Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. sjútvn. á þskj. 267, hefur n. ekki orðið sammála um afgreiðslu frv., og hefur reyndar þríklofnað, eins og önnur þskj. bera með sér. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ., en vegna þess að einn úr okkar hópi, sem að því nál. stöndum, gerði ráð fyrir, að hann mundi e.t.v. flytja brtt. við frv., settum við þann fyrirvara í okkar nál., að við áskildum okkur rétt til að flytja eða fylgja brtt. Um aðrar brtt. var ekki getið á fundi sjútvn., en ég sé, að hv. 2. minni hl. hefur flutt tvær minni háttar brtt. á þskj. 270. Að sjálfsögðu hefur sjútvn. ekki um þær fjallað, þar sem þeirra var ekki getið á fundi nefndarinnar. Það er mikið búið að ræða þetta mál. bæði í hv. Ed. og við 1. umr. í þessari d., og ég sé ekki ástæðu til að fara um það mörgum orðum, en ég vil sérstaklega geta tveggja erinda, sem n. bárust, frá Sjómannasambandi Íslands og frá stjórn Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, og tekin voru fyrir til umr. í sjútvn. Erindi þessi fjalla bæði um mál. sem getið hefur verið í umr., en það er sú ósk sjómannasamtakanna, að þeim verði ætlaður jafnhár hlutur af útflutningsgjaldi af sjávarafurðum og ætlaður er Landssambandi ísl. útvegsmanna. Ég tel ekki ástæðu til að lesa þessi erindi orði til orðs. Þetta er kjarni málsins. En ég vil af sérstöku tilefni geta þess, að bréf þessi bera með sér, að þetta mál hafa Sjómannasambandið og Farmanna- og fiskimannasambandið flutt við hæstv. sjútvmrh. löngu fyrir áramót, eða Sjómannasambandið þann 1. nóv. s.l. og Farmanna og fiskimannasambandið þann 9. des. s.l., eða löngu áður en það kom til að ákveða fiskverðið fyrir 1966 á þann hátt, sem gert var með úrskurði yfirnefndar verðlagsráðsins. Sjómannasamtökin hafa, þrátt fyrir það að þau komu ekki þessu málefni sínu fram hjá yfirnefndinni, veitt þeirri lausn á fiskverðinu fullan stuðning, sem felst í því frv., sem hér er til umr. Þetta var staðfest af formanni Sjómannasambandsins á sameiginlegum fundi beggja sjútvn., þar sem mættur var oddamaður yfirnefndar og fulltrúar frá fiskseljendum og fiskkaupendum. Ég tel þess vegna, að sjómannasamtökin bindi það alls ekki því skilyrði, að þau fái þessu erindi sínu framgengt, að þau fallizt á ákvörðunina um fiskverðið. Hitt er svo annað mál og er ekki óeðlilegt af þeirra hálfu, að þau geri enn eina tilraun til þess að koma þessu áhugamáli sínu fram í sambandi við frv., sem hér liggur fyrir. Eins og fram kemur í grg. með frv., er sú meginbreyting gerð á útflutningsgjaldinu, að í veigamiklum atriðum er því breytt úr verðmætisgjaldi í magngjald, og er þetta gert samkv: eindregnum óskum fiskframleiðenda sjálfra, eða, eins og segir í grg. með frv., með leyfi hæstv. forseta: „Á undanförnum árum hafa útflytjendur freðfisks, saltfisks og skreiðar hvað eftir annað óskað þess, að útflutningsgjaldi á þessum vörum yrði breytt í magngjald. Hafa þeir réttilega bent á, að verðmætisgjald legðist með miklum þunga á þær vörur, sem mest eru unnar og verðmætastar á hverja þungaeiningu. Verðmætisgjaldið dragi því beinlínis úr áhuga útflytjenda á aukinni vinnslu, t.d. á framleiðslu fisks í neytendaumbúðum. Þar sem tekjur af útflutningsgjaldi ganga svo til eingöngu til greiðslu útgjalda vegna fiskveiðiflotans, er eðlilegast, að útflutningsgjaldið leggist á verðmæti hráefnis, en ekki á verðmæti fullunninnar vöru. Það er hins vegar ekki framkvæmanlegt að miða gjaldið við verðmæti hráefnis, og er því í staðinn í þessu frv. farin sú leið, að gjald sé lagt á hverja magneiningu hinnar útfluttu vöru. Verður gjaldið þeim mun lægra í hlutfalli við verðmæti, sem varan er verðmætari, en því hærri í hlutfalli við verðmæti, sem varan er verðminni. Auðséð er, að með þessu móti mundi gjald á vörum, sem eru mjög ódýrar miðað við þungaeiningu, geta orðið of hátt. Gildir þetta t.d. um fiskúrgang og heilfrystan fisk. Er því í þessu frv. lagt til, að þessar vörur, ásamt söltuðum þunnildum og söltuðum hrognum, greiði áfram hið sama verðmætisgjald og áður, 4.2%. Enn fremur er í frv. almennt ákvæði þess efnis, að engin afurð skuli greiða hærra gjald af magni en hún hefur áður greitt af verðmæti.“ Í þessum orðum í grg. með frv. er því lýst, hvað er í raun og veru meginkjarni þessa máls, og á þeim sameiginlega fundi sjútvn. beggja deilda, sem ég gat um áðan, staðfestu þeir menn, sem þar voru fulltrúar fyrir fiskseljendur, að þessi breyting væri gerð sérstaklega samkv. þeirra óskum. Hitt er svo annað mál, að það hefur ekki reynzt að öllu leyti unnt að framkvæma hugmyndina um magngjaldið eins og gert er ráð fyrir í frv., en þeir fulltrúar fiskkaupenda og fiskseljenda, sem mættir voru á margnefndum fundi, staðfestu, að þau frávik, sem gerð hefðu verið frá þessu, væru gerð með fullri vitund og samþykki þeirra. Ég vil alveg sérstaklega vekja athygli manna á þessari meginbreytingu á útflutningsgjaldinu vegna þess, að það hefur oft verið haft á orði, að við Íslendingar ættum að leggja meiri áherzlu á það að fullvinna vöru okkar til útflutnings og gera hana þannig verðmeiri, en með þessari breytingu er slík þróun einmitt örvuð. Það hefur verið hér mikið talað um það, að sú tilfærsla, sem samkv. frv. verður á útflutningsgjaldinu, þ.e. að um 38 millj. kr. verði fluttar frá síldveiðunum og yfir til annarra greina fiskveiðanna, væri þung skattlagning. Á þessu hefur verið hamrað æ ofan í æ, og nú seinast sé ég, að þessu sama er haldið fram hér í nál. hv. . minni hl. Ég vil aðeins í þessu sambandi benda á, að það er alls ekki réttmætt að kalla útflutningsgjaldið skattlagningu í venjulegri merkingu þess orðs. Eins og fram kemur í 3. gr. frv., er þessu gjaldi öllu varið til sérstakra þarfa sjá arútvegsins. Það fyrirkomulag að taka vátryggingargjöld fiskiskipa, framlag til fiskveiðasjóðs, til fiskimálasjóðs, til byggingar rannsóknastofnunar sjávarútvegsins, til byggingar haf- og fiskirannsóknaskips og framlag til Landssambands ísl. útvegsmanna er á haft samkv. ósk útvegsmanna sjálfra og þeirra samtaka. Þetta er ekki skattur, sem fer í almenna eyðslu hjá ríkinu, heldur er gjaldinu varið til hinna sérstöku þarfa, sem þarna eru taldar upp og allar snerta útveginn sjálfan. Sérstaklega mætti benda á það, að einmitt fiskveiðasjóður hefur hvað mest lánað