Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til l. um hlutafélög var lagt fram á síðasta þingi en varð ekki útrætt þá, enda var ekki til þess ætlast þar sem um yfirgripsmikið mál er að ræða sem nokkurn tíma þarf til að athuga. Auk þess var málið lagt fram svo seint á þingi að við því var ekki hægt að búast að það fengi afgreiðslu þá. Var gert ráð fyrir að þm, gæfist tóm milli þinga til þess að kynna sér frv. Í þessum frv.-bálki eru vafalaust ýmis álitamál og athugunarefni, og það getur auðvitað komið til mála að skipa ýmsu með öðrum hætti en þar er gert ráð fyrir. Er þess vegna mikilvægt að málið sé ítarlega athugað í nefnd. Frv. er lagt fram óbreytt nú. Það er samið á vegum viðskrn. og að því hafa fyrst og fremst unnið Gylfi Knudsen fulltrúi í viðskrn. og Benedikt Sigurjónsson hæstaréttardómari. Eins og rakið mun vera í aths. með frv., var það, þegar frumdrög að frv. höfðu verið gerð, sent ýmsum aðilum til umsagnar. Frá nokkrum þeirra aðila bárust umsagnir. Þær voru teknar til skilmerkilegrar athugunar og tillit tekið til þeirra eftir því sem ástæða þótti til. En nokkrir þeirra, sem málið var sent til umsagnar, hafa ekki látið frá sér fara neinar athugasemdir. Þó að sitthvað bæri á milli í þessum umsögnum sem fram komu, þá var það samdóma álit þeirra að nauðsyn væri að setja ný lög um hlutafélög. Ég ætla nú að gefa yfirlit yfir helstu efnisatriði frv. og mikilvægustu nýmæli í því, en áður en ég geri það ætla ég þó að víkja með nokkrum almennum orðum að hlutafélögum og löggjöf um þau. Skal þó reynt að stikla á stóru og má vísa til framsöguræðu minnar um þetta efni frá í fyrra, auk ítarlegra athugasemda sem frv. fylgja. Það er ekki hægt að segja að hlutafélög eigi sér ýkjalanga sögu hér á landi. Skýringar á upphafi þeirra hérlendis og setningu löggjafar um þau ber að leita í þróunarsögu atvinnulífsins. Atvinnuhættirnir voru afar fábrotnir hér á landi allt til síðustu ára 19, aldar. Í lok aldarinnar hófst togaraútgerð á Íslandsmiðum, fyrst eingöngu af hálfu útlendinga, en í byrjun 20, aldar var fyrsta alíslenska togarahlutafélagið stofnað. Fiskveiðihlutafélögum fjölgaði hægt fram til ársins 1911, en frá því ári og þar til 1917 hófu 20 aðilar togaraútgerð hérlendis. Segja má að eiginleg hlutafélög spretti upp með þessum umsvifum og umbrotum í atvinnulífinu, en öflugustu fyrirtækin í þessari nýju atvinnugrein voru rekin í hlutafélagsformi. Togaraútgerð hefur hér frá upphafi verið rekin af fyrirtækjum í hlutafélagsformi, nema þar sem um útgerðir bæjarfélaga hefur verið að tefla. Fyrsta hlutafélagið hér, sem stofnað var með almennu útboði, mun hafa verið Íslandsbanki á sínum tíma, en á milli hans og togaraútgerðarinnar voru einmitt náin tengsl, eins og mönnum er kunnugt, þar sem togaraútgerðin fékk í upphafi aðallega fjármagn sitt frá þeim banka. Þegar þessar breytingar í atvinnulífi höfðu staðið yfir um nokkurn tíma og hlutafélagsformið hafði verið nokkuð notað, þá voru sett hér lög um hlutafélög árið 1921, og þau lög eru enn í gildi. Lög þessi voru sniðin að mestu leyti eftir dönsku hlutafélagalögunum frá 1917. Dönsku lögin þóttu í ýmsum efnum ófullkomin og settu Danir sér því ný lög um hlutafélög þegar árið 1930. Þessi lög um hlutafélög, nr. 77 1921, eru orðin meira en hálfrar aldar gömul. Þau eru orðin ófullnægjandi, enda er nauðsynlegt að fylgjast með löggjöf sem þessari og sjá um að hún fullnægi kröfum atvinnu- og viðskiptalífsins á hverjum tíma. Á þeim langa tíma, sem liðinn er síðan gildandi lög voru sett, hefur fengist mikil reynsla bæði hér og erlendis af lögum og reglum um hlutafélög, um kosti þeirra og galla. Enn fremur er það svo, sem ekki þarf að rekja hér, að atvinnu- og viðskiptalíf hefur tekið miklum breytingum hér á landi sem og annars staðar á þessu tímabili. Hlutafélögum hefur á þessum tíma fjölgað mjög ört hér á landi, og er þörf á því að fylgst sé með þeim félögum af opinberri hálfu með öðrum hætti og skilvirkari en verið hefur. Ég hygg því að það sé löngu orðin viðurkennd skoðun, að tímabært sé að setja ný hlutafélagalög. Þegar á árinu 1948 ályktaði Alþ. að skora á ríkisstj. að láta fram fara heildarendurskoðun á hlutafélagalögunum frá 1921. Var þá samið frv. um það efni sem lagt var fyrir Alþ. árið 1952. Það frv. höfðu samið hæstaréttardómararnir Þórður Eyjólfsson og Árni Tryggvason. Þetta frv. var tekið til 1. umr. í Nd. Alþ. 3. okt. 1952. Frv. var vísað til 2. umr. og allshn., en nál. kom ekki og frv. var ekki framar tekið á dagskrá. Eftir 1930 vann samnorræn n., sem Íslendingar tóku að vísu ekki beinan þátt í, að undirbúningi nýrrar hlutafélagalöggjafar í því skyni, eins og endranær þegar um slíka samvinnu er að ræða, að það leiddi til samræmingar á lagasviði að því er hlutafélög varðar. Þessi samvinna leiddi til þess að sett voru lög um þetta efni í Svíþjóð, miklu ítarlegri en áður höfðu gilt. Norræn samvinna til samræmingar á hlutafélagalöggjöf hófst að nýju árið 1961. N. sú, sem að því vann, lauk störfum árið 1969 og hafði þá samið till. að hlutafélagalögum fyrir öll Norðurlöndin að Íslandi undanskildu. Af Íslands hendi var nokkur þátttaka í þessu samstarfi. Ný lög um hlutafélög hafa svo tekið gildi í Danmörku 1974 og í Svíþjóð og í Noregi að ég hygg á þessu ári. Lög þessi eru að talsverðu leyti byggð á þeim till. sem fram komu 