Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Hér höfum við fjöldann allan af frumvörpum frá ríkisstjórninni og af því að við viljum gjarnan að hún nái sínum markmiðum styð ég þetta.

Forseti. Ég vil bara útskýra hvers vegna ég greiði atkvæði gegn þessu. Ég horfi dag hvern upp á óvönduð vinnubrögð þar sem verið er að keyra í gegn hvert frumvarpið á fætur öðru eins og hér sé pylsugerðarvél. Menn eru með lokuð augun að greiða atkvæði. Ég hef aldrei orðið vitni að öðrum eins vinnubrögðum. Þessu átti ég ekki von á þegar ég kom inn á þing. Það eru takmörk fyrir því hvað maður getur verið hlutlaus gagnvart afbrigðum lengi.

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa yfir ánægju minni með hve góð samstaða er á þinginu um þetta mál. Það var athyglisvert að fylgjast með umræðum fyrr í dag þar sem voru ræddar ýmsar breytingartillögur og þær voru allar alveg nákvæmlega í sömu átt og málflutningur meiri hlutans. Ég held að við getum verið afskaplega ánægð með það, virðulegi forseti, að það sé góð sátt um mál sem þetta. Ég held að það sé mikilvægt að í slíkum málum, þó að það sé æskilegt í flestum málum, sé góð samstaða. Ég vildi bara nota tækifærið og lýsa yfir ánægju minni með samstöðuna.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða breyting á lögum um fjármálafyrirtæki sem við höfum rætt þó nokkuð mikið á vettvangi þingsins, bæði í þingsal og ekki síður í nefndinni. Í grófum dráttum er það svo að við höfum fagnað því að fram sé komið frumvarp sem tekur á þessum þáttum um fjármálafyrirtæki. Þetta er auðvitað eitt af stóru málunum, umfjöllun um frumvarp til laga um fjármálafyrirtæki eftir bankahrun á Íslandi. Okkar sjónarmið hafa hins vegar verið þau að við eigum enn eftir að taka á stórum málum sem tengjast þessu. Ég ætla þó ekki að gera lítið úr vinnunni sem hefur verið unnin, það væri engin sanngirni í því. Mjög margt gott hefur verið gert á vettvangi nefndarinnar og hv. þm. Lilja Mósesdóttir, formaður viðskiptanefndar, og meiri hlutinn hefur að mjög mörgu leyti komið til móts við okkar sjónarmið. Sú vinna sem hefur verið unnin á þessu sviði nýtist okkur. Hins vegar er enginn ágreiningur um það í hv. viðskiptanefnd að við eigum eftir að gera mjög margt sem snýr að fjármálafyrirtækjum. Það er meira að segja svo að tillaga minni hlutans um að setja sérstaka nefnd til að skoða þessa þætti, sem eru ekki litlir, verður væntanlega samþykkt. Við erum hins vegar að vinna á miklum hraða eins og við vitum. Ég verð að viðurkenna að ég er órólegur yfir því sem snýr að endurskoðendum í þeirri vinnu. Ástæðan er sú að forustumenn Félags löggiltra endurskoðenda höfðu samband við nefndina og höfðu miklar áhyggjur af því að frágangur málsins væri þannig að þeim yrði gert mjög erfitt fyrir og þetta mundi kalla á stóraukinn kostnað hjá fjármálafyrirtækjum án þess að menn næðu þeim markmiðum sem til er ætlast eða markmiðum sem allir eru sammála um. Markmiðið er einfaldlega að sjá til þess að endurskoðendur séu eins óháðir og mögulegt er við vinnu sína. Forustumenn endurskoðenda telja að orðalag breytingartillagnanna í frumvarpinu sé þannig að þeim muni ekki verða heimilt að sinna ýmsum störfum sem hefur þótt sjálfsagt og eðlilegt fyrir endurskoðendur að vinna fram til þessa. Það eru t.d. hlutir eins og árshlutauppgjör, skattframtöl og slíkt sem snýr að hefðbundnum störfum endurskoðenda. Samstaða hefur verið um það í nefndinni að markmiðið með breytingunni sé að sama fyrirtæki geti ekki bæði séð um endurskoðun fyrirtækis og sinnt ýmsum ráðgjafastörfum fyrir það, eins og hefur verið gert á undanförnum árum og áratugum. Þetta þekkjum við kannski ekki mikið í opinberri umræðu á Íslandi en var mjög áberandi í Bandaríkjunum fyrir nokkrum árum. Þar töldu menn að það hefði truflandi áhrif að hafa þessa hagsmuni samofna, þ.e. að sama félagið keppti um ráðgjafaverkefni og önnur slík verkefni hjá tilteknu fyrirtæki og væri einnig endurskoðandi þess. Í raun var hætta á að endurskoðendur væru að endurskoða sín eigin störf sem er ekki hugmyndin með endurskoðun. Efnahags- og viðskiptaráðuneytið telur að röksemdir endurskoðenda séu ekki á rökum reistar og hefur ekki áhyggjur af því að þær athugasemdir séu réttmætar. Mitt sjónarmið er að við höfum ekki náð að fara almennilega yfir þetta í nefndinni. Ég held að það væri mjög skynsamlegt að kalla málið aftur til nefndar og fer ég fram á að þetta verði skoðað og annað sem við þurfum að skoða betur. Við höfum tækifæri til þess þótt auðvitað sé stutt til þingloka og augljós vilji meiri hlutans sé að klára málið. Við hefðum talið eðlilegra að klára stóru málin sem út af standa í tengslum við þetta en fögnum því að komin sé breytingartillaga til bráðabirgða, sem orðast svo, með leyfi forseta, „að efnahags- og viðskiptaráðherra skipi nefnd sem hafi það hlutverk að móta stefnu um framtíðaruppbyggingu fjármálakerfisins með hliðsjón af ábendingum í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, væntanlegum tillögum þingmannanefndar Alþingis um nauðsynlegar lagabreytingar og þeim breytingum sem gerðar hafa verið á lagaumhverfi fjármálageirans eftir fall bankanna. Meðal atriða sem nefndin leggur til að verði skoðuð eru staða og starfsumhverfi sparisjóða, eignarhald fjármálafyrirtækja á vátryggingafélögum og öfugt, reglur um hámarkseignarhlut í fjármálafyrirtæki og hugmyndir um hvernig best verði hægt að tryggja dreift eignarhald, og hvort skilja beri að starfsemi fjárfestingarbanka og viðskiptabanka“. Virðulegi forseti. Ekkert af því sem þarna er nefnt er smámál. Þetta eru allt saman mjög stór mál. Að auki höfum við talið að fara verði yfir það hvort sameina eigi Fjármálaeftirlitið og bankaeftirlit Seðlabanka Íslands. Ég held að flestir sem hafa skoðað það telji að það hafi verið mistök á sínum tíma að skilja þar á milli. Það þarf svo sem ekki annað en líta til þess að við Íslendingar erum fámenn þjóð. Ef marka má niðurstöður rannsóknarnefndar Alþingis eru þær mjög á þann veginn að stjórnsýslan okkar sé ekki nógu sterk og eftirlitsstofnanir séu ekki nógu sterkar. Almennt hefur verið talið að sameinaðar stofnanir eigi auðveldara með að taka á stærri verkefnum heldur en smærri. Hver svo sem rökin voru fyrir því að sundra Fjármálaeftirlitinu og bankaeftirliti Seðlabankans á sínum tíma er í það minnsta skynsamlegt að fara yfir það aftur. Það kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra muni skipa tvær nefndir. Önnur þeirra mun endurskoða lög um Seðlabanka Íslands en hin lög um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Að fengnum niðurstöðum þeirra nefnda verður hægt að taka afstöðu til hugsanlegs samruna eða breytinga á verkefnasviði stofnananna. Þá eru í rauninni komnar þrjár nefndir í það minnsta, þ.e. nefndin sem verður þá samþykkt, ein nefnd sem skoðar Seðlabankann og þriðja nefndin um opinbert eftirlit. Til að fá heildarsýn held ég að væri skynsamlegt að athuga hvort skella ætti þessu öllu saman í eina nefnd sem gæti síðan sett þær undirnefndir sem hún hefði áhuga á og væru nauðsynlegar í svona vinnu. Staðreyndin er sú að frumvarpið tók ekki mið af skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Mikið af því sem við vitum núna vissu menn ekki þegar frumvarpið var samið. Það er skoðun mín að margt gott hafi komið inn í meðförum nefndarinnar en betur má ef duga skal. Ég vek enn og aftur athygli á því að hér er ekki um lítið mál að ræða. Hér er um að ræða hvorki meira né minna en lög um fjármálafyrirtæki. Það er mjög ánægjulegt að tillaga okkar sjálfstæðismanna sé komin inn í breytingartillögur um að tryggt verði að bankar sem hafa tekið yfir starfsemi fyrirtækis þurfa að selja fyrirtækið innan 12 mánaða. Ástæðan fyrir því að við lögðum þetta fram var einfaldlega sú að við teljum mjög mikilvægt að gefa þau skilaboð að við setjum pressu á fjármálastofnanir sem hafa tekið yfir mjög mörg fyrirtæki, um að þau losi sig út úr þeim rekstri. Ég held að flestir þingmenn hafi heyrt ávæning af því að fólk víðs vegar um landið hefur áhyggjur af ójafnri samkeppnisstöðu sökum þess að fyrirtæki sem hafa baktryggingu banka, svo að segja, keppa við lítil einkafyrirtæki. Þau lifðu af hrunið m.a. vegna þess að eigendurnir sýndu ef til vill meiri ráðdeild en þeir aðilar sem áttu fyrirtækin sem nú eru í eigu bankanna. Það væri til lítils að sýna ráðdeild ef bankafyrirtækin yfirbuguðu þau í samkeppni. Þetta er því miður ekki smámál, þetta er stórmál. Við heyrum um miklar áhyggjur fólks af þessu. Það er að vísu mín skoðun, þó það sé annað mál sem við klárum vonandi ekki síðar en í september, að við þurfum að skoða sérstaklega hvernig unnið var í bönkunum frá hruni og þangað til við settum skipulagt eftirlit með því upp úr síðustu áramótum. Eins og ég nefndi á mikið af gríðarstórum málum eftir að koma inn í þennan lagabálk eða aðra sambærilega. Ég fagna bráðabirgðaákvæðinu og að nefnd eigi að skoða það. Mig langar að fara yfir hvað á eftir að skoða og ganga frá. Í fyrsta lagi þarf að fara yfir ábendingar þingmannanefndarinnar. Það er mjög mikilvægt og skynsamlegt að skoða þær ábendingar sem komu fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Sú stóra og innihaldsríka skýrsla er að mestum hluta upplýsingar um hvað miður fór í bankakerfinu og hvað gerðist þar. Það er afskaplega mikilvægt að við nýtum þá miklu vinnu og allar upplýsingarnar til að bæta umhverfi fjármálafyrirtækja og koma í veg fyrir að það sem gerðist gerist aftur. Ég þarf ekki að fara sérstaklega yfir það. Þá er það staða og starfsumhverfi sparisjóðanna. Því máli hefur þingið ýtt á undan sér frá hruni. Það er eins og allt annað sem menn ýta á undan sér, það vandamál fer ekki neitt. Ég ætla ekki að fara yfir allar þær ræður sem við héldum um þetta fyrir rúmlega ári síðan þegar lokið var við lög um sparisjóðina. Þá vöruðum við því að nákvæmlega það mundi gerast sem er að gerast núna. Nú eru orðnir til ríkissparisjóðir víðs vegar um landið. Spurningin er þá einfaldlega: Hvað er ríkissparisjóður? Þeirri spurningu hefur ekki verið svarað vegna þess að menn vita það ekki. Við vitum ekki hvað við ætlum að gera við þá sparisjóði. Ég held að í hugum flestra sé sparisjóður stofnun sem hefur sérstöðu varðandi eignarhald og er í nánari tengslum við nærumhverfi sitt en gengur og gerist með aðrar fjármálastofnanir. Ég held að í grófum dráttum sé þetta sú hugmynd sem menn gera sér um sparisjóði. Nú er eignarhald þessara sparisjóða að stærstum og jafnvel öllum hluta í höndum ríkisins, þ.e. ríkið á þessar fjármálastofnanir og við höfum enga útgönguleið. Við höfum ekki hugsað um það hvernig eigi að koma þessum sparisjóðum til stofnfjárfesta og hvernig fólki ætti að sjá hag sinn í því að fjárfesta í þeim. Einnig á eftir að skilgreina hlutverkið sem við ætlum þessum stofnunum. Menn gera þá kröfu til fjármálastofnana að þær hafi ákveðna eiginfjárstöðu, vegna neytendaverndar. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að eiginfjárstaða sparisjóðanna sé, ef ég man rétt, fjórfalt eða fimmfalt minni en hjá öðrum fjármálastofnunum. Röksemdin fyrir því er að FME verði falið að skilgreina afmarkaðan markað fyrir hvern sparisjóð fyrir sig svo ekki þurfi að hafa áhyggjur af því að reksturinn verði of áhættusamur. Sú er hugsunin á bak við þetta í grófum dráttum. Allir vita að þetta er ekki einfalt. Í nútímaþjóðfélagi er ekki einfalt að skilgreina afmarkaðan markað fyrir fjármálastofnun, hvort sem það er sparisjóður eða eitthvað annað. Þá er auðvitað mikil hætta á því að stofnanirnar verði of veikburða og þurfi jafnvel inngrip opinberra aðila eða eftirlitsaðila á næstunni. Ég vona að ég hafi ekki rétt fyrir mér, ég vona það sannarlega, en ég er ansi hræddur um að ef við ýtum vandamálinu áfram á undan okkur þá detti þessar stofnanir inn í bankana, hugsanlega ríkisbankana, á næstunni. Ég vona að ég hafi rangt fyrir mér. Því miður voru varnaðarorð okkar varðandi sparisjóðina fyrir ári síðan rétt því að málið er einfalt. Það fer ekki frá okkur. Við höfum ekki hugsað um hvaða hlutverki þessar stofnanir eiga að gegna. Meðan svo er er hættan fyrir hendi. Sömuleiðis á eftir að fara yfir eignarhald fjármálafyrirtækja á vátryggingafélögum og öfugt. Það er eitt af því sem við höfum ekki rætt og ekki komist að niðurstöðu um, hvort skynsamlegt sé að bankar og fjármálafyrirtæki eigi vátryggingafélög og vátryggingafélög eigi fjármálafyrirtæki og banka. Á undanförnum árum á Íslandi hefur orðið samþjöppun á þessu sviði. Röksemdin er sú að samþjöppun sé skynsamleg því að fyrirtækið sjái sér væntanlega hag í því að keyra saman viðskiptavini sína, ef þannig má að orði komast, þ.e. að reyna að hvetja viðskiptavini bankans til að kaupa persónutryggingar og skaðatryggingar í vátryggingafélagi sem er í eigu viðkomandi fjármálafyrirtækis. Ég held að enginn, í það minnsta ekki í hv. viðskiptanefnd, hafi mótað sér skoðun á því hvort það sé skynsamlegt og eðlilegt. Það er ýmislegt sem bendir til þess að þetta sé ekki jákvæð eða góð þróun. Það er afskaplega mikilvægt að við myndum okkur skoðun á þessu í það minnsta svo við getum séð hvort við erum sammála eða ósammála. Þetta er eitt af þeim stóru verkefnum sem við eigum eftir að fara í. Það er auðvitað ákveðin hætta í þessu, virðulegi forseti, því að bráðabirgðaákvæðinu fylgir engin tímasetning um hvenær nefndin á að skila af sér. Eins og ég nefndi áðan er um að ræða þrjár nefndir - fjórar nefndir, ég gleymdi nefnd sem á að fjalla um endurskoðendur sérstaklega. Við höfum þá fjórar nefndir og svo sannarlega verður breyting á lögum um endurskoðendur að vera sér. Ég mundi þó ætla að skynsamlegt væri að líta á lög um Seðlabankann og opinbert eftirlit í heildarsamhengi og reyna að komast til botns í því hvort ekki sé skynsamlegt að sameina Seðlabankann og Fjármálaeftirlitið. Ég hef ekki hitt marga sem hafa mælt með því að hafa þau áfram hvort í sínu lagi. Það er að minnsta kosti þess virði og skynsamlegt að fara sérstaklega yfir það. Ef rök eru fyrir því þarf að kalla þau fram. Ég held að flestir séu þeirrar skoðunar að vilja dreifða eignaraðild að fjármálafyrirtækjum. Það er ekki tekið á því með afgerandi hætti í frumvarpinu. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að dreifð eignaraðild sé að fjármálafyrirtækjum. Af hverju tel ég svo vera? Ég held að stærsta einstaka ástæðan sé sú að við erum og verðum væntanlega með fá stór fjármálafyrirtæki. Við áttum okkur kannski ekki á að í því felst sérstaða okkar. Hún blandast í alla hluti, m.a. í innstæðutryggingakerfið. Hún er ástæðan fyrir því að evrópska módelið sem lagt hefur verið upp með og okkur er ætlað að framfylgja, þ.e. að búa til innstæðutryggingarsjóð sem er einungis með 2–4% af þeim innstæðum sem eiga að tryggja, það gengur ekki upp á Íslandi. Í öðrum löndum eru jafnvel nokkrir tugir fjármálastofnana en hér verðum við væntanlega um ókomna framtíð með tvo, þrjá eða fjóra viðskiptabanka. Þeir eru þrír núna en margir telja að fækka eigi þeim niður í tvo. Það sér það hver maður, og við urðum varir við það, að slíkir risar á þessum litla markaði hafa alveg gríðarleg völd. Við þekkjum það að ekki var farið jafn vel með þau völd og við hefðum viljað sjá. Ég held að flestir séu sammála um að fjármálafyrirtæki séu þannig að þeir sem eiga þar hlut hugsi um að hámarka arðinn af honum en eignist ekki hlut í viðkomandi fjármálastofnun til að beita sér í öðrum tilgangi. Svo sannarlega var umhverfið þannig að fjármálafyrirtækin beittu sér með ýmsum hætti fyrir eigendurna, ég held að maður taki ekki of stórt upp í sig með því að segja það. Þetta er mjög óeðlilegt og eina leiðin til að koma í veg fyrir það er dreifð eignaraðild. Í mínum huga er þetta grundvallaratriði. Við eigum algerlega eftir að taka á þessum þætti. Það kemur fram í nefndaráliti og kom fram í umræðum í nefndinni hjá meiri hlutanum að menn hafa ekki fundið slík ákvæði í öðrum löndum á Evrópska efnahagssvæðinu. Nú ætla ég ekki að leiðrétta það, ég hef ekki þær upplýsingar, en ég veit hins vegar að við höfum sérstöðu miðað við flest lönd á Evrópska efnahagssvæðinu. Það er ekki út af smæð landsins því að það er ekki sérstaklega lítið en hins vegar eru íbúar hér fáir. Á Evrópska efnahagssvæðinu berum við okkur saman við Lúxemborg þar sem búa, ef ég man rétt, 400.000–500.000 manns. Á eynni Mön eru kannski álíka margir íbúar og á Íslandi en á minna landsvæði. Munurinn á Lúxemborg og Íslandi felst í því að Lúxemborg hefur landamæri að mörgum löndum og menn keyra á milli. Þegar keyrt er um það svæði er ekki sjálfgefið að átta sig á því í hvaða landi maður er. Þetta skapar náttúrlega mikinn hreyfanleika og algengt er að menn búi í Lúxemborg og vinni í öðru landi eða búi í Þýskalandi og vinni í Lúxemborg. Þetta er allt önnur staða en á Íslandi. Enginn sem býr í öðru landi fer á milli á hverjum degi til vinnu til Íslands, ekki einu sinni í Vestmannaeyjum. Að minnsta kosti ekki eins og staðan er núna varðandi samgöngur þar þótt ég viti að hv. þm. Eygló Harðardóttir mundi gjarnan vilja sjá þær betri.  Síðast en ekki síst þurfum við að skoða hvort skilja beri að starfsemi fjárfestingarbanka og viðskiptabanka. Því hefur verið haldið fram, og ástæða er fyrir því, að með því að hafa þetta samtvinnað skapist of mikil áhætta í bankastarfseminni og viðskiptabankastarfseminni. Það tengist mjög mörgu og allt er þetta ein heild og verður að skoða í heildarsamhengi. Það tengist m.a. máli sem er að mínu viti vanbúið en var tekið út úr nefndinni. Það mál, sem er grundvallaratriði, þekkjum við því miður vel en það er innstæðutryggingakerfið. Ef túlkun meiri hluta nefndarinnar er rétt þá er í raun og veru ríkisábyrgð á innstæðutryggingakerfinu. Við getum kallað það ýmsum nöfnum. Menn hafa notað það orðalag að samkvæmt nýju tilskipuninni eigi ríkið að tryggja að til staðar sé innstæðutryggingakerfi og í ofanálag sé hægt að fjármagna það. Með öðrum orðum, þó að innstæðutryggingarsjóðurinn sé sjálfseignarstofnun verður ríkið að tryggja að sú sjálfseignarstofnun geti fengið lánafyrirgreiðslu ef til áfalla kemur. Það er auðvitað ekkert annað en ríkisábyrgð. Þess vegna skiptir máli hvort fjárfestingarbankar eða viðskiptabankar séu í sömu stofnun því það tengist skattgreiðendum beint. Bankar voru einkavæddir til að minnka áhættuna fyrir skattgreiðendur, sú var hugmyndin. Við vorum áður með ríkisbanka og menn hafa tilhneigingu til að gleyma því að það kom til beinna fjárútláta úr ríkissjóði til ríkisbankanna og þeir þóttu ekki mjög burðugir lengst af. Sú fyrirætlun að koma ábyrgðinni frá skattgreiðendum með einkavæðingunni gekk hins vegar ekki upp þegar á hólminn kom og var afskaplega dýrt fyrir íslenska þjóð. Það er ekki hugmyndin. Ég ætla engum nútímastjórnmálamanni að vilja að bankakerfið sé á ábyrgð skattgreiðenda. Hvað þýðir það? Það þýðir að við þurfum að fara í gegnum alla þessa þætti. Þetta eru engin smámál. Við verðum að fá niðurstöðu um hvort skilja beri að starfsemi fjárfestingarbanka og viðskiptabanka. Ef sú verður niðurstaðan þá þurfum við líka að ákveða hvernig við gerum það því það verður ekki gert yfir nótt. Allt tengist þetta. Fjárfestingarbanki og viðskiptabanki, innstæðutryggingakerfið, eftirlitskerfið, þá Seðlabankinn og Fjármálaeftirlitið, og endurskoðendurnir. Þetta hangir allt saman. Það er ekki hægt, virðulegi forseti, að taka bara einn þáttinn og reyna að klára hann sérstaklega og vonast til að maður komist í hitt seinna. Við þurfum að hugsa þetta í samhengi. Þótt ég sé gagnrýninn á frumvarpið og mér finnist að málin séu ekki kláruð í réttri röð, þá finnst mér frumvarpið hafa batnað þrátt fyrir allt. Það hefur batnað í hvert skipti sem við höfum sett það í nefndina. Ég held að skynsamlegt sé að vísa því til nefndar einu sinni enn og sjá hvernig við komumst áfram með þær athugasemdir sem hafa komið fram og við teljum að þurfi að fara sérstaklega yfir. Ég á ekki von á því, virðulegi forseti, að meiri hlutinn fallist á að við skoðum þetta í sumar og klárum það í september eða í haust og tökum á öllum þeim þáttum sem hér voru nefndir og eru ekki litlir. Í það minnsta tel ég að það sé mikilvægt að við vitum hvenær við ætlum að klára þá. Ef vilji meiri hlutans er að klára þá, þá verðum við vita hvenær. Við sjáum með sparisjóðina að sporin hræða. Síðasta sumar var okkur gert að klára þau mál á nokkrum dögum. Við höfðum uppi varnaðarorð. Því miður voru þau öll rétt. Ég sagði þá að ég vonaðist til að ég hefði ekki rétt fyrir mér. En því miður höfðum við rétt fyrir okkur. Verkefni hv. viðskiptanefndar eru mörg og þeim fækkar ekki. Hættan er sú að ef við ætlum að ýta hlutunum á undan okkur eins og við höfum gert með sparisjóðina muni það vandamál hanga yfir okkur og ekkert gerast. Í rauninni eru sparisjóðirnir skýrt dæmi um það. Ég hef mjög miklar áhyggjur af því að einn daginn, og það fyrr en seinna, tökum við þingmenn eða þeir sem verða á þingi á þeim tímapunkti ákvörðun um að sparisjóðirnir þurfi að renna inn í aðrar fjármálastofnanir. Þá munu menn segja að skynsamlegra hefði verið að hugsa verkið alla leið áður en menn kláruðu það, rétt eins og þessi lög um fjármálafyrirtæki. Virðulegi forseti. Ég vil samt nota tækifærið og þakka enn og aftur þakka meiri hlutanum í hv. viðskiptanefnd fyrir prýðilegt samstarf en betur má ef duga skal hvað þetta varðar.

Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega ræðu. Þingmaðurinn bendir réttilega á að það væri æskilegra að sameina þær nefndir sem á að skipa og eiga að skoða fjármálamarkaðinn til að sú skoðun verði heildstæðari og til að við fáum betri löggjöf. Ég flutti hér nokkrar ræður við 2. umr. og benti m.a. á að vegna aðildar okkar að nokkrum alþjóðastofnunum gæti verið upplagt að biðja um heildstæða úttekt á reglugerðarumhverfinu á Íslandi í sambandi við fjármálamarkaði. Jafnframt man ég eftir að mér varð tíðrætt um að við reyndum að setja þetta í eitthvert alþjóðlegt samhengi þannig að við værum ekki að heimasmíða einhverjar reglur og kannski einangra okkur þannig frá fjármálamörkuðum heimsins. Gæti hv. þingmaður sagt mér hvort einhver umræða hafi verið um þetta í nefndinni eða var litið algjörlega fram hjá þessum hlutum?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni fyrir andsvarið. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson hefur haldið margar ræður einmitt um þetta mál á þinginu og ræddi sérstaklega um og gerði að tillögu sinni að við mundum fá t.d. úttekt OECD á okkar kerfi. Sömuleiðis fór hann yfir það að ákveðnir þættir sem ég ætla ekki að fara í hér hafi verið skoðaðir sérstaklega í Bandaríkjunum og tengist það manni sem heitir Volcker ef ég man rétt. Því er skemmst frá að segja að við tókum þá hluti upp í hv. viðskiptanefnd og töldum að þetta væri nokkuð sem við ættum að skoða í tengslum við þessa nefnd ef menn væru ekki tilbúnir til að hafa það vinnulag sem við lögðum upp með, þ.e. að skoða þetta sérstaklega núna þangað til þing kemur saman aftur í haust. Ég vek athygli á því að það er mjög skammur tími þar til þing kemur saman í haust og sumartíminn er algjörlega vanmetinn þegar kemur að vinnu í máli eins og þessu. Staðan er sú að við höfum ekki enn þá komið þessum málum inn sem hv. þingmaður vísaði til en til að sýna sanngirni vil ég geta þess að samt sem áður hefur verið tekið tillit til ýmissa athugasemda sem við gerðum þegar málið var í nefndinni á milli umræðna. Þetta er eitt af því sem við ættum kannski að gera eina tilraun með til viðbótar á hv. þingmönnum meiri hlutans í viðskiptanefnd, hvort þeir fallist á þessi sjónarmið okkar og/eða flytja þá bara sérstaka tillögu um það hér við lokaafgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir ágætisútskýringar í framhaldi af spurningum mínum. Mig langar til að fylgja þessu aðeins eftir. Þætti þingmanninum ekki bráðsniðug hugmynd að við fengjum OECD t.d. til þess að gera allsherjarúttekt? Hinum hv. nefndarmönnunum til friðþægingar læt ég þess getið að það er að kostnaðarlausu fyrir Íslendinga. Þetta gæti verið gríðarlega mikill efniviður fyrir nefndina sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra ætlar að skipa til að við megum gera þessa löggjöf sem best úr garði. Hvað finnst hv. þingmanni um að við reynum að hafa áhrif á bræður okkar og systur í hv. viðskiptanefnd og reynum að leiða þeim þetta fyrir sjónir eins og okkur tókst að leiða þeim fyrir sjónir að það væri æskilegt að skoða þetta í samhengi?

