Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Um landhelgismálið hefur oftast verið ritað og rætt með öðrum hætti en flest önnur deilumál, vegna þess að reynt hefur verið af nauðsyn að laða til samstöðu mismunandi skoðanir stjórnmálaflokkanna á leiðum og markmiðum í málinu. Þeir, sem vildu koma landhelgismálinu í höfn, vissu. að áhrifaríkara en opinberar ádeilur og skammir var að benda hínum tregu og andvígu á, hver væri vilji þjóðarinnar, og ógna með honum. Á örlagastundinni í landhelgismálinu dugði þetta því til sigurs. Það má fullyrða, að ef þessi vinnubrögð hefðu ekki verið viðhöfð, væri landhelgismálið enn óleyst. Eftir að sigur er unninn, horfir allt öðruvísi við. Það er skylt, að þjóðin fái að vita sannleikann í þessu máli. Andstæðingar þess, að landhelgismálið væri leyst með þeim hætti, sem gert var, hafa duilzt nógu lengi. Það skaðar ekki lengur málið sjálft, þó að flett sé ofan af þessu. Það mun þvert á móti ekkert tryggja betur unninn sigur í málinu en það, að þjóðin þekki þá, sem af ýmsum ástæðum beittu sér gegn lausn málsins á örlagastund eða drógust nauðugir með í lausn þess af hræðslu við yfirvofandi kosningar. Engir munu þekkja betur en ráðherrar Framsfl. í vinstri stjórninni þættina í þeirri miklu og oft tvísýnu baráttu að koma landhelgismálinu í höfn með því að tengja saman til sameiginlegs átaks stjórnmálaflokka, sem voru ósammála og, blátt áfram andstæðrar skoðunar um lausn málsins. Bretland hefur lengi verið nýlenduveldi. Nýlendurnar lagði það undir sig með ofbeldi. hótunum um ofbeldi og klóklegum samningum. Hér á Íslandi voru engar frjósamar lendur til að ræna, en miðin kringum landið voru að auðlegð samsvarandi frjósömum löndum. Þess vegna sóttu Bretar eftir að ræna okkur fiskimiðunum, og um þetta er margslungin sorgarsaga: Ofbeldi við yfirvöld, veiðiþjófnaður uppi í landsteinum jafnt á nóttu sem um hábjartan dag. En samtímis kúguðu Bretar Dani til að minnka fiskveiðilandhelgi Íslands. Viðureignin við Dani var Bretum svo auðveld sem köttur væri að fást við mús. Bretar báru þá ægishjálm yfir allar þjóðir á hafinu, og Danir voru þeim háðir viðskiptalega. Þessi viðureign endaði auðvitað með því, að Danir seldu með fiskveiðisamningnum við Bretland 1901 íslenzka landhelgi fyrir markað í Bretlandi á dönskum landbúnaðarvörum o.fl. Með samningnum 1901 fengu Bretar rétt til að fiska upp að þremur sjómílum frá ströndum Íslands og inni á fjörðum. Eftir þennan samning urðu Bretar jafnvel enn þá ósvífnari í veiðiþjófnaðinum. Aðrar þjóðir sigldu í kjölfar þeirra. Svo gjörkúgaðir voru Danir af Bretum, að eftirlit Dana með landhelginni var í framkvæmd litið meira en nafnið tómt. En þótt samningurinn frá 1901 væri uppsegjanlegur með 2 ára uppsagnarfresti. entist Bretum hann til þess að ræna íslenzk fiskimið allt upp í landsteina í hálfa öld, og eftir að búið var að segja þessum samningi upp, halda sumir Íslendingar áfram að hoppa eins og hestar, sem búnir eru að vera svo lengi í hafti, að þeir trúa því ekki, að þeir séu lausir við hnappelduna. Það er þess vert að benda á það, að svo rík var kúgun Bretans, að raddir, sem komu fram á Alþingi um stækkun fiskveiðilandhelginnar, voru um það að ná samningum við Breta um að fá stækkun, en ekki um hitt, að segja upp samningnum frá 1901. Gerbreyting á hugsunarhætti í landhelgismálinu verður, þegar Framsfl. á flokksþingi sínu 4. des. 1946 gerði ýtarlega ályktun og áskorun til Alþingis í landhelgismálinu. Ályktunin var þess efnis: að segja upp samningnum frá 1901, að Alþingi setji lög um stækkun landhelginnar, að Alþingi og ríkisstj. vinni að því að afla hinni nýju landhelgislöggjöf viðurkenningar annarra þjóða. Hinn 20. jan. 1947 barst Alþingi áskorun frá stjórn Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, sem gengur í svipaða átt, en þar er einnig ályktað um rétt Íslendinga til landgrunnsins í kringum landið. Í lok janúar 1947 flutti Skúli Guðmundsson og ég svo hljóðandi þáltill.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að segja upp samningi þeim, er gerður var 24. júní 1901 milli Danmerkur og Stóra-Bretlands um landhelgi Íslands, sbr. auglýsingu frá 28. marz 1903.“ Síðan menn þorðu að hugsa þá hugsun að segja upp einhliða samningnum við Breta frá 1901, hefur verið látlaus sóknarhugur með þjóðinni í landhelgismálinu. En það var engu líkara en menn óttuðust þetta lengi vel, það kynni að móðga Breta. Fyrst voru stigin smá skref og hikandi, útfærsla fyrir Norðurlandi í 4 sjómílur 1951, síðan 4 sjómílur umhverfis landið allt 1952, jafnframt því sem grunnlínan var færð út. Lengra þorðu menn ekki að fara þá, og eru þó ekki nema 8 ár síðan. En þá sagði dagblaðið Tíminn 20. marz 1952 m.a. um útfærsluna í 4 mílur: „Það er ánægjulegt spor í rétta átt, en rangt væri að líta á það sem lokaspor varðandi stækkun landhelginnar. Hún þarf að verða miklu stærri, þótt ekki hafi þótt rétt að ganga lengra að sinni.“ Þessi útfærsla kostaði löndunarbannið mikla í Bretlandi. En það er merkilegt til umhugsunar, að 1901, þegar Danir gerðu samninginn við Breta um fiskveiðilandhelgi Íslands, var fiskveiðilandhelgi Íslands a.m.k. 4 sjómílur, ella þurftu Bretar ekki að gera samninginn um 3 sjómílur, en þegar þessum samningi frá 1901 er sagt upp, telja Bretar sig eiga rétt til að fiska áfram upp að 3 sjómílum frá landi, og sýnir þetta ágengni, sem þeir ættu að hafa í huga, sem vilja gera nýja nauðungarsamninga við Breta. Í stjórnarsáttmála vinstri stjórnarinnar, sem korn til valda 1956, segir um landhelgismálið: „Ríkisstj, leggur áherzlu á útfærslu íslenzku landhelginnar og telur, að stækkun friðunarsvæðisins kringum landið sé brýn nauðsyn vegna atvinnuöryggis landsmanna, og mun því beita sér fyrir framgangi þessa máls.“ Eins og sjá má, er hér ekkert fram tekið um það, hvernig fiskveiðilandhelgin verði færð út eða hve mikið. Sjútvmrh. Lúðvík Jósefsson vildi færa út þegar 1957 á tilteknum svæðum. En með því að Genfarráðstefnu hina fyrri átti að halda seinni hluta vetrar 1958, var ákveðið í ríkisstj. að bíða með aðgerðir í málinu, þangað til séð væri um niðurstöður ráðstefnunnar. Kom það þegar í ljós, að sjálfstæðismenn neituðu að taka afstöðu. Í þess stað héldu þeir uppi aðfinnslum á öllum sviðum um allt, sem gert var, síðar er þessi skemmdarstarfsemi enn þá ljósari. Þegar ráðstefnunni í Genf var lokið, hófust átök milli mismunandi sjónarmiða Alþb. og Alþfl. Til þess að koma í veg fyrir, að þessi ágreiningur stöðvaði með öllu lausn landhelgismálsins og leiddi til stjórnarslita, og sennilega kosninga, tók Framsfl. upp hlutverk málamiðlarans, með þeim árangri, að hin stríðandi öfl fengust að lokum til að sameinast um átakið, sem það valt á, að við fengjum 12 mílna landhelgina. Samkvæmt sáttmála NATO-þjóðanna er okkur Íslendingum skylt, sem öðrum þátttökuþjóðum, að leita sátta um fyrirsjáanleg ágreiningsmál milli NATO-þjóða, en í þeirri tölu mála var auðvitað landhelgismálið. Lúðvík Jósefsson sjútvmrh. vildi sem minnst við NATO ræða. Ráðherrar Alþfl. vildu skýra málið fyrir NATO, sem lögboðið var, og í raun og sannleika, eins og alltaf hefur gægzt fram, endalaust samningaþóf við NATO- ríkin og færa ekki út nema með samkomulagi við þau. Við ráðherrar Framsfl. neituðum vinnuaðferðum beggja samstarfsflokkanna að nokkru leyti. Við kröfðumst þess, að sjútvmrh. biði eftir eðlilegum viðræðum við NATO. Þar skyldi ræða málið. skýra málstað okkar, reyna að afla fyrir fram samþykkis fyrir einhliða rétti okkar til útfærslu í 12 mílur. Með þessu gátum við notað NATO til þess að afla málstað okkar fylgis hjá þeim ríkjum, sem voru ekki mjög andvig, og sverfa hvassasta broddinn af vopnum þeirra, sem voru málstað okkar andstæðastir. En hins vegar varð að koma í veg fyrir þá hættu, að viðræðurnar í NATO yrðu að endalausu viðræðu- og samningaþófi og ákvörðun í landhelgismálinu slegið á frest og þannig að engu gerð. Þeir, sem vildu samningaþófið, héldu því stöðugt fram að ekki skorti nema herzlumuninn, að viðurkenning fengist fyrir fram fyrir einhliða útfærslu okkar. Til þess að sannreyna þetta og til þess að höggva á hnút samningaþófsins var 18. maí 1958 fyrirspurn send til NATO-fulltrúa Íslands í París um það, hvort NATO-ríkin vildu samþykkja fyrir fram 12 mílna útfærsluna, ef tekið væri visst tillit til þeirra, eins og kemur fram í skeytinu, sem hefur verið birt. Svars var krafizt fyrir 20. maí. Svarið var neitandi, en stungið í þess stað upp á sérstakri NATO-ráðstefnu, reynt að draga okkur inn í samningaþóf, eins og alltaf. Nú var búið að nota aðstöðuna í NATO til þess gagns sem hún gat orðið, en nú þurfti að koma í veg fyrir, að hún yrði að þófi okkur til tjóns. Ákvörðun varð að taka þegar í stað. Fundur var haldinn í Framsfl. að kvöldi 20. maí. í fundargerðabók þingflokksins þennan dag stendur: „Allir þingmenn flokksins andvígir sérstakri ráðstefnu í NATO til þess að semja um landhelgismálið.“ Afstöðu Framsfl. tilkynnti ég á ráðherrafundi 21. maí. Eftir hádegi átti ég tal við Ólaf Thors, formann Sjálfstfl., og með honum Gunnar Thoroddsen. Þar las Ólafur Thors yfirlýsingu frá Sjálfstfl., er hófst á þessa leið: „Yfirlýsing Sjálfstfl. 21. maí. Forsrh. hefur tilkynnt Sjálfstfl., að Framsfl. hafi ákveðið að hafna algerlega frekarí viðræðum við NATO-ríkin, áður en fiskveiðitakmörkin verða færð út.“ Síðan er sagt, að Sjálfstfl. sé andvígur þessari vinnuaðferð og vilji ekki eiga þátt í henni. Miklu skipti fyrir Íslendinga, að hafa vináttu við NATO-ríkin o.s.frv., en þá vináttu átti að kaupa fyrir að færa ekki út nema það sem NATO-ríkin leyta. Eins og kemur fram í þessari yfirlýsingu, var Sjálfstfl. andvígur ákvörðun um útfærslu, móti því, að slitið væri viðræðunum við NATO-ríkin, meðmæltur áframhaldandi samningaþófi, sem var safna og að stöðvamálið. Hann skarst úr leik á örlagastund. Á ráðherrafundinum 21. maí kom í ljós, að Alþfl. vildi ekki eins og Framsfl. og Alþb. fallast á að taka hreina, jákvæða afstöðu með því, að reglugerðin um útfærsluna yrði gefin út 30. júní með gildistöku 1. sept. Þessi afstaða Alþfl. byggðist auðvitað á engu öðru en því, að hann vildi, eins og Sjálfstfl., áframhaldandi samningaþóf við NATO-ríkin. Ríkisstj. var raunverulega klofin og Alþfl. kominn í stjórnarandstöðu í þessu máli, enda var hann það eftir það, þangað til yfir lauk síðar á árinu. Í þessu stappi stóð við Alþfl. á endalausum fundum allt til 23. maí. Á þessu tímabili boðaði forseti Íslands tvivegis a.m.k. ríkisráðsfundi, þar sem ég kvaðst mundu biðjast lausnar fyrir stjórnina, og. eru eftirminnilegar fréttatilkynningar um þetta í Morgunblaðinu um þetta leyti. Landhelgismálið hefði þá strandað á andstöðu Alþfl. og kosningar snúizt um það. Þá var Alþfl. ekki búinn að tengja sig Sjálfstfl. að fullu og átti því nokkurn veginn vist að verða algerlega þurrkaður út af Alþingi, ef kosningar snerust um það, að hann hefði stöðvað útfærslu landhelginnar. En Alþfl. kærði sig, ekki um alþingiskosningar um þessa afstöðu, og þess vegna samþykkti hann útgáfu reglugerðarinnar. Þannig bjargaði hræðsla Alþfl. við dóm kjósenda landhelgismálinu, þótt bæði hann og Sjálfstfl. væru því andvígir. Reglugerðin var gefin út 30. júní, með gildistöku 1. sept. 1958. Næstu vikurnar er kyrrara um málið á yfirborðinu. Þekktur Íslendingur, nátengdur stjórn Sjálfstfl., kom að vísu fram í sjónvarpi í Englandi og fullvissaði brezku þjóðina um, að auðvelt væri að ná samningum við Íslendinga í landhelgismálinu. Bjarni Benediktsson hélt fund á Flateyri seint í júní 1958 og sagði, að við kæmumst aldrei lengra í landhelgismálinu en samkomulag næðist um við stærstu siglingaþjóðir heims. Pétur Benediktsson sagði á fundi í Ölver 24. ágúst, að kommúnistar og framsóknarmenn hefðu svínbeygt Guðmund í. Guðmundsson í landhelgismálinu. Allt sumarið var undirróður fyrir því að taka upp samninga við NATO. Enginn fylgdist betur með þessu en ambassador Breta á Íslandi. Það er vitað, að hann, í samræmi við þær upplýsingar, sem hann fékk frá sjálfstæðismönnum. sagði ríkisstj. sinni, að óeining væri með íslenzku þjóðinni í landhelgismálinu, Sjálfstfl. og Alþfl, vildu semja. Þessar röngu upplýsingar eru ástæðan til þess, að brezka ríkisstj. sendi herskip inn í landhelgina. Það er fyrst og fremst verk Sjálfstfl. En þegar Bretar ráku sig á það síðar og um seinan, að þessar upplýsingar voru rangar að því er þjóðina áhrærði, fluttu þeir ambassador sinn burt og stórlækkuðu hann í tign. Árás var gerð á mig í Morgunblaðinu, t.d. 13. ágúst, þar segir, að „sérstaða sjálfstæðismanna var fyrst og fremst fólgin í því, að þeir voru andvígir þeirri ákvörðun forsrh. að hafna algerlega frekari viðræðum við NATO-ríkin á s.l. vori, áður en útfærsla fiskveiðitakmarkanna var ákveðin.“ Glöggt er það enn, hvað þeir vilja. Eins og menn muna, hafði krafa NATO-ríkjanna verið sérstök NATO-ráðstefna til þess að semja um landhelgismál Íslands. Þegar neitandi svar barst við fyrirspurninni til NATO 18. maí, neitaði íslenzka ríkisstj. 20. maí og síðan sérstakri ráðstefnu í NATO um málið. Þessa kröfu, sem hvað eftir annað hafði verið neitað, vegna þess að hún leiddi til stöðvunar á málinu, gerir Sjálfstfl. enn á ný að sinni í bréfi til utanrrh., dags. 22. ágúst, að sagt er í bréfinu til að afstýra voða á miðunum. Á forsíðu Morgunblaðsins 22. ágúst birtist með stærsta letri þessi fyrirsögn: „Sjálfstæðisflokkurinn leggur til, að ráðherrafundur í Atlantshafsbandalaginu verði kallaður saman nú Þegar.“ í undirfyrirsögn segir, að Ólafur Thors og Bjarni Benediktsson hafi 22. ágúst átt ýtarlegt samtal um þessa tillögu Sjálfstfl. við utanrrh. Þessi stutta klausa segir mikla sögu. Með þessu var stefnt að því í leynisamtölum Ólafs, Bjarna og Guðmundar að ógilda reglugerðina um útfærsluna og hefja í staðinn samningamakk á sérstakri ráðstefnu. Hinn 30. ágúst heldur herferðin enn áfram í Morgunblaðinu. Þar segir með stórri fyrirsögn: „Ráðherrafundur Atlantshafsbandalagsins bezti vettvangur til að afla skilnings og viðurkenningar á málstað Íslands.“ Öllum, sem þessar tillögur lesa, er auðvitað ljóst. að ef samningar hefðu verið reyndir, hefði orðið að ómerkja gildistöku og framkvæmd landhelgisreglugerðarinnar frá 30. júní, er átti að taka gildi 1. sept. ríkisstj. átti fyrst að lýsa ómerk og ógild öll sín verk í landhelgismálinu daginn fyrir gildistökuna, fljúga síðan til útlanda og setjast á samningafund með NATO-ríkjunum. Hafa menn yfirleitt heyrt furðulegra? Framsfl. hafnaði þessu með fyrirlitningu, og þar með var hinni nýju herferð um að stöðva útfærsluna lokið. Eftir fund Péturs Benediktssonar að Ölver og fleiri tákn frá sjálfstæðismönnum munu útvegsmenn. skipstjórar og stýrimenn á Akranesi hafa þótzt sjá, hvert Sjálfstfl. stefndi. Þeir gerðu samþykkt 27. ágúst. Hún er birt í Morgunblaðinu á 3, síðu með fyrirsögninni: „Hvergi að hopa frá settu marki í landhelgismálinu.“ Er talið, að Pétur Ottesen hafi staðið fyrir þessari samþykkt og afhent Morgunblaðinu til birtingar með vel völdum orðum. En allt gerist nú jafnsnemma. Bjarni Benediktsson. aðalritstjóri Morgunblaðsins, fer norður í land 30. ágúst, og 31. ágúst 1958 snýr Morgunblaðið við. Þann dag birtist grein með nýjum tón á forsíðu: „Íslendingar einhuga um sæmd sína og rétt.“ Ég er ekki í neinum vafa um, að samþykktin frá Akranesi ásamt aðvörunarorðum frá Pétri Ottesen hefur skotið forustumönnum í Sjálfstfl. skelk í bringu í bráð. Þeir vissu frá Alþf1., af nánu samstarfi við hann um landhelgismálið o.fl., að ríkisstj. riðaði til falls. Það varð að gæta sín fyrir kjósendum, ef stutt var til kosninga, og ekki hægt að treysta gleymskunni. Það er eftirtektarvert, hvernig Sjálfstfl. og Alþfl. hagræddu nú afstöðu sinni og gerast nú hinir skeleggustu í landhelgismálinu. Þeir standa að samþykkt Alþingis 5. maí 1959, þar sem lofað er hátíðlega að víkja hvergi í Landhelgismálinu. Þeir hafa hátt um þessa samþykkt í kosningunum 1959. Ambassador Íslands í London er kallaður heim rétt fyrir kosningarnar og sagt, að eiginlega sé stjórnmalasambandi við Bretland slitið. Við þá ofbeldisþjóð hafi ríkisstj. Íslands ekkert að tala. En svo er ambassadorinn sendur til London aftur. nokkru eftir að kosningarnar eru búnar. Miklu verri mótmæli en engin. því að Bretum varð ljóst, að ríkisstj. meinti ekkert með þessu, enda hlæja þeir að öllu saman. Enginn Íslendingur mátti mæta á NATO-fundi, sem haldinn var í Englandi sumarið 1959. Átti þetta að sýna Íslendingum fyrirlitningu ríkisstj. á framferði Bretanna. Íslendingar máttu ekki einu sinni sækja kennaraþing í Bretlandi. Þetta er allt leikaraskapur fyrir kosningar til þess að breiða yfir fyrri feril sinn og raunverulega stefnu. En skoðanir þessara manna hafa alltaf verið og eru þær sömu í landhelgismálinu, að landhelgin geti aldrei orðið stærri en Bretar og Bandaríkin vilja leyfa okkur að hafa hana. Þessar skoðanir birtust okkur, sem áttum í höggi við þær, í maí 1958 og í ágúst 1958, eins og þær eru raunverulega. Þær tóku á sig svip yfirdrepsskaparins fyrir síðustu kosningar. Svo er dokað við um tíma, meðan kosningaloforðin eru að gleymast. Síðan er byrjað á að tæpa á viðræðum við Breta. Skaðar ekki að tala við mennina, er sagt. Hins vegar kemur ekki til mála að ræða við þá um landhelgina, því síður um tilslökun á henni, er sagt næst. En smátt og smátt er farið að tæpa á því, að meta verði, hvaða verði borgi sig að kaupa landanir í Bretlandi og friðinn á miðunum. Nú álíta forustumenn Sjálfstfl. og Alþfl., að sé nægilega langt til kosninga. Nú þora þeir að sýna andlitið, eins og það var 1958 og hefur alltaf verið bak við grímuna. Þeir reyna ekki að réttlæta verk sín með rökum. Þess í stað reyna þeir að hylja sig í þeirri reykbombu, að það, sem þeir séu nú að gera með samningunum við Breta, sé hliðstætt því, sem Framsfl. var samþykkur að gert var 1958. Þá, þegar Íslendingar vissu ekki, hvort nokkur þjóð mundi virða útfærsluna í verki, var reynt með fyrirspurn 18. maí og 22, ágúst að fá viðurkenningu allra þjóða NATO fyrir því, að við hefðum rétt til að færa út einhliða í 12 mílur, en buðumst þá til að athuga að haga útfærslunni með nokkurri tillitssemi við þær. Þetta mál var þá rætt opinberlega og flestir á einu máli um, að þessi málsmeðferð væri sjálfsögð, eins og stóð á þá. Nú hafa allar þjóðir viðurkennt landhelgi okkar í verki á þriðja ár. Aðeins ein hefur beitt okkur ofbeldi. Við hana eina á að semja sérstaklega um að minnka landhelgina aftur. Árið 1958 hafði reglugerðin verið gefin út, og í ágúst hafði hún ekki tekið gildi, enda tekið fram, að tímann til 1. sept. ætti að nota til að afla henni viðurkenningar meðal þjóðanna. Nú hefur friðun staðið á þriðja ár með 90% árangri. Allir viðurkenna, að Íslendingar hafa sigrað. Bretar geta ekki fiskað hér undir herskipavernd. Þá stóðum við í því einangraðir að sækja fram úr 4 sjómílum í 12. Nú eigum við að gera sérsamning við einu ofbeldisþjóðina um það að ganga aftur á bak fyrir hana um 6 mílur. Árið 1958 hafði engin þjóð sýnt okkur ofbeldi. Framboðin tillitssemi var engin lítillækkun, en sjálfsögð tilraun. Nú eru samningar helzt réttlættir með því, að við verðum að kaupa af okkur ofbeldið fyrir landhelgi, sem við höfum helgað okkur, og fyrir virðingu okkar. Væntanlega á svo að gera þetta að reglu í viðskiptum okkar við aðrar þjóðir framvegis, að gera bezt við þá, sem sýna okkur ofbeldi og berja á okkur. Bretar vilja fá þann kaupbæti með hluta af landhelginni. að við játum frammi fyrir öllum þjóðum, að það, sem við höfum gert og alls staðar haldið fram að væri rétt, hafi verið rangt. Þessum bita á þjóðin að kyngja með afsali landhelgisréttinda. Bretar telja sig vita, að þjóð, sem þeir hafa einu sinni kúgað og niðurlægt rækilega, geti þeir kúgað aftur, því að hún hafi tapað virðingu annarra þjóða og nægilega miklu af sjálfsvirðingu sinni. Bretar eru að seilast eftir fleiru í þessum samningum, fjöreggi Íslendinga. Landhelgi, sem þjóðirnar viðurkenna, stækkar svo að segja með hverju árinu. Þjóðir, sem nú fá frelsi og koma í Sameinuðu þjóðirnar, heimta stækkaða landhelgi. Það getur svo farið, að eftir nokkurn tíma verði landgrunnið viðurkennt sem landhelgi Íslands. Ef Bretar getra tælt okkur nú til samninga, segja þeir næst, þegar við ætlum að færa út, þótt þá væri í samræmi við alþjóðalög og okkur lífsnauðsyn: Þegar þið fenguð 12 mílur, urðuð þið að viðurkenna það, að þið gátuð ekki tekið ykkur þær nema með samþykki okkar. Þar með játuðuð þið ykkur undir það, að þið gætuð ekki gert frekari útfærslu nema með samningum við okkur. Þið játuðuð, að við værum sú þjóð, sem ætti vegna sögulegra réttinda hagsmuna að gæta, sem taka yrði tillit til, þegar þið viljið færa út landhelgina. Þetta er það fjöregg Íslendinga, sem Bretinn vill fá, en við verðum að koma í veg fyrir, að honum takist að ná. Þess vegna samþykkjum við þá tillögu, sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Undanfarið hafa farið fram allmiklar umr. um landhelgismál hér á hv. Alþingi í sambandi við frv. til laga um 12 mílna fiskveiðilandhelgi Íslands, sem allir þm. Alþb. og Framsfl., sem sæti eiga í Ed., fluttu þegar í þingbyrjun. Í þeim umr. gerðist það furðulega fyrirbæri. að hæstv. utanrrh., Guðmundur Í. Guðmundsson, reyndi að neita því með öllu, að nokkuð nýtt hefði komið fram eða nokkuð gerzt, sem minnsta ástæða væri til að skýra Alþingi frá, í öllum þeim samningaviðræðum, sem farið hafa fram milli Íslendinga og Breta um landhelgismálið og hafa staðið nú nokkuð á fjórða mánuð eða a.m.k. síðan 10. ágúst s.l., þegar þær voru ákveðnar. Hæstv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson, var að því leyti raunsærri og heiðarlegri en hæstv. utanrrh., að hann játaði, að verið væri að ræða ákveðinn samningsgrundvöll við Breta, að veita þeim rétt til fiskveiða innan 12 mílna fiskveiðilandihelginnar gegn einhverjum fríðindum, enda hefur þessi hæstv. ráðh. farið