Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta landbn. á þskj. 290. Það er 111. mál, frv. til laga um breytingu á lögum nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði, lögum nr. 54/1990, um innflutning dýra, og lögum nr. 25/1993, um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið fjölda gesta á sinn fund á sinn, Guðmund B. Helgason, Sigríði Norðmann og Ólaf Friðriksson frá landbúnaðarráðuneyti, Gunnar Snorra Gunnarsson, Finn Þór Birgisson og Martin Eyjólfsson frá utanríkisráðuneyti, Ragnhildi Helgadóttur frá Háskólanum í Reykjavík, Eirík Tómasson frá Háskóla Íslands, Halldór Runólfsson og Gísla Jónsson frá embætti yfirdýralæknis, Þórólf Antonsson frá Veiðimálastofnun, Jón Gunnar Ottósson frá Náttúrufræðistofnun Íslands, Trausta Baldursson frá Umhverfisstofnun, Þórð Ásgeirsson frá Fiskistofu, Vigfús Jóhannsson frá Stofnfiski, Guðberg Rúnarsson frá Landssambandi fiskeldis- og hafbeitarstöðva, Arnar Jónsson frá Fiskey, Fiskeldi Eyjafjarðar, Þorstein Þorsteinsson og Óðin Sigþórsson frá Landssambandi veiðifélaga, Orra Vigfússon frá NASF, verndarsjóði villtra laxastofna, og Stefán Má Stefánsson frá Háskóla Íslands. Þá hafa nefndinni borist fjöldi umsagna og gagna. Frumvarpið er lagt fram í þeim tilgangi að staðfesta bráðabirgðalög sem sett voru 1. júlí sl. og breyttu lögum um lax- og silungsveiði, lögum um innflutning dýra og lögum um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim, til samræmis við þjóðréttarlegar skuldbindingar Íslands samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og til að innleiða tilskipun 91/67/EBE í íslenskan rétt en þeirri tilskipun hefur verið breytt með tilskipunum 93/54/EB, 95/22/EB, 97/79/EB og 98/45/EB og eru allar þessar tilskipanir hluti af EES-samningnum skv. 1. viðauka við hann og ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 69/98 frá 17. júlí 1998. Tilskipun 91/67/EBE tekur til inn- og útflutnings innan EES og innflutnings frá löndum utan EES á lifandi fiski, krabbadýrum og lindýrum frá eldisstöð að meðtöldum dýrum sem lifa upprunalega villt en eru ætluð fyrir eldisstöð. Tilskipunin kveður á um hvaða skilyrði skuli setja um heilbrigði dýra en þau hafa áhrif á markaðssetningu fiskeldisdýra og -afurða í viðskiptum milli landa og svæða og notkun flutningstækja vegna slíks flutnings. Tilgangurinn er að efla ræktun og markaðssetningu fiskeldisdýra og -afurða á innri markaði bandalagsins og að innleiða samræmdar reglur innan Evrópusambandsins um eftirlit með fisksjúkdómum og varnir gegn þeim og um skilyrði á sviði dýraheilbrigðis vegna inn- og útflutnings eldisdýra, afurða þeirra og flutningstækja. Herra forseti. Frumvarpið var fyrst lagt fram á síðustu dögum 128. löggjafarþings og taldi nefndin frumvarpið mjög umdeilt, viðamikið og þarfnast ítarlegrar skoðunar og vandaðrar þinglegrar meðferðar. Eftir að hafa átt fundi með nokkrum hagsmunaaðilum taldi nefndin ekki unnt að ljúka málinu á síðustu dögum þingsins án þess að veita hagsmunaaðilum færi á að vinna ítarlegar umsagnir um málið og senda nefndinni. Fyrir nefndinni liggur nú fjöldi umsagna og gagna frá hagsmunaaðilum og hefur landbn. farið afskaplega ítarlega yfir þetta mál. Á þessu þingi hefur nefndin tekið til athugunar bæði formlegan þátt málsins, þ.e. setningu bráðabirgðalaganna sl. sumar og efnislega þáttinn sem er þríþættur og varðar sjúkdómavarnir, erfðafræðileg og vistfræðileg málefni. Varðandi formhliðina telur nefndin að við samningu frumvarpsins hafi ekki verið nægilega gætt að ákvæði 1. mgr. 36. gr. laga um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991, með síðari breytingum, þar sem segir að hverju frumvarpi skuli fylgja greinargerð um tilgang þess yfirleitt og skýring á höfuðákvæðum þess. Þá óskaði nefndin eftir lögfræðilegri álitsgerð frá Ragnhildi Helgadóttur, lektor í Háskólanum í Reykjavík, varðandi það hvort brýna nauðsyn hafi borið til að setja bráðabirgðalögin nr. 103/2003 og er niðurstaða hennar sú að með henni hafi verið gengið nær 28. gr. stjórnarskrárinnar en dæmi eru um frá stjórnarskrárbreytingunni 1991 með hliðsjón af lögskýringargögnum með stjórnarskipunarlögum nr. 56/1991, sem breyttu 28. gr., og grundvallarreglum stjórnskipunarinnar. Hún telur hins vegar ólíklegt að dómstólar kæmust að þeirri niðurstöðu að bráðabirgðalöggjafinn teldist hafa farið út fyrir valdsvið sitt þó að sú niðurstaða sé ekki vafalaus. Þá fékk nefndin Eirík Tómasson prófessor á sinn fund og taldi hann setningu bráðabirgðalaganna takmarkatilvik. Nefndin fór mjög ítarlega yfir efnislega hlið málsins sem er þríþætt eins og áður sagði og óskaði eftir umsögn umhverfisnefndar Alþingis um umhverfisþátt málsins, sérstaklega til að leita leiða til þess að koma til móts við þau sjónarmið sem komu fram í fjölda umsagna um málið, m.a. um hættu á óafturkræfum vistfræðilegum breytingum og hættu á að staðbundnir stofnar glati líffræðilegri fjölbreytni. Álit umhverfisnefndar er birt sem fylgiskjal I með nefndaráliti þessu og þar kemur fram að nefndin tekur undir það að nauðsynlegt sé að fara varlega í að heimila innflutninginn. Leggur hún einkum áherslu á að líffræðilegur fjölbreytileiki í íslenskum laxfiskum sé verndaður. Þá tekur nefndin einnig fram að í þeim gögnum sem borist hafa komi fram upplýsingar um að ráðherra umhverfismála í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hafi einnig lagt á það ríka áherslu að líffræðileg fjölbreytni sé varðveitt. Því sé mikilvægt að fyllstu varúðar sé gætt þegar tegundir eru fluttar á milli svæða til að draga úr hættunni á að tegundir með mismunandi erfðaeiginleika blandist hver annarri. Ég vil geta þess að ekki er getið um erindi frá Náttúruverndarsamtökum Íslands í texta nefndarálitsins, en það verður leiðrétt á milli umræðna. Ef við lítum á erfðafræðina þá kemur fram í fskj. II frá Sigurði Guðjónssyni í Veiðimálastofnun, með leyfi forseta: ,,Íslenskir ferskvatnsfiskar hafa þróast hér í einangrun frá síðustu ísöld. Í 10 árþúsundir hafa stofnar þessara tegunda aðlagast í sínu umhverfi. Rannsóknir hafa sýnt að stofnar laxfiska (lax, urriði, bleikja) hafa myndast og þróast í hverju vatnakerfi. Í stærri vatnakerfum geta verið margir slíkir stofnar. Þessi stofnar eru ólíkir að arfgerð öðrum slíkum stofnum og skyldleiki þeirra dvínar með vaxandi fjarlægð. Þannig eru erlendir laxastofnar ólíkir íslenskum laxastofnum að erfðum. Okkar fáu tegundir nýta búsvæði sem ella væru nýtt af öðrum tegundum og mynda enn fleiri stofna en þar sem margar tegundir eru. Þannig verða til margir stofnar í sama vatni og er þekktasta dæmið margar stofngerðir bleikju í Þingvallavatni. Fleiri dæmi eru til staðar en ekki öll jafnsýnileg. Þannig eru margir erfðafræðilega ólíkir laxastofnar í stærri vatnakerfum. Rannsóknir sýna að erlendir stofnar fiska eru ólíkir íslenskum fiskstofnum í arfgerð. Innflutningur slíkra framandi stofna, sem síðan geta sloppið eða beinlínis verið sleppt á skilgreint eldissvæði, blandast þeim innlendu stofnum sem fyrir eru. Um þetta eru til mörg dæmi. Verður þar með erfðablöndun og geta erfðaeiginleikar innlendra stofna glatast og þar með stofnar, sem eru aðlagaðir aðstæðum í umhverfi sínu, í gegnum mörg þúsund ára náttúruval. Við þetta tapast líffræðilegur fjölbreytileiki og ef til vill mikilvægir nytjastofnar. Þarna eru gríðarlegir fjárhagslegir hagsmunir í húfi auk ómetanlegs skaða á íslenskri náttúru. Einnig eru í húfi erfðalindir framtíðarinnar fyrir fiskeldi ef fjölbreytileikanum er eytt. Nýlegar rannsóknir í Bretlandi (Oxford) sýna að eldislax á mun auðveldara með að hrygna í náttúrunni og blandast náttúrulegum laxi en haldið var áður. Þar með hefur hættan af eldislaxi sem sleppur úr eldi og leitar í ár verið stórlega vanmetin. Ný rannsókn háskólanema í Færeyjum sýnir einnig að mun meira sleppur af eldislaxi en áður hefur verið talið. Þá er nýbirt ritrýnd vísindagrein margra ára rannsókna á Írlandi sem sýna að erfðablöndun dregur úr hæfni lax til að lifa í umhverfi sínu og getur leitt til útdauða stofnsins. Niðurstöður þessara nýju rannsókna benda til að hættur fyrir náttúrulega stofna samfara laxeldi (fiskeldi) sé mun meiri en áður var talið.`` Eins kemur fram hjá Sigurði Guðjónssyni varðandi sjúkdómavarnirnar, með leyfi forseta: ,,Sjúkdómar lagardýra eru sumir staðbundnir sem og sníkjudýr. Í náttúrunni hafa dýr aðlagast sýklum og sníkjudýrum svæðisins að einhverju leyti. Flutningur dýra býður þeirri hættu heim að framandi sýklar berist í nýtt umhverfi þar sem ekkert mótefni er til hjá dýrastofnum svæðisins. Þekking manna á sýklum og sníkjudýrum lagardýra sem og faraldsfræði þeirra eru takmörkuð. Þessir sýklar og sníkjudýr geta magnast í eldi þar sem mikill lífmassi er á litlu svæði. Meðhöndlun sjúkdóma og mótefnaframleiðslu gegn ákveðnum sjúkdómum hefur hins vegar tekið framförum. Sú þekking nægir hins vegar engan veginn til að tryggja að ekki verði stórslys við flutning lagardýra þannig að smitberar berist í eða á dýrum eða í eldisvökva þeirra. Umrædd tilskipun EB 91/67 leitast við að taka á þeirri hættu en benda verður á að sjúkdómaeftirlit er erfitt viðfangs og er bæði þekking og greiningaraðferðir dýrasjúkdóma ekki á því stigi að öruggt megi telja að ekki leynist sjúkdómar í eldisdýrum eða í eldisvökva. Sama gildir um sníkjudýr. Mörg dæmi væri hægt að nefna um sjúkdóma, t.d. með fiskum, sem borist hafa milli landa í dýrum sem höfðu vottorð um heilbrigði. Þarna er því einnig mikil áhætta tekin bæði fyrir íslenskt fiskeldi og náttúrulega stofna.`` Eins og áður er getið varðar frv. sjúkdómavarnir á Evrópska efnahagssvæðinu en samningurinn sjálfur er viðskiptalegs eðlis og tekur ekki til auðlindastjórnunar og náttúruverndar. Umrædd tilskipun varðar frjálst flæði vöru milli landa á Evrópska efnahagssvæðinu og er ætlað skv. 1. gr. að taka á heilbrigði eldisdýra í sambandi við markaðssetningu fiskeldisdýra og -afurða. Þó er tekið fram í 2. mgr. sömu greinar að tilskipunin gildi með fyrirvara um ákvæði bandalagsins eða innlend ákvæði um verndun tegunda. Hagsmunirnir sem í húfi eru og snúast um verndun tegunda, staðbundinna stofna og líffræðilegrar fjölbreytni eru sameiginlegir hagsmunir allra ríkja og eru alþjóðasamningar til marks um það, svo sem Ríó-samningurinn um líffræðilega fjölbreytni og Bernarsamningurinn um verndun villtra plantna, dýra og lífsvæða í Evrópu. Þá ber enn fremur að gæta að 13. gr. EES-samningsins sem tekur til viðskiptahindrana á sviði frjálsra vöruflutninga og heimilar að leggja megi bönn eða höft á innflutning, útflutning eða umflutning vara sem m.a. réttlætast af vernd lífs og heilsu manna eða dýra, gróðurvernd eða vernd þjóðarverðmæta. Enn fremur er tekið fram að slík bönn eða höft megi ekki leiða til gerræðislegrar mismununar eða til þess að duldar hömlur séu lagðar á viðskipti milli samningsaðila. Á fundum nefndarinnar og í fjölmörgum umsögnum um frumvarpið hafa hagsmunaaðilar varað mjög eindregið við því að heimila innflutning á eldisdýrum, sérstaklega laxfiski, þar sem sjúkdómaeftirlit sé mjög erfitt viðfangs og þekking á sjúkdómum ekki slík að öruggt megi telja að ekki leynist sjúkdómar eða sníkjudýr í eldisdýrum og vökva sem þau eru flutt í. Þá hefur verið bent á að eldisdýrin geta sloppið og blandast staðbundnum stofnum og að framandi lífverur geti einnig sett einangruð og staðbundin vistkerfi í uppnám. Þá verður erfðablöndun þannig að erfðaeiginleikar staðbundinna stofna geta glatast og við það glatast stofnar sem aðlagast hafa aðstæðum í umhverfi sínu við náttúruval í mörg hundruð ár. Þar með tapast líffræðilegur fjölbreytileiki og ef til vill mikilvæg þjóðarverðmæti. Bent hefur verið á að hér á landi eru einungis sex tegundir ferskvatnsfiska en í Noregi eru þær t.d. 42 og enn fleiri á meginlandi Evrópu. Sama gildir um aðrar tegundir lagardýra, svo sem skordýr, krabbadýr og lindýr. Vegna þessa er lífríki Íslands viðkvæmt fyrir breytingum og getur innflutningur nýrra lífvera verið mjög varasamur. Þetta á við um fisktegundir, krabbadýr eða lindýr sem geta sloppið úr eldi eða verið sleppt út í íslenska náttúru og hugsanlega valdið ómetanlegum og óafturkræfum vistfræðilegum breytingum og skaða. Gríðarlegir fjárhagslegir hagsmunir eru í húfi og hætta á ómetanlegum skaða í íslenskri náttúru. Einnig geta verið í húfi erfðaauðlindir framtíðarinnar fyrir fiskeldi ef líffræðilegi fjölbreytileikinn glatast. Í umsögn erfðanefndar kemur þetta mjög skýrt fram og hefur meiri hluti landbn. tekið tillit til þeirrar umsagnar. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Minnt er á nýlegar breytingar á 16. gr. búnaðarlaga, nr. 70/1998, um erfðanefnd landbúnaðarins þar sem henni er ætlað að fjalla um hvernig tryggja megi varðveislu og sjálfbæra nýtingu erfðaauðlinda í íslenskum landbúnaði. Íslenskur landbúnaður byggist að stórum hluta á innfluttu erfðaefni, sem hefur aðlagast hér á löngum tíma, og felast í því mikil verðmæti. Innflutningur á nýju erfðaefni getur því ekki einungis valdið tjóni fyrir hina villtu náttúru landsins heldur geta þau verðmæti, sem felast í erfðabreytileika lífvera sem hér eru fyrir og sú fjölbreytni í ásýnd og sérstökum eiginleikum sem erfðaeiginleikarnir skapa, verið í hættu. Til þess að gæta hagsmuna landbúnaðarins í þessu sambandi leggur erfðanefnd landbúnaðarins áherslu á að sett sé inn ákvæði í lög um innflutning dýra, nr. 54/1990, þar sem leita skuli umsagnar erfðanefndarinnar áður en leyfi sé veitt fyrir innflutningi nýrra dýrategunda eða stofna tegunda sem hér eru fyrir og falla undir starfssvið nefndarinnar. Þar sem ferskvatnsfiskar falla undir starfssvið erfðanefndar landbúnaðarins er mikilvægt að þessi breyting verði tekin upp í frumvarpið.`` Þetta hefur meiri hluti landbn. gert og er ein af breytingartillögunum sem hér liggja fyrir. Til grundvallar ákvörðun ráðherra þarf að liggja vísindalegt álit Veiðimálastofnunar um nauðsyn aðgerða til verndar lífi og heilsu manna eða dýra og rök fyrir því að markmiðinu verði einungis náð með takmörkun eða banni við innflutningi, þ.e. að ekki sé hægt að koma í veg fyrir yfirvofandi hættu með vægari aðgerðum og að þær feli ekki í sér gerræðislega mismunun og dulin höft á viðskiptum milli aðildarríkja EES-samningsins. Fyrir takmörkun eða banni þurfa að liggja vísindaleg rök, eins og áður hefur verið getið. Meiri hluti mælir með samþykkt frumvarpsins með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali og eru eftirfarandi. Allar þessar brtt. hafa verið gerðar í fullu samráði bæði við landbrn. og utanrrn. vegna þess að við erum hér með að innleiða tilskipun frá Evrópusambandinu þannig að þetta er EES-mál. Breytingarnar eru eftirfarandi: 1. Meiri hlutinn leggur til að 62. gr. laga um lax- og silungsveiði verði breytt þannig að varðandi skilyrði til rekstrarleyfis fiskeldis og hafbeitar og umsagnarferil þurfi veiðimálastjóri ekki eingöngu að leita umsagnar Veiðimálastofnunar um hvort náttúrulegar aðstæður á fyrirhuguðu starfssvæði fiskeldis- og hafbeitarstöðvar gefi tilefni til hættu á erfðablöndun og/eða neikvæðum vistfræðilegum áhrifum heldur þurfi einnig að líta til þess hvort fyrirhugaðar eldistegundir eða eldisaðferðir gefi tilefni til þessarar hættu. 2. Meiri hlutinn telur þarflaust að nefna dæmi um einstök flutningstæki í frumvarpinu og leggur til að orðalagi 2. gr. verði breytt. 3. Meiri hlutinn leggur til að skilgreining frumvarpsins á eldisdýrum verði tekin upp í lög um innflutning dýra eins og í lögin um lax- og silungsveiði. 4. Meiri hlutinn telur það til einföldunar að sama regla gildi um innflutning lifandi laxfiska og annarra fiska er lifa í ósöltu vatni, óháð þroskastigi, þar með talinna hrogna og svilja, og um innflutning annarra eldisdýra. Þá þykir meiri hlutanum rétt að taka fram til skýringar í greininni að um notkun slíkra innfluttra fiska til fiskeldis, fiskræktar eða hafbeitar gildi ákvæði IV. kafla laganna, um veiðistjórn lax- og göngusilungs og fiskrækt, og ákvæði IX. kafla um fiskeldi og hafbeit, þar sem m.a. er fjallað um skilyrði fyrir útgáfu rekstrarleyfis o.fl. en ákvæði annarra kafla laganna gilda engu að síður um innflutninginn. 5. Þá leggur meiri hlutinn til að sett verði sérstakt öryggisákvæði þar sem landbúnaðarráðherra er heimilað að takmarka eða banna innflutning á laxfiskum til að koma í veg fyrir blöndun á staðbundnum stofnum og vistfræðilega og erfðafræðilega hættu, að fengnu vísindalegu áliti Veiðimálastofnunar. 6. Þá telur meiri hlutinn mikilvægt að leitað verði umsagnar erfðanefndar landbúnaðarins áður en veitt er leyfi til innflutnings á nýjum dýrategundum eða erlendum stofnum tegunda sem hér eru fyrir. Erfðanefnd landbúnaðarins hefur það hlutverk, sbr. 16. gr. búnaðarlaga, nr. 70/1998, með síðari breytingum, að annast samráð innan lands um varðveislu erfðaauðlinda í landbúnaði á breiðum grunni og veita hagsmunaaðilum og stjórnvöldum ráðgjöf um nýtingu þeirra. Nefndin fjallar ekki einungis um búfjárstofna og ferskvatnsfiska heldur einnig um húsdýr, nytjajurtir og tré. 7. Loks leggur meiri hlutinn til að fyrirvari um reglugerðir í gildistökuákvæðinu verði felldur brott þar sem reglugerðirnar hafa þegar verið settar og þeim verður breytt til samræmis við frumvarpið verði það að lögum.`` Undir þetta rita Drífa Hjartardóttir, formaður, Magnús Stefánsson, Einar Oddur Kristjánsson, Guðmundur Hallvarðsson og Birkir J. Jónsson. Herra forseti. Ég hef hér farið yfir þær brtt. og varnaraðgerðir sem við erum að byggja undir þetta frv. Hvað varðar hagsmuni fiskeldisfyrirtækja finnst mér rétt að það komi hérna fram líka og mun fara yfir minnisblað sem liggur hjá hv. landbn. og kemur frá landbrn. í umræðuna sem hefur farið fram í nefndinni. Þar er getið um það að: ,,Stofnfiskur hefur sérhæft sig í ráðgjöf og framleiðslu á hrognum og seiðum sem byggir á mjög fullkomnum kynbótaverkefnum fyrir fiskeldi. Fiskeldi Eyjafjarðar (Fiskey) hefur sérhæft sig í framleiðslu á lúðuseiðum fyrir áframeldi. Uppbygging þessara fyrirtækja hefur verið hröð, sem og þróun fiskeldis sem atvinnugreinar á Íslandi. Samkvæmt upplýsingum ráðuneytisins er ráðgert að hluthafar ofangreindra fyrirtækja muni á þessu ári leggja a.m.k. 600 millj. kr. í frekari uppbyggingu þeirra. Starfsemin fer að mestu leyti fram á Íslandi og nánast eingöngu utan höfuðborgarsvæðisins. Bæði þessi fyrirtæki eru algjörlega háð erlendum mörkuðum fyrir vörur sínar, en sterk staða þeirra í þeim efnum hefur einnig skilað sér á heimamarkaði. Í raun má fullyrða að þessi tvö fyrirtæki myndi grundvöll fyrir þá miklu uppbyggingu á fiskeldi sem nú á sér stað á Íslandi. Fyrirtækin leggja m.a. til nánast allan efnivið (eldisdýr) í laxeldi, bleikjueldi, lúðueldi og þorskeldi á Íslandi. Saman reka Stofnfiskur og Fiskey fyrirtækið Icecod á Íslandi og gegna því lykilhlutverki í uppbyggingu þorskeldis. Sé rekstrarstoðum kippt undan fyrirtækjum á borð við Stofnfisk eða Fiskey hverfur rekstrargrundvöllur fyrir fiskeldi á Íslandi. Fiskey hefur náð mjög sterkri stöðu á mörkuðum fyrir lúðuseiði og er í dag stærsti einstaki framleiðandi þeirra á heimsvísu. Áætlanir félagsins fyrir 2002--2004 gera ráð fyrir að sölutekjur verði á bilinu 400--500 millj. kr. Frekari útrás er að verulegu leyti háð aðgengi að mörkuðum í Evrópu, en þar sem Evrópureglur í heilbrigðismálum fiskeldis``, sem við erum að ræða um hér núna, ,,eru notaðar til viðmiðunar um allan heim má fullyrða að sókn á aðra markaði torveldist mjög ef íslensk stjórnvöld uppfylli ekki nauðsynleg skilyrði með innleiðingu tilskipunar 91/67/EBE. Stofnfiskur hefur náð mjög sterkri stöðu á heimsvísu í framleiðslu á kynbættum laxahrognum fyrir áframeldi auk sölu á ráðgjafarþjónustu í tengslum við kynbótaverkefni félagsins. Í dag er Evrópa mikilvægasti markaður Stofnfisks. Samkvæmt áætlunum fyrirtækisins er gert ráð fyrir að rekstrartekjur fyrir 2003--2007 verði á bilinu 400--700 millj. kr. Um 2 / 3 hluti tekna fyrirtækisins felast í útflutningi. Samkæmt upplýsingum frá Hagstofu nam útflutningur seiða og hrogna 261 millj. kr. á árinu 2001 og 245 millj. kr. árið 2002. Fyrstu átta mánuði yfirstandandi árs nam þessi útflutningur um 160 millj. kr. Samkvæmt upplýsingum sem ráðuneytið hefur aflað frá Stofnfiski nemur það tjón sem hlaust af markaðslokuninni í sumar a.m.k. 50 millj. kr. Í samhengi setningar bráðabirgðalaga verður einnig að horfa til þess að viðskiptasamningar og langtímaáætlanir á grundvelli þeirra lentu í uppnámi vegna lokunarinnar, sem til var komin sökum vanefnda íslenskra stjórnvalda á þjóðréttarlegri skuldbindingu. Áætluð velta Stofnfisks og Fiskeldis Eyjafjarðar á næstu þremur árum er um 700--1.000 millj. kr. á ári.`` Hér mun ég líka fara yfir blað sem kom frá Landssambandi fiskeldisstöðva. Þar kemur fram að: ,,Söluverðmæti afurða árið 2003 er áætlað 2,4 milljarðar. Á næsta ári er reiknað með að söluverðmæti fari yfir 3 milljarða. Árið 2006 er áætlað að söluverðmæti afurða fari yfir 6 milljarða. Til samanburðar var aflaverðmæti allra skipa og báta á Vestfjörðum rúmir 6,4 milljarðar árið 2002.`` Segir hér á þessu blaði. ,,Ársverk í greininni eru nú um 280 og munu aukast mikið á næstu árum. Með rekstri Sæsilfurs í Mjóafirði hafa skapast 30 ný störf. Með aukinni vinnslu í Neskaupstað gætu 50 störf bæst við. Í Berufirði hefur Salar Islandia hafið starfsemi og mun veita 15--18 störf þegar eldið er hafið af krafti. Með slátrun og vinnslu aukast störfin hjá fyrirtækinu um 15--70. Áform Reyðarlax var frestað sl. vor. Áætla að hefja eldi næsta vor (2004). Í fyrirtækjunum tveimur, Stofnfiski og Fiskeldi Eyjafjarðar, starfa um 60 háskólamenntaðir sérfræðingar og fiskeldismenn. Fyrirtækin tvö skila 700 millj. kr. Aðrir sem þjóna fiskeldi með einhverjum hætti eru: Fóðurfyrirtækin, netagerðir, þjónustubirgjar, t.d. Vaki-DNG, Póls o.fl., sölu- og markaðsfyrirtæki, eftirlitsstofnanir, dýralæknir og aðrar stofnanir eins og t.d. Hólaskóli o.fl. Áætluð slátrun á næstu árum í laxeldi er fyrir árið 2004 5.600 tonn, árið 2005 10.500 tonn og árið 2006 12.500--14.500 tonn. Þetta er miðað við hraða uppbyggingu hjá Salar Islandia. Herra forseti. Ég hef gert grein fyrir áliti meiri hluta landbn.

