Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Síðasta breyt., sem gerð var á þessu frv. og gerði það að verkum, að það kemur nú í Sþ., var gerð í Nd. Ágreiningur var um það, hvort í 23. gr. frv. ætti að banna að kaupa veðdeildarbréf í því skyni, sem þar um ræðir, ef verð þeirra væri yfir ákvæðisverði. Og það var Ed., sem óskaði eftir því, að það mætti, en Nd. vildi ekki að það væri leyfilegt. Nú hefur í raun og veru náðst samkomulag um þetta mál. Og sú breyt., sem gerð var í Nd., er svo smávægileg, að allshn. hefur ekki séð ástæðu til að gera neina brtt. til að færa ákvæðið aftur í sama form. En ég vil benda á það aðeins, að ég tel þessa litlu breyt. ekki til bóta, þar sem bætt er við, að skráning þessara skulda sé miðuð við skráð verð hjá Landsbanka Íslands. Og það er vegna þess, að það hefur legið fyrir þinginu frv. um stofnun kaupþings. Enda þótt það næði ekki afgreiðslu þingsins nú, er það mál, sem búast má við, að þingið afgr. innan skamms, enda þótt Landsbankinn taki upp svipaða starfsemi fyrst um sinn. Þetta ákvæði gæti komið einkennilega út, ef komið væri á kaupþing og ætti samt að binda sig við skráningu í Landsbankanum. En ef til vill verða þessir flokkar útgengnir, sem hér er um að ræða, áður en til þessa kemur, og er því engin ástæða til að amast við þessari viðbót, sem hefur verið nánar skýrð af fjmrh.

* Frsm. (Gísli Sveinsson) : Herra forseti! Þetta mál er borið fram af Alþfl. í till.-formi á þskj. 98. Því var vísað að fyrri umr. lokinni til allshn. Sþ. og var þar um hríð til athugunar. Það mun hafa verið gerð fyrirspurn um málið til forseta á sínum tíma af hálfu flm. till., og hafði þá n. þegar haft athugun á málinu, en hafði ekki lokið því. Því að þannig er mál með vexti, að n. var alls ekki í öndverðu ásátt um það að fallast á, að það næði fram að ganga. Að sumu leyti þótti ekki sérleg þörf á því, - og í öðru lagi þótti, málið ekki þannig undirbúið, - till. ekki þannig orðuð -, að hægt væri að fylgja henni óskorað, eins og hún hljóðaði. En niðurstaðan varð brátt í n. sú, að allir nm. féllust á að hleypa málinu áfram í þinginu og ljá því fylgi sitt í breyttu formi. Og þetta breytta form er að líta á þskj. 624, sem er nál. allshn., og gerir hún að till., sinni, að tillgr. orðist um, þannig að ekki komi til, að skipuð verði milliþn. til athugunar málsins, heldur verði ríkisstj, falið að rannsaka það og undirbúa eins og með þarf, eins og hermir í þeirri brtt., sem stendur á nefndu þskj., og leggja síðan niðurstöðu sína fyrir næsta Alþ. Ég þykist nú vita, að flm. sætti sig að fullu við þetta, því að í sannleika er gengið inn á þeirra mál um athugun á þessum greinum, og á þann hátt, að fleiri geta sætt sig við heldur en þeir. Vil ég ekki ætla, að flm. hafi þótzt bera fram svo gagngerða till., að ekki mætti við henni hrófla eða orða hana upp. Tel ég, að þeir megi vel við una, að gengið sé inn á efni málsins og það fái góða athugun. Er sá ráðherra, sem hér á hlut að máli, þeirra fulltrúi, og mega þeir honum bezt treysta. Einnig hefur í breyt. á till. verið tekið tillit til þess, sem fram kom undir fyrri umr. málsins, og þar með brtt., sem borin var fram á þskj. 250 frá hv. 3. þm. Reykv., og yfirleitt þess, sem mætti kalla meira almennt sjónarmið. Því að vitanlega getur fleira komið til greina, ef á að ræða um lögfestingu orlofa einnar og einnar stéttar. Fleiri geta komið til greina en þeir, sem blátt áfram eru nefndir verkamenn. Það er sannast að segja, að mikill hluti landsfólksins þarfnast að taka leyfi og hressa sig í sumartíðinni eftir ástæðum, hvaða stétt sem menn tilheyra. Ég tel mig ekki þurfa að hafa um þetta fleiri orð. Allshn. leggur til, að málið fái afgr. eins og ég hef lýst. Ég sá farið inn á þetta mál í blöðunum í gær, þar sem þess var getið, að þm. ætluðu nú að fara að taka sjálfum sér sumarfrí og, sleikja sólskinið hér og þar, en allur verkalýður - að því er ætla mætti - ætti að kúldast einhvers staðar annars staðar. Þessi málaflutningur er tilefnislaus mjög. Því að ég veit ekki betur en þeir, sem á þingbekkjum sitja, hafi miklum og ærnum störfum að gegna, og nú er svo áliðið, að ef til vill fá þeir ekkert sumarfrí, sem, þeir annars hefðu fengið, - en vitanlegt er, að verkalýðurinn, sem nú er í nokkrum blóma, getur vafalaust ekki síður en aðrir tekið frí, sem hann þarf auðvitað engu síður en aðrar stéttir. Það er að ófyrirsynju, að slíkur áróður er hafður í frammi, einmitt þegar verið var að vinna að afgr. þessa máls á Alþ. á eðlilegum og réttlátum grundvelli, að fela fulltrúa verkamanna í ríkisstj. að undirbúa málið, og það á þann hátt, að sem allra flestir gætu við unað.

