Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Erlingur Friðjónsson) Eftir að máli þessu var frestað 4. mars tók sjútvn. það til nýrrar athugunar og flytur nú till. á þskj. 73, sem viðbótartill. við brtt. á þskj. 56. N. átti tal um þetta við vitamálastjóra og leitaði álits hans á frv. og brtt. á þskj. 56. Eftir það viðtal sá n. ekki ástæðu til þess að hvika frá brtt. sinni. N. óskaði þess við vitamálastjóra, að hann gæfi henni upp tekjur helstu verslunarstaða, og varð hann við því. Má af því sjá, hvað hafnarsjóðir kauptúnanna myndu greiða, áður en til greiðslu úr ríkissjóði kæmi. Eftir till.n. er gert ráð fyrir því, að 1/2 tekjur ársins sjeu greiddar áður en ríkissjóður leggur til þessa verks, að koma burt farartálma. Hálfar tekjur ýmsra hafna hafa verið árið 1927 sem hjer segir: Reykjavík kr. 366474,29 Hafnarfjörður .- 23050,35 Stykkishólmur - 5863,98 Ísafjörður - 30504,40 Siglufjörður - 16249,08 Akureyri - 33043,00 Húsavík - 912,83 Seyðisfjörður - 5147,08 Nes í Norðfirði. -2179,75 Eskifjörður - 791,35 Búðir í Fáskrúðsfirði.- 855,64 Vestmannaeyjar. - 91356,99 Gera má nú ráð fyrir því, að slys muni helst vilja til á höfnum stærstu kaupstaðanna. Og þar sem tekjur þeirra eru mjög háar, þá er varla um þau slys að ræða, sem valda farartálma, að tekjur þeirra dugi ekki til að greiða kostnað við að nema hann burt, og kemur þá ekki neitt til kasta ríkissjóðs. Mætti því segja, að viðbótartill. sje óþörf, því til kasta ríkissjóðs muni aldrei koma. En n. leit svo á, að brtt. hennar sjeu til bóta, að því leyti að orða þetta skýrar og gefa tryggingu, fyrir því, að ríkisstj. geti haft hönd í bagga, ef um mikið verk er að ræða, sem kostað getur mikið fje, svo sem getur verið um sokkin skip, og hafi þá yfirráð yfir framkvæmdum verksins. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta. Og þar sem jeg hefi í þessari umr. málsins talað eins og þingsköp leyfa, þá vona jeg, að meðnm. mínir taki til máls, ef þess þarf með.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Jeg tel brtt. á þskj. 73 til bóta. Vil því mæla með því, að hún verði samþ. - Þá hefir og hv.frsm.n. gefið upplýsingar, sem skýra það vel, hvers vænta má um getu hafnarsjóða miðað við 1/2 árs tekjur þeirra. - En nú vildi jeg í því sambandi skjóta einni spurningu til hv.n., og hún er um það, hvernig skilja beri brtt. á þskj. 56, þar sem sagt er, að hafnarsjóður skuli bera kostnað af því að nema í burt farartálma, alt að helmingi árstekna það ár. Er hjer einungis átt við eitt ár, eða er átt við fleiri? Nú getur það tekið fleiri ár að nema burt farartálma, til dæmis þegar stórt skip sekkur. Er þá átt við öll þau ár, sem verkið tekur? Eða ef aðeins er átt við eitt ár, er það þá árið, sem verkið er byrjað, eða verkinu er lokið? Eða er það árið, sem skipið sekkur? Þetta væri æskilegt, að hv.n. vildi athuga til 3. umr.

fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Jeg vil leyfa mjer að tilkynna hv. deild, að samkv. símskeyti frá konungsritara hefir hans hátign konungurinn fallist á tillögu mína um skipun fjármálaráðherra og skipað Einar Árnason, 1. þm. Eyf., fjármálaráðherra í núverandi ráðuneyti.

Jón A. Jónsson Jeg hefi einkum heyrt það haft á móti þessu frv., að í því fælist þvingun. En nú hefir verið sýnt fram á það í þessari hv. d., að svo. er eigi. En það skal játað, að í því felst takmörkun á athafnafrelsi um ákveðinn tíma. Samkv. frv. er óheimilt að gera verkfall eða verkbann meðan sáttatilraunir og dómsmeðferð stendur yfir. Jeg skil frv. svo, og sá skilningur er í samræmi við yfirlýsta skoðun flm. sjálfra, að eftir þann tíma sje hvorki verkfall eða verkbann ólöglegt. Hjer er aðeins um tímabundna takmörkun að ræða og dómur sá, sem frv. gerir ráð fyrir, er enginn fullnaðardómur, sem aðiljar verði að hlíta, að viðlögðum sektum eða fangelsi. En að einu leyti er athafnafrelsi verkkaupa eða atvinnurekenda takmarkað, eftir að dómur er fallinn. Þeim er, að mínu áliti, óheimilt að ráða verkamenn fyrir lægra kaup en dómurinn ákveður. Mjer er satt að segja óskiljanlegt, hversvegna hv. fulltrúar jafnaðarmanna, eða rjettara sagt verkalýðsfjelaganna, skuli vera á móti þessari ráðstöfun, því að frv. er verkamönnum talsvert hagstæðara en atvinnurekendum. Hindrunin á athafnafrelsi verkamanna er aðeins tímabundin, en hún er meira að því, er til atvinnurekenda kemur, a. m. k. að einu leyti, eins og jeg hefi berlega sýnt. Verkamönnum standa þrjár leiðir opnar. Þeir geta í fyrsta lagi hætt að vinna, ef þeim sýnist svo, og þeir telja ákvörðun dómsins um kaupgjaldið ekki viðunandi. Í öðru lagi geta þeir leitað sjer nýrrar. atvinnu. Og loks er þeim heimilt að vinna fyrir hærra kaup en dómurinn ákveður, ef það býðst. En atvinnurekendur eiga aðeins um tvent að velja, að ganga að því, sem verkalýðurinn sættir sig við eða hætta atvinnurekstrinum. Það, sem aðallega hefir verið talið frv. til gildis, er það, að það fyrirkomulag, sem það gerir ráð fyrir, muni gefa mönnum lengri tíma og betra næði til að athuga þessi deilumál. Og það hefir líka reynst svo í öllum deilum, að rannsókn og róleg yfirvegun leiðir til heppilegastrar lausnar, þar sem ofurkapp aftur á móti aldrei leiðir til farsællegra lykta málanna. Mjer virðast fulltrúar verkalýðsfjelaganna líta svo á, að eina leiðin til þess að gera þetta land byggilegt sje sú, að verkalýðurinn fái sem hæst kaup. Jeg held, að í togaraverkfallinu nýafstaðna hafi verið byrjað á skökkum enda. Það er mála sannast, að kaupið á togurunum er hærra en við nokkra aðra líkamlega vinnu hjer á landi. Ekki geta bændur greitt svo hátt kaup, eins og ástand landbúnaðarins er nú. Smábátaútvegurinn er eigi heldur fær um það, enda gerir hann það ekki. Það sje fjarri mjer að neita því, að stjettarfjelög vinnandi stjetta sjeu til nokkurs gagns. Þeim hefir orðið mikið ágengt í því að gera meðlimi sína færari til samstarfs og gæta rjettar þeirra. Sum þeirra, eins og iðnaðarmannafjelög, hafa stórum aukið verklega þekkingu meðlima sinna. En það er ákaflega óheppilegt, þegar foringjar verkamannanna eru að prédika það fyrir þeim, að þeir megi aldrei hugsa til annars en að verða verkamenn alla æfi. Slíkur hugsunarháttur er skaðlegur og órjettmætur, því að hjer í okkar landi eru miklir möguleikar fyrir duglega menn að komast áfram.  Jeg held, að lítið verði úr bjartsýni og framsóknarhug hinnar íslensku þjóðar, ef verkamennirnir, fjölmennasta stjettin, ætlar sjer að skerast þar úr leik. Haldi slíku fram, fer eigi hjá því, að svartsýni, tortrygni og öfund gegnsýri þjóðfjelagið. Hv. 2. þm. Reykv. (HV) sagði, að verkalýðurinn vildi einn öllu ráða og ætti öllu að ráða. Þessi ummæli þykja mjer óviðkunnanleg í meira lagi. Alveg eins og mjer er það óljúft, að t. d. embættismenn einir ráði lögum og lofum í landinu, eins er mjer það óljúft, að verkamannastjettin sje einráð í öllu. Af því mundi auðvitað leiða einlita löggjöf, sem eingöngu miðaðist við hag þeirrar stjettar. Nei, hver stjett verður að hafa nokkur ráð, svo að engra hagur sje fyrir borð borinn og hver stjett komi nokkru fram af sínum málum. Því hefir verið mótmælt í þessari hv. d. að kúgun eigi sjer stað í verkalýðsfjelögunum, og það er svo sem auðvitað, að takmarkið með verkalýðssamtökunum er alt annað en kúgun. En jeg skal nefna dæmi, sem sýnir að þetta er nú svo, kúguninni er beitt. Þetta dæmi er úr síðasta verkfalli. Á Vestfjörðum eru, eins og kunnugt er, þrjú togarafjelög. Tvö þeirra ákváðu að gera hásetunum kost á að halda áfram veiðum með því skilyrði, að þeir fengju sama kaup og endanlega yrði ákveðið við samninga hjer í Rvík. Fjelag það, sem jeg veiti forstöðu, er raunar ekki í fjelagi reykvíkskra útgerðarmanna, en við höfum þó altaf fylgt þeim taxta, sem um hefir samist hjer í Rvík. Hásetarnir vildu gjarnan ganga að tilboði okkar. En svo stóð á, að meðal þeirra voru fjórir menn úr Sjómannafjel. Rvíkur. Þessir menn vildu fá leyfi hjá fjelagi sínu til að halda áfram vinnu með þessum kjörum. En þeim var synjað um það leyfi. Þegar svo var komið, sögðust hásetar heldur vilja fara úr skiprúminu, þótt þeim væri það nauðugt, því að við munduni eflaust geta fengið aðra menn á skipið. Fann jeg það á öllu, að þeir vildu á engan hátt skaða útgerðina. En daginn eftir fáum við tilkynningu um það, að ef við gerðum togarann út áfram og rjeðum á hann aðra menn, yrði lagt afgreiðsubann á skipið. Finst mjer það hart, að vegna þessara fjögra sjómanna, er voru í Sjómannafjelagi Reykjavíkur, er öllum hinum meinað að vinna, en afgreiðslubann lagt á skipið, ef menn eru ráðnir í þeirra stað. Er þetta ekki kúgun? Þegar kaupkrafan kom fram í haust játuðu hásetar yfirleitt, að þeim hefði aldrei dottið í hug, að krafan yrði svona há, enda mundi það gert til þess, að geta slegið af henni. - Það kom líka á daginn, því að krafan var færð niður um %. Jeg álít, að það sje alls ekki rjett að setja kröfurnar svona langt fyrir ofan þá samninga, er menn hugsa sjer að ná. Hefði krafa Sjómannafjelagsins verið sett t. d. 25% hækkun í upphafi, er jeg sannfærður um það, að sjómenn hefðu gengið að tillögum sáttasemjara við nýár. Það verður að virða sjómönnum það til vorkunnar, að þeir hafa ekki aðstöðu til þess að gera sjer fulla grein fyrir því, hve hátt kaup útgerðin er fær um að borga. Þegar krafan er sett svo hátt sem á síðasta hausti, er sjómönnum um leið gefið í skyn, að eitthvað nálægt þessu muni verða samið, og það nái ekki nokkurri átt að slaka til um 2/3. Margir munu hafa undrast þær undirtektir, er till. sáttasemjara fekk hjá hásetum um síðustu áramót. - Og ekki var nóg með það, heldur fekk sáttasemjari alvarlegar ákúrur fyrir það, að bera fram sömu till. í febrúarmánuði og hann hafði borið fram í janúar. Nú er það viðurkent, að kauphækkunarkrafan í okt. var bygð á því, að verð á fiski hækkaði mjög á síðasta fjórðungi ársins sem leið, og útlit var fyrir, að gott verð hjeldist framvegis. Finst mjer eðlilegt að miða kaupgjald að einhverju leyti við sölu afurðanna, því að þegar vel árar, er útgerðin færari um að greiða hátt kaup. Þegar sáttasemjari bar fram miðlunartill. sína í árslokin, var verð á fiski enn þá hátt, eða um 55 au. ½ kg. af fullsöltuðum þorski flutt um borð. Þegar sáttasemjari bar fram sömu till. í febrúarmánuði var svo um breytt, að fiskverðið var komið niður í 44 aura kg. Var fiskurinn þá ekki í hærra verði en á sama tíma árið 1928, en lýsisverð hafði fallið mjög mikið, eða var rúmum 30% lægra en um þetta leyti árs í fyrra. Finst mjer því, að sáttasemjari hafi gengið mjög langt til móts við kröfu Sjómannafjelagsins með því, að bera fram till. sömu krónuhæðar í febr. Tel jeg víst, að ef dómstóll hefði fjallað um síðustu vinnudeilu, hefði hún fyr verið til lykta leidd, og jafnvel engin vinnustöðvun orðið um nýjárið. Af því að hjer við þessa umr. hefir verið rætt um togaraútgerðina sjerstaklega, vil jeg fara nokkrum orðum um þá hlið þessa máls. Hv. þm. jafnaðarmanna halda því fram, að útgerðarmenn taki í flestum tilfellum stærri hlutann af arðinum af þessum atvinnurekstri, en sjómenn fái minni hl. Jeg heyrði, að hv.þm. Ísaf. (HG) hjelt því fram, að meðalkaup háseta á togurum hafi síðastliðið ár verið um 3000 kr. Þessi skoðun hv.þm. hlýtur að vera bygð á misskilningi, eða því, að hann hefir ekki kynt sjer málið. Lágmarkskaup háseta á þeim togara, sem jeg veiti forstöðu, að meðtöldum lifrarhlut og vinnu í einn mánuð við hreinsun skipsins var frekar 4000 kr. og ókeypis fæði. Ennfremur fiskur allur, er hásetar drógu á síldveiði. Nú var skip þetta óheppið á síldveiðum og var því síldarhlutur háseta óvenju lágur. Hinsvegar var þorskaflinn í meðallagi.

Hve lengi höfðu sjómenn vinnu við skipið í landi?

. Skipið var í Englandi frá 8. jan. til 21. jan. og er það venjulegt, að skip eru svipaðan tíma í aðalviðgerð erlendis á ári hverju. Þegar heim kom fór það ekki strax á veiðar, en af því að einungis var um 6–8 daga að ræða, hjeldu skipverjar kaupi sínu. Hreinsun skipsins, áður en því var lagt á síldveiðar, stóð yfir 16 daga, og í haust tók hreinsunin 24 daga. Í þau 4 ár, er togarafjelag þetta hefir starfað, hefir beinn rekstrarhalli orðið rúmlega 30 þús. kr., og er þó eigi gert ráð fyrir fyrningu skipsins. Hluthöfum hefir verið greitt 1% af innborguðu hlutafje, sem er um 300 þús. kr. Afli þessa skips hefir verið í meðallagi, engin sjerstök óhöpp komið fyrir, hvorki í rekstri nje afurðasölu. Nú heyrist oft sagt, að þeir sem veita þessum fjelögum forstöðu, taki svo mikið fje fyrir sín verk, að þeir gleypi allan gróðann. Þetta er hreinasti misskilningur, og veit jeg að slík störf eru ver launuð en hliðstæð störf við önnur fyrirtæki. Og til þess að sannfæra menn um að svo sje, vil jeg upplýsa um það, hvernig þessu er háttað hjá því togarafjelagi, er jeg veiti forstöðu. Jeg sem framkvæmdastjóri þess hefi 6300 kr. í árslaun. Af þeim tekjum á jeg að borga skrifstofuvinnu alla, húsnæði fyrir skrifstofu, ljós og hita. Hin raunverulegu laun eru því 3400–3600 kr. á ári, og hefir sá reikningur eigi verið vefengdur, er jeg hefi gefið upp tekjur mínar til skatts. Stjórn fjelagsins ásamt með endurskoðendum hefir fengið 1200–1400 kr. á ári. Slíka sögu og þessa hygg jeg að megi segja frá fleiri togarafyrirtækjum. Hefi jeg síst á móti því, að dómstóll, eins og hjer er gert ráð fyrir, dæmi um allan hag útgerðarinnar. Hygg jeg, að það sje það eina í þessu frv., sem er útgerðarmönnum í hag, að dómstóll rannsakaði hag útgerðarinnar og gjaldþol hennar. Þá mintist hv.þm. Reykv. á vinnustöðvun togaranna, einkum á sumrin. Út af þeim umælum hans vil jeg benda á það, að það væri hreinasta heimska að nota togarana til þorskveiða á sumrin, nema um væri að ræða alveg óvenjulega hátt fiskverð. Það er vitanlegt, að í 9 tilfellum af 10 er það tap fyrir útgerðina að halda skipunum úti til þorskveiða á sumrin. Skip þessi eru svo dýr í rekstri, að það er ógerningur að gera þau út á þeim tíma, nema þau skip ein, er til síldveiða geta gengið. Og til þessa hefir ekki verið hægt að láta meginhluta togaranna stunda síldveiðar, vegna vöntunar á síldarverksmiðjum. Auk þess sem í nær öllum tilfellum væri tap að þorskveiðum skipanna yfir sumartímann, tapa sjómenn einnig, ef togararnir eru hafðir við þorskveiðar. Á 10–12 tonna bátum hafa menn yfir 400–600 kr. kaup á mánuði yfir sumartímann. Hvaða vit er þá í því, að sjómenn sjeu á togurum þann tíma, því að óhugsandi er, að þeir geti fengið slíkar tekjur þar af þorskveiðum. Sumarið er sá tími, sem menn geta yfirleitt fengið gott kaup, og það jafnvel svo, að flestir lifa á sumarvinnu sinni mestan hluta árs. Þá sagði hv.þm. Ísaf. (HG): „Með óbreyttu þjóðskipulagi er óhugsandi að ekki verði ávalt vinnudeilur.“ Hv. þm. og samherjar hans álita, að á engan hátt verði ráðin bót á þessu nema með þjóðnýtingu. Jeg hygg, að eigi muni hægt að koma að fullu í veg fyrir slíkar deilur, hvorki með þessu frv. eða þrengri gerðardómi, en jeg álít, að hjer sje verið að stíga spor í rjetta átt til þess að jafna vinnudeilur á sem skynsamlegastan og rjettlátastan hátt. Því fanst mjer undarlega við bregða, er hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) vildi bíða með að setja vinnudóm í þessum deilum, þar til báðir aðiljar kæmu sjer saman um það. Ef á að bíða eftir því að þeir verði sammála um það, má víst bíða til eilífðar. Telji verkalýðsforkólfarnir, að með þessu frv. sje verið að skerða rjett þeirra, enda þótt rjettur atvinnurekenda sje skertur öllu meira, er ekki von að þeir biðji um slíkan gerðardóm. Þegar jafnaðarmenn segja, að eina lausnin sje að þjóðnýta útgerðina, lýsa þeir um leið yfir þeirri skoðun sinni, að þeir vilja ekkert gera til þess að skipa vinnudeilum með gerð eða dómi, en að stefna beri einungis að þjóðnýtingu. En það mundi taka of langan tíma að sýna fram á það, að þótt útgerðin yrði þjóðnýtt mundu deilur í vinnumálum verða eftir sem áður. Till. hv.þm. V.-Ísf. um biðina er af þessum orsökum ótæk. Jeg hafði hugsað mjer að svara ýmsu af því, er hv.þm. V.-Ísf. sagði í ræðu sinni, en þar sem hann er ekki viðstaddur mun jeg falla frá því.

Jeg skal skrifa athugasemdir fyrir þm.

. Mjer fanst hv.þm. vera að afsaka það, að hann gæti ekki að svo komnu aðhylst þjóðnýtingu á útgerðinni. Háttv. þm. viðurkendi, að sáttasemjarastigið væri frumstig, og bæri okkur að komast á hærra stig í þessum málum. En mjer fanst, að hann sæi engin millistig á milli þessa frumstigs og þjóðnýtingar. Þá kom hv.þm. með spurningu um það, eftir hverju dómurinn ætti að dæma: Á hann að dæma mönnum þurftarlaun, eða á hann að dæma mönnum þau laun, sem útgerðin getur mest borið? Jeg held nú sannast að segja, að í slíkum málum verði að byggja dóminn á því, hvað sanngjarnt er og hvað er hæfilegt. Hvað er sanngjarnt að sjómennirnir fái af arði atvinnuvegarins, ekki einasta af afganginum, því að það mun oftar verða svo, að hann verði enginn, heldur að þeir fái hluta af tilkostnaði við atvinnuna, jafnvel þótt afgangur verði enginn? Eitt þótti mjer líka einkennilegt, það var að hv.þm. (ÁÁ) óttaðist svo mjög tóninn í blöðunum. Jeg verð nú að segja það, að jeg vona, að þetta hafi verið mælt af gáska einum, en ekki alvöru, því væri svo, að hv.þdm., einn eða fleiri, höguðu skoðunum sínum eftir því, hvernig þeir byggist við að tónninn yrði í blöðunum, þá væri það illa farið. Hv. þm. var hræddur við tóninn í Morgunblaðinu og hann var hræddur við tóninn í Alþýðublaðinu. En þó tók út yfir, að mjer fanst, að hv.þm. hjelt því fram, að við mættum ekki vænta þess að finna úrlausn, þar sem aðrar þjóðir hefðu ekki fundið úrlausn. Það vita allir, að það er svo stórkostlegur munur á atvinnulífi okkar og annara þjóða, að það er ekki sambærilegt, og það á að vera svo miklu hægra að finna leiðir hjer í þessu litla þjóðfjelagi heldur en í stóru löndunum. Því miður lítur oft svo út, sem menn vilji aðeins ganga þau spor, sem aðrir hafa stigið, vilji aðeins ganga troðnar brautir, og því miður finst mjer of mikið kenna þess á jafnaðarstefnunni hjer, að taka upp allar útlendar fyrirmyndir, en ekki að reyna að sníða eftir högum og þáttum okkar eigin þjóðar. Jafnvel þótt jeg sjái, að í þessu frv. felst meiri takmarkanir á atvinnufrelsi útgerðarmanna og vinnuveitenda heldur en verkamanna, þá vil jeg samt reyna þessa leið. Hún mun verða leiðin til þess, að menn rannsaki betur þá hluti, sem hjer þarf við, og þá er jeg ekki í vafa um, að með rólegri athugun, með hag þjóðfjelagsins fyrir augum, verði ráðin sú bót, sem ekki mundi fást með því fyrirkomulagi, sem nú er.

Hjeðinn Valdimarsson Hv. 3. þm. Reykv. (JÓl) talaði lengi og af miklum áhuga um það, hversu afskaplegt það væri, að 201 maður í verkamannafjelagi rjeði á móti 200 mönnum. En jeg sje ekki, að það sje neitt afskaplegra en að 21 maður í sameinuðu þingi rjeði á móti 20. Það er sama reglan á báðum stöðum, að meiri hl. ráði, og svo er alstaðar þar sem lýðræði er. Þar sem skipulag þjóðfjelagsins er á þá leið, þar er ekki gengið út frá því, að það sjeu fáir menn, sem hafi mest og best vitið og hafi sjerrjettindi til yfiráða, heldur eigi að vera jafnrjetti á milli allra. En hin afskaplega reiði hv.þm. (JÓl) yfir þessu er skiljanleg og af hálfu útgerðarmanna yfirleitt, því að sannleikurinn er sá, eins og allir vita, að ef þetta sama lýðræðisfyrirkomulag rjeði í málum útgerðarmanna og verkalýðsins, þá yrðu atvinnurekendurnir í miklum minni hl. Þannig ætti það að vera að þeir menn, sem atvinnuveginn reka, þeir ættu í grundvallaratriðunum ekki að hafa meiri rjett en þeir, sem starfa undir þeirra stjórn. Þá hjelt hv.þm. langa tölu um það, að við andstæðingar frv. hefðum ekki vit á málinu. Mjer finst það, satt að segja, hlægilegt, að hann eigi að hafa meira vit á þessu en við hinir. Jeg er óviss um hversu snjall hv.þm. kann að vera í slíkum málum. Þótt hann geti selt fisk og gert út togara, þá er þó langt frá því, að hann hafi meira vit á því en hver og einn annar, hvort lögþvingaður gerðardómur á að vera í þessu máli frekar en einhver önnur aðferð. Mjer er það a. m. k. óskiljanlegt, hvers vegna hv.þm. álítur sig slíkan yfirvitring í þessu máli, eða yfirleitt í fjelagsmálum, því að aðrir en hann sjálfur munu ekki hafa orðið varir við yfirburði hans í þeim málum. Þá sagði hv.þm., að ef jeg hefði heyrt hljóðið í verkamönnum á meðan togararnir voru bundnir, þá mundi jeg ekki álíta, að verkamennirnir væru eins mikið á móti gerðardómi í kaupdeilum, eins og jeg hjeldi nú fram. Jeg verð að segja það, að þó að hv. 3. þm. Reykv. hafi margt fólk í vinnu hjá sjer bæði á sjó og landi, og hafi um eitt skeið verið vel látinn af því, þá hefir hv.þm. þó síðustu árin fylgst mjög lítið með hugsunarhætti þess fólks. Ef hann talaði mikið við fjölda verkamanna, eins og jeg geri daglega, mundi hann vita hvernig hljóðið var í þeim í þessu máli bæði á meðan á togarastöðvuninni stóð og síðar. Verkamenn í landi stóðu með sjómönnunum, þó að ekki reyndi á það. En hitt var það, að þeir óskuðu, að þessi deila leystist sem fyrst, og þá með sigri sjómanna, og jeg get fullvissað hv. 3. þm. Reykv. um það, að það eru ekki aðrir meiri andstæðingar frv. en verkamenn hjer, sem hann var að vitna til. Mjer hefði þótt gaman, ef hv.þm. hefði verið staddur á fundum í Dagsbrún, þar sem eru fjelagar allir þeir bæjarmenn, sem vinna við skip, og heyrt þau orð, sem þar fjellu. Þá hygg jeg að hv.þm. hefði þótt við hjer á þingi heldur vægir á móti þeim.

Hve margir voru á því þingi?