Virðulegi forseti. Ég geri grein fyrir áliti minni hluta landbn. á frv. til laga um breytingu á lögum um lax- og silungsveiði. Hv. þm. Drífa Hjartardóttir gerði grein fyrir meirihlutaáliti nefndarinnar. Umfjöllun um þetta mál hefur verið skipt í nokkra kafla. Í fyrsta lagi hefur verið farið vandlega yfir formið. Eins og hv. þingmenn þekkja voru sett bráðabirgðalög í sumar og nefndin fór yfir það hvort setning þeirra stæðist ákvæði stjórnarskrárinnar. Það er niðurstaða minni hluta landbn. að setning bráðabirgðalaganna í sumar geri það ekki. Við rökstyðjum það í áliti okkar og mun ég fara yfir það á eftir. Í öðru lagi vekur málið nokkra furðu, vegna þeirra hagsmuna sem allir helstu sérfræðingar landsins telja að sé ógnað í lífríki og náttúru með með því að heimila þann innflutning sem hér um ræðir, að samstarf umhvrn. og landbrn. virðist ekki hafa verið neitt í þessu máli. Það vekur furðu að þessi ráðuneyti skuli ekki hafa leitað allra leiða til þess að tryggja þessa hagsmuni þrátt fyrir nauðsyn þess að lögleiða þá viðskiptatilskipun sem hér hefur verið vitnað til. Ég mun gera frekari grein fyrir því hér á eftir en niðurstaða okkar í minni hluta landbn. er í fyrsta lagi sú að við teljum að bráðabirgðalagasetningin í sumar standist ekki 28. gr. stjórnarskrárinnar. Í öðru lagi er sú leið sem hæstv. landbrh. og meiri hluti landbn. hefur ákveðið að fara í þessum efnum ekki skynsamleg. Það hefði verið skynsamlegra að gæta umhverfissjónarmiða og hæstv. umhvrh. hefði sett reglugerð um innflutning á dýrum, sem hefði sennilega getað komið í veg fyrir þá ógn sem allir helstu sérfræðingar sem fyrir landbn. komu telja að lögfesting þessara reglna kunni að hafa í för með sér fyrir lífríki og náttúru. Þetta eru helstu niðurstöðurnar, virðulegi forseti. Nú ætla ég að gera grein fyrir áliti minni hluta landbn. Því minnihlutaáliti fylgir í fskj. greinargerð Ragnhildar Helgadóttur, lektors við Háskólann í Reykjavík, sem kom fyrir nefndina. Einnig kom fyrir nefndina Eiríkur Tómasson lagaprófessor sem taldi líkt og Ragnhildur að setning bráðabirgðalaganna í sumar hefði teygt 28. gr. stjórnarskrárinnar lengra en áður þekktist í réttarsögunni. En vegna þeirrar einu niðurstöðu Hæstaréttar sem liggur fyrir um setningu bráðabirgðálaga eftir breytingu á stjórnarskránni árið 1991 þá treystu menn sér ekki til þess að fullyrða að þetta færi gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar. Þau færðu reyndar fram öll rök um að svo væri. Virðulegi forseti. Frumvarpinu sem er til afgreiðslu er ætlað að staðfesta setningu bráðabirgðalaga ríkisstjórnarinnar frá því í sumar. Nefndaráliti þessu verður því skipt í þrennt. Í fyrsta kaflanum er fjallað um bráðabirgðalagasetninguna frá í sumar og lögmæti hennar. Í öðrum kafla er fjallað þá hagsmuni sem heimild til innflutnings á lifandi fiski, krabbadýrum, og lindýrum stofnar í hættu. Í þriðja kafla er stuttlega samandregin niðurstaða minni hluta landbn. Í greinargerð Ragnhildar Helgadóttur lektors við Háskólann í Reykjavík er fjallað ítarlega um þau skilyrði sem verður að uppfylla, svo að heimilt sé að setja bráðabirgðalög. Greinargerð hennar er fylgiskjal með álitinu. 28. gr. stjórnarskrárinnar kveður á um hvaða skilyrði verða að vera uppfyllt svo að heimilt sé að setja slík lög, en þar segir: ,,Þegar brýna nauðsyn ber til, getur forsetinn gefið út bráðabirgðalög er Alþingi er ekki að störfum. Ekki mega þau þó ríða í bág við stjórnarskrána. Ætíð skulu þau lögð fyrir Alþingi þegar er það er saman komið á ný. Samþykki Alþingi ekki bráðabirgðalög, eða ljúki ekki afgreiðslu þeirra innan sex vikna frá því að þingið kom saman, falla þau úr gildi.`` Ákvæði 28. gr. stjórnarskrárinnar var breytt í það horf sem það er nú árið 1991 með lögum nr. 56/1991. Breytingin var afrakstur nefndar sem í sátu allir þingflokksformenn þeirra stjórnmálaflokka sem þá sátu á þingi. Í 28. gr. stjórnarskrárinnar eru sett þrjú skilyrði fyrir setningu bráðabirgðalaga, í fyrsta lagi er kveðið á um að brýna nauðsyn beri til setningar þeirra, í öðru lagi að Alþingi sé ekki að störfum og í þriðja lagi að bráðabirgðalögin fari ekki í bága við stjórnarskrá. Það má fullyrða að bráðabirgðalög ríkisstjórnarinnar frá því í sumar um breytingu á lögum nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði, o.s.frv. fara hvorki gegn þeim skilyrðum að þing hafi ekki setið né að efni laganna fari gegn öðrum ákvæðum stjórnarskrárinnar svo séð verði. Vafi leikur því aðeins á hvort bráðabirgðalögin fari gegn kröfunni um að brýna nauðsyn hafi borið til setningar laganna. Dómstólar hafa fyrir löngu talið sér heimilt að fjalla um það mat bráðabirgðalöggjafans hvort skilyrðið um brýna nauðsyn sé uppfyllt þótt þeir hafi ekki hingað til talið svo vera. Breytingin sem gerð var á stjórnarskránni árið 1991 gerði m.a. ráð fyrir að Alþingi sæti allt árið. Þingfundum þess væri aðeins frestað. Eins og fram kemur í ræðum nefndarmanna og formanns nefndarinnar, Ólafs G. Einarssonar, var sú breyting m.a. gerð í því skyni að takmarka eða koma í veg fyrir útgáfu bráðabirgðalaga nema í undantekningartilvikum. Í umræðum sem fram fór um breytingarnar sagði Ólafur G. Einarsson, þáverandi þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, meðal annars: ,,Ég tel að það hafi verið farið of frjálslega með þessi réttindi sem ríkisstjórn hefur [beitingu heimilda til setningar bráðabirgðalaga] og tel að láta eigi af þeim ósið að gefa út bráðabirgðalög þegar þing er í hléi. Ef þessar breytingartillögur okkar verða samþykktar á að vera hægurinn að kalla þingið saman til þess að fjalla um löggjöf sem ríkisstjórnin telur sér á hverjum tíma nauðsyn á að fá samþykkta. Þetta tel ég að allt eigi að leiða til þess að menn hætti bráðabirgðalagaútgáfu, en ég gat fallist á það nú að rétturinn til útgáfu bráðabirgðalaga yrði ekki afnuminn nú.`` Í sama streng tóku aðrir ræðumenn sem fjölluðu um málið. Tilgangurinn með breytingunni um að þingið sæti allt árið var því sá að auðveldara yrði að ná þinginu saman ef ríkisstjórnin mæti það svo, meðan þing ekki situr, að nauðsyn bæri til að setja lög. Þessi skilningur nefndarmanna og annarra þingmanna sem tóku til máls við umfjöllun þingsins um breytingarnar kemur glögglega fram þegar skoðuð er þróun beitingar bráðabirgðalaga frá árinu 1991. Til gamans lét ég kanna það við vinnslu á þessu áliti og í ljós kom að frá árinu 1874 hafa verið sett 447 bráðabirgðalög. Til þess að reyna að draga fram þær breytingar sem átt hafa sér stað á setningu bráðabirgðalaga frá breytingu stjórnarskrárinnar 1991 skoðaði ég 10 ára tímabil. Á árunum 1971--1980 voru sett 65 bráðabirgðalög. Á árunum 1981--1990 voru sett 43 bráðabirgðalög. Á árunum 1991--2000, þ.e. á gildistíma nýrra ákvæða stjórnarskrárinnar, voru sett fimm bráðabirgðalög. Af þessu má glöggt ráða og greinilega sjá hver vilji löggjafans var þegar þessar breytingar á stjórnarskránni voru gerðar. Augljóst er að breytingin á stjórnarskránni 1991 hefur haft veruleg áhrif á þróunina hvað varðar beitingu heimildar til setningar bráðabirgðalaga. Hingað til hafa bráðabirgðalög einkum verið sett vegna efnahags- og kjaramála, m.a. um inngrip í vinnudeilur vegna verkfalla, og náttúruhamfara, auk þess sem finna má tilvik vegna árásanna á New York 11. september 2001, en þá voru sett bráðabirgðalög um tímabundna ábyrgð ríkissjóðs vegna trygginga og endurtrygginga á bótaábyrgð flugfélaga. Þá hafa verið sett bráðabirgðalög vegna nauðsynlegra leiðréttinga vegna augljósra mistaka sem átt hafa sér stað hjá Alþingi við setningu laga. Með öðrum orðum er það einkum þegar ríkisstjórnin metur það svo að efnahagsstefna hennar sé í uppnámi, að nauðsynlegt hafi verið að grípa inn í kjaradeilur eða vegna náttúruhamfara og hryðjuverka sem ríkisstjórnin hefur fundið sér tilefni til að beita bráðabirgðalagaheimildinni. Í aðdragandanum að gerð þessa álits gátum við hvergi fundið hliðstæðu þess að gripið væri til setningar bráðabirgðalaga þegar slíkir hagsmunir voru í uppnámi sem hér um ræðir. Af þessum efnisflokkum má ráða að meginreglan hafi verið sú að brýna nauðsyn hafi borið til þegar bráðabirgðalög hafa verið sett. Við þessa skoðun kom fram að bráðabirgðalögin frá því í sumar virðast ekki eiga sér hliðstæðu í réttarsögunni. Varla er að finna nokkurt tilvik þar sem sérstök lög hafa verið sett vegna lítilla fjárhagslegra hagsmuna fárra fyrirtækja og aðrir hagsmunir, jafnvel mun stærri, settir í uppnám af þeim sökum. Frá því að 28. gr. stjórnarskrárinnar var breytt hefur aðeins einn hæstaréttardómur gengið um gildi bráðabirgðalaga eftir að stjórnarskrárbreytingin frá 1991 tók gildi. Það er hæstaréttardómur nr. 1995:2417. Málið laut að breytingum á niðurstöðu Kjaradóms sem ríkisstjórnin taldi mundu hafa veruleg áhrif á stjórnmálaaðstæður og ástand í þjóðfélaginu þannig að ákvarðanir hans tækju nú mið af stöðu og afkomuhorfum þjóðarbúsins, svo og almennum launabreytingum í kjarasamningum almennra launþega. Meiri hluti Hæstaréttar, þrír dómarar, taldi mat bráðabirgðalöggjafans standast ákvæði 28. gr. stjórnarskrárinnar, en minni hlutinn, tveir dómarar, taldi svo ekki vera. Enn fremur er að finna í niðurstöðu minni hluta Hæstaréttar að hann metur það svo að við þær aðstæður að ríkisstjórnin telur að nauðsynlegt sé að beita bráðabirgðalagaheimildinni sé henni í raun skylt, eftir breytingarnar 1991, að kalla saman þing. Þetta er í reynd eina fordæmi Hæstaréttar sem hægt er að horfa til við mat á því nú hvort skilyrði ákvæðis stjórnarskrárinnar sé uppfyllt. Þar féllu atkvæði þrjú gegn tveimur, en lagasetningin var rökstudd með því að stjórnmálaástandið, efnahagsástandið og afkomuhorfur þjóðarbúsins hefðu verið í uppnámi yrði ekki gripið til ráðstafana. Ég held að það sé ekki djúpt í árinni tekið, virðulegur forseti, sé því haldið fram að ekki sé hægt að setja fram sambærileg rök í þessu tilviki. Nú ætla ég að fjalla aðeins um setningu bráðabirgðalaganna sem tóku gildi 1. júlí 2003. Sams konar frv. og það sem síðar varð að lögum við setningu bráðabirgðalaganna í sumar var lagt fram á Alþingi í mars sl. Í því var gert ráð fyrir að lögin tækju gildi 1. ágúst 2003, þ.e. það frv. sem lagt var fram á Alþingi í mars sl., en þá taldi hæstv. landbrh. ekki brýnni nauðsyn en svo á gildistöku þeirra reglna að gildistakan átti að eiga sér stað 1. ágúst 2003 eða mánuði síðar en menn töldu nauðsynlegt í sumar að gildistaka bráðabirgðalaganna miðaðst við, þ.e. 1. júlí 2003. Það frv. náði ekki fram að ganga á því þingi. Þingsköp Alþingis gera ráð fyrir að frumvörpum sem ekki verða að lögum á því þingi þegar þau eru lögð fram sé í reynd hafnað og þau skuli leggja fyrir Alþingi á nýju þingi eigi þau að geta orðið að lögum. Frv. hæstv. landbrh. dagaði því uppi og varð ekki að lögum á því þingi. Sú ályktun verður því vitaskuld dregin af þeirri niðurstöðu að þingið hafi í mars hafnað því frv. sem síðar var lögfest með bráðabirgðalögum í sumar. Nú veit ég ekki hliðstæðu þess að slík staða hafi verið uppi við setningu bráðabirgðalaga. Alþingi kom aftur saman eftir kosningarnar 10. maí sl. Umrætt frv. var ekki lagt fram á því þingi. Í sumar sem leið setti svo ríkisstjórnin umrædd bráðabirgðalög sem tóku gildi 1. júlí 2003 vegna lögleiðingar tilskipunar 91/1967, um skilyrði á sviði heilbrigðis dýra sem hafa áhrif á markaðssetningu fiskeldistegunda og afurða, ásamt síðari breytingum. Bráðabirgðalögin voru sett til að greiða fyrir markaðssetningu íslenskra fyrirtækja á eldisfiski og hrognum til Skotlands en innflutningsbann hafði verið sett á íslensku eldisdýrin þar sem íslensk stjórnvöld höfðu ekki uppfyllt skilyrði um lögleiðingu tilskipunarinnar. Hinn 1. júlí 2003 setti forseti Íslands bráðabirgðalög, nr. 103/2003. Í inngangsorðum bráðabirgðalaganna sagði, með leyfi forseta: ,,Landbúnaðarráðherra hefur tjáð mér [þ.e. forseta Íslands] að stjórnvöld í Skotlandi og á Írlandi hafi nýlega lagt bann við innflutningi eldisdýra og afurða þeirra héðan með skírskotun til þess að Ísland og fiskeldisstöðvar hér á landi hafi ekki sambærilegar viðbótartryggingar fyrir heilbrigðisástandi eldisdýra og gilda í þessum löndum. Komi það til af því að Eftirlitsstofnun EFTA hafi ekki talið sér heimilt að gefa út slíkar tryggingar fyrir Ísland fyrr en löggjöf hér á landi hefur verið aðlöguð ákvæðum tilskipunar nr. 91/67/EBE, um skilyrði á sviði heilbrigðis eldisdýra, eins og henni hafi verið breytt ... Viðskiptabann þetta tefli í tvísýnu rekstrargrundvelli þessara fyrirtækja og valdi þeim og íslensku fiskeldi miklum álitshnekki. Í húfi séu miklir fjárhagslegir hagsmunir og tugir starfa, enda blasi uppsagnir við ef ekkert verði að gert. Brýna nauðsyn beri því til þess að breyta nú þegar lögum á þann veg að lögleiða megi ákvæði áðurnefndra tilskipana og gera allar viðeigandi ráðstafanir til að hnekkja þessum hindrunum.`` Sams konar sjónarmið og þessi komu fram í ræðu þeirri sem hæstv. landbrh. flutti á Alþingi þegar hann mælti fyrir frv. í haust. Forsaga þessa máls er nokkuð löng. Tilskipunin er hluti af EES-samningnum samkvæmt ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 69/1998, þ.e. tilskipunin 91/1967. Ísland hafði lengi haft undanþágu frá tilskipuninni. Sú undanþága féll endanlega úr gildi 30. júní 2002. Eftirlitsstofnunin EFTA sendi íslenskum stjórnvöldum fjögur formleg kvörtunarbréf, þrjú þeirra dagsett í júní, nóvember og desember 2002 eða áður en hæstv. landbrh. lagði frv. fyrir Alþingi í mars sl. Má líta svo á að framlagning frv. þá hafi verið viðbrögð við þeim athugasemdum. Í apríl 2003 sendi Eftirlitsstofnun EFTA rökstutt álit sem er síðasta formlega viðvörunin í málsmeðferðinni þar sem Íslandi var gefinn tveggja mánaða lokafrestur til að innleiða tilskipunin. Bréfið kemur í apríl 2003. Eftir þann frest yrði tekin ákvörðun um hvort höfða skyldi mál gegn íslenska ríkinu. Ljóst er að Alþingi kom saman eftir kosningarnar og þá eftir að íslensk stjórnvöld fengu umrætt bréf án þess þó að frumvarp um lögleiðingu tilskipunarinnar yrði lagt fram á því löggjafarþingi sem starfaði í nokkra daga eftir kosningarnar. Af þeirri staðreynd verður ráðið að íslensk stjórnvöld hafa ekki talið brýna nauðsyn að lögfesta tilskipunina vegna aðildarinnar að EES-samningnum. Það þurfti aðra hagsmuni til að svo slík nauðsyn teldist vera til staðar. Þetta styður það sjónarmið sem lesa má úr framsöguræðu landbrh. við framlagningu frv. að bráðabirgðalögin hafi fyrst og fremst verið sett vegna fjárhagslegra hagsmuna tiltekinna fyrirtækja í fiskeldi. Vissulega er ætíð erfitt að átta sig á því hverjar fjárhagslegar afleiðingar bann af því tagi sem hér um ræðir kann að hafa í för með sér sem Skotar hafa sett gagnvart innflutningi á íslenskum eldisafurðum. Samkvæmt upplýsingum frá Hagstofu Íslands nam útflutningur Íslands á lifandi seiðum, laxahrognum og lifandi eldislúðu til Bretlands og Írlands alls um 6 millj. 258 þús. kr. á tímabilinu frá því að bráðabirgðalögin tóku gildi til dagsins í dag. Það eru hinir einu áþreifanlegu útflutningshagsmunir sem hægt er að benda á að hafi verið í uppnámi ef bráðabirgðalögin hefðu ekki verið sett. Vel má vera að þrátt fyrir þessar tölur megi sýna fram á með einhverjum rökum að aðrir hagsmunir hafi einnig verið í húfi en þetta eru þær upplýsingar sem fram koma frá Hagstofu Íslands að hafi verið flutt út til þessara landa frá því að bráðabirgðalögin voru sett. Það verður að teljast afar sérstætt í þessu ljósi þó að vitaskuld vilji ég taka skýrt fram að þegar lögin voru sett gátu menn ekki séð nákvæmlega fyrir hverjir þeir hagsmunir voru en heildarútflutningur á þeim afurðum til þessara landa fyrstu tíu mánuði ársins eru nálægt 28 millj. kr. Fyrstu tíu mánuði ársins er heildarútflutningur til umræddra landa nálægt 28 millj. kr. þannig að í sjálfu sér hefði það ekki þurft að koma nokkrum á óvart að þeir brýnu hagsmunir, þ.e. fjárhagslegu hagsmunir hafi í reynd ekki verið meiri en raun ber vitni. Það var bann á þennan innflutning íslenskra fiskeldisfyrirtækja til Skotlands og Írlands sem ríkisstjórnin taldi réttlæta setningu bráðabirgðalaga. Þessu vil ég harðlega mótmæla og vil vísa til þess að ef þessir hagsmunir réttlæta setningu bráðabirgðalaga þá erum við í reynd að segja að ráðherrar ríkisstjórnarinnar geti meðan þing situr ekki sett hvaða lög sem eru, sett hvaða bráðabirgðalög sem eru. Við gætum allt eins átt von á því, af því að við ræðum ákvarðanir hæstv. landbrh. og hæstv. ríkisstjórnar, að bráðabirgðalög yrðu sett um umboðsmann íslenska hundsins. Og við getum átt von á hverju sem er ef þessir hagsmunir, sem í reynd kemur ekki á óvart að eru ekki meiri en raun ber vitni, yrðu viðurkenndir sem nægileg forsenda þess að gripið er til þeirrar heimildar sem veitt er ríkisstjórninni í 28. gr. stjórnarskrárinnar. Við getum átt von á því að henni verði beitt á hvern þann hátt sem er. Það tel ég, virðulegi forseti, að hafi ekki verið hugsun Alþingis og stjórnarskrárgjafans þegar 28. gr. stjórnarskrárinnar var breytt árið 1991. Það er ekki nema von að þeir tveir sérfræðingar á þessu sviði sem fyrir hv. landbn. komu mátu það svo að aldrei fyrr í réttarsögunni hafi heimildir til setningar bráðabirgðalaga verið teygðar með jafnsvakalegum hætti og í þessu tilviki. Ég vil taka skýrt fram að með þessu er ég ekki að gera lítið úr hagsmunum fiskeldisfyrirtækja og þeirrar atvinnustarfsemi sem þeim tengjast. En ég er hins vegar að vekja athygli á að ef þetta er viðurkennt, þá er í reynd eins og Alþingi starfar nú verið að viðurkenna að ríkisstjórnin færi með óheft lagasetningarvald ætíð þegar þingfrestun stendur yfir og við erum þá að tala um allt að 4--5 mánuði á ári. Ég met það þannig, virðulegi forseti, og minni hluti landbn. að slík niðurstaða sé með öllu ótæk og ekki líðandi. Það er mat minni hlutans að nauðsynlegt sé fyrir ríkisstjórn áður en bráðabirgðalög eru sett að vanda mjög til verka og vega og meta alla þá hagsmuni sem kunna að vera í húfi við setningu laganna. Ekki verður séð að hagsmunir íslenskrar náttúru hafi að nokkru verið metnir áður en ákvörðun var tekin um að afnema innflutningsbann á lifandi fiskum, krabbadýrum og lindýrum. Í II. kafla þessa álits verður reynt að gera frekari grein fyrir þessum hagsmunum sem ekki virðist hafa verið gefinn mikill gaumur þegar ákvörðun um að setja bráðabirgðalögin frá því í sumar var tekin. Þá vekur það sérstaka furðu minni hlutans sú staðreynd að landbrn. virðist ekkert hafa fjallað um þær leiðir sem Stefán Már Stefánsson lagaprófessor bendir á í álitsgerð sinni þar sem hann vekur athygli á heimild til að hafa innlendar reglur um verndun og viðhald tegunda sem falla utan gildissviðs tilskipunarinnar. Þennan sama skilning er að finna í bréfi Margot Wallström, ráðherra umhverfismála í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, en um þetta verður fjallað frekar á eftir. Í ljósi þessa möguleika vekur það undrun að hæstv. umhvrh. sem fer með náttúruverndarmál skuli ekki hafa verið hafður með í ráðum um hvernig rétt væri að bregðast við þeirri ógn sem steðjaði að íslenskri náttúru þegar umræddu innflutningsbanni yrði aflétt. Til að bæta gráu ofan á svart er rétt að nefna að hæstv. umhvrh. hefur ekki enn sett reglugerð sem honum ber að setja, sem honum bar lagaskylda til að setja og sú skylda hefur hvílt á hæstv. ráðherra síðan 1999 samkvæmt ákvæði 41. gr. náttúruverndarlaga, en þar segir að birta eigi skrá yfir þær tegundir sem óheimilt er að flytja til landsins. Það er því mat minni hlutans að stjórnsýsla þeirra ráðuneyta sem fjalla áttu um þetta mál hafi ekki verið með þeim hætti sem gera verður kröfu til. Að öllu þessu virtu og að teknu tilliti til þeirra röksemda sem fram koma í áliti þeirra sérfræðinga sem komu fyrir nefndina er það skoðun minni hlutans að skilyrðið um brýna nauðsyn til setningar bráðabirgðalaga samkvæmt 28. gr. stjórnarskrárinnar hafi ekki verið uppfyllt þegar umrædd bráðabirgðalög voru sett sl. sumar. Við teljum því, virðulegi forseti, að setning þessara bráðabirgðalaga fái ekki staðist þetta tiltekna ákvæði stjórnarskrárinnar. En hér verður þó að hafa í huga að setning þeirra laga var sérstök aðgerð og að sjálfsögðu drögum við ekki í efa að það frv. sem nú liggur fyrir þinginu standist stjórnarskrána, enda fyrir þingið komið á eðlilegan hátt eins og þingsköp kveða á um. Við erum fyrst og fremst að tala um þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar að setja umrædd bráðabirgðalög sem byggðu á þeim forsendum sem fram koma í gögnum sem tengjast setningu þeirra laga. Við teljum að þeir fjárhagslegu hagsmunir réttlæti ekki að Alþingi sé á þann hátt að mínu viti svipt lagasetningarvaldi sínu eins og gert var og ef sú niðurstaða yrði viðurkennd, þá væri í reynd verið að viðurkenna að Alþingi hefði ekki þetta lagasetningarvald stóran hluta ársins. Virðulegi forseti. Ég ætla nú að reyna að gera frekari grein fyrir þeim hagsmunum sem við í minni hluta landbn. teljum að hafi verið settir í uppnám við setningu þessara bráðabirgðalaga og ekki hafa verið gefinn nægur gaumur þegar sú ávörðun var tekin. Tegundir í ám og vötnum á Íslandi eru fáar og vistkerfin ekki jafnflókin og þar sem tegundir eru margar. Því er lífríki í ám og vötnum hér mjög viðkvæmt fyrir röskun og skaðlegum áhrifum af innflutningi nýrra tegunda og stofna. Ein ágeng framandi krabbategund, eða lindýr, getur t.d. valdið verulegum skaða á vistkerfi í fersku vatni, m.a. á búsvæðum laxfiska. Í umsögn Veiðimálastofnunar er bent á að í frumvarpinu sé fyrst og fremst tekið á sjúkdómahættu en ekki hættunni á erfðafræðilegum og vistfræðilegum áhrifum á lífríkið sem stafar af innflutningi lagardýra. Einnig að óhindraður innflutningur slíkra dýra geti valdið því að íslenskt vistkerfi bíði óbætanlegan skaða af og sérstöðu íslensks lífríkis í fersku vatni verði stofnað í stórkostlega hættu. Einnig er bent á þá hættu að eldisdýr geti sloppið eða verið sleppt og blandast innlendum stofnum sem fyrir eru. Skemmst er að minnast þess að í kjölfar óhapps við slátrun úr sjókvíaeldi á Austfjörðum sóttu laxar úr sjókvíaeldi í íslenskar laxveiðiár og norskur eldishængur komst í eldisstöð til kreistingar fyrir íslenskt seiðaeldi. Í umsögn Veiðimálastofnunar er minnt á hvernig innflutningur minksins hefur sett innlend vistkerfi í uppnám en sömu lögmál gilda um ferskvatnslífverur sem fluttar eru í vatni sem í geta borist lífverur sem ekki finnast í íslenskri náttúru. Í minnisblaði Náttúrufræðistofnunar segir að flest ríki taki þessa ógn mjög alvarlega og víðast sé ströng löggjöf til að stemma stigu við innflutningi framandi lífvera og dreifingu þeirra í samræmi við alþjóðlega samninga. Á minnisblaði Náttúrufræðistofnunar segir að ekki aðeins sé íslenskur lax í hættu, heldur einnig búsvæði hans og annarra laxfiska, þ.e. urriða og bleikju, auk verðmæts lífríkis í íslenskum ám og vötnum. Lífríki Þingvallavatns og Mývatns séu t.d. einstök og þekkt á heimsvísu og þeim stafi hætta af þessari opnu heimild fyrir innflutningi á silungi, krabbadýrum og lindýrum. Mörg önnur íslensk vatnasvæði séu einstök og viðkvæm fyrir þessari ógn, t.d. Veiðivötn og Arnarvatnsheiði. Hvorki lög um innflutning dýra, nr. 54/1990, né lög um lax- og silungsveiði, nr. 76/1970, taki á þeirri hættu sem steðjar að villtri náttúru vegna innflutnings á framandi tegundum eða stofnum heldur miði þau að því að koma í veg fyrir innflutning sjúkdóma. Í greinargerð Veiðimálastofnunar segir að í náttúrunni hafi dýr aðlagast sýklum og sníkjudýrum viðkomandi svæðis að einhverju leyti. Flutningur dýra auki hættu á að framandi sýklar berist í nýtt umhverfi þar sem dýrastofna skorti mótefni við þeim. Þekking manna á sýklum og sníkjudýrum lagardýra sem og faraldsfræði þeirra sé takmörkuð og þótt meðhöndlun sjúkdóma og mótefnaframleiðsla gegn ákveðnum sjúkdómum hafi tekið framförum nægi sú þekking engan veginn til þess að tryggja að ekki verði stórslys við flutning lagardýra þannig að smitberar berist í eða á dýrunum eða í eldisvökva þeirra. Þar segir einnig að mörg dæmi væri hægt að nefna um sjúkdóma, t.d. í fiskum, sem borist hafa á milli landa með dýrum sem höfðu vottorð um heilbrigði. Þarna sé því tekin mikil áhætta, bæði fyrir íslenskt fiskeldi og náttúrulega stofna. Í minnisblaði Náttúrufræðistofnunar til umhverfisnefndar Alþingis segir að með bráðabirgðalögunum hafi verið heimilaður innflutningur á lifandi fiski, krabbadýrum og lindýrum, sem áður var bannaður, en landbúnaðarráðherra gat veitt undanþágur að fengnum umsögnum frá Umhverfisstofnun og Náttúrufræðistofnun Íslands ásamt meðmælum yfirdýralæknis. Þetta þýðir að á meðan umhverfisráðherra hefur ekki sett reglugerð um innflutning dýra er innflutningur á lifandi fiski, krabbadýrum og lindýrum heimill án leyfa og ekki þarf neinar umsagnir eða meðmæli. Bráðabirgðalögin galopna þannig fyrir óheftan innflutning á lífverum sem geta skaðað lífríki í fersku vatni á Íslandi. Í greinargerð erfðanefndar landbúnaðarins segir, með leyfi forseta: ,,Í frumvarpinu er ekki tekið á þeim áhrifum sem slíkur innflutningur geti haft á vistkerfi og erfðamengi innlendra stofna. Hins vegar segir í 1. kafla, 1. gr., 2. mgr. tilskipunarinnar: ,,Þessi tilskipun gildir með fyrirvara um ákvæði bandalagsins eða innlend ákvæði um verndun tegunda.`` Hér er væntanlega verið að vísa til alþjóðlegra skuldbindinga eins og samningsins um líffræðilega fjölbreytni og samnings um verndun villtra plantna og dýra og lífssvæða Evrópu: Erfðanefnd landbúnaðarins telur mjög mikilvægt að þetta ákvæði verði einnig tekið inn í frumvarpið.`` Í bréfi Margot Wallström, umhverfisstjóra Evrópusambandsins, frá 26. september 2003 segir --- í nefndaráliti minni hlutans er þetta raunar á ensku, en hljóðar í lauslegri þýðingu eitthvað á þá leið að hugsanleg útbreiðsla sjúkdóma verði að taka tillit til hins líffræðilega fjölbreytileika. Þess vegna verði við innlenda lagasetningu að huga mjög að vernd lífríkisins og náttúrunnar við flutning á lifandi dýrum milli svæða. Þetta var í lauslegri þýðingu. Kannski rétt að vísa til þess að hér er Margot Wallström í reynd að taka undir það að hér sé um svo sérstæða náttúru að ræða að það sé ekkert í Evrópusambandsreglunum sem mæli því í mót að innlend lagasetning byggi fyrst og fremst á verndun náttúrunnar og það séu sjónarmið sem séu viðurkennd og gangi jafnvel framar meginsjónarmiðunum um viðskiptafrelsi sem EES-samningurinn gengur út á. Allar framangreindar tilvitnanir, ásamt fjölmörgum öðrum í gögnum landbúnaðarnefndar, ganga á einn veg: að hættan sem lífríki Íslands stafi af innflutningi á lifandi laxfiskum og öðrum dýrum til eldis sé mjög mikil og ekki séu nægilega öflug varnarákvæði í lögunum. Einnig er sterklega til þess vísað að ekki séu nýttir þeir möguleikar sem löggjafinn hefur til varnar lífríkinu, með tilvísan í alþjóðlegar skuldbindingar eins og samninginn um líffræðilega fjölbreytni og samning um verndun villtra plantna og dýra og lífssvæða Evrópu. Frumvarp landbúnaðarráðherra byggist algerlega á viðskiptalegum forsendum. Grunnstefið frumvarpi hæstv. ráðherra er viðskiptaleg rök þar sem reglum um sjúkdómavarnir er beitt sem tæknilegum viðskiptahindrunum. Minni hlutinn hafnar þessari leið. Minni hlutinn ítrekar þau sjónarmið sín að mun vænlegra sé að leggja megináherslu í innlendri löggjöf á vernd íslenskrar náttúru og vistkerfis hennar, enda byggist slík löggjöf á viðurkenndum sjónarmiðum um náttúruvernd og heyrir því ekki undir tilskipun 91/67 og EES-samninginn. Í þessu samhengi má vísa til fordæmis í dómi Evrópudómstólsins í máli ECJ Case C-67/97 sem hefur fengið nafnið býflugnadómurinn, þar sem viðurkennt er að staðbundin verndarsjónarmið til verndar sérstöku lífríki og náttúru geti gengið framar almennum viðskiptafrelsissjónarmiðum ESB-sáttmálans. Því miður leggur landbúnaðarráðherra og meiri hluti landbúnaðarnefndar ekki til að sú leið verði farin nú til verndar íslensku lífríki og náttúru. Það er jafnframt mat hagsmunaaðila --- er ég þá einkum að vísa til hagsmunaaðila á sviði stangaveiði og veiðiréttareigenda --- og sérfræðinga að þær breytingar sem lagðar eru til af landbúnaðarráðherra og meiri hluta landbúnaðarnefndar, í kjölfar þess að lögleiða verður umrædda tilskipun, séu haldlausar með öllu. Það er í raun mat minni hluta landbn. að hæstv. landbrh. hafi í reynd ekki leitað allra leiða til þess að tryggja vernd íslenskrar náttúru og við í minni hluta landbn. erum í reynd að taka undir og benda hæstv. landbrh. á að hægt sé að fara aðra leið en þá sem hæstv. ráðherra vill fara. En böggull fylgir hins vegar skammrifi því verði sú leið farin flyst þessi vernd frá hæstv. landbrh., þ.e. vald, til hæstv. umhvrh. Ég ætla að vona, virðulegi forseti, að þessi veruleiki, valdatogstreita milli ráðuneyta og hæstvirtra ráðherra valdi því ekki að íslensk náttúra og lífríki sé sett í uppnám. Ég ætla að vona að svo sé ekki. En við yfirferð á þessu máli og í ljósi þess hversu margir benda á að sú leið sem við höfum bent á sé mun vænlegri þá er afar sérstætt að í gögnum málsins liggur fyrir bréf frá ráðuneytisstjóra umhvrn. um að umhvrn. hafi hvergi komið nálægt þessu máli. Ég ítreka því það og vona að hér sé ekki verið að setja stórfellda hagsmuni í verulegt uppnám vegna þess að ekki er talsímasamband milli hæstv. landbrh. og hæstv. umhvrh. Kannski liggur skýringin í því að hæstv. umhvrh. hefur ekki enn sett umrædda reglugerð sem byggir á 41. gr. náttúruverndarlaga um bann við innflutningi á dýrum. Kannski liggur skýringin í því að þessi mál hafa verið til umræðu í talsverðan tíma og tekist hefur verið á um hvar vald á þessum málaflokki eigi að liggja. Því segi ég, virðulegi forseti, að þrátt fyrir að ég vona að valdatogstreita hæstvirtra ráðherra geri þetta ekki að verkum þá bendir mjög margt í gögnum málsins til þess að svo sé. Það tel ég vera afar alvarlegan hlut ef rétt er. Hinn möguleikinn er vitaskuld sá sem við höfum reyndar bent á fyrr, þ.e. að stjórnsýslan og undirbúningur þessa máls hafi ekki verið sem skyldi. En a.m.k. komu aldrei fram nein rök í hv. landbn. fyrir því hvers vegna sú leið skyldi ekki farin sem við bendum á. Við í minni hluta landbn. sitjum því uppi með það að við teljum vænlegt að fara aðra leið eins og fleiri sérfræðingar, eins og lagaprófessor í Evrópurétti í háskólanum hefur bent á, en hún er ekki farin og engin rök eru fram sett hvers vegna sú leið er ekki farin. Í öðru lagi í kafla 2 í álitinu, virðulegi forseti, fjöllum við um villtan lax og þá hagsmuni sem kunna að verða settir í uppnám hvað hann varðar vegna afnáms innflutningsbanns á lifandi fiskum, krabbadýrum og lindýrum. Ísland er eina landið við Norður-Atlantshaf þar sem villtir stofnar Atlantshafslax hafa nokkurn veginn náð að halda velli á undanförnum áratugum. Í öllum öðrum löndum hafa laxastofnar mjög látið á sjá eða þeim hefur hreinlega verið útrýmt. Ástæður þessa má meðal annars rekja til mengunar, virkjana og sjúkdóma. Sömu sjónarmið um hvers vegna þessir stofnar hafa látið verulega á sjá komu fram á fundi hjá Stangaveiðifélagi Reykjavíkur sem ég sótti í gærkvöldi. Margir stofnar hafa orðið fyrir þungum áföllum af völdum sjúkdóma eða sníkjudýra sem rekja má til laxeldis. Fjölmörg dæmi finnast um þetta, meðal annars í Skotlandi og Noregi. Nú eru veiðar á villtum laxi í nágrannalöndunum aðeins brot af því sem var um og upp úr miðri 20. öld, þ.e. rétt áður en hafið var sjókvíaeldi í stórum stíl í þessum löndum. Ég vil þó taka skýrt fram, virðulegi forseti, að það frv. sem við ræðum hér lýtur ekki beint að sjókvíaeldi. Hins vegar er ég hér að draga fram þau sjónarmið sem eigendur laxveiðiréttinda og sjóstangaveiðimenn hafa sett fram um það hvaða ógn geti steðjað að íslenskri náttúru ef ekki verður gott skipulag á innflutningi á þessum lifandi dýrum. Íslendingar hafa blessunarlega verið lausir við hrun eða útrýmingu laxastofna sinna. Hér á landi er löng hefð fyrir því að reyna eftir fremsta megni að vernda og hlúa að villtum laxastofnum. Það hefur tekist bærilega þótt vissulega hafi menn sökum vanþekkingar í einhverjum tilvikum gert mistök. Sjókvíaeldi á laxi hefur verið mjög takmarkað. Veiðitölur tala skýru máli. Á tímabilinu 1974--2003 var meðalheildarveiði á villtum löxum í íslenskum laxveiðiám nálægt 35.000 löxum árlega. Mest veiddist árið 1978, en þá voru um 55.000 laxar dregnir á land. Lægst fór veiðin árið 1984, en þá veiddust um 25.000 laxar. Veiðin í fyrra var 36.000 laxar. Enginn vafi leikur á því að sala á laxveiðileyfum er mikilvæg tekjulind í mörgum sveitahéruðum hér á landi. Nefna má sveitir Borgarfjarðar, Húnavatnssýslur, Múlasýslur, Árnes- og Rangárvallasýslur í þessu sambandi og án efa mun fleiri. Talið er að laxveiðin skili um þremur milljörðum króna í tekjur árlega, þar af a.m.k. einum milljarði sem kemur frá útlendingum sem kaupa laxveiðiréttindi í íslenskum ám. Það er ljóst að hér eru stórkostlegir hagsmunir í húfi. Mikil fjármunavelta er í kringum veiðarnar, bæði með sölu veiðileyfa og einnig í tengslum við ýmsa verslun og þjónustu sem tengist veiðunum. Heildarverðmæti þeirrar auðlindar sem felst í íslensku laxveiðiánum er talið nema um 30 milljörðum króna. Hér skal vitaskuld skýrt tekið fram að allt slíkt mat er mjög erfitt en hér er væntanlega byggt á hefðbundnum sjónarmiðum við fasteignamat, þ.e. að árlegar tekjur séu margfaldaðar með 10. Til viðbótar þessu verðmæti í krónum og aurum má síðan bæta þeirri auðlegð sem felst í þeim náttúruperlum sem laxveiðiárnar eru og þeirri staðreynd að veiðar og dvöl við þessar ár veita þúsundum manna mikla ánægju og hvíld árlega. Það er líka alveg ljóst, virðulegi forseti, að það er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að vernda ímynd laxveiðinnar á Íslandi, og m.a. var á það bent af einstaklingum sem til þekkja og komu fyrir landbn. að mikið eldi við strendur Skotlands og Írlands hafi dregið mjög úr vægi og tekjumöguleikum áa á þeim svæðum. Komið hefur fram í nýlegu svari landbúnaðarráðherra á hinu háa Alþingi að nú eru um 2,5 millj. laxa í sjókvíaeldi í Mjóafirði og Berufirði. Erfitt er að sjá fyrir að mikill hagnaður geti orðið af þessu eldi. Vitað er að laxeldi á mjög við ramman reip að draga í nágrannalöndunum þar sem laxeldi hefur þó verið stundað í áratugi. Sjúkdómar hafa t.d. valdið miklu tjóni. Meðal annars hefur veirusjúkdómurinn blóðþorri (ISA) valdið miklum búsifjum í Færeyjum. Þessi sjúkdómur hefur aldrei greinst í laxi hér á landi en þessir laxar sluppu nýverið úr kvíum í Oyndarfirði í Færeyjum en þaðan eru aðeins rúmar 300 sjómílur til sjókvíaeldisstöðvanna á Austfjörðum. Ef ég man ummæli hæstv. landbrh. rétt þegar eldisfiskar sluppu úr kvíum á Norðfirði hafði hæstv. landbrh. orð á því að vonandi mundu þeir bara synda til Færeyja. En ef hinir færeysku laxar taka undir sjónarmið hæstv. landbrh. með öfugum formerkjum gætu þeir tekið upp á því að synda til Íslands.  Virðulegi forseti. Það er staðreynd að mikið af eldislaxi sleppur árlega úr sjókvíum. Ekkert hefur komið fram sem sannfærir minni hlutann um að það sé minni hætta á að lax sleppi úr sjókvíum við Ísland en sjókvíum við Færeyjar eða Noreg svo að dæmi sé tekið. Talið er að um 2 millj. laxfiska hafi sloppið úr sjókvíunum við Norður-Atlantshaf í fyrra. Þar af sluppu um 620 þús. laxar og urriðar úr norskum kvíum. Það sem af er þessu ári hafa Norðmenn misst 354 þús. laxfiska úr sínum kvíum en talið er að um 600 þús. laxar hafi sloppið úr sjókvíum við Færeyjar á síðasta ári. Það er alþekkt staðreynd að eldislaxar leita upp í laxveiðiár þar sem þeir geta spillt fyrir hrygningu villtra laxa og jafnvel blandast þeim að erfðum sem aftur kann að veikja villta laxastofninn og gera hann síður hæfan til að komast af við náttúrulegar aðstæður. Veiðimálastofnun hefur m.a. bent á þetta í ágætri umsögn frá 22. október 2003. Íslenskar laxveiðiár eru flestar litlar en mjög fjölbreytilegar að allri gerð. Tiltölulega fáir laxar ganga í þær árlega. Ekki síst er miðað við þann gríðarlega fjölda norskættaðra eldislaxa sem nú eru í sjókvíum á Austfjörðum. Minni hlutinn telur því nauðsynlegt að ýtrustu varúðarráðstafana verði gætt við veitingu leyfa til sjókvíaeldis við strendur Íslands. Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en vakið sérstaka eftirtekt á þeim málflutningi sem meiri hluti landbn. og á köflum hæstv. landbrh. hafa haft uppi sem réttlætingu fyrir þeim bráðabirgðalögum sem sett voru í í sumar. Þau hafa sagt að allt fiskeldi í landinu hafi verið í uppnámi. Því vil ég mótmæla harðlega. Það minnisblað sem hv. formaður landbn., Drífa Hjartardóttir, las upp úr áðan er minnisblað sem minni hlutinn hefur ekki séð. Það minnisblað hefur sem sagt ekki verið kynnt minni hluta landbn. þannig að þær upplýsingar sem þar voru raktar hafa ekki verið kynntar okkur. En það breytir ekki hinu að þær röksemdir sem voru settar fram fyrir setningu þessara bráðabirgðalaga voru fyrst og fremst fjárhagslegs eðlis vegna þess að uppi var að ákvarðanir höfðu verið teknar um bann á innflutningi þeirra dýra sem hér um ræðir til Skotlands og hugsanlega Írlands. Innflutningur til þessara landa frá 1. júlí til dagsins í dag nemur rúmum 6 millj. kr. Það er í reynd sá hlutlægi mælikvarði sem við getum lagt á þá ákvörðun sem tekin var af ríkisstjórninni í sumar. Allt annað er útúrsnúningur af hálfu ríkisstjórnar og þeirra sem mæla fyrir þessu. Því segi ég það, virðulegi forseti, að af öllu framansögðu er það mat minni hluta landbn. að setning bráðabirgðalaganna í sumar hafi ekki uppfyllt þær kröfur sem 28. gr. stjórnarskrárinnar gerir um heimild til setningar þeirra. Það er einnig mat minni hlutans að setning laganna hafi sett mikla hagsmuni í náttúru Íslands í uppnám og að undanþáguheimildir samkvæmt tilskipun 91/1967 og 13. gr. EES-samningsins hafi ekki verið nýttar til fulls. Það gagnrýnum við harðlega og í því felst gagnrýni á þá leið sem hæstv. landbrh. ákvað að fara í stað þess að fela hæstv. umhvrh. að sjá um að setja þær reglur sem er nauðsynlegt að setja til að tryggja þessa hagsmuni. Minni hlutinn telur enn fremur að vinnubrögð Stjórnarráðs í þessu mikilvæga máli geti ekki talist eðlileg. Það var í reynd ekkert samstarf eins og fram kemur í skriflegri yfirlýsingu ráðuneytisstjóra umhvrn. milli landbrn. og umhvrn. í þessu mikilvæga máli. Ég ítreka því þá afstöðu minni hluta landbn. að hann lítur þetta mjög alvarlegum augum. Hv. alþm. Magnús Þór Hafsteinsson sat fundi nefndarinnar og er samþykkur nál. þessu en ásamt þeim sem hér stendur stendur að áliti þessu allur minni hluti landbn., þ.e. hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir, Árni Steinar Jóhannsson og Ásgeir Friðgeirsson. Eftir að hafa gert grein fyrir áliti minni hluta landbn., virðulegi forseti, vil ég segja að það er mjög mikilvægt að yfir þetta mál verði sest nú, yfir þetta mál verði sest enn frekar og leitað nýrra leiða til þess að ná þeim markmiðum sem að er stefnt vegna þess að ég held að í raun og veru hafi minni hluti landbn., meiri hluti landbn. og hæstv. landbrh. sömu markmið í málinu. Hins vegar teljum við að vinnubrögðin og þær leiðir sem eru farnar til að ná þessum markmiðum muni ekki ganga upp og við teljum að sú mikla áhersla sem lögð er á sjúkdómavarnir í þessu kunni að verða túlkuð þannig í framtíðinni að um sé að ræða fyrst og fremst tæknilegar viðskiptahindranir sem er beitt í ljósi þeirra krafna sem koma frá tilskipuninni um frjáls viðskipti með þau dýr og markaðssetningu þeirra dýra sem tilskipunin fjallar um. Ég vil nefna það hér og þakka formanni nefndarinnar fyrir að þrátt fyrir að við höfum haft skamman tíma var hægt að kalla til alla þá sérfræðinga sem við óskuðum eftir og þeir komu fyrir nefndina. Því er hægt að fullyrða að samstarfið í nefndinni hafi verið með ágætum og það þrátt fyrir að Norðurlandaráðsþing hafi komið þarna inn í vinnu nefndarinnar. Eins og hv. þm. þekkja þarf að afgreiða þetta frv. innan sex vikna frá því að þing kemur saman því ella falla lögin úr gildi og þá um leið væntanlega allar reglugerðir sem settar hafa verið á grundvelli laganna. Að þessum orðum sögðum, virðulegi forseti, hef ég lokið við að gera grein fyrir áliti minni hluta landbn.

Hæstv. forseti. Ég vil gera hér tvær athugasemdir við málflutning hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar. Sú fyrri er varðandi minnisblaðið sem kom frá landbrn. Það kemur mér mjög á óvart ef aðrir nefndarmenn hafa ekki séð það. Það var svar við spurningum sem við lögðum fyrir ráðuneytið. Svarið barst þaðan og er í möppunum okkar allra. Það kemur mér mjög á óvart ef hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hefur ekki séð þetta minnisblað. Í öðru lagi mótmæli ég því þegar hv. þm. fullyrðir að frv. hafi verið hafnað í vor. Svo var ekki. Eins og hv. þm. veit kom málið mjög seint fram og við vitum öll að það var mikill ágreiningur um það. Þess vegna var það sent til umsagnar. Við hefðum svo sannarlega viljað fá málið fyrr fram í fyrravetur til þess að fara ítarlega yfir það. Mörg frumvörp koma fram í þinginu sem fara ekki í gegn á fyrsta þingi heldur koma aftur fram á næsta þingi. En þar sem engar brtt. eru í hv. minnihlutaáliti landbn. geri ég ráð fyrir að minni hlutinn styðji þær brtt. sem meiri hlutinn hefur lagt hér fram. Þær hafa svo sannarlega bætt þetta mál allt og m.a. sett inn, einmitt eins og hv. þm. kom inn á, varðandi erfðanefndina sem er þá komin þarna inn sem umsagnaraðili.

Virðulegi forseti. Aðeins vegna þess sem hér kom fram í lokin í máli hv. þm. Drífu Hjartardóttur. Ég gat þess ekki í framsögu fyrir áliti minni hlutans en ætlan minni hluta landbn. er að leggja fram brtt. við 3. umr. þessa máls. Á hinn bóginn vegna þess sem fram kom í máli hv. þingmanns um að í möppunni kunni að vera eitt minnisblað sem við höfum ekki séð finnst mér rétt að sýna þingheimi þá möppu sem við erum hér með. Ef umrætt minnisblað leynist í þessari möppu og hefur komið inn á einhverjum síðari stigum ber að sjálfsögðu að virða það. Kannski var það eina sem skiptir máli í máli hv. þingmanns hvort frv. hafi verið hafnað eða ekki. Það er mikill misskilningur hjá hv. þingmanni að einhver ályktun verði dregin af því hvert viðhorf tiltekinnar nefndar hafi verið til málsins. Það er einfaldlega þannig í þingsköpum að þau mál sem ekki eru afgreidd falla niður. Með öðrum orðum er það einfaldlega þannig að þeim málum er hafnað sem ekki eru afgreidd. Þau mál þarf að leggja fram á nýjan leik. Þannig er það einfaldlega og það hefur ekkert með afstöðu tiltekinna hv. þm. að gera. Ég man reyndar ekki einu sinni alveg hvort allir þeir sem þá sátu í hv. landbn., þ.e. fyrir kosningarnar síðustu, séu enn á þingi og geti gert grein fyrir þeirri afstöðu sem þeir hafi til málsins á þeim tíma. Þó veit ég að ýmsir þingmenn Sjálfstfl. höfðu miklar athugasemdir við frv.

Hæstv. forseti. Ég vil bara endurtaka það að frv. var ekki hafnað heldur var það ekki afgreitt. Og þannig er það nú. Mér finnst ágætt af hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni að sýna öll þau skjöl sem liggja hér fyrir nefndinni, málið er búið að fá geysilega góða yfirferð, við höfum fengið feiknarlega miklar og fræðilegar álitsgerðir og ég held að við höfum unnið þetta mál mjög vel. Ég vil að lokum þakka nefndarmönnum fyrir gott samstarf í nefndinni.

Virðulegi forseti. Ég vil gera athugasemd við aðra af meginniðurstöðum minni hluta landbn. sem gengur út á það að við setningu bráðabirgðalaganna hafi skilyrði 28. gr. stjórnarskrárinnar ekki verið uppfyllt. Ég tel að þessi niðurstaða sé ekki bara röng, heldur algjörlega lögfræðilega ótæk. Og af hverju segi ég það? Jú, ég segi það vegna þess að fyrst og fremst er vísað í tvö atriði þessari niðurstöðu til stuðnings, annars vegar hæstaréttardóm þar sem meiri hluti Hæstaréttar fellst á það að skilyrði stjórnarskrár um brýna nauðsyn hafi verið uppfyllt þegar þau lög voru sett. Samt sem áður kýs minni hlutinn í landbn. að vísa til þessa dómafordæmis máli sínu til stuðnings, í mál Hæstaréttar þar sem komist er að allt annarri niðurstöðu en niðurstaða nál. byggir á. Í öðru lagi er vísað til álits sérfræðinga sem komu fyrir nefndina og á grundvelli þeirra álitsgerða ályktað að setning bráðabirgðalaganna hljóti að brjóta í bága við skilyrði 28. gr. Ef við skoðum þá álitsgerð sem lögð hefur verið fram með þessu máli, álitsgerð Ragnhildar Helgadóttur, segir þar, með leyfi forseta: ,,Með hliðsjón af þeim dómum sem gengið hafa um þetta atriði á síðasta áratug tel ég ólíklegt að dómstólar mundu telja bráðabirgðalöggjafann hafa farið út fyrir valdsvið sitt samkvæmt 28. gr. stjórnarskrárinnar er lög nr. 103/2003 voru sett. Sú niðurstaða er þó ekki vafalaus.`` Þetta hlýtur að þýða að álitsgerðin komist að þeirri niðurstöðu að það sé mjög ólíklegt að skilyrði um brýna nauðsyn hafi ekki verið uppfyllt. Það sætir því furðu að minni hluti landbn. komist að þveröfugri niðurstöðu.

