Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég vil í upphati leyfa mér að gera grein fyrir því, hvers vegna ég í gær greiddi atkv, á móti því einn þdm., að leyfð væru afbrigði fyrir því að taka þetta mál til umr. Ég leit svo á, að hér væri um svo merkilegt mál að ræða, sem hefði svo djúp áhrif í þjóðfélaginu, að ekki væri rétt að taka slíkt mál upp með of litlum fyrirvara. Ég sé, að frsm. n. er ekki á þingfundi til þess að hlusta á umr. um þetta mál og heldur ekki félagsmálaráðh., sem þó stendur að þessu frv. og enginn úr n. að undanskildum hv. 5. landsk., og vænti ég þó, að hann veiti athygli þeim athugasemdum, sem gerðar eru við frv.„ því að ég mun verja nokkrum tíma til þess að ræða þetta mál, sem ég tel mjög athyglisvert. Ég vil leyfa mér að minna á það, að þegar gerðardómsl. voru hér til umr. í þessari d. á síðasta þingi, minntist ég á það, hvort ekki væri tímabært að taka til athugunar húsaleigul. Því varaði þá hv. 3. landsk., að hann liti svo á, að það yrði ekki að svo stöddu, en orð hans féllu á þá leið, að ástæða væri til, að l. væru athuguð, þótt hann gæti ekki fellt sig við, að þau væru tekin fyrir eins og þá stóð á. Nú lýsti frsm. því yfir í gær, að grundvöllurinn hefði verið lagður að l. 1939, þegar gengið var fellt, og þá var bannað að hækka húsaleigu hér á landi. Nú er það svo, að margt hefur raskazt í þjóðlífi Íslendinga síðan 1939. M.a. var bann á að hækka laun verkamanna byggt á sama hugsanagangi og húsaleigul. 1939. Nú hafa öll laun hækkað, ekki einasta sem svarar dýrtíðinni, það álítum við ekki hækkun á launum, en þau hafa hækkað um 25–50% á sama tíma og engin breyt. hefur orðið á þessum l., en ef fallinn var grundvöllurinn undan því 1942 að halda niðri laununum, var einnig fallinn grundöllurinn, sem byggt var á 1939 hvað þessi l. snertir. Frsm. n. sagði í gær, að n. hefði komizt að þeirri niðurstöðu, að rétt væri, að þessi l. stæðu áfram. Í fyrsta lagi af því að ef þau væru afnumin, mundi dýrtíðin fara upp úr öllu valdi, og atvinnulífið hrynja í rústir. Ég vil spyrja þá, sem að þessu standa: Líta þeir ekki svo á, að hækkun vinnulaunanna hafi átt sinn þátt í að hækka dýrtíðina? Ríkissjóður hefur tekið að sér að greiða ákaflega stóran hluta af verðhækkun landbúnaðarafurða til þess að halda niðri dýrtíðinni, og hann hefur líka tekið að sér stóran hluta af launagreiðslum, ekki til þess að halda dýrtíðinni niðri, heldur vegna þeirrar hækkunar, sem á þeim hefur orðið. Nú er tekinn hér út úr einn flokkur manna, sem einir eiga að bera allar byrðar af dýrtíðinni, án þess að fá nokkrar kjarabætur. Ég verð að segja eins og Þorgeir Ljósvetningagoði, að ég teldi heppilegt, að í þessu landi giltu ein 1., en ekki ein l. fyrir þessa stétt og önnur l. fyrir aðra. Ég verð að fagna því að hér kemur frsm. til þess að hlusta á umr. um þetta mál. Þegar litið er á það, að auk þess sem þessum mönnum er ekki leyfilegt að hækka húsaleiguna, hafa verið lagðir tvöfaldir skattar á húseignir, og tvöfaldir skattar geta ekki þýtt neitt annað en það, að leigan lækkar að sama skapi til þeirra, sem húsin eiga, sést, að það er mjög á rétt þeirra gengið. Ég held, að þeir, sem fastast halda á sínum kjörum, gætu ekki fellt sig við slík viðskipti af hendi hins opinbera. Ég sé ekki annað en að með þessum l. séu þessir menn neyddir út í sama smáskæruhernað og verkalýðurinn fór í á síðasta sumri. Ég vildi spyrja, hvort þm. vildu taka á sig þá ábyrgð, sem því fylgdi, ef það rís upp missætti milli húseigenda og þjóðfélagsins eins og um gerðardómsl. Þá skapaðist það fordæmi, að þjóðfélagið varð að beygja sig. Ég er ekki að segja, að það hafi verið ranglátt, en ef það var ekki réttlátt að hinar vinnandi stéttir beygðu sig, þá er ekki réttlátt, að þessir menn beygi sig. Ég gæti trúað, að upp úr þessu gæti skapazt það ástand hér, að ekki sé álitlegt að fara út á þá braut frekar á þessu sviði en öðrum. Það mætti segja mér það. Frsm. sagði, að á meðan ekki sé hægt að ráðast í nýbyggingar, verði að fyrirbyggja, að hægt sé að segja upp húsnæði. Ég er alveg víss um það, að enginn vill leggja á sig byrðar til þess að auka húsnæði í landinu, til þess að aðrir ráði öllu um það, skipi fyrir um hverjir verði í því húsnæði og skipi fyrir um, hve há leigan megi vera, þannig að sá, sem leggur á sig allt erfiðið, á engan rétt, en hinir allan. Ég veit það, að þeir þm., sem setja þessi l., mundu ekki fást til að gera þetta, þó að þeir hefðu nóg fé. Frsm. sagði, að n. teldi, að svo væri frá frv. gengið, að það ætti að ná samþykki þ. Eins og ég hef tekið fram, tel ég svo frá því gengið, að það sé ekki einasta smán fyri þingið að samþykkja það, heldur sé stefnt út á svo hættulega braut, að þeir þm., sem hér sitja, séu ekki menn til að ráða við þær afleiðingar, sem af því kunna að verða. Hann sagði einnig, að formaður húsaleigun. hefði verið með í að semja þetta frv. og í því væri byggt á reynslu hans í því starfi. Nú vil ég spyrja hv. allshn., hvort hún hefur kynnt sér það í þessu sambandi hvernig störfum þessa manns er háttað í n. Mér er það kunnugt, þó að ég hafi ekkert haft með n. að gera, því að ég er einn þeirra gæfusömu manna, sem ekki hafa þurft til hennar að sækja, að n. skoðar sig ekki sem hlutlausan aðila í þessum málum, en skoðar sig eingöngu sem aðila fyrir leigjendur, en ekki fyrir húseigendur, og er það mál út af fyrir sig, þegar n., sem eiga að vera hlutlausar, telja sig ekki vera aðila fyrir báða parta. Þetta er alveg það sama og á sér stað um skattan. Þær telja sig alltaf vera umboðsmenn hins opinbera, en ekki skattgreiðendanna, og húsaleigun. telja sig undir flestum kringumstæðum vera umboðsmenn leigjendanna, en ekki húseigenda. Ég mun þá snúa mér að frv. og benda á ýmislegt, sem ég tel að þurfi að athuga, ef frv. á fram að ganga, þannig að það verði ekki að öllu leyti sá vanskapnaður, sem nú er. Við 1. gr. er brtt. frá allshn., þar sem talað er um, að orðinu „íbúðarhúsnæði“ verði breytt í húsnæði“, og hef ég ekki á móti því, en finnst, að í 2. málslið 2. gr. ætti að vera „húsnæði“„ en ekki „íbúð“. Þetta finnst mér, að þurfi að lagfæra. Þetta er að vísu smáatriði, en það þarf að lagast til samræmis. Þá vil ég gera fyrirspurn viðvíkjandi 2. gr. og vil spyrja hv. frsm., hvort hann hafi tíma til að vera hér inni í d. Ég vil spyrja hann að því, hver eigi að vera dómari, þegar menn verða að fara úr húsnæði. Er það húsaleigun., sem á að vera dómari í því, hvernig menn megi haga sér til þess að þeir verði látnir fara. 2. gr. er svona: „Þrátt fyrir ákvæði 1. gr. heldur leigusali (framleigusali) óskertum rétti sínum til að slita leigumála vegna vanskila á húsaleigu eða annarra samningsrofa af hálfu leigutaka (framleigutaka), svo og ef leigutaki (framleigutaki) hagar sér þannig eða fremur eitthvað það, er að mati húsaleigunefndar gerir leigusala verulega óþægilegt að hafa hann í húsum sínum.