*Héðinn Valdimarsson: Ég hafði flutt á þskj. 250 nokkrar brtt. við þessa þáltill., sem ég hef skýrt frá við fyrri umr. málsins. En eins og málið liggur fyrir samkv. nál. frá allshn., get ég fallizt á það og mun taka aftur þessar brtt. mínar, því að hér er nokkru breiðari grundvöllur en lagður var með þeim, og finnst mér það réttara. Ég vil álíta, að í till. allshn., þar sem talað er um að leita tillagna verkalýðs- og vinnuveitendasamtaka, sé ekki eingöngu átt við Alþýðusambandið, heldur líka þau félög, sem ekki eru í landssamtökunum, eins og Dagsbrún og ýmis stærstu verkalýðsfélögin í bæjunum. Það munu vera um 6 þús. verkamanna, sem eru utan Alþýðusambandsins, en í þessum almennu samtökum. Að öðru leyti get ég fallizt á þessa till.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég vil þakka allshn. fyrir það, að hún hefur afgr. þessa till., og sérstaklega hv. frsm. fyrir þann rökstuðning, sem hann færði með þessu máli. Mér skilst, að n. sé nokkurn veginn á einu máli um það, að rétt sé að láta undirbúa málið. Eins og hann réttilega sagði, er orðalagi nokkuð vikið við. Í staðinn fyrir n., sem stóð í okkar till., þá skal ríkisstj. leita upplýsinga hjá hinum ýmsu stofnunum, eins og í till. allshn. hermir. Ég býst nú við, að þetta komi nokkurn veginn að sömu notum, þar sem ég tel málið í svo öruggum höndum hjá hæstv. félmrh., að því er snertir þær óskir, sem verkalýðurinn í landinu yfirleitt vill leggja fram um þetta mál. Ég get því eftir atvikum sætt mig við þá afgr., sem till. hefur fengið í n. Það er ekki heldur nema eðlilegt, að leitað sé til stofnana eins og Búnaðarfélagsins, og því tek ég undir þá ósk, sem hv. þm. V.-Húnv. setti fram, að þetta gæti einnig komið til athugunar í sveitum landsins, en geri það ekki að neinum ágreiningi. En ég sé ekki, hvað Fiskifélagið á að gera inn í þetta mál, - ég get ekki vænzt, að það komi með neinar till.

Sjómenn

. Þeir heyra ekki undir Fiskifélagið, þeir eru í allt öðrum félagsskap.

Félagið er, eins og það er nú, félag útgerðarmanna og sjómanna.

Það er fyrst og fremst félag framleiðenda við sjóinn og hefur alltaf verið það. Viðvíkjandi aths. hv. 3. þm. Reykv. tel ég það ofmat, að 6 þúsund skipulagðir verkamenn séu utan við heildarsamtökin. Hygg ég, að þegar frá eru talin verkamannafélögin í Reykjavík og Hafnarfirði - og sennilega er ekki hægt að telja fleiri --, þá sé það upp talið. Og það eru engin 6 þúsund. Svo að ég hygg það nokkurn veginn öruggt, að leitað verði til réttra aðila, enda þykist ég vita, að málið verði í höndum ríkisstj., og þá verði leitað til þeirra, sem vænta má tillagna frá í þessu máli.

