Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Meiri hl. heilbr.- og félmn. hefur lagt hér fram brtt. á þskj. 461, og er hún við brtt. á þskj. 365. Við 2. umr. hér í hv. deild var boðað af hálfu n., að hún mundi leggja fram nýja brtt., og er hún flutt hér með. Aðalbreytingin, sem meiri hl. n. leggur til að gerð verði frá því, sem er í frv. nú, er viðbót við 2. gr. frv. og er á þessa leið: „Nú hefur vísitöluálag á tekjustofna Tryggingastofnunarinnar næstliðið ár verið lægri en vísitöluuppbót á bætur hennar, og er þá ráðh. heimilt, að fengnum till. tryggingaráðs, að hækka álagið á tekjuliðina um allt að því, sem vísitölumunurinn nam.“ M.ö.o., í þessum málslið er gert ráð fyrir því, að þegar gengið hefur verið á sjóði Tryggingastofnunarinnar á einu ári með því að leggja hærra vísitöluálag á bætur hennar en fengizt hefur á tekjuliðunum, þá er ráðh. heimilt að hækka álagið á tekjustofnunum árið eftir. Þetta er sú trygging, sem meiri hl. n. vildi reyna að fá gegn því, að gengið sé um of á sjóði stofnunarinnar. Ég vil vekja athygli á því, að hér er um heimild að ræða, en ekki kvöð. 3. málsliður var áður leiðréttur, en þar hafði af vangá fallið niður úr frv., því að í frv. sjálfu er gert ráð fyrir, að álagning á iðgjöldin miðist við kaupgjaldsvísítölu marzmánaðar það ár, sem gjöldin eru á lögð, en við gerum ráð fyrir, að iðgjöld lögskráðra sjómanna skuli innheimt samkv. kaupgjaldsvísitölu janúarmánaðar, þar til vísitöluálag ársins hefur verið ákveðið. Þá flytur meiri hl. n. einnig brtt. á þskj. 462. Það hefur verið venja, í stað þess að láta hinar mörgu lagabreyt. vera hingað og þangað, að fella þær inn í meginmál l., og er gert ráð fyrir því með þetta atriði. - Ég vil svo geta þess, að n. var sammála um það, að hún teldi sig ekki geta orðið við tilmælum, sem hún hafði fengið frá hv. 1. landsk. um þessi mál.



Herra forseti. Ég vil aðeins segja nokkur orð um þessa till. frá hv. heilbr.- og félmn., sem hér liggur fyrir. Ég er samþykkur sumu af þessu, eins og t.d. breyt. við síðasta málslið, sem mun eiga að vera leiðrétting. Hins vegar vil ég taka það fram út af breyt. í sömu till., að ef vísitöluálag á tekjustofna Tryggingastofnunarinnar á næstliðnu ári hafi verið lægra en vísitöluuppbót á bætur hennar, sé ráðh. heimilt, að fengnum tillögum tryggingaráðs, að hækka álagið á tekjuliðina um allt að því, sem vísitölumismunurinn nam, - þá vil ég taka það fram, að ef á að nota heimild þessa að fullu t.d. í marz nú, þá mundi þessi breyting hafa um 51/2 millj. kr. hækkun í för með sér á útgjöldum fyrir þá aðila, sem standa eiga undir þessu. Þetta mundi þá verða hjá sveitar- og bæjarfélögum rúm 1 millj. kr., einstaklingum 1750 þús. kr., ríkissjóði 1750 þús. kr. og hjá atvinnurekendum 850 þús. kr. Hér er að vísu aðeins um heimild að ræða, en ég vil taka það fram, að ég veit ekki til þess, að fundin hafi verið nein leið til þess að standa undir þessum kostnaði á fjárlögum. Framlagið á undanförnum fjárlögum hefur ekki hrokkið fyrir útgjöldum; því er áreiðanlega ekki nein leið fyrir hendi til þess að standa undir öllum þessum greiðslum. Ég tel ekki heldur rétt að taka þetta á sig nú, þar sem ekki hefur gengið svo vel með innheimtu frá sveitarsjóðum og einstaklingum. Ég tel þetta því ekki réttan grundvöll, eins og fjárlögin eru nú, því að það er ekki heldur fengin nein vissa fyrir því, að heimild þessi yrði notuð. Í öðru lagi virðist mér, að breyt. um það, hvernig iðgjöldin skuli á lögð, sé þannig varið, að Tryggingastofnunin megi vel við una. Mér er sárt um, að stofnunin skuli þurfa að ganga á sína sjóði, eins og hún hefur þurft að gera allverulega, þó að nú sé reynt að hindra slíkt með þeim breyt., sem hér eru gerðar. - Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum. Þó svo fari, að heimild þessi verði veitt, þá sé ég ekkert vit í að framkvæma hana, og liggur það í hlutarins eðli; það mun og hv. deild sjá, þegar til kemur, að hún þurfi að taka ákvörðun um málið. Vildi ég og mælast til þess, að hv. n. láti sér þessar breyt. nægja og geri ekki frekari kröfur í þessu efni. Fundarhlé.



Herra forseti. Mér þykir miður, að hæstv. félmrh. skuli ekki vera viðstaddur þessar umr., einkum vegna ummæla, er hann hafði hér um þetta mál. En mér er kunnugt um, að hæstv. félmrh. hefur verið lasinn.

Hæstv. viðskmrh. ætlaði að vera viðstaddur umr.

Má ég bíða, þar til hann kemur?