“ Ég ímynda mér, að það verði ákaflega erfitt að fella dóm um það, hvað teljist vítavert í þessu sambandi, hvort það er vítavert að vera með hávaða, drykkjulæti og söng, eða ef menn koma heim seint á nóttu og spilla næturfriði o.s.frv. Það er spurningin, hvort viðkomandi aðili á að geta skotið úrskurði n. til annars dóms. Hvers vegna má ekki áfrýja til annars, eins og á sér stað með svo margt í þjóðfélaginu? Mér þykir ekkert ólíklegt, að þegar á að fara að taka af mönnum húsnæði, þá komi kvartanir um, að menn hagi sér ekki eins og vera ber. Þá vil ég minnast á þau fríðindi, sem veitt eru samkv. 4. gr., þar sem húseigandi fær 3 daga frest til þess að ráðstafa íbúð sinni. Ég legg ekki mikið upp úr því. Það er vítanlegt, að enginn húseigandi getur valið fólk í samræmi við óskir sínar með þriggja daga fyrirvara á hvaða tíma árs sem er, svo að það mætti sleppa því að gefa þennan frest. Þá kem ég að 5. gr., sem er aðalumræðuefnið. Ég sé, að nú er hæstv. forsrh. kominn í d. og vildi ég, að hann vildi láta hæstv. félmrh. vita um þetta, ef hann vildi vita af þessum umr. Í 5. gr. 2. málsgr. stendur: „Bæjar- og sveitarstj. getur, þegar alveg sérstaklega stendur á, ákveðið að taka til ráðstöfunar handa húsvilltu fólki tiltekna hluta af íbúðarhúsnæði, sem afnotahafi getur að mati húsaleigun. án verið og unnt er að skipta úr.“ Það er vitanlega alveg ótækt, eins og hv. 6. landsk. benti á hér í gær, að gefa slíkt vald í hendur bæjarstj. Við vitum það ákaflega vel, að það er algerlega rakalaust, sem hv. 9. landsk. hélt fram í gær, að þessir menn væru kosnir af fólkinu. Við þekkjum það hér í Rvík, að það eru ekki mennirnir, sem eru kosnir, það eru flokkarnir. Það er hægt að segja, að það séu flokkarnir, sem kjósa mennina, en ekki fólkið, svo að frá því sjónarmiði standa þessir menn ekki í neinu sambandi við þá, sem kjósa þá, því að margir þekkja þá ekki, og að ætlast til þess, að bæjarstj. ráði fram úr þessu með álíka athugunum og koma fram í afgreiðslu málsins hér á þ., virðist mér vera alveg vonlaust um svo viðkvæmt mál. Það nær ekki nokkurri átt að ætla að heimila með l., að bæjarstj. geti sett reglugerðir um hámark íbúða. Ef á að tilgreina hámark íbúða, verður það að gerast hér á Alþ. Þetta vald á ekki að gefa bæjarstj. Það þarf meira að koma til greina heldur en hvernig bæjar- og sveitarstj. eru skipaðar á hverjum tíma, það þarf líka að athuga þarfir þeirra, sem í húsnæðinu búa. Þingið þarf að ráða, hvernig skipast um þessi mál, en ekki kasta því frá sér. Þá er miklu betra, að hér séu teknar upp til rökræðna þær ákveðnu till., sem komið hafa frá ákveðnum stjórnmálaflokki um, að menn hafi ekki til íbúðar nema vissa tölu fermetra. Ég er ekki víss um, að sú fermetratala næði samþykki allra þingmanna, þó að hún gæti náð eins atkv. meiri hl. í bæjarstj. Hér er úrskurður n. um þessi atriði fullnaðarúrskurður. N. er gefið svo mikið vald, að það er raunverulega ekki undir neinum kringumstæðum hægt að áfrýja öðru en því, sem snertir fjárhagshliðina, til dómstólanna. En hvaða vit er í því að gefa þegnunum rétt til að fara til hæstaréttar með 2 króna spýtumál, eins og á Raufarhöfn, en banna þeim að sækja til dómstólanna mannréttindi, sem þeir meta meira en nokkra peninga? Slíkar till. geta ekki komið frá öðrum en þeim, sem er sama um bæði sín eigin heimili og annarra. Hjá öllum menningarþjóðum er það eitt aðalmenningarmál að skapa frið um heimilin. Þetta kemur einna sterkast fram hjá Englendingum, þegar þeir segja: Heimilið er virki. Þetta virki er verið að brjóta hjá okkur. Hafa þessir menn athugað, hve mikil uppeldisskilyrði eru fyrir börn hér á götunni og hver uppeldisáhrif það hefði að sparka þeim út úr húsunum? Ég er alveg undrandi á því, að hæstv. félmrh. skuli geta leyft það að láta þessi ákvæði standa. Í 7. gr. er ákvæði um það, ef leigusali vanrækir leiguskyldu. Einnig það atriði á að vera dæmt af n., og er ekki hægt að áfrýja því fyrir dómstólana. Ég er alveg undrandi á því, að hv. frsm., sem er sjálfur málafærslumaður og rekur fyrir hæstarétti mál, sem eru auðvirðileg í samanburði við þetta, skuli geta ljáð þessu fylgi sitt. Í 10. gr. stendur, að húsaleigun. beri að fella úrskurð um ágreining út af uppsögn á leigusamningi um húsnæði samkv. 1. gr. Skjóta megi þeim úrskurði n. til dómstólanna, en hlíta skuli honum, unz dómur falli. Hvernig geta þessir 4 lögfræðingar, þ. á m. hv. þm. Str., fyrrv. dómsmrh., ætlazt til, að farið sé inn á þessa nýju braut? Að láta dóm gilda, sem búið er að áfrýja. Eru nokkur fordæmi til slíks? Eru nokkur dæmi þess, ef maður hefur verið dæmdur, að dóminum sé fullnægt, áður en annar dómur hefur gengið um málið? En svo mjög er gengið á húseigendur hér, að þeim er ekki gefinn neinn réttur á neinum sviðum. Hv. frsm. upplýsti í gær, að menn hefðu tekið til eigin afnota meira húsnæði en nauðsyn krafði, því að þeir væru hræddir um að losna ekki við leigjendur aftur. Gæti ekki líka verið, að menn hikuðu við að reisa hús meðan slík l. gilda í landinu? Það mundi hafa meiri áhrif til ills en hin ímynduðu áhrif til góðs, ef frv. verður samþ. Það mundi ekki verða til annars en vekja takmarkalausar þrætur, úlfúð og baráttu, sem mundi leiða til verra og verra öngþveitis í húsnæðismálunum. Ég vænti því, að hv. þm. hugsi sig vel um áður en þeir staðfesta þessi l. óbreytt. Bezt væri að láta frv. hreinlega falla, en láta þau l., sem gilda, standa, þar til samkomulag verður um að breyta þeim viturlega. Ég vil eindregið óska þess við hæstv. félmrh., að hann beiti sér fyrir því, ef frv. á að verða að l., að því sé breytt svo, að húseigendum verði gert jafnt undir höfði og öðrum þegnum, og verði ekki til að lama uppeldisáhrif í bæjunum. Það er miklu meira atriði en hægt er að meta í tölum.



