það var viðtekin venja að samskipti ríkis og sveitarfélaga væru frekar broguð og ekki góð á köflum. Því er full ástæða til að reyna að bæta þar úr og það held ég að okkur hafi tekist. Ég held að samskipti ríkis og sveitarfélaga hafi í kjölfar þessa hruns verið með betra móti en oft áður og reyndar oftast áður. Fyrir því hef ég orð forsvarsmanna Sambands ísl. sveitarfélaga. Það er af hinu góða og við munum leggja okkur fram við það nú á haustdögum í framhaldi af þeirri vinnu sem hér er unnin og þegar breytingar á sveitarstjórnarlögum koma inn á okkar borð að reyna að bæta þau samskipti enn frekar en þegar er orðið. Við munum reyna að hafa umræður okkar á milli bæði formlegar og óformlegar um þau mál sem rædd verða og snerta fjármál sveitarfélaga sérstaklega. Það er hlutur sem er aukið vægi í, þ.e. hvað fjárlög hvers árs og fjármál ríkis og sveitarfélaga eru orðin samtvinnuð, og því ber að hafa 

Virðulegi forseti. Forsvarsmenn Sambands ísl. sveitarfélaga stóðu hins vegar í þeirri trú að leiðréttingin héldi áfram, við þurfum ekki að ræða það efnislega, ég og hv. þm. Björn Valur Gíslason, en sá var skilningur þeirra. Hv. þingmaður segir að hitt komi skýrt fram í fjárlögum ársins 2010. Auðvitað gefur það augaleið að fjárlögin 2010 fjalla um árið 2010 þannig að það kemur í sjálfu sér ekkert á óvart að ekki sé sérstaklega getið um að það eigi að gilda áfram. Það segir sig algerlega sjálft. Nú ætlum við að taka umræðuna á miklu hærra plan, nú ætlum við að fara að skilgreina fjárhagsskuldbindingar og rekstur hins opinbera, samspil rekstrar ríkis og sveitarfélaga gagnvart hagstjórn og þar fram eftir götunum, og vinna okkur í þá átt, sem er mjög skynsamlegt. Þá kem ég að því eina ferðina enn að ríkið getur fært tekjur sveitarfélaganna til sín. Mér finnst það mjög óréttlátt að það sé gert því að sveitarfélögin eru mörg í miklum erfiðleikum, því miður. Og ekki bara það, ríkisvaldið hefur síðan gengið fram með þeim skattahækkunarpíningum sem búið er að lögleiða hér, það var gert sl. haust, þannig að svigrúm sveitarfélaganna til frekari skattahækkana er ekki fyrir hendi og flestir skattstofnar sveitarfélaganna eru þegar fullnýttir. Mér fyndist það því skynsamlegra og eðlilegra ef við mundum fara aðra leið og læra meira af því sem verið er að gera annars staðar, t.d. í Danmörku, og setjast yfir málið með sveitarfélögunum og reyna að finna þau verkefni sem hægt væri að létta af þeim til að tryggja að þau geti sinnt þeirri grunnþjónustu sem er svo gríðarlega mikilvægt að þau sinni vel.

Frú forseti. Við ræðum fjárlagafrumvarp fyrir árið 2011 sem á að marka stefnu ríkisstjórnarinnar í fjármálum ríkisins fyrir næsta ár. Það er óhjákvæmilegt í sambandi við það að ræða það sem við heyrum utan frá og heyrðum alveg sérstaklega í gærkvöldi sem er reiði almennings, sem ýmsar ástæður eru fyrir. Ég held að þessi reiði, frú forseti, sé að verða mjög hættuleg, hún er mjög mikil innan húss og hún er úti af mjög mörgum ástæðum og ég held að það þurfi allir að taka á honum stóra sínum að reyna að stöðva þessa reiði af því að hún smitar út frá sér, hún býr til reiði og við getum lent í algeru stjórnleysi ef ekki verður spyrnt við fæti. Aðalhvatinn til þess er náttúrlega að reyna að skilja hvert annað og vita hvað er að gerast. Af hverju er fólkið svona reitt hér úti og hvað getum við gert til að mæta þeirri óánægju og þeirri reiði? Ég hygg að eitt stikkorð sé gegnumgangandi í þessu öllu, frú forseti, og það er atvinna. Maður sem ekki hefur atvinnu getur ekki borgað af lánunum sínum. Ef hann getur ekki borgað af lánunum sínum þá missir hann húsið sitt. Ef hann missir húsið sitt verða mjög margir reiðir. Það er atvinna sem er númer eitt, tvö og þrjú og fjárlagafrumvarpið hefur einmitt heilmikið með það að gera hvort hér skapist atvinna eða ekki. Það