Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef lagt fram á þskj. 635 fsp. til fjmrh. um staðgreiðslu skatta af orlofsfé. Fsp. hljóðar svo, með leyfi forseta: "Með hverjum hætti fer fram staðgreiðsla skatta af orlofsfé sem launþegi fær ekki í hendur fyrr en að orlofi kemur?" Með þessari fsp. þarf í rauninni ekki að halda langa ræðu eða um hana að fara mörgum orðum. Hér er eingöngu um það að ræða að varpa fram spurningunni: Með hverjum hætti fer fram staðgreiðsla af orlofsfé t.d. vikukaupsmanna? Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef er staðgreiðsla skatta af orlofsfé nokkuð mismunandi eftir því með hverjum hætti launþegar fá laun sín greidd. Mánaðarkaupsmenn taka sumarfrí ákveðinn mánuð af ári og þá er orlof tekið af mánaðarlaununum. Þá er staðgreiðsla tekin af mánaðarlaununum þann mánuð sem þeir fara í sumarfrí. Vikukaupsmenn fá orlof sitt inn á reikning í hverri viku, en samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef greiða þeir skatta af þessu orlofsfé í staðgreiðslu jafnóðum og það er ekki dregið af orlofsfénu sjálfu þannig að minni upphæð fari inn á orlofsreikninginn heldur dregið af launum þeirra, en orlofsféð fer óskert inn þannig að í rauninni er hér um misræmi að ræða milli mánaðarkaupsmanna og vikukaupsmanna þannig að þeir sem á vikukaupi eru greiða fyrir fram skatta samkvæmt staðgreiðslukerfinu ef ég skil þetta rétt. Nú hygg ég að þetta hafi hvorki verið skilningur þingsins né jafnvel ráðuneytisins í upphafi án þess að mér sé um það kunnugt. Því hef ég varpað þessari spurningu fram til að fá það fram á þinginu hvort fjmrh. er þess meðvitandi að staðgreiðsla af orlofsfé sé á þennan hátt og hvort hann hyggst gera á því einhverjar breytingar.



Herra forseti. Efni fsp. er eftirfarandi: "Með hverju hætti fer fram staðgreiðsla skatta af orlofsfé sem launþegi fær ekki í hendur fyrr en að orlofi kemur?" Orlofsgreiðslur skv. orlofslögum og reglugerðum fara fram með tvennum hætti. Annars vegar fá fastir starfsmenn orlofslaun, þ.e. fá greidd venjuleg laun meðan þeir eru í orlofi. Aðrir launþegar fá hins vegar greitt orlofsfé sem nemur ákveðnu hlutfalli af launum þeirra hverju sinni. Afleiðingin af því að orlofsgreiðslur fara fram með þessum hætti er sú að staðgreiðsla af orlofsgreiðslum er mismunandi eftir því hvernig launþegi fær greitt á meðan hann er í orlofi. Þegar um er að ræða orlofsfé sem lagt er inn á póstgíróreikning skal skv. 15. gr. laga nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, sbr. 10. gr. laga nr. 90/1987, um breytingu á þeim lögum, orlofsfé bætt við laun launamanns fyrir hvert greiðslutímabil. Af þannig ákvörðuðum launum greiðslutímabilsins ber launagreiðanda að reikna staðgreiðslu launamanns vegna greiðslutímabilsins og draga hana frá launum. Til frekari skýringar skal tekið eftirfarandi dæmi: Laun launamanns fyrir janúar 1988, 50 000 kr., voru greidd í lok mánaðarins. Þá lítur dæmið þannig út: Janúarlaun 50 000 kr., orlofsfé kr. 5800, laun með orlofsfé 55 800 kr. 35,2% staðgreiðsluskattur verður 19 641 kr. Frá dregst síðan persónuafsláttur í janúar, 14 797 kr. Skattskyld staðgreiðsla í þessu tilviki yrði þá 4844 kr. Af þessu sést að staðgreiðslan er tekin jafnóðum af orlofsfé sem lagt er inn á póstgíróreikning. Þegar um er að ræða mánaðarkaupsmenn, þ.e. þá sem fá greidd venjuleg laun á meðan þeir eru í orlofi, gildir sú regla að staðgreiðslu ber að draga af þessum launum þegar þau koma til útborgunar. Þess má geta að orlofsfé sem reiknað hefur verið á laun vegna staðgreiðslutímabila á árinu 1987 kemur ekki til skattlagningar á árinu 1988 vegna niðurfellingar innheimtu tekjuskatts og útsvars á laun, sbr. 2. gr. laga nr. 46/1987, um gildistöku laga um staðgreiðslu opinberra gjalda. Rétt er að lokum að minna á ný lög um orlof nr. 30/1987 sem öðluðust gildi 1. maí sl. og fela í sér verulegar breytingar á gildandi orlofsreglum. Eins og fram kom hafa fram að þessu gilt ólíkar reglur um staðgreiðslu af orlofsgreiðslum eftir því í hvaða formi þær hafa verið inntar af hendi. Fjmrn. hefur m.a. af þessu gefna tilefni óskað eftir viðræðum við félmrn. um það hvort ekki sé unnt að samræma reglur laga um staðgreiðslu og reglur nýrra laga um orlof þannig að það skipti ekki máli varðandi skil á staðgreiðslu hvernig orlof er greitt til launþega. Þetta hefur verið erindað félmrn. með bréfi sem dags. var 4. maí.



Herra forseti. Ég þakka fjmrh. svörin. Mér virðist að það komi skýrt fram í hans svari að staðgreiðsla er mismunandi af orlofi eftir því hvernig launþegi fær greitt. Ég vil jafnframt þakka honum fyrir að taka þegar til höndum í þessu máli og reyna að samræma staðgreiðslur af orlofi. Ég hjó eftir því í hans máli að viðræður eru hafnar við félmrn. um að samræma þessar greiðslur og þá er vel, þá er markinu náð.



Herra forseti. Ég leyfi mér á þskj. 760, 413. mál Sþ., að leggja fyrir hæstv. menntmrh. fsp. um sjónvarp fyrir sjómenn sem hljóðar svo: "Hefur ráðherra í hyggju að beita sér fyrir því að sjónvarpsgeislum verði beint á haf út þannig að sjómenn fái notið íslensks sjónvarps? Ef svo er, hvenær verður þeim framkvæmdum lokið?" Ástæðan fyrir þessari fsp. er augljós. Hér er spurst fyrir um hvort til standi að ráða bót á þeirri þjónustu eða réttindum sem sjómenn eiga fullan rétt á, þ.e. að eiga möguleika á að horfa á íslenskt sjónvarp eftir því sem við verður komið eins og aðrir þegnar þessa lands. Því er ráðherra spurður hver sé raunveruleg staða málsins í dag og hvers megi vænta.



Herra forseti. Ég þakka ráðherra svör hans. Þar kemur aðallega í ljós að hér er um dýrar framkvæmdir að ræða, að ráða bót á þessum málum, og hins vegar tæki það ekki ýkja langan tíma, aðeins um tvö ár, þegar í það verður ráðist. Ég treysti mér nú ekki til þess að skora á hann að ráðast í þessar framkvæmdir nú, en bið hann að hafa þetta ofarlega í huga þegar tækifæri gefst og fjárhagur ríkisins batnar eða kemst í viðunandi horf.



Herra forseti. Hér er hreyft góðu máli, en um leið og spurt er um þjónustu Ríkisútvarpsins/ríkissjónvarpsins finnst mér að það hefði þurft að fylgja með hver er þjónusta hinna frjálsu sjónvarpsstöðva. Það hefði þurft að fylgja með og ég vek athygli á því að það væri gaman að fá upplýsingar ráðherra um hver þjónusta Stöðvar 2 er við strendur landsins til íslenskra sjómanna. Það væri æskilegt að framkvæmdir svipaðar og þær sem ráðherra lýsti hér kæmust í framkvæmd, en ég tek undir með fyrirspyrjanda, ekki get ég með stórum orðum hvatt til þeirra framkvæmda eins og sakir standa meðan ýmsa aðra þjónustu vantar, bæði til sjómanna á hafi úti og almennings í landinu.



Herra forseti. Á þskj. 834 legg ég fram fsp. til hæstv. fjmrh. um málefni Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins og þá sérstaklega er varðar samning er Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins gerði við hið erlenda fyrirtæki Glenmore Distilleries Company. Að undanförnu hafa birst í blöðum greinar um sigurför drykkjarins ELDUR ÍS á Bandaríkjamarkaði og þá auglýsingaherferð sem hið erlenda fyrirtæki hefur lagt út í til að koma þessum drykk á markað. Hefur nafn Íslands verið notað óspart í þessum auglýsingum og myndir birtar frá íslenskri náttúru til að lýsa hreinleika drykkjarins. Vaknar því sú spurning hvaða hag við höfum af því að selja landið með þessum hætti og hvernig er háttað samningum við hið erlenda fyrirtæki. Getur það verið að við Íslendingar höfum óverulegan hag af þessu vodkaævintýri og getur það verið að við höfum samið af okkur með þeim hætti að hið erlenda fyrirtæki hafi allar heimildir í sínum höndum en við engar, jafnvel ekki tryggðan framleiðslurétt? Fyrirspurnin er annars þannig: "Hvernig er sá samningur sem gerður hefur verið á milli ÁTVR og Glenmore Distilleries Company um framleiðslu og sölu á vodkategundinni ELDUR ÍS? Í því sambandi er óskað svars við eftirtöldu: a. Hvað er samningurinn til langs tíma? b. Hvaða tekjur hefur ÁTVR af samningnum? c. Hvaða rétt hefur ÁTVR til sölu á Íslandi og erlendis? d. Er hugsanlegt samkvæmt samningnum að hinn erlendi aðili geti án leyfis ÁTVR sett á stofn framleiðslu- eða átöppunarfyrirtæki í öðrum löndum?"



Herra forseti. Í tilefni af þessum fsp. hefur fjmrn. óskað umsagnar Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins um ofangreindar fyrirspurnir. a. Hvað er samningurinn til langs tíma? Svar: Samningurinn gildir í fimm ár talið frá 22. des. 1986. Glenmore Distilleries á rétt á að framlengja samninginn um önnur fimm ár. b. Hvaða tekjur hefur ÁTVR af samningnum? Svar: ÁTVR á í samkeppni við framleiðendur vodkategunda á innanlandsmarkaði. ÁTVR og Glenmore eru einnig í samkeppni við framleiðendur ýmissa tegunda vodka sem fluttar eru inn á markað í Bandaríkjunum. Telja verður því óeðlilegt að gera grein fyrir því í opinberu skjali hver líklegur hagnaður ÁTVR sé af nefndum samningi. ÁTVR hefur ekki skuldbundið sig til að stofna til neinna fjárfestinga vegna framleiðslu þess vodka sem hér um ræðir. Efnisþættir í útflutning eru verðlagðir vel yfir kostnaðarverði og vodka á innanlandsmarkaði er selt með hærra álagi á kostnaðarverð en annað vodka. Fsp. verður að sinni aðeins svarað með staðhæfingu um að framleiðsla þessi er ekki rekin með tapi. c. Hvaða rétt hefur ÁTVR til sölu á Íslandi og erlendis? Svar: ÁTVR hefur alla sölu innan lands með höndum, þar með talið til fríverslunar, varnarliðs, skipa og flugvéla. Öll önnur sala er í höndum Glenmore Distilleries. Glenmore hefur með sérstökum samningi falið ÁTVR umboðsstörf í Færeyjum, Noregi, Svíþjóð, Finnlandi og Tékkóslóvakíu. d. Er hugsanlegt samkvæmt samningnum að hinn erlendi aðili geti án leyfis ÁTVR sett á stofn framleiðslu- eða átöppunarfyrirtæki í öðrum löndum? Svar: Meðan samningurinn varir getur Glenmore ekki selt undir vöruheitinu ELDUR ÍS vöru sem framleidd er utan Íslands. Samningurinn takmarkar á engan hátt getu Glenmore til að eignast eða setja á stofn framleiðslu- eða átöppunarfyrirtæki svo framarlega sem þau eru ekki nýtt til þess að framleiða undir vörumerkinu ELDUR ÍS.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þessi svör. Það voru frekar loðin svör sem ég fékk við þessum spurningum. Ég tel hins vegar mjög áríðandi að af svona samningum um sölu á áfengi á erlendan markað og þar sem íslensk náttúra er notuð óspart í þeim söluherferðum þurfi að vera mjög verulegur hagnaður. Ég hef þá trú að þó svo að einhver hagnaður kunni að vera sé hann ekki mikill. Það þarf að vera mikil framleiðsla svo að þetta skili ÁTVR miklum hagnaði. Það sem vakti furðu mína þegar ég settist niður og fór að hugsa um þessi mál er að þetta ELDUR ÍS merki er algjörlega í eigu hins erlenda aðila og hann hefur einkaleyfi til sölu á þessum drykk á erlendri grund nema í þeim löndum sem hæstv. fjmrh. upplýsti. Það þýðir að ÁTVR getur ekki haft nein áhrif á það ef þetta erlenda fyrirtæki hættir að selja á þessum markaði, þá getur hún ekki haldið áfram og selt í trássi við rétt þessa fyrirtækis. Ég vil enn og aftur þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin og vonast eftir því að þetta eigi eftir að skila ÁTVR einhverjum tekjum í framtíðinni.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að spyrja hæstv. fjmrh. um kostnað vegna auglýsinga um eigið ágæti skattkerfisbreytinga ríkisstjórnarinnar o.fl. eins og segir á þskj. 837. Þessar fsp. eru í fjórum liðum: "1. Hver er orðinn kostnaður ríkisins vegna nokkurra heilsíðuauglýsinga, sem birst hafa í dagblöðum undanfarið, um "ágæti" núgildandi skattkerfis, meðferð og ráðstöfun opinbers fjár o.fl. á vegum fjmrn. og hversu miklum fjármunum er ætlað að verja í heild í þessu skyni? 2. Var ákvörðun um "auglýsingaherferð" þessa tekin af ríkisstjórninni í heild eða fjmrh. einum? 3. Var gert ráð fyrir þessum útgjöldum sérstaklega við afgreiðslu fjárlaga og ef svo er hvar sér þess stað? 4. Er þess að vænta að ríkisstjórnin hefji hliðstæðar auglýsinga- eða kynningarherferðir á stefnu sinni í öðrum málaflokkum sem greitt verði fyrir úr ríkissjóði?" Ástæða fsp. er sú að fyrirspyrjandi telur vægast sagt hæpið að nota almannafé með þeim hætti sem hæstv. fjmrh. eða hæstv. ríkisstjórn gerir í þessari auglýsingaherferð. Auglýsingarnar fullyrða að umdeild pólitísk stefna, svo sem eins og matarskatturinn, sé einfaldara og skilvirkara og jafnvel réttlátara fyrirkomulag í skattheimtumálum en áður var við haft. Undir því getum við ekki setið, a.m.k. ekki stjórnarandstæðingar sem hér börðumst hart gegn nefndri stefnu í skattamálum, að opinbert fé sé síðan notað með þessum hætti til að réttlæta þessa gjörð. Ég minni á fundaherferð sem hæstv. þáverandi forsrh. fór á sínum tíma undir kjörorðunum "Hvað er ríkisstjórnin að gera fyrir þig?" sem sumum fannst nú hæpin vegna þess að hún var kostuð af fé ráðuneytisins, fundirnir auglýstir af fé ráðuneytisins o.s.frv. Hér er gengið enn þá og miklu, miklu lengra inn á sömu braut. Ég tel því óhjákvæmilegt að fá við því skýr svör, herra forseti, hvort ríkisstjórnin hyggst halda áfram á þessari braut, hvort þetta er einkaframtak hæstv. fjmrh. og hversu mikill kostnaður er þegar á fallinn. Reyndar er það skoðun mín og fleiri sem ég hef rætt þessi mál við að hæstv. fjmrh. ætti að greiða úr eigin heimilisreikningi eða úr flokkssjóðum Alþfl. fyrir þegar áfallinn kostnað í þessu sambandi.



