Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eins og hv. þdm. er ljóst bíða hér mörg mál afgreiðslu, og ég vil nú í allri vinsemd fara fram á það að njóta góðrar aðstoðar hv. þdm. svo að málin nái fram að ganga. Ég vek sérstaka athygli á tveimur málum, 3. dagskrármálinu, lánsfjárlögum, og eins lögum um jöfnun hitunarkostnaðar. Ég nefni þau sem dæmi um mál sem nauðsyn ber til að nái fullnaðarafgreiðslu í þessari hv. d. í dag. Mér er kunnugt um að ýmsir veigra sér mjög við að mæta til fundar í kvöld, en þó kann það að vera nauðsyn til þess að okkur skili nægjanlega fram í vinnu, þar sem við það er miðað að þinglausnir fari fram á þriðjudaginn kemur.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur tekið til meðhöndlunar 3. mál þingsins, sem er komið frá Ed. Hér er um að ræða staðfestingu á brbl. frá því á árinu 1979, settum 16. okt. 1979, og mælir meiri hl. n. með því að frv. verð samþ. Ég sé ekki ástæðu til að fjalla frekar um mál þetta að þessu sinni. Ég mun koma inn á þessi mál nokkuð er við fylgjum úr hlaði frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1980. Hér er um að ræða fjármagn sem þegar hefur verið notað og varið, eins og fram kemur í frv., og er um að ræða staðfestingu á þeim gerðum. Ég vil ítreka að meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til athugunar frv. til l. um breytingu á almennum hegningarlögum, nr. 19 frá 1940, sbr. lög nr. 101 frá 1976. Frv. þetta gerir ráð fyrir að sektarramminn í 50. gr. laganna sé hækkaður upp í 30 millj. kr., en hann er í lögunum eins og þau eru 5 millj. kr. Það má geta þess til fróðleiks, að þegar almennu hegningarlögin voru sett árið 1940 þótti við hæfi að þessi sektarrammi væri 30 þús. kr. Síðan hefur mikið vatn til sjávar runnið og þykir hæfilegt að sektarramminn sé 30 millj. kr. N. er sammála um að mæla með því við hv. Nd. að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til athugunar frv. til l. um breyt. á almennum hegningarlögum, nr. 19 frá 1940, sbr. lög nr. 41 frá 1973 og lög nr. 24 frá 1976. Frv. þetta gerir ráð fyrir að við 6. gr. laganna verði bætt því nýmæli að gera háttsemi, sem greinir frá í 1. gr. Evrópusamnings frá 27. jan. 1977 um varnir gegn hryðjuverkum, refsiverða að íslenskum hegningarlögum. Þessi breyting er nauðsynleg til þess að hægt sé að staðfesta fyrir Íslands hönd þennan Evrópusamning um varnir gegn hryðjuverkum. N. er sammála um að mæla með þessari breytingu á hinum almennu hegningarlögum.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti iðnn. um Iðnþróunarsjóð. Þetta er 181. mál og nál. á þskj. 532. N. athugaði þetta frv. og hún leggur til að það verði samþ. óbreytt. Birgir Ísl. Gunnarsson var ekki á þessum fundi, en aðrir nm. skrifuðu undir athugasemdalaust.



Herra forseti. Iðnn. hafði til meðferðar frv. til l., 184. mál, um Iðnrekstarsjóð. Hún skilar nál. á þskj. 533. Hún athugaði frv. og leggur til að það verði samþ. Einn nm., Friðrik Sophusson, skrifaði undir með fyrirvara og flytur við frv, brtt. Til frekari áréttingar, vegna þess að sumir nm. töldu nokkra hættu á því að ósamræmis gætti í frv.-texta og í skýringum, viljum við leggja á það áherslu, að það er skilningur okkar að í 3. tölul. 6. gr. sé átt við það að sjóðnum sé bæði heimilt að ábyrgjast lán sem veitt eru vegna fjárfestingar og vegna framleiðslu. Birgir Ísl. Gunnarsson var fjarstaddur við afgreiðslu málsins og tveir nm. skrifuðu undir nál. með fyrirvara, Jósef Þorgeirsson og Friðrik Sophusson, en fyrirvaralaust skrifuðu aðrir nm. undir.