er gert ráð fyrir miklum niðurskurði í ríkisfjármálum. Mér þætti það ljómandi gott, frú forseti, ef það væri atvinna þannig að þeir opinberu starfsmenn sem þarf að segja upp geti farið út á almenna vinnumarkaðinn og fengið vinnu þar en því er ekki að heilsa vegna þess að það hefur verið gerð - ég vona að það sé óvart hjá ríkisstjórninni - markviss atlaga að atvinnu í landinu. Meginatriðið er hvernig við sköpum atvinnu og fjárlagafrumvarpið þarf að vinna að því. En ég vil benda á eitt, frú forseti, og ég vil benda hæstv. fjármálaráðherra á og ég vil gjarnan að hann hlusti á þetta, að ef þarf að segja upp 10% af 100 manna hópi er miklu betra að segja hverjum manni upp 10% og hann fari þá niður í 90% starfshlutfall heldur en segja 10 alveg upp og hinir haldi vinnunni óbreyttri og óbreyttum launum vegna þess að þá rofna tengslin við vinnumarkaðinn hjá þeim 10 sem er sagt upp alveg og þeir fara á atvinnuleysisbætur sem kosta ríkissjóð helling. Hitt þarf ekki endilega að kosta ríkissjóð þótt menn fari niður í 90% starfshlutfall og þekkingin innan fyrirtækisins eða stofnunarinnar helst. Ég held að það sé mjög mikilvægt að menn taki þessa stefnu. Það sem gerist þegar starfandi maður verður atvinnulaus er að hann hættir að borga skatta, það er mismunandi eftir tekjum hvað hann borgar mikið í skatt en ég hugsa að 1 eða 2 millj. sé ekkert óalgengt, og hann fer að þiggja bætur. Hann fer frá tekjuhlið fjárlaga yfir á gjaldahlið og ég hygg að þetta séu um 3 millj. á mann. Það er svo mikið atriði að búa til atvinnu í öllum skilningi fyrir utan þann mannlega harmleik sem felst í því að þegar menn verða atvinnulausir og sækja um aftur og aftur og aftur og fá ekki einu sinni svar missa þeir vonina hægt og bítandi og verða reiðir. Ættingjar þeirra verða reiðir, allir vinir og ættingjar í kringum þá verða reiðir. Það er meginatriði að búa til atvinnu. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir þeirri forsendu að 3,2% aukning verði á landsframleiðslu eða þjóðarframleiðslu og sumir hafa sagt að það sé mjög varasamt og vafasamt og ég tek undir það vegna þess að í frumvarpinu sjálfu er fjöldi dæma sem segja manni að skatttekjurnar séu að minnka. Það hefur sýnt sig að störfum hefur fækkað um 22.500 í landinu. Hvað hefur orðið um þetta fólk? Sumir hafa farið í nám reyndar og það er ágætt því það er gott fyrir þjóðina til framtíðar en mjög margir hafa flutt til útlanda og það er mjög slæmt því þá hætta þeir að borga skatta á Íslandi og fara að borga skatta annars staðar úti í heimi og aðalauðlind þjóðarinnar sem er mannauðurinn hverfur úr landi. Þetta er mjög hættuleg þróun og ég held að ríkisstjórnin þurfi virkilega að fara að skoða það hvort hún þurfi ekki að leggja meiri áherslu á einmitt atvinnusköpun. Þeir sem ekki fara, frú forseti, eru bótaþegarnir og ef maður skoðar þessar tölur og sérstaklega upplýsingar á skattframtölum sést að bætur frá lífeyrissjóðum hafa aukist úr 46 milljörðum tekjuárið 2007 í 92 milljarða tekjuárið 2009. Bætur frá lífeyrissjóðunum hafa tvöfaldast á tveimur árum. Þessi kostnaður þjóðfélagsins fer ekki til útlanda því að þetta fólk er ekki fært um og getur ekki flutt til annarra landa. Það sem við stöndum uppi með er hugsanleg fækkun á vinnandi störfum og það kemur beint fram í fjárlagafrumvarpinu, á bls. 87 í Stefnu og horfur sem er frumvarp til fjárlaga, að samkvæmt fjárlögunum var gert var ráð fyrir að einstaklingar mundu borga 124 milljarða í tekjuskatt en þeir borguðu 117. Þeir borga sem sagt töluvert mikið minna en gert var ráð fyrir og þó að ríkisstjórnin geri ráð fyrir að þeir nái aftur upp í 123 milljarða á næsta ári þá er ég ansi hræddur um að nákvæmlega það sama gerist. Það er búið að ofskattleggja þjóðina, það er búið að ofskattleggja fyrirtækin, það er búið að ofskattleggja einstaklingana