1969, en allmikilla frávika gætir þó. T.d. urðu Danir við setningu þeirra laga að taka tillit til þátttöku sinnar í Efnahagsbandalaginu. Löggjöf um hlutafélög hefur þannig undanfarin ár verið í allsherjarendurskoðun á Norðurlöndum sem nú er lokið, og hafa þessi lönd þó búið við mun yngri og fullkomnari löggjöf á þessu sviði en Íslendingar. Við samningu þess frv., sem hér liggur fyrir, hafa hinar samnorrænu till. verið lagðar til grundvallar, en þó hefur verið höfð mest hliðsjón af dönsku tillögunum. Að sjálfsögðu hefur verið reynt að taka tillit til og líta til íslensks fjárhagskerfis og þjóðfélagshátta. Nokkurra upplýsinga hefur verið aflað um íslensk hlutafélög, eftir því sem tök hafa verið á, en engar heildarskýrslur eru til um þau, t.d. um skiptingu þeirra eftir atvinnuvegum, upphæð hlutafjár, fjölda starfsmanna eða annað það sem skipt gæti máli. Um fjölda hlutafélaga er það að segja, að í ársbyrjun 1912 voru skráð hlutafélög hér á landi um 3100, eftir því sem næst verður komist. Hafa ber þó í huga að ætla má að skráður sé verulegur fjöldi hlutafélaga sem hætt eru allri venjulegri starfsemi. Undanfarin ár hafa hér á landi verið skráð um það bil 200 hlutafélög árlega. Varðandi þá spurningu í hvaða atvinnugreinum hlutafélagaformið sé einkum notað, þá má ætla að það sé mjög algengt réttarform fyrirtækja í útgerð og fiskvinnslu, siglingum, loftflutningum, í iðnaði, við mannvirkjagerð, svo sem byggingar, byggingastarfsemi og verktakastarfsemi ýmiss konar. Hins vegar gætir þessa réttarforms tiltölulega minna í verslun og þjónustustarfsemi þó að það sé líka einnig þar nokkuð notað. Þetta voru aðeins fáein orð um þróun löggjafar um hlutafélög. Áður en ég vik að efni frv. sérstaklega og helstu breytingum, sem felast í því, vil ég fara nokkrum orðum um hlutafélög almennt og hlutverk þeirra. Það hefur stundum verið haft á orði að í hlutafélögum sé ýmiss konar fjármálaleg misnotkun og jafnvel ýmiss konar spilling og þetta form væri haft að hálfgerðu yfirvarpi og væri misnotað. Talað hefur verið um gervihlutafélög, og eru þá sjálfsagt einkum höfð í huga fyrirtæki eða hlutafélög sem eru í eigu mjög fárra manna og í rauninni fjölskyldufélög. Þessi háttur mun nokkuð hafa tíðkast hér og hann hefur einnig tíðkast erlendis. Þetta hefur leitt til þess að sumir hafa haft hálfgerðan ímugust á þessum fyrirtækjum, og þessara sjónarmiða gætir talsvert enn þá. E.t.v. eru að einhverju leyti ástæður til þessarar tortryggni á þessu félagsformi. En ef þessar skoðanir kynnu að eiga rétt á sér og hafa við einhver rök að styðjast, sem ég legg ekki neinn dóm á, dregur það auðvitað síst úr því að ný endurskoðuð löggjöf sé sett um þetta fyrirtækjaform. Þvert á móti þá ýtir það auðvitað mjög undir þá skoðun að endurskoðun sé nauðsynleg og setning nýrrar löggjafar um þetta efni sé tímabær. Skipulag hlutafélaga er nú á tímum ekki takmarkað við hefðbundna þætti, ef svo má segja, svo sem tengslin milli stjórnar félags og hluthafafunda, stöðu minni hl. gagnvart meiri hl., samskipti einstakra hluthafa o.s.frv. Þau sjónarmið hafa komið fram að almenningur og starfsfólk félaganna eigi að fá meiri upplýsingar um þau og rekstur þeirra. Einnig er um að ræða skoðanir um að starfsmenn eigi að hafa bein áhrif á ákvarðanatöku í þessum félögum. Um atvinnulýðræði hafa orðið allmiklar umræður hér á landi undanfarið. Á þessu þingi hafa þegar verið lögð fram nokkur frv. þm., sem lágu fyrir síðasta þingi reyndar líka, en voru þá ekki útrædd, og varða einmitt þátttöku starfsmanna í stjórn fyrirtækja. Meðal frv. er að finna frv. til laga um breyt. á gildandi lögum um hlutafélög og varðar það aðild starismanna að stjórn hlutafélaga. Í þessu sambandi vil ég taka það fram, að ekki eru bein ákvæði í þessu frv. er lúta að þátttöku starfsmanna í stjórn hlutafélaga. Ég fyrir mitt leyti hygg að heppilegast sé að hið svonefnda atvinnulýðræði verði rætt sérstaklega, en ekki blandað inn í umr. um almenna hlutafélagalöggjöf, enda er atvinnulýðræði alls ekki takmarkað við fyrirtæki í hlutafélagaformi. En vitaskuld er það eitt af þeim álitaefnum sem sú n., sem fær frv. þetta til meðferðar, hlýtur að taka til athugunar, hvort sé rétt að taka inn í frv. ákvæði sem lúta að þátttöku starfsmanna í stjórn félags og ákvörðunartöku. Almennt er viðurkennt að hlutverk hlutafélaga sé ekki aðeins að stuðla að sem mestum hagsbótum fyrir hluthafana, heldur gegni þau þýðingarmiklu hlutverki í atvinnu- og efnahagslífi þjóða. Svo hefur það og reynst hér á landi. Þetta félagsform hefur skipt miklu máli fyrir atvinnurekstur hér á landi og gerir það enn í dag, og má sjálfsagt raunar segja að það gegni vaxandi hlutverki. Frumhlutverk hlutafélagalöggjafar er að gera hlutafélagaformið að eftirsóknarverðu réttarformi fyrir atvinnurekstur. Slík löggjöf hefur því verulega þýðingu, bæði fyrir almenna þjóðfélagshagsmuni og fyrir starfsmenn slíkra félaga. Þegar ég mælti fyrir þessu frv. á síðasta þingi fór ég nokkrum orðum um þær ástæður sem helst réðu því að hlutafélagsform væri valið. Ég endurtek það ekki hér heldur vísa til þess sem ég þá sagði um það. Sennilega er höfuðástæðan fyrir því, hve mikið það er notað, að ábyrgð einstakra þátttakenda á skuldbindingum félagsins er takmörkuð í þessu félagsformi. Einnig minntist ég þá nokkuð á opinbera verðbréfamarkaði