Herra forseti. Til mín er beint fjórum fsp. á þessu þskj. Hin fyrsta hljóðar svo: "1. Hver er orðinn kostnaður ríkisins vegna nokkurra heilsíðuauglýsinga, sem birst hafa í dagblöðum undanfarið, um "ágæti" núgildandi skattkerfis, meðferð og ráðstöfun opinbers fjár o.fl. á vegum fjmrn. og hversu miklum fjármunum er ætlað að verja í heild í þessu skyni?" Svar: Kostnaður liggur ekki fyrir vegna auglýsinga sem birst hafa frá fjmrn. þar sem reikningar hafa ekki borist. Fjmrn. hefur auglýst í eftirtöldum blöðum: Morgunblaðinu, Þjóðviljanum, Tímanum, Alþýðublaðinu, Helgarpóstinum og Degi. Umsamið birtingarverð pr. dálksentimetra er 744 kr. og heilsíða telst 200 dálksentimetrar. Frá þessu verði er veittur afsláttur sem nemur 30% í Morgunblaði, 40% í Dagblaði en 50% í öðrum blöðum. Auk birtingarkostnaðar er greitt fyrir vinnslu auglýsinga, bæði gerð svo og filmuvinnslu og setningu. Á fjárlögum eru veittar alls 170 millj. 517 þús. kr. til verkefnaflokksins Skattstofur, sameiginleg útgjöld. Undir þeim lið eru 25 millj. og 200 þús. kr. ætlaðar til kynningar á skattkerfisbreytingu, staðgreiðslukerfinu, gerð skattkorta o.s.frv. Ekki liggur fyrir nákvæm áætlun um skiptingu niður á einstök viðfangsefni kynningarstarfs skattkerfisbreytingarinnar, en ljóst er að enn er því starfi ekki lokið og er þá vísað til umfangsmikils áformaðs starfs og áætlana í fyrstu drögum um kynningu á virðisaukaskatti. 2. Var ákvörðun um "auglýsingaherferð" þessa tekin af ríkisstjórninni í heild eða fjmrh. einum?" Svar: Ríkisstjórnin ber ábyrgð á gerð fjárlaga og þar með þeim fjármunum sem varið er til þessa málaflokks. Eðli málsins samkvæmt er framkvæmd skattamála á vegum fjmrn. og þar með talin kynning á þessum skattkerfisbreytingum, sbr. þá fjárveitingaliði sem vísað var til. "3. Var gert ráð fyrir þessum útgjöldum sérstaklega við afgreiðslu fjárlaga og ef svo er, hvar sér þess stað?" Svar: Eins og fyrr sagði er gert ráð fyrir alls 25,2 millj. kr. til kynningarstarfa og skyldra verkefna í fjárlögum á fjárlagalið 09 212. Á fjárlagalið 09 212 er gert ráð fyrir 40 millj. kr. til undirbúnings virðisaukaskatts og er hluti þess fjár ætlaður til beinnar kynningar á þeirri viðamiklu breytingu sem fyrirhuguð er á skattkerfinu við upptöku hans. Ef ástæða er til talin verður beitt auglýsingum til að vekja athygli á fleiri málaflokkum er varða hag ríkissjóðs og þegna landsins og verður þá að sjálfsögðu greitt fyrir það úr ríkissjóði. Sérstök ástæða er til að minna á að að því er varðar breytinguna úr söluskatti yfir í virðisaukaskatt gera áætlanir ráð fyrir að kynningarstarfið verði, ef nokkuð er, umfangsmeira en varðar staðgreiðslubreytinguna. "4. Er þess að vænta að ríkisstjórnin hefji hliðstæðar auglýsinga- eða kynningarherferðir á stefnu sinni í öðrum málaflokkum sem greitt verði fyrir úr ríkissjóði?" Svar: Á vegum viðskrn. hafa birst auglýsingar um verðkannanir með það að markmiði að auka verðskyn og verðlagseftirlit neytenda. Þeim auglýsingum verður haldið áfram, enda hafa þær þegar skilað umtalsverðum árangri. Að öðru leyti um kynningarstarf á vegum einstakra ráðuneyta hef ég ekki haldbærar upplýsingar, en vísa til margvíslegs kynningarstarfs að öðru leyti svo sem eins og útgáfu á kynningarritum sérstökum.



Herra forseti. Ég þakka þær upplýsingar sem komu fram hjá hæstv. fjmrh. Það efast enginn um gildi auglýsinganna hvort sem þær eru góðar eða vondar og í þessu tilfelli held ég að hér sé um ótvírætt góðar auglýsingar að ræða sem sjálfsagt er að taka undir. Hér er þarft mál sem er vert að kynna þjóðinni og vekja til umhugsunar um og tel ég að síst beri að lasta þann máta sem verið hefur framkvæmdur á því að koma því til skila. Þá vil ég fagna sérstaklega að mun meira jafnræðis gætir nú milli dagblaða um að fá að birta þessar auglýsingar sem ber vott um að fjmrh. áttar sig á því að menn kaupa fleiri en eitt eða tvö dagblöð í landinu.



Já, herra forseti. Við heyrðum hér í fulltrúa Tímans. Þeim er greinilega sama hvað þeir birta á þeim bænum ef þeir fá borgað fyrir það. En svo er ekki um ræðumann. Ég tel að auglýsingar hæstv. fjmrh., og þá á ég við auglýsingar ráðuneytisins sjálfs, séu hneyksli, stórpólitískt hneyksli. Það er misnotkun á opinberu fé að auglýsa matarskattinn sem sérstakt réttlætismál og leggja undir það heilsíðu eftir heilsíðu að fullyrða að þar sé einhver sérstök blessun og eitthvert sérstakt réttlæti á ferðinni fyrir fólkið í landinu. Ég segi við hv. þm. Reykn. Níels Árna: Það er tvennt ólíkt að kynna með hlutlausum hætti einhverjar kerfisbreytingar sem eiga sér stað, enda fari þá sú kynning fram á vegum viðkomandi stofnunar, þ.e. ríkisskattstjóra, eins og staðgreiðslukerfisbreytingin hefur verið auglýst. Þar er um allt annan og algjörlega óskyldan hlut að ræða. Ég er hér að gagnrýna auglýsingar ráðuneytisins sjálfs, almennar pólitískar auglýsingar þar sem reynt er að réttlæta hina pólitísku stefnu ráðherrans í skattamálum sem er allt annað en auglýsing á einhverri tiltekinni kerfisbreytingu. Ég gagnrýni sömuleiðis auglýsingar viðskrn. vegna þess að þar er í fyrsta lagi farið inn á verksvið verðlagsstjóra. Auglýsingar af þessu tagi eru á verksviði verðlagsskrifstofu og verðlagsstjóra og ættu því að birtast þar en ekki af hálfu ráðherrans eða ráðuneytisins. Hér má ekki rugla saman þessu tvennu, annars vegar hlutlausri kynningu, eðlilegu fræðslustarfi tiltekinna opinberra stofnana, hins vegar pólitískum auglýsingum viðkomandi ráðherra kostuðum af almannafé. Það er, herra forseti, að mínu mati stórpólitískt hneyksli og allri ríkisstjórninni til skammar ef haldið verður áfram á þessari braut. Það getur ekki þýtt annað en það að aðrir stjórnmálaflokkar í landinu taka til við að gera kröfur um hliðstæðan fjárstuðning til að kynna sína stefnu. Ef ríkisstjórnin og hæstv. fjmrh. ætla að halda áfram að reka áróður fyrir skattastefnu ríkisstjórnarinnar fyrir opinbert fé hlýtur stjórnarandstaðan að koma og gera kröfur um sambærilegan fjárstuðning til að kynna sína stefnu. Allt annað væri hróplegt ranglæti og mismunun. Ég er hins vegar ekki að biðja um að farið verði út á þá braut. Ég er að biðja um að þessum ósóma verði hætt.



Hæstv. forseti. Sú auglýsingaherferð sem hæstv. fjmrh. hefur staðið fyrir en dæmigerð fyrir þá stjórnmálaspillingu sem birst hefur með þessum auglýsingum ráðherrans og sýnir tvöfeldni, óréttlæti og óskilvirkni í öllum hans gerðum. Við sem erum í stjórnarandstöðu gerum kröfu um það að ef ríkisstjórnin hverju sinni getur gripið til auglýsinga með þessum hætti njótum við sömu kjara og sömu fjármuna til að geta auglýst okkar stefnu því að við vitum að í þessum auglýsingum var farið rangt með það sem var verið að auglýsa.



Herra forseti. Um hátíðarnar voru afgreidd lög um staðgreiðslukerfi skatta. Í tengslum við þær umræður sem fram fóru um það frv. gerðum við kröfu til þess að fjmrn. efndi til kynningarstarfsemi þannig að þjóðin skildi sem best þær kerfisbreytingar sem uppi eru varðandi skattakerfið. Í góðri trú geri ég ráð fyrir að allir þingmenn hafi þess vegna talið eðlilegt að fjmrn. hefði 25,2 millj. kr. til sérstakrar kynningarstarfsemi vegna þessarar skattkerfisbreytingar. Hvað gerist síðan? Þessir fjármunir eru notaðir, misnotaðir í önnur óskyld verkefni til að auglýsa kosningaáróður Alþfl. frá kosningunum 1987 og færa hann inn í hinn pólitíska veruleika dagsins í dag. Þetta er siðlaust, herra forseti, og ég skora á hæstv. forsrh. að beita sér fyrir því að þessu siðleysi af hálfu fjmrn. linni nú þegar.



Herra forseti. Ég tek undir það með þeim fulltrúum stjórnarandstöðunnar, hv. þm. sem hér hafa talað, að það ber að gera miklar kröfur um hlutlægni í kynningarstarfi á vegum ráðuneyta. Ég get fallist á að á því hafi verið misbrestur um texta þeirrar fyrstu auglýsingar sem birtist af hálfu fjmrn. Þær eru þrjár talsins. Númer tvö var hins vegar hlutlægur samanburður á staðgreiðslukerfinu í samanburði við eldra innheimtukerfi beinna skatta. Þriðja auglýsingin var áskorun til almennings um að koma á framfæri við ráðuneytið ábendingum um ráðdeild og sparnað í ríkisrekstri. Viðbrögð við því hafa verið góð og margar af þeim ábendingum og tillögum verðskulda alla athygli og gætu leitt til umtalsverðs sparnaðar í rekstri ríkisins.

Eins og sú að ráðherrann segi af sér! Eins og sú ábending?

Hér er engu svarað um gæsalappaágæti ráðherra heldur erum við að ræða þetta mál hlutlægt. Ég tók eftir því að hv. 7. þm. Reykv. rifjaði upp að á sínum tíma við umræðu málsins var það gagnrýnt að fjmrh. hefði ekki beitt sér fyrir nægilega ítarlegri kynningu á þeirri skattkerfisbreytingu sem fyrir höndum er. Ég er sammála því. Ég tel að það megi gagnrýna þann sem hér stendur fyrir að hafa ekki fyrir fram gætt þess að verja meiri hlut af starfsemi ráðuneytisins til að undirbúa jarðveginn og kynna með hlutlægum hætti þessar viðamiklu breytingar. Ég tel þær jafnnauðsynlegar og viðamiklar breytingar eins og breytingar á umferðarreglum og lögum eða eins og þá miklu breytingu sem varð í fjármálalífi þjóðarinnar þegar tekin var upp verðtrygging fjárskuldbindinga þannig að ég legg á það áherslu að það er með ráðum gert og það er yfirlýst stefna og til þess var ætlað fé að reyna að bæta úr þessu og leggja áherslu á kynningarstarf. Ég tek hins vegar undir með hv. stjórnarandstæðingum sem hér hafa talað um að það ber að gera af hlutlægni, það ber ekki að misnota í flokkspólitíska þágu og á þeim grundvelli verður að meta það. En ég mundi eindregið mælast til þess eða láta í ljós þá von að menn væru sammála um nauðsynina á hlutlægri kynningarstarfsemi og ég vona að enginn véfengi, því um það er ég sannfærður, að auglýsingar sem lúta að verðsamanburði vegna verðlagsákvæða skattkerfisbreytingarinnar hafa borið mikinn árangur og eru vissulega í þágu neytenda.



Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim hv. þm., sem hér hafa talað á undan mér, að þessi auglýsingaherferð hæstv. fjmrh. og reyndar hliðstæðar auglýsingar hæstv. viðskrh. hafa vakið mikla athygli meðal almennings einmitt fyrir það að það kemur mjög vel fram í þessum auglýsingum að þær eru ekkert nema pólitískur áróður. Þær eru einfaldlega framhald af kosningaáróðri Alþfl. frá því í kosningunum sl. vor. Það vakna upp ýmsar spurningar, m. a. þær: Er verið að halda gangandi auglýsingamaskínu Alþfl., halda henni volgri svo að hún geti hafið störf að fullu strax og verður boðað til kosninga, en það heyrist æ oftar að það geti orðið stutt í næstu kosningar. Almenningur sér í gegnum þetta og það sjá allir sem lesa þessar auglýsingar að þetta er ekkert nema pólitískur áróður. Það er því afar ósmekklegt að sjá hvernig þarna er farið með almannafé og vil ég taka undir það sem hér hefur komið fram.



Herra forseti. Vegna ósmekklegra aðdróttana hv. síðasta ræðumanns vil ég aðeins vekja athygli hv. þm. á því að sá aðili sem hér var sneitt að, auglýsingastofa, sem vann að hönnun þessara auglýsinga, hefur þegar svarað þessum aðdróttunum á opinberum vettvangi og upplýst að starf hennar í þágu Alþfl. fyrir kosningar var að langmestu leyti greitt fyrir kosningar og að fullu lokið í júní sl. Ég vil enn fremur vekja athygli á því að hér er um brotabrot að ræða að því er varðar útdeilingu verkefna eða útboð verkefna við auglýsingagerð sem að langmestu leyti hefur verið á vegum annarra auglýsingastofa bæði fyrr og síðar. Þetta eru ósmekklegar aðdróttanir og staðhæfulausar um pólitíska spillingu sem ég vísa til föðurhúsanna og biðst undan að þurfa að hlusta á þessi ósköp.



