Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Nú eru merkilegir tímar í stjórnmálunum og ýmislegt nær meira brautargengi en áður var og hefur verið um margra ára skeið. Því er eðlilegt að taka upp á þessum tímamótum deilumál sem hefur verið eins og fleinn í holdi þjóðarinnar um 20 ára skeið, íslenska fiskveiðistjórnarkerfið. Samkvæmt könnunum og mælingum á afstöðu þjóðarinnar til þess hefur andstaðan verið mjög mikil og mjög stöðug. Samkvæmt síðustu könnun Gallups voru aðeins um 15% þjóðarinnar ánægð með kerfið en 72% óánægð. Aðeins 15% vildu óbreytt kerfi en 60% vildu breyta því og 25% vildu leggja það niður. Hlutföllin eru í báðum tilvikum að fyrir hvern einn sem var ánægður með kerfið voru a.m.k. fimm óánægðir. Skipt niður á flokka hefur afstaða stuðningsmanna einstakra flokka verið þannig að allt frá 76% stuðningsmanna stjórnmálaflokks vildu breyta kerfinu eða leggja það niður og upp í 94%. Nýverið kom ný könnun sem hnykkti á þessari óánægju þjóðarinnar með kerfið þar sem menn svöruðu tiltekinni spurningu og gáfu upp afstöðu til tiltekinna breytinga, ekki bara almennt afstöðu til þess að vilja breyta. Þar var spurt hvort menn væru hlynntir eða andvígir því að stjórnvöld afturkölluðu með einum eða öðrum hætti gildandi fiskveiðiheimildir og úthlutuðu þeim að nýju með breyttum reglum. Niðurstaðan af könnun sem MMR gerði og birti í síðasta mánuði var að 61% þjóðarinnar svaraði þessu játandi. Það er yfirgnæfandi meiri hluti sem svara því játandi að vilja tilteknar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Meiri hluti stuðningsmanna þriggja stjórnmálaflokka af fjórum sem mældir voru lýsti yfir miklum stuðningi við þessa tilteknu breytingu. 55% stuðningsmanna Framsóknarflokksins svöruðu þessu játandi en aðeins 30% neitandi. 69% stuðningsmanna Samfylkingarinnar svöruðu spurningunni játandi en aðeins 8% neitandi. 77% stuðningsmanna Vinstri grænna svöruðu spurningunni játandi en aðeins 12% neitandi. Afstaða þjóðarinnar til þessa mikla deilumáls liggur því fyrir, það er mikil, víðtæk og langvarandi óánægja sem hefur verið stöðug allar götur frá 1998. Það er mikill vilji til að breyta kerfinu eða jafnvel leggja það niður og það er staðfest í þessari nýjustu könnun að mjög mikill vilji og stuðningur er við tiltekna kerfisbreytingu sem er í raun og veru sú að gefa upp á nýtt. Ég hygg að segja megi og fullyrða þó að það komi ekki fram í þessum könnunum að það hljóti að vera afstaða velflestra sem taka þátt í henni að breytingar sem verði gerðar verði gerðar með þeim hætti að þær raski ekki forsendum þeirra sem fjárfest hafa í kerfinu, heldur geri þeim kleift að glíma við og ráða við sínar skuldbindingar og vinna úr þeim eins og til stóð. Ég hygg að það megi fullyrða að viljinn til þess að breytingin taki skynsamlega langan tíma sé ríkur. Málið snýst ekki um það og menn geta ekki hafnað breytingum með skírskotun til þess. Spurningin er þessi - hún er pólitísk og það er eðlilegt að stjórnmálaflokkarnir svari henni í aðdraganda þingkosninga, sérstaklega í máli sem hefur verið eitt stærsta deilumál í íslensku þjóðfélagi í 20 ár: Vilja stjórnmálaflokkarnir svara viðhorfum kjósenda sinna? Vilja stjórmálaflokkarnir mæta viðhorfum þjóðarinnar til þessa máls og lýsa því yfir að þeir ætli að breyta kerfinu, ráðast í breytingar sem gera þjóðina sáttari við það en það sem hefur verið í gildi á undanförnum 20 árum? Það er spurning mín til hæstv. fjármálaráðherra: Er hann tilbúinn til þess og er pólitískur vilji innan hans flokks til að svara kröfum kjósenda hans? Ég vænti þess að talsmenn annarra flokka svari því fyrir sitt leyti hvort pólitískur vilji er fyrir hendi innan þeirra flokka að mæta sjónarmiðum stuðningsmanna flokka sinna.

Herra forseti. Það er ánægjulegt að fá tækifæri til að ræða aðeins um málefni sjávarútvegsins. Ég held að það sé óumflýjanlegt að fara nokkrum orðum almennt um stöðuna í þeirri grein. Ég hef m.a. fundað undanfarna daga með ýmsum forustumönnum sjávarútvegsins og því miður er þaðan ekki sérstaklega góðar fréttir að hafa. Það þarf svo sem ekki að koma neinum á óvart. Sjávarútvegurinn, rétt eins og auðvitað margar fleiri atvinnugreinar og þjóðarbúið allt, glímir nú við mjög mikla erfiðleika. Þeir lýsa sér m.a. í umtalsverðu verðfalli afurða, 30–40% á ári eða svo, talsverðri birgðasöfnun sem er hafin á nýjan leik og tregari sölu afurða og miklum erfiðleikum við að fjármagna það birgðahald nema þá með gríðarlegum kostnaði eins og vaxtastigið er enn hér á landi, því miður. Við erum jafnvel farin að fá fregnir af uppsögnum þar sem fyrirtæki eru að draga úr vinnslu af þeim ástæðum sem ég nefndi, birgðasöfnun, verðfalli og erfiðleikum við að fjármagna reksturinn. Gjaldeyrisvarnarsamningamál sjávarútvegsins eru því miður enn óleyst og lítur ekkert sérstaklega vel út með að það gerist nema þá fyrir dómstólum. Við urðum fyrir áfalli fyrst á síldarvertíðinni og síðan á loðnuvertíð sem að mestu leyti hefur brugðist og það verður því að segja það eins og er, virðulegur forseti, að það hefur satt best að segja fátt lagst með okkur í þessum efnum á undanförnum mánuðum. Þar til viðbótar má nefna að frændur okkar, Norðmenn, sem eiga digra sjóði - og ég er þekktur fyrir að tala oft hlýlega um - hafa núna sett umtalsverða fjármuni inn í að styrkja greinina í formi verulegra fjármuna til útflutningstrygginga og til markaðsaðgerða og sú hætta er augljóslega fyrir hendi að þessar aðstæður kalli á undirboð eða bjóði upp á hættuna á undirboði eða bjóði upp á hættuna af undirboðum. Ég held þess vegna, herra forseti, að það sé óumflýjanlegt að öll umræða um sjávarútvegsmál, hvort sem hún er um afmarkaða þætti eða kerfismálin í heild sinni, hljóti að verða í ljósi þessarar erfiðu stöðu greinarinnar. Við verðum að tala af mikilli ábyrgð um þá alvarlegu stöðu sem greinin stendur í í augnablikinu og er kannski okkar brýnasta verkefni að reyna að takast á við. Hvernig tryggjum við að erfiðleikarnir valdi ekki enn frekari áföllum, rekstrarstöðvun og uppsögnum í sjávarútveginum á næstu vikum og mánuðum? Það er augljóst mál að sú ríkisstjórn sem nú situr er ekki stofnuð um það að ráðast í grundvallarkerfisbreytingar á t.d. fiskveiðistjórnarkerfinu. Hún hefur efst á sínum verkefnalista björgunaraðgerðir í þágu heimila og auðvitað atvinnulífs og þar á meðal sjávarútvegsins. Ég get nefnt sem dæmi frumvarp sem liggur nú fyrir þinginu um greiðsluaðlögun fyrir atvinnulífið sem ég geri ráð fyrir að þingið hafi fullan hug á að greiða fyrir. Það er ekki stór aðgerð, en hjálpar þó það litla sem það er. Megin- og forgangsverkefnið er að ná niður vöxtum. Það kæmi sjávarútveginum, ekki síður en öðrum greinum, betur en eiginlega allt annað sem gæti gerst á næstu mánuðum að vaxtastigið færi hratt niður og verðbólga lækkaði. Fyrrverandi sjávarútvegsráðherra úthlutaði nokkru áður en hann fór úr embætti 30 þúsund tonna viðbótaraflaheimildum í þorski á þessu fiskveiðiári og gaf reyndar vilyrði um 30 þúsund tonna aukningu á hinu næsta sem að sjálfsögðu er ekki bindandi, eingöngu viljayfirlýsing af hans hálfu, en ákvörðunin fyrir árið í ár er bindandi og verður ekki aftur tekin. Þar af leiðandi eru málin hvað þetta varðar algerlega bundin á þessu kjörtímabili og það væri ekki í valdi núverandi ríkisstjórnar sem starfar í fáeina mánuði að gera þar grundvallarbreytingar á. Stóra verkefnið hlýtur að bíða næsta kjörtímabils, að takast á við grundvallarleikreglur í sjávarútvegsmálum rétt eins og á mörgum öðrum sviðum. Ég legg að sjálfsögðu áherslu á að sjávarútvegsmálin þurfa að verða til umræðu í kosningabaráttunni eins og hv. málshefjandi sagði. Það er eðlilegt að gera þá kröfu til flokkanna að þeir tefli með ábyrgum hætti fram áherslum sínum, þar á meðal hvar það varðar að endurskoða kerfið með það að markmiði að ná um það betri sátt, verkefni sem menn hafa lengi glímt við en ekki tekist. Við þekkjum atrennur að því í kosningabaráttu á undangengnum árum, í undangengin tvö, þrjú skipti, og vitum hvernig það hefur farið. Að lokum hafa þá myndað hér meiri hluta stjórnmálaflokkar sem hafa í aðalatriðum staðið vörð um óbreytt kerfi og þarf ekki að minna hv. þingmann á það. Hann tilheyrði lengi einum þeirra, Framsóknarflokknum, og gerir nú aftur, flokknum sem hefur staðið nokkuð dyggan vörð um kvótakerfið eins og það hefur verið. Ég tel eðlilegast að málflutningur um stefnu einstakra flokka færist senn úr þingsölum yfir í kosningabaráttuna. Þar tek ég undir með hv. málshefjanda, það á að gera þá kröfu að flokkarnir leggi með ábyrgum og skýrum hætti fram áherslur sínar. Það munum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði 

Herra forseti. Við ræðum í utandagskrárumræðu um endurúthlutun aflaheimilda. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, málshefjandi, fór yfir það í framsögu sinni og byrjaði á að vitna í skoðanakannanir þar sem fram kemur að einhver tiltekinn hópur innan þjóðfélagsins vilji breytingar á kerfinu og hann nefnir einhverja tiltekna hópa innan hinna ýmsu stjórnmálaflokka. Mér er spurn, herra forseti: Ætlum við á Alþingi að breyta lögum og rekstrarskilyrðum atvinnulífsins eftir því hvað skoðanakannanir segja hverju sinni? Við erum að tala um miklu alvarlegri mál 

Herra forseti. Það eru erfiðir tímar og það er dálítið dapurlegt til þess að hugsa að þjóðin hefur búið við fiskveiðistjórnarkerfi sem byggist á framsali og leigu og sölu kvóta. Það hafa mjög margir talað um það, sérstaklega þeir sem snúa að útgerðinni og sjálfstæðismenn eins og hv. þingmaður hér áðan, að þetta væri svo gott kerfi og öruggt og væri svo fínt fyrir sjávarútveginn og ágætt að það mátti nú alveg búast við því að þegar kæmu svona hremmingar yfir landið eins og nú háttar til að þá hefðum við getað horft til sjávarútvegsins til að koma til bjargar þjóðinni. En hver er niðurstaðan af þessu kerfi? Það er allt í kalda koli þar líka og bara sú staða krefst þess að við breytum þessu kerfi sem fyrst, bara sú staða sem við erum í í samfélaginu og líka það atvinnuleysi sem hér hefur verið. Þegar var verið að úthluta þessum 30.000 tonnum um daginn þá var þeim deilt út meira og minna á gjaldþrota fyrirtæki jafnvel inn í þrotabú sem bankarnir eiga að véla um. Ég bara skil þetta ekki. Svo náttúrlega er annað, þ.e. að á okkur, íslensku ríkisstjórninni, hvílir krafa frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna um að breyta þessu kerfi. Í allri umræðu um orsök kreppunnar sem er rakin til kvótabrasksins þá er það ekki bara þjóðin sem gerir kröfur um breytingar, öll þjóðin, stór hluti þjóðarinnar skulum við segja. Þetta er ekki bara einhver lítil skoðanakönnun hagsmunahópa eða einhverjar litlar grúppur úti í bæ sem verið var að spyrja. Nei, það er krafa um það frá þjóðinni að breyta þessu og þeir sem taka við völdum hér eftir kosningar hljóta að taka mið af þessari kröfu þjóðarinnar um breytingu. Ég er á þeirri skoðun að við hefðum hæglega getað stóraukið atvinnu fjölda manna með því að gefa 

