Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ingvar Pálmason) Við fyrri hluta þessarar umr. hér í d. í gær kom það fyrir, sem oft vill verða, að tveir dm. kvöddu sér hljóðs samtímis, ég og hæstv.atvmrh. Báðir áttum við erindi við hv. 5. landsk. Samkv. þingvenju veitti hæstv. forseti hæstv.atvmrh. orðið fyrr, og er ég ekki að víta það - síður en svo -, en þess vegna verður mitt erindi minna. Ég get ekki látið hjá líða að fara nokkrum orðum um ýms atriði í ræðu hv. 5. landsk. Í minni stuttu framsögu hafði ég haldið því fram, að frv. væri vel undirbúið, en því andmælti hv. 5. landsk. og taldi jafnvel flaustursverk. Ég vil ekki láta þessu ómótmælt, og vil ég nú leitast við að færa nokkur rök að því, að frv. sé vel - og ég leyfi mér að segja óvenjuvel - undirbúið. Það er samið af lækni, sem hefir gegnt héraðslæknisstörfum um langt skeið, og ég veit ekki betur en að hafi þótt góður læknir; auk þess er hann landlæknir. Ég get nú búizt við, að hv. 5. landsk. og sumir aðrir segi sem svo, að það út af fyrir sig, að hann sé landlæknir, sé engin sönnun fyrir betri undirbúningi, og það skal ég játa, að hann fær ekki aukna fræðslu við það eitt að verða landlæknir, en hann fær sterkari ábyrgðartilfinningu, og það tel ég mikla tryggingu, að frv. er undirbúið af manni með ríka ábyrgðartilfinningu. Ég vil ennfremur minna á, að eins og grg. frv. ber með sér, er það samið og borið undir einstaka lækna og Læknafélag Reykjavíkur - ég hygg, að það sé rétt með farið hjá mér, að það heiti L. R., en ekki Læknafélag Íslands - og þessir læknar hafa látið ótvírætt í ljós óskir sínar um, að frv. þetta yrði að lögum. Eðlilega höfðu þeir gert nokkrar brtt. eða aths., sem ekki voru mikilsvirði og hafa flestar verið teknar til greina, en þær, sem ekki voru teknar til greina, eru athugaðar í grg. frv. og færð þar gild rök að, hvers vegna það var ekki gert. Auk þess getur hver maður, er les grg. ýtarlega. sannfærzt um, að frv. er gagnhugsað og færð rök fyrir hverju einasta atriði, er fram kemur í frv. Ég fæ ekki betur séð en með þessu sé sýnt, að frv. er ekki einungis vel undirbúið heldur óvenjuvel, og ætla ég, að hvorki ég né hv. 5. landsk. höfum 1 borið fram frv. hér á Alþ., sem hefir verið eins vel undirbúið. Þá skal ég minnast á það, sem hv. 5. landsk. vildi færa sem rök fyrir því, að frv. væri ekki vel undirbúið, sem sé að það hefði ekki verið borið undir ljósmæðurnar. Ég skal játa það, að mér er vel við ljósmæðurnar - því mér er vel við allar konur -, en þó sérstaklega vel við eina ljósmóður, sem hefir tekið á móti 9 börnum fyrir mig, - þ. e. a. s. sem konan mín átti. En ég verð að segja það, að ég sé ekki, að frv. hafi átt sérstakt erindi til ljósmæðra, af því ég veit ekki betur en frv. heimili læknum í vissum tilfellum og eftir ströngum reglum að framkvæmt fóstureyðingar. Ég veit ekki til þess, þó ljósmæður séu vel undirbúnar fyrir sitt starf, eða stundi nám í 12 mán. eða lengur, og ég viðurkenni, að þær ræki starf sitt vel, að starf þeirra sé á öðru sviði. Ég veit ekki til, að ljósmæður hafi nokkurn tíma fengizt við fóstureyðingar. og vil vænta þess, að þær fáist ekki við þær. Þess vegna held ég, að ekki hafi verið sérstök ástæða til, að frv. færi til þeirra. En það vill nú svo til, að sumar þeirra hafa átt kost á að kynna sér frv., og ég skal geta þess, að allshn. frestaði afgreiðslu frv. í viku af því ein ljósmóðir kom á fund n. og óskaði eftir, að Ljósmæðrafélag Íslands mætti athuga frv. Ég skal geta þess, að það var misgáningur hjá mér á nafni fél., er ég sagði Ljósmæðrafélag Rvíkur, en átti að vera Íslands, ég vissi bara, að þær ljósmæður, sem um frv. fjölluðu, voru aðallega úr Rvík, svo ég get ekki kallað það goðgá. Hv. 5. landsk. las hér upp kafla úr umsögn þessa ljósmæðrafélags, og ég verð að segja, að þó till. frá því komi ekki alveg heim við það, sem landlæknir hefir haldið fram, þá verð ég sem leikmaður að setja landlækni skör ofar. Það, sem varð þess valdandi, að ég fylgdi ekki till. Ljósmæðrafél., er, að ég styðst við þann aðila, sem ég treysti betur. Það er ekki af því, að ég vantreysti ljósmæðrum - síður en svo - en ég treysti því ekki, að reynsla þeirra né lærdómur standi framar en reynsla og þekking höf. frv. Hv. 5. landsk. gat þess í gær, að n. hefði átt að kynna sér erindi, sem Guðm. Thoroddsen hefði flutt í Læknafélagi Reykjavíkur og birzt hefði í einhverjum bæklingi.

Það er ekki bæklingur

. Ég bið forláts, ef ég hefi nefnt það öðru nafni en rétt var; kannske það hafi verið réttara að nefna það rit. En ljósmæðurnar voru svo hugulsamar, að þær gáfu mér þetta rit, og ég las það. En auk þess mætti Guðm. Thoroddsen prófessor á fundi allshn. og lét þar ekki uppi annað en að hann væri allshn. sammála og veitti frv. stuðning. Ég tel, að skoðun Guðm. Thoroddsen, sem hann lét uppi á fundi n. og kemur í ljós í nefndu erindi hans, sé að öllu samrýmanleg. Eftir því, sem ég skil erindið, þá er því haldið fram þar, að hag fátækari stéttanna eigi að bæta og alla aðbúð, svo ekki stafi hætta af eða heilsutjón. Ef eitthvað ber á milli, sem ég ekki sé, þá er ég þannig gerður, að ég tek heldur það, sem nýrra er, og hafi Guðm. Thoroddsen próf. sagt annað við n. en er í erindinu, þá tel ég, að síðari skoðunin eigi að ráða. Ég held því, að ekki heldur þetta, sem hv. 5. landsk. hefir fundið að - að frv. var ekki borið undir ljósmæðurnar og að fyrirlestur Guðm. Thoroddsens próf. stingi í stúf við frv. - séu neinar ástæður eða rök gegn frv. Þá er ein ástæðan enn, sem hv. 5. landsk. færði fram, að þetta mál væri svo umfangsmikið og mikilsvert, að því ætti að skjóta undir dóm þjóðarinnar. Já - ég er lýðræðismaður það skal ég játa, en ég verð að viðurkenna, að þetta þykir mér fullmikið lýðræði. Að fá þjóðinni allri í hendur vandamál, sem ekki geta, aðrir leyst en helztu sérfræðingar, mál, sem - eins og ég og hv. 5. landsk. erum sammála um -, er svo sérstaklega mikilsvert, það tel ég sama og fá barni voðann í hendur. Þetta er ekki af því, að ég vantreysti fólkinu, en mér finnst ómögulegt að ætlast til þess, að óbreytt verkafólk hafi ástæður til að leysa málið betur en læknar, sem hafa sérþekkingu og hafa lagt alúð í að leysa þetta mál. Ég tel, að ekki hefði verið hægt að vænta betri niðurstöðu með því að fara svona að. Ég held nú, að ég sé búinn að sýna hv. d. fram á, í fyrsta lagi, að frv. er vel undirbúið, og í öðru lagi, að frv. hefir verið borið undir þá menn, sem vænta má, að séu þess megnugir að segja um það af þekkingu. Það var eitt atriði hjá hv. 5. landsk., sem ég vildi athuga lítið eitt. Hún kvaðst koma hér fram sem fulltrúi kvenna í landinu. Ef hér væri verið að lögleiða eitthvað, sem konum væri þvert um geð, þá mundi ég stinga við fótum, - svo kvenhollur er ég. En ég verð að telja, að þessu sé ekki svo varið. Fyrir allshn. hafa komið umsagnir kvenfélaga um málið, og ég verð að telja, að þær konur séu engu síður fulltrúar kvenna í landinu. Ég hefi hér fyrir framan mig bréf frá Kvenréttindafélagi Íslands, undirskrifað af stjórn þess, að ég held. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa þetta bréf upp. Það hljóðar svo: „Í tilefni af frv. yðar, hr. landlæknir, um leiðbeiningar fyrir konur um varnir gegn því að verða barnshafandi og um fóstureyðingar, viljum vér taka þetta fram: Á 4. landsfundi íslenzkra kvenna, sem haldinn var hér í Rvík og boðað var til af K. R. F. Í., var mál þetta til umræðu. því miður var frv. yðar þá ekki svo undirbúið, að fundurinn gæti tekið það til athugunar, en forstöðunefnd fundarins var kunnugt um, að það var væntanlegt, og gat því um það, að frv. þessa efnis mundi verða lagt fyrir næsta þing. Umræður urðu miklar um málið, en engin tillag, kom fram, enda þóttust margar af konunum þurfa að hugsa málið betur áður en þær gerðu tillögur um það. Kom það þó skýrt fram, að konunum var ljóst, að hér er hið mesta alvörumál á ferðinni, sem aðkallandi þörf er á, að löggjafarvaldið taki til meðferðar hið allra bráðasta. Enginn efi er á því, að ýmsir fulltrúar landsfundarins mundu vilja ganga lengra en frv. yðar gerir, og leggja það meira á vald konunnar en þar er gert, hvort hún á að ala barn eða ekki, en munu þó naumast telja málið svo undirbúið, að vert sé að hrapa að því. K. R. F. Í. hefir nú haft frv. yðar til umræðu. Telur það mikla bót að því, að það yrði að lögum frá því, sem nú er, sérstaklega felst í því meiri trygging en áður hefir fengizt fyrir því, að aðgerðir þær, sem hér um ræðir, séu gerðar undir sem tryggustum og beztum skilyrðum. Ennfremur telur félagið það mikils virði, að það komi skýrt fram, að læknum sé ekki eingöngu heimilt, heldur skylt að veita þeim konum, sem þess óska, leiðbeiningar um það, hvernig þær eigi að verjast þess að verða barnshafandi. K. R. F. Í. telur að vísu vel geta komið til mála, að löggjöf þess eðlis, sem hér um ræðir, gangi lengra en frv. yðar gerir, en telur hinsvegar rétt að fara varlega af stað, ekki sízt á meðan öll þessi mál eru svo ókunnug almenningi, sem þau eru. Virðingarfyllst Í stjórn K. R. F. Í. Laufey Valdimarsdóttir, Aðalbjörg Sigurðardóttir, Sigríður Jónsdóttir, Sigurbjörg Jóhannsdóttir, Lovísa Fjeldsted“. Eins og ég tók fram, lít ég svo á, að það sé stjórn kvenréttindafélagsins, sem undirritar þetta bréf. Virðist mér bréfið bera það með sér. Ég skal ekki fara um þetta bréf fleiri orðum að sinni, en vík að því síðar. Þá hefir og legið fyrir n. bréf frá Mæðrastyrksnefnd, og veit ég ekki, hvort hún er fyrir Rvík eða allt landið. Með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa það bréf upp líka: „Mæðrastyrksnefndinni hefir gefizt kostur á að kynna sér frv. það til laga um leiðbeiningar fyrir konur um varnir gegn því að verða barnshafandi og um fóstureyðingar, sem þér, herra landlæknir, hafið samið og nú liggur fyrir Alþingi. Við fljótlegt yfirlit og frá leikmannssjónarmiði lítur mæðrastyrksnefndin svo á, að frv. þetta sé til bóta á því ástandi, sem nú er í þeim efnum, sem frv. fjallar um, og að það muni, ef það verður annað og meira en dauður bókstafur, geta girt fyrir, að ástandið verði verra en orðið er. Hefir mæðrastyrksnefndin því ekkert við frv. að athuga. Þetta var mér sem p. t. ritara nefndarinnar falið að tilkynna yður. F. h. Mæðrastyrksnefndarinnar Inga L. Lárusdóttir p. t. ritari“. Mér virðist, eftir að hafa lesið þessi bréf, ástæða til þess að efast um, að hv. 5. landsk. mæti hér sem fulltrúi kvenna í landinu. Ég hélt, að Kvenréttindafélagið væri sterkt félag og hefði marga meðlimi, en af bréfi félagsins er það ljóst, að hv. 5. landsk. talar hér ekki sem fulltrúi þess félags. Ég dreg það og í efa, að hv. 5. landsk. hafi umboð frá konum úti um land, enda hefir hún engar sönnur á það fært. Það er því ekki rétt, að hún mótmæli þessu frv. í nafni kvenþjóðarinnar í landinu. Eins og ég sagði áður, hefir hæstv.atvmrh. tekið til athugunar brtt.hv. 5. landsk., svo ég get sparað mér það. Ég vil aðeins minnast lítið eitt á eitt atriði, sem virðist hafa hneykslað hv. 5. landsk., en það er síðasta mgr. 9. gr., og geri ég það vegna þess, að landlæknir óskaði þess, að frsm. færi hér sérstaklega orðum um. Ég ætla ekki að bæta miklu við orð hæstv.atvmrh., því að gr. ber það með sér, að sjúkdómur verður að vera fyrir hendi, enda kemur það skýrt fram í aths. höfundar við frv., að félagslegar ástæður heimili ekki fóstureyðingar. Ég sé því ekki betur en að þetta atriði, sem hv. 5. landsk. hefir lengst of glímt við, sé fallið úr sögunni. Heilbrigðisástæður verða að vera fyrir hendi, og landlæknir hefir óskað, að þetta yrði sérstaklega undirstrikað af frsm.; þess vegna tek ég það fram. Það var ein brtt. frá hv. 5. landsk., er ég held, að hæstv. ráðh. hafi ekki minnzt á, en það er brtt. við 3. gr. Þetta er nú bara orðabreyting, að fyrir orðin „að koma til leiðar“ komi: framkalla. - Þetta er náttúrlega ekki mikið atriði, en ég tel orðalagið betra eins og það er í frv., orðið „framkalla“ fellur lakar í mínu leikmannseyra. - Að öðru leyti skal ég ekki eyða orðum að brtt., því að hæstv.atvmrh. hefir gert þeim skil. Ég þarf ekki að segja mikið meira við þessa umr. málsins. Ég hefi sýnt fram á, að frv. er vel undirbúið, að það hefir verið borið undir þá aðila, er mestu máli skiptir, og að hv. 5. landsk. hefir ekki enn fært fram gögn fyrir því, að hún mæli hér sem sérstakur fulltrúi kvenna í landinu í þessu máli.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Það eru aðeins örfá orð. Hv. 5. landsk. sagði, að það væri misskilningur hjá mér og hæstv.atvmrh., að hún væri á móti því, að frv. næði fram að ganga. Það gleður mig mikið, ef þetta hefir verið misskilningur. Ég byggði þessa ályktun mína á ræðu hv. 5. landsk. í gær í þessu máli, eða ýmsum atriðum í þeirri ræðu, sem ég þóttist hrekja þá í minni svarræðu. Og þegar hv.þm. heldur því enn fram, nú í sinni síðustu ræðu, að ýms atriði frv. séu beinlínis skaðleg og að það hefði átt að bera þau undir atkv. þjóðarinnar, þá gat ég ekki dregið af því aðra ályktun en þá, að þm. vildi ekki, að þau gengju fram á þessu þingi. Mér fannst þetta eðlilegust ályktun af orðum hv.þm. Ég þykist nú hafa sýnt fram á það með ljósum rökum, og það hefir hæstv.atvmrh. líka gert, að brtt.hv. 5. landsk. séu sízt til bóta, enda geri ég ráð fyrir, að þær nái ekki fram að ganga, og þá tel ég, að málinu sé borgið. En annars verð ég að segja það, að eftir þessa síðari ræðu hv.þm. virðist mér, að samkomulagið muni verða betra en á horfðist í gær. Enda átti ég von á því, að mér mundi takast að komast vel af við kvenfólkið. Það hefir alltaf farið vel á með mér og konunum, bæði giftum og ógiftum. - Ég vænti svo, að þessu frv. sé vel borgið og að hv.þdm. fylgi till.allshn. sé vel borgið hér í hv. d. og að hv.þdm. fylgi till.allshn.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég hefi fáu einu við að bæta það, sem ég hefi áður sagt í þessu máli, og skal ekki lengja mikið umr. En að því er snertir það, sem hv. 5. landsk. sagði um brtt. sína við 9. gr. frv., þá held ég, að því verði bezt svarað á þann hátt að lesa kafla úr grg. frv., dálítið fyllra en hv. 2. þm. S.-M. gerði. Það skýrir þetta bezt, sem ágreiningi veldur. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Heimild sú, sem hér er veitt til fóstureyðingar, er bundin við heilbrigðislega nauðsyn konunnar, og verður í hverju tilfelli að meta hana og nauðsyn aðgerðarinnar í samræmi við viðurkenndar reglur læknisfræðinnar um aðrar læknisaðgerðir“. Það er þess vegna alveg rangt hjá hv. 5. landsk., að með frv. sé ætlazt til þess, að fóstri verði eytt án þess að heilbrigðisástæður konunnar séu lagðar til grundvallar.

Ég hefi aldrei sagt það

. Það er gott að heyra. Þetta vildi ég fá viðurkennt. Hér segir ennfremur: „Enginn heiðvirður læknir tekur lim af manni einungis fyrir það, að þess sé óskað, ekki heldur, þó að einhverjar ástæður séu greindar, og ekki þó að þær kynnu að bera það með sér, að það væri raunar gustuk - nema hann sannfæri sig um, að það séu sjúkdómsástæður, og sé aðgerðin, læknisfræðislega séð, viðeigandi og eftir atvikum nauðsynleg aðgerð við þeim sjúkdómi. Annað mál er það, að félagsleg aðstaða sjúklings getur réttilega haft áhrif á, hver aðgerð er valin við sjúkdómi hans. Sjúkling með magasár, sem stundar þessa atvinnu og býr við þessi kjör, getur verið rétt að ráðleggja skurðaðgerð, en ef hann stundaði aðra atvinnu og byggi við önnur kjör, gæti verið réttara að reyna fyrst lyflækningar. Læknar verða sem sé jafnan að líta á hvert mál eins og það liggur fyrir, en ekki eins og æskilegt væri, að það lægi fyrir. Það er aftur á móti umbótamanna þjóðfélagsins að sjá fyrir því, að læknarnir verði sem fyrst losaðir við að þurfa að hafa þessi tvöföldu sjónarmið. Á sama hátt getur það ekki einungis verið fyllilega réttmætt, heldur óhjákvæmilegt, að taka svipað tillit til kjara og kringumstæðna þegar úr því er skorið í hverju einstöku tilfelli, hvort fóstureyðing sé viðeigandi og nauðsynleg aðgerð eða ekki (sbr. 3. málsgr. 4. greinar). Gerum ráð fyrir, að kona með hjartabilun sé vanfær og leiti læknis. Ef hún þarf ekkert á sig að reyna, hefir þjónustufólk á hverjum fingri og getur notið fullkomnustu umönnunar og aðbúðar, er ef til vill engin ástæða til að eyða fóstri hennar, og þá óheimilt samkv. ákvæðum þessa frv. Öðru máli er að gegna, ef hún baslar ein við bágan hag og erfiðar kringumstæður, í hverju sem þær kunna að vera fólgnar (mikil ómegð, veikindi á heimilinu, drykkjuskapur heimilisföðurins, fyrirvinnuleysi), svo að það út af fyrir sig er fyllsta raun biluðu hjarta. Þá er sennilega ekki á erfiði þess bætandi og aðgerðin heimil. Berklaveikri konu, sem vel þolir að eiga eitt barn og jafnvel fleiri börn með viðunandi millibili, getur orðið það ofraun að ná ekki hala sínum, og einkum ef það kemur fyrir ár eftir ár. Fleiri dæmi mætti nefna þessu lík“. Ég hugsa, að með þessu, ásamt því, er hv. 2. þm. S.-M. las úr grg., sé allt sagt, sem um þetta þarf að segja. Ég vil aðeins endurtaka það, sem ég sagði í gær, að það er skýlaust framtekið í frv., að fóstureyðing er því aðeins heimiluð, að sjúkdómsástæður viðkomandi konu krefjist þess. En svo má ekki loka augunum fyrir þeirri staðreynd, að samskonar sjúkdómur hefir misjöfn áhrif og afleiðingar fyrir konuna, eftir því við hvaða skilyrði hún hefir að búa. Það, sem einni konu stafar engin hætta af, getur orðið lífshættulegt fyrir aðra þungaða konu. Það er að blekkja bæði sjálfan sig og aðra, að ganga framhjá þessu. Auðvitað segir hv. 5. landsk., að þjóðfélagið eigi að bæta úr þessum aðstöðumun kvenna á annan hátt. En slíkt er ekki unnt að framkvæma eftir núv. þjóðfélagsháttum, og hv. 5. landsk. virðist alveg loka augunum fyrir því. Þá vil ég víkja að þeirri sögu, sem við hv. 5. landsk. höfum rakið hér í umr., sem dæmi út af fyrirmælum 9. gr. frv. Ég held, að ég hafi sagt það greinilega, að konan hafði 29% blóð, en hafi mér orðið mismæli, þá skiptir það ekki ákaflega miklu máli; dæmið sannar fullkomlega það, sem ég ætlaðist til. Hv. 5. landsk. sagði, að ég hefði sleppt að skýra frá sögulokum, en ég get ekki fallizt á að um sögulok konunnar sé að ræða, því að hún lifir enn og á sennilega eftir að eiga fleiri börn. En hv. 5. landsk. gleymdi átakanlegasta kaflanum úr sögunni, sem ég skýrði frá, að barnið, sem konan ól, dó tveggja mánaða gamalt, sökum þess, að það var vanhaldið vegna veikinda móðurinnar. En setjum nú svo, að 2 læknar hefðu athugað ástand konunnar og komizt að þeirri niðurstöðu, að henni mundi stafa hætta af því að ala barnið, og úrskurðað fóstureyðingu. Ég er ekki þar með að segja, að læknarnir hefðu gert það, en hitt má fullyrða, að þeir hefðu ekki gert það, nema þeir teldu það lífsnauðsyn. En hver var þá munurinn? Nákvæmlega sama niðurstaða að því er barnið snerti, það dó hvort sem var, en fyrir konuna var áhættan minni, ef fóstrinu hefði verið eytt samkv. úrskurði lækna. Söguviðbót hv. 5. landsk. sannar þetta. Í fyrra tilfellinu deyr barnið, af því að svo stutt var liðið frá því að konan átti barn áður. En af því að í síðara skiptið leið nógu langt á milli fæðinga, ca. 2 ár, þá var konan orðin heilsuhraust aftur og elur heilbrigt barn. Ég hygg, að sá, sem sagði hv. 5. landsk. þessa viðbót við sögu konunnar, hafi með því sannað, að það er óhjákvæmilegt, að heimilis- og hagsmunaástæður hafi mjög mikil áhrif á heilsufar móður og barna. Hitt atriðið, sem hv. a. landsk. gerði að umtalsefni, þar sem hún hélt því fram, að harðsvíraðar sveitar- og bæjarstjórnir mundu nota sér ákvæði 9. gr. frv. og misbeita valdi sínu til þess, að eytt yrði fóstri fátækra mæðra, er ekkert annað en ósæmileg aðdróttun bæði í garð sveitarstjórna og hlutaðeigandi 1ækna. Ég verð að endurtaka það, að hv. 5. landsk. drap aldrei á það í sinni ræðu, hver skilyrði eru fyrir því sett, að þessi aðgerð megi fara fram, en þau eru býsna rík. Fóstureyðingu má einungis framkvæma á viðurkenndu sjúkrahúsi með samþykki hlutaðeiganda sjálfs, og fyrir verður að liggja rökstudd greinargerð tveggja lækna um nauðsyn aðgerðarinnar. Frekari tryggingu gegn misnotkun er naumast hægt að setja, og það er a. m. k. alveg víst, að þessi trygging er margfalt meiri en sú trygging, eða réttara sagt tryggingarleysi, sem við búum nú við í þessum efnum. Hv. 3. landsk. drap á það, að í skýrslum frá Ulleval-sjúkrahúsinu í Noregi kæmi í ljós, að það væru ekki fátæku barnamæðurnar, sem helzt létu eyða fóstrum, heldur aðallega konur úr þeim stéttum þjóðfélagsins, sem byggju við góðar efnalegar aðstæður. Ég hygg þetta muni vera alveg rétt, og alveg hið sama sé uppi á teningnum hér. En einmitt það er líka ástæðan til þess, að þetta frv. er borið fram. Það er vitað, að svo og svo mikill hluti af fóstureyðingum er framkvæmdur, ekki af heilbrigðisástæðum, heldur af því, að viðkomandi konur óska ekki eftir að eignast börn. Þetta er framkvæmt í hinu mesta pukri, og fyrir gjald, sem ekki er nema á efnaðra manna færi að greiða. Ég hefi hent á þá hættu, að einhverjir svo og svo óprúttnir náungar geri sér það að atvinnu að hjálpa konum í þessum efnum, ef þær af einhverjum ástæðum óska ekki eftir að eignast börn, meðan löggjöfin er þannig, að enginn munur er á því gerður, af hvað orsökum fóstureyðingarinnar er óskað. Hvort sem fóstureyðing er framkvæmd af heilbrigðisástæðum eða vegna þess, að konan vill ekki eiga barn, er við því lagt 8 ára tugthús. Allir eru á einn máli um það, að fóstureyðingar eigi að verða leyfðar í vissum tilfellum; meira að segja hv. 5. landsk. er þeirrar skoðunar, en okkur greinir einungis á um, hvar eigi að draga markalínuna milli hins leyfilega og hins óleyfilega. Það er því nauðsynlegt að kveða skýrt á um það, hvað skuli lyft og hvað bannað, svo að hægt sé að koma fram tilhlýðilegri refsingu og ábyrgð gagnvart hlutaðeigendum. - Ég held svo, að ekki sé ástæða til að taka fleira fram hvað snertir umr. okkar hv. 5. landsk. um jafnrétti karla og kvenna í þessum efnum. Finnst mér þær umr. geta fallið niður eftir framkomna brtt.hv.þm., og mun því ekki bæta þar neinu við. - Um það, að það sé fallega sagt, að konur eigi að ráða því sjálfar, hvort þær verði mæður eða ekki, en að þann rétt hafi konur nú, þá er þetta viðkvæmt efni um að tala, en ég þykist hafa reynt að tala svo hispurslaust um þessi mál sem hver annar. En ég hygg það ofmælt, að konur ráði því yfirleitt sjálfar fullkomlega, hvort þær verða mæður eða ekki. Og mér þykir sennilegt, að hv. 5. landsk. geti við nánari athugun einnig fallizt á það n. m. k., að í sumum tilfellum sé mín skoðun rétt. Mér fannst hálfpartinn hjá hv. 5. landsk., sem annars er ekki venja þess hv.þm., að hún vildi færa til annars vegar það, sem ég sagði hér um lausung í sambandi við áfengisnautn. Það, sem ég sagði, og skal endurtaka, var einungis það, að ég tók undir það með hv. 5. landsk., að því miður væru líkindi til þess, ef drykkjuskapur stórykist í landinu, þá yrði því samfara meiri lausung á öðrum sviðum. En það, sem ég sagði um það, og hv. 5. landsk. sagði í því sambandi, að ætla mátti, að hún óttaðist að yrði, ef þetta frv. yrði að l. að lauslætið ykist þá enn stórlega í sambandi við áfengi, þá álít ég, að ef svo færi, þá væri mönnum meiri þörf á að kunna þessar varnir, því að það ber öllum saman um, að ekki sé heppilegt kynslóðinni, að börn komi undir þegar báðir partar eru ölvaðir, og því betra að geta fyrirbyggt slíkt. Þetta var hið eina, sem ég benti á, og ég hefði kosið, að hv. 5. landsk. hefði viljað hafa það rétt eftir, úr því að hún tók það upp. - Ég vil svo að lokum endurtaka það, sem er meginefni frv. og tilgangur, því að hann er engan veginn sá, eins og hv. 5. landsk. gaf í skyn í sinni ræðu, að gera mönnum léttara fyrir með fóstureyðingar, eins og hún urðaði það, heldur þvert á móti, eins og berlega kemur fram í grg., að reyna að draga úr fóstureyðingabölinu, og það á tvennan hátt: Fyrst og fremst með því að kveða skýrt á um, hvenær fóstureyðing skuli heimil og hvenær ekki. En það er vitað, að fóstureyðingar eru nú framkvæmdar af öðrum ástæðum en taldar eru fullgildar í frv. Og í öðru lagi með því að veita tilhlýðilega fræðslu frá réttum aðilum, þ. e. a. s. læknunum, sem vit hafa og þekkingu á þessum málum og vita um varnir og hindranir til þess, að barngetnaður eigi sér ekki stað að óvilja manns og konu, sem ella myndu e. t. v. freista þeirra til að fá fóstrinu eytt. Því betur sem fólk kann að verjast þessu, því minni fóstureyðingahætta, og verkar frv. þannig á tvennan hátt.

