Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur bréf frá hv. 11. þm. Reykv. n., Merði Árnasyni, dagsett 3. júní, um að hann geti ekki sótt fundi á næstunni af persónulegum ástæðum. Óskar hann eftir því að 1. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Reykv. n., Baldur Þórhallsson prófessor, taki sæti á meðan. Baldur hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni samkvæmt 2. gr. þingskapa.

Baldur Þórhallsson hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Virðulegur forseti. Seðlabankinn hefur nú orðið að leiðrétta tölur sínar aftur í tímann og kemur í ljós að við lok árs 2009 var erlend staða þjóðarbúsins 623,3 milljörðum kr. lakari en þá var áætlað. Í lok árs 2010 var staðan 400 milljörðum lakari en menn áætluðu á sínum tíma. Hið sama átti við um ársfjórðungsuppgjör sem hafa verið býsna mörg fram á þennan dag en iðulega hefur skeikað mörg hundruð milljörðum. Jafnframt er komið í ljós að nettógjaldeyrisvaraforði Seðlabankans er neikvæður. Þetta hlýtur að vera áhyggjuefni. Hvað finnst hæstv. fjármálaráðherra eðlilegt að gera til að bregðast við þessari stöðu og hvers vegna telur hann að þessi hafi verið raunin? Vekur þetta ekki upp spurningar um aðferðafræði bankans, hvort aðrar tölur séu jafnrangar og þessar því að þetta voru mikilvægar tölur? Þetta voru þær tölur sem hvað oftast var vísað til þegar verið var að reyna að sannfæra Íslendinga um að það væri ekkert mál fyrir þá að bæta á sig Icesave-kröfunum. Vill svo til að skekkjan í lok árs 2009, 623,3 milljarðar, er ótrúlega nálægt því sem menn sáu fyrir sér að gæti lent á íslenska ríkinu í vaxtagreiðslum og afborgunum af Icesave í erlendri mynt. Óhætt er að segja að málflutningurinn og umræðan hefðu orðið allt önnur ef réttar tölur hefðu verið birtar á sínum tíma. Þetta hlýtur að vera áhyggjuefni. Á hvaða viðbrögð kallar þetta að mati hæstv. fjármálaráðherra? Er ástæða til að láta gera stjórnsýsluúttekt á Seðlabankanum, fara yfir aðferðafræði hans og aðrar tölur með hliðsjón af þessum nýju upplýsingum sem sýna hversu ótrúlega mikil skekkja hefur verið í málflutningi bankans?

Frú forseti. Ég held að það hafi legið fyrir allan tímann að það var miklum erfiðleikum háð að meta þessar tölur fyrst eftir bankahrunið og ég held að Seðlabankinn hafi á öllum tímum haft mikla fyrirvara á þeim. Hann hefur lagt í mikla vinnu við að reyna að greina þetta, samanber skýrsluna Hvað skuldar þjóðin?, og það er vissulega rétt að um var að ræða nokkuð bjartsýnt mat á því hver hrein erlend staða þjóðarbúsins gæti orðið þegar uppgjöri gömlu bankanna lyki. Menn hafa endurmetið þær tölur og þær eru nokkuð til hækkunar, það er alveg rétt. En ég tel að eftir sem áður standi sú heildarmynd að þegar rykið verður sest verður hrein staða þjóðarbúsins, hreinar erlendar skuldir, mun betri en hún var á árunum fyrir hrunið. En hún verður kannski ekki eins góð og fyrstu tilraunir til að nálgast þetta gáfu vonir um. Hér er auðvitað fyrst og fremst um skuldir einkaaðilar að ræða og þá skiptir öllu máli að þeir séu í færum til að ráða við skuldir sínar, margir þeirra með tekjur í erlendri mynt. Það er önnur breyta í þessu, sem kannski á eftir að skipta meiru þegar upp er staðið, og það er einfaldlega gjaldeyrisjöfnuðurinn í uppgjörinu. Svo lengi sem hann er ekki að ráði skakkur, en ekki er ástæða til að ætla að svo sé, þá er þetta eins og gengur með það hvernig mönnum síðan gengur að greiða þær skuldir sem þeir bera. Auðvitað vildum við gjarnan að þær væru sem lægstar en þetta eru ekki skuldir ríkisins og ekki nema að mjög miklu leyti opinberra aðila annarra en þá þeirra sem eru með langtímafjárfestingar í gjaldeyrisskapandi greinum. Hér er fyrst og fremst um að ræða hvað stendur eftir af hreinum skuldum einkaaðila þegar uppgjörið hefur farið fram. Svo fremi sem gjaldeyrisjöfnuðurinn er ekki mjög óhagstæður er ekki ástæða til að fara á taugum yfir þessu að ég tel. Ég tel ekki við Seðlabankann að sakast í þessum efnum, ég held að þar hafi menn reynt samkvæmt bestu getu að meta þetta en öllum hefur verið ljóst að það væri mjög erfitt.

Virðulegi forseti. Hafi Seðlabankinn talið mat sitt svona óáreiðanlegt á sínum tíma hefði hann átt að gera aðeins minna úr því en ekki tefla þessu fram sem eigin röksemdafærslu fyrir því að Íslendingum væri óhætt að bæta enn á sig skuldum. Það er reyndar rétt að þarna er að miklu leyti um skuldir einkaaðila að ræða en þeir munu þurfa gjaldeyri, þeir munu þurfa að ganga í sama gjaldeyri og ríkið, til að standa undir afborgunum af erlendum lánum og þess vegna er ekki hægt að líta fram hjá því. Ekki er heldur hægt að halda því fram að þetta hafi komið algerlega á óvart. Þetta var ekki bara fyrst eftir hrunið eins og hæstv. fjármálaráðherra nefnir, þetta er í raun alveg þangað til núna að skekkjan er svona óhemjumikil. En litlir hópar, andspyrnuhópar úti í bæ, voru fyrir löngu búnir að reikna þetta allt út og reyna að benda Seðlabankanum og ríkisstjórninni á hver raunveruleg staða væri. En iðulega var gert lítið úr því og þær upplýsingar látnar hverfa. Kallar þetta ekki á nein viðbrögð að mati hæstv. fjármálaráðherra, svona gríðarleg skekkja? Kallar hún að minnsta kosti ekki á það að menn fari yfir aðrar tölur bankans og hvernig hann vinnur sína vinnu?

Frú forseti. Ég ætla ekki að fara í þann leik með hv. þingmanni, hann hefur verið ötull við að úthúða Seðlabankanum og ég ætla að láta formann Framsóknarflokksins um það hjálparlaust. Að sjálfsögðu veldur það alltaf vonbrigðum þegar í ljós kemur að þetta miklir erfiðleikar eru í því að átta sig á breytum sem skiptir máli að við höfum eins glöggar upplýsingar um og mögulegt er. En það lá alltaf fyrir að mjög erfitt yrði að gera nákvæmt mat á þessari skuldastöðu fyrr en uppgjöri gömlu bankanna væri lokið og nánari greining nákvæmlega á því hvernig eignir búanna væru saman settar, að hve miklu leyti í erlendri mynt og innlendri og hver væri hlutdeild innlendra og erlendra kröfuhafa í því uppgjöri, hvað af áföllnum og reiknuðum vaxtakostnaði yrði síðan afskrifað o.s.frv. Í það heila tekið er ljóst að heildarskuldir íslenska þjóðarbúsins verða af allt annarri stærðargráðu eftir þetta uppgjör en þær voru fyrir það. Og eins og ég segi, ég tel að mikilvægasta einstaka breytan í þessu sé gjaldeyrisjöfnuðurinn í uppgjörunum. Svo lengi sem hann er ekki að ráði skakkur er ekki ástæða til að fara af hjörunum út af þessu.

Virðulegi forseti. Í ræðu sinni á fundi Samfylkingarinnar fyrir skömmu sagði hæstv. forsætisráðherra að við gætum verið að tala um fjárfestingar í orkufrekum iðnaði tengdum virkjanaframkvæmdum upp á 300–400 milljarða á næstu þremur til fimm árum og því mundu fylgja 6.000–7.000 ársverk á uppbyggingartímanum. Grundvöllurinn að þessum framkvæmdum liggur í því að stefnt verði að að minnsta kosti tveimur umfangsmiklum fjárfestingarverkefnum í orkufrekum iðnaði auk þeirra umfangsmiklu framkvæmda sem þegar eru komnar af stað við Búðarhálsvirkjun, álverið í Straumsvík, kísilverksmiðju í Helguvík, gagnaver á Suðurnesjum, álverið á Reyðarfirði og víðar. Hún sagði einnig að hún reiknaði með að það styttist verulega í að tilkynnt yrði um framkvæmdir í tengslum við orkufrekan iðnað á Norðurlandi. Hún væri orðin mun bjartsýnni en áður á að Norðurál nái að semja við HS Orku og Orkuveituna um nægilega orku til að álverið í Helguvík geti orðið að veruleika með tilheyrandi framkvæmdum við Hverahlíðarvirkjun og Reykjanesvirkjun. Ég vil biðja hæstv. iðnaðarráðherra að fara aðeins nánar yfir þetta með okkur. Hér er verið að vekja væntingar um stærstu skref í fjárfestingum í tengdum verkefnum sem eiga að slá á það mikla atvinnuleysi sem hér hefur ríkt, og við höfum gagnrýnt mjög í stjórnarandstöðunni að ekki skuli hafa verið farið í, og forsendurnar sem eru gefnar í ræðu hæstv. forsætisráðherra eru að mínu viti verulega hæpnar. Það er frumvarp í þinginu sem kveður á um styttingu á nýtingartíma virkjana af náttúruauðlindum sem mun hafa veruleg áhrif á þetta. En mig langar að heyra aðeins í hæstv. iðnaðarráðherra um það sem hér er á döfinni og skýringar hennar á orðum hæstv. forsætisráðherra.

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra var að fara yfir þau fjölmörgu verkefni sem þegar eru farin af stað og líka þau fjölmörgu verkefni sem eru á teikniborðinu. Það er svo ánægjulegt að við erum í þeirri stöðu að samkeppni er að verða um nýtingu á þeirri orku sem framleidd er í landinu og ánægjulegt að segja frá því að eftirspurnin eftir orku frá Landsvirkjun er metin gróflega upp á 1.600 megavött. Auðvitað verður ekki framleitt það mikið af orku á komandi árum en það er ánægjulegt að eftirspurnin skuli vera eins mikil og raun ber vitni. Hæstv. forsætisráðherra er í ræðu sinni væntanlega að vísa í þá staðreynd að mál eru komin vel á veg á Norðausturlandi. Það er alveg ljóst að á komandi mánuðum verður gert samkomulag við einn eða fleiri kaupendur að orkunni sem til er í Þingeyjarsýslunum. Við vorum að ljúka gerð framlengingar á viljayfirlýsingu við sveitarfélögin á svæðinu þar sem Tjörneshreppur er líka kominn inn. Þar erum við að fara að vinna að því í sameiningu að undirbúa svæðið fyrir þessa atvinnuuppbyggingu. Síðan ræða hæstv. forsætisráðherra var haldin hafa mál því miður þróast með þeim hætti að HS Orka og Norðurál eru komin með sín mál fyrir gerðardóm þannig að það mál leystist ekki millum aðila eins og vonir okkar stóðu til og þessir aðilar voru líka bjartsýnir um. En það mál mun þá væntanlega skýrast í júlí þegar áætlað er að gerðardómurinn falli. Virðulegi forseti. Það er mjög fjölmargt á döfinni. Við erum mjög ánægð með það í iðnaðarráðuneytinu að búið er að skrifa undir þrjá nýja fjárfestingarsamninga við fyrirtæki sem eru að fara af stað í framkvæmdir og við erum að vinna að gerð þess fjórða. Töluverð hreyfing er því komin á fjárfestana og við finnum að sóknarþunginn inn í landið er að aukast, eftirspurnin er að þyngjast.

Virðulegi forseti. Hér var ekkert nýtt á ferðinni. Það er eins og áður, fjölmargt á döfinni og fjölmargt í pípunum, en þau vonbrigði hafa orðið að Norðurál og HS Orka eru komin með sín mál fyrir gerðardóm þannig að enn meiri töf er á því. Hæstv. forsætisráðherra sagði að rammaáætlun og þar með röðun virkjunarkosta og verndarsvæði og vatnalög verði afgreidd fyrir næsta vetur og á grundvelli þess verði hægt að hefja frekari virkjunarframkvæmdir. Við erum með frumvarp í iðnaðarnefnd frá hæstv. ríkisstjórn þar sem á að stytta verulega nýtingartíma auðlindanna hvað varðar virkjunarkosti. Það hefur komið fram hjá umsagnaraðilum að þetta mun sérstaklega gera jarðvarmavirkjanir mjög óhagkvæmar, þetta mun leiða til hækkandi orkuverðs í landinu og draga úr samkeppnishæfi okkar. Ég held því, virðulegi forseti, að allar þær bjartsýnisspár sem hér er verið að ræða - fjölmargt á döfinni, nýir virkjunarkostir - séu bara enn eitt loforðið sem ríkisstjórnin getur 

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk

Virðulegi forseti. Innantóm loforð, segir hv. þingmaður. Staðreynd nr. 1: Átta til tíu aðilar eru í viðræðum við Landsvirkjun um kaup á orku frá þeim á Norðausturlandi. Staðreynd nr. 2: Við erum búin að samþykkja lagagrunn undir rammaáætlun. Staðreynd nr. 3: Hún mun líta dagsins ljós fyrir næsta vetur. Staðreynd nr. 4, virðulegi forseti, sorgleg staðreynd: HS Orka og Norðurál náðu ekki saman á viðskiptalegum forsendum um að halda áfram með samninga sín í milli sem hefði þá tryggt að Helguvík hefði farið af stað. Þá staðreynd ræður ríkisstjórnin einfaldlega ekki við þegar menn ákveða að fara fram með þeim hætti að hefja viðskiptasamband á grunni dóms. En það var val þessara aðila, þessara fyrirtækja, því miður. Við horfum fram á bjartari tíma. Samningar millum fyrirtækjanna, þ.e. orkusalans og orkukaupenda, eru ekki gerðir í þingsölum og þess vegna er það ekki okkar, þingmanna, að standa hér og úttala okkur  
            

Forseti biður um að ekki sé verið með samtöl úr salnum við ræðumann og minnir enn á að menn virði tímamörk.

Virðulegi forseti. Það er tvennt sem mig langar að ræða við hæstv. fjármálaráðherra, ég sé til hvort hvort tveggja kemst að. Í fyrsta lagi langar mig að spyrja hæstv. ráðherra út í fangelsismál. Nú er það þannig að sá er hér stendur er orðinn hálfringlaður yfir því hvernig fangelsismálin standa, hvort við erum að fara að byggja fangelsi eða ekki. Mér sýnist að fram komi misvísandi upplýsingar um það hvort fjármögnun á verkefninu sé tryggð og sér í lagi hvaða leiðir eigi að fara til fjármögnunar. Einkum og sér í lagi hafa tvær leiðir verið nefndar, annars vegar hin hefðbundna ríkisleið, þ.e. að ríkið byggi fangelsi, eins og er kannski eðlilegast að það geri, og hins vegar að farin verði leið einkaframkvæmdar, þ.e. að einhver byggi þetta og leigi ríkinu það síðar eða eitthvað þess háttar. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hver er staðan á þessum hluta verkefnisins? Er búið að taka ákvörðun um hvernig farið verði í byggingu fangelsis? Eftir því sem ég kemst næst er ekkert eftir nema að taka þá ákvörðun. Má þá ætla að það standi á fjármálaráðuneytinu að kveða upp úr með það hvaða leið eigi að fara? Í öðru lagi - ég vil helst að ráðherra svari þessari spurningu skilmerkilega - langar mig að spyrja hæstv. ráðherra út í það að þegar við tölum um nefskatt, eða skatt sem við greiðum til Ríkisútvarpsins, sé hugmyndin sú að sá skattur innihaldi allan kostnað okkar einstaklinganna er lýtur að Ríkisútvarpinu. Nú erum við að fá fregnir, og það kann að vera að maður eigi að vera upplýstari um það, að allir Íslendingar þurfi að kaupa sér eða leigja myndlykil til að ná útsendingum RÚV eftir stuttan tíma vegna þess að það eigi að hætta að senda út með hefðbundnum hætti. Er ekki eðlilegra að Ríkisútvarpið skaffi okkur þessa myndlykla til að ná útsendingu sem við borgum fyrir með skatti?

Frú forseti. Varðandi fangelsismálin hefur fjármálaráðuneytið stutt áður dómsmálaráðuneytið og nú innanríkisráðuneytið í því að leysa úr þeim málum, það hefur ekkert staðið upp á það. Við studdum dómsmálaráðuneytið í því að taka Bitru á leigu til að leysa úr brýnni þörf sem þá var og bættum við fjárveitingum til að unnt væri að standa straum af þeirri starfsemi. Þá var sömuleiðis ákveðið að setja í skoðun að koma af stað byggingu á gæsluvarðhaldsfangelsi. Það hefur verið í undirbúningi síðan og þar hafa verið skoðaðir bæði staðsetningarkostir og síðan fyrirkomulag framkvæmdarinnar. Það er rétt að sú hugmynd fór af stað á fyrra ári að þetta gæti, ef þannig réðist, orðið hluti af framkvæmdum sem ríkið stæði fyrir en þó í samstarfi við aðila eins og lífeyrissjóði eða aðra og að því leyti til hliðstætt byggingu Landspítalans eða vegaframkvæmdum o.fl., þannig að sá möguleiki hefur verið opinn og verið til skoðunar. Útboðsgögn eru því sem næst tilbúin eftir því sem ég best veit þannig að það styttist í ákvarðanatöku um það hvernig í þessa framkvæmd verður farið. Þá ráðast lyktir málsins, bæði hvað varðar staðsetningu og fyrirkomulag framkvæmda. Varðandi útvarpsgjaldið eru það ríkistekjur, það er rétt að hafa það í huga, það eru markaðar ríkistekjur sem eru lagðar á til að mæta í grófum dráttum þeim útgjöldum sem ríkið hefur af rekstri Ríkisútvarpsins. Varðandi þær breytingar í tækni sem eru að verða, að hliðrænar útsendingar eru að leggjast af, og þá þarf að fá myndlykla til að taka við hinum stafrænu sendingum, hefur það aldrei verið meiningin að það væri hluti af útvarpsgjaldinu frekar en sjónvörpin sjálf eða annar tæknibúnaður sem þarf til að ná útsendingunum, hvort sem þær eru hjá ríkissjónvarpinu eða öðrum sjónvarpsstöðvum, þegar um stafræna útsendingartækni er orðið að ræða. Ég held að það sé langsótt að ætlast til þess að útvarpsgjaldið beri þann kostnað.

Virðulegi forseti. Aðeins varðandi þetta með Ríkisútvarpið. Mér skilst að norska ríkissjónvarpið skaffi slíka myndlykla til að hægt sé að horfa á þær útsendingar. Í ljósi norrænu velferðarstjórnarinnar og mikils álits ríkisstjórnarinnar á Norðmönnum held ég að hæstv. fjármálaráðherra ætti að beita sér fyrir því að það yrði skoðað. Varðandi fangelsismálin veit ég ekki hvort ég hef skilið hæstv. ráðherra rétt, þ.e. að ekki sé enn búið að taka ákvörðun um hvernig staðið verði að fjármögnun. Ef sá skilningur er réttur að menn eigi eftir að taka þá ákvörðun langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um tímasetningar í því. Það er mjög mikilvægt að þetta mál fari að skýrast, ekki síst vegna þess að við fáum stanslausar fréttir af miklu álagi og biðlistum eftir því að hefja afplánun og þess háttar. Það er mjög mikilvægt að við komumst til botns í því hvernig eigi að standa að fjármögnuninni. Mér þætti vænt um ef hæstv. ráðherra gæti upplýst okkur eitthvað frekar um það hvenær við megum búast við niðurstöðu í því. Það er vitanlega átakanlegt ef það er þannig að menn eigi eingöngu eftir að kveða upp úr um það 

Frú forseti. Það mun koma niðurstaða í þetta mál mjög fljótlega enda er það alveg rétt hjá hv. þingmanni að það þarf að fara að taka um þetta ákvörðun og koma þessum málum áfram. Það er mjög bagalegt að við skulum vera í þeirri stöðu að úrlausn á þessu sviði, sem hefur verið til umræðu líklega í ein 15–20 ár, skuli hafa dregist og svo óhönduglega tekist til að við séum með þessa stöðu í höndunum þegar aðstæður í ríkisfjármálum eru einhverjar þær erfiðustu nokkru sinni. Þetta er ekkert óskaplega flókið mál. Þetta er framkvæmd upp á um 2 milljarða kr. og hv. þingmaður veit alveg hvað það þýðir ef við þurfum að taka það inn í fjárlög á þessum erfiðu árum. Þess vegna hefur það verið skoðað hvort hægt væri að fara aðrar leiðir í þeim efnum en niðurstaða liggur ekki fyrir. Málið er til umfjöllunar í ríkisstjórn akkúrat þessa daga þannig að ég geri ráð fyrir því að það styttist í niðurstöðu.

Frú forseti. Ríkið á 81,33% í Landsbankanum í gegnum Bankasýsluna sem hæstv. fjármálaráðherra byggði upp. Nú er þessi banki farinn að leika Hróa hött og lækkar vexti fyrir árin 2009, 2010 og 2011 um 20%, sem menn hafa greitt þar inn. Hann ætlar að beita 110% reglunni án tillits til annarra eigna sem menn eiga, þ.e. menn geta átt dúndurinnstæður og allt slíkt og þeir fá samt sem áður lækkun ef þeir skulda í íbúðarhúsnæðinu sínu 130%. Þessi banki er í þeirri stöðu að sjávarútvegurinn er aðalskuldari hjá honum. Nú er eins og kunnugt er verið að ræða frumvörp á Alþingi sem sumir telja að geti skaðað sjávarútveginn mjög mikið. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann beri yfir höfuð einhverja ábyrgð á umræddri ákvörðun stjórnar Landsbankans, að vera svona góð við allt og alla, og hvort hann beri þá ekki ábyrgð á uppbyggingu kerfisins með Bankasýsluna og Landsbankann, hann tilnefnir jú stjórn Bankasýslunnar. Það kom fram í fréttum að ráðherra ætlar að fara að skattleggja þessa endurgreiðslu á vöxtum. Vextirnir eru jú gjöld sem fólk hefur greitt og bankinn ákveður vextina og er sem sagt að ákveða vextina aftur í tímann og þá eru þetta allt í einu orðnar tekjur hjá fólki. Hvaða hugleiðingar eru á bak við það? Svo er það spurningin: Hvaða áhrif hefur þetta á Íbúðalánasjóð og aðra banka? Hér hafa komið fram vaskir stjórnmálamenn, Helgi Hjörvar og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, og sagt að Íbúðalánasjóður verði að fylgja í kjölfarið og vera jafngóður.

Frú forseti. Hv. alþingismönnum á nú að vera kunnugt það fyrirkomulag sem er á eignarhaldi ríkisins í Landsbankanum og öðrum fjármálastofnunum því að það byggist á lögum frá Alþingi. Það er Alþingi sem hefur sett þau mál í farveg með löggjöf. Þau lög voru alveg skýr hvað það varðar að fjármálaráðuneytið eða fjármálaráðherra kemur ekki nálægt og má ekki skipta sér af daglegum rekstri þessara stofnana. Eignarhaldið fer í gegnum Bankasýsluna og beinlínis er kveðið á um það í lögum að bankinn og fjármálaráðuneytið mega ekki eiga samskipti um slíka hluti. Enda voru þau engin og ég frétti af þessum ráðstöfunum Landsbankans í gegnum fjölmiðla eins og aðrir. Varðandi það hvort þetta kunni að þýða afturvirkni í þeim skilningi að raunverulegur vaxtakostnaður, sem hefur verið andlag vaxtabóta á þeim árum sem við eiga, þarf að sjálfsögðu að skoða það. Enda höfum við ákveðið að óska eftir gögnum frá Landsbankanum um þessa aðgerð til að geta áttað okkur á því hvort bæði þessi þáttur þurfi að koma til skoðunar og jafnvel skuldaniðurfellingin sjálf, hvort hún fer út fyrir þann ramma sem settur hefur verið með lögum um að almennt sé skuldaendurskipulagning ekki skattskyld. Hv. þingmenn eiga að þekkja þær sértæku ráðstafanir sem settar voru inn í skattalög í því skyni að greiða götu skuldaúrvinnsluaðgerðanna. Ég held að menn eigi síðan að varast, sérstaklega þangað til menn hafa þá kynnt sér út í hörgul þessar áformuðu aðgerðir Landsbankans, að draga einhlítan samjöfnuð á milli þeirra og aðgerða í Íbúðalánasjóði eða hjá öðrum aðilum sem eru eingöngu með húsnæðislán. Hér er að sjálfsögðu um að ræða banka sem er með viðskiptavini sína í öllum viðskiptum og skuldir af allt öðrum toga en íbúðalán eru ekki síður undir í þessum aðgerðum að því er virðist, þ.e. yfirdráttarlán og aðrar skuldir viðskiptavina bankanna. Það er því fljótfærnislegt að jafna því sem banki af því tagi gerir, 

Frú forseti. Það er sem fyrri daginn, það ber ekki nokkur maður ábyrgð á nokkrum sköpuðum hlut. Þetta er bara kerfið eða þá Alþingi sem samþykkti lög. Það er eins og það sé enginn stjórnarmeirihluti hér. Hæstv. ráðherra ber akkúrat enga ábyrgð á þessu. Hann segir að það sé einfeldningslegt þegar menn bera þetta saman við stöðuna í Íbúðalánasjóði. Ég var ekki að gera það. Það var hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem gerði það og það var hv. þm. Helgi Hjörvar, formaður efnahags- og skattanefndar, sem gerði það. Þeir sögðu báðir að Íbúðalánasjóður stæði ekki undir nafni ef hann gerði ekki svipaða hluti og Landsbankinn. Það vill svo til að íslenska ríkið á Landsbankann. Það ber ábyrgð á skuldabréfi sem Landsbankinn skuldar skilanefndinni upp á 300 milljarða kr., sem er meira að segja með veði í innlánum, og aðaleigandi þess skuldabréfs í gegnum skilanefndina er breska og hollenska ríkið og innlánstryggingarsjóður.