Virðulegur forseti. Varðandi fyrirspurn hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar erum við ekki enn þá búin að hafa sigur í því að við séum hér komin með eina nefnd sem tæki alla þessa hluti fyrir. Við munum reyna að ná niðurstöðu í það mál. Mín skoðun er að glöggt sé gests augað og ég held að það væri mjög gott fyrir okkur á þessum tímapunkti að fá sjónarmið OECD. Það er ekkert víst að við verðum sammála þeim í einu og öllu, en ég held að það væri mjög fróðlegt fyrir okkur að vera með það sjónarmið og slíka úttekt sem mun alltaf nýtast okkur. Á sama tíma tek ég skýrt fram að ég tel að það skipti gríðarlega miklu máli að við séum með mjög tímasetta áætlun um hvernig við vinnum þetta. Ég hef engan áhuga á því að ganga frá þessu máli og öðrum mikilvægum þannig að það sé í lausu lofti hvenær hvaða þáttur verður kláraður. Þvert á móti tel ég að það liggi á öllum þessum hlutum en við skulum ekki stíga skref sem eru þess eðlis að við þurfum að stíga síðan til baka og leiðrétta einhver mistök. Tímasetningar eru alveg lykilatriði í öllum þessum þáttum sem við nefndum. Enn og aftur vísa ég í mistökin með sparisjóðina. Þar voru menn að flýta sér með þeim rökum að það þyrfti að gerast einn, tveir og tíu af því að það þyrfti að endurreisa sparisjóðina. Menn gerðu síðan ekkert í því í níu eða tíu mánuði, ekki neitt, og eftir stendur að við erum enn þá með sama vandamálið varðandi sparisjóðina og við vorum með þá.