og skattstofninn minnkar þannig að tekjur ríkissjóðs minnka. Við sjálfstæðismenn - og það segi ég nú sjaldan - eða ég hef alla vega bent á það í gegnum tíðina að skattlagning er ekki ráð við kreppu. Við eigum að hætta að skattleggja og taka upp það sem bent hefur verið á, skattlagningu á séreignarsparnað í eitt ár til að brúa bilið. Það gefur ríkissjóði sennilega um 70 milljarða og sveitarfélögunum 40. Vegna þess gætum við fellt niður allar skattahækkanirnar sem þessi hæstv. ríkisstjórn hefur tekið upp og jafnvel lækkað tryggingagjaldið eitthvað til viðbótar og ættum samt meiri afgang heldur en hér er gert ráð fyrir. Þetta er að sönnu einskiptisaðgerð en það er svo mikilvægt að búa til atvinnu núna, miklu mikilvægara heldur en hafa tekjur í ríkissjóði og búa til atvinnu eftir 10–15 ár. Við eigum líka að auka aflakvóta eins og bent hefur verið á, af því að það er mikilvægara að hafa atvinnu núna heldur en eftir 10–15 ár með vaxandi fiskstofnum. En ríkisstjórnin hefur tekið þá stefnu að skattleggja helst allt það sem skapar atvinnu. Hvað skapar atvinnu, frú forseti? Í fyrsta lagi er tryggingagjaldið bein skattlagning á atvinnu. Fyrirtækin borga núna 6 eða 7 þús. kr. meira fyrir hvern meðaljón sem þeir hafa í vinnu en þau gerðu áður en þessi hæstv. ríkisstjórn tók við. Síðan hafa menn skattlagt fjármagnstekjurnar, en bæði sparnaður og áhættufé eru forsenda þess að fyrirtækin fjárfesti og fjárfestingar eru forsenda þess að atvinna skapist. Það myndast ekki atvinna öðruvísi. Ekki myndast atvinna hjá ríkissjóði á árinu 2011 því meiningin er að skera verulega niður og minnka. Það þarf að skapa atvinnu annars staðar og menn þurfa að hætta þessum hugmyndum um hækkun á fjármagnstekjuskatti, hækkun á eignarsköttum, meira að segja hækkun á erfðafjárskatti getur leitt til þess að menn vilji ekki leggja fyrir. Menn flytjast þá út og búa þar. Ég heyri töluvert mikið um það að þeir sem borga auðlegðarskatt séu að hugsa um að fara til útlanda og hætta að borga þennan skatt en eiga eignir eftir sem áður á Íslandi og koma hingað reglulega í heimsókn. Þær skattahækkanir sem menn hafa farið út í og ætla að skerpa enn meira á eru því atlaga að atvinnu, allar sem ein. Ég legg til, frú forseti, að hæstv. fjármálaráðherra hugi að því að breyta um stefnu af því að það er svo mikilvægt í öllum skilningi að auka atvinnu svo við upplifum ekki slíka reiði eins og er nú hér fyrir utan.

Hæstv. forseti. Ég ætla að hefja ræðu mína á svipuðum nótum og hv. þm. Pétur H. Blöndal endaði sína. Það er auðvitað sláandi að eftir þær miklu skattahækkanir sem voru ákveðnar á síðasta ári skuli enn vera ætlunin að höggva í sama knérunn. Að sönnu eru þær skattahækkanir sem nú eru boðaðar minni en þær sem ákveðnar voru á síðasta ári og voru þær nægar og reyndar var því lýst yfir þegar þær voru ákveðnar að þar með væri sá hluti kominn einhvern veginn í farveg þannig að það var gefið til kynna af ýmsum talsmönnum ríkisstjórnarinnar að ekki væru fyrirhugaðar frekari skattahækkanir. En þær skattahækkanir sem hér eru lagðar til til viðbótar því sem áður hefur verið eru auðvitað varasamar út frá því sjónarmiði sem hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi að þær eru margar hverjar beinlínis til þess fallnar að sporna gegn þeirri uppbyggingu í atvinnulífinu sem er forsenda þess að við getum farið að vaxa út úr vandanum í staðinn fyrir að reyna einhvern veginn að svelta okkur út úr vandanum, eins og manni finnst viðhorfið vera sem birtist í þessu frumvarpi. Hættan er auðvitað sú að það samspil skattahækkana og niðurskurðar, sem ríkisstjórnin hefur valið að fara, leiði til þess að við bæði förum dýpra í kreppuna og komumst miklu seinna upp úr henni en ella vegna þess að skattahækkanirnar eru margar hverjar beinlínis fjandsamlegar fjárfestingu í