Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 90/1990, um tekjustofna sveitarfélaga, með síðari breytingum. Frv. þetta er byggt á tillögum nefndar sem ég skipaði 11. febr. sl. ,,til að gera tillögur um tekjur til handa sveitarfélögum í stað aðstöðugjaldsins``. Nefndinni var ,,jafnframt ætlað að gera tillögur um hvort fella eigi niður landsútvarið og hvaða tekjustofn eigi þá að koma í staðinn``. Í nefndina voru skipuð: Gunnar Svavarsson, formaður stjórnar Félags ísl. iðnrekenda, Sigríður Stefánsdóttir, forseti bæjarstjórnar Akureyrar, Sigurður E. Arnórsson framkvæmdastjóri, Sturla Böðvarsson alþingismaður, Valgarður Hilmarsson, oddviti Engihlíðarhrepps, Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson, formaður stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga, og Húnbogi Þorsteinsson skrifstofustjóri sem skipaður var formaður nefndarinnar. Vil ég nú fara nokkrum orðum um það frv. sem hér er til umræðu. Eins og vitað er hefur um langt árabil staðið yfir umræða um nauðsyn þess að fella niður aðstöðugjaldið og hefur það af mörgum að ýmsu leyti verið talinn óheppilegur tekjustofn. Af einstökum þáttum sem vegið hafa þyngst í því sambandi má nefna að aðstöðugjaldið var lagt á veltu fyrirtækja óháð verðmætasköpun og afkomu sem olli mismunun milli atvinnugreina. Álagning aðstöðugjalds stuðlaði að óeðlilegri verðmyndun vegna uppsöfnunaráhrifa sem veikti samkeppnisstöðu íslenskra atvinnugreina bæði innbyrðis og gagnvart erlendum keppinautum. Ekki liggur fyrir úttekt á stærðargráðu þessara áhrifa en þau voru mismikil eftir atvinnugreinum. Aðstöðugjaldið olli ákveðnum ójöfnuði milli sveitarfélaga. Þannig réðust tekjur af aðstöðugjaldi af eðli atvinnustarfseminnar á hverjum stað fremur en raunverulegum umsvifum. Innheimta aðstöðugjalds var óskilvirk af ýmsum ástæðum, álagningarstofn var í mörgum tilvikum óviss sem olli umtalsverðum afföllum frumálagningar við kærur og endurúrskurði. Þá var skatturinn lagður á á eftir sem veikti innheimtu hans ekki síst í ljósi síbreytilegra aðstæðna í íslensku efnahagslífi. Álagning aðstöðugjalds stríddi gegn samræmingu í skattlagningu fyrirtækja í takt við það sem gerðist í nágrannalöndunum. Einn liður í sérstökum aðgerðum stjórnvalda í atvinnumálum í lok sl. árs var afnám aðstöðugjalds, samanber yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 23. nóv. 1992 um eflingu atvinnulífs. Þar segir meðal annars að veigamikill þáttur í þeim aðgerðum sem hér er fjallað um er afnám aðstöðugjaldsins. Eftir því sem alþjóðaviðskipti verða frjálsari og samkeppni harðnar verði mikilvægara að skapa íslensku atvinnulífi a.m.k. ekki lakari skattakjör og helstu keppinautum. Þess vegna sé orðið brýnt að afnema aðstöðugjaldið. Jafnframt segir í yfirlýsingunni: ,,Afnám aðstöðugjalds hefur veigamikil áhrif á fjárhag sveitarfélaga og breytingin er meiri en svo að unnt sé að ákveða fyrirvaralítið hvernig henni verður mætt til frambúðar. Þess vegna er ákveðið að sveitarfélögin fái á árinu 1993 tekjur úr ríkissjóði sem nemi 80% af aðstöðugjaldi af stofni ársins 1992.`` Þessar breytingar tóku gildi í byrjun árs 1993. Rétt er að geta þess að aðilar vinnumarkaðarins studdu afnám aðstöðugjaldsins og það var í raun tengt kjarasamningum sem gerðir voru snemma á þessu ári. Eins og fram kemur í yfirlýsingunni gerðu ríki og sveitarfélög samkomulag um að sveitarfélögin fengju greitt úr ríkissjóði jafngildi 80% af álögðu aðstöðugjaldi ársins 1993 að teknu tilliti til breytinga á frumálagningu þess, sbr. lög nr. 113/1992. Þetta fyrirkomulag er einnig staðfest í 23. gr. laga nr. 111/1992, um breytingar í skattamálum, þar sem sveitarfélögum er tryggð þessi fjárhæð með sérstakri hlutdeild í innheimtum tekjuskatti á yfirstandandi ári. Samkvæmt fjárlögum ársins 1993 er þessi fjárhæð talin vera um 4 milljarðar kr. Þessi áætlun er hins vegar nokkurri óvissu háð, en miðað við frumálagningu aðstöðugjalds fyrir árið 1993 má ætla að upphæðin víki ekki langt frá þessu þegar kærur hafa verið úrskurðaðar í skattkerfinu. Ákvörðunin um niðurfellingu aðstöðugjaldsins var þannig í raun og veru tekin í lok sl. árs jafnframt því sem ákveðið var að bæta sveitarfélögunum upp tekjutapið á árinu 1993 með því bráðabirgðafyrirkomulagi sem ég hef áður lýst. Eðlilegt þótti að taka nokkuð lengri tíma í að gera tillögur um frambúðartekjutekjustofna til handa sveitarfélögunum í stað aðstöðugjaldsins enda ljóst að það væri viðkvæmt og vandasamt verk sem ekki væri heppilegt að vinna í miklu tímahraki. Eins og ég gat um áður var nefndinni falið þetta verkefni ásamt því að gera tillögur varðandi landsútsvarið. Nefndin var í aðalatriðum sammála um niðurstöður en þær voru þessar helstar: Útsvar sveitarfélaga verði að hámarki 9,2%. Álagning fasteignaskatta á atvinnuhúsnæði verði í tveimur þrepum. Lagt er til að í lægra þrepinu verði skatturinn 1,12% af álagningarstofni, þó þannig að sveitarstjórnum sé heimilt að hækka það hlutfall um 25%. Miðað er við að heildarbreytingin skili sveitarfélögum um 600 millj. kr. Efra þrepið verði í formi álags á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Miðað við nýttan álagningarstofn er lagt til að álagningarhlutfallið verði að hámarki 1,25%. Þá er lagt til að álagning í efra þrepi verði í samræmi við núgildandi lög um sérstakan skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Samhliða því vinni félmrn. og Samband ísl. sveitarfélag að nánari útfærslu málsins með það að markmiði að skatturinn falli að núverandi fyrirkomulagi við álagningu fasteignaskatts sveitarfélaga. Í þriðja lagi er lagt til að landsútsvarið falli niður og lagt er til að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga fái framlag úr ríkissjóði sem verði 0,227% af álagningarstofni útsvars en hlutur Jöfnunarsjóðs í landsútsvari nam 511 millj. kr. árið 1992. Afgangurinn, eða 117 millj. kr., skilar sér í hækkun útsvars og fasteignaskatta. Síðan er lagt til að í framhaldi af tillögum nefndarinnar verði ákvæði um úthlutun jöfnunarframlaga í tekjustofnalögunum og reglugerð um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga endurskoðuð einkum með hliðsjón af breyttri tekjumyndun sveitarfélaga. Tillögur nefndarinnar eru við það miðaðar að sveitarfélögin í heild verði fjárhagslega jafnsett eftir breytingarnar eins og þau eru nú og sama á við um ríkissjóð. Í þessu sambandi er rétt að benda á að tekjur Jöfnunarsjóðs af landsútsvari námu 511 millj. kr. 1992, þar af var landsútsvar ÁTVR um 328 millj. kr. en í tillögunum er gert ráð fyrir að þær tekjur renni í ríkissjóð eftir breytinguna. Jafnframt er gert ráð fyrir að ríkið hækki skatta á olíur og bensín á móti niðurfellingu landsútsvars olíufélaga, en það nam 143 millj. kr. á árinu 1992. Sú hækkun á því ekki að þurfa að leiða til hækkunar á vörum eða þjónustu hjá olíufélögunum. Niðurfelling aðstöðugjalds á að sjálfsögðu að leiða til verulegrar lækkunar á verði vöru og þjónustu og sama á við um niðurfellingu landsútsvars banka og sparisjóða. Ég mun rekja nokkuð einstakar greinar frv. Í 1. gr. er lagt til að aðstöðugjaldið verði fellt niður úr upptalningu tekjustofna sveitarfélaga og þar með afnumið til frambúðar. Í 2. gr. er lagt til að fasteignaskattur á atvinnuhúsnæði hækki úr 1% í 1,12%. Jafnframt er gert ráð fyrir að sveitarstjórnir hafi áfram heimild til að hækka þá álagningu um allt að 25%. Í 3. gr. er lagt til að landsútsvarið verði fellt niður úr upptalningu tekna Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga og í stað þess gert ráð fyrir framlagi úr ríkissjóði sem gert er ráð fyrir að verði 0,227% af álagningarstofni útsvars næstliðins tekjuárs. Í 6. gr. er lagt til að hámarksálagning útsvars verði 9,2% í stað 7,5% nú. Útsvarsálagning í sveitarfélögunum hefur verið talsvert mismunandi, en algengast hefur hún verið á bilinu 6,7--7,5%. Vegið meðaltal hefur verið um 7% en flest sveitarfélaga hafa verið með um 7,5% útsvar. Gert er ráð fyrir sama fyrirkomulagi áfram, þ.e. að álagningin geti verið mismunandi eftir aðstæðum og ákvörðun sveitarstjórnar í hverju sveitarfélagi. Það er að sjálfsögðu nokkurt álitamál hve mikið sveitarfélögin þurfa að hækka álagninguna til að vera jafnsett og áður. Hægt er að rökstyðja álagningu frá 8,9--9,2% eftir því hvaða forsendur eru notaðar en hér er lagt til að slík ákvörðun verði í höndum sveitarstjórnanna sjálfra eins og verið hefur. Ætla má þó að flest sveitarfélög yrðu jafnsett miðað við að hækka útsvar um 1,5% frá því sem nú er. Í 10. gr. er í raun lagt til að sérstakur skattur sem um langt árabil hefur verið lagður á verslunar- og skrifstofuhúsnæði og runnið hefur í ríkissjóð verði fluttur til sveitarfélaganna. Jafnframt verði skatturinn lækkaður úr 1,5% í 1,25%. Hér er um að ræða bráðabirgðaákvæði og í tillögum nefndarinnar er lagt til að félmrn. og Samband ísl. sveitarfélaga vinni að nánari útfærslu þess máls með það að markmiði að skatturinn falli að núverandi fyrirkomulagi við álagningu fasteignaskatts sveitarfélaga. Sérsköttun af þessu tagi er að ýmsu leyti óþægileg og hefur t.d. í för með sér tæknilega erfiðleika þegar skipta á húsnæði í flokka eftir notkun þess. Þegar hins vegar er litið til þess hversu mikið skattar hafa verið lækkaðir á atvinnurekstrinum við niðurfellingu aðstöðugjaldsins getur það naumast talist óeðlilegt þó þessi sérstaki skattur sé ekki felldur alveg niður um leið. Í nefndinni var m.a. rætt um hvort álagningarprósenta á atvinnuhúsnæði ætti ekki að vera sú sama óháð notkun húsnæðisins. Aðrar greinar frv. en þær sem ég hef hér nefnt skýra sig sjálfar. Virðulegi forseti. Ég hef rakið hér tildrög þeirra breytinga á lögum um tekjustofna sveitarfélaga sem lagðar eru til í þessu frv. og skýrt í hverju þær felast. Frv. er því miður nokkuð seinna á ferðinni en að var stefnt. Í því sambandi er rétt að vekja athygli á að samkvæmt gildandi lögum um tekjustofna sveitarfélaga skulu sveitarstjórnir hafa ákveðið fyrir 1. des. ár hvert hvaða hundraðshluti verði lagður á tekjur manna á næsta ári, þ.e. hvert útsvarið skuli vera og þá ákvörðun skal tilkynna félmrn. eigi síðar en 15. des. Er þetta gert til þess að fyrir liggi nægjanlega tímanlega hver heildarinnheimtuprósenta eigi að vera í staðgreiðslunni á næsta ári. Mér virðist óhjákvæmilegt að bæta við frv. bráðabirgðaákvæði sem lengir frest sveitarstjórna til ákvarðanatöku um útsvarsálagninguna. Ég legg til að þetta verði athugað nánar í nefnd þeirri sem fær frv. til umfjöllunar. Annað atriði vil ég einnig nefna. Í starfi nefndarinnar sem vann tillögur þær sem frv. er byggt á voru ræddar hugmyndir um að rétt væri að kveða á í lögunum um lágmarksútsvarsprósentu í sveitarfélögunum eða að sama útsvarsprósenta gilti um allt landið líkt og í tekjuskatti. Ætla má að þetta verði athugað nánar í nefnd þeirri sem fær frv. til meðferðar. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram í máli hæstv. félmrh. er þetta frv. um tekjustofna sveitarfélaga komið fram til að ákveða tekjustofna til frambúðar móti aðstöðugjaldinu sem var fellt niður á síðasta ári. Tilgangurinn með niðurfellingu aðstöðugjaldsins var sá að samræma álagningu þessara gjalda, þ.e. gjalda á atvinnurekstur, við það sem gerist hjá nágrannaþjóðunum. Aðstöðugjaldið er veltuskattur og var ekki talinn réttlátur og er ekki lagður á hjá okkar samkeppnisaðilum í nágrannalöndunum. Í öðru lagi var niðurfelling aðstöðugjaldsins kynnt af hálfu ríkisstjórnarinnar sem stuðningur við atvinnulífið í landinu. Þessi aðgerð var raunar ein af helstu skrautfjöðrum ríkisstjórnarinnar á síðasta ári að dómi Stjórnartíðinda. Í þriðja lagi, eins og kom reyndar fram í máli hæstv. ráðherra hér á undan, þá mismunaði þessi skattur sveitarfélögum í raun vegna þess að hann var lagður á veltu og þjónustu sem kom náttúrlega í miklu ríkara mæli til hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem meiri velta og þjónusta er sem þjónar öllu landinu. Nú liggur það sem sagt fyrir að ákveða tekjustofna til frambúðar í stað þessa aðstöðugjalds sem ákveðið er nú að leggja af. Það vekur athygli í frv. að í 2. gr. þess er gert ráð fyrir að leggja hluta af þessum gjöldum á atvinnulífið aftur, um 600 millj. kr. eins og kemur fram í frv. og er kveðið á um í 2. gr. Það vekur einnig athygli að búið er að hnýta inn í frv. vandræðabarni, óhreinu barni sem hefur verið á þvælingi hér í þinginu undanfarin ár og hefur sérstaklega verið þingmönnum Sjálfstfl. nokkur þyrnir í augum og þeir hafa tekið út fyrir að samþykkja það mál hér, en það er skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Þetta minnir mig reyndar á mann sem hafði dálæti á börnunum sínum þangað til þurfti að skipta á þeim. Þá henti hann þeim í konuna sína. Nú ætlar hann að henda þessum skatti á verslunar- og skrifstofuhúsnæði í sveitarfélögin til þess að losna við þann kross að samþykkja þetta mál á hverju ári hér í Alþingi. Það er minna áberandi að samþykkja þetta mál í frv. um tekjustofna sveitarfélaga. En reiknað er með því að sérstakur viðbótarskattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði komi inn í þetta frv. þetta ár. Hvað verður þá næst? Og mér er þá spurn: Er ekki verið að ákveða hér tekjustofna til frambúðar? Til hvers er þá verið að hnýta einhverjum bráðabirgðatekjustofnum inn þetta frv.? Ég sé ekki ástæðuna fyrir því nema þá að það sé verið að losa þingmenn Sjálfstfl. við þann kross að samþykkja þetta frv. eitt og stakt á hverju ári, eins og undanfarin ár. Ég sé enga ástæðu til að blanda þessu saman, það ætti að samþykkja þennan skatt bara sér meðan á að leggja hann á og ég geri fyrirvara við þetta atriði. Manni verður auðvitað spurn í sambandi við þær 600 millj. sem nú á að leggja á atvinnureksturinn aftur í fasteignagjöldum á húsnæði, hvernig atvinnureksturinn er tilbúinn til þess að taka við þessu. Það er til umræðu á Alþingi og er von á frv. um málið ef ríkisstjórnin kemur sér saman um það mál. En að hér komi frv. um þróunarsjóð til að úrelda húsnæði í stórum stíl, t.d. í fiskvinnslu víðs vegar um landið, það frv. er að vísu ekki komið því ríkisstjórnin eða stjórnarliðar koma sér ekki saman um margt þessa dagana eins og umræður sýna. En með annarri hendinni erum við að leggja aukna fasteignaskatta á atvinnuhúsnæði, í hinu orðinu á að stofna úreldingarsjóð til að loka þessu húsnæði. Ég held að það væri betra að ræða þessi mál í samhengi og reyna að gera sér grein fyrir því hvernig atvinnureksturinn í landinu er í stakk búinn til að standa undir þeim útgjöldum sem hér er gert ráð fyrir. Þar með er ég ekki að segja að það sé sjálfsagt mál að færa alla þessa skattbyrði yfir á einstaklinga eins og gert er ráð fyrir í frv., að útsvarið sé hækkað upp í 9,2%. Alla þessa skattheimtu verður auðvitað að skoða í samhengi við þau skattafrumvörp sem væntanlega eru hér á Alþingi fyrir jól. Þau eru ekki komin fram. Mér er spurn --- það er verst að hæstv. fjmrh. er ekki viðstaddur þessa umræðu því það er kannski varla hægt að ætlast til að hæstv. félmrh. svari því hvenær eru þau skattafrv. væntanleg, til þess að hægt sé að gera sér grein fyrir skattheimtunni í samhengi? Því auðvitað verða þessi mál ekki sundurskilin. Eins og ég kom inn á áðan þá var aðstöðugjaldið fellt niður til þess að jafna aðstöðu sveitarfélaga. Það er auðvitað ein ástæða fyrir því að þessi skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði er kominn hér inn, að verið er að koma því þannig fyrir að það dragi sundur með sveitarfélögunum aftur í tekjustofnum vegna þess að um 90% af þessu gjaldi fellur til í Reykjavík, ef ég man rétt, þó ég hafi ekki tölur um það við höndina, en það hefur komið fram hér í umræðum á Alþingi. Auðvitað er þetta ákvæði í og með til þess að styrkja stöðu þess svæðis á ný og það veitir sjálfsagt ekki af því mér skilst að hagur borgarinnar fari hríðversnandi og sé ekki sá sami og áður var, enda hefur komið ítrekað fram í umræðum það fjárfestingarbruðl sem hefur verið á undanförnum árum og ætla ég ekki að rekja það frekar í þessari umræðu. Það hefði auðvitað komið til greina að einfalda þessi mál og ríkið hefði með höndum álagningu á atvinnureksturinn í landinu og útsvarsprósentan hefði verið hækkuð sem þessu aðstöðugjaldi nemur. Það hefur þann annmarka að þá er skattbyrðin færð yfir á einstaklinga að öllu leyti, nema ríkið gefi þá eftir á móti. En það hefði verið leið til þess að einfalda þessi mál og það er rétt að félmn. sem fær frv. til meðferðar taki þetta atriði sérstaklega til skoðunar. Það kom fram hjá hæstv. félmrh. að frv. er seint fram komið. Það eru svo sem engin tíðindi því það er einkennandi fyrir þetta þing sem við sitjum í haust að það hefur nær eingöngu þingmannamál, þingmannafrumvörp og þingmannatillögur til umfjöllunar. Það er góðra gjalda vert og ég er ekki að hallmæla því að þau séu tekin fyrir, en það sem vekur athygli er að hér eru afar fá mál frá ríkisstjórninni til umræðu. Það er ekki vegna þess að ríkisstjórnin hafi allt sitt á hreinu, heldur er bara ósamkomulagið svo mikið að það koma engin frv. fram. Á ég þá við frv. t.d. um skattamálin, sem algjör óvissa er um, hvað þarf að innheimta miklar tekjur í ríkissjóð, því hver ákvörðunin eftir aðra um sparnað í fjárlögum fellur um sjálfa sig. Aðgerðir sem áttu að spara hitt og spara þetta eru svo illa undirbúnar að þær eru dregnar til baka daginn eftir að þær eru ákveðnar vegna lélegs undirbúnings. Ég þarf ekkert að telja það upp en vil þó nefna ákvörðunina um dagheimili, heilsukort, sýslumenn o.s.frv. sem allt er í uppnámi, m.a. vegna ósamkomulags innan stjórnarliðsins og ónógs undirbúnings. Það er því allsendis óvíst hver heildarskattheimtan í þjóðfélaginu þarf að vera. Það bætist við þá óvissu sem er hjá sveitarfélögunum núna sem hefur orðið til þess að það þarf auðvitað að setja ákvæði í þessi lög, lengja þá fresti sem sveitarfélögin hafa til þess að tilkynna félmrn. útsvarsálagningu sína. Það er í samræmi við þann glundroða sem ríkir á stjórnarheimilinu hvað þetta frv. kemur seint fram. Ef ég vík aðeins að lokum að afstöðu Framsfl. í þessu máli, þá studdum við niðurfellingu aðstöðugjaldsins á sínum tíma og við munum leita leiða til þess að festa tekjustofna í sessi til frambúðar í staðinn fyrir aðstöðugjaldið. Við munum auðvitað greiða fyrir því að þetta frv. fái sem vandaðasta meðferð, eftir því sem í okkar valdi stendur, og þeir fulltrúar flokksins sem sæti eiga í félmn. munu að sjálfsögðu gera það. En ég hef um efni þess almennan fyrirvara þangað til eftir nánari skoðun í nefndinni. Það er nauðsynlegt að eyða óvissu um marga hluti, ekki síst það hvað ríkisstjórnin ætlar sér að innheimta í tekjur af almenningi í landinu á þessu ári, sem er alls óljóst, og hvaða útgjöld hún ætlar að hafa á móti. Þessi mikilvægu mál eru bara öll í uppnámi þessa dagana. Eins og ég kom að áðan þá er þetta þing afar sérkennilegt að því leyti að ríkisstjórnin er ekki tilbúin með neitt af þeim málum sem nauðsynlegt er að afgreiða fyrir jól. Þó að þetta frv. sé allt of seint á ferðinni og þurfi að krækja aftan í það bráðabirgðaákvæði til að uppfylla lög og reglur um tilkynningaskyldu sveitarfélaganna til félmrn. þá er þetta þó miklu fyrr á ferðinni heldur en nokkurt annað tekjustofnamál og hæstv. félmrh. er fyrstur til að leggja fram frv. um þessi efni, þó það sé allt of seint. En við fulltrúar Framsfl. í félmn. höfum tækifæri til að fara yfir þessi mál í nefndinni og munum greiða fyrir því að þessi tekjustofnamál sveitarfélaganna komist í fast form til frambúðar.

Virðulegi forseti. Í þessu frv. til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga eru á ferðinni stórkostlegar breytingar, þ.e. afleiðingar af því að menn urðu sammála um að fella niður aðstöðugjaldið og innheimta skatta með einhverjum öðrum hætti í staðinn. Ég held reyndar að stjórnvöldum hafi aldrei tekist að setja fram tillögur um að hækka skatta á almenningi verulega í þessu landi öðruvísi en það hafi orðið um það miklar umræður og víðtækar nema í þetta skiptið. Fram að þessu hefur sú umræða ekki verið mikil sem fram hefur farið um hækkun útsvars einstaklinga vegna niðurfellingar aðstöðugjaldsins. Þarna eru á ferðinni fyrirætlanir um að láta almenna launþega taka á sig á fjórða milljarð kr. í hækkuðum sköttum vegna niðurfellingar aðstöðugjaldsins. Það er um að ræða 21,4% hækkun á útsvari. Útsvarið hækkar úr 14,4 milljörðum á árinu 1983 í 17,5 milljarða á næsta ári. Og þegar ákveðið var við gerð síðustu fjárlaga að leggja niður aðstöðugjald á atvinnureksturinn þá fóru fram töluverðar umræður um málið og niðurstaða þeirra umræðna var sú að það var víðtækur skilningur fyrir því meðal aðila vinnumarkaðarins, stjórnmálamanna og almennings að aðstöðugjaldið væri ranglátur og á margan hátt óheppilegur skattur á atvinnurekstur og þess vegna bæri að afnema hann og fá nýja tekjustofna í staðinn. Eftir mikið mas um þetta mál lögðu stjórnvöld til að það yrði leyst til bráðabirgða með því að hækka almennan tekjuskatt á þessu ári um 4 milljarða sem ríkið skyldi síðan skila til sveitarfélaganna í stað aðstöðugjaldsins. Síðan lagði fjmrh. mikið á sig við að útskýra það fyrir þjóðinni að ekki væri um skattahækkanir að ræða heldur væri þetta bráðabirgðaráðstöfun þar sem ríkissjóður tæki að sér innheimtu fyrir sveitarfélögin. Árið yrði síðan notað til að finna nýja tekjustofna fyrir sveitarfélögin og einhverjar hugmyndir voru reyndar nefndar í þessu sambandi svo sem tekjur af umferðinni, gjöld af bifreiðaeign og annað því um líkt. Umhverfisskattar voru nefndir. Skilaboðin til launþega voru einföld og skýr. Með bráðabirgðahækkun tekjuskatts, sem einungis átti að gilda á árinu 1993, eruð þið að leggja ykkar af mörkum til að hjálpa atvinnulífinu upp úr hinni miklu kreppu, stuðla að meiri atvinnu og gefa stjórnvöldum tíma til að leysa skattamál atvinnurekstrarins til frambúðar. Og það má næstum segja að það hafi náðst þjóðarsamstaða um málið. Fólkið í landinu sagði eiginlega ekki neitt. Það tók það á sig að fá vel á fjórða milljarð í hækkanir á almennum sköttum vegna þessa máls. En sú hugmynd að aðstöðugjaldinu yrði breytt í útsvar eins og núna liggur fyrir var aldrei orðuð. Það sagði enginn stjórnmálamaður hér í hv. Alþingi að það stæði til. Menn þvert á móti átu hver upp eftir öðrum hér á hv. Alþingi þetta sem ég var að segja áðan um að það ætti að finna aðra tekjustofna. Ég lýsti yfir andstöðu minni við þetta mál hér á Alþingi í fyrra og þeim ótta mínum að þegar árið yrði liðið og komið yrði haustið 1993, þá mundi það liggja fyrir að menn hefðu ekki önnur úrræði heldur en að hækka útsvarið. Og þessi ótti var ekki ástæðulaus. Tillagan er reyndar verri en ég hafði átt von á því að lagt er til að 3 / 4 hlutar af niðurfellingu á aðstöðugjaldinu verði að útsvari. Það er einungis fjórði parturinn sem á að innheimta með öðrum hætti. Og rétt er að minna á að það eru fleiri fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar sem tengjast þessu í skattamálum. Á sama tíma og þetta gerist þá er lækkaður skattur á fyrirtæki úr 45% í 33% og það geta einfaldlega líka verið sömu fyrirtækin og eru að sleppa undan aðstöðugjaldinu og reyndar ekki ólíklegt að þannig sé það. Það hlýtur að vera mönnum mikið umhugsunarefni að á sama tíma og almenningur er látinn taka á sig svona gífurlegar álögur frá atvinnufyrirtækjunum og það er rökstutt með því að atvinnureksturinn í landinu standi illa, þá er verið að lækka skatta á þeim atvinnufyrirtækjum sem ekki þurfa á því að halda, þ.e. þeim sem eru að græða á starfsemi sinni. Vegna þess að auðvitað eru fyrirtæki ekki að borga tekjuskatta nema þau séu að græða. Og er það nú rétti tíminn til þess að lækka skatta á fyrirtækjum þegar hörmungar ganga yfir og menn telja að allir þurfi að leggja eitthvað á sig til þess að halda þjóðarskútunni á floti? Nei, nei, þá velja menn akkúrat þann tíma til þess að fella niður og lækka skatta á fyrirtækjum sem eru þó að græða og enginn ætti að þurfa að vorkenna á þeim tímum sem nú ganga yfir okkur. Nei, á þessum tíma var málið kynnt fyrir fólki sem algert bráðabirgðafyrirkomulag, sérstakt átak sem almenningur ætti að gera til að efla atvinnu og það var alveg á hreinu að stjórnvöld ætluðu að finna aðrar leiðir til skattlagningar. Þetta eru svik og sjónhverfingar sem ættu að vera fyrir neðan virðingu stjórnvalda og þau munu auka á tortryggni þegar almenningi í landinu verður þetta ljóst. Það er ekki orðið það nú þegar en mun verða það í aðdraganda kosninganna. Ég er sannfærður um að þegar hv. borgarfulltrúar hér í Reykjavík munu tilkynna það hver hækkunin á útsvarinu á að verða í vetur og þegar bæjarfulltrúar um allt land munu taka ákvarðanir um það að útsvarið skuli verða 9,2%, þá mun þessi umræða fara af stað og þá munu menn verða spurðir að því hvar þeir hafi staðið vaktina þegar verið var að koma þessum hlutum fyrir. Það eru reyndar mörg undarleg mál sem tengjast þessu. Það er t.d. meðferð álagningarinnar á skrifstofu- og verslunarhúsnæði sem nú loksins á að afleggja hér á Alþingi eftir mikla og hetjulega baráttu sjálfstæðismanna gegn því máli ár eftir ár. Og hvernig vannst sá sigur? Hann vinnst með því að láta borgarfulltrúana í Reykjavík og bæjarfulltrúana sem stjórna bæjarfélögunum víðs vegar um landið taka ákvarðanir um það að taka við að leggja skatta á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Þannig á það að vera. Það á að leggja í sjálfsvald þeim aðilum að fara í sama farið og Alþingi hefur gert á undanförnum árum og við alþýðubandalagsmenn höfum reyndar stutt, en sjálfstæðismenn, eins og ég sagði áðan, hafa barist þessari miklu baráttu sinni fyrir því að koma þessum skatti af vegna þess hve hann væri óskaplega ranglátur. Hann skal núna vera í höndum bæjar- og borgarfulltrúa allt í kringum landið til þess að bæta sér upp tekjutap vegna aðstöðugjaldsins. Þetta er ekki mjög stórmannleg aðferð við það að koma niður einhverju sem menn vilja grafa sem lengst í jörðina eins og sjálfstæðismenn hafa viljað grafa þennan skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég vil lýsa yfir miklum vonbrigðum mínum með þá niðurstöðu sem hér liggur fyrir og ég er alveg sannfærður um það að menn munu ekki sleppa svona billega frá þessari umræðu eins og þeir hafa gert fram að þessu. Það mun renna upp fyrir fólkinu í landinu áður en líður á löngu hvernig að þessu máli hefur verið staðið og þeir sem þar hafa komið að og látið plata sig, bæði stjórnmálamenn, forsvarsmenn verkalýðsfélaga, forsvarsmenn sveitarfélaga og aðrir, munu ábyggilega fá bágt fyrir hjá fólkinu í landinu þegar það áttar sig á því með hvaða hætti það var blekkt fyrir ári síðan.