Hæstv. forseti. Miðað við þau orð sem hér voru látin falla af síðasta hv. þingmanni mætti ætla að breytingar væru í farvatninu því hér talaði stjórnarsinni, þingmaður sem styður núverandi ríkisstjórn og studdi síðustu ríkisstjórn. Það er ekki hægt fyrir Samfylkinguna að vera stöðugt í ríkisstjórnum og þykjast svo ekki geta náð því fram sem hún væntanlega vill gera í sambandi við stórpólitískt mál eins og hér um ræðir. Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég var nokkuð ánægð með ræðu hæstv. ráðherra áðan og fannst hann tala af meiri ábyrgð en oft áður og heilmikilli ábyrgð í sambandi við þá mikilvægu atvinnugrein sem við erum að tala um. Því það er nú meira en að segja það þegar ástandið er eins og það er í þjóðfélaginu að kollvarpa fiskveiðistjórnarkerfinu og allri þeirri atvinnugrein en samkvæmt tölum frá 2007 - ég hef ekki tölur frá síðasta ári - var yfir 40% af vöruútflutningi sjávarafurðir og um 30% útflutnings vöru og þjónustu, hvorki meira né minna. Hvar stæðum við Íslendingar í dag ef við hefðum ekki þessa dýrmætu auðlind sem við getum verið eitthvað ósammála um hvernig eigi að nýta? Þó tel ég að það sé nú ekki eins mikil ósamstaða um það og þær tölur gefa til kynna sem hv. málshefjandi hér fór yfir. Kannski er skiljanlegt að fólk svari með þessum hætti þegar það er lítil upplýst umræða um þessa mikilvægu atvinnugrein. Það er talað í upphrópunum og klisjum en það er of lítil uppbyggileg umræða. Ég óttast, hæstv. forseti, að nú sé að hefjast þetta venjulega kapphlaup sem skellur á rétt fyrir kosningar þar sem þessi mikilvæga atvinnugrein verður töluð niður. Ég óttast það og ég mun ekki taka þátt í þeirri umræðu enda fer að fækka mínum dögum á þessu virðulega Alþingi.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrirspyrjandanum Kristni H. Gunnarssyni fyrir að vekja athygli á þessu máli. Það er mjög þarft að ræða þetta. Við þurfum ekkert að ræða óréttlætið sem hefur fylgt þessu fiskveiðistjórnarkerfi. Við þurfum heldur ekki að fjalla um árangursleysið í uppbyggingu fiskstofna. Við þurfum ekki að tala um brottkastið. Við þurfum ekki að tala um hörmungarnar sem þetta kerfi hefur leitt yfir sjávarbyggðir landsins og nú síðast eftir að mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna sendi sitt álit fyrir rúmu ári síðan þá er að minnsta kosti mér og sem betur fer meiri hluta þjóðarinnar orðið alveg ljóst að það þarf að breyta. Það er dálítið sorglegt að hæstv. sjávarútvegsráðherra skuli ekki treysta sér til að segja hvaða leiðir Vinstri grænir ætla að fara í þessum málum inn í framtíðina því eflaust hafa þeir nú velt þessu fyrir sér í mörg ár eins og margir aðrir. Meðal annars hefur hæstv. sjávarútvegsráðherra skrifað bækur um fiskveiðistjórn og kvótakerfi á Íslandi. En í nýju Íslandi sem við ætlum að byggja upp núna úr þeim rústum sem við stöndum frammi fyrir er ljóst að við þurfum að byrja á að fara út úr þessu kerfi og við getum gert það með ýmsum hætti. Við í Frjálslynda flokknum höfum boðað að innkalla allar veiðiheimildir. Við höfum líka boðað það að byrja að fara einhver hænufet með frjálsum handfæraveiðum og höfum lagt það til. Við höfum náttúrlega lagt það til að staðið verði við álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna og að þessir menn sem fóru alla leið fái bætur. Það þarf ekkert að ræða um þetta. Þess vegna finnst manni það súrt að sósíalistar eða þeir sem kenna sig við sósíalíska hugsun eins og Vinstri grænir gera nú skuli ekki sjá sóma sinn í því að leiðrétta mannréttindabrotin sem hafa átt sér stað og tekið undir það að innleiða hér frjálsar handfæraveiðar, að ekki sé nú talað um það að innkalla allar veiðiheimildir. 

Herra forseti. VG hefur lengi mælt fyrir heildarendurskoðun fiskveiðistjórnarkerfisins og fiskveiða með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Ég verð að minna á að það hafa átt sér stað stórfelld viðskipti með aflaheimildir sérstaklega eftir einkavæðingu bankanna og verðmæti þeirra hækkaði langt umfram raunverulegt verðmæti. Þessi lán hafa síðan verið nýtt ýmist til kaupa á aflaheimildum eða allt annarra hlutabréfakaupa. Það liggur líka fyrir að þessi viðskipti með aflaheimildir og yfirveðsetning þeirra jafnvel til banka erlendis hafa leitt til stórfelldra fjármagnsflutninga frá Íslandi og átt ríkan þátt í bankahruninu og efnahagshruninu. Afar umdeildir gjaldeyrisskiptasamningar auka enn á skuldsetningarvanda sjávarútvegsfyrirtækja. Í ljósi alvarlegrar skuldsetningar íslensks sjávarútvegs blasir við að aflaheimildir kunna í töluverðum mæli að ganga til baka til ríkisins, vörslumanns auðlinda þjóðarinnar og eiganda ríkisbankanna sem hafa yfirtekið þessar skuldir. Við þá endurúthlutun sem kann að eiga sér stað er afar brýnt að skapa öryggi og festu í þeim sjávarbyggðum sem þessar heimildir eru nú bundnar við. Það er afar brýnt. Ég minni á að atvinnuleysi er langminnst á landinu þar sem er rekin traust og öflug útgerð og vinnsla sjávarafurða. Tökum sem dæmi Grindavík, Vestmannaeyjar, Höfn í Hornafirði. Þessar auðlindir sem þannig kunna að koma til endurúthlutunar verða að mynda byggðatengdar og óframseljanlegar heimildir. Það verður að huga vandlega að þeirri gjörbreyttu stöðu sem komin er upp í kjölfar efnahagshrunsins. Það er brýnasta verkefni stjórnvalda í dag. Það verður að taka yfirvegaðar og faglegar ákvarðanir í nánu samráði við hagsmunaaðila. Við búum við efnahagshrun. 

Hæstv. forseti. Mikil hagræðing hefur átt sér stað í íslenskum sjávarútvegi á undanförnum árum. Fyrirtækin hafa fjárfest í nýjum skipum, tækjum og búnaði og miklar fjárfestingar hafa átt sér stað í aflaheimildum. Allt hefur þetta aukið framleiðni og bætt framlegð. En skuldir hafa vaxið. Til að tryggja stöðugleika í rekstri sjávarútvegsfyrirtækjanna sem er grundvöllur fyrir lánstraust og langtímaviðskiptasambönd þurfa þau að hafa það tryggt að aflaheimildir þeirra séu varanlegar. Íslenskur sjávarútvegur er arðbær atvinnugrein án allra ríkisstyrkja. Íslensk útgerðarfyrirtæki standa og falla með eigin gerðum og ákvörðunum. Má því nefna að sjávarútvegur í samkeppnislöndum okkar er stórlega ríkisstyrktur, til dæmis í Noregi er hann styrktur um milljarða króna. ESB veitti 2 milljörðum evra á síðasta ári í styrki til útgerðarfyrirtækja eða 290 milljörðum íslenskra króna. Aflamarkskerfið er grundvöllur þess að á Íslandi er rekinn sjálfbær og arðbær sjávarútvegur. Markmið íslenska fiskveiðistjórnarkerfisins er að vernda fiskstofnana og hámarka arðsemi nýtingu þeirra. Hvernig ætlum við sem þjóð að nýta þessa auðlind til framtíðar? Grundvallaratriði fiskveiðistjórnarkerfisins er að til séu leikreglur sem fylgt er til langframa. Rekstrarumhverfið þarf að vera varanlegt svo hægt sé að skipuleggja rekstur og fjárfestingu til lengri tíma. Stöðugleiki þarf að ríkja um stjórnkerfi veiðanna. Forgangsverkefnið er að ná jafnvægi í gengi krónunnar á Íslandi í dag og koma í veg fyrir mikla verðbólgu og lækka vexti og tryggja rekstur atvinnufyrirtækja hvort sem það er í sjávarútvegi eða öðrum atvinnugreinum. Nauðsynlegt er að styrkja gjaldeyrisforðann og koma gjaldeyrismarkaðnum í rétt horf svo að íslenskur sjávarútvegur standi á traustum fótum.

Herra forseti. Það er að sjálfsögðu nú eins og oft áður full ástæða til að ræða málefni sjávarútvegsins. Það er hins vegar algerlega nauðsynlegt að sú umræða taki mið af því efnahagsástandi sem nú ríkir í landinu. Ég vil þess vegna taka undir með hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur að það var mjög ánægjuleg og ábyrg ræða sem hæstv. ráðherra hélt hér áðan. Það er augljóst mál nú á þessum tímum þegar stutt er til kosninga að ýmsir sem þurfa að vekja athygli bæði á málum og mönnum nýti tækifærið nú og nálgist ýmis umræðuefni með þeim hætti að hugsanlega verði sérstaklega eftir því tekið. Ég held hins vegar að umræðan um sjávarútvegsmál þurfi að taka fyrst og fremst mið af heildarhagsmunum þjóðarinnar. Það er algerlega ljóst að sú staða sem nú er uppi í sjávarútvegi kallar á það að menn nálgist þessa umræðu hugsanlega á annan hátt en áður hefur verið. Ég held að sú nálgun geti ekki verið upphrópanir eða niðurrif alls kerfisins sem verið hefur. Við eigum hins vegar að nálgast það þannig að það kerfi sem nú er er að sjálfsögðu ekki fullkomið. Það hefur að sjálfsögðu galla. Við sjáum það til dæmis að eitt af meginmarkmiðum kerfisins sem var að auka inn til framtíðarinnar aflann hefur ekki gengið eftir eins og að var stefnt. Hugsanlega er þar um að kenna því við höfum ekki látið nægjanlegt fjármagn renna til rannsókna eða það hefur ekki verið hlustað nægilega vel á sérfræðinga. Yfir þetta þarf allt saman að fara. Það þarf að fara yfir sjávarútveginn eins og aðrar atvinnugreinar og eins og komið hefur hér fram í máli ýmissa hv. þingmanna þá liggur alveg ljóst fyrir að skuldastaða sjávarútvegsins er slík að það hlýtur að þurfa að fara yfir það hvernig menn ætla að nálgast breytingu á því, hvort það verði gert með því að taka inn 

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu endurúthlutun veiðiheimilda. Ég þakka fyrir þessa umræðu um leið og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir, að mínu mati, mjög gott innlegg hér í sínu svari. Það er nú ekki nýtt að menn ræði um að það sé nauðsynlegt að skapa sátt um sjávarútveginn. Sú umræða hefur lengi farið fram. Ég held að hins vegar verði því miður seint hægt að tala um fullkomna sátt um þessa grein meðan það þarf að takmarka veiðar og stýra veiðum með einhverjum hætti eins og við reyndar gerum nú með kvótakerfinu. Ég leyfi mér að efast um það þrátt fyrir að hér hafi verið farið yfir ýmsar tölur úr skoðanakönnunum að það verði meiri sátt um veiðikerfi sjávarútvegsins eftir innköllun og endurúthlutun veiðiheimilda. Ég held að þeir sem tali fyrir slíkri leið verði að útskýra hvernig eigi að fara að því, hvernig eigi að nálgast það verkefni og hvernig eigi að endurúthluta veiðiheimildum. Ég sakna þess mjög að það hafi ekki komið fram hér í þessari umræðu hvernig menn sjá það fyrir sér. Ég held líka að ef menn ætla út í svona aðgerð þá sé það ekki til þess fallið að auðvelda sjávarútveginum starfsemi sína um þessar mundir og vitna ég meðal annars í það sem kom fram hjá hæstv. ráðherra hér áðan. Við verðum að hafa heildarhagsmuni þjóðarinnar í huga sérstaklega við þær aðstæður sem við búum við í dag. Ég tek undir það sem hér kom fram að við þurfum að ræða þessi mál af mikilli alvöru að sjálfsögðu og menn þurfa að koma fram með þau sjónarmið sem að baki liggja svona umræðu og útskýra hvernig svona lagað ætti að fara fram. Eitt er alveg ljóst og við hljótum öll að gera okkur grein fyrir, að svona kerfisbreyting fjölgar ekki fiskunum í sjónum. Það er nokkuð ljóst þannig að það er alla vega eitthvað sem menn geta verið sammála um.