Herra forseti. Þar sem ég var einn af þeim sem lögðu á það áherslu um síðustu áramót að almenningi yrðu kynnt þau áform um skattkerfisbreytingar sem þá voru til umræðu, þ.e. staðgreiðslukerfisbreytingin, vil ég sérstaklega mótmæla þeim tilraunum hæstv. fjmrh. til að skjóta sér á bak við þá kynningu sem er allt annars eðlis. Ég held að allir hv. þm. treysti embætti ríkisskattstjóra vel til að standa fyrir hlutlausri og hlutlægri kynningu á þeim breytingum. Það er allt annað en pólitísk misnotkun hæstv. fjmrh. á opinberu fé til að kynna skattastefnu Alþfl. Og ég endurtek: Þessir reikningar eiga að greiðast úr flokkssjóðum Alþfl. þegar þeir berast ráðuneytinu.



Herra forseti. Á undanförnum árum hefur þróast upp í landinu ný atvinnugrein, atvinnugrein sem bersýnilega á um þessar mundir undir högg að sækja, berst við mjög þungan fjármagnskostnað, á erfitt með að fá lán út á sína framleiðslu eins og aðrar atvinnugreinar í landinu, verður að sæta þar afarkostum með afurðalán upp á allt að 11% raunvöxtum að jafnaði. Það er bersýnilegt að þeir íslensku aðilar sem eru í þessari grein eiga í erfiðleikum og hafa í seinni tíð í vaxandi mæli orðið að grípa til þess neyðarúrræðis að leita samstarfs við útlendinga um uppbyggingu fiskeldis hér á landi. Þetta er alvarlegt umhugsunarefni, herra forseti. Ég held að ástæðan sé m.a. sú að það hafi verið skortur á heildarstefnumótun í fiskeldismálum hér á landi. Þar hefur Alþingi brugðist, þar hefur ríkisstjórnin brugðist og ekki tekið af skarið um einstök frumatriði hvað þá heldur útfærða heildarstefnu. M.a. hefur ekki legið fyrir hvaða afstöðu stjórnvöld hafa á undanförnum árum haft til þess undir hvaða ráðuneyti fiskeldi ætti að heyra hér á landi, en um það mál hafa verið talsverðar deilur. Fyrir því er lögð hér fram fsp. til hæstv. forsrh. á þessa leið: "Undir hvaða ráðuneyti telur ríkisstjórnin að fiskeldi eigi að heyra í framtíðinni?"



Herra forseti. Ríkisstjórnin hefur ekki tekið enn sem komið er neinar ákvarðanir um breytingar á stjórnskipulegri meðferð fiskeldismálefna. Ég tek hins vegar undir það að ýmis atriði í því efni hanga í lausu lofti. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að skipa þessum málum til frambúðar á þann veg að við getum nýtt stofnanir í þágu þessarar nýju og vaxandi atvinnugreinar, stofnanir sem nú heyra undir fleiri en eitt ráðuneyti, og það skipti mestu máli þegar horft er til frambúðar að þær nýtist, hvort sem það eru aðilar sem nú heyra undir landbrn. eða rannsóknarstofnanir sem heyra undir sjútvrh. Alla þessa aðila þarf að virkja í þágu þessarar atvinnugreinar. En fram til þessa hefur ekki verið tekin ákvörðun um breytingu á stjórnskipulegri vistun þessa málaflokks.



Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa fsp. Ég bendi á það að árið 1973 voru fiskeldismál í Noregi færð úr landbrn. yfir í sjútvrn. norska og eftir það tók fiskeldi mikinn kipp og Norðmenn eru nú fremstir á þessu sviði. Ég vil líka benda á að Landssamband fiskeldis- og hafbeitarstöðva hefur ályktað um að málefni þeirra verði undir sjútvrn. Þá vil ég benda á að 46. fiskiþing ályktaði á sama veg og einnig síðasta búnaðarþing. Búnaðarþing vill ekkí að þetta heyri undir landbrn. Ég vil að þessar upplýsingar komi hér fram til að sýna svart á hvítu hvar þetta á að vera og hvaða áherslu hagsmunaaðilar leggja á þetta mál.



Herra forseti. Ég vil aðeins að það komi fram í sambandi við þessa fsp. að það er mjög eindreginn vilji og ósk Landssambands fiskeldis- og hafbeitarstöðva að fiskeldismálum verði þannig komið fyrir að þau heyri undir sjútvrn. Hvað eftir annað hefur landssambandið ályktað um þessi mál nánast alveg samhljóða. Ég hygg að ríkisstjórnin komist ekki fram hjá því að taka tillit til svo eindreginna óska frá einni atvinnugrein, enda fráleitt að taka ekki tillit til þeirra. Því hygg ég að það sé nauðsynlegt að ríkisstjórnin horfi þegar til þess á hvern hátt þessum málum verði sem fyrst breytt. Ég vil síðan taka undir að það er þörf á stefnumörkun í málefnum fiskeldisins. Það eru mjög mörg brýn mál sem fyrir liggja og þyrfti að vinna öfluglega að.



Herra forseti. Mér hefur löngum fundist þessi deila heldur fáránleg. Það getur ekki haft nokkur áhrif á framþróun atvinnugreinarinnar hvaða ráðuneyti hún tilheyrir, en hins vegar blasir það við að starfsemi hennar muni eiga sér stað bæði á þurru landi, þ.e. sums staðar langt uppi í sveitum, og einnig á sjó úti. Ég hefði talið að samband fiskræktenda hefði eitthvað þarfara að gera við sínar ályktanir en að standa í stappi eins og þarna er gert. Ég hygg að þetta séu leifar af málaferlum sem einn aðili átti við landbrn. og tapaði fyrir Hæstarétti einfaldlega vegna þess að hann hafði staðið þannig að málum að það var eðlilegt að æðsti dómstóll landsins dæmdi landbrn. í vil.



Herra forseti. Svo sem fram hefur komið tilheyra þessi mál ótvírætt landbrn. eins og mál standa nú í kerfinu og heyra þar undir lög um lax- og silungsveiði. Hitt er annað og rétt að um þessi mál hefur mikið verið rætt að undanförnu og sýnst hefur sitt hverjum í þeim efnum. Ég vil hins vegar aðeins benda á að á fundum Landssambands fiskeldis- og hafbeitarstöðva hefur ekki verið mikil mæting þegar þar hafa samþykktir verið gerðar og það er engan veginn einhugur hjá þeim samtökum. Í annan stað vil ég mótmæla því hjá hv. 11. þm. Reykv. að búnaðarþing nú hafi samþykkt að fiskeldi skuli falla undir sjútvrn. Þá birtust fréttir í útvarpinu í gærmorgun um að í Noregi, þó þetta mál falli undir sjútvrn. þar, séu það allt að 14 aðilar sem með málin þurfi að flækjast á milli m.a. ráðuneyta. Þar var einnig tekið fram að menn þyrftu ekki að láta sér bregða þó menn yrðu að sýna þolinmæði því það tæki allt að 21/2 ár að fá málin þar afgreidd. Hins vegar vil ég undirstrika að á vegum landbrn. fara fram miklar rannsóknir, þar er heilbrigðiseftirlitið og þar er fræðslan, og ef þessu verður skipað á annan veg held ég að við hljótum að þurfa að byggja þetta kerfi upp annars staðar hvort sem menn telja það nú ódýrara eða ekki.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin. Sömuleiðis þakka ég fyrir þær umræður sem hér hafa farið fram. Þær báru nokkuð vott um að umræða um þessi mál hefur viljað vera nokkuð heit. Þrátt fyrir það sem hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson sagði held ég að það sé nauðsynlegt fyrir stjórnvöld og Alþingi í þessu efni að taka af skarið. Það er ekki hægt að skella skollaeyrunum við því að þegar fundir heillar starfsgreinar með samhljóða atkvæðum óska eftir tiltekinni skipan þessara mála og að koma þeim inn í kerfi sjútvrn. er ekki hægt fyrir ríkisstjórnina að horfa fram hjá því. Það er útilokað. Og þó að menn séu vanir að hafa hlutina í einu ráðuneyti, í þessu tilviki landbrn., er ekkert sem segir að þeir eigi að vera þar áfram. Brýnast er hins vegar að ákvörðun verði tekin og það verði tekin ákvörðun um heildarstefnumótun í fiskeldismálum. Því miður kom það fram í svari hæstv. forsrh. að á það hefur skort að á þessum málum væri tekið heildstætt. Hins vegar kom fram hjá honum og fleiri ræðumönnum vilji til þess að það verði mótuð heildarstefna fyrir þróun fiskeldis hér á landi og það er ánægjulegt. Ég tel reyndar að Alþingi hefði átt að gera þetta. Það er bersýnilegt að það tekur í raun og veru of langan tíma að bíða eftir því að ríkisstjórn komi með eitt eða neitt í þessu máli. Eðlilegast er úr því sem komið er að Alþingi taki hér af skarið og ég áskil mér rétt til að flytja um það tillögur eða frv. í haust að Alþingi taki af skarið varðandi stefnumótun í fiskeldismálum.



Herra forseti. Með lögum nr. 49 frá 1985 var ákveðið að koma á fót í bankakerfinu sérstökum húsnæðissparnaðarreikningum til að auðvelda ungu fólki að spara og um leið á hagkvæman máta að safna fyrir útborgun í húsnæði. Var ungu fólki sem nýta vildi sér þetta sparnaðarform heitið skattaafslætti og bestu ávöxtunarkjörum hjá viðskiptabanka þess eða sparisjóði. Brá svo við að þegar ákvörðun var tekin um staðgreiðslu opinberra gjalda gleymdist að geta þess í lögunum hvernig færi með þessa reikninga og þann skattafslátt sem í lögunum er kveðið á um að sá skuli njóta sem leggur inn á þessa reikninga. Af þessum sökum hefur skapast mikil réttaróvissa og því er fsp. sú sem er á þskj. 841 sett fram til hæstv. fjmrh. og hann spurður að því til hvaða ráðstafana hann ætli að grípa til að eyða þeirri óvissu sem er meðal eigenda þessara reikninga og ekki síst í bankakerfinu. Á það skal bent að um þessa reikninga var rætt í milliþinganefnd sem endurskoðaði lögin um staðgreiðslu opinberra gjalda. Sú nefnd gerði tillögu til fjmrh. um hvernig hentugast væri að leysa þessi mál og átti ég raunar von á því að eftir tillögunum yrði farið. Á þeim tillögum bólar ekki enn þá og fyrirsjáanlegt er að þær verða ekki lagðar fram né annað í þessu máli rétt fyrir lok þessa þings. Sú staða sem komin er upp snertir ekki stóran hóp manna, en þetta fólk á sinn rétt eins og aðrir og á kröfu til þess að leyst verði úr þessu máli sem fyrst. Það liggur alveg ljóst fyrir að grundvöllur þessara húsnæðissparnaðarreikninga er brostinn þegar skattaafslátturinn hefur verið afnuminn. Fsp. sem ég legg fyrir fjmrh. er í þremur liðum og er svohljóðandi, með leyfi forseta: "1. Hefur verið athuguð staða þess fólks sem lagt hefur inn á húsnæðissparnaðarreikninga samkvæmt lögum nr. 49 frá 26. júní 1985 eftir breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt á sl. ári? 2. Hvernig fer með skattafslátt sem mælt er fyrir um í 1. gr. nefndra laga? 3. Hvað hyggst ráðherra gera til að eyða þeirri réttaróvissu sem ríkir hjá almenningi og í bankakerfinu gagnvart þessum reikningum?"



Herra forseti. Spurningarnar eru þríþættar og vegna efnis máls hyggst ég svara þeim í tvennu lagi. Fyrst var spurt: "Hefur verið athuguð staða þess fólks sem lagt hefur inn á húsnæðissparnaðarreikninga skv. lögum nr. 49 frá 26. júní 1985 eftir breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt á sl. ári?" Og í öðru lagi: "Hvernig fer með skattafslátt sem mælt er fyrir um í 1. gr. nefndra laga?" Svarið við þessu er að það hefur vissulega verið athugað. Af hálfu fjmrh. var lagt fram frv. til l. um afnám húsnæðissparnaðarreikninga í ríkisstjórn og til kynningar hjá stjórnarflokkum, en um það frv. tókst ekki samstaða. Það er rétt að gefa hér nokkuð almennar upplýsingar um málið. Á þeim tíma sem liðinn er frá gildistöku laganna hefur þátttaka almennings í þessu sparnaðarformi ekki orðið sú sem vænst var þrátt fyrir skattalegar ívilnanir því að á árinu 1985 stofnuðu aðeins 98 einstaklingar húsnæðissparnaðarreikninga en 134 á árinu 1986. Heildarsparnaður á árinu 1985 var 4 138 284 kr., en á árinu 1986 10 947 116 kr. Eins og fyrr sagði var slíkt frv. undirbúið og lagt fram af hálfu fjmrn. Í grg. þess sagði: "Hinn 1. jan. 1988 verður tekin upp staðgreiðsla opinberra gjalda hér á landi, en ljóst er að sá viðbótarpersónuafsláttur sem veittur er skv. lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, fellur ekki að staðgreiðslukerfi því er upp verður tekið", sbr, það sem fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda. Með tilliti til lítillar þátttöku almennings í sparnaði með húsnæðissparnaðarreikningum svo og þess að þetta sparnaðarform fellur ekki að staðgreiðslukerfi opinberra gjalda er lagt til að húsnæðissparnaðarreikningar verði lagðir niður. En þegar spurt er hvernig fer með skattafslátt sem mælt er fyrir um í 1. gr. nefndra laga gerði þetta frv. ráð fyrir eftirfarandi: Til þess að ekki verði gengið á rétt þeirra fáu sem nýtt hafa sér skattalega ívilnun var lagt til að þeir sem eiga innistæðu á bundnum húsnæðissparnaðarreikningi fái frjálsa ráðstöfun þeirra og að skattalegar ívilnanir vegna húsnæðissparnaðarreiknings haldist óbreyttar, þ.e. ekki verði um endurreikning skatta að ræða á álagningarárunum 1986 og 1987. Þá er spurt: "Hvað hyggst ráðherra gera til að eyða þeirri réttaróvissu sem ríkir hjá almenningi og í bankakerfinu gagnvart þessum reikningum?" Svar: Samkvæmt þessu er ljóst að kveðið er á um það í lögum að veita skuli skattafslátt vegna innleggs á húsnæðissparnaðarreikninga. Hins vegar hefur verið fellt niður ákvæði sem kvað á um hvernig þessi skattafsláttur skuli veittur. Ef ekki verða gerðar breytingar á þessum lögum á yfirstandandi þingi þar sem tekin verður afstaða til þess hvort leggja eigi þetta sparnaðarform niður eða ekki mun fjmrn. gefa út reglugerð með heimild í 8. gr. laga nr. 49/1985, um húsnæðissparnaðarreikninga, þar sem kveðið verður á um hvernig skattafsláttur vegna innleggs á húsnæðissparnaðarreikninga verði veittur á þessu ári.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þessi svör sem svöruðu réttara sagt spurningunni ekki. Hann vitnaði til frv. sem hann hafði samið og lagt fyrir ríkisstjórnina sem ekki hefur komið hingað og ég get ekki séð hvaða breytingar það í sjálfu sér hefur. Það eru a.m.k. 100 manns, ungt fólk, sem hefur lagt inn á þessa reikninga í dag og veit ekki hvað það á að gera, bankakerfið veit ekki heldur hvað það á að gera. Þess vegna er ekki óeðlilegt að maður spyrji fjmrh.: Hvað vill hann gera til þess að leysa þessa réttaróvissu? Það er enn þann dag í dag verið að auglýsa þetta sparnaðarform. Ég minnist þess fyrir tveimur dögum að ég fór í Verslunarbankann og þar sé ég bækling þar sem auglýst var þetta form um húsnæðissparnaðarreikninga og fólki þar heitið skattaafslætti. Mig furðar mjög að það skuli ekki vera neitt gert í þessu máli til að eyða þessari óvissu, a.m.k. senda bankakerfinu þá tilkynningu um að hætta með þessa reikninga í bili. Þá má einnig benda á að í janúar sl. sendi ríkisskattstjóri út tilkynningu um hámark og lágmark greiðslna sem hver greiðandi á að leggja inn á þriggja mánaða fresti og það hefur engin breyting orðið. Ég vil endilega fyrir hönd þessa fólks fá skýr svör um hverju það má eiga von á og hvort það eigi að halda áfram með þessa reikninga. Það er sú eina spurning sem máli skiptir í þessu og er raunverulegt efni þessarar fsp.