Frú forseti. Það hlýtur að róa þá mjög sem eiga í vændum greiðslur út á þetta skuldabréf þegar fréttir berast af því að bankinn sé svo vel staddur að hann telji sig vera í færum til að fara út í aðgerðir af þessu tagi. Það hlýtur að vera ávísun á að bankinn standi vel og telji sig það sterkan að hann geti gert jafnvel betur en áður hafði verið áformað í tengslum við viðskiptavini hans. Varðandi fyrirkomulagið á eignarhaldinu man ég ekki betur en að á Alþingi hafi verið algjör samstaða um að við ætluðum ekki að ganga frá þessu upp á gamla móðinn þannig að það væru pólitísk afskipti af dagsdaglegum rekstri fjármálastofnana sem tímabundið lentu í eigu ríkisins. Ég man ekki betur en að um það hafi verið full samstaða. Þannig voru lögin sett. Það verður ekki bæði sleppt og haldið, hv. þingmaður. Það þýðir ekkert fyrir menn að kveina undan því að vitnað sé í það hvernig gengið var frá hlutum af þessu tagi með lögum. Við förum að þeim lögum, 

Virðulegi forseti. Mig langar að koma inn á mikilvægi rannsókna og háskólamenntunar með því að spyrja hæstv. umhverfisráðherra, sem nú gegnir einnig störfum menntamálaráðherra, um sameiningu háskóla landsins. Spurt er: Hyggst ráðherrann á næstu mánuðum taka einhverjar þær ákvarðanir sem stuðla að sameiningu háskóla landsins? Á undanförnum árum hefur nokkur árangur náðst í sameiningu rannsóknastofnana en á sama tíma hefur háskólum fjölgað í landinu. Á 10 ára tímabili, frá 1997, urðu fimm nýjar stofnanir að háskólum og tvær til viðbótar hófu kennslu á háskólastigi. Formlegt samstarf þessara háskóla er mjög takmarkað. Þrjár atrennur voru gerðar að sameiningu, tvær þeirra gengu ekki eftir. Þrjár skýrslur voru unnar árið 2009 sem allar nefna kosti þess að sameina háskóla landsins. Samvinna háskólanna er mikilvæg en sameining er miklu betri kostur hvort sem litið er til vísindastarfs eða háskólakennslu, svo ekki sé nú talað um þá hagræðingu sem felst í sameiningunni. Aukið samstarf opinberra háskóla sem verið er að vinna að er vissulega mikilvægt og skref í rétta átt. En betur má ef duga skal. Fyrirkomulag núverandi samstarfsvettvangs opinberra háskóla leggur ekki grunninn að sameiningu háskólanna á næstu missirum. Innan hans er rætt um afmarkaða samvinnu og nær eingöngu um tæknilegar útfærslur eins og um innritun nemenda og gæðakerfi fyrir starfsmenn. Samstarfsvettvangurinn ræðir ekki um sameiningu háskólanna. Frumkvæði að sameiningu mun ekki koma frá skólunum sjálfum. Sameining háskólastofnana er það viðkvæmt mál að frumkvæðið verður að koma frá þingi, ráðherra eða ríkisstjórn. Því spyr ég hæstv. menntamálaráðherra: Hvaða skref hyggst hún stíga á næstu missirum til þess að sameina háskóla landsins?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og býð jafnframt hann velkominn til þings. Því er til að svara varðandi þá spurningu sem fram kom í máli þingmannsins að unnið er samkvæmt stefnu um samstarfsnet opinberra háskóla, eins og kunnugt er. Markmið þeirrar stefnu er í fyrsta lagi að efla háskólakennslu, rannsóknir og nýsköpun til styrktar framtíðaruppbyggingu íslensks samfélags, í öðru lagi að hagræða í rekstri háskólanna og í þriðja lagi að stuðla að öflugri, fjölbreyttri háskólastarfsemi á landinu öllu. Það eru yfirmarkmiðin. Við mótun stefnunnar var tekið mið af skýrslu erlendra sérfræðinga sem þingmaðurinn vitnaði til í fyrirspurn sinni sem gerð var veturinn 2008–2009, en 9. maí síðastliðinn var stigið stórt skref um aukið samstarf opinberu háskólanna fjögurra, þ.e. Háskóla Íslands, Háskólans á Akureyri, Landbúnaðarháskóla Íslands og Hólaskóla, þegar undirritaður var samningur um stoðþjónustu á ákveðnum sviðum. Þar var tekin ákvörðun um sameiginlegt upplýsingakerfi fyrir nemendur og kennslu og um leið samræmt kerfi fyrir akademískt mat á starfsmönnum og vegna ráðninga varðandi framgang og launabreytingar. Til upplýsingar er stefnt að víkkun þessa samnings svo hann taki til fleiri sviða þar sem jafnframt yrði fjallað um gæðaviðmið og gæðaeftirlit í meistara- og doktorsnámi. Það er gríðarlega mikilvægt að þar sé um samræmda sýn og samræmdar reglur að ræða, jafnframt stuðning við kennara, kennslufræðileg ráðgjöf og þjálfun. Menn horfa líka til framtíðar varðandi uppbyggingu á auknum tæknilausnum sem auðvelda fjarfundi eða fjarkennslu og þráðlaus netsamskipti. Þessar samlegðaráætlanir eru því allar saman í gangi. Samstarf auðveldar auðvitað aðgengi allra og nýtir betur þann mannauð sem fyrir hendi er í opinberu háskólunum. Í síðasta mánuði var sett í gang verkefnisstjórn sem mun vinna að því enn 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið en ég ítreka mikilvægi þess að tekið verði af skarið um sameiningu háskólanna og að reknar verði öflugar háskólastofnanir hér á landi. Það er ekki gott, eins og allt stefnir í með þessu áframhaldi, að það verði fleiri háskólarektorar í landinu en leikskólastjórar. Þingið verður að taka frumkvæði í málinu. Fjárlög næsta árs eiga að taka mið af því að fé verði varið til rekstrar tveggja öflugra háskóla. Þannig verði starfræktar tvær vísindastofnanir á landinu með nokkrar starfsstöðvar sem hafa getu til að vinna að rannsóknum og bjóða upp á háskólakennslu eins og hún gerist best í heiminum. Verkefni háskólanna sjálfra er síðan að koma sér saman um hvernig sameiningunni verði best háttað, það að á ekki að ákveða það hér í þingsal, það eiga skólarnir sjálfir að ákveða. En stefnan verður að koma héðan. Við verðum að leggja aukna áherslu á öflugar háskólastofnanir. Það gera allar nágrannaþjóðir okkar sem vilja auka þekkingarstig, lífskjör og samkeppnishæfni. Höfum það að leiðarljósi við endurskipulagningu háskólakerfisins, 

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum snöfurmannlegar áskoranir. Unnið er að því sem þingmaðurinn spyr um með það að leiðarljósi að við sláum ekki af að því er varðar gæði kennslu og rannsókna. Það er grundvallaratriði. Síðan fylgir sú mikilvæga sýn er varðar skynsamlega og jákvæða eðlilega nýtingu opinbers fjár og þegar þessi tvö markmið haldast í hendur er von til þess að við stígum skynsamleg skref inn í framtíðina. Ég kem að sterkum og öflugum grunni hæstv. menntamálaráðherra í þessum efnum og vænti þess að skrefin verði stigin til góðs.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs um fundarstjórn forseta eingöngu til þess að vekja athygli á því að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur ekki haft tök á því að koma til fundarins við upphaf þessarar umræðu. Ég hélt að hæstv. ráðherra væri staddur í húsinu. Ég get vel skilið að þær aðstæður kunni að vera hjá honum að hann eigi ekki gott með að sitja hér við upphaf umræðunnar, en þá verðum við að gera þá kröfu um að henni verði frestað um sinn. Það er óþolandi fyrir okkur sem höfum lagt heilmikla vinnu í að undirbúa okkur fyrir umræðuna að hæstv. ráðherra sé ekki til staðar til þess að svara fyrir einstök atriði sem við þurfum að fá skýringar á. Þetta frumvarp er hvorki hrátt né soðið, eins og allir vita. Það er algjörlega óunnið og það eru gríðarlega margar spurningar sem hæstv. ráðherra einn getur svarað. Þess vegna er mikilvægt að hæstv. ráðherra sé kominn til sætis síns áður en umræðan hefst og fylgist með henni úr þingsalnum. Ég hef alveg skilning á því ef aðstæður eru þannig að hæstv. ráðherra getur ekki verið viðstaddur upphaf fundarins en þá er það ósk mín að fundinum verði frestað 

Forseti vill upplýsa að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er í húsi.

Frú forseti. Mér varð það ljóst í morgun að það eru þrír eða fjórir dagar eftir af þinginu áður en því verður frestað og við munum ljúka störfum um frumvarp sjávarútvegsmála, sem verður okkur nú talsvert flókið og slungið. En það er af öðrum ástæðum sem ég kem hér upp. Í haust samþykktum við ályktun í kjölfar niðurstöðu þingmannanefndarinnar um hvernig Alþingi hygðist bregðast við niðurstöðum rannsóknarskýrslu Alþingis. Það skortir verulega á að öll þau málefni sem við samþykktum að ræða í því sambandi séu komin á dagskrá. Mig langaði að beina því til frú forseta hvort hægt væri að kanna hvort þau mál séu væntanleg á dagskrá á þingi, til að mynda stjórnsýsluleg úttekt á Fjármálaeftirlitinu og Seðlabankanum, sem mér heyrist nú ekki veita af ef marka má svar hæstv. fjármálaráðherra áðan. Eins vil ég spyrja um skoðun á starfsemi lífeyrissjóðanna, sem við eigum líka eftir að ræða. 
            

Virðulegi forseti. Ég er gamall þingflokksformaður og kann það fag mjög vel að fara í töfluna frammi á gangi til þess að fylgjast með því hverjir séu í þinghúsi. Ég tók eftir því þegar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skráði sig inn í þinghúsið. Ég tel það hins vegar ekki viðunandi að hefja umræðuna að nýju um þetta stóra mál öðruvísi en að hæstv. ráðherra sé til staðar í þingsalnum og hlýði á umræður okkar sem teljum okkur hafa eitthvað til málanna að leggja. Þótt hæstv. ráðherra sé í húsinu er ekki þar með sagt að hann hafi aðstæður til þess að hlusta á það sem hér fer fram og taka niður þær spurningar sem fyrir hann eru lagðar. Ég ítreka því að það er ekki viðunandi og ekki upp á það bjóðandi að þessi umræða hefjist öðruvísi en að hæstv. ráðherra sé til staðar í þinghúsinu og hafi kost á því að fylgjast nákvæmlega með. Í umræðunni á eftir ætla ég að leggja fram allmargar fyrirspurnir til hæstv. ráðherra sem nú er að koma þannig að nú get ég látið gott heita í bili.

Frú forseti. Ég hélt kannski að hv. þingmenn væru að ræða rafrænt eftirlit með einstaklingum. En hér er kominn hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til þess að vera við þá umræðu sem er að hefjast. Er þá eftir nokkru að bíða, frú forseti? Eigum við að hefjast handa og halda áfram með þingstörfin?

Virðulegi forseti. Ýmislegt má segja um það frumvarp sem við ræðum en ekki er hægt að segja að það hafi fengið blendnar viðtökur utan þingsala. Þær eru ekki blendnar á neinn hátt vegna þess að viðtökurnar sem það hefur fengið eru mjög neikvæðar. Mig rekur satt að segja ekki minni til að nokkur hafi skotið skildi fyrir það utan þingsalarins, og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra talaði ekki af mjög miklum sannfæringarkrafti þegar hann mælti fyrir því. Það er kannski til marks um þann hug sem samstarfsflokkur hæstv. ráðherra ber til ráðherrans að þeir hafa í umræðum um þetta mál farið að uppnefna frumvarpið og kallað það Jónsbók, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra augljóslega til háðungar. Frumvarpið gefur tiltekin fyrirheit í athugasemdum sem því fylgja og í ræðu hæstv. ráðherra en þegar grannt er skoðað blasir þó eftirfarandi við: Verði það að lögum mun það auka kostnað í sjávarútvegi. Það mun með öðrum orðum draga úr hagkvæmninni sem verið hefur að byggjast inn í sjávarútveginn á undanförnum árum og áratugum. Það mun fyrir vikið skila minni tekjum til ríkissjóðs til lengri tíma litið þegar upp verður staðið, bæði vegna þess að afkoma greinarinnar verður lakari og kjör fólks sem í sjávarútvegi starfar verða verri. Talað er um að frumvarpið eigi að leiða til aukinnar nýliðunar í sjávarútvegi. Engu að síður blasir það við hverjum manni, og ég mun færa fyrir því rök á eftir, að verði það að lögum mun samþjöppun í sjávarútvegi aukast og afleiðingin af því verður byggðaröskun sem ætlunin er að leysa með einhverju pottajukki frá hæstv. ráðherra sem deila á út algerlega án aðkomu löggjafans og meira og minna eftir höfði hæstv. ráðherra á hverjum tíma. Það leigufyrirkomulag sem síðan er verið að setja á laggirnar mun hafa það í för með sér að aflaheimildir munu í vaxandi mæli færast til hinna betur stæðu og það verður hluti af þeirri samþjöppun sem ég var að nefna. Þetta er að mati allra þeirra sem sátu í sáttanefndinni svokölluðu utan stjórnarflokkanna óravegu frá þeirri niðurstöðu sem fékkst með vinnu þeirrar nefndar. Hér er verið að vega að aflahlutdeildarkerfinu með tvenns konar hætti. Í fyrsta lagi með því að skerða smám saman aflaheimildir þannig að þær verði að lokum hluti af því sem þær eru í dag. Í dag er verið að taka um það bil 4% í þessa svokölluðu potta. Nú er ákveðið að auka þetta framlag stórlega, nærri fjórfalda það. Það er augljóst mál að þetta mun með einum eða öðrum hætti koma niður á starfandi útgerðum, ekki bara hinum voðalegu stórútgerðum sem stundum er vísað til heldur ekki síður hinum minni sem munu þola miklu verr en hinar stærri og sterkari hvers konar skerðingu af þessu tagi. Aflahlutdeildarkerfið hefur gengið út á það, og um það vorum við sammála sem sátum í sáttanefndinni á sínum tíma, að menn njóti þess þegar vel gengur og aflakvótarnir aukast en taki líka á sig óbættar skerðingar þegar þær eiga sér stað. Þetta hefur gert það að verkum að byggst hefur inn ábyrg hugsun í fiskveiðinýtingu okkar sem er umfram það sem þekkist hjá mörgum öðrum þjóðum, og dæmi um það er auðvitað Evrópusambandið. Og nú gerist það óvænta: Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra gengur í smiðju þeirra í Brussel til að taka upp fyrirmyndir að nýju fiskveiðistjórnarkerfi. Hæstv. ráðherra er með öðrum orðum með þessu að draga fram rauða dregilinn fyrir Íslendinga til að ganga í Evrópusambandið. Þessu hefði ég aldrei trúað. Ég hefði aldrei trúað því að hæstv. ráðherra mundi gera úr garði fiskveiðistjórnarkerfi sem líktist í vaxandi mæli fiskveiðistjórnarkerfi Evrópusambandsins og gerði þannig að verkum að minni fyrirstaða væri gagnvart aðildinni að því. En hæstv. ráðherra gengur lengra. Hæstv. ráðherra telur að ekki sé nóg að gert. Hann býr til sérstakt ákvæði til viðbótar sem lýtur að fjórum fisktegundum: þorski, ýsu, ufsa og steinbít. Þar er það þannig að það á sérstaklega að skerða aflahlutdeildirnar. Það á að fara öðruvísi og með harkalegri hætti gagnvart þeim sem hafa aflaheimildir sínar í þessum fjórum tegundum. Við höfum í þessari umræðu, bæði um minna frumvarpið og það stærra, rætt um það hver sé ástæðan fyrir því að taka eigi þessar fjórar fisktegundir þessum sérstöku tökum. Það hefur ekkert gengið að fá svör fyrr en undir kvöldmat á föstudagskvöldið að hv. formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar Alþingis svaraði. Þá loksins gekk rófan. Hv. þingmaður svaraði þannig: Þetta er pólitísk ákvörðun okkar. Þá vitum við það. Það er með öðrum orðum úthugsað af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og ríkisstjórnarflokkanna að ganga sérstaklega hart fram gegn þeim byggðum og þeim útgerðum sem byggja á þessum fjórum tegundum. Þorskveiðibyggðirnar í Norðvesturkjördæmi fá sérstaklega á lúðurinn frá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og er hann aðstoðaður við það af formanni og varaformanni sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, hv. þingmönnum Lilju Rafneyju Magnúsdóttur og Ólínu Þorvarðardóttur. Ég hélt í barnaskap mínum að um væri að ræða einhvers konar glöp, að menn hefðu ekki áttað sig á því um hvað væri að ræða. En nú hefur það verið upplýst að þetta var úthugsað plott. Þetta var hugsað nákvæmlega svona og þá vitum við að hin pólitíska stefnumótun beinist að því að veikja sérstaklega þær útgerðir sem eru háðastar þessum tegundum. Nú vitum við hvernig staðan er. Þorskstofninn okkar er sem betur fer að aukast núna og við munum örugglega, ef vel tekst til, sjá fram á aukinn aflakvóta í þorski á næstunni. Nú á sem sagt að koma í veg fyrir að þær útgerðir sem tóku á sig skerðinguna í þorskinum njóti þess. Hverjir halda menn nú að verði harkalegast fyrir þessu? Það eru nýliðarnir, það eru smábátaútgerðirnar, það eru þeir sem standa veikastir fyrir. Þar á höggið að ríða yfir. Síðan er ætlunin að taka hluta af þeirri aukningu sem um er að ræða, og reyndar líka hluta af þeim aflaheimildum sem fást með því að skerða aflahlutdeildirnar sérstaklega, eins og kveðið er á um, og bjóða þær upp á uppboðum. Hvernig ætli eigi nú að standa að þessu? Það veit ekki einu sinni sjálfur himnafaðirinn því að þetta er allt saman óljóst. Hæstv. ráðherra hefur ekki treyst sér til að segja okkur það. Hæstv. ráðherra hefur ekki treyst sér til að ljóstra upp leyndarmálinu um það hvernig eigi að skipta þessu. Hæstv. utanríkisráðherra ætti að velta því fyrir sér hvernig ætlunin er að gera þetta. 
             Það er búið til alræðisvald fyrir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.

Ég er hlynntur því.

Hann getur fengið að skipta þessu algerlega eftir „smag og behag“, nákvæmlega eftir því sem hann vill. Hann getur í fyrsta lagi ákveðið hvað hver einasta útgerð má bjóða mikið í. Hann getur ákveðið það án þess að fá nokkrar leiðbeiningar frá Alþingi um það. Hann getur ákveðið hvernig eigi að skipta þessu á milli tímabila og getur þess vegna haft tímabilið eina klukkustund, nú eða þá 364 daga. Hæstv. ráðherra er með öðrum orðum að leggja drögin að því að hann ráði þessu algerlega sjálfur. Hann getur líka ákveðið það hversu miklu er skipt á milli landsvæða og hæstv. ráðherra er ekkert að segja okkur með hvaða hætti hann ætlar sér að gera það. Ætlar hann til dæmis að vera rausnarlegri við þau landsvæði sem hafa orðið fyrir skerðingu í aflaheimildum? Hæstv. ráðherra nefnir það ekki. Það getur vel verið að hann vilji núna af gæsku sinni ákveða að 99% af þessu fari á höfuðborgarsvæðið, þá getur hann bara gert það. Það undrar mig að fulltrúar hinna frjálslyndari sjónarmiða innan Samfylkingarinnar - og nú horfi ég beint í augun á hæstv. utanríkisráðherra - skuli láta þessa vitleysu yfir sig ganga. Og hvað með þá útgerðarflokka sem eru algerlega óskilgreint hugtak? Við fórum yfir það í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd í morgun og það veit ekki nokkur maður hvað þetta hugtak „útgerðarflokkur“ þýðir. Síðan er komið að skilyrðum samninga. Við vitum að frumvarpið gengur út á það að gera eigi veiðiréttarsamninga til tiltekins tíma við útgerðina og ég er út af fyrir sig sammála því prinsippi en ekki útfærslu hæstv. ráðherra. Þar er sagt að setja megi það sem skilyrði að menn hafi kjarasamninga. Gott og vel, tökum það sjónarmið, ræðum það. Nú vill svo til að það er bara ein tegund útgerðar sem ekki er með kjarasamninga, þ.e. smábátar. Hv. formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar svaraði því í andsvari við mig á föstudaginn að það væri frágangssök, það kæmi með öðrum orðum ekki til greina að gera veiðiréttarsamninga við þá sem ekki hefðu kjarasamninga. Formaður Sjómannasambands Íslands getur með öðrum orðum hallað sér aftur, krosslagt hendur og verið rólegur því að hann hefur öll spil á sinni hendi. Landssamband smábátaeigenda verður bara að sitja og standa eins og sjómannahreyfingin vill og semja upp á þau býtti sem þeim eru boðin vegna þess að ella fá þeir ekki veiðiréttarsamninga, þeir fá ekki að fara á sjóinn. Málið er bara svona einfalt. Við vitum að þessir samningar, eins og þeir eru útfærðir í 6. gr., kalla á gríðarlega mikla óvissu. Það er rétt. Það eru margar atvinnugreinar sem búa við óvissu en sjávarútvegurinn býr við mikla óvissu af ýmsum öðrum ástæðum. Sjávaraflinn er svipull. Við vitum að stundum er erfitt að selja fiskinn. Aðstæður í náttúrunni gera það að verkum að alls konar óvissa er inngreypt í sjávarútveginn sérstaklega. En er þá á það bætandi að búa líka til pólitíska óvissu um það hvernig rekstrarumhverfinu skuli vera háttað? Það er einmitt eitt af því sem við ræddum mjög ítarlega í endurskoðunarnefndinni, sáttanefndinni, hvernig ætti að fara með samninga af þessu tagi. Allir sögð við okkur: Gætið ykkar á því sem kallað er í hagfræðinni leigjendavandinn sem er sá að þegar liðið er á veiðiréttartímabil í þessu tilviki og óvissa er um hvort fram undan sé endurnýjun samningsins þá byrjar kapphlaupið, þá byrja menn að horfa til sinna þröngu eiginhagsmuna en ekki til þeirra heildarhagsmuna sem sjávarútvegurinn okkur verður að byggjast á. Við þekkjum dæmi um það þegar leigusamningur er að renna út í húsum að leigjendur fara að hafa minni áhuga á því og minni hagsmuni af því til dæmis að halda húsum sínum vel við og nákvæmlega sama gerist varðandi umgengnina um auðlindina. Þegar líður á þennan samningstíma og ekki er vissa um að hann verði framlengdur á almennum forsendum þá mun umgengnin versna og menn munu hætta að reyna að standa sig eins vel og þeir geta. Þess vegna er það furðulegt að þegar stjórnvöld höfðu skýrslu endurskoðunarnefndarinnar undir höndum, þar sem þetta allt saman kemur rækilega fram, þá skuli menn falla strax á prófinu í þessu einfalda atriði sem ætti að blasa við. Síðan er hér ákvæði varðandi framsalið og menn tala mikið um að takmarka verði framsalið. Hér er gengið lengra. Hér er einfaldlega sagt að varanlegt framsal aflahlutdeildar sé óheimilt. Gáum nú að. Síðan er búið til ákveðið kerfi. Menn mega framselja eins og þeir vilja innan sinna útgerða. Gott og vel en ef menn ætla síðan að framselja aflahlutdeild sína milli útgerða, sem gæti átt sérstaklega við um minni útgerðirnar þar sem um er að ræða mann með einn bát en ekki marga báta, þá eru þeim allar bjargir bannaðar vegna þess að hér er kveðið á um að menn megi framselja þessar aflahlutdeildir, enda sé um að ræða jöfn skipti í þorskígildum talið. Þorskígildin eru til margra hluta nytsamleg en þau eru ekki neinn mælikvarði á viðskipti af þessu tagi. Við sjáum einmitt þessa dagana þau miklu vandræði sem komin eru upp hjá smábátasjómönnum sem héldu sig vera að fara í góðri trú til strandveiða en eru núna allar bjargir bannaðar af því að þeir voru í jöfnum skiptum á grundvelli markaðsverðs aflamarksins og eru í þeirri stöðu að þeir komast ekki inn í strandveiðarnar af því að þar er miðað við þorskígildin. Sú aðferð sem hér er verið að boða er með öðrum orðum sérstaklega slæm fyrir minni útgerðirnar, fyrir einyrkjana, fyrir þá sem gera út einn bát. Það er líka mjög athyglisvert, sem væntanlega er líka hluti af hinni pólitísku niðurstöðu sem hv. þingmenn stjórnarliðsins eru að segja okkur frá, að hér er búið að girða fyrir það að þeir sem eru með krókaaflamark, þ.e. smábátarnir, geti keypt til sín aflahlutdeildir úr stóra kerfinu. Það hefur orðið til þess að efla litla kerfið. Það er sannarlega umdeilt mál en var á sínum tíma pólitísk ákvörðun til að reyna að efla þetta litla kerfi í þágu byggðanna þaðan sem litlu bátarnir eru fyrst og fremst að róa. Ég er mjög undrandi á því að þetta sé komið þarna inn með þessum hætti en auðvitað er það hluti af þessari pólitísku meðvituðu ákvörðun sem frumvarpið felur í sér.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu. Það er tvennt sem mig langar að ræða við þingmanninn. Við sitjum báðir í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd þingsins og vorum í morgun að fjalla um svokallað minna frumvarp. Þar var m.a. fjallað um veiðigjaldið. Í þessu frumvarpi á það að vera 19% en á að hækka í minna frumvarpinu úr 9,5% upp í 16,2%. Fram kom að ráðherrann hafi heimild til að flokka eftir útgerðarflokkum og annað í þeim dúr. Mig langar að biðja þingmanninn að tala nánar um það. Það kom líka fram að þessi 16,2% væru ekki endilega hámarksgjald heldur hugsanlega einhvers konar meðaltal útgerðarflokkanna. Erum við að horfa á það sama í sambandi við þessi 19%? Hin spurningin lýtur að almennri sátt í samfélaginu um hvaða leiðir menn eiga að fara. Ég held að ég verði að bíða með hana til seinna andsvars.