Virðulegi forseti. Í máli hv. þm. kom fram að mér virtist nokkur vandlætingartónn yfir því að til þess ráðs var gripið á síðasta ári að aflétta sköttum af fyrirtækjum í því skyni að skapa þeim nýtt svigrúm til þess að takast á við þann mikla atvinnuvanda sem fyrirsjáanlegur hefði verið í okkar þjóðfélagi. Ég vil minna á að þegar sú ákvörðun var tekin á sínum tíma, þá var það spá aðila vinnumarkaðarins, t.d. Alþýðusambands Íslands að hér gæti blasað við 20--25% atvinnuleysi. Þó að við séum öll sammála um það að atvinnuleysið sé of mikið eins og það er í dag, þá hefur okkur sem betur fer tekist að afstýra því að það færi upp í þessar hæðir sem er þó álíka atvinnuleysisstig og menn standa núna frammi fyrir sem blákaldri staðreynd í Finnlandi þar sem atvinnuleysi var raunar hér um bil óþekkt fyrirbrigði á árum áður. Mér fannst það koma fram í máli hv. þm. Jóhanns Ársælssonar að hann teldi það vera visst vandamál sem við væri að stríða í okkar þjóðfélagi að hér væru til fyrirtæki sem græddu og það þyrfti sérstaklega að taka á þeim vanda með því að tryggja að sá gróði yrði sem allra minnstur og skattleggja hann alveg sérstaklega umfram það sem gert væri ráð fyrir í núverandi skattalögum. Ég vildi gjarnan að hv. þm. svaraði því mjög skýrt og skorinort hvort hann teldi ofsagróða einstakra fyrirtækja vera vandamál í íslensku atvinnulífi og íslensku efnahagslífi. Hvort hann telji að það yrði vænlegra um að horfa í okkar þjóðfélagi ef það væri búið að ganga svo frá málum að hér væru ekki til fyrirtæki sem græddu hraustlega og gætu lagt fyrir og tekið þátt í annarri atvinnusköpun í landinu eins og flestir hafa þó talið ástæðu til og hvort hv. þm. sé þeirrar skoðunar að það þurfi örugglega að búa svo um hnútana að hér verði ekki eftirsóknarvert fyrir fyrirtæki að starfa, hvorki í eigu Íslendinga né útlendinga.

Hæstv. forseti. Vandlætingartóninn --- hafi hann verið í minni ræðu og hann var þar auðvitað --- átti ekki að skilja með þeim hætti sem hv. 3. þm. Vestf. skildi hann. Ég held að það hafi allir skilið málið með sama hætti og hann lýsti hér áðan að það væri verið að gera fyrirtækjunum kleift að standa sig betur í þeim erfiðleikum sem þarna voru. Mín vandlæting stafar af því að þegar var verið að kynna þetta fyrir þjóðinni þá töluðu menn ekki um að það yrði um varanlega hækkun á útsvari eða jafngildi þess að ræða heldur var talað um aðra tekjustofna og þeir voru sérstaklega nefndir. Útsvarið var aldri nefnt sem aðaluppspretta peninga í staðinn fyrir aðstöðugjaldið. Ég tel að það hafi verið blekkingar sem hafi í raunveruleikanum farið fram og eftirleikurinn sýni okkur það. Síðan kom hann að öðru. Hann taldi að ég héldi því fram að það væri visst vandamál að fyrirtæki græddu peninga. Ég held og ég get bara endurtekið það sem ég sagði að það sé ekki rétti tíminn til að lækka skatta á þeim fyrirtækjum í landinu eða þeim atvinnuerkstri sem stendur vel og er að græða peninga þegar allir aðrir þurfa að leggja á sig hækkaða skatta eins og fólkið í landinu og þá eigum við að velja þann tíma til þess að hækka skatta á þeim sem eru að græða og hafa það ágætt og þurfa raunverulega ekki á neinni hjálp að halda. En þá velur ríkisstjórn Davíðs Oddssonar sér tímann til þess að lækka skatta. Ég held að allir aðrir en hv. 3. þm. Vestf. hljóti að skilja það að það var ekki rétti tíminn til að láta fara fram skattalækkanir.

Virðulegi forseti. Ég held að öllum hafi verið ljóst þegar á sínum tíma var tekin sú ákvörðun að aflétta skattbyrði af fyrirtækjum í landinu með því m.a. að fella niður aðstöðugjaldið, sem ég hygg að flestir hafi verið sammála um að var mikill óþurftarskattur, að sú ákvörðun var í sjálfu sér varanleg því að það hefði nú verið einkennilegt upplit á því að fella niður skatta á síðasta ári og leggja þá svo á alveg sérstaklega á þessu ári aftur. Er hv. þm. þeirrar skoðunar að aðstaða rekstrarskilyrða atvinnulífsins hafi batnað svo mjög í landinu að það sé ástæða til þess að hverfa frá þeirri ákvörðun sem var tekin í fyrra og leggja á nýja skatta á atvinnulífið í landinu? Varðandi það sem hv. þm. sagði að hér væri sérstaklega verið að létta sköttum af þeim fyrirtækjum sem best stæðu og mest mættu sín, þá er það auðvitað alrangt. Það er að vísu rétt að tekjuskattsprósenta fyrirtækjanna var lækkuð nokkuð til samræmis við það sem gerist og gengur í öllum samkeppnislöndum okkar, færa með öðrum orðum samkeppnisskilyrði þessara fyrirtækja sem eru að berjast um á alþjóðlegum markaði m.a. til álíka forms og gerist og gengur í samkeppnislöndum okkar. En þá er líka rétt að hafa það í huga og halda því til haga að um leið voru gerðar ráðstafanir sem fólu það í sér að þessi skattstofn var breikkaður og undanþágunum var fækkað þannig að það er mat t.d. Vinnuveitendasambands Íslands að skattbyrðin af þessum sökum hafi afar lítið breyst hjá íslenskum atvinnufyrirtækjum. Hér er einkanlega verið að gera þessar tæknilegu breytingar. Ég held þess vegna að allt hans tal og allt hans vandlætingarhjal um að það sé sérstaklega verið að rétta þeim fyrirtækjum hjálparhönd sem síst þurfa á slíku að halda sé alrangt. En ég er almennt þeirrar skoðunar að það sé jákvætt í sjálfu sér að það séu til fyrirtæki í okkar landi sem græði og geti þess vegna lagt af mörkunum til uppbyggingar atvinnulífsins, t.d. í þágu útflutningsatvinnuveganna. Væri það ekki í anda þeirrar nýsköpunar í stefnumörkun Alþb. sem kölluð hefur verið útflutningsstefna einmitt að búa vel að hag þessara fyrirtækja sem eru að sækja á til nýrrar sóknar víða um heiminn?

Hæstv. forseti. Um það að öllum hafi verið ljóst að þetta væri varanlegt að fella niður aðstöðugjaldið þá er það að segja að það var öllum ljóst. En hins vegar var það líka öllum ljóst sem fylgdust með umræðunni í fyrra að það var ekki verið að tala um að breyta aðstöðugjaldinu í útsvar. Það var verið að tala um að leita annarra leiða til þess að fjármagna þetta heldur en áður hafði verið gert og svigrúmið sem var gefið til þess var þessi tími. Og ég held að það hafi enginn orðað það í hv. Alþingi, og ég sat held ég flesta fundi, að það stæði til að þetta sem hæstv. fjmrh. barðist við að réttlæta fyrir þjóðinni að væri ekki skattahækkun og er núna í munni sumra sem tala um þessi mál ekki heldur hækkun á útsvari, nú eru menn að leggja það á sig að rökstyðja það fyrir fólkinu í landinu tvö ár í röð að hafi ekki orðið hækkanir á sköttum þó skattarnir hafi hækkað í fyrra og síðan hafi útsvarið hækkað í staðinn á þessu ári. Ég get ekkert annað en endurtekið það ef hv. þm. hefur ekki skilið það nógu vel sem ég hef verið að segja að það er ekki rétti tíminn til þess að lækka skatta á fyrirtækjum sem eru í bullandi gróða þegar allir aðrir þjóðfélagsþegnar þurfa að taka á sig auknar byrðar, þá eigi þeir sem eiga tekjuafgang og mundu þurfa að borga tekjuskatt til ríkisins að sleppa. Ég held að það séu fáir í þjóðfélaginu sem taka undir það. En hins vegar vil ég segja það um nýja atvinnustarfsemi að þar þurfum við auðvitað að taka á með fyrirtækjum og ef þessi fyrirtæki, sem menn eru að tala um að séu að græða peninga í dag, eru að fara af stað með nýja atvinnustarfsemi þá er bara allt annað á ferðinni. Það er hugsanlegt að taka á þeim málum sérstaklega.

Virðulegi forseti. Það var vissulega tími til þess kominn að það kæmi fram fyrsta frv. um breytingar á skattalögum sem við þurfum að byggja fjárlög næsta árs á og má kannski segja að það sé nokkuð táknrænt að að skuli vera eina konan í ríkisstjórninni sem fyrst kemur með frv. um þessi mál. En það breytir ekki því að samt sem áður kemur það of seint. Ég vil koma þeirri gagnrýni á framfæri að mér finnst það mjög óeðlilegt hvernig yfirleitt er staðið að breytingum á skattalögum á hinu háa Alþingi. Ég tel að það þurfi miklu lengri fyrirvara heldur en að koma með þetta í nóvember eða jafnvel síðustu dagana í desember og síðan er bæði fyrirtækjum, einstaklingum og atvinnurekstri yfirleitt, öllum þeim sem fara með skattamál fyrirtækja ætlað að vinna eftir þessu á næsta ári og jafnvel löngu fyrir þann tíma að gera áætlanir um t.d. reksturinn á næsta ári. Rekstur þeirra byggist yfirleitt á ákvæðum skattalaga að ég tala nú ekki um þá einstaklinga sem geta átt von á því að skattaprósenturnar séu hækkaðar von úr viti bara með einu pennastriki. Það voru allir sammála því hér á síðasta þingi að það þyrfti að breyta aðstöðugjaldinu, þ.e. að aðstöðugjaldið væri óréttlátur skattstofn sem þyrfti að finna annan farveg. En menn létu það yfir sig ganga á síðasta ári að þetta var sett inn í staðgreiðsluna, einmitt vegna þess að einstaklingar og þjóðin öll held ég gerir sér grein fyrir því að það eru vissir erfiðleikar í efnahagsmálum og menn sættu sig við þetta til eins árs. En eins og hér hefur komið fram hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni þá var engan veginn fyrir ári síðan verið að ræða um það að þetta yrði svo að segja alfarið sett yfir í staðgreiðslu einstaklinga, yfir í skatt á einstaklinga. Það hefur einnig verið gagnrýnt hér að á sama tíma er tekjuskattur fyrirtækja lækkaður. Þó að það komi ekki beinlínis því máli við að verið er að afnema aðstöðugjaldið þá er það svolítið sérkennileg staða að frá því að staðgreiðslan var sett í gagnið 1988, þá var tekjuskattur á einstaklinga að mig minnir 34,5% eða innan við 35% en er í dag með þessum breytingum 41,3%. Á þeim tíma var tekjuskattur á fyrirtæki 50% en 35% á einstaklinga. Nú hefur hann verið lækkaður niður í 37% eða 38% og jafnvel talað um að lækka hann niður í 33%. En á sama tíma er staðgreiðsla einstaklinga, tekjuskattur einstaklinga 41,3%. Þetta hefur sem sagt farið allt á þann veg að það er verið að lækka hlutfall skatta á fyrirtækjum og hækka það sem því nemur og ríflega það á einstaklingum. Þar sem með þessu frv. er verið að afnema aðstöðugjaldið og fella algerlega út þann kafla í lögum um tekjustofna sveitarfélaga --- það er algerlega verið að afnema kaflann um aðstöðugjald --- þá vil ég nú spyrja hæstv. félmrh.: Hvernig verður þá farið með þau gjöld og þá tekjustofna annarra ríkisstofnana sem byggja sínar tekjur á aðstöðugjaldinu? T.d. eru tekjur Útflutningsráðs byggðar á aðstöðugjaldinu og gjald til kirkjugarða er að einhverju leyti líka byggt á aðstöðugjaldinu, ég man nú ekki eftir fleirum í bili, en alla vega kemur þetta hvort tveggja að nokkru leyti við þeim lögum sem hafa gilt um aðstöðugjaldið. Hér á áfram að vera eins og áður hefur komið fram í máli manna hér á undan, það verður áfram skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. En í þetta skipti er það ekki ríkið sem á að innheimta það svo að þeir sem hér greiddu atkvæði í fyrra með hangandi hendi með þessum skatti í trausti þess að það yrði aldrei aftur, eins og einn ónefndur þingmaður sagði um leið og hann greiddi atkvæði, þurfa þess þá líklega ekki lengur þar sem nú eru það sveitarfélögin sem eiga að innheimta þennan skatt. Í sambandi við það að sveitarfélög hafa tekjur af fasteignum innan sveitarfélagsins þá finnst mér rétt að koma því einnig á framfæri að ég tel að sveitarfélögin hafi í gegnum tíðina haft allt of hátt hluttfall af sínum tekjum af fasteignasköttum yfirleitt. Og það má benda á það að á öðrum Norðurlöndunum hafa sveitarfélögin ekki jafnmikla hlutdeild sinna tekna af fasteignasköttum. Þau hafa það frekar af tekjum eða á annan hátt en skattleggja fasteignir íbúanna. En þessu er sem sagt þannig varið hér á landi að sveitarfélögin byggja stóran hlut sinna tekna á tekjum af fasteignum íbúanna. Það hefur oft verið rætt um það hversu óréttlát sú skattlagning getur verið, t.d. þegar maki deyr og annað hjóna situr þá eftir í húsnæði sem skattlagt er að fullu og getur reynst því mjög erfitt. Og ég efast ekki um að hv. alþm. Sjálfstfl. þekkja þá umræðu. Eins og ég sagði áðan þá er hér fyrst og fremst verið að koma á fastari skipan með breytingu á aðstöðugjaldi sem tekjur fyrir sveitarfélögin. En ég hygg þó að sveitarfélögunum verði ekki bætt þetta alveg með þeim hætti. Þetta gerðist öðruvísi á yfirstandandi ári þar sem skattprósentan var hækkuð um það sem þurfti til þess að ná inn þeim tekjum sem aðstöðugjaldið hafði gefið og sveitarfélögunum var síðan bættur skaðinn með ákveðnu hlutfalli af aðstöðugjaldi sem þau höfðu haft í tekjum árið á undan. Þetta gerist aftur á móti ekki núna. Og það held ég að menn þurfi líka að gera sér grein fyrir. Nú er ekki miðað við þær tekjur sem sveitarfélögin hafa haft af aðstöðugjaldi. Nú fá þau tekjur af einstaklingunum sem greiða hærra útsvar en verið hefur og ég veit ekki hvort sú athugun hefur farið fram og er rétt að spyrja hæstv. félmrh. að því, hvernig það muni þá koma út fyrir þau sveitarfélög sem hafa innan sinna marka íbúa með frekar lágar tekjur. Ef tekjur almennt eru lágar í viðkomandi sveitarfélagi, þá segir það sig sjálft að það þýðir ekkert að bæta þetta upp bara með því að hækka prósentuna. Það getur verið að þetta eigi að koma inn með einhverjum jöfnunaraðgerðum og e.t.v. í gegnum Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, en það væri forvitnilegt að fá að heyra það hér frá hæstv. félmrh. Þetta er það sem ég vildi helst koma á framfæri, en að lokum vil ég ítreka það sem ég sagði hér í upphafi að ég tel að hæstv. ríkisstjórn og raunar allar ríkisstjórnir á hvaða tíma sem er þurfi að setja sér það markmið að breytingar á skattalögum séu ekki alltaf samþykktar rétt fyrir áramót og eigi að taka gildi 1. janúar á eftir. Það er með öllu óviðunandi fyrir borgara þessa lands hvort sem það eru einstaklingar, fyrirtæki eða aðrir að þurfa að una því að vita aldrei um það hvaða skattalagabreytingar koma eftir nokkra daga og eftir hverju á að vinna á næsta ári. Ég tel að það þurfi svona um það bil eins árs aðlögun og lágmark sex mánuði áður en skattalagabreytimgar sem samþykktar eru eiga að koma til framkvæmda.

Virðulegi forseti. Það er rétt að fara nokkrum orðum um þetta frv. þó að aðalumræðan bíði að sjálfsögðu 2. umr., eftir nefndaskoðun. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram í máli ræðumanna að það eru ýmis atriði sem þarf að skoða og fá nokkrar skýringar á. Ég vil fyrir það fyrsta segja um þetta frv. að það er nú öllu rýrara í roðinu en ég átti von á þegar um þessi mál var fjallað á síðasta þingi og ég vil undirstrika að það er misskilningur sem hér hefur komið fram í fleiri en einni ræðu að aðstöðugjald hafi verið lagt niður á síðasta ári. Það er ekki svo. Það sem gert var á síðasta ári var að setja ákvæði til bráðabirgða um að innheimta ekki álagt aðstöðugjald þessa árs. Lagagreinarnar um aðstöðugjald eru enn óbreyttar. Þessi gjaldstofn er til. Hann var nýttur, það var lagt á, en hann var ekki innheimtur. Þetta ákvæði til bráðabirgða fellur sjálfkrafa úr gildi þegar þetta ár er úti þannig að aðstöðugjaldið mun verða til eins og áður, eins og ekkert hafi í skorist, og er það auðvitað allt annað en menn hafa hér sagt, að aðstöðugjaldið hafi verið lagt niður á síðasta ári. Það er í raun og veru hið gagnstæða. Aðstöðugjaldið lifir enn fínu lífi og mun öðlast a.m.k. jafngott líf um næstu áramót og það hafði um síðustu áramót. Við erum því ekki í þeirri stöðu að setja löggjöf um nýja skatta í stað einhverra sem við erum búin að afnema. Það er rangt. Þetta vildi ég að mönnum væri alveg ljóst. Þá vil ég segja um meginefnið að mér sýnist að verið sé að auka skattbyrðina á launamenn í landinu, eins og greint er frá í frv., um tæpa 4 milljarða kr. með útsvari upp á 1,7%, án þess að ríkið gefi eftir 1,5% sem það tók á síðasta ári og innheimti í ríkissjóð árið 1993 til þess að bæta sveitarfélögunum upp á þessu ári í staðinn fyrir aðstöðugjaldið. Það er ekkert í þessu frv. sem segir okkur að 1,5% tekjuskattsaukningin sem lögð var á fyrir þetta ár verði afnumin. Það næsta sem við komumst til að vita eitthvað um áform ríkisstjórnarinnar í þessu efni er í athugasemdum með þessu frv. um 6. gr. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Breytingin felur í sér að útsvar sveitarfélaga verður að hámarki 9,2% í stað 7,5% nú. Í þessu sambandi er rétt að fram komi að í nefnd þeirri sem vitnað er til hér að framan kom fram það álit fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga að tekjuskattur ríkisins verði að lækka sem þessu nemur þannig að álagningarhlutfall í staðgreiðslu í heild hækki ekki. Aðrir fulltrúar gerðu hins vegar ráð fyrir að hlutur ríkisins í staðgreiðslu tekjuskatts lækki en töldu ekki rétt að tilgreina nákvæma tölu í því sambandi.`` Hér er í umsögn um 6. gr. ekki verið að segja frá því sem framlagningaraðili málsins, ríkisstjórnin, ætlar að gera. Hún segir bara frá því sem einhverjum mönnum í einhverri nefnd fannst að ætti að gera. En hver eru viðhorf ríkisstjórnarinnar? Við viljum fá að vita það? Ætlar ríkisstjórnin að taka þennan tekjuskattsauka upp á 1,5% og flytja hann yfir til sveitarfélaganna, eins og menn voru auðvitað með í huga á síðasta ári þegar gengið var frá þessu. Það var enginn að tala um það að ríkissjóður ætti að nota þetta tækifæri til þess að ná sér í eitt og hálft tekjuskattsprósentustig til viðbótar tekjuskattinum. Það var enginn að tala um það. Það verða því að liggja fyrir skýr svör um þetta atriði frá hæstv. ríkisstjórn. Ég spyr hæstv. félmrh. um stöðu þeirra sveitarfélaga sem fengu úr landsútsvari, en í 11. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga kemur fram að fjórðungur af álögðu landsútsvari rann til viðkomandi sveitarfélags. Er virkilega ætlunin að það eigi að taka það af þessum sveitarfélögum og þau eigi að bera það óbætt? Ég sé ekki í þessu frv. annað en að þau sveitarfélög sem nutu eða hafa notið landsútsvars fái ekkert upp í það. Þá spyr ég um áhrif þessa frv. á framkvæmd á ákvæðum laga um kirkjugarðs-, útflutningsráðs-, iðnlánasjóðs- og iðnaðarmálagjald en þessi gjöld eru öll tengd aðstöðugjaldsstofni. Ef við leggjum niður aðstöðugjaldið sem skattstofn þannig að hann verði ekki lengur til, þá sýnist mér að þessi fjögur gjöld hverfi líka sjálfkrafa. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort það sé ætlunin eða hvort hugmyndin sé að þessi gjöld verði þá tengd einhverjum öðrum álagningarstofni. Þá vil ég segja það um fasteignaskattinn að ýmsir skattar eru nú vondir en verstur held ég að fasteignaskatturinn sé. Ég held að það sé einn alversti skatturinn sem menn hafa fundið hér á Íslandi, m.a. vegna þess að hann tekur ekki mið af eignum og skuldum. Hann er ekki tekjutengdur og hann er ekki eignatengdur. Menn eru að borga fasteignaskatta af eignum sem þeir eiga e.t.v. ekki, þar sem menn skulda kannski meira en nemur matsverði eignarinnar. Menn borga því ekki skatta af eign, menn borga bara skatta af skráðu mati. Þetta er ekki eignarskattur, á engan hátt. Það væri mikið nær að kalla þetta óbeinan tekjuskatt. Við getum tekið sem dæmi íbúðir sem eru í félagslega kerfinu, af því að hæstv. ráðherra er svo kunnugur því. Þar er lánað allt upp í 100%. Við skulum bara taka nokkuð stórar íbúðir upp á 100 fermetra sem geta verið að fasteignamati upp á 8, 9 eða 10 millj. kr. og jafnmikið lán á móti. Sá sem býr í íbúðinni á ekkert í henni en hann þarf samt að borga fasteignaskatt. Af hvaða eign? Hann á enga eign. Og hvað ætlar hæstv. ríkisstjórn að gera? Hún ætlar að ganga lengra í þessa átt, þó ekki gagnvart þessum einstaklingum, því það á ekki að hækka álagningarprósentu hjá þeim, heldur gagnvart atvinnurekstri og kem ég að því. En ég vildi koma einu atriði að varðandi fasteignaskatta, breytingu sem gerð var hér fyrir nokkrum árum og því miður að kröfu sveitarstjórnarmanna hygg ég fremur en ríkisvaldsins. Það var að uppreikna fasteignamatið, tengja það Reykjavík. Þannig að á stöðum þar sem fasteignamatið var lágt, markaðsaðstæður voru taldar þannig að matsverðið væri lágt, var það stórlega hækkað án þess að nokkur verðmætisauki væri þar á bak við. Hér var eingöngu um að ræða lagabreytingu til þess að uppreikna skattstofn. En það er önnur saga og liðin tíð, því miður. En hvað varðar atvinnurekstur, þá undrar mig að það eigi að fara að leggja skatt á fasteignir umfram eitthvað annað, umfram t.d. afkomu fyrirtækis. Ríkisstjórnin lækkaði í fyrra tekjuskattsprósentuna, hún lækkaði skattinn af hagnaði. Hún ætlar svo að hækka skattinn af fasteignum. Hvað er fasteign annað en tæki til að skapa verðmæti eða veltu í fyrirtæki? T.d. frystihús. Og frystihús býr við minnkandi kvóta, minni umsvif, minni tekjur og þá eiga að koma hækkandi skattar. Þetta er alger mótsögn. Þessi skattur er afar vondur og ég heldur talsmaður þess að menn snúi frá því að ná í skatta til opinberrar samneyslu með þessum hætti. Og ég vildi hvetja hæstv. félmrh. og ríkisstjórnina alla að leggja nú höfuðið í bleyti og reyna að koma sér frá því að vera að skattleggja fasteignir í auknum mæli, fremur að draga úr því. Það er dálítið merkilegt að þessi aukning á skattheimtu sem menn ætla að sækja sér með skattlagningu á atvinnuhúsnæði, hittir menn misjafnlega fyrir eftir búsetu. Við skulum skoða hér auglýsingu um nýtt fasteignamat frá 12. nóv., undirritað af fjmrh., sem breytir fasteignamati á milli ára, en fasteignamatið er sem kunnugt er skattstofninn, það sem lagt er á. Þar kemur fram að fasteignamat hér á höfuðborgarsvæðinu eða í Reykjavík öllu heldur á ekki að hækka. Það á að vera það sama á næsta ári og á þessu ári. Hins vegar á það að hækka um 8% í Grindavík þannig að fiskverkunaraðili í Grindavík sem er með frystihús fær aukinn skatt, bæði vegna skattbreytingarinnar og vegna þess að skattstofninn hækkar um 8%. En sé hann með frystihús í Reykjavík þá sleppur hann við a.m.k. aðra aukninguna. Eru menn að stuðla að því að fiskvinnslan færist til Reykjavíkur? Ég veit að vísu að hæstv. félmrh. er þingmaður Reykvíkinga en ég held að þetta sé ekki hugsunin. Ég held að menn hafi bara ekki hugsað þetta nógu langt. Annað dæmi um 8% hækkun er Akranes, Stykkishólmur er þriðja dæmið, fjórða dæmið er Skagaströnd og eru nú ekki öllu fleiri staðir sem verða fyrir 8% hækkun. En það eru langflestir staðirnir sem verða fyrir engri hækkun og þeir eru hér á höfuðborgarsvæðinu. Við verðum að taka mið af þessu. Nógu erfitt er nú samt að halda sjó í útvegi eða fiskverkun svo að dæmi sé nefnt, þó að ekki sé verið að misskattleggja eftir staðsetningu atvinnurekstursins. Þá eru það opinberu stofnanirnar, ekki má gleyma þeim. Samkvæmt 10. gr. frv. er gert ráð fyrir því að taka upp nýjan sérstakan fasteignaskatt, 1,25% að hámarki af álagningarstofni, sem á að leggja á fasteignir sem nýttar eru til verslunarrekstrar eða til skrifstofuhalds. Ég sé ekki betur, virðulegi forseti, en hér sé verið að leggja skatta á fasteignir utan yfir opinbera starfsemi hér á höfuðborgarsvæðinu, svo sem Byggðastofnun, ráðuneyti og annað slíkt, nema það sé sérstaklega tilgreint í einhverjum öðrum lögum að hún skuli vera undanþegin. Í lögum um tekjustofna sveitarfélaga kemur fram hvaða fasteignir eru undanþegnar og það eru ekki sömu fasteignir og eru tilgreindar í lögum um sérstakan skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Menn skulu gæta að því. Við skulum finna þessa grein, það er 5. gr. laganna nr. 90/1990, um tekjustofna sveitarfélaga. Það sem er undanþegið fasteignaskatti eru sjúkrastofnanir samkvæmt heilbrigðislögum, kirkjur, skólar, heimavistir, barnaheimili, íþróttahús, skipbrotsmannaskýli, sæluhús, bókasöfn og önnur safnahús, svo og hús annarra ríkja, að svo miklu leyti sem þau eru notuð af sendimönnum þeirra í milliríkjaerindum. Þá er þetta nokkurn veginn upp talið. Ég sé ekki, a.m.k. í þessum lögum, að t.d. opinber starfsemi sé undanþegin þessum tekjuskatti sem á að taka hér upp og þá er verið að færa sveitarfélaginu Reykjavík tekjustofn umfram önnur sveitarfélög. Ég vil svo varðandi þennan sérstaka fasteignaskatt segja að það að taka hann upp sem tekjustofn sveitarfélaga, gengur gegn þeirri stefnu sem sveitarfélögin hafa haldið fram um margra ára skeið. Ég tók þátt í því ásamt mörgum öðrum á sínum tíma þegar sveitarstjórnarmenn börðust fyrir því að aðstöðugjaldi yrði breytt þannig að það væri ekki þrepað eftir atvinnugrein. Menn sögðu: Sveitarfélög eiga að geta lagt sömu skatta á fyrirtækin í sínu sveitarfélagi óháð því hvernig atvinnugreinasamsetningin er í því. Með öðrum orðum, það væri ekki eðlilegt að menn hefðu 1,3% skatt á búð í Reykjavík en ekki nema 0,3% skatt á fiskverkunarhús í öðru sveitarfélagi. Sveitarfélagið þarf sömu tekjur. Þess vegna á skattlagningin ekki að vera atvinnugreind. Og það sjónarmið settu menn fram að menn ættu að afnema atvinnugreininguna í skattlagningunni. En mér sýnist að með þessu séu menn að taka hana upp aftur og ég spyr: Hvers vegna? Hvers vegna á Reykjavík að hafa þá sérstöðu, ég segi nú Reykjavík af því að mest af þessu húsnæði er þar, ekki endilega af því að það sé tilgreint í lögunum, að geta fengið meira af þessum tekjustofni heldur en sveitarfélög annars staðar þar sem samsetningin á atvinnulífinu er önnur og þýðir að þessi tiltekni tekjustofn er svo lítill að hann er hverfandi? Að mínu viti á þetta auðvitað að vera þannig að menn skattleggja þetta eins um allt land en ekki misjafnt. Menn verða að gæta að þessu. Ýmislegt er nú svo sem hægt að segja fleira um þetta frv. en ég læt þetta vera nóg að sinni. Það þarf að skoða frv. nokkuð vandlega sýnist mér í nefnd og þar fæ ég tækifæri til þess og við munum væntanlega eiga ítarlegri umræðu um þetta mál við 2. umr. þess.

