Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (GSv): Hv. þm. hafa hingað til orðið ásáttir um að fresta útvarpsumr. um fjárlfrv., þar til á ákveðnu stigi þeirra mála, og hefur verið siður, að þar hafi farið fram áður en gengið hefur verið til atkvgr. eftir 3. umr. En forseti taldi rétt, til að taka af allan vafa um vilja þm., að leita afbrigða og leyfa, að útvarpsumr. færu fram að þessu sinni í lok 2. umr.



Um afgreiðslu fjvn. á fjárlagafrv. get ég að mestu leyti vísað til nál. Þó verður ekki komizt hjá að minnast nokkru nánar á, hvernig fjárlagafrv. var búið í hendur n. af hálfu ríkisstj. Svo sem segir í nál., lágu engir launalistar fyrir frá ríkisstofnunum og skrifstofum, og gekk mjög erfiðlega að fá þá. Síðustu launalistarnir voru ekki komnir í hendur n., þegar hún kom saman 4. jan. að loknu jólafríinu. Ríkisreikningurinn fyrir árið 1941 var eigi tilbúinn, og fékk n. hann í pörtum í handriti eftir talsverða eftirgangsmuni. Einnig tók langan tíma að fá ýmsar aðrar upplýsingar, sem n. óskaði eftir og þurfti nauðsynlega að fá, og tafði þetta mjög fyrir starfi hennar. Í fjárlfrv. eru verðlagsuppbót og aukauppætur færðar til útgjalda hjá ríkisstofnunum á 3. gr. og hjá Skipaútgerð ríkisins, en á flestum öðrum liðum frv. er hvorki verðlagsuppbót né aukauppbætur taldar með, heldur áætlaðar í tveim liðum á 19. gr., og er því eigi unnt af frv. sjálfu að sjá, hver sá raunverulegi kostnaður er við hverja skrifstofu eða embætti. Fjvn. telur rétt, að þetta verði lagfært framvegis og hefur óskað eftir því við ríkisstj., að í fjárlagafrv. fyrir 1944 verði verðlagsuppbótin færð á hvern lið fyrir sig, svo að unnt verði að sjá, hver sá raunverulegi kostnaður er við hverja stofnun. Er þess að vænta, að úr þessu veri bætt framvegis. Að sjálfsögðu er erfitt að gera áætlanir á þessum tímum vegna hinna öru breyt., sem eru á öllu verðlagi. N. hefur athugað rekstraráætlanir hjá stofnunum og skrifstofum ríkisins og Ieiðrétt þær eftir föngum. Svo sem segir í nál., hefur n. gert athuganir um fjárframlög til verklegra framkvæmda, svo sem hafnargerða, brúargerða, vegagerða, opinberra bygginga o.fl. og gert drög að till. þar að lútandi, en leggur þær till. eigi fyrir Alþ. við þessa umr., vegna þess að eigi var að fullu lokið athugun á tekjuhlið frv. Varð um þetta nokkur ágreiningur í n. Vildu fjórir nm. (FJ, PZ, LJ, ÞG) gera fullnaðartillögur bæði um tekjuáætlunina og framlög til verklegra framkvæmda og því um líkt, en aðrir nm. voru því andvígir, og voru fyrir því færð fram þau rök, að ríkisstj. hefði enn eigi gert Alþ. grein fyrir, hverjar ráðstafanir hún hygðist að gera í dýrtíðarmálunum eða hver áhrif þær væntanlegu ráðstafanir kynnu að hafa á fjáröflun og fjárframlög, en hvort tveggja þetta gæti haft veruleg áhrif á afgreiðslu fjárlaganna. Aðeins tveir nm. skrifuðu undir nál. með fyrirvara út af þessum ágreiningi, þó að vitað væri, að tveir aðrir nm. væru því eigi heldur samþykkir. Þó að þessi ágreiningur hafði orðið um aðferðina við afgreiðslu fjárlfrv. við þessa umr., skilar n. sameiginlegu áliti, og ég vil að gefnu tilefni taka það fram, að í n. hefur verið gott samstarf og að sá mismunur á skoðunum, sem þar hefur komið í ljós, hefur eingöngu verið um það. hvernig afgreiðslu skyldi hagað, en ekki um einstakar fjárveitingar til verlægra framkvæmda. Tekjur ríkissjóðs af tollum og sköttum og stofnunum ríkisins eru í frv. áætlaðar samtals 47882000 kr., en urðu á árinu sem leið 80–85 millj. kr. Tollheimtumenn ríkisins hafa verið beðnir að gefa skýrslur um tekjur ársins, sem leið, og munu væntanlega liggja fyrir nánari upplýsingar um þær nú um næstu helgi, og er þá, að fengnum þeim upplýsingum auðveldara en nú að gera fullnaðaráætlun um tekjurnar. Það kann að valda nokkrum ágreiningi, hvort rétt hafi verið að fresta því að gera tillögur um það, sem hér hefur verið drepið á, en ég hef ekki talið það neitt aðalatriði, hvort ákvarðanir yrðu teknar um það við þessa umr. eða ekki fyrr en við 3. umr., heldur tel ég hitt meira um vert að freista þess við síðari umr. að fá samkomulag um afgreiðslu fjárl., þannig að lagt yrði fé fram til verklegra framkvæmda og reynt að taka tillit til óska landsmanna í því efni, eftir því sem fært þætti. Kem ég þá að einstökum brtt. nefndarinnar. Ríkisstj. hafði gert ráð fyrir því í fjárlfrv., að afnotagjald útvarpsins hækkaði um helming, eða upp í 60 kr., en nefndin taldi fyrir sitt leyti eigi ástæðu til að hækka afnotagjaldið svo mikið, og hefur því í brtt. sinni gert ráð fyrir, að afnotagjaldið verði miðað við 50 kr. fyrir hvern notanda, eða samtals 1050000 kr. Aðrar tekjur útvarpsins eru áætlaðar með hliðsjón af tekjum ársins 1942 og þó nokkru lægri, en útgjaldaáætluninni er breytt í samráði við útvarpsstjóra. N. leggur til, að launum í stjórnarráðinu sé breytt í samræmi við launalista, sem lágu fyrir henni. Í áætlun hagstofunnar var verðlagsuppbót og aukauppbót á laun innifalin í gjöldum stofnunarinnar, og leggur n. til, að þetta verði leiðrétt og fært til samræmis við aðra liði fjárl. Sýslumönnum hefur verið greitt aukreitis 2 þús. kr. hverjum utan við launal. auk grunnlaunauppbótar. Sams konar aukalaun munu hafa verið greidd skrifstofustjórum stjórnarráðsins, lögmanni, prófessorum við háskólann o.fl., en þessar aukagreiðslur eru almennt ekki áætlaðar í frumvarpinu nema á Iaun sýslumanna. Leggur n. til, að þessu sé breytt þannig, að hin föstu laun sýslumanna séu áætluð samkv. launalögum, en uppbótin sérstaklega, ef Alþ. tekur þá ákvörðun að greiða hana. Um 5.–9. brtt. má segja, að þær eru gerðar með hliðsjón af kostnaðinum eins og hann reyndist árin 1941 og 1942. Kostnaður við landhelgisgæzlu reyndist á árinu 1941 813 þús. kr., en hefur á árinu 1942 orðið yfir eina millj. kr., og er það sízt of lágt áætlaður samkv. brtt. n. Talsverð brögð munu vera að því, að strandgæzluskipin séu notuð bæði til fólks- og vöruflutninga vegna hins óvenjulega ástands, og mætti því ef til vill nokkur hluti af þessum kostnaði eins teljast til strandferða eins og til landhelgisgæzlu. Kostnaður við sjódóm, setu- og varadómara og sáttatilraunir í vinnudeilum er hækkaður meiri hliðsjón af útgjöldum ársins 1941. N. leggur til, að kostnaður við fasteignamat verði hækkaður úr 20 þús. í 100 þús. samkv. till. formanns yfirfasteignamats ríkisins. Hefur hann upplýst n. um, að enn sé óprentað nokkuð mikið af fasteignamatinu og þau útgjöld komi á árið 1943, en prentunarkostnaður hefur hækkað mjög, svo sem kunnugt er. Liðurinn „Eyðublöð, bókband og auglýsingar“ er hækkaður með hliðsjón af því, hve kostnaður við þetta hefur aukizt. Lagt er til, að teknir séu upp í 12. gr. tveir nýir liðir: „Til vinnuskólans á Kleppjárnsreykjum og til athugunarstöðvar barnaverndarnefndar, samtals 104 þús. kr.“ Er þetta rekstrarkostnaður við þessar tvær stofnanir, sem teljast óhjákvæmilegar vegna núverandi ástands. Þá hefur n. lagt til, að styrkir til læknisbústaða og sjúkraskýla verði hækkaðir úr 80 þús. kr. upp í 160 þús. kr. með tilliti til, að honum verði skipt þannig: Til Akraness kr. 50000.00 - Keflavíkur – 50000.00 - Rangárhéraðs – 16040.00 - Breiðumýrar – 17000.00 - Þórshafnar – 5000.00 - Egilsstaða – 17000.00 - Hornafjarðar – 5000.00 Kr. 160000.00 Er þó gert ráð fyrir, að þeirri venju verði haldið, að ríkissjóður greiði 1/3 kostnaðar, og skiptist greiðslan á 3 ár. N. hefur lagt til, að tekinn verði upp nýr liður, rekstrarstyrkur til sjúkrahúsa, samtals 42900 kr. Hefur n. gert þessar till. í samráði við landlækni með tilliti til þess, að ýmis sveitarfélög verða fyrir halla vegna rekstrar sjúkrahúsa, sem sótt eru að meiri hluta af utanhéraðssjúklingum, -en eigi telst réttmætt, að þau héruð, sem ráðizt hafa í sjúkrahúsbyggingar með ærnum kostnaði, þurfi auk þess að taka á sig árlegan halla vegna utanhéraðssjúklinga -, og enn fremur í því skyni að hlynna sérstaklega að einum spítala í hverjum landsfjórðungi, sem þá verði útbúnir með það fyrir augum að verða reknir sem fjórðungsspítalar. Um Seyðisfjarðarspítalann skal það sérstaklega tekið fram, að lagt er til, að hann verði styrktur sem fjórðungsspítali, meðan eigi er reist annað vandaðra sjúkrahús á Austfjörðum. Þá koma nokkrir liðir, sem eru aðeins lagfæringar og leiðréttingar vegna dýrtíðarinnar. N. Leggur til, að styrkur til heilsuverndarstöðva í kaupstöðum sé hækkaður úr 50 þús. í 80 þús. kr. Landlæknir og aðrir, sem til þekkja, telja þessa starfsemi mjög nauðsynlega til þess að fyrirbyggja sjúkdóma og að hún muni spara landsmönnum og hinu opinbera stór fé. Því meiri og fullkomnari sem hún verður, því meiri líkur séu til að hún varni sjúkdómum og vandræðum og kostnaði vegna þeirra. Flateyingar eiga mjög erfiða aðstöðu um læknisvitjanir, og leggur n. til, að tekinn verði upp nýr liður, 1000 kr., til að hafa lærða hjúkrunarkonu í Flatey á Skjálfanda. Hluti ríkissjóðs af launum ljósmæðra er í frv. of hátt reiknaður um 50 þús. kr., og er lagt til, að það verði leiðrétt. Vegna siglingaörðugleika og tafa þeirra, sem milliferðaskipin verða fyrir, hefur kostnaður vegna strandferða farið ört vaxandi. Telur n., að framlag til þeirra sé of lágt áætlað, og leggur til, að það verði hækkað um 600 þús. kr. Er sú hækkun gerð með hliðsjón af kostnaðinum síðasta ár, og mun þó varla vera hægt að gera ráð fyrir, að strandferðir geti orðið fullnægjandi, eins og skipakosti okkar er nú varið. Till. frá samvn. samgöngumála um flóabátastyrk eru enn eigi komnar, en liggja væntanlega fyrir við 3. umr. Byggingarstyrkur til Djúpbátsins mun hafa verið greiddur af tekjum ársins 1942, og leggur n. því til að hann verði felldur niður. N. leggur til, að fjárveitingin til áhaldakaupa verði hækkuð um 100 þús. kr. eftir till. vitamálastjóra, er telur þessa hækkun nauðsynlega til þess að geta séð vitunum fyrir ýmsum nýtízku áhöldum til verkaflýtis og vinnuparnaðar. Við 14. gr. hefur n. borið fram margar brtt. Hefur hún fengið launalista frá ríkisféhirði og borið hann saman við frv. Komu þá í ljós skekkjur á ýmsum launaliðum, sem n. leggur til, að séu lagfærðar. Þá hefur n. talið nauðsynlegt að hækka ýmsa útgjaldaliði á áætlunum skólanna, ljós, hita o.fl., sem augljóslega voru of lágt áætlaðir í frv. Dæmi voru þess, að útgjaldaliðir voru áætlaðir hinir sömu og í fjárl. fyrir árið 1941, og mun það m.a. stafa af því, að for stöðumenn ýmissa stofnana höfðu gefizt upp við að gera áætlanir um útgjöld fyrir þetta ár. T.d. hafði einn embættismaður úti á landi svarað beiðni stjórnarráðsins um áætlun með símskeyti, sem hljóðaði svo: „Kann eigi semja fjárveitingatillögur á þessari brjáluðu tíð. Legg til fjárveitingar séu óbreyttar.