Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Á þskj. 42 flyt ég ásamt hv. þm. Skúla Alexanderssyni, Agli Jónssyni, Guðmundi Ágústssyni og Jónasi Hallgrímssyni frv. til laga um breytingu á lögum nr. 79/1985, um skipulag ferðamála, sbr. lög nr. 59/1988. Í 1. gr. þessa frv. er kveðið á um að inn í lögin um skipulag ferðamála komi ný grein sem verði 8. gr. laganna. Í þessari grein er ákvæði um að sveitarstjórn, eða sveitarstjórnum sameiginlega, sé heimilt að skipa ferðamálanefnd. Í nefndinni skulu eiga sæti fimm til sjö menn og auk fulltrúa frá sveitarstjórn séu nefndarmenn úr hópi þeirra er starfa að ferðaþjónustu á svæðinu. Til þess að tryggja sem best samstarf og til að nýta krafta allra sem að ferðamálum vinna, þá skuli þeim sem ekki eiga fast sæti í nefndinni vera boðið til setu á nefndarfundum með málfrelsi og tillögurétti. Hlutverk ferðamálanefndar er að skipuleggja ferðamál í umdæmi hennar og önnur þau verkefni sem Ferðamálaráði eru falin í 7. gr. laganna, eftir því sem við getur átt hjá hverri nefnd á þeim stað þar sem hún starfar. Enn fremur getur sveitarstjórn falið nefndinni önnur þau verkefni eða rekstur sem hún telur æskilegt. Þá er ferðamálanefnd heimilað að ráða kunnuga heimamenn til leiðsögu í umdæmi sínu þrátt fyrir ákvæði 34. gr. laganna um leiðsögumenn. Ferðamálanefnd er heimilt að taka sanngjarnt gjald fyrir þá þjónustu sem hún veitir og einnig að innheimta framlög frá þeim sem vinna að þjónustu á svæðinu og að sjálfsögðu er þá reiknað með að þetta fjármagn renni til sameiginlegrar þjónustu eða framkvæmda til hagsbóta fyrir alla sem að þeim málum vinna. Ýmis ferðamálasamtök og ferðamálanefndir eru starfandi víðs vegar um landið, skipaðar fulltrúum sveitarstjórna og áhugaaðila. Hafa þessi samtök unnið að skipulagningu ferðamála þó ekki sé gert ráð fyrir starfi þeirra í núgildandi lögum. Með þessu frv. er hins vegar ætlað að setja lagaramma um starfsemi ferðamálanefnda sem sveitarstjórnum er veitt heimild til að skipa innan sinna umdæma og starfsvettvangur þessara nefnda mundi fyrst og fremst miðast við þau verkefni sem tengjast þeim málaflokkum sem Ferðamálaráði eru falin í 7. gr. laganna. Með því er verið að leggja áherslu á að þessum málum verður að sinna heima í hverju héraði. Þeim verður ekki stjórnað öllum frá einum stað. Markmiðið með þessu frv. er ekki að taka verkefni af Ferðamálaráði heldur miklu fremur að gera það kleift að markmiðin með starfi Ferðamálaráðs náist, sem útilokað er að gera með fjarstýrðri stefnu. Það er að Ferðamálaráð fái aðstoð við það að ná þessum markmiðum. Allir þeir sem að ferðamálum vinna á hverjum stað þurfa að taka höndum saman til að gera sér grein fyrir því hvaða kostum hver staður er búinn til þess að ferðamenn vilji koma þangað og dvelja þar og jafnframt að sjálfsögðu að bæta þau skilyrði eftir því sem kostur er. Á slíkri úttekt og möguleikum er síðan unnt að gera áætlun um uppbyggingu mannvirkja og annarrar aðstöðu. Það er áreiðanlega mikilvægt til þess að auka aðsókn að hverju svæði að kunnugir heimamenn taki á móti gestum og greiði götu þeirra. Hinar ört vaxandi vinsældir ferðaþjónustu bænda á síðustu árum eiga áreiðanlega mikið rót sína að rekja til þess að slíkt er fyrir hendi þar. Þess vegna er sett ákvæði inn í greinina sem heimilar mönnum að sinna slíku í sínu nágrenni þrátt fyrir ákvæðin um lögverndaðan rétt leiðsögumanna. Þeir munu að sjálfsögðu halda áfram að gegna sínu starfi þó að þarna sé gerð þessi undanþága. Það er mikið talað um möguleika okkar til að fjölga komu erlendra ferðamanna hingað til landsins og áreiðanlega er það rétt. En hinu má ekki gleyma að samkvæmt nýbirtum tölum frá Þjóðhagsstofnun rennur aðeins 1 / 4 hluti ferðalagaútgjalda vísitölufjölskyldunnar til ferðalaga innan lands. Um 3 / 4 eru vegna ferða til útlanda. Og heildarferða- og dvalarkostnaður Íslendinga í útlöndum er rúmlega helmingi meiri heldur en ferða- og dvalarkostnaður erlendra ferðamanna á Íslandi. Það skiptir því ekki litlu máli fyrir okkar þjóðarbúskap að einhver hluti þeirra sem síðustu árin hafa kosið utanlandsferðir telji æskilegra að ferðast fremur um sitt eigið land. Áreiðanlega væri hægt að ná þar nokkrum árangri ef útbúin væri nokkurra daga dvalardagskrá á ákjósanlegum stöðum og það síðan auglýst eitthvað í líkingu við sólarlandaferðir nú. En að bættu skipulagi ferðamála heima í héraði þarf ekki aðeins að vinna til að fá þangað fleiri ferðamenn heldur líka til að gæta þess að ekki verði of mikill átroðningur af vaxandi umferð á viðkvæmum stöðum. Það hefur gjarnan verið talað um það að sauðkindin gangi of nálægt landinu. En nú er farið að ræða um að átroðningur ferðamanna á viðkvæmum stöðum valdi meiri spjöllum á gróðri. Því er nauðsynlegt að ferðamálanefndir fylgist vel með þessum málum og hafi tök á að skipuleggja og takmarka umferð ef nauðsyn krefur og vinni þar að sjálfsögðu í samvinnu við Náttúruverndarráð eins og kveðið er á um í greininni um Ferðamálaráð. Það væri hægt að ræða mikið um ferðaþjónustuna og möguleika hennar. Fyrr í sumar kom ég í lítið þorp í Austurríki sem byggst hefur upp á 30--40 árum sem ferðamannastaður, fyrst og fremst skíðastaður. Einnig er tekið þar á móti ferðamönnum að sumri til þó áreiðanlega sé það margfalt meira sem flestir staðir hér á landi hafa upp á að bjóða hvað umhverfi varðar en þessi staður í Austurríki. Þarna hafa samt sem áður verið byggð um 40 gistihús á undanförnum áratugum og virðast dafna vel. Ég vil taka undir að slíka möguleika höfum við hér á landi en það gerist ekki af sjálfu sér. Menn verða að taka höndum saman og vinna skipulega að því að koma þessum málum fyrir eins og best verður á kosið, bæði með tilliti til þess að þeir sem hingað leggja leið sína verði ekki fyrir vonbrigðum og að landið og umhverfið hljóti ekki skaða af. Við heyrðum það í fréttum nýlega að á ráðstefnu um ferðamál úti í Sviss var rætt um ýmsar hættur sem af of mikilli ásókn ferðamanna geti stafað. Forseti Íslands benti hins vegar á að það sé komið undir þeim sem á móti taka og skipuleggja málin hvernig þróunin verður, og undir það vil ég taka. Mér finnst t.d. alveg sjálfsagt að við Íslendingar leggjum áherslu á okkar íslenska mat sem framleiddur er í ómenguðu umhverfi og teljum stolt okkar að bjóða hann gestum okkar í eins ríkum mæli og kostur er. Á það atriði þurfum við að leggja meiri áherslu en við höfum gert hingað til. Ég vil að lokinni þessari umræðu leggja það til að frv. verði vísað til 2. umr. og samgn.

Karl Steinar Guðnason Virðulegi forseti. Ég þakka ágætis ræðu um ferðamál og tek undir það með 1. flm. að ferðaþjónusta bænda hefur unnið kraftaverk og á vafalaust eftir að gera mjög stóra hluti á komandi árum. Það er alveg til fyrirmyndar hvernig þar hefur verið staðið að málum yfirleitt. Hvað það frv. snertir er hér liggur fyrir vil ég segja að ég velti því fyrir mér hvers vegna það er flutt. Það segir hér í upphafi 1. gr. að sveitarstjórnum sé sameiginlega heimilt að skipa ferðamálanefnd. Ég veit ekki til annars en að þetta sé heimilt, þetta sé gert víða um land. Ég veit að á Suðurnesjum er það svo og sú nefnd er auðvitað skipuð fólki sem hefur sérstakan áhuga á þessum málum og hefur gert ágæta hluti hvað varðar ferðamál. Líka segir hér síðar í 1. gr. að ferðamálanefnd sé heimilt að taka sanngjarnt gjald fyrir þá þjónustu sem hún veitir. Ég veit ekki til annars en að þetta sé heimilt líka og það sé tekið gjald þar sem mönnum sýnist svo og reynt að stilla því í hóf til þess að ofbjóða ekki neytendum. Ég er mjög fylgjandi því að hvatt sé til þess að sem best verði búið að ferðamannaiðnaðinum eða þeim sem neyta þessarar þjónustu og jafnframt sé gætt fyllstu varkárni hvað varðar umhverfi og annað. Ég hef hins vegar efasemdir um að rétt sé að lögbinda alla hluti. Ég tel að það sé alveg óþarfi í þessu tilviki. Ég sé ekki að það geri neitt gott og í öðru lagi tel ég að þetta sé sérstakt sveitarstjórnarmál og Ferðamálaráð eigi í samráði við sveitarstjórnirnar að reyna að styrkja svona starfsemi eins og til er og ástæðulaust er að lögbinda. Ég sé heldur ekki að þetta breyti neinu vegna þess að þessar nefndir fá ekkert vald, fá ekki aðild að einu eða neinu. Það væri æskilegt, ef þetta verður til samkvæmt lagaboði eða heimildarákvæðum í lögum, að þá hafi þessar nefndir aðild að Ferðamálaráði eða einhver fulltrúi frá þeim eða það sé kveðið þá á um samstarf þar á milli, eða þá að ríkisvaldið veiti einhvern tilstyrk til þessara nefnda í formi fjármuna eða aðstöðu. En ég sé ekki að það þjóni neinum tilgangi að lögbinda alla hluti. Það drepur annað í dróma síðar meir.