Frú forseti. Ég kem hingað til að kvarta yfir dagskrá þessa fundar sem var boðað til bara núna klukkan sex. Við erum að ræða mál nr. 7, fjármálafyrirtæki, og ég er með nefndarálit sem er í prentun núna og var ekki tilbúið vegna þess að málið átti ekki að koma á dagskrá fyrr en á morgun var mér sagt. Mér finnst ótækt að umræða hefjist áður en öll skjöl málsins liggja fyrir. Nú skilst mér að það eigi að gera matarhlé í klukkutíma. Klukkan átta eigum við hv. þm. Lilja Mósesdóttir og hv. þm. Eygló Harðardóttir sem ætlum allar að ræða hér málið, og tvær okkar að mæla fyrir nefndarálitum, að vera á öðrum fundi. Ég fer því fram á að þessari umræðu verði frestað til morguns.

Forseti tilkynnir að búið er að útbýta því nefndaráliti sem hér var til umræðu, það var í farvegi og nú er búið að útbýta því.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Margréti Tryggvadóttur. Það kom mér mjög á óvart að sjá þetta á dagskrá. Við áttum ekki von á þessu fyrr en á morgun og ég þarf ekki að hafa mörg orð um það hvernig er að vinna við þessar aðstæður. Ég segi ekki að það sé tilviljun að ég sé hérna, ég er búinn að vera hér í allan dag og sá fram á að vera hér fram á kvöld eins og öll önnur kvöld núna síðasta hálfa mánuðinn, en sú staða hefði getað verið uppi að einhverra hluta vegna hefði maður þurft að sinna öðrum þingstörfum en að vera hér í salnum. Sem betur fer var ég hér en það var enginn fyrirvari og enn er ýmislegt eftir sem snýr að nefndaráliti og öðru slíku hjá okkur sjálfstæðismönnum. Fyrirvarinn var enginn fyrir þessa umræðu.

Ég ítreka þá beiðni mína að þessi umræða verði flutt á annan tíma, helst þangað til á morgun. Við erum þrjár, þrír hv. þingmenn, sem verðum á fundi í svokallaðri samræmingarnefnd sem hefur leyfi til að funda meðan á þingfundi stendur. Sú nefnd hefur það hlutverk að lagfæra ýmis gölluð frumvörp sem ríkisstjórnin hefur lagt fram og við verðum bara því miður að fá að gera það.

Virðulegi forseti. Ég óska eftir að forseti ráðfæri sig við aðalforsetann um hvort ekki væri möguleiki á að fresta þessari umræðu þar til samræmingarnefndin er búin að funda. Þetta er mjög mikilvægt mál sem ég vil gjarnan fá að taka til máls um. Ég veit að hv. þm. Margrét Tryggvadóttir vill það, og hv. þm. Lilja Mósesdóttir á eftir að flytja um það framhaldsnefndarálit frá meiri hlutanum. Það var ætlunin að taka kvöldverðarhléið núna á eftir í að funda um það hvort ekki væri hægt að færa þennan dagskrárlið aftur, a.m.k. þar til samræmingarnefndin væri búin að funda og við gætum þá tekið málið upp aftur. Ég lýsi mig tilbúna til að vera hérna langt fram á nótt ef það yrði til að liðka fyrir störfum þingsins. Það hlýtur að vera eðlilegt að við sem höfum unnið við þetta mál í vetur fáum að klára umræðuna.

Forseti fer eftir þeirri dagskrá sem hér liggur fyrir. Nú verður umræðu um 7. dagskrármálið frestað og gert hlé á þessum fundi til klukkan átta.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um fjármálafyrirtæki fyrir hönd meiri hluta hv. viðskiptanefndar. Fulltrúi Framsóknar í viðskiptanefnd er jafnframt á þessu nefndaráliti með fyrirvara. Frumvarpinu var vísað til hv. viðskiptanefndar á milli 2. og 3. umr. og tók meiri hluti nefndarinnar ákvörðun um þrjár veigamiklar breytingar til viðbótar þeim breytingum sem samþykktar voru við atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. Fyrsta breytingin sem lögð er til í þetta sinn er breytingartillaga sem felur í sér að kjör hvers stjórnarmanns og framkvæmdastjóra fjármálafyrirtækis verði tilgreind í ársreikningi og jafnframt verði gefin upp heildarkjör lykilstjórnenda án þess að getið verði um kjör hvers og eins. Hv. viðskiptanefnd eða meiri hluta hennar þótti tilefni til þess að tryggja gagnsæi hvað varðar kjör stjórnarmanna og framkvæmdastjóra fjármálafyrirtækis og leggur því til þessa breytingartillögu. Í öðru lagi leggur meiri hluti viðskiptanefndar til viðbót varðandi það hvenær fjárhagslegri endurskipulagningu fyrirtækja sem fjármálafyrirtæki hafa tekið yfir á að ljúka. Lagt er til að henni ljúki innan 12 mánaða frá því að fjármálafyrirtæki hóf starfsemi sem er þá ótengd starfsleyfi þess og er í flestum tilfellum um rekstrarfélög að ræða sem yfirtekin hafa verið. Þetta 12 mánaða tímabil getur verið of knappur tími til að raunhæft sé að það náist að selja viðkomandi rekstrarfélag með ásættanlegum árangri og því leggur meiri hlutinn til að Fjármálaeftirlitinu verði heimilt að framlengja tímafrestinn og að fjármálafyrirtæki skuli rökstyðja í umsókn sinni til Fjármálaeftirlitsins hvers vegna þörf er á framlengingu og hvaða atriði það séu sem hindri sölu á hinu yfirtekna fyrirtæki. Með því að setja inn ákveðin tímamörk eins og þessa 12 mánuði er verið að þrýsta á fjármálafyrirtækin að standa ekki of lengi í óskyldum rekstri en jafnframt er þetta ákvæði, að hægt sé að sækja um framlengingu til Fjármálaeftirlitsins, sett inn til að tryggja að fjármálafyrirtæki neyðist ekki til að setja rekstrarfyrirtæki á brunaútsölu bara til að uppfylla þessi tímamörk. Þriðja atriðið sem meiri hlutinn leggur til er að nú bætist við lögin ákvæði til bráðabirgða sem hljóðar svo: „Efnahags- og viðskiptaráðherra skal skipa nefnd sem hafi það hlutverk að móta stefnu um framtíðaruppbyggingu fjármálakerfisins með hliðsjón af ábendingum í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, væntanlegum tillögum þingmannanefndar Alþingis um nauðsynlegar lagabreytingar og þeim breytingum sem gerðar hafa verið á lagaumhverfi fjármálageirans eftir fall bankanna. Nefndin skal m.a. skoða stöðu og starfsumhverfi sparisjóða, eignarhald fjármálafyrirtækja á vátryggingarfélögum og öfugt, reglur um hámarkseignarhlut í fjármálafyrirtæki og hvernig verði best hægt að tryggja dreift eignarhald, og hvort skilja beri að starfsemi fjárfestingarbanka og viðskiptabanka.” Þessi atriði hafa öll komið til umræðu bæði í nefndinni og jafnframt í þingsal. Lögð er mikil áhersla á það í hv. viðskiptanefnd að þessi nefnd verði skipuð sem fyrst og jafnframt að hún ljúki störfum á skömmum tíma, því að frumvarpið sem við ræðum núna boðar bara hertar reglur en ekki neinar skipulagsbreytingar á fjármálakerfi sem hrundi fyrir tæpum tveimur árum og það er mjög brýnt að við sem þjóð tökum ákvörðun um hvers konar fjármálakerfi við viljum. Ég persónulega mundi vilja bæta inn í verkefni nefndarinnar að hún ætti jafnframt að skoða það að vera með einkabanka þar sem ríkið tryggir óbeint innstæður ef ekki er nóg til í innstæðutryggingarsjóðnum til að bæta innstæðueigendum þegar banki fellur. Þegar verið er að leggja til slíkt einkabankakerfi finnst mér nauðsynlegt að velta því upp hvort ekki ætti frekar að vera með ríkisbanka fyrst ríkið þarf að hlaupa undir bagga með fjármálafyrirtækjum óbeint í gegnum Tryggingarsjóð innstæðueigenda þegar þeir lenda í þroti. Frú forseti. Ég vil að lokum þakka hv. viðskiptanefnd fyrir mjög gott samstarf, bæði um þetta frumvarp og önnur frumvörp sem hafa verið til vinnslu í nefndinni. Nefndin hefur verið tilbúin að leggja á sig mikla vinnu, funda oftar en einu sinni í viku til að ná að fara mjög vel ofan í bæði ágreiningsefni og álitamál varðandi þau frumvörp sem hafa legið fyrir í nefndinni. Enn og aftur, ég þakka nefndarmönnum í hv. viðskiptanefnd fyrir gott samstarf.