. Það er sama hvað þeir voru margir. Jeg hygg, að erfitt muni vera að finna verkamenn, sem sjeu með þessu frv., nema þeir sjeu þá lokaðir inni í búri hjá Kveldúlfi. Í verkamannafjelaginu Dagsbrún eru annars um 900 fulltíða verkamenn. Þessi hv.þm. (JÓl), hefir stundum látið á því bera, að hann áliti sig hafa einhverja sjerstaka þekkingu á því yfirleitt, hvernig verkafólk hugsi hjer í bæ. Jeg man það, að þegar togaravökulögin voru hjer á ferðinni, þá lýsti hv.þm. því yfir með miklum fjálgleik, að hann hefði látið rannsaka hugarfar manna á 12 togurum, að því er þau lög snerti, og hefði þeir allir verið á móti þeim. En þetta er hlægilegt, enda var gaman að því hent, því að hjer lá fyrir þinginu yfirlýstur vilji allra skipshafna á togurunum, meðmæli með þessu frv. með eigin undirskriftum sjómannanna. Hv. þeim veit því ekki, hvað hann er að tala um, eða ef hann veit það, þá talar hann á móti betri vitund. Þá fór hv.þm. að tala um það, að jeg hefði sagt, að það væri auðvitað, að verkafólkið á Íslandi væri ekki ánægt með kjör sín. Það verður heldur ekki ánægt með þau fyr en þau fara batnandi ár frá ári, og börn þess fá betri kjör en það hafði sjálft. Og það þýðir ekki heldur að vitna í það, að verkafólk hafi haft verri kjör áður, þó að það kunni að vera rjett á ýmsum sviðum; að minsta kosti var aðbúðin að sumu leyti verri á skútunum heldur en nú er á togurunum. En það gefur ekki neinar sannanir gegn því, að verkafólkið vilji ekki láta vellíðan sína og bætt kjör fara enn meira vaxandi en verið hefir. Eins er á það að líta, að það auðsafn, sem hjer hefir myndast eftir stríðið, hefir ekki lent hjá verkamönnum, heldur hjá atvinnurekendum, svo að þó nokkuð af fólkinu eigi við betri kjör að búa en áður var, þá hefir það hlutfallslega ekkert betra en þeir, sem með völdin fara, þegar litið er til þess, sem áður var. Annars má vitna til þess, að hjer í stærsta bæ Íslands er fjöldi fólks, sem á ekki við neitt betri kjör að búa en verkafólk hafði hjer áður, og er það síst þeim til sóma, sem ráða mestu hjer í bæ, bæði í atvinnuvegum og bæjarstjórn, íhaldsmönnunum. Nægir í því efni að vísa til ummæla landlæknis, sem fullyrðir, að húsnæði hafi ekki farið batnandi síðustu 20 árin. Það megi ganga út frá því, að húsnæði verkalýðsins sje öllu verra nú en árið 1907. Jeg hygg líka, að fæði manna sje ekki betra nje hollara en það var um það leyti. Jeg vil ekki deila mikið um það við hv. 3. þm. Reykv., hvort Verkamannafjel. Dagsbrún hafi haft betra af því, að jeg er þar formaður, eða ekki, en benda má á það, að fjelagatala þar hefir tvöfaldast síðan jeg tók við því starfi, kaupgjald hefir hækkað og ljettara að fá ýmsum kröfum verkamanna fullnægt nú en þá. Það var beint ýmsum fyrirspurnum til hv.þm. (JÓl) um það, hvort verkföll væru leyfð eftir frv. eða ekki, og komu talsverðar vöflur á hv.þm. þegar átti að fara að svara þeim. En síðar, þegar andstaðan gegn frv. kom í ljós, þá sáu ýmsir af flm. þess, að ekki þýddi að halda því fram, að verkföll væru algerlega bönnuð eftir því, svo að á endanum slæddist það út úr hv.þm. (JÓl), að einstaklingum væri ekki bannað að neita að vinna, en aftur á móti væri verkföll ekki leyfð sem samtök. Náttúrlega er það ekki verkfall, þótt einstakur maður hætti vinnu, en það er verkfall, ef menn taka sig saman um það, vegna þess að þeir eru óánægðir með hag sinn og vilja bæta hann með því að hætta að vinna, þangað til þeir fá kröfum sínum fullnægt. Og að áliti hv. aðalflm. (JÓl) eru slík samtök bönnuð, enda er líka vitanlegt, að það, sem hv.þm. er mestur þyrnir í augum, er það, að til skuli vera verkalýðsfjelög, samtök verkamanna. Innan góðra samtaka eru verkamennirnir öruggir, eins og stafaknippi, sem er vel bundið saman; hv.þm. (JÓl) getur tekið hvern einstakan staf og brotið hann, en þegar þeir eru allir bundnir saman í eitt knippi, þá verða þeir of sterkir fyrir hann, eða aðra stóratvinnurekendur. Ef þessu máli væri framfylgt á þann hátt, sem hv.þm. (JÓl) hefir látið á sjer skilja, þá væri hægt að dæma verkalýðsfjelögin í sektir, þar sem stendur í frv., að slíkur dómur eigi að vera bindandi sem venjuleg dómsúrslit. Það er hægt að dæma fjelögin í skaðabætur, ef hægt er að sýna fram á, að samtök þeirra hafi bakað atvinnurekendum tap, og verður þá gengið að sjóðum þeirra og fjelögin uppleyst, en þegar það hefði verið framkvæmt, þá stæði hv. 3. þm. Reykv. nokkuð á sama, hvort þessi lög væri upphafin eða látin standa. Tilgangur hans með þeim er ekki að koma á friði, heldur að fá aðstoð laganna til þess að vinna bug á andstæðingum sínum, sem hann ræður ekki við, er þeir geta neytt afls samtakanna. Hv. 1. þm. Reykv. (MJ) talaði með miklum helgisvip um frv. þetta, og kom nú þarna einu sinni fram sem hlutlaus maður í deilunni milli atvinnurekenda og verkamanna, að því er hann sagði, og þá líklega í fyrsta sinni, því að það er alkunnugt af þingsögu hans, að hann er altaf þeim megin sem peningarnir eru. Hv. þm. sagði, að í staðinn fyrir hnefarjett kæmi gerð góðra manna. Hver skyldi hafa á móti því, að góðir menn geri um málið? Það er áreiðanlegt, að hvor aðili fyrir sig hefði ekkert á móti því, að sinn maður frá hvorum flokki gerði um málið, þegar grundvöllurinn væri fundinn, sem gera ætti um málið eftir. En það er vitanlega eftir, og hvernig er hægt, eins og hjer er verið að gera, að búa til dómstól, þegar ekkert er til að fara eftir við að kveða upp dóminn, - engin löggjöf, er segði dómurunum fyrir um, hverju ætti að fylgja! Þá væri dómstólnum ekki aðeins fengið vald til að dæma, heldur líka vald til að skapa sjer sjálfur lög og reglur til að fara eftir. Dómstóllinn hefði ekki einungis dómsvald, heldur líka löggjafarvald, - og hvaða dómstóll í heimi annar hefir það? Og hvernig ætti hann að gera það? Hver getur talist óhlutdrægur, þegar deilt er um „princip“-mál? Hverjum mundi treyst til að segja til um það, hvort væri rjettara, íhaldsstefna eða jafnaðarstefna? Hverjum mundi verða treyst til að kveða rjett á um það, hve mikinn hlut skuldi greiða fyrir vinnu, hve mikið fyrir að stjórna fyrirtækinu, og hve mikið fyrir að leggja til fjármagn? Þetta er það, sem ekki er hægt að fá menn til að gera um. Þegar um rjettarfarsleg atriði er að ræða, þá er hægt að láta dómstólana fjalla um slík mál, en þegar um meginstefnumál stjetta þjóðfjelagsins er að ræða, er það ekkert annað en valdið, sem getur skorið úr, hvort sem það svo verður með verkbönnum, verkföllum eða atkvæðisrjettinum um löggjöf til að skapa grundvöllinn. Þá sagði hv.þm. (MJ), að þegar litið væri á það, hve mikil andstaðan gegn lögunum væri, þá væri ekki hægt að vita, hve mikið af þeirri mótstöðu væri verkalýðsforingjunum að kenna. Það má sjálfsagt ávalt segja, að þeir, sem tala fyrir málum, hafi nokkur áhrif á það. En hvernig gætu þeir, ef verkafólkið væri á algerlega annari skoðun, fengið það til að greiða atkv. á móti sinni eigin skoðun og sannfæringu? Og þar að auki get jeg fullvissað hv.þm. um það, að fjöldi sjómanna og verkamanna hafa staðið upp á fundum og verið fult eins ákveðnir á móti því frv., sem hjer er um að ræða, eins og við jafnaðarmenn, sem sitjum á þingi. Hv. 1. þm. Reykv. hefir jafnvel sjálfur orðið fyrir því á borgarafundi í Reykjavík að finna hug alþýðunnar, þar sem með vinnudómsfrumvarpinu hafa fengist 2–3 atkv., en fult hús, um 400 manns, á móti. Hv. 1. þm. Reykv. sagði það, að í sósíalistisku þjóðfjelagi hlyti eitthvað líkt að koma fyrir eins og sá gerðardómur, sem hjer er verið að tala um. Hv. þm. tók líka fyrirvara fyrir hverri gr. í frv., en virtist ekki vera á móti frv. í heild sinni fyrir því. Það skal fyllilega játað, að í sósíalistisku þjóðfjelagi verður að vera friður um það, hvernig skift verði tekjum þeirra, sem í því starfa, en fyrst og fremst væri sá stóri munur, að þar myndi alþýðan sjálf ráða, hvernig skift yrði, en ekki fáeinir útvaldir menn, sem ekki er nein sönnun fyrir að hafi næga þekkingu til að dæma um slík mál, og eru tilheyrandi yfirstjettinui, sem hefir yfirleitt lítinn skilning á högum og kröfum verkalýðsins. í sósíalistisku þjóðfjelagi myndi verða fylgt ákveðinni grundvallarstefnu um þessi mál, verkamennirnir jafnframt vera sameigendur fyrirtækjanna og aðeins ein stjett í þjóðfjelaginu, þeirra sem vinna. Þess vegna myndi sá ágreiningur hverfa, sem kemur og haldið er fram frá kapítalistisku sjónarmiði í gegn jafnaðarstefnu. Þar myndi koma föst grundvallarákvæði annarar stefnunnar, jafnaðarstefnunnar einnar, um alt, og eftir henni yrði sjálfsákvörðunarrjettur kaupgjaldsins í höndum verkalýðsins, þótt fylgt yrði föstum reglum. Sama regla myndi gilda fyrir alla, svo að ákvörðun yrði ekki tekin um kaupgjald fátækasta fólksins af hálfu þess efnaða, þeim fátækustu sjerstaklega markaður bás. Tökum t. d. verslunarstjettina. Hver er það, sem setur takmörk fyrir því, hvernig kaupmaðurinn aflar fjár síns, ef hann aðeins heldur fjáröflun sinni innan þeirra takmarka, sem lögin setja honum? Það dettur engum í hug að takmarka gróða hans í kapítalistisku þjóðfjelagi, nema komið getur fyrir, að skipuð sje verðlagsnefnd á sjerstökum neyðartímum. Hv. þm. (MJ) sagði, að það væri líku máli að gegna um þessa menn, eins og starfsmenn hins opinbera. Það ætti að vísu að vera líkt um þá, en þó er þar sá mikli munur, að því er starfsmenn hins opinbera snertir, að þar er fyrst lagður grundvöllur af þinginu, reglur um, hvernig eigi. að launa mönnunum, þar sem hægt er að hafa fullkomna gagnrýni, ræða málið opinberlega, og láta fulltrúa þjóðarinnar á þingi taka afstöðu til þess og bera ábyrgð á því. Um starfsfólk á skrifstofum vildi hv.þm. (MJ) segja, að svipað gilti og embættismenn. En það er fráleitt. Þar mun kaupið fult eins oft miðað við manninn sjálfan sem stöðuna. Ef skift er um mann, er venjulega breytt til um kaup. - Hjer er því augsýnilega ekki um aðrar stjettir að ræða en verkamenn og sjómenn, sem á að kúga til að taka við kaupi sínu af dómstólnum. Þá sagði þessi sami hv.þm. oftar en einu sinni í ræðu sinni: „Við skulum taka til dæmis 2 menn, er deila.“ Það er eins og hann skoði atvinnurekendur og verkamenn jafnrjettháa aðilja. Þetta má ef til vill til sanns vegar færa í sveitum, þar sem húsbóndinn gengur til verka með vinnumanni sínum og hefir kannske ekki nema einn vinnumann. En það er alveg fráleitt í bæjum að halda slíku fram, eins og t. d. í Reykjavík. Þar eru annarsvegar t. d. í útgerðinni um 20 atvinnurekendur, en hinsvegar 2000 verkamenn. Þar er sannarlega ekki um jöfnuð að ræða. Ef aðiljar ættu að nefna jafnmarga menn í dóm hvor, þá væri þar troðið á öllum lýðræðisreglum og dauðir peningarnir virtir á móti lifandi og starfandi fólki. Það er ranglátt, að atvinnurekendur hafi þar jafnmikið að segja og verkamenn, sem eru 100 sinnum fleiri. Það er ekkert vit í slíku. Hv. þm. (MJ) spurði, hvort verkföll leiddu til góðs. Þegar menn þurfa ekki sjerstakrar hvíldar, eins og t. d. á hvíldardögum, eða á kvöldin og næturnar, þá er stöðvun atvinnuveganna ekki heppileg fyrir þjóðfjelagið. En til þess að fá eitthvað unnið á, þá verður líka að fórna einhverju. Er verkalýðurinn hefir ekki önnur vopn, þá verður hann að neyta síns frjálsa vilja og afls samtakanna, og neita að vinna, nema fyrir rjettlátt kaup. Fyrst verður að athuga það, hvort holt sje að verkalýðurinn sje illa klæddur, hafi ljelegt fæði, búi í illum húsakynnum, fái ljelega mentun og hafi lítil tækifæri til að menta börn sín betur. Í öðru lagi er vert að athuga, hvort ekki sje rjettlátt og heppilegt, að verkalýðurinn hafi ráð um sína eigin tilveru. Þessar spurningar hljóta að vakna, er rætt er um hagsmuni verkamanna af verkföllum. Meðan verkalýðurinn getur bætt aðstöðu sína í þjóðfjelaginu, jafn miklum misrjetti sem hann er beittur þar nú, er verkfallið, þetta skæða vopn, ekki aðeins afsakanlegt, heldur væri óafsakanlegt af verkalýðnum að neyta þess ekki og láta halda áfram að traðka á sjer. Hv. þm. Dal. (SE) kom með þá skýringu á frv., að dómurinn ætti ekki að vera bindandi fyrir aðilja, heldur ætti hann að leggjast með siðferðilegum þrýstingi að aðiljum og skapa almenningsálit. Þetta fer þó bæði í bág við það, er aðrir hafa sagt hjer í hv. deild og eins frv. Samkv. frv. verður sá aðili skaðabótaskyldur, er rýfur dóminn. En ef þessu væri ekki svo farið, hvernig gæti dómurinn þá, eins og grg. frv. segir, „afstýrt“ verkföllum og verkbönnum. Hann gæti einungis gert annan aðila vinsælli hinum! En sá sigrar ekki ávalt, sem er vinsælastur, og því síður baráttulaust. Þá sagði sami hv.þm., að alt væri undir því komið, hversu vel rökstuddur dómurinn væri. En það hugsa jeg, að fjölda þeirra manna, er aðhyllast kenningar jafnaðarstefnunnar, finnist ekki rök þeirra manna um kaupgjald aðlaðandi, er dóminn mundu skipa samkv. frv. í dóminn mundu veljast borgaralega hugsandi menn, og er ekki líklegt, að þeir geti fallist á kröfur verkamanna um síbatnandi kjör og sívaxandi yfirráð yfir atvinnu sinni. Lífsskoðun manna er aðalatriðið, og það er ekki við því að búast, að menn annarar skoðunar aðhyllist lífsskoðun jafnaðarmanna, þegar í dóminn kemur. Það er ekki hægt að fá rjettlætið út með því, að helminga lífsskoðanir aðilja og leggja þær svo saman í einn graut! Þá sagði hv.þm. Dal., að gerð væri æskileg til að gera út um þessi mál, eins og mál milli ríkja. En þar er margt, sem á milli ber. Í fyrsta lagi eru milliríkjamál ekki lögð í gerð, nema aðiljar komi sjer saman um. Þeir halda sjálfsákvörðunarrjettinum. Í öðru lagi er tiltekinn viss uppsagnarfrestur í öllum milliríkjasamningum. Og loks hefir gerðin þar vissan rjett til að fara eftir, þjóðarjettinn. Það er ekki tilviljun, hvernig gerðin fellur, heldur er þar að fara eftir viðurkendum rjetti. Það kom vel út hjá hv.þm. V.-Sk., hvað það væri, er gerði hann fylgjandi frv. Hann sagði, að ekki þyrfti dóm, ef engin væru samtökin. Það voru samtök verkalýðsins, sem voru honum Þrándur í Götu. Samt taldi hann, að samtökin gætu verið góð, ef ekki væri gengið of langt í kröfum og æsingum. Hvað meinar hv.þm.? Jeg hygg, að ekki sje gengið hjer á landi of langt í kaupkröfum. Engar æsingar hafa farið fram í sambandi við sjómannaverkfallið nýafstaðna. En jeg hjelt þó, að hv.þm. notfærði sjer „æsingar“ í sínu eigin kjördæmi, er honum þætti við þurfa, engu síður en aðrir. Hann sagði, að það hefði eigi við rök að styðjast, að hækkun kaups stafaði af verkföllum. Það er satt að segja leitt að þurfa að svara öðru eins. Hjer á landi skapaðist ekki almennur taxti verkakaups, fyr en tekið var til verkfalla. Áður rjeð geðþótti atvinnurekenda öllu þar um. Og á hvaða hátt geta verkalýðsfjelögin framfylgt kröfum sínum um hærra kaup, ef á að banna þeim að gera verkföll? Þau eru eina vopnið, þó að oft þurfi ekki að neyta þeirra, af því að allir vita, að hægt er að neyta þeirra. Hann benti á, að í sjómannaverkfallinu síðasta hefði ávinningurinn verið minni en því nam, er stöðvunin kostaði. Jeg skal benda á, að áhrifa verkfalla gætir á tvennan hátt, auk hins líðandi kaups. Í fyrsta lagi hækkar grundvöllurinn undir kaupsamningum, og þau áhrif geta staðið heilan mannsaldur. Og í öðru lagi, - og það er einna mest virði, - fá atvinnurekendur fulla vitneskju um, að þeir geti ekki einir öllu ráðið. Það á ekki við, að nota verkföll sýknt og heilagt, í tíma og ótíma. En atvinnurekendur vita það, að þeir geta altaf átt von á stöðvun, ef þeir ekki ganga að rjettmætum kröfum. Það held jeg sje sleggjudómur hjá hv.þm., er hann segir, að mótstaðan gegn frv. þessu stafi aðallega frá foringjum verkamanna, en þeir sjeu þar að vinna fyrir sjálfa sig, því verkföll sjeu þeim til hagsmuna. Það er víst, að við, sem hjer sitjum á þingi sem fulltrúar verkamanna, þiggjum ekki laun fyrir störf okkar í þeirra þágu. En hægt væri að leggja sama bragðið á hv.þm. og hans flokk, svo að hann stæði nokkuð höllum fæti, ef spurt væri um afstöðu ýmissa kaupfjelagsstjóra og stjórnenda til samvinnustefnu. En slíkt sannar auðvitað ekkert. Þá sagði hv.þm. það, að með frv. þessu fengjum við það, er við hefðum krafist: reikningana á borðið. Það er satt, að ætlast er til, að þessir fáu útvöldu menn, er dóminn sitja, fái að sjá reikningana. En yfir þeirra störfum á að hvíla launung. Þeir eru bundnir þagnarheiti. Það getur ekki skapað neinn dóm yfir dómnum, engan dóm almennings. Almenningur fær ekkert að vita. En þáltill., sem ræða á hjer á eftir, er á þá leið, að full vitneskja fæst um það, hver sje hagur útgerðarinnar. Ef hún verður samþ., þá getur almenningur gert sjer skoðun um málið. Og ef þetta er aðalatriðið fyrir hv.þm., þá ætti hann að fylgja þáltill., en ekki frv. Þá vildi hv.þm. afsaka framkomu sína gagnvart skaftfellskum sjómönnum með því að segja, að sjómenn hefðu eigi komið til sín og sett sjer nein skilyrði, áður en kosið var. Hv. þm. er kunnugt um það, að þeir eru ekki svo mjög fáir, er stunda sjó á togurum hjer í Reykjavík, sem ættaðir eru úr Skaftafellssýslu, og eru margir þeirra, sem þar eiga lögheimili og kosningarrjett. Þeir eru fleiri en atkvæðamunurinn varð við síðustu kosningar. Og það vita bæði andstæðingar hans og fylgismenn, að það voru atkvæði sjómanna, er baggamumnn riðu. Hv. þm. mátti vita, að hann yrði dæmdur eftir sömu reglu og aðrir Framsóknarmenn. Framsókn hafði sýnt fullan skilning á vökulögunum og þm. gat ekki neins ágreinings í því flokksmáli Framsóknarflokksins. En hann brást þar. Hv. þm. mintist á það, að sjómenn þeir, er hingað hefðu komið í vetur, hefðu áreiðanlega ekki komið í þeim tilgangi að gera verkfall. En jeg vil beina spurningu til hv.þm.: Hvort vildu þessir sjómenn heldur hækkað kaup eða lækkað? Hvort vildu þeir heldur vinnudóm eða fullan sjálfsákvörðunarrjett yfir vinnu sinni? Hvort vilja þeir heldur 18 tíma vinnudag eða 16?

Öllu þessu svaraði jeg rækilega í gær

. Því er ósvarað enn, og jeg heyri, að hv.þm. ætlar ekki að svara þeim spurningum. Hann getur það ekki. Hv 2. þm. G.-K. (ÓTh) talaði um það, að sjómenn kæmu fram með óhæfilegar kröfur í byrjun samninga. Þessu hefir verið svarað af öðrum. En jeg skal minnast hjer á aðferð verkamanna í landi. Jeg staðhæfi, að í deilum þeim, er þeir hafa átt, hafa þeir yfirleitt sett fram þær kröfur, er þeir hafa framfylgt. Árið 1922 eða 1923 varð hjer snögg verðbreyting upp á við. „Dagsbrún“ gerði þá kröfu um kauphækkun. Verkamenn kröfðust að fá kr. 1.50 um klst., í stað kr. 1.20, er þá var taxti. Síðast gekk fjelagið inn á að taka kr. 1.10 um klst. En það var ekki nærri því komandi; atvinnurekendur neituðu að ganga að því. Þá var látið til skarar skríða, og varð verkfall í nokkra daga. Þá ljetu útgerðarmenn undan og ljetu vinna eftir taxta þeim, kr. 1.40, er fjelagið hafði sett. Það er ekki hægt að segja, að í þessu verkfalli hafi „Dagsbrún“ byrjað með hærri kröfur en hún hafi ætlað sjer að ná. Síðast átti „Dagsbrún“ í samningum fyrir 2–3 árum. Kaup var þá kr. 1.40 um klst. Útgerðarmenn fóru fram á lækkun og komu saman nefndir aðilja. Verkamenn buðu strax nokkra lækkun, en það lengsta, sem þeir vildu fara, var kr. 1.20 um klst., og var útgerðarmönnum sagt það á öðrum fundi. Útgerðarmenn fjellust ekki á þetta. Eimskipafjelagið gekk þá að þessu kaupgjaldi, og var um það gerður samningur milli „Dagsbrúnar“ og Eimskipafjelagsins, en útgerðarmenn vildu ekki fara hærra en í kr. 1.18 um klst., eftir langa streitu. Jeg var þá í samninganefnd, og átti tal við hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh). Og af því, er hann sagði þá, sannfærðist jeg um það, að atvinnurekendur vildu ekki greiða hærra kaup en kr. 1.18 um klst., og mundu heldur leggja togurunum í höfn um langan tíma, en að fallast á það. Af þessu mælti jeg með því á fundi í fjelaginu „Dagsbrún“, að gengið yrði að þessu kaupi, enda þótt jeg viðurkendi, að þeir, er vinna við togarana, hafa miklu erfiðari og verri vinnu en þeir, er vinna við önnur gufuskip. En þetta gerði jeg aðeins vegna þess, að jeg áleit, að ekki væri unt að komast hærra. En svo fóru leikar í fjelaginu, að verkamönnum þótti misrjettið of mikið og neituðu að ganga að kr. 1.18 um klst., en samþ. að kaupið skyldi vera kr. 1.20, eins og rjett var, úr því þeir treystu sjer til þess. Og eftir tiltölulega stutt verkfall urðu úrslitin þau, að útgerðarmenn auglýstu sjálfir sem kauptaxta kaup það, sem verkamenn höfðu samþ., kr. 1.20 um tímann, sem „Dagsbrún síðan neyddi útgerðarmenn til að undirskrifa samninga um. Þetta sýnir, að í vinnudeilunum milli „Dagsbrúnar“ og útgerðarmanna hafa þeir síðarnefndu gengið óhreint að verki, þar sem þeir ljetu fulltrúa sína segja annað en það, sem þeir meintu. Vil jeg sjerstaklega taka fram, að hv.þm. G.-K. er viðurkendur af okkur öllum, er staðið hafa í slíkum vinnudeilum af hálfu verkamanna, sem óáreiðanlegasti maðurinn, sem atvinnurekendur hafa hjer á landi. Það er því ekki von, að slíkum mönnum sje treyst. Það getur því aðeins orðið, að þeir komi einlæglega fram við samningatilraunir, en reyni ekki sífelt að blekkja hinn samningsaðiljann. Reynsla „Dagsbrúnar“ í viðskiftum hennar við útgerðarmenn er því sú, að kaupkröfunum fáist frekar fullnægt, þegar fjelagið setur ákveðinn taxta, heldur en ef það reynir að semja við atvinnurekendur. Það er því eðlilegt, þó mikill hluti Dagsbrúnarmanna sje á móti því að semja við þessa menn, en vilji heldur setja taxta. Jeg fyrir mitt leyti var lengi með því að semja, en reynslan hefir stöðugt gert mig efasamari um rjettmæti þeirrar aðferðar, þegar jeg hefi komist að raun um, hverskonar menn andstæðingarnir eru. Hv. 2. þm. G.-K. sagði, að friðsamleg samtök væru vopn verkalýðsins, en verkföllin væru vopn verkalýðsleiðtoganna. Hvað sem því nú líður, þá er svo mikið víst, að þegar hann hefir mátt ráða, hefir hann heldur kosið verkfall en friðsamlega sáttaumleitun. Hv. þm. beindi þeirri spurningu til mín, hvaða álit jeg hefði á þeim tveimur sáttasemjurum, er hjer hefðu verið. Jeg veit nú ekki hvaða þýðingu það getur haft í þessu máli, að jeg fari að láta í ljós álit mitt á þeim. Annars má geta þess, að tillaga síðasta sáttasemjara fól í sjer mun lægra kaup heldur en það, er sjómenn báru úr býtum, og hefði hann því getað verið nær kröfum þeirra. Hinsvegar efast jeg ekki um það, að báðir sáttasemjararnir hafa í þessum málum farið eftir bestu sannfæringu, en þeir hafa báðir verið úr borgaralegri stjett manna, og hafa því vitanlega hugsað sem slíkir. Þeir hafa átt örðugt með að skilja afstöðu verkamanna, og ekki þekt kjör þeirra nægilega. Þó er jeg sannfærður um það, að verkamönnum er yfirleitt ekki í nöp við þessa menn, en mundu hinsvegar aldrei kjósa þá í gerðardóm, sem skyldi ákveða, hvaða kaup væri goldið, frekar en aðra þá menn, sem þeir vissu ekki fyrirfram um hvaða stefnu hefðu í slíkum málum. Jeg gæti haldið lengi áfram að skýra frá samningaumleitunum er sýna, hvernig útgerðarmenn og ýmsir atvinnurekendur líta á þessi mál. Hjá þeim vill það oft verða svo, að „pólitíkin“ ræður þar meira heldur en áhuginn á því að verða við sanngjörnum kröfum verkamanna. Löngunin til að kúga er oft meiri en til að græða fje. En jeg skal nú láta mjer nægja að nefna eitt dæmi. Verkamenn hafa jafnan haft áhuga fyrir því, að koma lausavinnu hjer við höfnina í fastara horf, svo að þeir, sem þar vinna, gætu haft nokkurnveginn fasta atvinnu. Til þess að ráða bót á þessu komu þeir með till., sem var mjög aðgengileg fyrir útgerðarmenn, og sem hefði leitt til þess, að verkamenn þeir er stunda þessa lausavinnu, hefðu ekki heimtað eins hátt tímakaup og þeir nú neyðast til að gera. Till. þessi var á þá leið, að sett yrði upp ráðningarskrifstofa við höfnina. Skyldu útgerðarmenn og aðrir vinnuveitendur ávalt snúa sjer til hennar, er þeir þyrftu að láta vinna eitthvað. Sjerstakur maður skyldi veita skrifstofunni forstöðu, og áttu verkamenn að greiða honum kaup hans, en útgerðarmenn halda eftir til þess ½ eyri um klukkustund af kaupi hvers verkamanns. Þetta fyrirkomulag hefði getað haft mikla þýðingu, því þá hefði ekki verið hleypt að fleiri mönnum en góðu hófi gegndi, og vinnan því orðið jafnari og öruggari fyrir þá, er stunduðu hana. Ráðningarstjórinn átti að útnefnast af „Dagsbrún“. Að þessu vildu útgerðarmenn ekki ganga, því að þeir óttuðust, að þetta mundi styrkja verkalýðsfjelögin um of. Þótt verkamenn fengju fasta vinnu og útgerðarmenn gætu þá greitt heldur lægra tímakaup, þá stoðaði það ekki, er útgerðarmenn hjeldu að samtökin mundu græða á því. Af sömu ástæðu mun það vera, að útgerðarmenn fjandskapast nú mjög gegn verkamannafjelaginu „Dagsbrún“, vegna þess að það hefir haft sterk samtök um það, að meðlimir þess einir gangi að allri vinnu hjer í bænum. Hafa útgerðarmenn meira að segja haldið fundi til að ráðgast um það, hvernig hægt væri að sporna við slíkum samtökum. Þó hygg jeg, að það muni aðallega vera einstakir menn er vaða þannig uppi og láta pólitík hafa meiri áhrif á sig en góðu hófi gegnir, en á þessum mönnum ber mest á þingi, og þeir standa að baki þessu frv. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta mál. Það lítur svo út, sem þeir stærri flokkarnir tveir sjeu ákveðnir í því, að láta þetta mál fara í gegnum þessa umræðu. En jeg get ekki sjeð ástæðu til þess að láta nefnd athuga þetta mál, og vart trúi jeg því, að slíkt frv. sem þetta verði samþykt hjer, meðan Alþingi er eins skipað og það er nú. Enda væri það til einskis. Verklýðsfjelögin mundu ekki láta kúga sig til að þola slíkan yfirgang og ójöfnuð. Jeg get ekki skilið, að hv.þm. láti sjer sæma að samþykkja, í óþökk verkalýðsins, frv. er snertir hann jafnmikið og þetta frv. gerir.