Karvel Pálmason Virðulegi forseti. Ég stend hér fyrst og fremst upp til þess að lýsa stuðningi við þetta mál. Það hefði vissulega verið gott að hafa hæstv. samgrh. við umræðu um þetta mál.  Hér er lagt til að heimilt verði að gera slíka hluti, sveitarstjórnum falið það. Og ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að færa þetta heim til héraðanna, heim til byggðarlaganna, þannig að þau séu virk í þessu starfi. Það hefur lengi verið talað um það að ferðamannaiðnaður, eins og menn eru farnir að orða það núna, gæti verið ein af stoðum þess í atvinnulífinu sem við þyrftum að byggja upp. Ég er andvígur miðstýringu í þeim efnum sem og öðrum og tel það því æskilegt að þarna komi til fólk sem þekkir svæðin, þekkir heimabyggðina, þekkir þau svæði sem á að beina ferðamönnum inn á. Hins vegar, ef þetta er til í lögum --- nú verð ég að viðurkenna að ég er ekki mjög lögfróður maður --- er þetta kannski óþarfi. En ég trúi því nú vart að hv. þm. Jón Helgason, 1. flm. þessa, sem fyrrv. hæstv. dómsmrh., ef ég man rétt, flytji mál sem þegar eru inni í lögum, þannig að ég dreg það í efa. Ekki vil ég þó fullyrða neitt og vil ekki vefengja neitt það sem hv. þm. Karl Steinar Guðnason sagði. Ég tel hins vegar að þetta sé mjög þarft mál að kalla fram heimafólk til starfa í þessum efnum, það heimafólk sem hefur áhuga, sem þekkir best til og getur skipulagt. Þess vegna lýsi ég eindregnum stuðningi við frv.

Egill Jónsson Virðulegi forseti. Eins og þingskjalið ber vott um er ég einn af flm. frv. og þarf þess vegna ekki að taka það fram að ég er því að sjálfsögðu samþykkur. Ég get þess vegna vísað til framsöguræðu þeirrar sem 1. flm. flutti hér um efnisatriði málsins. Ég legg hins vegar á það áherslu að hér er lagt til að gera heimaaðilum kleift að vera virkari í skipulagi ferðamála með ferðamálanefndum og ég tek sérstaklega undir það sem hv. 3. þm. Vestf. sagði hér áðan að það er mikilvægt að efla frumkvæði í héraði í þessum málum sem öðrum. Það liggur reyndar þegar fyrir góð reynsla af því eins og kom fram hjá hv. 3. þm. Reykn. því að ferðamálanefndir eru víða starfandi, m.a. þar sem ég þekki til á Austurlandi. Það breytir ekki því að það er styrkur fyrir ferðamálanefndirnar og fyrir þessa starfsemi að réttindi þeirra og skyldur, þó að takmörkuðu leyti sé nú greint í frv., séu fest í lögum. Og ég held að það sé mjög af hinu góða, og vil reyndar sérstaklega undirstrika það, að valdið sé flutt heim í þessum efnum frekar en að það sé staðsett í allt of ríkum mæli hér á einum stað, hjá Ferðamálaráði eins og nú er. Ég get ekki séð annað en að áhrif frv. séu jákvæð þó að þau séu e.t.v. ekki mjög víðtæk og legg þess vegna áherslu á að það fái hér jákvæða afgreiðslu í þessari hv. deild.

Jónas Hallgrímsson Virðulegi forseti. Ég kem hér í ræðustól til að lýsa yfir stuðningi mínum við það mál sem hér er lagt fram og hv. 2. þm. Suðurl., Jón Helgason, hefur mælt fyrir, enda einn af flm. þess. Það er nú svo með framkvæmd og skipulag ferðamála í landinu að ýmsum þykir þar í nokkru ábótavant og margt mætti þar eflaust betur fara þó að ekki verði farið nánar út í þá sálma hér og nú. Á undanförnum árum hafa menn gert sér æ ljósara mikilvægi atvinnuuppbyggingar ferðaþjónustu í landinu, enda er þessari ungu atvinnugrein almennt ætlað mikið hlutverk í framtíðinni þótt enn sjáist þess ekki greinileg merki, alla vega ekki þegar rætt er um hvaðan peningarnir eigi að koma svo að renna megi styrkari stoðum undir t.d. nauðsynlegt landkynningarstarf eða bætta þjónustu við ferðafólk á almennum ferðamannastöðum í landinu. Það er hins vegar ekki sú hlið málsins sem er til umræðu í dag, heldur hvernig komið verði betra skipulagi á málefni ferðaþjónustu út um hinar dreifðu byggðir þannig að heimamenn í bæ og sveit verði betur virkjaðir til starfa á þessum vettvangi. Er hér einkum átt við fulltrúa sveitarstjórna og hagsmunaaðila í ferðaþjónustu ásamt öðrum þeim sem málið er skylt eða áhuga hafa á. Þessa breytingu á lögunum, ef af verður, tel ég hiklaust í jákvæða átt og til bóta. Vissulega finnast þess dæmi að slíkar nefndir séu þegar að störfum, en það er óvíða og þá að meira eða minna leyti án heildarskipulags. Raunar er það eindregin skoðun mín og ég trúi flestra annarra sem að þessum málum hafa komið að lítils árangurs sé að vænta fyrr en ráðamenn eða stjórnvöld gera sér ljósa nauðsyn þess að atvinnugreinin, þ.e. ferðaþjónustan í landinu, þurfi miklum mun meiri fjármuni til að byggja sig upp en hingað til hefur fengist úthlutað. Í þessu sambandi tel ég að margt mundi breytast og það á skömmum tíma ef möguleikar væru á ráðningu starfsmanna á vegum ferðamálasamtaka, t.d. einum í hverjum landsfjórðungi til að byrja með, svonefndum ferðamálafulltrúum, svo sem þegar er þekkt með iðnfulltrúana sem starfað hafa um nokkurt skeið úti á landsbyggðinni og iðnrn. hefur greitt fastan kostnað af en heimamenn önnur útgjöld. Ég tel að þetta mál sem hér er lagt fram sé hiklaust í rétta átt og góður áfangi að betra skipulagi ef um það næst samstaða. Virðulegi forseti. Ég vil svo að lokum benda á að tveir af hv. þm. sem hér hafa talað nefna orðið ,,ferðamannaiðnaður``. Við sem höfum starfað að ferðamannaþjónustu erum ekki lengur með þetta orð inni á okkar gafli og viljum kalla þetta ferðaþjónustu almennt. Iðnaður er eitthvað sem við teljum að eigi ekki heima í ferðamennskunni almennt.