Já. - - - Það er ekki hægt að bíða lengur eftir hæstv. ráðh.

Mér eru það mikil vonbrigði, að hæstv. ráðh. skyldi taka þá afstöðu til brtt. á þskj. 461, sem hann gerði. Ég tel, að með henni hafi verið gengið mjög til móts við óskir hæstv. ríkisstj. Eins og þinginu er ljóst og n. er sammála um, er ekki hægt að halda áfram þeim taprekstri, sem verið hefur á Tryggingastofnuninni nú í tvö ár, og ganga á sjóði stofnunarinnar. Hæstv. ráðh. hefur látið n. vita það, að stj. muni ekki geta sætt sig við, að þessi útgjöld verði borin uppi af ríkissjóði einum. Þess vegna vildi meiri hl. n. koma til móts við hæstv. stj. með till. þeirri, er ég gat um. Hæstv. ríkisstj. mun hafa talið þessa till. óaðgengilega, en meginefni hennar er, að lagt er til, að stj. skuli vera heimilt að bæta á iðgjöldin álagi, sem nemur allt að þeim mismun, sem varð á tekjum og gjöldum árið á undan. M.ö.o., það er ætlazt til þess, að þannig mætti fá eitthvað upp í tap næsta árs á undan og þessi hækkun skuli koma jafnt niður á alla aðila, ríkið og aðra gjaldendur. Ég skal ekki búa til neinar ágiskanir um, hverju þetta mundi nema. En hvort grípa þyrfti til þessa ráðs, yrði stj. að meta, og væri þá annars vegar að athuga, hver væri raunveruleg útkoma liðna ársins, og hins vegar, hvernig horfði með hækkun vísitölunnar á árinu, sem væri að byrja. Sést þetta betur þegar kemur fram um mánaðamótin febrúar–marz. Ef líkur væru litlar fyrir hækkun, þyrfti ekki að nota heimildina. Ég fæ því ekki betur séð en þessi till. sé aðgengileg fyrir hæstv. ríkisstj. Hitt er annað mál, að með vaxandi atvinnuleysi og dýrtíð sé ég annmarka á því að hækka iðgjöldin. En allt þetta verður að meltast, og auðvitað er, að þessi heimild yrði ekki notuð nema í knýjandi nauðsyn. En ef þessi till. verður ekki samþ., verður Tryggingastofnunin að halda áfram að tapa og ganga á sjóði sína. Ef miðað er við, að vísitalan hækki um 8 stig, þ.e. meðaltalsvísitöluhækkun næsta árs yrði 8 stig, munar það Tryggingastofnunina á 4 millj. kr., og er þá ekki tekið tillit til þess, að útgjöld stofnunarinnar mundu aukast með auknu atvinnuleysi. Og mér finnst það fullkomið ábyrgðarleysi að leggja nú upp með fyrirsjáanlegan taprekstur á Tryggingastofnuninni þriðja árið í röð. Yfirlýsing hæstv. ráðh. var, að því er mér skildist, á þá leið, að stj. sæi sér ekki fært að nota heimildina, nema gert væri ráð fyrir fé til þess á fjárl. Ég veit ekki betur en verið sé að taka inn á 19. gr. upphæð til þess að mæta kostnaði vegna aukinnar dýrtíðar. Vísitalan nú er 144 stig, en sú upphæð, sem framlag til Tryggingastofnunarinnar var miðað við,er bundin við 142 stig. Er það algerlega eftir venju að taka þetta inn á 19. gr. fjárl., og yrði þá að áætla, hvað þetta mundi nema miklu. Ég sé því ekki, að yfirlýsing hæstv. ráðh, geti verið því til trafala að samþ. þessa till., þar sem ófært er að leggja í þriðja rekstrarárið með fyrirsjáanlegu tapi. Ég tók eftir því áðan, að hv. frsm. drap á það, að síðasti málsl. á þskj. 461 svaraði til 2. málsl. á þskj. 365, en þessir liðir segja fyrir um, hversu haga skuli til innheimtu iðgjalda vegna lögskráðra sjómanna samkv. 112. gr. laganna. Ef báðar þessar till. verða felldar, vantar öll ákvæði um þetta í frv. sjálft. En iðgjöld þessi eru innheimt um leið og skráð er á skipin, og verður því að hafa ákvæði um, hvernig þau skuli á lögð. Það er augljóst mál, að ef halda á áfram að eyða sjóðum Tryggingastofnunarinnar, þá hlýtur að reka að því, að veita verði stóra upphæð í eitt skipti fyrir öll eða draga stórlega úr bótum. Hið síðara er ófært með öllu, en það fyrra mjög óheppilegt. Ég get ekki annað séð en Tryggingastofnunin verði að fá tekjur sínar með vísitöluálagi, ef hún greiðir bætur með því. Og ef á að gera stórt átak síðar til að rétta þetta við, verður það miklu erfiðara en fara þessa leið, sem ég hef hér sýnt fram á með rökum.



Herra forseti. Ég verð að segja, að mér eru það mikil vonbrigði, að hæstv. félmrh. skyldi taka svona í málið, og enn meiri vonbrigði, að hann skyldi ekki geta verið viðstaddur umr. Hefði því verið ástæða til að fresta umr. Hæstv. ráðh. hefur ekki heldur getað talað við n. um þetta mál, sem þó er nauðsyn að leysa í samráði við stj. Mín skoðun er sú, að n. hafi farið svo vægt í þetta mál sem unnt var. En hæstv. ráðh. lýsir ekki aðeins yfir, að hann muni ekki nota heimildina, heldur óskar einnig eftir því, að hún verði alls ekki samþykkt. Ég segi það enn, að mér þykir mjög fyrir því, að hæstv. ráðh. getur ekki verið við umræðuna, og ég tel, að það ætti að fresta henni.