Virðulegi forseti. Ég hefði áhuga á að spyrja hv. þm. Lilju Mósesdóttur um það sem hún ræddi í lok ræðu sinnar, um aðskilnað milli fjárfestingarbanka og viðskiptabanka, og hvaða skoðanir þingmaðurinn hefur á því að borist hafa fréttir af því á viðskiptasíðum blaðanna að tveir fjárfestingarbankar sem hafa fyrst og fremst verið í fjárfestingarstarfsemi, MP-banki og Saga Capital, hafi samkvæmt þessum fréttum óskað eftir að fá leyfi til að taka við innlánum. Er ástæða fyrir Fjármálaeftirlitið að fara varlega í að veita það leyfi í ljósi þess að áhyggjur um slíkt hafa komið fram í vinnu viðskiptanefndar við þetta mál?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir góða fyrirspurn. Ég verð að viðurkenna að mér var ekki kunnugt um þessa fyrirætlan fjárfestingarbankanna og tel mjög varhugavert ef ætlunin er að samþykkja það að útvíkka starfsleyfi þeirra þannig að þeir geti tekið við innstæðum. Ég tel að Fjármálaeftirlitið eigi að bíða eftir að sú nefnd sem við leggjum til að verði sett á laggirnar hafi lokið starfi sínu. Ég tel mjög brýnt að það komi fram ákveðinn aðskilnaður milli fjárfestingarstarfsemi og viðskiptabankastarfsemi áður en fjárfestingarbönkum verði leyft að fara í viðskiptabankastarfsemi. Ekki þyrfti nema ákvæði um að þeim fjárfestingarbönkum sem stæðu jafnframt í innlánastarfsemi væri bannað að versla með eigin hluti eða, eins og hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson ræddi við 2. umr., að þeim væri bannað að standa í eigin viðskiptum. En auðvitað þarf að kanna hvaða áhrif slík ákvæði muni hafa á fjármálafyrirtækin hér á landi, þetta eru allt mjög lítil fjármálafyrirtæki, og það er alla vega ekki í mínum huga ljóst hvaða áhrif slík bönn og boð mundu hafa.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta viðskiptanefndar, en í honum er ég ein. Ég vil byrja á að þakka nefndinni fyrir gott samstarf í þessu mikla og flókna máli. Þetta er búið að taka marga mánuði og hefur verið mjög góð og gefandi vinna og fróðleg. Ég vil sérstaklega þakka formanni og varaformanni nefndarinnar fyrir góð störf, sveigjanleika og vilja til að hlusta á minni hlutann og hvað við höfum haft fram að færa. Nefndin hefur farið vel yfir málið og unnið mikið og gott starf síðustu mánuði og gott samstarf hefur verið meðal nefndarmanna eins og áður sagði. Ég vil taka fram að ég styð allar þær breytingartillögur sem meiri hlutinn hefur lagt fram og gerir núna, bæði í 2. umr. og núna, og ég styð þetta frumvarp en ég hefði viljað ganga enn lengra. Ég hef einnig nokkrar áhyggjur af Fjármálaeftirlitinu vegna þess að verði frumvarpið samþykkt, sem það verður væntanlega, erum við að leggja auknar kröfur á herðar þess án þess að eftirlitið hafi verið styrkt til að sinna þessum auknu skyldum. Meginathugasemdir mínar lúta þó ekki að því heldur að því að ekki er skilið á milli fjárfestingarbanka, eða lánafyrirtækja eins og kallað er í frumvarpinu, og viðskiptabanka. Í kjölfar hrunsins hefur farið fram mikil umræða um slíkan aðskilnað á alþjóðavísu og er hann nú m.a. til umfjöllunar í bandaríska þinginu. Þegar fjárfestingarbanki og viðskiptabanki eru reknir í sama fyrirtækinu án aðskilnaðar eru í raun innlán almennings lánuð eða veðsett í áhættusömum viðskiptum sem felast í starfsemi fjárfestingarbanka. Hvergi hefur þetta verið skýrara en í Icesave-málinu svokallaða þar sem Landsbankinn safnaði innlánum í milljarðavís frá almenningi í Bretlandi og Hollandi og lánaði vildarvinum og eigendum bankans í áhættusamar fjárfestingar. Fyrir þinginu er einnig lagafrumvarp um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, 255. mál. Í vinnu nefndarinnar við það mál hefur komið fram að Evrópusambandið hyggst hækka þá fjárhæð sem tryggð er upp í 100.000 evrur frá næstu áramótum og er orðalag tilskipunarinnar mun ákveðnara um að ríkjum beri skylda til að tryggja að allar innstæður séu í raun betur tryggðar en áður var. Ekki er hægt að skilja tilskipunina öðruvísi en svo að í raun sé ríkisábyrgð á innstæðum í bönkum. Auk þess hefur það sýnt sig að ríki, meðal annars það íslenska, hafa tilhneigingu til að hlaupa undir bagga með bönkum sem riða til falls eða með því að ábyrgjast allar innstæður eins og íslenska ríkið gerði við fall íslenska bankakerfisins og Bretland og Holland gerðu þar en krefjast svo greiðslu frá tómum innstæðutryggingarsjóði. Ljóst er að ný deild í Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta mun ekki geta mætt falli eins af stóru íslensku viðskiptabönkunum næstu hundrað árin eða svo og því mundi fall slíks banka, svo ekki sé minnst á heilt bankakerfi, lenda á skattgreiðendum. Því tel ég í meira lagi óábyrgt að heimila fjármálafyrirtæki að starfa bæði sem viðskiptabanki og sem lánafyrirtæki og ég legg til að það verði óheimilt. Þar sem slíkt fyrirkomulag er nú heimilt er ljóst að gefa þyrfti tímafrest til þess að koma slíkum breytingum á. Fyrsti minni hluti leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Á eftir 5. gr. komi ný grein sem orðist svo: Við 4. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Fjármálafyrirtæki getur ekki fengið starfsleyfi bæði sem viðskiptabanki og lánafyrirtæki (fjárfestingarbanki). 2. Við 55. gr. bætist: nema 6. gr. sem öðlast gildi 1. júlí 2011.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar og vinnu á vettvangi viðskiptanefndar og þakka hlý orð í minn garð og formanns. Mig langar bara að bregðast við tvennu sem fram kom í ræðu hennar. Ég tek heils hugar undir þær áhyggjur sem hún varpar hér fram um styrk Fjármálaeftirlitsins til að sinna þeim fjölmörgu verkefnum sem á því hvíla en við leggjum hér auknar skyldur á herðar þess. Mig langar hins vegar að fjalla eilítið í andsvari mínu um hugmynd hv. þingmanns um frekari aðskilnað fjárfestingarbanka og viðskiptabanka. Þetta var ítarlega rætt í nefndinni en það er engu að síður skoðun meiri hlutans að að svo komnu máli eigi ekki að ganga lengra en hér er gert. Við höfum tekið á fjölmörgum atriðum sem hafa stungið í augu almennings og eftirlitsaðila um náið samstarf fjárfestingarbanka og viðskiptabanka, þeim ágöllum sem hin bandarísku lög, Glass-Steagall lögin, tóku á á sínum tíma, t.d. með banni við lánveitingum með veði í eigin hlutabréfum og strangari reglum um lánveitingar og viðskipti hvers konar tengdra aðila. Þá ber einnig að geta þess að ekkert þeirra landa sem lúta sambærilegu regluverki og er hérlendis hefur lagt fram tillögur í þá átt að frekar eigi að stefna að aðskilnaði, en meiri hluti nefndarinnar er þeirrar skoðunar að rétt sé hins vegar að fylgjast náið og vel með þróun lagasetningar erlendis á þessu sviði og draga þá lærdóm af því sem aðrir kunna að standa frammi fyrir rétt eins og við höfum gert. Fram kemur í áliti okkar að skipa beri nefnd sem skoði þessi atriði sérstaklega og mín skoðun er að þetta hljóti að vera eitt mikilvægasta málið sem sú nefnd komi til með að fjalla um.