Stefán Guðmundsson Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir sem hingað hafa komið þakka flm. fyrir að leggja þetta mál hér fram. Ég er sannfærður um að þetta er hið besta mál. Menn hafa aðeins velt vöngum yfir því hvort nauðsyn væri á að binda hér svo rækilega um eins og lagt er til. Ég held að svo sé. Ég held að það þurfi að leggja aukna áherslu á og reyna að tryggja betur en nú er að staðið sé sem best að þessum málum í heild sinni. Það er engin spurning í mínum huga að mjög miklir möguleikar leynast enn í ferðamannaþjónustunni. Það er engin spurning um það. Enda kemur það hér fram í grg., eins og hv. 1. flm. gat um, að ferðamannaþjónustan er ung atvinnugrein og á örugglega eftir að vaxa hér mjög úr grasi. Það er hins vegar líka rétt, eins og kemur fram í grg., að það þarf að skipuleggja þetta allt saman og horfa á málið allt, ekki bara koma upp náttstöðum og hótelum. Það þarf einnig að huga að því hvernig við viljum að þessir aðilar fari um landið og gangi um landið sjálft. Ég held nefnilega að þar leynist kannski mestir möguleikar okkar til þess að draga erlenda aðila hingað til landsins. Það muni byggjast á ósnortinni náttúru sem við Íslendingar eigum. Ég hef tilfinningu fyrir því að útlendingar muni í auknum mæli mjög sækjast eftir því að komast í þessa ósnortnu náttúru okkar, fá að kynnast veðraham vetursins ef svo mætti segja. Við höldum það, og erum mjög niðurlútir þegar við mætum þessu fólki í rigningu og roki, að það sé ömurlegt að landið okkar skuli mæta þessu fólki svo. En staðreyndin er sú að margt af þessu fólki er búið til þess og vill gjarnan komast í eitthvað slíkt. En eins og ég segi held ég að þarna leynist kannski mestir möguleikar okkar, þ.e. að búa svo um að þetta fólk geti notið ósnortinnar náttúru. Víða er nú unnið að þessu og fólk kemur orðið hér í hópum að vetrarlagi til þess að ferðast um og njóta vetrarins, veiðiskapar og annars. Við höfum séð það þegar auðjöfrar erlendra ríkja koma á sínum einkaþotum og lenda hér á stórflugvöllunum og láta flugvélarnar bíða sólarhringum saman meðan þeir draga fisk á stöng í fallegri veiðiá. Við höfum kannski ekki gælt eins mikið við þá hugmynd að þessir menn hafa sömu löngun til þess að ferðast um með byssu og skjóta fugl. Það er engin spurning að það er mikil löngun til þess hjá slíkum aðilum og ég held að við ættum líka að sinna því betur. Það er einnig rétt að það komi fram að ég held að fátt hafi betur tekist í því að skapa ný atvinnutækifæri í sveitum heldur en í ferðamannaiðnaðinum og ég tek undir það mjög rækilega sem hér hefur verið sagt í sambandi við ferðaþjónustu bænda. Ég hef rætt við marga sem hafa ferðast um og gist á þessum heimilum og þeir hafa látið nánast frábærlega vel af slíkri dvöl. En nóg orð um þetta frv. að sinni. Ég endurtek það að ég fagna því að frv. skuli vera hér lagt fram. Það vekur hér umræðu í þingi og það fær ítarlega skoðun í nefnd þingsins og ég er sannfærður um það að meginmál flm. er það að frv. fái jákvæða meðferð og ég heyri það á þingmönnum að svo muni verða.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu. Það er í raun og veru búið að koma hér fram það sem ég ætlaði að segja um þetta frv. en ég vildi fyrst og fremst koma hér til þess að taka undir ágæti þessa máls og lýsa stuðningi við það. Ég hef ætíð verið talsmaður þess að færa sem flest verkefni heim í héruð og hér er eitt slíkt mál á döfinni og þess vegna vil ég eindregið lýsa stuðningi við slíkar hugmyndir að gera sveitarfélögin sem mest sjálfstæð í ferðamálum heima í héraði. Hér var minnst á ferðaþjónustu bænda og það var nú einmitt eitt af því sem ég ætlaði að koma inn á og lýsa ánægju með. Ég hef heyrt frá mörgum sem hafa notað þessa þjónustu að þeir eru mjög ánægðir með hana. Í raun og veru má segja að þetta sé ný atvinnugrein hjá okkur, ferðaþjónusta yfirleitt. Hún hefur verið að þróast á undanförnum árum og breytast í ýmsa þætti sem virðast koma þegar kallað er eftir þeim eins og ferðaþjónusta bænda. Ég held einmitt, eins og hér hefur reyndar komið fram hjá öðrum, að þetta sé mjög vinsælt, ekki síst hjá útlendingum, eitthvað nýtt sem e.t.v. er ekki svo algengt annars staðar. Hv. 2. þm. Suðurl., 1. flm. frv., minntist á að hann hefði komið í lítinn bæ í Austurríki sem ekki virtist hafa upp á jafnmarga möguleika að bjóða í ferðaþjónustu eins og jafnvel við hefðum hér. Ég held einmitt að þetta sé rétt, við höfum ekki alltaf komið auga á hvað það er sem útlendingar vilja sækja hingað til okkar. Og eins og kom hér fram í máli hv. 3. þm. Norðurl. v., þá er það kannski ekki síst að í stað þess að við Íslendingar kaupum sólarlandaferðir getum við selt jafnvel rokið og rigninguna. Það er ekki víst að þeir séu að sækjast eftir sólinni sem eru í henni allan ársins hring, heldur vilja gjarnan fá tilbreytingu varðandi veðurfarið. Við höfum verið að selja hér svokallaðar safariferðir sem eru mjög vinsælar, þ.e. ferðir inn í óbyggðir. Mér er líka kunnugt um að margir leita hingað í fuglaskoðunarleiðangra því að hér er mikil fjölbreytni á því sviði á ýmsum stöðum eins og við þekkjum. Og svo má minnast á Bláa lónið eða heilsulindirnar. Ég hef þá trú að í framtíðinni eigi eftir að rísa þar upp mjög vinsæl ferðamannaþjónusta sem er heilsulindin í Bláa lóninu og raunar víðar á landinu. En ég vildi sem sagt lýsa stuðningi mínum við þær hugmyndir sem þetta frv. fjallar um.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Aðeins nokkur orð um þetta mál þó að margt hafi þegar verið um það sagt. Það kann að vera að ekki sé þörf að binda það í lögum sem hér er lagt til. Hins vegar held ég að málið sé af hinu góða, ekki síst vegna þess að það vekur umræðu og efni þess hvetur heimamenn til meiri þátttöku og jafnframt til meiri ábyrgðar á ferðaþjónustu, en enginn vafi leikur á því að það er ein af framtíðaratvinnugreinum bæði í dreifbýli og þéttbýli. Þá á ég við hvar þjónustan er veitt og hvar hún er skipulögð. Það er enginn vafi á því að ferðaþjónusta bænda, sem hér hefur verið minnst á, er nýbreytni sem nýtur vaxandi vinsælda. Sjálf hef ég reynt hana ítrekað og ber henni afar gott orð. Ég er viss um að útlendingar kunna mjög vel að meta slíka gistingu og telji sig á þann hátt komast í nánari snertingu við fólkið í landinu og lífshætti þess. Þannig má t.d. stofna til vináttukynna sem eru þeim jafnvel meira virði heldur en hefðbundin ferðalög sem fela í sér gistingu á hótelum. Á ferðum mínum og annarra kvennalistakvenna um landið í sumar, bæði í vor og svo aftur í haust, þá var það ítrekað æ ofan í æ í hverju byggðarlaginu á fætur öðru hversu fábreytni atvinnuhátta úti á landi er knýjandi vandi, vandi sem vex og hvetur til þess að fólk streymir hingað á suðvesturhornið. Það gildir nefnilega það sama úti á landi og hér í Reykjavík. Það þarf tvo til að framfleyta fjölskyldunni. Mig langar til að minna hv. þm. á það að fábreytni atvinnuhátta úti á landi bitnar ekki síst á konum og ef konurnar hafa ekki tök á því að vinna fyrir heimilinu eins og mennirnir, þá eru miklu ríkari ástæður til þess og líklegra að fjölskyldan flytjist í burtu. Ferðaþjónusta í víðum skilningi skapar fjölbreytt störf, ekki síst fyrir konur. Þess vegna tel ég að hún geti stuðlað að því að byggð haldist sem víðast um landið því það hlýtur að vera markmið okkar allra að vilja halda sem stærstum hluta landsins í hagkvæmri byggð, þ.e. byggð sem er hagkvæm fyrir fólkið í landinu. Ég held því að erindi þessa frv. sé af hinu góða og geti vakið upp hvetjandi umræður og aukna virkni, ekki síst heima í héraði. Það er auðvitað líka af hinu góða að málið sé rætt hér og ef það verður til þess að styrkja stöðu ferðaþjónustunnar úti á landi að binda þetta í lög, þá tel ég að betur sé af stað farið en heima setið og ég vil lýsa stuðningi við erindi þessa frv.