Ef hv. ræðumaður vill fresta umr. stutta stund, er það heimilt. En eftir því sem hæstv. ráðh. hefur tjáð mér, er nauðsynlegt að afgreiða málið áður en þingi verður frestað, og er því ekki hægt að fresta umr. nema stutta stund.

Hér eru nú viðstaddir tveir ráðh., og mun ég halda ræðu minni áfram. Hæstv. félmrh. lýsti því yfir, að hann mundi því aðeins nota heimildina, að fé yrði veitt til þessa á fjárlögum, og óskaði einnig eftir því, að till. yrði ekki samþ. eins og hún er. Ég vil í sambandi við þetta benda á, hvernig fór um þetta mál í fyrra. Hæstv. ráðh. vildi þá ógjarnan taka við sams konar heimild, en þó fór svo að lokum, að nauðsynlegt reyndist að nota hana, enda hefði það orðið mjög mikill og tilfinnanlegur skellur fyrir Tryggingastofnunina, ef það hefði ekki verið gert. Ég vil þá í nokkrum dráttum benda á, hvernig málið er nú vaxið. Hæstv. ráðh. lýsti því yfir, að það mundi kosta þá, sem standa undir tryggingunum, 5 millj. kr., ef heimildin yrði notuð, þar af ríkissjóð 1.75 millj. Þá er sýnilegt, að sjóðir Tryggingastofnunarinnar eru settir í þessa hættu. Verður þá ríkissjóður síðar að leggja fram stóra fúlgu til að bæta þetta eða þá að gripa verður til þess að lækka bætur. Ég skal taka það fram, að þessi laun, þessar bætur, eru þau lægstu laun, sem greidd eru í landinu. Því er mér óskiljanlegt, að meðan stj. greiðir vísitöluuppbót á öll önnur laun, hugsi hún sér að skerða þessi laun, sem eru langlægst, nú þegar verið er að taka inn á 19. gr. fjárl. 3.5 millj. til aukinna launagreiðslna til opinberra starfsmanna. Ef ætlunin er ekki að draga úr bótum, getur þetta ekki endað á annan hátt en þann, að ríkissjóður verður, þegar allt er komið í þrot, að taka á sig þessar greiðslur, sem hann verður ekki færari um að bera þá en nú. Þau ár geta komið, þegar ríkissjóður hefur engan ágóða, en neyðist til þess að greiða gjöldin og verður að taka lán til þeirra greiðslna. Það er þess vegna óskiljanlegt, hvernig hæstv. ráðh. brást við, þegar hann sagði, að Tryggingastofnunin mætti vel við una að hafa marzvísitölu. Ég veit ekki, hvað hæstv. ráðh. á við. Tryggingarnar eru stofnun. sem verður að greiða sínar bætur og hefur ekki aðra möguleika til þess að afla fjár til þeirra greiðslna en með þeim íðgjöldum, sem hún fær. Og það er ekki sök þessarar stofnunar, þó að vísitalan stígi, hún ræður þar engu um. Hún getur ekki unað við annað en fá jafnmikið inn og hún verður að greiða í bætur. Ég vil í þessu sambandi benda á, að það er nýlega búið að samþ. að taka 600 þús. kr. til þess að greiða í lífeyrissjóð til uppbóta á laun embættismanna. Hæstv. félmrh. var sammála um, að þetta væri nauðsyn. En ef þetta hefur verið nauðsyn, hversu miklu nauðsynlegra er ekki að greiða til trygginganna, til þess að þær geti greitt sín laun til þeirra, sem lægstar tekjur hafa til þess að lifa af á landi hér. Og sé það svo, að það sé ekki meiningin að greiða til trygginganna þann mismun, sem kann að verða, þá er þar verið að fremja slíkt ranglæti sem ég vil ekki trúa að gert verði. Ég vil ekki mælast til þess, að stj. samþ. till. óbreytta, heldur að hún taki höndum saman við heilbr: og félmn. þessarar hv. deildar og að hæstv. ráðh. endurskoði sína afstöðu og lýsi því yfir, að verði samþ. heimild handa honum til þess að greiða þetta, þá muni hann nota þá heimild. En á þeim tíma mun hann hafa getað rannsakað, hvort dýrtíðin muni hækka og hvað ríkissjóður muni þola. Það er mjög varhugavert að samþ. ekki þessa till., og hitt er þó enn varhugaverðara, að lýsa því yfir, að þó svo að heimildin verði samþ., þá muni ráðh. ekki nota hana né þá fjárveitingu, sem til þess verður ætluð á fjárlögum. Það hefur áður orðið að greiða stórar fjárhæðir vegna dýrtíðarinnar utan fjárlaga, og það er því ekki nein undantekning, sem hér er verið að gera, og ég skil ekki, hvers vegna á þá að gera þetta að undantekningu og spyrna við fótum í því. Ég vil vænta þess, að þetta mál gangi fram og ríkisstj. endurskoði sína afstöðu í því.