Virðulegur forseti. Mig langar aðeins til þess að leggja hér orð í belg um þetta frv. til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Þó að ég hafi náttúrlega tækifæri til þess að fjalla vonandi nokkuð ítarlega um það í félmn. þingsins, þá vil ég nú ekki láta hjá líða að leggja svolítið til málanna hér. Fyrir það fyrsta vil ég auðvitað þakka fyrir að þetta skuli nú vera fram komið, en ég held þó að það sé ekki seinna vænna að fara að sjá þetta vegna þess að sveitarfélögin þurfa auðvitað að fara að ákveða sínar álagningarprósentur og ákveða það hvernig þau ætla að haga sínum tekjum á næsta ári. Ef ég lít bara til Reykjavíkur, þá veit ég það að á fyrri fundinum í desember, sem er yfirleitt alltaf fyrstu vikuna í desember, er þessi ákvörðun tekin um álagningarhlutfall útsvars og fasteignagjalda á næsta ári. Ég held að ef sú hefð á að standast eða það fyrirkomulag á málunum eigi að standast þá verði þingið að hafa hraðar hendur en hins vegar  Í fyrsta lagi langar mig aðeins til að gera að umtalsefni 6. gr. frv. þar sem lögð er til sú breyting að útsvar sveitarfélaga verði að hámarki 9,2% í stað 7,5% nú. Þarna er sem sagt verið að leggja til hækkun á útsvari sveitarfélaga um 1,7%, hámarksútsvari. Menn hafa verið að gera það að umtalsefni hér að í frv. sé hvergi á því tekið hvort ríkisstjórnin ætli þá á móti að leggja til lækkun á tekjuskattshlutfalli ríkisins um þau 1,5% sem bætt var á í fyrra. Tekjuskatturinn var hækkaður um 1,5% í fyrra til að mæta þessari niðurfellingu á aðstöðugjaldinu og auðvitað er ekkert hægt að ganga frá þessu máli hér án þess að vita nákvæmlega hvernig ríkisstjórnin ætlar að haga skattlagninu og tekjuskatti á næsta ári. En ég vil að það komi líka fram að það dugar ekki út af fyrir sig að lækka bara tekjuskattinn um þetta 1,5% sem bætt var á á þessu ári vegna þess að 1,5% í tekjuskatti gefur líklega 3 milljarða kr., vegna þess að þar virkar inn persónuafslátturinn, en þetta 1,7% í útsvarinu sem á að gefa heimild til þess að taka gefur 3,8 milljarða kr. Þarna eru því 800 millj. kr. sem eftir standa jafnvel þó að ríkið mundi taka burtu þetta 1,5% í tekjuskattinum sem bætt var á á þessu ári. Þannig að sú niðurfelling ein dugir ekki vegna þess að þá erum við að tala um, engu að síður, 800 millj. kr. aukna skattbyrði á einstaklinga í landinu. Þessu þurfum við að fá svör við og þetta þarf að skýrast áður en hægt er að taka á þessu máli í þinginu. Mér finnst skjóta svolítið skökku við að það skuli ekki vera hægt að taka á því og gefa skýr svör um það hvort ríkisvaldið er tilbúið til að láta þetta ganga til baka og þá með hvaða hætti, á sama tíma og það treystir sér til þess hér að gangast inn á það að lækkaður verði fasteignaskatturinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, vegna þess að það er lögð til lækkun á þessum sérstaka skatti úr 1,5% af skattstofni í 1,25%. Þar treystir ríkivaldið sér til að ákveða að það muni leggja til þessa lækkun --- það kemur auðvitað inn í þetta frv. hér, hitt er partur af öðru frv. --- en það treystir sér ekki til að gefa einhverjar yfirlýsingar um það þó ekki væri annað en í grg. með frv. hvernig það hyggst standa að tekjuskattinum. Þetta eru hlutir sem mér finnst að þyrfti að skýra áður en hægt er að ganga frá þessu máli. Hins vegar, af því að við höfum stundum bara skammtímaminni í pólitík en ekki langtímaminni, þá hættir okkur til að gleyma því að í sjálfu sér var á síðasta ári lögð til og samþykkt verulega aukin skattlagning á einstaklingana í landinu. Skattbyrðin var flutt frá fyrirtækjunum á einstaklingana og það var enginn sem gekkst inn á það eða ræddi það, eins og hér hefur komið fram, að þarna yrði um varanlegan tilflutning að ræða. Þannig að ef við ætlum bara að gangast inn á það hér, rétt sí svona, að hækka útsvarsprósentuna sem þessu nemur þá erum við í rauninni að festa í sessi þennan tilflutning á skattbyrði, frá fyrirtækjunum til einstaklinganna. Mér finnst að menn þurfi aðeins að hugsa það mál. Ég vil í því sambandi að það komi fram, þó við í Kvennalistanum höfum ekki sett okkur upp á móti því að fellt yrði niður aðstöðugjaldið, þá hef ég samt vissar efasemdir um að það hafi verið rétt aðgerð, vegna þess að það sem við sjáum er að bæði að verið er að lækka tekjuskattsprósentuna á fyrirtækjunum og auk þess sjáum við líka að það gengur mjög erfiðlega að ná í tekjuskatt hjá fyrirtækjunum, vegna þess að fyrirtæki sem skila arði sjá sér alltaf ákveðna útleið. Þau fara í fjárfestingu eða fara út í það að fjárfesta með einum eða öðrum hætti til þess að nýta sér ákveðið skattahagræði, til þess að þurfa ekki að greiða tekjuskatt af þeim arði sem þau hafa. Það má auðvitað spyrja sig þess hvort fyrirtæki, svona sæmilega rekin fyrirtæki, ættu ekki að geta staðið undir einhvers konar veltuskatti eins og aðstöðugjaldið var. Það er auðvitað svo maður segi það, svolítið seint í rassinn gripið að vera að segja þetta hér og nú. En engu að síður var þessi aðgerð hugsuð til eins árs í senn og hún var í rauninni ákveðin mjög snarlega hér á þinginu og til bráðabirgða. Mér finnst því að þetta sé eitthvað sem við ættum að skoða með opnum huga núna þegar við förum að fjalla um það frv. sem hér liggur fyrir. Ég ætla í sjálfu sér ekki að hafa mikið fleiri orð um þetta mál en, eins og ég segi, vænti þess að við fáum þetta til góðrar skoðunar í félmn. þingsins og getum tekið þar nokkurn tíma í að gaumgæfa þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt að ræða þetta frv. pínulítið strax við þessa umræðu, m.a. með hliðsjón af hinni almennu stöðu í skattamálunum og málefnum sveitarfélaganna. Ég vil fyrst láta það koma fram, út af frammíkalli mínu áðan, að það sem mun hafa verið samþykkt í borgarráði Reykjavíkur er gamla skattprósentan, þ.e. 6,7%, sem mig minnir að hafi verið notuð hjá Reykjavík lengi. En það leiðir þá af sjálfu að borgarráð Reykjavíkur og/eða borgarstjórn verða væntanlega að taka þá samþykkt upp ef þetta verður að lögum sem hér er gert ráð fyrir. Reykjavíkurborg hefur, eins og kunnugt er, haft tiltölulega lága útsvarsprósentu miðað við aðra af því að Reykjavík hefur haft svo miklar tekjur af aðstöðugjaldinu, tiltölulega mjög miklar tekjur af aðstöðugjaldinu. Þess vegna er við því að búast að hlutfallshækkun útsvarsins verði síst minni, jafnvel meiri í Reykjavík heldur en víða annars staðar. Ég held að það sé nauðsynlegt, ekki síst vegna þess að það eru fram undan bæjar- og sveitarstjórnarkosningar á fyrri hluta næsta árs, að við áttum okkur á því að hér er verið að gera tillögu um allsherjarskattahækkanir á vegum sveitarfélaganna í landinu á einstaklingana um 3,8 milljarða kr. Þetta er auðvitað þeim mun hrikalegra þegar þess er gætt að þegar skattbreytingin var gerð í fyrra þá ræddi enginn um það að þetta ætti að vera varanleg skattahækkun á einstaklinga og það er út af fyrir sig rétt hjá hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur að þetta muna fáir. Enn færri muna kannski hvað stjórnarflokkarnir sögðu fyrir síðustu kosningar, en það er kannski ástæða til að rifja það upp, bæði t.d. fyrir alþingiskosningar og líka fyrir sveitarstjórnarkosningar. Kannski má benda á það til glöggvunar að það væri sniðugt fyrir hv. þm., a.m.k. fyrir þá sem eru fulltrúar Reykvíkinga, að fletta upp í fyrirheitabókum Davíðs Oddssonar frá því fyrr á öldinni þegar hann var að stýra borginni Reykjavík. Hér er augljóslega um það að ræða að bæði Alþfl. og Sjálfstfl. eru að ganga á bak loforða sinna, þeirra fyrirheita sem þeir gáfu kjósendum, bæði fyrir borgarstjórnarkosningarnar eða sveitarstjórnarkosningarnar og líka fyrir alþingiskosningarnar. Hér er verið að hækka skatta á einstaklinga um nærri 4 milljarða kr., nærri 4.000 millj. kr. Ég vil alveg taka undir það sem hér hefur komið fram og ég hef reyndar sagt það á opinberum vettvangi áður, að ég tel að það hafi orkað mjög tvímælis að létta að öllu leyti aðstöðugjaldinu af eins og gert var í fyrra. Ég tel t.d. að sú lækkun skatta sem í því fólst af fjölda verslunar- og þjónustufyrirtækja á Reykjavíkursvæðinu, hafi verið stórkostlega hæpið mál í raun og veru. Ég tel að það hafi í sjálfu sér verið eðlilegt að fella niður eða lækka skatta á framleiðslufyrirtækjum af margvíslegu tagi, ekki síst í sjávarútveginum og iðnaðinum. En þegar kemur að ýmsum öðrum fyrirtækjum sem er aragrúi af hér á svæðinu þá er alveg ljóst að þessi fyrirtæki borguðu enga aðra skatta en þetta aðstöðugjald. Og þó að það hafi verið lagt á út af fyrir sig með býsna ósanngjörnum hætti, að menn töldu, þá var þetta eina framlag þessara fyrirtækja til hins almenna rekstrar borgarinnar á sínum tíma. Þessir skattar sem þessi fyrirtæki borguðu í Reykjavík voru svo fluttir yfir á einstaklingana í fyrsta áfanga í ár og í næsta áfanga og endanlega virðist vera á næsta ári, ef þetta frv. verður að lögum. Það er auðvitað stórkostlega alvarlegt umhugsunarefni m.a. fyrir samtök launafólks í landinu, vegna þess að það eru þau sem áttu ásamt öllum öðrum og m.a. okkur í stjórnarandstöðunni aðild að því að flytja skattabyrðina til, flytja skattabyrðina af fyrirtækjum og yfir á launafólk, m.a. láglaunafólk hér á þessu svæði, vegna þess að niðurstaðan af þessu öllu saman er sú, eins og menn þekkja, að skattleysismörkin eru núna miklu neðar en þau hafa áður verið og miklu neðar en stjórnarflokkarnir lofuðu fyrir síðustu kosningar og miklu neðar en reiknað var með þegar staðgreiðslukerfið var tekið upp í öndverðu, en þá var talað um að þessi mörk ættu að vera í kringum 75.000 kr., nú hafa þau hrapað langt niður fyrir þessa tölu. Í þessu sambandi er kannski rétt að rifja það upp að á þessu ári ætlar ríkissjóður að iðka mjög sérkennilegar bókhaldsæfingar með þetta aðstöðugjaldsígildi sem er í gangi. Það er ekki fært í gegnum ríkisreikning og fjárlög, eins og auðvitað væri eðlilegt, heldur mun þetta vera tekið með einhverjum hætti fram hjá því kerfi öllu saman. Það hlýtur að verða heilmikil lota í þessari virðulegu stofnun þegar við ræðum um ríkisreikninginn fyrir árið 1993, að þarna hafi undarlega verið að hlutunum staðið á því ári 1993 þegar félmrh. og fylgismenn hennar í ríkisstjórninni sveifluðu fram hjá ríkisreikningnum 4.000 millj. kr. eins og að drekka vatn. Auðvitað hljóta menn að ræða það mjög rækilega þegar ríkisreikningurinn fyrir árið 1993 kemur til meðferðar. Það er síðan, fyrir utan þetta, þar sem verið er að hækka hámarksútsvarið um 21% --- þetta er ekki 1,5% hækkun á útsvari, þetta er 21% hækkun á útsvari --- þá er auðvitað fróðlegt að bera það saman við það sem verið er að gera við fyrirtækin. Fyrirtækin, eins og hv. þm. Jóna Valgerður Kristjánsdóttir benti á áðan, fara úr 50 í 33% á meðan einstaklingarnir fara úr 35 í 41%. En það er svo líka beinlínis grátbroslegt að sjá þarna 10. gr. frv. sem fjallar um afar gamlan kunningja og merkilegt umræðuefni hér á hv. Alþingi sem Sjálfstfl. hefur sett á langar ræður um um árabil, eða um 15 ára skeið, síðan við fundum upp þennan snilldarskatt sem heitir ,,skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði`` og var afskaplega traustur og góður skattstofn og skilaði þó nokkrum hundruðum millj. kr. í ríkissjóð, 500 millj. kr. að óbreyttu í ríkissjóð, og kom sér vel fyrir land og þjóð. Sjálfstfl. hefur grenjað undan þessum skatti á hverju einasta ári alltaf síðan og hæstv. núv. fjmrh., sem er sem betur fer fjarverandi svo hann þarf ekki að hlusta á þessi ósköp, hefur haldið lengri ræður samanlagt en nokkur annar maður í Íslandssögunni á móti þessum skatti á skrifstofu- og verslunarhúsnæði og er þá langt til jafnað og hafður í huga gjörvallur þingflokkur Sjálfstfl. og ekki síst hv. þm. Ingi Björn Albertsson --- sem líka er farinn í dag.

Hvar er fjmrh.?

Ja, hvar er fjmrh., segir hv. 2. þm. Vestf. og spyr í öngum sínum, má segja, hæstv. forseti. Hvar er fjmrh. og saknar vinar í stað og ég skil það vel 

Eftir því sem upplýsingar hafa borist um hefur hæstv. fjmrh. ekki óskað eftir fjarvistarleyfi en á skjá sé ég að hann mun ekki vera í húsinu.

Þetta er athyglisvert, hann er alla vega ekki í salnum er upplýst og ekki í húsinu samkvæmt skjánum. En hans er saknað, skal nú verða endurtekið til þess að það verði bókfært í þingtíðindi alveg trekk í trekk, að einskis manns er saknað eins átakanlega á Alþingi Íslendinga í dag eins og einmitt hæstv. ráðherra, Friðriks Sophussonar. Þessi hæstv. ráðherra, sem hélt þessar löngu ræður yfir þingheimi öllum og fyrir kjósendur Sjálfstfl. um skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, er fjarverandi en hann hefur fundið þarna eina leið, dálítið sniðuga. Ég sé ekki betur en með þessu losi hann sig við að flytja frv. um að framlengja skattinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Áður var þetta hlutverk fjmrh., en nú er búið að færa þetta inn í lögin um tekjustofna sveitarfélaga. Þannig að næst þegar hæstv. fjmrh. biður sjálfstæðismenn í Reykjavík um að kjósa sig á framboðslistann þá getur hann sagt: Ég hef ekki talað fyrir þessu í tvö ár. --- Hver hefur talað fyrir þessu? --- Það er hún Jóhanna, hæstv. félmrh., kratarnir bera ábyrgð á þessu svínaríi sem er þessi skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Ég vil láta það koma fram fyrir mitt leyti að ég er alveg tilbúinn til þess að styðja hæstv. félmrh. í þessu eina ákvæði frv. og greiða því atkvæði alveg miskunnarlaust þegar þar að kemur og jafnvel væri ég til í að flytja tillögu um að hækka hann pínulítið því mér finnst óþarfi að vera að lækka þennan skatt. Ég bendi hæstv. félmrh. á það, af því að það er þröngt í búi hjá henni víða, m.a. í málefnum fatlaðra, málefnum hins félagslega íbúðarhúsnæðis o.fl., að hún haldi sig bara við gömlu regluna og næli sér þar með í 165 millj. kr. í viðbót með því að hafa skattinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði bara eins og hann hefur alltaf verið. Satt að segja er ótrúlegt hvernig Sjálfstfl. ætlar að reyna að vinda sig frá því að bera ábyrgð á þessu máli og ég vil bara að því sé alveg slegið föstu að það er tekið eftir því að varaformaður Sjálfstfl. er hlaupinn á dyr þegar verið er að ræða þennan fína skatt, skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Því það var ekki nóg með að þeir héldu ræður hér, þessir snillingar, í þessum stól, heldur héldu þeir heilu ráðstefnurnar á vegum verslunarráðanna og félaga stórkaupmanna og guð veit hvað þau heita öll þessi félög sem þeir eru með á sínum vegum þessir aðilar, endalausar fínar ráðstefnur, morgunverðar-, hádegisverðar-, kvöldverðar-, helgarráðstefnur og guð veit hvað, um þennan hryllilega skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði sem vinstri menn höfðu lagt á í landinu. Svo koma þessir aumingjar inn í ríkisstjórn og áður en við er litið þá framlengja þeir skattinn, 

Hann stendur við loforðið.

Og hæstv. fjmrh. formlega séð stendur við loforð sitt um skattinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði af því að hæstv. félmrh. hleypur í verkið fyrir hann. Ég verð að segja alveg eins og er að ég undrast það að það skuli enginn maður úr þingliði Sjálfstfl. taka til máls við þessa umræður þegar verið er að framlengja þennan mikla óvin verslunarfrelsisins í landinu sem er skatturinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Ég sakna vinar í stað hér úr þessum stól, þar sem er hv. þm. Ingi Björn Albertsson, sem flutti gríðarlega miklar ræður um þetta mál en þó styttri en fjmrh. þegar málið var í gangi á sínum tíma í síðustu ríkisstjórn. Það er kannski þess vegna sem hann varð ekki fjmrh. heldur hv. þm. Friðrik Sophusson.

En hann flýr ekki.

En hann flýr ekki, hann kom aftur. Ég skora á hv. þm. að láta í sér heyra, hvað hann segir um þennan ofboðslega skatt, skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði sem hæstv. félmrh. leggur til að verði framlengdur. Nei, hér er auðvitað ekki um neitt annað að ræða en það að verið er að gera tillögur um skattahækkanir á einstaklinga í landinu upp á nærri 4.000 millj. kr. Og það á auðvitað að stimpla það rækilega inn að það eru Alþfl. og Sjálfstfl. sem gera þessa tillögu. Núna á næstu vikum og mánuðum munu sveitarstjórnirnar hver á fætur annarri, ef þetta verður að lögum, þurfa að breyta sínum samþykktum um útsvarsprósentu --- í Reykjavík, á Akranesi, á Egilsstöðum, á Siglufirði, á Akureyri, á Selfossi, alls staðar --- af því að ríkisstjórnin hefur ákveðið að skipa sveitarfélögunum að hækka skatta á einstaklingana í landinu en fella þá niður af fyrirtækjunum með þeim hætti sem menn eru hér að tala um.

Herra forseti. Ég óskaði eftir því að kallað yrði á hæstv. fjmrh. og ég vil minna hæstv. forseta á það að það hefur ekki alltaf verið sýnd tillitssemi þegar þurft hefur að ná mönnum hingað í þetta hús og gengið hart eftir að þeir væru sóttir og ég skil ekki hvers vegna ekki er hægt að sækja hæstv. fjmrh.

Forseti vill upplýsa að verið er að gera ráðstafanir til þess að fá hæstv. fjmrh. hingað.

