Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. -Þetta frv. er komið hér á ný, eftir að nokkrar breyt. hafa verið gerðar á því í Nd., sem sjá má á 3. gr. frv., sem er breyt. við 34. gr. l. Í henni felst, að ráðið geti verðlagt egg og grænmeti, ef eggjasamlag óskar þess og stjórn sölufélags garðyrkjumanna óskar þess. Þetta var ekki í l. í upphafi. Hvað grænmeti snertir, þá er það þannig vara, að það hlýtur að þurfa að breyta verði á því mjög oft, eins og aðstæður eru nú. Grænmeti eru vörur, sem þola mjög skamma geymslu og leiðir það af sér, ef mikið berst á markaðinn, að lækka þarf verðið til þess að reyna að tryggja sem fljótasta sölu þess. Hefur því af eðlilegum ástæðum verið haldið fram, að framleiðsluráðið hefði ekki tök á því að ákveða verð á grænmeti, að hækka og lækka verð þess með svo skömmu millibili, sem stundum mundi vera þörf. Hefur því þess vegna verið haldið fyrir utan. Hins vegar ef framleiðendur eða sölusamtök þeirra óska þess, að framleiðsluráðið ákveði verð á þessum vörum, þá er það heimilt eftir þessa breytingu. Sama er með eggin, að þau eru vara, sem mjög mismikið hefur verið af á markaðinum og því misjöfn eftirspurn og misjafnt verð á; þau ýmist lækka eða hækka. Í þessu sambandi er rétt að benda á, að hyggilegt mun vera að láta vöruverð ekki breytast mikið, þótt nokkur mismunur verði á eftirspurninni. Vandalaust er að hækka vöruverð, en venjan hefur verið sú að hreyfa vöruna ekki, þótt eftirspurn hafi aukizt um stund. Gagnstætt þessu er þó um margar aðrar vörur en landbúnaðarvörur, og getur oft verið um mjög skiptar skoðanir að ræða. Margur telur réttara að selja t.d. mjólk hærra verði að haustinu en setja hana svo niður síðari hluta vetrar, þegar mjólkurmagnið vex. Ég hef alltaf fylgt föstu verði í því efni, þótt það sé fráhverft sjónarmiði framleiðenda, sem vilja fá sem mest upp úr sinni vöru. Og það er vitað mál, að það mætti selja mjólk miklu hærra verði hér í Reykjavík nú en gert er. Það er því rétt að gera sér það ljóst, að ef landbúnaðarvörurnar væru frjálsar, þá yrði verð þeirra meira hreyfanlegt. Aftur á móti hef ég oft greitt atkv. á móti því, að verðskráning landbúnaðarvaranna færi eftir framboðinu, og mitt atkv. hefur stundum ráðið hér um. Þótt ég hafi látið þessi orð falla, þá er ég ekki á móti frv. og legg til, að það verði samþ., en hv. landbn. hefur ekki tekið málið fyrir, síðan það var afgreitt frá Nd., og veit ég því ekki um skoðun hv. nm.



Herra forseti. - Ég ætla ekki að ræða þetta mál efnislega, en ef frv. verður samþ. nú, þá finnst mér óheppilegt orðalag í niðurlagi 3. gr. frv., og leyfi ég mér að leggja fram skriflega brtt., að í stað orðanna „ákveðið það í samráði við framleiðsluráð með reglugerð“ komi: ákveðið það með reglugerð í samráði við framleiðsluráð. - Þetta er aðeins orðalagsbreyting.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt skrifleg brtt. við frv., sem hér liggur fyrir, frá hv. þm. Barð., við 3. gr., að í stað orðanna „í samráði við framleiðsluráð með reglugerð“ í niðurlagi gr. komi: með reglugerð í samráði við framleiðsluráð. Þessi brtt. þarf afbrigði vegna þess að hún er skrifleg og of seint fram komin.