Herra forseti. Ég hef flutt tvær brtt. á þskj. 476, og liggja þá fyrir fjórar brtt. við þetta frv. og þar af þrjár við 2. gr. Þar af eru tvær frá heilbr.- og félmn., en þá verður að líta svo á sem hún sé fallin frá frumtill. sinni og haldi í þess stað við þá síðari. En hvað ríkisstj. viðvíkur, þar sem hún hefur lýst því yfir, að hún muni ekki nota sér heimildina, þó að samþ. yrði, þá sé ég ekki betur en það sé gagnslaust að vera að samþ. hana. Á hinn bóginn veit ég ekki heldur, hvað fyrir nefndinni hefur vakað, því að ég var ekki viðstaddur, þegar hún gerði sínar till. Og ég veit ekki heldur, hvort allir gera sér ljóst, hvað liggur í öllum þessum till. Og það er svo yfirleitt um tryggingalöggjöfina í heild, að hún er svo flókin, að menn vita ekki gerla, hvað er í gildi og hvað ekki, og ég vil leyfa mér í því sambandi að benda á, að í 37. gr. í l. nr. 51 1951 er kveðið svo á, að Tryggingastofnunin skuli eins fljótt og auðið sé láta semja handbók um tryggingarmál, er veiti upplýsingar um það, hvaða ákvæði séu í gildi, og einkum þó um réttindi og skyldur hinna tryggðu. Mér er ekki kunnugt um, að Tryggingastofnunin hafi gert þetta, þó að nokkuð sé nú um líðið. Ég tel, að þetta sé hin mesta nauðsyn og ekki síður eftir að fleiri breytingar kunna að hafa verið gerðar. Það er ekki mitt að gera grein fyrir þeim mun, sem er á frv. ríkisstj. og till. hv. heilbr.- og félmn., en ég get ekki betur séð en það sé gagnslaust að samþ. brtt. á þskj. 461, eftir að ríkisstj. hefur lýst því yfir, að hún muni ekki nota sér þá heimild, sem henni er þar gefin, þó að hún yrði samþ. Ég sé þess vegna ekki betur en það sé ekki annað fyrir heilbr.- og félmn. að gera en annað af tvennu að samþ. 2. gr. eins og hún hefur verið borin fram eða að fylgja mínum till. á þskj. 476. Í mínum till. felst það, að 2. gr. frv. falli niður, svo að lögin frá 1951 verði óbreytt að því leyti, en það þýðir, að 25. gr. verður óbreytt, en ákvæði hennar eru þessi, með leyfi hæstv. forseta, þ.e. síðasta málsgr.: „iðgjöld samkvæmt 107. og 112. gr. og framlög samkvæmt 114. og 116. gr. laganna, sbr. 24. gr. þessara laga, skulu innheimt með álagi samkvæmt vísitölu næsta árs á undan.“ Þessi regla hefur gilt og mun samkv. mínum till. gilda áfram, en hallann af rekstri trygginganna greiðir þá ríkissjóður samkv. gildandi bráðabirgðaákvæðum þessara laga, en þar er ríkisstj. heimilað að greiða þann halla, sem kann að verða á iðgjöldum annars vegar og hins vegar bótagreiðslum. Ef farið væri að till. meiri hl., þá mundi það m.a. leiða til stórfelldrar hækkunar á útgjöldum til trygginganna þegar í marz, því að sjáanlegt er, að vísitalan verður þá allmiklu hærri en hún er nú. Það er gert ráð fyrir, að hún verði 144 stig, en hún getur vel verið orðin 150 stig, auk þess sem hallinn á rekstri trygginganna mundi þá taka stórt stökk, sem svo kæmi enn harðar niður á gjaldþoli bæjar- og sveitarfélaga. Það mundu verða stórfelldar skattahækkanir enn ofan á allt það, sem á undan er gengið, og þvert ofan í allt það, sem búið er að fallast á að reyna til þess að létta undir með þessum aðilum. Bæjar- og sveitarfélög hafa ekkert að gera gegn þessu nema að leggja enn út í að hækka útsvör til þess að reyna að reyta eitthvað saman til að láta í tryggingarnar. Nú er það fullyrt af þeim, sem kunnugastir eru þeim málum, að það komi ekki til mála að hækka útsvör í þeim tilgangi að reyna að afla tekna. Í samþykkt bæjarstjórafundarins var því slegið föstu, að það kæmi ekki til mála að hækka útsvörin, því að væri sú leið farin, mundi það leiða til þess, að þau mundu ekki innheimtast og hækkunin ekki koma að neinum notum. Hækkun mundi þess vegna ekki gera annað en leiða þetta allt í fullkomið strand. Mér er nokkuð kunnugt um þessi mál, og ég get ekki samþ. að auka enn kröfur um hækkun framlaga. Ég held, að niðurstaðan skini fullljóst í gegn, að greiðslugeta almennings í landinu er þrotin, og það er tilgangslaust að hækka skattana, því að þeir munu ekki nást inn. A.m.k. var það álit bæjarstjórafundarins, að aukin hækkun mundi ekki gefa miklar tekjur, og þótt ekki liggi annað fyrir, er vitað, að hún mun ekki gefa þær tekjur, sem ætlazt er til. Það er vitað, að skattþunginn hefur aukizt vegna verðbólgunnar, vegna þess að það er viðhafður sami skattstigi og áður og auknar tekjur eiga að gefa stóraukinn skatt, stórum hærri en sem nemur hlutfallslega hækkun á tekjunum. Auk þess hafa bæirnir orðið að hækka skattstiga sinn. En frumorsökin er þó sú, að ríkissjóður hefur gengið svo freklega nærri greiðslugetu almennings, að hann er að þrotum kominn. Hann hefur innheimt sín gjöld með þeim þrælatökum, að nú er svo komið, að bæirnir ná ekki lengur inn sínu. Þetta liggur ljóst fyrir af þessu áliti bæjarstjórafundarins, og það er óhrekjanlegt. Ég mun ekki treysta mér til þess að greiða atkvæði með frekari hækkunum en felast í mínum till. En með þeim er stefnt að því, að framlögin hækki, en eftir sömu reglu og gilt hefur um það hingað til. Svo langt vil ég ganga til móts við þá þörf, sem fyrir er, og því til viðbótar vil ég leggja það til, að ríkissjóður greiði þann halla, sem kann að verða af því, að bæturnar nemi meiru en tekjurnar. Ég ætla svo ekki að hafa mál mitt lengra, en ég held, að till. meiri hl. n. séu gagnslausar, og ég held, að hv. meiri hl. hennar ætti að gera sér það ljóst, að ríkisstj. er hér sá aðili, sem mest valdið hefur, og með því að samþ. mínar till. er þetta í sem svipuðustu horfi og verið hefur.



