Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta, sem er flutt á þskj. 12 um breyt. á launal., er um nokkra breyt. á launakjörum dýralækna. Samkv. 14. gr. launal. eru byrjunarlaun dýralækna kr. 2500.00, en í l. gr. þessa frv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir, að byrjunarlaun hækki um kr. 1000.00 og verði kr. 3500.00. Hækkun sú, sem gert er ráð fyrir að verði á laununum, er í samræmi við það, sem verið hefur í 14. gr. gildandi launal., að hámarkslaun verði kr. 1000.00 hærri en nú er. Tilgangur þessa frv. er sá að tryggja sem almennust not bænda af dýralæknunum, en eins og launakjörum dýralækna er háttað, verða afskekktustu byggðarlögin út undan, og hefur reynslan orðið sú, að þessi byggðarlög hafa ekki möguleika til þess að skapa dýralæknum lífvænleg kjör. Þetta er af því, að þar, sem samgöngur eru vondar á landi, veigra bændur sér við að sækja dýralækni, vegna þess hve örðugt er að ná í hann, og því er nauðsynlegt, að hann hafi búsetu sem næst. Í l. um dýralækna, nr. 24 1939, er gert ráð fyrir, að dýralæknar skuli vera 6 í landinu, 2 í Vestfirðingafjórðungi, 2 í Sunnlendingafjórðungi, 1 í Austfirðingafjórðungi og 1 í Norðlendingafjórðungi. Ástandið er þannig, að Vestfirðingafjórðungur hefur einungis einn dýralækni, og hann hefur setu í Borgarnesi, en á öllu svæðinu þaðan og til Vestfjarða er enginn dýralæknir. Fyrir nokkrum árum tók dýralæknir sér búsetu á Ísafirði, en vegna þess, að launakjör voru léleg og praksís lítil á svæðinu, sem að liggur, varð hann að hrökklast þaðan. Síðan er þessi landshluti dýralæknislaus. Ég hygg ekki þurfa um það frekari orð. Öllum má augljóst vera, að þörf er fleiri sérmenntra manna til dýralækninga. Þegar l. um dýralækna frá 1939 voru samþ., var gert ráð fyrir, að allir landshlutar fengju bætt úr dýralæknisþörf sinni og Vestfirðir fengju dýralækni á Ísafirði. Búseta dýralæknis skal ákveðin af ráðuneyti, og þar sem ráðuneyti hefur einu sinni áður sett dýralækni umdæmisins á Ísafjörð, en þar í nánd eru mannflestar og einna víðlendastar byggðir, tel ég þann stað of sjálfsagðan til þess, að nein bein þörf sé til að lögákveða búsetuna þar, og sleppi að bera fram um það till. Þar sem dýralæknar eru ekki fleiri en 6 á landinu, hefur samþykkt þessarar 1000 kr. launahækkunar ekki mikla eyðslu í för með sér. En launahækkunin virðist líklegasta ráðið til þess að tryggja, að menn, sem þegar eru menntaðir í greininni eða nú stunda nám í henni, setjist að í landshlutum, sem þurfa þeirra, þótt ekki sé um tekjumikla praksis að ræða, og geti þar orðið landbúnaði að liði.