Flm. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þær umræður sem hér hafa farið fram um þetta frv. og þær undirtektir sem það hefur fengið. Mér finnst ákaflega eðlilegar spurningarnar sem hv. 4. þm. Reykn. varpaði hér fram, hvers vegna frv. er flutt, þar sem ekki er gengið lengra í upphafi 1. gr. en að tala um heimild. Það getur vel verið að það sé rétt að skoða það í nefnd hvort þarna eigi að kveða fastar að orði og segja: Skylt skal sveitarstjórn að gera þetta, því að ég held að flestir eða má segja allir staðir á landinu eigi sína möguleika í sambandi við ferðaþjónustu. Okkar land er svo misjafnt og margbreytilegt að það má segja að hver staður hafi upp á eitthvað sérstakt að bjóða og því ætti að stefna að því að svona starfsemi sé sem virkust alls staðar á landinu. En þó þarna sé aðeins um heimildarákvæði að ræða, þá er síðar í greininni þó reynt að fela þessum nefndum ákveðið lögbundið hlutverk, m.a. það að fjalla um allt það sem 7. gr. laga um skipulag ferðamála segir að Ferðamálaráð eigi að fjalla um eftir því sem við getur átt á hverjum stað. Og það er ekki lítið hlutverk sem nefndunum verður þá ætlað með lögum eftir þá lögbindingu. Ég þekki það mætavel að svona starfsemi er fyrir hendi. Ég þekki það í minni heimabyggð. Þar hefur verið starfandi ferðamálanefnd í allnokkur ár. Og kannski vegna þess að ég hef séð að góður árangur hefur náðst af því starfi, þá vildi ég leggja það til að skapaður yrði lagarammi fyrir þetta starf um leið og ég hvetti til þess að aðrir fetuðu í fótsporin. Það vill þannig til að nú í sumar fékk ég svolitla reynslu af þessu sjálfur. Þessi ferðamálanefnd vann að því með ferðaskrifstofu að efna til hópferða á þetta svæði, nokkurra daga dvöl með ferðalagi um svæðið. Og þrátt fyrir ákvæði laganna um leiðsögumenn, þá voru heimamenn fengnir til þess að vera með ferðinni. Að lokinni ferðinni var svo óskað eftir að þátttakendur fylltu út spurningalista sem skilinn var eftir á herbergjum þeirra. Og ég verð að segja að það kom mér mjög á óvart hversu ánægjan var mikil meðal þátttakenda því að mér virtust ytri aðstæður ekkert vera svo sérstakar miðað við önnur ferðalög. Veður var misjafnt og annað eftir því. En það sem var ólíkt var að þarna voru heimamenn virkir í að taka á móti fólkinu og það var held ég það sem skipti sköpum. En að sjálfsögðu er það rétt sem hv. 3. þm. Vestf. og fleiri hafa undirstrikað hér að einn megintilgangurinn með þessu er að dreifa valdi og ábyrgð og örva framtak heima fyrir, því að framtíð byggðanna blómstrar ekki og tilvera þeirra raunverulega byggist á framtaki heima fyrir. Hún getur ekki byggst á öðru en því númer eitt. Síðan aftur skyldu þjóðfélagsins að skapa þessum aðilum jöfn skilyrði hvar sem þeir eru búsettir á landinu til þess að neyta síns framtaks. Ég vil endurtaka þakklæti mitt fyrir undirtektirnar og þær ábendingar sem hér hafa komið fram og tel alveg sjálfsagt að þær verði allar athugaðar vel í þeirri nefnd sem fjallar um málið.

Karl Steinar Guðnason Hæstv. forseti. Ég vil ítreka það að frv. sem slíkt breytir litlu frá því sem er og dreifir ekki heldur valdi. Þessum ferðamálanefndum er ekkert vald veitt samkvæmt þessu og ætlum við að dreifa valdi þá verður það að gerast í þeirri mynd að þessar nefndir fái einhver völd, einhver áhrif. Eins og ég var að benda á þyrftu þær að hafa bein tengsl við Ferðamálaráð og ég vænti þess að það verði skilgreint þá í nefnd hvernig með það yrði farið. Ég er fyllilega sammála þeirri hugsun sem kemur fram hjá flestum hérna um að það beri að auka ferðamannaþjónustu. Það beri að sinna þessum málum heima fyrir. Þar eigi frumkvæðið að vera sem allra mest. En ég vil líka að það verði þá þannig búið um hnútana að það séu sett lög ef það er rétt að setja lög sem ég er ekki viss um. Það verði búið þannig um hnútana að einhver árangur verði af því. Ég tel þetta sérstakt sveitarstjórnarmál sem sveitarstjórnir víða um land hafa sinnt og það er spurning hvort ekki ætti að skilgreina frekar valdsvið Ferðamálaráðs, hvernig með það skuli fara, hvernig dreifa skuli ábyrgðinni. En það sem ég sagði í fyrri ræðu minni er það að frv. eins og það er fram sett breytir engu að mínu mati, en hugsunin í því á vel heima við hvaða markmið sem menn segjast ætla að ná og menn vilja gjarnan ná og vænti ég þess að það verði skoðað í nefnd.

Karvel Pálmason Virðulegur forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður, en mig langar að gera hérna að umræðuefni kannski tvennt. Það er í fyrsta lagi að ég get alveg fallist á það sem hv. þm. Jónas Hallgrímsson sagði um orðið, að breyta því í þjónustu en ekki iðnað. Það hefur nú eigi að síður verið talað um þetta sem ferðamannaiðnað allt til þessa, en ekki skal ég reyna að halda því neitt til streitu. Hitt er jafngott og kannski betra. En það sem aðallega varð nú til þess að ég stóð hér upp aftur var ræða hæstv. forseta, hv. þm. Guðrúnar Agnarsdóttur. Ég er út af fyrir sig mjög ánægður með það ef kvennalistakonur eru núna komnar á þá skoðun eftir yfirreið um landið í sumar hvernig atvinnuháttum landsbyggðarinnar er háttað. Að þessu frv. standa fjórir dreifbýlisþingmenn.

Strjálbýlis.

Eða strjálbýlisþingmenn, menn geta haft það orð ef þeir vilja, hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson. Ég dreg ekki í efa að þeir viti hvernig atvinnuháttum í strjálbýlinu, við skulum orða það svo, er háttað. Ég tel mig einn til viðbótar þessum, hv. þm. Stefán Guðmundsson þar til viðbótar, hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson enn til viðbótar og ég hef heyrt að hv. þm. Karl Steinar Guðnason telji sig búa utan bæjarins þannig að ég hygg nú að það þurfi ekki að áminna okkur eða vekja athygli okkar á því hvernig atvinnuháttum landsbyggðarinnar er háttað.

Það er gott að ríkisstjórnarliðið muni eftir því.

Ég hygg að það hafi ekki skort neitt þar á. En kannski á hv. þm. Egill Jónsson við fyrrv. ríkisstjórnarliðið sem mundi ekki eftir því á sínum tíma. En það er gott og blessað þegar það hvarflar að, hvort sem það er þingmönnum, ráðherrum eða þeim sem fara með forustu í þjóðmálum, þegar það hvarflar að þeim hvernig búið er að atvinnuháttum víðs vegar út um land. Og það þyrfti kannski að vekja athygli á þessu oftar, en ég ítreka, ég fagna því að kvennalistakonur hafa nú komið auga á þetta og vekja athygli á því eftir yfirreið sína á sl. sumri um landið.

Guðrún Agnarsdóttir Virðulegi forseti. Ég held ég megi nú til með, þó ég hafi ekki ætlað mér að koma hingað aftur, að svara hv. 3. þm. Vestf. örlítið. Hann veit það fullvel að augu kvennalistakvenna opnuðust ekki í sumar eftir yfirreið um landið. Ef hann hefði bara hrist svolítið upp í minni sínu, þá hefði hann kannski rámað í það að við höfum talað fyrir þessu máli hér í nærri sex ár á þinginu að auka þyrfti fjölbreytni atvinnuhátta á landsbyggðinni, og þá í strjálbýli eða dreifbýli eða hvað menn kjósa að kalla það. Einmitt vegna þess að við trúum því að það sé nauðsynlegt að byggð haldist sem víðast í landinu. En hún gerir það ekki ef þeir sem fara með fjárveitingavaldið sýna landsbyggðinni ekki skilning --- og nú bið ég hv. 3. þm. Vestf. að leggja vel við hlustirnar 

Egill Jónsson Herra forseti. Það spáir nú góðu að það skuli koma upp í þessari umræðu ofurlítill titringur í sambandi við atvinnumál landsbyggðarinnar og ég hlýt að fagna því alveg sérstaklega hvern áhuga Kvennalistinn sýnir í þessum efnum. En af því að hv. síðasti ræðumaður var að rifja upp fyrri skoðanir þeirra kvennalistakvenna í þessum efnum, þá get ég nú ekki komist hjá því að minna á þau úrræði sem einmitt þessi hv. alþm. hafði eftir för sína um landið í sumar og fram komu í viðtali við hana í Ríkisútvarpinu þar sem hún sagði að ástandið væri þannig að menn þyrftu að setjast niður --- þetta er svona hér um bil alveg orðrétt haft eftir alþm. --- setjast niður og koma sér saman um það hvaða byggðarlög ættu að lifa af og hver ættu að hverfa. Ég hef víða orðið var við þessi ummæli Kvennalistans og þessa afstöðu Kvennalistans á ferðum mínum og þess vegna er það að sjálfsögðu ánægjuefni að finna nú fyrir þessum áhuga hér í umræðunni og mikil framför og sinnaskipti frá því sem kom fram í útvarpinu hér á dögunum og ég hef tilgreint hér eftir síðasta hv. ræðumanni.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Það sem hv. 4. þm. Austurl. hafði eftir mér úr útvarpsviðtali var ekki nema hluti af því sem ég sagði í svari við spurningu fréttamannsins, en það er kannski full ástæða til þess að minna á að það er ekki síst vegna ákvarðana stjórnmálamanna hvernig komið er málum víða á landsbyggðinni. Það er ekki síst vegna þeirrar kjördæmaskipunar sem nú ríkir að sum byggðarlög hanga á horriminni og það er varla lifandi í þeim fyrir fólk vegna þess að fjárveitingavaldið sem slíkt hefur ekki staðið sómasamlega að uppbyggingu. Víða er svo málum komið að aðstaða fyrir börn og unglinga í skólamálum og öðrum málum sem eru nauðsynleg til þess að þessir einstaklingar geti orðið samkeppnisfærir í þjóðfélaginu er svo bágborin að það er ekki við það unandi. Á sama tíma er peningum veitt til annarra framkvæmda vegna þess að stjórnmálamenn ákveða svo. Það verður til þess að sum byggðarlög, einkum jaðarbyggðir, deyja smám saman út. En línurnar eru ekki hreinar vegna þess að ákvarðanatakan er ekki hrein. Hún er einnig of tilviljanakennd. Og það er ekki hægt að bjóða fólki upp á þetta. Það sem ég var að segja í þessu viðtali er ekkert annað en sannleikurinn. Það hefur vantað pólitískt hugrekki til þess að taka á þessum málum hér á landi og það er kominn tími til að það verði gert vegna þess að þessi þróun verður nú þegar af sjálfu sér. Hún er þegar sýnileg fyrir augum ykkar allra, ekki síst dreifbýlismannanna. En það þarf pólitískt hugrekki til að taka skynsamlega á byggðaþróun, af framsýni, og það þarf samráð við þá sem búa í byggðarlögunum til þess að taka þessar ákvarðanir. 