Herra forseti. Ég skal ekki halda langa ræðu, en ég vil segja nokkur orð út af því, sem hv. 7. landsk. þm. sagði hér, og út af þeim till., sem hann flytur hér á þskj. 476. Og vil ég þá benda honum á, að það er sami gallinn á þeim, þar sem um heimild eina er að ræða. Ef ráðh. vill ekki nota heimildina, þá ná hans till. ekkert lengra, svo að þetta bjargráð hans er ekki alveg öruggt. Út af því, sem hann sagði um handbók trygginganna, þá er það a]veg rétt, að það er ákaflega bagalegt, að hún skuli ekki hafa getað komið út, en það stendur þannig á því, að sá maður, sem um það ætlaði að sjá fyrir Tryggingastofnunina, veiktist, svo að af því hefur ekki getað orðið enn þá, en vonir standa til, að úr því rætist á næstunni. Út af þeim ummælum, hvað hækkandi vísitala hefði áhrif á framlögin til trygginganna, er rétt, að menn geri sér það ljóst, hvað það nemur miklu. Hvert vísitölustig veldur fyrir ríkið 170–174 eða 175 þús. kr. og fyrir bæjar- og sveitarfélög 100 þús. kr. Á sama hátt hefur það áhrif á iðgjaldahækkunina. Á 1. verðlagssvæði nemur hækkunin kr. 3.90 fyrir giftan mann. Segjum, að miðað sé við vísitöluna 150, þá hækka iðgjöldin úr 390 í 588 kr. Nú eru þau 473 kr., svo að þarna munar liðugum 100 kr. Lægstu iðgjöld, þ.e. ógiftra kvenna í sveit, mundu hækka um kr. 2.30 fyrir hvert vísitölustig, eða mundu fara upp í 345 kr. við 150 stig. Út af fyrir sig er þessi iðgjaldahækkun ekki tilfinnanleg, heldur eru það aðrar greinar, sem þar verða miklu verri, þar sem eru sjúkrasamlagsiðgjöldin, en þau nema nú t.d. í Sjúkrasamlagi Reykjavíkur 22 kr. á mánuði fyrir hvort hjóna, eða rúmum 500 kr. á ári. Og ég held, að þessi gjaldahækkun sé miklu meiri en kauphækkunin frá því að tryggingalögin voru sett, en nú er þess líka að gæta, að atvinna er nú miklu minni en hún var þá, og almenningur getur miklu verr risið undir þessu. Svo er t.d. um marga unglinga milli 16 ára og tvítugs. Það kom fram hjá hæstv. forsrh., að hann teldi, að Tryggingastofnunin mætti eftir atvíkum vel við una, ef hún fengi tekjur sínar greiddar eftir marzvísitölu, þótt vísitalan hækkaði nokkuð úr því, og yrði þá að ganga á sjóði stofnunarinnar. Nú er það svo, að þótt gengið hafi nokkuð á sjóði stofnunarinnar undanfarið, - ég held, að hallinn hafi verið um 9 millj. kr., - þá eru þeir sem betur fer ekki svo mjög uppétnir enn. En það er rétt að skýra frá því, að Tryggingastofnunin hefur tekið á sig ýmiss konar skuldbindingar, sem hún þarf að inna af hendi. Þannig hefur Tryggingastofnunin lofað allt að 15 millj. kr. láni til trygginganna í Reykjavík og sjúkrahúsa og gamalmannaheimila úti um land. Ég tel henni skylt að standa við þessi loforð, og því er óhæft að ganga svo að sjóðum stofnunarinnar, að hún geti ekki innt þessar skuldbindingar af hendi; annað tel ég óhæft, ekki sízt vegna þess, að þessar stofnanir eru í nánu sambandi við tryggingastarfsemina í landinu. Ég vil ekkert um það fullyrða, hver vísitalan verður næsta ár, en ég hef séð það í blöðum og heyrt það, að Reykjavíkurbær telur rétt að reikna með, að meðalvísitala ársins verði 155 stig, eða 9 stigum hærri en nú. Hvort þetta er of hátt áætlað, skal ég ekkert um segja. Hv. þm. Barð. benti réttilega á það, að ef þetta frv. yrði samþ., þyrfti að bæta við framlagið til trygginganna á fjárlögunum, og vil ég fullyrða, að miðað við afkomu ríkissjóðs að undanförnu er auðvelt að fá fé til að mæta þessum auknu útgjöldum. Þessar upplýsingar vildi ég gefa, áður en umr. um þetta mál lýkur hér. Það er ekki hægt að mæta lengur væntanlegum halla á rekstri Tryggingastofnunarinnar með því að ganga á sjóði hennar, nema menn ætlist til, að bætur verði lækkaðar eða lánastarfsemi stöðvuð, sem einnig mundi hafa þau áhrif, að dregið yrði úr þeim stuðningi við landsmenn, sem tryggingunum er ætlað að veita.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að bera hér fram brtt., sem yrði varatill. við brtt. á þskj. 365 og er í þá átt, að iðgjöld vegna lögskráðra sjómanna samkv. 112. gr. laganna skuli innheimt með álagi samkv. kaupgjaldsvísitölu janúarmánaðar, þar til vísitöluálag ársins hefur verið ákveðið. Þetta er í rauninni aðeins leiðrétting, sem verður að koma inn í lögin, og þótti mér öruggara að leggja hana fram sem varatill. nú. Ég leyfi mér að leggja þessa till. fram nú sem varatill. frá meiri hl. heilbr: og félmn. og legg hana fram til hæstv. forseta til fyrirgreiðslu.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt svo hljóðandi skrifleg brtt., það er varatill. frá meiri hluta heilbr.- og félmn.: „Við 2. gr. Aftan við greinina bætist: Iðgjöld vegna lögskráðra sjómanna samkv. 112. gr. laganna skulu innheimt með álagi samkv. kaupgjaldsvísitölu janúarmánaðar, þar til vísitöluálag ársins hefur verið ákveðið.“ Þessi till. er skrifleg og of seint fram komin og þarf því afbrigði.