Hæstv. forseti. Mörgum verður um og ó þegar farið er að tala um að nú eigi að breyta til í sjávarútvegi og endurskoða kerfið sem hefur verið við lýði. Menn tala um að litlu megi raska og engu breyta og allir þurfi að búa við núverandi öryggi. Hvert er núverandi öryggi? Er það ekki úthlutun aflaheimilda til útgerða sem fá úthlutað á hverju ári ákveðnum hlut? Hvað hefur það fært okkur? Hvað hefur þetta öryggi fært okkur á undanförnum árum? Skuldsetningu sjávarútvegs upp á sennilega um 500 til 600 milljarða kr. að núvirði. Í nýlegu svari hér á Alþingi kom fram að í ríkisbönkunum liggja 430 milljarðar í skuldum. Þá er eftir að taka tillit til þess sem liggur í Byggðastofnun, sparisjóðum og öðrum lánastofnunum. Það er alveg rétt að sjávarútvegurinn hefur komið sér í mjög afleita stöðu, en hann hefur gert það sjálfur. Útgerðarmenn hafa leigt, veðsett og selt kvótann og skuldsett hann. Þeir hafa tekið peninga út úr sjávarútveginum og farið með þá eitthvert annað. Þeir hafa búið til þá skuldastöðu sem við búum við. Þeir bjuggu til leiguliðakerfið þar sem aðrir borga þeim sérstaklega fyrir að fá að nýta fiskveiðiheimildir þjóðarinnar. Að halda því fram að ekki sé tími nú frekar en oft áður þegar sjálfstæðismenn tala fyrir óbreyttu kerfi - það má aldrei endurskoða neitt í sjávarútveginum. Það á alltaf að festa hann í einkaeignarrétt þeirra sem hafa farið með þessar heimildir, safnað skuldum og hlaðið þeim upp fyrir framan þjóðina, sem nú horfir á sjávarútveginn þannig settan að hann er í miklum erfiðleikum. Það er algjörlega rétt en það breytir ekki því að taka verður á þessu kerfi og gerbreyta því 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir umræðuna sem hér hefur farið fram. Hún hefur varpað skýru ljósi á afstöðu ræðumanna til viðfangsefnisins og ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir almenna yfirferð yfir stöðu sjávarútvegsins. Það var ekki tilefni umræðunnar heldur leikreglurnar í kerfinu sem menn ákveða til langs tíma. Það liggur ljóst fyrir og hefur legið fyrir lengi að mikil óánægja er með leikreglurnar meðal þjóðarinnar og mikill meiri hluti stuðningsmanna þriggja stjórnmálaflokka af fjórum, sem mældir voru í könnuninni, er mjög óánægðir með þær leikreglur og vill breyta þeim. Menn eru óánægðir með það að byggðarlög geti lent í þeirri stöðu, sem ítrekað hefur komið upp, að öll atvinna sópast í burtu vegna ákvörðunar eins manns eða eins fyrirtækis um að framselja veiðiheimildir úr plássinu. Það á ekki bara við lítil þorp eins og vestfirsku þorpin heldur stóra bæi eins og Akranes. Menn geta kallað það stöðugleika að hægt sé að gera Akranes að fisklausum bæ en það er ekki stöðugleiki, virðulegi forseti, og ekki sú framtíð sem þjóðin vill sjá í leikreglum þessa kerfis. Það er heldur ekki stöðugleiki eða ánægja með það að einstaka útgerðarmenn geti selt veiðiheimildir á svo háu verði að í dag er vandséð hver ætlar að borga það. Verðið var um það bil 4.000 kr. á hvert kíló og þau liggja núna sem skuldir í bönkum ríkisins. Ætlar sjávarútvegurinn að borga þessar skuldir, virðulegi forseti, eða lenda þær á þjóðinni? Hvers konar kerfi er það sem getur gert mönnum kleift að taka út peninga og varpa skuldaböggunum síðan yfir á skattgreiðendur? Það er ekki ásættanlegt kerfi, virðulegi forseti. Staðan er sú að í sjónmáli er ríkisstjórn, sú sem nú situr með hugsanlegum viðbótarstuðningi, þar sem yfirgnæfandi meiri hluti stuðningsmanna hennar gerir kröfur 

Frú forseti. Ég þakka fyrir umræðuna og ekki hefði ég á móti því að við hefðum hér rýmri tíma og gætum rætt málin ítarlega og flokkar gætu gert grein fyrir stefnu sinni í einstökum atriðum, en þá þarf að skapa annað rými fyrir þá umræðu en hálftíma hér í símskeytastíl. Ég vil segja við hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur, frú forseti, með leyfi, að ég kannast ekki við annað en að hafa talað af ábyrgð um málefni sjávarútvegsins og reyndar almennt um málefni hér. Ég glímdi mikið við sjávarútvegsmál, sat lengi í sjávarútvegsnefnd á síðasta áratug og var formaður hennar um skeið og skrifaði bók um sjávarútvegsmál, eins og einhver nefndi reyndar,  Ég veit ekki betur en að ég hafi ætíð reynt að nálgast viðfangsefnið af þeirri ábyrgð sem er sjálfsögð þar sem í hlut á einn helsti undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar. Það þarf ekki að þýða að menn séu ekki opnir fyrir því að gera breytingar og reyna að ná meiri sátt um þessi mál, sem kannski er ekki alveg rétta nálgunin, heldur að reyna að ná fram breytingum sem ná betur þeim markmiðum sem við væntanlega ætlum okkur með sjávarútvegsstefnunni og rekstri þessarar atvinnugreinar í landinu, þ.e. að við göngum vel um auðlindina og nýtum hana með sjálfbærum hætti og afraksturinn dreifist með sanngjörnum hætti til landsmanna allra, byggðarlögin búi við fullnægjandi öryggi og starfsöryggi sjómanna og fiskverkafólks sé til staðar o.s.frv. Sumum þessara markmiða geta menn sagt að sé að hluta til náð í núverandi kerfi en öðrum alls ekki, eins og við þekkjum. Þetta er ágallinn eins og hann kemur mér fyrir sjónir. Hvað sem líður afstöðu flokka til fiskveiðistjórnarkerfisins og spurningarinnar um endurráðstöfun afnotaréttarins vil ég heldur ekki að menn gleymi að möguleikar eru til viðbótarbreytinga, eins og hér hafa stundum verið ræddir, um einhvers konar þróun í átt að vistvænum veiðum og eflingu strandveiða og mæta þá í leiðinni t.d. sjónarmiðum mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna og reyna að stuðla að endurnýjun, nýliðun og uppeldi sjómanna í stéttinni og fleiru 

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra um áform ríkisstjórnarinnar hvað varðar stjórnarskrárbreytingar og stjórnlagaþing á þessu vorþingi. Ég tek fram að sumt í þessum áformum ríkisstjórnarinnar hefur skýrst nokkuð frá því að ég lagði fyrirspurnina fram fyrir þremur vikum og bið ég því hæstv. forsætisráðherra að staldra kannski ekki lengi við þau atriði. Mér finnst meira máli skipta að svör komi fram við þeim atriðum sem hvorki almenningur né þingmenn hafa almennilega fengið svör við enn sem komið er. Til upprifjunar voru spurningar mínar á þskj. 521 eftirfarandi: „1. Hver eru áform ríkisstjórnarinnar um breytingar á stjórnarskrá fyrir kosningar í vor? 2. Hver eru áform ríkisstjórnarinnar um pólitískt samráð um þessar breytingar? 3. Telur ráðherra að nægur tími sé til þess á þeim stutta tíma sem er til kosninga að gera breytingar á stjórnarskrá? 4. Hvaða sjónarmið voru lögð til grundvallar þegar nefndarmenn voru valdir í sérstaka ráðgjafarnefnd vegna fyrirhugaðra stjórnarskrárbreytinga? 5. Hvernig samrýmast áform ríkisstjórnarinnar um að breyta stjórnarskrá fyrir vorið hugmyndum sem einnig hafa verið kynntar um að setja á fót stjórnlagaþing síðar á þessu ári?“ Eins og ég sagði áðan hefur ýmislegt skýrst í áformum ríkisstjórnarinnar, einkum hvað varðar efnisatriði þeirra stjórnarskrárbreytinga sem ríkisstjórnin hyggst leggja til. Það sem hins vegar vekur enn spurningar eru atriði eins og hvernig hinu pólitíska samráði verði háttað, hvernig ríkisstjórnin sjái fyrir sér tímann til þessara breytinga og síðast en ekki síst lokaspurningin, hvernig ríkisstjórnin telji að það gangi upp, bæði praktískt og röklega séð, að leggja annars vegar fram nokkrar hugmyndir um efnislegar breytingar á stjórnarskránni og hins vegar tillögur um stjórnlagaþing sem taka ætti til starfa síðar á árinu og hafa það hlutverk að vinna að heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar. Í mínum huga er einhver óskapleg mótsögn í því fólgin, annars vegar að ætla að breyta stjórnarskránni í vor og hins vegar að setja síðan á fót stjórnlagaþing til að endurskoða stjórnarskrána í heild. Ég óska eftir því að hæstv. forsætisráðherra útskýri þann þátt örlítið fyrir okkur.

Virðulegi forseti. Í verkefnaskrá Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er kveðið á um að gerðar skuli breytingar á stjórnarskránni og í samræmi við það skipaði ég ráðgjafahóp ríkisstjórnarinnar um tillögur um breytingar á stjórnarskránni og hefur hópurinn unnið frumvarp til stjórnskipunarlaga og einnig drög að frumvarpi til laga um stjórnlagaþing. Frumvarpið hefur verið tekið til umfjöllunar meðal forustumanna stjórnmálaflokkanna og í þingflokkum stjórnmálaflokka sem sæti eiga á Alþingi og hefur þetta verið að gerast á undanförnum dögum og vikum. Samkvæmt erindisbréfi ráðgjafahópsins skyldi byggt á verkefnaskrá ríkisstjórnar sem mælir fyrir um að nú skuli bætast inn ákvæði um auðlindir í þjóðareign, þjóðaratkvæðagreiðslur og aðferð við að breyta stjórnarskrá, auk þess sem hefja skyldi undirbúning lagasetningar að stjórnlagaþingi. Þá kom fram í erindisbréfinu að hópurinn skyldi meta í ljósi starfs stjórnarskrárnefndar á árunum 2005–2007 og þess víðtæka samráðs sem þá átti sér stað hvort rétt væri að gera tillögur um fleiri breytingar á stjórnarskrá, einkum varðandi umhverfisvernd, og hefur hópurinn miðað við þetta í störfum sínum. Eins og ég sagði hefur málið verið kynnt öllum stjórnmálaflokkum sem eiga sæti á Alþingi og forustumönnum stjórnmálaflokka. Það má minna á það hér, hæstv. forseti, að ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks gerði ekkert með tillögur stjórnarskrárnefndar vorið 2007 þó að nefndin, þar sem allir flokkar áttu sæti, hafi staðið einhuga að þeim, þannig að jafnvel breið samstaða dugði þá ekki til. Auk þess sýndi nefndarstarfið þá, líkt og ýmsar fyrri tilraunir til gagngerrar endurskoðunar stjórnarskrárinnar, hversu erfitt getur verið að ná saman um breytingar ef allir flokkar eiga að hafa neitunarvald. Krafa almennings um stjórnlagaþing byggist m.a. á því að flokkarnir hafa ekki náð samstöðu um mikilvægar breytingar á stjórnskipan, eins og um rétt fólks til þjóðaratkvæðagreiðslu og sameign þjóðarinnar á auðlindum, þótt það hafi verið reynt árum saman. Varðandi það hvort skammur tími sé til stefnu vil ég minna á að fyrir liggur heilmikil vinna sem ráðgjafahópurinn nú byggir m.a. á. Þær tillögur sem nú eru ræddar byggjast m.a. á starfi stjórnarskrárnefndar 2005 og 2007 og því víðtæka samráði sem þá átti sér stað. Til viðbótar telur ríkisstjórnin rétt að gera breytingar á stjórnarskránni sem varða stjórnlagaþing. Þá fái stjórnlagaþing stoð í ákvæði um stundarsakir og því verði fengið stjórnskipulegt hlutverk sem er annað og meira en að vera ráðgefandi fyrir stjórnvöld og með því yrði brugðist við mjög útbreiddri kröfu almennings um lýðræðislega endurnýjun stjórnskipunarinnar í kjölfar þess hruns sem við stöndum frammi fyrir. Í ljósi þess að verkefni hópsins er að vinna hratt upp tillögur byggðar á starfi stjórnarskrárnefndar þóttu ekki efni til að hafa samráð við alla flokka um samsetningu ráðgjafahóps undir forustu Bjargar Thorarensen prófessors. Þess í stað mun forsætisráðherra að fengnum fyrstu tillögum kynna eins og kostur er fyrir þingflokkum stjórnmálaflokka sem sæti eiga á Alþingi hugmyndir ráðgjafahópsins, sem hafa tekið breytingum eftir að þær voru fyrst lagðar fram. Þessi áform samrýmast ágætlega, þær efnislegu breytingar sem ríkisstjórnin hyggst leggja til fela í sér atriði sem telja má brýn og höfðu mikið verið rædd í stjórnarskrárnefndinni 2005 og 2007 og varðandi auðlindaákvæðið má að auki nefna starf auðlindanefndar á sínum tíma og frumvarp sem formenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks fluttu um að auðlindir sjávar væru sameign þjóðarinnar undir lok þings árið 2007. Þá hefur setning slíks ákvæðis verið í stefnuskrá tveggja síðustu ríkisstjórna, ríkisstjórnar Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks þar sem talað er um auðlindir sjávar, en í ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks um þjóðareign á náttúruauðlindum. Þau atriði sem þarna eru talin upp og hugmynd stjórnarflokkanna er að verði sett inn í stjórnarskrá eru flest kunnug þingmönnum, eins og auðlindaákvæðið og ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslu, og ég tel að megi segja að þau hafi verið ítarlega rætt á milli stjórnarflokkanna. Væntanlegt stjórnlagaþing mun hafa mörg vandasöm málefni til úrlausnar eins og t.d. varðandi stöðu og samspil æðstu handhafa ríkisvaldsins. Það er því ekki að mínum dómi gengið inn á verksvið þess þó að Alþingi samþykki nú breytingar sem lengi hafa verið í bígerð og góð samstaða á að geta verið um. Telji tilskilinn meiri hluti stjórnlagaþings og kjósenda síðar að lagfæra eigi með einhverjum hætti þá niðurstöðu verður það að sjálfsögðu hægt.