Ég vil þakka forseta alveg sérstaklega fyrir að hafa brugðist hart við. Ég hef aldrei efað það að hæstv. félmrh. hefði hugrekki til að bera en það sem mig undrar þó nokkuð í þessu sambandi er að þær hugmyndir sem hér eru settar fram eru allar miðaðar við að sveitarstjórnarstigið sé óbreytt. Það er búið að boða það í allt haust að það eigi að fela sveitarfélögunum ný verkefni og nýja tekjustofna og ég hélt nú satt best að segja að þetta frv. hlyti að hafa verið prentað áður en úrslit lágu fyrir í seinustu kosningum þar um og þess vegna væri hér borð fyrir báru að lækka álögin ef menn hefðu horfið frá þeirri stefnu. Ég lít aftur á móti svo á að félmrh. þurfi ekki að hverfa frá þeirri stefnu að færa verkefni til sveitarfélaganna, því að það vill svo til að héraðsnefndirnar víðast hvar ná yfir nákvæmlega sama svæðið og hugmyndirnar voru um sameiningu sveitarfélaga og verður þess vegna víða ekki skilið á annan veg en þann að það sé meirihlutavilji fyrir því hjá sveitarstjórnunum að efla þann vettvang til að taka við nýjum verkefnum. Og allt aðkast um það að ekki sé nægilegt lýðræði að héraðsstjórnirnar vinni að þessum verkefnum tel ég að sé rangt vegna þess einfaldlega að það er alveg eins og gert er hér í Reykjavík. Fyrst er kosin bæjarstjórn, svo kýs bæjarstjórnin sér borgarráð, hefur topp. Alveg eins má segja að þarna sé meiri firring frá fólkinu en hún er ekkert meiri firring frá fólkinu varðandi héraðsnefndirnar. Ég var aftur á móti, svo að ég víki að þessu frv. efnislega og því sem hér er sett fram, allhissa þegar ég las 10. gr. þar sem eignamönnum þessarar þjóðar er nú gert fyrir um jólin, því að trúlega verður þetta ekki samþykkt fyrr en undir jól, að setjast niður og telja eigur sínar, húseignir sínar og kanna hvort þar fari fram sú starfsemi að þeir eigi að greiða skatta samkvæmt þessum lögum í þessum húseignum. Og þá er það spurning hvort það verður að vera ritvél þar innanborðs, tölva eða penni til þess að það sé skráð sem skrifstofuhúsnæði því að það er eitt af því sem deilt var um mjög á sínum tíma hvernig ætti að skilgreina þetta. Og allt til þessa hefur þetta verið skilgreint af Fasteignamati ríkisins og sveitarfélögunum en hér er, með leyfi forseta, í 10. gr. kveðið svo orði: ,,Fyrir árslok 1993 skulu eigendur fasteigna senda Fasteignamati ríkisins eða því sveitarfélagi, sem eign er í, skrá yfir eignir sem falla undir ákvæði þetta ásamt upplýsingum um síðasta heildarfasteignamatsverð þeirra``, þ.e. að senda Fasteignamatinu í bréfi það sem Fasteignamatið hefur talið að eignin væri að verðgildi seinast, maður skyldi nú ætla að það væri á skrá hjá Fasteignamatinu sjálfu og held ég nú áfram lestrinum með leyfi forseta: ,,eða eftir atvikum kostnaðarverð.`` Maður áttar sig nú ekki á undir hvaða atvikum það á að vera. ,,Enn fremur skal skrá þar upplýsingar um notkun þeirra svo og upplýsingar um rúmmál eigna sem einnig eru notaðar til annars en verslunarreksturs og skrifstofuhalds. Fasteignamat ríkisins skal útbúa viðeigandi eyðublöð í þessu sambandi. Vanræki húseigandi að senda skrá yfir eignir sem ákvæði þetta tekur til er sveitarstjórn heimilt að láta fylla út slíka skrá og nota til viðmiðunar við álagningu þar til húseigandi bætir úr. Ákvæði II. kafla laga þessara sem taka til fasteignaskatts skulu jafnframt gilda um sérstakan skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði samkvæmt þessu ákvæði eftir því sem við getur átt. Ráðherra er heimilt að setja með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd ákvæðis þessa.``  Ég vil bæta því við að ef hæstv. fjmrh. gleymdi nú að senda svona skrá inn til Reykjavíkur, þá mundu gerast dálítið skemmtilegir hlutir. Þá mundi borgin að sjálfsögðu leggja á fasteignir ríkisins eins og henni sýndist hér í bænum og hefja svo bara aðför að fjmrh. ef hann ekki borgaði þar til hann hefði komið skránni á framfæri. En það er ansi hörð krafa svo ekki sé meira sagt ef við horfum til einstaklinganna að snúa þessu verklagi gersamlega við. Fasteignamatið hefur starfað í fleiri, fleiri ár til að halda skrár yfir húsnæðið og mér finnst að það sé eðlilegri vettvangur að þar sé þetta unnið og svo eigi einstaklingarnir mótmælarétt þegar sá listi liggur fyrir en ekki að það sé gengið svo langt í þessu dæmi að fyrst sé farið í að leggja á og það sé fyrst eftir að álagningin hefur átt sér stað að mótmælaréttur einstaklinganna kemur inn í framkvæmdina. Ég held eiginlega satt best að segja að lagatæknilega sé þetta hrein vitleysa sem hér stendur. Ég hef tekið eftir því að sumir telja að íslensk verslun umfram alla aðra atvinnuvegi eigi að greiða sérstakan skatt af skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Nú er það svo að skattar eru ekki lagðir á af einhverri illgirni í garð ákveðinna atvinnuvega. Þeir eru lagðir á til að afla tekna. Út frá því sjónarmiði er það auðvitað ekki órökrænna en hvað annað að leggja skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Hins vegar er sú spurning alltaf til staðar hvort við séum með einni skattlagningu að ýta frá okkur öðrum sköttum, að ýta frá okkur öðrum skatttekjum. Í Dagblaðinu þriðjudag 23. nóv. 1993 er dæmi um það hvaða afleiðingar það hefur ef íslensk verslun er ekki samkeppnisfær við verslun í nágrannalöndum okkar að mati þeirra Íslendinga sem ætla að fara að versla. Og með leyfi forseta vil ég lesa hér örstuttar athugasemdir varðandi þetta atriði. ,,Um 20 þúsund manns til Írlands og Bretlands. Íslensk verslun missir um 1,5 milljarða kr.`` Í þessari sömu grein er gert ráð fyrir því að tap ríkisins af þessum sökum sé um 300 millj. og þarna er aðeins vikið að Skotlandi, Írlandi og Englandi. Öll verslun sem fer fram á meginlandinu er til viðbótar þannig að tap Íslendinga af því að íslensk verslun er að dómi þessara manna ekki samkeppnisfær er miklu, miklu meira. Það er þess vegna mikil spurning hvort það sé rökrétt að leggja þessa skatta á verslunina sem verið er að tala um. Nú er ég ekki að tala um þetta út frá einhverju góðgerðarsjónarmiði eða neinu slíku, heldur bara út frá þeirri bláköldu staðreynd að það eru hagsmunir ríkisins, verulegir hagsmunir skattalega séð og verulegir hagsmunir atvinnulega séð að þessi verslun sé inni í landinu. Og við þessu verðum við að fá svör frá hæstv. fjmrh. sem hefur eins og hér hefur verið upplýst flutt lengstu ræður um þetta málefni fram og til baka og hyggst nú efna loforð sín varðandi skattlagningu á skrifstofu- og verslunarhúsnæði á þann veg að þetta verði ekki bráðabirgðaskattur lengur heldur varanlegur skattur inni í skattkerfinu. Ég segi, varanlegur skattur því að þetta frv. félmrh. er unnið á þann veg eins og hæstv. félmrh. var von og vísa að það er ekki sett upp sem hugmynd til þess að setja í gang nú í haust fyrir skattlagningu á næsta ári heldur er þetta hugsað til þess að standa áfram þannig að ef Sjálfstfl. styður þetta ákvæði, þá er hann að efna loforðin um afnám skatts á skrifstofu- og verslunarhúsnæði á þann veg að það verði varanlegur skattur á næstu árum. Ég held að það sé líka rétt að hugleiða það sem kemur fram hér í athugasemdum við 6. gr. í þessu frv. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Breytingin felur í sér að útsvar sveitarfélaga verður að hámarki 9,2% í stað 7,5% nú. Í þessu sambandi er rétt að fram komi að í nefnd þeirri sem vitnað er til hér að framan kom fram það álit fulltrúa Sambands ísl. sveitarfélaga að tekjuskattur ríkisins verði að lækka sem þessu nemur þannig að álagningarhlutfall í staðgreiðslu í heild hækki ekki. Aðrir fulltrúar gerðu hins vegar ráð fyrir að hlutur ríkisins í staðgreiðslu tekjuskatts lækki en töldu ekki rétt að tilgreina nákvæma tölu í því sambandi.`` Hér er þeim sprengjum varpað inn í umræðuna að það er gersamlega vonlaust að taka afstöðu til þessa máls án þess að það liggi fyrir hvort hæstv. fjmrh. hyggst fara að tillögum fulltrúa Sambands ísl. sveitarfélaga og lækka þá tekjuskatt ríkisins sem þessu nemur eða hvort það er í reynd verið að láta hæstv. félmrh. flytja tillögu um hækkun á tekjuskattinum í landinu. Það er alveg heimsmet í klókindum ef fjmrh. stendur þannig að verki að hann lætur hæstv. félmrh. flytja tillögu um hækkun á tekjuskatti í landinu. Það sér það hver heilvita maður að það er brot á öllum venjum í þessu sambandi. Ég er þeirrar skoðunar að verður sé verkamaður launa sinna og ég fæ ekki séð að það sé skynsamlegt að ganga lengra á þeirri braut að hækka tekjuskatt á einstaklingum. Það er nú einu sinni svo að þessi skattur hefur legið undir miklu ámæli vegna þess að það er viðurkennt að undanskot undan honum eru veruleg og þeir sem búa við þær aðstæður að hafa laun sín frá öðrum þurfa flestir hverjir að greiða þennan tekjuskatt að fullu af sínum tekjum en aftur á móti er það staðreynd að oft og tíðum er það svo með þá sem vinna sjálfum sér að þeir geta skráð sínar raunverulegu tekjur lægri heldur en neysla þeirra ber vitni um að sé. Þetta segi ég hér og nú ekki til að varpa fram neinum nýjum sannindum. En Sjálfstfl. hefur mjög oft haldið því fram að hann ætlaði ekki að leggja á nýja skatta. Hann hefur aftur á móti aldrei lýst því yfir að hann ætlaði að koma í veg fyrir það að Alþfl. legði á nýja skatta. Það er alveg rétt. Það hefur ekki verið orðað svo á landsþingi Sjálfstfl. að hann ætlaði að koma í veg fyrir það að Alþfl. legði á nýja skatta. En hins vegar liggur það alveg ljóst fyrir að það er Sjálfstfl. sem er það stóra afl sem knýr þessa ríkisstjórn áfram og spurningin er ákaflega einföld. Ætla sjálfstæðismenn á Alþingi Íslendinga að leggja til að tekjuskatturinn verði hækkaður í landinu? Er það það sem þeir eru að leggja til? Ég hygg að fjarvera hæstv. fjmrh. sé engin tilviljun. Ég hygg að þetta sé eitt af því sem hann hefur hugsað betur en flest annað sem hann hefur verið að aðhafast að undanförnu að það væri skynsamlegt að vera fjarverandi við þessa umræðu. Auðvitað eru meiri líkur á því að hann sleppi við umræðuna nú í dag með því að vera fjarverandi. En 6. gr. setur boltann beinlínis inn til hæstv. fjmrh. Það eru náttúrlega alveg tvö viðhorf hvort sveitarfélögin líta svo á að með þessari hækkun á útsvarinu sé verið að hækka tekjuskattinn eða hvort með þessari hækkun á útsvarinu sé verið að færa til tekjur á milli ríkisins og sveitarfélaganna. Ég hygg að það sé orðin ærin nauðsyn eftir þá vinnu sem hefur verið framkvæmd að setja skattalögin inn rétt fyrir jól og hraðsjóða þau svo í gegnum þingið, þá sé það orðin ærin nauðsyn að menn setjist yfir þetta dæmi í heild sinni. Það eru heilagar kýr í skattkerfinu sem ekkert hafa verið látnar borga. Hvaða fasteignaskatta er Landsvirkjun látin borga af eignum sínum úti á landi? Er hún látin borga eignarskatt af virkjununum? Ég segi nei. Hún er ekki látin borga neinn eignarskatt af virkjununum. Þó eru það fasteignir eins og hvað annað. En af því að skrifstofuhúsnæðið er staðsett hér í Reykjavík, þá á að láta hana borga extragjald af skrifstofuhúsnæðinu. Hún á að hafa tekjur til þess. Væri nú ekki rétt að undanskilja Landsvirkjun líka skattlagningunni á skristofuhúsnæðinu hérna, hafa samræmi í þessu og láta hana þá ekki borga neitt af skrifstofuhúsnæðinu? Auðvitað hljóta menn að spyrja: Á ekki að gilda jafnræði á milli sveitarfélaganna um það að öll sveitarfélögin hafi þá tekjur af þessum fasteignum sem þar eru ef menn eru að tala um að hafa jafnræði á milli? Herra forseti. Ég fagnaði mjög þeirri yfirlýsingu hæstv. forseta að fjmrh. væri væntanlegur en ég brýt um það heilann þessa stundina hvaða farartæki hann hafi notað til að komast til þinghússins eða hvort fjarlægðin hafi verið svo mikil að hraðskreiðustu farartæki hafi ekki dugað til að skila honum hér á eðlilegum tíma. Það er nú einu sinni svo að þegar ráðherra biður ekki um fjarvistarleyfi og um er að ræða svið eins og skattamál þá hlýtur maður að gera ráð fyrir því að í þessu tilfelli hæstv. fjmrh. geri sér grein fyrir því að auðvitað verður hann spurður um vissa hluti í þessu sambandi. Ég vil óska eftir því að þessari umræðu verði frestað þar til hæstv. fjmrh. kemur hér og svarar þeim spurningum sem beinlínis hlýtur að hvíla á honum að gera grein fyrir eins og stefnunni með tekjuskattinn. Er verið að standa þannig að málum að hæstv. félmrh. sé látinn flytja frv. um hækkun á tekjuskattinum í landinu? Ég heyri á bak við mig að það eru hugmyndir uppi um það að hæstv. félmrh. taki að sér að gerast málsvari fyrir hæstv. fjmrh., varaformann Sjálfstfl. Það má vel vera að það sé komið svo ástum samlyndra hjóna í þessari ríkisstjórn að það sé sama hvor aðilinn svarar fyrir hinn, en það eru ekki mín tilmæli að leggja það á hæstv. félmrh. að svara þessu.

Virðulegi forseti. Eðlilega hefur orðið töluverð umræða um það frv. sem hér er til umræðu enda mikilvægt að skoða vandlega hvaða tekjustofna sveitarfélögin fá í stað aðstöðugjaldsins. Það er alveg ljóst að það hefur verið lengi á döfinni að afnema aðstöðugjöldin og ég hygg að engir flokkar hér á Alþingi mæli því bót að halda aðstöðugjaldinu áfram. En ég hygg að ástæða þess að það hefur tekið þetta langan tíma sé að skiptar skoðanir hafa verið um það hvað ætti að koma í staðinn fyrir aðstöðugjaldið sem tekjustofnar sveitarfélaganna. Ýmsar nefndir hafa verið skipaðar til að vinna að þessu máli og sitt hefur hverjum sýnst og ég hygg að flestir þeir tekjustofnar sem ríkisvaldið og sveitarfélögin hafa yfir að ráða hafi komið með einum eða öðrum hætti til umræðu, bæði bifreiðagjald sem hér var nefnt, umhverfisgjald, skattlagningin á atvinnureksturinn væri eingöngu hjá ríkisvaldinu en sveitarfélögin hefðu tekjur af einstaklingum, að minnka hlut ríkisins í staðgreiðslunni í staðinn, að hækka tryggingagjald á atvinnureksturinn o.s.frv. En sú niðurstaða sem hér er fengin hefur verið gerð í fullu samráði við Samband ísl. sveitarfélaga og rædd á þeirra fjármálavettvangi og hún hefur einnig verið gerð í samráði við atvinnulífið og sú niðurstaða sem að lokum fékkst í þessu máli var samdóma niðurstaða þeirra aðila sem að þessu máli komu. Mig undrar það ekki að nokkuð hafi verið rædd álagning skatta á atvinnuhúsnæði og það sem hér er lagt upp með að það skuli vera mismunandi álagningarprósenta eftir því hvort um er að ræða verslunar- og skrifstofuhúsnæði eða annað atvinnuhúsnæði. Um þetta var töluvert rætt í þeirri nefnd sem skilaði þeirri niðurstöðu sem hér er til umræðu og þar voru skiptar skoðanir um þetta mál. Niðurstaðan var sú að ákvæði varðandi verslunar- og skrifstofuhúsnæði yrði einungis til bráðabirgða í eitt ár og tíminn notaður af hálfu Sambands ísl. sveitarfélaga og félmrn. til þess að skoða með hvaða hætti þetta yrði nánar útfært. Einnig kom vissulega til tals, sem mér finnst að mætti skoða í nefnd ef það væri til þess að ná breiðari samstöðu um málið, að hafa eina prósentu í fasteignaskatti á atvinnuhúsnæði en ekki skipta því upp með þeim hætti sem hér er lagt til. En um þetta eru greinilega skiptar skoðanir hér við þessa umræðu þannig að væntanlega mun nefndin sem fær málið til meðferðar taka málið til ítarlegrar skoðunar en meginsjónarmiðið að hafa þetta með þessum hætti af hálfu nefndarinnar var að það hefðu verið lækkaðir skattar verulega á atvinnurekstrinum við niðurfellingu aðstöðugjaldsins og þess vegna væri ekki óeðlilegt þó þessi sérstaki skattur á verslunar- og skristofuhúsnæði, sem að vísu hefur verið lækkaður í þessari tillögu frá því sem hann var áður, yrði ekki felldur niður alveg um leið heldur gilti hann til bráðabirgða í eitt ár. Það hefur nokkuð verið rætt um að það sé verið að flytja skatt af atvinnurekstrinum yfir á einstaklinga. Ég benti á það í mínu máli í upphafi þessarar umræðu að þetta var liður í kjarasamningum að þetta yrði gert með þeim hætti að fella niður skatta af atvinnurekstrinum og var það þá gert í ljósi erfiðrar stöðu atvinnulífsins og að við blasti fram undan mikið atvinnuleysi sem aðilar vinnumarkaðarins, sumir hverjir, spáðu að gæti stefnt í allt að 20 eða 25%. Ég vil taka það skýrt fram af því að það hefur ítrekað komið fram í máli þeirra sem hér hafa talað að verið sé með þessari breytingu, sem við erum að ræða hér, að flytja 3 eða 4 milljarða sem sumir hafa nefnt frá atvinnurekstrinum yfir á einstaklinga. Það er ekki um það ræða að verið sé að leggja auknar byrðar á einstaklingana frá því sem er á þessu ári. Þegar þessi bráðabirgðaákvörðun var tekin var lagt á 1,5% í tekjuskatti á einstaklinga vegna aðstöðugjaldsins. Með upptöku þess að útsvar hækkar þá fellur niður þetta 1,5% í tekjuskatti vegna þessa máls. Þannig að hér er fyrst og fremst verið að færa til tekjur við þessar breytingar milli ríkis og sveitarfélaga frá því sem er í ár en vegna þessara breytinga, vegna aðstöðugjaldsins, er ekki verið að íþyngja einstaklingum frá því sem er í ár við þessa breytingu. Einnig verða menn að hafa í huga að niðurfellingin á aðstöðugjaldi hlýtur að hafa skilað sér í lækkun á vöruverði til fólksins. Varðandi fleiri þætti sem um hefur verið spurt, a.m.k. af tveimur ræðumönnum, voru nefndar réttilega aðrar viðmiðanir sem aðstöðugjaldið hefur tekið mið af, kirkjugarðsgjald, iðnlánasjóðsgjald og fleira. Fjmrn. hefur verið með þessa þætti til skoðunar vegna þess að vissulega þarf að breyta þessum viðmiðunum þar sem tekið hefur verið mið af aðstöðugjaldi eins og í þessum þáttum sem ég nefndi og fjmrh. mun væntanlega flytja inn í þingið breytingar á þessum viðmiðunum. Varðandi niðurfellingu á landsútsvari sem hér var einnig rætt um þá er hugmyndin sú að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga fái í staðinn ákveðið framlag úr ríkissjóði sem nemi ákveðnu hlutfalli af álagningarstofni útsvars og mun það nema um 500 millj. kr. eða liðlega það, sem rennur þá í Jöfnunarsjóðinn í stað landsútsvars, en afgangurinn, um 117 millj., mun skila sér til sveitarfélaganna í formi hækkunar á útsvari og á fasteignasköttum. Ég hygg að ég hafi svarað flestum þeim spurningum sem til mín hefur verið beint en þær athugasemdir sem hér hafa komið fram við þessa umræðu verða væntanlega teknar til ítarlegrar skoðunar af þeirri nefnd sem fær málið til umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Það er skaði finnst mér að hæstv. fjmrh. hefur verið fjarstaddur þessa umræðu því auðvitað hefur hún beinst svo mjög að skattamálum og hefði verið þörf á hann væri hér eins og reyndar kom fram í svari hæstv. félmrh. áðan. Ég vil þakka ráðherra þau svö sem ráðherra veitti en ganga eftir tveimur eða þremur atriðum til viðbótar. Í fyrsta lagi: Verður flutt frv. af hálfu ríkisstjórnarinnar um að fella niður 1,5% tekjuskattinn sem lagður var á með sérstökum lögum á síðasta þingi? Ég minni á að það 1,5% var ótímabundið í lögunum, þannig að það verður að flytja sérstakt frv. til að fella það niður. Ég spyr: Verður það gert? Í öðru lagi: Er það rétt sem ég reifaði í minni fyrri ræðu að ákvæði í 10. gr. um sérstakan fasteignaskatt, að hann skuli vera lagður á fasteignir til skrifstofuhalds, þýði að hann verði lagður á fasteignir og ríkisstofnanir, þannig að það verði farið að leggja á og skattleggja til sveitarfélagsins Reykjavík vegna starfsemi ríkisins á höfuðborgarsvæðinu? Í þriðja lagi: Eiga ekki að koma bætur til þeirra sveitarfélaga sem hafa fengið fjórðunginn af landsútsvarinu eða munu missa ef það verður lagt niður?

Virðulegi forseti. Það kom fram í mínu máli að það verður fellt niður 1,5% í tekjuskatti sem var lagt á til bráðabirgða þar til niðurstaða væri fengin í því hvað kæmi í staðinn til sveitarfélaganna sem verður heimild til þeirra til þess að hækka útsvar. Um það verður flutt sérstakt frv. á Alþingi þar sem tekjuskatturinn verður lækkaður. Varðandi það hvort þessi skattur á verslunar- og skristofuhúsnæði verði lagður á ríkisstofnanir þá er tekið fram um 10. gr. að það verði farið með þennan skatt að öðru leyti eins og um hann er fjallað í lögum um sérstakan skatt á verslunar- og skristofuhúsnæði og ég veit ekki betur en að ríkisstofnanir séu undanþegnar skatti á verslunar- og skrifstofuhúsnæði og fjmrh. leiðréttir mig þá ef svo er ekki. Varðandi þau sveitarfélög sem hafa haft tekjur af landsútsvari þá sagði ég að niðurfellingin á aðstöðugjaldinu yrði bætt með tvennum hætti, annars vegar með beinu framlagi úr ríkissjóði sem nemur um 500 millj. sem fer þá í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og hitt sem upp á vantar sem landsútsvarið hefur gefið, það á að skila sér í hækkun útsvars og fasteignaskatts.

Virðulegi forseti. Þetta er orðið alveg ljóst hvað varðar 1,5%. Hér liggur fyrir yfirlýsing félmrh. um að það verði fellt niður og ég fagna þeirri yfirlýsingu. Þá skildi ég svar ráðherrans þannig hvað varðar sérstakan fasteignaskatt að það sé meining ríkisstjórnarinnar að hann verði lagður á með sama hætti og sérstakur skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði en ekki að það sé verið að útvíkka álagninguna yfir á aðrar fasteignir sem hafa verið undanþegnar þar. Ég óska þá eftir því að hæstv. fjmrh. eða hæstv. félmrh. leiðrétti það ef það er rangur skilningur hjá mér. Hvað varðar þriðja atriðið í minni fyrirspurn áðan um landsútsvarið þá bendi ég á það að þó að Jöfnunarsjóðnum sé það bætt í beinu framlagi þá er ekki sjálfgefið að þeir peningar renni svo til þeirra sveitarfélaga sem áður og fram til þessa hafa fengið 1 / 4 af álögðu landsútsvari beint til sín, því það sem á að bæta í Jöfnunarsjóðinn eru 3 / 4 hlutar álagðs landsútsvars sem hefur runnið í Jöfnunarsjóð. Það er verið að bæta Jöfnunarsjóði svo hann standi jafnréttur eftir og er það skiljanlegt en ég sé ekki hvar á að bæta sveitarfélögunum þennan fjórðung af landsútsvari sem þau hafa fengið. Það eru umtalsverðir peningar fyrir þau sveitarfélög.

Virðulegi forseti. Varðandi það síðasta þá hef ég ítrekað sagt hér að það er verið að opna heimild til hækkunar á útsvarinu og einnig varðandi fasteignaskatt á atvinnuhúsnæði og það er gert ráð fyrir að þessi sveitarfélög að hluta til bæti sér það með sama hætti og önnur sveitarfélög í gegnum þessa álagningarstofna.

Hæstv. forseti. Ég kem til að mótmæla þeim málflutningi sem hæstv. félmrh. viðhafði áðan, þ.e. að halda því fram að það séu einhver rök í þessu máli að það hækki ekki skattar á almenningi frá árinu í ár til næsta árs. Það eru engin rök í þessu máli. Hæstv. fjmrh. hélt því fram hér í fyrravetur að það hafi engar hækkanir orðið á sköttum. Hann væri einungis að innheimta til bráðabirgða fyrir sveitarfélögin og það kæmu síðan nýjar ákvarðanir um það með hvaða hætti ætti að fara með þessi mál. Það á ekki að vera að reyna að slá ryki í augun á fólki með svona málflutningi. Auðvitað hækkuðu skattarnir fyrir ári síðan en vegna þess að menn viðurkenndu það ekki þá þá eiga menn auðvitað að gangast við því núna að þeir hafi hækkað. Það getur ekki verið að menn haldi það að fólkið trúi því aftur á þessu ári að skattarnir hafi ekki hækkað. Það var það sem hæstv. fjmrh. var að telja fólki trú um í fyrra. Síðan ætlar hæstv. félmrh. að halda því fram í ár að þeir hafi ekki heldur hækkað núna.

Frú forseti. Ég vil lýsa sérstakri ánægju minni með að hæstv. fjmrh. er gengin í salinn og ítreka spurningar sem ég hafði fram að færa. Með leyfi hæstv. forseta vil ég víkja að 6. gr., en þar stendur svo í skýringum með henni í þessu frv.: ,,Breytingin felur í sér að útsvar sveitarfélaga verður að hámarki 9,2% í stað 7,5% nú. Í þessu sambandi er rétt að fram komi að í nefnd þeirri sem vitnað er til hér að framan kom fram það álit fulltrúa Sambands ísl. sveitarfélaga að tekjuskattur ríkisins verði að lækka sem þessu nemur þannig að álagningarhlutfall í staðgreiðslu í heild hækki ekki. Aðrir fulltrúar gerðu hins vegar ráð fyrir að hlutur ríkisins í staðgreiðslu ríkisins lækki en töldu ekki rétt að tilgreina nákvæma tölu í því sambandi.`` Er verið að láta hæstv. félmrh. í reynd flytja frv. á Alþingi um hækkun á tekjuskattinum í landinu? Er það það sem verið er að gera? Auðvitað er það þessi eina greiðsla sem fólk er að greiða, það sem kemur við budduna hjá því. Ég vil minna á það að hæstv. fjmrh. er talinn einhver lærðasti Íslendingurinn miðað við ræðulengd sem hann hefur flutt um álagningu sérstaks skatts á verslunar- og skristofuhúsnæði.

Heilar bækur til.

Miðað við að margir gerðu ráð fyrir að þetta yrði sérstakur kafli í eftirmælum þegar ævisagan kemur út þá vil ég fá það rökstutt hér og nú hvort skatturinn batni við það að sveitarfélag fær skattinn en ekki ríkið. Nú er þetta komið inn sem tekjustofn fyrir sveitarfélögin. Í framtíðinni eiga það að verða sjálfstæðismennirnir í bæjarstjórn Reykjavíkur sem berjast fyrir því að skatturinn verði ekki afnuminn svo Reykjavíkurborg haldi sínum tekjum. En ég vakti athygli á því að í Dagblaðinu í dag kemur það fram að það er talið að íslensk verslun missi um 1,5 milljarða kr. vegna þess að Íslendingar meta það svo að vöruverð erlendis sé hagstæðara en hér á landi og þá er aðeins verið að tala um Írland og Bretland. Tapið sem við verðum fyrir á meginlandinu er ekki inni í þessari tölu og það er talið að íslenska ríkið tapi um 300 millj. í virðisaukaskattstekjum af þessari ástæðu. Ég hygg að hæstv. fjmrh. sé það ljóst að stundum geta það verið meiri hagsmunir sem séu látnir víkja fyrir minni hagsmunum og er það ekki að gerast hér? Eru það ekki stærri hagsmunir að tryggja það að verslunin íslenska geti keppt við verslun á erlendri grund þannig að menn eyði sem mestu hér innan lands og ríkið fái sem mest af virðisaukaskattinum en ekki að menn séu að ýta versluninni úr landi í vaxandi mæli? Er þessi hætta ekki raunveruleg? Og er ekki líka rétt að menn geri sér grein fyrir því að það er fólk sem vinnur í þessum verslunum og ef íslensk verslun dregst saman þá mun það auka atvinnuleysið í landinu. Ég held nefnilega að hæstv. fjmrh. þurfi að hugsa sig um tvisvar áður en hann kemst að þeirri niðurstöðu að hugmyndir um að gera þennan skatt varanlegan séu réttar. Það er verið að mismuna sannanlega atvinnurekstri í landinu með þessu tiltæki og það er ekkert sem bendir til þess að þjóðarheildin muni hagnast á þeirri mismunun, það er ekkert sem bendir til þess. Það er margt sem bendir til þess að íslenska ríkið muni tapa skatttekjum vegna þess að vöruverð er of hátt hér á landi. Ég vænti þess að umræða um skattamál geti verið á þeim grunni að menn átti sig á því sem hlýtur að vera langstærsta málið, að íslenskt samfélag þarf vissulega að fá tekjur en íslenskt samfélag hefur ekki efni á því að standa þannig að skattlagningu að það raski stöðu atvinnulífsins. Það er alveg á hreinu að mínu viti að eitt af því sem hefur verið landsbyggðinni erfiðast á undanförnum árum er hve stór hluti af versluninni hefur flust til Reykjavíkur. En ég er ekkert viss um að Reykjavík eftir 10 ár verði í betri stöðu heldur en Ísafjörður var fyrir 30 árum ef við horfum á þessa þróun. Takist ekki að skapa hliðstætt vöruverð í Reykjavík, sem er að keppa við aðrar verslunarborgir í Evrópu, þá lendir hún undir í samkeppninni. Svo einfalt er það mál. Og afleiðingin verður sú að skatttekjurnar sem við töpum varðandi virðisaukaskattinn verða það miklar að hæstv. fjmrh. verður fjær því markmiði en nokkurn tíma áður að ná jöfnuði í ríkisfjármálum. Ég geri mér grein fyrir því hvað hæstv. fjmrh. varðar í það minnsta að hann hefur hugsað þessi mál þó nokkuð mikið og mér kæmi það mjög á óvart ef hann getur rökstutt að það sé óeðlilegt að leggja þennan skatt á fyrir ríkið eins og gert var, en eðlilegt að leggja hann á fyrir sveitarfélögin.

