Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Herra forseti ! Þetta frv. er flutt af hæstv. ríkisstj. og komið frá hæstv. landbrh. Þetta mál hefur gengið í gegnum hv. Nd., og tók það þar nauðalitlum breyt., aðeins orðabreyt. við fyrirsögn frv. Allshn. þessarar d. hefur nú yfirfarið þetta frv., og eins og sjá má á nál. á þskj. 648, er n. sammála um að mæla með frv., þó að nokkur uggur sé í nm. yfirleitt um það, að sú breyt., sem í frv. felst frá eldri l., nái ekki tilgangi sínum. En breyt. er í því fólgin, að sektarákvæðin eru hækkuð. Er það ekki ósanngjarnt, þó að sektir fyrir brot gegn þessum l. séu hækkaðar, miðað við það verðfall, sem orðið hefur á peningum síðan þessi l. voru sett 1913. Skal ég ekki fara nánar út í það. Hins vegar býst ég við, að einn hv. nm. muni e. t. v., þó kannske ekki við þessa umr., koma með brtt. um annað ákvæði frv. Eins og ég hef þegar tekið fram, má heita, að hér sé um uppprentun á l. að ræða frá 1913. Og sektir eru ákveðnar hér í þessu frv. frá 50 kr. upp í 1000 kr. Og þar sem hér er um að ræða innanhéraðsmál, og sektir eiga að renna að nokkru leyti til uppljóstursmanns og að nokkru leyti í sveitarsjóð, þá eru líkurnar ekki mjög sterkar fyrir því, að mjög verði hart gengið eftir sektum fyrir brot í þessu efni. En hins vegar verður að líta svo á, að með tilliti til verðlagsbreyt., þá sé ekki óeðlilegt, þótt sektir hækki eitthvað. - Sem sagt, n. mælir með frv. eins og það nú er.



Ég hef skrifað undir þetta nál. fyrirvaralaust. Og það er af því, að ég tel, að þær breyt., sem í frv. eru, séu frekar meinlitlar, en þó, að ég hygg, gagnslausar. Eins og hv. frsm. tók fram, er aðalbreyt. hækkun sektarákvæðanna. Ég held, að það sé hreinn misskilningur að reyna að bjarga við lagaákvæðum á þann hátt, sem að einhverju leyti eru þannig vaxin, að borgarar landsins hafa tilhneigingu til þess að brjóta þau. Það hefur verið í l. um friðun æðarfugls, að hálfar sektirnar fyrir brot gegn þeim rynnu í sveitarsjóð, en hálfar til uppljóstursmanns. Og þetta hefur borið ákaflega lítinn árangur. Ég hygg, að það sé svo um slík l., sem töluverð tilhneiging er hjá mönnum til að hlýða ekki, þá sé nágrönnum þess manns, sem vitað er, að er brotlegur við þau l., ekkert metnaðarmál að leggja lið til þess að halda þeim. l. uppi og taka fé fyrir. Þetta hef ég að athuga við breyt., þó að ég hins vegar sjái ekki neina ástæðu til að gera brtt. við þetta atriði frv. En annað atriði í frv., sem ég tel mjög varhugavert, er í 2. gr. Það er um það, að greiða megi þeim mönnum, er varphirða, borgun fyrir starf sitt í eggjum, ef þeir óska. Þetta tel ég varhugavert, sem er líklega af því, að ég hef aðra skoðun um þá rýrnun, sem komið hefur fram í æðarvarpi nú frá því, sem áður var. Ég álít stærstu orsök til þessarar hnignunar æðarvarps vera vanhirðu. Og eitt af því, sem undir það heyrir, er það að fara óvarlega með eggin. Það eru því miður fleiri orsakir en svartbakurinn til þess, að ekki koma ungar úr öllum eggjum. Það er með æðarvarp eins og annað, að það, sem tekið er af náttúrunni án þess að láta nokkuð í staðinn, er alltaf rányrkja. En það hefur verið svo og það hafa ýmsir fleiri en ég þá reynslu, að þar, sem æðarvarp hefur verið vel hirt, þar hefur það alltaf dafnað vel. Og þetta er ekkert undarlegt. Það byggist á því náttúrulögmáli, að öll rányrkja hefnir sín. Og ég hygg, að ef á að rétta við þennan atvinnuveg, sem líklegur er til að gefa mönnum miklar tekjur, þá sé ekki til annað ráð en að þeir, sem hafa aðstöðu til að hafa tekjur af þessum hlunnindum, þeir finni, að því aðeins geta þeir haft tekjur af þeim, að þeir hlúi eitthvað að náttúrunni í staðinn. Ég held, að það hafi opnazt augu manna fyrir