Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ráðherra (H. Hafstein) : Eftir 16. gr. póstlaganna frá 16. nóv. 1907, ber póststjórnin eða landssjóður ábyrgð á öllum póstsendingum frá því að þær eru afhentar í póst og þangað til þær eru komnar í hendur viðtakendum, eða útlendum póststjórnum, eigi þær að fara til útlanda. Póstsjóður hjer ber nú ábyrgð, eigi einungis á því tjóni, er verður af völdum póstþjónanna, heldur einnig á tjóni, sem stafar af eldsvoða, skiptjóni og öðrum óviðráðanlegum orsökum (vis major). Hingað til hefir þetta eigi valdið landssjóði miklum kostnaði, því að hann hefir sætt sæmilegum kjörum um endurtryggingu, en nú er það fjelag, sem skift hefir verið við, bætt að taka ábyrgð á öðru en peningum, dýrum málmum og verðbrjefum, en á hinn bóginn er farið að senda í bögglapósti miklu meira af vörum, og þar á meðal mjög verðmætum bögglum, en áður hefir tíðkast. Þannig eru nú með hverju skipi dýrar kvikmyndasendingar o. fl., sem áður hefir eigi tíðkast. Tekjur póststjórnarinnar fyrir ábyrgð á póstsendingum eru mjög litlar. Eftir reglum alþjóðapóstsambandsins má ekki taka nema 20 37100 aura fyrir ábyrgð á hverjum 1000 kr. af verðmæti þeirra póstsendinga, sem sendar eru til nágrannalanda Danmerkur (Svíþjóðar og Þýskalands) og 36 11/100 aura til annara erlendra ríkja. Af hverjum 1000 kr af verðmæti þeirra sendinga, er fara til Danmerkur, fær póstsjóður 80 aura og50 aura innanlands. En ef póststjórnin vill endurvátryggja verður hún að greiða 2,50 kr. fyrir hverjar 1000 kr. innanlands, og 7 kr. 50 aura fyrir hverjar 1000 kr. til . útlanda. Það er því augljóst, að ábyrgðargjald það, sem landssjóður fær, er langt um of lítið fyrir jafn víðtæka ábyrgð sem nú er tekin. Með þeirri breytingu á póstlögunum, sem hjer er um að ræða, losnar póststjórnin við að ábyrgjast annað en það, að póstsendingar glatist ekki fyrir handvömm eða af völdum póststjórnarinnar eða póstþjónanna, en hún ábyrgist ekki, þótt póstsendingar farist af óviðráðanleg um atburðum (vis major). Þetta er eigi á móti ákvæðum alþjóðapóstsambandsins; enda mun jafn víðtæk ábyrgð, sem hjer hefir átt sjer stað, ekki tíðkast annars staðar, nema á Norðurlöndum. Stærstu ríkin ábyrgjast ekki gagnvart vis major fyrir póstábyrgðargjaldið. Jeg vona því að háttv. deild verði samdóma landsstjórninni um að rjett sje að takmarka ábyrgð landssjóðs á þann hátt, sem farið er fram á í þessu frumvarpi, einkum þar sem jafnframt er heimilað að gera undantekningu frá þessu ákvæði, þar sem sjerstakar ástæður liggja til.

Júlíus Havsteen : Jeg vil leyfa mjer að stinga upp á því, að máli þessu verði vísað til þriggja manna nefndar að lokinni þessari umræðu.

Ráðherra (Hannes Hafstein) : Eins og mönnum er kunnugt, er örstutt síðan fyrst var farið að nota bifreiðar hjer á landi. En notkun þeirra hefir aukist mjög hröðum fetum, og líkindi mikil til, að noktun þeirra fyrir almenning fari ört vaxandi. En meðferð bifreiða er engan veginn á allra meðfæri, og þær geta haft allmikla hættu í för með sjer á ýmsan hátt. Í öðrum löndum hafa því verið settar ítarlegar reglur um notkun þeirra, um hvernig þær skuli vera gerðar, hvaða skilyrðum menn þurfi að fullnægja, til þess að mega stjórna þeim, hversu hratt þær megi fara, hvernig þær skuli haga sjer, til þess að valda sem minstum baga fyrir aðra vegfarendur, og hver bera skuli ábyrgð á slysum og tjóni, er þær kunna að valda. Hjer á landi er nú að verða samskonar þörf á slíkum ákvæðum, og þetta frumvarp er samið í því skyni að bæta úr þeirri þörf. Að öðru leyti leyfi jeg mjer að skírskota til ástæða stjórnarinnar, sem prentaðar eru aftan við frv.