Virðulegi forseti. Ég skil út af fyrir sig sjónarmiðið um mismunandi framlög en hins vegar er augljóst að það er ónothæft eins og það er útfært í þessu frumvarpi vegna þess að verið er að vísa til hugtaks sem er búið til af Hagstofu Íslands um útgerðarflokka og hugtakið getur tekið breytingum hvenær sem er án þess að Alþingi hafi nokkuð um það að segja. Í öðru lagi er athyglisvert það sem kom fram í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd, að þessi rúmlega 19% eru ekki hámark. Með því að taka tillit til mismunandi framlegðar getur veiðigjaldið sveiflast vegna þess að ætlunin er að ná þessari tilteknu upphæð. Það þarf síðan að fara rækilega í saumana á því hvernig veiðigjald getur komið niður á einstökum útgerðarflokkum. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur verið óþreytandi að segja okkur frá því hve gríðarlega hagkvæmir smábátarnir séu. Ég get ekki skilið það öðruvísi en svo að veiðigjaldið á þá báta verði sérstaklega hækkað og þeir verði að 

Virðulegi forseti. Umræður um sjávarútvegsmál og fiskveiðistjórnarkerfi hafa fyrst og fremst snúist um að nauðsynlegt sé að ná meiri sátt meðal þjóðarinnar fyrir atvinnugreinina. Um hvað hefur ágreiningurinn þá snúist? Hann hefur snúist um eignarhald og leigubrask. Ég heyri ekki betur í þinginu en að allir flokkar séu sammála um að koma ákvæðum um eignarhald varðandi sameign þjóðarinnar í stjórnarskrá. Meira að segja Sjálfstæðisflokkurinn er á því,  Ég hef líka merkt það að Sjómannasamtökin og útgerðarmenn hafa gengið mjög langt í að reyna að koma leigubraskinu sjálfviljugir til lífs. Mig undrar svolítið að í þessu frumvarpi er verið að búa til nýjan leigupott þar sem leigusalinn á væntanlega að vera ríkið. Það á að braska áfram með leigu. Af hverju getum við ekki komið þessu út úr 

Virðulegi forseti. Ég held að fyrsta skilyrðið til að ná sátt um sjávarútvegsmálin sé að finna fyrirkomulag sem er ekki í ósætti við allan sjávarútveginn, eins og þetta frumvarp er úr garði gert. Það hefur enginn tekið til máls í sjávarútveginum sem fagnar þessu frumvarpi. Nú síðast ályktaði Alþýðusamband Íslands, heildarsamtök launþega á hinum almenna markaði, eða benti á að frumvarpið, yrði það að lögum, mundi grafa undan gengi íslensku krónunnar og gera það að verkum að kjarasamningar á Íslandi færu í uppnám. Varðandi leiguna fær hæstv. ráðherra mjög rúmar heimildir í þeim efnum, ekki nóg með það heldur er líka gert ráð fyrir því að ráðherra geti leigt til sín aflahlutdeildir fyrirtækja sem fara t.d. illa í gjaldþrotum og síðan hafi hæstv. ráðherra heimildir til óskilgreindra nota og þarfa til að bjóða upp í alls konar útgáfum. Ég ítreka að það undrar mig mjög að hinn frjálslyndari armur 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom áðan inn á skerðingu sem væri á fjórum botnfisktegundum miðað við þetta frumvarp. Mér finnst gott að geta komið hingað og bent hv. þingmanni á að verið er að tala um að skerða í upphafi þá aflaaukningu sem verður en 45% af aflaaukningunni munu renna til aflamarkshafa í botnfisktegundunum steinbíti, ýsu, ufsa og þorski. Eftir 20 ár, þegar meðaltali afla þeirra ára er náð, verður skert til helminga þannig að 50% af aflaaukningu fara til potta og 50% til aflamarkshafa, en það verður ekki fyrr en meðaltali 20 ára er náð hjá þeim aflamarkshöfum sem hafa þær heimildir í dag. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig hann útskýrir þær miklu skerðingar sem hafa verið á Vestfjörðum síðastliðin 20 ár hjá þeim sem hafa haft aðgengi að aflaheimildum. Gífurleg skerðing hefur verið á Vestfjörðum á aðgengi að aflaheimildum sem hægt er að fletta upp. Hvernig útskýrir hv. þingmaður þá skerðingu og hver ber ábyrgð á henni?

Virðulegi forseti. Það eru svo sem ekki mikil tíðindi þótt hv. þingmaður upplýsi okkur um að skerða eigi aflaaukninguna. Ég gerði ekki ráð fyrir að skerðing ætti að vera á aflaminnkuninni - eða hvað?  Ég spyr hv. þingmann hvort hann vefengi þá útreikninga mína að þegar þorskafli verði kominn í 250 þús. tonn verði búið að skerða aflahlutdeildirnar um 20%–25%. Hv. þingmaður spurði mig síðan um miklar skerðingar á Vestfjörðum. Það er alveg rétt. Við brugðumst hins vegar við með því að búa m.a. til nýtt og öflugt smábátakerfi sem hefur lagt grunninn að því í ýmsum byggðum, ásamt öðru, að útgerð þar hefur verið að ná vopnum sínum aftur. Nú er gengið þannig um garða í frumvarpinu að þessi fyrirtæki verða sérstaklega fyrir skerðingunni. Þau munu t.d. ekki njóta aukningarinnar í þorskinum sem fram undan er. Það hefði verið mjög mikilvægt fyrir fyrirtækin sem eru að ná vopnum sínum aftur. Þess vegna undrar það mig 

Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann að því hvort hann telji að sú aukning við byggðatengdar aðgerðir í gegnum potta muni ekki nýtast smábátaútgerð vítt og breitt um landið þar sem ég veit að hv. þingmaður ber hag smábátaútgerða fyrir brjósti. Mikið hefur verið rætt um að frumvarpið sem liggur fyrir hafi þær afleiðingar að draga muni úr atvinnu og skip verði bundin við bryggju og aflaheimildir hverfi af stöðunum. Hverja telur hv. þingmaður njóta helst góðs af þessu frumvarpi? Hvaða útgerðaraðilar munu njóta góðs af aflaheimildunum því að ekki hverfa þær úr landi? Hvaða útgerðarflokkar, staðir og aðilar munu helst njóta góðs af aflaheimildunum 

Virðulegu forseti. Hv. þingmaður spurði mig að því hvort aukning í byggðatengdum aðgerðum mundi ekki nýtast smábátum. Það mun verða mjög misjafnt vegna þess að slíkar aðgerðir í beinast eðli málsins samkvæmt sérstaklega að þeim byggðum sem hafa látið undan síga og misst frá sér aflaheimildir. Nú vill svo til að í ýmsum byggðum, til að mynda á Vestfjörðum svo að við tölum bara um þá, hafa aflakvótarnir verið að aukast. Það er alveg ljóst að þessar aðgerðir munu gera það að verkum að aflakvótarnir í þeim byggðarlögum munu minnka, þau munu ekki njóta neinna byggðatengdra aðgerða vegna þess að þau hafa verið að auka við sig aflaheimildir. Hv. þingmaður spurði síðan: Hverjir munu njóta? Ég skal bara svara eins og er: Ég hef ekki hugmynd um það. Það er ekki nokkur maður sem veit það því að ráðherra hefur alræðisvald. Hæstv. ráðherra Jón Bjarnason mun, ef honum endist líf í þessari ríkisstjórn og Samfylkingin hendir honum ekki út, geta ráðið þessu á næsta ári. Síðan kemur nýr ráðherra. Hann hefur allt aðrar heimildir 

Frú forseti. Hv. þingmaður talaði af skörungsskap og eldmóði. En man hv. þingmaður eftir því að þau sjónarmið sem hann var að flytja voru líka flutt í ræðu á sjómannadaginn og baulað var að ræðumanni? Ég kem ekki hingað upp til að baula á hv. þingmann, heldur þakka honum fyrir ræðuna. Mér finnast árásir hans á hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra ómaklegar. Er hv. þingmaður, sem hefur lýst því yfir að hann vilji efla hlutdeild Vestfirðinga, þeirrar skoðunar að strandveiðiaukning komi ekki Vestfirðingum til góða? Þá kemur að annarri spurningu og þó að hún tengist kannski ekki beint þessu frumvarpi langar mig að heyra af vörum hv. þingmanns hvort hann styðji ekki að í gegnum þing á þessu vori fari aukning á strandveiðikvóta. Í annan stað langar mig að spyrja hv. þingmann: Hvað vill Sjálfstæðisflokkurinn? Hvað vill hann gera til að ná sátt um þetta mál? Hér er bullandi ósætti og við þurfum einhvern veginn að greina útlínur 

Virðulegi forseti. Hafi hæstv. utanríkisráðherra skilið það svo að ég væri með árásir á hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þá er ekki svo. Ég var með harðar árásir á þetta vitlausa frumvarp sem hæstv. ráðherra er látinn bera inn í þingið. Varðandi strandveiðiaukninguna sem hæstv. utanríkisráðherra spurði mig um vil ég segja þetta: Ég hef gagnrýnt það mjög harðlega hvernig þessum strandveiðipottum er útdeilt á milli landsvæða og þar hallar sérstaklega á Vestfirði. Það er ljóst mál að það sem þarf fyrst og fremst að gera er að auka réttlætið í þessu. Hæstv. ráðherra gæti aflað sér þeirra upplýsinga að ef við fengjum afla af strandveiðunum með sambærilegum hætti á Vestfjörðum og okkur bæri mundi muna um 300 tonnum. Hvað vill Sjálfstæðisflokkurinn gera? spurði hæstv. ráðherra. Við höfum svarað því í endurskoðunarnefndinni sem við tókum þátt í þar sem við náðum samkomulagi við nánast alla um tilteknar breytingar í sjávarútvegi og ég væri til í að standa að slíkum breytingum.

Frú forseti. Það var mikil yfirlýsing sem lesa mátti úr máli hv. þingmanns. Hann taldi það af og frá að hann hefði verið að ráðast á hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Ég taldi að úr munni hv. þingmanns væri það árás þegar því er haldið fram að verið væri að teppaleggja fyrir inngöngu Íslands í Evrópusambandið. En hv. þingmaður segir að það hafi ekki verið árás þannig að ég vænti þess að þarna séu að koma í ljós ákveðin sinnaskipti hjá þingmanninum sem að vísu komu einu sinni fram í þær sex klukkustundir sem hann gegndi embætti forsætisráðherra fyrr í sinni tíð. Ef Vestfirðir eru afskiptir varðandi strandveiðikvótann skulum við bara reyna að komast að samkomulagi um með hvaða hætti við útdeilum honum þannig að réttlætinu sé náð. Ég tel og marka það af samtölum mínum við Vestfirðinga sem ég þekki nokkra að þeir séu mjög glaðir yfir þeim áformum sem liggja fyrir um að auka strandveiðikvótann. Að öðru leyti vil ég að menn fari með friði en ekki ófriði og sverði eins og 

Virðulegi forseti. Hafi það verið árás á hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að benda á þá staðreynd að með þessu frumvarpi er hann að leggja rauða dregilinn  
             Varðandi strandveiðikvótann vil ég einfaldlega segja það sem ég hef margoft sagt: Það verður að hafa eitthvert réttlæti í úthlutuninni, en svo er ekki. Ég held að hæstv. utanríkisráðherra mundi komast að því ef hann ræddi við Vestfirðinga að þeir eru hundóánægðir með fyrirkomulagið 

Talaðu um ... á Hólmavík!

Hæstv. forseti. Ég held að ég deili þeirri skoðun með ræðumanni að við eigum að byggja upp öflugan sjávarútveg og tryggja góð rekstrarskilyrði til langs tíma. En það kom mér á óvart í ræðu hv. þingmanns að hann notaði orðið „pottajukk“. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér að hann hafi talað fyrir þeirri hugmynd að hér yrði skipt í potta og þá langar mig að inna hann eftir því hvaða hlutfall hann telji vera eðlilegt á milli þess sem við kölluðum stóra kerfið og síðan ívilnana og bóta og annars slíks sem fer í hinn hlutann. Í öðru lagi langar mig að spyrja hv. þingmann um þá deilu sem hefur orðið um það hvort þeir sem eru með uppsjávarfisk eigi að skila inn í bótaflokkana, sem er tillaga hv. þingmanns, hvort hætta eigi við það vegna þess að einhver ágreiningur sé um það milli aðila. Í þriðja lagi langar mig að spyrja hvort hann sé ekki sammála mér um að það sé mikilvægt að setja þak á strandveiðar. Gerð er tillaga um að setja inn 3 þús. tonn og þar með verði ákveðið að það verði ekki hærra hlutfall. Í fjórða lagi 

Virðulegi forseti. Ég kalla það pottajukk þegar verið er í fyrsta lagi að stórauka heimildirnar inn í þessa potta. Það er verið að auka þær um 50%. Það fara núna 20 þús. tonn í þessar aðgerðir, byggðalegu, félagslegu og atvinnulegu aðgerðir, en það á að bæta í þetta 11 þús. tonnum og það finnst mér vera pottajukk. Það er alveg rétt að ég ber ábyrgð á því að ýmsum þessum pottum var komið á og ég axla alveg þá ábyrgð glaður. Ég tel að það hafi verið hluti af þeirri sátt sem við náðum að hafa tiltekið hóf á því sem færi inn í þessa tilfærslupotta. Og það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra spurði mig um varðandi það að setja þak t.d. á strandveiðarnar. Já, það verður auðvitað að setja þak á strandveiðar en það þak sem verið er að boða í þessu frumvarpi og í því litla er auðvitað allt of hátt. Og loks varðandi uppsjávarfiskinn, ég er eindregið þeirrar skoðunar að gæta eigi meira jafnræðis með því að allir sem fái úthlutað aflaheimildum leggi inn í þessa potta með einhverjum hætti. Það sem veldur deilum núna er í fyrsta lagi hækkun á pottunum og í öðru lagi hitt, vilja menn skoða einhverjar aðrar útfærslur? 

Hæstv. forseti. Mig langar að fylgja þessu aðeins betur eftir varðandi byggðasjónarmiðin og þá líka hvaða hlutfall á að vera á milli þessara tveggja stóru potta eða flokka eins og það heitir núna í frumvarpinu. Þegar talað er um 3 þús. tonna aukningu í strandveiðum er líka verið að tala um að verja 160 þús. tonnin í þorski, þ.e. að þarna sé verið að taka meira í pottana þegar aukningin verður umfram þetta. Mig langar líka að heyra aðeins frá hv. þingmanni um samningana, því að hann ræddi það svolítið, hvaða skilyrði hann telur eðlilegt að gera varðandi samninga vegna þess að það er mikilvægt að halda því til haga að þeir sem fá aflaheimildir til langs tíma eru að gangast undir ákveðið regluverk. Er ekki eðlilegt að setja það í kjarasamninga að hafa staðið skil á opinberum gjöldum, skilað skattframtölum og öðru slíku og í þriðja lagi kannski um meðferð afla, sem mér finnst vera mikilvægt? Í síðasta lagi langar mig til að spyrja af því að við höfum rætt um hvað veiðigjaldið megi vera hátt. Það kemur fram í skýrslunni sem við unnum saman að öll útgerð í landinu mundi þola u.þ.b. 20 kr. á kíló án þess að það mundi valda henni miklum erfiðleikum í 

Virðulegi forseti. Ég vil segja það alveg heiðarlega að ég tel að það sem við erum að setja í potta núna sé svona nálægt því sem væri eðlilegt að gera til frambúðar. Ég tel hins vegar miklu eðlilegra að nýta það mikla hagræði sem sjávarútvegurinn hefur skapað og gert það að verkum m.a. að ríkissjóður er að fá beinar tekjur bara af auðlindagjaldinu, ef þetta gengur allt saman eftir, upp á 5 milljarða kr. Mér fyndist miklu eðlilegra að nýta þetta hagræði sérstaklega gagnvart minni byggðum, sjávarútvegsbyggðum, sem hafa með einhverjum hætti farið halloka í sjávarútvegskerfinu. Ég held að það sé miklu eðlilegra vegna þess að það eru einhver takmörk fyrir því hvað við getum notað sjálft sjávarútvegskerfið til að bregðast við þessum vanda öðruvísi en svo að við endum bara í því að þetta sé eitt allsherjarbyggðakerfi. Það er einmitt sá vandi sem menn hafa lent í víða í löndunum í kringum okkur þar sem menn hafa sagt sem svo: Sjávarútvegurinn er svo mikilvægur í byggðunum, hann er svo mikilvægur félagslega að við verðum að hafa sjávarútvegskerfið félagslegt og byggðalegt. Það þýðir að lífskjör verða verri og fólkið vill ekki búa í slíkum byggðum.

Virðulegi forseti. Hér sitja hv. stjórnarsinnar eins og feimin börn í fermingarundirbúningi og halda að þau séu að fjalla af alvöru um fjöregg landsins og mikilvægi þess. Tómt kjaftæði og bull, virðulegi forseti, í stuttu máli. Það er erfitt að ætla sér að vera í Alþingissal að ræða af alvöru þau ruglukollamál sem hæstv. ríkisstjórn er að leggja fyrir Alþingi til breytinga á fiskveiðistjórn landsins. Menn tala hér eins og nýgræðingar sem hafa ekki einu sinni séð út á sjó hvað þá meira. Það eina sem þau ganga út frá, virðulegi forseti, er að það sé hagkvæmt fyrir íslenska þjóð að nýta auðlindina í hafinu, hagkvæmt fyrir íslenska þjóð í heild, ekkert staðarpot, engar geðsveifluákvarðanir eða hugdettur sem standast ekki rök. Í Eþíópíu reyndu menn fyrir áratugum að taka landið af bændum og ætluðust til þess að þeir sem aldrei höfðu komið nálægt búskap færu í búskapinn. Í nokkur ár ráfuðu þeir um túnin og engjarnar og gerðu ekki neitt og allt fór í órækt. Þetta er nákvæmlega það sama og þessi hæstv. vinstri stjórn leggur til, að sovéskri fyrirmynd, að setja inn í íslenskt þjóðfélag og rugla þar öllu og koma öllu í uppnám. Þetta er alvara málsins og þetta er staðreyndin. Og það er ekkert skrýtið þó að stjórnarsinnar hér á þingi flýi úr salnum þegar þeir fá þennan sannleika framan í sig óþvegið. Virðulegi forseti. Allt þetta kerfi sem nú er rætt um og er vanbúið, ófullburða fóstur, ekki einu sinni hugmynd. Þetta er ekkert nema púsluspil og hugdettur sem er ekki nokkur leið að hnýta saman en þetta byggist á því að flytja til störf á landinu, brjóta niður fjöregg íslenska samfélagsins, sjávarútveginn, sem allt okkar byggist á, 60% af þjóðartekjunum kemur frá okkar auðlind og það á að rusla því öllu út, skapa óvissu, tilflutning, hrikalegan tilflutning í störfum og atvinnu án þess að nokkuð færi sé á því. Virðulegi forseti. Ef það væri ákveðið að taka réttinn af FH í Hafnarfirði til að halda áfram að standa fyrir öflugu uppbyggingarstarfi í íþróttum, taka réttinn af þeim og segja: Nei, nú er komið nóg í Hafnarfirði, við skulum flytja þetta á Langanes. Það hlýtur að vera hægt að gera eitthvað þar. Þangað hljóta einhverjir að koma sem búa til fótboltavöll, fótboltalið, handboltalið og standa sig vel, það hlýtur að vera, virðulegi forseti. Þetta er pólitíkin hjá ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur. Þetta er á vægu íslensku máli, virðulegi forseti, aulabárðavinnubrögð. Hver á að kaupa fasteignirnar þegar búið er að stúta fyrirtækjunum? Hver á, virðulegi forseti og hæstv. utanríkisráðherra, að kaupa fyrirtæki Vinnslustöðvarinnar og Ísfélagsins í Vestmannaeyjum sem verður að leggja upp laupana ef þetta gengur eftir? 17.500 þorskígildistonn skulu burtu úr stærstu verstöð landsins, jafnvirði umfangs annarrar stærstu vinnslustöðvarinnar í Vestmannaeyjum eða níu báta með mannskap og öllu tilheyrandi bæði til lands og sjós. Þetta er slík vitleysa, virðulegi forseti, að það er ótrúlegt að þurfa að standa hér og ræða þetta kjaftæði. Fyrir nokkrum missirum voru 25 sjávarútvegsfyrirtæki á hlutabréfamarkaði. Hver vildi kaupa í þeim? Enginn. Vegna þess að útvegurinn er fyrst og fremst áhætta, útgerðarmenn eru fyrst og fremst þjóðnýttir og skapa grundvöllinn fyrir þessu þjóðfélagi af því að þeir hafa metnað og vilja til að standa með fólkinu í landinu. Hæstv. ríkisstjórn stendur ekki með fólkinu í landinu. Eins og sagt er til sjós, hún ælir á það og hikar ekki við það nótt sem nýtan dag. Forsætisráðherra stendur í fremstu víglínu með fylgisvein sinn, Jón Bjarnason, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem bara hringlar augunum ef eitthvað kemur upp sem þarf að ræða með rökum, öryggi, alvöru og metnaði. Það er ekki til í því landslagi sem við erum að glíma við. Það er álíka viturlegt, virðulegi forseti, að klippa íslensku handritin, klippa Flateyjarbók, klippa skinnin í 300 þúsund tætlur og dreifa þeim úr flugvél yfir landið, eins og að brjóta upp íslenskan sjávarútveg sem er að skila okkur því sem við höfum úr að spila í dag og er grundvöllur alls kerfisins. Hvernig getur hæstv. sjávarútvegsráðherra lokað augunum fyrir þessu og látið teyma sig, svo vægt sé til orða tekið, á asnaeyrunum? Hvað er að þessu fólki? Það er eitthvað mikið að því. Það ætti ekki að vera til umfjöllunar á Alþingi að þurfa að tala á þennan hátt en vera um leið spegilmynd af sjónarmiðum fólksins í landinu, því að þetta er það sem fólk spyr um úti í byggðunum í dag: Hvað eru menn að gera? Hvaða rugl er á ferðinni hjá þeim sem þetta fólk skilur hvorki haus né hala á, enda ekki við því að búast? Svo koma sérfræðingar ríkisstjórnarinnar. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir lýsir því yfir að það sé engin fjárfesting í sjávarútvegi, það hafi ekki verið í mörg ár. Hvaða rugl er þetta? Þetta er eins og þegar hún kom með skötuselinn, hv. þingmaður, síðastliðið haust, að hann hefði fundist fyrir þremur árum og nú væri byrjað að veiða hann. Það eru 100 ár síðan byrjað var að veiða hann við Ísland. Þetta er vitneskjan, þetta er reynslan og þetta er verkvitið sem liggur á bak við störf ríkisstjórnarinnar þegar hún ruggar íslenska þjóðfélaginu og er alveg sama hvort það er upp eða niður. Það styttist í það, virðulegur forseti, að kalla verður flotann, kalla sjómenn, kalla mannskapinn í land til að sýna þeim háttvirtu herrum sem stjórna þessu landi í dag hvar Davíð keypti ölið. Það verður að sýna þeim það svart á hvítu. Allir aðilar málsins til lands og sjós, öll félög sjómanna, atvinnurekenda, hagfræðingar háskólans, allir eru á móti þessu máli og sjá ekkert gott í því, ekkert. Það er merkilegt. Þeir benda ekki á eitt einasta dæmi sem er skynsamlegt, ekki eitt einasta. Svo stendur hæstv. sjávarútvegsráðherra hér og blikkar augunum og heldur að menn skilji eitthvað á annan hátt en þessir menn. Það er ekki slíku að dreifa. Svo eru sérstakir menn á launum hjá ríkisstjórninni sem kalla sig sérfræðinga, Þórólfur Matthíasson, Gunnar Helgi Kristinsson og fleiri, sem eru launamenn ríkisstjórnarinnar að blaðra um mikilvægi og skynsemi í þessum efnum. Það stendur ekki steinn yfir steini. Engar fjárfestingar í útvegi, sagði varaformaður sjávarútvegsnefndir og segir að ASÍ hafi farið fram úr sér í útreikningum og útvegsmenn líka, þetta sé allt á einhverjum misskilningi byggt, vanþekkingu hjá þeim aðilum sem eru á kafi ekki dögum saman, vikum saman, árum saman heldur áratugum saman að ná afrakstri út úr íslensku fiskveiðilögsögunni. Við stöndum svo vel í dag sem raun ber vitni vegna þess að þarna eru dugmiklir afreksmenn og þá á að lemja með svipum og kylfum. Tökum bara dæmi. Engin fjárfesting, sagði varaformaður sjávarútvegsnefndar, hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir. Bara á síðustu missirum kom ný Bergey til Vestmannaeyja, Vestmannaey, Dala-Rafn, Þórunn Sveinsdóttir. Gamli Dala-Rafn er núna Stígandi, rekinn áfram í Eyjum, Þórunn Sveins heitir Suðurey, svo var það Gullberg sem er Kópur í dag. Gullbergið og Bergur komu fyrir ekkert löngum tíma ný skip til Eyja. Ísfélag Vestmannaeyja hefur keypt og er að láta ljúka smíði á Heimaey VE 1 í Ameríku. Ríkisstjórn Íslands ætti að taka þetta fyrirtæki sér til fyrirmyndar og þora að gera eitthvað jákvætt og framsækið þó að það halli á í þjóðfélaginu að sumu leyti. En það gerir ríkisstjórnin ekki. Hún fer bara í silkibrækurnar sínar og tjúttar í einhverjum partíum, einhverjum karlaklúbbum, og allt er þetta mál með þeim hætti að það er eins og það sé einhver fylliríiskarlaklúbbur á blússandi fylliríi sem er að skila tillögum inn í Alþingi Íslendinga. - Og þarna kemur einn partígaurinn úr þessum hópi en hleypur strax út aftur. Þannig er það, virðulegi forseti, að það er erfitt að ræða þessi mál í alvöru því að endarnir eru allir trosnaðir. Það er ekkert hnýtt upp, ekkert splæst og ekkert gert klárt, það er allt í lausu lofti. Svo er þetta sett í skoðun og umfjöllun og ferli og umræðupólitík. Hvað er þetta fólk að gera í pólitík? Það ætti að banna því að vera í pólitík. Þetta eru hryðjuverkamenn, skemmdarverkamenn. Virðulegi forseti. - Ég tek aftur hluta af þessu orði.