þessu á ýmsum sviðum, svo sem með laxinn og silunginn. Þetta eru hlunnindi, sem hafa verið mikils virði og gengið úr sér. Menn hafa fundið, að úr þessu þyrfti að bæta. Ég hygg, að ef hér á að ráða bót á, þurfi framkvæmdirnar fyrst og fremst að koma frá þeim, sem nytjanna eiga að njóta. Lagaboð eru góð, en þau eiga að vera á þá lund, að þau séu aðeins til að styðja þá, sem rækta vilja þessi hlunnindi. Það er hér á dagskránni næst á eftir mál, sem snertir þetta mál töluvert (frv. um eyðingu svartbaks). Ég ætla ekki að ræða það hér, en vildi mælast til þess við hæstv. forseta, að hann í sambandi við umr. um það mál leyfi mér að fara nokkuð inn á tilgang þess frv., sem við höfum nú hér til meðferðar. Ég geri ekki ráð fyrir, að ég fari að ræða sérstakar gr., heldur aðaltilgang frv. Ég get látið þetta nægja, en vil geta þess, að ég tel ákvæði 2. gr. frv. eins og þau eru nú mjög varhugaverð að því leyti, sem hún heimilar að greiða mönnum fyrir að hirða varplönd með eggjum. Og ég geri ráð fyrir, að við 3. umr. komi ég með brtt. við þessa gr. Hefur mér helzt dottið í hug að hafa hana á þá leið, að aldrei megi taka egg úr hreiðri þannig, að ekki séu alltaf eftir 3 egg í hreiðri. Þegar ég var unglingur, var ég við varpland. Það var á harðindaárunum 1880–1890. Mér er það minnisstætt, að varpið gaf af sér sæmilegar tekjur. Það var hart í ári á þessum tíma. Gengið var í varpið annan hvern dag og eggin hirt til matar, en sú regla var höfð að skilja ætíð eftir 3 egg í hreiðri. Þegar byrjað var að ganga í varpið og ekki voru komin nema 1–2 egg, þá voru eggin merkt með blákrít, og svo var gert, þar til komin voru 3 egg í hreiður. Eftir það voru öll egg, sem við bættust, tekin. Og mér er nær að halda, að þetta varp hafi ekki rýrnað vonum fremur á þessum árum, þótt svona væri farið að. En það er víst, að það var hirt með mikilli nákvæmni og hlúð að hverju hreiðri. Ef á að leyfa eggjatöku, verða að vera einhverjar reglur um hana. Ég hef heyrt, að í seinni tíð séu menn hættir að merkja eggin og þau séu í stað þess skyggnd. Þetta er að sjálfsögðu hægt, en það leiðir af sjálfu sér, að það að taka hvert egg úr hreiðrinu, hlýtur að vera slæmt. Ég vil benda á, að mér finnst ákvæði frv. um það, að þessu fyrsta skilyrði fyrir viðhaldi og aukningu æðarvarpsins sé gætt, vera losaraleg. Ég tel því þörf á að breyta þessu og setja strangari reglur um eggjatökuna. Það má segja, að það sé þarft mál að setja l. um friðun æðarvarps, en ég tel það þarfast í þessu efni að opna augu þeirra, sem tekjur hafa af þessum hlunnindum, fyrir því, að þeir þurfi ekki að hugsa til nytjanna af því í framtíðinni nema að rækta þær jafnhliða.



Ég skal vera fáorður um þetta frv. Ég geri ráð fyrir, að það komi fljótlega til umr. hér á eftir mál, sem snertir þetta frv. og gefur mér ástæðu til að :orðlengja meira um ýmis atriði frv. Ég skal játa, að það er sjálfsagt og gott að hlynna sem bezt að æðarfuglinum. En þrátt fyrir góða umhirðu er ýmislegt, sem getur komið í veg fyrir aukningu æðarvarpsins. Við vitum, að mikið er undir því komið, að fuglinn sé ekki styggður, hvorki um varptímann eða á öðrum tímum, þegar hann er nálægt varplöndunum, því það ruglar mjög um það, hvar hann sezt upp. Ég held satt að segja, að hvergi sé meiri umhirða um varpið en á Breiðafirði. Þar hefur verið mesta dúntekja á landinu og þar var fyrst byrjað að verka dúninn. Þar er farið gætilega að fuglinum og reynt að hlynna að honum, enda leitar fuglinn þar víða í eyjunum heim til húsanna og upp undir húsveggina. Virðist fuglinn telja sig hafa þar mest öryggi. Getur verið, að það stafi af því, að hinn fiðraði vargur ásæki hann þar minna en í útskerjum.

Hver er hinn ófiðraði vargur?