Virðulegur forseti. Í tilefni af upphafsorðum hv. þm. um sögu hæstv. fjmrh. í umræðunum um skattinn um skrifstofu- og verslunarhúsnæði, þá verð ég nú að spyrja hv. þm. hvort það hefði ekki verið eðlilegt að hann hefði látið þess getið að hann væri hér að lesa upp kafla úr óbirtri ævisögu hæstv. fjmrh. og hefði kannski tekið þarna, ég veit ekki hversu frjálsri hendi, kafla úr fyrri ræðum hæstv. fjmrh. því að eins og ég man þær þegar ég sat hér undir löngum ræðum hæstv. fjmrh. veturinn 1989--1990, þá gat þessi ræða verið klippt þaðan út úr nánast orðrétt.

Herra forseti. Það liggur nú nokkuð ljóst fyrir að aðrir verða til kvaddir að rita ævisögu hæstv. fjmrh. en auðvitað þætti mér heiður að því ef þessi ræða mín kæmi þar þegar það ritverk verður birt.

Virðulegi forseti. Ég vonast til þess að það megi flýta fyrir afgreiðslu þessa máls að ég segi hér nokkur orð. Ég skil það mætavel að það komi fram gagnrýni á nokkra þætti frv. í þessari umræðu, ekki síst í ljósi þess að enn hefur ekki verið lagt fram á þinginu frv. til breytinga á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, en það frv. mun skýra margt af því sem kemur fram hér í því frv. sem hér er til umræðu því að breytingarnar eru á milli tekjustofna ríkisins annars vegar og tekjustofna sveitarfélaganna hins vegar. Þess vegna hefði verið heppilegt að hafa bæði frumvörpin undir í einu. Það hefur nokkuð verið rætt hér um skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði og ég heyri að það er mikill söknuður í mönnum þegar þeir sjá fram á það að þetta verður líklega síðasta þingið sem menn geta rætt þann skatt sérstaklega  Ég vil taka það fram að ástæðan fyrir því að gripið var til þessa bragðs m.a. var sú að við töldum óeðlilegt að færa inn í tekjustofnalögin yfir í útsvarið alla þá fjármuni sem sveitarfélögin töpuðu vegna þess að aðstöðugjaldið var lagt niður, þessa 4 milljarða. Það hlaut að vera eðlilegt að það kæmi upp sú krafa að festa og styrkja það samband sem þarf að vera á milli sveitarstjórnanna og atvinnurekstursins í hverju sveitarfélagi fyrir sig. Og það er ekkert óeðlilegt við það að tekjustofnalögin séu blanda á tekjum frá einstaklingum og fyrirtækjum því að það er kannski besta tryggingin fyrir því að sveitarfélögin þjóni fyrirtækjum eins og einstaklingum. Það er nefnilega nokkur hætta á því, kannski sérstaklega á þéttbýlissvæðinu hér suðvestanlands, að sveitarfélögin verði misjafnlega upp byggð, í sumum verði atvinnurekstur að stærstum hluta en í öðrum eingöngu íbúðarhúsnæði, og ef tekjustofnarnir ættu að færast eingöngu yfir á einstaklingana, þá sjá allir að það verður mikið misræmi á milli tekjumöguleika sveitarfélaganna innbyrðis. Þess vegna varð að taka tillit til þessa þáttar og það var gert í þeirri nefnd sem vann m.a. að því frv. sem hér er til umræðu. Menn hafa sagt hér að það skjóti nokkuð skökku við að ekki skuli vera viðurkennt að í fyrra skuli hafa átt sér stað skattahækkun. Ég ætla ekki að fara ítarlega ofan í þá umræðu sem þá fór fram, en ég skal viðurkenna það og stend við þau orð að það sem fyrst og fremst gerðist fyrir ári síðan var tilfærsla í sköttum frá fyrirtækjum og til einstaklinga í mjög stórum stíl. M.a. hækkuðu tekjuskattarnir um 1,5 prósentustig til þess að standa undir hluta af þeim kostnaði sveitarfélaganna sem þau urðu fyrir þegar þau misstu niður aðstöðugjaldið. Það mun ganga til baka nú, þ.e. tekjuskattarnir munu lækka um þessi 1,5%. Að vísu verða lögð 0,35 prósentustig á tekjuskattinn vegna nýrrar tekjuöflunar. Þetta gerist í stað áforma sem um getur í fjárlagafrv. að leggja atvinnutryggingargjald á öll laun. Það var fallið frá því en í staðinn er lagður á tekjuskattur 0,35%. Það mun koma fram í frv. En tekjustofnar sveitarfélaganna, útsvörin, munu hækka. Hér er sett ákveðið hámark. Og af hverju er þetta hámark heldur hærra en 1,5? Það er m.a. vegna þess að sveitarfélögin áttu kost á því í aðstöðugjaldinu að leggja á aðstöðugjald með mismunandi hætti og okkur þótti óeðlilegt að segja hér kalt og ákveðið við sveitarfélögin: Þið megið taka nákvæmlega þessar tekjur af einstaklingum sem búa í viðkomandi sveitarfélögum. Þið hafið þetta rúm og þennan sveigjanleika í tekjustofnunum rétt eins og það var sveigjanleiki þegar um aðstöðugjaldið var að ræða. Hv. 2. þm. Vestf. ræddi hér síðan nokkuð um samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja og það var ræða sem ég tel mjög eðlilega og reyndar ræða sem oft hefur verið flutt hér í þingsölum. Menn hafa af því áhyggjur að íslensk verslun sé nokkuð að flytjast úr landinu. Ég vil aðeins segja það um þetta að með því að leggja niður aðstöðugjaldið, jafnvel þótt skrifstofuskatturinn sé færður yfir á sveitarfélögin, þá er samkeppnisstaða íslensku fyrirtækjanna mun betri heldur en áður af íslenskum, skattalegum ástæðum. Það er hins vegar hárrétt að ýmis vara í nágrannalöndunum, til að mynda í Bretlandi, er ódýrari vegna þess að hún ber ekki sams konar skatta og vörur hér á landi. Tökum dæmi. Barnafatnaður í Bretlandi er skattlaus, þ.e. hann ber ekki virðisaukaskatt. Þess vegna er hann miklu ódýrari út úr búð. Reyndar geta Íslendingar sem fara í verslunarleiðangur til Bretlands fengið frádrátt, þeir geta fengið niðurfelldan virðisaukaskattinn þar þegar þeir flytja varninginn hingað heim, en innflutningsheimildir hingað eru mjög takmarkaðar og auðvitað eiga tollgæslumenn að fylgjast með því að ekki sé gengið á svig við lögin. En það eru önnur atriði sem einnig hafa þýðingu og það eru atriði sem eru athyglisverð fyrir okkur, ekki síst þegar við erum að ræða um Ísland í heimi þjóðanna og kannski samskipti og viðskipti Íslendinga við nágrannaþjóðirnar. Og hvað er það? Jú, það er sú staðreynd að Skotland, Glasgow til að mynda, er svæði sem nýtur verulegra styrkja bæði af hálfu bresku ríkisstjórnarinnar og líka af hálfu Evrópubandalagsins. Með öðrum orðum: Fyrirtæki á þessu svæði eru talin vera í jaðarbyggð, bæði hvað varðar heimalandið, Stóra-Bretland, og einnig í bandalaginu þannig að fyrirtæki á þessu svæði njóta styrkja og það styrkir að sjálfsögðu samkeppnisstöðu þessara fyrirtækja fyrir utan allt annað gagnvart íslenskum fyrirtækjum. Sem betur fer hefur íslenskri verslunarstétt, íslenskum kaupmönnum, tekist --- og það verða þeir að viðurkenna sem fara í verslanir hér í Reykjavík til að mynda --- betur en maður getur ímyndað sér að ná þannig samningum að ýmis varningur hér, til að mynda föt, er ekkert dýrari eða a.m.k. lítið dýrari en sams konar föt í okkar nágrannalöndum. Þetta verðum við að viðurkenna. Að vísu eru föt misdýr en það er trú á því að það sé allt ódýrara í útlöndum sem rekur margt fólk þangað í verslunarleiðangur. Þetta eru auðvitað mál sem hljóta ávallt að vera til umræðu en eitt vildi ég láta koma fram í þessari umræðu, niðurfelling aðstöðugjaldsins ein og sér bætir samkeppnisstöðu þessara fyrirtækja jafnvel þótt verslunar- og skrifstofuskatturinn renni frá ríkinu og til sveitarfélaganna því að stærðarmunurinn á þessum sköttum er svo gífurlegur eins og allir vita og sjá. Þetta voru þau atriði, virðulegi forseti, sem ég vildi láta koma fram fyrst viðveru minnar var óskað í þessari umræðu. Ég hef hér skýrt tekið fram að hugmyndin er sú í prinsippinu að lækka tekjuskattinn um 1,5% hann hækkar hins vegar um 0,35 prósentustig af öðrum ástæðum og svigrúmið sem sveitarfélögin fá, en hækkunin þar getur farið upp í 1,7%, er vegna þess að það var svigrúm í aðstöðugjaldinu. En ég hygg að flest sveitarfélög muni ekki nýta sér þetta að fullu. Þeir sem harðast töluðu hins vegar fyrir því --- og á það vil ég leggja áherslu í lokin. Sumir hv. þm. hafa sagt: Það varð stórkostleg skattahækkun í fyrra og hafa lagt áherslu á það og eru enn þá að kyrja þennan söng. --- Þeir sem héldu því fram í fyrra að það hafi orðið stórkostleg skattahækkun þá, eiga að koma hér í ræðustólinn nú og segja að það sé stórkostleg skattalækkun núna. Við hins vegar sem sögðum í fyrra að þetta væri einungis tilfærsla á sköttum milli einstaklinga og fyrirtækja getum ekki haldið því fram nú að um skattahækkun eða skattalækkun sé að ræða af þessum sökum einfaldlega vegna þess að nú er verið að festa í sessi ákveðna tilfærslu þó hún hreyfist örlítið til baka. En ég ætla hins vegar að halda því fram og mér gefst nægur tími til þess í umræðum um frv. sem væntanlega verður hér á dagskrá í næstu viku að ræða um skattabreytingarnar en það er alveg ljóst, svo að ég gefi nú tóninn svona fyrir fram, að þær breytingar munu leiða til skattalækkunar á næsta ári.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir efnislega umfjöllun framan af ræðu sinni. Í lokin tók hann svona smáflug sem getur hent alla menn sem vilja lyfta sér en hafa kannski ekki alveg vængina til að fylgja því eftir. En sleppum því. En hann lenti dálítið illa í því atriði að hafa ekki verið við þegar hæstv. félmrh. talaði hér. Félmrh. talaði á þann veg að það væri þingsins að athuga hvort þessu yrði fylgt eftir með verslunar- og skrifstofuhúsnæðið og spurning hvað mundi gerast í þeim efnum og einnig hitt að þetta er bráðabirgðaákvæði í lögunum þannig að ræðufóður verður til staðar á næstu árum meðan þetta er bráðabirgðaákvæði. En hæstv. fjmrh. talaði fyrir því að nú yrði þetta endanlega fast og formlega inni í tekjuskattslögunum og auðvitað mun þingið taka það alvarlega að ganga þá frá þeirri tillögu á þann veg því eins og allir vita hafa sjálfstæðismenn og alþýðuflokksmenn sterkan meiri hluta á þinginu til að framkvæma þetta. En hvernig hæstv. fjmrh. ætlar að komast fram hjá því að það sé að hans frumkvæði sem nú verður flutt breyting við 10. gr., þar verður flutt breyting á þann veg: ,,Við lögin bætist svofellt ákvæði til bráðabirgða`` stendur hér en næst verður flutt breytingartillaga um að fella þetta út samkvæmt tilmælum hæstv. fjmrh. Það verður svo umhugsunarefni. Ég vil aftur á móti lýsa því yfir að ég tek undir það með hæstv. fjmrh. að ég tel að sveitarfélögin eigi að fá einhverja skatta af atvinnurekstri vegna þess að með því eina móti er hægt að tryggja það að sveitarfélögin þjóni atvinnurekstrinum nægilega vel.

Virðulegi forseti. Hv. 2. þm. Vestf. tók að nokkru leyti af mér ómakið en í 10. gr. þessa frv. segir að í þessu ákvæði til bráðabirgða sé sveitarfélögum veitt heimild o.s.frv. Ég vil nú inna hæstv. fjmrh. eftir því hvort hann líti svo á að þennan skattstofn eigi að fella út eftir árið og með hverjum hætti eigi þá að mæta því, hvort sveitarfélögin eigi þá að bera það tekjutap. Ég kom inn á það í ræðu minni hér áðan áður en hæstv. fjmrh. kom að aðfarir hæstv. ríkisstjórnar í þessu efni minntu mig á mann sem henti börnunum sínum í konuna sína þegar þurfti að skipta á þeim. Þessum óhreina krógi Sjálfstfl., skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði --- þykist nú hæstv. fjmrh. hafa komið yfir á hæstv. félmrh. 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort það er hægt að kalla þetta svar við andsvarinu, en þetta er út af fyrir sig ágætislíking sem hann fór með. Ég skal viðurkenna það að ég hef talið þennan vinstristjórnarskatt vera mikinn flein í holdi þingsins og hefði gjarnan viljað losna við hann en verð að viðurkenna ósigur minn ár eftir ár í þeim efnum við þessi erfiðu skilyrði sem við höfum hér lifað við á undanförnum árum. Hins vegar tel ég, og það er rétt, að ég hefði átt að taka það skýrar fram og viðurkenni það að mér sást yfir í þeim efnum að hér er gert ráð fyrir því að um eins árs skeið verði lagður á þessi sérstaki viðbótarfasteignaskattur. Hugmyndin í framtíðinni er auðvitað sú að þetta verði einn skattur og verði samræmdur á atvinnustarfsemina og þá auðvitað hverfur þessi sérstaki skattur en hækkunin hlýtur að koma fram og það verða auðvitað sveitarfélögin að segja talsvert til um þannig að heildarskatttekjur sveitarfélaganna af atvinnuhúsnæði verði raðað upp með þeim hætti sem eðlilegast getur talist á hverjum tíma. Ég hygg að í framtíðinni gerist það að þessum skatti verði jafnað, þó það komi ekki fram í þessu frv., betur á milli atvinnugreina heldur en gert er nú um sinn, þótt ákveðið skref sé reyndar tekið í þeim efnum eins og kemur fram í greinargerðinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þessar upplýsingar. Það kemur sem sagt í ljós að hérna er um nokkra leikfléttu að ræða. Hér er þessum króga skotið yfir á sveitarfélögin og svo eiga sveitarfélögin að skjóta honum af verslunarhúsnæðinu og yfir á annað atvinnuhúsnæði. Þannig á að koma þessu óhreina barni af sér. Það er ljóst og ég þakka fyrir þessar upplýsingar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir að kenna þetta við leikfléttu og snilld en það var ekki hugmyndin. Þessu máli þurfti auðvitað að ljúka með einhverjum tilteknum hætti. Nú var tækifærið því það var búið að létta skattbyrðinni verulega af fyrirtækjunum og það var ekkert óeðlilegt við það þegar ríkið hafði tekið þátt í þessari leikfléttu, fjmrh. m.a. tekið á sig þær óvinsældir að vera barinn í hausinn dag eftir dag af þingmönnum á sl. ári fyrir að hafa hækkað skatta stórkostlega, þó hann geti núna með þessum hætti gefið örlítið til baka, ef ég mætti orða það þannig, í þessum efnum. Ég held að það sé ekkert óeðlilegt að fyrirtækin, og ég er sammála því sem hér hefur komið fram, sérstaklega hjá hv. 2. þm. Vestf., beri einhverja skatta til sveitarfélagsins til þess m.a. að tryggja það að sveitarfélögin þjóni þeim nægilega vel.

Virðulegi forseti. Það er kannski ástæða til þess að greiða örlítið úr þeirri flækju sem menn eru búnir að koma þessum talnaleik í svo menn átti sig betur á hvað er verið að gera. Ég vil fyrst minna á það að með frv. sem hér er til umræðu fylgir ekki með yfirlit frá fjmrn. um áhrif frv. á fjárhagsstöðu ríkissjóðs en ef ég man rétt mun það vera lagaskylda að slíkt fylgi með stjfrv. Það hefði kannski einfaldað mönnum að átta sig á áhrifum þess því menn eru að færa skatta frá einstaklingum yfir á sveitarfélögin með millilendingu á ríkissjóði í fyrra og menn þurfa að rifja þetta upp svo það sé öllu til haga haldið. Ég fagna þeirri yfirlýsingu sem komið hefur fram hjá báðum hæstv. ráðherrum sem hér hafa talað að þessi 1,5% tekjuskattur, sem sérstaklega var lagður á í fyrra, verði afnuminn. En ég hlýt að furða mig á því af hverju það er ekki sagt í athugasemdum með 6. gr. þessa frv. að svo eigi að gera. Það hefði auðvitað, ef þetta væri skýr stefna ríkisstjórnarinnar á þeim tíma sem þetta frv. fór í prentun, átt að koma skýrt fram. En það gerði það ekki. Það er tvívegis búið að lesa upp þessa athugasemd þannig að ekki þarf að vitna frekar til þess. Ég minni menn á að þessi 1,5% tekjuskattur mun skila ríkissjóði ef ég man þessar tölur rétt um 2,8 milljörðum kr. Síðan tók ríkissjóður í fyrra fleiri skatta til þess að hafa upp í það sem hann ætlaði að greiða sveitarfélögunum fyrir aðstöðugjaldið sem átti að vera 4 milljarðar, ég verð að hafa fyrirvara á tölunum því þær eru ársgamlar í mínu höfði, en þannig er þetta í grófum dráttum. Ef ríkissjóður fellir niður tekjuskattshækkunina þá er hann að fella niður 2,8 milljarða og ég spyr: Hvað um það sem eftir stendur sem gæti verið 1,2 milljarðar eða einhver hundruð milljóna? Hvaða skattar voru það? Ég hef ekki gefið mér tíma til að fara í skattafrumvarpið frá í fyrra til að rifja það upp en ég man strax eftir sköttum sem ég gæti nefnt og tengt hugsanlega þessu máli. Hvað með svonefndan lögguskatt á sveitarfélögin? Verður hann lagður niður? Hann er núna reyndar skattur í gegnum Atvinnuleysistryggingasjóð. Hvað með bifreiðaskatta, bensíngjald? Hækkar bensíngjald, sem mig minnir að hafi verið lagt á upp á 1,50 kr. á lítra til þess að hafa peninga í ríkissjóði upp í þetta? Verða þessir skattar felldir brott þegar þessi útgjöld falla brott úr ríkissjóði? Eða ætlar ríkissjóður að sitja eftir með aðra skatta en tekjuskattinn? Ég tel rétt að hæstv. fjmrh. geri aðeins grein fyrir þessu. Þá skulum við skoða dæmið gagnvart sveitarfélögunum. Þau eiga að fá hækkað útsvar og hækkaða fasteignaskatta. Útsvar upp á 3,8 milljarða og fasteignaskatta hækkaða upp á 600 millj. Það þýðir að sveitarfélögin eiga að fá 4,4 milljarða kr. sem mér sýnist vera vel það sem þau hafa haft af aðstöðugjaldinu miðað við þær upplýsingar sem fylgja þessu frv. um innheimtu á álögðu aðstöðugjaldi undanfarandi ára. Þannig að það er spurning hvort menn séu ekki líka að bæta við, þannig að sveitarfélögin séu að fá meira heldur en þau láta af hendi. En alltént eru að koma þarna inn til sveitarfélaga 4,4 milljarðar kr. í sköttum. Það sem þarf að hafa alveg á hreinu er að niðurstaða þegar búið er að samþykkja skattafrv. þessa árs verði sú að álögurnar á einstaklingana og fyrirtækin aukist ekki um meira en þessa 4,4 milljarða kr. sem eiga að koma á móti niðurfellingu aðstöðugjalds. Að ríkissjóður haldi ekki eftir einhverjum sköttum sem hann lagði á í fyrra til þess að borga sveitarfélögunum til bráðabirða á þessu ári upp í aðstöðugjöld. Ég tel rétt að hæstv. fjmrh., ef hann er tilbúinn til þess, geri aðeins grein fyrir þessum öðrum sköttum þannig að það fari ekki á milli mála. Hvað varðar umræður um sérstakan fasteignaskatt að þá var afstaða mín alveg klár til hans. Ég er sömu skoðunar og ég hef verið áður sem sveitarstjórnarmaður þegar við börðumst fyrir því að aðstöðugjaldið yrði haft þannig að það væri ekki atvinnuvegagreint, það væri ekki misjafnt aðstöðugjald eftir atvinnugreinum, og ég tel að þessi skattur eigi ekki að vera misjafn eftir atvinnugreinum því það er eins og aðstöðugjaldið gerði, það mismunar sveitarfélögum. Ég tel það ekki skynsamlegt að framlengja mismunakerfið sem verið hefur með þessum hætti. Það er fróðlegt í ljósi þeirra orða sem hér féllu fyrr í þessari umræðu, m.a. hjá hæstv. fjmrh. um dreifbýlisverslunina, að lesa svar viðskrh. við fsp. Einars Más Sigurðarsonar um stuðningsaðgerðir til dreifbýlisverslunar en þar kemur fram að á fjárlögum síðasta árs voru ekki nema 2 millj. kr. til þessara hluta og að þær voru ekki einu sinni nýttar til þess sem ætlast var. Ég vil ítreka það sem ég hef látið koma fram í andsvörum við hæstv. félmrh. því ég er ekki sáttur við svör ráðherrans, að ég sé ekki betur en að verið sé að taka af þeim sveitarfélögum, sem hafa fengið fjórðung af landsútsvari til sín, tekjustofn sem þau fá ekki bættan. Svar hæstv. félmrh. um að þessi sveitarfélög ættu að bæta sér þennan missi með fasteignasköttum og hækkuðu útsvari gildir ekki, gengur ekki að mínu viti því að sveitarfélögin öll eiga að bæta sér aðstöðugjaldið með þessum sköttum. Það er ekki hægt, þessi sveitarfélög sem hafa fengið þetta sérstaka landsútsvar, hafa ekki svigrúm til þess að ná inn fyrir því. Þannig að mér sýnist ljóst að það er verið að taka af nokkrum sveitarfélögum á landinu tekjur sem þau eiga ekki að fá. Ég tel heiðarlegra hjá hæstv. ráðherra að viðurkenna það en að fara undan í flæmingi. Það er svo annað sjónarmið sem menn geta rætt, hvort það sé réttlátt eða ekki að gera slíkt, en menn eiga að viðurkenna staðreyndir í þessu máli. Þetta vildi ég ítreka, virðulegi forseti, þannig að menn héldu ekki að ég teldi að hæstv. félmrh. hefði svarað þessu með fullnægjandi hætti áðan hvað varðar bætur fyrir landsútsvar.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi vil ég taka það fram að ástæðan fyrir því að í greinargerðinni með 6. gr. er ekki tekið fram nákvæmlega hvað staðgreiðsluskatturinn, tekjuskatturinn, lækkar er einfaldlega sú að þegar gengið var frá texta frv. í sumar og þegar nefndin starfaði í sumar þá vildi ríkisvaldið ekki afsala sér þeim rétti að geta gripið til skattahækkunar ef á þyrfti að halda. Það var einasta ástæðan. Nú hins vegar standa málin þannig að lækkunin verður 1,5 prósentustig, en viðbótin sem kemur af öðrum ástæðum og mun skýrast á næstu dögum og hefur reyndar komið fram í fjölmiðlum er hækkun upp á 0,35 prósentustig vegna þess að fallið var frá skattheimtunni á allan launastokkinn, en tekjuskattur tekinn í staðinn. Þegar spurt er síðan um það hvort einhver græði á þessu þá er þetta alveg reiknað út. Það tóku þátt í nefndarstarfinu fulltrúar atvinnulífsins, fulltrúar sveitarfélaganna og fulltrúar ríkisins. Keppikeflið, markmiðið var að ná jöfnuðu á milli þessara aðila þannig að menn stæðu svo að segja eftir eins og áður og það verði ekki um tekjulækkanir eða tekjuhækkun að ræða. Hitt er svo alveg rétt að það verða auðvitað tilfærslur á milli fyrirtækja. Það getur ekki farið hjá því og það verða í sumum tilvikum verulegar tilfærslur á milli sveitarfélaga. Ég nefni t.d. í því sambandi að Reykjavík mun tapa nokkrum tekjum af þessum ástæðum vegna þess að Reykjavík hafði talsvert meira en önnur sveitarfélög upp úr aðstöðugjaldinu en fær minna upp úr útsvarinu en ýmis önnur sveitarfélög. Þannig að slíkar tilfærslur á milli sveitarfélaga munu vissulega eiga sér stað í vissum tilvikum. Að lokum þetta: Á fyrsta árinu mun ríkið hagnast um nokkur hundruð milljónir kr. vegna greiðsluflæðisins en það er bara í fyrsta skiptið sem það gerist af eðlilegum ástæðum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svörin en það kom ekki fram í hans máli hvaða skattar aðrir það hefðu verið sem ríkið hefði lagt á í fyrra til að hafa upp í aðstöðugjaldsgreiðslurnar til sveitarfélaga og hitt, hvort þeir skattar yrðu síðan lagðir niður, jafnhliða þessu tekjuskattsþrepi upp á 1,5%.