“ Hafði stjórnarráðið tekið þessa ráðleggingu bókstaflega og látið áætlunina standa óbreytta eins og hún var í fjárl. 1941, en við þetta taldi n. ekki unandi og hefur gert á þessu leiðréttingar. Ýmsar umsóknir höfðu borizt frá fólki, sem ætlar að stunda nám erlendis, sem heyrir ekki undir það venjulega háskólanám, svo sem framhaldsnám í búfjárrækt, nám í verksmiðjufræði, flugnám, nám í hljómfræði, málaralist o.s.frv. Taldi n. eigi æskilegt að taka styrki þessa upp á fjárl. á nöfn, en vildi hins vegar veita umsækjendum nokkra úrlausn og leggur því til, að námsstyrkur samkv. ákvörðun menntamálaráðs verði hækkaður úr 12500 í kr. 100000 kr. í þessu skyni. Hér er eingöngu um að ræða námsstyrki í Bretlandi og Ameríku, og er námskostnaður þar meiri en á Norðurlöndum, og mun því sízt veita af þeirri upphæð, sem n. leggur til. Þá leggur n. til, að veittar séu á þessu ári 20 þús. kr. til gróðurhússbygginga við garðyrkjuskólann á Reykjum, en efni til þeirra bygginga var keypt á síðasta ári. Telur skólastjórinn, að tekjur skólans muni aukast að mun, ef þessari byggingu verður komið upp, og er óhagsýni að geyma byggingarefnið ónotað, því að nógur markaður er fyrir þær afurðir, sem skólinn hefur til að selja. N. leggur til, að tekinn sé upp styrkur til iðnðarmannafélaganna í Neskaupstað og á Patreksfirði til iðnkennslu, en um iðnfræðsluna er það að segja, að hún mun vera allfjarri því að uppfylla þær kröfur, sem nauðsynlegt er og lög gera ráð fyrir. Telur n. rétt, að iðnfræðslan verði framvegis látin heyra undir fræðslumálastjóra. til þess að unnt sé að koma henni í það horf, sem æskilegt er. Um nauðsyn sundkennslu tel ég eigi þörf að fjölyrða, en sundkennslan, sem lögleidd hefur verið í barnaskólum, hefur óhjákvæmilega nokkur útgjöld í för með sér, og leggur n. til, að tekin sé upp 25 þús. kr. fjárveiting í þessu skyni eftir till. íþróttafulltrúa og enn fremur 6 þús. kr. til ferðakennslu í íþróttum. Till. n. um að hækka styrk til byggingar barnaskóla utan kaupstaða úr 100 þús. í 190 þús. miðar að því að bæta úr þeirri bráðu þörf, sem er á því að lagfæra húsnæði barnaskólanna. Mörg sveitarfélög, sem búa við algerlega óviðunandi húsnæði fyrir skóla sína, hafa nú meira fé til umráða en áður, og þó að till. n. verði samþ., verður hvorki hægt að umbæta húsnæði skólanna svo sem vera þyrfti né heldur að verða við öllum þeim beiðnum um fjárframlög, sem fram hafa komið til þessara hluta. Fræðslumálastjórnin gerir tillögur um, að fé þessu verði varið til þeirra, sem verst eru settir. Nokkrir barnakennarar, sem stundað hafa kennslu, sumir svo að áratugum skiptir, hafa undanfarið fengið lítils háttar styrk úr ríkissjóði eftir till. fræðslumálastjóra. Kennarar þessir njóta einskis úr lífeyrissjóði barnakennara, og leggur n. til, að sú upphæð, sem er ætluð í þessu skyni, verði hækkuð úr 4600 kr. upp í 10 þús. kr. Á síðasta ári var tekið lán út á væntanlegan ríkisstyrk til að fullgera leikfimihús og sundlaug við alþýðuskólann á Eiðum, og telur n. óhjákvæmilegt að endurgreiða það á þessu ári og leggur til, að tekin verði upp 50 þús. kr. fjárveiting í þessu skyni. Skagfirðingar eru nú búnir að byggja sundlaug við væntanlegan héraðsskála sinn í Varmahlíð og hafa reist þar hús, sem ætlazt er til, að nægi til þess, að skólinn geti byrjað að starfa þar að einhverju leyti. Talsverðar umbætur eru fyrirhugaðar á hinu merka skólasetri að Núpi í Dýrafirði, og enn fremur er verið að reisa fimleikahús og nauðsynlega búningsklefa við héraðsskólann á Reykjanesi, og leggur n. því til, að styrkur til byggingar héraðsskóla verði hækkaður úr 20 þús. í 140 þús. kr. Er þessi fjárveiting að vísu eigi nægileg, en ætlazt er til, að kostnaðinum megi skipta á tvö ár að einhverju leyti. Byrjað er að byggja gagnfræðaskóla á Akureyri. Undanfarið ár hefur verið mjög mikil aðsókn að skólanum, en hann hefur átt við þröngan húsakost að búa, og leggur n. til, að tekin verði upp nýr liður til byggingar gagnfræðaskóla samkv. 1. kr. 70 þús. N. hefur lagt til, að fjárveiting til íþróttasjóðs hækki úr 125 þús. kr. í 300 þús. kr. Er þessi hækkun miðuð við, að greitt verði framlag til byggingar sundlauga á Akureyri, Hafnarfirði, Ísafirði; Neskaupstað og víðar úti um landið eftir till. íþróttafulltrúa og íþróttanefndar ríkisins. Er mjög mikill áhugi fyrir því að efla sundíþróttina, og telur n. rétt að verða við óskum manna í þessu efni, einkum þar sem hér er bæði um að ræða almenna heilsuvernd og varnir gegn slysum. N. leggur til eftir till. íþróttafulltrúa, að laun Ólafs Pálssonar verði ákveðin 2250 kr. vegna eftirlits með sundkennslu og prófdómarastarfa, en Jón Pálsson er nú á launum hjá Reykjavíkurbæ, og leggur n. því til, að breytingar séu gerðar samkv. því. Mikill áhugi er fyrir því að varðveita forn bæjarhús, sem enn eru uppistandandi á nokkrum stöðum á landinu. Leggur n. til, að tekin verði upp á fjárl. fjárveiting til verndunar slíkra húsa á Keldum, Glaumbæ og Grenjaðarstað, þar sem álit manna er, að þar sé um merkilegar sögulegar fornminjar að ræða, sem þurfi að varðveita frá að fúna niður. N. leggur til, að styrkur til nokkra bókasafna sé hækkaður til samræmis við aðra styrki, en hins vegar telur n. á skorta, að skýrslur liggi fyrir um starf bókasafnanna, og réttara væri, að einhver sérstök stofnun hefði eftirlit með starfsemi þeirra, t.d. fræðslumálaskrifstofan, og skýrslur um þau væru sendar til hennar. Um styrk til skálda, rithöfunda, vísindamanna og listamanna hefur n. ekki tekið afstöðu. Till. n. um hækkun á styrk til Bókmenntafélagsins, Sögufélagsins, Þjóðvinafélagsins og félags íslenzkra stúdenta í Kaupmannahöfn til útgáfu tímarits eru fram komnar vegna aukins útgáfukostnaðar, en hins vegar var sameiginlegt álit n., að nauðsyn bæri til að halda þessum bókaútgáfum í sama horfi og verið hefur. Jón Norðfjörð á Akureyri hefur um nokkur ár stundað kennslu í leiklist, og telur n. rétt, að hann fái sams konar styrk og þau Lárus Pálsson og Soffía Guðlaugsdóttir hafa undanfarin ár fengið í fjárl. Leikfélag Sauðárkróks hefur nú starfað nærri því 60 ár, og leggur n. því til, að upp verði tekinn nokkur styrkur til þess svo sem til annarra leikfélaga. Mikill áhugi er nú á því víða um land að gefa út héraðssagnarit. N. vill sýna þessari viðleitni til þess að bjarga ýmsum þjóðlegum fróðleik frá glötun nokkra viðurkenningu og leggur til, að tekin verði upp 5 þús. kr. fjárveiting í þessu skyni. Alþýðusamband Íslands, sem er einhver fjölmennasti félagsskapur landsins, hefur í hyggju að koma upp alþýðufræðslu um ýmis mál, sem almenning varðar, og leggur n. til, að tekið verði upp nokkurt fjárframlag í þessu skyni. Listasafn Einars Jónssonar er eitt af því fáa, sem setur svip sinn á bæinn, þegar erlenda eða innlenda gesti ber hér að garði. N, telur eigi vansalaust, að þetta safn, sein er eign ríkisins, fari í vanhirðu sökum skorts á fjárframlagi frá ríkinu, og leggur til, að tekin verði upp fjárveiting til nauðsynlegra aðgerða á húsinu og til upphitunar á því. Prófessorarnir, Stefán Einarsson og Richard Beck, eru að semja íslenzka bókmenntasögu á ensku, og leggur n. til, að veittar verði 5 þús. kr. til hvors þeirra til útgáfunnar. Fjárframlag til nýbýla og samvinnubyggða hefur til þessa nær eingöngu gengið til stofnunar nýbýla. Nú hafa verið samin sérstök lög um landnám ríkisins, og er tilætlunin, að samvinnubyggðir rísi upp í sambandi við þá löggjöf. Leggur n. því til, að 4. liður 16. gr. verði orðaður eins og segir í brtt. Búnaðarmálastjóri hefur tjáð n., að hann teldi, að jarðabótastyrkurinn sé of lágt áætlaður eftir þeim upplýsingum, Sem hann hafði um framkvæmdir á árinu 1942, og leggur n. til, að hann verði hækkaður um kr. 200 þús. Er hér um að ræða áætlunarupphæð á lögbundnu framlagi. Sama máli gegnir um búfjárræktina. Tilraunastarfsemi í þágu landbúnaðarins er að vísu á byrjunarstigi, en þó mun hafa verið greitt til hennar á síðasta ári 40 þús. kr., og leggur n. til, að nýr liður verði tekinn upp í fjárl., kr. 60 þús., til þessara framkvæmda. Brtt. n. um hækkun á framlagi til byggingarsjóðs kaupstaða og kauptúna er miðuð við lögboðið framlag samkv. breyt. á l. um byggingarsjóði frá 1941. Brtt. um laun til skógræktarinnar er gerð samkv. launalista. Skógræktinni hefur miðað mjög hægt áfram, vegna þess hve litið fé hefur verið veitt til þeirra framkvæmda undanfarin ár. Miklar skógarleifar eru enn ógirtar og í eigu einstakra manna og liggja undir skemmdum, og telur n. eigi fært að áætla framlag til skógræktarinnar minna en gert er með brtt. hennar. Skógræktarfélögin hafa viða unnið að verndun skógarleifa og vakið lofsverðan áhuga hjá meðlimum sínum fyrir því að rækta tré bæði í sérstökum reitum og við heimahús, og vill n., að starf þeirra fái nokkra viðurkenningu, og leggur því til að hækka framlagið til þeirra úr 15 þús. kr. í 34 þús. kr. Mikill áhugi er fyrir að vinna að áveitum og landþurrkun með hinum nýju skurðgröfum, sem farið er að flytja til landsins, og