Herra forseti. Eins og fram kom í svari mínu áðan hefur af hálfu fjmrn. verið gerð tilraun til að eyða þeirri réttaróvissu sem hér er með réttu vakin athygli á. Í fyrsta lagi með flutningi frv. sem mundi eyða þeirri óvissu. Ég harma að um það tókst ekki samstaða. Í svari mínu kom fram að verði þetta mál ekki leyst á yfirstandandi þingi muni fjmrn. neyta heimilda í reglugerð til að kveða á um hvernig skattafslátturinn vegna innleggs á húsnæðissparnaðarreikninga verði veittur á þessu ári. Því miður er það ekki á mínu valdi að tilkynna bankakerfinu um hvernig með skuli fara eða grípa fram fyrir hendurnar á Alþingi um málið. Í því efni vek ég athygli á því að það liggur fyrir á Alþingi þmfrv. sem gerir ráð fyrir annarri lausn málsins. Meðan ekki er útkljáð um afgreiðslu þess getur fjmrh. sem slíkur ekki beitt heimildarákvæðum reglugerðar. Ég mun þess vegna bíða þess að vita hvort eitthvað gerist í málinu á þingi, en verði það ekki neyta heimildarinnar skv. reglugerðinni sem ég vitnaði til áðan. En það hefur ekkert gildi að tilkynna fyrir fram um hvert verði inntak þeirrar reglugerðar fyrr en vilji Alþingis liggur fyrir með ótvíræðum hætti.



Herra forseti. Ég hef leyft mér hér á þskj. 876 að bera fram fsp. til iðnrh. um varðveislu upplýsinga og áætlana um nýiðnað og um atvinnunjósnir. Fsp. er í þremur liðum: "1. Hvernig er háttað umfjöllun af hálfu sjóða og lánastofnana um umsóknir og áætlanir vegna ýmissa nýiðnaðarhugmynda, svo og varðveislu gagna er þeim tengjast? 2. Telur ráðherra að gætt sé nægilegrar varúðar að því er varðar slík gögn svo að komið sé í veg fyrir að upplýsingar berist óviðkomandi, jafnvel samkeppnisaðilum á sömu atvinnusviðum? 3. Telur ráðherra ástæðu til að ætla að svonefndar "atvinnunjósnir" séu stundaðar á Íslandi? Ef svo er, hvaða ráðstöfunum hyggst ráðherra beita gegn slíku?" Megintilgangur minn með þessari fsp. er að vekja menn til umhugsunar um það sem hér hefur verið að þróast og leita leiða að því hvað gert sé til að tryggja réttarstöðu þeirra er þetta varðar þannig að þeir sem leita til sjóða og stofnana geti treyst því að með mál þeirra sé farið sem trúnaðarmál en ekki, eins og ég hef ástæðu til að ætla að gerst hafi, að málið sé þar með orðið næsta opinbert. Í blaðaviðtali fyrir stuttu lýsti einn framkvæmdastjóri því yfir að í þjóðfélagi okkar berist upplýsingar milli manna nokkurn veginn með hraða ljóssins. Þetta segir sína sögu og ég velti því svo sannarlega fyrir mér hvort það sé ekki fyllileg ástæða til að gefa slíku nafnið atvinnunjósnir, hæstv. ráðherra. Ég þekki dæmi þess að menn hafi ekki treyst því að leggja mál sín um ákveðnar nýiðnaðarhugmyndir fram af ótta við að málið væri þar með orðið næsta opinbert, eins og ég gat um áðan, og jafnvel með ótrúlegum hraða komið á borð samkeppnisaðila þeirra.



Herra forseti. Vegna þessara þriggja fsp. hv. fyrirspyrjanda hef ég leitað upplýsinga hjá þeim sjóðum og þeim banka sem heyra undir iðnrn., þ.e. Iðnþróunarsjóður, Iðnlánasjóður og Iðnaðarbankinn sem þó er ekki lengur að neinu leyti í eigu ríkisins. Það vita allir að málfrelsi er meðal hinna mikilvægustu mannréttinda. Það er tryggt í stjórnarskránni. Þrátt fyrir það eru í ýmsum lögum ákvæði sem takmarka tjáningarfrelsi manna og oftast er þar um að ræða þagnarskyldu, en með þagnarskyldu er átt við að lagt sé bann við því að tilteknir aðilar skýri ýmist óviðkomandi mönnum eða opinberlega frá vitneskju sem þeir hafa orðið áskynja um í starfi eða snertir starf þeirra. Varðandi þá aðila sem, um er að ræða og geta kallast lánastofnanir og heyra undir iðnrn. gildir þagnarskylda um alla þá sem fá til meðferðar lánsumsóknir og í flestum ef ekki öllum tilvikum ber þeim að undirrita drengskaparheit um þessa þagnarskyldu. Gögn sem berast frá umsækjendum eru ekki kynnt neinum öðrum en þeim sem eru viðkomandi málinu í stjórnum þessara sjóða eða banka og eru starfsmenn sem bundnir eru þagnarskyldu nema með leyfi umsækjandans sjálfs. Það tíðkast að leitað sé eftir því við umsækjandann að endurskoðendur viðkomandi fyrirtækja séu krafðir frekari upplýsinga og þá þarf að liggja fyrir samþykki umsækjendanna sjálfra við slíku. Gögnin eru yfirleitt geymd í tryggum skjalageymslum viðkomandi stofnana sem enginn hefur aðgang að aðrir en þeir sem eru starfsmenn sjóðanna og bankans og háðir þagnarskyldunni. Um það hvort hér séu stundaðar atvinnunjósnir get ég ekkert sagt. Það er þó líklegt að hér eins og annars staðar reyni menn að afla sér glöggra upplýsinga um samkeppnisaðilana og nota sjálfsagt til þess öll meðul sem fyrir hendi eru, en hjá lánasjóðum og lánastofnunum, sem heyra undir iðnrn., hef ég ekki ástæðu til að ætla að ekki sé farið að lögum, enda eru lögin um þessar stofnanir mjög skýr. Ég vil jafnframt benda á að það eru viðurlög við því að brjóta þagnarskyldu, þar á meðal í 136. gr. almennra hegningarlaga frá 1940, og geta menn bakað sér refsingu, allt að þriggja ára fangelsi, hafi þeir notað sér upplýsingar sem þeir afla sér í sínu starfi öðrum til óréttmæts ávinnings. Vil ég benda hv. fyrirspyrjanda á að ef grunur er um að með upplýsingarnar verði farið með þeim hætti sem ekki stenst lög um þagnarskyldu er fyllsta ástæða til að láta á það reyna fyrir dómstólunum. Sjálfur þekki ég ekki til neinna slíkra mála og hef ekki heyrt af þeim og held að það sé ekki ástæða til þess, jafnvel þótt viðtöl séu við einstaka aðila í blöðum, að ætla að svo sé. En það er rétt, sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að það er full ástæða til að vekja athygli manna á því að þeir aðilar sem fjalla um slíkar umsóknir eru bundnir þagnarskyldu, enda tel ég að fsp. hans til mín séu fyrst og fremst til að vekja athygli á þeirri staðreynd.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svör hans. Þau voru skýr. Það er rétt eins og hann sagði í sínum lokaorðum að það var fyrst og fremst meining mín með þeim fsp. sem hér liggja fyrir að vekja athygli á mikilvægi þessa máls og ef einhverjir meinbugir væru þar á væri nauðsynlegt að setja þar um ákveðna og fasta reglu. Ég ætti ekki að beina því að vísu til iðnrh., en þetta er lesning sem við sjáum í blöðunum og menn hrökkva óneitanlega við þegar hér stendur: Bankaleynd sem opin bók. Menn hljóta að hrökkva við. Ég ætla ekki að fara að rekja einstök dæmi frá því sem ég gat um í mínum upphafsorðum, en vissulega gæti ég sagt þar margt. En ég treysti því að hæstv. ráðherra hafi fullan skilning á þessu máli og reyni að binda alla enda þar eins vel og hægt er.



Herra forseti. Ég ætla hvorki að vitna í ræðu hæstv. núv. fjmrh. frá árinu 1985 þegar hann var einn af hv. þm. Alþfl. né heldur í þær skýrslur sem ég hef þráfaldlega vitnað til þegar málefni kennara ber á góma, en ég vil hins vegar benda á að hinn 15. apríl sl. sendi samninganefnd Hins íslenska kennarafélags fyrirspurn til stjórnvalda um hvort opinber ummæli fjmrh. um vinnutíma kennara endurspegli mat ríkisstjórnarinnar á störfum kennara. Þessi ummæli hæstv. fjmrh. birtust í Þjóðviljanum og Morgunblaðinu 29. mars sl. og hljóða svo, með leyfi forseta: "Kennari með meðaltekjur og fulla kennsluskyldu nær þeim með því að kenna um 35 kennslustundir á viku í 26 vikur á ári og sjá um að prófa nemendur sína. Með bærilegu skipulagi er hægt að ljúka skóladeginum með yfirvinnu kl. 14 að jafnaði." Samninganefnd HÍK og ríkisins komu saman til fundar 27. apríl, en þá hafði ekki borist svar við áðurnefndri fsp. og fulltrúar ríkisins höfðu ekkert nýtt tilboð. Í framhaldi af þeim fundi sendi stjórn Hins íslenska kennarafélags ályktun sem hljóðar svo, með leyfi forseta, en hún var til hæstv. fjmrh.: "Stjórn og samninganefnd Hins íslenska kennarafélags hafa af því þungar áhyggjur ef samningar kennara verða enn lausir þegar næsta skólaár hefst. Það er þó ljóst að HÍK telur sér ekki fært að semja um kaup og kjör við fjmrh. meðan hann heldur því fram að kennarar svíkist um í störfum sínum. Stjórn og samninganefnd HÍK leggja því á það höfuðáherslu að stjórnvöld svari þeirri fyrirspurn sem lögð hefur verið fram á síðasta samninganefndarfundi." Enn hefur ekkert svar borist þrátt fyrir að auk hæstv. fjmrh. hafi hæstv. forsrh. og menntmrh. einnig verið send ítrekun um þetta. Ætla stjórnvöld virkilega að sýna þann hroka og afskiptaleysi að svara þessu erindi alls ekki? Og ætla stjórnvöld endanlega að tryggja það að kennarar snúi ekki aftur í störf sín? Ég hef í tilefni af þeim deilum sem eru orðnar langvinnar og með öllu óþolandi fyrir allt skólastarf í landinu leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. ráðherra fjármála og menntamála á þskj. 868, en ég tel að það hljóti að vera komið að þeim punkti að þeir þurfi að mætast einhvers staðar í þessu máli. Ég veit að hæstv. menntmrh. hefur lýst yfir góðum vilja sínum til þess að bæta kjör kennara og á vegum hans ráðuneytis hafa verið gerðar margar skýrslur sem segja það sem hefur reyndar legið ljóst fyrir í mörg ár, en fsp. mín hljóðar svo, með leyfi forseta: "Hvernig ætlar ríkisstjórnin að taka á þeim dellum sem nú eru uppi milli samtaka kennara og ríkisins?"



