Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það fer líklega nokkuð vel á að umr. fari fram um þá till., sem ég hér mæli fyrir, í kjölfar þeirrar umr. sem nýlega er afstaðin á síðasta fundi. Ég mæli hér fyrir till. á þskj. 24 um að ríkisstj. hlutist til um þær aðgerðir sem nauðsynlegar eru til að ríkið hætti þátttöku í starfsemi Búnaðarfélags Íslands. Ég hef í höndum, herra forseti, bréf, sem mér hefur borist, og er þar um að ræða umsögn Búnaðarþings, senda til mín af Búnaðarfélagi Íslands, um þessa þáltill. þar sem þingið skorar á hið háa Alþingi að fella þessa þáltill. Í grg. með þessari ályktun segir: „Í ályktuninni er kveðið á um að ríkisstj. annist framkvæmd um að ríkið hætti þátttöku í starfsemi Búnaðarfélags Íslands“ - þar er höfðað til þeirrar ályktunar sem ég hef lagt fram - „eða m. ö. o. að fella niður fjárveitingu til félagsins og leggja þar með niður þá starfsemi og þjónustu sem þar er innt af hendi.“ Þarna gætir strax nokkurs misskilnings því að í þeirri till. sem ég lagði fram kom ekki neitt það fram sem benti til þess að ég gerði ráð fyrir að ríkið legði niður þessa starfsemi, heldur geng ég út frá því að jafnstór samtök og búnaðarsamböndin eru hafi fullt bolmagn til þess að halda áfram þeirri starfsemi sem þegar er fyrir hendi hjá Búnaðarfélagi Íslands. Síðan segir í grg. með ályktun Búnaðarþings: „Því er að vísu slegið fram að starfsemi þessari megi sinna með öðrum og hagkvæmari hætti, en látið hjá líða að gera því nánari skil né rökstyðja það á nokkurn máta.“ Enn fremur segir, með leyfi hæstv. forseta: „Með flutningi þessarar þáltill. kemur fram mikið þekkingarleysi og skilningstregða á starfsemi og uppbyggingu Búnaðarfélags Íslands og sýnir það ásamt öðru hve brýn þörf er öflugrar upplýsingaþjónustu um íslenskan landbúnað og stofnanir hans.“ Til að byrja með vil ég benda á að í grg. þessari kemur einnig fram mikið þekkingarleysi og skilningstregða á hugmyndum Bandalags jafnaðarmanna um greinilegan aðskilnað aðila í stjórnsýslu og afnám íhlutunar og afskipta ríkisvalds af kjaramálum einstakra hagsmunaaðila í þjóðfélaginu. Auðvitað erum við hér að ræða um kjaramál afurðasala og framleiðsluaðila í landbúnaði. Öll sú starfsemi, sem ríkið kostar af hálfu Búnaðarfélags Íslands, hefur ekki neitt lítið að segja um kjör þessara aðila. Þegar ég tala um annan og hagkvæmari hátt í þáltill. minni tala ég með sjónarmið ríkissjóðs í huga og sé hagkvæmni í því að spara þann útgjaldalið sem framlög til Búnaðarfélags Íslands eru, en hvernig Búnaðarfélag Íslands eða búnaðarsamböndin síðan ná hagkvæmni í sínum rekstri, þegar hann verður kostaður af búnaðarsamböndunum sjálfum, er ekki mitt mál, heldur þeirra sem þar ráða. Af því að ég veit það að ég á von á því að hér komi menn í stól á eftir mér og hefji mál sitt að einhverju leyti með þeim hætti að reyna að koma þeim skilningi inn hjá mönnum að ég viti ekki hvað Búnaðarfélag Íslands er, þá ætta ég að leyfa mér að lesa úr grg. Búnaðarþings, sem með þeirri ályktun fylgir sem ég vitnaði í áðan, með leyfi hæstv. forseta, þar sem lýst er hlutverki Búnaðarþings: „Búnaðarfélag Íslands er í reynd samband búnaðarsambandanna í hinum dreifðu byggðum, en þau eru aftur samband hreppabúnaðarfélaga sem eru grunneiningar í félagsskapnum. Á fulltrúafundi þeirra í búnaðarsamböndunum eru kosnir fulltrúar á Búnaðarþing sem kemur saman einu sinni á ári og þingar um hin ýmsu málefni landbúnaðarins, fagleg og félagsleg, og kýs stjórn fyrir Búnaðarfélag Íslands og er formaður þeirrar stjórnar jafnframt forseti á fundum Búnaðarþings. Stjórnin sér um að koma ákvörðunum Búnaðarþings á framfæri og er ábyrg gagnvart því. Uppbygging félagsskaparins er því í alla staði í anda lýðræðis.“ Ekki veit ég hvers vegna mönnum fannst nauðsynlegt að geta þess í grg. að uppbyggingin væri í anda lýðræðis, en þó er greinilegt að menn treystu sér ekki til að ganga miklu lengra en kalla að hún væri í anda lýðræðis. Þessum anda lýðræðis er fullnægt t. d. með því að fjöldi fulltrúa frá mismunandi svæðum og héruðum landsins er mjög misjafn og að miklu leyti í öfugu hlutfalli við fjölda þeirra sem að baki fulltrúunum standa, að ég tali nú ekki um í öfugu hlutfalli við hlutdeild þeirra í landbúnaðinum.  Enn fremur segir í grg.: „Búnaðarfélag Íslands er þannig ekki ríkisstofnun, en fer með í umboði ríkisvaldsins framkvæmd ýmissa laga er varða landbúnað og ræður til þess ráðunauta og annað starfsfólk. Starfsemi þessi er að mestum hluta fjármögnuð af ríkissjóði og er það í fyllsta samræmi við það sem gerist um hliðstæðar stofnanir í nálægum löndum þar sem rekinn er þróaður landbúnaður. Sem dæmi um starfsemi Búnaðarfélags Íslands skal fyrst og fremst nefnd framkvæmd jarðræktar- og búfjárræktarlaga og er sú starfsemi að líkindum þekktust þar sem lög þessi eru að stofni til um 60 ára gömul. Á grundvelli þeirra hefur Búnaðarfélag Íslands haft yfirumsjón með leiðbeiningarþjónustu í öllum greinum búrekstrar og annast þannig streymi upplýsinga og ráðgjafar út til bænda í gegnum héraðsráðunautaþjónustuna í búnaðarsamböndunum sem bændur fjármagna að nokkru leyti. Sem dæmi um aðra lagabálka sem Búnaðarfélagið fer með framkvæmd á má nefna lög um eyðingu refa og minka, lög um forfalla- og afleysingaþjónustu, lög um forðagæslu o. fl.“ Herra forseti. Í grg. segir eins og ég áður nefndi: „Búnaðarfélag Íslands er þannig ekki ríkisstofnun, en fer með í umboði ríkisvaldsins framkvæmd ýmissa laga er varða landbúnað og ræður til þess ráðunauta og annað starfsfólk.“ Ég hef tekið af handahófi úr kaflanum um atvinnuvegi í lagasafni því sem þm. hafa undir höndum nokkur sýnishorn sem ég tel að sýni mjög glögglega samband Búnaðarfélagsins og ríkisvaldsins og sýni það með þeim hætti sem ég tel með öllu óæskilegt. Við getum gripið niður í lög um stjórn ræktunarmála, þ. e. jarðræktarlög. Þar segir í 1. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Landbrn. hefur á hendi æðstu stjórn allra ræktunarmála.“ Þetta hljómar ágætlega. Í 2. gr. segir aftur á móti: „Búnaðarfélag Íslands, sem stjórnað er af þriggja manna stjórn, sem kosin er af Búnaðarþingi,“ - takið eftir að ríkisvaldið á ekki neinn aðila í stjórn Búnaðarfélagsins - „hefur á hendi umsjón með framkvæmd þeirra ræktunarmála, sem ríkisframlag er veitt til skv. lögum þessum.“ Þátttaka ríkisins í stjórn Búnaðarfélagsins er, eins og menn vita, engin, en Búnaðarfélagið fer með framkvæmd laganna sem hér um ræðir. Enn fremur segir um ríkisframlag til jarðræktar, húsabóta og hagræðingar í 10. gr. laganna: „Til framkvæmda þeirra í jarðrækt og húsabótum, sem taldar eru í þessari grein, skal greiða framlag úr ríkissjóði sem hér segir, enda hafi Búnaðarfélag Íslands og Stofnlánadeild landbúnaðarins komið sér saman um stærðarmörk framkvæmdanna í sambandi við lán og styrkveitingar svo og að samræmis sé gætt við búrekstraráætlun fyrir viðkomandi jörð.“ Hérna eru Búnaðarfélag Íslands og í þessu tilviki Stofnlánadeild landbúnaðarins dómsaðilar um hvernig á framkvæmd laganna skuli haldið. Í lögum nr. 79 frá 1972 segir enn fremur í ákvæði til bráðabirgða í IX. kafla laganna: „Heimilt er landbrh. í samráði við stjórn Búnaðarfélags Íslands að ákveða eftirgreind frávik frá ákvæðum þessarar greinar á næstu fimm árum.“ Það er ekki óalgengt í lögum sem að landbúnaði snúa að landbrh. sé náðarsamlegast heimilt að standa að framkvæmd ýmissa hluta, en þá eingöngu með samþykki stjórnar Búnaðarfélags Íslands. Búnaðarfélagi Íslands er heldur ekkert óviðkomandi. Í 11. gr. d-lið stendur: „Byggingar skulu gerðar eftir teikningum, er Byggingarstofnun landbúnaðarins og Búnaðarfélag Íslands viðurkenna.“ Í 23. gr. laga nr. 79/1972 er enn undirstrikað ósjálfstæði ráðh. í þessum málum: „Landbrh. gefur út reglugerð, að fengnum tillögum Búnaðarfélags Íslands, um framkvæmd laga þessara. Búnaðarfélag Íslands gefur út fyrirmæli um gerð jarðabóta og úttekt þeirra.“ Í lögum nr. 31/1973, þ. e. búfjárræktarlögum, segir í 1. gr.: „Landbrn. hefur á hendi æðstu stjórn búfjárræktarmála.“ En síðan kemur: „Búnaðarfélag Íslands hefur umsjón með búfjárrækt í landinu og fer með framkvæmd laga þessara fyrir hönd landbrn. Búnaðarfélag Íslands annast ráðunautaþjónustu í búfjárrækt og mótar heildarstefnu í ræktun hverrar búfjártegundar.“ Í lögum nr. 31/1973 segir um ræktun erlendra búfjárkynja og blöndun þeirra við innlent búfé í 48. gr: „Landbrn. sér um, að aðstaða verði á einu eða fleiri ríkisbúum eða tilraunabúum til að mynda búfjárkyn eða kynbæta þau ... Leita skal umsagnar og tillagna Búnaðarfélags Íslands um staðarval og alla tilhögun.“ Og í 52. gr. segir: „Þá skal landbrh. hlutast til um, að komið verði á fót sérstöku búi, þar sem ræktað sé úrval af þessum stofni. Búið standi undir umsjá og eftirliti Búnaðarfélags Íslands.“ Í lögum nr. 20 frá 1967 stendur um Búreikningastofu landbúnaðarins: „Stofna skal og starfrækja búreikningastofu undir yfirstjórn Búnaðarfélags Íslands. Skal það fela ákveðnum manni stjórn hennar og leggja honum til aðstoð og starfsfé, svo sem nauðsyn ber til. Kostnaður við Búreikningastofu landbúnaðarins greiðist úr ríkissjóði skv. ákvæðum fjárlaga hverju sinni.“ Mér er spurn í þessu tilviki t. d.: Hvers vegna þarf að setja landslög um svona hluti, sem snúa jafneinhliða að búrekstri? Enn fremur má líka spyrja: Hvers vegna þurfti að setja landslög um Framleiðsluráð landbúnaðarins? Þar segir um skipan og verkefni Framleiðsluráðs, með leyfi hæstv. forseta, í 1. gr.: „Framleiðsluráð landbúnaðarins hefur á hendi aðalframkvæmd laga þessara, og skal það skipað þannig: 7 mönnum kosnum af Stéttarsambandi bænda á fullfrúafundi þess, og sé einn þeirra formaður Framleiðsluráðs, og 4 mönnum, er stjórn Stéttarsambandsins skipar skv. tilnefningu eftirgreindra aðila, einn frá hverjum: þeirri deild Sambands ísl. samvinnufélaga, er fer með sölu landbúnaðarafurða, Mjólkursamsölunni í Reykjavík, Sláturfélagi Suðurlands og mjólkurbúum utan mjólkursölusvæðis Reykjavíkur og Hafnarfjarðar, allir til tveggja ára í senn. Framleiðsluráð kýs sér formann til sama tíma.“ Ríkið á enga aðild að þessu margfræga ráði. Í öllum þessum lagabálkum er að finna dæmigerða grein þar sem stendur enn og aftur: „Landbrh. setur í samráði við Búnaðarfélag Íslands reglugerð er kveður nánar á um framkvæmd þessara laga.“ Aldrei er landbrh. heimilt að setja reglugerð um eitt eða annað öðruvísi en í samráði við Búnaðarfélag Íslands. Í lögum um innflutning búfjár segir í 1. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Bannað er að flytja til landsins hvers konar dýr tamin og villt, þar með taldir fuglar.“ Í 2. gr. segir: „Landbrh. getur þó því aðeins notað heimild 1. gr. þessara laga, að stjórn Búnaðarfélags Íslands mæli með því og yfirdýralæknir samþykki innflutninginn . . . Stjórn Búnaðarfélags Íslands ákveður, hvaða búfjártegundir og frá hvaða landi og héraði búféð er keypt, enda leiti yfirdýralæknir upplýsinga hlutaðeigandi heilbrigðisyfirvalda búfjártegundir og frá hvaða landi og héraði búféð er keypt, enda leiti yfirdýralæknir upplýsinga hlutaðeigandi heilbrigðisyfirvaldabúfjár. . . Allan kostnað,“ segir aftur á móti í 3. gr., „við kaup búfjárins skal greiða úr ríkissjóði, enda sé hið innflutta búfé eign ríkisins. Fjárframlög ríkissjóðs í þessu skyni skulu ákveðin í fjárlögum.“ Áhættan er öll á hendi ríkisins. Það er sú náð sem í þessum lögum yfirleitt felst, að ríkinu er heimilt að taka á sig áhættuna á meðan utanaðkomandi aðilar stjórna framkvæmd laganna. Þetta er, eins og ég áður sagði, herra forseti, sýnishorn af lögum sem að landbúnaði snúa. Það segir í bréfi Búnaðarfélags Íslands með umsögn þess um þessa þáltill., með leyfi hæstv. forseta: „Eins og sjá má af framansögðu hafa Búnaðarfélag Íslands og Búnaðarþing einhver afskipti af öllum félagsog hagsmunamálum landbúnaðarins öðrum en verðlagsmálum. Bændur verða sjálfir, ef vel á að fara, að taka virkan þátt í uppbyggingu leiðbeiningarþjónustunnar á ýmsum sviðum, svo sem með skýrslugerð um afurðasemi búfjár, og þeir kosta þessa þjónustu að hluta til, bæði beint og óbeint. Það er því fullkomlega eðlilegt að þeir hafi sjálfir á hendi yfirstjórn þessarar starfsemi þótt hún sé vissulega fjármögnuð af ríkinu að meiri hluta.“ - Þessu er ég ósammála. Enn fremur segir: „Hér hefur í afar stórum dráttum verið leitast við að skýra afstöðu og starfsháttu Búnaðarfélags Íslands. Efalaust má ýmislegt bæta þar og færa til betri vegar sem í öðrum stofnunum og skylt er að taka allri heilbrigðri gagnrýni með opnum huga. Hitt nær hins vegar engri átt að aðilar í æðstu stöðum þjóðfélagsins“ - ég geri mér ekki alveg grein fyrir því, herra forseti, hvort hér er átt við mig - „leggi til að lögð verði niður nær aldargömul félagsuppbygging og leiðbeiningarþjónusta eða henni gerbreytt án nokkurs rökstuðnings þar að lútandi.“ - Og þá komum við að rökstuðningnum. Ég tel að í seinustu setningunni felist þegar hluti af rökstuðningnum. Þeir segja hér sjálfir: „Nær aldargömul félagsuppbygging og leiðbeiningarþjónusta.“ Það er hluti af þeim vanda sem að bændum steðjar í dag, eins og hv. 3. þm. Reykv. benti á áðan, að á meðan vissir aðilar, sérstaklega framleiðsluaðilar, safna auð - kannske ekki endilega með augun rauð - flosna bændur upp víðs vegar um allt land vegna þess að afkoma þeirra er orðin svo ótrygg að þeir geta ekki staðið lengur í þessum atvinnurekstri. Skyldi ekki hluti af þessum vanda vera fólginn í því hvernig staðið er að þessum málum í dag sem er einfaldlega úr takt við tímann? Það var eðlilegt á meðan allir Íslendingar voru bændur að samskipti ríkis og samtaka bænda væru náin, en nú er aðeins hluti Íslendinga bændur og mikilvægi þessarar stéttar umfram aðrar stéttir ekki nægilega mikið til að réttlæta þessa sérstöku meðhöndlun fjárveitingavaldsins á málefnum þeirra. Hitt lít ég kannske öllu alvarlegri augum, að í þessari löggjöf allri, sem tengist starfsemi Búnaðarfélags Íslands, á sér stað gífurlega mikið valdaafsal löggjafans og fjárveitingavaldsins í hendur samtökum sem starfa í raun algerlega óháð ríkisvaldinu. Samsetning þeirra er með þeim hætti að ríkisvaldið hefur engin áhrif á það. Stjórn þeirra hefur ríkisvaldið engin áhrif á. Ríkisvaldið hefur ekki nema einu hlutverki að gegna gagnvart þessum samtökum. Það á að borga brúsann. Ég sé ekki að þessu máli megi ekki mjög auðveldlega breyta til þess vegar að búnaðarsamböndin standi að rekstri Búnaðarfélags Íslands með þeim hætti sem þau telja sér best þjóna og þá sérstaklega bændum sjálfum. Hv. 3. þm. Reykv. benti á það áðan að starfsemi þeirra aðila sem starfað hafa í nafni bænda hafi hugsanlega ekki skilað þeim árangri sem skyldi fyrir bændur. Ég tel þá ábendingu mjög réttmæta, það samkrull sem orðið er á hagsmunum forustumanna bændasamtakanna. Ég legg áherslu á orðið „forustumenn“ því að ég er ekki viss um að þar séum við að tala um bændur í sjálfu sér. Sá hagsmunaruglingur, sem þar hefur átt sér stað á undanförnum árum og áratugum, hefur leitt til þess að ég held að þessir aðilar geri sér ekki alltaf grein fyrir því hverra hagsmuni þeir eru að verja, hverra hagsmunum þeir eigi að þjóna. Ég nefni sem dæmi ályktun, sem mér barst einnig í hendur frá síðasta Búnaðarþingi, þar sem Búnaðarþing tekur afstöðu til áhrifa niðurgreiðslna. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þá er lækkun niðurgreiðslna neikvæðari og óraunsærri á sama tíma sem kaupmáttur þorra fólks í þjóðfélaginu er orðinn svo skertur að neysla landbúnaðarvara er vart orðinn sá hollustugrunnur í manneldi sem nauðsyn ber til og matvælainnflutningur eykst á kostnað dýrmæts gjaldeyrisforða. Búnaðarþing telur því beinast að niðurgreiðslur verði auknar á ný og vill benda á að sú efnahagsaðgerð ætti m. a. að auðvelda frið á vinnumarkaði og koma einkum láglaunafólki til góða.“ Hérna er Búnaðarþing að fjalla um allt annað en hagsmuni bænda. Búnaðarþing er þar að fjalla um þau mál sem ætti að fjalla um í sölum Alþingis, þ. e. hagsmuni hins almenna borgara. Búnaðarsamböndin og Búnaðarfélagið eru stofnanir sem eiga að þjóna hagsmunum bænda fyrst og fremst og hagsmunum bænda eingöngu. Það er ekki þeirra hlutverk að hafa áhyggjur af hagsmunum annarra stétta í þessu þjóðfélagi en bænda sjálfra. En það skyldi ekki vera að þau hafi með árunum ruglast svo í hlutverki sínu vegna þess að löggjöf landsins hefur tengt hagsmuni þeirra náið ríkisvaldinu. Búnaðarfélag Íslands lítur orðið á sig sem hluta af ríkinu. Þegar það tekur afstöðu til hagsmunamálefna bænda skoðar það málið út frá sjónarhóli þeirra sem landinu stjórna, en ekki þeirra sem eiga að þjóna hagsmunum bænda. Vegna þess að ég er þeirrar sannfæringar að þannig sé komið með þann hugsunargang sem þar ræður ríkjum tel ég mjög nauðsynlegt að tengsl ríkisvalds og Búnaðarfélags verði rofin þannig að Búnaðarfélagið geti skilað þeim árangri fyrir bændur sem það á að gera.