Egill Jónsson Herra forseti. Ég hafði það ekki eftir hv. síðasta ræðumanni að það ætti að taka stjórnvaldaákvarðanir um það hvaða byggðarlög ættu að lifa og hver ættu að deyja. Ég sagði hins vegar að í máli síðasta ræðumanns hefði komið fram að menn þyrftu að setjast niður og ræða málin og taka ákvarðanir um það hverjir ættu að lifa og hverjir ættu að deyja, þannig að ég var ekki að draga það hér fram og hafa það eftir henni að hér væri um stjórnvaldsákvarðanir að ræða. En stefna hennar og stefna Kvennalistans mótaðist í þessum orðum og það var það sem ég var að vekja athygli á.

Jóhannes Geir Sigurgeirsson Hæstv. forseti. Það er nú komið svo að þessi umræða um einfalda breytingu á lögum um Ferðamálaráð er að snúast upp í eldhúsdag hér í efri deild.  Ég get tekið undir margt sem hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir sagði hér áðan um stöðuna í dreifbýlinu. Hins vegar fannst mér gæta nokkurs misskilnings hjá henni. Við sem búum úti á landi þekkjum það að ríkisvaldið hefur á undanförnum árum staðið ágætlega í stykkinu í mjög veigamiklum þáttum. Ég nefni menntamálin, mikla uppbyggingu á sviði skólamála. Ég nefni heilbrigðismálin þar sem menn eru nánast að ljúka uppbyggingu heilsugæslustöðva og ég nefni samgöngumálin þar sem hafa verið gerðar stórkostlegar umbætur á síðustu 10 árum. Hitt sem kannski hefur brugðist er það að stjórnvöld á hverjum tíma hafa ekki staðið í stykkinu við það að skipta atvinnutekjunum og kannski mest varðandi stjórnun gengismála og almennra peningamála. Þarna er það sem hefur brugðist mest og ég held að við getum verið sammála um hér, flestir landsbyggðarþingmenn sem hér erum. Hvaða byggðarlög lifa og hvaða byggðarlög deyja? Því ræður enginn mannlegur utanaðkomandi máttur. Löggjafinn, stjórnvöld geta skapað skilyrði, mismunandi lífvænleg, en það sem endanlega ræður því hvort byggð þróast og dafnar eða líður undir lok eins og hefur verið að gerast í okkar þjóðfélagi um langt árabil eru ákvarðanir íbúanna á viðkomandi stöðum. Það er enginn utanaðkomandi mannlegur máttur sem þar getur haft úrslitaáhrif á. Ég fagna líka orðum hv. þm. Egils Jónssonar um þessi mál og ég treysti því að hann taki nú til hendinni á sínum heimavígstöðvum þar sem mér hefur fundist tónninn í háværum öflum innan Sjálfstfl., og síðast tekið undir það af Morgunblaðinu núna á þessu ári, ekkert hafa verið mjög vinsamlegur út í landsbyggðina og allra síst okkur hv. þm. Egil Jónsson og aðra þá sem enn þá stunda landbúnað í þessu landi  Það er eitt enn þá sem ég ætlaði að bæta við út af því sem hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir sagði hér varðandi afskipti ríkisvaldsins af uppbyggingu á landsbyggðinni. Það er kannski á öðrum stað sem Alþingi hefur brugðist. Það er varðandi það að Alþingi hefur á undangengnum áratugum gefið Reykjavíkurborg allt of lausan tauminn varðandi tekjustofna og á þann hátt gefið henni ægisvald yfir aðrar byggðir varðandi framkvæmdir og þannig ýtt undir þann vítahring sem byggðastefnan vissulega er í. Og ég ítreka það, þetta gerist allt saman á þeim tíma þegar landsbyggðarþingmenn hafa töglin og hagldirnar á Alþingi og var í lófa lagið að láta þessi mál þróast öðruvísi.

Karvel Pálmason Herra forseti. Ekki voru mín orð neitt ætluð á þann veg, hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir, að það væri verið að skammast að einu eða öðru leyti. Ég vakti bara athygli á því að þetta var í því samhengi eftir ferð Kvennalistans í sumar í góðu veðri, þá höfðu þær þessa skoðun. Og ég fagna því að það fjölgar í þeim hópi þingmanna sem telja nauðsyn á því að breyta til hins betra frá því sem hefur verið að því er varðar landsbyggðina af hálfu stjórnvalda. Auðvitað þarf pólitískt hugrekki og það þarf líka pólitískt hugrekki til þess að takast á við vandann. Það pólitíska hugrekki hefur Kvennalistann skort allt frá fyrstu tíð. Þar hefur ekki verið pólitískt hugrekki til þess að taka á þeim vanda sem við er að glíma að því er varðar atvinnumálin, að því er varðar efnahagsmálin, að því er varðar þjóðmálin sem heild. Ég tel að stjórnmálaflokkar, stjórnmálaöfl, sem gefa kost á sér til þess að þjónusta almenning hljóti líka að taka að sér skyldur til þess að reyna að hafa áhrif á mál, á framkvæmdarvaldið, á stjórnvöld og taka að sér verkefni til framkvæmda. Í mínum huga hafa kvennalistakonur skotið sér undan þessu verkefni, en ég heyri að hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson tekur mjög upp hanskann fyrir þær konur og eðlilega kannski.

Það er mjög eðlilegt.

Já, það er mjög eðlilegt, ég tek undir það, Stefán Guðmundsson, það er mjög eðlilegt. En ég er þeirrar skoðunar að kvennalistakonur hafi skotið sér undan þeirri ábyrgð sem þær eiga að bera í stjórnmálum, ekki bara einu sinni heldur margoft. Þar vantar hið pólitíska hugrekki eins og í hinu líka þannig að í því tilviki fer þetta saman.

Stefán Guðmundsson Hæstv. forseti. Það er dálítið merkilegt hvernig þessi umræða hefur þróast, við erum allt í einu komin í umræður um byggðamál, allt í einu og nánast af tilviljun farin að ræða hér um byggðamál. Ég fagna því vissulega að það hafi gerst, en ég hefði hins vegar miklu fremur kosið að við hefðum getað tekið hér nokkra daga í almennilega umræðu um byggðamál en ekki undir þessum dagskrárlið.

Það gefst tími í það.

Núna? Það ber bara ekki rétt að. Ég get sagt margt um byggðamál og hef eðlilega hugsað mikið um byggðamál þar sem ég á heima úti á landsbyggðinni og hef starfað þar mikið og þekki þau þess vegna nokkuð vel. Ég held að við gerum engum greiða með því að halda og segja, telja jafnvel okkar nánustu trú um það að það sé allt saman vonlaust hjá okkur, allt sé að fara norður og niður. Margt hefur áunnist og margt hefur verið vel gert. Og það var tekið fram áðan af hv. síðasta ræðumanni. Hann nefndi t.d. skólamál. Hvers virði halda menn að það sé að nú á örfáum árum og er kannski rétt verið að ljúka því núna er verið að byggja upp fjölbrauta- og menntaskóla í öllum dreifbýliskjördæmum landsins. Við sem búum á þessum stöðum þar sem þetta hefur gerst lifðum þá tíð að á ákveðnum degi á haustin fækkaði skyndilega fólki í plássunum hjá okkur. Það fór stór hópur af ákveðinni kynslóð. Núna bregður hins vegar svo við að hann er ekki aðeins kyrr heldur fyllist bærinn af fjörmiklu, ungu fólki. Þetta skyldi þó ekki vera ástæða þess að nú er Háskólinn að springa, það skyldi þó ekki vera að þetta væri ástæðan fyrir því, að allt í einu opnuðust dyr fyrir þetta fólk til að sækja svo djarft fram til mennta eins og nú er. Ég er sannfærður um það að þetta er ein meginástæðan fyrir því að núna eru líklega, ja, ég væri ekki hissa þó að það væru 5--6 þúsund manns innritaðir í Háskóla Íslands. Þetta er stórt byggðamál og því ber að fagna. Ég nefni einnig eins og hv. síðasti ræðumaður heilsugæslustöðvarnar, uppbyggingu heilsugæslustöðvanna. Þar er um gífurlega mikil þjónustustörf að ræða. Ég nefni líka samgöngumálin, það sem áunnist hefur í samgöngumálum. Margt er vissulega eftir þar. Og ég nefni fjölmiðlun. Það má enginn taka orð mín svo að það sé ekki margt eftir að gera. Margt, margt er enn óunnið, því miður allt of margt. En við þyrftum, þingmenn, að reyna að ná sáttum um það hvernig við viljum standa að byggðamálum. Ég er ekki búinn að sjá það að Alþingi í dag takist að ná sáttum um þau mál, því miður. Við þurfum líka að gera okkur grein fyrir því þegar við tölum um þessi byggðamál af hverju þessi vandi stafar. Áttaði Kvennalistinn sig ekki á því fyrr en hann ferðaðist um landið í góðviðrinu í sumar og sá hvernig ástandið var? Átta menn sig ekki á því að við sem búum úti á landi og byggjum þessi framleiðslubyggðarlög okkar megum búa við framleiðslustjórnun í nánast öllum atvinnugreinum okkar, en hér á þessu svæði er allt frjálst. Það er munurinn. 

