Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar þetta frv. var til 2. umr. og afgreiðslu í gær í þessari hv. deild greiddu nokkrir hv. þm. atkvæði gegn því, en ég held á misskildum forsendum. Ég vil því koma litilli leiðréttingu á framfæri. Í menntmn. Nd. varð samkomulag um að fella niður úr 1. gr. frv., þar sem fjallað er um tilgang samstarfsnefndar Alþingis og þjóðkirkjunnar, orðin „svo og eflingu kristni og auknum trúar- og menningaráhrifum þjóðkirkjunnar“, eins og það var orðað. Þetta er auðvitað ekki gert til þess að draga úr starfi þessarar nefndar, heldur var það skoðun nm. að setning sem þessi ætti varla heima í lagatexta. Ef nefndin hefði t.d. starfað í eitt ár eða tvö og ekki lagt fram neinar beinar tillögur í þeim efnum væri hún í bókstaflegum skilningi orðin brotleg við þessa grein laganna. Af þessum og öðrum ástæðum verður þessi setningarhluti óþarfur. En samt skal rækilega undirstrikað að auðvitað er ekki verið að draga úr því, hvað þessi nefnd skuli gera, enda er það alveg ljóst af 1. gr. frv. þar sem segir: „Starfa skal samstarfsnefnd Alþingis og þjóðkirkjunnar.“ Að öðru leyti hygg ég að hér sé um ágæta skipan mála að ræða, og það er verulega til umhugsunar hvort á fleiri sviðum væri ekki skynsamlegt að koma á samstarfsnefndum Alþingis og aðila vítt og breitt um samfélagið, eins og t.d. kennarasamtaka. Ég er viss um að þau mótatkvæði, sem hér féllu í gær, voru byggð á misskilningi. Það var á engan hátt verið að draga úr því sem fyrir flm. vakir í þessum efnum. Ég vildi koma þessari leiðréttingu á framfæri.



Herra forseti. Ég get tekið undir þá skýringu sem hv. 9. þm. Reykv. gaf í sambandi við þetta mál. En ég vil koma því hér að, af því að ég var ekki viðstaddur þegar málið var til 1. umr., að auðvitað er það góðra gjalda vert að lögfesta samstarf Alþingis og þjóðkirkjunnar, og mér finnst ástæða til þess að segja frá því hér, ef það hefur ekki komið fram áður, að það er þegar starfandi samstarfsnefnd Alþingis og kirkjunnar. Þingflokkar hafa tilnefnt fulltrúa í samstarfsnefnd við kirkjuna og sú nefnd hefur starfað núna um þrjú ár og haldið nokkuð marga fundi. Ég trúi því, að það hafi orðið til góðs fyrir þessi málefni, sem vissulega þurfa að vera í föstu formi, og ég tel skynsamlegt að fara inn á þá braut að tengja Alþingi og þjóðkirkjuna með þessum hætti. Það hlýtur að vera af því góða. Og ég efast ekkert um að þessi till., ef samþykki verður, staðfestir þetta samstarf.



