Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um kl. hálfeitt í dag, að loknum dagskrárliðnum óundirbúinn fyrirspurnatími, fer fram umræða utan dagskrár um stöðu atvinnumála. Málshefjandi er hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir. Fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Forseti mun síðan hitta þingflokksformenn síðar í dag og ræða fyrirkomulag þinghaldsins. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta? Svo er ekki og skoðast hún samþykkt.

Frú forseti. Nú er komið að leiðarlokum. Ég hef ákveðið að segja af mér sem þingmaður Reykvíkinga og mun á eftir afhenda forseta Alþingis afsagnarbréf mitt þar sem þetta er síðasti dagur minn á Alþingi. Ástæður afsagnar minnar hef ég tíundað í yfirlýsingu sem ég sendi frá mér í síðustu viku. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka þingmönnum fyrir samstarfið á undanförnum árum. Ég tók sæti eftir kosningar 2007 og fékk endurnýjað umboð í kosningunum 2009. Ég hóf stjórnmálaþátttöku árið 1994, þá ung að árum. Síðan þá hef ég margt reynt og á vettvangi Alþingis hef ég kynnst mörgu góðu fólki og átt gott samstarf við fólk úr flestum flokkum. Ég get fullyrt að langflest það fólk sem ég hef átt samleið með á vettvangi stjórnmálanna er þar til að fylgja eftir hugmyndum sínum og umbjóðenda sinna um betra samfélag og þótt ég sé langt í frá sammála þeim öllum tel ég mig lánsama að hafa mátt takast á um hugmyndir fyrst og fremst í stað þess að troða persónulegar illsakir. Það fylgja því vissulega blendnar tilfinningar að víkja sæti við þær aðstæður sem nú eru uppi í samfélaginu, en hér eins og í lífinu sjálfu er það þannig að þegar einar dyr lokast opnast aðrar. Ég vil nota þetta tækifæri og hvetja þingheim til að taka til endurskoðunar vinnubrögð, vinnulag og ekki síst það tungutak sem tíðkast allt of oft hér í þessum sal. Til að breyta vinnubrögðum og endurvekja traust þurfa margir að líta í eigin barm. Óhætt er að segja að stjórnmálaflokkar og stjórnmálastarf verði að taka miklum breytingum á næstunni. Þeirra sem starfa í stjórnmálum bíður vandasamt verkefni. Það felst í að gera þær umbætur í samfélaginu sem líklegar eru til að lækna sárin sem hrunið hefur valdið okkur. Til að sátt megi verða þarf víða að brjóta odd af oflæti og leita eftir megni að því sem sameinar okkur sem manneskjur fremur en því sem sundrar. Með það fyrir augum vil ég leggja mitt lóð á vogarskálarnar og stíga til hliðar í þeirri von að kraftar okkar allra beinist fyrst og fremst að því að byggja réttlátara og betra samfélag. Ég þakka kærlega fyrir mig. Megi Alþingi Íslendinga farnast vel í störfum sínum á þeim vandasömu og viðsjárverðu tímum sem fram undan eru.

Við þingmennskuafsal Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur vil ég fyrir hönd Alþingis færa henni þakkir fyrir störf hennar á vettvangi þingsins. Hún kom til starfa á Alþingi óvenjurík af reynslu úr sveitarstjórnarmálum og þess hefur Alþingi notið á meðan hún hefur setið hér, ekki síst í annasömu starfi sem formaður allsherjarnefndar. Ég vil þakka henni persónulega góð samskipti, einkum sem einni af varaforsetum þingsins á þessu kjörtímabili. Ég óska henni, og ég veit að ég mæli fyrir hönd allra þingmanna, alls hins besta þegar þessi tímamót hafa orðið í lífi hennar.

Virðulegi forseti. Á morgun er 1. júní og í júnímánuði munu nauðungarsölur hefjast að nýju á Íslandi. Þeir frestir og þær seinkanir sem við ákváðum á þinginu renna út í næsta mánuði. Það þýðir jafnframt að fjöldamargar fjölskyldur í landinu munu sjá á eftir eignum sínum á nauðungarsölur og vandi þeirra mun aukast verulega við það. Ef við getum dregið einhvern lærdóm af því sem hér hefur gerst á umliðnum vikum og mánuðum er það einmitt að við í þessum sal megum ekki bregðast því fólki sem er í slíkum fjárhagsörðugleikum sem raun ber vitni. Við verðum að reyna að sameinast um að hjálpa því fólki sem hefur ratað í slíkar fjárhagsþrengingar af ástæðum sem það réði ekki við. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra hvort hann telji ekki núna ástæðu til að grípa til róttækra aðgerða til að hjálpa því fólki sem er í vandræðum. Í allsherjarnefnd liggur svokallað lyklafrumvarp sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir lagði fram og farið hefur verið fram á það í nefndinni að það mál verði tekið til umræðu. Hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra hefur í lagafrumvörpum sínum, sem nú liggja í félags- og tryggingamálanefnd, komið með hugmyndir um einhvers konar lyklaúrræði gagnvart þeim sem eiga fleiri en eina eign. Ég veit að þetta er vandasamt efni til að leysa úr og ég veit að þarna eru á ferðinni gríðarlega flókin laga- og álitamál. Í ljósi þess að íslenskur gjaldþrotaréttur er ekki smíðaður um það að önnur hver fjölskylda verði gjaldþrota langar mig að spyrja hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra hvort hann sjái efni til þess að taka þessi mál nú föstum tökum, skoða t.d. þau úrræði sem ég gerði hér að umtalsefni eða leiðir til þess að taka með einhverjum hætti tímabundið 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða fyrirspurn og málefnalega og tek undir með henni um mikilvægi þess að við sameinumst um það í þessum sal að vinna af krafti að úrlausn erfiðra skuldamála. Fjöldamörg frumvörp bíða afgreiðslu, og reynir nú mikið á þingheim að hraða meðferð þeirra í gegnum félags- og tryggingamálanefnd og svo í gegnum þingið. Það fólk sem núna þarf að fá lausn skuldamála sinna á mikið undir því að löggjafargrunnurinn verði lagður í heild þannig að fólk fái þá viðspyrnu sem það nauðsynlega þarf til að tjónið verði ekki meira en óhjákvæmilegt er. Hv. þingmaður rakti ýmis möguleg úrræði til að taka á erfiðum aðstæðum. Við höfum kosið að fara þá leið að innleiða norrænt kerfi greiðsluaðlögunar til að taka á erfiðum skuldum fólks. Vandinn við lyklafrumvarp eitt og sér er að það tekur ekki á heildarskuldsetningu fólks. Fólk situr eftir mjög skuldsett og þar sem þetta kerfi hefur verið reynt í Bandaríkjunum fylgja því margir samfélagslegir ókostir sem erfitt er að fara ítarlega í í stuttu máli. Ég tel fulla ástæðu til að við grípum til allra aðgerða sem eðlilegt er að grípa til til að létta fólki leiðina í gegnum þessar þrengingar. Það er mjög mikilvægt að gera allt sem hægt er til að bregðast við þessari stöðu. Við höfum gengið lengra en flestar ríkisstjórnir á Vesturlöndum í því að létta skuldum af fólki í raun. Við látum fólk ekki, eins og ríkisstjórnir annars staðar á Vesturlöndum, borga af skuldum sem eru langt umfram veðrými eigna heldur gerum við þær kröfur á banka að þeir horfist í augu við staðreyndir og lækki skuldsetningu niður í það sem eðlilegt er. Við ætlumst til þess að fólk komist í gegnum þetta á kostnað bankakerfisins. Það er fjármálastofnananna að axla byrðarnar af því að umbreyta skuldsetningu fólks þannig að það geti ráðið við hana.

Frú forseti. Sannleikurinn er sá að tíminn er að renna út. Sannleikurinn er sá að í þessum mánuði munu nauðungarsölur hefjast og sannleikurinn er einnig sá að atvinnulausum fjölgar á Íslandi. Ef svartsýnar spár ASÍ ganga eftir - eða á ég kannski að segja raunsæjar spár? - eykst atvinnuleysi gríðarlega á haustmánuðum. Þetta er sá vandi sem við okkur alþingismönnum blasir. Það tekur töluverðan tíma að koma áfram þeim úrræðum sem hæstv. ráðherra nefndi áðan og eru núna í vinnslu í félags- og tryggingamálanefnd. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki, í ljósi þessa neyðarástands sem hér er að skapast, ástæðu til að reyna að finna einhverjar leiðir til að hjálpa þessu fólki strax. Ég sé ekki að þær tafsömu leiðir, greiðsluaðlögun og slíkir hlutir, muni hjálpa því fólki sem nú er að missa eigur sínar 

Virðulegi forseti. Í þeim löggjafarpakka sem bíður afgreiðslu á Alþingi er t.d. frumvarp til laga um umboðsmann skuldara. Við munum breyta greiðsluaðlögunarumsóknum þannig að um leið og sótt er um greiðsluaðlögun komist fólk í skjól og ekki sé hægt að grípa til frekari innheimtuaðgerða. Um leið og frumvarpið kemst í gegnum þingið kemst fólk í það skjól. Við styrkjum líka möguleika fólks til að vera í húsnæði sínu, halda því og borga eins og það getur í allt að fimm ár. Þetta þarf einfaldlega að klárast í þinginu. Ég kalla eftir því að þingheimur sameinist um að vinna þessi mál hratt. Það stendur ekki á ríkisstjórninni. Við þurfum að ljúka þessum málum hratt í þinginu og við þurfum öll að sameinast um það, forðast málþóf og málalengingar og koma þessum málum hratt og örugglega í höfn. Við þurfum líka að koma í gegn frumvarpinu um bílalánin. Þannig getum við létt byrðar heimilanna vegna ósjálfbærra bílalána um tugi milljarða og það er mjög mikilvægt að það sé í þessum heildarpakka. Ég kalla eftir samstöðu um það í þinginu að við komum þessum umbótamálum hratt og örugglega í gegn.

Virðulegi forseti. Í frumvarpi til laga um heimild til samninga um gagnaver í Reykjanesbæ gerði ESA athugasemdir við lengd ríkisábyrgðarinnar sem stendur til að veita fyrirtækinu. ESA taldi 20 ára ríkisábyrgð fyrir gagnaverið of langa og mæltist til að ríkisábyrgðin yrði stytt í 10 ár. Eftir 2. umr. um frumvarpið gerist það hér á landi að gagnaverið Thor Data Center er opnað án ríkisábyrgðar og annarra ívilnana frá íslenska ríkinu. Það gjörbreytti landslaginu í þessari atvinnugrein hér á landi og ógildir í raun frumvarpið um sérsamninga á milli ríkisins og Verne Holdings vegna samkeppnissjónarmiða EES-réttar. Því spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Er búið að tilkynna ríkisábyrgð til Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, í samræmi við 61. gr. EES-samningsins og er ESA búið að samþykkja hana í samræmi við ákvæði EES-samningsins um ríkisaðstoð? Er búið að koma til ESA þeirri vitneskju um gagnaver Thor Data Center að forsendur ríkisábyrgðarinnar fyrir gagnaver Verne Holdings séu þar með brostnar?

Frú forseti. Hv. þingmaður virðist hafa allar upplýsingar um samskipti við ESA vegna málefna fyrirtækisins Verne Holdings og um áform þess um uppbyggingu gagnavers í Reykjanesbæ sem hafa reyndar verið í undirbúningi alllengi, sömuleiðis þær athugasemdir sem stofnunin hefur gert, enda gengu upphafleg drög að þeim fjárfestingarsamningi lengra. Í meðförum innan Stjórnarráðsins var dregið verulega úr þeim ívilnunum sem fyrirtækinu höfðu upphaflega verið ætluð í fyrstu drögum að fjárfestingarsamningi. Engu að síður varð niðurstaðan sú að þarna væri um of langan tíma að ræða og að sjálfsögðu er þá brugðist við því. Nú þekki ég ekki nákvæmlega hvort starfsemi Thor-gagnaversins er sambærileg eða byggð á sams konar viðskiptalegum grunni. Ég hef einfaldlega ekki upplýsingar um það, hef því miður ekki haft tíma eða aðstöðu til að kynna mér það. Að sjálfsögðu gleðjumst við yfir því frumkvæði sem þar hefur verið sýnt. Það getur skipt máli hvernig viðskiptauppleggið er hvað varðar samskipti við þá aðila sem veitt er þjónusta, og álitamál eins og starfsstöð eða staðfesta gagnvart þjónustuaðilunum skiptir þar sköpum. Ég get ekki fullyrt hvort þessi mál séu þannig hliðstæð eða sambærileg að tilefni sé til að hvort hafi áhrif á hitt. Varðandi fyrirkomulag ívilnandi aðgerða almennt er frumvarp til meðferðar á þingi þar sem reynt er að koma þessu í almennan farveg þannig að menn hætti eða komist í burtu frá því fyrirkomulagi að semja um hvert mál fyrir sig einhverja sérstaka klæðskerasaumaða fjárfestingarsamninga með mismunandi ívilnunum, heldur reyni að byggja á einhverri almennri stefnu sem sé samrýmanleg samkeppnisreglum okkar og skuldbindingum varðandi Evrópuréttinn á sviði byggðamála 

Virðulegi forseti. Það er leitt hvað hæstv. fjármálaráðherra virðist vera lítið inni í þessum málum. Ég get upplýst að gagnaverið sem var opnað hér er eitt það umhverfisvænasta í heiminum, knúið af hreinni orku, íslensku veðurfari og hugviti og er komið á eins og ég fór yfir áðan án ríkisstyrkja, ríkisaðstoðar og annarra ívilnana frá íslenska ríkinu. Þess vegna eru þeir samningar sem á að gera hér um gagnaver með sérstakar ríkisívilnanir bannaðir samkvæmt EES-samningnum. Íslenska ríkið brýtur EES-samninginn ef það frumvarp sem nú liggur fyrir þinginu verður keyrt í gegnum 3. umr. og til afgreiðslu. Frumvarpið var komið á dagskrá þingsins fyrir helgi. Það er búið að taka það út af dagskrá þingsins á ný þannig að það væri fróðlegt ef hæstv. fjármálaráðherra mundi svara spurningunni: Er þetta vegna þess að íslenska ríkisstjórnin er að brjóta EES-samninginn með þessu frumvarpi eða er eitthvað nýtt komið fram hjá sérstökum saksóknara 

Frú forseti. Það er leitt að hryggja hv. þingmann. Ég vona að hún hafi daginn af þó að hún sé óánægð með það að ég segi söguna eins og hún er. Á mitt borð hafa ekki komið upplýsingar um málefni nákvæmlega þessa fyrirtækis. Mér var ásamt fleirum boðið að koma og skoða það, held ég, þegar það var á leiðinni á sinn stað í gámi, ef ég veit þetta rétt, en ég hafði ekki aðstöðu til þess frekar en nokkur annar þingmaður, að mér skildist af umsögn fjölmiðla. Ég hef ekki enn haft tækifæri til að kynna mér þetta nánar, en ég var einmitt að hugleiða um daginn að það væri áhugavert. Það er ákaflega gleðilegt þegar slíkir hlutir gerast. Ég hef reyndar átt viðræður við fleiri áhugasama aðila um uppbyggingu gagnavera og þeir hafa ekki sérstaklega nefnt að þeir þyrftu undanþágur eða sérreglur varðandi skatta. Hins vegar þekkjum við sögu þess fyrirtækis sem fyrst fór af stað með þessi áform og er búið að vinna að þessu alllengi. Það lagði af stað á grundvelli hugmynda um að gerður yrði sérstakur fjárfestingarsamningur. Það er forsaga þess máls. Um annað sem hv. þingmaður spyr um 

Virðulegi forseti. Þegar lögin um strandveiðar voru sett fyrr á þessu ári var yfirlýstur tilgangur sá að auka jafnræðið í fiskveiðistjórninni og tryggja jafnari tækifæri. Þess vegna kemur mjög á óvart að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skuli framkvæma löggjöfina þannig að hún beinlínis stuðli að ójafnræði og komi í veg fyrir jöfn tækifæri. Við vöruðum við því á sínum tíma að sú svæðaskipting sem hæstv. ráðherra lagði upp með mundi leiða til þess sem núna blasir við hverjum einasta manni. Jafnvel varaformaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar er farinn að sjá þetta. Við vöruðum við þessu og sýndum fram á að þær fyrirætlanir sem lægju þarna til grundvallar mundu leiða til þessa. Nú hefur það sýnt sig strax á fyrsta mánuði að í raun og veru er verið að færa afla frá Vesturlandi og Vestfjörðum inn á aðra landshluta. Hæstv. ráðherra getur ekki skotið sér undan þessum málum með því að segja að þetta hafi komið á óvart. Þetta blasti við. Við margnefndum þetta í umræðunni. Hæstv. ráðherra skaut sér alltaf undan þessu með því að þykjast ekki vera tilbúinn með reglugerðina sem hann síðan henti fram daginn eftir að lögin voru samþykkt. Hæstv. ráðherra vissi þetta. Það var greinilega meðvituð ákvörðun hæstv. ráðherra að færa afla frá Vesturlandi og Vestfjörðum til annarra landshluta. Nú spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað liggur þarna til grundvallar? Hvers vegna er þetta stefna hans? Hvers vegna vill hæstv. ráðherra endilega færa þennan afla frá Vestfjörðum og Vesturlandi inn á aðra landshluta? Er hæstv. ráðherra þeirrar skoðunar að þessir landshlutar séu of sælir með sínar aflaheimildir? Vill hæstv. ráðherra útskýra fyrir okkur hvers vegna hann fylgir eftir þeirri stefnu sinni með þessum hætti? Gjaldþrot þessa fyrirkomulags sem hæstv. ráðherra hefur lagt til grundvallar blasir við. Ætlar hann að breyta þessu núna á næsta tímabili 

Frú forseti. Það er nýtt og gott að hv. þingmaður hafi mikinn áhuga á strandveiðunum. Ég veit einmitt að flokkur hans var ekki hrifinn af því að þessu væri komið á. Tilgangur strandveiðanna er tvíþættur, að opna leið fyrir þá sem uppfylla skilyrði hvað varðar báta sína og að gera út til að mega fara á sjó undir mjög afmörkuðum skilyrðum og fénýta sér þann afla án þess að hafa keypt til þess sérstakar aflaheimildir. Þetta er ekki hugsað sem heilsársatvinnuveiðar, heldur í þessum tilgangi. Hitt er síðan líka að þetta deilist á byggðir þannig að hægt sé að sækja aflann frá tilgreindum svæðum. Því var lýst yfir þegar frumvarpið var lagt fram að fylgt yrði svipuðum reglum og var gert á síðasta ári varðandi skiptingu á svæðum. Að vísu var gerð örlítil breyting þannig að Húnaflóinn er settur með Miðnorðurlandi en að öðru leyti er sama skipting höfð á. Því var deilt niður á mánuði eins og hv. þingmaður minntist á og það sem er ónýtt af fyrsta mánuði fer þá yfir á þann næsta. Það er alveg rétt að ef það væru ónýttar heimildir á einu svæði þegar kemur fram á sumarið getur ráðherra í sjálfu sér fært þær inn á önnur svæði en meginmarkmið þessa frumvarps er að allir 

Virðulegi forseti. Það kemur mér á óvart hvað hæstv. ráðherra er ótrúlega forhertur og forstokkaður í þessari afstöðu sinni. Ég spurði hæstv. ráðherra og bað hann um rökstuðning. Svar hæstv. ráðherra var þögnin. Hann rökstyður málið með þögninni. Þannig er það sem hæstv. ráðherra gerir þetta. Það liggur fyrir að þetta er meðvituð stefna hæstv. ráðherra. Hann vill flytja afla frá Vestfjörðum og Vesturlandi til annarra landshluta. Það liggur fyrir. Það lá fyrir þegar lögin voru samþykkt. Nú er staðan svona. Ég hef átt samtal við marga útgerðarmenn í strandveiðum síðustu dagana. Þeir hafa sagt mér að ef þetta verður svona áfram muni þeir að sjálfsögðu færa útgerðir sínar, atvinnustarfsemina, frá byggðarlögunum á Vestfjörðum og Vesturlandi eitthvað annað. Er það stefna hæstv. ráðherra? Ætlar hann að halda þessu áfram? Vörubílar eru líka núna fullir af bátum sem er verið að flytja á milli landshluta til að bregðast við þessari meðvituðu stefnu hæstv. ráðherra um að skerða aflann á Vestfjörðum og Vesturlandi. Hæstv. ráðherra verður að svara þessu skýrt. Hæstv. ráðherra getur ekki látið eins og ekkert sé 

Frú forseti. Hv. þingmaður veit betur en hann segir hér. Fjöldinn allur skráir sig inn á svæði, velur svæði til að gera út frá, m.a. frá Reykjavík og öðrum svæðum á landinu, en skráir sig inn á Vestfirði og inn á Norðurland. Það má ekki færa sig á milli svæða. Þetta geta menn svo sem vel séð fyrir og er bara hluti af þeirri áhættu sem menn taka. Það er einmitt mjög gott hversu vel hefur verið sótt frá Vestfjörðum. Ef hv. þingmaður leggur það til að við bætum í þennan 6.000 tonna kvóta kemur það þessum aðilum til góða, 

Frú forseti. Fyrir ári unnu Vinstri grænir mikinn kosningasigur vegna þess að þeir voru á móti Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, vegna þess að þeir voru á móti Icesave og vegna þess að þeir voru á móti aðild að Evrópusambandinu.  17. júní, þjóðhátíðardaginn, mun Evrópusambandið taka afstöðu til þess hvort það vill semja við Ísland um að Íslendingar gangi þar inn og afsali sér fullveldinu sem Jón Sigurðsson barðist fyrir í fjölda ára. Í ljósi þess langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra: 1. Þarf að breyta landbúnaðarkerfinu á Íslandi áður en viðræður hefjast eða meðan á viðræðum stendur, og þá í hvaða veru? Hvernig verður því breytt? 2. Er það ekki alveg á hreinu að hæstv. ráðherra vinnur ötullega að því að koma Íslandi inn í Evrópusambandið eins og hann lofaði? 3. Veit ráðherra hvað þessi umsókn og allt sem henni fylgir kostar ríkissjóð?

Frú forseti. Eins og þingheimur veit greiddi ég atkvæði á Alþingi gegn því að sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu. Hins vegar samþykkti Alþingi að senda þá umsókn. Reyndar gerðu ýmsir þingmenn grein fyrir atkvæði sínu og sögðust ekki í sjálfu sér styðja ESB-aðild en samt var þessi umsókn send. Sem ráðherra vinn ég samkvæmt samþykktum Alþingis. Mín skoðun á þessu máli er hins vegar óbreytt. Ég verð að segja að það er oft skondið þegar sendinefndir koma að utan, frá Evrópuþinginu eða öðrum Evrópulöndum, til að forvitnast um hvernig Evrópusambandsaðildarumsóknin hafi orðið til. Þá segi ég: Hún varð til með þinglegum hætti, afgreidd á Alþingi Íslendinga með meiri hluta. Stefna þeirra flokka sem standa að ríkisstjórn er í sjálfu sér óbreytt. Vinstri hreyfingin – grænt framboð er á móti aðild að Evrópusambandinu, telur að okkur sé betur komið með öðrum hætti.  Það er alveg rétt að í áliti frá framkvæmdanefnd Evrópusambandsins um hvað gera þurfi í aðdraganda umsóknarferilsins er m.a. tilgreint að gera þurfi breytingar á lögum og reglum sem lúta að landbúnaðarkerfinu. Við teljum að það standi á vissan hátt um það hvort það þurfi að vera búið áður en aðildarviðræðunum verður lokið. Það var samþykkt af Alþingi að þjóðaratkvæðagreiðsla skyldi fara fram ef þessar 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fyrir svörin en ég var eiginlega alveg hneykslaður  Ég bið hæstv. ráðherra að svara þeirri spurningu sem ég varpaði fram um kostnaðinn. Það sem kom fram hjá honum er einmitt hættan á flokksræðinu. Flokksræðið getur eyðilagt lýðræðið og ég hugsa að kosningarnar á laugardaginn var sýni að þjóðin hefur séð að það er eitthvað mikið að þessu flokksræði. Hæstv. ráðherra sagði einmitt núna að svokölluð kattasmölun 

Virðulegur forseti. Eins og ég sagði áðan greiddi ég atkvæði gegn aðildarumsókn sem sýnir að það var þó ekki algjört flokksræði. Þingsályktunartillagan fór inn í þingið, það er alveg rétt, og þingið tók síðan sína þinglegu afstöðu og samþykkti ályktunina. Hún fékk þá þinglegu meðferð sem slík mál krefjast. Þeir sem greiddu atkvæði með henni gerðu það á sína ábyrgð og þeir sem greiddu atkvæði gegn gerðu það að sjálfsögðu á sína ábyrgð. Þannig afgreiðir þingið málið og síðan er unnið samkvæmt því þangað til þingið breytir því. Það er þingsins að breyta því ferli sem málið er í. Það getur náttúrlega gert það, hv. þingmaður getur komið með tillögu á morgun og athugað hvort það sé þing… 
             Hin þinglega afstaða liggur fyrir, þingið hefur afgreitt málið. Kostnaðurinn er mikill, það er alveg rétt. 

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um þá hugmynd að auka aflakvótann. Nú horfir í stórvandræði hjá stórum hluta flotans um allt land þar sem kvótinn er að verða uppurinn og atvinnuleysi þess vegna að aukast í öllum plássum landsins. Það eru full rök fyrir því að auka kvótann án þess að raska í nokkru þeirri viðmiðun sem Hafrannsóknastofnun hefur haft uppi um það módel sem hún byggir á. Áhættan er engin í því dæmi og aflaaukning um nokkra tugi þúsunda tonna, kvótaaukning, mundi ekki raska þeirri viðmiðun sem stofnunin miðar við. Þess vegna er það knýjandi að hæstv. sjávarútvegsráðherra taki núna af skarið eins og manni sæmir og létti á þessum vanda þjóðarinnar, vanda útgerðarinnar, vanda fólksins í byggðum landsins sem þarf á vinnunni að halda. Það gengur ekki að atvinnuleysi aukist vegna þessara þátta þegar við höfum borð fyrir báru á annað borð.

Frú forseti. Ég skil alveg áhuga hv. þingmanns á því að gefa út auknar aflaheimildir á þessu fiskveiðiári. Þau lög sem voru samþykkt fyrr á árinu um stjórn fiskveiða sem lutu að því að takmarka flutning á aflaheimildum milli ára hafa það í för með sér að inn á þetta ár kemur töluvert mikið af aflaheimildum sem annars hefðu getað færst yfir á næsta ár. Ef við t.d. miðum við síðasta ár þegar hægt var að flytja allt að 33% af aflaheimildum á milli ára - núna er það dregið niður í 10% - hefði það þýtt að um 4.000 tonn af þorski kæmu inn á ári, 7.000 tonn af ýsu, 4.000 tonn af ufsa og 540 tonn af steinbít. Bara með þessum breytingum koma þó inn á þetta ár auknar heimildir frá því sem áður var, þ.e. eins og gerðist á síðasta ári. Síðan koma inn 6.000 tonn af botnfiski í gegnum strandveiðarnar sem eru viðbót við það aflamark sem gefið var út. Við fáum á næstu helgi niðurstöður frá Hafrannsóknastofnun um mat á fiskstofnum fyrir undirbyggingu fyrir ráðgjöf á næsta fiskveiðiári sem hefst 1. september. Það verður mjög fróðlegt að sjá hvernig þær tölur standa. Við verðum líka að huga að því að varðandi sérstaklega þorskinn erum við mjög bundin af því að fara að ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar, 

Forseti. biður hæstv. ráðherra og hv. þingmenn að halda tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra svörin svo langt sem þau ná. Það er því miður eins og hæstv. ráðherra sé ekki með á nótunum. Viðmiðunin hjá Hafrannsóknastofnun í stofnstærðinni er 702.000 tonn árið 2011. Þó að 40.000 tonnum af þorski væri bætt við, eins og hugmyndir hafa verið uppi um, yrði viðmiðunarstofninn ekki 702.000 tonn heldur 718.000 samkvæmt gögnum Hafrannsóknastofnunar. Þetta veldur því að það er einhver planki í höfði hæstv. ráðherra sem verður að tálga til og ná út. Það gengur ekki lengur að berja höfðinu við steininn með heila rekadrumba í höfðinu.  
             Það er þannig, virðulegi forseti, að 

Forseti verður að biðja hv. þingmenn að halda tímamörk.

Frú forseti. Það er alveg ágætt að hv. þm. Árni Johnsen brúki litskrúðugt tungutak. Ég get upplýst að það var haldinn fundur í vor með fjöldanum öllum sem vinnur að útgerð og fiskvinnslu, á mörkuðum og að sölu á fiski erlendis. Þar var farið yfir þetta með Hafrannsóknastofnun og samtökum útvegsmanna og smábátasjómanna. Sitt sýndist hverjum um hvernig taka ætti á málinu en þeirra mat var að það væri of mikil áhætta að auka aflaheimildir í þorski, ekki síst af markaðsástæðum erlendis, það væri svo náið fylgst með að við gengjum örugglega ekki á stofninn okkar í þeim efnum. Ég styðst ekki bara við minn 

Forseti ítrekar enn að menn haldi tímamörk og fari að þingsköpum.