Virðulegi forseti. Það þarf kannski ekki að koma á óvart þótt hv. þingmaður dragi í fljótu bragði þessar ályktanir af álitsgerð okkar enda kom hún seint fram, bara rétt fyrir fundinn. Ef hv. þm. hefði hins vegar haft ágætan tíma til að lesa það álit sem við hér leggjum fram drögum við það fram með mjög skýrum hætti að þeir hagsmunir sem voru í húfi, þ.e. þessir útflutningshagsmunir sem alfarið var byggt á, rúmar 6 millj., réttlæti ekki setningu bráðabirgðalaga. Í öðru lagi vísum við til þess hvaða vilji kom fram í nál. og í umræðum við breytingu á stjórnarskránni árið 1991. Af þessum tveimur meginsjónarmiðum drögum við þá ályktun að þetta standist ekki. Við vitnum til annarra þátta en gerum þá ekki að meginsjónarmiðum í niðurstöðu okkar. Ég vænti þess að hv. þingmaður geti gefið sér betra tóm til að lesa það álit sem við hér leggjum fyrir og ég skil vel að hv. þingmanni hafi ekki gefist það þar sem því var ekki dreift fyrr en kl. hálfellefu.

Virðulegi forseti. Það vill nú þannig til að ég hef lesið álitið í gegn og veit út á hvað það gengur. Það verður ekki fram hjá því litið að minni hlutinn byggir niðurstöðu sína um það að setning bráðabirgðalaganna hafi ekki staðist ákvæði 28. gr. stjórnarskrárinnar á álitsgerð Ragnhildar Helgadóttur og niðurstöðu hennar. Sú álitsgerð gengur þvert gegn niðurstöðu nefndarinnar. Og ef við bara tölum á mannamáli og sleppum lögfræðimálinu varpa ég fram spurningu, og svara henni: Hvert er inntak og niðurstaða álitsgerðarinnar? Jú, niðurstaðan er sú að höfundur álitsgerðarinnar, hinnar lögfræðilegu álitsgerðar, segir að telji einhver að réttur hafi verið á sér brotinn við setningu bráðabirgðalaganna vegna þess að skilyrði stjórnarskrár um brýna nauðsyn hafi ekki verið uppfyllt er ólíklegt að dómstólar mundu fallast á kröfur viðkomandi á þeim grundvelli. Þetta er aðalatriðið. Ef menn færu í mál og flögguðu álitsgerð sem þessari bæri náttúrlega álitsgjafa, eins og t.d. flutningsmanni, hv. þm. sem hér stóð í pontunni, að vekja athygli á því að niðurstaða álitsgerðarinnar, hinnar lögfræðilegu álitsgerðar, er sú að að öllum líkindum mundi setning bráðabirgðalaganna standast ákvæði stjórnarskrárinnar. Þess vegna sætir það furðu að minni hluti landbn. komist að þeirri niðurstöðu sem þar kemur fram og gengur þvert á það lögfræðiálit sem hún sjálf byggir á.

Virðulegi forseti. Í reynd er engu við þetta að bæta og í þessu andsvari kom ekkert nýtt fram sem máli skiptir. Hins vegar vakti það sérstaka athygli mína að í niðurstöðu þessarar álitsgerðar sem vitnað er til, sem við gerum ekki að aðalatriði heldur drögum fram að þetta sjónarmið hafi verið sett fram, treystir hún sér ekki til að fullyrða nákvæmlega hvernig þetta er og segir að þetta sé ekki vafalaust. Þessi greinargerð er þess utan unnin með miklum hraði eins og flest í þessari nefnd og það var á engan hátt hægt að meta þá hagsmuni sem verið var að bjarga með setningu bráðabirgðalaganna, borið saman við þá hagsmuni sem settir voru í uppnám. Að öðru leyti vísa ég þessum fullyrðingum á bug.

Herra forseti. Við umfjöllun þessa máls óskaði landbn. eftir áliti umhvn. á þeim þáttum sem snúa sérstaklega að umhverfissjónarmiðum. Ég ætla að gera grein fyrir áliti umhvn. sem er fskj. með áliti meiri hluta landbn. ,,Það mál sem við erum að ræða hér var einnig lagt fram á 128. löggjafarþingi en var ekki afgreitt þá. Með frumvarpinu voru lagðar til breytingar á lögum um að lögfesta ákvæði tilskipunar um skilyrði á sviði heilbrigðis eldisdýra og 1. júlí sl. voru samþykkt bráðabirgðalög þar sem ákvæði frumvarpsins voru lögtekin og frumvarpið nú lagt fram til að staðfesta bráðabirgðalögin. Það er um að ræða breytingar á lögum um innflutning dýra, um lax- og silungsveiði, um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim. Með bráðabirgðalögunum var gerð breyting á framangreindum lögum þannig að innflutningsbanni á eldisdýrum og lifandi laxfiski og öðrum fiski er lifir í fersku vatni var aflétt en innflutningur þeirra skyldi háður reglum sem landbúnaðarráðherra setur. Að auki var bætt við ákvæði sem heimilar takmarkanir á inn- og útflutningi ef sjúkdómahætta er fyrir hendi. Frumvarp þetta er einkum samið með tilliti til viðskiptahagsmuna Íslands og þeirra þjóðréttarlegu skuldbindinga sem tengjast þeim sem og sjúkdómavörnum. Við umfjöllun málsins, bæði á 128. löggjafarþingi og yfirstandandi þingi, hafa hins vegar margir aðilar látið í ljósi áhyggjur af áhrifum þess að innflutningsbanni á fiski, einkum laxi, sé aflétt. Auk þess sem bent hefur verið á að sjúkdómar geti borist með viðkomandi innfluttri tegund og herjað í framhaldinu á innlendar tegundir hefur verið bent á fleiri áhættuþætti. Fagstofnanir hafa bent á hættuna á því að framandi eldisdýr geti sloppið inn á skilgreint eldissvæði og blandast þeim innlendu stofnum sem þar eru fyrir. Það hafi í för með sér erfðablöndun og erfðaeiginleikar innlendra stofna geti af þessum sökum glatast og þar með stofnar sem eru aðlagaðir aðstæðum í umhverfi sínu í gegnum náttúruval. Við þetta geti líffræðilegur fjölbreytileiki tapast og ef til vill mikilvægir nytjastofnar. Sömu aðilar hafa einnig bent á hættuna á því að framandi lífverur geti raskað því lífkerfi sem fyrir er. Nefndin tekur undir það að nauðsynlegt sé að fara varlega í að heimila innflutninginn. Leggur hún einkum áherslu á að líffræðilegur fjölbreytileiki í íslenskum laxfiskum sé verndaður. Þá vill nefndin taka fram að í þeim gögnum sem nefndunum hafa borist koma fram upplýsingar um að ráðherra umhverfismála í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur einnig lagt á það ríka áherslu að líffræðileg fjölbreytni sé varðveitt. Því sé mikilvægt að fyllstu varúðar sé gætt þegar tegundir eru fluttar á milli svæða til að draga úr hættunni á að tegundir með mismunandi erfðaeiginleika blandist hver annarri. Í nefndarstarfinu í umhvn. var rætt um þýðingu ákvæðis 13. gr. EES-samningsins fyrir innflutningsbannið og hvort hægt væri að lögfesta ákvæði um vernd íslenskra laxfiska á grundvelli 2. mgr. 1. gr. umræddrar tilskipunar en þar segir að hún hafi ekki áhrif á reglur um verndun tegunda samkvæmt landslögum eða EB-rétti. Að mati nefndarinnar heimila framangreind ákvæði að sérstök verndarákvæði séu í löggjöf einstakra landa. Jafnframt má minna á að Ísland er aðili að Ríó-samningnum um líffræðilega fjölbreytni og Bernarsamningnum um verndun villtra plantna og dýra og lífsvæða í Evrópu og er skuldbundið til að hlíta ákvæðum þeirra. Ýmis ákvæði eru í gildandi lögum um lax- og silungsveiði, lögum um innflutning dýra og náttúruverndarlögum sem eru til þess fallin að vernda staðbundna laxfiska hér á landi. Telur nefndin ástæðu til að árétta þau enn frekar. Fyrir liggur að Ísland hefur skuldbundið sig til að innleiða tilskipun 91/67/EBE í íslenska löggjöf. Var það gert með bráðabirgðalögunum sem frumvarpi þessu er ætlað að staðfesta. Vegna þjóðréttarlegra skuldbindinga Íslands lítur nefndin svo á að ekki verði komist hjá því að innleiða tilskipunina hér á landi. Vegna þeirra hagsmuna sem eru í húfi telur hún þó að þörf sé á skýrara ákvæði um verndun innlendra laxfiska. Nefndin leggur því til að landbúnaðarnefnd bæti við ákvæði í frumvarpið sem tryggi enn betur þá vernd.`` Það var í raun og veru mjög góð samstaða í umhvn. við vinnu þessa álits og nefndin var einróma í áliti sínu. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að landbn., undir forustu hv. þm. Drífu Hjartardóttur, hefur farið mjög vandlega yfir alla þætti þessa máls og lagt í það mjög mikla vinnu þrátt fyrir það að tíminn sé naumur. Ég tel að brtt. þær sem meiri hlutinn leggur til að gerðar verði á frv. komi fyllilega til móts við þá gagnrýni sem fram hefur komið við umfjöllun málsins og þar hafi verið komið til móts við óskir um að tryggja enn betur innlenda laxastofna og vernd þeirra. Að lokum vil ég þakka formanni landbn. og nefndinni allri fyrir mjög vönduð vinnubrögð í þessu vandasama máli.

Virðulegi forseti. Ég sit í landbn. og er á nál. minni hluta landbn. eins og fram hefur komið. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hefur farið yfir nál. minni hluta landbn. og sé ég ekki ástæðu til að eyða löngum tíma í að endurtaka það. Ég vil almennt segja um þetta mál að brtt. meiri hluta landbn. eru allar til bóta að mínu mati og ég tel að við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði munum styðja þær brtt. við frv. Hins vegar getum við ekki stutt frv. sem slíkt fyrir margra hluta sakir. Í fyrsta lagi er aðdragandi málsins, að okkar mati, mínu mati, mjög gagnrýniverður. Það hefur margkomið fram að það að setja bráðabirgðalög fyrir svo litla hagsmuni sem raun ber vitni er ekki réttlætanlegt. Það hefur komið fram hér í umræðunni að samkvæmt hagskýrslum erum við að tala um útflutningshagsmuni sem eru að öllum líkindum rétt rúmlega 6 millj. kr. Að setja svo stórt mál í hendur embættismanna í ráðuneytum að útbúa frumvarp til bráðabirgðalaga er allsendis óhæft. Þetta er það stórt mál að um það þarf miklu breiðari og víðari umfjöllun. Við erum að tala um gríðarlega mikla hagsmuni í efnahagsmálum okkar, svo maður sleppi nú umræðunni um hin raunverulegu umhverfismál. Hagsmunaaðilar sem byggja lífsviðurværi sitt á laxfiskum telja að veltan í greininni í okkar landi sé um 3 milljarðar kr. á ári. Það er leiga á veiðirétti í laxveiðiám landsins og þjónusta við þá ferðamenn sem koma gagngert til þess að veiða hér lax. Hér er því ekki verið að ræða um neitt smámál í efnhagslegu tilliti, hvað þá út frá náttúruverndarsjónarmiðum, sem við getum öll verið sammála um. Þetta er svo stórt mál að það má segja að stórir landshlutar og heilu sveitirnar byggi grundvöll sinn á því að laxastofnar séu hreinir og að þá megi veiða á þann hátt sem við höfum gert áratugum og öldum saman, þannig að við erum að tala um stórt og mikið mál. Þess vegna er að okkar mati, eða mínu mati, forkastanlegt að beita slíkum aðgerðum sem bráðabirgðalög af því tagi sem hér um ræðir eru. Við höfum komið með þá hugmynd í umræðuna --- og það kom fram í landbn. --- að hægt væri setja það inn í lagaramma okkar að laxeldi yrði einvörðungu leyft á landi. Ég léði máls á því að það mætti fara þá leið og að það yrði sett inn í lagasetningu okkar að það yrði einvörðungu leyft að stunda laxeldi á landi. En meiri hlutinn vill ekki fara þá leið. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta lagafrumvarp. Ég tel að aðdragandinn hafi allur verið hinn óheppilegasti. Ég bendi á nál. minni hluta landbn., sem ég er í einu og öllu sammála. Ég bendi á það sem fram kom í máli mínu hér áðan að þessi atriði, brtt. meiri hlutans eru allar til bóta og þess vegna munum við styðja þær. En ég hefði viljað sjá miklu strangari ákvæði inni í þessari umgjörð allri vegna hagsmuna okkar. Þá er ég aðallega að tala um hvað laxfiskana varðar, hinn efnahagslega þátt. Hina gríðarlegu hagsmuni frá sjónarhóli landeigenda, bændanna og sveitanna. Heilu héruðin grundvallast í raun á þessari auðlindanýtingu. Við getum tekið svæði eins og Vopnafjörð, Húnavatnssýslurnar og Borgarfjörð. Þar byggist undirstaða tekjuöflunar bænda í raun og veru á þessari auðlind, þannig að hér er verið að setja mikið á spil. Orri Vigfússon hafði samband við mig í gær, staddur á fundi í Dublin, og greindi frá því að írska þingið hefði verið að samþykkja áætlun um að gera heildarúttekt á stöðu eldismála þar í landi vegna eyðileggingar á lífríkinu. Þjóðirnar í kringum okkur, að mér er sagt, eru að gera nákvæmlega það sama vegna þess að uppi eru gríðarlega miklar áhyggjur og menn standa frammi fyrir eyðileggingu sem þeir sáu ekki fyrir. Það er verið að nota hundruð millj. kr. og milljarða kr. í að kortleggja þessa eyðileggingu í löndunum í kringum okkur, um allt norðanvert Atlantshafið. Það er svo merkilegt með okkur Íslendinga að það er eins og við þurfum ævinlega, ekki bara í þessu máli heldur í svo mörgum öðrum, að gera sömu mistök og aðrir hafa gert kannski fyrir 10, 15, 20 árum. Það er mjög algengt í þessu landi. Við vöðum áfram. Umsóknir um eldispláss, menn eru svo óþolinmóðir að það má ekki skoða neitt. Það má ekki velta fyrir sér neinni heildarmynd í þessu sambandi. Og að hlaupa upp til handa og fóta, eins og gert var í sumar, með rökstuðningi um gríðarlega þjóðhagslega hagsmuni upp á 6 millj. kr. Hver er tilbúinn að kaupa svona vinnubrögð? 6 millj. kr., sem verður að teljast mjög lítilvægt til bráðabirgðalagasetningar. 
             Hvers vegna er ekki dregin upp heildarmynd og menn setja niður fyrir sér, ef það er á hinn bóginn rétt að í efnahagslegu tilliti séum við árlega með umsetningu upp á kannski 3 milljarða kr.? Þannig standa þessi mál. Og fullyrðingar um að það sé hægt að halda þessum fiski inni í kvíunum eru rangar. Það koma tölur alls staðar að, bara núna á dögunum, ég held að það hafi verið í fyrradag sem tugþúsundir laxa sluppu í Færeyjum, þannig að þetta heldur hvergi. Þannig standa þessi mál. Síðan segja menn að þetta skipti engu máli. Þeir sem eru í greininni segja mér núna að hér á landi, bara eftir síðasta slys, sé lax að koma inn á hreiðrin, þ.e. eldislaxar, uppi í ánum, þó að þetta hafi e.t.v. verið tiltölulega lítið slys miðað við það sem gerist. Að fara fram með þessum hætti og skoða ekki hlutina heildstætt og gefa sér tíma, það er ekki hægt að skrifa upp á það, alls ekki. Þessi flumbrugangur byggist á kröfunni um afmarkaðan þátt. Hv. landbn. og umhvn. hafa ekki tekið málið heildstætt fyrir, þ.e. lífríkið á breiðum grunni. Það er ekki gert. Þetta er gert út frá hagsmunum, út frá því að 6 millj. kr. útflutningur var að komast í strand. Það á ekki að vinna svona á hinu háa Alþingi og í nefndum þingsins. Við eigum ekki að vera á handahlaupum undan vandræðum einhvers afmarkaðs hóps, í þessu tilfelli 6 millj. kr. útflutnings. Það er algjörlega óásættanlegt og þarf að fara ofan í þetta með allt öðrum hætti. Virðulegi forseti. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson gerði mjög vel grein fyrir áliti minni hluta nefndarinnar og ég ætla ekkert að fara ofan í það frekar en vil árétta að brtt. meiri hlutans eru til bóta en vinnubrögðin við málið allt eru forkastanleg. Við þurfum miklu meiri tíma, miklu meiri yfirferð og betri kortlagningu til að afgreiða mál af því tagi sem hér um ræðir.

Hæstv. forseti. Það er ekki sanngjarnt að nefna 6 millj. í þessu sambandi, að lögin hafi snúist um það, vegna þess að markaðirnir lokuðust. Í minnisblaðinu sem ég vitnaði í áðan kemur það fram að hjá Stofnfiski varð það tjón sem varð vegna markaðslokunarinnar í sumar a.m.k. 50 millj. kr.

Rökstyddu það, þú getur ekki bara slett einhverju fram.

--- Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, ég er í andsvari við hv. þm. Árna Steinar Jóhannsson en ekki við aðra. --- Það kemur fram í minnisblaðinu að það er ekki sanngjarnt að leggja þetta út frá því að það séu aðeins 6 millj. vegna þess að allar útflutningsleiðir lokuðust. Ég er alveg sammála hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni með að við verðum að halda laxastofnunum okkar hreinum og ég held að við séum að vinna að því í þessu frv.

Ertu búin ...?

með því að koma með þessar brtt. Ég er því vel kunnug hversu miklir hagsmunir eru í húfi fyrir sveitir landsins að árnar okkar séu hreinar því að veiðihlunnindi skipta miklu máli, það eru miklar tekjur sem koma inn í sveitirnar af veiðihlunnindum.

Af hverju ertu þá að setja ...?

--- Hæstv. forseti, er ekki hægt að þagga niður í þessum ólátabelg hérna í salnum? --- Ég held að það séu allir sammála um það og það kom fram í viðtölum hjá hv. landbn. að allir eru sammála því að við eigum að vernda laxastofnana okkar og þar voru fiskeldismennirnir líka hjartanlega sammála öðrum. Það fer ekkert á milli mála. Það eru allir sem vilja halda í hreinleika laxastofnsins.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Drífa Hjartardóttir er ekkert ósammála mér efnislega en ég vil benda hv. þingmanni, formanni landbn., á að það var óskað eftir því í nefndinni að fá tölur um útflutningsverðmæti og þær hafa ekki borist. Menn tala sitt á hvað um 6 eða 50 millj. En hvort sem er eru 6 millj. eða 50 millj. smáaurar miðað við það sem hér er í húfi. Ríkisstjórninni var í lófa lagið að afgreiða eða lina þau mál gagnvart þessum fyrirtækjum til að vinna tíma og vinna svo málið í rólegheitum og af kostgæfni. Það er meginmálið. Menn hafa slegið úr og í. Við höfum engar tölur fengið um þennan útflutning en á pappír stendur rúmlega 6 millj. kr. útflutningur, það er ekki meira. Síðan geta menn sagt að þeir hafi tapað kannski 50 millj. En hér erum við að tala um mjög litlar tölur í þessu stóra samhengi og náttúrlega smáræði miðað við veltu greinarinnar þar sem menn tala um þrjá milljarða árlega. Um þetta var beðið en upplýsingarnar fengust ekki. Prentaðar tölur frá Hagstofu eru ekki nema liðlega 6 millj., virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég sagði það áðan að það væru 6 millj. vegna þess að það lokaðist fyrir allan útflutning. En á minnisblaði sem við höfum frá Landssambandi fiskeldisstöðva kemur fram að söluverðmæti afurða frá fiskeldisstöðvum árið 2003 er áætlað 2,4 milljarðar, á næsta ári er reiknað með að söluverðmæti verði um 3 milljarðar og árið 2006 er áætlað að söluverðmæti afurða fari yfir 6 milljarða. Til samanburðar nefna þeir að aflaverðmæti allra skipa og báta á Vestfjörðum er rúmir 6,4 milljarðar. Það eru því sannarlega miklir hagsmunir í húfi á báða bóga.

Virðulegi forseti. Ég geri mér grein fyrir því að það eru gríðarlegir hagsmunir í húfi á báða bóga og þess vegna er málið svo vandmeðfarið. Þess vegna áttum við að leggja í það miklu meiri vinnu en var gert og taka hlutina í víðara samhengi. Ég benti á lausnir sem ég hefði getað sætt mig við, eins og t.d. landeldi sem við gátum vel sett inn í lagatexta okkar hvað varðar laxfiskana o.s.frv. Það er enginn að tala um að girða fyrir möguleika á útflutningi á eldisfiski, alls ekki. Það er bara spurningin um hvernig að þessu öllu er staðið. Það er númer eitt, tvö og þrjú í þessu máli öllu. Það er það sem menn eru að fjalla um í nágrannalöndunum, hvers konar umgjörð eigi að vera um þennan atvinnurekstur. Það er ekki spurningin um að ætla ekki að nýta sér þá möguleika sem þar eru fyrir hendi. Það á heldur ekki að fara fram með þeim hætti að menn nýti sér möguleika sem gefa örfá missiri eða örfá ár en tapi síðan af langtímahagsmunum og gróða. Um þetta snýst umræðan, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Við erum hér að fjalla um mál sem er fyrst og fremst til komið vegna skuldbindinga Íslands samkvæmt EES-samningnum og til fullgildingar tilskipun Evrópusambandsins sem varðar m.a. viðskiptafrelsi. Það hefur komið fram, bæði í þessari umræðu hér og áður, að hér er um að ræða mjög flókið og snúið mál. Það er á margan hátt viðkvæmt og snertir stóra hagsmuni, ekki einungis hvað varðar fiskeldi eða laxveiðihlunnindi o.s.frv. heldur einnig hagsmuni Íslands almennt í samstarfi á Evrópska efnahagssvæðinu. Í umfjöllun í landbn. um málið var leitað allra leiða til þess að ná þeim markmiðum sem ég hygg að allir hafi í huga, þ.e. að gæta hagsmuna íslenska villta laxastofnsins og lífríkisins í ám og vötnum. Nefndin átti samskipti við fjölmarga aðila, fékk, eins og fram hefur komið, álit frá ýmsum aðilum þannig að nefndin er vel nestuð í þessari umfjöllun og ég vil nota tækifærið og þakka samstarfið við alla þá aðila sem hafa komið að málinu. Ég vil líka að það komi fram hér að í umfjöllun um málið var það vilji, hygg ég, flestra og þar á meðal okkar í meiri hlutanum að við gætum fundið leið til þess að lögbinda fortakslaust bann við innflutningi laxfiska. Um það mál var fjallað ítarlega og við leituðum álits ýmissa aðila, bæði hérlendis og erlendis. Niðurstaðan varð sú að það væri ekki fært að gera þetta með þeim hætti vegna þess að það samrýmdist ekki þeirri tilskipun sem um er að ræða og þar með samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Niðurstaða okkar varð því sú, því miður, að þessi leið væri ófær. Þær tillögur sem hér liggja fyrir frá meiri hluta nefndarinnar ganga eins langt og okkur þykir fært að ganga miðað við þær forsendur sem liggja fyrir, sérstaklega gagnvart samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og þær skuldbindingar sem þar liggja að baki. Niðurstaða okkar varð sú að leggja fram þessa tillögu. Ég tel að verði frv. samþykkt gefi það alla möguleika á því að ná þeim markmiðum sem við höfum í huga varðandi vernd íslenska laxastofnsins og lífríkisins. Þar eru veittar ýmsar heimildir sem landbrh. hefur þá, eftir að frv. verður lögfest, til þess að beita aðgerðum til að svo megi verða. Ég vil líka í þessu sambandi benda á að í ýmsum öðrum lögum og reglugerðum eru ákvæði sem snerta málið. Ef til þess kæmi að einhver aðili vildi flytja hér inn laxfiska eða slíkt eru ýmis lög og reglugerðir sem næðu yfir málið. Ég bendi þar m.a. á ákvæði um starfsleyfi, mat á umhverfisáhrifum o.s.frv. þannig að það er víða eitthvað sem við getum kallað öryggisgirðingar í laga- og reglugerðaumhverfinu til að tryggja að þessum markmiðum verði náð, þ.e. að vernda lífríkið. Hv. formaður landbn., Drífa Hjartardóttir, hefur gert hér ítarlega grein fyrir niðurstöðu meiri hluta nefndarinnar og farið yfir nál. sem liggur fyrir og brtt. Ég vil sérstaklega draga fram tvennt í því sambandi, í fyrsta lagi það að meiri hlutinn leggur til að 62. gr. laga um lax- og silungsveiði verði breytt þannig að varðandi skilyrði til rekstrarleyfis, fiskeldis og hafbeitar annars vegar og hins vegar umsagnarferil þurfi veiðimálastjóri ekki eingöngu að leita umsagnar Veiðimálastofnunar um það hvort náttúrulegar aðstæður á fyrirhuguðu starfssvæði fiskeldis- og hafbeitarstöðvar gefi tilefni til hættu á erfðablöndun og/eða neikvæðum vistfræðilegum áhrifum, heldur þurfi einnig að líta til þess hvort fyrirhugaðar eldistegundir eða eldisaðferðir gefi tilefni til þessarar hættu. Í öðru lagi vil ég einnig vísa til brtt. þar sem lagt er til að sett verði sérstakt öryggisákvæði þar sem landbrh. er heimilt að takmarka eða banna innflutning á laxfiskum til að koma í veg fyrir blöndun á staðbundnum stofnum og vistfræðilega og erfðafræðilega hættu að fengnu vísindalegu áliti Veiðimálastofnunar. Ég vil, herra forseti, undirstrika þessar tvær af þeim brtt. sem meiri hlutinn leggur hér fram. Þær sýna fram á að við höfum lagt okkur fram um að tryggja þessa hagsmuni eins vel og okkur hefur þótt fært. Ég vil einnig fá að vísa til nál. umhvn. sem hér var gerð grein fyrir áðan þar sem athyglisverðir hlutir koma fram. Ég er mjög ánægður með það nál. Það er vel unnið og gert í fullri samstöðu allrar nefndarinnar. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu. Ég tel að hér hafi komið fram öll meginatriði málsins ef ég vísa til framsögu formanns nefndarinnar. Ég vil að lokum segja það að ég er eftir ástæðum ánægður með þessa niðurstöðu meiri hlutans og tel að þar hafi verið unnið gott verk og ítarlegt, og ég tek undir það sem fram hefur komið hér að landbn. hefur lagt sig mjög fram í þessu máli þrátt fyrir að stuttur tími hafi verið til umfjöllunar og þar hafi verið unnið faglega og kallað eftir öllum upplýsingum og sjónarmiðum sem nefndarmenn töldu þörf á. Ég geri mér grein fyrir því að ýmsir hagsmunaaðilar sem tengjast málinu hefðu viljað að lengra yrði gengið í að banna innflutning, sérstaklega ef við tölum um laxfiska. En ég trúi því að þegar frá líður verði menn sáttir við þá niðurstöðu sem meiri hluti landbn. leggur hér fram og að hún verði metin að verðleikum.

Virðulegi forseti. Hér hefur verið farið yfir helstu atriði þessa máls, bæði í nefndarálitum landbn., meiri hluta og minni hluta, og sömuleiðis hefur hv. formaður umhvn. gert grein fyrir umsögn umhvn. Það hefur komið fram í ræðum þeirra sem á undan hafa talað að hér er um gífurlega hættu að ræða, þ.e. samfara breytingunum sem hér er verið að gera. Bráðabirgðalögin galopna möguleika sem bjóða ákveðinni hættu heim. Hvaða hættu? Hættunni á erfðablöndun íslenskra laxastofna og þeirra fiska af erlendum stofni sem aldir eru í kvíum hér við land. Þó að við eigum í lögunum um lax- og silungsveiði ákvæði sem eiga að vera varúðarákvæði og þó að hv. landbn. sé að setja enn frekari reglur eða lagagreinar inn í lögin um varúðarnálgun þessara hluta þá er það grundvallaratriði að landbn. ætlar ekki að banna innflutninginn. Meginreglan á eftir sem áður að vera sú sem hæstv. landbrh. leggur til, að innflutningurinn sé heimill. Í því er hættan fólgin. Ég fullyrði, frú forseti, að það er engin leið að tryggja að lax af erlendum stofni sleppi ekki úr kvíum. Sleppi hann úr kvíum þá fer hann upp í laxveiðiárnar og fari hann í laxveiðiárnar þá ógnar hann íslensku, náttúrulegu vistkerfi. Ekki bara laxastofnunum sjálfum, heldur öllu lífkerfinu í ánum. Það er alvarlegt til þess að vita, eins og sagt er í nál. sem liggur á borðum þingmanna, að jafnvel lífríki Þingvallavatns og Mývatns getur stafað alvarleg hætta af innflutningi þessara fiska. Í mínum huga getur eingöngu tvennt komið í veg fyrir þessa gífurlegu hættu sem við erum að stofna lífríki okkar í með þessum bráðabirgðalögum. Í fyrsta lagi að heimila ekki eldi í sjó, í sjókvíum, nema þá að í þeim sé íslenskur stofn, stofn af sama meiði og þeir stofnar sem lifa í ánum okkar. Það er í raun og veru þetta. Á hinn bóginn, til þess að tryggja hagsmuni okkar og náttúru Íslands, þarf að setja eldið upp á land ef við erum með erlendan stofn í eldi. Ef eldið er úti í sjó þarf að hafa fisk af innlendum stofni. Í mínum huga er kristaltært, eftir allar þær skýrslur sem við höfum lesið, öll þau álit sem farið hefur verið yfir og allar þær umsagnir sem nefndirnar hafa fengið, að þetta eru einu ráðin. Ég fullyrði, virðulegi forseti, að þrátt fyrir góðan vilja meiri hluta landbn. og góðan vilja hæstv. landbrh. um að gera allar hugsanlegar varúðarráðstafanir þá eru þær ekki nægar. Hvernig ætla þessir sömu þingmenn að koma í veg fyrir að 100 þús. sýktir laxfiskar sem sluppu úr eldi í Færeyjum í síðustu viku syndi upp að landinu hér fyrir austan og fari upp í árnar okkar? Hvernig ætla þeir að koma í veg fyrir að þessi færeyski sýkti lax valdi slysi í okkar ám? Það er ekki hægt. Það er alveg sama hvaða umferðarmerki þessir hv. þm. setja í hafið. Það er alveg sama hvaða reglugerðir hv. þm. setja eða hvaða varúðarreglur þeir þykjast reisa í lögum, það er ekkert sem getur orðið til bjargar íslenska stofninum eða íslensku ánum þegar slysin hafa átt sér stað. Þetta hefur verið sýnt fram á í Noregi, Skotlandi, Írlandi, Færeyjum og alls staðar þar sem eldi af því tagi sem við erum að heimila við Ísland hefur verið reynt. Það er alveg ljóst, virðulegi forseti, að umsagnir og álit þeirra þingmanna sem hér hafa verið sett fram eru gerð af góðum hug. Menn eru meðvitaðir um hættuna en vopnin sem menn ætla að beita í þessari baráttu eru deig. Einu vopnin sem hægt er að hugsa sér að geti reist einhverjar girðingar eru fólgin í innflutningsbanni eða því sem ég var að tala um, að banna eldi á fiski af erlendum stofni í sjókvíum. Mig langar til að fara nokkrum orðum um umsögn umhvn. Alþingis. Hv. formaður umhvn., Sigríður Anna Þórðardóttir, fór yfir hana áðan og gerði grein fyrir þeim þáttum sem helst\-ir eru í þessari umsögn. Segja má að nefndin taki undir með þeim umsagnaraðilum sem töldu nauðsynlegt að fara varlega í að heimila innflutninginn. Nefndin leggur einkum áherslu á að líffræðilegur fjölbreytileiki í íslensku laxastofnunum sé verndaður. Sé verndaður --- hvað þýðir það? Hvernig ætlum við að vernda líffræðilegan fjölbreytileika íslenskra laxastofna? Annað atriði sem umhvn. gerir að umtalsefni í umsögn sinni er að hún telur okkur heimilt samkvæmt 13. gr. EES-samningsins, að ákvæði þeirrar greinar geri mönnum kleift að setja sérstök verndarákvæði í löggjöf Íslands, í löggjöf einstakra landa. Ef þessi grein í EES-samningnum heimilar okkur úrræði í þessum efnum, þ.e. verndarákvæði, þá verðum við að skoða það af alvöru. Hvernig eru þau verndarákvæði? Í þriðja lagi gerir nefndin talsvert úr því að þörf sé á að skýra ákvæðið um verndun innlendra laxfiska í lögunum og leggur til að landbn. bæti við ákvæði í frv. sem tryggi enn betur þá vernd sem umhvn. vill að sé viðhöfð gagnvart laxfiskunum. Svo klykkti hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir út með því að segja að hún teldi breytingarnar sem meiri hluti landbn. hefur lagt til í sérstöku breytingatillöguskjali nægilegar og tryggja þá vernd sem umhvn. Alþingis var sammála um að tryggja yrði með lögum. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég er ósammála þessari niðurstöðu hv. þm. Sigríðar Önnu Þórðardóttur, formanns umhvn. Ég tel þau ákvæði sem hv. landbn. hefur sett í breytingartillögur sínar ekki nægja. Ég tel þetta, eins og ég sagði áðan, deig vopn, umferðarmerki sem við getum ekki fylgt eftir. Laxinn getur örugglega ekki fylgt þeim eftir. Eina ráðið sem ég sé í þessari klemmu er að banna innflutninginn eða banna eldi erlendra laxfiska eða fiska af erlendum stofni í sjókvíum við landið. Það kann að vera að komið sé að því að við þurfum að viðurkenna að kvíaeldi í sjó á fiski af erlendum stofni sé of áhættusamt fyrir íslenska hagsmuni, sameiginlega hagsmuni íslenskrar þjóðar sem eru fólgnir í þeirri dýrmætu perlu sem íslenskir villtir laxastofnar eru.

Herra forseti. Það mál sem hér er til umræðu, þ.e. staðfesting á bráðabirgðalögunum um lax- og silungsveiði, hefur verið landbn. mjög erfitt. Rétt er að við þessar umræður komi fram að sjónarmið landbn. var að ég best veit alveg þverpólitískt og var það einlægur vilji okkar að ef þess væri nokkur kostur vildum við setja þau lög, fortakslaust bann á innflutningi annarra laxategunda. Við töldum fyrir því svo sterk rök að ekki væri hjá því komist. Það var ekki vegna sjúkdómahættu eins og sumir vilja vera láta, þetta mál snýst fyrst og fremst um hættuna í sambandi við erfðamengi, um erfðir. Það er sú hætta sem þetta snýst allt saman um. Landbn. reyndi það, en því miður fundum við ekki leið til að framkvæma þetta vegna EES-samningsins. Lögfræðingar ríkisstjórnarinnar, stjórnvalda, voru ekki tilbúnir til og treystu sér ekki til að verja það, töldu að allt dírektívið væri fallið úr gildi og það stafaði mjög mikil hætta af því, bæði fyrir landbúnaðinn og ekki síður fyrir sjávarútveginn. Þannig að við treystum okkur ekki til þess. Einnig er rétt, herra forseti, að segja frá því að þegar okkur var ljóst að fortakslaust bann á innflutningi annarra laxategunda var útilokað þá reyndum við að leita annarra leiða. Við reyndum að finna á því flöt hvort ekki mætti banna sjóeldi annarra laxastofna en því miður tókst okkur það ekki heldur. Lögmenn stjórnvalda töldu að það stæðist ekki heldur EES-samninginn. Í því ljósi verða menn að skoða þær tillögur sem landbn. leggur fram. Það er tilraun okkar til þess að gera þennan innflutning næstum ómögulegan. Við komumst ekki lengra, því miður. Við hefðum viljað komast lengra en við náðum því ekki. Ég tel, herra forseti, mjög nauðsynlegt að þetta komi fram í umræðunni, þannig að stjórnsýslunni sé það mjög vel ljóst að það er einlægur vilji Alþingis að gera allt sem í valdi löggjafans er til að koma í veg fyrir að erlendir laxastofnar komi hingað og verði hér í sjóeldi. Það er mjög nauðsynlegt að stjórnsýslunni sé þetta ljóst, þannig að hún geti og átti sig á því að það er sannarlega til þess ætlast að þeim lögum og þeim reglugerðum sem sett verða sé fylgt út í ystu æsar. Ég vona sannarlega, herra forseti, að áður en umræðunum lýkur komi hæstv. landbrh. Ég þykist vita að meiningar hans og skoðanir séu nákvæmlega þær sömu og ég tel þær treysta þessa umræðu ef frá hans hendi koma einhverjar slíkar og sömu yfirlýsingar. Ég tel að þetta mál hafi kennt okkur sem höfum farið í gegnum það í landbn. og öllum þeim vísindamönnum sem við höfum rætt við ber saman um það, að við þurfum alla tíð að vera gríðarlega mikið á varðbergi gagnvart innflutningi á dýrum og við þurfum á hverjum tíma að standa þann vörð og nýta hvert tækifæri til að treysta þær löggjafir sem við höfum til að koma í veg fyrir hann, vegna þess að íslensk náttúra er svo viðkvæm að við verðum að leita allra leiða til að varðveita hana í þeirri mynd sem hún er.

Virðulegi forseti. Hæstv. landbrh. hefur setið hér og hlýtt á umræðuna í morgun og ég er ekki undrandi á því og tel það raunar sjálfsagt miðað við stöðu málsins að hann sé hér og hlýði á umræðuna. En það sem kemur mér mjög á óvart er að hæstv. umhvrh. hafi ekki verið viðstödd umræðuna vegna þess að í ljós hefur komið að við erum með svo stórt mál í höndunum og svo þýðingarmikið að tekið sé á því eins og öll tæki og lög gera okkur heimilt og alþjóðasamningar, að ég hefði talið að við hefðum þurft að vera með umhvrh. hér til að fylgjast með, þannig að tryggt væri að því sem ekki næst í þessari atrennu verði fylgt eftir í umhvrn.

Óskar hv. þm. eftir því að umræddir ráðherrar verði kallaðir til fundarins?