Júlíus Havsteen : Vegna þess, að mörgum deildarmönnum mun vera lítt kunnugt um þetta mál, finst mjer nauðsynlegt að skipa nefnd í málið. Vil jeg því leyfa mjer að leggja það til, að kosin verði 5 manna nefnd til að íhuga málið að lokinni þessari umræðu.

Ráðherra (Hannes Hafstein) : Frumvarp þetta, sem fer fram á að rýmka seðlaútgáfurjett Íslandsbanka, þannig, að honum verði heimilt að gefa út alt að 5 milj. króna í seðlum, í stað 2½ miljónar, er komið fram samkvæmt óskum bankastjórnarinnar, sem hefir sýnt fram á, að viðskiftaþörfin er orðin svo mikil, að seðlaútgáfurjetturinn, sem nú er, er orðinn ófullnægjandi. Að vísu sjest ekki af reikningum bankans fyrir 1913, að þá hafi verið í umferð meira en hæst nál. 2,200 þús. kr. í seðlum, en sú tala er miðuð við mánaðarlok, og bankastjórnin hefir upplýst, að um miðjan október síðastliðinn hafi upphæðin verið komin upp undir 2½ milj., sem er hámarkið, og skall þá hurð nærri hælum. Eiginlega virðist ekki ástæða til að setja aðrar takmarkanir fyrir seðlaútgáfu innleysanlegra seðla en þær, að eigi megi gefa út meir af seðlum en svo, að gullforði sje jafnan nægur fyrir hendi til tryggingar lögum samkvæmt. En þegar Íslandsbanki var stofnaður, var seðlaútgáfurjettur hans takmarkaður, eins og gjört var, aðallega vegna þess, að brytt hafði á þeirri mótbáru í Danmörku, að væri gefið út meira af seðlum hjer en viðskiftaþörf innanlands næmi, þá mundu íslenskir seðlar ganga í Danmörku, og þar með væri brotið bág við, einkarjett og hagsmuni Þjóðbankans danska. Þjóðbankinn mælti með því, að upphæð seðlaútgáfunnar væri sett eftir því, sem hæst mætti áætla innlenda viðskiftaþörf í náinni framtíð, og við það var seðlaútgáfutakmarkið svo miðað; en af þeirri röksemdaleiðslu, sem þá var fylgt, leiðir, að þegar viðskiftaþörfin vex, svo að seðlafúlgan nægir ekki, verður að rýmka útgáfurjettinn, enda tók Þjóðbankastjórninn það fram, að undir eins og komið væri nálægt hámarkinu, yrði að flytja það upp á við í tæka tíð. Nú hefir öllu fleygt mjög fram í seinni tíð, því er að viðskiftum lítur. Verslunin er að verða innlend; útflutt vara hefir síðan 1904 stigið úr 8 miljónum upp í 16 miljónir króna; útfluttur fiskur úr 13 miljónum kg. upp í 60 milj. kg., og með vaxandi botnvörpuútveg og aukinni innlendri verslun vex peningaveltan í landinu stórlega. Afleiðingarnar af því, ef bankanum væri. neitað um rýmkun á seðlaútgáfurjetti hans hlytu að verða þær, að bankinn neyddist til að neita viðskiftum eða að taka til hjálpar útlenda seðla eða útlent gull til að fullnægja þörfinni. En að fá lán í útlöndum, sem nemur allri þeirri upphæð, sem bankinn þarf umfram seðlamagn sitt, er auðsjáanlega kostnaðarsamara en að fá að eins þá upphæð, sem þarf til gullforða til tryggingar seðlum þeim, sem á þarf að halda. Stundum, þegar einhver krisis er á ferðum, gæti miklu munað, ef þá útlent fje á annað borð er fáanlegt í svip. Af þessu mundi leiða vaxtahækkun þegar peningaþörfin er mest, sem jafnan er á haustin, og gæti það komið hart niður á almenningi, og gjört nauðsynleg viðskifti ónauðsynlega erfið. Að neita um nægilegan seðlaútgáfurjett er ekki einungis til kostnaðar fyrir viðskiftamenn Íslandsbanka heldur einnig fyrir Landsbankann og hans viðskiftamenn, því Landsbankinn notar Íslandsbankaseðla án sjerstaks kostnaðar, eða í öllu falli með minna kostnaði en útlendaseðla. Jafnvel þótt um lán væri að ræða. með sömu vöxtum, er þó auðsætt vaxtatapið á útlendu seðlaláni við sendingu seðlanna landa milli fram og aftur. Jeg vona því að háttv. deild taki frumvarpi þessu. með velvild og að þetta mál gangi farsællega gegn um þingið.



Jeg vil leyfa mjer að stinga upp á því, að skipuð verði 5 manna nefnd til að athuga málið að þessari umr. lokinni.