víða um landið undanfarið og haldið fundi með flokksmönnum sínum til þess að búa þá undir væntanlega samninga við Breta. En báðir þessir hæstv. ráðh. reyndu að hylja það, sem nú er að gerast í 1andheigismálinu, í miklu reykskýi, sem þeir reyndu að þyrla upp um það. sem hefði gerzt árið 1958, bæði í maímánuði, áður en reglugerðin frá 30, júní um 12 mílna landhelgina var gefin út, og, þó einkum í ágústmánuði, rétt áður en hún gekk í gildi, og alveg sérstaklega varð þeim tíðrætt um viss símskeyti, sem hæstv. utanrrh. hefði á þessum tímum sent til vina sinna í Atlantshafsbandalaginu. þ. á m. Breta, í samráði við Framsfl. og Sjálfstfl., með tilboðum um tilslakanir frá 12 mílna landhelginni. Ég vil nú spyrja: Halda þessir hæstv. ráðh., að það sé þetta karp um það, sem gerðist 1958, sem þjóðin vill heyra nú? Nei, það, sem þjóðin á heimtingu á að heyra nú frá hæstv. ráðh., eru svör við þessum spurningum: Um hvað er verið að semja við Breta? Um hvað hefur verið rætt við þá í 31/2 mánuð, frá 10. ágúst til þessa dags. 25. nóv.? Um hvað á að semja við þá, þegar samninganefndir koma saman að nýju í næstu viku? Stefnir hæstv. ríkisstj. markvisst að því að gera sérsamning við Breta um að minnka íslenzka fiskveiðilandhelgi og gefa brezkum togurum rétt til fiskveiða innan 12 mílna fiskveiðilandhelginnar eftir allt það, sem brezka ríkisstj. og brezkir togarar hafa aðhafzt gegn Íslendingum, og eftir allt það, sem hefur gerzt í landhelgismálum á alþjóðavettvangi síðustu árin? Það eru svör við þessum spurningum, sem ég hygg að þjóðin bíði eftir í þessum umr. Tilviljun hefur ráðið því, að hæstv. ráðh., Guðmundur Í. Guðmundsson og Bjarni Benediktsson, tala hér á eftir mér. En ef þeir tala enn um skeytin, sem hæstv. utanrrh. sendi í maí og í ágúst 1958, þá eiga þeir að vera svo heiðarlegir menn að leggja þau öll á borðið. Ég skoraði í umr. í Ed. á hæstv. dómsmrh., Bjarna Benediktsson, að birta alþjóð þegar í stað öll gögn um landhelgismálið frá 1958 og síðan, sem hann hefur undir höndum. Ef hann vill nú á eftir tala um það, sem Framsókn hafi viljað gera 1958, þá á hann að byrja með því að lesa hér í þingsalnum frumgögnin, öll skeytin. sem félagi hans, hæstv. utanrrh., sendi til útlanda í ágúst 1958 í nánu samráði við Sjálfstfl. Og ef hann vill - þ.e.a.s. ef hann þorir að tala um afstöðu og tillögur Sjálfstfl. í landhelgismálinu 1958, þá á hann að byrja með því að lesa upp þessar till. Sjálfstfl., ef nokkrar eru, í sambandi við setningu reglugerðarinnar 1958. Ég skora á hæstv. dómsmrh., Bjarna Benediktsson, að gera þetta. Er það heiðarlegt að byggja málflutning, sinn á gögnum, sem enginn, sem á hlýðir, hefur heyrt eða séð? Ég sá aldrei nein þeirra skeyta, sem hæstv. ráðh. hafa talað mest um, en ég varð vitni að því, að hæstv. utanrrh. neitaði meðráðherrum sínum í vinstri stjórninni, hv. þm. Hermanni Jónassyni og Eysteini Jónssyni, um að fá að sjá þau skeyti, hvað þá að fá afrit af þeim skeytum, sem hann sendi sem utanrrh. í stjórn Hermanns Jónassonar í ágústmánuði 1958 og notaði síðan sjálfur til árása á Hermann Jónasson. Ég endurtek áskorun mína til hæstv. ráðh.: Skjölin á borðið um allt, sem gerðist 1958, og þá sérstaklega skeytin frá því í ágúst 1958. Ég endurtek áskorun mína til hlustenda: Takið eftir því, hvort hæstv. ráðh. verða svo heiðarlegir menn að leggja þessi skjöl á borðið nú í þessum umr., ef þeir leyfa sér að tala enn um baktjaldamakk sitt 1958. En ég tel, að meiri þörf sé að tala um það, sem nú er að gerast og nú er stefnt að því að gera. Ég ætla ekki að tala miklu meira um það, sem gerðist 1958. En ég ætla, þó að varpa fram einni spurningu. Ég vil spyrja: Finnst í þessum þingsal og finnst á þessu landi yfirleitt nokkur maður, sem óskar þess nú. að það hefði verið látið ógert, sem gert var 1958, að stækka íslenzka fiskveiðilandhelgi í 12 mílur? Þeir menn voru til 1958. Meðal þeirra var hæstv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson. Hann sagði á landsfundi Sjálfstfl., sem haldinn var næst á eftir útgáfu reglugerðarinnar um stækkun landhelginnar: „Sök Guðmundar Í. Guðmundssonar var sú, að hann skyldi ekki hindra Lúðvík í þessu.“ Og það eru til menn, sem gengu nauðugir til þess verks að stækka landhelgina í 12 mílur. Meðal þeirra var hæstv. utanrrh., Guðmundur Í. Guðmundsson. Um það hafa hæstv. forsrh., Ólafur Thors, og bróðir hæstv. dómsmrh., Pétur Benediktsson bankastjóri. sagt, að hæstv. utanrrh. hafi verið kúgaður og svínbeygður til að eiga þátt í útgáfu reglugerðarinnar 1958. Er þetta satt? Já. það er satt. En var þá ekki ljótt að kúga manninn? Nei, það er siðferðislega rétt, fallegt og gott að kúga menn eins og forsprakka Alþfl. til þess að hætta við að svíkja, þá sjaldan það er hægt. Hæstv. ráðh., sem hér tala á eftir mér, hafa sagt. að það sé þjóðarnauðsyn í dag að eyða deilunni við Breta og þess vegna beri að semja við þá um minnkun íslenzkrar landhelgi. Við, sem hér eigum sæti á Alþ. nú, vorum kosnir fyrir réttum 13 mánuðum. Ég spyr: Finnst hér í þessum þingsal nokkur hv. þm., sem flutti þá skoðun fyrir kjósendum fyrir kosningarnar í okt. 1959, að okkur bæri að taka upp samninga við Breta og gera við þá samninga um að minnka íslenzka fiskveiðilandhelgi? Finnst á þessu landi nokkur kjósandi, sem minnist þess, að nokkur frambjóðandi hafi flutt það mál? Er hér nokkur hv. þm., sem er kosinn til þess að semja við Breta? Hæstv. ráðh. segja okkur í dag: Við höfum tekið upp samninga við Breta í tvennum tilgangi: Til þess að fá þá til þess að viðurkenna rétt okkar til landgrunnsins alls og til þess að koma í veg fyrir árekstra á hafinu við Ísland og þar með lífshættu íslenzkra sjómanna. Og umfram allt þurfum við að eyða deilunni við Breta. Það er þjóðarnauðsyn Íslendinga. - En ef þetta er þjóðarnauðsyn í dag,. þá hefur það væntanlega verið þjóðarnauðsyn fyrir einu ári. Hvers vegna komu þá ekki þessir menn heiðarlega og hreinskilnislega fram fyrir kjósendur í október í fyrra og sögðu: Deilan við Breta hefur staðið í meira en eitt ár. Við verðum að eyða henni. við verðum nú að semja við Breta? - Voru ekki sjómenn okkar í sömu lífshættu á hafinu þá og nú? Var ekki sama hætta þá og nú af árekstrum á hafinu? Var ekki eins æskilegt þá og nú að fá viðurkenningu Breta á rétti okkar til landgrunnsins alls? Ef hæstv. ráðh. eru nú í samningum við Breta að fá þá viðurkenningu, hvers vegna byrjuðu þá ekki samningar strax sumarið 1959? En ég skora nú á hæstv. ráðh., sem tala hér á eftir mér, að segja okkur, hvaða líkur eru til þess eftir 31/2 mánaðar samningaþóf við Breta að fá viðurkenningu þeirra fyrir rétti okkar til landgrunnsins alls, viðurkenningu þeirra á því, að við höfum fullan rétt til þess með einhliða ákvörðun okkar að gera landgrunnið allt að fiskveiðilandhelgi Íslands. Ég ætla að hætta á að fullyrða, - ég tel það enga áhættu. - að þær líkur eru alls engar. Hæstv. ráðh. koma ekki með þá viðurkenningu Breta, hve mikið sem þeir slá af 12 mílna landhelginni. En ég skora sérstaklega á hæstv. dómsmrh., Bjarna Benediktsson, að skýra hlustendum frá því í næstu ræðu sinni, hve miklar hann telur líkurnar fyrir því í dag, að Bretar viðurkenni fullan rétt okkar til landgrunnsins alls. Það, sem hæstv. dómsmrh. hefur verið að reyna að láta hilla undir sem mikinn sigurvinning okkar í samningum við Breta, er það, að Bretar kunni að verða fáanlegir til þess að gefa okkur eftir einhver svæði utan 12 mílna, á svæðinu, sem þeir kalla opið haf og frjálst öllum og vilja ekki fiska á sjálfir, gegn því, að þeir fái að fiska á svæðinu milli 6 og 12 mílna fyrir hverjum landsfjórðungi eða allt umhverfis landið, á svæðinu, sem hefur verið friðað athafnasvæði bátaflotans s.l. tvö ár, að undanskildum „hólfum“ Breta, þar sem herskip þeirra hafa hnappsetið brezka togara, en þessi hólf hafa verið milli 5 og 10% af allri friðaðri landhelgi Íslands. Það er orðin svo almennt viðurkennd staðreynd af öllum, sem vit hafa á, að hernaðaraðferð Breta hér við land síðan 1. sept. 1958 hefur mistekizt, að þeir hafa tapað stríðinu, vegna þess að það borgar sig ekki fyrir brezku togarana að fiska í „hólfunum“ né heldur fyrir brezku stjórnina að halda úti herskipum til að gæta þeirra. að sjálfur hæstv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson, hefur neyðzt til þess að gera þá Játningu í umr. um landhelgismálið í Ed., sem ég les nú orðrétta eins og hún var birt í Morgunblaðinu eftir hæstv. ráðh. Hann sagði: „Landhelgismálið er leyst. Tólf mílurnar er búið að vinna. Það er rétt.“ En ef þetta er rétt, hver eru þá rökin fyrir því, að það sé þjóðarnauðsyn að „eyða deilunni“ við Breta með því að gefa þeim rétt til að fiska á millí 6 og 12 mílna á miklu stærri svæðum en þeir hafa hingað til tekið með ofbeldi? Ef einhver efast um, að brezkir togaraeigendur vænti sér stóraukinna hagsbóta af væntanlegum samningum við Íslendinga, þá má benda á það, að þeir hafa með félagssamþykktum neitað sjálfum sér um það að fiska í „hólfunum“ í sumar og í haust, meðan samningsviðræðurnar stæðu yfir, og ekki farið dult með það í blöðum sínum, að það kunni að margborga sig fyrir þá vegna þeirra stórfelldu hagsbóta, sem þeir gætu vænzt af niðurstöðum samninganna við Íslendinga. Hæstv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson, hefur sagt. að Bretar hafi ríka hagsmuni af því að fá þessa deilu út úr heiminum, ekki fyrst og fremst vegna sinna fiskveiðihagsmuna, heldur af öðrum ástæðum. Það hlýtur þó að vera öllum ljóst, að brezkir togaraeigendur líta fyrst og fremst á sína fiskveiðihagsmuni, og þeir meta þá svo, að þeir gera sér miklar vonir um hagsbætur af samningum við Íslendinga. Hæstv. dómsmrh. stagast á því, að við eigum að hleypa Bretum inn í 12 mílna landhelgina í nokkur ár, á meðan þeir séu að „umþótta“ sig. Hvað þýðir þetta skrýtna orð? Það þýðir það, að við eigum að bera kostnaðinn af því, að brezkir togaraeigendur verða nú að breyta togaraútgerð sinni, vegna þess að 12 mílurnar hafa sigrað í heiminum. En hvaða „ríkar ástæður“ hefur brezka stjórnin til þess að losna úr deilunni, aðrar en fiskveiðihagsmuni togaraeigenda sinna? Hæstv. dómsmrh. hefur forðazt að skýra það nánar, hvað hann á við með þessum orðum. Ég skora á hann að gera það hér á eftir, En við förum reyndar nærri um það. Brezka stjórnin hefur nefnilega ekki haft nema skaða og skömm af hernaði sínum við Ísland. Það er orðin alkunn staðreynd um allan heim, að Bretar hafa aldrei beitt herskipaflota sínum gegn neinni af þeim 30–40 þjóðum. sem nú hafa stækkað fiskveiðilandhelgi sína í 12 mílur eða meira, nema gegn þeirri minnstu og varnarlausustu, Íslendingum, og þeirri einu þessara þjóða, sem er í hernaðarbandalagi við Breta. Þeir sendu ekki flota sinn gegn Rússum, þegar þeir lýstu yfir 12 mílna landhelgi, og ekki gegn kommúnistum í Kína, þegar þeir gerðu slíkt hið sama, á eftir Íslendingum. Hinar „ríku ástæður“, sem brezka stjórnin hefur til að losna úr klípunni, sem Bretar eru komnir í með hernaði sínum gegn bandalagsþjóð sinni. Íslendingum, eru þrenns konar: 1) Þeir vita, að 12 mílna fiskveiðilandhelgin hefur sigrað, hún er orðin lágmarksregla að þjóðarétti. Hún flæðir yfir heiminn á næstu árum, eins og Mr. Dean, formaður sendinefndar Bandaríkjanna á Genfarráðstefnunni komst að orði. Fleiri og fleiri þjóðir taka sér hana með einhliða ákvörðun, eins og 30–40 þjóðir hafa þegar gert. 2) Bretar þurfa þess vegna að binda Íslendinga: með samningum til þess að tryggja, að þeir fari ekki lengra út með grunnlínurnar og landhelgina sjálfa á næstu árum. 3) Bretar hafa haft svo mikla smán af hernaði sínum á Íslandsmiðum, að þeir munu ekki þora að taka hann upp að nýju, þó að nú slitnaði upp úr samningum við Íslendinga. Ástæðan er einföld. Það er verið að hefja nýja áróðursherferð fyrir Atlantshafsbandalaginu. Það á að verða miklu nánar samtvinnað ríkjasamband, ekki í hernaðarmálum einum, heldur á öllum sviðum, efnahagslegum sem pólitískum. Það á að verða nánast sambandsríki Bandaríkjanna og ríkjanna í Vestur-Evrópu, sem eru innan þessa bandalags. Áframhaldandi hernaður Breta á Íslandsmiðum verður algerlega ósamrýmanlegur þessum áróðri, sem þegar er hafinn. Þess vegna eru það nú Bandaríkin. sem eftir að hafa haft forustuna í baráttunni gegn 12 mílna fiskveiðilandhelginni, mesta lífshagsmunamáli Íslendinga, eftir að hafa rekið rýting í bakið á Íslendingum, eins og Morgunblaðið sagði 1958, með till. um hinn eilífa sögulega rétt handa Bretum og öðrum ránsveiðiþjóðum og eftir að hafa endanlega tapað þeirri baráttu, skipa nú Bretum og okkur litlu körlunum að semja strax, svo að ekki verði lengur hægt að benda á hernaðarástandið við Íslandsstrendur. Samningur við Breta nú um rétt handa brezkum togurum innan 12 mílna landhelginnar til stóraukinna hagsbóta fyrir þá er því enn ein fórnin. ekki sú fyrsta og ekki sú síðasta, - sem Íslendingar eiga að færa á altari Atlantshafsbandalagsins. Rök hæstvirtra ráðh. fyrir því að semja við Breta nú eru og verða ekki þau, að þeir færi okkur fulla viðurkenningu Breta á rétti okkar til að setja með einhliða ákvörðun þá fiskveiðilandhelgi við Ísland, sem lífshagsmunir íslenzku þjóðarinnar krefjast á hverjum tíma og leyfileg er að þjóðarétti. Þeir vita vel, að þeir koma ekki með slíka viðurkenningu á rétti okkar, þessir hæstv. ráðh. Þeir hafa orðað þetta svo, báðir hæstv. ráðh. að Bretar kunni að verða fáanlegir til að láta af mótmælum sínum gegn 12 mílunum, þ.e. að láta af hernaðarofbeldinu, gegn fríðindum þeim til handa. En meginrökin eru þau, að það verði að koma í veg fyrir hættu af „árekstrum á hafinu“, og þessir hæstv. ráðh. hafa báðir vælt grátklökkir í ræðustól Ed. um lífshættu íslenzkra sjómanna í sambandi við þessa „árekstra“ á hafinu. Hvaða „árekstrar“ eru þetta? Það eru þess konar árekstrar, að brezk herskip og brezkir togarar hafa gert ítrekaða tilraun til að sigla í kaf íslenzk varðskip og fiskiskip, og það er „árekstur“ eins og sá, sem varð 12, nóv. 1958, þegar brezkt herskip kallaði þessi skilaboð til varðskipsins Þórs: „Ef Þú skýtur á togarann. þá skal ég sökkva þér.“ En hvar var varðskipið Þór statt. þegar það ætlaði að stöðva og taka þennan togara? Var það á ytra 6 mílna beltinu, sem Bretar eiga nú að fá til þess að koma í veg fyrir árekstra á hafinu? Nei, það var innan 3 mílna landhelgi Íslands, sem Bretar þykjast viðurkenna. Halda menn, að hættan, sem íslenzkum sjómönnum stafar af brezkum föntum, verði úr sögunni, ef brezka togaraflotanum og í kjölfar hans togaraflota allra annarra þjóða verður hleypt inn á svæðið milli 6 og, 12 mílna, þar sem bátafloti okkar hefur verið síðustu tvö árin nokkurn veginn í friði. að undanskildum þeim hólfum, sem brezk herskip hafa gætt ? Voru ekki íslenzkir sjómenn í hættu fyrir brezkum togurum, meðan landhelgin var aðeins 3 sjómílur óumdeilt? Var ekki Hannes Hafstein í lífshættu þá? Og voru ekki drepnir nokkrir íslenzkir sjómenn þá? Er verið að tryggja líf íslenzkra sjómanna með því að hleypa öllum útlenda togaraskaranum inn á veiðisvæði bátaflotans milli 6 og 12 mílna í óveðrum vetrarins á vertíðinni? Ætla hæstv. ráðherrar, hæstv. dómsmrh. og hæstv. utanrrh., að taka ábyrgð á lífi íslenzkra sjómanna, að það verði þá ekki í hættu vegna „árekstra“ á hafinu? Ég veit, að þeir, sem þekkja aðstæður sjómanna á bátaflotanum á vertíð og vita, hvað það þýðir, að öllum útlenda togaraskaranum verði hleypt inn á 6–12 mílna beltið, þeir taka ekki mark á þessum rökum. En ég efast um, að nokkurn tíma hafi verið viðhöfð önnur eins hræsni í umr. hér á hv. Alþingi og þegar hæstv. dómsmrh. er að beygja sig út um það, að hann skuli koma í veg fyrir lífshættu íslenzkra sjómanna með samningum við Breta. Og ég skal nú sanna þetta. Haustið 1958, þegar öll íslenzka þjóðin sýndi. að hún stóð einhuga að baki vinstri stjórninni með stækkun landhelginnar í 12 mílur og á móti ofbeldisaðgerðum Breta, þá fóru forkólfar Sjálfstfl., hæstv. forsrh., Ólafur Thors, og hæstv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson, á kreik með till, um að tala upp viðræður innan Atlantshafsbandalagsins um landhelgismál Íslendinga og ofbeldisárásir Breta. Rökin voru eins og nú, að það yrði að koma í veg fyrir hættu af „árekstrum á hafinu“. Þeir félagar fylgdu þessari till. sinni fram af miklum krafti í nóv. og des. 1958. Þeir töldu hana þá eins og nú þjóðarnauðsyn. En rétt fyrir jólin 1958 létu þeir Alþfl. mynda ríkisstj. Þeir höfðu þá ríkisstj. algerlega í hendi sinni. Halda menn, að þeir hefðu t.d. ekki getað sett stjórn Alþfl. það skilyrði að framkvæma þá till., sem þeir töldu mesta þjóðarnauðsyn? Hvað gerðu þeir, Ólafur Thors og Bjarni Benediktsson? Á útmánuðum 1959, á hávertiðinni. hættu þeir að tala um hættuna á árekstrum á hafinu og lífshættu sjómanna. Og hinn 5. maí 1959 létu þeir þessa till. sína niður falla með öllu með því að samþykkja með öllum öðrum flokkum þál., þar sem sagt var, að þar sem ofbeldisaðgerðir Breta væru sýnilega ætlaðar til að knýja Íslendinga til undanhalds, lýsti Alþingi yfir, að minni Landhelgi en 12 mílur frá grunnlínum allt umhverfis landið kæmi ekki til mála. Hæstv. utanrrh. kastaði rekunum á þessa till. þeirra félaga, Ólafs Thors og Bjarna Benediktssonar, um nýjar viðræður við Breta með því að láta bóka þetta eftir sér á fundi utanrmn. 27. apríl 1959, þar sem endanlega var gengið frá ályktun Alþingis 5. maí 1959, orðrétt: „Að áliti utanrrh. kemur ekkert nýtt fram, ef við tökum málið aftur upp innan NATO, en í þess stað kunna að geta skapazt nýir erfiðleikar.“ Síðan hafa þeir félagarnir, Ólafur Thors og Bjarni Benediktsson, ekki minnzt á þessa till. sína og hættuna á árekstrum á hafinu fyrr en 10. ágúst 1960, að þeir tóku hana upp að nýju og ákváðu að taka upp samninga við Breta til þess að koma í veg fyrir hættuna af árekstrum á hafinu. En eftir er þáttur hæstv. utanrrh. í þessum málum. Ég hef hér drepið á afstöðu hans til till. Sjálfstfl. um nýjar viðræður innan Atlantshafsbandalagsins og þar með við Breta hinn 27. apríl 1959. Hann taldi þá slíkar viðræður ekki koma til mála. Ekkert nýtt mundi koma fram við slíkar viðræður, en af þeim gætu skapazt nýir erfiðleikar. Hann minnti þá á, að Bretar hefðu fyrr viljað ræða útfærslu íslenzkrar landhelgi með vissum skilyrðum, „en við höfum svarað,“ sagði hæstv. utanrrh. þá orðrétt, „að við séum ekki til viðræðna um fiskveiðilögsögu Íslands.“ Hinn 7. maí í vor lét hann lesa upp eftir sér í ríkisútvarpinu þessa yfirlýsingu, orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Við miðum allt okkar starf að því að tryggja 12 mílna fiskveiðilögsögu og stöndum gegn öllu, sem skemmra gengur. Við munum berjast gegn öllum frádrætti, hverju nafni sem nefnist, tímatakmörkunum eða öðru, gegn öllu, sem veitir öðrum þjóðum fiskveiðiréttindi innan 12 mílna við Ísland.“ Og á fundi utanrmn. hinn 13. júlí í sumar, tæpum mánuði áður en samningar voru ákveðnir við Breta, var þessi yfirlýsing bókuð eftir hæstv. utanrrh., með leyfi hæstv. forseta: „Þá tók ráðherra fram, að engar samningaviðræður hefðu farið fram milli ríkisstjórna Bretlands og Íslands um þessi mál. Hins vegar hefur það oft komið fram hjá Bretum, að þeir legðu áherzlu á að taka upp viðræður við Íslendinga um málið. Afstaða ríkisstj. nú hefði verið sú sama og fyrri ríkisstj., að hafna tilmælum um samningaviðræður, þar eð ekkert væri við Breta að semja um viðáttu fiskveiðilögsögu við Ísland. - Undirstrikaði utanrrh. síðan orð dómsmrh. um þá ríku nauðsyn, að eining væri af Íslendinga hálfu um landhelgismálið.“ Þjóðareiningin, sem hæstv. ráðh. töluðu hér svo fagurlega um, var þannig í framkvæmd hjá hæstv. ríkisstj., að 10. ágúst var stjórnarandstöðunni tilkynnt, að ríkisstj. hefði ákveðið að taka upp einhliða samninga við Breta. Allar aðrar ríkisstj., a.m.k. allt frá 1950, hafa reynt að ná sem mestri einingu allra þingflokka um höfuðatriði landhelgismálsins. Þrjú skref hafa verið stigin til stækkunar íslenzkrar fiskveiðilandhelgi: 1950, 1952 og 1958. Fyrir þeim hefur verið gerð grein í fjórum hvítum bókum, sem íslenzkar ríkisstj. hafa gefið út og útbýtt meðal allra þjóða heims. Hin fyrsta var gefin út í sept. 1954, önnur í okt. 1955, hin þriðja í nóv. 1958 og hin fjórða í júní 1959. Í þessum hvítu bókum hefur stefna íslenzku þjóðarinnar í landhelgismálinu verið mörkuð á þessa leið: 1) Lífsnauðsyn íslenzku þjóðarinnar krefst stækkunar íslenzkrar fiskveiðilandhelgi. 2) Öll skref, sem stigin hafa verið til stækkunar, hafa verið stigin af lífsnauðsyn, til þess að forða íslenzku efnahagslífi frá hruni. 3) Þau hafa verið gerð með einhliða ákvörðun íslenzkra ríkisstj. eins og ákvarðanir allra annarra þjóða í sömu átt og í fyllsta samræmi við þjóðrétt. Samningar við einstakar þjóðir koma því ekki til greina, enda hefur reynslan sýnt, að þeir hefðu verið óframkvæmanlegir. 4) Í fjórðu og síðustu hvítu bókinni er sýnt fram á, að ofbeldisaðgerðir brezkra herskipa við Ísland eru hernaðarárás, brot á stofnsamningi Sameinuðu þjóðanna, brot á stofnsamningi Atlantshafsbandalagsins, og að löndunarbann Breta, sé brot á stofnsamningi Efnahagssamvinnustofnunar Evrópu. Þannig hafa Íslendingar ákært Breta fyrir öllum þjóðum heims, fyrir samvizku þjóðanna, fyrir efnahagslegt og hernaðarlegt ofbeldi gegn einni minnstu þjóð veraldar. Við þessa einu þjóð, Breta, ætlar nú hæstv. ríkisstj. að semja um sérstök fríðindi henni til handa innan íslenzkrar landhelgi. Það er ekki verst, að hæstv. ráðh. gera sig með því að viðundri frammi fyrir þjóð sinni, ef nokkurt mark væri takandi á fyrri yfirlýsingum þeirra. Hitt er verra, að með því verður íslenzka þjóðin gerð að viðundri í augum allra þjóða heims. Málflutningur hennar fyrir þjóðum heims verður brotinn niður og gerður ómerkur. Gegn því verður íslenzka þjóðin að risa, og því ber Alþ. að samþ. þessa till., sem hér liggur fyrir um að slíta nú þegar samningum við Breta.



Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að öllum Íslendingum hefur bæði sárnað og gramizt framferði Breta í landhelgisdeilunni við okkur undanfarin ár. Við teljum, að svo mikil þjóð hefði átt að sýna meiri skilning og víðsýni heldur en hún hefur gert, því að hvað sem öðru líður, þá hefur verið hér um að tefla hagsmuni, sem okkur eru ólíkt meira virði en Bretum. Lífshagsmunir okkar hafa verið í veði, þar sem ágreiningsefnið verður aldrei talið nema aukaatriði fyrir brezku þjóðarheildina. En þó að gremja okkar hafi við rík rök að styðjast, þá leysir hún ekki þann vanda, sem við er að etja. Sárindi og gremja eru ekki góðir ráðgjafar, og sjaldan verður reiði réttsýn. Hér er um að ræða ágreining um efni alþjóðalaga og takmörk þeirra og landslaga auk hagsmunaáreksturs. Að sjálfsögðu hljótum við að standa vörð um rétt okkar og hagsmuni. En sem sjálfstæð, fullvalda og fullþroskuð þjóð verðum við hverju sinni að meta, hvað í húfi er og hver ráð eru líklegust til þess að koma máli okkar fram, áður en yfir lýkur. Okkur ber að gæta þeirra reglna, sem gilda um samskipti þjóða, á sama veg og við ætlumst til, að okkur sé sýnd sanngirni. Ágreiningur okkar við Breta um landhelgismálið er orðinn ærið gamall og af honum lengri saga en hér er tími til að rekja. Aðalatriðið er að gera sér ljóst, að ágreiningsefnið er nú allt annað en það áður var. Ekki er enn liðinn einn áratugur frá því, að Bretar fiskuðu hér upp að 3 mílum og inni á hinum stærri fjörðum og flóum, og allt fram að Genfarráðstefnunni á s.l. vori neituðu Bretar með öllu að fallast á, að einhliða ákvörðun um 12 mílna fiskveiðilögsögu væri gild. ófrávíkjanlegt skilyrði fyrir viðurkenningu þeirra á slíkri útfærslu var þangað til það, að þeir héldu um alla eilífð fiskveiðirétti á þeim miðum, sem þeir þóttust hafa unnið sögulega hefð á. Meðan Bretar héldu fast við þessar kenningar, var óbrúanlegur skoðanamunur á milli okkar og þeirra, og þrátt fyrir langvarandi samningaumleitanir allt sumarið 1958 tókst ekki að komast að samkomulagi. Hvað sem líður ágreiningi um, hvort þá hafi verið á öllu rétt haldið af okkur, er hitt ágreiningslaust, að aldrei gat til mála komið, að við féllumst á kenninguna um eilífa sögulega fiskveiðikvöð innan lögsögu okkar, er gert hefði 12 mílna regluna lítils eða einskis virði. Nú er þetta gerbreytt. Afstaða Breta á Genfarráðstefnunni s.l. vor og síðan sýnir, að nú eru þeir fáanlegir til að falla frá andmælum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu og kröfu um eilífa fiskveiðikvöð. Í stað þess leggja þeir nú áherzlu á að fá nokkurn tíma, 10 ár sem hámark, en mundu gagnvart okkur vera fúsir til að samþ. miklu skemmri frest til þess að umþótta sig, koma fiskveiðum sínum í það horf, sem þær að þeirra mati þurfa að komast, eftir að veiðum þeirra á grunnmiðum hér og annars staðar erlendis lýkur. Baráttunni fyrir 12 mílna fiskveiðilögsögu er því nú þegar hægt að ljúka með fullum sigri um alla framtíð, ef okkur tekst að leiða til lykta eða eyða deilunni við Breta um einhvern umþóttunartíma þeim til handa. Á meðan sú deila stendur, njótum við hins vegar ekki nema að nokkru gagnsins af sigri okkar í aðaldeilumálinu um sjálfa 12 mílna fiskveiðilögsöguna. Því er raunar haldið fram, að annmarkar á áframhaldandi deilu séu svo litlir, að ekki sé í þá horfandi. Betra sé að eiga þá yfir höfði sér en gera sig sekan um þá litilmennsku, eins og hv. þm. Hermann Jónasson hefur komizt að orði, að semja við þá, sem hafa beitt okkur ofbeldi. Verra veganesti getur ekkert ungt ríki valið sér en ef það neitar að reyna að semja. hvað þá tala við önnur ríki, um þau ágreiningsefni. sem fyrir hendi eru og leysa má án óbærilegra fórna. Þarf ekki að eyða orðum að því, hvert ástand mundi ríkja í heiminum á milli einstakra manna og þjóða, ef sá hugsunarháttur væri allsráðandi. Heimskulegri fullyrðing hefur ekki heyrzt en sú, að samningar séu svik. Að sjálfsögðu er það komið undir efni samninga, hvort þeir eru til góðs eða ekki. Fjarstæða er og að halda því fram, að deilan við Breta skaði okkur ekki. Enginn veit, hvaða þróun hún tekur, ef ekki verður að gert. Ég skal ekkert um það segja, hvort Bretar taka hér upp fiskveiðar að nýju innan fiskveiðilögsögunnar undir herskipavernd. ef ekki tekst að eyða deilunni, en þeir menn, sem nú segja, að slíkar veiðar baki okkur lítið sem ekkert tjón, ættu að gæta betur samræmis í málflutningi sínum. Ef þessar veiðar eru barnaleikur einn, af hverju sprettur þá öll gremjan við Breta fyrir þessar aðfarir? Og ef þessar veiðar halda áfram, þá velja Bretar veiðisvæðin og áreiðanlega ekki hin lökustu að eigin geðþótta. Einu áhrifin, sem hinir virðulegu stjórnarandstæðingar geta haft með skrafi sínu, eru að benda Bretum á, að þeir gætu valið önnur fiskiríkari mið en þeir hingað til hafa haldið skipum sínum á. Hitt hefur heyrzt. að Bretar muni hverfa frá beinni herskipavernd á miðunum, en togarar þeirra þyrpast inn fyrir fiskveiðimörkin í meira eða minna fastbundnum samtökum og virða reglur okkar að vettugi. Við höfum þegar séð, hvílíkar hættur slíkar veiðar, þótt í smáum stíl væri, hafa í för með sér, ekki einungis fyrir fiskstofninn, heldur einnig um margháttaða árekstra á miðunum. Á s.l. sumri munaði t.d. ekki nema skipsbreidd, að stórslys yrði af. Sízt var orðum aukið það, sem hv. þm. Hermann Jónasson sagði í sumar, að þá virtist sem deilan væri að færast í alvarlegra horf en nokkru sinni fyrr. Brezkir togaramenn lýstu því þá, að þeir væru viti sínu fjær af gremju yfir því að vera hraktir úr íslenzkri fiskveiðilögsögu, að því er þeir telja, gegn alþjóðalögum. Við sameinumst allir um að fordæma þá gremjufullu vitfirringu. En hún er ein þeirra staðreynda, sem við verðum að hafa í huga og meta, þegar við gerum upp hug okkar í þessu máli. Nægar hættur vofa yfir sjómönnum okkar af völdum höfuðskepnanna hér við land, þó að þar á ofan bætist ekki beinn lífsháski af manna völdum. Ef slík ógæfa gerðist, yrði vandinn enn óviðráðanlegri en ella. Þá væri hér magnað enn eitt alþjóðavandamál til viðbótar þeim, er við sjáum að býsna erfiðlega gengur að leysa, þótt stórveldin láti þau til sín taka, en allt of oft sem einn þátt í sinni stöðugu valdastreitu. Með þeim atburðum og jafnvel hættunni einni á þeim yrði eitruð sambúð íslendinga við þær þjóðir, sem við vegna legu lands okkar komumst ekki hjá að hafa náin skipti við, hvort sem við viljum eða ekki. Afleiðingarnar af þeirri framvindu eru ófyrirsjáanlegar, en þess eðlis, að enginn góðviljaður maður má láta sitt eftir liggja til að koma í veg fyrir þær. Miðað við þetta skiptir minna máli það fjárhagstjón, sem við óneitanlega höfum af nýju varanlegu löndunarbanni í Bretlandi. Sumir segja, að við getum vel verið án markaða í Bretlandi. En víst er, að hagur þjóðarinnar er því öruggari sem hún hefur fleiri markaði fyrir vörur sínar. Hagur íslenzkra togara og raunar mikils hluta bátaflotans af því að geta selt fisk í Englandi er og svo augljós, að engum tjáir í móti að mæla. Hafa ber í huga, að við höfum fært fiskveiðilögsögu okkar út til þess að hagnast á því. Þess vegna er óhjákvæmilegt, að metið sé, hvernig, sá hagur verði mestur á hverjum tíma, þegar ekki er um það að ræða, að fórnað sé neinum framtíðarhagsmunum, heldur þvert á móti verið að tryggja þá. En svo er hér, þegar leitazt er við að ryðja úr vegi síðustu hindrunum á frambúðarviðurkenningu 12 mílna fiskveiðilögsögu, með því að viss fiskveiðihlunnindi séu veitt, en einungis um mjög takmarkað ársbil og gegn öðrum fiskveiðihlunnindum. Hér verður að gæta þess, að fiskveiðideilan við Breta firri okkur ekki hagnum af frambúðarviðurkenningu 12 mílna fiskveiðilögsögu með meiri búbsifjum og í mun lengri tíma en takmörkuð, tímabundin fiskveiðihlunnindi þeim til handa kynnu að hafa í för með sér. Þetta er atriði, sem ekki er hægt að meta réttilega, nema málið sé kannað og vitað, hvaða kjör eru í boði. Um það verður ekki sagt á þessu stigi málsins, hvort fáanleg séu þau kjör, sem geri okkur ráðlegt að eyða deilunni við Breta. Um hitt verður ekki deilt, að við höfum margvíslegan hag af því að leiða þessa deilu til lykta. Hvaða ráð eru þá til þess? Um þetta hef ég, spurt hv. stjórnarandstæðinga hvað eftir annað í hinum löngu umr., sem orðið hafa á Alþ. um þetta mál að undanförnu. Hér er um meginatriði málsins að ræða. Nauðsynlegt er, að allir Íslendingar athugi gaumgæfilega þá möguleika, sem fyrir hendi eru. Það var ekki sízt af þessum ástæðum, sem ríkisstj. óskaði eftir því, að þessum umr. yrði útvarpað, svo að allur landslýður gæti fylgzt með svörunum. Hnotabit á milli manna, eins og hafa átt sér stað af hálfu þeirra hv. þm., sem hafa talað á undan mér, hafa litla þýðingu. Úrræðin, sem á er bent, skipta öllu máli. Svör hv. stjórnarandstæðinga um, hvað þeir vilji til mála leggja, hvaða úrræði þeir bendi á, hafa verið í senn óljós og haldlítil. Hvorugur þeirra þm., sem töluðu hér á undan mér, vék að þessu einu orði í umr. nú, en Hermann Jónasson svaraði fsp. minni í Ed. um þetta á þá leið, að tíminn mund! leiðamálið til lykta. Hér er svipað svarað og Stanley Baldwin forsrh. í Bretlandi gerði forðum, þegar hann sagði: „We will muddle through“ - við slömpumst einhvern veginn í gegn. Eftir á þótti Bretum þetta lítil hollráð, og hætt er við, að þau verði okkur einnig að litlu gagni. Enginn getur nú um það sagt, hversu miklu tjóni deilan mundi verða búin að valda, áður en tíminn eyddi henni, jafnvel þó að svo yrði einhvern tíma, er enginn veit, hversu skjótlega yrði. Sannast að segja er þetta svar alger uppgjöf og ber vitni um fullkomið úrræðaleysi, skort á þeirri fyrirhyggju, sem enginn, er tekur að sér stjórn á málefnum þjóðar sinnar, má án vera. Önnur ábending, sem hv. þm. Hermann Jónsson gaf, þó með tvíræðum orðum, eftir að hann sá, að hin fyrri var harla lítils virði, var sú. að við ættum í skjóli varnarsamningsins frá 1951 að leita til Bandaríkjastjórnar og krefjast vopnaðs liðstyrks hennar til að hrekja Breta út fyrir fiskveiðitakmörk okkar. Áður en rætt er um, hvort líklegt sé, að Bandaríkjastjórn veiti okkur slíkt liðsinni, er rétt að víkja aðeins að hinu, hvort valdbeiting af okkar hálfu mundi ef til vill nægja til að reka Breta á brott. Í Þjóðviljanum í sumar birtist grein, þar sem því var haldið fram, að vandinn væri ekki annar en sá að vopna íslenzku gæzluflugvélina með vélbyssu og hefja síðan skothríð á brezka togara. Þeir mundu þá skjótlega hypja sig burt. Ekki hefur Þjóðviljinn síðan haldið þessari till. áberandi á loftí, og málsvari kommúnista á Alþ., hv. þm. Finnbogi R. Valdimarsson, sagði þvert á móti í Ed., að okkur mundi bezt gefast vopnlaus mótstaða. Bretar hefðu áður orðið að lúta í lægra haldi gegn þeirri aðferð. Þar var að vísu ólíku saman að jafna og nánast var þetta sama ábendingin og er hv. þm. Hermann Jónasson vitnaði í úrræðaleysi sínu til þess, að tíminn mundi leysa. málin fyrir okkur. En ég er sammála hv. þm. um það, að mun væri sú aðferð skynsamlegri en hin, ef við ætluðum að láta úrslit deilunnar vera komin undir vopnavaldi. Hætt er við, að skjótlega kæmu vopn á móti vopnum, og þyrfti þá ekki að sökum að spyrja, hvernig slíkri viðureign milli máttarminnsta ríkis veraldar og þriðja mesta stórveldis heims mundi lykta. Styrkur okkar er fólginn í því að hafa rétt fyrir okkur, en ekki beitingu valds. er við ráðum ekki yfir. En ráðum við þá ekki yfir vopnavaldi Bandaríkjastjórnar í skjóli varnarsamningsins frá 1951 og Atlantshafsríkjanna í skjóli Atlantshafssáttmálans frá 1949? kynni einhver að spyrja. Þessir aðilar hafa skuldbundið sig til að verja okkur, ef við verðum fyrir árás. Gallinn er sá, að hér er um réttarágreining að ræða. Áður en afskipti þessara eða annarra aðila koma til, verðum við þess vegna að vera við því búnir, að þess sé krafizt, að úr réttarágreiningnum verði skorið. Þeir, sem óska afskipta þessara aðila, verða því, ef þeir vilja, að mark sé tekið á till. sínum, að segja til um, hvort þeir vilji láta skera úr deilunni með þeim hætti, sem um réttarágreining tíðkast á alþjóðavettvangi, þ.e.a.s. af alþjóðadómstóli, hvort sem það yrði alþjóðadómstóllinn í Haag eða gerðardómur. Svipuðu máli gegnir um þá till., sem stundum hefur heyrzt, að við ættum að kæra Breta fyrir öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Mjög var athyglisvert, að hvorki Hermann Jónasson né Finnbogi R. Valdimarsson vitnuðu til þessa ráðs í umr. í Ed. Þögn þeirra um það hlýtur að koma af því, að þeir telji, að svo sem málum er háttað sé engrar ásjár þar að leita fyrir okkur. Enda fer það eftir því, hvernig málið yrði upp tekið hjá Sameinuðu þjóðunum eða öryggisráði þess, hvort Bretar gætu þegar í stað eytt kærumálinu með því einu að beita synjunarvaldi sínu, sem er almenna reglan um málsmeðferð í öryggisráðinu. Sennilega þyrftu Bretar þó ekki á synjunarvaldinu að halda, þegar af því, að um það deilumál. sem nú er eftir á milli okkar og þeirra, þ.e.a.s. um vissan frest til að umþótta sig, áður en horfið er af miðum, liggur fyrir frá Genfarráðstefnunni í vor, að einungis vantaði eitt atkv. upp á, að 2/3 hlutar þeirra aðila, sem þar voru, væru Bretum sammála og okkur andvígir. Þar munaði sem sé atkv. okkar sjálfra, hvort Bretar fengju hinn lögáskilda meiri hl. fyrir sínum skilningi í andstöðu við okkur. Nú eru atkvæðahlutföll nokkuð önnur á fundum Sameinuðu þjóðanna en á Genfarráðstefnunni, m.a. af því, að aðilar Sameinuðu þjóðanna eru aðrir en aðilar Genfarráðstefnunnar. Hv. stjórnarandstæðingar telja bersýnilega harla litlar líkur til þess, að munurinn geti orðið svo mikill. að við höfum nokkra von á stuðningi tilskilins meiri hl., þ.e. hjá Sameinuðu þjóðunum við okkar málstað í þessu ágreiningsefni gegn Bretum. En jafnvel þótt við ættum þar skilningi að mæta, er þess að gæta, hvað sáttmáli hinna Sameinuðu þjóða segir um friðsamlega lausn deilumála. Í 33. gr. sáttmálans er kveðið svo á, með leyfi hæstv. forseta: „1) Aðilar að sérhverju deilumáli, sem með áframhaldi gæti stofnað í hættu heimsfriði og öryggi, skulu fyrst leita lausnar á deilumálinu með samningaumleitunum. rannsókn, miðlun, sættargerð, gerðardómi, dómsúrskurði, afnotum svæðisstofnana eða samninga eða með öðrum friðsamlegum aðferðum samkvæmt eigin vali. 2) Ef öryggisráðinu þykir nauðsyn krefja, skal það kveðja deiluaðila til að leita lausnar á deilumáli sínu á slíkan hátt.“ Þetta stendur í 33. gr. sáttmála Sameinuðu þjóðanna. Þessum reglum verða þeir að hlíta, er vilja hljóta vernd Sameinuðu þjóðanna. En það er einmitt vegna þess, að ríkisstj. Íslands hefur reynt að leiða þessa deilu til lykta með viðræðum við Breta, að flutt er sú till., er hér er til umr. Flm. hennar vilja sem sagt brjóta þvert í bága við þær meginreglur, sem stofnskrá Sameinuðu þjóðanna setur sem skilyrði þess. að ríki fái þar áheyrn og stuðning. Svo ólíklegt sem það að þeirra dómi virðist vera, að við getum vænzt mikillar hjálpar hjá Sameinuðu þjóðunum í þessu máli vegna þeirrar skoðunar, sem vitað er að meiri hl. þeirra hefur á deiluefninu, þá mundum við firra okkur öllum möguleikum í þá átt, ef fylgt væri ráðum flm. þessarar tillögu. Ég efast ekki um, að það eru þessar ástæður, sem valda því, að hv. stjórnarandstæðingar hreyfa því nú ekki að kæra deiluna fyrir öryggisráði Sameinuðu þjóðanna, eins og sumir þeirra höfðu þó áður lagt til. Þá kem ég að því úrræði. sem ég vék að, þegar ég ræddi um þá hugmynd að leita til Bandaríkjastjórnar eða Atlantshafsbandalagsins, og nefnt er í þessu ákvæði stofnskrár Sameinuðu þjóðanna, þ.e.a.s. því, að leitað verði til alþjóðadómstóls um úrskurð deiluefnisins. Er enn hert á því í 3, tölulið 36. gr. stofnskrárinnar, þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Er öryggisráðið gerir tillögur sínar samkv. grein þessari, skal það einnig taka til greina, að fylgja skal þeirri venju, að deiluaðilar leggi lagadeilur fyrir alþjóðadómstólinn í samræmi við ákvæði samþykktar dómstólsins.“ Þetta stendur í 36, gr. sáttmálans. Lítil þjóð, sem á allt sitt undir því, að lög og reglur gildi í heiminum, en ekki valdbeiting, má aldrei gera neitt það, sem hún sjálf trúir ekki á að standist fyrir alþjóðadómstóli, Íslenzka stjórnin lýsti sig og fúsa til þess að bera ágreininginn út af stækkun fiskveiðilögsögunnar 1952 undir alþjóðadómstólinn. Og þegar Bretar báru 1958 fram till. um, að ágreininginum yrði þá skotið til alþjóðadómsins, gerðu menn sér ljóst, að bein synjun hennar hlyti að verða okkur stórhættuleg í áliti annarra. Þess vegna hliðraði vinstri stjórnin sér hjá að svara. Ef ný ráðstefna hefði ekki verið á næstu grösum, hefði ekki verið unnt að skjóta sér undan úrskurði alþjóðadómstóls. Nú er það ágreiningsefni úr sögunni og, einungis deilt um það, sem er okkur miklu hættuminna, einhvern umþóttunartíma Bretum til handa. Möguleikinn á því. að við töpum þeirri deilu fyrir dómi. kann þó að vera meiri. Úr sker, að dómur um þetta deilumál fæst ekki upp kveðinn fyrr en eftir 2–3 ár, og fer þá að verða mikill vafi á, hvort það borgi sig, jafnvel þótt við værum vissir um sigur, að bera málið undir dóm fremur en að semja um það nú þegar. Ég hef þá rakið öll þau úrræði, sem til mála hafa komið um lausn þessarar deilu við Breta. Hnígur þar allt að einu. Það að leita lausnar hennar með viðræðum við Breta, með samningaumleitunum, eins og segir í stofnskrá Sameinuðu þjóðanna, er ekki aðeins eina úrræðið, sem raunverulega hefur verið bent á, heldur beinlínis skylt samkv. alþjóðasamningum. Annað mál er, hvort þær viðræður eða umleitanir leiða til þess, að samningar komist á. Enn er það ekki sýnt. Einungis er verið að kanna, hvort og með hverjum hætti það sé gerlegt. Þá reynir mjög á sanngirni Breta. Við teljum, að hingað til hafi mjög á hana skort. En Bretar hafa ekki síður en við ríka ástæðu til að leiða deiluna til lykta. Þar við bætist, að hinir æðstu valdamenn þeirra láta nú málið miklu meira til sín taka en áður. Þeir vita áreiðanlega. að Bretar hafa ekki haft sæmd af herhlaupi sínu hingað. Verður að ætla, að þeir líti á málin með meiri skilningi, víðsýni og þar með sanngirni en áður hefur gætt af Breta hálfu. En er óeðlilegt, að þeir minnist þess tilboðs, sem íslenzka ríkisstj., vinstri stjórnin, gerði tvivegis á árinu 1958? Af hálfu þáv. hæstv. ríkisstj.. vinstri stjórnarinnar, var öllum aðildarríkjum Atlantshafsbandalagsins með skeyti, dags. 18. maí, boðið að veiða upp að 6 mílna mörkum um þriggja ára tímabil gegn viðurkenningu á 12 mílna fiskveiðilögsögu og öðrum nánar tilteknum skilyrðum. Þessu tilboði íslenzku ríkisstj. var þá hafnað. En eftir að sýnt var, að Bretar mundu koma með herskipaflota hingað til lands, ef ekki yrði að gert, var tilboðið endurtekið í skeyti hinn 22. ágúst sama ár. Því var þá enn hafnað. Þetta endurtekna tilboð vinstri stjórnarinnar sýnir, að þáv. hæstv. ríkisstj. taldi sanngjarnt að veita öðrum nokkurn umþóttunartíma, áður en þeir fyrir fullt og allt hyrfu út fyrir 12 mílna takmörkin. Úr því að tímabundin fiskveiðiheimild var metin sanngjörn af íslenzkum stjórnvöldum 1958 og beinlínis boðin fram af okkur tvívegis, er viðbúið, að okkur reynist erfitt að sannfæra aðra um, að brezka stjórnin sýni ósanngirni, ef hún býðst til þess að semja á þessum grundvelli. Sumir segja: Munurinn er sá, að síðan hafa Bretar beitt okkur ofbeldi, og það er ætið hættulegt að láta undan ofbeldismanni. - Víst er það fáum okkar að skapi. En hver er það, sem vægir eða verður undan að láta, ef aðgengileg lausn kynni að finnast á þessum grundvelli? Óneitanlega verða það þá Bretar, sem hverfa frá sínum meginkröfum. Þeir láta niður falla mótmæli gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu, og úr sögunni er krafa þeirra um eilífan fiskveiðirétt innan hennar. Sættir nást þá á sama grundvelli og vinstri stjórnin bauð tvívegis fram strax í upphafi. Hér er þó einungis um grundvöll að ræða. Breyttar aðstæður m.a. í fiskveiðum okkar og nánari íhugun allra atvika hljóta að leiða til þess, að með sanngirni verði ekki mælt á móti ýmsum fyrirvörum og viðaukum af okkar hálfu nú umfram það, sem vinstri stjórnin bauð 1958, Í þessu sem öðru verðum við sjálfir umfram allt að sýna sanngirni. Við höfum öðlazt samúð margra, vegna þess að við vorum beittir ósanngirni. Leikurinn milli okkar og Breta. var of ójafn til þess, að þeir gætu haft af honum sæmd eða samúð. En jafnskjótt og þeir breyta um og bjóða eða láta þess kost, sem okkur er ótvírætt betra en það, er íslenzka stjórnin sjálf bauð fyrir rúmum tveimur árum, þá er hætta á, að leikurinn snúist við. Þá er yfirvofandi missir þeirrar samúðar, sem er okkar mesti styrkur og við megum sízt án vera. En þó að tilboð vinstri stjórnarinnar frá 1958 sé óhagganleg staðreynd og þó að erfitt muni reynast að sannfæra aðra um sanngirni okkar, ef við neitum því nú sem umræðugrundvelli, þá kynni einhver að spyrja: Hvernig kemur þetta heim við ályktun Alþingis frá 5. maí 1959? Mundum við ekki vera að minnka fiskveiðilandhelgi okkar eða lögsögu með því að leyfa Bretum fiskveiðar innan hennar, þótt mjög væri bundið tíma og öðrum takmörkunum? Ekki lítur annað mesta stórveldi heims, Rússland, svo á um sjálft sig. Rússland hefur tekið sér ekki aðeins 12 mílna fiskveiðilögsögu, heldur 12 mílna algera landhelgi. Engu að síður hefur rússneska ríkisstjórnin samið við þá brezku um tímabundinn, takmarkaðan fiskveiðirétt Bretum til handa innan landhelgi Rússlands. Þetta hefur rússneska stjórnin gert, vegna þess að Rússar hafa metið eyðingu deilu við Breta út af þessu réttarveizlunnar virði eða fengið einhver önnur hlunnindi hjá Bretum í staðinn. Þarna beita Rússar fullveldi sínu yfir landhelginni til að láta Bretum í té hlunnindi, sem þeir ella nytu ekki. Á sama veg getum við, ef okkur þykir henta, beitt lögsögu okkar svo, að Bretar eða aðrir fái hér takmörkuð fiskveiðihlunnindi með þeim skilyrðum, sem við setjum. Sú ákvörðun væri hliðstæð þeirri. þegar eftir setningu fiskveiðilöggjafarinnar 1922 voru veittar undanþágur frá henni. Sú ákvörðun var umdeild, en skerti að sjálfsögðu á engan hátt fullveldi okkar eða úrslitaráð í þessum efnum. Maður heldur áfram að vera eigandi húss, þótt hann leyfi öðrum takmörkuð afnot þess, t.d. leigu herbergis um sinn. Menn kann að greina á um, hvort slíkt sé æskilegt eða hyggilegt. En sú ákvörðun haggar eignarréttinum ekki að neinu, og vafalaust mundi sá maður telja sig hafa orðið ofan á í deilu um eignarrétt eða afnotarétt yfir húsi. sem fengi gagnaðila, er héldi því fram, að hann ætti húsið með honum eða hefði yfir því eilífa afnotakvöð, til að sætta sig við örfárra ára not gegn fullu gjaldi. Í öllum skiptum manna á milli reynist farsælast að láta rólega íhugun og góðvild ráða gerðum sínum. Gremja og heiftarhugur horfa aftur á móti sjaldnast til góðs. Þetta á ekki síður við um samskipti þjóða en einstaklinga. Þess vegna ber okkur að kanna til hlítar, með hverjum kjörum hægt er að leiða deiluna við Breta til lykta. Enn verður ekki með vissu séð, hvort það er hægt með aðgengilegum kjörum. Sumum, þ. á m. hv. síðasta ræðumanni. Finnboga R. Valdimarssyni. finnst tortryggilegt, hversu lengi þær umleitanir hafa dregizt. En þegar íhugað er, að það tók Breta og Norðmenn marga mánuði og endurtekin fundarhöld að komast að niðurstöðu í samningum sínum nú í sumar, þá þarf engan að undra, þótt nokkuð langan tíma taki að kanna deilumál okkar og Breta til hlítar, svo miklu meira sem borið hefur á milli Breta og okkar í þessu máli en Norðmanna og Breta. Fyrst þegar málið liggur ljóst fyrir, er tímabært að taka um það ákvörðun. Þegar af þeirri ástæðu er tillaga sú, sem hér er til umræðu, vanhugsuð og brýtur á móti hagsmunum íslenzku þjóðarinnar.