Forseti biður hv. þingmann um að gæta orða sinna í ræðustól Alþingis.

Mjög varkár, virðulegi forseti. Ég nefndi fjárfestingar, við skulum taka Steinunni sem var Helga, sem er á Hornafirði núna, Þóri og Hvanney, Ásgrím Halldórsson, Jón Eðvalds, allt miklar fjárfestingar, bara svo ég nefni dæmi í Vestmannaeyjum. Vinnslustöðin og Ísfélagið hafa sett milljarða króna undanfarin ár í endurbætur í tækjabúnaði og aðstöðu ekki bara þar heldur líka á Langanesi, eins og Grandi reyndar líka, þeir eru að byggja upp um landið allt til hagsbóta fyrir land og þjóð. Þetta verðum við að fjalla um til að klára dæmið í einhverri skynsemi. Ef ætti að loka til að mynda Ísfélaginu í Vestmannaeyjum vegna þess að það á að taka 40–50% af kvótanum þeirra samkvæmt tillögum hæstv. sjávarútvegsráðherra, ef ætti að loka því, kippa því úr sambandi, virðulegi forseti, þyrfti annaðhvort að loka Ísfélaginu að stórum hluta eða loka starfsemi Ísfélagsins á Langanesi. Er það það sem hæstv. sjávarútvegsráðherra er að boða en veit auðvitað ekkert um þetta, ekkert. Og það er alveg grábölvað að þurfa að nota orðalag sem er einfaldur sannleikur í þessu máli. Það er grábölvað. Það er raunar fyrir neðan virðingu Alþingis að þurfa að tala þannig en tilefni er gefið til þess. Og þá verða menn að tala mannamál og þá hlýtur að fara eitthvað inn af lúkarsmáli í þeim skýringum. Obbinn af því fólki sem er að undirbúa þetta fyrir hæstv. ríkisstjórn setur sig ekki einu sinni inn í sjávarútveginn og vill ekki kynna sér hann. Það tekur bara einhverjar hugdettuhugmyndir og flaggar þeim án þess að nokkuð sé hægt að vinna úr því. Það ætti í rauninni að kvarta yfir því, virðulegi forseti, að maður noti ekki nógu sterk orð hér úr ræðustól til að lýsa stöðunni í þessum efnum hjá hæstv. ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar. Afraksturinn fyrir þjóðarheild skiptir öllu máli og ef flytja á 15 þús. eða 17 þús. þorskígildi frá einum stað á einhvern annan verður að flytja hundruð starfa, tækifæri sem enginn er til að taka við. Það er langtímamarkmið að vinna úr íslenskri sjávarauðlind, þ.e. fiskveiðar, vinnsla og markaðssetning. Núna kostar kílóið af þorskhnakka á Spáni tvisvar sinnum meira en dýrustu steikur á Spáni. Af hverju? Af því að menn hafa verið í markaðssetningu og það skilar sér inn í þjóðarbúið í tekjum, atvinnu, skattpeningum og drifkrafti og ef á að slátra þessu fara allar fjárfestingar til fjandans, virðulegi forseti. Það er nú svo að það verður að hleypa þessu í þetta ferli að einhverju leyti. Ríkisstjórnin hefur vald til þess meðan hún hangir á snaganum en það verður vonandi stutt í það að hún hafi manndóm í sér til að segja af sér, af því að hún er ekki burðug til að standa fyrir því hlutverki sem hún á að gera, að verja íslenska þjóð, verja íslenska möguleika, skapa fjárfestingu, eyða atvinnuleysi, bæta velsæld á Íslandi bæði til sjávar og sveita.

Frú forseti. Mér er það þvert um geð að tala annars vegar um stóra málið og hins vegar um litla málið en engu að síður er það mál sem við ræðum núna umfangsmeira og stærra í sniðum, enda er gerð grundvallarbreyting, kerfisbreyting á því annars ágæta fyrirkomulagi sem við höfum í sjávarútvegi, um mikla hagsmuni er að ræða. Ég fékk það fram í umræðu um fyrra málið og dró það fram að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, forustumenn ríkisstjórnarflokkanna, hefðu ekki séð sóma sinn í því að taka til máls í umræðu um það. Þá var mér sagt: Bíðum við, þau munu vera í salnum og ræða þessi mál þegar síðara málið kemur til umræðu. Nú erum við að ræða það og ekki er einn vinstri grænn á mælendaskránni sem tengist þessu máli. Ég vil því spyrja hæstv. forseta: Hvað líður því að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hlýði á ræður þingmanna í þessu gríðarlega mikilvæga máli?

Frú forseti. Þegar við lukum umræðunni á síðasta fundi Alþingis óskaði ég eftir því að auk hæstv. sjávarútvegsráðherra yrðu hæstv. fjármálaráðherra og sérstaklega hæstv. velferðarráðherra á fundinum og hlýddu á mál mitt vegna þess að velferð í sérhverju landi er háð arðsemi atvinnulífsins og arðsemi íslenska atvinnulífsins er mjög mikið tengd arðsemi sjávarútvegs. Við eru að ræða atriði sem gætu hugsanlega, og ekki hugsanlega heldur mjög líklega, skert arðsemi íslensks sjávarútvegs. Þess vegna er það mál öryrkja og aldraðra það sem við ræðum hérna vegna þess að ekki er hægt að borga góðar bætur og hækkandi ef arðsemi atvinnulífsins er skert. Ég fékk svar við því að t.d. framlög til málefna fatlaðs fólks hafa stóraukist í stjórnarsetu Sjálfstæðisflokksins á alla mælikvarða. Nú er hættan sú að gengið verði til baka með það.

Forseti getur upplýst að hæstv. velferðarráðherra er í húsi og mun forseti gera fjármálaráðherra og forsætisráðherra viðvart um þá ósk að þeir verði viðstaddir umræðuna.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir liðlegheit því að ljóst er að vera þessara ráðherra mun að sjálfsögðu liðka fyrir umræðunni því að þeir munu þá væntanlega koma hingað og svara fyrir ýmis atriði, til að mynda þau atriði sem hafa verið sett fram af fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. En mér þykir það miður að í annars mjög góðum útvarpsþætti sem Sprengisandur á Bylgjunni er fáum við þingmenn að heyra viðhorf fjármálaráðherra en hann getur ekki verið í þingsal og rætt við þingið og þingmenn um nákvæmlega þetta efnisatriði sem og önnur atriði sem hefur borið á góma í tengslum við þessi mál. Ég vil einnig vekja athygli hæstv. forseta á því að formaður annars af stóru stjórnarandstöðuflokkunum, formaður Framsóknarflokksins, er næstur á mælendaskrá. Ég hefði að sjálfsögðu kosið að hafa forsætisráðherra og fjármálaráðherra til að heyra mál hans og bregðast við eflaust mikilvægum atriðum sem koma fram í ræðu hans. Ég vek enn og aftur athygli á því að ekki einn vinstri grænn er á mælendaskrá.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að bregðast svona fljótt við og gera hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra boð um að óskað sé eftir nærveru þeirra. Mér finnst, virðulegi forseti, að margir hv. stjórnarþingmenn sýni þessari umræðu ekki mikinn áhuga, afskaplega fáir eru í salnum og afskaplega fáir til að verja málstaðinn. Ég tek undir það sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sagði áðan. Næstur á mælendaskránni er hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Þegar hann flutti ræðuna um fyrra frumvarpið þurfti hann að gera það eftir miðnætti á miðvikudegi og þá var kominn uppstigningardagur. Það var ekki nokkur maður í salnum að hlusta á ræðuna og enn á það að vera svo. Það verður tómur salur þegar hv. þingmaður, sem er formaður annars stærsta stjórnarandstöðuflokksins, heldur ræðu sína. Mér finnst þetta ekki til fyrirmyndar og í raun og veru til háborinnar skammar að hv. þingmönnum skuli vera boðið upp á það. Það kom líka í ljós að sennilega er það einsdæmi í þingsögunni að halda þingfund á þessum merka hátíðisdegi kirkjunnar, á uppstigningardegi, að vera með fund fram yfir kl. tvö og enn á hv. þingmaður að tala í næsta máli fyrir 

Virðulegur forseti. Eins og hv. þingmenn bentu á á undan mér flutti ég síðast ræðu um þessi mál eftir miðnætti á uppstigningardag en ég hafði sérstaklega beðið virðulegan forseta að leyfa mér að halda þá ræðu að degi til þegar hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra höfðu tækifæri til að fylgjast með þeim athugasemdum sem ég sá ástæðu til að gera við þessi frumvörp. Nú virðast hæstv. ráðherrar enn ekki ætla að fylgjast með umræðum, sem er mjög óheppilegt, vegna þess að ég hafði hugsað mér að endurtaka nokkur af þeim atriðum sem ég benti á eftir miðnætti á uppstigningardag til þess einmitt að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra gætu fylgst með þeim og brugðist við. Ég hef auðvitað engin viðbrögð fengið enn þá við þeim athugasemdum sem ég gerði þá um nóttina. Nú bið ég virðulegan forseta að hlutast til um það að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra og helst hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra 

Forseti vill leiðrétta hv. þingmann. Hér var ekki fundur á uppstigningardag heldur var þessi umræddi fundur aðfaranótt uppstigningardags.

Virðulegur forseti. Eftir miðnætti á uppstigningardag hlýtur að vera aðfaranótt uppstigningardagsins sjálfs vegna þess að ef það væri eftir miðnætti eftir uppstigningardag þá væri ekki til neitt eftir miðnætti á uppstigningardag. Ég geri athugasemd við athugasemd virðulegs forseta um að ég hafi ekki verið að ræða málið á uppstigningardag. Þetta var eftir miðnætti þegar uppstigningardagur, sólarhringur uppstigningardags var hafinn. Ástæðan fyrir því að ég geri athugasemd við þetta er að mér, og fleiri þingmönnum sem ræddu þetta mál á sínum tíma, þótti þetta mjög óviðeigandi. Samið hafði verið um að þingfundur gæti staðið lengur en þingsköp gerðu ráð fyrir en þó ekki lengur en til miðnættis. Það hvarflaði ekki að nokkrum manni að ríkisstjórnin væri svo forhert að hún léti umræður um þetta mál ganga inn í uppstigningardaginn án þess að nokkur ráðherra, annar en hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, hefði fyrir því að fylgjast með umræðunum.

Forseti ítrekar að hann hefur gert ráðstafanir til að koma boðum til hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra um að vera viðstaddir umræðuna.

Virðulegur forseti. Það er mikið rætt um mikilvægi og gagnsemi þess að ná sem víðtækastri sátt og samstöðu um sjávarútvegsmálin. Það var búið að vinna alveg ótrúlega mikla vinnu með það að markmiði að ná víðtækri sátt undir forustu núverandi hæstv. velferðarráðherra, Guðbjarts Hannessonar. Allir flokkar á Alþingi og önnur af hreyfingunum tveimur, þ.e. sú Vinstri græna, voru langt á veg komin með að ná sögulegri sátt um þessi mál. Það sama átti við um atvinnurekendur og launþega og ýmsa hagsmunaaðila. Í fyrsta skipti líklega í sögu umræðu um þessi mál leit út fyrir að sátt næðist. En þá er horfið frá því óvænt og skyndilega að því er virðist af hálfu hæstv. forsætisráðherra sem virðist vilja umfram allt viðhalda ósætti um þessi mál af pólitískum ástæðum til að nota sjávarútvegsmálin, eina mikilvægustu atvinnugrein þjóðarinnar, undirstöðuatvinnugrein í pólitískum leikjum. Við hljótum að vera sammála um að fiskveiðistjórnarkerfið eigi að vera hagkvæmt fyrir samfélagið í heild og sanngjarnt. Ef við ætlum að reyna að ná sátt hljótum við að ætla að ná sátt um a.m.k. þetta tvennt, hagkvæmni og sanngirni. Hæstv. fjármálaráðherra og forsætisráðherra hafa kallað eftir því þegar þau ræða þessi mál í fjölmiðlum, því að ekki gera þau það í þinginu, að menn ræði málin án upphrópana og með rökum. Það er nokkuð kúnstugt því að fáir hafa beitt jafnmiklum upphrópunum í þessu máli og einmitt hæstv. forsætisráðherra sem talar ekki um þá sem starfa í þessari undirstöðuatvinnugrein öðruvísi en að uppnefna þá, kalla þá öllum illum nöfnum, og er þá eitt látið yfir alla ganga, sama hvernig þeir hafa staðið að verki. Við skulum reyna að ræða þetta mál með rökum og án upphrópana og einbeita okkur til að byrja með að hagkvæmni og sanngirni. Ég er reyndar hlynntur breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu. Við höfum séð á þeim reynslutíma sem kominn er á kerfið að ýmislegt mætti betur fara. Ég er til að mynda sammála hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, tölurnar liggja ekki fyrir þegar verið er að leggja mat á hluti eins og það að halda bæjum og þorpum í byggð. Ég tel mikilvægt að fiskveiðistjórnarkerfið sé til þess fallið að stuðla að dreifingu, að sem flestir staðir sem byggst hafa upp á sjávarútvegi fái þrifist áfram, að eyða óvissu þannig að menn geti byggt upp á þessum stöðum. En það er einmitt einn af mörgum göllum við frumvarpið að það er ekki til þess fallið að eyða óvissu. Það viðheldur óvissu í öllum þessum bæjum og þorpum vítt og breitt um landið svo menn þora ekki að fjárfesta, þora ekki að ráðast í uppbyggingu á hverjum stað fyrir sig. Þar af leiðandi eru frumvörpin ekki til þess fallin að ná því sem við hljótum báðir að vera sammála um, ég og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, að efla byggð sem víðast um landið. Þvert á móti er það til þess fallið að viðhalda óvissu. Einnig gef ég mér að við séum sammála um, ég sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, að það sé mikilvægt að stuðla að nýliðun í greininni. Það gerir þetta frumvarp sannarlega ekki. Það hvetur miklu frekar til þess að þeir sem hafa haft tækifæri og þekkingu til að ráðast í útgerð fari að gera eitthvað annað vegna þess að það er enginn í aðstöðu til að skuldsetja sig, taka lán til að fara í sjávarútveginn þegar ekki má með nokkru móti veðsetja heimildirnar eða skipin sem hafa þær heimildir. Þetta frumvarp vinnur því gegn því sem ég hefði talið vera meginmarkmið mitt og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í sjávarútvegi. Það er enda svo að ekki hefur enn, eftir því sem ég best, fundist veit hagfræðingur eða maður með þekkingu á hagrænum áhrifum þessa frumvarps sem mælir því bót. Jafnvel menn sem varið hafa ríkisstjórnina í ótrúlegustu málum sjá ástæðu til að gagnrýna þessi frumvörp mjög harðlega og benda á þá gríðarlegu efnahagslegu hættu sem fólgin er í breytingunum enda eru þær til þess fallnar að vega að þeirri hagkvæmni sem verið hefur byggð upp í sjávarútvegi á Íslandi á undanförnum áratugum og það er ekki lítið. Við skulum rétt sem snöggvast hverfa aftur í tímann til ársins 1980 eða áranna þar í kring. Hvernig var staða íslensks sjávarútvegs þá? Það var miklu meira veitt. Afli var miklu meiri en nú er en samt var sjávarútvegurinn alltaf á hausnum. Nánast hver einasti fréttatími byrjaði á einni, tveimur eða þremur fréttum um vanda sjávarútvegsins og alltaf þurfti ríkið að grípa inn í, ekki hvað síst með gengisfellingum, með verulegu tjóni fyrir samfélagið, allt til að halda sjávarútveginum gangandi. Nú er aflinn miklu minni en þrátt fyrir það skilar íslenskur sjávarútvegur þjóðarbúinu gríðarlegum ávinningi. Hann er ekki baggi á samfélaginu, þvert á móti er hann undirstöðuatvinnugrein sem skiptir sköpum um að afla þess gjaldeyris sem við þurfum á að halda. Hvernig er samanburðurinn við önnur lönd? Nánast um allan heim eru fiskstofnar í hættu. Þeir eru ofveiddir. Dugar það til að halda sjávarútveginum í þeim löndum sem ofveiða auðlindina gangandi? Nei. Víðast hvar er sjávarútvegur ríkisstyrktur, honum er haldið gangandi á framfæri ríkisins við að ofveiða stofnana, enda er það svo að íslenska fyrirkomulagið er oftar en ekki nefnt sem fyrirmynd. Þessi ríkisstjórn hefur mikinn áhuga á að ganga í Evrópusambandið. Þar tala menn um íslenska sjávarútvegskerfið sem fyrirmynd. Á sama tíma vegur þetta sama fólk að þessu kerfi, að kostum þess. Í stað þess að breyta göllunum vill það innleiða aftur þá óhagkvæmni sem var til staðar og í rauninni enn þá meiri óhagkvæmni vegna þess að það er beinlínis verið að tína hagkvæmnina út úr kerfinu og skilja gallana að mestu leyti eftir. Ein af þeim rökum sem oftast eru nefnd fyrir því að það þurfi að gera þessar breytingar er sú að sjávarútvegurinn skili um þessar mundir svo miklum hagnaði. Það virðist vera eitur í beinum þessarar ríkisstjórnar að fyrirtæki skili hagnaði. Það fylgir þá ekki sögunni að sjávarútvegsfyrirtækin þurfa verulegan hagnað til að greiða niður skuldir vegna þess að megnið af þeim kvóta sem nú er verið að veiða, vel yfir 90%, líklega í kringum 95%, er kvóti sem var keyptur. Það er ekki þessi svokallaði gjafakvóti. Það er kvóti sem menn hafa skuldsett sig til að geta veitt. Það þarf að borga niður þessar skuldir, í mörgum tilvikum stökkbreyttar skuldir. Það þarf líka að vinna upp það tjón sem sjávarútvegurinn beið af því að hér var gengi krónunnar allt of hátt skráð um margra ára bil á meðan öll áherslan var á útrás á fjármálamarkaði. Ekki voru þá miklar áhyggjur af stöðu sjávarútvegsins hjá þeim flokkum sem nú sjá ofsjónum yfir því að hann skili loksins hagnaði eftir þetta erfiðleikatímabil. Nei, þegar sjávarútvegurinn var kominn í þá stöðu að vera sú atvinnugrein sem dregur vagninn, kemur okkur út úr kreppunni, skapar gjaldeyri - og ekki er vanþörf á eins og við sjáum á nýjum tölum Seðlabankans sem hefur loksins uppfært stöðu þjóðarbúsins gagnvart útlöndum og sýnir að við munum þurfa allan þann gjaldeyri sem við mögulega getum komið höndum yfir - á enn að skerða stöðu sjávarútvegsins til að skapa gjaldeyri og stefna greininni í fullkomið uppnám. Ég velti því fyrir mér hvernig hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra mundi bregðast við ef verulegur viðsnúningur yrði í landbúnaði. Nú er mikið talað um það í fréttum erlendis að matvælaskortur sé að verða vandamál í heiminum. Fyrirsjáanlegt sé að matvælaverð, verð landbúnaðarafurða, muni hækka um fyrirsjáanlega framtíð. Það er skortur á ræktarlandi, fólki fjölgar ört, sérstaklega í borgum, og eftirspurn, ekki hvað síst eftir kjöti, fer mjög vaxandi. Ef það má verða til þess að íslenskur landbúnaður rétti úr kútnum og bændur sem búið hafa við kröpp kjör allt of lengi fara að eiga smávegis afgangs, mun ríkisstjórnin þá sjá ofsjónum yfir því líka?  Auðvitað vekur það athygli með hvaða hætti þetta mál er komið inn í þingið. Það kom inn tveimur mánuðum eftir að frestur til að skila inn frumvörpum rann út, enginn vissi hvenær ráðherrann ætlaði að mæla fyrir því eða hvort hann ætlaði að mæla fyrir því yfir höfuð. Svo kom í ljós þegar stjórnarliðar fóru að ræða málið, þeir sem á annað borð töldu sig geta tjáð sig eitthvað um það, að engin samstaða var um málið í ríkisstjórninni og virðist blasa við að ekki sé meiri hluti fyrir því í þinginu. Hvers vegna er þá verið að leggja það fram núna og reyna að troða því í gegn með offorsi? Meira að segja lýsti einn stjórnarliði frumvarpinu þannig að það væri eins og það hefði verið skrifað af simpönsum. Það var stjórnarliði, bandamaður hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Eins og ég nefndi áðan eru helstu álitsgjafar um þessi mál, meðal annars þeir sem hafa verið ríkisstjórninni hliðhollir, alfarið andsnúnir þessum tillögum. Hvernig stendur þá á því að ríkisstjórnin keyrir þetta svona hart áfram? Það virðist bara vera eitt svar við því. Það var það sem ég kom inn á í byrjun ræðu minnar. Það snýst ekkert um að gera sjávarútveginn hagkvæmari eða sanngjarnari. Það snýst um pólitíska leiki, að hæstv. forsætisráðherra, hæstv. fjármálaráðherra og aðrir hæstv. ráðherrar geti beint athyglinni frá viðvarandi gríðarlegum vandræðum ríkisstjórnarinnar, ekki hvað síst í efnahagsmálum, frá vandræðaganginum með upphrópunum um sjávarútveginn, með því að finna nýjar grýlur, nýja óvini. Það er yfirleitt tilfellið í ríkjum þar sem stjórnvöld eiga í miklum erfiðleikum með efnahagsmál sérstaklega, þó sérstaklega í þeim ríkjum þar sem ekki er lýðræðisstjórn, þar er leitast við að finna óvini til að beina athyglinni frá vandanum innan lands, vandanum í efnahagsmálum. Það hafa menn gert hér í sjávarútvegsmálunum. Menn heyrðu svo sem strax í hvað stefndi þegar hæstv. forsætisráðherra tilkynnti allt í einu um síðustu áramót að hún ætlaði ekki að fylgja þeirri sáttaniðurstöðu sem búið var að leggja svo mikla vinnu í og byrjaði síðdegis á gamlársdag að uppnefna alla þá sem störfuðu í sjávarútvegi og boðaði til ófriðar. Þá vissu menn í hvað stefndi, það ætti að fara að setja af stað nýja leiksýningu með nýjum óvinum. Afleiðingin er sú að ein af grunnatvinnugreinum þjóðarinnar, atvinnugrein sem við þurfum svo sannarlega á að halda til að koma okkur út úr þessu kreppuástandi, er sett í fullkomið uppnám. Það hlýtur að vera áhyggjuefni fyrir marga þá sem veita þessari ríkisstjórn brautargengi að þeir sem fara fyrir stjórninni skuli leyfa sér að koma fram með þeim hætti, skuli leyfa sér nú þegar atvinnulífið er allt í uppnámi að setja þá grein, sem kannski var líklegust til að hefja sóknina, í fullkomið uppnám, allt til að geta slegið ryki í augu gagnrýnenda ríkisstjórnarinnar og látið umræðuna snúast um eitthvað annað en viðvarandi vandamál stjórnarinnar. Það er tímabært að viðsnúningur verði hvað það varðar. Það er sjálfsagt mál að sameinast um nýja stefnu í sjávarútvegsmálum. Það er sjálfsagt mál að sameinast um sókn á öllum sviðum atvinnulífsins, en þá verða menn að vera allir af vilja gerðir til að rétta hlut atvinnulífsins en ekki að vega stöðugt að því til 