atvinnulífinu sem er, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal rakti ágætlega áðan, forsenda þess að hægt sé að skapa ný störf, skapa verðmæti sem eru til þess fallin að skapa ríkinu auknar tekjur í framtíðinni. Það er eitt að hækka skattprósentu og annað að stækka skattstofn. Hættan er auðvitað sú að með því að sporna við stækkun skattstofna séu menn alltaf að leggja hærri og hærri prósentu á sífellt minni og minni skattstofn með þeim afleiðingum að við náum okkur ekki á strik eins og við ættum þó möguleika á að gera innan einhverra missira ef rétt væri á málum haldið. Fjármagnstekjuskatturinn er eitt. Hann hefur auðvitað verið hækkaður mjög mikið á undanförnum missirum. Hann var hækkaður í tveimur áföngum úr 10% í 18% og nú er boðað að fjármagnstekjuskattur hækki í 20%. Í umræðunni er stundum látið í veðri vaka að þetta sé allt í lagi vegna þess að það séu bara ríkir fjármagnseigendur sem borgi þetta en þjóðhagslegu áhrifin eru miklu meiri heldur en sem varðar þá sem beinlínis borga skattinn. Það eru auðvitað þjóðhagsleg áhrif af því að fæla fólk frá fjárfestingu, fæla fólk frá sparnaði. Það er ekki til þess fallið að örva atvinnulífið. Sama má auðvitað segja um hagnað lögaðila. Hækkun á skattinum þar upp í 20% er auðvitað líka tilfinnanleg þótt auðvitað geri það ekki annað en að auka þau áhrif sem þegar eru komin fram að fjárfestingar hér á landi eru ekki eins fýsilegur kostur og áður með hækkuðu skatthlutfalli. Í sambandi við fjármagnstekjuskattinn má raunar geta þess, af því að í fjárlagafrumvarpinu er vísað til þess að prósentan sé lægri en víða í löndunum í kringum okkur, að það segir ekki alla söguna. Það segir alls ekki alla söguna vegna þess að aðferðin við að reikna út fjármagnstekjuskattinn er mjög mismunandi eftir löndum. Hér er skatturinn ekki bara lagður á raunfjármagnstekjur heldur á nafntekjur sem gerir það að verkum að áhrifin eru meiri en prósentan segir til um. Það helst auðvitað í hendur við verðbólgu á hverjum tíma en að því gefnu að verðbólga sé nokkur þótt hún sé lægri heldur en verið hefur, þá eru áhrifin meiri en prósentan segir nákvæmlega til um og samanburðurinn þess vegna villandi. Ef við víkjum örlítið að sköttum á vöru og þjónustu, virðisaukaskatti, vörugjöldum, kolefnissköttum og þess háttar skattlagningu þá verðum við auðvitað að hafa í huga hverjir það eru sem greiða. Þegar áætlað er að vörugjöld á bílum muni skila meiru eða vörugjöld á eldsneyti muni skila meiru þá verðum við að athuga hverjir það eru sem greiða. Það eru auðvitað hinir almennu neytendur í landinu, fjölskyldur í landinu, þannig að þó að notuð séu heiti eins og kolefnisgjald og vísað til umhverfismarkmiða og annars þess háttar þá verðum við að horfast í augu við að áform um hækkun á þessum gjöldum er auðvitað hækkun á sköttum á hinn almenna mann í landinu, á hina venjulegu fjölskyldu. Og spurningin er sú hvort við teljum ekki að þar sé nóg að gert. Minnug þess að við hækkuðum gjöld af þessu tagi á síðasta ári, minnug þess að við erum með hæsta virðisaukaskattsþrep í Evrópu, minnug þess að skattlagning á einstaklinga hefur verið aukin til mikilla muna, allt þetta dregur úr kaupmættinum, allt þetta dregur úr veltunni í hagkerfinu, allt þetta er til þess fallið að minnka möguleika okkar á því að vinna okkur út úr kreppunni. Í þessari stuttu ræðu ætla ég að víkja örstutt að einu atriði sem ég vildi koma inn í umræðuna á þessu stigi við 1. umr. og það er útgjaldahliðin. Þar vil ég fyrst segja að ég tek auðvitað undir það sem fram hefur komið hjá flestum ræðumönnum í dag að allir gera sér grein fyrir því að það þarf að draga úr útgjöldum ríkisins. Við erum einfaldlega í þeirri stöðu sem við vorum í í fyrra og í sjálfu sér í hittiðfyrra líka að þurfa að skera niður frá því sem var þegar við gátum í ákveðnu kæruleysi