Herra forseti. Góðir hlustendur. í s.l. ágústmánuði bárust ríkisstj. Íslands tilmæli frá ríkisstj. Bretlands um að taka upp viðræður um deilu þá, sem er um aðstöðu brezkra fiskiskipa á Íslandsmiðum, í hví skyni að kanna til hlítar öll úrræði til að eyða deilu þessari og freista að koma í veg fyrir áframhaldandi árekstra á Íslandsmiðum. Ríkisstj. tók tilmæli þessi til athugunar og komst að þeirri niðurstöðu, að ósamrýmanlegt væri íslenzkum hagsmunum að hafna viðræðunum. Ákvörðunarástæður ríkisstj. voru m.a. þessar: Í fyrsta lagi: Fiskveiðideilan við Breta hefur nú staðið í full tvö ár. Verður ekki um það deilt, að Bretar hafa haft mikla vansæmd af þessari deilu og ýmis óþægindi. Hafa þeir því án efa ríka hagsmuni af því að fá deiluna leysta sem fyrst. En óþægindin eru hins vegar ekki einungis þeirra megin. Við Íslendingar höfum einnig haft ýmis óþægindi af deilunni. Sé ég enga ástæðu til að rekja þessi óþægindi okkar hér, læt aðeins nægja að minna á, að á undanförnum tveimur árum hafa íslenzkir sjómenn við landhelgisgæzluna hvað eftir annað komizt í bersýnilega lífshættu. Er það að sjálfsögðu skylda hverrar ríkisstj. að leitast við að eyða slíkri hættu og halda opnum erlendum mörkuðum okkar, sé þess kostur, án þess að fórna fyrir það öðrum þýðingarmeiri hagsmunum. Er mál þetta svo alvarlegt, að óheimilt er að hafna tilraunum til að leysa vandann, bjóðist tækifæri til að reyna slíkt. Í öðru lagi eru allar aðstæður til að leysa fiskveiðideiluna við Breta nú að ýmsu leyti svo breyttar frá því, sem var 1958, er við síðast ræddum við þá, að óhjákvæmilegt er að kanna til hlítar, hvort ekki sé nú grundvöllur til samkomulags. Fiskveiðilögsagan við Ísland var færð út í 12 mílur strax að aflokinni Genfarráðstefnunni 1958. Þeirri ráðstefnu lauk án þess, að lögmæt ályktun væri gerð um víðáttu landhelgi eða fiskveiðilögsögu. Mikið skorti á, að skilyrðislaus 12 mílna fiskveiðilögsaga fengi nægilegt fylgi á ráðstefnunni. Flest atkv. fengust þar fyrir tillögu, sem viðurkenndi 12 mílna fiskveiðilögsögu, en þó með því ófrávíkjanlega skilyrði, að þær þjóðir, sem stundað hefðu fiskveiðar síðustu 10 árin á seinni 6 mílunum, skyldu fá að halda þar áfram veiðum um alla framtíð. Skorti þessa tillögu aðeins 7 atkv. til að ná tilskildum meiri hluta. Samþykkt slíkrar tillögu hefði þýtt 6 mílna fiskveiðilögsögu við Ísland í raun. Ljóst var í lok ráðstefnunnar, að mjög bráðlega mundi kölluð saman önnur ráðstefna til að reyna að komast að samkomulagi um lausn á þessu vandamáli. Þarf engan að undra, þegar litið er á, hvernig tillaga þessi var, sem flest atkv. fékk á Genfarráðstefnunni 1958, þótt erfitt reyndist að fá viðurkenningu Breta og annarra, sem andstæðir voru 12 mílna fiskveiðilögsögu, fyrir útfærslu okkar í 12 mílur, á meðan beðið var nýrrar ráðstefnu. Var því marglýst yfir af Breta hálfu og fleiri, að á meðan svo stæði, gætu þeir ekki bundið hendur sínar með því að viðurkenna 12 mílurnar. Á Genfarráðstefnunni í vor gerðust hins vegar þau tíðindi, að aðeins vantaði eitt atkv. til þess, að löglegur meiri hluti fengist fyrir ályktun um 12 mílna fiskveiðilögsögu, en með því skilyrði, að þær þjóðir, sem að undanförnu hefðu veitt á seinni 6 mílunum, mættu halda því áfram, ekki ótakmarkaðan tíma, eins og mest fylgi var fyrir á ráðstefnunni 1958, heldur næstu 10 árin. Flestir þeir, sem greiddu atkv. gegn þessari till., gerðu það vegna þess, að þeir vildu alls ekki fallast á heimild annarra þjóða til að veiða á seinni 6 mílunum. Með þessari niðurstöðu má segja, að ágreiningurinn um 12 mílurnar út af fyrir sig væri að mestu leyti horfinn. En nú greinir menn á um hitt, hvort og þá hversu lengi skuli heimil veiði erlendra þjóða á seinni 6 mílunum. Þetta breytir að sjálfsögðu fiskveiðiágreiningi Íslendinga og Breta mjög verulega. Viðurkenning Breta á 12 mílna fiskveiðilögsögu við Ísland ætti því nú ekki að valda slíkum erfiðleikum sem áður var. Vandinn er hins vegar sá, að kanna þarf til hlítar, hvort möguleikar séu á því, að þeir hverfi úr íslenzkri fiskveiðilögsögu með þeim hætti og með þeim hraða, sem Íslendingar telja sig geta fellt sig við. Með þessi breyttu viðhorf í huga og þá möguleika, sem hér hafa skapazt, hefði að sjálfsögðu verið með öllu óverjandi fyrir ríkisstj. að neita að ræða og kanna, hvort tök væru á að eyða fiskveiðideilunni á aðgengilegan hátt fyrir Íslendinga. Í þriðja lagi höfum við Íslendingar lagt mikla áherzlu á það á alþjóðaráðstefnum að sannfæra menn um, að við ættum alla okkar tilveru undir fiskveiðum og fiskimiðunum við Ísland. Mætir þessi málflutningur og sérstaða okkar skilningi og samúð. Þessari samúð megum við ekki glata. Til þess er ekki ætlazt af okkur, að við gerum neitt samkomulag við aðrar þjóðir, sem stofnað gæti fiskveiðum okkar og lífsafkomu í hættu. En hitt eiga flestir erfitt með að skilja, að við getum ekki einu sinni rætt ágreiningsmál okkar og annarra þjóða við þær í því skyni að reyna að eyða deilum. Íslendingar verða að gera sér grein fyrir því, að sú velvild og samúð, sem þeir hingað til hafa notið hjá flestum þjóðum heims vegna þess, hve gersamlega þeir eru háðir fiskveiðum, er í hættu. ef þeir taka upp vinnubrögð í fiskveiðideilunni, sem þykja einstrengingsleg og ósanngjörn. Synjun af okkar hálfu um að ræða fiskveiðideiluna, hefði án efa verið til þess fallin að vekja velvild og samúð í okkar garð víða um heim. Í fjórða lagi erum við Íslendingar ein fámennasta þjóð heims. Sem vopnlaus smáþjóð eigum við alla okkar tilveru undir því, að þjóðirnar í samskiptum sínum fari að lögum og leysi vandamál sín á friðsamlegan hátt, en gripi ekki til ofbeldisaðgerða. Og hvernig, getum við krafizt friðsamlegs samstarfs annarra þjóða þeirra í milli og gagnvart okkur sjálfum, ef við viljum ekki einu sinni ræða ágreiningsmál okkar og annarra þjóða við þær, en krefjumst þess af þeim, að þær hlýði ákvörðunum okkar viðræðulaust? Slík framkoma er ekki hættulaus vopnlausri þjóð og getur komið henni í koll fyrr en varir. Og ekki má gleyma því, að það hefði verið í algeru ósamræmi við anda og reglur Sameinuðu þjóðanna að hafna viðræðunum. Í fimmta lagi má á það minna, að með ályktuninni frá 5. maí 1959 var ríkisstj. falið að leita eftir viðurkenningu annarra þjóða fyrir yfirráðarétti Íslendinga yfir landgrunninu öllu. Slíkrar viðurkenningar verður að sjálfsögðu ekki leitað án þess að ræða málið við aðrar þjóðir. Þegar ríkisstj. því ákvað að taka upp viðræður við Breta í s.l. ágústmánuði í því skyni að reyna að eyða fiskveiðideilunni, hafði hún í huga, að báðar þjóðirnar hafa ríka hagsmuni af því að komast út úr deilunni, að viðhorfin til 12 mílnanna eru gerbreytt frá því 1958, að Alþingi hafði falið ríkisstj. að leita viðurkenningar fyrir landgrunninu öllu og það hefði skaðað samúð og álit Íslands erlendis að hafna viðræðunum. Stjórnarandstaðan, Framsfl. og Alþb., hefur deilt mjög, á ríkisstj. fyrir að fallast á viðræður við Breta um fiskveiðideiluna, og hefur stjórnarandstaðan nú borið fram till. til þál. um að banna þessar viðræður. Er því haldið fram, að ríkisstj. hafi spillt áliti Íslands á erlendum vettvangi með því að fallast á þessar viðræður, stofnað landhelgismálinu í hættu og brotið gegn ályktun Alþingis frá 5. maí 1959. Sérstök áherzla er þó á það lögð af hálfu stjórnarandstöðunnar, að með viðræðunum við Breta hafi ríkisstj. þverbrotið reglu allra ríkisstjórna á Íslandi og stjórnmálaflokka síðustu 10 árin um að ræða víðáttu fiskveiðilögsögu við Ísland við aðrar þjóðir. Hefur hv. 2. þm. Vestf., Hermann Jónasson, komizt þannig að orði í hv. Ed. fyrir nokkrum dögum, að tvennt hafi verið óhagganlegt í landhelgismáli Íslendinga undanfarin 10 ár: Í fyrsta lagi að semja ekki við aðrar þjóðir um, hvenær við færðum út fiskveiðilandhelgina eða hve mikið, og í öðru lagi að víkja ekki frá teknum ákvörðunum um útfærslu. Hv. 5. þm. Reykn., Finnbogi R. Valdimarsson, tók mjög í sama streng. Hann komst að þeirri niðurstöðu, að meginstefna allra ríkisstjórna og stjórnmálaflokka seinustu 10 árin hafi verið að framkvæma allar nauðsynlegar aðgerðir í landhelgismálinu án samninga við aðrar þjóðir. Ég sé ekki ástæðu til að svara þeim fjarstæðum, að við spillum áliti Íslands á erlendum vettvangi með viðræðum við Breta um fiskveiðideiluna, frekar en ég þegar hef gert, eða brjótum með því ályktun Alþingis frá 5. maí 1959. Það er krafa alls hins frjálsa heims í dag, að þjóðirnar leysi deilumál sín með friðsamlegum viðræðum, og hann fordæmir þá, sem vilja ekki ræða deilumálin. Það hefur og verið marglýst yfir, að um landhelgismálið verði haft samráð við Alþingi, áður en endanleg ákvörðun verður tekin. Rétt þykir mér hins vegar að ræða nokkuð þá staðhæfingu, að með viðræðunum við Breta sé verið að brjóta ófrávíkjanlega reglu allra ríkisstjórna og stjórnmálaflokka síðustu 10 árin. Er því fremur ástæða til að ræða þessa fullyrðingu stjórnarandstöðunnar, þar sem hún byggist á ósannri frásögn staðreynda. Sé málið skoðað niður í kjölinn, kemur í ljós, að með því að fallast á viðræðurnar nú fylgir ríkisstj. þeirri stefnu, sem fyrrv. ríkisstjórnir hafa fylgt og þó sennilega engin þeirra af meiri kostgæfni en ríkisstjórnir þær, sem Framsfl. hefur staðið fyrir og haft stjórnarforustu í. Ég vil fyrst víkja með nokkrum orðum að setningu laganna um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins frá 1948. Í 1. gr. þeirra laga er sjútvmrh. heimilað að ákveða takmörk verndarsvæðis við strendur landsins innan endimarka landgrunnsins með útgáfu reglugerðar. Samkv. þessari lagagrein hafa fiskveiðitakmörkin við Ísland verið ákveðin síðan 1948. Þegar utanrmn. hafði frumvarpið um landgrunnslögin til athugunar árið 1948, kom fram hjá nefndarmönnum, að þó að landgrunnslögin veittu ríkisstj. heimild til útfærslu fiskveiðilögsögunnar, væri samt ekki rétt að nota þessa heimild án þess að athuga hverju sinni undirtektir annarra þjóða. Fulltrúi kommúnista í utanrmn., Einar Olgeirsson, sagði þannig t.d. á nefndarfundi 9. marz 1948 og lét bóka eftir sér, að það hefði alltaf verið litið svo á í utanrmn., að í frv. væri fólgin yfirlýsing um yfirráðarétt Íslendinga yfir landgrunninu, en þá hefði jafnframt verið gert ráð fyrir, að athuga þyrfti undirtektir annarra ríkja, áður en frekari ráðstafanir væru gerðar. Það liggur sem sagt fyrir yfirlýsing frá fulltrúa kommúnista í utanrmn. um það, að hann og hans flokkur séu samþykkir landgrunnslögunum með því fororði. að ekki verði ráðizt í útfærslu fiskveiðitakmarkanna, án þess að athugað sé áður, hverjar undirtektir annarra ríkja væru undir útfærsluna hverju sinni. Á þessum forsendum samþykkti fulltrúi kommúnista fyrir hönd síns flokks landgrunnslögin á sínum tíma. Nú 12 árum síðar kemur þm. þessa sama flokks, Finnbogi R. Valdimarsson, og segir, að það hafi alla tíð verið regla allra stjórnmálaflokka á Íslandi að ræða ekki við aðrar þjóðir um ákvarðanir eða aðgerðir í sambandi við útfærslu fiskveiðilögsögunnar. Nú er vert að athuga, hvernig viðræðum við aðrar þjóðir um útfærslu fiskveiðilögsögunnar hefur verið hagað, síðan landgrunnslögin komu til framkvæmda. Fyrsta umtalsverða útfærslan var gerð, er fiskveiðilögsagan var færð úr 3 mílum í 4 með reglugerð árið 1952. Að þeirri útfærslu stóð ríkisstj. Sjálfstfl. og Framsfl. Af hvítri bók, sem út var gefin árið 1954, má sjá, að í janúarmánuði 1952 fór þáv. sjútvmrh. til London til að ræða við brezku stjórnina um fyrirhugaða útfærslu fiskveiðilögsögunnar. Í bréfi, sem utanrrh. Íslands ritaði sendiherra Breta í Reykjavík og birt er í þessari hvítu bók, er lögð sérstök áherzla á það, að ekki sé um að villast, að viðræður hafi átt sér stað milli ríkisstjórna Bretlands og Íslands, áður en reglugerðin um útfærsluna var gefin út. Það liggur því fyrir skýrt og ótvírætt, að útfærsla fiskveiðilögsögunnar 1952 var rædd við og borin undir Breta, áður en í hana vas ráðizt. Bretar vildu ekki fallast á útfærslu fiskveiðilögsögunnar úr 3 mílum í 4 1952. Þeir gripu til hefndarráðstafana. Þegar á árinu 1952 settu þeir löndunarbann á fisk úr íslenzkum skipum, er til Bretlands sigldu. Brezki ísfisksmarkaðurinn hafði verið stór liður í fiskútflutningi þjóðarinnar. Auk þess horfði um þessar mundir illa um sölu á fiski til annarra landa. Löndunarbannið var því gert í því skyni af hálfu Breta að kúga Íslendinga til undanhalds í landhelgismálinu. Ríkisstj. tók upp viðræður við Breta um málið, og með orðsendingu, dags. 20. apríl 1953, þegar löndunarbannið hafði staðið í marga mánuði og reglugerðin frá 1952 verið í gildi um það bil eitt ár, bauð ríkisstj. Steingríms Steinþórssonar, sem hv. 2. þm. Vestf., Hermann Jónasson, átti sæti í, ríkisstj. Bretlands upp á samninga um landhelgismálið, ef Bretar vildu létta löndunarbanninu af. Með leyfi hæstv. forseta, hljóðar tilboð ríkisstj. til Bretlandsstjórnar frá 20. apríl 1953 svo orðrétt: „Ríkisstjórn Íslands endurtekur, að hún er reiðubúin að skjóta ágreiningsatriðum milli íslenzku og brezku stjórnanna út af reglugerð frá 19. marz 1952 til Haagdómsins og er reiðubúin að taka upp viðræður við brezku stjórnina um, á hvern hátt það skuli gert, að því tilskildu, að löndunarbanninu verði strax af létt, að fengnu samkomulagi um málsmeðferð.“ Hér verður ekki um það deilt, að ríkisstj. Framsfl. 1952 hefur boðið Bretastjórn upp á samninga um fiskveiðireglugerð, sem í gildi hafði verið í tæpt ár. Samningarnir, sem boðið var upp á, voru með þeim hætti, að ef Bretar vildu létta löndunarbanninu af, Þá skyldi alþjóðadómstóll úrskurða um ágreiningsatriði í reglugerðinni. þannig að bindandi væri fyrir báða aðila, og reglugerðinni breytt, ef dómstóllinn ákvæði svo. Ég vil biðja menn að athuga vel, að þetta boð er gert eftir að Bretar hafa í marga mánuði reynt að kúga okkur til undanhalds með löndunarbanni. Nú kemur hv. 2. þm. Vestf., Hermann Jónasson, sem sjálfur átti sæti í þeirri ríkisstj., sem þetta boð gerði, og segir, að það hafi verið ófrávíkjanleg regla allra ríkisstjórna s.l. 10 ár að semja ekki við aðrar þjóðir um aðgerðir í landhelgismálinu og víkja ekki frá teknum ákvörðunum um útfærsluna. Þá kem ég að útfærslunni 1958. Innan vinstri stjórnarinnar var um það mikill ágreiningur, hvort og hversu mikið útfærslan skyldi undirbúin með viðræðum við aðrar þjóðir í því skyni að eyða ágreiningi og afla viðurkenningar. Sjútvmrh., Lúðvík Jósefsson, hafði komizt á þá skoðun á Genfarfundinum, að forðast bæri viðræður um málið við aðrar þjóðir. En Alþfl. og Framsfl. töldu það skynsamleg vinnubrögð og málinu gagnlegt að undirbúa það með viðræðum. Kom og fleira til. Samkv. reglum Atlantshafsbandalagsins, sem settar voru haustið 1956, ber ríkjum þess að hafa samráð sín í milli, áður en þau ráðast í aðgerðir, sem leitt geta til árekstra þeirra í milli. Hermann Jónasson hafði á fundi Atlantshafsbandalagsins 17. des. 1957 lagt áherzlu á, að þessari reglu væri fylgt, og lýsti yfir, að hann mundi fylgja henni sem forsrh. vinstri stjórnarinnar. Vitað var, að útfærsla fiskveiðilögsögu við Ísland mundi valda ágreiningi á milli Íslands og nokkurra bandalagsríkja, og var því skylt samkv. reglunum og yfirlýsingu forsrh. á NATO-fundinum að ræða málið innan bandalagsins, áður en í útfærsluna var farið. Viðræðurnar voru því teknar upp innan Atlantshafsbandalagsins á grundvelli reglna þess og yfirlýsingar Hermanns Jónassonar frá 17. des. 1957, en ekki sem neitt einkafyrirtæki mitt, eins og Hermann Jónasson virtist gefa í skyn hér áðan. Það kom brátt í ljós í viðræðunum, að mikil tregða var á að viðurkenna 12 mílna fiskveiðilögsögu. þar sem ríki vildu ekki binda hendur sínar í þeim efnum vegna væntanlegrar ráðstefnu, sem allir gerðu ráð fyrir að haldin yrði fljótlega. Var eftir því leitað við okkur af hálfu bandalagsins, að þó að við færðum út fiskveiðilögsögu í 12 mílur, þá mættu erlendar þjóðir engu að síður veiða í seinni 6 mílunum um skeið. Leiddi þetta til þess, að forsrh., Hermann Jónasson, samdi orðsendingu til Atlantshafsbandalagsins, sem send var 18. maí, þar sem boðið var upp á samkomulag. Orðsendingin var svo hljóðandi: „Ríkisstjórn Íslands hefur tekið gildandi reglur um landhelgi og fiskveiðitakmörk til endurskoðunar og ákveðið að gera engar breytingar á sjálfri landhelginni, en færa fiskveiðitakmörkin út í 12 mílur og leiðrétta grunnlínur. Reglugerð um þetta verður gefin út 23. maí. Ríkisstj, er kunnugt um, að framkvæmdastjóri NATO hefur orðað Þann möguleika, að NATO-ríkin viðurkenni útfærsluna í 12 mílur með grunnlínuleiðréttingu, ef erlend skip fá rétt til að veiða 3 næstu ár á tilteknum svæðum milli 6 og 12 mílna. Vegna þessa tekur ríkisstj. fram, að ef það liggur fyrir frá framkvæmdastjóra eigi síðar en 20. þ. m., að þetta sé aðgengileg lausn á málinu, mun hún taka það til athugunar.“ Símskeyti þetta verður ekki misskilið. Framkvæmdastjóra NATO er með því tilkynnt, að ríkisstj. hafi þegar ákveðið að gefa út reglugerð eftir 5 daga. þar sem fiskveiðilandhelgin verði færð út í 12 mílur og grunnlínum breytt. En jafnframt er framkvæmdastjóra boðið samkomulag um, að þessari ákvörðun skuli breytt og erlendum skipum leyft að veiða áfram inn að 6 mílum næstu 3 árin gegn viðurkenningu á 12 mílna reglunni. Nú fullum tveimur árum síðar rís höfundur þessa tilboðs og símskeytis, hv. 2. þm. Vestf., upp á Alþingi og fullyrðir, að það hafi verið ófrávíkjanleg regla 10 seinustu ár að víkja aldrei frá teknum ákvörðunum í landhelgismálinu og gera ekki samkomulag við aðrar þjóðir um, hve mikið við færðum fiskveiðilögsöguna út né hvenær útfærslan kæmi til framkvæmda. Samkomulagstilboði vinstri stjórnarinnar til NATO-ríkjanna var hafnað. Reglugerðin um útfærslu fiskveiðilögsögunnar var gefin út 30. júní, og útfærslan skyldi koma til framkvæmda 1. sept. 1958. ríkisstj. hélt engu að síður áfram umr. við NATO, þrátt fyrir útgáfu reglugerðarinnar. Hinn 13. ágúst barst ríkisstjórninni tilboð frá NATO um, að málið yrði leyst á þann hátt, að ekki yrði fært út í 12 mílur, en fallizt á, að Íslendingar lokuðu landgrunninu út af Vestfjörðum og suður af Reykjanesi fyrir togveiðum. Var þessi tillaga hugsuð sem viðræðugrundvöllur. Að ákvörðun þáv. forsrh., Hermanns Jónassonar, var þessu tilboði svarað með svo hljóðandi símskeyti þann 22. ágúst: „Höfum athugað fram komna tillögu um lausn landhelgismálsins og getum ekki fallizt á hana og ekki borið fram neinar tillögur til lausnar málsins á þessum grundvelli, en minnum á okkar fyrri tillögu um viðurkenningu á 12 mílum gegn því, að erlendir veiði á seinni 6 mílunum um takmarkaðan tíma, enda verði grunnlínum breytt.