Virðulegur forseti. Ég vil leyfa mér að mæla fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 30/1987, um orlof. Frv. er svohljóðandi: ,,4. mgr. 7. gr. laganna orðast svo: Þrátt fyrir ákvæði 3. mgr. er heimilt að greiða mánaðarkaupsmönnum, að fengnu samþykki þeirra, orlofslaun á sama tíma og reglubundnar launagreiðslur fara fram. Þá getur launþegi ákveðið að orlofslaun hans verði greidd jafnharðan á sérstakan orlofsreikning launþega hjá banka eða sparisjóði, enda sé tryggt að sá aðili, sem tekur að sér vörslu orlofslauna, geri upp áunnin orlofslaun, þ.e. höfuðstól og vexti, við launþega við upphaf orlofstöku.`` Í frv. er gert ráð fyrir að lög þessi öðlist gildi 1. maí 1994, eða við upphaf næsta orlofsárs. Með þessu frv. fylgir eftirfarandi grg., með leyfi forseta: ,,Með frumvarpi þessu er lögð til sú grundvallarbreyting á ákvæði 7. gr. laganna að launþegi geti sjálfur ákveðið hvar og hvernig hann geymir orlofsfé sitt. Hann getur valið milli þess að geyma það í því fyrirtæki sem hann starfar hjá eða ávaxta það hjá þeim banka eða sparisjóði sem hann kýs. Eina skilyrðið í tillögugreininni er að bankinn eða sparisjóðurinn tryggi að áunnin orlofslaun verði gerð upp við upphaf orlofstöku. Lagt er til að lagabreytingin öðlist gildi við upphaf næsta orlofsárs.`` Virðulegi forseti. Efni frv. er afar skýrt. Það er gert ráð fyrir því í frv. að sú breyting verði að í stað þess að meginreglan sem í dag er sú að orlof launþega er geymt í fyrirtæki þar sem hann starfar, hvort sem hann vill eða ekki, þá verði tekin upp önnur meginregla sem er sú að launþeginn sjálfur ráði því hvar hann ávaxti orlof sitt, hvort það verði í fyrirtækinu eða í banka eða sparisjóði. Ég minni á að hér er um geysilegar fjárhæðir að ræða sem kunna að vera ávaxtaðar í bönkum eða sparisjóðum eftir breytinguna, í stað þess að vera geymt vaxtalaust og verðbótalaust hjá fyrirtækjum eins og nú er. Ég hygg að breytingin sé í takt við þá þróun sem verið hefur á undanförnum áratugum í þá átt að menn ráðstafi eigum sínum í ríkari mæli sjálfir heldur en nú er. Virðulegi forseti. Ég vil svo leyfa mér að lokinni þessari umræðu að leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að mæla fyrir frv. til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum, nr. 8/1986. Flm. auk mín eru hv. þm. Jón Kristjánsson og Eggert Haukdal. Lagt er til í 1. gr. að 1. mgr. 109. gr. sveitarstjórnarlaga verði breytt á eftirfarandi hátt, með leyfi forseta: ,,Sveitarfélag verður eigi sameinað öðrum sveitarfélögum nema fleiri kjósendur í atkvæðagreiðslu samkvæmt 108. gr. séu fylgjandi sameiningu en andvígir, enda hafi meiri hluti atkvæðisbærra íbúa tekið þátt í atkvæðagreiðslunni.`` Gert er ráð fyrir að lög þessi öðlist þegar gildi. Með þessu frv. fylgir svohljóðandi greinargerð með leyfi forseta: ,,Lögð er til sú grundvallarbreyting á núgildandi ákvæðum 1. mgr. 109. gr. sveitarstjórnarlaga að meiri hluti þeirra sem afstöðu taka ráði niðurstöðu í almennri atkvæðagreiðslu um sameiningu sveitarfélags við annað eða önnur sveitarfélög. Samkvæmt tillögugreininni hafa þeir kjósendur ekki áhrif á úrslit í atkvæðagreiðslu sem koma ekki á kjörstað. Þeir sem skila auðu eða ógilda atkvæði sitt hafa ekki heldur áhrif á úrslitin að öðru leyti en því að þeir gætu tryggt nægilega þátttöku í atkvæðagreiðslunni með atkvæði sínu. Ákvæði núgildandi laga eru þannig að meiri hluti kjósenda á kjörskrá þarf að greiða atkvæði gegn tillögu um sameiningu til þess að hún teljist felld. Þar með er í raun fyrir fram ákveðið að þeir kjósendur styðji sameiningu sem ekki koma á kjörstað og enn fremur að kjósendur, sem koma og greiða atkvæði en gera ógilt atkvæði sitt eða skila auðu, séu stuðningsmenn fyrirliggjandi tillögu. Kjósendur, sem taka þátt í atkvæðagreiðslu en skila auðu atkvæði eða ógilda það, láta með því aðra ráða úrslitum, en núgildandi ákvæði 109. gr. virða þá afstöðu að vettugi. Þessi ákvæði laganna brjóta gegn viðurkenndum sjónarmiðum um lýðræðislega afgreiðslu máls. Nægir að nefna ákvæði kosningalaga og laga um þingsköp því til stuðnings og enn fremur 51. gr. sveitarstjórnarlaganna sjálfra, en þar er kveðið á um að afl atkvæða ráði úrslitum. Í skýringum með 51. gr. kemur fram að hjáseta í atkvæðagreiðslu telst þátttaka þar sem afstaða er tekin, þ.e. sú afstaða að láta aðra ráða niðurstöðunni. Almenna reglan er sú að þeir kjósendur einir, sem koma til atkvæðagreiðslu, hafa tekið afstöðu. Hinir, sem ekki taka þátt í atkvæðagreiðslunni, hafa ekki áhrif á niðurstöðuna þar sem þeir hafa ekki tekið afstöðu. Ákvæði 1. mgr. 109. gr. brjóta þessa meginreglu og í raun gera þeim upp ákveðna afstöðu sem engan þátt tóku í atkvæðagreiðslunni. Slík lagasetning er fullkomlega út í hött og engan veginn samboðin lýðræðisríki. Þessir annmarkar á 1. mgr. 109 gr. eru svo alvarlegir að óhjákvæmilegt er að breyta greininni. Ákvæði tillögugreinarinnar um lágmarksþátttöku í atkvæðagreiðslunni er hins vegar í fullu samræmi við skilyrði þingskapalaga og 51. gr. sveitarstjórnarlaga fyrir afgreiðslu máls og þarfnast ekki frekari skýringar. Frumvarpið var flutt á síðasta þingi en varð ekki útrætt. Hins vegar hefur í raun verið fallist á meginefni frumvarpsins með efnisatriði bráðabirgðaákvæðis sem samþykkt var við lögin í maí sl., en sú breyting gildir einungis um kosningar sem fram fara í vetur að tillögu svonefndra umdæmanefnda. Þykir flutningsmönnum rétt að Alþingi stígi skrefið til fulls og lögfesti ákvæði frumvarpsins þannig að sama regla gildi um allar kosningar um sameiningu sveitarfélaga.`` Þessu til viðbótar er rétt að geta að frv. sem var flutt á síðasta þingi, eins og fram kemur í greinargerð, og var sent út til umsagnar til nokkuð margra aðila og sveitarstjórna, það er rétt að það verði upplýst að allir sem svöruðu því og sendu inn umsögn mæltu með því að frv. þá yrði samþykkt og ekki við því að búast að afstaða þeirra hafi breyst frá þeim tíma. Því vænti ég þess, virðulegi forseti, að þetta frv. fái skjótan framgang hér í þinginu. Ég vil svo leggja til að lokinni þessari umræðu að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að mæla fyrir frv. til laga um sérstaka fjáröflun til varna gegn ofanflóðum og um breytingu á kostnaðarhlut sveitarfélaga. Flm. auk mín eru hv. þm. Þuríður Backman, er sat sem varaþm. fyrir hv. þm. Hjörleif Guttormsson, og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Í frv. þessu er lagt til að gera breytingar á tvennum lögum, annars vegar lögum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum, sem eru nr. 28/1985, og hins vegar á lögum um Viðlagatryggingu Íslands, nr. 55/1992. Fyrri kafli frv. fjallar um breytingar á lögunum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum. Þar er gert ráð fyrir því að í svonefndan ofanflóðasjóð, sem er til samkvæmt ákvæðum þeirra laga, bætist við fjármagn, svonefnt sérstakt framlag frá Viðlagatryggingu Íslands. Enn fremur er gert ráð fyrir því að úr sjóðnum verði heimilt að greiða sveitarfélögum 90% í stað 80% af kostnaði við snjóflóðavarnir og varnir gegn skriðuföllum. Síðan er auk þess lagt til í 2. gr. frv. að einnig megi sjóðurinn taka þátt í kostnaði við viðhald á varnarvirkjum og er það nýmæli og við rannsóknir sem miða að því að bæta hönnun og auka nýtingu varnarvirkja og enn fremur við sérstök verkefni við snjóflóðaeftirlit. En þessum síðasttöldu atriðum er bætt inn í frv. frá því sem var á síðasta þingi að ábendingu Veðurstofu Íslands. Í II. kafla laganna, sem er breyting á lögum um Viðlagatryggingu Íslands, er lagt til að árin 1994--1998 verði innheimt árlega sérstakt iðgjald af munum sem eru tryggðir samkvæmt 1.--3. tölul. 11. gr. þeirra laga sem skal vera 10% álag á iðgjöldin og renna í ofanflóðasjóð. Síðan er gert ráð fyrir að lögin öðlist gildi 1. jan. 1994 og í ákvæði til bráðabirgða með þessu frv. er lagt til að ráðherra verði heimilt að fenginni tillögu Almannavarna ríkisins að láta breytingarnar í 2. gr. frv., sem eru breytingar á 11. gr. laga um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum, gilda um framkvæmdir sem staðfestingu hlutu fyrir gildistöku laga þessara. Virðulegur forseti. Ég vil benda þingmönnum á ítarlega greinargerð sem fylgir með þessu frv., bæði almenna samantekt og athugasemdir við einstakar greinar auk þess sem með þessu frv. fylgir líka yfirlit yfir fjárhagsstöðu ofanflóðasjóðs. Þá fylgir einnig með sem fskj. lög um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum og kaflar úr lögum um Viðlagatryggingu Íslands sem málið varðar. Menn hafa því allt á einu blaði, það sem þarf til þess að glöggva sig á málinu. Frv. þetta var sent til umsagnar á sl. vetri og fékk allgóðar undirtektir hjá sveitarfélögum sem fengu það til umsagnar og sendu inn svör. Nær öll sveitarfélög mæltu með samþykkt frv. eins og það leit þá út, en ég ítreka að bætt hefur verið við tveimur atriðum við frv. eins og það var þá að ábendingu Veðurstofu Íslands, eins og ég greindi frá fyrr í minni í framsöguræðu. Hvatinn að flutningi frv. er sá að það átak sem hafið var með setningu laganna um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum, árið 1985, hefur skilað sér í því að lokið er gerð hættumats allvíða á landinu og segja má að undirbúningsstigi sé nánast lokið og nú sé komið að framkvæmdastigi og víða verður að ráðast í allkostnaðarsamar framkvæmdir til að verja byggð fyrir hugsanlegum ofanflóðum. Það hefur þótt, með setningu laganna árið 1985, eðlilegt að sveitarfélögin sem í hlut eiga beri ekki allan kostnað heldur verði honum deilt út í gegnum sameiginlegan sjóð landsmanna eða með sameiginlegum sérstökum sjóð, svonefndum ofanflóðasjóði. Og það sem lagt er til í þessu frv. er að styrkja þennan sjóð um fimm ára skeið þannig að unnt verði að ráðast í bráðnauðsynlegar framkvæmdir. Og þar sem er kannski ekki alltaf algengt eða allt of títt í þingmannafrv. um þörf mál sem til útgjalda horfa, þá er hér í þessu frv. lagt til líka að afla tekna til málsins þannig að hér er fyllilega ábyrgt að málum staðið. Ég vil svo, virðulegi forseti, ekki orðlengja frekar um þetta mál en vil leyfa mér að leggja til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að mæla fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um hlutafélög, nr. 32/1978, með síðari breytingum, sem ég flyt ásamt hv. 4. þm. Reykv. Frv. þetta var flutt á síðasta þingi en varð eigi útrætt og er því endurflutt að nýju með lítils háttar breytingum þar sem tekið hefur verið tillit til fram kominna ábendinga umsagnaraðila. Eins og fram kemur í fskj. með frv. þá var það á síðasta þingi sent til umsagnar til nokkurra aðila og þær eru birtar í fskj. Þar kemur fram að umsagnaraðilar lýsa almennt yfir stuðningi við þetta frv. en þeir eru Landssamband ísl. útvegsmanna, Neytendasamtökin, Verslunarráð Íslands og álitsnefnd Félags löggiltra endurskoðenda. Þær breytingar sem gerðar voru á frv. nú frá því sem var á síðasta þingi eru smávægilegar. Það er lagt til að í stað 25 hluthafa eða fleiri verði þeir 75 eða fleiri, hvað varðar skilyrði þess að ekki megi leggja hömlur á viðskipti með hlutabréf. Efnisatriði frv. eru í örstuttu máli þau, virðulegi forseti, að lagðar eru til fáeinar breytingar sem allar hníga í þá átt að stuðla að því að hlutafélög verði í ríkari mæli en nú er almenningshlutafélög. Markmiðið er að auka trú almennings á hlutafélög sem fjárfestingarkosti og efla hlutabréfin sem valkost, sparnaðarvalkost við bankakerfið. Við flm. teljum það mjög mikilvægt að hlutabréf njóti meira trausts og álits hjá almenningi sem fjárfestingarvalkostur en nú er af mörgum ástæðum. Í fyrsta lagi vegna þess að fleiri hluthafar þýðir einfaldlega aukin áhrif og aðhald almennings á rekstur þeirra. Í öðru lagi að með því að hlutafélög sæki meira fé til síns reksturs með sölu hlutabréfa, þá er dregið úr lánsfjárþörf þeirra og þannig stuðlað að lækkun vaxta á markaði. Í þriðja lagi gerist það að með því að efla hlutabréfin sem fjárfestingarvalkost, þá er um leið verið að efla nýjan þátt sem veitir bönkunum aðhald í samkeppninni um sparifé. Það eru því nokkur atriði sem öll hníga að þessu sama og þau atriði sem við flm. höfum tekið til athugunar í hlutafélagalöggjöfinni og leggjum til að verði breytt eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi er lagt til að stjórn hlutafélags verði kosin á hluthafafundi og að allir stjórnarmenn skulu kosnir á sama fundi. Með því er verið að afnema svonefnda víxlkosningu sem gaf mönnum færi á því að nýta tvisvar sinnum einfaldan meiri hluta í hlutafélagi og færði mönnum fleiri stjórnarmenn og aukin völd en hlutabréfaeign gat réttlætt. Í öðru lagi er lagt til að eigi megi leggja hömlur á viðskipti með hlutabréf ef hluthafar eru 75 eða fleiri í hlutafélaginu, en í dag er þetta miðað við 200 hluthafa eða fleiri. Og það má nefna til fróðleiks að talið er að virk hlutafélög hér á landi séu á milli fjögur og fimm þúsund en einungis þrjú hundruð af þeim, eða vel innan við 10% séu almenningshlutafélög. Þá er lagt til að herða reglur þær sem nú gilda um það hvenær skylt er að hafa löggiltan endurskoðanda á ársreikningum fyrirtækis. Ástæðan er einföld. Með því að hafa löggilta endurskoðendur í ríkari mæli þá er auðvitað verið að freista þess að auka traust á upplýsingum sem frá fyrirtækinu koma. Þær verða undirritaðar af til þess bærum endurskoðanda og ættu því að stuðla að auknu trausti almennings á hlutafélaginu. Þá er í fjórða lagi lagt til að stjórn hlutafélags verði skylt að senda hluthöfum ársreikning og ársskýrslu fyrirtækisins innan sex mánaða frá lokum reikningsársins ef hluthafar æskja þess. Með þessu er verið að opna fyrir upplýsingastreymi þannig að hluthafar eigi skýlausan rétt á þessum upplýsingum og ekki verði neinir hnökrar þar á. Þá er lagt til að breyta ákvæðum um aðgang að ársreikningum hjá hlutafélagaskrá þannig að það verði ,,skylt`` að veita almenningi aðgang að hlutafélagaskránni í stað þess að vera ,,heimilt`` eins og nú er þegar í hlut eiga hlutafélög sem leggja engar hömlur á heimild hluthafa til meðferðar á hlutabréfum sínum. Þá er lagt til að lokum, virðulegur forseti, að lög þessi öðlist gildi 1. jan. 1995 eða eftir rúmt ár. Það er vegna þess að talið er nauðsynlegt, ef frv. þetta verður að lögum, að veita fyrirtækjum nokkurt svigrúm til að breyta samþykktum sínum til samræmis við ákvæði frv. Virðulegi forseti. Ég vísa að öðru leyti til framsöguræðu fyrir þessu frv. á síðasta þingi en ég vil að lokum benda á að það er afar fróðleg bók sem til er og var gefin út fyrir alllöngu af síðari flutningsmanni málsins, hv. 4. þm. Reykv., um almenningshlutafélög og hlutverk þeirra í lýðræðisþjóðfélagi og ég tel að margir hefðu gott af að kynna sér efni þeirrar bókar og mætti vera komið lengra í þróun í þá átt en raun ber vitni. En frv. sem hér er til umræðu er einmitt byggt að miklu leyti ef ekki öllu á þeim grunni sem þar er lagður að því er varðar afstöðu til þessa forms, hlutafélagaformsins. Ég vil, virðulegur forseti, leggja til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. efn.- og viðskn.

Hæstv. forseti. Mér er það mikil ánægja að vera meðflutningsmaður að þessu frv. sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur nú gert grein fyrir og skýrt frá því að þetta mál var einnig flutt á síðasta þingi en dagaði þá uppi. Vonandi verður sá háttur ekki á að þessu sinni heldur að menn manni sig í að samþykkja frv. breytt eða óbreytt og gjarnan held ég að það megi huga að því að eitthvað megi vera betur gert heldur en lagt er til nú. Þetta frv. byggist á núgildandi lögum nr. 32/1978. Það ár og árið á undan var unnið mjög mikið starf í fjh.- og viðskn., sem ég var þá raunar formaður í held ég, að breyta hlutafélagalögum sem voru gömul, orðin frá 1921 held ég að það hafi verið. Það voru merkileg lög á sínum tíma, þau voru gerð af framsæknum og framsýnum mönnum sem voru að byggja upp atvinnulífið á Íslandi. Það var rúm fyrir ýmislegt í frv., það var ekki mikið um boð og bönn heldur rúm til þess að koma á stofn félögum þó þau væru ekki öll í sama farinu heldur gæti nokkuð hver farið sínar leiðir. Hér á landi eru hlutafélög alls ekki ný af nálinni því t.d. Skúli Magnússon byggði Innréttingarnar, þar sem vér nú stöndum í næsta nágrenni við, sem nokkurs konar hlutafélag, þ.e. eins og það var nú víst þar orðað ,,félag þar sem menn eignuðust hluti í starfrækslunni``. En hlutafélög eru miklu eldri en þetta. Á 17. og 18. öld hygg ég voru einkum Hollendingar að byggja upp hið mikla siglingaveldi sitt og það var mjög mikið gert í einmitt svona formi að bjóða út bréf til almennings til að fá fjármagn og til þess að hrinda þessum hugsjónum í framkvæmd og gróðavon að sjálfsögðu líka. En það var margt misvel gert í þeim lögum. Það er svo með mannanna verk að þau eru ekki alltaf öll hin ákjósanlegustu og þannig fór raunar að um nærri einnar aldar skeið var í engilsaxneskum löndum t.d. bannað að setja á stofn hlutafélög og hafa verið færð að því rök að það hafi haldið aftur af Engilsöxum sem gátu þá ekki nýtt sér það sem gott var í þessum rekstri. Ég hef kynnt mér þessa löggjöf nokkuð mikið á þessum árum sem ég var að nefna, bæði í Bandaríkjunum og eins í Evrópulöndum. Ég held að maður geti fullyrt að úr þeim lögum þessara nágranna okkar og fjarlægari þjóða hafi verið af hálfu nefndarmanna í fjh.- og viðskn. valið það sem best sýndist geta hentað okkur en hinu frekar þá sleppt eða haft frávíkjanlegt og það var mjög ánægjulegt að starfa í fjh.- og viðskn. þessa tvo vetur því þá voru fundir mjög tíðir og allir, hver einasti maður í nefndunum og þinginu voru sammála því að þarna væri gott verk að vinna og menn sameinuðust um að gera það. Það er ástæðulaust fyrir mig að fjölyrða um þetta. Ég held að hér sé enginn maður inni sem ekki vilji betrumbæta þessi lög og gera þau enn þá líklegri til þess að verða tæki í baráttunni fyrir batnandi lífskjörum og frjálslegra líferni í efnahags- og viðskiptamálum. Ég óska þess að þetta mál megi fá afgreiðslu á þessu þingi.

Forseti skildi hv. 1. flm. svo að málið skyldi ganga til efh.- og viðskn. Er það ekki rétt skilið?

Það er rétt.

Virðulegi forseti. Á þskj. 175 hef ég lagt fram till. til þál. sem ég mæli nú fyrir. Tillögugreinin hljóðar þannig, með leyfi forseta: Alþingi ályktar að fela fjármálaráðherra að láta kanna forsendur fyrir og undirbúa löggjöf um hvatningu til erlendrar fjárfestingar í íslensku atvinnulífi. Í greinargerð með tillögunni hef ég sett fram skoðun mína á málinu og segi þar svo: Stöðnun og samdráttur hefur ríkt í atvinnustarfsemi okkar um árabil. Hefur þessa gætt í nær öllum mælikvörðum á afkomu þjóðarbúsins allt frá 1987 og eru orsakir nokkrar. Ein orsökin er versnandi afkoma þorskstofnsins sem er helsti og verðmætasti nytjastofn okkar í hafinu. Það hefur aftur leitt til minnkandi umsvifa í sjávarútvegi, einkum bolfiskveiðum og vinnslu. Önnur orsök er breytt stefna í landbúnaði með viðmiðun beingreiðslna fyrir framleiðslu við innlendan markað sem leitt hefur til minni umsvifa við framleiðslu mjólkurafurða og sauðfjárafurða. Enn má nefna breytingar á mörkuðum Vesturlanda fyrir iðnvarning af ýmsum orsökum, svo sem: af samdrætti í neyslu og almennri efnahagsstarfsemi, af auknu framboði málma frá Rússlandi og af birgðum Sovétríkjanna fyrrverandi, af framboði iðnaðarvöru af varnarbirgðum Vesturlanda sjálfra, t.d. Bandaríkjanna, sem á síðustu árum hafa verulega dregið saman varnarviðbúnað sinn, en þær breytingar hafa m.a. leitt til minni umsvifa stóriðjufyrirtækja sem hér starfa. Ein afleiðing stöðnunar og samdráttar er stórum minni fjárfestingar í atvinnulífi, einkum í nýrri atvinnustarfsemi. Ástæða þess er að við þessar aðstæður beinir atvinnulífið sjálft öllum mætti sínum, fjárfestingargetu og þrótti að hagræðingu til að ná sem bestri afkomu við þrengri skilyrði en áður. Væntingar um vaxtarsprota í atvinnulífi með fjárfestingum okkar í mannvirkjum og starfsemi í nýjum atvinnugreinum hafa brugðist hingað til, a.m.k. í þeim mikla mæli sem væntingar stóðu til, svo sem í loðdýraeldi og fiskeldi. Vonir um miklar fjárfestingar í orkufrekri og mannfrekri starfsemi með byggingu nýrra virkjana og stóriðjuvera hafa einnig brugðist hingað til. Eftir því sem liðið hefur á þetta stöðnunar- og samdráttarskeið hefur komið æ betur í ljós að mjög skortir fjölbreytni í atvinnulíf okkar og enn fremur að fábreytni virðist hafa ríkt hvað varðar ráðstafanir þeirra stjórnvalda til úrbóta sem virtust álíta í sínum verkahring að standa beinlínis fyrir nýsköpun og beinni uppbyggingu nýrrar atvinnustarfsemi í þjóðfélaginu. Fjölbreytni atvinnulífs er efnahagsstyrkur til langframa, en hún er komin undir hugkvæmni athafnamanna og fyrirtækja á hverjum tíma. Hlutverk stjórnvalda og sveitarstjórna er hvorki að standa fyrir nýsköpun né uppbyggingu atvinnustarfsemi heldur að búa atvinnuvegum okkar og fyrirtækjum almenn starfsskilyrði sem standast samjöfnuð við skilyrði keppinauta þeirra erlendis og hvetja til þróunarstarfs, nýsköpunar og fjárfestingar í uppbyggingu aukinnar starfsemi á grundvelli arðsvonar. Verkefni ríkisvaldsins er löggjöf og framkvæmd hennar ásamt almennum aðgerðum í efnahagskerfinu, svo og samningar við önnur ríki og framkvæmd þeirra. Annað verkefni ríkisvaldsins, einkum við þær aðstæður sem nú ríkja, er að skapa með almennum aðgerðum skilyrði sem hvetja til aukinnar fjárfestingar í atvinnulífi okkar, af hálfu erlendra aðila jafnt sem innlendra. Flestar þjóðir leggja nokkuð á sig, og sumar mikið, til að laða til sín fjármagn og erlenda fjárfesta til að auka umsvif í efnahagslífinu og ná þannig aukinni fjölbreytni og fjölga atvinnutækifærum. Í raun stendur hörð samkeppni milli þjóða á þessu sviði en þar stöndum við Íslendingar ekki framarlega. Aukin áhersla á að kynna erlendum fjárfestum tiltekna kosti Íslands, svo sem óvirkjaða orku og nú síðast frísvæði á Suðurnesjum sem enn er á undirbúningsstigi, hefur leitt til þeirrar niðurstöðu að fleiri fjárfestar en þessir kostir henta geta haft vænleg áhrif á framþróun atvinnulífs okkar og fýsilegt sé að laða þá hingað. Þar er fyrst og fremst átt við aukna fjölbreytni almennt og í iðnaðarstarfsemi sérstaklega, fleiri stoðir atvinnulífs og gjaldeyrisöflunar og meiri fjölbreytni atvinnutækifæra. Í þeim tilvikum þar sem hvorki henta kostir mikillar orkunotkunar né kostir staðsetningar á frísvæði sýnist mér skorta á að við bjóðum almenn skilyrði sem gera erlendum aðilum fýsilegt að hefja starfsemi á Íslandi. Þau skilyrði, sem einkum kunna að koma til álita, munu vera á sviði skatt- og tollheimtu, t.d. má nefna heimildir til að færa arð til heimalands fjárfesta. Enn fremur á sviði ákvæða um fjárfestingar og um fjármögnun. Það er skoðun flutningsmanns að kanna þurfi rækilega hvernig beita megi slíkum aðgerðum þannig að ekki raskist núverandi jafnræði í starfsskilyrðum atvinnuvega okkar en þær verði erlendum fjárfestum hvatning til að fjárfesta í atvinnustarfsemi á Íslandi. Virðulegi forseti. Eftir að tillagan var lögð fram fór fram í hv. Alþingi umræða um frv. til breytinga á lögum um fjárfestingar erlendra aðila í atvinnurekstri. En sú umræða snerist nær alfarið um hvernig komið yrði í veg fyrir eða beitt takmörkunum við fjárfestingum erlendra aðila í atvinnulífi Íslendinga. Enn fremur hvernig komið yrði í veg fyrir áhrif þeirra eða áhrif erlendra eignaraðila á atvinnurekstur hérlendis eða í stuttu máli hvernig íslensk stjórnvöld gætu snúist gegn þeirri þróun að erlendir aðilar eignist hlut í íslenskum fyrirtækjum og hafi áhrif á starfsemi þeirra og jafnvel gegn þeirri þróun að erlendir aðilar fjárfesti yfirleitt í atvinnustarfsemi á Íslandi. Það var merkilegt, virðulegi forseti, að þennan sama dag og raunar einnig skömmu síðar birtust í íslenskum fjölmiðlum fréttir um að Ísland er aftarlega á merinni þegar Evrópuríkjum innan Efnahags- og framfarastofnunar Evrópu, OECD, er raðað eftir aðdráttarafli þeirra fyrir erlenda fjárfesta og fjölþjóðleg fyrirtæki. Þar kom fram að tímaritið Euromoney hefur gert könnun á nokkrum þáttum í löggjöf og framkvæmd löggjafar svo sem um skattamál, um frelsi til að flytja arð af fjárfestingum, um frelsi til viðskiptastarfsemi og öðrum atriðum sem varða erlenda fjárfesta og fjölþjóðafyrirtæki miklu um staðarval. Við mat á þessum þáttum, virðulegi forseti, varð Ísland í 17. sæti af 19. Öll hin Norðurlöndin fá miklu hærri einkun í þessari könnun, en einungis Grikkland og Tyrkland eru neðar en Ísland. Við erum sem sé enn í hópi vanþróaðra ríkja. Samkeppni landa um fjárfestingar erlendra aðila og fjölþjóðlegra fyrirtækja í atvinnulífi er staðreynd. Hún er ekki ný af nálinni, hún er raunar áratuga gamalt fyrirbrigði og hefur auk heldur farið vaxandi á síðari áratugum. En það er ljóst af þessari athugun sem ég nefndi að við erum enn aftarlega á merinni og höfumst lítið að til að bæta stöðu okkar. Það er sannarlega athyglivert að á sama tíma og hv. Alþingi ræðir þessi mál út frá því sjónarhorni að við þurfum að verjast ásælni erlendra fjárfesta þá liggur fyrir sú niðurstaða í könnun af þessu tagi að við þurfum engar slíkar varnir. Við erum ekki eftirsóttir af erlendum fjárfestum eða fjölþjóðlegum fyrirtækjum, þeir stefna ekki fjárfestingum sínum til Íslands vegna þess að Ísland býður þeim ekki betri kosti en annars staðar bjóðast, þvert á móti lakari kosti. Reynsla okkar undanfarin ár og áratugi af því starfi sem hérlendis er unnið í þeim tilgangi að auka slíkar fjárfestingar er samdóma niðurstöðum þessarar könnunar. Við höfum boðið fram virkjaða og óselda orku, marga kosti um staðarval, vel menntaðan og góðan mannafla, en erlendir fjárfestar bíða ekki við dyrnar, þeim bjóðast betri kostir í öðrum löndum og þangað beina þeir augum sínum. Í samkeppni landa og þjóða um erlendar fjárfestingar höfum við einfaldlega staðið okkur slælega. Við erum neðarlega í röðinni eða sitjum utarlega á bekk í öllum fimm greinum sem lagt var mat á í fyrrnefndri könnun og eigum því langt í land til að verða liðtækir. Á hinn bóginn liggur fyrir að við þörfnumst fjárfestingar í atvinnulífi og höfum því ríka ástæðu til að hvetja til hennar með aðgerðum sem eiga sér stoð í löggjöf og nái t.d. til skattamála, til markaðs- og kynningarstarfs við fjárfesta, til verðlagsákvarðana á orku og komi fram einnig í sérstökum kjörum fyrir nýjar greinar og nýsköpun sem eykur á fjölbreytni í atvinnulífi okkar og býður landsmönnum upp á kynni, reynslu og þekkingu af starfsemi sem er ný af nálinni hérlendis og sem eykur á fjölbreytni tekjuöflunar og gjaldeyrisöflunar þjóðarbúsins. Aðrar þjóðir, þar á meðal grannþjóðir okkar og keppinautar á hinum alþjóðlega markaði fjárfestinga í atvinnustarfsemi, hafa allar komið auga á ástæðu til að hafa sig mjög í frammi í samkeppninni um fjárfestingar erlendra aðila og þó einkum fjölþjóðlegra fyrirtækja. Erlendum aðilum sem kynnast íslenskum aðstæðum sýnast ýmsir kostir hérlendis en á skorti aðgerðir stjórnvalda til að gera þeim fýsilegt að beina fjármagni hingað og festa það hér. Á sama tíma ganga sumar grannþjóðir okkar svo langt að greiða beinlínis með hverju nýju starfi sem fæst með slíkri fjárfestingu og telja að því sé betur varið til atvinnuuppbyggingar en að greiða beinar atvinnuleysisbætur til þeirra einstaklinga sem ráðnir eru í krafti fjárfestinganna. Virðulegi forseti. Ég læt ræðu minni lokið að sinni en legg til að tillögunni verði vísað til síðari umr. og til athugunar í hv. efh.- og viðskn. Alþingis.