leggur n. til, að tekin sé upp fjárveiting í þessu skyni eftir till. búnaðarmálastjóra, samtals 122800 kr., allt að 1/3 kostnaðar. Er það álit manna, að starf þetta muni mjög flýta fyrir ræktun landsins á þeim stöðum, þar sem möguleikar eru fyrir hendi til þess að vinna að henni í stærri stíl en áður. Í till. um fyrirhleðslu á vatnasvæði Þverár og Markarfljóts er farið eftir till. vegamálastjóra. Nokkrar smærri fjárveitingar eru teknar upp til annarra fyrirhleðslna gegn á kostnaðar annars staðar frá. Er það gert eftir upplýsingum og athugunum frá Búnaðarfélagi Íslands. Ætlazt er til, að keyptar verði þrjár skurðgröfur og dráttarvél í sambandi við þær. Mun vera búið að panta þessar vélar, en fjárveitingu vantar til þeirra, og þar sem hér er um mikilsvert nauðsynjamál að ræða vegna jarðræktarinnar, og þá einkum með það fyrir augum, að ræktunin verði framkvæmd á stórum samfelldum svæðum, vill n. mjög eindregið mæla með þessari fjárveitingu. Brtt. við tekjur og gjöld Rafmagnseftirlits ríkisins eru leiðréttingar samkv. síðustu upplýsingum, en hafa eigi áhrif á heildarútkomuna. N. hefur lagt til, að framlag vegna laga um lax- og silungsveiði og til klaksjóðs sé hækkað nokkuð, en jafnframt falli niður sérstök fjárveiting til fiskiræktar (sjá 68. lið í 16. gr.). Styrkur til Landssambands iðnaðarmanna er að mestu leyti launagreiðslur, og telur n. því ekki ósanngjarnt að hækka hann svo sem hún leggur til. Um áætlunarliði frumvarpsins um kostnað við dómnefnd í verðlagsmálum og skömmtunarskrifstofu ríkisins hefur n. þótt rétt að fresta að gera till., þar til fyrir lægi áættun um kostnað við viðskiptaráð, sem á að taka við störfum beggja þessara nefnda. Styrkur til berklasjúklinga reyndist á árinu 1941 nærri ein millj. kr., en vegna þeirrar hækkunar, sem orðið hefur á dýrtíðinni, hefur n. talið rétt að taka upp áætlun þess ráðuneytis, sem sér um þessi mál, og hækka liðinn úr 1300 þús. í 1750 þús. kr. Sama máli er að gegna um styrk til sjúklinga samkv. lögum nr. 78 frá 1936. Hann virðist eftir áætlun sama ráðuneytis of lágt áætlaður í fjárlagafrumvarpinu um 450 þús. kr., og leggur n. til, að þessu sé breytt. Annar kostnaður (17. gr. 1. c) leggur n. til, að hækki úr 15 þús. kr. í 30 þús. með hliðsjón af reynslu ársins 1941. Gjöld samkv. lögum um afstöðu foreldra til óskilgetinna barna og gjöld samkv. 19. og 21. gr. framfærslulaga telur n. óhjákvæmilegt að hækka af sömu ástæðum. Kostnaður vegna slysavarna hefur óhjákvæmilega hækkað vegna dýrtíðarinnar. N. telur, að á engan hátt megi draga úr starfsemi Slysavarnarfélagsins, og leggur því til þá hækkun, sem farið er fram á í till. Þá leggur n. til, að framlag til Stórstúkunnar verði hækkað úr 30 þús. kr. í 40 þús. og af þeirri upphæð renni 5 þús. kr. til bindindisfélaga í skólum landsins. Felldir eru niður tveir liðir, til sjúkrasamlaga á Sauðárkróki og Stokkseyri, því að nú eru þar sjúkrasamlög, sem koma undir hin almennu lög um sjúkrasamlög. Hælið á Sólheimum hefur við mikla örðugleika að stríða sökum dýrtíðar og vandræða með fólkshald, og leggur nefndin til, að styrkur til hælisins sé hækkaður nokkuð. Þá vill n. sýna starfsemi gamalmennahæla nokkra viðurkenningu og leggur til, að styrkir til þeirra séu hækkaðir í 2 þús. kr. til hvers hælis og tekin upp fjárveiting til gamalmennahælis í Neskaupstað og Skjaldarvík við Eyjafjörð. Um tillögur n. viðvíkjandi 18. gr. er eigi ástæða til að fjölyrða. Þær eru um að færa ýmislegt til samræmis og lagfæringar og eru yfirleitt ekki frábrugðnar að neinu leyti þeim reglum, sem áður hafa gilt um þá, er á þessari gr. hafa staðið. Ég tel þó ástæðu til að gefa skýringar um stærstu upphæðirnar. Guðrún Jónsdóttir, ekkja séra Sigurðar G. Gíslasonar, er fórst með voveiflegum hætti á nýársdag s.l. við embættisverk, á mörg börn í ómegð, og hefur n. fylgt þeirri reglu, er áður hefur verið upp tekin, þegar svipað hefur staðið á. Björn Einarsson var óvenjulega hraustur maður á bezta aldri, en varð fyrir slysi, er hann var að vinna við skurðgröfu í Ölfusi, og má síðan heita örkumla maður. Bætur hefur hann þó eigi fengið, svo að neinu nemi. Var hann í þjónustu ríkisins, er slysið vildi til, og útbúnaður á vélinni eigi talinn hafa verið svo sem skyldi. Leggur n. því til, að hann fái lífeyri, svo sem segir í tillögunni. Björn Eymundsson er rúmlega sjötugur að aldri og hefur stundað hafnsögumannsstarf um 40 ára skeið í Hornafirði við hin erfiðustu skilyrði og oft lent í hrakningum, sem í minnum hafa verið hafðir. Einar Straumfjörð hefur verið í fjölda mörg ár í þjónustu vitanna. Báðir þessir menn hafa sýnt einstakan dugnað í hinu langa starfi sínu, og leggur n. því til, að þeir fái þá viðurkenningu í vertíðarlokin, sem í till. segir. Jón Sverrisson, yfirfiskimatsmaður, hefur verið yfirfiskimatsmaður í Vestmannaeyjum, og leggur n. til, að hann fái eftirlaun til samræmis við aðra yfirfiskimatsmenn. Þegar fjvn. loks barst sundurliðuð áætlun frá ríkisstj. um verðlagsuppbótina, - en það var ekki fyrr en 5. jan., - kom í ljós, að verðlagsuppbótin hafði verið í frumvarpi ríkisstj. vanreiknuð um 1294421 kr., og leggur n. til, að þetta verði leiðrétt. Þá kom einnig í ljós, að aukauppbótin, jafnvel þó að hún væri eigi áætluð lengur en til 1. júlí, var sömuleiðis vanreiknuð um 550 þús. kr., og telur n. óhjákvæmilegt að leiðrétta það. Samtals verða þá leiðréttingar á 19. gr., á lögboðnu framlagi 1844421 kr., og er þá eigi áætluð aukauppbót og verðlagsuppbót á hana nema til 1. júlí. Verður þessi áætlun enn að hækka um 1750 þús. kr., miðað við vísitölu 250, ef Alþ. samþykkir framlengingu heimildarinnar þar til í árslok, eins og ríkisstj. hefur lýst yfir við fjvn., að hún óskaði eftir. Um brtt. þær, sem n. leggur til við 22. gr., get ég vísað til nál. Ég tel, að eigi geti verið ágreiningur um að láta Íþróttasambandi Íslands í té lóð undir íþróttaheimili í Rvík til leigulausra afnota. Í.S.Í. ætlar að reisa þetta heimili og væntanlega að hefjast handa nú strax í vor, og er sannarlega ánægjulegt til þess að vita, ef þetta kemst í framkvæmd og Alþ. getur látið sinn skerf til þess á þann hátt, sem stungið er upp á í till. nefndarinnar. Um heimildina til að kaupa refabúið á Hvanneyri voru nm. eigi á eitt sáttir, en þó varð úr, að meiri hluti n. mælti með þessum kaupum fyrir mjög eindregin tilmæli loðdýraræktarráðunautar. Mun þegar búið að ganga frá kaupum á búi þessu og því eigi aftur snúið með það, enda er hér eigi um stórt fjárhagsatriði að ræða, en loðdýraræktarráðunautur taldi, að þetta væri til öryggis þess að varðveita merkilegan kynbótastofn. Á það skilyrði, að seljendurnir gætu fengið að kaupa jafnmarga refi fyrir sama verð og þeir nú selja þá, vildi n. eigi fallast, og hefur væntanlega í samningum um kaupin eigi verið gengið að því. Í sambandi við afgreiðslu fjárl. telur n. að lokum ástæðu til að vekja athygli á því, að greidd hefur verið uppbót á laun embættismanna úr ríkissjóði án heimildar frá Alþ., svo sem sýslumönnum, bæjarfógetum, prófessorum, læknum og prestum. Stærsta upphæðin, sem greidd hefur verið á þennan hátt, til lækna og presta, er áætluð af fjmrn., miðað við vísitöluna 250, að muni nema á þessu ári 738 þús. kr. upphæð þessi mun hafa verið greidd með tilliti til þess, að taxtar fyrir aukaverk yrðu eigi hækkaðir. N. hefur eigi talið ástæðu til að taka þessa upphæð með í fjárlfrv., þar sem ríkisstj. hefur eigi heldur gert það og engin heimild er til þessarar greiðslu frá Alþ., en hin nýja ríkisstj. hefur eigi heldur ákveðið, hvort hún ætlar að leita hennar eða ekki. Margir nm. munu vera þeirrar skoðunar, að slíkar greiðslur án allra heimilda séu vægast sagt mjög óviðkunnanlegar og eigi tvímælalaust að falla niður. Hins vegar mundi þá í staðinn koma heimild handa læknum og prestum til að hækka taxta fyrir aukaverk sín, enda virðist eigi ástæða til að láta ríkissjóð greiða dýrtíðaruppbót á þessi verk, eins og nú er háttað. En í sambandi við þessar greiðslur er full ástæða til að benda á hina knýjandi nauðsyn, sem er á því, að launal. verði sem fyrst endurskoðuð. Tillögur þær, er n. leggur fyrir, hafa þau áhrif á niðurstöðutölur fjárl. með tilvísun til grg., að hækkanir umfram lækkanir nema 6714325,19 kr. Lækkun á tekjum útvarpsins er 120 þús. kr. og eignabreytingar í 20. gr. 50 þús. kr. Útgjöld ríkisins samkv. till. n., sem fyrir liggja, verða þá, talin í heilum þúsundum, kr. 48126 þús. kr., en tekjur 48138 þús. kr. að óbreyttri tekjuáætluninni að útvarpinu undanteknu. Verður þá halli á rekstraryfirliti 588000 kr., en greiðsluhalli á sjóðsyfirliti 4016000 kr., en á þessu hvoru tveggja hljóta að verða miklar breytingar við 3. umr., þar sem, eins og öllum er kunnugt, enn er eftir að athuga til fullnustu um tekjuhlið fjárl. og enn fremur eftir að áætla ýmis útgjöld, sem ríkissjóður eigi mun komast hjá að greiða og enn fremur eftir að áætla hækkun á framlagi til verklegra framkvæmda, en eigi afgreiðsla fjárl. að fara þannig, að tekið sé tillit til þeirra óska, er fram hafa komið um verklegar framkvæmdir, bæði frá hv. þm. og ýmsum opinberum stofnunum, sveitar- og bæjarfélögum, hljóta útgjöldin að hækka verulega við 3. umr., jafnvel þótt eigi sé gert ráð fyrir neinum sérstökum útgjöldum vegna dýrtíðarinnar. Kemur þá til álita, hverja endurskoðun sé unnt að framkvæma á tekjuáætlun fjárl., eða hverja nýja tekjustofna sé unnt að finna, því að ég geri ekki ráð fyrir, að nokkur maður óski eftir því að afgreiða fjárlög með tekjuhalla á þessum tímum. Ég geng út frá því alveg sem vísu, úr því að þessi háttur var hafður á um afgreiðslu fjárlfrv. frá fjvn., þá verði við 3. umr. gefið út framhaldsnál. og þm. gefinn nægur tími til athugunar viðvíkjandi brtt. Ég læt svo lokið máli mínu, en mun að sjálfsögðu gefa frekari skýringar á einstökum atriðum, ef óskað er.