Virðulegi forseti. Staða atvinnumála á Íslandi er grafalvarleg. Við Íslendingar erum ekki vön atvinnuleysi og við eigum ekki og við ætlum ekki að venjast þeirri óáran sem drepur niður þrótt manna, dugnað og sjálfsbjargarviðleitni. Við eigum öll að taka höndum saman í þessum sal og hafna atvinnuleysi, það er einfaldlega óásættanlegt. Þetta viðhorf kom skýrt fram í nýafstöðnum sveitarstjórnarkosningum þar sem atvinnumálin voru sett á oddinn á fjölmörgum stöðum um land allt. Það var beinlínis kosið um atvinnumál úti um allt land. Til að endurreisa þjóðarhag þarf að afla tekna, skapa störf og minnka skuldir. Til að svo megi verða þarf að vera eftirsóknarvert fyrir innlenda og erlenda aðila að standa í atvinnurekstri og fjárfestingum. Stundum virðist ríkisstjórnin skilja þetta. Þegar ráðherrar halda ræður á tyllidögum er talað um mikilvægi þess að auka erlenda fjárfestingu, það eru haldnir margir fundir þar sem farið er yfir þetta, frumvörp lögð fram á Alþingi og nokkrar áætlanir gerðar. Svo stoppar allt og innbyrðis ágreiningur og pólitísk kredda í ríkisstjórninni stendur framþróun fyrir þrifum. Þolinmæði aðila vinnumarkaðarins gagnvart ríkisstjórninni er á þrotum eins og glögglega sést á nýlegum yfirlýsingum þeirra þar sem hörð gagnrýni er sett fram. Fyrirheit stjórnvalda hafa verið svikin og óvissa í atvinnulífinu hefur verið mögnuð upp frekar en eytt. Stóru verkefnin sem skipta höfuðmáli hafa ekki komist í framkvæmd, svo notuð séu orð framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins. Staðreyndirnar tala sínu máli. Í dag eru 15.748 án atvinnu, um 9%. Þegar ríkisstjórnin tók við 1. febrúar 2009, fyrir 485 dögum, voru 12.407 án atvinnu. Þeim hefur því fjölgað um 3.341 þrátt fyrir að gera hafi átt átak og skapa 6.000 störf, þar á meðal 2.000 í orkufrekum iðnaði. Hver trúir því? Hvernig bregst ríkisstjórnin við þessari gagnrýni aðila vinnumarkaðarins? Fjármálaráðherra kvartar undan því að búið sé að gefa allsherjarveiðileyfi á hann. Forsætisráðherra bætir um betur og sendir út sérstaka tilkynningu þar sem hún telur upp öll verkefnin sem svar við meintu aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum. Það eru kunnugleg verkefni, eins og háskólasjúkrahús og nýtt fangelsi, sem eiga að vera drifkraftur ríkisstjórnarinnar í atvinnusköpun. Annað vakti athygli mína í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, kafli um byggingu álvers í Helguvík. Hér segir, með leyfi forseta: „Svo virðist sem nokkur kraftur hafi komist í Helguvíkurverkefnið að undanförnu og HS Orka, Magma og Norðurál vinni að því að klára mál þannig að hægt sé að hefja framkvæmdir við fyrsta áfanga álvers í Helguvík í sumar.“ Það er nefnilega það. Þetta sagði forsætisráðherra 25. maí en á sama tíma sat umhverfisráðherra annars staðar í Stjórnarráðinu og undirbjó að eigin sögn frumvarp sem beinlínis hefur það að markmiði að taka eignarnám í sama fyrirtæki og þarna var nefnt. Reyndar sló svo iðnaðarráðherra á puttana á hæstv. umhverfisráðherra og sagði hana vera að vasast í sínum málaflokki. Misvísandi skilaboð ríkisstjórnarinnar eru beinlínis skaðleg. Ég kalla eftir stefnu ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum. Greiðasta leiðin til að skapa verðmæti sem þarf til að fá nægan hagvöxt til að við komum okkur út úr þessum vandræðum sem við erum í liggur í fjárfestingum í fyrirtækjum og auknum útflutningi. Hér eiga stjórnvöld ekki að letja fjárfesta eða leggja stein í götu þeirra og fyrirtækjanna heldur að hvetja þessa sömu aðila. Ríkisstjórnin hefur nákvæmlega verið að letja í þessum efnum. Ég leyfi mér að fullyrða að beinlínis hafi verið unnin skemmdarverk á fjölmörgum mikilvægum atvinnuverkefnum, til að mynda á Suðurnesjum, sem þó snúast ekki öll um álver, bara þannig að það sé sagt hér. Það eru fjölmörg verkefni á sviði heilbrigðismála, flugrekstrar og svo eru alls konar „eitthvað annað“ málefni sem er búið að stöðva.  Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir að engar frekari ákvarðanir tengdar virkjunum í neðri hluta Þjórsár verði teknar þar til rammaáætlun liggur fyrir. Er það kannski þess vegna sem rammaáætlunin er föst í þingflokki Vinstri grænna? Er það kannski  Ég held, virðulegi forseti, að ef við eigum að endurreisa þjóðarhag á næstu árum þurfi miklu meiri hagvöxt en spár ganga út á. 

Frú forseti. Það er ánægjulegt að hægt er að segja frá því að samkvæmt nýjustu upplýsingum frá Vinnumálastofnun sem verið er að vinna úr þessa dagana mælist atvinnuleysi í síðasta mánuði í fyrsta sinn undir 9% frá áramótum eftir að hafa verið um 9,3% bæði í febrúar og mars. Að sjálfsögðu er þetta ánægjuleg vísbending um að hin venjulega árstíðabundna sveifla í atvinnuleysinu verði með svipuðum hætti og vant er og það minnki vor- og sumarmánuðina. 
             Ef við lítum til nágrannalandanna er fróðlegt að átta sig á því að í Svíþjóð og Finnlandi er nokkurn veginn nákvæmlega sama atvinnuleysi og hér er þessa mánuðina, en munurinn er því miður sá að þar er það á uppleið en hér á niðurleið. Atvinnuleysi mælist að meðaltali 10% á evrusvæðinu og 9,6% ef tekið er meðaltal 27 Evrópulanda. Á Spáni er atvinnuleysið 20%.  
             Frú forseti. Það liggur illa á sjálfstæðismönnum eftir helgina.  Það eru algengar ýmsar staðhæfulausar fullyrðingar um að ríkisstjórnin hafi ekkert aðhafst í atvinnumálum. Ég skil það í sjálfu sér ef menn leggja þann skilning í atvinnumál sem hv. málshefjandi gerði hér en hún talaði ekki um neitt nema álver eða stóriðju í ræðu sinni.  Atvinnuátak ríkisstjórnarinnar sem snýr t.d. að sumarstörfum gengur vel. Auglýst voru 856 störf og reiknað er með að lokið verði að ráða í þau nú fyrir mánaðamót. Þetta var á vegum Atvinnutryggingasjóðs. Nýsköpunarsjóður námsmanna fær um fimmfalt meira fjármagn en áður var, hefur samtals 120 milljónir til ráðstöfunar og mun veita um 400 störf í sumar á þeim grunni. Um 70 störf urðu til með sérstökum verkefnum á vegum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins, um 70 störf verða í boði eftir því sem á þarf að halda vegna sérstakra aðgerða á eldgosasvæðinu. Bara þessar sérstöku aðgerðir sem miða að störfum í sumar, einkum fyrir ungt fólk, skapa 1300–1500 störf yfir sumarmánuðina. Það er verið að undirbúa að hefja byggingu fangelsis og reiknað er með að það mál geti farið í útboð á næstu þremur mánuðum eða svo. Undirbúningur undir byggingu nýs landspítala gengur samkvæmt áætlun, a.m.k. að því tilskildu að Alþingi afgreiði nauðsynlegt lagafrumvarp þar um sem er hér til umfjöllunar. Þar munu vinna um 30 manns í sumar, um 80 manns á næsta ári, um 360 manns árið 2012 og 700–800 manns árin þar á eftir. Það er verið að undirbúa frumvarp um Framkvæmdasjóð ferðaþjónustunnar sem fái sérstakan tekjustofn sem varið verði til fjárfestingarverkefna og umbóta á fjölsóttum ferðamannastöðum. Undirritaðir hafa verið samningar við fimm sveitarfélög um byggingu hjúkrunarrýma en alls er þar um að ræða um 360 rýma áætlun sem ætti að skapa um 1200 ársverk í landinu. Í fyrra var breytt reglum um endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna viðhalds á íbúðarhúsnæði og reyndar sumarhúsum og húsnæði sveitarfélaganna einnig sem hefur leitt til þess að umfang þeirrar starfsemi hefur snaraukist og er nú svipað eða meira en það var fyrir hrunið. Sú aðgerð er mjög vel heppnuð og þar til viðbótar er frumvarp til umfjöllunar í Alþingi með frekari ívilnunum í þessum efnum til að reyna að hvetja til enn meiri starfsemi á þessu sviði. Boðnar hafa verið út samgönguframkvæmdir til undirbúnings mögulega því að þær verði síðan færðar yfir í einhvers konar gjaldtökufarveg. Framkvæmdir eru að hefjast bæði við Suðurlandsveg og Vesturlandsveg. Undirbúningur undir samgöngumiðstöð í Reykjavík er kominn mjög langt og verður væntanlega auglýstur á næstunni og sömuleiðis undirbúningur undir stækkun flugstöðvar á Akureyri, Vaðlaheiðargöng eru í undirbúningi og fleira mætti nefna í þeim efnum. Þetta er aðeins lítið brot af því sem telja má upp sem sýnir að sjálfsögðu að ríkisstjórnin hefur gripið til fjölþættra aðgerða til að takast á við þetta ástand að ógleymdum margs konar virkniaðgerðum fyrir það fólk sem þegar er atvinnulaust og þarf að styðja með öllum tiltækum ráðum. Þróunin í efnahagsmálum er í rétta átt. Gengi krónunnar er að styrkjast, vextir lækka. Dagurinn í dag markar stór tímamót og mun hafa mjög jákvæð áhrif, bæði í þessu efni sem og á möguleika okkar til að tryggja áframhaldandi hagstæða þróun varðandi gengi og vexti. 
             Ég tel, frú forseti, engin tilefni til að hafa uppi sérstakan bölmóð. Ástandið er erfitt. Við tökum það öll nærri okkur að atvinnuleysi skuli vera eins og það er í kjölfar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. alþingismanni Ragnheiði Elínu Árnadóttur fyrir þessa umræðu. Oft var þörf og nú var nauðsyn, en það er grátlegt að heyra hæstv. fjármálaráðherra hafa nánast engin svör við þeim spurningum sem lagðar voru fram og raunverulegar engar tillögur í því atvinnuástandi sem liggur fyrir - nema þær að hann fagnar því að atvinnuleysið á Íslandi sé sambærilegt og í Evrópu. Íslendingar hafa aldrei sætt sig við atvinnuleysi og þegar fjármálaráðherra telur það ásættanlegt að hér skuli vera 9% atvinnuleysi út af því að það er 10% atvinnuleysi í Evrópu er illa komið fyrir þessari ríkisstjórn, enda hefur hún svo sem ekki gert mikið fyrir fólk. Það er ekki verið að reyna að finna ný tækifæri. Jú, skattar eru hækkaðir og aðilar ráðnir án auglýsingar inn í ráðuneytin. Ég hef oft bent á það í ræðum að mismunurinn á almenna vinnumarkaðnum andspænis hinum opinbera er orðinn svo mikill að það er stórkostlegt vandamál. Ráðherrann fór ekkert yfir það í ræðu sinni enda fjallar þetta ekki um það. En hefur ráðherrann eitthvað spáð í það hvernig skatttekjur landsins af þessum einstaklingum sem hafa þó enn þá vinnu eiga í framtíðinni að standa undir þessu ríkisapparati sem ríkisstjórnin stendur frammi fyrir? Það hefur verið notað áður og er gjarnan notað af hæstv. fjármálaráðherra að miða sig alltaf við eitthvað verra en það sem er umfjöllunarefnið. Það er dapurlegt því að auðvitað á ríkisstjórn í hverju landi ætíð að miða sig við það besta og vera framúrskarandi við þær aðstæður sem uppi eru hverju sinni. Þann dug vantar í þessa ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Atvinnumálin eru eitt mikilvægasta verkefni okkar stjórnmálamanna um þessar mundir, enda eru um 15.000 manns án atvinnu í landinu. Til að mæta þessum vanda þarf hvort tveggja að gerast, ríkisvaldið þarf að koma inn með aðgerðir sem örva framkvæmdir í landinu og jafnframt þarf að skapa efnahagsleg skilyrði fyrir því að atvinnufyrirtæki geti vaxið og dafnað af eigin rammleik. Ríkisstjórnin hefur þegar gripið til aðgerða sem munu skapa 7200 störf, þar af hafa um 2400 störf þegar orðið til frá því að sérstöku átaki í atvinnumálum var hleypt af stokkunum í mars 2009. Í öðru lagi er hafinn undirbúningur að byggingu nýs landspítala sem mun skapa allt í allt um 3000 störf á næstu árum. Í þriðja lagi hefur ríkisstjórnin samþykkt áætlun um byggingu hjúkrunarrýma um land allt sem skapar 1200 störf í samstarfi við níu sveitarfélög. Í fjórða lagi hefur ríkisstjórnin samþykkt að verja auknu fjármagni til viðhalds opinberra bygginga um land allt og áætlar að verja til þess 9–10 milljörðum kr. á næstu þremur árum, þar af 3,5 milljörðum kr. á þessu ári. Þetta átak mun skapa a.m.k. 600 störf. Hæstv. fjármálaráðherra nefndi að framan ýmsar mannaflsfrekar framkvæmdir sem geta skapað mörg störf til viðbótar, stórframkvæmdir í vegamálum, nýtt fangelsi, samgöngumiðstöð o.fl. Virðulegi forseti. Við stöndum á tímamótum í atvinnumálum okkar. Hátt hlutfall atvinnulausra gerir það að verkum að skammtímavandinn er stór, en við megum samt ekki missa sjónar af stóra verkefninu sem er að skapa fjölbreyttara atvinnulíf til framtíðar sem treystir ekki á fáar risalausnir sem reyna á þanþol hagkerfis og náttúru heldur byggir á sjálfbærni, umhverfisvænum áherslum og virkjun mannauðsins í sínum fjölbreytilegu myndum. Ég vil taka eitt lítið dæmi. Hugverkageirinn skilar núna 21% af útflutningstekjum þjóðarinnar og þar þarf að skapa 3000 ný störf á næstu þremur árum. Það er verkefni sem getur fært okkur fram á veginn og 

Virðulegi forseti. Við ræðum stöðu atvinnumála og það er fyllilega réttmætt. Ég mun ekki hjóla mikið af illsku í hæstv. fjármálaráðherra út af þessu máli að öðru leyti en að benda á að frekari niðurskurður hjá hinu opinbera í fjárlögum næsta árs mun leiða til meira atvinnuleysis. Það er röng nálgun, það þarf að gera hlutina öðruvísi. Við búum við það að þetta endalausa stóriðjutal hefur engu skilað og þetta sífellda tal og hjal um erlenda fjárfestingu í orkuvinnslu er þrá eftir einhvers konar glópagulli því að arðurinn af henni rennur úr landi. Íslendingar þurfa að virkja sína orku sjálfir, þ.e. þegar þeir ná samkomulagi um það hvar og hvað á að virkja, en þeir þurfa að gera það sjálfir. Þeir eiga ekki að láta Alþjóðagjaldeyrissjóðinn stöðva sig í því og þeir eiga ekki heldur að láta Alþjóðagjaldeyrissjóðinn stöðva vegaframkvæmdir í landinu. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn stendur í vegi fyrir því á þeim forsendum að það þurfi að vera einkafyrirtæki sem hagnist á þeim framkvæmdum. Hvernig hefði Ísland verið byggt upp á sínum tíma á slíkum forsendum? Það hefði aldrei verið byggt upp og það verður ekki byggt upp úr endurreisninni heldur á þessum forsendum. Þarna þarf ríkisstjórnin að bretta upp ermarnar og sýna kjark í samskiptum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn til að efla hér atvinnulíf. Með einföldum reglugerðarbreytingum er hægt að skapa sennilega hátt í 3000 störf í fiskvinnslu með því einu að gera það að skilyrði að öllum veiddum afla á Íslandsmiðum verði landað á innanlandsmarkaði. Það er ekki flóknara en það. Fiskvinnsla er það sem við kunnum. Fiskur er útflutningsvara sem skapar gjaldeyri. Hvers vegna er það ekki gert? Þetta er einfalt og auðvelt í framkvæmd. Það þarf að brjóta upp gjaldþrota fyrirtækjasamsteypur og afhenda þær starfsfólkinu frekar en að skera þær niður í frumeindir sínar. Hér eru fjölmörg stórfyrirtæki 

Virðulegi forseti. Það var magnað að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra segja að það væri engin ástæða til að vera með neinn sérstakan bölmóð yfir íslensku atvinnulífi. Það er sennilega allt í lagi að vera með 9% atvinnuleysi af því að það er þannig í öðrum ríkjum í kringum okkur. Það er ekki ástæða til að vera með bölmóð yfir því að hæstv. ríkisstjórn er komin í yfirlýst stríð við ASÍ og aðila vinnumarkaðarins. Eða telur hæstv. ráðherra ekkert að marka það sem ASÍ er að segja? Það væri fróðlegt að fá það fram hjá honum. Það var ekki mikill samhljómur með stefnu sveitarstjórnarhluta þessara ríkisstjórnarflokka í aðdraganda kosninga núna. Niðurstaða kosninganna var auðvitað höfnun á atvinnuleysisstefnu ríkisstjórnarinnar. Það er ekki hægt að skilja hana öðruvísi. Það er eitt sem getur bjargað okkur út úr þessari kreppu sem við erum í, aukin atvinna og aukinn hagvöxtur. Orkufrekur iðnaður kemur til með að gegna þar lykilhlutverki og það er alveg magnað að við skulum ekki vera búin að koma fleiri hlutum af stað á þeim vettvangi. Það er alveg magnað að við skulum ekki vera búin að grípa til þess ráðs að auka kvóta við þessar erfiðu aðstæður þannig að fyrirsjáanlegt atvinnuleysi í sjávarútvegi verði ekki að veruleika. Það er alveg magnað að við skulum ekki vera búin að koma í gang þeim samgönguverkefnum upp á 8,2 milljarða sem voru tilbúin á borðinu, búið að hanna þau, búið að bjóða þau út og ekkert annað eftir en að ganga til samninga í mörgum tilfellum og klára útboðið. Það er alveg merkilegt að ríkisstjórnin skuli þverskallast við að grípa til þeirra nauðsynlegu aðgerða sem eru á borðinu fyrir framan okkur. Það að reyna að segja okkur að allt sé í lagi og ástæðulaust að vera með bölmóð, eins og hæstv. ráðherra orðaði það, er ekki boðlegt þessari þjóð. Verkefnastjórnin Norðurþing komst að merkilegri og gagnlegri niðurstöðu um það til hvers á að grípa í Þingeyjarsýslum í atvinnuuppbyggingu. Hæstv. iðnaðarráðherra svarar því að ríkisstjórnin sé ekki  
            

Ég bið hv. þingmenn um að virða ræðutíma.

Frú forseti. Það er ótrúlegt að hlusta á þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Hæstv. fjármálaráðherra fór yfir atvinnuleysistölur. Hér hefur orðið heilt bankahrun og allar spár gerðu ráð fyrir því að atvinnuleysi yrði milli 10 og 20% á þeim tímapunkti sem við stöndum á núna. En hvað er að gerast? Þrátt fyrir að hrunið á Íslandi hafi verið með því stærsta sem við þekkjum er atvinnuleysið þó undir meðaltali í Evrópusambandinu.

Ásættanlegt?

Það er ekki ásættanlegt, hv. þingmaður, en við erum að glíma við gríðarleg vandamál hérna og atvinnuleysið er að minnka eins og hæstv. fjármálaráðherra kom inn á. Ég tek undir með hv. þm. Skúla Helgasyni, ég held að það sé mjög mikilvægt að við hefjumst handa við að breyta sýn í atvinnumálum sem byggir á fjölbreyttri atvinnustarfsemi með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Ferðaþjónustan blómstrar hér, sem og landbúnaður og sjávarútvegur. Ríkið hefur komið inn í byggingu hjúkrunarrýma, í viðhald opinberra bygginga en ríkinu er þröngur stakkur sniðinn. Af hverju skyldi það vera? Það er vegna þess að það bú sem núverandi ríkisstjórn tók við býður ekki upp á mikla möguleika í þeim efnum. Við skulum gæta þess á þeim tímum sem við lifum nú að forðast alls kyns gylliboð og horfa heldur til raunverulegrar atvinnuuppbyggingar til framtíðar þar sem aukið verðmæti verður eftir í innlendu hagkerfi. Það er ekki eins og að hv. þingmenn sem hér hafa talað hafi skoðað það á hvaða verði við höfum selt stóriðjunni orku. Það er ekki eins og að hv. þingmenn átti sig á því að hér hefur orðið heilt bankahrun. Ég bið menn um að tala í raunveruleikanum og horfa til framtíðar. Möguleikar Íslands 

Frú forseti. Það hefur lítið farið fyrir þeim atvinnuskapandi mannaflsfreku framkvæmdum sem svo mikið var talað um fyrir síðustu kosningar og áttu, ef ég man rétt, að skapa 7000 störf. Það er eitt, en enn þá meira áhyggjuefni er að ekki skuli hafa verið ráðist í að breyta aðstæðum með þeim hætti að atvinna verði til af sjálfu sér ef svo má segja. Aðstæðurnar eru slíkar að þær hvetja til fækkunar starfa frekar en hitt. Vextirnir eru eitt. Hér er vaxtastigið slíkt að peningum er haldið úr umferð, haldið frá því að byggja upp vinnu og ríkið borgar fyrir það. Ríkið borgar milljarða á milljarða ofan fyrir að halda fjármagni úr umferð og fyrir vikið eru peningarnir ekki notaðir til að byggja upp vinnu. Hitt er skuldavandinn. Meðan ekki er ráðist að þeirri rót vandans, tekið á skuldavandanum, verður ekki ráðist í nýja fjárfestingu. Það hafa menn séð í Japan í 20 ár þar sem ekki hefur orðið hagvöxtur vegna þess að ekki er tekið á skuldamálunum. Þessi hætta eða í raun þróun er að verða stöðugt alvarlegri. Fyrirtæki eru rekin áfram víða á tómum kössum og menn reyna að fresta vandanum örlítið lengur, en hvað gerist þegar ekki er hægt að fresta vandanum? Hvað gerist í október á þessu ári? Nú er ríkisstjórnin búin að gefa Alþjóðagjaldeyrissjóðnum yfirlýsingu um að eftir október 2010 verði engar frekari frestanir, engar frekari frystingar eða niðurfærslur lána. Þá er ekki lengur hægt að fresta vandanum. Er ríkisstjórnin búin undir þann skell sem af því leiðir? Ég held að það sé löngu orðið tímabært að menn fari að snúa þessari þróun við vegna þess að fjölgun starfa leiðir af sér enn frekari fjölgun, en sú fækkun sem hefur átt sér stað að undanförnu leiðir af sér enn frekari fækkun starfa. Við þurfum að breyta neikvæðri keðjuverkun í jákvæða keðjuverkun.

Frú forseti. Eftir niðurstöður sveitarstjórnarkosninganna um helgina, þar sem við stjórnmálamenn fengum mjög skýr skilaboð um að breyta orðræðu okkar, breyta vinnubrögðum okkar og viðhorfi til þeirra samfélagslegu verkefna sem okkur er trúað fyrir, er svolítið sorglegt að hlusta á ræður manna hér í dag og átta sig á því að ekkert hefur breyst á þessum vinnustað, a.m.k. ekki í því hvernig menn tala. Hér tala menn mjög í stórum lausnum. Það hefur verið lenska í samfélagi okkar að tala og einblína á stórar lausnir og stóriðju. Við erum alltaf að leita að patentlausnum til að leysa málin. Gott og vel, atvinnutækifærin liggja engu að síður víðar og stundum getur komið sér vel að leita tækifæranna í því sem við eigum fyrir, í fjölbreytninni sem nú þegar er til staðar í íslensku atvinnulífi. Það er t.d. ekki hægt að ræða atvinnumál á Íslandi án þess að fjalla um undirstöðuatvinnugrein okkar, sjávarútveginn, því að við Íslendingar erum fiskveiðiþjóð. Við fiskveiðar og -vinnslu eru unnin um 10.000 störf og þar verða til gríðarleg verðmæti. Á síðasta ári voru verðmæti sjávarafurða 208 milljarðar kr. þannig að það er ekki við öðru að búast þegar atvinnulíf ber á góma en að maður líti til sjávarútvegsins. Sú atvinnugrein er í rauninni ekki ein atvinnugrein, heldur atvinnugrein sem leiðir af sér fjöldann allan af afleiddum störfum og hefur margfeldisáhrif í samfélaginu t.d. í sambandi við hátækni, ferðaþjónustu og margt fleira. Það er líka sorglegt að rifja upp í þessu sambandi þær deilur og óeiningu í þinginu um atvinnuskapandi verkefni á borð við þá aflaaukningu í skötusel sem varð mikið þrætuepli, aukna línuívilnun og strandveiðarnar 

Frú forseti. Í Kína skapa stjórnvöld um 1 milljón nýrra starfa í hverjum einasta mánuði. Það er nefnilega auðvelt að skapa störf en þau störf sem ríki geta skapað á færibandi eru ekki endilega áhugaverð, gefandi, arðbær eða samfélagslega hagkvæm. Mér finnst kínverskur vinnumarkaður sýna það vel. Þar vinnur fjöldi manna óþörf störf, svo sem að opna dyr, stimpla pappíra sem svo er hent eða sinna eftirliti þar sem eftirlits er ekki þörf. Vandinn felst í því að skapa umhverfi þar sem atvinnulífið sér um sig sjálft og hver og einn getur fundið sér starf við sitt hæfi. Stjórnmálamönnum verður tíðrætt um auðlindir sem þarf að nýta. Fólkið í landinu er okkar helsta og dýrmætasta auðlind, þekking þess, hugmyndir og lífskraftur. Það þarf að virkja. Fólkið sjálft veit best hvar styrkleikar þess liggja sem og áhugasvið og hæfileikar. Ríkið á að mínum dómi ekki að skapa störf. Það á að tryggja lífvænlegar aðstæður fyrir atvinnulífið. Hátt vaxtastig, hækkuð tryggingagjöld, stökkbreyttir höfuðstólar lána og gjaldeyrishöft, sem og ofurskattar, eru ekki til þess fallin að stuðla að heilbrigðu og sjálfsprottnu atvinnulífi. Það er mikilvægt að virkja frumkvæði fólks og hvetja það til virkni en ríkið á að setja leikreglurnar. Þegar stjórnmálamenn fara af stað og lofa lausnum, álveri hér og gagnaveri þar, er oft eins og lömun leggist yfir svæðið, fólk hættir að reyna að skapa sér störf sjálft og fer að bíða, bíða eftir því að ríkið komi með töfralausn til bjargar svæðinu. Ég trúi ekki á slíkar töfralausnir.