Pjetur Ottesen Það er nú hvorttveggja, að búið er að ræða þetta mál mikið, enda virðast hv.þdm. vera farnir að þreytast, að minsta kosti var svo að sjá er síðasta ræða var haldin, því þá þyntust mjög fylkingar hjer í deildinni. Samt sem áður ætla jeg að fara nokkrum orðum um málið. Því var haldið fram hjer í deildinni í gær af hv.þm. Ísaf. (HG), að nú væri svo komið, að enginn okkar flm. vildi lengur kannast við frv. Þetta er algerlega rangt. Það er dálítið annað þó flm. lýsi yfir því, að þeir geti gengið inn á breytingar á frv., þær er til bóta mættu horfa og leitt gætu til samkomulags, eða hitt, að þeir vilji ekki kannast við það. Enda er það svo, að það eru tiltölulega fá frv. þau sem nokkru verulegu máli skifta, sem ekki taka einhverjum breytingum í meðferð þingsins. Að minsta kosti hefir hv.þm. Ísaf. ekki tekist það með sín frv. frekar en öðrum ennþá, og ætla jeg þó, að hann vilji kannast við þau jafnt fyrir það. Þó búið sje að sýna fram á að alt skraf hv.þm. Ísaf. (HG) um 1. gr. frv. sje meinloka ein, þá ætla jeg samt að bæta þar nokkru við. Hann sagði að samkv. 1. gr. ætti dómur þessi: 1. að setja lög, 2. dæma eftir þeim lögum, og 3. að kveða á um sektir. Þetta nær vitanlega ekki nokkurri átt. Dóminum er alls ekki ætlað að búa til lög, heldur á hann að fara með mál og dæma samkv. 1. frá 1925 um sáttasemjara í vinnudeilum, eða lögum er kæmu í þeirra stað eða þeim til viðbótar. Ennfremur á hann að dæma í málum er rísa út af rofum á dómum samkv. þessu frv. og loks á hann að skera úr um lögmæti verkfalla og verkbanna og ákveða bætur fyrir ólögmætt verkfall eða verkbann líka samkv. þessu frv. ef að lögum verður. Við þetta sama er átt í 10. gr. frv. þar sem sagt er, að ekki megi gera verkfall eða verkbann meðan málið er í dómi. Jeg held að þetta sje mjög auðskilið fyrir þá, er vilja skilja mælt mál eða kunna að lesa venjulegt prentletur. Það er heldur ekki af því, að hv.þm. Ísaf. (HG) skilji þetta ekki, að hann talar svona, heldur er hann að reyna að koma þessum skilningi á frv. inn hjá öðrum, enda þótt hann viti ósköp vel, að hann sje rangur. Sama var uppi á teningnum hjá honum, er hann sagði, að bannað væri samkv. frv. þessu að leggja niður vinnu eftir að búið væri að kveða upp dóm. Þetta er algerlega rangt.

Má þá gera verkfall?

Já, það má leggja niður vinnu eftir að dómur er fallinn, ef til dóms kemur. Það er ekkert í frv. er skuldbindur verkamenn til að vinna eða vinnuveitendur til þess að láta vinna þegar svo er komið. Dómurinn kveður einungis á um það, hvaða kaup hann telur sanngjarnt eftir að hann hefir rannsakað öll atriði þar að lútandi. En hann hefir ekki vald til að kveða á um nein viðurlög, þó ekki sje farið eftir því. Jeg sný mjer sjerstaklega að þessum hv.þm., því það hefir orðið hlutverk hans að gagnrýna frv. Annars var hann nú heldur farinn að linast í gagnrýningu sinni. Þó virtist svo sem hann vildi halda því fram, að ef þetta frv. yrði samþykt, biði verkamanna ekki annað en sulturinn og seyran. Hv. þm. V.-Ísf. (ÁÁ) tók mjög undir þetta með honum, nema hvað hann tók þó ennþá dýpra í árinni, þar sem hann sagði, að með þessu væru verkamenn sviftir öllu frjálsræði og fyrir þeim lægi ekki annað en að svelta. Og jeg verð að segja það, viðvíkjandi ræðu þessa hv.þm., að hún sýnir vel hversu öfgar og æsingar geta hlaupið í gönur með þá menn, sem þó eru í eðli sínu gætnir og hættir yfirleitt ekki við að hlaupa á sig. Nei, fullyrðingar þær, sem þessir hv.þm. hafa borið fram um þetta ná vitanlega engri átt, því eins og áður hefir verið bent á, er mönnum vitanlega frjálst að leita sjer atvinnu hvar sem þeir helst kjósa. En færi svo, að aðrar atvinnugreinar og samskonar atvinnurekstur annarsstaðar treystu sjer ekki til þess að greiða hærra kaup en dómurinn hefði talið sanngjarnt, þá væri það einmitt sterkasta sönnun þess, að úrskurður dómsins um kaupgjaldið væri rjettur, og að atvinnufyrirtækin gætu ekki greitt hærra kaupgjald ef fjárhagsafkoma þeirra ætti að vera örugg. Og því verður ekki mótmælt, að besta tryggingin fyrir góðri afkomu þeirra, er stunda, hvort heldur er, sjómensku eða landbúnaðarstörf, er sú, að atvinnufyrirtækin standi á traustum grundvelli fjárhagslega. Út af þeim ummælum er hv.þm. Ísaf. (HG) hafði í þessu sambandi, vil jeg varpa fram þeirri spurningu, hvað liggi fyrir sjómönnunum þegar hann og hv. 2. þm. Reykv. (HV) skipar þeim að fara á land og gera verkfall? Þessir sömu hv.þm. töluðu mikið um það, að með þessu frv. ætti að koma verkalýðsfjelögunum á knje, með því að dæma þau í svo háar skaðabætur, að þau gætu ekki risið undir því. En jeg vil benda þeim á, að í þessu frv. er hvergi talað um skaðabætur, nema þær sem felast í 10. gr. og eiga við um það, ef verkfall er gert meðan sáttatilraunir standa yfir eða meðan málið er í dómi. Verkamenn og sjómenn munu yfirleitt ekki, þegar þeir eru sjálfráðir gerða sinna, vera svo sólgnir í að gera verkföll, að þeir færu til þess meðan svona stæði á, ekki einu sinni þó að reynt væri að fá þá til þess. Afleiðingar þessa eru því þær, að ekki getur verið um neinar skaðabætur að ræða eða sektir. Þessi ótti foringja jafnaðarmanna er því algerlega ástæðulaus. Það hefir mikið verið talað um það hvernig þessi vinnudómur mundi verða í framkvæmdinni og því haldið fram, að hann mundi bæði verða ranglátur og halla á verkamenn. Þetta geta þeir menn einir sagt, sem eru svo algerlega blindaðir af ofsa og æsingu, að þeir geta ekki hugsað sjer, að mönnum sje fært að hrista af sjer pólitískar skoðanir og fara eftir eðlisávísun sinnar eigin samvisku, er þeir eiga að skera úr þeim vandamálum, er fyrir þá eru lögð. Jeg ætla að það væri hv. 2. þm. Reykv. (HV), er fyrstur kvað upp úr með þetta. Það kom greinilega fram í ræðu hjá hv. 2. þm. Reykv., að til væru menn, sem litu svo á meðbræður sína í þjóðfjelaginu, að einskis væri af þeim að vænta, nema ranginda og hlutdrægni. En hvernig stendur á því, að slíkar hugsanir skuli kvikna í brjósti nokkurs manns? Það kemur af því, að jarðvegurinn er slíkur hjá þeim manni er þannig hugsar, að þar getur ekki þrifist annar gróður en þessi. Jeg þykist þess fullviss, að þó að þeir hv.þm. Ísaf. (HG) og hv. 4. þm. Reykv. (SÁÓ) hafi tekið mjög vel undir þessa skoðun hv. 2. þm. Reykv. (HV), þá sje það frekar vegna þess að þeir vilji vera honum sammála en vegna þess, að slíkur hugsunarháttur sje rjettur spegill af þeirra eigin innræti. Þó að hv. 2. þm. Reykv. (HV) liti svona á, þá er þetta alveg röng skoðun á manneðlinu yfirleitt. Jeg efast ekki um, að þeir menn, sem yrði fengið það ábyrgðarmikla starf að leita að grundvelli, sem bygður yrði á rjettur og sanngjarn úrskurður um kaupgjald, mundu gera það eftir bestu sannfæringu, enda vita þeir, að það fer alveg eftir árangrinum af vinnu þeirra, hvort þetta fyrirtæki nyti tiltrúar eða ekki. Það getur verið, að það sje rjett, sem haldið hefir verið fram, að heppilegra væri að skipa þennan gerðardóm á annan hátt en gert er ráð fyrir í frv. Við flm. erum fúsir til að taka höndum saman við þá menn, sem sjá leiðir til þess að tryggja þetta betur en gert er í frv. okkar. Það er sameiginlegt áhugamál okkar, að geta gert dómstólinn svo úr garði, að hann geti unnið sjer traust allra landsmanna. En um þetta þýðir ekki að tala við þá talsmenn sósíalista. Þeir vilja engar umbætur í þessu efni. Sumir menn tala á þá leið, að sá dómur, sem kveðinn yrði upp um kaupgjald, mundi verða að engu hafður. Þessu hafa allir þrír sósíalistarnir hjer í hv. d. lýst yfir. Jeg verð að segja, að mjer finst blátt áfram ósæmilegt að slá þessu fram, eins og er ósæmilegt að fullyrða, að slíkur dómstóll, sem hjer er um að ræða, mundi sýna ranglæti og hlutdrægni í starfi sínu. Það er ósæmilegt bæði gagnvart þeim mönnum, sem mundu skipa dómstólinn, ef frv. yrði að lögum, og engu síður gagnvart vinnuveitendum og vinnuþiggjendum, sem þá er borið á brýn, að þeir kunni ekki að meta eða viðurkenna sanngjörn málsúrslit. Það hefir mikið verið talað um það af þessum mönnum, hvað ynnist við það, ef ekki væri hægt að þvinga það fram, að menn hlýddu úrskurði dómsins. Því hefir verið lýst hjer í hv. d. hvernig deilurnar um kaupgjaldið fara á stað, og þeim sem fylgst hafa með verkfallsmálinu síðasta, er það kunnugt, hvernig það hófst. Það verkfall bar þannig að, að byrjað var á að tiltaka þær kröfur, sem flestum kom saman um að væru langt frá allri sanngirni. Afleiðingin varð sú, að kapp komst í málið, og þeir sem að því stóðu, komust í vígamóð, og hugarfar þeirra var ekki slíkt, að líklegt væri til þess að leiða þrætumál til lykta. Svo liðu vikur og mánuðir, og engu varð um þokað. Atvinnulífið á þessu sviði legst í dá og þjóðlífið fær þann svip, sem er eðlileg afleiðing af atvinnutruflun. Loks er málið „leyst“ á þann hátt, að ríkissjóður verður að taka á sig að greiða nokkurn hluta af hækkun kaupgjaldsins. En það er engin frambúðar lausn, heldur bara stundarfriður. En hvað vinst, ef þetta frv. verður samþykt? Það vinst, að þegar deila er jöfnuð, hvort heldur það er fyrir milligöngu sáttasemjara eða með dómsúrskurði gerðardómsins, er trygður vinnufriður yfir þann tíma, sem sættir til taka, ef sættir takast. Og þetta hefir unnist án þess að nokkur vinnustöðvun hafi orðið. Annars er undir öllum kringumstæðum að minsta kosti trygt, að ekki verði vinnutruflun, meðan málið er í höndum sáttasemjara eða í dómi. Jeg verð að segja það sem mína bjargföstu trú, að ef farið yrði inn á þessa braut, yrðu málalok þau, að trygður væri vinnufriður í landinu. En ef svo kæmi fyrir, að ákvæðum frv. yrði ekki hlýtt, þá hefir þó löggjafarvaldið gert það sem í þess valdi stóð til þess að draga úr þeim voða, sem af langvarandi vinnustöðvun stafar, að fá deilumálin jöfnuð á friðsamlegan hátt. Það er engu líkara en að hv.þm. Ísaf. (HG) sje farinn að harma það, að ekki skuli vera hægt að finna ákvæði í frv. um það, að verkföll sjeu undir öllum kringumstæðum bönnuð. Það er vert að athuga, af hverju hv.þm. hefir tekið þessum sinnaskiftum. Jeg er hræddur um, að ástæðan til þess, að svona er komið fyrir hv.þm. sje sú, að með þessu er kipt í burtu þeirri átyllu, sem hv.þm. og samherjar hans þyjast finna fyrir því, að hægt sje að skíra frv. „þrælalög“ eða álíka göfugum nöfnum. Jeg segi þetta ekki af því að jeg viti eigi, að hv.þm. heldur áfram að kalla þetta þrælalög, enda er það ekki nema einn liðurinn í þeirri háttsemi hv.þm., að nefna ýmsa hluti öðrum nöfnum en þeir heita. Það er nú komið svo þeirri gagnrýni á þessu frv., sem hv.þm. hóf hjer í fyrstu ræðu sinni, að allar þær brýr, sem hann hefir verið að byggja og feta sig eftir til þess að varpa tortrygni á málið og flytjendur þess, eru brotnar undan honum. Og af hverju? Af því að efniviðurinn í þeim var svikinn. Hv. þm. Ísaf. (HG) sagði í gær, að ef þetta frv. yrði að lögum, þá væru til tvenn mismunandi lög í landinu um eignarrjett manna, ein lög um fasteignir og önnur um yfirráð manna yfir vinnu sinni. Þetta er alveg rangt. Það eru til lög, sem heimila það, að taka fasteignir manna eignarnámi, ef almenningsheill krefst þess, og þær eignir verða menn að láta af hendi skilmálalaust fyrir það verð er þeim er metið fyrir þær. Hv. 2. þm. Reykv. (HV) þótti á þinginu 1927 held jeg, helst til vel um þá hnúta búið, að menn fengju sannvirði fyrir þessar eignir með því að láta óvilhalla menn meta þær, því að þá flutti hann brtt. þess efnis, að það væru hinir pólitísku flokkar á Alþingi, sem dæmdu um þetta verð. Það má og benda á það í þessu sambandi, að samkvæmt lögum er starfsmönnum ríkisins bannað að gera verkfall, og ríkið skamtar þeim sitt kaup. Það er því alls ekki um tvennskonar lög að ræða, þó að frv. þetta verði samþykt, heldur er löggjöfin í báðum þeim tilfellum, er jeg nú nefndi, miklu strangari en hún mundi verða samkv. þessu frv. Hv. 4. þm. Reykv. (SÁÓ) ljet sjer það um munn fara hjer á dögunum, að jeg hefði gert það af þægð að tala í þessu máli. Og af hverju dró hv.þm. það? Af því að jeg ætti ekkert í trollara, sem er alveg satt, og af því að í mínu kjördæmi væru sjómenn upp á hlutaskifti. En hvernig er sálarástandi þessa hv.þm. farið? Honum veitti ekki af að reyna að gera sjer það ljóst, og til þess að vekja hann ofurlítið til umhugsunar um sitt eigið ástand í þessu efni, ætla jeg að leggja fyrir hann nokkrar spurningar. Hvernig lítur hv.þm. á langvarandi verkföll eða vinnuteppu? Kemur það engum við nema þeim, sem búa í því kjördæmi, þar sem vinnuteppan er, eða kannske ekki nema vissri stjett manna í því kjördæmi? Lítur hv.þm. svo á, að það komi þjóðfjelaginu í heild sinni ekkert við, þegar stendur eins á og um daginn, þegar þau vinnutæki, sem leggja í þjóðarbúið alt að því helminginn af öllum þeim fiski, sem fluttur er út úr landinu, eru stöðvuð? Eða hvernig lítur þessi hv.þm. á starf þingmanna yfirleitt í löggjafarmálunum? Er þeim alveg óviðkomandi alt, sem ekki beinlínis snertir þeirra eigin kjördæmi, eða kannske bara vissa stjett manna í þeirra kjördæmi? Hvernig heldur hv.þm. að löggjafarstarfið mundi fara, ef slíkt væri hugarfar þingmanna? Jeg vil mælast til, að hv.þm. athugi þessar spurningar í ró og næði, og gæti svo farið fyrir honum, að þeim tíma væri vel varið. Jeg á þá aðeins eftir að svara hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) nokkrum orðum. Hann talaði mjög alment um þetta mál. Það hefir þegar verið tekið fram af öðrum hv. deildarmanni, að hann virðist ekki sjá neinar vörður á leiðinni til þess að bæta ástandið. En þessir hlutir eru svo alvarlegir, að það er ekki hægt að ganga fram hjá því, að gera tilraunir í þessa átt. Hv. þm. V.-Ísf. sagði, að það væri undir öllum kringumstæðum ógerlegt að setja upp slíkan dóm, nema það væri vitað fyrirfram, að aðiljar mundu beygja sig undir hann. En það hefði verið hægt að segja alveg þetta sama, þegar lögin um sáttasemjara voru á döfinni. Hv. þm. talaði um einveldi í atvinnurekstrinum og að því fylgdi jafnan órói. En jeg verð að segja, að ef um slíkt er að ræða hjer, virðist mjer, að einmitt með því að setja á stofn slíkan óvilhallan vinnudóm, sje þá tekinn broddurinn af einveldinu. Þá sagði hv.þm., að ekki væri unt að finna ráð, sem bætti þetta alt í einu. Það er sjálfsagt alveg rjett. En frá hálfu þeirra manna, sem hafa von um og beinlínis trú á því, að geta bætt ástandið að einhverju leyti, er sjálfsagt að gera tilraun til þess, og það því fremur, þegar þess er gætt, hver urðu endalok síðustu kaupdeilunnar. Á þann sama hátt er ekki hægt að jafna slíkar deilur í framtíðinni. Það má segja um þetta mál eins og einn vitur maður sagði um annað mál, að „allur er varinn góður“. Út af þeirri ósk, sem jeg bar fram, um að með þeim mönnum, sem vildu vinna þessu máli gagn, gæti tekist bróðurleg samvinna, sagði hv.þm. V.-Ísf., að þá fyrst gæti fengist bróðurleg lausn í þessu máli, þegar skipulagið væri orðið bróðurlegt. En er það ekki einmitt leiðin til þess að gera skipulagið bróðurlegt, að bróðurleg samvinna geti tekist um úrlausn vandamálanna á grundvelli þess skipulags, sem ríkir á hverjum tíma. Og að því stefnir þetta frv.