Ég ætla ekki að kalla þá til í minni ræðu, en ég ítreka undrun mína á þessu. Ég ætla ekki að bíða með ræðu mína þar til umhvrh. væri umhvrh. væri hugsanlega komin og hlýt að búast við að landbrh. sé í húsinu og hljóti að birtast hér innan tíðar. Allir sem um málið hafa fjallað í nefndum Alþingis eru sammála um að ekki er hægt að staðfesta bráðabirgðalögin sem voru sett í sumar óbreytt. Allir sem hafa komið að málunum í umhvn. og í landbn. hafa gert sér grein fyrir því við umfjöllun að bráðabirgðalögin, fyrir utan setningu þeirra og það sem maður hefur að segja um hana, eru óásættanleg eins og þau birtust. Þessi staðreynd hlýtur að vera þvílíkur álitshnekkir fyrir ráðherra landbúnaðarmála, a.m.k. man ég vart annað eins. Ég man ekki eftir að ráðherra hafi lent í þeirri stöðu sem hæstv. landbrh. er í núna með þessi bráðabirgðalög --- ég kem síðar að þeim atriðum, að þau skyldu yfirleitt hafa verið sett og síðan hinu að úr því hann fór út í þá vafasömu aðgerð að setja bráðabirgðalög í svona máli, að þingið skuli bregðast við með þeim hætti sem það gerir og draga fram hvernig unnið var að málinu í landbrn. Fram kom hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að meiri hlutinn í landbn. hafi ekki treyst sér til að setja ákvæði sem treystu enn fremur vernd villtra laxa. En hann sagði skýrum orðum að það hefði meiri hlutinn kosið, hefði leitað allra leiða til þess að hafa verndina eins mikla og unnt væri. Ég er sammála og trúi því, af því það er mjög sérstakt og einstakt það meirihlutaálit sem hér hefur verið kynnt undir formennsku Drífu Hjartardóttur. Það hlýtur líka að vera einlægur vilji Alþingis að ef ekki er unnt að vinna brtt. við það mál sem hér er til umfjöllunar, þá verði að flytja frumvarp um lagasetningu á umhverfissviði sem tryggir enn betur þetta mál. Það er skoðun mín. Þess vegna nefni ég þetta í umræðunni að landbn. óskaði eftir því við umhvn. að hún mundi senda frá sér álit til landbn. á þeim þætti frv. sem snýr sérstaklega að umhverfissjónarmiðum. Þegar það rann upp fyrir okkur í umhvn. við þá yfirferð sem okkur var unnt að gera á tveimur fundum í nefndinni, sem var auðvitað allt of naumur tími ef við ætluðum að fara mjög djúpt ofan í málið, að undirstofnanir umhvrn. sem ættu að ráðleggja öllum ráðherrum ríkisstjórnarinnar þegar álitamál koma upp og varða umhverfissviðið og hefðu auðvitað átt að ráðleggja landbrn. hvaða leiðir væru færar með verndarákvæði undir þessum kringumstæðum og verndarákvæði sem er svo þýðingarmikið að finna og hrinda í framkvæmd, voru ekki spurð. Þau gáfu okkur upplýsingar um hvað þyrfti að koma í lögin til að hægt væri að vernda villta laxa hjá okkur. Þegar svo var komið kölluðum við eftir því við umhvrn. hvort ráðuneytið sjálft hefði komið að undirbúningi frv. Að sjálfsögðu gat það vel verið að umhvrn. hefði með einhverjum hætti komið að undirbúningi frv. þó það væri ótrúlegt miðað við hvernig það leit út í höndunum á okkur sem vorum að vinna við það. Þann 3. nóvember barst okkur í umhvn. svohljóðandi bréf, með leyfi forseta: ,,Ráðuneytið vísar til fyrirspurnar umhverfisnefndar Alþingis um það hvort ráðuneytið hefði komið að undirbúningi frumvarps til laga um breytingu á lögum, nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði. Ráðuneytið hafði ekki aðkomu að málinu, en tilskipun 91/67 EBE, um skilyrði á sviði heilbrigðis eldisdýra og afurða þeirra sem verið er að lögleiða með frumvarpinu, fellur ekki undir umhverfisráðuneytið.`` Það fellur ekki undir umhvrn. Þá vitum við það að ef ráðherra í ríkisstjórn hyggst setja lög sem hugsanlega stangast á við stefnu Íslands í umhverfismálum, þá dugir að vísa til þess að eldisdýr og afurðir þeirra falla ekki undir umhvrn. Og þá spyr maður ekki umhvrn. Og þá leitar maður ekki til þeirra undirstofnana sem gerst þekkja alþjóðasamningana sem við erum aðilar að, Bernarsamningnum, og gerst þekkja lögin um villt dýr sem við höfum sett á Alþingi og tók ein sex ár að setja og minnist ég þess að það voru ráðherrar jafnaðarmanna sem unnu það þrekvirki annars vegar að vinna það að við yrðum aðilar að Bernarsamningnum og hins vegar að lög um villt dýr yrðu sett á Alþingi. Þeir aðilar sem þekktu best þau lagaákvæði og hver þeirra væri unnt að nýta eða samningana sem gæfu okkur heimildir til að vernda og með hvaða hætti væri hægt að setja lög, t.d. lög um villt dýr eða önnur lög, þeir sem helst hefðu getað ráðlagt í þessum málum voru ekki spurðir. Við hljótum í framhaldi af þessu máli að velta fyrir okkur stöðu umhvrn. í stjórnsýslunni vegna þess að ég býst við að flest okkar sem núna fjöllum um þetta mál höfum reiknað með að með því að setja á laggirnar umhverfisráðuneyti sem er eitt yngsta ráðuneytið á Íslandi værum við að tryggja það að alltaf væri hægt að treysta því að til væru tæki í álitamálum til að kveða upp úr um hvað er hægt að gera vegna slíkra álitamála. En nú blasir við að það ráðuneyti sem mest veit um málið er ekki spurt. Og ráðuneytið sjálft tekur ekki upp málið af því það segir að tilskipunin sem fjallar um þetta, heilbrigði eldisdýra og afurða þeirra, falli ekki undir umhvrn. Þetta hlýtur að vera eitthvað sem við í framtíðinni munum verulega skoða og biðja um skýringar á hvers vegna það gerist að þarna myndist hyldýpisgjá í stjórnsýslunni, í ráðuneytinu, á milli tveggja ólíkra ráðuneyta sem ættu að vinna saman. Umhvn. Alþingis sendi frá sér álit til landbn. Vissulega met ég það sem þar var tekið til greina, þótt við í Samfylkingunni lítum svo á að þarna hefði þurft að ganga lengra og viljum skoða það að ganga lengra. En ég ætla, með leyfi forseta, að lesa kafla úr áliti umhvn. Hér stendur að það mál sem um ræðir og er núna bráðabirgðalög var einnig lagt fram á 128. löggjafarþingi, sem er þingið sl. vetur, en var ekki afgreitt þá. Það átti að lögfesta ákvæði tilskipunar þeirrar sem ég hef þegar getið um, um skilyrði á sviði heilbrigðis eldisdýra. Þess vegna ákvað hæstv. landbrh. að setja bráðabirgðalög í sumar. Um er að ræða breytingar á lögum nr. 54/1990, um innflutning dýra, nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði, og nr. 25/1993, um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim. Með bráðabirgðalögunum var gerð breyting á framangreindum lögum þannig að innflutningsbanni á eldisdýrum og lifandi laxfiski og öðrum fiski er lifir í fersku vatni var aflétt en innflutningur þeirra skyldi háður reglum sem landbúnaðarráðherra setur. Að auki var bætt við ákvæði sem heimilar takmarkanir á inn- og útflutningi ef sjúkdómahætta er fyrir hendi. Hér var verið að taka á frelsinu og hér var verið að taka á sjúkdómunum. Hér var ekki verið að skoða erfðabreytingar og hættuna á þeim þætti. Ég vil vekja sérstaklega athygli á því sem hér segir í áliti umhvn. til landbn: ,,Frumvarp þetta er einkum samið með tilliti til viðskiptahagsmuna Íslands og þeirra þjóðréttarlegu skuldbindinga sem tengjast þeim sem og sjúkdómavörnum. Við umfjöllun málsins, bæði á 128. löggjafarþingi og yfirstandandi þingi, hafa hins vegar margir aðilar látið í ljósi áhyggjur af áhrifum þess að innflutningsbanni á fiski, einkum laxi, sé aflétt. Auk þess sem bent hefur verið á að sjúkdómar geti borist með viðkomandi innfluttri tegund og herjað í framhaldinu á innlendar tegundir hefur verið bent á fleiri áhættuþætti.`` Hér er öll umhvn. Alþingis að benda á það að landbrn. hefur leyft sér að líta fyrst og fremst á þetta stóra mál sem viðskipti, viðskiptahagsmuni. Það er verið að bregðast við viðskiptahagsmunum og ég ætla ekki einu sinni að taka mér í munn fjárhæðirnar sem hafa verið settar fram. Fyrst og fremst viðskiptahagsmunir, segja allir flokkar á Alþingi í áliti sínu til landbn. Enn fremur segir hér: ,,Fagstofnanir hafa bent á hættuna á því að framandi eldisdýr geti sloppið inn á skilgreint eldissvæði og blandast þeim innlendu stofnum sem þar eru fyrir.`` Þetta er stóra málið. Blöndunin sem getur orðið þegar við opnum upp á gátt okkar dyr í þessum efnum og sem ekkert var tekið á í bráðabirgðalögum hæstv. landbrh. Það er bent á það að þetta geti haft í för með sér: ,,Erfðablöndun og erfðaeiginleikar innlendra stofna geti af þessum sökum glatast og þar með stofnar sem eru aðlagaðir aðstæðum í umhverfi sínu í gegnum náttúruval. Við þetta geti líffræðilegur fjölbreytileiki tapast og ef til vill mikilvægir nytjastofnar.`` Enn kem ég að því að við erum aðilar að samningi um líffræðilega fjölbreytni þannig að Ísland hefur sett slíka vernd algjörlega í öndvegi með því að gerast aðili að alþjóðasamningum sem um þetta fjalla. Nefndin tekur undir að nauðsynlegt sé að fara varlega í að heimila innflutninginn. Leggur hún einkum áherslu á að líffræðilegur fjölbreytileiki í íslenskum laxfiskum sé verndaður. Þá vill nefndin taka fram að í þeim gögnum sem nefndunum hafa borist koma fram upplýsingar um að ráðherra umhverfismála í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hafi einnig lagt á það ríka áherslu að líffræðileg fjölbreytni sé varðveitt. Þess vegna er litið til þess að ef líffræðilegri fjölbreytni í einu landi er ógnað gengur vernd í heimalandinu framar tilskipunum Evrópusambandsins. Það er svo mikilvægt að við horfum á þetta, það segi ég sem stóð að því að EES-samningurinn yrði til hér og Ísland yrði aðili að EES-samningnum og hef oft nefnt það að ég sat yfir honum heilt sumar í hléi Alþingis og kafaði ofan í einstaka hluta hans. Hann er auðvitað fullur af fyrirvörum, fullur af bókunum einstakra landa um hagsmuni sem þau eru að varðveita og eru ekki tilbúin að gefa eftir þó að þau séu aðilar að meginatriðum EES-samningsins. Svo er komið með bráðabirgðalög hingað og sagt: Skilja ekki þeir sem voru forsvarsmenn þess að ganga í EES og vera aðilar að samningnum að það þurfi að lögleiða tilskipanir? Þannig hefur umræðan í þingsalnum verið um þessi mál. Nefndin segir líka að það sé mikilvægt að skoða ákvæði 13. gr. EES-samningsins fyrir innflutningsbannið og hvort hægt væri að lögfesta ákvæði um vernd íslenskra laxfiska á grundvelli 2. mgr. 1. gr. umræddrar tilskipunar en þar segir að hún hafi ekki áhrif á reglur um verndun tegunda samkvæmt landslögum eða EB-rétti. Við erum með ákvæði í EES-samningnum sem segir tilskipunin hafi ekki áhrif á reglur um verndun tegunda samkvæmt landslögum eða EB-rétti og við höfum umsagnir ráðherra umhverfismála í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins sem hefur lagt ríka áherslu á líffræðilega fjölbreytni. Svo kemur ráðherrann og segir: Það verður að sjálfsögðu að lögfesta tilskipanir Evrópusambandsins. Nefndin segir að að mati hennar heimili framangreind ákvæði að sérstök verndarákvæði séu í löggjöf einstakra landa. Þess vegna erum við þeirrar skoðunar að við verðum að setja sterk verndarákvæði í löggjöf á umhverfissviði til að tryggja þessa miklu hagsmuni. Þess vegna segi ég, um leið og ég hrósa formanni landbn. fyrir þá vinnu sem hefur verið unnin og vek athygli á því að þetta álit sem ég er hér að lesa upp úr er þverpólitískt álit allra flokka á þinginu undir stjórn Sigríðar Önnu Þórðardóttur, að ég met það mjög mikils hvernig haldið var á málinu í landbn. þó að við viljum ganga lengra af því að meiri hlutinn taldi sig ekki geta gengið lengra en raun ber vitni. Virðulegi forseti. Í umræðu um rjúpuna í fyrradag ræddum við um það að umhvrh. ætlaði að banna veiðar á rjúpu í þrjú ár og allmargir þingmenn voru að flytja tillögu um að gripið yrði til einhverra annarra ráða en að banna veiði á rjúpu. Þá spurði hæstv. landbrh. þingheim eitthvað á þá leið hvernig stór hluti þingsins ætlaðist til að umhvrh. verði ekki rjúpuna. Hann fór fögrum orðum um að rjúpan væri auðlind sem við vildum eiga og njóta, og ráðherrann lagði áherslu á að stundarhagsmunir mættu ekki ráða ferð varðandi rjúpuna. Ég brást auðvitað við og fór hér í ræðustól og sagði að ég hefði setið úti í sal og prófað að setja orðið ,,lax`` í staðinn fyrir ,,rjúpu``. Þá hefði önnur ræða komið í ljós heldur en sú sem við höfum hlustað á hér þegar mælt var fyrir þessum lögum miðað við þau vinnubrögð sem við verðum vitni að og erum nú að reyna að lagfæra með einhverjum hætti til þess að reyna að sópa yfir skömm ráðherrans í málinu. Ég verð að viðurkenna það að mér finnst að í málflutningnum um rjúpuna, verandi svo núna að fjalla um þetta frv. um laxinn, komi upp háðuleg staða fyrir landbrh., ég ætla ekki að taka dýpra í árinni. Orðin sem ég viðhafði eru nú staðfest í nál., m.a. áliti meiri hluta landbn., en vart hefur ráðherra í annan tíma, eins og hér hefur komið fram, verið sneyptur með viðlíka hætti fyrir verk sín, hvað þá þegar bráðabirgðalög --- með því hvaða yfirbragð er á því að setja þau --- eiga í hlut. Virðulegi forseti. Það hefur sem betur fer dregið úr setningu bráðabirgðalaga og það er öllum til sóma. Þau lög sem átti að staðfesta en fá útreið hér í þingsal verða væntanlega endalok bráðabirgðalagasetningar. Nú eigum við að sameinast um að lengja starfstíma Alþingis þannig að pressu létti af lagasetningu á vorin svo að ekki verði oftar tilefni til eða hægt að finna sér tilefni til svona vinnubragða og setningar bráðabirgðalaga. Þessi lagasetning á að verða víti til varnaðar og endalok slíkra vinnubragða. Hér eftir ætlumst við til að ef það gerist þá sé það almannaheill eða -vá sem krefst skyndilagasetningar. En í raun og veru ætlumst við til þess að ef almannaheill eða vá krefjist aðgerða þá verði þingið kallað saman. Vegna þess að það er alltaf verið að tala um, og kom mjög vel fram í orðum Lúðvíks Bergvinssonar, talsmanns okkar í þessu máli, að það er fyrir löngu síðan búið að taka ákvörðun um að þingið starfi allt árið. En staðreyndin er sú að þingnefndir koma bara saman á sumrin ef stjórnarandstaðan óskar eftir því í tilefni af einhverjum málum sem koma upp. Stjórnarliðið, ríkisstjórnin, hefur aldrei nýtt sér það, sama á hverju gengur, að kveðja okkur til þings til þess að við komum hér og ræðum málin og setjum þau lög sem hugsanlega þarf að setja. Virðulegi forseti. Í nál. minni hlutans er dregið mjög vel fram hve illa hefur verið haldið á því í landbrn. að lögleiða tilskipun Evrópusambandsins sem hér er gerð að umtalsefni. Fyrst og fremst hafa viðskiptahagsmunir verið hafðir að leiðarljósi og í engu haft áhrif á náttúrulega stofna hérlendis þrátt fyrir allar ábendingar og mikla fjölmiðlaumræðu um málið í sumar. Eingöngu hafi verið litið til fjárhagslegra hagsmuna eða einhverra annarra hagsmuna tiltekinna fyrirtækja í fiskeldi. Ég ætla ekkert að fara ofan í það sem segir hér í nál. minni hlutans sem Lúðvík Bergvinsson fór svo vel yfir og kom fram þegar við vorum að gera þessar breytingar og kom á sínum tíma fram í máli Ólafs G. Einarssonar. En mér finnst að það sem stendur hér á bls. 3 --- og ég ætla ekki að lesa --- í nál. minni hlutans dragi mjög vel fram hve illa var haldið á þessum málum. Við hljótum að gera kröfu um það að menn læri af þessum vinnubrögðum og að það verði girt fyrir að svona verði á málum haldið í framtíðinni. Aðeins í lokin --- og birtist nú hæstv. landbrh. til að hlýða á orð okkar --- á bls. 5 í minnihlutaálitinu: ,,Í minnisblaði Náttúrufræðistofnunar til umhverfisnefndar Alþingis segir að með bráðabirgðalögunum hafi verið heimilaður innflutningur á lifandi fiski, krabbadýrum og lindýrum, sem áður var bannaður, en landbúnaðarráðherra gat veitt undanþágur að fengnum umsögnum frá Umhverfisstofnun og Náttúrufræðistofnun Íslands ásamt meðmælum yfirdýralæknis. Þetta þýðir að á meðan umhverfisráðherra hefur ekki sett reglugerð um innflutning dýra, eins og honum ber að gera samkvæmt lögum, er innflutningur á ,,lifandi fiski, krabbadýrum og lindýrum`` heimill án leyfa og ekki þarf neinar umsagnir eða meðmæli. Bráðabirgðalögin galopna þannig fyrir óheftan innflutning á lífverum sem geta skaðað lífríki í fersku vatni á Íslandi.`` Þegar maður les þessar setningar, og þetta verða mín lokorð, virðulegi forseti, er það með öllu óskiljanlegt að þessir tveir þingmenn Framsfl. sem eiga sæti í ríkisstjórn Íslands í landbúnaðarráðuneytinu annars vegar og í umhverfisráðuneytinu hins vegar, hafi ekki sest niður til að ræða þetta stórmál sem kom upp í sumar, áður en bráðabirgðalög voru sett, og að þeir skuli ekki hafa leitað saman allra leiða til að forðast slys í náttúru Íslands. Ég harma það og verða það mín lokaorð, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka undir það sem segir í nál. minni hluta landbn. Ég þakka góða framsögu talsmanns minni hlutans, hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar, sem fór mjög vel og ítarlega yfir hið góða nál. minni hlutans. Eins var ég ánægð með þau atriði sem komu fram í ræðu hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar varðandi málið. Ég vil einnig þakka landbn. og meiri hluta landbn. fyrir þá vinnu sem hún hefur lagt í þetta mál og fyrir þær breytingar sem meiri hluti landbn. leggur fram í þeirri viðleitni að reyna að bjarga málum. Nefndin taldi í upphafi að í þessari stöðu væri hægt að lagfæra bráðabirgðalögin og breyta þeim þannig að þau mundu halda gagnvart erfðamengun erlendra laxastofna við strendur Íslands. Málið hlýtur að hafa verið nefndinni mjög erfitt, eins og fram kom í máli hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, hv. 9. þm. Norðvest., sem lýsti því yfir hvað þetta mál hafi verið landbn. erfitt og að í nefndinni hafi verið þverpólitísk samstaða um bann við innflutningi á erlendum laxategundum. Ég tel að þannig sé hugur okkar allra. Það er þverpólitísk samstaða um að vernda íslenska laxastofninn. Þannig var staðið að málum af hálfu hv. landbrh. og ráðuneytis að afgreiðsla málsins var trössuð og áminningarbréfum frá EES ekki sinnt. Því var heldur ekki sinnt að setja í íslenska löggjöf ákvæði um verndun íslenskra laxastofnsins eða annarra tegunda eins og hér hefur verið bent á. Þetta hefði þurft að gera og í framhaldinu að ganga frá lagasetningu samkvæmt þessari tilskipun Evrópusambandsins án þess að stofna öllu íslenska lífríkinu í voða. Þessi tilskipun er viðskiptalegs eðlis. Verndun lífríkisins er ofar þessari tilskipun. Þau sjónarmið eru sterkari og auðvitað átti að standa vörð um verndarsjónarmið sem eru okkur mikilvægari en þau viðskiptasjónarmið sem hér er verið að verja. Þá hefðum við getað innleitt tilskipunina án þess að lenda í þeim vandræðum sem við stöndum frammi fyrir í dag. Þrátt fyrir góðan vilja meiri hluta landbn., með þeim brtt. sem hún gerir, eru lögin ekki skotheld. Það er á valdi ráðherra að veita undanþágur. Honum er gert að standa vörð um íslenskar tegundir en svo lengi sem það er ekki bundið í lögum að vernda lífríkið, meðan verndun íslenska laxastofnsins og annarra tegunda er ekki tryggð með upptalningu í lögum eða reglugerð, þá halda þessi ákvæði ekki. Tilvísun til afgreiðslu hæstv. landbrh. getur aldrei verið skotheld. Þessi trassaskapur við afgreiðslu málsins og það að hafa ekki notað sumarþingið til þess að afgreiða þetta mál finnst mér mjög ámælisvert. Ég tel einnig ámælisvert að beita bráðabirgðalögum vegna hagsmuna sem eru ekki meiri en þessir, þar sem við erum að fórna meiri hagsmunum fyrir minni. Ég vil ekki gera lítið úr mikilvægi þessa atvinnuvegar, þ.e. hrogna- og seiðaeldis, hér á landi. Hann þarf að styrkja enn frekar. Það er mikilvæg atvinnugrein. Ég trúi því að hún geti orðið enn sterkari í framtíðinni ef við stöndum vel að henni. Ég held því samt fram að með bráðabirgðalöggjöfinni höfum við fórnað meiri hagsmunum fyrir minni. Ég vil í þessu sambandi, frú forseti, láta koma fram að ég tel að þessi tiltölulega unga atvinnugrein, þ.e. eldi á seiðum, gæti orðið miklu sterkari hér á landi ef hún fengi að búa við sömu rekstrarskilyrði og eru í samkeppnislöndunum. Ég legg til, frú forseti, að staða þessara greina verði skoðuð gaumgæfilega og leitað ráða til þess að styrkja þær. Eldið þarf að geta þróast í áframeldi hér við land. Það gengur ekki að byggja eingöngu á útflutningi seiða og hrogna heldur þarf að styrkja atvinnugreinina eða búa henni það umhverfi að hún sé samkeppnishæf, t.d. við sams konar starfsemi í Skotlandi. Vert væri að athuga hvort ekki sé hægt sé að stunda eldið hér áfram. Það hlýtur alltaf að vera meiri virðisauki af áframeldi en útflutningi á seiðum. Margt væri hægt að segja um þessi bráðabirgðalög. Ég vil t.d. nefna þær breytingartillögur sem gerðar eru við frv. Ég vildi nefna brtt. við 2. gr. og með leyfi forseta ætla ég að lesa 2. gr. eins og hún er í frv.: ,,Við 76. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Við inn- og útflutning eldisdýra er heimil notkun erlendra flutningstækja, svo sem brunnbáta, og búnaðar sem tengdur er þeim, enda skal flutningurinn háður skilyrðum reglugerðar sem landbúnaðarráðherra setur.`` Í brtt. er lögð til svohljóðandi breyting: ,,Við 76. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Notkun flutningstækja og búnaðar sem tengdur er þeim skal háð skilyrðum reglugerðar sem landbúnaðarráðherra setur.`` Það er alveg ljóst að vilji þingsins verður að koma fram í þessu máli. Ég hef talað gegn því að leyfður verði innflutningur á flutningstækjum og brunnbátum, þar sem hægt er að framleiða þetta hér á landi. Ég tel að við ættum ekki að taka óþarfa áhættu með innflutningi á brunnbátum þar sem það mun auka hættu á sýkingum. Erfitt er að sótthreinsa þessi tæki og ganga svo frá að berist ekki smit á milli. Eins vil ég benda á 5. brtt. á þskj. 291. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Við 4. gr. bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Landbúnaðarráðherra er heimilt, að fengnu vísindalegu áliti Veiðimálastofnunar, að takmarka eða banna innflutning á lifandi laxfiskum, óháð þroskastigi, þar með töldum hrognum og sviljum, ef ljóst má vera að aðrar verndar- og friðunaraðgerðir sem kveðið er á um í lögum og stjórnvaldsfyrirmælum dugi ekki til að koma í veg fyrir erfðablöndun slíkra laxfiska við staðbundna náttúrulega stofna sem ógnað gæti líffræðilegri fjölbreytni og stefnt náttúrulegu stofnunum í hættu.`` Frú forseti. Ég vildi benda á að þessi ákvæði 4. gr. þyrftu ekki að vera hér til staðar ef við hefðum verið búin að vinna heimavinnuna og komið þessu í lög. Verndarákvæði um laxfiska ættu að vera það skýr að það þyrfti ekki að fara þessar leiðir sem hér er verið að leggja til. Ég virði hins vegar meiri hluta landbn. fyrir að reyna að sporna við erfðablöndun með þessum hætti. Frú forseti. Ég veit ekki hvort ég ætti að hafa mál mitt mikið lengra. Við erum bundin af alþjóðlegum sáttmálum sem við höfum undirgengist, eins og Ríó-sáttmálanum. Við getum styrkt stöðu okkar með því að setja skýrari verndunarákvæði í lagagrunn okkar. Þessi tilskipun sem verið er að lögleiða er fyrst og fremst viðskiptalegs eðlis. Ég vænti þess að fljótlega komi hér fram á þingi frv. sem styrkir okkur hvað varðar verndun líffræðilegrar fjölbreytni, m.a. laxastofna. Ég vænti þess að slíkt frv. komi frá ríkisstjórn og ekki muni þurfa hjálp okkar í stjórnarandstöðunni við að koma með það lagafrumvarp. En setning bráðabirgðalaganna hefur skapað mjög alvarlegt fordæmi, að það sé metið svo að bráðabirgðalög megi setja til að vernda hagsmuni einstakra fyrirtækja af þeirri stærðargráðu sem hér um ræðir. Þrátt fyrir að það séu góð fyrirtæki og við viljum að þau eflist þá vekur þetta hjá manni ugg um að þannig verði bráðabirgðalög nýtt, til að gæta hagsmuna einstakra fyrirtækja og kalla ekki saman þing þótt það sé starfandi. Tilefni til frekari bráðabirgðalaga gætu verið ærin ef menn vildu fara þessa leið. Fordæmið sem hér er gefið er því mjög alvarlegt að mínu mati. Ég held að flest hafi komið fram af því sem ég vildi undirstrika í máli þingmanna sem hér hafa talað fyrir nefndarálitinu og eins og þeirra hv. þm. sem lýst hafa yfir ugg yfir hugsanlegri erfðablöndun með tilkomu þessa frv., erfðablöndun inn í íslenska náttúru. Mér finnst skoðunarvert í þessu samhengi að allt sjókvíaeldi eigi að fara í mat á umhverfisáhrifum. Áhættan er það mikil og skilyrðin það misjöfn. Eins ætti að skoða alvarlega hvort allt eldi með innfluttar og erlendar tegundir, hvort sem er fyrir saltvatn eða ferskvatn, eigi ekki skilyrðislaust að vera í landkvíum en ekki sjókvíum. Þetta eru ákvæði sem mundu styrkja mjög verndunarsjónarmið gagnvart íslenskum tegundum.

Virðulegur forseti. Það mál sem við höfum verið að ræða er allsérstakt eins og reyndar hefur greinilega komið fram í máli manna í dag og hv. alþingismenn sem setu eiga í landbn. hafa réttilega gert grein fyrir. Mér sýnist á tillögum meiri hluta nefndarinnar sem settar eru fram í brtt. og gerð er grein fyrir í meirihlutaálitinu, að meiri hlutinn sé með tiltölulega jákvæða viðleitni til að hjálpa hæstv. landbrh., manninum með gullhjartað, til að koma þessum hlutum þó til betri vegar en ella hefði verið. Og auðvitað getum við alþingismenn hvar í flokki sem við stöndum ekki annað en verið sammála því að það sé þó betra að lagfæra vond verk en láta þau standa eins og þau eru í pottinn búin. Ég held ég nánast láti þetta nægja um meirihlutaálitið eins og það kemur frá nefndinni og tel reyndar eins og ég sagði áðan að meiri hluti nefndarinnar sé í raun og veru að lagfæra málið miðað við þá stöðu sem hæstv. landbrh. og ríkisstjórnin kom því í. Miðað við þær aðstæður sem málið er komið í verði að taka þann vilja fyrir verkið. Hitt er alveg ljóst, virðulegi forseti, að verið er að ganga mjög nærri því ákvæði sem er til heimilda fyrir ríkisstjórn að móta sérbráðabirgðalagaákvæði og verið er að fara þar á ystu nöf eins og réttilega hefur verið dregið fram í ágætum ræðum 1. frsm. minni hlutans, hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar, og kemur fram í ábendingum hans í nefndaráliti. Það að ganga til bráðabirgðalagasetningar í sumar á þann hátt sem gert var af þessu tilefni verður náttúrlega að teljast fáheyrt og vafasamt að það hafi nokkurn lagalegan grundvöll til að standa á. Hins vegar verð ég að segja, virðulegi forseti, að ég álít það nú samt sem áður mikla bjartsýni hjá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur, að þetta víti til varnaðar verði endalok bráðabirgðalagasetningar. Ég hef ekki þá trú, virðulegi forseti, að ekki verði oftar gripið til hennar þegar ríkisstjórninni sýnist svo bera við og kannski þá af meira lagalega réttu tilefni en hér er gert. Ég veit að hv. þm., formaður landbn., er að sumu leyti sammála okkur öllum um að hér er auðvitað verið að fara á ystu nöf þó að þau séu vissulega að skera hv. landbrh., manninn með gullhjartað, niður úr snörunni að þessu leyti til og vin íslenskra laxastofna umfram allt, eins og hæstv. ráðherra lýsti yfir á fundi sem ég var á með honum í gærkvöldi, þar sem honum tókst ágætlega upp á köflum í sínu gamla fari um að hann væri besti vinur íslenskrar náttúru og allt um það, virðulegi forseti. Hins vegar er það staða íslensku laxveiðiánna og laxastofnanna í okkar náttúrulega umhverfi sem er auðvitað langmesta áhyggjuefnið í öllu þessu máli. Þar er annars vegar verið að tala um laxeldi í sjó þar sem verið er að nota aðfluttan stofn þó að hann hafi verið ræktaður hér á landi um árabil, þ.e. norskur laxastofn sem notaður er til eldis í sjó í kvíum á Austurlandi. Því miður er það svo að í laxeldi sleppur alltaf eitthvað af löxum, mismunandi mikið og hefur þá tilhneigingu eðlilega að leita í ferskvatn og blandast íslensku laxastofnunum okkar. Laxastofnar í íslenskum ám eru ekki mjög stórir. Ég held að stærstu árnar okkar gefi um þrjú þúsund laxa í veiði á ári og ætli við séum ekki að veiða, eins og fram hefur komið, um 35--36 þúsund laxa að meðaltali á ári í íslenskum ám, sem þýðir þá sennilega að í árnar sé að ganga á milli 100--150 þúsund laxar ef við veiðum um 25--30% af því sem í árnar gengur. Það er ekki ólíkleg stærð. Til samanburðar erum við að ala 2,5 milljónir laxa núna austur í Mjóafirði og Berufirði. Við sjáum því að stærð íslensku laxastofnanna í fjölda er auðvitað bara örlítið brot af öllum þeim fjölda laxa sem við erum með í eldi og þar af leiðandi er áhættan auðvitað mikil ef menn verða fyrir þeim óhöppum sem því miður gerast annað slagið og dæmi eru um, að missa mikið af laxi úr kvíum. Þetta er það sem snýr almennt að laxeldinu. Hins vegar varðandi það að við getum ekki stoppað innflutning á seiðum eða erfðaefni úr öðrum laxastofnum til landsins, þá finnst mér allt benda til þess og hafa verið færð fyrir því rök í dag og m.a. í nefndarálitum, að það getum við, einfaldlega út frá því sem við teljum að við séum að gera, þ.e. að vernda okkar hreinu laxveiðiár og hina hreinu náttúru að því leyti til sem íslenskir laxastofnar eru og við eigum að geta komið í veg fyrir það á þeim grunni að stöðva innflutning.  Þannig er nú það. Menn hafa auðvitað horft til þess að við viljum viðhalda sérstöðu okkar í íslenskri náttúru og standa að því sem best. Þau bráðabirgðalög sem sett voru í sumar voru hálfgerð fljótaskrift á því að standa vörð um það eins og réttilega hefur komið fram í dag. Það er, virðulegi forseti, að mjög mörgu að hyggja þegar við tölum um íslenska náttúru og íslensku árnar og hvað við viljum vernda í því sambandi. Stofnarnir eru mjög mismunandi stórir í ánum og í sumum ám er alls ekki hægt að halda því fram að um stóra og sterka stofna sé að ræða sem við höfum verið að rækta upp í ám á undanförnum árum að þessu leyti. Hinn villti lax er okkur því mikils virði og það uppbyggingarstarf er mikils virði sem unnið hefur verið á undanförnum árum. Menn geta því ekki leyft sér mikla áhættu, en vissulega fylgir mikil áhætta laxeldinu. Það kemur greinilega fram m.a. í nefndarálitinu ...

Forseti vill biðja hv. þm. að sýna ræðumanninum virðingu og hafa hljóð í salnum.

Ef röddin í mér væri alveg eðlileg, virðulegi forseti, má mundi ég geta talað svo hátt að það skipti ekki máli þó aðrir væru að tala, en hún er ekki alveg í lagi. Ég sé að hæstv. landbrh. sest hérna nærri mér, þannig að ég þarf kannski ekki að hafa mjög hátt til að hann heyri orð mín. En það er kannski sérstaklega til hans sem ég vil beina tilmælum mínum á næstunni en þau eru í rauninni bara viðvörunarorð um það að hæstv. ráðherra gæti sem allra mestrar varúðar í því hvernig með þær heimildir er farið varðandi innflutning og annað erfðaefni sem hér hefur verið um að ræða um í þessu máli. Og að hæstv. ráðherra standi einnig verulega á bremsunum og leyfi ekki að svo komnu máli frekara laxeldi en orðið er í íslenskum fjörðum. Ég held að við ættum að sjá til og öðlast reynslu af þeim skrefum sem við þegar erum búin að stíga. Þau eru þegar umdeild, virðulegi forseti, og ég held að best fari á því að við reynum að stöðva þar við eins og frekast er kostur. Laxeldið er vissulega atvinnuvegur sem getur gefið af sér miklar tekjur en við erum bara að taka mjög mikla áhættu að þessu leyti. Og þess vegna er það sem við a.m.k. í Frjálsl. tókum þá afstöðu, þó að við séum mjög hlynnt því að stunda fiskeldi, laxeldi og eldi á sjávarfiskum hér við land, þá höfum við lagst gegn því að nota norskan stofn við laxeldi hér á landi. Við teljum einfaldlega að þar séum við að taka of mikla áhættu miðað við reynsluna af því hversu mikið sleppur úr laxeldi víðast hvar annars staðar og nefnd eru dæmi í áliti minni hlutans þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Talið er að um 600.000 laxar hafi sloppið úr sjókvíum við Færeyjar á síðasta ári.`` Allt þetta mál er því mjög stórt og viðamikið. Ég tek undir það sem segir í áliti minni hlutans að það hefði verið eðlilegt að þingið hefði verið kallað saman í sumar ef menn töldu sig þurfa að setja þessi lög, en ég tel hins vegar að bent hafi verið á að það hafi ekki verið nauðsynlegt.

Virðulegi forseti. Það mál sem við fjöllum um í dag er mikið alvörumál. Við erum skuldbundin til þess að lögleiða tilskipun Evrópusambandsins um viðskiptafrelsi og í því efni fylgir ákveðinn böggull skammrifi, þ.e. við þurfum að gæta innlendra hagsmuna og í þessu tilfelli hagsmuna íslensks lífríkis og náttúru. Það hefur ítrekað komið fram í umræðunni í dag að tíminn til undirbúnings þessa máls hafi verið skammur. Ég ætla að leyfa mér að mótmæla þeim fullyrðingum og því til sönnunar ætla ég að leyfa mér, herra forseti, að lesa upp úr bréfi frá landbrn. til Eftirlitsstofnunar EFTA. Það bréf er dagsett 30. september árið 2002, en í bréfinu er eftirfarandi tilvísun í þýðingu: ,,Eins og sagt er í bréfi ráðuneytisins frá 10. maí 2002 hefur lagafrumvarp og reglugerð nú þegar verið samin.`` Herra forseti. Málið hefur verið í vinnslu í ráðuneytinu lengur en frá 10. maí, því samkvæmt bréfi ráðuneytisins er þá þegar tilbúið lagafrv. og reglugerðir. Tíminn hefur því verið nægur, enda lá það ljóst fyrir fyrir löngu að við þyrftum að staðfesta þessa tilskipun Evrópusambandsins. En tíminn hefur hins vegar verið afar illa nýttur, herra forseti. Og þess vegna erum við í þessum ég vil eiginlega segja ógöngum í dag og þó ekki eingöngu þess vegna því við höfum eins og fram hefur komið í máli ræðumanna hér í dag fengið endurteknar ábendingar og áminningar frá Eftirlitsstofnun EFTA. Við höfum ítrekað fengið frest til að skila þessu verki af okkur og við nýttum heldur ekki það ráðrúm sem okkur gafst á þingi eftir síðustu kosningar til að ganga í þetta verk. Get ég þó fullyrt að það var fullur vilji stjórnarandstöðuflokkanna að taka til starfa strax eftir kosningar. En þess var ekki óskað, herra forseti. Þess í stað eru það hagsmunir útflytjenda og ég vil leyfa mér að segja skammtímaviðskiptahagsmunir sem réðu því að þetta mál var tekið til umræðu í sumar og sett á bráðabirgðalög. Ég segi skammtímaviðskiptahagsmunir því að á hinn bóginn erum við með miklu meiri langtímaviðskiptahagsmuni. Við erum með tölur upp á 6,5 milljónir í útflutning á laxaseiðum frá áramótum samkvæmt upplýsingum frá Hagstofu Íslands og í morgun barst okkur í landbn. leiðrétting á fyrri upplýsingum um að þessi upphæð væri 27 milljónir, en það sem þarna fór á milli mála voru viðskipti við Chile, þannig að upplýsingar Hagstofunnar eru að sjálfsögðu réttar. Á hinn bóginn erum við að tala um 3 milljarða í árlegar tekjur af sölu laxveiðileyfa á Íslandi og margföldum þá upphæð í varanlegan skaða ef við skemmum íslenska laxastofninn. Það er skoðun mín, herra forseti, að nál. meiri hlutans sé í raun áfellisdómur yfir vinnubrögðum landbrh. í þessu dæmi og ég ætla í því efni að vitna í álitið, með leyfi forseta. Á bls. 2 stendur: ,,Meiri hlutinn telur að við samningu frumvarpsins hafi ekki verið nægilega gætt að ákvæði 1. mgr. 36. gr. laga um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991, með síðari breytingum, þar sem segir að hverju frumvarpi skuli fylgja greinargerð um tilgang þess yfirleitt og skýring á höfuðákvæðum þess.`` Það lá sem sagt ekki skýrt fyrir í sumar þegar þetta var tekið fyrir hjá landbn. hver raunverulegur tilgangur þess var og hverjar skýringar á höfuðákvæðum þess voru. Einnig segir í sama áliti á bls. 3, með leyfi forseta: ,,Að teknu tilliti til framangreindra umhverfis- og verndarsjónarmiða telur meiri hlutinn nauðsynlegt, með hliðsjón af umsögn umhverfisnefndar og þrátt fyrir fjölmörg ákvæði í gildandi lögum um verndun staðbundinna stofna, að leggja til að við frumvarpið verði bætt öryggisákvæði.`` Í meðferð sinni hefur landbn. bætt inn þessum öryggis\-ákvæðum og það er eftirtektarvert, herra forseti, að við frv. eru gerðar sex efnislegar brtt. Mér finnst það talsvert mikið, herra forseti, og segja mikið um hvernig hefur verið staðið að verki við samningu frv. í upphafi. Eins og segir í áliti minni hluta landbn. er með þeim bráðabirgðalögum búið að galopna fyrir innflutning á lifandi fiskum til Íslands. Ég ætla að leyfa mér að vitna í umsögn okkar úr minni hluta landbn., herra forseti, en þar segir á bls. 5: ,,Í minnisblaði Náttúrufræðistofnunar til umhverfisnefndar Alþingis segir að með bráðabirgðalögunum hafi verið heimilaður innflutningur á lifandi fiski, krabbadýrum og lindýrum, sem áður var bannaður, en landbúnaðarráðherra gat veitt undanþágur að fengnum umsögnum frá Umhverfisstofnun og Náttúrufræðistofnun Íslands ásamt meðmælum yfirdýralæknis. Þetta þýðir að á meðan umhverfisráðherra hefur ekki sett reglugerð um innflutning dýra (eins og honum ber að gera samkvæmt lögum) er innflutningur á ,,lifandi fiski, krabbadýrum og lindýrum`` heimill án leyfa og ekki þarf neinar umsagnir eða meðmæli. Bráðabirgðalögin galopna þannig fyrir óheftan innflutning á lífverum sem geta skaðað lífríki í fersku vatni á Íslandi.`` Ég tel að hér sé mikil hætta á ferðum fyrir íslenskt lífríki. Ég ætla að leyfa mér að spyrja hæstv. umhvrh., sem því miður er hér ekki lengur, en ég ætla samt að vona að hún heyri í mér og sjái ástæðu til að svara þingheimi þótt síðar verði: Hvernig stendur á því að umhvrh. hefur ekki sett reglugerð um innflutning dýra eins og henni ber að gera lögum samkvæmt? Hvernig stendur á því, hæstv. umhvrh.? Og ég ætla að líka að leyfa mér að spyrja umhvrh. hvort hún ætli sér ekki að setja slíka reglugerð og hvort ekki hljóti að teljast rík ástæða til að staðið sé við það lagaákvæði sem hér er vitnað til? Vitnað hefur verið í umræður um veiðar á rjúpu fyrir tveim dögum, rjúpnaveiðibannið svokallaða. Þar var lítils háttar intermezzó um það lagafrv. sem hér er til umræðu og í því intermezzói sagði hæstv. landbrh. að hann hefði vandað sig mjög mikið við þá lagasetningu sem við fjöllum um í dag. Ég verð að segja, herra forseti, að ég tel að bæði nál. meiri hlutans og nál. minni hlutans séu í raun áfellisdómur um vinnubrögð landbrh. Ég get í meginatriðum verið sammála nál. meiri hluta landbn., enda voru vinnubrögðin og samvinnan í nefndinni ákaflega góð eins og margoft hefur komið fram. En við í minni hlutanum teljum hins vegar að ekki sé gengið nógu langt til verndar íslenskri náttúru og viljum fara allar þær leiðir sem við teljum færar til að koma í veg fyrir að hér verði stórslys. En við teljum vinnubrögðin vera losaraleg og í raun alls ekki sæmandi hinu háa Alþingi eins og þau birtast okkur og skýrt kemur fram í nál. bæði meiri hluta og minni hluta. Í rauninni er mjög athyglisvert, herra forseti, og ég ætla að láta það vera mín síðustu orð í dag, að það hefur enginn ráðherra og í rauninni enginn þingmaður úr stjórnarliðinu heldur tekið að sér að verja þessa lagasetningu hér í dag.