eða kaupþing og ástæðu fyrir því að slík viðskipti hafa ekki tíðkast neitt að ráði hér. Ég sé ekki heldur ástæðu til að fara að endurtaka það sem ég sagði um það efni þá, heldur vísa til þess sem ég greindi þá frá. Ég skal þá gefa örstutt yfirlit um efni frv., en mun síðan aðeins drepa á helstu breytingar sem felast í frv, frá gildandi lögum, en endurtek að þar er að sjálfsögðu ekki hægt að gera annað en stikla á stóru og ekki unnt að flytja nokkra tæmandi grg. En í aths. eru þær breytingar raktar og gerð grein fyrir því, að hvaða leyti frv. víkur frá gildandi lögum. Þetta frv. er alls 160 gr., en gildandi lög eru um 60 gr. Þessi lengd og ítarleiki er í samræmi við þá þróun sem orðið hefur í þessum efnum. Það, sem einkum veldur því að frv. er svo miklu meira að vöxtum en gildandi lög, er að í frv. er fjallað um mýmörg málefni, sem lítið eða ekkert er minnst á í gildandi lögum, og einnig er fjallað mjög ítarlega um ýmis atriði sem nokkur ákvæði eru þó um í þeim lögum er nú gilda. Frv. er í 19 köflum. Í I. kafla eru 4 ákvæði um gildissvið frv., skilgreining hugtaksins hlutafélag og fjallað um svokallaða samstæðu hlutafélaga. Í II. kafla eru ítarleg ákvæði um stofnun hlutafélaga. Í III. kafla eru ákvæði um greiðslu hlutafjár. IV. kaflinn hefur að geyma ýmis ákvæði sem snerta hlutafé, hlutabréf og hlutabréfaskrá, sérstaklega fjallað um hækkun og lækkun hlutafjár svo og eigið hlutafé. Í V.–VII. kafla er fjallað um félagsstjórn og hluthafa. Um félagsstjórn og hluthafa. Um félagsstjórn og hluthafafundi eru settar ítarlegar reglur í VIII, og IX. kafla og eru þær flestar nýmæli. Í X. og XI. kafla eru ákvæði um endurskoðun og ársreikninga hlutafélaga og er þar um að ræða miklu nákvæmari ákvæði en nú gilda. En einnig er þar um nýmæli að ræða. Um arðsúthlutun og varasjóði o.fl. eru settar reglur í XII. kafla. XIII. og XIV, kafli fjalla um slit hlutafélaga og samruna þeirra. Um skaðabótaskyldu stofnenda, stjórnarmanna og annarra gagnvart hlutafélagi er fjallað í SV. kafla. XVL–XIX, kafli hafa að geyma ákvæði um erlend hlutafélög, skráningu hlutafélaga, refsingar og önnur atriði. Ég skal þá víkja örlítið að einstökum breytingum. Í 1. gr. frv. er sérstök ástæða til að vekja athygli á tveimur mikilvægum breyt. frá gildandi lögum. Í fyrsta lagi er lagt til að lágmarksfjárhæð hlutafjár verði ákveðin 1 millj. kr., en samkvæmt gildandi lögum er lágmarksfjárhæð hlutafjár 2000 kr. Sú fjárhæð er nú augsýnilega orðin allt of lág miðað við verðlagsþróun sem átt hefur sér stað. En vel má vera að ýmsum sýnist að sú fjárhæð, sem tiltekin er í frv., sé of lág. Þetta er eitt þeirra atriða sem auðvitað er fullkomið álitamál hvar eigi að setja lögskipun og verður að sjálfsögðu eitt þeirra atriða sem n. tekur til athugunar. Í öðru lagi eru gerðar ríkari kröfur til fjölda hluta og hluthafa en nú eru í gildi, þar sem nú er það svo að fimm menn geta stofnað hlutafélag, og er gert ráð fyrir að þeir skuli vera 10 eftir þessu frv. Auðvitað er þetta líka álitamál, hvaða tölu eigi þarna að setja. En sú stefnubreyting, sem þarna er um að tefla, að gera meiri 3cröfur til hluthafa er byggð á því að hamla gegn því að stofnuð séu hlutafélög sem ég vék aðeins að áður og stundum hafa verið kölluð gervihlutafélög. Það eru gerðar nokkrar breytingar frá gildandi lögum varðandi skilgreiningu á hlutafélagi. Ég sé ekki ástæðu til að ræða það. Í 2. gr. frv. eru ákvæði um það sem kallað er samstæður hlutafélaga. Víðar í frv. eru ákvæði um það fyrirbæri hlutafélaga og settar sérstakar reglur um það. Þetta er það sem kallað hefur verið á erlendu máli concern, en hér hefur verið kallað móður- og dótturfélög. Varðandi skilgreiningu á hugtakinu samstæða hlutafélaga er hér miðað við að meirihlutavald atkv, sé í höndum annars hlutafélags. Er þá talið að um þessa svokölluðu samstæðu hlutafélaga sé að ræða. Stundum hefur verið talað um samsteypur frekar en samstæður í þessum tilfellum. Hefur þótt hætta á því, að nokkur misnotkun gæti átt sér stað í sambandi við þess konar félagsform eða samstæður, og þess vegna hefur þótt nauðsynlegt að reyna að setja sérstakar reglur um þetta efni. Er gert ráð fyrir því í þessu frv. að gildi taki ýmsar breytingar frá því sem nú er varðandi aðferð og undirbúning að stofnun hlutafélags. T.d. er breytt ákvæðum um fjölda stofnenda, eins og ég minntist á áðan, og skilyrði þau, sem þeir þurfa að fullnægja. Samkv. gildandi lögum eiga stofnendur að vera fimm hið fæsta og lögráða menn, fjár síns ráðandi og að öðru leyti þeim kostum búnir er þeir skyldu hafa lögum samkv. til að reka í sínu nafni atvinnu fyrirhugaðs félags. Þeir eiga þær eignir sem félaginu er ætlað að eignast. Eins og áður er sagt skulu samkv. þessu frv, stofnendur vera hið fæsta tíu og hef ég rakið rökin fyrir því. En hér er ekki gerð sú krafa eins og í gildandi lögum, að um einstaklinga þurfi að vera að ræða, heldur geti ýmsir lögaðilar eða lögpersónur verið stofnendur, svo sem ríki, sveitarfélög, samvinnufélög, hlutafélög og fleiri aðilar. Er talið að kröfur tímans kalli á þessar breytingar, þar sem þróunin hefur færst í það horf að slíkir aðilar standa að og eru þátttakendur í hlutafélögum. Um ákvæðin um stofnun hlutafélaga að öðru leyti er það að segja, að þau eru almennt ítarlegri og strangari en þær reglur sem nú