Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Svo sem kunnugt er, byggðist afkoma Siglfirðinga árum saman aðallega á síldveiðum, en eftir að síldveiðarnar brugðust upp úr 1944, skapaðist nýtt viðhorf í atvinnulífi staðarins, og var reynt að bæta upp atvinnuástandið með útgerð togara. Eignuðust Siglfirðingar fyrst botnvörpunginn Elliða 1947 og síðar Hafliða 1951. Eins og hjá annarri togaraútgerð hefur oltið á ýmsu með afkomu þessara skipa, en samt sem áður hygg ég, að það fari ekki á milli mála, að útgerð þeirra hafi orðið veruleg lyftistöng fyrir atvinnulífið í Siglufirði og orðið til þess að bæta Siglfirðingum að nokkru upp þann skaða, sem þeir urðu fyrir vegna síldarleysisins. Það mun hafa verið árið 1953, sem bæjarútgerð Siglufjarðar var komin í verulega fjárhagsörðugleika og þurfti á fyrirgreiðslu ríkisins að halda, til þess að unnt væri að halda útgerðinni áfram, og var það gert með því, að útvegaðar voru 41/2 millj, kr. að láni til þess að skapa áframhaldandi rekstrargrundvöll undir starfsemina, og jafnframt var gerður samningur milli Siglufjarðarkaupstaðar og síldarverksmiðja ríkisins um rekstur skipanna tveggja, sem kaupstaðurinn átti þá, og tók stjórn síldarverksmiðjanna að sér að annast alla útgerðarstjórn og rekstur skipanna fyrir reikning og á ábyrgð bæjarsjóðs Siglufjarðar. Þessum samningi var sagt upp fyrir 2–3 árum, en samt sem áður hefur rekstrarfyrirkomulagið haldizt óbreytt. En nýtt viðhorf hefur nú skapazt í útgerðarmálum Siglfirðinga, eftir að síldin fór að glæðast á ný og eftir að Siglfirðingar urðu fyrir því óhappi að missa annan botnvörpunginn. Um svipað leyti og þessi samstarfssamningur var gerður milli bæjarstjórnar Siglufjarðar og stjórnar síldarverksmiðja ríkisins komu síldarverksmiðjurnar sér upp hraðfrystihúsi, sem einnig hefur orðið til þess að lyfta undir atvinnulífið á staðnum, og hefur þetta stutt hvort annað, útgerðin og starfsemi hraðfrystihússins, eins og vikið er að í nál, sjútvn. á þskj. 524. Þannig hefur t.d. útgerðin greitt síldarverksmiðjunum talsverðar upphæðir vegna framkvæmdastjórnar og bókhalds, og hraðfrystihús síldarverksmiðjanna hefur á hinn bóginn greitt verulegar verðbætur á afla togaranna, sem unninn hefur verið í hraðfrystihúsi SR. Einnig hefur vélaverkstæði síldarverksmiðja ríkisins mikil viðskipti við bæjarútgerðina, og verkamiðjurnar hafa unnið úr þeim fiskúrgangi, sem til hefur fallið frá hraðfrystihúsinu. Þetta hefur skapað verkefni fyrir hóp manna allt árið um kring á vegum síldarverksmiðja ríkisins, en sá hópur hefur verið kjarninn í því starfsliði, sem verksmiðjurnar hafa þurft að sumrinu til, meðan vinnsla síldarinnar hefur staðið yfir. En sem kunnugt er, hafa síldarverlamiðjur ríkisins aðalbækistöð sína í Siglufirði. Þar hafa þær aðalskrifstofu sína og fjöldann allan af föstu starfsliði, og hefur útgerðin og starfræksla hraðfrystihússins skapað þessu fólki veruleg verkefni á þeim tímum, sem það hefði annars staðið uppi verkefnalítið vegna síldarleysisins. Samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir að heimila síldarverksmiðjum ríkisins með samþykki ríkisstj. að leggja fram allt að 2 millj. kr. sem hlutafé í útgerðarfélagi, er verksmiðjurnar stofni í samráði við Siglufjarðarkaupstað, og eiga eignarhlutföllin að vera þau, að verksmiðjurnar eigi 55% af hlutafénu. Er með þessu stefnt að því að binda það samstarf, sem ég hef nú að nokkru lýst, fastari böndum, og mælir sjútvn. eindregið með, að þetta frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég hef ásamt öðrum nm. úr sjútvn. skrifað undir það nál., sem prentað er á þskj. 524 og hv. frsm. n. hefur nú lýst. Og ég er samþykkur því álíti n., að það beri að mæla með því frv. um þátttöku síldarverksmiðja ríkisins í útgerðarfélagi á Siglufirði, sem hér liggur fyrir á þskj. 446. Aðeins vildi ég nota tækifærið til þess í sambandi við þetta mál að vekja máls á því, að mér virðist það fyrirkomulag, sem hér er gert ráð fyrir um samvinnu ríkis og bæjar á Siglufirði, athyglisvert. Og það gæti verið ástæða til þess að hafa það í huga framvegis, hvort ekki er ástæða til þess, t.d. norðanlands, að taka upp slíka samvinnu á breiðari grundvelli á milli ríkisins og bæjar- eða sveitarfélaga um rekstur atvinnufyrirtækja, sem eru nauðsynleg, bæði fyrir ríki og hlutaðeigandi byggðarlag, en hlutaðeigandi byggðarlög kunna að eiga í erfiðleikum með að eiga og reka. Í því sambandi vil ég minna á, að í frv. um ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, sem nýlega var til umr, hér í hv. d. og hlaut því miður ekki æskilegar undirtektir að þessu sinni hjá meiri hl, d., þá var m.a. gert ráð fyrir því, að jafnvægissjóður gæti, þegar sérstaklega stæði á, gerzt meðeigandi í atvinnutækjum, sem nauðsynleg teldust til þess að halda uppi og efla atvinnulif og byggð á einhverjum svæðum. Og ég vil nú, eins og ég sagði áðan, aðeins nota tækifærið, af því að frv. af þessu tagi er nú á ferðinni, til að vekja máls á því, að framvegis kunni það úrræði, sem hér er gripið til, að vera æskilegt úrræði á fleiri stöðum og að því beri að gefa gaum.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka það fram, að ég er í öllum aðalatriðum sammála því frv., sem hér liggur fyrir. Það eru þó einstök atriði í þessu frv., sem ég hefði óskað eftir að væru á annan veg, en þar sem ég tel málið ákaflega þýðingarmikið fyrir Siglufjarðarbæ og allt atvinnulif í Siglufirði, þá mun ég ekki flytja neinar brtt. við frv., eins og það hefur verið lagt fram. Það kemur fram í nál., að ný viðhorf hafi að nokkru leyti skapazt í atvinnumálum bæjarins, og þá sérstaklega vegna þess að við urðum fyrir því óhappi að missa annan af tveimur togurum, og hefur ekkert skip enn þá komið, sem getur talizt að hafi komið í staðinn fyrir það skip. Eins og að líkum lætur, var það mikið áfall fyrir þetta byggðarlag, þegar togarinn Elliði fórst, og er það því ekki að ófyrirsynju, að þetta mál hefur verið tekið upp til viðræðna og athugunar við síldarverksmiðjur ríkisins á Siglufirði, sem hafa að undanförnu séð um rekstur þessara skipa. Svo vel hefur þó tekizt til, að síldarverksmiðjurnar hafa tjáð sig vera fúsar til þess að mynda hlutafélag ásamt bæjarstjórn eða Siglufjarðarkaupstað um útgerðarfélag, þar sem verksmiðjurnar tjá sig vera fúsar til þess að leggja fram 3 millj. kr. hlutafé, þó með því skilyrði, að tryggt sé í upphafi, að þær ráði yfir 55% af hlutafénu. Það má deila um það, hvort þessi skilyrði séu hagstæð fyrir Siglufjarðarbæ, en eins og ég tók fram áðan, tel ég málið það þýðingarmikið, að ekki sé hægt að setja þetta fyrir sig, og er því sammála og mun greiða því atkv. Ég vil svo jafnframt lýsa ánægju minni yfir því, að hæstv. ríkisstj. og þá fyrst og fremst hæstv. sjútvmrh., sem mál þetta heyrir undir, hefur séð sér fært að flytja þetta frv.



Herra forseti. Í marzmánuði 1960 skipaði hæstv. landbrh. nefnd til þess að endurskoða núgildandi lög um bændaskóla. Enn fremur var það verkefni þeirrar n. að gera till. um framkvæmdir á bændaskólasetrunum með hliðsjón af þeim breytingum, sem n. lagði til að gerðar yrðu á búnaðarfræðslunni. Árangur af starfi n. er m.a. það frv. til l. um bændaskóla, sem hér er nú til 2. umr. í þessari hv. d. Frv. er að finna á þskj. 285 eins og það var lagt fyrir þingið, en það er á þskj. 468 eins og það var afgreitt frá hv. Ed. Í frv. v ar ráð fyrir því gert, að bændaskólarnir yrðu tveir, svo sem nú er, á Hólum í Hjaltadal og á Hvanneyri í Borgarfirði, en hv. Ed. samþ. þá breyt. á frv., að skálarnir skyldu áfram vera þrír, eins og raunar er í núgildandi lögum, og skyldi sá þriðji vera staðsettur á Suðurlandi og byggður þar, þegar það þætti tímabært. Landbn. var ekki sammála um afgreiðslu málsins. Við fjórir nm., sem skipum meiri hl., leggjum til, að frv. verði samþ. eins og það var afgr. frá Ed., en einn nm., hv. 2. þm. Sunnl. ( ÁÞ), leggur til, að frv. verði vísað frá þinginu með rökstuddri dagskrá. Gagnstætt því, sem hv. minni hl. heldur fram og reynir að rökstyðja í dagskrártillögu sinni, þá er það skoðun okkar, sem erum í meiri hl., að frv. miði að því að efla og auka búnaðarfræðsluna í landinu frá því, sem nú er, og sýnist okkur því einsýnt, að samþ. beri frv: Það er á því mikil og tímabær þörf, að búnaðarfræðslan sé aukin. Einkum á þetta við um kennslu í notkun og meðferð véla og verkfæra, sem nú er mjög faríð að nota á hverju búi og segja má að enginn bóndi geti búið án: Að þessu er miðað í frv., og er þar ætlazt til, að við bændaskólana starfi kennarar með sérþekkingu i véla- og verkfærafræði, en til þess að slík kennsla verði fullnægjandi, þurfa skólarnir að eignast sín eigin verkstæði, búin fjölbreyttum kennslutækjum, áhöldum, vélum og verkfærum, sem nauðsyn er að hafa tiltæk við slíka kennslu. Í áliti bændaskólanefndarinnar er talið, að hús að stærð um 500-600 fermetrar nægi til kennslu í vélfræði, verkfærafræði og smíðum; og mundu slík hús kosta um eina milljón króna við hvern skóla, og sjálfsagt kostar það talsvert mikið fé að búa þessi hús nauðsynlegum tækjum. En ég lít svo á, að í slíkan kostnað megi ekki horfa um of, svo nauðsynlegur þáttur sem kennsla í vélfræði og allri meðferð véla er orðinn í sjálfri búnaðarfræðslunni. Ég er og mjög sammála því, sem fram kemur í grg. n. með frv., að gagnlegt geti verið að efna til stuttra námskeiða við búnaðarskólana í hinum ýmsu greinum búfræðinnar. Slík námskeið gætu stuðlað að því, að bændaefni og jafnvel ýmsir bændur gætu sótt sér gagnlega fræðslu til skólanna, þótt annarra aðstæðna vegna gætu ekki stundað þar fullt nám. Og það ætti líka að stuðla að því, að það væri hægt að gera þessi námskeið og raunar allt námið við skólana fjölbreyttara og gagnlegra, að ákveðið er með frv. að fjölga kennurum við skólana, fjölga þeim um tvo við hvorn skóla. Slík fjölgun kennara ætti að geta tryggt, að það sé hægt að bæta við nýjum námsgreinum, eftir því sem nauðsynlegt er talið og eftir því sem tímans kröfur krefjast, ef fleiri sérmenntaðir menn en nú mundu starfa við þá. Ég vil svo aðeins segja það, að ég get ekki neitað því, að ég er dálítið hissa á afstöðu þeirri, sem hv. þm. Framsfl. hafa tekið til þessa máls hér í þinginu. Þeir rökstyðja sitt mál með því, að frv. sé lítils háttar, gangi of skammt. Samt hef ég ekki orðið var við, að þeir hafi gert neina tilraun til þess að bera fram breyt. á frv. til bóta á því, sem þeir telja því áfátt um, og mér er nær að halda, að frsm. hv. minni hl. í Ed. hafi ekki í sínum ræðum þar komið með neinar ábendingar um það, hvernig hann vildi láta haga búnaðarfræðslunni. Úr því að það er óskað áframhaldandi endurskoðunar á þessum lögum, þá hefði það að sjálfsögðu verið nokkurs virði fyrir þá n., sem það starf ætti að vinna, að hún hefði héðan frá hv. Alþingi fengið einhverjar ábendingar um þetta efni. Þá er að því fundið í rökstuðningi dagskrártill., að enginn bóndi skyldi hafa átt sæti í þeirri n., sem undirbjó frv. og endurskoðaði lögin um búnaðarskólana. Vissulega hefði ég ekki haft neitt á móti því, að í þeirri n. hefði átt sæti einhver bóndi eða hændur, en mér finnst nú samt þessi ástæða vera tylliástæða, þegar á það er litið, hverjir áttu sæti í endurskoðunarnefndinni. Þar áttu sæti m.a. báðir skólastjórar bændaskólanna, og auk þess sem þessir menn þekkja öðrum mönnum betur þarfir bsendaskólanna og búnaðarfræðslunnar, þá eru þeir mjög kunnugir öllum sjónarmiðum bænda, enda má raunar segja, að þeir séu bændur sjálfir, þótt þeir beri ekki það starfsheiti, menn, sem árum saman eru búnir að veita forstöðu einhverjum stærstu búum, sem til eru í landi okkar. Ég verð að segja það, að mér finnst alveg ómaklegt það vantraust, sem kemur fram í þessari dagskrártillögu, sem var flutt í Ed. og nú aftur hér í þessari d., alveg ómaklegt vantraust á þessum mætu mönnum, sem fram kemur í þessum aðfinnslum og raunar kom fram í umsögn búnaðarþings um frv. Ég sé ekki neina ástæðu til þess, að það sé verið að gefa það í skyn, að þessir menn þekki ekki eins vel sjónarmið bændanna og raunar bændurnir sjálfir, því að það er eins og ég segi, þeir eru bændur, þótt þeir beri ekki það starfsheiti.