Herra forseti. - Mig langar til að segja nokkur orð út af frv. því, sem fyrir liggur. Það eru hér um bil allir sammála um, að nauðsynlegt var að setja húsaleigul., en mörgum finnst gengið á rétt húseigenda með þessu frv. Ég verð samt að efa, að kostur húseigenda sé verri en margra annarra þegna, t.d. þeirra, sem hafa átt sparifé og ætlað sér að lifa á því. Nú er svo komið vegna dýrtíðarinnar, að það fé er lítils virði. Bankarnir eru hættir að greiða vexti af innistæðum, sem eru hærri en 25 þús. kr., en það, sem binding húsaleigunnar felur í sér, er ekki annað en vaxtalækkun. En það er annað, sem gert er með húsaleigul. Það á sér stað skerðing á ráðstöfunarrétti yfir eign, og það eru líka höfð afskipti af gjaldinu fyrir afnotaréttinn. Það, sem gerði það að verkum, að ég stóð upp, er, að mig langar til að láta það koma fram í d., að nokkur breyt. hefur verið gerð í Nd. frá því, sem stóð í frv. frá ríkisstj. Einkum vil ég benda á þá viðbót, sem sett var inn í 4. gr., „enda sé húseiganda áður veittur þriggja daga frestur til þess að leigja húsnæðið innanhéraðsfólki til íbúðar“. Þessi gr. fjallar um viðurlög við því, ef íbúðarhúsnæði er tekið í leyfisleysi til annars en íbúðar, og þegar svo er gert, getur húsaleigun. skyldað húseiganda til að taka upp fyrri notkun húsnæðisins. Getur hún þá ráðstafað húsnæðinu samkv. 5. gr. Ef viðbótin, sem ég nefndi áðan, er látin standa, er þarna viðsjárverður galli á frv., því að þótt eigandi ráðstafi húsnæðinu innan þriggja daga, er ekki þar með sagt, að hann ráðstafi því til húsnæðislauss fólks. Það eru dæmi til þess, að húsnæði hefur verið tekið og breytt í skrifstofur. Húsaleigun. hefur fundið að því, og þá hefur verið brugðið við og húsnæðið leigt fálki, sem aldrei hefur flutt inn. Það má ekki vera hægt að ganga á þetta lagið. 5. gr. var breytt mikið í Nd. 2. málsgr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Bæjar- og sveitarstj. getur, þegar alveg sérstaklega stendur á, ákveðið að taka til ráðstöfunar handa húsvilltu fólki tiltekna hluta af íbúðarhúsnæði, sem afnotahafi getur, að mati húsaleigun., án verið, og unnt er að skipta úr“ o.s.frv. Ég innti eftir því í Nd., hvað átt væri við með orðunum „þegar alveg sérstaklega stendur á“. Ég fékk það svar frá nm. allshn., að hann skildi þetta svo, að átt væri við það, ef bærinn t.d., yrði fyrir loftárás. Það hlýtur sem sé að eiga að vera eitthvað meira um að vera en að svo og svo margt sé af húsvilltu fólki. Ef ætlunin er að túlka þetta þannig, kemur það að litlu gagni, en þó að þessi skömmtunarheimild verði sett, hygg ég, að ekkert þurfi að óttast. Það vakir fyrir ríkisstj., að heimildinni verði beitt eins vægilega og mögulegt er. Við skulum hugsa okkur, að einhleypur maður hafi t.d.. fjögurra herbergja íbúð. Það yrði farið til hans og honum sagt, að hann yrði að láta af hendi hluta af íbúðinni, en honum yrði jafnframt gefinn kostur á að ráðstafa þeim hluta sjálfur handa kunningja sínum eða ættingja, sem svo fengi húsaleigun. til ráðstöfunar það, sem losnaði. Það þyrfti ekki að koma til neinna vandræða fyrir fólk, enda sé ég ekki betur en að þetta sé réttmætt, þegar ástandið er svo slæmt, að 44 manns hafa búið vetrarmánuðina í gisnum skúrum á íþróttavellinum, sem eru gerðir handa íþróttamönnum til smáafnota um hásumarið. Þegar neyðin er orðin svo mikil, er óverjandi að amast við því, þó að sett séu í l. ákvæði um, að þeir, sem bezt eru settir, þrengi að sér, ekki sízt, þegar þess er gætt, að það geti orðið með vægilegum hætti.



Ég skal ekki fara mikið út í ræðu hv. þm. Barð., en úr því að hann skoraði á mig að hlusta á hana, gerði ég það. Hv. þm. virðist álíta það mjög þýðingarmikla atvinnugrein að eiga hús, og nauðsynlegt fyrir þjóðfélagið, að sú atvinnugrein sé stunduð, og beri þjóðfélaginu að láta þá menn, sem hana stunda, hafa af henni nægar tekjur. Hv. þm. litur svo á, að þessi atvinnugrein sé sambærileg við hverja aðra vinnu, og beri að tryggja húseigendum uppeldi af henni. Samkv. ræðu hv. þm. hlýt ég að hafa það, sem hann kallar „lágan“ hugsunarhátt, því að ég álit, að það sé ekki nauðsynlegt, að til sé stétt manna, sem á hús. Hv. þm. sagði, að Alþ. mætti vara sig á að fara inn á þessa braut, því að það gæti orðið til þess að neyða þessa stétt til að fara í sams konar hernað og verkamennirnir, á meðan gerðardómsl. giltu. Ef húseigendur strækuðu nú allt í einu á það að eiga hús ! Það væru ljótu vandræðin. En hver veit, nema hægt yrði að finna verkfallsbrjóta þar, og einhverjir aðrir fyndust, sem fengjust til að eiga húsin. Samkv. húsaleigul. hafa menn rétt til að hækka húsaleiguna að sama skapi og kostnaður til viðhalds eigninni vex. Húsaleigan hækkar samkv. sérstakri vísitölu, svo að hér er ekki um að ræða, að á neinn hátt sé gengið á hluta húseigenda. Ef farið væri að ráðum hv. þm. Barð., sem mér skilst að vilji afnema húsaleigul. alveg, eða a.m.k. nema burt að mestu leyti þær hömlur, sem nú eru á því samkv. l., að húsaleiga geti hækkað, mundi það þýða, að vísitalan hækkaði mjög og launin, sem m.a. útgerðarmenn þurfa að borga. Ég veit, að hv. þm. Barð. er á móti grunnlaunahækkun, en virðist vera með þeirri hækkun, sem leiðir af því, að húsaleiga hækkar. Ef það er nú rétt, að útgerðin beri sig ekki með núverandi launagreiðslum, mundi hún enn síður gera það, ef húsaleigul. væru afnumin. Hún mundi þá bara leggjast í rústir. Hv. þm. var að tala um, að börnum væri sparkað út, ef samþ. væri 5. gr. frv. Ég held, að hv. þm. hafi verið eitthvað miður sín. Veit hann ekki, að fjöldi barna er sama sem á götunni, í lélegum skúrum, sem eru fjarri því að vera mannabústaðir? Til þess að koma þeim í húsaskjól, er 5. gr. sett. Það er alveg tilgangslaust fyrir hv. þm. að halda slíka ræðu á Alþ. Menn verða að vita nokkurn veginn, hvað þeir eru að segja. Annars þarf ég ekki að hafa um þetta fleiri orð. En mig langaði til að gera aths. við nokkuð, sem hæstv. félmrh. sagði í sinni ræðu. Það var rit af fyrirspurn um eitt atriði í frv., þar sem segir í 2. mgr. 5. gr. að „Bæjar- og sveitarstj. getur, þegar alveg sérstaklega stendur á, ákveðið að taka til ráðstöfunar handa húsvilltu fólki tiltekna hluta af íbúðarhúsnæði“ - o.s.frv. Mér skildist hæstv. félmrh. segja, að einhver nm., sem fjallað hefur um frv., hafi litið þannig á, að þetta „þegar alveg sérstaklega stendur á“ þýði, t.d., þegar fólk kynni að verða húsvillt vegna loftárásar eða sérstakra slysa, er yrðu þess valdandi, að margt fólk yrði húsnæðislaust. Ég hef ekki heyrt þessa skýringu á umræddum orðum fyrr. Ef einhverjir nm. telja, að leggja beri þessa merkingu í orðin, þá tel ég nauðsynlegt að breyta þessu orðalagi, því að þeir hv. þm., sem um þetta hafa fjallað, hafa áreiðanlega ekki lagt þennan skilning í þetta ákvæði. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég hafði skilið þau þannig, að þau ættu við það ástand, sem nú ríkir hér í húsnæðismálum, og þannig var það skilið í allshn. þessarar deildar.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að gefa skýringu í sambandi við þessa fyrirspurn. Eins og frv. kom frá ríkisstj. var þessi mgr. svo hljóðandi: „Í samráði við hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarstj. getur húsaleigun. (fasteignamatsn.) og tekið til sams konar ráðstöfunar tiltekinn hluta af íbúðarhúsnæði, sem afnotahafi getur, að mati nefndarinnar, án verið og unnt er að skipta úr. Þó getur afnotahafi ráðstafað þessum hluta húsnæðisins til handa þeim innanhéraðsmanni, er hann kýs, og hefur húsaleigun. (fasteignamatsn.) þá sams konar ráðstöfunarrétt á því húsnæði, sem þannig losnar.“ Ég vil vekja athygli á því, að eins og frv. kom frá ríkisstj. og eins og það var samið af n. voru hvergi þessi orð. Þau eru komin frá allshn. Nd. Þegar frv. kom þaðan, og er ég varð var við breyt. þá spurði ég einn hv. nm. í allshn. Nd., hvernig bæri að skilja þau. Þá var mér gefin þessi skýring. Ég hygg því, ef ekkert kæmi fram í umr., sem sannaði ótvírætt, að átt væri við annað en þetta, og mál risi út af ráðstöfun húsnæðis t.d., þá mundi dómarinn taka þessa skýringu nm. sem tilefni til að skilja ákvæðið svona - eða „subjektivrar“ lögskýringar.