Virðulegi forseti. Ég get tekið heils hugar undir orð síðasta ræðumanns, ríkið á ekki að skapa störf. Það sem ég fer fram á, það sem kjósendur á Suðurnesjum fara fram á, það sem kjósendur í tveimur hreppum við neðri hluta Þjórsár fara fram á er að fá frið til að byggja upp þær atvinnugreinar og nýta þau atvinnutækifæri sem liggja á svæði þeirra. Þess vegna ítreka ég spurningu mína til hæstv. fjármálaráðherra um rammaáætlunina: Hvað líður henni? Af hverju er hún strand í þingflokki Vinstri grænna? Það var afar athyglisvert að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra sem þuldi upp fréttatilkynningu sem ég minntist á í ræðu minni. Ég ætla ekki að gera honum það upp að honum þyki 9% atvinnuleysi ásættanlegt. Ég trúi því ekki og veit að svo er ekki, en það er ekki verið að nýta öll þau tækifæri og alla þá möguleika sem við höfum til að skapa atvinnu. Ég er sammála því að verðmætasköpunin verður ekki til hjá hinu opinbera. Þess vegna eru verkefni eins og göngustígaverkefnið Græni trefillinn sem átti að skapa 230 störf í fyrra, ef mig ekki misminnir, svo sem störf en það eru störf sem eru kostuð af okkur skattborgurum, ekki ný verðmætasköpun inn í þjóðfélagið. Hún verður ekki til þar. Hæstv. fjármálaráðherra kom í undirbúinni ræðu með margar upplýsingar, allt í lagi, en ég furða mig á því að hann hafi tekið það sérstaklega fram að ég hefði í framsögu minni ekki getað séð neitt annað en álver þegar ég tók það sérstaklega fram að ég væri ekki að tala bara um álver. Ég gerði það meðvitað til að fá ekki þá gusu á mig sem ég býst alltaf við. Ég er ekki að tala bara um stóriðju. Ég er að tala um heilsutengda ferðaþjónustu, 

Frú forseti. Það gleður mig stórkostlega að hv. þingmaður hafi ekki bara verið að tala um álver og hafi áhuga á atvinnusköpun almennt. Ég fagna því. Þar með er væntanlega sanngirninnar vegna sömuleiðis rétt að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins reyni ekki að snúa út úr orðum mínum og láti að því liggja að ég sé ánægður með 9% atvinnuleysi eða að ég telji það allt í lagi af því að það er atvinnuleysi í Evrópu. Það er gamli stíllinn í umræðunum sem ég held að hafi lítið upp á sig. Ég er aðallega að vísa til hv. þm. Jóns Gunnarssonar en ekki málshefjanda. 
             Ég legg áherslu á að það markaðsátak sem nú stendur yfir í ferðaþjónustunni, að reyna að snúa þar vörn í sókn, er gríðarlega mikilvægt. Ég bind miklar vonir við að það skili okkur árangri. Horfur í þeim efnum voru geysilega bjartar um síðustu áramót. Þess vegna féll skuggi yfir þegar eldgosið fór að trufla og olli mikilli röskun á þeirri starfsemi, dró úr bókunum og jafnvel urðu afpantanir umtalsverðar. Í þetta verjum við umtalsverðum fjármunum, 700 millj. kr., þar af 350 millj. kr. úr ríkissjóði. Er það ekki „eitthvað“ sem verið er að reyna að gera þrátt fyrir erfiðar aðstæður? Jú, ég held það. Það er enn verið að auka á fjárveitingar til viðhalds opinberra verkefna í landinu um 500 millj. kr. Unnið verður fyrir samtals 3,2 milljarða kr. við viðhald opinbers húsnæðis í ár, meira en gert var árlega í góðærinu. Er það ekki „eitthvað“ sem verið er að gera? Jú, ég held það. Það eru teikn á lofti um að það sé að losna um aðgang að erlendu fjármagni. Það er fyrst og fremst frostið í samskiptum okkar við erlenda fjárfestingarbanka og aðra banka sem hefur stöðvað fjármagnsfrekar stórframkvæmdir, svo sem í orkumálum. Það liggur fyrir og nú er sem betur fer að rofa örlítið til í þeim efnum. 
             Þriggja mánaða verðbólga er komin undir 5%, stýrivextir hafa lækkað um 1,5 prósentustig frá áramótum. Slíka þróun þurfum við áfram. Gengi krónunnar er að styrkjast. Þar með dregur úr því mikla samkeppnisforskoti sem útflutnings- og samkeppnisgreinar hafa notið að undanförnu. Í staðinn þurfa þær að fá 

Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða um breytingar á … 
            

Forseti biður þingmann afsökunar en aðra hv. þingmenn um að hafa hljóð.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér um lög um fjármálafyrirtæki eða nánar tiltekið breytingar á þeim. Þetta hafa verið mjög upplýsandi umræður bæði í nefndinni og sömuleiðis hér í þingsalnum. Í örstuttu máli er sjónarmið okkar sjálfstæðismanna þannig að við teljum ekki að málið sé tilbúið til að klára það. Það væri mun skynsamlegra að gefa okkur betri tíma til þess að vinna málið. Við höfum tilgreint sérstaklega þau efnisatriði sem við teljum mikilvægt að ræða betur. Við erum með tvær breytingartillögur við frumvarpið sem eru mjög mikilvægar. Annars vegar að skylda banka til þess að selja þau fyrirtæki sem þeir hafa tekið yfir. Það er nokkuð um það nú þegar og mun verða meira í framtíðinni, innan tólf mánaða. Ef einhverjar aðstæður eru uppi að það er ekki hægt, geti þeir sótt um undanþágu frá Fjármálaeftirlitinu. Við finnum núna að staðan er ójöfn á milli fyrirtækjanna sem lifðu af hrunið og þeirra sem eru í eigu bankanna. Það er afskaplega mikilvægt að bankarnir sitji ekki uppi með fjölda fyrirtækja. Það gæti auðveldlega gerst ef við samþykkjum ekki þessa breytingartillögu. Á sama hátt leggjum við til bráðabirgðatillögu sem gengur út á að upplýst verði hverjir eru eigendur bankanna og að skilanefndunum verði skylt að ganga alla leið. Ekki bara upplýsa um eignarhaldsfélög sem eru skráð fyrir því heldur hverjir eru á bak við þau. Ég tel að það sé lífsnauðsyn fyrir íslenskt efnahagslíf að sú tillaga nái fram að ganga og að við sjáum hverjir eru að eignast bankana eins og staðan er í dag. Síðan er algjört lykilatriði - við getum ekki klárað þetta mál án þess að koma með reglur um eignarhald fjármálafyrirtækjanna og viðskiptabankanna. Við höfum lært af biturri reynslu að það er óskynsamlegt að hafa ekki banka og fjármálafyrirtæki í dreifðri eignaraðild. Núna, þegar við vinnum í þessu frumvarpi sem er grundvallarfrumvarp um fjármálafyrirtækin, getum við ekki gengið frá málinu án þess að vera búin að festa reglur þar um. Síðan er mjög mikilvægt að við tökum á hlutum eins og sameiningu Fjármálaeftirlitsins og Seðlabankans, samspil á milli fjárfestingarbanka og viðskiptabanka, hvort það sé skynsamlegt að aðskilja þetta að öllu leyti eða fara aðrar leiðir til að ná sama markmiði. Hvort skynsamlegt sé að koma á áfrýjunarvettvangi fyrir fjármálafyrirtæki svipað og er í samkeppnismálum. Endurskoða lög um Fjármálaeftirlitið, sem er algjör nauðsyn. Skoða stöðu skuggastjórnenda með það að markmiði að festa betur ábyrgð þeirra. Framtíð sparisjóðakerfisins er undir. Við þurfum að skoða lög um endurskoðendur, kanna það og meta hvort rétt sé að leyfa fjármálastofnunum að eiga tryggingafélög og öfugt. Við þurfum að endurskoða frá grunni lög um Kauphöllina og leggja á hana auknar skyldur hvað varðar eftirlit og ábyrgð gagnvart fjárfestum. Sömuleiðis þurfum við að meta hvort ekki sé rétt að setja reglur um afleiðusamninga og utanþingsviðskipti og ýmis kauphallarviðskipti. Einnig teljum við sjálfstæðismenn skynsamlegt að fara fram á það við OECD að gera sérstaka úttekt á umhverfi fjármálamarkaða á Íslandi, sérstaklega í samhengi við þróun alþjóðlegs regluverks. Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt allra hluta vegna, og ég held að við höfum fengið skýr skilaboð um það í sveitarstjórnarkosningunum sem voru núna um helgina, að við tökum upp breytt vinnubrögð og aðrar áherslur. Ég legg til að við tökum málið sérstaklega fyrir, skipum í öfluga nefnd þar sem ekki eru bara fulltrúar stjórnmálasamtakanna heldur líka hagsmunaaðila. Ég vil kalla til sérfræðinga sem við þurfum til að skoða þetta í sumar og þá sérstaklega þá þætti sem ég nefndi. Við missum engan tíma, vinnan í nefndinni hefur verið um margt mjög góð og umræðan hér í þinginu ekki síður. Það er grunnur sem við getum byggt á til framtíðar en við getum ekki gengið frá þessu máli eins og það er núna, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir ræðuinnlegg hans og samstarfið í viðskiptanefnd þegar við fjölluðum um þetta mál. Hann minntist sérstaklega á breytingartillögur sem Sjálfstæðisflokkurinn leggur til. Annars vegar um að gerð verði sú krafa að selja beri fyrirtæki í eigu bankanna innan tólf mánaða. Hins vegar að fá úr því skorið hverjir eru eigendur bankanna. Mig langar í örstuttu máli að bregðast aðeins við þessum hugmyndum og reifa skoðun mína á þessum breytingartillögum. Í fyrsta lagi hvað varðar sölu á þeim fyrirtækjum sem bankarnir hafa umráðarétt yfir. Við í nefndinni veltum þessum tímafrestum ansi mikið fyrir okkur. Það er mín skoðun að með því að setja slíkan ramma, að segja bönkunum að innan tólf mánaða eigi þeir að selja fyrirtækin, óttast ég að bankarnir muni ekki freista þess að selja fyrirtækin fyrr heldur bíða í of langan tíma. Það er alveg skýrt í þeim tillögum sem nefndin fjallaði um og eru lagðar til í frumvarpinu, að við gerum miklar kröfur til Fjármálaeftirlitsins um að ramminn sé skýr um það hvers konar fyrirtæki bankarnir megi taka yfir og með hvaða hætti skuli taka þau yfir, auk þess skal eignarhaldið vara sem styst. Mig langar einnig að fjalla örstutt hér í lokin um spurninguna sem velt er upp og fá úr því skorið hverjir séu eigendur bankanna. Ég vil bara ítreka fyrri skoðun mína á þessu máli að það er erfitt fyrir okkur að fá úr því skorið hverjir eru í raun og veru eigendur bankanna þegar ekki hefur verið tekin afstaða til þeirra krafna sem eru í þrotabúið. Ríkið ákvað að kaupa ekki bankana og þar af leiðandi eru þeir í eigu kröfuhafa. Hins vegar er ekki búið að taka afstöðu til réttmæti krafna og þá er erfitt að fá úr því skorið hversu mikið hlutfall viðkomandi kröfueigandi á í bankanum. En með eignarhaldsfélögum - er þetta réttur tími, frú forseti? Afsakið. Með eignarhaldsfélögum hefur verið slitið á milli erlendra 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalegt og gott andsvar. Fyrst varðandi tólf mánaða tillöguna þá erum við alveg til umræðu um að stytta þann tíma. Það er alveg sjálfsagt að fara yfir það, þetta er að hámarki tólf mánuðir. Það er skynsamlegra og svipa á bankana að selja þessi fyrirtæki ef þeir þurfa sérstaklega að sækja um að eiga fyrirtækin lengur. Að okkar áliti er ekki skynsamlegt að gera ráð fyrir því, eins og þarna er, að Fjármálaeftirlitið eigi með óljósum hætti að sjá til þess að fyrirtækin verði seld. Það verða næg verkefni núna á könnu Fjármálaeftirlitsins og svo sannarlega ef þetta frumvarp nær fram að ganga. Það er miklu skýrara að hafa reglurnar á hreinu hvað þetta varðar. Ef hv. þingmaður er að leggja til að stytta tímann í níu eða sex mánuði erum við til viðræðu um það. Við mundum styðja þá leið, ég lýsi því yfir að við munum styðja það. Ég vonast til þess að við getum náð sátt um að stytta tímann, það er bara sjálfsagt. Sérstakar aðstæður eru varðandi eigendurna. Það er mjög mikilvægt að við greinum hverjir þeir eru. Það eru kröfuhafarnir. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það er ekki víst fyrr en búið er að taka afstöðu til kröfunnar. Til að fá niðurstöðu getur verið um dómsmál að ræða. Það breytir því ekki að kröfur eru samþykktar jafnt og þétt og við getum alveg, ef við ætlum okkur, sett inn jafnóðum hverjir það eru sem fá samþykktar kröfur. Sömuleiðis getum við haft á lista þá sem eru með ósamþykktar kröfur, þetta eru bara framkvæmdaratriði. En það er algjört lykilatriði að við náum niðurstöðu í þessu. Ég hef fylgjast með bönkunum og er með tillögu um að við þurfum að rannsaka sérstaklega hvað hefur gerst í bönkunum frá hruni. Ég er ekki sáttur við það hvernig unnið er og ég veit ekki af hverju það er gert, 

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum sömuleiðis. Hvað varðar tímafrestinn á sölu fyrirtækja er nokkuð fjallað um það í nefndaráliti meiri hluta. Þar segir, með leyfi forseta: „Vandkvæði eru fólgin í því að lögfesta ákveðin tímamörk“ - að mati meiri hlutans - „þar sem erfitt væri að finna eitt tímaviðmið sem ætti við um allar tegundir fyrirtækja en fyrirtæki eru mismunandi að stærð og eðli. Meiri hlutinn telur að þessi tími eigi að vera sem allra skemmstur en segja má að viðmið um sex mánuði gæti í einhverjum tilvikum verið svo skammt að hætt væri við því að eignir færu á brunaútsölu en viðmið um 1,5–2 ár væru hins vegar of langur tími en í undantekningartilvikum gæti svo langur tími átt rétt á sér.“ Þarna er okkur nokkur vandi búinn. Við teljum að með því að kveða skýrt á um þetta í nefndaráliti með vilja löggjafans kemur fram að Fjármálaeftirlitinu eru send skýr skilaboð. Hvað varðar eigendur bankanna er málið að vissu leyti flókið. Í því viðkvæma ferli sem slitastjórnir eru í þegar tekin er afstaða til krafna og ef upplýsa á um stöðu þeirra í miðju vinnuferlinu þá er spurningin hvort kröfueigendur, sem ekki vissu af því vinnulagi fyrir fram, muni sætta sig við það. Mun það til dæmis rýra kröfur þeirra? Hver verður staða þeirra í ferlinu ef það upplýsist að búið sé að taka afstöðu til ákveðinna krafna? Þá upplýsist hverjir standa á bak við kröfurnar. Sömuleiðis vitum við það um leið ef kröfurnar ganga kaupum og sölum. Við eigum erfitt með að koma í veg fyrir það enda eru þetta eignir á markaði. Þá er hins vegar mikilvægt að við veltum fyrir okkur: Hafa viðkomandi kröfueigendur einhverja aðkomu að rekstri bankanna? Með þeim lögum sem hér voru samþykkt síðasta sumar var tryggt að svo væri ekki. Það eru sjálfstæð eignarhaldsfélög sem halda utan um rekstur bankanna og kröfueigendur hafa ekki aðkomu að rekstri þeirra. Það er lykilatriði og hefur þegar verið tryggt.

Virðulegi forseti. Ég mat það þannig þegar hv. þingmaður las úr greinargerðinni að hann væri í rauninni að mæla með 12 mánaða reglunni, þetta væri röksemd fyrir því. Ástæðan fyrir því að við viljum hafa tímamörk er sú að þá er það klippt og skorið að viðkomandi banki geti ekki átt þetta lengur en í 12 mánuði. Ef einhverjar sérstakar ástæður eru þurfa þeir að koma til Fjármálaeftirlitsins og spyrja: Megum við út af þessu og þessu og þessu, af einhverjum rökstuddum ástæðum, vera lengur með þetta fyrirtæki? Pressan er að selja, losa þetta. Við sjáum núna um allt land stór fyrirtæki í eigu bankanna ryðja litlum samkeppnisaðilum út - í skjóli bankanna - og við verðum að bregðast við þeirri þróun. Varðandi það sem hv. þingmaður sagði um eigendurna fannst mér það mæla með því að fara þá leið sem við viljum fara. Eins og hann nefndi ganga þessar kröfur kaupum og sölum, virðulegi forseti. Það er ekki ólíklegt að einhverjir séu núna að reyna að eignast bankana. Það er bara mjög líklegt. Af hverju megum við ekki vita af því? Er ekki rétt að upplýsa okkur um það? Ég held að það sé alveg lykilatriði. Ég er eiginlega alveg sannfærður um að einhverjir aðilar eru að reyna að yfirtaka bankana. Hv. þingmaður segir að kröfuhafarnir, eigendur bankanna, hafi engan aðgang að stjórninni. Það er þá spurning hver ráði þessum bönkum. Ríkið á lítinn hluta, Bankasýslan er með það umboð, og ekki segist ríkið stýra þessu. Hver er að stjórna bönkunum núna? Það er alveg grundvallaratriði að við vitum það. Það er grundvallaratriði að við skoðum þessi mál. Þess vegna lögðum við fram tillögu um rannsókn en við verðum að vita hvað er í gangi og hvaða spotta er verið að toga í. Gegnsæið 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breyting á lögum um fjármálafyrirtæki. Er vissulega mjög þarft að þetta komi hér fram og mikilvægt að bregðast við því þó að manni finnist stundum ganga hægt í þessu bankahruni og því sem við höfum lært um fjármálamarkaðinn og hvernig haldið er á hlutunum eftir á og í uppbyggingarferlinu. Í frumvarpinu er tekið á nokkrum meginatriðum. Það er farið að mestu leyti eftir skýrslu Kaarlos Jännäris sem er fyrrverandi forstjóri finnska fjármálaeftirlitsins og vann hér tillögur til úrbóta fyrir íslensk stjórnvöld. Í innganginum og í nefndarálitum kemur fram að það er tekið á 3.–5. tölulið tillagnanna í skýrslu Jännäris. Að sjálfsögðu er ástæða til að fagna því, en hins vegar veltum við því fyrir okkur eins og fram hefur komið í þessari umræðu hvort gengið sé nógu langt í þeim breytingum sem verið er að gera hér, hvort hugsanlega hefði verið betra að gefa þessu lengri tíma og taka þá inn fleiri liði eða hvort með þessu frumvarpi sé verið að segja að við munum fljótlega aftur taka það upp og gera enn frekari breytingar. Flestir sem hafa talað í þessari umræðu telja að varla sé nógu langt gengið. Eins hefur sú spurning komið upp í umræðunni hvort viðskipta- og fjárfestingarbanka eigi að reka saman eða hvort þeir eigi að vera algerlega aðskildar stofnanir eða aðskildar með einhverjum ákveðnum hætti. Persónulega tel ég að það hljóti að vera mikilvægt að reyna að skilja þarna að eins mikið og hægt er í ljósi reynslunnar. Í sjálfu sér á eftir að fara betur yfir þetta. Á eina lausn hefur verið bent í þessu, að efla Fjármálaeftirlitið. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Hvort sem þessar stofnanir verða reknar áfram saman sem fjárfestingar- og viðskiptabankar eða ekki þarf vitanlega að efla Fjármálaeftirlitið. Ein spurning hefur brunnið á mönnum, sú hverjir eiga bankana. Fyrir nokkru sendi ég skriflega fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra um nákvæmlega þetta og spurði einfaldlega spurningarinnar: Hverjir eiga bankana? Svarið var vitanlega í takt við það sem hefur komið hér fram, ekkert svar af því að í rauninni veit enginn hver á bankana. Það er mjög sérstakt, frú forseti, að heyra síðan í fréttum að kröfuhafar, ég man ekki hvað þeir eru margir, 3000 eða þaðan af meira, hafi hins vegar lista yfir það hverjir eiga kröfur í þessi bú. Ég kann ekki að segja með framkvæmdarvaldið, það getur verið að það hafi þessar upplýsingar, en í það minnsta hefur Alþingi ekki aðgang að þeim. Það er mjög sérstakt ef Alþingi þarf hreinlega að kaupa sér kröfu til að fá upplýsingar um hverjir eru kröfuhafar í þessi þrotabú. Það eru væntanlega þeir sem eiga bankann eða munu eignast bankann í einhverjum hlutföllum, hugsanlega fækkar kröfunum eins og fram kom hér þannig að einhverjir stærri verði eftir. Engu að síður er mjög mikilvægt að þingheimur fái þessar upplýsingar. Ef við þurfum að kaupa kröfur til þess að fá þær og viljum ekki ganga svo langt til að fá þessar upplýsingar er spurning hvort ríkið, eða Alþingi, geti hjúfrað sig upp að einhverjum góðum kröfuhafa sem gæti hreinlega látið þingmenn bara hafa þetta. Ég velti því upp því að það er vitanlega fáránleg staða, frú forseti, að þingnefndir skuli ekki hafa aðgang að þessum upplýsingum meðan kröfuhafarnir hafa þær og geta boðið hver öðrum að kaupa kröfurnar. Síðan er enn eitt mál sem mig langar aðeins að nefna hérna, það varðar 35. gr. er snýr að hæfni og færni og kröfum til þeirra sem eiga að sitja í stjórnum. Ég er algjörlega á móti því að krafa sé gerð um háskólapróf, ekki svo að skilja að ég sé að gera lítið úr menntun, alls ekki, en það voru einmitt þessir kumpánar sem höfðu þessi fínu skírteini sem settu hér allt á hvolf. Ég hugsa að það hefði jafnvel verið betra ef fleiri hefðu spurt bjánaspurninganna í þessum stjórnum, það hefði kannski farið eitthvað öðruvísi ef menn hefðu haft vilja og getu til þess. Þar með er ég ekki að segja að ekki eigi að gera neinar kröfur. Það á að sjálfsögðu að gera kröfur, en ég held að það sé mjög einfalt að einskorða þær við þetta. Þó að hér sé undanþáguákvæði er það nú eins og það er, undanþáguákvæði, og einhver á að ákveða hvort því sé beitt. Ég held að það sé líka mikilvægt að gera kröfu hreinlega um heilbrigða skynsemi sem ég held að hafi ekki verið gerð áður fyrr. Eitt vil ég nefna í viðbót. Fyrst vil ég segja að ég tek undir breytingartillögu frá þingmönnum Sjálfstæðisflokks að það sé settur einhver tímafrestur til að selja fyrirtæki. Ég held að það sé mjög mikilvægt að setja hann til þess að það sé eitthvert aðhald með fjármálastofnunum. Ég treysti mér ekki til að segja hvort það eigi að vera sex mánuðir, 12 mánuðir eða hvað. Ég held hins vegar að það þurfi að vera einhvers konar endir á þessu því að hættan er - og ég vil meina að það sé hætta - að fjármálafyrirtækin sjái sér hag í að reka þessi fyrirtæki árum saman, áratugum saman hugsanlega, a.m.k. árum saman og vera hreinlega í samkeppni við aðra aðila á markaði. Ég sé það kannski í hinni verstu mögulegu mynd þannig að það verði fjármálastofnanir, segjum þrjú fjármálafyrirtæki, sem eigi hér og reki meira og minna allan byggingageirann, svo maður taki dæmi. Það er nokkuð sem ég held að sé ekki hollt fyrir okkur. Ég tek undir að þarna þurfi að setja einhvers konar bremsu.  Það er annað sem ég held að við þurfum að hafa í huga þegar við ræðum þetta og það er hvernig og hvort við erum með sambærilegt kerfi og sambærilegar lausnir og í nágrannalöndum og eru t.d. í Evrópusambandinu. Við höfum séð að innan Evrópusambandsins logar nú allt stafna á milli, evran er að hruni komin, efnahagsveldið mikla sem átti að vera, evruríkin og það samstarf er einnig að hruni komið. Við hljótum að spyrja okkur hvort ekki sé þörf á því að taka þessa umræðu samhliða því brölti að sækja um aðild að þessu hrunsbandalagi sem Evrópusambandið er. Við hljótum að þurfa að skoða þetta allt í samhengi. Fyrir mér er einsýnt að við hljótum að huga að því vandlega núna að draga aðildarumsókn okkar til baka í ljósi þess að fjármálakerfið er hrunið í Evrópu. Nýjustu fréttir eru þær að Spánn sé kominn að fótum fram sem mun hafa gríðarleg áhrif um allt. Við eigum þar af leiðandi ekki að horfa í þessa átt til framtíðar, heldur einbeita okkur að því að hugsa vel um það sem við erum að gera hér heima, hugsa vel um okkar gjaldmiðil, hætta að tala hann niður eins og stjórnarliðar gera gjarnan og horfa til framtíðar. Það kann að vera að síðar meir þurfi að skoða þau mál, en á næstu árum og áratugum er ekki þörf á því að mínu viti. Síðan er hér mál sem ég spurði hæstv. fjármálaráðherra út í fyrir nokkru. Í ljósi þess að í fjármálahruninu mikla kom í ljós að ekki var til nein viðbragðsáætlun við slíku, hún var a.m.k. ekki tengd eða hvernig á að orða það. Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra hvort búið væri að gera slíka viðbragðsáætlun. Svarið var í rauninni að enn þann dag í dag væri ekki til nein viðbragðsáætlun. Það er áhyggjuefni og nauðsynlegt fyrir ráðherra og þær nefndir er fjalla m.a. um fjármálafyrirtæki, efnahags- og skattanefnd og viðskiptanefnd, að huga að því hvort það sé hreinlega nefndanna að grípa þarna inn í og láta útbúa viðbragðsáætlun við fjármálahruni ef til slíks kemur. Því miður get ég ekki sagt til um hvort áhrifa gæti gætt hér ef annað hrun yrði, t.d. í Evrópu. Svo virðist sem evran og Evrópusambandslöndin séu komin að fótum fram með sinn gjaldmiðil. Hvort það hefur áhrif hér heima er ómögulegt að segja. Ef svo er og hér er ekki til nein viðbragðsáætlun er náttúrlega mjög sérstakt ef við ætlum aftur að láta taka okkur í bólinu með það. Frú forseti. Það er að mörgu að hyggja. Frumvarpið sem slíkt er að sjálfsögðu til bóta. Hér er verið að skerpa ákveðnar reglur og ákveðna hluti, auka eftirlit og slíkt. Eins og ég sagði í upphafi máls míns má gera ráð fyrir að frumvarp þetta, eins og mörg önnur frumvörp stjórnarinnar sem hér eru lögð fram, þurfi a.m.k. 1–2 umferðir í þinginu til að þau verði fullsköpuð þó að þau séu nú lögð fram. Þar af leiðandi hefur maður ákveðna fyrirvara á þessu frumvarpi, þ.e. að enn séu hlutir í þessum lögum sem verið er að breyta sem þurfi að bæta enn frekar. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra að sinni en ég held, sérstaklega í ljósi þeirrar umræðu sem við eigum hér um fjármálamarkaðinn og fjármálafyrirtæki, ef það er rétt að ekki sé til nein viðbragðsáætlun við öðru fjármálahruni að ástæða sé til þess að gera hæstv. fjármálaráðherra viðvart eða að nefndirnar taki málið upp á sína arma.

Frú forseti. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson gagnrýnir að í þessu frumvarpi sé að finna kröfu um að stjórnarmenn og framkvæmdastjórar skuli hafa háskólapróf. Sambærilegt ákvæði var í frumvarpi um vátryggingastarfsemi. Ef ég man rétt greiddi hv. þingmaður ekki atkvæði með því ákvæði. Ég bendi hv. þingmanni á að klára að lesa þetta ákvæði, það stendur nefnilega jafnframt að stjórnarmenn og framkvæmdastjórar eigi að búa yfir nægilegri þekkingu og starfsreynslu. Þetta þýðir með öðrum orðum að það er ekki nóg að vera nýútskrifaður hagfræðingur, viðskiptafræðingur eða lögfræðingur. Umsækjandi þarf líka að hafa reynslu á sviði fjármálastarfsemi til þess að geta sest í stjórnarstól eða orðið framkvæmdastjóri. Ég vil jafnframt geta þess að Fjármálaeftirlitið getur veitt undanþágu frá menntunarkröfum en ekki reynslukröfum. Manneskja eins og ég sem hefur eytt mörgum milljónum í menntun er ekki hæf til þess að sitja í stjórn þessara fyrirtækja vegna reynsluleysis. Ég spyr hv. þingmann hvort skoðun hans á þessu ákvæði hafi eitthvað breyst við þessar upplýsingar.

Frú forseti. Skoðun mín á þessu ákvæði hefur í sjálfu sér ekkert breyst vegna þessara upplýsinga því þær lágu að sjálfsögðu fyrir og eru í þessu ágæta blaði. Ég gagnrýndi þetta einnig þegar við ræddum um vátryggingafyrirtækin. Hins vegar held ég að ef við ætlum að byggja eingöngu á menntun eða slíku muni okkur alltaf skorta ákveðna sýn á samfélagið og jafnvel inn í stjórnir. Varðandi það sem kom fram hjá hv. þingmanni um hæfi stjórnenda, reynslu þeirra og annað þá held ég að mjög mikilvægt sé að við útilokum ekki aðila sem hafa jafnvel áratugareynslu og hafa staðið sig vel í sínum fyrirtækjum eða á fjármálamarkaðinum eða inni í bönkunum, eða hvernig sem það er, þó að þeir hafi ekki akkúrat það sem teiknað er inn í þetta frumvarp. Vissulega er hægt að veita undanþágu en það er þá Fjármálaeftirlitsins að meta það á hverjum tíma hvort undanþága verði veitt frá þessari menntunarkröfu. Það kann að vera að hægt sé að setja reglur varðandi þessa undanþágugrein hjá Fjármálaeftirlitinu þannig að aðilar sem klárlega eru mjög færir til að gegna þessum stjórnunarstöðum fari þar í gegn. Ég vona að enginn hafi misskilið orð mín hér áðan þannig að ég sé að gera lítið úr menntun eða lítið úr þeim sem hafa menntað sig sérstaklega í þessum greinum. Ég minnist þess að aðalleikarar bankahrunsins voru með alls konar fjármálagráður og einn þeirra reyndar líklega með verslunarpróf. Síðan var einhver fjármálaverkfræðingur, ég veit ekki einu sinni hvað það er, svo ég segi alveg satt, þannig að gráðurnar allar sem voru þarna á sveimi voru ekki það sem hélt lífi í fyrirtækjunum heldur einhver önnur sjónarmið. Hvort það eigi svo að láta þá sem fara í stjórnir eða stjórnunarstöður hjá bönkunum gangast undir einhvers konar siðferðispróf er hins vegar önnur spurning sem við þurfum að velta fyrir okkur. Eitt sem ég verð nú þegar að viðurkenna að ég man ekki úr þessu frumvarpi er hvernig kröfurnar eru, t.d. hvernig ferilskrá þeirra sem geta sest þarna í stjórn er hvað varðar aðkomu þeirra að atvinnulífinu áður. Er það eitthvað sem við viljum skoða eða er sérstaklega tekið á því í frumvarpinu? Ég viðurkenni að ég man það ekki en sýn mín á þetta ákvæði hefur ekkert breyst.