Frú forseti. Ég get ekki orða bundist í þessari umræðu. Ég verð að taka það fram að mér finnst mjög undarlegur bragur á því af hálfu ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur þegar verkefnin eru svo mörg í landinu sem snúa að heimilum og fyrirtækjum, að nýta tímann hér í að gera breytingar á stjórnarskránni án þess að hafa haft um það fullnægjandi samráð við aðra flokka og flokka í stjórnarandstöðu. Koma svo með mál inn í þingið þar sem rætt er um að setja á fót sérstakt stjórnlagaþing sem á að taka stjórnarskrána til endurskoðunar en hafa engu að síður á líftíma minnihlutastjórnarinnar reynt að þröngva hér í gegn öðrum breytingum á stjórnarskránni sem mér finnst vera fullkomlega óþarfar á þessum tímapunkti þegar ætlunin virðist vera sú að setja á fót sérstakt þing til að sjá um þessa þætti. Ég held að almenningur í landinu geti ekki með nokkru móti skilið hvað er á ferðinni á hinu háa Alþingi þegar ríkisstjórnin leggur meira kapp á það 

Frú forseti. Við skulum hafa það á hreinu að við sjálfstæðismenn viljum breytingar á stjórnarskránni. Það er alveg ljóst. Við viljum hins vegar ekki þau nýju vinnubrögð sem birtast hér hvað eftir annað. Trekk í trekk er nýja stjórnin, vinstri stjórnin, að breyta um vinnubrögð sem hafa verið við lýði áratugum saman. Það er ekki þannig að við höfum ekki náð fram breytingum á stjórnarskránni eins og Danir. Þeir breyttu stjórnarskrá sinni síðast 1953. Við breyttum henni 1991, 1995 og 1999 og alltaf í þverpólitísku samkomulagi flokkanna. Af hverju er það ekki hægt núna? Vissulega getur verið að síðasta ríkisstjórn hafi ekki sett í gang aftur stjórnarskrármálið en ætlunin var að fara í þau og nota síðari hluta kjörtímabilsins í það verk og það veit hæstv. forsætisráðherra. Hvað réttlætir það þá að koma hér á síðustu metrunum rétt fyrir kosningar, korteri fyrir kosningar og þröngva inn breytingum á merkilegasta plaggi löggjafans sem er stjórnarskráin? Það á að keyra breytingar korteri fyrir kosningar, 

Hæstv. forseti. Hæstv. forsætisráðherra vísaði hér í ræðu sinni til stjórnarskrárnefndar og starfs hennar á tímabilinu 2005–2007. Þar var mikið starf unnið, mikil gagnaöflun og miklar umræður. Ég get hins vegar fullyrt, vegna þess að ég sat í þeirri nefnd, að það var ekki komin niðurstaða í þau mál sem ríkisstjórnin dregur hér fram og leggur til að verði tekin fyrir á vorþinginu. Það var ekki komin nein niðurstaða í þessi mál frekar en fjöldamörg önnur mál sem varða stjórnarskrána og höfðu verið tekin til ítarlegrar og góðrar umræðu í stjórnarskrárnefndinni. Það er því ekki um það að ræða að þessir þættir hafi með einhverjum hætti verið fullkláraðir og annað hafi mátt bíða, það er einhver misskilningur. Og ef heimildarmaður hæstv. forsætisráðherra er hæstv. utanríkisráðherra þá hefur hann ekki haft góðar heimildir um það sem gerðist í þeirri stjórnarskrárnefnd. Í sambandi við svar hæstv. forsætisráðherra vildi ég koma því að að samráðið sem talað er um hefur ekki verið mikið. Það hefur falist í því að mönnum hafa verið sýndar tillögur, flokkum hafa verið sýndar tillögur og þeir spurðir. Eruð þið með eða á móti? Öll vinnan hefur farið fram í þröngum ráðgjafahópi ríkisstjórnarinnar og aðrir hafa ekki komið að því. Eins og fram hefur komið í umræðunni hafa stjórnarskrárbreytingar byggst á því að um þær væri víðtækt pólitískt samráð. Það hefur verið gefinn tími til þeirrar vinnu. Menn hafa gefið sér tíma til þess í ljósi þess að um grundvallarlög lýðveldisins er að ræða, grundvallarreglur sem menn eiga ekki að breyta í skyndi. Og enn spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Er það ætlun ríkisstjórnarinnar að takmarka umboð stjórnlagaþings og segja: Við ætlum að breyta tilteknum ákvæðum stjórnarskrárinnar í vor og setja síðan stjórnlagaþinginu fyrir 

Virðulegi forseti. Ég mótmæli því sem kom fram hjá einum hv. þingmanni að þessi ríkisstjórn leggi meiri áherslu á breytingar á stjórnarskránni en að grípa til mikilvægra aðgerða fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu. Það vita allir að þessi ríkisstjórn hefur sett það í forgang að setja fram aðgerðir fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu og mörg þeirra mála hafa þegar komið fyrir þingið og eru í meðferð í þingnefndum. En við höfum líka lagt áherslu á þær lýðræðisumbætur í stjórnarskránni sem mikið hefur verið kallað eftir og þingmenn sem hér hafa setið lengi vita vel að það gengur mjög hægt að ná fram breytingum á stjórnarskránni í þeim stjórnarskrárnefndum sem hafa rætt um þessi mál. Þó að við förum í umbætur núna á stjórnarskránni hvað varðar náttúruauðlindir og síðan breytingu varðandi það að fólk geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu og aðferðir við breytingar á stjórnarskrá þá hefur stjórnlagaþingið veigamikið hlutverk þótt þessi mál komi núna inn í stjórnarskrána. Ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður hafi farið yfir frumvarp til laga um stjórnlagaþing sem fylgir sem drög með gögnum sem hafa farið til þingflokkanna. Valdsvið þessa þings er mikið og það getur sjálft ákveðið og afmarkað sitt valdsvið. En það er sérstaklega bent á að eftirfarandi þættir skuli teknir til athugunar: Skipan löggjafarvalds og framkvæmdarvalds og valdmörk þeirra. Þetta er stórt og afar þýðingarmikið mál sem talað er um að stjórnlagaþing fjalli um. Framsal ríkisvalds til alþjóðastofnana og meðferð utanríkismála. Hlutverk og staða forseta Íslands. Og ekki síst, ákvæði um kosningar og kjördæmaskipan. Ég held að það sé afar brýnt að stjórnlagaþing fjalli einmitt um þessi mál sem hefur reynst mjög erfitt að ná samstöðu um á löggjafarsamkundunni, eins og breytingar á kosningum og kjördæmaskipan þar sem þingmenn eru einatt að máta sig inn í þær tillögur sem eru fyrir hendi hverju sinni. Þarna hefur stjórnlagaþing stór og mikil verkefni að 

Virðulegi forseti. Biðin eftir því að hæstv. ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hrindi í framkvæmd raunhæfum aðgerðum til þess að endurreisa bankakerfið er skelfileg, því að án heilbrigðs bankakerfis getur atvinnulífið ekki þrifist. Ef ekki er ráðist til atlögu við þetta vandamál af fullum þunga má búast við enn frekari ógæfu í íslensku samfélagi, auknu atvinnuleysi og frekari gjaldþrotum heimilanna í landinu. Hæstv. ríkisstjórn sendi frá sér þann 1. febrúar 2009 svokallaða Verkefnaskrá ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þar kemur fram, með leyfi forseta, að hún var mynduð til að hrinda í framkvæmd brýnum og mikilvægum aðgerðum, einkum í þágu heimila og atvinnulífs, til endurreisnar bankakerfisins o.s.frv. Undanfarnar vikur höfum við kynnst nokkrum af þeim málum sem hæstv. ríkisstjórn forgangsraðar og metur þau brýnustu til að leysa úr þeim bráðavanda og því neyðarástandi sem ríkir í efnahagsmálum. Því miður verður að segjast eins og er að flest mál ríkisstjórnarinnar eru að mínu mati þess eðlis að þau gætu vel beðið fram yfir kosningar. Hér vantar snerpu, skerpu og þor til að takast á við það sem máli skiptir. Kjarni málsins er að við þurfum starfhæfa banka. Við þurfum að einbeita okkur að endurreisn bankakerfisins. Fyrirspurnir sem lagðar eru fyrir hæstv. forsætisráðherra voru settar fram eftir að fregnir bárust af skýrslu nefndar um endurreisn bankakerfisins undir stjórn Mats Josefssons. Þær voru settar fram áður en ég fékk tækifæri til að heyra hann sjálfan skýra frá tillögum sem birtust í skýrslu sem hann hefur kynnt. Nú hef ég sem sagt séð þessar tillögur. Ég hlakkaði mikið til að sjá þær og kynnti mér þær rækilega og var svo tilbúin að vera opin, því að í dag styð ég allar þær ríkisstjórnir og allt það sem gert er til að stuðla að heilbrigði í atvinnulífi okkar og á heimilum landsins. Við verðum að reisa við bankakerfi okkar og þar með atvinnulífið. Það voru því vonbrigði að kynnast tillögum nefndarinnar um endurreisn bankanna því að tillögurnar eru mjög loftkenndar. Svona tillögur eru einskis virði nema þeim fylgi aðgerðabinding. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra um þessar tillögur í fjórum liðum og þar sem tími gefst ekki til að endurtaka allar spurningarnar læt ég þá fyrstu nægja: Hvernig hyggst ráðherra fylgja eftir tillögum sem nefnd undir stjórn Mats Josefsson hefur kynnt? Til hvaða aðgerða hyggst ráðherra grípa?

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að endurreisn bankakerfisins er forsenda fyrir því að við getum komið atvinnulífinu í gang og þess vegna lagði ríkisstjórnin svona mikla áherslu á að fara í þær aðgerðir sem hún hefur gert að því er varðar endurreisn á bankakerfinu. En ég er ósammála hv. þingmanni sem heldur því fram að flestallar tillögur sem ríkisstjórnin hefur sett fram geti beðið. Ég bið hv. þingmann um að kynna sér þær tillögur sem liggja fyrir þinginu og snerta aðgerðir fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu. En svo ég snúi mér beint að fyrirspurn hv. þingmanns um stofnun eignasýslufélags, eins og var í tillögum Mats Josefssons og félaga, er sjái um endurskipulagningu stórra fyrirtækja, þá er það afar mikilvægt fyrir íslenskt efnahagslíf eins og nefnd um endurreisn bankakerfisins lagði til og ríkisstjórnin hefur kynnt. Slíkt fyrirkomulag hefur reynst mjög vel í mörgum öðrum löndum við aðstæður eins og þær sem við göngum nú í gegnum hér á landi. Ég vænti þess að hv. þingmaður hafi kynnt sér það. Það gefur bönkunum svigrúm til þess að einbeita sér að grunnþjónustu sinni og horfa til framtíðar fremur en til fortíðar. Það gefur tækifæri til þess að minnka efnahagsreikninga bankanna niður í eðlilegt svigrúm sem þeir eiga að hafa. Að þessu er nú unnið á vegum ríkisstjórnarinnar, m.a. á vettvangi framkvæmdarnefndar um efnahagsaðgerðir ríkisstjórnar og skipun hennar var samþykkt í ríkisstjórn 16. febrúar síðastliðinn. Frágangur þessa máls hafði því miður dregist í tíð fyrri ríkisstjórnar og einstaka tillögur nefndarinnar munu koma til kasta hlutaðeigandi ráðuneyta eftir eðli þeirra og ljóst er að margt af því sem nefndin leggur til mun jafnframt þurfa að ræða og afgreiða á Alþingi. Þá samþykkti ríkisstjórnin í gær að ganga til samninga við erlent ráðgjafarfyrirtæki um að vinna að samningagerð milli gömlu og nýju bankanna undir stjórn fulltrúa íslenskra stjórnvalda sem ég tel afar mikilvægt. Verkefnið sem um er að ræða er annars vegar ráðgjöf vegna þeirra samninga sem þurfa að eiga sér stað milli ríkisins fyrir hönd hinna nýju banka og kröfuhafa gömlu bankanna í tengslum við lokauppgjör. Í annan stað er ætlunin að nýta sér sérþekkingu þessara aðila varðandi fyrirkomulag og mögulegar lausnir í tengslum við uppgjörið. Gert er ráð fyrir því að verkefnið hefjist nú þegar og verði lokið innan þriggja mánaða sem er afar brýnt í endurreisn á bankakerfinu og þar með að koma atvinnulífinu til aðstoðar. Fjármálaráðuneytið hefur jafnframt ákveðið að ráða Þorstein Þorsteinsson, rekstrarhagfræðing og fyrrverandi framkvæmdastjóra við Norræna fjárfestingabankann, sem sérstakan fulltrúa ríkisins til að sinna framangreindu verkefni. Markmið ríkisins með ráðningu alþjóðlegra fjármálaráðgjafa að þessu mikilvæga verkefni er ekki síst að lágmarka kostnað íslenska ríkisins og þar með skattgreiðenda af falli bankanna þriggja og uppbyggingu nýrra banka og að tryggja að á Íslandi verði starfandi traust bankakerfi að samningum loknum, að hraða uppgjöri við gömlu bankana eftir því sem kostur er og koma til móts við væntingar kröfuhafa eftir því sem við verður komið, og að viðhalda og byggja upp alþjóðlegt traust á Íslandi með því að ná niðurstöðum úr samningaviðræðunum. Hvernig verða tillögurnar kynntar nánar fyrir Alþingi? er spurt. Fulltrúar nefndarinnar hafa þegar kynnt hugmyndir sínar fyrir viðskiptanefnd Alþingis. Þá er ljóst að til greina kemur að tillögur nefndarinnar muni fela í sér breytingar á lögum, svo sem lögum um fjármálafyrirtæki en um það atriði er m.a. fjallað í samkomulagi íslenskra stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Málið og farvegur þess er núna í höndum fjármálaráðherra sem fer með framkvæmd málsins. Síðast er spurt hvort ráðherra sé tilbúinn að beita sér fyrir því að haldin verði ráðstefna þar sem nánar er rýnt í einstök atriði tillagnanna með bestu sérfræðingum, erlendum og íslenskum, sem völ er á. Nefnd um endurreisn fjármálakerfisins hefur á engan hátt lokið störfum sínum enda er hér aðeins um fyrstu ársfjórðungslegu starfsáætlun hennar að ræða. Í nefndinni sitja sérfræðingar þeirra stofnana og ráðuneyta sem hlut eiga að máli og sjálfsagt er að stuðla að því að tillögur nefndarinnar fái sem allra víðtækasta kynningu og umræðu í samfélaginu.