Herra forseti. Nú ber svo við að til umfjöllunar er till. til þál. þar sem grg. er aðeins þrjár línur. Nú er það svo að þm. hafa komið í pontu og kvartað undan alllöngum grg. M. a. hefur 5. þm. Austurl. stundum legið undir því að vilja gera nokkuð ítarlaga grein fyrir þeim málum sem hann hefur verið að flytja hér á Alþingi. Ég hallast að því, herra forseti, að það gæti verið æskilegt að þarna yrði farinn einhver millivegur og sýnist að það væri gæfulegt að sumir skýrðu dálítið betur það sem þeir væru að tala um, en aðrir reyndu e. t. v. að stytta mál sitt nokkuð. Aðalatriði þess sem hér hefur komið fram er spurningin um hvað sé skynsamlegt að ríkisvaldið hafi mikið samstarf við félagasamtök sem fjalla um atvinnurekstur í landinu. Þau tíðindi bárust fyrir nokkru að nokkrir trillukarlar í Vestmannaeyjum ákváðu að sækja sjóinn og gerðu það með pomp og prakt og tilkynntu fyrir fram að þeir hefðu ákveðið að virða ekki bann sjútvrn. Satt best að segja leiddi það hugann að því hvort ekki væri búið að troða helst til miklu valdi inn í sjútvrn., valdi sem ætti einhvern veginn að vera í höndum félagsskapar á vegum atvinnuvegarins sjálfs og tryggði stjórnun innanfrá. Og hver voru viðbrögð ráðh.? Jú, það fyrsta var að hann nánast óskaði eftir því að stofnuð yrðu samtök smábátaeigenda sem hann gæti rætt við um þessi málefni. Ég vil byrja á að víkja að þeim rökum sem koma fram í grg. fyrir því að hætta þátttöku í starfsemi Búnaðarfélags Íslands. Þar er fyrst minnst á breytta atvinnuhætti. Hinir breyttu atvinnuhættir munu trúlega vera tækninýjungar í sveitum. Það er þá spurning um hvort mjaltavélakerfið hafi t. d. gert þetta óskynsamlegt, tilkoma traktoranna, loftáburðurinn sem er notaður eða hvort það var þegar menn fóru að flytja mjólk með skipulegum hætti til mjólkurbúa eða hvað yfir höfuð það er í tæknivæðingunni og breyttum atvinnuháttum sem hefur gert þetta að verkum. Ef þetta hefur verið í lagi þegar rjómabúin voru uppi, hvað hefur þá breyst ef það er ekki í lagi þegar Mjólkursamsalan sér um vinnsluna? Mér sýnist að það sé ákaflega erfitt að átta sig á því eða finna rök fyrir því að afskipti eigi ekki að vera af landbúnaði í gegnum félagasamtök vegna breyttra atvinnuhátta. Og enn ætla ég að vitna í sjávarútveginn. Ætli það hafi ekki verið ærin nauðsyn, þegar rætt hefur verið um málefni sjávarútvegsins að undanförnu, að fylgjast með því hvað þeirra forustumenn vildu og lögðu til? Mér er ekki grunlaust um að ráðh. hafi m. a. s. gengið svo langt að samþykkja það sem hann taldi varla rétt vegna þess að honum þótti sem þeir hefðu það mikil völd að illa væri stætt á því að ganga fram hjá hugmyndum þeirra. Ég er sem sagt engu nær með þessa grg. varðandi tæknina og breytta atvinnuhætti. Þá eru það „aðrar aðstæður“ sem gera það að verkum að hægt er að sinna þessu með hagkvæmari hætti. Það er nú það. Eru það bættar samgöngur sem gera það að verkum? Hafa bættar samgöngur leitt í ljós að hægt sé að sinna þessu með hagkvæmari hætti? Mér er ljóst að það hefur komið í ljós að menn treysta sér til að bjarga fé úr sjálfheldu með nokkuð snöggum ráðum og tæknin er til staðar, þannig að það eru vissir þættir sem hugsanlegt er að menn vilji skoða, en satt best að segja verður það allþunnur þrettándi líka þegar talað er um breyttar aðstæður nema þá því aðeins að menn hafi fundið út að bændur séu orðnir það fámennir í landinu að sjálfsagt sé af þeirri ástæðu að veita þeim nú aðför og vita hvort það sé ekki í það minnsta hægt að klekkja á forustumönnum bænda. Þetta er orðið nokkuð vinsælt. Menn ráðast á forustumenn stétta og telja að það verði þeim til vinsælda, að því er virðist, hjá stéttinni sjálfri. Gott og vel. Ef forustumenn bænda eru jafnlélegir og af er látið, jafngersamlega vanhæfir og kom fram hjá 3. þm. Reykv., er þá ekki nauðsyn á auknum ríkisafskiptum til að reyna að hafa eitthvert vit í þessu og ætti þá ekki hv. flm. að leggja til að ríkisstj. fengi fulltrúa í stjórn Búnaðarfélags Íslands? Ekki virðist gæfulegt að standa að málinu á þann veg að höggva þetta niður, ef forustumennirnir eru óhæfir, og segja að þeir geti sjálfir séð um þetta. Ég hygg að hv. flm. hafi ekki gert sér grein fyrir því til hvaða hluta hins þrískipta valds hann telst. Það fer ekki á milli mála að hann telst til löggjafarvaldsins, ekki satt? Hér leggur hann til að löggjafarvaldið samþykki bænarskjal til framkvæmdavaldsins um að breyta lögum. Um það fjallaði framsöguræðan. Er þá verið að leggja það til að framkvæmdavaldið eigi að ráða lagasetningunni og löggjafarvaldið eigi að taka að sér það hlutverk, sem mér skildist að landbrh. hefði í dag, að taka við tillögunum frá Búnaðarþingi? Er verið að leggja til að Alþingi Íslendinga eigi að vera afgreiðslustofnun fyrir framkvæmdavaldið? Hvað er verið að leggja til? Það liggur fyrir ógrynni af tillögum um lagabreytingar frá Bandalagi jafnaðarmanna þar sem þeir leggja til að ýmsar stofnanir verði lagðar niður í þessu þjóðfélagi. Þar hafa þeir ekki tapað áttum hvað snertir að þeir gera sér grein fyrir því að þeir eru hluti af löggjafarvaldinu og eiga að koma með tillögur um lagabreytingar. Hitt er svo allt annað mál hvort Alþingi er sammála öllum þeim hugmyndum sem þar koma fram. Það er þó í takt við þá stöðu sem þm. hafa að flytja breytingar á lögum ef þeir eru andvígir lögum. Hér er aftur á móti lagt til að framkvæmdavaldið eigi að taka að sér að móta þessa lagasetningu. Ég hygg að mesta valdaafsal ráðh., sem löggjafarvaldið framkvæmdi, hafi verið þegar embætti ríkissaksóknara var stofnað. Mér þætti vænt um ef hv. 8. þm. Reykv. kynnti sér það að hvergi á Norðurlöndum hefur ráðh. afsalað sér jafnmiklu valdi og hann gerði með því að leggja til á sínum tíma að þann veg yrði að þeim málum staðið - og það var ekki valdaafsal til neins félagsskapar, heldur til eins manns sem er nánast búinn að breyta þessu kerfi í dómstól í dag. Það er ekki einu sinni að eftirlitsskylda sé til staðar af hálfu dómsmrh. Dálítið merkilegt að hv. 8. þm. Reykv., sem er grimmur talsmaður þess að valdið skuli geymt í rn. og hvergi annars staðar, hefur einnig verið að flytja tillögur um að þeir vilji flytja valdið til fólksins, til grasrótarinnar. Er það grasrótin sem er í rn.? Er það grasrótin? Er samræmi í þessum málflutningi?