Sigurjón Á. Ólafsson Því hefir nú verið haldið fram af hv.flm. og meðmælendum þessa frv., að í raun og veru væri hjer ekki um dóm að ræða, sem á neinn hátt hefti athafnafrelsi manna. Og ennfremur, að þrátt fyrir ákvæði frv. um dóm, væri samt sem áður hægt að gera verkfall. Á það hefir verið bent af mótmælendum frv., að þá mundi dómur að litlu gagni koma, ef verkföll væru heimul eftir sem áður. En jeg er þeirrar skoðunar, að það, sem hefir vakað fyrir hv.flm. sje í raun og veru það, að verkföll og verkbönn væru bönnuð með þessu frv., enda kom þetta skýrt fram í ræðu hv.flm., því að hann vildi gefa í skyn, að verkföll væru bönnuð öllum öðrum en einstaklingum. Ef skilningur annara hv.þdm. er annar en hans, þá eru einhver mistök á ferð frá flm. sjónarmiði. Jeg skal ekki fara mjög mikið út í að gagnrýna frv., þ. e. a. s. sjerstakar greinar þess, við þessa umræðu, enda hefir það verið gert af öðrum andmælendum frv. allrækilega. En jeg vildi þó frá mínu sjónarmiði aðeins benda hv.þdm. á, hvernig slíkir dómar í raun og veru dæma um svona mál. Um gerðardóm er hjer ekki að ræða, það er öllum ljóst. Sá dómur er vanalega myndaður af fúsum og frjálsum vilja beggja aðilja, með oddamanni, tilnefndum af þriðja aðilja. Við gætum öllu fremur kallað þennan dóm, sem farið er fram á að mynda, nokkurskonar hæstarjett í vinnudeilum. Það hefir nú verið mjög skilmerkilega bent á, hvernig sá hæstirjettur í raun og veru er myndaður. Hann er sem sagt myndaður af fulltrúum frá öðrum aðiljanum að mestu leyti, nefnilega þeim hluta þjóðfjelagsins, sem maður getur altaf vænst, að hafi minni samúð með hinum stríðandi hóp, verkalýðnum. Samkvæmt þessu frv., eins og það liggur fyrir, á hjeraðsdómari í einkamálum að tilnefna tvo af þessum mönnum, sem dæma eiga. Jeg býst við því í allflestum tilfellum, að hversu varkár sem sá dómari vildi vera, þá yrði örðugt að tryggja það, að í hann veldust ekki menn, sem meira og minna væru háðir atvinnurekendum á einn eða annan hátt, annaðhvort hluthafar í atvinnurekstrinum eða hreint og beint vinir og venslamenn þeirra, sem að atvinnurekstrinum standa. Í öðru lagi má segja það, að hæstirjettur, sem á að tilnefna tvo menn í dóminn, gæti alls ekki trygt það, að ekki veldust í dóminn slíkir menn, sem jeg áður nefndi. Þótt nú svo ekki yrði, að hluthafar eða vinir og venslamenn atvinnurekenda veldust í dóminn, þá verðum við samt að gera ráð fyrir, að teknir yrðu menn, sem væru kallaðir svona skikkanlegir borgarar, sem hefðu alt aðrar skoðanir heldur en verkalýðurinn yfirleitt í þessu máli. Menn, sem myndu líta fyrst og fremst á sjálfa sig og miða þörf annara við sig og hugsa sem svo: Jeg hefi þessi laun, því ætli þessi maður geti ekki haft svo og svo miklu minni laun? Þetta er það mannlega í þessu tilfelli hjá þeim, sem þó vilja gera rjett, eins og frekast er unt. Það mundi í flestum tilfellum veljast í þennan dóm menn af þeirri borgaralegu stefnu - svo að jeg orði það ekki frekar. - Og það er augljóst, að hversu vel sem þessir menn vildu dæma, þá mundi dómurinn vera í allflestum tilfellum andvígur verkalýðnum, þegar til alls kæmi. Við höfum þegar nokkra reynslu af gerðardómi í þessu landi, en miklu meiri er sú reynsla í öðrum löndum. Jeg minnist þess, að fyrir nokkrum árum var það iðnaðarstjett hjer í bænum, sem af fúsum og frjálsum vilja kom sjer saman um gerð í launagreiðslumáli. Oddamaður var valinn sá maður, sem að allra dómi var mjög góðviljaður í garð verkamanna alment, og hvorugur aðilja gat sagt, að hann hefði sýnt sjer neina andúð. Hvernig dæmir svo þessi maður? Hann skar mitt á milli krafna beggja aðilja. Þannig dæmdi gerðardómurinn. En var nokkurt rjettlæti í því að skera mitt á milli? Var ekki krafa annars aðiljans, verkamannanna, í eðli sínu svo rjett, að órjettmætt væri að skera á milli á þennan hátt? Jeg hygg það. Enda fjekk þessi iðnaðarstjett þá reynslu af dómnum, að hún hefir ákveðið að leggja aldrei slík mál í gerð. Það er reynslan, að sá, sem ætlar að sætta menn, hann reynir að fika sig mitt á milli aðilja, hvort sem það er rjett eða rangt, til þess að gera báðum jafnt undir höfði í orði kveðnu. Jeg hygg nú, að öðru máli sje að gegna um þennan dómstól. Hann þarf í raun og veru ekki að fara eftir þessu lögmáli, sem jeg nefndi. Hann getur upp á sitt eindæmi sagt: Jeg dæmi eins og mjer virðist rjettast. Og þá er - eins og jeg hefi nefnt - mikið komið undir því, hvernig hugsunargangur þeirra manna er, sem dóminn sitja. Nú vitum við, að hinir borgaralega sinnuðu menn líta með töluverðum ugg og sumir með ótta til verkalýðshreyfingarinnar. Og yfirleitt líta þeir svo á, að kröfur verkalýðsins sjeu altaf óbilgjarnar. Þeir miða við aðrar stjettir og segja, að verkamenn sjeu komnir of hátt í launastiganum o. s. frv. Þess vegna endurtek jeg, að meiri líkur eru til, að borgaralegur dómstóll slái striki yfir nýjar kröfur verkalýðsins á hverjum tíma. Í fleiri tilfellum myndi nauðalítið tillit verða tekið til þess, sem hann ber fram. Þetta kalla jeg að hefta sjálfsákvörðunarrjett þeirra manna, sem eru að fika sig áfram upp á bjartari brautir, til þess að geta lifað fullkomnara lífi og aflað sjer betri lífskjara yfirleitt. Það er því rjettnefni, sem hjer hefir verið bent á, að hjer er hreint og beint um þvingun að ræða gagnvart þeirri fjölmennustu stjett, sem byggir þetta land, verkamönnum til sjávar og sveita. Það hefir verið blandað inn í þessar umr. löggjöfinni um sáttaumleitun í vinnudeilum. Jeg er orðinn nokkuð kunnugur því, hvernig hefir verið starfað í þessum málum, síðan sú löggjöf varð til. Og jeg get sagt hjer, án þess að leggja dóm beint á þá menn, sem að því máli hafa starfað, hvernig sáttasemjarar í vinnudeilum líta yfirleitt á sitt starf. Það er ekki einungis hjer innanlands, sem þessi reynsla er fengin, heldur meðal nágrannaþjóðanna, þar sem slík löggjöf er þrautreynd. Jeg gat þess í fyrri ræðu minni, að jeg hefði frá upphafi haft þá trú, að í okkar þjóðfjelagi, eins og atvinnuvegum er háttað, væri ekki enn sem komið er annað haldkvæmara til þess að ná sáttum en að einhver þriðji maður kæmi til, sem ríkisvaldið tilnefndi. Jeg er óbreyttrar skoðunar enn. Hitt er rjett, að það eru ýmsir gallar á þeim lögum, sem þarf að bæta úr á ýmsan hátt. Síðan þessi starfsmaður ríkisins tók til starfa eftir núverandi löggjöf, þá hafa deilurnar tekið stigbreytingu, ef svo mætti að orði kveða. Áður var það í raun og veru lífsskilyrði, að aðiljar kæmu sjer saman á einhvern hátt, því að þriðja aðiljann vantaði til að ganga á milli. Þó brá út af þessu, og man jeg til, að þáverandi forsrh. í annað skifti og þáverandi atvmrh. í annað skifti, gripu inn í málið. En eins og jeg gat um í minni fyrri ræðu, þá hafa tvær deilur verið leystar hjer einmitt fyrir afskifti sáttasemjara ríkisins. En sáttasemjari lítur á sitt hlutverk á þennan eina veg, það er að leiða til sátta, á hvaða hátt sem það er. Og það er yfirleitt svo, að þegar hann gerir sjálfstæða till. eftir að hafa reynt möguleika til þess að koma aðiljum saman árangurslaust, þá reynir hann að kljúfa á milli krafnanna og þess, sem boðið er frá hinum aðiljunum. Um sáttasemjarastörf í Noregi og Danmörku hefi jeg það eftir manni, sem kynti sjer störf þessara manna, að þeirra meginregla sje sú, að þegar þeir gera till., hagi þeir henni svo, að heldur sje skorið upp á atvinnurekandann í því, sem á milli ber. Þeir líta svo á, að meiri vandi sje að fá hinn fjölmenna hóp verkamanna til að samþ.till. heldur en fámennan hóp atvinnurekenda. Þetta er reynslan erlendis, sem oftast hefir gefist vel. En það má segja, að hjá okkur sje þetta á byrjunarstigi. Enda hefir tekist svo óheppilega til í þau tvö skifti, sem sáttasemjari ríkisins hefir gert till. í máli milli sjómanna og útgerðarmanna, að hann hefir skorið upp á verkamenn í till. sínum. M. ö. o.: sáttasemjarinn hefir, vægast sagt, ekki skilið, að það er verkalýðurinn sjálfur, en ekki foringjar hans, sem gerir kröfurnar. Einmitt þetta atriði, að svona hefir tekist til, hefir gert deilur lengri hjá okkur en þurfti að vera. En jeg hygg að þessi mistök eigi þá orsök, að menn eru ekki nægilega búnir að skilja, hvernig á að vinna í svona málum og til hverra mest tillit ber að taka. Það er fjarri mjer að kasta nokkrum steini að þeim heiðursmanni, sem um þetta mál hefir fjallað, en jeg skýri frá þessu af því, að það er ekki þýðingarlaust í sambandi við launadeilur alment, hvernig till. er gerð, sem fram er borin. Í tveimur deilum við sjómenn áttu sjer stað hrapalleg mistök af þessari ástæðu, að farið var svo fjarri þeirri meginreglu, sem sáttasemjarar erlendis hafa valið. Það er trúa mín, að hvernig sem fer um þessi mál framvegis, þá sjeum við nú búnir að læra það af reynslunni í síðustu kaupdeilu, að í samningaviðleitni sáttasemjara á fremur að skera upp á atvinnurekendur en verkamenn, það dregur fyr til sátta. Jeg vildi sjerstaklega benda á þessa hlið málsins í sambandi við störf sáttasemjara, til þess að þau geti framvegis orðið að sem bestum notum. Jeg tek undir það með hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ), að í þessu frv. felst engin lausn á þessum vandamálum. Með því á aðeins að taka af verkamönnum þeirra helgasta rjett, frelsi til þess að ákveða verð vinnu sinnar. Jeg hefi þá með þessum inngangi ræðu minnar skýrt frá, hvernig jeg álít heppilegast fyrir þjóðfjelagið að unnið sje að þessum málum til sátta, þannig, að deiluaðiljar fari báðir ósærðir út úr deilunum. Það er langt frá því, að kaupdeilur leiði altaf til vinnustöðvunar. Stundum tekst að útkljá þær mjög fljótt. Jeg skal nefna dæmi frá síðastl. sumri, þar sem ágreiningur varð um kaupgjald við síldveiðar. Þá tókst sáttasemjara að koma á fullum sáttum með deiluaðiljum málsins. Jeg hygg, að þegar tveir aðiljar deila jafnheitt og nú í síðustu kaupstreitu, þá sje engin sanngirni í því, að áfella aðeins annan aðilja fyrir þær kröfur, sem hann gerir, eins og hv.flm. þessa frv. hafa látið sjer sæma gagnvart verkalýðnum. Báðir aðiljar eiga þá áreiðanlega nokkra sök. Jeg gat þess í fyrri ræðu minni í þessu máli, að aðfarir atvinnurekenda við framburð á kröfum sínum í kaupdeilumálum undanfarin ár, hefðu gefið sjómönnum fordæmi fyrir því, hvernig þeir ættu að sækja mál sín. Kröfur atvinnurekenda höfðu ávalt verið fjarri því marki, sem þeir hugðust að ná. Nú hafa kröfur verkamanna verið taldar ósanngjarnar af ýmsum hv.þm. Jeg hefi ekki farið langt út í að skýra, hvaða kröfur væru sanngjarnar, enda er það sveigjanlegt orð. En nú er rjettast að gera hv.þm. grein fyrir þeim. Krafa Sjómannafjelagsins var aðeins 17% hækkun á mánaðarkaupi. Hitt er aftur á móti rjett, að sjómenn fóru fram á miklu hærri lifrarþóknun, og nam sú hækkun ca. 70%. En sú krafa var bygð á þeirri gömlu venju og kenningu sjómanna, að lifrin væri þeirra hlutur, hana ættu þeir að fá með fullu verði. Auðvitað gefur það mikinn tekjuauka þegar vel aflast. - Þetta voru nú þær óforskömmuðu kröfur, sem ýmsir hv.þm. hafa kallað svo. Og þegar þetta er reiknað eftir núverandi verðlagi, sem er miklu hærra en í meðalári, þá mátti, ef kröfunum hefði verið fullnægt, reikna það alt að 5000 kr. árskaupi fyrir háseta að meðaltali. En þeir, sem báru fram þessar kröfur, höfðu annað fyrir augum. Þeir bjuggust við, að sáttasemjari kæmi til skjalanna, og að útgerðarmenn semdu aldrei við fulltrúa sjómanna sjálfa; þeir urðu því að búast við að lækka seglin og ganga út frá því, að sáttasemjari bæri fram miðlunartillögu. Sannleikurinn í málinu er sá, að með þetta fyrir augum voru kröfurnar bornar fram, til þess að tryggja samningsaðstöðu sjómanna gagnvart miðlunartill. En svo illa tókst til, að miðlunartill. sáttasemjara fór eigi meðalveginn á milli þeirra krafa, sem útgerðarmenn og sjómenn gerðu. Þessvegna varð kaupdeilan svo löng og hörð, sem raun varð á. Af þessu voru mistökin sprottin, sem leiddu það af sjer, að eftir bardagann náðist ekki sú miðlun, sem kröfurnar stefndu til. Ef til vill hafa útgerðarmenn sjeð hvað sjómenn áttu við með kröfum sínum, og þess vegna hafa þeir hafnað fyrstu till. sáttasemjara; gert ráð fyrir, að sjómenn mundu ekki samþ. hana, eins og raun varð á. Önnur mistökin við sáttaumleitunina voru þau, að annar aðilinn - útgerðarmenn - greiddu atkv. eftir að sjómenn höfðu að mestu lokið sinni atkvgr. Jeg var sjálfur heyrnarvottur að því, að sáttasemjari bað útgerðarmenn að hafa fund sinn á sama tíma og sjómenn og greiða þá atkv. um till. En þeir drógu það í 2 daga, og voru þá búnir að vita hvernig atkv. fjellu á meðal sjómanna. Eins og allir hljóta að skilja, var þetta í mesta máta óheiðarleg framkoma gagnvart sáttasemjara, og átti sinn mikla þátt í því, að deilurnar lengdust. Jeg vil þá lítið eitt minnast á þær kröfur, sem útgerðamenn hafa borið fram í kaupdeilum á undanförnum árum, og tel rjett að það komist inn í þingtíðindin, til þess að allir landsmenn geti kynt sjer þetta mál frá báðum hliðum. Árið 1921 krefjast útgerðarmenn, að mánaðarkaup háseta lækki um 331/3% og lifrarþóknun um 50%. En þá varð engin breyting á kaupinu. Sama ár, 11. sept. krefjast útgerðarmenn, að mánaðarkaupið lækki um 37% og lifrarþóknun um 70%. Þá varð niðurstaðan sú, að kauplækkun varð 14% og lækkun á lifrarþóknun 50%. Árið 1922, 25. okt, kröfðust útgerðarmenn, að mánaðarkaup lækkaði um 30% og lifrarþóknun um 40%. - En þá varð engin kauplækkun fyrn en 23. sept. 1923, og nam hún aðeins 9% á mánaðarkaupinu einu. Árið 1925, 16. nóv., kröfðust útgerðarmenn, að mánaðarkaupið lækkaði um 25% og lifrarþóknun um 25%. Þá var samið um 9,6% lækkun á mánaðarkaupi og 6% lækkuð á lifrarþóknun. Sá samningur var gerður til 3 ára, og rann út við síðastl. árslok. Jeg hefi skýrt frá þessu til þess að sýna, hvernig útgerðarmenn hafa beitt sjer, þegar þeir hafa verið að krefjast kauplækkunar hjer í þessum bæ. Jeg skal þá líka geta um kröfu sjómanna nú síðast, 1928; hún var 17% hækkun á mánaðarkaupi og 70% hækkun á lifrarþóknun. Samningsúrslitin eru öllum kunn. Nei, útgerðarmenn hafa aldrei verið vægir í kröfum sínum, og á það vildi jeg benda, þegar verið er að tala um hinar ósvífnu kröfur sjómanna. Þó að hjer verði eigi farið lengra út í þessa sálma, að skýra frá viðskiftum útgerðarmanna og sjómanna, má telja, að þó að stundum hafi gefið á bátinn, þá hefir hann samt flotið yfir blindsker og boða. Samtök sjómanna hafa ekki altaf getað spornað við því, sem þurfti. En nú eru þau orðin það sterk, að útgerðarmenn sjá nú, að þeir eru ekki einir um að ráða kaupinu. Þess vegna er þetta fram komið af þeirra völdum, og engum ástæðum öðrum. Það er ekki flutt af umhyggju fyrir verkalýðnum eða til tryggingar fyrir þjóðfjelagið. Nei, það er sprottið upp í þeirra eigin heila, til varnar eiginhagsmunum þeirra. Jeg ætla þá að snúa mjer að því að svara nokkru af því, sem komið hefir fram í ræðum fylgismanna frv., og byrja á þeim, sem talað hafa af hálfu flm. Hv. þm. Borgf. (PO) skilur dóminn aðeins á eina lund. Hann er svo mikill íhalds- og afturhaldsmaður, að hann sjer bara eina hlið á málinu, og finst þar engan skugga á bera. Hv. þm. kvaðst vona, að dómurinn mundi verða óhlutdrægur. Jeg geri ráð fyrir, að það sje sannfæring hans. En það er leiðinlegt, að ekki óskýrari maður en hann er, skuli blekkja svo sjálfan sig. Hv. þm. talaði um, að við jafnaðarmenn hjeldum, að afstaðan til stjórnmálanna yrði látin ráða við dómsúrslit. Jeg verð þá að fræða hv.þm. á því, að í kaupdeilumálum hefir oft ráðið grimmasta pólitík hjá útgerðarmönnum. Það, sem útgerðarmenn ætluðu sjer að vinna með kaupdeilunni 1921, var að fá lækkaðan innflutningstoll á kolum og salti. Með deilu þeirri, sem nú er nýlega um garð gengin, sagði stjórnarblaðið, að útgerðarmenn hefðu ætlað að kreppa að landsstjórninni og koma henni í vanda. Þeir gerðu alt af ráð fyrir, að kaupdeilan mundi standa langt fram á þingtímann. Hvað er þetta annað en pólitík? Þá talaði hv.þm. (PO) um, að við, andstæðingar frv., ætluðum þeim mönnum, sem í dómnum sætu, alt ilt, af því að við værum svo illir í huga sjálfir. Það er fjarri mjer að ætla þeim mönnum nokkuð ilt, en þeir yrðu vitanlega háðir sinni samtíð og þeim, sem þeir umgengjust, og gætu þar af leiðandi ekki tekið óhlutdræga afstöðu, en hlytu að líta á málin með öðrum augum en verkalýðurinn. Jeg skal geta þess, að jeg átti nýlega tal við góðan, óhlutdrægan embættismann hjer í bænum. Það var í síma. „Þið sigruðuð,“ sagði hann. Jeg svaraði því, að mjer þætti þetta ekki mikill sigur. Hann sagði, að sjer þætti gott að fá 10% uppbót á sín laun; það gat hann skilið. Þessir menn miða alt við sjálfa sig og eru svo háðir tíðarandanum.

Þetta hefir verið misheyrn í síma

. Nei, fjarri því. Hv. þm. (PO) taldi það ekki vert af löggjöfum að slá því fram, að vinnudóminum yrði ekki hlýtt. Við andstæðingar frv. höfum haldið því fram, að þessi lög færu algerlega í bág við rjettlætistilfinningu manna. Og það verð jeg að segja, að jeg hefi oft heyrt því varpað fram af þm. hjer í þessum sal, t. d. þegar vínbannslögin voru hjer til umræðu, að það væri þýðingarlaust að samþykkja slík lög, því að þeim yrði aldrei hlýtt. Þetta sögðu margir þingm. úr flokki þeim, sem hv.þm. (PO) tilheyrir, og þeim tókst líka að koma því til leiðar, að þeim lögum var ekki hlýtt. Hv. þm. (PO) hjelt því fram, að kaupdeilur og verkföll mundu endurtakast árlega, ef ekki væru reistar skorður við því samkv. frv. þessu. Jeg hefi áður skýrt frá því, að það hafa aðeins verið háðar 5 kaupdeilur á síðastl. 13 árum. Mjer þykir ákaflega líklegt, að sá kaupsamningur, sem nú hefir verið gerður milli útgerðarmanna og sjómanna, standi óbreyttur árið 1930, að óbreyttum ástæðum, og kannske 1931, ef útgerðarmenn segja honum ekki upp, og ef verðlag í landinu breytist ekki frá því, sem nú er. Sjómenn segja honum varla upp, ef dýrtíðin vex ekki. Hvað útgerðarmenn gera, veit jeg ekki, en þetta teldi jeg þó talsverðan vinnufrið. Hv. þm. (PO) lagði mikið upp úr því í ræðu sinni, að hægt væri að gera verkföll eftir sem áður, þrátt fyrir þessi lög, en jeg sje þá ekki til hvers á að setja þau. Það er betra að hafa engan vinnudóm, ef ekki er ætlast til að hann geti spornað við verkföllum. Þá kom hv.þm. inn á eignarrjettinn og taldi að tveir óvilhallir menn ættu að dæma milli deiluaðilja, þannig vinnudómurinn mundi veita eignum verkamanna meiri vernd og trygging en nú. En hvaða traust er í því fyrir verkamenn, þegar andstæðingar þeirra eiga að dæma? „Skýst þó skýr sje,“ má segja um þenna hv.þm. Jeg ætla þá að svara fyrirspurnum hv.þm. (PO) með nokkrum orðum. Fyrst spurði hann, hvaða gagn væri að þessum langvinnu verkföllum, og hvort þau kæmi þjóðfjelaginu ekki við. Jeg hefi aldrei neitað því, að þau snertu þjóðfjelagið. En verkalýðurinn er yfirleitt svo stór aðili í þjóðfjelaginu, að það er heilög skylda þess að taka tillögur hans til greina. Og þó að verkalýðurinn neyðist stundum til þess, að gera verkföll, þá á þjóðfjelagið ekki að hella olíu í eldinn með þeirri lagasmið, sem hjer er á ferðinni. Allar siðmenningarþjóðir viðurkenna sjálfsákvörðunarrjett verkalýðsins til þess að ákveða kaup fyrir vinnu sína. - Í öðru lagi spurði hv.þm. hvernig jeg liti á starf þingm. Jeg hjelt, að það þyrfti ekki að svara þessu. Þingmenn hvers kjördæmis eru jafnframt þingmenn allrar þjóðarinnar og eiga að taka sinn þátt í öllum hennar málum. Jeg hefi nokkuð kynt mjer þingsögu þessa hv.þm., og hefi aldrei orðið þess var, að hann hafi skilið eða stutt málefni verkalýðsins, heldur hefir hann altaf snúist öfugur gegn þeim. Hann hefir því ekki verið þm. fyrir þjóðarheildina, en aðeins rekið erindi atvinnurekenda. Hann hefir aldrei uppfylt þær þingmannsskyldur, að taka fult tillit til allra stjetta þjóðfjelagsins. - Jeg hefi þá að mestu svarað þessum hv.þm. Næstur honum talaði hv.þm.N.-Ísf. (JAJ), að vísu stillilega; en þrátt fyrir það kom hann með ýmsar fjarstæður, sem jeg get ekki látið fram hjá fara að leiðrjetta. Hann hjelt því fram, að með þeirri aðferð, sem frv. gerir ráð fyrir, ynnist nógur tími til að undirbúa þessi mál í ró og næði til dómsúrskurðar. Hv. þm. veit vel, að tími er nægur orðinn til þess, að samningar geti tekist með nægilegum fresti frá samningsuppsögn. Uppsagnarfresturinn er og hefir verið 3 mánuðir, og jeg fæ ekki betur sjeð, en að það sje nægur tími til að vinna að lausn málsins í ró og næði. Þá komst hv.þm.N.-Ísf. inn á kaupgjaldið og virtist ætla að slá sjer upp hjá bændafulltrúunum hjer í deildinni. Sagði hann að bændur gætu ekki greitt eins hátt kaup og greitt væri við sjávarútveginn. En það er ekki ný saga, að sjávarútvegurinn færi þeim, sem hann stunda, meiri tekjur en landbúnaðurinn færir þeim, sem hann rækja. Það liggur í hlutarins eðli. Togarahásetinn ber tífalt úr býtum á við vinnumenn í sveit, og togaraeigandinn hundraðfalt á við sveitabóndann. Það er því ekki hægt að bera þetta kaupgjald saman, enda hefir reynslan sýnt, að auðæfi okkar Íslendinga eru úr djúpinu sprottin, þó að hitt verði að játa, að tryggasti forðinn sje í hinni ræktuðu jörð. Enda þarf ekki togaralaunin ein til samanburðar, því hv.þm. vitnaði í hlut smábátamanna vestra og gat þess, að þeir fengju alt að 1500 kr. fyrir 3–4 mán. Það er víðar hægt að afla sjer tekna en togurum. Þá var hv.þm. að tala um þá kúgun, sem verkalýðsfjelögin beittu í viðskiftum sínum við atvinnurekendur. Jeg gæti nú sagt frá miklu harðari kúgun frá hendi útgerðarmanna, ef jeg vildi fara að rifja þá ófögru sögu upp. Fjelagsskapur atvinnurekenda kúgar sína samherja engu síður, hvort sem þeir standa utan eða innan fjelagsskaparins. Hv. þm. veit það ósköp vel, að einstakir útgerðarmenn mega ekki semja upp á sitt eindæmi, þó að þeir vilji það.

Þetta er ekki rjett

. Jú, þetta er rjett. Samtök útgerðarmanna eru svo sterk, að þeim manni, sem brýtur þau, er ekki framar líft. Mjer er það persónulega kunnugt, að ýmsir útgerðarmenn, sem ekki voru í fjelagsskap atvinnurekenda, höfðu mikla löngun til að gera sjersamninga, en þeir þorðu það ekki og ljetu það í ljós við mig, í hálfyrðum að vísu. En þessa kúgun, sem atvinnurekendur beita við sína samherja, tel jeg miklu meiri og harðari en þá kúgun, sem verkalýðsfjelögin neyðast til að beita við meðlimi sína. Enda þurfti ekki að beita þá neinu harðræði í þessari deilu, því að skilningur manna á gildi samtakanna er orðinn það þroskaður, að þeim er ljúft að fylgjast að með fjelögum sínum. Hv. þm.N.-Ísf. (JAJ) talaði mjög mikið um þá menn, sem vinna á hans eigin skipum, og sjerstaklega þessa fjóra, sem eru í Sjómannafjelagi Reykjavíkur. Jeg veit að hv.þm. segir rjett frá viðskiftum sínum við þá, og að þeir ljeku þann skollaleik, að þykjast vilja vera á skipinu, ef Sjómannafjelagið samþ. það. En þetta sýnir ekkert nema það, að hægt er að blekkja menn eins og hv.þm.N.-Ísf., engu síður en hv.þm. Borgf. Sannleikurinn var sá, að þeir vildu ekki styggja húsbóndann, en óskuðu beinlínis eftir því, að við leyfðum þeim ekki að sigla fyr en friður kæmist á. Þá sagði hv.þm., að kröfur sjómannanna hefðu verið of háar. Jeg skal ekki fara inn á það, af því að það er þegar búið að skýra frá því, af hverju þær voru svona háar, og svo mikið er víst, að teljandi voru þeir sjómenn, er þótti of langt gengið. Þá fanst hv.þm. að till. sáttasemjara hefði verið boðleg í alla staði. Jeg skal ekki láta mig inn á það atriði, en svo mikið vil jeg segja, að hún náði skemmra en allir óskuðu, auk þess sem ýmislegt vantaði í hana, sem seinna kom fram hjá hæstv.forsrh. (TrÞ) og tekið var inn í samninginn. Þá fanst hv.þm. það undarlegt, að sjómennirnir skyldu ekki hafa gengið að þeirri sömu till. í janúar, sem þeir höfnuðu í desember. Við, sem erum orðnir það fullorðnir, að við munum sjálfstæðisbaráttu okkar Íslendinga við Dani, vitum, að þá var það metnaðarmál að taka ekki boði, sem einu sinni var búið að neita, og jeta ofan í sig kröfur sínar. Og það er svo mikið sjálfstæði enn þá í Íslendingum og íslenskum sjómönnum, að þeir gátu ekki gengið að till., sem þeir voru búnir að hafna áður. Það var þeim metnaðarmál. Ef til vill skilur hv.þm. það ekki, hvað það er að eiga metnað, en íslenskir sjómenn vita það vissulega. Hv. þm.N.-Ísf. sagði, að sanngjarnt væri að miða kaupið við það verð, sem á afurðunum væri á hverjum tíma. Þetta virðist ekki ósanngjarnlega mælt, af hálfu þessa hv.þm., sem einnig er útgerðarmaður. En hefir kaupið verið miðað við þetta? Nei, sú stefna hefir altaf ráðið hjá togaraeigöndum, að hásetarnir fengju ákveðin skamt, hvernig sem gengi. Sjálfum sjer ætla þeir að bera áhættuna, ef illa fer, og hinsvegar að hirða gróðann, þegar vel gengur. Frá þessari stefnu hafa útgerðamenn aldrei hvikað.

En dómurinn? Eftir hverju mundi hann fara?

. Hann mundi fara eftir vilja hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh), ef hann tórði, því að hann mundi varla láta undir höfuð leggjast, ef jeg þekki hann rjett, að beita sínum kringlóttu til að koma fram vilja sínum, ef annað ekki hrifi.

Á hv.þm. við það, að jeg mundi múta dómnum?

Jeg get ekki gefið hv. 2. þm. G.-K. trúna. Hann trúir því, að ef dómur hefði gert um málin í síðustu kaupdeilu, þá hefði ekki komið til verkfalls. Jeg held það gagnstæða. Og báðir erum við jafn ófróðir um það, hvað orðið hefði, og getum hvorugur um það dæmt. Það má vel hugsa sjer, að dómur hefði gert um málin eins og sáttasemjari. Nú var till. hans feld, og þar sem leyfilegt er að gera verkfall eftir frv., hefði verkfall orðið eftir sem áður. Hv. þm.N.-Ísf. skýrði frá því, hvaða kaupgjald hefði verið á þeim togara, sem hann stendur fyrir. Mjer kemur ekki til hugar að rengja þenna hv.þm. um, að hann skýri rjett frá, en eftir því, sem honum segist frá, skilst mjer, að hásetar á hans skipum hafi haft vinnu óslitið alla tólf mánuði ársins. Og mánaðarkaup þeirra var 338 kr., eða lítið eitt hærra en meðalkaup á togurum árið 1927. Þetta styrkir mig í þeirri trú, að við höfum reiknað rjett, og að meðalkaup togaraháseta á mánuði hafi verið 300 kr., miðað við 10 mánaða vinnu. Hv. þm.N.-Ísf. sagði, að jeg hefði sagt, að togararnir ættu að stunda þorskveiðar á sumrin. Þetta er ekki rjett. Jeg hefi aldrei sagt neitt í þessa átt. Mjer er það vel ljóst, að þessi tími, frá júlíbyrjun og fram í miðjan ágúst, er verst fallinn til þorskveiða, enda er hann notaður til þess að dytta að skipunum, ef þau fara þá ekki á síld. Mjer hefir því aldrei komið til hugar að áfellast útgerðarmenn fyrir það, þó að þeir gerðu togarana ekki út á þorsk yfir þennan tíma. Það er fjarri því. Jeg hefi þá svarað öllu verulegu í ræðu hv.þm.N.-Ísf., og skal því ekki fjölyrða frekar við hann. Jeg sje, að hv.þm. Dal. (SE) er ekki staddur í deildinni. Jeg get því hlaupið yfir hann, en jeg get ekki látið vera að segja það, að mig undraði það stórlega, að hann skyldi tjá sig fylgjandi þessu óskapnaðarfrv. Hann þykist þó vera í frjálslynda flokknum, en jeg fæ ekki sjeð, að það lýsi miklu frjálslyndi, að fylgja öðru eins frv. og þessu. En það er eins og sumir eigi minst af því, sem þeir guma mest af. Þá kem jeg að þeim, sem, eins og danskurinn segir, er í „Halen“ á hinum öðrum fylgjendum frv., hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh).

Er hann að fiska á Halanum

. Jeg býst við því, að hv. 1. þm. Reykv. (MJ) skilji hvað við er átt, og geti þreifað eftir skottinu, sem fyr, og sannfærst um, hvort það sje ekki allnærri honum. Jeg og hv. 2. þm. G.-K. höfum oft ræðst við áður, og höfum margt við hvorn annan að segja. Hann þykist vera vel fróður í þessum málum, en jeg verð að segja það, að það þarf brjóstheilindi til að koma og tala eins og þessi hv.þm. gerði, með jafnmikla syndabyrði á bakinu og hann hefir frá fyrri og síðustu kaupdeilum. Jeg hygg því, að honum væri fyrir bestu að svara ekki, þegar inn á það er farið.