Hæstv. forseti. Ég get ekki stillt mig um að þakka flm. fyrir flutning þessarar þáltill. sem hann hefur kynnt. Ég er held ég sammála hverju einasta orði sem þar stendur. Hann las upp fyrst að mér sýndist greinargerðina og ræddi síðan um málið í heild sinni og ég er hingað kominn eingöngu til þess að þakka honum fyrir það að láta ekki einhver öfl sem eru steinrunnin eða sjá ekki þær þarfir sem við okkur blasa alls staðar og þau tækifæri sem við blasa og vona að þetta mál sem hv. þm. flytur verði alveg eins og það mál sem við tveir þingmenn fluttum síðast, og ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð. Það eru stundum of mörg orð um litla hluti hér í þessum sal, bæði nú í dag og marga aðra daga að undanförnu. Það væri hægt að áorka miklu meiru ef menn taka til við að greina frá því sem í augum liggur og er ljóst og þarf ekkert að margendurtaka. Og það sem er ljóst núna á Íslandi er að það þarf að hætta barlómi, það þarf að auka atvinnulíf og það þarf að hafa grundvöll til þess að gera það, bæði með þeim hætti sem hér hefur verið rætt um og með öðrum tiltækum ráðum. Þetta er ágætis eftirmiðdagur ef honum lýkur þannig að það kemur eitt gott mál í viðbót sem varðar til heilla.

Virðulegur forseti. Ég vil eins og síðasti ræðumaður þakka framlagningu þessa máls. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að við tökum umræðu um þessi mál hér í þinginu. Við gerðum það reyndar fyrir viku eða hálfum mánuði síðan eins og kom fram í orðum beggja ræðumanna sem hér hafa talað á undan. Ég get alveg tekið undir það með flm. þessarar tillögu að það er áhyggjuefni að það virðist nánast ekki vera nokkur áhugi erlendra aðila á fjárfestingu hér á landi, þ.e. í þá veru að menn séu að fjárfesta hér með það eitt markmið í huga að ávaxta þá peninga sem menn leggja í fjárfestinguna. En staðreyndin er nú hins vegar sú að menn geta haft áhuga á að fjárfesta með tveim mismunandi markmiðum og þannig er erlend fjárfesting flokkuð, annars vegar eins og ég sagði áðan að menn fjárfesti til þess eins að ná sambærilegri ávöxtun á sitt fé og þeir geta fengið annars staðar. Hin tegundin af fjárfestingu er þá að menn eru að fjárfesta til þess að kaupa sér einhvers staðar ítök og reikna sér þá ekki beinan arð beint af fjárfestingunni, heldur hugsa sér að arðurinn komi af afleiddri starfsemi. Og það er kannski einmitt slík fjárfesting sem væri það eina sem útlendingar gætu haft áhuga á að fjárfesta í hér í dag, þ.e. að fjárfesta í okkar sjávarútvegi til þess að tryggja sér aðgang að hráefni. Það er reyndar út frá þeim forsendum sem hér eru í gildi ákveðnar hömlur á fjárfestingu á því sviði. Það er mál sem er afar vandmeðfarið og ég ætla ekki að fara mikið meira út í hér og var rætt um daginn í tengslum við frv. um erlenda fjárfestingu hér á landi. Ég ítreka þó það sem ég sagði þá að ég tel að þar verði menn að hliðra eilítið til og finna nýjan flöt á því máli. Það algera fjárfestingarbann sem lagt er til í frumsjávarútvegi, ég held bara að það sé einfaldlega ekki hægt að framfylgja því. Það sem skiptir máli er að við höldum okkar efnahagslega sjálfstæði og höldum yfirráðum yfir þessari mikilvægustu auðlind okkar. Það hefur verið nokkuð rætt um fjárfestingu hér á landi að undanförnu. Mitt stærsta áhyggjuefni varðandi fjárfestingu í dag er það að fjárfesting hér á landi er orðin allt of lítil. Hún er orðin minni heldur en afskriftirnar sem þýðir einfaldlega að atvinnutækin eru að ganga úr sér og við fjárfestum ekki heldur í þekkingu og markaðsöflun. Það hefur verið rætt um offjárfestingar á undanförnum árum og áratugum og mikið rætt um það að þær hafi verið að frumkvæði þeirra ríkisstjórna sem þá sátu og stjórnmálamanna. Nú vil ég ekki neita því að eitthvað slíkt kunni að hafa átt sér stað. En ef við hins vegar lítum yfir sviðið síðustu árin svona með eilítilli sanngirni, þá áttum við okkur fljótt á því að stærstu fjárfestingarnar liggja kannski ekki endilega á því sviði, í það minnsta er ekki hægt að segja að þær hafi verið framkvæmdar í nafni byggðastefnu eins og sumir halda fram að hafi verið um allar offjárfestingar á síðustu árum. Ég nefni í því sambandi að stærstu fjárfestingar sem e.t.v. mætti flokka undir fjárfestingamistök á síðustu áratugum er Blönduvirkjun upp á eina 15 milljarða og sú ákvörðun er af hálfu tekin af Reykjavíkurborg sem á helminginn í því fyrirtæki. Önnur fjárfesting sem er kannski ekki hægt að tala um í einu lagi er offjárfesting í skrifstofu- og verslunarhúsnæði á höfuðborgarsvæðinu sem menn þurfa illu heilli að borga af hinn illræmda skatt sem hér var til umræðu áðan en það hafa nýlega komið fram upplýsingar um að þar sé um að ræða húsnæði upp á um 200 þús. fermetra. Og það þarf ekki flókinn útreikning út frá byggingarkostnaði til að sjá að hér er um að ræða húsnæði að verðmæti 20--25 milljarðar kr. Menn nefna loðdýrarækt og fiskeldi. Það er alveg rétt að þar var farið glannalega, fyrst og fremst hvað það snerti að menn höfðu allt of frjálsan aðgang að lánsfé í þeim greinum, lánsfé sem menn gátu ekki staðið undir, en ef við skoðum þá fjárfestingu þá held ég að að sé ekki nema lítill hluti af því sem sé bein afleiðing ákvörðunar stjórnmálamanna, í það minnsta ekki þær fiskeldisstöðvar sem girtu nánast strandlengjuna frá Þorlákshöfn og út á Reykjanestá. En vissulega hefði verið æskilegra að þessi fjárfesting hefði beinst að nokkru í aðrar áttir. Það sem skortir og hefur skort á með fjárfestingu hér á síðustu árum og áratugum er það að við höfum alltaf verið að fjárfesta í mannvirkjum en það hefur vantað að það hafi verið fjárfest í rannsóknum og þróunarstarfsemi sem hægt væri síðan að byggja frekari atvinnuuppbyggingu á. Og það er nú kannski það sem okkur vantar öðru fremur núna til þess að laða að erlenda fjárfesta að hafa tilbúna fjárfestingarkosti þar sem búið væri að leggja í grunnvinnuna varðandi rannsóknir og þróun. Virðulegi forseti. Ég taldi ástæðu til þess að fara nokkrum orðum um þessa tillögu því að þetta er málefni sem er mér hugleikið. Okkar atvinnulíf býr við fjársvelti og ef hægt er að nefna eitthvert einkenni á íslensku atvinnulífi sem aðgreinir það frá okkar nágrannalöndum þá er það öðru fremur það að hér er eigið fé í atvinnurekstrinum allt of lítið og fyrirtækin þess vegna vanmegnug að taka á sig sveiflur í efnahagslífinu og það sem er kannski enn þá verra að þau hafa ekki fjármagn til þess að þreifa sig áfram og prófa sig áfram í nýrri atvinnustarfsemi. Það er því mjög eðlilegt að menn leiði hugann að því eins og flestallar þær þjóðir sem við erum að bera okkur saman við, að menn reyni að laða að erlenda fjárfesta.

Virðulegi forseti. Ég get ekki látið hjá líða að þakka þeim hv. þm. sem hafa tekið til máls um þessa tillögu og tóku drengilega undir málflutning minn og telja báðir greinilega að verk af þessu tagi eigi við og muni í framtíðinni bæta lífskjör almennings í gegnum aukna fjölbreytni í atvinnulífinu, auknar fjárfestingar sem leiða til fleiri atvinnutækifæra. Ég hygg að það sé ástæða til að rifja aftur upp ummæli hv. 4. þm. Reykv. úr ræðu hans um annað mál fyrr á þessum fundi. Ég vænti þess að við náum slíkum tökum á afskiptum stjórnvalda af málefnum atvinnulífs, að það muni leiða til frjálsari hátta í starfsemi. Þá verður hér frjálsra mannlíf og þá mun atvinnulífið fá öll þau færi sem það kemur auga á til að leiða fram betri lífskjör okkur sjálfum og afkomendum okkar til heilla. Það er eðlilegt að menn séu ekki allir sammála skoðunum mínum á þeim fjárfestingum sem orðið hafa á undanförnum árum eða áratugum en án þess að hlaupa beinlínis í umræður þar um þá verð ég að segja þá skoðun mína sérstaklega að mér virðist að svo miklu leyti sem ekki hefur leitt af ákvörðunum opinberra aðila, ríkisstjórnar eða sveitarstjórna, þá megi rekja til fábreyttra möguleika innlendra fjárfesta, fábreyttra möguleika þeirra einstaklinga sem upp vaxa á Íslandi og hyggjast sjálfir taka þátt í atvinnulífi, ekki aðeins sem starfsmenn annarra heldur sem athafnamenn með sínar eigin hugmyndir í brjósti. Þeirra tækifæri og þeirra möguleikar hafa verið fábreyttir og í raun og veru er atvinnulífið fyrir það fábreytt að það kveikir ekki margar nýjar hugmyndir. Ég mundi vænta þess að tilkoma erlendra fjárfesta og erlendra athafna á Íslandi mundi kynna okkur og uppvaxandi Íslendingum mun fleiri möguleika, mun fleiri tækifæri heldur en við höfum hagnýtt okkur í dag og þá værum við mun betur á vegi stödd.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 94/1986, um kjaraasamninga opinberra starfsmanna, sem ég flyt á þskj. 128 ásamt hv. þm. Sturlu Böðvarssyni, Rannveigu Guðmundsdóttur og Jónu Valgerði Kristjánsdóttur. Í 1. gr. frv. er lagt til að 32. gr. laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna falli brott. Í 2. gr. er síðan gildistökuákvæði. Í 32. gr. laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna, sem hér er lagt til að verði felld brott, segir svo: ,,Sveitarfélög ábyrgjast útgjöld vegna atvinnuleysisbóta til starfsmanna sinna og starfsmanna stofnana og sveitarfélaga, hvert fyrir sig eða fleiri sameiginlega eftir því sem þau sjálf ákveða. Um starfsmenn sameignarstofnana ríkis og sveitarfélaga gilda hliðstæðar reglur eftir því hvort starfsmenn eru ráðnir af ríki eða sveitarfélagi. Nánar skal kveðið á um framkvæmd ákvæða þessarar greinar í reglugerð sem félmrh. er heimilt að setja. Reglur um greiðslu atvinnuleysisbóta til fyrrv. starfsmanna sveitarfélaga skulu settar að fengnum tillögum Sambands ísl. sveitarfélaga og með hliðsjón af tillögum einstakra sveitarfélaga. Haft skal samráð við Samtök opinberra starfsmanna um setningu reglugerðar um greiðslu atvinnuleysisbóta sammkvæmt þessari grein.`` Í greinargerð með frv. sem ég mæli hér fyrir, segir: ,,Eftir setningu laga nr. 113/1990 greiða sveitarfélögin, eins og aðrir launagreiðendur, tryggingagjald til ríkisins. Hluti tryggingagjalds rennur til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Samkvæmt því ættu starfsmenn sveitarfélaga að öðlast rétt til atvinnuleysisbóta úr þeim sjóði. Svo er þó ekki því að í 32. gr. laga nr. 94/1986, um kjarasamninga opinberra starfsmanna, er kveðið á um að sveitarfélög ábyrgist útgjöld vegna atvinnuleysisbóta til starfsmanna sinna og starfsmanna stofnana sveitarfélaga. Á því varð engin breyting þrátt fyrir það ákvæði laga nr. 113/1990 að sveitarfélög skuli, eins og aðrir launagreiðendur, greiða gjöld til Atvinnuleysistryggingasjóðs með tryggingagjaldi. Fráleitt er að ætla sveitarfélögum umfram aðra launagreiðendur að greiða til Atvinnuleysistryggingasjóðs með tryggingagjaldi og ábyrgjast jafnframt greiðslu atvinnuleysisbóta til starfsmanna sinna en þannig hefur þetta verið í framkvæmd. Frv. þetta felur í sér að 32. gr. laga nr. 94/1986, um kjarasamninga opinberra starfsmanna, falli brott og starfsmenn sveitarfélaga og stofnana þeirra njóti sömu réttinda og aðrir launþegar hvað varðar greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Lagt er til að lagabreyting þessi öðlist þegar gildi.`` Forsaga þess að sveitarfélögin eru ábyrg fyrir greiðslum atvinnuleysisbóta til starfsmanna sinna er sú að í kjarasamningum aðildarfélaga BSRB árið 1980 var samið um að opinberir starfsmenn skyldu njóta réttar til atvinnuleysisbóta með sama hætti og annað launafólk í stéttarfélögum. Í samræmi við það voru sett lög árið 1980. Samkvæmt þeim lögum átti ríkissjóður að ábyrgjast greiðslur atvinnuleysisbóta til ríkisstarfsmanna en sveitarfélög til sinna starfsmanna. Þetta ákvæði er óbreytt í lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna síðan 1986. Samkvæmt þágildandi lögum um atvinnuleysistryggingar áttu atvinnurekendur að greiða ákveðið iðgjald af öllum launþegum 16 ára og eldri og tækju laun samkvæmt kjarasamningi stéttarfélags. Stéttarfélög opinberra starfsmanna féllu þó ekki undir skilgreiningu laganna á stéttarfélagi. Iðgjöld voru því ekki greidd vegna starfa opinberra starfsmanna. Þar af leiðandi fengu opinberir starfsmenn ekki greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Árið 1990 voru samþykkt lög nr. 113, um tryggingagjald. Með þeim lögum voru felld úr gildi ákvæði um greiðslu iðgjalda en í stað þess ákveðið að Atvinnuleysistryggingasjóður fengi 0,15% af gjaldstofni tryggingagjaldsins en sá gjaldstofn er allar tegundir launa eða þóknana fyrir öll störf. Samkvæmt þessum lögum verða allir launagreiðendur, þar með talið ríki og sveitarfélög, að greiða þetta gjald til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Eftir því sem ég best veit var hlutfall gjaldstofns tryggingagjaldsins sem rennur til Atvinnuleysistryggingasjóðs ákveðið á þann máta, að við heildarframlög atvinnurekenda og ríkis var bætt um 200 millj. kr. og síðan reiknað það hlutfall sem til þurfti til að ná þeirri heildarfjárhæð þannig að framlög til sjóðsins skertust ekki. Við þessa breytingu minnkaði framlag atvinnurekenda til Atvinnuleysistryggingasjóðs, þar sem launagreiðslur ríkis og sveitarfélaga komu nú að fullu inn í gjaldstofn sjóðsins. Þrátt fyrir það að ríki og sveitarfélögum er með lögum gert að greiða til sjóðsins af launum sinna starfsmanna þá er ríki og sveitarfélögum áfram gert að vera ábyrg fyrir greiðslum atvinnuleysisbóta til opinberra starfsmanna með þeim hætti sem fram kemur í bréfi sveitarfélagsins sem birt er sem fskj. með frv. sem hér er til umræðu. Þetta hlýtur að teljast óeðlileg afgreiðsla þar sem í raun er um tvígreiðslur sveitarfélaganna að ræða. Annars vegar lögbundið gjald til Atvinnuleysistryggingasjóðs, hins vegar greiðslur bóta til þeirra starfsmanna sinna er missa vinnu. Því er nauðsynlegt að ábyrgð þessara aðila vegna greiðslu bóta sé aflétt og opinberir starfsmenn öðlist rétt úr Atvinnuleysistryggingasjóði eins og aðrir launþegar í stéttarfélögum. Í frv. sem við höfum lagt fram er aðeins fjallað um það ákvæði laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna sem lýtur að starfsmönnum sveitarfélaga. Vissulega er þörf á því að skoða ákvæði laganna sem snúa að ábyrgð ríkisins gagnvart greiðslu bóta til sinna starfsmanna og reyndar var ályktað um það á bandalagsráðstefnu BSRB 19. nóv. en þar segir að brýnt sé að lög og reglur um atvinnuleysistryggingar verði tekin til endurskoðunar með það fyrir augum að bæta réttindastöðu atvinnulausra og samræma skuldbindingar vegna atvinnuleysistrygginga. Í bréfi sem mér hefur borist frá formanni Starfsmannafélags ríkisstofnana segir um þetta mál, með leyfi forseta: ,,Á bandalagsráðstefnu BSRB 19. nóv. 1993 kom fram að þeim félögum sem eru í BSRB og eru atvinnulausir væri betur borgið innan ramma laga um atvinnuleysisbætur heldur en með þeim réttindum sem þeir hafa í dag. En í lögum um opinbera starfsmenn frá 1986 segir í 31. og 32. gr. að opinberir starfsmenn, sem þessi lög taka til og falla undir ákvæði 14. gr. laga nr. 38/1954, skuli njóta atvinnuleysisbóta sambærileg við annað launafólk í samræmi við gildandi lög og framkvæmd þeirra á hverjum tíma, sbr. einkum IV. og V. kafla laga um atvinnuleysistryggingar.`` Næst segir svo í þessari grein: ,,Ríkissjóður ábyrgist greiðslu atvinnuleysisbóta til starfsmanna ríkis og ríkisstofnana. Fjármálaráðuneytið túlkar mjög þröngt ákvæði um ábyrgð sína. Dæmi um það er að manni sem vann hjá Stóðhestastöð ríkisins og sótti um atvinnuleysisbætur var hafnað á þeim forsendum að hann væri ekki ríkisstarfsmaður, en Búnaðarfélag Íslands hefur rekið þessa stöð og er hún rekin fyrir eigið aflafé.`` --- Ég vil, virðulegi forseti, taka það fram að þetta eru þær upplýsingar sem formaður Starfsmannafélags ríkisstofnana fékk um rekstur Stóðhestastöðvar ríkisins en samkvæmt áliti Ríkisendurskoðunar og allra annarra aðila sem að málinu koma er þarna um ríkisstofnun að ræða. En áfram segir í bréfinu: ,,Þessi afgreiðsla er alveg óviðunandi en jafnframt var bent á að ef þessi einstaklingur fengi félagsgjöldin endurgreitt frá stéttarfélaginu [sem var þá stéttarfélag opinberra starfsmanna] þá fengi hann greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði sem einstaklingur sem stæði utan stéttarfélaga. Þessi einstaklingur er ekki sá eini sem hefur fengið slíka afgreiðslu hjá formanni úthlutunarnefndar um atvinnuleysisbætur fyrir opinbera starfsmenn. Svona óréttlæti höfum við þurft að glíma við varðandi úthlutun bótanna. Þetta er mjög óréttmæt afgreiðsla fyrir hvern þann sem fyrir henni verður og óviðunandi fyrir það stéttarfélag sem viðkomandi er í. Þarna er um að ræða ólíðandi mismunun á milli ASÍ-félaga og opinberra starfsmanna. Til er bókun milli BSRB og ríkisins frá 1980, sem hljóðar svo að starfsmenn þeirra sjálfseignarstofnana og annarra hálfopinberra stofnana sem eru félagar í BSRB og falla ekki undir ákvæði 3. gr. laga nr. 68/1980 og hafa ekki bótarétt úr Atvinnuleysistryggingasjóði skuli njóta sama réttar og þeir félagsmenn BSRB sem undir þá grein falla og frá sama tíma. Skipuð verði nefnd með fulltrúum þeirra aðila sem hagsmuna hafa að gæta og geri tillögu um hvernig greiðslum atvinnuleysisbóta skuli hagað í þessum tilvikum og hver bera skuli útgjöld sem af þeim leiðir í samræmi við það sem eðlilegt og sanngjarnt getur talist. Meðan niðurstaða er ekki fengin ábyrgist ríkissjóður greiðslu atvinnuleysisbóta til þessara starfsmanna. Niðurstaða frá þessari nefnd er enn ekki fengin og því er það álit BSRB að ríkissjóður beri þessa ábyrgð, samanber lögin um atvinnuleysisbætur frá 1993 en í þeim segir að rétt til atvinnuleysisbóta samkvæmt lögum þessum hafa þeir sem eru atvinnulausir, eru í atvinnuleit og fullnægja eftirtöldum skilyrðum, sbr. þó 24. gr. Þrátt fyrir þessi ákvæði hefur ríkið haft í frammi hártoganir til að reyna að koma sér hjá greiðslum atvinnuleysisbóta. Ef opinberir starfsmenn féllu undir lögin um atvinnuleysistryggingar mundum við losna við slík mál því þá ætti enginn að þurfa að falla svona á milli í kerfinu. Sérhvert mál sem kemur upp af þessu tagi er alltaf erfiðast fyrir þá einstaklinga sem verða fyrir þessu ranglæti. Opinberir starfsmenn sem eru atvinnulausir njóta ekki félagslegra réttinda eftir að þeir hafa misst vinnuna. Því er öðruvísi háttað hjá þeim sem undir lögin um atvinnuleysisbætur falla, en þeir halda félagslegum réttindum sínum, hver í sínu stéttarfélagi, eins og t.d. möguleikum á námskeiðum fyrir atvinnulausa, ásamt mörgum öðrum réttindum sem ekki eru fyrir hendi hjá opinberum starfsmönnum sem verða atvinnulausir. Hér er ekki átt við réttindi sem opinberir starfsmenn hafa ekki, eins og t.d. sjúkrasjóði, en þeir eru hjá mörgum ASÍ-félögum og þar hafa almennir félagsmenn rétt til að sækja um styrk ef þeir veikjast. Atvinnuleysisbætur falla niður á meðan viðkomandi er veikur því þá er hann ekki í atvinnuleit.`` Undir bréfið ritar Sigríður Kristinsdóttir, formaður Starfsmanna ríkisins og í úthlutunarnefnd atvinnuleysisbóta fyrir opinbera starfsmenn. Ég vil, virðulegi forseti, beina því til þeirrar nefndar sem fær þetta frv. til umfjöllunar að skoða þau ákvæði og þær breytingar sem þarf að gera til þess að ríkisstarfsmenn öðlist þennan rétt. Sveitarfélögin hafa hins vegar þegar óskað eftir því formlega við fjmrn. með bréfi dags. 22. mars 1993 að breytingar verði gerðar gagnvart ábyrgð þeirra. Í bréfi Sambands ísl. sveitarfélaga er farið fram á að lög nr. 94/1986, um kjarasamning opinberra starfsmanna, verði endurskoðuð og felld út úr VI. kafla laganna ákvæði um að sveitarfélögin ábyrgist útgjöld vegna atvinnuleysisbóta starfsmanna sinna og stofnana sveitarfélaganna. Jafnframt segir í bréfinu, með leyfi forseta: ,,Eftir setningu laga nr. 113/1990 greiða sveitarfélögin tryggingagjald sem að hluta til rennur til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Eðlilegast er því að starfsmenn sveitarfélaga öðlist rétt til greiðslu atvinnuleysisbóta úr þeim sjóði. Fráleitt er að sveitarfélögin greiði gjöld til Atvinnuleysistryggingasjóðs með tryggingagjaldi og ábyrgist jafnframt greiðslur atvinnuleysisbóta til starfsmanna sinna.`` Á þessum orðum, virðulegi forseti, lýkur bréfi Sambands ísl. sveitarfélaga og ég geri þau hér með að mínum. Að lokinni þessari umræðu óska ég eftir að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn. --- held ég að sé rétt hjá mér, virðulegi forseti.