“ Þetta símskeyti er sent, er nær tveir mánuðir eru liðnir frá því, að reglugerðin um útfærsluna í 12 mílur er gefin út og birt. Engu að síður býður hv. 2. þm. Vestf. að breyta reglugerðinni þannig til samkomulags, að seinni 6 mílurnar skuli ekki taka gildi næstu 3 árin, gegn viðurkenningu á 12 mílunum. Í dag fullyrðir þessi sami hv. þm., að það hafi verið ófrávíkjanleg regla seinustu 10 ár að hverfa aldrei frá teknum ákvörðunum í landhelgismálinu og láta það aldrei verða háð samkomulagi við aðrar þjóðir, hvenær útfærsla komi til framkvæmda. Ekki var gengið að þessu samkomulagstilboði. En brátt kom í ljós, að umræðurnar innan NATO höfðu borið þýðingarmikinn árangur. Um sumarið 1958 höfðu togaraeigendur í Vestur-Evrópulöndum bundizt samtökum um að láta togara sína veiða áfram inn að 4 mílum við Ísland eftir gildistöku reglugerðarinnar og beita til þess ofbeldi. Er það tvímælalaust árangur NATO-viðræðnanna sumarið 1958, að allir hverfa frá þessu nema Bretar einir. Ég hef rætt nokkuð ýtarlega, hvernig haldið hefur verið á landhelgismálinu gagnvart öðrum þjóðum á undanförnum 10 árum. Með orðum mínum er ekki um að ræða deilu á þá, sem að viðræðunum við aðrar þjóðir hafa staðið, heldur er ég einungis að vekja athygli á, að viðræður ríkisstj. nú við Breta eru beint og rökrétt framhald af viðleitni allra ríkisstjórna á Íslandi seinustu árin til að leysa ágreining um fiskveiðilögsöguna með viðræðum. Ríkisstj. hefur nú tekið upp þráðinn, þar sem frá var horfið í lok ágústmánaðar 1958, og tekið upp viðræður í því skyni að reyna að eyða landhelgisdeilunni. Árið 1958 var rætt við bandalagsþjóðir okkar allar í Atlantshafsbandalaginu. Þær viðræður leiddu til þess, að allir þoldu þá útfærslu, þótt sumir mótmæltu, nema Bretar einir, þeir beittu ofbeldi. Meginástæðan fyrir erfiðleikunum, að því er Breta snertir, var sú, að þeir vildu ekki binda hendur sínar um 12 mílur, áður en væntanleg alþjóðaráðstefna um réttarreglur á hafinu hæfist. Nú að lokinni árangurslausri slíkri ráðstefnu kannar ríkisstj. með viðræðum við Breta, hvort ný viðhorf hafi skapazt, þannig að leysa megi deiluna á aðgengilegan hátt fyrir Íslendinga, en þetta vill stjórnarandstaðan banna. Deilan við Breta hefur nú staðið í full tvö ár. Lengst af þessum tíma hafa Bretar stundað veiðar innan 12 mílnanna undir vernd herskipa. Þeir hurfu á burt úr landhelginni, á meðan Genfarráðstefnan stóð og nú á meðan þessar viðræður standa yfir. Leiði viðræðurnar ekki til lausnar á ágreiningsatriðum, heldur deilan áfram. Nærvera brezkra herskipa og veiðar togara þeirra í íslenzkri landhelgi hafa hvað eftir annað stofnað lífi íslenzkra sjómanna í hættu. Hvert sinn, sem árekstrar verða á hafinu, heimtar stjórnarandstaðan einhverjar meiri aðgerðir gegn Bretum en mótmælin ein. Nú vill stjórnarandstaðan láta banna viðræðurnar. Ég leyfi mér að spyrja: Til hvaða frekari aðgerða en mótmæla er ætlazt af ríkisstjórninni gagnvart Bretum? Ég skal engu spá um það, hvort viðræðurnar við Breta leiða til lausnar á málinu eða ekki. Það er skylda okkar að kanna alla möguleika til hlítar. Sérhver ríkisstj., í hvaða landi sem er, hefur þá skyldu að reyna að leysa þær deilur, sem þjóðin á í við aðrar þjóðir, ekki hvað sízt þegar deilt er um lífshagsmuni þjóðarinnar og, það af jafnmikilli hörku og hér er gert. Lífsskoðanir okkar og menning krefst þess, að reynt sé til hins ýtrasta að leysa deilur með friðsamlegum viðræðum. Vopnlaus smáþjóð á ekki annarra kosta völ. Við höfum hvorki vopn né vald, og þótt við hefðum það, fordæmum við beitingu þess. Rétturinn og þörfin fyrir að geta lifað í landi okkar er okkar vopn. Við fordæmum ofbeldi Breta á Íslandsmiðum. En við verðum að forðast að gerast berir að því að neita að ræða vandamálið og skáka í því valdi. að við séum svo smáir, að þess vegna getum við leyft okkur það, sem við fordæmum, ef aðrir hafast það að. Hitt er svo annað mál. að tilraunir til lausnar á deilunni geta því aðeins borið árangur, að hagsmunir okkar og þarfir séu virtar og viðurkenndar. Á þessari deilu er engin lausn til, nema Bretar viðurkenni óafturkallanlega 12 mílna fiskveiðilögsögu við Ísland. Tóm til að víkja burt úr 12 mílunum, að því er takmörkuð svæði varðar á takmörkuðum tíma, er að sjálfsögðu bundið því, að á móti komi tillit á öðrum svæðum og öðrum sviðum, sem varanlegt gildi hefur fyrir okkur, að okkar dómi. Það er of snemmt að deila um niðurstöður, á meðan menn vita ekki. hvað deilt er um. Þegar niðurstöður liggja fyrir, verður haft samráð við Alþ., og þá fyrst er hægt að deila um þær.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Það er sýnishorn af málflutningi hæstv. dómsmrh.: Alþ. hefur samþ., að ekki megi víkja frá 12 mílna fiskveiðilandhelgi og vinna beri að því að afla henni viðurkenningar. Dómsmrh. heldur því fram hér, að hann sé að framkvæma þessa ályktun með því að hleypa Bretunum inn í landhelgina og færa hana inn með undanþágu frá 12 mílunum. Þá er það hæstv. utanrrh., sýnishorn af hans málflutningi áðan: Hann segir, að það hafi verið samið um landhelgismálið áður. Dæmi: Það var samið um landhelgismálið 1952. Með hverju? Með því að gera boð um að skjóta því til Haagdómstólsins. Það voru samningar um landhelgismálið að dómi hæstv. utanrrh. Það hlýtur að vera meira en lítið bogið við málstað, sem þarf svona málflutning, ef nefna á þvílíkan útúrsnúning svo virðulegu nafni. Þegar vinstri stjórnin var mynduð, var ákveðið að færa út landhelgina, en ekki hve mikið né hvenær. Ríkisstj. vildi að um þetta mesta mál þjóðarinnar, síðan frelsismál hennar leystist, yrði haft samráð á milli allra flokka, líka stjórnarandstæðinga. Því var sett upp samstarfsnefnd með fulltrúum frá öllum flokkum. Smátt og smátt varð ljóst, að Sjálfstfl. ætlaði að verða hinni fyrri skemmdarstefnu sinni í stjórnarandstöðunni trúr, líka í þessu vandamesta máli, sem til úrlausnar hefur komið lengi. Forðazt var sem heitan eld að taka afstöðu og ábyrgð og tillögum svarað með undanbrögðum og vífilengjum. Augljóst var, að þjóðareiningin um landhelgismálið megnaði ekki að ná til leiðtoga Sjálfstfl. Sjálfstfl. var reiðubúinn að nota þetta mál út í yztu æsar, eins og öll önnur, til þess eins að tefla refskák sína gegn ríkisstj. Þetta var þó ekki hægt að setja fyrir sig, þótt alvarlegt væri, og það því fremur sem við sannfærðumst um því meir sem fleira gerðist og nær dró úrslitum, að ef vinstri stjórnin sundraðist án þess að hafa fært út landhelgina, væri útfærslan úr sögunni um ófyrirsjáanlegan tíma. Við urðum því að finna leið til að færa út, sem vinstri stjórnin gat staðið saman um. Þessa leið varð Framsfl. að leggja sig fram um að finna, og við þetta varð að miða meðferð málsins. Íslendingum bar að greina frá því, sem þeir ætluðu að gera, í Atlantshafsbandalaginu. Við ráðh. Framsfl. vorum ráðnir í að nota aðstöðuna í NATO til að reyna að fá viðurkenningu á einhliða útfærslu og vinna að skilningi á okkar málstað. En við vorum líka ráðnir í að fyrirbyggja, að málið drukknaði þar í endalausu þófi, og við vorum ráðnir í að knýja fram útfærsluna, þótt viðurkenning fengist ekki. Öðrum megin við okkur voru þeir, sem ekki vildu mikið til vinna að tryggja viðurkenninguna gegnum NATO. Hinum megin þeir, sem vildu endalaust þóf og ekki virtust mega til þess hugsa að stíga lokaskrefið andspænis fullkominni óvissu um, hvort útfærslan yrði viðurkennd af nokkurri þeirri þjóð, sem við höfðum nánast samstarf við. En til þess vorum við ráðherrar Framsfl. reiðubúnir, ef þyrfti, en heldur ekki nema að fullreyndum leiðum til viðurkenningar. Við töldum skylt að reyna til hlítar, þótt okkur væri ljóst, að hverfandi líkur væru fyrir viðurkenningu fyrir fram, þar sem andstaða þessara þjóða beindist fyrst og fremst gegn því að ganga inn á rétt nokkurrar þjóðar til einhliða útfærslu landhelgi. Mikil vinna hafði verið lögð í að kynna okkar málstað, en nú var komið að úrslitastund. Genfarráðstefnunni fyrri var lokið. Þar hafði 12 mílna fiskveiðilandhelgi fengið mikinn byr, þótt ekki næði fullu samþykki. Nú varð ljóst, að til skarar varð að skríða. Fyrst varð að fá hreint úr því skorið, hvort nokkur möguleiki væri að fá út úr viðræðunum í NATO hreina viðurkenningu á einhliða rétti til útfærslu. En slík viðurkenning hefði þýtt algeran sigur okkar í landhelgismálinu í víðustu merkingu, því að með slíku var ekki aðeins opnuð friðsamleg og fyrirhafnarlaus leið til útfærslu í 12 mílur, heldur brotinn ísinn til enn frekari útfærslu í framhaldi af því. Hér var því ekki lítið að vinna. Til að fá úr þessu skorið, var skeytið sent 18. maí 1958 af ráðherrum Framsfl. og Alþfl. En ráðherrar Alþb. vildu ekki slíka lokakönnun á þessu atriði. Í skeytinu var sagt, að fengist viðurkenning á einhliða rétti Íslendinga til útfærslu, yrði til athugunar tekið, að full útfærsla í 12 mílur yrði gerð á þremur árum, en grunnlínur yrðu þá færðar út. Þetta var borið undir formann Sjálfstfl., eins og hann hefur sjálfur játað. En þeirri stefnu í málinu trúr að taka enga ábyrgð á einu né neinu, sem gæti orðið til þess að leysa málið, tók hann enga afstöðu til þess. Hitt er svo ljóst af því, sem síðar hefur komið fram, að forráðamenn Sjálfstfl. vildu láta halda viðtalsþófinu í NATO áfram, þótt fyrir lægi algerlega neikvætt svar frá framkvæmdastjóra NATO um viðurkenningu á einhliða útfærslu og það frá öllum þjóðum þar. Það er svo einn þáttur í ógeðslegum skrípaleik þeim, sem nú er leikinn af hendi þeirra, sem ætla að fara aftan að þjóðinni í landhelgismálinu, að láta eins og þessum tilraunum hafi verið ljóstrað upp, þótt þær hafi verið þeim vel kunnar frá byrjun, og voru m.a. ræddar á kosningafundum og í blöðum í tvennum alþingiskosningum, þar sem framsóknarmönnum var af Alþb. legið á hálsi fyrir þetta, en framsóknarmenn síður en svo borið kinnroða fyrir, fremur en nokkuð annað af því, sem þeir hafa gert í sambandi við landhelgismálið. Það nýja í málinu er einvörðungu það, að í vandræðum sínum reyna þeir nú, sem ætla að svíkja, að rugla dómgreind manna með því að bera þessar tilraunir til að fá viðurkenningu fyrir einhliða útfærslu saman við fyrirætlanir sínar nú um að verðlauna Breta fyrir ofbeldið með því að afhenda þeim það, sem við erum búnir að vinna, með því að hleypa veiðiþjófunum inn á íslenzka bátaflotann í okkar eigin landhelgi. Þegar það lá fyrir 1958, að viðurkenning, á einhliða rétti var alveg ófáanleg, var komið að lokaþættinum. Framkvæmdastjóri NATO hafði stungið upp á sérstakri ráðstefnu á vegum NATO. Afstaða Framsfl. var nú tekin þessi: Ráðstefna kemur ekki til mála, þar sem fyrir liggur, að viðurkenning er ófáanleg og hik nú er sama og að tapa málinu. Ákvörðun um útfærsluna ber að taka strax, í 12 mílur, að óbreyttum grunnlínum, þar sem fyrir fram viðurkenning fæst ekki. Útfærslan taki gildi 1. sept., og ber að nota tímann þangað til, til að kynna okkar málstað. Alþb. vildi útfærsluna strax, en gat fallizt á afstöðu Framsfl. Afstaða Alþfl, var alveg óljós, en viðhöfð voru hvers konar undanbrögð. Var nú afstaða Framsfl. borin undir forustumenn Sjálfstfl., og hefur frá því öllu verið skýrt áður opinberlega. Forustumenn Sjálfstfl. neituðu að samþykkja útfærsluna og vildu ekki vera með í því að hafna ráðstefnu á vegum NATO, kröfðust áframhaldandi viðræðna á vegum NATO, þótt þeim væri vel kunnugt um þau svör, sem þaðan höfðu borizt: að engir möguleikar væru á viðurkenningu. Þessi afstaða foringja Sjálfstfl. var í nákvæmu samræmi við þann fasta ásetning þeirra., sem alltaf kom betur og betur í ljós, að reyna að notfæra sér landhelgismálið pólitískt og taka ekki á sig nokkru sinni nokkra ábyrgð á því að vera með í nokkurri lausn, hversu mikil nauðsyn sem á því kynni að vera fyrir þjóðina, að samstaða gæti myndazt. Þeir vissu, að í málinu varð að taka áhættu. Hana vildu þeir ekki taka. Eftir á átti að segja, að það hefði verið hægt að fara öðruvísi að, ef vandi kom fram. Í málinu var einnig hægt að gera yfirboð, og það átti að nota og segja: Við vildum bara meira. - Þokkalegur leikur, eða finnst mönnum ekki, með mesta málefni þjóðarinnar? Við ráðherrar Framsfl. vorum á hinn bóginn sannfærðir um enn sem fyrr, að tækist okkur ekki að halda stjórninni saman og færa út, þá væri málið tapað. Þá mundu undansláttarflokkarnir ná tökum á málinu, og þá var ekki mikið vafamál, hvernig færi. Enda geta menn nokkuð nærri farið um það, hvenær þeir flokkar, sem nú ætla að færa landhelgina inn aftur, hefðu fært landhelgina út í 12 mílur með einhliða ákvörðun og án þess að vita nokkuð um, hvort sú ákvörðun yrði viðurkennd í verki af nágranna- og samstarfsþjóðum okkar. En það var þetta, sem þurfti að gera sumarið 1958, ef brjóta átti niður mótstöðuna gegn einhliða rétti til útfærslu. Hér mun ekki reynt að segja frá lokaþættinum í ríkisstj., en það er nokkuð einkennandi fyrir þau átök, sem urðu til að fá Alþfl. inn á það, sem ofan á varð, að tvisvar sinnum var forsrh. búinn að biðja um ríkisráðsfund til að leggja fyrir lausnarbeiðni ríkisstj., og, einu sinni höfðum við gefið upp alla von um, að okkur auðnaðist að leysa málið. En þrátt fyrir allt tókst það, og með því var landhelgismálinu raunverulega borgið. Valt þetta að lokum á því, að forustumenn Alþfl. voru þá enn hræddari við reikningsskil í landhelgismálinu frammi fyrir þjóðinni en Breta, enda voru þeir þá ekki búnir að kaupa sér líftryggingu hjá íhaldinu. Útfærslan í 12 mílur mun jafnan verða talin merkur atburður í sögu þjóðarinnar, og útfærsla okkar í 12 mílur hefur haft stórkostleg áhrif á afstöðu í landhelgismálum á alþjóðavettvangi, í þá átt að brjóta niður yfirgang þeirra, sem vilja stunda ránsveiðar á landgrunnum annarra. En allt hékk þetta á bláþræði þessa maídaga vorið 1958, en bjargaðist samt. Útfærslan átti að gilda frá 1. september, og átti að nota tímann til að skýra okkar málstað fyrir öðrum þjóðum, m.a. innan NATO, sem fyrr segir. Þennan tíma eða þangað til útfærslan kom í gildi og Bretar réðust á okkur var afstaða okkar framsóknarmanna hin sama og mótaðist í skeytinu frá 18. maí, þótt utanrrh. hafi þóknast að orða hana nokkuð öðruvísi í sínum skeytum síðar. En við höfnuðum samningum um málið sem fyrr. En Alþfl. lá flatur fyrir hverju gylliboði um samninga sem fyrr, að maður nú ekki tali um forustu Sjálfstfl. Sumarið 1958 var örlagatími hér norður við heimskautsbauginn. Ríkisstj. hafði tekið sína ákvörðun, tekið áhættu, sem varð að taka, og nú reið á, hvernig aðrar þjóðir brygðust við. Almenningur í landinu stóð að baki stjórninni. Um það þarf enginn að efast. Nú reið mest á því, að sú þjóðareining, sem raunverulega var til um útfærsluna, kæmi skýrt fram, svo að enginn, sem hafa kynni illt í hyggju, væri í vafa um, að hann ætti einhuga þjóð að mæta, sem yrði ekki kúguð frá ákvörðun sinni. En þá skeði það, sem vafalaust hefur nokkuð örlagaríkt orðið og lengi mun minnzt verða. Aðalmálgagni Sjálfstfl., sem Bjarni Benediktsson stýrði, var ekki beitt til þess að styðja ákvörðunina um útfærslu. sem nú hafði verið tekin af löglegri stjórn með þingmeirihluta að baki og lífsnauðsyn var fyrir þjóðina að fengi að fullu staðizt. Og þó vissu þeir, sem réðu húsum hjá aðalmálgagni Sjálfstfl., að erindrekar Breta fylgdust nákvæmlega með öllu hér til að kanna, hve sterkir Íslendingar væru í málinu, hve vel þeir stæðu saman, og allt með það fyrir augum að beita Íslendinga ofbeldi, ef þeir teldu sig sjá veilu í samstöðu þjóðarinnar, sem leitt gæti til undanhalds í þeirra þágu. Við þessa aðstöðu var Morgunblaðið notað, undir forustu Bjarna Benediktssonar, núv. hæstv. dómsmrh., til þess að deila á og rífa niður á allar lundir og tortryggja með öllu hugsanlegu móti ákvörðun ríkisstj. um útfærslu landhelginnar, sem fram undan var 1. september. Það var hamrað á því, að Sjálfstfl. hefði viljað meiri og lengri viðræður, eins og það var kallað, í stað útfærslunnar. Eins og á stóð var þetta ekkert annað en hreinlega tilboð um samninga, enda ekki skilið nema á einn veg af Bretum. Þeir vissu vel, að sjálfstæðismönnum var vel kunnugt það, sem á milli hafði farið í NATO, og að öll þessi hróp um meiri og meiri viðræður gátu ekki þýtt annað en að sjálfstæðismenn teldu, að ganga ætti til móts við þeirra sjónarmið. Allt sumarið var sleitulaust alið á því í Morgunblaðinu, hve stórkostlegur ágreiningur ríkti um útfærslu landhelginnar og allt, sem að því lyti. Það hafði verið ágreiningur meðal þeirra, sem ákvarðanirnar áttu að taka. En hann var leystur, nema ágreiningur þeirra forustumanna í Sjálfstfl., sem óleysanlegur var. Það var augljóst orðið, að þjóðin stóð að baki því, sem ríkisstj. hafði gert í málinu. En um það stóð ekkert í Morgunblaðinu og þaðan af síður hvatningar til allra að standa fast saman um það, sem gert hafði verið af löglegri stjórn, vegna hættu utan frá. En Bretar lásu Morgunblaðið, og þeim var ekki ljóst, að það talaði ekki þetta sumar einu sinni fyrir munn almennings í Sjálfstfl., hvað þá fyrir þjóðina. En svo langt var gengið hjá blaðinu, að hörðu þurfti að beita til að koma þar á framfæri ályktunum um samstöðu í landhelgismálinu, þegar þær fóru að berast, vegna þess ekki sízt, hve mönnum blöskraði sundrungarstarf blaðsins á þessari örlagastund. Hámarki náði þessi áróður til að grafa undan ákvörðuninni um útfærsluna og gera hana tortryggilega og veika í augum samstarfsþjóða okkar, en andstæðinga í landhelgismálinu, með því, að forustumenn Sjálfstfl. héldu blákalt fram, að kommúnistar hefðu ráðið ferðinni í landhelgismálinu, þetta væri þeirra mál orðið. Á þessu var staglazt í Morgunblaðinu allt sumarið. En það var ekki nóg, að Bjarni Benediktsson stæði fyrir þessu. Ólafur Thors varð líka að fara á stúfana og lýsa því yfir í ræðu, sem síðan var prentuð í Morgunblaðinu, að ráðherrar Framsfl. væru eins og bundnir fangar aftan í stríðsvagni kommúnista í landhelgismálinu. Þá var heldur ekkert til sparað í Morgunblaðinu að upplýsa, að Alþýðuflokksmenn hefðu verið kúgaðir í landhelgismálinu. Á því áttu Bretar að sjá, að Alþýðuflokksmenn væru ekki eins ótilkippilegir og ætla mætti af þátttöku þeirra í útfærslunni. Var furða, þótt Bretar teldu sig geta boðið Íslendingum sitt af hverju, eftir að hafa fengið slíkar upplýsingar frá háttsettum mönnum að baki víglínu Íslendinga um sjálfa útfærsluna og hvað að baki henni stæði? Hafa menn íhugað til hlítar þá botnlausu spillingu, sem í þessari framkomu felst, að ekki séu viðhöfð önnur orð, sem ættu betur við? Þessi taumlausi áróður Morgunblaðsins allt sumarið 1958 hlaut að gefa Bretum þá hugmynd, að við sundraða þjóð væri að eiga í landhelgismálinu, sem hlyti að láta undan og semja, ef henni væri sýndur hnefinn. Með þessu varð forustulið Sjálfstfl. þess valdandi, að Bretar lögðu út í ofbeldisverk sín á fiskimiðum Íslendinga, og er þung ábyrgð þeirra, sem slíkt kalla yfir sína þjóð. Aðfaranótt 1. sept. 1958 var mikil örlaganótt við Ísland. Þá gerðust þeir atburðir, sem tímamótum ollu í landhelgismáli þjóðarinnar og áreiðanlega sögu hennar. Togarar allra þjóða færðu sig út fyrir 12 mílna mörkin, - nema togarar Breta. Þegar togarar annarra þjóða færðu sig út úr hinni nýju landhelgi til þess að viðurkenna hana þar með í verki, sigldu brezku herskipin inn 3 nýju landhelgina til þess að reyna að halda þar uppi fiskveiðum með ofbeldi og kúga Íslendinga með því til undanhalds, - hina sundruðu þjóð á vegum kommúnista, sem Morgunblaðið hafði verið að lýsa fyrir Bretum allt sumarið. Ég hef oft sagt áður og ég segi það enn, að þegar togarar allra annarra en Breta færðu sig út fyrir aðfaranótt 1. sept., unnu Íslendingar sigur í landhelgismálinu, og mikið eigum við þeim þjóðum að þakka, sem viðurkenndu þá okkar rétt í verki. Ekki þarf að fara í neinar grafgötur um, að þar nutum við þess, sem fram hafði farið innan NATO til að skýra okkar mál, enn fremur eðlilegrar tilhliðrunarsemi, sem við höfðum látið koma fram að við værum til með að sýna gegn fullri viðurkenningu á okkar einhliða rétti til útfærslu. Þar nutum við einnig þess, að við vorum í NATO. Og í allri landhelgisbaráttu okkar hefur okkur verið mikill styrkur að veru okkar í NATO, þótt ekki hafi það náð að firra okkur ofbeldi Breta. Og vera okkar í NATO er ásamt fleiru trygging fyrir því, að landhelgismálið er raunverulega leyst og tilslökun í því nú er bein svik við málstað Íslendinga. Þann 1. sept. 1958 sigruðu Íslendingar í landhelgismálinu. Röddinni í Morgunblaðinu var drekkt í þeirri öldu, sem með þjóðinni reis til samstöðu um 12 mílna