Frú forseti. Ég vil þakka tækifærið til þess að ræða stuttlega þessa fyrstu skýrslu frá nefnd sem kennd er við Mats Josefsson. Þessi skýrsla var ekki einungis lögð fyrir hv. viðskiptanefnd heldur einnig fyrir efnahags- og skattanefnd í síðustu viku. Ég verð að segja fyrir mína parta að þessi skýrsla ber vott um fagmennsku og uppfyllir væntingar um trúverðugleika sem nauðsynlegt er. Það byggist auðvitað að mestu á reynslu og þekkingu Mats Josefssons og því að ekki er verið að finna upp einhverja séríslenska leið heldur er verið að leggja til að farnar verði leiðir sem eru þrautreyndar annars staðar. Þar vísa ég til tillagna um móðurfélag með hlutabréf í bönkunum og eignaumsýslufélag um mikilvægustu fyrirtæki í landinu. Ég tek undir það sjónarmið sem er grunnur í þessari skýrslu varðandi bankana að ekki er verið að leysa vanda bankanna sem slíkra heldur er verið að endurreisa efnahagslífið á heilbrigðum grunni. Útfærsla þessara leiða mun síðan kom inn 

Frú forseti. Ég held einmitt að það sé margt athyglisvert í tillögum Mats Josefssons enda var hann fenginn hingað til þess að fara yfir þessi mál og við vissum það þegar við réðum hann á sínum tíma að þar væri afar fær og hæfur maður á ferð. Við eigum eftir að rýna betur í þær tillögur en lykilatriðið í þessu öllu saman er að koma bankakerfinu af stað að nýju til þess að fyrirtækin geti fengið ákveðin svör við vandamálum sínum og ekki síður heimilin. Ég verð því miður að lýsa yfir vonbrigðum með eitt atriði og það er að efnahagsreikningur bankanna skuli ekki liggja fyrir fyrr en í fyrsta lagi í apríl. Það er allt of seint miðað við þær upplýsingar sem við höfðum í síðustu ríkisstjórn. Það er ekki rétt hvað þetta atriði varðar að ekki hafi verið hægt að leggja fram ákveðnar upplýsingar í febrúar, í síðasta lagi í mars, þannig að hægt væri að setja af stað bankakerfið. Nú liggur fyrir að það verður ekki fyrr en í apríl. Við skulum bíða og sjá hvernig fram vindur en við megum engan 

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda Guðfinnu S. Bjarnadóttur fyrir þessa fyrirspurn. Eins og komið hefur fram er langmikilvægasta málið í þessari endurreisn eftir bankahrunið að koma efnahagsreikningi bankanna í lag og koma hinni almennu bankastarfsemi í landinu í gang. Það hefur ekki gerst. Við erum búin að vera verklítil eða verklaus marga þingdaga og ég er ekki sammála því sem kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra að mörg mál liggi fyrir er varða endurreisn bankanna. Við erum búin að vera verkefnalaus hér á þinginu, við höfum haft fá mál sem engin. Hv. forsætisnefnd veit ekki á mánudögum hvað á að gerast í þinginu næstu vikuna. Verið er að ákveða það dag frá degi, frá klukkutíma til klukkutíma, þannig að vinnubrögðin eru með eindæmum. Ég held að hæstv. forsætisráðherra þurfi að fara að skoða hvað verið er að gera. Það er nákvæmlega ekkert verið að gera í þessum málum. Ríkisstjórnin hefur 

Frú forseti. Það er rétt sem fram hefur komið í þessari umræðu að eitt brýnasta verkefnið sem blasir við okkur í því efnahagshruni sem er staðreynd á Íslandi í dag er að koma bönkunum í starfhæft form. Ég hjó eftir því hjá hæstv. forsætisráðherra að hún sagði að dregist hefði hjá fyrri ríkisstjórn að fylgja eftir tillögum þess sérfræðings sem við höfum rætt um og ég spyr: Hvernig stendur á því? Ég spyr líka, hæstv. forseti: Hver ber ábyrgð á því að fyrri ríkisstjórn dró lappirnar í því að setja af stað og fylgja eftir þeim tillögum sem við ræðum hér, grundvallartillögum sem eiga m.a. að koma bönkunum í starfshæft form á ný? Þetta er mjög alvarlegt, hver dagur er dýrmætur. Við þurfum að skoða þessar tillögur og koma fram með lausnir og úrræði. Það höfum við framsóknarmenn verið að gera á vettvangi Alþingis á síðustu dögum og ég spyr enn á ný, vegna 

Hæstv. forseti. Þetta er nú dálítið spaugilegt að verða vitni að þeirri umræðu sem hér fer fram þegar sjálfstæðismenn koma hver á fætur öðrum og tala um að það vanti bara kjark og þor og að ekkert sé verið að gera. Það eru ekki margir dagar síðan sjálfstæðismenn voru við völd í landinu og okkur, sem vorum í stjórnarandstöðu - og erum enn, því að ég minni á að Framsóknarflokkurinn er enn þá í stjórnarandstöðu - fannst að ekki hefði tekist að koma málum til framkvæmda í tíð þeirrar ríkisstjórnar, þannig að þetta er dálítill skrípaleikur allt saman. Mér finnst það toppa allt þegar sjálfstæðismenn koma hver á fætur öðrum og tala um að ekki sé hægt að ljúka við að gera efnahagsreikninga fyrir bankana. Það er m.a. út af því að við höfum engan gjaldmiðil, við höfum ekkert gengi á íslensku krónuna og það gerir okkur erfitt fyrir. Það er eitt af því sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur komið í veg fyrir í mörg ár - og er nánast hægt að tala um áratugi - að við tækjum hér upp gjaldmiðil sem er nothæfur.

Hæstv. forseti. Ég vil taka fram að ég hef kynnt mér mjög vel verkefni ríkisstjórnarinnar og ég hef líka kynnt mér vel þær tillögur sem þessi nefnd skilaði. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég vil líka taka fram að ég óttast að núverandi ríkisstjórn muni ekki sinna endurreisn bankakerfisins og að sú skelfilega bið sem ég nefndi í upphafi máls míns áðan verði enn lengri en hún þarf að vera. Búast má við að endurreisn bankakerfisins bíði því þriðju ríkisstjórnarinnar sem starfar á þessu ári eftir kosningar. Þetta er bagaleg staða og ég trúi því ekki að ríkisstjórnin ætli ekki að einbeita sér að endurreisn bankakerfisins. Hún gerir það ekki. Hæstv. ráðherra nefndi sérstaklega uppbyggingu eignaumsýslufélaga. Þessi eignaumsýslufélög voru starfrækt í Bandaríkjunum á níunda áratugnum, á Norðurlöndum á tíunda áratugnum, víða um lönd á undanförnum árum og já, það má ýmislegt læra af því. Það er útfærslan á þessum umsýslufélögum sem máli skiptir vegna þess að það þarf að huga að lagalegu umhverfi, fjármögnun og að stjórnun svona fyrirtækja. Við þurfum að vera afar snjöll því að ekkert annað kerfi hefur hrunið á þann máta sem okkar kerfi hrundi. Ég sé svo mörg tækifæri, hæstv. forseti, í þeirri stöðu sem nú er. Ég sé endalaus tækifæri fyrir okkur og þess vegna er grátlegt að horfa upp á að tillögurnar eru afar loftkenndar - mig langar helst að vitna í það sem stendur í IV. kafla í skýrslu nefndarinnar vegna þess að það er svo ótrúlega rýrt, en þar er fjallað um eignaumsýslufélögin, en tími gefst ekki til þess.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur að það er afar sérkennilegt að sjá og hlýða á að hver sjálfstæðismaðurinn á fætur öðrum skuli koma í pontu og halda því fram að núverandi ríkisstjórn hafi dregið lappirnar að því er varðar endurreisn bankakerfisins. Ég held að sjálfstæðismenn, sem fóru með þessi stóru efnahagsráðuneyti eins og forsætisráðuneytið og fjármálaráðuneytið, ættu að horfa í eigin barm að því er varðar endurreisn bankakerfisins. Tillögur Mats Josefssons hefðu getað verið komnar fram fyrir þó nokkru, áður en fyrri ríkisstjórn fór frá völdum, ef sú ríkisstjórn og þeir sem fóru þar með efnahagsráðuneytin hefðu sýnt dug í sér til þess að fylgja þeim málum eftir. Sama gildir varðandi efnahagsreikning bankanna. Ég hef áhyggjur af því, eins og fram kom hjá hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur áðan, að það skuli dragast að efnahagsreikningar bankanna liggi fyrir, ég er alveg sammála því. En hver fór með fjármálaráðuneytið í tíð fyrri ríkisstjórnar, hver fór með eigendabréfið í ríkisbönkunum? Var það ekki fyrrverandi fjármálaráðherra, Árni M. Mathiesen? Hann hefði getað lagt meira af mörkum til þess að efnahagsreikningarnir lægju fyrr fyrir. Það er alveg ljóst að þeir þurfa að liggja fyrir til þess að hægt sé að fara í nauðsynlega fjármögnun á bönkunum. Mér finnst þeir því kasta steini úr glerhúsi, hv. sjálfstæðismenn, sem brigsla núverandi ríkisstjórn um að gera lítið í þessum málum. Þvert á móti hefur þessi ríkisstjórn frá fyrsta degi unnið að því að endurskipuleggja bankakerfið sem er forsenda fyrir því að við getum komið fyrirtækjunum í gang. Að halda því fram, eins og sumir sjálfstæðismenn hafa gert, að ekkert sé að gerast hjá þessari ríkisstjórn, hún hafi engin mál lagt fram og þau mál sem hún hafi lagt fram geti bara beðið. Þetta er furðuleg afstaða og ég bið hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins að kynna sér þau mál sem liggja fyrir þinginu og snerta atvinnulífið og aðgerðir fyrir heimilin í landinu. Það er ótrúlegt að því skuli vera haldið fram  
            

Frú forseti. Ekki ætla ég að fara í einhverja pissukeppni við hæstv. forsætisráðherra um hver gerði hvað og hver gerði ekki hvað. Við vorum saman í síðustu ríkisstjórn og ég segi það skýrt og skorinort: Við berum mikla ábyrgð á ýmsum hlutum sem voru gerðir og ekki gerðir í síðustu ríkisstjórn og við eigum ekki að vera að karpa um það. Það er alveg rétt, það liggur fyrir. Ég vil líka minna á að það þýðir ekki að stinga höfðinu í sandinn hvað varðar ábyrgð á bankamálum í landinu. Hver var með viðskiptabankaráðuneytið? Samfylkingin stýrði því ráðuneyti en við stóðum saman í þeirri ríkisstjórn, við gerðum margt gott fyrir samfélagið en við gerðum líka marga hluti sem betur hefðu mátt fara, ég held að við hljótum að vera sammála um það. Við eigum ekki að vera að karpa á þessum nótum, hæstv. forsætisráðherra. 