til mikillar uppbyggingar á skipastólnum sem hefur gert það að verkum, að við eigu núna stór og vel útbúin fiskiskip, sem eru fær um að sækja síldina mörg hundruð mílur til hafs eða jafnvel til stranda annarra landa. Þess vegna er það mín skoðun, að það sé ekki nein goðgá, þótt síldarútgerðin sé nú, þegar hún gengur að ýmsu leyti vel, látin bera meira af gjaldinu en áður. Þó veit ég, að nokkrir minni bátar, sem áður voru gerðir út á síldveiði, eiga í erfiðleikum, en almennt má segja, að sá floti, sem nú er til þess hæfur að stunda síldveiðar, hafi góða afkomu, og þegar þannig er ástatt, þá er það frá mínum bæjardyrum séð ekki nein goðgá, þótt hann sé látinn standa undir þessu gjaldi í ríkara mæli en áður, einkum og sé í lagi þar sem þetta gjald rennur allt saman til sjávarútvegsins í heild. Það er mín skoðun, að í sjávarútveginum, þar sem á ýmsu getur gengið frá ári til árs, verði einmitt þær greinar, sem í það og það skiptið bera sig ekki að öllu leyti, að fá stuðning frá þeim greinum, sem það gera. Sjávarútvegurinn er áhættusöm starfsemi, og það kemur þar margt til greina, en í langflestum tilfellum eru það sömu aðilar, sem hafa hagsmuna að gæta bæði í sjálfri útgerðinni og í fiskverkuninni, þegar á allt er litið. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara nm þetta fleiri orðum, nema tilefni gefist til. En út af erindi Sjómannasambandsins og stjórnar Farmanna- og fiskimannasambands Íslands vil ég segja það sem mína skoðun, eins og ég gerði í sjútvn., að ég tel, að það sé ekki í sambandi við þetta frv. hægt að verða við því erindi. Frv. er hnitmiðað við það samkomulag, sem gert var í sambandi við fiskverðshækkunina, og ef eitthvað ætti að líta nánar á þetta erindi, yrði það að ske seinna. Það hefur verið talað um það, að fiskverðshækkunin væri of lítil, og það má auðvitað lengi segja, að útgerðin fái ekki nægilegt í sinn hlut. Ég vil þó að endingu á það benda, að síðan verðlagsráð sjávarútvegsins tók til starfa, er hér um að ræða mestu hækkun á fiskverði á milli ára, sem orðið hefur. Árið 1963 var hækkunin samkv. útreikningum verðlagsráðs 9 1/2%, 1964 var hún 6%, 1965 var hún 7%, en nú er á þessu ári gert ráð fyrir 17% hækkun. Þessar prósentutölur verða að vísu lítið eitt lægri öll árin, ef miðað er við raunverulega skiptingu á afla, samkv. útreikningi Efnahagsstofnunarinnar, en það munar auðvitað sáralitlu. Niðurstaðan er sú sama. Prósentuhækkunin er meiri á milli ára núna en hún hefur verið nokkurt undanfarinna ára, síðan verðlagsráðið tók til starfa. Eftir reikningi Efnahagsstofnunarinnar verður þetta fyrir 1963 8.3%, fyrir 1964 8.8%, fyrir 1965 5.9% og fyrir 1966 16.9%, ef reiknað er með raunverulegri aflaskiptingu 1965. Ég hef þetta svo ekki lengra, herra forseti, en leyfi mér fyrir hönd meiri hl. sjútvn. að mæla með því, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Ég ræddi þetta mál hér allýtarlega við 1. umr. þess og gaf þá hér þær upplýsingar um málið, sem mér fannst mestu máli skipta, til þess að hægt væri að glöggva sig á málinu sem heild. Við það, sem ég sagði þar, komu hér ekki fram neinar aths. við meginatriði málsins, og hygg ég, að það hafi í rauninni komið skýrt fram, að öll meginatriði, þau sem ég dró hér fram um efnisatriði málsins, eru fullkomlega rétt. Hitt er svo annað mál. að það eru skiptar skoðanir um það hvaða afstöðu beri að taka til málsins þrátt fyrir þær meginstaðreyndir, sem ég lagði á áherzlu í ræðu minni, þegar málið var til 1. umr. Ég mun því ekki nú að þessu sinni ræða hér málið í löngu máli, ég sé ekki til þess neina ástæðu, en víkja aðeins að örfáum atriðum. Ég hef bent á það, að verðlagning á fiski um s.l. áramót, þegar ákveðið var að hækka fiskverðið að meðaltali um 17%, er ekkert aðalatriði þessa máls. Það stendur enginn ágreiningur, ekki a.m.k. á milli mín og þeirra, sem að þessu frv. standa, um þá verðlagningu. Ég tel, að fiskverðshækkunin þá hafi ekki mátt vera minni, en hins vegar eru mikil rök fyrir því að mínum dómi, að fiskverðshækkunin hefði þurft að vera meiri. Það er heldur ekkert aðalatriði varðandi skoðun mína og meiri hl. eða þeirra, sem standa að þessu frv., hvort fiskkaupendurnir í landinu, frystihúsin, hefðu getað borgað þessa fiskverðshækkun án alls stuðnings eða ekki. Ég held því fram, að það sé ekki sannað mál, að frystihúsin hefðu ekki getað hjálparlaust risið undir þessari hækkun. En það er þó ekkert aðalatriði í þessum efnum frá minni hálfu. Ég er sannfærður um það, að ýmis frystihús í landinu hafa haft þannig aðstöðu nú um tveggja ára skeið, að þau hafa haft góðan rekstur og hefðu vissulega getað risið undir þessari fiskverðshækkun, sem þarna var ákveðin. En ég er líka jafnviss um, að það eru til ýmis önnur frystihús, sem búa við miklu lakari rekstur. Sem sagt, hvort frystihúsin hafa getað greitt 13% af þessari fiskverðshækkun eða 17%, það er ekkert aðalatriði málsins. Ég hefði fyllilega verið til viðtals um það að reyna að brúa þetta bil á milli 13% og 17%, eða þetta, sem nú er metið í kringum 40 millj. kr., ef það hefði almennt verið álit manna, að það þyrfti að hlaupa undir bagga með frystihúsunum sem heild í þessum tilfellum. Sú upphæð, sem hér var um að ræða, tei ég að skipti hér ekki höfuðmáli. Það mátti eins og oft áður finna þar ýmsar leiðir til þess að brúa bilið. En þessa leið, sem valin hefur verið, tel ég ranga og hættulega, og ég er á móti henni. Ég vil í þessum efnum taka það alveg skýrt fram, að það er ranglega eftir mér haft og mitt mál ranglega skilið, þegar því er haldið fram, að ég sé á móti því, sem lagt er til í þessu frv., vegna þess að ég telji, að frystihúsin hafi grætt slíkar milljónafúlgur á undanförnum árum. Mér kemur ekki til hugar að halda slíku fram. Ég veit, að þar er um mjög misjafnan rekstur að ræða. Sum frystihúsin hafa hagnazt vel, enda liggur það nú fyrir í opinberum framtölum þessara aðila, sem hér hafa verið gerð að umtalsefni. En það á ekki við um þau öll. En ég álit, að það hefði verið miklu eðlilegra að bregðast við þessum vanda á eitthvað svipaðan hátt og gert hefur verið áður. Ef það hefði virkilega verið skoðun manna, að þessi baggi væri ekki leggjandi á frystihúsin sem heild, hefði verið miklu réttara, að þjóðarheildin hefði lagt fram þá fúlgu, sem hér væri