Herra forseti. Ég hef lagt fram till. til rökst. dagskrár í máli þessu, sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Með því að frv. þetta er á ýmsan hátt ófullkomið og eigi til þess fallið, ef að lögum verður, að efla bændaskólana og auka veg búnaðarfræðslunnar í landinu, svo sem nauðsyn ber til, og þar sem æskilegt er, að búnaðarþing eigi þess kost að gera rökstuddar till. um breytingar á búnaðarfræðslunni, áður en sett er ný heildarlöggjöf um bændaskóla, og í trausti þess, að ríkisstj. hlutist til um, að mál þetta verði endurskoðað af n., er skipuð sé m.a. einum manni eða fleirum úr bændastétt, telur d. ekki rétt að lögfesta þetta frv. og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þessi afstaða mín til frv. er byggð á því, að ég tel frv. ekki gera ráð fyrir nógu rismikilli breytingu til að efla og auka búnaðarfræðslu við bændaskólana. Það skal vel vanda, sem lengi á að standa, segir forn málsháttur. Ég held, að það sé ekki enn þá almennt nægilega ljóst fyrir mönnum, að starf bóndans á okkar dögum er að verða mjög margþætt, og sífellt eru að opnast ný svið til þekkingar, sem nauðsynlegt er fyrir bændur að tileinka sér. Þetta gildir um alla þætti búskaparins, jarðræktina, fóðrun búpenings, nýtingu og meðferð áburðar, varðveizlu eða geymslu fóðursins, þekkingu á hinum margvíslegu vélum, sem til búskaparins þarf, og réttri notkun þeirra, og síðast, en ekki sízt, má nefna, hversu nauðsynlegt það er fyrir bændur að hafa meira en sitt eigið brjóstvit á að byggja um hina hagfræðilegu þætti í búskapnum, eins og nú er komið. því að nú er svo að segja hvert bú rekið með daglegum viðskiptum við ýmsar viðskiptastofnanir. Enn fleira mátti nefna af sérfræðilegum atriðum, sem nauðsynlegt er fyrir bændur að bera skyn á, en ég mun ekki drepa á fleiri atriði en ég hef þegar gert. En svo er þar að auki mikil nauðsyn fyrir beendur að hafa aflað sér almennrar þekkingar á unga aldri, m.a. vegna þess, að þeir verða að hafa með höndum alls konar félagsleg og opinber störf hver í sínu héraði, eftir því sem þeim er falið af þeirra samtíðarmónnum. Þegnlegar og borgaralegar skyldur í nútímaþjóðfélagi verða ekki ræktar, svo að vel sé, nema til komi allvíðtæk almenn menntun. Fyrir nokkrum missirum heyrði ég einn af skólastjórum unglingaskóla úti á landi segja, þegar hann setti skóla sinn, að i nútímaþjóðfélagi yrðu þeir unglingar eins konar öryrkjar, sem ættu ekki völ á góðri menntun á þeim sviðum, er þeir vildu starfa á. Ég tel, að þessi setning hins reynda skólamanns hafi að geyma rétta mynd af því, sem verða mun, þar sem hin mikla tækniþróun og vísindi hafa í raun og veru tekið við af striti genginna kynslóða. Við viljum öll stefna að því á sem flestum sviðum að láta vit koma í staðinn fyrir strit. Um það er auðvitað enginn ágreiningur, hvorki hér á Alþingi né yfirleitt annars staðar. Mjög ör bylting er nú að gerast í íslenzkum landbúnaði á sviði alls konar nýrrar tækni, bæði í vinnubrögðum og daglegum rekstri. Bændur framtíðarinnar þurfa því, eins og ég hef nokkuð drepið á, mjög á aukinni og fjölbreyttri þekkingu að halda, og við þá þörf þarf auðvitað og á að miða uppbyggingu þeirra bændaskóla, sem við Íslendingar eigum, og þeirra, sem reistir kunna að verða í framtíðinni. Ég viðurkenni það, að nokkur bót er að þessu frv. frá því, sem verið hefur, og ég vil einnig taka það fram, að sú breyting, sem á frv. var gerð í Ed. um að gera ráð fyrir þriðja bændaskólanum á Suðurlandi, er til báta og er sjálfsögð endurböt á frv., eins og það kom frá mþn. En úr því að ekki var gert ráð fyrir svo sjálfsögðum hlut og því, að Suðurland með 1/4 af öllum bændum landsins og þar sem eru beztu skilyrði hér á landi til landbúnaðar, fengi búnaðarskóla, þá finnst mér, að ekki sé ólíklegt, að ýmislegt fleira kynni nú að vera í þessu frv., sem athugunar þyrfti við. Ég tel óeðlilegt, að svo þýðingarmikil lög eins og lög um búnaðarfræðslu séu endurskoðuð og sett án þess að fagfélag bændastéttarinnar, Búnaðarfélag Íslands, eða búnaðarþingið væri haft með í ráðum um þá endurskoðun, - og þess vegna legg ég til, að málið verði betur athugað, og þarf þá bændastéttin að koma sínum sjónarmiðum að. Það var auðvitað í alla staði eðlilegt, að skólastjórar bændaskólanna væru í þeirri nefnd, sem endurskoðaði lögin um bsendaskóla, og fjármálaeftirlitsmaður skólamála, sem er merkur embættismaður með mikla og góða fortið og reynslu í skólamálum, en ég hygg, að bændastéttin hefði mátt og átt að eiga þar starfandi bændur til umráða við þá ákvörðun um form búnaðarfræðslunnar á næstu tímum. Ég býst t.d. við, að iðnaðarmönnum þætti það heldur óviðfelldið, ef lög um iðnfræðslu væru endurskoðuð og þeir fengju ekki að taka þátt í slíku, og svo hygg ég að væri um fleiri stéttir. Með þessum fáu orðum, sem ég hef hér sagt um þetta, vildi ég hafa lýst í stórum dráttum minni afstöðu eða mínu viðhorfi til þessa máls.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. meiri hl. í landbn. fyrir fljóta afgreiðslu á þessu máli og þann skilning, sem þar kemur fram á því, að frv. það, sem hér um ræðir, sé til bóta og beri að lögfesta það. Hins vegar á minni hl. ekki þakkir skilið fyrir afstöðuna í þessu máli. Hér er flutt orðrétt sama frávísunartill. og var flutt i Ed., ekki gerð nein tilraun til þess að benda á, hvað það er, sem frv. er ábótavant, engin brtt., heldur aðeins fullyrðingar. Og það er náttúrlega alls ekki sæmandi að fullyrða, að þetta frv. sé ófullkomið og eigi til þess fallið, ef að lögum verður, að efla bændaskólana og auka veg búnaðarfræðslunnar, án þess á nokkurn hátt að koma með till. eða ábendingu um það, hvað skyldi koma í staðinn inn í þetta frv. til viðbótar, til þess að það geti náð tilgangi sínum. Ástæðan til þess, að hv. minni hl. vill vísa frv. frá, virðist vera sú ein, að ekkí var bóndi í mþn., sem samdi frv. Ég skal viðurkenna, að það hefði gjarnan mátt vera bóndi í n., þriðji bóndinn, því að eins og sagt var hér áðan, þá eru skólastjórar bændaskólanna vitanlega bændur, um leið og þeir eru kennarar og skólastjórar þessara merku stofnana. Það hefði mátt vera. En ég hygg, að sjónarmið bændanna hafi að öllu leyti komið fram við samningu þessa frv. og það sé ekki þess vegna nein ástæða til. þess að vísa frv. frá. Þá er því og borið við, að búnaðarþing hafi ekki fengið aðstöðu til þess að gera rökstuddar till. um frv. Þetta frv. lá frammi allan þann tíma sem búnaðarþing sat á rökstólum, og búnaðarþing hafði þess vegna tækifæri til þess að kynna sér frv., enda var frv. beinlínis til þess vísað, og það hefði vissulega getað gert brtt. við málið, ef það hefði í rauninni talið ástæðu til þess. En meiri hl. búnaðarþings telur, að ekki beri að samþ. frv., vegna þess að bóndi hafi ekki átt sæti í mþn. Enda þótt það hefði í alla staði verið vel til fallið, að þriðji bóndinn hefði átt þar sæti, getur það út af fyrir sig ekki verið ástæða til þess að vísa frv. frá, þótt svo hafi ekki verið. Það ber miklu frekar að athuga það, hvernig frv. er. Og þá, sem gagnrýna ekki út af fyrir sig frv. sjálft og hafa engar brtt. við það fram að bera, er ekki unnt að taka alvarlega, þótt þeir menn komi með frávísunartill., því að slíkar frávísunartill, eru árökstuddar. Hv. frsm. minni hl. sagði hér áðan, að frv. væri ekki nægilega rismikið til þess að fullnægja því, sem lög um bændaskóla ættu að vera. En ég segi nú það, að ef hv. minni hl. finnst frv. ekki nógu rismikið, þá hefði hv. minni hl. átt að leggja sig fram og leggja eitthvað jákvætt til málanna til viðbótar við frv. til þess að hækka risið. En það forðast minni hl. að gera. Gæti það verið vegna þess, að hv. minni hl. hefur ekki hugmynd um, hvað það er, hvers konar efniviður það væri, sem ætti að koma til viðbótar við frv., til þess að það gæti orðið betra? Ég hygg, að svo sé. Það, sem mþn. hefur lagt áherzlu á, er hin aukna tækni í búskapnum. Það er hin aukna tækni í búskapnum, að auka vélfræðikennsluna, að miða námið í bændaskólunum við breytta þjóðfélagshætti, við þá byltingu, sem hefur orðið í landbúnaðinum. Það er þetta, sem frv. miðar að, að auka vélfræðikennsluna þannig, að bændaefnin læri að fara með vélarnar, þekkja gildi vélvæðingarinnar í landbúnaðinum, þekking á einstökum vélum og vélahlutum og viðgerðir á þeim og allt viðhald og notkun véla og verkfæra. Þetta þarf vitanlega hver einasti bóndi að kunna, og þess vegna er með þessu frv. lagt til, að það verði haldið námskeið fyrir þá bændur og bændaefni, sem hafa ekki fengið þá fræðslu, sem ætlazt er til, að nemendur í bændaskólunum fái. Og þá er einnig í þessu frv. gert ráð fyrir því, að bændaefnin geti fengið nám í bændaskólunum í samræmi við hina auknu fjölbreytni í búskapnum, þ.e. að fleiri búgreinar verði teknar með en áður hefur verið. Þess vegna er það, að frv. gerir ráð fyrir nokkurri fjölgun kennara. Þá hefur n, rökst. till. um það, hvernig skuli byggja upp og viðhalda skólunum. Eins og kunnugt er, hefur siðasta áratuginn verið þannig búið að skólunum, að þeir hafa ekki haft fé til viðhalds eða uppbyggingar, þessir tveir skólar. Nú hefur verið horfið nokkuð frá þeirri braut og fjárveitingar auknar mjög til beggja skólanna, svo sem nauðsyn bar til. Og í sambandi við þetta frv. liggja fyrir rökstuddar tillögur um það, hvað þarf að byggja og endurbæta á hvorum skóla, til þess að þeir geti uppfyllt þær kröfur, sem til þeirra eru gerðar. N. telur, að það sé ekki nauðsynlegt, að náminu sé hagað nákvæmlega eins á báðum skólunum, það sé leyfilegt að haga því með sitt hvoru móti eftir því, hvort það þykir praktískt eða ekki. Og sjálfsagt þykir að hafa námskeið ekki aðeins í meðferð og viðgerð véla, heldur einnig í sambandi við ýmsar búgreinar, t.d. námskeið í hirðingu nautgripa, námskeið í hirðingu sauðfjár, námskeið í áburðarfræði, námskeið