Það voru aðeins örfá orð. Mér fannst það hálfgert á hv. þm. Borgf. (PO), að hann misskilja a.m.k. að nokkru leyti það, sem ég sagði um þetta mál. Það var ekki ætlun mín að halda því fram, að sú þróun, sem orðið hefur, að taka fleiri vegi en áður inn á vegalög, væri óeðlileg. Ég veit, að allir þm. eru sammála um, að eðlilegt sé að taka inn á vegalög fleiri vegi en áður, ef miðað er við nokkur ár. Hinu vildi ég vekja athygli hv. samgmn. þessarar d. á, að hún athugaði, hvaða stefnu hún vildi taka í þessum málum að því er framtíðina snertir, sérstaklega hvort eðlilegt sé að taka nærri alla vegi í landinu, sem hugsanlegt er að verði lagðir í náinni framtíð, í þjóðvegatölu eða ekki. Það er ekki hægt að fara hér út í einstakar brtt., en þær till., sem komið hafa fram, bera það með sér, að menn lita misjöfnum augum á þessi mál. Sumir vilja ekki taka í þjóðvegatölu nema lítinn hluta vega, en aðrir ganga miklu lengra og taka vegi, sem ekki hafa þýðingu nema fyrir sveitina, sem þeir liggja um, og liggur þá ef til vill annar þjóðvegur um þá sömu sveit. Ég er ekki að segja, að það geti ekki verið réttmætt að taka slíka vegi í þjóðvegatölu, en ég vildi, að hv. samgmn. gerði sér grein fyrir þessu máli nú þegar. Ef farið er inn á þá braut að taka nærri alla sýsluvegi inn í þjóðvegatölu, þá koma fleiri brtt. til greina, og ég segi fyrir mitt leyti, að ég hef ekki flutt þær till., sem ég mundi flytja, ef sú leið yrði farin. Ég vil benda hv. samgmn. á það, að það er til önnur leið: Hún er sú, að styrkja sýsluvegina meir en áður með því beinlínis að leggja meira fé til þeirra, og einnig mætti gera það á þann hátt að hærri styrkur yrði veittur hlutfallslega á hvern einstakan veg en áður hefur verið gert. Mér finnst mjög koma til athugunar, hvort ekki á að fara inn á þá leið með ýmsa af þeim vegum, sem menn vilja koma í þjóðvegatölu. Þetta er það, sem ég vildi benda hv. samgmn. á, en mér hefur aldrei dottið í hug að undrasi það, að fleiri vegir hafa verið teknir í þjóðvegatölu en áður. Aðeins þetta, hvort það á að stefna að því, að sem flestir sýsluvegir komist í þjóðvegatölu eða hvort sýsluvegirnir skuli styrktir meira en gert hefur verið. Þetta er óhjákvæmilegt, að þingið geri upp við sig, og umfram allt verður það að fá reglu til að starfa eftir, svo þetta fari ekki eftir því, hve ýtnir menn eru að ota sínum tota.



Herra forseti. - Síðast, þegar vegalög voru lögð fyrir Alþingi, sem mig minnir að vera 1940, var mjög mikið um það talað í Ed., að nauðsynlegt væri að finna ákveðnar reglur fyrir því, hvaða vegir skyldu komast í þjóðvegatölu og vera kostaðir af ríkinu. Ég leit þá svo á - og lít enn -, að þjóðvegir eigi að vera eingöngu þeir vegir, sem tengja saman héruðin og fjölmennustu eða helztu staði í sýslunum við aðalvegina, og þessir vegir eiga að öllu leyti að kostast af ríkinu. Ég leit svo á - og lít svo á enn -, að í 2. flokki séu vegir, sem að nokkru leyti eru notaðir af byggðalögunum, og þessa vegi eigi ríkið að sjá um að nokkru, en ekki öllu leyti, og í 3. flokki vegir, sem alveg eru notaðir af einstökum byggðalögum og ríkið ætti ekki að taka nema lítinn þátt í að byggja og viðhalda. Nú komast í þjóðvegatölu vegir, sem hafa sáralitla þýðingu fyrir heildina, meðan ekki eru komnir inn alfarav. og ekki búið að tengja þorp og kaupst. við þjóðv. Það er eingöngu tilviljunin, sem ræður því, hvað eru þjóðvegir og hvað ekki, og það er alveg gjörsamlega kerfislaust. Ég vil því mjög undirstrika það, sem hv. þm. S- M. sagði og vil ég biðja hv. samgmn. að athuga, hvort ekki eigi að taka upp þessa flokkun á þjóðvegum eins og rætt var um 1940. Ég vil benda á það, að vegalögin eru í 4 pörtum. Aðallögin eru frá 1933 og viðbót frá 1936 og 2 brtt. frá 1940, og ég held, að það væri miklu heppilegra að færa þetta saman og gera úr þessu eitt heilsteypt kerfi, sem sé miðað við það, að allir aðalvegir verði að öllu leyti kostaðir af ríkinu og þeir, sem koma næst, verði að mestu leyti kostaðir af ríkinu, en hinir ekki nema að nokkru, sem aðeins hafa þýðingu fyrir þau byggðalög, sem þeir liggja um.