Herra forseti. - Ástæðan til þess, að þessi nýja gr. er komin inn í þetta frv., er sú, að fyrir nokkru, þegar málið var langt áleiðis komið í hv. Ed., komu til okkar á fund menn úr stjórn eggjasölusamlagsins, sem nær hér yfir Reykjavík og nágrenni og austur um sveitir, og er sá félagsskapur alltaf að ná yfir stærra og stærra svæði. Þessir menn óskuðu eftir því, að framleiðsluráði yrði falið að hafa með höndum verðskráningu á framleiðsluvörum þeirra. Þeir færðu fyrir því ýmis rök. Ég tók þessari málaleitun þeirra vel og lagði hana fyrir hv. landbn. Nd., sem féllst á að taka þessa heimild inn í l. Þeir fóru nú fram á það að vísu um leið, að þegar þetta væri ákveðið, þá væri um leið ákveðið, að þeir fengju sinn fulltrúa inn í framleiðsluráð, en hv. landbn. og ég vorum sammála um, að það væri of mikil röskun á þessu fyrirkomulagi að taka slíkt inn í l., en þeim var bent á, að það væri sjálfsagt, að þegar mál eggjaframleiðenda væru til meðferðar í framleiðsluráði, ættu þeir þar fulltrúa til þess að flytja sitt mál þar. Við töldum, að slíkt væri hægt að ákveða með reglugerð, en ekki beint ástæða til þess að ákveða það með l. Það er rétt, sem kom fram í ræðu hv. 1. þm. N.- M., að þegar þessi mál voru í undirbúningi, þá var talað um það, hvort ætti að taka grænmetisframleiðsluna og jafnvel eggjaframleiðsluna inn í þessi sölumeðferðarákvæði. En það þótti þó réttara á þessu stigi málsins að sleppa þessu hvoru tveggja, og ekki sízt grænmetisframleiðslunni, af þeirri ástæðu, sem hv. þm. tók fram, að á vissum tímum er svo mikil og stöðug breyting á verðlagi grænmetis eftir því, hve mikið berst á markaðinn, að það þarf oft að setja vöruna niður, af því að hún þolir ekki geymslu og verður að seljast fljótlega. Það þótti því of þunglamalegt að fela framleiðsluráði verðskráningu á þessari vöru. Hitt þótti þó rétt, úr því að ósk kom um það frá eggjaframleiðendum, að taka þetta inn á verksvið framleiðsluráðs, að um leið væri gefið leyfi til þess, að grænmetisframleiðslan yrði verðskráð á sama hátt, ef óskir um það kæmu síðar frá sölufélagi grænmetisframleiðenda, þó að það sé ekki vitanlegt nú sem stendur, að búizt sé við þeirri ósk. Það var rætt um það á sínum tíma, að ef grænmeti væri tekið til verðskráningar, þá væri á sama hátt og með eggjaframleiðendur fulltrúum grænmetisframleiðenda gefinn kostur á því, þó að þeir ættu ekki sæti í framleiðsluráði, að mæta á fundum þess til leiðbeiningar og tillagna, ef slík mál kæmu þar til meðferðar. Ég vildi aðeins skýra frá því, hvers vegna þessi gr. er komin í frv. Ég skal taka það fram, að brtt. hv. þm. Barð. tel ég sjálfsagða orðalagsbreytingu, en þar er ekki um neina efnisbreytingu að ræða, því að það er sama sem vakir fyrir hv. þm. og n., og tel ég orðalag brtt. betra. Ég vil spyrja hæstv. forseta, hvort hann sjái sér ekki fært að taka þetta sem leiðréttingu á orðalagi, til þess að ekki þurfi að flækja málinu til annarrar d. vegna þessarar sjálfsögðu breytingar.

Forseti (BSt): Ég álít rétt, sem hæstv. atvmrh. sagði, að í þessari skriflegu brtt. felst engin efnisbreyting, og mun því mega skoða hana sem aðeins leiðréttingu á orðalagi, og ætti að mega skoða það samþ. svo án atkvgr., ef enginn mælir því í gegn.



Herra forseti. - Ég get vel tekið brtt. til baka, með því að hæstv. forseti hefur lýst því yfir, að hann geti látið gera þessa leiðréttingu á gr. án atkvgr. Ég sé því ekki ástæðu til annars en að taka þessa brtt. til baka.

Forseti (BSt): Eins og ég tók fram áðan, álít ég, að megi skoða þetta sem leiðréttingu, og mun ég sjá um, að breytt verði í skjalaparti orðaröðinni í niðurlagi 3. gr. á þskj. 113 í samræmi við brtt. En ef óskað er eftir, að brtt. verði borin undir atkv., þá er það sjálfsagt. 
            