Herra forseti. Samningar við stéttarfélög kennara hafa verið lausir frá sl. áramótum. Samningaviðræður við félögin voru í gangi fram í síðari hluta marsmánaðar, en þá efndu þau til atkvæðagreiðslu um verkfallsboðun. Atkvæðagreiðsla annars félagsins reyndist framkvæmd með ólögmætum hætti að mati Félagsdóms og kom verkfallsboðun þess því ekki til framkvæmda. Hjá hinu félaginu fékk verkfallsboðun ekki samþykki tilskilins meiri hluta. Svör um áframhald á viðræðum hafa ekki borist frá HÍK, en viðræður við KÍ eru hafnar. Eftir að endanleg niðurstaða um verkfallsboðanir lágu fyrir óskaði fjmrn. eftir að viðræðum um samninga yrði haldið áfram og gerði félögunum á fundum 14. og 15. f.m. tillögur um vinnutilhögun á viðræðum. Kennarafélögin óskuðu eftir fresti áður en þau svöruðu. Fjmrn. hefur í viðræðum við kennarafélögin lýst því yfir að það sé reiðubúið til samninga við þau sem gerðir verði með hliðsjón af kjarasamningum annarra launþegasamtaka og með hliðsjón af tillögum svokallaðrar starfskjaranefndar um vinnutíma og vinnutilhögun. Hafa kennarafélögunum verið gerðar ítarlegar tillögur í því efni og óskað eftir viðræðum um þær. Að því er varðar erindi sem borist hefur eða bréf þar sem vitnað er til ummæla í svargrein, blaðagrein, þar sem fjmrh. svaraði opnu bréfi frá tilteknum nafngreindum kennara, hefur því verið svarað á samninganefndarfundum efnislega á þá leið að tilvitnuð ummæli voru andsvar við órökstuddum fullyrðingum sem fram höfðu komið um það mál sem þar var fjallað um. Í svargrein fjmrh. voru settar fram upplýsingar um tilteknar staðreyndir, en hvorki lagt á þær mat né dregnar af þeim ályktanir og þær eru því ekki tilefni til sérstakra fyrirspurna þar sem ekki hafa komið fram nein brigsl um vinnusvik af hálfu kennara, enda fráleitt. Að gefnu tilefni hafði fjmrh. í svari sínu við umræddri blaðagrein, þar sem til hans var beint spurningum, birt eftirfarandi upplýsingar um launakjör: 1. Ársmeðaltal fyrir félaga í HÍK, sem starfa við framhaldsskóla, er áætlað um 98 þús. kr. á mánuði miðað við launaverðlag í des. 1987. Og af því að spurst var fyrst sérstaklega fyrir um það hvort þarna væri verið að vitna til einnar mánaðargreiðslu í desember er því svarað: Launagreiðslur eru breytilegar milli mánaða vegna þess að ýmsar greiðslur falla til með óreglulegum hætti, svo sem greiðslur fyrir heimaverkefni, persónuuppbót o.fl. Þannig voru meðalgreiðslur í des. 1987 til sama hóps og um ræðir í staflið a tæplega 125 þús. kr. Til hækkunar í þeim mánuði kemur einnig persónuuppbót. Loks voru birtar upplýsingar um greidd laun fyrir febrúarmánuð til félaga í HÍK sem þá voru í fullu starfi við framhaldsskóla, en þau laun dreifðust þannig: Undir 70 þús. kr. 17,4%. Á bilinu 70–90 þús. kr. á mánuði 24%, á bilinu 90–110 þús. kr. á mánuði 25,4%, á bilinu 110–130 þús. kr. á mánuði 18,5%, á bilinu 130–150 þús. kr. á mánuði 7,4% en yfir 150 þús. kr. á mánuði 7,3%. Þess var sérstaklega getið að skólastjórar og rektorar brengla þessar tölur lítt því að þeir eru einungis 37 slíkir í þessu og meðalgreiðslur til þeirra um 138 þús. kr. Herra forseti. Tími gefst ekki til þess að skýra þetta mál frekar. Ég legg á það áherslu að vilji ríkisvaldsins til þess að ganga til samninga við kennarasamtökin er undanbragðalaus og hann lýsir sér í því að fjmrn. er reiðubúið til samninga með hliðsjón af kjarasamningum annarra launþegasamtaka og það stendur ekki á fjmrn. að hefja þær viðræður.



Herra forseti. Það fór sem mig grunaði. Það rignir iðulega yfir okkur einhverjum meðaltölum, en það er auðvitað umhugsunarefni hversu margar kennslustundir á viku þeir kennarar kenna sem fá þau laun sem hæstv. fjmrh. taldi upp áðan og þar að auki er ýmis aukavinna innifalin. Það er t.d. dýr liður í rekstri áfangakerfis skóla að búa til stundaskrár tvisvar á ári þannig að þessi meðaltöl segja auðvitað ósköp lítið. Í máli hæstv. menntmrh. kom fram það sem hefur komið fram í gegnum árin. Við höfum einn menntmrh. af öðrum sem er fullur velvilja og vill auðvitað hafa mál síns ráðuneytis í góðu lagi, en forræði launasamninga er í höndum fjmrn. og þar strandar málið. En mig langar aðeins vegna þeirra meðaltalstalna sem hér flæddu yfir okkur að vitna í grein sem birtist í Morgunblaðinu í gær, 3. maí, og er skrifuð af Stellu Guðmundsdóttur, skólastjóra Hjallaskóla í Kópavogi, fyrir hönd kennara skólans. Þar segir, með leyfi forseta: "Okkur lék hugur á að vita hver væru meðallaun í skólanum okkar. Hjallaskóli er venjulegur grunnskóli þar sem vinna kennarar á öllum aldri með mislanga starfsreynslu, allt frá einu upp í 27 starfsár. Margir þeirra eru í hlutastarfi, en við útreikningana er gengið út frá 100% vinnu allra. Það skal tekið fram að í neðangreindum tölum eru laun skólastjóra og yfirkennara reiknuð með. Grunnlaun í marsmánuði 1988 án yfirvinnu reyndust að meðaltali vera 57 499 kr. Laun með yfirvinnu og forfallakennslu voru 64 882 kr. Í skólanum okkar hafa 25% kennara nú þegar sagt upp störfum gagngert vegna lágra launa." Hér segir auðvitað það sem allir vita sem hafa komið nálægt skólastarfi og væntanlega hæstv. fjmrh. líka að kennarastarf er annað og meira en það að ganga inn í kennslustund og opna bók. Með sömu rökum og hann færir í áðurnefndri grein væri hægt að segja að við hér á hinu háa Alþingi ynnum aðeins á þeim tímum sem fundir standa yfir.



Herra forseti. Á þskj. 918 hef ég borið fram fsp. til hæstv. iðnrh., svohljóðandi: "Hvað hyggst iðnrh. gera til að tryggja áframhaldandi stuðning úr ríkissjóði við iðnráðgjöf í landshlutunum?" Lög voru sett um iðnráðgjöf á árinu 1981. Þau höfðu að geyma svokallað sólarlagsákvæði þar eð endurskoða skyldi lögin fyrir árslok 1985. Það var ekki gert af þáverandi ríkisstjórn og féllu lög þessi úr gildi en framlög til iðnráðgjafar í landshlutunum hefur þó verið inni á fjárlögum þau ár sem síðan eru liðin en hafa fengist inn á síðustu stundu, t.d. við afgreiðslu fjárlaga fyrir yfirstandandi ár. Með iðnráðgjöf í landshlutunum er verið að veita stuðning við þróunarstarf í landshlutunum og tengja þá starfsemi á iðnaðarsviði sem þar fer fram við stofnanir, þjónustustofnanir iðnaðarins og sjóði hér í höfuðborginni. Virðulegur forseti, mér þætti vænt um ef hæstv. ráðherra vildi hlýða á mál mitt. Ég tel að reynslan af þessu starfi hafi sannað gildi þess, þó að ríkið hefði þurft að standa með mun myndugri hætti að þessum málum en gert hefur verið. Hugmyndin með lagasetningunni 1981 var sú að þar væri stigið fyrsta skref til aukins stuðnings af opinberri hálfu við þessa starfsemi. Það er t.d. allt of lítið að það sé aðeins einn maður að verki í heilum landshluta til þess að sinna þeim verkum sem þarna er um að ræða og þyrfti að vera unnt að auka þar við en ekki að mál þessi séu í þeirri óvissu frá ári til árs sem nú er. Til þess að fá skorið úr um hug hæstv. ráðherra og ríkisstjórnar til þessara mála er fsp. fram borin.



Hæstv. forseti. Sem svar við fsp. vil ég segja eftirfarandi: Stuðningur ríkisins við starf iðnráðgjafa á landsbyggðinni hefur verið með svipuðum hætti frá því hann hófst á árinu 1982. Iðnráðgjafar hafa verið ráðnir hjá samtökum sveitarfélaga, í landshlutum eða iðnþróunarfélögum og hefur ráðuneytið veitt ráðningaraðilum stuðning sem svarar beinum launakostnaði ásamt launatengdum gjöldum vegna eins starfsmanns í hverju kjördæmi. Þá hefur ráðuneytið greitt Iðntæknistofnun Íslands vegna samræmingar á störfum iðnráðgjafa. Iðnráðgjafar hafa verið starfandi í öllum kjördæmum utan Reykjavíkur nema á Vestfjörðum. Eins og kunnugt er byggðist framkvæmd þessi á lögum um iðnráðgjafa sem hv. fyrirspyrjandi beitti sér fyrir að sett voru í lok árs 1981. Lög þessi voru eins konar rammalög sem m.a. kváðu á um heimild til að greiða úr ríkissjóði framlag vegna ráðningar iðnráðgjafa á vegum samtaka sveitarfélaga eða iðnþróunarfélaga. Einnig kváðu lögin á um helstu verkefni iðnráðgjafa. Lögin skyldu gilda til ársloka 1985 en voru síðan framlengd um eitt ár og féllu úr gildi í árslok 1986. Eins og hv. fyrirspyrjandi man úr umræðum, sem þá áttu sér stað og ýmsir tóku þátt í, var sólarlagsákvæðið sett inn vegna þess að menn vonuðust til að heimamenn mundu vera í stakk búnir til þess jafnvel að taka við þessari starfsemi að fullu. Stuðningur við þessa starfsemi er fyrst og fremst háður því hve mikið fé er veitt á fjárlögum í þessu skyni og hafa fjárveitingar undanfarin ár verið svipaðar að verðgildi. Hafa þær dugað til að styðja þessa starfsemi í sama mæli og þegar lögin voru í gildi. Því er hins vegar ekki að leyna að sú óvissa sem skapaðist á sl. ári þegar tillaga iðnrn. um framhaldsstuðning við starfsemi iðnráðgjafa á þessu ári var að fullu skorin niður við undirbúning fjárlaga olli ráðningaraðilum miklum óþægindum og erfiðleikum. Fékkst fjárveitingin ekki tekin inn aftur fyrr en við 2. umr. fjárlaga. Í fjárlagafrv. var ákvörðun þessi rökstudd með því að engin lög um iðnráðgjafa væru í gildi og væri fjárveitingin af þeim sökum felld niður. Við þetta gerði ég athugasemdir á sínum tíma og benti á að í raun þyrfti ekki lög um þessa starfsemi fremur en ýmsa aðra starfsemi sem styrkt er á fjárlögum án sérstakra fyrirmæla í almennum lögum. En í ljósi þessarar reynslu mun ég beita mér fyrir því að lög um iðnráðgjafa verði endurnýjuð á svipuðum grunni og þau lög sem í gildi voru og að stuðningur ríkisins við starfsemi iðnráðgjafa verði ekki minni en verið hefur. Iðnrn. mun leggja til við gerð fjárlaga að þetta verði tryggt fyrir árið 1989 og frv. til laga um iðnráðgjöf verður næsta haust lagt fyrir Alþingi þannig að ráðningaraðilar og iðnráðgjafar búi ekki við slíka óvissu sem á þessu ári um stuðning við þessa starfsemi.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svör hans við fsp. minni og ég lýsi ánægju minni yfir að hann skuli ætla að beita sér fyrir því að sett verði á nýjan leik lög um iðnráðgjöf í landshlutunum í ljósi þeirrar reynslu sem hann gat um hér áðan. Ég held að í rauninni hefði þurft að taka á þessum málum strax og lögin féllu úr gildi 1985, enda var það ætlunin, að ég tel, þegar um framlengingu til eins árs var að ræða. Það hefði sannarlega verið ástæða til þess að þetta þing hefði fjallað um frv. af þessu tagi vegna undirbúnings fjárlaga fyrir næsta ár. En ég vænti þess að á yfirlýsingu hæstv. ráðherra um þetta efni verði tekið það mark að strax í fjárlagafrv. verði fjármagn til þessara mála með hliðsjón af þeim lögum sem ríkisstjórnin ætlar sér væntanlega að styðja, um iðnráðgjöf. Eins og hæstv. ráðherra gat um hefur óvissan í þessum efnum orðið til verulegs miska fyrir þessa starfsemi. Það hefur verið los á starfsmönnum og það hefur orðið mun meira vegna þeirrar óvissu um ráðningarkjör og yfirleitt um starfsgrundvöll þeirra en ella hefði orðið. M.a. af þeim sökum er þörf á að auka við þessa starfsemi og ég beini því til hæstv. ráðherra að hann íhugi það við undirbúning lagafrv. að taka upp heimild til þess að ráða með hliðstæðum stuðningi og verið hefur tvo starfsmenn í hverju kjördæmi til þessara verka því að það hefði ómetanlegt gildi fyrir starfsemina að mínu mati. Það mundi styrkja hana meira en svarar aukningunni vegna þess að samráð tveggja aðila eru mikilvæg á stórum landsvæðum og auk þess er þýðingarmikið, ef maður hættir starfi, að botninn detti ekki úr með þeim hætti sem hætt er við, að samhengið rofni þegar menn hverfa þannig úr störfum. Einnig vænti ég að hæstv. ráðherra líti til reynslu nágranna okkar í þessum efnum þar sem aukið hefur verið við þessa starfsemi, t.d. í Noregi.



Herra forseti. Ein mikilvægasta stétt heilbrigðisþjónustunnar í dag eru tvímælalaust iðjuþjálfar. Á undanförnum árum hefur þetta fólk verið að hasla sér völl í heilbrigðisþjónustunni og nú er svo komið og hefur verið um alllangt skeið að það er verulegur skortur á fólki til starfa að iðjuþjálfun hér á landi. Ástæðan er m.a. sú að það hefur ekki verið aðstaða til skipulegs náms iðjuþjálfa hér á landi og þeir sem hafa lagt stund á þetta nám hafa því sótt þekkingu sína til útlanda. Ég tel hins vegar að hér sé um að ræða svo mikilvægt mál að eðlilegt sé að íslenska skólakerfið geri hið fyrsta ráðstafanir til þess að skapa aðstæður til að hér verði menntaðir og þjálfaðir iðjuþjálfar til starfa í heilbrigðisþjónustunni á Íslandi. Þess vegna er þessi fsp. fram borin til hæstv. menntmrh.: "Hver eru áform menntmrn. um skipulagt nám fyrir iðjuþjálfun hér á landi?" Ég hygg að þeir þm. sem hafa heimsótt heilbrigðisstofnanir hafi tekið eftir því að þegar menn hafa gengið um þessar stofnanir lengi dags og skoðað þær koma þeir gjarnan að litlum kytrum þar sem er þröngt bæði að tækjum og aðbúnaði starfsfólks og það er gjarnan svo að í þessum hornum, þessum kytrum, á þessi mikilvæga starfsemi iðjuþjálfanna að fara fram. Hér erum við langt á eftir grannþjóðum okkar, bæði að því er varðar iðjuþjálfa og reyndar sjúkraþjálfa líka þar sem ástandið er svo sérkennilegt í sjúkraþjálfun að það er númerus klásus á menntun sjúkraþjálfa við Háskóla Íslands þó að í rauninni sé fátt mikilvægara en að fjölga mjög verulega í þeim hópum til þess að heilbrigðisþjónustan standist þær kröfur sem eðlilegt er að gera til hennar. Þó er kannski sérstaklega nauðsynlegt, til þess að unnt sé að koma við forvarnarstarfi í heilbrigðismálum, að þessar stéttir verði til og verði öflugar, sjúkraþjálfarnir og iðjuþjálfarnir. Af þeim ástæðum að hér er um brýnt úrlausnarefni að ræða er fsp. borin fram til hæstv. menntmrh.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin og hv. 1. þm. Vestf. fyrir undirtektirnar. Eins og fram kom í máli þeirra er hér um mikilvægt mál að ræða. Iðjuþjálfafélagið skrifaði mér bréf fyrir nokkru og skýrði mér frá því að fsp. hefði þegar borið árangur þegar hún var lögð fram því að upp úr því eða um það leyti skrifaði menntmrh. og óskaði eftir tilnefningum í nefnd til að undirbúa nám í sjúkraþjálfun hér á landi. Þannig er tilganginum náð af minni hálfu. Málið er farið af stað, en það verður að sjálfsögðu fylgst með því því að þetta er þýðingarmikið atriði fyrir þróun heilbrigðisþjónustunnar hér á landi.