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum prýðilega ræðu, ég var sammála honum um margt í fyrri hlutanum. Fyrir það fyrsta vildi ég benda honum á, af því að hann talaði nokkuð háðulega um fyrningu í tiltekna potta, að í sjávarútvegsálitum Framsóknarflokksins eru lagðir til tveir pottar, annars vegar nýtingarsamningur til 20 ára, sem byggt er á sáttaskýrslunni, og hins vegar pottur 2, þar sem úthlutað er í fjóra flokka, og stofnstærðaraukning og alls konar tilfærslur lagðar þar til. Ég vildi taka undir með hv. þingmanni að ég held að leiðin um tímabundna nýtingarsamninginn, sem er lögð til í sáttaskýrslunni, skapi ákveðna vissu fyrir útgerðina og sé sú leið sem á að fara og byggja á. Efasemdir mínar, eins og ég tók eftir hjá hv. þingmanni, lúta að hinum pólitísku pottum, að stjórnmálamenn, sveitarstjórnarmenn og ráðherrar, þeir sem fara með málefni sjávarútvegs á hverjum tíma, úthluti eftir félagslegum og byggðalegum sjónarmiðum. Ég hef miklar efasemdir um það líka og ég tel að ef fyrna á lítinn hluta af aukningu hvers árs í pott eigi að úthluta úr honum eingöngu á markaðslegum forsendum þannig að menn bjóði einfaldlega í þann pott en stjórnmálamenn komi þar hvergi að. Það tel ég mesta agnúann og skafankann á þeim frumvörpum sem við ræðum í dag en tek undir leið Framsóknarflokksins og sáttanefndarinnar sem hér er byggt á. Ég er ósammála hv. þingmanni um að hér sé ekki byggt á sáttaskýrslunni af því að það er grunnurinn sem farið er af stað með sem eru tímabundnir nýtingarsamningar sem skapa miklu meiri vissu en fyrningarleiðin svokallaða. Það er hins vegar útfærslan sem menn deila um, sem eru pottarnir. Framsókn leggur til fjóra potta, hér eru lagðir til þrír eða fjórir pottar af annarri tegund og efasemdir mínar lúta að þeim. Hins vegar er mesta óvissan af þessu öllu, sem fylgir núverandi fyrirkomulagi og óheftu framsali, váin sem vofir yfir byggðunum og fer eftir velvilja þeirra sem eiga heimildirnar í dag. Þetta eru þau sjónarmið sem ég vildi glöggva mig á hjá hv. þingmanni eftir hans ræðu. Ræðan var mjög fín og málefnaleg og góð; ég vildi einfaldlega fara sérstaklega í þessi atriði.

Virðulegur forseti. Já, ég held að við getum náð saman um ýmislegt. Það er eiginlega mergurinn málsins. Það er óþarfi að hafa sjávarútvegsmálin í þeim mikla ágreiningi sem honum hefur verið steypt í með þessum frumvörpum hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Ég tek undir áhyggjur hv. þingmanns af pólitískri útdeilingu á gæðum, slíkt hefur aldrei reynst vel. Ég er jafnframt sammála honum um að stærsta áhyggjuefnið við óhefta framsalið, sem var reyndar samþykkt af forustuliði ríkisstjórnarinnar á sínum tíma, er að það skapar svo mikla óvissu fyrir byggðarlögin, þau geta allt í einu lent í því að kvótinn sé framseldur eitthvert annað. Gallinn er sá að með þessu frumvarpi er sjávarútvegurinn allur og á öllum stöðum í allt of mikilli óvissu. Við þurfum því að leitast við að finna leiðir sem draga úr þeirri óvissu. Ég er þar af leiðandi hlynntur einhvers konar landfræðilegri tengingu. En af því að hv. þingmaður nefndi að hann vildi markaðslegar aðferðir við útdeilingu úr öllum pottunum, ef ég skildi hann rétt, þá veltir maður því fyrir sér hvernig á því standi að taka eigi eitthvað til hliðar í þá potta frá því sem nú er. Þeir sem nú eru að veiða hafa keypt kvótann, skuldsett sig fyrir honum. Er eðlilegt að hluti af því sé tekinn af þeim sem hafa skuldsett sig fyrir kvótanum og selt til að mynda þeim sem eru búnir að selja sig út úr sjávarútveginum, hinum svokölluðu kvótagreifum sem hæstv. forsætisráðherra verður svo tíðrætt um? Er ekki ósanngirni í því að sá sem hefur skuldsett sig til að kaupa kvóta skuli missa hann, hann skuli aftur afhentur þeim sem voru búnir að selja sig út úr sjávarútveginum?

Frú forseti. Það má segja að í því geti falist ósanngirni enda erum við að tala um að í slíkan nýliðunarpott væri eingöngu verið að setja lítinn eða tiltekinn hluta af aukningu hvers árs en ekki verið að taka af þeim heimildum sem menn hafa núna - heldur einfaldlega hluta af aukningu hvers árs sem menn væru þá bærilega sáttir um að gæti gengið í slíkan nýliðunarpott, hvort sem það væri 10 eða 15% af aukningu hvers árs, minna eða meira, það er útfærsluatriði. En ég vildi árétta það að við erum langflest nokkuð sammála um þá nálgun að gera tímabundna nýtingarsamninga, freista þess að setja niður þær harðvítugu deilur sem hafa verið um greinina, sem er að mörgu leyti byggð á gömlum staðreyndum um sölu á aflaheimildum og fleira slíkt. Þessar endalausu deilur grafa undan greininni og eru óþolandi fyrir tilvist hennar og framtíð og við þurfum því að freista þess að ná sátt um þetta. Ég held að þessi frumvörp geti orðið til þess ef þau taka mið af breytingum í meðförum nefndanna á næstu mánuðum.

Virðulegur forseti. Ef við erum sammála um mikilvægi þess að ná sátt um þessa atvinnugrein og teljum það mögulegt, eins og mér heyrist að bæði ég og hv. þingmaður teljum, væri þá ekki ráð að setja þetta í annan farveg. Væri ekki ráð að byrja upp á nýtt eða að minnsta kosti á þeim stað þangað sem menn voru komnir í sáttanefndinni undir forustu núverandi hæstv. velferðarráðherra. Væri ekki skynsamlegra í stað þess að halda áfram að ræða þetta mál í algeru uppnámi út frá þessum tillögum - og þess má geta að einn stjórnarliða lýsti þeim tillögum á þann veg að það væri eins og þær hefðu verið skrifaðar af simpönsum - að huga að þeirri vinnu sem unnin var í sáttanefndinni. Ég held að það væri miklu æskilegri nálgun og líklegri til árangurs frekar en að halda áfram á þessari braut út frá frumvörpum sem enginn sem þekkir til hagrænna áhrifa hefur enn fengist til að bera lof á.

Frú forseti. Mér fannst margt ágætt í ræðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar þó að þar gætti ákveðinna þversagna. Í grunninn skildi ég hv. þingmann á þann veg að hann væri sammála grundvallaratriðum frumvarpsins, þ.e. að rjúfa með óyggjandi hætti öll meint eignarréttarleg tengsl á auðlindinni þannig að hún sé afdráttarlaust, að því er maður getur kallað, eign í ráðstöfunarforsjá þjóðarinnar og ríkisins. Ég skil hv. þingmann á þann veg að þar séum við sammála enda er þetta eitt af grunnstefunum í frumvarpinu. Í öðru lagi að um tímabundin veiðiréttindi sé að ræða sem séu gerð með tvennum hætti. Annars vegar er það gert með nýtingarsamningum við útgerðaraðila og hins vegar er ákveðnum hluta varið til jöfnunaraðgerða en jafnframt mjög hagkvæmra veiða. Tökum strandveiðarnar, tökum smábátaveiðarnar, tökum línuívilnunina, tökum byggðaaðgerðirnar - að við tökum ákveðinn hluta aflaheimilda til þessara aðgerða. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er hann ekki í raun sammála þeim grunnatriðum sem mér fannst raunar koma fram í hans máli? Horfum til þróunar síðustu ára. Menn hafa viljað hafa nánast taumlausa markaðshyggju í ráðstöfun aflaheimilda, að auðlindin væri einkavædd og færi síðan á markaðstorgið en það hefur skilað okkur mikilli óeiningu og ósátt, samþjöppun aflaheimilda og veikri stöðu byggða. Ég spyr hv. þingmann: Er hann ekki sammála mér um að sú leið gengur ekki upp? Er hann ekki sammála mér um það að aldrei verði sátt um þá leið sem farin hefur verið undanfarin ár? Er hann ekki sammála mér um að sátt náist frekar um þá leið sem ég minntist á áðan og er megintilgangur og markmið þessa frumvarps?

Virðulegur forseti. Jú, ég er sammála hæstv. ráðherra um mikilvægi landfræðilegrar tengingar til að koma í veg fyrir of mikla samþjöppun. Það sama á í raun við í landbúnaði. Menn voru á sínum tíma með hugmyndir uppi um að landbúnaður færðist allur á svæðið kringum Reykjavík. Korpúlfsstaðir voru afrakstur þeirrar hugmyndafræði en það hefði verið mjög óæskilegt. Þó að menn hafi getað reiknað það út á sínum tíma að það væri hagkvæmt að reka allan landbúnað í kringum Reykjavík held ég að það hefði ekki verið hagkvæmt og í raun verið mjög samfélagslega óæskilegt. Á sama hátt held ég að það sé æskilegt að sjávarútvegur sé stundaður víða um landið. Hvað varðar spurningar hæstv. ráðherra, um hinn frjálsa markað og hætturnar sem honum fylgja, þá þurfum við að reyna að hanna kerfið á þann veg að það nýti sem best krafta frjálsa markaðarins til að ná hagræðingu. Og það verður að segjast eins og er að það hefur skilað alveg ótrúlega mikilli hagræðingu eins og ég lýsti í ræðu minni áðan. Þetta fyrirkomulag hefur sparað þjóðarbúinu óhemjumikla peninga og gert sjávarútveginn ekki aðeins sjálfbæran heldur í rauninni mjög arðbæran fyrir samfélagið allt. Við viljum halda því. En það er hins vegar rétt að við viljum setja þessu einhverjar skorður. Við mundum til dæmis ekki vilja að þetta væri það frjálst, svo að maður noti það jákvæða orð í neikvæðri merkingu, að risastórt spænskt sjávarútvegsfyrirtæki gæti keypt allan kvótann og starfað frá Spáni að veiðum við Íslandsstrendur þannig að arðurinn af auðlindinni skilaði sér ekki til þjóðarinnar. Það leiðir okkur að meginspurningu ráðherrans, hvort við séum sammála um að miðin og fiskurinn í sjónum eigi að vera sameign þjóðarinnar og um það erum við sannarlega sammála.

Frú forseti. Ef maður horfir til reynslu síðustu ára og hvert hún hefur leitt okkur þá getum við verið sammála um að gera verður breytingu á, bæði að tryggja þau grunnatriði sem hér er verið að vinna út frá og einnig þá útfærslu sem tekur til þeirra þátta sem við erum að horfa á. Annars vegar verður markaðslögmálið að vera ákveðinn drifkraftur, og pláss og rými fyrir það, en hin byggðarlags tenging getur líka verið beint hagkvæm. Það að rústa sjávarbyggðum vegna einhvers meints reiknaðs ávinning einnar atvinnugreinar, það er ekki víst að það sé endilega sú rétta útkoma sem þar kemur út. Hinir fábrotnu reikningar markaðshagkerfisins, taumlauss markaðshagkerfis, þurfa ekki endilega að vera þjóðhagslega hagkvæmir, hvort sem er til lengri eða skemmri tíma. Ég þakka hv. þingmanni góða umræðu. 

Virðulegur forseti. Við erum sammála um eitt og annað hvað markmið varðar. Við erum hins vegar augljóslega mjög ósammála um leiðirnar, þ.e. ef hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er alvara með þeim frumvörpum sem hann hefur lagt fram í þinginu. Ég er ekki viss um að svo sé. Ég hef grun um að hæstv. ráðherra viti að þetta sé ekki leiðin. Ég hef grun um að ýmsir menn sem kunna að reikna í ráðuneytinu séu búnir að finna það út og aðrir þeir sem ég gef mér að hæstv. ráðherra hafi spurt álits.  Það sem er verst við þetta er að hæstv. ráðherra skuli láta, ef svo má segja, nota sig og taka þátt í þeim leik hæstv. forsætisráðherra að gera sjávarútvegsmálin að deiluefni til að dreifa athyglinni frá öðrum málum vitandi að ekki er meiri hluti fyrir frumvörpunum og ætlandi sér sjálfsagt ekki að koma þeim í gegn heldur aðeins að skapa umræðuna og taka þar með þátt í leik hæstv. forsætisráðherra.

Frú forseti. Út af orðum sem hafa fallið í þessari umræðu og áður fyrr um starfsmenn sjávarútvegsráðuneytisins vil ég geta þess að ég hef fulla trú á þeim, tel að þeir séu vandvirkir og ábyrgir og vinni sín störf af trúmennsku. Ég var líka að mestu leyti ánægður með ræðu hv. þingmanns, þó ekki niðurlag hennar þar sem hann gerði því skóna að þetta frumvarp væri sett fram til þess eins að draga athygli frá einhverju öðru í fari eða háttsemi ríkisstjórnarinnar. Hv. þingmaður sagði að kvótakerfið hefði þjónað okkur vel og ég er honum algjörlega sammála um það, það eru ýmsir þættir í því sem við þurfum að skoða vel áður en við breytum eins og t.d. framsalið. Ég tel að framsalið sé eitt af því sem hafi skipt miklu máli varðandi hagræðingu. Kjarni málsins er sá sem hv. þingmaður orðaði með þessum hætti: Það er skylda okkar að reyna að ná sátt um þessi mál. Nú þarf hann ekki að vera hissa á því að óvissa ríki á umbreytingaskeiði en því þarf að ljúka sem fyrst. Er þá hægt að ná samkomulagi? Ég held það. Eitt af því sem hv. þingmaður skautaði ansi létt yfir í ræðu sinni var stefna Framsóknarflokksins. Nú hef ég kynnt mér hana, mér finnst hún góð, ég hef sagt það hér áður í þessari umræðu. Hún byggist í fyrsta lagi á því að breyta stjórnarskránni og taka þar upp sameignarákvæði, ég er sammála því. Hún byggist í öðru lagi á því að setja upp nýtingarsamninga til langs tíma. Ég geri engar athugasemdir við það fyrirkomulag hjá Framsóknarflokknum þó að það sé með örlítið öðrum hætti en í frumvarpinu. Það eru tveir pottar, annar byggðatengdur, hinn tengist nýliðun og nýsköpun. Síðan er strandveiðiþátturinn miklu betur útfærður í stefnu Framsóknarflokksins en hjá ríkisstjórninni. Ég dreg þá ályktun af þessu að það sé mjög gildur samkomulagsmöguleiki millum ríkisstjórnarinnar og Framsóknarflokksins á grundvelli þeirra tillagna sem Framsóknarflokkurinn samþykkti á landsfundi sínum. Hv. þingmaður þarf ekki að svara þessu frekar en hann vill en ég vildi koma þessu sjónarmiði á 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir þessa greiningu. Samfylkingarmenn á þingi eins og annars staðar eru miklir stjórnmálaskýrendur. Þeir eru svona álitsgjafar okkar samfélags, iðulega kallaðir til þegar þarf að gefa mat á hvort heldur sem er stefnu Samfylkingarinnar eða annarra, í stjórnmálum almennt. Hæstv. utanríkisráðherra hefur eiginlega sérhæft sig í Framsóknarflokknum og stefnu hans og kemur oft hér með sínar skýringar inn í umræðuna. Það var ánægjulegt að heyra hversu jákvæður hæstv. utanríkisráðherra var gagnvart sjávarútvegsstefnu Framsóknarflokksins. Ég er vitanlega sammála hæstv. utanríkisráðherra um það að á þeirri stefnu er hægt að byggja sátt. Ég held því að við ættum, eins og ég nefndi áðan í andsvari, að byrja annaðhvort frá grunni eða á þeim stað þar sem sáttanefnd hæstv. núverandi velferðarráðherra var stödd og þá taka inn í þá vinnu stefnu Framsóknarflokksins, tala út frá henni. Þannig er til staðar möguleiki á að ná þessari sögulegu sátt um sjávarútveginn, sáttinni sem við þurfum svo sannarlega á að halda. Við hljótum þá að vera sammála um það líka, ég og hæstv. utanríkisráðherra, að frumvörp hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra henta ekki sérstaklega vel sem grunnur til að byggja á, enda eru á þeim ýmsir gallar. Hæstv. ráðherra hefur nefnt nokkra þeirra og það hafa samflokksmenn hans aðrir gert líka. Væri þá ekki ráð að við byrjuðum þessa vinnu á sáttanótum? Ég er vitanlega til í að nota stefnu Framsóknarflokksins sem grunn í þeirri vinnu.

Frú forseti. Það sem hefur gerst frá því að svokölluð sáttanefnd skilaði af sér er að Framsóknarflokkurinn hefur lagt fram nýja stefnu af sinni hálfu, þetta er algjörlega splunkuný stefna sem er töluvert fráhvarf frá fyrri afstöðu Framsóknarflokksins og það er nýtt í málinu. Þá hugsa ég sem stjórnmálamaður en ekki greinandi, því að ég tek mér ekki það hlutverk, þó að ég skjóti því inn í, að ýmsir framsóknarmenn mættu nú taka sér utanríkisráðherra að eftirdæmi og gerast líka sérfræðingar í stefnu síns eigin flokks, en auðvitað les ég það sem frá öðrum flokkum kemur. Ég lít svo á að þessi stefna Framsóknarflokksins skapi samkomulagsgrundvöll. Ég er til dæmis reiðubúinn til þess fyrir mína parta að reyna að finna sáttaflöt og búa til meiri hluta í þessu máli sem byggist á stefnu Framsóknarflokksins. Ég tel að hún sé ekki svo óskyld því sem við höfum verið að ræða í þessu frumvarpi. Umræðan hefur leitt fram óánægju hér í þinginu 

Virðulegur forseti. Já, ég þigg boð hæstv. utanríkisráðherra. Ég held að við ættum að hefja vinnu að sátt í sjávarútvegsmálum á grundvelli stefnu Framsóknarflokksins. Að vísu verður að fylgja sá fyrirvari að í túlkun sinni á stefnu flokksins hefur hæstv. utanríkisráðherra oft leyft sér að seilast nokkuð langt. Ef við líkjum þessu við söfnuði og Framsóknarflokkurinn er söfnuður um stefnu flokksins fer hæstv. utanríkisráðherra fyrir ákveðnum sértrúarsöfnuði gagnvart stefnunni og gerir það reyndar ágætlega. Ég held að hann sé jafnvel að fá nokkra þingmenn eigin flokks til fylgilags við sig hvað það varðar, að mynda sértrúarframsóknarsöfnuð. Það er allt í lagi, það er þó skárra en að halda sig bara við óbreytta stefnu jafnaðarmanna. Til að gera langa sögu stutta, frú forseti, þigg ég boð hæstv. utanríkisráðherra.

Frú forseti. Ég hef óskað eftir því nokkrum sinnum að hæstv. velferðarráðherra, Guðbjartur Hannesson, verði viðstaddur umræðuna sem og aðrir hæstv. ráðherrar sem málið varðar eins og fjármálaráðherra og hæstv. sjávarútvegsráðherra sem reyndar situr í hliðarsal. Þá er ég ekki að biðja um hæstv. velferðarráðherra sem formann þeirrar nefndar sem að þessu frumvarpi stóð heldur er ég að biðja um hann sem velferðarráðherra, sem þess manns sem á að gæta hagsmuna öryrkja, fatlaðra og aldraðra í þjóðfélaginu. Spurning mín til frú forseta er: Er líklegt að hæstv. velferðarráðherra mæti á fundinn fljótlega? Ég mun þá ekki fara inn á þau atriði sem …

Hæstv. velferðarráðherra er ekki í húsinu sem stendur en boðum verður komið til hans um að nærveru hans sé óskað.