Þetta mál, sem hér liggur fyrir, er gamall vandræðagripur í þinginu. Ég hygg, að ég geti fundið orðum mínum stað með því að vitna í sögu þessa máls - húsaleigumáls Rvíkur - á Alþ. Ef ég man rétt, þá voru á einu árinu gefin út þrenn lög um það - ein bráðabirgðalög -, og ekkert þing hefur staðið síðan, svo að ekki hafi þessi mál verið tekin til meðferðar. Það er því samnefni, að þau séu vandræðagripur. Um þetta frv. er aðeins það að segja, að það er sniðið eftir ástandinu í Rvík - en því er ætlað að ná út í hverja byggð, ekki einungis kaupstaðina, heldur og sveitirnar líka. Það er að vísu svo, að það vantar í frv. til hverra l. eigi að taka, en það mun vera hægt að teygja þau inn í hvern hrepp á landinu. Þetta er mjög mikill galli á frv. Ég get ekki stillt mig um að geta þess, að þetta er ekki einstakt fyrir þetta frv. Það er orðið svo, að löggjafarstarfið hér á Alþ. miðast mest við Rvík. Ég vil benda á útsvarsl. Krafa um slíkar lagabreyt. hefur ekki komið nema frá Rvík. Hrepparnir hafa ekkert látið til sín heyra um ósk um, að l. yrði breytt. Í þeim l. eru óviðkunnanleg ákvæði, og ég veit, að flestar hreppsn. vilja ekki vera aðilar að því, að heimilað sé að innheimta kröfu áður en hún er orðin til. Ég held það sé alvarlegt mál, ef meiri brögð verða að því en orðið er, að löggjafarstarf Alþ. sé miðað nær eingöngu við Rvík, en l. svo látin ganga yfir allt landið. En þetta er ekkert óeðlilegt. Rvík kýs 11 þm. Það kann einhver að segja, að þetta sé ekki rétt, og þeir séu ekki nema átta. En það er rétt. Rvík hefur 11 þm., sem ekki hafa hlotið eitt einasta atkv. annars staðar, og þetta verður alltaf meðan viðbótarþingsætin eru í l. Þetta er eðlileg afleiðing af því, sem búið er að koma í l., en það er jafnskaðlegt fyrir því. Ég vildi mega vænta þess, að Reykvíkingar gerðu sér far um að taka tillit til þess, að það eru ekki alls staðar sömu viðhorf á landinu sem í Rvík. Það má segja, að eitthvað af því, sem ég segi nú, komi ekki við þessu máli, en þetta mál gefur tilefni til þess. Það, sem ég hefi fyrst og fremst á móti þessu frv., er, að ákvæði þess eru látin gilda undantekningarlaust um allt land. Nú vita allir, að í Rvík er sérstaklega ástatt um húsnæðisskort. Það virðist ekki vera nægilega ljóst, að þetta er mál Rvíkur, sem Rvík á að leysa með tilstyrk ríkisins. En ekki endilega með löggjöf slíkri sem þessari, þó að styrk þurfi í löggjöf. En að samþ. svona viðtæk l. sem hér er um að ræða, það kemur ekki til mála. Enda sagði einn hv. þm. í gær, að þetta væri ekki varanleg lausn. Hvers vegna í ósköpunum er þá verið að gera þetta. Því þá ekki að fara aðra leið. Ég vil segja, að ein róttækasta ástæðan fyrir því, að svona er komið í Rvík, er hið geysilega hirðuleysi að láta fólk hrúgast til Reykjavíkur, án þess að nokkur kostur sé á því að veita því húsaskjól, og ekki hreyfð hönd eða fótur til að hefta það. Ég verð að segja, að meðal annarra vandræða er hirðuleysi stjórnar Rvíkur. Því hygg ég, að varhugavert sé að semja annan eins lagabálk og þetta og láta hann gilda fyrir allt landið. Ég held það væri betra að semja heimildarlög fyrir Rvík. Sveitamenn óska ekki eftir neinni löggjöf um slíkt. Þeir munu ráða fram úr því eins og þeir geta. Þeir hafa ekki þá frumorsök, að straumurinn til sveitanna sé svo mikill, að ekki sé húsnæði þar fyrir það fólk, sem þangað sækir. Nei, þetta mál verður ekki leyst með húsaleigulöggjöf einni, og ég vil segja, að illu heilli hefur verið of mikið á það horft að leysa það á þann hátt eingöngu. Ég vildi, að hæstv. ríkisstj. vildi athuga, hvort ekki væri rétt (þar sem hv. þm. viðurkenna, að þessi l. séu svo hörð, að ekki sé hægt að finna þess dæmi, að gengið hafi verið svo nærri einstaklingsréttinum) að láta þau ekki ná til annarra en þeirra, sem allra brýnust nauðsyn kallar að. Ég hef farið yfir þetta frv. eins og það kom frá hæstv. ríkisstj. og eins og það kom úr n. og er nú orðið, en ég hef ekki ástæðu til að fara út í einstakar gr. þess sérstaklega, þó að ég viðurkenni, að fjöldamörg ákvæði frv. er u þannig, að ég álít, að þau megi ekki standa óbreytt, ef þeim er ætlað að ná til allra landsmanna, en ég legg minni dóm á það, ef þeim er aðeins ætlað að ná til Rvíkur. Þó er hér eitt, sem ekki getur undir nokkrum kringumstæðum staðizt. Það er komið inn í frv. á vegum þm., sem skortir kunnugleika á því, sem það fjallar um. Ég á við 15. gr., en hún mælir svo fyrir, að öll ákvæði þessara l. gildi einnig um leigu á húsum, bryggjum og pöllum til línuveiðabáta, sem róa úr landi. Þarna er fyrst og fremst tekið fram, að það gildi aðeins um línuveiðabáta. Ef annar bátur en slíkur rær í sömu verstöð, kemur hann ekki undir ákvæði l. T.d., ef bátur leigir í þessari sömu verstöð, en notar annað veiðarfæri, t.d.. handfæri, þá ná l. ekki til hans. Það er sjálfsagt meiningin, að allir viðlegubátar, hvort sem þeir veiða á línu, í dragnót eða á handfæri, komi undir l. Svo er síðari mgr.: „Hafi leiga eftir slík hús, bryggjur og palla verið greidd með aflahlut, getur leigutaki krafizt, að leigan verði metin til peningaverðs, og má leiga þessi ekki hækka meira en sem svarar hækkun almennrar húsaleigu.“ Já, þetta er nú svo sem gott og blessað. En hvernig á að meta það? Nú hafa tveir bátar sama húsnæði á leigu. Annar aflar 600 skp., en hinn 200. Báðir gjalda hlut af aflanum. Nú á að breyta þessu. Hvernig á að meta þetta? Á að meta húsaleigu fyrir þann, sem veiddi 200 skp. jafnhátt og fyrir hinn? Áður greiddi hann aðeins. Nei, þetta ákvæði er alveg óþolandi. Það sýnir, hvílík hrákasmíði frv. er. Fyrst leggur ríkisstj. fram frv., svo koma ýmsir þm. með brtt., sem eru svo vanhugsaðar, að það er ekki út í þær farandi nema af lögfróðum mönnum.