Unnar Þór Böðvarsson Hæstv. forseti. Ég verð nú að segja það að ég lýsi undrun minni á því hvernig lítið mál getur orðið að stórmáli og dreift úr sér eins og þessi tillaga sem lá hérna fyrir hefur orðið. Ég er eins og fleiri hér að vissu marki ánægður yfir því að það skuli nást umræða um vanda dreifbýlisins og held að ekki sé vanþörf á, þykir nú ánægjulegt að heyra það að flestir hér inni lýsa því yfir hver í kapp við annan hversu miklir stuðningsmenn dreifbýlisins þeir séu, jafnt þröngbýlismenn sem dreifbýlismenn. Svo að ég snúi mér að tillögunni, þá vil ég vekja athygli á því að ég kem úr samfélagi þar sem ferðamál eru kannski snarari þáttur í atvinnulífi sumarsins heldur en í mörgum öðrum byggðarlögum á landinu. Það eru Biskupstungur þar sem við höfum náttúrufyrirbæri sem laða ferðamenn að mikið frekar heldur en annars staðar. Ég vona að ég sé ekki að fara út fyrir efnið og raunar eru hv. þm. búnir að fara út fyrir efnið það mikið að ég leyfi mér að fara aðeins út fyrir það og vil minna á það að við erum með þessa staði, Gullfoss og Geysi, þessar náttúruminjar í Biskupstungum sem eru þjóðinni til vansæmdar eins og að þeim er búið í dag þannig að það er mál sem þarf að taka til rækilegrar athugunar og verður að gerast mjög fljótlega og er þegar í undirbúningi að færa það mál hérna inn í þingið. Það er rétt sem kom hérna fram að það þarf að skapa fleiri störf fyrir konur í dreifbýli. Það er mjög mikið atriði. Ef ég man rétt úr stjórnarsáttmála þessarar ríkisstjórnar, þá held ég að það hafi verið minnst á það í honum að ríkisstjórnin ætlar sérstaklega að beita sér fyrir þessu og Kvennalistinn er illu heilli ekki aðili að þessu stjórnarsamstarfi þannig að þeir sem eru þá í þessu stjórnarliði ásamt mér og fleirum hérna, við skulum þá bara reyna að standa við fyrirheit þessa stjórnarsáttmála. Síðan ætla ég að vara við því að horfa á ferðamál sem einhverja allsherjarlausn. Við höfum þurft að horfa upp á alls konar ævintýri sem einhverja allsherjarlausn í vandamálum dreifbýlisins, vandamálum landbúnaðarins og við höfum séð þessar skýjaborgir hrynja oft og tíðum áður en þær komu til framkvæmda. Ferðaþjónusta í dreifbýli er ágæt til að fylla upp í skörðin. Hún er ekki það sem getur komið í stað þess sem fyrir er. Við erum þar með atvinnuvegi sem verða að njóta stuðnings og þeir verða að hafa rekstrarskilyrði. Það þarf enginn að halda það að fólkið sem nú býr á landsbyggðinni uni við það betlistarf sem ferðaþjónustan á margan hátt er sem einhvern aðalatvinnuveg. Að síðustu vil ég bara benda hv. þm. á það að umræða um þessi mál er þrep í sókn fyrir bættu atvinnulífi á landsbyggðinni sem og annars staðar í landinu, en það eru verkin sem skipta máli.

Einar Kr. Guðfinnsson Herra forseti. Það kvað vissulega við ánægjulegan tón og nýjan í máli hv. 3. þm. Norðurl. v. hér áðan þegar hann viðurkenndi þá staðreynd sem hefur blasað við flestum öðrum en dyggustu aðdáendum í aðdáendaklúbbi núverandi ríkisstjórnar að mál atvinnulífsins í landinu hafa ekki verið leyst. Á því hefur nefnilega borið upp á síðkastið að svo mikil sé sjálfsánægjan í klúbbnum að menn hafa gefið sér það, og síðast kom það fram í sjónvarpinu í gær, að þessi ríkisstjórn hafi unnið slíkt kraftaverk að nú séu helstu vandamál atvinnulífsins í höfn og leiðin fram undan björt og breið. Það var þess vegna ákaflega mikils virði og í raun og veru kannski ekki við öðru að búast frá svo nákunnugum manni í sjávarútvegi en hann áttaði sig á því að þessu er auðvitað öðruvísi farið. Hinn rósrauði bjarmi sem stundum leikur yfir málflutningi fulltrúa aðdáendaklúbbsins á ekki mjög mikið skylt við raunveruleikann. Kjarni þessa máls sem verið er að ræða hér og lýtur að aðbúnaði og lífsháttamöguleikum fólks í strjálbýli er nefnilega sá að það er ekki við því að búast að hægt sé að efla atvinnulíf eða mannlíf í strjálbýlinu ef atvinnulífið býr við svona bág kjör eins og það hefur gert upp á síðkastið. Mér fannst örlítið örla á misskilningi í máli hv. þm. Guðrúnar Agnarsdóttur hér áðan að vandi strjálbýlisins væri í því fólginn að ekki hefði tekist að draga með töngum nægilegt fjármagn frá fjárveitingavaldinu og út í hinar dreifðu byggðir. Einhvern veginn blasir þetta alveg þveröfugt við frá mínum sjónarhóli. Frá mínum sjónarhóli blasir það þannig við að fé hefur verið tekið mér liggur við að segja ófrjálsri hendi út úr atvinnulífinu, flutt annað og þess vegna hefur fólkið á landsbyggðinni ekki fundið þann grundvöll til þess að búa á sem það ella hefði gert. Þetta held ég að sé meginskýring þess að við eigum m.a. við vandamál að stríða í heilbrigðisþjónustu og menntakerfi strjálbýlisins. Ekki að það hafi verið svo mikill skortur á ákveðinni uppbyggingu í húsakosti í þessum þáttum, heldur miklu frekar hitt að fólkið hefur flúið þessi svæði vegna þess að það hefur ekki fundið að lífsgrundvöllur atvinnulífsins á svæðinu væri fyrir hendi. Þess vegna hygg ég að meginvandamál til að mynda skólastarfs á strjálbýlinu sé ekki skortur á skólahúsnæði eða búnaði. Mjög víða hefur verið mjög myndarlega að því verki staðið. Miklu erfiðara vandamál sem við er að glíma, vandamál sem fólkið í strjálbýlinu ræður ekki við er þessi sífelldi skortur á kennurum og sífelld umskipti á kennurum sem gerir það að verkum að alla festu skortir í skólastarfið. Nú er það svo að hæstv. menntmrh., á hveitibrauðsdögum í sínu ráðuneyti, fór fram með miklum bumbuslætti og ákvað að setja niður nefnd til þess að vinna að vandamálum skólahalds í strjálbýli. Síðan hefur ekkert gerst. Mér er kunnugt um að nefndin hefur unnið vel. Þar hefur verið staðið vel að verki, en ekkert bólar á úrlausnum ráðuneytisins. Sami ráðherra fór um landið og kynnti ýmsar úrbætur sem hann hygðist beita sér fyrir en sendi um leið og komið var suður harðort bréf í skólana og sagði þeim að skera niður alla þjónustu. Ég er í rauninni ekkert hissa á því að umræðan um ferðamál skuli hafa þróast upp í almenna umræðu um byggðamál í ljósi þess að núverandi ríkisstjórn og ríkisstjórnin á undan sem líka var ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar, þessar tvær ríkisstjórnir fóru af stað með ákaflega mikil og digur loforð, loforð sem ég hygg að margir hafi treyst á. Færra hefur orðið um efndirnar. Og þess vegna er svo komið að fólk vítt og breitt um landið er farið að spyrja: Hvernig á nú að efna þessi stóru loforð? Það vottar ekki fyrir þeim efndum í því fjárlagafrv. sem hefur verið lagt fram. Óljósar yfirlýsingar sem menn geta gefið á hveitibrauðsdögum ríkisstjórna duga ekki lengur og góðar viljayfirlýsingar eins og koma fram í því frv. sem hér er til umræðu munu ekkiheldur gera neina stoð nema verkin fylgi eftir og því miður er fátt sem bendir til þess, eigi núverandi ríkisstjórn að hafa forustu um þær efndir, að það gerist mikið í því máli frekar en öðrum.