Frsm. minni hl. (Thor Thors) Herra forseti! Sjálfstæðisflokkurinn hefir óskað þess, að þjóðinni væri gefinn kostur á að fylgjast með og hlýða á, hvað fram fer nú á tímum á hinn háa Alþingi. Þetta er þeim mun nauðsynlegra nú en áður, þar sem það er bersýnilegt, að stórkostleg stefnubreyting er að fara fram um alla stjórnarhætti og um aðstöðu ríkisvaldsins til atvinnulífsins í landinu. Þykir því rétt, að þjóðin sé aðvöruð um það, hvert stefnir nú í þessum málum, svo að hún sjái, á hvern veg fulltrúar hennar hyggjast að framkvæma vilja hennar. Frv. það, sem hér er til umr., nefnist frv. til l. um heimild handa skipulagsnefnd atvinnumála til að krefjast skýrslna o. fl. Í 1. gr. þessa frv. er hinni svokölluðu „skipulagsnefnd“ gefin heimild til þess „að heimta skýrslur munnlegar eða bréflegar, bæði af embættismönnum og einstökum mönnum, stjórnendum félaga og stofnana, um þau atriði, sem hún telur þörf á í starfi sínu“. Til þess að gera sér grein fyrir réttmæti eða nauðsyn þessa ákvæðis, verður að athuga, hverskonar nefnd þessi svokallaða „skipulagsnefnd“ er, hvert er tilefni hennar og upphaf og hver er tilgangur hennar. Í kosningaávarpi Alþýðuflokksins fyrir síðustu kosningar, hinni svokölluðu 4 ára áætlun, sem að loknum kosningum varð stefnuskrá og starfsskrá núv. hæstv.ríkisstj., segir svo: „Stofnuð sé ráðgefandi nefnd sérfróðra manna, þingi og stjórn til aðstoðar, er geri nákvæmar áætlanir um allar opinberar framkvæmdir á tímabilinu og stjórni vísindalegum rannsóknum til undirbúnings þeim og geri jafnframt tillögur um, hvernig komið verði fastri stjórn og skipulagi á allan þjóðarbúskapinn, jafnt opinberar framkvæmdir og fyrirtæki sem atvinnurekstur einstaklinga, svo að þau verði sem hagkvæmast rekin og aukin með hagsmuni almennings fyrir augum (Planökonomi)“. Samkv. þessu skipaði svo hæstv.atvmrh.n. þessa og í skipunarbréfi hennar, dags. 29. ágúst síðastl., er henni fengið þetta verkefni: „Að hafa með höndum rannsókn á fjármálum ríkis og þjóðar og á hverskonar atvinnurekstri í landinu, framkvæmdum og framleiðslu, svo og á sölu og dreifingu afurða innanlands og utan og verzlun með aðfluttar vörur. Rannsókn þessi skal jafnt ná til framkvæmda og atvinnureksturs ríkis og bæja sem einstakra manna og félagsfyrirtækja“. Þá er n. falið að koma með till. og áætlanir um aukin atvinnurekstur, framkvæmdir og framleiðslu í landinu. Í till. beri að leggja áherzlu á, að efldur verði sá atvinnurekstur, sem fyrir er og rekinn er á heilbrigðum grundvelli. Loks er nefndinni fyrirskipað að hafa það markmið fyrir augum í öllum tillögum sínum. „að útrýma atvinnuleysinu og afleiðingum kreppunnar, svo að nýtt fjör megi færast í alla atvinnuvegi þjóðarinnar og kaupgeta hinna vinnandi stétta aukist“. Þannig er þetta orðrétt tilgreint í skipunarbréfinu. Margt af þessum fyrirmælum og boðorðum n. er aðeins almennt orðagjálfur. Eins og t. d. þetta síðast talda „að útrýma atvinnuleysinu og afleiðingum kreppunnar“. Annað er að mestu leyti þess efnis, að allir stjórnmálaflokkar gætu tekið undir það. Hver gæti t. d. haft á móti því, að sérfræðingar framkvæmi vísindalegar rannsóknir á opinberum framkvæmdum og geri till. um fasta stjórn og skipulag á þjóðarbúskapnum? Eða að rannsökuð séu fjármál þjóðarinnar og atvinnurekstur, í þeim tilgangi að efla þann heilbrigða atvinnurekstur, sem fyrir er, og færa nýtt fjör í atvinnulífið, svo að hagur þeirra, sem atvinnuna stunda, megi batna? Vissulega geta allir verið sammála um þetta. En hefði nú þetta, að ráða bót á hinum geigvænlegu erfiðleikum atvinnulífsins í landinu bæði til lands og sjávar og finna nýjar leiðir út úr ógöngunum, verið hin raunverulegi og sanni tilgangur hæstv.ríkisstj., hefði hún að sjálfsögu valið menn í nefndina eingöngu út frá sjónarmiði sérþekkingar og hæfileika til að leysa þetta mikla og víðtæka starf hennar. En þetta hefir ekki verið gert. Í n. hefir einvörðungu verið valið frá pólitísku sjónarmiði og þeir menn skipaðir í hana, meðal annara, sem allra harðvítuglegast, hatramast og ofsafengnast hafa barizt í stjórnmálabaráttu undanfarinna ára, og á ég þá við hv. 2. þm. Reykv. og hv.þm. S.-Þ. verður þó a. m. k. um þann síðartalda eigi sagt, að hann hafi neina sérfræði til brunns að bera í fjármálum og atvinnumálum þjóðarinnar. Hans viðfangsefni hafa legið á öðrum þrengri sviðum. Og n. er í rauninni algerlega einlit pólitískt, eingöngu skipuð stuðningsmönnum stjórnarinnar, þar er í henni eru 3 Alþýðuflokksmenn og 2 framsóknarmenn, og um framsóknarmennina er það vitað, að þeir standa lengst til vinstri í flokki sínum. Enginn andstæðingur hæstv.ríkisstj. hefir þótt hafa þá þekkingu á atvinnumálunum, að hann væri hæfur til þessara starfa, og gegnir slíkt furðu, þar sem það er vitað, að einmitt í þeirra hópi eru flestir þeir menn, er mest hafa látið til sín taka í atvinnulífi þjóðarinnar bæði til lands og sjávar, mestu hafa áhætt, mest hafa reynt og mestu afrekað. Það var þeim mun ástæðulausara að ganga framhjá andstæðingum ríkistj. við þessa nefndarskipun sem það var alþjóð kunnugt, að það var hreint stefnumál Sjálfstæðisflokksins að taka atvinnulíf þjóðarinnar til gagngerðrar rannsóknar og koma á margvíslegum endurbótum á sviði allra atvinnuvega landsmanna. Voru samþ. í þessum málefnum víðtækar till. á síðasta landsfundi sjálfstæðismanna og þær gerðar þjóðinni kunnar. Ennfremur hafði Sjálfstæðisflokkurinn átt verulegan þátt í þeirri rannsókn, sem þegar hefir verið framkvæmd á hag bænda og lagt mikinn skerf til þeirrar lausnar þess vandamáls, sem þegar er að nokkru leyti framkvæmd með starfi Kreppulánasjóðs. Jafnframt hafði Sjálfstæðisfl. haft forystuna í skipun milliþn. í sjávarútvegsmálum, sem ætlað var að framkvæma samskonar rannsókn á hag útvegsmanna. Sú rannsókn liggur nú fyrir, með þeirri niðurstöðu, að einnig á sviði útvegsins er brýn og aðkallandi þörf á bjargráðum þessum atvinnuvegi til handa, og af þessum ástæðum hefir nú Sjálfstæðisfl. á þessu þingi borið fram tvö stórvægileg frv. til bjargar og viðreisnar sjávarútveginum, sem hefir verið sterkasta stoð þjóðarbúskaparins á undanförnum áratugum og gjafmildasta auðlind þjóðarinnar. Sjálfstæðisfl. tók og vinsamlega tillögunni um skipun n. þeirrar, sem nú starfar að rannsóknum á afkomu verkamanna í kaupstöðum landsins. Skilningur sjálfstæðismanna á alvöru tímanna og erfiðleikum atvinnulífsins hefir ennfremur komið fram nú á þessu þingi með frv. því um fiskiráð, sem borið er fram af formanni flokksins og allur Sjálfstæðisfl. á þingi stendur að. Er þar ætlazt til, að sjávarútveginum sé fengin forysta hinna hæfustu og reyndustu manna. Þetta frv., sem að áliti þeirra manna, sem kunnugastir eru á sviði útvegsins, er bjargráð honum til handa, hefir fengið svo strákslegar og illkvittnislegar undirtektir nokkurra hinna ómerkari þm. sósíalista, að slíkt mun nærri einsdæmi í þingsögunni. Það, sem ég nú hefi sagt, er fullkomin sönnun þess, hvern áhuga og hverja ábyrgðartilfinningu Sjálfstæðisfl. hefir sýnt í atvinnumálum þjóðarinnar, enda lætur það að líkindum, þar sem verndun og efling atvinnulífsins í landinu er hið fyrsta boðorð Sjálfstæðisfl. Enginn maður getur því látið sér sæma að telja fram þá ástæðu fyrir því, að algerlega var gengið fram hjá Sjálfstæðisfl. við skipun þessarar n., að Sjálfstæðisfl. hafi eigi haft nægilegan áhuga eða skilning á þessum vandamálum. Það verður að segja, að hið einlita og ofstækisfulla val nefndarmanna er vissulega óviturlegt. Það vekur þegar í stað tortryggni og andúð þess meiri hl. þjóðarinnar, sem er í andstöðu við hæstv.ríkisstj. Ef stefnt hefði verið að alþjóðarheill, er þetta val fullkomlega óverjandi. Því að á slíkum erfiðleikatímum og nú blasa við þjóð vorri á öllum sviðum, þar sem ný vandræði steðja svo að segja daglega að atvinnulífi þjóðarinnar og framleiðslu, er það bein og bláköld skylda hverrar stjórnar, er einhverja viðleitni vill sýna til að vera ríkisstjórn og slíta sig úr viðjum klíkuskapar og flokksofstækis, að kalla til samstarfs alla þá þekkingarríkustu og sérfróðustu krafta, sem völ er á í okkar fáliðaða og aðþrengda þjóðfélagi. En þetta var ekki gert, enda þótt það kostaði riftun á kosningaloforði Alþýðuflokksins um vísindalega rannsókn hinna sérfróðu. Flokksmarkið var sett á nefndina. Þetta var enn óviturlegra fyrir þær sakir, að hæstv. núv. ríkisstj. er minnihlutastjórn með þjóðinni. Við síðustu alþingiskosningar fengu þeir þingflokkar, sem eru í beinni andstöðu við ríkisstj., samtals 25685 atkv. en stuðningsmenn hæstv.ríkisstj. aðeins 22637 atkv. Stjórnarandstæðingur fengu því rúml. þrem þús. atkv. meira, en stjórnarliðar. Þetta hefði átt að vera ríkisstj. bending um það, að henni er full þörf á að fara sér gætilega og hóflega. Menn gætu nú gert sér í hugarlund, að þetta einlita val n. ætti rót sína að rekja til skilnings- og hugsunarleysis hæstv.ríkisstj. Að hér væri um vangá að ræða. En svo var þó eigi. Umr. hér á hv.Alþ. um þetta mál, svo og skrif dagblaðs þess hæstv. ráðh., sem n. hefir skipað og á að taka við till. hennar og væntanlega ætlar sér að framkvæma þær, sýna það glögglega, að hér hefir hæstv.atvmrh. vitandi vits og beinlínis í ákveðnum flokkslegum tilgangi valið þessa menn, og einmitt þessa menn og enga aðra. Skal ég nú lýsa þessum tilgangi. Við 1. umr. þessa máls í þessari hv. d., kvaðst hæstv.atvmrh., eigi hafa talið kleift að skipa sjálfstæðismenn í n., vegna þess, eins og hann komst að orði, að Sjálfstæðisfl. hafi til þessa haldið því fram, að atvinnurekstur allur og viðskipti ættu að vera í höndum einstaklinga. Ennfremur sagði hæstv. ráðh. þetta orðrétt: „Ég get lýst því yfir sem minni skoðun, að n. eigi ekki ýkja mikinn kost þess að gera verulegar breyt. til bóta, án þess að ganga lengra eða skemmra inn á þær leiðir, sem samflokkamenn hv.þm. kalla venjulega þjóðnýtingu. Mér er engin launung á þessu“. Það verður nú eigi sagt, að ráðh. sé myrkur í máli. Sjálfstæðismenn eru ófærir til starfa í n., af því að þeir halda fram einstaklingsrekstri, og breyt. til bóta eru eigi hugsanlegar, nema með þjóðnýtingu. Alþýðublaðið, málgagn hæstv.atvmrh., er, eins og að venju lætur, ennþá opinskárra. Þar segir í forystugrein 27. okt. síðastl. „Með skipun n. var viðurkennt í fyrsta sinni, að þjóðarbúið bæri að skipuleggja, það er að haga svo öllu atvinnulífi, að það sé miðað við þarfir, þjóðarinnar. Með þessu ráði er stefnt að þjóðnýtingu atvinnuveganna“ o. s. frv. Ennfremur: „Skiptir í þessu sambandi minna mái, hvort framleiðslutækin eru talin eign þjóðfélagsins, kaupstaða, sveitarfélaga eða félaga verkamanna“. Loks segir blaðið, út af ummælum hæstv.atvmrh. hér í hv. d. um hugsanlega þátttöku Sjálfstæðisfl. í nefndinni: „Flokkurinn, sem hefir það á sinni stefnuskrá að gera sem flesta, helzt alla, að sjálfstæðum atvinnurekendum og fjarlægja öll afskipti þess opinbera frá rekstri þeirra, kemur og bíður að lofa sér að vera með í því að undirbúa þjóðnýtingu atvinnuveganna“. Það þarf því ekki frekar vitnanna við. Og hæstv.atvmrh. og málgagn hæstv.ríkisstj. eru bæði fullskýr og fullgild vitni í þessu máli. Tilgangur n. er því að leggja í rústir atvinnurekstur einstaklinganna og taka upp svo kallaða þjóðnýtingu. Það er m. ö. o. verið að undirbúa framkvæmd sósíalismans á Íslandi. Fálmkennd og vandræðaleg mótmæli einstakra framsóknarmanna, sem fram hafa komið og fram kunna að koma hér við umr. gegn þessum augljósa og yfirlýsta tilgangi sósíalista, eru harla lítilsverð og verða vart tekin alvarlega. Öll saga Framsóknarfl. er ein óslitin píslarganga yfir eyðimörku sinnuleysis, sjálfsblekkinga og stefnuleysis undir lævíslegri og spilltri forystu inn í hið fyrirheitna land sósíalismans. Og atburðirnir á þessu þingi hafa jafnvel gert þetta ennþá augljósara en nokkru sinni áður. Við höfum nærri því daglega mátt horfa á það, hvernig þeir sósíalistar hér í hinu háa Alþ. ráða athöfnum og atkv.hv. framsóknarmanna. Ég skal eigi fara langt út í það mál að sinni, það mun sennilega gefast tækifæri til þess að ræða það betur síðar. En ég vil máli mínu til sönnunar aðeins minnast á tvennt. Hið fyrra er það, þegar hv. 2. þm. Reykv. óð að einum framsóknarmanni hér í d. og krafðist þess af honum með hótunum og frekju, að hann greiddi atkv. gegn sinni sannfæringu, sem augljós var orðin við fyrri atkvgr., og að hann yrði þessi valdandi þar með, að hætt er við, að fé það, sem lagt verður fram til bygginga verkamannabústaða hér í höfuðstað landsins, verði eingöngu látið ganga til félagsskapar sósíalista. Hitt málið er frv. um vinnumiðlun, sem er eingöngu flutt í þeim tilgangi að draga úr höndum hins lýðræðislega kosna meiri hl. bæjarstjórnar Rvíkur þann rétt, sem honum samkv. stjórnarskránni ber, til þess sjálfur að ráðstafa sínum málum. Frv. þetta gefur atvmrh. rétt til þess að setja á stofn skrifstofu, er miðli vinnu milli bæjarmanna, og var þetta þó með öllu óþarft, þar sem Rvíkurbær hefir þegar sett á stofn sína eigin skrifstofu í sama skyni. Eins og auðvitað er eiga sósíalistar að hafa meiri hl. í stj. hinnar nýju skrifstofu þeirra, og ríkissjóður á svo að borga brúsann að 1/3. Það hafa þó stundum á fyrri þingum heyrzt þær raddir hér, frá framsóknarþingmönnum, að óhæfilegt væri að hlaða á ríkissjóðinn þeim útgjöldum, sem Rvík beri að réttu að standa straum af til eigin málefna. Þessi tvö dæmi, sem ég nú hefi tilgreint, tala nægilega skýrt sínu máli. Með frv. þessu hyggjast þeir hv. sósíalistar að ganga til beinnar atlögu við einstaklingsframtakið í landinu. Og eins og öllum herforingjum hefir ætíð verið ljóst, að eigi dugar að senda hermennina vopnlausa fram í baráttuna, eins hefir hæstv.atvmrh. talið nauðsynlegt að fá nefndarmönnunum einhver vopn í baráttunni við einstaklingsreksturinn og það er því frv., sem hér liggur fyrir, ætlað að vera. Heimildin til allsherjarrannsóknar er hugsuð sem sú öxi, sem nú skal reidd að rótum trjánna. En rannsóknarrétturinn getur því aðeins orðið það tilræði við einstaklingsframtakið í landinu, að athuganir hans verði notaðar til rangra ályktana, og í því efni má telja fullvíst, að hið fyrirfram ákveðna markmið valdi því, að tilgangurinn helgi meðalið. Það, að almenningur vissi, að nefnd þessi hefði haft vald til þess að framkvæma hverskonar rannsókn sem henni hefir hugkvæmzt hjá hverjum þjóðfél.þegni, er henni litist til þess verðugur, gæti gefið mönnum ástæðu til að ætla, að till. hennar væru allar byggðar á nauðsyn og fullum rökum. Það vald, sem þetta frv. á að veita nefndinni - valdið til að kalla fyrir sig hvern mann í landinu, er henni þóknast, hvar svo sem hann er búsettur og hversu erfitt sem hann á um vik - getur því orðið ægilegt vald, og Sjálfstæðisfl. hefir fulla ástæðu til að ætla, að því verði á þann veg beitt af þessum nefndarmönnum. Og hin heilaga einfeldni ein getur leyft sér að ætla, að þessu verði ekki beitt flokkspólitískt. Val nefndarmanna og hinn yfirlýsti tilgangur sósíalista er hér fullkomin trygging. Viðhorf okkar sjálfstæðismanna er því það, að með nefndarskipun þessari og rannsóknarvaldi hennar er verið að skipa hv. nefndarm., höfuðfjendum einstaklingsframtaksins í landinu, á hinn æðri bekk sem rannsóknardómendum, en unnendum og gerendum athafnalífsins er boðið að krjúpa við fótskör þeirra sem sökudólgum. Slíkan ójöfnuð að lögum getur Sjálfstæðisfl. ekki þolað. Slík skipting þjóðarinnar í réttláta og rangláta eftir flokksafstöðu einni getur hvergi staðizt í siðuðu þjóðfélagi. Af þessari ástæðu mótmælum vér þegar þessu frv. Sjálfstæðisfl. getur heldur eigi, á meðan hann má sín nokkurs með þjóðinni, á meðan stefna hans og hugsjónir eiga sér nokkurn hljómgrunn í huga landsmanna, stuðlað að því með atkvæðum þeirra fulltrúa þjóðarinnar, sem fylkja sér undir merki hans her á hinu háa Alþ., að leitast sé við að leggja í rústir það einstaklingsframtak, sem skapað hefir Sjálfstæðisfl. og leitt hefir þjóðina fram úr öllum ógnum harðinda, elda og hverskonar áþjánar og óáranar fram til bjargálna, fram til menningar og sjálfstæðis. Og með engu móti getur Sjálfstæðisfl. samþ. að beygja þjóðina undir vald þessarar nefndar, sem á að grafa ræturnar undan atvinnurekstri einstaklinga hennar og þar með spilla afkomu hennar allrar. Sjálfstæðisfl. mun hinsvegar halda djarflega og ósleitilega áfram baráttu sinni fyrir fjölgun sjálfstæðra atvinnurekenda meðal þjóðarinnar, og þó að nú í bili kunni að horfa dauflega við, þá veldur það engum sinnaskiptum og veikir ekki trúna á það, að brátt muni rofa til. Því að þeim mun glannalegar sem hæstv.ríkisstj. siglir fleytu sinni gegnum háar og voldugar öldur andúðar og aðvörunar meiri hluta þjóðarinnar, þeim mun fyrr mun hún kollsigla sig. En af eðlisnauðsyn hljóta allir sjálfstæðismenn að snúast til varnar gegn hinum rauða rannsóknarrétti og þeirri tilraun, sem þar með er gerð til að jafna við jörðu þeim öflum. er drýgst og traustust hafa reynzt þjóðinni til framdráttar frá upphafi landsins byggðar og fram á þennan dag. Ég vil nú spyrja, hefir þjóðin sjálf óskað þeirrar stórvægilegu stefnubreytingar, sem hinum rauða rannsóknarrétti er, samkv. yfirlýsingu stjórnenda hans, ætlað að innleiða í atvinnulíf þjóðarinnar? Þessu vil ég svara ákveðið neitandi. Fyrst og fremst af þeirri ástæðu, sem ég þegar hefi vikið að, að jafnvel samanlagt eru stjórnarflokkarnir í greinilegum minni hl. meðal kjósenda landsins. En í öðru lagi af því, að það er vitað, að Framsóknarflokkurinn hefir ekkert umboð til þess frá verulegum hluta kjósenda sinna að beita sér fyrir þjóðnýtingu og snúast með fullum fjandskap gegn einstaklingsframtakinu í landinn. Þeir bændur landsins, sem af ýmsum ástæðum hafa leiðzt til þess að kjósa framsóknarmenn á þing, hafa fæstir ætlazt til þessa af þingmönnum sínum. Bændastétt landsins hefir alla tíð samkvæmt eðli sínu, lífsbaráttu og allri aðstöðu í þjóðfélaginu verið fylgjandi eðlilegu og nauðsynlegu athafnafrelsi einstaklinganna í þjóðfélaginu og því verður eigi trúað, að verulegum hluta hinnar ísl. bændastéttar sé nú svo hrakað að djörfung og manndómi, að hún vilji svíkja sína stefnu. Ég vil því fullyrða, að þjóðnýtingarbrölt hæstv.ríkisstj. sé hugsað og talað í beinni andstöðu við stórkostlegan meiri hl. þjóðarinnar, og vilji hæstv.ríkisstj. telja sig málsvara og fulltrúa lýðræðis hér á landi, þá ber henni bein og augljós skylda til þess áður en hún lætur til skarar skríða um framkvæmd þeirrar stórvægilegu þjóðnýtingar, sem hún ráðgerir, að rjúfa þingið og bera þetta undir dómstól þjóðarinnar. Sé það eigi gert, eru kjósendur landsins sviknir og hæstv.ríkisstj. og þeir hv.þm., sem hana styðja, orðnir berir að beinni lítilsvirðingu og fjandskap við lýðræðið í landinu. Taki hæstv. ríkistj. eigi tillit til málaflutnings sjálfstæðismanna, bið ég þjóðina að minnast þess, hverjir hafa staðið á verði til varnar sjálfstæði einstaklinganna í þjóðfélaginu og heilbrigðs atvinnulífs. Ég veit það, að þjóðin mun minnast þessa og hún skilur það jafnframt, að eigi veldur sá, er varir. En í nafni þeirra 22 þús. kjósenda, er fylgdu Sjálfstæðisfl. að málum við síðustu alþingiskosningar, mótmæla þingmenn Sjálfstæðisfl. þessu frv. og leggja eindregið til, að það verði fellt.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv.þm. V.- Ísf., svo hljóðandi: (Sjá þskj.490). Þessi brtt. er of seint fram komin og auk þess skrifl., og þarf því tvenn afbrigði til þess, að hún megi komast hér að.

