Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Áður en hér er gengið til dagskrár og haldið áfram umr. um mikilvæg mál eins og um selveiðar og fleira vildi ég inna hæstv. forseta eftir því hvað valdi að stjfrv. til laga um ráðstafanir í sjávarútvegi o. fl., sem lagt var fram hér á þinginu 27. nóv. s. 1., hefur enn ekki komið til umr. Þetta stjórnarfrumvarp sem er frv. um staðfestingu á brbl. frá 30. júlí 1984 og breytingar á þeim lögum, var lengi á dagskránni hér í þinginu eða þar til 6. febrúar s. l. skv. upplýsingum skrifstofu Alþingis, en hefur síðan ekki sést á dagskránni. Ég hafði ætlað mér að taka til máls um þetta frv. og hef því veitt því athygli að það hefur ekki verið hér á dagskrá og nú er komið fram í síðari hluta aprílmánaðar. Ég vil inna hæstv. forseta eftir því hvað valdi að mál þetta hefur ekki sést hér á dagskránni síðan 6. febrúar s. l. Hér er raunar um eitt af mörgum dæmum um það að ræða hversu hægt þingstörf ganga vegna aðburðaleysis hæstv. ríkisstj. Ég vil í þessu sambandi minna á að útvarpslagafrv., sem hæstv. menntmrh. ætlaði að fá lögfest fyrir 1. nóvember s. 1., var afgreitt frá hv. menntmn. þessarar deildar í annan umgang 26. mars s. l. og ég og fleiri fulltrúar stjórnarandstöðu skiluðum brtt. hér inn í þingið fáum dögum síðar. Síðan hefur þetta mál hins vegar ekki verið á dagskrá og frá meiri hluta nefndarinnar sjást engar till. Við fréttum af því í fjölmiðlum öðru hvoru að verið sé að leggja drög að frv. inn á borð hæstv. ríkisstj. en síðan heyrist ekkert meira af þeim drögum. Og svo háttar um mörg mál. Ég get nefnt ótal dæmi um þetta, síðast núna í hádegisfréttum að hæstv. félmrh. var að skila fyrstu drögum að frv. inn á borð ríkisstj. Það þykir fréttnæmt svo mikil er ördeyðan í sambandi við fregnir af málefnum ríkisstj. og málabúnaði hér á Alþingi að fjölmiðlarnir finna sig tilknúna að greina frá því hvenær málum er skilað inn á borð ríkisstj. til fyrstu athugunar. Það er ekki von að vel gangi þegar þannig horfir. Ég vil inna hæstv. forseta sérstaklega eftir þessu máli sem nú virðist gufað upp, stjfrv. um ráðstafanir í sjávarútvegi o. fl. Það er nú ekki kominn uppstigningardagur en þetta frv. er greinilega komið býsna hátt í burtu frá vettvangi Alþingis.



Forseti er fús til þess að gefa skýringu á þessu máli. En líklega mun forseta sjálfum um að kenna að nokkru leyti í þessu tilfelli. Þannig stóð á að þess var óskað á tímabili að þetta mál kæmi ekki á dagskrána og gaf þá forseti þau fyrirmæli, þegar verið var að gera dagskrá fyrir alllöngu, að málið kæmi ekki á dagskrá líklega í tvö, þrjú skipti. Við því var að sjálfsögðu orðið af hálfu skrifstofunnar. En síðan hefur farið álíka eins og þegar maður nokkur bauð vini sínum í mat einu sinni á sunnudegi, en það endaði með því að vinurinn fór í fast fæði hjá gestgjafa sínum. Það hefur líkt farið með þetta frv. Það hefur einhvern veginn orðið út undan á dagskránni. En forseti er fús til að taka þetta mál til gagngerðrar athugunar eftir þessa ábendingu hv. 5. þm. Austurl. og er fús til að taka á sig þá ábyrgð sem kann að vera á því að þetta mál hefur ekki komið á dagskrá að undanförnu.