Nákvæmlega.

Segir það ekki mikla sögu?

Virðulegi forseti. Vegna þess að ég hef ítrekað komið hér upp og varið það að það séu ekki aðeins 6 millj. kr. hagsmunir sem í húfi eru, þá vil ég taka fram aftur að samkvæmt upplýsingum frá Stofnfiski vilja þeir meina að vegna markaðslokunar í sumar hafi það kostað þá a.m.k. 50 millj. kr. Og meira en það því að í samhengi setningar bráðabirgðalaganna verður einnig að horfa til þess að viðskiptasamningar og langtímaáætlanir á grundvelli þeirra lentu í uppnámi vegna þeirrar lokunar sem varð til þess að við uppfylltum ekki þjóðréttarlegar skuldbindingar okkar. Áætluð velta Stofnfisks og Fiskeldis Eyjafjarðar á næstu þremur árum eru 700--1.000 millj. kr. Við fengum skeyti áðan frá Guðbergi Rúnarssyni í Landssamtökum fiskeldisstöðva. Þar kemur fram að flutt hafi verið út til Noregs fyrir 51,5 milljónir og 6,5 milljónir til Evrópu. Samkvæmt tollnúmerum eru þetta 58 milljónir Önnur sala er áframseld hrogn frá Írlandi um 7 milljónir og þjónustusamningurinn vegna hrognasölu í Bretlandi er metinn á 7--8 milljónir. Rétt er að benda á að aðeins ein sending náði inn til Bretlands sem opnaðist strax eftir að bráðabirgðalögin voru sett, síðan lokaðist markaðurinn aftur en opnaðist aftur núna fyrir þremur vikum og bráðabirgðalögin og þessi eina sending inn á Bretlandsmarkað kom þó í veg fyrir það að þjónustusamningarnir færu í uppnám.

Herra forseti. Auðvitað eru allar tölur sem við tölum um í þessu sambandi ,,ef`` og ,,kannski`` tölur, nema þær tölur sem við höfum fengið upplýsingar um frá Hagstofu Íslands. Þær eru borðleggjandi. Við getum ekki neitt spáð fyrir um framtíðina. Hins vegar efa ég ekki að hagsmunir eru í húfi varðandi verslun með íslensk hrogn eða seiði. Það undirstrikar hversu slæleg vinnubrögð og hagsmunagæsla, skulum við bara segja, landbrn. fyrir hönd þessarar atvinnugreinar hafa verið fram á þennan dag, að það skuli lenda í eindaga að tryggja að lagaumhverfið sé í lagi fyrir þessa atvinnugrein. Þetta er allt saman undirstrikun á því.

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega alltaf hægt að togast á um tölur. Það verður líka að líta til þess að ekki er hægt að flytja út meðan markaður er lokaður. Og þetta er það mat sem þeir leggja á, að þeir hefðu getað flutt út ef ekki hefði komið til þessarar lokunar. Ég vil ítreka það sem ég hef sagt áður í umræðunni að mjög miklir hagsmunir eru á báða bóga. Það eru miklir hagsmunir fiskeldisins. Það eru miklir hagsmunir hjá veiðiréttarhöfum. Og það eru miklir hagsmunir í húfi fyrir lífríki ánna okkar. Það eru allir sammála um það að við viljum vernda laxastofna okkar og fara að þeim leiðum sem til þess eru færar. Ég held að í tillögum okkar meiri hluta landbn. séum við að byggja undir verndina eins vel og hugsast getur.

Herra forseti. Ég held að engu sé við þetta að bæta, við getum þrasað fram og aftur um tölur og hvort hagsmunir séu meiri eða minni. En ef við berum saman tölulega hagsmuni laxeldis annars vegar og laxveiðibænda hins vegar þá held ég að ekki þurfi að leika neinn vafi á hvar hagsmunirnir eru meiri. Hins vegar erum við alveg sammála um að tryggja þurfi lagaumhverfi laxeldis á Íslandi og eins og ég sagði áðan í fyrra andsvari mínu tel ég að landbrn. hafi brugðist þar og það illilega. Þess vegna erum við í þeim ógöngum sem við erum í dag. Ég er hins vegar ekki sammála hv. formanni landbn. að við séum að gera allt það sem mögulegt er til að tryggja hagsmuni íslenskrar náttúru.

Virðulegur forseti. Talsmenn okkar í Samf. í umhvn. og landbn., hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, hafa gert góða og skilmerkilega grein fyrir afstöðu okkar til ýmissa efnisatriða málsins. Ég hef út af fyrir sig ekki neinu við það að bæta, til þess eru þau mér fremri að bæði viti og þekkingu á málinu sem hér er fyrir. Ég vil þó fá að nota tækifærið og hrósa sérstaklega vinnubrögðum formanns landbn., hv. þ.m. Drífu Hjartardóttur og meiri hluta landbn., því að þótt meiri hlutinn hafi ekki viljað fara þær leiðir sem minni hlutinn lagði til, þá finnst mér að það beri að halda því til haga að meiri hluti landbn. hefur tekið á þessu máli af festu og sannarlega leiðbeint ráðherranum eins og löggjafans hlutverk er. Ég held að ekki væri ósanngjarnt að segja að formaður landbn., hv. þm. Drífa Hjartardóttir, hafi í þessu máli sett bæði kút og kork á hæstv. landbrh., Guðna Ágústsson, því ef ekki hefðu komið til þær sex efnisbreytingar á frv. hæstv. landbrh., þá hefði hann auðvitað sokkið á bólakaf í málinu. Það er auðvitað hið vandræðalegasta að landbrh. komi hér að sumri loknu með frv. sem stjórnarmeirihlutinn í þinginu verður síðan að gefa út að sé varla þingtækt og að hér séu sett bráðabirgðalög sem í sex efnisatriðum þurfi að leiðrétta þegar á næsta þingi. Það eru vinnubrögð sem eru engum til sóma. Það sést náttúrlega best þegar litið er yfir ríkisstjórnarbekkinn hér í dag, að það er enginn í ríkisstjórninni sem vill verja þetta verklag. Það hefur enginn af helstu forustumönnum ríkisstjórnarinnar komið hér og varið þetta verklag við umræðuna. Ég ítreka, herra forseti, að þetta er augljóslega allt hið vandræðalegasta mál. En mér finnst sómi að því að landbn. tekur málið föstum tökum, gerir þær efnisbreytingar sem hún telur nauðsynlegar, þótt okkar fólk hafi viljað ganga lengra í því efni og ég vil hrósa hv. þm. Drífu Hjartardóttur sérstaklega fyrir að hafa fyrir hönd þingsins staðið í lappirnar ef svo má segja í málinu. En ástæðan fyrir því, virðulegur forseti, að ég kem hér upp er þó kannski fyrst og fremst önnur og hún er sú að ég átta mig ekki alveg á aðdraganda málsins, enda verður að virða mér það til vorkunnar að ég er nýliði í þinginu. Mér sýnist að það frv. sem hér er fyrir varði óverulega hagsmuni. Það má eflaust deila um hvort þeir hagsmunir nema 6 milljónum eða 50 milljónum, eða jafnvel eitthvað eilítið meira en 50 milljónum, en óverulegir hljóta þeir að teljast og ég held að sannfærandi rök hafi verið leidd að því að engin knýjandi nauðsyn hafi kallað á það að sett væru bráðabirgðalög. En ef það var knýjandi nauðsyn að sett væru lög, þá skil ég ekki hvers vegna þingið var ekki kallað saman til að fjalla um það. Og í því efni, virðulegur forseti, velti ég fyrir mér hlutverki forseta Alþingis og því hvaða samskipti hafi farið fram milli Stjórnarráðsins og Alþingis í aðdraganda málsins. Ég veit ekki betur en ég sé á launum hjá hinu háa Alþingi í 12 mánuði á ári og kalla megi mig til starfa, sé til þess knýjandi þörf, með tiltölulega skömmum fyrirvara. Og hafi sú knýjandi þörf verið fyrir hendi, þá ítreka ég að ég skil ekki hvers vegna það ekki var gert. Mér finnst mikilvægt að við þessa umræðu komi fram hvort forseta Alþingis hafi verið kunnugt um að í undirbúningi væri setning bráðabirgðalaga um þessi efni, laga sem eins og fram hefur komið ekki var talið unnt að setja á þinginu vegna tímaskorts og vegna þess að það þyrfti að taka tíma til að vanda vel til verka eins og raunin hefur nú orðið í landbn. Var forseta Alþingis kunnugt um þær fyrirætlanir? Var óformlegt eða formlegt samráð milli Stjórnarráðsins og Alþingis um með hvaða hætti skyldi staðið að þessu? Spurðist Stjórnarráðið fyrir um hvort forseti teldi efni til að kalla saman þingið vegna þeirrar knýjandi nauðsynjar sem Stjórnarráðið sá á því að setja þessi lög? Mér finnst það mikilvægt vegna þess að við sem kusum hæstv. forseta Alþingis hér á vordögum gerðum það auðvitað í trausti þess að hann gætti stjórnsýslunnar í þinginu og héldi hlut þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég er þeirrar skoðunar að bráðabirgðalög eigi ekki að setja nema brýna nauðsyn beri til og þá á ég við hryðjuverk, náttúruhamfarir eða aðra slíka aðsteðjandi vá sem ekki þolir neina bið að bregðast við. Og síðan hins vegar þegar óumdeilt er að Alþingi hafi orðið á mistök, þá má leiða rök að því að óþarfi sé að kalla saman þingið vegna þess að enginn ágreiningur sé um að leiðrétta slík mistök með bráðabirgðalögum. En í öllum öðrum tilfellum þá tel ég að kalla eigi saman þing. Ég tel að meðferðin í landbn. og þær sex efnisbreytingar sem meiri hluti landbn. leggur til á frv. sýni það einfaldlega og sanni að það eru þau vinnubrögð sem vert er að hafa, að kalla þingið saman, fjalla efnislega á vandaðan hátt um málin til að tryggja að lagasetningin sé í lagi. Þetta er afstaða mín og mér finnst mikilvægt að ljóst sé hver afstaða forseta Alþingis er í þessu efni. Telur forseti Alþingis að setning þessara bráðabirgðalaga hafi verið í lagi? Hvers vegna gekkst hann ekki fyrir því að þingið væri kallað saman? Og hvenær telur hann ástæðu til að þingið sé kallað saman?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir góð orð í minn garð og hv. landbn. Mér er bæði ljúft og skylt að setja kút og kork á hæstv. landbrh. ef með þarf, við erum nefnilega í sama liðinu. Allar brtt. sem eru við frv. eru gerðar í fullu samráði bæði við landbrn. og umhvrn. eins og ég hef getið hér um áður og frv. hefur aðeins batnað. En hvað það varðar sem hv. þm. Helgi Hjörvar kom að í ræðu sinni þar sem hann sagði að meiri hlutinn hefði ekki hlustað á tillögur minni hlutans í landbn., þá komu einfaldlega engar tillögur þar fram, engar efnislegar tillögur, brtt., komu fram í nefndinni. Hv. frsm. minni hluta landbn. hefur greint frá því að þær muni koma á milli 2. og 3. umr. en við höfum ekki séð þær breytingar enn þá.

Virðulegi forseti. Það er sannarlega athyglisvert að stjórnarliðar skuli eyða dýrmætum tíma sínum í að setja kút og kork hver á annan. Ég hélt að menn ættu að vera orðnir syndir þegar þeir væru komnir í ráðherrastól. Atvinnusköpun á landsbyggðinni er eitt af mikilvægustu viðfangsefnum stjórnvalda í dag. Nýsköpun er vandasöm. Huga þarf vel að undirbúningi slíkra verkefna og sá undirbúningur er ákaflega mikilvægur. Skoða þarf alla þætti málsins, huga vel að orsökum og afleiðingum, ekki hvað síst þegar um er að ræða verkefni sem tengjast vistkerfi okkar og viðkvæmri náttúru. Vel skal vanda það sem lengi skal standa. Í mínum huga eru brtt. meiri hluta landbn. við frv. til laga um breytingu á lögum nr. 76/1970, staðfesting þess að hæstv. landbrh. vandaði ekki vinnu sína þegar hann undirbjó bráðabirgðalögin í sumar og setti þau síðan. Það er mjög áberandi að allur þessi málatilbúnaður sýnir hvernig stjórnvöld fórna ítrekað almennum og almannahagsmunum fyrir sérhagsmuni. Ég vil halda því sérstaklega til haga í þessu máli að tilefni bráðabirgðalaganna var í sjálfu sér ekki staða fyrirtækjanna út af fyrir sig eða þessarar greinar. Tilefnið er miklu frekar sinnuleysi stjórnvalda, að hafa ekki sinnt því að skapa atvinnugreinum hér á landi eðlilegt umhverfi. Bráðabirgðalagasetningin var í raun viðbrögð stjórnvalda við eigin skussahætti. Það að ríkisstjórnin skuli síðan hleypa þessum bráðabirgðalögum í gegn er kafli út af fyrir sig. Við höfum nefnt að tilefnið er frekar lítið, 6 milljónir hafa verið nefndar. Það má segja að kominn sé verðmiði á bráðabirgðalög. Þetta er svona meðalyfirdráttur hjá meðalstóru fyrirtæki sem um ræðir. En þó svo að fjárhæðirnar séu hærri, þó svo að þessi verðmæti sem þarna um ræðir séu kannski fimm sinnum meiri eða tíu sinnum meiri,  Það sem líka blasir við er hversu óvönduð þessi lagasetning er. Þetta er óvönduð lagasetning sem stefnir umhverfinu í hættu. Ekki er hugað að öllu og ekki vandað til. Þetta er óvönduð lagasetning sem stefnir einum farsælasta sprota íslensks landbúnaðar í hættu, sem eru veiðar í ám, laxveiðar í ám, ein farsælasta og fegursta grein landbúnaðar okkar sem skapar verðmæti, aflar okkur tekna erlendis frá sem okkur er að sjálfsögðu mjög mikilvægt. Þetta er óvönduð lagasetning þar sem ekki virðist vera gangvegur á milli tveggja ráðherra í sama flokki, ráðherra sem reyndar kepptu um sama embættið nýverið í þeim flokki.

Nei, nei, það er ekki rétt --- við stóðum saman ...

Miklu frekar spyr ég þá, fyrst vinskapur er svona mikill, því voru þessi mál ekki rædd og leyst með eðlilegum hætti? Hvers vegna var ekki farin sú leið sem flestir telja að sé heppilegust og eðlilegust í þessu, þ.e. að slá skjaldborg um einstaka náttúru, einstakt umhverfi hér á landi, vernda fjölbreytileika náttúrunnar og vernda þær einstöku perlur sem við búum við hér á landi? Ég tel að forsvarsmenn fiskeldis hafi komið á fund hæstv. ráðherra í góðri trú. Ég held að þeir hafi átt við talsverðan vanda að stríða. Ég ætla alls ekki að gera lítið úr þeim vanda sem felst í sambýli ferskvatnsveiða í ám og fiskeldis í sjó. Ég held að stjórnvöld mættu gefa því enn meiri gaum og hefja þegar undirbúning að ítarlegum rannsóknum þar að lútandi þannig að ekki þurfi aftur haltur að leiða blindan. En það er ekki vandi þessara fyrirtækja eða þessara greina sem er hér aðallega til umræðu. Það eru hin undarlegu úrræði stjórnvalda. Það eru fyrst og fremst vinnubrögð stjórnvalda, það eru viðbrögðin við þeim vanda sem við sem stöndum að áliti minni hlutans í landbn. gerum athugasemdir við. Það eru fyrst og fremst vinnubrögðin. Virðulegi forseti. Ég tel að ef forsvarsmenn fiskeldis hér á landi telji ráðherra til vina sinna eftir að hafa hleypt hagsmunum þeirra í uppnám með óvönduðum vinnubrögðum, þá held ég að þeir ágætu menn þurfi ekki á óvinum að halda.

Herra forseti. Ég ætla ekki að bæta við eða endurtaka öllu heldur þær fjölmörgu góðu ræður sem hér hafa verið haldnar af hálfu talsmanna stjórnarandstöðunnar í þessu máli. Þá er ég fyrst og síðast að tala um efni frv. Komið hafa fram fjölmargar röksemdir fyrir því sem sýna fram á það að mínu mati að með þessari lagasetningu er verið að stofna íslenskri náttúru í verulega hættu. Ég undrast satt best að segja, herra forseti, eftir að hafa setið í hv. umhvn. og hlýtt þar á málflutning þeirra sem heyra undir umhvrh. eða stofnana sem heyra undir umhvrh., hversu í raun illa var staðið að undirbúningi þessarar löggjafar af hálfu hæstv. landbrn. hvað náttúruverndarþáttinn varðar og umhverfisþáttinn. Auðvitað er líka við hæstv. umhvrh. að sakast eins og hér hefur komið fram. Hvar er hæstv. umhvrh. meðan á þessari umræðu stendur þegar mörg rök benda til þess að verið sé að stofna íslenskri náttúru í hættu með þeirri galopnu heimild sem hér er verið að veita til innflutnings á lifandi dýrum? Ég vil líka vekja athygli á því sem hér hefur verið bent á og kemur fram í nál. minni hluta, að hæstv. umhvrh. hefur ekki ekki enn sett reglugerð sem henni ber að setja skv. 41. gr. náttúruverndarlaga, en þar segir að birta eigi skrá yfir þær tegundir sem óheimilt er að flytja til landsins. Það er mjög merkilegt að fylgjast með því hvernig stjórnsýsla, ekki bara hæstv. landbrn. heldur líka umhvrn., hefur algjörlega klikkað í þessu máli. Miðað við hvað málið kom vanbúið hingað til Alþingis mætti halda að það hafi borið mjög skjótt að. En svo var aldeilis ekki, herra forseti. Menn hafa haft gríðarlega langan tíma til undirbúnings. Þeir eru búnir að standa í bréfaskriftum mánuðum saman við Eftirlitsstofnun EFTA og það átti svo sem ekki að koma neinum á óvart, herra forseti, að að þessu mundi koma, að bregðast þyrfti við þessum tilmælum frá Eftirlitsstofnuninni. Og hvernig í ósköpunum stendur á því þá, herra forseti, að íslensk stjórnvöld virðast hafa sofið um leið og þau voru að standa í þeim bréfaskriftum í stað þess að undirbúa sig eins og menn undir það að setja þessi lög öðruvísi en svo að af þeim stafaði íslenskri náttúru veruleg ógn eins og nú virðist vera? Ég vil því bara taka undir það sem kemur fram í nál. minni hluta landbn. og það sem fram hefur komið hér í fjölmörgum ræðum, þ.e. að hér hefur verið staðið mjög illa að verki. Herra forseti. Mér finnst að einhver hljóti að þurfa að svara fyrir þessi vinnubrögð. En það merkilega við að sitja hér og fylgjast með þessum umræðum er að hér á sér ekki stað nein lýðræðisleg rökræða um málið. Hvar er þessi meiri hluti sem ætlar að setja landsmönnum þessi lög. Hvar er hann? Hér situr hæstv. landbrh. einn og yfirgefinn í þingsölum undir þessum umræðum.  Ástæða þess að ég sé mig knúna til að taka örlítið þátt í þessari umræðu er kannski fyrst og fremst formið, setning bráðabirgðalaganna sem slíkra. Ég er þeirrar skoðunar að enga brýna nauðsyn hafi borið til, og tek því undir með minni hluta landbn., að enga brýna nauðsyn hafi borið til þess að setja bráðabirgðalög að þessu sinni. Vísa ég enn og aftur til margítrekaðra bréfaskrifta á milli ráðuneytisins og Eftirlitsstofnunar EFTA. Ég vísa til þess að málið kom fyrir Alþingi en dagaði síðan uppi. Ég vísa til þess líka sem hefur komið fram í umræðunum, herra forseti, að síðasta viðvörunin kemur til ráðuneytisins um það leyti sem þing er að koma saman í vor. Og fyrir það hlýtur hæstv. landbrh. að þurfa að svara, herra forseti, að úr því að ríkisstjórninni var kunnugt um að þetta vandamál væri til staðar og að afgreiða þyrfti þetta mál, af hverju í ósköpunum lá þá svona á að koma þingheimi heim í sumarfrí í vor eins og raunin var? Það mátti ekki sitja hér deginum lengur en þrjá daga ef ég man rétt. Það lá mikið á af hálfu ríkisstjórnarinnar að slíta þinginu. Og af hverju, herra forseti, fór hæstv. landbrh. ekki fram á það að þingið tæki þetta mál fyrir? Af hverju, herra forseti, var það ekki lagt fyrir á vorþinginu? Þá höfðu þingmenn allan þann tíma sem þeir gátu gefið sér í að ræða þetta mál. Þessu verður hæstv. landbrh. að svara. Ég treysti því að hann geri það í ræðu sinni á eftir. Það hljóta að hafa verið einhverjar verulegar hindranir í vegi fyrir því að honum hafi verið kleift að legga þetta fyrir vorþingið. Það lítur þannig út í mínum augum, herra forseti, að þarna hafi verið um vanrækslu að ræða í besta falli og það þykir mér slæmt. Það verður að segjast eins og er líka, herra forseti, að það lítur hreinlega þannig út að hæstv. ríkisstjórn hafi vísvitandi verið að reyna að koma sér hjá því að taka þessa umræðu í þinginu. Það lítur þannig út, því miður, því allar upplýsingar lágu fyrir. Þær voru allar til staðar. Eigi að síður ákvað hæstv. ríkisstjórn að leggja málið ekki fyrir á vorþinginu. Þingheimur var sendur grunlaus heim og taldi að engin sérstök brýn verkefni væru fram undan. Á þessu hefur hæstv. landbrh. ekki gefið neinar skýringar. En hann verður að svara því skýrt og skorinort hér hvers vegna þetta var ekki gert. Síðan hefur líka verið dregið mjög skýrt fram í þessari umræðu að það bar enga brýna nauðsyn til að setja þessi lög. Auk þess var ekki neitt því til fyrirstöðu að kalla þingið saman í sumar hafi verið svona mikilvægt að gera þetta strax. Þess vegna, herra forseti, get ég á engan hátt fengið skilið út af hverju þessi leið var valin nema að e.t.v. hafi vísvitandi átt að reyna að koma í veg fyrir það að þurfa að taka þessa erfiðu umræðu í þinginu. Ég hef a.m.k. ekki fengið aðrar skýringar frá hæstv. landbrh., en eins og ég sagði áðan hefur hann svo sem ekki tekið mikinn þátt í þessari umræðu.

Í 1. umr.

Við 1. umr. málsins komu ekki fram, herra forseti, skýringar á því út af hverju málið var ekki klárað í vor, á vorþinginu. Ekki hafa komið fram skýringar á því hvað því var til fyrirstöðu að leggja málið fyrir á vorþingi og að þingheimur sæti saman nokkra daga til að ræða þessa gríðarlegu hagsmuni sem nú hefur verið sýnt fram á að snúast um örfáar milljónir. En það er önnur saga. Við skulum segja sem svo að mjög hafi verið mikilvægt að klára málið. En af hverju í ósköpunum var það ekki gert á þeim dögum sem við höfðum í vor? Þessu hefur ekki verið svarað. En hafi hæstv. landbrh. þegar svarað því og gefið fullnægjandi skýringar, þá bið ég um að hann endurtaki þær hér þannig að maður fari að fá einhvern botn í þetta mál. Við þessa umræðu hefur verið rakið mjög ítarlega hvernig farið hefur verið með bráðabirgðalagaúrræðið frá árinu 1991 og það sem dregið er fram í nál. minni hlutans segir sína sögu, þ.e. að árin 1971--1980 eru 65 bráðabirgðalög sett, á áratugnum 1981--1990 eru sett 43 en á árunum 1991--2000 eru sett fimm bráðabirgðalög, með öðrum orðum eftir að breytingin er gerð 1991. Þetta segir heilmikið hvað þingheimur var að gera með breytingunni 1991. Setning bráðabirgðalaga síðan þá sýnir líka að ætlast hefur verið til þess að annaðhvort sé málið mjög mikilvægt og brýnt eða að um sé að ræða sjálfsagðar leiðréttingar sem hæstv. ríkisstjórn veit að vilji er fyrir og sanngjarnt og eðlilegt er að séu leiðréttar. Það er kannski engin ástæða til að kalla þingheim saman til þess að gera slíkar breytingar. Herra forseti. Við megum ekki fara fram hjá umræðunni í þinginu eins og hér hefur verið gert og fara fram hjá því að þingið sjálft, hið háa Alþingi, hefur löggjafarvaldið en ekki hæstv. ráðherrar, þó þeir hafi vissulega mikið vald. Þeir eiga í tilvikum sem þessum að leggja mál fyrir þingið nema það sé beinlínis enginn möguleiki að gera það. Í ljósi aðdraganda alls þessa, þ.e. hvernig frv. kemur hér fyrir, burt séð frá efnisatriðum málsins sem eru alveg nægilega alvarleg í sjálfu sér, þá er það mjög alvarlegt hvernig látið var hjá liggja að draga Alþingi inn í þessa ákvörðun á sínum tíma þegar í raun ekkert var því til fyrirstöðu að kalla þingið saman eða leggja málið fram á vorþinginu. Ég minnist þess að þegar hæstv. forsrh. hringdi í mig og tilkynnti mér það sem þingflokksformanni í mínum flokki að þessi lög yrðu sett þá var það í tilkynningarformi og sagt að þetta ætti að gera í ljósi mikilvægra viðskiptahagsmuna o.s.frv. Í sjálfu sér voru ekki gefin nein færi á því að málið yrði rætt neitt frekar og allt í lagi með það. En það hefur ekki verið dregið fram í þessari umræðu, herra forseti, að ekki hafi verið hægt að gera þetta öðruvísi. Hæstv. ríkisstjórn ber ábyrgðina á því. Þeir sérfræðingar sem hafa fjallað um málið með tilliti til bráðabirgðalagaformsins sem hér er notað ganga a.m.k. mjög langt í því að segja að hér hafi verið um algjörlega takmarkað tilvik að ræða og að seilst hafi verið mjög langt með þessa heimild. Ég tel, herra forseti, að þessir sérfræðingar hafi verið mjög kurteisir í sínu orðalagi því að miðað við innihald greinargerðarinnar sem maður hefur séð um þetta má segja að allt eins megi komast að þeirri niðurstöðu, miðað við röksemdirnar, að þarna hafi ekki verið um brýna nauðsyn að ræða. Það er líka kannski eðlilegt að sérfræðingar eða prófessorar telji það svolítið mikið upp í sig tekið að segja beinlínis að þarna hafi ríkisstjórnin gengið of langt. En a.m.k. eru þeir sammála um að þarna hafi verið seilst eins langt og hægt er. Því hlýtur maður að spyrja hæstv. landbrh. og hæstv. ríkisstjórn: Af hverju í ósköpunum er valið að ganga svona langt og ganga svona nærri stjórnarskránni og gert er í þessu tilviki? Herra forseti. Ég vænti þess að fá svör við þessu. Ég ætla a.m.k. að leyfa mér að gera ráð fyrir því að hæstv. landbrh. komi til svara hér á eftir þó ekki hafi nú verið mikið um svör af hans hálfu. Ég vona að hann svari í fyrsta lagi eftirfarandi: Af hverju var málið ekki lagt fram á vorþinginu? Hvað gerði það að verkum að ekki var unnt að leggja málið fyrir vorþingið og ræða það til enda? Síðan í öðru lagi: Hvað veldur því að menn ákveða að seilast eins langt og þeir mögulega telja sig geta komist upp með hvað varðar 28. gr. stjórnarskrárinnar?

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu með langri ræðu. Við í Frjálsl. höfum skýra afstöðu í þessu máli. Á síðasta landsþingi samþykkti Frjálsl. að hafna eldi á erlendum laxastofnum við strendur Íslands. En við ætlum að gera meira með okkar samþykktir en Sjálfstfl. og Framsfl., en þeir viðast vilja gleyma þeim sem fyrst eftir kosningar. Ég minnist samþykktar framsóknarmanna um að gera ætti betur við atvinnulaust fólk. Það varð fyrsta verk hæstv. félmrh. að ráðast á kjör þessa fólks. Maður efast í þessari umræðu í raun um orð hæstv. landbrh., þ.e. hvað hann meini með þessari elsku sinni á íslenskri náttúru. Ég tek heils hugar undir álit minni hluta landbn. sem telur í fyrsta lagi að bráðabirgðalögin sem sett voru í sumar standi á mjög veikum grunni. Ég spyr því hæstv. landbrh. hvers vegna þingið var ekki kallað saman fyrst svona miklir hagsmunir voru í veði. Hvað var því til fyrirstöðu? Það er merkilegt að enginn ráðherra skuli reyna að verja þessa lagasetningu. Það hefur þó hv. þm. Drífa Hjartardóttir gert með því að vitna í mögulegar sölutölur. En raunveruleikinn varðandi þessa hagsmuni sýnir að það voru ekki mjög háar upphæðir í veði. Ég skora á hæstv. landbrh. að koma hér og greina okkur frá því hvers vegna þingið var ekki kallað saman. Hvað stóð því til fyrirstöðu? Var það færð eða hvað var því til fyrirstöðu?

Sumarsólin.

Það var sumarsólin. Ég ætla heldur ekki að rekja í löngu máli þá hættu sem innflutningur á útlendum laxastofnum setur íslenska náttúru í og aðra hagsmuni og hagsmuni veiðiréttarhafa. Það hefur verið gert hér í löngu máli fyrr í dag. Hér hefur komið fram að hann stofnar lífríkinu í hættu og það hefur líka komið fram að allar vísindastofnanir sem hafa fjallað um þetta mál og eiga aðkomu að því hafa gagnrýnt þessa lagasetningu. Í gær var ég staddur á fundi hjá Stangaveiðifélagi Reykjavíkur. Þar flutti hæstv. landbrh. skemmtilega ræðu sem var nú kannski ekki innihaldsmikil. Þó kom fram að hann viðurkenndi ákveðna hætta bæði fyrir veiðiréttarhafa og einnig íslenska náttúru.

Og?

Jú, hann kallaði sig varðmann íslenska laxins. Mér finnst þá rétt að varðmaðurinn koma hérna upp og segi okkur frá því hvaða girðingar hann ætlar að setja laxinum til verndar og íslenskri náttúru. Ég hef ekki séð þessar girðingar. Mér væri akkur í því ef greint yrði frá því hér hvaða aðgerða eigi að grípa til. Svo er oft vitnað til þess að strangar reglur gildi um starfsleyfi þessara fyrirtækja. Jú, en í framhaldi af því er rétt að spyrja: Hvað gerist ef þeir brjóta starfsleyfið? Hvaða ábyrgð eru þessi fyrirtæki látin sæta? Hvaða ákvæðum var beitt eða var einhver látin sæta ábyrgð þegar laxinn slapp út í Mjóafirði nú í sumar? Það væri fróðlegt að heyra hjá hæstv. landbrh. hvaða sektum var beitt í því tilfelli. Vegna þess að hæstv. landbrh. hefur viðurkennt að hagsmunir veiðiréttarhafa eru í hættu þá er rétt að spyrja: Hvernig á að bæta þeim ef illa fer? Mér finnst að það verði að koma fram hjá varðmanninum. Hann verður að segja okkur frá því. Einnig tel ég rétt að taka betur á í umhverfislöggjöfinni þannig að menn geti ekki brotið starfsleyfisreglur og sæti engri ábyrgð. Þeir urða jafnvel lax í óleyfi svo tugum tonna skiptir. Síðan er urðunarstaðurinn bara gerður löglegur eftir á.

Herra forseti. Í þessari ræðu ætla ég að fjalla örlítið nánar um álit minni hluta landbn. Ég gerði það reyndar í stuttu andsvari fyrr í dag. En ég vil gjarnan fara yfir þau atriði í nál. sem ég tel rétt að gera athugasemdir við og tel að standist í rauninni ekki. Ég vil að þessum atriðum sé haldið til haga í þessari umræðu vegna þess að ýmsu hefur verið haldið fram af hálfu stjórnarandstöðunnar sem lítill fótur er fyrir. Því miður eru nú reyndar þeir hv. þm. sem skrifa undir nál. ekki staddir í salnum þrátt fyrir að hafa farið mikinn í ræðustól. Vonandi heyra þeir til mín og geta komið til að svara þeim spurningum eða þeim álitaefnum og sjónarmiðum sem koma munu fram í þessari ræðu. 
             Varðandi niðurstöðu minni hluta landbn. þá er það um hana að segja að hún er í grundvallaratriðum í þremur liðum. Í fyrsta lagi er það niðurstaða minni hlutans að setning bráðabirgðalaganna uppfylli ekki ákvæði 28. gr. stjórnarskrár lýðveldisins. Í öðru lagi er því haldið fram að hagsmunir náttúrunnar séu settir í uppnám og í þriðja lagi er því haldið fram að vinnubrögð Stjórnarráðsins séu óeðlileg. Ég ætla ekki að fjalla um alla þessa liði heldur ætla ég að fjalla um fyrsta atriðið sem ég tel að sé meginniðurstaðan hvað varðar álit minni hluta landbn., þ.e. hvort setning bráðabirgðalaganna uppfylli ákvæði 28. gr. stjórnarskrárinnar. Ágreiningurinn snýst í rauninni ekkert um öll þau skilyrði sem fram koma í 28. gr. stjórnarskrárinnar heldur fyrst og fremst um það hvort það skilyrði um brýna nauðsyn til setningar laganna hafi verið uppfyllt. Hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir hefur lýst því hér yfir að hún telji að svo sé ekki og tekur þar með undir nál. minni hlutans, en undir það skrifa hv. þingmenn Lúðvík Bergvinsson, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Árni Steinar Jóhannsson og Ásgeir Friðgeirsson. Í sjálfu sér er ekkert nýtt að menn geri ágreining um það þegar sett eru bráðabirgðalög að brýna nauðsyn hafi borið til slíkrar lagasetningar. Í rauninni varða öll þau mál sem hafa komið fyrir dómstóla í réttarsögunni og lúta að þessu ákvæði stjórnarskrárinnar, ágreining um hvort skilyrði laganna um brýna nauðsyn hafi verið uppfyllt. Minni hluti landbn. telur að svo hafi ekki verið og í rökstuðningi sínum fyrir þessu atriði er vísað til tveggja atriða niðurstöðunni til stuðnings. Í fyrsta lagi er vísað til álits sérfræðinga, á bls. 4 í álitinu, og í öðru lagi til dóms Hæstaréttar í máli frá árinu 1995, á bls. 2417 í Dómasafni Hæstaréttar. Hvað varðar álit sérfræðinga þá hljóta höfundar nefndarálitsins og fulltrúar í minni hluta nefndarinnar að vísa til álitsgerðar Ragnhildar Helgadóttur lektors við Háskólann í Reykjavík, enda leggja þeir álitsgerðina fram sem fylgiskjal með nefndarálitinu. Þeir sem mynda minni hlutann telja sem sagt að þessi tvö atriði styðji þá niðurstöðu sem þeir komast að í sínu áliti. Ef við víkjum að þessum dómi Hæstaréttar í máli frá 1995, á bls. 2417 í Dómasafni Hæstaréttar, þá er alveg ljóst af þeim dómi, þegar hann er lesinn, að í niðurstöðu hans er ekki fallist á það með þeim sem höfðar það mál að með þeirri bráðabirgðalagasetningu sem málið varðar hafi verið brotið gegn ákvæði 28. gr. stjórnarskrárinnar. Ég hlýt náttúrlega að lýsa furðu minni á því að minni hluti landbn. skuli vísa til niðurstöðu Hæstaréttar í máli sem gengur þvert gegn niðurstöðu nefndarinnar í álitinu sem hún hefur sent frá sér. Það er algjörlega óskiljanlegt að menn skuli ætla að styrkja niðurstöðu sína með tilvitnun í dóm sem gengur þvert gegn þeirra eigin niðurstöðu. Ef við víkjum að hinu atriðinu sem er lögfræðileg álitsgerð Ragnhildar Helgadóttur þá liggur hún frammi sem fylgiskjal með nefndarálitinu. Í niðurstöðukaflanum er fjallað um það, svo það sé tekið fram, hvort brýn nauðsyn hafi verið fyrir setningu bráðabirgðalaganna og hvort skilyrðum 28. gr. stjórnarskrárinnar hafi verið fullnægt. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Með hliðsjón af þeim dómum sem gengið hafa um þetta atriði á síðasta áratug tel ég ólíklegt að dómstólar myndu telja bráðabirgðalöggjafann hafa farið út fyrir valdsvið sitt samkvæmt 28. gr. stjórnarskrárinnar er lög nr. 103/2003 voru sett.`` Ég leyfi mér að endurtaka: ,,... tel ég ólíklegt að dómstólar myndu telja bráðabirgðalöggjafann hafa farið út fyrir valdsvið sitt samkvæmt 28. gr. ...`` Þýðing álitsgerðarinnar eins og annarra lögfræðilegra álitsgerða er náttúrlega fyrst og fremst sú að þegar menn senda slíkar álitsgerðir frá sér þá eru þeir að spá fyrir um það hver niðurstaða dómstóla yrði varðandi það álitaefni sem til umfjöllunar er ef gerður yrði réttarágreiningur um það og málið færi fyrir dómstól. Niðurstaðan er náttúrlega sú, eins og hér hefur komið fram og ég hef tekið upp úr álitsgerðinni, að álitsgerðarhöfundur telur mjög ólíklegt eða ólíklegt, svo að rétt sé með það farið, að dómstólar kæmust að þeirri niðurstöðu að skilyrði ákvæðis 28. gr. stjórnarskrárinnar yrði ekki uppfyllt. Höfundur álitsgerðarinnar kemst með öðrum orðum að annarri niðurstöðu, þveröfugri niðurstöðu en höfundar álits minni hluta nefndarinnar, þ.e. hún kemst að annarri niðurstöðu en minni hluti landbn. Maður hlýtur að lýsa furðu sinni á því og telja það furðulegt að minni hluti nefndarinnar vísi niðurstöðu sinni til stuðnings hvað þetta atriði varðar til álitsgerðar Ragnhildar Helgadóttur, lögfræðings og lektors við Háskólann í Reykjavík. Eins og ég hef farið hér yfir ganga því þær tvær meginröksemdir sem færðar eru fyrir niðurstöðu minni hluta landbn. þvert gegn þeirri niðurstöðu sem nefndin sjálf kemst að. Ég sagði í stuttu andsvari fyrr í dag í umræðunni að niðurstaða minni hluta landbn. væri röng og hún væri lögfræðilega ótæk. Ég ætla að leyfa mér að bæta því við eftir að hafa fengið að fara í gegnum þetta atriði málsins nánar að ég held því fram að það standi hreinlega ekki steinn yfir steini hvað varðar minnihlutaálit landbn., ekki steinn yfir steini, þannig að ef það er rétt sem hér hefur verið haldið fram af einum þeirra sem skrifar undir þetta nefndarálit, hv. þm. Ásgeiri Friðgeirssyni, að illa hafi verið staðið að lagasetningunni þá er mjög illa staðið að þessu nefndaráliti minni hluta landbn., mjög illa. Það er uppfullt af þversögnum og gengur hreinlega ekki upp. Herra forseti. Af því að kallað hefur verið eftir sjónarmiðum frá okkur stjórnarliðum í þessari umræðu vildi ég að þessu atriði yrði haldið til haga varðandi fullyrðingar um að sú málsmeðferð sem hér er til umræðu brjóti í bága við eða standist ekki ákvæði 28. gr. stjórnarskrárinnar. Ég tel að fullyrðingar um slíkt og öll slík sjónarmið séu ekki á rökum reist. Það væri ágætt að fá viðbrögð við því frá fulltrúum stjórnarandstöðunnar hvort eitthvað af því sem ég hef hér fjallað um sé rangt, sérstaklega varðandi þær tvær meginröksemdir sem færðar eru fyrir niðurstöðu nefndarinnar.