fiskveiðilandhelgina nýju og gegn ofbeldi Breta. En nú urðu þáttaskil í stjórnmálum landsins. Undansláttarflokkarnir í landhelgismálinu náðu tökum á málefnum þjóðarinnar. En það þurfti að halda tvennar kosningar og það tók meira en ár. Jarðvegurinn var ekki heldur upp á það bezta til að tala um undanslátt og samninga, meðan viðureign við herskip Breta og veiðiþjófa í landhelgi var svo að segja daglegt brauð Íslendinga. Enda var röddin, sem áður var svo óþreytandi að lýsa sundrungu Íslendinga í landhelgismálinu og útfærslu landhelginnar eftir fyrirskipun kommúnista og nauðsyn þess að semja og semja, - enda var röddin nú jafnáköf að lýsa yfir því, að enginn undansláttur frá 12 mílunum í nokkurri mynd kæmi til mála. Það var líka sem óðast verið að kjósa. Á Alþingi tóku forustumenn Sjálfstfl. þátt í að samþykkja þetta sama og, voru óþreytandi að sverja fyrir alla möguleika til undansláttar frá 12 mílna fiskveiðilandhelginni. Allt virtist í góðu horfi og engin vella í neinu, og margir voru farnir að trúa því, að þjóðareiningin í landhelgismálinu næði orðið til leiðtoga stjórnarflokkanna og allir stæðu saman gegn ofbeldi Breta. En svo fór því miður, að í ljós kom, að svo var ekki og að þeir til dæmis, sem héldu, að forusta Sjálfstfl. hefði skipt um skoðun frá því um sumarið 1958, höfðu alveg rangt fyrir sér. Eftir kosningarnar, sem þurfti að klára fyrst, var beðið eftir landhelgisráðstefnunni í Genf. Sú ráðstefna styrkti enn stórkostlega málstað Íslendinga. Sögulega réttinum var hafnað og stóraukið fylgi við 12 mílna fiskveiðilögsögu. En ekki var ráðstefnunni samt fyrr lokið en undanhaldið byrjaði. Fyrst kom sakaruppgjöfin, sem gat átt rétt á sér, ef jafnframt var gert alveg endanlega ljóst, að ekkert undanhald kæmi til mála né nokkrir samningar eða viðtöl út af ofbeldi Breta. Þá gat hún létt Bretum að láta af ofbeldinu. En það er svo furðulegt, að tæpast fást orð yfir, að menn, sem ætluðu sér að semja við ofbeldismennina, skyldu byrja á því að gefa þeim upp allar sakir, áður en þeir settust niður með þeim til að semja við þá. Ætli slíkt sé ekki fágætt í allri heimssögunni? Með sakaruppgjöfinni, eins og hún var framkvæmd, og með því að taka upp samninga í framhaldi af henni munu Bretar telja sig hafa fengið staðfestingu á því, að það væri engin tilviljun, hvernig Morgunblaðið var skrifað sumarið 1958 undir forustu núv. hæstv. dómsmrh., og að þeir hafi, þegar allt kom til alls, ekki reiknað skakkt, þegar þeir drógu þær ályktanir um sumarið, að þeim mundi óhætt að sýna herskipin, bak við víglínu Íslendinga í landhelgismálinu væru menn, sem vildu slaka til, ef þau væru sýnd. Brezkir forráðamenn hafa langa æfingu í að sjá veilurnar í fari þeirra, sem þeir vilja sýna yfirgang, hafa glöggt auga fyrir veiku hlekkjunum. Þeir hafa alltaf treyst á óheilindi forustuliðs stjórnarflokkanna og byggt á þeim og að undir byggi sú skoðun núv. hæstv. dómsmrh., að ekki yrði lengra komizt en Bretar raunverulega vildu, en hann orðar þannig: en hinar stærstu vinsamlegu þjóðir vildu, - og staðfestist þetta af öllum þeim málflutningi, sem nú er við hafður, og því, sem verið er að gera. Með þessum aðförum hæstv. ríkisstj, hefur málstað Íslendinga verið spillt, - og nú er hrópað: Hvernig á þá að leysa fiskveiðideiluna? Íslendingar verða að gera eitthvað til að leysa deiluna. Annað veifið er svo talað eins og vígdrekar Breta liggi tilbúnir og hótað sé að senda þá inn, ef ekki er samið. Hitt veifið er sagt eitthvað í þá lund, að vígdrekar komi ekki, en eitthvað, sent sé jafnvel verra, enginn veit hvað. Við okkur, sem berjumst af öllu afli á móti því, að brezka togaraflotanum sé nú hleypt inn í landhelgina, er sagt: Hvernig viljið þið leysa deiluna? Við svörum með því að biðja menn að líta á, hvernig málið stendur, þegar moldinni er blásið frá. Við svörum með því að biðja menn að athuga: Allar þjóðir nema Bretar hafa viðurkennt 12 mílna útfærsluna í verki. Allir vita, að Bretar geta alls ekki látið togara sína fiska hér við land undir herskipavernd. Reynsla þeirra er svo ömurleg af þess háttar veiðum, að slíkt fær engum dulizt. Friðun landhelginnar má heita alger í reynd og fiskgengd við strendurnar miklu meiri en áður. Jafnvel þeir, sem vilja nú beita sér fyrir samningum og launa Bretum ofbeldið með fríðindum á kostnað íslenzku fiskimannanna og þjóðarinnar, hafa sjálfir viðurkennt, að 12 mílurnar hafi sigrað. Það er bókstaflega ekkert til í þessu máli, sem nálgast það nokkuð að gefa ástæðu til að fórna því, sem við höfum þegar unnið. Hví skyldum við gera slíkt? Annað mál væri að taka tillit til annarra þjóða í sambandi við öflun viðurkenningar á einhliða ákvörðunum okkar, ef um enn frekari útfærslu, í 16 mílur eða 20 mílur, væri að ræða, en það væri hliðstætt því, sem fyrir lá 1958. Fátt sýnir betur sekt og vandræði þeirra, sem fyrir samningunum við Breta standa, en tilraunir til að bera saman að afhenda Bretum það í verðlaunaskyni fyrir ofbeldið, sem við erum búnir að vinna, nýju landhelgina, - að bera þetta, saman við tilraunina 1958 til þess að fá fyrir fram viðurkenningu á einhliða útfærslu í stað algerrar óvissu um, hvort nokkur nágrannaþjóðanna mundi viðurkenna hana í verki. Nú erum við búnir að fá viðurkenningu allra í reynd nema Breta, sem geta ekki fiskað í landhelginni áfram eins og þeir hafa, gert. Við erum búnir að sigra í 12 mílna málinu, einnig á alþjóðavettvangi, og þurfum ekki að semja um vansæmandi undanslátt við einn né neinn. Þeir, sem fyrir þessu standa nú, eru líka svo þrotnir að rökum fyrir því, að Íslendinga reki nauður til slíkrar uppgjafar, að þeir eru farnir að afsaka samningana, eins og hæstv. dómsmrh. gerði hér í kvöld, með því, að það þurfi að kaupa með fríðindum í landhelginni leyfi til að landa fiski í Bretlandi. Þá höfum við það, að slíkur er skilningur þessara manna á þýðingarmesta réttindamáli þjóðarinnar - landhelgismálinu, að þeir eru reiðubúnir að láta landsréttindi Íslands fyrir fisksöluleyfi í Bretlandi, og það eftir allt, sem á undan er gengið. Hvað ætli mikið yrði eftir af fiskveiðilandhelginni nýju að nokkrum árum liðnum, ef farið verður að nota hana sem gjaldmiðil í verzlunarsamningum við önnur lönd? Það er svo enn táknrænt um þetta lið, sem nú ætlar að semja við Breta, að það stendur þessa dagana að tillögu á Alþingi um að senda íslenzka vélbátaflotann til fiskveiða suður að Afríkuströndum, um leið og Bretum er ætlað að koma inn í landhelgina með nokkur hundruð togara. Fiskgengdin við landið hefur nú aukizt verulega vegna stækkunar fiskveiðilandhelginnar. Menn horfa nú vonglaðir fram á enn batnandi afla við strendurnar og byggja á því framtíðarvonir sínar. Það er furðuleg ófyrirleitni að láta sér til hugar koma að hleypa nú brezka togaraflotanum inn í landhelgina gersamlega að ástæðulausu, leyfa veiðiþjófunum að láta nú greipar sópa um svæði, sem búið er að friða. Það má þá líka nærri geta, hvernig aðfarir Breta yrðu í landhelginni núna, ef þeim verður hleypt inn fyrir, eftir allt, sem á undan er gengið. Og þeir munu þykjast vita, hvaða aðferðir það eru, sem mest gefi í aðra hönd í viðskiptum við Íslendinga. Gegn þessu verður þjóðin að rísa, og láta þá, sem fyrir þessu standa, vita nú þegar, að þeir muni glata fylgi sínu og trausti, ef þetta. verður gert. Mun þá málinu verða bjargað á síðustu stundu. Stjórnarflokkarnir vildu ekki samþykkja útvarpsumræður um þetta í tvö kvöld, töldu vígstöðuna betri með því að fá að flytja áróður sinn og moldviðri í síðari ræðuumferðinni í friði fyrir svörum framsóknarmanna, en það gátu þeir tryggt sér með því að neita tveggja kvölda umræðum. En þetta mun ekki koma að neinni sök, því að þeirra hlutur mun verða því verri, sem þeir þeyta upp meira moldviðri um þetta mál, enda aðalatriði þess fullljós orðin hverju mannsbarni.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hver hefði trúað því fyrir einu ári, að við stæðum nú frammi fyrir því, að ríkisstj. landsins væri að semja við Breta um fiskveiðilandhelgi Íslands? Þá voru nýlega um garð gengnar tvennar alþingiskosningar, og þjóðin vissi ekki annað en að allir stjórnmálaflokkar og allir alþingismenn væru heilir í landhelgismálinu. Þeir höfðu hátíðlega lýst yfir því, að samningar við ofbeldið kæmu ekki til greina og að aldrei skyldi hvikað frá fullum 12 mílum umhverfis landið allt. Svo engilhreinir voru þeir, sem nú standa í samningum við Breta um landhelgismálið, að sumarið 1959 neituðu þeir að mæta á NATO-fundi í Bretlandi og sögðust ekki geta setzt til borðs með ofbeldismönnum, sem sendu herskip sín upp að ströndum Íslands til þess að brjóta niður lög og reglur vopnlausrar þjóðar. Jafnvel kennarar, sem ætluðu að sitja þing með stéttarbræðrum sínum í Bretlandi, voru stöðvaðir frá slíku af stjórnarvöldum landsins. Svona voru Íslendingar vandir að virðingu sinni þá og ákveðnir í því að lúta ekki ofbeldinu. En svo kom tilkynning ríkisstj. þann 10. ágúst í sumar um það, að hún hefði ákveðið að verða við tilmælum Breta um að taka upp viðræður við þá um landhelgismálið. Mönnum hnykkti við og ætluðu varla að trúa sínum eigin eyrum. Stjórnarblöðin reyndu að draga úr ótta almennings og sögðu, að hér væri ekki um samninga að ræða um landhelgismálið, heldur aðeins viðræður um að koma í veg fyrir árekstra á Íslandsmiðum, og auk þess væri aðeins kurteisi að ræða við Breta. Þannig var reynt að dylja fyrir þjóðinni, hvað raunverulega var að gerast í landhelgismálinu. En nú stendur þjóðin frammi fyrir bláköldum veruleikanum. Nú geta ráðamenn þjóðarinnar ekki lengur dulið fyrirætlanir sínar. Á Alþingi hefur landhelgismálaráðherrann, Bjarni Benediktsson, orðið að viðurkenna, að rætt sé við Breta - orðrétt eftir honum haft - um að veita þeim mjög tímabundna heimild til fiskveiða innan 12 mílna, gegn því, að við fáum ákveðin, ótvíræð hlunnindi þar á móti. Hann segir enn fremur, að rætt sé um þriggja til fimm ára heimild til handa Bretum. Stjórnarblöðin reyna ekki lengur að neita því, að ætlunin sé að semja við Breta um landhelgismálið. En hvað gerir svo ríkisstjórn Íslands, þegar svona er komið málum, þegar ljóst liggur fyrir, hvað er að gerast? Jú, þá grípur hún til þess að reyna að afsaka og blekkja og reyna að þyrla upp rykmekki ósanninda um tveggja og þriggja ára gömul ágreiningsefni í landhelgismálinu. Þannig á að leiða athyglina frá því, sem nú er að gerast, frá þeim háska, sem nú vofir yfir þjóðinni í landhelgismálinu, og fá hana til þess að taka þátt í þrætum um löngu liðna atburði. En slíkt skal ekki takast. Það er sá voði, sem nú stendur fyrir dyrum, það eru þau svik, sem nú eru undirbúin, sem eru kjarni málsins, og það er hann, sem nú á að ræða fyrst og fremst. Þjóðin veit líka fullvel, hvað var að gerast í landhelgismálinu 1958. Þann 21. maí 1958 gaf Sjálfstfl. út yfirlýsingu um, að hann vildi taka upp samninga við NATO-ríkin um landhelgismálið, og hún var birt í Morgunblaðinu. Sama dag lýsti Alþfl. yfir, að hann væri á sömu skoðun og vildi fresta málinu. Það var birt í Alþýðublaðinu. Framsfl. lýsti hins vegar yfir, eftir að hann hafði kannað ásamt Sjálfstfl. og Alþfl. kröfur og vilja NATO-ríkjanna, að hann vildi ekki semja um málið. Alþb. krafðist skilyrðislaust efnda á samningi stjórnarflokkanna um útfærslu í 12 mílur og neitaði öllum samningatilraunum við erlenda aðila um málið. Þetta liggur allt opinberlega og skjalfest fyrir. Símskeytið 18. maí var sent algerlega án samráðs við Alþb., eins og margsinnis hefur verið viðurkennt af þáv. forsrh., Hermanni Jónassyni, og símskeytið frá 20. ágúst var sent án þess, að Alþb. fengi nokkurn tíma um það að vita. Þó að foringjar Sjálfstfl. og Alþfl. hafi friðlausir viljað svíkja í málinu sumarið 1958 og mjög reynt til þess að fleka Framsfl. inn á sitt mál, þá breytir það engu um þann dóm, sem þjóðin hlýtur að kveða upp yfir þeim, sem nú eru að svíkja, í málinu og glata unnum sigri í einu stærsta máli þjóðarinnar. Svo langt gengur óskammfeilni núverandi ráðherra í þessu máli, að utanrrh. Guðmundur Í. Guðmundsson mun hér, ef að venju lætur, þegar hann ræðir þetta, mál reyna að afsaka svik sín nú í málinu með því að halda því fram, að ég hafi 1957 - eða ári áður en landhelgin var stækkuð - ekki lagt til að breyta 4 mílna landhelginni, heldur aðeins hugsað um grunnlínubreytingar og tímabundna útfærslu. Hér er öllu snúið við, 2 bréfum mínum frá apríl 1957 og júní 1957 legg ég höfuðáherzlu á, að ekki sé beðið lengur með aðgerðir í landhelgismálinu, og tel alltaf upp sem leið númer eitt 12 mílna landhelgi með breyttum grunnlínum. Þegar Guðmundur Í. Guðmundsson og Hans Andersen höfðu neitað að fallast á slíkt fyrr en eftir Genfarráðstefnu, sem halda átti ári síðar, þá lagði ég til, eins og segir í bréfinu: „Með sérstöku tilliti til þess, að umrædd alþjóðaráðstefna er fram undan um víðáttu landhelgi, þá tel ég rétt að fara að þessu sinni þá leið, sem meðfylgjandi uppdráttur sýnir, en hún byggir á breyttum grunnlínum og tímabundinni útfærslu á þremur stöðum við landið. Með þessari leið breytum við ekki 4 mílna reglunni að þessu sinni, en náum hins vegar þeim stækkunum á friðunarsvæðinu, sem mestu máli skiptir.“ Einnig sú staðreynd, að Guðmundur Í. Guðmundsson gat stöðvað allar framkvæmdir í landhelgismálinu 1957, stöðvað, að þá væru gerðar breytingar á grunnlínum og friðun stóraukin við landið, einnig það skal gert að umræðuefni nú til þess að draga athyglina frá því, sem nú er að gerast í landhelgismálinu. Spurning dagsins í dag, sú spurning sem allir Íslendingar eru með á vörunum, er þessi: Á að hleypa Bretum inn í landhelgina? Ætlar ríkisstjórnin að svíkja yfirlýsingar sínar og loforð? Það er um þetta, sem þjóðin ræðir í dag, en ekki um leyniskeyti og svikafyrirætlanir núverandi stjórnarflokka, sem mistókust hjá þeim 1958. Jafnhliða því, að ríkisstjórnin reynir að leiða umræður um málið inn í gamlar hliðargötur, reynir hún að bera fyrir sig ýmiss konar afsakanir. Afsökun nr. 1 er sú, að gegn því, að Bretar fái tiltekin svæði innan 12 mílna, ætli þeir að samþykkja friðun á jafnstórum svæðum fyrir utan 12 mílur. Og orð eru látin liggja að því, að hér sé raunverulega um kaup kaups að ræða og að Íslendingar græði jafnvel á öllu saman. Hér er um hina herfilegustu blekkingu að ræða. Hvert mannsbarn á Íslandi veit, að hver fermíla innan 12 mílna, á grunnmiðum. þar sem uppeldisstöðvar ungfisksins eru, er margfalt dýrmætara friðunarsvæði en fermíla utan 12 mílna, þar sem eru gönguslóðir hins fullvaxna fisks. Dettur nokkrum manni í hug, að Bretar séu að brjótast í því að ná samningi um veiðisvæði innan 12 mílna til þess að tapa um leið jafngóðum eða betri veiðisvæðum fyrir utan? Nei, auðvitað dettur engum í hug slík fjarstæða. Afsökun nr. 2 er sú, að leyfi Breta til fiskveiða innan 12 mílna eigi aðeins að gilda í fá ár, 3–5 ár. Þá er strax komið svo í röksemdafærslunni. að samningurinn, sem átti að vera okkur til hagsbóta, hefur sér það til gildis að eiga að standa í aðeins fá ár. En hver trúir því, að samningur, sem þannig er neyddur upp á okkur með ofbeldi af erlendu valdi. standi aðeins í 3–5 ár, þó að því sé lofað nú í upphafi? Má í þessu sambandi benda á, að sá sami maður, sem nú flytur loforð hins erlenda valds um þetta, hefur áður flutt þjóðinni hliðstætt loforð. Það var veturinn 1949, þegar verið var að lokka Íslendinga inn í hernaðarbandalag. Þá gaf Bjarni Benediktsson hátíðlega yfirlýsingu, sem var orðrétt þannig: „Við munum aldrei samþykkja, að erlendur her né herstöðvar séu í landi okkar á friðartímum. Er því allur ótti um það, að fram á slíkt verði farið við okkur, ef við göngum í bandalagið, gersamlega ástæðulaus.“ Nú segir Bjarni Benediktsson landhelgismálaráðherra nákvæmlega það sama og þá: Það er gersamlega ástæðulaust að óttast. Bretarnir fara út eftir 3–5 ár. - En hver trúir? Láta menn blekkja sig með sama bragðinu af sama manninum tvisvar? Og þá kemur afsökun nr. 3 um, að eyða verði deilunni við Breta. Í málflutningi ríkisstj. er staðreyndum beinlínis snúið við, þegar kemur að þessu atriði. Það eru Bretar, sem efnt hafa til deilu við okkur Íslendinga. Það eru þeir, sem halda uppi lögbrotum á fiskimiðum okkar og halda hér uppi deilunni. Staða Íslendinga í þessari deilu Breta er hliðstæð stöðu saklauss manns, sem verður fyrir því á förnum vegi að ofbeldismaður ræðst að honum og heimtar af honum peningaveski hans. Hinn saklausi maður getur auðvitað sett niður deilu ofbeldismannsins með því að afhenda honum peningaveskið. Á sama hátt getum við Íslendingar auðvitað látið undan ofbeldi Breta og afhent þeim landhelgina og eytt þannig deilunni. En auðvitað er það að hafa hausavíxl á hlutunum að ætlast til þess, að sá saklausi eyði þeirri deilu, sem sá seki heldur uppi. En stjórnarandstæðingar hafa engin ráð til þess að eyða deilunni, segja talsmenn ríkisstj. og hæstv. dómsmrh. Slíkt segir hann auðvitað gegn betri vitund. Öll þjóðin veit, að með einni setningu gætum við Íslendingar rekið Breta úr landhelginni á svipstundu, með því að segja herliði Bandaríkjamanna að hypja sig þegar í stað með allt sitt hafurtask frá Keflavíkurflugvelli og láta þá vita, að við mundum fylgja slíku eftir með kæru til Sameinuðu þjóðanna. Hæstv. dómsmrh. reyndi að láta lita svo út sem við ættum engan rétt hjá Sameinuðu þjóðunum til þess, að þær stöðvuðu hernaðarlegt ofbeldi Breta hér við land. Hér fer hæstv. ráðh. algerlega rangt með staðreyndir, þar sem hann vitnar í lagagreinar Sameinuðu þjóðanna, sem fjalla um allt annað en um beitingu hervalds einnar þjóðar gagnvart annarri. Slíkt herhlaup eins og það, sem Bretar hafa gert hér við landið, eiga Sameinuðu þjóðirnar að stöðva, og enginn vafi er á, að þær mundu stöðva herskipavaldbeitingu Breta hér við land, eins og þær stöðvuðu á sínum tíma herhlaup Breta á Súez. En hverjir eru það, sem hafa ekki fengizt til þess að eyða deilunni á þennan hátt, sem við sannarlega getum? Jú, ætli Bjarni Benediktsson og Guðmundur Í. Guðmundsson þekki ekki þá menn? Ætli þeir viti ekki, hverjir það eru, sem neitað hafa að afgreiða tillögu um þetta efni í utanrmn.? Þjóðin hefur lengi vitað, að þeir tveir hæstv. ráðh., sem hér eru málsvarar ríkisstj., einu málsvarar hennar að þessu sinni, hafa verið veikustu hlekkir þjóðarinnar í landhelgismálinu. En hvernig hefur svo deilu Breta við okkur verið háttað að undanförnu? Stóð sú deila þannig, að það væri lífsnauðsynlegt fyrir okkur að gefast upp? Eða voru kannske Bretar að gefast upp? Reynslan hafði sannað, að rúmlega helmingur þess togaraflota Breta, sem veiðar stundaði við Ísland áður, hafði algerlega gefizt upp við veiðar hér við land og leitað á önnur mið. Hinn helmingurinn var geymdur í herskipabásum og gat ekkert fiskað. Brezk blöð höfðu lýst yfir, að áframhaldandi fiskveiðar undir herskipavernd væru óframkvæmanlegar með öllu. Friðun fiskimiðanna við Ísland var meiri fyrir þá heimsku Breta að halda skipum sínum í básunum heldur en verið hefði, ef þeir hefðu viðurkennt 12 mílurnar strax í upphafi. Geymsla brezku togaranna í básunum þýddi í reynd, að fiskimiðin nutu óvenjulegrar friðunar einnig fyrir utan 12 mílurnar allt í kringum landið. Hver maður gat séð, að sigurinn var okkar í málinu og að Bretar áttu engan annan kost en þann að gefast upp opinberlega. Ekkert gat raunverulega bjargað Bretum úr þessari klípu, frá þessari smán, annað en liðhlaup í okkar eigin liði. Þegar svona var komið, komu landhelgismálaráðherra Bjarni Benediktsson og utanríkisráðherra Íslands Guðmundur Í. Guðmundsson með þá furðulegu kenningu, að við Íslendingar yrðum að eyða deilunni, hvað sem það kostaði. En hefur ríkisstj. gert sér grein fyrir raunverulegum afleiðingum þess að hleypa Bretum inn í fiskveiðilandhelgina upp að 6 mílum? Getur það verið, að ríkisstj. hafi áttað sig á, hvílíkan háska hún er að leiða yfir þjóðina með slíkum samningum? Afleiðingarnar yrðu þessar í stuttu máli: 2–3 hundruð brezkir togarar mundu strax streyma inn í landhelgina. Í kjölfar þeirra mundu efalaust koma önnur 2–3 hundruð erlend veiðiskip og svo auðvitað íslenzki togaraflotinn. Þessi erlendi floti er stærri og öflugri en nokkru sinni áður hefur veitt hér við land. Hann er betur búinn að tækjum en áður, m.a. nú búinn fullkomnustu fiskleitartækjum. Eyðingarkraftur þessa flota á grunnmiðunum er margfaldur á við það, sem áður var. Ný tækni gerir skipunum fært að dveljast helmingi lengur á miðunum en áður. Og veiðarfæri eru komin til sögunnar, sem lítt voru notuð fyrir nokkrum árum. Innan 12 mílnanna getur þessi floti ekki verið nema á miðum bátanna, jafnvel á miðum hinna smærri báta. Skark þessa erlenda flota á fiskimiðunum upp að 6 mílum mundi á næstu 3 árum eyðileggja meira en allur erlendi veiðiflotinn gerði síðustu 10 árin fyrir útfærsluna. Með því að leyfa slíka rányrkju á miðunum er verið að brjóta niður grunninn undir efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar. 90–95% af öllum gjaldeyri þjóðarinnar fær hún fyrir sjávarafla. En hvernig fer, ef þannig á að fara með dýrmætustu fiskimið hennar? Við Íslendingar höfum fengið hverja aðvörunina af annarri frá þekktum fiskifræðingum, innlendum og útlendum, um það, hvað sé að gerast á fiskimiðunum í Norður-Atlantshafi um þessar mundir. Norskir fiskifræðingar benda á, að vaxandi togveiðar við Noreg eyði svo ungviðinu þar, að fiskstofninum sé ógnað. Yfirmaður fiskirannsóknarstöðvarinnar í Lowestoft í Bretlandi sagði nýlega, að hann teldi brýna þörf á því, að nýjar alþjóðareglur yrðu settar til þess að varna ofveiði í Norður-Atlantshafi. Og við Íslendingar höfum sára og tilfinnanlega reynslu af því, hvernig afli togaranna hefur farið stórum þverrandi við Ísland hin síðari ár. Við vitum, að aukin friðun er ráðið, og við höfum séð, hvernig friðun síðustu ára er þegar farin að skila arði á grunnmiðum bátanna. En þrátt fyrir allt þetta, þrátt fyrir þau himinhrópandi rök, sem við Íslendingar höfum með málstað okkar, þá ætlar ríkisstj. að lúta valdinu, beygja sig, fyrir ofbeldinu og svíkja af þjóðinni þann sigur, sem hún hafði unnið í landhelgismálinu. Hvað er að gerast? Hafa þeir menn, sem nú sitja í ríkisstj. á Íslandi. tapað glórunni? Vita þeir ekki, hvað þeir gera, eða ráða þeir ekki gerðum sínum? Þegar Íslendingar stækkuðu landhelgi sína úr 3 mílum í 4 árið 1952 og breyttu grunnlínum, sagði Ólafur Thors, núv. forsrh.: „Landauðn eða landhelgi er í dag letrað í hvert einasta íslenzkt hjarta.