Herra forseti. Mál þetta er komið frá Ed. og hefur verið til meðferðar í hv. heilbr.- og trn. þessarar deildar. Mælir nefndin með því að frv. verði samþykkt eins og það kom frá Ed. Eins og þm. er kunnugt eftir framsöguræðu hæstv. heilbr.- og trmrh. er þetta frv. flutt til þess að standa við þá yfirlýsingu sem hæstv. ríkisstj. gaf varðandi lausn á kjaradeilum. Þar var því lýst yfir að ríkisstj. mundi beita sér fyrir því að endurskoða bótareglur og iðgjöld atvinnuleysistrygginga með tilliti til þeirrar hækkunar sem verður á launum í almennum kjarasamningum. Í framhaldi af þessu var frv. samið í hv. heilbr.- og trmrn. og haft fullt samráð við þá aðila vinnumarkaðarins sem hlut áttu að máli. Í Ed. var gerð ein breyting á frv., það var breyting við 3. gr. frv. Að sjálfsögðu mælum við í hv. n. með því að sú breyting verði inni áfram og mælum, eins og ég sagði áðan, með samþykkt frv. óbreytts. Í 79. gr. almannatryggingalaga er ákvæði um að ráðh. skuli innan sex mánaða breyta upphæðum bóta skv. þeim lögum ef breyting hefur orðið á vikukaupi í almennri verkamannavinnu. Í reynd hefur þessi sex mánaða frestur ekki verið notaður heldur reynt að láta bótaupphæðir verða samstiga kauphækkunum. Í lögunum um atvinnuleysistryggingar og nú síðast í lögunum frá 1981 eru hins vegar engin samsvarandi ákvæði, heldur hafa iðgjöld og bætur miðast við tilgreindan launaflokk í samningi Verkamannasambands Íslands og vinnuveitenda. Bætur og iðgjöld hafa þó jafnóðum hækkað þegar kaup samkvæmt hinum tiltekna launaflokki hækkaði vegna nýrra samninga eða vegna vísitöluuppbótar. Það má segja að þetta hafi verið eðlileg regla og fullnægjandi trygging fyrir tengslum launa og bóta meðan það var aðalreglan við samningagerð að kaup samkvæmt tilgreindum launaflokkum hækkaði en flokkum fjölgaði ekki að ráði. Nú er hins vegar svo komið að aðalkjarabætur felast oftar en ekki í tilflutningi starfa milli launaflokka enda er svo komið nú að í dag tekur enginn laun eftir þeim launaflokki sem við er miðað í lögum um atvinnuleysistryggingar, 8. fl. Sá flokkur er nú aðeins notaður til að reikna út iðgjöld og bætur. Störf þeirra launþega, sem tóku á sínum tíma laun skv. þessum 8. flokki, eru nú flokkuð í 13. flokk og eiga skv. gildandi kjarasamningum að færast í 15. launaflokk 1. maí n. k. Þetta misræmi stakk svo í augu við síðustu samningsgerð að ríkisstj. hét því, eins og hér hefur verið sagt, að beita sér fyrir leiðréttingu á Alþingi í því skyni að hækka viðmiðunarflokk bóta til samræmis við þær breytingar sem orðið hafa á röðun starfa í launaflokka frá því að lögin voru sett 1981. Það þótti rétt við þá leiðréttingu að miðað yrði, eins og gert var 1981, við þann flokk sem greitt væri eftir fyrir almenna fiskvinnu, enda munu einna flestir launþegar hér á landi taka laun samkvæmt þeim launaflokki. Það þótti því rétt að benda beint á störfin sem miða skal við en rígbinda ekki bæturnar við ákveðinn launaflokk sem tæki svo breytingum að nokkrum mánuðum liðnum. Þrjár fyrstu greinar frv. fjalla um þetta atriði. Í 4. gr. er hins vegar um nýmæli að ræða sem leiðir af breytingu á lögunum frá 1981, en þá öðluðust félagsmenn BSRB og BHM rétt til atvinnuleysisbóta á sama hátt og aðrir launþegar. Þessar bætur greiðast hins vegar ekki úr Atvinnuleysistryggingasjóði heldur beint frá ríki eða sveitarfélögum hverju fyrir sig án iðgjaldainnheimtu. Enda er ekki um sameiginlegan bótasjóð þessara aðila að ræða eins og hjá verkalýðsfélögum Alþýðusambandsins og þeirra viðsemjendum. Þetta leiðir til þess að í raun eru í gangi þrjú aðskilin kerfi sem eru þó að því leyti eins að öll málin á að afgreiða í samræmi við lögin nr. 64/1981, um atvinnuleysistryggingar, með síðari breytingum. Af þessu leiðir, eins og kemur fram í þessari 4. gr. frv., að hver sem sækir um bætur vegna atvinnuleysis verður að hafa unnið a. m. k. 425 klst. innan ramma viðkomandi kerfis til að öðlast lágmarksbótarétt. Það er skv. þessu hugsanlegt að launþegi, sem unnið hefur alls 1272 klst. á síðustu 12 mánuðum skv. samningum þessara þriggja aðila, Alþýðusambands, BSRB og BHM, eigi þegar upp er staðið engan lagalegan rétt til bóta. Hér er því lagt til í 4. gr. frv. að það verði heimilað að leggja saman vinnuframlag til ákvörðunar bóta og greiða úr hverju kerfi fyrir sig að hluta eða tiltölu. Herra forseti. Ég hef skýrt frv. í heild, en áður en breyting var gerð á frv. í Ed. hljóðar 3. gr. svo: „Hámarks dagpeningar atvinnuleysistrygginga skulu jafngilda launum fyrir 8 klst. dagvinnu í almennri fiskvinnu skv. gildandi kjarasamningi Verkamannasambands Íslands og vinnuveitenda á hverjum tíma, hæsta starfsaldursþrepi.“ Þetta var í frv. upprunalega en þessu var breytt í það að starfsaldursþrepið er miðað við sjö ára starf. Það gerði sá mikli mismunur sem er á samningum þessara samtaka. Því hljóðar niðurlag þessarar greinar nú: „skv. gildandi kjarasamningi Verkamannasambands Íslands og vinnuveitenda á hverjum tíma miðað við starfsaldursþrep eftir sjö ár. Lágmarks dagpeningar eru 1/4 hluti sömu launa.“