og óhóflegri bjartsýni reiknað með að skatttekjur skiluðu sér inn í ríkissjóð í sífellt auknum mæli og yfirleitt töluvert umfram það sem áætlanir sögðu til um. Við fórum of geyst þá, við horfumst í augu við það, á það var reyndar oft bent en því miður var því ekki fylgt nægilega eftir. Við þurfum að skera niður en það eru ákveðnir þættir þarna sem ég hef áhyggjur af, sérstaklega á þeim sviðum þar sem ég tel mig þekkja eitthvað örlítið til, að sparnaðarkröfur séu hugsanlega of mikið byggðar á einhverjum almennum reiknikúnstum en miklu síður á forgangsröðun og mati á því hvaða starfsemi við þurfum raunverulega að halda okkur við og hverju við getum sleppt. Ég næ ekki að fara djúpt í þetta en ég ætla að nefna í lok ræðu minnar eitt atriði sem mér finnst sláandi og ég tel að við þurfum að hafa í huga og það eru fjárveitingar til dómstóla. Ég hef áhyggjur af því að fjárveitingar bæði til héraðsdómstóla og Hæstaréttar verði ófullnægjandi í ljósi þess málafjölda sem er yfirvofandi, bæði á sviði einkamála - að hluta til eru þau mál komin fram, að hluta til eru þau í pípunum og á leiðinni - og eins í fjölda 

Frú forseti. Það hafa verið athyglisverðar umræður í dag um fjárlagafrumvarpið og niðurskurð sem er síður en svo auðvelt fyrir nokkurn mann að fara í. Það er engu að síður verkefni sem við þingmenn verðum öll að fara í og reyna að vinna af einhverri skynsemi og helst í sem mestri sátt. Við erum þó að ná sameiginlegum áhersluatriðum, markmiðum, þ.e. við viljum ná niður halla ríkissjóðs, við viljum stuðla að því að verja velferðina eins og hægt er án þess þó að blekkja neinn því að við þurfum engu að síður að skera niður á þeim erfiðu sviðum sem og öðrum. Ég fagna því sérstaklega fagna og ég tel mikilvægt að draga það fram að nú er lag bæði innan fjárlaganefndar og innan þingsins, milli stjórnar og stjórnarandstöðu, að reyna að ná samkomulagi og ákveðnu samráði um fjárlögin, um vinnulag. Ég hvet forustumenn allra flokka hér á þingi til þess að grípa þá bolta sem gefnir hafa verið upp í dag. Ég er búin að hlusta á velflestar ræður í kringum fjárlagaumræðuna og ég hef sérstaklega tekið eftir þeim þíða tóni sem er á milli manna í ræðum. Auðvitað er áherslumunur og sjálfstæðismenn fara á svipaðar slóðir og hv. þm. Birgir Ármannsson talaði um og þar áður Pétur Blöndal, varðandi skattahækkanir og skattalækkanir. Ég dreg ekki dul á að við sjálfstæðismenn vorum eindregið á móti skattahækkunum í fyrra og á þessu ári og við erum líka á móti þeim skattahækkunum sem boðaðar eru. Þær eru gríðarlega miklar og nokkuð lúmskar ef við skoðum öll neyslugjöldin og leyfisgjöldin sem hækka samkvæmt mínum útreikningum um 33% á milli ára, þannig að það sé nefnt. Eins og menn töldu að það væri óráð að lækka skatta á þenslutíma teljum við sérstaklega mikið óráð að hækka skatta þegar svona árar. Við verðum að hafa umhverfið aðlaðandi fyrir fyrirtækin, fyrir fjárfesta sem vilja koma hingað með fjármagn. Við viljum gera umhverfið þannig að menn vilji fara í atvinnurekstur, vilji fara inn í ákveðið umhverfi sem skapar síðar tekjur. Við eigum að gera allt til þess að gera umhverfið hvetjandi í því tilliti því að við þurfum að skapa störf, við þurfum að skapa atvinnutækifæri því að störf þýða beinar tekjur í ríkiskassann. Það hangir allt saman. Alla vega einn hv. þingmaður Vinstri grænna, hv. þm. Lilja Mósesdóttir, hefur tekið undir tillögur okkar sjálfstæðismanna um skattlagningu séreignarsparnaðar. Hún hefur sagt að það gæti þýtt verulegar tekjur fyrir sveitarfélögin sem berjast nú í bökkum. Við vitum að það eru sveitarfélög á válista hjá verðandi innanríkisráðuneyti og við vitum það líka að ríkissjóður gæti með þessu móti komið sér hjá því að ráðast á ákveðna þætti velferðarkerfisins sem fyrirhugað er. Hér hefur verið nefndur niðurskurður á