Ég þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram fyrir andsvarið. Eins og kom fram í máli hans lagði meiri hlutinn til að skipuð yrði nefnd sem m.a. mundi kanna þetta og fylgjast náið með þróun í umræðunni og hvort einhvers staðar mundi eitthvert land taka af skarið og aðskilja viðskiptabanka og lánafyrirtæki. Eins og hv. þingmaður benti á hefur ekkert land gert það en ekkert annað land hefur heldur orðið fyrir því að heilt bankakerfi hafi hrunið eins og hér gerðist. Ég styð það að þessi nefnd verði skipuð. Ég bar þetta hins vegar undir hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og mér fannst hann ekki taka neitt sérstaklega vel í þessar hugmyndir og þar sem hann mun skipa þessa nefnd tel ég nokkuð ljóst að hann muni reyna að skipa í hana fólk sama sinnis og hann er sjálfur. Þá vitum við hver útkoman úr henni verður.

Virðulegi forseti. Ég hef nokkrum sinnum í vetur talað um nauðsyn þess að breyta fjárlagagerðinni, að henni sé öðruvísi háttað en verið hefur og að þingið snúi sér að hinum stóru málum í því en láti aðrar stofnanir ríkisins fara með minni háttar mál. Ég tel þessa tillögu út af fyrir sig sjálfsagða. Auðvitað á Alþingi að hafa allar þær upplýsingar sem fjárlaganefnd krefst. Ég tel hins vegar að það að fjárlaganefndarmenn sökkvi sér niður í bókhald einstakra ríkisstofnana með aðgangi að upplýsingakerfum geti leitt huga þeirra frá því sem meira máli skiptir í fjárlögum ríkisins sem eru hinar stóru áherslur. Þess vegna get ég ekki stutt þessa tillögu og mun sitja hjá.

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 1260 um frumvarp til laga um breytingar á hafnalögum, nr. 61/2003, með síðari breytingum. Nefndin kallaði til fundar við sig fjölmarga aðila og fór yfir umsagnir fjölmargra aðila um þetta þingmál eins og fram kemur í nefndarálitinu. Í frumvarpinu er lagt til að grundvelli fyrir innheimtu aflagjalds verði veitt skýrari lagastoð en verið hefur. Þá er með frumvarpinu stefnt að því að styrkja grundvöll gjaldtöku hafna í opinberri eigu með því að kveða skýrar á um setningu gjaldskrár, forsendur hennar og upplýsingaskyldu til notenda hafna. Að lokum er lagt til að ákvæði til bráðabirgða, um framkvæmdastyrki til hafna, verði framlengt um tvö ár, m.a. í ljósi erfiðra rekstrarskilyrða hafna hér á landi. Á fundum nefndarinnar voru ákvæði frumvarpsins rædd og einkum það álitamál hvort heimild til innheimtu aflagjalds fæli í sér heimild til innheimtu skatts eða töku þjónustugjalds. Skiptar skoðanir komu fram um framangreint, ekki síst í ljósi þess að ákvæðið felur í sér breytingu á lagagrein hafnalaga þess efnis að þjónustugjaldaheimildir verði þar tilgreindar ásamt efri og neðri mörkum hlutfalls aflaverðmætis. Fyrir nefndinni kom þó fram nokkur stuðningur við þær breytingar á lögunum sem frumvarpið kveður á um. Var nefndin hvött til þess að leggja til að frumvarpið yrði samþykkt óbreytt enda væri með því komið til móts við fram komnar óskir um breytingar á lögunum. Nefndin ræddi rökin fyrir því að setja neðri og efri mörk á upphæð aflagjalds að teknu tilliti til hagsmuna hafna sem samkvæmt bókstaf laganna eiga í samkeppni hver við aðra og hagsmuna útgerða sem margar eiga mikið undir því að gjaldtaka verði ekki of íþyngjandi. Fram komu sjónarmið um að neðri mörkin reistu skorður við því að hafnir undirbyðu hver aðra en efri mörkin væru sett með hagsmuni viðskiptavina þeirra að leiðarljósi. Nefndin ræddi einnig hvort nauðsynlegt væri að framlengja aðlögunartíma samkvæmt ákvæði til bráðabirgða II í lögunum eins og 3. gr. frumvarpsins kveður á um. Fram kom að niðurskurður á fjárlögum undanfarin ár hafi gert það að verkum að markmið téðs bráðabirgðaákvæðis um jafnsetningu hafi ekki náðst. Í því ljósi telur nefndin meginreglu hafnalaga um styrki til framkvæmda í höfnum ekki hæfa til að ná því markmiði sem með henni er að stefnt eins og stendur. Loks leggur nefndin til nokkrar tæknilegar breytingar á 2. gr. frumvarpsins sem hér segir: Við 2. gr. a. D-liður orðist svo: Við 1. tölul. 1. mgr. bætist nýr stafliður, svohljóðandi: Aflagjald af sjávarafurðum sem umskipað er, lestaðar eru eða losaðar í höfnum. Sé gjaldið innheimt skal það vera minnst 1,25% og mest 3% af heildaraflaverðmæti. Þó skal gjaldið vera minnst 0,70% af heildaraflaverðmæti frystra sjávarafurða. Sjávarafurðir eru sjávarafli, þ.e. sjávardýr önnur en spendýr, þ.m.t. skrápdýr, liðdýr og lindýr, sem og matvæli sem eru unnin að öllu leyti eða að hluta úr sjávarafla. b. Á eftir d-lið komi nýr stafliður, svohljóðandi: Í stað orðanna „skv. a-, c- og d-lið“ í 1. tölul. 1. mgr. kemur: skv. a-, c-, d- og e-lið. c. Í stað orðanna „2.–10. tölul.“ í e-lið komi: 2.–10. tölul. 2. mgr. d. Á eftir e-lið komi nýr stafliður er orðist svo: Í stað orðanna „1. og 2. tölul. 1. mgr.“ í 4. mgr. kemur: 1. og 2. tölul. 2. mgr. Ég hef hlaupið hér yfir aðalefni nefndarálitsins og umfjöllun samgöngunefndar um málið. Fjarverandi við afgreiðslu málsins í samgöngunefnd voru Árni Johnsen, Ólína Þorvarðardóttir og Mörður Árnason. Undir nefndarálitið skrifa Björn Valur Gíslason, Róbert Marshall, Anna Margrét Guðjónsdóttir, Guðmundur Steingrímsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Ásbjörn Óttarsson.