Herra forseti. Í þeirri umræðu um offjárfestingu, sem gengið hefur í þessu þjóðfélagi og m.a. þróast á þann veg að menn hika við að telja skynsamlegt að skip séu byggð í landinu jafnvel þó að þar sé um endurnýjun að ræða, þykir mér rétt að leita eftir því við hæstv. viðskrh. að hér verði upplýst hver byggingarkostnaður Seðlabankahússins varð, framreiknaður á núvirði í íslenskum krónum. Og þar er að sjálfsögðu átt við að allt sé tekið með, bæði sú bílageymsla sem er undir húsinu og einnig þær innréttingar sem inn í húsið hafa verið settar.



Hæstv. forseti. Svarið er 1273 millj. kr., miðað við sl. áramót.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir hans svar, hjó þó eftir því að þar var stigið á bremsuna við seinustu áramót, en nú er liðið þó nokkuð á þetta ár og ég hélt að í þeirri stofnun væri slík reiða á reikningshaldi að hægt væri að fá það nær nútímanum ef byggingarframkvæmdir hafa haldið áfram. En það má vera að svo sé ekki og því eðlilegt það svar sem hér kom fram.



Hæstv. forseti. Ég ætla mér ekki þá dul að freista þess að svara því hvernig talan sem ég nefndi, 1273 millj. kr., miðað við s.l. áramót, svari til upphaflegra áætlana um byggingarkostnað við þetta hús. Því verða aðrir að svara sem málinu eru kunnugri. Það sama gildir um stærðir í húsinu, gólfflöt, rúmtak og fleira af því tagi sem menn kynnu að vilja nota til að deila í þessa fjárhæð. Ég vildi óska eftir því að fá að svara slíkum fsp. frekar með skriflegum hætti við hentugt tækifæri, eða öllu heldur að Seðlabankinn geri það sjálfur. En ég vil að lokum nefna til samanburðar við byggingarkostnaðarfjárhæðina sem nefnd var, 1273 millj. kr., að fasteignamat húss og lóðar var 1076 millj. kr. og brunabótamat húseignarinnar um áramót sl. var 1105 millj. kr.



Hæstv. forseti. Ég vil segja að þetta svar hæstv. viðskrh. var náttúrlega ekkert svar. Ég hefði viljað fá það miklu meira sundurliðað vegna þess að Seðlabankinn og opinberir aðilar liggja undir ásökun um að hafa sóað fé. Ég er ekkert viss um að Seðlabankabyggingin sé svo mikið dýrari en eðlilegt er vegna þess að í heildarkostnaðinum er svo margt sem þarf að koma inn í bankabyggingar og sérstaklega seðlabankabyggingar sem eru byggðar eftir sérstökum stöðlum sem ekki eru í venjulegum byggingum, sérstaklega í öryggisútbúnaði, og á ég þá við geymslur, hurðir og veggi og öryggiskerfi til aðvörunar og fleira. Ef hæstv. ráðherra hefur hugsað sér að biðja Seðlabankann um að svara eitthvað nánar og meira sundurliðað fsp., sem hér er á dagskrá, þætti mér því vænt um að það væri sundurliðað, þannig að eðlilegur byggingarkostnaður kæmi þá í ljós, og svo aftur sundurliðað í öryggisbúnað og fleira. Jafnvel hönnunin ein á slíku sérbyggðu húsi undir þessa sérstöku starfsemi er að mínu mati þó nokkuð ef ekki mörgum sinnum dýrari en á venjulegum húsum af sömu stærð.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. á þskj. 929 til forsrh. um viðskiptahalla, svohljóðandi: "Hvernig hyggst ríkisstjórnin bregðast við spám Þjóðhagsstofnunar um viðskiptahalla við útlönd sem talið er að verði vel yfir 10 milljarða króna, jafnvel allt að 20 milljörðum króna á árinu 1988?" Fsp. hefur tvívegis áður verið á dagskrá virðulegs sameinaðs Alþingis, en í bæði skiptin tekin út af dagskrá. Það var stjórnarþingmaður sem bar þessa fsp. tvisvar sinnum fram, hv. 10. þm. Reykv., án þess að þessari miklu spurningu hafi verið svarað. En ég tel að það sé með stærstu málum sem snerta þjóðina í dag hvernig ríkisstjórnin ætlar að bregðast við þessum mikla viðskiptahalla. Nú vitum við að áður en ríkisstjórnin gerði sínar síðustu efnahagsráðstafanir, ef efnahagsráðstafanir skal kalla, þær voru ekki ráðstafanir til hins góða heldur íþyngjandi fyrir þjóðfélagið eins og allir vita, kom skyndilega í ljós að viðskiptahallinn, sem reiknað var með að gæti farið upp í 10 milljarða, hefði verið tekinn niður úr 13–14 milljörðum í 10 milljarða með efnahagsráðstöfunum. Það eru ekki nema nokkrar vikur síðan það var og síðan þessi fsp. var lögð fram af hv. 10. þm. Reykv. hefur margoft komið í ljós í blöðum að viðskiptahallinn stefndi miklu hærra en hann var áður en þessi leiðrétting svokölluð var gerð með síðustu efnahagsráðstöfunum. Þess vegna þótti mér rétt að taka upp fsp. hv. 10. þm. Reykv. með það í huga að fá svar við þessari fsp. stjórnarþingmannsins.



Frú forseti. Ég tek undir það með hv. fyrirspyrjanda að það er eitt mikilsverðasta markmið og verkefni ríkisstjórnar að ná niður viðskiptahalla. Vegna fsp. þar sem segir að fyrir liggi spár um 1020 milljarða kr. viðskiptahalla á þessu ári er þess að geta að Þjóðhagsstofnun hefur reiknað með að viðskiptahalli geti orðið rúmlega 10 milljarðar á þessu ári miðað við núverandi aðstæður. Aðrir sérfræðingar, sem um þessi mál hafa fjallað, hafa talað um að þessi tala gæti orðið lægri, þar á meðal sérfræðingar fjmrh. og Seðlabanka. Hvergi hafa komið fram tölur eða spár um að viðskiptahalli á þessu ári geti orðið 20 milljarðar. Það mun hafa komið fram hjá málshefjanda stjórnarandstöðu við umræður um vantraust á ríkisstjórnina að samanlagður viðskiptahalli einhverra ára gæti numið 20 milljörðum, en það er ekki spá um viðskiptahalla á þessu ári heldur fremur leikur til að blekkja kjósendur með talnaleik. Þau atriði í almennri efnahagsstjórn sem ráða hvað mestu um viðskiptahalla eða viðskiptajöfnuð eru skráning á gengi krónunnar, stefnan í ríkisfjármálum og stefnan í peningamálum. Hér hefur verið að því er varðar aðgerðir í peningamálum fylgt efnahagsstefnu sem hefur haldið uppi innlendum sparnaði og með markvissum aðgerðum í þeim efnum hefur verið stuðlað að því að draga úr viðskiptahalla. Jafnframt hafa verið teknar ákvarðanir sem draga úr erlendum lántökum, bæði að því er varðar heimildir fjárfestingarlánasjóða, að því er varðar ákvarðanir ríkissjóðs um að taka ekki erlend lán til eigin þarfa og enn fremur með því að skattleggja erlendar lántökur. Að því er varðar stefnuna í ríkisfjármálum hefur komið skýrt fram að ríkissjóður er nú rekinn með jöfnuði og það er mjög mikilvægt þegar við vanda er að etja sem felst í vaxandi viðskiptahalla. M.a. af þeim sökum voru ákvarðanir teknar í þeim efnum og öllum tillögum, m.a. frá stjórnarandstöðunni, um að reka ríkissjóð með halla á þessu ári var hafnað og vísað frá vegna þess að þær hefðu leitt til meiri vanda að því er varðar viðskiptahalla. Að því er varðar gengisskráninguna hefur verið farið varlegar í þeim efnum en á hinum tveimur sviðunum fyrst og fremst vegna þess að ríkisstjórnin hefur í lengstu lög viljað viðhalda þeim kaupmætti sem um hefur verið samið. Auðvitað eru áhöld um hversu lengi slíkt er hægt eftir að þjóð hefur orðið fyrir efnahagslegum áföllum, en það hefur verið meginsjónarmiðið að baki því að fara varlega í því að breyta gengi krónunnar. Það var þó gert í tengslum við efnahagsráðstafanir í lok febrúar. Þær ráðstafanir skiluðu þeim árangri að mati Þjóðhagsstofnunar að lækka fyrirsjáanlegan viðskiptahalla um 3–4 milljarða kr. Viðskiptahalli hefur verið mjög þrálátt vandamál lengi í íslensku efnahagslífi og þau eru færri árin sl. tvo áratugi sem við höfum haft jöfnuð í viðskiptum við útlönd. Hann hefur jafnvel farið upp í tæp 11% af framleiðslu þjóðarinnar. Núna eru horfur á því að hann geti orðið milli 4 og 5%. Það er svipaður vandi og við áttum við að etja á árunum 1984–1985 að þessu leyti. Ég lít á það sem eitt af höfuðverkefnunum og þátt í því að rétta við stöðu útflutningsframleiðslunnar að ná meiri og betri árangri í þessu efni en við höfum þegar gert og með þeirri almennu stefnu í efnahagsmálum sem fylgt verður og þeim aðgerðum sem nauðsynlegar eru fram undan til að treysta undirstöðu framleiðsluatvinnuveganna í landinu væntum við þess að ná enn frekari árangri í baráttunni fyrir því að lækka viðskiptahallann.



Virðulegi forseti. Það kom fram í máli hæstv. forsrh. að það eru þrír þættir sem ráða hvað mestu um viðskiptastöðu landsins út á við eða viðskiptajöfnuð. Það eru ríkisfjármál, það eru peningamál og það eru gengismál. Hann sagði að ríkisfjármálin væru í fínu lagi, þakkað sé skattaglöðum fjmrh. og Sjálfstfl., aðstoðarkokkum hæstv. fjmrh. Peningamálin væru í nokkuð góðu lagi. Hins vegar væri það þannig að það væri álitamál hversu lengi væri hægt að halda uppi þeim kaupmætti launa sem nú er í landinu miðað við þær efnahagskringumstæður sem þjóðin býr við. Á íslensku heitir þetta það að ríkisstjórnin ætlar að fella gengið þegar þingið er farið heim.



Herra forseti. Það hefur verið vitað nokkuð lengi um þá spá Þjóðhagsstofnunar að það stefndi í þann viðskiptahalla sem hér hefur verið rætt um og það er helst að frétta að hæstv. forsrh. er á förum til útlanda til að hitta þar þjóðhöfðingja sem er að láta af störfum mjög fljótt og hefur einnig reynslu í viðskiptahalla. Nú getur verið að reynsla á báðum þessum sviðum sé þörf, en mér fannst að spurningunni væri aftur á móti að verulegu leyti ósvarað, hvað væri fyrirhugað að gera og hvað ylli þeirri töf sem orðið hefur á að gripið væri til aðgerða frá því að þessi spá kom fram.



Hæstv. forseti. Hæstv. forsrh. hefur svarað þó svarið gefi ekki neina von um bjartsýni í efnahagsmálum sem fram undan eru því það kom ekkert fram um hvernig ríkisstjórnin ætlar að vinna að þessu mikla vandamáli. Ég harma að í hvert skipti sem ráðherrar koma upp og tala um efnahagsmál skuli þeir opinbera ráðaleysi sitt. Það er talað um og því var ekki mótmælt að hallinn yrði milli 10 og 20 milljarðar og þá er ekki nauðsynlegt að fara alltaf eftir opinberum stofnunum, stofnunum í þjónustu ríkisstjórnarinnar sjálfrar, sem skapar þennan vanda. Það eru fleiri í þjóðfélaginu sem hafa vit á hvað þeir eru að gera og þá sérstaklega þeir sem vinna við inn- og útflutning og samskipti við útlönd. Þeir finna hvað klukkan slær. Ríkissjóður er rekinn með jöfnuði, en hvernig er hann rekinn með jöfnuði? Hann er rekinn með jöfnuði m.a. með því að nú er komin fyrirframgreiðsla opinberra gjalda sem þýðir að ríkissjóður þarf ekki að slá út á væntanlegar tekjur frá opinberum stofnunum og borga vexti af því. Þeir fá peningana fyrir fram þannig að það er búið að flytja vaxtakostnað þjóðarinnar, vaxtakostnað ríkisins og ríkissjóðs yfir á fólkið í landinu með fyrirframgreiðslu. Það bætir að sjálfsögðu halla ríkissjóðs fyrir utan 20–25 milljarða kr. meiri innheimtu í opinberum gjöldum og sköttum af fólkinu milli áranna. Það er ekki nema eðlilegt að staða ríkissjóðs batni þar með. En ég vil þá spyrja á móti: Hvað hækka skuldir Íslands bæði inn á við og út á við með gengislækkuninni og vegna gengislækkunarinnar vegna þess að við skuldum svo mikið fyrir? Hver er munurinn í íslenskum krónum á því sem við skulduðum fyrir gengislækkun og því sem við skuldum nú? Hann kemur hvergi fram. Hæstv. fjmrh. opinberaði um daginn í ræðu sinni að viðskiptahallinn væri að hluta til vaxtagreiðslur ríkissjóðs upp á 7 milljarða og að ætla svo að segja að það séu bara 3 milljarðar í viðbót þannig að viðskiptahallinn verði ekki nema um 10 milljarðar, 3 milljörðum fram yfir það sem ríkissjóður á að greiða í vexti og er innifalið í viðskiptahallaupphæðinni. Þetta er svo mikill blekkingarleikur að það nær ekki nokkurri átt. Ég veit ekki hvað hæstv. forsrh. meinar með að það hafi orðið áföll hér í efnahagsmálum, efnahagsáföll. Er það góðærið? Er góðærið komið út í það að vera áfall fyrir ríkisstjórnina? Er það áfall fyrir ríkisstjórnina að hafa ekki hámarksverð fyrir afurðir frá útlöndum allan tímann, það þurfi alltaf að vera hærra verð og hærra verð á hverju einasta ári. Mér þykir vont að heyra að hámarksverð verður alltaf að vera fyrir hverja sendingu til þess að hægt sé að reka þjóðfélagið. Það er með eindæmum og það er ekkert fyrirtæki í landinu sem ekki á að þola einhverjar smásveiflur þó að það sé ekki alltaf hámarksverð sem það fær fyrir afurðir sínar.