Jeg læt Odd svara

. Þeir menn hafa sennilega nóg, sem svo ríkir eru, að þeir hafa ráð á að hafa hirðfífl í þjónustu sinni. Hv. 2. þm. G.-K. byrjaði ræðu sína með því að lýsa yfir því, að framtíðarhorfurnar væru alt annað en góðar. Jeg hefi áður skýrt frá því, hvernig við jafnaðarmenn litum á það mál, en með þessum ummælum skýrir hv.flm. frá viðhorfi útgerðarmanna til þess, og gefur fyrirheit um það, að þeir muni segja upp nýgerðum samningum. Jeg get ekki skilið þessi orð á annan veg. Það þarf auðvitað ekki að taka það fram, að það er með hag fósturjarðarinnar fyrir augum, að hann hugsar til slíks. Þá skýrði hv.þm. frá því, að við hefðum átt tal saman út af síðustu kaupdeilu. Jeg er nú svo gerður, að jeg get ekki fengið mig til að skýra frá því, sem einhver kann að segja við mig í „privat“-samtali. En þetta er satt. Við hittumst á götu og töluðum saman í kringum þrjá stundarfjórðunga. Og það kom margt fram í því samtali. Jeg er ekki sá ódrengur, að fara að skýra frá því, sem þessi hv.þm. sagði, en þá skildi jeg hug hans allan og sá, hvernig hann ætlaði að hegða sjer í kaupdeilunni. Það getur ekki verið annar en hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh), sem hv.flm. (JÓl) kallar hinn æstasta í hópi útgerðarmanna, því að hann er maður, sem hikar ekki við að spila svo hátt spil, að öllu þjóðfjelaginu stafi voði af, til þess að geta verið voðalega mikill maður!! Það er hann, sem heldur flokksmönnum sínum dyggilegast saman í öllum launadeilum, því að hann virðist vera svo voldugur peningamaður, eða ræður yfir svo miklu fje, að hann getur haldið þeim í járngreipum, til þess að þeir rjúfi ekki fylkinguna á meðan hann vill að deilan standi. Í fyrstu gat hv. 2. þm. G.-K. ekki haft persónuleg afskifti af síðustu kaupdeilu, vegna þess að hann hafði öðrum störfum að gegna, fór af landi burt nokkru eftir að samningar hófust, setti því annan mann í sinn stað. En á síðustu stundu mætti hann við samningana í veikindaforföllum þess manns, sem áður hafði mætt. Hann mun hafa skoðað sig sem einhvern frelsandi engil, eins og hann sjálfur mundi kalla það, og vilja láta líta svo út fyrir þjóðinni. Þessi staðgöngumaður hv.þm. starfaði að öllu leyti í sama anda og hann vildi vera láta, að samningagerðinni, en það var ekkert gert, sem afgerandi var fyrir lausn málsins, fyr en á síðustu stundu, hjá hæstv. forsætisráðherra. Með þessu móti heldur hv.þm., að hann geti spilað sig mikinn mann og sjer sje að þakka lausn deilunnar. En hinu ber ekki að neita, að hann er stórhættulegur fyrir þjóðfjelagið, þegar kaupdeilur eru á döfinni, því enginn einn maður á meiri þátt í því, að þær eru jafn langdregnar og raun er á orðin.

Jeg er hættulegur fyrir suma

. - Yfirleitt var það svo í þessum deilum, að hvorugur aðili vildi gera nokkra tilslökun, af því að menn vissu, að málið átti að ganga til miðlunar. Og jeg er hræddur um, að sáttasemjari hafi vitað, að till. hans hafi ekki átt miklum vinsældum að fagna hjá útgerðarm., og því hafi varfærnin verið helst til mikil frá hans hálfu. Þar með meina jeg, að sáttasemjari hafi óttast of mikið þá hörku, sem fulltrúar útgerðarmanna sýndu honum í samningunum, og það því ráðið mestu um, hvernig tillaga sú leit út, er hann bar fram. Hv. 2. þm. G.-K. vjek að því, að hlutaskifti gætu komið til mála í framtíðinni, en ekki á meðan hann rjeði óþvingaður. Jeg veit það, að hann vill skamta hásetum skarðan hlut, og að hlutaskifti komast ekki á, meðan hans andi svífur yfir vötnunum. Hann þarf ekki að upplýsa mig um það. En því verður ekki á móti borið, að það er rjettlátt að mörgu leyti, að hásetarnir taki sinn þátt í því, hvort vel eða illa gengur, og jeg er fyrir mitt leyti sannfærður um, að hlutur háseta hefði ávalt orðið stærri en verið hefir, ef slík regla hefði gilt um launakjörin. Hinsvegar verð jeg að játa, að núverandi fyrirkomulag er bæði ranglátt og vitlaust. Jeg skal nefna dæmi frá síðasta hausti. Skip hv. 2. þm. G.-K. er á veiðum vestur á Hala. Það fiskar svo að segja eingöngu ufsa, og lifrin gerir 195 föt. Upp úr ufsanum er minna að hafa fyrir útgerðina en ef um þorsk væri að ræða, en lifrarhlutur hásetanna var allmikill. Á sama tíma er annað skip á ísfiski. Lifrin gerir nú ekki nema 20 föt, en skipið selur aflann í Englandi fyrir 1800 pund. Útgerðin stórgræðir á þessari ferð, en hásetarnir bera langsamlega minna úr býtum en í fyrra tilfellinu. Svona er launagreiðslum við íslenska togaraútgerð vitleysislega fyrir komið. Hv. 2. þm. G.-K. sagði, að fulltrúar verkamanna segðu við sína menn: Þið semjið ekki. Hv. þm. veit auðvitað ekkert um það, hvað við segjum við verkamenn, en svo mikið get jeg sagt honum, að við segjum ekkert nema það, sem við höldum að sje rjett. En jeg gæti trúað, að þetta væri runnið út úr eigin höfði hv.þm. Hann hefir svo oft sjálfur viðhaft þessi orð við sína menn. Þá fór hv.þm. að reikna út það tap, sem sjómenn hefðu orðið fyrir vegna verkfallsins. Nú var vinnustöðvunin að meðaltali á skip 1½ mánuður, en þetta er tími, sem skipin að öllum jafnaði ganga á ísfisk, og þar með um leið nota til að búa sig undir vertíðina í Englandi. Ísfisksveiðarnar eru vanar að gefa hásetum 240 kr. á mánuði, svo að tap sjómannanna í þennan mánuð er alls 360 kr. í stað 1000 kr., eins og hv. 2. þm. G.-K. vildi vera láta. Miðað við aflabrögð tveggja síðustu ára, nemur kauphækkun háseta 500 kr. á ári, svo að hjer er óneitanlega um ábata að ræða fyrir þá, þrátt fyrir það vinnutjón, sem þeir hlutu af verkfallinu. Þrátt fyrir þetta hafa þeir haft hag af samningunum. Og meiri verður þó ávinningurinn, ef svo færi, að þessi samningur stæði eitt ár enn. Síðasta tilboð útgerðarmanna var 205 kr. á mánuði og 25 kr. lifrarþóknun, og við það hefði setið, ef sjómenn hefðu látið bilbug á sjer finna. Mismunurinn er því 9 kr. á mánuði og 3.25 á lifrarfati eða sem næst 325 kr. á ári á mann. Útreikningur hv.þm. er því bábilja ein. Þá segir hv.þm., að enginn dómstóll dæmi minna en þurftarlaun. Nú höfum við, þessir tveir menn og fleiri, deilt um þurftarlaun, og jeg býst við, að ef hv. 2. þm. G.-K. segði sín þurftarlaun eins og þau munu vera í raun og veru, að þá yrðum við ekki sammála um þau. Hversu velviljaður, sem hann vildi vera í garð sjómanna, tel jeg víst, að þau þurftarlaun, sem hann reiknaði þeim, yrðu fyrir neðan það, sem þeim væri samboðið, er telja sig menn með mönnum. Jeg býst við, að slíkur dómstóll sem þessi líti líkt á þetta og hann, og sje enga tryggingu fyrir, að svo verði ekki. Væri fróðlegt að láta hagfræðinga reikna út þurftarlaun sjómanna, sem verja besta tíma æfinnar í slítandi og heilsuspillandi erfiði. Landlækni telst svo til, að starfsorka togaraháseta endist í 20 ár að meðaltali. Eftir það sje hann farinn maður. Auk þess mætti í þessu sambandi taka tillit til þeirra mörgu, sem druknað hafa í köldum mar, og hinna, sem beðið hafa slys við þessa atvinnu. Alt þetta þarf að taka með í reikninginn, er reikna skal sjómanninum þau þurftarlaun, að hann þurfi ekki að verða þjóðinni til byrði vegna slits og slysa. Svo kom hv.þm. með þá kenningu, að verkföllin væru vopn verkalýðsforingjanna, en friðsamleg samtök vopn verkalýðsins. Eftir þessu geta verkföllin eigi verið friðsamleg. Nú vil jeg spyrja hann: Hvað getur friðsamlegra verið en framkoma sjómanna í síðustu kaupdeilu? Jeg held að víða mætti leita að svo friðsamlegri og prúðmannlegri framkomu, sem þó var bygð á festu og skilningi. Þar kom fram sá vilji, sem enginn dómstóll er megnugur að kæfa og engin völd geta bugað. Jeg hefi þegar minst á úrslit síðustu kaupdeilu og fer ekki út í þau nánar. En það skal jeg segja hv. 2. þm. G.-K. og öðrum í hans herbúðum: Þó að þeir kalli okkur æsinga-postula, skulu þeir vita það, að á bak við okkur standa þúsundir manna brynjaðir sterkum vilja og með fullum skilningi á því, að sá tími er kominn, að sú kúgaða stjett krefjist rjettar síns. Og sá tími kemur líka, að málsvarar hennar hjer í hv. deild verða ekki þrír, heldur margfalt fleiri. Mótstaða auðvaldsins gegn bættum kjörum alþýðunnar þýðir ekkert annað en harða sókn af hálfu verkalýðsins með þeim vopnum, sem honum eru gefin. Og jeg er sannfærður um það, að á móti frv. því, er hjer liggur fyrir, og stutt er af tveimur Framsóknarmönnum og sameinuðum Íhaldsmönnum, rís slík andúðaralda, að þess vænti jeg, að aldrei verði frv. þetta að lögum á þessu þingi, og það hljóti þá meðferð, að aldrei skjóti það upp höfði framar.

Magnús Jónsson Jeg hefi nú skrifað hjá mjer ýms atriði úr ræðum andstæðinganna, en af því að mjer finst ekki laust við, að þessi umræða sje farin að líkjast málþófi, býst jeg ekki við að verða mjög langorður. Það er ekki laust við, þegar maður lítur í kringum sig, að manni detti í hug sagan um djáknann, sem gekk til prestsins, þegar allir höfðu smátt og smátt tínst út úr kirkjunni, lagði kirkjulykilinn á altarishornið og hvíslaði að klerki: „Þjer lokið svo kirkjunni, prestur minn, þegar þjer eruð búnir.“ En jeg sje, að hjer sitja tveir skrifarar og skrifa sem ákafast, og á meðan svo er, finst mjer ekki úr vegi að segja nokkur orð í því trausti, að þau berist til þjóðarinnar, sem skrifað er fyrir. Jeg vil þá fyrst leyfa mjer að ávarpa stól hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) nokkrum orðum, því að nú er svo skipað hjer í hv. d., að menn verða eins að snúa sjer til stólanna eins og hv.þm. Hann talaði um málið á við og dreif, og var ekki gott að henda reiður á því, sem hann sagði, en þó heyrðist mjer hann vera málinu andvígur. Hann kvaðst ekki vilja setja upp dómstól, sem ekki væri trygging fyrir að yrði hlýtt. Það má vera, að ekki sje fullkomin trygging fyrir því, en þess verður að gæta, að oft eru settar upp stofnanir, sem tvísýna er á í fyrstu, hvernig reynist, í von um að þær gefist svo vel að þær ávinni sjer traust. Og af því að jeg veit, hversu miklu betri þessi dómstóll yrði, ef hann hefði traust beggja aðilja, þykir mjer leitt að lagst skuli vera á móti honum af svo mikilli óbilgirni og óvild. Annars greinir okkur hv.þm. V.-Ísf. meira á um leiðir en takmark. Hann sagði, að hjer væri aðeins um ósk að ræða frá öðrum aðilja. Nú er hv.þm. kunnugt um, að þegar rætt hefir verið um gerðardóm hingað til, hafa báðir aðiljar verið honum jafnandvígir. Þetta er eðlilegt. Menn hafa haldið, að þeir græddu á baráttunni, sem dómnum er ætlað að taka fyrir. Hefði jeg ekki verið búinn að frjetta um afstöðu jafnaðarmanna nú, hefði jeg ekki treyst mjer til að segja um, hvorir yrðu málinu andstæðari. Jeg hefði fremur getað trúað, að það yrðu atvinnurekendur. Verkamenn segjast hafa borið sigur úr býtum í þeim deilum undanfarið, sem jafnaðar hafa verið fyrir atbeina þess opinbera. Atvinnurekendur ættu því að vera slíkum dómi móthverfir. En nú hefir einn þeirra atvinnurekenda, sem mest ber á hjer á landi, rjett fram höndina til sátta með flutningi þessa frv., og annar lýst fylgi sínu við það. Og jeg fyrir mitt leyti vil, að þetta tækifæri verði notað. Jeg veit ekki, hvort vinnuveitendur verða siðar jafnfúsir til friðsamlegra lausna á kaupdeilum og nú, ef þessari útrjettu hendi verður hafnað. Hv. þm. V.-Ísf. sagði, að ekki væri rjett að þriðji aðiljinn, ríkið, feldi dóm um mál þessara tveggja aðilja. Til þess er heldur ekki ætlast. Fyrst skal reyna sættir og allar samkomulagsleiðir. Það er ekki meiningin að sleppa öllum sáttatilraunum, enda væri það óheppilegt. En dómurinn er bein hvöt fyrir báða aðilja að komast að samkomulagi sjálfir, án þess að láta hann skera úr. Það er ávalt dálítið undir hælinn lagt, hvernig hann verður, og því líklegt, að hvorugir vildu eiga undir því. Það er t. d. eigi ávalt auðvelt að fá menn til að gefa tekjur sinar upp til skatts, en þó taka flestir þann kostinn heldur en að eiga undir því, að þeim verði áætlaður skattur. Hv. þm. lagði áherslu á, að ríkið ætti að vera milligöngumaður í slíkum deilum. Þessu er jeg alveg sammála, en til þess er einmitt gerðardómur ágætt ráð. Hann nefndi aðra aðferð, er hann teldi betri en þá, er frv. leggur til, sem sje þá, að aðiljar sjálfir nefni svo og svo marga menn í dóminn og svo sje skipaður einn oddamaður. Frv. í þessa átt kom fram hjer á þingi frá Bjarna heitnum Jónssyni frá Vogi, en var ekki vel tekið. Enda verð jeg að segja, að sú skipun er ekki heppileg, því að þá eru þeir stríðandi herir beggja aðilja sterkastir í dómnum. Hv. þm. sagði ennfremur, að ráð til að jafna kaupdeilur fyndust ekki alt í einu, heldur þyrftu að þróast og þroskast. Þessu er jeg sammála. Jeg held að mönnum myndi smátt og smátt skiljast, að þessar deilur á að jafna með gerðardómi, en ekki með afli hins sterkara. Þessi þróun fæst aldrei, ef aldrei er lagt af stað. Seinni partur ræðu hv.þm. voru almennar hugleiðingar um ástandið á jörðinni, og niðurstaða hans var sú, að til þess að gerðardómar gætu verkað, þyrftu allir að verða bræður og vinir. Yfirleitt hafði hann ekki trú á gerðardómi fyr en kominn væri nýr himinn og ný jörð. Það var því hann sjálfur, sem var í dómsdagshugleiðingum, en ekki við „aðventistarnir“, er hann nefndi svo. En ef nýr himinn og ný jörð risi, þyrfti hvorki gerðardóm nje margt af þeim lögum, er nú gilda, en því miður þarf nú víst ekki að gera ráðstafanir út af slíku á þessu þingi. Hv. þm. Ísf. (HG) talaði langt mál og snjalt, en ekki mun jeg þó fara mikið út í þá ræðu hans. Hann sagði, að verkföll væru alveg bönnuð með frv., en dró þó nokkuð úr þeim ummælum sínum, er hann fór að færa fram rök sín. Hann sagði sem sje, að ef verkföll væru ekki bönnuð eftir að dómur er fallinn, þá væru þau samt tilgangslaus. Þetta er nú talsverður munur. Gildi frv. liggur einmitt í því að nema burtu ástæðuna til að gera verkbann og verkfall. Með því er gert ráð fyrir því, að gerðardómurinn reynist vel, því væri hann ranglátur, væri hann verra en ekkert. Og því er mikið unnið, þegar óhlutdrægur dómur, sem hefir aðgang að öllum gögnum, er búinn að kveða upp úrskurð um það, hvað kaupið eigi að vera. Við skulum segja, að úrskurður fjelli þannig, að verkamenn væru ánægðir, en vinnuveitendur óánægðir og vildu ekki gera út togarana. Þeim myndi beinlínis ekki haldast það uppi vegna almenningsálitsins, og sama gildir um hvorn aðiljann, sem er, sem skirrist við að hlíta dómi, er almenningur telur rjettan. Það er samviska þjóðarinnar, sem þar skerst í leikinn. Þegar friðarsamningarnir í Versölum stóðu yfir, sagði Rantzau, fulltrúi Þjóðverja við Bandamenn: „Þið getið boðið okkur hvað sem þið viljið, en samviska heimsins þolir það ekki til lengdar.“ Þetta þótti nú „slagorð“, en þetta hefir reynst rjett. Ef dómstóllinn fær gildi yfirleitt, þá kemur rjettarmeðvitund almennings til skjalanna og gefur dómnum afl. Hv. þm. Ísaf. hóf víst ræðu sína á lofsyrðum í minn garð fyrir það, að jeg hefði sagt um jafnaðarmenn, að þeir stæðu jafnan í brjóstfylkingu þeirra manna, er hefja vildu mannkynið til meiri menningar og þroska. Út af þessu datt mjer í hug ritdómur, sem Þórhallur heitinn biskup, sællar minningar, birti eitt sinn í Kirkjublaðinu. Blaðið var litið eins og menn muna, enda varð þessi snjalli rithöfundur oft að takmarka sig. Hann hafði líka sjerstakt lag á því að segja meiningu sína í fáum orðum, svo að mörgum varð minnisstætt. Í þessari ritfregn var fyrst nefnt nafn bókarinnar, stærð hennar o. fl. eins og venja er til. En svo kom ritdómurinn, sem hljóðaði svo: „Besta bók, sem út hefir komið á íslensku um þetta efni - segir höfundurinn í formálanum.“ Jeg sagði aldrei annað en það, að jafnaðarmenn teldu sig leiðtoga, vildu láta trúa því að þeir væru að leiða mannkynið til hærra menningarstigs. En jeg sagði annað lof, sem hv.þm. hefði mátt minnast, og það var lof mitt um íslenska verkamenn Og þau lofsyrði voru engir gullhamrar, heldur almenn sannindi, sem svo margir hafa sagt og eru alviðurkend. All-langur kafli í ræðu hv.þm. Ísaf. voru almennar hugleiðingar hans um bein og bitlinga, og skil jeg satt að segja ekki, hvað það kom þessu máli við, sem hjer liggur fyrir til umræðu. Nema af ástæðan væri sú, sem fleygt hefir verið upp á síðkastið, að mjög væri tekin að spillast sambúðin á kærleiksheimili stjórnarflokkanna. Þetta minnir á sambúðina á öðru heimili. Þar bjuggu tvær fjölskyldur í sömu baðstofunni, en til þess að þær hefðu sem minst saman að sælda, var hafður tveggja stunda munur á klukkunni. Önnur fjölskyldan fór 2 stundum á undan hinni á fætur, borðaði 2 stundum fyr og gekk líka til hvíldar 2 stundum fyr á hverju kvöldi. Jeg hugsa mjer, að eitthvað þessu líkt sje ástandið í stuðningsflokkum stjórnarinnar, að eitthvað sje farið að slettast upp á vinskapinn þar. Því að tala um bitlinga í herbúðum núverandi stjórnar, finst mjer ærið náskylt því að nefna snöru í hengds manns húsi. Annars vildi jeg spyrja hæstv.forsrh. (TrÞ), úr því við höfum þá ánægju að hafa hann þessa stundina hjer í hv. deild, hvort hann ætli ekki að tala í þessu máli. Mjer virðist það undarlegt, að við hinir sjeum að deila dag eftir dag um mál, sem allir viðurkenna að snerti mjög alla þjóðina, en hæstv. stjórn steinþegi og láti ekki sjá sig nema með höppum og glöppum í deildinni. Vildi jeg því leyfa mjer að beina þeirri áskorun til hæstv.forsrh., að hann skýrði frá, hver væri afstaða stjórnarinnar í þessu máli. En þetta var nú aðeins útúrdúr, sem jeg vænti þó að tekinn verði til greina á hærri stöðum. Hv. þm. Ísaf. vildi bauna því á okkur Íhaldsmenn, að fyrverandi stjórn hefði verið einhver sjerstök bitlingahít. Jeg get ekki kannast við, að svo hafi verið, og veit ekki heldur til, að hjá fyrverandi stjórn hafi verið um aðra bitlinga að ræða en þau störf, sem æfinlega þarf að ráðstafa, svo sem endurskoðun landsreikninga, endurskoðun við Landsbankann og eftirlit með opinberum sjóðum. En þetta er ekkert annað en venjuleg störf, sem löggjöfin gerir ráð fyrir að unnin sjeu, og ættu því að rjettu lagi alls ekki að kallast bitlingar. En síðan núverandi hæstv. stjórn hófst til valda, hefir alveg keyrt um þverbak í þessu efni. Þar er ekki aðeins um hin lögskipuðu endurskoðunarstörf að ræða og önnur störf, er áður þektust, heldur hafa verið stofnuð ný og óþörf embætti, hrófað upp allskonar nefndum, sumum alóþörfum, en þó vel launuðum, og alt er þetta gert til þess að þóknast hinum marglitu stuðningsmönnum og vikadrengjum hæstv. stjórnar. Það væri annars gaman að fá að vita með sannindum, hvað mörg þau eru þessi störf, sem bæst hafa við í tíð núverandi stjórnar. Annars er jeg sammála hv.þm. Ísaf., að starf hans, t. d. í ríkisgjaldanefndinni, er ekki rjett að nefna bitling. Þetta orð á aðeins við um þá styrki, sem lítið eða ekkert aukastarf krefja. Og vil jeg þá í því sambandi taka það fram, svo það heyrist þó að minsta kosti einu sinni hjer í hv.þd., að fjölda mörg af þessum störfum, sem nefnd eru einu nafni bitlingar, eru að rjettu lagi ekki annað en nauðsynleg störf, sem unnin eru fyrir borgun, sem oft og einatt er alls ekki rifleg, samanborið við starfið. Hitt er annað mál, að sum þessi störf eru misjafnlega unnin. Og um ríkisgjaldanefndina er það lakast, að hennar störf eru hvorttveggja í senn hroðvirknisleg og illa unnin. Sú nefnd hefði þó eflaust getað orðið að miklu gagni, ef hún hefði vandað starf sitt betur. Sem dæmi þess skal jeg benda á, að í skýrslu hennar eru færðir langir dálkar um margskonar útgjöld, sem saman eiga, en þessir dálkar eru ekki lagðir saman. Ef t. d. 100 menn vilja sjá hverju þessi útgjöld nema, þarf að leggja þessa dálka saman hundrað sinnum, af því að nefndin hefir ekki hirt um að framkvæma þetta verk einu sinni. En slíkt er óþarfa fyrirhöfn fyrir þá, sem nota vilja skýrsluna. Að jeg ekki nefni aukaatriði eins og það, að Jónas er talinn á undan Jóni, sem einhver gamansamur náungi hefir getið sjer til, að væri gert til þess að fela hæstv. dómsmálaráðherra. Auk þess er þar sagt villandi til um tekjur sama hæstv. ráðherra. Sýnast þær lægri en þær voru. Jeg skal ekki segja, hvort háttv.þm. Ísaf. ber ábyrgð á þessum frágangi á skýrslunni, en það er vont, að góðu starfi skuli hafa verið spilt fyrir svona smávægilega handvömm. Hv. þm. Ísaf. fann ástæðu til þess að salla því á mig, að jeg hefði engin bein núna sem stendur. Það er nú nýtt að heyra þetta um mig, sem einu sinni var sagt um af andstæðingum mínum, að sett hefði met í bitlingum. Reyndar sannaðist það þá, að sá sem þetta sagði, hjelt að jeg hefði launuð störf, sem jeg ekki hafði. En hann vildi samt ekki láta sig, frekar en úlfurinn í dæmisögunni, sem rjeðist á lambið. Lambið sagðist ekkert hafa unnið til saka. „Það er sama, það var þá hann faðir þinn,“ sagði úlfurinn og át lambið. Hv. þm. gaf líka í skyn, að jeg hefði nýlega tapað máli. Þetta er rjett. Jeg leit svo á, að þegar Alþingi kaus mig í bankaráð Landsbankans, með ákveðinni þóknun til ákveðins árabils, þá gæti næsta þing ekki vikið mjer frá, fyr en ráðningartími minn væri úti. Mjer fanst nauður reka til, að gefa dómstólunum kost á að dæma um þetta atriði. Jeg var sannfærður um, að jeg hefði á rjettu að standa, og jeg er jafn sannfærður um það enn. En samt vefengi jeg ekki dóm hæstarjettar. Þetta sýnir ekki annað en það, sem allir vita, að blindur er hver í sjálfs síns sök. Þetta er einmitt eitt ágætt dæmi um nauðsyn þess, að láta dómstóla skera úr vafamálum. Hv. þm. (HG) hefir ef til vill álitið rjettara af mjer, að jeg hefði setið fyrir bankastjórunum á strætum og gatnamótum og slegið af þeim hattinn eða ógnað þeim á annan hátt, svo þeir þyrðu ekki annað en að borga mjer launin. Þá aðferð þekkja þeir sennilega betur, þessi hv. leiðtogar alþýðu, sem trúa á hnefarjettinn sem þá einu og rjettlátustu úrlausn allra mála. Jeg kaus þá aðferðina, að láta dómstólana skera úr, í stað þess að láta ofríki aflsmunar ráða. Þá kem jeg að auðum stól samþm. míns, hv. 2. þm. Reykv. (HV). Hann lagði út af því, að þingsaga mín hefði sýnt, að jeg hefði ekki verið hlutlaus þegar dæmt hefði verið um mál verka- lýðsins. Þegar tveir deila, er náttúrlega erfitt að segja, hver sje hlutlaus og hver ekki. Það fer sennilega líkt fyrir þeim og kerlingunum sem sögðu: klipt er það - nei, skorið er það, heillin! En þó skal jeg minna á það, að þegar togaravökulögin voru hjer á ferðinni í fyrstu, þá var jeg meðmæltur óskum sjómanna um 6 stunda hvíld á sólarhring. Og jeg hefi jafnan fylgt kröfum verkamanna, á meðan þær voru sanngjarnar og á rökum bygðar. Jeg vildi tryggja sjómönnum vissa hvíld á sólarhring. En þegar fara átti að færa sig lengra og lengra upp á skaftið og heimta meiri hvíld á sólarhring, þá gat jeg ekki lengur fylgst með. Jeg hefi í þessari deilu staðið mitt á milli öfganna frá báðum hliðum, og það kalla jeg hlutleysi. Þá varð þeim báðum skrafdrjúgt um það, hv. 2. þm. Reykv. og hv.þm. Ísaf., að einn aðalgalli frv. væri sá, að vantaði grundvallarlögin til þess að dæma eftir. Þetta er að sumu leyti satt, en eftir mínu viti á það ekki á neinn hátt að þurfa að gera starf dómsins ómögulegt. Dómurinn á að skapa hefð og venju í þessu, en slík hefð getur orðið bindandi eins og lög. Jeg hefi látið fróða menn segja mjer það, að t. d. enskir dómstólar byggi mjög á hefð, og það er víst, að þeir vitna mjög í eldri dóma. Og í mörgum viðskiftamálum Englendinga er alls ekki um nein lög að ræða, sem dæmt er eftir, heldur viðskiftavenjur. Reglan er því sú, í því gamla menningarlandi, að alloftast byggja dómstólarnir dóma sína á eldri dómum, en vitna mjög sjaldan í lög. Ensku dómstólarnir hafa því skapað rjettarfarið í landinu; þeir hafa skapað hefð í staðinn fyrir lög. Og þetta sama ættum við að reyna. Og jeg hefi þá trú, að það mundi takast, að þessi dómstóll skapaði heilbrigða hefð, sem byggja mætti á, er stundir líða. Hitt nær vitanlega ekki neinni átt, að dómurinn eigi að helminga kröfurnar. Hv. 4. þm. Reykv. (SÁÓ) lýsti því, hvernig málspartarnir spentu oft kröfur sínar út yfir sanngirni, til þess að meðaltalið yrði þeim sem mest í vil. Sagði hann um kröfur vinnuveitenda, að þær væru „regindjúpt fyrir ofan alla sanngirni“, og má þá gera ráð fyrir ámóta öfgum hjá hinum aðiljanum, að kröfur verkamanna verði þá himinhátt fyrir neðan alla alla sanngirni. Við getum bara hugsað okkur kröfurnar nógu vitlausar á bága bóga: að vinnuveitendur t. d. heimti að verkamenn borgi með sjer 500 krónur á mánuði, þegar verkamenn setja upp 1000 króna kaup á mánuði. Hvaða skynsemi væri að hleypa slíkri vitleysu af stað, með því að taka upp þá venju, að helminga slíkar kröfur? Nei, hjer er um að ræða að dómurinn fái þau gögn í hendur, sem hann þarf til þess að fella dóminn eftir. Hann verður að gera sjer ljóst, hvaða þurftarlaun verkamenn verða að hafa, til þess að sjá sjer og sínum farborða, og hinsvegar að rannsaka hag og rekstur útgerðarinnar, svo að upplýst verði, hvaða kaup atvinnureksturinn geti greitt, án þess að honum sje stefnt í voða. Og þessi rannsókn verður að framkvæmast án tillits til þess, hvaða kröfur aðiljar hafa gert. Og jeg hefi þá trú, að ef sanngjarnir menn og vitrir veljast í dóminn, þá muni þeim takast að skapa heilbrigða venju til þess að fara eftir. Hv. 2. þm. Reykv. sagði eitthvað á þá leið, að það væri svo sem ekki hann eða aðrir leiðtogar verkalýðsins, sem skapað hefðu andúð gegn frv., því á fyrsta fundi, sem haldinn var til þess að ræða þetta mál, hefðu sjómennirnir sjálfir risið upp úr sætum sínum, hver á fætur öðrum, og lýst sig mjög andvíga þeim þvingunarráðstöfunum, sem fælust í frv. Þetta er ekkert að marka, því að þetta mál er alls ekki nýtt að þessu sinni. Jeg man t. d. eftir því, að þegar gerðardómsfrv. Bjarna frá Vogi var hjer á ferðinni, þá var jeg boðinn af Jóni Baldvinssyni á fund í Bárunni, þar sem mál þetta átti að ræðast. Þá voru margir verkamenn á báðum áttum til þess að byrja með, en hv. 2. þm. Reykv. útskýrði málið, sagði að það væri skylda verkamanna að vera á móti frv., og mjer varð það þá strax ljóst, að hann vann mikið á með ræðu sinni, að snúa hugum verkamanna frá frv. Og um þetta er ekkert að segja. Það vita allir, hvað æstir og málsnjallir leiðtogar hafa mikil áhrif á kjósendur sína. Alþingisrímurnar lýsa áhrifum ræðu Hannesar Hafstein þannig: Hornstrendingum heldur brá, hvítnuðu þeir í framan: Kjósum Hannes Hafstein þá hrópuðu allir saman, - og þeir kusu svo Hannes. Ef hv.þm. jafnaðarmanna hefðu lagt með frv., efast jeg alls ekki um, að annað hefði orðið upp á teningnum. Þá hefðu í hinum einstöku verkalýðsfjelögum verið samþ. áskoranir til Alþingis um að hraða þessu nauðsynjamáli. Þá kem jeg að löngum kafla í ræðu sama hv.þm., er gekk að mestu út á það, að engin takmörkun væri sett af hálfu löggjafarvaldsins fyrir fjáröflun kaupmanna; þeir væru sjálfráðir um verðlagið á vörum sínum. Jeg hefi áður minst á verðlagsnefndina, sem hjer starfaði fyrir nokkrum árum, og jafnaðarmenn voru mjög ánægðir með. En þegar hjer er stungið upp á annari verðlagsnefnd, þá á hún að vera þessi dæmalaus ófreskja. En um verðlag kaupmanna er það að segja, að þeir eru þar ekki einráðir, jafnvel þótt engin verðlagsnefnd sje. Það er annar aðili, sem þá ræður verðinu, og hann má sin mikils, sem sje hin frjálsa samkepni. Hún setur vægðarlaust hámarksverð á hverja vöru. Og það er þá fyrst, þegar eitthvað hindrar þessa frjálsu samkepni, að hætta verður á því, að kaupmaðurinn verði of einráður yfir verðinu. Annars sje jeg mjer ekki fært að fara eins langt út í ræðu hv. 2. þm. Reykv. eins og þó hefði verið ástæða til. Einkennilegt þótti mjer, er hann var að tala um, hvernig dómurinn ætti að vera skipaður. Hann sagði, að annarsvegar stæðu 2000 menn, en hinumegin aðeins 20, og eftir þeim hlutföllum ætti að velja í dóminn. Þetta veit jeg nú að hv.þm. hefir sagt gegn betri vitund. Mjer er sama hvort það er einn aðili móti miljón, ef þessir 2 aðiljar, sem deila, eru svo sterkir, að þeir geta látið þjóðfjelagið leika á reiðiskjálfi, þá kemur það ekki málinu við, hvort það eru margir annarsvegar en fáir hinumegin. Deilan verður að jafnast með jöfnum mannafjölda hvors aðilja, enda getur aldrei verið um samkomulag að ræða, ef fleiri menn eru kvaddir í dóm frá öðrum aðilja. Það er sama og að siga 100 mönnum móti einum og kveða svo upp þann úrskurð, að sá hafi rjett, sem sigrar. Þá sagði hv. sami þm. (HV), að jeg hefði mikið rætt um skaðsemi verkfalla. Þetta er satt, jeg benti á, að verkföll væru alla jafnan til skaða fyrir þjóðfjelagið, og þetta játa þeir líka, hv. leiðtogar verkalýðsins. Hv. 4. þm. Reykv. (SÁÓ) sagði það berum orðum, að því væri alls ekki að neita, að margt verðmæti færi í súginn af völdum verkfalla. En að jeg hafi talað þar fyrir utan um skaðsemi verkfalla, því mótmæli jeg. Jeg hefi altaf verið með því, að verkamenn næðu rjetti sínum, og þykir vænt um, að þeir hafa fundið þetta vopn, verkföllin, til þess að knýja fram kröfur sínar, þegar á að beita þá óbilgirni. En þeim kröfum eiga verkamenn að fá framgengt án verkfalla og þess tjóns, sem af þeim leiðir. Verði frv. þetta að lögum, fá þeir allar þær kröfur sínar fram án bardaga, sem er stilt í hóf og eru viðurkendar rjettmætar, að dómi góðra manna og viturra. Hitt er líka auðsætt, að báðir aðiljar út af fyrir sig eru verst færir til þess að dæma um sínar eigin kröfur. Að ekkert geti skorið úr þessum deilum nema vald, eins og hv. 2. þm. Reykv. segir, er vitanlega fjarstæða. Jeg er á móti því, að hnefarjetturinn ráði, og vil að slíkur draugur sje kveðinn niður, enda vona jeg, að slíkt takist von bráðar. Í þessu máli á sanngirnin að dæma - og sigra. Það verður affarasælast fyrir alla þjóðarheildina. Hv. 4. þm. Reykv. hafði það helst út á dóminn að setja, að hann mundi dæma útgerðarmönnum í vil. En slík staðhæfing er eins og hvert annað fleipur og sleggjudómur, sem gripið er til, þegar öll rök eru þrotin. Það var á honum að skilja, að hv. 2. þm. G.-K. og aðrir útgerðarmenn, kæmu með nokkrar kringlóttar, og mútuðu dómnum, en slík aðdróttun er ósæmileg og ætti ekki að heyrast af vörum þm. á hinu háa Alþingi. Jeg fyrir mitt leyti er sannfærður um, að dómurinn mundi altaf dæma rjett. En ef dómi hans hallaði eitthvað, þá tel jeg sennilegra, að hann mundi í flestum ef ekki öllum tilfellum fremur ívilna verkamönnum en útgerðarmönnum. Og þetta byggi jeg á því, hvernig jeg hugsa mjer, að dómurinn mundi skipaður. Jeg geri t. d. ráð fyrir, að í honum verði embættismaður, og hans „tendensar“, - svo jeg noti nú útlent orð, eins og þessi hv.þm. (SÁÓ) - mundu eflaust stefna í þá áttina, að verkamenn fengi hærra kaup, því um leið væri það stuðningur embættismönnum í þeirra eigin kauphækkunarkröfum. Nú, það mætti líka hugsa sjer, að kaupmaður ætti sæti í dómnum. Hann mundi eflaust styðja rjettmæta kröfu verkamanna um hærra kaup. Með því býst hann við, að atvinna sín batni, er kaupgeta verkamannsins eykst. Það er því hagur allra, að verkamaðurinn sje ekki illa launaður. „The Gospel of high wages“, sem Ameríkumenn tala um, er ekki tóm ímyndun. Hátt kaup verkamanna er öllum til góðs, nema rjett þeim í svip, sem eiga að greiða það. Og þeir yrðu hjer ekki dómarar. Með þessu er jeg ekki að segja, að dómurinn hljóti að verða háður eigin hagsmunum að meira eða minna leyti. En ef persónuleg áhugamál dómenda komast inn í dóminn, þá tel jeg sennilegra, að það verði verkamönnum fremur í vil en útgerðarmönnum. Þó að margt sje eftir að athuga af því, sem komið hefir fram í umr. á móti þessu frv., þá ætla jeg samt að láta hjer staðar nema að sinni. Andstæðurnar eru bæði stórar og miklar hjá andstæðingum frv. Sumir tala um nýja jörð og nýjan himinn. Það væri náttúrlega æskilegt, að sá draumur rættist, en því miður verður það varla á þessu þingi eða þeim næstu. Aðrir vilja láta knje fylgja kviði, og heimta að hnefarjetturinn ráði. Við hinir syndum mitt á milli. Við viljum ekki, að aflið ráði, heldur óskum við, að góðir menn og vitrir greiði úr þeim snurðum, sem ávalt hljóta við og við að hlaupa á í sambúð mannanna.