Herra forseti. Það kom fram að ég stóð ekki að afgreiðslu þessa máls þar sem mér er ekki ljóst hvers vegna nauðsyn er að hraða því svo að það hljóti ekki athugun t.d. á Kirkjuþingi. Einnig hefur komið fram að það er starfandi nefnd nú þegar. Spurningin er því um lögfestingu og því að bæta forsetanum við. Ég tel að það liggi nokkuð ljóst fyrir, að þessi nefnd yrði viss sía á Kirkjuþing og þær tillögur sem þaðan kæmu. Þess vegna finnst mér ekki óeðlilegt að það hefði tekið afstöðu til málsins áður en það yrði afgreitt sem lög frá Alþingi. Einnig hlýtur það að vera umhugsunarefni, hvort skipa beri samstarfsnefndir eftir þingflokkafjölda á Alþingi eða með hlutfallskosningu innan þingsins eftir styrkleika þingflokka. Nú er ekkert sem bannar að flokkum fjölgi og eftir sem áður yrði sú regla í gildi sem hér er lögð til. Ég veit ekki hvort að fordæmi er skynsamlegt gagnvart framtíðinni. Frv. samþ. með 22:1 og afgr. til Ed.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breytta tekjuöflun ríkissjóðs vegna ráðstafana í efnahagsmálum. Frv. þetta skiptist í fjóra kafla. Í fyrsta kaflanum er fjallað um tollafgreiðslugjald. Í öðrum kaflanum er gerð tillaga um nokkrar breytingar á lögum um launaskatt, m.a. um lækkun launaskatts í tilteknum atvinnugreinum. Í þriðja kafla eru tillögur gerðar um breytingar á lögum um stimpilgjald og er það einnig lækkun á skattlagningu. Og í fjórða lagi eru tillögur gerðar um breytingu á lögum um sérstakt innflutningsgjald á sælgæti og kex, en það er um framlenging á gildandi lagaákvæðum og niðurfellingu þess gjalds í áföngum. Eins og hv. alþm. er kunnugt birti ríkisstj. skýrslu um aðgerðir í efnahagsmálum hinn 28. jan. s.l. Í þeirri tilkynningu voru boðaðar margháttaðar aðgerðir í efnahagsmálum. Meðal þeirra ráðstafana, sem tilkynntar voru, var það atriði, að á næstu mánuðum yrði um að ræða 6% niðurfærslu verðlags með lækkun tolla og hækkun niðurgreiðslna á búvörum. Tilgangur þessarar aðgerðar er að sjálfsögðu sá að hamla gegn verðbólgu. Er það markmið ríkisstj. að verðbólga verði um 35% frá upphafi til loka þessa árs. Fyrsti áfangi þessara aðgerða hefur þegar komið til framkvæmda, þ.e. lækkun tolla um helming á ýmsum rafmagnsheimilistækjum, en frv. um það efni var lagt fram á Alþingi 1. febr. s.l. og afgreitt sem lög daginn eftir. Næsti áfangi var jafnhliða framkvæmdur, en það var veruleg aukning niðurgreiðslna í byrjun mánaðarins. Frekari aðgerðir af þessu tagi munu eiga sér stað 1. mars n.k., 1. maí og 1. júní samkv. nánari ákvörðun sem tekin verður síðar. Áætlað er að kostnaður ríkissjóðs við þessar niðurfærsluaðgerðir á árinu 1982 nemi um 350–360 millj. kr. Það er alltaf dálítið erfitt að áætla nákvæmlega kostnað af niðurfærslu- og niðurgreiðsluráðstöfunum af þessu tagi, eins og hitt er líka vandasamt, að áætla tekjur af óbeinum sköttum, því að sjálfsögðu veltur það á sölunni á þeim tækjum eða vörum, sem verið er að greiða niður, eða þeim hlutum sem skattlagðir eru. En hér er reynt að áætla kostnaðinn um það bil 350–360 millj. kr. Eins og áður hefur komið fram er ætlunin að fjármuna til þessara aðgerða verði fyrst og fremst aflað með því fé, sem tiltækt er á fjárlögum, með sérstökum sparnaði þannig að fjárlagatölur ársins 1982 verði lækkaðar um 120 millj. kr., og með skatti á starfsemi viðskiptabanka og sparisjóða, en sá skattur er áætlað að nemi 45–50 millj. kr. Auk þeirra aðgerða í efnahagsmálum, sem ég hef hér gert grein fyrir, var lýst yfir að ríkisstj. mundi stuðla að nokkrum breytingum á tekjuöflun ríkissjóðs. Þessar breytingar eru einkum fólgnar í gjaldalækkun til hagsbóta fyrir útflutningsatvinnuvegina með lækkun launaskatts og lækkun stimpilgjalda, en jafnframt er að því stefnt að leggja á sérstakt tollafgreiðslugjald til að mæta þeim tekjumissi sem ríkissjóður verður fyrir vegna þessara gjaldalækkana. Í grg. frv. er gerð grein fyrir þeim breytingum sem verða á tekjuöflun ríkissjóðs ef þetta frv. verður samþykkt. Þær breytingar eru á þann veg, að tollafgreiðslugjald er áætlað að gefi 54 millj. kr., innflutningsgjald af sælgæti og kexi gæti gefið á einu ári um 8 millj. kr., meðan aftur á móti lækkun launaskatts og lækkun stimpilgjalds gæti samanlagt lækkað tekjur ríkissjóðs um 50 millj. Er því mismunurinn um 12 millj. kr., sem kemur þá upp á móti því sem á vantar að tekjuöflun eða fjárstreymi vegna niðurfærsluráðstafana, sem ég gerði grein fyrir áðan, nægi til að standa undir þeim ráðstöfunum. Rétt er að taka það fram, að hækkun eða lækkun tekna ríkissjóðs vegna þeirra breytinga á gjöldum er miðuð við eitt ár og breytingin er að sjálfsögðu talsvert minni ef aðeins er litið á árið 1982, en það veltur m.a.á því, hvenær þau taka gildi. Gert er ráð fyrir að lögin geti tekið gildi um næstu mánaðamót. Hér er því ekki um að ræða nema í mesta lagi 10 mánaða gjaldtöku eða gjaldniðurfellingu. Rétt er að geta þess, að lagt verður fram frv. um skatt á banka og sparisjóði sérstaklega. Verður það mál tekið fyrir sér, enda er þar um viðamikið og flókið mál að ræða og þótti réttara að hafa það í sjálfstæðu frv. Ég vil nú víkja að einstökum atriðum frv. og þá fyrst að tollafgreiðslugjaldinu í I. kafla þess. Lagt er til að tekið verði upp sérstaki gjald vegna tollmeðferðar á innfluttum vörum. Eins og fram kemur er gert ráð fyrir að gjaldið verði tvenns konar, þ.e. annars vegar gjald sem er ákveðið hlutfall af tollverði innfluttrar vöru, 1%, það er almenna gjaldið, og svo hins vegar tiltekin fjárhæð fyrir hverja tollafgreiðslu í þeim tilvikum þegar almenna gjaldið á ekki við. Það er sem sagt lagt til samkv. frv. að nokkrir vöruflokkar verði undanþegnir þessu almenna 1% tollafgreiðslugjaldi. Það eru í fyrsta lagi matvörur, þ.e. vörur sem falla undir 1. 4. flokk tollskrárlaganna og ætlaðar eru til manneldis. Það eru í öðru lagi svokallaðar EFTA-vörur, þ.e. vörur sem við tollafgreiðslu eru undanþegnar tolli samkv. ákvæðum samnings um aðild Íslands við Efnalagsbandalag Evrópu. Það eru í þriðja lagi ýmiss konar aðföng til innlendrar framleiðslu, þ.e. hráefni, efnivörur og vélar og varahlutir sem nú eru toll- og vörugjaldsfrjáls við innflutning samkv. ákvæðum tollskrárlaga. Í fjórða lagi er um að ræða eldsneyti, fljótandi eldsneyti, flugvélaeldsneyti, gasolíu og brennsluolíu og í fimmta lagi skip, flugvélar og varahluti til þeirra. Eins og fram kemur í 1. gr. er þetta ákveðna krónutölugjald ákveðið með reglugerð. Ég vil taka það sérstaklega fram í þessu sambandi, að í sjálfu sér er ekkert því til fyrirstöðu, að ákveðið sé í lögunum að þetta gjald skuli innheimt. Það, sem skiptir máli, er fyrst og fremst það, að heimilt sé að undanþiggja ákveðna vöruflokka þessu gjaldi ef sérstök nauðsyn þykir bera til. Þetta er skýrt í grg. frv. þar sem vakin er athygli á því, að fyrst í stað verði þetta sérstaka krónutölugjald ekki lagt á EFTA-vörurnar, þ.e. annan vöruflokkinn, þar sem talið er nauðsynlegt að kynna það mál innan þeirra alþjóðlegu samtaka sem við eigum aðild að, EFTA og Efnahagsbandalags Evrópu. Þess vegna verður einhver bið á því, að gjaldið verði lagt á þann vöruflokk. Af þeirri ástæðu þótti eðlilegra að þetta væri heimildarákvæði og í reglugerð yrði þá til bráðabirgða þessi vöruflokkur undanþeginn. Ég hef hins vegar orðið var við það, að mönnum þykir í þessu fólgið eitthvert óeðlilegt valdaafsal til ráðherra. Sjálfsagt er að breyta þessu, ef mönnum þykir betra að Alþingi ákveði þetta gjald og síðan sé þá ráðherra heimilt að fella niður gjaldið til bráðabirgða af ákveðnum vöruflokkum. Ég vil hins vegar segja það um þetta atriði, að í þessari löggjöf eru auðvitað fjöldamörg ákvæði þess efnis, að Alþingi ákveður með lógum í samræmi við stjórnarskrá að leggja gjald á, en felur síðan framkvæmdavaldinu að ákveða upphæð gjaldsins eftir því sem talið er skynsamlegt á hverjum tíma og innan ákveðinna marka. Þetta hefur reynst alveg sérstaklega eðlilegt og nauðsynlegt í þjóðfélagi okkar þar sem mikil verðbólga er ríkjandi og oft þarf að breyta gjöldum. Þannig hefur framkvæmdavaldið fengið heimild Alþings til þess að hækka bensíngjald með jöfnu millbili, flugvallagjald og raunar fjölmörg önnur gjöld. Í II. kafla frv. eru ákvæði um launaskatt. Þar er aðalatriði málsins að verið er að lækka launaskatt á útflutnings- og samkeppnisiðnaði og hjá fyrirtækjum í fiskverkun. Það skal tekið fram, að strax þegar ákvörðun var tekin um að fella niður þetta gjald, var gert ráð fyrir að niðurfellingin væri þó í iðnaði bundin við útflutnings- og samkeppnisiðnað, enda er verið að veita þessum atvinnugreinum sérstakan stuðning. Ef við aftur á móti förum yfir í þjónustuiðnaðinn, viðgerðariðnaðinn eða byggingariðnaðinn, þá er auðvitað orðið mjótt á mununum milli þessara atvinnugreina annars vegar og svo ýmiss konar almennrar þjónustu í þjóðfélaginu, sem ætti þá kannske alveg sama rétt á því að fá þennan skatt niður felldan. Einhvers staðar verður að draga mörkin ef niðurfellingin er ekki almenn, og það þykir rétt að takmarka niðurfellinguna við útflutnings- og samkeppnisiðnaðinn eins og skýrt kemur fram í frv. Um þetta er fullt samkomulag í ríkisstj. og milli stjórnarflokkanna og hefur verið, enda frá öndverðu við það miðað að niðurfellingin væri takmörkuð við þessa mikilvægu þætti iðnaðarframleiðslunnar í landinu. Annað aðalatriðið í sambandi við breytingar á lögum um launaskatt er það, að ákveðið er að til viðbótar því álagi, sem fellur á launaskatt ef hann er ekki greiddur á réttum tíma, skuli greiða dráttarvexti af vangreiddum launaskatti fyrir hvern byrjaðan mánuð frá og með fyrsta degi næsta mánaðar eftir eindaga. Dráttarvextirnir verða hinir sömu og dráttarvextir hjá innlánsstofnunum, sbr. 13. gr. laga nr. 10 29. mars 1961 og ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma. Það er rétt að vekja á því athygli, að innheimta launaskatts hefur verið í nokkru ólagi vegna þess hvað viðurlög við vangreiðslum hafa verið léttvæg. Menn hafa komist upp með það að fá 25 % hækkun skattsins og hafa augljóslega haft mikinn hag af því að sleppa því að greiða skattinn svo sem eins og eitt ár, því að vextir hafa verið miklu hærri í þjóðfélaginu en nemur viðurlögunum. Menn hafa því getað aflað sér rekstrarfjár með því að fresta því að greiða skattinn. Við svo búið má að sjálfsögðu ekki standa. Við verðum að líta svo á að hér sé um úrelt ákvæði að ræða sem við hljótum að leiðrétta. Það er gert með því að taka upp sams konar viðurlög og gilda varðandi söluskattinn, en eins og kunnugt er fellur verulegt álag á söluskatt á fyrstu dögunum eftir að hann er kominn í vanskil og síðan, eins og hér er gerð till. um, eru reiknaðir dráttarvextir af því sem vangreitt er. Til greina kom í þessu sambandi að innheimta launaskattinn oftar en gert er. Hann er innheimtur þrisvar á ári. Vissulega hefði komið til greina að hafa sama hátt á og með söluskattinn, að innheimta hann 12 sinnum á ári, ellegar 6 sinnum á ári, en horfið var frá því og það eitt látið nægja, að dráttarvextir séu lagðir á vangreiddan launaskatt. Auk þess eru hér nokkur ákvæði sem eru fyrst og fremst til lagfæringar úr því að verið er að fjalla hér um launaskattinn á annað borð. Eru þau flest minni háttar en horfa til samræmis. Í þriðja lagi er í frv. gerð till. um lækkun stimpilgjalda af afurðalánum. Þegar stimpillög voru sett á sínum tíma var gert ráð fyrir að stimplun skuldabréfa og tryggingabréfa vegna afurðalána væri með hagstæðari kjörum en önnur stimplun. Af tilteknum ástæðum hefur farið svo á seinustu árum að bankarnir hafa ekki séð sér fært að afgreiða afurðalán með víxlum eins og áður var. Hefur þetta leitt til þess, að í raun og veru eru stimpilgjöld orðin allmiklu hærri en þau voru áður fyrr, vegna breyttra vinnubragða við frágang á afurðalánaskjölum. Hér er því slegið föstu, að afurðalán skuli stimplast með 0.3 prósentustigum. Það er í reynd lækkun úr 1% í 0.3% og er því verulegur tekjumissir fyrir ríkissjóð eða 20 millj. kr. og samsvarandi hagsbót fyrir atvinnuvegina. Í fjórða lagi er till. gerð um framlengingu tímabundins innflutningsgjalds á sælgæti og kex, en þetta gjald á að falla niður 1. mars n.k. að öðru óbreyttu. Gert er ráð fyrir að gjaldið falli niður í nokkrum áföngum. Það lækkar í 32% 1. mars n.k. úr 40% sem það hefur verið í síðan í 24% 1. júní n.k., 16% 1. sept. og 8% 1. des. Sá hluti gjaldsins, sem var í 32%, lækkar nokkuð samsvarandi, þó jafnvel öllu hraðar eða í 24% um næstu mánaðamót, 18% 1. júní, 12% 1. sept. og 6% 1. des. Gert er ráð fyrir að gjaldið falli með öllu niður að einu ári liðnu. Ekki veit ég hvort sá frestur reynist nægur til að sælgætisframleiðendur hér á landi geti aðlagað sig erlendri samkeppni, þeim mikla innflutningi sem verið hefur á þessum vörutegundum, eða hvort hér er einungis um gálgafrest að ræða. En við skulum svo sannarlega vona á þessi frestur verði vel nýttur og að eftir að þessu aðlögunartímabili lýkur verði þessi iðnaður fær um að standast samkeppni við innfluttar vörur. Við rekum okkur hér á samningsákvæði í samningum okkar við Efnahagsbandalagið og EFTA. Það er heimilt að leggja slík gjöld á til bráðabirgða og til skamms tíma, en fyrr eða síðar verða gjöldin að falla niður. Hér er sem sagt með samkomulagi við þessa aðila fengin sú niðurstaða, að gjöldin verði lögð á innflutninginn í eitt ár í viðbót. Ég vil taka það fram í sambandi við áætlanir um tekjur og tekjumissi vegna þessara gjalda, vegna þess að ég þykist vita að um það verði spurt í viðkomandi nefnd, að hér er um lauslegar áætlanir að ræða. Það er ákaflega erfitt að áætla nákvæmlega t.d. hvað tollafgreiðslugjaldið gefur. Ég hygg þó að upphæðin sé frekar lægri en hærri, en hér verður auðvitað fyrst og fremst að styðjast við reynsluna frá liðnu ári og þetta er að sjálfsögðu áætlunarupphæð. Sama gildir um launaskattinn. Það er ekki fyrir hendi nem sundurliðun um greiðslu launaskatts í einstökum atvinnugreinum. Það er því ákaflega erfitt að áætla þessa upphæð nákvæmlega. Hér er upphæðin þó áætluð með hliðsjón af þeim bestu gögnum sem fáanleg eru og er miðað við eins árs launaskattsgreiðslu. Um stimpilgjaldið er það að segja, að enn þá erfiðara er að áætla tekjumissi ríkissjóðs af þeim sökum, vegna þess að hvergi í ríkiskerfinu er sundurliðað nákvæmlega hvað inn hefur komið vegna stimpilgjalds af afurðalánum og hvað hefur komið inn vegna stimpilgjalds af t.d. fasteignalánum eða fasteignaafsölum o.s.frv. En miðað við það, hvað afurðalán eru stór hluti af heildarútlánum í landinu, og miðað við þá um leið hugsanlega veltu á fasteignamarkaði var þessi tala áætluð lauslega. Þessi tala getur verið hærri og hún getur verið lægri. Herra forseti. Ég held að ekki sé þörf á að fjölyrða frekar um þetta frv. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það frv., sem hér er til umr., er annar þátturinn af ráðstöfunum ríkisstj. sem hún boðaði í skýrslu sem lögð var fram á Alþingi fyrir nokkru og umr. fóru fram um. Þær aðgerðir, sem í þeirri skýrslu voru boðaðar, fást ekki sýndar Alþingi í einu lagi þannig að alþm. og nefndir Alþingis geti gert sér grein fyrir dæminu öllu saman í einu lagi. Það er skiljanlegt hvers vegna það er. Hér er um að ræða bráðabirgðaráðstafanir, enn einar bráðabirgðaráðstafanirnar sem núv. hæstv. ríkisstj. beitir sér fyrir, og telur nú þægilegra að koma með málið inn á Alþingi í smáskömmtum. Þegar við ræðum frv. til laga um breytta tekjuöflun ríkissjóðs vegna ráðstafana í efnahagsmálum örfáum dögum eftir að ríkisstj. hefur haldið upp á tveggja ára afmæli sitt, þá er ekki óeðlilegt að við rennum huganum örlítið aftur í tímann og minnum á það sem sagt hefur verið þegar hæstv. ríkisstj. hefur á þriggja mánaða fresti tilkynnt um aðgerðir í efnahagsmálum, talið þjóðinni trú um að verið væri að ræða um stefnu hennar í efnahagsmálum og aðgerðir í samræmi við það. Ævinlega höfum við eftir að hafa hlýtt á hæstv. forsrh. gera grein fyrir þessu - heyrt eða lesið í blöðum ummæli annarra hæstv. ráðh. um að það yrðu að koma til viðbótaraðgerðir ef ekki ætti allt að fara um þverbak. Þessar viðbótaraðgerðir hafa verið á ferðinni á þriggja mánaða fresti, eins og ég sagði áðan, samfelldar bráðabirgðaráðstafanir, sannkallaðar skottulækningar, sem ríkisstj. hefur beitt sér fyrir. Hver er svo staða efnahagsmálanna nú þegar við ræðum þetta frv.? Það er nýbúið að reikna út framfærsluvísitöluna sem á síðustu þrem mánuðum hækkaði um 12.72%. Verðbólgustigið er því 61.4% nú tveimur árum eftir að ríkisstj. tók við völdum. Verðbólgan síðustu tólf mánuði er 46%, þá tólf mánuði sem hæstv. ríkisstj. sagðist ætla að komaverðbólgunni niður í 40%. Í skýrslu ríkisstj. um efnahagsstefnuna næstu þrjá mánuði er þess getið, að tekist hafi að lækka verðbólguna, eins og að var stefnt, úr 60%, sem hún hafði verið undanfarin tvö ár, niður í 40%. En 11/2 mánuði eftir að þetta útreikningsdæmi er talið liggja fyrir er verðbólgustigið 61.4 %, og staðreynd er að framfærsluvísitalan hækkaði frá 1. febr. 1981 til 1. febr. 1982 um 46% . Þær staðreyndir, sem ég hef hér farið með, sýna okkur betur en nokkuð annað að sú gagnrýni, sem borin var fram af stjórnarandstöðunni á s.l. ári varðandi ráðstafanir ríkisstj., að um væri að ræða bráðabirgðaráðstafanir, sýnir sig í dag að hafa verið réttmæt og niðurtalningin, sem Framsfl. hefur verið að byrja á á hverjum þriggja mánaða fresti, stendur með þeim hætti að verðbólgan nú er 61.4% miðað við útreikninginn 1. febr. Mér er ekki ljóst hvernig menn geta sagt að niðurtalningin sé í fullum gangi og með hvaða hætti menn geta reiknað slíkt út. Þær reikningskúnstir kann ég ekki. Í skýrslu ríkisstj. um aðgerðir í efnahagsmálum er ekki um að ræða annað en áframhaldandi bráðabirgðaráðstafanir sem byggjast á sömu meginþáttunum og þær bráðabirgðaráðstafanir sem ríkisstj. hefur beitt sér fyrir, þ.e. vísitöluleik, fara í kringum vísitöluna með einum eða öðrum hætti til þess að ná henni niður frá upphafi árs, án þess að nokkurn tíma sé höggvið að rótum þess meins sem við eigum við að glíma. Í opinberum fjármálum er ekki verið að draga úr rekstrargjöldum. Það, sem þar er gert, er að dregið er úr opinberum framkvæmdum en rekstrargjöldin eru aukin. Ef á vantar til þess að endar nái saman er gripið til þess sama ráðs: að framlengja vinstri skattana og leggja á nýja skatta. Allt stefnir þetta í þá átt að rýra kjör fólksins í landinu. Í skýrslunni um efnahagsmálin er gert ráð fyrir að á þessu ári verði viðmiðunartala ríkisstj. frá upphafi til loka 35% og verðbólguhraðinn í lok ársins kominn niður í 30%, þ.e. sá verðbólguhraði sem nú er yfir 60%. Ætlað er að honum verði komið með aðgerðum ríkisstj. í lok ársins niður í 30%. Nú er öllum mönnum ljóst, sem lesið hafa það frv., sem hér er til umr., og þá grg. sem því fylgir að dæmið er aðeins gert upp fram á mitt ár. Síðari hluti ársins er ekki tekinn með. Það er hvorki hægt að fá.um það upplýsingar né heldur, eins og ég gat um áðan, um einstaka þætti þeirra mála sem eru nú lagðir fyrir Alþingi og verða lagðir fyrir Alþingi. Kunnugt er um samdrátt í ríkisútgjöldum, niðurskurð á ríkisútgjöldum, sem nemur á fjárlögum 1982, 120 millj. kr. en hann er ekki hægt að fá sundurliðaðan. Fulltrúar Sjálfstfl. í fjvn. hafa óskað eftir því, en um það hafa ekki fengist nein svör frekar en um annað. Ef við látum okkur detta í hug að það, sem sett var fram í skýrslu ríkisstj. í efnahagsmálum sem markmið, muni nást, þá getum við gert okkur grein fyrir - miðað við þær ráðstafanir sem nú hafa verið boðaðar - hversu ótrúlega mikið fjármagn það er sem ríkisstj. enn þarf að afla til þess að nokkur leið sé að nálgast þær tölur. Það eru nokkur hundruð millj. kr. sem þarf til þess að því markmiði verði náð. Og með hvaða hætti mun ríkisstj. ná þessu fjármagni? Það liggur í augum uppi. Það eru auðvitað skattborgararnir sem þar koma til með að svara, til þeirra verður leitað og pinklunum dreift meðal þeirra. En þessi vinnubrögð eru, eins og ég sagði; öll með ráðum gerð. Menn kjósa fremur að koma fram með skýrslu en leggja á borðið hvernig dæmið liggur fyrir og þá út allt árið. Það er nýbúið að samþykkja fjárlög. Þau höfðu viðmiðunartölu. Menn treysta sér ekki til að gera sér grein fyrir því, hvernig þeir hygðust ná málum fram. Lánsfjáráætlun og lánsfjárlög, sem ríkisstj. hefur lagt fram á Alþingi, hafa enn ekki verið afgreidd og ekki séð hvað þar muni vera á ferðinni. Það eru sem sagt orð í staðinn fyrir efndir sem við erum að fjalla um í dag. Í skýrslu ríkisstj. voru boðaðar tollalækkanir. Síðan er staðreyndin sú, að um er að ræða tollalækkanir á vísitöluvörum - aðeins vísitöluvörum, og lækkunin er látin koma fram rétt fyrir útreikning framfærsluvísitölu til þess að hafa áhrif á kaupgjaldsvísitöluna. Það er boðuð lagasetning um greiðslufrest á aðflutningsgjöldum til þess að stuðla að hagkvæmum innkaupum. Síðan er lagt til að leggja á tollafgreiðslugjald. En þá er það auðvitað ekki lagt á þær vörur sem vísitalan telur. Það er boðuð lækkun á launaskatti um 1%. Svo þegar tölurnar birtast er aðeins gert ráð fyrir að slík lækkun nái til þriðjungs álagningarstofnsins. Það er boðuð vaxtalækkun í samræmi við hjöðnun verðbólgunnar um leið og lagt er til að skattleggja peningastofnanir, sem auðvitað lendir að lokum á þeim sem við bankana skipta og greiða sinn kostnað, þ.e. lántakendum. Þannig eru þessi mál. Þó er að mínum dómi verst, þegar þau eru hér til umr., að ekki skuli fást nein svör við spurningum um þau atriði sem boðuð eru. Það fæst ekki gerð grein fyrir því, hvernig dæmið kemur til með að líta út í heild sinni. Hér er aðeins um að ræða bráðabirgðaráðstafanir fram eftir þessu ári. Kannske telur hæstv. ríkisstj. alveg ástæðulaust að hugsa um síðari hluta þessa árs, það verði ekki hennar hlutverk. Það væri vel ef það væri það sem að baki lægi og það yrðu aðrir aðilar sem tekið hefðu við stjórn landsins þegar kæmi til þess að leysa úr vandamálum þeim sem við blasa og aldrei hefur verið reynt að glíma við öðruvísi en með bráðabirgðaráðstöfunum. Í grg. með þessu frv. er vikið að tekjuöflun ríkissjóðs og útgjöldum vegna þeirra ráðstafana sem gerðar hafa verið í sambandi við niðurgreiðslur og lækkun tolla. Hins vegar eru engar upplýsingar um með hvaða hætti aukning verður á niðurgreiðslum 1. mars, 1. maí og 1. júní, aðeins sagt að það verði samkvæmt nánari ákvörðunum sem teknar verði síðar. Það er eins og annað sem núv. hæstv. ríkisstj. er að gera í þessum málum. Frv., sem við fjöllum um, er að mörgu leyti einstæður bandormur. Þar er blandað saman nýju tollafgreiðslugjaldi, sem upp skal taka, breytingu á lögum um launaskatt, hverri einustu grein þeirra laga, breytingu á lögum um stimpilgjöld og framlengingu á tímabundnu innflutningsgjaldi á sælgæti og kex. Að því leyti er þessi bandormur að mínum dómi einstæður, að hér er lagt til að samþykkja nýja gjaldtöku. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar á lögum sem í gildi eru, hverri einustu grein þeirra laga. Ég hugsa að slíkur bandormur sé algert einsdæmi í sögunni. Það hefur oft verið gripið til þess ráðs - ég kann ekki við að nota orðið oft - það hefur stundum verið gripið til þess ráðs að flytja frv. sem nefnt er „bandormur“, þ.e. breyting á nokkrum lögum. Ævinlega hefur þá verið um að ræða tiltölulega litla breytingu á hverjum þeirra laga sem um var fjallað. En ný skattlagning og breyting á hverri einustu grein heils lagabálks held ég að hafi ekki tíðkast áður. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir að lagt skuli á tollafgreiðslugjald. Í yfirlýsingu ríkisstj. segir í kaflanum Önnur fjáröflun að lagt verði á sérstakt tollafgreiðslugjald. Í sömu mgr. er vikið að því, að stefnt verði að greiðslufresti á aðflutningsgjöldum. En í þessu frv. er ekki að finna neitt ákvæði sem viðkemur því að greiðslufrestur verði heimilaður á aðflutningsgjöldum. Ef lagt hefði verið til að koma á greiðslufresti aðflutningsgjalda, tollkrít, hefði það að sjálfsögðu átt að fylgjast að. Það, sem hér er að gerast, er einfaldlega það, að ríkisstj. er að nýta sér þá hugmynd sem fram hefur verið sett hér á Alþingi og þeir, sem að innflutningsmálum standa, eru mjög áhugasamir fyrir, að ná fram gjaldfresti á aðflutningsgjöldum til þess að lækka vöruverð og til þess að ná hagkvæmari innkaupum á vöru til landsins. Ríkisstj. nýtir sér þá hugmynd með því að leggja á aðflutningsgjald mörgum, mörgum mánuðum áður en til þess gjaldfrests kemur. En það er í skýrslu ríkisstj. orðað svo að hann muni tekinn upp, að tollkrít verði tekin upp í áföngum frá næstu áramótum að telja. Frv. um afgreiðslufrest á aðflutningsgjöldum var hér til umr. fyrir nokkrum dögum. Hæstv. fjmrh. treysti sér þá auðsjáanlega ekki til að vera viðstaddur og gefa yfirlýsingu þess efnis, að tollkrít skyldi tekin upp, enda má segja að fulltrúar ríkisstj. hafi farið undan í flæmingi þegar þessi mál hafa verið á döfinni. Þess vegna er að mínum dómi mikil spurning hvort það, sem sagt er í skýrslu ríkisstj., nái fram að ganga, þ.e. að stefnt verði að tollkrít fyrir næstu áramót. Ef efni 1. og 2. gr. er skoðað, þ.e. till. um álagningu tollafgreiðslugjalds, þá vakna margar spurningar. Hér er verið að leggja á skatt með reglugerð. Hins vegar er skýrt tekið fram í stjórnarskránni að skattar skuli lagðir á og teknir af með lögum. Hér er gert ráð fyrir því, að það skuli gert með reglugerð, og meira að segja, þar sem um er að ræða undantekningarákvæðin, gert ráð fyrir að slíku sé hægt að breyta. Í aths. við 1. gr. frv. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem um heimildarákvæði er að ræða er hugsanlegt að ekki verði strax lagt gjald á vörur sem nefndar eru í 2. tölul. 1. gr. (fríverslunarvörur) fyrr en að nánar athuguðu máli með hliðsjón af samningum Íslands við EFTA og Efnahagsbandalag Evrópu.“ Hér hefur hæstv. fjmrh. komið fram með frv., þar sem leitað er eftir heimild til þess að leggja á tollafgreiðslugjald með reglugerð, og segir svo í grg. að þau heimildarákvæði varðandi undantekningarákvæði greinarinnar komi til greina að nota þegar búið sé að athuga samninga sem Ísland hefur gert við EFTA og Efnahagsbandalag Evrópu. Mér finnst að hæstv. fjmrh. hefði átt að gera þm. grein fyrir því, hvert væri hans sjónarmið í þeim efnum, hvort tollafgreiðslugjald eins og hann leggur til að á verði lagt samrýmist samkomulaginu sem við höfum gert eða ekki. Hér er verið að afla heimildar til reglugerðarútgáfu ef athugun síðar meir leiðir í ljós að slíkt geti átt sér stað eða samrýmist því samkomulagi. Þá vil ég enn fremur benda á að við erum aðilar að Tollabandalagi Evrópu og í þeim samningi, sem um það gildir, eru ákvæði sem beinlínis gera ráð fyrir að slíkt tollafgreiðslugjald sé ekki lagt á. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvort athugað hafi verið hvort þetta samrýmdist þeim samningi eða hvort ætlunin sé að hafa það eins með tollalagasamninginn og samningana við EFTA og Efnahagsbandalagið, að það verði til könnunar síðar, en til öryggis vilji menn afla sér heimildar til álagningar gjaldsins með reglugerð. Það er síðan gerð grein fyrir því í grg. frv., að þetta muni gefa ríkissjóði tekjur sem nema 54 millj. kr. Mér er nú spurn: Hvernig reikna menn út svona tölu miðað við alla þá fyrirvara, sem í frv. eru gerðir, og allar þær athuganir, sem eftir er að gera í sambandi við þetta dæmi? Þess hefur verið óskað, að tölulegir útreikningar varðandi þetta frv. verði af hálfu fjmrn. lagðir fram í fjh.- og viðskn. svo að hægt sé að gera sér grein fyrir því, á hvaða grunni þessar tölur eru byggðar. Hæstv. fjmrh. viðurkenndi að vísu í ræðu sinni áðan að þetta væri ekki áreiðanlegar tölur og það væri ákaflega erfitt að reikna þetta út. Hvers vegna er erfitt að reikna þetta út? Einfaldlega vegna þess að eins og þetta er sett hér fram er það ákaflega erfitt og flókið í framkvæmd. Hér er um að ræða tollafgreiðslugjald sem hlutfall af verði. Geri menn ráð fyrir að hér sé um að ræða gjald vegna afgreiðslu á skjölum, þá er það kostnaður vegna hvers skjals. En það liggur ljóst fyrir að hér er um að ræða nýjan tekjustofn sem ríkisstj. er að leggja á eða ætlar sér að leggja á. Í II. kafla frv. eru breytingar á lögum um launaskatt. Ég gat þess áðan að ég teldi það einsdæmi, að í slíkum bandormi væru gerðar breytingar á lögum sem eru í 13 greinum og gerðar breytingar á 12 þeirra. Það er að vísu ekki breyting á greininni „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ En við aðrar 12 greinar laganna eru hér gerðar brtt. Ég hefði talið miklu eðlilegra - og það hefði ekki orðið til þess að mínum dómi að breyta neinu um framgang þessara mála hér á Alþingi - að fjmrh. hefði flutt frv. um breytingu á lögum um launaskatt og síðan annað frv. um breytta tekjuöflun ríkissjóðs, þar sem hugmynd hans og ríkisstj. um tollafgreiðslugjald, lækkun á stimpilgjaldi og framlengingu á tímabundnu innflutningsgjaldi á sælgæti og kex væru saman komin sem nokkuð venjulegur bandormur eins og þeir hafa verið lagðir fram á Alþingi. Ég held að slík vinnubrögð sem þessi eigi ekki að viðhafa, það sé miklu skynsamlegra að öðruvísi sé að farið og þá standi ekkert á alþm. að sjá um að fyrirgreiðsla hér á þingi geti verið með nákvæmlega sama hætti og ætlast er til í sambandi við þennan bandorm sem er hér til umræðu. Það er eins með þær brtt., sem gerðar eru við lögin um launaskatt, og um tollafgreiðslugjaldið, að hér er um að ræða að ákveða með reglugerð hvaða þættir fiskverkunar og iðnaðar skuli greiða 2.5% launaskatt í staðinn fyrir 3.5 % sem nú er. Spurningin er: Hvernig hugsa menn sér að greina iðnaðarþáttinn í sundur? Hér er gert ráð fyrir að mismuna. Ég spyr: Hvernig hugsa menn sér að greina í sundur hjá þeim fyrirtækjum sem stunda hvort tveggja innflutningsverslun og iðnað? Ég held að hér sé um að ræða till. sem menn hafa ekki gert sér grein fyrir hvernig þeir hygðust framkvæma. Mér hefur verið tjáð að einn af þm. úr liði ríkisstj., hv. 12. þm. Reykv., sé þegar búinn að flytja brtt. til þess að koma í veg fyrir það sem stefnt sýnist að með þessari grein, koma í veg fyrir að mismunun verði að ræða. Á þskj. 356 hefur hann flutt till. þar sem gert er ráð fyrir að greiða skuli 2.5% launaskatt af vinnulaunum og hvers konar atvinnutekjum hjá fyrirtækjum í fiskverkun og iðnaði. Ég segi það eins og er, að hér er um að ræða bót á þessu frv. Ég spyr nú: Hvernig hefur verið staðið að þessu máli, þegar þessi hv. þm., sem ég veit að hefur verið þessum hnútum gerkunnugur, enda, ef ég man rétt, í efnahagsnefnd ríkisstj. sem fjallar um þessi mál, grípur til þessa ráðs? Ég held að eðlilegast hefði verið og skynsamlegast að lækka launaskattinn alfarið úr 3.5% í 2.5%. Í þessu dæmi er um að ræða 30 millj. til lækkunar á tekjum ríkissjóðs, að sagt er. Þó er því bætt við að þessar tölur séu ekki áreiðanlegar, það sé erfitt að reikna þær út. Ég spyr: Hafa menn - endaþótt viðbótarviðurlagaákvæðið sé til þess gert að menn skili launaskattinum fyrr en ella - gert ráð fyrir því, hverjar yrðu tekjur ríkissjóðs af því nýja ákvæði? Viðurlögin hafa verið 25% álag. Síðan er bætt við, eins og sagt er hér, til samræmis við söluskattinn dráttarvöxtum samkv. þeim ákvæðum sem um þá gilda samkv. ákvörðun Seðlabanka Íslands. Við höfum beðið um það í fjh.- og viðskn. að fá þessa útreikninga til þess að gera okkur grein fyrir hvernig þetta dæmi kemur endanlega til með að líta út. 1% lækkun hefði hins vegar þýtt 110 millj. kr. rúmlega, þannig að þar hefði verið um meira tekjutap að ræða, það liggur ljóst fyrir. En ég er sannfærður um að atvinnuvegirnir eru nú þannig í stakk búnir að ekki hefði veitt af því að koma fram með slíka tillögu. Þá er einnig um að ræða breytingu á innheimtunni sem er íþyngjandi fyrir minnstu fyrirtækin, sem greiða launaskatt, og gerir þeim að því leyti erfiðara að standa skil á skattinum. Hér er um að ræða, eins og þetta er lagt fram, afar vandasama framkvæmd. Ég verð að segja það eins og er, að mér finnst furðulegt hvernig lagatextar hafa verið hér útbúnir. Það liggur hins vegar ljóst fyrir, að það er fyrst og fremst eitt sem vakir fyrir þeim sem að því standa: að láta sem minnst af mörkum til þess að ná fram þeim útreikningi, sem þeir hyggjast ná í sambandi við framfærsluvísitölu frá upphafi árs til loka og hafa eins mikið og unnt er í aðra hönd fyrir hið opinbera. Varðandi breytingar á stimpilgjöldunum teljum við að þar hefði mátt gera aðrar lagfæringar sem eðlilegar gætu talist. Munum við víkja að því í fjh.- og viðskn. þegar frv. verður til umr. þar. Síðan er enn framlengt innflutningsgjald á sælgæti og kex. Það var hins vegar ekki að heyra á hæstv. fjmrn., að hann væri vongóður um að á þeim tíma, sem hér væri stefnt að það félli niður á, vænkaðist svo hagur iðnaðarins í landinu að hægt væri að fella gjaldið niður þegar að því kæmi. Ég skil ósköp vel að hann eigi ekki von á að það blási svo byrlega fyrir iðnaðinum, þar sem hér er verið að aðstoða hann, að hann megi missa spón úr aski sínum, og þess vegna hafi hann látið þessi orð falla áðan. Eins og ég gat um í upphafi míns máls er hér um að ræða hluta af þeim ráðstöfunum sem hæstv. ríkisstj. boðaði fyrir nokkru. Hún flutti þann boðskap í orðum. Hluti af því sér nú dagsins ljós á prenti og þar er æðimikill munur á, eins og margan grunaði þegar hlustað var á þann flutning. Hér er ekki heldur gert ráð fyrir ráðstöfunum lengur en til 1. júní. Menn vilja ekki horfast í augu við það vandamál. sem við höfum haft við að glíma og sýnir sig á stöðu mála í dag að síður en svo hefur batnað í tíð núv. ríkisstj., miklu fremur versnað. Við skulum þess vegna bara vona þjóðarinnar vegna, að það sé ekki fjallað um síðari hluta ársins vegna þess, að þeir, sem fjalla um málin í dag í ríkisstj., geri ekki ráð fyrir að þeir fjalli um þá á síðari hluta ársins.