Herra forseti. - Við erum nú komnir að þeim l. hér, sem eru veigamest og þýðingarmest efni Alþ. að vinna að, en það eru fjárl. Og við höfum nú yfir meiru fé að ráða en Alþ. Íslendinga nokkurn tíma hefur haft. Það mætti búast við, að við mundum vanda okkur eins og frekast er hægt við það að taka ákvarðanir um, hvernig þessum fjármunum er varið. Ár eftir ár hefur fólkið beðið um að fá hin og þessi framlög til ýmissa nauðsynlegra framkvæmda. Ár eftir ár hefur því verið svarað, að þetta væri ekki hægt, vegna þess að ekki væru peningar til. Nú höfum við í fyrsta skipti um fjárl. að fjalla, sem veita Alþ. umráð yfir miklu meira fé til hagsbóta fyrir fólkið í landinu heldur en nokkurn óraði fyrir áður. Og það er því alveg tvímælalaust einhver helzti prófsteinn á Alþ., hvernig því tekst að afgreiða þessi fjárl., hvernig því tekst að fullnægja þeim kröfum, sem til þess eru gerðar af þjóðinni, og hve vel það vandar til þess að vera sem réttlátast og vitrast í úthlutun þessa fjár. Ég býst þess vegna við, að allir þeir alþm., sem virkilega vilja leggja sig fram til að vinna þetta verk sem allra bezt, muni sammála um, að það þurfi vel að vanda til ákvarðana og gagnhugsa þær og hafa tækifæri til að íhuga þær oftar en einu sinni. Ég get ekki trúað öðru en hver einasti alþm. vilji vera viss um það, þegar hann ákveður eitthvað í fjárl., að til þess sé vandað eins og frekast er unnt. Í þingsköpum okkar er gert ráð fyrir því, að alveg sérstaklega sé vandað til fjárl. Fjölmennasta n. þingsins starfar að þeim og skal skila áliti við 2. umr. Þá á að fara fram umr. og atkvgr. um öll fjárl. og allar brtt. Ég býst við, að þeir menn, sem settu þessi ákvæði í þingsköp í upphafi, hafi gert ráð fyrir, að mönnum skeiki og alþm. séu ekki óskeikulir, svo að ekki væri nema rétt að gefa þeim tækifæri til að athuga gang sinn og leiðrétta það við 3. umr., sem þeir kunna o ð hafa gert skakkt. Þess vegna var gengið út frá, að 2. umr. fjárl. tæki til allra brtt. um allar greiðslur fjárl. Og það hefur almennt verið gengið út frá, að fjvn. skili þannig till., að hægt sé að greiða atkv. um hverja einustu gr. fjárl. Alveg sérstaklega er þetta nauðsynlegt, þegar um annað eins fjármagn er að ræða og nú. Þegar tekjur síðasta árs hafa farið upp í 86 millj. kr., þá er eðlilegt, að fram komi kröfur um að bæta úr áralöngum skorti á hinum og þessum sviðum, bæði atvinnumálum og öðrum. Ég álít þess vegna, að til afgreiðslu fjárl. þurfi að vanda og hún sé prófsteinn á þingið. Ég vil vekja eftirtekt þm. á því, hvernig gengið er frá tekjuhlið fjárl. við þessa 2. umr. Á fjárlagafrv. eru tekjur ríkissjóðs áætlaðar 48 millj. kr. Hins vegar er það staðreynd um tekjur síðasta árs, að þær voru 86 millj. kr. Það er þarna um 40 millj. kr. munur á því, sem nú er áætlað, og því, sem tekjur síðasta árs voru. Nú vil ég spyrja: Hvar á milli ætti áætlunin að liggja í þeim fjárl., sem við nú ætlum að fara að ganga frí? Í framsöguræðu formanns fjvn. heyrði ég ekki minnzt á, að fjvn. eða meiri hl. hennar væri búinn að koma sér niður á, hvað hún ætlaði að leggja til, að tekjur þessa árs verði áætlaðar, hvort það væru 48, 58, 68, 78, 88 millj. kr. eða kannske eitthvað meira. En mér finnst hins vegar, að þegar ákveða á útgjöldin, þurfi að hafa ofurlitla hugmynd um, út frá hvaða tekjum á að ganga. Þarna virðist ekki út frá neinu að ganga enn þá. Það liggja alls ekki upplýsingar fyrir okkur þm. utan n., á hvað við eigum að stíla í brtt., sem við berum fram. Ef við göngum út frá 86 millj. kr. tekjum á þessu fjárlagaári, mun kannske sumum finnast kröfur okkar til útgjalda ekki svo gífurlegar. En ég býst nú við, að raddir kæmu um, að ekki dugði að áætla tekjur svona hátt. En hvað um það, það er ókleift að taka ákvarðanir viðkomandi útgjöldum í stórum stíl, meðan enginn hefur hugmynd um tekjurnar. Ég álít þess vegna, frá hvaða sjónarmiði sem þetta er skoðað, að það sé algerlega ófært að afgreiða fjárl. án þess að greiða atkv. við 2. umr. um hverja einustu brtt. fjvn. Fjórir fjvnm. hafa verið á þessari skoðun, og ég trúi ekki öðru en það sé skoðun meiri hl. þm. Ég vil þess vegna, eins og nú standa sakir, gera það að till. minni, að fjárlagafrv. verði aftur vísað til hv. fjvn. nú þegar og 2. umr. málsins frestað. Ég vil mælast til þess við hæstv. forseta, að hann beri þessa till. upp nú þegar, a.m.k. strax og umr. um hana sérstaklega sem þingsköp væri lokið. Ég mundi fyrir mitt leyti ásamt flokki mínum álíta það skyldu mína, ef það væri fellt að vísa fjárlagafrv. aftur til fjvn., að bera fram eins mikið af brtt. við fjárlagafrv. eins og við frekast gætum. Það yrði kannske til þess að firra þingið þeim vansa, að 3. umr. yrði eina umr. um fjárl. Ég álít, að það væri þá skylda þm. að bera fram eins mikið af brtt. og frekast væri unnt við þessa umr., til þess að það kæmi í ljós, hver þingviljinn er og hvernig vænta mætti, að afgreiðslan yrði. Ég get ekki skilið annað en stj. vilji frekar, að þingið skili fjárl. í hennar hendur þannig, að það hafi fulla stjórn á því, hvernig þau verða samþ., heldur en að það verði komið undir hendingu, hvernig afgreiðslan verður við 3. umr. Ég ætla ekki að svo komnu að ræða málið sjálft eða brtt. þær, sem við sósíalistar ætlum að bera fram, en vil mælast til þess við hæstv. forseta, að hann beri upp munnlega till. um það, að málinu verði aftur vísað til fjvn. og 2. umr. frestað.