Forseti vill taka fram að undir fundarstjórn forseta ber að ræða fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Það er nú einmitt það sem ég ætlaði að vekja athygli á, að hæstv. forseti hleypti þingmanni í ræðustól sem framlengdi umræðu sem lokið var en ekki að ræða fundarstjórn forseta. Ég ætla ekki að misnota aðstöðu mína eins og sá hv. þingmaður sem í ræðustólnum var, gerði.

Virðulegur forseti. Sú er hér stendur setti af stað vinnu árið 2004 við að kortleggja vegi og slóða á hálendinu í samstarfi við hagsmunasamtök. Síðan eru liðin fimm ár. Nú er nefnd að störfum sem í eru umhverfisráðuneytið, fulltrúar frá Umhverfisstofnun, Landmælingum Íslands og Vegagerðinni. Eftir mikinn þrýsting hafa samtök útivistarfélaga fengið áheyrnarfulltrúa í umrædda nefnd en ég tel ástæðu til að spyrja hæstv. umhverfisráðherra af hverju þessi samtök hafi ekki fullgilda aðkomu að nefndinni. Ég vil draga fram áherslur hæstv. ráðherra á Árósasamninginn þar sem dregið er fram að hagsmunasamtök eigi að koma fyrr að málum og mjög nauðsynlegt er að það eigi við í þessu tilviki. Ég vil einnig draga fram að það eru ákveðin hagsmunasamtök sem þurfa að koma að þessum málum fyrir utan Samút. Ég ætla að nefna hvað þetta eru stór samtök og byggi það á munnlegum upplýsingum. Samkvæmt upplýsingum Sveinbjörns Halldórssonar, formanns Ferðaklúbbsins 44, eru meðlimir í þeim klúbbi 4.000. Samkvæmt upplýsingum Hrafnkels Sigtryggssonar, formanns Vélhjólaíþróttaklúbbs Íslands VÍK, eru 1.100 manns í þeim klúbbi og samkvæmt upplýsingum Jakobs Þórs Guðbjartssonar, formanns Slóðavina, sem er nýjasti klúbburinn, eru 300 manns í honum. Þetta er einungis ársgamall klúbbur en mjög mikil gróska er í starfsemi þessara hópa. Svona má lengi telja. Ég vil líka nefna hestamenn og aðra sem hafa hagsmuna að gæta varðandi vegi og slóða, sérstaklega á hálendinu en líka á láglendi. Það eru 7.000–8.000 torfæruhjól í landinu. Þetta er stór og mikilvægur hagsmunahópur  Ég vil jafnframt nefna mælingar sem Landmælingar Íslands hafa gert í samstarfi við Ferðaklúbbinn 44. Þar hefur Jón G. Snæland haldið utan um málið, svokallaður Slóðríkur, sem þekkir meira til slóða á hálendinu en margur annar. Mér skilst að mælingarnar séu mjög langt komnar og núna þarf að fara í gang sterkara ferli stjórnsýslulega við það að ákveða hvað á að vera opið og hvað á að vera lokað. Mælingarnar eru ekki lengur að tefja það ferli. Ég skora því á hæstv. umhverfisráðherra, sem ég veit að vill gjarnan fá grasrótarsamtök og hagsmunasamtök fyrr að ferlinu, að ákveða að Samút fái fullgilda aðild að nefndinni sem er að vinna við þessi mál og að miklu meira samráð verði við þá hópa sem ég hef tilgreint í ræðu minni.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður spyr: „Er að vænta niðurstöðu verkefnis sem felur í sér kortlagningu vega og slóða á hálendinu og ákvörðunar um hvaða vegi og slóða sé heimilt að aka?“ Eins og hv. þingmaður kom að í máli sínu er henni vel kunnugt um það verkefni sem hér um ræðir en Landmælingar Íslands hafa unnið að því að mæla vegaslóða á landinu um nokkurt skeið. Þetta er afar viðamikið verkefni en vinnunni hefur miðað mjög vel áfram. Mælingunum er ekki að fullu lokið og eðli málsins samkvæmt eru síðustu slóðarnir alltaf tímafrekastir. Samkvæmt upplýsingum Landmælinga Íslands er eftir að mæla um 300 leiðir á miðhálendinu eða um það bil 2.000 km. Stefnt er að því að þeim mælingum ljúki í sumar, 2009, en hafa ber í huga að bæði veður og færð gæti þó haft áhrif á þá vinnu. Í framhaldi af þeirri kortlagningu vinnur starfshópur undir forustu umhverfisráðuneytisins ásamt sveitarstjórnum að gerð tillagna um hvaða vegir og slóðar í óbyggðum skuli teljast til vega með það fyrir augum að eyða vafa um það efni og loka slóðum sem ekki falla undir skilgreininguna. Í starfshópnum sitja, eins og hv. þingmaður sagði, fulltrúar frá Umhverfisstofnun, Landmælingum Íslands og Vegagerðinni. Þetta samvinnuverkefni starfshóps og sveitarstjórna er unnið í samvinnu við hagsmunaaðila og áhugasamtök. Erfitt er að segja nákvæmlega til um hvenær vinnunni lýkur en vonast er til að það verði um það bil ári eftir að mælingunum lýkur, sem gæti þá orðið haustið 2010 ef allt gengur eftir áætlun. Í annan stað spyr hv. þingmaður: „Hvernig er samráði við Ferðaklúbbinn 4x4, samtök vélhjólamanna, hestamanna og aðra hagsmunahópa háttað í þessari verkefnavinnu?“ Eins og ég sagði áðan er þetta stóra verkefni samstarfsverkefni umhverfisráðuneytisins og sveitarfélaga sem lögsögu eiga á miðhálendinu. Þetta eru þeir aðilar sem bera mesta stjórnsýslulega ábyrgð. Umhverfisráðuneytið fer með náttúruverndarmálin og sveitarfélögin fara með skipulagsvaldið. Ég tel að samráð við hagsmunaaðila í málinu sé mjög mikilvægt. Þegar verkefnið var kynnt sveitarfélögunum í bréfi síðasta haust og síðar á fundi með nokkrum sveitarfélögum á Suður- og Austurlandi lagði starfshópurinn áherslu á samráð við alla hagsmunaaðila. Sveitarfélögin eru almennt jákvæð í garð verkefnisins og þau eru sammála ráðuneytinu að sem flestir eigi að koma að málinu en slíkt er í mínum huga lykilatriði til þess að sem mest sátt náist um verkefnið. Við skulum hafa það í huga að útivistarfélögin gæta mjög mismunandi hagsmuna. Að hluta til eru þetta vélhjólamenn, jeppamenn, hestamenn og göngufólk. Það þarf því að skoða þetta allt saman frá mjög ólíkum hliðum. Fram að þessu hefur umhverfisráðherra, starfsmenn ráðuneytisins, Umhverfisstofnunar og Landmælinga hitt félaga í Ferðaklúbbnum 44, Samút, samtökum útivistarfélaga, og samtökum vélhjólamanna. Þau samtök hafa komið sjónarmiðum sínum á framfæri og þau sjónarmið eru enn til skoðunar. Til að auka enn á þetta samstarf við frjáls félagasamtök var nýlega stofnaður samráðshópur um fræðslu um bann við utanvegaakstri á vegum ráðuneytisins þar sem fulltrúar margra hagsmunaaðila hittast, þar á meðal umhverfisverndarsamtaka og útivistarsamtaka. Þessi vettvangur hefur að mati ráðuneytisins verið afar upplýsandi fyrir alla málsaðila en þar hefur m.a. verið upplýst um stöðu þeirrar vinnu sem nú fer fram um kortlagningu slóða og vega á hálendinu. Að lokum spyr hv. þingmaður: „Hví eiga fulltrúar hagsmunasamtaka ekki beina aðild að nefndinni sem vinnur verkefnið?“ Því er til að svara að nú eru fyrstu tillögur sveitarfélaganna að verða tilbúnar og í framhaldi af því verður haldinn fundur með öllum hagsmunaaðilum til skoðunar á þeim tillögum, ekki bara til kynningar heldur til skoðunar á þeim, þar sem hagsmunaaðilunum mun gefast kostur á að koma með athugasemdir sínar og tillögur að breytingum. Samráð af því tagi mun halda áfram eftir því sem verkinu vindur fram. Mjög mikilvægt er að þetta ferli sé samtvinnað þannig að hagsmunasamtök eigi aðkomu að ferlinu alveg fram til loka. Það liggur sem sagt fyrir að verkið er unnið fyrir opnum tjöldum og öllum mun gefast kostur á að gera athugasemdir áður en endanlegar ákvarðanir verða teknar. Það er rétt hjá hv. þingmanni að sumir hagsmunaaðilar hafa óskað eftir að fá beina aðild að starfshópnum til viðbótar við samráðs- og kynningarfundina, en hafa ber í huga að hagsmunaaðilar í þessu máli eru margir. Þar má nefna, eins og ég sagði áðan, jeppa- og vélhjólamenn, önnur útivistarsamtök, umhverfis- og náttúruverndarsamtök, landeigendur, veiðifélög, bændur og fleiri aðila. Ráðuneytið hefur litið svo á að ákveðin grunnvinna þurfi að fara fram áður en lengra er haldið með hagsmunaaðilunum sem eðli málsins samkvæmt yrðu að gæta mjög ólíkra hagsmuna. Þess vegna hefur ráðuneytið talið að ekki sé vel gerlegt að allir hagsmunaaðilar eigi beina aðild að nefndinni. Engu að síður vill ráðuneytið koma til móts við þær óskir og hefur óskað eftir því að Samút, samtök útivistarfélaga, tilnefni einn fulltrúa sem muni sitja fund með starfshópnum og sveitarfélögunum. Með því auk samráðs- og kynningarfundanna meðan á verkinu stendur og samráðsferli eftir að allar tillögur sveitarfélaga liggja fyrir, tel ég, hæstv. forseti, að vinnan sé unnin á eins opinn hátt og mögulegt er. Við verðum að átta okkur á því að utanvegaakstur er því miður vandamál í íslenskri náttúru 

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda Siv Friðleifsdóttur fyrir fyrirspurnina. Ég vil aðeins koma að stuttri athugasemd er varðar aðkomu hestamannafélaga að reiðvegum bæði á hálendi, í þéttbýli og í byggðum á láglendi. Það hefur ekki verið nefnt að samgönguráðuneytið og Vegagerðin hafa um langa hríð haft mjög gott samstarf við Landssamband hestamanna og hin einstöku hestamannafélög og sveitarfélög um reiðvegi í byggð og inn á hálendið. Það eru til þó nokkuð margir kortlagðir stígar og leiðir þar að lútandi. Þó nokkrir fjármunir eru á samgönguáætlun á ári hverju sem hafa gert virkilega gott hvað þennan málaflokk varðar. Ég vil líka nefna að lokum, frú forseti, að stígagerð kann að vera gott vinnuaflsfrekt verkefni miðað við það 

Virðulegur forseti. Hv. þm. Kjartan Ólafsson kom einmitt inn á reiðvegina og að settir eru fjármunir í stíga fyrir hestamenn. Þetta sýnir nú dálítið aðstöðumuninn, það er mjög mikið, a.m.k. talsvert gert fyrir hestamenn en nánast ekki neitt fyrir vélhjól. Ekki er einu sinni hægt að koma upp almennilegum æfingasvæðum án þess að það kosti einhver voðaleg átök og leiðindi. Það þarf auðvitað að sinna þeim hópum miklu betur en gert er í dag. En ég fagna því sem hæstv. ráðherra sagði og ég túlka orð hennar þannig að hún hafi dregið það sérstaklega fram að mjög mikilvægt sé að hafa samráð. Það er rétt. Hæstv. ráðherra bindur vonir við að hægt sé að klára þetta verkefni 2010. Ég tel að það sé ekki hægt nema að samráð verði mjög sterkt. En ég er svolítið uggandi yfir því sem hæstv. ráðherra sagði að þegar sveitarfélögin eru búin að fara yfir þetta, þá eigi að fara í samráð. Ég tel að samráð þurfi að vera miklu fyrr. Það þarf að vera samhliða. Það er svo erfitt fyrir hagsmunahópa að koma inn seint í ferlið og að brjóta þurfi eitthvað niður sem búið er að setja fram. Ég tel að málinu sé til hagsbóta að Samút fái fullgildan meðlim í nefndina sem nú er að störfum, ekki bara áheyrnarfulltrúa heldur fullgildan meðlim í nefndina. En þar fyrir utan verði líka alveg sérstakt samráð við hagsmunaaðila. Þeir sem maður hefur verið í sambandi við, ég hef rætt við þessa hópa, finna ekki þetta samráð. Þeir vilja samráð og þeir eru með útrétta hönd en ekki er tekið í þá hönd. Ég finn þennan góða vilja hjá hæstv. ráðherra og ég skora því á hæstv. ráðherra að tala aðeins skýrar hvort ekki sé hægt að segja við þessa hagsmunaaðila að það verði örugglega haft samráð á frumstigi og það samráð sé að hefjast.