Það eru aðeins fáein orð í sambandi við formið á till., sem ég vil gefa skýringu á. Brtt. á þskj. 461 er við brtt., sem prentuð er með nál. meiri hl. á þskj. 365. En fari svo á móti vonum meiri hl., að fyrst yrði felld till. á þskj. 461 og síðan till. á þskj. 365, þá höfum við engan möguleika til að koma fram þessu ákvæði, sem felst í báðum till. og varatill. er um, en það er aðeins leiðrétting, sem allir eru sammála um. En því er varatill. lögð fram sem varatill. við brtt. á þskj. 365, að sú till. kemur til atkv. á eftír tili. á þskj. 461. Varatill. kæmi þá til atkv. að hinum tveim föllnum.



Ég vil lýsa því yfir, að verði fjárhagsafkoma Tryggingastofnunarinnar verri en horfur eru nú á, en afkoma ríkissjóðs betri á árinu 1952, þá mun ríkisstj. beita sér fyrir ráðstöfunum hliðstæðum þeim, sem brtt. heilbr.- og félmn. gerir ráð fyrir, þó að hún verði ekki samþ.



Eftir að hafa heyrt yfirlýsingu hæstv. ráðh. vildi ég fara þess á leit við hv. frsm. n., að hann taki aftur brtt. á þskj. 461 og 365, en vil óska eftir, að skriflega brtt. komi til atkv.



Ég vil lýsa því yfir fyrir hönd meiri hl. heilbr: og félmn., að brtt. á þskj. 461 og 365 eru teknar aftur, en ég vil óska þess, að skriflega brtt., þar sem er aðeins um lagfæringu að ræða, komi til atkv.