Þínum eða mínum?

Þínum eða mínum, spyr hv. þm., 8. þm. Reykv. Það er von að hann sé farinn að efast um samræmið í eigin málflutningi. Mér er ljóst hvaða afstöðu hann hefur til míns. Ég hygg að það megi taka um það bil hvern einasta lagabálk á Íslandi og lesa hann upp og finna þar skopleg tilvik. Til skemmtunar væri kannske ágætt fyrir hv. 8. þm. Reykv., sem hefur ágætt skopskyn, að kynna sér allt sem stendur í lögum um klerka landsins, hvaða skyldur þeir hafa, eftir hverju þeim ber að fara. Það er engin tillaga gerð um að leggja niður Kirkjuþing. Kannske eigum við von á henni. Það er búið að samþykkja till. á Alþingi um að vinna að því að farið verði í lagahreinsun og það er gott að skoða eitt og annað, en þegar menn gera grín að því hér í ræðustól að settar skuli hömlur við því að ráðherrar geti hafið innflutning á búfé til landsins virðist eins og menn hafi gersamlega gleymt sögu þjóðarinnar. Kannske er það vegna þess að hún hefur ekki verið kennd í skólum hvað snertir það tímabil sem hér er um að ræða. Hvað skyldi það hafa kostað Íslendinga að hafa álpast inn í innflutning á erlendu búfé frá þýsku fjárræktarbúi sem talið er að hafi að fyrirlagi nasista haft þá stefnu að koma sýktu búfé inn á aðrar þjóðir? Það má alveg einstakt vera ef á sama fjárbúinu er hægt að finna jafnmargar pestir og hægt er að koma til landsins með örfáum kindum. E. t. v. mættu menn hugleiða þetta dálítið. Kannske telja menn að það beri ekki á nokkurn hátt að njóta þeirrar sérstöðu, sem landið þrátt fyrir allt hefur, að það er það einangrað frá öðrum þjóðum að sjúkdómar hafa ekki átt greiðan aðgang inn í landið nema fyrir mistök forráðamanna. Hv. 8. þm. Reykv. minntist á niðurgreiðslur og taldi fráleitt að Búnaðarfélag Íslands fjallaði um það mál. Nú veit ég að hann telur að bændur séu nokkuð merkilegir einstaklingar og menn, en skyldu þeir ekki neyta fæðu eins og aðrir Íslendingar og vera neytendur? Það er þessi stórkostlega spurning, hvort þarna sé risinn upp sérstakur þjóðflokkur sem ekki neytir neinnar fæðu og má þess vegna ekki ræða neitt um neysluvenjur þessarar þjóðar.

Hver var landbrh. þegar þetta sýkta búfé kom til landsins?