gilda. Ástæðan er auðvitað sú, að það þykir einna mest hætta á misnotkun í sambandi við stofnun hlutafélaga og þess vegna nauðsynlegt að hafa þar um sem gleggstar reglur. En ég skal ekki fara út í að ræða þær frekar. Ákvæði III. kafla um greiðslu hlutafjár eru mun ítarlegri en samsvarandi ákvæði í gildandi lögum. Markmiðið er að tryggja, eftir því sem kostur er, að hlutafélag fái fullgild verðmæti í samræmi við það sem skráð hefur verið um hlutafé. Ég vek sérstaka athygli á því nýmæli, að hlutafé skuli greiða í síðasta lagi innan eins árs frá skráningu félags, en í gildandi lögum er ekki settur sérstakur frestur fyrir þessu. Í IV. kafla, sem fjallar um hlutafé og hlutabréf og hlutabréfaskrá, er sitthvað nýtt sem ég rek ekki. Í gildandi lögum eru ófullkomin ákvæði um hækkun hlutafjár, en hins vegar hafa þau að geyma nokkuð nákvæmar reglur um lækkun hlutafjár. Varðandi hækkunina koma sömu sjónarmið til greina og við stofnun félags, og ber því að hafa vakandi auga á þeirri ráðstöfun. Sérstaklega ber að gæta að því, að áskrifanda séu tryggðar nauðsynlegar upplýsingar um hag félags. Enn fremur ber að taka tillit til eldri hluthafa og að félagið sjálft sé ekki hlunnfarið. Í frv. eru ýmsar nýjar reglur, sem eiga að tryggja hagsmuni þessara aðila sem ég hef hér nefnt, við hækkun hlutafjár. Að því er aftur á móti varðar hlutafjárlækkun, þá eru í frv. nokkrar breytingar frá gildandi lögum. Sérstaklega má henda á að tæmandi reglur eru settar um það hvernig ráðstafa má lækkunarfjárhæðinni. Tvær mikilvægar breytingar eru gerðar frá gildandi lögum að því er varðar eigin hlutabréf félags. Lagt er til að heimild til að veita hlutafélagi leyfi til að eiga sjálft meira en 10% af greiddu hlutafé sínu verði felld niður. En sú regla hefur skapast hér í þessum efnum, að ráðh. hefur leyft að hlutafélög ættu 30% af eigin hlutafé ef fjárhagur félaganna er talinn leyfa slíkt. Þessi venja, sem hefur tíðkast hér um langan aldur, er að ýmsu leyti óheppileg og því þykir rétt að afnema hana, en halda því ákvæði að hlutafélögunum sé aðeins heimilt að eiga 10% af greiddu hlutafé. Síðari breytingin er að atkvæðisréttur skal ekki fylgja eigin hlutabréfum félags, en gildandi lög leyfa það og fer þá félagsstjórn yfirleitt með atkvæðisrétt fyrir slík bréf. Í VII kafla eru allítarleg ákvæði um félagsstjórn, framkvæmdastjóra og svokallaða fulltrúanefnd, störf þessara aðila og skiptingu starfanna, réttindi þeirra og skyldur. Gildandi lög eru mjög fáorð um þessi efni, en rétt er að vekja athygli á því, að ýmsu því, sem hér er lagt til að verði lögfest, mun fyrir venju fylgt hér á landi í framkvæmd, a.m.k. að verulegu leyti. Í framsögu minni á þinginu í fyrra rakti ég helstu nýmælin í þessum kafla, og ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það allt hér, læt nægja að vísa til þess sem ég sagði þá. Ég vil þó minna á mikilvægt nýmæli sem e.t.v. er íþyngjandi, en það er skyldan til að ráða framkvæmdastjóra í stærri félögum. Í gildandi lögum er það algerlega frjálst hvort ráðinn er sérstakur framkvæmdastjóri eða ekki. Þarna er mörg nýmæli að finna um hluthafafundi, og ýmis ákvæði kaflans miða að því að auka og afmarka réttindi hinna einstöku hluthafa. Þar eru að sjálfsögðu einnig ákvæði sem eiga að tryggja rétt minni hl. hlutafjáreigenda, eiga að tryggja minni hl. hlutafjáreigenda ákveðna vernd. Ákvæði í þá átt koma reyndar víðar fram í frv., en það ætla ég ekki að rekja. En það má einmitt segja að það hefur þótt einn höfuðgalli á gildandi hlutafélagalöggjöf, að þar sé minni hl. ekki tryggð nægileg réttarvernd gegn ofríki meiri hl. og þess vegna séu hlutir þeirra, sem eru í minnihlutaaðstöðu, oft og tíðum heldur lítils virði. Um endurskoðun og könnun reikninga eru mjög ófullkomin ákvæði í lögunum frá 1921. Um það efni fjallar X. kafli þessa frv. Segja má að mestur hluti kaflans sé nýmæli. Örfá atriði vil ég nefna sérstaklega. Er þar m.a. sérstaklega um að ræða ákvæði sem varða rétt minni hl. í sambandi við endurskoðun. Reglur eru um það að hlutafélög yfir ákveðinni stærð skuli kjósa löggiltan endurskoðanda. Ráðh. eru veittar ýmsar heimildir og hann ber ýmsar skyldur í sambandi við tilnefningu endurskoðenda þegar fyrirmælum frv. er ekki fylgt. Endurskoðendur skulu gera endurskoðunarskýrslur sem leggja skal fyrir aðalfund. Einnig skulu þeir færa endurskoðunarbók til notkunar fyrir stjórnina. Engin ákvæði eru í gildandi lögum um efni ársreiknings og yfirleitt eru ákvæðin um hann mjög fábrotin og ófullkomin. XI. kafli, sem um ársreikninginn fjallar, er að mestu leyti nýmæli. Hér er um að ræða að mestu tæknileg bókhaldsatriði og ég fjölyrði ekki um það efni, en læt nægja að vísa til ákvæða kaflans og aths. við þau. Í XII. kafla er fjallað um arðsúthlutanir og varasjóði. Ég læt einnig nægja að vísa til ákvæðanna í frv. og aths. við þær greinar frv. Það eru ákvæði allítarleg sett um félagsslit, miklu ítarlegri en gildandi ákvæði, þó að það séu nokkur ákvæði um þau í gildandi hlutafélagalögum. Í XIV. kafla eru sett ítarleg ákvæði um samruna hlutafélaga og vísa ég til ákvæða frv. um það. En samruni hlutafélaga getur haft raunhæfa þýðingu. Getur í sumum tilfellum verið ástæða til þess að gera ráð fyrir honum eða leyfa að hann geti átt sér stað. Að því er varðar kaflann um erlend hlutafélög, þá eru þar