Hæstv. forseti. Ég get sagt það aftur sem ég sagði í fyrri ræðu minni, ég tel mjög mikilvægt að samráð sé opið og það sé öflugt og allir komist að því borði. Hins vegar átta ég mig líka á því eins og við hv. þingmenn vitum að skipulagsmál eru með flóknustu málum og hagsmunirnir eru gríðarlega ólíkir. Hagsmunir vélhjólamanna, sem vilja fá slóða með einu hjólfari fyrir hjólin þar sem hægt er að fara í torfæruakstur, fara t.d. ekki saman við hagsmuni þeirra göngumanna sem vilja kannski nýta sömu leið til að ganga í kyrrð íslenskrar náttúru. Til að allir fái að láta sjónarmið sín koma fram í þessari vinnu þá er að mínu mati búið að opna fyrir það samráð, t.d. fræðsluhópurinn með beinni aðkomu Samút, en það má vel skoða hvort einhverjir fleiri aðilar eigi að koma með beinum hætti að starfi nefndarinnar. En ég held að það sé mjög erfitt að velja þá. En engu að síður skiptir máli að Samút er þarna við borðið. Fulltrúi frá þeim er til staðar, áheyrnarfulltrúi, en við vitum að ýmislegt gott kemur frá áheyrnarfulltrúum og þeir hafa málfrelsi og tillögurétt. Ég treysti Samútfulltrúunum alveg til þess að koma með þær hugmyndir á fundina sem Samút vill vernda og standa fyrir. Ég tek undir það að utanvegaakstur er eins og ég sagði áðan vandamál í íslenskri náttúru. Við höfum haft við erfiðleika að glíma vegna þess að farið hefur verið út fyrir slóða. Slóðar hafa verið búnir til þar sem engar heimildir eru fyrir að búa til slóða. Ég veit af góðum vilja jeppamanna að koma að þessari vinnu og tekið hefur verið í útrétta hönd, a.m.k. að einhverju marki eins og hv. þingmaður veit, þar sem jeppamenn hafa verið með í því að loka slóðum. Meðan ég starfa í umhverfisráðuneytinu 

Hæstv. forseti. Á vordögum árið 2007 þegar allt lék í lyndi var mynduð ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar og lagður fram stjórnarsáttmáli sem m.a. fól í sér að endurskoða skyldi almannatryggingakerfið. Reyndar var mörgu komið í verk í framhaldi af þeirri stjórnarmyndun á meðan sú stjórn sat, tekjutenging maka var afnumin, persónuafsláttur og skattleysismörk hækkuð og svo mætti áfram telja. Í samræmi við stjórnarsáttmálann var sett á laggirnar nefnd til að stokka upp þetta flókna og stundum rangláta kerfi og regluverk sem hefur flækt greiðslu bóta og réttindi bæði aldraðra og öryrkja. Öllum er ljóst að öll viðmið og aðstaða í tryggingabótakerfinu hafa laskast verulega í kjölfar bankahrunsins og fjármálakreppunnar. Engu að síður og kannski þess vegna er enn brýnna en fyrr að gera lagfæringar og standa vörð um almannatryggingakerfið. Mér er kunnugt um að nefndin, sem sett var á laggirnar undir forustu Stefáns Ólafssonar prófessors, hefur starfað áfram þrátt fyrir hrunið og stjórnarskiptin og ég leyfi mér því að beina þeirri spurningu til hæstv. félagsmálaráðherra hvort einhverjar niðurstöður liggi fyrir, hvort nefndin hafi skilað tillögum eða hvort ekki megi treysta því að endurskoðun og uppstokkun tryggingakerfisins séu enn á dagskrá stjórnvalda. Engum blandast hugur um að á erfiðum tímum í þjóðarbúskapnum er eitt af forgangsverkefnunum að treysta velferðina og velferðarnetið og áríðandi að það sé réttlátt og skilvirkt og komi skjólstæðingum Tryggingastofnunar ríkisins að sem bestum notum. Ég spyr því, virðulegur forseti, og beini spurningu minni til hæstv. félagsmálaráðherra: Hver er staðan í þessum málum nú um mundir?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ellerti B. Schram fyrir þessa spurningu um endurskoðun og einföldun á almannatryggingakerfinu og hvað því starfi líði. Eins og hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni skilaði verkefnisstjórnin mjög umfangsmiklum tillögum um fyrstu aðgerðir til að breyta almannatryggingakerfinu í lok ársins 2007 og voru þær flestar lögleiddar á síðasta ári og fólu í sér miklar og mikilvægar breytingar á kjörum elli- og örorkulífeyrisþega með afnámi makatengingarinnar, eins og hv. þingmaður nefndi, afnámi skerðingarbóta vegna séreignarsparnaðar, setningu frítekjumarks á fjármagnstekjur, hækkun frítekjumarks vegna lífeyrissjóðstekna öryrkja og atvinnutekna allra lífeyrisþega og lækkun skerðingarhlutfalls ellilífeyris og svo mætti lengi telja - sem ég ætla ekki að gera, því hv. þingmenn þekkja þetta frá árinu 2007. Verkefnisstjórninni var síðan ætlað að skila tillögum um langtímastefnumótun og nauðsynlegar lagabreytingar þar að lútandi fyrir 1. nóvember 2008. Ljóst er að ekki er um einfalt verk að ræða og hefur sá tími sem verkefnisstjórnin fékk til umráða reynst of skammur og sérstaklega í ljósi þess sem gerðist í lok síðasta árs. Þá hefur verkefnisstjórnin fengið í hendur ýmis fleiri verkefni svo sem að koma með útfærslur á tillögum um svokallaða lágmarksframfærslutryggingu sem kom til framkvæmda 1. september og tryggir lífeyrisþegum ákveðna lágmarksfjárhæð til framfærslu. Eins og menn vita er sú fjárhæð 180 þús. kr. á mánuði fyrir þá sem njóta heimilisuppbótar og 153.500 fyrir þá sem ekki njóta heimilisuppbótarinnar, þ.e. halda heimili með öðrum. Ég hef lagt mikla áherslu á það að verkefnisstjórnin haldi áfram því góða starfi sem hún sinnir, enda er aldrei mikilvægara en nú að við hlúum að velferðarkerfinu og treystum það þannig að þeir sem þurfa að treysta á framfærslu þess fái þann stuðning sem þeim ber. Þess vegna er áríðandi að verkefnisstjórnin hraði verki sínu og ég hef beðið hana um að skila umræðutillögum í þessum mánuði. Hér verður um að ræða stefnuskýrslu þar sem reifaðir verða gallar núverandi kerfis og lagðar fram hugmyndir um breytingar og úrbætur. Nýjar hugmyndir munu byggja á heildstæðri endurgerð lífeyrisþáttar almannatryggingakerfisins með mikilli einföldun, auknu gagnsæi og breyttri virkni í samskiptum lífeyrissjóða og almannatrygginga. Í þessu felst m.a. fækkun bótaflokka, hækkun frítekjumarka og breyttar reglur um skerðingarákvæði vegna tekna. Eftir að þær hugmyndir hafa verið kynntar hagsmunaaðilum og öðrum mun verkefnisstjórnin taka þær aftur upp til lokafrágangs og semja tillögur að lagabreytingum um endurskoðun löggjafarinnar. Við endurskoðun almannatryggingalöggjafarinnar verður að vanda til verka, mikið er í húfi og horfa verður til framtíðar. Sú löggjöf sem við búum nú við er að stofni til gömul og margstagbætt, eins og ég hef oft nefnt í þessum ræðustól. Nú á sem sagt að gera grundvallarbreytingar á kerfinu í heild en ekki setja plástur á það eins og hefur tíðkast á undanförnum áratugum. Óhjákvæmilegt er að erfitt efnahagsástand hafi áhrif á störf verkefnisstjórnarinnar og fyrirhugaðar breytingar á lífeyriskerfinu. Ég tel ljóst að breytingarnar verði að taka gildi í áföngum en komi ekki allar til framkvæmda á sama tíma. Stefni ég að því að fyrstu breytingarnar í þeirri heildarendurskoðun sem fram undan er öðlist gildi um næstu áramót og þá verði fyrst og fremst um að ræða breytingar sem ekki kosta mikla fjármuni en þjóna þeim tilgangi að einfalda kerfið og gera það gagnsærra. Þannig verður í fyrstu atrennu gerð tillaga um nýtt heildstætt kerfi sem ekki þarf að fela í sér meiri útgjöld en nú eru í lífeyristryggingunum. Hafa þarf í huga að þær lagabreytingar sem verkefnisstjórnin vinnur að verða ekki unnar án þess að litið sé á heildarmyndina. Nefnd á vegum forsætisráðuneytisins hefur um nokkurt skeið unnið að tillögum sem fela í sér algera endurskoðun á fyrirkomulagi örorkumats. Stefnt er að áherslubreytingu þannig að nálgun matsins sé jákvæðari og litið á hvað fólk getur en ekki hvað það getur ekki. Samhliða hefur verið unnið að fjölgun starfsendurhæfingarúrræða og því miður hefur vinna við breytingar á örorkumatskerfinu gengið hægar en æskilegt er þótt tillögugerð sé komin nokkuð á veg. Ég tel óheppilegt að fjalla um jafnskyld mál og endurskoðun almannatryggingakerfisins og nýtt örorkumatskerfi hjá tveimur ráðuneytum 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ellerti B. Schram fyrir að spyrja þessarar mikilvægu spurningar því að beðið er eftir því að við fáum einhverja niðurstöðu í þessi mál og við hljótum öll að stefna að því að þeir fjármunir sem við setjum í almannatryggingakerfið skili sér fyrst og fremst til þeirra sem þurfa á því að halda. Ég held að við getum öll verið sammála um að kerfið sem við búum við í dag er því miður ógagnsætt og flókið, fólk á erfitt með að skilja það og þess vegna er mikilvægt að einfalda það eins og kostur er. Einsýnt er að ný ríkisstjórn mun innleiða nýtt og einfaldara almannatryggingakerfi. Ég vona að við framsóknarmenn fáum aðkomu að þeirri vinnu að afloknum kosningum og við lýsum okkur reiðubúna til að stuðla að því að íslenska almannatryggingakerfið verði öryggisnet sem hjálpar þeim sem þurfa á samfélagslegri aðstoð að halda og við hljótum að stefna að því að búa til betra og einfaldara kerfi til að skapa betra Ísland.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrirspurnina og hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra svörin. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra áfram með það verk sem hún er greinilega mjög einbeitt í að vinna, að halda áfram með þá vinnu sem fyrri ríkisstjórn hafði um einföldun á almannatryggingakerfinu. Ég held að þar séu veruleg tækifæri til að auka þjónustu við almenning í þessu landi, við þá sem þurfa á þessari þjónustu að halda. Ég vil líka beina því til hæstv. ráðherra að við þessa öld sem nú er uppi í þjóðfélaginu, og ég veit að hún tekur undir það með mér, skiptir þetta kerfi gríðarlegu máli. Ég held að ef við náum að gera lagfæringar og einfalda kerfið sparist fjármunir sem ég treysti að muni nýtast þeim sem á þurfa að halda og vil þess vegna hvetja hæstv. ráðherra til að líta til þess í öllum sínum verkum að reyna að ná í aukafjármuni til hjálpar þeim sem nú þurfa mest á hjálp að halda.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka það að þessi fyrirspurn kom fram og þær upplýsingar sem hæstv. ráðherra gaf. Ég vek athygli á því að á síðasta kjörtímabili fluttu þingmenn Samfylkingarinnar, Vinstri grænna og Frjálslynda flokksins sameiginlega tillögu um framtíðarskipan lífeyrismála og ég held að þar hafi verið lagt upp með nokkuð merkilegt plagg og merkilega framsetningu, sem byggði á því að þeir sem þurfa aðstoð geti fengið hana og síðan verði sérstaklega litið til þess að fólk komist almennt af á þeim tekjum, lífeyrisgreiðslum og þjónustu sem ríkið er tilbúið til að veita og veitir á hverjum tíma. Nú hagar hins vegar þannig til, hæstv. forseti, að frítekjumark er komið á ýmsar tekjur, fjármagnstekjur, atvinnutekjur og á séreignarsparnaði verður ekki skerðing en út af stendur eitt, venjulegar lífeyristekjur sem skerða tryggingabætur. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þeim hv. alþingismönnum sem hér hafa tekið til máls og þakka þeim fyrir skilning sem ég held að endurspegli þann samhljóm sem er í þingsölum og í þjóðfélaginu að standa þurfi vörð um almannatryggingakerfið hvernig svo sem öllu reiðir af að öðru leyti. Ég færi líka hæstv. félagsmálaráðherra þakkir fyrir þær upplýsingar sem hér eru gefnar. Þær eru rifjaðar upp bæði af honum og mér að margt gott hefur verið gert síðan 2007 til bóta fyrir þetta kerfi og nú er sem sagt unnið hörðum höndum að því að leggja fram skilvirkari og stærri skýrslu um einföldun og gagnsæi í kerfinu, sem því miður hefur stundum verið allt of flókið og kannski ekki allt of skilvirkt og hefur falið í sér margvíslegar skerðingar sem hinn venjulegi almúgi á erfitt með að átta sig á. Hér er um að ræða ánægjulegar upplýsingar og merkilegt grundvallarmál sem snýr að því að verja velferðina og þá sem minnst mega sín í þjóðfélaginu og lágmarka þann skaða sem hinir lægst settu bera af þeim áföllum sem þjóðin hefur orðið fyrir. Ég sendi hæstv. ráðherra mínar bestu stuðningskveðjur og hvet til þess að þetta starf haldi áfram og við sjáum eitthvert ljós í þeirri skýrslu sem ráðherrann á von á seinna í vetur.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa mikilvægu umræðu og tek undir með þeim hv. þingmönnum sem tóku þátt í henni að þetta er eitt mikilvægasta málið í dag við þessar aðstæður. Það almannatryggingakerfi sem við eigum er okkur ákaflega dýrmætt og við verðum að standa vörð um þá sem treysta á það. Varðandi það sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson nefndi þá er búið að koma inn í lögin lágmarksframfærsluviðmiði til að tryggja að enginn búi við tekjur undir framfærslu. Nefndin er að vinna í því og það verður unnið áfram, ég á von á því að fá tillögur í þessum mánuði og tel mjög mikilvægt að nefndin hraði störfum sínum. Það er alveg rétt að kerfið er allt of flókið, við verðum að einfalda það og það verður að vera gagnsætt. Ég heimsótti Tryggingastofnun ríkisins í gær og hitti allt starfsfólkið. Þar kom fram hversu mikilvægt er að fólk skilji hvað það fær frá stofnuninni, annars er hætta á að traust á hana verði ekki eins og það ætti að vera, þannig að við verðum að stíga þau skref fljótt að einfalda og auka gagnsæið og þetta verður að vera það öryggisnet sem því er ætlað. Möskvarnir verða að halda, sérstaklega þegar þrengir að, því þarna er fólk sem þarf stuðning. Ég vil nefna í lokin að einnig hefur verið talað um að sameina jafnvel Tryggingastofnun ríkisins og Vinnumálastofnun í nýja vinnu- og velferðarstofnun, en þetta er nokkuð sem fyrirrennari minn nefndi þegar hún mælti fyrir þeim breytingum sem hún stóð fyrir á sínum tíma. Við þurfum líka að skoða nýskipan í örorkumálunum, eins og ég nefndi. Mjög mikilvægt er að huga að öllum þessum þáttum og auðvitað þarf að horfa á þetta allt saman í heild og ekki eðlilegt að verið sé að skoða þetta aðskilið á mörgum stöðum. Ég þakka umræðuna og mun 