Forseti (GSv) : Það hefur komið fram till. um að vísa málinu aftur til hv. fjvn., og sé ég ekki annað fært en að láta hana ganga til atkv., þó að munnleg sé, og verða því umr. aðeins um hana sjálfa fyrst um sinn.



Ég álít, að það sé mjög spaugilegt, sem fram kom hjá síðasta ræðumanni. Hann og flokkur hans hafa fram til síðustu stundar litið svo á, að það væri þeirra verkefni að eyðileggja þingvinnuna og þingskipulagið og það ekki með sem allra löglegustum meðulum. Ég álit þess vegna, ef menn hafa haldið það, að flokkur sá, sem kommúnistar hafa skapað hér á landi, væri horfinn frá fyrri villu sinni, þá hafi menn getað fengið vitneskju um það nú við ræðu hv. þm., að svo er ekki. Það hefur aldrei komið fyrir áður, að ég hygg, síðan Alþ. tók til starfa, að nokkur þm. hafi verið svo fávís, að honum kæmi til hugar að gera till. eins og þá, sem kom hér fram, að vísa fjárl. aftur til n., þegar komið er að umr. og afgreiðslu. Þessi aðferð hefði verið merkileg út af fyrir sig, þó að ekki hefði verið vitað, frá hvers hendi hún kom. En það skýrir hvað annað, þegar það er ljóst. Ég vil þá fara nokkrum orðum um till. eins og forseti ætlast til. Ástæðan til þess, að meir í hl. fjvn. álitur, að það sé betra fyrir málið, að það sé gengið lengra við þessa umr. heldur en gert er, er sú, að það ástand hefur skapazt í landinu, og þá alveg sérstaklega fyrir tilverknað þess flokks, sem kemur með þessa einkennilegu till., að ekki reyndist fært að afgreiða fjárl. á síðasta ári þrátt fyrir óvenju langa þingsetu. Fjvn. fékk gögn sín í hendur seint á síðasta ári, og kom þá fljótlega í ljós, að þær föstu skuldbindingar, sem settar höfðu verið í sambandi við launagreiðslur, voru svo miklar, að fullrar aðgæzlu þurfti, til þess að hægt yrði að tryggja verklegar framkvæmdir. - Það var afráðið að nota þessa umr. einmitt til þess að ræða almennt um fjárl., og þá er það sem kommúnistarnir koma fram með þessa einkennilegu till., sem er alveg einstök í sinni röð. Því að það, sem þessi hv. þm. fer fram á með þessari till., er í rauninni undirbúningur að uppreisn í þinginu. Hann hótar því, að ef till. hans verði ekki samþ., þá skuli þeir kommúnistar bera fram svo og svo mikið af brtt. til þess að rugla flokkana og þingið. Hér er á vissan hátt um eins konar grínþátt að ræða, þar sem kommúnistar hóta að halda áfram að koma með óundirbúnar till. þvert ofan í till. meiri hl. fjvn. Það væri kannske ekkert á móti því að fá ofurlítinn grínþátt, úr því að grínfígúrur eru komnar inn í þingið til okkar frá Stalín og því fólki. Það er nú að leika sitt hlutverk.



Það eru aðeins örfá orð í sambandi við ræðu hv. þm. S.–Þ. Hann virðist líta svo á, að hér sé verið að leika lævíslegri aðferð til þess að rugla menn í ríminu og koma á upplausn í þinginu. Ég vil leyfa mér að mótmæla þessu og benda hv. þm. á það, að hann ásamt fleirum úr fjvn. á þá uppástungu, að ekki verði höfð nema ein umr. um fjárl. að þessu sinni. Það situr því illa á hv. þm. S.-Þ. að tala um lýðræði, þar sem hann vildi aðeins fá eina umr. um fjárl. Þá sagði hv. þm., að n. hefði að mestu verið sammála um það að leggja frv. svona fyrir þingið, en hann viðurkenndi þó, að 2 menn úr n. hefðu verið á móti því að leggja fjárlfrv. svona fyrir. Ég vil nú treysta því, að þessir þm. hafi ekki skipt um skoðun og greiði atkv. á móti þeirri einkennilegu afgreiðslu, seri hv. þm. S.-Þ. stingur hér upp á. Ég vil vona, að frv. verði aftur vísað til fjvn., eins og till. hefur komið fram um. En verði ekki hægt að fá það fram, munum við bera fram tugi og aftur tugi af brtt., sem ekki verður hægt að komast hjá að afgreiða.



Ég vil leiðrétta það, sem síðasti ræðumaður sagði, að ég eða einhver annar maður hefði óskað eftir að hafa þá meðferð á málinu, sem kommúnistar vilja hafa. Það sjá allir, að það er fjarstæða, því að sá maður, sem þm. á við, hefur átt sæti í fjvn. lengri tíma heldur en síðasti ræðumaður hefur yfirleitt kunnað að skilja íslenzkt mál. Sá maður hefur meiri reynslu í vinnubrögðum fjvn. heldur en svo, að þessi hv. þm. hafi getað afvegaleitt hann. Þá vil ég einnig leiðrétta þau ósannindi kommúnista, að ég hafi stuðlað að því, að fjárl. væru ekki afgr. fyrr en nú. Það er öðrum að kenna heldur en mér, að svo hefur farið. Slík vinnubrögð eru mér mjög á móti skapi. Hitt er annað mál, að ég tók afleiðingunum. Fyrst ekki var hægt að afgreiða fjárl. 1942, þá varð að gera það 1943 og gera það bezta úr þessu, sem hægt var. Hér er eingöngu um það að ræða, hvernig bjargast eigi fram úr þeim erfiðleikum, sem upplausnarástandið á árinu 1942 hefur skapað. Allir í fjvn. nema kommúnistar gengu inn á að hafa um þetta samstarf. Formaður n. tók það fram, að hann væri ekki með þessari aðferð, en hins vegar mundi hann beygja sig fyrir meiri hl. í því efni, og þannig munu allir sómasamlegir menn fara að, þegar til atkvgr. kemur. - Fundarhlé.

Forseti (GSv): Þá fer fram atkvgr. um till. hv. 2. þm. Reykv. (EOI), sem var ekki gerð skrifleg, en var svo hljóðandi, að frestað yrði þessari 2. umr. um fjárlagafrv. á þessu stigi málsins og málið yrði látið ganga aftur til fjvn. til frekari aðgerða. Umr. fara ekki fram meira um till., og verður hún borin upp.



Ég sé enga ástæðu til þess að vísa málinu aftur til fjvn., þar sem gefið er í skyn í nál., að n. eigi eftir að gera brtt. til viðbótar þeim, sem hún hefur gert, og þar sem augljóst er, að n. getur komið með brtt., hvenær sem henni þóknast, meðan ekki er lokið afgreiðslu fjárl., án þess að málinu sé vísað til hennar nú. Segi ég því nei.



Ég segi nei með tilvísun til þess, sem hv. þm. V.-Húnv. sagði.



Mér finnst óeðlilegt og óformlegt að vísa til n. máli, sem er búið að vísa til hennar og er hjá henni og hlýtur að vera hjá henni, þangað til búið er að afgreiða það til fullnustu. Og mér finnst, að af þessari ástæðu hefði átt að vísa þessari till. frá. Ég segi nei.

Forseti (GSv): Till. er aðallega um það að fresta umr. málsins á þessu stigi, til þess að n. fái betri tíma til að athuga það.



Með tilvísun til þess, sem hv. þm. V. Húnv. sagði, segi ég nei.



Ég þekki ekki dæmi þess, að máli sé vísað aftur til n. Hins vegar er það á valdi n. að taka málið til framhaldsathugunar á hvaða stigi sem er. Og í því trausti, að samkomulag fáist um þau drög að framlögum til verklegra framkvæmda innan n., sem n. þegar hefur samið, annaðhvort við framhald 2. umr. eða fyrir 3. umr., segi ég nei.



Þar sem það er komið í ljós, að nokkur ágreiningur hefur verið innan fjvn. um þessa afgreiðslu á málinu, sem liggur fyrir, að höfð verði, þá tel ég ekki óeðlilegt, að málinu verði nú frestað um stund. En með því að málinu hefur nú þegar verið vísað til fjvn. og hún hefur það enn til meðferðar, tel ég ekki rétt að vísa því til n. með annarri atkvgr., og segi ég því nei.



Það er náttúrlega erfitt að greiða atkv. um svona vitleysu. Ég segi nú nei.

Forseti (GSv): Verður nú fram haldið umr. um fjárlfrv. - Hv. 5. þm. Reykv. gerir stutta aths. út af atkvgr.