nokkru ítarlegri ákvæði en í gildandi lögum og nokkur nýmæli. XVII. kafli er um skráningu hlutafélaga. Þar er að finna mjög mikilvæga breytingu sem rétt er að undirstrika og vekja athygli á og líklegt er að nm. og þm. vilji athuga og hugsa sig um, og það er sú breyting að samkv. gildandi lögum er haldin sérstök hlutafélagaskrá fyrir hvert lögsagnarumdæmi, en frá því er horfið eftir þessu frv. og gert ráð fyrir því að það sé samin ein heildarskrá fyrir landið allt. Augljóst er að mikið hagræði er að því að hafa slíka heildarskrá og hafa efni um þetta á einum stað. En hitt má vera, að það geti orðið skiptar skoðanir um þetta og sjálfsagt má gera ráð fyrir því, að í þessu efni þurfi a.m.k. vissan aðlögunartíma. Ég hef hér, eins og ég reyndar hef þegar sagt, ekki drepið á nema örfá atriði þessa frv. Það yrði allt of langt mál og þreytandi ef ætti að fara að rekja það ítarlega. Verður að treysta á að sá háttur gefist betur að þm. lesi frv. ítarlega og kynni sér það þannig og þær aths. sem því fylgja. En ef ætti að fara að gera ítarlega grein fyrir öllum ákvæðum frv. mundi það verða efni í mjög langan fyrirlestur sem tæplega er hægt að ætlast til að þm.. geti enst til að hlýða á. Ég skal svo, herra forseti, ekki vera að fjölyrða meira um þetta frv., en vil segja það, að ég tel hér vera um mjög merkilegt mál að ræða. Ég tel mikla þörf á nýrri löggjöf um hlutafélög. Hitt skal ég ekki fullyrða, að hér hafi verið í öllum atriðum fundin sú rétta leið. En það þori ég að fullyrða, að í stórum dráttum er þetta frv. til mikilla bóta frá gildandi löggjöf um þetta efni. Ég vil því vonast til að þetta frv. geti með hliðsjón af því, að það var sýnt þm. í fyrra, fengið afgreiðslu á þessu Alþ., þó að mér sé mjög vel ljóst að það eru fjöldamörg atriði í því sem eðlilegt er að hv. þdm. þurfi að hugsa um og athuga. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari 1. umr. vísað til 2. umr, og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt þremur öðrum hv. þm. Alþb., þeim Geir Gunnarssyni, Helga Seljan og Stefáni Jónssyni, að flytja hér frv. til l. um breyt. á I. um tekjustofna sveitarfélaga. Í frv. þessu er lagt til að fjölga nokkuð þeim fyrirtækjum sem greiða landsútsvör. Þessi fyrirtæki, sem hér er lagt til að bætist við í hóp þeirra sem greiða landsútsvör, greiða nú aðstöðugjöld til viðkomandi sveitarfélaga og svo að sjálfsögðu tekjuskatt til ríkisins svo fremi að um skattskyldar tekjur sé að ræða, en þau greiða ekkert til annarra sveitarfélaga í landinu þótt þau hafi sannarlega mikil viðskipti við fólk víðs vegar um land. Mjög mörg fyrirtæki hafa landið allt sem viðskiptasvæði, en hér er aðeins gerð till. um nokkur hin stærstu fyrirtæki og þá lagt til að þau greiði landsútsvör, en ekki aðstöðugjöld. Þau fyrirtæki, sem till. fjallar um, eru í fyrsta lagi vátryggingafélögin, í öðru lagi flugfélögin, í þriðja lagi tvö stærstu skipafélögin: Eimskipafélag Íslands hf. og Hafskip hf., í fjórða lagi eru það Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Sölusamband ísl. fiskframleiðenda, Innkaupadeild Landssambands ísl. útvegsmanna, í fimmta lagi er um að ræða ferðaskrifstofur hér á landi og í sjötta lagi Samband ísl. samvinnufélaga. Fyrirtæki, sem í dag borga landsútsvör, eru skilgreind í lögum um tekjustofna sveitarfélaga, og í þessu samhengi er auðvitað sjálfsagt að gera örstutta grein fyrir því, hvaða fyrirtæki hér er um að ræða. En það eru samkv. 10. gr. laganna: Áfengis- og tóbaksverslunin og Sölunefnd varnarliðseigna, Áburðarverksmiðjan og Sementsverksmiðjan, Síldarverksmiðjur ríkisins, Landssmiðjan og Ríkisprentsmiðjan Gutenberg, auk þess öll olíufélög og bankar. Þá eru upp talin þau fyrirtæki sem greiða í dag landsútsvör, og er að sjálfsögðu ljóst að hér er gerð till. um talsvert mikla viðbót við þann lista. Auk þeirra fyrirtækja, sem ég hef hér talið upp, greiða bankar landsútsvör, en það skilur á milli þeirra og þeirra fyrirtækja sem ég hef nú nefnt, að bankarnir greiða yfirleitt aðeins landsútsvar meðan hin fyrirtækin greiða í mörgum tilvikum önnur gjöld. Bankarnir greiða í dag samkv. 11. gr. tekjustofnalaga 1% af mismun heildarútlánsvaxta og heildarinnlánsvaxta banka, svo sem segir í e-lið 11. gr, tekjustofnalaganna. Till. okkar er að þessi fjárhæð verði hækkuð, nánar tiltekið tvöfölduð, þannig að um verði að ræða að bankarnir greiði 2% af mismun á útláns- og innlánsvöxtum. Rétt er að taka það fram, að til greina gæti komið að hafa þau fyrirtæki allmiklu fleiri en hér er gerð till. um sem greiða ættu landsútsvör, því að hér hafa aðeins verið tekin nokkur hin stærstu, en eftir eru fjöldamörg fyrirtæki sem hafa landið allt sem viðskiptasvæði og greiða þó aðeins aðstöðugjald til viðkomandi sveitarfélags. Félög, sem einkum koma til greina í þessu sambandi, eru heildverslanirnar, sem langflestar eru staðsettar hér í Reykjavík, þar með talin ýmiss konar innflutningsfyrirtæki, t.d. öll bifreiðaumboðin og ýmis innkaupasamhönd, eins og t.d. Innkaupasamband matvörukaupmanna, svo að dæmi sé nefnt, eða Innkaupasamband bóksala, svo að annað dæmi sé nefnt. Þá gætu einnig komið til greina ýmis flutningafyrirtæki á landi og sjó sem ekki eru tilnefnd í þessu frv. Þar eru aðeins nefnd þau stærstu, þ.e.a.s. flugfélögin og tvö stærstu skipafélögin. En til viðbótar gætu komið