Það er von að þeir sem stunda kennslu við Háskólann þurfi að leita upplýsinga í sögulegum efnum - og hafa gefið út leiðbeiningar um félagsfræði líka.

Þess vegna erum við nú að spyrja að því.

Ég vil vekja athygli á því að hugsanlegt væri að koma gögnum á framfæri við hv. þm., en það er spurning hvort hann hefur tíma, miðað við erfiðleika við að stjórna alheiminum, að sinna slíkum verkefnum varðandi sýkt búfé.

Hver var landbrh. þegar þetta gerðist?

Það fer ekkert á milli mála að Framsfl. kom við sögu. En spurningin er einfaldlega þessi: Ætli það sitji ekki nokkuð fast í okkur framsóknarmönnum einmitt þess vegna að það þurfi að hafa eftirlit með því þegar búfé er flutt til landsins? Við teljum að ekki sé eðlilegt að ráðh. einn geti ráðskast með slíka hluti. En varðandi niðurgreiðslurnar. Þegar búið er að setja ákveðið verð á vöru sem hefur myndast, hvort sem það er með niðurgreiðslum eða öðru, þá hefur það veruleg áhrif á markaðinn og sölumöguleika hvort þar eiga sér stað stórkostlegar verðsveiflur eða ekki. Þetta veit hv. 8. þm. Reykv. og e. t. v. er það vegna þeirra söluerfiðleika sem íslenskar landbúnaðarvörur hafa verið í sem ekki er óeðlilegt að Búnaðarþing taki afstöðu til mála eins og þessara, jafnvel þó að hv. 8. þm. Reykv. telji að því komi þetta ekkert við. Ég vek athygli á því og vænti þess að hv. 8. þm. Reykv. hugleiði það, að það er verulegur eðlismunur á starfsemi Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda. Stéttarsamband bænda vinnur að beinum fjárhagslegum hagsmunum bændastéttarinnar. Búnaðarþing hefur að mörgu leyti svipuð markmið og Fiskifélag Íslands sem tekur afstöðu til mála út frá breiðara sjónarmiði. Ég tel að sú skipting sem átti sér stað þegar Búnaðarfélaginu var skipt og Stéttarsamband bænda var stofnað hafi vissulega verið það skref sem þurfti að stíga til þess að ekki væri hægt að halda því fram að á Búnaðarþingi væru menn fyrst og fremst með fjármunalega hagsmuni bændastéttarinnar fyrir augum, heldur væri þar verið að horfa á atvinnuveginn út frá því sjónarmiði hvað væri skynsamlegt og hagkvæmt í þeim efnum. Mér er ljóst að bændur eru minnihlutahópur í þessu þjóðfélagi. Og mér er það ágætlega ljóst að þeir, sem hafa áhuga á að etja saman þéttbýli og dreifbýli og hafa áhuga á að etja saman sléttum með það fyrir augum að það geti verið hagkvæmt til að ná stuðningi hinna fjölmennari stétta að viðhafa málflutning eins og hér hefur verið gert, geta e. t. v. haft uppskeru síns erfiðis. Vel má vera að það sé markmiðið. Hitt er svo spurning og þar bið ég forustumenn Bandalags jafnaðarmanna að hugsa um: það stjórnmálaafl, sem haslar sér völl á landsvísu, hlýtur og á, eftir að menn hafa komið til þings, að hafa þá meginreglu í gildi að horfa yfir stéttir þjóðfélagsins af þeirri víðsýni að um beinan fjandskap gagnvart ákveðnum stéttum sé ekki að ræða. Það hefur verið mjög vinsælt sport að undanförnu að halda því fram að forustumenn bænda hafi brugðist vegna þess að menn byggðu stórt yfir afurðasölufélög og þá starfsemi sem þar á sér stað. Þar er byggt mikið af stórhýsum. Ég játa að ég er ekki sammála öllum ákvörðunum sem þessir aðilar gera og taka varðandi byggingarframkvæmdir. En ég er ekkert sáttari við þær ákvarðanir sem forustumenn kjörnir af Alþingi eða skipaðir af ríkisstj. hafa tekið í ákvörðunum um byggingarframkvæmdir. Þegar því er haldið fram að þessir menn, sem hafa verið að berjast fyrir hagsmunamálum bænda, hafi gert stóran hluta þeirra fátækan, þá finnst mér sem menn hafi gleymt rökrænni hugsun. Ætlum við að halda því fram að þar sem ASÍ hefur byggt sumarbústaði við Ölfusborgir og varið fjármunum til þess að einstaklingar í þeirra samtökum eigi kost á að dvelja þar, á sama tíma og allir vita að kaupgjald er lágt í landinu, hafi það gert ákveðna hópa í þjóðfélaginu fátækari? Dettur okkur í hug að halda slíku fram? Auðvitað ekki. Auðvitað dettur okkur ekki í hug að halda slíku fram. Það vita það allir að forustumenn, hvort sem það eru forustumenn bænda, forustumenn í verkalýðshreyfingunni eða aðrir, hafa verið að vinna að hagsmunum sinna félaga eins og þeir hafa talið sig hafa vitsmuni til. Ég tel að í þessum stöðum séu menn sem séu fullkomlega hæfir til að meta hvað séu hagsmunir þeirra umbjóðenda. Ég tel að sú þróun, sem á sér stað í þessu þjóðfélagi, að það er stöðugt að breikka bilið milli valdhafanna og almúgans, þessi firring sem á sér stað jafnt og þétt og hv. 8. þm. Reykv. veit mætavel um, hljóti að leiða til þess að menn meti það eftir hvaða leiðum er hægt að skila aftur valdi, sem framkvæmdavaldið hefur tekið til sín, til hinna ýmsu hópa í þjóðfélaginu og efla þannig lýðræðið og stuðla þannig að því að sú ákvarðanataka sem verið er að framkvæma á hinum ýmsu sviðum sé tekin af þeim þjóðfélagshópum sem tvímælalaust standa næst verkefnunum og hafa mestu yfirsýn yfir verkefnin þess vegna. Þetta verkefni er ekki svo lítið. Ég veit ekki betur en Bandalag jafnaðarmanna telji þetta eitt af sínum pólitísku verkefnum. Ég hef þá algerlega misskilið þeirra hugmyndafræði ef þetta er ekki eitt af því sem þeir vilja gera. Þess vegna tel ég að ef Bandalag jafnaðarmanna vill breyta lögum um starfsemi hjá Búnaðarfélagi Íslands, hvort sem það er jarðræktarlög eða eitthvað annað, beri þeim að leggja fram breytingar á lögunum sjálfum, þannig að það liggi alveg ljóst fyrir hvaða efnisatriði menn eru að tala um, en ekki að verið sé að leggja til að brjóta niður það form að bændur fái að hafa mikil áhrif á stjórn hinna ýmsu mála sem snerta landbúnaðinn í gegnum Búnaðarfélag Íslands. Og ég vil bæta því við: Ég öfunda ekki þann ráðh. sem tæki upp þá stefnu að telja að fjöldasamtök, hin ýmsu fjöldasamtök á Íslandi í þeim málaflokkum sem hann fer með, séu einskis virði og það beri sem minnst að taka tillit til þeirra. Ég er dálítið hræddur um að það gæti farið svo að ýmsar stjórnarathafnir hans yrðu nokkuð skoplegar. Það er t. d. hægt að hóta því að nota varðskipin til að færa trillurnar til hafnar. En hvað skyldu varðskipin þurfa að vera mörg ef allar trillur á Íslandi færu á sjó? Ætti það sé ekki nauðsyn að á flestum sviðum löggjafans sé staðið þannig að málum að tekið sé fullt tillit til fjöldasamtaka og reynt að hafa þau áhrif á gang mála að þeirra áhrifa gæti sem mest til að styðja að skynsamlegri framþróun? Ég vil bæta því við í lok máls míns, að eftir að hafa hlustað á flm. flytja sína ræðu áðan varð mér miklu ljósara hvað það var sem hann átti við með þáltill. Það var allt annað að gera sér grein fyrir málinu eftir að hafa hlustað á ræðu hans en að lesa þá grg. sem því fylgir. Það fór ekki milli mála að kjarninn í því sem hann var að tala um var í fyrsta lagi að hann taldi að völd Búnaðarfélags Íslands væru of mikil, ráðh. réði of litlu um landbúnaðarmálin. Það var eitt atriðið. Og hann var að tala um hagsmuni ríkissjóðs. Það skildi ég á þann veg að hann taldi að of miklir fjármunir færu frá ríkinu til þessarar starfsemi. Það sem gleymdist í þessu máli er að löggjafarvaldinu er ætlað að setja lögin og vilji menn breyta lögunum hljóta menn að leggja á það áherslu hér á Alþingi að flytja tillögur að lagabreytingum, eins og Bandalag jafnaðarmanna hefur gert þar sem það leggur til að hinar ýmsu stofnanir verði lagðar niður, og það sé hægt að skoða hvert mál í samhengi út frá því. Ég vil líka bæta því við að ég vænti þess að Stefán Benediktsson, hv. 8. þm. Reykv., hagi ekki sínum málflutningi á þann veg að markmiðið sé að etja saman stéttum á Íslandi. Ég trúi því illa að það geti fyrir honum vakað. Hreint út sagt: Ég tel að við þennan tillöguflutning hljóti að hafa verið um vissan misskilning að ræða. Það er allt annað mál hvort menn telja að verið sé að greiða of háa styrki til jarðræktar á Íslandi, það er allt annað mál hvernig menn telja að búfjárrækt eigi að framkvæmast eða hitt, hvort menn telji að eigi að brjóta niður það kerfi að hafa samráð við Búnaðarfélag Íslands og bændur um framkvæmd þessara mála. Menn mega ekki grauta þessu tvennu saman. Auðvitað greinir menn á um annað atriðið. Menn getur greint á um það á marga vegu hvort veita eigi fjármunum til landbúnaðarins, í hvað þeir eiga að fara ef þeim er veitt eða hvort það eigi ekki að veita fjármunum til landbúnaðarins. Það er eðlilegt ágreiningsefni. En hitt, að leggja til að Búnaðarfélagið og samtök bænda verði rústuð og einskis virt í stjórnun í landbúnaði, er aðför að einni stétt. Það væri furðulegt ef Alþingi Íslendinga teldi að svo væri komið að þeim mun betur væri stjórnað atvinnugrein á Íslandi, þeim mun minna tillit sem tekið væri til þeirra sem þar ynnu. Það væri furðuleg niðurstaða. Ég trúi því ekki að óreyndu að hv. 8. þm. Reykv. hafi í alvöru talið að þetta væri það sem bæri að stefna að.