Herra forseti. Áður en ég kem að efni þessa frv. vil ég gjarnan vek ja athygli hæstv. forseta á ákveðnu ósamræmi í sambandi við prentaða dagskrá. 1. tölul. á dagskrá þess fundar, sem við erum nú á, heitir: Ráðstafanir í efnahagsmálum, frv.,- en frv. það, sem við erum að ræða, heitir: Frv, til laga um breytta tekjuöflun ríkissjóðs. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta þingsins á þessu ósamræmi og óska eftir að hæstv. forseti leiðrétti þetta. Það er stórt orð Hákot og hér hafa oft komið fram frv. um ráðstafanir í efnahagsmálum, en ég held, að þetta frv. verði varla kallað því nafni, og vil óska eftir því við hæstv. forseta, að hann leiðrétti hina prentuðu dagskrá og láti þess getið í leiðréttingunni hvað málið, sem er hér til umr. heitir réttu nafni. Þessari beiðni minni er hér með komið á framfæri. Frv., sem er til umr. nú, ætti ekki að þarfnast mjög langrar umfjöllunar við 1. umr. Hér er um að ræða dæmigert mál núv. hæstv. ríkisstj. Frv. þetta er einn þáttur í þeirri viðleitni hæstv. ríkisstj. að reyna að koma í veg fyrir að fram komi atburðir sem þegar hafa orðið. Hæstv. ríkisstj. er að reyna að koma í veg fyrir áð laun hækki 1. mars n.k. vegna verðhækkana sem þegar hafa orðið þegar þetta frv. er tekið til umr. Frv. er einn þáttur í þeirri viðleitni. Vísitala framfærslukostnaðar er reiknuð út, eins og allir vita, 1. febr. fyrir síðustu þrjá mánuði og á að vera grundvöllur að kauphækkun 1. mars. n.k. vegna verðhækkana næstu þrjá mánuði þar á undan. Sú vísitala, sem reiknuð var út 1. febr. s.l., átti að segja hverjar hafi orðið verðhækkanirnar í nóvember- og desembermánuði árið 1981 og janúarmánuði 1982. Þessi vísitala átti að tjá verðhækkanir sem þá þegar voru orðnar. Efnahagsráðstafanir hæstv. ríkisstj., sem þetta frv. er einn þáttur í, miðast allar við að koma í veg fyrir að það fái að sjást hvað hefur þegar gerst. Ekki á að breyta einhverju sem er að gerast, heldur að koma í veg fyrir að það fái fram að koma sem þegar er orðið. Þess vegna greip hæstv. ríkisstj. til þess ráðs, þegar tímabilinu var lokið, þegar mánuðirnir nóvember og desember 1981 og janúarmánuður árið 1982 voru liðnir og engu var hægt að breyta af því sem þá hafði þegar gerst, að nú skyldi hún koma í veg fyrir að vísitala framfærslukostnaðar gæti tjáð það sem þegar hefði gerst. Þetta gerði hæstv. ríkisstj. með þeim hætti, að eftir mánaðamótin jan.-febr. s.l., þegar mánuðirnir nóvember, desember og janúar voru liðnir og allt orðið sem þá gerðist, þá kom hæstv. ríkisstj. fram með frv. á Alþingi sem m.a.hafði það í för með sér að lækka tolla um 22 millj. til að hafa áhrif á vísitöluútreikninginn sem átti að fara fram 1. febr. og átti að gefa til kynna verðhækkanir þrjá mánuðina næstu á undan. Til þess að þetta gæti gerst varð hæstv. ríkisstj. að fá umræddar breytingar á tollum til lækkunar samþykktar á tímabilinu frá 1. febr. til 5. febr. Þetta gat hæstv. ríkisstj. gert og með þessum aðferðum, með því að fá lögfesta föstudaginn 5. febr. hér á Alþingi nokkra tollalækkun, gat hæstv. ríkisstj. haft áhrif á framfærsluvísitöluútreikninginn 1. febr. til lækkunar, jafnvel þó svo að þeir, sem njóta þessara tollalækkana vegna kaupa á heimilistækjum, hafi ekkert af henni vitað mánuðina nóvember og desember á s.l. ári og janúar á þessu ári, sem var verið að mæla hækkun vísitölu framfærslukostnaðar fyrir. Eins og ég sagði áðan var hér um að ræða lækkun á tollum á nokkrum rafknúnum heimilistækjum um 22 millj. kr. Sú lækkun var samþykkt á Alþingi 5. febrúar. 5. febr. er liðinn, eins og allir vita, og þá kemur fram nýtt mál, einnig um tolla, sem getur ekki haft nein áhrif á framfærsluvísitöluna 1. febr. Hvað skyldi það tollamál hafa í för með sér? Það hefur í för með sér tollahækkun. upp á 54 millj. kr. M.ö.o.: fyrir 5. febr. lækkar ríkisstj. tolla um 22 millj. kr., en eftir 5. febr. hækkar ríkisstj. tolla um 54 millj. kr., rúmlega tvöfalda þá upphæð. Vegna þess að hún framkvæmdi lækkunina fyrir 5. febr. lækka laun í landinu sem eiga að bæta upp verðhækkanir sem þegar eru orðnar og eiga að koma til framkvæmda 1. mars n.k. Vegna þess að tollahækkunin kom ekki til framkvæmda fyrr en eftir 5. febr. munu launþegar að engu fá bætt í launum sínum fyrr en væntanlega 1. júní í sumar. Meginkjarni þessara ráðstafana er áð skipta á 22 millj. kr. tollalækkun og 54 millj. kr. tollahækkun og með því að velja dagsetningarnar á gildistöku þessa afskipta ríkisstj. af tollamálum nægilega haganlega er hægt a'ð halda þannig á málinu að laun fólksins í landinu lækki af þessum sökum 1. mars n.k. vegna þess að vísitalan mælir að launþegar hafi fengið miklar kjarabætur vegna þess að tollar voru lækkaðir um 22 millj. kr., þó að þeir verði hækkaðir um 54 millj. nokkrum dögum síðar. Það þarf út af fyrir sig ekki að hafa miklu fleiri orð um þetta mál. Málið snýst allt um dagsetningar í febrúar. Tollalækkunin varð að hafa átt sér stað fyrir 5. febr. og tollahækkunin varð að eiga sér stað eftir 5. febr. Tollalækkunin var 22 millj., tollahækkunin var 54 millj. Vegna þess að dagsetningarnar voru rétt valdar munu laun fólksins í landinu vegna þessara ráðstafana rýrna 1. mars n.k. Þetta, herra forseti. kallar Alþb. að skipta á sléttu og heldur því sennilega fram að launþegar hafi stórgrætt á skiptunum. Ég veit ekki, herra forseti, hvort ég á að fara nokkuð frekar út í þessa sálma, í efnisatriði frv., en ég hef þegar gert. Kjarni málsins, sem þegar er kominn fram, er að velja tímasetningarnar með þeim hagstæða hætti fyrir ríkisstj. að launþegar verði taldir stórgræða á 22 mill j. kr. tollalækkun 5. febr. og 54 millj. kr. tollahækkun í febrúarlok. Önnur atriði frv. lúta síðan að því, að nokkrir aðrir skattar eru lækkaðir eins og þar er tekið fram, þ, e. launaskattur og stimpilgjöld, en aðrir skattar hækkaðir á móti, þ.e. innflutningsgjöld á sælgæti og kex. Hvaða skattar skyldu það nú vera sem hæstv. ráðh. er að lækka og hvaða skattgjöld skyldi nú hæstv. ráðh. vera að hækka? Hæstv. ráðh. er að lækka skattgjöld á atvinnufyrirtækjum. Stimpilgjöld eru aðallega greidd af atvinnurekstrinum og launaskattur er eingöngu greiddur af atvinnurekstrinum. Það er verið að lækka fyrirtækjaskattana. En hvaða skatta er verið að hækka? Það er verið að hækka skattana sem allur almenningur borgar. Það er verið að hækka skattana á launafólki. Með skattahækkunum á launafólki er verið að greiða kostnaðinn af skattalækkunum vegna atvinnurekstrarins. Atvinnurekstrarskattarnir eru lækkaðir um 50 millj. kr. samtals. Launafólksskattarnir eru hins vegar hækkaðir um 62 millj. kr. samtals. Hæstv. ráðh. græðir því áöllu saman 12 millj. kr. Þann gróða uppsker hann vegna þess að hann hækkar skattana á almenningi meira en nemur þeim lækkunum sem hann framkvæmir fyrir atvinnufyrirtækin. Herra forseti. Það er fyrrv. formaður Alþb. sem stendur að þessari afgreiðstu mála og leggur fram svona frv. eftir að hann hefur valið hagkvæmar dagsetningar í febrúarmánuði fyrir aðgerðir sínar í tollamálum, - dagsetningar sem valda því, að launþegar verða fyrir kauplækkun. Launþegar eru taldir stórgræða á því, að tollar skuli fyrst lækkaðir 5. febr. um 22 millj. kr. og síðan hækkaðir aftur í lok febrúar um 54 millj. kr. Alþb.formaðurinn fyrrv., sem fyrst hefur unnið þetta afrek, snýr sér síðan að því að lækka skattana á fyrirtækjunum um 50 millj., en hækka skattana á launafólkinu um 62 millj. kr. til þess að afla 12 millj. kr. viðbótartekna í ríkissjóð. Þarna, herra forseti, hefur sem sé hæstv. ríkisstj. og Alþb. tekist að skipta á sléttu-þeir kalla það að skipta á sléttu - tvisvar sinnum í sama mánuði, og allur almenningur hefur að sjálfsögðu orðið fyrir stórkostlegum kjarabótum? Mætti út af fyrir sig sjálfsagt þess vegna leggja niður Alþýðusamband Íslands, enda er vart hægt að fullyrða neitt um hvort þau ágætu samtök eru lifandi eða dauð því það hefur ekkert til forustumanna þeirra samtaka spurst síðan einhvern tíma fyrir áramót. Þá heyrðist að forseti Alþýðusambandsins væri á leið á miðstjórnarfund í Alþb. Frá honum hefir ekkert frést eftir það og síst að til hans heyrðist þegar milli 6 og 12 þús. manns á Íslandi þágu atvinnuleysisbætur eftir áramót. Þá var forseti Alþýðusambandsins ekki til. Þá var hann hvergi að finna. Auk þessa meginkjarna frv., sem ég hef hér lýst, eru í því nokkur formsatriði sem vissulega ber að skoða að vandvirkni. Þeim formsatriðum hefur hv. þm. Matthías Á. Mathiesen lýst. Sumum sýnist að þau samræmist varla stjórnarskrá lýðveldisins. Verður að sjálfsögðu að athuga það vandlega í meðferð þeirri sem frv. hlýtur í nefnd. en það er þó ekkert meginatriði í þessu máli. Síðan eru í frv. allmargar greinar sem lúta að betri skilum á launaskatti og ýmsum breytingum til að herða eftirlit með skilum og hvetja til betri og fljótari skila á þessum skatti en gildandi reglur gera ráð fyrir, og er sjálfsagt að skoða það með velvilja. En að sjálfsögðu mun fjh.- og viðskn. taka sér þann tíma sem hún þarf til að skoða þessi mál, án þess þó að nokkur ástæða sé til þess að ætla að nefndin muni taka sér eitthvað rýmri tíma en ástæða er til. Ég tel enga ástæðu til þess fyrir nefndina að vera að draga neitt afgreiðslu þessa máls, en ég tel alveg sjálfsagt að hún taki sér þann tíma til að skoða málið sem hún þarf. Ég vil því aðeins í lokin, áður en ég læt máli mínu lokið, varpa fram þeirri spurningu til þess eina framsóknarmanns sem ég sé í salnum, hvort hann sé nú ekki yfirtaks ánægður - annar en nú kominn - hvort þeir flokksbræðurnir séu ekki yfirtaks ánægðir með árangurinn eftir rúmlega tveggja ára samstarf í ríkisstj., sem að þeirra sögn grundvallaðist á stefnu Framsfl. og tilraunum til niðurtalningar verðbólgunnar. Ef þetta er niðurtalningarleiðin. sem nú er verið að afgreiða á Alþingi, er verið að tína smátt og smátt í okkur þm. upp úr tínupokum án þess að menn fái nokkurn tíma að sjá samræmið í heild eða nokkurn enda á þessum óskapnaði. Ef þetta er niðurtalningin var það þá þessi árangur, sem orðið hefur, sem þeir framsóknarmenn stefndu að? Eru þeir ánægðir með þann árangur sem niðurtalningin þeirra hefur skilað þjóðinni? Eru þeir ánægðir með árangur ríkisstj. sem þeir segja að hafi verið stofnsett til að framkvæma niðurtalninguna sem þeir boðuðu í kosningunum 1979? Eru þeir ánægðir með þann árangur sem orðið hefur af stefnu flokksins? Eða ætla þeir að halda því fram., að ríkisstj. sé nú búin að starfa á þriðja ár án þess að framsóknarmönnum hafi enn gefist færi á að hefja niðurtalninguna, án þess að Framsfl. hafi enn gefist tækifæri til að sýna fram á kosti niðurtalningar? Hvað átti þá að þýða, herra forseti, slíkt ábyrgðarleysi af þessum flokki að ganga til ríkisstjórnarmyndunar án þess að hafa náð nokkru samkomutagi. þegar ríkisstj. var stofnuð, um hvað ríkisstj. hygðist fyrir í efnahagsmálum? Það getur ekki verið nema um annað af tvennu: Annaðhvort hefur ríkisstj. verið að framkvæma niðurtalninguna og árangurinn er ekki meiri en við höfum fyrir augunum ellegar þá að ríkisstj. hefur ekki verið að framkvæma niðurtalninguna. Hvað hafa þá framsóknarmenn verið að gera í ríkisstj. á þriðja ár, og hvað átti það þá að þýða af þessum flokki að ganga til þessa ríkisstjórnarsamstarfs án þess að hafa náð nokkru samkomulagi við samstarfsaðila sína um eftir hvaða leiðum ríkisstj. ætlaði að starfa? Það er enginn þriðji kostur í málinu. Framsfl. verður að gefa svar við því, hvort heldur hann hafi verið að gera. Því var lýst yfir á sínum tíma af formanni Framsfl., haustið 1979 og í upphafi árs 1980, að það væri margt líkt með þeim tillögum, sem Framsfl. flutti í kosningabaráttunni 1979 og nefndist „niðurtalningarleiðin“, og þeim tillögum, sem Alþfl. hafði áður lýst í ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar og hafði barist fyrir og unnið sigur árið 1978. Formaður Framsfl. lýsti margoft yfir að það væri ekki mikill munur á þessum tillögum og það ætti að vera hægur vandi fyrir þessa tvo flokka að ná saman um hugsanlegar leiðir til úrlausnar á grundvelli þeirrar stefnu sem fram var lögð. Framsfl. sneri við á sínum tíma og hafnaði því, að reynt yrði að ná þessu samkomulagi, taldi sig fá betra samkomulag í núv. ríkisstj. Er það þá að koma í ljós, að það samkomulag var ekki fyrir hendi, eða er að koma í ljós, að það samkomulag sé verið að framkvæma? Annaðhvort er að niðurtalning Framsfl. hefur verið framkvæmd eins og efni stóðu til og stjórnarsáttmálinn fjallaði um, og þá er árangurinn ekki beysinn, ellegar þá hitt, að Framsfl. hafnaði samkomulagi - og ekki bara hafnaði samkomulagi, heldur hafnaði öllum tilraunum til samkomulags á grundvelli þeirrar stefnu við aðila sem formaður Framsfl. lýsti sjálfur yfir að ætti að vera hægur vandi að ná samkomulagi við. Flokkurinn tók þvert á móti stefnu af leið og inn í núv. ríkisstj. án þess nokkru sinni, við stofnun þeirrar ríkisstj. eða síðar, að hafa getað náð nokkru samstarfi við samstarfsaðila sína í ríkisstj. um að framkvæma þá stefnu sem flokkurinn barðist fyrir í kosningunum 1979. Herra forseti. Hvað er Framsfl. þá að gera í þessari ríkisstj., ef hann vinnur ekki að framkvæmd stefnunnar? Hvers vegna lætur flokkurinn þá ekki reyna á það, fyrst hann segist hafa tillögur og fyrst hann segist ekki ná tillögunum fram? Ef hann segist ekki ná tillögunum fram í núverandi stjórnarsamstarfi, af hverju lætur þá ekki flokkurinn reyna á hvort það kunni að finnast einhver stuðningur við þessar tillögur hér á Alþingi, hvort það kunni að vera einhver möguleiki á að ná samkomulagi um einhverjar þær ráðstafanir, sem Framsfl. gæti sætt sig við í efnahagsmálum, við aðra flokka þingsins en hann er í samstarfi við í ríkisstj.? Eða ætlar flokkurinn að sitja allt kjörtímabilið í stjórninni án þess að ná nokkurn tíma nokkru fram af því sem hann hélt fram á sínum tíma og hann sagði kjósendum sínum, þegar hann gekk til þessarar stjórnarsamvinnu, að ríkisstj. væri stofnuð um? Ég held að enginn hafi átt von á öðru af hálfu Alþb. en því sem núv. ríkisstj. hefur gert. Allir, sem vinna með Alþb., vita hvað þeir fá. Þeir hafa ekki brugðist vonum eins eða neins. Þeir hafa ekki komið neinum á óvart. Allir, sem þekkja til Alþb., vita að ríkisstjórn, sem Alþb. á sæti í, mundi verða nákvæmlega eins og sú ríkisstj. hefur verið sem nú hefur setið síðan í febr. 1980, þannig að Alþb. hefur ekki komið á óvart í þessari ríkisstj. Sá, sem hefur komið á óvart í ríkisstj., er Framsfl., og Framsfl. getur ekki öllu lengur skotið sér undan því að svara þeirri einföldu spurningu: Er verið að framkvæma stefnu Framsfl. um niðurtalninguna eða er ekki verið að framkvæma stefnu Framsfl. um niðurtalninguna? Ef verið er að framkvæma stefnu Framsfl. um niðurtalninguna, er þá árangurinn ekki meiri en þetta? Ef ekki er verið að framkvæma stefnu Framsfl. um niðurtalninguna, hvað er þá flokkurinn að gera í ríkisstj.?