Virðulegi forseti. Í því frumvarpi sem við ræðum hér, sem er frumvarp til laga um breyting á lögum um fjármálafyrirtæki, birtist svar ríkisstjórnarinnar við efnahagshruninu og falli bankakerfisins. Eins og ég kom inn á í fyrstu ræðu minni um þetta mál er sá ljóður á ráði þeirra sem að frumvarpinu standa að í því er ekki tekið á þeim meginálitaefnum sem upp hafa komið í kjölfar efnahagshrunsins og bankahrunsins, þ.e. að með frumvarpinu er í engu tryggt að sú saga sem við höfum orðið vitni að endurtaki sig ekki. Hér er á ferðinni pólitík sem gengur út á smáskammtalækningar en málið er algjörlega laust við það að fela í sér einhverja heildarsýn eða framtíðarlausn á því sem aflaga fór í aðdraganda bankahrunsins og í hruninu. Frumvarpið endurspeglar því ekki það sem það ætti að endurspegla, þ.e. að ríkisstjórnin hafi dregið einhvern lærdóm af því sem fram kemur í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og einhvern lærdóm sem máli skiptir af efnahagshruninu. Með öðrum orðum má segja að það sem veki mesta athygli í frumvarpinu sé það sem ekki kemur fram í því. Í viðtali við Morgunblaðið í dag segir Þorleifur Gunnlaugsson, fráfarandi borgarfulltrúi Vinstri grænna, að forusta þess flokks þurfi að hugsa sinn gang í kjölfar sveitarstjórnarkosninganna. Hann segir, með leyfi forseta: „Við þurfum að taka upp mál sem varða lýðræðisleg vinnubrögð og þora að ræða um hlutina.“ Það mál sem við ræðum hér, frumvarp til laga um breyting á lögum um fjármálafyrirtæki, ber þess einmitt merki að þessi ríkisstjórn sé ekki reiðubúin til að ræða þá hluti sem mestu skipta. Í sama viðtali segir Þorleifur Gunnlaugsson að hann telji að forusta Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sé í litlum tengslum við alþýðu manna og þar sé á ferðinni menntafólk í glerhúsi. Ég ætla ekki að gera neinn ágreining um það sem Þorleifur Gunnlaugsson sagði um forustu Vinstri grænna en þetta er akkúrat það sem fram kemur í frumvarpinu, forusta Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og reyndar Samfylkingarinnar líka er á harðahlaupum undan þeim stóru málum sem fólkið í landinu krefst að verði tekin til skoðunar. Í þetta frumvarp vantar alla framtíðarsýn um það hvernig menn vilja í framtíðinni sjá að fjármálamarkaðir og fjármálastarfsemi á Íslandi séu uppbyggð. Í frumvarpinu er ekkert vikið að hugsanlegri sameiningu Fjármálaeftirlits og Seðlabanka Íslands, þ.e. engar reglur eða tillögur um breytingar á þeim reglum sem gilda um eignaraðild að bönkunum. Hæstv. ríkisstjórn skilar auðu þegar hún er spurð hvernig hún vilji haga eignarhaldi á fjármálastofnunum til framtíðar. Hún hefur engin svör við því hvort hún telji að æskilegt sé að eignarhald á þessum mikilvægu fyrirtækjum sé dreift eða ekki. Það er auðvitað mjög sérstakt í ljósi þess að við, þingmenn á hinu háa Alþingi, höfum kallað eftir því að við séum upplýstir um það hverjir eigi hina nýeinkavæddu viðskiptabanka, Arion og Íslandsbanka. Þegar við spyrjum spurninga um það hverjir eigi þessa banka fáum við engin svör, hvorki frá hæstv. fjármálaráðherra né öðrum hæstv. ráðherrum í ríkisstjórninni. Mér þætti t.d. ákaflega gott ef formaður viðskiptanefndar, hv. þm. Lilja Mósesdóttir, gæti upplýst mig um það hér og nú hverjir eru eigendur Arion banka og hverjir eru eigendur Íslandsbanka. Mér þætti ósköp vænt um það ef hv. þingmaður mundi upplýsa mig um það hvaða skoðanir hún hefur varðandi dreift eignarhald á fjármálafyrirtækjum. Við höfum sagt að einnig þurfi að endurskoða lög um Fjármálaeftirlitið og hugsanlega skoða ábyrgð skuggastjórnenda. Það þarf að koma með stefnumarkandi framtíðarsýn varðandi sparisjóðina, Alþingi þarf auðvitað að taka ákvörðun um það og hæstv. ríkisstjórnin þarf að birta einhverja framtíðarsýn um það hvort eðlilegt sé að fjármálastofnunum sé heimilt að eiga tryggingafélög eða ekki. Öllum þessum spurningum og mörgum, mörgum öðrum er ósvarað í því frumvarpi sem hér er. Þess vegna tel ég, eins og Þorleifur Gunnlaugsson lýsti ágætlega í viðtali við Morgunblaðið í dag, að forusta Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og forusta ríkisstjórnarinnar séu ekki í neinum tengslum við alþýðu manna í þessu landi vegna þess að það er alveg ljóst - þó svo að hv. þm. Jónína Rós Guðmundsdóttir hristi hér höfuðið í hliðarsal - að í þessu frumvarpi er ekki verið að svara þeim spurningum sem almenningur í landinu spyr og vill fá svör við. Almenningur vill fá einhverja framtíðarsýn varðandi stefnumörkun til framtíðar. Ég hef verið þeirrar skoðunar að mikilvægt sé að hér séu settar einhverjar reglur um eignarhald á fjármálafyrirtækjum. Ég vil að það komi sérstaklega fram vegna þess að hv. þm. Eygló Harðardóttir spurði mig að því fyrr í þessari umræðu hvaða skoðanir ég hefði varðandi eignarhald á fjármálafyrirtækjum. Ég minnist þess að þegar við ræddum í þessum þingsal fyrir allmörgum árum um hið umdeilda fjölmiðlafrumvarp var tekist á um eignarhald á fjölmiðlafyrirtækjum. Þá lögðum við, sem stóðum að því máli og studdum það, til að settar yrðu reglur um eignarhald á fjölmiðlum til að tryggja fjölræði og fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði. Þetta frumvarp tekur ekki á þessum atriðum þrátt fyrir það að reynslan hljóti að kenna okkur að tryggja þarf fjölræði og fjölbreytni á fjármálamarkaði. Við horfðum upp á það í aðdraganda hrunsins að hér ríktu risastórar viðskiptablokkir sem margar hverjar mökuðu krókinn í krafti eignarhalds á fjármálafyrirtækjum og notuðu fjármálafyrirtækin til að fjármagna aðra starfsemi sína. Við hljótum að vilja brjóta þetta fyrirkomulag upp og ríkisstjórnin verður að koma með einhverja framtíðarsýn um hvernig hún vill haga þeim málum. Þetta reyndum við að gera 2003 og 2004 í tengslum við fjölmiðlamálið og tími er kominn til að ríkisstjórnin fari að svara því hver framtíðarsýn hennar er hvað varðar fjármálafyrirtækin vegna þess að um þau gilda nákvæmlega sömu sjónarmið og um fjölmiðlana, samfélagslega eru þetta gríðarlega mikilvæg fyrirtæki og mikilvægt að skýrar reglur gildi um eignarhald þeirra. Auðvitað eru fjölmörg önnur atriði í þessu frumvarpi sem þarf að ræða. Ég vil sérstaklega geta breytingartillögu sem fram kemur í lið nr. 30 í breytingartillöguskjali meiri hlutans. Þar er lagt til að á eftir 44. gr. frumvarpsins komi ný grein þar sem segir, með leyfi forseta: „Nú neytir slitastjórn heimildar samkvæmt framansögðu til að greiða kröfur að hluta eða fullu en ekki hefur verið til lykta leiddur ágreiningur um viðurkenningu kröfu, sem þeim gæti staðið jafnfætis í réttindaröð, og skal þá slitastjórn leggja á sérstakan geymslureikning fjárhæð sem svarar til greiðslu á þeirri kröfu eða upp í hana eins og sú greiðsla gæti hæst orðið samkvæmt kröfugerð hlutaðeigandi kröfuhafa. Þegar endanleg niðurstaða hefur fengist um ágreininginn skal innstæða geymslureikningsins ásamt áföllnum vöxtum greidd kröfuhafanum að því leyti sem krafa hans hefur verið viðurkennd, en fé sem eftir kann að standa á reikningnum skal renna aftur til fjármálafyrirtækisins.“ Þetta er breytingartillaga, ný efnisgrein um gríðarlega mikilvæg sjónarmið sem varða geymslugreiðslur eða depóneringar og heimildir til handa slitastjórnum að inna slíkar greiðslur af hendi. Þessi sjónarmið hafa verulega þýðingu en hafa fengið litla sem enga umfjöllun í hv. viðskiptanefnd. Þetta er grundvallarbreyting á frumvarpinu og hv. þm. Lilja Mósesdóttir, sem hefur í tengslum við allt þetta mál reynt að rækja skyldur sínar sem formaður nefndarinnar af sanngirni og heiðarleika, hlýtur að taka undir það með mér að það þyrfti að taka sérstaka umræðu um þetta mál í þinginu. Þessa nýju tillögu þarf að máta við hagsmuni í Icesave-málinu sem íslenska þjóðin tekst á við þessa daga og mánuði. Menn sjá að ef íslenska ríkinu eða Landsbankanum og slitastjórn Landsbankans er veitt heimild til að depónera þeim kröfum sem á þá standa frá Bretum og Hollendingum getur sú heimild verið alveg gríðarlega mikilvæg eða hefði verið það vegna þess að með því hefði Landsbankinn getað sparað sér gríðarleg vaxtagjöld og að sama skapi innheimt vaxtatekjur vegna þeirrar geymslugreiðslu sem hugsanlega mun fara fram vegna þeirra krafna sem uppi eru. Þetta eru þau atriði sem ég vildi nefna í þessari 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir hlý orð í minn garð. Þingmaðurinn gagnrýnir að ekki sé mælt fyrir um dreift eignarhald í frumvarpi um fjármálafyrirtæki og spyr mig sem formann viðskiptanefndar hver sé skoðun mín og nefndarinnar á því að ekki sé vitað hverjir eigi bankana. Ég vil geta þess að viðskiptanefnd var þeirrar skoðunar að það væri ótækt að almenningur, ekki síst viðskiptavinir bankanna, hefðu ekki upplýsingar um eignarhald á nýju bönkunum. Því er að finna í breytingartillögum meiri hlutans bráðabirgðaákvæði V sem heimilar slitastjórnum að afhenda kröfuskrár til þeirra sem óska eftir að fá þær í hendur. Allir sem hafa áhuga á að vita hverjir eiga óbeint í nýju bönkunum geta því fengið upplýsingar um þessa kröfuhafa. Hvað varðar dreift eignarhald er hægt að halda því fram að eignarhald á bönkum hafi aldrei verið jafn dreift og núna ef maður skoðar bara fjölda krafna sem hefur verið lýst í þrotabúin. Þær eru taldar upp í nefndaráliti meiri hlutans á bls. 9, t.d. eru kröfur sem hefur verið lýst í þrotabú Kaupþings banka rúmlega 28.000 en að vísu getur sami einstaklingurinn eða fyrirtækið verið með fleiri en eina kröfu. Síðan vil ég geta þess að sparisjóðirnir falla undir þessi lög um fjármálafyrirtæki og þar er um að ræða 

Frú forseti. Jú, jú, það er alveg rétt hjá hv. þm. Lilju Mósesdóttur að sparisjóðirnir falla undir það frumvarp sem við ræðum hér en það sem skortir í frumvarpið og alla stefnumörkun hæstv. ríkisstjórnar er framtíðarsýn um stöðu sparisjóðanna í fjármálakerfi okkar. Við vitum að sparisjóðirnir hafa orðið fyrir gríðarlegum áföllum, ekki bara í Reykjavík heldur úti um allt land, og það skortir alla framtíðarsýn og stefnumörkun frá hæstv. ríkisstjórn um það hvernig menn ætli að haga sparisjóðakerfinu og halda því uppi til framtíðar. Það er einnig rétt hjá hv. þm. Lilju Mósesdóttur - ég tek undir það og veit að hv. viðskiptanefnd hefur gagnrýnt að ekki liggja fyrir nægilegar upplýsingar um það hverjir eiga bankana, þ.e. Arion banka og Íslandsbanka, sem hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon einkavæddi bakdyramegin eða nánast með leynd. Þetta hefur verið gagnrýnt. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að komið er til móts við þetta í bráðabirgðaákvæði V í frumvarpinu. Sú breytingartillaga er í rauninni afurð þeirrar baráttu sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa háð en við teljum að það þurfi að ganga lengra en fram kemur í þessari breytingartillögu. Það þarf að upplýsa um það hverjir eru á bak við þessi eignarhaldsfélög og hvernig eignarhaldinu er í rauninni háttað. Ég veit að þegar ég spyr hv. þm. Lilju Mósesdóttur að því hverjir séu eigendur Arion banka og Íslandsbanka í dag mun hún ekki, þrátt fyrir góðan vilja, geta svarað mér þeirri spurningu, einfaldlega vegna þess að hún veit það ekki sjálf frekar en aðrir þingmenn 

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um hertar reglur á fjármálamarkaði. Ég kom nokkrum sinnum upp í þennan ræðustól til að ræða þetta mál fyrir þinghlé sem var gert út af sveitarstjórnarkosningum og hafði margt við málið að athuga. Það sem ég tel vera hættulegast við málið er að það búi til einhvers konar friðþægingu og falska öryggiskennd. Það er ljóst að hér er ekki gengið nærri því nógu langt og að ekki er tekið á þeim alvarlegu ágöllum sem eru á löggjöf um fjármálamarkaði á Íslandi. Því vil ég leggja til að við tökum okkur til og skoðum reglugerðarammann um íslenska fjármálamarkaði heildstætt - að það sem snýr að fjármálafyrirtækjunum sjálfum, eftirlitshlutverkinu, Seðlabankanum, Fjármálaeftirlitinu og Kauphöllinni verði allt saman skoðað heildstætt. Ljóst er að það er til mikils unnið að hafa góða, hagkvæma og sveigjanlega löggjöf og reglur um fjármálamarkaði. Bútasaumur sem þessi þjónar litlum öðrum tilgangi en að veita mönnum falska öryggiskennd, þrátt fyrir að margt gott sé í þessu frumvarpi. Því vil ég leggja til að við fáum, í krafti aðildar okkar að nokkrum alþjóðastofnunum, sérfræðinga til þess að gera heildstæða úttekt á laga- og reglugerðaumhverfi sem umlykur fjármálamarkaðinn hér á landi. Mér dettur helst í hug að OECD í París verði fengin til þess að framkvæma þá úttekt. Eins og við vitum hefur margt farið úrskeiðis og það hafa komið fram margar skýringar á hruninu. Ég ætla aðallega að beina athyglinni að því sem snýr að reglugerðaumhverfinu. Margir hafa nefnt að það hafi komið upp gallar í pólitíska kerfinu. Það er eflaust rétt en fyrst og fremst tel ég hrunið stafa af ónógu eftirliti, virðingarleysi gegn þeim lögum og reglum sem umlykja markaðinn og kannski almennum sofandahætti Íslendinga allra, ekki bara þeirra sem starfa á Alþingi eins og sumir vilja vera láta. Það er gríðarlega mikilvægt að hafa löggjöf um fjármálamarkaði sem er nógu sveigjanleg og leyfir nægilega mikið til þess að sá gríðarlegi ábati sem fjármálamarkaðir geta skapað fái að koma fram. Það er ekki klókt að banna einfaldlega hluti sem hafa birst á forsíðum blaðanna sem merki um veikleika í löggjöfinni, eins og er gert í sumum greinum þessa frumvarps. Það þarf að vera hugsun á bak við þetta. Hugsum okkur, svo ég taki bara handahófskennt dæmi, þessi löggjöf bannar að hlutabréf í bönkunum séu veðsett, að bannað sé að lána út á þau. Við fyrstu sýn hljómar þetta ágætlega en hvað ef tekið væri á því vandamáli sem nú er reynt að taka á með því að segja: Ef lánað er út á hlutabréf bankanna, eða eigin hlutabréf, þarf að draga það frá eiginfjárgrunni. Hvað gerir það áhættugrunninum? Það nær nákvæmlega sama tilgangi nema það myndar svigrúm, að í einhverjum algerlega sérstökum tilfellum sé þetta gert. Þetta er jákvæðari nálgun á málið en að banna þetta hreinlega eins og er gert í þessu frumvarpi. Ég er ekki að segja að ég mæli sérstaklega fyrir þessu heldur er þetta bara dæmi um hvað væri hægt að gera. Ég sé að tíma mínum er lokið, frú forseti, þannig að ég vík úr ræðustóli.

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp sem við ræðum nú vekur kannski ekki endilega athygli fyrir það sem í því segir - reyndar er ýmislegt skynsamlegt mælt í þessu frumvarpi - heldur ekki síður og kannski alveg sérstaklega fyrir það sem ekki er sagt. Í fyrstu ræðu minni við þessa umræðu sagði ég að þetta frumvarp minnti á hina klassísku sögu um fjallið sem jóðsóttina tók og það fæddist lítil mús. Hér hrundi heilt bankakerfi, fjármálakerfi landsins. Mikil fyrirheit voru uppi um það af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að bregðast við þessu hruni þannig að gagni mætti koma. Síðan hófst þessi mikla undirbúningsvinna og afraksturinn er frumvarp sem tekur eiginlega ekki á þeim helstu álitamálum sem upp komu við hrun bankakerfisins. Þetta eru dálitlar lagfæringar, það er verið að pússa smíðagripinn og hefla hann til áður en búið er að ljúka við sjálfa gerðina í raun og veru, og það er megingallinn við frumvarpið. Þetta frumvarp er ekki svar við þeirri spurningu sem vaknaði þegar fjármálakerfið hrundi. Alveg eins og hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson sagði áðan komu upp fjölmörg mál og auðvitað eru menn ekki á eitt sáttir um lærdóminn sem þarf að draga af hruninu. Það breytir ekki því að í ýmsum atriðum er okkur alveg ljóst hverju þarf að taka á, jafnvel þótt okkur kunni að greina á um það nákvæmlega hvernig eigi að vinna í þessum efnum. Það hefur t.d. ekki verið tekið á því hvernig verkaskiptingin eigi að vera milli Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins. Strax í kjölfarið komu upp þessi sjónarmið. Ég hygg að Jännäri hafi m.a. vakið máls á því, sá finnski, að það væri eðlilegt að hyggja að sameiningu Fjármálaeftirlitsins og Seðlabankans. Við tókum eftir því að í umræðunni sem fór fram á fyrstu vikunum og mánuðunum eftir bankahrunið haustið 2008 kom m.a. fram að fjölmörg álitamál hefðu komið upp í samskiptum þessara tveggja eftirlitsstofnana okkar, Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins. Menn getur auðvitað greint á um hvort þær gagnrýnisraddir hafi verið réttmætar eða rangar en þær komu engu að síður fram. Frá Seðlabankanum kom sú ábending að ýmislegt sem beint var að honum í þeirri gagnrýni sem þá var uppi hefði með eðlilegum hætti fremur átt að beinast gegn Fjármálaeftirlitinu. Það er auðvitað mjög slæmt þegar einhver óvissa er uppi um hver eigi að skipta sér af og sinna þessu bráðnauðsynlega eftirliti. Eitt af því sem við höfum lært af þessu öllu saman er að þótt menn hafi kannski greint á um hve umsvifamikið eftirlitið ætti að vera er okkur öllum ljóst að þar fór ýmislegt úrskeiðis sem stjórnvöld, alþingismenn og almennir þegnar landsins höfðu gert ráð fyrir að verið væri að fylgjast með. Í raun og veru var ekki fylgst með því, kannski að einhverju leyti vegna þess að mönnum var ekki alveg ljóst hvar í eftirlitskerfi okkar þetta eftirlit ætti að fara fram. Þess vegna hefði maður gert ráð fyrir því, svo ég taki bara þetta afmarkaða dæmi, að menn tækjust á við þetta mál í þessu frumvarpi. Ég get ekki látið hjá líða, án þess að það verði aðalmálið, að vekja athygli á þessum skemmtilega kansellístíl sem kemur fram í d-lið breytingartillagna sem liggja fyrir frá meiri hluta viðskiptanefndar. Þar segir í a-lið, þegar talað er um hugtakið „samstarf“, með leyfi virðulegs forseta: „Hjón, aðilar í staðfestri samvist, aðilar í skráðri sambúð og börn hjóna eða aðila í staðfestri samvist eða skráðri sambúð. Foreldrar og börn teljast enn fremur aðilar í samstarfi.“ Þetta er dálítið sérkennilegt orðalag. Ég held t.d. að við gætum talað um „fólk“ í þessu sambandi. Við erum ekki í vandræðum með að skilja hugtakið „hjón“ sem þarna stendur en ef menn vildu hafa samræmi í kansellíinu velti ég fyrir mér hvort þarna hefði ekki átt að standa „aðilar í hjónabandi“. Þetta er aukaatriði en mér finnst það vera til marks um að við ættum aðeins að hyggja að því í lagasetningu okkar að víkja ekki mikið frá venjubundinni íslensku þegar við reynum að skrifa inn lög sem við, almennir þegnar þessa þjóðfélags, eigum að skilja burt séð frá því hvort við höfum gengið í gegnum lagadeildir háskólanna í landinu eða ekki. Mig langar að vekja máls á einu atriði og beina athyglinni að því en það kemur m.a. fram í breytingartillögu frá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins sem skipa 2. minni hluta viðskiptanefndar. Það eru hugmyndir um hversu lengi bankar geta haldið utan um rekstur einstakra fyrirtækja sem þeir hafa tekið yfir. Í mínum huga er þetta mjög mikið áhyggjuefni. Við heyrum nánast daglega umkvartanir fólks í atvinnurekstri yfir því hvernig fyrirtæki vinna sem komin eru í náðarfaðm bankanna, ríkisbankanna eftir atvikum. Það er ekki gert ráð fyrir því að þessum fyrirtækjum sé haldið í horfinu og síðan sé stefnt að sölu þeirra heldur er þetta allt saman mjög óljóst. Bankarnir virðast vera svo mikill bakhjarl fyrir þessi fyrirtæki að þau geta nánast gert hvað sem er. Í síðustu viku kom upp tilvik vestur á Ísafirði. Þar hefur verið starfrækt árum saman myndarleg og góð blómabúð sem hefur verið mjög mikilvæg þjónusta fyrir þetta svæði á norðanverðum Vestfjörðum. Þarna hafa svo sem oft verið starfandi fleiri en ein blómabúð en þetta var stærsta blómabúðin á svæðinu. Þá gerðist það að Húsasmiðjan, sem hefur veitt ágæta þjónustu þarna árum saman og er núna í náðarfaðmi eins ríkisbankans, greindi frá því að ákveðið hefði verið að opna blómabúð undir merkjum Blómavals á Ísafirði. Þá var alveg ljóst hvernig færi með þá samkeppni sem þar var til staðar. Það getur enginn á þessu svæði att kappi við risafyrirtæki sem er undir handarjaðri eins bankanna. Eigendur þessarar blómabúðar gerðu það sem þeim bar skylda til sem ábyrgra rekstraraðila, þeir lýstu því einfaldlega yfir að þeir hættu sínum rekstri frá þessum degi. Þeir gerðu sér grein fyrir því að þeir gátu aldrei att kappi við risa á þessu sviði, sem þar að auki hefur notið fullkomins stuðnings frá heilu bankakerfi. Þetta er auðvitað mikið áhyggjuefni. Af þessu tilefni og mörgum öðrum hefði ég því haldið að í þeirri stefnumörkun sem þessu frumvarpi er ætlað að leggja fram hefði átt að koma fram mjög skýr stefna um það hversu lengi bankar geta haldið utan um svona rekstur, sem þar að auki gefur þeim færi á að brjóta undir sig viðkvæmt samkeppnisumhverfi vítt og breitt um landið með, að mínu mati, óeðlilegum hætti. Þetta eru lítil samkeppnissvæði og veikburða fyrirtæki eins og allt of mörg fyrirtæki víða á landinu eru. Þess vegna hefði að mínu mati verið algjört grundvallaratriði að það væri skrifað mjög skýrt inn í þennan lagatexta í fyrsta lagi hversu lengi fyrirtækin geta verið í eigu bankanna. Ég tel t.d. að 12 mánaða hugmyndin sem núna er uppi gangi fulllangt ef eitthvað er. Í öðru lagi hefði að mínu mati átt að setja inn leikreglur sem gerðu að verkum að slík fyrirtæki gætu ekki unnið í krafti þessarar óeðlilegu stöðu sem þeir hafa, verandi einhvers konar framlengdur armur viðskiptabanka síns. Þess vegna hefði þurft að setja reglur um hvernig þau gætu unnið á þessum markaði. Þetta er ekki spurning um að grípa með óeðlilegum hætti inn í viðskipti fólks. Hér væri fyrst og fremst reynt að búa til leikreglur sem gerðu að verkum að þeir sem ekki eru undir handarjaðri bankanna gætu líka átt einhverja lífsvon. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þessi atriði verði skoðuð í hv. nefnd þegar þetta mál kemur þangað aftur eftir 2. umr. svo við getum tekið afstöðu til slíkra hluta. Það sem við erum að ræða og hugsa um núna er liður í því að byggja upp heilbrigt viðskiptaumhverfi og heilbrigt samkeppnisumhverfi sem þarf að vera til staðar. Það er alveg ljóst að þar sem aðstæður eru þær að annar aðilinn hefur yfirburði og fær síðan viðbótaryfirburði vegna stuðnings bankans verður samkeppnis- og viðskiptaumhverfið aldrei eðlilegt.

Frú forseti. Hv. þingmaður gagnrýnir að ekki skuli mælt fyrir um hversu lengi fjármálastofnanir geti átt fyrirtæki sem þær hafa að vissu leyti neyðst til að taka yfir. Ástæðan fyrir því að ekki er fjallað um það beint eða gerð tillaga um það í breytingartillögum meiri hlutans er sú að fyrirtæki koma í mörgum stærðum og gerðum þannig að erfitt er að meta og vita fyrir fram hvaða tímamörk eiga við um flest fyrirtæki. Síðan er líka ákveðin hætta á ef mörg fyrirtæki eru tekin yfir á sama tíma og eiga þar af leiðandi að fara í sölu eftir 12 mánuði eins og hv. þingmaður leggur til að þá verði eins konar brunaútsala á fyrirtækjunum. Í ljósi mikillar óánægju í atvinnulífinu með hversu lengi bankarnir eru að losa sig við yfirtekin fyrirtæki er auðvitað sjálfsagt að skoða hvort á einhvern hátt sé hægt að þrengja heimildir þeirra til þess að reka yfirtekin fyrirtæki. Þetta frumvarp fer núna aftur til viðskiptanefndar. Ég geri ráð fyrir að það verði rætt þar.

Virðulegi forseti. Ég þakka athugasemd hv. þingmanns, sem mér fannst vera bæði efnisleg og málefnaleg. Það er auðvitað alveg rétt sem hv. þingmaður segir. Vitaskuld gerir maður sér grein fyrir því að sú hætta kann að skapast ef mörg fyrirtæki fara á markaðinn á sama tíma að það kunni að leiða til þess að verðmæti þeirra minnki og þar með eignir bankanna sömuleiðis og skaðinn verði meiri. Þetta eru allt saman hlutir sem við hljótum að hafa í huga. En ef við þurfum að gæta þessa þá þurfum við líka að gæta að því að hafa einhverjar reglur sem gera það að verkum að þær aðstæður komi ekki upp í þjóðfélagi okkar að þessi fyrirtæki geti í rauninni haslað sér völl á kostnað annarra lífvænlegra fyrirtækja. Þá má segja sem svo að við færum úr öskunni í eldinn. Við héldum lífi í einu fyrirtæki, sem vissulega kunna að vera fullkomin rök fyrir, á kostnað annarra sem ekki njóta þeirra forréttinda að hafa þann öfluga bakhjarl sem eigandi í formi banka er. Þess vegna fagna ég því að hv. þingmaður, formaður nefndarinnar, skuli taka svo jákvætt í ábendingu mína um að sérstaklega þurfi að huga að þessum efnum. Meðalhófið er vandratað, ég geri mér grein fyrir því. Það er kannski ekki gott að setja svo strangar skorður að fyrirtæki geti ekki á einhvern hátt þróast á þessum tíma, mér er það alveg ljóst. En fyrr má nú vera ef það er þannig, eins og maður verður var við, að fyrirtækin stundi óeðlileg undirboð eða vinni þannig að það virki samkeppnishamlandi til lengri tíma litið.