Bjarni Ásgeirsson Þessi umr. hefir nú farið svona nokkuð á víð og dreif, enn sem komið er. Þess vegna vona jeg, að mjer fyrirgefist, þó að jeg taki lítilsháttar hliðarhopp, áður en jeg geri grein fyrir atkv. mínu. Þó skal jeg taka það strax fram, að jeg ætla ekki að hjálpa hv. 1. þm. Reykv. (MJ) til þess að gera umr. þessa að eldhúsdegi. Annars finst mjer, að engan þurfi að furða, þó að umr. fari á víð og dreif, þegar um jafn kynlegan kvist er að ræða og frv. þetta, er stendur rótum djúpt í mestu vandamálum þjóðarinnar. Þess vegna finst mjer ekki nema eðlilegt, þó að hv. jafnaðarmenn noti tækifærið til þess að skýra afstöðu sína til atvinnumálanna, er svo mjög snertir afkomu þess flokks, sem þeir eru fulltrúar fyrir. En þó að umr. um þetta mál verði sennilega bráðum lokið, þá heldur hún samt áfram, því að næsta mál á dagskrá, sem er till. jafnaðarmanna um rannsókn á rekstri útgerðarinnar, er nákvæmlega sama eðlis. Bæði málin eru tilraun tveggja aðilja að ráða bót á böli, sem hjer er um að ræða, og allir eru í raun og veru sammála um, að verkföll og verkbönn sjeu þjóðarböl. Hv. jafnaðarmenn í þessari deild hafa mikið talað um það, hversu dýrmæt guðsgjöf verkföllin væru. Verður því að vísu ekki neitað, að þau hafa nokkru áorkað til hagsmuna fyrir verkalýðinn, og veitt honum styrk og stuðning í baráttunni fyrir bættum lífskjörum. Hafa þau smátt og smátt skapað verkalýðnum aðstöðu sem algildum aðilja í kaupdeilum öllum, og ber að taka þetta til greina. Á hinn bóginn verður því heldur ekki neitað, að reynslan hefir ávalt orðið sú, að þeir, sem á yfirborðinu hafa sigrað í slíkum kaupdeilum, hafa í rauninni beðið margfalt meira tjón en því nemur, sem áunnist hefir í hverju einstöku tilfelli. Þetta er í sjálfu sjer ofur eðlilegt, og er engin ástæða til að ætla, að út af þessu bregði í framtíðinni. Það hlýtur því að vera óskift áhugamál allra, sem láta sig nokkru skifta afkomu íslenskra atvinnuvega á komandi tímum, að eigi þurfi að grípa til slíkra úrræða, sem verkfalla eða verkbanna. Verkföllin eru bitur vopn og handhæg í mörgum tilfellum, en sem best væri að þurfa eigi að grípa til. Um þetta atriði býst jeg við, að flestir sjeu á einu máli. Hvað frv. því viðvíkur, sem hjer er til umræðu, þá get jeg ekki talið það lýti á því, þótt það geri ráð fyrir, að verkföll og verkbönn eigi sjer stað í framtíðinni, en hitt væri þó æskilegra, að það tækist að skapa það ástand, sem gerði allar slíkar ráðstafanir óþarfar. Jeg á hjer við það, að menn kæmu sjer niður á haldbetra fyrirkomulag á atvinnurekstri þjóðarinnar, einkum þeim stórtækari, svo sem togaraútgerð, og jeg vil síðar gera frekari grein fyrir, að slíkt fyrirkomulag er til, og gegnir það furðu, að menn skuli ekki hafa tekið það til athugunar í sambandi við þetta mál. Og jeg vil taka það fram þegar, að jeg álít þetta frv. enga lausn á þessu máli. En jeg get virt þann vilja og viðleitni, sem liggur að baki þessa frv. Mönnum er það ljóst, að hjer verður eitthvað til bragðs að taka, til þess að firra atvinnuvegina því böli, sem slíkar kaupdeilur valda. En misskilningurinn liggur í því, að sökinni er skelt á þá menn, sem aðild eiga í deilunum, í stað þess að gagnrýna skipulagið. Og það er ekki hinn minsti vafi á því, að það er skipulagið, sem er orsök allra þessara vandræða. Þess vegna er hin eina endanlega lausn breytt skipulag. Hinsvegar miðar þetta frv. að því einungis, að lappa upp á úrelt og óhæft skipulag. Er einsætt, að slíkt er ekki til frambúðar. Gallar skipulagsins munu ávalt fylgja því eins og skugginn manninum. En þó er ekki með öllu ómögulegt að finna megi ráð til að draga úr þessum göllum, og hefir nokkuð verið gert í því skyni. Má þar nefna milligöngu sáttasemjara samkvæmt lögum frá 1925. Í öðru lagi lögfestan gerðardóm eða vinnudóm, eins og frv. þetta gerir ráð fyrir. Slíkt getur að vísu orðið til þess að milda stjettabaráttuna í bili, en ekki meira. Alt eru þetta aðeins bætur á gamalt fat. Eina varanlega lausnin er, eins og jeg hefi tekið fram, að gerbreyta skipulaginu. Og það mun sannast, að sú verður framtíðarúrlausn þessa máls. Það hafa fallið þung orð á báða bóga í sambandi við kaupdeilu þá, sem nú er nýafstaðin, og í sambandi við þetta frv. Málið hefir verið rætt, bæði utan þings og innan, af miklum alvöruþunga og áhuga. Ræður að líkindum, að í slíku alvörumáli, sem um leið er hagsmunamál alls þorra manna, hafi mörg orð fallið, sem betur væru ótöluð, og sem lítt eru til þess fallin að glæða sáttahug aðilja deilunnar, hvors gagnvart öðrum. Jafnaðarmenn hafa verið kallaðir æsingaseggir og borið á brýn, að þeir eyðilegðu alla friðsamlega starfsemi, spiltu vinnufriðnum í landinu og vildu jafnvel atvinnuvegi landsins feiga, til þess að geta sjálfir síðar fleytt rjómann af öllu saman. Þessar ásakanir eru, sem betur fer, órjettmætar og óverðskuldaðar. Meðan þessum málum er svo háttað, að tvær stjettir manna, sem þó geta ekki án hvorrar annarar verið, glíma um afrakstur og arð atvinnugreinanna, þá segir það sig sjálft, að verkamenn verða að hafa sína fulltrúa, til þess að beita sjer fyrir hagsmunamálum stjettarinnar út á við. Og þessum mönnum er það bæði rjett og skylt að duga sinni stjett sem best og bregðast ekki því trausti, sem til þeirra er borið. Og meðan skipulagið er þannig, að enginn fastur grundvöllur er til í kaupgjaldsmálum, og menn greinir á um, hvort miða beri við svokölluð þurftarlaun, eða t. d. afkomu atvinnugreinarinnar, þá er ofur eðlilegt að ætla, að sú harðvítuga togstreita um kaup og kjör, sem ávalt hefir átt sjer stað, muni ekki mildast til muna á komandi tímum. Svo má og geta þess, að t. d. jafnaðarmenn eiga þess engan kost, að afla sjer fullra upplýsinga um það, hvernig atvinnugreinarnar bera sig, t. d. togaraútgerðin, hvort hún sje fær um að greiða hærra kaup eða ekki. Þegar þessu er þannig varið, er það ekki óeðlilegt, þótt slíkar kaupdeilur verði sem áflog ósiðaðra manna. Enda er sú reynslan, að kröfurnar eru settar fram úr öllu hófi í byrjun, af beggja aðilja hálfu, í von um, að geta á þann hátt fremur komið áleiðis málum þeirra manna, er að þeim standa. Hvað útgerðarmenn snertir, þá er sama álasið í þeirra garð. Þeir eru kallaðir böðlar verkalýðsins og blóðsugur, er eigi skeyti um, þótt verkamenn svelti og fjölskyldur þeirra veslist upp af klæðleysi og hungri. Þessar aðdróttanir eru jafn órjettmætar. Það er skylda útgerðarmannanna að gæta þeirra fyrirtækja með forsjá og trúmensku, sem þeim er falið að veita forstöðu. Þeir hafa annara fje undir höndum, og ber að kappkosta um að láta það bera góða vöxtu. Þeir verða og að leysa af hendi skatta og skyldur til hins opinbera, svo að þegar aðstaða þeirra er athuguð til hlítar, verður það skiljanlegt, þótt þeir vilji halda fast utan um sitt. Og það er ekki mönnunum að kenna, þótt slíkar snurður hlaupi á sambúðina í þessum efnum, heldur er það skipulagið sjálft, sem á sökina. Og jeg held, að hv. 1. þm. Reykv. (JÓl) sje góð sönnun þess, hvílíkur vandi hvílir á þeim mönnum, er standa fyrir stórum atvinnufyrirtækjum undir núverandi skipulagi. Hann er að allra áliti, sem til þekkja, talinn einhver besti húsbóndi hjúum sínum og undirmönnum. Þó er nú svo komið, að skipulagið er gersamlega vaxið honum yfir höfuð. Hann verður að stöðva reksturinn á miðri vertíð og ræður ekki við neitt, varpar að lokum öllu upp á þing og stjórn, með þeim tilmælum, að það taki í taumana. Þannig horfir nú málið við, og dylst það engum, að hjer er brýn þörf viturlegra ráðstafana. Nú vil jeg spyrja: Hvers vegna koma aldrei verkföll í landbúnaðinum, í smábátaútgerðinni, og aðeins að litlu leyti í línubátaútgerðinni. Svarið er eitt og ekki nema eitt. Í þessum atvinnugreinum er þeirri reglu fylgt, að eigandi og verkamaður eru sameinaðir í einni og sömu persónu. Í sveitinni vinnur bóndinn með fjölskyldu sinni að sameiginlegri velferð heimilisins. Þar er eigandi og verkamaður eitt og hið sama venjulega. Í smábátaútveginum hefir þeirri reglu verið fylgt frá fornu fari, að afla og arði hefir jafnóðum verið skift milli bátseiganda og háseta. Með slíku fyrirkomulagi fara saman hagsmunir beggja. Verkamaðurinn er um leið framleiðandi. Þetta hefir nú að nokkru leyti verið yfirfært í vjelbátaútveginn, og er mjer kunnugt um, hvernig það hefir gefist, t. d. í Keflavík og á Akranesi, og held jeg að mjer sje óhætt að segja, að það hefir gefist vel, enda hefir þessi atvinnugrein til þessa verið laus við það böl, sem stórútgerðin hefir átt við að búa, svo sem vinnutruflanir, verkföll og því líkt. Það getur því ekki farið hjá því, að stórútgerðin verður að sníða sitt skipulag eftir sömu grundvallarreglum, ef hún vill losna að fullu út úr því öngþveiti, sem hún nú er í. Og mig undrar það stórum, að þeir sem hafa rekstur stórútgerðarinnar með höndum, skuli ekki þegar fyrir löngu hafa gert háseta hluttakandi í hagnaði og halla útgerðarinnar. Þá væru hagsmunir útgerðarmanna og sjómanna ekki lengur á öndverðum meiði heldur fjellu saman, og óneitanlega myndi það auka starfsgleði og starfshvöt hjá sjómönnum að finna, að þeir væru um leið eigendur, og að hagur atvinnugreinarinnar væri um leið þeirra hagur. Væri slík tilhögun vel fallin til framkvæmdar þegar í stað, og lægi þá beinast við að taka smábáta- og vjelbátaútveginn til fyrirmyndar, þó með þeim breytingum, sem eftir kringumstæðunum væru nauðsynlegar. Ef útgerðin og rekstur hennar kemst í það horf, sem jeg nú hefi gert grein fyrir, mun ekki þurfa að grípa til lögregluvalds eða annara þvingunarráðstafana, til þess að tryggja vinnufriðinn í landinu. Hann mun þá koma af sjálfu sjer. En ef útgerðarmenn gera engar ráðstafanir í þessa átt, er jeg hræddur um, að bráðlega skelli yfir höfuð þeirra sú þjóðnýtingaralda, sem æ virðist rísa hærra og hærra með þessari þjóð. Og það vil jeg taka fram, að eftir því óska jeg ekki. En jeg vil ítreka þau tilmæli mín til hv. deildar, að hún athugi málið frá þessari hlið, því jeg get ekki sjeð betur, en að eina leiðin út úr þessu öngþveiti sje að finna rjettlátara skipulag. Og slíkt skipulag er til, svo að ekkert tálmar nema skilningsleysi aðilja. Í fyrra lá fyrir þinginu málaleitun frá Samvinnufjelagi Ísfirðinga um styrk til að koma á fót útgerð á hreinum samvinnugrundvelli. Framsóknarflokkurinn sýndi fullan skilning á málinu og ljeði því fylgi sitt. Honum var það ljóst, að enda þótt þá væri ekki um verkfall að ræða, gæti þó slíkt skollið yfir þá og þegar, ef engin breyting væri gerð á rekstrarfyrirkomulaginu. Flokknum var það og ljóst, að hjer væri loks fundið skipulag, sem gæti firt sjávarútveginn því böli, sem af hinum sífeldu kaupdeilum leiðir. Og ef hv. 1. flm. þessa frv. vildi taka sjer Ísfirðinga til fyrirmyndar, þá myndi hann ekki þurfa að flýja á náðir þings og stjórnar til þess að skerast í leikinn í hans eigin atvinnugrein. Nú segir það sig sjálft, að slík breyting á skipulaginu, sem hjer ræðir um, þarf sinn tíma og skeður ekki í einu vetfangi. Það getur því oft verið óhjákvæmilegt að skerast í leikinn og jafna deilumálin um leið og þau steðja að. Með tilliti til þess, getur þetta frv. verið fullkomlega rjettmæt tilraun til bráðabirgða úrlausnar. Það ætti ef til vill að setja þessa stofnun, sem hjer um ræðir, í samband við sáttasemjarastarfið, og tæki hún þá við að honum frágengnum. En þó má enginn halda, að í því felist nokkur endanleg lausn. Menn hafa gjarnan talað um þetta frv. sem einskonar biblíu, sem bæði meðmælendur og andstæðingar hafa tíðum vitnað í, máli sínu til stuðnings. Þó er því nú svo varið, að flestir meðmælendur frv. hafa að einhverju leyti fett fingur út í meginmál þess. Afstaða manna er mjög á reiki. Þeir segjast ekki leggja áherslu á hið mælta mál frv., heldur andann, sem þessi ritning er innblásin af. Má því af líkum ráða, að næsta erfitt er að handfjalla slíkt mál. En það má hiklaust telja á misskilningi bygt, að þetta frv. geti ráðið nokkra skjóta og endanlega bót á vinnu- og kaupdeilum. Slíkt yrði ávalt að gera með einhverskonar þvingun af hálfu hins opinbera, þannig að báðir aðiljar sjeu neyddir til að hlýða. En slíkt yrði í þessu tilfelli með öllu óframkvæmanlegt. Þeim aðilja, sem þættist misrjetti beittur, kæmi eigi til hugar að hlýða úrslitum dómsins, ef ekki beinlínis, þá óbeinlínis. T. d. yrði ómögulegt að skylda sjómenn til að vinna, ef þeir vildu það ekki sjálfir. Sama er að segja um útgerðarmenn. Enginn gæti rekið þá út með skipin nauðuga. Slíkur vinnudómur, jafnvel þó lögþvingaður sje, getur því á engan hátt greitt úr því öngþveiti, sem í væri komið, nema að því leyti, sem báðir aðiljar yrðu ásáttir um. Að hinu leytinu, ef hjer er ekki um úrslitadóm að ræða, heldur um framhaldandi sáttatilraunir, þá hefi jeg mun meira álit á frv. Og í því trausti, að takast megi að sjóða upp úr því eitthvað nýtilegt í þessa átt, mun jeg fylgja frv. að svo stöddu. En jeg vil að lokum undirstrika það, að í frv. felst engin lausn, jafnvel þótt svo gæfulega tækist til, að aðiljar sættu sig við úrslit dómsins í bráð. Hin eina endanlega lausn þessa máls, framtíðarúrlausnin, er gerbreyting skipulagsins.