Eru ekki sumir hv. þm. það?

. Þeir geta verið hámenntaðir menn, - en bara ekki á þessu sviði, kennarar, lögfræðingar, meira að segja prófessorar í lögum. En frv. sýnir, að þeir, sem hafa samið það, eru ekki því starfi vaxnir, sem þeir hafa tekið sér fyrir hendur. Ég tek þessa gr. frv. sem dæmi. Ég veit, að hæstv. ríkisstj. fellst á, að þetta þyrfti að fara í burtu. Ég treysti því, að hæstv. ríkisstj. vilji ekki vera þess valdandi, að slík ákvæði standi. Ég vil beina því til hæstv. ríkisstj., hvort hún vilji ekki taka það til athugunar hvort öll þau hörðu ákvæði, sem í þessum l. felast, skuli gilda um allt land. Um hitt, hvernig þau ei5a að vera fyrir Rvík, legg ég ekki á neinn fullnaðar dóm. Til þess brestur mig þekkingu. En ég vildi segja þetta áður en frv. yrði samþ., því að mér skilst, að hægt sá að koma í veg fyrir, að gengið sé frá því eins og hér liggur fyrir og vona, að hægt sé að breyta því svo, að það verði sómasamleg afgreiðsla á því á Alþ.

Frsm. (Guðm. Í. Guðmundsson) Hæstv. félmrh. veik að breyt., sem gerð var á 4. gr. frv. við afgreiðslu þess í Nd. Hann gat þess sérstaklega, að hann teldi óheppilegt, að húseiganda, sem væri staðinn að því að taka í heimildarleysi húsnæði, yrði gefið tækifæri til að ráðstafa því aftur. Ég vil nota tækifærið til þess að undirstrika það sjónarmið, að það kemur ekki til mála, að húsráðandi, sem staðinn er að því að brjóta l. með því að taka til sín húsnæði, fái að hafa óbundnar hendur með að ráðstafa því. Það má ekki minna vera en að þess sé krafizt, að húsráðandi skuli ráðstafa því til húsnæðislausra innanhéraðsmanna. Ég mundi taka undir það að bera fram sérstaka brtt. um það. Að því er snertir orðin „þegar sérstaklega stendur á“ í 5. gr., vil ég segja nokkur orð. Hæstv. félmrh. skýrði frá því, að í hv. Nd. hefði einn allshnm. tekið fram, að hann skildi ákvæðið þannig, að það ætti því aðeins við, að um brýna og óvenjulega nauðsyn væri að ræða, og vildi hæstv. félmrh. álita, að álit þessa hv. nm. kynni að hafa áhrif fyrir dómstólunum. Af þeirri reynslu, sem ég hef sem lögfræðingur, og kynnum mínum af dómstólunum, finnst mér ekki geta komið til mála, að þau ummæli hv. þm. í allshn. geti haft áhrif. Dómstólarnir eru vanir að leiða hjá sér álit einstakra þm. Enda er það svo, að þegar þm. ræða um slíkt, þá togar hver í þá skoðunina, sem hann vill sjálfur telja rétta. Ég fyrir mitt leyti get ekki fallizt á, að orðalag frv. gefi tilefni til þeirrar skoðunar, sem hann lagði í það. Vegna þess að nokkur ágreiningur er um, hvernig þessi ummæli eigi að skiljast, þá er eðlilegt að breyta orðalaginu svo, að eigi verði frekar um það deilt. Þá mun ég fara nokkrum orðum um ræðu hv. 1. þm. S. M. Hann gat þess, að ég hefði látið þau orð falla í framsöguræðu minni, að I. þau, sem gilt hafa um húsaleigu, væru engin lausn á þessu máli. Mér er ljóst, að þau eru ekki fullnægjandi, því að það er ekki nóg að setja löggjöf um hagnýtingu húsnæðis, heldur þarf einnig að örfa nýbyggingar. En þetta frv., sem hér er á ferðinni, er ekki þýðingarlaust, heldur þvert á móti til mikils gagns. Það er að vísu aðeins bráðabirgðalausn á meðan brotizt er fram úr mestu erfiðleikunum. Hingað til hefur litið verið gert af hálfu ríkisvaldsins til bygginga. Hið eina er það, að veittur var styrkur til Byggingafélags verkamanna, til þess að koma upp húsum, en annað var ekki gert, enda þótt þess hafi verið full þörf. Þá sagði hv. 1. þm. S. M., að óþarfi væri að láta l. um húsaleigu gilda nema í Rvík og stærstu kaupstöðunum. Ég er honum ekki sammála hér, því að það er vitað mál, að víða í sjávarþorpum er húsnæðisleysi fullt eins tilfinnanlegt og hér í Rvík. Að sjálfsögðu verða l. ekki framkvæmd nema þar, sem þess er þörf, og þess vegna þarf ekki að vera að binda þau við ákveðna staði. Þá mun ég snúa mér að hv. 6. þm. Reykv. Sá hv. þm. og ég erum sammála um frv. að undantekinni 5. gr. þess. Við erum sammála um grundvallarsjónarmið 5. gr., enn fremur um það, að húsaleigun. þurfi heimild til þess að taka auðar íbúðir og ráðstafa þeim. Einnig erum við sammála um, að nauðsynlegt sé að skammta húsnæði. Um þetta þrennt er enginn ágreiningur okkar á milli, heldur hitt, hver skuli hafa í hendi yfirstj. á skömmtun húsnæðis. Ég tel því máli bezt borgið í höndum bæja- og sveitastj., en hv. 6. þm. Reykv. vill, að málið sé í höndum húsaleigun., og rök þau, er þessi hv. þm. færði fyrir máli sínu í gær, leiddu að þeirri niðurstöðu, sem ég kemst að í þessum efnum. Hann sagði, að Rvíkurbæ hefði gengið erfiðlega að fá lagaheimild til þess að bera utanbæjarmenn út úr húsnæði, og ég skal ekkert segja um hvað rétt er í því efni. En svo gat hv. þm. þess, að þegar lagaheimildin hefði verið fengin, þá hafi reynzt erfitt að framkvæma hana af því, að húsaleigun. hafi gengið lélega fram í því að nota lagaheimildina, og bæjarstjórn hafi ekki nóg vald hvað þetta snertir. Af þessum forsendum dregur svo hv. þm. þá ályktun, að rétt sé að hafa þetta vald í höndum húsaleigunefndar, en mér fyndist nær að draga þá ályktun að réttara sé að hafa þetta vald í höndum bæjarstj. Ég get að vísu vel skilið, að hv. 6. þm. Reykv. vilji ekki fá þessi mál undir bæjarstj., því að það er erfitt að gera svo öllum líki í þessum efnum, og getur hæglega skapað bæjarstj. óvild, en þó er það að mínum dómi eðlilegra, að þessi mál séu í höndum þeirra manna, sem kjósendurnir trúa fyrir málum sínum. Þá er ræða hv. þm. Barð. Það var löng ræða, en innihaldið fremur veigalítið. Hv. 5. þm. Reykv. hefur svarað þessari ræðu rækilega, svo óþarfi er fyrir mig að fara út í hana nákvæmlega, en ýmis atriði í ræðunni gefa tilefni til nánari íhugunar. Hv. þm. Barð. sagði, að frv. þetta væri bæði illa undirbúið og illa athugað af n. - Þessi ummæli ásamt ýmsu fleiru bera með sér, að þessi hv. þm. hefur hvorki kynnt sér frv., álit milliþn. né heldur l. um þessi efni. Hann talaði um 2. gr. frv., en hún er svohljóðandi: „Þrátt fyrir ákvæði 1. gr. heldur leigusali óskertum rétti sínum til að slita leigumála vegna vanskila á húsaleigu eða annarra samningsrofa af hálfu leigutaka, svo og ef leigutaki hagar sér þannig eða fremur eitthvað það, er að mati húsaleigun. gerir leigusala verulega óþægilegt að hafa hann í húsum sínum.