um að ræða, til þess að brúa bilið að þessu sinni. En hin leiðin, sem valin var, að ákveða það, að tiltekin grein sjávarútvegsins skuli bera þennan bagga og styrkja á þann hátt aðra starfsgrein, sem ég efast um fyrir mitt leyti að búi við lakari kjör heldur en sú, sem á að greiða, þegar almennt er lítið á málið, á móti því er ég algerlega, og ég hef varað við þeirri leið, sem hér er verið að leggja inn á, og ég vil benda á það, að hér kom fram í ræðu hv. formanns sjútvn. Nd., sem hér talaði næst á undan mér, hann lýsti því beinlínis yfir sem sinni almennu skoðun, að svo ætti að halda á málunum, að þegar ein grein, t.d. sjávarútvegsins, getur ekki risið undir sínum framleiðslukostnaði, eigi sú önnur grein sjávarútvegsins, sem kann að búa við betri kjör, að koma til hjálpar. Á móti þessu er ég algerlega og tel hér um mjög hættulega stefnu að ræða, ekki sízt vegna þess, að vitanlega verður þetta þannig, eins og nú er stofnað til, þá eru í mörgum tilfellum þeir, sem eiga í vök að verjast, eins og vissir síldarútvegsmenn eiga, látnir standa undir stuðningi til frystihúsanna almennt í landinu, þar sem eru innan veggja einnig þeir, sem búa við miklu betri rekstrarafkomu heldur en sumir síldveiðiútgerðarmenn gera. Ef frv. þetta verður samþ. eins og það liggur fyrir, er óumdeilanlega að því stefnt að leggja þau gjöld á síldarafurðir, að verðið á hverju síldarmáli til bræðslu lækkar um 10 kr. frá því, sem nú er. Um þetta er ekki hægt að deila. Þessi tilfærsla nemur því, miðað við núverandi verðlagningu, enda hefur enginn reynt að neita þessu. Það hefur að vísu aðeins verið látið í það skína, svona eins og til þess að gera sinn hatt svolitið fegurri, að þessi skattur gæti vel komið til með að leggjast að einhverju leyti á síldarbræðslu í landinu, sem búið hafi við góða afkomu. En því fer alls fjarri að óbreyttum lögum. Það er ekki verið að leggja þennan skatt á einn eða neinn hátt á síldarbræðsluna í landinu, slíkt er hrein blekking. Verðlagningin á síld fer þannig fram, að þar er miðað við það að taka fullt tillit til þess verðs, sem fæst fyrir afurðirnar, og einnig til þeirra gjalda, sem viðurkennd eru sem útgjöld í rekstrinum, og útflutningsgjöldin eru þar viðurkennd fullkomlega sem útgjaldaliður, og ég efast ekkert um, að það verður eins og nú og það hefur verið, að útflutningsgjöldin verða hér dregin frá sem hver annar kostnaðarliður og síldarverðið verður miðað við það. Ef ætti að leggja þetta á síldarverksmiðjurnar í landinu, þyrfti að breyta lögum til þess. Ég hef einnig bent á, að þessi nýi síldarskattur þýðir það, að þá eru útflutningsgjöldin á bræðslusíldarafurðum orðin svo há, að það nemur 40 kr. á hvert síldarmál, því að útflutningsgjöldin eru þá komin upp í 8%, sem mun vera algert einsdæmi, að leggja slíkan skatt á útflutningsvöru hjá nokkurri þjóð. Ég tel, að þessi skattur sé orðinn allt of hár og nái engri átt. Ég hef einnig bent á það, að þessi skattur, sem nemur 10 kr. á hvert síldarmál, mun jafngilda í kringum 8 þús. kr. meðaltalsskatti á hvern síldveiðisjómann í landinu á ári. Sumir þeirra auðvitað verða að borga allmiklu meira, þeir sem eru á miklum aflaskipum, en hinir geta borgað eitthvað nokkru minna. Þetta er býsna mikill skattur og það ekki sízt þegar til þess er tekið tillit, að áður er búið að leggja allháan skatt í þessum efnum á síldveiðisjómenn og síldarútgerðarmenn. Ég hef líka dregið það fram í þessum umr., að svo er nú komið þessum útflutningsgjöldum, að það er gert ráð fyrir því, að frá síldarútveginum komi um 200 millj. kr. á ári í útflutningsgjöld af samtals 280 millj., eða sem sagt, að öll önnur útgerð greiði aðeins í útflutningsgjöld í kringum 80 millj. Hér er vitanlega farið að mismuna stórkostlega hinum ýmsu útgerðarþáttum. Þetta álít ég, að sé mjög varhugavert. Það hefur verið minnzt á það hér í þessum umr., að fram hafi komið erindi frá Sjómannasambandinu og Farmannasambandinu, þar sem þessir aðilar óska eftir því að fá í sinn hlut nokkurn hluta af þessu háa útflutningagjaldi, og þeir hafa af skiljanlegum ástæðum þar borið sig saman við samtök útgerðarmanna, sem nú fá 0.8% af útflutningsgjaldinu, eða eins og nú er komið nokkuð á 3. millj. kr. á ári. Ég skal taka það fram, að það er auðvitað ofur eðlilegt, að samtök sjómanna, sem á óbeinan hátt verða að taka þátt í þessu útflutningsgjaldi, setji fram kröfur í þessa átt, ekki sízt þegar þessi gjöld hækka í sífellu. En í mínum augum dugir það ekki. Þó að svo yrði haldið á málinu, að samtök sjómanna fengju hér nokkurn hlut af þessu gjaldi, réttlætir það ekki gjaldið eigi að síður. Ég fyrir mitt leyti er jafnmikið á móti gjaldinu, þó að það væri ákveðið. En hitt get ég játað, að það væri jafnmikil sanngirni, að samtök sjómanna í landinu fái þarna nokkurn hluta af þessu gjaldi eins og samtök útgerðarmanna fá það. En hitt held ég líka alveg fráleitt, ef þannig yrði haldið á því máli, að Sjómannasambandið og Farmannasambandið fengju hluta af þessu gjaldi á svipaðan hátt og Landssamband ísl. útvegsmanna fær, en hins vegar yrði Alþýðusambandið skilið eftir, en innan þess vébanda er mikill meiri hl. sjómanna. Það er vitanlega ekki hægt að neita því, að utan Sjómannasambandsins og Farmannasambandsins er sá stóri hlut íslenzkra síldveiðisjómanna, þó að allmargi þeirra séu að vísu í þessum samtökum. En ég geri ekki hér neina till. í þessa átt, af því að ég tel, að það eigi ekki að samþykkja þetta frv., það eigi að fella það, og það sé engu tapað við það að fella frv. Jafnvel þeir, sem telja, að það sé ekki hægt að gera fiskkaupendum í landinu þá skyldu að borga það fiskverð, sem ákveðið hefur verið, án stuðnings, þeir gætu þá vitanlega tekið það mál upp sérstaklega að finna leiðir til þess að styðja þá um þá fjárhæð, sem þetta frv. fjallar um. Og ég fyrir mitt leyti vildi taka þátt í því að reyna að finna einhverjar leiðir til þess að brúa þetta bil, því að það tel ég að skipti ekki höfuðmáli, hvort fiskkaupendur fá þennan styrk eða hvort þeim verður nú gert það að greiða þessa upphæð líka án nokkurs styrks á þessu ári. Það er mín skoðun, að þegar slík vandamál koma upp eins og það, sem hér hefur nú orði til þess, að farið er inn á þessa braut, þegar svo hefur til tekizt, að framleiðslukostnaðurinn í landinu hefur vaxið