Ég vildi spyrja hæstv. forseta, hvort honum fyndist ekki ástæða til að vita það, þegar í miðri atkvgr. rís upp hver þm. á fætur öðrum, um leið og hann greiðir atkv., og beinlínis falsar - ég get ekki skilið annað en vísvitandi - þá tillögu, sem greidd eru atkv. um. Hér hafa fjórir hv. þm. talið till. óformlega, þetta væri till. um að vísa málinu til n., þó að áður væri búið að vísa því til n., og gæti því ekki komið til greina að vísa því til n. á ný. Hér er verið að falsa það, sem fram hefur komið. Hér var ekki önnur till. borin fram en sú að fresta umr. um málið. Og undir miðri atkvgr. reyndi forseti að leiðrétta þessa gersamlegu röngu túlkun á till., en hafði engin áhrif, Hv. þm. stóðu upp samt sem áður hver á fætur öðrum, eins og þeir hefðu ekki heyrt það, sem hæstv. forseti sagði, en greiddu atkv. á röngum forsendum. Þessi till., sem þeir þóttust greiða atkv. um, lá ekki fyrir. Ég hygg, að hv. þm. hafi gert þetta móti betri vitund og hér hafi verið slæm samvizka að verki, vegna þess að ég hef ekki talað við neinn hv. þm., sem ekki viðurkennir, að þessi afgreiðsla á fjárl. sé gersamlega óformleg. Í þessu máli hafa þessir þm., sem stóðu þannig upp, gert sig að - já, ég veit ekki, hvað forseti gerir, þegar ég nefni þetta orð, en ég geri það samt - þeir hafa gert sig að fíflum. Þeim var ekki nóg að heyra hv. þm. S.-Þ. gera sig hér að fífli. Þeir urðu að taka þátt í skrípaleiknum. Satt að segja minnir þetta mig á aðfarirnar á þingi, þegar þær hafa verið allra afkáralegastar, eins og þegar verið var að samþykkja að reka Ísleif Högnason úr félagsskap, sem hann hafði aldrei verið í. Forseti gerði skyldu sína í því að gefa bendingar um atkvgr., en ég vildi gera fyrirspurn til hans, hvort honum finnist ekki ástæða til þess að vita þessa menn fyrir framkomu þeirra.

Forseti (GSv): Hv. þm., sem talaði, viðhafði óþingleg orð. Ég mun þó láta það viðgangast um sinn, ef ekki er vegið í sama knérunn. Viðvíkjandi fyrirspurn þm. til forseta, hvort ég teldi ekki rétt að vita þm. fyrir atkvgr., fer því fjarri, að það sé rétt eða skyldugt. Þm. hafa rétt til að greiða atkv. eins og þeir vilja, án þess að forseti hafi þar nokkuð að segja. Þeim er og frjálst að gera þá grein fyrir atkv. sínu sem þeir kjósa, og bera þeir sjálfir ábyrgð á því.



Ég get fallið frá orðinu, því að hæstv. forseti hefur svarað því, sem ég ætlaði mér að svara. Ég vildi bara gera þá fyrirspurn til hæstv. forseta, hvort hann vildi ekki vita 5. þm. Reykv. fyrir að segja, að þm. greiði atkv. gegn sannfæringu sinni.



Ég vil aðeins bera þau tilmæli fram við hæstv. forseta, að hann fresti þessari 2. umr., og ef forseti ekki álítur, að hann geti það upp á eigin spýtur eða vill ekki bera ábyrgð á því, að hann beri það undir þm., hvort þeir vilji fresta þessari 2. umr. um ótiltekinn tíma.



Ég vil þakka hv. 2. þm. Reykv. fyrir það, að hann hefur slegið föstu skilningi mínum og annarra þm. um það, að till. hafi verið í tveim liðum. Annar liðurinn var um það að fresta umr. og hinn um að vísa málinu til n., eins og við skildum það, en við fengum ávítur fyrir hjá hv. 5. þm. Reykv. Nú er fallinn um það flokksdómur hjá hv. 2. þm. Reykv., að skilningur okkar hafi verið réttur.