“ -– Hv. þm. Barð. fannst þessi ákvæði ekki nógu skýr, og enn fremur sagði hann, að hér væri á ferðinni nýmæli. Ef hv. þm. hefði staldrað við, þá hefði hann getað séð, að hér var ekki um nýmæli að ræða, því að 2. gr. frv. er tekin úr 2. gr. l. 8. sept. 1941. Svo að ef þessi hv. þm. hefði fylgzt með almennum fréttum í dagblöðunum, þá hefði hann getað séð, að þessum málum var komið þannig fyrir, að húsaleigun. gat úrskurðað útburð. Ef eigi var unað við þann úrskurð, þá gat málið farið til bæjarþings og síðan til Hæstaréttar. - Þetta vita allir, nema ef til vill ekki hv. þm. Barð. Svo er hér annað dæmi, sem sýnir, hve grunnt þessi hv. þm. veður í málinu. Hann minntist á 10. gr. frv., en hún er á þessa leið: „Húsaleigunefnd ber að fella úrskurð um ágreining út af uppsögn á leigusamningi um húsnæði samkvæmt 1. gr. laga þessara. Skjóta má þeim úrskurði til dómstólanna, en hlíta skal honum, unz dómur fellur.“ Þetta finnst þessum hv. þm. nýmæli og biður mig að benda sér á hliðstæð ákvæði í l. - Úr því hann hefur ekki kynnt sér þetta, þá get ég frætt hann á því, að mörg hliðstæð ákvæði eru til í íslenzkum 1., og þessi gr. er tekin orðrétt úr 10. gr. 1. frá 8. sept. 1941. - Þá gat hv. þm. þess í sambandi við 5. gr., að þegar um skömmtun húsnæðis væri að ræða, þá væri húsaleigun. æðsti aðili. Ef hv. þm. hefði lesið 3. málsgr. 5. gr., þá gat hann séð, að þar er heimild til að skjóta málinu til bæjar- eða sveitarstj., ef ágreiningur kemur upp. Á þessu getur hv. þm. séð, að úrskurðarvaldið er ekki í höndum húsaleigun. Mér blöskraði ræða þessa hv. þm., en þó ekki verulega fyrr en hann réðst að okkur fyrir það að vera fylgjandi frv. og sagði, að það sýndi, að við mætum lítils heimili okkar. Ég tel þurfa mikinn kjark til þess að bera fram aðra eins ósvífni, því að ef hv. þm. hefði fylgzt með húsnæðismálunum, þá hefði hann aldrei viðhaft slík ummæli. Heilsa fjölda barna og kvenna er nú í mikilli hættu vegna húsnæðisskorts. Heilar fjölskyldur þurfa nú að hafast við í bárujárnsskúrum suður á Melum, á meðan ýmsir hér í Rvík hafa húsnæði svo úr hófi keyrir. Jafnvel eru dæmi þess, að tvær manneskjur hafi 10 herbergja íbúð. Ef hv. þm. Barð. hefði spurt sessunaut sinn um þessi mál, þá hefði hann ekki látið annað eins frá sér fara og raun ber vitni. Ég vil undirstrika það, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, snertir alla, og heilsa fjölmargra er undir því komin, hvort frv. verður samþ. Ég legg til, að það verði samþ. óbreytt, því að ég er með því, að til bóta verði stefnt, en ekki í voða, eins og hv. þm. Barð. virðist vilja.



Þetta mál hefur mikið verið rætt og mikið athugað, en ég vil þó gera nokkrar athugasemdir við það og sérstaklega hvað snertir Rvík. Ég tel þetta frv. vera á misskilningi byggt. Það, sem frv. á að gera, er að tryggja sem flestu fólki samastað, og væri slíkt ekkert athugavert, ef Rvík væri öruggasti staðurinn á Íslandi bæði hvað snertir atvinnumöguleika og annað. Ef maður athugar þetta, þá sést, að þessu er ekki þannig varið. Styrjöldin er nú í fullum gangi, og í erlendum blöðum er Rvík talin við hlið hinna hernaðarþýðingarmestu staða svo sem Singapore, Gíbraltar og Malta. Enn þá hefur að vísu ekki verið barizt hér, en ávallt má vænta þess, að árás verði gerð hér á Rvík. Við vitum, að helzti flugvöllur setuliðsins er svo að segja inni í miðjum bænum, svo að enginn staður á landi hér er hættulegri en Rvík, og ætti því frekar að leggja áherzlu á að flytja fólk á brott héðan heldur en gera ráðstafanir til þess að tryggja því varanlegan samastað. Þetta hafa menn skilið og gert ráðstafanir til þess, að hægt sé að flytja fólk burt ef í nauðir rekur, og enn fremur hefur fjöldi barna og kvenna verið fengið íverustaðir yfir sumartimann. En athugum nú, burtséð frá hættum þeim, sem yfir Rvík vofir í stríði þessu, hvernig framtíðarvinnustaður Rvík verður eftir stríðið. Ég tel engan stað hér á landi jafnlíklegan til atvinnuvandræða. Fyrir stríðið hafði Rvík togaraútgerð sem aðalundirstöðu. Nú hefur togaraflotinn gengið úr sér sem eðlilegt er, þar eð hann nú siglir með fisk til Englands og fer þannig yfir eitt hið mesta hættusvæði veraldarinnar. - Það, sem eftir er nú af flota þessum, er úr sér gengið, slitið og gamalt. Enginn getur því verið of viss um atvinnumöguleika að stríðinu loknu. Mér finnst því eðlilegra að flytja fólk burtu héðan, heldur en vera að hlynna að því, þegar útlitið er ekki betra en þetta. - Fyrir stríð höfðu Reykvíkingar þó togaraflotann að styðjast við og var þó atvinnuleysi, sem engin víssa er fengin fyrir því, að hægt verði eftir stríð að endurnýja hann sem skyldi. Ef höfundur þessa frv., hæstv. félmrh., vill bæta úr húsnæðisvandræðunum hér, þá ætti hann fremur að gera það með því að flytja fólkið á öruggari staði, því að í Rvík er ekkert öryggi. Mér finnst undarlegt, ef menn halda, að við framsóknarmenn getum verið fylgjandi þessu frv., þegar atvinnan í sveitunum dregst nú óðum saman sökum fólksstraumsins úr sveitum í kaupstaði, og hið ýtrasta er nú gert til þess að halda framleiðslunni í horfinu. Fulltrúar dreifbýlisins geta ekki verið með þessum ráðstöfunum, því að þær fara í öfuga átt við hagsmuni sveitanna. Hið eina réttlætanlega er að flytja fólk úr þéttbýli í dreifbýli, þar sem þess er þörf. - Þetta ætti hæstv. félmrh. að athuga. Ég gæti trúað, að það væru ekki fáir menn, sem kæmu útslitnir bæði í kauptúnunum og dreifbýlinu af of mikilli vinnu eftir þá miklu pressu, sem á það hefur verið lögð vegna þeirrar miklu fólksfæðar, sem skapazt hefur fyrir það, að vinnuaflið hefur sogazt til Rvíkur til hverfullar og sumpart skaðlegrar atvinnu. Ég vil enn beina því til hæstv. ráðh., hvort honum sýnist ekki viðurhlutamikið að vita, að úti um allt land, bæði í sveitum og kaupstöðum, standa hús auð og meira en hálfauð, af því að fólkið hefur farið í þessa gullnámu, sem Rvík hefur verið álitin. Það er sagt, að sumt af þessu fólki búi í skúrum suður á íþróttavelli og