heilbrigðisþjónustu í Þingeyjarsýslum, sem er gríðarlegt högg fyrir það svæði og virðist algjörlega hafa verið gert án samráðs við hlutaðeigandi aðila. Ég get líka nefnt kragasjúkrahúsin sem eru beðin um að hagræða um allt að 40%. Það er hægt að fara í ýmsa þessa þætti og gagnrýna en þá verðum við að koma með tillögur á móti. Tillögur okkar sjálfstæðismanna eru ekki í einhverjum 5 eða 10 milljónum, við erum að tala um að bæta rekstrarafkomu ríkissjóðs verulega eða sem nemur um 70 milljörðum til viðbótar 45 milljörðum til sveitarfélaganna. Það skiptir máli að við fáum betri undirtektir en verið hefur í þessum málum og það er greinilegt að það er einhver togstreita innan ríkisstjórnarflokkanna um hvort ljá eigi máls á tillögum okkar sjálfstæðismanna hvað þetta varðar. Ég gæti tínt ýmislegt til í þessu fjárlagafrumvarpi en fyrst og fremst vil ég segja að ég tel rangt að fara þær leiðir sem ríkisstjórnin leggur til, þ.e. skattahækkunar- og gjaldahækkunarleiðir. Ég tel líka að það skipti mjög miklu máli að efnahagsforsendurnar standist ekki bara heldur að þær verði betri en var spáð fyrir þetta ár. Við skulum muna að samdrátturinn í hagvexti á þessu ári er meiri en Hagstofan spáði fyrir um. Af hverju er það? Jú, þá komum við harðkjarnapólitíkinni, hvaða atvinnumálapólitík við viljum reka hér í landinu, og að mínu mati og margra annarra í þinginu hefur ríkisstjórnin - ekki kannski alltaf vísvitandi en þó oftar en ekki - komið í veg fyrir ákveðin atvinnutækifæri út af hugmyndafræði einni saman. Þá er ég með ákveðin verkefni í huga sem tengjast t.d. Suðurnesjunum og uppbyggingu á heilbrigðissviðinu af því að það eru einstaklingar sem koma þar að en ekki hið opinbera. Þess vegna voru menn á móti því. Hið sama gegnir um svonefnt hernaðarverkefni sem tengist ECA og fleiri verkefni má nefna. Það má líka nefna gagnaverið sem ég vonast til að komist á laggirnar sem allra fyrst. Ég gæti farið í það að tína eitt og annað til sem frekar væri hægt að skera niður en það sem við höfum talað um í dag innan heilbrigðiskerfisins, félagslega kerfisins og menntakerfisins. Ég er algjörlega á móti því að settar séu til að mynda 37,4 milljónir í rekstur Fjölmiðlastofu. Ég held að þetta sé ekki tíminn til þess að leggja til viðbótarfjármagn í nýtt ríkisapparat, ég tel að það sé röng forgangsröðun, svo að dæmi sé tekið. Ég vek líka athygli á því að viku eftir að sjálfstæðisyfirlýsing var gefin af hálfu þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu er Alþingi gert að skera niður um tæp 7%. Gott og vel, þingið á ekkert að vera undanskilið því að hagræða en það er í hróplegu ósamræmi við þær yfirlýsingar sem gefnar hafa verið. Ekki síður er það algjörlega úr samhengi við það sem ríkisstjórninni er gert að spara hjá sér, þar er enginn niðurskurður á liðum sem snerta ákveðna þætti og eru samtals upp á 214 milljónir. Þeir eru óbreyttir á meðan þinginu er gert að skera niður. Það er ekki í samræmi við það sem menn hafa talað um, að efla og auka virðingu þingsins. Framkvæmdarvaldið passar upp á sig hvað þetta varðar. Ég hef líka velt fyrir mér hvaða umræða hefur verið innan mennta- og menningarmálaráðuneytisins varðandi rekstur háskóla. Það er alveg ljóst að háskólastigið er ekki undanskilið hagræðingarkröfum. En þar kemur hugmyndafræðin enn og aftur inn, það sem er einkarekið lýtur meiri hagræðingarkröfu en það sem snertir opinbera háskóla og ég velti fyrir mér af hverju það er. Ég tel mikilvægt að hagræðingarkrafan sé skýr og að hún sé ekki meiri til þeirra sem eru að reka Háskólann í Reykjavík eða Háskólann á Bifröst. Hins vegar verður að segjast eins og er að ég vil gjarnan sjá því fylgt eftir af hálfu hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra - hún hefur að mínu mati gert marga góða hluti í ráðuneyti sínu, hún á hrós skilið