Herra forseti. Ég vil byrja á að óska hæstv. ríkisstjórn til hamingju með þann knáa talsmann sem þeir hafa nú fengið í lið með sér því að hann er fyrsti almenni þingmaðurinn sem kemur úr stjórnarliðinu í þessa umræðu. Aðrir hafa verið tilneyddir sem framsögumenn nefnda til að standa fyrir álitum sínum hér ef ráðherra er undanskilinn. Herra forseti. Ég held að niðurstaða minni hluta og meiri hluta landbn. hvað varðar stjórnarskrána snúist einmitt um mismunandi afstöðu manna til þess hvernig umgangast eigi stjórnarskrána. Þeir sem gáfu álit sögðu að þetta væri takmarkatilvik. Þótt ólíklegt væri að dómur mundi dæma að þetta hafi farið gegn stjórnarskrá þá segja þessir álitsgjafar eigi að síður að þarna sé um takmarkatilvik að ræða og eigi að síður ákveður meiri hlutinn að fara í þetta mál á þessum forsendum. Herra forseti. Ég hlýt að spyrja þann sem hér talaði burt séð frá deilunni um brýna nauðsyn. Við leysum það ekki hér. Það er dómstóla að leysa úr henni. Við getum verið ósammála en við leysum hana ekki hér. En hvað kom í veg fyrir að málið yrði lagt fyrir þingið og hefði það ekki verið betra, herra forseti, að það hefði verið gert á vorþinginu í vor? Hefðu það ekki verið betri vinnubrögð að mati hv. þm. sem hér talaði? Hvað kom í veg fyrir að kalla þingið saman ef ekki var hægt að taka þetta fyrir á þinginu í vor? Hefðu það ekki verið betri vinnubrögð að mati hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar? Og í lokin: Af hverju er þessi hæstv. ríkisstjórn sí og æ að láta reyna á þanþol stjórnarskrárinnar? Við erum farin að eyða ansi löngum tíma í þingsölum í að diskútera það fram og til baka, svo að ég sletti nú, herra forseti, hvort það standist stjórnarskrá sem við erum að gera og er það ekki umhugsunarefni?

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur fyrir hlý orð í minn garð varðandi þá ræðu sem ég flutti er ég fór yfir atriði varðandi bráðabirgðalögin og setningu þeirra út frá stjórnarskránni. Þingmaðurinn skeiðaði fimlega fram hjá þeim álitaefnum sem máli skipta og kallaði eftir því hvort ekki hefði verið rétt að kalla þingið saman. Ég ber ekki ábyrgð á því. Það er ráðherranna að kalla þingið saman telji þeir ástæðu til þess. Hins vegar hefur ríkisstjórnin heimildir í stjórnarskránni til þess að setja bráðabirgðalög meðan þingið situr ekki og ég veit ekki betur en að farið hafi verið eftir þeim reglum við setningu þessara laga sem lög og stjórnarskrá kveða á um. Ég get ekki svarað því frekar en með þessum hætti.

Herra forseti. Hæstv. ríkisstjórn er veitt mikil ábyrgð með 28. gr. stjórnarskrárinnar þar sem henni er gefin heimild til þess að setja lög án atbeina Alþingis við mjög þröngar aðstæður. Hv. þm. og þingmönnum stjórnarliðsins er líka sýnd mikil ábyrgð með því að sýna sinni ríkisstjórn það aðhald sem þeir þurfa að gera til þess að hún fari rétt að í sínum verkum. Herra forseti. Af því að hv. þm. sagði að ég hefði skeiðað fimlega fram hjá þeim spurningum sem hann lagði fyrir okkur áðan þá vil ég ekki meina að ég hafi gert það vegna þess að ég dró fram í máli mínu að við fáum það álit að þarna hafi verið um takmarkatilvik að ræða, þ.e. álitið sem gefið er um brýnu nauðsynina um að ólíklegt sé að o.s.frv. En það er þó þannig að álitsgjafar segja að þarna sé um takmarkatilvik að ræða. Tveir sérfræðingar í stjórnskipunarrétti gefa það álit. Við viljum einfaldlega umgangast stjórnarskrána með varúð og virðingu. Við viljum líka að þessari samkundu, hinu háa Alþingi, sé sýnd sú virðing sem henni ber. Þess vegna átti hæstv. ríkisstjórn að kalla þingið saman. Ef ekki var unnt að leggja þetta fyrir á vorþinginu þá átti hún að kalla þingið saman í sumar. Það er niðurstaða okkar og sannfæring burt séð frá því hver geti hugsanlega unnið slíkt mál fyrir Hæstarétti ef til þess kæmi að meta hvort um brýna nauðsyn hafi verið að ræða eða ekki. Við eigum einfaldlega ekki að vera alltaf úti á ystu nöf hvað varðar umgengni við stjórnarskrána.

Herra forseti. Það er alveg rétt sem hv. þm. segir að ríkisstjórninni er falin mikil ábyrgð með setningu bráðabirgðalaga. En það verður ekki séð af ummælum þeirra sérfræðinga sem minni hluti nefndarinnar vísar til að hæstv. ríkisstjórn hafi ekki staðið undir þeirri ábyrgð. Það kemur einfaldlega fram í greinargerð eða lögfræðilegri álitsgerð Ragnhildar Helgadóttur lektors að hún telji ólíklegt að dómstólar mundu komast að þeirri niðurstöðu að setning bráðabirgðalaganna mundi ekki standast. Það er rétt að vísað er til þess í greinargerðinni að Eiríkur Tómasson prófessor hafi talið að um takmarkatilvik hafi verið að ræða. Hins vegar kemur ekkert fram, hvorki í greinargerðinni né í öðrum gögnum málsins, að sá ágæti prófessor telji að með setningu bráðabirgðalaganna hafi ríkisstjórnin farið á svig við reglur stjórnarskrárinnar. Það geta verið mörg takmarkatilvik við setningu laga. En það er ekki hægt að fullyrða hér að eitthvað sé að lagasetningunni ef það liggur ekki neitt, ekki einn stafkrókur fyrir um það að skilyrði stjórnarskrárinnar hafi ekki verið uppfyllt. Á meðan svo er ekki þá getum við ekki talið að eitthvað sé athugavert við setningu laganna.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur og hrósa hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni fyrir að treysta sér til að koma í þessa umræðu. Það er miklu meira en hæstv. ráðherrar hafa gert hingað til og aðrir óbreyttir þingmenn ef undan er skilin hv. þm. Drífa Hjartardóttir sem hefur reynt að standa hér vaktina eins og kostur er. Það er heldur ekki verra fyrir okkur á hinu háa Alþingi að fá í umræðuna mann sem er nýkominn úr baráttu í dómssölum með lagasverðið bjarta að vopni með það að markmiði að eyða allri réttaróvissu sem upp kann að koma. Ég veit ekki hvort hv. þm. er starfandi lögmaður. Hann var það a.m.k. þangað til nýverið. Ég þori ekki að fullyrða um það. Ekki er heldur langt síðan hv. þm. kom úr skóla þannig að minni hans ætti að vera ferskt í þessum efnum öllum saman. Ég hef því bara eina spurningu til hv. þm. og ætla að láta stóryrðin sem féllu sem vind um eyru þjóta. Hún er þessi: Er hliðstæða þess í réttarsögunni þegar sett hafa verið bráðabirgðalög að þeir hagsmunir sem hér eru í húfi hafi verið uppi á borðinu, þ.e. að vernda þá hagsmuni? Er til hliðstæða þessa? Er einhvers staðar hægt að finna sambærilegt tilvik þar sem hagsmunir sem með hlutlægu mati reynast vera 6 millj. hafa réttlætt það að gripið sé til bráðabirgðalaga. Ég held að hv. þm. sé kannski sá eini hér inni sem gæti gefið okkur fordæmi hvað þetta varðar. Það er ætíð þannig þegar vísað er til fordæma að aðeins er verið að fjalla um eitthvert fyrrverandi tilvik sem liðið er og erfitt er að bera þau saman. 

Herra forseti. Ég vil gera það sama og ég gerði áðan, þ.e. þakka hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni kærlega fyrir hrósið. Ég verð hins vegar að hryggja hann með því að þó svo að ég þekki dóma Hæstaréttar ágætlega þá þekki ég þá ekki svo vel að ég geti þulið upp þá hagsmuni sem uppi hafa verið í þeim málum þar sem tekist hefur verið á við lögmæti bráðabirgðalaga. Ég get ekki rutt út úr mér ræðu um sambærileg tilvik við það sem hér er til umfjöllunar. Ég verð því miður að vera sanngjarn og hryggja hv. þm. 

Herra forseti. Margt hefur verið sagt hér í dag um þau bráðabirgðalög sem við erum að fjalla um og ég tek undir það sem fulltrúar minni hluta landbn. hafa sagt hér um þau. Hér kom annar nýr hv. þm., Helgi Hjörvar, fyrr í dag í umræðuna og velti fyrir sér þessu formi og hvernig stæði á því að hlutir væru framkvæmdir með þeim hætti sem hér um ræðir og verð ég í sjálfu sér að taka undir með honum í eftirfarandi spurningu: Hvernig geta svona hlutir gerst? Ef við skoðum nál. meiri hluta landbn. þá segir þar um það frv. sem síðan var gert að lögum með bráðabirgðalögum, með leyfi forseta: ,,Frumvarpið var fyrst lagt fram á síðustu dögum 128. löggjafarþings og taldi nefndin frumvarpið mjög umdeilt, viðamikið og þarfnast ítarlegrar skoðunar og vandaðrar þinglegrar meðferðar. Eftir að hafa átt fundi með nokkrum hagsmunaaðilum taldi nefndin ekki unnt að ljúka málinu á síðustu dögum þingsins án þess að veita hagsmunaaðilum færi á að vinna ítarlegar umsagnir um málið og senda nefndinni.`` Ég endurtek að hér er um nál. meiri hluta landbn. að ræða. Hvernig má það vera að þingnefnd sem með málið fer segir: ,,Þetta frv. getur ekki orðið að lögum. Við þurfum að skoða þetta mál miklu betur.``? Þetta segir þingnefndin sem fer með málið fyrir hönd löggjafans, fyrir hönd Alþingis og er síðan send heim vegna þess að þingi er frestað. Hæstv. landbrh. situr uppi með það að þingnefndin treysti sér ekki til að mæla með því að frv. verði að lögum. En í fjarveru þingnefndar og í fjarveru þingsins gerir hann akkúrat það sama frv. og hér um ræðir og meiri hluti landbn. lýsir hér í sínu áliti, að lögum einn og sér. Er ekki í raun verið að segja, herra forseti, að engu máli skipti hvað þinginu finnst, að engu máli skipti hvað fagnefndinni finnst. ,,Ég er ráðherra. Ég þarf að setja þessi lög. Ég hef ekki gert það í tíma. Ég er kominn í vandræði og mér er slétt sama hvað þinginu finnst. Mér er slétt sama hvað fagnefndinni finnst. Þetta frv. sem ég lagði fyrir nefndina og nefndin segir að sé ekki tækt og geti ekki orðið að lögum, það skal verða að lögum, og hér með skrifa ég undir það og þetta eru lög.`` Síðan komum við til þings og við stöndum frammi fyrir gerðum hlut og stjórnarliðarnir segja í raun það sama núna: ,,Þessi lög, eins og ráðherrann setti þau í sumar, eru ólög. Við getum ekki staðfest þessi lög.`` Enda sjáum við það í brtt. meiri hluta landbn. að þar eru sex breytingar við þau lög sem ráðherrann einn og sér setti í sumar. Það hefur oft og tíðum verið hálfundarleg umræða um þessi lög og um þá hagsmuni sem hér eru í húfi. Ég hef oft og tíðum hlustað á hæstvirtan ráðherra lýsa því í umræðu í fjölmiðlum, blaðaviðtölum, sjónvarpi og á Alþingi að hættan sé nánast engin, að það sé nánast engin hætta á því að lax sleppi úr kvíum fyrir austan ...

Ekki snúa út úr. Ekki ljúga.

að það væri ákaflega lítil hætta á því að lax 

Ekki tveggja manna tal.

Ég bið forseta velvirðingar á því að vera ekki vanari þingsköpum en raunin er. Hæstv. landbrh. hefur orðað þetta þannig að ekki er hægt að skilja annað en að búið sé að hnýta flesta þá hnúta þannig að minni líkur séu á því að lax sleppi úr kvíum á Íslandi en annars staðar í heiminum því að oft þegar talað hefur verið um lax sem sloppið hefur úr kvíum í Noregi og Færeyjum þá hefur hæstv. ráðherra ekki talið jafnmikla hættu á að þetta gerðist á Íslandi. Því brá mér í brún þegar ég las svar hæstv. landbrh. við fyrirspurn hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar um laxeldi á Austfjörðum. Þetta svar var lagt fram á þinginu fyrir nokkrum dögum. Það er þingskjal 237 og 180. mál. Spurningar hv. þm. voru eftirfarandi, með leyfi forseta: 1. Hversu mörg laxaseiði hafa verið sett út í sjókvíar í Mjóafirði og Berufirði frá því að eldi hófst á þessum stöðum? 2. Hversu mörgum löxum hefur verið slátrað og hve margir laxar eru nú taldir vera í kvíunum? Svar hæstv. ráðherra er bæði vandað og yfirgripsmikið. Ég geri þó ekki ráð fyrir því að hæstv. ráðherra hafi farið ofan í kvíarnar og talið laxana sem eftir voru þar  Að Sæsilfur í Mjóafirði hafi sett út laxaseiði í staðsetningu A á árinu 2001 319 þús. fiska og að þeir hafi slátrað upp úr kvíunum rúmlega 214 þús. fiskum. Með því að nota bara gömlu barnaskólastærðfræðina, þ.e. hvað fór inn og hvað var tekið út, þá kemur í ljós að afföll af þessum fiskum hafa verið tæplega 105 þús. fiskar, eða 33% af því sem sett var ofan í kvína. Ég man til þess, þegar ég hugsa til baka, að það varð eitthvert slys og það drapst talsvert mikið af fiski sem var síðan urðaður í Mjóafirði og það getur vel verið að það sé skýringin á þessum afföllum. En samkvæmt svari hæstv. ráðherra voru á sama stað á árinu 2002 sett út 1 millj. 313 þús. seiði. Það er búið að slátra tæplega 47 þús. seiðum og eftir í kvíunum, samkvæmt því svari sem hér liggur fyrir, eru 913 þús. fiskar. Það eru horfnir rúmlega 353 þús. fiskar úr þessum kvíum síðan á árinu 2002. Það er sáralítið búið að slátra. Það er búið að slátra innan við 50 þús. fiskum. En það eru 353 þús. fiskar horfnir. Á árinu 2003 voru settir út, samkvæmt sama svari, --- og það er á þessu ári, það var bara í sumar --- þá eru settir út í þessar kvíar 1. millj. 421 þús. fiskar. Það er stutt síðan það var gert þannig að það getur nú ekki mikið hafa horfið af þeim fiski. En samkvæmt svari hæstv. ráðherra eru 1 millj. 155 þús. fiskar eftir. Það er ekki búið að slátra einum fiski upp úr þessum kvíum af því sem sett var út á árinu 2003 en 266 þús. fiskar hafa horfið. Ef enginn fiskur sleppur úr þessum kvíum þá hefur allur þessi fiskur drepist í kvíunum. Ég er að tala um að á árunum 2001, 2002 og 2003, hafi 724 þús. fiskar drepist 

Ekki gera lítið úr þessu.

Þetta er alvarlegt mál, hæstv. ráðherra.  
             Ef við berum þetta saman við þau svör sem bárust við spurningum hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar um eldið í Berufirði þá kemur í ljós að þar voru sett út í kvíar á tveggja ára tímabili 384 þús. seiði, 19 þús. seiði virðast vera horfin, þ.e. 5% afföll. Herra forseti. Ég neita að trúa því að það geti verið ásættanlegt fyrir okkur sem erum á hinu háa Alþingi að eiga von á því að hægt sé að flytja inn lax af erlendum uppruna og setja hann í kvíar, þar sem það er leyft hringinn í kringum landið, ef þessi er raunin af hinum ströngu reglum hæstv. landbrh., þ.e. ef raunin er sú að nánast þriðji hver fiskur hverfur. Annaðhvort drepst hann í kvíunum eða hann syndir út úr kvíunum. Mér finnst full ástæða til að ræða þetta í þessari umræðu vegna þess að við höfum öll heyrt það sem hlustað höfum á þessa umræðu að í raun sé moldin að rjúka í logninu, það séu afskaplega litlar líkur á því að fiskur hverfi úr þessum kvíum hér á Íslandi, það séu bara ákaflega litlar líkur á því. Ég held að full nauðsyn sé á því nú í ljósi þess svars sem ég hef vitnað í að það verði skoðað hvort þetta geti í raun verið. Ég trúi því varla að það geti verið að nánast þriðji hver fiskur hafi horfið úr þessum kvíum fyrir austan. Eldið getur ekki verið arðbært ef þessi fiskur hefur drepist og það getur ekki verið arðbært eldi ef þessi fiskur hefur synt í burtu með öllum þeim hættum sem því fylgja fyrir íslenska laxinn. Niðurstaða allra þeirra sem skoðað hafa það hvort lax sleppi úr kvíum er sú að hann geri það alltaf, það hljóti alltaf að koma einhver tilvik þar sem lax sleppi úr kvíum. Að mínu viti, herra forseti, er það ekkert annað en forheimska að neita því. Þessi staðreynd liggur fyrir. Það er lán okkar allra að enginn nýtti sér í raun lögin þegar þau voru sett í sumar til að flytja inn fisk með erlendu erfðaefni til að setja niður í íslenska firði. Það lán eigum við ekki hæstv. landbrh. að þakka.

Hæstv. forseti. Í hvaða hlutverki var sá hv. þm. sem hér talaði áðan? Ég hef fylgst með störfum oddvita Vatnsleysustrandarhrepps sem hefur verið ötulasti baráttumaður fiskeldis og hafbeitar á Íslandi. Í sveitarfélagi þessa hv. þm., sem er oddviti þess hrepps, er eitt öflugasta fiskeldi á Íslandi. Ég hygg að þessi hv. þm. eigi mikinn þátt í því hvernig fiskeldi hefur verið að þróast. 
             Hér birtist allt annar maður í allt öðru gervi sem talaði gegn fiskeldi. Hann hafði í frammi reikningskúnstir sem eiga engar sínar líka í þingsölum. Hver var þessi maður, hæstv. forseti? 
            

Herra forseti. Reikningskúnstirnar, hæstv. ráðherra, sem ég beitti hér heita plús og mínus. Svo einfalt er það. Tölurnar sem ég setti inn í þá reikniformúlu sem hér var notuð komu frá hæstv. ráðherra. Ef það eru kúnstir að setja inn tölu og draga frá aðra tölu sem báðar eru hér staðfestar á þskj. 237 verð ég bara að viðurkenna á mig kúnstir. Svo einfalt er það. Oddviti Vatnsleysustrandarhrepps er ekki á móti fiskeldi. Hann hefur aldrei verið á móti fiskeldi. Hann hefur reyndar aldrei talað fyrir hafbeit vegna þess að það var á bernskuárum hans sem hafbeitin var og hét, en það fiskeldi sem fram fer í Vatnsleysustrandarhreppi er allt á landi. Það er allt í tönkum á landi og reyndar allt sjávardýraeldi en þó ekki eldi á bleikju eða laxi. Ég er ekki á móti fiskeldi. Ég vil alls ekki að orð mín séu þannig skilin. En ég vil að þeir aðilar sem stunda fiskeldi gæti þess að villtum stofnum fiska hér á Íslandi verði ekki hætta búin. Ef um það er að ræða að þessi miklu afföll sem fram koma í svari hæstv. landbrh. séu að einhverju leyti vegna þess að fiskur syndir út úr kvíunum vill sá sem hér stendur vita það og þá vill sá sem hér stendur að við öll sem hér erum sameinumst um að setja lög og reglur sem passi upp á íslenska laxinn.

Hæstv. forseti. Þetta vildi ég fá fram til að þingið og þjóðin þekktu þennan þingmann. Hann segir já og nei í málinu. Hann vill vanda sig þannig að við erum að því leyti samherjar, hv. þingmaður og sá landbrh. sem sett hefur ströngustu reglur um víða veröld gagnvart fiskeldi. Þakka ég honum það að koma fram í hið rétta dagsljós.

Herra forseti. Mér er það nokkuð ljóst að ég hef farið í hinar fínu taugar hæstv. landbrh.

Nei, nei.

með þeim tölum sem ég fór hér með. Ef við sem kjörin erum á þjóðþing Íslendinga getum ekki tekið tölur sem fram koma í þingskjölum og farið með þær úr ræðustóli Alþingis án þess að hæstv. ráðherrar sem telja að sér vegið með þeim tölum lýsi okkur já-menn og nei-menn, að við segjum bæði já og nei í sama málinu, er öðruvísi unnið á Alþingi en ég hélt þegar ég bauð mig fram til starfa hér. Við eigum og hljótum að geta rætt staðreyndir. Staðreyndir þær sem ég fór hér með upp úr svari hæstv. landbrh. hljóta að vera réttar. Ég trúi ekki öðru en að hæstv. ráðherra hafi passað sig á því að vanda svar sitt við fyrirspurn hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar og að mér sé óhætt að trúa þeim tölum sem þar koma fram og treysta. Ef þær eru ekki réttar er það ekki á ábyrgð þess sem hér stendur heldur á ábyrgð þess hæstv. ráðherra sem svarið veitti. Við hljótum að geta rætt þetta mál í alvöru. Við hljótum að geta rætt þetta mál þannig að við skoðum staðreyndirnar sem fyrir liggja alveg án þess að við látum tilfinningarnar hlaupa með okkur í gönur. Þetta mál er ósköp einfalt. Ef einhver vafi leikur á því hvort innflutt erfðaefni eða innfluttur lax geti mengað á einhvern hátt eða stefnt í voða íslenska laxastofninum eigum við að stíga mjög létt til jarðar og gera allt sem í okkar valdi stendur til að koma í veg fyrir að ganga á hlut íslenska laxins.

Virðulegi forseti. Vegna þess að fiskeldi í Mjóafirði bar hér á góma vil ég ekki að þeir sem á okkur hlýða haldi að þar sé allt í miklum ólestri. Það vill þannig til að hv. fjárln. Alþingis fór í Mjóafjörð á haustdögum og heimsótti einmitt fiskeldismenn þar. Við skoðuðum þar allt sem að því lýtur og hittum sveitarstjórnarmenn og það var ekki annað að sjá en að þar væri öll umhirða, eftirlit og aðbúnaður með miklum sóma.

Hvar er hann ...?

Þar sáum við marga laxa spriklandi og stökkvandi í kvíunum og eins og við vitum hefur þetta skapað heilmörg störf í Mjóafirði og í fyrsta skipti í mörg ár er verið að byggja þar íbúðarhús. Það er mikið í húfi, bæði fyrir sveitarfélagið Mjóafjörð og þá sem að þessu fiskeldi standa, að vel takist til.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að eyða löngum tíma en mig langar að spyrja hv. formann landbn.: Hvar eru 724.017 laxar miðað við svar hæstv. landbrh.?

Virðulegur forseti. Ég vildi bara koma því að í andsvari mínu að fólkið í landinu fengi ekki þá mynd af fiskeldinu í Mjóafirði að þar væri allt í ólagi. Varðandi þær tölur sem komu frá landbrn. eru það þeir sem svarið hafa gefið sem bera ábyrgð á því. Það gerir ekki sú sem hér stendur.

Herra forseti. Ég vona satt að segja að tölurnar sem fram koma í svari hæstv. landbrh. séu rangar, einfaldlega vegna þess að ég trúi því ekki eða á mjög erfitt með að trúa því að rúmlega 700 þús. fiskar sem settir hafa verið út í kví í firðinum fyrir austan séu annaðhvort dauðir eða hafi synt í burtu. Vonandi eru þessar tölur rangar og ég mundi fagna því ef hægt væri að koma inn í sali Alþingis og benda mér á að þær tölur sem lagðar voru fram á umræddu þskj. væru ekki réttar. En meðan við höfum þessar tölur í höndunum og meðan það lítur út fyrir að þarna séu um 724 þús. fiskar sem ekki hefur verið slátrað en hafa verið settir ofan í kvíarnar og séu þar ekki lengur hljótum við að spyrja bæði hæstv. landbrh. og hæstv. umhvrh.: Hvað hefur orðið um þennan fisk?

Virðulegi forseti. Ég átti von á því í dag að þessi umræða sem hér færi fram mundi á einhvern hátt skýra það hvers vegna haldið var á málum eins og raun ber vitni. Ég átti von á því að hér kæmu fram skýringar á þeim vinnubrögðum sem áttu sér stað í sumar og að hér kæmu fram einhverjar röksemdir fyrir því að sú leið var farin sem farin var. Hér hefur, virðulegi forseti, ekki nokkuð komið fram af því tagi sem gæti skýrt það hátterni sem hæstv. ríkisstjórn sýndi af sér þegar hún setti þau bráðabirgðalög sem sett voru í sumar. Það er loks nú, þegar klukkan er farin að ganga fimm, sem hæstv. landbrh. kemur inn í umræðuna og leggur þá fram nokkrar spurningar sem gengu mestan part út á það hver maðurinn væri. Hann hafði ekki annað innlegg í umræðuna. Svo mátti skilja hv. formann landbn. þannig að þessir 700 þús. týndu fiskar væru spriklandi og lifandi í kvíunum í Mjóafirði. Það var einasta svarið sem kom fram frá hv. formanni landbn. Ég verð að segja það alveg eins og er, virðulegi forseti, að ég átti von á miklu markvissari og rökfastari umræðu frá stjórnarliðum, en hér hefur nánast ekki neitt komið fram. Það er helst reyndar að þeir sendu hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson í þessa umræðu og það sem hv. þm. reyndi að draga fram var að þeir sérfræðingar sem komu til leiks hjá hv. landbn. hefðu lýst yfir einhverri skýrri niðurstöðu í viðhorfum sínum sem sett voru fram. Hvorugur þeirra sérfræðinga sem komu fyrir nefndina treysti sér til að fullyrða um það hvernig þetta mál færi. Annar laug því að þetta væri takmarkað tilvik hvað varðaði stjórnarskrána. Hinn sagði að það væri ekki hægt að fullyrða neitt svo að ekki mætti draga það í efa. Við reyndum í andsvari áðan að draga fram hvort einhvers staðar einhvern tíma í réttarsögunni hefði komið upp tilvik þar sem bráðabirgðalög voru sett þar sem hagsmunir, sem voru í húfi eftir hlutlægt mat og lög sem hafa gilt í fjóra mánuði rúma, voru upp á 6 millj. kr. En þegar skoðaður er útflutningur til Skotlands og Írlands --- það átti að setja bann á innflutning þangað --- er upphæðin um það bil 28 millj. á öllu þessu ári þannig að þessar tölur þurfa á engan hátt að koma á óvart. Þess vegna eru engin fordæmi fyrir því að bráðabirgðalög hafi verið sett af jafnlitlu tilefni. Og af þeim sökum að dómstólar hafa ekki hingað til fellt úr gildi mat bráðabirgðalöggjafans á því hvort það er brýn nauðsyn eða ekki treystu þessir sérfræðingar sér ekki til þess að fullyrða að svo yrði nú. Þeir sögðu einfaldlega að þetta væri afmarkað tilvik. Þegar svo farið er ofan í það --- reyndar með góðri aðstoð bókasafnsins á virðulegu Alþingi, og ég þakka þeim sérstaklega fyrir þá vinnu sem þeir lögðu á sig --- kemur á daginn að það er hvergi og enginn samjöfnuður úr sögunni sem hægt er að bera við það tilvik sem hér um ræðir. Þess vegna er ekki hægt að bera þetta saman við nein fordæmi. Það er sá veruleiki sem við blasir. Og ef við samþykkjum þetta mat bráðabirgðalöggjafans erum við í reynd að segja að ríkisstjórnin geti sett hvaða lög sem er á meðan þingið ekki situr. Það er algerlega óásættanlegt og það sættir minni hlutinn á Alþingi sig ekki við. Vel má vera að einstaka þingmenn meiri hlutans séu kátir með þetta og tilbúnir að bakka það upp hvar sem er og hvenær sem er að menn setji hvaða lög sem er en við erum ekki tilbúin til þess að standa að því. Ég fór yfir það í ræðu minni í morgun þar sem ég gerði grein fyrir áliti minni hluta landbn. að við teldum að sú leið sem ríkisstjórnin ákvað að fara, þ.e. að heimila innflutning en beita síðan sjúkdómavörnum og reglum þar að lútandi sem tæknilegum viðskiptahindrunum fyrir innflutningi, væri ekki sú leið sem rétt væri að fara heldur væri miklum mun skynsamlegra að fara leið sem byggði á umhverfissjónarmiðum, sem hefðu að markmiði að vernda lífríki og íslenska náttúru. Það kom stuðningur við það sjónarmið frá ráðherra umhverfismála ESB og það hefur komið stuðningur við það sjónarmið frá Stefáni Má Stefánssyni prófessor í lagadeild Háskóla Íslands. Þegar löggjöfin er skoðuð fær maður ekki betur séð en það séu í dag skýrar heimildir í náttúruverndarlögum til að setja reglugerð um innflutning dýra. Sú heimild hefur verið í lögum allt frá árinu 1999 og það er ekki aðeins að um heimild sé að ræða heldur segir í ákvæðinu að reglugerð skuli sett. Lögin eru orðin fjögurra ára gömul. Ég óskaði eftir því við hæstv. umhvrh. að hún sæti hér og hlýddi á þessa umræðu sem hún varð við og ber að þakka fyrir það en ég vildi beina þeirri spurningu til hæstv. umhvrh. hvernig á því standi að þessar reglur hafa ekki verið settar, ekki síst vegna alvarleika þessa máls og vegna þess að sú bráðabirgðalagasetning sem ráðist var í í sumar og það frv. sem hér liggur fyrir hefur að mati flestra sérfræðinga á þessu sviði verið talið ógn við lífríki og náttúru Íslands. Hvers vegna voru umhvrn. og hæstv. umhvrh. ekki með í ráðum við undirbúning þessa máls? Við gagnrýndum málið harðlega í morgun og veltum fyrir okkur hvort ágreiningur væri innan stjórnsýslunnar um hvar ætti að vista þennan málaflokk. Hæstv. landbrh. hefur ekki komið í pontu til að tjá sig um þetta tiltekna mál en forvitnast aðeins um hverjir skipi þingsæti hverju sinni. Ég spyr hins vegar hæstv. umhvrh. hvernig á því stendur að hún var ekki höfð með í ráðum og hvort hún hafi beitt sér í því skyni að hafa áhrif á þá niðurstöðu sem við stöndum frammi fyrir í dag. Ég held að í þessu tilviki hafi það verið hennar hlutverk að standa vörð um náttúruna. Mér leikur því forvitni á að vita hvernig stóð á því að hæstv. ráðherra kom ekki að setningu þessara laga. Reyndar hefur, virðulegi forseti, fátt nýtt komið fram í umræðunni, eins og ég sagði í upphafi máls míns, annað en það sem stjórnarandstæðingar hafa sett fram. Stjórnarandstaðan hefur talað einni röddu í þessu máli og hefur mjög skýra afstöðu. En áður en þessari umræðu lýkur verðum við að fá svör við þessu. Á sama hátt verður hæstv. landbrh., sem situr í hliðarherbergi, að svara því hvernig á því stóð að hann fór þess ekki á leit við forseta þingsins að þingið yrði kallað saman í sumar til að ræða þessi mál. Við stjórnarskrárbreytinguna 1991 gengu allir út frá því sem vísu að svo yrði gert. Hæstv. ráðherra sem fylgist vandlega með öllum tæknibreytingum hefur orðið var við hinar miklu framfarir í samgöngumálum sem gera það að verkum að það tekur ekki langan tíma að kalla þingið saman. Í þessu tilviki hefði það verið hægur vandi. Ég held að hæstv. ráðherra verði að skýra þetta, ella sitjum við eftir þessa umræðu án þess að hafa fengið svör við okkar helstu spurningum. Á sama hátt verður hæstv. ráðherra að gera grein fyrir því hvernig þetta mál, þ.e. lögleiðing þessarar tilskipunar, gat velkst um í ráðuneytinu í fimm ár, þ.e. frá því að ákvörðun er tekin í sameiginlegu EES-nefndinni um að þetta mál félli undir samningin 1998 til dagsins í dag og ekki síst frá því í maí 2002 þegar tilkynning kemur um að Ísland fái ekki frekari undanþágur. Í reynd hefur ráðuneytið verið með þetta mál á sínum herðum í eitt og hálft ár. Við hljótum að spyrja: Hvers vegna er valin sú leið að setja bráðabirgðalög á miðju sumri þegar verkefnið hefur legið fyrir allan þennan tíma, þegar fyrir liggur að Alþingi treysti sér ekki til þess að taka á málinu í marsmánuði og þegar fyrir liggur að hæstv. ráðherra lagði málið ekki fyrir á Alþingi eftir kosningar? Við köllum eftir svörum við þessum spurningum. Það er kannski þá fyrst að þau svör hafa fengist sem við getum farið að rökræða þessi mál. Það hefur að mörgu leyti verið óþægilegt að hér hefur nánast farið fram eintal stjórnarandstöðunnar og ekki komið fram nein rök sem hægt er að taka mark á sem réttlætt geta þessa aðgerð. Reyndar hefur enginn úr hæstv. ríkisstjórn tekið til máls um þetta málefni í dag þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi sett það fram. Þrátt fyrir að hv. þm. Drífa Hjartardóttir, formaður landbn., hafi gert sitt í að setja kút og kork á hæstv. landbrh. svo að hann sykki ekki í málinu þá var það ekki hún sem setti þessi bráðabirgðalög. Það var að frumkvæði ríkisstjórnarinnar sem lögin voru sett og það er lágmarksvirðing við þingið að ríkisstjórnin og fulltrúar hennar útskýri hvers vegna þessi leið var valin. Þá á ég við að það verði rökstutt hvers vegna þessi leið var valin. Það er lykilatriði og reyndar ekki ósanngjörn krafa að ætlast til þess af ráðherrum að þeir skýri mál sitt. Mér sýnist á viðbrögðum bæði hæstv. landbrh. og hæstv. umhvrh. að við munum fá einhver svör við þessa umræðu.

Virðulegur forseti. Hér er látið í það skína að þetta mál sé með óeðlilegum hætti til komið. Vegna þeirra spurninga sem hér hafa verið bornar upp vil ég taka fram að við erum að vinna í reglugerðinni sem hér er spurt um. Það er búið að vinna mest í gróðurhluta hennar, ekki dýrahlutanum. Það er svokölluð sérfræðinganefnd sem vinnur það en það er einmitt sama nefnd og gefur umsagnir til landbrh. þegar til innflutnings á dýrum kemur. Ég beitti mér ekki fyrir þeirri niðurstöðu sem hér er orðin. Hún er unnin í landbn. Ég tel hins vegar að niðurstaðan sé mjög góð vegna þess að þrátt fyrir þau verndarákvæði sem við höfum í lögum er landbrh. veitt heimild til að banna innflutning á laxi telji hann vísindaleg rök fyrir því. Þau vísindalegu rök eiga að koma fram hjá Veiðimálastofnun, þeirri stofnun í stjórnkerfi okkar sem hefur mesta fagþekkingu á málinu. Ég tel að hér sé um nýja vernd að ræða miðað við þá vernd sem við höfum þegar í dag. Mér finnst þetta ágæt niðurstaða og tel að Veiðimálastofnun og landbrh., sem ber ábyrgð á lögunum um lax og silung, hafi öll tök á að banna innflutning á laxi ef það þarf. Hér er ekki um neitt óeðlilegt að ræða. Allar heimildir eru fyrir hendi til að banna innflutninginn.

Virðulegi forseti. Það liggur fyrir að hæstv. umhvrh. vísar þessu máli alfarið á hæstv. landbrh. Ég vil vekja athygli hæstv. umhvrh. á því að sú tilskipun sem hér um ræðir fjallar um fleira en innflutning á lifandi laxfiskum. Ég vil líka vekja athygli hæstv. umhvrh. á því að sérfræðingar, hvort heldur í Veiðimálastofnun eða Náttúrufræðistofnun, hafa goldið varhug við innflutningi á fleiri dýrum en laxfiskum vegna sérstöðu íslenskrar náttúru, vegna íslensks vistkerfis. Ég met það því svo að hæstv. umhvrh. hljóti að láta málið til sín taka. Hér er ekki eingöngu um að ræða innflutning á lifandi laxfiskum. Það er margt fleira sem athuga þarf í þessum efnum. Þess vegna hefði ég talið að þetta mál ætti að vera meira á borði hæstv. umhvrh. en raun ber vitni. Þó að ég fagni því að hér komi fram upplýsingar um að verið sé að vinna þessa reglugerð þá verð ég að segja að það hefur tekið talsverðan tíma. Það eru liðin fjögur ár frá gildistöku laganna og það bendir til þess að snigilinn sé víðar að finna en hjá hæstv. landbrh.

Virðulegi forseti. Hér talar hv. þm. um umhverfisþáttinn sem er auðvitað fyrir hendi í þessu máli en ég vil benda honum á umfjöllun umhvn. Alþingis um málið. Nefndin fór yfir það, fékk til sín fulltrúa stofnana og sérfræðinga og allir í umhvn. sameinuðust í áliti sínu. Meiri hluti og minni hluti sameinuðust í álitinu. Í álitinu segir að þrátt fyrir þau verndarákvæði sem fyrir eru telji nefndin að landbn. Alþingis eigi að setja inn frekari verndarákvæði. Það gerir landbn. Hún klofnar reyndar í málinu en inn eru sett verndarákvæði sem heimila ráðherra að banna innflutning og það eigi að byggjast á vísindalegum grunni. Ég tel því eðlilega að málum staðið varðandi innleiðingu þessarar tilskipunar. Varðandi reglugerðina er um nokkuð flókið og viðamikið mál að ræða. Við höfum rætt það við formann nefndarinnar að reyna að hasta þessu starfi en ég á ekki von á að það klárist á næstunni. Það er það mikið mál að klára reglugerð sem lýtur að svo fjölbreyttum þáttum sem þarna um ræðir. Ég á því ekki von á að það starf klárist alveg á næstunni, því miður.