“ Þá sagði hann: „Siðferðilegur réttur Íslands í þessu máli er rétturinn til að lifa.“ En hvað segir Ólafur Thors nú? Hvað stendur nú letrað í hans hjarta og í hjörtu annarra Íslendinga? Árið 1952 sagði Bjarni Benediktsson, að við semdum aldrei um landhelgi Íslands, því að við ættum lagalegan og siðferðilegan rétt til þess að taka einhliða ákvörðun um verndun fiskimiðanna við Ísland. En hvað segir hann nú? Hvað er hann nú að gera? Í maímánuði 1959 lýstu báðir þeir hæstv. ráðh., sem hér tala fyrir hönd ríkisstj. í kvöld, Bjarni Benediktsson og Guðmundur Í. Guðmundsson, því yfir, að frá 12 mílum umhverfis landið yrði ekki hvikað. En hvað ætla þeir nú að gera? Í vor sagði Ólafur Thors: „Ég hef enga heimild til þess að afsala þjóðinni 12 mílum.“ En hvað er hann að gera? Í vor sagði Guðmundur Í. Guðmundsson utanrrh. í útvarpi til þjóðarinnar: „Við munum berjast gegn öllum frádrætti, hverju nafni sem nefnist, tímatakmörkunum og öðrum, gegn öllu, sem veitir öðrum þjóðum fiskveiðiréttindi innan 12 mílna við Ísland.“ Hvað á nú að gera við þessi fögru orð, þessar afdráttarlausu yfirlýsingar? Í sumar lýsti einn af forustumönnum Alþfl. á Austurlandi yfir því á almennum fundi á Eskifirði um landhelgismálið, að hann hefði rétt í þeim svifum átt símtal við Emil Jónsson, formann Alþingi, og hefði hann leyft sér að skýra fundinum frá því, að ekki kæmi til mála, á meðan hann, Emil Jónsson, sæti í ráðherrastól, að semja um nein frávik frá 12 mílum allt í kringum landið né semja við Breta um landhelgismálið. Hvað ætlar Emil Jónsson nú að gera? Ætlar hann kannske að víkja úr ráðherrastól á meðan samið er við Breta? Er það virkilega svo, að orð æðstu manna þjóðarinnar séu einskis virði, að frá þeim sé hægt að hlaupa eins og ómerkilegum hlut? Halda þessir háu herrar, að þeir geti leyft sér allt, að í krafti flokkshollustu eða flokksbanda sé hægt að draga dár að mönnum, eins og þeir séu fífl? Nei, því skal ekki trúað, að þær þúsundir Íslendinga, karla og kvenna úr öllum flokkum, sem saman hafa staðið í landhelgismálinu og saman hafa gert samþykktir og áskoranir til stjórnar og Alþingis, láti gabba sig þannig með uppgerðarafsökunum eða tylliástæðum til þess að fallast á slík svik í málinu og nú eru ráðgerð. Ég veit, að ríkisstj. getur að forminu til gert samning við Breta, sem heimilar þeim fiskveiðar innan 12 mílna, a.m.k. ef henni tekst að handjárna allt sitt þinglið. En slíkur samningur yrði byggður á ótraustum grunni. Þm. hafa ekkert umboð til þess að semja um undanslátt í landhelgismálinu. Þvert á móti höfðu þeir allir lofað fyrir kosningar að víkja í engu frá 12 mílum allt umhverfis landið. Og svo er hitt, að enginn vafi er á því, að mikill meiri hluti þjóðarinnar er algerlega á móti slíkri samningsgerð. Samningarnir væru því gegn vilja þjóðarinnar og gætu orðið pappírsgagn í framkvæmd. Reynslan hefur sýnt, að Bretar geta ekki stundað fiskveiðar við Ísland að neinu gagni, geti þeir ekki leitað lands og haft viðskipti við landsmenn með eðlilegum hætti. Þjóðin gæti gert samning ríkisstjórnarinnar að engu í framkvæmd. Landhelgismálið er eitt mesta stórmál þjóðarinnar. Samningar um að veita öðrum þjóðum fríðindi innan landhelginnar eru ekki aðeins málefni líðandi stundar, það er mál, sem varðar komandi ár og afkomumöguleika þjóðarinnar í framtíðinni. Það er því skýlaus réttlætiskrafa að ríkisstj. láti fram fara þjóðaratkvæðagreiðslu um samninginn við Breta og að enginn samningur taki gildi um skerðingu á núv. fiskveiðilandhelgi Íslands, nema þjóðin, meiri hluti landsmanna, hafi fallizt á slíkt. Neiti ríkisstj. þjóðaratkvgr. um málið, er augljóst, að hún er hér að vinna ofbeldisverk, verk, sem hún veit að meiri hluti landsmanna er á móti, og þá verður þjóðin sjálf að taka til sinna ráða. Þau ráð munu sanna núv. ráðherrum það, að engin ríkisstj. fær setið við völd á Íslandi gegn vilja meiri hluta þjóðarinnar, jafnvel þó að hún styðjist við erlent vald. Góðir Íslendingar. Landhelgismálið stendur tæpt í dag. En enn þá er hægt að bjarga málinu. Einasta leiðin er sú, að þið, fólkið í landinu, í öllum flokkum, knýið ríkisstj. til þess að falla frá fyrirætlun sinni, knýið þingmenn ykkar til þess að stöðva svikin. Gerið þeim ljóst, að svik í landhelgismálinu verða aldrei fyrirgefin.



Herra forseti. Menn hafa nú hlýtt á málflutning allra flokka um þetta mikla mál. Öllum þm. var þegar ljóst, að stjórnarandstæðingar vildu flytja umr. úr Ed. í Sþ. vegna þess, hversu mjög hafði á þá hallað þar. Nauðsynlegt þótti að veita liðstyrk þeim fimm stjórnarandstæðingum, sem um málið höfðu talað í margar vikur. Alþjóð hefur nú vegna kröfu okkar um. að umr. skyldi útvarpað, heyrt, í hverju liðstyrkurinn er fólginn. Máttleysi hans dylst ekki, þótt Eysteinn Jónsson reyni að fela hann með því, að umr. er hagað eins og þingsköp segja fyrir um. En Eysteinn Jónsson tryllist yfir því að fá ekki sérreglur settar, þegar hann telur sér henta. Í stað raka og skynsamlegra tillagna um það, hvernig ráða skuli fram úr einu mesta vandamáli þjóðarinnar, hafa þeir félagar allir keppzt við um skammir, aðdróttanir og raunar einnig afsakanir fyrir eigin fyrri tillögum, sem þeir kalla „lítils háttar tilslakanir“, þegar þeir sjálfir buðu þær fram, en landráð hjá öðrum. Eftirtektaverðast af öllu er, hvernig þessir hv. ræðumenn hafa svarað þeirri spurningu, hvernig eigi að leysa þann alvarlega vanda, sem steðji að okkur, meðan deilan við Breta leysist ekki, - vanda, sem getur gert að engu það, sem þegar hefur áunnizt í landhelgismálinu. Eysteinn Jónsson játaði, að um þetta hefði verið spurt, en æsti sig einungis enn meira en ella til að reyna að fela, að hann getur ekki frekar en félagar hans svarað því, sem er aðalatriði málsins: Hvernig á að leysa deiluna við Breta og þar með tryggja okkur fullnaðarsigur í þessu lífshagsmunamáli þjóðarinnar? Helzt var svo að skilja á Eysteini Jónssyni, að eina trygging okkar væri áframhaldandi vera í Atlantshafsbandalaginu. Lúðvík Jósefsson kom hins vegar að því, sem fyrir honum er aðalatriðið, að við verðum að fara úr Atlantshafsbandalaginu og kæra fyrir Sameinuðu þjóðunum. Félagi hans, Finnbogi R. Valdimarsson, sagði aftur á móti í Ed., að við gætum fyrir engum kært, og sjálfur gat Lúðvík Jósefsson ekki bent á eina einustu grein stofnskrár Sameinuðu þjóðanna til að hnekkja því, sem Finnbogi hafði áður haldið fram um þetta, enda hljóta Lúðvík Jósefsson og þeir félagar að verða spurðir að því, af hverju þeir kærðu ekki framferði Breta fyrir Sameinuðu þjóðunum, ef þeir töldu rétt og möguleika til þess jafnótvíræðan og þeir nú láta. Af hverju kærðu þeir ekki, meðan þeir sjálfir voru við völd? Síðan talaði hv. þm. Lúðvík Jósefsson um skoðun fiskifræðinga. Að sjálfsögðu hefur verið og verður haft fullt samráð við fiskifræðinga, og aðra vísindamenn, enda vitum við, sem sáum til Lúðvíks Jósefssonar á Genfarráðstefnunni. að það eru hvorki hagsmunir Íslands né vísindi, sem hann hefur í huga. Þar voru sannarlega aðrir og óhugnanlegri hagsmunir að verki. Hitt er svo engin nýjung, að við heyrum hótanir frá þessum hv. þm., sem raunar voru furðulíkar því, sem Eysteinn Jónsson lét út úr sér, sem er endurtekning á því, sem Tíminn sagði í sumar, að við mættum búast við „japönsku ástandi“ á Íslandi, ef ekki væri látið að vilja þessara herra og ekkert gert til að eyða þessari alvarlegu deilu við Breta. Við höfum nú séð, hvernig japanska þjóðin hefur fordæmt þá upphlaupsmenn, sem þar reyndu að eyða lögum og rétti, og sú aðferð mun ekki heldur njóta hollustu Íslendinga. Hermann Jónasson verður að spyrja að því, af hverju hann sagði ekki upp samningunum við Breta allan þann tíma, sem hann var forsrh. frá 1934? Áhugi hans vaknaði ekki fyrr en hann var í stjórnarandstöðu. Ólafur Thors hafði sem forsrh. efnt til undirbúnings sóknar í málinu með ráðningu lærðasta þjóðréttarfræðings Íslendinga, Hans G. Andersens, til þess að starfa að því. Hann undirbjó síðan landgrunnslögin, sem hafa verið innanlandslagagrundvöllur allra okkar aðgerða síðan, og hefur ótrauður og óþreytandi unnið að framgangi málstaðar okkar á alþjóðavettvangi, en uppsker svo hnútur frá Lúðvík Jósefssyni að launum hér í kvöld. Hermann Jónasson segir, að Sjálfstfl. hafi neitað að taka afstöðu í málinu 1957. Sannleikurinn er sá, að flokkurinn óskaði þess að fá vitneskju um afstöðu ríkisstj. En hún kom sér ekki saman um neitt og svaraði spurningum okkar út í hött, enda vildi Lúðvík Jósefsson þá enn byggja á 4 mílna landhelgi sem grundvelli og ákveða, að svo skyldi gert, hvað sem niðurstöðum Genfarráðstefnunnar 1958 liði. Ósannindi Hermanns Jónassonar um afstöðu Sjálfstfl. í maí 1958 þarf ekki að rekja. Þar rekst eitt á annars horn. Hann sagði, að umr. í Atlantshafsbandalaginu hefðu náð tilgangi sínum hinn 20. maí og væru þýðingarlausar eftir það, en stóð hins vegar sjálfur að viðræðum í ráði Atlantshafsbandalagsins allt sumarið og Eysteinn Jónsson hældist hér áðan yfir árangri þeirra. Hitt er rétt, að þeir neituðu að verða við óskum Sjálfstfl. í ágúst 1958 um að birta öll skjöl málsins og ekki sízt það, sem fór á milli flokka þá um vorið, og trúi því hver sem vill að Hermann Jónasson hafi þá neitað þessum tilmælum okkar af hlífð við okkur. Ég hef þegar lýst því yfir í Ed. að ég tel sjálfsagt að gefa út skjöl málsins í heild, þegar tímabært er, og þurfti Finnbogi R. Valdimarsson þess vegna ekki að spyrja mig um skoðun mína á því. Þá sneru þeir félagar alveg við kröfu sjálfstæðismanna frá því í ágústmánuði 1958 um það að kæra herhlaup Breta fyrir Atlantshafsbandalaginu. Hermann Jónasson lætur nú svo, að með því hefðum við hlotið að hopa frá rétti okkar. Hann var þá sjálfur forsrh. og veit, hvernig hann hefði haldið á málum. Hann minnist þá vafalaust farar sinnar á fundi Atlantshafsráðs, eftir að hann hafði svikið loforðið um að reka Bandaríkjaher úr landi. Á ráðsfundinum lofaði hann hins vegar að standa við svikin og hafa að engu heitorð sitt fyrir kosningar 1956. Við sjálfstæðismenn trúðum á rétt okkar og óttuðumst ekki, þótt það skilyrði hefði verið sett fyrir því að stöðva herhlaup Breta, að með málið skyldi farið svo sem fara ber með alþjóðlegan réttarágreining. Svo er að sjá, sem Hermann Jónasson hafi skort þá sannfæringu. Af ræðu Finnboga R. Valdimarssonar varð ekki annað séð en hann hafi ekki hugmynd um þýðingu seinni Genfarráðstefnunnar, hvorki meðferð málsins næstu mánuði áður en hún var haldin né þá gerbreytingu, sem varð á afstöðu Breta þá og síðan. Um eininguna., sem ríkti í meðferð landhelgismálsins á vinstristjórnartímabilinu, hafa menn nú nokkuð heyrt í ræðum þeirra hv. þm., sem á sínum tíma áttu sæti í vinstri stjórninni. Upplýst er, að í nafni þeirrar ríkisstjórnar var hvað eftir annað sent tilboð, sem tveir þáv. hæstv. ráðherrar, Hannibal Valdimarsson og Lúðvík Jósefsson, segjast ýmist hafa mótmælt eða alls ekki vitað um að gert var. Hv. þm. Finnbogi R. Valdimarsson, einn helzti stuðningsmaður þeirra og átrúnaðargoð þeirra beggja og þáv. hæstv. forsrh., Hermanns Jónassonar, sagði aftur á móti í umr. í Ed., að hann hafi vitað um tilboðið og sendingu þess í fyrra skiptið. þegar það var gert, og ekki verið hræddur við það, af því að hann vissi, að því mundi verða hafnað. Svo segir hv. þm. Lúðvík Jósefsson eftir þessa yfirlýsingu Finnboga R. Valdimarssonar, að skeytið hafi ekki verið sent í samráði við Alþb., og hefur þó einn þess helzti forustumaður játað, að hann hafi vitað um það og ekki verið hræddur við það. Er því svo að sjá sem Hermann Jónasson hafi sýnt Finnboga meiri trúnað en meðráðherrum sínum, en Finnbogi farið á bak við flokksbræður sína og sjálfur ekki haft á móti, að erlendum þjóðum væri boðið það, sem hann telur sinni eigin þjóð stórhættulegt. Þáv. hæstv. forsrh., Hermann Jónasson, hefur svo farið hörðum orðum um, að nokkurt skeyti skyldi sent í nafni ríkisstj., án þess að hún vissi öll af því, en jafnskjótt sjálfur verið staðinn að skeytasendingu og endurtekinni tilboðsgerð, sem tveir meðráðh. hans neita að hafa haft hugmynd um. Einnig er sannað, að Hermann Jónasson átti í samningum við formann Sjálfstfl., sem þá var í stjórnarandstöðu, og heimsótti Ólaf Thors til að koma sér saman við hann um orðalag þess skeytis, er hans eigin ráðh. kveða sig hafa andmælt en ekki vitað um fyrr en eftir á, og er þó mjög á reiki frásögn þessara heiðursmanna sjálfra um hvenær þeir hafi fengið þá vitneskju. Einlægnin í samvinnu við Sjálfstfl. um málið var hins vegar ekki meiri en svo, að nokkru eftir heimsókn Hermanns Jónassonar til Ólafs Thors var málinu ráðið til lykta án samráðs og vitundar Sjálfstfl. Þá fullyrðir hv. þm. Hermann Jónasson, að ekki megi láta undan mótmælum og enn síður hótunum eða beinu ofbeldi. Þetta segir maðurinn, sem sendi skeytið 18. maí 1958 um að ríkisstj. hans væri staðráðin í að setja reglugerð með nýjum grunnlínum, en gafst upp á þeirri ákvörðun við fyrstu mótmæli, sem hann fékk erlendis frá. Hann lét þannig breyta hinni fyrirhuguðu reglugerð vegna andmæla útlendinga, strax áður en hún var sett. Örfáum dögum áður en reglugerðin skyldi ganga í gildi, nær tveimur mánuðum eftir setningu hennar og undir beinni hótun um komu brezkra herskipa á Íslandsmið lýsti sami þáv. hæstv. forsrh., Hermann Jónasson, sig fúsan til þess að breyta reglugerðinni öllum Atlantshafsríkjunum, þ. á m. Bretum, mun meira til hags en nokkrum hefur síðan komið til hugar að gera. Þetta endurtekna tilboð var a.m.k. í seinna sinnið borið fram í nafni vinstri stjórnarinnar án vitundar þáv. hæstv. sjútvmrh., Lúðvíks Jósefssonar, að því er hann nú segir. Skyldu menn þó varlega trúa hans umsögn. Innan ríkisstj. hafði hann hins vegar úrslitavald um, hvað í þessum efnum var gert. Reglugerðinni var ekki hægt að breyta nema með hans ákvörðun og undirskrift. Engu að síður sætti hann sig við það í fyrra skiptið, að tilboðið væri gert, og tók þar með á sig stjórnskipulega ábyrgð á því. Ráðh. firrir sig ábyrgð á stjórnarathöfn með því einu að segja af sér. Þess vegna hefur Hermann Jónasson e.t.v. þrátt fyrir allt talið sig hafa fyrir fram samþykki þeirra Lúðvíks Jósefssonar og Hannibals Valdimarssonar fyrir seinna tilboðinu. Meiri skortur á heilindum og einingu hefur aldrei þekkzt í íslenzkum stjórnmálum. Öll þessi saga sýnir, að mennirnir, sem höfðu tekið að sér að stjórna málefnum þjóðarinnar í samvinnu, sátu stöðugt á svikráðum hver við annan. Ekki væri furða, þó að þeir, sem upp á þennan ljóta leik hafa horft, færu varlega í trúnaði við þá hv. herra, sem fyrir honum stóðu. En hér sker úr, að stjórnarandstæðingar hafa nú fyrir fram tekið af um alla samvinnu við ríkisstj. um viðræður við Breta. Till. sú, sem hér er flutt, fjallar einmitt um bann við þeim, og allur málflutningur þingmannanna fer í sömu átt. Gengu þeir svo langt í Ed., að hv. þm. Ólafur Jóhannesson sá sig knúinn til að halda ræðu gersamlega andstæða aðalatriðunum í málflutningi þeirra, þótt hann jafnframt deildi á ríkisstj., en hann taldi óhjákvæmilegt, að teknar skyldu upp þessar viðræður við Breta. Af hálfu ríkisstj. var lýst yfir því þegar á fyrsta degi þessa þings, að samráð mundi haft við Alþingi, áður en úrslitaákvarðanir yrðu teknar. Sú hefur ætíð verið ætlunin og það mun að sjálfsögðu gert. En hitt er ljóst, að einungis mundi verða til spillis að ráðgast um einstök atriði í könnun málsins við þá, sem einskis svífast til þess að spilla viðræðunum. Hamagangur stjórnarandstæðinga nú stafar af því, að þeir vita, að hér er um viðkvæmt mál að ræða, og vona, að örðugleikarnir af því verði núv. stjórn til óvinsælda. Auðvitað er ríkisstj. ljóst, að í bili hefði verið hægara í þessu sem öðru að hafast ekki að og láta reka á reiðanum. Sumir sjá aldrei hætturnar, sem fram hjá þarf að stýra, vegna þess að þeir festa hugann einungis við öldufaldinn. sem er að rísa og óttast hann svo mjög. Þá ber upp á sker, eins og þegar hv. þm. Hermann Jónasson stýrði vinstri stjórninni í strand fyrir tveimur árum. Hv. þm. Hermanni Jónassyni tókst þá illa til um flest. En það má hann eiga, að hann reyndi meira að segja tvisvar að eyða deilunni við Breta með samningum við þá sumarið 1958. Nú neitar hv. þm. þessum samningaumleitunum. M.a. til þess að friða Alþýðubandalagsmenn, mennina, sem hann fór, að þeirra eigin sögn, mest á bak við í samningamakki sínu sumarið 1958, þrástagast hann nú á því, að ef maður lýsi einhliða yfir, að hann ætli að gera svo og svo, gegn því, að annar lýsi einhliða yfir, að hann geri sitt, þá séu það ekki samningar. Sú málsvörn hv. þm. Hermanns Jónassonar minnir mig á atvik, sem kom fyrir, þegar hann var lögreglustjóri og dómari hér í Reykjavík