Jón Ólafsson Það er nú búið að ræða þetta mál nokkuð til hlítar, og býst jeg við, að flest hafi verið tekið fram, sem nokkru verulegu máli skiftir. Hv. meðflm. minn (PO) hefir rekið margt ofan í andstæðinga frv., sem því kemur við, en hinsvegar hefir margt verið sagt í sambandi við þetta mál, sem ekki er því viðkomandi. Hv. þm. Mýr. (BÁ) talaði af góðvilja um þetta mál, en því miður af helst til ónógri þekkingu. Get jeg þó ekki látið ógert að svara honum í fám orðum. Það, sem að mínu áliti er aðalatriði þessa máls, er það, að atvinnuvegum okkar sje ekki íþyngt með svo háum og ósanngjörnum kröfum, að þeir geti ekki undir risið. Það er þetta, sem mestu máli skiftir. Skipulagið er að vísu stórt atriði, en þó enganveginn einhlítt, því hvað stoðar slíkt, ef atvinnuvegirnir sligast undan byrðunum. Þetta ætti að vera öllum ljóst, sem hugsa skynsamlega um málið. Það er nú búið að reyna 3 tegundir útgerðar, og þar af hafa tvær ekki risið undir byrðunum. Ekki er því þó um að kenna, að ekki hafi verið fullkomið rjettlæti í skiftingu afla og arðs, heldur því, að kröfurnar hafa verið settar svo hátt, að alt hefir farið út um þúfur, og útgerðin flæmst út úr landinu. Ef þetta á svo til að ganga framvegis, og aldrei verður í hóf stilt kröfunum, er nokkurnveginn einsætt um framtíð hinnar íslensku útgerðar. Ein kórvilla jafnaðarmanna, sem þeir ekki vilja kannast við, en hljóta þó að sjá, er það, að um leið og þeir gera meiri og meiri kröfur til útgerðarinnar og gera henni nauðugan einn kost að draga sig til baka, um leið gerast þeir böðlar sinna eigin skjólstæðinga, með því að svifta þá atvinnu og lífsviðurværi. Þetta er öldungis ómótmælanlegt, og það er ekki af því, að þessir menn viti þetta ekki og sjái, heldur hlýtur það að vera af öðrum lakari ástæðum. Hjer er því ekki skipulaginu um að kenna, enda myndi vera gert meira að því að láta háseta hafa hlut í afla á togurum, ef slíkt hefði ekki reynst eins illa og raun er á. Og vert er að gefa því gaum í þessu sambandi, að slík hlutdeild hefir oft komið til orða í herbúðum andmælenda þessa frv., og jafnvel að taka fleytu og gera hana út eftir þeirra aðferðum, en þá hefir viðkvæðið ávalt verið það, að verkamenn skyldu ekki vera svo heimskir að láta sjer detta slíkt í hug. Heldur hitt, að heimta sífelt meira og meira. Mál þetta hefir oft borið á góma meðal jafnaðarmanna, en ávalt verið kveðið niður. Foringjarnir hafa sjeð það og skilið, að slíkt myndi ef til vill hefta þá á þeirri braut æsinga og undirróðurs, sem þeir löngum hafa lagt stund á að tæla verkalýðinn út á. Þá mintist hv.þm. Mýr. á það, hvers vegna verkföll kæmu aldrei í landbúskapnum. Því er fljótsvarað, því eins og hv.þm. mun vera vel kunnugt, er nú á tímum varla um nokkurt óviðkomandi fólk eða daglaunafólk að ræða í sveitunum. Kröfurnar eru orðnar svo háar, þar eins og annarsstaðar, að bændur treysta sjer ekki til að halda launahátt fólk. Þar er ekki lengur um þetta gamla og friðsamlega hjúahald að ræða. Og að svo miklu leyti, sem bændur geta ekki bjargast af við sinn eigin vinnukraft og fjölskyldu sinnar, eru þeir auðvitað neyddir til að minka um sig og draga saman seglin. Þannig er ástandið orðið um allar sveitir lands. - Það er undirbygging atvinnuveganna og traustleiki þeirra, sem skapar blómlegt atvinnulíf, en ekki það, að gera svo háar kröfur til þeirra, að þeir geti ekki veitt þeim, sem að þeim standa, sæmilegt lífsviðurværi. Þetta vita jafnaðarmenn sjálfir ósköp vel. Þess vegna vilja þeir leggja alla atvinnuvegina í rústir á þennan hátt, til þess að geta síðan, að loknu eignaráninu úr höndum einstaklinganna, þjóðnýtt alt eftir sínum aðferðum. Jeg lofaði hæstv. forseta því í upphafi að vera stuttorður, og ætla að efna það. Ætla jeg þá fyrst að snúa mjer að hv. 2. þm. Reykv. (HV), og víkja stuttlega að nokkrum atriðum í ræðum hans. Mjer sást eiginlega yfir nokkuð í síðustu ræðu minni, þar sem hann í fyrstu ræðu sinni kvað svo að orði, að hann hefði ekki trú á 8. grein frumvarpsins, sem ákveður, að rannsókn skuli fara fram á hag aðilja, ef þess þyki þurfa til skýringar á málsatriðum, og svo skuli dæmt á þeim grundvelli. Hefir sú skoðun komið áður fram hjer í hv. deild, að rjettarfar okkar sje svo illa komið, að ekki sje að treysta undirdómi nje yfirdómi. Sami hv.þm. segir: „Menn vita alment hvernig hæstirjettur dæmir milli alþýðu og auðvalds.“ Er ekki von að slíkir menn hafi mikla trú á dómum, sem halda rjettarfar okkar svo rotið, eins og hjer er gefið í skyn. Hv. þm. er mjög illa við það, að jeg gat um það í fyrri ræðu minni, að mikill fjöldi verkamanna, þ. á m. úr Dagsbrún, væru slíku frv. sem þessu meðmæltir. Ber hann þetta til baka, en jeg hefi verið á fundi, þar sem sárfáir verkamenn voru á móti slíku frv. sem þessu, en flestir virtust hlutlausir ef ekki meðmæltir því. Hv. 2. þm. Reykv. tók nokkuð nærri sjer þegar jeg sagði, að hann hefði ekkert vit á þessu máli. Jeg stend við það. Hann hefir ekkert vit á þessu og hefir aldrei ætlað sjer að hafa það. Annars hefði hann ekki stuðlað að því, að dembt yrði á slíkri bölvun, sem verkföllin eru. Hann setur menn í æsingu þegar verkföll eru boðuð, og styður þau hryðjuverk, sem þeim eru samfara. Hv. sami þm. talar um rjettláta skiftingu tekna á rjettlátum grundvelli. En þar sem hann hefir ekki gengið hjer sjálfur á undan með góðu eftirdæmi, verður þetta ekki kallað annað en hræsni, þar sem hann sýnir það ekki sjálfur, en prjedikar öðrum að gera það. Ætti hann í slíku máli sem þessu að byrja sjálfur með eigin krafti, en ekki að draga sig til baka og skipa öðrum út í ófæruna. Þá veittist hv.þm. harkalega að einum flm. þessa frv. Jeg ætla ekki að hafa yfir þau ummæli, en þar sem hv.þm. var að tala um það, að verkamannafjelagið „Dagsbrún“ hefði blómgast í seinni tíð og komið miklu góðu til leiðar, vil jeg benda á það, að þetta fjelag tók mestum framförum á allan hátt meðan sá flm. frv. var formaður þess, sem hv.þm. hallmælir nú svo mjög. Ef hv.þm. vill kalla það spor í rjetta átt, þegar á að þvinga menn til þess að reka úr vinnu þá menn, sem ekki vilja ganga í „Dagsbrún“, þá verð jeg að segja, að hann sje ekki allskostar sjálfum sjer samkvæmur, þegar hann prjedikar vinnufrelsi. Ef nokkuð eru veruleg þrælatök á einstaklingsfrelsi manna, þá er það þetta, að reka menn í fjelagið til þess síðar að reka þá úr vinnu. Jeg sje enga ástæðu til að svara hv. 4. þm. Reykv. (SÁÓ). Hann fór algerlega utan hjá því efni, sem felst í þessu frv., en hjelt sig við smávægileg aukaatriði. Datt mjer þá í hug formaðurinn, sem fór landveg langa leið af því að honum þótti of hættulegt að fara sjóleiðina. Þessi hv.þm. er eins. Hann teygir lopann með sögum, sem ekkert koma málinu við, og hávaðaglamri. Get jeg ekki skilið hvaða áhrif sögur hans um samninga hingað til og endalok þeirra geta haft á þetta mál. Þá hefi jeg ekki mikla ástæðu til að svara hv.þm. Ísaf. (HG), því að öll aðalatriði ræðu hans er nú búið að reka svo rækilega ofan í hann, og það nú síðast af hv.þm. Mýr. (BÁ). Annars fanst mjer alt annað en prúðmannlega tekið á móti hjá honum, þegar talað var um bein og beinamaskínu. Hjelt jeg þó, að hann vildi í umræðum fara sem gætilegast kringum þetta hættulega beinasoð. Nú vill svo til, að jeg þekki ummæli af verkamannafundi, þar sem bornar voru svo þungar sakir á hv.þm. í þessu efni, að hann þorði ekki að æmta nje skræmta, og fór út án þess að segja nokkurt orð.

Vill ræðumaður tilgreina fund og fundarmenn?

Jeg vil fylgja þeirri almennu reglu, sem flestir telja sjálfsagða, nema ef til vill hv.þm. Ísaf., að vera ekki að stagast á nöfnum einstakra manna hjer í hv. deild. Vil jeg svo ekki fjölyrða meira um þetta, þar sem jeg lofaði að verða stuttorður, enda eru ræður nú orðnar margar og langar, og er nóg komið af svo góðu.

Jóhann Jósefsson Það er skýrt tekið fram af þeim mönnum, sem mælt hafa með þessu frv., að tilætlunin með því sje alls ekki sú, að banna verkföll með öllu. Þau einu bönd, sem frv. leggur á aðilja, eru, að ekki megi gera verkbann eða verkfall meðan stendur á sáttatilraunum sáttasemjara eða dómsmeðferð vinnudómsins. Þetta vildi jeg undirstrika og vekja sjerstaka athygli á. Af andstæðingum frv. eru engin rök færð fyrir því, að verkamönnum eða alþýðu sje þetta mótstætt. Jeg fyrir mitt leyti tel mjer óhætt að fullyrða, að verkamönnum sje yfirleitt mjög óljúft að vera knúðir út í verkfall. Þeir hafa auðvitað sinn samtakarjett, og er sjálfsagt að vernda hann. Vilja verkamenn sem heild miklu heldur fá kröfum sínum framgengt án verkfalla, og er hjer í þessu frv. fundin leið til þess að svo geti orðið, þegjandi og hljóðalaust, og án þess að nokkur vinnustöðvun eigi sjer stað. Flestir hv.þm., sem hafa látið til sín heyra í þessu máli, hafa verið sammála um það, að verkföll og verkbönn væru eitt þungbærasta böl þjóðfjelagsins, og núna síðast tók hv.þm. Mýr. (BÁ) í sama strenginn. Aftur á móti hafa nokkrir jafnaðarmenn, og þó sjerstaklega hv. 2. þm. Reykv. (HV), viljað halda því fram, að verkföll gætu verið mjög blessunarrík og yfirleitt ágætur hlutur að mörgu leyti. Löngu áður en þing kom saman var það margra manna mál, að Alþingi hlyti óhjákvæmilega að skifta sjer eitthvað af þeirri vinnudeilu, sem þá stóð yfir. Þessi vinnudeila, togaraverkfallið, var mjög alvarleg, en þó hafa formælendur frv. um of bundið sig við togara og togaraverkföll, og er mönnum hjer alment tamast að miða alt, sem að þessum málum lýtur, við togara. Það verður samt að athuga, að víðar er unnið en á togurum, og verkföllin geta alstaðar skotið upp höfðinu þar sem unnið er. Í mínu kjördæmi t. d. var gerð tilraun í vetur til þess, að stöðva mótorbátaflotann þar. Var auglýst í Alþýðublaðinu, að sjómenn hjeðan skyldu ekki fara í atvinnuleit til Vestmannaeyja, þar eð bátaflotinn þar yrði stöðvaður. Bak við þessa auglýsingu stóðu aðeins örfáir menn, sennilega ekki nema 3 menn úr stjórn Sjómannafjelags Vestmannaeyja, og var þetta alls ekki samþ. af sjómönnunum sjálfum. Afleiðingarnar af þessu, væri því trúað, sem reyndar var nú ekki í þessu tilfelli, gætu orðið miklar og afdrifaríkar. Þessir leiðtogar leyfa sjer sem sje ekki litið. Boðskapur örfárra manna á að stöðva allan flotann í heilli verstöð og stofna aðalatvinnuveg og afkomu íbúanna í stórhættu. Þó að vinnudeila á togurunum sje ef til vill stórfeldust og alvarlegust, er óhjákvæmilegt fyrir Alþingi að gefa gætur að slíku sem þessu, því að þeir menn, sem til forystunnar ryðjast hjá verkalýðnum, eru svo djarfir og ósvífnir í aðgerðum sínum, að þeir svífast einskis til þess að fá mál sitt fram gegn atvinnurekendunum Hv. þm. Mýr. (BÁ) komst svo að orði, að frv., - þessi kynlegi kvistur, eins og hann kallaði það, - væri vel þess vert, að það næði fram að ganga, því að vel gæti verið, að fá mætti eitthvað gagnlegt út úr því. Er þetta vel mælt og ætti það að vera vilji allra hv.þm. að binda enda á þessi vandræði með einhverju skynsamlegu móti. Enginn ágreiningur er um það, að það er ekki hægt með einu einstöku lagaboði, en hér er þó verið að stíga spor í rjetta átt, og má að líkindum búa svo um hnútana, að vel fari. Þeir, sem mest leggja upp úr sáttasemjarastarfinu, geta huggað sig við það, að þó þetta frv. nái fram að ganga, hefir sáttasemjari sama starfi að gegna og áður, og hans aðstaða verður ekkert verri með að binda enda á vinnudeilur. Af hálfu jafnaðarmanna koma nú fram í margföldum mæli nákvæmlega sömu mótmæli og forustumenn þeirra komu áður fram með gegn gerðardómsfrumvarpi Bjarna heit. frá Vogi, sem var bygt á sama grundvelli og þetta frv. hjer. Er ósköp vel skiljanlegt, að veggir í verbúðum þeirra skjálfi, er ráð eru fundin til þess að afstýra verkföllum. Verkalýðsfjelögunum er haldið saman með verkföllum, og undir þeim er brautargengi forkólfanna komið. Er því eðlilegt, að þetta höfuðvígi sje þeim viðkvæmt og dýrmætt. Þessvegna er ilt að fá þá til þess að gera samninga til lengri tíma en eins árs. Þeir þykjast þurfa að hafa verkfall á hverju ári til þess að geta aukið samtökin og blásið að kolunum. Því minni vinnufriður, því betri aðstaða fyrir jafnaðarmennina að þjappa verkamönnunum inn í verkalýðsfjelögin og hamra svo inn í fólkið: sameinaðir stöndum vjer, sundraðir föllum vjer. Hv. 4. þm. Reykv. (SAÓ) var svo hreinskilinn að viðurkenna, að hann hefði sett kaupkröfu fjelaga sinna tvöfalda við það, sem hann gerði ráð fyrir að ná, því að það væri um að gera að spenna bogann nógu hátt, hann væri altaf viss með að fá helminginn. Er auðskilin aðstaða þessara manna, þegar athuguð er sú hlið, sem snýr að jafnaðarmönnum. Þeir menn, sem hafa valið sjer annað hlutskifti en að vera verkamannaleiðtogar, hljóta að sjá, að Alþingi verður að gera eitthvað verulegt til þess að koma í veg fyrir slíkar öfgar sem þessar í framtíðinni, og með þessu frv. er stigið slíkt spor, og getur það ekki talist nein goðgá, þó reynt sje að tryggja vinnufriðinn í landinu. Er ómögulegt að fleka þjóðina til þess að trúa því, að verið sje að ganga á rjett hinna vinnandi stjetta með því, að afstýra verkföllum. Jafnaðarmenn benda ekki á aðra leið út úr þessu en hnefarjettinn. Að vísu er það viðurkent, að þeir, sem vinna, hafi rjett til þess að gera verkfall. En hvernig er þetta svo í framkvæmdinni? Er það svo, að þeir, sem vilja vinna, fái að gera það í friði, en hinir láti þá hlutlausa? - Nei, það er greinilegt, að frelsið á ekki að ná svo langt í augum hv. jafnaðarmanna. Þeir láta sjer ekki nægja að banna mönnum að vinna, heldur hindra þá í því með ofbeldi og hótunum, jafnvel þótt þeir sjeu ekki í neinum verkamannafjelagsskap. Eftirtektarvert var það, þegar verkfallið á skipum Eimskipafjelagsins var rætt í norskum blöðum, og Norðmenn athuguðu, hvernig það gæti gefið þeim byr í seglin og hvað orðið þeim til trafala. Þá komust þeir að þeirri niðurstöðu, að hafnarverkfall gæti altaf skollið á í Reykjavík, og allir vissu, að Ísland gæti ekki verndað þá, sem vilja vinna gegn verkfalli og því ofbeldi, sem siglir í kjölfar þess. Hv. 2. þm. Reykv. (HV) talaði hrærður um sjálfstæðisbaráttuna og sjálfstæðistilfinningar manna. En þá finst mjer sjálfsákvörðunarrjettur manna alvarlega fyrir borð borinn, er þeim er bannað að vinna af leiðtogunum, og þeir sóttir og reknir frá störfum sínum með ofbeldi, ef þessir húsbændur þeirra telja þau ekki sem ákjósanlegust. Þessi aðferð er áreiðanlega ekki ákjósanlegri en dómur borgaranna, sem hv. sami þm. er svo hræddur við. Hann virðist óttast svo mjög menn með borgaralegu hugarfari. En eru ekki verkamenn líka borgarar? Jafnaðarmenn tala um að skipuleggja alla skapaða hluti, og er það eitt af þeirra algengustu slagorðum. Hv. þm. Mýr. (BÁ) sagði, að sjer virtist frv. vera sem næst spor í áttina til þess að skipuleggja vinnudeilur, og taldi hann það gott og blessað. En aðaltilgangur frv. er, eins og marg oft er búið að taka fram, að koma í veg fyrir, að hlaupið sje út í verkföll án þess að sætt sje reynd til fullnustu, og það er þetta, sem er eitur í beinum þeirra manna, sem á móti því standa. Jeg sje, að hv.þm. Mýr. er kominn inn í deildina, og ætla jeg því að minnast á eitt atriði í ræðu hans. Hann talaði um Samvinnufjelag Ísfirðinga og málaleitan þess til þingsins í fyrra. Hann sagði, að Framsóknarflokkurinn hefði sýnt það víðsýni, að aðhyllast þær kröfur, af því að honum hefði verið ljóst, að þar væri fundið hið rjetta skipulag. Það getur verið. Úr því á reynslan eftir að skera. En jeg man svo langt, að þessi sami hv.þm. sagði í fyrra, þegar hann var að skýra frá ástæðunni til þess að fjvn. vildi styðja þessa málaleitan, að þetta væri hallærisráðstöfun. En nú er það skipulagið, sem á alla samúð hans. Jeg held ekki, að ástæða sje til að eyða miklum tíma í að tala meira um þetta mál. Þessi lífróður andstæðinganna til þess að koma frv. fyrir kattarnef, fer sennilega að enda, en ástæðan til þess, hve mjög þeir hafa barist á móti frv., er engin önnur en sú, að þeir vilja ekki koma neinu lagi á í þessu efni. Þeir vilja láta deilurnar vera sem magnaðastar. En jeg ber það traust til annara hv. dm., að þeir sjái, að hjer er á ferðinni heiðarleg tilraun til þess að ráða bót á þeirri hættu, sem yfir þjóðinni vofir af vinnutruflun. Jeg vona, að þeir sjái, að ríkissjóður endist skamt, ef á að brúka hann framvegis til að jafna á milli þeirra, sem deila um kaupgjald. Jeg hygg, að um það atriði sje meiri hl. hv. d. sammála, að það verði að hverfa inn á einhverja aðra braut, til þess að ná friðsamlegum sáttum.

Sigurður Eggerz Hv. 4. þm. Reykv. (SÁÓ) sagðist eiga erfitt með að skilja það, að frjálslyndur maður gæti verið með þessum ósköpum, sem hjer væru á ferðinni. Mig langar til þess að rifja það upp enn þá einu sinni, hvað felst í frv. Það er í fyrsta lagi það, að meðan verið er að leita um sættir, má ekki gera verkfall eða verkbann, og liggja sektir við, ef út af er brugðið. Og í öðru lagi það, að meðan dómur gengur í málinu, má ekki gera verkfall eða verkbann. Við þessu eru lögð viðurlög en engu öðru. Jeg er sannfærður um, að ef sjómenn væru sjálfir spurðir um, hvort þeim fyndist það ósamboðið frjálslyndum manni að vera með slíku, mundu þeir svara, að þeim fyndist alveg sjálfsagt, að gerð yrðu ákvæði um þessa hluti.

Sjómenn hafa látið í ljós álit sitt um þessa hluti.

Það er engin furða, þótt þeir mótmæli, þegar málið er skýrt fyrir þeim á þann hátt, sem forkólfar jafnaðarmanna skýra það. Jeg minni enn á það, að jeg hitti mann á götunni einn morgun, sem sagði við mig: „Nú líst mjer illa á, Sigurður minn.“ „Hvað er það?“ spurði jeg. „Jú, þegar búið er að dæma í vinnudeilum, þá má taka okkur sjómennina, setja okkur í járn og flytja okkur nauðuga viljuga út á skipin.“ Þegar lögin eru skýrð á þennan hátt, þá skil jeg, að þau sjeu kölluð þrælalög. En ef lögin eru skýrð á rjettan hátt, þá trúi jeg því ekki, að íslenskir sjómenn, með óspiltan hugsunarhátt, reyni að sporna við því, að friðsamleg úrlausn fáist á þessum málum. Nei, það er áreiðanlega í fullu samræmi við skoðanir frjálslyndra manna í þessu landi, að reyna að afstýra öfgum og ofstopa. Í sannleika sagt, er með þessum lögum verið að búa til vernd um rjett einstaklingsins, en það er einmitt eitt höfuðatriði á stefnuskrá frjálslyndra manna. Þegar stríð skellur á, þá er enginn einstaklingsrjettur til. Mönnum er þá skipað undir kúlurnar. Þeir eru reknir áfram eins og skynlausar skepnur. Og þegar verið er að brúka verkfallsvopnið, sem háttvirtir leiðtogar jafnaðarmanna tala um eins og helgidóm, þá er mönnum þröngvað með offorsi út í innanlandsdeilurnar, án þess að hirt sje um þeirra eigin ástæður og skoðanir. Það er alveg óskiljanlegt, hvernig jafnaðarmenn hjer í hv. d. hafa tekið í þetta mál. Þeir byrja með því að tala um þrælalög og þvingun, og ganga svo langt að gera árásir á forseta í forsetastól og kalla hann svikara og liðhlaupa. Þá rjeðust þeir með sömu kurteisi á hv.þm. V.-Sk. (LH). Þessir menn eru ekki mínir flokksmenn, en mig tekur sárt að heyra þessi brigslyrði í þeirra garð, því að þeir eru gamlir sjálfstæðismenn og hafa aldrei brugðist í þeim málum. Hv. 4. þm. Reykv. talaði um það, að á bak við þetta mál stæði svo sterkur kraftur að það kæmist áreiðanlega aldrei lifandi út úr þinginu. Hvað meinar hv.þm.? Jeg veit ekki, hver sá sterki kraftur er. Jeg veit ekki betur, en að það sje meiri hl. þm., sem ræður niðurlögum þessa máls. Menn hafa að vísu ekki enn fengið að vita, hvernig hæstv. stjórn lítur á þetta mál. Jeg verð þó að telja það æskilegt, að hæstv. stjórn þóknist að skýra þinginu frá vilja sínum í þessu efni. Jeg er sannfærður um, að svo framarlega sem hæstv. stjórn er sammála flytjendum þessa máls er enginn mannlegur kraftur, sem getur stöðvað það. Hitt er annað mál, að hv. 4. þm. Reykv. er kannske búinn að fá yfirlýsingu hæstv. stjórnar um, að hún ætli ekki að láta málið ganga fram. Jeg trúi því ekki, að sjómannastjett okkar, sem jeg þekki ekki neina að góðu einu, vilji ekki heldur að öðru jöfnu friðsamlega lausn á sínum vandamálum, heldur en stefna úrslitum þeirra undir verkföll og illdeilur. Jeg trúi því ekki, að ef atkvgr. færi fram um það meðal sjómanna, hvort þeir vildu heldur fá kröfum sínum fullnægt friðsamlega eða ófriðsamlega, að þeir mundu ganga í lið með þeim mönnum, sem einir þykjast vera talsmenn þeirra hjer í hv. d. Jeg endurtek það, að jeg hefi þá tröllatrú á sjómönnum vorum, að þeir skoði það ekki sem móðgun við sig eða óvilja í sinn garð að ákveða, að ekki skuli verða verkfall eða verkbann, meðan dómur gengur í kaupgjaldsmálum. Jeg trúi því ekki, að sjómenn vorir skoði það móðgun við sig, að ekki má gera verkfall meðan dómur gengur um málið. Og jeg trúi því ekki, að sjómenn vorir skoði það móðgun við sig, þó feldur sje úrskurður af góðum mönnum þjóðarinnar um það, hvaða kaup sje rjett að greiða. Hv. 2. þm. Reykv. (HV) var að tala um, hve lítil von væri til þess, að dómurinn gæti haft nokkura þýðingu, þegar ekki væri hægt að þvinga það fram, að niðurstöðu hans væri hlýtt. En þess ber að gæta, að til þessa starfs yrðu valdir menn, sem njóta trausts alþjóðar. Þeim eru fengin öll gögn, sem fáanleg eru um málið, og síðan kveða þeir upp þann úrskurð, sem þeir telja rjettmætastan. Ef vel er valið í dóminn, er alveg víst, að þetta hefir mikil áhrif á það, að sættir takist. Það er altaf svo, að þegar þær kröfur, sem framboðnar eru, hafa haft samúð almennings, eiga þær miklu hægra með að ná sigri. En það verður einmitt til þess að verka á almenningsálitið, að fenginn er rökstuddur dómur. Mjer er það alveg óskiljanlegt, að nokkur sjómaður skuli geta verið því andvígur, að reynt sje að rannsaka það af bestu mönnum þjóðarinnar og færð rök að því, hvaða kaup sje sanngjarnt. Og mjer er alveg óskiljanlegt, hvernig hægt er að kalla slíkt þvingun og „þrælalög“. Nú skulum við setja svo, að leiðtogar jafnaðarmanna segi: „Þetta felst alls ekki í frv.“ En þá ber þess að gæta, að frv. á að fara til nefndar. Þar á að athuga málið frá öllum hliðum og gera tillögur til bóta. Ef frv. verður að lögum, á það ekki að vera neitt annað en siðferðilegt aðhald um það, að ekki sje að óþörfu lagt út í deilur, sem eru stórhættulegar þjóðinni. Hitt skal jeg játa, að það er engin vissa fyrir því, að dómurinn leiði til endanlegrar niðurstöðu. Það er aldrei hægt að gera slík ákvæði sem þetta að vissu. En hjer er gerð tilraun til þess að afstýra þeim hættum, sem stafa af verkföllum og verkbönnum, og jeg trúi því ekki, að leiðtogar þjóðarinnar treysti sjer til þess að mótmæla því hjer á Alþingi, að tilraun sje gerð til að skapa friðsamlega lausn á hættulegum deilumálum. Þó að hv.alþm. jafnaðarmanna sjeu svo forhertir að standa á móti þessum lögum, eftir að hafa heyrt þennan skilning á þeim, þá verð jeg að vona, að hinir flokkarnir hjer á þingi láti þá ekki hafa þau áhrif á sig, að slíkum sanngirniskröfum verði bægt frá.