Herra forseti. Sú till. sem hér liggur fyrir, sem er 24. mál þessa þings, hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að annast framkvæmd þeirra aðgerða sem nauðsynlegar eru til þess að hætta þátttöku í starfsemi Búnaðarfélags Íslands.“ Grg.: „ Þáltill. þessi byggist á þeirri skoðun Bandalags jafnaðarmanna að leggja beri niður þá starfsemi á vegum ríkisins sem í ljósi breyttra atvinnuhátta, tækni og annarra aðstæðna er hægt að sinna með hagkvæmari hætti.“ Hv. þm. hefur flutt margar tillögur sem eru svipaðs efnis, t. d. till. um starfsemi Síldarverksmiðja ríkisins sem er í raun og veru alveg sams konar till. Grg. er þannig, með leyfi forseta: „ Till. þessi byggist á þeirri skoðun Bandalags jafnaðarmanna að leggja beri niður þá starfsemi á vegum ríkisins sem í ljósi breyttra atvinnuhátta, tækni og annarra aðstæðna er hægt að sinna með hagkvæmari hætti.“ Þannig eru tólf tillögur um að leggja niður hina ýmsu starfsemi og grg. er svo að segja í öllum tilvikum eins orðuð. Ég veit ekki nokkur dæmi þess að slíkur tillöguflutningur hafi verið boðinn Alþingi áður og, herra forseti, ég efast um að þessar tillögur séu umræðuhæfar. Síðasti ræðumaður komst þannig að orði að Bandalag jafnaðarmanna hefði haldið áttum. Ég er á annarri skoðun. Ég held að þeir haldi alls ekki áttum, það sé fjarri því. Hv. flm. sagði áðan að það hefði komið fram, að mér skildist, í grg. Búnaðarfélags Íslands að þeir hefðu ekki skilið Bandalag jafnaðarmanna og mér heyrðist á flm. að hann væri hissa á því. Ég væri fyrir mitt leyti ákaflega undrandi ef þeir hefðu skilið þá hugsun sem á bak við þennan málflutning er. Ég þekki þessa menn. Þetta er svo fjarri þeim viðhorfum sem yfirleitt gerast, a. m. k. úti á landsbyggðinni. Till. sem er til umr. hefur nokkra sérstöðu. Það er vegna þess að Búnaðarfélag Íslands er hluti af landbrn., sinnir ýmsum störfum hér sem rn. annarra landa annast. Ef Búnaðarfélagið hefði ekki þessa starfsemi mundi sjálft landbrn. þurfa að annast langtum víðtækari starfsemi en það gerir. Það er hægt að rökstyðja á ýmsan hátt að Búnaðarfélag Íslands sé hluti af landbrn. Ég ætla ekki að fara að ræða þessa till. frekar. Hún er, eins og ég sagði í upphafi, ekki umræðuhæf. Ef einhver þekkir þingsöguna betur en ég langar mig til að vita hvort hægt er að benda á svona tillöguflutning áður. Mér dettur það í hug í þessu sambandi að þegar ég var unglingur kom maður, sem var á vegum ákveðins stjórnmálaflokks, og boðaði til fundar og ætlaði að fara að kenna bændum að búa og var uppi með ákveðnar tillögur í því efni. Svo vildi til - þetta var að hausti til - að hann kom á bæ og var boðið kaffi. Þar var fé í rétt. Hann fór út í rétt til að sjá féð og sá þar fallega kind og greip undir hana og sagði: Ja, hún er nú bara komin að burði þessi. - En þetta er nú hrútur, því miður! Þannig eru stundum þeir, sem leggja sig fram við að kenna, vel heima í hlutunum.



Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv. kvaddi sér hljóðs hér á hv. Alþingi á s. l. hausti með nokkuð sérstæðum hætti. Hann flutti röð frv. um að leggja ýmsar ríkisstofnanir niður. Ég hefði talið rétt eða a. m. k. koma mjög til álita að um þessi mál öll hefði verið rætt í einni heild til þess að virða fyrir sér þessa afstöðu, vegna þess að ég tel það næstum einsdæmi hér á hv. þingi að ungur þm. kveðji sér hljóðs með jafnneikvæðum hætti. En svona aðeins til að gefa þeim fáu alþm. sem hér eru nú enn staddir yfirlit um þessi mál - því að þetta eru allt frv. sem flutt voru í byrjun þings - þá ætla ég að leyfa mér að nefna nokkur þeirra. Hv. þm. vill leggja niður Síldarverksmiðjur ríkisins, Skipaútgerð ríkisins, Ferðaskrifstofu ríkisins, Jarðboranir ríkisins, lánadeild Framkvæmdastofnunar ríkisins, Ríkismat sjávarafurða. Hann vill láta hætta þátttöku í starfsemi Fiskifélags Íslands, leggja niður skipulagsstjórn ríkisins, leggja niður tæknideild Húsnæðisstofnunar ríkisins, leggja niður starfsemi Framkvæmdastofnunar ríkisins, embætti húsameistara, Fasteignamat ríkisins og svo að sjálfsögðu að hætta þátttöku í starfsemi Búnaðarfélags Íslands eins og hann hefur gert allítarlega grein fyrir. Nú væri e. f. v. ástæða til þess að ræða hvert þessara mála í nokkrum orðum. En til þess er nú hvorki tími né tækifæri á þessum síðdegisfundi. En af eðlilegum ástæðum þá hneig mál manna í þá átt að ræða um Búnaðarþing og voru ekki allir á sama máli og hv. flm. Það er sjálfsagt rétt að það má ýmislegt um þessar stofnanir segja og það má velta því fyrir sér hvort breyta þurfi um starfsháttu sumra þeirra. En þegar hv. flm. tekur svo til orða, eins og núna í seinni ræðu sinni, að það sé langbest að leggja niður landbrn. í heilu lagi, þá finnst mér hann ganga nokkuð langt þó að hann mælti þessi orð af fullri kurteisi að því er virtist. Ég vildi vekja athygli á þessum málum öllum í heild, ekki hafa um þau fleiri orð, en aðeins að segja það í fullri vinsemd við hv. ræðumann að mér virðist hann vera nú þegar til í það og liðtækur í því að velta í rústir. En hvort hann er jafnliðtækur í því að byggja á ný skal ósagt látið. Ég vona að seinni tími leiði það í ljós.



Herra forseti. Fyrst hér hefur komið fram till. um að langbest væri að leggja niður landbrn. þá þykir mér nú heldur smátt að ræða um það áfram að það beri að leggja niður starfsemi Búnaðarfélags Íslands. Því að það er sjálfgefið að verði landbrn. lagt niður þá hrynja tengslin og þarf ekki að hafa frekari áhyggjur af þátttöku ríkisins í starfsemi Búnaðarfélags Íslands. En ég játa það að þegar fram koma hugmyndir eins og þær að það sé um þúsund ára aðlögunartíma, ellefu hundruð ára aðlögunartíma landbúnaðarins og sjávarúfvegsins að ræða og samt fari stór hluti af tíma alþm. í að bjarga þessum greinum frá bráðum voða, þá setur mann hljóðan. Ég fel að meðan íslenskur sjávarúfvegur skapar um 73–75% af gjaldeyristekjum þessarar þjóðar en skuldirnar eru um 16% af heildarskuldum, erlendum skuldum þjóðarinnar, þá hljóti menn að hugleiða hvort sjávarútvegurinn lifir á þjóðinni eða þjóðin á sjávarútveginum. E. t. v. telja einhverjir að þetta sé spurning um hártogun, eins og um það hvort sé nú eldra fyrsti unginn eða eggið. En ef það er tilfellið að sjávarútvegurinn lifir á þjóðinni og þetta er allt saman vitleysa, þá á auðvitað að leggja hana niður, ekki satt, standa ekkert í þessari björgunarstarfsemi? En ef það skyldi aftur á móti vera svo að það væri þjóðin sem lifði á sjávarútveginum þá versnar nú í því. Þá verður að leggja þjóðina niður.  Það er dálítið undarlegt að menn leyfi sér að tala um ellefu hundruð ára aðlögun eins og allt hafi staðið í stað í ellefu hundruð ár og menn hafi orðið að aðlaga sig ákveðnum kringumstæðum og ættu að vera búnir að því fyrir löngu. Ég veit ekki hvort sá tónn sem liggur á bak við þessa kenningu um ellefu hundruð ára aðlögun er beinn fjandskapur við sjávarútveg og landbúnað en tvímælalaust er það lítilsvirðing sem liggur á bak við. Og það verður að segjast eins og er að málflutningur á þann veg að lítilsvirða þessa tvo atvinnuvegi Íslendinga, hann finnst mér að mörgu leyti aumkunarverður. Hitt er furðulegra ef stjórnmálaflokkur telur það vænlegt til vinsælda að hafa uppi slíkan málflutning. Það kom fram í seinni ræðu hv. 8. þm. Reykv. að engin stétt á Íslandi hefði jafnmikil ítök um sín málefni og bændastéttin. Ef þetta væri satt gæti maður hugsað sér að þessi stétt lifði eins og blómi í eggi og kúgaður lýðurinn mætti sjá um að þessu liði liði nú vel. Þannig var það með aðalinn í það minnsta þegar hann hafði öll völd á Vesturlöndum. Þessu er nú aftur á móti ekki þann veg farið. Og skýringin á því virðist eiga að vera sú að foringjarnir séu svo heimskir eða svo fjarri því að hafa unnið sinni stétt þarft verk, en völdin hafi þeir öll til þess. Trúi nú hver þessum málflutningi sem vill. En ég ætla að halda áfram að vekja athygli á því að á Íslandi hefur það löngum tíðkast og verður svo vonandi áfram að áhugafélög á ýmsum sviðum koma fram og þrýsta á þjóðfélagslegar umbætur. Það er mikið af þessum félögum á sviði heilbrigðismála. Ég tel að þau hafi mörg hver unnið gífurlega þarft verk, er sannfærður um það. Ég vil vekja á því athygli að sennilega er það læknastéttin sem hefur mest ítök og áhrif um eigin mál. Það er gengið frá því að ráðuneytisstjóri í heilbrrn. er læknir og landlæknisembættið er einnig til staðar við hliðina á rn. Sennilega hefur engin stétt meiri völd yfir eigin málefnum en læknastéttin enda hefur hún líka komið sér þokkalega fyrir í þjóðfélaginu, vegna þess e. t. v. En hún hefur líka skilað þeim árangri að Íslendingar eru næstlanglífasta þjóð í heimi. Hitt er svo ærið umhugsunarefni fyrir íslenskufræðinga og stílista hvernig það gefur átt sér stað að þeir snillingar séu uppi að hægt sé að semja till. til þál. og brtt. við lög og nota í öllum aðalatriðum sama rökstuðninginn fyrir öllu saman, þannig að það hefði nánast mátt fjölrita pistilinn með því að leggja yfir textann sem fjallaði um lagabreytinguna eða þáltill. Annaðhvort er hér um hreina snilld að ræða til að auðvelda mönnum málflutning á þingi og koma málum inn í þingið eða þá hér er um það að ræða að menn hafa viljað kasta fram sem mestu af málum án þess að leggja vinnu í að gera grein fyrir þeim. Annað tveggja hefur gerst. Það hvarflar nú að mér að það seinna hafi vakað fyrir flm., að koma sem flestum málum á framfæri án þess að þurfa að leggja vinnu í það að semja rökstuðninginn og koma honum inn í grg. Ég vil taka undir það sem kom fram hjá hv. 1. þm. Vesturl., að það hefði verið visst hagræði að því að ræða þessi mál í einni heild en ekki auðvelt þar sem um þáltill. og lagafrv. er að ræða. Það hefði aftur á móti varpað mun meira ljósi á samhengið í þeim málflutningi sem hér er um að ræða. Það er nefnilega hárrétt athugað hjá hv. 1. þm. Vesturl. að BJ hefur það nokkurn veginn á hreinu hvað það er sem það vill rústa. En það liggur ekki jafnljóst hvað það er sem þeir vilja byggja upp. Það er nefnilega gífurleg þversögn í því að tala annars vegar um að færa valdið til fólksins, eins og grasrótarkenningin boðar, og í hinu að leggja til að það verði dregið úr áhrifum fulltrúa hinna ýmsu stétta og valdið fært inn í rn. Þarna er um þá þversögn að ræða að BJ hlýtur að verða að gera það upp við sig hvor stefnan það er sem það ætlar að styðja.