svo mikið, að útflutning framleiðslan fær ekki undir risið, eigi slíkt vandamál að vera vandamál þjóðarheildarinnar. Þá beri vitanlega að koma útflutningsfram leiðslunni til stuðnings með almennum ráðstöfunum, með almennri tekjuöflun, sem flutt er þá yfir til þeirra, eftir því sem rétt þykir hverju sinni, en það beri að hafna með öllu þeirri leið, að þá eigi að velja einhverja aðra grein sjávar útvegsins, sem kann að vera aðeins ofan á í það skiptið, og leggja baggann á hana. Ég hef bent á það, að þetta mál er ekki svo einfalt sem sumum kann að virðast í byrjun. Það verður ekki lengi, ef menn taka upp þetta se stefnu, hægt að binda sig við þessa ráðstöfun eina. Ég hef bent á það, að nú eru starfan í tvær n. á vegum ríkisstj. út af sérstökum vanda málum tiltekinna greina sjávarútvegsins. Það situr að störfum ákveðin n., sem fjallar um vandamál togaraflotans, og ég hygg, að það enginn vafi á því, að togaraflotinn eigi í nokkrum rekstrarerfiðleikum. Eftir hinni nýju stefnu á nú að leysa vandamál togaraflotans á þann hátt að kíkja eftir því, hvar getur fundizt í hinum ýmsu greinum sjávarútvegsins einhver þáttur, sem e.t.v. er á jöfnuði eða kann að skila í einhverjum tilfellum einhverjum afgangi, og þá á að leggja skatt á þá grein togaraútgerðinni til stuðnings. Önnur n. er einnig starfandi á vegum ríkisstj., sem er að athuga um vandamál hinna minni vélbáta, af stærðinni frá 45 lestir upp í 120. Ég tel engan vafa heldur vera á því, að þar þurfi að koma til nokkur aðstoð, og þá á einnig að vera eftir þessari nýju leið aðferð n að finna út, á hvaða grein sjávarútvegsins eigi að leggja sérstakan skatt þessum aðilum til stuðnings. Ég er a.m.k. alveg viss um það, að þess verður ekki langt að bíða, að frystihúsaeigendur, sem sumir hverjir gera sig ánægða með þessa tilfærslu í dag, verða ekki ánægðir með það, þegar þeir verða heimsóttir með sé stakan skatt allt öðrum aðilum til stuðnings, því að auðvitað hlýtur það að leiða að því, að þeir verða skattlagðir innan skamma, nema þá sú leið verði einnig farin að velja þar úr aðeins tiltekna aðila og skattleggja þá sérstaklega, en ekki fiskkaupendur alla. Það hefur lítil áhrif á mig, þegar því er haldið fram, að hér sé ekki um neina skattlagningu að ræða. Það er að vísu ekki alveg ný skilgreining á þessum hlutum, hvað er skattlagning og hvað er ekki skattlagning. Nú er mönnum sagt: Þetta er ekki skattlagning, vegna þess að viss grein sjávarútvegsins á að bera þetta gjald og aðrar greinar sjávarútvegsins fá svo gjaldið til sín, hér er um millifærslu að ræða og þar af leiðandi er þetta ekki skattur. - Alveg á nákvæmlega sama hátt gætum við sagt, að útsvörin væru ekki neinn skattur, þar væri verið að leggja á ákveðna aðila í byggðarlaginu og dreifa svo þessum tekjum aftur út til sömu þegna á sama stað í öðru formi. Auðvitað er það skattlagning fyrir þá, sem verða að þola það, að samkv. þessum lagaákvæðum á að taka af þeim ákveðnar fjárfúlgur, sem þeir verða að greiða af höndum. Og sú upphæð á að flytjast í flestum tilfellum til allt annarra aðila. Mín afstaða til frv. er sú, að ég legg til, að frv. verði fellt, og til vara vildi ég leggja það til, að þeir, sem standa að þessu frv., lærðu þó það á flutningi þessa máls og þeim umr., sem hér hafa farið fram, að þeir flyttu aldrei mál hér aftur, sem væri markað af sömu stefnu.



Herra forseti. Það frv., sem nú er verið að ræða hér í hv. d., um útflutningsgjald af sjávarafurðum, sýnir vel, hvernig komið er hag annars meginþáttar sjávarútvegsins, þ.e.a.s. bolfiskveiðanna. Á tímum síhækkandi verðlags á útfluttum sjávarafurðum og umtalsverðra umbóta í rekstri fiskvinnslustöðvanna er því slegið föstu, að fiskkaupendur geti ekki greitt verð, sem er í algeru lágmarki fyrir ferskfiskinn, og þurfi að færa til þeirra 40 millj. kr. frá síldveiðisjómönnum og síldveiðiútvegsmönnum, til þess að vetrarvertíð í ár geti hafizt. Hér er um alvarleg tíðindi að ræða, sem ástæða er til þess að gefa fyllsta gaum. Við framsóknarmenn höfum ítrekað bæði innan þings og utan bent á þá hættu, sem ört vaxandi verðbólga skapaði undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar. Við höfum lagt til á hv. Alþ., að fulltrúar allra flokka yrðu til þess sérstaklega settir að reyna að finna till. og hafa samstöðu um flutning till. á hv. Alþ. til lausnar dýrtíðarvandamálunum. En við höldum því fram, að margra ára reynsla sé fyrir því, að án allvíðtækrar samstöðu í þinginu og eins utan veggja þingsalanna sé borin von, að við þau erfiðu vandamál verði hægt að fást með árangri. Till. okkar í þessum efnum hafa allar verið stráfelldar, og flm. þeirra hefur af hálfu stjórnarliða verið gerður upp alls kyns annarlegur tilgangur í sambandi við tillöguflutninginn. Á meðan á þessu þófi hefur staðið, hefur dýrtíðin geystst áfram í þjóðfélaginu af óþekktum krafti, og hæstv. núv. ríkisstj. hefur gersamlega staðið ráðþrota gegn þeim vanda, sem hún hefur skapað í þjóðfélaginu og þá ekki sízt í undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar. Þegar sú staðreynd er höfð í huga, að það er fyrst og fremst verðbólgan, sem er bein afleiðing þeirrar stjórnarstefnu, sem fylgt hefur verið í landinu á undanförnum árum, sem vandamálunum veldur í sjávarútveginum, er sú bráðabirgðalausn, sem frv. það, sem hér liggur fyrir og felur í sér að leysa vandann í þetta skipti á kostnað síldarsjómanna og síldarútvegsmanna, ósanngjörn í meira lagi, því að með engum rökum verður þessum sérstöku þegnum þjóðfélagsins kennt um verðbólguna. Hver atvinnugreinin af annarri ber sig nú upp undan erfiðleikum, sem við er að stríða hjá þeim í rekstri vegna vaxandi dýrtíðar og hækkandi rekstrarkostnaðar. Formaður Stéttarsambands bænda lýsti þessu nýverið nokkuð í grein, er hann skrifaði í janúarhefti Freys. Þar sagði hann, með leyfi hæstv. forseta, m.a.: „Þýðingarmestu ályktanirnar, sem draga má af niðurstöðum þessara reikninga, eru þær, að bændur, eins og allur almenningur, tapa sífellt á verðbólgunni, að framleiðslukostnaðarverð á afurðum fjarlægist það að geta orðið samkeppnisfært á erlendum mörkuðum, eftir því sem dýrtíðin eykst.