Frú forseti. Við hv. 5. þm. Reykv. vil ég segja að það er áfall fyrir þjóðarbúið þegar verðfall verður á erlendum mörkuðum og afli verður minni en menn höfðu gert ráð fyrir og tekið útgjaldaákvarðanir sínar út frá og því verður auðvitað að mæta. Við hv. 2. þm. Vestf. vil ég segja að fáum ætti að vera betur kunnugt um það á hvaða forsendum ríkisstjórnin hefur byggt sínar ákvarðanir og hvers vegna hann hefur stutt ráðherra síns eigin flokks til þeirra ákvarðana sem teknar hafa verið og tímasetninga þeirra ákvarðana þar sem ríkisstjórnin hefur leitað þess að finna jafnvægi á milli eðlilegrar kröfu um að tryggja rekstur útflutningsframleiðslu og viðhalda svo sem best verður kostur við núverandi aðstæður kaupmætti í þjóðfélaginu. Við hv. 7. þm. Reykv. vil ég segja þetta: Þegar hann skilaði af sér sem ráðherra var viðskiptahalli á síðasta heila árinu sem hann sat í ríkisstjórn milli 8 og 9% og fór upp fyrir 10% á síðustu mánuðum sem hann sat í ríkisstjórn. Hverjar voru þær tillögur sem Alþb. lagði fram þegar sá viðskilnaður lá fyrir? Afnám vísitöluákvæða í kjarasamningum. Það er rétt að rifja þetta upp fyrir hv. þm. enn einu sinni því að hann hefur svo oft gleymt þessari staðreynd.



Virðulegi forseti. Hin slæma afkoma Seðlabankans í fyrra, en þá voru gjöld umfram tekjur 1094 millj. kr., stafaði að langmestu leyti af því mikla misræmi sem varð á liðnu ári milli þróunar innlends verðlags og vaxta annars vegar en gengis og erlendra vaxta hins vegar, fyrirbæris sem hv. fyrirspyrjandi, 2. þm. Vestf., hefur áður gert að umræðuefni í þessum sal og víðar. Seðlabankinn á verulegan hluta sinna eigna í erlendum gjaldeyri, en á móti koma innlendar innstæður innlánsstofnana og annarra sem þar geyma fé sitt. Þróunin sem ég lýsti í fyrstu orðum mínum var því bankanum einkar óhagstæð. Slíkt hefur áður gerst einstök ár, t.d. árið 1983, en þá varð halli á rekstri Seðlabankans enn meiri að raungildi en hann varð í fyrra. Yfir lengri tíma litið jafnast hins vegar svona sveiflur þar sem á milli koma ár þegar þessar stærðir, sem ég nefndi, innlendur kostnaður, innlent verðlag og vextir annars vegar og gengi og erlendir vextir hins vegar, hreyfast á gagnstæðan hátt. Seðlabankinn hefur þrátt fyrir þessa gengisáhættu sem kalla mætti yfirleitt verið með sæmilega afkomu til jafnaðar. Þá vil ég geta þess sem sérstakrar ástæðu fyrir því hversu mjög gjöld fóru fram úr tekjum í fyrra að byggingarkostnaður á árinu 1987 hafði veruleg áhrif á afkomu bankans, enda munu þá hafa verið gjaldfærðar í rekstrarreikningi 321 millj. kr. ef ég man rétt. En þar sem framkvæmdum við húsið er lokið, eins og kom nú reyndar fram hér áðan, mun þessi þáttur ekki hafa áhrif á afkomu bankans í framtíðinni. Af þessu sem ég hef sagt má vonandi sjá að afkomusveiflur af þessu tagi verða ekki jafnaðar með því einu að draga úr mannafla eða lækka rekstrarkostnað. Þessi afkomuniðurstaða stafar fyrst og fremst af eignabreytingum og sveiflum í verðlagsstærðum innan lands og utan. Þetta breytir því alls ekki að það er að sjálfsögðu jafnan markmiðið að tryggja sem hagkvæmastan rekstur bankans og halda þar öllum kostnaði og mannafla innan hóflegra marka og mun ég, eins og ég hef þegar gert, beina því til Seðlabankans að þetta eigi þeir, sem þar ráða húsum, að kappkosta. Ég tel það vel farið að þingið beini sjónum sínum að þessari stofnun eins og öðrum sem ríkið á eða eru hluti af ríkiskerfinu. Vegna orða hv. fyrirspyrjanda um fjölgun starfsmanna við bankann vil ég leyfa mér að vekja athygli á því að í lok sl. árs voru starfsgildi við bankann 143. Þeim hafði þá fjölgað á sl. tíu árum um níu starfsgildi, en við þetta hafa nú bæst 15 störf vegna þjónustu í hinu nýja húsi bankans, m.a. vegna leigjendanna sem eru þrír, Reiknistofa bankanna, langstærst, og svo Þjóðhagsstofnun og Iðnþróunarsjóður, sem taka þátt í þessum kostnaði varðandi rekstur hússins. Varðandi þá þætti fsp. sem lúta að sölu eigna langar mig að benda á að um leið og bankinn flutti í nýtt húsnæði seldi hann fasteignir við Austurstræti og geymsluhúsnæði við Dugguvog. Þannig hefur hann að því leyti hlýtt ráðum af því tagi sem hv. fyrirspyrjandi hafði hér helst uppi. Miðað við núverandi aðstæður og nýtingu bankahússins, sem nú er leigt að 4/10 til öðrum aðilum, er ekki grundvöllur fyrir sölu eignar bankans við Einholt hérna í bænum. Þó finnst mér ástæða til þess að athuga það. Þar eru nú skjalageymslur bankans og sameiginlegt seðla- og myntsafn hans og Þjóðminjasafnsins, en það er sameign safns og banka, og er hin mesta þjóðargersemi, ég veit að hv. fyrirspyrjandi lætur sér annt um slíka hluti. Öðrum fasteignum er nú ekki til að dreifa nema íbúð að Ægisíðu 54 sem bankinn fékk í arf eftir fyrrverandi bankastjóra sem bar hag bankans svo mjög fyrir brjósti að hann gerði hann að erfingja sínum. Það mun ekki, eftir því sem ég veit best, standa til að selja þá íbúð að svo stöddu.



Herra forseti. Það kom fram í svari hæstv. viðskrh. að ekki stæði til að selja leigjendum í Seðlabankahúsinu eignarhluta í húsinu. Það verður þó að telja eðlileg viðbrögð þegar jafnstór töp eiga sér stað miðað við hvað aðrir hafa orðið að gera og vissulega bendir það til að vel hafi verið byggt við vöxt. Jafnframt kemur fram að það er talað um að fjölga starfsmönnum um 15 en einhverjir hljóta á sínum tíma að hafa haft eftirlit með því húsnæði sem Seðlabankinn var í áður og merkilegt má það vera ef nýtt húsnæði heimtar svo miklu meira eftirlit eins og þarna er verið að leggja til. Ég verð að segja það eins og er að mér eru það mikil vonbrigði að sú mikla blysför, sem Alþfl. boðaði og fólkið horfði á og treysti að eitthvað stæði á bak við, hefur ekki orðið að neinu öðru en því að dyggilegri verndarhendi er haldið yfir öllu því mannahaldi sem er í þessum banka og trúlegt er að engin þjóð hafi fjölmennara starfslið hlutfallslega við sinn seðlabanka en við Íslendingar. Ég vil jafnframt bæta því við að sú fastgengisstefna sem notuð hefur verið hefur leikið undirstöðuatvinnuvegi þessarar þjóðar grátt, en nú er komið svo að allt bendir til að toppurinn, þ.e. Seðlabankinn, þoli hana ekki heldur og það eru fréttir út af fyrir sig.



Virðulegi forseti. Á þskj. 969 legg ég fram fsp. til forsrh. um Framkvæmdasjóð Íslands. Er Framkvæmdastofnun var lögð niður árið 1985 og Byggðastofnun stofnsett var Framkvæmdasjóður Íslands gerður að sérstakri stofnun undir forsrh. Var þá ákveðið jafnframt að embættismenn skyldu skipa stjórn stofnunarinnar en ekki í hana kosið af Alþingi eins og Byggðastofnun. Skyldi forsrh. skipa einn mann, fjmrh. annan og Seðlabanki hinn þriðja. Þar við situr enn. Það sem fsp. beinist að er starfsemi þessarar stofnunar og sá sess sem hún skipar í lánveitingum til framkvæmda og rekstur þessarar stofnunar. Það er almennt viðurkennt að þessi stofnun nýtur mikils trausts erlendis og hefur í gegnum árin, og gerir enn, fengið erlend lán með mun hagstæðari kjörum en almennt gengur og gerist hjá bönkum og sjóðum þó svo þau hafi ríkisábyrgð. Hefur sá háttur verið hafður á að stofnunin hefur tekið lán, þar á meðal fyrir Byggðastofnun og aðra opinbera sjóði, og hefur þannig þróast út í það að vera endurlánasjóður. Sjóður þessi mun einnig hafa lánað til fleiri aðila og notið til þess bæði eigin fjár svo og erlends fjár. Spurningin er því sú hvaða aðilar þetta eru og úr hvaða kjördæmum. Fsp. er annars þannig: "1. Hver er heildarfjárhæð tekinna erlendra lána Framkvæmdasjóðs Íslands árið 1987? 2. Hverjir hafa fengið lán og styrki úr sjóðnum og hvernig skiptast lánveitingarnar eftir kjördæmum? Hver er heildarfjárhæð lánanna og styrkjanna? 3. Hverjir hafa fengið skuldbreytingu lána 1987 og hvað nema þær skuldbreytingar háum fjárhæðum? 4. Hefur orðið breyting á hlutabréfaeign sjóðsins? Ef svo er, hverjum hafa verið seld þau hlutabréf og á hvaða verði?" Hin síðastgreinda spurning beinist að sölu á hlutabréfaeign sjóðsins, en hann mun hafa átt hlutabréf að mig minnir bæði í Fjárfestingarfélaginu og m.a. í Álafossi og svo ýmsum öðrum fyrirtækjum.



Frú forseti. Í fyrsta lagi er spurt um heildarfjárhæð tekinna erlendra lána hjá Framkvæmdasjóði á árinu 1987. Svarið er þetta: Heildarfjárhæð tekinna erlendra lána Framkvæmdasjóðs Íslands árið 1987 nam 3436 millj. kr. Þar af var notað til að endurgreiða fyrir fram erlend lán í yenum 1884 millj. kr. Ný erlend lán voru því 1552 millj. kr. Spurt er að því hverjir hafi fengið lán og styrki úr sjóðnum og hvernig þær lánveitingar skiptist eftir kjördæmum, hver sé heildarfjárhæð lánanna og styrkjanna. Heildarfjárhæð lánanna var 2,6 milljarðar kr. og heildarfjárhæð styrkja 7 millj. kr. Lánveitingar til fjárfestingarlánasjóða námu 1,9 milljörðum kr., lán til fiskeldis 353 millj. kr. og önnur lán námu um 302 millj. kr. Fyrirspurnatími gefur ekki rúm til að lesa upp lánveitingar til einstakra aðila. Þær eru þó ekkert leyndarmál og geta menn gengið eftir þeim og hægt að birta þær hinu háa Alþingi sem svar við skriflegri fsp. ef hún yrði lögð fram. Þá er spurt að því í þriðja lagi hverjir hafi fengið skuldbreytingu lána á árinu 1987 og hvað þær skuldbreytingar nemi háum fjárhæðum. Það eru þrír aðilar sem hafa fengið skuldbreytingu og samtals nema þær 9,9 millj. kr. Og loks er í fjórða lagi spurt: "Hefur orðið breyting á hlutabréfaeign sjóðsins? Ef svo er, hverjum hafa verið seld þau hlutabréf og á hvaða verði?" 31. des. 1986 átti Framkvæmdasjóður hlutabréf í Álafossi hf. upp á 117 millj. 750 þús. kr. og í Fjárfestingarfélaginu upp á 4 millj. 279 þús. kr. Á árinu 1987 var hlutur Framkvæmdasjóðs í Fjárfestingarfélagi Íslands seldur Eimskipafélaginu á nafnverði, 4,2 millj. kr. Í árslok 1987 á Framkvæmdasjóður síðan hlutabréf upp á 250 millj. kr. í hinu nýja fyrirtæki Álafossi. Hann á hlutabréf í gamla Alafossi upp á 1 millj. og svo hlutabréf í fyrirtækjum sem gamli Álafoss átti og það eru hlutabréf í Iðnaðarbanka Íslands upp á 4,8 millj., í Íslenskum markaði upp á 4,9 millj., í Fljótsbæ hf. upp á 325 þús. og Tollvörugeymslu upp á 7000. Það er ráðgert og í undirbúningi af hálfu Framkvæmdasjóðs að selja þessi hlutabréf sem komist hafa í hans eigu eftir að gamli Álafoss var lagður niður.



Herra forseti. Ég þakka forsrh. fyrir þessi greinargóðu svör, en það vantaði eitt í þessa upptalningu. Það var hvernig lánin skiptast á milli kjördæma og þætti mér mjög gott ef hann gæti upplýst það hér. Það sló mig nokkuð að eign sjóðsins í Fjárfestingarfélaginu skyldi hafa verið seld Eimskipafélaginu og þá vildi ég spyrja ef hægt væri að fá svar við því: Voru þessi bréf boðin út eða var þetta selt með einhverjum öðrum hætti? Ég vil þá enn og aftur þakka forsrh. fyrir svörin.