ýmsum öðrum bústöðum, sem séu algerlega óviðunandi. En vill hæstv. ráðh. ekki heldur biðja um l. til að koma þessu fólki fyrir, með opinberum ráðstöfunum, ef ekki öðruvísi, þar sem húsnæði er og atvinnuskilyrði, heldur en að láta það vera hér í atvinnuleysi og eymd. Ég kem þá að einu atriði, sem mig furðar á við meðferð málsins í Nd. Ég hef sagt persónulega við hæstv. ráðh., sem var að reyna að gera bragarbót við frv., að ég hafi talið, að öðruvísi hafi átt að að fara, þar sem verið er að reyna að tryggja húsnæði til handa því fólki, sem hingað er komið í leyfisleysi og athugaleysi á þessum stríðsárum. Frv. var þannig úr garði gert, áður en hæstv. ráðh. fór að skipta sér af því, - og hann gerði ekki breyt. á því, sem ég taldi nægilega, - að alþm., sem koma til bæjarins, og embættismenn eins og t.d.. Sigurður Hlíðar, sem kemur hingað til að gegna störfum fyrir ríkið, skólafólk í ríkisskólum, - í stuttu máli alþingismenn, embættismenn, sem kynnu að koma hingað til að vinna fyrir ríkið og skólafólk í skólum ríkisins, hefðu orðið að fá leyfi samkv. frv. eins og það var til að fá að koma í þennan bæ. Mér er spurn: Hefur heyrzt annað eins og að alþm. þurfi að fá leyfi hjá óviðkomandi n. til að fá að koma á þingstaðinn? Hefur heyrzt annað eins og að nemendur í ríkisskólum þyrftu að fá slíkt leyfi til að fá að koma í skólana eða að embættismenn ríkisins til að fá að vera á þeim stað, sem þeir stöðu sinnar vegna verða að vera á? Ég veit, að það var síðan fitlað við þetta, en ég tek þetta sem dæmi um hinn óforsvaranlega undirbúning frv. og að þm. Nd. misbuðu sjálfum sér og Alþingi með því að samþ. í hugsunarleysi, að þeir þyrftu að sækja um sérstakt leyfi til að mega koma á sjálfan þingstaðinn. Það er von, að fólk, sem lítið þekkir til þingsins, kasti hnútum að Alþ., þegar það getur komið fyrir, að það komist í gegnum margar umr. ákvæði, sem útilokar alþm. frá að koma á Alþ. - Ég býst við, að ég noti rétt minn til að tala aftur nú og við næstu umr., svo að ég mun ekki segja nú allt, sem ég hef að segja, en ég vil þá gefa nokkra hugmynd um, að hér fer allt saman, undirstaðan og frágangurinn, hroðvirknin og hirðuleysið um, hvað sæmd Alþ. getur minnst krafizt. Ég kem þá að því, sem hefur nokkuð verið hreyft af öðrum hv. þm., en það er sú nýjung í frv. að rjúfa heimilisfriðinn. Þær ráðstafanir, sem hér er talað um, eru svo sérstakar, að ég leyfi mér að fullyrða, að dómgreind almennings vill ekki leyfa slíkt nema undir öðrum kringumstæðum. Ef hér gerðust þau sorgartíðindi, að hér yrði farið að berjast, hús eyðilegðust hér í bænum og fólk yrði að flýja héðan, þá er ég víss um, að sveitafólk og fólk í kaupstöðum úti um land mundi taka á móti íbúum þessa bæjar, eftir því sem föng væru frekast á, alveg eins og Rvíkurlúar, þegar jarðskjálftarnir voru á Suðurlandi 1896, tóku húsnæðislaust fólk og gerðu með því mesta miskunnarverk. Sama mundi það fólk gera, ef Rvík eða einhver annar partur landsins yrði fyrir slíkum árásum. Hitt fullyrði ég, að það er á móti allri réttlætistilfinningu almennings, að á Alþ. séu samþ. l., sem heimila óviðkomandi n. manna að taka hvaða heimili sem v æri og setja þangað með þriggja daga fyrirvara hvaða persónur, sem væri, sem þessari n. þóknaðist að koma fyrir þar. Ég get vel skilið, að kommúnistar þessarar d. skoði þetta mikinn sigur fyrir sig í allri sinni „revolution“, að slíkt ákvæði skuli komast í gegnum d. Ég vil fullkomlega reyna að setja mig í spor kommúnista, og ég tel eðlilegt eftir þeirra afstöðu, að þeir gleðjist yfir, hvað þeim og þeirra líkum hefur tekizt að blekkja menn fram að þessu. Ég vil engu um það spá, að kommúnistar verði eins glaðir, þegar búið er að ganga frá þessum l. Þeir ættu því að geyma sér þennan fögnuð yfir því skaðræði, sem þeir vona, að þeir hafi unnið, þar til síðar. Ég held, að ég verði að segja frá því, hvernig þetta mundi líta út eftir till., sem kommúnistar í bæjarstj. hafa gert. Það sagði mér maður, hvernig þetta mundi verða í hans húsi eftir þeim till. Heimilisfólkið er hjón, þrjú hálfvaxin börn og ein stúlka, eða alls sex menn, Íbúðin er 4 eða 5 herbergi. Eftir þessum tillögum yrðu hjónin og vinnukonan að vera í einni stofu, börnin í annarri og svo sennilega einhver aðgangur að eldhúsi. Þetta er sá heimilisbragur, sem þessir menn vilja koma á heimilin. Þeir reikna út í fermetrum, hvað hver maður megi hafa mikið. Þetta er miðað við það, sem verst þekkist í „slumsunum„ í stórborgunum, og þannig var hugsun þeirra að gera Rvík. Sú hugsun mælir með sér sjálf. Nú er það ekki aðeins það, hvernig þetta mundi taka sig út, þegar búið væri að kasa fólkinu þannig saman. Ég tel það mikið lán, að einhver fremsti læknir landsins er orðinn félagsmálaráðh., því að ég treysti því, að hann komi í veg fyrir þá sýkingarhættu, sem af þessu getur stafað og út í er stefnt með þeim áróðri, sem liggur á bak við þetta frv. frá kommúnistum. Ég kem þá að því, sem líka hefur verið athugað af öðrum mönnum, að fram að þessu hefur verið álitið, að fjölskyldurnar á heimilunum ættu að fá að lifa á sínum heimilum. Þetta er að áliti allra, sem eru ekki kommúnistar, undirstaða alls þjóðlífs. Þetta hefur verið eitt af því, sem íslenzka þjóðin í þúsund ár hefur fengið að njóta, að heimili hvers manns hefur verið hans friðaði reitur. Á þessu hefur þjóðlífið byggzt. Hvert heimili hefur haft sinn vígða reit út af fyrir sig, þar sem foreldrar, börn og aðrir heimilismenn hafa fengið að vera í friði. Nú á að rjúfa þetta virki. Kommúnistar hafa haft lag á að þrýsta þannig á, að menn, sem eru ekki trúaðir á sameignarskipulagið, hafa látið afskiptalaust, að hér er verið að rjúfa innsta virki þjóðlífsins. Hvernig sem því er snúið, þá eiga fjölskyldurnar í landinu, sem eru ekki kommúnistískt sinnaðar, að eiga yfir höfði sér, að hægt sé að setja inn á heimili þeirra aðrar fjölskyldur eða eitthvert annað fólk. Ég get vel hugsað mér, að slík aðferð sem þessi geti orðið til þess, að margt af því fólki, sem verið hefur lengi í bænum, byggt hann upp á einn eða annan hátt og hefur eignazt sín eigin heimili, vilji ekki