Herra forseti. Það kerfi, sem við höfum búið við um alllangt skeið og enn er verið að lappa upp á með þeim aðgerðum sem hér eru boðaðar og eru til umr., hefur skilað okkur litlu.í lífskjarabótum, en miklu í verðbólgu, litlu í lífskjarajöfnuði, en miklu í misrétti hvers konar. Kauphækkunin. sem launþegar fengu nýlega, 3.25%, er nú tekin til baka með niðurgreiðslum sem lækka verðlag, eins og framfærsluvísitalan mælir það, um 6%, en þýðir um leið 4% kaupmáttarskerðingu í reynd eða nokkru meira en kauphækkunin frá s.l. hausti nam. Á síðasta ári gerðist þetta með svipuðum hætti. Þá voru launin lækkuð með lagasetningu um 7%. Í báðum tilvikum fylgdi þetta beint í kjölfar hóflegra launasamninga, sem ríkisvaldið stóð að, en ógilti engu að síður litlu síðar. Verðhækkanir, gengisfellingar og launahækkanir elta hver aðra í eilífri hringrás. Ein bráðabirgðalausnin rekur aðra. Enginn varanlegur árangur, engar raunhæfar framfarir eru í þessum efnum. Með þeim aðgerðum, sem hér eru til umr. eru enn farnar sömu troðnu slóðirnar og áður og aðeins hugsað til næstu þriggja mánaða. Enn er haldið áfram að nota kolvitlausa framfærsluvísitölu til að koma aftan að fólki til að skerða verðbætur á laun. Nú eru tollar lækkaðir um 23 millj. kr., en hækkaðir um leið um 54 millj., og niðurgreiðslur eru stórauknar. Í reynd þýðir þetta, eins og ég áður sagði, 4% kjaraskerðingu þótt ekki mælist það þannig í úreltri framfærsluvísitölu. Útkomur verða allar rangar þegar málstokkurinn, sem mælt er með, er rangur. Sem dæmi um, hve framfærsluvísitalan er vitlaus orðin sem málstokkur á verðbólgu í landinu og þá jafnframt sem málstokkur á kaupmátt launa, bendi ég á að hún segir að meðalfjölskylda í landinu, þ.e. vísitölufjölskyldan, noti 1.8% af ráðstöfunartekjum sínum í upphitunarkostnað. Svo til alls staðar utan Reykjavíkursvæðisins er þessi kostnaður 5–10 sinnum hærri. Þar er hann ekki 1.8% af ráðstöfunartekjum fólks, heldur 9–18% af ráðstöfunartekjum, og hjá láglaunafólki miklu meira en það. Áherslan á að notfæra sér þessa hrikalegu skekkju í grundvelli framfærsluvísitölunnar, sem tekur til svo til allra landsmanna annarra en þeirra sem á stór-Reykjavíkursvæðinu búa, er svo þung hjá hæstv. ríkisstj. að afkomu Hitaveitu Reykjavíkur, líklega hagkvæmasta fyrirtækis landsins, er ógnað. Ríkisstj. hefur litlar sem engar áhyggjur af kostnaði fólks utan Reykjavíkursvæðisins við upphitun húsa sinna - og það sem verra er: verkalýðsforingjarnir hér í Reykjavík virðast heldur engar áhyggjur hafa af því, þó að þeir séu í forsvari fyrir landssamtök launafólks. Þeir virðast vera hinir ánægðustu með þennan blekkingaleik. Hæstv. ríkisstj. hefur af því mestar áhyggjur að eðlileg hækkun á gjaldskrá Hitaveitu Reykjavíkur muni leiða til kauphækkunar fólks úti á landi, en það er óþarfi að mati hæstv. ríkisstj. því að það fólk greiðir ekki gjöld til Hitaveitu Reykjavíkur. Hæstv. ríkisstj. hefur sem sagt mestar áhyggjur af því, ef fólk á landsbyggðinni fengi tekið tillit til örlítils brots af þeim viðbótarkostnaði við upphitun húsa sem það hefur orðið að þola óbætt um árabil,óbætt í framfærsluvísitölu, óbætt í verðbótavísitölu. Ég neita því ekki, að stundum þarf að skerða verðbætur á laun, t.d. ef viðskiptakjör fara mjög versnandi og þjóðartekjur minnka að ráði, að ekki sé talað um, eins og nú á sér stað, að fjármagni þjóðarinnar er beinlínis varið til að skerða lífskjör hennar, t.d. með hóflausum innflutningi fiskiskipa, þótt afkastageta flotans, sem fyrir er, sé mun meiri en fiskstofnar okkar þola, og með hóflausri fjárfestingu í landbúnaði, þótt framleiðsla landbúnaðarvara háfi til skamms tíma og sé á flestum sviðum enn miklu meiri en hagkvæmt er frá þjóðhagslegu sjónarmiði, og er þá vægilega til orða tekið. Ef nauðsynlegt er talið að skerða verðbætur á laun, t.d. sem lið í slagnum við verðbólguna, á að koma framan að fólki og segja því sannleikann, en hætta þessum endalausa feluleik og yfirklóri. Almenningur skilur gang þessara mála og samhengi þeirra miklu betur en ýmsir stjórnmálamenn virðast halda, og á ég þá einkum við Alþb.-menn. Þótt ég sé sammála því, að samkeppnisiðnaður okkar eigi ekki að greiða hærri skatta en fiskiðnaður og þá ekki heldur hærri launaskatt, kemst ég ekki hjá því að benda á að enn er haldið áfram á þeirri braut núv. hæstv. ríkisstj. að stórlækka skattlagningu fyrirtækja á kostnað launþega í landinu, eins og hv. 3. þm. Vestf. lýsti áðan. Frá árinu 1979 hefur tekjuskattur félaga minnkað um fullan helming, frá því að vera 25% heildarskattsins í 12% á þessu ári samkv. fjárlögum, og nú á að lækka launaskatt. Allt er þetta gert undir forustu þeirra sem áður gátu vart vatni haldið vegna of litillar skattlagningar fyrirtækja og birtu langa lista yfir tekjuskattslaus fyrirtæki máli sínu til stuðnings. Gaman væri að sjá sambærilegan lista nú. Þótt nú sé stefnt að enn einni bráðabirgðalausninni þykist ég vita að meiri hluti Alþingis sé tilbúinn til raunhæfari aðgerða. Ég gæti t.d. trúað því, að meiri hl. Alþingis mundi styðja ýmsar af tillögum framsóknarmanna eins og þeim hefur verið lýst í blöðum að undanförnu. En Alþb. bannar þær. Það bannar framsóknarmönnum að leggja fram þær tillögur. Það bannar framsóknarmönnum að leggja fram sínar tillögur. Þess er neitunarvaldið. Undir það jaðarmen ganga framsóknarmenn að því er virðist af næsta fúsum vilja. Tillögur Alþb. ganga ævinlega út á það og það eitt að gefa sjúklingunum meiri deyfilyf, en fresta læknisaðgerðum. Í bili er það sársaukaminna. Ef litið er til lengri tíma er þó ólíkt skynsamlegra að beita róttækari læknisaðgerðum þótt undan kunni að svíða í bili. Þótt langt sé frá því að við Alþfl.-menn séum ánægðir með þær ráðstafanir, sem hér eru til umr., og teljum þær einbert hálfkák, eins og glögglega kom fram hjá hv. 3. þm. Vestf., og reyndar felast þær fyrst og fremst í því einu að blekkja fólk, þær felast í því að fela raunverulega 4% kaupmáttarlækkun, þá munum við Alþfl.-menn ekki bregða fæti fyrir afgreiðslu þeirra hér á hinu háa Alþingi, enda varla von til þess, eins og nú standa sakir, að skynsamlegri vinnubrögð verði upp tekin.



Herra forseti. Það frv., sem hér er til umr., er þáttur í efnahagsaðgerðum sem ríkisstj. hefur nú boðað. Í þessum umr. hafa nokkuð miklar ræður verið haldnar um baráttuna gegn verðbólgunni. Ég held að engum geti blandast hugur um að vissulega hefur núv. ríkisstj. náð nokkrum árangri í baráttunni gegn verðbólgunni. Ég skal fyrstur manna viðurkenna það og lýsa því yfir, að gjarnan hefði hann mátt vera meiri. En enginn maður skyldi þó vanmeta þann árangur, sem náðst hefur þegar, og það, sem miðað er að. Í því sambandi vil ég sérstaklega vekja athygli manna á því, að við Íslendingar erum ekki einir í heiminum. Það hefur mikil áhrif á efnahagslíf okkar og alla aðstöðu hér hvernig umhorfs er í okkar helstu viðskiptalöndum. Núv. ríkisstj. hefur hvorki meira né minna en tekist það vel til, að Ísland er nánast að verða eina landið af þeim löndum, sem hér liggja nálægt, þar sem næg atvinna hefur verið, og nánast að verða eina landið þar sem tekist hefur að halda kaupmætti launa launþega. Ástandið í löndunum í kringum okkur er nú ekki glæsilegra en það, að atvinnuleysi fer stórvaxandi svo að segja í þeim öllum. Bandaríkjamenn eru komnir í þá stöðu með efnahagsprógramm Reagans, að þeir horfa fram á tveggja stafa prósenttölu í atvinnuleysi. Þeir horfa fram á meira atvinnuleysi en þeir hafa nokkurn tíma séð frá stríðslokum. Sá bati, sem menn vonuðust til að sjá í efnahagslífi Bandaríkjanna, lætur á sér standa. Menn eru farnir að óttast að hann komi ekki fram á þessu ári. Atvinnuleysið eykst og fleiri og fleiri fyrirtæki eiga í gífurlegum erfiðleikum. Menn vita hvernig staðan er í Bretlandi, þar sem fyrirtækin eru enn að fara á höfuðið og atvinnuleysi stóreykst. Tala atvinnulausra í Bretlandi er komin yfir 3 millj. manna. Menn vita hvernig þessi staða er í Danmörku. Menn vita að spá OECD er sú, að atvinnuleysi í aðildarlöndum þess verði um 25–30 millj. manna á þessu ári. Menn vita að í löndum Efnahagsbandalagsins er álitið að atvinnuleysi né sé um 10 millj. manna. Og menn hafa heyrt þær yfirlýsingar, sem komið hafa frá Þýskalandi um að yfir 9 þús. fyrirtæki urðu gjaldþrota í Þýskalandi á síðasta ári. Menn hafa heyrt að tala atvinnulausra í Þýskalandi væri komin yfir 2 millj. manna. Menn hafa heyrt að Helmut Schmidt hefur nú lagt fram tillögur um hvernig vestur-þýska stjórnin skuli bregðast við til að brjótast úr þeirri stöðu sem atvinnulífið í Þýskalandi er komið í, hvernig eigi að reyna að styrkja atvinnulífið þar. Og menn hafa heyrt hvernig forustumenn vestur-þýskra launþegasamtaka hafa lýst yfir að þeir séu tilbúnir til samvinnu við stjórnvöld um að halda kaupkröfum niðri svo fremi sem stjórnvöldum geti tekist að efla atvinnulíf og fjölga atvinnutækifærum þar í landi. Þannig er ástandið í löndunum í kringum okkur og það fer versnandi. En á sama tíma hefur íslensku ríkisstjórninni tekist að halda hér fullri atvinnu. Á þessum tíma, þar sem milliríkjaviðskipti hafa verið að dragast saman, þar sem löndin í kringum okkur hafa lent í bullandi öfugum viðskiptajöfnuði og erlendar skuldir margra þeirra stefna í mikið óefni, hefur tekist hér að varðveita kaupmátt launa, á sama tíma og hann versnar í flestum löndum í kringum okkur. Þetta verða menn að horfast í augu við og þetta er ekki litill árangur. Á síðasta ári tókst að ná verðbólgunni hér niður í um 40%. Það er mikill árangur miðað við það, hvernig horfði í ársbyrjun. Á þessu ári er stefnt í að ná verðbólgunni niður í 35% og hraða hennar í 30% í árslok. Það er líka gott skref fram á við, ekki síst þegar horft er til þess, að einmitt ástandið varðandi ytri skilyrði þjóðarbúsins er ekki gott vegna þess að það er verulegt útlit fyrir að útflutningstekjur fari minnkandi á árinu og viðspyrnan þess vegna til aðgerða í efnahagsmálum minni og erfiðari. Á þetta verða menn að horfa. Það er aldeilis furðulegt að hlusta á þm. stjórnarandstöðunnar halda hér hverja ræðuna á eftir annarri um að þetta og þetta dugi ekki og þetta og þetta sé litið, án þess að heyra svo mikið sem eina einustu raunhæfa tillögu frá þeim um hvað þeir vildu sjálfir gera. Það er enginn vafi á að þrátt fyrir allt hefur glettilega vel tekist til með stjórn efnahagsmála á Íslandi. Menn ættu að horfa til landanna í kringum okkur sérstaklega í því sambandi.  Þær aðgerðir, sem hér er gripið til, eru annars vegar tollalækkanir, sem ég hef haldið að flestum væru kærkomnar, en hins vegar verulegar niðurgreiðslur. Ég skal fyrstur manna viðurkenna að verulegar niðurgreiðslur til að lækka framfærsluvísitölu gefa skakka mynd af verðlaginu í okkar þjóðfélagi vegna þess að landbúnaðarafurðirnar vega þyngra í framfærslugrunninum en þær gera í almennu verðlagi og þar af leiðandi skekkist myndin. Á því er enginn vafi. Niðurgreiðslurnar eru hins vegar engan veginn alfarið af hinu illa, eins og mér finnst sumir vilja vera láta. Það hefur oft verið talað um að bæta kjör hinna lægst launuðu í þessu þjóðfélagi. Það hefur oft verið talað um að reyna að jafna launamun. Mér hefur virst, að í hvert skipti sem reynt er að hækka laun þeirra, sem minnst hafa, komi þeir, sem meira hafa, og vilji viðhalda þeim launamun sem fyrir var. Næsti hópur fyrir ofan segir gjarnan: Ég hef mánuði lengri skólagöngu en þessir sem nú eru hækkaðir, og það verður að meta einhvers. Ég hef alltaf haft þetta miklu meiri laun en þeir og ég vil halda því.- Síðan gengur skriðan upp úr. Ekki hefur tekist h já okkur að ná tökum á þessu. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar, að eina leiðin til að bæta kjör þeirra, sem minnst hafa og verst eru staddir í okkar þjóðfélagi, sé beinar aðgerðir einmitt fyrir tilstilli ríkisvaldsins og ríkissjóðs og þar koma vissulega niðurgreiðslurnar inn. Auðvitað vega niðurgreiðslurnar mest fyrir þá sem minnst hafa. Á því er enginn vafi. Stórar fjölskyldur með lítil laun og litlar tekjur, sem þurfa að kaupa mikið af landbúnaðarafurðum á sitt matborð, njóta góðs af. Vissulega stefnir það í rétta átt. Það er í rauninni alveg undravert að hlusta á þær ræður sem hér hafa verið haldnar af hv. þm. stjórnarandstöðunnar um þessi mál. Í ræðum þeirra hafa engar tillögur komið fram um hvað þeir vilji sjálfir gera, en það er allt á heimsenda og allt er að farast. Það, sem verst fer í þá, er auðvitað vísitöluleikurinn, eins og hv. 1. þm. Reykn., sem nú gengur í salinn, gerði að umræðuefni. Það er bókstaflega eins og þessir menn séu heilagir englar þegar þeir koma hér í ræðustól. Auðvitað er þetta vísitöluleikur. Ekki dettur mér í hug að neita því. Auðvitað er þetta vísitöluleikur og auðvitað hefur hv. 1. þm. Reykn. tekið þátt í vísitöluleiknum og vísitöludansinum og dansað hann kannske trylltar en nokkur annar. Ég held að enginn flokkur, sem situr á Alþingi, hafi aldrei tekið þátt í vísitöluleiknum. Auðvitað vita allir í hvert óefni menn eru komnir með þetta vísitöluspil. Það er alveg tilgangslaust að horfa fram h já því. Það væri nær að þessir hv. þm. stjórnarandstöðunnar kæmu með einhverjar tillögur til úrbóta í þessu í stað þess að reyna að hvítþvo sjálfa sig með einhverri helgislepju um það, að núna í fyrsta skipti í sögu lýðveldisins séu menn komnir í vísitöluleik. Ég er alveg undrandi að menn skuli láta hafa sig í svona ræðumennsku. Ég held að allir viti hvað er um að ræða. Eitt atriðið einmitt í þeim efnahagsaðgerðum, sem ríkisstj. boðar, er að hefja viðræður við hagsmunasamtök um breytt vísitölukerfi. Ég verð að segja að ég bind miklar vonir við að okkur geti tekist í slíkum viðræðum og með samráði í þessu þjóðfélagi að breyta þessu vísitölukerfi þannig að skaplegt geti orðið. En allir vita að meðan það er eins og það er og hefur verið hafa allir stjórnmálaflokkar á Alþingi tekið þátt í því að spila á þessa vísitölu eins og þeir hafa framast haft vit til. Og að hlusta svo á þessa herramenn koma hér upp aldeilis undrandi og forviða á því, að það skuli verið að greiða niður til að lækka framfærsluvísitöluna og hér sé um einn vísitöluleikinn að ræða enn, það tekur ekki nokkru tali. Ég held að það sé kominn tími til að stjórnmálamenn reyni að fara að tala í alvöru um þetta og taka á málinu eins og það liggur fyrir. Þær aðgerðir, sem ríkisstj. hefur boðað í efnahagsmálum, eru vissulega viðnám í þessum verðbólguslag. Það hefur hins vegar ekki verið nein launung hjá okkur framsóknarmönnum, að við hefðum gjarnan viljað hafa þessar aðgerðir viðameiri eða harðari. Og það er alveg ljóst, að miðað við þau markmið, sem ríkisstj. hefur sett sér um 35% verðbólgu, duga ekki þessar efnahagsaðgerðir einar sem ríkisstj. nú hefur boðað. Það þarf að gera meira. Það þarf meira að koma til á þessu ári og um það eiga stjórnarflokkarnir eftir að ná samkomulagi. Þar liggur fyrir talsverð vinna. Ég bind í því sambandi miklar vonir við þær viðræður sem nú eiga að hefjast um endurskoðun vísitölugrundvalfarins. Auðvitað er alveg ljóst að ekki hvað síst fyrir okkur Reykvíkinga er þessi vísitölugrundvöllur óviðunandi eins og nú er þar sem hann beinlínis í vísitöluleiknum bendir mönnum á og beinir mönnum inn á - ekki bara þessari ríkisstj., heldur öllum ríkisstjórnum - að reyna að halda niðri þeim fyrirtækjum Reykvíkinga sem reiknast inn í vísitölu. Ég tel að sú barátta, sem nú hefur farið fram gegn verðbólgunni í þessu landi, sé niðurtalning: Það er verið að færa verðbólguna niður í ákveðnum áföngum. 40% frá upphafi til loka síðasta árs, 35% á þessu ári, sem hefði mátt vera meira, en verður þó ekki meira vegna ytri aðstæðna þjóðarbúsins. Ef hv. þm. Sighvatur Björgvinsson skilur ekki hvað niðurtalning er, þá er niðurtalning það að færa verðbólguna niður í þrepum. Það hefur aldrei verið launung hjá okkur framsóknarmönnum að það er það sem við höfum viljað gera. Það má hins vegar gera á margan hátt og þrepin geta verið með ýmsum hætti. Við höfum aldrei haldið okkur í einhverja eina ákveðna aðgerð sem algerlega heilaga kú í því sambandi. Við höfum alltaf sagt: Við erum tilbúnir að fallast á allar raunhæfar aðgerðir, allar raunhæfar tillögur sem fram koma til þess að ná þessu markmiði í áföngum og einmitt með niðurtalningu vegna þess að það er skilyrði að gera þetta með markvissum, ákveðnum þrepum, en ekki færa þetta niður í einhverri leiftursókn sem menn missa síðan tök á og vita ekkert hver afleiðingin verður af. Við sjáum best í sumum löndunum í kringum okkur hvert þar stefnir. Markmið framsóknarmanna hefur verið að færa verðbólguna niður í ákveðnum þrepum og reyna jafnframt að hafa tök á þróun efnahagsmála í þjóðfélaginu þannig að halda megi fullri atvinnu í landinu og varðveita kaupmátt launþeganna eftir því sem tök eru á. Og hver er árangurinn, hv. þm. Sighvatur Björgvinsson? Árangurinn er sá, að verðbólgan er að fara niður í ákveðnum þrepum. Árangurinn er sá, að Íslendingum hefur tekist að halda hér fullri atvinnu á sama tíma og bullandi atvinnuleysi er í löndunum í kringum okkur og vaxandi erfiðleikar. Árangurinn er sá, að Íslendingum hefur tekist að varðveita hér kaupmátt launa í því efnahagsumhverfi sem okkar land og okkar þjóð býr við nú. Þetta er ekki litill árangur. Og þetta þakka ég fyrst og fremst því, að menn hafa nálgast baráttuna gegn verðbólgunni einmitt með niðurtalningu, með því að færa verðbólguna niður í ákveðnum þrepum, en hafa jafnframt full tök á því sem er að gerast. Herra forseti. Ég ætla ekki að gera þetta frv., um breytta tekjuöflun ríkissjóðs vegna ráðstafana í efnahagsmálum, að ítarlegu umræðuefni nú. Ég mæli hins vegar fyrir einni brtt., brtt, við 3. gr. þessa frv. Brtt. hljóðar svo, með leyfi forseta: „2. mgr. 3. gr. orðist svo: Þó skal aðeins greiða 2.5% launaskatt af greiddum vinnulaunum og hvers konar atvinnutekjum hjá fyrirtækjum í fiskverkun og iðnaði.“ Þessi brtt. er flutt í fullu samræmi við yfirlýsingu og skýrslu ríkisstj. um aðgerðir í efnahagsmálum, þar sem segir í kaflanum um atvinnumál í skýrslu ríkisstj., með leyfi forseta: „Í þessu skyni hefur verið ákveðið að lækka launaskatt í iðnaði og fiskvinnslu úr 3.5% í 2.5%.“ Af einhverjum ástæðum hefur þessi grein ekki komist fyllilega til skila í frv. sjálfu eða misfarist þannig að frekari takmörkun er komin inn í frv. og þar miðað við útflutnings- og samkeppnisiðnað samkv. nánari ákvörðun í reglugerð. Það er mín skoðun, að það eigi að standa við þetta orðalag eins og það er í skýrslu ríkisstj., eins og það er í þeim fyrirheitum sem ríkisstj. gaf með þessari skýrslu og þeirri yfirlýsingu sem þar kemur fram í kaflanum um atvinnumál. Þess vegna flyt ég þessa brtt. Það má auðvitað segja sem svo, eins og ég hygg að hafi komið fram h já 1. þm. Reykn.: Af hverju lækka menn þá ekki launaskattinn á öllum um 1%? Þegar umr. fóru upphaflega fram um þetta mál var ljóst að tekjuminnkun ríkissjóðs af því að lækka launaskattinn allan yrði það mikil að erfitt yrði að ná endum saman á eftir. Þess vegna kom sú tillaga fram að færa launaskattinn niður af iðnaði og fiskvinnslu. Ég vil segja það hér alveg eins og er, að ég er mjög hlynntur því. Ég tel það sjálfsagt mál. Í þeirri stöðu, sem við erum í nú, hef ég minnstar áhyggjur af versluninni og þjónustunni. Mér virðist að verslun og þjónusta standi nokkuð vel eins og staðan er nú. En sérstaklega með tilliti til þeirrar stöðu, sem er í efnahagsmálum landanna í kringum okkur, og þess atvinnuleysis, sem þar er, og þeirra aðgerða, sem þar er verið að grípa til til að efla atvinnulífið, tel ég alveg nauðsynlegt að sú aðgerð, sem nú er gripið til hér, að lækka launaskattinn um 1%, nái til iðnaðarins alls vegna þess að það er auðvitað enginn vafi á að það þarf ekki mikið út af að bera í okkar ytri skilyrðum. í okkar viðkvæma efnahagslífi til þess að atvinnuleysisholskeflan og þeir erfiðleikar, sem einkenna efnahagslíf landanna í kringum okkur, geti einmitt skollið yfir okkur líka. Þess vegna er alveg nauðsynlegt að við verðum sammála um það hér að færa gjöldin af iðnaðinum markvisst niður. Það er ekki nóg að halda hátíðaræður um að iðnaðurinn eigi að taka við fólksfjölguninni í þessu landi. Það verður að taka á því máli. Iðnaðaruppbyggingin hjá okkur er ákaflega mikilsverð, og þess vegna er nauðsynlegt með tilliti til alls efnahagslífs landanna í kringum okkur að við stígum það skref og það fyrsta skref á þessari braut að færa niður gjöldin af iðnaðinum. Ég geri mér vonir um að unnt verði síðar á þessu ári að ná samkomulagi um að halda áfram á þessari braut og jafna starfsskilyrði atvinnuveganna og færa launaskattinn af iðnaðinum enn frekar niður þannig að sá munur, sem fram kemur í gengisskráningu milli sjávarútvegs og iðnaðar, hverfi. Það er alveg nauðsynlegt að menn geri það til að tryggja uppbyggingu atvinnulífs í landinu. Ég fagna því, að samstaða hefur náðst um að lækka launaskattinn um 1% á iðnaði og fiskvinnslu. Það er reyndar ekki stórt skref, en það er fyrsta skrefið og áfram þarf að halda á þessari braut. Ég ætla ekki að gera tollafgreiðslugjaldið að miklu umræðuefni hér. Ég vil þó segja það, að ég hef lagt á það mikla áherslu að það sé alveg skýrt og að sérfræðingar yfirfari það, að þessi texti sé með þeim hætti útfærður að þetta gjald lendi ekki á iðnaðinum, að það lendi ekki á þeirri atvinnugrein sem við erum að reyna að tryggja grundvöllinn undir með öðrum aðgerðum. Ég treysti því, að sú nefnd, sem fær þetta frv. til umfjöllunar, skoði það mjög vel að það séu alveg hreinar línur að það gjald falli ekki á iðnað eða geti á neinn hátt dregið úr þeim aðgerðum sem verið er að gera í öðrum greinum hér til að létta á iðnaðinum. Reyndar hefur þetta tollafgreiðslugjald sérstaklega verið nefnt og rökstutt með því, að ríkisstj. hyggist koma á tollkrít í áföngum frá áramótum. Sú tollkrít er hugsuð þannig að hún geti valdið verulegri hagræðingu hér í innflutningsversluninni, hún geti valdið verulegum sparnaði, hún geti minnkað geymslutíma í vörugeymslu og hún geti minnkað ýmsan afgreiðslukostnað. Ég hygg að það sé rétt, og ég hef sannfærst um það, miðað við þær skýrslur sem ég hef lesið um þetta mál, að svo sé. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, að þær hugmyndir, sem enn hafa verið uppi um tímalengd á tollkrít, séu ekki réttar og tímalengdin sé of mikil og að sú tollkrít, sem menn tala um, 60 dagar eða svo, miði um of að því að færa takmarkað lánsfé þjóðarinnar frá öðrum greinum yfir til innflutningsverslunarinnar. Ég held að það þurfi að athuga mjög vel. Ég vil gera sérstaklega aths. við 5. gr. þess frv. sem hér liggur fyrir. Þar á ég við viðurlög vegna vanskila á launaskatti. Eins og menn vita hefur þetta verið svo, að launaskattgreiðendur hafa tekið á sig 25% viðurlög af launaskatti ef honum hefur ekki verið skilað innan ákveðins tíma. Með því frv., sem hér er flutt, er gert ráð fyrir að auk þessara 25% viðurlaga falli dráttarvextir á ógreiddan launaskatt jafnóðum. Á þetta get ég ekki fallist. Ég tel að hér sé of langt gengið. Dráttarvextir eins og þeir eru nú eru nokkuð hörð aðgerð. Fullir dráttarvextir á skuld, sem skila á, eru talsverð refsing. Refsivextir eru háir og 25% viðurlög plús dráttarvextir þykir mér vera orðið nokkuð mikið. Ég vil segja það alveg hreint út, að það finnst mér vera orðin hálfgerð villimennska í innheimtu að standa þannig að málum, og ég get alls ekki fallist á það. Mér finnst að annaðhvort eigi að vera viðurlög eða dráttarvextir, en hvort tveggja í þessum mæli er of langt gengið. Ég treysti á að sú nefnd, sem fær þetta til umfjöllunar, breyti þessu ákvæði þannig að ekki verði nema um aðra refsingu að ræða, miðað við það sem þarna er, enda held ég að menn verði að átta sig á því, að þó að ríkissjóður þurfi á sínum tekjum að halda og leggi á ákveðna skatta er alveg útilokað að hann gangi fram fyrir alla aðra og beiti miklu harðari refsingum, þegar ekki er staðið í skilum, en nokkur annar aðili í þjóðfélaginu getur beitt. Herra forseti. Aðeins að lokum þetta: Ég vonast til að sú brtt., sem ég hef mælt hér fyrir og er í fullu samræmi við skýrslu ríkisstj. um aðgerðir í efnahagsmálum, muni fá góðar móttökur hér í þinginu og verða samþykkt og hún verði fyrsta skrefið til að styðja myndarlega við bakið á iðnaðinum í þessu landi almennt. Og að lokum þetta: Þær efnahagsaðgerðir, sem þetta frv. er hluti af, eru vissulega spor í rétta átt, en þær eru ekki nóg. Meira þarf til og það er nauðsynlegt að stjórnarflokkarnir taki sig hið fyrsta saman og reyni að gera sér fulla grein fyrir þróun efnahagsmála út árið og þeim aðgerðum sem nauðsynlegt kann að reynast að grípa til, þegar kemur fram á mitt ár, fram yfir það sem hér er gert.