Herra forseti. Þessu máli var frestað við 2. umr. vegna brtt., sem fyrir lágu og fram hafa komið, eftir að frv. var samþ. í Nd. Eins og um var rætt, þá var óskað eftir því, að málinu yrði frestað, til þess að samvn. samgm. gæti látið álit sitt í ljós um þessar fram komnu till. Samvn. hélt fund í morgun um þetta mál og ræddi brtt., og í fljótu máli sagt var það samþ. í n. að mæla með því, að þessar till. yrðu allar felldar. Það var ágreiningslaust álit n. að mæla á móti brtt. 463, sömuleiðis brtt. 464,1–2, en það var ekki einróma samþ. í n. að mæla á móti 3. lið brtt. 464. Ég skal fara örfáum orðum um hverja þessa till. um sig. Það er fyrst brtt. 463,a, að í stað orðanna „að Hábæ í Þykkvabæ“ komi: um Miðkot að Unhól í Þykkvabæ. Það var upplýst við fyrri umr., að þessi vegur væri að nokkru leyti gerður og nú í fjárl. væri veitt til hans fé, en þó væri hann ekki í vegal. Þó að þetta sé svona, þá sá n. ekki ástæðu til þess að fara að breyta l. vegna þess, þar sem þetta hefur enga þýðingu að því leyti, úr því að vegurinn er kominn, og væri því ekki ástæða til að setja frv. í hættu þess vegna. Þetta er vegur um plássið sjálft, Þykkvabæinn, að mestu leyti. Ég vil taka það fram, að vegamálastjóri var mættur á þessum fundi og var þar allan tímann, sem n. var að ræða um þessar till. Þá er b-liður, að í stað orðanna „að Reykholtsdalsvegi“ komi: á Borgarfjarðarbraut í Reykholtsdal. Þetta yrði ekki nema orðabreyt., en engin efnisbreyt. Vegamálastjóri upplýsti, að þetta væri víða svona í vegal., að þar sem vegur lægi t.d. um önnur héruð og fleiri héruð en eitt, þá héldi hann nafni sínu, þó að hann kæmi í annað pláss, - hann hafði þau orð, að það hefði ekki neina praktíska þýðingu að taka inn þessa brtt. Þá er c-liður, Kaldrananesvegur: Af Reykjarfjarðarvegi í Bjarnarfirði að Kaldrananesi. Það er sama um hann að segja og hina vegina. Þá er d-liður, að í stað orðanna „að Ríp“ komi: um Ríp að Eyhildarholti. Þetta er lenging um 3–4 km, eftir því sem hv. flm. hefur upplýst, og kom ekki til greina í n. að fara að taka nýja vegi upp á þessu stigi. E-liður er um það, að í stað „Ólafsfjarðar“ komi: Ólafsfjarðarkaupstaður. Þetta skýrði flm. svoleiðis, að þetta væri ekki nógu skýrt, þar sem svona er tekið til, t.d. þar sem sagt er ..til Ólafsfjarðar“ í staðinn fyrir að segja „til Ólafsfjarðarkaupstaðar“. En vegamálastjóri benti á, að þetta væri víða svona í vegal., t.d. Hnífsdals- og Bolungavíkurvegar frá Ísafirði, en ekki frá Ísafjarðarkaupstað, o.s.frv., og hann telur óþarft að fara að taka þetta inn. Þá er f-liður, að á eftir D.7. komi nýr liður, er orðist svo: „Jökuldalsvegar eystri: Af Austurlandsvegi á Jökuldal, yfir brú á Jökulsá hjá Hjarðarhaga út Jökuldal að austan og á Austurlandsveg hjá Þrívörðum í Heiðarenda.“ Þetta er eina upptekningin á vegi, sem búið var að fella úr till. flm. í Nd. Niðurstaða n. var að leggja til, að þessar brtt. yrðu allar felldar. Þá er brtt. 464. Það er fyrst, að í stað orðanna „Frá Ísafirði“ komi: Frá Engjavegi, Ísafirði. Þetta er alveg í takmörkum kaupstaðarlóðarinnar á Ísafirði, en í 3. gr. vegalaganna segir svo: „Þar, sem þjóðvegur liggur um kaupstað eða kauptún, telst þjóðvegurinn að mörkum kaupstaðarlóðar eða verzlunarlóðar.“ Þetta ætti að vera hægt að halda sér við, án þess að það sé tekið fram nákvæmlega. Þá kemur 2. liður á þskj., og má segja, að það sé prentvilla, það er fyrir „Fjarðarvegur“ komi: Fjarðavegur. Svo kemur 3. liður: „Arnarfjarðarvegur: Af Barðastrandarvegi á Þingmannaheiði norður til Arnarfjarðar í samband við Þingeyrarveg.“ Það voru ýmsir menn í n., sem vildu taka þennan veg inn, og meira að segja komst til tals, hvort vegamálastjóri væri ekki á því, ef það kæmi í ljós, að þarna væri gott vegarstæði, að fé yrði veitt til hans á einhvern annan hátt. En eftir allmiklar bollaleggingar var ákveðið í n. að leggja til, að hann yrði ekki tekinn fyrir nú á þessu stigi málsins, þar sem vegal. eru komin þetta langt, til þess að fyrirbyggja þá hættu, sem væri í því fólgin að fara að hreyfa frv. eins og það liggur fyrir og samþ. brtt. nú við 2. umr., og fyrirbyggja þá hættu, að allt færi úr reipunum og margir kæmu með brtt. aftur við 3. umr.



Herra forseti. Ég vildi spyrja hæstv. forseta, hvort hann geti ekki leiðrétt prentvillu, sem orðið hefur. Það er ekki annað en prentvilla, þegar kaupstaðurinn er kallaður Ólafsfjörður. Hitt sætti ég mig við, að nefndin leggist móti till. mínum, en vona, að fari svo með f-liðinn, að hann verði felldur, þá veiti fjvn. fé til hans á fjárlögum.



Herra forseti. Ég hef heyrt boðskap samvn. samgm. um, að hún leggi mikið upp úr, að ekki verði mikil ásókn, a.m.k. ekki með vegi, sem heitið geta kjördæmavegir. Ég vil til þess að þjóna þessu taka aftur 1. till. á þskj. 464, en vonast til, að heitið Fjarðarvegur verði leiðrétt í Fjarðavegur. Hins vegar vil ég svo vænta þess, að Arnarfjarðarvegur, en sá liður er orðaður eins og vegamálastjóri vill, - ég vil vænta þess, að hv. deild líti á þetta sem fjórðungsmál, en ekki sem kjördæmamál, og vona, að menn verði sammála um, að enginn glundroði geti orðið af till., og hleypi henni í gegn.



Herra forseti. Ég hef beitt mér fyrir í nefndinni, að þessi vegur væri tekinn upp í vegalögin nú, en ég lít svo á, a',i vegalögunum verði ekki breytt, svo að vit verði í, nema með einhvers konar samkomulagi, líkt og hér hefur verið gert. Ég vil ekki rjúfa það og hlýt því að segja nei.



Herra forseti. Ég er því fylgjandi, að þessi vegur sé tekinn í þjóðvegatölu, en vil ekki hætta á að breyta þessu, úr því sem komið er, og senda það til Nd. Ég segi því nei.