Forseti telur raunar að eðlilegt megi teljast að málefni er varða lífeyrissjóði og félagsleg réttindi fari til félmn. en ég hygg að því verði hv. þm. að ráða.

Virðulegi forseti. Hér er frv. til laga um breyttingu á lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna og ég hygg að þau lög falli undir verksvið efh.- og viðskn. og þar af leiði að frv. eigi að fara til þeirrar nefndar.

Forseti getur fallist á það og því er lagt til að málinu verði vísað til hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forseta fyrir að leyfa mér að mæla fyrir þessu máli hér og nú en ég var ekki viðstaddur fram að þessum tíma. Ég mæli fyrir frv. til laga um samþykkt á ríkisreikningi fyrir árið 1992, 217. mál þessa þings á þskj. 242. Frv. þetta er samið eftir ríkisreikningi fyrir árið 1992 sem lagður var fyrir Alþingi með bréfi fjmrh. til forseta Alþingis í sept. 1993. Með ríkisreikningi ársins 1989 var stigið veigamikið skref í þá átt að færa uppgjör ríkissjóðs nær almennum reikningsskilavenjum í atvinnurekstri. Breytingin felur fyrst og fremst í sér að í ríkisreikning eru færðar allar skuldbindingar og kröfur A-hluta ríkissjóðs óháð því hvort þær eru gjaldfallnar eða ekki. Ákvæði laga um gerð ríkisreiknings, nr. 52/1966, með síðari breytingum, gera ráð fyrir að ríkisreikningur sé gerður upp á rekstrargrunni. Breytingin tekur einnig til þess að ábyrgðir ríkissjóðs á rekstri og skuldbindinum séu metnar og færðar í ríkisreikning eftir því sem þær eru best þekktar. Þeim er hins vegar hagað með ýmsum hætti í uppgjörum. Ábyrgðir vegna rekstrar stofnana í A-hluta ríkissjóðs eru tiltölulega skýrar og auðmetnar, en málið er flókið þegar tekur til ábyrgða á fyrirtækjum og sjóðum í ríkiseign, svo og ýmsum öðrum aðilum sem ríkissjóður veitir ábyrgð. Einnig þarf að ákveða færslur á eignarhluta ríkisins í fyrirtækjum og sjóðum í efnahag A-hluta ríkisreiknings, svo og með hvaða hætti rekstrarniðurstaða ársins og breytingar á eigin fé þeirra kemur þar fram. Þannig koma ýmis álitamál upp þegar ákvarða skal reikningsfærslu slíkra ábyrgða og skuldbindinga. Mikilvægt er að um þær gildi samræmdar og skýrar vinnureglur. Þetta er eitt af þeim viðfangsefnum sem ríkisreikningsnefnd hefur nú til úrlausnar. Undir þessa málsmeðferð fellur m.a. ábyrgð ríkissjóðs á skuldbindinum Framkvæmdasjóðs Íslands. Með lögum nr. 3/1992 breyttist hlutverk og staða sjóðsins þar sem útlánastarfsemi hans var m.a. lögð af. Samkvæmt endurskoðuðu uppgjöri sjóðsins er eigið fé hans neikvætt um 830 millj. kr. í lok ársins 1993. Um það er ekki deilt að ríkissjóður ber fulla ábyrgð á þessum skuldbindingum. Það sama má einnig segja um neikvæðan höfuðstól Atvinnutryggingardeildar Byggðastofnunar í árslok 1992 og e.t.v. fleiri aðila. Þar til ríkisreikningsnefnd hefur gert tillögu um samræmdar reglur um bókhaldsmeðferð skuldbindinga og ábyrgða ríkissjóðs hafa hlutaðeigandi orðið ásáttir um að færa neikvætt eigið fé umræddra sjóða ekki í ríkisreikning. Frv. er samkvæmt venju í þremur greinum. Í 1. gr. eru sýndar niðurstöður rekstrar- og efnahagsreiknings A-hluta ríkissjóðs og í 2. gr. eru með sama hætti niðurstöðutölur rekstrar og efnahagsreiknings B-hluta stofnana ríkisins. 3. gr. felur svo í sér gildistökuákvæði laganna. Niðurstöður ríkisreiknings sýna að rekstrarafkoma A-hluta ríkissjóðs á árinu er neikvæð um 10 milljarða 592 millj. kr. en var árið á undan neikvæð um 13 milljarða 450 millj. kr. Heildartekjur námu 106 milljörðum rúmlega og er það hækkun frá fyrra ári um 59 millj. kr. eða innan við 0,1%. Heildargjöld ríkissjóðs urðu 116 milljarðar 631 millj. kr. á árinu en voru árið áður 119 milljarðar 430 millj. kr. Lækkun milli ára eru 2,8 milljarðar eða u.þ.b. 2,3%. Meðalhækkun verðlags milli áranna 1991 og 1992 á mælikvarða landsframleiðslu er 3,4% þannig að raunlækkun gjalda nemur 5,6%. Ef niðurstöður ríkisreiknings eru bornar saman við uppgjör ríkissjóðs á greiðslum ársins er afkoman betri samkvæmt greiðsluuppgjöri eða sem nemur 3,4 milljörðum kr. Tekjur eru alls 2,6 milljörðum kr. hærri í reikningsuppgjöri þar sem álagðar tekjur ársins verða hærri en það sem innheimtist á árinu. Af þeirri fjárhæð er 1,7 milljarða kr. aukning á eftirstöðvum virðisaukaskatts og 0,6 millj. kr. vegna áfallinna vaxtatekna. Þá aukast eftirstöðvar tekjuskatts einstaklinga um 300 millj. kr. Gjöldin eru 6 milljörðum kr. hærri í reikningsuppgjöri, munar þar mestu um áfallna vexti, umframgreidda, eða það eru u.þ.b. 3,9 milljarðar kr., þar af eru 3,2 milljarða kr. hækkun á vöxtum spariskírteina ríkissjóðs. Lífeyrisskuldbindingar hækka um 1,8 milljarð kr. frá fyrra ári, niðurfærsla hlutafjáreignar í Íslenska járnblendifélaginu hf. hækkar gjöldin um 800 millj. kr. frá greiðsluuppgjöri. Á móti vegur að í greiðsluuppgjöri eru færðar til gjalda greiðslur sem koma til lækkunar skuldbindingum fyrri ára. Þar má nefna að niðurgreiðslur landbúnaðarafurða lækka um 400 millj. kr. og skuld ríkissjóðs við sveitarfélög vegna skólabygginga lækkar úr sömu fjárhæð. Önnur frávik á gjaldahlið eru lægri og til skýringar á þeim vísast til greinargerðarinnar með frv. auk ríkisreikningsins sjálfs. Varðandi frekari greinargerð um niðurstöðu á framvindu ríkisfjármála á árinu 1992 vísast til skýrslu fjmrh. frá því í febrúar sl. um ríkisfjármál á því ári og endurskoðunarskýrslu yfirskoðunarmanna ríkisreiknings og Ríkisendurskoðunar um ríkiseignir 1992. Virðulegi forseti. Ég endurtek það sem ég sagði áðan að þar til ríkisreikningsnefnd hefur gert tillögur um samræmdar reglur um bókhaldsmeðferð skuldbindinga og ábyrgða ríkissjóðs hafa hlutaðeigendur orðið ásáttir um að færa neikvætt eigið fé þeirra sjóða sem ég gat um í minni ræðu, þar er um að ræða atvinnutryggingardeild Byggðastofnunar og Framkvæmdasjóðs Íslands, ekki í ríkisreikning. Vonir standa til að starfi ríkisreikningsnefndar ljúki í lok þessa árs og ætti í kjölfarið á því að takast gott samkomulag um það hvernig færa skuli ríkisreikning og fjárlög að loknum samþykktum fjáraukalögum og hugsanlega fjárlagafrv. en staðið hefur til að hægt sé að færa upp öll þessi frv. með sama hætti þannig að bera megi saman tölur frá einu ári til annars. Það sem truflar er að sjálfsögðu að efnahagsreikningur ríkisins er ákaflega ófullkominn og þótt skuldbindingar eða upplýsingar um skuldbindingar séu í nokkuð góðu lagi, þá verður ekki hið sama sagt um eignir á efnahagsreikningi. Ég vil að lokum leggja til, virðulegi forseti, að lokinni 1. umr. verði frv. vísað til 2. umr. og fjárln.

Virðulegi forseti. Ég vil beina því til hæstv. forseta hvort það væri ekki mögulegt að fresta þessari umræðu. Ég hafði fengið upplýsingar um að hún yrði ekki í dag og reyndar að fjmrh. yrði ekki viðstaddur en hann er kominn aftur. Ég veit reyndar líka að annar yfirskoðunarmaður ríkisreiknings er farinn úr húsinu en ég býst við að hann hefði viljað taka þátt í umræðunni svo ég beini því til hæstv. forseta hvort það væri ekki mögulegt að fá þessari umræðu frestað.

Virðulegi forseti. Mér finnst eðlilegt fyrst um það er beðið að umræðunni sé frestað að við því verði orðið og treysti ég á það að þegar umræðan heldur áfram þá gangi hún greiðlega og vel fyrir sig.

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að mæla fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Breytingin sem í frv. felst er tilgreind í 1. gr. frv. sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Síðasti málsliður 1. tölul. 3. mgr. C-liðar 69. gr. laganna orðast svo: Vaxtagjöld af lánum annarra íbúða, sem framteljandi kann að eiga, mynda ekki stofn til vaxtabóta.`` Í 2. gr. frv. er lagt til að lög þessi öðlist þegar gildi og komi til framkvæmda við álagningu gjalda á árinu 1994 á tekjur árins 1993 og eignir í lok þess árs. Með þessu frv. fylgir svohljóðandi greinargerð, með leyfi forseta: ,,Með frumvarpi þessu er lagt til að íbúðareigendur geti fengið vaxtabætur þótt þeir búi ekki í þeirri íbúð um einhvern tíma sem keypt var til eigin nota og jafnframt kveðið skýrt á um að vaxtabætur eru aðeins greiddar með einni íbúð, þeirri sem ætluð er til eigin nota. Í ákvæðum núgildandi laga um vaxtabætur er íbúðarhúsnæði til eigin nota skilgreint þannig að húsnæðið sé nýtt til íbúðar af eiganda sjálfum. Það hefur í för með sér að íbúðareigandi missir vaxtabætur þann tíma sem hann af einhverjum ástæðum dvelst ekki í íbúðinni og á ekki heimili þar og jafnvel leigir hana út. Margvíslegar ástæður geta valdið því að íbúðareigandi dvelst ekki í eigin íbúð. Hann getur ákveðið að sækja atvinnu í önnur byggðarlög, verið í námi eða þurft vegna veikinda að flytja heimili sitt þangað sem nauðsynlega læknisþjónustu er að fá, svo fátt eitt sé nefnt. Flutningsmanni þykir ekki rétt að íbúðareigandi missi rétt til vaxtabóta við það eitt að búa ekki sjálfur í íbúðinni hvort heldur það er um lengri eða skemmri tíma og er því lagt til að brott falli ákvæði síðasta málsliðar 1. tölul. 3. mgr. C-liðar 69. gr. sem skilgreinir íbúðarhúsnæði til eigin nota þannig ,,að átt er við að húsnæðið sé nýtt af eiganda þess sjálfum``. Við þessa breytingu verða vaxtagjöld, sem vaxtabætur miðast við, ákvörðuð á sama hátt og frádráttarbær vaxtagjöld voru í gildistíð vaxtafrádráttar hjá einstaklingum þar sem skilgreiningunni á íbúðarhúsnæði til eigin nota er breytt til samræmis við það sem gilti fyrir gildistöku laga nr. 79/1989, um vaxtabætur. Vegna þeirrar breytingar, sem að framan er rakin á hugtakinu íbúðarhúsnæði til eigin nota, er nauðsynlegt að setja ákvæði sem tekur af öll tvímæli um það að íbúðareigandi getur ekki fengið vaxtabætur með fleiri en einni íbúð og er því lagt til að málsliðurinn orðist svo sem fram kemur í 1. gr. frumvarpsins.`` Virðulegi forseti. Hér er um allnokkurt réttlætismál að ræða. A.m.k. finnst mér það fyrir marga af íbúum dreifbýlisins sem verða óhjákvæmilega að búa um lengri eða skemmri tíma fjarri sínum heimahögum, hvort heldur það er hér syðra á höfuðborgarsvæðinu eða í öðru byggðarlagi annars staðar á landsbyggðinni. Ýmislegt veldur því að það kann að vera nauðsynlegt fyrir fólk, svo sem veikindi, skólaganga eða annað og það hefur verið mörgum manninum til baga að hann skuli missa svokallaðar vaxtabætur á þeim árum sem hann býr annars staðar og er jafnvel leigjandi í íbúð með húsnæðiskostnað á þeim dvalarstað. Því er þetta frv. flutt til að bæta úr þessu misrétti, en jafnframt sett ákvæði í staðinn sem á að girða fyrir alla möguleika fyrir misnotkun. Frv. þetta var flutt undir lok þingsins á sl. vetri og var þá meðflm. hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem nú er hins vegar orðinn umhvrh. og því ekki meðflm. af eðlilegum ástæðum. Virðulegi forseti. Ég vil leggja til að að lokinni þessari umræðu verði frv. þessu vísað til hv. efh.- og viðskn. og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég kem aðeins til þess að þakka flm. þessa frv. fyrir að leggja það fram hér aftur. Það er rétt eins og hann sagði að frv. kom það seint fram á síðasta þingi að ekki náðist að afgreiða það, en ég vænti þess að þetta sé það mikið réttlætismál að það fái góðan framgang á þessu þingi. Hann gat þess einmitt að það væri mjög óréttlátt að þeir sem væru að kaupa sína fyrstu og kannski einu íbúð og gætu ekki nýtt hana til eigin nota um einhvern tíma vegna náms eða veikinda gætu ekki fengið vaxtabætur vegna þess að þeir byggju ekki í íbúðinni. Það eru einnig dæmi um það að leiga sem viðkomandi yrði þá að greiða á öðrum stað kemur ekki til frádráttar þeirri leigu sem hugsanlega fæst þá af þessari íbúð sem verið er að leggja fjármagn í og koma sér upp, heldur er leiga af eignaríbúðinni skattlögð að fullu. Það hefur raunar einnig komið fram hér frv. í þá veru að leiðrétta þá mismunun fyrr í haust. Þessi mál eru skyld að nokkru leyti og horfa bæði í þá átt að leiðrétta þetta óréttlæti sem hér viðgengst í lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Ég hef lagt hér fram inn í þingið, og það er ekki komið til umræðu enn, fyrirspurn til hæstv. fjmrh. um það hvort ekki sé fyrirhuguð heildarendurskoðun á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum, því að maður verður oft og iðulega var við það að í þessum lögum eru ýmis ákvæði eins og þetta sem eru verulega óréttlát. Ég held að það þurfi að fara að skoða þessi mál í heild sinni miklu betur en gert hefur verið nú um allmörg ár. Og þó að þetta og fleiri slíkar leiðréttingar sem hér er verið að koma á séu af hinu góða, þá tel ég að það séu mjög margir gallar í þessum lögum og framkvæmd þeirra og reglugerðum sem settar eru með hliðsjón af þessum lögum. Þetta er stór og mikill lagabálkur, lögin um tekjuskatt og eignarskatt, og sjálfsagt mikið mál og erfitt að fara í gegnum það, en ég tel að það sé alveg nauðsynlegt. Ég vil að lokum aðeins lýsa yfir stuðningi við frv. sem hér er flutt því að það er vissulega til bóta ef það væri samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir ágætar undirtektir hv. þm. Jónu Valgerðar Kristjánsdóttur. Það gleður mig að menn hafa velt þessu fyrir sér og ég þykist vita að það sé vegna fyrri starfa þingmannsins sem hún gjörþekkir þessi mál og áttar sig á ranglætinu sem felst í núverandi kerfi. En ég vil endurtaka þakkir mínar fyrir hlý orð í garð málsins.

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að mæla fyrir till. til þál. um ólympíska hnefaleika sem ég flyt ásamt hv. 5. þm. Reykv. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa þriggja manna nefnd til þess að kanna hvort rétt sé að leyfa ólympíska hnefaleika sem íþróttagrein hér á landi. Nefndin skal afla upplýsinga um keppnisreglur, slysatíðni miðað við aðrar ólympískar íþróttagreinar og með hvaða skilyrðum ólympískir hnefaleikar eru leyfðir erlendis. Að fengnu áliti Íþróttasambands Íslands skili nefndin tillögu til ríkisstjórnarinnar. Nefndin ljúki störfum eigi síðar en 1. september 1994.`` Með þáltill. þessari fylgir svohljóðandi greinargerð, með leyfi forseta: ,,Allt frá 1956 hafa hnefaleikar verið bannaðir hér á landi en fram að þeim tíma voru þeir allnokkuð iðkaðir. Rétt er að gera skýran greinarmun á ólympískum hnefaleikum og atvinnumannahnefaleikum sem stundaðir eru m.a. í Bandaríkjunum. Reglur og öryggiskröfur eru afar ólíkar, m.a. er skylt að nota höfuðhlífar í ólympískum hnefaleikum og hver leikur stendur í þrjár lotur í stað allt að tólf lotum í atvinnumannahnefaleikum. Einungis er lagt til að athugað verði hvort tímabært sé að aflétta banni við hnefaleikum samkvæmt þeim keppnisreglum sem gilda á Ólympíuleikum. Samkvæmt tiltækum upplýsingum er ekki vitað til þess að ólympískir hnefaleikar séu bannaðir erlendis og geta má þess að í Svíþjóð var farið fram á það 1983 að þessi íþróttagrein yrði bönnuð. Þá fór fram ítarleg könnun og gerð var skýrsla um ólympíska hnefaleika. Niðurstaða Svía var greininni mjög jákvæð. Í ljósi þess og þeirrar staðreyndar að umtalsverður hópur ungmenna hefur áhuga á því hérlendis að iðka ólympíska hnefaleika þykir rétt að fram fari skipuleg upplýsingaöflun um þessa íþrótt og að leitað verði álits Íþróttasambands Íslands; verði niðurstaða nefndarinnar jákvæð verði í framhaldi af því gerð tillaga um að leyfa ólympíska hnefaleika sem keppnisgrein.`` Virðulegur forseti. Þetta mál var lagt fram á síðasta þingi en hlaut eigi afgreiðslu og er því endurflutt að þessu sinni nær óbreytt. Ég ítreka að meginefni ályktunarinnar er að afla upplýsinga og leita álits um þessa íþróttagrein og vænti ég þess að hv. Alþingi taki vel í þá tillögu. Ég bendi á að almenna reglan er þannig samkvæmt lögum í dag að allar íþróttagreinar aðrar eru leyfðar. Íþróttasamband Íslands hefur nokkurs konar eftirlit með nýjum íþróttagreinum og það hefur á síðustu árum verið tekin upp iðkun í mörgum íþróttagreinum, eða aukin frá því sem áður var, sem auðvitað orkar tvímælis en hefur ekki verið fundið að að eru stundaðar m.a. vegna þess að menn hafa komið upp þeim búnaði á iðkendur að ekki þykir ástæða til að hætta stafi af. Þar get ég nefnt skylmingar sem dæmi og einnig má nefna ýmis afbrigði af sjálfsvarnaríþróttagreinum, karate og öðru slíku. Virðulegi forseti. Það er óþarft að orðlengja frekar um efni þessarar þáltill. og ég vil leyfa mér að leggja til að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til síðari umr. og hv. menntmn.

Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér að mæla hér fyrir till. til þál. um málefni Héraðsskólans að Núpi og hún er á þskj. 162. Flm. ásamt mér eru Kristinn H. Gunnarsson og Ólafur Þ. Þórðarson. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra að skipa nefnd til að gera tillögur um framtíð Núpsskóla í Dýrafirði. Í nefndinni eigi sæti fulltrúar menntamálaráðuneytis og heimamanna. Nefndin skili tillögum fyrir 1. júní 1994.`` Virðulegi forseti. Rekstur héraðsskóla hefur verið á undanhaldi hin síðari ár. Sú staðreynd að flestir grunnskólar reyna nú að bjóða fram kennslu í efstu bekkjum grunnskólans í heimabyggð hefur valdið því að sífellt fækkar þeim nemendum sem sækja það nám í héraðsskólum. Vegna nemendafæðar var hætt við að reka Héraðsskólann að Núpi sl. skólaár. Ekki var gerð tilraun til þess að taka þann rekstur upp aftur á yfirstandandi skólaári. Staðurinn hefur skipað veglegan sess í skólastarfi í landinu og þar er mikill og góður húsakostur í eigu ríkisins sem stendur ónotaður. Það ætti að vera hagur ríkissjóðs að nýta þetta húsnæði sem best. Því er mikil nauðsyn á að Alþingi láti málið til sín taka og finni skólanum verkefni að nýju. Ég tel að þar komi ýmislegt til greina, það gæti verið um að ræða skólabúðir í einhverju formi, og má þá minna á Héraðsskólann á Reykjum. Það gæti verið námskeiðahald ýmiss konar eða að leigja aðstöðuna til ferðaþjónustu eða jafnvel til að reka fyrirtæki. Ég tel að það skipti miklu máli að nýta þessar eignir og halda þeim við því að það hlýtur að vera allra hagur. Það er svo sem ekki nýtt að málefni héraðsskólanna komi á dagskrá hér á hinu háa Alþingi. Nú nýlega bar á góma málefni Héraðsskólans í Reykjanesi við Ísafjarðardjúp. Þá var það upplýst að skilað hefur verið nál. til menntmrn. þar sem gert er ráð fyrir því að skólinn sé rekinn þar í svipuðu formi og áður var en þó þannig að nú sé það viðurkennt að skólinn taki við unglingum sem ekki rekist í hinu venjulega skólakerfi. Með þeirri viðurkenningu kæmu að stofnuninni starfsmenn með tilskilda menntun til að takast á við að sinna þessum unglingum. Ég tel að við skólann í Reykjanesi hafi það fyrst og fremst vantað þegar hann var í rekstri að þessi þörf væri viðurkennd. Nú hefur það sem sagt tekist með þessu nál. og nú bíðum við eftir því að hæstv. menntmrh. vinni úr því áliti. Á Vestfjörðum hafa verið starfandi tveir héraðsskólar og þeir eru núna báðir lokaðir. Það er hastarlegt að horfa upp á það að í þessum landshluta, sem hefur átt við sérstaka erfiðleika að etja og átt í vök að verjast við að halda uppi byggð, þá skuli báðar þessar skólastofnanir hafa verið lagðar af. Öllum ætti að vera það ljóst að eitt af því mikilvægasta til að halda við byggð er skóli. Skólastofnun sogar til sín fólk, kennara, nemendur og fleira starfslið. Og hvarvetna þar sem reynt er að styðja við byggð í öðrum löndum er skóli það sem fyrst er hugað að. Í öðrum héraðsskólum hefur verið reynt að breyta skólunum og taka mið af nýjum tíma. Það má geta þess að í svari við fyrirspurn sem ég lagði fram um héraðsskóla og hvernig starfsemi þeirra hefur breyst á undanförnum fimm árum kemur í ljós að flestir þeirra hafa reynt sig í nýjum verkefnum. Í þessu svari kemur m.a. fram að í Alþýðuskólanum á Eiðum eru nú 94 nemendur og í Héraðsskólanum í Reykholti eru 100 nemendur, í Héraðsskólanum í Skógum er 51 nemandi. Það sem aðallega hefur breyst í starfi þessara skóla er að Héraðsskólanum á Reykjum var breytt í skólabúðir eins og ég sagði áðan árið 1988 og starfsemin sem þar er hefur gefið mjög góða raun. Héraðsskólanum á Laugum var breytt í framhaldsskóla árið 1988 og er þar nú þriggja ára framhaldsnám. Nafni skólans var þá breytt og hann heitir raunar núna Framhaldsskólinn á Laugum. Héraðsskólanum á Laugarvatni var breytt á þann hátt að starfsemin var sameinuð Menntaskólanum á Laugarvatni fyrir tveimur árum og starfar hann því ekki lengur sem sjálfstæð stofnun. Ég hef getið hér um Héraðsskólann að Núpi og í Reykjanesi en í Alþýðuskólanum á Eiðum er starfræktur 10. bekkur grunnskóla og 1. og 2. bekkur framhaldsnáms. Í Héraðsskólanum í Reykholti eru starfandi 1. og 2. bekkur framhaldsnáms og í Héraðskólanum í Skógum eru núna efstu bekkir grunnskóla og eins árs framhaldsnám og það er tengt við Fjölbrautaskóla Suðurlands. Af þessari upptalningu má sjá að í öllum héraðsskólunum sem hér hafa verið starfræktir undanfarin ár hefur verið haldið uppi starfsemi, henni hefur verið breytt á ýmsan hátt sums staðar og þá fært til nútímahorfs eða þeirrar eftirspurnar sem er í ýmislegt nám. Það er aðeins á Vestfjörðum, þ.e. Núpi og Reykjanesi, sem skólunum hefur hreinlega verið lokað án þess að leita leiða til þess að finna þeim annað verkefni. Ég tel að ekki megi láta þessi mál liggja í láginni. Það verður að gera allt sem hægt er til að finna þessum skólum hlutverk. Ef ekki er hægt að finna það innan menntakerfisins þá væri þó öllu skárra að afhenda heimamönnum húsnæðið, t.d. héraðsnefnd á viðkomandi stöðum. Það væri þá von til þess að þar með yrði gerð lokatilraun til að finna einhverri starfsemi þar samastað. Ég vænti þess að þesari tillögu verði vel tekið og að hæstv. menntmrh. sjái til þess að skipuð verði nefnd sem geri úttekt á því hvaða starfsemi sé hægt að reka í Núpsskóla og við fáum þá að sjá tillögur um það. Ég vil að loknum þeim umræðum sem hér verða um málið leggja til að till. verði vísað til síðari umræðu og hv. menntmn.

Virðulegi forseti. Hér hreyft máli sem er allmikið hagsmunamál fyrir okkur Vestfirðinga og ég vil þakka 1. flm. málsins fyrir framtak hennar í því. Eins og fram kom í máli hennar er afar óvenjulega að málum staðið hvað Vestfirði varðar síðustu ár í málefnum héraðsskóla. Þar hefur hæstv. menntmrh. einfaldlega lokað skólunum og ekki haft uppi neina tilburði til þess að finna þeim skólum einhver önnur verkefni í menntakerfinu eða hafa samráð við heimamenn um framtíð staðanna. Ég vil harma það hvernig að þessum málum hefur verið staðið af hálfu hæstv. menntmrh. og bætir ekki úr seinagangurinn í hinu málinu sem vikið var að í framsögu, málefni Héraðsskólans í Reykjanesi. Ég tel að það sé fyllilega hægt, ef menn vilja, að finna þessum mannvirkjum verkefni við hæfi á Núpi í Dýrafirði en þar eru óvenjuglæsileg húsakynni og vel við haldið. Ég vil minna á þáltill. sem flutt var á síðasta þingi af 2. varaþm. Alþfl. á Vestfjörðum, Bryndísi Friðgeirsdóttur, um skólabúðir á Núpi í Dýrafirði og það er vissulega ein hugmyndin sem kemur til greina að athuga. ---  En það er líka sjálfsagt að einskorða sig ekki við eitt verkefni heldur líta til fleiri sem menn kunna að hafa í huga og því tel ég sjálfsagt að Alþingi samþykki þáltill. þá sem hér liggur fyrir. Ég vil skora á hv. Alþingi að verða vel við þessum tillöguflutningi og vænti þess að a.m.k. þingmenn Vestfirðinga standi saman um þetta verkefni.