Þá er mér vandi á höndum af því að ræðutíminn er ekki nema 15 mínútur en við skulum vona að hann komi innan þess tíma. Ég ætla þá ekki að fara inn á þau atriði sem hann varðar. Það sem ég ætla að byrja á að tala um, frú forseti, er að hrun varð á Íslandi, bankakerfið hrundi og í kjölfarið fjöldinn allur af fyrirtækjum. Það varð mikið atvinnuleysi, ákveðinn forsendubrestur varð hjá þeim heimilum sem áttu ekki von á því að missa atvinnuna í þeim mæli og fólk gat ekki borgað af lánum sínum. Enn frekara atvinnuleysi varð og brottflutningur til útlanda sem ég tel vera mjög hættulegan þar sem við erum að flytja út mannauðinn, sem er eiginlega eina auðlindin sem við eigum. Í þeirri stöðu hefur ríkisstjórnin verið að gera eitthvað allt annað en að sinna brýnum hagsmunum heimila og fyrirtækja. Fyrst var talað um Seðlabankann lengi vel, svo komu menn með galinn samning um Icesave nokkrum sinnum og síðan var sótt um aðild að Evrópusambandinu öllum til óþurftar, frú forseti. Menn voru að vasast í alls konar málum sem ekki eru mjög brýn einmitt núna. Eitt af því er eignarhaldið á kvótanum í sjávarútveginum. Það er mál sem þarf að leysa, ég held að allir séu sammála um það, en það þarf að gefa sér góðan tíma í það og menn eiga ekki að gera það á þessum tímapunkti. Það var það versta sem menn gátu gert, að fara að hræra í framtíðarsýn sjávarútvegsins á þessum tímapunkti sem hefur stöðvað allar fjárfestingar og aukið enn meira á vandann sem við erum að glíma við gagnvart stöðu fyrirtækja. Fjöldi fyrirtækja er háður því að fá verkefni frá sjávarútveginum í fjárfestingum og fjöldi starfsmanna er háður því líka. Þetta er eiginlega versti tímapunkturinn til að fara út í svona aðgerðir. En þetta sýnir hvað ríkisstjórninni eru mislagðar hendur og hvað hún er óhamingjusöm í ákvörðunum sínum. Ég ætlaði að tala um samspil velferðar og sjávarútvegs en ég ætla að bíða með það þangað til hæstv. ráðherra er kominn. Við ræðum núna seinna frumvarpið af tveimur. Það fyrra var vont og þetta er verra, langtum verra, því það horfir til framtíðar. Nú skilst mér að ekki sé voðalega mikil áhersla lögð á að það verði samþykkt. Tímasetningin á gildistökunni segir mér það því að hún á að vera bara um leið og það er samþykkt og þá félli fyrra frumvarpið, sem við erum búin að eyða óskaplegum tíma í, úr gildi. Þetta frumvarp gerir ráð fyrir að þau lög falli úr gildi. En það sem mun gerast núna er að arðsemi sjávarútvegsins mun stórminnka. Það er yfirlýst stefna að fleiri komi að sjávarútvegi, fleiri vinni í sjávarútvegi og jafnmargir þorskar fari úr landi og sem veiðast. Ekkert mun aukast nema fjöldi starfa. Í mínum huga segir það mér ósköp einfaldlega að launin muni lækka, arðsemin muni minnka. Launin munu lækka eins og alltaf þegar menn fara að gera eitthvað með meiri mannskap en þarf. Ég hef nefnt það áður að menn gætu farið svipaða stefnu og látið bændur slá hey með orfi og ljá og þá yrði aldeilis líf í sveitunum, frú forseti. Eins og menn tala núna um að það verði líf í höfnunum þegar allar litlu trillurnar koma siglandi inn, þriggja tonna skeljar sem eru náttúrlega stórhættulegar og ef þær lenda ekki í slysum þá koma þær siglandi inn með aflann sinn litla. Þetta kæmi í skorpum og heilmikið líf yrði en það yrði ekki arðsemi fyrir tíu aura. Það er það sem ég óttast mest í þessu kerfi. Við verðum að hafa arðsemi á Íslandi. Af hverju? Við erum um 330 þúsund. 170 þúsund manns eru á vinnumarkaði, þ.e. 170 þúsund sem þurfa að sjá um eða bera önn fyrir 160 þúsund manns sem eru aldraðir, öryrkjar, námsmenn og börn. Það má því segja að svipað margir séu að vinna fyrir hverjum einstaklingi, þ.e. hver vinnandi maður hafi tvo á framfæri. Þetta er eðlilegt og þetta er ágætt. Í þessum hópi vinnandi eru 35 þúsund opinberir starfsmenn sem taka laun sín beint eða óbeint með sköttum hinna sem ekki eru opinberir starfsmenn. Um 125 þúsund manns - af því að opinberir starfsmenn eru sirka 35–40 þúsund - vinna og borga fyrir allan hinn hópinn sem er 205 þúsund manns, 200–205 þúsund manns sem 125 þúsund manns eru að vinna fyrir í frumgreinum, þ.e. sem ekki taka laun frá öðrum. Það þýðir að hver vinnandi maður í almennum atvinnurekstri þarf að standa undir 1,6 manni til framfærslu, það eru börn, námsmenn, öryrkjar, aldraðir o.s.frv. eins og ég gat um. Þetta gerir kröfu um gífurlega arðsemi í þessum atvinnugreinum, gífurlega arðsemi. Stór álver sem geta skaffað dýr störf og verðmæt, sjávarútvegur sem nýtir auðlindina þannig að hann geti borgað há laun og háu launin borgi þá háa skatta o.s.frv. Við megum ekki slaka á arðsemiskröfunni og það er einmitt það sem þetta frumvarp gerir, það slakar á arðsemiskröfunni. Ég ætla að byrja á því að fara í 1. gr. Hún er ótrúleg. Þar stendur, með leyfi frú forseta: „Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru auðlind í óskoraðri þjóðareign.“ Þetta eru falleg orð, segja mér reyndar ekki neitt en falleg engu að síður. Þjóðareign, það er þjóð sem á eitthvað. Auðlind, það er einhver lind sem auður sprettur úr en menn hafa ekki sagt mér nákvæmlega hvað það er. En svo stendur, frú forseti: „Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fer með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt auðlindarinnar.“ Sem er í óskoraðri þjóðareign. Það segir mér að einhver hugljómun sé um að hann sé þjóðin, hæstv. sjávarútvegsráðherra sé þjóðin. Hann fer sem sagt með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt auðlindarinnar. Hæstv. sjávarútvegsráðherra, Jón Bjarnason, er þjóðin sjálf. Svona eru menn komnir langt þegar þeir rugla saman hugtökum eins og þjóð og ríki sem er tvennt ólíkt, gersamlega ólíkt, og almenningur o.s.frv., þegar menn fara að tala í einhverjum fallegum frösum sem þeir vita ekki nákvæmlega eða hafa aldrei skilgreint hvað er. Svo er eitt einkennandi við þetta frumvarp að í því eru óskaplega langar greinar. Ég tek eftir að 3. gr. er upp á góðar tvær síður. Það er eins og smásögur, frú forseti. Þetta er ekki lagasetning fyrir tíu aura, þetta eru smásögur  Umræðan um sjávarútvegsmálin sem kristallast í þessum tveimur frumvörpum helgast af rómantík og öfund, blöndu af því tvennu. Rómantíkin felst í því að einhver duggudugg-karl siglir trillunni sinni og nær í fisk, gott ef hann er ekki að róa með árum. Þetta er voðalega rómantískt og það er logn á firðinum og fjöllin speglast og allt er voða fallegt. Svo er það rómantík að allir geti farið að veiða sem vilja, bara ef þeim dettur það í hug. Síðan hafa sömu menn selt kvóta eða skip sem kvóti var bundinn við fyrir óskaplega háar upphæðir fyrir venjulegt launafólk, 200, 300, 400, 500 milljónir, menn eru meira að segja farnir að tala um milljarða, og fólk sem vann við hliðina á því fólki sér ofsjónum yfir því, ósköp skiljanlega. Vandinn er sá að þeir menn eru búnir að selja og það verður varla gert afturkræft af því að þeir borguðu oft með skuldum sem þeir voru með, oft menn sem voru lélegir í rekstri, gátu ekki stundað útgerð með góðu móti og losnuðu við allar skuldirnar úr rekstrinum og fengu smá og jafnvel mikinn pening í milligjöf. Þeir sem keyptu af þeim eru hins vegar núna í rekstri. Þeir eru ekki sægreifar í þeim skilningi að þeir hafi fengið eitthvað gefins, þeir borguðu helling af peningum fyrir það. Umræðan er því mjög mikið á villigötum. Svo eru alhæfingar, ljót orð og svoleiðis og ég get vel skilið það af eigin skinni að það er ekkert voðalega gaman að vera að vinna og fá alltaf einhver skammaryrði fyrir það sem maður er að vinna við, eins og útgerðarmenn hafa skrifað okkur, einn sem aldrei hefur selt neitt eða leigt frá sér. Hann er kallaður sægreifi og alls konar ljótum orðum eins og hann sé einhver afæta. Hann er bara að stunda sitt starf. Ég get alveg skilið hann og tekið upp þykkjuna fyrir hann. Það sem er verst í þessu máli, eins og ég gat um áðan, er takmarkað framsal. Það er alveg ljóst, frú forseti, og getur enginn mælt því mót að framsalið er arðsemin í kerfinu. Ef ekkert framsal er leyft, eins og mér skilst að Norðmenn hafi gert, þá verða sömu dallarnir ætíð að veiða fiskinn, það má ekki framselja hann, það má ekki senda hann frá skipinu þannig að ákveðið skip sem einhvern tíma veiddi fisk verður að veiða hann áfram þótt það sé orðið úrelt, gamalt og þreytt og gæti með nýrri tækni, ef það tæki upp nýja tækni, veitt miklu meira en þá verður þetta sama skip að veiða sama kvóta. Það er enginn hvati til að bæta veiðiaðstöðuna eða eitthvað slíkt. Hins vegar ef tveir menn eiga hvor sitt skipið og mega framselja sín á milli og hægt er að veiða þennan sama afla með góðri tækni og nýrri skipum þá gera þeir það að sjálfsögðu. Annar framselur til hins og sá veiðir allan aflann. Þar kemur arðsemin og arðsemin hefur verið gífurleg í sjávarútvegi, eða hagræðingin hefur verið gífurleg, við skulum orða það þannig. Þeim hefur fækkað um helming sem vinna við þetta og þeir veiða nánast jafnmikið og áður og miklu verðmætari afla. Vöruþróunin og markaðssetningin og allt það hefur gert kraftaverk en það er ekki auðlind, frú forseti. Það er mannauður. Það er mannauðurinn sem býr það til og ekkert annað. Góður skipstjóri er mannauður en ekki fiskurinn sem hann veiðir. Ég geri mikinn mun á því að tala um auðlind sem mannauð en ekki eitthvað sem gefur af sér annað fyrir ekki neitt. Menn hafa líka haft rómantíska sýn á nýliðun. Allir eiga að geta veitt fisk. Jú, jú það er skiljanlegt. Ég hef meira að segja flutt um það frumvarp að dreifa kvótanum um alla þjóðina sem færi þá á markað. Þá mundu allir geta veitt fisk því þá væri verðið á kvótanum eins lágt og mögulegt væri. Og það sem meira væri, þá mundu þeir sem geta veitt ódýrast geta keypt kvótann, aðrir ekki. Nei, í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir að nýliðun verði bara í hendi þeirra sem eru moldríkir vegna þess að það er bannað að veðsetja skip sem hafa fengið úthlutaðan kvóta. Það þýðir að engin nýliðun verður nema meðal moldríkra manna sem hafa selt kvótann áður kannski fyrir mikinn pening og hafa efni á að koma honum inn í greinina aftur og kaupa kvótann vegna þess að það er ekki hægt að veðsetja hann. Ég heyrði af því að ein nót kostar 90 millj. kr. Ungur maður sem vill byrja í fiskveiðum fer ekki að snara út 90 millj. kr. af eigin fé. Hann á það auðvitað ekki í veskinu sínu. Sæmilegt skip kostar milljarða þannig að það verður engin nýliðun í þessari grein nema hjá mjög ríkum. Hagfræðingur ASÍ gefur þessu kvótafrumvarpi falleinkunn vegna þess að hann nefnir takmörkun á varanlegu framsali, eins og ég nefndi, það muni minnka arðsemina. Hann nefnir að völd ráðherra verði mikil og þetta verði sovétskipulag þar sem ráðherra situr og vílar og dílar og gefur mönnum aflaheimildir, væntanlega gegn atkvæðum, og síðan telur hann að krónan muni veikjast. Ég tel að ef þessi frumvörp verða að lögum muni sjávarútvegurinn hætta að vera sá klár sem dregur vagninn í velferðarkerfinu og það er einmitt það sem ég ætlaði að tala um við hæstv. velferðarráðherra sem enn er ekki kominn, að við borgum ekki góðan lífeyri til öryrkja og aldraðra nema hafa sterkt atvinnulíf.

Virðulegi forseti. Ég verð að nota tækifærið og þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna um þetta frumvarp, samfylkingarfrumvarpið eins og það er kallað til aðgreiningar frá frumvarp Vinstri grænna um sama efni, þ.e. stjórn fiskveiða. Ég get sagt að ég er sammála öllum efnisþáttum sem fram komu í ræðu hv. þingmanns. Ég verð að segja að ég hef sjaldan séð jafnilla samið lagafrumvarp og það sem við erum að fjalla um hér. Hinar efnislegu hugmyndir sem þar koma fram tel ég galnar, algjörlega út í hött og að þær muni hafa mjög slæm áhrif á atvinnugreinina sem slíka, verði frumvarpið að lögum. Þeim sem standa að þessu frumvarpi lánast nú ekki einu sinni að koma hugsun sinni sómasamlega í orð vegna þess að frumvarpið er svo illa fram sett að það verður ógerningur fyrir þá sem eiga að starfa í greininni á grundvelli þessa frumvarps að átta sig á gildandi rétti í landinu varðandi stjórn fiskveiða, ég tala nú ekki um vegna þess að það eru svo ofboðslega miklar valdheimildir og svo mikið framsal valds frá þingi til ráðherra í þessu frumvarpi að maður hefur sjaldan séð annað eins. Mér fannst sú nálgun hv. þm. Péturs Blöndals að ræða hér um samspil velferðar og sjávarútvegs mjög áhugaverð og, hvað eigum við að segja, nýr og ferskur vinkill inn í þessa umræðu. Ég skildi hann þannig að hann teldi að yrði frumvarpið að lögum hefði það mjög neikvæð áhrif á greinina. Það er nú einn gallinn á þessu frumvarpi, það hefur ekki farið fram hagfræðileg úttekt á efnahagslegum afleiðingum frumvarpsins en mig langar að spyrja hv. þm. 

Frú forseti. Samkvæmt greinargerð með frumvarpinu er ætlunin að fara í hagfræðilega úttekt á því þegar búið er að setja þessi lög, þ.e. skjóta fyrst og spyrja svo. Það er sú regla. Ég get ekki lagt mat á það en mér sýnist einboðið, og það liggur bara í hlutarins eðli, að takmörkun á framsali þýði minni arðsemi. Framsalið er stórlega takmarkað í dag, menn þurfa að veiða helminginn af því sem þeir hafa en engu að síður er arðsemi greinarinnar svo mikil að við getum staðið undir því dýra velferðarkerfi sem við höfum í dag. Það sem ég komst ekki inn á í ræðu minni, og vil þakka hv. þingmanni fyrir að gefa mér tækifæri til þess núna, er að það er hvergi til gott velferðarkerfi nema það sé sterkt atvinnulíf. Sterkt atvinnulíf þarf að geta staðið undir þeim kröfum sem velferðarkerfið gerir og stór hluti af íslensku atvinnulífi er einmitt sjávarútvegurinn. Ef við eyðileggjum arðsemina í sjávarútveginum eyðileggjum við um leið stóran hluta af arðsemi í íslensku atvinnulífi og þá mun íslenskt atvinnulíf ekki geta staðið undir eins metnaðarfullum lausnum í velferðarmálum og við stöndum í. Ég fékk svar við því frá hæstv. velferðarráðherra að útgjöld ríkisins til málefna fatlaðs fólks hafa vaxið stórkostlega á síðustu 12–15 árum, þ.e. meðan Sjálfstæðisflokkurinn var við völd. Það má því segja að hann sé velferðarflokkur, frú forseti. Útgjöldin hafa vaxið á alla mælikvarða, mjög mikið, tvöfaldast, enda höfum við gert mjög mikið fyrir fatlað fólk og viljum gera það, en það er ekki hægt nema það sé mikil arðsemi í atvinnugreinunum. Þess vegna legg ég til, frú forseti, að sú nefnd sem fær þetta mál til meðferðar óski sérstaklega eftir umsögn frá Öryrkjabandalaginu og þeim sem sjá um málefni fatlaðra vegna þess að arðsemin er undirstaða þess að við getum gert eins vel við fatlaða og við viljum.

Forseti hefur átt mörg samtöl við formenn þingflokka að undanförnu í því skyni að greiða fyrir því að þinglok geti orðið nokkurn veginn eins og starfsáætlun Alþingis segir til um. Af því tilefni vill forseti taka fram og lýsa því yfir að að lokinni 1. umr. um það mál sem hér er til umræðu kemur það ekki á dagskrá þingsins að nýju á þessu löggjafarþingi. Málið fer til nefndar og verður sent út til umsagnar. Nefndin kemur síðan saman í lok sumars og fer yfir innkomnar umsagnir. Forseti vill geta þess að þegar lokið er umræðu um 3. dagskrármálið, sem er frumvarp Hreyfingarinnar um stjórn fiskveiða, verður settur nýr fundur með nýrri dagskrá sem forseti vonar að sátt verði um. Ekki er reiknað með kvöldfundi á þessum degi, heldur verða nefndafundir í kvöld. Þingfundur mun standa til kl. 20 í kvöld.

Frú forseti. Ég er hálfmóður enn þá, hér breytist dagskrá þingsins með um það bil einnar mínútu fyrirvara. Það er ekki hægt að segja annað en að það sé líflegt á slíku þjóðþingi þar sem hlutirnir ganga þannig fyrir sig. Það þýðir vonandi jafnframt að einhvers konar sátt náist um meðferð mála á þinginu á næstu dögum sem er náttúrlega mjög brýnt að gerist, og vonandi að það náist einhvers konar sátt um afgreiðslu þeirra mikilvægu þingmála sem hér um ræðir. Ég mun mæla fyrir, frú forseti, frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Flutningsmenn eru sá er hér stendur, Birgitta Jónsdóttir og Margrét Tryggvadóttir, hv. þingmenn Hreyfingarinnar. Frumvarp þetta er lagt fram sem hluti af þeirri áætlun hæstv. forsætisráðherra þjóðarinnar að setja allar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þegar okkur var ljóst hvert stefndi með þær breytingar sem ríkisstjórnin ætlaði að gera fannst okkur í Hreyfingunni ótækt að ekki væru fleiri valkostir í boði, þar á meðal valkostir sem tækju frumvörpum ríkisstjórnarinnar fram um róttækari breytingar. Ég mun fara hér í stuttu máli yfir frumvarpið og útskýra einstakar greinar þess og greinargerð, en ekki hafa að öðru leyti mjög langt mál. Í 1. gr. frumvarpsins segir: „Markmið þessa frumvarps er að breyta skipulagi fiskveiðistjórnar og sölu sjávarafla og tryggja með því ríka aðkomu sveitarfélaga að úthlutunum aflaheimilda og eflingu byggðar. Með frumvarpinu er stefnt að því að hvert sveitarfélag á Íslandi fái forræði yfir veiðum á samsvarandi hluta nytjastofna á Íslandsmiðum og nemur samanlagðri aflahlutdeild þeirra fiskiskipa sem skráð voru í viðkomandi sveitarfélagi fyrir gildistöku laga um stjórn fiskveiða, nr. 38/1990. Að auki stefnir frumvarpið að fjárhagslegri endurskipulagningu útgerðar á Íslandi í kjölfar efnahagshrunsins 2008. Loks stefnir frumvarpið að eflingu umhverfisvænna handfæraveiða.“ Í 2. gr. frumvarpsins segir orðrétt: „Á eftir 3. gr. a. laganna koma fjórar nýjar greinar, 3. gr. a–3. gr. d, svohljóðandi: a. (3. gr. a.) Heimildir til veiða úr nytjastofnum við Ísland eru á forræði íslenskra sveitarfélaga. Þó skulu sveitarfélög hlíta ákvörðun ráðherra skv. 3. gr. Hlutdeild hvers sveitarfélags í heildarafla skal vera hin sama og samanlögð hlutdeild skráðra fiskiskipa í sveitarfélaginu við gildistöku laga um stjórn fiskveiða, nr. 38/1990. Ráðherra skal með reglugerð ákvarða hlutdeild einstakra sveitarfélaga í heildarafla.“ Hér er verið að færa aflaheimildir sem úthlutað er úr sameiginlegum stofnum til þess fyrirkomulags sem var áður en framsal var heimilað á sínum tíma, með lögum árið 1990, og í þeim hlutföllum sem voru á viðkomandi svæðum á landinu og byggðust á veiðireynslu á sínum tíma þegar kvótakerfinu var fyrst komið á. Þetta teljum við vera mjög mikilvægt ákvæði þar sem hér er um gríðarlega mikla og góða byggðatengingu að ræða og ætti þetta að vera fyllilega í samræmi við til dæmis áherslur Framsóknarflokksins í þessum málaflokki. Hann hefur lagt mikla áherslu á að sjávarbyggðir landsins geti haldið áfram að afla fiskjar. Í b-lið 2. gr.: „Sveitarfélög skv. 3. gr. a skulu selja aflaheimildir til bjóðenda gegn gjaldi á grundvelli uppboða. Uppboð skulu kynnt rækilega með hæfilegum fyrirvara og skal öllum landsmönnum heimil þátttaka. Skulu uppboð haldin með jöfnu millibili tvisvar til tólf sinnum á hverju fiskveiðiári. Ráðherra skal setja nánari reglur um fyrirkomulag uppboða og heimilar forsendur fyrir vali boða skv. 1. mgr. með reglugerð. Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. skal sveitarfélögum heimilt að selja allt að helmingi aflaheimilda sem þau hafa yfir að ráða hverju sinni með framvirkum samningum um sölu aflaheimilda til allt að fimm ára í senn til einstaklinga eða lögaðila sem hafa gert samninga um fjárfestingar í nýjum fiskiskipum. Verð aflaheimilda í slíkum samningum skal vera hið sama og meðalverð í uppboðum sveitarfélagsins. Slíkir samningar eru óframseljanlegir án sérstaks samþykkis viðkomandi sveitarfélags. Kjósi kaupandi aflaheimilda ekki að nýta þær að fullu við lok fiskveiðiárs skal sveitarfélögum skylt að afturkalla sölu þeirra í heild eða að hluta gegn endurgreiðslu alls eða hluta kaupverðs. Fjárhæð endurgreidds uppboðsverð skal nema uppboðsverði að viðbættri eða frádreginni þeirri hækkun eða lækkun sem orðið hefur á meðalverði aflaheimilda frá kaupdegi til afturköllunardags. Selji sveitarfélag aflaheimildir til einstaklinga eða lögaðila sem eiga lögheimili utan þess skulu kaupendur greiða sveitarfélaginu 10% álag á uppboðsverð. Öðrum en sveitarfélögum eða uppboðsmörkuðum á vegum sveitarfélaga er óheimil sala eða framsal aflaheimilda.“ Hér er verið að færa aflaheimildir og úthlutun þeirra inn í það hagkvæmasta fyrirkomulag sem hugsast getur, þ.e. að setja þær á uppboðsmarkaði sem allir landsmenn hafa aðgang að. Uppboð hafa sýnt sig leiða ætíð til hagkvæmustu niðurstöðu fyrir seljandann og fyrir kaupandann sem mun náttúrlega aldrei greiða hærra verð en hann ræður við að greiða. Eigandi auðlindarinnar fær það hæsta verð sem hægt er að selja hana á og allir ættu að öðru jöfnu að ganga sáttir frá borði. Hér eru inni ákvæði sem tengjast byggðasjónarmiðum líka þar sem fram kemur að ef aflaheimild er seld úr viðkomandi sveitarfélagi gerist það með ákveðnum kvöðum, þ.e. það leggst á hana 10% gjald. Þetta er byggðatengt sjónarmið en það kemur samt ekki í veg fyrir að sú hagræðing sem nást þarf fram í greininni náist fram vegna þess að heimildir eru að öðru leyti framseljanlegar. Í c-lið 2. gr. segir: „Við veiðar á afla á grundvelli aflaheimilda skv. 3. gr. a er heimill meðafli úr öðrum tegundum allt að 10% af heildarafla hverrar veiðiferðar. Við löndun meðafla skal kaupandi aflaheimilda greiða viðeigandi sveitarfélagi gjald sem nemi meðaluppboðsverði aflaheimilda sömu tegundar á síðasta þekkta uppboðsdegi aflaheimilda, sbr. 3. gr. b.“ Hugmyndin á bak við þennan lið er fyrst og fremst sú að reyna að koma sem mest í veg fyrir brottkast á fiski sem ekki eru heimildir fyrir til að veiða. Það hafa farið gríðarlegar sögur í gegnum árin af því brottkasti sem viðhaft hefur verið á íslenskum fiskiskipum, hvort sem er á frystitogurum, ísfisktogurum eða bátum. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir auðlindina í heild sinni að brottkasti verði hætt og að mönnum verði heimilt að koma með þann afla að landi sem þeir veiða og fái þá einfaldlega að landa honum og selja hann á viðeigandi verði en greiði þá fyrir þann afla líka sem heimild. Í d-lið 2. gr. segir, með leyfi forseta: „Allur sjávarafli sem veiddur er á grundvelli aflaheimilda sem seldar hafa verið á uppboði sveitarfélags, þó ekki rækja, humar og uppsjávarfiskur, og veiddur er úr stofnum sem að hluta eða öllu leyti halda sig í efnahagslögsögu Íslands, skal seldur á innlendum uppboðsmarkaði sjávarafla er fengið hefur leyfi Fiskistofu og starfræktur er innan þess sveitarfélags þar sem uppboð aflaheimilda fór fram. Ákvæði 1. mgr. gildir ekki um einstaklinga og lögaðila sem starfrækja eigin fiskvinnslu og vinna aflann að fullu. Í þeim tilvikum skal uppgjör á aflahlut sjómanna ákvarðast af meðalverði þess uppboðsdags eða síðasta þekkta meðaluppboðsverði uppboðsdags á uppboði skv. 1. mgr. Heimilt er að selja fullunninn frystan afla utan uppboðs skv. 1. mgr. Til fullunnins frysts afla telst sjávarafli sem hefur verið veiddur og í kjölfarið unninn um borð í frystiskipi, honum pakkað og hann verið flakaður, flattur, sneiddur, roðdreginn, hakkaður eða verkaður á annan hátt og hann frystur að vinnslu lokinni. Þegar aðeins fer fram frysting um borð í frystiskipi á heilum eða hausskornum fiski eða heilfrysting á rækju telst slíkur afli ekki til fullunnins frysts afla í skilningi laga þessara. Bjóðendur á uppboðsmarkaði skv. 1. mgr. sem vinna keyptan afla utan þess sveitarfélags sem uppboðið fer fram í skulu greiða því sveitarfélagi 10% álag á uppboðsverð.“ Frú forseti. Hér er um þýðingarmikinn lið í 2. gr. að ræða því að hér segir að allur afli sem veiddur er á Íslandsmiðum fari á innlenda uppboðsmarkaði þar sem hverjum sem er er leyft að bjóða í hann. Eins og fram hefur komið og þekkt er skila uppboðsmarkaðir hagstæðustu niðurstöðu sem hægt er að fá. Hér er líka stigið það mikilvæga skref að skilja milli veiða og vinnslu sem lengi hefur verið kallað eftir. Samtök fiskútflytjenda án útgerðar hafa nefnt það að eingöngu með því að vinna allan afla innan lands muni skapast um það bil 800 afleidd störf. Það er mikilvægt að leggja áherslu á að erlendir bjóðendur geti líka boðið í þennan fisk þannig að hér er ekki um það að ræða að hagkvæmnissjónarmið séu fyrir borð borin. Það mun fást hæsta verð fyrir aflann sem hægt er hverju sinni og ef það eru kaupendur erlendis sem hafa áhuga á að kaupa íslenskan fisk verður þeim það heimilt. Í 3. gr. frumvarpsins segir, með leyfi forseta: „4. gr. laganna orðast svo: Enginn má stunda veiðar í atvinnuskyni við Ísland nema hafa fengið til þess almennt veiðileyfi. Veiðileyfi í atvinnuskyni fellur niður hafi fiskiskipi ekki verið haldið til fiskveiða í atvinnuskyni í tólf mánuði. Þá fellur veiðileyfi niður ef fiskiskip er tekið af skrá hjá Siglingastofnun Íslands og ef eigendur eða útgerð þess fullnægja ekki skilyrðum 2. málsl. 5. gr.“ Hér er einfaldlega verið að taka á ákveðnum öryggis- og aðgengismálum í fiskveiðum. Þessi grein er í samræmi við það sem er í gildandi lögum um stjórn fiskveiða. 4. gr. hljóðar svo: „Eftirfarandi breytingar verða á 6. gr. a laganna: a. Í stað 1. mgr. koma tvær nýjar málsgreinar, svohljóðandi: Á hverju fiskveiðiári hefur ráðherra til ráðstöfunar 40.000 lestir af óslægðum botnfiski sem nýttar skulu til veiða með handfærum á tímabilinu frá 1. apríl til 30. september samkvæmt sérstökum leyfum Fiskistofu. Í lögum þessum eru slíkar veiðar nefndar strandveiðar og leyfin til þeirra veiða strandveiðileyfi. Afli sem veiðist með strandveiðum reiknast ekki til heildarafla skv. 3. gr. b. Í stað 3. mgr. koma tvær nýjar málsgreinar, svohljóðandi: Strandveiðar eru háðar sérstöku leyfi Fiskistofu. Fiskistofu er aðeins heimilt að veita fiskiskipi leyfi til strandveiða að fullnægt sé ákvæðum 5. gr. og einungis er heimilt að veita hverri útgerð, einstaklingi eða lögaðila leyfi til strandveiða fyrir eitt fiskiskip. Á gildistíma strandveiðileyfis er fiskiskipi óheimilt að stunda aðrar veiðar í atvinnuskyni en strandveiðar. Handhafar strandveiðileyfis skulu greiða því sveitarfélagi þar sem þeir landa afla gjald, auðlindagjald, við löndun afla. Gjaldið skal lagt á miðað við hvert kíló landaðs sjávarafla. Fjárhæð gjaldsins skal miðast við meðalkílóverð síðasta þekkta uppboðsdags aflaheimilda í sveitarfélaginu.“ 
            

Forseti biður um hljóð í hliðarsal.