Virðulegi forseti. Ég tek skýringar hæstv. ráðherra á reglugerðarsmíðinni góðar og gildar. Ég hef kannski litlu við það að bæta. En ég tel að hæstv. ráðherra geti ekki réttlætt eða útskýrt afskiptaleysi sitt af þessu máli sem lýtur að lífríkið og náttúru Íslands. Hún getur ekki skýlt sér á bak við sameiginlegt álit umhvn. Það er algerlega fráleitt. Það er fráleitt að hæstv. umhvrh. réttlæti aðgerðaleysi sitt í þessu máli á þeirri forsendu að umhvn. þingsins hafi skilað sameiginlegu áliti. Virðulegi forseti. Það eru engin rök í þessu máli. Þessi tilskipun, lögleiðing hennar og viðbrögð þingsins við lögleiðingu hennar snúast í reynd að mestu um að reyna að vernda lífríkið og vistkerfið. Lái mér hver sem vill en ég skil hæstv. ráðherra þannig að henni komi þetta mál lítið sem ekkert við. Ég vil mótmæla því að þetta sé algerlega á borði hæstv. landbrh. Ég tel það algerlega óásættanlegt. Ég tel reyndar sjálfur að hæstv. umhvrh. hefði fyrir löngu átt að vera búin að taka þetta mál af hæstv. landbrh. Það er mín prívatskoðun. En ég mótmæli því harðlega að aðgerðaleysi umhvrh. verði réttlætt með því að fyrir nokkrum dögum hafi komið sameiginlegt álit umhvn. í þessu máli. Þau rök halda ekki.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka þennan dag og þá fróðlegu umræðu sem hér hefur farið fram, ég tel hana mikilvæga. Það hefði átt að vera skylda hv. þingmanna að vera á miklum fundi sem haldinn var í gær á vegum Stangaveiðifélags Reykjavíkur þar sem dr. Össur Skarphéðinsson stýrði pallborði og fundi. Fræðingarnir tókust á og hagsmunaaðilarnir, formaður laxeldismanna og formaður hinna frjálsu veiðiáa eða veiðiréttareigenda, dýralæknir sjúkdóma og sérfræðingur frá Veiðimálastofnun. Fundurinn var um allt mjög fróðlegur og þar hefði verið gott fyrir þingmenn að vera og undirbúa sig undir rökræður þessa dags. Þá hefðu þær kannski verið með svolítið öðrum hætti. Hæstv. forseti. Ég vil almennt segja um málið að ég tek undir það sem hér hefur komið fram og hefur verið vitnað til orða minna að Ísland býr við mikla sérstöðu hvað náttúruna varðar, hreinleika hennar og fegurð. Ísland býr einnig við mikla sérstöðu í heilbrigði dýra, hvort heldur eru húsdýr eða fiskar í ám, vötnum og sjó. Þennan líffræðilega fjölbreytileika þarf að sjálfsögðu að virða og varðveita eftir því sem kostur er, ekkert síður en heilbrigðisástandið. Ég hef þessa skýru skoðun og tek undir þessa skoðun sem hefur komið fram hjá hv. þingmönnum. Það hefur komið fram í umræðunni að þingið er í rauninni sammála um --- og það vitna nefndarálit bæði meiri hluta og minni hluta um --- að fyrir lá að Ísland þurfti, samkvæmt þjóðréttarlegri skuldbindingu sem gengist var undir í EES-samningunum, að innleiða Evróputilskipun 91/67 í íslenska löggjöf. Tilskipunin tekur til skilyrða á sviði heilbrigðis tiltekinna eldisdýra sem hafa áhrif á markaðssetningu fiskeldistegunda og afurða þeirra á EES-svæðinu. Innleiðing þessi hefur óhjákvæmilega kallað eftir lagaabreytingum og aðlögun að samræmdum reglum á EES-svæðinu og hefur það verkefni ekki bara fallið í mitt skaut, heldur ríkisstjórnarinnar og síðustu vikur hefur Alþingi Íslendinga tekið við því verkefni sem löggjafarþing þjóðarinnar. Hér hefur verið spurt: Hvers vegna var þetta ekki löngu búið? Mér finnst það mjög eðlileg spurning hjá hv. þingmönnum. Í fyrsta lagi höfðum við árum saman undanþágu frá þessu ákvæði og fengum hana alltaf upp tekna að nýju, undanþáguna. En undanþágur hafa þau örlög að þeim tíma hlýtur að ljúka. Sannarlega var það svo að sá landbrh. sem hér stendur batt vonir við að þessi undanþága fengist áfram. Það er rétt að það sýndist undir lok síðasta þings, ekki vorþingsins eða aukaþingsins eftir kosningarnar heldur hins, að heldur drægi úr þeim líkum. Í samstarfi þjóðanna og í kringum Evrópusambandið og EES-samninginn hefur það oft skipt miklu máli þegar mál er komið fyrir þingið, þá hægir á þeim. Þá gera þeir sér grein fyrir því að það er vilji ríkisstjórnarinnar að klára málið og þingið er tekið við. Ég taldi á þeim tíma að þó að þetta þing afgreiddi ekki málið og það lægi í nefnd, af því að það var umdeilt, að viðurkenning fengist á því að stjórnvöld ætluðu að uppfylla þessa tilskipun og viljinn væri sá, það þyrfti tíma til þess að vinna það áfram. En á það var ekki hlustað og í júní gerist það að markaðir lokast og okkur er stefnt fyrir dómstóla, þrátt fyrir að málið sé komið fyrir þingið, hafi legið þar og verði að taka það upp aftur. Þess vegna varð það niðurstaðan að bráðabirgðalögin voru sett um þessa tilskipun sem menn eru sammála um að þurfti að uppfylla. Auðvitað geta menn spurt: Af hverju kom landbrh. ekki með málið á aukaþingið í vor? Ég svara því svo til að trú mín á að við fengjum undanþáguna áfram var eitt atriði sem ég hafði enn í huga, en ekki síður það að ég taldi að með því að málið væri komið fyrir þingið, búið að fara í gegnum ríkisstjórn sem sæti áfram, gæti málið beðið hausts. Niðurstaðan var önnur. Ég held að það sé enginn vafi, þó að hv. þm. geri heldur lítið úr hagsmununum, að hagsmunirnir voru margvíslegir, bæði skaði fyrirtækja og staða Íslands og kannski áhrif þess að koma fyrir dómstóla og fá á sig dóm, og hér væri heilbrigðisástand í perlunni sjálfri, eins og ég hef sagt, ekki metið með þeim hætti að það væri í lagi. Það væri mjög alvarlegur hlutur. Þetta varð því niðurstaða ríkisstjórnarinnar, að setja bráðabirgðalögin og kalla ekki saman þing í haust. Um það má eðlilega deila eins og kemur fram hjá þingmönnum og ýmsir prófessorar og lögfræðingar segja að þetta hafi verið á mörkunum. Takmarkað tilvik, segir prófessor Eiríkur Tómasson og lögfræðingur, Ragnhildur Helgadóttir, kemst að þeirri niðurstöðu að fyrir dómstólum mundi þessi gjörð ríkisstjórnarinnar standast þó að hún segi svo í hinu atriðinu að alltaf geti leikið vafi á því eins og við vitum. Dómstóll er dómstóll. En hverjir ætluðu að fara að kæra það? spyr ég. Þetta var niðurstaða ríkisstjórnarinnar og málið var lagt fram með sterkum rökum fyrir forsetann og hann skrifaði undir þessi bráðabirgðalög og þau blasa nú við. Ég vil svara þessari spurningu með þessum hætti. Ég vil líka segja um þetta atriði að ég hef aldrei sagt og mun aldrei segja, frekar en starfsmenn mínir í landbrn. að hugsanlegur innflutningur á lifandi laxfiski sé hættulaus. Það segja ekki heldur fiskeldismennirnir. Það hefur enginn sagt. Slíkur innflutningur getur vitaskuld verið hættulegur ef ekki er farið að ströngustu skilyrðum. Það segir sig sjálft að íslenskar laxveiðiár væru í minni hættu, hæstv. forseti, ef ekkert fiskeldi hefði þróast hér, engin fiskeldisdýr væru til staðar í landinu, og bann ríkti á að erlendir veiðimenn kæmu til landsins með tæki sín og tól, sem að vísu er lagður mikill kostnaður í að sótthreinsa í Keflavík. Í veruleikanum verður áhættuþáttum aldrei eytt, en leitast verður við að stjórna þeim svo hugsanlegar áhættur í sambýli manns og náttúru geti talist ásættanlegar. Þegar ég tók við starfi sem landbrh. árið 1999 var búið að flytja til landsins norskan eldislax. Það var gert 1984 af fyrirtækinu Ísnó hf. en fyrirtækið hóf laxeldi í sjókvíum í Lóni í Kelduhverfi árið 1987.  Sannleikurinn er sá að þessi norsk/íslenski stofn sem við nefnum svo í dag er talinn besti fiskeldisstofn í heimi og það er mikið hagsmunamál fiskeldismannanna, ekki síður hvað varðar hinar frjálsu veiðiár, að menn standi á bremsunni og séu ekki í óþarfa innflutningi. Þess vegna fagna þeir öllum þeim tækjum og tólum sem hægt er að hafa til þess að bremsa af ef það kæmi til. Þeirra hagsmunamál er að halda þessum hreina laxeldisstofni hér sem afurð til útflutnings á hrognum og sviljum og til notkunar í þeim fáu fjörðum sem landbrh. hefur gefið leyfi fyrir að þessi atvinna megi fara fram. Það má segja að Alþingi hafi lagt heilmikið á sig til þess að rækta þennan stofn. Árið 1991, í tíð þáv. landbrh., hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, var gerður samningur um að 15 millj. kr. á ári í fimm ár skyldu lagðar í það að rækta þennan stofn upp, 75 millj. kr. Síðar varð þetta ríkisfyrirtæki og hlutur ríkisins seldur út til bisnessmanna til þess að efla fiskeldi sem atvinnugrein. Ég er ekkert viss um að menn hafi talið að einhvern tíma ætti fiskurinn að fara ofan í sjóinn. Menn héldu kannski að það væri hægt að reka fiskeldi sem strandeldi. Ég stóð frammi fyrir þessu öllu þegar ég varð ráðherra og við blasti nýr sóknartími í fiskeldi, vilji athafnamanna til að fara í laxeldi í sjó og ekki síður góður árangur og væntingar í eldi bleikju sem og sjávarfiska. Það var uppi áhugi á Hvalfirði, Faxaflóa og fleiri stöðum. Þegar óskir komu fram um heimildir til að ala lax af norskum uppruna í sjókvíum við strendur landsins ákvað ég að skipa nefnd til að fara yfir sambýli villtrar náttúru og fiskeldis. Farið var yfir lagalega stöðu fiskeldis, sögu þess og hugsanlega framtíðarstaðsetningu þess. Í ljós kom m.a. að laxeldi í sjókvíum hafði ekki einungis verið stundað í Lóni í Kelduhverfi, heldur víða um landið, svo sem í Eyjafirði og á Austfjörðum. Þá kom einnig í ljós að löggjöfin hafði verið fátækleg og ekki gefið yfirvöldum svigrúm til að hafa afgerandi áhrif á mótun atvinnugreinarinnar. Í þessa vinnu var ráðist og lögunum breytt og Alþingi kom að þessum málum á öllum sviðum og tók þátt í þessari vinnu og þakka ég það. Ekki er leyfilegt að hefja fiskeldi án starfsleyfis frá Umhverfisstofnun og rekstrarleyfis frá veiðimálastjóra. Því fer fjarri að allt hugsanlegt eldi geti hlotið starfsleyfi en í því ferli er m.a. hægt að horfa til erfða- og vistfræðilegra þátta. Öll fiskeldisstarfsemi krefst einnig rekstrarleyfis, en í því ferli er m.a. lagt mat á hættuna á sjúkdómum, erfðablöndun og neikvæðum vistfræðilegum áhrifum. Starfsleyfi er forsenda rekstrararleyfis og hægt er að svipta menn rekstrarleyfi, t.d. vegna ítrekaðra slysasleppinga. Óheimilt er með öllu að flytja laxfiska úr eldisstöð í náttúrulegt veiðivatn. Það er bannað að nota kynbættan eldislax til annars en fiskeldis. Enn fremur hefur sá sem hér stendur víðtækar heimildir til að takmarka eða banna fiskeldi, hafbeit eða ákveðnar eldisaðferðir í einstaka fjörðum, flóum eða landsvæðum sem teljast sérlega viðkvæm fyrir slíkri starfsemi. Slíkar ákvarðanir taka mið af því markmiði að vernda og hlífa villtum laxfiskastofnum við erfðablöndun, fisksjúkdómum og neikvæðum vistfræðiáhrifum. Þessa heimild laganna hef ég nýtt mér í auglýsingu nr. 226/2001 og takmarkað eldi frjórra laxa í sjókvíum við fáa langa og djúpa firði fyrir austan og vestan, fjarri bestu laxveiðiánum. Ég vildi ekki að eldiskví væri til staðar í árósum bestu veiðiánna. Þingmönnum til upplýsingar er hér teikning af því hvernig landinu er nánast lokað fyrir fiskeldi. Þetta eru örfáir firðir á Austfjörðum fjarri bestu laxveiðiánum og síðan á Vestfjörðum. Suðurströndin er að vísu auð en ég hygg að engum detti í hug, á hinni sendnu suðurströnd, að fara í kvíaeldi nema þá væri undir Heimakletti, sem menn fengu leyfi til á sínum tíma en hafa horfið frá. Sáttin snýr að því að menn hafa fengið örfáa djúpa firði til að nota undir fiskeldið. Það strangt hefur verið farið að þessu. Hæstv. forseti. Að loka heilu landsvæðunum fyrir fiskeldi hefur vakið heimsathygli. Það hefur vakið heimsathygli hversu mikla varkárni við höfum sýnt þrátt fyrir að vísindamenn greini á um þá erfðablöndun sem rætt er um. Það kom glöggt fram í gær. Þar kom líka fram, t.d. með hinar frjálsu fiskveiðiár, að erfðablöndunin á fiski sem villist og fer upp í aðra á en sína eigin getur verið til gagns í ánni. Þar kemur nýr stofn, blandast og styrkir fiskinn. Þetta þekkjum við glöggt úr búfræðinni, t.d. þegar menn kaupa hrút úr næstu sveit í kynbótabúið sitt. En við viljum ekki að eldisfiskurinn sé á flandri í hafinu. Þess vegna var þetta takmarkað með þessum hætti. Að gera kröfur um að eitt af hverjum 10 seiðum skuli merkt í fiskeldi þykir afar athyglisvert. Að slátra eldisfiski áður en hann verður kynþroska er mikilvægt, en nú mun aðeins 1% fisks í Mjóafirði frjór við slátrun og eru það nánast eingöngu hængar. Um allt sjókvíaeldi gilda gríðarlega strangar reglur um allt svið starfseminnar, í búnaði, frágangi, og umgengni allri. Mitt hlutskipti hefur verið, að hafna í stórum stíl beiðnum um innflutning á dýrum, þar með talið fiskum. Þannig verður það ábyggilega hjá landbrh. um alla framtíð. Það er íslenskri náttúru mjög mikilvægt og þetta hef ég gert samkvæmt lögum frá Alþingi til að vernda íslenska náttúru og heilbrigði dýrastofna á láði og legi. Herra forseti. Ég vil minnast á það sem fram kom í ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Ég hef ekki farið yfir þann útreikning sem hann var með en eitt er víst, að eini skaðinn sem orðið hefur á fiskeldi í Mjóafirði voru marglyttur sem komu þar upp og drápu fisk í stórum stíl í fyrra. Ég hygg að allir harmi það. Ég kom þar austur í sumar þegar þeir voru að búa sig undir að verjast marglyttunni, íslenskir vísindamenn og þessir athafnamenn. Auðvitað sá ég hve rammlega þeir höfðu byggt upp fiskeldi sitt. Það liggur fyrir og er ekki enn véfengt að enginn fiskur hefur enn sloppið út úr þessu kvíaeldi. Fiskeldismenn vilja fá að byggja það þannig upp að það standist og fiskar sleppi ekki út. Það er mjög mikilvægt. Auðvitað geta slys átt sér stað. Ég hef aldrei útilokað það. Slysið sem varð í haust þegar þrjú þúsund fiskar sluppu út á Neskaupstað þegar þeir voru færðir til slátrunar í sjókví var hræðilegt slys og ég hef gagnrýnt það. Þannig verður það ekki áfram af hálfu fiskeldismannanna, þeir munu héðan í frá setja fiskinn beint á land. Ég mun hins vegar fara yfir þær tölur sem hv. þm. nefndi og vitna til marglyttunnar sem kom upp. Ágætu þingmenn. Ég vil að lokum þakka þessa umræðu. Ég tók þátt í þessari umræðu við 1. umr. þegar ég flutti málið. Þá flutti ég líka langa og ítarlega ræðu. Ég hef aldrei skorast undan því að taka þátt í rökræðum um þetta mál. Mér er það mikið mál, eins og ég hygg flestum þingmönnum, að reyna að búa til þannig aðstæður að áhættan gagnvart hinum frjálsu veiðiám, þeirri auðlind, sé lágmörkuð um leið og við gefum fiskeldi á Íslandi tækifæri til að þróast. Við erum á sumum sviðum mjög framarlega. Ég hygg að við séum fremstir í bleikjueldi í veröldinni. Við erum að ná miklum tökum á lúðueldi og allt það sem menn hafa verið að gera í Mjóafirði og Berufirði lofar góðu um framtíðina. Það er gott að eiga þingið að til að fara yfir þessi mál og áminna landbrh. um það. Ég geri mér grein fyrir því að hér hefur margt verið sagt í dag, margt satt og rétt og einnig margt sem orkaði tvímælis. Margt sneri að þeirri pólitísku íþrótt að finna ríkisstjórn allt til foráttu. Það er hlutverkið. Margt sýndi að þingmenn skilja það sem þeir vilja og útbúa farvegi fyrir skilning sinn. Við því er ekkert að segja. Ég vil að lokum þakka hv. alþingismönnum þessa umræðu og þakka landbn. sérstaklega hennar vinnu. Hún kemur fram með nokkrar brtt. Sex þeirra eru auðvitað fegrunaraðgerðir og til lagfæringa og tek ég undir það allt saman. Þingið hefur miklu hlutverki að gegna í mínum huga. Það er mikill öryggisventill og ég þakka það. Nefndin kemur og með mikið öryggisákvæði inn í málið. Ég fagna því. Ég fagna öllu sem er til bóta í þessu máli og þakka það. Eins þakka ég umhvn. hvernig hún hefur komið að þessu máli. Um það er ekkert nema gott að segja. Mér finnst þetta prýðilegt, hafi ég sjálfur sett á mig beltið, axlaböndin og snærisspottann, að vera nú kominn með kút og kork til viðbótar, eins og komið hefur fram í þessari umræðu. Þá sjá hv. þm. að málið er komið í nokkuð örugga höfn og íslenskum hagsmunum vel borgið. Ég fullyrði að ég vil standa faglega að þessu máli og standa vörð um íslenska náttúru, íslenskt heilbrigði og íslenska stofna, hvort sem þeir eru á láði eða legi, að þeir megi verða komandi kynslóðum arður og atvinna í framtíðinni. Fiskeldið hefur verið gagnrýnt og menn sett hornin í það en ég veit að þeim er við það vinna er það jafnmikið verkefni að halda því heilbrigðu, láta það heppnast og byggja það upp af rökvísi eins og fram kom á þeim góða fundi sem við áttum saman, ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, með Stangaveiðifélagi Reykjavíkur í gær. Sá fundur verður mér eftirminnilegur fyrir margar sakir og saknaði ég þess að allur þingheimur skyldi ekki sækja þennan fund sem gott námskeið í þessu verkefni.

Virðulegi forseti. Það er mér sérstök ánægja að fá í annað sinn á tveimur dögum að hlýða á sömu ræðu hæstv. ráðherra. Ég sat þann fund sem hæstv. ráðherra vitnaði til í gær. Þar flutti hann nokkurn veginn sömu ræðu að undanskildu því --- það ber að telja hæstv. ráðherra til tekna --- sem hann viðurkenndi nú í ræðu sinni, að bráðabirgðalagasetningin hefði fyrst og fremst komið til af því að þrýstingur myndaðist frá fyrirtækjum í útflutningi á að gripið yrði til þessara aðgerða. Eina röksemdin fyrir setningu bráðabirgðalaganna var fjárhagslegs eðlis og hæstv. ráðherra stóð ekki í lappirnar þegar þrýstingur kom á hann á miðju sumri að setja þau lög sem við nú ræðum. Virðulegi forseti. Bráðabirgðalögin sem sett voru í sumar eiga sér enga hliðstæðu í réttarsögunni og eiga sér enga hliðstæðu í þingsögunni. Menn hafa aldrei sett slík lög af jafnlitlu tilefni og raun ber vitni. Af þeim sökum er ekkert fordæmi fyrir lagasetningu af þessu tagi til að styðjast við. Það hefur verið leitt fram með mjög skýrum hætti að þessir fjárhagslegu hagsmunir reyndust mjög litlir og réttlættu á engan hátt að til þessarar bráðabirgðalagasetningar yrði gripið. Ég vil því segja, virðulegi forseti, að það var ærlegt af hæstv. ráðherra að koma og gera skýrt og skilmerkilega grein fyrir því hvers vegna þessi bráðabirgðalög voru sett.

Hæstv. forseti. Hv. þm. taldi sig hafa hlustað á sömu ræðuna aftur og aftur. Ég minnist þess að þegar ég var að byrja í stjórnmálum fór ég fund af fundi. Þá kom mjög reyndur þingmaður og sagði: Þú ert allaf með nýja ræðu. Já, sagði ég. Ég hef komist að einni niðurstöðu, sagði hann. Stjórnmálamaður kemst ekki yfir að flytja nema eina ræðu í lífinu. Sannarlega er það svo að ræður okkar hvers og eins eru líkar frá degi til dags og kannski sami undirtónninn í þeim öllum. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sagði að hér hefði bara ráðið þrýstingurinn frá fyrirtækjunum. Auðvitað lá ung atvinnugrein illa fyrir og hefði tapað miklum peningum á því, að hún segir, sem hefði getað gerst við þessar aðstæður. Ísland var í mikilli hættu á að missa álit, ekki bara vegna þess að það var verið að dæma það í Evrópusambandinu, að heilbrigðisástand væri hér ekki með þeim hætti sem það ætti að vera. Stóra málið var auðvitað að Íslendingar, sem undirrituðu EES-samninginn á sínum tíma og hljóta margir hv. þm. sem tilheyra Samfylkingunni að skilja það, höfðu undirgengist þjóðréttarlega skuldbindingu. Íslenskum hagsmunum var stefnt fyrir dómstóla í Evrópu sem hefði auðvitað getað haft skelfilegar afleiðingar. Þetta var ekki síst ástæðan, að við stefndum fyrir dómstóla, og málið gat færst í enn þá alvarlegri farveg. Ég hef rakið skýringar mínar. Ég trúði á að málið hefði frið til hausts af því að málið var komið fyrir þingið en svo varð ekki. Svo geta menn deilt um bráðabirgðalögin, hvort það átti að setja þau eða kalla þingið saman. Niðurstaðan var þessi og að því stóð ríkisstjórnin öll.

Virðulegur forseti. Hinar þjóðréttarlegu skuldbindingar sem hæstv. landbrh. vísar til höfðu legið fyrir í eitt og hálft ár. Þær komu ekki óvænt upp. Ekkert í þeim gerði það að verkum að grípa þyrfti til bráðabirgðalaga á þessum tímapunkti. Það eru allir meðvitaðir um. Við vitum einnig að þó að málið hefði dregist þar til þing kom saman 1. okóber þá hefði það ekki breytt neinu. Hið eina óvænta sem kom upp og hið eina sem skýrir að gripið var til þess óyndisúrræðis í sumar af jafnlitlu tilefni og raun ber vitni var að hæstv. landbrh. lá undir þrýstingi frá tveimur fyrirtækjum sem leiddi til þess að gripið var til þessara aðgerða. Hæstv. landbrh. og ríkisstjórnin í heild sinni skirrtist ekki við að ganga á ystu nöf, að mínu mati fram af bjargbrún, hvað varðaði umgengni við 28. gr. stjórnarskrárinnar. Ég vil ítreka það sem hér hefur komið fram, virðulegi forseti, að ég harma að hæstv. landbrh. hafi ekki vandað sig betur í verkum sínum í sumar.

Virðulegi forseti. Ég kem hér í andsvar við hæstv. landbrh. vegna þess að hann fór í söguskýringar áðan varðandi innflutning á norska laxinum, aftur til ársins 1984. Ég vil spyrja hæstv. landbrh. hvort hann geri sér ekki grein fyrir því, eins og ég þykist muna, að þar hafi verið heiðursmannasamkomulag um að um landeldi væri að ræða. Menn ræddu a.m.k. um að þessi fiskur færi aldrei í sjó. Hæstv. landbrh. dró Steingrím J. Sigfússon inn í þá umræðu sem þáverandi landbrh. Ég veit ekki betur en málin horfi þannig við að þessi norski lax hafi farið í sjó í tíð ráðherra Framsfl. í landbrn. Heiðursmannasamkomulagið um að þessi fiskur færi aldrei í sjó stóð í nokkur ár. Það er náttúrlega reginmunur á landeldi og því að fara með fiskinn út í sjó. Eitt af því sem fram kom í umræðunni, virðulegi forseti, varðandi mögulega tæknilega hindrun á innflutningi var að setja inn ákvæði um að einvörðungu mætti vera með landeldi á innfluttum fiski. Ég tel að það sé mikilvægt að fram komi í þessari umræðu að norski laxinn átti upprunalega aldrei að fara í sjókvíar. Menn voru alltaf með það í huga að þess fiskur yrði í sjávarlóninu.

Hæstv. forseti. Hvað sem er meint og hvað sem menn sögðu þá fer norski laxinn ofan í Lón í Kelduhverfi 1984, ofan í Eyjafjörð 1991 eða 1992 og ofan í Austfirði þannig að t.d. á jafnræðisreglu hefðu menn sennilega getað kært sig ofan í Faxaflóa eða Hvalfjörð þegar sá sem hér stendur tók við. Þessu öllu til öryggis hef ég t.d. lokað flestum fjörðum landsins. Ég sýndi hér kortið af lokuðum fjörðum. Menn mega vera þar með ófrjóan lax en ég mun loka því með reglugerð á næstu dögum þannig að hvorki verði frjór né ófrjór lax á þessum stöðum. Heiðursmannasamkomulag er gott. Eitthvert slíkt er talað um að hafi orðið til og ég hef séð ályktun. Það er eins og ályktun frá góðum fundi. Ég hef orðið að stjórna þessu með lögum frá Alþingi og reglugerðum. Ég var ekki að ásaka hv. þm. Steingrím J. Sigfússon. Ég var að segja frá því merkilega starfi sem hann vann við að fá peninga frá ríkinu til þess að efla og kynbæta norska eldislaxinn sem hér var fluttur inn með 15 millj. kr. sinnum fimm ár. Ég var ekkert að ásaka hann fyrir það. Frammi fyrir þessu öllu stóð ég og ég var árið 2000 með Alþingi á bak við mig í því sem ég hef gert í þessum efnum. En norski laxinn var kominn ofan í þessa firði. Því var mjög eðlilegt að styrkja þessa atvinnusköpun og nýta þennan stofn og hann færi þá ofan í örfáa langa, djúpa og fallega firði.

Virðulegi forseti. Hæstv. landbrh. skýrir hlutina á sannfærandi hátt. Ég er sammála honum um það hvernig þetta hefur þróast. En tíðarandinn var annar 1984 en bara tíu árum seinna og við erum auðvitað alltaf að læra af hlutunum. En hér hafa komið fram í dag þeir stjórnarþingmenn sem hafa úttalað sig og sagt berum orðum: ,,Við viljum ekki innflutning á laxastofnum erlendis frá.`` Þá er spurningin, eins og fram kom í umræðum í hv. landbn.: Hvers vegna ekki að gera hina þyngstu tæknilegu hindrun mögulega með því að setja inn ákvæði --- og vil ég nú spyrja hæstv. landbrh. um það --- að setja inn ákvæði um að óheimilt sé að vera með eldi á slíkum fiski í sjó en vera með tæknilega hindrun sem byggir á því að menn verði að gera það uppi á landi? Það er ekki talið arðvænlegt og ætti þess vegna að halda gjörsamlega.

Hæstv. forseti. Þetta er rétt hjá hv. þm. Hver samtíð á sinn tíðaranda. Ég hygg að það hafi verið viðhorf margra að strandeldi gæti gengið. Það fór hér kollhnís, því miður. Það heppnaðist ekki, gekk ekki. Það er ekki talið í fiskeldi samkeppnisfært í veröldinni þannig að þá fóru menn að horfa á nýjar leiðir og þess vegna fara menn með nýja tækni og nýja staðla til að byggja eftir ofan í þessa firði. Við stöndum frammi fyrir því, eins og ég rakti í ræðu minni í dag, að við höfum flutt þennan norska stofn inn. Hann er erlendur stofn. Við erum í fiskeldi o.s.frv. En það er alveg ljóst að í því sem hér er verið að lögfesta er fólgin mikil varúðarregla og miklir möguleikar til þess að vernda Ísland fyrir sjúkdómum og svo skiptir máli öryggisákvæðið sem hér er sett inn um erfðablöndunina. Hv. þm. segir: ,,Við viljum ekki innflutning.`` Ég hygg að staðan sé sú hjá t.d. fiskeldismönnunum að þeir trúa á þennan norsk-íslenska stofn sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kynbætti. Hann er ræktunarmaður. Þeir trúa á þann stofn og þeir ætla svo sem ekkert að vera að flytja inn annan stofn. Ég er ekkert viss um að neinn annar ætli að flytja inn neinn annan stofn því að eins og ég rakti í ræðu minni þá er þetta einn heilbrigðasti laxeldisstofn í veröldinni og það eru þeirra hagsmunir að ekki komi sjúkdómar í hann. Ég vil að lokum þakka hv. þingmönnum umræðuna og málefnalega niðurstöðu og ég vil segja á mörgum sviðum þá samstöðu sem hér er skapast um þetta mál.

Virðulegi forseti. Þetta mál hefur verið rætt í allan dag og afstaða stjórnarandstöðu er nokkuð skýr. Við teljum að bráðabirgðalagasetningin í sumar standist ekki ákvæði stjórnarskrárinnar. Hins vegar er framlagning þess frv. sem við ræðum hér að sjálfsögðu í fullu samræmi við þingsköp. Virðulegi forseti. Afstaða okkar til þessa máls er mjög skýr. Við munum sitja hjá við þær brtt. sem meiri hluti landbn. hefur sett fram enda eru þær í reynd allar til bóta þrátt fyrir að við höfum þá skýru afstöðu að við séum ósammála þessari leið. En við munum á hinn bóginn greiða atkvæði gegn frv. í heild þegar það kemur til afgreiðslu.

Frú forseti. Við í stjórnarandstöðunni höfum lýst skoðun okkar hér í dag á þessu frv. og bráðabirgðalögunum sem sett voru í sumar. Við höfum mótmælt harðlega setningu þeirra bráðabirgðalaga. Varðandi breytingartillögurnar sem hér liggja frammi þá eru þær til bóta. En við höfum lýst því yfir að hér hefði átt að viðhafa önnur vinnubrögð, hafa varúðarregluna að leiðarljósi, setja lög sem tryggja og vernda íslenska náttúru, íslensk lagardýr og íslenska laxastofna og í framhaldi af því að lögleiða þá tilskipun EES sem hér um ræðir. Þannig værum við að tryggja lífríkið hér eins og okkur er mögulegt. Við í stjórnarandstöðunni munum því öll standa saman og sitjum hjá við atkvæðagreiðsluna um breytingartillögurnar en greiða síðan atkvæði gegn málinu í heild.

Virðulegur forseti. Við í Frjálslynda flokknum munum sitja hjá við afgreiðslu þeirra tillagna sem hér eru lagðar fram af meiri hluta hv. landbn. og greiðan síðan atkvæði á móti frv. þegar það gengur til 3. umr.

Frú forseti. Með þáltill. þessari er leitað heimildar Alþingis til að fullgilda sjö viðbótarsamninga við Norður-Atlantshafssamninginn um aðild Búlgaríu, Eistlands, Lettlands, Litháens, Rúmeníu, Slóvakíu og Slóveníu sem gerðir voru 26. mars 2003. Samkvæmt I. gr. samninganna skal framkvæmdastjóri Norður-Atlantshafsbandalagsins bjóða ríkisstjórnum ríkjanna sjö að gerast aðilar að Norður-Atlantshafssamningnum þegar viðbótarsamningarnir hafa öðlast gildi. Kveðið er á um að ríkin verði aðilar að Norður-Atlantshafssamningnum þann dag sem þau afhenda ríkisstjórn Bandaríkjanna aðildarskjöl sín. Í II. gr. viðbótarsamninganna er kveðið á um að þeir öðlist gildi þegar allir aðilar Norður-Atlantshafssamningsins hafa tilkynnt ríkisstjórn Bandaríkjanna um samþykki sitt á þeim. Atlantshafsbandalagið hefur frá upphafi verið eina öryggisstofnun Evrópu sem hefur haft bolmagn til að tryggja öryggi í álfunni og takast á við þær ógnir og hættur sem steðjuðu að á hverjum tíma. Ásókn nýrra aðildarríkja í Atlantshafsbandalagið undirstrikar gildi þess og áframhaldandi mikilvægi. Stefnt er að því að aðildarríkjunum fjölgi nú í einu vetfangi úr 19 í 26. Þau ríki sem nú ganga til liðs við bandalagið hafa unnið að því hörðum höndum að gerast aðilar og lagt á það mikla áherslu á umliðnum árum. Íslensk stjórnvöld hafa ætíð stutt stækkun bandalagsins og þann rétt fullvalda ríkja til að velja sjálf hvaða stofnanir þau kjósa aðild að til að tryggja hagsmuni sína. Við höfum lagt okkur fram við að styðja þann einarða ásetning Eystrasaltsríkjanna, Eistlands, Lettlands og Litháens, að gerast aðilar að bandalaginu. Stækkun Atlantshafsbandalagsins er fyrst og fremst ætlað að tryggja stöðugleika og öryggi í Evrópu. Jafnframt því að bjóða nýjum ríkjum aðild að bandalaginu hefur samstarf við ríki utan þess verið eflt jafnt og þétt með friðarsamstarfinu og Evró-Atlantshafssamstarfsráðinu. Þrátt fyrir að ekkert ríki utan bandalags geti haft áhrif á ákvarðanir um fjölgun aðildarríkja hélst vaxandi áhersla á samskiptin við Rússland í hendur við áform um frekari stækkun. Mörgum er kunnugt um að Rússar voru lengi andvígir stækkun bandalagsins og þó einkum og sér í lagi útvíkkun þess til Eystrasaltsríkjanna. Nú hafa efasemdarraddir þeirra þagnað og er víst að þar skiptir mestu stórbætt og nánara samstarf við Rússland innan NATO-Rússlandsráðsins sem grunnur var lagður að á fundi bandalagsins í Reykjavík vorið 2002. Það er einstaklega ánægjulegt að verða vitni að því hversu náið og gott samstarf er orðið milli Atlantshafsbandalagsins og Rússlands sem menn hefðu ekki spáð fyrir aðeins nokkrum árum. Þó að sú stækkun sem nú stendur fyrir dyrum sé sú umfangsmesta í sögu bandalagsins var leiðin vörðuð með aðild fyrstu fyrrum aðildarríkja Varsjárbandalagsins, þ.e. Póllands, Tékklands og Ungverjalands, árið 1999. Á leiðtogafundi Atlantshafsbandalagsins í Prag haustið 2002 var enn á ný tekin ákvörðun um stækkun í samræmi við þá stefnu bandalagsins að það stæði opið öllum lýðræðisríkjum í Evrópu. Öll ríkin sjö hafa frá árinu 1999 tekið þátt í svonefndri aðgerðaáætlun bandalagsins til undirbúnings aðildar ásamt Makedóníu og Albaníu, og á fundinum í Reykjavík var Króatíu jafnframt boðið að slást í hóp umsóknarríkja. Aðgerðaáætlunin er til þess gerð að aðstoða umsóknarríkin við undirbúning aðildar. Lögð er rík áhersla á að ríkin geti sýnt fram á að ýmsar pólitískar, efnahagslegar og hernaðarlegar umbætur hafi farið fram. Miklu varðar einnig að leyst hafi verið úr útistandandi ágreiningsmálum við nágrannaríki og ekki sé troðið á réttindum minnihlutahópa í ríkjunum. Atlantshafsbandalagið og aðildarríki þess hafa lagt sig fram við að aðstoða ríkin með ýmsum hætti í því umbótastarfi sem nú stendur yfir. Þó ber að undirstrika að þegar ákvörðun var tekin um stækkun bandalagsins var sú ákvörðun fyrst og fremst pólitísk og tekin í ljósi þess öryggisumhverfis sem við blasti. Þrátt fyrir að Atlantshafsbandalagið hafi nú um sinn fyrst og fremst sinnt friðargæslu og átakavörnum utan aðildarríkja, m.a. á Balkanskaga og nú síðast í Afganistan, er bandalagið enn sem fyrr fyrst og fremst varnarbandalag þeirra ríkja sem að því eiga aðild. Sameiginlegar varnarskuldbindingar bandalagsins eru ein helsta ástæða þess að ríkin sjö sækjast eftir aðild. Forsenda aðildarríkjanna sjö, eins og annarra aðildarríkja, er að sjálfsögðu sú að þau geti lagt af mörkum til verkefna bandalagsins. Meðfram stækkun hefur bandalagið unnið að því að verða betur í stakk búið til að mæta nýjum ógnum sem steðja að. Þannig mun stækkun verða til þess að bandalagið getur betur en áður beitt sér í baráttunni gegn alþjóðlegri hryðjuverkastarfsemi og útbreiðslu gereyðingarvopna. Með aðild ríkjanna sjö getum við þannig betur tryggt frið og öryggi á öllu Evrópu-Atlantshafssvæðinu og tekist betur á við utanaðkomandi ógnir. Það má geta þess að lokum að ellefu aðildarríki hafa þegar staðfest viðbótarsamningana en áætlað er að ferlinu verði lokið fyrir leiðtogafund bandalagsins næsta sumar. Ég vil að lokinni þessari umræðu, frú forseti, leggja það til að þessari þáltill. verði vísað til hv. utanrmn.

Frú forseti. Ég vil fyrir hönd Samf. lýsa fullu samþykki við þá till. til þál. sem hér liggur fyrir. Mér er það reyndar ljúft og skylt, frú forseti, að lýsa því sérstaklega að það er mér mikil ánægja að sjá það gerast loksins að ríkin þrjú, Eystrasaltsríkin Eistland, Lettland og Litháen, verða tekin inn í Atlantshafsbandalagið. Ég minnist þess að mörgum sinnum á síðasta áratug kom ég í þennan ræðustól til þess að knýja á um það að íslensk stjórnvöld styddu viðleitni þessara ríkja --- vilji þeirra var þá að fullu fram kominn --- til þess að verða aðilar að Atlantshafsbandalaginu. Reyndar kom margoft fram í máli mínu og félaga minna, jafnaðarmanna, að við töldum að íslensk stjórnvöld og reyndar önnur stjórnvöld í grannlöndunum ættu að styðja, ekki bara við þessa viðleitni þeirra heldur líka að ýta undir möguleikann á því að þessi ríki gætu orðið fullgildir aðilar að Evrópubandalaginu. Hvort tveggja var pólitísks eðlis miklu frekar en varnarlegs, ef svo má að orði kveða. Þessi ríki höfðu verið í skugga Sovétríkjanna sem hrundu nánast með Berlínarmúrnum 1989, hjörðu að vísu eitthvað fram eftir. Það var alveg ljóst að ríkin þrjú töldu að hag sínum og heill væri miklu betur borgið undir væng Atlantshafsbandalagsins og töldu mikla vörn fólgna í þeirri aðild til framtíðar horft. Þá, eins og nú, ber að undirstrika að það sem skiptir öllu máli er auðvitað sjálfsákvörðunarréttur þessara ríkja. Ég rifja það upp að ekki tóku allir í stjórnarandstöðunni á þeim tíma undir þennan málflutning minn. Frú forseti. Ég tel að með þeim breytingum sem nú eru að verða með stækkun Atlantshafsbandalagsins séum við kannski komin í það sem kalla má næstsíðasta fasa þess umbreytingaskeiðs sem hófst með falli Berlínarmúrsins og síðar niðurlagningu Sovétríkjanna. Það er auðvitað sögulega skondið að sjá að tólf af þeim ríkjum sem áður voru með einhverjum hætti í skugga Varsjárbandalagsins hafa lýst yfir vilja til að sækja um og eru að verða aðilar að Atlantshafsbandalaginu. Sömuleiðis var fróðlegt að heyra hjá hæstv. utanrrh. af samþættingunni í kjölfar Reykjavíkurfundarins þegar samstarfsráð bandalagsins og Rússlands var formgert með þeim hætti sem nú er orðið. Það er dálítið gaman um þessar mundir að koma í höfuðstöðvarnar í Brussel og sjá að annar hver maður þar á göngunum er rússneskur generáll. Svona hafa tímarnir breyst og þetta er ákaflega jákvætt, frú forseti. Íslendingar eiga með öllu afli að taka þátt í þessum breytingum og ýta undir þær. Ég tel sjálfur að eðli NATO, eðli Atlantshafsbandalagsins, sé allverulega breytt frá því sem áður var. Það er þannig í dag að þó að, eins og hæstv. ráðherra segir, það sé í eðli sínu varnarbandalag þeirra ríkja sem aðild eiga að því er það orðið annað og meira í dag. Það sinnir friðargæslu langt út fyrir landamæri þeirra ríkja sem standa að Atlantshafsbandalaginu. Sem ég stend hér, frú forseti, rifjast það upp fyrir mér að hér stóð einu sinni maður sem var formaður stjórnmálaflokks sem nú er aðili að þeim stjórnmálaflokki sem ég veiti forstöðu og lýsti því árið 1993 að hann sæi fyrir sér breytingar á hlutverki Atlantshafsbandalagsins. Það mundi verða friðargæslubandalag og hugsanlega í framtíðinni eins konar friðararmur Sameinuðu þjóðanna. Ekki hefur það nú alveg gerst, frú forseti, en hins vegar hefur mjög horft til friðvænlegrar áttar í heiminum. Í því hefur Atlantshafsbandalagið og sú friðargæsla sem það hefur tekið að sér átt mikinn þátt. Frú forseti. Ég vil segja það að mér sýnist sem veröldin sé öll önnur en hún var þegar við ræddum þetta stækkunarferli fyrst hér í hinum virðulegu sölum hins háa Alþingis. Ég tel að þau ríki sem áður voru innan Varsjárbandalagsins eða lifðu í skugga þess séu sjálf í reynd að setja endapunktinn á bak við umbreytingaferlið með því að æskja aðildar að Atlantshafsbandalaginu og Evrópusambandinu. Gleymum því ekki, frú forseti, að Evrópusambandið, alveg eins og Atlantshafsbandalagið, var líka á sínum tíma fyrst og fremst sett upp til að stuðla að friði og öryggi í álfunni. Reyndin er sú að aldrei hefur verið friðsælla í okkar heimshluta en núna. Það eru svo viðsjár uppi í okkar eigin öryggismálum. Hæstv. utanrrh. lýsti því sjálfur fyrr á þessu ári þegar Bandaríkjamenn komu fram með sínar óbilgjörnu óskir í aðdraganda kosninga. Hhæstv. ráðherra ræddi það reyndar síðar því að við fengum ekki að vita um það strax. Þá orðuðu forustumenn ríkisstjórnar það með þeim hætti að ekki væri hægt að gera ráð fyrir að hér yrði um aldur og ævi lið á vegum Atlantshafsbandalagsins eða í krafti hins tvíhliða varnarsamnings sem við höfum gert við Bandaríkin. Ég er sammála forustumönnum ríkisstjórnar um það. Það er þess vegna sem við í Samf. höfum ítrekað bent á að það er með forsjá sem við horfum til breytinga sem eru að verða á Evrópusambandinu. Það er með tilliti til öryggishagsmuna Íslendinga sem við hljótum að skoða það nánar að Íslendingar sæki um aðild að Evrópusambandinu. Í því eru líka fólgnir öryggishagsmunir, frú forseti. Það er hins vegar þannig, virðulegi forseti, að allt of sjaldan eru til umræðu þeir þættir sem tengjast Evrópusambandinu. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Ég vil þakka hæstv. utanrrh. fyrir að koma loksins með þessa till. til þál. fyrir þingið. Ég rifja það upp að hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson innti eftir því nýlega hvenær menn ætluðu sér að leggja þetta fyrir, nú er það komið og Samf. styður málið algerlega.