í svína- og alifuglarækt og námskeið í búsmíðum. N. lagði til, að bændaskólarnir væru tveir, en eins og kunnugt er, hefur verið í l. nú í 17 eða 18 ár, að bændaskólí skuli reistur í Skálholti. Það hefur ekki verið gert, einfaldlega vegna þess, að ekki hefur verið það mikil aðsókn að tveimur bændaskólunum, að þörf hafi verið fyrir þriðja skólann. Og úr því að ekki var hægt að láta hina tvo bændaskóla, sem fyrir voru, hafa nægtlegt fé til nauðsynlegs viðhalds og uppbyggingar, hefði síður verið mögulegt að byggja og starfrækja þriðja skólann, jafnvel þótt aðsókn að skólunum hefði verið meiri en raun ber vitni. Ég er vitanlega samþykkur því og lagði það reyndar til, að heimildin um skóla á Suðurlandi yrði látin standa. Það er ekki viðkunnanlegt að binda það við Skálholt. eftir að kirkjunni hefur verið afhent jörðin til eignar og umráða, en að bændaskóli verði reistur á Suðurlandi, eins og nú er lagt til samkv. till. hv. 5. þm. Sunnl., er í alla staði viðeigandi, enda þótt við vitum, að næstu árin verður ekki byggður þriðji bændaskólinn, ekki allra næstu árin. En við getum vissulega hugsað okkur það, að sá tími komi, að það verði gert, og þess vegna alveg ásttæðulaust að taka þá heimild út úr löggjöfinni. Till. n. eru, eins og ég hef lýst, í aðalatriðum fleiri kennarar, að vélfræðinámið verði aukið og námskeið verði haldin í hinum ýmsu greinum og náminu verði hagað þannig, að bændaefnin verði sem færust um að tileinka sér þau búvísindi, sem nú eru ráðandi, því að búskapinn þarf nú í dag að reka á vísindalegum grundvelli, og það þarf sannarlega talsverða þekkingu til að gera það rétt. Unglingarnir og bændaefnin fara fyrst í unglinga- og gagnfræðaskóla og eru betur undirbúin, þegar þau koma í bændaskólana, nú en var áður, þegar bændaefnin fóru beint úr barnaskólanum þangað, og þess vegna er það, að í bændaskólunum þarf ekki eins nú að leggja megináherzlu á hina venjulegu bókfræði, heldur getur þetta verið miklu frekar og eingöngu sérfræðinám, eins og það á að vera. Hv. minni hl. vitanlega metur það, hvort það er viðeigandi að vísa þessu frv. frá, eins og hann leggur til, eða ekki. En satt að segja finnst mér hlutskipti hv. minni hl. ekki gott, og mér finnst, að miklu eðlilegra hefði verið fyrir minni hl. að samþykkja frv., enda þótt segja megi með réttu, að þótt þetta frv. verði að lögum, þurfi síðar meir að endurbæta löggjöf um búnaðarfræðsluna, og það liggur vitanlega alveg opið fyrir, þótt þetta frv. verði að lögum. Og ég vil vekja athygli á einu, þótt ég vilji ekki ganga fram hjá búnaðarþingi og stéttarsamtökum bændanna, - ég vil aðeins vekja athygli á því, að búnaðarþing hefur ekki undanfarið vakið athygli á því, að það væri þörf á að breyta löggjöf um búnaðarfræðslu. Ég hef ekki heldur heyrt, að það hafi komið frá Stéttarsambandi bænda till. um þetta efni. En það hefði vitanlega verið eðlilegt, að á því hefði örlað á undanförnum úrum. Ég vil undirstrika það, að þeir menn, sem störfuðu í mþn. og sömdu þetta frv., eru allir mjög fróðir um fræðslumál. Einn þeirra er reyndasti skólastjóri landsins í alþýðufræðslu og búnaðarskólastjórarnir tveir, Kristján Karlsson og Guðmundur Jónsson, hafa verið skólastjórar og bústjórar við bændaskóla í áratugi. Þessir menn hafa vissulega haft meiri og haldbetri þekkingu á því, hvað það er, sem þurfti að breyta í búnaðarfræðslunni, til þess að hún næði tilgangi sínum, heldur en jafnvel bóndi, sem ekki hefur komið nálægt kennslu í þessum efnum, jafnvel þótt greindur væri og reynslu hefði í búskap. En eins og ég sagði áðan, þá hefði vel mátt vera þriðji bóndinn í n., frv. hefði áreiðanlega ekkert orðið lakara fyrir það. Við getum haft skiptar skoðanir um það, hvort hefði verið betra. En það er ekki það, sem skiptir máli, og það eru ekki rök til þess að vísa frv. frá. Ég tel, að það sé mikils virði að fá þetta frv. lögfest. Búnaðarfræðslan verður betri eftir en áður og hún er samræmd við breytta staðhætti og vélvæðingu og nýbreytni, sem nú hefur verið tekin upp í landbúnaðinum.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. er nú búinn að halda hér langa ræðu til þess að hrósa frv., og ég álít það eðlilegt, að hann leggi nokkra vinnu í það að gylla þetta fyrir hv. alþm., því að satt að segja er nú svo, eins og ég hafði áður lýst, að það er lítil reisn yfir þessu. Þess vegna veitir ekki af að reyna að gylla þetta eitthvað. Hann lét sem hann vorkenndi mér mjög að hafa tekið þá afstöðu, sem ég hef til málsins, og taldi það bera vott um fávizku mína, og skal ég ekki deila neitt um það atriði við hann. En ég vil vekja athygli á því, sem raunar hefur komið fram áður, að búnaðarþingi, sem er samkoma bændastéttarinnar á hinu faglega sviði, var sent þetta frv. til umsagnar. Ég man ekki almennilega, hvernig atkv. féllu þar, en svo mikið var víst, að búnaðarþing vísaði málinu frá á þeim forsendum, að þetta þyrfti miklu nánari athugunar við og því þætti ekki gert ráð fyrir nógu miklum glæsileika í þessu máli. Það getur vel verið, að hæstv. landbrh. geti haft þessi samtök bændanna að engu hvað eftir annað, bæði í þessu máli og ýmsum fleirum, og það komi ekki að sök fyrir hann. Ég skal ekki segja um það. Alþingi hefur allt fram á valdatíma þessa hæstv. ráðh, tekið mikið tillit til búnaðarþings og gert mikið með þess till., og flest málefni, sem búnaðarþing hefur haft til meðferðar og gert ályktanir um, hafa fengið svipaða afgreiðslu hér á hv. Alþingi. Alþingi hefur litið þannig á, að þessi samkoma bændastéttarinnar væri öðrum færari um það að segja til um, hvernig hún vildi láta skipa þeim málum, sem bændastéttina og landbúnaðinn varða. Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð fleiri.



Herra forseti. Það er gott að heyra það, að hv. 2. þm. Sunnl. ber frávísunartill. ekki fram vegna þess, að hann hafi gert sér sjálfur skoðun um það, að frv. sé ekki harla gott, heldur vegna þess, að meiri hl. húnaðarþings vildi, að það væri athugað nánar, og fann frv. það til foráttu, að það hefði enginn bóndi verið í mþn. Það er enginn vafi á því, að ef búnaðarþing flytur till., þá ber að taka þær till. til athugunar og yfirvegunar og taka þær til greina, ef þær eru viturlegar og góðar. En þegar búnaðarþing - meiri hl. þess - samþykkir till. eins og það gerði í þessu máli, að tefja málið á þeim forsendum, að ekki hefði verið bóndi í n., án þess að benda á nokkra breytingu eða nokkurn galla á frv., þá verður það ekki tekið alvarlega, bæði vegna þess, að það er ekki rétt, að það hafi ekki verið beendur í n., þeir voru tveir, skólastjórarnir, og í öðru lagi vegna þess, að sá, sem leggur til, að eitthvert frv, nái ekki fram að ganga, er skyldugur til þess að benda á og færa rök fyrir því, hvers vegna það eigi ekki að vera. Það gerði meiri hl. búnaðarþings ekki, og þess vegna ber ekki að taka þessa till. til greina, sem það samþykkti í þessu máll.



Herra forseti. Mér finnst eðlilegt, áð menn segi skoðun sina á þeim till., sem liggja frammi í frv, til l. um bændaskólana: Ég ætla ekki að fara að leggja neinn dóm á það, hvort það frv. muni verða til mikilla hagsbóta fyrir bændastéttina. Ég geri ráð fyrir, að svo sé. En ég get ekki annað en tekið undir þá rökstuddu dagskrá, sem 2. þm. Sunnl. hefur flutt hérna, og ég geri það sérstaklega með tilliti til þess, að hér hafa verið flutt frv. um aðra skóla, sem skal koma hér á stofn, svo sem um kennaraskóla og um tækniskóla, og ég sé ekki betur af flutningi þeirra frv. en mjög hafi verið leitað til þeirra manna, sem þar fara með þau mál, til þess að undirbúa þá skólalöggjöf, mjög verið leitað til þeirra á öllum sviðum. Þess vegna tel ég, að það hefði verið eðlilegt, að sama aðferð hefði verið höfð við undirbúning laga um bændaskóla, að leitað hefði verið einnig mjög til bændastéttarinnar um till. um, hvernig hún óskaði eftir, að sá skóli væri úr garði gerður. Mér finnst þetta ekki nema eðlileg og rétt afstaða, af því að ég sé ljóslega, að það hefur verið allt annar háttur hafður á um undirbúning að frv., svo sem um kennaraskólann og tækniskólann. Ég ætla ekki að segja fleira um þetta, en ég vil aðeins láta þessa skoðun mína í ljós, og ég tel eðlilegt, að þegar jafnmikið vandaverk er að vinna eins og að koma á löggjöf um skóla, sem eiga að vera til menningar og uppbyggingar heilli stétt í þjóðfélaginu, þá fái þessi stétt óskoraðan rétt til þess að fjalla um málið og vinna að því, að það geti orðið sem bezt úr garði gert. Að þessu athuguðu finnst mér eðlilegt og ég mun styðja það, að rökst. dagskrá verði samþykkt.



Herra forseti. Þá heyrðist það, sem ekki hefur heyrzt áður í hv. deild, að hv. þm. lýsir því yfir, að frv. muni verða til bóta við búnaðarfræðsluna, en eigi að síður ætlar hann að styðja frávísunartill. Þetta er hreinskilni. En það er alveg ótrúlegt, að hv. þm., sem telur eitt mál vera til bóta, skuli í sömu andránni lýsa yfir því, að hann ætli að vera með því að vísa því frá. Og hann nefndi forsendurnar. En ég vil benda hv. þm. á það, að þær eru algerlega rangar. Hann bendir á, að það sé vegna þess, að bændurnir og bændasamtökin hafi ekki haft tækifæri til þess að fjalla um þessi mál eða vera með í samningu frv. En ég hef aldrei heyrt það fyrr en nú, að skólastjórar bændaskólanna væru ekki taldir fullgildir fulltrúar bænda, þegar um það er að ræða að efla búnaðarfræðsluna. Og hv. þm. veit, að búnaðarþing fékk tækifæri til þess að fjalla um málið, en hafði enga brtt. fram að bera um það. Brtt. frá búnaðarþingi hefðu vissulega verið teknar til athugunar og færðar inn í frv., ef þær að athuguðu máli hefðu verið til báta við frv. Hv. þm. byggir þess vegna sína skoðun algerlega á skökkum forsendum, og mér finnst það leiðinlegt, að hann skuli játa það hér, að hann ætli að fylgja frávísunartill, í máli, sem hann telur vera til bóta.