Hæstv. forseti. Ég beini hér spurningum til hæstv. menntamálaráðherra varðandi Hólaskóla, þ.e. Háskólann á Hólum. Háskólinn á Hólum er mjög mikilvæg stofnun og þar er rekin mjög myndarleg starfsemi. Þar hefur átt sér stað mikil uppbygging á undanförnum árum, bæði heima á Hólum og á Sauðárkróki í tengslum við fiskeldisrannsóknir og -kennslu. Skólinn hefur reynst mjög dýrmætur fyrir landbúnaðinn í landinu, uppbyggingu ferðaþjónustu og ekki síst fyrir Skagafjörðinn sem heimahérað. Allt of mörg undanfarin ár hefur skólinn glímt við rekstrarvanda sem tengist mikið þeirri uppbyggingu sem þar hefur átt sér stað. Þar hefur mikil vinna verið unnin og margar tillögur komið fram um lausnir á því máli á undanförnum árum. Í tengslum við það hefur verið unnið að tillögugerð og umfjöllun um breytingar á rekstrarformi skólans. Ég hygg að komið hafi fram tillögur um það á síðasta ári þar sem fjallað var um að breyta rekstrarforminu í sjálfseignarstofnun. Á síðasta ári var einnig unnið að lausnum á rekstrarvandanum. Samþykktar voru fjárheimildir í fjáraukalögum fyrir árið 2008 til að taka á halla sem safnast hafði upp í rekstrinum og ef ég man rétt var bætt við fjárheimildir í fjárlögum 2009. Hins vegar er það svo, virðulegur forseti, að samhliða fjárhagsvanda skólans hafa ýmsir kvartað yfir því, a.m.k. í mín eyru, að illa gangi að fá uppgjör á skuldum skólans gagnvart viðkomandi aðilum. Það er auðvitað ekki gott, hvorki fyrir skólann né viðkomandi aðila. Það er mjög mikilvægt að fá botn í þessi mál öll sem fyrst. Ég geri mér hins vegar fulla grein fyrir því að núv. hæstv. menntamálaráðherra hefur ekki mikinn tíma til þess en ég hygg þó að fyrir liggi ýmiss konar vinna og gögn og áform í menntamálaráðuneytinu varðandi þessi mál. Ég leyfi mér að beina tveimur spurningum til hæstv. ráðherra: 1. Hvað líður fyrirhuguðum breytingum á rekstrarformi Hólaskóla – Háskólans á Hólum? 2. Hvenær mega kröfuhafar vænta uppgjörs á vangreiddum skuldum skólans?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Stefánssyni þessa fyrirspurn. Það er ljóst að starfsumhverfi landbúnaðarskólanna á Hólum og Hvanneyri breyttist mjög þegar þeir voru færðir frá landbúnaðarráðuneytinu yfir til menntamálaráðuneytis á sínum tíma. Áður höfðu skólarnir gengið í gegnum miklar breytingar í sínu starfi. Þeir voru færðir upp á háskólastig og þar hefur verið mikil uppbygging á báðum stöðum, mikil fjölbreytni í námsframboði, eins og hv. þingmaður benti réttilega á, og mikið líf í starfseminni. Hins vegar er rétt að Hólaskóli hefur átt við rekstrarvanda að stríða og sama má segja um Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri. Það liggur líka fyrir að ýmsar hugmyndir sem tengjast framtíð beggja skólanna hafa verið unnar í menntamálaráðuneytinu og viðræður hafa verið á ýmsum stöðum. Varðandi framtíðarsýn Hólaskóla þá eru Hólar sérstakur staður því að þetta er ekki aðeins skóli, þetta er sveitasetur, byggðarkjarni, kirkjustaður og menningarsetur. Hólar eru í raun einstakur staður sem þarf að hugsa í þeirri heild sem hann er. Fyrir lágu hugmyndir um að breyta skólanum í sjálfseignarstofnun en það verður ekki gert nema með lagabreytingu. Liggur fyrir að sú ríkisstjórn sem nú situr fer ekki í lagabreytingar af því tagi, enda einbeita menn sér að þeim málum sem tengjast sérstaklega verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar. Sú sem hér stendur hefur ekki endanlega tekið afstöðu til þessa rekstrarforms, hvernig það hentar, en hins vegar er algjörlega ljóst að taka þarf á rekstrarvandanum og það er brýnt. Í því skyni hef ég skipað samstarfshóp þriggja ráðuneyta, landbúnaðarráðuneytis, menntamálaráðuneytis og fjármálaráðuneytis, sem mun fara yfir rekstrarstöðuna, bæði hjá Hólaskóla og Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri. Honum er ætlað að skila tillögum um úrbætur til menntamálaráðherra eigi síðar en 20. mars nk. enda tel ég að það sé í raun lykilverkefni hvernig ná megi jafnvægi í rekstri skólanna. Út frá því getum við velt fyrir okkur hugmyndum um framtíðarsýn og hvert þróa eigi skólana. Þetta er mál sem brennur á starfsfólki skólanna og á starfi þeirra þannig að þessum hóp er ætlað að vinna hratt. Frá áramótum hefur verið unnið af krafti að því að fara yfir bókhald Hólaskóla og ná utan um reksturinn, ná samningum við kröfuhafa og gera raunhæfa rekstraráætlun. Rekstraráætlun fyrir yfirstandandi fjárlagaár hefur verið samþykkt og hún gerir ráð fyrir því að rekstur verði innan fjárheimilda ársins en enn þá liggur fyrir einhver hali. Samkvæmt upplýsingum frá tilsjónarmanni skólans er miðað við að skuldauppgjör liggi endanlega fyrir þann 15. mars nk. þannig að unnið er að þessum málum. Ég ítreka það sem ég hef þegar sagt, að við tilfærsluna frá landbúnaðarráðuneyti yfir til menntamálaráðuneytis breyttist margt í starfi skólanna. Það hefur mjög margt breyst og mikil uppbygging hefur verið sem er hluti af þeirri bágu rekstrarstöðu sem þeir eiga báðir við að stríða. Ég tel mjög mikilvægt að við vinnum að því að ná þar jafnvægi áður en frekari ákvarðanir verða teknar, það er númer eitt. Hugmyndir um breytt rekstrarform hafa ekki verið slegnar út af borðinu. Þær bíða betri skoðunar og það bíður næstu ríkisstjórnar að taka ákvarðanir um þau málefni.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Magnúsi Stefánssyni fyrir að koma með þessa fyrirspurn. Ég heyri á máli hæstv. menntamálaráðherra að verið er að vinna í málunum sem er afar nauðsynlegt því að vandi þessara skóla á undanförnum árum hefur iðulega birst okkur þannig í fjárlaganefndinni að þar hafi safnast upp skuldir og rekstur verið erfiður. Það er ekki viðunandi til framtíðar að þannig verði málum háttað og þess vegna fagna ég því sérstaklega sem ráðherra upplýsir hér að verið sé að skoða báða skólana, ekki bara Hólaskóla heldur einnig Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri. Ég vænti þess að út úr þeirri skoðun komi tillögur sem byggja megi á, að þessir skólar geti rekið sig í framtíðinni með þeim glæsibrag sem þeir vissulega eiga rétt á að gera og haldi þar uppi eðlilegri kennslu og þjónustu. 

Frú forseti. Gríðarleg uppbygging hefur verið á háskólasviðinu á síðustu árum. Við höfum náð að fjölga háskólanemum og byggja upp kennslu og rannsóknir á markvissan hátt. Að mínu mati eykst mikilvægi menntamálaráðuneytisins enn meira vegna þess að við förum nú í gegnum erfiða tíma og við vitum að ein meginviðspyrnan í þeim erfiðleikum verður menntun, rannsóknir og sprota- og nýsköpun sem er ekki síst afleiðing öflugs háskólastarfs. Þar kemur Háskólinn á Hólum sterkur inn en það er lykillinn að því að við náum jafnvægi í rekstri. Ég tek undir með hæstv. menntamálaráðherra að það skiptir miklu máli. Á þeim grundvelli, af því að fyrir lá ákveðin skýrsla, var ákveðið að setja inn í fjárlög og fjáraukalög um 170 milljónir til þess að styrkja rekstur skólans með það að markmiði að fá atvinnulífið, aðila heima í héraði, til þess að bera enn meiri ábyrgð á rekstrinum. Ég er sannfærð um að það sé farsældarspor að fá fleiri til 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir þau svör sem komu fram hjá henni áðan og fagna því að verið er að vinna að þessum málum í menntamálaráðuneytinu og reyndar í samstarfi við fleiri ráðuneyti. Ég fagna því jafnframt að það eigi að vinna hratt og vel. Ég held að það sé mjög mikilvægt vegna þess að staðan er þannig að það má ekki dragast mikið að fá niðurstöðu í þessi mál. Ég tek líka undir það sem kom fram hjá hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, fyrrv. menntamálaráðherra, um mikilvægi þess að fá fleiri aðila að rekstri Hólaskóla. Ég tel að starfsemi skólans sé þannig að það sé mjög eðlilegt að gera það og nauðsynlegt að það takist. Það tengist þá væntanlega umræðunni um rekstrarformið með einhverjum hætti. Ég ítreka þakkir til hæstv. ráðherra og hvet hana til að nota vel þann stutta tíma sem hún hefur til umráða í menntamálaráðuneytinu á næstu vikum til þess að leggja áherslu á að niðurstaða fáist í þessi mál sem fyrst. Ég geri mér líka grein fyrir því að væntanlega verður ekki farið í lagabreytingar á þessu þingi. Ég hef fullan skilning á því en hvet hæstv. ráðherra til dáða, Hólaskóla til heilla.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum umræðuna. Ég tel að okkur sem hér höfum talað sé öllum umhugað um rekstur þessara skóla og að honum verði komið í jafnvægi. Þó að ekki sé unnt að fara í gegnum lagabreytingar á þessu þingi er unnt að vinna að rekstrarmálum og það verður gert. Vonandi sjáum við niðurstöður og tillögur í þeim efnum nú í lok mars, eins og áðan kom fram í máli mínu. Ég er vongóð um að þær muni skila árangri og ég er líka fullviss um að landbúnaðarfræðslan á mikla framtíð fyrir sér áfram hér á landi. Þetta eru gríðarlega mikilvæg fræðslusvið og rannsóknarsvið þar sem mikil gróska hefur verið. Við munum ekki vanrækja það í framtíðinni.