Ég segi nei, með skírskotun til grg. hv. 2. þm. S-M. Brtt. 463,d felld með 9:2 atkv. - 463,e felld með 9:3 atkv. - 463,f felld með 9:4 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: PZ, BrB, FRV, HV. nei: LJóh, SÓÓ, VH, ÞÞ, BBen, GJ, HermJ, KK, BSt. RÞ, HG, JJós greiddu ekki atkv. 1 þm. (StgrA) fjarstaddur. 1 þm. gerði grein fyrir atkv.:



Með skírskotun til grg. hv. 2. þm. S-M. áðan við atkvgr. um till. hv. 6. landsk. þm. segi ég nei. 1. gr. samþ. með 14 shlj. atkv. 2. gr. samþ. með 13 shlj. atkv. Ákvæði til bráðabirgða samþ. með 12 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 14 shlj. atkv.



Herra forseti. Þar sem séð er, að þingi lýkur ekki fyrir jól og hægt er að athuga þetta mál vel í hv. Nd., segi ég nei.



Herra forseti. Þar sem frv. hefur að mínu áliti versnað mjög hér í hv. d. og enn liggja fyrir brtt., sem spilla því mjög, ef samþ. verða, þá vil ég, til þess að hætta ekki á, að frv. stórversni, fresta því og segi því já.



Með tilvísun til grg. hv. þm. Seyðf. segi ég nei.



Með tilvísun til grg. hv. þm. Seyðf. segi ég nei. Brtt. 431,a felld með 8:6 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HermJ, JJós, LJóh, SÓÓ, BBen, GJ. nei: PZ, RÞ, StgrA, VH, ÞÞ, BrB, FRV, HV. HG, KK, BSt greiddu ekki atkv. Brtt. 431,a varatill. samþ. með 14 shlj. atkv. - 413,1.a samþ. með 12 shlj. atkv. - 411,1.a felld með 9:6 atkv. - 438 felld með 7:6 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JJós, LJóh, SÓÓ, BBen, GJ, HV. nei: HermJ, KK, PZ, RÞ, VH, BrB, FRV. HG, StgrA, ÞÞ, BSt greiddu ekki atkv. Brtt. 488 felld með 9:7 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: KK, PZ, StgrA, VH, ÞÞ, BBen, HG. nei: JJós, LJóh, RÞ, SÓÓ, BrB, FRV, GJ, HV, BSt. HermJ greiddi ekki atkv. 1 þm. gerði grein fyrir atkv. sínu:



Ég tel ekki þörf á að hafa prest yfir 47 sálum og segi því já. Brtt. 411,2 samþ. með 9:7 atkv. - 411,l.b samþ. með 10:1 atkv. - 413,1.b samþ. með 10:4 atkv. - 413,1.c samþ. með 10:2 atkv. - 411,1.c felld með 10:4 atkv. - 413,1.d samþ. með 10:4 atkv. - 431,b felld með 9:6 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: SÓÓ, ÞÞ, BBen, GJ, JJós, LJóh. nei: StgrA, VH, BrB, FRV, HV, HermJ, KK, PZ, BSt. RÞ, HG greiddu ekki atkv. Brtt. 399,1 felld með 8:6 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: ÞÞ, GJ, KK, PZ, StgrA, BSt. nei: BBen, FRV, HV, HG, HermJ, JJós, LJóh, SÓÓ. BrB, RÞ, VH greiddu ekki atkv. Brtt. 431,c samþ. með 13 shlj. atkv. - 413,1.e samþ. með 11:3 atkv. - 399,2 samþ. án atkvgr. - 413,2 felld með 9:7 atkv. - 422,1 felld með 8:8 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: RÞ, StgrA, VH, BrB, FRV, HV, HG, BSt. nei: KK, LJóh, SÓÓ, ÞÞ, BBen, GJ, HermJ, JJós. PZ greiddi ekki atkv. 1 þm. gerði svofellda grein fyrir atkv.:



Ég tel þessi ákvæði algerlega óþörf og greiði ekki atkv. Brtt.481 samþ. með 10:6 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: RÞ, SÓÓ, BBen, FRV, HermJ, JJós, KK, LJóh, PZ, BSt. nei: StgrA, VH, ÞÞ, BrB, GJ, HV, HG greiddi ekki atkv. 2 þm. gerðu grein fyrir atkv.:



Í von um, að komi annar Guðmundur góði, segi ég já.



Þótt ekki komi nema Jón Vídalín, segi ég já. Brtt. 411,3 tekin aftur. - 422,2 samþ. með 8:6 atkv. - 482,2-3 teknar aftur. Frv., svo breytt, samþ. með 13:2 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: LJóh, PZ, RÞ, VH, ÞÞ, BBen, FRV, HV, HG, HermJ, JJós, KK, BSt. nei: SÓÓ, GJ. StgrA, BrB greiddu ekki atkv. 6 þm. gerðu grein fyrir atkv.:



Þó að ég sé andvígur ýmsum atriðum í frv. þessu, þá tel ég rétt, að það hljóti frekari athugun á þessu þingi, og segi því já.



Þó að ég telji frv. þetta stórgallað, hygg ég, að það sé skástur kostur að segja já.



Með tilvísun til grg. frá 11. landsk. segi ég já.



Ég tel, að gengið sé á rétt dreifbýlisins í þessu frv., og í þeim ljóta leik vil ég ekki taka þátt og segi því nei.



Með því að ýmsir hafa hér gert grein fyrir atkv. sínu, get ég gjarnan gert það líka með þeim orðum, að ég álít, að í öllu sé vel séð fyrir hlut dreifbýlisins. Þess vegna er ég samþykkur frv., og segi ég því já.



Með því að ég er þess fullviss, að frv. þetta eigi eftir að koma aftur til þessarar hv. deildar, segi ég já.