Herra forseti. Frv. þetta, sem hér liggur fyrir, var sent landbn. Ed. frá ríkisstj., og óskaði hún þess, að n. flytti frv. inn á þingið. Landbn. varð sammála um það, að engin ástæða væri til þess að neita hæstv. ríkisstj. um þá ósk að flytja frv. þetta, og þess vegna er frv. komið inn á þing frá landbn. Frv. er ekki stórvægilegt, en hér er um að ræða breyt. á eldri l. um forkaupsrétt á jörðum, og aðalbreyt., sem hér er um að ræða, er sú, að í frv. færist kaupréttur sveitarfélaga fram yfir kauprétt leiguliða, ef þeir hafa búið skemur en fjögur ár samfleytt á leigujörð sinni, þegar salan fer fram. Hér getur verið nokkur spurning, hvort árafjöldinn, sem tilgreindur er, skuli vera þetta hár. Ég vildi leggja til, að þetta yrði bundið við þrjú ár, en hef þó skrifað undir álitið, sem samþ. var af landbn., en það var óbreytt eins og mþn., sem fjallaði um mál þetta, gekk frá því. Landbn. þessarar d. setti inn í 2. gr. frv. ákvæði um jarðhita, sem í raun og veru hlýtur að teljast með öðrum gæðum jarðarinnar. Ég held, að það verði alls ekki svo lítið gagn að breyt. þeim, sem gerðar hafa verið með þessu frv., því að áður hafa menn sniðgengið hreppsnefndirnar, er um sölu á jörðum var að ræða. Þetta frv. ætti því að draga mjög úr jarðabraskinu, en frv. leiðir það ekki af sér, að fullkomlega sé fyrirbyggt jarðabrask, því að hreppsnefndir geta ekki gert við því, ef t.d. er skipt á húsi í bæ og jörð í sveit. Það er ekki hægt fyrir hreppsnefnd að bjóða slík skipti. Landbn. hefur gert ráð fyrir því, að brtt. kæmu fram við frv. og ef til vill efnisbreytingar. Hér eru t.d. engin ákvæði um uppboðsjarðir, hver hafi forkaupsrétt þar. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um frv. nú, en geri ráð fyrir, að landbn. athugi það að nýju, en legg til, að frv. verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Eins og grg. frv. ber með sér, þá skipaði búnaðarþing mþn. til þess að gera till. í þessu máli. Hana skipuðu þeir: Jens Hólmgeirsson, Jóhannes Davíðsson og Þorsteinn Þorsteinsson. N. skilaði að loknu starfi frv. því, sem hér liggur fyrir, og búnaðarþing óskaði þess, að það yrði lagt fyrir Alþingi. Landbrn. tók síðan málið í sínar hendur og sendi það hv. landbn. Ed. til flutnings á Alþingi. Eins og hv. frsm. sagði, þá er það aðalatriðið með þessu frv., að sveitarstjórnum sé með því veitt ríkari heimild með forkaupsrétt á jörðum, en þó ekki, ef búið hefur verið á jörðinni um ákveðið árabil. Skal þá taka kauprétt ábúanda fram yfir kauprétt sveitarfélags. Þetta miðar í þá átt að gera bændum kleift að verða sjálfseignarbændur. En forkaupsrétturinn hindrar, að hver sem er, Pétur eða Páll, braski með jarðir, - kaupi og selji þær. Í sambandi við þetta frv. er annað frv., sem sama mþn. gekk frá, en er ekki enn fram komið hér, og miða þessi frv. í sömu átt. Fleira held ég, að þurfi ekki að taka fram á þessu stigi málsins.



Herra forseti. Ég vil gjarnan við þessa umr. málsins segja til um skoðun mína varðandi eitt atriði, sem breytt er í frv. þessu frá því, sem áður var. Ég hreyfi þessu nú til að gefa hv. þdm. kost á því að segja álit sitt á þeim breyt., sem felast í frv. frá eldri l., og þeim stefnumun, sem í þeim felst. Í fyrsta lagi, eins og hv. frsm. tók fram, þá vantar í frv. ákvæði um það, hvernig fara skuli með jarðir, sem seldar eru á nauðungaruppboði. Hvaða rétt hefur hreppsnefndin, er svo háttar, og hver er réttur ábúanda jarðarinnar? Ég tel, að hreppsnefnd skuli hafa rétt til þess að ganga inn í hæsta boð á uppboðinu. Í öðru lagi: Hvaða reglur gilda um jarðir, sem falla í erfðir til útarfa? Ég man nú eftir einu tilfelli, þar sem jörð er skipt til útarfa í fimmtán parta. Ef jörð er skipt til útarfa, á hreppurinn þá ekki rétt til að kaupa jörðina með útlagningarverði? Ég þekki mörg dæmi, þar sem jörðum hefur verið skipt til útarfa og meira að segja þar sem nokkrir af erfingjunum hafa verið búsettir vestur í Ameríku. Og ég vil því spyrja: Á hreppur ekki að hafa rétt til að ganga hér inn i? Ég tel, að hann eigi að fá að kaupa jörð, ef enginn ættingjanna notar hana, og það er spurning, ef ekki er um nána ættingja að ræða, hvort hreppur eigi ekki að hafa rétt til þess að kaupa jörðina á útlagningarverði. Þessu vildi ég hreyfa núna til þess að heyra, hvernig menn taka þessu, áður en hv. landbn. tekur málið til athugunar að nýju og gerir brtt. við frv.



Herra forseti. Það er engin ástæða fyrir n. að vera að karpa nú um þetta, áður en það kemur til hennar kasta, en ettir upplýsingum, sem ég hef fengið, er dómpraksís um meðferð jarða, sem seldar eru á nauðungaruppboði, að ábúandi hefur rétt til þess að ganga inn í hæsta boð svo og hreppsnefnd. Hins vegar mun ég verða tregur að mæla með, að hreppsnefndir geti gengið inn í arfleifð og skert rétt erfingja eða tekið jörð úr ættum. Erfingjar ættaróðala ættu að halda sinum rétti óskertum til að halda ættarjörð sinni áfram. Að öðru leyti tel ég rétt að taka af öll tvímæli í þessum efnum, en aðalvandamálið er það, hvernig fara skuli að þar, sem makaskiptasala fer fram.