*Héðinn Valdimarsson: Aðeins örlítil aths. út af tölu verkamanna fyrir utan Alþýðusambandið, sem þó eru skipulögð samtök. Í Dagsbrún eru 3400 manns, Þrótti á Siglufirði nær 800. Þá er verkamannafélagið Hlíf í Hafnarfirði og verkamannafélag á Norðfirði. Enn fremur eru á nokkrum öðrum stöðum öflug verkamannafélög. Vænti ég, að ef hv. þm. leggja þetta saman, þá fái þeir fleiri en 6 þúsund manns 

* Frsm. (Sigurður Kristjánsson) : Fjvn. hefur athugað mál þetta, eftir að fyrri umr. fór fram og rökstuðningur flm., þar sem hann tilgreindi sérstaklega, hvaða mönnum væri ætlaður þessi viðbótarstyrkur. N. var sammála um að mæla með samþykkt till., og hef ég því ekki neinu við að bæta. Ég vildi mælast til þess fyrir hönd n., að hv. Alþ. samþ. till. eins og hún liggur fyrir.

* Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) : N. hefur haft þetta mál til athugunar, og eins og nál. ber með sér, voru menn ekki fullráðnir um afgreiðslu málsins, þegar sú ákvörðun var tekin að afgreiða málið til Alþ., svo að það gæti gert endanlega. út um það. Nokkrir hv. nm. eru þeirrar skoðunar, að nokkur ástæða sé til að taka skólakerfi landsins til ýtarlegrar yfirvegunar, og get ég vísað til þeirrar grg., sem hv. flm. till. kom með við fyrri umr. málsins. Ég hygg, að það hafi sýnt sig að undanförnu, að ástæða sé til að taka skólakerfi landsins til athugunar og gera á því ýmsar breytingar, sem reyndar hefur verið unnið að hin síðari ár, og okkar fræðsla á marga lund verið gerð hlutskiptari og verklegri heldur en hún áður var. En þó að við séum nokkuð komnir áleiðis í þeim efnum, þurfum við að komast enn þá lengra, Jafnframt bóklega náminu þurfa ungmennin að fá leiðbeiningu í því, sem lýtur að ýmiss konar störfum. Þess vegna erum við nokkrir nefndarmenn fylgjandi þessari till. og væntum þess, að hv. Alþ. geti á hana fallizt. Annars geta þeir meðnm., sem eru í vafa um, hvernig þeir skuli afgreiða þetta mál, fengið allar upplýsingar um það hjá hv. flm. og menntamálaráði. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta af hálfu n.