Takk fyrir, hæstv. forseti. „c. 4. mgr. orðast svo: Strandveiðileyfi skulu veitt skráðum fiskiskipum með heimilisfang á svæði skv. 3. mgr. Einungis er heimilt að veita fiskiskipum útgerða, einstaklinga eða lögaðila strandveiðileyfi sé lögheimili þeirra skráð á sama stað og heimilisfang skráðs fiskiskips. Sama fiskiskipi verður aðeins veitt leyfi frá einu landsvæði á hverju veiðitímabili. d. Orðið „föstudaga“ í 1. tölul. 5. mgr. fellur brott. e. Í stað tölunnar „14“ í 2. tölul. 5. mgr. kemur: 18. f. 5. tölul. 5. mgr. fellur brott.“ Hér er um að ræða stórfellda útvíkkun á strandveiðunum. Heildarhlutdeildin fer í 40.000 lestir og tímabilið lengist um einn mánuð í hvorn enda frá því sem nú er, þ.e. hefst 1. apríl og lýkur 30. september. Þetta mun auka mjög aðgengi allra að fiskveiðum og gera mönnum kleift, hvort sem þeir stunda veiðar eingöngu í atvinnuskyni eða í hjáverkum, að sækja sjó frá Íslandi. Lenging veiðitímabilsins og stærð kvótans sem varið er til strandveiðanna mun gera það að verkum að þessar ólympísku veiðiaðferðir leggjast af, það verður enginn svo mikið í spreng að bruna út á sjó fyrstu tvo, þrjá daga hvers mánaðar eða hvers tímabils til að ná sem mestu af fiski vegna þess að það er af nógu af taka. Tímabilið er þar að auki lengt þannig að þetta mun gera mönnum kleift að sækja sinn sjó ásamt því að taka sér þau eðlilegu frí sem þarf á þeim tíma. Í 5. gr. frumvarpsins segir: „7. gr. laganna orðast svo: Við gildistöku laga þessara skal sérstakur sjóður, kvótaskuldasjóður, taka við réttindum og skyldum skuldara allra krafna á hendur íslenskum útgerðum, einstaklingum og lögaðilum sem sannanlega eru til komnar vegna kaupa eða leigu á aflaheimildum. Frá þeim tíma er sjóðurinn eini skuldari slíkra krafna. Kröfur á hendur kvótaskuldasjóði skv. 1. mgr. bera ekki vexti. Seljendur aflaheimilda skulu að loknu uppboði og uppgjöri greiða kvótaskuldasjóði gjald að fjárhæð sem nemur 5% söluverðmætis seldra aflaheimilda hvers uppboðs. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fer með yfirstjórn kvótaskuldasjóðs og skal hlutast til um að rekstur hans fari fram á eðlilegan og lögmætan hátt. Ráðherra er heimilt að ráða sjóðnum starfsfólk.“ Hér er um að ræða mikilvæga endurskipulagningu á skuldum sjávarútvegsfyrirtækja á Íslandi. Við leggjum þetta til sem sanngjarnt mál og réttlætismál til að koma til móts við þær útgerðir sem í góðri trú keyptu sér eitthvað sem þær mundu eiga til frambúðar. Menn geta sagt sem svo að útgerðarmenn hafi átt að vita að þeir væru að kaupa köttinn í sekknum þegar þeir keyptu sér kvóta en engu að síður gerðu menn það í góðri trú og samkvæmt gildandi lögum. Skuldir sem til er stofnað vegna þessara kaupa verða því afskrifaðar og settar í sérstakan kvótaskuldasjóð. Eigendur þessara skulda, þ.e. þá væntanlega lánastofnanir, munu fá þessa skuld endurgreidda, að vísu án vaxta en hluti af því er einfaldlega sú staða að það var ljóst árum og áratugum saman að bönkum og fjármálafyrirtækjum var óheimilt að lána til kvótakaupa en gerðu það engu að síður. Þess vegna teljum við ekki rétt að þau verði áfram verðlaunuð með því að geta tekið vexti af lánunum. Höfuðstóllinn verður endurgreiddur að fullu, það kemur þarna inn ákvæði um 5% álag á söluverðmæti til að greiða upp þessar skuldir. Áður hefur komið fram spurning um hvað þetta geti tekið langan tíma. Þetta er einfaldlega eitt af þessum atriðum sem er ekki enn búið að reikna út og er mjög erfitt að reikna út. Það er í sjálfu sér útfærsluatriði og ef menn sjá fram á að þessi kvótaskuldasjóður verði ekki gerður upp fyrr en að 100 árum liðnum er einboðið að þetta hlutfall verður að hækka. Það er ekki líklegt að það þurfi að lækka. Í 6. gr. frumvarpsins kemur fram að 8.–15. gr., V. og VI. kafli og ákvæði til bráðabirgða I–VII í núgildandi lögum falli brott. Svo kemur í 7. gr. að lög þessi öðlist gildi 1. september 2011. Þetta er dagsetning sem þarf hugsanlega að taka til endurskoðunar miðað við það samkomulag sem gæti verið að nást um framgang þessara frumvarpa í þinginu, að það verði mælt fyrir þeim, þau fari til nefndar og verði svo tekin aftur á dagskrá á næsta þingi. Í greinargerð með frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Markmið þessa frumvarps er að færa úthlutun á aflaheimildum úr sameiginlegum fiskveiðiauðlindum þjóðarinnar til þess horfs sem hún var í áður en framsal aflaheimilda kom til árið 1991, en fram að þeim tíma hafði úthlutunin byggst á veiðireynslu til margra ára og var því bæði sanngjörn og réttlát. Með frumvarpinu er einnig reynt að tryggja að aflaheimildir fari til þeirra byggða sem þeim var upprunalega úthlutað til. Miðað er við að aflahlutdeildin sé nýtt í viðkomandi sveitarfélagi. Þó er sveigjanleiki í nafni hagkvæmni tryggður þar sem aflahlutdeildin er framseljanleg þegar hagkvæmnisrök gefa tilefni til. Með því móti verður réttur íbúa sjávarbyggða á Íslandi til sjósóknar tryggður eins og verið hefur frá örófi alda sem eini raunverulegi grundvöllur tilvistar flestra þeirra. Skýrt er kveðið á um eignarhald þjóðarinnar á fiskstofnunum í kringum landið í fyrstu tveimur greinum laga um stjórn fiskveiða. Þar segir orðrétt: „1. gr. Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.“ […] Frumvarp þetta tryggir að arður af nytjastofnum á Íslandsmiðum skili sér til réttmætra eigenda þeirra, íslensku þjóðarinnar. Upptaka uppboðskerfis við sölu aflaheimilda tryggir hámarksverð fyrir nýtingarrétt auðlindarinnar en þó eingöngu að því marki sem útgerðirnar geta borið. Frumvarpið gerir einnig ráð fyrir að hluta aflaheimilda megi selja framvirkt til allt að fimm ára í senn þannig að þeir sem hyggjast fjárfesta í útgerð geti gert ráð fyrir aðgengi að heimildum til lengri tíma en eins árs. Þá er sveigjanleiki tryggður með því að útgerðir utan viðkomandi sveitarfélaga geta keypt aflaheimildir gegn greiðslu 10% álags eða gjalds. Með ákvæði um meðafla er stefnt að því að girða að mestu leyti fyrir brottkast afla. Þó væri æskilegast að settar yrðu skýrar og afdráttarlausar reglur sem alfarið banni brottkast afla gegn þungum viðurlögum. Frumvarpið gerir ráð fyrir mikilli beinni atvinnusköpun vegna löndunar alls afla og sölu í gegnum innlenda uppboðsmarkaði í samræmi við ákvæði frumvarps til laga um sölu sjávarafla o.fl. frá 139. löggjafarþingi (þskj. 51 – 50. mál) en þar segir m.a.: „Allur sjávarafli, þó ekki rækja, humar og uppsjávarfiskur, sem veiddur er úr stofnum sem að hluta eða öllu leyti halda sig í efnahagslögsögu Íslands, skal seldur á innlendum uppboðsmarkaði sjávarafla er fengið hefur leyfi Fiskistofu.““ Þetta er úr frumvarpi sem Hreyfingin og varaþingmaður Hreyfingarinnar, Baldvin Jónsson, mæltu fyrir á síðasta þingi um að allur fiskur skyldi fara á innlenda uppboðsmarkaði og að skilið yrði milli veiða og vinnslu þannig að eðlileg og gagnsæ verðmyndun ætti sér stað á öllum stigum fiskveiðikerfisins. „Þessi breyting ein sér mun að öllum líkindum leiða til um 800–1.000 nýrra starfa við fiskverkun með mjög litlum tilkostnaði á skömmum tíma. Framsal aflaheimilda“ eins og því er fyrirkomið í dag „hefur leitt til gríðarlegrar byggðaröskunar víða um land og gert að engu eina bjargræði sjávarbyggða, sjósóknina, sem þær hafa notið í aldaraðir. Með því að taka lífsbjörgina af sjávarbyggðunum hefur öll afkoma og eignastaða íbúa á þessum stöðum raskast við atvinnuleysi, brottflutning og eignabruna. Með samþykkt þessa frumvarps mun sú þróun snúast við og fólksflótti af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins stöðvast og komið [verður] í veg fyrir þann gríðarlega samfélagslega tilkostnað sem slíkir hreppaflutningar hafa í för með sér. Aukning á afla til strandveiða, sem hér eftir verða utan tillagna Hafrannsóknastofnunarinnar um heildarafla og standa yfir stærri hluta ársins en nú er, mun hafa umtalsverð áhrif á atvinnulíf um allt land. Auðlindagjald og strandveiðar munu og skila umtalsverðum tekjum til þeirra sveitarfélaga þar sem aflanum er landað. Sá skaði sem útgerðir og núverandi handhafar aflaheimilda verða fyrir vegna missis aflaheimilda verður bættur með því að skuldir útgerða sem eru til komnar vegna kaupa á aflaheimildum verða færðar í sérstakan kvótaskuldasjóð. Skýrt er í lögum að aflahlutdeild útgerðar er ekki eign hennar og þær skuldir sem stofnað hefur verið til vegna kaupa á slíkum heimildum eru og hafa alltaf verið áhættulánveiting viðkomandi lánveitenda. Kvótaskuldasjóður verður greiddur niður með 5% gjaldi á allar seldar veiðiheimildir þar til sjóðurinn er að fullu upp gerður. Skuldir kvótaskuldasjóðs bera enga vexti. Varðandi þá umræðu sem skapast hefur og lýtur að hugsanlegum brotum á eignarréttarákvæði stjórnarskrár skal tekið fram að um langa tíð hefur skýrt verið kveðið á um það í lögum að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign þjóðarinnar. Þrátt fyrir að möguleiki sé á þeirri ólíklegu niðurstöðu dómstóla að ríkið væri skaðabótaskylt vegna innköllunar aflaheimilda eða annars þess sem leiðir af frumvarpi þessu, þá er engu að síður þess virði að þær breytingar sem hér eru lagðar til komist til framkvæmda. Betra er að þurfa hugsanlega að sæta slíkri niðurstöðu dómstóla en að búa áfram við óbreytt eða lítið breytt fyrirkomulag fiskveiða. Í framhaldi af þeim breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu sem frumvarp þetta gerir ráð fyrir er brýnt að fram fari víðtæk og ítarleg úttekt á Hafrannsóknastofnuninni og veiðiráðgjöf hennar með tilliti til aðferðafræðilegra sjónarmiða. Þar verði einnig kannað hversu vel hefur tekist til með verndun fiskstofna, fiskimiða og lífríkis og uppbyggingu fiskstofna. Í þeirri úttekt er brýnt að fiskveiðar við Ísland verði skoðaðar heildstætt með tilliti til þess skaða sem þær hafa valdið á lífríkinu og lagt mat á hagkvæmni togveiða annars vegar og krókaveiða hins vegar. Slík úttekt ætti að vera gerð af hlutlausum erlendum sérfræðingum í samráði við sjómenn, íslenska fiskifræðinga og vistfræðinga.“ Frú forseti. Þetta er sú stóra hugsun og sú stóra nálgun sem þarf að hafa á breytingu á fiskveiðistjórnarkerfinu. Vonandi tekst vel til og vonandi náum við að ræða þetta mál í þaula, og það fari í þann farveg sem forsætisráðherra hefur lagt til, þ.e. í þjóðaratkvæðagreiðslu. Rétt er að geta þess að Hreyfingin er að láta útbúa tillögu til þingsályktunar um að fram muni fara þjóðaratkvæðagreiðsla um bæði þessi mál, þ.e. frumvarp Hreyfingarinnar og stærra frumvarp hæstv. sjávarútvegsráðherra. Þegar þau hafa verið send til umsagnar og umsagnirnar eru komnar inn í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd á að taka málin bæði tvö og gera rækilega grein fyrir þeim á almannavettvangi og síðan á að bjóða þjóðinni að greiða atkvæði um annars vegar frumvarp Hreyfingarinnar og hins vegar ríkisstjórnarinnar eða óbreytt ástand. Frú forseti. Það er brýnt að þoka þessum málum áfram með einhverjum hætti þó að ekki sé víst að það fáist endanleg niðurstaða í þau á næstunni. Á mánudag, þriðjudag og miðvikudag ræddum við annað tveggja frumvarpa ríkisstjórnarinnar um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu, það sem kallað hefur verið Jónsbók hin skemmri. Fyrr í dag og á föstudaginn höfum við rætt hitt frumvarpið, Jónsbók hina lengri, og höfðu menn mikið og margvíslegt álit á þeim frumvörpum. Að okkar mati ganga frumvörp ríkisstjórnarinnar allt of skammt og eru of flókin. Þau snúast um að viðhalda víðtækri sérhagsmunagæslu annars vegar og að veita ráðherra mikið miðstýringarvald hins vegar. Þau eru ekki í samræmi við stefnur og/eða ályktanir þeirra stjórnmálaflokka sem mynda ríkisstjórnina og heldur ekki í samræmi við stjórnarsáttmála þeirra flokka. Það er erfitt að skilja hvernig þetta gat gerst en þetta er engu að síður niðurstaðan. Niðurstaðan úr hinu svokallaða víðtæka samráðsferli er líka ótrúleg miðað við alla þá vinnu og allt það hallelúja sem menn halda fram að hafi verið í stóru nefndinni. Þetta er fyrst og fremst niðurstaða þar sem hagsmunir almennings sem er eigandi auðlindarinnar eru fyrir borð bornir, skolað út með slorinu væri ef til vill viðeigandi að segja. Ótrúlegur þvergirðingsháttur Sjálfstæðisflokks gagnvart breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu kemur ekki á óvart en hræðsla Framsóknarflokksins við breytingar kemur hins vegar talsvert á óvart. Heldur hann virkilega að landsbyggðin muni kaupa það endalaust að hægt sé að kenna einhverjum lattelepjandi illmennum í 101 Reykjavík um atvinnumál landsbyggðarinnar? Þetta er orðin svo þreytt tugga að ég held að framsóknarmönnum væri heppilegast að hætta þessu. Það var Framsóknarflokkurinn með fyrrverandi formann sinn, Halldór Ásgrímsson, í broddi fylkingar sem innleiddi núverandi hugsun og ástand í kvótamálum sem við búum við í dag. Núverandi kvótakerfi er að okkar mati einfaldlega einn af ljótustu blettunum á arfleifð flokksins. Ég hefði haldið að sá nýi Framsóknarflokkur sem nú er á þingi ætti auðvelt með að sleppa hendinni af þeirri arfleifð og ég skora á hann að gera það.

… rétta fram sátt…

Frú forseti. Það er brýnt að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu og gera úthlutanir aflaheimilda réttlátari, sanngjarnari og hagkvæmari. Þær breytingar á að gera með heildarhagsmuni sem flestra að leiðarljósi. Það á enginn náttúruna og auðlindir þær sem hún svo örlátlega hefur boðið Íslendingum og það á enginn að fá úthlutað af þessum sameiginlegu náttúruauðlindum nema gegn sanngjörnu gjaldi sem verður til við aðstæður þar sem allir geta staðið jafnt að. Það mun hins vegar seint nást sátt við LÍÚ og Sjálfstæðisflokkinn um slíkar alvörubreytingar og því er brýnt að hugsa stórt, alveg frá upphafi, og leggja til sanngjarnar breytingar sem byggja á byggðasjónarmiðum, réttlætissjónarmiðum og hagkvæmnissjónarmiðum. Það er nákvæmlega þetta sem frumvarp Hreyfingarinnar gerir. Niðurstaða þessa máls er svo að heppilegast sé að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu því að þá er hægt að skera alla þessa flokka sem eru svo bundnir á klafa núverandi kerfis niður úr snörunni með því einfaldlega að vísa þessum málum til þjóðarinnar til afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Það er þannig og hefur verið lengi að sjávarútvegur er sú atvinnugrein sem er líklega reglusettust, ef svo má segja, af öllum atvinnugreinum á Íslandi  Nú ber svo við að þingflokkur Hreyfingarinnar hefur lagt fram frumvarp til laga um breytingu á lögunum um stjórn fiskveiða sem er nokkuð mikið um sig, einar sjö greinar, og býsna tæknilegt, leyfi ég mér að segja. Ég ætla ekki að elta ólar við það sem hv. þingmaður sagði hér um Sjálfstæðisflokkinn eða Framsóknarflokkinn og forsögu þeirra stjórnmálaflokka varðandi stjórn fiskveiða en mig langar til að fá upplýsingar um það hjá hv. þingmanni hvort þingflokkur Hreyfingarinnar hafi leitað til einhverra sérfræðinga eða aðila í sjávarútvegi við samningu þessa frumvarps til ráðgjafar við gerð þess. Mér þætti vænt um að fá upplýsingar um það hverjir þeir sérfræðingar eru vegna þess að þess er ekki getið í greinargerð með frumvarpinu. Vill hv. þingmaður vera svo elskulegur að upplýsa mig um það hér?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni fyrir andsvarið. Það er rétt hjá honum að löggjöf um fiskveiðistjórn er mjög tæknileg og við komumst að því þegar við vorum að vinna þetta frumvarp að við hefðum getað haft samband við 500 mismunandi aðila um útfærslur á fiskveiðistjórnarkerfinu og við hefðum sennilega fengið 700 eða 800 tillögur um hvernig væri best að gera það. Niðurstaðan varð sú að höfðu samráði við nokkra menn að hafa þetta einfaldlega frumvarp sem snýst um prinsippatriði og einfalt í sniðum þar sem aðkoma til dæmis stjórnmálamanna, hvort sem væri á vettvangi ríkisins eða sveitarfélaga, væri sem minnst og að sem stærstur hluti kerfisins væri einfaldlega markaðsvæddur að því marki að kvótanum er úthlutað á þær byggðir sem höfðu hann í upphafi þegar kvótinn var settur á. Þeim er skylt að setja hann á uppboð. Uppboðsparturinn af þessu er eins og svo margt annað bundinn tilteknum útfærsluatriðum, það eru til margar tegundir af uppboðum, fer svolítið eftir því hvað menn eru að bjóða upp hverju sinni og inn á hvers konar markaði. Það eru til dæmis til ákveðnar tegundir af uppboðum sem koma í veg fyrir að einn aðili nái að sölsa undir sig allt sem boðið er upp. Það eru til uppboð þar sem komið er í veg fyrir að sá sem býður hæst þurfi endilega að bera mjög skarðan hlut frá borði vegna þess að hann hefur verið of svartsýnn á það að ná til sín tiltekinni hlutdeild. Það eru útfærsluatriði eins og fjölmargt annað í þessu frumvarpi sem eru bara bundin við tæknilega útfærslu. Hreyfingin ráðfærði sig við talsverðan hóp af fólki sem ég er með á skrá einhvers staðar niðri, m.a. og þá sérstaklega hagfræðinga og fiskifræðinga. Þetta varð niðurstaðan, einmitt að hafa frumvarpið sem minnst í sniðum og láta það snúast sem mest um ákveðin prinsippatriði þar sem byggðasjónarmið, réttlætissjónarmið og hagkvæmnissjónarmið gætu komið fram án þess að stjórnmálamenn væru mikið með puttana í málinu.

Virðulegi forseti. Við hv. þingmaður erum örugglega sammála um að prinsippin skipta máli, og þau skipta verulegu máli þegar menn útfæra löggjöf á sviði fiskveiða og þær leikreglur sem eiga að gilda um meginatvinnuveginn okkar. Ég tók eftir því að hv. þm. Þór Saari kom sér hjá því að nefna það hvaða einstaklinga og sérfræðinga þingflokkur Hreyfingarinnar fékk sér til aðstoðar við samningu þessa máls. Ég neita að trúa því að hv. þingmaður geti ekki nefnt þá sérfræðinga sem þingmenn Hreyfingarinnar fengu sér til ráðgjafar. Getur verið að það hafi til dæmis verið sá fulltrúi sem Hreyfingin skipaði í sáttanefndina eða voru það eftir atvikum einhverjir aðrir? Hv. þingmaður hefur gengið mjög hart fram í því að saka aðra stjórnmálaflokka og stjórnmálamenn um að ganga erinda sérhagsmunahópa, hvort sem það er í sjávarútvegi eða annars staðar. Hann hefur haldið því hér fram í umræðum, m.a. um málefni sjávarútvegsins, að sumir hv. þingmenn sem hafa komið nálægt þeirri atvinnugrein séu þess vegna vanhæfir til að fjalla um málið.  Ég spyr þá í framhaldi af því vilji hann upplýsa mig um það hvaða einstaklingar þeir eru. Getur verið að þeir hafi einhverja fjárhagslega hagsmuni af því að frumvarpið er gert úr garði með þeim hætti sem hér liggur fyrir? Hefur hv. þingmaður til dæmis metið þau áhrif sem þetta frumvarp hefur á ýmis fyrirtæki í fiskvinnslu án útgerðar, svo sem á Flateyri eða í Breiðdalsvík? Búa einhverjir slíkir hagsmunir að baki þessu frumvarpi og vildi hv. þingmaður vera svo elskulegur að upplýsa þingið um það?