Magnús Torfason Það er tvennt, sem hér er rætt um. Annarsvegar skipun svonefndrar skipulagsnefndar. Hinsvegar hvort veita skuli nefndinni það vald, sem lagt er til í frv. Að því er snertir skipun n., þá mun ég láta það atriði hlutlaust. Ég mun ekki kasta steini að stj., þó að hún hafi skipað hana á slíkum tímum sem þessum. Í sjálfu sér má jafnvel líta svo á, að hún hafi sýnt þarna dálítinn búhnykk. Í gamla daga, þegar höfðingjarnir reistu sér hús þar sem langt var til aðdrátta, höfðu þeir þann sið að kaupa sér brúkunarhross á haustin, fyrir næsta vor. Það er einmitt þetta, sem stj. hefir gert. Og þá er ekki nema sjálfsagt, að hún hafi valið sér góða dráttarhesta. Þá virðist og ekki nema eðlilegt, að stj. hafi fengið sér nokkra uppbót, eða aðstoð, þegar þess er gætt, að þetta er fyrsta þingið, sem skipað er uppbótarmönnum. Hún hefir því ekki farið nema að dæmi Alþ. sjálfs, með því að bæta sig þetta upp. Það verður því að teljast afsakanlegt og jafnvel virðingarvert, að hún skyldi fé sér þessa aðstoð. Hitt atriðið er það, hvort rétt væri að fá n. þessari það vald, sem hér er farið fram á henni til banda. Að því er það snertir skal ég strax lýsa því yfir, að þar er ég ósammála frumvarpinu. Má vera, að það sé sakir þess, hversu ég er orðinn gamlaður. En sakir aldurs míns þá ber og þess að gæta, að ég hefi öðrum fremur haft ástæður til þess að kynnast stjórnsögu þjóðarinnar nokkuð aftur í tímann og draga ályktanir af þeim atburðum, sem sagan getur um og lífsreynslan ein getur kennt. - Þetta, að auka vald nefndarinnar svo mjög sem hér er farið fram á, er nýmæli, sem ég verð að telja mjög varhugavert. Ég sé nefnilega ekki annað en að hér sé gengið á vald þingsins, sem það eitt hefir, samkv. 34. gr. stjórnarskrárinnar, en hún hljóðar svo: „Hvor þingdeild getur skipað nefndir innan deildar þingmönnum, til að raunsaka mikilvæg mál, er almenning varða. Þingdeildin getur veitt nefndum þessum rétt til að heimta skýrslur, munnlegar og bréflegar, bæði af embættismönnum og einstökum mönnum“. Þetta er ábyggilega einn dýrasti gimsteinninn í stjórnarskrá okkar. Með þessu ákvæði er sagt hvorki meira eða minna en það, að það sé Alþingi, sem stundi öllu ofar í þessu landi. Að allir skuli þingvaldinu lúta. Hér er Alþingi gefið vald til þess að mega kalla alla þegna þjóðfélagsins til þess að standa sér reikningsskap. Ég veit nú ekki, hvort menn hafa athugað, að þetta vald er þinginu einnig getið gagnvart stjórninni. Því er gefið þetta vald til þess að geta haft hömlur á ofsamönnum, sem vilja traðka á rétti þess. Þessu valdi hefir einu sinni verið beitt (1911), og það var einmitt gagnvart stjórninni. Ég verð því að telja mjög viðurhlutamikið, ef nú á að fara að framselja þetta vald mönnum, sem ekki einu sinni eru allir þingkjörnir, þar sem stjórnarskráin kveður svo á, að þingmenn einir megi skipa þá nefnd, er má fara með þetta vald, og hún megi aðeins starfa á meðan þingið situr. Sama daginn og þingi slítur fellur vald hennar niður. Þetta þýðir það, að nefndin skuli starfa undir umsjá þingsins, svo þingið geti jafnan tekið í taumana, ef þörf krefur. Nefnd þessi á og að vera hlutfallskosin, sem þýðir það, að þingflokkunum er gefinn kostur á að fylgjast með öllu starfi hennar. Með þessu er fengin mikil trygging fyrir því, að málin séu athugað alhliða og þessu valdi ekki misbeitt. Hér eru því settar miklar skorður gegn því, að farið sé gálauslega með þetta vald. Það kemur því óneitanlega nokkuð undarlega við, að hér skuli lagt til, að utanþingsmenn fái heimild til þess að fara með þetta dýrmætasta vald, sem Alþ. eitt má hafa samkv. stjórnarskránni. Og meira en það; Alþingi er gert alveg áhrifalaust á starf þessara manna. Í umr. þeim, sem hér hafa farið fram í kvöld, hefi ég ekki heyrt nein rök færð fram fyrir því, að það sé rík nauðsyn fyrir nefndina að fá það vald, sem hér er farið fram á henni til handa. Það er aðeins sagt í nál., að það sé nauðsynlegt fyrir hana að fá þetta vald, en ekki færð nein ástæða fyrir því, hvers vegna það sé nauðsynlegt. Mér er líka næst að halda, að við nánari athugun sjái hæstv.ríkisstj., að þessa sé ekki mikil þörf. Hún getur skipað embættismönnum að gefa þær skýrslur, sem hún vill fá, og ennfremur mun mega vænta þess, að einstaklingar gefi með fúsum vilja þær upplýsingar, sem n. kann að óska, þar sem þær eiga að vera til þess, að finna sem hagkvæmust ráð til þess að bæta atvinnuvegi landsmanna. Það skyldi enginn taka orð mín svo, að ég sé að væna nefndarmennina um það, að þeir myndu misnota þetta vald, þó að þeir fengju það. Það, sem fyrir mér vakir, er það, að ég vil ekki, að Alþ. gefi neitt fordæmi í þessum efnum fyrir eftirkomendurna. Ég er hræddur við ýmsa öfgaflokka, sem nú eru að skjóta upp höfði hér, og hafa þegar náð sterkum tökum annarsstaðar. Sumir kunna nú að halda, að það sé langur dagur þangað til þurfi að óttast það, að slíkt harkalið nái völdum hér, en ég er ekki á þeirri skoðun, og byggi ég það sérstaklega á því, að nú nýlega fór fram kosning meðal ungra menntamanna hér við háskólann. Þrír listar kom fram við þá kosningu. Niðurstaða þessarar kosningar varð sú, að öfgaflokkarnir fengu sameinaðir 98 atkv., en listi lýðræðismanna aðeins 48 atkv. Nú er það víst, að þessi unga æska, sem að kosningu þessari stóð, á eftir að verða leiðtogi þjóðarinnar. Það er því alls ekki víst, að mjög langur tími liði þangað til þetta harkalið verður ofan á hér, en ég sem lýðræðismaður vil ekki losa svo mikið um þá múra, sem við höfum til varnar þessari hættu, að koma megi þar að litla fingri, hvað þá meiru. Síðan við komum á fundinn hefir verið útbýtt brtt. þess efnis, að n. þessi verði hlutkosin. Ég hefi ekki borið mig saman við samflokksmenn mína um till. þessa, en mér virðist fljótlega á litið, að nokkru nær væri að samþ. frv., ef slík breyt. kæmist að.

Ásgeir Ásgeirsson [óyfirl.]: Ég hefi borið hér fram brtt., sem ég vil leyfa mér að gera stuttlega grein fyrir. Till. þessi er um það, að ef skipulagsnefnd fær rétt til þess að heimta skýrslur af hverjum sem er, þá skuli hún svo skipuð, að í henni séu fulltrúar allra flokka, sem hafa afl til þess í Sþ., að koma manni í nefndina. Till. hljóðar svo: „enda sé þá þingflokki sjálfstæðismanna gefinn kostur á að tilnefna tvo menn í nefndina“. Verði brtt. þessi samþ., þá myndi n. skipuð líkt því, að tveir væru kosnir af Framsóknarflokknum, tveir af jafnaðarmönnum og tveir af Sjálfstæðisflokknum, en sá 7. skipaður af atvmrh. Þessi skipun nefndarinnar væri ekkert óeðlileg samanborið við skipun þingsins nú. Við skipun slíkrar n. sem þessarar kemur tvennt til greina, að skipa í hana annað tveggja vísindamönnum eða fulltrúum stjórnmálaflokkanna. Það má vera, að hér væri heppilegra að skipa nefndina vísindamönnum og sérfræðingum, en það myndi varla hægt í þessu landi, því að ekki myndi völ margra vísindamanna og sérfræðinga, sem ekki hefðu pólitískan blæ. Eigi aftur að tryggja það, að till. nefndarinnar nái fram að ganga í þinginu, þá er heppilegra, að í henni séu áhrifamenn úr þingflokkunum. Ég fyrir mitt leyti mun því ekkert setja út á það, þó að sú leið sé farin, að skipa í nefndina fulltrúum flokkanna, en það er hitt, sem ég set út á, að n. skuli ekki skipuð nema fulltrúum tveggja þeirra flokka, sem hefðu afl til þess í Sþ. að koma að mönnum í hana. við 1. umr. þessa máls hér í háttv. d. skildist mér svo, að form. Sjálfstæðisflokksins legði áherzlu á að koma að mönnum í n. þessa, og ég þóttist skilja hæstv.atvmrh. svo líka, að hann væri ekki á móti því að fjölga svo í nefndinni, að bætt yrði við tveimur mönnum. En nú koma engar óskir fram um þetta frá Sjálfstæðisflokknum og ekkert tilboð frá hæstv.atvmrh. um fjölgunina. Ég vænti því, að allir háttv.þdm. geti fallizt á till. mína. Að ég hefi ekki borið fram till. um mann frá Bændaflokknum eða mér sjálfum, er sökum þess, að við höfum ekki afl til þess í Sþ. að koma manni að. Þegar slík n. sem þessi er skipuð, þá á hún að vera skipuð mönnum úr fleiri en einum flokki. Að láta einn eða tvo flokka ráða eina, þegar svo stendur á sem hér, er ekki samkv. kröfum lýðræðisins. Ég er því fyllilega samþykkur, að stj. skipaði þessa n., því að það hafa oft verið skipaðar nefndir í þessu landi þegar síður skyldi en nú. Ég hygg, að almenningi sé tæplega ljóst, hve gífurlega miklar breyt. hafa orðið og verða mánaðarlega í atvinnu- og viðskiptalífi þjóðanna á síðastl. tveimur árum, í þá átt að skerða frjálsræðið og einstaklingsframtakið í heiminum. Í Bandaríkjunum hefir stjórnin tekið í sínar hendur meiri og meiri yfirráð og stjórn á atvinnugreinum þjóðarinnar. Það hefir ekki verið ríkisrekstur, heldur hefir stjórnin haft æ ríkari áhrif og afskipti af atvinnumálunum, af því hún hefir séð, að slíkt var óhjákvæmilegt, ef vel átti að fara. Á sama tíma og þetta hefir gerzt í Bandaríkjunum, hafa farið fram enn meiri breyt. í Þýzkalandi og á Ítalíu, og jafnvel í Englandi, sem þó hefir verið viðurkennt sem aðalverndari frjálsræðis á flestum sviðum, bæði í atvinnumálum, verzlunarmálum, stjórnmálum o. fl. sviðum, hefir líka orðið að leggja út á þessa braut. Og það þarf enginn að halda, að það, sem gerist í Englandi, komi okkur ekkert við. Það er lítil von til þess, að hin íslenzka smáþjóð geti staðizt breytingarnar, þegar það land hefir nú gerbreytt þeim stefnum í atvinnu- og stjórnmálum, sem gilt hafa á síðustu öldum. Við komumst ekki hjá því að líta til þeirra. Sú staðreynd hafir komið í ljós í heiminum á 2 til 3 síðustu árum, að það er framleitt meira af gæðum lífsins heldur en sótt er eftir, og þessi staðreynd hefir sagt til sín einnig hér heima á Íslandi á síðustu dögum. Er það ekki svo, að markaður fyrir afurðir landbúnaðarins, kjötið, sé orðinn takmarkaður, og útlendi markaðurinn jafnvel tapaður, en engar líkur til þess, að við getum torgað því sjálfir, sem framleitt er af þessari vöru? Og er ekki mjólkurframleiðslan orðin svo mikil, að það er alveg vonlaust um, að hún seljist? Það er vonlaust um ófyrirsjáanlega framtíð, að nokkrar mjólkurafurðir verði seldar út úr landinu, hvorki smjör né ostur. Það er engin von um það, að við getum selt út nokkrar mjólkurvörur, bæði er alstaðar yfirfullt af þessum vörum, og svo er verðið utanlands tvöfalt lægra þar en hér. Þegar því hverfa verður að því að nota og auka innlenda markaðinn fyrir þessa innlendu landbúnaðarframleiðslu, þá sýnist ekki veita af því að hafa vakandi n. milli þinga til þess að fylgjast með þessum höfuðatvinnuvegum okkar, landbúnaði og sjávarútvegi, og reyna að finna ráð þeim til bjargar. Svo er okkar litla uppvaxandi atvinnugrein, iðnaðurinn. Ekki þarf síður að gæta þess, að hann geti lifað við hið breytta ástand og fundið leiðir sér til vaxtar. Það þarf að athuga það, hvort við verðum ekki að breyta ýmsu í okkar tollalöggjöf meira eða minna, bæði tollum af innfluttu hráefni, innfluttum vörum sömu tegundar og framleiddar eru í landinu sjálfu og svo af útfluttum vörum. Það þarf að rannsaka. hvaða hráefni við kunnum að hafa í landinu sjálfu til iðnaðar, og það þarf að athuga, hverjar nýjar iðngreinir hægt væri að taka fyrir, sem enginn hefir enn þorað að byrja á. Á öllum sviðum eru stórmikil viðfangsefni fyrir hendi. Ég endurtek það, að aldrei hefir verið jafnmikil ástæða til þess að skipa n. milli þinga eins og nú. Ég sæi ekki eftir því, þó að allir formenn flokkanna, hver um sig með einn mann með sér fyrir sinn flokk, skipuðu þessa n. Það er ekki nema gott, að þeir, sem eru á oddinum, eigist við um þau vandamál og horfist í augu við þau. Það hefir að vísu verið sagt, að hér ætti að setja á stofn þjóðnýtingu á öllum hlutum og eyðileggja rétt einstaklingsins. Ég skal kannast við það, að ég er líklega ekki eins kunnugur í stjórnarherbúðunum eins og sumir aðrir, en enginn þarf að segja mér, að þessi nefndarskipun leiði til þess, að enginn bóndi fái lengur að halda sinni jörð, að enginn útgerðarmaður megi reka sína útgerð og enginn iðnaðarmaður sinn iðnað: Ég læt ekki segja mér neitt um það, og jafnvel þó eigi máske að athuga þjóðnýtingu í einstöku tilfellum, þá horfi ég ekki skelfdur á slíkar athuganir. Ég hefi nú horft upp á það í 14 síðastl. ár, þar sem jafnaðarmenn hafa setið að stjórn í ýmsum löndum, að skipaðar hafa verið n., sem hafa átt að rannsaka þjóðnýtingu eða hve mikil afskipti ríkið eigi að hafa af atvinnuvegunum. Englendingar hafa t. d. hvað eftir annað látið athuga það, hvernig ætti að hjálpa kolaiðnaðinum, og þjóðfélagið stendur þar þó enn, þrátt fyrir þessar athuganir. Það hefir ekki oltið um koll. Sannleikurinn er sá, að það þarf meira en svolítið nál. til þess að öllu sé komið í kring. Og það, sem ég hefi séð af störfum n., bendir eiginlega ekki mikið á byltingu, t. d. þetta litla frv. um mannflutninga með bifreiðum, sem rætt var hér í hv. d. í dag. Eftir þeirri lýsingu, sem hér hefir verið gefin á n., skyldi maður ætla, að í því frv. væri lagt til, að allir bílar yrðu teknir af einstaklingum og lagðir undir ríkið, og að allt yrði keyrt á stjórnarbílum. En ég sá ekkert af þessu í frv. (frv. eru aðeins sett viss skilyrði til fólksflutninga með bifreiðum á vegum, í þeim tilgangi að koma betra skipulagi á flutningana, en að þeir verði fyrir það hvorki dýrari fyrir ferðafólkið né hina, sem reka flutningana. Ég gæti búizt við því, að frá n. kæmu ýms frv. skyld þessu, en ég fæ ekki séð, að slík frv. séu nein þjóðnýtingaröxi, reidd að rótum atvinnuveganna. Hitt sakaði ekki, þó n. bæri öxi að rótum samskonar trjáa og upphaflega líkingin fjallar um, þeirra trjáa, sem ekki bera ávöxt. Ég heyri kvartað um það, að ég muni vera búinn að tala fulllengi, 

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Mér þótti það vel til fallið, að sjálfstæðismenn hafa óskað eftir útvarpsumræðum um þetta mál. Ég álít ekki eins mikla ástæðu til, að almenningur fylgist með í nokkru máli sem þessu. Sérstaklega fagna ég því að geta talað um málið í útvarp, af því að í skrifum andstæðingablaðanna hefir málið mjög verið afflutt og blandað missögnum, sem nú gefst tækifæri til að leiðrétta. Áður en ég vík að sjálfu frv. langar mig til að gera örlitla grein fyrir ástandinu í landinu eins og það kemur mér og mínum flokksmönnum fyrir sjónir, og jafnframt víkja að þeirri stefnu, sem fyrir okkur vakir. Þegar við birtum okkar stefnuskrá fyrir síðustu kosningar var það eitt atriði hennar, að skipuð yrði slík n. sem þessi og með slíku verkefni. Við Alþýðuflokksmenn teljum það skipulag, sem ríkir í þjóðfélagsmálum yfirleitt, svo meingallað, að ekki sé við það unandi, og að það sé óhjákvæmilegt að breyta því meira eða minna, til þess að fólkið í löndunum, jarðarbúar, geti fengið að lifa við þau lífskjör, sem séu í samræmi við menningu og tækni nútímans. Við teljum, að það eigi og verði að nota möguleikana til hagsbóta fyrir almenning, en ekki einstaka menn. En til þess að hægt verði sem skjótast að greina það, á hvern hátt fljótast verði bætt úr hinu gallaða skipulagi, sé fyrsta sporið að leita sem gleggstra upplýsinga um rekstur bæði opinberra og einstaklingsfyrirtækja. Ég skal þá með fáum orðum gera yfirlit um ástand atvinnuveganna. Fyrir skömmu hefir n. athugað efnahag bænda og við þá athugun hefir komið í ljós, að hvorki meira né minna en þriðjungur bænda á ekki svipað því fyrir skuldum. Það hafa verið gerðar miklar ráðstafanir, sem ég segi ekki, að verið hafi að öllu leyti sem réttastar, þeim til hjálpar. Ríkið hefir tekið ábyrgð á 10 millj. kr. til þess að kaupa fyrir verðbréf til lánastarfsemi fyrir þennan atvinnuveg, og í fjárl. næstu ára er gert ráð fyrir 300000 kr. árlegu framlagi úr ríkissjóði til þess að létta skuldabyrði bænda. Svo er nú ástatt með efnahag annars aðalatvinnuvegar landsmanna, landbúnaðinn. - Nú á þessu þingi hefir verið útbýtt fyrir nokkrum dögum þykkri bók, sem eru skýrslur um efnahagsástæður sjávarútvegsins. Samkv. þessum skýrslum var efnahagur þess atvinnuvegar fyrir 2 árum sá, að eignir atvinnuvegarins eru 32,5 millj. kr. en skuldir 26,5 millj., eða álíka háar og skuldir bænda. Skuldir útgerðarinnar nema þannig fyrir 2 árum 82% af eignunum. Jafnframt lét n. það fylgja með, að síðan 1932 hefði áreiðanlega bætzt við skuldirnar, þar sem nægar upplýsingar liggja fyrir um það, að skuldirnar hafa vaxið meira en eignirnar. Sé þetta rétt, virðist ástandið vera það, að nokkurnveginn muni standast á skuldir og eignir. Nefndarmenn hafa flutt till. um skuldaskil fyrir sjávarútveginn. Þeir leggja til, að ríkissjóður leggi fram 5. millj. kr. í skuldaskilasjóð og 1 millj. kr. í fiskiveiðasjóð, aðeins til þess að kaupa þessum mönnum skuldaskil ekki til þess að bæta rekstrarafkomuna eða auka eignirnar, ekki til þess að leita að nýjum mörkuðum, heldur aðeins til að skera niður skuldirnar og færa niður vexti af þeim. Og n. leggur til, að á næstu 6 árum verði greitt úr ríkissjóði til þessara skuldaskila frá 800 þús. kr. til 1 millj. kr. árlega. Af því að hv.þm. Snæf. hefir haldið því fram, að frv. þau, er n. hefir samið og eiga að stefna til viðreisnar útveginum, beri vott um mikla djúpskyggni og umhyggju fyrir útveginum, þá vil ég leyfa mér að skjóta því fram, að n. hefir alveg gleymt að gera grein fyrir einu, og það er það, hvernig eigi að fá þessa einu millj. kr. á ári. Verður það að teljast mikill ljóður á frv., og ég get bætt því við, að það hlýtur þó að verða einn aðalþáttur í lausn þessara mála að finna ráð til þess að afla nauðsynlegs fjár til þess að framkvæma hjálpina með. Nú situr á rökstólum milliþingan., sem er að rannsaka hag sjómanna, verkamanna og iðnaðarmanna; þeirri rannsókn er ekki lokið enn, en ég býst við, að henni verði lokið í vetur. En svo mikið veit ég úr skýrslum þessarar n., að hjá þessum borgurum þjóðfélagsins er heldur ekki um auðugan garð að gresja. Þannig er þá efnahagur þjóðarinnar, en hvað er svo um rekstur þjóðarbúsins? Til þess að tekjur og gjöld standist á, verðum við að geta selt til útlanda nægilega mikið af vörum, til þess að geta fyrst og fremst keypt þær nauðsynjar, sem við verðum að fá frá útlöndum. Í öðru lagi verðum við að geta greitt vexti og umsamdar afborganir af skuldum við útlönd. Því miður verður að játa, að heldur ekki hér blæs neitt sérstaklega byrlega. Afurðasalan gengur treglega. Sala saltkjötsins til Noregs er skömmtuð, hún má á næsta ári verða aðeins 6000 tunnur. Sala á frosnu kjöti til Englands er líka takmörkuð, hún má ekki fara yfir ákveðið mark. Og þetta eru svo að segja þau einu lönd, sem kaupa kjöt af okkur. En hvað er svo með fiskinn? Af ísfiski er það ákveðið magn, sem flytja má til Þýzkalands og Englands, en þau lönd eru aðalkaupendur okkar að þeirri vöru. Þessi útflutningsheimild er að þrotum komin á þessu ári, í Englandi alveg og í Þýzkalandi í þessum mánuði. Þetta hefir stjórnin neyðzt til að tilkynna útgerðarmönnum nú nýlegu. Og hvað er að síðustu að segja um saltfiskinn? Einnig á þeirri vöru hafa kaupendurnir beitt skömmtun. Spánverjar hafa skammtað saltfisksölu til sín, og er talið, að við höfum þó sloppið sæmilega miðað við aðrar þjóðir. Þó hefir salan þangað minnkað um þriðjung síðan 1933. Enginn veit eða getur sagt um, hvort eða hvenær Portúgalsmenn og Ítalir gera svipaðar ráðstafanir gagnvart innflutningi frá okkur. Það er sýnt, að a. m. k. Portúgalsmenn geta ekki aukið saltfiskkaup við okkur, heldur er sýnt, eftir samningum þeirra við Norðmenn, að það hlýtur að draga úr sölunni þangað. Þannig er nú ástatt með útflutninginn, en hvernig er það með innfluttu vörurnar? Það er víst eitthvað svipað. Af Englendingum erum við neyddir til að kaupa 77% af þeim kolum, sem við þurfum að nota, hin 23% fáum við frá Pólverjum gegn því, að þeir láta okkur hafa tollívilnun fyrir ákveðið magn af síld, er við seljum þangað. Það þýðir ekki að fara í launkofa með það, að við erum neyddir til að kaupa af Spánverjum og Ítölum svo mikið af vörum fyrir saltfiskinn, sem okkur er unnt að fá, og um Portúgalsmenn er að nokkru leyti hið sama að segja. Við erum skuldbundnir til þess að kaupa vörur frá þessum þjóðum og hafa áhrif á að auka þau vörukaup, eftir því sem við getum, meðan saltfisksalan heldur áfram. Af Þjóðverjum erum við skuldbundnir til að kaupa vörur, sem jafngilda þeim vörum, er við seljum þangað. Hér eru aðeins talin nokkur dæmi um verzlunarástandið, en þau gefa nægilega ljósa hugmynd um það, hverjar skorður eru nú reistar frjálsri verzlun. Þau sýna, að það er ómögulegt að halda atvinnu og verzlunarmálum þjóðarinnar í frjálsum farvegi. Ef okkur á ekki að verða bráður voði búinn, verður hið opinbera að taka þessi mál að miklu leyti í sínar hendur. Og fyrir það verður óhjákvæmilegt að takmarka að meira eða minna leyti athafnafrelsi manna, og það er alveg víst, að það verður ekki gert án þess að svipta nokkuð marga menn einhverjum hagnaðarvonum. Þetta verða menn að gera sér ljóst. Þegar þetta er athugað, þá skil ég það ekki, að nokkurn mann geti furðað á því, þó að fram komi till. um það og viðleitni sýnd í þá átt, að reyna að skipuleggja svo okkar þjóðarbúskap, að tryggt sé, að starf okkar fólks og hagnýting fjármagns okkar verði í samræmi við það, sem allur almenningur krefst. Ég skal svo, af því að mönnum hefir orðið nokkuð tíðrætt um það frv., sem hér liggur fyrir, með leyfi hæstv. forseta lesa upp tvær fyrstu gr. frv. Það hefði gjarnan mátt gera það fyrr, því að um efni þeirra er rætt, og fer bezt á, að áheyrendurnir fái að vita, hvernig þær hljóða. 1. gr. hljóðar svo: „Nefnd sú, sem ríkisstjórnin skipaði 29. ágúst 1934 til þess að rannsaka fjármál ríkis og þjóðar og hverskonar atvinnurekstur í landinu og til þess að gera tillögur um hagskipulag þjóðarbúsins o. fl., skal hafa heimild til þess að heimta skýrslur munnlegar og bréflegar, bæði af embættismönnum og einstökum mönnum, stjórnendum félaga og stofnana, um þau atriði, sem hún telur þarf á í starfi sínu“. 2. gr. hljóðar svo: „Meðlimum skipulagsnefndarinnar og starfsmönnum hennar er bannað, að viðlagðri ábyrgð eftir ákvæðum almennra hegningarlaga um embættis- og sýslunarmenn, að skýra óviðkomandi mönnum frá þeim atriðum, sem þeir verða áskynja um eftir skýrslum þeim, sem um getur í l.gr., að því leyti sem þær varða einstaka menn eða einstök fyrirtæki“. Þegar skipulagsn. var skipuð 29. ágúst síðastl., með því verkefni, sem fram er tekið í skipunarbréfinu, er hér hefir verið lesið upp og ég ekki hirði um að endurtaka, var nefndinni jafnframt lofað af ríkisstj. eins og segir í skipunarbréfinu: „Til þess að framkvæma rannsóknir þessar og gera till. og áætlanir, mun ráðuneytið láta nefndinni í té nauðsynlega aðstoð, svo og hlutast til um, að embættismenn ríkisins og ríkisstofnanir gefi nefndinni allar þær upplýsingar, er hún telur sér þörf á að fá. Einnig mun ráðuneytið leita samþykkis næsta Alþingis á því, að nefndin fái rétt til þess að heimta skýrslur, munnlegar og skriflegar, af einstökum mönnum og félögum“. Stj. var það í upphafi ljóst, að það var þýðingarlaust að fela n. svo víðtækt rannsóknarstarf, sem gert er ráð fyrir, nema hún hefði heimild til þess að heimta upplýsingar, sem hún teldi þörf á viðvíkjandi starfi sínu. Því að fyrsta skilyrðið til þess að geta komið með viturlegar till. er það, að þær byggist á fullkominni þekkingu, sem ekki er unnt að fá nema frá viðkomandi fyrirtæki eða einstakling, sem hlut eiga að máli. Nú hefir því verið haldið fram á þessum fundi, og það aðallega af hv. 2. landsk., að með því að veita n. slíka heimild sem gert er ráð fyrir í þessu frv., þá sé, að því er mér skilst, beinlínis um brot á 34. gr.stjskr. að ræða. Í þá átt hneig ræða hans, og honum þótti það hið mesta harkaverk, því að þetta væri gimsteinn stjskr., sem um væri að ræða. En ég fann ekki betur en að hv.þm. í sinni að mörgu leyti glöggu ræðu afsannaði þetta fullkomlega. Í þessari gr.stjskr. er sagt, að hver þd. út af fyrir sig geti gefið þingn. það vald, sem þar um ræðir, þ. e. a. s. til þess að heimta skýrslur af einstaklingum, stofnunum o. s. frv. Og á hvern hátt þetta vald er gefið segir svo, að hver þd. geti gert það með einfaldri samþ. án lagasetningar. - Þd. getur veitt n. þetta vald með einfaldri ályktun. Það, sem aftur á móti er hér um að ræða, er stjórnskipuð n., og hún hefir vitaskuld ekki þetta vald til þess að heimta skýrslur af mönnum. Ríkisstj. getur ekki veitt henni þetta vald, en hæstv.Alþ. getur veitt n. þetta vald, því að þótt þingn. sé heimilt að heimta slíkar skýrslur, án þess að lagasetning sé fyrir hendi, þá er það óðs manns æði að halda því fram, að í þeirri gr. felist bann gegn því, að með lagasetningu sé hægt að veita n. slíkt vald. Einmitt fyrir þessar sakir er ríkisstj. það ljóst, að það þarf að fá samþ.Alþ. til þess að veita n. þetta vald, og af þeim ástæðum er frv. flutt. Mér hefir líka skilizt á hv. andmælendum þessa frv., að þeir vildu ekki neita því, að fullkomin ástæða hefði verið til slíkrar nefndarskipunar sem hér er um að ræða. Og mér skilst að þeir játi það, að ástandið sé þannig, að sjálfsagt sé í fyrsta lagi að rannsaka til hlítar, hvernig komið er, og í öðru lagi að reyna að benda á ráð til endurbóta. Það, sem aftur á móti er fundið þessari nefndarskipun til foráttu í sambandi við þetta frv., er það, að mannvalið í hana hafi tekizt á annan veg en skyldi. Sérstaklega þó fyrir þær sakir, að mér skildist, að einn stjórnmálaflokkur, Sjálfstæðisfl., ætti engan fulltrúa í n. Að vísu heyrði ég, að hv.þm. Snæf. mælti á þá leið, að Alþýðufl. hefði rofið sín kosningaloforð við skipun n. með því að skipa ekki í hana sérfræðingum, heldur meta meira að fá í n. menn með ákveðinn pólitískan lit. Út af þessu vil ég taka það fram, að mér er ekki kunnugt um aðra menn, sem betur séu til þess fallnir að vinna í þessari n., heldur en einmitt þá, sem stj. hefir valið, án tillits til þess, hver pólitískur litur er á þeim. Ég hefi við 1. umr. þessa máls gert grein fyrir þessu, en vegna annara hlustenda verð ég að gera það nú aftur. Formaður n., Héðinn Valdimarsson, er hagfræðingur að námi og hefir ágætt próf í sinni fræðigrein. Síðan hann lauk námi hefir hann starfað við ýms hin stærstu verzlunarfyrirtæki hér á landi; bæði, sem hafa verið opinberar landsverzlanir á sínum tíma og einkafyrirtæki, eins og t. d. Olíuverzlun Íslands, sem hann veitir nú forstöðu. Það er enginn vafi á, að hann er á sviði verzlunarmálanna og af sinni almennu menntun fullkomlega jafnfætis hverjum öðrum og flestum framar. Auk þess er hann sá maður, sem einna mest hefir mótað starfsemi verkalýðsfélaganna hér á landi, sem um 10 þús. landsmanna eru nú í. Annar maður í n., Emil Jónsson, bæjarstjóri í Hafnarfirði, er verkfræðingur að námi og einnig með ágætu prófi. Hann er einn af aðalforustumönnum í samtökum iðnaðarmanna hér á landi og viðurkenndur sem einn af þeim, er með mestri víðsýni vinna að þeim málum. Hann er einnig kunnugur sveitarstjórnarmálum sem bæjarstjóri í Hafnarfirði nú um nokkurt skeið. Ég lít svo á, að hann hafi sérstök skilyrði til þess, að geta unnið málefnum iðnaðarins gagn í þessari n., en einmitt á sviði þeirra mála þarf víðtækra aðgerða við. Ásgeir Stefánsson er iðnaðarmaður að menntun, trésmiður. Hann er forstöðumaður fyrir stærsta útgerðarfyrirtæki í Hafnarfirði - bæjarútgerðinni. Hann er alþekktur dugnaðarmaður og vel að sér á sviði útgerðarmála og iðnaðarmála. Fjórði maðurinn í n. er Steingrímur Steinþórsson, skólastjóri á Hólum. Hann er kandidat frá landbúnaðarháskóla í Danmörku með ágætu prófi. Hann hefir verið kennari við búnaðarskólann á Hvanneyri og starfað við landbúnað síðan hann varð fulltíða maður. Nú er hann skólastjóri á Hólum og bústjóri þar. Ég hygg, að ekki sé hægt að benda á marga menn, sem betri þekkingu hafa á málefnum bænda eða eru líklegir til þess að benda á umbætur á því sviði, heldur en þennan mann. Fimmti maðurinn í n. er Jónas Jónsson, skólastjóri samvinnuskólans hér í Rvík. Allir vita, að hann er sá maður, sem mest hefir unnið að skipulagningu á starfsemi samvinnumálanna hér á landi. Hann er þeim málum kunnugri flestum öðrum hér búandi manna. Ég þykist nú hafa gert grein fyrir því, sem fyrir mér vakti sem atvmrh. með skipun þessara manna. Og ég hefi, þrátt fyrir langar umr. um þetta mál hér í þessari hv. d., aldrei nokkurn tíma fengið minnstu vísbendingu um einn einasta mann, sem væri betur til þess fallinn, hver á sínu sviði, heldur en þeir, sem skipaðir eru, til þess að vinna að þessu starfi í n. Ég játa það, að vitaskuld eru þessir menn með pólitískum lit. Mér er sama, hvort hann er kallaður rauður eða eitthvað annað. Ég veit, að þeir eru hver um sig áhrifamenn í sínum flokki, en ég tel fjarri því, að það sé til hins verra, heldur þvert á móti til hins betra, einmitt sakir þess, að það er trygging fyrir því, að starf þeirra beri einhvern árangur, að þeir eru áhrifamenn í þeim flokkum, sem standa að ríkisstj., og meiri líkur eru fyrir því, að þeirra till., sem fram verða bornar, hafi óskipt og öruggt fylgi þeirra flokka, sem þeir fylgja, og að þær nái fram að ganga. Það segir sig sjálft, að það er til lítils að semja góðar till. nema hægt sé að gera ráð fyrir, að þær fái nægilegt fylgi til þess að ná fram að ganga. Ég er nú að verða búinn með tímann, en fæ að tala síðar, en áður en ég lýk máli mínu að þessu sinni, vildi ég með leyfi hæstv. forseta lesa kafla úr ræðu, sem ég flutti við fyrstu umr. þessa máls hér í þessari hv. d., sem snertir það, sem mjög hefir verið talað um í kvöld, þau ummæli, sem ég hafi látið falla um álit mitt á því, í hvaða átt mundu beinast till.n., ef þær ættu að verða til umbóta. Þykir mér rétt að taka af öll tvímæli í þessu efni og lesa upp þennan kafla úr minni ræðu eins og hann er skrifaður af skrifurunum, en ég vil ekki ábyrgjast, að það sé orðrétt eins og ég sagði það. Þessi kafli í ræðunni hljóðar svo: „Í sambandi við þessar almennu hugleiðingar og fyrirspurn hv.þm. (hv. þm. Vestm. hafði nefnilega komið með fyrirspurn viðvíkjandi því, hvort ætti að stefna að ríkisrekstri) um það, hvort n. ætti að vinna á þjóðnýtingargrundvelli, get ég lýst yfir því sem minni skoðun, að n. eigi ekki ýkja mikinn kost þess að gera verulegar breyt. til bóta, án þess að ganga lengra eða skemmra inn á þær leiðir, sem samflokksmenn hv.þm. kalla venjulega þjóðnýtingu. Mér er engin launung á þessu. Hygg ég, að flestir hljóti að játa, að þetta sé óhjákvæmilegt vegna viðskipta vorra við önnur lönd. Hvað, sem hv.þm. vill nú kalla það, þá er víst, að í milliríkjaviðskiptum stefnir allt meira og meira. „Í sambandi við þessar almennu hugleiðingar víðast háð svo margskonar böndum og fyrirmælum, að tæpast er hægt að nefna þau einstaklingsviðskipti. Eitt ríkið segir við annað: Ég skal kaupa af þér svo og svo mikið af vörum, ef þú kaupir af mér svo og svo mikið. Síðan eru settar á gjaldeyrishömlur og innflutningshöft, sem neyða kaupanda til að taka vörur sínar í einu landi, en ekki í öðru, og verða menn að sætta sig við þetta, jafnvel þótt verðlag og annað kunni að ýmsu leyti að vera óhagkvæmara þar en annarsstaðar. Hygg ég, að fæstir sjálfstæðismenn geti neitað því, að allt hnígur nú meira og meira í þá átt, að ríkið verði að taka í taumana til að tryggja hag almennings, þó að það verði með því að takmarka nokkuð athafnafrelsi einstaklinga. Ég lít svo á, að eitt af fyrstu verkefnum skipulagsnefndar verði það að flokka allan innflutning til landsins. Verður hún að athuga, hvað af því, sem við flytjum inn, má telja nauðsynjavöru. Þá verður hún að athuga, hvað af slíkum vörum við getum framleitt sjálfir hér heima og eins það, hvort við getum ekki framleitt einhverjar aðrar vörur, sem komið gæti í staðinn fyrir þær. Ennfremur þarf n. að athuga það, hvernig hægt sé að auka atvinnu í landinu með því að vinna betur úr ýmsu því, sem við framleiðum sjálfir. Ef n. sýnist eitthvað vera hægt að gera í þessu efni, liggur fyrir henni að athuga, hvernig komið verði upp tilsvarandi atvinnurekstri. Mun það í flestum tilfellum ekki hægt nema með stuðningi hins opinbera. Á þessum sviðum eru ýmsir möguleikar órannsakaðir“. Ég hygg nú, að ef þessi kafli er tekinn í heild, þá verði þeir ekki ýkja margir, sem sýnist, að í voðalegt óefni sé stefnt með því, sem segir í orðum mínum og ummælum í þessari ræðu, og ég held, að það séu gífuryrði ein, þegar minni hl. hv.allshn. kemst svo að orði í nál. sínu og hv.þm. Snæf. gerði líka í lok sinnar ræðu: „Tilgangur nefndarinnar er því að leggja í rústir atvinnurekstur einstaklinga og taka upp svo kallaða þjóðnýtingu“. Um þjóðnýtingu mun ég tala seinna, og ég hygg, að þetta séu gífuryrði ein, sem engin rök hafa verið færð fyrir ennþá.