Herra forseti. Ég mæli fyrir brtt. sem ég flyt ásamt Sighvati Björgvinssyni við frv. til l. um Iðnrekstrarsjóð og er á þskj. 567. Þetta eru raunar tvær brtt. Í fyrsta lagi er brtt. við 5. gr., a-lið 2. mgr., að hún orðist svo: „Viðbótarframlag ríkissjóð með hliðsjón af vinnsluvirði iðnaðar undanfarin ár, samkv. áætlun Þjóðhagsstofnunar, eins og ákveðið kann að vera af Alþingi hverju sinni.“ Þetta skýrir sig sjálft. Í öðru lagi er ekki alveg ljóst af textanum með hvaða hætti vaxtaákvarðanir eigi að vera. Þó má gera ráð fyrir að ætlað sé að vaxtaákvarðanir verði í samræmi við lög nr. 13 frá 1979. En til þess að taka af öll tvímæli um þetta leggjum við til að við 7. gr., þar sem fjallað er um vexti og vaxtaákvarðanir hins væntanlega sjóðs, bætist: „enda verði fyrir árslok 1980 komið á fullri verðtryggingu útlána.“ Hér er um raunvaxtaaðferðina að ræða og eins og hún hefur verið samþ. sem lög frá Alþingi, í lögum nr. 13 frá árinu 1979. Ég held, herra forseti, að það þurfi að leita afbrigða til að fá þessa till. rædda.



Herra forseti. Á þskj. 539 hef ég leyft mér að flytja brtt. við það frv. sem hér er til umr., frv. til l. um Iðnrekstrarsjóð, sem er 184. mál. Ed. Þessi brtt. er við 2. mgr. 6. gr., sem er jafnframt lokamgr. 6. gr., en hún orðast svo samkv. frv., með leyfi hæstv. forseta: „Í því sambandi skal höfð hliðsjón af svæðisbundnum áætlunum er hlotið hafa staðfestingu stjórnvalda.“ Það er sem semsagt í 6. gr. að það eigi að hafa hliðsjón af svæðisbundnum áætlunum við starfsemi sjóðsins. Nú er mér kunnugt um að það þykir ekki ákveðið orðalag „að hafa hliðsjón af einhverju“. Það þýðir nánast ekki annað en að menn, sem ákvarðanir taka, viti af ákveðnum upplýsingum. Ég freistast stundum til að álykta sem svo, að það eigi að skilja þessa mgr. með þeim hætti. En vegna þess að við höfum í þjóðfélaginu aðra stofnun en Iðnrekstrarsjóð, Byggðasjóð og heila Framkvæmdastofnun, sem fjallar sérstaklega um svæðisbundnar áætlanir og gerir tillögur þar að lútandi, finnst mér óeðlilegt að þetta ákvæði sé sérstaklega sett í almenn lög um almenna sjóði á borð við þennan og gæti orðið til þess að sett væri slíkt ákvæði í öll lög er lúta að lánasjóðum. Væri þá í reynd verið að segja í slíkum lögum að það ætti að láta fjármuni renna fremur til ákveðinna svæða, þar sem unnið hefur verið að áætlunum, frekar en í önnur landssvæði. Ég tel þetta ákvæði vera óþarft. Ég skil ekki að það þjóni nokkrum tilgangi og tel aðeins til bóta að þetta ákvæði hverfi úr lögunum. Um það geri ég till. á þskj. 539, eins og ég sagði áður. Ég hefði vitaskuld freistast til þess að flytja aðra brtt. við 3. gr. þessa frv., sem fjallar um stjórn sjóðsins, en þar segir að ýmis samtök eigi að skipa menn í stjórn, en svo er nefnt eitt fyrirtæki, sem er Samband ísl. samvinnufélaga, og ákveðið að það fyrirtæki eigi að skipa mann í sjóðsstjórnina. Þetta finnst mér óheppilegt, þar sem þessi sjóðsstjórn kemur til með að fjalla um ýmsar nýjungar í iðnrekstri hér á landi, um ýmsa nýsköpun sem auðvitað verður að ætlast til að farið sé með sem trúnaðarmál af hálfu stjórnar. Það er því í fyllsta máta óeðlilegt, að mínu áliti, að eitt ákveðið fyrirtæki hafi mann í sjóðsstjórn eins og þessari. Því miður tel ég tilgangslaust að flytja slíka till., enda féll hún í hv. Ed. þar sem kom fram till. um að í stað Sambands ísl. samvinnufélaga kæmi Vinnumálasamband samvinnufélaganna. Ég sé að vísu ekki að Vinnumálasambandið eigi þarna erindi, en það hefði þó verið ólíkt skárra en að eitt fyrirtæki eigi þarna aðild að. Nú er mér kunnugt um að þegar Sambandi ísl. samvinnufélaga hentar kallar Sambandið sig samtök fólksins í landinu, en svo þegar því hentar við önnur tilefni er það einstakt fyrirtæki. Það má eiginlega skipta þessum viðhorfum í tvennt eftir því, hvort Sambandið á að fá eitthvað í sinn hlut eða hvort það á eitthvað að láta af hendi rakna er venjan sú, að þeir bera fyrir sig að þeir séu aðeins eitt fyrirtæki