Það eru aðeins örfá orð, sem ég vildi láta falla hér. Það er náttúrlega ekkert nýtt fyrirbrigði í meðferð þessara mála hér á þinginu, þó að fram komi till. til breyt. á vegalögunum frá einstökum þm., sem svo eru ekki að öllu leyti teknar til greina, því að það er vitanlegt, að undanfarin þing - eins og gera má ráð fyrir, að verði á þessu þingi - hefur það verið hlutverk samgmn. í samráði við vegamálastjóra, að flokka úr þessum till. það, sem fellur inn í þann ramma, sem það hefur verið fellt inn í undanfarin þing. Það er því engan veginn réttlátt að halda því fram, að afgreiðsla þessara mála sé reglulaus og ekki hafi verið fylgt neinni stefnu á undanförnum þingum. Það eru afnot veganna, sem hafa verið lögð til grundvallar að undanförnu og þess vegna má gera ráð fyrir, að í þeim till., sem nú koma fram, verði ýmsir vegir, sem segja megi um, að þeir falli ekki inn í þetta kerfi, og er sjálfsagt, að þeir heltist úr lestinni, en hins vegar er vitað, að það er fullkomlega réttmætt nú að bæta mörgum vegum inn í þjóðvegatölu og fullt samræmi helzt fyrir því. Hitt, sem hv. 2. þm. N.-M. (PZ) benti á og hann hreyfði till. um, þegar síðast voru gerðar breyt. á vegal., sé ég ekki, hvaða hagur væri að, vegna þess að ákvörðun um það, hvaða vegir skyldu takast upp í vegal. og hverjir ekki, hlýtur alltaf að hvíla á viðkomandi yfirvöldum. Ég veit ekki, hvað slíkt fyrirkomulag hefði til sins ágætis fram yfir það, sem nú er, að ríkið leggi fram til akfærra sýsluvega það, sem sýslusjóður greiðir ekki, og helming kostnaðar við byggingu sýsluvega, svo að það, hvað ríkið greiðir, fer eftir því, hvað lagt er af mörkum í viðkomandi héruðum. Þessu til viðbótar er það, að framlag ríkisins má þá eingöngu ganga til viðhalds veganna. Ég sé ekki að sú breyt., sem hv. þm. N.-M. (PZ) vill, að gerð verði, hafi neina yfirburði yfir þann grundvöll, sem lagður er í löggjöf nú, enda fengu þær till. hans engan byr, sem ekki er ástæða til. Nú er einmitt með fjárveitingum til vegalagninga í landinu gerður allríflegur munur á þeim leiðum, sem eru aðalsamgönguleiðir í landinu, og þeim leiðum, sem að vísu má telja, að séu samgönguleiðir, sem notaðar eru af öllum almenningi, en eru þó ekki aðalleiðir, því að nú er til viðbótar við það fé, sem veitt er til akfærra sýsluvega, lagður benzínskatturinn, sem er áætlaður árið 1943 um 700 þús. kr., hann gengur til akfærra þjóðvega umfram það, sem veitt er á fjárlögum. Sú stefna, að leggja sérstakan benzínskatt á, var tekin upp til þess að auka tillög til akfærra þjóðvega, og var sú stefna í sjálfu sér eðlileg og í samræmi við þetta. Ég vildi láta það koma fram, að það er síður en svo, að þessar framkvæmdir séu ekki bundnar við neitt kerfi, þó að menn að sjálfsögðu líti á það misjöfnum augum, eftir því hver aðstaða þeirra er, og það er hver sjálfum sér næstur og vill ota sínum tota og þykir á rétt sinn gengið, þó að það sé ekki, miðað við þá stefnu, sem fylgt er í málinu. Fram hjá því verður ekki komizt, í hvaða farvegi sem málið liggur.



Út af því sem hv. þm. Borgf. sagði, að það væri ekki nein stoð í því að flokka vegina og láta kostnaðinn hvíla misjafnt á ríkissjóði, vil ég benda á það, að hvar sem menn fara um vegi hér á landi, munu þeir beta borið um það, hve sýsluvegum er illa haldið við. Ég held, að það sé rétt að láta ríkissjóð sjá um þessa vegi að einhverju leyti og þá eigi að láta endurgreiða kostnaðinn að einhverju leyti, og ég held, hvað sem sagt var um þessa stefnubreytingu 1940, þá kornist nefndin að því, að réttara sé að hafa þessa vegi flokkaða. heldur en eins og nú er að hafa tillög til sýsluvega og láta síðan sýslurnar um framkvæmdirnar. Þetta er af því, að þótt vegamálastjóri hafi eftirlit með vegunum, þá held ég, að menn sjái hve ólíkt viðhaldið er á þjóðvegum og sýsluvegum og þess vegna tel ég það rétt, að ríkið sjái um viðhaldið, en fái það endurgreitt að einhverju leyti. Ég vil því benda n. á, hvort ekki muni vera rétt að flokka vegina og láta kostnaðinn að nokkru lenda á viðkomandi byggðalögum, þar sem ekki er um vegi fyrir heildina að ræða.