Herra forseti. Af tilefni orða hv. 1. þm. Vesturl. um neikvætt hugarfar sem að baki þessum till. byggi þá verð ég nú að segja fyrst að það undrar mig nokkuð að heyra einmitt gagnrýni af þessari tegund frá fulltrúa Sjálfstfl. hér á þingi og má þá gjarnan spyrja: Ef ég hefði flutt hér tólf tillögur um nýjar stofnanir á vegum ríkisvaldsins hefði ég þar með verið orðinn jákvæður þm.? Hv. 5. þm. Vestf. er enn við sama heygarðshornið að reyna að skilja og skynja það sem fram kemur í þessum till., þ. e. hugmyndafræðina að baki. Ég get ekkert hjálpað honum í þeim vanda að eiga svona erfitt með að gera sér grein fyrir því að verkefnum verður að fylgja ákveðin ábyrgð, og þegar talað er um valdgreiningu þá er maður að tala um annars vegar vald og hins vegar ábyrgð hverju sinni, og að hér er öðrum þræði verið að tala um að það sé alveg á hreinu hver hafi vald til að framkvæma hvað og beri ábyrgð á hverju. Það getur vel verið að í sumum tilvikum þýði það það að ákveðinn hluti starfsemi flytjist til rn. en þar með flyst þá líka öll ábyrgð af þeim framkvæmdum á herðar rn. Menn voru slegnir felmtri hér þegar ég nefndi það að ég teldi skynsamlegt að leggja niður landbrn. Ég var að lýsa ákveðinni skoðun, minni skoðun. Ég hef ekki lagt fram neinar till. hér en ég tel að -  Að lokum, herra forseti, undraðist hv. 5. þm. Vestf. hvernig hægt væri að fullnægja öllum þessum till. með einni grg. Tilfellið er að orðræða manna hér um allar þessar till. hefur að mínu mati snúist allt of mikið um það hvað þáltill. væru stuttar og grg. stuttar. Það er eins og menn hafi gleymt því að það er ekkert mjög langt síðan að það var starfsregla skv. þingsköpum á þessu þingi að það máttu ekki vera grg. með þáltill., þurfti engar til. En ástæðan fyrir því að hægt er að fullnægja þessum tillögum öllum með einni og sömu grg. er einfaldlega sú að í öllum þessum tilvikum er um að ræða tillögur um breytingar á gamaldags stjórnháttum og úreltum afskiptum ríkisvalds.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. allshn. við till. til þál. um könnun á möguleikum á skóg- og trjárækt á Suðurnesjum. Það hefur fallið niður í þessu nál. - trúlega er það mín sök að geta þess ekki - að fjarverandi afgreiðslu þessa máls var einnig hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson. Nefndin kallaði á sinn fund skógræktarstjóra ríkisins og ræddi efni þessarar þáltill. Við, sem að þessu nál. stöndum, vorum sammála um það að ef á Suðurnesjum fyndist hentugt svæði til skógræktar væri það að mörgu leyti mjög æskilegt að Skógrækt ríkisins og félagasamtök á þessu svæði stæðu sameiginlega að ræktun. Það fer ekki á milli mála að sá mikli fjöldi æskumanna sem er á þessu landsvæði hér suðvestanlands hefði þar mjög hollan starfsvettvang að kynnast skógrækt og stuðla að uppgræðslu landsins. Efni þáltill. er á þann veg að þar er óskað eftir því að kannað verði hvort þetta sé hægt og ef svo reynist þá verði hafist handa. Ég verð persónulega að segja það eins og er að ég er mjög hlynntur því að við Íslendingar aukum okkar skógrækt. Mér er því ánægja að mæla fyrir nál. sem er mjög stutt. Nefndin leggur til að till. verði samþykkt. Undir nál. skrifa allir sem voru á fundinum en fjarverandi afgreiðslu málsins voru hv. þm. Stefán Benediktsson og hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja till. til þál. á þskj. 535 um orkufrekan iðnað á Vesturlandi. Tillögugreinin hljóðar þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta kanna möguleika á aukinni uppbyggingu orkufreks iðnaðar á Vesturlandi. Í því efni er sérstaklega bent á kalsíumkísil, járnkróm, framleiðslu á magnesíum úr dólómíti með notkun kísiljárns og framleiðslu á pólýkristallíni.“ Það hefur ekki farið fram hjá neinum að í allri umræðu um efnahags- og atvinnumál á undanförnum misserum hefur sýnst sitt hverjum. Eitt hafa menn þó verið sammála um: að það sé óumflýjanlegt að renna fleiri stoðum undir íslenskt efnahags- og atvinnulíf. Flestir viðurkenna að okkur sé lífsnauðsyn að líta til fleiri átta, annars verði hefðbundnir undirstöðuatvinnuvegir okkar jafnvel ofsetnir og lífskjörin rýrni. Stóriðja, orkufrekur iðnaður, er að sjálfsögðu engin allsherjarlausn í efnahags- og atvinnumálum okkar. Þar verður, eins og öllum er kunnugt, miklu fleira að koma til. Á það ber þó að leggja áherslu að skynsamleg nýting á þeirri miklu vatns- og hitaorku sem fyrir er í landinu hlýtur jafnan að vera einn þeirra fjölmörgu þátta sem litið verður til í uppbyggingu atvinnulífs hér á landi. Þær hugmyndir sem hafa komið fram um orkufrekan iðnað á undanförnum árum hafa jafnan verið tengdar ákveðnum stöðum, t. d. kísilmálmverksmiðja á Reyðarfirði, rætt um nýtt álver við Eyjafjörð og rætt um stækkun álversins í Straumsvík. Á Vesturlandi er ekki síður þörf fyrir ný atvinnutækifæri en í öðrum landshlutum, sbr. þá óheillaþróun sem orðið hefur síðustu ár varðandi fólksflutninga til og frá umræddu svæði, en eins og tölur sýna hefur flutningur fólks af svæðinu verið allmiklu meiri en fjöldi þess fólks sem hefur komið og sest að á Vesturlandi. T. a. m. á árinu 1983 voru brottfluttir 207 fleiri en þeir sem komu og hösluðu sér völl á Vesturlandi. Augljóst er að mikið þarf til þess að snúa þessari öfugþróun við. Hvað kemur t. d. í staðinn fyrir mikla atvinnu af hvalveiðum og vinnslu við afurðir af þeim en þessi atvinnugrein mun stöðvast eins og nú horfir? Ríkisstjórn og Alþingi geta að mínum dómi ekki skotið sér undan þeirri skyldu að gera sitt til þess að í þau skörð verði fylli. Við Hvalfjörð er mjög góð aðstaða fyrir orkufrekan iðnað, hafnaraðstaða og lega að orkuflutningskerfi er góð og tengsl við járnblendiverksmiðjuna gætu gert nýja framleiðslugrein enn hagkvæmari. Í þessari till. er bent á nokkrar framleiðslugreinar. Á vegum stóriðjunefndar hafa verið unnin drög að skýrslu um framleiðslu á magnesíum úr dólómíti en við þá framleiðslu er notað talsvert af kísiljárni. Þessi framleiðsla fellur því mjög vel að aðstæðum við Hvalfjörð. Það er nauðsynlegt að gæta sem best hagkvæmnisjónarmiða og því mikilvægt að nýta aðstöðuna á Grundartanga til frekari framleiðslu. Það hafa jafnframt verið unnar skýrslur um framleiðslu á magnesíum með rafgreiningu úr sjó. Slík framleiðsla er að sjálfsögðu best staðsett við háhitasvæði en það er nauðsynlegt að bera saman þessar tvær leiðir sem hægt er að fara til framleiðslu á magnesíum og að sjálfsögðu þarf þá að hafa hagkvæmnisjónarmið að leiðarljósi. Kalsíumkísill gefur einnig vísbendingu um möguleika í orkufrekum iðnaði sem kanna þarf nánar. Einnig væri ástæða til þess að athuga gaumgæfilega framleiðslu á járnkrómi. Hugsanlega gæti framleiðsla járnkróms hér á landi orðið sameiginlegt norrænt verkefni þar sem tækni kæmi frá Svíþjóð, en Svíar hafa þá tækni á hendi, hráefni frá Grænlandi eða Finnlandi en orkan væri íslensk. Full ástæða er til að sýna framleiðslu pólýkristallíns verulegan áhuga. Pólýkristallín er kísilmálmur sem er mjög hreinn og mikið notaður í hátækniiðnaði. Framleiðsla á pólýkristallíni er mjög orkufrek en verksmiðjueiningarnar eru yfirleitt ekki stórar. Málmurinn er mjög verðmætur en það þarf að sjálfsögðu að afla meiri þekkingar á framleiðsluaðferðum. Það væri ekki úr vegi fyrir okkur að líta einmitt til þessara þátta sem nú hafa verið nefndir. Kísilefnin eru, sem fyrr segir, mikilvæg undirstaða í hátækniiðnaði og þekking á kísilefnafræði gæti orðið okkur Íslendingum dýrmæt í framtíðinni. Framleiðsla á pólýkristallíni gæti vísað okkur veginn inn í hátækniiðnaðinn. Hér hefur þess verið freistað að nefna nokkra nýja möguleika sem til greina koma varðandi orkufrekan iðnað. Enda þótt það hafi verið gert er síður en svo verið að útiloka önnur svið orkufreks iðnaðar, sem hagkvæmt væri hugsanlega að staðsetja á Vesturlandi, hvort sem þau svið eru þegar nýtt eða fyrirhugað er að nýta þau annars staðar á landinu. Og ævinlega hlýtur að koma til álita að auka við þá framleiðslu sem fyrir er á vegum járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga, þ. e. bæta við þriðja ofninum. Herra forseti. Það eru fáir í salnum, ekki ástæða til málalenginga. Ég legg til að till. verði vísað til atvmn. að loknum þessum hluta umr.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um virka þátttöku fyrirtækja í eigu ríkisins í uppbyggingu atvinnulífs. Flm. auk mín eru þeir hv. þm. Valdimar Indriðason, Skúli Alexandersson og Eiður Guðnason. Tillögugreinin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að sú stefna skuli vera ríkjandi í stjórn og rekstri atvinnufyrirtækja, sem ríkið á að hluta eða öllu leyti, að þau skuli ein sér eða í samvinnu við aðra vera, virkir aðilar að hvers kyns nýjungum í uppbyggingu atvinnurekstrar. Því felur Alþingi ráðherrum þeim, sem fara með málefni slíkra fyrirtækja, að hlutast til um að stjórnir þeirra hrindi þessari stefnu í framkvæmd hvarvetna sem færi gefst." Þörfin fyrir öfluga uppbyggingu atvinnulífs hér á landi er óumdeild. Verðmætamyndun í þeim atvinnurekstri, sem fyrir er í landinu, er af ýmsum ástæðum hvergi nærri nóg til að skila þeim lífskjörum sem þjóðin er reiðubúin til að sætta sig við, og því er þörfin knýjandi að allra færa sé leitað til að setja á fót nýjan atvinnurekstur, nýta auðlindir og aðstöðu, sem nú er ekki nýtt, og bæta nýtingu þess sem fyrir er. Við þessu verður allur atvinnurekstur í landinu að bregðast og beita öllum þeim ráðum sem honum eru tiltæk til að koma í verk arðbærum nývirkjum til að skjóta nýjum stoðum undir atvinnulíf víðs vegar um landið. Við þessar aðstæður er nauðsynlegt að því mikla afli, sem fólgið er í mannafla, þekkingu og aðstöðu fyrirtækjanna, sem ríkið á að öllu eða verulegu leyti, sé beitt af fullum unga í þessa átt. Sé litið til aðstæðna í kjördæmi okkar flm. á þessi tillaga ekki síst við þar. Í héraðinu eru mörg fyrirtæki í einka- eða félagseign og einstaklingar í atvinnurekstri sem eflaust munu axla sinn hlut í þeirri atvinnuþróun sem þarna er þörf fyrir. f héraðinu eru sömuleiðis tvö meiri háttar atvinnufyrirtæki á vegum ríkisins, Sementsverksmiðja ríkisins og Íslenska járnblendifélagið hf. Við flm. till. teljum nauðsynlegt að Atþingi lýsi afdráttarlaust yfir þeirri stefnu að ríkisfyrirtækjum af þessu tagi beri að taka virkan þátt í þeirri uppbyggingu atvinnulífs sem þörf er fyrir. Flestum er kunnugt að bæði þessi fyrirtæki, sem hér eru nefnd, hafa haft uppi allverulega viðleitni í þessa átt. Að því er Járnblendifélagið varðar þarf jafnframt að huga að því hvort aðstæður eru til að verksmiðja þess til framleiðslu á kísiljárni verði stækkuð að svo stöddu. Um það verður hins vegar ekkert fullyrt hér. Alþingi hefur ákveðið að framleiðsla kísilmálms skuli hafin á Reyðarfirði fremur en í Hvalfirði, þegar aðstæður leyfa, þótt hinn síðarnefndi kostur sé án efa mun hagkvæmari fjárhagslega með tilliti til staðsetningar.  Herra forseti. Það hefði vissulega verið ástæða til að greina hér frá því þróunarstarfi sem þegar hefur verið af hendi leyst sameiginlega á vegum Sementsverksmiðju ríkisins og Íslenska járnblendifélagsins. A. m. k. hefur verið hafinn rækilegur undirbúningur að slíku þróunarstarfi. Ég veit ekki annað en að það sé ákveðið að koma á fót sameiginlegu þróunarfyrirtæki þessara tveggja fyrirtækja, ekki síst í því augnamiði að hafa samstarf um frekari þróun sementsframleiðslu, en eins og kunnugt er er íblöndun kísilryks hafin fyrir alllöngu síðan og hefur bætt allverulega gæði sements. Á vegum hins nýstofnaða þróunarfyrirtækis verður væntanlega framhald á þessu og aðilar munu vafalaust leitast við að þróa sementsframleiðsluna og framleiðsluhluta úr sementi enn frekar en gert hefur verið. Um þetta mætti að sjálfsögðu fjalla í nokkuð löngu máli því að allmörg svið hefur þróunarfyrirtækið þegar ákveðið að kanna í þessu efni. Þetta er um sameiginleg verkefni sem fyrirhugað er að vinna að á vegum Sementsverksmiðjunnar og járnblendiverksmiðjunnar í Hvalfirði. Hins vegar er því ekki að neita að það gæti orðið spennandi verkefni að vinna að á komandi tímum að nýta í ríkari mæli þá orku sem fer nánast út í loftið frá Grundartangaverksmiðjunni. Sem dæmi um það er mér tjáð að út um strompa verksmiðjunnar fari viðlíka orka, hitaorka, og sú raforks sem verksmiðjan kaupir, eða 40–50 megawött. Þetta er aðeins dæmi um þau verk efni sem bíða á þessum vettvangi. Herra forseti. Ég hef ekki um þessa till. fleiri orð en legg til að henni verði vísað til atvmn. að loknum þessum hluta umr.