Ég vil skjóta því inn í viðvíkjandi því, sem síðasti ræðumaður sagði, að ég heyrði ekki betur en nokkrir þm. færu óbeint fram á að fá frestað umr., og þess vegna bar ég fram þessa till. um frestun. Ég held, að það hafi verið tilætlunin, að þessi fjárlög ættu að afgreiðast hér á þessari mínútu, því að eins og þm. heyrðu, var það enginn, sem kvaddi sér hljóðs. Ég vil vita, hver er meiningin. Ég vil vekja athygli á því, að meiri hl. fjvn. var á móti því að leggja frv. svona fyrir, og síðan, eftir að meiri hl. hafði lýst því yfir, að hann væri á móti því að leggja frv. svona fram ein, og það nú er og til skammar fyrir þingið, er af hv. þm. S.-Þ. unnið að því að snúa einum nm. til þess að skapa meiri hl. í n. Hvað er það, sem er að fara fram í sambandi við þetta mál? Hvað er það, sem liggur á bak við? Við þekkjum, hvað er að gerast, þegar þm. S.-Þ. er með makk að tjaldabaki. Við vitum, að þá er eitthvað að gerast, sem er þinginu til skammar og þjóðinni til skaða. Við vitum, að það er eins og þegar verið var að ná út af 18. gr. listamönnum og menntamönnum og koma því í gegn að tjaldabaki og gegnum þingið með eins atkv. meiri hl., bara til þess að þingið yrði sér til skammar með framkomu sinni í málinu og til þess að skapa einstökum mönnum tækifæri til þess að afgreiða þessi mál þannig, að það setti smánarblett á íslenzku þjóðina. Við höfum reynsluna af því, hvað er að gerast, og mér finnst nauðsynlegt að vekja eftirtekt á því, hvað er að fara fram. Ég get ekki betur séð en verið sé að setja samsæri í gang. Ég veit, hvað er að gerast. Það átti að afgreiða l. í dag án frekari umr. Ég vil lýsa eftir því, hvaða þm. eru sammála um að afgreiða l. með þessum hætti. Ég veit af því, sem þm. hafa sagt einslega, að þeir eru á móti því, en þegar kemur til atkvæða og á einhvern hátt á að afstýra þessu hneyksli, þá gugna þeir. Ég veit, að sumir treysta því, að hægt sé að afstýra þessu í fjvn., en ég vil benda á, hvaða afstöðu meiri hl. fjvn. nú hefur tekið, og ég geri mér ekki sérstakar vonir um þá afstöðu, sem hún kann að taka til málanna. Ég sé ekki betur en það hafi verið tilætlun meiri hl. n. að gera hér eins konar kaup viðvíkjandi afgreiðslu fjárlaganna og veit, að það var algerlega andstætt vilja meiri hl. þm. Að vísu kikna þm., þegar á hólminn er komið, ýmist af því, að þeirra eigin flokksmenn eru búnir að beygja sig í n. og þeir kunna ekki við að rísa á móti þeim, eða vegna þessarar tillátssemi, sem við þekkjum, við mann eins og þm. S.-Þ., af hvaða hvötum, sem hún kann að vera sprottin. Við þekkjum þetta, en kærum okkur ekki um að láta afleiðingarnar af því bitna á þjóðinni. Ég mun þess vegna ræða fjárl. hér frá mínu sjónarmiði og vil þó a.m.k. vonast til þess, að það sé mögulegt fyrir þm. að fá frá fjvn. upplýsingar um, hvernig hitt og þetta sé tilkomið. Ég ætla að taka dæmi: Ríkisstj., sem sat að völdum, hefur tekið það upp hjá sér að greiða laun og láta veita uppbætur á laun algerlega utan við launal. og dýrtíðaruppbætur. Hún ákvað að greiða laun, sem stj. hafði ekki nokkra heimild til að greiða. Það var talað um, að læknum væri greitt þetta til þess að halda niðri taxta þeirra vegna dýrtíðarinnar, en síðan var sýslumönnum greitt þetta, hvort sem það átti að sporna við því, að þeir hækkuðu taxta sína, - ekki er mér kunnugt um það, - og þegar búið var að greiða sýslumönnum, mátti ekki gleyma prestunum, svo að þeim var líka greidd þessi uppbót utan við öll launalög og dýrtíðaruppbót. Það væri æskilegt að fá upplýsingar frá fjvn. eða ráðh., sem tóku þessa ákvörðun, um það, hvernig stóð á, að einmitt þessar 3 stéttir fengu þetta greitt, og hvernig stendur á því, sem hvað eftir annað hefur verið minnzt á hér, að kennararnir - barnakennararnir sérstaklega - og þeir, sem verst eru launaðir af öllum starfsmönnum ríkisins, hafa aldrei fengið neinar uppbætur aðrar en þessa litlu dýrtíðaruppbót. Hvernig stóð á því, þegar þessi ákvörðun var tekin af fyrrverandi stj. að greiða læknum, sýslumönnum og prestum  Þá langaði mig til að ráða ofurlítið um frv. til fjárl. fyrir árið 1943, sem liggur hér fyrir og mundi ég álíta það heppilegra, að fjmrh. væri við, þegar fjárl. eru rædd.  Hér er gert ráð fyrir 48 millj. kr. tekjum. Ég hef ekki getað fundið brtt. fjvn. við niðurstöður teknanna og man ekki eftir, að formaður fjvn. í hinni ýtarlegu framsöguræðu sinni gæfi okkur þm. neinar sérstakar upplýsingar um, hvað fjvn. álíti, að tekjurnar muni vera. Hins vegar hafa verið gefnar þær upplýsingar, að tekjur síðasta árs hafa varið 80 millj. kr. Nú vil ég spyrja í sambandi við afgreiðslu á þessum l.: Hvað á að áætla þessar tekjur og hvaða upplýsingar getum við fengið frá fjmrh. og stj. um það, hvert álit er á hinum einstöku liðum teknanna? Ég hef heyrt það utan af mér hér í þingsölunum, án þess að ég geti nokkuð fullyrt um það, að fjmrh. hafi álitið, að það ætti að áætla tekjurnar hærri en þær eru í þessu frv. Ef þetta er rétt, býst ég við, að mjög mikill ágreiningur verði um tekjurnar, og ef þm. ætla að skapa sér nokkra skoðun um það, hverjar tekjurnar verði yfirleitt, þurfa þeir að hlýða á ræðu fjmrh. og kynnast því, af hverju tekjurnar minnki svona mikið. Við getum ímyndað okkur, að innflutningurinn minnki og tekjurnar þar af leiðandi, en það er ekkert nema getgátur, sem við getum komið fram með, á meðan við heyrum ekkert um það frá fjmrh. eða stj., hvað hann hugsar sér í þessu sambandi, og ég álít, að það þurfi að koma fram nú. Það er í fyrsta lagi það, að menn reyni að koma með sem mest af brtt. sínum við fjárl. við 3. umr., þannig að ef upplýsingar fjmrh. í þessu máli koma ekki fram fyrr en í byrjun 3. umr., verða menn búnir að gera sínar till. og flokkarnir búnir að ákveða, hvaða afstöðu þeir ætla að taka, svo að þegar fjmrh. kæmi með sínar upplýsingar, kæmu þær allt of seint. Þessi vinnubrögð eru ófær. Ef samband og samvinna á að vera milli þings og stj. um fjárl., - og það er það, sem ríður á, að samvinna sé um þau, er nauðsynlegt, að þessar upplýsingar liggi fyrir, því að án þeirra hefur þingið ekkert að byggja á, og ég vil segja, að erfitt sé að koma fram með nokkrar till., meðan svo standa sakir. Það er þess vegna viðbúið, að það, sem rætt verður viðvíkjandi fjárl. og till. í sambandi við þau, verði að gerast mjög mikið, án þess að menn hafi komið sér niður á fasta skoðun um, hvað óhætt megi teljast. Þá vil ég drepa á nokkra gjaldaliði. Á 8. gr. er kostnaður við æðstu stjórn landsins. Sökum þess hve seint landsreikningur ársins 1910 kemur fram, eins og vant er, að þeir eru orðnir forngripir þegar þeir koma, vildi ég spyrja fjvn., sem hlýtur nú að hafa aðgang að öllum gögnum, hvort við eigum ekki óeydda konungsmötu frá þeim tíma, er Alþ. ályktar, að sá maður, er farið hafði með konungsvald, væri þess ekki umkominn lengur, og flutti konungsvaldið inn í landið. Eða hefur honum verið greidd konungsmata, eftir að Alþ. hafði svipt hann störfum með ályktuninni frá 10. apríl 1940? Eða voru einhverjum íslenzkum mönnum greiddar þær fjárhæðir, sem til æðstu stjórnar, konungsvaldsins, voru ætlaðar? Það má spyrja að þessu til fróðleiks og gamans, úr því að altalað var, að hér hefðu setzt 5 konungar að völdum 1940. Fengu þeir konungsmötu? Ég vildi einnig spyrja n., hvort áætlað hefði verið að greiða til konungs svo og svo mikið fé fyrir þann tíma, sem hann hefur ekki verið konungur okkar, eða hvort lagt væri fyrir fé, sem ríkisstjórn væri í sjálfsvald sett að greiða honum síðar án þess að spyrja Alþ. að. Ef farið er á bak við þingið með slíkt, er það ekki neitt smámál. Það hefur verið ein fyrsta þingræðiskrafan í öllum löndum, að þingið ræddi og réði sjálft öllu um þess konar greiðslur, og það er hið freklegasta þingræðisbrot, ef hér á að fara á bak við Alþ., og hróplegt, ef Alþ. sættir sig við það. Vilja þm. afhenda réttinn? Eða vilja þeir fá að vita um þetta? Á 10. Gr. eru greiðslur vegna utanríkismála. Ég vildi spyrja fjvn., hvort þar mætti vænta einhverra brtt. frá henni. Þar eru ætlaðar 150 þús. kr. til sendiherraskrifstofu í Washington og rúmlega 100 þús. kr. til skrifstofunnar í New York. Ég vildi spyrja n., hverjar upplýsingar hún hefði fengið um þessa liði, hvort þeir mundu ekki hafa farið langt fram úr áætlun og hvort ekki mætti nú gera ráð fyrir, að kostnaðurinn gæti jafnvel orðið enn meiri. Í sambandi við 5. liðinn vildi ég spyrja, hvort viðskiptanefnd skyldi kostuð af því fé eða sérstök gjöld yrðu ætluð til þess að standa straum af henni líkt og verið hefur um margs konar nefndir og m.a. gjaldeyrisnefnd. Ég álit, að rekstrarkostnað þessara n. eigi að taka á fjárl. Hin leiðin sýnist vera farin til þess, að hægt sé að leggja stór gjöld á þjóðina, án þess að Alþ. ákveði fjárhæðina eða fylgist með notkun hennar. Verði afgangur af slíkum sértekjum nefndar, á hann vitanlega að renna í ríkissjóð, en verði þær n. ónógar, hlýtur ríkissjóður að verða að hlaupa undir bagga. Eftir öllum heilbrigðum skattamálareglum eiga slíkar n., sem þjóðin launar, að vera launaðar af ríkissjóði og ríkissjóður að fá tekjurnar. Ef haldið er áfram á hinni röngu braut, er hægt að velta þannig milljónagjöldum á þjóðina, án þess, að það hafi verið tilætlun Alþ. Þá kem ég að 13. gr., sem venjulega hefur staðið einna mestur styr um. Þar liggja fyrir 3 brtt. frá fjvn. Ég álít, að í vegamálunum þurfi að gera mjög miklar breytingar á fjárframlögum. Allir þm. viðurkenna, að undanfarið hefur ekki verið hægt að sýna vegum okkar þann sóma, sem æskilegt hefði verið, en nú ættu að vera til peningar til að bæta nokkuð úr því. Fjvn. hefur ákveðið að fresta til 3. umr. öllum brtt. sínum um þau mál. Hún hefur ekki fært fram nægar ástæður fyrir þeirri ráðabreytni. Þess vegna vil ég spyrja n. eða þann litla meiri hluta hennar, sem þessu ræður: Er þessi meiri hl. fjvn. að hugsa um að skila inn í þingið tillögum um lækkun launa í opinberri vinnu? Eiga að koma hér samtímis við 3. umr. till. um að lækka laun þeirra verkamanna yfirleitt, sem starfa hjá ríkissjóði? Kröfur um það hafa komið fram í aðalblaði þess flokks, sem heill stendur að þessari ákvörðun meiri hl. fjvn., - Morgunblaðinu -, að það ætti að knýja fram, að dýrtíðaruppbót á laun skuli verða 80% en ekki 100%. Hafa sömu kröfur komið fram í fjvn. eða raddir um, að n. ætti að beita sér í þá átt? Mátti ekki gera tillögur um framlög til vega, vegna þess, að meiningin væri að knýja fram lækkanir vegavinnukaups ? Eðlilegt væri, að þeim þm., sem mundu eflaust ekki þora að bera fram frv., sem miðaði að launalækkun, þar sem þeir kæmu því með engu móti gegnum 6 umr. í deildum, þyki líka of áhættusamt að hreyfa slíku máli við 2. umr . fjárl. En tækist þeim að handjárna nógu marga þm. til að koma ákvæði í þá átt gegnum síðustu umr. fjárl., sem sennilega verður dregin þangað til komið er í eindaga, rétt fyrir 15. febr., ætla þeir sér sigurinn. Nauðsynlegt spor í áttina er að fresta til 3. umr. öllum þýðingarmestu brtt. við fjár l. Ef ætlunin er að lækka kaupið, yrðu öll framlög til vega höfð þeim mun lægri. Enginn fær séð, hvað býr undir þessari afgreiðslu fjárlfrv., sem meiri hl. fjvn. og þá fyrst og fremst hv. þm. S.-Þ. (JJ) ræður. Þess vegna spyr ég: Hvaða uppástungur hafa komið fram í fjvn. í þessu efni? Ég sæi ekki eftir þeim að svara, sem voru á móti því að skila fjárlfrv. til 2. umr. í þessu ástandi. Það mundi e.t.v. skapa möguleika til sæmilegrar samvinnu við afgreiðslu þessara mála. Þá langar mig til að minnast á atriði við 15. gr. Þar sé ég ofurlitla brtt. frá fjvn. um Landsbókasafnið. En ég sé ekki, að n. hafi tekið þar fyrir mál, sem mikið ríður á. Ætlaðar eru 50 þús. kr. til að kaupa bækur og handrit. Hróður okkar um heiminn byggist á engu meir en því, að við séum miklir fræðimenn og bókamenn. Við höfum sérstaka möguleika til þess nú að bæta það upp, sem okkur er mest áfátt um í þeim efnum. Sá bókakostur, sem Landsbókasafnið á í ýmsum fræðum, er svo ófullkominn, að þeir menn, sem ætla sér að „stúdera“ þær fræðigreinar, geta ekki fengið þar höfuðrit í þeim greinum, hvað þá meira. Ég skal minnast á félagsfræðina, sem ég hef haft mest kynni af. Þar er safnið svo hörmulega fátækt, að varla er frá því segjandi. En það eru þó þau mál, sem að mörgu leyti varða menn allra mest viðvíkjandi því, að vil megi nú fara um þjóðfélagið og þess afkomu. Og ég efast ekki um, að svo áhugasamir menn eins og hv. þm. eru um þjóðfélagsleg mál, ef þeir hafa athugað að kynna sér þetta ástand hjá Landsbókasafninu, þá muni þeir finna, að það er óviðunandi, að ýmsir menn, sem hafa leitað til Landsbókasafnsins til þess að fá þekkingu í þeim málum á einhverjum atriðum eða höfundum, þá komast þeir að raun um, að þær bækur vantar. En það er hægt fyrir okkur að bæta verulega úr þessu með því að veita nú í eitt skipti fyrir öll allmikla fjárfúlgu til þess að kaupa bækur í þessari fræðigrein. Og t.d. í Englandi væri hægt að fá þessar bækur keyptar með sérstaklega góðum kjörum og flytja bingað. Við eigum nú svo mikla peninga í Englandi, að við erum í vandræðum með, hvað við eigum að gera við þá. Ég álit því, að eitt af því, sem eigi að koma hér fram. - og ég hef mikinn hug á að flytja brtt. um það, - sé að koma upp nokkru bókasafni um félagsmál. Með því að kaupa slíkar bækur fyrir svo sem 250 þús. kr. væri hægt að bæta verulega úr þessum skorti. Mig langar til viðvíkjandi 59. brtt. fjvn., þar sem lagt er til, að til viðhalds og verndunar fornra bæjarhúsa á Keldum, Grenjaðarstað og Glaumbæ verði varið 30000 kr., 10000 kr. til hvers þessa staðar, - mig langar til í sambandi við Keldur að spyrja, hvort ekki sé búið að verja nógu miklu fé í búið á Keldum.  (Rödd af þingbekkjum: Þetta eru Keldur á Rangárvöllum)  . Nú, það eru allt aðrar Keldur. Það er gott, því að ég held, að hin „keldan“ sé þannig, að það sé búið að kasta svo miklu fé í hana, að það hefði litið illa út, ef við hefðum ekki getað komið þessum 10 þús. kr. fyrir þar. En hve mikið fé hefur verið veitt á fjárl. og varið til bygginga og starfsemi á þeim Keldum, þar sem rannsóknarbú hefur verið byggt í Mosfellssveit? Mig langar til að vita, hvort það skiptir tugum þús. eða jafnvel hundruðum þúsunda. Ég ætla þó ekki, að það skipti milljónum? Ég álít það ekki fjarri lagi hér við 2. umr. fjárl., að við fengjum ofurlitla hugmynd um, hve miklir peningar fari í hinar og þessar „keldur“ hér á landi. Það þykir kannske einhver ósvinna, ef þm. vilja fá upplýsingar um slíkt. Ég veit ekki, hvert ég á að snúa mér með að fá slíkar upplýsingar, hæstv. fjmrh. er hér ekki. Og ekki fæst að fresta umr. til þess að fá upplýsingar hæstv. fjmrh. um þetta. Vil ég því spyrja hv. fjvn., hvort hún geti gefið einhverjar upplýsingar í þessu sambandi. Þessir hv. þm. ættu að athuga sinn gang. Þeir hafa sjálfir flaustrað hér af þáltill. viðvíkjandi fjármálum, sem fól í sér milljónaútgjöld, og ættu því sízt að þurfa að ýfast við því, þó að hér fari fram svo sem tíu mínútna ræðuhöld við 2. umr. fjárlaganna.