“ Enn fremur sagði hann, að það væri höfuðnauðsyn fyrir bændur sem þjóðfélagið í heild, að verðbólgan yrði stöðvuð. Gunnar J. Friðriksson, formaður Félags ísl. iðnrekenda, skrifaði um ástandið í iðnaðinum við áramótin síðustu í grein, sem birtist í Morgunblaðinu 14. jan. s.l. Hann hafði þar m.a. þetta að segja: „Á árinu 1964 tóku erfiðleikar að gera vart við sig í ýmsum greinum verksmiðjuiðnaðarins. Stöfuðu þeir af stórauknu frjálsræði í innflutningi, lækkun tollverndar með nýjum tollalögum, sem sett voru á miðju árinu 1963, og vegna örrar hækkunar framleiðslukostnaðar.“ Úr röðum sjávarútvegsmanna hafa þó kvartanirnar orðið mestar, sem vonlegt er, þar sem þeir verða að sæta erlendu markaðsverði fyrir framleiðslu sína, sem í mörgum tilfellum stendur ekki undir sívaxandi tilkostnaði við framleiðsluna þrátt fyrir umtalsverðar hækkanir á erlendum mörkuðum undanfarin ár. Loftur Bjarnason hefur nýlega í ræðu lýst ástandinu í togaraútgerð landsmanna. Hæstv. sjútvmrh. skipaði sérstaka n. seint á s.l. ári til þess að athuga um leiðir til úrbóta á rekstrarvandamálum smærri báta í landinu, og margir útvegsmenn hafa vitnað um það í blöðum og á mannfundum að undanförnu, að rekstrargrundvöllurinn í sumum greinum útgerðarinnar væri nánast brostinn af völdum verðbólgunnar. Finnbogi Guðmundsson sagði m.a. í Þjóðviljanum 2. febr. s.l.: „Mér er óhætt að fullyrða, að við flestir atvinnurekendur í sjávarútvegi erum ákaflega kvíðnir út af framtíðinni vegna spennunnar á vinnumarkaðinum og hinnar gegndarlausu verðbólgu.“ Nýafstaðið fiskiþing lagði höfuðáherzlu á, að allt væri gert, sem unnt væri, til þess að stöðva dýrtíðina og engar nýjar álögur yrðu lagðar á útgerðina. Nýafstaðinn fundur frystihúsaeigenda, sem haldinn var s.l. föstudag hér í Reykjavík, samþykkti samhljóða að lýsa yfir áhyggjum sínum vegna vaxandi verðbólgu og mikillar samkeppni um takmarkað vinnuafl í landinu. Það liggur þannig ljóst fyrir og er hafið yfir allan efa, að öllum höfuðatvinnuvegum landsmanna er verðbólgan ákaflega þung í skauti og aðalkrafa fyrirsvarsmanna allra þessara atvinnugreina er sú, að ríkisstj. og þingmeirihl. ráðist til atlögu gegn verðbólguvandanum. Þetta er að vísu ekki nýtt, því að svipaðar raddir höfum við áður heyrt. En það er mjög greinilegt, að þær fara nú í vöxt, þeim fjölgar, sem þessi ummæli hafa uppi, og raddir þeirra verða háværari. En hæstv. ríkisstj. hefur tekizt illa til í baráttunni við dýrtíðardrauginn þrátt fyrir mjög stóryrtar yfirlýsingar í upphafi valdaferils síns um fastan ásetning sinn um að framkvæma nú loks þær aðgerðir, er duga mundu í eitt skipti fyrir öll til þess að skera fyrir meinsemdir verðbólgunnar í landinu. Það er sagt í grg. með frv. þessu, og það kom einnig fram í ræðu hæstv. sjútvmrh., er hann fylgdi frv. þessu úr hlaði, að frv. er byggt á samkomulagi, sem tókst með fulltrúum fiskseljenda og fiskkaupenda í yfirnefnd verðlagsráðs sjávarútvegsins, þegar það fjallaði um verðákvörðunina á ferskfiski fyrir yfirstandandi verðlagsár. Þar sem verðákvörðun sú, sem samkomulag tókst um, 17%, gildir aðeins fyrir árið í ár, sýnist mér það rökrétt afleiðing að láta hækkun útflutningsgjaldsins á bræðslusíldarafurðum, sem stendur undir fiskverðshækkuninni að nokkru leyti, aðeins gilda fyrir sama tíma. Augljóst er a.m.k. að mínu viti, að lengri gildistími hins hækkaða útflutningsgjalds getur ekki byggzt á fyrrgreindu samkomulagi. Við hv. 3. þm. Norðurl. e. flytjum því sérstaka brtt. á þskj. 270 í þessa stefnu. Ég vil að gefnu tilefni taka fram, og ég hygg, að ég mæli þar fyrir munn okkar framsóknarmannanna, sem stöndum að þessu nál., að við erum samþykkir þeirri meginstefnu út af fyrir sig, sem fram kemur í 2. gr. frv., að miða útflutningsgjaldið við magngjald, en ekki við verðmæti, enda flutti ég á hv. Alþ. á árinu 1963 frv. í þessa stefnu, sem þá hlaut ekki stuðning úr röðum stjórnarliða. Afstaða okkar, sem að nál. á þskj. 269, stöndum, er sú að leggjast ekki gegn framgangi þessa frv., af því og af því eingöngu að allvíðtækt samkomulag virðist hafa tekizt um meginefni þess með fulltrúum fiskseljenda og fiskkaupenda, eins og ég vék að áðan. En við ætlum okkur ekki heldur að veita frv. brautargengi, því að við teljum þá leið, sem valin er með því, orka mjög tvímælis í mörgum meginatriðum. Í fyrsta lagi er það ljóst, að afkoma síldveiðiflotans hefur á undanförnum árum verið afar misjöfn. Smæstu skipin, þ.e.a.s. skip undir 90 brúttólestum, hafa s.l. tvö ár ekki fiskað það mikið, að nægi fyrir kauptryggingu, og hafa þau því fengið bætur úr aflatryggingasjóði þessi árin. Bátar af stærðinni frá 90-140 brúttólestir jöðruðu rétt við það að eiga bótarétt úr aflatryggingasjóði fyrir þessi árin, þannig að auðséð er, að umframgjaldþol þeirra er ekki heldur mikið. Hins vegar er það rétt, að afkoma stærstu síldarbátanna hefur verið allgóð þessi árin, a.m.k. flestra þeirra. En á það ber að líta, að fljótt getur brugðizt um veiði hjá þessum skipum og verðlag útfluttra bræðslusíldarafurða er háð stærri og meiri sveiflum frá ári til árs en algengast er um útfluttar sjávarafurðir. Svo er á það að líta enn fremur, að í flestum þessara nýju báta er bundið mikið og dýrt fjármagn, sem óafskrifað er að mestu leyti, og kostnaður við rekstur þessara báta, sem stafar eingöngu af völdum örra tæknibreytinga, að því er tekur bæði til veiðarfæra og þó sérstaklega veiðileitartækja, er ákaflega mikill. Í öðru lagi er ljóst, að afkoma hluta frystihúsanna hefur verið góð að undanförnu og því sennilegt, að þau geti staðið undir 17% fiskverðshækkuninni. Önnur frystihúsin bera sig hins vegar miklu verr. Ráðstafanir af hálfu hins opinbera í lánamálum frystihúsanna, t.d. stóraukin hagkvæm stofnlán, er þau gætu notað til endurnýjunar og hagræðingar í rekstri sínum, hefðu að mínu viti vafalítið getað komið þeim að svipuðum notum og sú 4% meðgjöf með fiskverðinu, sem ætlunin er að leggja nú á síldarútvegsmenn og sjómenn, og sú leið hefði að mínu viti verið miklu eðlilegri en sú, sem ofan á varð og staðfest er með frv.