*Gísli Sveinsson: Ég heyri sagt, að lítil von sé til þess, að hæstv. forsrh. sýni sig á þessum fundi, en sessunautur minn, hv. 1. þm. Skagf., hefur lofað að „svara fyrir barnið“, ef svo mætti að orði komast. Það mál, sem nú liggur fyrir, er till. til þál. um skipun milliþn. í skólamálum. Till. og grg. sú, sem henni fylgir, var borin fram á sínum tíma af hv. 1. þm. Skagf. Ég verð að segja, þó að ég sitji honum nær, að ég var jafnnær um tilgang till. Mér virtist ekki koma neitt nýtt fram frá því, sem grg. inniheldur. Nú hefur allshn. Sþ. haft þetta mál til meðferðar, og varð hún að lokum ásátt um, eins og stendur í nál., að afgreiða málið til frekari meðferðar í þinginu. Minni hl. n., ef svo mætti kalla, vildi fallast á till. og taldi ekki þurfa frekar vitnanna við. Meiri hl. eða þeir, sem skrifuðu undir nál, með fyrirvara, fannst skortur á fullnægjandi skýringum á hlutverki slíkrar n., ef hana ætti að skipa, en nú þykist ég vita, að skýringin komi frekar fram. Má segja, að alltaf megi tala um, að svo miklu máli sé í mörgu ábótavant. Annars hefur aldrei, svo að ég viti, komið fram á þinginu till. um skólamál, svo að ekki hafi verið gerðar aths. og sumar réttlátar um það fyrirkomulag, sem hefur verið, er og ætti að vera á þessum málum. Nú eru margir á þeirri skoðun, að sumum málum sé bezt borgið nefndalaust og að þau fari bezt fram, ef þau haldi sem lengst áfram á sinni braut. Ef ágallar koma á þau, má lækna þau með 1. eða stjórnarframkvæmd. Eftir því, sem mér hefur skilizt, á þessi n. ekki aðeins að hafa til meðferðar eina tegund skóla, heldur alla barnaskóla, unglingaskóla, alþýðuskóla, bændaskóla o. s. frv., og það er svo yfirgripsmikið mál, að ekki mundi veita af sérstakri n. við hverja tegund skóla. Nú er sá háttur tekinn upp, ef till. nær samþ., að skólamálin a að afgreiða með því að vísa þeim til þessarar n., sem enn er ókjörin. Mætti nota þetta sem skálkaskjól til að koma málum fyrir kattarnef, en það mun tæplega hafa verið tilgangur hv. flm. með till. Ef þessi n. á að hafa með alla skóla að gera, hverju nafni, sem þeir nefnast, þá sé ég ekki betur en stefnt sé út í bláinn og n. geti ekki komið að tilætluðum notum. Hún mun ekki geta unnið hlutverk sitt í heild með von um árangur. En það væri allt annað mál, ef skólarnir væru sundurliðaðir og því komið fyrir á þann hátt, að menn tækju upp einhver nýmæli í sambandi við hverja tegund skóla og héldu öðru, sem gott væri. Menn mundu gruna slíka n. í skólamálum um, að hún ætlaði sér að bylta einhverju, sem við vildum ekki láta bylta. Ég hef ekki verið hrifinn af ýmsum nýjum kennsluaðferðum í barnafræðslunni, og er illu heilli horfið ýmislegt það, sem var heilbrigt í fari kennslunnar fyrir 30 árum, þó að ófullkomið teljist. Þá finnst mér keyra alveg um þverbak að verksvið n. skuli líka eiga að ná til háskólans. Í raun og veru hefur sá skóli sérstöðu og getur alls ekki átt samleið með öðrum skólum. Ég býst við, að hv. flm. till. hafi fundizt mikil þörf á því, að þetta og hitt þyrfti að samræma í skólakerfi landsins, frá því lægsta til hins efsta. Þetta má til sanns vegar færa, en ég get ekki fallizt á að slengja háskólanum saman við aðrar stofnanir og láta eina nefnd rázka í öllu saman. Skólamál landsins eru í raun og veru svo óskyld, að þau eiga ekkert sameiginlegt nema nafnið, og má alls ekki blanda þeim saman. Yfirleitt tel ég, að till. sé þannig orðuð, að aldrei muni nást með henni viðunandi tilgangur. Ég hef nú gert nokkra grein fyrir því, hvers vegna ég er mótfallinn till.

*Gísli Sveinsson: Ég get lokið máli mínu á örfáum mínútum. Ég hef enga ástæðu til þess að deila við aðalflm. till., en ræða hans hefur ekki sannfært mig um þörf nefndar, er tæki að sér öll skólamál. Ég get gengið inn á það, sem hv. flm. sagði um að n, samræmdi kennslutilhögun við unglingaskóla, gagnfræðaskóla og aðra milliskóla, en ég tel útilokað, að n. fjallaði um t. d. búnaðarskólamál og háskólann, enda hefur enginn fært rök fyrir því, að slík n. ætti að hafa með höndum mál þessara stofnana. Með þessum fáu orðum tel ég fullnægt mínum fyrirvara.