2. þm. Reykv. greiddi sjálfur atkv. með þeirri till.

. Það er rangminni hjá hv. 2. þm. S.-M. Ég greiddi atkv. Með brtt. okkar, sem hefði afstýrt verstu göllunum á þáltill. En eftir að sú brtt. hafði verið felld, greiddi ég atkv. á móti þáltill. En af því að hv. 1. Þm Rang. var að kalla hér fram í, vil ég beina til hans þeirri fyrirspurn, hvers vegna þessi fítonsandi hljóp í hann, þegar ég nefndi Keldur. Ég vissi ekki, hve mikið fé hefur farið í þessar Keldur. Er það eitthvað viðkvæmt mál? Ég hef heyrt, að þeim stjórni þrjú, fjögur eða fimm ráð, og má segja, að þar sé hver silkihúfan upp af annarri. En það væri annars gott að fá það upplýst, hvernig þessum málum er varið. Þá sé ég, að ekki liggur fyrir nein brtt. frá hv. fjvn. viðvíkjandi 50. lið 15. gr., þar sem um ræðir styrk til skálda, listamanna og vísindamanna. Að vísu eru þar tilteknar ákveðnar upphæðir, sem ætlaðar eru þeim Árna Pálssyni og Guðmundi Finnbogasyni, en annars er hér um ósundurliðaða heildarupphæð að ræða. Ég vil nú spyrja hv. fjvn., þar sem hér er að ræða um viðkvæmt deilumál, hvort vænta megi brtt. viðvíkjandi þessu atriði. Þá sé ég, að lagt er til að hækka styrkinn til þjóðvinafélagsins og menntamálaráðs til útgáfu 1. bindis Íslendingasögu úr 6000 kr. í 10000 kr., sbr. 30. lið 15. gr. En finnst hv. n. ekki þörf að gera fleiri ráðstafanir viðvíkjandi þessum lið? Ég hef heyrt, að þegar sé farið að skrifa fleiri bindi en þetta fyrsta og borga út fé fyrir þau. Finnst hv. n. ekki ástæða til að veita nú þegar styrk til þess bindisins, sem Jónas Jónsson ætlar sér sérstaklega? Það er ekki seinna vænna fyrir þennan mann, sem mestu hefur ráðið í fjvn. um þessi mál, að tryggja sér nú þegar styrk til verksins. Þá er 16. gr., en við hana hefur hv. fjvn. gert nokkrar brtt. En gott væri að fá frá henni vitneskju um það, hvað hún hyggst fyrir um frekari brtt., sérstaklega að því er snertir framleiðslubætur og atvinnuaukningu. Það er kunnugt, að á þessum lið var gerð mikil breyting árið 1939. Það var eitt af því fáa, sem hlykkjaðist gegnum þingið af gamla höggorminum, að þessu fé skyldi ráðstafað af sérstakri n., og voru henni veittar mjög víðtækar heimildir. Ég hef nú ekki getað komizt eftir því, hvernig hún hefur ráðstafað því, og væri fróðlegt að fá vitneskju um störf þessarar n. frá hæstv. ríkisstj., ef hún kynni einhvern tíma að sjást hér á fundum. Ég man t.d. ekki til þess, að þessari n. væru sett nokkur tímatakmörk. Eða er ætlazt til, að hún sitji til eilífðar? Og hefur hv. fjvn. hugsað sér að gera einhverjar brtt. í þessu sambandi? Þá hef ég ekki séð neinar till. frá hv. n. um það, hvað áætla skuli til greiðslu á uppbótum þeim, sem ákveðnar hafa verið með þáltill., eða hvort hún ætlast til, að þetta sé tekið inn í fjárl., að því er snertir þær uppbætur, sem greiddar eru á þessu ári. Ég tel nauðsynlegt, að sem mest af þeim útgjöldum, sem ríkið á að annast, sé á fjárlögunum, svo að þm. geti gert sér sem bezta grein fyrir þeim. Mér er ekki annað ljóst en útkoman af síðasta ári hljóti að breytast mikið, ef allar þær uppbætur eiga að fara fram á þessu ári. Ég vona, að hv. fjvn. vilji veita mér vitneskju um þetta atriði eftir beztu getu, og eftir þeim mun ég haga mér að nokkru.



Herra forseti. - Mér hefur heyrzt á ýmsum fjvnm., að þeim þyki fyrrverandi fjmrh. hafa búið frv. fremur losaralega í hendur n. Kveðst hv. n. hafa orðið að gera hér um bil 7 millj. kr. leiðréttingu á frv. Hæstv. ráðh. fyrrverandi mun geta afsakað sig að nokkru með því, að hann hafi fengið fremur losaralegar skýrslur frá ýmsum ríkisstofnunum um þau efni, er leggja varð til grundvallar frv. Mér í þinginu hefur t.d. verið lesið bréf frá einum embættismanni landsins, þar sem hann segist ekki treysta sér til að gera neinar áætlanir á þessum brjáluðu tímum. Ég verð að segja, að ég efast um, að ríkið geti látið sér sæma að hafa svo brjálaða menn í þjónustu sinni. Ég skal taka það fram þegar í stað, að ég veit raunar ekki, hver sá embættismaður er, sem hér ræðir um. - Hv. fjvn. hefur nú haft frv. til meðferðar, eins og það kom frá hæstv. ráðh., og gert á því leiðréttingar. Hefði nú mátt ætla, að hún léti sér víti ráðuneytisins að varnaði verða og undirbyggi það sem bezt. En því er nú ekki að heilsa. Hafi frv. áður verið illa úr garði gert, þá hefur hv. n. gert það enn verr úr garði og fleygir því þannig í þingið. Tolltekjur af útlendum vörum voru á síðasta ári 44,2 millj, kr. og af innlendum vörum 1 millj. kr., og svo kemur hv. fjvn. og áætlar tollana 20 millj. kr. Þetta er fjarri öllum sanni. Tekjur eru hér áætlaðar rúmlega 40 millj. kr., þó að þær hafi reynzt 86 millj. kr. á síðasta ári. Þá skal ég nefna nokkra pósta, sem hv. fjvn. finnst ástæða til að hespa gegnum þingið og láta ekki ræða nema eina umr. Ég veit, að hv. n. muni vera sammála um, a,ð leggja verði að minnsta kosti 1,2 millj. kr. til vega, 1,8 millj. kr. til hafnargerða og 0,8 millj. kr. til brúargerða. Þetta er samtals 3,8 millj. kr. Þá vita allir, að hér siglir hraðbyri gegnum þingið frv. fiskveiðasjóðs, en það bakar ríkissjóði um 2 millj. kr. útgjöld. Einnig má minna á það, að ekki var gert ráð fyrir, að uppbót til embættismanna og starfsmanna ríkisins yrði greidd nema hálft árið, en þó munu allir hv. þm. vera sammála um, að ekki komi annað til mála en greiða hana allt árið, en sú leiðrétting mundi nema 1,7 millj. kr. Svo eru varnirnar gegn sauðfjárpestinni. Ég býst við, að hv. þm. vilji láta halda þeim áfram, og verða þá framlög að aukast um 2 millj. kr. Hér er þá komin upphæð, sem nemar 9,5 millj. kr. Auk þess liggja fyrir erindi til þingsins um margs konar nauðsynlegar framkvæmdir svo sem stækkun Landspítalans, stofnun fávitahælis, smíði sáttvarnahúss, stofnun drykkjumannahælis o.fl., og allt er þetta mjög ilauðsynlegt. Býst ég við, að allir muni vera sammála um, að þessir hlutir muni ekki hækka fjárl. um minna en 20–30 millj. kr. Hæstv. fyrrvermdi fjmrh. gekk að vísu losaralega frá fjárlfrv., en leiðréttingin við frv. hans nemur þó ekki nema svo sem 7 millj. kr., en frv. hv. fjvn. mun þurfa að leiðrétta um 20 millj. kr. a.m.k. Illa gerði hinn fyrri, en verr þó hinn síðari. Ég þarf ekki að spyrja, hvort hv. þm. séu yfirleitt ánægðir með slíka meðferð fjárl., að láta hækka frv. um 20–30 millj. kr. við síðustu umr. í stað þess að láta ræða slíkar breytingar við 2. umr. Það er kunnugt, að tveir menn hafa með ofríki knúið það fram í tveim stærstu þingflokkunum, að þessi afgreiðsla yrði höfð. Það eru þeir hv. þm. Borgf. og hv. þm. S.-Þ., mennirnir, sem undanfarin ár hafa unnið að því að gera fjvn. að litla Alþ., sem afgreiddi málin sjálf beint til ríkisstj. Þeir vilja nú knýja hv. þm. til að afgreiða fjárlfrv. ofan í vilja sinn, því að ég veit, að flestallir hv. þm. vilja í rauninni láta ræða allar brtt. við 2. umr. En ég vil þó benda á það, að ég hygg, að til sé opin leið til að forðast þessa vansæmd. Hún er sú að gefa flokkunum tækifæri til að koma fram með brtt. og leggja fyrir n., en fresta jafnframt þessari umr. Þá fæst eðlileg afgreiðsla málsins, og 3. umr. getur þá farið fram eins og vera ber. Það verður þá vitað, l að hv. n. leggur til, og hv. þm. geta þá komið fram með lokabrtt. sínar, eins og vant er. Með þessu yrði komið í veg fyrir, að afgreiðsla fjárl. yrði eins flaustursleg og á siðasta þingi, þegar samþ. var þál., sem nú er komið á daginn, að kostar ríkissjóð 25 millj. kr. Ég beini því hér með til hæstv. forseta, hvort hann vill ekki fallast á þessa lausn og fresta þar með umr.

Forseti (GSv): Það er nú komið að þeim tíma, þar sem ætlazt var til, að umr. yrði lokið í kvöld, en út af síðustu orðum hv. 8. þm. Reykv. vil ég benda á það, að till., sem komið hafa fram við umr. eða nálægt umr. fjárl., hafa verið teknar jafnóðum og sjálfkrafa til athugunar af hv. fjvn. Sú regla hefur verið talin föst. Annars skil ég afstöðu hv. þm. og mun taka hana til greina, að því leyti sem ég sé mér fært.