Haraldur Guðmundsson Það er orðið ljóst, að hjer er alls ekki verið að ræða af hálfu flm. um frv. sjálft, heldur einhverjar óljósar hugmyndir í hugum formælenda þess og sínar hugmyndirnar hjá hverjum þeirra. Frv. sjálft er sæmilega skýrt. 1. gr. þess ræðir um, um hvað dómurinn skuli dæma, 4. gr. um það, hvernig hann skuli skipaður, og 10 gr. ákveður, að aldrei megi gera verkbann eða verkfall, áður en deilumálin koma til aðgerða sáttasemjara og ekki heldur meðan sáttatilraunir standa yfir eða málsmeðferð hjá dómstólum. Og dómnum ber að hlýða segir 7. gr. Samt sem áður halda formælendur frv. því fram, að ekki sje bannað að gera verkföll. Þeir eru allir undantekningarlaust búnir að halda því fram, svo að ætla mætti, að þessum ákvæðum verði breytt í nefnd. Þá yrði eftir dómstóll, sem dæmir um vinnukjör án þess að hinir dæmdu sjeu skyldugir til að hlýða dómnum. - Fæ jeg ekki sjeð, að „friður“ sje trygður með því. Jeg verð að segja, að eins og nú er orðið áliðið nætur, er það nærgætnislegt af hv.þm. Dal. að fara að segja hjer í annað sinn skáldsöguna um sjómanninn, sem hann mætti á götunni einn morgun. Jeg veit að hv.þm. er skáldmæltur vel, og jeg vil ráðleggja honum að láta prenta þessa sögu sem fyrst, svo að sem flestir megi njóta hennar, en hlífa þingdeildarmönnum við að heyra hana oftar. - Hann, sem er svo spar á landsfje, ætti ekki að láta margprenta hana í þingtíðindunum. Hv. þm. Vestm. (JJós) lagði nokkuð til málanna. Hann upplýsti það, að vinnudeilur og verkföll yrðu víðar en á togurunum og skýrði í því sambandi frá því, að í vetur hefðu nokkrir unglingar gert tilraun til að koma á verkfalli í Eyjum - en vitaskuld hefði það orðið alveg árangurslaust - sagði hann. Ef þetta eru aðalrök hv.þm. með frv. um gerðardóm í vinnudeilum, þá er ekki miklu til að tjalda. Hv. 3. þm. Reykv. (JÓl) og hv. 1. þm. Reykv. (MJ) hafa kvartað undan því, að jeg hafi verið vondur við þá í síðustu ræðu minni. Má hv. 3. þm. Reykv. sjálfum sjer um kenna. Jeg hefi það fyrir sið, að svara nokkurnveginn í sama tón og á mig er yrt, hver sem í hlut á. Hv. þm. hóf slíkar umræður. Jeg svaraði honum í sama tón og hefi þá ef til vill um leið komið óþægilega við kaun hv. 1. þm. Reykv. (MJ). Var það þó ekki ætlun mín, en vel skil jeg að viðkvæm sjeu honum bitlingakaunin. Út af starfi mínu í ríkisgjaldanefndinni fór hv.þm. líkt að og persóna, sem ekki má nefna hjer í hv. deild. Meðal annars fann hann það að starfi mínu þar, að ýmsir dálkar í ríkisgjaldaskýrslunni hefðu ekki verið lagðir saman. Þetta er helber misskilningur hjá hv.þm. Allar niðurstöðutölurnar eru í samandreginni heildarskýrslu aftast í fyrra hefti. Það sem ekki var lagt saman, var skrá yfir ýmiskonar greiðslur af opinberu fje til einstakra manna, svo sem laun, uppbætur, skrifstofu- og ferðakostnaður o. fl. o. fl. En þar var um svo gerólíkar upphæðir að ræða, að það var ekkert vit að ganga öðruvísi frá því en gert var. Hv. þm. Borgf. komst svo að orði, að verkföll væru ekki bönnuð með frv. þessu, þótt tilgangur þess væri að koma í veg fyrir þau. Sjómenn yrðu aldrei fluttir í handjárnum um borð í skipin. Og þeim væri heimilt að leita sjer vinnu annarstaðar. Setjum svo að þetta sje meining hans, þótt frv. segi annað. Hvar eiga þá þessar þúsundir manna að fá vinnu? Er nokkurt útlit fyrir það, að þeir geti fengið vinnu, ef þeir ekki vilja vinna hjá útgerðarmönnum? Dómurinn gildir. Kaupgjaldið er ákveðið. Þessir menn eiga því ekki nema um tvo kosti að velja: Svelta eða láta undan. Hv. þm. Vestm. talaði um að með frv. væri gerð tilraun til að „skipuleggja deilurnar“. Þetta er nógu sniðuglega að orði komist. Við jafnaðarmenn viljum skipuleggja atvinnuvegina, til þess að þeir verði öflugri og afkastameiri. Á sama hátt vill hv.þm. skipuleggja deilurnar, svo að þær verði enn þá öflugri og harðvítugri. Hv. þm. hefir ratast rjett á munn. Frv. stefnir í þessa átt.

Ólafur Thors Þar sem nú er liðið á nótt mun naumast gustuk að vera langorður, þótt mörgu sje að svara. Hjer hefir nú verið barist í 3 daga, hinum heilaga bardaga fyrir friðnum í landinu, bardaganum gegn verkföllum til þess að tryggja vinnufriðinn í landinu. En það undarlega hefir þá skeð hjer í hv. deild, að gert hefir verið verkfall til þess að tryggja vinnufriðinn í deildinni. Hæstv. dómsmrh. hefir ekki látið sjá sig í deildinni þessa dagana. Jeg er þess fullviss, að hæstv. fors. hefði ekki reynt að ljúka þessari umr. í nótt, ef þetta verkfall hefði ekki verið gert. Hv. 2. þm. Reykv. (HV) sagði, að það mælti með dómi, ef hægt væri að sanna, að kröfur þær, sem aðiljar bæru fram í kaupdeilum væru svo öfgafullar, að ekki væri hægt að sættast á þær. Þetta er rjett. Jeg skal nú játa, að fjelag það sem hann fer með forustuna í, hefir ekki nýlega borið fram mjög öfgafullar kröfur. En hins vegar hefir verið upplýst hjer í deildinni af báðum aðiljum, að sjómenn og útgerðarmenn hafi oft borið fram öfgafullar kröfur, og er þá fengin sú sönnun fyrir ágæti dómsins, sem hv.þm. fer fram á. Þá vildi hv.þm. vefengja ágæti dóms, af því að í dóminn mundu veljast menn af „borgaralegri stjett“. - Jeg veit nú ekki hvað hv.þm. á við, en þykist þó skilja, að þessi mótmæli sjeu á litlum rökum bygð, sjeu aðeins venjulegt aðkast hv.þm. til allra þeirra, sem ekki eru sósíalistar. Hv. 4. þm. Reykv. talaði í 2 klst. En ræða hans öll var þess eðlis, að ekki þurfti aðra en hann sjálfan til að andmæla henni. Hann gerði eiginlega enga tilraun til að ræða það frv., sem hjer lá fyrir. Ræðan snjerist um verkföll og sögu þeirra í nútíð og fortíð rjett eins og til umræðu væri saga íslenskra verkfalla, en kom ekki nærri máli því, sem fyrir lá. Þó er máske rjett að víkja að einni firru hv. ræðumanns. Hv. þm. skildist, að það væri hlutverk sáttasemjara að fara meðalveg um kröfur þær, sem fram kæmu frá kaupdeiluaðiljum. Þegar t. d. á milli ber í kaupgreiðslu 50%, þá lítur hv.þm. svo á, að það sje skylda sáttasemjara að koma fram með till. mitt á milli, eða 25%. Jeg veit nú ekki eftir hvaða reglu þetta ætti að vera svo, nema það væri sú „að fáir ljúga nema helming“. Eða hvað á hv.þm. við? - Hv. þm. Ísaf. sagði, að jeg hefði sagt, að friðsamleg samtök væru vopn verkamannanna, en verkföllin væru vopn leiðtoganna. Það er rjett. Þetta sagði jeg. Hv. þm. vildi halda því fram, að friðsamleg samtök hefðu enga þýðingu, ef verkfallsvopnið væri tekið úr höndum verkamanna. - En þetta er mesti misskilningur hjá hv.þm. Fjelagsskapur verkamanna verður ávalt voldugur aðili í vinnudeilum og það alveg jafnt þótt frv. þetta nái lögfestu. Gangur málsins verður sá, að fyrst reyna aðiljar sjálfir samninga. Þá tekur sáttasemjari við. Og dugi það ekki, þá fer málið í óhlutdrægan dóm. Og það væri fjarstæða að segja, að máttur samtakanna sje brotinn, þótt verkfallsvopnið sje um stund tekið úr höndum leiðtoganna. Hv. þm. vildi sanna vanmátt friðsamlegra samtaka með því, að í nýafstaðinni kaupdeilu hefðu sjómenn ekkert fengið, ef þeir hefðu ekki átt verkfallsrjettinn. Hásetar hefðu því grætt á verkfallinu. En það má alveg með sama rjetti segja, að útgerðarmenn hafi grætt á verkfallinu. Það má nefnilega eins halda því fram, að ef verkfallið hefði ekki verið gert, þá hefði engin tilslökun fengist á þeirri 57% kauphækkun, sem hásetar fóru fram á, en eins og menn vita var að lokum sæst á 15% hækkun. Ef hugur fylgir máli hjá hv. jafnaðarmönnum, að nauðsynlegt sje að rannsókn fari fram á útgerðinni, þá ættu þeir að fylgja frv. Að vísu hjelt hv.þm. því fram, að sú rannsókn, sem dómurinn gerði, kæmi ekki almenningi til vitundar. En það er rangt. Dómsniðurstaðan færir almenningi vitneskju um hag útgerðarinnar. Og það ætti að vera ákjósanlegust og sanngjörnust leið fyrir alla, að fá óhlutdrægan dóm um vinnulaun, sem byggist á hag útgerðarinnar. Hv. þm. Ísaf. taldi það fjarstæðu, að leiðtogar háseta hefðu haft áhrif á atkv. þeirra. Þeir hefðu greitt atkv. á skipum sínum langt úti á sjó og því verið fjarstaddir foringjunum. Það er nú að vísu rjett að í fyrra skiftið voru margir sjómannanna úti á sjó. En ætli þeir hafi samt ekki verið búnir að drekka í sig öfgarnar úr Alþýðublaðinu. Ef það blað er ekki með öllu áhrifalaust, hlýtur það að hafa ráðið miklu um úrslit atkvæðagreiðslunnar. Síðari atkvæðagreiðslan fór svo fram undir handarjaðri og handleiðslu leiðtoganna, svo það er síst ofmælt, að þeir hafi miklu eða mestu ráðið um atkvæði sjómanna. Þá vjek hv.þm. að því, að rangt væri að kenna sjómönnunum um verkfallið. Ef þeir hefðu samþ.till. sáttasemjara, þá hefðu útgerðarmenn eftir sem áður neitað og notað tækifærið til þess að koma kaupinu enn lægra. En í greinum eftir þennan sama hv.þm., sem birst hafa í Alþýðublaðinu hefir nú staðið hvað eftir annað, að útgerðarmenn hafi eingöngu felt till. sáttasemjara af því þeir vissu, að sjómenn hefðu felt hana. Það er nú erfitt að eiga rökræður við aðilja, sem segja svona sitt á hvað, alt eftir því, sem þeir telja sjer hagkvæmast í það og það skiftið. Þá hafði jeg sagt í fyrri ræðu minni, að samningaleiðin yrði æ torsóttari. Þetta vildu hv. jafnaðarmenn skilja svo, að jeg hefði átt við meiri samheldni og ötulli framgöngu í þeirra flokki. En þetta er ekki rjett. Sannleikurinn er sá, að samningsaðiljar háseta síðari árin hafa verið verri og verri og fara síversnandi. Þetta hljóta allir að geta skilið, sem hafa heyrt þessa tveggja tíma ræðu hv. 1. þm. Reykv. (SAÓ), formanns hásetafjelagsins. Halda menn að það sje gaman að fást við samningsgerðir við svoleiðis mann, sem malar og malar og aldrei kemur nærri efninu.

Hv. 2. þm. G.-K. er alveg hættur að koma að samningum sjálfur!

Ekki er það nú rjett. En það er eðlilegt, að jeg sje farinn að þreytast á því. Hv. 3. þm. Reykv. (JÓl) sagði í garð jafnaðarmanna, að það væri leiðinlegt að eiga í deilum við slíka óvita um þessi mál. Þetta þótti hv. jafnaðarmönnum ofmælt. En jeg vil nú samt benda á, að svo var ekki með öllu. Hv. þm. Ísaf. sagði, að það kæmi fyrir, að togararnir væru ekki gerðir út lengur en 2 mánuði ársins, og að þeir hefðu verið látnir hætta í aprílmánuði. Slíkt er nú hin mesta fjarstæða, eins og allir vita, sem til þekkja. Það væri eitthvað svipað því, að bóndi hætti heyskap í miðjum túnaslætti. Aprílmánuður er tvímælalaust besti mánuður útgerðarinnar. Og af afrakstri þess mánaðar verða vextir og fyrning togaranna að greiðast. Þá fór hv.þm. Ísaf. þeim orðum um hv. 3. þm. Reykv., að allan sinn auð og velgengni hefði hann dregið frá alþýðunni. Það væru spænir og bitar úr aski sjómannanna, eins og hann orðaði það. - Þetta eru algerlega ómakleg orð. Hv. 3. þm. Reykv. (JÓl) er gæfumaður. En hann hefir verið sinnar gæfu smiður. Og hann hefir orðið fleirum að liði en sjálfum sjer. Hann er fæddur í fátækt, en hefir með góðum hæfileikum, dugnaði og þrautseigju unnið sig upp. Hann byrjaði sjómensku sína á seglskipi og fjekk þá hæst 600 kr. í laun á ári. Þetta var sú aðstaða, sem framkvæmdamennirnir þá höfðu skapað vinnuorku sjómannanna. Þetta hefir nú breyst mikið síðan, ekki síst fyrir atbeina hv. 3. þm. Reykv., því að hann má telja einn forgöngumanninn á þessu sviði. Og nú hefir kaup sjómannanna tífaldast vegna þessarar starfsemi. - Það má máske með sanni segja, að hv. 3. þm. Reykv. hafi sjálfur auðgast á dugnaði sínum og hagsýni. En efni hans eru ekki nema örlítið brot af því, sem aðrir hafa hlotið vegna aðgerða hans. Jeg ætla ekki með því að segja, að sjómenn hafi ekki unnið vel. En þeir hefðu bara ekki fengið sama tækifæri til þess, hefði hv. 3. þm. Reykv. og hans líkar ekki skapað þau. Og slíka menn telja jafnaðarmenn til óþrifa í þjóðfjelaginu! - Jeg er í sjálfu sjer ekkert á móti stjórnmálastarfi jafnaðarmanna. En þessi vopn, sem þeir nota, eru einhver hin verstu, sem notuð eru í baráttunni milli einstaklingsframtaksins og þjóðnýtingarstefnunnar. Þeir ganga á milli manna og stjetta, sem hagnast hafa fyrir gagnkvæman atbeina, og ala á rógi og öfund til þeirra manna, sem eitthvað eiga, segjandi: Alt, sem hann á, er frá þjer tekið. Og þar sem því er nú svo varið, að jafnan er auðalið á öfund og tortrygni, þá er ekki að undra þótt talsvert af verkamönnum fylgi þeim fulltrúum, sem slíkum vopnum beita. - Hv. þm. Ísaf. þarf því ekkert að miklast af því, þótt jeg segi, að fulltrúar verkamanna hafi eignast ítök í mörgum verkamanninum, með því að slá á þessa lægstu strengi mannlegs eðlis. Þetta er þó enginn dómur yfir mjer, eins og hv.þm. vildi vera láta, heldur er það dómur um veikleika mannlegs eðlis. Hinu vil jeg svo jafnframt halda fram, að jeg eigi meiri ítök í hugum alþýðunnar heldur en þessir svokölluðu leiðtogar hennar. Það er dómur um ágæti mannlegs eðlis. Hv. þm. jafnaðarmanna hafa haldið því fram, að útgerðarmenn hefi tekið ljónspartinn af afrakstri togaranna. En fyrst þeir halda þessu fram, þá ættu þeir líka að sjá, að þeim væri ávinningur að fá óhlutdrægan dóm um þessi mál. Í slíkum „óhlutdrægum“ gerðardóm, sem verður að dæma eftir mati, hljóta dómararnir ávalt að hafa tilhneigingu, og það alveg ósjálfrátt, til þess að dæma í vil hinum mörgu og lágt launuðu mönnum gegn hinum fáu, sem meira hafa, eða sýnast hafa, handa á milli. Það er því ekki hægt að berjast með þeim rökum gegn frv. þessu, að það verði verkamönnum til óhags. Það er bert, að mótstaðan gegn frv. er uppblásin af fáum mönnum, sem með æsingum og ósönnum málaflutningi hafa upphafið sig, en eru nú hræddir um að þeir muni missa völd sín, þegar æsingarefnið er frá þeim tekið. Ýms rök hv. jafnaðarmanna hjer í deildinni hafa verið Alþingi til hinnar mestu vansæmdar og ættu aldrei að heyrast á Alþingi Íslendinga. Þeir hafa sagt, að verkamenn ættu einir öllu að ráða. Þeir hafa sagt, að ef lög þessi verði samþ., þá skuli þeim aldrei verða hlýtt. - Það er hart, að löggjafar skuli mæla slík orð. Þeir hafa sagt, að dómurinn myndi verða vilhallur og svívirða þar með lögmennina og hæstarjett, sem eiga að nefna í dóminn. Og loks segja þeir, að dómurinn muni láta stjórnast af mútum. - Þessi rök eru þeim sjálfum að vísu mest til skammar. En það er alþjóð til skammar, að hafa slíka menn á Alþingi.

Bjarni Ásgeirsson Vegna orða hv.þm. Vestm. (JJós), þar sem hann hjelt því fram, að höfuðástæða Framsóknarflokksins í fyrra á þinginu fyrir því, að styðja Samvinnufjelag Ísfirðinga til útgerðar, hefði verið sú, að um hallærisráðstöfun væri að ræða, þá vil jeg með leyfi hæstv. fors. leyfa mjer að lesa kafla upp úr ræðu, er jeg hjelt þá. Að vísu mintist jeg þá líka á neyð þá, sem þar stæði fyrir dyrum, ásamt fleiru, er mælti með málinu. Jeg mælti þá meðal annars: „Eftir lýsingu á ástandi kaupstaðarins eru engar líkur til annars, en að hallæri verði þar á næstu árum, ef ekki verða gerðar gagngerðar breytingar á högum þorpsbúa og reynt að koma fótum undir þessa einu atvinnugrein, sem getur orðið þeim til bjargar.“ - - En svo bæti jeg við síðar í ræðunni: „Og það sem er þess valdandi, að jeg fyrir mitt leyti greiði með sjerstakri ánægju atkvæði með þessari ábyrgð er það, að þetta er í fyrsta sinn, að alvarlegar tilraunir eru gerðar til þess að koma nýju skipulagi á sjávarútveginn, á grundvelli samvinnunnar. Og þar sem Framsóknarflokkurinn byggir stjórnmálastarfsemi sína á þeim grundvelli, tel jeg skýlausa og siðferðislega skyldu flokksins að greiða máli þessu atkvæði sitt. Mesta meinið í fyrirkomulagi útgerðarinnar hefir verið það, að hún er bygð á þeim grundvelli, sem veldur því, að atvinnurekendur og atvinnuþiggjendur vaxa hvorir frá öðrum og fjarlægjast til tjóns fyrir báða aðilja. Það er fyllilega tími til kominn að reyna að lagfæra þetta og sameina þessa tvo flokka í eina persónu, sem er hvorttveggja í senn, eigandi og verkamaður.“ Þeim, sem lesa þessi ummæli mín, getur varla blandast hugur um, að hv.þm. Vestm. hefir rangt fyrir sjer, og að fyrir mjer og mínum flokksbræðrum vakti einmitt það, sem jeg hefi nefnt. Með því að lesa fyrir hv.þdm. þennan kafla ræðu minnar um ábyrgðina til Ísfirðinga, þykist jeg hafa veitt hv.þm. (JJós) viðeigandi hirtingu og læt þar við sitja.

Sigurjón Á. Ólafsson Jeg hefi ekki langan tíma til umráða og verð því að hlaupa yfir margt, sem jeg hefði gjarnan viljað svara. Mjer þykir leitt, að hv. 1. fhn. frv. (JÓl) er ekki viðstaddur, en ætla þó að kvitta með örfáum orðum fyrir það, sem hann mælti til mín. Hann var að tala um einhvern skipstjóra. En mjer dettur í hug sagan um skipstjórann, sem svaf eða lá í „kojunni“ sinni á meðan hásetarnir voru að draga fiskinn og hagræða seglum og annað sem gera þurfti. Aðrir sáu um verkun og alt það, sem gera þurfti. En sjálfur hlaut hann lof fyrir þeirra dugnað og árvekni, og peninga hlaut hann af þeirra fiskidrætti, án þess að hafa nokkuð aðhafst sjálfur. Mjer finst hv.flm. hafa farið svipað í þessu máli, sem nú er til umræðu. Sjálfur hefir hann reynst ljettvægur til að færa rök fyrir frv., en látið fylgismenn sína hafa fyrir því að mestu leyti. Það er hliðstætt með hann og skipstjórann í „kojunni“, sem hann ef til vill kannast við. Skil jeg svo við þennan hv.þm. Þá kem jeg að hv.þm. Dal. (SE). Jeg þóttist fara vægilega með hann í síðustu ræðu minni, enda var hann ekki viðstaddur. Jeg sagði þá, að það væri frjálslyndum mönnum ólíkt, að hjálpa til þess að þrýsta kjörum verkamanna. Og jeg held, að þeir flokkar erlendis, sem kalla sig frjálslynda, ljái aldrei lið sitt til þess. En hjer virðist einhver taug tengja þennan hv.þm. við íhaldsflokkinn, eins og oftar. Hv. þm. (SE) virðist álita, að þessi dómur eigi að vera einhverskonar svefnmeðal, að hann eigi að svæfa almenningsálitið í landinu. Það getur vel verið, að hv.þm. vilji gjarnan losna við almenningsálitið, en jeg tel affarasælast, að því sje haldið vakandi. Enginn vafi er á, að það mundi hv.þm. hollast. Þá var hv.þm. að vitna í heimsstyrjöldina og bera hana saman við vinnudeilurnar hjer hjá okkur. Sagði hann, að sjer kæmi undarlega fyrir sjónir, að jafnaðarmenn væru á móti ófriði en styddu verkföll. Jeg veit nú ekki betur en að frjálslyndu flokkarnir erlendis hafi verið íhaldsmönnum hjartanlega sammála um að hefja ófrið, þegar svo bar undir. Þá ættu þeir eftir kenningu hv.þm. líka að vera með verkföllum. Hefi jeg svo ekki tíma til að tala meira við þennan hv.þm. Jeg hefi fáu að svara hv.þm. Vestm. (JJós), enda tók hann eigi til máls fyr en undir lok þessara umræðna og lagði fátt nýtt til mála. Hann var að beina einhverjum fyrirspurnum til mín, en jeg held að þær hafi ekki verið svo veigamiklar, að það taki því fyrir mig að svara þeim. Annars talaði hann ýmislegt um ástandið í sínu kjördæmi, en þar er jeg tæplega nógu kunnugur til að geta rætt við hann um það. Jeg hjelt, satt að segja, þegar hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) fór að tala, að nú hefði loksins sprungið gat á belginn og allur vindurinn hlaupið út. Svo hógvær var hann í upphafi ræðu sinnar. En þegar á ræðuna leið, kom það í ljós, að einhver „fítonsandi“ var eftir í belgnum, enda kom úr honum þjettingsroka undir það síðasta. Var auðheyrt, að hv.þm. hafði sárnað hirting sú, er jeg veitti honum síðast. Orð mín reyndi hann ekki að hrekja, en hjelt því fram, að jeg hefði verið að deila á sáttasemjara ríkisins. Það gerði jeg nú ekki. Jeg skýrði aðeins frá því, hvaða aðferðum erlendir sáttasemjarar beittu í þessum málum og ljet í ljós von um, að þær yrðu teknar hjer upp með vaxandi reynslu. Þetta var hv.þm. vorkunarlaust að fara rjett með, ef hann hefði viljað. Önnur stóryrði hans læt jeg mjer í ljettu rúmi liggja. Að síðustu vil jeg segja það, að hv. 2. þm. G.-K. stendur næst að líta inn í sinn eigin barm, ef hann vill vita, hver mestan kinnroða þarf að bera fyrir framkomu í málefnum þjóðarinnar hjer á Alþingi. Því engan veit jeg skaðlegri, eins og nú standa sakir, öllu því, sem til hins betra má fara íslensku þjóðlífi en einmitt hann.

Jóhann Jósefsson Jeg man satt að segja ekki eftir því, að jeg spyrði hv. 4. þm. Reykv. (SÁÓ) um nokkurn hlut í síðustu ræðu minni. En honum finst víst, þessum hv.þm., að hann sje sjálfur nokkurskonar lás fyrir allri visku, og til sín hljóti öllum fyrirspurnum að vera beint. En jeg stóð aðallega upp til þess að lesa fyrir hv.þm. Mýr. (BÁ) og hv. deild þann kaflann úr ræðu hans á síðasta þingi, sem hann klígjaði sjálfan við að lesa. Hv. þm. er þar að tala um nauðsynina til þess að veita Ísfirðingum ábyrgðina, en kaflinn hljóðar svo: „Jeg skal í þessu sambandi benda á það, að ekki alls fyrir löngu voru Gerðahreppi veittar 40 þús. kr. sem hallærislán. Nú eru íbúar Ísafjarðar 8 sinnum fleiri en íbúar Gerðahrepps voru þá, enda er upphæð sú, sem hjer er farið fram á, 8 sinnum hærri, svo að hlutföllin eru í fullu samræmi. Ef það var rjett á sínum tíma að veita Gerðahreppi þetta hallærislán, þá er það engu síður rjett nú að láta Ísafjörð njóta sömu hjálpar, til þess að forða honum frá að lenda í sömu fordæmingunni. Jeg fyrir mitt leyti er bjartsýnn á, að þetta fyrirtæki hepnist vel, en hinsvegar hygg jeg, að hallærislán hafi aldrei verið veitt með þeirri vissu, að þau yrðu endurborguð, enda væri óafsakanleg harðýðgi að setja það sem skilyrði, þegar það væri vitanlegt, að fólkið hryndi niður án þessarar ráðstöfunar. Jeg sje ekki annað en að það, sem farið er fram á, sje fyllilega sanngjarnt, hvernig sem á það er litið.“ Jeg veit ekki, hvort hv.þm. (BÁ) kærir sig um meira af þessu tægi, en jeg verð að segja það, að eftir þennan lestur finn jeg ekki mikið til þeirrar hirtingar, sem hann þóttist hafa veitt mjer áðan.

Ólafur Thors Jeg veit ekki, hvort hv.þdm. hafa veitt því athygli, að hv. 4. þm. Reykv. (SÁÓ) er nú búinn að tala fullar 4 klst. í þessu máli, og samt verður naumast sagt, að nokkur maður hafi svarað honum. Svo stendur þessi hv.þm. upp með miklu yfirlæti og talar um, að menn þori ekki til við sig. Er þá svo mikill ofmetnaður þessa hv.þm. að hann skilji ekki, hvað því veldur, að enginn hefir svarað honum? Hann getur neytt menn til að hlusta á sig, og þó þá eina, sem skylduræknastir eru. En hann getur engan neytt til andsvara. Fáir hafa hlustað en enginn svarað. Ástæðan er sú að ræður hans í þessu máli eru svo langt fyrir neðan ræður flokksbræðra hans, að til þeirra beina fylgismenn frv. orðum sínum en ekki hans. En það lítur út fyrir að hv.þm. þurfi að reka sig alvarlega á til þess að honum skiljist, hvert álit hv. deild hefir á ræðumensku hans. Og jeg skal nú lofa honum því, að leysa þessi vandræði hans og deildarinnar með því, að taka ærlega í lurginn á þessum hv.þm. og lækka í honum rostann, áður en langt um líður.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Jeg vil skírskota til grg. fyrir þessari till., svo og þess, að till. hefir verið til athugunar í hv.Nd. og verið samþ. þar einróma bæði af þeirri hv.n.. sem hafði hana til meðferðar, og af hv. d. Vil jeg aðeins mælast til þess, að þessi hv. d. taki till. vel og að henni verði að lokinni umr. vísað til hv.fjvn.