Herra forseti. Heldur fjölgar í salnum. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um aðstoð við íslensk fyrirtæki til að tileinka sér alþjóðlega tækni í rekstri, framleiðslu og viðskiptum. Till. er á þskj. 575. Flm. auk þess sem hér stendur í ræðustóli eru hv. þm, Ragnar Arnalds, Kjartan Jóhannsson, Guðmundur Einarsson og Guðrún Agnarsdóttir. Tillögugreinin hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að stofna til aðgerða sem hafi það markmið að aðstoða íslensk fyrirtæki við að tileinka sér alþjóðlega tækni í rekstri, framleiðslu og viðskiptum. Aðgerðir þessar verði tvíþættar: 1. Sett verði upp kerfi viðskiptafulltrúa sem aðstoði íslensk fyrirtæki í þeim löndum sem lengst eru komin í tækni og stjórnun fyrirtækja. 2. Lagðar verði fram áætlanir um að aðstoða íslensk fyrirtæki við að tileinka sér nýjustu aðferðir við framleiðslu, stjórnun og sölu. Verkefni viðskiptafulltrúanna verði fyrst og fremst að aðstoða fyrirtæki og stofnanir við að komast í samvinnu eða samband við vel rekin og nýtískuleg fyrirtæki erlendis, sem eru tilbúin til að setja framleiðsluleyfi, tækni og/eða stjórnunar- og markaðsþekkingu, eða annan hátt að aðstoða við þróun fyrirtækja á Íslandi. Viðskiptafulltrúarnir verði tengdir sendiráðum Íslands og þeim stofnunum sem veita fyrirtækjum aðstoð.“ Rekstur fyrirtækja í heiminum einkennist nú af því að breytingar og framfarir verða sífellt hraðari, öll viðskipti eru að verða alþjóðlegri, ef svo má að orði komast, og sífellt aukin áhersla er lögð á rannsóknir og vöruþróun. Þrátt fyrir að Ísland liggi mitt á milli stórra markaðssvæða er íslensk atvinnustarfsemi í raun mjög einangruð. Það er jafnframt viðurkennd staðreynd að íslensk fyrirtæki eru flest of smá til að geta staðið ein sér undir umfangsmiklu rannsóknar- og þróunarstarfi og alls ekki hæf í mörgum tilvikum stjórnunarlega til að starfa á alþjóðlegum vettvangi. Það er því mikil hætta á að fyrirtækin dragist aftur úr og muni í framtíðinni tapa framleiðslu sinni til sterkari og betur skipulagðra fyrirtækja erlendis. Ýmislegt hefur þó á undanförnum árum verið gert til þess að aðstoða fyrirtæki á Íslandi, en flest hefur það verið unnið af vanefnum, enda hefur fyrirtækjunum gengið illa að komast út úr þeirri einangrun sem þau hafa búið við. Það er því álit okkar flm. að þörf sé á að leita nýrra leiða ef árangur á að nást. Framfarir í fyrirtækjum byggjast fyrst og fremst á tæknilegri og stjórnunarlegri þekkingu starfsmanna og því hversu vel starfsmönnunum gengur að tileinka sér nýja þekkingu og nýta hana í störfum sínum. Enginn skortur er á upplýsingum og það er ódýrt og mjög auðvelt að fá upplýsingar í miklu magni. Kostnaðurinn við að tileinka sér tækni er fyrst og fremst fólginn í því að velja og hafna og sameina upplýsingarnar í kerfi þannig að samspil náist í framleiðslu og sölu. Ráðgjafar og tæknistofnanir gegna mikilvægu hlutverki í þessu efni, en bestur árangur næst þó þegar bein samvinna fyrirtækja tekst og upplýsingarnar eru seldar eða þeim miðlað sem framleiðsluleyfum, sölu- eða þróunarsamningum. Þekkingarmiðlunin verður auk þess að vera mjög markviss ef hún á að koma að gagni. Milligöngumaðurinn þarf að þekkja mjög vel getu og þarfir fyrirtækjanna sem leita að þekkingu og hafa auk þess góða yfirsýn yfir þá möguleika sem fyrir hendi eru. Markvissasta og fljótvirkasta aðferðin er því að koma á sambandi milli íslenskra og erlendra fyrirtækja sem hafa náð bestum árangri og eru tilleiðanleg til þess að miðla tæknilegri og stjórnunarlegri þekkingu sinni. Herra forseti. Nú hefur heldur fækkað í salnum. Af þeim sökum og ýmsum öðrum er ekki ástæða til málalenginga nú fremur en fyrr. Ég legg til að þessari till. verði vísað til allshn.