- flutningi þessum. Í þriðja lagi er útflutningsgjaldið á bræðslusíldarafurðum orðið svo hátt, um 40 kr. á hvert veitt síldarmál, að það hefur veruleg áhrif á skiptakjörin á síldarbátunum. Um 20 millj. kr. skatt á með frv. að leggja á hluti sjómannana til þessara þarfa. En ég tel, að eðlilegra hefði verið að afla þeirra tekna, er með hefði þurft, með almennri skattlagningu á landsmenn alla. Þrátt fyrir þessa miklu skattheimtu á sjómenn er ekki í frv. að finna nokkurn stafkrók um það, að þeir eða samtök þeirra séu þess verð að hljóta hluta af útflutningsgjaldinu, svo sem gert er með frv. um samtök útvegsmanna. Út af fyrir sig er það augljóst ranglæti, því að sannanlegt er, að sjómennirnir greiða um helming útflutningsgjaldsins af sinum tekjum, alveg eins og útvegsmennirnir gera af sínum. Höfuðgalli þessa frv. er þó sá að mínu viti, að með því að leggja það fram sýnir hæstv. ríkisstj. áframhaldandi stefnuleysi og ákveðin vilja í þá áttina að víkja sér undan þeim vanda með því að grípa til bráðabirgðaráðstafana. Verðbólgan er höfuðskaðvaldurinn í rekstri sjávarútvegsins, og það á að vera frumskylda hverrar ríkisstj. að reka þá efnahagsstefnu, er tryggir undirstöðuatvinnuvegunum sæmilega rekstrarafkomu í meðalárferði. Langt er frá því, að svo sé í dag. Sjávarútvegurinn er veigamikill þáttur í efnahagsbúskap okkar og sé stæður umfram aðra atvinnuvegi að því leyti, að afurðir hans eru seldar á erlendum mörkuðu að langmestu leyti og lúta því erlendu markaðsverði, sem við ráðum engu um, hvað er í það og það skiptið. Stjórnarstefna, sem ekki miðar við þessa meginstaðreynd, er því röng að mínu viti. Ég tel þannig fráleitt, að í þjóðfélagi se okkar, þar sem ríkjandi er lánsfjárskortur og hefur verið ríkjandi lánsfjárskortur um margra ára bil, skuli þessum atvinnuvegi enginn forgangur tryggður til lánsfjárins umfram margt annað. Ég tel einnig réttlætanlegt, að lánakjörin til þessa atvinnuvegar væru betri en til ýmislegs annars, sem lánað er til. Þótt ég sé því ekki mótfallinn, að atvinnuvegirnir leggi nokkuð af mörkum til að byggja upp stofnlánasjóði hjá sér með hæfilegu gjaldi, eru takmörk fyrir því, hversu hátt það má vera. Stofnlánasjóður sjávarútvegsins, fiskveiðasjóður, hefur verið byggður upp að langmestu leyti með útflutningsgjaldi á útfluttar sjávarafurðir, sem getur skv. frv., ef að lögum verður, orðið allt að 8% af fob.-verðmæti útflutningsins. Á sama tíma innheimta Norðmenn, sem eru aðalkeppinautar okkar um markaðina, útflutningsgjald af sjávarafurðum, sem nemur aðeins hluta úr 1%. Augljóst er, til hvers þetta leiðir. Þjóðfélagið á því að leggja hluta af sparifjármynduninni á hverjum tíma til fiskveiðasjóðs. Það er fyllilega eðlileg og réttmæt ráðstöfun. Ég trúi því, að ef fiskiðnaðurinn hefði á undanförnum árum átt kost á nægum og hentugum lánum til hagræðingar, hefðu frystihúsin sæmilega getað staðið undir 17% verðhækkun þeirri, sem ákveðin var af yfirnefnd verðlagsráðsins í byrjun janúar, þrátt fyrir vaxandi framleiðslukostnað af völdum verðbólgunnar. Það hefði verið eðlilegra, að hæstv. ríkisstj. hefði boðið upp á einhverja slíka fyrirgreiðslu, er í nauðirnar rak með verðákvörðunina á ferskfiskinum, en varpaði ekki afleiðingum óstjórnar sinnar yfir á bök síldarsjómanna og síldarútvegsmanna, þótt um sinn hafi nokkur hluti þeirra haft góðar tekjur og heildarafkoman verið góð.



Herra forseti. Aðrir þdm. Frv. til l. um útflutningsgjald sjávarafurða, sem hér um ræðir, felur í sér talverðar breytingar frá þeim l., sem nú eru í gildi um útflutningsgjald af sjávarafurðum. Á s.l. hausti, þegar verðlagsráð sjávarútvegsins fjallaði um fiskverð á núverandi vertíð, kom í ljós, að útgerðin þurfti á allverulegri hækkun að halda á fiskverði til þess að geta staðið undir hækkuðum tilkostnaði. Þá var það einnig ljóst, að fiskiðnaðurinn í landi var ekki fær um að taka á sig miklar hækkanir á fiskverði ofan á aðrar hækkanir, sem orðið hafa á rekstrarkostnaði, síðan fiskverð var siðast ákveðið. Skv. núgildandi l. er tekið af flestum fiskafurðum útflutningsgjald, sem nemur 5.6% af fob.-verði, og getur gjaldið numið 1500 kr. á lest af fullunninni vöru í vandaðar pakkningar, t.d. þorsk- og ýsuflökum. Ef um er að ræða lúðu í fínum pakkningum, getur það verið 2500 kr. Ef það er frosin rækja, getur það verið 6-7 þús. kr. á smálest. Þetta hefur alltaf þótt ósanngjarn skattur og beinlínis hættulegur, því að það er verið að refsa þeim, sem vinna vandaða vöru úr góðum fiski í dýrar umbúðir. Það er einnig kunnara en frá þurfi að segja, að þróunin í öllum löndum er sú, að sala á bolfiski og grófum pakkningum fer minnkandi á kostnað vandaðri og finni pakkninga, jafnvel tilbúinna fiskrétta. Á þessu sviði eigum við í stöðugri samkeppni við erlenda framleiðendur. Hár útflutningsskattur hér heima ofan á innflutningstolla í markaðslöndum getur þá ráðið úrslitum um það, hvort við verðum samkeppnisfærir eða ekki. Útflutningsgjaldið af umbúðum einum saman getur numið 200 kr. á hverja smálest. Það er því, eins og gjaldið hefur verið tekið, þjóðhættulegt að halda því áfram, enda er nú komið frv. um breytingu á því, því að það getur verkað þannig, að við neyðumst til að hætta að vinna í þessar dýrmætu pakkningar, sem eru þó nauðsynlegar fyrir fiskmarkaðinn, ef við eigum að halda velli. Frv. það sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir, að í stað þess að taka skatt af útflutningsverðmæti komi skattur af útflutningsmagni. Ég hygg, að allir geti verið sammála um það, að sú skattlagning sé þjóðhagslega betri, einkum núna, þegar línuveiðar og aðrar veiðiaðferðir, sem gefa gæðafisk, eiga í vök að verjast. Einhverjar ráðstafanir verður að gera til þess, að þær leggist ekki alveg niður. Í því sambandi vil ég leggja áherzlu á, að fiskgæðum hefur hrakað á undanförnum árum vegna aukinnar neta- og nótaveiði. Þessi öfugþróun getur leitt til þess, að við getum ekki lengur státað af því á erlendum vettvangi, að íslenzkur fiskur sé betri vara en fiskur keppinautanna. Við getum ekki lengur selt hann á hærra verði. Útflytjendur freðfisks hafa á undanförnum árum stöðugt verið að benda á, hversu hættuleg þessi skattlagning er, hversu hættuleg þessi þróun er og hversu nauðsynlegt sé að breyta hér til um. Með þeim breytingum á útflutningsgjaldinu, sem hér um ræðir, er gert ráð fyrir auknum álögum á síldariðnaðinn, og þykir mér það slæmt, að ekki skuli hafa fundizt aðrar leiðir. En það er eins og alltaf, að allar álögur verða að koma á sjávarútveginn. Ég tel, að frv. það, sem hér liggur fyrir, stefni í rétta átt, og legg til, að það verði samþ. með þeim brtt., sem komið hafa frá meiri hl. sjútvn.