Herra forseti. Ákvörðun um sölu á hlutabréfaeign í Fjárfestingarfélaginu var tekin af stjórn sjóðsins og mér er ekki kunnugt um með hvaða hætti staðið var að þeirri sölu. Að því er varðar skiptingu lánveitinga milli kjördæma er rétt að geta þess að langstærsti hluti af útlánum Framkvæmdasjóðs fer til einstakra fjárfestingarlánasjóða eða um tæpir 2 milljarðar kr. og það eru þeir sjóðir sem geta síðan gefið upplýsingar um með hvaða hætti útlánin dreifast milli einstakra kjördæma. En að því er varðar bæði lán til fiskeldis og önnur útlán er hægt að greina þær lánveitingar milli einstakra aðila í sundur á þeim lista sem fyrir liggur um þær lánveitingar.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til fjmrh. á þskj. 931 um innheimtu á söluskatti. Hún er í þremur liðum: "1. Hvað veldur því að fjmrh. hefur ekki enn gefið út reglugerð um sérstaka innsiglaða afgreiðslukassa í verslunum? 2. Hver eru skil verslana á söluskatti fyrstu þrjá mánuði þessa árs í samanburði við sl. ár? 3. Hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar af hálfu þess opinbera til að sporna við svokallaðri "svartri atvinnustarfsemi"?" Í umræðum utan dagskrár 4. febr. sl. sagði hæstv. fjmrh. m.a. um þessi mál, með leyfi herra forseta: Ég hef tekið þetta mál upp á mína arma, rannsakað það í þaula, talað við tæknimenn, haft samráð við kaupmenn, aflað upplýsinga erlendis frá og mun á morgun gefa út reglugerð um það að þann 1. maí skal hver einasti smásöluaðili í þessu landi hafa slíka löggilta innsiglaða sjóðvél." Og enn þá sagði fjmrh.: "Ég hef haft marga vinnufundi með skattkerfinu svokallaða. Ég hef rætt við ríkisskattstjóraembættið, skattrannsóknarstjóra og skattayfirvöld í Reykjavík og á Reykjanesi. Ég hef lagt fram sjálfur tillögur og ég hef heimtað tillögur." Og svo: "Það má heita svo að enginn fjmrh. hafi talað við þetta skattkerfi síðan Magnús á Mel var." Nú er spurningin þessi: Heyrði enginn í kerfinu til hæstv. fjmrh. um þetta efni og hvað veldur því raunverulega að í dag er komið fram í maímánuð og mér er ekki kunnugt um það að nein reglugerð sé enn komin út um þessa svokölluðu sjóðkassa? Ég spyr einnig um svarta atvinnustarfsemi sem hér hefur áður verið til umræðu. Mér skilst að virðisaukaskatturinn, nái hann fram, muni ekki verða til þess að stemma stigu við svartri atvinnustarfsemi nema síður sé. Þess vegna eru þessar fsp. bornar fram.



Herra forseti. Fyrst er spurt: "Hvað veldur því að fjmrh. hefur ekki enn gefið út reglugerð um sérstaka innsiglaða afgreiðslukassa í verslunum?" Svar: Skýringin á því að sú reglugerð er ekki birt er sú að tæknilegar ástæður hafa valdið töf. Sú töf sem hefur orðið á útgáfu þessarar reglugerðar á rætur að rekja til þess að ráðuneytið hefur viljað kanna alla möguleika og ganga úr skugga um það til hlítar hvaða tegundir peningakassa uppfylltu best þær öryggis- og eftirlitskröfur sem ráðuneytið vill gera með tilliti til skatteftirlitskerfis. Drög að þessari reglugerð hafa verið lögð fram tvisvar. M.a. að höfðu samráði við mikinn áhugamann um þetta mál úr röðum þingmanna komst ég í fyrra skiptið að því að reglugerðarákvæðin væru ekki viðhlítandi og að því er varðaði seinni drögin var það niðurstaðan eftir umræður við tæknimenn að enn þyrfti að gera betur. Þessar athuganir hafa orðið tímafrekari en ætlað var, en þær athuganir eru nú á lokastigi og það líður ekki á löngu áður en þessi reglugerð verður gefin út og verður þá um skyldu til notkunar á peningakössum í smásöluverslun og þjónustustarfsemi ýmiss konar að ræða og þá frá því gengið að viðkomandi peningakassar uppfylli ströngustu skilyrði um innri búnað. Þar má fyrst og fremst nefna ytri og innri strimil og innri dagsöluteljara sem ekki er á færi nema fagmanna að endurstilla. Niðurstaðan er því sú að þarna hefur orðið töf á framkvæmd málsins sem á sér fyrst og fremst tæknilegar skýringar. En þetta mál er ekki gleymt. "2. Hver eru skil verslana á söluskatti fyrstu þrjá mánuði þessa árs í samanburði við sl. ár?" Svar: Innheimta söluskatts vegna sölu eftir áramót á umræddu tímabili, 1987, var 2 milljarðar 486 millj. kr. Á fyrsta ársfjórðungi 1988 nemur innheimta söluskatts 3.milljörðum 953 millj. kr. Aukningin milli ára er þess vegna 1467 millj. eða 59%. Það er mat sérfræðinga fjmrn. að u.þ.b. 2/3 hlutar þessarar auknu innheimtu stafi af breikkun skattstofnsins og fækkun undanþága, en afgangurinn, seinasti þriðjungurinn, stafi einkum og sér í lagi af bættri innheimtu. "3. Hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar af hálfu þess opinbera til að sporna við svokallaðri "svartri atvinnustarfsemi"?" Svar: Eins og fram kom í tilvitnun hv. fyrirspyrjanda til mín áðan var dregin upp áætlun um sérstakar athuganir, eftirlitskannanir, sem gerð var í samráði þriggja stofnana, ríkisskattstjóra, skattrannsóknarstjóra, skattstofu í Reykjavík og reyndar fjórða aðilann, skattstofu í Reykjaneskjördæmi. Í þessu fólst að tekið var úrtak þeirra greina sem samkvæmt fyrri athugunum töldust undir áhættuflokka í þessu efni og sendar voru út eftirlitssveitir tveggja manna í senn, tólf sveitir alls, á sl. tveimur mánuðum. Ég vænti þess nú einhvern næstu daga að fá skýrslu frá skattrannsóknarstjóra um niðurstöður af þessum skyndikönnunum. Þá er þess að geta að fyrir dyrum stendur að ráða í tekjudeild fjmrn. sérstaklega starfsmann sem hafi það verkefni á hendi öðrum fremur að annast samskiptin við framkvæmdaaðila í skattakerfinu, þ.e. ríkisskattstjóra, skattrannsóknarstjóra og skattstofurnar í umdæmunum, til þess að fylgja eftir með daglegu eftirliti framkvæmd þessarar áætlunar um kannanir og kalla eftir skýrslum, meta árangur og fylgja framkvæmdinni að öðru leyti betur eftir. Þær skattkerfisbreytingar sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir á skattkerfinu miða allar að því marki að auðvelda eftirlit og með vísan til þeirra upplýsinga sem ég gaf áðan teljum við að nokkur árangur hafi náðst nú þegar. Að því er varðar frv. um virðisaukaskatt, sem nú liggur fyrir Alþingi, er það skattform þess eðlis að það gefur enn verulega bætta möguleika á að rekja feril viðskipta og er í áætlunum um virðisaukaskatt, sem fylgja grg. þess frv. sem hér verður rætt á eftir, gert ráð fyrir því að sá árangur náist vegna bættrar innheimtu að tekjuaukinn af þeim sökum verði um 1 milljarður kr. Það stafar einkum af þeim þætti þess skattkerfis sem lýtur af þeim hag sem framteljandi hefur af því vegna endurgreiðslu á innskatti að tryggja m.a. að dregið verði úr nótulausum viðskiptum.



Hæstv. forseti. Fullyrðingar hæstv. fjmrh. um bætt skil á skatti eru hugarburður einn. Raunveruleikinn er sá að skattar hafa hækkað meira en embættismenn fjmrn. gerðu ráð fyrir. Betri skattskil eru ekki sá raunveruleiki sem ég sé að blasi við heldur það eitt að þær skattkerfisbreytingar sem gerðar voru um áramótin hafa sýnt að tölur fjmrn. hafi verið áætlaðar of lágar. Það er ekkert sem liggur fyrir um að þetta kerfi bæti skattheimtu á einn eða annan hátt. 1



Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að koma með þessa fsp. og jafnframt hæstv. ráðherra fyrir hans svör. Ég trúi því að hæstv. ráðherra láti ekki hrekja sig af leið í þessu máli og ég trúi því að það sem eitt sinn var sagt hér í þingsölum um ákveðinn mann, að þar færi maður sem þyrði, gæti átt við í því sambandi að nú reynir á hvort menn þora að fylgja þessu eftir. Og það eina sem ég vil bæta við í þessum efnum: Ég vil minna á að hafi verið freisting áður að skila ekki öllum söluskattinum er sú freisting að sjálfsögðu mun meiri núna þegar söluskatturinn er jafnstór hluti af veltu verslana og raun ber vitni.



Herra forseti. Ég vil eins og síðasti ræðumaður þakka hæstv. fjmrh. fyrir svör hans. Ég vil jafnframt brýna hann mjög á því að láta ekki hrekjast af leið. Ég segi það, og ég hef trú á því að það hafi verið svo með fleiri sem studdu í vetur þennan margumrædda matarskatt, að ég gerði það í þeirri góðu trú að ráðherra stæði við þær yfirlýsingar sem ég las upp áðan um að þessir afgreiðslukassar yrðu skilyrðislaust settir upp. Ég get hins vegar ekki sett mig í dómarasæti um það hvað löng vinna liggur að baki að gera þessa hluti þannig að þeir fari tæknilega vel fram. Það er auðvitað höfuðnauðsyn að þannig sé að verki staðið og þess vegna skiptir kannski ekki öllu máli einn mánuður til eða frá heldur að kerfið virki þegar það verðurtekið upp. Ég þakka ráðherra fyrir upplýsingarnar og endurtek að við munum vissulega fylgjast með hvað gert verður í þessum efnum.



Herra forseti. Það er á stefnuskrá þessarar ríkisstjórnar eins og þeirrar sem síðast sat að selja ríkisfyrirtæki. Þá er ríkið oft að leggja niður stofnanir og fyrirtæki sem hefur í för með sér uppsagnir starfsmanna. Þá vill það einnig henda að starfsmönnum er sagt upp störfum löglega eða ólöglega með brottrekstri. Vaknar þá sú spurning í hve miklum mæli þetta á sér stað og hvaða kostnað ríkissjóður hafi af slíkum ákvörðunum fram yfir það sem gengur og gerist á hinum almenna vinnumarkaði, en biðlaun eru þar mjög fátíð. Fyrirspurnin um þetta efni er á þskj. 840 og er beint til hæstv. fjmrh. Fsp. er í tveimur liðum og er þannig, með leyfi forseta: "1. Hvað greiddi ríkissjóður háar fjárhæðir í skaðabætur og biðlaun vegna skipulagsbreytinga, sölu ríkisfyrirtækja, ólögmætra uppsagna eða annarra ástæðna á árunum 1984–1987? 2. Hve margir fengu þessi biðlaun og í hve langan tíma að meðaltali hver um sig?" Einnig væri fróðlegt að fá að vita, þótt spurningin sé ekki beint þannig orðuð, hvaða starfsmönnum ríkissjóður greiði biðlaun. Er það einungis í þeim tilvikum sem kveðið er á um í lögum um ríkisstarfsmenn þegar staða er lögð niður og starfsmaður er ekki endurráðinn eða á þetta líka við í öðrum tilvikum eins og þeim þegar stofnun er gefið nýtt nafn og starfsmaðurinn gegnir sömu eða sams konar stöðu og hann hafði? Ef ástæður gefa tilefni til væri fróðlegt að fá álit hæstv. fjmrh. á því hvort í undirbúningi er, annaðhvort með lagasetningu eða á annan hátt, að breyta þeirri skipan sem verið hefur.



Herra forseti. Ég verð í upphafi að biðjast velvirðingar á því að svör við þessum tveimur spurningum eru ekki að öllu leyti fullnægjandi af þeirri ástæðu einfaldlega að upplýsingar í vinnsluhæfu formi bárust ekki í tæka tíð frá öllum þeim stofnunum sem hér um ræðir. Fyrsta spurningin var þessi: "Hvað greiddi ríkissjóður háar fjárhæðir í skaðabætur og biðlaun vegna skipulagsbreytinga, sölu ríkisfyrirtækja, ólögmætra uppsagna eða annarra ástæðna á árunum 1984–1987?" Hér á eftir eru tilgreindar upphæðir sem greiddar voru sem biðlaun til ríkisstarfsmanna árin 1985–1987: Það mun hafa verið í ársbyrjun 1985 sem launadeild fjmrn. tók upp sérstakar merkingar fyrir greiðslu biðlauna. A.m.k. er engin biðlaunagreiðsla merkt 1984, en það ár var t.d. Framleiðsluráð sjávarafurða lagt niður og þá um leið allnokkrar stöður þar sem leiddu til biðlaunagreiðslu. Ekki er heldur víst að þær tölur sem ég nefni hér á eftir séu tæmandi því að launadeildirnar og þá einkum fjmrn., Pósts og síma og ríkisspítala, þar sem um flesta er að ræða, voru misfljótar að taka upp það kerfi að merkja biðlaunin sérstaklega. Af þessum tæknilegu ástæðum liggja ekki fyrir í mínum höndum upplýsingar sem svara því hve langan tíma að meðaltali hver um sig, sem biðlauna naut, naut þessara launa. Ég býðst til þess að láta vinna að frekari upplýsingaöflun um það og koma þeim á framfæri við hv. fyrirspyrjanda. En ef saman eru dregnar þessar upplýsingar, þ.e. hversu mörgum voru greidd biðlaun af hálfu ríkisins og ríkisfyrirtækja á þessum árum og hverjar voru upphæðirnar, er svarið þetta: Árið 1985 þá voru mánaðarlaunagreiðslur vegna biðlauna 102 þúsund. Laun voru 2 millj. 290 þús. 710 kr. Launatengd gjöld 271 þús. 86 kr. Samtals árið 1985 2 millj. 561 þús. 796 kr. Fyrir árið 1986 eru samsvarandi tölur: 190 þús. mánaðarlaun, útborguð laun 6 millj. 170 þús. 342 kr. Launatengd gjöld 693 þús. 930 kr. Samtals árið 1986 6 millj. 864 þús. 272 kr. Árið 1987 eru tölurnar þessar: Mánaðarlaunafjöldi 310 þús. Útborguð laun 12 millj. 949 þús. 429 kr. Launatengd gjöld 1 millj. 432 þús. 738 kr. Samtals árið 1987 14 millj. 382 þús. 167 kr. Alls voru því greidd biðlaun á þessum þremur árum í útborguðum launum: 21 millj. 410 þús. 481 kr. Launatengd gjöld: 2 millj. 397 þús. 754 kr. Samtals 23 millj. 808 þús. 235 kr. Nú tek ég það fram að inn í þessar upplýsingar vantar til að þessum spurningum sé svarað á fullnægjandi máta: Í fyrsta lagi upplýsingar um skaðabætur sérstaklega og í annan stað hversu langan tíma að meðaltali hver um sig, sem biðlauna naut, naut þeirra. Að þeirri upplýsingaöflun verður unnið frekar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þessi svör. Þó svo að þau séu, eins og hann tók fram, nokkuð ófullkomin gefa þau vissa vísbendingu um hvaða fjárhæðir hér er um að ræða. Ég hélt að það væru hærri upphæðir en þarna kemur fram því maður hefur orðið var við að þegar ríkisfyrirtæki hafa verið seld hafi viðkomandi starfsmenn, þó svo þeim hafi verið sagt upp, haldið launum sínum. Þetta á bæði við um þegar Ríkismat sjávarafurða var lagt niður og þegar Landssmiðjan var seld, að starfsmenn héldu launum í ákveðinn tíma á eftir. Ég mun ekki rengja þessar upplýsingar, en þakka hæstv. fjmrh. fyrir að ætla að láta vinna þetta áfram og senda mér nánari svör við þessum spurningum.