fjöldamörg önnur fyrirtæki, t.d. hin fjöldamörgu landflutningafyrirtæki sem fyrst og fremst hafa landsbyggðina fyrir þjónustusvæði, en eru hins vegar með aðalmiðstöð hér í Reykjavík og greiða aðstöðugjald til Reykjavíkurborgar, - fyrirtæki eins og Vöruflutningamiðstöðin, Landflutningar, Landleiðir og auk þess bílaleigur, Þar sem erfitt er hins vegar að draga mörkin með skýrum hætti var talið a.m.k. á þessu stigi málsins eðlilegast að gera hér einungis till. um stærstu félögin. Enn einn fyrirtækjahópur, sem þarna ætti að sjálfsögðu heima, eru dagblöðin sem öll eru gefin út í Reykjavík og greiða því einungis gjöld til Reykjavíkurborgar, en hafa hins vegar landið allt sem viðskiptasvæði og ættu því að greiða í sameiginlegan sjóð sveitarfélaganna. Eins og flestum er ljóst miðar frv. þetta að því að gera tekjur sveitarfélaganna jafnari en þær eru nú, en staðreyndin er sú, að hvað varðar tekjur sveitarfélaga er um mjög mikinn mun að ræða nú. Ég tel mér skylt að nefna hér nokkur dæmi þessu til sönnunar. Ég hef aflað mér upplýsinga úr skýrslum Hagstofu Íslands sem birtar eru að staðaldri í Hagtíðindum um sveitarsjóðareikninga, þar sem fram kemur hverjar eru tekjur hinna ýmsu sveitarfélaga í landinu, og með samanburði við íbúatölu er þá hægt að sjá hver munurinn er á tekjum sveitarfélaga. Það kemur í ljós að munurinn er mjög mikill í einstökum tilvikum, og vil ég nefna hér árið 1975 sem dæmi, nýjasta dæmið sem tiltækt er. Á árinu 1975 voru tekjur Reykjavíkurborgar á hvert mannsbarn í borginni 73600 kr., en auðvelt er að benda á ýmsa kaupstaði í landinu sem höfðu ekki nema um 60 þús. kr. tekjur á hvert mannsbarn og allt niður í 56200 kr., sem munu vera lægstu tekjurnar, en það var hjá Ólafsfjarðarbæ. Margir aðrir staðir eru einnig lágir, eins og t.d. Neskaupsstaður með 58 þús., Hafnarfjörður með 60 þús., Siglufjörður með 68 þús. og Sauðárkrókur með 63 þús. Í heildina tekið var Reykjavíkurborg með 12.5% hærri tekjur á hvern íbúa en aðrir kaupstaðir í landinu. Ef einungis er hins vegar miðað við samanlagðar tekjur af útsvörum, aðstöðugjaldi og fasteignaskatti verður munurinn enn þá meiri, og má þó ætla að sú viðmiðun sé að mörgu leyti eðlilegri, að einungis sé miðað við þessa þrjá megintekjustofna allra sveitarfélaga. Tekjur Reykjavíkurborgar af útsvörum, aðstöðugjaldi og fasteignagjöldum á íbúa voru á árinu 1975 57900 kr., en tekjur annarra kaupstaða miðað við íbúatölu voru 48500 kr., þannig að tekjur Reykjavíkurborgar á hvern íbúa voru 19.1% hærri en tekjur annarra kaupstaða. Að sjálfsögðu eru þetta meðaltalstölur og munurinn er í mörgum tilvikum miklu meiri, því að meðan Reykjavíkurborg hafði í tekjur af útsvörum, aðstöðugjöldum og fasteignagjöldum 57900 kr. á íbúa á árinu 1975, þá má finna þess dæmi að einstök bæjarfélög hafi aðeins haft 41400 kr. á íbúa á þessu ári. Þannig var það um Ólafsfjarðarbæ. Og svo að annað dæmi sé nefnt, þá voru tekjur Hafnarfjarðarbæjar aðeins 47100 kr. á íbúa, Kópavogsbæjar 45900 kr., Siglufjarðarbæjar 43200 kr. Þarna er sem sagt munurinn enn þá meiri en í hinu tilvikinu. Þó verður munurinn auðvitað langsamlega mestur ef tekjur Reykjavíkurborgar eru bornar saman við sveitahreppana í landinu, því að miðað við töluna 57900, sem voru tekjur Reykjavíkurborgar á íbúa af útsvörum, aðstöðugjöldum og fasteignasköttum á árinu 1975, þá er samsvarandi tala fyrir sveitahreppana í landinu aðeins 38900 kr. Hins vegar tel ég að viðmiðun við kaupstaðina sé að sjálfsögðu miklu eðlilegri. Viðmiðun við hreppana gefur ekki eðlilega útkomu vegna þess að þarfir sveitahreppa eru talsvert aðrar en kaupstaða og í mörgum tilvikum er þar um lægri álagningu að ræða á útsvörum en gerist og gengur í kaupstöðum. Menn hljóta að spyrja, hver sé skýringin á þessum mikla mun. Og ég er ekki í nokkrum vafa um að svarið hlýtur að felast að talsvert miklu leyti einmitt í því, að Reykjavíkurborg fær mjög verulegar tekjur af aðstöðugjöldum fyrirtækja sem þó hafa landið allt fyrir viðskiptasvæði, fyrir svo utan aðrar tekjur sem Reykjavíkurborg hefur af slíkum fyrirtækjum, eins og fasteignagjöld og tiltölulega há útsvör af starfsmönnum og a.m.k. stjórnendum slíkra fyrirtækja. Í þessu sambandi er eðlilegt að spurt sé, hver áhrif frv. yrðu á tekjur Reykjavíkurborgar og annarra sveitarfélaga ef það yrði samþykkt. Skal nú gerð stuttlega grein fyrir því. Á árinu 1976 féllu óskiptar í Jöfnunarsjóð sem landsútsvör 33.6 millj. frá bankakerfinu og í öðru lagi frá öðrum stofnunum 525.2 millj., þ.e.a.s. samtals 558.8 millj, sem komu sem landsútsvör í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Af þessari upphæð var langstærsta greiðslan frá Áfengis- og tóbalaverslun ríkisins eða 236.8 millj. Ef við hins vegar spyrjum okkur að því, hver yrðu áhrif frv. til viðbótar því sem kemur í Jöfnunarsjóð nú þegar í gegnum landsútsvör, þá má ætla að fjármagnsflutningur úr aðstöðugjöldum í landsútsvör yrði um það bil 220 millj. kr, miðað við gjaldárið 1976. Þar af færi 1/4 til viðkomandi sveitarfélags, þannig að ekki yrði um að ræða nema 165 millj. kr. sem raunverulegan tilflutning fjármagns sem kæmi til Jöfnunarsjóðs óskert. Tekjur Jöfnunarsjóðs mundu því hækka um 165 millj. kr. Vegna þess fyrirtækis, sem ég mun reyndar ekki hafa getið um þegar ég gerði grein fyrir frv. hér áðan, Fríhafnar á