Herra forseti. Það er ekki ástæða til þess fyrir mig að rifja upp nein atriði úr þeim umr., sem þegar hafa ferið fram. Þær eru mjög á svipaðan veg og áður hafði átt sér stað við 1. umr. málsins og óþarfi að endurtaka þær nú. Í framhaldi af erindum Sjómannafélags Íslands og Farmanna og fiskimannasambands Íslands og þeim orðum; sem ég lét um þessi erindi falla við 1. umr. málsins hér í hv. þd., vil ég lýsa því yfir, að næstu mánuðir munu verða notaðir til að ná samkomulagi við hlutaðeigandi aðila um, að fyrrgreind samtök verði aðnjótandi sömu fjárframlaga af útflutningsgjaldi og samtök útgerðarmanna njóta nú.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. sjútvmrh. fyrir þá yfirlýsingu, sem hann gaf hér, og ég vænti þess, að viðkomandi samtök sjómanna geti vel við unað þau málalok, sem þeirra erindi hafa fengið. Það hefur komið fram hjá frsm., sem hér hafa talað, beggja minni hl., að þeir eru efnislega sammála þeim erindum, sem fram komu, þótt hins vegar þeir hafi báðir, að mig minnir, tekið fram, að þeir vildu láta þriðja aðilann koma inn í þetta sem stóran samningsaðila sjómanna. En þar sem ég lýsti því yfir í sjútvn., þegar málið var rætt þar, að ég væri ekki á þessu stigi samþykkur því, vildi ég gera nokkra frekari grein fyrir því, hvers vegna ég sé það ekki. Sjómannasamband Íslands er lögformlegur aðili innan A.S.Í. og hefur innan sinna vébanda sjómannafélög, sem eru hér á Faxaflóasvæðinu. Það hefur staðið til nú að undanförnu og mun að öllum líkindum verða búið að ganga frá því á komanda hausti, að fleiri sjómannafélög komi inn í sambandið, sem er í fullu samræmi við þær skipulagsbreytingar og stefnu, sem skipulagsmál A.S.Í. hafa verið að taka á undanförnum árum. Eins og flestir alþm. vita, hafa verið innan A.S.Í. mikil pólitísk átök á undanförnum árum. Hins vegar og vegna þeirra meðfram hafa skipulagsmál sambandanna komizt í þann farveg, sem þau eru nú. En þrátt fyrir það hefur blessunarlega til tekizt á síðustu árum, að það hefur tekizt að ná samkomulagi um það, ég mundi segja hjá allflestum aðilum innan A.S.Í. að fara ákveðnar leiðir. Það hafa verið stofnuð landssambönd, Verkamannasamband t.d. meðal annarra, sem eru byggð upp á nákvæmlega sama veg og Sjómannasamband Íslands, en það var annað landssambandið, sem stofnað var innan A.S.Í. Ég er hræddur um, að ef slíkum fjárupphæðum sem hér er um að ræða, sem ég held að aliflestir viðurkenni að sjómenn eða samtök þeirra eigi jafnmikla kröfu til og útgerðarmenn, eins og hér hefur komið fram og elns í erindum þeirra, - ég er hræddur um, að ef ætti að fara að skipta þessu í marga staði, gæti það haft mjög slæm áhrif á æskilega þróun innan verkslýðssamtakanna. Hinn aðilinn, sem sækir um, að við þessu verði orðið, Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, þetta eru landssamtök, sem hafa innan sinna vébanda öll yfirmannasamtök á íslenzka flotanum, og það má segja, að innan Sjómannasambandsins finnist einnig slík samtök. Um málið sjálft vil ég taka það fram, að ég er samþykkur frv. og mun greiða því atkvæði mitt. Ég tel, að kannske enginn geri það með glöðu geði að vera að taka fé frá síldarsjómönnum og flytja það yfir til hinna, - við getum sagt, að það sé verið að því. Það er verið að styrkja bolfiskveiðarnar. Það er verið að styðja að því, að okkar þýðingarmikli fiskiðnaður haldist og vonandi vaxi og komi ekki aðeins þeim, sem eru við hann að vinna í dag, að notum, heldur og þeim, sem stunda síldveiðar í dag og eiga eftir að snúa sér að hinni greininni á komandi árum, auk þess sem í mörgum tilfellum er þarna aðeins verið að flytja úr hægri vasanum yfir í þann vinstri. Ég hefði talið, að hv. 5. þm. Austf. hefði eins getað snúið sér til mín, þegar hann flutti sína smekklegu ræðu fyrir helgina, er hann bar fulltrúum sjómannasamtakanna það á brýn, að þeir væru að fara fram á mútufé í sambandi við sin tilmæli. Ég á sæti í stjórn stærsta sjómannafélags hér á landi, og við höfum rætt þetta í okkar félagi og stjórn sjómannafélagsins og trúnaðarmannaráð eru samþykk því, að þessi leið sé farin. Ég vil svo enn taka það fram, sem ég tók fram í upphafi þessa stutta máls mína, að ég vil þakka sjútvmrh. og ríkisstj. fyrir þá yfirlýsingu, sem hæstv. ráðh. flutti hér áðan, og ég tel. , eins og ég sagði einnig, að sjómannasamtökin geti vel unað við þessi málalok að sinni.



Herra forseti. Það var hér lítil fsp., sem mig langaði til að leggja fyrir hæstv. sjútvmrh. í tilefni af þeirri yfirlýsingu, sem hann gaf hér nú. Hæstv. ráðh. sagði, að það mundi verða leit eftir samkomulagi hjá hlutaðeigandi aðilum í röðum sjómanna um það, að samtök þeir fengju nokkurn hluta af útflutningsgjaldi í sjávarafurðum. Nú hefur það komið hér greinilega fram, tveir aðilar hafa beinlínis farið fram á að hluta af útflutningsgjaldinu með erindum til þingsins. Annars vegar er Sjómannasamband Íslands, en hins vegar Farmanna- og fisk mannasamband Íslands. En á það hefur líka verið bent, að miklu fleiri síldveiðisjómenn eru þó skipulagðir innan A.S.Í. en í þessum samtökum. Og þó að hér sé nú sagt, að Sjómannasambandið sé lögformlegur aðili innan A.S.Í þá eru sjómannasamtökin öll á Austurlandi og öll sjómannasamtök á Norðurlandi, Vestfjörðum og í Vestmannaeyjum líka lögformlegir aðilar innan A.S.Í. En hvernig svo sem háttar að öðru leyti skipulagsformum þessara aðila, tel ég, að þeir eigi a.m.k. jafnan rétt til hluta af útflutningsgjaldinu og þeir, sem eru nú skipulagðir í Sjómannasambandi Íslands eða Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands. Svo ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Hvernig hugsar hann sér að vinna að samkomulagi meðal sjómanna í þessum ef um? Á hann við með yfirlýsingu sinni, að það verði leitað eftir samkomulagi milli allra þessara aðila, þ.e.a.s. A.S.Í Sjómannasambandsins og Farmannasambandsins, um það, hvernig þessum skatthluta verði skipt, eða á hann við það, að það verði leitað eftir samkomulagi aðeins við þessa tvo aðila, Sjómannasambandið og Farmannasambandið, um það, hvernig eigi að verða við óskum þeirra? Ég vildi mjög gjarnan, að hæstv. ráðh. segði alveg skýrt til um á þessu stigi málsins, til hvaða aðila hann ætlar að leita til að ná samkomulagi í þessum efnum. Ég vildi svo aðeins segja það hér um leið, að hv. síðasti ræðumaður, hv. 7. þm. Reykv., talaði um það, að ég hefði haldið hér eitthvað ósmekklega ræðu og talað um mútufé vissum aðila til handa í sambandi við stuðning við þetta mál. Ég vil taka það alveg skýrt fram, að ég hef aldrei notað neitt slíkt orð sem mútufé. Ég hef ekki viðhaft neitt slíkt orð. En ég skal endurtaka það, sem ég sagði, því að það er kannske hollt fyrir menn að fá að heyra það. Ég sagði hér, að forseti Farmanna- og fiskimannasambandsins, sem mætti á sameiginlegum fundi sjútvn. Ed. og Nd. ásamt fleiri fulltrúum, lét þau orð falla, að það mundi ganga erfiðlega að lægja óánægjuöldur sjómanna í hans samtöku í sambandi við þetta mál, ef þeir fengju ekki hluta af þessu útflutningsgjaldi. Þetta sagði ég. Þetta er rétt. Svo eru það allt aðrir menn, sem hafa gefið þessu þetta nafn, sem var verið að nota í þessum umræðum, og þeir um það.