Herra forseti. Ég hafði að vísu ekki hugsað mér að taka til máls við þessa umr., en af því sem ég var dæmdur til að sitja undir þeim makalausa lestri sem nú höfum við hlýtt á síðustu 20–30 mínúturnar, þá fékk ég ekki við bundist. En þeir hafa nú sérfund með sér, hæstv. fjmrh. og aðalmaður í efnahagsnefndinni, sem undirbjó þetta frv. sem hann var hér að gagnrýna. Það var verst að hæstv. iðnrh. skyldi missa af tiltali hans, þegar hv. 12. þm. Reykv. sagði að það væri ekki nóg að halda hátíðaræður um að iðnaðurinn ætti að taka við vaxandi fjölda vinnandi handa. Skilst fyrr en skellur í tönnum. Hann lýsti því yfir, að það hefði glettilega vel tekist til um stjórn efnahagsmála hjá hæstv. ríkisstj. Hvað hefur hún gert? Það er rétt að þeir, sem kalla á tillögur til úrbóta, tíundi það í hvert skipti, en tali ekki breiðum orðum um það sem ekkert er. Hún tók til láns 7% hjá verkalýðnum á liðnu ári. Hvað hefur hún gert fleira? Staðið í vísitöluleik að undanförnu, ekkert annað, ekki nokkurn skapaðan hrærandi hlut. Hv. þm. segir hér, eins og þeir tönnlast á nú allir hv. stjórnarsinnar, að ríkisstj. muni ná 35% markmiði sínu um verðbólgu á þessu ári. Það er ekki markmið ríkisstj. Er þá ekkert að marka það sem stendur í stjórnarsáttmálanum? Hvað stóð þar um verðbólguna árið 1982, markmiðið sem ríkisstj. setti sér? Ríkisstjórnir eiga að fara frá þegar þeim mistekst hrapallega með undirstöðuna í því sem þær hafa sett sér og gert samning um og birt þjóð sinni. Svo tala menn hér um það breiðum munni, að þeir séu að ná markmiði sínu, nýju markmiði sem gengur þvert á það sem áður hefur verið mótað og birt þjóðinni opinberlega. Og hver var vísitalan á síðasta ári, hin raunverulega vísitala, ef menn hætta að tala í falsi og blekkingum? Hver ætli hún hafi verið? Þarf að þreifa á því með margvíslegum öðrum hætti en með því að tala um verðbólgu frá upphafi til loka árs. Það er staðreynd að verðbólgan, eins og hún var að jafnaði mæld áður en menn fundu upp blekkingarnar, áður en það varð höfuðmarkmið ríkisstj. í einu landi eins og þessu að stunda blekkingar í öllu sem hún lætur frá sér fara, hún hefur verið 54–55% ef sama viðmiðun, sem þeir skildu þá, hefði verið notuð. Svo er talað um atvinnuöryggið. Ég minnist þess og hef verið þar á fundum sem hæstv. fyrrv. ráðherrar úr vinstri stjórnum voru mættir og lögðust þungt á árar og öll tog um að kenna íhaldinu um land- og fólksflótta. En þeir hafa gleymt því núna að vara við þessari stórkostlegu hættu. Hver hefur blóðtakan verið og hvers vegna skyldi hún vera? Kynni nú ekki að vera að hér væri stórkostlegur útflutningur á atvinnuleysi. Svo er blaðrað fram og aftur, rétt eins og það sé eitt aðalmarkmið sem þeir sjálfir hafi náð, um bullandi atvinnuleysi sem fyrirfinnst í löndunum hérna næst okkur. En hvert er svo atvinnuöryggið hjá aðalundirstöðuatvinnuvegi okkar, fiskiðju og útvegi? Hvert skyldi það vera nú? Það ættu þeir að kannast við sem hafa orðið að gegna því hlutverki undanfarna mánuði að ausa út kreppulánum til þess að halda undirstöðuatvinnuvegunum og fiskiðnaðinum gangandi frá degi til dags, og það nemur ekkert staðar nú í þeim efnum. Dag frá degi tilkynna fyrirtæki að það liggi við stöðvun og uppgjöf. Með því að hylma yfir þetta eru menn að reyna að telja mönnum trú um að þessi voði, sem er á ferðum og núna nálgast okkur meira en nokkru sinni fyrr, óðaverðbólgan, muni ekki geta valdið allsherjar atvinnuleysi óðar en varir. En svo kemur aðalmaður í efnahagsnefnd hér upp og gerist bjargvættur iðnaðarins, eins og hann gerði í öl- og gosdrykkjaálaginu í fyrra, þegar hann með atkvæði sínu varð til þess með hjásetu sinni að skattur var á lagður, en kom síðan sem frelsandi engill með frv. og fékk þá ívilnun þeim til handa. Núna kemur hann aðalmaðurinn í að búa til þessi frumvörp og þær ráðstafanir sem nú eru á döfinni, aðalhöfundurinn, og gerist á ný frelsari undirstöðuatvinnugreinarinnar með því að bera fram hér á Alþingi brtt. Það er myndarskapur að tarna. Og hann gerir meira, höfundurinn að öllu þessu. Hann mótmælir hér harðlega ákvæðinu í frv. um viðurlög vegna innheimtu launaskatts. Hvaða geðslag er í þeim sem með slíku fólki starfa? Mér verður nú litið hér til hægri við mig. Hvaða geðslag er í því að horfa upp á menn haga sér með þessum hætti, að hugsa til heillindanna sem á bak við slíki hljóta að búa - eða hitt þó heldur. Framsóknarmenn segja: Hér erum við að stíga spor í rétta átt með því að leika okkur að vísitölu. Ekkert bitastætt. Þeir nefna ýmislegt sem allir vita að nauðsynlegt er, en þeir koma því ekki fram. Niðurtalning, segir spekingurinn og aðalefnahagssérfræðingur Framsfl., er að lækka vísitöluna, hvernig sem farið verður að því. Hann er búinn að gleyma öllum þeim ráðstöfunum sem þeir tiltóku sjálfir að ætti að framkvæma. Nú er bara orðið eftir af kenningunni þetta eitt: Við framkvæmum stefnu okkar, framsóknarmenn, ef það lækkar verðbólguna úr 55% niður í 54, og stöndum við allt okkar. - Já, höfundur þessara aðgerða, sem svo eru kallaðar - og er það réttileg ábending hjá hv. 3. þm. Vestf. að nafnið er villandi í hinni prentuðu dagskrá fundarins, það verður leiðrétt að sjálfsögðu, - höfundur þessara aðgerða, sem svo eru kallaðar, þessa vísitöluleiks, nefnir að þetta frv. innihaldi villimennsku í innheimtu ef lögfest verður. Það getur vel verið að svona málflutningur beri ávöxt, og auðvitað dansa limirnir eftir höfðinu. Menn sjá að það gengur bara glettilega vel, svo að ég noti orðalag hans, að blekkja allan almenning. Það gengur bara glettilega vel að telja mönnum trú um að þeir séu að vinna eitthvert þurftarverk og stjórni þessu, haldi um stjórnvölinn traustum höndum, - ótrúlega vel. Og það er eðlilegt að menn notfæri sér það og setji sig í svipaðar stellingar, ef hægt er að halda því lengi áfram að verða mikill maður á því að stunda stöðugar og eintómar blekkingar. Ef hægt er á einum tíma að semja frv. og gera sig svo mikinn mann og auglýsa sig með því að snúast gegn einhverjum ákvæðum þess, þá er farið að taka í hnúkana um virðingu þá sem þessi stofnun getur ætlast til að hún njóti. Ég ætla ekki við þessa umr. að orðfæra frekar einstök atriði í þessum bandormi sem hér er borinn á borð. Sumt er hægt að fallast á, en flest skiptir það óverulegu máli. Gæti þessi hv. þm., 12. þm. Reykv., kannske gert okkur frekari grein fyrir þeirri skoðun sinni, sem hann telur sig hafa þreifað á, að nú muni staða verslunar og þjónustu vera betri en jafnan áður? Vildi ég gjarnan fá alveg sérstaka útlistun á því, hvaða aðgerðir af hálfu þessarar hæstv. ríkisstj. hafa orsakað þá stöðu eða hvort það hafi gengið svo lengi hjá þessum greinum. Eins og ég segi er flest af þessu með þeim hætti að engum sköpum skiptir. Þetta endist í 2–3 mánuði og hæstv. fjmrh. á ekki einn einasta eyri í eigu sinni að því búnu til þess að gera neitt meira. Hann er rúinn inn að skinni, hann á enga peninga til þess að halda áfram þessum vísitöluleik sem hv. 12. Framsóknarþm. Reykv. margnefndi hér.

Það er lengi von á einum.

Já, það er lengi von á einum, lengi von kannske á einum nýjum skatti, og ef það eru einu hæfileikarnir sem fjmrh. í einu ríki þarf á að halda, að vera nirfill og kunna að leggja svo á skatta, þá höfum við nokkuð hæfan fjmrh. í stólnum.

Ég þakka þó fyrir.

Það er ekkert að þakka, hæstv. ráðh. hefur unnið til þess. Hv. 12. þm. Reykv. þykist ekki hafa tekið eftir því, að stjórnarandstaðan hafi haft í frammi tillögur og stefnu um það, hvernig skyldi tekið til við stjórn þessa lands. Það mætti þó fyrr vera ef hann hefði ekki gefið sér tíma til þess að fylgjast með fréttum t.a.m. af landsfundi Sjálfstfl., þó að ég auðvitað skilji út af fyrir sig að hann hafi haft áhuga á einhverju öðru fremur en því að fylgjast með málefnunum sem þar voru á borð borin. En við bíðum og sjáum hvað setur, þegar líður að næsta fölsunartímabili, og sjáum svo hvað hringlar þá í kassanum hjá hæstv. fjmrh. til að halda vísitöluleiknum áfram.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða efnislega um þetta frv. í einstökum liðum, heldur kem ég hér í ræðustól í þeim tilgangi að beina einni spurningu til hæstv. fjmrh. sem nauðsynlegt er að fá svar við nú við þessa umr. Í 3. gr. tollskrárlaganna eru undanþágu- og lækkunarheimildir sem fjmrh. er heimilt að beita, svo sem að fella niður gjöld af hjálpartækjum fyrir fatlaða af öryrkjabifreiðum, af bifreiðum fyrir hjálpar- og björgunarsveitir og ýmsum vörum til lækninga, auk ýmissa fleiri ákvæða sem talin eru upp í 59 töluliðum í 3. gr. tollskrárinnar. Því er spurning mín til hæstv. ráðh.: Hvernig mun fjmrh. beita þessu heimildarákvæði í 3. gr. tollskrárinnar að því er snertir tollafgreiðslugjald í þessu frv.? M.ö.o.: mun tollafgreiðslugjaldið verða lagt á þá liði sem upp eru taldir í 3. gr., tölul. 1–59, eða verða þessir liðir undanþegnir tollafgreiðslugjaldinu að öllu leyti? Ég tel nauðsynlegt, að fjmrh. upplýsi þetta sérstaklega við þessa umr., og vona að hann taki af öll tvímæli um það, að ekki sé hugmyndin að leggja tollafgreiðslugjald á þá liði sem upp eru taldir í 3. gr. tollskrárinnar. Geri hann það ekki tel ég að um það verði að koma ákvæði í frv. það sem hér er til umfjöllunar, að tollafgreiðslugjald komi ekki á þá liði sem upp eru taldir í 3. gr. tollskrárinnar.