fyrir að hún hefur haft forgöngu um að efla samvinnu háskólastofnana, ekki bara hinna opinberu heldur er líka ætlunin auka samvinnu hinna einkareknu háskólastofnana. Ég vil að við tölum líka um það á þessu þingi að fara í enn frekari sameiningar, m.a. til hagræðingar á háskólastigi. Ég sé að ræðutíminn er að renna út, enda er hann knappur en það sem ég vil fyrst og fremst draga fram fyrst hæstv. fjármálaráðherra er staddur í salnum er eftirfarandi: Hvaða áhrif telur hæstv. ráðherra að það muni hafa á heimilin og skuldir heimilanna þegar vísitalan hækkar vegna hækkunar bensíngjalds annars vegar og áfengis- og tóbaksgjalds hins vegar, eins og tillögur eru um í fjárlagafrumvarpinu, sem við vitum að hefur áhrif á vísitöluna? Deilir hann áhyggjum mínum af því hvaða áhrif það mun hafa á skuldir heimilanna? Og jafnframt: Hvaða þýðingu telur hann að hækkanir á neyslugjöldum muni hafa fyrir komandi kjaraviðræður? Þær eru mjög viðkvæmar og við heyrum að aðilar vinnumarkaðarins hafa til þessa lýst yfir mikilli vantrú og vantrausti á ríkisstjórnina og aðkomu hennar að kjarasamningum og kjarasamningagerð. Hvernig metur hann tillögur sínar í fjárlagafrumvarpinu varðandi hækkun á neyslugjöldum sem síðar munu hafa áhrif á vísitöluna 

Frú forseti. Ég fór lítillega yfir þetta í framsöguræðu minni en er ljúft að gera það aftur. Staðreyndir mála eru þær að þær takmörkuðu tekjuöflunaraðgerðir upp á 8 milljarða kr. með sértækum aðgerðum, sem meiningin er að ráðast í samkvæmt fjárlagafrumvarpinu, hafa mjög óveruleg verðlagsáhrif. Það er huggun harmi gegn fyrir þá sem eru á móti skattahækkunum að hér er borið þannig niður að í fæstum tilvikum er um nein verðlagsáhrif að ræða. Þannig hefur hækkun fjármagnstekjuskatts ekki verðlagsáhrif, hækkun á tekjuskatti lögaðila mjög óveruleg og óbein áhrif. Sama gildir um erfðafjárskatt og auðlegðarskatt. Þar er ekki um verðlagsáhrif að ræða. Í tilviki áfengis- og tóbaksgjalds og fleiri breytinga sem þar eru fyrirhugaðar er áætlað að verðlagsáhrifin gætu verið um 0,05%. Sama gildir um hækkun kolefnisgjalds. Í bifreiðagjaldi er nánast um enga viðbótartekjuöflun að ræða þannig að þar eru verðlagsáhrif óveruleg og loks í gjaldi á fjármálastofnanir er um óveruleg óbein áhrif að ræða. Gróft mat á þessu gæti verið að verðlagsáhrifin gætu í mesta lagi orðið um 0,1%. Að öðru leyti er eingöngu um að ræða að svokallaðir krónutöluskammtar og gjöld fylgi verðlagi. Auðvitað hækka þeir sambærilega og í takti við verðlagið en áhrifin eru þá hvorki meiri né minni en það. Í þessu tilviki og með þessum afgreiðslum verða verðlagsáhrif hverfandi borið saman við þær skattbreytingar sem fram fóru bæði á miðju ári 2009 og aftur með fjárlögum ársins 2010. Eins og þessi mál teiknast upp núna er ekki ástæða til að hafa áhyggjur af þætti ríkisins. Miklu frekar er ástæða til að hafa áhyggjur af gjaldskrárhækkunum hjá sveitarfélögum eða orkufyrirtækjum sem í einhverjum mæli hafa verið boðaðar eða kunna að vera hluti af fjárhagsáætlunargerð sveitarfélaga.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma inn á þessa þætti. Ég verð að segja að ég geld varhuga við því að hækkanirnar hafi óveruleg áhrif á verðlagið, þ.e. verðlagsáhrifin verði hverfandi eins og hæstv. ráðherra orðaði það. Ekki síst í ljósi þeirra forsendna sem gefnar hafa verið á öðrum sviðum. Þær hafa því miður ekki alltaf staðist en gott og vel. Ég vil hins vegar spyrja hæstv. ráðherra að því hvaða áhrif hann telji að þetta muni hafa á kjarasamningaviðræðurnar og hvort ríkisstjórnin hafi í sínum fjárlagatillögum og fjárlagagerð haft samráð við aðila vinnumarkaðarins sem hafa greinilega kallað eftir auknu samráði og samvinnu en ekki hefur alltaf verið hlustað. Hvaða samráð var haft við aðila vinnumarkaðarins og hvaða tillögur komu þeir með inn í fjárlagagerðina?