Garðar Þorsteinsson [óyfirl.]: Hæstv. fjmrh. sagði í ræðu sinni áðan, að mikill hluti þeirra 22 þús. kjósenda, sem hefðu kosið Sjálfstæðisfl., litu nú til þings og stj. eftir úrræðum í atvinnuörðugleikunum. Það er eflaust rétt, að kjósendur Sjálfstæðisfl. yfirleitt líta til þings og stj. og hvað er það þá, sem þeir sjá? Fyrst og fremst sjá þeir það, að það er Sjálfstæðisfl., sem hefir borið fram á þinginu þau nytjamál, sem á komandi tímum munu helzt koma landsmönnum til bjargráða. Þeir sjá, að það er Sjálfstæðisfl., sem hefir borið fram frv. til 1. um fiskiráð, frv. til l. um Skuldaskilasjóð útgerðarmanna og frv. til l. um Fiskiveiðasjóð Íslands. Þeir sjá, að Sjálfstæðisfl. hefir borið fram þessi frv. til þess að koma sjávarútveginum til hjálpar. En hvað er það, sem kjósendur sjá frekar? Þeir sjá, að hv.þm. Ísaf., sem hefir haft frv. til l. um fiskiráð til meðferðar, hefir ásamt meiri hl. hv. sjútn. komið fram með þá tilraun að afgreiða það með rökst. dagskrá. Orðalag og tónn þessarar dagskr. mun vera einsdæmi á þskj., þar sem er árás á einstakan mann og ráðizt með ómaklegum ummælum í garð þeirra manna, sem fyrir þessum málum hafa barizt. Þetta sýnir glöggt fjandskap við sjávarútveginn. Kjósendur sjá ennfremur, að hv.þm. Ísaf., sem á að hafa kynnt sér málefni sjávarútvegsins sérstaklega, og þá vitanlega viðvíkjandi Skuldaskilasjóði útgerðarmanna, að hann hefir lagzt á móti því máli og talar á þá leið hér í þinginu sem hann þekki ekki málið. Þeir sjá ennfremur, að hæstv. stj. hefir ekki fengizt til að flytja málið, og þeir sjá loks, að hæstv. fjmrh., sem um þetta mál hefir talað, er sá maðurinn, sem þyngst hefir lagzt á móti þessu máli. Það er þetta, sem kjósendur sjá. Þeir munu yfirleitt líta til þings og stj. og þeir munu í upphafi kannske hafa getað átt von á að mega vænta góðs þaðan, en eftir þeim undirtektum, sem þessi mál hafa fengið hjá hv.Alþ., munu þeir komast að raun um hið gagnstæða. En ummæli hæstv. fjmrh. um þessi atriði komu mér til að minnast á það, að borgarar þjóðfélagsins munu á hverjum tíma mega gera þær kröfur til þeirrar stj., er með völdin fer, að hún í ráðstöfunum sínum taki tillit til allra stétta og allra flokka í landinu, alveg án tillits til þess, hverrar pólítískrar skoðunar einstaklingurinn er. Það tillit, sem hverri stj. þannig ber að taka, ber að vera þeim mun ríkara, sem borgarar þjóðfélagsins eiga við erfiðari kjör að búa. Það mun naumast vera ágreiningur um það, að íslenzka þjóðin á nú, til lands og sjávar, við að búa alveg sérstaka erfiðleika. Hæstv. atvmrh. hefir í sinni ræðu lýst því nokkuð, en mér virtist endinn á hans ræðu vanta, hann hefði átt að minnast á, að það er einmitt stj., sem hefir verið studd af sósíalistum, sem mestan hluta undanfarinna ára hefir farið með völd - stjórn, sem tók við atvinnuvegunum í blóma, þar sem ekki var þjóðnýting, heldur einstaklingsframtak. Sú stj. skildi þannig við, að allt er í rústum. Þessu hefði hæstv.atvmrh. ekki átt að gleyma, þegar hann talaði um ástæður atvinnuveganna. Ég vil í því sambandi minnast á það, að hæstv. ráðh. sagði, að sjálfstæðismenn hefðu gleymt mikilsverðu atriði í sambandi við fiskveiðasjóðinn - því, hvernig ætti að afla þess fjár, sem þar á að leggja fram. Ég vil vekja athygli hæstv. ráðh. á því, að það er gerð grein fyrir því, hvernig eigi að afla fjárins. En hæstv.atvmrh. ætti að beina þeim tilmælum til hæstv. fjmrh., að hann ætti með þeim tekjuöflunarfrv., sem hann leggur fyrir þingið, að gera grein fyrir því, hvað miklar tekjur hvert þessara frv. muni gefa í ríkissjóð. Í dag var útbýtt einu tekjuöflunarfrv., en þar er ekki minnzt á, hvað mikilla tekna þetta frv. muni afla ríkissjóði. En erfiðleikarnir, sem eru á öllum atvinnuvegum landsmanna, bæði til lands og sjávar, takmarkanir á möguleikum til sölu allra afurða, leiða vitanlega til þess, að ríkissjóði veitist æ erfiðara að standa í skilum út á við. Svipaða erfiðleika og við eigum nú við að stríða hafa aðrar þjóðir einnig átt við að etja. Til þess að leysa þann vanda, sem þannig hefir steðjað að, hafa ýmsar aðrar þjóðir séð þann eina kost vænstan að reyna að sameina starfskrafta þjóðarinnar, til þess þannig sameinaðir að lyfta þjóðinni yfir örðugleikana. Sú viðleitni til sameiginlegra átaka hefir að vísu verið framkvæmd á nokkuð mismunandi hátt í ýmsum löndum. En hvort sem sú tilraun kemur fram í þjóðstjórn eða á annan hátt, þá er hitt vitað, að í því felst tilraun til þess, a. m. k. um stundar sakir, að draga úr pólitískri flokkadeilu til þess að þeir kraftar þjóðfélagsins, sem líklegastir mega teljast til þess að lyfta þjóðinni yfir örðugleikana, megi sameinaðir, en ekki sundraðir vinna að því. Erfiðleikar atvinnuvega vorra til lands og sjávar eru viðurkenndir. - Yfirfærsluörðugleikar og þverrandi geta íslenzka ríkisins til skilvísrar greiðslu er staðreynd. Það mætti því gera ráð fyrir, að flokkar þeir, sem nú styðja núv. hæstv.ríkisstj., ekki sízt þar sem hún styðst við minni hl. kjósenda, hefðu í einhverju viljað leita samvinnu og samstarfs pólitískra andstöðuflokka, til þess að reyna sameinaðir að sigrast á vaxandi örðugleikum þeim, er nú steðja að. En það hefir síður en svo orðið sú raunin á. Þvert á móti. Skipun hinnar svo nefndu skipulagsnefndar er þess órækur vottur, að þar er höfð alveg gagnstæð aðferð. Í þá n. eru valdir menn, sem aðeins tilheyra tveimur pólitískum flokkum. Menn, sem hafa enga hæfileika né þekkingu umfram svo marga aðra, en eru hinsvegar barðsnúnir og heiftúðugir pólitískir fylgismenn núv. stj. Enda eru þeir valdir eingöngu vegna þess. Hv. þm. Snæf. hefir nú þegar í ræðu sinni skýrt frá, hvers vegna þessi n. sé skipuð, sem sé til þess að koma á þjóðnýtingu allra atvinnuvega, en drepa niður allt einstaklingsframtak og einkarekstur. N. er aðeins flokksnefnd rauðu flokkanna. Til viðbótar því, sem hv.þm. Snæf. hefir sagt um þetta frv., sem hér liggur fyrir, og um nefndarskipunina, vil ég aðeins benda á, að samkv. 1. gr. frv. er n. gefið vald til þess að heimta skýrslur af einstaklingum, munnlega eða bréflega, um öll þau atriði, er n. telur við þurfa. Þetta vald, sem n. með þessu ákvæði er gefið, er svo víðtækt og ótakmarkað að augsýnilegt er, að það hlýtur að leiða til þess, að borgararnir verði í mörgum tilfellum að færast undan að veita umbeðnar upplýsingar. Í þeim lögum þar sem lögð er skylda á borgarana til þess að gefa upplýsingar, eins og t. d. um vitnaskylduna, eru sett ýmiskonar undantekningarákvæði, til þess að vernda borgarana gegn því að þurfa að skýra frá ýmsu, sem ef opinbert verður, getur skaðað þeirra atvinnurekstur. Engar slíkar hömlur eru settar hér. Ef n. telur, að hún hafi þörf fyrir þessar upplýsingar, skal viðkomandi, að viðlögðum allt að 100 kr. dagsektum, vera skyldur til að veita umbeðnar upplýsingar. Einstaklingurinn getur ekki borið það fyrir sig, að atriðið sé einkamál hans, eða að það sé öðrum óviðkomandi og því starfi, sem n. vinnur að. N. úrskurðar það sjálf. Borgarinn er sviptur þeim sjálfsagða rétti að geta leitað úrskurðar dómstólanna þar um. N. er gefið alræðisvaldið. En ef nú einstaklingurinn samt sem áður neitar að veita þessar umbeðnu upplýsingar, þá getur n. skyldað hann, að viðlögðum allt að 100 kr. dagsektum, til að verða við fyrirmælum n. Það kemur ekki fram í frv., hvort n. er gefið vald til þess að úrskurða einstaklinginn í 100 kr. dagsektir. Ef það væri, þá er það einsdæmi, því að mér er ekki kunnugt um, að neinn maður geti úrskurðað annan í sektir, nema þeir sem gefið er dómsvald. En ef það er tilætlunin, að n. eigi að leita til lögreglustjóra og kæra út af því, ef viðkomandi einstaklingur gefur ekki upplýsingar, þá hygg ég, að það geti orðið tafsamt fyrir n., ef hún í öllum tilfellum á að höfða mál gegn þeim, sem ekki vilja gefa upplýsingar og sekta þá, til þess að þeir verði við tilmælum n. Ef svo færi nú samt sem áður, að einhverjum yrði það á að gefa ekki að öllu leyti réttar upplýsingar, þá á viðkomandi maður að dæmast fyrir meinsæri. Það eru refsiákvæðin samkv. þessu frv. Ég skal gjarnan taka það fram, að ef hér væri um pólitískt hlutlausa n. að ræða, sem óskaði upplýsinga til þess að framkvæma vísindalegar rannsóknir í þágu atvinnuveganna, þá væri allt öðru máli að gegna. En þegar þess er gætt, að sjálfur formaður þessarar nefndar viðhefur jafnvel hér innan þings, á meðan atkvgr. stendur yfir, hótanir gagnvart þeim mönnum, sem vilja greiða atkv. í samræmi við sannfæringu sína, þá er nokkuð ljóst, hvernig þessi hv.þm. mundi nota það vald utan þings, sem hann samkv. þessu frv. fengi. Það er þess vegna alveg víst, að þetta vald yrði misnotað til ofsóknar atvinnuvegum pólitískra andstæðinga, og árangurinn af starfi nefndarinnar yrði birtur í blöðum þessara flokka með þeim sérkennilega blæ hlutdrægni og persónulegrar ofsóknar, sem kemur á allt, sem sagt er frá í þeim málgögnum. En af því, hvernig þessi nefnd er skipuð og af því, hvert er höfuðverkefni hennar, má öllum vera það ljóst, að nefndarskipunin er síður en svo tilraun til þess að sameina þá krafta, er nú mættu þykja til þess hæfastir að koma þjóðinni yfir þá örðugleika, sem hún á við að stríða. Skipun nefndarinnar er að mínu áliti krepptur hnefi framan í þá flokka, sem ekki aðhyllast kenningar Karls Marx og ekki vilja láta svipta sig öllu athafnafrelsi og enn hafa trú á því, að menn með einstaklingsframtaki séu vænlegri til sigurs í lífsbaráttunni en handjárnaðir skuldaþrælar einokunar og harðstjórnar. Þessi nefndarskipun er því í mínum augum fullkomin staðfesting á því, að núv. hæstv. stj. ætli með því að koma hér á þjóðnýtingu atvinnuveganna, að eyðileggja þær sjálfstæðu atvinnugreinar, sem vér nú rekum og aðeins verða reknar meðan einstaklingsframtakið og athafnafrelsið nýtur sín. Hæstv. forsrh. hefir bæði í blöðum og hér á Alþ., eins og hæstv. fjmrh. gerir einnig nú, neitað því, að n. ætti að undirbúa þjóðnýtingu atvinnuveganna. Þessa fullyrðingu hæstv. ráðh. tel ég gersamlega tilgangslausa. Bæði er það, að núv. stjórnarblað, Alþýðublaðið, hefir skýrt frá þessu, og hæstv.atvmrh. hefir í ræðu hér á Alþ. staðfest þetta. Mun vissulega öllum ljóst, að sá ráðh., sem hefir skipað nefndina, og gefið henni erindisbréf, muni vita betur um þann tilgang, sem n. á að hafa, heldur en sá ráðh., sem ekki hefir komið nálægt skipun nefndarinnar. En það er fleira, sem sannar þetta, ef ekki beint, þá óbeint. Kjósendurnir líta til Alþingis, segir hæstv. fjmrh. Og hvað sjá þeir þar? Þeir sjá, að stj. hrúgar inn í þingið frv. um einokun á ótal vöruteg., sem hér yrði of langt mál að telja upp, og fleira í þjóðnýtingaráttina. Jafnframt gerir hún till. um gífurlega hækkun á sköttum og tollum. Ég tel, að sú stj., sem þannig vill ganga inn á verzlunarrekstur landsmanna og taka í sínar hendur ótölulegan fjölda af vöruteg., en banna jafnframt öllum öðrum alla verzlun með þær vörur, sú stj. muni engu síður vilja taka í ríkisins hendur annan þann atvinnurekstur, sem landsmenn nú reka á eigin ábyrgð og áhættu. Hæstv. forsrh. og fjmrh. ættu því ekki að vera að gorta neitt af því, að þeir hafi einhverja sérstöðu í þessum efnum. Þeir eru vitanlega samsekir hæstv.atvmrh. í því að vilja þjóðnýta atvinnuvegi landsmanna og hafa sannað það með flutningi ýmsra stjórnarfrv. um einkasölu á fjölmörgum vöruteg. Og ekkert hik virðist vera á þessu einkasöluæði, þó að upplýst sé, að með því séu um 4000 manns sviptir atvinnu og þó að mótmæli berist mjög viða að gegn þessari herferð stj. og Alþ. Slík er framkoma hæstv. stj. Aðeins til þess að geta orðið við því ákvæði í 4 ára áætlun Alþýðufl., að ríkið taki í sínar hendur alla utanríkisverzlun, verður Framsóknarfl. á Alþ. að svínbeygja sig fyrir öllum slíkum kröfum þess flokks. Við kosningarnar í vor lýsti Framsóknarflokkurinn því yfir, að hann myndi vilja vernda frelsi einstaklingsins og vernda lýðræðið. Hvorutveggja hefir hann svikið. Löggjafarstarfið á núv. Alþ. mótast af ofbeldi og skoðanakúgunarvaldi Aþýðuflokksleiðtoganna og undirlægjuhætti þingflokks Framsóknarflokksins. Mörg af þeim frv., sem stj. ber fram eða lætur bera fram og meðferð þeirra á Alþ. bera þessa ljósan vott. Hv. þm. Snæf. hefir minnzt á frv. um vinnumiðlun, en ég skal drepa á frv. um verkamannabústaði. Það er vitað, að það er aðeins borið fram til þess að reyna að eyðileggja þá tilraun, sem sjálfstæðir verkamenn hér í Rvík hafa gert til þess að byggja yfir sig og njóta þeirrar aðstöðu, sem lögin veita þeim. Eins er frv. til l. um síldarverksmiðjur ríkisins aðeins flutt til þess eins, að koma meiri hl. núv. stj. verksmiðjunnar frá völdum. Það er og vitað, að frv. til l. um útvarpsrekstur ríkisins er borið fram í þeim eina tilgangi að koma vissum mönnum frá starfi sínu við útvarpið. Ég veit ekki, hvað lengi landsmenn yfirleitt una slíkum aðförum; flokksmenn stj. virðast una vel handjárnum. Það má minna á það, að áður fyrr voru skuldugir þrælar danskrar einokunar bundnir við staur og hýddir. Nú er slík aðferð ekki lengur viðhöfð. En í staðinn hyggst Alþýðufl. með aðstoð Framsóknarfl. að hefta landsmenn í fjötra íslenzkrar einokunar, kúgunar og pólitískrar hlutdrægni, og í stað hýðingar verða menn nú féflettir. Sjálfstæðisfl. stendur einn gegn slíkum aðferðum. Hann hefir ekki eins og Framsóknarfl. svikið loforð sín, þó óréttmæt kosningalög varni því, að hann geti hamlað því, að löggjöf sósíalista verði samþ. En eins og það er víst, að Sjálfstæðisfl. mun framvegis sem hingað til berjast fyrir lýðræði og lýðfrelsi og gegn allri kúgun í hverri mynd sem hún birtist, þá er það eins víst, að svik rauðu flokkanna við allar lýðræðishugsjónir, misnotkun hins pólitíska valds, skoðanakúgun þeirra, hlutdrægni og ofbeldi mun verða sú pólitíska svipa, er á sínum tíma neyðir þá til reikningsskapar frammi fyrir kjósendum.