Hann getur margur verið. Ég get sagt, að það geti verið bæði menn og kvikindi. - Einhver skemmtilegasta atvinna er að hirða æðarvarp. Þar er ekki verið að drepa eða hrjá skepnurnar. Þar er aðeins um það að ræða að hlynna sem bezt að þeim og vernda þær fyrir ásókn vargfugla og annars, sem ásækir þær; með því fæst beztur arður af þessari atvinnugrein. Og það hefur verið drjúgt, sem landið hefur fengið fyrir afurðir þær, sem fuglinn hefur gefið af sér. En því miður hefur varpið farið minnkandi að undanförnu af einhverjum ástæðum. Við Breiðafjörð hefur varpið fengið sömu umhirðu og áður, og eiga því ummæli hv. 2. þm. S.-M. ekki þarvið. Hér kemur eitthvað annað til greina, sem þarf að stöðva. Ég tel í þessu sambandi sjálfsagt að gera þær ráðstafanir, sem í frv. felast, að herða á sektunum og gera þær ráðstafanir, sem næsta frv. á dagskránni í dag gerir ráð fyrir. Ég tel rétt að hlynna sem bezt að æðarfuglinum og refsa þeim, sem brjóta þá löggjöf, sem verndar hann, og reyna að útrýma þeim vargfuglum, sem áreita hann. Ég get nefnt dæmi þess frá Breiðafjarðareyjum, að í einni eyju, þar sem talsvert varp er og umhirða góð, hafa ekki í hitteðfyrra komizt á legg nema 2 ungar og í annarri eyju ekki nema 1 ungi, að því er séð varð, og getur hver séð, sem opin hefur augun, að hér er um eitthvað annað að ræða en vanhirðu á varpinu.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Mér eru umr. um þetta frv. nokkurt undrunarefni, þar sem engin brtt. liggur fyrir, sem dregur úr gildi frv. Ég get hins vegar skilið afstöðu hv. 2. þm. S.-M., enda þótt ég byggist ekki við hans rökstuðningi við þessa umr. Það, sem raunverulega er deilt um, er eggjatakan. Ég gat þess í minni framsögu, að breyt. á l. samkv. frv. væri lítil að öðru leyti en hækkun sektanna. Nú vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lofa hv. þm. að heyra, hvernig 2. gr. l. frá 1913 er orðuð : „Enginn má selja eða kaupa æðaregg, né á nokkurn hátt af hendi láta til annarra utan heimilis síns, nema eggskurn til vísindalegra þarfa. Greiða má þó varpeigandi þeim mönnum, er varp hirða, borgun fyrir starf sitt með eggjum, ef þeir óska. Ekki má heldur selja eða kaupa dauða æðarfugla, né hluta af þeim. Brot gegn þessu varða 5 króna sekt, sem tvöfaldast við hverja ítrekun brotsins, allt að 200 krónum. Hér er ekki um neina efnisbreyt. að ræða í þessu frv. frá því, sem segir í l. frá 1913. Nú er spurningin,, hvort þetta ákvæði hefur orðið æðarvarpinu til tjóns. Um það er ég ekki dómbær. En ég hef ekki heyrt, að menn teldu rétt að takmarka svo mjög eggjatökuna frekar en l. gera ráð fyrir. Þetta virðist vera skoðun þeirra, sem samið hafa þetta frv., sem hér liggur fyrir. Ég held þess vegna, að hér sé verið að ræða um keisarans skegg, þegar deilt er um þetta atriði. Og hver getur haft eftirlit með, að ekki séu framin lögbrot í þessu efni? Ég vildi aðeins láta það koma fram, að ég get ekki skilið þessar miklu umr. um frv., þar sem í raun og veru liggja ekki fyrir neinar brtt. við frv. og ekki eru líkur. til, að þær muni koma fram nema frá hv. 2. þm. S.-M., sem vill takmarka eggjatökuna.