Herra forseti. Út af ræðu hv. 12. þm. Reykv. langar mig til að bæta hér nokkrum orðum við það sem ég sagði í ræðu fyrr í dag og vék að þeim vísitöluleik sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur stundað allan þann tíma sem hún hefur verið við völd. Ég kannast ekki við það, að þær aðferðir, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur notað til að fá breytingu fram á vísitölunni, hafi verið notaðar í tíð þeirrar ríkisstj. sem ég sat í, að undanskildum þeim niðurgreiðslum sem urðu á landbúnaðarafurðum á þeim tíma. Ég vil benda hv. þm. á það, að niðurgreiðslur sem hlutfall af útgjöldum ríkissjóðs fóru töluvert mikið minnkandi í þá tíð. En á útmánuðum 1974 var gripið til þess ráðs af þáv. ríkisstj. að auka mjög niðurgreiðslur vegna vísitölunnar, svo mjög að þar var um að ræða í þá tíð hvorki meira né minna en á þriðja milljarð. Í þau skipti sem niðurgreiðslum var breytt, þær voru auknar í tíð ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar, var það gert undir þeim kringumstæðum að þær voru í nokkru hlutfalli við útsöluverð og heildsöluverð, framleiðsluverð á landbúnaðarafurðum, og komu með þeim hætti að ekki verður hægt að segja að slíkt hafi verið gert til þess að falsa vísitölu, eins og hefur verið gert iðulega af hálfu núv. ríkisstj. Ég vil þá víkja að opinberum gjaldskrám og benda hv. þm. á það, að 1976 var gert samkomulag við Alþýðusamband Íslands um að hækkanir á opinberum gjaldskrám skyldu gerðar 10 dögum fyrir útreikning vísitölunnar þannig að áhrifa af gjaldskrárhækkununum gætti við útreikning kaupgjaldsvísitölunnar einum mánuði síðar. Hvaða vinnubrögð viðhefur ríkisstj. í dag? Við skulum fara nokkrar vikur aftur í tímann og átta okkur á því, með hvaða hætti tollalækkunin átti sér stað. Ef staðið hefði verið við það samkomulag átti tollalækkunin að eiga sér stað eftir að vísitöluútreikningurinn fór fram. Hvað var gert núna? Það var gert tveimur dögum áður og varð að keyra frv. í gegnum Alþingi á miklu meiri hraða en oftast áður til þess að hægt væri að ná út úr Tollvörugeymslunni nokkrum stykkjum og senda menn til þess að kaupa þau til þess að hagstofustjórinn eða fulltrúar kauplagsnefndar gætu gengið um bæinn og inn í búðirnar og spurt: Hvað kostaði síðasta vélin eða síðasta tækið sem þið selduð? Þá voru þeir búnir að ná því fram. Þar með var lækkunin komin inn í vísitöluna og þar með var búið að falsa hana. Ég held að hv. þm. geti gert samanburð á niðurgreiðslum, sem áttu sér stað í tíð ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar þar sem ég gegndi embætti fjmrh., og þeim niðurgreiðsluaðferðum sem beitt hefur verið síðan sú ríkisstj. fór frá. Þar er ólíku saman að jafna. Þá vék hv. þm. að kaupmættinum og taldi það núv. ríkisstj. til ágætis að tekist hefði að halda kaupmætti. Ég bendi honum líka á að gera samanburð á kaupmætti á árinu 1978, þegar sú ríkisstj. sat sem ég get um áðan og kaupmætti í tíð núv. ríkisstj. og gera samanburð við vinstri stjórnir frá því á miðju ári 1978 og þangað til í dag. Það er það sem við erum að benda á. Þegar talað er um að ekki hafi komið til atvinnuleysis og það sé núv. ríkisstj. að þakka er vert að hafa í huga að það er ekki liðinn nema einn og hálfur mánuður síðan hér var eiginlega allt komið í strand. Vegna hvers? Vegna þess að atvinnuvegirnir voru með þeim hætti, það var þannig að þeim búið, að þeir gátu ekki meir. Þá voru atvinnulausir menn á Íslandi fleiri en nokkru sinni áður. Við skulum gera okkur grein fyrir því, að sem betur fer hófum við ekki þurft að horfa upp á atvinnuleysi. En það er ekki vegna aðgerða núv. ríkisstj. Það er vegna þess að áður störfuðu hér ríkisstjórnir sem hugsuðu fyrir framtíðina. Þessi ríkisstj. gerir það ekki. Það er þess vegna sem menn hugsa uggvænlega til framtíðarinnar ef núv. ríkisstj. á að lifa mjög lengi. Til viðbótar við það, sem ég sagði áðan um vísitöluna og niðurgreiðslur, þá hefur núv. hæstv. ríkisstj. gripið til margvíslegra aðgerða til þess að ná fram fölsun í vísitölunni með einum eða öðrum hætti. Það má benda á það sem stendur í nýútkomnu riti um efnahagsmál á Norðurlöndum þar sem vikið er að þeim aðgerðum sem voru einsdæmi, þ.e. hvernig núv. ríkisstj. notaði Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins í sambandi við lausn á vandamálum sínum á s.l. ári. Þar er m.a. bent á að það hafi verið gert með óskynsamlegum hætti. En þeir, sem standa að þessu, átta sig kannske ekki á því, a.m.k. þeir hinir erlendu, að hér var verið í vísitöluleik, hér var verið að falsa vísitöluna, en það hefur verið nánast eina iðja núv. ríkisstj. frá því að hún tók við.



Herra forseti. Sjaldan eða aldrei hef ég orðið fyrir jafnmiklum vonbrigðum við að hlusta á ræðu nokkurs manns eins og þegar ég hlustaði á hæstv. forseta þessarar deildar, hv. þm. Sverri Hermannsson, flytja ræðu sína áðan. Það er alveg undravert, að það skuli geta gerst hér á Alþingi Íslendinga, að menn komi í þennan ræðustól og flytji aðra eins ræðu og hæstv. forseti gerði áðan, ég verð að segja: tómt blaður og útúrsnúninga, án þess að koma nokkurn tíma að kjarna þess máls sem um var verið að ræða. Ég satt að segja harma það að ekki skuli vera unnt á slíkum stundum sem þessum að rjúfa Ríkisútvarpið og útvarpa svona ræðum beint til þjóðarinnar svo að fólki verði ljóst hvernig sumir þm. geta leyft sér að tala í þessari deild. Það er alveg undravert að hlusta á ræður sem þessar, þar sem ekkert kemur fram annað en útúrsnúningar og viðkomandi aðili nefnir ekki eitt einasta atriði til úrbóta sjálfur í efnahagsmálum. Það mátti að vísu skilja hæstv. forseta svo, að hann hefði einhverjar tillögur, en það var helst að heyra að hann vildi engum segja hverjar þær væru. Það var ekki nokkur leið að fá fram hjá honum hvað hann vildi láta gera, hins vegar væri allt ómögulegt sem gert væri. Hér stóð hæstv. forseti í þessum ræðustól eins og borginmannlegur kotkarl og talaði um virðingu þessarar stofnunar. Ég trúi því ekki, ef þjóðinni er ljóst og Austfirðingum hvernig þm. þeirra tala hér, að þetta geti verið leiðin til þess að vinna atkvæði meðal fólksins. Ég held að þetta sé einmitt skýringin á því, að Íslendingum þykir mörgum Alþingi hafa sett niður. Ég held að öllum hljóti að vera það ljóst, að hvernig sem á þessi mál er litið hefur verulegur árangur náðst í stjórn efnahagsmála á Íslandi. Þeir menn, sem geta ekki í því sambandi litið til landanna í kringum okkur og séð hvernig ástandið er, eru blindir. Mér er nær að halda að stjórnarandstaðan fylgist illa með því sem er að ske ef hún sér ekki að það er bullandi atvinnuleysi alls staðar í kringum okkur, en íslensku ríkisstjórninni hefur tekist að halda hér fullri atvinnu. Við þær aðstæður, sem ríkja í kringum okkur, hefur kaupmáttur rýrnað í löndunum í kringum okkur. Hér hefur okkur tekist að varðveita kaupmáttinn, einmitt vegna þeirra efnahagsaðgerða sem við höfum gripið til. Ég ætla ekki að ræða frekar við hv. 1. þm. Reykn. í framhaldi af þeirri ræðu sem hann flutti hér. Mér fannst hann segja sem svo, að þegar hann hefði verið ráðh. hefði hann ekkert spilað á vísitöluna. Ég held að það þurfi ekki að fara nánar út í það. Það getur vel verið að hann hafi ekki fundið allar aðferðir sem færar eru til þess að spila á vísitöluna, en þar hefur hann vafalaust fremur skort dug en vilja. Þar hefur hann miklu fremur skort hugarþor. Það hefur áreiðanlega ekki vantað viljann til þess. Ég held að menn verði að sameinast um það hér að reyna að horfa á vandann eins og hann er. Auðvitað verðum við að ná saman. Við verðum að ná samstöðu í þessu þjóðfélagi um að breyta vísitölukerfinu sem við nú búum við, vegna þess að það er öllum ljóst að verulegur hluti þeirra efnahagsaðgerða, sem allir stjórnmálaflokkar hafa gripið til, er í því fólginn að spila á þetta vísitölukerfi. Þessu verður að breyta og um þetta verðum við einhvern veginn að reyna að ná samstóðu. En ef stjórnarandstaðan hefur það að meginmarkmiði að koma hér upp í ræðustólinn og snúa út úr og segja lélega brandara og reyna á einhvern hátt að koma höggi á einhverja einstaklinga sem tala hér, þá er ekki von á góðu. Ef stjórnarandstaðan er ekki tilbúin að koma hér í ræðustólinn og ræða þessi mál efnislega og skýra frá því, hvað hún vilji gera, ef hún er óánægð með það sem hér er gert, þá er ekki heldur von á góðu. Það er erfitt að trúa málflutningi manna sem halda því fram, að þeir hafi einhver ráð, en vilja ekki segja neinum hver þau eru.



Herra forseti. Ég held að það sé full ástæða til þess að vekja nokkra athygli á tilurð þessa frv. sem hefur gengið undir nafninu „bandormurinn“ hér á hinu háa Alþingi. Það merkilega gerist við umr. í dag, að það er ekki stjórnarandstaðan sem tefur þær eða dregur þær á langinn, heldur eru það hv. stjórnarþingmenn. Og það er kannske enn merkilegra, að hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson, sem hefur átt sæti í hinni virðulegu efnahagsnefnd ríkisstj., kemur hér - eftir að hafa samið frv. - með brtt. við frv. og tekur síðan skýrt fram að hann geti ekki samþykkt tiltekin ákvæði í 5. gr. frv. Finnst mönnum þetta ekki skrýtin afstaða, auk þess sem hv. stjórnarþm. hefur dregið þessa umr. stórkostlega á langinn? Svo þegar stjórnarandstæðingar leyfa sér að gera nokkrar athugasemdir við þetta sérkennilega frv. krefst hv. þm. þess, að þeir komi með önnur ráð. Nú vil ég benda hv. þm. Guðmundi G. Þórarinssyni á það, að á borðum þm. hefur legið nú í nokkra daga bók sem heitir „Nordic economic outlook“. Ég vil benda honum á síðustu setningarnar í því yfirliti og þeirri úttekt, sem þar er gerð á íslensku efnahagslífi, það sem þar stendur. Þar stendur að grundvallarástæðan fyrir verðbólgunni hér á landi sé rangt efnahagskerfi. Þar stendur jafnframt að nauðsynlegasta aðgerðin í efnahagsmálum á Íslandi sé endurreisn efnahagskerfisins. Hér erum við að fást við eina af dæmigerðum lausnum hv. núv. ríkisstj. Það er verið að leysa málið frá degi til dags. Ég held að það þurfi engan að undra þó að stjórnarandstöðuflokkarnir séu - eins og börnin segja - orðnir gáttaðir. Við höfum hér allan þennan vetur verið að bögglast í gegnum frv. frá hæstv. ríkisstj. í þá veru að reyna að ýta undir að hægt sé að halda atvinnurekstrinum í landinu á floti. Þannig hefur þetta gengið fyrir sig frá viku til viku, mánuði til mánaðar, í allan vetur. Ég vil líka vekja sérstaka athygli á því sem hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson sagði, og ég er viss um að hann meinar það, að nú verði ríkisstj. að gera svo vel og taka sig saman, eins og hann orðaði það, og gera áætlun í efnahagsmálum út þetta ár. Undir þetta tek ég. En það þarf að gera meira. Það þarf að gera áætlun út kjörtímabilið. Og það þarf að gera enn þá meira. Það þarf að gera það sem Alþfl. benti á 1978. Það þarf að gera algjöran og gagngeran uppskurð á öllu efnahagskerfi þjóðarinnar. Ef menn ætla að leysa málin með því að raða tómum dósum frá degi til dags upp í pýramída, sem hlýtur að hrynja á endanum, þá er það engin lausn. Þetta höfum við sagt. Niðurtalningarleiðin hefur orðið sér til skammar og um leið Framsóknarflokkurinn. Ég verð að láta þá skoðun mína í ljós og segja það við hæstv. félmrh., að það hefur undrað mig dálítið, að Alþb. skuli hafa sýnt þá geysilegu þolinmæði sem það hefur stundum sýnt gagnvart sérstökum hagsmunum Framsfl. í efnahagsmálum. Ég er þeirrar skoðunar, en vil þó ekki fara út í þær hugleiðingar mínar hér, að þau sérstöku hagsmunamál, sem Framsfl. hefur þegar hann er í ríkisstj., verða þess valdandi að mínu viti, að hér verður efnahagsmálum ekki stjórnað af neinu skynsamlegu viti. Ég vil þess vegna ítreka það sem ég sagði áðan, að hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson getur ekki krafist þess af stjórnarandstöðunni, að hún komi hingað upp í stól og bendi á aðgerðir sem eiga að leysa efnahagsmálin frá degi til dags, frá viku til viku. Stjórnarandstaðan er ekki heldur tilbúin að standa að þeim vísitölufölsunarleik sem ríkisstj. hefur dundað við undanfarna mánuði, þegar hún kemur fram með lækkanir á vísitöluvarningi, sem síðan reiknast inn í verðbótavísitöluna vegna þess að þær koma fram á nákvæmlega hárréttum tíma, þegar úttekt er gerð á verðlagi, svo að lækkunin notist ríkisstj. til þess að draga úr hækkun vísitölunnar. Ég er þeirrar skoðunar, eins og oft hefur verið bent á hér, að þessi vísitölufölsunarleikur, sem ríkisstj. hefur leikið - og hæstv. fjmrh. hefur nú að vísu viðurkennt í ræðu hér á þingi að hafi verið gert, eins og lækkunin á heimilistækjum, sem er látin koma fram áður en Hagstofa Íslands gerir verðkönnun, til þess að hún komi inn í vísitöluútreikninginn og notist þannig, - þessi vísitöluleikur er náttúrlega til háborinnar skammar, það vita allir.

Hvað vill þm. gera?

Hvað vill þm. gera? Hann er að segja það, hann er að benda hv. þm. Guðmundi G. Þórarinssyni á að það eru fleiri en íslenskir efnahagssérfræðingar sem telja að það þurfi að skera upp allt efnahagskerfið eins og það leggur sig.  Ef hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson telur að stjórnarandstaðan geti raunverulega tekið þátt í þeim skrípaleik sem hefur átt sér stað hér í allan vetur á hinu háa Alþingi, þá er það mikill misskilningur. Það hefur oft verið bent á það í ræðum Alþfl.-manna hér á Alþingi, að hér dugi ekkert annað en uppskurður á efnahagskerfinu, hér dugi ekki annað en að endurskipuleggja efnahagskerfið í heild. Ef hv. þm. er ekki þegar búinn að nota eitthvað af því sem var í efnahagsmálatillögum Alþfl. frá 1978, þá skal ég senda honum þessar tillögur. Þær gera m.a.ráð fyrir að tekin verði út, gerð óvirk sjálfvirkni sjóðakerfisins. Við ættum líka að huga að ýmsum þáttum í efnahagsmálunum sem Alþfl.-menn hafa rakið hér hvað eftir annað í ræðum sínum á þingi. Ég veit að hv. þm. Guðmundi G. Þórarinssyni er ekki hlátur í huga, þegar ég segi þetta, vegna þess að í hjarta sínu viðurkennir hann þetta, en hann hefur ekki handbærar lausnir meðan hann styður núv. ríkisstj. Hann mundi hugsa allt öðruvísi ef hann væri í upphafi einhvers nýs ríkisstjórnartímabils. Ég er sannfærður um að hann mundi ekki taka þátt í þeim leik sem hann nú tekur þátt í og hefur þvælst inn í ef hann ætti þess kost að byrja upp á nýtt, en að öllum líkindum fær hann ekki möguleika á því. Þessi hv. þm. hefur þann skrýtna hátt á þegar þetta frv. kemur hér til umr. á þingi, eftir að hafa kannske verið einn aðalhöfundur þess frv. sem hér liggur fyrir, að koma hér upp í ræðustól og haga sér eins og maður forðum daga, sem þvoði hendur sínar, og leggja til breytingar á frv., sem hann samdi sjálfur, og lýsa yfir að hann geti ekki sætt sig við eina grein þess. Hvaða starfshættir eru þetta? Hvaða meining er þetta yfirleitt? Ef þetta er ríkisstj.-frv., þá hefði ég talið að einn af helstu sérfræðingum Framsfl., að menn segja, í efnahagsmálum hefði átt að vera búinn að ganga þannig frá þessu, að það hefði getað runnið hér í gegn án þess að ríkisstj.-þm. þyrftu að flytja hér klukkutímaræður um frv. til að mótmæla því. Ég held að þetta nálgist að vera einsdæmi í þessum efnum. Það er líka eftirtektarvert hvaða atriði það eru sem hv. þm. gerir athugasemdir við. Það er svolítið eftirtektarvert og rennir kannske stoðum undir þá skoðun mína, að Framsfl. hafi sérstakra hagsmuna að gæta í þessari ríkisstj. og það kunni að vera erfitt að sem ja frv. af þessu tagi nokkuð skynsamlega, ef Framsfl. á að samþykkja framgang þeirra. Ég vil nú varpa eftirfarandi spurningu til hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar og eins hæstv. fjmrh.: Hvað gerist nú ef hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson fær ekki framgengt þeim vilja sínum að 5. gr. frv. verði breytt? Ætlar hann þá að greiða atkv. gegn frv. og fella það? Hvað ætlar hv. þm. að gera? Hefur hæstv. fjmrh. tryggt sér atkv. þessa hv. þm. við afgreiðslu frv. ef 5. gr. verður ekki breytt? Mér er spurn.  Ég segi það enn á ný og endurtek, að þessi málflutningur hér í dag er með því makalausasta sem ég hef orðið vitni að, þó að ég hafi ekki setið lengi á þingi. Hér er lagt fram stjórnarfrumvarp, sem stjórnarandstaðan samþykkir að stuðla að að renni í gegn tiltölulega hljóðalaust, en þá standa upp þm. stjórnarflokkanna og halda hér langar ræður og mótmæla ýmsum liðum í þessu frv. og flytja við það brtt. Ég vil nú mælast til þess, að þm., sem ég hef beint orðum mínum til, og hæstv. fjmrh. segi þinginu hvað gerist með þetta frv. ef hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson samþykkir það ekki hér á þingi. Hvað gerist? Það hefur verið bent á að þessi hv. þm. hefur áður mótmælt tilteknum skatti á atvinnurekstri, en þegar kom að því að gera breytingar á honum sat hann vissulega h já og kom svo síðar með brtt. og fékk hana samþykkta. Mér þætti það ekki stórmannlegt ef þessi hv. þm., fengi hann ekki fram breytinguna á 5. gr., sæti hjá við afgreiðslu þessa máls. Ef honum er mikið í mun að þetta 25% álag á vangreiddan launaskatt verði lækkað eða fellt niður getur hann varla sjálfs sín vegna og siðferðilega setið hjá. Svo mörg orð er hann búinn að hafa hér í dag um erfiðleikana í atvinnurekstrinum, um erfiðleika iðnaðarins, að hann verður að gera svo vel að greiða atkv. gegn frv. ef greininni verður ekki breytt. Ég vil að þeir þm., sem hér eru inni, muni eftir þeirri umr., sem hér hefur farið fram í dag, og muni eftir ræðu hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar.