Bjarni Ásgeirsson Herra forseti! Aðalmótbára hv.þm. Snæf., sem hér var frummælandi í kvöld, og hv. 8. landsk., sem hér talaði síðast, gegn þessari n. og starfi hennar var það, að henni væri fyrirfram ákveðin niðurstaða; að það væri þannig í garðinn búið, að hún gæti ekki komizt að annari niðurstöðu en þjóðnýtingu á öllum sviðum. Og með hverju haldið þið, að þeir hafi viljað sanna þetta? Jú, til allrar hamingju er til lítið kver, sem heitir fjögra ára áætlun Alþýðuflokksins og gefið var út fyrir síðustu kosningar. Þetta kver er nú að verða að helgidómi í höndum sjálfstæðismanna. Þeir kunna á fingrum sér fjölda ritningargreina úr því til þess að sanna með þjóðnýtingarsyndir á okkur framsóknarmenn. Þegar svo í þessu kveri er minnzt á nefndarskipun slíka sem hér er um að ræða, þá þarf nú ekki lengur vitnanna við; það er svo sem gefið, að ekkert annað en þjóðnýting getur af þessu leitt. N. er ekkert annað en öxi, reidd að rótum trjánna, fyrirtækjum einstaklinganna í landinu, hvort sem þau bera ávöxt eða ekki. Þetta er ekkert nýtt; það hefir kveðið við sýknt og heilagt hjá stjórnarandstæðingum síðan stjórnarskiptin urðu í sumar, þegar talað er við framsóknarmenn og í þeim málgögnum, sem þeim er ætlað að lesa, að starfsskrá sú, sem þá var samin og birt, eftir að nýja stjórnin var tekin við völdum, væri öll tekin upp úr 4 ára áætlun Alþýðuflokksins, og allt, sem stjórnin gerði, væri samkv. fyrirskipunum jafnaðarmanna, knúið fram með þeirri svipu, sem þeir hefðu yfir höfðum framsóknarmanna í þinginu. Mig langar til að minnast ofurlítið á þessa 4 ára áætlun. Ég er ekki í neinum vafa um það, að þótt svo hefði farið, að Sjálfstæðisflokkurinn hefði orðið í meiri hl. og myndað stj. upp úr kosningunum, þá hefðu ráðherrar hans ekki algerlega getað siglt fram hjá þessum þjóðnýtingarboðum. Við skulum segja, að Sjálfstæðisflokkurinn hefði myndað stj. og hv.þm. Snæf. orðið atvmrh. Við getum látið okkur detta í hug, að hann hefði viljað taka vísindin í þágu atvinnuveganna til lands og sjávar. Ég held, að eitthvað þess háttar hafi kveðið við hjá frambjóðendum Sjálfstæðisflokksins fyrir kosningarnar. En hvernig hefði honum orðið við, ef einhver hefði bent honum á, að með þessu væri hann farinn að vinna að þjóðnýtingu, þar sem á þetta er minnzt í 4 ára áætlun sósíalista. E. t. v. hefði líka hv.þm. viljað vinna að auknum markaði erlendis fyrir afurðir bænda og sjávarútvegsmanna, með aukinni vöruvöndun og margbreyttari vinnslu afurðanna. En hann hefði sennilega orðið að hætta við allt slíkt, þegar hann hefði tekið eftir, að þetta stendur í 4 ára áætluninni og er því ein grein á þessu fagra - eða hitt þó heldur - þjóðnýtingartré. Nú skulum við aftur á móti hugsa okkur, að hv.þm. Snæf. hefði orðið fjmrh. og dottið í hug að reyna að gera fjárl. svo úr garði, að þau yrðu sem réttust mynd af fjárhagsástæðum ríkissjóðs, þar sem hvorki væru faldar væntanlegar tekjur né fyrirsjáanleg útgjöld; hann hefði sennilega orðið að biðja fyrirgefningar á slíku framferði, því þetta er upp úr 4 ára áætlun Alþýðuflokksins. Hefði hv.þm. orðið dómsmrh. hefði hann e. t. v. langað til að endurbæta réttarfarslöggjöfina og auka réttaröryggið í landinu; en þá var hann líka farinn að framkvæma þjóðnýtingarstefnu jafnaðarmanna, því það er einnig talað um þetta í 4 ára áætluninni. Kannske hv.þm. hefði líka dottið í hug að koma á fullkominni landhelgisgæzlu og auka öryggi sjómanna með ráðstöfunum til slysavarna. En honum hefði vafalaust orðið mjög bilt við, þegar hann allt í einu hefði tekið eftir, að hann var farinn að framkvæma 4 ára áætlun sósíalista. Ég skal segja hv.þm. Snæf. það, að það er nú svo komið, að um margt af því, sem stendur í þessari góðu bók, 4 ára áætluninni, geta allir flokkar verið sammála. Um nefndarskipunina er þar ekkert sagt annað en það, að skipa skuli n. til að gera till. um, „hvernig komið verði fastri stjórn og skipulagi á allan þjóðarbúskapinn, jafnt opinberar framkvæmdir og fyrirtæki sem atvinnurekstur einstaklinga, svo að þau verði sem hagkvæmast rekin og aukin með hagsmuni almennings fyrir augum. (Planökonomi)“. Annað atriði, sem hv.þm. færði fram til sönnunar því, að hér væri aðeins um undirbúning til þjóðnýtingar að ræða, var það, að hv.atvmrh. hefði sagt það sem sína skoðun, að n. ætti þess ekki ýkja mikinn kost að gera till. til umbóta á sviði atvinnulífsins án þess að fara inn á þær leiðir, sem sjálfstæðismenn venjulega kalla þjóðnýtingu. Ég geri ráð fyrir, að maður, sem trúir svo á þjóðnýtingu sem aðalúrræði í öllum vandamálum þjóðfélagsins eins og hæstv.atvmrh. gerir, innilegar heldur en hann hefir nokkurntíma trúað sínum barnalærdómi, geti ekki komizt að annar í niðurstöðu en að sú n., sem skipuð er til að finna leiðir út úr vandamálunum, hljóti að hitta á þjóðnýtingarleiðina. Alveg eins og hv.þm. Snæf. gerir væntanlega ráð fyrir, að n., sem hann treysti til að komast að réttri niðurstöðu, mundi benda á hið gagnstæða. Eftir því sem hv. sjálfstæðismenn tala, þá trúa þeir, að helztu úrrræðin séu í því fólgin að gera persónulegt frelsi og framtak einstaklinganna sem mest gildandi í atvinnurekstri og þjóðlífi yfirleitt. Og það er fyrirsjáanlegt, að þó menn gangi að starfi í þessari n. með það eitt fyrir augum, að komast að sem réttastri niðurstöðu í öllum atriðum málanna, þá hljóta þeir að álykta, að niðurstöðurnar verði í samræmi við þær persónulegu skoðanir, sem þeir hafa fyrirfram. Það er þannig síður en svo, að þetta tvennt, sem ég hefi talað um, sé sönnun fyrir því, að niðurstaða nefndarinnar sé fyrirfram ákveðin, enda er vitanlegt, að hún hlýtur að verða samkv. því, sem rannsóknin leiðir í ljós. Þetta, sem hér er nefnt „Planökonomi“, er nú eitt höfuðviðfangsefni allra þjóða. Hvort sem þjóðirnar eru smáar eða stórar gera þær þetta að sínu aðalmáli í öllum starfsgreinum nú á tímum. E. t. v. blanda sumir því saman, að Rússar, sem reka atvinnuvegina yfirleitt á grundvelli ríkiseignar og þjóðnýtingar, eru komnir einna lengst í þessu, sem kalla mætti skipulagningu á lélegri íslenzku; af því að þetta fer saman þar, halda menn e. t. v., að öll skipulagning sé þjóðnýting. En ég vil benda á það, að ýmsar þjóðir, sem eru langt frá því að vera á bandi rauðu flokkanna, eru engu skemur á veg komnar í þessum efnum heldur en aðrar, sem stjórnað er af sósíalistum. Ég hefi það t. d. fyrir satt, að á Norðurlöndum sé „Planökonomi“ ekki skemmra á veg komin hjá Norðmönnum, sem haft hafa stjórn úr borgarafl. undanfarin ár, heldur en hjá Dönum og Svíum, þar sem jafnaðarmenn hafa farið með völd. Allar þær tilraunir, sem Roosevelt er að gera til þess að byggja nýtt skipulag upp úr þeim óskapnaði, sem hin frjálsa samkeppni hefir steypt atvinnulífi Bandaríkjanna út í, eru einungis tilraunir í sömu átt, sem ætlazt er til, að lagt verði út í með þessari n.arskipun. Og það er langt frá því, að starf hans sé eftir línum jafnaðarmanna í heiminum. Um England er það vitanlegt, að þar hefir setið að völdum íhaldsstjórn að undanförnu og hafa þó óvíða verið gerðar tröllauknari tilraunir til skipulagninga. Hvað var Ottawaráðstefnan annað en tilraun til skipulagningar á verzlun innan brezka heimsveldisins? Og tilraunin til að skipuleggja mjólkursöluna hér er ekki nema örlítill skuggi af þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið í sömu átt í Englandi, þar sem öll mjólkursala er komin undir einn hatt. Þær þjóðir, sem postular sjálfstæðismanna sögðu fyrir kosningarnar, að hefðu rekið „rauðu hættuna“ of höndum sér, eins og t. d. Ítalir og Þjóðverjar, reyna engu síður en aðrar þjóðir að koma á hjá sér þeirri planökonomi, sem talað er um í 4 ára áætluninni. Skipulagningarstarfsemin er þannig enganveginn flokksbundin, hvorki við rauða flokka né svarta; hún er sá þráður, rauði þráður getur maður sagt, sem gengur í gegnum sjálfsbjargarviðleitni allra þjóða nú á tímum. Og nú langar mig til þess að koma ofurlítið að þessari starfsemi hér heima og afstöðu sjálfstæðismanna til hennar. Við getum tekið saltfisksverzlunina, sem nú er búið að koma í fárra manna hendur, búið að einoka, ef maður vill nota það orð, sem hv. sjálfstæðismönnum er svo tamt. Það var gert með aðstoð ríkisvaldsins; ekki löggjafarvaldsins að vísu, en þeirri grein ríkisvaldsins, sem heyrir undir bankana. Og þeir, sem bezt gengu fram í að koma þessu skipulagi á, voru menn úr Sjálfstæðisflokknum, sem annars krossa sig í bak og fyrir, ef þeir heyra þjóðnýtingu eða skipulagningu nefnda. Hv. þm. G.-K. lét það verða sitt fyrsta verk sem ráðh. að gefa út bráðabirðalög til stuðnings þessu skipulagningarstarfi. Á seinasta sumri gaf núv. hæstv.atvmrh. út bráðabirgðalög, sem komu einkasölu á vissa tegund af útflutningssíldinni, og það fyrir beiðni ýmissa sjálfstæðismanna, sem telja sig fylgjandi hinni frjálsu samkeppni. Það var svo fjarri því, að þetta mætti mótspyrnu, að jafnvel Morgunblaðið klappaði á vangann á ráðh. og gerði gælur við hann sem góða barnið í þessu máli. Ég get einnig minnzt á skipulagningu kjötverzlunarinnar. Á þinginu 1933 voru samþ. lög til þess að koma þeirri skipun á sölu kjötsins utanlands, sem þá þótti nauðsynleg, og ég vissi ekki betur en sjálfstæðismenn stæðu að því eins og aðrir. Nú á þessu þingi, þegar framlengja átti þessa löggjöf, réttu allir upp hendina með því, að hún skyldi gilda áfram. Umræðurnar um bæði kjötsölumálið og mjólkurmálið hafa snúizt svo undarlega í háðum deildum, að það mátti segja, að allur svarti flotinn sigldi kappsiglingu við „rauðu flokkana“ um það, hverjir væru beztir vinir þessara mála og hverjir væru frumkvöðlar þeirra. Þannig hafa þeir sýnt það, sjálfstæðismenn, á öllum sviðum, að þeir beygja sig fyrir þeirri nauðsyn á skipulagningu, sem þeir hafa rekið sig á, í hvert sinn sem til hefir þurft að taka hér á þingi. En þeir mega vara sig á því, að ef þeir vilja halda áfram að vera jafnheilagir og hreinir af öllu því, sem þeir kalla þjóðnýtingu, þegar framsóknarmenn eiga í hlut, þá mega þeir ekki ganga feti lengra en þeir hafa þegar gert. Haldi maður sér við þeirra litmyndalíkingu, sé ég ekki betur en farið sé að slá dumbrauðum blæ á þeirra hrafnsvarta íhaldsbúk. Segi ég þetta þeim til hróss; þeir eru ekki eins slæmir eins og þeir vilja vera láta. Þeir sjá eins og allir aðrir, hvernig ástandið er orðið og þora þá líka að taka viðfangsefnið berum höndum. En það, sem ég vildi aðeins benda á, er það, að þeim fer illa eins og nú er komið, að ætla að stimpla okkur framsóknarmenn, sem staðið höfum með þeim, eða réttara sagt, sem þeir hafa staðið með í þessari baráttu, sem einhverja blóðrauða þjóðnýtingarálfa, en telja sig samtímis hvíta sem engla. Hv. þm. Snæf. talaði lítið um það nú, en hann hefir áður kvartað undan því hér á þingi, að sjálfstæðismenn hafi ekki fengið að hafa menn í þessari n. Þetta finnst mér einnig benda til þess, að skipulagningarmálin séu þeim ekki eins fjarlæg eins og þeir láta, þar sem þeir telja n. skipaða til þess að undirbúa þjóðnýtingu.

Hver hefir óskað eftir að koma sjálfstæðismönnum í nefndina?

. Hv. þm. Snæf. við fyrri umr. þessa máls.

Þetta er alrangt

. Ég skal ekkert lá honum það; ég fyrir mitt leyti hefði ekkert á móti því, að sjálfstæðismenn ættu sæti í þessari n. Ég tel öllu heppilegra að sá háttur væri upp tekinn í stjórnmálabaráttunni, að allir aðiljar reyni að kryfja málin til mergjar; reyni að skýra málin í stað þess að þvæla þau. Ég er viss um, að það yrðu happadrýgri vinnubrögð heldur en óljóst glamur um rauða flokka, persónulegt frelsi, framtak einstaklingsins og aðrar slíkar pólitískar flautir, sem slegnar eru fyrir hverjar kosningar og stökkt á háttv. kjósendur. Ég er ekkert hræddur við niðurstöðu slíkrar rannsóknar, þó hún væri framkvæmd af öllum flokkum. Ég trúi því, að hún mundi leiða inn á brautir okkar framsóknarmanna, brautir samvinnustefnunnar í landinu. Ég trúi því, að það sé hæfasta stjórnmálastefnan, sem haldið er uppi í þessu landi, og ég trúi því einnig að það muni halda velli, sem hæfast er.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Herra forseti! Hv. 2. landsk., flokksbróðir minn hér í d., hefir talað um hina formlegu hlið málsins, og mun ég á þeim fáu mínútum, sem ég hefi til umráða. víkja að efnishlið þess. Þá er fyrst að athuga, hver er tilgangurinn með stofnun þessarar n., sem á að veita svo viðtækt rannsóknarvald, og hvað miklar líkur eru til þess, að starf hennar geti orðið til þjóðþrifa. Eins og menn muna var lögð mikil áherzla á það af jafnaðarmönnum, þegar n. var skipuð, að hún ætti að vinna að framgangi stefnumála flokksins samkv. 4 ára áætluninni. Að vísu munu framsóknarmenn segja, að áhrifa muni einnig gæta frá þeim í störfum og ályktunum nefndarinnar, því opinberlega hafa þeir enn ekki viljað kannast við, að þeir væru jábræður sósíalista í öllum greinum. Hv. þm. Mýr. var hér rétt áðan að reyna að þvo sig og flokksbræður sína hreina af öllu samneyti við sósíalista. Honum er nú svo lagin þessi þvottur, hann hefir iðkað hann hér á þingi um alllangt skeið og tekizt vonum framar. En eins og menn sjá er þó eins og að einhver óhreinindi af samneytinu við sósíalista vilji alltaf loða við hann áfram. Til þess nú að sýna, hvað þeir framsóknarmenn væru tárhreinir af öllu samneyti við sósíalista, taldi hann upp nokkur atriði úr 4 ára áætlun sósíalista, þau atriðin, sem eru svona helzt almenns eðlis og sósíalistar hafa tekið með til þess að punta dálítið upp á kramið og svo til þess að tæla framsóknarmenn í beddann, sem þeir vissu, að voru nógu grunnhyggnir til að gleypa agnið með þessari beitu á króknum. En valið á mönnum í n. tekur af allan vafa í þessu efni. Til þess að tryggja sinni stefnu fullan sigur í n. hafa Alþýðuflokksmenn fengið meiri hl. n. úr sínum flokki, og formaður nefndarinnar er varaformaður Alþýðuflokksins, Héðinn Valdimarsson, 2. þm. Reykv. Ef mönnum finnst þetta ekki nægileg sönnun fyrir því, að stefna sósíalista verði ráðandi í störfum n., þá þarf ekki annað en kynna sér, hvaða áhrif þeir hafa haft á framsóknarmenn síðan samsteypustjórn þeirra var mynduð á síðastl. sumri. Ég mun einungis taka fá dæmi af mörgum, og þá helzt þau, sem snerta landbúnaðinn, því þar verður átakanlegust eymd framsóknarmanna, þeirra manna, sem telja sig fulltrúa bændanna. Milliþingan. í afurðasölumálunum, sem skipuð var af fyrrv.atvmrh. Framsóknarflokksins, Þorsteini Briem, samkv. þáltill. frá Jóni í Stóradal, samþ. á síðasta þingi, skilaði núv. stj. frv. um sölu mjólkur og rjóma og öðru um sölu sláturfjárafurða á innlendum markaði. Bæði þessi frv. gaf stj. út sem bráðabirgðalög samkv. ákveðnum óskum frá milliþn. En bæði urðu þau fyrir allverulegum skemmdum í meðferð stj. Umráðaréttur á meðferð og sölu afurðanna var dreginn meir úr höndum framleiðenda og færður yfir til neytenda, samkv. ákveðinni till. Alþýðuflokksins, og í framkvæmdinni voru framsóknarmenn kúgaðir til að lækka verð mjólkurinnar í Rvík áður en minnstu líkur voru til, að bændur fengju framleiðslukostnað sinn endurgreiddan. Þannig er farið með þann hagnað, sem vinnst við skipulagningu sölunnar, þann hagnað, sem bændur hafa heimtingu á að fá allan og óskertan, svo að búskapur þeirra geti borið sig. Við framkvæmd kjötsölulaganna hefir ekki verið gætt hagsmuna þeirra, sem erlenda markaðinn verða að nota, betur en svo, að þrátt fyrir það þótt þeir, sem selja á Rvíkurmarkaði, fái yfir 20 aur. hærra verð fyrir hvert kjötkíló, þá verða hinir að sætta sig við allt að 10 aur. lækkun frá því í fyrra. Svo skammt hrekkur verðjöfnunarsjóður til þess að jafna mismuninn. Ég bið afsökunar á, að ég brá mér til að ná í þingskjal til stuðnings máli mínu. Nú fyrir tveimur dögum voru til umræðu í hv.Ed. bæði kjötsölulögin og mjólkursölulögin. Þá lá fyrir brtt. frá Þorsteini Briem, sem ég skal með leyfi hæstv. forseta lesa hér upp: „Nú verður verð á útfluttu kjöti tilfinnanlega lágt, svo að verðjöfnunarsjóður hrekkur hvergi nærri til að bæta upp verð útflutta kjötsins til nokkurs samræmis við kjötverð á innlendum markaði, og er ríkisstjórninni þá heimilt að greiða úr ríkissjóði framlag til verðjöfnunarsjóðs til aukaverðuppbótar á útflutt kjöt, allt að þeirri upphæð, er aðrar tekjur sjóðsins nema það söluár“. Þessi till., sem er svo sjálfsögð eftir að þær upplýsingar eru fengnar um afkomu þessarar vörusölu bændanna, að ekki gat nokkur ástæða verið sjáanleg fyrir nokkurn þm. að greiða atkv. á móti svo sjálfsögðum styrk til bænda. En hvað skeður? Stjórnarliðið, allt saman óskipt, leggst á móti þessari sjálfsögðu till. með stuðningi þeirra manna úr Sjálfstæðisfl. hér í Rvík, sem tregastir hafa verið til þess að líta með velvild á hagsmunamál bænda. Sama dag var til meðferðar í Ed.brtt. við mjólkursölulögin frá Þorsteini Briem og Pétri Magnússyni. Sú till. hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við ákvörðun á útsöluverði mjólkur og mjólkurafurða skal sérstaklega hafa hliðsjón af kostnaði við framleiðsluna á hverjum tíma og þess gætt, að framleiðendur njóti að fullu þess hagnaðar, er leiða kann af breyttri tilhögun mjólkursölunnar, að minnsta kosti að svo miklu leyti sem þarf til þess, að mjólkurframleiðslan fái borið sig. Í því skyni skal við ákvörðun útsöluverðsins stuðzt við verðvísitölur, er sýni aðalkostnaðarliði framleiðslunnar ár hvert, eftir nánari ákvæðum, er ráðherra setur í reglugerð“. Hér er í raun og veru aðeins nokkuð hert á ákvæðum, sem eru í bráðabirgðalögunum um mjólkursölu og var lögð áherzla á í milliþingan. í afurðasölumálinu, að allt, sem ynnist af skipulaginu á sölu og meðferð mjólkur, gengi óskipt til bænda, þangað til sýnt væri, að þeir fengju það hátt verð fyrir mjólkina, að búskapur þeirra gæti borið sig. Hvaða fulltrúar bænda mundu nú leyfa sér að greiða atkv. á móti svona sjálfsagðri till.? Að óreyndu getur maður ekki ímyndað sér, að neinn þeirra gerðist svo djarfur. En hvað skeður? Nákvæmlega það sama og í kjötsölumálinu. Þeir fylgdust óskiptir að því að drepa þessa till. með stuðningi hinna sömu Rvíkur-sinnuðu sjálfstæðismanna. Þeir hafa stundum verið að tala um það áður fyrr, framsóknarmenn, að það væri ekki vansalaust að vera með máli, sem sjálfstæðismenn stæðu að. En Framsóknarfl. á þingi nú í þetta skipti veigraði sér ekki við að fylgja þeim mönnum að málum, sem fjandsamlegastir hafa verið í þeim flokki gagnvart bændum landsins. Svona er nú komið um bændavináttu Framsóknarfl. Þeir verða að draga hina þungu hlekki, sem sósíalistar hafa hengt á þá. Þetta eru fyrirskipanir, sem sósíalistar hafa rétt að þeim, og þeim fylgir það, að ef þeir ekki beygja sig og verða góðu börnin, þá fá þeir ekki að vera í stjórn lengur. Og Framsóknarfl. hugsar ekki fyrst og fremst um það, að bera fram umbótatill. til hagsmuna bændum, til þess að létta af kreppunni í búskapnum hjá bændum. Nei, hann hugsar meira um það að lækna kreppuna, sem er í stjórnarherbúðum hans, að hlúa sem bezt að möguleikum þeirra til að halda í völdin. Það er þeim meira virði en að rétta bændum, sem þeir eru kosnir fulltrúar fyrir, hjálparhönd, þegar harðast blæs á móti. En hvernig mun svo fara um sjálfstæði framsóknarmanna gagnvart sósíalistum í öðrum málum, þegar þeir eru svo svínbeygðir fyrir þeim í þessum aðalhagsmunamálum bændanna? Ég hefi ekki trú á, að þeir reynist þar djarfari en þeir hafa reynzt í þessu máli. Og ég trúi ekki á viðreisn atvinnuvega þjóðfélagsins á vegum sósíalista. Ég get því ekki léð mitt atkv. til að styðja endanlega löggjöf um þá nefnd, sem nú hefir verið stofnað til með þeim hætti, sem gert hefir verið. Ég get ekki stutt neina löggjöf, sem fer í þá átt að veita þessari n. það rannsóknarvald, sem á að gera með því frv., sem fyrir liggur. Hæstv. fjmrh. hvað þessa n. eiga að finna nýjar leiðir til þess að beina atvinnulífi þjóðarinnar inn á. Það er svo. Hvað hefir stj. gert? Hvað hafa þessir „alliceruðu“ flokkar gert í þessu efni? Jú, þeir hafa verið að reyna að beina a. m. k. einni stétt landsmanna inn á aðra leið en þá, sem hún hefir verið á. Það vita allir, að bændur hafa átt við hin örðugustu kjör að búa og að þeir hafa ekki getað lifað af atvinnurekstri búa sinna. Síðastl. sumar beitti stj. sér fyrir hækkun á almennu kaupi, og framsóknarmenn og stjórnin töldu höfuðkostinn við kauphækkunina, að bændur fengju meira kaup. Það átti að benda bændum á það, þeir ættu ekki að vera að hokra við þennan búskap, sem ekkert gæfi af sér, þeir ættu að yfirgefa hann og fara til kaupstaðanna og gerast daglaunamenn. Þarna er nú tilraun stjórnarinnar til að beina atvinnulífinu inn á nýjar brautir. Sósíalistar og framsóknarmenn álíta þetta holla stefnu, enda þótt hún í reyndinni leiði út í fjárhagslegt öngþveiti. En þegar svo er komið, trúa þeir, að þeir geti beizlað þjóðina svo rækilega, að þeir fái ráðið við hana að öllu leyti. Hæstv. ráðh. sagði, að það skipti minnstu máli, hvort atvinnutækin væru talin eign einstaklinga, bæjarfélaga eða sveitarfélaga. Þetta er sjálfsagt svo í hans augum og hans flokksmanna. En þessi setning er nú bara brot úr þeirri kenningu, sem verið er að reyna að læða út til þjóðarinnar í heild, að það skipti minnstu máli, hvort nokkuð sé hugsað um það að safna verðmætum til þess að eitthvað sé hægt að framkvæma. Það má enginn geta neitt framkvæmt. Það er rétt hjá hæstv. ráðh., að það er nú þröngt um markað fyrir innlendar afurðir. En það er þó að minni hyggju ekki eins svart fyrir dyrum eins og hann vildi segja. Hann nefndi, að við gætum ekki flutt til Noregs nema 6 þús. tunnur af kjöti. Þannig má samkv. norsku samningunum flytja á næsta ári 8500 tn. og þar að auki 1500 tunnur á ári til skipa. En þessi möguleiki fer þverrandi sem nemur 1500 tunnum á ári. En auk þess, sem við höfum flutt kjöt fryst til Englands, höfum við selt fryst kjöt til Norðurlanda. Og ég hygg, að sá útflutningur hafi numið a. m. k. helmingi af því, sem leyfilegt er að flytja til Noregs á næsta ári. Og möguleikar um þann markað eru áreiðanlega vaxandi, þó að ekki sé hægt að fullyrða neitt um, hvernig hann muni gefast í framtíðinni. Og enn er eftir að leita eftir víðtækari markaði fyrir framleiðslu landbúnaðarafurða. Það er alls ekki hægt að segja, að með því litla, sem enn er gert í þessa átt, takist ekki að fullnægja þeirri framleiðslu, sem nú höfum vér. Hæstv. ráðh. sagði, að vonina um fjárgróða yrði að taka af einstaklingum til hagsbóta fyrir fjöldann. Hvaða von um fjárgróða er hægt að taka frá bændum eins og nú árar? En það er eins og stjórnarflokkarnir öfundi bændur fyrir þann gróða að mega selja mjólk fyrir neðan framleiðsluverð; það má ekki nota skipulag mjólkursölunnar til að færa hlut bænda feti nær framleiðslukostnaði hjá þeim. Þegar átti að girða fyrir gróðavonir, þótti rétt að byrja á bændum. Ég skal þá víkja örlítið að þeirri brtt., sem liggur fyrir frá hv.þm. V.-Ísf. Mér finnst dálítið undarlegt, að hann tekur ekki nema annan flokkinn af tveim, sem urðu útundan við nefndarskipunina. Hann sagðist ekki gera það af því, að hann hefði ekki atkvæðamagn til þess að koma manni í n. En hvers vegna er hann ekki sjálfum sér samkvæmur og gerir till. um, að flokkarnir skuli skipa nefndina eftir atkvæðamagni sínu á þingi? Annars skal ég ekki segja margt um þetta; það skiptir ekki svo miklu máli, þó að þessi bót væri sett á götótta flík. En það, sem mér finnst vera stærsta hnefahöggið í andlit bænda um stofnun þessarar n. og skipun í hana, er það, að nú hefir það skeð, sem aldrei hefir skeð áður í nær hálfa öld, að fram hjá Búnaðarfélagi Ísl. hefir verið gengið, þegar verið er að tala um umbætur á sviði landbúnaðarmálanna. Það er þessi hæstv. núv. stj., sem verður sú fyrsta stjórn til að ganga framhjá þessum merkasta aðila landbúnaðarmálanna. E. t. v. á hæstv. stj. eftir að uppskera verðugt þakklæti bænda fyrir þá lítilsvirðingu, sem hún hefir sýnt félagsskap þeirra í þessum sökum. Það er talað fallega um það, að þessi n. eigi að gera eitthvað stórt fyrir bændur landsins í skipulagsmálum um framleiðslu afurða þeirra. En við Búnaðarfél. Ísl. er ekki lítið, þó að það hafi allt frá því það var stofnað átt frumkvæðið að öllu því, sem hefir orðið til hagsbóta á sviði landbúnaðarmálanna. En það er svo sem ekki í þessu eina stórmáli, sem þessir háttvirtu herrar hafa lítilsvirt Búnaðarfélag Ísl. Þeir hafa kippt því út úr stjórn afurðasölumálanna, þrátt fyrir það, þótt milliþingan. í landbúnaðarmálum legði til, að það ætti þar fulltrúa, og þrátt fyrir till. kaupfélagsstjórafundarins, sem haldinn var síðastl. vetur í Rvík. Þannig er afstaða hæstv. núv. stj. gagnvart aðalstofnun búnaðarins í landinu.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég verð að segja, að mér finnst meira um stóryrðin en rökin hjá hv. andmælendum þessa frv. Ég get fullvissað hv.þm. V.-Húnv. um það, að það breytir ekki á nokkurn veg afstöðu íslenzkra bænda til nefndarinnar né heldur því, hvort vel eða illa hefir tekizt skipun manna í n., þó að hann fullyrði og endurtaki oft, að með skipun Steingríms á Hólum sé bændastéttinni íslenzku greitt hnefahögg í andlitið. Ég þekki talsvert til íslenzkra bænda og hygg, að mikill meiri hl. bænda telji Steingrím vel fallinn til þessa starfa. Út af till.hv.þm. V.-Ísf. og ummælum nokkrum um það, að mér sem atvmrh. hafi illa farizt með því að skipa ekki sjálfstæðismenn í n., þá skal ég lesa þau orð, sem féllu frá mér við 1. umr., þar sem þau hafa verið færð til verri vegar bæði í ræðu og rituðu máli. Með leyfi hæstv. forseta: „Ef marka má orð hv.þm. Snæf., eru nú einhver veðrabrigði í Sjálfstæðisfl., því að hv.þm. skýrir frá því, eins og ég veik að áður, að Sjálfstæðisfl. vilji gjarnan taka þátt í störfum skipulagsn., og af því, að ég er gæfur og friðsamur maður, vil ég fyrir mitt leyti stuðla að því, að það verði athugað af n. þeirri, sem væntanlega fær þetta mál til meðferðar, hvaða möguleikar eru á, að þetta megi verða. Eins og ég tók fram, hafði ég skilið það svo af ræðum sjálfstæðismanna fyrir kosningarnar og skrifum flokksblaðanna, að Sjálfstfl. vildi ekki taka þátt í þessu starfi, en sé það svo, að flokkurinn óski þess nú, myndi ég fyrir mitt leyti vilja leggja til, að það verði athugað í n., hvort hægt er að ganga til móts við óskir flokksins í þessu efni“. Annað og meira sagði ég ekki en þetta. En ég skal gera nokkru fyllri grein fyrir, hvers vegna sjálfstæðismenn voru ekki skipaðir í n. þegar í upphafi. Það var af því, að einmitt þetta atriði í 4 ára áætlun flokksins, að skipa n. sérfróðra manna til að gera till. til bóta á skipulagi þjóðarbúsins, sætti mestum mótmælum hjá Sjálfstæðisfl. Blöð hans og ræðumenn á fundum andmæltu þessu ekki eingöngu sem endemis firru, heldur beint sem háska fyrir þjóðina, - líkt og nú, þegar mælskan kemst á hærra stig í ræðum þeirra. Það var því ekki ástæða til að ætla, að sjálfstæðismenn mundu óska eftir neinu samstarfi um það, sem átti að vinna. Eftir að ég sagði þessi orð við 1. umr., hefir engin ósk komið til mín um það, að menn úr Sjálfstæðisfl. yrðu skipaðir í n. Og ég verð að segja, að af þeim umræðum af hálfu sjálfstæðismanna, sem hér hafa farið fram, hefir ekki aukizt trú mín á, að þeir vildu vinnu með hollum huga að lausn þeirra verkefna, sem n. eru ætluð. Ég sé því ekki ástæðu til að greiða till.hv.þm. V.-Ísf. atkv., og ég mun greiða atkv. gegn henni. Til viðbótar skal ég taka það fram, að eftir því, sem ég þekki bezt til, þá er það alstaðar svo í útlöndum, þar sem n. hafa verið skipaðar til svipaðs verkefnis, að þær eru ekki þingkosnar, heldur beinlínis skipaðar af stjórninni, einmitt til þess að tryggja, að milli slíkra nefnda og þeirrar stjórnar, sem fer með völdin í landinu, geti tekizt sem nánust samvinna. Enda er næsta eðlilegt, að svo hljóti að vera. Út af ummælum, sem féllu hjá hv. 2. landsk. í sambandi við þann voða, sem hann taldi á ferðum vegna þess, hve sá hópur, sem hann kallaði „harkalið“ háskólans, væri fjölmennur, hefir borizt frá formanni og ritara Félags róttækra háskólastúdenta beiðni um að lesa upp eftirfarandi yfirlýsingu frá þeim: „Í tilefni af ummælum Magnúsar Torfasonar alþm. á Alþingi í kvöld vill stjórn „Félags róttækra háskólastúdenta“ taka þetta fram: Í Félagi róttækra háskólastúdenta eru menn úr öllum flokkum nema Sjálfstæðisflokknum, og tilgangur félagsins er að berjast gegn fasisma og íhaldi“. Þessi yfirlýsing frá formanni og ritara þessa félags sýnir a. m. k., að þeir vilja ekki fallast á, að kommúnistar ráði einir saman. En ég ímynda mér, að með „harkaliði“ hafi hann átt við kommúnista og nazista. Get svo látið útrætt um þetta. Þá verð ég í sambandi við ummæli - eða réttara sagt svigurmæli - hjá hv.þm. Snæf. og hv. 8. landsk. um fjarverandi þm., hv. 2. þm. Reykv., að taka það fram, að þau eru firra ein og fjarstæða. Þeir fullyrtu hér fyrir fjölda áheyrenda, að þessi hv.þm. hefði gengið um og hótað og ógnað öðrum þm. til að greiða atkv. á annan veg en hann hafði ætlað sér. En hvað segir sá, sem á að hafa orðið fyrir þessari árás? Ekki hefir hann verið aðspurður um sannleika málsins.