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um loftferðir, nr. 60/1998, með síðari breytingum. Nefndarálitið er á þskj. 1249 og þar kemur fram að nefndin hefur fengið á fund til sín fjölmarga aðila og farið yfir umsagnir aðila um málið. Tilgangur þessa frumvarps er tvíþættur. Annars vegar er ætlunin að gera breytingar á gildandi loftferðalögum þannig að íslenska ríkið uppfylli alþjóðlegar skuldbindingar sem Ísland hefur undirgengist með aðild sinni að Alþjóðaflugmálastofnuninni og samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Er þannig stefnt að því að íslenskt lagaumhverfi endurspegli þær breytingar sem orðið hafa á hinu alþjóðlega. Hins vegar er tilgangur frumvarpsins að endurspegla þá áherslubreytingu sem orðið hefur hérlendis sem erlendis varðandi mikilvægi neytendasjónarmiða í flugsamgöngum. Á fundum nefndarinnar var frumvarpið rætt og einkum það álitamál hvort frumvarpið endurspeglaði nægilega anda þeirra Evrópugerða sem því er ætlað að innleiða. Um þetta komu fram skiptar skoðanir, ekki síst í því ljósi að með frumvarpinu fær Flugmálastjórn Íslands auknar heimildir til eftirlits og eftirfylgni við ákvarðanir sínar. Skilningur nefndarinnar er sá að í þeim Evrópugerðum sem liggja til grundvallar gerð frumvarpsins sé stefnt að því að í Evrópu gildi sambærilegar reglur um flugmál, um gjaldtöku í flugvallarstarfsemi, öryggi í flugi og umhverfisvernd. Það sjónarmið kom fram hjá umsagnaraðilum að eðlilegt væri að vald til að ákvarða um gildi gjaldskráa rekstraraðila flugvalla yrði sett í hendur annarra aðila en Flugmálastjórnar Íslands en yrði ella áfram í höndum ráðherra. Skilningur nefndarinnar er sá að slík útfærsla kynni að leiða til ósamræmis við ákvæði þeirrar Evrópugerðar sem verið er að innleiða með frumvarpinu. Nefndin ræddi rökin fyrir því að setja eftirlit með verðlagningu aðila er starfa á sviði flugmála í hendur Flugmálastjórn Íslands. Skilningur nefndarinnar er sá að væri framkvæmd slíks eftirlits falin öðru stjórnvaldi en Flugmálastjórn Íslands kynni það að útheimta mikla og kostnaðarsama þekkingaröflun þess stjórnvalds. Einnig hefur nefndin litið til þess að eftirlit með birtingu verðupplýsinga lýtur ekki aðeins að vernd neytenda heldur einnig flugrekstraraðila. Loks leggur nefndin til nokkrar tæknilegar breytingar á greinum frumvarpsins sem hér segir: 1. Við 1. gr. Tilvísanirnar „7. mgr. 28. gr.“ og „2. mgr. 146. gr.“ falli brott, en þar er um orðalagsbreytingar að ræða. 2. Í stað orðsins „fjárhæðarinnar“ í 10. gr. og a–c-lið 12. gr. komi: tölunnar. 3. Í stað tilvísunarinnar „2. mgr. 102. gr.“ í 10. gr. komi: 2. og 3. mgr. 102. gr. sem er leiðrétting á frumvarpinu. 4. Í stað orðanna „Viðbótar valkvæður kostnaður“ í lokamálslið 1. efnismgr. 13. gr. komi: Valkvæður viðbótarkostnaður. Er hér um að ræða orðalagsbreytingar og lagfæringar á orðalagi en ekki efnislegar breytingar. 5. Á eftir 16. gr. komi ný grein, svohljóðandi: 2. mgr. 146. gr. laganna orðast svo: Ráðherra skal setja reglugerð, sbr. 1. mgr., sem felur í sér innleiðingu þeirra reglugerða Evrópuþingsins og ráðsins er varða stofnun Flugöryggisstofnunar Evrópu í íslenskan rétt. Er hér um að ræða reglugerðarheimild í lögunum til handa ráðherra. Árni Johnsen, Ólína Þorvarðardóttir og Mörður Árnason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið skrifa aðrir nefndarmenn, Björn Valur Gíslason, Róbert Marshall, Anna Margrét Guðjónsdóttir, Guðmundur Steingrímsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Ásbjörn Óttarsson.

Virðulegur forseti. Það er mikið gleðiefni að fá að mæla fyrir þessu litla máli hér í kvöld. Það er hluti af margvíslegum aðgerðum til þess að örva atvinnustarfsemi í landinu og hagkerfið og felur í sér ívilnun fyrir fólk á tekjuskatti vegna framkvæmda við eigið íbúðarhúsnæði og sumarhús og felur þá í sér frekari skref en þau sem tekin voru þegar ákveðið var að endurgreiða að fullu virðisaukaskatt við slíkar framkvæmdir. Frumvarpið miðar að því að 300 þús. kr. ívilnun komi til frádráttar tekjuskattsstofni í tengslum við slíkar framkvæmdir og hefur tekið lítillegum breytingum í meðhöndlun nefndarinnar. Það má finna nefndarálitið á þskj. 1264. Þær breytingar snúa fyrst og fremst að því að mæta athugasemdum sem komu fram frá embætti ríkisskattstjóra sem taldi sig ekki hafa aðstæður til þess að annast um framkvæmdina eins og hún var lögð til í frumvarpinu eða hafa eftirlit með henni auk þess sem okkur þótti það vera nokkuð umhendis að tvö kerfi svo að segja væru utan um skattaívilnanir vegna sömu framkvæmdanna, annars vegar virðisaukaskattsmegin hjá tollstjóra og hins vegar tekjuskattsmegin hjá ríkisskattstjóra og að skattgreiðendur þyrftu þá að framvísa gögnum á tveimur stöðum og sækja til tveggja aðila o.s.frv. Í góðri samvinnu við fjármálaráðuneytið hafa þessir agnúar verið sniðnir af málinu og búinn til farvegur þannig að skattgreiðendurnir geta útfyllt eina umsókn og byggt á einum og sömu gögnunum til allrar einföldunar fyrir framkvæmdina. Þetta frumvarp tekur þegar gildi og gildir fyrir árið í ár. Þeir njóta góðs af því sem hafa ráðist í framkvæmdir á þessu ári og þeir sem byrja seinna á árinu. Þetta verður vonandi til þess að fleiri sjái sér fært að ráðast í slíkar framkvæmdir en þær eru eins og við þekkjum talsvert atvinnuskapandi miðað við það sem verið er að setja í þær og það gildir sömuleiðis fyrir næsta skattár, árið 2011. Virðulegur forseti. Ég held að það sé ekki ástæða til þess að orðlengja um þetta frekar en fyrst og fremst að vekja athygli á því að með lögfestingu þessa máls eru komnar fram enn frekari ívilnanir til fólks vegna framkvæmda við húsnæði sítt.

Virðulegur forseti. Hér er á ferðinni lítið mál en mikilvægt. Það lýtur að eftirliti með gjaldeyrisviðskiptum en sem kunnugt er búum við nú á Íslandi við gjaldeyrishöft. Slík höft kalla á það að með þeim sé eftirlit því að það er umtalsverð freisting fyrir ýmsa að leita leiða fram hjá slíkum höftum. Eftirlit með þessu hefur verið hjá Fjármálaeftirlitinu til þessa. Hér er verið að flytja eftirlitið til Seðlabankans sem er í góðum færum til að halda utan um það og ætti þá að gefa Fjármálaeftirlitinu sömuleiðis tækifæri til þess að einbeita sér enn frekar að þeim fjölmörgu eftirlitsverkefnum sem á þeirra könnu eru. Hv. efnahags- og skattanefnd gerir engar breytingartillögur við málið, telur að það sé vel búið eins og það er og styður að það verði gert að lögum.