Herra forseti. Það var ofur augljóst af þeirri yfirlýsingu, sem ég áðan gaf, að þá var verið að svara erindum tveggja þeirra samtaka, sem þar voru tilgreind. Erindi um þetta efni höfðu þá ekki borizt og hafa ekki borizt enn frá öðrum aðilum en Sjómannasambandi Íslands og Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands. Í þessari yfirlýsingu var lofað að reyna að ná samkomulagi um þetta tiltekna atriði. Og æskilegustu leiðina til samkomulags frá félagslegu sjónarmiði tel ég hiklaust vera þá, að sjómenn gætu borið gæfu til þess að vera sem mest í einum allsherjarsamtökum; sem færu með þeirra málefni. En áður en lagabreyting um þetta efni á sér stað og meðan á könnunin stendur, verður áreiðanlega aðalverkefni þeirra athugana það, með hverjum hætti eðlilegast verður að skipta því fé, sem samkomulag yrði um, að til þessara samtaka sjómanna rynni.



Herra forseti. Aðeins út af orðum hv. 5. þm. Austf., til þess að það sé ekki óleiðrétt hér í hv. þd. með þau orð, sem hann lét falla í sinni ræðu nú siðast, að Það væru miklu fleiri sjómenn innan A.S.Í. en Sjómannasambands Íslands. Í Farmannasambandinu og Sjómannasambandinu eru nú samtals félagsbundnir um 4 þús. fiskimenn. Það er oft talað um, að á öllu Íslandi séu um 6 þús. fiskimenn, og þar í er auðvitað meðtalinn allur sá mikli fjöldi, sem ekki er félagsbundinn, þannig að við getum aldrei komizt fram hjá því, að innan A.S.Í. eru færri sjómenn en innan Sjómannasambandsins. Þar fyrir utan er þetta auðvitað skakkt orðalag hjá okkur báðum, því að allir, sem eru í Sjómannasambandinu, eru í A.S.Í. Nú í vetur var gerður undir forustu Sjómannasambandsins vertíðarsamningur. A.S.Í. kom þar hvergi nærri. En hins vegar tóku þátt í þessum samningum með Sjómannasambandinu félögin frá Breiðafirði, sjómannafélögin á Akureyri og svo verkalýðsfélag Dalvíkur. Og þannig stendur það af sér í dag, að jafnvel í Vestmannaeyjum, sem hafa þó sérstakt sjómannafélag, er farið að skrá á suma báta þar upp á sömu samninga og Sjómannasamband Íslands gerir. Þar fyrir utan eru innan Sjómannasambands Íslands allir togararnir, þannig að það er Sjómannasambandið, sem gerir samninga fyrir alla togarana, hvaðan sem þeir eru af landinu, þannig að ég held, að það fari ekkert á milli mála, hver sé forustuaðilinn á þessu sviði, enda er það, held ég, af öllum talið mjög eðlilegt og hefur ekkert farið á millí mála, þó að menn hafi haft mismunandi skoðanir pólitískt, af þeim, sem hafa með A.S.Í. að gera, að þetta sé eðlileg þróun og nauðsynleg þróun, að það sé sjómannasamband, sem taki við þeim verkefnum, sem hefur verið skipt á allt of margar hendur fram til þessa.



Herra forseti. Ég vil segja eins og hv. síðasti ræðumaður, að til þess að það verði ekki óleiðrétt hér í d., vil ég taka það fram, að það er engan veginn rétt hjá honum, þegar hann segir, að Sjómannasambandið sé byggt upp á nákvæmlega sama hátt og Verkamannasambandið. Hér er nefnilega á alveg reginmunur, og það er þess vegna, sem Sjómannasambandið takmarkast aðeins við Faxaflóa og hefur ekki náð út fyrir hann, en hins vegar Verkamannasambandið með félög um allt land. Ég ætla ekki að fara að hafa hér neinn fræðslufyrirlestur um skipulagsmálin, en þetta er staðreynd, og það liggur einfaldlega í því, að Sjómannasambandið hefur sömu aðild að A.S.Í. og hvert annað félag í landinu, hvert annað verkalýðsfélag. M.a. kýs Sjómannasambandið fulltrúa til alþýðusambandsþings á sama hátt og félag. Ég hygg, að þeir, sem eitthvað hafa fylgzt með málum í verkalýðshreyfingunni, skilji, hvað slíkir hlutir hafa að segja. Hins vegar er Verkamannasambandið á álit annan hátt aðili, og hvert einasta félag innan þess kýs sína fulltrúa til A.S.Í., eins og það hefur gert áður, en Verkamannasambandið sem slíkt kýs ekki fulltrúa þangað. Þetta er sá reginmunur, sem á er orðinn. Mér skildist á hv. 7. þm. Reykv. áðan, að á þessu mundi verða breyting og það væri fyrirhuguð breyting á þessum málum. Það væri mjög gott. Ég er honum sammála um það, að Sjómannasambandið á að byggja upp sem landssamtök, en til þess þarf að breyta því. Það er auðvitað alveg augljóst mál, að tekjur eins og hér er rætt um til Sjómannasambandsins, eins og það er í dag, eru ekki nema til hluta af þeim fiskimönnum, sem afla þess fjár, sem þarna er verið að taka í hendur ákveðinna samtaka. Það er algerlega augljóst, og að mínum dómi, ef farið verður inn á þetta, er alveg nauðsynlegt, að það verði gert á þann hátt, að það nái til allra fiskimanna a.m.k. Í Farmannasambandinu er hins vegar - og reyndar í Sjómannasambandinu líka - æðistór hópur, sem ekki eru fiskimenn. Það á ekki að taka af fiskimönnunum, eins og hér er verið að gera núna, til þess að leggja til samtökum farmanna, án þess þó að fiskimenn gætu notið þess allir, allir fiskimenn í landinu. Ég held, að þegar um það er að ræða að styrkja samtökin fjárhagslega á þennan eða kannske svipaðan hátt, verði að gæta þess, að þar sé fyllsta réttlæti ríkjandi.