Það heyrðist, hvað þm. sagði

. Ég veit ekki, hvað vel þessi hv.þm. kann að leggja við hlustirnar, en þess eru ekki fá dæmi, að honum hefir misheyrzt. Þá vil ég víkja að bjargráðum Sjálfstæðisfl. sem hv. 8. landsk. drap á. Hann fullvissaði þingheim um, að umhyggja hans fyrir sjávarútveginum væri geysimikil. Nefndi hann tvö mál, sem ég drap á í minni ræðu, frv. um skuldaskilasjóð og frv. um fiskveiðasjóð, og náttúrlega frv. þeirra um fiskiráð. Ég vil þá aðeins endurtaka það, sem ég sagði áðan og hv.þm. bar ekki á móti-, að mjög sorgleg gleymska - að ég noti ekki stærra orð - hefir hent þessa áhugasömu menn, þegar þeir leggja til að gera ráðstafanir, sem kosta ríkið eina milljón kr. á ári, en nefna ekki einu orði, hvaðan tekjur eigi að koma til framkvæmdar þessum ráðstöfunum. Honum láðist að geta þess, hvernig ríkissjóður ætti að fá tekjur til að leggja fram þessa einu milljón. Er ástæða til að ætla, að þarna sé ekki eins mikil umhyggja á ferðum og hv.þm. vill vera láta, sérstaklega þar sem hv. 1. flm. að frv. um skuldaskilasjóð flytur samtímis annað frv., þar sem lagt er til, að sama fé sé ráðstafað á annan hátt. Getur ekki verið um mikla umhyggju að ræða hjá þessum hv.flm. Auðvitað þýðir ekki að flytja frv. um hjálp til handa einni stétt eða annari, ef ekki er um leið sýnt fram á, hvernig fjárins skuli aflað. Ég skal ekki vera margorður um fiskiráðið. Slík stofnun hefði aldrei haft vald til að gera nokkurt gagn, eins og frv. var. Að tilhlutun minni hefir verið lagt fram annað frv. sama efnis, sem frá mínu sjónarmiði er talsvert betra. Hv. 8. landsk. sagði, að undanfarið hefði flokkur farið með völd, sem studdur hafi verið af okkur jafnaðarmönnum. Hv. þm. veit, að við höfum aldrei átt mann í stj. fyrr en nú, og að síðan 1931 höfum við verið í beinni andstöðu við stj. Og síðasti atvmrh. var Magnús Guðmundsson, flokksmaður hv.þm., en samflokksmaður hv.þm. V.-Húnv. fór þá með landbúnaðarmál.

Ég talaði um árið 1927

. Við vorum ekki heldur í stj. þá, þó að við værum hlutlausir gagnvart stj. Þá er þetta ægilega vald, sem sumir segja, að n. sé fengið í hendur. Þetta vald á að vera svo ægilegt, að menn séu hundeltir sem glæpamenn, ef þeir ekki tjái n. öll sín leyndarmál. Allar þessar ógnir eru tómur hugarburður, sem ég veit, að þessum hv.þm. dettur ekki í hug að trúa sjálfum. Það vald, sem þessari n. á að gefa, er ekki meira en vald það, sem ýmsar n. hafa nú þegar til að krefjast skýrslna o. fl., eins og t. d. skattan. Og hér eiga, eins og þar, að liggja víti við, ef menn gefa ranga skýrslu eða ljúga til. Við nánari athugun sést, að ekki er minnsti voði á ferðum, einkum þegar þess er gætt, að í 2. gr. frv. er það tekið fram, að menn séu bundnir þagnarskyldu, eins og t. d. skattan.menn. N. hefir ekkert framkvæmdarvald. Hún á að koma með till. til lagasetningar, er síðar verða lagðar fyrir Alþ., sem ræður svo úrslitum málanna. Það er því ekki annað en hugarburður, að þótt ákveðinn flokkur eigi ekki menn í n., þá sé honum hætta búin. Ef n. heldur, að einhversstaðar sé úrbótar þörf, þá verða till, hennar athugaðar á þingi af öllum flokkum jafnt. Hv. 8. landsk. sagði, að ekki stoðaði að neita því, að n. ætti að vinna að þjóðnýtingu. Ég segi fyrir mig, að ég hefi hvorki játað þessu né neitað. Hver n.maður gerir sjálfsagt það, sem hann álítur bezt og réttast. En ég hefi ekki dregið dul á það, að ef ráðstafanir n. eiga að geta ráðið bót á því, sem ábótavant er, þá hljóta þær að beinast í þá átt, að afskipti hins opinbera af öllum atvinnurekstri verði meiri en áður. Hvort menn vilja kalla þetta þjóðnýtingu eða eitthvað annað, liggur mér í léttu rúmi. Ég hefi sýnt fram á það áður, að þjóðnýting er víðtækari en ríkisrekstur og að ríkisrekstur þarf ekki alltaf að heyra undir þjóðnýtingu.

Frsm. minni hl. (Thor Thors) Herra forseti! Það er margt í ræðum hv. andstæðinga, sem ég þyrfti að svara, en mér vinnst ekki tími til að minnast á nema fátt af því. Hæstv. atvmrh. las upp kafla úr fyrri ræðum sínum um væntanlega þátttöku sjálfstæðismanna í n. þessari og kom það einmitt skýrt fram þar, að Sjálfstæðisflokkurinn hefir aldrei æskt upptöku í n. Hann hefir aðeins vítt það, að gengið er fram hjá honum, ef tilgangurinn á annars að vera sá að n. verði til gagns. Það er því alrangt hjá hv.þm. Mýr., að ég hafi óskað eftir því fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins, að hann fengi sæti í þessari n. Það fór sem mig grunaði, að Framsóknarflokkurinn, eða hæstv. fjmrh. fyrir hans hönd, myndi mótmæla sósíalistastefnu Rauðku, eins og þessi n. er almennt kölluð, bæði utan þings og innan - en hæstv. fjmrh. er nú orðinn eins konar útbreiðslustjóri hjá Framsókn, líkt og Göbbels hjá nazistum. En þessi mótmæli verða þýðingarlítil, þegar málið er athugað nánar. Í fyrsta lagi er það vitað, að það er hæstv.atvmrh., sem hefir skipað n. Hann þekkir því manna bezt tilgang hennar og ætlunarverk. Í öðru lagi hafa sósíalistar meiri hl. n. og ráða því till. hennar. Og í þriðja lagi er það hæstv.atvmrh., sem á að taka við till. og rannsóknum n. og ræður, hverju hann vill sinna af þeim. Efast nú nokkur heilvita maður um, að hæstv.atvmrh. muni grípa fegins hendi við hverjum þeim till. til þjóðnýtingar, sem jafn áhrifaríkur flokksbróðir hans og hv. 2. þm. Reykv. leggur fyrir hann? Ég held ekki. Sósíalistinn Haraldur Guðmundsson ber áreiðanlega fram allar þjóðnýtingartill. sósíalistans Héðins Valdimarssonar. Ég vil skýra fyrir hæstv. ráðh., hvað ég meina með þjóðnýtingu. Hún er, samkv. alþjóðastefnuskrá sósíalista, ríkisrekstur fyrst og fremst. Allt, sem hann sagði um þetta, er barnalegt hjal, sem skiptir hér engu máli. Er það undarleg fræðsla, sem hann hefir fengið í Samvinnuskólanum, ef hann heldur, að samvinna sé þjóðnýting. Hann hlýtur að hafa átt þar góðan læriföður. Því sagði þá hæstv.atvmrh., að ekki væri hægt að hleypa sjálfstæðismönnum í n., af því að þeir væru hlynntir einstaklingsrekstri? Hefir þá Framsóknarflokkurinn og fulltrúar hans í n. lofað að vera á móti einstaklingsrekstri? Hvað gerir nú Framsóknarflokkurinn, þegar sósíalistarnir í n. bera fram þjóðnýtingartill. sínar? Hann á þá um það að velja, hvort hann vill heldur virða vilja meiri h1. þjóðarinnar og snúast gegn þjóðnýtingunni eða njóta sætleiks valdanna í faðmlögum við sósíalista. Enginn þarf að efast um, hvor kosturinn verður valinn. Framsóknarflokkurinn mun ætíð meta meira eigin völd en afkomu og heill þjóðarinnar. Gangur þessara mála er því alveg augljós. Mótmæli hæstv. fjmrh. eru því ekkert annað en kisuþvottur. Væri Framsóknarfl. alvara, þá myndi hann, sem hefir forsæti ríkisstj. í sínum höndum, víkja þeim ráðh. úr ráðuneytinu, sem ekki væri flokknum sammála í jafnstórvægilegu máli og þessu, máli, sem í raun og veru markar höfuðlínur stjórnmálabaráttunnar. Ef alvarlegur ágreiningur væri innan ráðuneytisins um slíkt stórmál, þá hlyti það vissulega að leiða til samvinnuslita. En það er enginn ágreiningur um þessar einokanir. Enda fór hæstv. fjmrh. beinlínis að gylla þjóðnýtinguna í lok ræðu sinnar og taka upp faguryrði Alþýðublaðsins og blekkingar um hana. Hafa ekki allar hendur hv. framsóknarmanna og sósíalista verið uppi í einu hér í þinginu til að samþ. öll hin nýju einokunarfyrirmæli? Ekki er annað sjáanlegi en að allt stj.liðið standi að frv. um einokun á bifreiðum og mótorum og hverskonar rafmagnsáhöldum. Svo er ennfremur að sjá af blöðum stj. sem bæði framsóknarmenn og sósíalistar standi að hinu nýja frv. hæstv.atvmrh. um fiskimálan. Þar er allt frjálsræði um verkun, sölu og útflutning fiskjar tekið af framleiðendum og beinlínis stefnt að því að brjóta niður hina frjálsu samvinnu fiskframleiðenda um fisksöluna, sem framleiðendur undu vel við orðið hefir þjóðinni til stórkostlegra hagsbóta undanfarin ár. - Það er ekki rétt hjá hv.þm. Mýr., að þarna hafi verið um einokun að ræða. Það voru allir sjálfráðir um það, hvort þeir vildu taka þátt í þessum samtökum, og öllum frjálst að vera utan þeirra. Þessa frjálsu samvinnu, sem er formuð eftir og byggð á óskum framleiðenda sjálfra, virðast svo kallaðir samvinnumenn stjórnmála vilja feiga. Þeir vilja nýja síldareinkasölu á þessu sviði. - Öll framkoma hv. framsóknarmanna hér á þingi bendir vissulega til þess, að ekki sé aðeins um að ræða samstarf við sósíalista, heldur og fulla sameiningu í háskalegum anda einokunarinnar. Og hv. framsóknarmenn verða að skilja það, að þjóðin lítur meir á athafnir en innantóm orð og glamur. Hv. andstæðingar hafa talið þessa almennu rannsóknarn. réttlætast af erfiðleikum tímanna. Sjálfstæðisfl. hefir ekki átalið, að skipuð yrði n. til að rannsaka hið ískyggilega ástand atvinnuveganna, enda stendur deilan ekki um það atriði. Ég vil nú fyrst leyfa mér að benda á hin alvöruþrungnu orð hv. 2. landsk. Það er vissulega ástæða til fyrir þjóðina að hugleiða gaumgæfilega álit hins reynda og merka lögfræðings á þessu máli.  En þessi rannsóknarheimild er ekki aðeins einsdæmi. Hún getur líka verið ósvífin ránsheimild. - Hér hafa á undanförnum árum myndazt nokkur iðnfyrirtæki. Þau hafa byrjað í smáum stíl, en náð fótfestu með tímanum, öðlazt reynslu og þekkingu og beitt þessu til endurbóta á atvinnurekstrinum. Ég skal hér nefna sjóklæðagerð, vinnufatagerð, ölgerð og smjörlíkisgerð. Nú er hinn rauði rannsóknarréttur, þegar áður en hann fær heimildina, farinn að skrifa þessum iðnrekendum og heimta af þeim nákvæmar skýrslur um allt varðandi fyrirtæki þeirra. Þess er krafizt, að þessir menn, sem með dugnaði og árvekni hafa unnið upp fyrirtæki sín, afhendi hinum rauða rannsóknarrétti alla sína þekkingu, alla sína dýrmætu og dýrkeyptu lífsreynslu. Og til hvers? Til þess, að þetta sé notað til að drepa og einoka atvinnurekstur þeirra. Hér er því beitt brögðum og eignaráni. 62. gr.stjskr. verndar eignarréttinn. Sú vernd nær til allra veraldlegra og andlegra verðmæta. Til eignarnáms þarf almennings þörf, enda komi fullt verð fyrir. Ég vil nú spyrja: Hverjar bætur eiga hér að koma fyrir afsal verzlunarþekkingar og lífsreynslu? Ég býst við, að þær verði heldur smávaxnar. Atvinnuþörf og heimili þessara manna munu reyna það. Hv. andstæðingar hafa talað um ótta sjálfstæðismanna við þessar rannsóknir. Hverri hlutlausri og vinveittri rannsókn yrði vissulega fagnað af atvinnurekendum, því að hún hefði þann árangur einn, að opna augu manna fyrir erfiðleikum þeirra - enda hafa slíkar rannsóknir farið fram og ekki verið amazt við. En svokölluð rannsókn hins rauða rannsóknarréttar er beinlínis gerð í þeim tilgangi að drepa atvinnurekstur manna. Hún er heimsókn manna, sem bera vopn undir klæðum sínum. Þess vegna er slíkri rannsókn kröftulega mótmælt. Deiluefnið er hér í fyrsta lagi það, að þessi n. er samkv. skipan sinni pólitískt einlit, í öðru lagi það, að n. hefir verið gerð tortryggileg samkv. yfirlýsingu hæstv.atvmrh. og blaðs hans, sem bendir ótvírætt til þess, að þjóðnýting á að vera hlutverk hennar, og svo í þriðja lagi það, að svipta á Alþingi rétti þeim, er það hefir samkv. 34. gr. stjórnarskrárinnar. Ég þykist nú hafa bent á það, að með þessu frv. er stefnt að byltingu á öllum sviðum atvinnulífsins. Þjóðinni má að vísu vera það mikil huggun, er af þessu hljótast hin mestu vandræði, að þau hafa verið vendilega skipulögð og undirbúin. En það má hæstv.ríkisstj. vita, að meiri hl. þjóðarinnar mun kunna henni litlar þakkir fyrir þetta, - og ekki er hún öfundsverð af þeirri göfugu viðleitni að leggja fjötra og handjárn á atvinnurekendurna í landinu. Þess verður þá væntanlega ekki langt að bíða, að við sjáum hv. stjórnarliða margmenna á hinni fjörlitlu Rauðku yfir rústir atvinnulífsins við hrópandi kvalræði atvinnuleysis og eymdar. Ætli það fari þá ekki svo, að Rauðka svigni undir ofþunga riddaranna og þeir hinir glæstu knapar falli sjálfir ofan í annara grafir. Það er athyglisvert, að á þessum tímum erfiðleika, vandræða og utanaðkomandi hættu sameinast aðrar þjóðir til sameiginlegra átaka gegn óvinunum. Hér á landi er leitazt við á slíkum geigvænlegum hættutímum, og það af sjálfri ríkisstj., að stofna til harðvítugs innanlandsófriðar - í þeim tilgangi að drepa niður ýms þau öfl, sem á farinni braut hafa reynzt þjóðinni til drýgstra þrifa og farsældar (sbr. öll einokunarfrv. stj.). Vér verðum að vona, að heillavættir þjóðar vorrar bjargi henni úr þessum voða. Ég sé, að hæstv. forseti vekur athygli mína á því, að ræðutími minn sé útrunninn. Ég býð því honum og öllum áheyrendum góða nótt.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Ég vil byrja á því að svara nokkrum orðum aðstoðarmanni íhaldsins, hv.þm. V.-Húnv. Í ræðu hans kom fram mikil gremja, og veit ég vel, af hverju. Ég veit, að hv. áheyrendur munu líka skilja það. Fyrir skömmu var landbrh. Þorsteinn Briem deildarstjóri í stjórnmáladeild íhaldsins. Hann fékk þá heimild frá Alþ. til að skipuleggja afurðasölu bænda. Þetta var á vetrarþinginu 1933. Það ár leið allt án þess að samkomulag yrði. Varð þá um haustið meira hrak á markaði bænda en áður hafði verið og batnaði ekkert þeirra hagur, þó að í ráðh.stóli sæti þessi maður, sem stjórnar gerðum hv.þm. V.-Húnv. Ástæðan til þess, að honum tókst ekki að framkvæma þetta þýðingarmikla mál bændanna verður ljós, þegar þess er gætt, að hann starfaði þá með Sjálfstæðisfl., sem alltaf hefir sýnt slíkum málum hinn mesta fjandskap. Ég skal lesa hér upp, með leyfi hæstv. forseta, nokkur ummæli úr blaði þessa flokks, sem sýna undirtektir hans undir afurðasölumálið, þegar það komst loksins til framkvæmda fyrir atbeina Framsóknarfl. Í Morgunblaðinu 24. ágúst. stendur þetta: „Þessi skattur á kjötið innanlands er auðvitað mjög tilfinnanlegur, og hann kemur langsamlega þyngst niður á þeim bændum, sem hingað til hafa notið Rvíkurmarkaðsins. Til þess að þeir geti notið verðhækkunar á kjöti innanlands, þarf verðhækkunin að vera mjög mikil. En afleiðing þeirrar verðhækkunar verður óhjákvæmilega stórfelld minnkun á neyzlunni, því kaupgeta almennings þolir ekki mikla verðhækkun á þessari vöru, verðhækkun, sem nemur skattinum einum, er svo tilfinnanleg, að erfitt verður að hækka verðið þar fram yfir svo nokkru nemi“. Svona eru nú undirtektir þess blaðs, sem hv.þm. V.-Húnv. fylgir að öllum málum hér í d. En ekki nóg með þetta. Þann 7. sept. skrifar sama blað: „Skipulagning kjötsölunnur hefir til að byrja með verið framkvæmdi þannig, að verkamenn verða að neita sér um að borða kjöt, því verðið hefir verið sett svo hátt, að þeir hafa ekki ráð á að kaupa kjötið“. Og við sama tón kveður í mörgum öðrum greinum blaðsins. Það sýndi sig í fyrra, að Þorsteinn Briem gat ekki ráðið til lykta þessu máli, enda þótt hann hefði heimild til þess. En svo þegar Framsóknarfl. tekur völd ásamt sósíalistum, fæst bráð lausn á málinu. Maður skyldi nú ætla, að þessu hefði verið fagnað í blöðum Bændaflokksins. En því er nú ekki að heilsa. Í blaðinu Framsókn, sem hv.þm. V.-Húnv. styðst við, stendur þessi klausa 3. sept.: „Nú er framkvæmt á Íslandi það víðtækasta eignarnám, sem fram hefir farið um langt skeið - Aðalframleiðsluvörur fjölmennustu stéttar þjóðfélagsins, bændanna, kjötið og mjólkin, eru teknar eignarnámi, að því leyti, sem bændurnir eru sviptir rétti til að ákveða verðið á þessum vörum sínum, en ríkið tekur það vald í sínar hendur. Í fullan aldarfjórðung hefir Sláturfélag Suðurlands ráðið kjötverðinu í Reykjavík. Nokkuð skemmri tíma hefir Mjólkurfélag Reykjavíkur, og síðar Mjólkurbandalagið, ráðið mjólkurverðinu í Reykjavík. Og á þriðja tug ára hefir Kaupfélag Eyfirðinga ráðið kjöt- og mjólkurverðinu á Akureyri“. Þetta er það, sem blaðið hefir til málanna að leggja. Því hefir aldrei verið eins vel svarað og af bónda einum, sem ég átti tal við á fundi fyrir austan nýlega. Hann sagði: „Þeir segja, að við höfum haft okkar eigið verðlag á kjöti og mjólk. Dettur ykkur í hug, að við hefðum skammtað okkur 72 aur. fyrir kg. af bezta kjöti og 55 aura fyrir kg. af saltkjöti, ef við hefðum verið einráðir um það“. Nei, Bændafl. og aðrir, sem ekki hafa gert neitt á meðan þeir höfðu aðstöðu til þess, ættu ekki að vera að fjargviðrast yfir því, að bændur séu ekki einráðir um verð á afurðum sínum. Þessar árásir Bændaflokksmanna eru alveg gripnar úr lausu lofti, og einungis frambornar af því, að þeir öfundast yfir því, að aðrir gátu framkvæmt löggjöf, sem þeir gátu sjálfir ekki framkvæmt, meðan þeir höfðu völd til þess að gera það. Af þessu skilst gremja hv.þm. V.-Húnv. Honum gremst það, að spádómar hans, sem komu fram, þegar Framsóknarfl. hóf samstarf við jafnaðarmenn, hafa ekki ræzt. Framsóknarfl. hefir tekizt að leysa aðalvandamál bændanna með samstarfi við jafnaðarmenn. Það er eðlilegt, að honum gremjist að verða að bíta í hið súra epli. Hv. þm. var að tala um, að skemmdir hefðu orðið á l. frá því að milliþingan. gekk frá þeim, og þar eru frá hans sjónarmiði aðallega fólgnar í því, að neytendur hafa fulltrúa í kjötverðlagsnefndinni. Ég verð nú að segja það, að í þessu er fólgin mikil grunnhyggni, og að þarna kemur fram misheppnuð tilraun til þess að taka sig út í augum bændanna og þóknast þeim. Það er vitanlegt, að ef bændur hafa meirihl.vald í nefndinni, þá er það þeim til bóta, að neytendurnir hafi fulltrúa, svo að þeir geti kynnt sér, hvað verð á afurðunum má vera hátt. Þegar neytendurnir hafa fulltrúa í n., eru miklar líkur til þess, að þeir geti öðlazt skilning á þörf bændanna, og að neytendurnir taki verðlaginu vel og skipti við bændur heldur en ef boginn af ókunnugleika væri spenntur of hátt. Þá girði hv.þm. tvö atriði í hinum nýju 1. að umtalsefni. Hann sagði, að verðuppbótin væri of lág, því að útflutta kjötið yrði í lægra verði en í fyrra. En það er ekkert hægt að segja um það, hvað verðlagið verður, og að segja, að það sé 10 aur. lækkun frá því í fyrra, er gripið úr lausu lofti. En hitt er auðvitað annað mál, að verðið getur hrapað svo mikið, að verðuppbótin nægi ekki. Þess vegna hefir Framsóknarfl. beitt sér fyrir því að hækka verðjöfnunargjaldið frá því, sem það var upphaflega ákveðið. Ennfremur hefir það komið fram við umr. hjá hæstv.forsrh., að stj. er að láta fara fram rannsókn um það, hvernig eigi að fara að, ef kjötið hrapar svo í verði, að verðjöfnunargjaldið nægi ekki. Rétt eftir þessi ummæli kemur svo flokksbróðir hv.þm., Þorsteinn Briem, í Ed. fram með till. um það, að í kjötl. verði sett ákvæði um það, að ríkissjóður greiði uppbót til bænda, ef kjötið hrapar í verði á erlendum markaði. En þessi till. var felld, og það var vegna þess, að kjötið, sem selt er á innlendum markaði, á í framtíðinni að bera uppi mismuninn. Þetta á því ekki heima í framtíðarlöggjöf um þetta efni. Það sést á sínum tíma, hvernig leyst verður úr þessu, ef brýn þörf er fyrir hendi. Hv. þm. var að tala um mjólkurlækkunina og reyndi að gera hana tortryggilega. Ég verð nú að segja það, að vegna undirtekta þeirra, sem málið hefir fengið hjá Bændafl. og Sjálfstæðisfl., þá var alveg sérstök ástæða til þess að reyna að gera framkvæmd l. vinsæla meðal neytenda. En það er ekki víst, að þurft hefði að framkvæma mjólkurlækkun, ef skaplega hefði verið tekið í málið af hálfu andstæðinga stjórnarinnar. Hv. þm. sagði, að lækkunin hefði verið gerð stjórninni til lífs. Ég vil þá benda á það, að haustið 1932 var gerð veruleg mjólkurlækkun, eða helmingi meiri en nú. Hvaða stj. var verið að bjarga þá? Var það ekki þannig, að mjólkurframleiðendurnir sjálfir álitu, að það væri hagstætt fyrir þá? Því það getur beinlínis verið óhagstætt að hafa verðið svo hátt, að það takmarki söluna. En það, sem mestu máli skiptir, er það, að hægt sé að selja mestan hluta mjólkurinnar nýjan, og að mjólkin fari ekki til vinnslu. Aukning mjólkursölunnar er aðalatriðið, en ekki það, hvort verðið er miðað við 40 aur. eða ekki. Um sjálfstæðismenn er ekki hægt að sjá annað en að þeir hafi hreinlega gefizt upp í því að rökræða málið. Hv. þm. Snæf. sagði, að með þrennu móti væri sannað, að n. væri ætlað að vinna að þjóðnýtingu. Í fyrsta lagi hlyti atvmrh. að vita gerst um það, hvað n. væri ætlað að gera, þar sem hann hefði skipað hana. Það sjá nú allir, hversu mikils virði þessi röksemd er. En hvað sem atvmrh. ætlast til, að n. geri, þá getur hann engu um það ráðið því að n. hefir óbundnar hendur í starfi sínu. Í öðru lagi sagði hann, að mætti sjá það af því, að Alþýðufl. hefði meiri hl. í n. En um þessa n. er það að segja, að hún hefir aðeins tillögurétt, og það skiptir því litlu máli, hverjir hafa meiri hl. í henni, þar sem hún hefir aðeins tillögurétt, en stj. og Alþ. verða að taka till. hennar til yfirvegunar og leggja úrskurð á það, hvort þær eru þess virði, að þær séu teknar til greina. Og í þriðja lagi álítur hv.þm., að af því að Har. Guðmundsson er jafnaðarmaður og stjórnar atvinnumálunum, þá sé sjálfsagt, að hann taki till. hráar frá Héðni Valdimarssyni og framkvæmi þær. En till. verður að leggja fyrir ríkistj. í heild og Alþ., og Haraldur Guðmundsson getur ekki framkvæmt þær, nema Alþ. fallist á þær. Sjálfstæðisfl. hefir því sjálfur fellt dóm yfir sér með því að safna saman þessum þremur atriðum, sem öll eru einskis virði. Að endingu sagði hv.þm. Snæf., að með orðinu ríkisrekstur ætti hann við hið sama og Haraldur Guðmundsson þegar hann talaði um, að n. ætti að stefna að, þjóðnýtingu, en með henni væri stefnt að ríkisrekstri. Alþýðufl. skýrgreinir þjóðnýtingu þannig, að orðið nær ekki eingöngu til ríkisrekstrar, heldur einnig til sérhverrar íhlutunar af hálfu hins opinbera, sem fer í þá átt, að atvinnufyrirtækin séu rekin með hagsmuni almennings fyrir augum.