Herra forseti. Þegar það frv., sem hér er til umr., var lagt fyrir þingið, fól það í sér m.a. þá breytingu frá gildandi lögum um þetta efni, að bændaskólar í landinu áttu að verða aðeins tveir, eins og þeir eru, í staðinn fyrir það, að í gildandi lögum er gert ráð fyrir þremur bændaskólum i landinu, þótt aldrei hafi einn þeirra komizt á fót. Starfandi bændaskólar eru nú á Hólum í Hjaltadal og á Hvanneyri í Borgarfirði, svo sem alkunnugt er, en gildandi lög um þetta efni gera ráð fyrir því, að bændaskóli eigi einnig að vera starfræktur í Skálholti. Sá bændaskóli hefur aldrei komizt á, og Alþingi hefur haft til meðferðar allt aðra ráðstöfun á Skálholti en þau lög gerðu ráð fyrir. Máske hefur sú nefnd, sem undirbjó þetta lagafrv., haft eitthvert veður af því, hvað til stæði um Skálholt, og í samræmi við það tekið það út úr þeim lagabálki, sem þeir voru að semja, að einn bændaskóli skyldi vera á Suðurlandi. Að því leyti var frv., eins og það var upphaflega lagt fyrir þingið, nokkru rislægra en sú löggjöf, sem gildandi er nú um bændafræðsluna. Þessu hefur hv. Ed. breytt, og í frv., eins og það kemur fyrir þessa deild, er gert ráð fyrir bændaskólum á Hólum, á Hvanneyri og á Suðurlandi, án þess að það sé nánar tiltekið, á hverjum stað á Suðurlandi sá skóli eigi að rísa. Ég get verið sammála ýmsum þeim, sem hér hafa talað um þetta frv., um það, að þetta frv. markar engin sérstök tímamót í bændafræðslunni. Það er ekki af þeirri stærð. Engu að síður ber að játa það, að gildandi löggjöf um bændafræðsluna er þegar sprungin, þ.e.a.s. sú löggjöf gefur ekki það olnbogarúm, sem nauðsynlegt hefur reynzt til starfsemi bændaskólanna, og þar af leiðandi hafa bændaskólarnir nú tekið upp kennslu, sem er umfram það, sem gildandi löggjöf gerir ráð fyrir. Að því leyti er það rétt, sem aðrir menn hafa hér haldið fram, talsmenn þessa frv., að það beri nokkra nauðsyn til að breyta þessum lögum, þótt ekki sé nema til samræmis við það, sem í reyndinni er. Ég er þeim um það sammála og hef tekið afstöðu um það í landbn., að ég mæli með samþykkt þessa frv. Ég vil að lokum aðeins víkja að því, að búnaðarþing mun hafa lagt þetta mál til hliðar, vegna þess að þeim fannst ekki það ris yfir málinu, sem þeir gjarnan hefðu viljað hafa. Síðan búnaðarþingi lauk, hefur verið sett það ris á málið til viðbótar við það, sem fyrir lá, að hv. Ed. hefur, eins og áður er á minnzt, bætt inn i þetta lagafrv. möguleikanum til þess að reisa hinn þriðja bændaskóla, sem frv. upphaflega gerði ekki ráð fyrir. Ég tel, að þar hafi verið verulega bætt úr. Ég virði það mjög við búnaðarþing og þá fulltrúa bændastéttarinnar, sem þar halda á málum, að þeir eru hvað mestir höfðingjar í þessu landi um þessar mundir að því er varðar reisn yfir byggingum og máske rekstri, og ég vænti þess þá, að búnaðarþingið og fulltrúar bænda eigi þess fullan kost innan ramma þess frv., sem hér liggur fyrir, að koma á stofn hinum þriðja bsendaskóla, sem nú er ekki til, að beita áhrifum sínum að því, að komið verði á stofn hinum þriðja bændaskóla, sem nú er ekki til, bændaskóla á Suðurlandi, og sá skóli geti þá verið með þeirri reisn, sem bændasamtökunum er samboðin og bændastéttinni nauðsynleg.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út frá orðum hæstv. landbrh. Ég tel það enga goðgá, jafnvel þó að menn telji mál standa til bóta, þó að þeir vilji, að því væri gjarnan komið lengra áleiðis en er. Og ég verð að telja, að það hafi verið alveg nóg ástæða til þess að bíða með þetta mál, að búnaðarþing vildi fá að fjalla betur um málið en orðið var og bændasamtökin fengju tækifæri yfirleitt til að ráða ráðum sínum um þetta mál. Ég tel það alveg næga ástæðu, vegna þess að slíkar stofnanir eru yfirleitt ekki settar á stofn í þjóðfélaginu nema að fengnum ráðum og mjög vandlega íhuguðum ráðum þeirra manna, sem að þeim eiga að búa um alla framtíð. Þetta vita allir. Þess vegna er óeðlilegt, að um þessa stofnun sé ekki hafður sami háttur á, þannig að bændasamtökin fái næði og tíma til að rannsaka málið til hlítar, áður en löggjöf er sett um það. Ég skammast mín ekkert fyrir að játa það, að ég tel, að þetta frv, sé á ýmsan hátt til bóta. En það hefði getað verið miklu betra að mínu viti, ef bændastéttinni hefði verið sýnd sú sjálfsagða kurteisi að fá málið til meðferðar, áður en það var gert að lögum hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Ég ætlaði mér ekki að tala í þessu máli og geri ekki mikið að því að tala hér, af því að ég er nú þannig gerður, að ég er latur að fást við það, sem mér finnst ekki bera neinn árangur, og við vitum það, sem erum í stjórnarandstöðunni, að þó að við förum að koma með einhverjar till., þá er ekki mikið gert með þær. En hæstv. landbrh. var að brýna flokksbróður minn og frsm. minni hl. á því, að hann kæmi ekki með neina ástæðu fyrir því að vilja ekki samþykkja frv., svo að ég fór að líta yfir frv. og rak augun í ýmislegt smávegis, sem ég hefði álitið að færi betur að hafa á annan hátt. Það er t.d. byrjað að segja, að hér á landi skuli vera þrír skólar, er veita verklega og bóklega menntun bændaefnum og öðrum þeim, sem hyggjast gera landbúnaðarstörf að lífsstarfi sínu. Skulu þeir vera að Hólum í Hjaltadal, Hvanneyri í Borgarfirði og hinn þriðji á Suðurlandi, þegar lokið er byggingu skólahúss og öðrum nauðsynlegum undirbúningi. Skólarnir nefnast bændaskólar. Ég álít, að það hefði farið betur að byrja ekki að slá þessu alveg föstu með þriðja skólann. Það hagar nú þannig til, að þessir tveir skólar, sem við höfum, hafa ekki verið báðir fullsetnir undanfarið, og það virðist ekki vera sérstaklega mikill áhugi á því að sækja nám i bændaskólum, og það er ábyggilegt, að það, sem ríður mest á, er að hafa þessa skóla þannig útbúna, að þeir séu til fyrirmyndar og menn geti þar eitthvað lært. Það er betra að hafa færri skóla og hafa þá í betra lagi. Ég held, að það hefði því farið betur á því að ákveða að hafa tvo skóla og hafa aðeins heimild til að stofna þriðja skólann, orða þetta dálítið öðruvísi. Sumir halda því meira að segja fram, að það sé nóg að hafa einn bændaskóla. Ég hef átt tal um þetta við Guðmund á Hvanneyri t.d. og átti það síðast í vetur, og mér fannst vera talsvert hik á honum að halda því fram, að þyrfti meira en einn skóla. Það helzta, sem hann fann að því, var, að það yrði óþægilegt að koma fyrir mjög mörgum nemendum við verklegt nám. Vitanlega væri betra að hafa einn skóla, sem væri á allan hátt vel útbúinn og vel skipaður kennurum, heldur en hafa tvo vanrækta, það er ég sannfærður um. Það er nú svo með þessa bændamenntun, að hún er góð og æskileg. En aðstaðan er nú að verða þannig hjá flestum bændum, að þeir hafa mikla véltækni og drengir, sem alast þar upp, læra þetta frá því fyrsta. Ég er því ekki viss um, að þeir geti gert mjög mikið viðvíkjandi því að nota vélar á bændaskólanum, enda er ekki tími til þess fyrir þá. Þeir eru búnir að læra miklu meira heima hjá sér. Hitt má vel vera, að þeir geti lært eitthvað að gera við vélar, ef þeir hefðu þá góða tilsögn í því. Þá stendur í 2. gr.: „Rekstri skólabúanna skal haga þannig, að nemendum sé til fyrirmyndar og lærdóms.“ Ég álít, að þetta sé nokkuð mikið sagt, að skylda skólana til að haga þessu þannig, því að það gætu verið vissar ástæður fyrir því, að þetta sé ekki hægt. En það er eftir því, hvernig skólastjórar og kennarar veljast að þessum skólum, hvernig þetta tekst. Það væri betra að orða þetta svolítið öðruvísi og hafa minni fullyrðingu í þessu og segja t.d.: Reynt skal að haga þessu þannig. Það færi betur á því, svo að það þyrfti ekki að þverbrjóta lögin. Svo kemur 4. gr.: „Við hvern skóla um sig skal vera skólastjóri og eigi færri en 5 fastir kennarar, miðað við fullt skólastarf.“ Þetta er nokkuð mikið sagt, að skylda að hafa 5 kennara. Við skulum segja, að Hólar væru kannske skipaðir 30 nemendum og ómögulegt væri að fá kennara, því að við vitum, að það hefur gengið afleitlega að fá kennara til bændaskólanna. Ég held, að það v æri réttara, til þess að ráðh. þyrfti ekki að brjóta lög, að orða þetta þannig, að það væri heimilt að hafa allt að 5 kennurum, ef þörf gerðist, eða eitthvað svoleiðis, því að það er leiðinlegt að hafa lög, sem kannske er ómögulegt annað en þverbrjóta. Raunar liggja engar sektir, - ég sé það ekki í þessu frv., - við því að brjóta það, en það er bara vitleysa að vera að hafa lögin þannig, að það sé kannske óhjákvæmilegt að brjóta þau. Þeir einir geta orðið kennarar við bændaskólana, sem lokið hafa kandidatsprófi í búfræði, eða þeir, sem hlotið hafa hliðstæða menntun eða meiri. Sé sérstakur kennari ráðinn til kennslu í almennum greinum, skal gera þar sömu menntunarkröfur og til kennara við skóla gagnfræðastigsins. Þessir 5 kennarar eiga sem sagt allir að vera háskólagengnir menn, kandídatar, og það er nú gott og blessað, ef mögulegt er að fá 5 kandídata til að kenna. En það hefur nú gengið fullilla. Það var hér um bil ómögulegt að fá kennara að Hólum í haust t.d. Svo álít ég, að víðvíkjandi því að gera við vélar og kenna söng og svoleiðis, þá sé ekki brýn nauðsyn, að það sé búfræðikandidat, því að það getur verið hálærður búfræðikandídat, sem getur ekki rekið upp eitt einasta bofs. Og eins er viðvíkjandi viðgerð á vélum Hann getur verið dúr frá Kaupmannahafnarháskóla eða hvaða háskóla sem er í heiminum í búfræði og verið sá erkiklaufi, að hann geti ekki gert við nokkra vél, þannig að þetta ætti ekki að vera svona strangt. Það væri t.d. hægt að orða það á annan hátt en þetta, ekki „þeir einir“, heldur hafa þetta þannig, að þetta yrði gert í samráði við skólastjórann. Það þurfa að vera búfræðikandídatar til að kenna sum fögin, en ekki öll. Svo álít ég vera fullmikið að skylda algerlega til að hafa 5 fastakennara, sein eiga að vera búfræðikandídatar. Auk þess er gert ráð fyrir tímakennslu. En ég vil hafa þetta meira heimildarlög, vil ekki hafa það svona ákveðið, af því að ég vil ekki, að ráðh. brjóti lög. Ég álít, að það væri hægt að orða þessar greinar skynsamlegar. Annars er óþarfi fyrir mig að vera að skipta mér af þessu. Ég býst ekki við, að það verði mikið gert með þetta. En ástæðan til þess, að ég fór að tala í þessu máli, var sú, að ég var raunar hálfhissa á því, að minn ágæti flokksbróðir og frsm. gat ekki bent á neinn punkt, ekkert annað en blessað búnaðarþingið. Satt að segja hef ég samúð með ráðh. þar, því að búnaðarþingið var ekkert of gott til að endurskoða frv., úr því að því var sent það. Og þetta er hálfgerð leti að geta ekki bent á eitthvað, sem mátti betur fara, fyrst ég gat gert það og lesið það yfir á tveimur mínútum. En mér finnst þetta engin afsökun. Mér líkar það vel hjá hæstv. ráðh. að vera húsbóndi á sínu heimili og þola engan slóðaskap, og ef búnaðarþing gat ekki unnið í þessu máli, þá var ástæðulaust að vera að bíða eftir því, að því þóknaðist að gera það. Hann er yfirmaður allra búnaðarmála hér á landi og átti náttúrlega að skipa þeim að gera þetta eða rökstyðja, hvers vegna þeir vildu ekki gera þetta eða hvað þeim fyndist að. En það er ekki rétt að láta þetta bitna algerlega á frsm. okkar ágæta flokks, því að hann vitnaði bara í búnaðarþingið, og þá átti fyrst og fremst að skamma búnaðarþingið. Svo er nú alltaf þessi skemmtilegi tónn, þegar þeir tala, ég kemst þá alltaf í gott skap, - þm. þeirra Sunnl. Hann er svo frumlegur og vingjarnlegur og svo er húmor í þessu öllu. En það var bæði í þetta skipti og oftar, sem mér finnst hæstv. landbrh. vera bæði langorður og fullharðorður í garð minna ágætu flokksbræðra, þó að ég hafi ekki undan því að kvarta. Fleira hef ég svo ekki að segja um þetta í bili.