Keflavíkurflugvelli, en við gerum ráð fyrir að það fyrirtæki greiði einnig landsútsvar, bætast þar við 60 millj. kr. og síðan tvöföld sú upphæð sem ég nefndi áðan að kemur úr bankakerfinu, þ.e. 34 millj. Samtals gera þetta 259 millj. Af því hlyti Reykjavík aftur í sinn hlut, miðað við sína íbúatölu, 100 millj., þannig að mér reiknast til að tilfærsla fjármagns frá Reykjavíkurborg til annarra sveitarfélaga við samþykkt þessa frv. yrði 65 millj. kr., en í hlut annarra sveitarfélaga kæmu hins vegar 159 millj. Þarna yrði um einhverja svolitla tekjulækkun Reykjavíkurborgar að ræða. Miðað við sveitarsjóðareikninga á árinu 1975 yrði þar um að ræða lækkun á samanlögðum útsvörum, aðstöðugjöldum og fasteignagjöldum á hvern íbúa úr 57900 kr, í 57100 kr., þ.e.a.s. þar yrði aðeins um 800 kr. lækkun á hvern íbúa. En tekjuhækkun annarra sveitarfélaga mundi væntanlega nema um 1200 kr. á hvern íbúa. Af þessum tölum má því sjá, að ekki yrði um að ræða að mismununin, sem nú er ríkjandi milli sveitarfélaganna, yrði leiðrétt með þessari breytingu. Kaupstaðirnir mundu sem sagt hækka miðað við tölurnar frá 1975 í 50 þús. kr. á hvern íbúa, en Reykjavík stæði áfram í 57100 kr., miðað við gjöldin eins og þau voru á árinu 1975, og hreppar færu upp í 40 þús. Það væri sem sagt áfram 7000 kr. munur á íbúa. Ég vil því undirstrika það, að til þess að ná eðlilegri jöfnun milli sveitarfélaga þyrfti að vera um að ræða miklu róttækari aðgerðir en hér er gerð till. um. En hitt er ljóst, að samþykkt till. er þó a.m.k. spor í rétta átt. Ástæðan til þess, að þessi leiðrétting dregur ekki lengra til jöfnunar en ég hef nú gert grein fyrir, er sú sem ég hef nú reyndar þegar nefnt, að ekki er hér gerð till. nema um hluta þeirra fyrirtækja sem hafa landið allt sem viðskiptasvæði og eftir sitja þrátt fyrir þennan frv: flutning öll heildsölufyrirtækin í Reykjavík sem greiða hér aðstöðugjald. í öðru lagi er um að ræða að öll þau fyrirtæki, bæði þau, sem nefnd eru í frv., og þau, sem eru í núverandi lögum, greiða fasteignagjöld af stóreignum sínum til Reykjavíkurborgar. Og svo er í þriðja lagi, að bæði forustumenn og stjórnendur þessara fyrirtækja greiða hlutfallslega há útsvör. Ég vil taka það fram í þessu sambandi, að að sjálfsögðu falla ýmis gjöld á Reykjavíkurborg vegna þess að hún er höfuðborg, - gjöld sem önnur sveitarfélög greiða ekki og er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt að Reykjavíkurborg hafi einhverjar aukatekjur þar á móti. En ég vil hins vegar leggja áherslu á að það er ekkert sem réttlætir þann gífurlega mun sem er annars vegar á tekjum Reykjavíkurborgar vegna núgildandi skattalaga og tekjum annarra sveitarfélaga, og á ég þar alveg sérstaklega við aðra kaupstaði í landinu sem að flestu leyti hafa mjög svipaðar þarfir og Reykjavíkurborg þótt þar séu að sjálfsögðu nokkrar undantekningar. Ég vil svo að lokum segja það, að þó að ég hafi fjölyrt hér um þann mun sem er á tekjum Reykjavíkurborgar annars vegar og annarra sveitarfélaga í landinu hins vegar, þá er það ekki svo að þessi munur sé nýr af nálinni. Þessi munur hefur oft verið mikill og lengi var hann miklu meiri en hann er nú. Ég get upplýst það hér, að í sveitarsjóðareikningum fyrir árin 1953–1962, sem Hagstofa íslands hefur gefið út, kemur fram á bls. 15 að rekstrartekjur Reykjavíkurborgar voru árið 1962 á hvern íbúa 5077 kr., en rekstrartekjur á íbúa í öðrum kaupstöðum 4309 kr. Þá var munurinn 15.5%. Eftir því sem leið á seinasta áratug fór hins vegar þessi munur vaxandi af ýmsum ástæðum, sennilega vegna vaxandi álagningar aðstöðugjalda. Og árið 1965 er þessi munur orðinn 32%, tekjur Reykjavíkurborgar orðnar 32% meiri en meðaltalstekjur annarra kaupstaða í landinu. Árið 1968 er þessi tala komin upp í 43% og helst í svipaðri hæð allt þar til vinstri stjórnin kemst til valda. Á seinasta ári viðreisnarstjórnarinnar, árinu 1971, voru tekjur annarra kaupstaða en Reykjavíkurborgar 978 millj. 698 þús. kr, og íbúar 61025. Útkoman var sem sagt að tekjur á íbúa á öðrum kaupstöðum voru 16037. Í Reykjavík voru samsvarandi tölur 1879 millj. 665 þús., og íbúatalan var 81684, þannig að tekjur Reykjavíkurborgar á hvern íbúa voru 23011 kr. Reykjavíkurborg hafði á því ári 43% hærri tekjur en önnur sveitarfélög. Og athyglisvert er, að það eru einmitt sveitarfélögin hérna í grennd við Reykjavík sem hnappast saman í hóp þeirra sveitarfélaga sem hvað lægst eru. Í tíð vinstri stjórnarinnar varð veruleg breyting í þessum efnum - mjög veruleg - þegar hætt var að leggja sérstök útsvör á félög og fasteignaskattur var tekinn upp. Það var allmikil breyting sem þá var gerð og snerti ekki hvað síst tekjur sveitarfélaga í jöfnunarátt. Ég tel að einmitt sú hlið skattbreytingarinnar, sem gerð var á fyrsta starfsári vinstri stjórnarinnar, hafi verið einhver mikilvægasta breytingin sem gerð var á skattkerfinu í tíð þeirrar stjórnar. Þetta jafnaðist þá verulega og mörg sveitarfélög, sem þá voru bókstaflega talað mjög illa stæð, réttu talsvert mikið úr kútnum í framhaldi af þeirri breytingu. En eins og ég hef nú þegar rakið, er langt í frá að nokkuð sé farið að nálgast jöfnuð í þessum efnum og einmitt þess vegna er þessi till. flutt. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að leggja til að að lokinni þessari umr. verði þessari till. vísað til félmn.