Frú forseti. Ég hygg að frumvarpið sem við ræðum hér, breyting á lögum um fjármálafyrirtæki, sé eitt af þeim mikilvægari verkefnum sem við þingmenn tökum okkur fyrir hendur. Því ætla ég enn og aftur að lýsa yfir vonbrigðum mínum með hvernig frumvarpið er úr garði gert. Í athugasemdum við frumvarpið segir að það sé samið í kjölfar þess að nefnd hafi verið skipuð af viðskiptaráðherra 29. desember 2008 og komi í kjölfar hruns fjármálakerfisins á haustmánuðum 2008. Tilgangurinn með að breyta lögum var, svo ég vitni beint, með leyfi forseta: „… ekki síst með það að markmiði að komið yrði í veg fyrir að sambærilegir erfiðleikar endurtækju sig.“ Það er nefnilega þannig að það er ekkert í frumvarpi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem kemur í veg fyrir að við stöndum frammi fyrir svipuðu hruni og var hér í október árið 2008. Það er tæpur hálfur mánuður síðan við hófum 2. umr. um þetta frumvarp og frestuðum henni og höldum áfram hér í dag. Ég verð að lýsa yfir megnri óánægju minni, frú forseti, með að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra skuli ekki gefa sér tækifæri til þess að vera í þingsalnum og taka þátt í umræðu sem hlýtur að verða að fara fram, efnismikilli umræðu. Mér þykir það skjóta skökku við að hæstv. ráðherra skuli ekki vera viðstaddur umræðu af þessu tagi og hefði í rauninni talið nauðsynlegt fyrir hæstv. forseta að huga að því að fresta hreinlega umræðunni um þetta mikilvæga frumvarp þangað til ráðherra getur verið viðstaddur. Einn helsti galli frumvarpsins er að ekki er tekið á eignarhaldi fjármálafyrirtækja heldur þvert á móti. Það er verið að festa eignarhald á stærstu fjármálafyrirtækjum um einhver ókomin ár og við vitum ekki einu sinni hverjir eru helstu eigendur þessara fjármálafyrirtækja. Við vitum að vísu að ríkissjóður er stærsti eigandi Landsbankans en þar með er upp talin okkar vitneskja. Við það er ekki hægt að búa næstu fimm, sex, sjö, átta, níu eða tíu árin að enginn viti hver eigi öll stærstu fjármálafyrirtæki landsins, hver stjórni þeim eða hvernig við ætlum yfir höfuð að sjá íslenskt fjármálakerfi á komandi árum. Fjármálafyrirtækin eru nefnilega gríðarlega mikilvæg í því uppbyggingarstarfi sem þarf að eiga sér stað á Íslandi og ef þau eru ekki heilbrigð náum við aldrei árangri í uppbyggingu viðskiptalífsins. Við horfum nú fram á það að hér verður stærsti hluti sparisjóðakerfisins ríkisvæddur. Það gengur algjörlega gegn öllum grunnhugmyndum um sparisjóði að þeir séu í eigu eins stórs opinbers aðila. Það er mjög merkilegt að það er ekki með neinum hætti í frumvarpinu reynt að skyggnast fram á veginn og leggja línur að því hvernig menn vilja sjá íslenska sparisjóðakerfið þróast og tryggja að heimamenn á hverjum stað séu það bakbein sem þeir hafa alltaf verið í rekstri sparisjóðanna. Það er allt við það sama. Ég kallaði þetta fyrir tæpum hálfum mánuði 

Frú forseti. Við ræðum löggjöf um fjármálafyrirtæki og hún er á margan hátt mjög mikilvæg einmitt núna - einmitt núna er hún mjög mikilvæg - vegna þess að við erum að glíma við afleiðingar hrunsins. Umræðan hefur verið nokkuð góð og málefnaleg og menn hafa komið víða við, sérstaklega inn á eignarhald bankanna. Ég ætla hérna að stinga upp á ákveðinni hugmynd sem ég vonast til að hv. nefnd skoði á milli 2. og 3. umr., ekki bara í plati heldur af alvöru. Ég held að hún geti verið dálítið snjöll þó að ég segi sjálfur frá. Í fyrsta lagi hef ég flutt frumvarp um gagnsæ hlutafélög. Það gengur út á að reyna að loka þeim hringjum sem við urðum vitni að fyrir hrun, þar sem eitt hlutafélag keypti í móðurfélagi sínu eða móðurfélagi þess eða móðurfélagi þess. Þetta gátu oft verið mjög langar keðjur. Þannig fóru peningarnir í hring. Keypt var í móðurfélaginu, það keypti svo aftur niður á við og peningarnir gátu farið hring eftir hring eftir hring og þar blandaðist líka inn í lán til starfsmanna og alls konar hlutir. Það var þetta sem ég held að hafi verið ein ástæðan fyrir hruninu sem við lentum í. Það sem Ísland þarf að gera núna og er mín framtíðarsýn er að byggja upp traust á hlutabréfinu aftur - á hlutabréfinu. Það þarf að byggja upp traust á stofnbréfinu. Það verður ekki gert öðruvísi en að sú regla verði sett að bannað verði að búa til svona hringmyndun á peningum. Það getum við gert og tækifærið liggur fyrir núna í bönkunum af því að þeir eru í eigu kröfuhafa sem við vitum ekki hverjir eru en munu taka til eignar sinnar þegar uppgjöri lýkur. Þá verða þeir eigendur að bönkunum. Við getum gert kröfu til þess að eigendur banka upplýsi nákvæmlega um eignarhald sitt alveg upp úr ella fái þeir ekki atkvæðisrétt. Það mundi leiða til þess að velflestir erlendu kröfuhafarnir gætu ekki átt banka á Íslandi og notið atkvæðisréttar nema þeir væru einstaklingar því að þessi krafa nær ekki til einstaklinga. Það er nefnilega þannig að einstaklingar geta ekki myndað svona hring af því að þeir bera alltaf ótakmarkaða ábyrgð. Ef við gerðum þetta þá mundu kröfuhafarnir örugglega mótmæla hástöfum. Þá mundum við sýna þeim fram á það sem ég hef sýnt fram á, að það er veila í hlutabréfaforminu. Það er hægt að búa til svona keðju sem er algjörlega tóm en sýnist hafa mikið eigið fé og vera óháð og þarf ekki að hlýta reglum um uppgjör móður- og dótturfyrirtækis. Það er hægt að búa til svoleiðis keðju. Ég hef sýnt dæmi þess. Útlendingarnir mundu sjá þetta og neyðast til þess að fjalla um galla á hlutabréfaforminu sem á við um allan heim. Þá mundu menn hugsanlega sjá að það er nauðsynlegt að gera eitthvað slíkt fyrir gegnsæi eignarhalds alveg upp úr til þess að geta komið í veg fyrir hringstraumapeninga sem eiga sér líka stað, frú forseti, í útlöndum - ekki síður - og í miklu stærra mæli en var hér á Íslandi. Ég tel vera möguleika á að neyða útlendingana til þess að sýna eignarhald sitt annars fái þeir ekki atkvæðisrétt. Við gætum líka gert kröfu til þess að í samþykktum allra fyrirtækja sem bankarnir seldu frá sér væru ákvæði um að þeir mættu ekki kaupa í eða lána til forfeðra sinna, sem þá lægju fyrir. Þá lægju fyrir móðurfélag og móðurfélag þess o.s.frv. ef þau ætluðu að hafa atkvæðisrétt. Þetta gæti leitt til þess að menn byggju til eins konar nýtt form. Öll félögin sem bankarnir eiga og munu selja og verða að selja yrðu með þeim eiginleika að þar lægi allt eignarhaldið fyrir. Ég held, frú forseti, að það mundi byggja aftur upp það traust sem hefur farið svo illa forgörðum eftir hrunið og er eiginlega ekkert nú.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls míns taka undir mörg af þeim sjónarmiðum sem komu fram hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal sem hefur í þessari umræðu og raunar löngum fyrr lagt mikla áherslu á mikilvægi þess að gagnsæi verði aukið í sambandi við hlutafjáreign með það að markmiði að auka traust á hlutabréfaforminu eða hlutafélagaforminu. Ég held að hugmyndirnar sem hann reifaði séu vel þess virði að vera skoðaðar sérstaklega í tengslum við þær breytingar sem verið er að gera á lögum um fjármálamarkaðinn enda er ljóst að rekstur fjármálafyrirtækja er sérstaklega viðkvæmur í samfélaginu, ekki síst við þær aðstæður sem við búum við þar sem ljóst er að stór hluti fyrirtækja í landinu er afar háður fjármálafyrirtækjunum með ýmsum hætti vegna skuldastöðu og ekki síst í ljósi þess að fjármálafyrirtækin hafa áhrif, bæði með beinni eignaraðild í fyrirtækjum sem þau taka yfir en eins á umhverfið sem fyrirtækin starfa í. Þessi hugmynd eða tillaga sem hv. þm. Pétur Blöndal hefur reifað hérna á mjög vel heima í þessari umræðu og mikilvægt að nefndin gefi sér tíma til að fjalla um hana í því samhengi. Við höldum nú áfram umræðunni eftir stutt þinghlé vegna sveitarstjórnarkosninganna og má segja að eftir því sem liðið hefur á umræðuna hefur mér þótt gæta meiri samhljóms um ýmis grundvallaratriði sem reifuð hafa verið. Miðað við ýmis orð, bæði hv. formanns viðskiptanefndar og varaformanns sem hafa tekið þátt í umræðunni, sýnist mér ástæða til að ætla að möguleikar séu á að ná meiri samhljóm um ýmsar frekari breytingar en þegar hafa verið gerðar tillögur um. Ég held að það sé jákvætt og að það skili okkur töluvert áleiðis í umræðunni. Atriðið sem ég vil helst staldra við þegar hér er komið sögu er spurningin um hvort og þá hvaða tímafresti eigi að setja í sambandi við þann tíma sem fjármálafyrirtæki hafa til að ljúka fjárhagslegri endurskipulagningu fyrirtækja sem þau taka yfir. Meiri hluti nefndarinnar, eins og kunnugt er, skildi við málið í því formi að vandkvæði væru fólgin í að lögfesta ákveðin tímamörk í þessu sambandi. Það er vissulega rétt. Aðstæðurnar eru mismunandi en hins vegar hef ég nokkrar áhyggjur af þessu vegna þess að tímafrestirnir sem verið er að ræða um eru langir og geta gefið fyrirtækjum sem bankar og aðrar fjármálastofnanir yfirtaka tækifæri til þess að valda töluverðri truflun á þeim mörkuðum sem þau starfa á. Hér hafa verið rakin ýmis dæmi sem líta einmitt þannig út að fyrirtæki sem eru í þessu ferli á vegum banka séu í raun og veru að þenja sig út með skaðlegum afleiðingum fyrir samkeppni á viðkomandi sviðum. Þarna vegast tvenns konar sjónarmið á. Annars vegar er það sjónarmiðið um að fjármálastofnun þurfi að hámarka hugsanlegt endursöluverð fyrirtækja sem hún yfirtekur og hyggst selja aftur og hins vegar er það samkeppnissjónarmiðið sem má segja að lúti að því hvernig atvinnulífið í heild getur brugðist við erfiðum aðstæðum nú um stundir. Það er mjög alvarlegt ef viðleitni til þess að hámarka endursöluverð þeirra eigna sem bankarnir taka yfir verður til þess að valda jafnvel enn frekari skaða á starfsemi þeirra fyrirtækja sem ganga þó enn án þess að hafa lent í einhvers konar gjörgæslu eða yfirtöku þeirra fjármálastofnana sem þeir eiga viðskipti við. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að rétt sé að setja inn ákvæði í lögin sem kveði á um tiltekinn hámarkstíma í þessu sambandi. Menn hafa rætt um 12 mánuði. Ég held að nauðsynlegt sé að nálgast slíkt viðmið vegna þess að ef eingöngu er um að ræða matskenndar ákvarðanir Fjármálaeftirlits í þessum efnum þá er hætta á að Fjármálaeftirlitið skirrist við að fylgja því eftir af festu með þrýstingi, sem beita þarf til að fjármálastofnanir ljúki fjárhagslegri endurskipulagningu og sölu eigna af þessu tagi, vegna þess að lagastoðin sem slíkar ákvarðanir styðjast við er kannski ekki nægjanlega traust. Á liðnum árum hafa umræður af þessu tagi farið fram í sambandi við yfirtöku banka og fjármálafyrirtækja á fyrirtækjum í óskyldum rekstri þó að það hafi auðvitað verið í miklu minna mæli en við horfum upp á nú en það er ekkert nýtt fyrirbrigði að fjármálafyrirtæki taki yfir og reki fyrirtæki í óskyldum rekstri. Þetta hefur áður verið fyrir hendi. Ég hygg að Fjármálaeftirlitið teldi sig ekki hafa lagastoð til þess að fylgja nægilega fast eftir ákvæðum um að fjármálafyrirtækjum bæri að losa sig út úr óskyldum rekstri nægilega hratt. Ég held að með einhverjum hætti, hvort sem miðað er við 12 mánaða tíma eða eitthvað annað tímamark, þurfi að setja inn skýrt ákvæði um þetta þannig að það sé alla vega einhver lágmarks- eða hámarkstími, lágmarkstrygging, fyrir því að fjármálafyrirtæki losi sig út úr þessu á tilgreindum tíma. Auðvitað er í flestum tilvikum æskilegast að það gerist fyrr því að þegar fjármálafyrirtæki tekur yfir rekstur óskyldan eigin rekstri á að vera um undantekningu og neyðarúrræði að ræða. Aðrar leiðir eiga að hafa verið reyndar áður. Þegar fjármálafyrirtæki er komið í annan rekstur þá leiðir það af eðli fjármálastarfsemi að æskilegast er að losa um þær eignir sem allra fyrst og einbeita sér að því starfi sem fjármálafyrirtækið á að sinna, sem er ekki rekstur blómabúða, steypustöðva, fjölmiðlafyrirtækja eða annarra fyrirtækja í gersamlega óskyldum rekstri.

Virðulegi forseti. Ég vil nú taka undir með hv. þm. Óla Birni Kárasyni sem nefndi að heppilegra hefði verið ef hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra væri viðstaddur umræðuna og tæki þátt í henni því að mikilvægt er að heyra sjónarmið framkvæmdarvaldsins um þessi mál. Mín upplifun eftir að hafa tekið þátt í umræðunni núna og áður en þinghlé varð er að ekki sé langt á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Ég túlka umræðuna alla vega þannig að sátt ætti að geta náðst um flesta þætti. Að vísu hafa orðið nokkur orðaskipti um breytingartillöguna sem annars vegar ganga út á að það verði að setja ströng tímamörk á hvenær bankarnir verði að selja fyrirtækin og mér heyrist að efnislega sé samhljómur á milli stjórnar og stjórnarandstöðu um það en hins vegar hafa stjórnarliðar ekki enn sæst á að fara þá leið að setja skýr tímamörk. Miðað við tillöguna eins og hún hljómar núna er undanþáguákvæðið þannig að komi einhverjar sérstakar aðstæður upp er Fjármálaeftirlitinu falið að samþykkja slíka undanþágu hjá viðkomandi banka. Ég sannfærist meira um það með hverjum deginum hve mikilvægt er - afskaplega mikilvægt - að bönkum séu settar strangar skorður varðandi eignarhald á fyrirtækjum og ég væri frekar til í að ræða um skemmri tíma en 12 mánuði en að gefa eitthvað eftir hvað það varðar. Sama á við um eignaraðild að fyrirtækjunum eða bönkum sem núna er í gegnum kröfuhafana, gegnum kröfur sem ýmist hafa verið samþykktar eða bíða samþykkis. Við ættum að vera búin að læra nægjanlega mikið af biturri reynslu af því að hafa ekki heildarmyndina fyrir okkur. Við erum ekki með það gegnsæi sem nauðsynlegt er til að leggja á okkur vinnu til að sjá til þess að við fáum að vita hverjir eiga bankana - vita hverjir eiga bankana. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur ekki bara velt upp hugmyndum til bráðabirgða heldur til framtíðar um það hvernig best sé að haga þeim málum. Það er alveg hægt að nota hugmyndirnar sem hv. þm. Pétur H. Blöndal er með um hvernig eigi að rekja hverjir séu raunverulegir eigendur því að oft eru þetta eignarhaldsfélög sem óskýrt er hverjir eiga eða jafnvel ekkert skýrt. Við getum ekki látið þetta tækifæri fram hjá okkur fara. Núna höfum við tækifæri til að setja þetta í lög hvort sem við samþykkjum lögin núna eða í haust. Það er ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er að gefa skýr skilaboð. Að vísu finnst mér liggja mjög á að við fáum að vita hverjir eiga bankana en við höfum alveg tök á málinu. Æskilegt væri að það mundi gerast strax. Síðan eru fjölmörg álitamál sem ég er búinn að fara í gegnum og við munum gera tillögu um ef meiri hlutinn er ekki fáanlegur til þess að skoða þetta á milli þinga eða hvort heldur sem er þá munum við leggja til að sett verði nefnd sem fer yfir álitaefni sem út af standa, sem eru ekki lítil heldur gríðarlega stór, allt frá eignaraðild yfir í samspil milli fjárfestingarbanka og viðskiptabanka, Fjármálaeftirlitið og ekki síst nokkuð sem við höfum lítið rætt hér, sem er framtíð sparisjóðakerfisins. Það er allt í uppnámi. Núna fær maður þær fregnir að hægt gangi að ganga frá málum sparisjóðanna þvert á það sem hefur verið lýst yfir. Við þurfum að ræða það. Það væri ekki vitlaust ef hv. formaður viðskiptanefndar mundi bara segja okkur frá því hver staðan á þeim málum er. Ég ætla ekki að rekja söguna en við héldum að þessi mál væru komin í farveg. Það virðist í það minnsta vera eitthvert hökt á því en stóra einstaka málið er að við vitum ekki hvernig við sjáum sparisjóðaumhverfið verða, við vitum að við erum komin með ríkissparisjóði en við vitum ekki hvernig við ætlum að vinna okkur út úr því af því ég ætla þinginu að vilja vinna sig út úr því. 

Frú forseti. Ég ítreka óánægju mína með það að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra skuli ekki vera viðstaddur þessa umræðu. Ég skil ekki hvernig hægt er að ætlast til þess að aðalumræða um jafnmikilvægt frumvarp og breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki er, að þingmenn ræði það hér af einhverri skynsemi þegar hæstv. ráðherra lætur ekki svo lítið að kíkja inn í þingsal og sýna það og sanna að hann er á lífi. Það sem ég ætla að gera að umtalsefni núna er eignarhald fjármálafyrirtækja á fyrirtækjum. Það er alveg ljóst að það ríkir gríðarleg tortryggni meðal íslenskra atvinnurekenda, meðal þeirra sem eiga og reka fyrirtæki sem enn eru í eigu annarra en fjármálafyrirtækja. Hvernig ætlar hæstv. ríkisstjórn og sérstaklega hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að tryggja að þessi tortryggni heyri sögunni til, að hér verði aftur trúnaður og traust í samskiptum manna? Það er ekki hægt nema það sé gert með skýrum lagareglum um með hvaða hætti bönkum og fjármálafyrirtækjum er heimilt að eiga fyrirtæki, hvaða tímalengd er á því eignarhaldi o.s.frv. Það verður að setja inn í þessi lög tímamörk sem eru skemmri frekar en lengri, a.m.k. innan við eitt ár, og það verður að taka af öll tvímæli og hafa skýr lagaleg ákvæði um það hvernig bankar og fjármálafyrirtæki geta stýrt viðkomandi fyrirtækjum, hvernig viðkomandi fyrirtæki verður stýrt án þess að það bitni á samkeppnisaðilum, eins og félagi minn hv. þm. Einar K. Guðfinnsson raki hér dæmi um. Þetta verður ekki eina dæmið sem við munum heyra, við munum heyra um að lítil og meðalstór fyrirtæki sem staðið hafa í samkeppnisrekstri verði flæmd út af markaði af fyrirtækjum og fyrirtækjasamsteypum sem starfa núna í skjóli ríkisrekinna banka. Ég trúi því ekki að hæstv. ríkisstjórn ætli að láta þetta ástand viðgangast, það getur bara ekki verið. Það getur heldur ekki verið að hæstv. ríkisstjórn og liðsmenn hennar hér í þingsalnum telji að það sé eðlilegt að fyrirtækjasamsteypur, sem eðli málsins samkvæmt ætti frekar að brjóta upp, nýti sér aðstöðu sína. Við hefðum átt að nota tækifærið til þess að brjóta upp þær fyrirtækjasamsteypur sem hér hafa haslað sér völl oft, tíðum í skjóli óeðlilegra viðskiptahátta eða óeðlilegra sambanda. Nei, þau tækifæri eru ekki nýtt heldur ætlar hæstv. ríkisstjórn þvert á móti að tryggja að þessar fyrirtækjasamsteypur geti haldið áfram dag eftir dag og brotið niður samkeppni lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Ég spyr: Hvernig ætla menn að taka á slíkum vanda? Það er ekki gert í þessu frumvarpi en þetta er þó líklega eitt af stóru málunum, að tryggja hér eðlilegt viðskiptaumhverfi um leið og við byggjum hér upp að nýju eðlilegt og heilbrigt fjármálakerfi. Þetta er bara eitt af mörgum málum sem frumvarpið tekur ekki á. Það þýðir ekki að gera eins og meiri hluti viðskiptanefndar og skauta fram hjá þessu með mjög léttvægum hætti í nefndaráliti sínu. Það gengur ekki.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Mig langar að bregðast við nokkrum þáttum bæði í þessari ræðu og ekki síður í fyrri ræðu hans hér í dag. Víkjum fyrst að síðari ræðu hans þar sem hann kallar eftir viðbrögðum ríkisstjórnarinnar í því efni að brjóta upp þær fyrirtækjasamstæður sem bankarnir eru nú komnir með hendurnar í. Ég vil vekja athygli þingmannsins á því að í viðskiptanefnd er nú verið að ræða frumvarp um samkeppnismál en þar er Samkeppniseftirlitinu gefin heimild til þess að brjóta upp fyrirtækjasamsteypur og fjallar viðskiptanefnd nokkuð ítarlega um þetta mál. Þar eru skiptar skoðanir, sumir nefndarmanna vilja ganga ansi langt, aðrir skemur, og skora ég á hv. þingmann að viðra skoðanir sínar og þau sjónarmið sem heyrast úti í samfélaginu við fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í nefndinni. Til dæmis hafa ýmsir hagsmunaaðilar í atvinnulífinu, svo sem Samtök atvinnulífsins og Viðskiptaráð, gert fjölmargar athugasemdir við þann möguleika að Samkeppniseftirlitið fái að brjóta upp samstæður. Það er eitt mál. Annað mál er um málefni sparisjóðanna sem hv. þingmaður vék að í fyrri ræðu sinni hér í dag og átaldi ríkisstjórnina fyrir að ríkisvæða sparisjóðakerfið. Ég vil ekki ganga eins langt og hv. þingmaður vegna þess að ég lít svo á að ríkisstjórnin eða framkvæmdarvaldið hafi verið með aðgerðum sínum á síðustu 12, 14, 18 mánuðum að stuðla að því að bjarga sparisjóðakerfinu, ef svo mætti að orði komast. Við tókum þó nokkuð skemmtilega umræðu um þessi mál öll á síðasta sumarþingi og ræddum þau ítarlega og ég ætla að koma betur að þessu álitaefni í seinna andsvari mínu.

Frú forseti. Ég hygg að ég hafi gert ágætlega grein fyrir hvaða skoðanir ég stend fyrir þegar kemur að samkeppnismálum. Bendi ég þá bara á stutta grein sem ég skrifaði og birtist í Morgunblaðinu sl. föstudag og þingmaðurinn getur kynnt sér, ég hygg að meiri hluti þingmanna Sjálfstæðisflokksins hafi gert það. Það sem ég er hins vegar að segja hér er mjög einfalt: Það er ekki með neinum hætti tekið á því með hvaða hætti fjármálafyrirtæki geti átt fyrirtæki og fyrirtækjasamsteypur í þessu frumvarpi um fjármálafyrirtæki og hvernig koma á í veg fyrir að fyrirtækjasamsteypur sem reknar eru t.d. í skjóli ríkisbanka brjóti ekki hér niður allt það frumkvæði og framtak sem litlir og meðalstórir atvinnurekendur hafa sýnt hér og hafa barist í bökkum fyrir, en nú á að drepa það niður. Það er þetta sem ég gagnrýni og það verður að koma til umræðu í hv. viðskiptanefnd með hvaða hætti á að taka á þessum málum þannig að trúnaður og traust nái að festa hér aftur rætur vegna þess að ef það næst ekki skiptir engu máli hvað við tölum um á þessari hv. samkomu. Varðandi sparisjóðina er það sem ég gagnrýni fyrst og fremst það að hér er verið að ríkisvæða sparisjóðina. Ég geri mér alveg grein fyrir af hverju. Það þurfti hugsanlega að grípa til aðgerða sem menn hefðu undir eðlilegum kringumstæðum aldrei samþykkt. En það sem ég segi er: Það vantar framtíðarsýnina þegar kemur að sparisjóðunum. 

Frú forseti. Ég vil bara leggja áherslu á það að ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni og ég held að það hafi komið skýrt fram í áliti meiri hluta viðskiptanefndar að við teljum að eignarhald fjármálastofnana á einkafyrirtækjum er ekki skynsamlegt og við viljum leita leiða til þess að takmarka það með sem bestum hætti. Við erum einmitt að velta því fyrir okkur og höfum gert það hér í umræðunni hvort skynsamlegt sé að setja stífari tímaramma á það eignarhald. Vonandi munum við geta tekið málefnalega umræðu um það á vettvangi nefndarinnar á milli 2. og 3. umr. Hvað varðar sparisjóðakerfið tel ég að við höfum t.d. með breytingartillögu í þessu frumvarpi opnað á mjög athyglisverða möguleika fyrir sparisjóði í endurreisn þeirra. Þar er viðmiðunartala um stofnfé lækkuð niður í 1 milljón evra og þannig leitast við að tryggja að lítil fjármálafyrirtæki geti starfað á afmörkuðum staðbundnum markaði og veitt grunnbankaþjónustu, þ.e. ekki fjárfestingarbankastarfsemi. Ég tel að framtíðarstefnumótun í tilviki sparisjóðakerfisins sé þörf og ég held að við ættum að fara í hana. Þar erum við hjartanlega sammála að ég tel. Hins vegar erum við í miðju kafi núna í björgunaraðgerðum, menn eru þar upp fyrir haus. Það hefur ítarlega komið fram í nefndinni að menn standa nú í flóknum samningaviðræðum til að geta bjargað sparisjóðahugsuninni með einhverjum hætti svo menn haldi t.d. nauðsynlegu sambandi við héruðin, nauðsynlegu sambandi við fyrrum stofnfjáreigendur. En menn verða að gera sér ljóst að miklir peningar, miklir fjármunir töpuðust í sparisjóðakerfinu, stofnfjáreigendur víða um land töpuðu miklum fjármunum. Ég tel það alls óvíst hvort þeir eru tilbúnir til að taka þátt í endurreisn sparisjóðakerfisins fyrr en í fyrsta lagi eftir að björgunaraðgerðum er lokið og menn hafa komið sér saman um hvaða stefnumótun til framtíðar ber að hafa í þessum efnum.

Frú forseti. Ég hygg að það sé ekki mikill meiningarmunur á milli mín og hv. þingmanns þegar kemur að sparisjóðunum. Það gleður mitt litla hjarta að við getum náð saman þar. En ég ætla að halda áfram að ræða eignarhald fjármálafyrirtækja á fyrirtækjum vegna þess að ég náði ekki svo á skömmum tíma að segja líka hvað þarf að gera. Það sem gera þarf er að skylda fjármálafyrirtæki til að vera með opinbera skrá yfir öll fyrirtæki yfir ákveðinni stærð, svo sem eins og 500 milljónir í veltu, það yrði opinber skrá. Þessi fyrirtæki skulu með ákveðnum hætti á annaðhvort þriggja eða sex mánaða fresti birta allar helstu fjárhagslegar upplýsingar. Það er einmitt með slíku gegnsæi, sem hv. ríkisstjórn kennir sig gjarnan við, sem menn ættu að vinna og ég bið viðskiptanefnd að taka einmitt svona mál til gagngerrar skoðunar. Aftur ítreka ég að þetta er bara eitt lítið atriði í öllu því mikla verki sem eftir er en ég óttast að hæstv. ríkisstjórn sé að leggja fram frumvarp sem er bútasaumur til að friðþægja eigin samvisku en sé ekki að taka á þeim mikla vanda sem við er að glíma. Það er ekki verið að taka heildstætt á málum. Það þýðir ekki að leggja fram frumvarp um fjármálafyrirtæki eins og að fjármálafyrirtæki séu eitthvert eyland. Við þurfum að fara í gegnum seðlabankalögin. Ég er sannfærður um að það sé rétt að sameina Seðlabankann og Fjármálaeftirlitið og að það hafi verið ein mestu mistökin sem hér hafa verið gerð þegar þau voru aðskilin árið 2001, ef ég man rétt. Það þarf að fara í gegnum Kauphöllina, það þarf að fara í gegnum öll lög er viðkoma fjármálafyrirtækjum. Við getum ekki afgreitt lög frá Alþingi um fjármálafyrirtæki eins og þau séu eyland.