Jónas Hallgrímsson Virðulegi forseti. Það sannast hér enn einu sinni að oft verður lítil þúfa til að velta stóru hlassi. Ég átti síst von á því að þessi tillaga um breytingu á ferðamálum yrði til þess að verða einhvers konar eldhúsdagsumræða eins og hér er komið fram áður, en ég sé mig tilneyddan til þess að taka þátt í umræðunni áfram og reyna að halda mig við ferðamálefnin eins og hægt er. Þetta með ferðaþjónustuorðið, það var sagt í skilgreiningarskyni fyrst og fremst og var vinsamlega mælt og meint. Ég get ekki látið hjá líða að þakka hv. 4. þm. Austurl. fyrir að vekja athygli á ummælum hv. þm. Guðrúnar Agnarsdóttur, og þakka henni jafnframt hreinskilnina í útvarpinu hafi hún mælt þessi orð sem hún hefur ekki mótmælt hér. Það eru nefnilega ekki allir sem þora að segja þetta og hún á þakkir skildar fyrir að koma hugsun sinni jafn skýrri fram þó ég vilji taka það skýrt fram að ég er ekki sammála henni. Aðrir orðuðu þetta á þann hátt á fínu máli að kalla það þéttingu byggðar að eyða heilum eða hálfum byggðarlögum. Það heitir á fínni íslensku að þétta byggðina. Ég tek undir orð þau sem hér hafa komið fram áður að þetta verður ekki gert á meðan við sem eftir lifum, þessir fáu úti á landi, viljum eiga þar heima. Það er nefnilega einfaldur hlutur að það þurfa ekki allir hlutir og eiga heldur ekki allir hlutir að ráðast hér og það er líka morgunljóst að landsbyggðarþingmenn hafa hér á löggjafarsamkundunni sem betur fer enn þá þau tögl og hagldir ef þeir kunna og geta staðið saman að koma í veg fyrir þetta sem ég nefndi áðan, það sem menn kalla þéttingu byggðar. Við eigum nefnilega rétt á því að eiga heima þar sem okkur langar til á Íslandi og ég hygg að það séu fleiri með þeim hugsunarhætti fæddir og gerðir heldur en bara ég, sem betur fer kannski. Ég ætla að reyna að halda mig við ferðamálefnin. Mér hefur fundist umræðan leiðast inn á grundvöll fiskveiða og afkomu frystihúsa eða allt að því og ég vil gjarnan koma því hér skýrt að, það er ekki fyrir það að það eigi ekki fullan rétt á sér, sú umræða hér í þessari hv. þingdeild, heldur hitt fyrst og fremst að þarna er um tvo ólíka þætti að ræða, annars vegar ferðamálefni og hins vegar afkomu frystihúsa og fiskiðnaðarfyrirtækja úti á landsbyggðinni. Ég vek athygli á því að erlendis frá koma í dag beint inn á landsbyggðina 5--7% erlendra ferðamanna eða gerðu það á sl. ári. Á þessum stað sem er mín heimabyggð hefur mestallt verið gert fyrir tilstuðlan heimamanna og oft og tíðum fyrir eigið fé. Ríkisvaldið hefur að sáralitlu leyti komið inn í það mál og þetta er byggðamálefni og þetta er ferðamálefni. Ég vek athygli á því að fyrir dyrum stendur nú að gera Egilsstaðaflugvöll að millilandaflugvelli. Það er alveg gífurlega stórt og mikið mál í hugum okkar sem þessi ferðamálefni hafa stundað. Það verða ekki 5 eða 7% ferðamanna sem koma beint inn á landsbyggðina þegar þetta verður, ekki ef það verður heldur þegar það verður, það verða ekki 5 eða 7% heldur vonandi 20--30% af erlendum ferðamönnum sem koma beint inn á landsbyggðina til þess að njóta landsins okkar. Það skiptir nefnilega engu máli hvar ferðamennirnir koma til landsins, hvort þeir koma beint inn til Norðurlandsins, Austurlandsins eða hér inn á Reykjanesskagann. Þetta er afar mikið mál í huga þeirra sem úti á landinu búa því að það er staðreynd að þeir sem búa hér á þessu svæði hafa mun meiri möguleika til þess að stýra og stjórna fólki, hvar það fer og hvar það eyðir sínum fjármunum eins og málum er háttað í dag. Þess vegna er það gífurlega mikið málefni og ekki síst sú áætlun sem gerð hefur verið nú um jarðgöng, bæði á Vestfjörðum og væntanlega á Austurlandi. Þarna er einnig alveg gífurlegur vaxtarbroddur í framtíðinni sem mun áreiðanlega auka okkar möguleika bæði fyrir vestan og austan, að bjóða ferðafólki upp á allt annað heldur en gert hefur verið í dag. Þetta vil ég að komi hér fram skýrt og skilmerkilega. Ekki það að ég sé á móti því að menn ræði hér skólamálefni eða menntamálefni eða heilbrigðismálefni. Þau eru svo bara lítill hluti af því sem hér var til umræðu þó að þau vissulega snerti hana þegar verið er að tala um landsbyggðarmálefni. Ég get ekki skilist svo við þetta málefni að ég taki ekki almennt undir það að málefnum ferðaþjónustu í landinu almennt sé sinnt betur en gert hefur verið hér af fjárveitingavaldinu og bendi á að ítrekað hafa menn komið á fund fjvn. sem því miður hefur hingað til eftir því sem mér skilst daufheyrst við sjálfsögðum og eðlilegum bónum þeirra sem með þau mál fara. Þetta vildi ég að kæmi fram hér í lokin út af þeirri umræðu sem fram hefur farið.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri ræðu sem hv. þm. Jónas Hallgrímsson flutti hér rétt áðan. Hún gefur mér tilefni til þess að fjalla um þetta í þrengri umræðu en ég hafði gert ráð fyrir miðað við það sem hér hefur áður farið fram. Það hefur raunverulega þróast upp í umræður um byggðastefnu. Hv. þm. Jónas Hallgrímsson kom inn á það atriði sem við, ég og hv. þm. Egill Jónsson, lögðum áherslu á á síðasta þingi þegar við lögðum fram till. til þál. um það að Egilsstaðaflugvöllur yrði gerður að millilandaflugvelli eða alþjóðaflugvelli. Við lögðum þessa tillögu fram, ef ég man rétt, nákvæmlega 18. eða 19. okt. 1988 og tillagan fól það einmitt í sér að Egilsstaðaflugvöllur yrði þannig útbúinn að hann gæti tekið við millilandaflugvélum með þeim hætti sem hér hefur verið lýst að muni hafa alveg gífurlega mikla þýðingu fyrir alla byggð og atvinnustarfsemi á Austurlandi.  Varðandi eitt atriði í ræðu hv. þm. Jónasar Hallgrímssonar vil ég segja það að ég er ekki alveg sammála honum um það þegar hann sagði að ferðaþjónusta annars vegar og fiskvinnsla eða sjávarútvegur hins vegar væru ólíkir þættir eins og hv. þm. orðaði það. Það er staðreynd að það er margt sameiginlegt með þessum atvinnugreinum ef ég mætti orða það þannig. Staðreyndin er sú, eins og kom fram í ræðu hv. þm., að með bættum samgöngum, betri flugvöllum, sem m.a. geta þjónað alþjóðaflugi, mun erlendur ferðamannastraumur aukast til Íslands og einmitt sú tegund ferðamanna sem við Íslendingar hljótum að sækjast eftir sem er það fólk sem greiðir fyrir sína dvöl hér á Íslandi. Það hefur gífurlega mikla þýðingu fyrir alla ferðaþjónustu, fyrir hótelin úti á landi og vegna þess fólks sem stendur að þessari atvinnugrein. Ég vil í sambandi við þessa umræðu einnig mótmæla því og harma það að það skuli hafa komið fram í ræðu eins hv. þm., Unnars Þórs Böðvarssonar, hann sagði eitthvað á þá leið að ferðaþjónusta væri eiginlega hálfgert betlistarf. Ég vil mótmæla því að sú hugsun komi fram hér á hv. Alþingi að hv. þm. leyfi sér að líkja ferðaþjónustunni við betlistarf. Ég skil ekki alveg hvað í þessu felst og hefði óskað eftir því að hv. þm. væri hér viðstaddur þannig að hann gæti skilgreint nánar og skýrt betur fyrir okkur hv. þm. hvað hann átti við með því að ferðaþjónusta væri betlistarf. Ég mótmæli því að þetta skuli hafa verið sagt á hinu háa Alþingi fyrir hönd þeirra sem við þessi störf fást og vegna þess fólks sem stendur í þessari uppbyggingu. Hér er að vísu einn af forustumönnunum á þessu sviði, hv. þm. Jónas Hallgrímsson, þannig að hann hefði nú kannski getað spurt hv. þm. að þessu einnig eins og ég og tekið þátt í mínum mótmælum sem ég efast ekki um að hann geri.  En varðandi önnur atriði í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram vil ég, virðulegi forseti, leyfa mér að koma inn á það sem lýtur að byggðastefnu og starfsgrundvelli helstu atvinnuvega þjóðarinnar. Hér hafa aðrir hv. þm. talað um stöðu atvinnuveganna og það var mjög athyglisverð yfirlýsing sem kom frá einum aðalstuðningsmanni núv. ríkisstjórnar, hv. þm. Stefáni Guðmundssyni.  Mér er það ljóst, og okkur stjórnarandstæðingum er það ljóst, að þessi ríkisstjórn getur ekki stjórnað landinu sem skyldi þannig að vel takist til. Ríkisstjórn sem stofnuð er með þeim hætti sem við þekkjum til á sl. hausti getur ekki stjórnað landinu svo vel sé og ætla ég ekki að rekja það nánar. Það var eitt í ræðu hv. þm. Karvels Pálmasonar sem ég vil víkja nokkuð að. Hv. þm. sagði eitthvað á þá leið þegar hann var hér að flytja sína ræðu að hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson hafi tekið upp hanskann fyrir Kvennalistann. Ég var ekki farinn að segja eitt einasta orð í þessari umræðu þannig að ég skil ekki alveg hvað hv. þm. átti við. Alla vega skildi ég ekki  þegar hann var að ásaka kvennalistakonur fyrir að þær hefðu ekki haft kjark, hvort hann ætti við það að þær hefðu ekki viljað vera í núv. ríkisstjórn og því svaraði hv. þm. ekki. Ég var ekkert að taka upp hanskann þá fyrir kvennalistakonur, enda er þess ekki þörf, þær gera það sjálfar og þarf ekki að fara langt til þess að undirstrika það að þær hafa staðið fyrir sínu, alla vega betur en flokkur hv. þm. Karvels Pálmasonar, Alþfl. Þær hafa þó haldið sæmilega fylgi sínu í skoðanakönnunum á sama tíma sem Alþfl. virðist vera að hverfa út af borðinu. Ég var sem sagt ekki búinn að segja eitt einasta orð um það hvað snýr að kvennalistakonum út af fyrir sig og alls ekki í þessari umræðu og alls ekki varðandi það sem hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir hafði hér fjallað um. Ég vil þó leyfa mér að segja, vegna þess sem hv. þm. sagði, að kvennalistakonur hafa þó haft og ekki skort kjark til þess að taka afstöðu til þess sem lýtur að efnahags- og atvinnumálum. Þær gerðu það raunverulega þegar þær tóku afstöðu til núv. hæstv. ríkisstjórnar. Þær höfðu ekki trú á því að sú stefna í atvinnu- og efnahagsmálum sem þessi hæstv. ríkisstjórn bauð upp á á sl. sumri, þegar var verið að stokka upp í ríkisstjórninni, mundi færa íslensku þjóðinni þá lífshamingju að þær sæju ástæðu til að styðja þá atvinnustefnu. Og ég verð nú að segja það að þá er hv. þm. illa lesinn í pólitískum fræðum ef hann hefur ekki fylgst með því að þær hafa sína stefnu í atvinnu- og efnahagsmálum alveg eins og við hinir hv. þm. Ég held því að við verðum að láta hlutina vera eins og þeir blasa við manni í raunveruleikanum en ekki vera hér með fullyrðingar sem standast ekki. Ég vil samt segja það kvennalistakonum til hróss að þær höfðu kjark til þess sem mestu máli skiptir í þessum málum og það er það að þær létu samviskuna ráða. Þær vildu ekki taka þátt í að styðja núv. ríkisstjórn og það er töluvert mikið atriði, líka í stjórnmálum. Þær vildu ekki, eins og Sjálfstfl., svíkjast aftan að fólkinu bara vegna valdanna. Þær vildu ekki vera með loforð sem ekki var hægt að standa við. Og þær vildu heldur ekki taka þátt í því, sem hefur komið skýrt fram á haustmánuðum, að hækka skatta á einstæðu fólki, m.a. ekkjum.