Herra forseti. Ég vil lýsa furðu minni á mörgu því sem kom fram hjá hv. þm. Ragnari Arnalds, 5. þm. Norðurl. v., í hans málflutningi. Það er e.t.v. Ekki ástæða fyrir mig að undrast, þegar tekjustofna er leitað, að það skuli án undantekninga, má segja, vegið í sama knérunn og þá helst skattlagningu á þau fyrirtæki eða þá starfsemi sem fer fram í Reykjavík. Ræða hv. þm. var þess eðlis, að ég mun óska eftir að fá hana nú að þessum umr. loknum til athugunar og áskil mér rétt til að svara henni við 2. umr. Mér þótti vænt um að hann áttaði sig á tímabili á því, að Reykjavík hefur ekki ein landið allt sem viðskiptasvæði þótt mörg fyrirtæki séu staðsett hér og heimilisföst, en aftur á móti hefur landið allt höfuðborgina eina til að beina athygli sinni að. Og því fylgja skyldur, það er alveg rétt. Ég fagna því að hann skuli hafa áttað sig á því. Og þær höfuðborgarskyldur ber Reykjavík með ánægju, þó að þær kosti peninga, og þær verða vonandi áfram á herðum Reykjavíkurborgar. Næsta skrefið er kannske að stinga upp á að eitthvert annað byggðarlag verði höfuðborg, og það væri jafnvel æskilegt að það kæmi fram. Í þessu tilfelli á þetta að kosta Reykjavík 65 millj. En þó ganga till. ekki nógu langt, þær þurfa að vera róttækari, sagði flm. Það er eins gott að Reykvíkingar átti sig á því einmitt á þessum tímamótum sem við stöndum nú á, að þessi breyting til hins verra fyrir Reykjavíkurborg átti sér fyrst og fremst stað þegar vinstri stjórnin tók við völdum. Ég óska eftir því, ef hv. 1. þm. Reykv. er hér einhvers staðar í kallfæri, að hann taki nú þátt í þessum umr. eða sendimenn hans frá Morgunblaðinu birti þetta, þannig að fólk viti það. En ég geri ekki ráð fyrir að þeir hafi eyru fyrir þessari deild frekar en vant er. Að öðru leyti vil ég segja það, að þetta er nýr auðlindaskattur sem á að leggja á fyrirtæki vegna þess að þau eru í Reykjavík, og um það vil ég segja að mér bregður ekkert, ég hef heyrt þetta áður. En ég vil endurtaka: Ég ætla að fá afrit af þessari ræðu hv. flm. og lesa hana vel yfir og reyna að komast fram úr þeim tölum sem hann var með, vita hvað er rétt og hvað er rangt í þeim og svara honum þá betur við 2. umr.



Herra forseti. Það gætir nokkurs misskilnings hjá hv. þm. Albert Guðmundssyni, 12. þm. Reykv., að hér sé um að ræða till. um nýjan skatt á fyrirtæki í Reykjavík. Samkv. þessu frv., ef það er vandlega lesið, munu þau fyrirtæki, sem nefnd eru í frv., ekki greiða meiri gjöld en þau greiddu áður.  Ég vildi minna á það, að í frv. er hvergi minnst á Reykjavíkurborg. Frv. á almennt við félög af þessu tagi. T.d. ef Samband ísl, samvinnufélaga ákvæði að hafa aðalskrifstofur sínar í einhverju öðru sveitarfélagi með hliðsjón af því að sennilega er talsverður meiri hluti af viðskiptum Sambands ísl. samvinnufélaga við íbúa í öðrum sveitarfélögum en í Reykjavík, þá mundi það vera það sveitarfélag sem missti spón úr aski sínum. Einnig er vel hugsanlegt að einhver fyrirtæki, sem nefnd eru í þessari upptalningu, eigi aðsetur í öðrum sveitarfélögum en Reykjavík. Það hef ég ekki kannað neitt sérstaklega, enda skiptir það í sjálfu sér ekki máli. Frv. er þess vegna mjög almenns eðlis og snertir ekki Reykjavíkurborg nema óbeint. Ég tel hins vegar mjög nauðsynlegt að hv. þm. Albert Guðmundsson, sem þar að auki er borgarráðsmaður í Reykjavík, fái tækifæri til að kynna sér efni þessa frv. Ég vil með hliðsjón af orðum hv. þm. mælast til þess við forseta að umr. verði frestað, þannig að hv. þm. fái tækifæri til að kynna sér betur frv., því að eins og menn heyrðu áðan var ekki um að ræða rökstuddar aths. hjá honum og kannske ekki að vænta þess, þar sem hv. þm. hafði ekki haft neitt tækifæri til að kynna sér þessar tölur. Þess vegna fer ég þess á leit við hæstv, forseta að hann fresti umr.