Hæstv. forseti. Ég get ekki tekið þátt í þessum miklu heillaóskum og fagnaðarlátum samfylkingarmanna og Framsfl. út af NATO og stækkun þess. Menn eru hér að óska hver öðrum til hamingju með hversu vel vegni þar á bæ, að þetta sé allt að blómgast og stækka og fjölga í liðinu. Hæstv. utanrrh. sagði að NATO væri nú sem fyrr fyrst og fremst varnarbandalag þeirra ríkja sem aðild ættu að því. Ég held að þetta sé ekki rétt skilgreining. Ég held að NATO sé fyrst og fremst bandalag um hernaðarlega og efnahagslega hagsmuni þeirra ríkja sem eiga aðild að því bandalagi og þar ráði fyrst og fremst þau ríki sem eru sterkust innan bandalagsins og það eru náttúrlega fyrst og fremst Bandaríkin. Mér finnst það áhyggjuefni hve Íslendingar hafa gagnrýnislaust lotið forustu og stjórn Bandaríkjamanna í hernaðarmálum og áhyggjuefni að heyra á hve gagnrýnislausan hátt samfylkingarmenn sem kalla sig jafnaðarmenn taka undir þær áherslur sem ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, hæstv. forsrh., hefur fylgt. Mér finnst það áhyggjuefni. Mér hefði fundist það vera tilefni til að taka upp gagnrýna umræðu í stað þess að taka þátt í þessum miklu fagnaðarlátum og heillaóskum út af stækkun bandalagsins. Það hefur nefnilega orðið eðlisbreyting á NATO á síðustu árum. Það sáu þeir sem fylgdust með yfirlýsingum sem komu frá fundi NATO á 50 ára afmælinu í Washington 1999 og síðan á Prag-fundinum þar sem sömu áherslur voru slegnar, þá var greinilegt að ákveðin breyting var að verða. Skilgreiningin á varnarhagsmunum var að breytast og það var ljóst að NATO vildi fara að vilja Bandaríkjamanna um svokallaðar fyrirbyggjandi aðgerðir, að NATO ætti að verja hernaðarlega og efnahagslega hagsmuni aðildarríkjanna og þá náttúrlega fyrst og fremst Bandaríkjanna og Breta og þeirra sem þar eru ráðandi með því að geta gripið til fyrirbyggjandi aðgerða. Þetta finnst mér vera áhyggjuefni hvert verið er að fara með bandalagið að þessu leyti. Ég held að það sé alrangt að NATO sé fyrst og fremst varnarbandalag fyrir þessi ríki. Þetta er bandalag til að verja efnahagslega og hernaðarlega hagsmuni þeirra ríkja sem eiga aðild að bandalaginu. Og svo virðist sem eini stjórnmálaflokkurinn, eina stjórnmálaaflið á Íslandi sem hefur einhverjar efasemdir um þá þróun sé Vinstri hreyfingin -- grænt framboð því að ekki kemur nokkur einasta gagnrýni í garð hernaðarbandalagsins frá neinum öðrum stjórnmálaflokki, alls ekki frá Framsfl. náttúrlega og ekki heldur frá samfylkingarmönnum á Alþingi. Þetta voru sjónarmið sem ég vildi rétt impra á við umræðuna. Ég ætla ekki að efna til langrar umræðu um málið. Ég er tilbúinn að taka hana upp að sjálfsögðu og þá þróun sem er að verða í hernaðarsamvinnu vestrænna ríkja sem mér finnst vera mjög ógnvekjandi, ekki síst í ljósi þess hverjir ráða núna í Bandaríkjunum og eru ráðandi innan NATO, þeirra afla sem eru kennd við 21. aldar samtökin og eru í innsta hring Bush Bandaríkjaforseta og hafa sent frá sér yfirlýsingar sem eru að mínum dómi mjög ógnvænlegar. Fróðlegt væri að heyra hæstv. utanrrh. segja okkur frá yfirlýsingum og fyrirlestrum sem voru fluttir á NATO-fundinum í Prag þar sem ráðandi menn í liði Bush Bandaríkjaforseta voru að tala um fjórðu heimsstyrjöldina sem væri hafin. Hinar fyrstu tvær hefðu verið heitar, það var fyrsta og önnur heimsstyrjöldin. Síðan kom kalda stríðið og að lokum þessi sem nú væri hafin gegn hinum múslímska heimi og þar var talað um að nú þyrfti að taka Írak og síðan var það Sýrland, Íran o.s.frv. Þetta er bara veruleiki sem við erum að upplifa. En íslenska ríkisstjórnin, ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl., fylgir náttúrlega í lotningu öllu því sem fyrirskipað er í Washington og það er ekki nýtt. Þess vegna er þetta bara formsatriði að verða við þessum óskum. Samf. kemur náttúrlega og þakkar eins og fyrri daginn þegar Atlantshafsbandalagið og hernaðarhagsmunir þess eru á dagskrá.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. 1. þm. Reykv. n., Össuri Skarphéðinssyni, formanni Samf., og fagna þessari tillögu. Þannig vill til að ég þekki ágætlega til bæði á Balkanskaga og í Eystrasaltslöndunum, hef kynnst þar fólki og ég veit hvaða hug það ber til þessa samstarfs. Á þeim svæðum búa þjóðir þar sem ekki ein einasta kynslóð hefur kynnst friði og í dag búa þarna einstaklingar, eldri kynslóðir sem í 50 ár kynntust kúgun og einræði. Þær þjóðir telja sér best borgið í þessum félagsskap, sem telja að öryggi sínu sé best borgið með aðild að NATO og ég fyrir mitt leyti er stoltur af því að tilheyra þeim félagsskap sem getur veitt borgurum þeirrar álfu öryggi. Ég held að með þeirri þróun sem við horfum upp á núna innan NATO séu að verða ákveðin straumhvörf. NATO er orðið stærsti samstarfsvettvangur Evrópuríkja. NATO-vægi Evrópu vex sífellt meira í slíkum félagsskap og ég held að kannski kunni að koma að því að Íslendingar þurfi að gera jafnvel upp hug sinn þegar skilja í milli hagsmunir Evrópuríkja og annars okkar ágætu granna í vestri. En það er ekki umræðuefni dagsins í dag. Það gæti hins vegar orðið eitt af þeim viðfangsefnum sem bíður okkar á næstu árum, þ.e. að taka afstöðu til þess með hvaða hætti við Íslendingar teljum öryggishagsmunum okkar best borgið. Virðulegi forseti. Ég styð eindregið tillöguna og ég fagna henni.

Hæstv. forseti. Staðfesting sjö viðbótarsamninga við Norður-Atlantshafssamninginn er staðfesting á miklum pólitískum tíðindum sem hafa orðið í álfunni og eru mikið fagnaðarefni og til þess fallin að stuðla að friði og öryggi í heimshluta okkar. Ég stend hér upp aðallega til að vekja athygli á þeirri staðeynd að þessi sjö ríki sem nú verða tekin inn í Norður-Atlantshafssamninginn hafa öll talið sig þurfa tvöfalda aðlögun að Evrópusamrunanum, þ.e. bæði þátttöku í NATO og Evrópusambandinu. Ástæða er fyrir okkur að hugleiða hvers vegna þau ríki telja sig þurfa aðlögun og þátttöku í báðum þessum samtökum. Í því sambandi var athyglisvert að hlusta á Alyson J.K. Bailes, forstöðumann SIPRI, alþjóðlegu friðarrannsóknarstofnunarinnar í Stokkhólmi, sem var hér á fundi 25. júní sl. Þar gerði hún að umræðuefni þær áherslubreytingar sem hefðu orðið innan NATO. Hún sagði að meiri háttar og líklega óafturkræf skref hefðu verið tekin burt frá gagnkvæmum varnarskuldbindingum innan NATO. Á árinu 2002 hefðu verið teknar ákvarðanir og stefna mótuð þar sem aðaláherslan í vopnaviðbúnaði og öðrum athöfnum sambandsins væri nú af afskiptum af hættuástandi utan NATO-svæðisins og þetta er m.a. að kröfu Bandaríkjanna. Hún sagði svo orðrétt, með leyfi forseta: ,,Það lítur út fyrir að hlutverk NATO sé að breytast frá því að vera aflstöð pólitískrar samstöðu og sameiginlegrar stefnu í það að vera verkfærakassi sem hægt er að grípa til tóla úr þegar pólitísk skilyrði til þess að nota þau hafa verið sköpuð annars staðar.`` ,,Annars staðar`` er í þessu tilfelli innan Evrópusambandsins og stjórnar Bandaríkjanna, þ.e. að þar fari fram samráð í öryggismálum og stefnumótun sem síðan er framfylgt á vettvangi NATO. Þetta telur hún einmitt ástæðuna fyrir því að nýju ríkin svokölluðu telja sig þurfa tvöfalda aðlögun. Á margan hátt er það umhugsunarefni fyrir okkur, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi áðan, hvort aðild að Evrópusambandinu mundi ekki einmitt tryggja okkur betur en nú er gert aðild að sameiginlegu borði þar sem til umræðu er samræming í utanríkisstefnu og öryggismálum í okkar álfu. Kannski er mikilvægasta hlutverkið sem NATO gegnir um þessar mundir að halda góðu samstarfi við Rússland og Bandaríkin á vettvangi sínum. Það er e.t.v. besta öryggistryggingin sem okkur býðst um þessar mundir. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi einmitt sérstaklega rússnesku generálana sem ganga um sali í höfuðstöðvum NATO um þessar mundir. Það held ég að skipti ekki litlu máli. Engu að síður er ástæða til að grennslast fyrir um það hjá hæstv. utanrrh. hvort hann kannist við þá lýsingu á áherslubreytingum innan NATO sem ég vitnaði til hér áðan, að meiri háttar og líklega óafturkræf skref hefðu verið tekin burt frá gagnkvæmum varnarskuldbindingum.

Frú forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram og þá miklu samstöðu sem virðist ríkja um þetta mál. Ég vil sérstaklega óska Samfylkingunni til hamingju með að það er ljóst að sá flokkur er eindreginn stuðningsflokkur Atlantshafsbandalagsins. Um það virðist enginn vafi ríkja lengur, eins og virtist vera á fyrstu dögum þess stjórnmálaflokks  Hv. þm. Össur Skarphéðinsson kom inn á að ónefndur þingmaður hefði talað um að Atlantshafsbandalagið yrði ef til vill helsti friðararmur Sameinuðu þjóðanna. Ég tel að svo sé. Ég tel ljóst að engin önnur samtök ríkja geti komið inn í friðargæslu á vegum Sameinuðu þjóðanna með jafnöflugum hætti og ríkin sem standa að Atlantshafsbandalaginu. Það hafa þau gert. Þau hafa gert það á Balkanskaga. Aðildarríki Atlantshafsbandalagsins hafa komið að friðargæslu í Afríku, í Kongó, og í Afganistan. Svo mætti lengi telja. Það er ljóst að þau ríki sem geta skipt sköpum í sambandi við uppbygginguna í Írak eru ekki síst ríki Atlantshafsbandalagsins. Engin önnur samtök ríkja geta komið að friðargæslu með jafnafgerandi hætti og Atlantshafsbandalagið. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur því miður ekki breytt um skoðun. Ég harma það. Mér finnst leitt að hann skuli ekki geta litið til þess jákvæða sem hefur gerst í sambandi við Atlantshafsbandalagið. Hann talar um Atlantshafsbandalagið með sama hætti og ég heyrði um það rætt fyrir 20--30 árum. Það er algjörlega röng mynd, hv. þm. Það hefur gífurlega mikið breyst. Hv. þm. segir að Atlantshafsbandalagið sé ekki varnarbandalag heldur bandalag um efnahags- og hernaðarlega hagsmuni ákveðinna ríkja. Auðvitað er Atlantshafsbandalagið bandalag um efnahagslega hagsmuni aðildarríkjanna. Það að berjast fyrir friði er líka barátta fyrir því að verja efnahagslega stöðu. Efnahagsleg staða varðveitist ekki nema með friði. Atlantshafsbandalagið hefur barist fyrir friði í Evrópu. Hvaða annað bandalag hefur varðveitt friðinn í Evrópu? Ég kannast ekki við það. Ég kannast ekki við að Atlantshafsbandalagið hafi einhvern tíma lýst yfir því að það væri markmið að ráðast á aðra. Aldrei. Hins vegar hefur Atlantshafsbandalagið farið í fyrirbyggjandi aðgerðir, það er rétt, eins og í Bosníu og Kosovo og gert það of seint vegna þess hve langan tíma tók að ná samstöðu. Það eru allir sammála um að það hafi verið mikilvægt til að varðveita friðinn í Evrópu. Það var mikilvægt til að tryggja efnahagslega hagsmuni í Evrópu allri, ekki síst þjóðanna á Balkanskaga. Það að snúa sér frá aðalatriði málsins með þessari sífelldu tuggu, að menn lúti í einu og öllu forustu Bandaríkjanna, er að verða dálítið slitin plata. Það er eins og það sé af hinu vonda að vera sammála Bandaríkjamönnum í einu einasta máli. Ég skil hv. þm. þannig að Íslendingar eigi almennt að vera ósammála Bandaríkjunum í öllu og á móti öllu sem þeir gera. Við að sjálfsögðu styðjum Bandaríkin í því sem við teljum rétt að gera. Það liggur ljóst fyrir að Bandaríkin eru mikilvæg forustuþjóð í heiminum, mjög mikilvæg vináttu- og samstarfsþjóð Íslendinga og hafa verið það lengi, enda voru Bandaríkin fyrsta þjóðin sem viðurkenndi sjálfstæði Íslendinga. Ég tel eðlilegt og sjálfsagt að við eigum gott samstarf við þessa þjóð. Ég tel að það eigi ekki að vera sérstakt markmið að troða illsakir við hana eins og mér heyrist stundum á hv. þm. Við viljum hafa vinsamleg samskipti við allar þjóðir. Hv. þm. nefndi hér Íran sem þjóð sem einhverjir töluðu um að rétt væri að yfirtaka. Mér finnst það aldeilis fráleit umræða, hvort sem hún kemur frá Bandaríkjunum eða öðrum stöðum. Ég væri ekki að fara í opinbera heimsókn til Írans í lok þessa mánaðar ef ég væri þeirrar skoðunar. Ég tel mikilvægt að kynnast sjónarmiðum þeirrar þjóðar og að við eigum að sjálfsögðu að leggja okkur fram um að brúa ágreiningsmál milli þjóða, milli ólíkra þjóða, hvort sem þær eru ólíkar vegna trúarbragða eða annarra ástæðna. Ég bið hv. þm. að fara betur yfir þessi mál eins og félagar hans í Samfylkingunni hafa gert. Ég óska honum góðs á þeim fundi sem hann er að fara á og vonast eftir því að þetta mál verði tekið til umræðu. Mér heyrist að það sé ekki vanþörf á því. Aðeins að lokum, út af þeirri spurningu sem hv. þm. Einar Karl Haraldsson bar hér fram um hvort ég kannaðist við þær skilgreiningar sem hann fór yfir. Ég kannast ekki nákvæmlega við þær en ég kannast við að Atlantshafsbandalagið hefur gjörbreyst. Það er allt annað bandalag en ég kynntist fyrst eftir að ég varð utanríkisráðherra fyrir rúmum átta árum. Þar hefur átt sér stað gífurleg breyting enda ljóst þegar bandalagið verður bandalag 26 ríkja þá þýðir það miklar breytingar. Þegar ein nánasta samstarfsþjóð bandalagsins er orðin Rússland þá kallar það á miklar breytingar. Svo mætti lengi telja. Ég er ekki í neinum vafa um það að Atlantshafsbandalagið er öflugustu friðarsamtök í heiminum. Ég get fært fyrir því mörg rök. Það er öflugasta friðarbandalag í heiminum vegna þess hve margar þjóðir standa að því, vegna þess hve margar þjóðir eru nánar samstarfsþjóðir Atlantshafsbandslagsins, þar á meðal Rússar, og af mörgum öðrum ástæðum. Ef við því viljum varðveita friðinn í heiminum og stuðla að meira öryggi þá er ég ekki í nokkrum vafa um að helsta leiðin til þess er að efla Atlantshafsbandalagið. Auðvitað er líka mikilvægt að efla Evrópusambandið, ég tek undir það. Íslendingar hafa eindregið stutt stækkun Evrópusambandsins og núverandi ríkisstjórn hefur gert það í einu og öllu og hvatt þær þjóðir sem eru nú að ganga þar inn til að gera það, þar á meðal Eystrasaltsríkin. Þó að Atlantshafsbandalagið sé mikilvægt fyrir Eystrasaltsríkin er að mínu mati enn þá mikilvægara fyrir þau að ganga í Evrópusambandið. Að því höfum við viljað stuðla, að svo miklu leyti sem við höfum getað það. Auðvitað höfum við ekki haft þar mikil áhrif. Það er mjög athyglisvert að allar þessar þjóðir sem áður voru í samstarfi innan Varsjárbandalagsins skuli leggja svo mikla áherslu á að gerast aðilar að Atlantshafsbandalaginu. Er ekki vert að hlusta á raddir þess fólks sem þar hefur komið fram, raddir þeirra flokka sem áður kölluðu sig kommúnistaflokka? Ég held að það sé nánast enginn flokkur í Evrópu, nema þá kannski Vinstri grænir, sem eru jafnákveðnir gegn Atlantshafsbandalaginu. Ég þekki ekki þann flokk. Ég hef verið að spyrjast fyrir um það meðal þjóða sem standa að Atlantshafsbandalaginu hvort algengt sé að stjórnmálaflokkar séu algjörlega á móti aðildinni að Atlantshafsbandalaginu. Það er afskaplega lítið um það og þeim flokkum hefur farið fækkandi. Það má vera að hv. þm. Ögmundur Jónasson sé fróðari um það en ég. Ef það er svo að Vinstri grænir séu eini flokkurinn í aðildarríkjum Atlantshafsbandalagsins sem er eindregið á móti bandalaginu þá hafa þeir vissulega mikla sérstöðu. Ég veit hins vegar ekki hvort það er sérstaða til að vera sérstaklega stoltur af.

Hæstv. forseti. Hæstv. utanrrh. hefur verið fjarri þinginu lengi og ferðast víða um heiminn og eflaust hitt marga mektarmenn, verið í miklum partíum og boðum og ekki hitt nokkurn einasta mann sem hefur efasemdir um NATO. Það er helst hér á þingi sem hann heyrir einhverjar efasemdarraddir þar að lútandi. En ég get fullvissað hann um að í Evrópu og heiminum öllum eru vaxandi efasemdir um þetta hernaðarbandalag og þær breytingar sem gerðar hafa verið á því á liðnum árum. Ég vil beina þeirri spurningu til hans hvort hann taki ekki undir að það hafi orðið ákveðnar breytingar frá 50 ára afmælinu. Þá var ákveðið að endurskilgreina varnarhlutverk NATO og hverfa frá þeirri hugsun að NATO beri að bregðast við árás á einstök aðildarríki og fara yfir í hina afstöðuna að NATO beri að bregðast við ógn sem kunni að steðja að aðildarríkjunum með fyrirbyggjandi aðgerðum og hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér að ákvarðanir í þessa veru hafi verið teknar síðan á NATO-fundi í Prag. Hafa engar breytingar átt sér stað sem ástæða er til þess að ræða? Alla vega heyrir maður það í evrópskum fjölmiðlum að menn hafa af þessu áhyggjur vegna þess að ef þetta er rétt, að NATO eigi að beita á annan hátt en hefur verið gert, sem fyrirbyggjandi tæki, þá séum við háðari þeim sem þar eru ráðandi, sem eru náttúrlega Bandaríkin. Ef Bandaríkin telja hagsmunum sínum ógnað og telja mikilvægt að grípa til fyrirbyggjandi aðgerða og beita þar NATO fyrir sig, 

Frú forseti. Það er alveg rétt að það hafa orðið breytingar á Atlantshafsbandalaginu, sérstaklega eftir 11. september 2001. Það urðu mikil kaflaskipti í heiminum við þá hræðilegu árás. Þá gerðu þjóðir heims sér grein fyrir því að þær yrðu að standa saman í baráttunni gegn hryðjuverkum í heiminum. Í framhaldi af því var samþykkt innan Atlantshafsbandalagsins, og mig minnir að það hafi sérstaklega komið fram á fundinum í Reykjavík, að NATO gæti og ætti að beita sér utan þeirra landa sem eru aðilar, jafnvel utan Evrópu. Það voru mikil tímamót, það er alveg rétt. En það er ekki bara Atlantshafsbandalagið sem telur að taka þurfi upp þessa stefnu, það eru fjölmargar aðrar þjóðir í heiminum sem sameinuðust um baráttuna gegn hryðjuverkum og Atlantshafsbandalagið hefur verið mjög leiðandi í þeirri umræðu allri. Það eru fyrirbyggjandi aðgerðir að uppræta hryðjuverkastarfsemi, það er alveg rétt. En ríki Atlantshafsbandalagsins hafa ekki séð aðra leið til þess að berjast við ógnina sem stafar að allri heimsbyggðinni en með þessum hætti. Þá segir hv. þm.: Er ekki hættulegt fyrir okkur að taka þátt í því? Gæti það ekki skapað hryðjuverk á Íslandi að við tökum þátt í því? Auðvitað stafar okkur hætta af þessari ógn eins og öðrum þjóðum og okkur ber að taka þátt í þeirri sameiginlegu baráttu. Ef allir hugsuðu þannig: Gæti það ekki skapað hættu fyrir mig að taka þátt í baráttunni gegn sameiginlegri ógn, hvernig færi þá? Getum við Íslendingar undanskilið okkur slíkri ábyrgð?

Hæstv. forseti. Mér finnst þetta ekki vera spurning um að undanskilja sig ábyrgð heldur að sýna fulla ábyrgð, því að hæstv. utanrrh. talar um NATO sem tæki sem beitt er til að verja friðinn. Ég er að tala um að NATO sé tæki sem notað sé í auknum mæli til að verja hernaðarlega og efnahagslega hagsmuni, til að verja olíuna, olíuhagsmuni Bandaríkjanna t.d. Mér finnst hættulegt hve gagnrýnislaus íslensk stjórnvöld eru gagnvart herrunum í Washington. Mig langar til að spyrja hæstv. utanrrh. að því, af því að hann vildi alhæfa um afstöðu mína gagnvart Bandaríkjunum og gagnvart NATO, þá vil ég spyrja hann: Finnst honum engin áherslubreyting t.d. hafa orðið innan Bandaríkjanna og í stefnu Bandaríkjanna við stjórnarskiptin frá Clinton-stjórninni yfir í Bush-stjórnina? Finnst honum ekki áhyggjuefni hvernig haukarnir þar á bæ hafa talað og framkvæmt og er hann tilbúinn að fylgja Atlantshafsbandalaginu, NATO, í einu og öllu, alltaf, vegna þess að hann beinir svona alhæfingarspurningum að mér? Ég hef miklar áhyggjur af því hvert stefnir í Bandaríkjunum og þar af leiðandi miklar áhyggjur af hvert stefnir með NATO þar sem Bandaríkjamenn eru ráðandi, og mestar áhyggjur hef ég af undirlægjuhætti íslensku ríkisstjórnarinnar og þar með hæstv. utanrrh.

Frú forseti. Hv. þm. talar um alhæfingar. Ég heyri hann ekki ræða um þessi mál öðrvísi en hann tali um undirlægjuhátt og að við fylgjum Bandaríkjamönnum í einu og öllu. Eru það ekki alhæfingar? Það má vel vera að hv. þm. sé ekki á móti öllu sem kemur frá Bandaríkjunum. Ég býst við því að það sé rétt að hann sé sammála einhverju. Ég hef hins vegar aldrei heyrt það vegna þess að mér finnst hann alltaf nálgast mál með neikvæðum hætti eins og er í sjálfu sér andi þess stjórnmálaflokks sem hann starfar með. Hann nálgast alltaf hlutina með neikvæðum formerkjum og sér ógn og skelfingu alls staðar og þess vegna sé best að gera helst ekki neitt. Þetta er mín upplifun. En ég er viss um að hv. þm. upplifir það með öðrum hætti. Ég er ekki sammála því sem margir af þessum haukum eru að segja, t.d. þegar verið er að tala um það að fara inn í Sýrland og fara inn í Írak. Ég tel það skelfilegan og óábyrgan málflutning. En ég er hins vegar sammála því að það var nauðsynlegt að koma Saddam Hussein frá og taldi að það væru ekki önnur ráð til þess en til var gripið. Ég hef ekki heyrt hvernig hv. þm. vildi koma þeim skelfilega manni frá, enda þegar verið er að tala um Írak, minnist hv. þm. aldrei á Saddam Hussein. Ég held að það sé ekki vegna þess að hv. þm. sé hrifinn af þeim manni, mér dettur það ekki í hug. En hann gagnrýnir ávallt það sem er gert en segir afskaplega lítið um hvað skuli gera.

Frú forseti. Ég heyri ekki betur en hæstv. utanrrh. sé að tala sig út úr klúbbi hinna 30 viljugu ríkja. Hæstv. utanrrh. var í töluðum orðum að hafna hinni merku Bush-kenningu alveg eins og við í Samfylkingunni höfum gert. Hæstv. ráðherra talaði á þann veg að það væri algerlega út í hött að fara í það sem sumir haukar í liði Bush Bandaríkjaforseta hafa kallað réttlætanleg forvarnastríð. En ég ætla ekki að nota þetta tækifæri til þess að fara út í umræðu um Írak við hæstv. utanrrh. Ég held að honum muni seint takast það að leiða hv. þm. Ögmund Jónasson til réttrar leiðar í þessum efnum og verður sennilega ekki að þeirri ósk sinni að hann, eins og Sál á leiðinni til Damaskus, sjái skyndilega ljósið. Mig langar hins vegar til þess að varpa fram spurningu til hæstv. utanrrh. sem tengist Evrópusambandinu. Nú er það svo að hversu mikið sem við viljum efla og halda í okkar ágæta samband við Bandaríkin þá sjáum við auðvitað teiknin skrifuð á vegginn. Hæstv. utanrrh. og reyndar hæstv. forsrh. tóku báðir dálítið sterkt til orða í kjölfar þeirra atburða sem urðu í byrjun maí þegar Bandaríkjamenn komu hér og tilkynntu okkur fyrirvaralaust að þeir væru að gerbreyta eðli varnarsamstarfsins. Við vitum það og hæstv. utanrrh. veit það allra manna best í salnum, að Evrópusambandið ætlar sér miklu stærri hlut á sviði öryggis- og varnarmála álfunnar heldur en það hefur með höndum í dag. Það ætlar sér að koma upp viðbúnaði til þess að geta tekist á við ógnir sem steðja að ríkjum sambandsins bæði utan og innan frá, þær nýju ógnir sem starfsmenn hæstv. utanrrh. leiddu fram í skýrslu 1999. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig sér hann öryggismál Íslands samþættast þessu nýja öryggishlutverki sem Evrópusambandið er að taka sér á næstunni?

Frú forseti. Hér er um mjög yfirgripsmikla spurningu að ræða en það liggur fyrir að við höfum samstarf við Evrópusambandið á sviði öryggismála. Ég er sannfærður um það að til þess að halda styrkleika Atlantshafsbandalagsins er algerlega nauðsynlegt að halda tengslunum milli Evrópu og Ameríku á þessum vettvangi. Það er grundvallaratriði fyrir okkur Íslendinga. Ég vil minna á það að í sambandi við samskipti okkar við Bandaríkin hafa samskiptin við Atlantshafsbandalagið skipt miklu máli. Sá aðili sem kom mjög að lausn þess máls, a.m.k. um stundarsakir, var Robertson lávarður sem brást vel við beiðni okkar um að finna með okkur lendingu í því máli. Þannig að í samskiptunum við Bandaríkin hafa samskipti okkar við Atlantshafsbandalagið skipt miklu máli. Ég geri mér grein fyrir áhuga Evrópusambandsins á að stofna svokallaða sjálfstæða varnar- og öryggisstoð í Evrópu. Við höfum stutt þá viðleitni. Við höfum hins vegar ekki stutt þá skoðun sumra að það beri að slíta þarna í milli. Það er hins vegar ljóst að innan Atlantshafsbandalagsins er í vaxandi mæli um að ræða annars vegar Evrópustoð og hins vegar Ameríkustoð. Það sem við Íslendingar höfum óttast er að þjóðirnar sem ekki eru innan Evrópusambandsins verði smátt og smátt áhrifaminni í þessu samstarfi og við því höfum við verið að reyna að bregðast.

Frú forseti. Þetta er nákvæmlega mergurinn málsins. Evrópustoðin, eins og hæstv. utanrrh. kallar hana, í Atlantshafsbandalaginu er stöðugt að eflast og við sjáum alveg til hvers vilji ráðamanna í Washington stendur. Hæstv. ráðherra segir réttilega að menn eigi að hugsa til þess að þau ríki sem standa utan Evrópusambandsins kunni að veikjast í varnarlegu tilliti. Þá hljóta menn að velta því fyrir sér hvort þetta séu ekki enn ein rökin fyrir því að við hugsum það til enda hvort okkur sé ekki betur borgið innan Evrópusambandsins. Ég spyr þá hæstv. utanrrh.: Telur hann ekki, eins og þróunin er að verða sem hann lýsir sjálfur, að það séu öryggishagsmunir sem kalla á það að við sækjum í fullri alvöru um aðild að Evrópusambandinu?

Frú forseti. Það eru vissulega mörg atriði sem spila inn í það hvort Ísland stendur betur innan eða utan Evrópusambandsins Það er umræða sem þarf að fara fram með opnum og hreinskiptum hætti. Öryggsimál eru þáttur í því máli. Þróunin er með þeim hætti að við þurfum að fylgjast mjög vel með. Hins vegar er aðalatriðið samt það að við séum aðilar að Atlantshafsbandalaginu og varnarsamningnum við Bandaríkin. Ég tel að í staðinn fyrir varnarsamninginn við Bandaríkin geti ekkert komið. Ég tel að það sé algerlega óhugsandi að einhver sambærilegur varnarsamningur verði gerður við Evrópuríki. Svarið við þessari spurningu er því að við þurfum að horfa til beggja átta. Við megum ekki slíta þann mikilvæga streng sem hefur verið milli okkar og Bandaríkjanna, það er algert grundvallaratriði. Og við megum heldur ekki slíta þann streng sem felst í aðildinni að Atlantshafsbandalaginu. Næst á eftir þessu kemur svo samstarf okkar í öryggis- og varnarmálum við Evrópu, þar með talið við Norðurlöndin, en við höfum aukið þátttöku okkar í samstarfi Norðurlandanna á sviði öryggis- og varnarmála sem kemur m.a. fram í því að fundur varnarmálaráðherra þessara landa hefur í fyrsta skipti verið haldinn á Íslandi og Íslandi voru gerð mjög góð skil í umræðu um öryggis- og varnarmál á þingi Norðurlandaráðs nú fyrir stuttu.

Hæstv. forseti. Ég er ekki hingað kominn til að flytja langa ræðu, aðeins til að halda til haga sjónarmiðum okkar og áherslum gagnvart hernaðarbandalaginu NATO sem við teljum ekki gefa tilefni til mikilla og mærðarfullra yfirlýsinga eins og hér hafa heyrst í þingsalnum af hálfu Framsfl. og Samf. 
             Síðan vildi ég gjarnan leiðrétta ákveðnar missagnir sem komu fram hjá hæstv. utanrrh. sem segir mig og okkur í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði aldrei hafa séð ljósan blett á Bandaríkjunum og teljum allt sem þaðan komi vera neikvætt og slæmt. Það er mikill misskilningur. Við erum hvorki fylgjandi né andvíg Bandaríkjunum. Þaðan kemur margt mjög gott. Þaðan kemur einnig margt sem er gagnrýnivert og ekki síst frá stjórnvöldum í seinni tíð. Það snýr náttúrlega að okkur, utanríkissamskiptum Íslendinga og Bandaríkjanna og þar með Atlantshafsbandalaginu. Ég skal alveg játa að mér brá svolítið í brún fyrir nokkrum vikum þegar fulltrúar bandaríska sendiráðsins komu á okkar fund til að kynna okkur áherslur sínar. Við ræddum um hernað og fyrirbyggjandi aðgerðir og þá kom upp úr kafinu að það er enn þá stefna Bandaríkjastjórnar að réttlæta árásirnar á Nagasaki og Hiroshima. Kjarnorkuárásirnar á Japan eru enn þá réttlættar. Það er yfirlýst stefna Bandaríkjanna að réttlæta kjarnorkuárásirnar á Japan á stríðsárunum enn þann dag í dag. Á sama hátt réttlæta menn enn þá árásina á Írak, jafnvel þótt það sé nú að verða upplýst að menn voru knúðir inn í árásarfarveginn með lygum. Hæstv. utanrrh. Íslands er hér enn þann dag í dag að berja þessar sömu áróðursbumbur á nákvæmlega sama hátt og haukarnir í Washington, engar efasemdir uppi. Í öllum þjóðþingum í heiminum eru heitar umræður um þetta efni, um trúverðugleika Bandaríkjamanna og Breta, sem stýrðu förinni, og einnig hinna sem lutu stjórn þeirra gagnrýnislaust, og það gerði ríkisstjórn Íslands. Síðan kemur hæstv. utanrrh. í pontu og spyr með nokkrum þjósti hvað þingmenn VG vilji hér upp á dekk, hvað þeir hafi viljað gera til að koma einræðisherranum Saddam Hussein frá völdum. Við vildum virða reglur alþjóðasamfélagsins. Það var ekki gert. Ríkisstjórn Íslands studdi alltaf þær tillögur sem komu frá Washington og sem voru kokkaðar þann eða hinn daginn. Menn settu bara fingurinn í loftið og fundu hvernig vindarnir blésu þann daginn, og því var hlýtt. Þannig hefur þetta verið. Þegar við erum núna að ræða útvíkkun Atlantshafsbandalagsins, NATO, hefði ég haldið að það væru fleiri hér í þingsalnum en fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem hefðu áhyggjur af því hvert stefnir í því bandalagi vegna þeirra grundvallarbreytinga sem þar hafa verið gerðar á síðustu fjórum árum  Mér finnst það vera óhugnanlegt og mér finnst það vera áhyggjuefni, mikið áhyggjuefni, að á Alþingi Íslendinga sé það aðeins röddin frá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði sem gagnrýnir þetta. Allir aðrir sem hingað koma upp, hvort sem þeir eru frá Samf., Sjálfstfl. eða Framsfl., taka þátt í þessum mærðarfulla kór til lotningar hernaðarbandalaginu NATO. Þetta finnst mér vera áhyggjuefni og ætti að vera umhugsunarefni fyrir íslenska þjóð.

Hæstv. forseti. Það er athyglisvert að heyra málflutning hv. þm. Ögmundar Jónassonar hér. Í málflutningi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs er nánast alltaf lögð áhersla á að það sem var gott í gær eigi að vera áfram. Það sem þeir voru á móti í gær, því eru þeir með í dag, þ.e. eins og kom hér fram áðan er hin gagnkvæma varnarskuldbinding NATO allt í einu orðin hlutur sem söknuður er að en var gagnrýndur af þeim í gær. Þannig er málflutningur þeirra alltaf með óbreyttu ástandi. Hann heldur því fram að Bandaríkjamenn ráði öllu innan NATO en það er einu sinni þannig að hernaðarmáttur þeirra er slíkur að þegar þeir ákveða að nýta hann geta þeir það án þess að nokkur fái rönd við reist. Bandaríska hernaðarvélin er sú sterkasta í heimi og það er bara sú staðreynd sem við verðum að líta á. Hins vegar eru innan NATO einmitt umræður í gangi og samstarf og eins og við höfum séð hefur oft tekist að breyta afstöðu Bandaríkjamanna með tímanum innan NATO og þróa nýjar hugmyndir, hafa temprandi áhrif á stefnu Bandaríkjastjórnar. Það er einmitt, eins og ég sagði áðan, kannski eitt mikilvægasta hlutverk NATO í dag að halda aftur af hernaðarstefnu Bandaríkjamanna, hafa áhrif á hana og hafa jákvæð áhrif á stefnu Rússlands og Bandaríkjanna á vettvangi NATO.

Hæstv. forseti. Það er ekkert nýtt að heyra þessa tóna: NATO hefur breytt um svip, þetta eru orðin umhverfisverndarsamtök, verndarsamtök sem eru að tína upp karamellubréf hér og þar um Evrópu, svona vinsamlegur snati. Staðreyndin er sú að við erum ekki að tala fyrir óbreyttu ástandi. Við erum að tala fyrir breyttu ástandi. Það er hv. þm. Einar Karl Haraldsson sem talar fyrir óbreyttu ástandi, með fylgispekt okkar gagnvart þessu hernaðarbandalagi. Ég bendi hins vegar á, og við höfum gert það, þær breytingar sem eru að verða innan NATO, hvernig bandalagið er að endurskilgreina hlutverk sitt. Í stað þess að bregðast við árás á einstök ríki er það að færa út kvíarnar í reynd og lýsa yfir vilja til að taka þátt í fyrirbyggjandi aðgerðum. Ég er að benda á --- og mér finnst þetta bara vera málefnaleg umræða --- hvað þurfi að gera til að koma í veg fyrir ógn í framtíðinni. Ef sá sem skilgreinir hættuna, þessa ógn, er stærsta hernaðarveldi heimsins, er þá ekki líklegt að við gerumst þessu hernaðarveldi einum of handgengin, ekki síst þegar hér situr ríkisstjórn sem sýnir ekki nokkra einustu tilburði til sjálfstæðrar hugsunar, til gagnrýninnar hugsunar, en fylgir stefnunni frá Washington í einu og öllu? Finnst hv. þm. Einari Karli Haraldssyni, þingmanni Samf., virkilega engin ástæða til að staldra hér við? Ég fylgist með umræðunni á þjóðþingum í Evrópu 

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að gæta að tímamörkum í andsvari.

Hv. þm. Ögmundur Jónasson beindi spurningu til mín og ég vil svara henni þannig að við verðum alltaf að tvískipta umræðu um öryggismál. Annars vegar er það spurningin um varanlega varnarhagsmuni Íslendinga, sem eru óháðir því sem upp á kemur á alheimsvettvanginum, og við verðum að skilgreina með grundvallarhagsmuni okkar í huga. Þeir hagsmunir eru áfram aðildin að NATO, varnarsamningurinn við Bandaríkin og einnig, að okkar mati í Samf., að við nálgumst Evrópusambandið og fulla aðild að því, ef um semst, út frá íslenskum grundvallarforsendum. Á hinn bóginn eigum við á grundvelli þessara varanlegu öryggishagsmuna að skilgreina og að sjálfsögðu móta okkur sjálfstæða utanríkisstefnu og taka afstöðu til einstakra atburða og einstakra hluta. Þar erum við t.d. ósammála hæstv. ríkisstjórn um stefnuna gagnvart Írak og í öðrum málum, og auðvitað verða menn að taka sjálfstæða afstöðu til þess. Innan NATO eru 26 ríki og okkur er kunnugt um að þar eru oft mjög beinskeyttar og harðar umræður. Ég held að það sé ómögulega hægt að segja að land eins og t.d. Frakkland sé endilega alltaf á bandi Bandaríkjastjórnar og að Bandaríkin ráði lögum og lofum innan NATO, enda þótt það hljóti náttúrlega að verða að taka tillit til þess í sumum málum að þeir eru mesta hernaðarveldi heimsins.

Hæstv. forseti. Ég er ekki alveg viss um að þetta sé rétt, að það sé hægt að sundurgreina annars vegar stundarhagsmuni og hins vegar varanlega hagsmuni. Ég held að staðreyndin sé sú að stundarhagsmunir geti verið undirseldir hinum varanlegu hagsmunum. Þetta er allt einn hnykill og þegar allt kemur til alls ber okkur að taka afstöðu á siðferðilegum grunni. Hvað teljum við vera rétt og hvað teljum við vera rangt? Ég er þeirrar skoðunar að Atlantshafsbandalagið, NATO, sé orðið --- jafnvel í ríkari mæli en það hefur verið til þessa --- tæki í höndum Bandaríkjanna, þessa öflugasta hernaðarveldis heimsins, sem er farið að beita þessu tæki, ekki aðeins í þröngum varnarskilningi gagnvart aðildarríkjum bandalagsins heldur er verið að færa út kvíarnar. Það er verið að breyta eðli bandalagsins og færa það meira og í ríkari mæli út í árásarfarveginn. Mér finnst það vera áhyggjuefni og mér finnst það vera nokkuð sem eigi að ræða, ekki síst þegar fyrir liggur tillaga um að stækka þetta bandalag.