Herra forseti. Þetta frv., sem ér liggur fyrir á þskj. 285, er komið frá hv. Ed., hefur verið til athugunar í landbn. þessarar hv. d. og liggur nú fyrir til 2. umr. Ég sé það í grg, frv., að það hefur verið undirbúið af ýmsum mætum mönnum. Það stendur þar, að skipuð hafi verið nefnd með bréfi, dags. 25. marz 1960, af landbrh. hæstv. Ingólfi Jónssyni, sem að sjálfsögðu er rétt, því að hann var landbrh. hér árið 1960, til þess að endurskoða gildandi lög um bændaskóla, nr. 24 1948, og gera till. um endurbætur. Í þessari n. voru þeir Guðmundur Jónsson skólastjóri á Hvanneyri, sem var formaður n., Aðalsteinn Eiríksson skólaeftirlitsmaður, Kristján Karlsson skólastjóri á Hólum og Gunnar Vagnsson fulltrúi. Hann mun vera fulltrúi i samgmrn.  Nú hefur þessi n. unnið að undirbúningi frv. þess, sem fyrir liggur, og geri ég ráð fyrir, að það hafi verið lagt fyrir þingið í svipuðu formi eða kannske alveg samhljóða og n. gekk frá því. Og ég tek undir það með hv. 4. þm. Sunnl., að jafnvel þó að ég hefði ekki lesið frv., mundi ég gera ráð fyrir því, að þessir mætu menn, a.m.k. sumir þeirra, hefðu haft skilyrði til þess að gera till. til úrbóta á l. um bændaskóla, sérstaklega þeir, sem sjálfir hafa verið skólastjórar eða veitt forstöðu þessum skólum. Nú geri ég einnig ráð fyrir því eftir að hafa lesið frv., þó að ég sé ekki neinn sérfræðingur í þessum málum, að í því muni felast atriði, sem séu til bóta frá því, sem nú er í lögum. Nú hefur verið gefið út nál. í hv. landbn. hér í þessari d. á þskj. 517, sem meiri hl. n. stendur að, 4 nm. Minni hl. hefur ekki gefið út sérstakt nál., hv. 2. þm. Sunnl., Ágúst Þorvaldsson, en hins vegar hefur hann lagt fram till. til rökstuddrar dagskrár. Þetta allt meiri hl. landbn. á þskj. 517 er mjög stutt. Í því stendur aðeins, með leyfi hæstv. forseta: „ N. hefur rætt frv. og kynnt sér efni þess N. er ekki sammála um afgreiðslu frv. 4 nm. mæla með samþykkt þess, en minni hl. leggur til, að frv. verði afgr. með rökstuddri dagskrá.“ Á þessu nál. er ekki mikið að græða, annað en það er upplyst um afstöðu nm. og að n. hafi rætt frv. og þá um leið kynnt sér efni þess. En í umr., sem fram hafa farið í deildinni hefur það komið fram, að frv. hafi verið sent til umsagnar. Það kom fram a.m.k., að það hafi verið sent til umsagnar búnaðarþingi, og má vera, að það hafi verið sent fleiri aðilum til umsagnar, þó að það hafi ekki komið fram í umræðunum. Nú hefur það tíðkazt, þegar mál hafa verið send til umsagnar, að umsagnir aðilanna, sem hafa fengið málið til umsagnar, hafi verið prentaðar með nál., þannig að þm. hafa átt þess kost að kynnast sjálfir þessum umsögnum. Ég sakna þess mjög, að þessi umsögn búnaðarþings skuli ekki hafa verið prentuð með áliti annars hvors nefndarhl. og þá aðrar umsagnir, ef þær kunna að hafa verið fengnar, meðan n. hafði málið til meðferðar. Það er alltaf mjög upplýsandi að geta kynnt sér þessar umsagnir hinna sérfróðu aðila. Mér skilst á því, sem fram hefur komið í umr., að búnaðarþing muni ekki hafa mælt með samþykkt frv. En hins vegar hefði ég mjög gjarnan viljað kynnast þessari umsögn, hvað það er, sem búnaðarþing hefur lagt til. Og ég vildi beina því til hv. frsm og þá sérstaklega hv. frsm. meiri hl., sem hefur gefið út nál., hvort hann hafi ekki í sínum fórum þessa umsögn búnaðarþingsins og geti lesið hana upp hér í d., þannig að við dm. getum kynnzt því öðruvísi en af lauslegri sögusögn þeirra, sem hafa tekið þátt i umr., hver afstaða búnaðarþingsins var. Það getur náttíulega verið, að þetta sé svo ýtarlegt plagg, að það sé ekki hægt að lesa það upp. En sé vel viðráðanlegt að lesa það upp, þá vildi ég mælast til þess við frsm., að álit búnaðarþingsins yrði lesið upp hér í umr., áður en þeim yrði lokið, og það er vegna þess, að við hér á Alþ. hljótum alltaf í máli eins og þessu að fara mjög eftir því, sem okkur er ráðlegt af sérfróðum mönnum. Við alþm. erum ekki kosnir á þing sem sérfræðingar. Það er ekki neitt skilyrði til kjörgengis, að frambjóðandi sé sérfróður í einu eða neinu. Menn eru af ýmsum stéttum og með ýmiss konar menntun hér í þinginu, og þarf ekki nein þeirra að vera sérfræði. Aðferðin er því sú, að þegar fyrir þingið eru lögð mál, sem eru sérfræðilegs efnis, þá leita alþm. eða n. þeirra til sérfræðinga, og það er ekkert óeðlilegt við það, þó að menn oft og tíðum taki afstöðu samkvæmt því eða byggi á því, sem sérfróðir aðilar ráðleggja. Búnaðarþing hefur verið starfandi um áratugi sem ráðgefandi samkoma fyrir Alþ. í málefnum landbúnaðarins. Það er einn aðalþátturinn í starfi þess að vera slík ráðgefandi samkoma fyrir Alþ., og það er rétt, sem hér var tekið fram áðan, að það er mjög algengt, að Alþ. taki til greina till. búnaðarþings og jafnvel fari alveg eftir þeim, og stundum er búnaðarþinginu falið að undirbúa mál eða það tekur upp hjá sjálfu sér að undirbúa mál, sem siðan fara um hendur landbrn. inn á Alþ. og eru afgreidd þar sem l. eftir till. þess. Þess vegna er það einmitt mjög mikilsvert atriði, að það sé nákvæmlega upplýst hér, hvað búnaðarþingið hefur lagt til, og að álit þess komi fram og verði lesið upp, úr því að það er ekki prentað hér með nál. Auðvitað er það, að jafnvei þótt í þessu frv., sem hér liggur fyrir, kunni að felast einhver atriði til breytinga, sem telja má til bóta, - jafnvel þótt svo sé, og ég dreg ekki í efa, að þar sé um einhver slík atriði að ræða, - þá er það svo, að ef búnaðarþing af einhverjum ástæðum telur málið enn ekki komið á afgreiðslustig og að meira þurfi að því að vinna, þá á það ekki að vera á neinn hátt ámælisverð afstaða hjá alþm., þó að þeir vilji bíða átekta og gefa þessarl ráðgefandi samkomu bændastéttarinnar - ráðgefandi fyrir Alþ. tækifæri til þess að fjalla um málið. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð og blanda mér ekkert í þau orðaskipti, sem hafa orðið hér milli manna. Ekki ætla ég heldur að ræða sjálft efni frv., enda liggur málið nú þannig fyrir, að hér virðist fyrst vera um það að ræða, hvort eigi að afgr. það eða ekki, og það verður að afgerast fyrst. Ég vil samt benda á það, að mér þótti gæta misskilnings hjá hæstv. ráðherra, þegar hann átaldi hv. frsm. minni hl. fyrir það, að hann bæri ekki fram brtt. við frv. við þessa umr. Hæstv. ráðh. hlýtur að gera sér það ljóst eins og aðrir þm., að sá, sem ber fram till. um, að máli sé frestað eða vísað frá, fer ekki að bera fram brtt. við það sama mál samtímis. Ég vil svo ljúka þessu máli mínu með því að endurtaka þá ósk mína, að lesin verði hér af hv. frsm. umsögn búnaðarþings um þetta mál, úr því að það hefur verið upplýst, að því hefur verið sent málið til umsagnar, og þá einnig kynntar aðrar umsagnir annarra aðila, ef þær liggja fyrir.



Herra forseti. Mér finnst sjálfsagt að verða við tilmælum hv. 3. þm. Norðurl. e. um það að lesa hér upp umsögn búnaðarþings um þetta frv. um bændaskóla, sem hér er verið að ræða. Það er vitaskuld ekkert leyndarplagg. En í raun og veru þyrfti ekki að lesa upp þessa umsögn búnaðarþingsins, því að segja má, að sú till. til rökstuddrar dagskrár, sem liggur fyrir hér og lá einnig fyrir alveg samhljóða í hv. Ed., sé í raun og veru alveg samhljóða því, sem búnaðarþingið segir um frv. En umsögn búnaðarþingsins er á þessa leið: „Með því að búnaðarþing lítur svo á, að frv. til laga um bændaskóla, sem nú liggur fyrir Alþ. og sent hefur verið búnaðarþingi til umsagnar, sé á ýmsan veg næsta ófullkomið og eigi til þess fallið, ef að l. verður, að efla veg bændaskólanna og búnaðarfræðslu í landinu, svo sem nauðsyn ber til, en hins vegar sýnt, að búnaðarþingi vinnst ekki tími til að gera rökstuddar till. til breytinga á frv., telur þingið æskilegt, að frv. v erði endurskoðað af n. manna, er skipuð sé m, a. einum manni eða fleirum úr bændastétt, og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þetta er umsögn búnaðarþings, og er hún, eins og ég sagði, nær alveg samhljóða þeirri rökstuddu dagskrá, sem hv. minni hl. hefur lagt hér fram. Það er hér fundið að því, að frv. sé ófullkomið og í undirbúningsnefndinni hafi ekki verið bændur. Líka er bent á það, að búnaðarþing hafi ekki haft tíma til að gera rökstuddar till. til breytinga á frv. En ég hygg nú samt, að það hefði vel getað v erið, hefði búnaðarþing haft á því ríkan áhuga að gera það, úr því að málið var til þess sent. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði hér í upphafi, að ég get alls ekki fallizt á þann rökstuðning, að það sé nokkur ástæða til að vísa þessu máli frá þinginu, að ekki hafi bóndi átt sæti í n. Eins og ég sagði, var það auðvitað álit mitt, að það hefði ekki verið til neins tjóns, síður en svo, að bændur hefðu átt þar sæti. En úr því að báðir skálastjórar búnaðarskólanna undirbjuggu málið, menn, sem þekkja svo vel sjónarmið bænda sem nokkrir menn gera í þessu landi, þá er þetta tylliástæða ein og ekkert annað, að halda því fram, að það hafi ekki verið tekið tillit til sjónarmiðs bænda við undirbúning þessa máls. Það kom mér í raun og veru ekkert á óvart afstaða hv. samþingismanns míns, 5. þm. Norðurl. v., i þessu máll. Hún er líkust afstöðu hans til flestra mála í þinginu, í algerri andstöðu við skoðanir flokksbræðra hans. Hann hafði það eitt út á frv. að setja, að það gengi allt of langt. Það var hans afstaða í málinu. Ég fékk ekki skilið annað.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa um þetta mörg orð. Ég vil aðeins leyfa mér að þakka hv. frsm. meiri hl. fyrir að hafa lesið hér álit búnaðarþingsins á þessu frv. og þá niðurstöðu, sem búnaðarþingið hefur komizt að. Hins vegar verð ég að segja það, að mér fannst það ekki fyllilega viðurkvæmilegt af honum að viðhafa þau orð um þessa virðulegu fulltrúasamkomu bændanna, að hún beri fram tylliástæður fyrir ályktunum sínum, því að það vona ég, að hún geri ekki, og veit raunar, að ekki kemur til greina. En þegar ég hef heyrt þessa álitsgerð búnaðarþingsins og afstöðu, þá er mér ekkert að vanbúnaði að taka afstöðu til þessa máls.



Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að segja nokkur orð til viðbótar og þá ekki sízt í tilefni af ræðu hæstv. viðskmrh. á dögunum, en hann svaraði nokkuð því, sem ég hafði lagt til þessa máls. En mjög margt af því, sem hæstv. ráðh. sagði, var á hinn bóginn alveg út í hött. Hann tók sér fyrir hendur að tilgreina hér mörg ummæli, sem ungur maður, Steingrímur Hermannsson, hafði viðhaft í ritgerð eða ritgerðum undir nafni í blöðum varðandi afstöðu hans persónulega til þess, hvort til greina kæmi og þá hvernig, að erlendu fjármagni yrði leyft að koma til greina í íslenzkum atvinnurekstri, Allt var þetta að sjálfsögðu þessu máli gersamlega óviðkomandi og óviðkomandi afstöðu Framsfl. varðandi rétt útlendinga til að taka þátt í fiskiðnaði eða landa hér fiski. Ekkert af því, sem hæstv. ráðherra sagði um þetta, kemur afstöðu Framsfl. í því atriði eða þeim mikilsverðu málum nokkurn skapaðan hlut við. En það var ósmekklegt af hæstv. ráðherra að lesa þessi ummæli og hártoga þau á ýmsa lund og leggjast af þeim, vegna þess að þessi ungi myndarmaður hefur ekki aðstöðu til þess að ræða hér við ráðherrann eða skýra sitt viðhorf. Þess vegna var þetta mjög ósmekklegt af hæstv. ráðherra. Og allur var hæstv. ráðherra í mjög óviðfelldnum ham í þessum ræðuhöldum, eins og kemur raunar fram óbeint af sumu því, sem ég mun segja hér á eftir. Hann hafði hin furðulegustu ummæli um ýmislegt í sambandi við Steingrím Hermannsson, eins og t.d. hvernig forráðamenn Framsfl. gætu látið slíkan mann hafa trúnaðarstöðu í Framsfl. Þessi ungi maður er formaður í Félagi ungra framsóknarmanna í Reykjavík, og það er ekki síður í Framsfl., að svokallaðir framámenn í flokknum skipi menn í slíkar stöður. Menn eru valdir í þær, og hinir ungu menn velja þá menn í slíkar stöður, sem þeir vilja fyrir þeim trúa, algerlega íhlutunarlaust af öllum svokölluðum forráðamönnum flokksins, þannig að þetta var náttúrlega einnig mjög út í hött, eins og allt það, sem hæstv. ráðherra sagði um þetta efni. En fyrst hæstv. ráðherra fór að ræða hér um skoðanir Steingríms Hermannssonar í þessu sambandi, finnst mér hann hafa brotið af sér, ráðherrann, stórkostlega með því að greina þá ekki líka frá skoðunum þessa unga manns, - fyrst hann vildi draga upp mynd af þeim hér í þinginu, - skoðunum þessa unga manns á afstöðu Íslands til Efnahagsbandalags Evrópu. En þær skoðanir hefur einmitt þessi ungi myndarmaður látið í ljós í skörulegri grein, sem birt hefur verið og ég efast ekki um, að hæstv. ráðh. er ákaflega vel kunnugt um. Hann hefur vafalaust fylgzt mjög vel með öllu því, sem ritað hefur verið um þau mál, efnahagsbandalagsmálin, í blöðin. Og þessa grg. er að finna í Tímanum laugardaginn 9. febr. 1962, og ég vil skora á hæstv. ráðh. að bæta úr með því að gera þingheimi grein fyrir þeim skoðunum, sem koma fram af hendi þessa unga manns í þeirri grein, til þess að menn fái heildarmynd af þeim. Ég skora á ráðh. að láta sig ekki henda að slíta út úr einstaka þætti, sem komið hafa frá þessum manni um þessi efni, og verða þannig sekur um það, sem hann ásakar aðra um, í sambandi við sjálfan sig. Hann segir sem sé, að öðrum hætti svo mikið við því að taka bara einstök atriði út úr, en gefa ekki heildarmynd af afstöðu hans og skoðunum. Vil ég því skora á hæstv. ráðherra að bæta úr þessu og bæta líka úr þeim órétti, sem hann hefur sýnt þessum manni, með því að gera grein fyrir skoðunum hans á afstöðu Íslands til Efnahagsbandalagsins, sem koma greinilega fram í þessari grein, sem ég vísaði ráðherranum á og er í Tímanum laugardaginn 9. febr. Ráðherra á aðgang að þessari grein hér frammi á lestrarsalnum og getur fengið hana á augabragði til að bæta hér um. Það er ekki drengskaparlegt að haga sér eins og hæstv. ráðherra gerir í garð Steingríms Hermannssonar, með því að hártoga ýmislegt af því, sem hann sagði, og láta svo algerlega undir höfuð leggjast að gera grein fyrir afstöðu hans til Efnahagsbandalagsins og einmitt réttinda útlendinga í því sambandi til þess að hafa hér atvinnurekstur, þ. á m. fiskiðnað og annað slíkt, þar sem þetta lá allt saman fyrir og hæstv. ráðherra var það vel kunnugt. Þá vil ég þessu næst víkja að aðalefni þess frv., sem hér er verið að ræða, þ.e.a.s. réttindi útlendinga til að reka hér fiskiðnað og landa hér fiskafurðum. Ég hef haldið því fram, að hæstv. ríkisstj. hafi undanfarin missiri alveg ótvírætt látið það í ljós, að hún væri til með að breyta stefnu Íslendinga í sjávarútvegsmálum frá því, sem hún er mörkuð í fiskveiðilöggjöfinni, og þetta er ekki í eitt skipti látið í ljós, heldur þráfaldlega og kemur alls staðar þannig fram, að ríkisstj. telur geta komið til greina í samningum við Efnahagsbandalagið að leyfa útlendingum að landa hér fiski og fiskafurðum og að leyfa útlendingum að taka þátt í fiskiðnaði. Þetta kemur þráfaldlega fram. Hæstv. ráðherra vill drepa þessu á dreif og flækja þetta með því að segja, eftir því sem bezt verður skilið, að það sé ekki stefna hæstv. ríkisstj., að útlendingar eigi að hafa hér frjálsan aðgang að fisklöndunum og þátttöku í fiskiðnaði. En því hefur aldrei verið haldið fram af mér, að hæstv. ríkisstj. hafi ráðgert það í þessum yfirlýsingum, að útlendingar ættu að hafa hér frjálsan aðgang í þessum efnum. Hitt er öruggt, að ráðh. hlýtur að segja þetta beinlínis til að flækja málið og á einhvers konar flótta frá því, sem hæstv. ríkisstj. hefur marglýst yfir. Ríkisstj. hefur haft þann fyrirvara á um þetta, að þetta gæti ekki orðið frjálst. Alltaf í seinni tíð a.m.k. hefur ríkisstj. haft þann fyrirvara á, að þetta gæti ekki orðið frjálst, en jafnframt, að á hinn bóginn kæmi til greina að breyta þeim reglum, sem nú hafa verið í gildi um alllangt skeið varðandi landanir og stofnsetningu atvinnufyrirtækja útlendinga, þar sem þær séu að ýmsu leyti orðnar úreltar, eins og hæstv. ráðh. hefur orðað þetta á einum stað. Það er ekkert um þetta að villast, það þarf ekkert að vera að þræta um það, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki aðeins viljað halda þessum möguleika opnum og heldur honum opnum, heldur hefur hún beinlínis sífellt alið á því, að það væri ekki nema eðlilegt að breyta þannig stefnunni í sjávarútvegsmálum að hleypa útlendingum að. Þess vegna er það náttúrlega stórkostlega ámælisvert, þegar hæstv. ráðh. er að reyna að flækja þetta hér á þá lund, að helzt er að skilja, að hann vilji ekki kannast við það viðhorf ríkisstj., að það eigi að breyta um stefnu í sjávarútvegsmálum, ef á því þurfi að halda í samningum við Efnahagsbandalagið, og leyfa útlendingum landanir og þátttöku í íslenzkum fiskiðnaði, að vísu með þeim fyrirvara, að þetta eigi ekki að vera frjálst, heldur verði að vera um þetta reglur, og stundum er talað um, að þetta megi ekki ganga lengra en svo, að það megi ekki stafa af því ofveiði. Þetta er í mörgum yfirlýsingum hæstv. ráðh. og fleiri ráðh., bæði innanlands og utan, og í ræðunni, sem hæstv. ráðh. vitnar til og hann flutti hér sem skýrslu um Efnahagsbandalagsmálið, er sagt, að það verði að vera um þetta reglur. En hitt er alveg augljóst, að ríkisstj. stefnir að því að breyta þessu í sambandi við aukaaðild Íslands að Efnahagsbandalagi Evrópu. Það getur því hver sem vill gert það upp við sig, hvort hann vill styðja ríkisstj. til að taka upp þessa stefnu eða ekki, og það er það, sem menn verða hreinlega að gera upp við sig. Vilja menn styðja ríkisstj. til að breyta stefnunni í sjávarútvegsmálum þannig að leyfa útlendingum landanir á fiski og þá eftir einhverjum óákveðnum reglum, sem ríkisstj. virðist hugsa sér að ákveða, því að hún segir ekkert um það núna, hversu víðtækt hún vill hafa þetta? En þetta er stefnan. Um það á auðvitað ekki að vera hægt að deila, þar sem nokkurt siðferði ríkir í opinberum málum, að þetta hefur ríkisstj. margoft látið í ljós, bæði innanlands og utan, og það veit hæstv. viðskmrh. mætavel. Þess vegna á hann ekki að vera að þræta fyrir þetta, enda skildi ég hann sannast að segja tæpast þannig, heldur hafi hann helzt viljað flækja þetta með því að segja, að menn héldu því fram, að ríkisstj. hefði lýst því yfir, að útlendingarnir ættu að hafa hér frjálsan - algerlega frjálsan aðgang í þeim efnum. Það hefur ríkisstj. ekki beinlínis sagt, hún hefur haft fyrirvara þá, sem ég hef verið að lýsa. En það er augljóst, hvert hún stefnir. Hún stefnir að breytingu á viðhorfinu í sjávarútvegsmálum að þessu leyti, stefnir að því að setja hér nýja fiskveiðalöggjöf, og það er einmitt ein ástæðan fyrir því, að Framsfl. hefur ákveðið að taka upp baráttu gegn aukaaðild í efnahagsbandalagsmálinu, það er ein af ástæðunum fyrir því. Í tilefni af þessu öllu viljum við líka endurskoða íslenzka löggjöf og gera strangari og gleggri ákvæði um, hverjir möguleikar útlendinga geti verið hér í landinu varðandi þátttöku í fiskiðnaðinum o.fl. Við teljum ákvæðin um þessi efni ekki nógu sterk. Og það eru þessar sífelldu bollaleggingar hæstv. ríkisstj. um að hleypa útiendingum inn í fiskiðnaðinn og láta þá landa hér fiski, sem gera það lífsnauðsynlegt að draga þetta mál núna mjög sterklega fram og fá sterkari og betri ákvæði í lögin en nú eru þar fyrir. Ég veit, að það er hægt að vernda íslenzkan fiskiðnað talsvert mikið með beitingu útflutningslöggjafarinnar, því að það er ekki hægt að flytja vörur út úr landinu nema með leyfi yfirvaldanna, og þannig má náttúrlega styðja þá framkvæmd, að fiskiðnaðurinn sé algerlega í höndum íslenzkra að óbreyttri löggjöf. En núv. hæstv. ríkisstj. er alls ekki treystandi til að styðja íslenzka fiskiðnaðinn á þessa lund. Reynslan sýnir það. Núv. hæstv. ríkisstj. væri líklegust til þess að beita þannig útflutningslöggjöfinni, að útlendingum verði raunverulega hleypt hér inn í fiskiðnaðinn, yrði greitt fyrir þeim t.d. í gegnum leppa. Við vitum, að það er ein af aðferðunum, sem útlendingar reyna að hafa á næstunni til að reyna að komast hér inn í fiskiðnaðinn, að brjóta niður fisksölusamtökin, mola þau niður. Og það ber nokkuð á þessu nú þegar. Það er reynt að mola niður fisksölusamtökin og fá fiskafurðirnar inn í sölukerfi erlendra hringa, í stað þess að sala þeirra sé á vegum íslenzkra samtaka, fiskframleiðendanna. Það er ekki hægt að treysta eins á útflutningslöggjöfina í þessu efni og menn hafa í raun og veru áður haldið, og það er vegna þess, að hæstv. ríkisstj. er veik fyrir í þessu og virðist ekki hafa skilning á því, hver lífsnauðsyn það er, að Íslendingar verndi sig fullkomlega að þessu leyti. Alveg sérstaklega kemur þetta allt glöggt og skýrt fram í sambandi við Efnahagsbandalagið. Hæstv. viðskmrh. veit það ákaflega vel einmitt í sambandi við þau samtöl, sem hafa átt sér stað á milli okkar í Framsfl. og þeirra til að fylgjast með, hvað verið væri að gera í efnahagsbandalagsmálinu, að við höfum alveg sérstaklega varað sterklega við þessum bollaleggingum um breytingar á stefnunni í sjávarútvegsmálum Íslendinga, sem hæstv. ríkisstj. hefur verið með, bæði innanlands og utan. Og þetta ætti hæstv. ráðh. að kannast mjög vel við. Hér er því ekki verið að þeyta upp neinu moldviðri, eins og hæstv. ráðh. vildi láta í veðri vaka, og alveg ósæmilegt að minni skoðun af hæstv. ráðh. að kenna þetta við MacCarthyisma og annað þess konar. Hér eru bara dregnar fram í dagsljósið skýrar og glöggar stefnuyfirlýsingar hæstv. ríkisstj., sem ekkert lát hefur verið á. Hitt er svo annað mál, að hæstv. ráðh. og ríkisstj. hafa nú beyg af þessum yfirlýsingum, þegar nálgast kosningaátökin. En hún kemst auðvitað ekki undan því, að í þessum kosningum, sem nú eru fram undan, verður það eitt stórmálið, hvort menn þora beinlínis að styðja stjórnarflokkana, sem bollaleggja þetta undanhald í fisklöndunar- og fiskiðnaðarmálunum, sem