Frú forseti. Þetta er mjög áhugaverð umræða og málefnaleg. Menn tala um að efla þurfi sparisjóðakerfið og það þurfi að selja fyrirtæki út úr bönkunum o.s.frv. Það er hárrétt, ég er alveg sammála því, en hafa menn einhvern tímann sett sig í spor stofnfjáreigenda sem eru nýbúnir að tapa öllu sínu sparifé í stofnbréfunum? Hafa menn sett sig í spor hlutafjáreigenda sem eru nýbúnir að tapa öllu sínu hlutafé? Og láta menn sér detta í hug að einhver fari að kaupa stofnbréf núna? Hverjum dettur það eiginlega í hug? Hverjum dettur í hug að einhver Íslendingur fari að kaupa stofnbréf núna? Hverjum dettur í hug að einhver Íslendingur fari að kaupa hlutabréf? Mér dettur ekki í hug að nokkur Íslendingur kaupi hlutabréf í dag vegna þess að það er búið að lemja á þessum fjármagnseigendum sem sumir segja að hafi allt sitt á þurru en höfðu nú ekki sitt meira á þurru en svo að þeir eru nánast allir búnir að tapa eign sinni, sparnaði sem þeir höfðu lagt fyrir og frestað neyslu. Sumir tóku til þess lán og eru í mjög slæmum málum. Svo tala menn hér eins og hægt sé að láta menn kaupa aftur, detta bara aftur ofan í brunninn sem þeir eru nýskriðnir upp úr. Nei, frú forseti, það verður að breyta þessu vantrausti, þessari tortryggni fyrrverandi fjármagnseigenda gagnvart því formi sem þeir fjárfestu í, áhættufénu sem er hlutabréf og stofnbréf. Sá þáttur, frú forseti, myndar atvinnu í landinu. Það má rökstyðja að það er fátt sem myndar atvinnu nema áhættufé eða lánsfé. Tölum við lánveitendur, tölum við erlenda banka og segjum við þá: Nú skuluð þið lána íslenskum fyrirtækjum aftur. Þeim dettur það ekki í hug, það væri það síðasta sem þeir gerðu. Íslenskir bankar lána ekki einu sinni íslenskum fyrirtækjum af því að þeir treysta þeim ekki vegna þess sem gerðist. Það þarf að byggja upp traust, annað er ekki hægt, við verðum að gera það. Við verðum allir, hv. þingmenn, að vinna saman að því að byggja upp traust og það verður gert með einu móti, að koma í veg fyrir þá hringekju á peningum sem voru hér í gangi og menn höfðu fyrir augunum og eru nú að koma í ljós í alveg gífurlega miklu magni. Við verðum að stoppa þetta. Það verður ekki gert, ég sé ekki aðra leið, öðruvísi en að koma á gegnsæju hlutafélagaformi, gegnsæju eignarhaldi og að það megi ekki lána eða kaupa til eiganda síns, aldrei nokkurn tímann, eða eigenda hans og svo eiganda þess. Það má aldrei lána til eða kaupa í foreldrakeðjunni upp á við. Þá komum við í veg fyrir það að peningar fari í hring og að blómleg fyrirtæki sem virðast vera blómleg séu holuð innan frá. Hugmynd mín er sú að hv. nefnd setji lög um fjármálafyrirtæki sem geri þau gagnsæ. Og látum kröfuhafana trompast, þeir munu mótmæla því hástöfum að þeir hafi ekki atkvæðisrétt, eins og ég stakk upp á í fyrri ræðu að þeir fengju ekki atkvæðisrétt nema eignarhald þeirra væri gagnsætt alveg upp úr, sem þeir að sjálfsögðu geta ekki sýnt fram á og þá fá þeir ekki atkvæðisrétt. Eingöngu einstaklingar og fyrirtæki sem eru gegnsæ mættu hafa atkvæðisrétt. Þeir munu örugglega fara í mál og þá mun þeim verða sýnt fram á að hlutafélagaformið er gallað. Það er gallað, það er hægt að búa til keðjur sem eru galtómar en sýnast hafa mikið eigið fé og sýnast hafa góða burði þó að það sé enginn burður í þeim, þó að allt sé tómt. Þennan galla sem menn notuðu sér í stórum stíl á Íslandi þarf að leiðrétta. Ef við settum þetta inn í lögin um fjármálafyrirtæki mundu kröfuhafarnir að sjálfsögðu mótmæla, þeir mundu sjá þennan galla og þeir færu þá kannski að kíkja á hvernig þetta er heima hjá þeim, því að þar er þetta form líka notað í stórum stíl með sama hætti, í Þýskalandi, í Japan og kannski síður í Bandaríkjunum af því að þar er arður á milli móður- og dótturfyrirtækis skattlagður. Ég held að menn ættu að grípa tækifærið og það eru mörg tækifæri núna til að gera ýmsar róttækar breytingar. Ég skora á hv. nefnd að skoða þessa hugmynd.

Virðulegi forseti. Ég varð var við að hv. þingmenn Magnús Orri Schram og Óli Björn Kárason töluðu um sparisjóðina. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við vekjum athygli á því að þar erum við bara að ýta vandanum á undan okkur. Það er nákvæmlega það sem gagnrýnt var hjá rannsóknarnefndinni að menn hafi gert, að menn hafi ekki horfst í augu við stöðuna eins og hún var og ekki tekið á vandanum. Það er nákvæmlega það sama og við erum að gera hér, klippt og skorið, það er alveg á hreinu að það er sú staða sem er uppi varðandi sparisjóðina í landinu. Hv. þm. Magnús Orri Schram segir að lausnin sé í frumvarpinu vegna þess að þar sé verið að minnka kröfurnar til sparisjóðanna um eigið fé og á móti komi að Fjármálaeftirlitið eigi að afmarka markaði fyrir viðkomandi sparisjóði og þeir eigi að starfa á afmörkuðum staðbundnum mörkuðum. Virðulegi forseti. Hvað þýðir þetta þegar kemur að fjármálastarfsemi - það væri kannski ágætt ef einhver stjórnarliðanna útskýrði það - staðbundinn afmarkaður markaður fyrir fjármálastofnun alveg sama hvar það er?  Þetta er auðvitað stórmál vegna þess að við erum að minnka kröfur til ákveðinna fjármálastofnana varðandi eigið fé. Hvað þýðir það? Af hverju eru gerðar slíkar kröfur um eigið fé hjá fjármálastofnunum og af hverju eru þær háar? Það er hugsað sem neytendavernd - þegar ég fer í bankann minn, bara eins og allir aðrir, þekki ég eðli máls samkvæmt ekki þann rekstur út í hörgul - og þess vegna er verið að setja allar þessar reglur og hvort sem okkur líkar betur eða verr er svona óbeint ríkisábyrgð á fjármálastofnunum en ekki síður er þetta neytendavernd, þannig að við getum verið nokkuð viss um að það séu traustar stoðir undir viðkomandi fjármálastofnun. Þess vegna er gerð krafa um mikið eigið fé. Varðandi sparisjóðina þá er þar fimm sinnum minna eigið fé en til þess að hafa ekki áhyggjur af því á að vera staðbundinn afmarkaður markaður fyrir sparisjóðina. Síðan ætla menn bara að klára þetta hér og það er ekki nokkur maður búinn að hugsa þetta. Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki á hvernig menn geta skipt fjármálastofnun á Íslandi niður á staðbundinn afmarkaðan markað nema með einhverjum mjög sérkennilegum æfingum. Ég veit það ekki, kannski í Grímsey. Ef við getum haft sparisjóðinn þar og bannað honum að vera á internetinu væri kannski hægt að tryggja það þokkalega að ekki væri hægt að eiga nein viðskipti við hann nema með því að búa í Grímsey. Þetta getur hljómað sem gamansaga en þetta er samt þannig. Það eru ekki mjög margir aðrir staðir á landinu sem eru þess eðlis að hægt sé að loka þá alveg af fyrir bankaviðskiptum. Þetta er bara einn þátturinn af mörgum sem við höfum rætt en er kannski afskaplega myndrænn og maður áttar sig þá á því hvað við eigum mikið eftir þegar á að fara að ganga frá málinu sem lögum frá Alþingi og segja FME að gera eitthvað sem er ekki hægt að gera. Það er ekki hægt að búa til staðbundinn afmarkaðan markað fyrir fjármálastofnun jafnvel þó að hún heiti sparisjóður. Síðan erum við auðvitað í þeirri stöðu að vera komin með ríkissparisjóði og við vitum alveg af hverju það er til komið. En hvað er ríkisrekinn sparisjóður? Hvað er það? Við erum ekki búin að svara því og við erum ekki með neina framtíðarsýn ef það er viljinn að koma þessu til stofnfjáreigenda. Þetta er bara eitt dæmi af mörgum sem hér eru uppi og sýna svart á hvítu að þetta mál er ekki fullbúið. Því fer víðs fjarri.

Virðulegur forseti. Ég ætlaði nú ekkert sérstaklega að blanda mér frekar í þessa umræðu núna við 2. umr., er búin að halda ræðu fyrr í umræðunni, en líkt og hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni urðu orð hv. þm. Magnúsar Orra Schrams til þess að ég fann mig knúna til að koma hingað upp og ræða aðeins um til að mynda sparisjóðina. Hv. þm. Magnús Orri Schram sagði: Jú, jú, vissulega get ég tekið undir það að framtíðarstefnumótunar sé þörf, en við getum bara ekki farið í hana vegna þess að við erum í miðjum björgunaraðgerðum og það eru flóknar samningaviðræður í gangi. Nú verð ég að viðurkenna að ég er talsvert áttavillt eftir þessi ummæli. Eins og þingmaðurinn benti á ræddum við málið hér mjög ítarlega í fyrrasumar. Ég get kannski ekki tekið undir það með hv. þingmanni að umræðan hafi verið sérstaklega skemmtileg, hún var þvert á móti ekki gagnleg að því leytinu til að okkur fannst ekki á okkur hlustað. Allar þær ábendingar sem við höfðum uppi í umræðum um sparisjóðakerfið í fyrra voru hunsaðar í stórum og smáum atriðum. Við bentum á nákvæmlega það sem við erum að benda á í þessu samhengi, skort á framtíðarsýn, og þá kemur hv. þm. Magnús Orri Schram og segir: Jú, jú, það er alveg rétt, framtíðarstefnumótunar er þörf. Mér finnst þetta algjörlega með ólíkindum. Við þessa umræðu hér hefur það kristallast eina ferðina enn hversu mikill bútasaumur og lélegur bragur er á frumvarpinu. Það er ekki tekið heildstætt á málum og rökin eru að þau séu á fullu í björgunaraðgerðum og flóknar samningaviðræður séu í gangi. Hvenær á að fara í framtíðina? Þegar við erum búin í björgunaraðgerðunum? En af hverju getum við ekki gert þetta samhliða? Hvað er fengið með því að fara í einhverjar svokallaðar björgunaraðgerðir? Ég bendi á að það eru 18 mánuðir síðan hrunið varð. Það var brugðist við ýmsum atriðum með miklum hraða strax og ýmsir hlutir gerðir sem þurfti að gera í þannig ástandi að ekki var hægt að sjá allt fyrir, en við erum ekki í slíku ástandi núna. Við erum búin að sanna það með því að fyrir ári fengum við ákúrur, við hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og aðrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins, fyrir að tefja sparisjóðafrumvarpið vegna þess að það var ekki hægt að komast í framtíðina fyrr en búið væri að klára það mál. Það er komið næstum því eitt ár og enn getum við ekki farið í mjög svo þarfa framtíðarstefnumótun - vegna þess að við erum í björgunaraðgerðum. Þessi hæstv. ríkisstjórn gerir allt í vitlausri röð, allt. Það er byrjað á vitlausum enda og farið í hluti sem skipta akkúrat engu máli. Þó að ýmislegt sé til bóta, ég ætla ekki að draga úr því, er hreint með ólíkindum að ekki skuli vera tekið tillit til þeirra fjölmörgu ábendinga sem við höfum bent á, sem rannsóknarskýrslan bendir á, atriði sem er unnið að úti í heimi. Það er annað með ólíkindum hér. Þegar við vorum fyrr í þessari umræðu kallaði formaður Sjálfstæðisflokksins þetta frumvarp svar ríkisstjórnarinnar við bankahruninu. Þetta er það sem ríkisstjórnin ber á borð fyrir okkur, væntanlega þá til þess að koma í veg fyrir að þessi ósköp gerist aftur. Ég mundi halda að það væri markmiðið. Nei, framtíðarstefnumörkunar er vissulega þörf, það er bara ekki komið að henni. Hæstv. forseti. Ég held að það verði engin framtíð í landinu ef við getum ekki byrjað að gera þessa hluti rétt. Einu sinni skulum við byrja á því að gera þessa hluti rétt. Horfum á þetta heildstætt. Ég legg til, sem ég gerði í fyrri ræðu minni hér, að þetta frumvarp verði lagt til hliðar núna, sumarið tekið í að vinna þetta almennilega, taka þá hluti sem við erum að tala um hér en einnig þau fjölmörgu atriði sem er ábótavant og við höfum bent á. Ég tek undir með hv. þm. Óla Birni Kárasyni, það er hreint með ólíkindum það virðingarleysi sem hinn ópólitíski ráðherra efnahagsmála sýnir Alþingi Íslendinga og þeim málaflokki sem hann ber ábyrgð á, að láta ekki svo lítið að koma hingað og sitja yfir umræðunni þegar við ræðum svar ríkisstjórnarinnar við bankahruninu. Það er algjörlega með ólíkindum. Ég tek líka undir með hv. þm. Óla Birni Kárasyni þegar hann segir að þetta frumvarp sé sett fram í einhvers konar friðþægingarskyni. Þau vilja vel, ég efast ekkert um það, næst þegar hæstv. forsætisráðherra heldur ræðu verður sagt: Víst er þessi ríkisstjórn að gera fullt af hlutum. Við erum að bregðast hér við hægri og vinstri. Við erum búin að breyta lögum um fjármálafyrirtæki til að koma í veg fyrir að þessi atburður geti gerst aftur. En nú horfi ég á hv. formann viðskiptanefndar og leyfi mér að fullyrða að þegar hæstv. forsætisráðherra segir þetta verður talað um það sem nöldur af okkar hálfu að draga slíkar fullyrðingar í efa. Ég ætla þá bara að segja það hér hátt og snjallt áður en þessi löggjöf verður samþykkt að þetta frumvarp og þessi breyting mun ekki gera neitt til að koma í veg fyrir að slíkir atburðir sem gerðust hér endurtaki sig vegna þess að það er ekki verið að taka á þeim málum sem ég held að við öll séum sammála um að urðu til þess að svo fór sem fór. Mér finnst hreint með ólíkindum að þetta verklag sé viðhaft. Hv. þm. Pétur H. Blöndal er búinn að tala sig hásan í þessu máli og öðrum málum og búinn að leggja fram frumvarp sem tekur á ýmsum þessum atriðum. Þetta hefur ekkert verið skoðað í tengslum við þetta mál. Ég þekki það af veru minni í nefndinni. Nú fer þetta mál aftur inn milli 2. og 3. umr. en vegna þess að það er stutt til þingloka er ég hrædd um að ekki verði hlustað á þau atriði sem við bendum á. Nákvæmlega eins og gerðist með sparisjóðina í fyrrasumar verða þau afgreidd til málamynda, það verður ekkert gert með þetta. Mikil er ábyrgð þeirra sem klára vinnuna svona vegna þess að við vitum nákvæmlega hvað gerist þá, það bara gerist akkúrat ekki neitt. Það mun ekkert gerast hér í framtíðinni til hagsbóta fyrir íslenskt bankakerfi og íslenskt efnahagslíf ef þessi handarbakavinnubrögð verða viðhöfð. Þetta er mjög sorglegt. Aðeins til að klára þetta á því sem ég byrjaði, sparisjóðunum. Rétt eins og við höfum rætt er ekkert til sem heitir ríkissparisjóður. Sú hugsun er ekki til. Það sem er verið að gera núna er að kerfið er tekið mjög handahófskennt vegna þess að það var ekki horft á það heildstætt þegar tækifæri var til. Eins og við höfum tækifæri núna til að hugsa um fjármálafyrirtækin heildstætt er ekkert verið að byggja upp sparisjóðakerfið heildstætt. Ég veit ekki um hvaða flóknu samningaviðræður hv. þm. Magnús Orri Schram var að tala. Eftir hverju er verið að bíða? Framtíðarsýnin átti að geta hafist strax og lögin voru samþykkt í fyrra. Síðan eru liðnir margir mánuðir, tæpt ár. Hverjir eru í samningaviðræðum við hvern? Það væri ágætt að fá það upplýst. Nei, frú forseti, það er verið að setja upp ríkisrekna landsbyggðarbanka á afmörkuðum markaðssvæðum eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur bent á og ég óttast að þeirri tengingu sem sparisjóðirnir höfðu inn í sín samfélög verði ekki komið við í þessu nýja kerfi. Þykir mér það mjög miður. Ég ítreka það sem ég sagði, þetta frumvarp er ekki tilbúið. Þetta mál er ekki tilbúið, það þarf að vinna það í sumar og gera það almennilega.

Frú forseti. Ég hef nú leitað leiða í þessari umræðu við að vera málefnalegur og taka þátt vegna þess að ég held að það sé í anda þeirra vinnubragða sem við verðum smátt og smátt að innleiða á þessu þingi, að forðast fyrirsagnastíl og nálgast heldur umræðuna málefnalega og takast á með rökum um hvað okkur finnst og hvað okkur finnst ekki. Í andsvari mínu hér fyrr við hv. þm. Óla Björn Kárason lagði ég áherslu á það að við erum hér með þá breytingartillögu að opna möguleika fyrir það að sparisjóðir séu endurreistir með það í huga að gera minni kröfur um stofnfé en til annarra fjármálafyrirtækja. Það hefur komið fram á fundum viðskiptanefndar að flóknar samningaviðræður um endurreisn ákveðinna sparisjóða standi enn. Þá erum við að víkja hér að stærri sparisjóðum vegna þess að þar koma að kröfuhafar, erlendir bankar, og svo þarf að leita leiða til þess að ríkið geti komið fram með eiginfjárframlag og að þar sé ekki gengið á rétt skattborgara í þessu landi sem og að stilla þetta saman við hagsmuni stofnfjáreigenda. Vissulega er það í allra hag að stofnfjáreigendur komi áfram að rekstri sparisjóðanna. Þetta eru flóknar samningaviðræður og hafa greinilega tekið miklu meiri tíma en menn ætluðu í fyrrasumar þegar það frumvarp sem hér hefur verið nefnt var til umfjöllunar á vettvangi þingsins. Ég er sammála hv. þingmönnum um það að skoða þurfi sparisjóðakerfið allt saman og ígrunda vel með hvaða hætti við viljum taka á málefnum þeirra. Eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur bent á í umræðunni snýst þetta ekki síður um það hvort þeir sem áður hafa sett fjármuni inn í þessi fyrirtæki treysti sér til þess aftur. Það er málefni sem við þurfum að taka á. Við getum ekki afgreitt það sem hluta af þeim björgunaraðgerðum sem við stöndum í.

Frú forseti. Ef ég hef vænt hv. þingmann um að vera ómálefnalegan bið ég hann forláts á því, ég held að ég hafi ekki gert það. Ég lýsti mig einfaldlega ósammála honum. Það getur verið að það slái þingmanninn sem svo að ég sé ómálefnaleg og þá verður það bara svo að vera. Við í nefndinni fylgdumst vel með þegar samningaviðræðurnar voru í gangi um Sparisjóðinn í Keflavík, Byr og e.t.v. einhverja fleiri sem ég man ekki akkúrat í augnablikinu. En lauk þeim viðræðum ekki með yfirtöku ríkisins á Sparisjóðnum í Keflavík og Byr? Þær flóknu samningaviðræður sem hv. þingmaður er að vísa til hljóta þá að vera um minni sparisjóðina. Þá kem ég að því að ef verið er að tala um einhverja framtíðarstefnumótun um sparisjóðina án aðkomu Sparisjóðsins í Keflavík og Byrs erum við ekki að tala um sparisjóðakerfi eins og við þekktum það. Þeir eru, eða voru, langstærstu sparisjóðirnir, voru burðarásarnir í sparisjóðakerfinu. Það hefur margoft komið fram á fundum nefndarinnar að án þessara tveggja sparisjóða er kerfið svo lítið og vanmáttugt. Hvað erum við þá að tala um? Þá erum við að tala um, eins og ég sagði í ræðu minni, eitthvert landsbyggðarbankakerfi með minni eiginfjárkröfur á afmörkuðum landsvæðum og allt þetta sem við höfum talað um hér - en tölum þá bara um það þannig. Við erum ekkert að tala um sparisjóðina eins og við þekkjum sparisjóðakerfið. Það vakti líka athygli að þegar Byr og Sparisjóðurinn í Keflavík voru yfirteknir voru tvær ólíkar leiðir farnar. Það mátti skilja að Sparisjóðurinn í Keflavík ætti að verða hryggjarstykkið í nýja sparisjóðakerfinu en 

Frú forseti. Hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir er kannski dálítið brennd af forsögunni því að það hefur löngum verið þannig að stjórnarandstaðan hefur ekki átt upp á pallborðið hjá stjórnarflokkunum og fá þingmannafrumvörp hafa verið samþykkt eða hugmyndir þingmanna. Ég er að vonast til þess, frú forseti, að þetta sé að breytast og ég held að við ættum ekki að búast við hinu versta fyrir fram. Kosningin um síðustu helgi sagði mér að allir stjórnmálamenn í landinu þurfa að breyta viðhorfi sínu og vinnubrögðum og þar á meðal þessu. Mér finnst þessi umræða hafa verið málefnaleg og ég bind vonir við að hv. formaður nefndarinnar, Lilja Mósesdóttir, hafi hlustað á umræðuna og taki upp þær skynsamlegu ábendingar sem komið hafa fram. Ég ætla því að biðja hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur að halda í vonina, því að vonin er það sem gefur okkur framtíðina, og búast við því besta af stjórnarliðum, að þeir taki upp þær skynsamlegu ábendingar sem komið hafa fram. Það var þess vegna sem ég fór í andsvar við hv. þingmann. Ég hafði dálítið á móti því vonleysi sem kom fram í ræðu hennar.

Virðulegi forseti. Þetta var félaga mínum, hv. þm. Pétri H. Blöndal, líkt. Hann er óbilandi bjartsýnismaður með trú á hið góða í öllum manneskjum. Ég skal taka þeirri ábendingu og snara henni hér með yfir til hv. varaformanns viðskiptanefndar og beini því til hans að taka þessum ábendingum frá hv. þm. Pétri H. Blöndal vegna þess að það er nákvæmlega þannig sem á að vinna þetta. Vonleysi mitt byggist kannski fyrst og síðast á reynslu minni í nefndinni en nú á ég ekki lengur sæti í viðskiptanefnd og við skulum vona að vinnubrögðin séu í stöðugri þróun og að þau verði betri og þessum áhyggjum mínum verði svarað með þeim hætti.

Virðulegi forseti. Við sjáum fram á lokin á þessari umræðu. Ef við tökum það aðeins saman hvernig hún hefur verið þá hefur mér fundist hún mjög gagnleg. Mér hefur fundist mjög gott að fá fram sjónarmið þingmanna sem ekki eru í viðskiptanefnd og koma svolítið öðruvísi að málinu en við sem erum búin að sitja yfir þessu lengi. Ég var alveg sannfærður um það þegar við fórum með þetta mál inn í þingið að það var ekki tilbúið en ég er enn sannfærðari eftir þessa umræðu. Það sem mér þykir miður - og þetta er uppbyggileg gagnrýni fyrir meiri hlutann því að margt hefur verið mjög vel gert hvað þessa vinnu snertir. Mér finnst mjög ánægjulegt að sjá, og ég vil þakka það, að hv. þm. Magnús Orri Schram hefur tekið þátt í umræðunni í mörgum andsvörum en enginn annar, held ég, ef hv. þm. Lilja Mósesdóttir er undan skilin, hefur tekið þátt í umræðunni í dag. Það læðist að manni sá grunur að svipuð staða sé uppi eins og oft er, og er það ljóður á ráði okkar þingmanna og enginn stjórnmálaflokkur saklaus hvað það varðar, að verið sé að bíða eftir að þessi umræða klárist. Menn eru ekki að svara fyrir eða ræða um þau mál sem hér koma upp. Ég ætla ekki að taka upp þau fjölmörgu álitaefni sem komið hafa fram eða spurningar sem ekki hefur verið svarað. Ég spurði áðan um sparisjóðina, hvað er staðbundinn afmarkaður markaður? Ég fékk ekkert svar við því. Það er búið að velta upp ýmsum málum varðandi fjárfestingarbanka og viðskiptabanka og ýmislegt annað, Fjármálaeftirlitið, Seðlabankann - grundvallaratriði sem menn hafa verið að ræða, ég ætla ekki að tilgreina það allt núna. Ef ekkert breytist á næstu mínútum, virðulegi forseti, munum við klára þessa umræðu án þess að fá nein svör við því, engin svör við þeim athugasemdum sem hér hafa komið fram. Ég vek athygli á því að frumvarpið er ekki samið á grundvelli rannsóknarskýrslunnar sem er að stærstum hluta um fjármálakerfið og það sem gerðist hér. En ekki er öll nótt úti enn eins og hv. þm. Pétur Blöndal vísaði í. Sá möguleiki er fyrir hendi að við förum efnislega yfir alla þá hluti sem komið hafa upp, sem eru fjölmargir, í nefndinni. Sá möguleiki er alveg til staðar. En það er alveg ljóst að við klárum það þá ekki á einum eða tveimur fundum, það liggur alveg fyrir. Við erum alltaf að tala um breytt vinnubrögð, virðulegi forseti, og fram kom flokkur sem gerði grín að frösunum í íslenskum stjórnmálum og fékk sex menn kjörna í borgarstjórn Reykjavíkur. Hér kom líka hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir, sem hélt sína síðustu ræðu í það minnsta í einhvern tíma, og talaði sérstaklega um að við ættum að breyta vinnulagi. Þegar við lesum rannsóknarskýrsluna er augljóst að skynsamlegast væri fyrir okkur að breyta vinnulaginu. Það liggur hreint og klárt fyrir að menn hafa verið - og ég held ég orði það ekkert öðruvísi en það er þó að ég sé mikið til að tala um hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins - mjög málefnalegir í gagnrýni sinni. Ég held að ekki sé hægt að kvarta undan því að menn hafi komið fram með skæting og útúrsnúning, þvert á móti. Menn hafa komið fram með mál sem þeir hafa í fullri einlægni mjög miklar áhyggjur af. Eignarhald bankanna er t.d. augljóst dæmi um það. Nú er það undir okkur komið, og svo sannarlega mun meiri hlutinn stýra því, hvert framhaldið verður. Förum yfir það og reynum að svara þeim álitaefnum sem komið hafa upp í umræðunni? Eða munu menn reyna að keyra þetta í gegn í mikilli andstöðu út frá einhverjum öðrum forsendum? Ég vil einhvern veginn trúa því að m.a. kosningaúrslitin um helgina og ýmislegt annað geri það að verkum að við séum öll að hugsa um pólitíkina almennt og hvað megi betur fara. Ég el þá von í brjósti að stjórnarmeirihlutinn í nefndinni, sem oft hefur staðið sig mjög vel og komið til móts við minni hlutann, muni skoða þessi mál af fullri alvöru og taka þann tíma sem þarf í nefndastarfið.