*Pálmi Hannesson: Herra forseti! Ég get ekki dulið undrun mína yfir þeirri tregðu, sem kemur frá Alþ. um skipun þeirrar n., sem gert er ráð fyrir á þskj. 115. Okkur, sem höfum með skólamál daglega að fjalla, er vel kunnugt um, hve mikil óánægja ríkir um ýmsar greinar skólamálanna. Ég held, að þessi tregða Alþ. stafi af því, að þm. sé tamara að fjalla um önnur mál en skólamál. Ef þeir hefðu þann kunnugleika á þessum málum, sem við skólamennirnir höfum, efast ég ekki um, að þeir fyndu nauðsyn þeirra engu síður en við. Ég vil henda á það, að á síðustu áratugum hafa, ekki aðeins hér á Íslandi, heldur í öllum nágrannalöndum okkar, vaðið uppi nýskólastefnur. En nú á síðustu árum hefur komið afturkippur í þetta, og n. hafa verið skipaðar til þess að taka skólakerfin til athugunar. Niðurstaðan varð yfirleitt sú, að horfið var meira aftur í tímann og teknar upp gamlar og góðar kennsluaðferðir. Flestum Reykvíkingum ætti að vera ljóst, hve mikill ágreiningur hefur risið út af barnafræðslunni, hvort hún nái þeim tilgangi, sem til er ætlazt, eða hvort hún láti í té þau afköst, sem svöruðu til þess kostnaðar, er í hana er lagður. Ég geng þess ekki dulinn, að starfsemi hennar er áfátt á ýmsa lund. Við, sem störfum við menntaskólann, finnum vel, að börnin, sem eru frá þessum skólum og ganga eiga undir inntökupróf, þau eru yfirleitt mjög illa undirbúin. Nú eru prófin ekki þyngri en það, að hvert barn ætti að geta lokið þeim, en reynslan er sú, að börnin verða að ganga á skóla í heilan vetur til þess að geta tekið þetta próf. Í raun og veru eru þessar stofnanir svipaðar víða um land, og margir eru þeirrar skoðunar, að okkur væri bezt að hverfa til baka að verulegu leyti í skólamálunum. Næsta skólastigið er ungmennafræðslan. Það er hverjum manni kunnugt um, að hér hafa tvenns konar unglingaskólar risið upp, sumpart af nauðsyn og sumpart vegna atbeina laganna. Hér í bænum eru tveir gagnfræðaskólar, sem búa nemendur undir framhaldsnám í menntaskólanum. Nú í vetur var skipuð nefnd til þess að athuga þessi mál, hvað snerti inntökupróf í menntaskólann. Þessi n. hefur nú skilað áliti fyrir sitt leyti; en það nær ekki lengra en til inntökuskilyrða í 1. bekk menntaskólans. Ég hygg, að hverjum manni, sem á börn í skólum í Reykjavík, sé kunnugt um, að hér er komið í svo mikið óefni, að það eitt út af fyrir sig ætti að vera nóg til þess, að allur þorri manna sæi nauðsyn á því, að þessum málum sé gaumur gefinn. Þá kemur þriðja fræðslustigið, og það eru menntaskólarnir. Ég vil benda hér á eitt atriði í þessu sambandi. Menntaskólinn á Akureyri hefur ekki reglur, heldur skólalög, en menntaskólinn hér í bænum hefur ekki lög, heldur reglur. Nú sér hver einasti maður, að allir þeir skólar, sem taka við stúdentunum, finna það greinilega, að tvenns konar einkunnastig er notað við menntaskóla landsins. Við forstöðumenn þessara skóla höfum ekki getað komið okkur saman um einkunnastigið, og við sjáum ekki aðra leið en þá að skjóta þessu til þriðja aðilans, sem er settur af ráðuneytinu. Ég segi hér hiklaust, að kennslumálaráðun. hefur ekki neinum sérfræðing á að skipa í skólamálum, og þess vegna er hans full þörf. Auk þess er mikið deiluatriði, hvort eigi að vera samskólar eða sérskólar, bæði í ungmennafræðslunni og framhaldsfræðslunni. Allt þetta þarf rannsóknar við, og þá virðist vera furðu nærtækt, að slík n. taki til starfa, sem farið er fram á í þessari þál. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar, en verða við tilmælum hæstv. forseta og láta máli mínu. lokið. Ég hef bent hér á nokkur atriði. sem sýna, að till. er ekki borin fram út í bláinn. Hér er mikið rannsóknarefni um að ræða, sem ekki er hægt að útkljá nema í nefnd. Ég get fullvissað hv. þm. V.-Sk. um, að ég er ekki hrifinn af nefndum, en ég sé ekki aðra leið í þessum málum. Þetta er líka sú leið, sem við förum, samkv. því skipulagi, sem við eigum við að búa, þegar rannsaka þarf mál, sem eiga líka að úrskurðast með löggjöf.