Frú forseti. Aðeins í viðbót um verðbólguna. Það er eitt sem leggst með okkur að verðbólgan hefur lækkað hratt að undanförnu. Verðbólgulækkunin á síðari hluta ársins er talsvert meiri en spár höfðu gert ráð fyrir. Hún endar núna í september í 3,7% á ársgrundvelli miðað við síðustu 12 mánuði. Verðhjöðnun upp á 1,6% síðustu þrjá mánuði sem leiðir til lækkunar á verðtryggðum lánum og öðru slíku þannig að þróunin er tvímælalaust jákvæð. Undirliggjandi verðbólguþrýstingur er eðli málsins samkvæmt afar lítill í hagkerfi í niðursveiflu eins og við höfum búið við. Flestir meta það svo að haldist raungengi stöðugt, ég tala ekki um ef það styrkist áfram, það hefur þegar styrkst um 14% á þessu ári, þá séu allar horfur á því að verðbólgan fari fljótlega inn fyrir viðmiðunarmörk Seðlabanka. Samráð var við aðila vinnumarkaðarins. Þeim var kynnt, og unnið með þeim á sínum tíma, efnahagsáætlunin sem farið er eftir. Það lá nokkuð ljóst fyrir hvaða verkefni biðu okkar á árinu 2011 þegar sú vinna var í gangi á vormánuðum 2009. Ég átti fundi með öllum aðilum vinnumarkaðarins og heildarsamtökum sem standa eða stóðu að svokölluðum stöðugleikasáttmála í vor strax þegar ljóst var hverjir rammarnir yrðu í fjárlagagerðinni. Ég upplýsti forustumenn allra þessara aðila í trúnaði um það hver yrði grundvöllur fjárlagafrumvarpsins. Það má segja því liði til hróss að mjög vel var farið með þær upplýsingar. Að öðru leyti var ekki um samráð að ræða yfir sumarmánuðina fyrr en ég kynnti sömu aðilum frumvarpið áður en það kom fram.

Frú forseti. Ég vil taka undir það sem hæstv. ráðherra sagði áðan í fyrra andsvari sínu. Ég deili líka áhyggjum hans varðandi auknar gjaldskrárhækkanir sem tengjast verkefnum sveitarfélaganna eins og hjá Orkuveitunni o.fl. Það hefur bein áhrif inn í verðlagið. Varðandi raungengið, að það sé stöðugt, þá er að mínu mati um gervigengi að ræða. Við erum með gjaldeyrishöft og hæstv. ráðherra segir réttilega að verðbólguþrýstingurinn sé í rauninni enginn. Það sé enginn undirliggjandi verðbólguþrýstingur. Það er út af því að það er engin eftirspurn í samfélaginu. Ríkisstjórnin hefur ekki gert mikið, í rauninni frekar lítið að efla atvinnustigið, til að fara af stað í framkvæmdir sem stuðla að því að hlutirnir fara á hreyfingu. Það hefur ríkisstjórnin ekki gert. Vissulega erum við að ná ákveðnum árangri varðandi verðbólguna og það er fínt. En það er ekkert að gerast. Fólkið verður að fá atvinnu. Fólkið verður að fá tekjur til að eftirspurnin í samfélaginu aukist. Gjaldeyrishöftin eru náttúrlega efni í aðra umræðu. Ég velti því fyrir mér hvenær rétti tíminn er til að afnema gjaldeyrishöftin. Hæstv. fjármálaráðherra sagði réttilega fyrr í dag að það væri oft og tíðum erfitt að fá sömu skoðanir frá lögfræðingum hvað þá hagfræðingum til að segja hvenær sé rétti tíminn til að afnema gjaldeyrishöftin eða eitthvað annað. Ég held hins vegar að það sé spurning sem ríkisstjórnin geti ekki komið sér hjá að svara: Hvenær verða gjaldeyrishöftin í samvinnu auðvitað, því það er Seðlabankinn sem ræður, afnumin? Það mun skipta miklu máli að fá erlendar fjárfestingar inn í landið til að koma hlutum af stað, að fá fjárfestingar inn í atvinnusköpunina sem verður að fara að byrja hér á landi. Við verðum að fara að halda af stað 

Forseta hafa borist þrjú bréf, dagsett í dag. Hið fyrsta er frá Þuríði Backman, 5. þm. Norðaust., sem segir af sér sem aðalmaður í Þingvallanefnd. Annað bréfið er frá Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, 6. þm. Norðvest., sem segir af sér sem varamaður í Þingvallanefnd. Og þriðja bréfið er frá Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, 4. þm. Reykv. s., sem segir af sér sem þriðji varaforseti Alþingis.