Virðulegi forseti. Ég vil koma upp í andsvar til að færa það til bókar hver mín skoðun er á þeim álitaefnum sem hv. þingmaður reifaði. Það kom mér vissulega á óvart þegar umræðan í þingsalnum varð svona löng við 2. umr. vegna þess að málið var ekki tekið út í mikilli andstöðu í nefndinni. Ég hélt að við hefðum tæmt umræðuna þó nokkuð mikið þar. Það er í anda þeirra vinnubragða sem við erum að reyna að ástunda í viðskiptanefnd að ræða málin ítarlega á þeim vettvangi og kanna hug allra til hinna ýmsu álitaefna. Ég hef lýst því hér í dag að við munum á milli 2. og 3. umr. taka sérstaklega til skoðunar þá hugmynd að þrengja það tímabil sem bankar geta haft eignarhald á öðrum fyrirtækjum og ég legg til að við skoðum það í nefndinni. Hér hefur verið kallað eftir hinum ýmsu atriðum og menn spurt um dreifða eignaraðild, aðskilnað á milli fjárfestingarbanka og einkabanka, sameiningu Fjármálaeftirlits og Seðlabanka, Kauphöll, endurskoðendur o.fl. Ég tel mjög nauðsynlegt að ræða þessa hluti hvort sem það er beint í lagafrumvörpum um einstök álitaefni eða sem hluta af framtíðarstefnumótun um fjármálamarkað og fjármálastarfsemi á Íslandi. Ég vil hins vegar ítreka það hér og nú, hæstv. forseti, að ég tel ekki að við eigum að fresta afgreiðslu frumvarpsins því að í því er tekið á fjölmörgum mikilvægum málum sem við þurfum að klára. Ég tel því rétt að ganga frá þessum málum á þessu vorþingi en ekki fresta því til haustsins. Eins og áður hefur verið rakið, og ég gerði ítarlega í ræðu minni fyrr, eru þarna á ferð fjölmörg mikilvæg málefni sem þarf að klára og ganga frá.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram fyrir andsvarið, mér fannst hv. þingmaður tala skýrt. Ég met það þannig, trúi því og treysti, að hann eins og aðrir í meiri hluta nefndarinnar hafi vilja til að fara yfir þá hluti sem hér er verið að velta upp. Ég vil trúa því og ég held að það sé þannig. Oft og tíðum hefur verið mikill hávaði í nefndinni en það var enginn sérstakur hávaði þegar þetta mál var tekið út, enda er leiðinlegt ef við þurfum alltaf að vera með slíkt. Það kom hins vegar skýrt fram að við greiddum því ekki atkvæði og höfum oftar en ekki lýst skoðunum okkar. En ég skal viðurkenna að það er líka ýmislegt í umræðunni hér sem ég er ekki viss um að við höfum rætt alveg nógu vel, sem hefur komið frá öðrum þingmönnum. Ég skal gangast við því, og þið hafið það bara fyrir ykkur, að ég hef ekki náð fullkomnun í að vera til. Oft geri ég mistök og stundum sé ég ekki hluti sem aðrir sjá. Þess vegna finnst mér gott að taka þátt í umræðu og hlusta á annað fólk og það er það sem gerðist núna. Mér finnst ekki rétt hjá hv. þingmanni að gefa sér það sem algera forsendu að klára málið. Auðvitað þurfum við að klára þessi mál og önnur en stóra málið er að við séum viss um að við séum að gera rétt og að við séum að leysa það viðfangsefni sem er til staðar. Ég hef vissu fyrir að við erum ekki að því og fjölmörg dæmi eru um það á þinginu að menn hafi ætlað að taka eitthvað upp seinna en þá hafa liðið mörg ár, jafnvel áratugir, áður en menn hafa gert það og þá erum við í mikilli hættu.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. varaformanni viðskiptanefndar þegar hann lýsir undrun sinni á því hversu löng þessi umræða hefur verið um frumvarp um fjármálafyrirtæki, þar sem nefndin notaði tímann frá því í febrúar, eða fjóra mánuði, til að vinna að ýmsum breytingartillögum við þetta frumvarp sem eru mjög til bóta. Meiri hlutinn reyndi eftir bestu getu að koma til móts við þá gagnrýni sem kom fram í nefndinni en ég vil sérstaklega þakka nefndarmönnum stjórnarandstöðunnar í viðskiptanefnd fyrir gagnlegar ábendingar og góðar umræður og geta þess að t.d. breytingartillaga við 13. gr. er komin frá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í viðskiptanefnd. Þar er gerð krafa um að fjármálafyrirtæki sem hafa yfirtekið félög sendi inn upplýsingar um rekstur þessara yfirteknu fyrirtækja á sex mánaða fresti. Auk þess komu fram tillögur frá fulltrúa Framsóknarflokksins varðandi þær skyldur sem ætti að setja á hendur endurskoðendum og þær voru teknar upp. Fulltrúi Hreyfingarinnar vildi að sérstaklega yrði í nefndarálitinu fjallað um þjónustufulltrúa sem jafnframt sinntu sölustörfum og þar er skýrt tekið fram að þessir þjónustufulltrúar eigi að vera á einhvern hátt auðkenndir, eða viðskiptavinum eigi að vera ljóst að þeir stundi ekki bara þjónustu heldur jafnframt sölumennsku. Einn hv. þingmaður talaði um að þetta frumvarp væri eins og lítil mús. Ég get ekki tekið undir þá gagnrýni í ljósi þess að það tók viðskiptanefnd fjóra mánuði að koma með breytingartillögur við frumvarpið sem ég tel að séu allar til bóta. Ég er þó sammála þeirri gagnrýni sem hefur komið fram að frumvarpið er eitt af mörgum skrefum sem þarf að taka til að við búum við gott framtíðarskipulag á fjármálakerfinu. Ég hef hugsað mér að nota þennan ræðutíma til að fara yfir helstu gagnrýnispunktana sem komu fram í dag og jafnframt fyrir þinghlé. Um það bil sjö þættir hafa hvað mest verið ræddir. Í dag kom hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson með þá gagnrýni að það vantaði skilgreiningu á staðbundnum mörkuðum sparisjóða inn í frumvarpið. Ég vil í því sambandi geta þess að staðbundinn markaður á fyrst og fremst við starfsemina sjálfa en ekki viðskiptavinina. Viðskiptavinirnir geta verið staðsettir hvar sem er og átt netviðskipti við viðkomandi sparisjóð sem hefur þá bara útibú á ákveðnu svæði. Síðan er það Samkeppniseftirlitið sem hefur þekkingu á því hvað er staðbundinn markaður og Fjármálaeftirlitið mun nýta sér þá þekkingu þegar það metur skilgreiningu sparisjóðs á þessum staðbundna markaði. Gott dæmi um sparisjóð sem veitir staðbundna þjónustu er Sparisjóður Strandamanna. Margir viðskiptavinir hans eru búsettir á höfuðborgarsvæðinu en sparisjóðurinn sjálfur er ekki með útibú hér og hefur því þurft að grípa til þess ráðs að keyra greiðslukort heim til fólks. Við megum heldur ekki gleyma því að sparisjóðirnir eiga fyrst og fremst að standa í innlánsviðskiptum og veita viðskiptavinum sínum greiðslukortaþjónustu. Einnig var gagnrýnt að ekkert í þessu frumvarpi kveði á um að eignarhald fjármálafyrirtækja eigi að vera dreift. Ég hef reyndar aðeins reifað þessa gagnrýni í andmælum mínum fyrr í dag og bent á að í rauninni hafi eignarhald á fjármálafyrirtækjum aldrei verið jafn dreift og í dag þar sem fjölmörgum, jafnvel þúsundum krafna hefur verið lýst í þrotabúin er standa á bak við eignarhaldsfélögin sem velja fulltrúa í stjórnir nýju bankana. Ég gat hvergi í lögum annarra þjóða á EES-svæðinu fundið ákvæði um að eignarhald fjármálafyrirtækja ætti að vera dreift. Það var ákvæði um það í norskum lögum en ekki er lengur hægt að finna það, hvort sem það er vegna þess að ákvæðið stangaðist á við evrópska löggjöf eða ekki. Það er ekki vitað. Fólk hefur val því ef það vill skipta við fjármálastofnun sem er með dreift eignarhald þá getur það skipt við sparisjóði, eins og ég hef bent á áður. Við í meiri hlutanum ásamt fulltrúa Hreyfingarinnar leggjum til í breytingartillögu að slitastjórn verði heimilt að afhenda kröfuskrá þannig að viðskiptavinir geti fengið upplýsingar um alla þá sem eiga óbeint í nýju bönkunum. Það er gert til að koma til móts við þá gagnrýni að ekki sé vitað hverjir eigendur nýju bankanna eru. Önnur gagnrýni sem kom oft fram í umræðunni um frumvarp efnahags- og viðskiptaráðherra er að í það vanti pólitíska stefnumótun varðandi framtíðarskipan fjármálamarkaðsins. Í því sambandi vil ég ítreka skoðun allra nefndarmanna viðskiptanefndar, nema fulltrúa Sjálfstæðisflokksins, en í nefndaráliti með vátryggingastarfsemi leggja þeir áherslu á nauðsyn þess að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra skipi nefnd sem móti stefnu um framtíðaruppbyggingu fjármálakerfisins með hliðsjón af ábendingum í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, tillögum þingnefndar Alþingis um nauðsynlegar lagabreytingar og þeim breytingum sem gerðar hafa verið á lagaumhverfi fjármálafyrirtækja eftir fall bankanna. Ég hef sjálf komið þeim skilaboðum á framfæri við ráðuneytið að ég vilji að skoðað verði hvort ekki sé hægt að banna fjármálastofnunum að versla með eigin hluti og það væri þá liður í því að aðskilja betur fjárfestingarstarfsemi og viðskiptabankastarfsemi. Öldungadeildarþing Bandaríkjaþings samþykkti slíkt ákvæði fyrir nokkrum vikum. Það ákvæði er reyndar ekki komið út úr þinginu en ég vildi gjarnan að efnahags- og viðskiptaráðuneytið skoðaði það þegar það er orðið að lögum. Ég vonast til að þessi nefnd sem lagt er til í nefndaráliti viðskiptanefndar með frumvarpi um vátryggingastarfsemi að verði skipuð komi með frekari tillögur um aðskilnað fjárfestingarstarfsemi og viðskiptabankastarfsemi og jafnframt að hún komi með framtíðarsýn á sparisjóðakerfið. Það hefur verið gagnrýnt að fjármálastofnanir hafi samkvæmt þessu frumvarpi ekki málskotsrétt þegar kemur að ákvörðunum Fjármálaeftirlitsins. Þess má geta að árið 2006 var kærunefnd, sem bankarnir gátu skotið ákvörðunum FME til, lögð af og ástæðan var m.a. sú að Fjármálaeftirlitið tapaði flestum málum sem fóru þangað inn. Ég get upplýst að efnahags- og viðskiptaráðuneytið er að skoða ásamt Samtökum fjármálafyrirtækja hvort það sé æskilegt að koma upp einhvers konar gerðardómi til að leysa úr ágreiningi sem kann að rísa vegna ákvarðana Fjármálaeftirlitsins. Síðan má ekki heldur gleyma því að ef fjármálafyrirtæki eru óánægð með úrskurði Fjármálaeftirlitsins geta þau alltaf leitað til dómstóla og fengið niðurstöðu þeirra varðandi ágreiningsefnin. Í umræðunni kom fram að frumvarpið væri ekki að öllu leyti í samræmi við tillögur Kaarlos Jännäris. Því var haldið fram að skuldaskrá sem frumvarpið mælir fyrir um að verði sett upp hjá Fjármálaeftirlitinu sé ekki í samræmi við tillögur Jännäris en ef tillögur hans eru skoðaðar á bls. 38 og 39 er þar að finna tillögu nr. 4 þar sem stendur, með leyfi forseta: „Koma ber upp útlánaskrá hjá Fjármálaeftirlitinu til að draga úr útlánaáhættu í fjármálakerfinu og til að betri yfirsýn fáist yfir stórar áhættuskuldbindingar á landsvísu.“ Það er alveg skýrt að frumvarp hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra er í samræmi við tillögur Kaarlos Jännäris. Vegna þess að hér er talað um að þetta frumvarp gangi mjög stutt og ríkisstjórnin geri lítið til að endurreisa efnahagslífið langar mig til að fara yfir þessar tillögur sem Kaarlo Jännäri setti fram í skýrslu sinni. Fyrsta tillaga hans er að fækka ráðuneytum sem sinna fjármálamarkaðnum. Hæstv. forsætisráðherra hefur tilkynnt að í burðarliðnum sé frumvarp um fækkun ráðuneyta þannig að við munum sjá tillögur sem koma til móts við þessa tillögu Jännäris. Síðan er talað um að sameina eigi Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitið. Ég get upplýst í því sambandi að efnahags- og viðskiptaráðuneytið er að undirbúa að setja saman nefnd til að skoða kosti og galla við slíka sameiningu. Ef nefndin kemst að því að æskilegt sé að sameina þessar tvær stofnanir má búast við að frumvarp um það verði lagt fram næsta vetur. Kaarlo Jännäri leggur til að settar verði strangari reglur um stórar áhættuskuldbindingar, lánveitingar til tengdra aðila og hæfi eigenda og að þeim verði framfylgt af krafti, en á öllum þessum atriðum er tekið í frumvarpinu. Síðan leggur hann til að vettvangskönnunum hjá eftirlitsaðilum verði fjölgað og það er einmitt gert í frumvarpinu. Einnig vill hann að innstæðutryggingarkerfið verði endurskoðað og þá ekki síst í nánu samhengi við þróun mála á þessu sviði innan ESB en viðskiptanefnd er einmitt með frumvarp um breytingar á innstæðutryggingarkerfinu. Að lokum leggur Kaarlo Jännäri til að Ísland taki virkan þátt í alþjóðlegu samstarfi á sviði löggjafar og eftirlits með fjármálastarfsemi, ekki síst innan Evrópska efnahagssvæðisins. Það hefur verið gagnrýnt að frumvarpið geri kröfu um háskólamenntun þeirra sem sitja í stjórn fjármálafyrirtækja og þeirra sem eru framkvæmdastjórar í þessum fyrirtækjum. Ég vil ítreka enn og aftur að það er ekki nóg að hafa háskólapróf heldur þarf jafnframt að hafa reynslu af starfsemi viðskiptabanka til að teljast hæfur. Ég vil að lokum þakka öllum þeim sem tóku þátt í þessari umræðu, ekki síst nefndarmönnum í viðskiptanefnd, fyrir að hafa lagt á sig ómælda vinnu við að bæta frumvarpið. Ég mun leitast við að finna leiðir til að koma til móts við þá gagnrýni sem fram hefur komið í þessum umræðum þegar frumvarpið fer inn til viðskiptanefndar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir ræðu hennar sem var ágæt og sannfærði mig um að ef hún væri í stóli efnahags- og viðskiptaráðherra værum við líklega með í höndunum miklu skynsamlegra og ítarlegra frumvarp til breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki. Ég vil spyrja hv. þingmann að því hvort ég skilji hana rétt að hún telji og líti þannig á að hér sé aðeins hálfkarað verk og það sé nauðsynlegt að viðskiptanefnd vinni að málinu í sumar og haust og komi með fullmótaðar tillögur, þar sem ekki aðeins er tekið á fjármálafyrirtækjum heldur öllum helstu atriðum er við koma fjármálamarkaðnum og ég hef oftar en einu sinni vikið að.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hlý orð í minn garð. Þótt ég hafi ekki mikinn áhuga á að fara í embætti hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hef ég kannski menntun til að fara í það embætti, en það er annað mál. Hv. þingmaður spyr hvort ég sé sammála því að þetta sé bara lítið skref af mörgum sem þarf að stíga. Ég er sammála því en ég er ósammála því að það megi ekki byrja bútasauminn strax heldur eigi að skoða heildarsamhengið áður en gripið er inn í regluverkið. Ég tel einmitt þvert á móti að það sé mjög nauðsynlegt að stíga varlega til jarðar og ígrunda mjög vel allar þær áfangabreytingar sem við gerum á regluverki fjármálafyrirtækja og taka þann tíma sem við þurfum í það.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir svör hennar. Það var þó eitt í ræðu hennar áðan sem ég hnaut um. Ég er henni algerlega ósammála þegar hún heldur því fram, að hugsanlega sé það orðið þannig að eignarhald á íslenskum fjármálafyrirtækjum hafi aldrei verið dreifðara. Ég óttast að ef viðskiptanefnd ætlar að vinna málið áfram á þeim grunni og líta þannig á, að ef um er að ræða þúsundir kröfuhafa, sem við vitum ekkert hverjir eru og hugsanlega sé einn þeirra með 90% eignarhald, að þá sé um breytt eignarhald að ræða. Þá held ég að við séum aftur komin á villigötur. Þá skilja menn ekki af hverju við sjálfstæðismenn höfum verið að leggja svo mikla áherslu á að það séu skýr ákvæði í lögum um dreift eignarhald á fjármálafyrirtækjum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega og góða ræðu. Það hefði verið betra að fá hana fyrr, enda sást hve mikil eftirspurnin er eftir henni, það komu fjórir í andsvar og ekki gott að tæma umræðuna þar. Ég er allsendis ósammála hv. þingmanni um að þessi umræða hafi verið löng. Hún hefur í rauninni verið ótrúlega stutt miðað við að hér er rætt um fjármálafyrirtæki eftir það sem gerðist. Umræðan hefur verið ótrúlega stutt og fengið ótrúlega litla athygli. Hugmyndin með umræðunni í þinginu er sú að betur sjá augu en auga og að menn fái önnur sjónarmið en þau sem koma fram í viðkomandi nefndum. Ég hef áhyggjur af því hvað hv. þingmaður sagði varðandi staðbundna markaði sparisjóðanna. Það er ekki raunhæft að vera með einhverjar rómantískar hugmyndir um Sparisjóð Strandamanna úti um allt land sem keyrir heim greiðsluseðlana. Það gengur ekki upp. Bankar lifa ekki bara á innlánsstarfsemi, þeir verða líka að vera í útlánum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir andsvarið og svara honum hvað varðar gagnrýni hans á þau ummæli mín um að þetta hafi verið löng umræða. Kannski var aðalvandamálið ekki að þetta var löng umræða, heldur að það virtist vera mjög mikill ágreiningur um frumvarpið. Það kom ekki bara mér á óvart, heldur líka hv. varaformanni viðskiptanefndar. Við höfum ekki orðið vör við þennan mikla ágreining í viðskiptanefndinni, enda vann viðskiptanefnd að frumvarpinu í fjóra mánuði. Nefndin kallaði meira að segja til sín tvisvar hagsmunaaðila. Í seinna skiptið var það til að fara yfir breytingartillögur viðskiptanefndar, svo að viðskiptanefnd heyrði örugglega alla þá gagnrýni sem aðilar úti á markaðnum hefðu á þær.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ég á að skilja hv. þingmann þannig að við þurfum brýna okkur frekar ef við erum ekki alveg sátt í nefndinni. Ég hef reynt að vinna þetta, eins og ég mögulega get, með góðu. Og þótt maður nái ekki öllu fram veit ég að maður fær tækifæri í salnum til að taka það upp. Ég hef áhyggjur af mörgu sem kom fram í máli hv. þingmanns. Betra hefði verið ef við hefðum getað rætt það vel, eins og t.d. um þá breytingartillögu sem gengur ekki nógu langt. Hv. þingmaður þekkir sannarlega okkar sjónarmið varðandi það hverjir eiga kröfurnar. Núna er verkefnið að sjá til þess að vita hverjir eiga bankana. Hv. þm. Óli Björn Kárason sagði réttilega að það getur vel verið að það sé einn aðili sem eigi 90%. Við vitum ekkert um það. Og ef við fáum einungis kröfuskrána með öllum eignarráðsfélögunum, sem við vitum ekkert hvað stendur á bak við, þá erum við litlu nær. Við verðum 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að það sé mikilvægt að vita hverjir eiga bankana. Það vitum við auðvitað ekki fyrr en þetta frumvarp og breytingartillögur viðskiptanefndar eru orðnar að lögum. Ef það kemur í ljós að það er bara einn sem á alla þrjá bankana, þá er það verkefni sem ég tel að þurfi að taka á í sumar. Þingið kemur aftur saman í september og þá gætum við sett þau lög sem þarf til að tryggja fyrst og fremst hagsmuni viðskiptavina viðskiptabankanna varðandi eignarhaldið og ekki síst almannahagsmuni.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir að hafa farið yfir helstu hluta frumvarpsins. Það sem vakti athygli mína í ræðu hv. þingmanns var, að hún sagði frá því að hún hefði talað við ráðuneytið út af viðskiptum með eigin hluti. Hún benti m.a. á Bandaríkin varðandi þetta. Ef leggja á bann við viðskiptum með eigin hluti, hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að banki t.d. geti aukið hlutafé sitt? Mun hann brjóta bannið ef það verður hlutafjáraukning eða annað slíkt, ef hann má ekki selja þá?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni fyrir góða spurningu. Ég hafði hugsað bannið þannig að t.d. Íslandsbanki þyrfti í raun og veru að fela dótturfélagi Arion banka, sem væri með verðbréfaviðskipti, viðskipti með eigin hluti. Þetta mundi virka þannig að bankarnir þyrftu að fela verðbréfasjóðum annarra banka viðskipti með eigin hluti. Auðvitað hefði verið betra að ég hefði leitað til nefndasviðs til að fá aðstoð við að kanna þennan möguleika, að banna viðskipti með eigin hlut. Því miður er það þannig á Alþingi að nefndasviðið er undirmannað. Þar af leiðandi þarf löggjafinn mjög oft að leita til framkvæmdarvaldsins þegar skoða þarf flókin mál, eins og þetta mál með fjármálafyrirtækin.

Virðulegi forseti. Það var sem mig grunaði, það virðist hafa orðið einhver grundvallarmisskilningur um það sem er að gerast á Bandaríkjaþingi og hvað er að gerast hér í sambandi við það hvernig á að skilja að viðskiptabankastarfsemi og fjárfestingarbankastarfsemi. Þar liggur bannið við eigin viðskiptum. Þar er ekki talað um eigin hluti. Sem sagt, til að rugla ekki saman fjárfestingarbankastarfsemi og viðskiptabankastarfsemi, þá mega bankarnir ekki eiga eigin viðskipti eða það sem á ensku er kallað „proprietary trading“. Þetta er það sem er verið að banna, ekki viðskipti með eigin hluti. Það hefur ekkert með þetta að gera og breytir engu í sambandi við viðskiptabankastarfsemi og fjárfestingarbankastarfsemi.

Virðulegi forseti. Ég heyri að hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson hefur kynnt sér þessa löggjöf sem er í smíðum á Bandaríkjaþingi og það er gott.

Ég var með 20 mínútna ræðu um þetta.

Það getur vel verið að ég hafi blandað saman þeirri löggjöf og tillögu sem ég hef m.a. skrifað grein um varðandi hvernig hægt væri að aðskilja betur fjárfestingarstarfsemi og viðskiptabankastarfsemi. Þar er m.a. lögð til þessi leið sem ég talaði um, að banna viðskiptabönkum að eiga viðskipti með eigin hlut. Það er til að draga úr áhættunni. Gagnrýnin á þessa samþættingu er sú að hún auki áhættu bankakerfisins og leiði til hagsmunaárekstra, eins og þegar viðkomandi banki selur eigin hlutabréf í dótturfélögum sínum eða hlutabréfasjóðum sínum.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. formanni viðskiptanefndar fyrir ágæta ræðu. Hún talar reyndar um gagnrýni en ekki um hugmyndir eða tillögur sem komu fram í umræðunni. Ég vil spyrja hana að því hvernig hún hyggst auka atvinnu á Íslandi með því að menn fara að fjárfesta í hlutabréfum, eða stofnbréfum eða lána til fyrirtækja. Traust á þessum fyrirbærum, hlutabréfum og sparisjóðum er nánast núll og menn hvorki vilja kaupa í þeim hlutabréf né stofnbréf né lána til þeirra. Hvernig hyggst hann koma í veg fyrir að menn upplifi það sama og þeir upplifðu fyrir hrun, að blómleg fyrirtæki séu í raun holuð að innan af stærstu eigendum sínum? Ég sé ekkert í núverandi kerfi sem kemur í veg fyrir það.

Frú forseti. Það er örugglega ómögulegt að koma í veg fyrir að eigendur ræni fyrirtæki sín innan frá ef þeir hafa þann ásetning. Það eru ýmis ákvæði í frumvarpinu sem eiga að gera þeim að minnsta kosti erfitt fyrir og þá m.a. vegna þess að útlánaskrá á að koma upp í Fjármálaeftirlitinu og allar lánveitingar yfir 300 millj. kr. verða skráðar. Auk þess eru takmarkanir á lánum til tengdra aðila einn liður í því að koma í veg fyrir þetta. Hvað varðar að auka traust fjárfesta á fjármálafyrirtækjum þarf náttúrlega fyrst að tryggja að fólk hafi fjármagn til að fjárfesta. Það voru auðvitað margir sem töpuðu sparifé sínu þegar gömlu bankarnir féllu og mörg heimili voru of skuldsett til að geta farið í slíkar fjárfestingar. Það tel ég vera aðalmálið í dag, að tryggja fjármagn.

Frú forseti. Það voru ekki eigendur sem rændu fyrirtæki sín, það voru sumir eigendur sem rændu fyrirtæki annarra, sem þeir áttu með öðrum. Þessir „aðrir“ hafa ekki traust lengur. Sumir þeirra eru búnir að tapa sínu, aðrir eiga peninga enn þá. Svo eru aðrir sem eiga kannski peninga en hafa heyrt sögur af vinum sínum og vandamönnum sem hafa tapað á hlutabréfum og stofnbréfum. Það verður, frú forseti, að laga þetta traust sem allra fyrst. Fyrr kemur ekkert áhættufé inn í íslenskt atvinnulíf né lánsfé. Án áhættufjár og lánsfjár verður engin atvinnusköpun, án atvinnusköpunar höfum við áfram atvinnuleysi og með atvinnuleysi höfum við áfram vanda heimilanna.

Virðulegi forseti. Ég hef haldið þó nokkuð margar ræður í þessu máli og hélt að minni umfjöllun um málið væri lokið. En ég sé mig knúinn til að endurtaka hluta úr ræðu sem ég hélt fyrir rúmri viku síðan, þar sem ég fjallaði um hvernig hægt væri að aðskilja viðskiptabankastarfsemi og fjárfestingarbankastarfsemi með því að nota hina svokölluðu Paul Volcker-reglu. Hún kveður á um að viðskiptabankar megi ekki vera með eigin viðskipti. Ég ruglast í þessu, vegna þess að hv. formaður viðskiptanefndar í ræðu sinni og síðan í andsvari við mig, talaði um að til að aðskilja þessa starfsemi eða gera tilraunir til að skera þarna á milli, þá ætti að banna viðskipti með eigin hluti. Þar vitnaði hún í málsmeðferð sem er í gangi í bandaríska þinginu. Þetta er einhver grundvallarmisskilningur hjá hv. þingmanni. Það sem Paul Volcker-reglan gengur út á, bann með eigin viðskipti, er að viðskiptabanki má ekki taka eins mikla áhættu eins og hefðbundinn fjárfestingarbanki, vegna þess að hann er með innlán og þau má ekki setja í hættu. Reglan snýst um það að búa til bankakerfi þar sem er búið að einangra áhættuna af fjárfestingarbankastarfsemi inni í fjárfestingarbönkum. Þetta veldur mér þó nokkrum óróa. Ég hef talað um það í ræðum að mér finnst frumvarpið bera vott um vankunnáttu og skilningsleysi á því hvernig lög á fjármálamarkaði eru og hvað raunverulega þarf að reyna að einangra, svo koma megi í veg fyrir að þeir hræðilegu atburðir sem gerðust 2008 komi ekki aftur fyrir. Þetta undirstrikaði í rauninni fyrir mér að þingið er ekki alveg með á hreinu um hvað er fjallað hérna og hver sé tilgangurinn. Þess vegna vil ég hvetja til þess að í stað þess að við förum með þennan bútasaum í gegnum þingið verði gerð úttekt af einhverri alþjóðastofnun, og ég hef bent á OECD í því sambandi, til að skoða lagarammann sem gildir um íslenska fjármálamarkaðinn og til að leiðbeina okkur þingmönnum. Framkvæmdarvaldið virðist ekki geta ráðið við þetta, að leiðbeina okkur þingmönnum um hverju ætti að breyta í lagarammanum á Íslandi. Ég vík aftur að Paul Volcker-reglunni. Eftir kreppuna miklu í Bandaríkjunum og hrun fjármálamarkaðar þar, voru sett svokölluð Glass-Steagall lög í Bandaríkjunum þar sem fjárfestingarbankastarfsemi og viðskiptabankastarfsemi var bönnuð með lögum. Síðan var þessu aflétt og þetta rann allt saman. Áhættan jókst í kerfinu og endaði með því að mjög stórir bankar fóru á hausinn í Bandaríkjunum og áhættan varð allt of mikil. Viðbrögðin við þessu eru hin svokölluðu Paul Volcker-lög þar sem eigin viðskipti eru bönnuð. Hugsunin með þeim er að skilja á jákvæðan hátt á milli fjárfestingarstarfsemi og viðskiptabankastarfsemi. Þetta hefur ekkert að gera með að banna viðskipti með eigin hluti, enda sé ég ekki hverju það getur breytt. Það er engin sérstök áhætta í því fólgin að bankar eigi í viðskiptum með eigið hlutafé, upp að vissu marki. Ég vil því hvetja hv. formann viðskiptanefndar til að kynna sér vel hvað er að gerast í reglugerðarbreytingum og lagabreytingum á alþjóðamörkuðum áður en þetta frumvarp fer í gegn. Þetta dæmi sem kom fram í dag er mjög gott dæmi um að menn vita ekki hvað þeir gera.