Magnús Torfason Hugurinn hefir nú reiknað víða hjá hv. ræðumönnum, og get ég ekki betur séð en að með þeim hafi stofnað verið til eldhúsdagsumr. En ég mun ekki fara í eldhúsið, heldur halda mér við dagskrárefnið, en það er ekki annað en það, hvort fá eigi þessari n., sem hæstv.ríkisstj. hefir skipað, það vald, sem um getur í frv. Um þetta eitt ætla ég að ræða. Hæstv. atvmrh. fórust þannig orð viðvíkjandi ræðu minni, að það hefði mátt skilja svo sem ég hefði haldið því fram, að frv. færi í bág við stjórnarskrána. Ég sagði ekki eitt orð í þá átt. Ég fór af ásettu ráði fram hjá því. Þessu til sönnunar vil ég benda hæstv.atvmrh. á það, að ef ég hefði litið svo á, að frv. bryti í bág við stjskr., þá hefði ég risið upp við 1. umr. og heimtað úrskurð forseta um það efni. En ég sé ekki betur en það, að fá slíkri einlitri flokksnefnd sama vald og 34. gr.stjskr. fær þingnefnd sé mjög varhugaverð og háskaleg braut. Við verðum að ganga út frá því, að við höfum ekki sopið kálið úr ausunni, ef það verður gert. Ég játa það fullum fetum, að löggjafinn hefir rétt til þess að veita hverri n. slíkt vald. En það er varhugavert að ganga langt á þessari braut. Og það verður að fara varlega með þetta vald, og sérstaklega er ég hræddur um, að ef harkaliðið næði völdum, gæti það notað það til þess að misþyrma þingræðinu. Ég held, að ég þurfi ekki fleiru að svara, sem tekið hefir verið fram. Ég tel það ekki, þó lesin hafi verið upp yfirlýsing um það, hverjir væru í hinum ýmsu flokkum menntamanna. Ég tók það fram, að lýðræðisflokkurinn hefði fengið 48 atkv. Ég gat ekki betur séð af blaðinu, sem ég las, en að öfgaflokkarnir stæðu að hinum listanum. Það lítur út fyrir, ef það hafa verið framsóknarmenn og jafnaðarmenn, sem ekki fylgdu lýðræðisflokkunum, að þeir vilji ekki vera þekktir fyrir að fylgja honum, og finnst mér þá, að það liggi talsvert í því. Að öðru leyti hvað efni málsins snertir skal ég taka það fram, að ég get ekki séð, að nægileg rök séu fyrir því að fá slíkri flokksnefnd þetta vald. Það hefir ekki verið sönnuð þörfin á því, að fá n. þetta vald. Og ég veit ekki til, að nein kvörtun hafi komið frá nefndinni um það, að hún geti ekki unnið sitt starf. Það þýðir ekki að vísa í vald skattanefnda. Þar er sá stóri munur, að þær vinna undir ábyrgð annara og hafa yfir sér nefnd, sem getur tekið í taumana, auk þess sem þær eru ópólitískar nefndir. Ég skal svo ekki hafa þessi orð lengri, því ég býst við, að samflokksmaður minn þurfi að svara einhverju.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Hæstv. fjmrh. kom með gusti miklum og talaði um gremju í ræðu minni. Ég held nú, að gremjan hafi aðallega verið á hans hlið og verið gagnvart hans eigin tilfinningu um það, hvernig. hann hafi leyst start sitt af hendi sem fulltrúi bænda. Hann finnur, að hann hefir orðið að láta í minni pokann vegna áleitni sósíalista. Hann er gramur yfir þessu þróttleysi flokks síns og yfirgangi sósíalista og að hafa orðið að beygja sig fyrir þeim. Hann talar um, að Þorsteinn Briem hefði haft aðstöðu til þess að koma ýmsum landbúnaðarmálum í framkvæmd á meðan hann sat í landsstjórninni. Hann gleymir því, að í stjórnartíð fyrrv. stj. var unnið mikið að hagsmunamálum bænda. Þá var stofnaður Kreppulánasjóður og nauðsynlegur undirbúningur gerður að alhliða viðreisn landbúnaðarins, og mun hann bera árangur svo framarlega sem núv. stj. skilur hlutverk sitt. Í þessu sambandi nefndi hann skrif blaðanna og vildi leggja að jöfnu blaðið Framsókn og blöð sjálfstæðismanna, Morgunblaðið og Vísi. Hann las upp kafla úr Morgunblaðinu. Ég ætla nú ekki að fara að verja skrif þess, því að þau hafa verið ógætileg og ekki til þess að bæta aðstöðu bænda. En það hefir þó ekki gengið lengra en svo að segja, að verðhækkunin sé svo tilfinnanleg, að verð á kjöti megi ekki vera hærra. En samkv. skýrslum hagstofunnar, sem gefnar hafa verið út fyrir september, sést, að kjötið hefir ekki hækkað frá því í fyrra, heldur er verðið lítið eitt lægra.

Þetta er vitleysa

. Hæstv. fjmrh. þarf ekki annað en lesa skýrslur hagstofunnar til þess að sjá, að ég fer með rétt mál. - Því verður ekki neitað, að Framsóknarfl. á sök á því, að stjórn þessara mála var að nokkru leyti dregin úr höndum bændanna. Hæstv. fjmrh. segir, að það sé nauðsynlegt að hafa fulltrúa frá neytendum í nefndum. Alþýðufl. hefir auðvitað viljað hafa það svo. Hann vill fá 2 aur. lækkun á mjólkinni fyrir nýár og 5 aur. eftir nýár. En er þetta velvilji í garð bænda? Mér finnst, að það hafi ekki verið ástæðulaust að halda því fram, að þeir fengju sjálfir að ráða þessum málum. Það þykir engin goðgá hjá Norðmönnum, að bændurnir hafa þar sjálfir stjórn þessara mála með höndum. En þar er bændum líka borgið með afurðasölu sína. Hæstv. fjmrh. sagði út af þeim upplýsingum, sem ég gaf um verð á útflutta kjötinu, að það væri sagt út í loftið. Ég hefi nú ekki ómerkari mann fyrir mér í þessu efni en hæstv.forsrh. Hann lýsti því yfir í Árnessýslu, að verðið á kjötinu yrði eins og ég sagði.

Það er kyndugt

. Það er kannske kyndugt í þessu tilfelli, en það er þó rétt með farið, og vil ég vitna í áheyrendur í Árnessýslu, sem heyrðu hæstv. ráðh. segja þetta. - Hæstv. fjmrh. talaði á móti till. Þorsteins Briem um styrk úr ríkissjóði til verðjöfnunar. Hann sagði, að innlendi markaðurinn ætti í framtíðinni að bera uppi verðmismuninn á innl. og erl. markaði. En ef innlendi markaðurinn getur það ekki, því þá ekki að greiða úr ríkissjóði? Hæstv. fjmrh. var ekki smeykur við að greiða hlutaruppbót til sjómanna. En þar var hann líka keyrður áfram af sósíalistum.

Það þurfti ekki að keyra mig. Ég var fús til þess

.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég vil leyfa mér að vekja athygli hv.þd. og annara á tveim atriðum. Í fyrsta lagi á því, hversu miklum gífuryrðum andmælendur frv. hafa beitt, án þess að sýna nokkra viðleitni í þá átt að finna orðum sínum stað. Í öðru lagi vil ég benda á, að í ræðum andstæðinga frv. er annað atriði ennþá eftirtektarverðara og varhugaverðara. Ef þeir hafa gaman af því að nota stóryrði, þá er auðvitað ekkert við því að segja, þó þeir skemmti sér við það. Þeir hafa viðurkennt, að rík ástæða er til þessarar n.skipunar. Þeir hafa viðurkennt, að verkefni n. er mikilsvert, og að það sé nauðsyn stórfelldra aðgerða. Og eftir því sem leið á umr. var minni áherzla lögð á það, að nefndarmennirnir væru ekki vel hæfir menn. En því miður hefir í ræðum sjálfstæðismanna í kvöld borið greinilega á þeim tilgangi að eggja þá, sem trúa orðum þeirra, á að gefa nefndinni ekki upplýsingar, sem henni eru nauðsynlegar til þess að geta unnið að sínu hlutverki, og þeir hafa reynt að gera nefndinni tortryggilega, til að draga úr því, að nefndinni yrðu gefnar skýrslur eða gefa henni rangar skýrslur, það geri ekkert til. Ég vil nú benda áheyrendum á, hvernig þessar ráðleggingar Sjálfstæðisflokksins eru, að menn skuli ekki gefa skýrslur eða gefa þær rangar. Ég vil aftur á móti eggja menn á að gefa nefndinni sem beztar og gleggstar upplýsingar. Eigi hennar verk að verða til úrbóta, þá eiga þeir menn, sem ekki gefa nefndinni réttar upplýsingar, á hættu, að nefndinni verði ekki kleift að undirbyggja þær till., sem þarf að gera og nauðsynlegar eru. Þetta vil ég biðja menn að leggja sér á hjarta. Hv. 2. landsk. sagði í sinni síðari ræðu, að hann hefði ekki haldið því fram, að frv. færi í bága við stjórnarskrána. Hinsvegar virðist hv.þm. Snæf. kominn aftur á þá skoðun, að frv. sé brot á stjórnarskránni, og af því hann taldi, að hv. 2. landsk. stæði sér nærri í þessari skoðun, fór hann að gera gælur við hann, skjalla hann með blíðyrðum og hæla honum fyrir lögspeki. Ég verð nú að segja það, að það er í fyrsta sinni, sem ég heyri sjálfstæðismenn hæla hv. 2. landsk. eða bera hrós á hann. Það er náttúrlega ekki nema frómt og fallegt að tala vel um fólk, ef eitthvað er með því meint. En ég vil fullyrða, að þær fullyrðingar, að hér sé um brot að ræða á eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar, eru staðhæfingar út í loftið, og sama er að segja um 34. gr. stjórnarskrárinnar, hún er ekki heldur brotin með frv. þessu. Það hefir verið talað um, að hér væri verið að beita brögðum, og hér væri um eignarán að ræða, væri verið að hnýsast í verzlunarþekkingu og lífsreynslu einstaklinganna. Þetta eru ekki annað en staðlausir stafir og orðagjálfur. Að gefa þessari n. heimild til að krefja um upplýsingar er ekki annað en það, sem skattanefnd hefir fengið, þetta er alveg hliðstætt því að gefa skattanefnd upplýsingar. Ef á að telja verzlunarþekkingu til fjár eða eignar einstaklinga, er ekki meir, að telja þá eign fram en aðrar. En að halda því fram og tala um, að hér eigi að hnýsast í helgustu leyndardóma sálardjúpsins, það nær vitanlega engri átt. Hv. 2. landsk. vildi halda því fram, að skipulagsnefndin væri ekki hliðstæð skattanefndum, þær væru ópólitískar. Mér er ekki kunnugt um annað en að í skattanefndum séu pólitískir menn á borð við þá, sem eru í þessari n., og ég veit ekki betur en að menn hafi skipzt í pólitíska flokka við kosningar í þessar nefndir. Þagnarskylda er lögð þeim á herðar til að tryggja það, að vitneskja sú, sem berst henni í hendur, verði ekki notuð til að spilla fyrir einstaklingunum. Ég get nú gefið þær upplýsingar, að hverjum manni er fyllilega óhætt að gefa allar upplýsingar. Þær munu ekki og skulu ekki verða birtar. Ég vil einnig benda á, að þegar hv. sjálfstæðismenn tala með fjálgleik og helgisvip um, hve hraklegum misrétti þeir hafi verið beittir að fá ekki mann í nefndina, þá minnast þeir ekki á mþn. í sjútv.-málum, sem mikið hefir verið rætt um og skipuð var á sínum tíma af Magnúsi Guðmundssyni, og hún var ekki skipuð af stjórninni án íhlutunar Alþ., heldur eftir ályktun Nd. Þessi nefnd átti að kynna sér hag útgerðarinnar, en í hana var enginn Alþýðuflokksmaður settur. Þó er víst, að mikill hluti þeirra manna, er eiga afkomu sína undir þessari atvinnugrein, skipast í sveit með alþýðuflokknum, en þeim vísa manni þóknaðist ekki að skipa neinn úr þeirra hópi, heldur skipaði þá eftir pólitískum lit, eða þá Jóhann Jósefsson, þm. Vestm., sem hefir verið mikill bardagamaður fyrir sinn flokk, og með honum þm.N.-Ísf., Jón A. Jónsson, og síðan í forföllum 6. þm. Reykv., Sigurð Kristjánsson, sem er þekktur bardagamaður úr Heimdalli, og svo einn framsóknarmann, en þeir eru þó tveir í skipulagsnefndinni. Ég vildi aðeins benda á tvöfeldnina hjá þessum hv. flokki. Þeirra ráðh. hefir nýlega skipað nefnd og útilokað gersamlega úr henni áhrif Alþýðuflokksins, en svo fyllast þeir vandlætingu yfir skipun þessarar nefndar. Ég skal svo að lokum þakka þeim, sem á hlýddu, og vil láta í ljós þá von, að áheyrendum sé ljósara en áður, að ef ráða á bót á þeim vandræðum, sem nú steðja að, er nauðsyn á að fá heildaryfirsýn um ástandið í landinu og byggja síðan á því till. til úrbóta, eftir því sem hægt er.

Frsm. minni hl. (Thor Thors) Ég vil aðeins geta þess, að ég hafði kvatt mér hljóðs, því margt í síðustu ræðum er ósvarað. En fyrir vinsamleg tilmæli forseta mun ég geyma það til 3. umr.

Frsm. (Stefán Jóh. Stefánsson) Þetta frv. er flutt af meiri hl. fjhn., að beiðni fjmrh. Það er þannig til orðið, að með l. um ríkisskattanefnd, nr. 20 frá 1932, var gerð sú breyt. um áfrýjun yfirskattanefndar til úrskurðar um útsvör, að áfrýjað skyldi til ríkisskattanefndar í staðinn fyrir, að það var áður til atvinnumálaráðuneytisins. En þegar búið er að samþ. frv. um tekju- og eignarskatt, sem í dag var afgr. úr þessari d., þá eru l. um ríkisskattanefnd tekin þar inn í einn kaflann, en l. frá 1932 numin úr gildi, og þá eru ekki til nein ákvæði um það í útsvarslögunum, hvort áfrýja megi úrskurði yfirskattanefndar um útsvarsupphæð. Þess vegna er lagt til, að þetta verði samþ. óbreytt frá því sem það áður var, sem sé þannig, að ríkisskattanefnd verði æðsti dómstóllinn um upphæðir útsvara. Vænti ég svo, að frv. fái að ganga fljóti gegnum d., og að því verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr.

Jakob Möller Ég vildi aðeins gera grein fyrir því, hvers vegna minni hl. fjhn. er ekki meðflm. þessa frv. Það er ekki af því, að hann sé frv. mótfallinn í raun og veru, heldur stendur svo á þessu, að þegar greidd voru atkv. í n. um þetta mál, var ekki útséð um afdrif frv. um tekju- og eignarskatt, en því frv. var minni hl. mótfallinn. En hann mun ekki leggjast á móti samþykkt þessa frv. í kjölfar frv. um tekju- og eignarskatt.

Jón Pálmason Ég á hér litla brtt. á þskj. 467, og er efni hennar það, að innfluttum trjáplöntum sé bætt við þær vörur, sem ekki á að greiða toll af eftir frv. Mér finnst óviðeigandi, þegar á að fara að gera gangskör að því að efla skógræktina í landinu, að greiddur sé tollur af trjáplöntum. - Í samræmi við þessa brtt. flyt ég brtt. um að breyta um leið nafni frv. - Ég tel ekki ósanngjarnt, að samþ. verði brtt. á þskj. 465, um tollfrítt kassaefni. Annars sé ég ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál.

Emil Jónsson Örfá orð út af brtt. á þskj. 465. - Ég tel í raun og veru, að þessi brtt. eigi rétt á sér, en þó held ég, að hún þurfi athugunar við. Hér er nú ein kassagerð starfandi. Forstöðumaður hennar hefir tjáð mér, að hann kaupi efni sitt af ýmsum timburverzlunum hér í bænum. Það yrði því eins og stendur næsta örðugt að hafa eftirlit með því, hvaða efni er notað hér til kassagerðar. Ég hefi spurt forstöðumann kassagerðarinnar, hvaða öruggt ráð hann gæti bent á til þess að ekki yrði farið í kringum ákvæði það, sem í brtt. felst, en hann kvaðst að svo stöddu ekki geta bent á óyggjandi ráð til þess.

Frsm. (Guðbrandur Ísberg) Um brtt. á þskj. 465 get ég látið nægja að vísa til þess, sem hv. síðasti ræðumaður hefir þegar sagt. Hinsvegar verð ég að leggjast alveg á móti brtt.hv.þm. A.-Húnv. á þskj. 467. Það er þó ekki af því, að ég sé í sjálfu sér andvígur efni hennar, heldur af því, að hér er um gersamlega óskylt efni að ræða, og ætti því að koma sérstakt frv. fram um tollfrelsi fyrir trjáplöntur, en ekki blanda þeim saman við iðnaðarvörur, sem eru algerlega fjarskyldar, enda er þar nauðsynin á tollfrelsi meiri. Ég legg því til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Of skammt var liðið frá 2. umr. og frá útbýtingu brtt. 847. - Afbrigði leyfð og samþ. með 9 shlj.atkv.

Jón Pálmason Ég vil segja örfá orð við þeim andmælum, sem komið hafa fram gegn till. minni. Hv. frsm. sagði, að þetta mál væri algerlega óskylt tollvernd fyrir iðnaðarvörur. En ég vil benda á það, að þótt frv. væri upphaflega miðað við iðnaðarvörur, getur það nú gilt um hvaða vörur sem vera skal. Það er alveg rétt hjá hv. 2. þm.N.-M., að eingöngu verði notaðar innlendar trjáplöntur. En þær hafa hingað til ekki hrokkið til, svo að orðið hefir að flytja erlendar trjáplöntur inn, og finnst mér þá ekki viðeigandi að greiða toll af þeim. Annars er þetta lítil og ljós tillaga.

Jóhann Jósefsson Ég á hér brtt. á þskj. 465 um að kassaefni skuli vera undanþegið tolli. Ég lít svo á, að efni í kassa, sem eru notaðir undir ísfisk, eigi að vera alveg jafnrétthátt og tunnuefni. Það hefir verið sagt, að erfitt myndi verða að aðgreina kassaefni frá timbri, sem notað er til annars, en ég hygg, að þetta séu veigalitlar mótbárur, þar sem sönnunarskyldan um það, til hvers ætti að nota efnið, myndi jafnan hvíla á þeim, sem vildi fá það tollfrítt. Annars eru flutt inn svo kölluð kassaborð og niðurskorinn viður í kassa, svo það er ekki svo erfitt að ákveða, hvað sé kassaefni eða ekki. Mótbárurnar hafa því ekki við mikil rök að styðjast, þar sem það er oftast ljóst af nafni og meðferð efnisins, til hvers á að nota það. Þótt einhver kaupi efni til kassagerðar af timburverzlunum hér, kemur það ekki þessu máli við.

Bjarni Ásgeirsson Ég er mótfallinn þeirri brtt.hv.þm. A.-Húnv. að leyfa tollfrjálsan innflutning á trjáplöntum. Allir, sem eitthvað þekkja til þessara mála, vita, að hér er nær eingöngu að ræða um luksusplöntur í skrautgarða. Þeir, sem annast innflutning þessara trjáplantna, hafa ekki annað fyrir augum en að græða á þeim, og það er með öllu tryggingarlaust, að þær séu góðar eða heppilega valdar fyrir íslenzkan jarðveg. En ég býst við, að hv.þm. A.-Húnv. flytji þessa brtt. í sambandi við annað frv., sem hann er flm. að, en það er frv. um einkasölu ríkisins á erlendum trjáplöntum og trjáfræi, og á að verja ágóðanum til að efla skógrækt í landinu. Þegar það frv. er orðið að lögum, á þessi breyt. rétt á sér, og því vil ég beina því til hv.flm.till., að hann setji þetta ákvæði inn í það frv., því að þá fylgist að nauðsynin á þessari breyt. og líkindin til, að hún komi að notum.