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. neitt verulega, en það eru örfáar fsp., sem hér hafa komið fram, sem er eðlilegt að svara. Í fyrsta lagi spyr Matthías Á. Mathiesen, hv. 1. þm. Reykn., að því, hvort heimilt sé að leggja tollafgreiðslugjald á EFTA-vörur eða hver sé skoðun mín á því. Ég vil svara því hér og nú, að ég tel að það sé tvímælalaust heimilt. Ég hafði samráð og við ríkisstj. um þetta mál við gjörkunnuga menn og þeir töldu að ekkert mundi vera því til fyrirstöðu, að tiltölulega lágt gjald, sem væri nokkurs konar endurgjald fyrir þá þjónustu sem tollurinn veitir, væri lagt á innfluttar vörur. Það má auðvitað segja að 1% gjald sé kannske heldur meira en talist getur beint endurgjald fyrir þá þjónustu sem tollurinn veitir, en það er einmitt þess vegna og með hliðsjón af því, að krónutölugjald er lagt á allan þann innflutning sem tengdur er samningum okkar við EFTA og Efnahagsbandalagið. Það er því nokkuð víst, að ekkert á að vera því til fyrirstöðu, að þetta gjald sé lagt líka á EFTA-vörurnar. Hins vegar er það nokkuð tímafrekt að kynna fyrir fulltrúum aðildarþjóða okkar þau áform okkar að leggja á þetta gjald. Það er ekki gert á örfáum dögum og jafnvel ekki heldur á nokkrum vikum, og þar af leiðir að einhver dráttur verður á því að gjaldið sé lagt á EFTA-vörurnar. Hins vegar legg ég áherslu á að þar sem það var bara krónutölugjaldið, sem átti að leggjast á EFTA-vörurnar, og þar sem þær eru aðeins lítill hluti af heildarinnflutningnum, þá er ekki um mjög verulegt tekjutap að ræða. Sennilega er það u.þ.b. níundi hluti teknanna, sem af þessu gjaldi mundi koma, sem gæti farið úrskeiðis ef ekki væri lagt gjald á EFTA-vörurnar. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir spurði hvernig háttað yrði gjaldtöku af vörum þeim sem tilgreindar eru í tollskránni og annaðhvort eru þess eðlis, að tollar eru felldir niður af þeim vörum eða lækkaðir. Ég held að það sé nokkuð ljóst, að þegar um er að ræða vöru sem tollar hafa að fullu og öllu verið felldir niður afvegna einhverra ákveðinna undanþáguákvæða, þá muni reglan um krónutölugjaldið gilda, enda er það almenna reglan í sambandi við krónutölugjaldið, að það leggst einmitt á tollfrjálsa innflutninginn. Í öðrum tilvikum geta gilt nokkuð misjafnar reglur. Ég held, að ég kjósi að gera frekari grein fyrir því við meðferð málsins í nefnd og vænti þess, að hv. þm. geti haft greiðan aðgang að þeim upplýsingum. Þar er um allmiklu flóknara mál að ræða, þar sem ekki er algjör niðurfelling heldur tollalækkun. Það hefur verið nokkuð rætt hér um það, að ríkisstj. sé að falsa vísitöluna með því að lækka verð á heimilistækjum með tollaniðurfellingu. Hv. þm. Matthías Á. Mathiesen hélt því fram áðan, að í raun réttri hefði þessi tollalækkun átt að koma eftir að vísitölumæling átti sér stað samkv. þeim samningi sem gerður hefði verið við Alþýðusamband Íslands á sínum tíma. Ég vil leyfa mér að fullyrða að hér sé um mikið misminni að ræða hjá hv. þm. Það er einmitt gert ráð fyrir að ákvarðanir ríkisstj., sem valda hækkunum eða lækkunum, komi áður en vísitölumælingin á sér stað.  Ég vil ekki fara að deila að öðru leyti við hv. stjórnarandstæðinga um þetta mál þar sem nóg tækifæri verða til þess síðar. Ég vil bara koma því að, að það hlýtur að teljast fullkomlega eðlilegt og sjálfsagt, að þegar heimilistæki eru lækkuð í verði gerist það á svipuðum tíma og t.d. gjaldskrárhækkanir taka gildi, sem sagt áður en vísitölumælingin á sér stað. Hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson hélt langa ræðu í dag og hefur flutt till. sem kemur vissulega mörgum stjórnarsinnum nokkuð spánskt fyrir sjónir, að ekki sé meira sagt. Ég vil upplýsa í þessu sambandi að fullt samkomulag var í ríkisstj. um allt orðalag þessa frv., og því er auðvitað ekki að leyna, að áform þm. um að breyta þessu frv. ganga að sjálfsögðu í berhögg við það samkomulag sem gert hefur verið um þetta mál. Ég þekki hins vegar þennan þm. að góðu einu, og ég trúi því ekki að hann verði til þess að rifta því samkomulagi sem gert hefur verið um þetta.



Herra forseti. Ég held að það sé öllum ljóst, að kjarni þeirrar stefnu, sem Framsfl. boðaði árið 1979 og kallaði niðurtalningarstefnu, fólst einkum og sér í lagi í því að þrýsta niður svonefndum verðhækkunartilefnum á verðbólguferlinum. En reyndin hefur orðið sú, að það eina, sem ríkisstj. hefur gert, hefur verið að reyna að koma í veg fyrir að greiðslur verðlagsbóta á laun færu fram vegna verðhækkana sem þegar hafa orðið. Það þarf ekki neinum frá því að segja, að þetta hefur ekki verið framkvæmd á þeirri stefnu sem Framsfl. þóttist boða. Það var ekki kjarni niðurtalningarstefnunnar að láta sér nægja að koma í veg fyrir að verðbætur verði greiddar á laun vegna verðhækkana sem þegar hafa orðið, a.m.k. ekki eins og hún var kynnt af hálfu Framsfl. En ríkisstj. hefur látið sér nægja að einskorða aðgerðir sínar við þetta eitt. Kjarni ráðstafananna hefur verið annaðhvort frestun á greiðslum vísitölubóta á laun, eins og átti sér stað í fyrra þegar 7% kauphækkun, sem átti að koma til útborgunar 1. mars á því ári, var frestað, ellegar þá niðurgreiðsla verðbóta á laun, eins og m.a.átti sér stað nú um áramótin. Þetta er ekki niðurtalningarstefna, eins og Framsfl. ræddi um hana. Þetta er það eitt að láta sér nægja að greiða niður eða fresta greiðslu verðbóta á laun vegna verðhækkana sem þegar hafa orðið. Hins vegar hefur ríkisstj. setið á höndum sér ávallt á meðan verðbólgan hefur skriðið fram og ekki tekið við sér fyrr en komið hefur verið að því að mæla hve hratt þetta skrið hafi verið. Allar aðgerðir ríkisstj. hafa því takmarkast við það eitt að reyna að koma í veg fyrir að vísitalan léti uppi þá verðþróun sem þegar hefur átt sér stað. Þetta er kjarninn í ráðstöfun ríkisstj. enn. Ef Framsfl. telur að með þessu sé verið að framkvæma niðurtalningarstefnuna held ég að sú stefna hafi ranglega verið kynnt fyrir kjósendum í kosningunum 1979 og æ síðan. Sé það réttara, sem ég held, að þetta sé ekki niðurtalningarstefna og enginn þáttur hennar, ekki hægt að kenna þessar aðgerðir við hana, hvað er flokkurinn þá að gera í rúmlega tvö ár í ríkisstjórn sem starfar svona? Framsóknarmenn og þá sérstaklega ákveðnir framsóknarmenn og þar fremstir í flokki formaður Framsfl., hæstv. ráðh. Steingrímur Hermannsson, og hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson, ásamt hæstv. ráðh. Tómasi Árnasyni, hafa hins vegar tíðkað þann leik sér til afsökunar, að svo til í hvert einasta skipti sem horfið hefur verið frá tillögum Framsfl. Um svokallaða niðurtalningu, en þess í stað gripið gamalkunna ráðið, annaðhvort að fresta eða greiða niður verðbætur á laun, hafa þessir þrír framsóknarmenn jafnan rokið til og annaðhvort flutt hér á Alþingi langar ræður eða skrifað í Tímann greinar um hvað þeir mundu hafa viljað gera ef tillit hefði verið tekið til þeirra tillagna. Eru fjölmargar slíkar greinar sem menn geta slegið upp á í Tímanum. Ein slík grein, að vísu í formi viðtals við hæstv. sjútvrh., kom m.a. fram í Tímanum rétt eftir áramót. Þar lýsti hæstv. ráðh. í mörgum orðum og í mörgum efnisatriðum hvaða hann mundi vilja láta gera af hálfu ríkisstj. í efnahagsmálum nú um mánaðamótin. Það var ekkert af þessu gert. Framsóknarmenn hafa þessi tvö ár látið við það sitja að gefa yfirlýsingar af þessu tagi um það, sem þeir hefðu viljað láta gera, um leið og þeir hafa samþykkt að gera eitthvað annað. Það er ekki nema um það bil hálfur mánuður síðan ég vakti athygli manna á Alþingi á þessum vinnubrögðum og spurðist þá fyrir um það, hvort nú mætti ekki einmitt vænta frá hv. þm. Guðmundi G. Þórarinssyni að nú kæmi ein yfirlýsingin af þessum toga þegar búið væri að gera samkomulag við aðila ríkisstj. um að gera nú enn ekki neitt af öllu því sem Framsfl. hefur alltaf verið að leggja til. Ég sagði meira í gamni en alvöru að menn væru í kerskni að segja að nú hlyti Guðmundur G. Þórarinsson að fara að skrifa kjallaragrein í Dagblaðið um hvað hefði átt að gera, hvað hann hefði viljað láta gera ef hann fengi að ráða. Hv. þm. skrifaði enga kjallaragrein. Hann lagði fram þá brtt. sem hann hefur kynnt í dag. Það er kjallaragreinin. Hann situr í efnahagsnefnd ríkisstj. sem fulltrúi Framsfl. og á þátt í því að gera samkomulag það sem kynnt hefur verið sem efnahagsaðgerðir ríkisstj. á undanförnum dögum. Í þessari efnahagsnefnd má ætla að hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson hafi m.a. lagt fram allar þær tillögur sem eru fólgnar í viðtali hæstv. ráðh. Steingríms Hermannssonar við Tímann eftir áramótin. Ég býst við að hv. þm. hafi a.m.k. gætt þess að leggja þær tillögur þar fram. Ekkert af þeim tillögum hefur verið samþykkt, og hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson hefur á það fallist að leggja allar þessar tillögur til hliðar eina ferðina enn. Síðar er niðurstaðan lögð fyrir Alþingi, samkomulagslausnin. Hvað gerir hv. þm. þá? Stundum hefur hann þá skrifað grein í Dagblaðið um hvað hann vildi láta gera. Nú flytur hann brtt. við samkomulagslausn sem hann sjálfur átti þátt í. Síðan kemur hann fram fyrir Alþingi og fjölmiðla og segir: Þetta er það sem ég vil láta gera, en ég ætla ekkert að segja um hvað ég geri í málinu ef það verður ekki samþykkt. Það verður bara að bíða og sjá. En það er alla vega ljóst, segir hv. þm., að ég vil láta þjóðina vita um það sem ég hefði viljað láta gera ef ég hefði fengið að ráða. Það á að liggja ljóst fyrir. - Og þá er hv. þm. búinn að gera hreint fyrir sínum dyrum. Þennan leik er Framsfl. búinn að leika í tvö ár. Framsóknarmenn eru alltaf blaðrandi við öll möguleg og ómöguleg tækifæri. Ýmislegt af því, sem þeir leggja fram sem sínar hugmyndir og tillögur, er vel athugavert og sumt af því hefur áreiðanlega fylgi hér á Alþingi, þó svo samstarfsmenn þeirra í ríkisstj. neiti um fylgi sitt. En framsóknarmenn gæta þess ávallt vandlega, eins vandlega og þeir gæta þess að þjóðin fái að vita um tillögurnar, að aldrei sé á þær fallist. samstarfsmennirnir í ríkisstj. vilja ekki fallast á þær. Þeir leita aldrei eftir því, hvort það kunni að vera stuðningur á Alþingi við tillögurnar. Nei, þeir láta sér nægja, um leið og þeir samþykkja að falla frá niðurtalningarstefnu sinni á 3–6 mánaða fresti, að láta annaðhvort birta viðtal við sig í Tímanum, eins og hæstv. sjútvrh. gerir, gefa yfirlýsingar hér á Alþingi við endanlega afgreiðslu mála, eins og hæstv. viðskrh. gerir, ef hann er þá í salnum þegar atkv. eru greidd, eða flytja brtt., eins og hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson gerir við frv. sem hann hefur sjálfur átt þátt í að sem ja, og taka síðan skýrt fram að vitaskuld verði menn að bíða og sjá hvað gerist ef tillögurnar verði ekki samþykktar. Auðvitað vita allir hvað gerist ef tillögurnar verða ekki samþykktar. Hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson situr hjá. Af hverju situr hv. þm. hjá? Vegna þess að ef hann greiddi atkv. á móti viðkomandi máli mundi það falla, og hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson hefur engan áhuga á að málið falli. Hann hefur engan áhuga á að berjast fyrir því að koma í framkvæmd þeim breytingum eða þeim hugmyndum sem hann hefur. Hann hefur bara áhuga á að sýna almenningi að hann hafi bæði viljann og vitið, en það sé öðrum að kenna að af framkvæmdinni skuli ekki hafa orðið. Ég er hérna með viðtal dagblaðsins Tímans við hæstv. sjútvrh. um tillögur Framsfl. Viðtalið fer fram í lok janúar. Þar vantar ekki tillögurnar. Þar skýrir hæstv. ráðh. frá öllum þessum tillögum framsóknarmanna í ríkisstj. eina ferðina enn á tveggja ára afmæli stjórnarinnar, þegar flokkurinn hefur verið að druslast á eftir Alþb. í tvö ár án þess að koma nokkru í framkvæmd af því sem hann lofaði í kosningunum 1979. Ráðh. tekur fram að auðvitað verði að lagfæra vísitölugrundvöllinn, alveg eins og hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson sagði áðan, og að Framsfl. leggi mikla áherslu á að það verði gert og geri það að tillögu sinni. En, segir hæstv, ráðh., „ég féllst á það með tillíti til nýsettra kjarasamninga að ekki er rétt að fara að breyta grundvelli þeirra á þessu stigi. Hins vegar held ég að mönnum sé ljóst að við verðum að lagfæra vísitölugrundvöllinn,“ segir formaðurinn. Hann segir einnig í viðtalinu: „Erlendar lántökur eru orðnar geigvænlegar og verður að sporna við því og verða ráðstafanir í því skyni að vera í efnahagsmálapakkanum,“ - Hvar eru þessar ráðstafanir? Það var fallið frá þeim. Það er ekkert af því í þeirri niðurstöðu sem hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson samdi um við meðnm. sína í efnahagsnefnd ríkisstj. Formaður Framsfl. segir einnig orðrétt í þessu viðtali: „Ég vek einnig athygli á peningamálunum. Ljóst er að þar þarf að vera ákveðin stefna. Við verðum að auka sparnað á ný.“ - Hver urðu afdrif þessarar tillögu, hæstv. forseti? Hvar er hún? Hvar er hana að finna í efnahagsaðgerðum ríkisstj.? Hvergi. Það var látið við það sitja að taka hana fram í Tímanum svo að framsóknarmenn gætu lesið að forusta þeirra hefði eitthvað til málanna að leggja. En að fylgja henni eftir og fá hana samþykkta datt henni aldrei í hug, enda var það aldrei ætlunin. „Fjármagnskostnaður er mjög hár,“ segir formaður Framsfl. einnig, „og í prógrammi um hjöðnun verðbólgu verður að taka hann inn og lækka vexti. “ - Gott og vel. Hvar er niðurstaðan af þessari till.? Ég veit ekki betur en Seðlabanki Íslands sé nú að fjalla um tillögu um hækkaða vexti. Skyldi það vera niðurstaðan af tillögum Framsfl. um þveröfugar aðgerðir? „Þá verður að marka ákveðna stefnu með tilliti til stöðu atvinnuveganna, “ segir formaður Framsfl. í þessu sama viðtali. - Hvar er sú stefna? Hver urðu afdrif hennar í efnahagsnefndinni sem Guðmundur G. Þórarinsson sat í? Ekki hef ég séð það eða aðrir alþm. að hana sé nokkurs staðar að finna í þeim efnahagsaðgerðum sem hafa verið kynntar sem samkomulagslausn ríkisstj. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að teygja þann lopa öllu lengur sem felst í þessu viðtali hæstv. sjútvrh. Kannske Framsfl. telji að það kák í launaskattsálagningu, sem felst í frv. því sem við erum að ræða núna, sé að marka ákveðna stefnu með tilliti til stöðu atvinnuveganna. Sé Framsfl. ánægður með þá lausn verð ég að segja að litlu er Vöggur feginn. Er þó ástæða til að fagna ef þá er loksins komin fram í nokkuð fullgerðri mynd sú niðurtalningarstefna sem flokkurinn er búinn að segja í á þriðja ár að hann hafi yfir að ráða. Nei, herra forseti, framsóknarmenn hafa látið við það sitja að gera tillögur af og til og þá einkum og sér í lagi þegar ágreiningur er hvað mestur í ríkisstj. En þeir fylgja þessum tillögum sínum aldrei eftir og þeir láta aldrei á það reyna, hvort það sé fylgi við einhverja þessara tillagna að finna hér á Alþingi. Þeir láta við það eitt sitja að leggja þessar hugmyndir sínar fram annaðhvort í ræðum hér á Alþingi, í Tímanum, í kjallaragreinum í Dagblaðinu eða í gervitillögum eins og hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson er að flytja við frv. sem hér er til umr. En það er ávallt eitt víst í öllu þessu tali framsóknarmanna, að frá upphafi eru þeir staðráðnir í því að láta málið aldrei ganga lengra en á síður Dagblaðsins og Tímans, aldrei ganga lengra en láta við það eitt sitja að lýsa yfir hvað þeir mundu hafa viljað gera ef þeir hefðu fengið einhverju að ráða, eins og hæstv. viðskrh. gerir, eða láta við það sitja, eins og hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson er að leika núna, að taka sig til og flytja brtt. við eigin framleiðslu, því að frv. þetta er árangurinn af störfum efnahagsnefndar stjórnarflokkanna, og passa sig á því, þegar mælt er fyrir till., að svara engum spurningum um hvað hann hyggst hafast að ef tillagan verður ekki samþykkt. Það eina, sem menn hafa við að styðjast í því sambandi, er sú reynsla af sambærilegum tillöguflutningi hv. þm., að fallist stjórnarliðar ekki á till. hans, þrátt fyrir öll stóru orðin sem viðhöfð eru í umr. á Alþingi, gætir hann þess að gera þó ekki meira en að sitja hjá svo að það sé alveg öruggt að till. hans nái ekki fram að ganga. Hv. þm. sagði að núv. ríkisstj. hefði náð miklum árangri í efnahagsmálum, a.m.k. verulegum árangri í efnahagsmálum. Hann nefndi tvennt til. Hann nefndi að ríkisstj. hefði tekist að koma í veg fyrir atvinnuleysi. Var atvinnuleysi í landinu þegar ríkisstj. tók við? Hafi svo verið er það árangur að koma á fullri atvinnu. En það var ekkert atvinnuleysi í þessu landi þegar ríkisstj. tók við störfum. Því gleymir hv. þm. Og það er ekki árangur af hálfu ríkisstj. að geta haldið þannig á málum að ástand, sem hefur ekki þekkst í landinu um áratugi, skuli ekki hafa orðið á valdaferli hennar. Hv. þm. talaði mikið um nágrannalöndin, um Danmörku, Noreg og Bretland, í þessu sambandi. Hefði verið hér á Íslandi ástatt svipað og þar þegar núv. ríkisstj. tók við, fjöldaatvinnuleysi, og ríkisstj. hefði getað breytt því ástandi í fulla atvinnu, þá hefði það verið árangur sem hefði verið hægt að fagna. En þeim árangri hefur ríkisstj. ekki náð því að það var ekkert atvinnuleysi hér þegar hún tók við. Þó hafa orðið ein þau tíðindi í atvinnumálum á valdaferli þessarar ríkisstj. sem heyra til undantekninga. Ég veit ekki hvað er langt síðan milli 6 og 11 þús. manns hafa verið á atvinnuleysisskrá á Íslandi. Það gerðist í valdatíð núv. ríkisstj. Hversu langt er síðan það gerðist þar áður veit ég ekki. Kannske hæstv. félmrh. geti frætt okkur á því. Einu tíðindin í atvinnumálum, sem hafa orðið á valdaferli þessarar ríkisstj., eru þau, að í upphafi þessa árs, þegar núv. ríkisstj. sat að völdum, urðu atvinnulausir milli 6 og 1 1 þús. Íslendingar og voru sumir atvinnulausir svo að vikum skipti. Ég hélt að menn gætu ekki hrósað sér sérstaklega mikið af slíku. Síðan sagði hv. þm. að ríkisstj. hefði einnig tekist að koma í veg fyrir sömu þróun hér og í nágrannalöndunum um minnkandi kaupmátt. Þetta er ekki rétt. Á s.l. hausti var kaupmáttur kauptaxta verkafólks samkv. upplýsingum Kjararannsóknarnefndar um 12% lægri en í júnímánuði árið 1978, þegar ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar féll. Þetta var áður en kjarasamningarnir voru gerðir í haust. Nýverið hefur Kjararannsóknarnefnd lokið við mjög umfangsmikla könnun á kjörum launafólks í landinu. Mér er ekki kunnugt um að sú könnun hafi verið birt opinberlega, og ég hef engar fréttir af því, hvað sú könnun hefur leitt í ljós. En ég held að það væri forvitnilegt að fá niðurstöður hennar. Þó að ég viti ekki og vilji ekki neitt um það fullyrða, hvað í henni felst, ætla ég að ýmsir stjórnarliðar muni ekki tala jafnmikið og áður um að hafa komið í veg fyrir minnkandi kaupmátt eftir að vera búnir að kynna sér efni hennar með sönnum fréttum. Annað nefndi hv. þm. ekki sem árangur ríkisstj. í efnahagsmálum en þetta tvennt. Auðvitað geta menn leikið sér með svona kaupmáttartölur út og suður. Menn geta í staðinn fyrir kaupmátt kauptaxta miðað við kaupmátt ráðstöfunartekna o.s.frv. og fengið út alls konar talnalegan samanburð sem stemmir ekki og meira og minna ruglar fólk í ríminu. Ástæðan er mjög einföld. Ástæðan er sú, að sá mælikvarði, sem notaður er til að mæla þennan kaupmátt, er ekki réttur. Menn finna það best á buddunni sinni hvort það sé líklegt að vísitölumælingin, sem ástunduð er m.a. til að mæla þennan kaupmátt, gefi rétta mynd. Ég held að þó að ekki sé hægt að vega það á neinum metaskálum sé réttari sú tilfinning, sem almenningur hefur um afkomu sína, en jafnvel þær mælingar sem eru gerðar á grundvelli svo rangra mælitækja. Ég held að það fari ekki heldur hjá því, að næstum því hver einasti launamaður í þessu landi hafi fundið að á síðustu mánuðum, á s.l. hausti og framundir þann dag sem nú er, hefur verið stöðugt erfiðara að fá launin til að endast. Ég held að flestir þeir, sem gera innkaup fyrir heimili sín, finni að á þessu tímabili hefur orðið um að ræða miklu meiri kostnaðarhækkanir fyrir íslensk heimili en opinberar verðbólgumælingar sýna. Að lokum sagði hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson að hann saknaði tillagna frá Alþfl. um aðgerðir í efnahagsmálum. Hingað til höfum við Alþfl.-menn verið skammaðir fyrir að gera frekar of margar en of fáar tillögur, og við höfum á undanförnum árum gert öðrum flokkum fleiri tillögur um aðgerðir í efnahagsmálum, eins og dæmin sanna. Sjálfsagt er að útvega hv. þm. Guðmundi G. Þórarinssyni eitthvað af þeim tillögum sem við höfum lagt fram um heildstæðar aðgerðir í efnahagsmálum, ef hann biður um það og hafi hann einhvers staðar holað niður þeim tillögum sem hann áður hefur haft í höndum frá okkur. En látum það nú vera. Við höfum einnig á Alþingi í vetur lagt fram fjölmörg þingmál um framkvæmd á þeim tillögum sem við höfum gert alveg frá því í kosningabaráttunni 1978, einnig í sambandi við viðræðurnar um ríkisstjórnarmyndun þá, í sambandi við jafnvægisfrv. okkar á haustdögum 1979 og í sambandi við þau tvö plögg sem við lögðum fram í stjórnarmyndunarviðræðum á sínum tíma. Um s.l. áramót voru frumvörp til laga, sem lögð höfðu verið fram af Alþfl., tillögur um lagabreytingar í bæði stærri og smærri málum, tæpur helmingur af öllum þeim lagafrv. sem lögð höfðu verið fram á Alþingi. Þm. Alþfl. höfðu um s.l. áramót lagt fram tæpan helming af lagafrv. sem þá lágu fyrir Alþingi og flutt voru af stjórn, stjórnarandstæðingum og einstökum þm. stjórnarliðsins. Talan ein segir ekkert út af fyrir sig.