Hæstv. forseti. Þetta var mjög fróðlegur fyrirlestur um Glass-Steagall löggjöfina bandarísku og gaman að hlýða á hann nema hvað hann hefur verið fluttur áður. Þessi fyrirlestur hefur margoft verið fluttur áður hér í þinginu. Ég er hér með tvö lagafrumvörp, annað frá árinu 2003 þar sem ég er 1. flutningsmaður ásamt hv. þm Steingrími J. Sigfússyni og hitt frá haustinu 2008 þar sem ég er 1. flutningsmaður ásamt hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Sá flokkur sem stóð í vegi fyrir því að þessar lagabreytingar næðu fram að ganga heitir Sjálfstæðisflokkur. Ég veit ekki betur en hv. þingmaður, fyrirlesarinn frá því fyrir stundu, Tryggvi Þór Herbertsson, hafi boðið sig fram fyrir þann flokk og tali í umboði hans. Nú langar mig til að spyrja hv. þingmann hvort það kunni að vera að vankunnátta, sem honum verður tíðrætt um, hafi valdið því að samflokksmenn hans komu í veg fyrir að þessi löggjöf næði fram að ganga á sínum tíma.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir þessa spurningu og verð að segja að það hefði betur verið hlustað á hv. þingmann á sínum tíma. Hitt er annað mál að ég held að það hafi ekki verið af vankunnáttu, eins og hv. þingmaður gefur í skyn, að þetta frumvarp þeirra félaganna varð ekki að lögum. Andinn var sá að við ættum að vera í takt við hina evrópsku löggjöf og hið evrópska reglugerðarumhverfi. Ég get ekki sakað hv. þingmann um að hafa staðið að því að fara út í aðildarviðræður við Evrópusambandið en það er algjörlega ljóst að sú ákvörðun okkar að taka hér upp evrópskt reglugerðarumhverfi hafði áhrif á það að þessi góða tillaga hv. þingmanns gekk ekki fram. Þetta þótti ekki í anda evrópskrar löggjafar. Hefðin er ekki sú og maður á ekki að varpa spurningum til baka á þann sem flytur andsvar, en ég ætla samt að leyfa mér það. Þau mistök sem voru gerð að hlusta ekki á hv. þingmann, finnst hv. þingmanni að þeir flokkar sem hann ver falli hér í þinginu eigi að gera mistökin sem hann varaði við?

Hæstv. forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um það að menn eigi að læra af mistökum. Mér er vel kunnugt um það að formaður viðskiptanefndar, hv. þm. Lilja Mósesdóttir, hefur talað fyrir þessum breytingum á lögunum. Við viljum skoða með hvaða hætti það verði best gert og ég lýsi því yfir að ég er stuðningsmaður þess að málin verði tekin til athugunar í þessu samhengi. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þingmanni að ýmsir voru með efasemdir um málið í ljósi Evrópulöggjafar. Það var sagt á sínum tíma í umræðu um þetta mál. En af því að hv. þingmaður skírskotar til andans í umræðunni og í lagagerðinni allri í Evrópu á þessum tíma, þá var það eiginlega sammerkt með heiminum öllum að hann var mjög markaðssækinn, vildi afnema reglugerðarverk og hömlur á markaði. Það var fjármálaráðherra Clintons á sínum tíma sem afnam síðustu leifar Glass-Steagall löggjafarinnar og hann lýsti því einhvern tíma yfir að þetta væri það sem hann sæi mest eftir að hafa gert. Hvenær sagði hann þetta og af hvaða tilefni? Jú, það var þegar bankakerfið var að hrynja vestan hafs og austan eða farið að hrikta illilega í því, þá voru menn farnir að vakna að nýju til vitundar um mikilvægi þess að reisa varnarmúra fyrir almenning inni í þessum fjármálakerfum og eftir því sem ég skil best hyggja menn líka að því innan Evrópusambandsins. Ég tek undir með hv. þingmanni og formanni viðskiptanefndar þingsins, hv. þm. Lilju Mósesdóttur, sem hefur talað mjög 

Virðulegi forseti. Ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson erum meira og minna sammála um þetta. Aftur á móti er það ekki rétt sem þingmaðurinn segir að hv. formaður viðskiptanefndar hafi verið að boða þessa breytingu hér í þinginu. Hún var að boða bann við viðskiptum með eigin hluti sem ég veit ekki hverju á að ná fram. Það er annað sem innleiðing EES-reglugerðafargansins gerði okkur Íslendingum og það var þessi „fix-ídea“ að aðskilja Seðlabankann og Fjármálaeftirlitið þar sem Seðlabankanum var falið það hlutverk að fylgjast með kerfisáhættu og Fjármálaeftirlitinu að fylgjast með rekstri einstakra fjármálamarkaða. Ég hef lýst því þannig að Seðlabankinn hafi verið skógarvörðurinn og Fjármálaeftirlitið læknirinn sem fylgdist með einstökum trjám og á milli skips og bryggju hafi fallið upplýsingar um það hvernig fjármálastöðugleikanum eða kerfisáhættunni væri raunverulega farið hér. Því miður getur hv. þingmaður ekki komið hér upp í annað skipti til að tala við mig nema hann panti sér ræðu en ég vil hvetja hann og vinstri græna til að leggjast á sveif með okkur sjálfstæðismönnum að bæta úr þessu þannig að reglugerðarumhverfið verði bætt, að Seðlabankinn og Fjármálaeftirlitið verði sameinuð, að bann verði lagt við eigin viðskiptum viðskiptabanka og að ítarleg úttekt fari fram á reglugerðarumhverfinu á Íslandi áður en farið verður að lappa upp á það eins og er gert í þessari löggjöf vegna þess að það gerir ekkert annað en veita 

Hæstv. forseti. Hér erum við í 3. umr. um frumvarp hæstv. dómsmálaráðherra um breytingu á lögum um embætti sérstaks saksóknara og lögum um meðferð sakamála. Frumvarpið er tvíþætt, í I. kafla er um að ræða breytingar á lögum sem varða sérstakan saksóknara og síðari hluti frumvarpsins snýst svo um ákveðnar tæknilegar breytingar á lögum um meðferð sakamála sem má segja að séu ákveðin leiðrétting í kjölfar setningar nýrra laga á því sviði 2008. Það sem efnislega skiptir mestu máli í þessu frumvarpi, sem hefur kannski fengið minni umræðu í þinginu en efni hafa staðið til, eru breytingar sem lúta að ákveðinni útvíkkun á hlutverki embættis sérstaks saksóknara sem stofnað var til haustið 2008 í kjölfar bankahrunsins. Breytingin er fyrst og fremst fólgin í því að um er að ræða útvíkkun eða alla vega skýrari útfærslu á verksviði hans með það að markmiði að mál sem koma til rannsóknar hjá embættinu séu með skýrum hætti felld undir verksvið þess. Þegar stofnað var til þessa embættis í kjölfar bankahrunsins haustið 2008 gat enginn áttað sig á því hversu viðamiklar rannsóknir mundu verða á því sem þá hafði gerst. Flestir gerðu sér í hugarlund að um væri að ræða ýmis mál sem mundu krefjast rannsóknar á grundvelli sakamálaréttarfars og til þess var embættið stofnað. Jafnframt gerðu menn sér grein fyrir því að þörf var á nýjum ráðstöfunum til að unnt yrði að rannsaka öll þessi atvik og þess vegna var stofnað til embættis sérstaks saksóknara í þessum málum í stað þess að láta þær stofnanir sem þegar voru fyrir hendi hafa það verkefni með höndum. Sú reynsla sem komin er af því starfi er sú að málin eru fleiri og stærri en við sem stóðum að setningu laganna haustið 2008 sáum fyrir þó að við hefðum auðvitað í umræðum alla fyrirvara á því að þetta gæti orðið býsna viðamikið. Reynslan hefur verið sú að þessi mál eru bæði fleiri og stærri en við gátum ímyndað okkur og það hefur kallað á sérstakar ráðstafanir til viðbótar þeim sem þegar var gripið til. Um þær ráðstafanir hefur verið góð sátt á vettvangi þingsins, bæði um hugmyndir um auknar fjárveitingar til embættisins, sem hafa verið samþykktar og komið til í nokkrum áföngum eftir að til embættisins var stofnað, og í sambandi við breytingar á lagaumgjörð embættisins sem við erum m.a. að fjalla um í dag. Ég held að sú breyting sem hér er verið að boða sé tvímælalaust til bóta og vildi bara vekja athygli á þessu á þessum stað í umræðunni til að undirstrika að þarna er verið að tryggja að ekki falli utan verksviðs sérstaks saksóknara einhver mál eða hlutar af málum sem hann rannsakar. Um leið er í 2. gr verið að auka svigrúm til að skipa málum, færa mál milli embætta eftir því sem hentugast þykir og það verkefni falið ríkissaksóknara að úrskurða um það hvaða ákærandi eigi að fara með mál sem heyra undir þessa löggjöf ef vafi rís um það. Hér er alla vega verið að tryggja betur lagaumgjörð um starfsemi sérstaks saksóknara með það að markmiði að greiða fyrir og auðvelda hinum sérstaka saksóknara störf sín sem enginn dregur í efa að eru mikilvæg. Lagagrunnurinn á að verða traustari eftir samþykkt þessa frumvarps og ánægjulegt að geta greint frá því að í allsherjarnefnd hefur verið fullkomin samstaða um afgreiðslu þessa máls og ekki hafa komið fram sérstakar athugasemdir við þessa breytingu annars staðar frá.

Hæstv. forseti. Það má segja um þetta frumvarp, eins og fjallað var um hér áðan, að það hefur fengið litla athygli hér í þinginu. Um það hefur reyndar verið samstaða í allsherjarnefnd og enginn sérstakur ágreiningur. Efni frumvarpsins kveður á um það að sé sýslumanni veitt lausn frá embætti, leyfi frá störfum eða að hann forfallast af öðrum ástæðum geti ráðherra falið öðrum sýslumanni að gegna embættinu til allt að eins árs í senn. Síðan er gert ráð fyrir að ákvæði þetta falli úr gildi árið 2015. Það kemur fram í skýringum með frumvarpinu að það sé tilkomið til þess að búa jarðveginn undir breytingar á framtíðarskipulagi sýslumannsembætta sem unnið er að á vegum dómsmálaráðuneytisins. Ég segi fyrir mitt leyti að ég tel ekki ástæðu til ágreinings um þessa breytingu. Breytingin sem slík felur í sér að með tiltölulega einföldum hætti er hægt að útvíkka starfsemi eins sýslumanns þannig að hann taki tímabundið við öðru sýslumannsumdæmi eða sýslumannsembætti og gegni þá fleira en einu sýslumannsstarfi á sama tíma. Auðvitað tímabundið og ekkert við það að athuga. Sýslumenn í landinu eru 24, embættin eru 24, og það hefur talsvert verið rætt að ástæða væri til að fækka embættunum samhliða því að breyta með einhverjum hætti verksviði þeirra. Ég tel ekki ástæðu til þess að hafna slíkum vangaveltum en hins vegar þurfa hugmyndirnar að vera skýrar áður en maður tekur afstöðu til þeirra. Þess vegna vil ég taka fram að þrátt fyrir að ég hafi stutt meðferð málsins í allsherjarnefnd og samþykkt, þá vil ég bíða þangað til ég sé útfærslu hæstv. dómsmálaráðherra á hugmyndum um framtíðarskipulag sýslumannsembætta áður en ég lýsi stuðningi við þær útfærslur. Við stöndum frammi fyrir ákveðnum vanda hér í þinginu varðandi skipulag á þessu sviði, bæði varðandi sýslumannsembættin og skipan lögreglumála. Formlega hefur verið greint á milli lögreglustjóraembætta og sýslumannsembætta en þó þarf að hugsa þessi mál og skipan þeirra í samhengi. Hér í þinginu hafa frumvörp og hugmyndir sem snúa að þessu verið kynntar. Markmiðið er að fækka embættum en það hefur fengið mismunandi undirtektir. Ráðuneytið er nú að skoða mál sýslumannsembættanna betur og sjálfsagt að gefa ráðuneytinu eðlilegan tíma til þess að fara yfir þau mál. Gefa þeim sem málið varða tíma til að bera saman bækur sínar, hvort sem um er að ræða embættin sjálf, starfsmenn, sveitarstjórnir eða aðra sem hafa hagsmuna að gæta. Það á að vera unnt að fækka þessum embættum. Hins vegar þarf, að mínu mati, að gera heildstæðari skoðun á því hvaða hlutverki þessi embætti eiga að gegna í framtíðinni. Það er auðvitað ljóst að breytingar sem orðið hafa á löggjöf síðustu 20 árin hafa breytt embættunum mikið. Það þarf að hugsa um framtíðarhlutverk þeirra. Móta þau í minni verksvið áður en teknar eru ákvarðanir um fjölda embætta. Að mínu mati þarf að byrja á réttum enda. Þó að kreppi í ríkisfjármálum um þessar mundir þá tel ég að það sé ekki rétt að taka ákvarðanir t.d. um fækkun embætta á þessu sviði í einhverju fljótræði bara til þess að ná fram einhverjum tilteknum sparnaði í málaflokknum, sem reyndar þarf ekkert endilega að vera svo mikill og kemur ekki strax fram. Ef haga á málum skynsamlega til framtíðar þarf að fara yfir verksviðin. Það þarf að fara yfir hlutverk embættanna, skoða það, og í kjölfarið geta menn síðan tekið ákvarðanir um fjölda embætta, umdæmaskiptingu og annað þess háttar. Þetta vildi ég undirstrika, hæstv. forseti, við þessa umræðu. Ég geri ekki athugasemdir við frumvarpið sem slíkt svo langt sem það nær. Ég vil bíða með að lýsa stuðningi við væntanlegar tillögur dómsmálaráðherra þangað til þær hafa verið lagðar fram. Ég legg áherslu á að í því sambandi verði unnið samkvæmt þessu sjónarmiði, þ.e. að huga að verksviði og hlutverki þessara embætta í stjórnsýslunni og í samfélaginu áður en teknar verða ákvarðanir um það hversu mörg embættin eiga að vera eða hvar umdæmamörk eiga nákvæmlega að liggja.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti vegna frumvarps til laga um breytingar á lögum nr. 55/1996 um tæknifrjóvgun og notkun kynfrumna og fósturvísa manna til stofnfrumurannsókna. Heilbrigðisnefnd stendur öll að nefndarálitinu og, hæstv. forseti, umsagnirnar sem komu varðandi þetta mál voru allar jákvæðar. Eftir sem áður fékk nefndin umsögn að loknum umsagnartíma þess efnis að ég tel rétt að óska eftir því hér í upphafi að málið fari aftur til nefndar milli 2. og 3. umr. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið umsagnir frá umboðsmanni barna, Tilveru – samtökum um ófrjósemi, landlæknisembættinu og Kvenfélagasambandi Íslands auk umsagnar frá Læknafélagi Íslands sem barst eftir að umsagnarfrestur rann út. Með þessu frumvarpi er lagt til að einhleypum konum sem búa við skerta frjósemi verði heimilt að nota bæði gjafaegg og gjafasæði við glasafrjóvgun. Sama gildi um gagnkynhneigð og samkynhneigð pör, þar sem frjósemi beggja maka er skert. Samkvæmt lögum nr. 55/1996 er ekki heimilt að nota gjafaegg við glasafrjóvgun einhleyprar konu, konu í sambúð með annarri konu eða konu sem ekki getur nota sæði frá eiginmanni eða sambýlismanni. Frumvarpið tekur einnig til geymslu fósturvísa, breytingar á 9. gr. laganna um geymslu fósturvísa án tillits til þess hvort notaðar hafa verið kynfrumur parsins/konunnar eða gjafakynfrumur. Verði frumvarpið að lögum er ljóst að kona sem eignast barn sem getið er með tæknifrjóvgun telst móðir þess sbr. 5. gr. barnalaga nr. 96/2003. Enn fremur telst maður sem samþykkt hefur að tæknifrjóvgun fari fram á eiginkonu sinni samkvæmt ákvæðum laga um tæknifrjóvgun, faðir barns sem þannig er getið. Sama á við um mann og konu sem skráð hafa sambúð sína í þjóðskrá sbr. 6. gr. barnalaga. Með lögum nr. 65/2006, um breytingar á lagaákvæðum er varða réttarstöðu samkynhneigðra, kom inn sú grundvallarbreyting að konu í staðfestri samvist eða í óvígðri sambúð með annarri konu er heimilt að gangast undir tæknifrjóvgun. Með öðrum breytingarlögum, nr. 54/2008, um breytingar á lögum um tæknifrjóvgun og notkun kynfrumna og fósturvísa manna til stofnfrumurannsókna, var aftur gerð sú breyting að einhleypum konum verði heimilt með sömu skilyrðum og pörum að gangast undir tæknifrjóvgunarmeðferð hér á landi. Ljóst er að sjónarmið sem lúta að rétti einstaklinga til að eignast barn eru ríkjandi við lagasetningu. Nefndin telur að með frumvarpi þessu sé stigið þarft skref til að koma til móts við einstaklinga, hjón og pör sem lifa við skerta frjósemi og leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Í umsögn frá umboðsmanni barna kom fram að virða þarf rétt barna til að þekkja uppruna sinn. Í athugasemdum við frumvarpið sem varð að lögum nr. 55/1996, um tæknifrjóvgun, er áréttuð nauðsyn þess að tryggja nafnleynd milli gefanda kynfrumna og þiggjanda. Sú röksemd er undirstrikuð að hjálpa beri barnlausum pörum og hjónum að eignast börn. Það kemur einnig fram í umsögn frá Læknafélaginu að réttur barna til að þekkja uppruna sinn sé mikilvægur. Í 7. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins er kveðið á um rétt barns til að þekkja foreldra sína og njóta umönnunar þeirra eftir því sem unnt er. Enn fremur er í 1. gr. barnalaga, nr. 76/2003, kveðið á um rétt barns til að þekkja báða foreldra sína. Í greininni er þó að finna frávik þegar rætt er um barn einhleyprar konu sem getið er með tæknifrjóvgun en það barn verður ekki feðrað. Í 2. mgr. 6. gr. barnalaga er jafnframt kveðið á um að kona sem samþykkt hefur að tæknifrjóvgun fari fram á samvistar- eða sambúðarmaka sínum samkvæmt lögum um tæknifrjóvgun, er kjörmóðir barns sem þannig er getið. Í frumvarpinu sem nú er til meðferðar er ekki tekið á þeim álitamálum sem upp koma er varða réttarstöðu barns. Því tel ég rétt, hæstv. forseti, að heilbrigðisnefnd fari yfir umsögn og álit frá siðfræðiráði Læknafélags Íslands áður en málið er endanlega afgreitt. Að hún taki afstöðu til þess og ábendinga sem eru í umsögn Læknafélagsins, þ.e. að ekki hafi farið fram nokkur skoðun á áhrifum laganna frá 1996 en þá var í fyrsta sinn lagalega rétt að barn fæddist í heiminn sem hefði ekki nokkurn rétt eða möguleika á að fá að vita um líffræðilegt faðerni sitt en það var fram að því réttur sem var (og er) áskilinn í barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Barnið átti þó engu að síður föður þótt hann væri oftast nær ekki líffræðilega skyldur barninu. Hæstv. forseti. Ég óskaði ekki eftir leyfi til þess að lesa beint upp úr umsögn Læknafélags Íslands en geri það hér með: „Nú þegar liðin eru 14 ár frá samþykkt laganna um tæknifrjóvgun væri rétt að fram fari skoðun á því hvernig þessum börnum hefur farnast og að nú sé staldrað við á þessari göngu sem hófst árið 1996. Einnig má benda á að með þeirri breytingu sem nú er til umfjöllunar er ekki um neinn enda á þessari vegferð að ræða. Núna eru til skoðunar í heilbrigðisráðuneytinu hugmyndir um að lögum um staðgöngumæður en sú vinna hófst fyrir áeggjan aðila sem vilja auka enn frekar möguleika á barneignum. Hér er ekki verið að ganga út frá því að það verði að veruleika, aðeins að benda á að sífellt er leitað lengra í notkun tækninnar til að hafa áhrif á grundvallaratriði í mannlegri tilveru, tilverunni sjálfri.“ Hæstv. forseti. Ég tel rétt, eftir að umsögnin barst nefndinni, að þrátt fyrir að nefndin sé einhuga í því að bæta stöðu og rétt einhleypra kvenna sem búa við skerta frjósemi - og undir það rita allir nefndarmenn sem eru auk mín, formanns nefndarinnar, þau Margrét Pétursdóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Skúli Helgason, Valgerður Bjarnadóttir og Guðlaugur Þór Þórðarson. Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru hv. þingmenn Siv Friðleifsdóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir en þær eru sammála afgreiðslunni. Þetta er mikil réttarbót fyrir einhleypar konur og þær sem búa við skerta frjósemi. Eftir sem áður tel ég rétt að vísa málinu aftur til nefndarinnar á milli 2. og 3. umr.

Frú forseti. Ég vil koma hingað upp í stutta ræðu til þess að fagna umsögn hv. heilbrigðisnefndar í þessu máli. Ég styð eindregið að þetta frumvarp verði samþykkt óbreytt og tel þetta mjög gott mál. Mig langar að vekja athygli á öðru máli sem þessu tengist og ég hef haft mikinn áhuga á en það er staðgöngumæðrun. Málin tengjast að því leytinu til að hér er verið að stíga enn eitt skrefið til að útvíkka heimildir fyrir fólk sem hefur af einhverjum ástæðum átt í erfiðleikum með að eignast börn til þess að bæta úr því. Hér er lagt til að bæði verði heimilt að nota gjafaegg og gjafasæði við glasafrjóvgun. Ég vil nota þetta tækifæri og benda á að þá tel ég að við séum búin að stíga það stórt skref í þessa átt að ég tel næsta skref eðlilegt að heimilað verði með ströngum skilyrðum og að uppfylltum ströngum reglum að leita til staðgöngumæðra hér á landi. Ég vil hvetja hv. heilbrigðisnefnd til að skoða þau mál með jákvæðu hugarfari og hef raunar í hyggju að leggja fram þingsályktun þess efnis. Ég ætla ekki að fara nánar út í þá umræðu núna en ég vildi koma hingað upp til að lýsa sérstakri ánægju minni með að þetta skref hafi verið stigið og hvetja nefndina áfram til dáða í þessum málum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá efnahags- og skattanefnd um frumvarp til laga um breyting á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og lögum um Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga. Frumvarp þetta er lagt fram í framhaldi af áliti umboðsmanns Alþingis í máli nr. 5222/2008 þar sem reyndi á hvort aðili, sem hafði vegna fyrri starfa áunnið sér lífeyrisréttindi í B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins en greiddi nú iðgjöld í A-deild sjóðsins, gæti samhliða starfi sínu hafið töku lífeyris úr B-deildinni. Í áliti sínu taldi umboðsmaður með vísan til eignarréttarákvæðis stjórnarskrár að fullnægjandi lagastoð hefði ekki verið fyrir hendi eins og atvikum háttaði til í málinu. Aðilinn hefði ekki átt val um að láta iðgjöld vegna starfs síns renna í B-deildina vegna skilyrða 2. mgr. 5. gr. laganna. Tilgangur frumvarpsins er að skýra og styrkja stoðina undir framkvæmd sjóðsins eins og hún endurspeglast í 54. gr. samþykktanna. Efnahags- og skattanefnd leggur þess vegna áherslu á að ákvæðum frumvarpsins verði ekki frekar en umræddri breytingu beitt afturvirkt. Við meðferð málsins fór Ríkisendurskoðun þess á leit að lagðar yrðu til breytingar á reglum um kostnað við endurskoðun opinberra lífeyrissjóða. Nefndin tekur ekki afstöðu til þess að svo komnu máli. Undir nefndarálitið rita Helgi Hjörvar, formaður efnahags- og skattanefndar, Birkir Jón Jónsson, Lilja Mósesdóttir, varaformaður, Anna Margrét Guðjónsdóttir, Pétur H. Blöndal, með fyrirvara, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Tryggvi Þór Herbertsson, með fyrirvara, Þór Saari og Ögmundur Jónasson.

Frú forseti. Ég og hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson skrifum undir þetta nefndarálit með fyrirvara. Það er ekki vegna þess að við séum á móti því að þetta mál nái fram að ganga. Þvert á móti teljum við að þetta sé brýnt mál og þurfi að samþykkjast. Það sem við höfum við það að athuga er í fyrsta lagi að hér er um að ræða leiðréttingu, þetta er sem sagt galli í lögum og mér finnst að Alþingi eigi helst ekki að samþykkja mörg lög sem eru gölluð, ekki nógu skýr og ekki nógu rökrétt. Síðan er pínulítill möguleiki á því að um sé að ræða afturvirkni á eignarrétti sem er náttúrlega töluvert alvarlegt mál og varðar við stjórnarskrána. Ég tel ekki endilega að svo sé en set sem sagt fyrirvara við þessi tvö atriði, og við báðir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá efnahags- og skattanefnd um frumvarp til laga um breyting á lögum um stimpilgjald og lögum um aukatekjur ríkissjóðs. Í frumvarpinu er lagt til að við endurfjármögnun bílalána með nýju láni verði veitt undanþága frá stimpilgjaldi og að skilyrði undanþágunnar verði sams konar og gildir um endurfjármögnun fasteignaveðlána, samanber álit efnahags- og skattanefndar frá 17. nóvember 2008 í tengslum við afgreiðslu laga nr. 132/2008. Í annan stað er lagt til að lagfært verði orðalag í upphafsgrein laga um aukatekjur ríkissjóðs sem kom inn með 21. gr. frumvarps er varð að lögum nr. 130/2009. Loks er lagt til að þinglýsingargjald verði fellt niður hjá þeim sem njóta eiga stimpilfrelsis samkvæmt þessu frumvarpi og ákvæði til bráðabirgða í lögum um stimpilgjald. Til samræmis við umrætt bráðabirgðaákvæði leggur nefndin til breytingartillögu eða að tímabilið skv. 1. gr. frumvarpsins verði frá og með 1. desember 2009 í stað 1. apríl 2010. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þessari breytingu sem er þá til samræmis við aðra löggjöf. Undir nefndarálitið rita Helgi Hjörvar, formaður efnahags- og skattanefndar, Birkir Jón Jónsson, með fyrirvara, Lilja Mósesdóttir, Anna Margrét Guðjónsdóttir, Pétur H. Blöndal, með fyrirvara, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Tryggvi Þór Herbertsson, með fyrirvara, Þór Saari og Ögmundur Jónasson.

Frú forseti. Við ræðum hér mjög þarft mál. Þannig er að ég hef ætíð verið á móti stimpilgjaldi sem slíku og vil sjá veg þess sem minnstan. Ég skil reyndar ekki af hverju það er yfirleitt til. Sérstaklega finnst mér ekki gæfulegt að hvað varðar skuldbreytingar skuli verið að skattleggja eymd, volæði og fátækt. Ég er það velferðarlega sinnaður að ég fagna þessari breytingu sem skattleggur þó ekki skuldbreytingu á íbúða- og bílalánum. Það eru ýmis lán eftir og í anda þess að skuldbreytingar eru yfirleitt eitthvað sem er gert þegar fólk getur ekki staðið í skilum - fólk er í vandræðum og það er sem sagt verið að skattleggja þessi vandræði sem oft eru peningaleysi, fátækt og tekjumissir og annað slíkt - hefði ég viljað sjá í þessu frumvarpi að skattfrelsi yrði sett á öll skuldbreytingarlán þar sem menn þurfa að gefa út nýtt skjal, sérstaklega í ljósi þess að þeir sem hafa þekkingu, kunnáttu og aðstöðu til fara ekki í skuldbreytingu heldur fara þeir í skjalabreytingu og losna við að borga stimpilgjaldið. Ég vildi því sjá hv. nefnd taka sér tak í þessu og leggja stimpilgjaldið alveg af en ég stend að sjálfsögðu með frumvarpinu þó að það gangi ekki lengra en hér er um rætt. Þessi fyrirvari minn á jafnframt við um hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson sem skrifaði undir nefndarálitið með fyrirvara.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti samgöngunefndar um frumvarp til laga um almenningssamgöngur. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ragnhildi Hjaltadóttur frá samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti, Guðjón Bragason frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Reyni Jónsson og Hörð Gíslason frá Strætó bs. og Auði Eyvinds og Stefán Erlendsson frá Vegagerðinni. Þá hafa nefndinni borist umsagnir frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Eyþingi, Flugstoðum ohf., Guðmundi Tyrfingssyni ehf., Hafnasambandi Íslands, Leið ehf., Reykjavíkurborg, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Siglingastofnun Íslands og Vegagerðinni. Frumvarpið varðar aðkomu opinberra aðila, þ.e. ríkis og sveitarfélaga, að skipulagi og eflingu almenningssamgangna til hagsbóta fyrir notendur og umhverfi. Fram hefur komið að í samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu er unnið að langtímastefnumótun um almenningssamgöngur sem kynnt verður í 12 ára samgönguáætlun í haust. Nefndin leggur því til, til að koma í veg fyrir tvíverknað, að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Undir þetta rita allir nefndarmenn í samgöngunefnd.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti samgöngunefndar um frumvarp til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum, nr. 45/1998, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og henni hafa borist umsagnir frá fjölmörgum sveitarfélögum. Í frumvarpinu er lagt til að viðmiðunarmörk fjölda kjörinna fulltrúa í sveitarstjórnum sem taka mið af íbúatölu verði hækkuð í þeim tilgangi að fleiri íbúar geti komist til áhrifa innan sinna sveitarfélaga. Athygli nefndarinnar hefur verið vakin á því að á vettvangi samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytis standi nú yfir heildarendurskoðun á sveitarstjórnarlögum. Leggur nefndin því til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Er um þetta samkomulag milli stjórnar og stjórnarandstöðu í samgöngunefnd.