Frú forseti. Margur heldur mig sig, segir einhvers staðar. Hreyfingin er einfaldlega ekki gæslumaður sérhagsmunaafla hér á Alþingi Íslendinga,  Við höfðum meðal annars samráð við hæstv. sjávarútvegsráðherra, sérfræðinga í sjávarútvegsráðuneytinu og þann mann sem var fyrir okkur í sáttanefndinni, Finnboga Vikar. Við höfum haft samband við útgerðarmenn í Vestmannaeyjum, á Austfjörðum, Norðurlandi og Snæfellsnesi. Við höfum fengið samtöl og upplýsingar frá fjölda útgerðarmanna sem hafa ekki viljað láta nafns síns getið vegna hugsanlegra afleiðinga af hálfu einhverra annarra sem ég tjái mig ekki um. Hvað varðar það að við séum að gæta hér sérhagsmuna leyfi ég mér að benda á að í frumvarpinu er lagt til að aflaheimildir verði afhentar sveitarstjórnum á Íslandi til uppboðs. Þangað fer arðurinn af auðlindinni. Það má svo sem vel hugsa sér að í hugarheimi hv. þingmanns sé Hreyfingin í samsæri með hverri einustu sveitarstjórn á landinu um að þær auðgist á þessu máli og veiti svo fé í framhaldi af því til Hreyfingarinnar en það er einfaldlega ekki rétt. Við förum þessa sveitarstjórnarleið vegna þess að við teljum að þær sjávarbyggðir í kringum landið sem hafa orðið til vegna fisksins á miðunum fyrir utan byggðirnar eigi að stunda veiðar. Það er ekki út af neinu öðru. Samsæriskenningar um annað eru rangar. Hvað varðar það að allur afli fari til vinnslu á innlenda markaði er hér um að ræða uppboðsmarkaði sem allir hafa aðgang að, bæði innlendir fiskframleiðendur og erlendir, þannig að þar er ómögulegt að gæta hagsmuna nokkurs einstaks aðila. Við erum hins vegar að færa þessa hagsmuni frá þeim útgerðarmönnum sem meðal annars hafa flutt fisk út beint í gámum á erlenda markaði og keypt sér sjálfir þyrlur fyrir arðinn.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp Hreyfingarinnar til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Ég ætla að byrja á því að óska Hreyfingunni til hamingju með að koma fram með heildstætt frumvarp um þetta gríðarlega mikla hagsmunamál okkar Íslendinga og hrósa þeim fyrir gott ímyndunarafl varðandi útlit þessara laga. Mig langar í meginatriðum að tala um þrjú atriði sem koma fram í frumvarpinu sem ég sé nokkra annmarka á. Fyrst ber að nefna að í 2. gr. er talað um að heimildir til að veiða úr nytjastofnum við Ísland séu á forræði íslenskra sveitarfélaga. Og eins og hv. þm. Þór Saari sagði áðan er hann með það göfuga markmið að þau sjávarútvegspláss, ef getum við orðað það sem svo, sem finnast hringinn í kringum landið, geti áfram stundað útgerð og notið auðlindarinnar. En það er nokkrum annmörkum háð vegna þess að það eru ekki öll sveitarfélög í landinu sem geta stundað sjávarútveg yfirleitt. Þá er ég að hugsa um sveitarfélög eins og Egilsstaði, Selfoss, Hveragerði, Flúðir, Hellu, Hvolsvöll og fleiri sveitarfélög. Ef sá skilningur minn er réttur brýtur það jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar, 65. gr. Ég hefði gaman af að heyra frekari útfærslu á því við betra tækifæri, ekkert endilega núna. Í öðru lagi er í c-lið 2. gr. talað um veiðar á afla á grundvelli aflaheimilda, að heimill sé meðafli úr öðrum tegundum allt að 10% af heildarafla hverrar veiðiferðar. Þá verður mér hugsað til stóru fjölveiðiskipanna. Segjum sem svo að skip eins og Vilhelm Þorsteinsson, Birtingur á Neskaupstað eða Aðalsteinn Jónsson á Eskifirði eða eitthvert af þessum stóru skipum komi með 2.700 tonn af loðnu, er þá meiningin að þau komi með 270 tonn af þorski með? Það verður ekki annað skilið af þessu ákvæði. Þá sé ég fyrir mér að erfitt verði að stjórna auðlindinni ef svo á að vera. Að síðustu langar mig til að tala aðeins um 5. gr., um hinn svokallaða kvótaskuldasjóð þar sem taka á skuldir sem sjávarútvegsfyrirtæki bera sem sannanlega eru til komnar vegna kaupa eða leigu á aflaheimildum. Það á að taka þær skuldir af útgerðunum og setja í svokallaðan kvótaskuldasjóð þar sem kröfur lánardrottna færast þá frá útgerðunum yfir á þennan kvótaskuldasjóð. Kröfurnar munu ekki bera vexti, það kemur reyndar ekki fram hvort þær séu verðtryggðar eða hvort þær muni einfaldlega hverfa í verðbólgu á tiltölulega skömmum tíma. En þar sem hv. þingmaður sagði að kröfuhafar fengju höfuðstól til baka en enga vexti er hægt að álykta sem svo að það hafi bara gleymst að gera ráð fyrir því að það væri verðtryggt, vegna þess að ef það er ekki verðtryggt fá þeir aldrei höfuðstólinn til baka. Þá er sagt að kröfuhafar muni fá höfuðstól greiddan til baka með því að 5% af söluverðmæti afla á hverju ári verði sett inn í þennan sjóð þannig að það er þá í raun skattur á alla útgerð í landinu sem yrði notaður til að borga kröfuhöfum til baka. Fimm prósent af söluverðmæti eru um 6,5–7 milljarðar, sem þýðir að ef skuldir sem eru sannanlega til komnar vegna kaupa og leigu á aflaheimildum eru 250 milljarðar eins og viðskiptabankarnir hafa metið, og 5% skattur, er endurgreiðslutíminn 40 ár. Ef það er hins vegar meira, segjum 450 milljarðar, eru það 67 ár. Það væri fróðlegt að vita hvort frumvarpssmiðir hafi hugsað út í að það mundi kippa út öllu eigin fé út úr bankakerfinu. Það gerðist þá eitthvað; bankarnir færu á hausinn, ríkið mundi setja meira eigið fé inn í bankana eða núverandi eigendur, sem er annars vegar ríkið í tilfelli Landsbankans og hins vegar kröfuhafar í tilfelli stóru viðskiptabankanna tveggja, og spurning hvort líklegt sé að þeir muni gera það. Jafnframt ber að benda á að það væri tvímælalaust brot á 72. gr. stjórnarskrárinnar þar sem þar væri verið að skerða eignarrétt fjármálafyrirtækjanna. Þau mundu sjálfsagt ekki una við það nema ríkið mundi bæta þeim það upp á einhvern hátt og það er spurning hvar ríkið ætti að fá þá peninga. Að lokum langar mig til að minnast örlítið á að þingmaðurinn hélt því margsinnis fram að hagstæðasta niðurstaðan fengist ávallt á uppboðum. Þá minni ég á 3G-uppboðin sem fóru fram í Evrópu fyrir um tíu árum síðan, það var svo langt frá því að þau gæfu hagstæða niðurstöðu. Þau voru bæði vonarpeningur fyrir ríkissjóði landanna sem buðu upp þessar heimildir sem síðan þurfti að afskrifa, og fyrir fyrirtækin sem ekki gátu staðið við uppboðin. Mig langar að lokum að óska Hreyfingunni til hamingju með þetta frumvarp um leið og ég vona að það verði aldrei að lögum.

Frú forseti. Það frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, og flutt er af hv. þingmönnum Hreyfingarinnar dregur fram ákveðin áhersluatriði sem ég er sammála. Ég vil nefna þau áhersluatriði sem ég er sammála. Ég er sammála þeim áherslum að það eigi að fela sveitarfélögum og landshlutum möguleika til að koma með beinum hætti að nýtingu fiskveiðiauðlindarinnar fyrir ströndum landshlutanna eða sveitarfélaganna. Það er alveg ljóst, eins og framsögumaður og hv. þm. Þór Saari greindi réttilega frá að það hljóti að brenna á íbúum þessara byggða að fara vel með auðlindina og nýta hana á sjálfbæran hátt en einnig eigi frumburðarréttur þeirra til að nýta þessar auðlindir að vera virtur. Þau áhersluatriði sem greint er frá í þessu frumvarpi styð ég þó svo að ég styðji ekki þá endanlegu útfærslu sem þarna er lögð til, enda er það annað mál. Hitt vil ég líka segja að ég er sammála þeim áherslum sem þarna eru dregnar upp eins og t.d. um vandann varðandi meðaflann. Það er vitað að á grunnslóð eru mjög blandaðar veiðar og þó að einhver hafi aflaheimild í einni tegund er ekki víst að hún sé nægileg fyrir ef skyndilegar breytingar verða og geta komið aðrar fisktegundir í veiðarfæri þó svo að það sé ekki meiningin að gera út á þær. Það sé þá bara eðlilegt, eins og einnig kemur fram í frumvörpum ríkisstjórnarinnar sem ég mælti fyrir í umræðu um stjórn fiskveiða, að kerfið bregðist við slíkum breytingum sem hæglega geta orðið með stuttum fyrirvara, þ.e. breytingu á samsetningu afla. Það skemmtilega og góða við sjávarauðlindina er að hún er sívirk líffræðileg auðlind sem tekur breytingum, hún getur tekið skyndilegum og varanlegum breytingum, t.d. í kjölfar breytts hitastigs í sjónum, breyttra strauma og þess háttar. Að ætla sér að búa til eitthvert niðurnjörvað kvótakerfi eins og við höfum búið við á undanförnum árum sem ekki er sveigjanlegt í þessu tilliti gengur engan veginn upp. Sjórinn er líffræðileg auðlind og lýtur líffræðilegum dínamískum lögmálum sem við verðum að geta brugðist við mjög skyndilega og skjótt. Í frumvarpinu er hvatt til strandveiða og ég tek undir það markmið, að standa vel að baki strandveiðinni enda var það eitt fyrsta verk mitt sem sjávarútvegsráðherra að koma á núverandi strandveiðum þó svo að þær hafi síðan fengið að vaxa enn meir. Hugur minn stendur til að auka enn frekar hlut strandveiðanna. Það má vel vera að það megi breyta og styrkja grunn þeirra og byggðatengja þær meira í vinnslu og þess háttar, það er þá bara eitthvað til að taka á. Ef til vill þarf að tengja það enn betur persónum en það má ekki verða útgerðarform þar sem sami aðili rekur marga strandveiðibáta. Ég tel að svo eigi ekki að vera enda sé ég það líka í frumvarpinu að þar er lögð áhersla á að þarna séu leyfi sem tengist fyrst og fremst einstaklingum eða einyrkjaútgerðum hvað það varðar. Varðandi gjald vil ég minna á að nú greiða strandveiðibátarnir leyfin til viðkomandi hafna, að vísu ekki hátt gjald en engu að síður er það hvatning fyrir menn til að landa í minni höfnum, í minni byggðarlögum, og svo rekstraraðilar þeirra hafna, sveitarfélög eða aðrir ábyrgðaraðilar, fái eitthvert lágmarksgjald, kannski aukaþóknun, fyrir það sem þeir verða að inna af hendi til þess að fá þessa báta til að landa. Það hefur mælst mjög vel fyrir í heildarsamhenginu og eru strandveiðarnar hugsaðar til að styrkja sjávarbyggðirnar, jafnvel hinar minnstu líka. Ég vildi nefna þessi atriði í frumvarpi hv. þingmanna Hreyfingarinnar og taka undir þær áherslur sem lagðar eru á fullvinnslu afla hérlendis. Unnið hefur verið markvisst að því á síðustu missirum og í tíð minni sem sjávarútvegsráðherra að gera það. Fyrir þremur árum var hér mikill útflutningur á óunnum gámafiski, sem kallaður var. Hann fór síðan á fiskmarkaði erlendis og var unninn þar. Ég man ekki hvort það voru um 50 þúsund tonn af botnfiski sem fóru úr landi á tímabili. Það hefur stórlega minnkað, bæði með því að auka skyldur á vigtun hér á landi og með því reynt að skapa forgang fyrir íslenska fiskvinnslu, og einnig með því að leggja gámaálag á þá sem fara með fiskinn óvigtaðan í gámum á erlenda markaði. Við erum með enn frekari aðgerðir í vinnslu í ráðuneytinu til þess að hvetja til og treysta stöðu innlendrar fiskvinnslu og möguleika hennar til að ná í þennan fisk. Mér skilst á síðustu tölum að útflutningur á óunnum fiski sé núna innan við 1/3 af því sem hann var fyrir þremur árum þannig að það hefur áunnist heilmikið í þessum efnum. Þær áherslur sem hv. þingmenn Hreyfingarinnar leggja varðandi fiskvinnslu í landi á Íslandi, að sá fiskur sem veiddur sé á Íslandsmiðum skuli vinnast hér á landi eins og hægt er, er sjónarmið sem ég tek alveg heils hugar undir. Önnur atriði varðandi frumvarpið, eins og útfærsla þess í ýmsum öðrum atriðum, eru meira umhugsunarefni og ég lýsi ekki stuðningi við það. Ég vil þó segja að mér finnst það mjög gott hjá þingflokknum að leggja fram frumvarp til laga um stjórn fiskveiða með ákveðnum grunnstefnumiðum eins og við höfum fyrir framan okkur og mælt hefur verið fyrir. Það er gott framtak þó að í ýmsum útfærslum og öðrum áherslum sem ég kem ekki inn á hér séu af öðrum toga sem ég styð ekki. En þau atriði sem ég hef nefnt hérna, frú forseti, vildi ég gera að aðalefni ræðu minnar.

Frú forseti. Það sem mér finnst mikilvægast við það frumvarp sem hér er til umræðu og er lagt fram af hv. þingmönnum Hreyfingarinnar er að það felur í sér valkost. Stjórnmál eiga að snúast um það að geta tekið afstöðu til mismunandi kosta. Ástæðan fyrir því að menn eru í mismunandi flokkum er sú að þeir hafa gjarnan mismunandi grundvallarviðhorf til samfélagsins. Ég tel þess vegna að þegar mönnum tekst í erfiðum málum eins og stjórn fiskveiða sannarlega er að koma fram með heildstætt hugmyndakerfi sé það í sjálfu sér afrek og hv. þingmenn Hreyfingarinnar eiga lof skilið fyrir það. Ég tel að sá valkostur sem hér liggur fyrir verðskuldi það fyllilega að vera tekinn til mjög ítarlegrar umræðu í fagnefnd þingsins. Mér finnst líka, ekki síst í ljósi gagnrýni sem hér hefur komið fram, m.a. frá einum af fremstu hagsnillingum þingsins, hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni  Ég hjó eftir því að hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson benti á að það kynni að vera að 5. gr., sem er um kvótaskuldasjóð, kynni að fela í sér nokkuð þungt högg fyrir bankakerfið í landinu. Það þarf að grafast fyrir um sanngildi þeirrar fullyrðingar, ég kaupi það ekki alveg svona að óskoðuðu máli. Það eru þrjú meginatriði sem þetta frumvarp byggist á og ég verð að segja það að ég hef efasemdir um að það sé rétt að útdeila aflaheimildum þjóðarinnar á þau sveitarfélög, eins og ég skil það, sem hafa þó í dag töluverða hagsmuni af því að nýta sjó. Ég er ekki algjörlega sannfærður um að það sé hin rökrétta og sanngjarnasta leið. Ég er alveg reiðubúinn til að skoða rök í því efni. Það sem mér finnst jákvæðast við þetta frumvarp er tvennt. Í fyrsta lagi að það tekur með mjög eindregnum hætti undir að það beri að efla umhverfisvænar veiðiaðferðir. Ég hef í gegnum tímann verið, eins og menn vita, ákaflega hlynntur krókaveiðum og það er alveg ljóst að áhersla Hreyfingarinnar er mjög á það. Sömuleiðis tel ég að það sem kemur fram í 2. gr. b í þessu frumvarpi, þ.e. mjög sterk áhersla á að nýta markaðinn til að miðla aflaheimildum, sé mjög athyglisverð aðferð og ég tel að hún sé í takt við viðhorf sem hafa komið fram hjá mörgum í mínum stjórnmálaflokki. Ég hegg sömuleiðis eftir því að ýmsir sérfræðingar sem hafa verið að kveðja sér hljóðs um stjórn fiskveiða hafa lyft þessum möguleika og þess vegna tel ég að það eigi að skoða þetta mjög vel. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar, frú forseti, en ég vil þakka Hreyfingunni fyrir að hafa lagt hérna fram frumvarp sem felur í sér hugmyndakerfi sem er valkostur bæði við það sem t.d. hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa verið að boða í þessari umræðu, sem er meira og minna óbreytt kerfi, og hins vegar það byltingarkennda kerfi sem er að finna í frumvörpum ríkisstjórnarinnar.

Frú forseti. Ég mun ekki hafa langt mál í seinni hluta ræðu minnar hér, ég er enn þá að reyna að átta mig á með hvaða fyrirkomulagi umræðan um þetta mál er. Ég hefði vissulega kosið að hún yrði lengri og meiri vegna þess að það hafa komið fram hér mjög málefnalegar athugasemdir sem mikilsvert er að ræða. Mig langar fyrst að tæpa á þeim atriðum sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson talaði um og það snýr að sumu sem aðrir hafa talað um að aflaheimildirnar fari til sveitarfélaganna, þ.e. þeirra sveitarfélaga sem upprunalega voru með útgerð þegar kvótinn var settur á og árið áður en aflaheimildirnar urðu framseljanlegar. Það er nú einu sinni svo á Íslandi að flestöll sveitarfélög landsins hafa byggst upp í kringum einhvers konar náttúrulegar aðstæður. Ástæðan fyrir því að við leggjum ekki til að Hveragerði eða Kirkjubæjarklaustur eða Mývatnssveit eða Flúðir fái úthlutað aflaheimildum í þorski eða lúðu er einfaldlega sú að þessir staðir hafa aldrei verið með útgerð. Þessir staðir hafa í staðinn byggst upp í kringum náttúruauðlind eins og t.d. jarðhita í Hveragerði, jarðhita á Flúðum, Mývatn einfaldlega sem fyrirbæri í Mývatnssveit og Kirkjubæjarklaustur hefur byggst upp sem einhvers konar þjónustukjarni í kringum landbúnaðinn í sveitinni. Nálgunin er einfaldlega sú að þessar náttúrulegu aðstæður sveitarfélaganna og samfélaganna á Íslandi haldi sér fyrst og fremst sem einhvers konar mjög hagkvæmur kostur í því hvaða atvinnustarfsemi fer þar fram. Siglfirðingar munu aldrei, eins og ég hef áður sagt, geta lifað af því að selja ferðamönnum sínalkó á Síldarminjasafninu árið um kring, þeir verða að gera eitthvað annað. Það mun aldrei verða hagkvæmt að vera einungis einhvers konar safnasamfélag á norðurhjara veraldar. Hvað varðar stjórnarskrárbrot varðandi þá úthlutun minni ég á að þegar kvótanum var úthlutað upprunalega á sínum tíma var honum úthlutað til þeirra sem þegar voru í útgerð en ekki til þeirra sem ekki voru í útgerð og það var ekki talið stjórnarskrárbrot þá og hefur ekki verið talið allan þann tíma. Ég fæ því ekki séð að það breytist eitthvað í dag. Hv. þingmaður talaði um meðafla og það er vissulega sjónarmið sem þarf að taka tillit til. Ef meðafli verður hundruð tonna af einhverri tilskilinni aflahlutdeild geri ég ráð fyrir að tekið yrði á því með einhverri hliðsjón af því á hvaða veiðislóð menn eru. Ef menn eru að veiða loðnu og það kemur ekkert upp nema þorskur eru menn einfaldlega að veiða loðnuna á röngum stað og ætti þá e.t.v. að huga að því af hálfu Fiskistofu. Hvað varðar kvótaskuldasjóðinn sem hv. þingmaður nefndi eru skuldirnar ekki vaxtaberandi, gjaldið er ekki lagt á útgerðirnar, það er af söluverði seljanda þannig að sveitarfélögin sem munu leggja til þetta 5% gjald til kvótaskuldasjóðs. Það er ekki hugmyndin að það verði verðtryggt. Miðað við núverandi styrka ríkisstjórn og efnahagsstefnu hennar er ekki útlit fyrir að hér verði mikið um verðbólgu á næstu árum. Hér verður, ef eitthvað er, allt í alkuli næstu tíu árin. Verðbólgan er fyrirbæri sem í sjálfu sér er náttúrlega eðlilegt ef maður horfir á það þannig að lánveitendur taki á sig hluta af þeirri áhættu. Það hefur ekki tíðkast undanfarið á Íslandi en það er kannski kominn tími til að það verði þannig. Uppboðsleiðin sem hagstæð aðferð - uppboðsleið er í sjálfu sér og eðli málsins samkvæmt alltaf hagstæðasta leið. Þó getur náttúrlega komið fyrir með uppboð eins og annað fyrirkomulag og mannanna verk að þau geta klikkað, 3G uppboðið í Evrópu á sínum tíma var einfaldlega þannig úr garði gert og markaðurinn þannig upp settur að það gekk ekki sem skyldi. Menn hafa verið með uppboð á ríkisbréfum sem þeir hafa þurft að hætta við í skyndingu vegna þess að ekki hafa komið viðunandi tilboð eða þau hafa verið algjörlega út úr kú. Vissulega geta þær aðstæður komið upp að uppboð á ákveðnum tímapunkti sé eitthvað einkennilegt og hætta verði við það. Þess vegna er gert ráð fyrir því í þessu frumvarpi að þau verði oftar en einu sinni á ári og helst sem oftast þannig að hægt sé að vinna úr þeim göllum sem fram koma í framhaldinu af því. Ég þakka líka hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fyrir athugasemdir hans um þetta mál, við erum mjög víða sammála í þessu máli. Ég lít á þetta frumvarp sem hina stóru sátt í þessu máli við alla stjórnmálaflokka á þingi því að innan allra stjórnmálaflokka eru í gildi sjónarmið sem þetta frumvarp tekur á. Hvað varðar byggðasjónarmiðin eru það fyrst og fremst Framsóknarflokkurinn og Vinstri grænir sem hafa lagt áherslu á þau. Ég held að allir stjórnmálaflokkar séu sammála um þau réttlætissjónarmið sem koma hér fram. Hvað varðar hagkvæmnisjónarmiðin og nýtingu markaða til að leiða til hagkvæmustu niðurstöðu er það náttúrlega fyrst og fremst Sjálfstæðisflokkurinn sem hlýtur að styðja þá leið og jafnvel Samfylkingin, því að Samfylkingin er að mörgu leyti orðin mjög markaðssinnaður flokkur líka og hefur kallað mjög eftir því að kvótinn verði innkallaður. Þetta frumvarp styður þá við það markmið Samfylkingarinnar. Ég tel þess vegna að þetta frumvarp sé einhvers konar hlaðborð sem allir flokkar á þingi geta nýtt sér og geta komið sér undan hótunum sérhagsmunaaðila með því einfaldlega að málinu verði vísað í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég þakka líka hæstv. utanríkisráðherra fyrir athugasemdir hans. Hann bendir réttilega á kannski það mikilvægasta í þessu og það er að frumvarpið er valkostur við það sem ríkisstjórnin hefur lagt fram og valkostur við óbreytt ástand og það skiptir máli í lýðræðisríki, eins og hæstv. utanríkisráðherra sagði. Það þurfa að vera valkostir og það þurfa að vera alvöruvalkostir, annars er lýðræðið sjálft bara skrípaleikur. Ég fagna því að hann skuli hafa minnst á þetta. Hæstv. utanríkisráðherra minntist líka á sveitarfélögin og hvernig væri úthlutað til þeirra og eins og fram hefur komið er það gert með ákveðin sjónarmið í huga, þ.e. að það er gert með byggðasjónarmið í huga. Það ætti að leiða til þess að uppbygging verði í sveitarfélögunum og sjávarplássunum í kringum landið en ekki að það þurfi að taka skattfé af íbúum alls landsins í t.d. milljarða veggangaframkvæmdir til að menn eigi greiðari leið á milli safna á landsbyggðinni. Það er einhvern veginn, að mínu viti, bara röng nálgun. Tryggjum þeim sveitarfélögum og þeim svæðum landsins aðgang að þeim auðlindum sem þau búa við í sínu náttúrulega umhverfi. Það hlýtur að vera hagkvæmasta niðurstaðan úr þeirri auðlindaúthlutun. Það er tiltölulega auðskilið og ég held að allir þingmenn ættu að skilja það ef menn velta því eitthvað fyrir sér. Ég þakka þann framgang sem málið hefur fengið og fagna því að það var tekið á dagskrá og að við fengum að ræða það. Við teljum að þetta sé mjög mikilvægt innlegg í málið og hefði þurft að fá miklu ítarlegri umræðu hér í 1. umr. en það verður fróðlegt að sjá framhaldið á því. Eins og ég sagði áðan munum við leggja fram tillögur til þingsályktunar um að þessu frumvarpi ásamt frumvarpi ríkisstjórnarinnar verði vísað í þjóðaratkvæðagreiðslu, og þegar sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd hefur fengið allar innsendar umsagnir um þessi mál og birt þær þá verði málið kynnt rækilega fyrir almenningi og fer vonandi beint þaðan til atkvæðagreiðslu hjá þjóðinni.