Herra forseti. Það eru ekki efnislegar breytingar sem ég legg til hér þó að ég vildi ýmsar breytingar. Málið var prýðilega skýrt af frsm. Hins vegar vekur það nokkra athygli að eftir kjarasamningana í nóvember gaf forsrh. út yfirlýsingu í samráði við heilbr.- og trmrh. um að tryggingabótum skyldi verða breytt til samræmis. Þetta stóð ríkisstj. við og færði allar tryggingabætur til samræmis við launahækkanir nema atvinnuleysisbætur sem að vísu þurftu að fara hér í gegnum þingið. Ég er nokkuð undrandi á því hvaða tíma þetta tekur og enn þá meira undrandi vegna þess að ég veit um vilja hæstv. trmrh. Við áttum persónulegt samtal fyrir jól og ég efast ekkert um heilindi hans að reyna að drífa þetta frv. í gegn sem allra fyrst. Menn deila hér um stjórnarráð. Það hefur ekki verið nein bónusvinna á því að semja þetta frv. jafn einfalt og það var. Og ég held að þar hafi hreinlega staðið á vinnu í stjórnarráði en ekki vilja hæstv. heilbrrh. Og málið hefur legið óþarflega lengi hér á Alþingi. Mér finnst það undrun sæta að þegar við erum komin fram yfir miðjan apríl er þetta fyrst að komast á lokastig. Þá er hátt á sjötta mánuð síðan aðrar tryggingabætur voru samræmdar. Erindi mitt upp í þennan virðulega ræðustól var að fara þess á leit við forseta að hann setti annan fund hér í dag þegar 2. umr. lýkur og leitaði afbrigða til að afgreiða þetta mál í dag. Það er öllum aðilum til skammar hvað þetta hefur dregist og ég er ekki hér að gera efnislegan ágreining þó deila megi um margt af þessu. Það er alger óþarfi að láta lengri tíma líða og það ætti að afgreiða þetta mál úr þinginu í dag. Ég vil fara þess á leit við hæstv. forseta að hann hafi það í huga að þetta eru einu tryggingabætur sem hafa orðið að bíða svo mánuðum skiptir. Því miður hefur á þessu tímabili verið töluvert staðbundið atvinnuleysi víða um land. Ég vil biðja hæstv. forseta að vera svo vinsamlegan að óska eftir afbrigðum og afgreiða þetta sem lög í dag.



Herra forseti. Ekki hef ég á móti því að þessi tilmæli hv. 7. þm. Reykv. verði tekin til greina og málið afgreitt í dag. Í sjálfu sér hef ég heldur ekkert á móti því þótt ýmsir stjórnarráðsmenn og ráðuneytisstarfsmenn séu gagnrýndir fyrir sín störf. En ég held að við eigum nokkra sök á í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna þess að - ég er nú ekki með þá bókun hjá mér-ég man ekki betur en við höfum samþykkt á vetrarmánuðum að það sem til væri ætlast með þessum samningi kæmi fram í atvinnuleysisbótum á þessum vetri í samræmi við laun á hverjum tíma í 8. flokki Verkamannasambands Íslands. Ég held því að það hafi verið framkvæmt eins og hv. þm. er að mælast til að verði þegar með samþykkt frv. nú. Alla vega tekur það af allan vafa ef þetta frv. verður samþykkt sem lög í dag. Ég tek undir þá ósk, herra forseti.



Það hafa komið hér fram mjög ákveðin tilmæli um það að þetta mál verði afgreitt sem lög frá Alþingi í dag. Við þeim tilmælum verður forseti mjög fúslega. Enda mátti segja að það væri sammæli með ráðh. sem með þessi mál fer og forseta að svo yrði gert. Það er almennur vilji fyrir því hér í hv. þd. að svo megi verða. Ef ekki kveðja sér fleiri hljóðs er þessari umr. lokið.