Vildu þær ekki eins og Sjálfstfl.?

Nei, ég sagði: Sjálfstfl. er á móti því, ég sagði það. Þær voru á móti því með sama hætti og sjálfstæðismenn, þannig að ég vil leiðrétta það sem hv. þm. sagði.

Það stendur allt.

En kannski er hv. þm. að búa okkur undir það þegar hann fer að greiða atkvæði með þessum ósköpum. Kannski er hann að undirbúa okkur undir það að hann eigi dálítið erfitt með að standa með hæstv. ríkisstjórn í þeim, ég vil segja verkum sem hún greinilega boðar en eru ekki fullnægjandi gagnvart því sem mestu máli skiptir sem er að styrkja stöðu atvinnuveganna og tryggja afkomu fólksins. Það hefur komið fram í ræðu hv. þm. Stefáns Guðmundssonar. Hv. þm. Karvel Pálmason hefur ekki minnst á afkomu fólksins. Hann hefur ekki minnst á afkomu sjávarútvegsins. Hann hefur ekki minnst á það hver væri hans stefna og afstaða til þess að styrkja stöðu sjávarútvegs og fiskiðnaðar í landinu. Hann hefur ekki minnst einu orði á það hver afstaða hans er til fiskveiðistjórnunar og þeirra tillagna sem hv. Alþingi mun fá til umfjöllunar hér á þessum vetri. Ég vil, virðulegi forseti, vegna þess að þessi umræða hefur farið út í aðra sálma en það að tala um ferðaþjónustu, koma þessum atriðum að sem ég hef hér látið koma fram í minni ræðu. Ég vil einnig undirstrika það sem er meginstefna Sjálfstfl. og hefur komið fram í ræðum þingmanna hans hér áðan, hjá hv. þm. Agli Jónssyni og Salome Þorkelsdóttur, að Sjálfstfl. styður öll góð mál sem efla íslenskt atvinnulíf, hvort sem það er sjávarútvegur, fiskiðnaður, verslun eða ferðaþjónusta. Þess vegna hefur flokkurinn, eða réttara sagt þingmenn flokksins, tekið þátt í að styðja það frv. sem hér er til umræðu.

Stefán Guðmundsson Herra forseti. Það er nú svona þegar menn heyra ekki nema það sem þeir vilja heyra eins og hv. síðasti ræðumaður. Ég sagði það hér í mínu máli að grundvallaratriði byggðastefnu í þessu landi væri það að okkur tækist að treysta rekstrargrundvöll undirstöðuatvinnuveganna í landinu. Ef það tækist ekki þá þyrftum við ekkert að vera að ómaka okkur að ræða um byggðamál. Það er grundvallaratriðið. Ég trúi því hins vegar, hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, að þessari ríkisstjórn takist undir forustu Steingríms Hermannssonar að koma grundvelli undir sjávarútveginn, og staðreyndin er þessi að það hefur snúist mjög til hins betri vegar frá því sem var þegar hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson var síðast stuðningsmaður ríkisstjórnar. Þessari ríkisstjórn hefur tekist að snúa verulega við þó við höfum ekki fullkomlega náð landi í þessum efnum. Það skal viðurkennt. En ég veit og ég treysti því að þessi ríkisstjórn muni vinna áfram að því að treysta grundvöll undirstöðuatvinnuveganna, auka hagvöxt í þessu landi. Þá fyrst skapast möguleikar til þess að hægt sé að bæta launakjör í landinu og auka ráðstöfunartekjur heimilanna. Þetta eru mín orð, Guðmundur H. Garðarsson.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Það mun koma fram hér í upptökutækjum hvernig hv. þm. Stefán Guðmundsson tók til máls hér í ræðu sinni áðan.  Vegna orða hv. þm. um það að ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar takist svona miklu betur en ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar að styrkja stöðu atvinnuveganna vil ég hins vegar segja þetta: Hv. þm. Stefán Guðmundsson og þingmenn Framsfl. tóku þátt í því í ársbyrjun 1986 að gera sátt við íslenska verkalýðshreyfingu og helstu samtök vinnuveitenda um það að reyna að tryggja kaupmátt launa. Sáttin byggðist á því að reyna að tryggja, eins og um var samið í febrúarsamningunum 1986 við verkalýðshreyfinguna, að sá kaupmáttur héldist sem mest og best, m.a. með stöðugu gengi. Þetta var yfirlýst og undirrituð stefna þessara aðila. Um það getur hv. þm. Karvel Pálmason fjallað hér með sama hætti og ég. Það er svo annað mál að ytri aðstæður gerðu það ókleift upp úr miðju ári 1987, vegna markaðsaðstæðna erlendis, að standa við þá stefnu. Það var e.t.v. of seint að ákveða að breyta um stefnu sem hefði þýtt það sem núv. ríkisstjórn er að kalla yfir þjóðina með miklu harkalegri hætti en þurft hefði að vera. Ef það er árangur sem hv. þm. Stefán Guðmundsson og Framsfl. vill státa af, að hafa fellt gengið trekk í trekk með þar af leiðandi kjaraskerðingu fyrir fólkið, ef það er stefna að hækka skatta og auka ríkisútgjöld, ef það er stefna ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar sem fólk er að upplifa nú, að auka á atvinnuleysi, þá segi ég: Þetta er vond ríkisstjórn, þetta er vond stefna fyrir íslenska þjóð. Þess vegna held ég að hv. þm. ætti ekki að tala með þeim hætti sem hann gerði hér áðan, að ráðast að fráfarandi ríkisstjórn, ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar, með þeim hætti sem hann gerði, vegna þess að núv. ríkisstjórn hefur ekki staðið við sín loforð, hún hefur ekki getað tryggt undirstöðuatvinnugreinarnar, eins og hv. þm. sagði sjálfur, og það sem verra er, hún mun ekki geta það í nánustu framtíð, þannig að þeir erfiðleikar sem við horfum upp á í dag munu versna til muna, því miður.