búa undir þessu og flýi bæinn. Verður þá eftir það fólk, sem hér er um að ræða, sem sennilega hefur ekki mjög djúpar rætur í bænum, en hefur borizt hingað með gullstraumnum, fólk, sem hefur hagnað af setuliðinu, sumt af því þannig, að hægt er að kenna í brjósti um það miklu fremur en áfella það, það er þjóðarsorg í sambandi við það, en ekki gleði. Ég get ekki hugsað mér það neinn ávinning, að fólkið, sem hefur byggt upp bæinn, sé hrakið burt, til þess að fórnardýr stríðsáranna gætu setzt í heimili þess, af því að ekki er hægt að vera þar lengur, þegar búið er með herfilegum hætti, sem er ósamboðinn siðaðri þjóð að taka af þeim þau dýrmætustu réttindi, sem menn hafa talið sig eiga, friðhelgi heimilisins. Eins og frv. kom frá Nd. og eins og það er nú, þá er þetta nokkuð mildað, þótt litið sé, en brtt., sem fram hefur komið um þetta, gengur ekki nærri því nógu langt. Ég sé ekki, að hægt sé að ganga nema einu stigi lengra í þessum efnum, en það er ef n. gæti skipað svo fyrir, að t.d.. ekkjur og ekkjumenn, sem kynnu að eiga sín heimili, væru skylduð til að taka inn á sig heimilislausa menn eða konur af götunni. Þó að ég segi þetta sem spaug, þá er það það ekki, því að ég tel, að það sé ekki hægt að ganga nema þessu eina stigi neðar í vitleysunni, og það er að fara að bæta við í rúmin fólki, sem kommúnistar telja, að sé af einhverjum ástæðum hagur af að hafa í bænum. Þess vegna segi ég það, að þetta frv. verðskuldar sannarlega miklu meiri athugun en enn þá hefur verið gerð á því. Ég hef hér aðeins tekið örfá atriði, þau stærstu, en hef frestað sumum. Það hefur áður verið rætt um aðra hlið þessa máls, þá sem snýr að fólkinu utan Rvíkur. Ég álit, að þetta mál sé svo mikil náma af vitleysum og fjarstæðum, að sem allra flestir hv. þm., sem sjá, hvert stefnir, eigi að nota þetta tækifæri til að kenna kommúnistum, að ekki er enn þá kominn tími til að boða íslenzku þjóðinni það, sem þeir eru að sýna í þetta skipti.



Herra forseti. - Vegna ummæla hv. þm. S.Þ. langaði mig til að gefa örlitla skýringu. Mér skilst, að það sé aðallega þrennt, sem sker þennan hv. þm. fyrir hjartað í þessu máli. Í fyrsta lagi, að það skuli ekki vera ákvæði í frv. stj., sem bægja að einhverju leyti fólki frá Rvík. Í öðru lagi, að frv. hafi komið þannig frá Nd., að alþm. og nemendur í föstum skólum þurfi að sækja um leyfi til húsaleigun. til þess að fá að taka á leigu húsnæði í Rvík. Í þriðja lagi er það skömmtun á húsnæði. Ég vil nú gefa nokkra skýringu viðvíkjandi þessum atriðum. Í 11. gr. stendur, að leigusala sé skylt að leggja fyrir húsaleigun. til samþykktar alla leigumála, sem gerðir hafa verið eftir 14. maí 1940. Í 3. gr. er sagt, að leigusala sé óheimilt að leigja öðrum en heimilisföstum innanhéraðsmönnum íbúðarhúsnæði, og séu slíkir leigusamningar ógildir. Í 1. gr. stendur, að leigusala sé óheimilt að segja upp leigusamningum um íbúðarhúsnæði nema honum sé að dómi húsaleigun. þess brýn þörf til íbúðar fyrir sjálfan sig eða skyldmenni í beinni línu, kjörbörn og fósturbörn, enda hafi hann og eignazt hús það, sem íbúðin er í, fyrir 9. sept. 1941. Þegar sérstaklega stendur á, geti húsaleigun. þó leyft aðfluttum opinberum starfsmanni, sem Eignazt hefur hús á starfssvæði sínu eftir 8. sept. 1941, að segja upp leigusamningum um húsnæði í húsinu, verði honum talin þess brýn þörf fyrir sjálfan sig. Í stuttu máli, þetta frv. gengur fyrst og fremst út á að tryggja húsnæðislausu innanbæjarfólki húsnæði. Það gengur út á að bægja frá utanbæjarmönnum. Það verður að leggja fyrir n. alla samninga, sem gerðir hafa verið fyrir 14. maí 1940, og ef kemur í ljós, að með þeim hefur verið leigt utanbæjarfólki, þá eru þeir ógildir. Í 3. gr. segir, að húsaleigun. geti látið framkvæma útburð á þeim utanhéraðsmönnum, sem ólöglega hafa tekið húsnæði á leigu og skuli því ráðstafað handa húsnæðislausum innanhéraðsmönnum. Meira held ég ekki, að sé hægt að gera. Þá er annað atriðið, að það sé óviðkunnanlegt, að alþm. eða nemendur í föstum skólum skuli þurfa að sækja um það til húsaleigun. að fá að taka á leigu húsnæði í Rvík. Það kann að vera, að það sé óviðkunnanlegt, en það verður þó ekki komizt hjá, að alþm. og nemendur í föstum skólum verði eins og aðrir þegnar landsins að gera vart við sig, þegar þeir taka húsnæði á leigu, og eftir brtt., sem n. gerir ráð fyrir, er n. skylt að veita alþingismönnum, nemendum í föstum skólum og öðrum, sem líkt stendur á fyrir, leyfi til að taka húsnæði á leigu, og það hefur ekki staðið á slíkum leyfum. Ef þetta ákvæði væri ekki, gæti verið hætta á, að menn kæmu og segðust vera nemendur í föstum skólum, en væru það ekki, og þá væri botninn farinn úr öllu. Ég vænti þess, að hv. þm. skilji þetta, þegar hann hugleiðir það, að nauðsynlegt er, að n. geti fylgzt með, hverjir fá húsnæði, og gæti þess, að ekki fái aðrir húsnæði en þeir, sem leyfilegt er að fá það. Um 5. gr. sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða neitt meir. Mér skilst, að flestir séu sammála um, að ekki sé hægt að komast hjá að reyna að leysa sárustu neyð manna í húsnæðismálunum, þ.e.a.s. innanhéraðsmanna. Ekkert bæjarfélag mundi líða, að fólkið liði hungur, og það getur heldur ekkert bæjarfélag liðið, að svo og svo margir bæjarbúar eigi ekki þak yfir höfuðið, og ég hygg, að ekki verði mikil vandræði að fá fólk til að hliðra svo til, ef að því er farið með lagi, að skömmtunarákvæði 5. gr. þurfi ekki að valda neinni byltingu. Annars vil ég vekja athygli á því, að í Rvík er nú mikið húsnæði í smíðum. Samkvæmt upplýsingum byggingarfulltrúa eru nú í smíðum 5 eins herbergis íbúðir, 118 2 herbergja íbúðir, 110 3 herbergja íbúðir, 78 4 herbergja íbúðir, 25 5 herbergja íbúðir, 17 6 herbergja íbúðir, 4 7 herbergja íbúðir og 4 8 herbergja íbúðir. Alls er þetta 421 íbúð, sem nú er í smíðum í Rvík. Ef maður reiknar út herbergjafjölda, þá eru þarna 1350 íbúðarherbergi, og þegar þau öll eru fullgerð og þegar þess er gætt, að fólksstraumurinn til bæjarins stöðvast, vegna þess að ekki má leigja utanhéraðsmönnum, þá held ég, að húsaleiguspursmálið verði ekki svo mjög torleyst.