í framkvæmdinni þýddi í raun og veru sama sem að hleypa útlendingum inn í landhelgina sjálfa, eins og kröftuglega hefur verið sýnt fram á af fyrsta flm. þessa máls. Og það er alveg sama, hvernig ráðh. hamast, undan því verður vitanlega alls ekki komizt, að þetta dregst inn í það uppgjör, sem fram undan er, og á og hlýtur að gera það. Menn væru orðnir undarlega saman settir, ef þeir gætu hlustað á og vitað um sífelldar yfirlýsingar um stefnubreytingar í öðru eins máli og þessu án þess að ræða þær á Alþingi og annars staðar, þar sem vettvangur gefst með eðlilegu móti. Einnig hefur það verið mjög skilmerkilega greint af flm. þessa máls og siðast í þeirri ræðu, sem hann flutti, þegar þetta var á dagskrá nú síðast, að afstaða stjórnarflokkanna í efnahagsbandalagsmálinu er sem sagt sú að vilja raunverulega aukaaðild. Það dylst engum, að það er það, sem þeir fyrst og fremst vilja, afstaðan er beinlínis byggð á því, að það verði samið um atvinnuréttindi fyrir útlendinga í landinu. Hún er byggð á því. Allt, sem komið hefur frá hæstv. ríkisstj., og aliar fregnir og upplýsingar úr öðrum löndum benda alveg eindregið til þess, að slík aukaaðild sé alls óhugsandi öðruvísi en einhver veruleg réttindi verði látin í sambandi við fisklandanir og fiskiðnað. Í skýrslunni, sem hæstv. ráðh. lagði hér fram, er þetta raunar hreinskilnislega sagt, en óhreinskilnin í skýrslugerðinni liggur í því, að þó að hæstv. ráðh. viti, að það er fiskiðnaðurinn og fisklandanirnar, sem hafðar eru í huga, þá nefnir hann það hvergi berum orðum. Það er bara talað um atvinnurekstrarréttindi. En þó að þar sé náttúrlega margt annað haft í huga, þá er það alveg sérstaklega fiskiðnaðurinn og fisklandanir, sem eru hafðar í huga. Og það hefur ekkert verið farið dult með það við hæstv. ráðh., og hann veit þetta. En hvers vegna er þá hæstv. ráðh. að reyna að láta líta svo út sem fiskmálið sé ekkert þessu viðkomandi? Samt segir hæstv. ráðh. í skýrslunni, að gallinn á aukaaðildarleiðinni sé sá, að þá komi til samninga um viðkvæm mál. Það eru einmitt atvinnurekstrarmálin. Hvers vegna er ráðh. með þessi látalæti? Og hvað eru þeir yfirleitt að tala um aukaaðild og þykjast svo í öðru orðinu ekki vilja ljá máls á neinu í þessa stefnu? Þetta er alveg furðulegur málflutningur, að telja það árásir á sig, að á það sé bent, að þeir telji til greina koma nýja stefnu í þessum málum, þótt þeir jafnframt dragi sterklega fram aukaaðildarleiðina og segi, að henni fylgi einmitt þetta. Hver botnar í þessu? Menn mega nú ekki verða svo hræddir, að þeir tapi bókstaflega ötlu samhengi, eins og óneitanlega virðist helzt eiga sér stað í samhandi við það, sem frá hæstv. ríkisstj. kemur í þessu tilliti. Þá er annað, sem er þessu skylt, sem hæstv. ráðh. drap á. Við vitum, að þó að hæstv. ríkisstj. hafi sagt upp á siðkastið og núna í skýrslunni, að tvær leiðir gætu komið til greina fyrir Ísland í efnahagsbandalagsmálinu, þá hefur hún kallað tolla- og viðskiptasamningsleiðina ábyrgðarleysi, því að hún hefur sagt það ábyrgðarleysi, að framsóknarmenn hafa gert það upp við sig, að þeir vilja taka hana fram yfir. Í því sambandi segir svo hæstv. ráðh., að þó að menn vildu fara tolla- og viðskiptasamningsleiðina, þá komi alls konar kröfur til greina frá Efnahagsbandalaginu og aðilum þar kannske, segir hann, og sótti svo í sig veðrið og fullyrti, að slíkt mundi koma til greina. En í skýrslu hæstv. ráðh., sem hann lagði fyrir þetta þing í haust, stendur orðrétt: „Ef tollasamningsleiðin er farin, kemur hins vegar alls ekki til slíkra samninga,“ þ.e.a.s. samninga um atvinnurekstrarréttindi og annað slíkt, sem fylgdi aukaaðildarleiðinni. Ráðh., sem sagði þessi orð í haust og gerði svona grein fyrir tollasamningsleiðinni þá, að ef hún væri farin, kæmi ekki til samninga um viðkvæmu málin, hann segir nú alveg þveröfugt. Það er m.ö.o. ekkert að marka, sem þessi hæstv. ráðh. - og það er grátlegt að þurfa að segja það - sem þessi ráðh. segir um þessi mál. Ég segi: það er sorglegt. Ég sagði grátlegt, en ég meina nú fremur sorglegt, - sorglegt að þurfa að segja þetta. Ef ráðh. meinar, að þessi atriði komi líka til í sambandi við tolla- og viðskiptasamningsleiðina, hvers vegna sagði hann þá í haust í skýrslunni eftir margra missira athuganir á þessum málum, að ef tollasamningsleiðin væri farin, kæmi hins vegar alls ekki til slíkra samninga? Og þetta „slíkra“ vísar til samninganna um atvinnurekstrarréttindin, þ.e.a.s. hin viðkvæmu efni. Í framhaldi af þessu sagði svo hæstv. ráðh., að menn yrðu að búa sig undir að taka afstöðu til slíks, og ef menn gerðu það ekki, en væru til viðtals, ætluðust menn til alls og vildu ekkert láta. Hér er allt orðið öfugt í huga hæstv, ráðh. Ef samningar eru teknir upp um tolla- og viðskiptamál, þá er ekkert gagnkvæmt til í því, að hér sé krafizt atvinnurekstrarréttinda af okkur í staðinn fyrir tollalækkanir. Það er auðvitað hliðstætt, að tollalækkun komi á móti tollalækkun og fyrirgreiðsla í viðskiptum á móti fyrirgreiðslu í viðskiptum. Þetta veit ég, að hæstv. ráðh. hefur oft sjálfur bent á í sambandi við þessi mál og það alveg réttilega og tekið fram á réttum stöðum. Það er þetta, sem e,r hliðstætt. En hvers vegna er hann allt í einu núna að snúa þessu við? Ég skil þetta ekki - og skil það þó, því að hér getur ekki legið annað til grundvallar en kviði hæstv. ráðh. út af því, að þjóðin vilji alls ekki þessa nýju stefnu m.a. í fiskimálum og atvinnurekstrarmálum, sem stjórnin er sífellt að bollaleggja og þjóðinni mun ekkert þykja aðgengilegri, þó að hæstv. ráðh. láti fylgja einhverja fyrirvara um, að réttur útlendinga eigi að vera eftir einhverjum reglum og ekki ótakmarkaður. Við þekkjum nú svona hér um bil, hvernig það mundi verða í framkvæmdinni hjá þeim, sem nú stjórna a.m.k. En það er rétt, þeir hafa látið slíka fyrirvara fylgja. En þeir hafa í mínum augum sáralítið gildi og sennilega í augum fleiri. Þeir fylgja, fyrirvararnir, oftast nær, en stundum er ákafinn svo mikill, að það eitt er látið nægja sem fyrirvari, að þátttaka útlendinga megi ekki valda ofveiði. En ég held því fram, að hér sé um svo stórkostleg mál að ræða, að allgóður þjóðarbúskapur Íslendinga og það, að við höfum getað lifað hér menningarlífi, byggist beinlínis á því, að við höfum haft fiskveiðarnar fyrir okkur eina, fisklandanirnar fyrir okkur eina og fiskiðnaðinn fyrir okkur eina. Og ég held því fram, að ef þessu verður breytt, öllu snúið við og útlendingar látnir taka við þessum málum, þá sjáum við okkar sæng útbreidda, þess vegna sé aldrei of varlega farið í þeim efnum. Og ég verð að segja eins og er, að mér hefur fátt gramizt meira síðustu missirin en þessar léttúðugu bollaleggingar hæstv. ríkisstj. um, að það eigi að breyta stefnunni í þessum málum og það sé Íslendingum fyrir beztu með meiru. Hæstv. ráðh. sagði ýmislegt fleira í þessu sambandi, sem full ástæða er til að minnast aðeins örfáum orðum á, ekki sízt þar sem sá nýstárlegi háttur er nú hafður á, að efnahagsbandalagsmálið fæst alls ekki rætt. Ég benti á það hér utan dagskrár, að þm., sem kvöddu sér hljóðs um efnahagsbandalagsmálið í nóvember í fyrra, eru ekki farnir að fá að taka til máls enn og komið fram undir páska. Þetta er nú þingræðið á Íslandi og lýðræðið í dag. Og þetta er bara fyrir það, að hæstv. ríkisstj. vill bæla niður umr. um efnahagsbandalagsmálið, af því að hún óttast málstað sinn, að hann sé ekki vinsæll meðal þjóðarinnar. Þess vegna er haldið svona á þessum málum, og á 64 þingdögum hefur málið einu sinni verið tekið til umr. En hæstv. ráðh. sagði, og vildi leiðrétta hv. 7. þm. Reykv., að það hefðu allir flokkar undireins gert sér ljóst, að full aðild gæti ekki komið til greina, og það hefði verið kirfilega látið vitnast í aliar áttir, - efnislega var það þannig, sem hæstv. ráðh. tók fram. Þetta veit hæstv. ráðh. að er alls ekki rétt. Og ég er alveg hissa á honum að segja þetta. Það er til dæmis um þetta, að í októbermánuði í fyrra vildum við láta segja þetta, stungum upp á því, fulltrúar Framsfl., að þetta væri sagt strax. Við vildum helzt, eins og margkunnugt er, ekki láta neinar viðræður fara fram erlendis um þessi mál, en ef viðræður færu fram, þá vildum við láta segja það sem lágmark strax, til þess að fyrirbyggja allan misskilning, að full aðild kæmi ekki til greina og það kæmi aldrei til greina, að Íslendingar gengju undir samstjórnina. Ríkisstj. vildi alls ekki segja þetta þá, og það var ekki fyrr en síðar, að full aðild kæmi ekki til, og enn í dag hefur hæstv. ríkisstj. ekki viljað lýsa því yfir, að það kæmi ekki til greina, að Íslendingar gengju undir samstjórnina í efnahagsmálum. Enn í dag hefur hæstv. ríkisstj. ekki viljað lýsa því yfir, að það kæmi ekki til greina, að Íslendingar gengju undir samstjórnina. Og það var ekki fyrr en hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. voru búin að heyra hljóðið erlendis, að þeir fóru smátt og smátt að síga í þá átt, að full aðild kæmi ekki til greina. Þetta eru staðreyndir. Mér finnst vera alveg óþarfi að vera að deila um þetta, og ég skil satt að segja ekkert í því, að hæstv. ráðh. skuli reyna að standa í því. Í því sambandi má benda á margt. Það voru miklar bollaleggingar um fulla aðild, sem breyttust svo og úr varð aukaaðild. En við vitum, að a.m.k. sú aukaaðild, sem hæstv. ráðh. túlkar í sinni skýrslu, ráðgerir svo sterk tengsl, að þar má fullkomlega tala um aðild að bandalaginu. Og það er ákaflega langt síðan það var sagt hér í umr. á Alþingi í sambandi við efnahagsbandalagsmálið einmitt af hæstv. dómsmrh., formanni Sjálfstfl., og valið sem fyrirsögn fyrir því, sem hann sagði í þinginu, af Morgunhlaðinu, að rödd Íslands yrði að heyrast innan EBE. Það var tekið út úr sem einkunnarorð fyrir stefnunni í ræðu hæstv. ráðh. Þá vil ég aðeins minnast á eitt, sem vakti líka furðu mína og ég verð að leiðrétta, og það er þetta: Ég gerði nokkuð grein fyrir því, sem skeði sumarið 1961 í sambandi við EBE, eins og það horfði við frá mínum sjónarhól, og ég sagði, að ég hefði 18. ágúst séð í Morgunblaðinu tilkynningu um, að fulltrúar félagssamtaka í landinu hefðu lýst sig fylgjandi umsókn um aðild að Efnahagsbandalaginu. Og ég varð alveg þrumu lostinn, - ég orðaði það þannig, og það er ekki ofsagt, - ég varð alveg þrumu lostinn, vegna þess að það hafði ekkert samband verið haft við stjórnmálaflokkana um þetta mál, aðeins við þessi félagssamtök, og við í Framsfl. höfum ekkert fengið um þetta mál að vita, að það yfirleitt gæti komið til mála hjá stjórninni að sækja um aðild að Efnahagsbandalagi Evrópu. Þetta var efnislega það, sem ég sagði hér um þetta. Út af þessu brást hæstv. viðskmrh. mjög hart við og sagði, að ég hefði gefið af þessu algerlega ranga mynd, - ég man nú ekki, hvort hann sagði, að ég hefði farið rangt með, en a.m.k. allur málflutningurinn var þannig, að menn áttu að skilja það svo, að ég hefði farið beinlínis rangt með. Það hefði verið haft samráð við stjórnmálaflokkana, sagði ráðh., um þessi efni og þeim hefði ekki þurft að koma neitt á óvart. Síðan kom,hann með gerðabók, hafði í höndunum hér gerðabók utanrmn. og sagði síðan með miklum þjósti, að í gegnum utanrmn. hefðu flokkarnir verið látnir fylgjast með og þar hefði verið haldinn fundur, sagði hæstv. ráðh., 2. júní og gefið yfirlit um þessi mál, þannig að flokkunum hefði ekki þurft að koma neitt á óvart það, sem var að gerast í júli og ágúst og t.d. það, sem skeði 18. ágúst.  