fyrir um það bil 30 árum. Þá var maður úr nágrenninu kallaður fyrir rétt og sakaður um óleyfilega sölu áfengis. Sakborningur sagði hví fara fjarri, að hann hefði nokkru sinni selt ólöglegt áfengi. Hitt hefði komið fyrir, að hann hefði gefið mönnum áfengi og þeir gefið sér peninga í staðinn. Úr þessari afsökun varð skemmtileg saga, er dómarar höfðu gaman af að segja frá, en vitanlega var hún ekki tekin gild sem sýknunarástæða. Maðurinn fékk sinn dóm, eins og vera bar. Svo frægur sem sprúttsalinn varð af sinni frumlegu málsvörn, verður hann enn frægari sem fyrirmynd hins fyrrv. hæstv. forsrh., Hermanns Jónassonar, í málsvörn hans nú, því að vissulega verður ekki um það deilt, að þegar vinstri stjórnin bauð fram viss kjör af Íslands hálfu að því tilskildu, að önnur ríki gerðu svo eða svo í staðinn, þá var þar um samningaumleitanir að ræða. Samningaumleitanir um að reyna að leysa deilu geta aldrei verið hættulegar. Efni samninganna kann aftur á móti að verða það. Það fer alveg eftir því, hvernig til tekst. Hér sem ella verður að bíða með úrslitaákvarðanir, þangað til endanleg kjör liggja fyrir. Fullkomið mishermi er og, að allar þjóðir, sem hafa lýst yfir 12 mílna landhelgi eða fiskveiðilögsögu, hafi gert það án samninga við aðra. Er þar síðast að minnast fordæmis Norðmanna og þessa daga frétta af fyrirætlun Kanadamanna. Þær þjóðir, sem næstar eru okkur að menningu og réttarhugmyndum, hafa einmitt leitt málið til lykta með samningum. Jafnvel Rússar sömdu við Breta um fiskveiðiréttindi til að friða þá, eins og ég gat áðan um. Að sjálfsögðu hefur núv. ríkisstj. aldrei komið til hugar að hverfa frá áframhaldandi sókn í landhelgismálinu. Samningsgerð af hálfu Íslands án þess, að þeirri leið sé haldið opinni í samræmi við alþjóðalög á hverjum tíma, kemur ekki til greina. Við munum hvorki þola, að rétti sé haldið fyrir okkur, né sækja með ólögum eftir því að svipta aðra sínum rétti. En endir verður að vera allrar þrætu. Mér hefði fallið bezt í geð að leysa þessa deilu við Breta með dómi alþjóðadómstóls. Að því ber að keppa, að deilur milli ríkja eins og þegna í þjóðfélagi leysist fyrir hlutlausum dómi, ef sættir verða ekki. En hér er um það að ræða, hvort unnt sé að ná samkomulagi með betri kjörum en fram voru boðin tvívegis 1958 til sátta af þáv. stjórn Íslands, vinstri stjórninni, áður en deilan hófst. Og nú mundi taka svo langan tíma að fá dóm, að vissulega verður að íhuga, hvort ekki sé hægt að fá hagkvæmari málalok með samningum en málaferlum. Deilan hefur þegar dregizt nógu lengi. Friðsamleg lausn deilumála er öllum þjóðum nauðsynleg, en engum þó fremur en lítilli og vopnlausri þjóð. Stundum hefur verið sagt í sambandi við þetta mál, að sjálfstæði okkar sé í veði. Því er ekki stefnt í hættu af hálfu núv. ríkisstj. Hitt er rétt, að smáþjóð, sem heldur áfram að deila deilunnar vegna, er í bráðri hættu um - ekki aðeins að slá sigurinn úr hendi sér, heldur og að glata sjálfstæði sínu. Þess vegna er hér meira í húfi en sjálf fiskveiðideilan við Breta. Um það er að ræða, hvort við Íslendingar erum nógu stórir til þess að skilja, hvenær við höfum sigrað. Við lifum ekki til lengdar á því, að við séum svo litlir, að ljótt þyki, að við séum beittir valdi. Sá, sem ætlar að treysta á það að geta átt stórveldum saman, lendir áður en varir í þeirri hættu, að aðrir sameinist á móti honum og semji á hans kostnað. Sú hætta hefur komið öflugri þjóðum á kné en okkur Íslendingum. Við skulum því hér sem ella fara með gát og kunna okkur hóf, sýna, að eins og við stöndum óhagganlegir á rétti okkar, þá látum við einnig sanngirni njóta sín í viðskiptum við aðra, svo að við verðum virtir í samfélagi þjóðanna.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hv. 4. þm. Austf., Lúðvík Jósefsson, vék nokkuð að meðferð sinni á landhelgismálinu í vinstri stjórninni á árinu 1957. Hann skýrði þar frá málavöxtum, en því miður gat þessi hv. þm. ekki farið rétt með. Hermann Jónasson vék nokkuð að þessu í sinni ræðu, og samkvæmt ræðu hans og þeim skjölum, sem fyrir liggja í málinu, var gangur málsins í fáum orðum þessi: Þegar vinstri stjórnin var mynduð, var því lýst yfir í hennar stefnuskrá, að hún ætlaði að beita sér fyrir útfærslu fiskveiðilögsögunnar. Ekkert sagði í stefnuskránni um það, hversu mikið fiskveiðilögsagan skyldi færð út eða hvenær á kjörtímabilinu það skyldi gert. Sjútvmrh. Lúðvík Jósefsson sendi ríkisstj. í aprílmánuði 1957 greinargerð um landhelgismálið. Í þeirri greinargerð skýrði hann frá því, að um þrjár leiðir væri að velja í sambandi við útfærslu fiskveiðilögsögunnar. Hann gerði ekki upp á milli þessara leiða og lagði ekki til, að nein þeirra yrði farin annarri frekar. En með bréfi 21. júní 1957 kemur loks tillaga ráðh., og með leyfi hæstv. forseta, hljóðar hún svo: „Með sérstöku tilliti til þess, að umrædd alþjóðaráðstefna. er fram undan um víðáttu landhelgi, þá tel ég rétt að fara að þessu sinni þá leið, sem meðfylgjandi uppdráttur sýnir, en hún byggir á breyttum grunnlínum og tímabundinni útfærslu á þremur stöðum við landið. Með þessari leið breytum við ekki 4 mílna reglunni að þessu sinni, en náum hins vegar þeirri stækkun á friðunarsvæðinu, sem mestu máli skiptir.“ M.ö.o.: ráðh. leggur til, að haldið sé fast við 12 mílurnar, grunnlínum sé breytt og tímabundin friðun sé tekin upp á þrem stöðum, fyrir Austfjörðum. Vestfjörðum og út af Faxaflóa. Alþfl. og Framsfl. vildu ekki á þessar tillögur fallast, vegna þess að fram undan var væntanleg ráðstefna í Genf og það hefði spillt mjög aðstöðu okkar þar, ef við hefðum farið í útfærslu fiskveiðilögsögunnar rétt fyrir þá ráðstefnu. Sjútvmrh. vildi ekki sætta sig við þessa afgreiðslu okkar á málinu, og hann skrifaði bréf til Sjálfstfl. í okt. 1957 og lagði þessar till. fyrir Sjálfstfl. með tilmælum um stuðning hans við till. Virtist í bréfinu, að sjútvmrh. teldi eina vandaatriðið í sambandi við málið vera að ákveða, hvenær í þessa útfærslu skyldi ráðizt, og bauð hann upp á, að það skyldi gert hvort heldur væri fyrir eða eftir Genfarráðstefnuna. En á þetta vildi Sjálfstfl. ekki fallast. Af hálfu sjútvmrh. lá því ekki fyrir í vinstri stjórninni nein till. um útfærslu fiskveiðilögsögunnar, þegar Genfarráðstefnan var haldin, önnur en sú, sem ég nú hef lýst. Á Genfarráðstefnunni lét ég lýsa því yfir, að við Íslendingar mundum færa fiskveiðilögsöguna út í 12 mílur strax að ráðstefnunni lokinni. Og þann 8. maí, rétt eftir að ráðstefnunni lauk, lýsti ég yfir því á fundi Atlantshafsbandalagsins í Kaupmannahöfn, að við Íslendingar mundum, þegar ég kæmi heim, færa fiskveiðilögsöguna út í 12 mílur, og við óskuðum eftir, að bandalagsþjóðir viðurkenndu þessa útfærslu. Það er því algerlega rangt, að á milli okkar Alþfl.-manna í ríkisstj. og Alþb. eða annarra ráðh. hafi verið ágreiningur um það, hvort í 12 mílna útfærsluna skyldi farið eða ekki eða hvort hún skyldi gerð þarna eftir ráðstefnuna. Það eina, sem ágreiningur varð um, var það, að við Alþfl.-ráðherrarnir lögðum áherzlu á, að við fengjum tækifæri til þess að kynna málið fyrir þeim þjóðum, sem hagsmuna höfðu að gæta í sambandi við út færsluna, með það fyrir augum að afstýra erfiðleikum og árekstrum. Alþb.-ráðherrarnir máttu ekki heyra það nefnt, að nokkur frestur væri gefinn til þess að reyna að afstýra árekstrum og illindum. Það er dálítið broslegt að hlusta hér á ræðumenn Framsfl. reyna að gera grein fyrir því, að einhver meginmunur sé á þeim tilraunum, sem gerðar voru í vinstri stjórninni til þess að leysa ágreininginn um fiskveiðilögsöguna innan Atlantshafsbandalagsins, og þeim tilraunum, sem við nú erum að gera til þess að eyða deilunni við Breta. Hvað var það, sem Hermann Jónasson var að gera í vinstri stjórninni til þess að reyna að eyða deilunni út af útfærslunni? Hann bauð, að erlendar þjóðir mættu fiska í 3 ár upp að 6 mílum, ef þær vildu viðurkenna 12 mílurnar. Hann bauð að breyta landhelgisreglugerðinni samkvæmt þessu, ef hún fengi viðurkenningu. Hvað erum við að gera núna? Við erum að kanna, með hvaða kjörum möguleikar eru á því að fá viðurkenningu. Þegar við höfum komizt til botns í því, hvað er hægt að fá, þá verður gert upp, hvort það er aðgengilegt eða ekki. Hv. þm. Eysteinn Jónsson sagði hér áðan, að það hefði verið stórsigur fyrir okkur í landhelgismálinu, ef Atlantshafsbandalagsþjóðirnar hefðu viljað viðurkenna útfærsluna í 12 mílur gegn því að fá að veiða upp að 6 mílum í 3 ár. Þessu lýsti þessi hv. þm. sem stórsigri fyrir okkur, ef það hefði fengizt fram. Við eigum þess sennilega kost að geta leyst málið á mjög svipuðum grundvelli nú og þarna er rætt um. En við teljum þetta ekki sigur. Við teljum þetta ekki fullnægjandi sigur. Nei, sannleikurinn er sá um afstöðu Framsfl. til þeirra umræðna. sem staðið hafa yfir nú og stóðu yfir 1958 og fóru fram einnig við útfærsluna 1952, að 1952 og 1958 er hann í ábyrgri stjórnaraðstöðu, þá er sjálfsagt að reyna að ræða við aðrar þjóðir til þess að losna við deilur og koma landhelgismálinu heilu í höfn. Nú er Framsfl. kominn í stjórnarandstöðu, og þá er þetta reginglæpur, sem má ekki fremja undir neinum kringumstæðum. Í þessum umr. hefur mikil áherzla verið á það lögð af hálfu stjórnarandstöðunnar, að fiskveiðideilan við Breta væri í rauninni leyst, Bretar hefðu gefizt upp og við hefðum sigrað. Þess vegna væri ástæðulaust og öldungis óþarft að taka upp viðræður við þá nú. Betur, að þetta væri satt. En því miður er þessu á allt annan veg farið, og allir vita, að svo er. Fullyrðingar stjórnarandstöðunnar í þessu sambandi má ekki heldur taka alvarlega. Þær eru fram settar í leit að rökum gegn ákvörðunum ríkisstj. um viðræðurnar við Breta og eru gott dæmi um, hvaða vinnubrögð stjórnarandstaðan hefur tekið upp í málinu. Í utanrmn., skömmu áður en viðræðurnar voru ákveðnar, kvað t.d. nokkuð við annan tón hjá stjórnarandstöðunni. Hv. 2. þm. Vestf., Hermann Jónasson, lýsti ástandinu þannig, að því er segir í fundargerð utanrmn. 13. júlí s.l.: „Hermann Jónasson tók fram, að atburðir undanfarið sýndu, að Bretar væru að færa sig upp á skaftið í landhelgismálinu, enda væri senn 3 mánaða frestur sá, sem brezkir togaraeigendur hefðu boðað að þeir mundu banna togurum sínum að veiða innan 12 mílna, fiskveiðilögsögu við Ísland, útrunninn. Óskaði hann því, að ríkisstj. gæfi n. skýrslu um viðhorf hennar til málsins og hvaða mótaðgerðum gegn Bretum hún hygðist nú beita umfram venjuleg mótmæli.“ Hér er þessi hv. þm. sannarlega ekki á því, að deilan sé leyst. Hann segir þvert á móti, að Bretar séu að færa sig upp á skaftið og deilan hafi aldrei verið jafnhörð og nú. Síðar í þessari sömu fundargerð segir eftir þm.: „Væri það greinilegt nú, eftir að lokið væri alþjóðafundum um þessi mál, að Bretar væru að færa sig upp á skaftið hér við Ísland, og gæti slíkt endað með stórslysum.“ Stórslysahættan er ekkert efamál í huga hv. þm. 13. júlí, og hann bar í utanrmn. fram till. um aðgerðir til að afstýra þessari stórhættu, till. þess efnis, að við skyldum óska eftir því við stjórn Bandaríkjanna, að bandaríski flotinn yrði sendur á Íslandsmið til að halda, þar uppi löggæzlu og flæma Breta burt. Hvernig má það nú vera, að fiskveiðideilan við Breta sé skyndilega algerlega leyst með fullum sigri okkar og þess vegna engin þörf viðræðna, fyrst það var skoðun þm. 13. júlí s.l., að deilan hefði aldrei verið harðari en þá og að Bretar væru að færa sig upp á skaftið? Má ég minna Framsfl. aðeins á fortíðina einu sinni enn? Þegar fiskveiðilögsagan var færð út 1952, sendu Bretar engin herskip til Íslands til að vernda togara sína við veiðar innan hinnar nýju fiskveiðilögsögu. Togararnir færðu sig út fyrir 4 mílurnar, og ef þeir gerðust brotlegir við hina nýju fiskveiðilögsögu, gátu íslenzk varðskip handtekið þá með sama hætti og áður. Bretar settu hins vegar löndunarbann á ísvarinn fisk í Bretlandi. Þetta ástand taldi Framsfl. þá svo alvarlegt, að hann átti þátt í því að taka upp viðræður við Breta um fiskveiðilögsöguna sjálfa og bauð Bretum, eftir að 4 mílurnar og breyttar grunnlínur höfðu verið í gildi marga mánuði, að alþjóðadómstóll skyldi dæma um fiskveiðitakmörkin og þeim breytt samkvæmt niðurstöðu dómsins, ef Bretar í staðinn aðeins vildu létta löndunarbanninu af. En nú, þegar Framsfl. er í stjórnarandstöðu og Bretar hafa sent hingað bryndreka sína, sem með ofbeldi vernda brezka togara við veiðar innan íslenzkrar fiskveiðilögsögu og stofna þannig lífi íslenzkra sjómanna í hættu, auk þess sem brezki fiskmarkaðurinn er lokaður, þá er það slík reginyfirsjón í augum Framsfl. að ræða við Breta um lausn á deilunni, að viðræðurnar einar vill Framsfl. banna með þál. Menn, sem svona tala og svona hugsa, hafast sannarlega annað að í stjórnarandstöðu heldur en þegar þeir eru í ábyrgri stjórnaraðstöðu. Framsfl. hefur lagt til í utanrmn., að við færum fram á það við stjórn Bandaríkjanna, að bandaríski flotinn kæmi okkur til aðstoðar í deilunni við Breta og tæki upp löggæzlu í íslenzkri landhelgi. Þetta sýnir ef til vill betur en flest annað, hversu alvarlegum augum Framsfl. lítur á málið í raun og veru. Slíka till. mundi flokkurinn ekki bera fram, ef hann væri þeirrar skoðunar, að Bretar væru sigraðir og deilan leyst. Hitt er svo annað mál, til hvers það leiddi að fara leið Framsfl. til úrlausnar á deilunni og biðja Bandaríkjamenn um herskipavernd í stað þess að fara leið ríkisstj. og freista að finna úrlausn með friðsamlegum viðræðum. Flestir Íslendingar eru án efa þeirrar skoðunar, að reyna beri til þrautar að leysa deiluna með friðsamlegum hætti, en gera sig ekki seka um það að fara leið Framsfl. og verða að viðundri fyrir að óska eftir því, að eitt stærsta herveldi heimsins sendi flota sinn til atlögu á Íslandsmiðum. Í fullan áratug hafa Íslendingar nú barizt fyrir því á alþjóðavettvangi, að settar væru almennar reglur um víðáttu fiskveiðilögsögu, er fullnægði þörfum Íslendinga. Þessi barátta hefur byggzt á því, að þjóðin á alla tilveru sína undir fiskveiðum. Verndun fiskimiðanna er því grundvöllur tilveru hennar. Á tiltölulega skömmum tíma hefur þjóðinni orðið mikið ágengt í þessari baráttu. Er hún hófst, voru 3 mílur talin algild regla. Í dag talar enginn um 3 mílna fiskveiðilögsögu. Fullgild alþjóðasamþykkt, er viðurkenni 12 mílna fiskveiðilögsögu, er að vísu ekki til. Íslendingar reyndu á tveimur ráðstefnum að fá skilyrðislausa viðurkenningu fyrir 12 mílna fiskveiðilögsögu. Það tókst ekki. Báðar ráðstefnurnar enduðu án lögformlegrar ályktunar um málið. Eftir síðari ráðstefnuna stóðu málin þannig, að 12 mílurnar út af fyrir sig valda ekki erfiðleikum. Deilan stendur hins vegar um hitt, hvort og að hve miklu leyti og hversu langur frestur skuli veittur öðrum þjóðum til að samlaga sig breyttum aðstæðum og hverfa brott úr 12 mílunum. Engar líkur eru til, að þetta mál verði leyst eða tekið upp til lausnar á alþjóðaráðstefnu í nánustu framtíð. 10 ára umsýslan Sameinuðu þjóðanna, alþjóðalaganefndarinnar, um sérstaka ráðstefnu hefur þokað langt í áttina, en ekki skilað því fullleystu. Tíma þessa vettvangs virðist vera lokið í bili, í þessu ljósi verðum við að skoða málið í dag. Landhelgismáli okkar er ekki lokið. Deilan stendur enn. Spurningin fyrir okkur er því sú, hvernig við eigum nú að halda á málinu, þannig að við sjáum hag okkar sem bezt borgið. Þeirri spurningu verður ekki svarað nema með athugun og mati á þeim leiðum, sem til greina koma, og vali á þeirri leið, sem skynsamlegust og farsælust telst til verndar okkar hagsmunum. Í þessu máli á þjóðin ekki að þola leiðtogum sínum ábyrgðarlausa sýndarmennsku eða bein skemmdarstörf. Að mínum dómi koma fjórar leiðir til athugunar: Fyrsta leiðin að leita til þriðja aðila um aðstoð. Er þá naumast um aðra að ræða en Sameinuðu þjóðirnar eða Atlantshafsbandalagið. Í öðru lagi að leggja málið fyrir alþjóðadómstólinn í Haag. Í þriðja lagi að reyna að leysa málið með viðræðum við eina deiluaðilann, þ.e.a.s. Breta. Og í fjórða lagi að halda áfram striki okkar eins og hingað til og gera ekki frekari ráðstafanir. Ef við leitum til Sameinuðu þjóðanna eða NATO og óskum aðstoðar þeirra, fáum við sennilega sama svarið í báðum stöðunum. Okkur yrði bent á, að ágreiningur sé á milli okkar og Breta um lögmæti aðgerða okkar í landhelgismálinu. Í stofnskrá bæði Sameinuðu þjóðanna og NATO er kveðið svo á, að ágreining þjóða í milli beri að reyna að leysa með viðræðum milli deiluaðila. Beri þær viðræður ekki árangur, hafa Sameinuðu þjóðirnar komið upp alþjóðadómstól til að fjalla um réttarágreining. Ábending um viðræður eða alþjóðadómstól er því líklegasti árangurinn af málaleitan um aðstoð, hvort heldur við leitum til Sameinuðu þjóðanna eða NATO. Í huga okkar er að sjálfsögðu enginn efi til á því, að aðgerðir okkar í landhelgismálinu stæðust fyrir hvaða dómi sem er. Málskot til alþjóðadómstóls gæti aldrei leitt til annars en staðfestingar á aðgerðum okkar. Um þetta efast enginn Íslendingur. Gallinn á þessari leið er hins vegar m.a. sá, að málsmeðferð fyrir alþjóðadómi tekur mörg ár, og á meðan heldur deilan og árekstrarnir á hafinu áfram, nema því aðeins að aðilar komi sér saman um millibilsástand, á meðan málið er fyrir dóminum. Sé hægt að komast að slíku samkomulagi um millibilsástand, ætti að vera jafnauðvelt að komast að samkomulagi um málið í heild, þar eð 12 mílurnar valda ekki þeim ágreiningi, sem áður var. Væri þá auðvitað miklu réttara að leysa málið í heild heldur en að gera bráðabirgðasamkomulag og bíða dóms. Spurningin, sem við okkur blasir, er því í rauninni aðeins, hvort við með viðræðum við hinn deiluaðilann eigum að kanna leiðir til að leysa deiluna eða halda okkar strik án allra tilrauna til þess að komast að samkomulagi og láta reka á reiðanum. Mér virðist ekkert áhorfsmál, hvað gera skuli. Við fordæmum réttilega ofbeldisaðgerðir Breta við Ísland. En við megum ekki láta þær valda því, að við viljum ekki leysa deiluna, ef þess eru tök á fullnægjandi hátt. Slík afstaða mundi fyrst og fremst hæfa okkur sjálfa. Mat á þeim kjörum, sem í boði eru, hlýtur að skera úr um það, hvort deilan er leysanleg með samkomulagi eða ekki. Séð þau kjör ekki fullnægjandi, geta þau ekki leyst deiluna. Séu þau hins vegar fullnægjandi, eigum við hiklaust að ganga að þeim. Hv. 2. þm. Vestf., Hermann Jónasson, sagði hér í hv. Ed. fyrir nokkrum dögum, að það hefði verið ábyrgðarleysi af sér árið 1958, ef hann hefði ekki gengið úr skugga um, hvort viðurkenning væri fáanleg fyrir 12 mílunum, gegn því að leyfa erlendum skipum að veiða upp að 6 mílum næstu 3 ár. Þessi sami þm. sagði enn fremur, að ef viðurkenningin hefði verið fáanleg með þessu móti. þá hefði það verið ábyrgðarleysi af honum að hafna þeirri lausn. Hv. þm. Eysteinn Jónsson sagði hér í kvöld, að ef við hefðum getað fengið slíka lausn sem hér var rætt um á deilunni 1958, þá hefði það verið stórsigur fyrir okkur í málinu. Í dag vitum við, að viðurkenningin fyrir 12 mílunum veldur ekki þeim erfiðleikum sem árið 1958. Það er nú ekki beðið eftir neinni alþjóðaráðstefnu um landhelgismálið. Þess vegna ber okkur skylda til að kanna nú eins og 1958, hvaða möguleikar eru á lausn deilunnar. Munurinn er sá einn, að í dag bjóðum við ekki veiðiréttindi upp að 6 mílum í 3 ár án takmarkana og án þess að annað komi í móti, eins og gert var 1958. Viðurkenning á 12 mílunum er grundvallarskilyrði fyrir lausn deilunnar. Með hvaða hætti viðurkenningin er fáanleg, sker úr um það eins og 1958, hvort deilan er leysanleg með samkomulagi eða ekki. - Góða nótt.