Er ekki rétt að hún fari til atvmn.?

Jú, ég tek leiðbeiningum eins og aðrir góðir bændur og legg til að till. verði vísað til atvmn. að loknum þessum hluta umr.



Þetta er síðasti fundur Alþingis fyrir páska. Ég vil óska öllum þingheimi gleðilegra páska, svo og skrifstofustjóra og starfsliði þingsins.

Fyrirspurnin hljóðar svo: 1. Hvaða fjárfestingar á vegum ríkisins eru á framkvæmdastigi? 2. Hvaða fjárfestingar eru fyrirhugaðar á næstu árum? 3. Hvaða ástæður liggja að baki: a. yfirstandandi fjárfestingum, b. fyrirhuguðum fjárfestingum? 4. Hversu miklu fé hefur verið varið til þessara fjárfestinga? Svar óskast sundurliðað eftir verkefnum. 5. Hver er áætlaður heildarkostnaður við þessar fjárfestingar? Svar við 1. og 4. tl. Hér eru tilgreindar greiðslur vegna bygginga á vegum ríkisins sem farið hafa um Innkaupastofnun ríkisins í samræmi við ákvæði laga nr. 63/1970, um skipan opinberra framkvæmda. Um er að ræða greiddan kostnað þess byggingaráfanga sem er á framkvæmdastigi (1984). Eftirtaldar byggingar voru á framkvæmdastigi um áramót 1984/1985 á vegum Framkvæmdadeildar Innkaupastofnunar ríkisins í umboði fagráðuneyta og fjármálaráðuneytis. Í fremri dálki er tilgreindur greiddur kostnaður til ársloka 1984 um Innkaupastofnun ríkisins á verðlagi hvers árs en í hinum aftari á verðlagi í janúar 1985. Greiddur kostnaður samtals Allar upphæðir í þús. kr. Á verðlagi Á verðlagi hvers árs í jan. 1985 Menntamálaráðuneyti 1. 2002 Þjóðarbókhlaða 44 747 122 581 2. 2004 Listasafn Íslands við Fríkirkjuveg 24 587 54 464 3. 2102 Verkfræði- og raunvísindahús Háskóla Íslands, III. áfangi 1 575 2 126 4. 2104 Lækna- og tannlæknadeildarhús Háskóla Íslands 83 656 244 755 5. 2111 Hugvísindahús Háskóla Íslands, 1. áfangi 10 411 31 459 6. 2201 Menntaskólinn á Ísafirði, kennsluhús 28 928 66 635 7. 2204 Menntaskólinn á Egilsstöðum, heimavist 18 915 98 246 8. 2308 Héraðsskólinn Reykjum, endurbygging 4 393 56 139 9. 2318 Héraðsskólinn Reykholti, mötuneytisbygging 3 303 3 700 10. 2402 Sjómannaskólinn í Reykjavík, endurbygging 4 165 16 930 11. 2404 Kennaraháskóli Íslands, viðbygging 24 382 50 190 12. 2416 Íþróttakennaraskóli Íslands, Laugarvatni, íþróttahús 21 412 33 700 13. 2504 Öskjuhlíðarskóli viðbygging 11 499 14 338 14. 2602 Iðntæknistofnun Íslands, nýbygging 31 655 37 688 Landbúnaðarráðuneyti 15. 4108 Bændaskólinn á Hvanneyri, rannsóknahús 6 657 8 208 16. 4104 Bændaskólinn á Hólum, nýbygging og endurbætur 13 893 30 594 Dóms- og kirkjumálaráðuneyti 17. 6209 Bæjarfógetinn Kópavogi, lóðarlögun 679 760 18. 6215 Sýslumannssetur í Vík í Mýrdal, bílskúr 596 668 19. 6216 Bæjaríógetinn Akureyri, endurbætur á skrifstofuhúsnæði 250 280 Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti 20. 8107 Yfirstjórn mannvirkjagerðar á Landspítalalóð, hönnun o. fl. 2 411 8 459 21. 8111 Bygging W á Landspítalalóð, nýbygging 11 605 26 203 22. 8113 Bygging K á Landspítalalóð, nýbygging 6 595 13 103 23. 8116 Yfirstjórn mannvirkjagerðar á Landspítalalóð, búnaður og tæki 5 844 9 133 24. 8210 Heilsugæslustöð á Hvammstanga, nýbygging 13 547 23 866 25. 8202 Heilsugæslustöð á Dalvík nýbygging 3 398 27 316 26. 8212 Heilsugæslustöð í Ólafsvík, nýbygging 15 833 27 519 27. 8215 Heilsugæslustöð á Hólmavík, nýbygging 6 330 9 305 28. 8213 Heilsugæslustöð á Seltjarnarnesi, nýbygging 5 713 14 801 29. 8217 Heilsugæslustöð á Akranesi, nýbygging í 858 2 087 30. 8301 Sjúkrahús í Keflavík, viðbygging 1© 012 58 281 31. 8302 Sundlaug við Grensásdeild, Borgarspítali 21 723 45 451 32. 8404 Sjúkrahús á Ísafirði, nýbygging 51 159 180 142 33. 8405 Sjúkrahús á Akureyri, 1. A., (kjarnabygging) 46 958 155 721 34. 8405 Sjúkrahús á Akureyri, II. A., (tengibygging) 19 468 50 776 35. 8408 Sjúkrahús á Sauðárkróki, viðbygging 21 093 58 721 36. 8409 Heilsugæslustöð o. fl. á Seyðisfirði, nýbygging 14 118 37 842 37. 8410 Sjúkrahús á Blönduósi, viðbygging 17 814 25 814 38. 8412 Sólvangur í Hafnarfirði, viðbygging 6 269 7 312 39. 8611 Læknisbústaður í Bolungarvík, nýbygging 3 512 4 162 40. 8612 Læknisbústaðir í Siglufirði, nýbygging 3 902 8 578 41. 8701 Dvalarheimilið Lundur, Hellu, nýbygging 3 204 3 588 Samtals 628 069 1 671 641 Svar við 2. tl. Fyrst og fremst að ljúka þeim framkvæmdum sem þegar eru hafnar. Í fjárlögum hverju sinni eru ávallt nokkrar fjárveitingar til nýbygginga. Oft er um lágar fjárhæðir að ræða, sem einungis eru fyrir hönnunarkostnaði eða tæplega það. Það veltur því oft á hvernig undirbúningsvinna gengur, hvenær unnt reynist að hefja framkvæmdir. Upplýsingar um slíkan undirbúning liggja ekki fyrir og því ekki hvaða framkvæmdir verða hafnar á næstunni né hvenær þær geta hafist. Svar við 3. tl. a. Mat hlutaðeigandi ráðuneytis, og sveitarfélaga eftir atvikum, á þörf fyrir bygginguna. Alþingi leggur endanlegt mat á þörf fyrir framkvæmdina með samþykkt fjárveitingar til verksins. b. Sömu ástæður og undir lið a. Svar við 5. tl. Kostnaðaráætlanir ber að gera fyrir allar framkvæmdir áður en þær hefjast, sbr. lög nr. 63/1970 um skipan opinberra framkvæmda. Þar sem algengt er að breytingar eru gerðar á byggingaráætlunum meðan á hönnun og framkvæmd stendur er erfitt að gefa tæmandi svar nema e. t. v. fyrir nokkur verk, sem mætti taka út úr.

Fyrirspurnin ásamt greinargerð með henni hljóðar svo: Hve margir þeirra, sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, greiða nú til Söfnunarsjóðs lífeyrisréttinda og hvernig er háttað eftirliti með því að þeir fylgi reglum sem gilda um skil á lífeyrissjóðsiðgjöldum? Greinargerð. Skv. lögum nr. 95/1980, um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda, segir m. a. í 7. gr. að skylda til greiðslu iðgjalda nái til þeirra sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi og skylt er að reikna sér endurgjald fyrir starf við eigin rekstur skv. nánar tilvitnuðum ákvæðum laga um tekju- og eignarskatt, enda séu þeir ekki aðilar að öðrum sjóðum sem lögbundnir eru eða viðurkenndir af fjármálaráðuneytinu. Spurt er hve margir greiði til sjóðsins skv. þessari grein. Í 8. gr. laganna segir m. a. í 3. mgr. að þeir sjóðfélagar, sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, sbr. 7. gr., skuli standa skil á iðgjaldi sínu mánaðarlega. Spurt er hvernig eftirliti með iðgjaldagreiðslum þeirra sé háttað. Svar: Söfnunarsjóður lífeyrisréttinda starfar skv. lögum nr. 95/1980. Sjóðurinn er ekki ríkisstofnun. Fyrirspurn um greiðslur atvinnurekenda í Söfnunarsjóð var send sjóðnum og óskað upplýsinga svo unnt yrði að svara fyrirspurninni. Svofellt svar barst frá sjóðnum 28. mars 1984. „Til Söfnunarsjóðs lífeyrisréttinda greiða lífeyrissjóðsiðgjöld einungis þeir atvinnurekendur og aðilar með sjálfstæða starfsemi, sem ekki eiga lögbundinn rétt til að greiða iðgjöld til annarra lífeyrissjóða, sbr. 3. gr. laga nr. 194/1981, um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, þar sem segir að allir þeir er stundi atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi sé rétt og skylt að greiða iðgjöld í lífeyrissjóð viðkomandi starfsstéttar eða starfshóps. Um innheimtu á iðgjöldum ofangreindra aðila er ekki að ræða, enda skuli þeir standa skil á iðgjaldi sínu mánaðarlega skv. 8. gr. laga nr. 95/1980. Aðild atvinnurekenda að Söfnunarsjóði er oft tímabundin og hefur sjóðurinn engin tök á að fylgjast með hvaðan þeir koma eða hvert þeir fara. Árið 1984 greiddu 48 atvinnurekendur og aðilar með sjálfstæða starfsemi til sjóðsins.“