Þetta er það, sem stjórnmálaflokkarnir heyra um þessi efni 2. júní og síðan ekki meir. Þetta eru þau samráð, sem við þá eru höfð, og svo gerast þessir atburðir 18. ágúst. Síðan kemur þessi ráðh. hér og segir, að það séu mikil býsn, að menn skuli finna að því að hafa ekki verið látnir fylgjast með í þessum málum, sækir þennan doðrant, fundargerðabók utanrmn., og veifar honum hér framan í menn og segir: Það var haldinn fundur 2. júní 1961. - Já, það var haldinn fundur 2. júní, til þess að hæstv. viðskmrh. lýsti því yfir fyrir hönd ríkisstj., að hún sæi ekki, að það væri neitt raunhæft í því fyrir Ísland að gerast aðili að EBE eins og stæði og hún væri ákveðin í því að bíða. Til þess var fundurinn haldinn.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð. Ég þarf ekki mörg orð til þess að svara þessum tveim síðustu ræðum, sem haldnar hafa verið af hálfu Framsfl. um þetta mál eða raunar öllu heldur um efnahagsbandalagsmálið. Varðandi síðasta atriðið, sem hv. þm. gerði að umtalsefni, þ.e. skýrslu mína til utanrmn. 2. júní 1961, er það að segja, að það var niðurstaða þeirrar skýrslu, að ríkisstj. teldi, eins og hann vitnaði til, aðild að Efnahagsbandalaginu og Fríverzlunarbandalaginu ekki koma til greina og ríkisstj. hefði ákveðið að bíða átekta enn um sinn, eins og hún og gerði. Sú könnun, sem fór fram hjá hagsmunasamtökum tveim mánuðum síðar, átti að vera ríkisstj. til leiðbeiningar, ef ný viðhorf sköpuðust í málinu. Ríkisstj. taldi slík viðhorf ekki skapast í málinu, að ástæða væri til að hverfa frá þeirri stefnu, sem hún hafði markað, að biða átekta. Það er því ekkert ósamræmi í skýrslu minni til utanrmn. og þeim skýrslum, sem ég flutti hagsmunasamtökunum raunar oftar en einu sinni. En það var sérstaklega það atriði í sambandi við ræðu hv. 1. þm. Austf. (EystJ), sem gefur mér tilefni til örfárra orða, að hann sagði, að það hefði verið ósmekklegt af mér að draga ummæli ungs manns í Framsfl., Steingríms Hermannssonar, inn í þessar umr. hér á Alþingi, þar sem hann gæti ekki svarað fyrir sig hér. Þessu verð ég að vísa alveg heim til föðurhúsanna. Þessi ungi maður er enginn einkaaðili, hann tekur þátt í opinberu lífi á Íslandi, hann er stjórnmálamaður, hann er formaður stærsta æskulýðsfélags næststærsta stjórnmálaflokks landsins, og þegar það hefur gerzt, eins og hér hefur átt sér stað á hinu háa Alþingi, að ræðumenn Framsfl. hafa gert það að sérstöku árásarefni á mig og ríkisstj., að við í ríkisstj. og þeir flokkar, sem að okkur standa, höfum þá stefnu að opna íslenzkt atvinnulíf og þá sérstaklega íslenzkan fiskiðnað fyrir útlendingum og erlendu fjármagni, og gert þetta með mjög hæpnum málflutningi, þá getur enginn maður undrazt það, þótt ég neiti mér ekki um það að tilfæra skoðanir eins af forustumönnum Framsfl. sjálfs, þó að hann eigi ekki sæti hér á hinu háa Alþingi, því að formaður ungra framsóknarmanna hlýtur að teljast í hópi forustumanna Framsfl. Það er því alveg óþarfi að kvarta undan því, þó að vitnað sé til hans skoðana í þessum efnum, einkum og sér í lagi þegar hans skoðanir hljóta að teljast beinlínis þjóðhættulegar að dómi formanns Framsfl. og ritstjóra aðalmálgagns hans, því að formaður ungra framsóknarmanna hér í Reykjavík lýsti því greinilega í ræðu tveim mánuðum áður en ég hélt þá ræðu, sem hér er aðallega vitnað til, að gera ætti stofnun erlendra fyrirtækja á Íslandi sem allra frjálsasta, það ætti að kappkosta að fá einkafjármagn til Íslands til nota jafnvel í þágu íslenzkra fiskveiða, en einkum og sér í tagi í íslenzkum fiskiðnaði. Með hliðsjón af því, að sjálft aðalmálgagn Framsfl. hafði birt þessa ræðu alla í heild, tveim mánuðum eftir að ég flutti mína ræðu í Verzlunarráðinu, og aldrei gert við þessa ræðu hinar allra minnstu aths., ekki haggað við efni hennar einu orði, þá hlaut mér að þykja það undarlegt, að nú eftir næstum 2 ár skuli vera rifjuð upp ræða, sem ég hafði haldið, áður en formaður Félags ungra framsóknarmanna talaði, tekin úr þeirri ræðu ein setning, sem fjallar um sama efni og klukkutímaræða formanns ungra framsóknarmanna fjallaði, og þessi eina setning er gerð að rökstuðningi fyrir árásum ekki aðeins á mig og minn flokk, heldur ríkisstj. í heild varðandi stefnu hennar í þessu máli. Ég tel mig því hafa fullgildar afsakanir fyrir því að hafa skýrt frá því, hvaða skoðanir formaður ungra framsóknarmanna hafði fyrir tveimur árum og ég hygg að hann hafi enn á þessum málum. Í ræðu hv. 7. þm. Reykv. í gær voru ýmis atriði, sem ég mundi svara, ef þessari umr. væri ekki að ljúka, og ég tel, að það sé tími til þess kominn, að henni ljúki, hún er þegar orðin löng, en það eru þó atriði, sem ég verð að andmæla. Þegar hv. þm. endurtók staðhæfingar sínar um það, að ríkisstj. hafi ætlað að sækja um fulla aðild að Efnahagsbandalaginu sumarið 1961, þá vitnaði hv. þm. til ummæla Adenauers kanzlara, sem oft hafa verið gerð að umtalsefni og ég skal ekki fjölyrða neitt um hér, en hann vitnaði einnig í það, sem hann kallaði skjalfestar erlendar heimildir, sem er skýrsla Evrópuráðsins, eins konar fréttabréf Evrópuráðsins, sem gefið er út öðru hverju og þar sem segir, að ýmislegt bendi til, að íslenzka ríkisstj. muni ætla að sækja um fulla aðild að Efnahagsbandalaginu. Ég hef séð þetta fréttabréf Evrópuráðsins og þessi tilvitnun hv. þm. í það gefur mér mjög kærkomið tilefni til þess að lýsa því yfir, að höfundur þessa fréttabréfs Evrópuráðsins hefur aldrei haft neitt samband við íslenzkan ráðh. né við neinn íslenzkan embættismann, sem hafi getað gefið honum tilefni til þess að viðhafa þessi ummæli, sem eru alröng, sögð algerlega á ábyrgð þess fréttamanns Evrópuráðsins, sem hér á hlut að máli, og ekki er fótur fyrir. Það er því miður mjög algengt, að rangar fregnir birtist í erlendum blöðum, fregnir erlendra fréttastofnana, og jafnvel hjá fréttamönnum alþjóðlegra samtaka. Hér er engin ný bóla á ferðinni, og undrar mig satt að segja nokkuð, að jafnvanur blaðamaður og hv. 7. þm. Reykv. skuli treysta sér til þess að vitna í ummæli erlends blaðamanns, starfsmanns hjá Evrópuráðinu, sem óyggjandi sönnun fyrir því, hvað íslenzka ríkisstj. hafi ætlað að gera, þvert ofan í margendurteknar yfirlýsingar ríkisstj. sjálfrar. Hv. 7. þm. Reykv. sagði einnig, að í fyrirætlunum ríkisstj. um að sækja um fulla aðild að Efnahagsbandalaginu árið 1961, sem að vísu alls ekki voru fyrir hendi, fælist raunveruleg afstaða ríkisstj. til málsins. Þetta snertir einnig þýðingarmikið atriði, sem formaður Framsfl. kom að í ræðu sinni áðan, og skal það, sem ég segi um þetta, vera það siðasta, sem ég hef til þessara mála að leggja. Hv. formaður Framsfl. sagði, að ríkisstj. hafi í upphafi ekki fengizt til þess að lýsa því yfir, að full aðild að Efnahagsbandalaginu kæmi ekki til greina, og hann bætti við með að vísu mjög óljósu orðalagi, að enn í dag hafi stjórnin ekki fengizt til þess að lýsa því yfir, að Íslendingar gætu ekki eða vildu ekki gangast undir samstjórnina, sem hann svo kallaði, hvað sem hann á við með því. En þetta gefur mér tilefni til þess að segja eftirfarandi, og ég legg á það áherzlu og veit raunar, að hv. formanni Framsfl. er algerlega ljóst, að í því, sem ég nú segi, fer ég með rétt mál og rétta lýsingu á því, sem gerðist í þessu máli í upphafi, þegar málið fyrst kom á dagskrá. Ríkisstj. var frá upphafi þeirrar skoðunar, að ekki kæmi til mála fyrir Íslendinga að gangast undir Rómarsáttmálann, að samþykkja ákvæði Rómarsáttmálans, eða m.ö.o. að taka á sig þær skuldbindingar, sem í Rómarsáttmálanum fælust. Ég trúi því ekki, að hv. formanni Framsfl. detti í hug að andmæla því, að þetta sé rétt. Það hefur aldrei hvarflað að ríkisstj. að samþykkja Rómarsáttmálann, að undirgangast ákvæði hans. Það var ljóst þegar í upphafi og kom fram í fyrstu viðræðunum, sem við áttum um þetta mál fyrir löngu. Hins vegar gat enginn vitað í upphafi, hvaða form væri framkvæmanlegast og skynsamlegast til þess að koma Íslendingum undan ákvæðum Rómarsáttmálans, hvort formið væri sérsamningur samfara fullri aðild, hvort það væri aukaaðildarsamningur, og þá ekki í hvaða formi, né heldur gat nokkur maður vitað, hvort hugsanlegt væri, að samfara tollasamningi gætu fylgt réttindi innan Efnahagsbandalagsins. Þetta gat í upphafi engum manni verið ljóst. En mjög fljótlega skýrðust málin þó svo, að það mundi vera útilokað að fá undanþágu frá mikilvægum ákvæðum Rómarsáttmálans samfara fullri aðild, jafnframt sem það virtist koma í ljós, að mjög erfitt mundi vera að fá réttindi innan Efnahagsbandalagsins samfara tollasamningi. Þó að þessi atriði tvö virtust sæmilega skýr, var samt sem áður ógerningur að fá nokkra haldgóða vitneskju um, hvað í aukaaðildarsamningi gæti falizt og mundi felast. Og þannig stendur málið enn í dag, og þetta er meginástæðan fyrir því, að íslenzk ríkisstj. taldi aldrei tímabært að taka endanlega afstöðu til þess, hvaða leið Íslendingum hentaði bezt í málinu. Þetta er hv. formanni Framsfl. án efa ljóst að eru meginsbaðreyndir málsins, og þess vegna harma ég mjög, ef þeim ljóta leik á að halda áfram að reyna að gera afstöðu ríkisstj. í málinu tortryggilega á þann hátt, að hún hafi einhvern tíma getað talið koma til greina, að Íslendingar gengjust almennt undir skuldbindingar Rómarsáttmálans, því að ef ríkisstj. hefur haft í hyggju að sækja um fulla aðild að Efnahagsbandalaginu og gerast fullgildur aðili að því, þá hlýtur það að þýða, að ríkisstj. hafi verið reiðubúin til þess að gangast undir skuldbindingar Rómarsáttmálans, sem Framsfl. vissi frá upphafi að ríkisstj. aldrei taldi koma til greina.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, en ég skal aðeins vekja athygli á því, að þegar fréttir eru sagðar af fyrirætlunum ríkisstj. á erlendum vettvangi, þá virðast dálítið óvenjulegir hlutir eiga sér stað. T.d. þegar Adenauer segir frá því, að íslenzka ríkisstj. hafi viljað sækja um fulla aðild að Efnahagsbandalaginu, þá er sagt, að ]rað stafi af kölkun hjá honum, og þegar Evrópuráðið gefur út skýrslu um það, að ríkisstj. hafi viljað sækja um fulla aðild að Efnahagsbandalaginu, þá er það sagt stafa af óráðvendni hjá fréttamanni Evrópuráðsins. Ég vil aðeins segja það um þetta til þess að lengja þetta mál ekki um of, eð ég held, að kölkunina í þessu máti sé að finna annars staðar en hjá Adenauer, og ég held líka, að óráðvendnina í þessu máli sé að finna annars staðar en hjá fréttamanni Evrópuráðsins.

Eysteinn Jónsson Hæstv. ráðh. segir, að þegar þeir hafi hugsað sér fulla aðild, á hafi þeir hugsað sér hana með fyrirvara. g skal ekki draga það í efa. En á hinn bóginn hugsuðu þeir sér og útilokuðu alls ekki, eins og ég sagði, fulla aðild. Það náttúrlega þýddi að ganga undir samstjórnina í þeim málum, sem þar eiga hlut að máli, og aðalákvæði Rómarsamningsins. En ég skal láta útrætt um það nú. En varðandi Steingrím Hermannsson og það, sem hæstv. ráðh, sagði um hann, tel ég, að það hafi verið ósmekklegt, eins og hann gerði það. Sérstaklega sakna ég þess, að hæstv. ráðh. skyldi ekki verða við þeirri áskorun minni, sem var sanngjörn og eðlileg á alla lund, að hann héldi áfram og gæfi heildarmynd af skoðunum Steingríms Hermannssonar varðandi efnahagsbandalagsmálið og erlent fjármagn með því að gera grein fyrir því, sem hann sagði í Tímanum 9. febr. 1962. Það var hæstv. ráðh. í lófa lagið, ef hann vildi koma drengilega fram í þessu. En það gerði hann því miður ekki. Loks vil ég svo segja, að hæstv. ráðh. sagði, að það hefði verið haft samráð við stjórnarflokkana sumarið 1961. Það er nú upplýst, að þetta er ekki rétt, vegna þess að síðustu samráð voru 2. júní 1961 og þá því lýst yfir, að stjórnin teldi ekki koma til greina að sækja um aðild að Efnahagsbandalagi Evrópu að svo vöxnu. Síðan var haft um sumarið samráð við hin og önnur félagssamtök, en stjórnmálaflokkana ekki. Þetta var það, sem ég sagði, og það er það rétta í þessu og nú allt upplýst og játað af hæstv. ráðh., en þá átti hann ekki heldur að vera að segja annað.