Herra forseti! Ég get byrjað á því, að mér er það mikil ánægja að vera frsm. þessa máls, vegna þess að ég hygg, að hér sé um hið mesta nytjamál að ræða. Ég hef persónulega reynslu af því, að söngur er eitthvað það hollasta, sem maður leggur fyrir sig, og þá ekki sízt safnaðarsöngur, hvort sem er í kirkjusöfnuði eða öðrum söfnuði. Enda er ekki dregið í efa, að söngur er alls staðar til þess að lyfta og til þess að menn færist saman. Og ég hygg einmitt, að á þessum tímum, sem nú ganga yfir, sé þess þörf, hér eins og annars staðar, að efla söng, bæði andlegan söng og veraldlegan söng, meira en nokkru sinni fyrr. Ég las það í „Times“ skömmu eftir byltinguna í Rússlandi, - en þá var ákaflega mikil neyð í Rússlandi og óeirðagjarnt, enda var þá matvælaskortur þar og erfiðleikar á öllum sviðum, - þá var það þannig þar, að mönnum var yfirleitt ákaflega illa launað allt, sem unnið var. Lærðir prófessorar, ef þeir yfirleitt fengu nokkuð að gera, voru ekki launaðir þar hærra þá en óbreyttir verkamenn. En það var sagt, að einn maður væri þar í landi, sem fengi laun eitthvað líkt og á Vesturlöndum tíðkaðist, og það var söngvarinn Sjaljapin. Hann var af stjórnarvöldunum fenginn til þess að syngja í samkomusölum. Og þetta þótti hafa betri áhrif til þess að sefa fólkið og efla frið en nokkuð annað. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að skipaður skuli hér söngmálastjóri þjóðkirkjunnar, sem sé maður söngfróður, vanur að kenna söngflokkum, er á að halda námskeið með kirkjuorganistum og leiðbeina þeim um söngkennslu og söngstjórn, aðstoða þá við stofnun safnaðarsöngflokka og vinna á annan hátt að því, að safnaðarsöngur verði sem almennastur og fegurstur. Það stendur hér ekkert um það, hver laun þessa manns eigi að vera. En þau eiga að greiðast úr ríkissjóði, og ég geri ráð fyrir því, að þau verði sómasamleg, því að vissulega verður þetta ekki þýðingarminnsti starfsmaður kirkjunnar, þegar þar að kemur. Ég mætti hér mjög vel gefnum leikmanni á götunni í gær, og þá barst þetta frv. í tal, og hann sagðist álíta, að höfuðvilla lútersku kirkjunnar væri það að gera ræðuna að slíku aðalatriði í guðsþjónustunni eins og gert hefur verið. Og ég hygg, það það sé höfuðvilla að leggja ekki meiri áherzlu á söng í kirkjunum en gert er, samanborið við ræðuna, og einkum með því móti að gera sönginn almennari en verið hefur. Í sveitum er það nú víða svo í kirkjum, að fáir standa þar við orgelið í messugerðum og syngja, og það oft af vanefnum, en fáir eða engir aðrir í kirkjunni syngja. Ég álít, að það ætti að syngja meira í kirkjunum, og sérstaklega, að söngnum sé hagað svo, að fólkið taki meiri þátt í honum en nú gerist. Með því væri söfnuðurinn ekki aðeins áheyrendur, heldur líka þátttakendur í guðsþjónustunni. Ég hef tekið eftir því við brezkar guðsþjónustur - og hv. þm. geta kynnt sér það mál nokkuð sjálfir hér nú -, a. m. k. veit ég, að þannig er oft um brezkar guðsþjónustur, að ræðan er þar tiltölulega mjög stutt, kannske ekki yfir 10 mínútur, en þar er almennt sungið, og sungið einraddað, í staðinn fyrir að hér er það svo, að söngkórar syngja í kirkjum, en flestir þeir, sem í kirkjunni eru, þegja. Í brezkum guðsþjónustum tíðkast það mjög, að allur söfnuðurinn tekur þátt í söngnum, og ég hygg, að þessu væri hægt að koma á hér. Það hafa verið gerðar tilraunir hér á landi, sem ganga í þessa átt, sem er þátturinn í útvarpinu „takið undir“, þar sem Páll Ísólfsson hefur með þeim hætti fengið marga úti um allt land til þess að raula með heima á sínum heimilum við útvarpið. Og ég veit af ýmsu, þar á meðal bréfum til útvarpsins, sem ég hef séð, að þetta er ákaflega vel þegið af fólkinu. Þetta frv. er borið fram af menntmn. Nd. samkv. ósk biskups og þjóðkirkjuráðs. En eins og kunnugt er, er núverandi biskup mjög áhugasamur maður um öll málefni kirkjunnar, og þá ekki sízt um það, að listin nái betur að komast inn í kirkjuna heldur en verið hefur. Og einn þátturinn í því, að listin komist betur inn í kirkjuna, er þetta frv., sem hér liggur fyrir. Ég efast ekki um, að þessu frv. verður vel tekið af hv. þd., og skal ég því ekki hafa þessi orð mín fleiri.



Eins og bent var á í umr. í gær um þetta mál, þá er nauðsynlegt að bæta nýrri gr. aftan við frv., um að 1. þessi öðlist þegar gildi. Efni þessa frv. er þannig, að það þarf að koma til framkvæmda strax, og þess vegna er nauðsyn á þessari breyt. Sjútvn. hefur borið fram þessa brtt. og væntir þess, að hv. d. fallist á hana.