Jón Pálmason Það er rétt hjá hv.þm. Mýr., að þessi brtt. mín stendur í sambandi við frv. það, sem ég flyt um einkasölu á trjáplöntum. En vegna þess að hér er um tollundanþágu að ræða, álít ég, að ákvæði það, sem í brtt. minni felst, eigi heima í þessu frv. fremur en í hinu.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég á ekki sök á því í umr. um þetta mál, að þær hafa verið leiddar á víðara svið en þetta frv. gefur tilefni til. Það eru fyrst og fremst þeir hv.þm. Ísaf. og hv.þm. Vestm., sem hafa leitt umr. inn á það svið að ræða almennt um málið. En ég verð að segja, að þegar þeir eru búnir að halda ákaflega langar ræður um málið almennt og fara svo fram á það við hæstv. forseta að knýja umr. í gegn á mjög naumum tíma, svo að litlum andsvörum verði við komið, þá bendir það ekki til þess, að þeim sé sérlega kærkomið, að ræður þeirra verði gagnrýndar, heldur kjósa þann kost fremur að hafa síðasta orð um þessa hluti. Að gefnu tilefni frá þeim mönnum, sem hér hafa talað á undan mér, við fyrri hl. þessarar umr., finn ég mig knúðan til að fara nokkuð inn á almennar umr. um málið, sem liggja fyrir utan aðalefni frv. Mun ég þó ekki fara þar lengra en eftir því, sem þeir hafa stofnað til, en leitast við að gera ræðum þeirra skil eftir því, sem rétt er og sjálfsagt. - Ég vil segja þeim, sem ekki sjá ástæðu til að hlusta, að þeir geta lyft sér upp á meðan, hinir sitja kyrrir, því ef fresta á fundi kl. 4, sé ég þess engan kost, að þeir þurfi að bíða eftir atkvgr. Hv. þm. Ísaf. virtist vilja taka mjög að sér handleiðslu og herradóm yfir miðunum hér við Faxaflóa, eða helzt við Suðvesturland frá Ingólfshöfða að Látrabjargi, og álítur sig bærari að dæma um þörfina á að stemma stigu fyrir dragnótaveiðum en mennina sjálfa, sem búa á þessu svæði. Ég vil benda á, að það virðist vera lítið vit í því, að taka ákvörðunarvaldið um þessa hluti af þeim mönnum, sem á þessum svæðum búa, nema þeir menn, sem það vilja gera, álíti sjálfa sig miklu dómbærari en þá. - Ég get gjarnan frestað minni ræðu, ef forseti óskar. - Ummæli hv.þm. Vestm. og hv.þm. Ísaf. hljóta því að byggjast á því, að þeir telja sig dómbærari í þessu máli en þá menn, sem á svæðinu búa. Mér virðist eðlilegt og líklegt, að þessir menn geri það í þessum efnum, sem þeir telja, að sé sínum hagsmunum fyrir beztu. Ef t. d. hv.þm. Vestm. álítur betur henta gagnvart fiskiveiðunum að nota dragnætur, kemur ekki til mála, að þeir banni dragnótaveiði kringum Vestmannaeyjar. En það er alger óþarfi af hv.þm. Vestm. að sækja þetta svo fast að setja þann leiðinlega stimpil á sjómenn við Faxaflóa, að taka af þeim þann sjálfsagða ákvörðunarrétt, sem öðrum er trúað fyrir. Ég skil ekki annað en Vestmannaeyingar gætu látið sér nægja að veiða á sínum eigin miðum, ef hv.þm. Vestm. ber ekki í brjósti ótta um það, að þrengt verði þar að veiðiskap, ef lögin gilda þar, en ekki hægt að halda sig á öðrum miðum. Og ætli Vestmannaeyingar yndu því vel, að þeir væru stimplaðir ódómbærir um þessa hluti, þegar um væri að ræða þeirra eigin veiðistöðvar? Og viðvíkjandi veiði hér við Faxaflóa verð ég nú að segja, að það er svo frá mínu sjónarmiði, að þeim, sem hér búa og geta haft áhrif á þessa hluti, sé miklu betur trúandi til að ákveða, hvað sé heppilegt fyrir fiskveiðarnar og byggðarlögin, sem þær stunda, en mönnum úr öðrum kjördæmum, að ég ekki tali um hv.þm. Ísaf., sem hefir sýnt fádæma vanþekkingu á fiskveiðunum hér við Faxaflóa. Mátti segja, að við umr. kæmi hann gersamlega eins og álfur út úr hól. Ég sé enga ástæðu til annars en leyfa þeim, sem búa við Faxaflóa og Breiðafjörð, að ráða því sjálfir og úrskurða, hvað þeirra atvinnugrein er hagkvæmast og bezt í þessum efnum. Það er hrein móðgun við þessa menn að setja þá skör lægra en aðra um þessi mál, eins og hér er gert. Það verður því að teljast algerlega óforsvaranlegt af löggjafarvaldinu að ganga svo á rétt þessa fólks, að fella úrskurð um, að það sé ekki dómbært um, hvað því hentar bezt í þessum hlutum. Það er því bein skylda Alþ. að afmá þann smánarblett, að það sé ekki jafndómbært um þessi mál eins og fólk annarsstaðar á landinu. Ég vil benda á, að hér við Faxaflóa er mikill meiri hl. þeirra manna, sem búa við sjávarsíðuna, sem þykir sér misboðið. Sama er að segja um Breiðafjörð, og þó þm. Snæf. hafi ekki enn látið til sín heyra í þessu máli, þykir mér ekki ólíklegt, að hann telji þörf að láta heyra rödd úr sínu kjördæmi, því fyrrv.þm. þeirra hafa mótmælt þeim ósóma, sem þetta er, að þeir séu ekki dómbærir um að hagnýta sér innstu og grynnstu fiskimiðin við Snæfellsnes og Breiðafjörð, þar sem dragnótin er notuð uppi í landsteinum, inn á vikum og vogum. Dragnæturnur spilla þar mjög fyrir og eyðileggja annan veiðiskap miklu meira en sem veiðinni nemur. Er alkunnugt, að dragnætur draga upp og tortíma ungviði allskonar nytjafiska, sem mikið er af á þessum tíma og kemur því í næturnar í stórum stíl. Það, sem þessir hv.þm. Ísaf. og Vestm. hafa haldið fram, að ef höfð væri nægileg möskvastærð, þá skriði ungviðið út, er í algerðu ósamræmi við reynslu allra, sem þekkja - það er strádrepið og eyðilagt. Enda er það svo um alla friðun, bæði fyrir botnvörpu og dragnót, að hún byggist á því, að þessar veiðiaðferðir séu stórskaðlegar fyrir alla nytjafiska, einkum ungviðið, og eiga þær verulega stóran þátt í að hefta og eyðileggja þá öru viðkomu, sem atvinnuvegurinn byggist á. Það er því gagnslaust og þýðingarlaust að slá því fram hér, að dragnæturnar eyðileggi ekki ungviðið, því það er öllum vitanlegt, sem nokkra þekkingu hafa á þessu, að öllu, sem í dragnót kemur, er búinn aldurtili, hvort sem það er stórt eða smátt. Af þessum sökum eru veiðar með dragnætur uppi í landsteinum hættulegar, og einhver skaðlegasta ránskaparveiði, sem notuð hefir verið. Mér virtist hv.þm. Vestm. tala þannig um þetta mál, að frekar bæri að færa út kvíarnar, og hans skoðun væri, að bezt væri að afnema allar hömlur á landhelginni. Er það ekki rétt?

Nei

. Það skal gleðja mig, ef hann hefir skipt um skoðun. En mér skildist, að hann, eftir að hafa þaulhugsað þetta mál, vildi fella niður allar hömlur á dragnótaveiðinni, og fannst mér þá, að hitt væri bara í fullu samræmi og eðlilegt áframhald, að afnema alla landhelgisgæzlu. En eftir málflutningi hv.þm. að undanförnu, - og ég gat engin batamerki fundið á honum nú - þá gat ég satt að segja ekki betur skilið en þessi útfærsla og rýmkun á þessu sviði væri inngangur að því að afnema landhelgina og glenna allt upp á gátt. Hv. þm. hélt því einnig fram, að ekki þýddi að ætla sér að loka fyrir Dönum og Færeyingum, sem vitanlega hafa sama rétt til dragnótaveiði og við. Skildist mér, að þeir notuðu landhelgina þrátt fyrir það bann, sem nú er. Kom hv.þm. þeim orðum að því, ef ég man rétt, að þeir hefðu einhverjar þær tilfæringar, að þeir gætu haft nótina langt inni í landhelgi og dregið hana þó bátar þeirra flytu fyrir utan línu. Ég hefi nú ekki heyrt um þennan leyndardóm við þeirra veiðiskap, en ég vil þá segja, að því meiri ástæða er til að opna ekki allt upp á gátt, en gjalda heldur varhuga við slíkum veiðibrellum og þrengja fremur en slaka til. Er þetta enn ný ástæða til þess að binda ekki svo hendur manna eins og gert hefir verið hér við Suðvesturland, að þeir megi ekki bera hönd fyrir höfuð sér, hvað miklum skaða sem þeir eru ofurseldir af dragnótaveiðinni. En svo ber hv.þm. Vestm. hér fram brtt. um að leyfa Dönum og Færeyingum að nota kúnstir sínar hindrunarlaust hvar sem er um Faxaflóa og Breiðafjörð, og útiloka þá litlu vörn, sem lögin um bann gegn dragnótaveiðinni hafa veitt mönnum.

Og þetta getur sjálfstæðismaður sagt

. Þetta getur hv. 1. landsk., þessi Danaundirlægja, sagt, sem ekki þorir að segja það orð, sem hann heldur, að Dönum mislíki, eða stíga á þeirra strá. En ég vil segja, að það sé sjálfsagt að sporna við því, að þjóð, sem er 30 sinnum fólksfleiri en Íslendingar, fái aðgang að auðlindum landsins.

Hv. þm. er sjálfstæður í fávizkunni

. Það er bezt fyrir hv.þm. að vera ekki að grípa meira fram i, heldur fá orðið og standa upp. Mun ég þá svara honum a. m. k. eftir því, sem hann ræðst á mitt sjálfstæði. 

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) Þetta frv. er flutt af meiri hl. fjhn. eftir beiðni fjmrh. Frv. er flutt vegna þess, að enn vantar tekjur til þess að fjárl. fyrir næsta ár geti orðið hallalaus. Nú er sá galli hér á, að ekki er hægt að segja um. hve mikið stimpilgjald sem þetta muni gefa af sér. Slíkt stimpilgjald er víða þekkt áður, t. d. um langan tíma í Englandi, og þykir gefast allvel. Það má vitanlega um það deila, hvort heppilegra er, að stimpla tékka og reikninga með sama gjaldi alla, eða mismunandi gjaldi. Ég hygg, að rétt sé að fá reynslu um það, hvernig mismunandi gjald gefst, eins og hér er stungið upp á. Ég hefi svo ekki fleira að segja um þetta mál að svo stöddu, en óska, að því verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr.

Ólafur Thors Fjmrh. lagði þetta frv. fyrir fjhn. d. og óskaði, að hún flytti það. Hv. 3. þm. Reykv. og ég bárum fram þá ósk í n., að málið yrði sent Landsbanka Íslands til umsagnar, af þeirri ástæðu, að við töldum að sjálfsögðu, að þá bæri að hlíta umsögn þessa dómbæra aðila um það, hver áhrif hann teldi, að þetta hefði á viðskiptalífið og starfsemi bankans. N. barst umsögn Landsbankans, sem öll hné að því að mæla á móti frv. Ég held, að það sé bezt, að ég lesi upp úr bréfi bankastjóranna, af því að ég hefi í rauninni ekki annað um málið að segja en þar er. Það er dagsett 8. nóv. og hljóðar þannig með leyfi hæstv. forseta: „Vér höfum móttekið bréf hv.fjhn.Nd. Alþingis, dags. 31. f. m., ásamt uppkasti af frv. til l. um viðauka við lög nr. 75 27. júní 1921, um stimpilgjald, er nefndin óskar umsagnar bankans um. Stimpilgjaldslög vor frá 27. júní 1921 eru, eins og flestir þættir löggjafar vorrar, sniðnir eftir löggjöf Norðurlandaþjóðanna, og hefir það samræmi, sem þar með hefir skapazt, yfirleitt reynzt vel. Með því að kljúfa sig út úr þessari heild og taka ýmsar nýjungar af handahófi eftir löggjöf annara þjóða utan Norðurlanda, getur ef mikil brögð eru að því, komið losi á löggjafarkerfi vort. Með frv. þessu er ætlazt til, að stimpla skuli alla tékka og allar ávísanir, og munu slík skjöl vera stimpilskyld í Englandi og fleirum löndum. Hér á landi - bæði í bæjum og sveitum - hefir notkun tékka farið mjög vaxandi meðal almennings hin síðari árin, enda eru þeir fyrir allra hluta sakir ein hin handhægasta greiðsluaðferð, sem kostur er á. Mikill fjöldi manna, jafnvel meðal þeirra, sem ekki hafa atvinnurekstur eða verzlun með höndum, hafa tekið upp þá aðferð, sem felst í notkun tékka, þ. e. að láta bankana eða sparisjóðina annast allar útborganir sínar. Erlendis mun þetta ekki vera eins algengt um þá menn, sem að ofan greinir, og er það vegna fjölmennisins; menn þekkja ekki við hvern þeir eiga og standa uppi varnarlausir, ef innstæða er ekki fyrir hendi. Hér á landi horfir þetta mál allt öðruvísi við, kunnugleiki manna í fámenninu er miklu meiri, og því hefir raunin orðið sú, að tékkar eru orðnir mjög algengur gjaldmiðill. Þegar menn eiga nú að greiða stimpilgjald af tékkum, þá sýnist vera nokkur hætta á, að þessir menn hætti að eiga skipti við banka og sparisjóði; þeir munu heldur kjósa að varðveita fé sitt sjálfir, taka það út af reikningum sínum hjá bönkunum. Af því mundi aftur leiða aukna seðlaveltu í landinu og rýrnandi möguleikar lánsstofnana til útlána. Þetta, ásamt því, að lánsfé lánsstofnana festist í skuldabréfum Kreppulánasjóðs, sýnist þess vert, að því sé nokkur gaumur gefinn. Það lagaboð að leggja stimpilgjald á kvittanir allar og reikninga (fyrir ofan kr. 20.00) má gera ráð fyrir, að verði til þess að draga úr því, að formlegar kvittanir verði almennt gefnar fyrir ýmiskonar greiðslum og innborgunum, það mundi aftur hafa í för með sér minna öryggi í daglegum viðskiptum. Benda má á, m. a. að því er bankana snertir, að ávísana-viðskiptin munu óhjákvæmilega minnka, ef slíkt stimpilgjald verður lögleitt. Bein afleiðing af því, að ávísananotkun minnkar, er það, að bankarnir missa hlaupareikningsfé að meira eða minna leyti, og ennfremur leiðir af því mikla aukningu á vinnu í bankanum. Um einstakar greinar frv. getum vér ekki sagt að svo stöddu, hefir oss ekki unnizt tími til þess vegna annríkis að athuga þær nákvæmlega, enda mál þetta margbrotið og grípur víða inn, en vér munum síðar koma að þeim, ef með þarf. Þó má nefna sem dæmi, að í framkvæmdinni yrði allt auðveldara fyrir fólk, ef gjaldið væri sama af öllum ávísunum og kvittunum (fyrir ofan eitthvert víst lágmark) eins og mun tíðkast í Englandi. Vér viljum beina því til nefndarinnar, hvort ekki væri rétt að athuga þetta mál frekar en orðið er, og láta það svo koma fyrir þing í marzmánuði næstkomandi.“ Mér sýnist nú, að í þessu bréfi séu færð fram, þó hógværlega sé, ýms rök gegn frv., sem ég tel a. m. k. nægileg til þess, að það sé ekki eðlilegt og ekki rétt, að þd.afgr. málið rannsóknarlítið nú á þessu þingi, m. a. af því, að það verður ekki hægt að segja, að það sé höfuðnauðsyn að flýta málinu svo mjög. Við rök þau, sem fram komu í bréfinu, hefi ég svo engu að bæta, enda tel ég þá menn, sem undir bréfið hafa skrifað, eins dómbæra um málið og alla þm. samanlagða.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) Meiri hl. n. hefir vitanlega séð þetta bréf bankastjóranna, en að því afhuguðu, þá virtist meiri hl. röksemdirnar ekki vera sterkar. Ef þessar röksemdir, sem bankastjórarnir flytja fram, ættu að halda, þá væri óhugsandi, að slíkt stimpilgjald á ávísanir og kvittanir væri gildandi í jafnmiklu bankalandi eins og England er. En það verður ekki séð, að í því landi hafi þetta haft spillandi áhrif á bankastarfsemina. Um það atriði, að okkar stimpilgjalds. séu nátengd gildandi l. á Norðurlöndum, þá er það út af fyrir sig rétt. En stimpilgjaldsl. á Norðurlöndum eru ekki heldur fast kerfi, sem engu má breyta í, taka af eða bæta við. Það er alveg rétt, sem bankastjórarnir segja, að tékkar eru orðnir algengir hér á landi, en ég efast þó um, að þeir séu algengari hér heldur en víða í nágrannalöndum vorum, einmitt þar, sem slík stimpilgjöld eru greidd. Við skulum segja, að þessi l. leiddu m. a. til þess, að seðlaútgáfa þyrfti að vera öllu meiri en verið hefir. En þó svo væri, þá er vitanlega engin þörf á hinu, að minnka útlán fyrir það, því að það, hvort tékkar ganga manna millum sem gjaldeyrir eða bankaseðlarnir sjálfir, hefir ekki minnstu áhrif á hag þjóðarinnar eða á bankapólitíkina í landinu, eins og hún á að vera á hverjum tíma. Það eru til góðir fræðimenn í þessum efnum, sem halda því fram, að það sé yfirleitt ekki æskilegt fyrir seðlabanka, ef tékkar skyldu verða svo almennir, að mjög dragi úr seðlaútgáfunni. Það er fjarstæða, að útlán þurfi að minnka við þetta, og hinsvegar hafa sjálfir bankarnir eins gott af því að hafa seðla í umferð, með þeim tekjum, sem þeim fylgja, eins og að láta menn gefa út peninga sjálfa, eins og menn gera með notkun tékka. Vitanlega mundi hlaupareikningsfé bankanna minnka eitthvað, ef þetta yrði að l., en það gerir lítið til, vegna þess að hlaupareikningsfé eru svo stuttir peningar, að bankarnir þurfa jafnan að hafa meira fé í sjóði, ef mikið stendur inni á hlaupareikningi. Mismunurinn á því, hvort notaðar eru tékkar eða seðlar, verður því sá, að ef tékkar eru notaðir, þá hafa bankarnir meira fé í kassa, en ef seðlarnir eru notaðir, þá hafa þeir meiri seðla í umferð. Viðvíkjandi því sem bankastjórarnir segja um það, að gott muni vera að athuga málið betur til næsta þings, þá var það skoðun meiri hl. fjhn., að þetta mál yrði bezt rannsakað með því að láta reynsluna skera úr, og að öll frekari athugun en hægt er að fá nú af reynslu annara þjóða yrði ekki fengin, fyrr en reynslan innanlands segði til um það, hvernig þetta verður í framkvæmd. Ég hefi tekið það fram áður, að við því megi búast, að einhverju þurfi að breyta í slíkri löggjöf sem þessari á fyrsta þingi eftir að hún er samþ.

Ólafur Thors Ég ætla ekki að fara að rökræða um þetta mál við hv.þm. V.-Ísf. Hann hefir tjáð sig vera á annari skoðun í þessu efni en stjórn Landsbankans. Hann hefir til þess fulla heimild, sem enginn getur skert á nokkurn hátt. En ég veit, að hann skilur það, að mér verður á, eins og fleirum, að meta ennþá meira það, sem bankastjórarnir segja um þetta mál, en það, sem hann segir, og er ég þar ekki að gera upp á milli manna, heldur þeirrar reynslu, sem hlutaðeigandi menn hafa. Mér finnst það eðlilegt, að þennan hv.þm., þó að hann hafi mikil kynni af fjármálum þjóðarinnar, skorti í þessu efni ýmislegt á við bankastjóra Landsbankans, og ég get vel trúað því, að það sé reynsla bankastjóranna, á grundvelli þeirrar þekkingar, sem þeir hafa á öllu innsta eðli þessara mála, sem veldur ágreiningnum milli þeirra og hans. Það er ekki á mínu færi að kveða upp rökstuddan dóm um það, hvor hefir á réttu að standa, en ég veit, að hann skilur það, að ég og margir fleiri taka ennþá meira tillit til þess, sem bankastjórarnir segja um þetta. a. m. k. á meðan málið er eins lítið rannsakað og það nú er. Og án þess að ég ætli að rökræða einstök atriði, sem hann færði fram, þá vil ég leyfa mér að vekja athygli hans á því, að sjálfir bankastjórarnir færa fram rök fyrir því, að þetta geti vel staðizt skaðlaust í Englandi, þó að það geti valdið óþægindum hér á landi, og það er af því, að það er áreiðanlega rétt, sem bankastjórarnir segja, að tékkar eru notaðir hér hlutfallslega miklu meira heldur en í Englandi, og það af þeirri ástæðu, sem bankastjórarnir færa fram. Mér er líka kunnugt um það, að í allri verzlun manna á milli í Englandi geta þeir einir borgað með tékkávísunum, sem eru þekktir vel, eða þá hafa einstaklega heiðarlegt útlit! Þeim einum líðst að rétta tékka yfir búðarborðið. Og ég get sagt frá því svona til fróðleiks, að ég hefi heyrt það sagt, að í mörgum stærri verzlunum þar væru hafðir sérfræðingar til þess að lifa framan í þá menn, sem óska að borga með tékkum, og ef menn borga með 50 punda nótu, eða jafnvel þó að það sé ekki nema 10 punda nóta, þá eru þeir látnir árifa þær. Ég hefi svo engu við að bæta, en þar sem ekki sýnist vera brýn nauðsyn fyrir hendi til þess að flýta þessu mjög, og hinsvegar liggja fyrir tilmæli um það frá reyndustu mönnum í þessum efnum, að málið verði rannsakað betur, þá álít ég, að það sé í raun og veru alveg sjálfsagt að verða við þeim tilmælum.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) Ég tek það ekki illa upp fyrir hv.þm. G.-K., þó að hann meti meira bankastjóra Landsbankans heldur en mig um það, hvernig eigi að reka bankastarfsemi. Þeir eru hæfir menn og ég met þá mikils. En samt sem áður reyni ég af minni litlu þekkingu að dæma um þau rök, sem þeir færa fram, og þeirra rök í þessu efni eru ekki sannfærandi fyrir mig. Bankastjórar hafa þráfaldlega sýnt tilhneigingu til þess að reyna að hindra það, að gjöld séu lögð á þau viðskipti, sem bankar hafa. Þetta er almennt sjónarmið bankastjóra fyrir hönd þess almennings, sem við bankana skiptir. En það er annað sjónarmið heldur en þeir þurfa að hafa, sem eiga að sjá ríkinu fyrir nauðsynlegum tekjum. Ég játa það, að þetta muni vafalaust draga úr notkun smátékka. En það er ekki nóg að segja, að slíkt stimpilgjald sem þetta dragi úr notkun smátékka, heldur verður líka að sanna það, að smátékkar séu heppilegri gjaldeyrir heldur en bankaseðlar. Og ég efast algerlega um, að smátékkar séu á nokkurn hátt heppilegri fyrir þjóðfélagið eða bankana heldur en notkun seðla, því að það er þeirra verkefni að vera gjaldmiðill í smærri greiðslum. Ég hefi svo ekki fleira að segja, og ekki fleiru að svara.

Á 40. fundi í Ed., 16. nóv., var útbýtt: Frv. til l. um aldurshámark opinberra embættis- og starfsmanna (þmfrv., A. 473).

Frsm. minni hl. (Gísli Sveinsson) Herra forseti! Við hv. 1. þm. Rang. höfum leyft okkur að bera fram nokkrar brtt. við þetta frv. við þessa (3.) umr. Það er ljóst, að bæði ég og ýmsir aðrir hv. dm. eru óánægðir með frv. eins og það var afgr. við 2. umr. Við mundum þó telja það til nokkurra bóta á verstu ágöllum frv., ef brtt. á þskj. 484 yrðu samþ. Ég ætla, að þær séu þann veg sniðnar, að allir hv. dm. geti sætt sig við, að þær fái að fljóta inn í frv. - 1. brtt. er um það, að póstmálastjórnin hafi með höndum yfirstjórn og eftirlit flutninganna í samráði við vegamálastjórnina. Við 2. umr. var felld till. minni hl. n. um, að vegamálastjórnin hefði aðalumsjónina, og samkv. frv. eins og það er nú er þetta falið póstmálastjórninni einni. Við álítum, að það sé til bóta að hafa vegamálastj. með í ráðum, því að hún hefir að ýmsu leyti betri aðstöðu og betri tök á þessum málum en póstmálastjórnin. 2. brtt. er við 6. gr. og mælir svo fyrir, að því aðeins skuli leyfð sú skipting milli hlutaðeigenda, sem þar greinir, að sú nefnd, sem til er vitnað, sé á einu máli um það atriði. En sú nefnd er skipuð fulltrúum sérleyfishafa. 3. brtt. er við 8. gr., og er farið fram á, að álits bæjarstj. sé leitað áður en veitt er sérleyfi til fólksflutninga með strætisvögnum í kaupstöðum. Aðstaða bæjarstjórna var nokkuð umþráttuð við 2. umr., og skal ég ekki fara út í það. Ég tel það til nokkurra bóta, ef þessi brtt. verður samþ., þó að ég hefði kosið verulegri breytingar á 8. gr. Þá er 4. brtt., sem ég hygg, að sé í fullu samræmi við þær yfirlýsingar, sem gefnar hafa verið í deildinni og einnig er vikið að í grg. Það er að sjálfsögðu ekki meiningin að hundsa þá menn, sem komið hafa á föstum áætlunarferðum á ákveðnum leiðum, þegar lögin koma í gildi. Það virðist sjálfsagt, að þeir sitji fyrir að öðru jöfnu við veitingu sérleyfis, og við viljum tryggja, að ekki sé gengið á eðlilegan rétt þessara manna. - Ég tel svo ekki þörf á að hafa um þetta fleiri orð, því að málið hefir þegar verið mikið rætt og er öllum kunnugt.

Héðinn Valdimarsson Ég flyt ásamt hv.þm. Hafnf. tvær smávægilegar brtt. á þskj. 447. Sú fyrri er við 5. gr., um að í stað „ríkisstjórninni“ komi: ráðherra, - og er það í samræmi við gr. að öðru leyti. Hin brtt. er við 8. gr., þar sem talað er um, að bærinn taki í sínar hendur reksturstrætisvagna innan lögsagnarumdæmisins og um nágrenni. Vil ég að „nágrenni“ verði fellt út frv., því að sjálfsögðu á valdsvið bæjarstj. ekki að ná nema um bæinn, og kemur þá hér til greina samningsatriði við hinn aðilann. Vænti ég, að þetta sæti ekki andmælum.

Frsm. meiri hl. (Jónas Guðmundsson) Út af þeim brtt., sem hér hafa komið fram, vil ég segja f. h. meiri hl. samgmn., að við brtt. á þskj. 447 höfum við ekkert sérstakt að athuga. Hún nemur burt óákveðið orðatiltæki, og er ekki nema gott um það að segja, því bezt er, að lög séu sem skýrust í öllum greinum. Um 1. lið brtt. á þskj. 484 er það að segja, að við getum ekki séð, að sú breyt. sé á neinn hátt til skaða. Aðalstjórn þessara mála verður eftir sem áður í höndum póstmálastj., og ef ágreiningur verður, sker ráðh. úr. Ég sé að vísu ekki, að þessi breyt. sé til neinna bóta, en meinlaus má hún víst teljast. - Um 3. lið er líkt að segja. Það getur ekki skaðað á neinn hátt, þó að leitað sé álits og till. bæjarstjórna um veiting sérleyfis til fólksflutninga innan kaupstaða. Yfirstjórn þessara mála er ekki bundin við að fara eftir þeim till., ef henni sýnist annað hagkvæmara og réttara. - Um 4. lið brtt. skal ég taka það fram, að allir munu hafa litið svo á í upphafi, að sjálfsagt væri, að þeir sætu fyrir sérleyfum, sem þegar hefðu tekið upp fastar ferðir á ákveðnum leiðum. Þetta var talið svo sjálfsagt, að ekki þyrfti að setja það í lögin, en vitanlega er ekkert á móti því, að það sé sett í frv. - Um 2. lið brtt. gæti helzt verið spurning, hvort breytt væri til hins verra eða betra. Eftir frv. má líta svo á, að meiri hl. þeirrar n., sem bifreiðaeigendur skipa, geti ráðið í þessu tilfelli, en samkv. brtt. er ákveðið, að til þess þurfi einróma samþ. hennar. Afleiðingin yrði sú, að einstakur sérleyfishafi gæti hindrað þá framkvæmd, sem aðrir væru sammála um. Þetta er eina atriðið í brtt., sem gæti verið hættulegt, og geri ég ráð fyrir, að ég greiði atkv. á móti því, en hinsvegar mun ég fylgja hinum brtt.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Eins og getið er um í grg., er frv. þetta flutt af allshn. að tilhlutun forsrh. Efni þess er það, að rétt þykir að setja sérkennilegar náttúruminjar undir eftirlit hins opinbera, til varnar því, að þær verði af vangá skemmdar eða eyðilagðar. N. hefir ekki getað athugað frv. nógu vel ennþá, og áskilur sér rétt til þess að koma fram með aths. hér við frekari meðferð málsins í d., en hinsvegar þótti ekki rétt að draga það að flytja frv., þar sem orðið er áliðið þings. Ég sé ekki ástæðu til að vísa því formlega til allshn., því að hún mun halda áfram að athuga málið.