Það vantar uppmælingu á þetta.

Nei, það þarf enga uppmælingu á þetta og síst úr Reykholti. Hún segir ekkert út af fyrir sig. Herra forseti. Væri nokkur möguleiki á að þagga niður í skrifurum í þessari hv. deild?  En hvað skyldu þessi frv. fjalla um, sem þm. Alþfl. hafa flutt, því að málafjöldinn segir að sjálfsögðu ekki alla sögu?

Hárrétt.

Ég held að hv. skrifari þessarar deildar ætti ekki að fara mörgum orðum um hár í þessu sambandi. En látum það nú vera. Það stendur ekki til bóta. Það hefur ávallt verið kjarni í stefnu okkar Alþfl.manna, að menn ættu ekki að einbeita sér að því eina, sem núv. ríkisstj. gerir, að reyna ávallt að koma í veg fyrir það eitt, að verðlagshækkanir, sem þegar hafa orðið, verki til launahækkana síðar. Það eina, sem núv. ríkisstj. hefur gert, er að reyna að eiga með þessum hætti við vísitöluna. Það eru ríkisstjórnir búnar að gera í heilan áratug án þess að það hafi borið nokkurn árangur. Það, sem verður að gera, er, eins og hv. þm. Árni Gunnarsson sagði áðan, að ráðast að rótum þess kerfis sem býr til það verðbólguvandamál sem mælist á þriggja mánaða fresti. Það þýðir ekki aðætla sér að fara að eiga við mælikvarðann sjálfan sem aðeins tjáir það eitt sem búið er að gerast. Það er jafnheimskulegt og ef læknir ætlaði að reyna að lækna sjúkling, sem væri með hita, með því einu að taka hitamælinn og reyna að kæla hann niður í eðlilegan líkamshita. Vísitalan er ekkert annað í þessu sambandi en mælikvarði á það sem hefur gerst, nákvæmlega eins og hitamælir gagnvart sjúklingi er aðeins mælikvarði á raunverulegt líkamlegt ástand hans, sjúklegt líkamlegt ástand sem stafar af öðrum orsökum en hitamælinum sjálfum. Og það er jafnheimskulegt að ætla sér að ráða bót á verðbólguvanda með því að kákla við mælistikuna. vísitöluna, og ef ætlað er að lækna sjúkling með því að hafa áhrif á hitamælinn sem mælir líkamshita hans. Með sama hætti og skynsamur læknir notar hitamælinn aðeins sem mælikvarða á raunverulegt líkamsástand og ástand sjúkdóms hjá sjúklingi og snýr sér þá frekar að því að reyna að lækna meinið, sem veldur því að hitamælirinn mælir svo mikinn líkamshita, verða menn auðvitað að snúa sér að því meini sem skapar það stöðuga verðbólguástand sem vísitalan mælir. Það hafa menn ekki gert. Hvað þarf m.a. að gera til að koma í veg fyrir að við höldum áfram í því fari óðaverðbólgu sem við höfum verið fastir í heilan áratug? Við þurfum m.a. í því sambandi að endurskipuleggja alla okkar fjárfestingarpólitík. Við Alþfl.-menn höfum flutt á þessu þingi frv. einmitt um að hætta hinni heimskulegu og óarðbæru fjárfestingu í landbúnaði og reyna að snúa þeirri fjárfestingu á skynsamlegri brautir í þeirri atvinnugrein en nú er beitt. Við höfum líka flutt á þessu þingi frv. um að hverfa frá þeirri heimskulegu fjárfestingu í fiskiskipainnflutningi sem hefur verið stunduð á undanförnum árum. En við fáum enga áheyrn með þessar tillögur okkar. Þær eru vissulega viðkvæmar og það er ekki hægt að taka á þessum málum nema koma við einhvers kjör. Það vitum við mætavel. Það er ekki hægt að leysa svona vanda með því að gera gott fyrir alla. Menn verða að horfast í augu við það. Og menn verða að gera sér ljóst að þegar við erum að nota það takmarkaða fjármagn, sem þjóðin hefur til að fjárfesta í stækkun skipastólsins, sem aðeins veldur því að afkoma sjómannanna versnar, afkoma útgerðaraðilanna versnar og afkoma þjóðarbúsins í heild versnar, þá verður ekki komist hjá kjaraskerðingu. Hæstv. ríkisstj. vill ekki horfast í augu við þann vanda. Hvað gerir hún þá til að reyna að forðast að horfast í augu við þann vanda? Hún reynir að halda lífskjörunum uppi með því að taka erlend lán til að standa undir lífskjörum í landinu. Það er bara víxill upp á framtíðina. Ef hann fellur ekki á okkur fellur hann á börnin okkar. Þessari röngu fjárfestingarpólitík þarf að breyta. Alþfl. hefur lagt fram á þessu Alþingi ekki eitt. ekki tvö, heldur fleiri frv. um slíkar breytingar. Hann er eini flokkurinn sem hefur gert það, og þau frv. fá engar viðtökur. Þau fá enga afgreiðslu og þau fá engar viðtökur hér í þinginu. Menn verða að horfast í augu við það, að ef við ætlum að halda áfram að nota takmarkað ráðstöfunarfé þessarar litlu þjóðar í eins heimskulega starfsemi og að auka við offramleiðsluna á landbúnaðarafurðunum, sem hefur það í för með sér að við þurfum að gefa á þessu ári 20 milljarða gkr. með kindakjöti og smjöri, sem við flytjum út, ofan í erlendar þjóðir, ef við ættum að halda áfram að nota fé þessarar litlu þjóðar til að flytja inn í auknum mæli fleiri og fleiri fiskiskip sem gera ekkert annað en rýra afkomu hvers einasta manns í þessu landi, - á meðan við stöndum svona að fjárfestingarpólitík okkar, munum við aldrei komast út úr því verðbólgufari sem við erum fastir í. Það er raunhæf aðgerð að breyta þessu til að vinna bug á verðbólgunni. En það er ekki við það komandi af hálfu landeigendaauðvaldsins í röðum framsóknar og íhalds að koma fram breytingum á vitlausri fjárfestingarpólitík í landbúnaði, og það er ekki við það komandi vegna útgerðarauðvaldsins í þessum sömu flokkum að koma á skipulagðri nýtingu á peningum landsmanna í fjárfestingu útgerðar og fiskvinnslu. Við höfum einnig flutt um það till. hér á þingi og frv. að einskorða erlendar lántökur við erlendan kostnaðarþátt í framkvæmdum, taka ekki erlend lán fyrir inniendum kostnaði. Það vantar ekki að framsóknarmenn segist í orði vera fylgjandi þessari reglu og þessum tillögum okkar. En hvað gera þeir á borði? Þeir heimila innlendum aðilum í tveimur tilvikum að taka erlend lán til að kaupa og flytja innlend fiskiskip á milli fjarða. Auðvitað verðum við föst í óðaverðbólgufeni og óstjórnar á meðan við höldum svona á málum, en við Alþfl.-menn verðum ekki sakaðir um að hafa ekki lagt fram tillögur um breytingar í þessum efnum. Við höfum fullyrt að við mundum ekki ná okkur upp úr þessu feni nema með því að skera stórlega niður í útgjöldum ríkissjóðs og nota það svigrúm, sem þannig skapast, til að koma á framfæri raunverulegum skattalagabreytingum til hagsbóta fyrir allan landslýð. Við höfum lagt fram tillögur um þetta. Við gerðum það síðast í desembermánuði s.l. Við lögðum fram tillögur um mun meiri niðurskurð á fjárlögum en hæstv. ríkisstj. er nú að tala um. Við höfum einnig lagt fram frv. á Alþingi um gerbreytingar á skattakerfinu, ekki bara tekjusköttunum, heldur einnig á óbeinu sköttunum og raunar allri skattheimtu ríkissjóðs. Síðan koma menn hér og saka okkur um að við höfum engar tillögur gert. Lesa þessir menn ekki einu sinni þingskjöl? Við höfum lagt fram og það liggja nú fyrir þessu Alþingi tillögur okkar um breytingu á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, þar sem við gerum m.a.ráð fyrir að skera algerlega í sundur tekjuöflunarkerfi ríkisins annars vegar og sveitarfélaganna hins vegar, þannig að sveitarfélögin geti verið sjálfstæðari aðilar í okkar þjóðfélagi en þau eru. Það er líka nauðsynlegur þáttur þess að hægt sé að rífa okkur upp úr því verðbólgu- og óstjórnarfari sem við erum nú föst í. Síðan koma menn hér og segja: Hvar eru tillögur Alþfl.? Við höfum líka lagt fram á þessu þingi frv. um nýja byggðastefnu þar sem við gerum ráð fyrir að sú fyrirgreiðslupólitík, sem beitt er í sambandi við byggðamál, verði afnumin og þess í stað reynt af þessari stofnun að mynda raunhæfa byggðastefnu sem Alþingi afgreiði, en það hefur aldrei verið gert. Sú breyting er líka nauðsynlegur þáttur í því, að hægt sé að nota það takmarkaða fjármagn, sem þjóðin hefur til ráðstöfunar, og hægt sé með einhverjum hætti að rífa okkur út úr þeim vítahring sem íslensk efnahagsmál hafa verið í um margra ára skeið. Síðan koma menn og segja að Alþfl. hafi engar tillögur fram að færa. Hvar eru tillögur hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar? Hver hefur séð tillögur frá þeim manni? Ég hef aldrei séð þær. Ég hef ekki rekist á tillögur um efnahagsmál frá þeim þm. Hvar eru tillögur hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson? Jú, eitthvað hefur komið fram af þeim í Dagblaðinu. Ein af þeim liggur frammi á þingi í dag. Enginn veit hvort þm. ætlar að standa við till. eða ekki. En hvar eru hinar?  Nei, herra forseti, það verður löng bið eftir því, að við Alþfl.-menn komum fram með tillögur um aðgerðir í verðbólgumálum sem einskorðast við eitthvert vísitölumöndl, eins og hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson er að ástunda hér. Okkar niðurstaða er sú, að búið sé að reyna það svo oft og svo lengi og af svo mörgum ríkisstjórnum að þess sé ekki að vænta að neinn varanlegur árangur verði af slíkum aðgerðum. Við getum ýtt vanda á undan okkur með slíkum hætti í þrjá til sex mánuði, síðan sprettur hann upp aftur nákvæmlega jafnvondur, ef ekki verri en áður var. Þetta er reynsla sem allar ríkisstjórnir hafa haft af slíkum tilraunum, bæði ríkisstj., sem nú situr, og allar aðrar. Ef menn geta einhvern tíma lært af reynslu ættu menn að geta lært af þeirri reynslu, að slíkar aðgerðir gagna ekki til frambúðar. Það verður að taka á málinu með öðrum hætti. Það verður að taka á málinu með því að breyta því kerfi sem á bak við býr, breyta þeirri heimskulegu fjárfestingarpólitík sem þessi stofnun stundar og ríkisstj. einnig, bæta úr þeim algera skorti á aðgát varðandi erlendar lántökur sem viðgengst hjá núv. ríkisstj. öllum ríkisstjórnum fremur, breyta þeirri röngu byggðastefnu sem framkvæmd er af stjórnvöldum, - raunar hefur Alþingi aldrei markað neina byggðastefnu þannig að orðið „byggðastefna“ hefur aldrei verið skilgreint af Alþingi, - koma á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga þannig að sveitarfélögin verði gerð sjálfstæður aðili og þeim verði fengnir tekjustofnar sem þau geta haft án afskipta ríkisvaldsins, aðflutningsgjaldakerfinu verði breytt og það stokkað upp. Allt eru þetta tillögur sem Alþfl. hefur flutt og byggt á frv.-flutninga hér á Alþingi. Alþfl. hefur sýnt fram á í mörgum málum, hverju málinu á eftir öðru, hvernig hægt er að framkvæma þau stefnumál sem flokkurinn hefur barist fyrir. En þar rekumst við að sjálfsögðu á vegg. Það er enginn vandi, herra forseti, að fá flokkana hér á Alþingi til þess að fallast á að fresta verðbótum á laun, jafnvel ekki Alþb. Það er enginn vandi að fá flokka hér á Alþingi til þess að fallast á að greiða niður verðbætur á laun með því að lækka verðlag á kartöflum, kjöti og smjöri. En það er mikill vandi að fá flokkana hér á Alþingi til þess að fallast á að hverfa frá þeirri stórháskalegu fjárfestingarpólitík sem rekin hefur verið á Íslandi að undanförnu, þar sem fjármunum þjóðarinnar hefur skefjalaust verið varið til að ástunda fjárfestingar sem eru ekki bara rangar, heldur stórhættulegar og hafa haft stórfé af öllum almennum launþegum í þessu landi, orsakað að lífskjör hér á Íslandi eru, hvað sem hver segir, lakari en þau þyrftu að vera, lakari en þau gætu verið og lakari en víða í nágrannalöndum. Svo lengi sem menn halda þeim vana sínum og þeim hætti sínum að neita að horfast í augu við þessi vandamál, neita að hverfa frá rangri fjárfestingu í undirstöðuatvinnugreinum landsmanna, meðan menn halda dauðahaldi í gömlu vinnubrögðin á þessum sviðum, þá munum við vera fastir í því óðaverðbólgufeni sem einkennt hefur s.l. áratug, sem kallaður hefur verið áratugur Framsóknarflokksins.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. sem hefur þegar hlotið meðferð í hv. Ed. og gerir ráð fyrir því, að hafi sjómenn stundað sjómennsku að hluta eða öllu leyti á opnum bátum og þilfarsbátum undir 12 brúttólestum í þann tíma, sem tiltekinn er í lögum um almannatryggingar, dugi slíkt til þess að sjómaðurinn öðlist þau réttindi að fá ellilífeyri við 60 ára aldur eftir 25 ára starf. Hér er um að ræða mál sem flutt er í framhaldi af lögum sem afgreidd voru á síðasta þingi um þennan rétt almennt til sjómanna, en hér er gert ráð fyrir að þessi réttur nái einnig til sjómanna á litlum bátum. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Ég fagna því, að þetta frv. er fram komið. Hér er bætt úr mjög brýnni þörf. Óneitanlega hefur það verið svo á undanförnum árum, áð þau kjör, sem sjómenn á opnum bátum eða þilfarsbátum undir 12 brúttólestum, þeir sem eru komnir til ára sinna, hafa búið við, eru ekki mannsæmandi. Hér er um bæði menningarlegt mál að ræða og mikið nauðsynjamál, og ég vil beina því til þeirrar nefndar, sem tekur málið til meðferðar, að láta það fá fljóta afgreiðslu og í íhuga hvort 25 ár séu eðlilegur tími eða kannske megi lækka mörkin niður í 20 ár. Jafnframt þætti mér sanngjarnt að þessi lög yrðu afturvirk að því leyti að þau næðu a.m.k. til áramóta.