og að það sé óeðlilegt að þeir borgi meira en aðrir. En eigi það hins vegar að fá eitthvað í sinn hlut er Sambandið samtök fólksins í landinu og á þá að njóta þess að fá mun meira í sinn hlut. - Þetta er almennt sagt um þetta fyrirtæki, þetta samband, þessi samtök eða hvað menn vilja nefna það. Ég tek það samt fram að ég mun ekki flytja þessa till., en vildi samt kynna þessi viðhorf hér í hv. deild. Að lokum langar mig til að segja örfá orð um fram komna till., sem hv. 9. þm. Reykv. lýsti hér áðan og ég hafði reyndar ekki séð fyrr, en fjallar um breytingu annars vegar á 5. gr. frv. og hins vegar á 7. gr. þess. Brtt. við 7. gr. gerir ráð fyrir að lán Iðnrekstrarsjóðs verði með fullri verðtryggingu. Það er stefna sem Alþ. hefur þegar tekið ákvörðun um. Ég ætla ekki að gera þessa till. að umræðuefni að sinni, en ef svo kynni að fara að einhver hæstv. ráðh. stæði hér upp og gerði einhverja grein fyrir þessu máli hér vil ég gjarnan spyrja hann í leiðinni, því að hæstv. ráðh. eru fágætir í ræðustól um þessar mundir, um almenn málefni þjóðarinnar, hvernig standi á því að frá þeirri áætlun hefur verið vikið sem gerði ráð fyrir að full verðtrygging næðist fyrir árslok. Hvernig stendur á því að Seðlabankinn hefur ekki fengið að reikna út lánskjör með þeim hætti sem gert var ráð fyrir, ef það er rétt, sem fram hefur komið í blöðum að undanförnu, að vænta megi stefnubreytingar? Eða þurfa sparifjáreigendur enn um sinn að hlíta því, að ríkisstj. Íslands geti eftir geðþóttaákvörðunum unnið gegn lögum, sem meginhluti sömu ríkisstj. hefur sett, og skapað þannig ærinn vanda fyrir fjölmarga borgara þessa þjóðfélags, sem hafa lagt það á sig í góðri trú að leggja fé í banka og fest þannig fjármagn sitt til þess annars vegar, að atvinnuvegir þjóðarinnar geti gengið, og til þess hins vegar, að ríkisstj., jafnvel misvitur ríkisstj., geti haft úr einhverju að moða? Ef einhver hæstv. ráðh. kemur hér og ræðir um iðnað vegna þeirra umr., sem hér hafa orðið um Iðnrekstrarsjóð, og vegna þeirrar till., sem lögð er fram af tveimur hv. Alþfl.-þm., vil ég gjarnan, þar sem senn líður að þinglausnum, fá skýrt og skorinort frá viðkomandi hæstv. ráðh. hvenær sú stefnubreyting kemur til með að eiga sér stað hjá hæstv. ríkisstj., að hún fari að fara að þeim lögum sem hún sjálf hefur tekið þátt í að setja hér í landinu.



Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. iðnn. þessarar d. - og raunar einnig hv. Ed. - fyrir skjóta og góða afgreiðslu á frv. til l. um Iðnrekstrarsjóð, og ég vil raunar einnig bæta við varðandi það mál, sem var hér næst á undan á dagskránni, varðandi Iðnþróunarsjóð, sem þessar nefndir fjölluðu um og hafa mælt með að samþykkt verði án breytinga, ef frá er talin sú brtt. sem einn nm., hv. þm. Friðrik Sophusson, stendur hér fyrir og hefur kynnt varðandi 6. gr. frv. til l. um Iðnrekstrarsjóð. En það er út af fyrir sig ekki stórvægilegt atriði, sem þar er gerð till. um, og skiptir ekki sköpum. Ég tel þó að sú till. sé ekki til bóta. Ég hygg að það gæti nokkurs misskilnings hjá hv. flm. að því leyti, að þarna sé verið að leggja til að stuðningur verði veittur til þróunaraðgerða sem tengjast byggðaviðhorfum sérstaklega. Það er talað um að í sambandi við viðbótarlán vegna fjárfestinga og áhættulán í því sambandi skuli höfð hliðsjón af svæðisbundnum áætlunum er hlotið hafa staðfestingu stjórnvalda. Þessar svæðisbundnu áætlanir um iðnþróun geta að sjálfsögðu varðað alla landshluta, þ. á m. það kjördæmi sem við erum staddir í, og þetta er aðeins til áherðingar á að það verði tekið mið af þeirri áætlunargerð sem að er unnið í landinu varðandi iðnþróun og mikill áhugi ríkir á hér á hv. Alþ., eins og till., sem fluttar hafa verið þar að lútandi á liðnum vetri, bera ljósan vott um. Ég held því að það þurfi ekki að meta þetta eins og mér fannst koma fram hjá hv. flm. þessarar brtt. Varðandi brtt., sem fluttar eru á þskj. 567 við það frv. sem hér liggur fyrir, vil ég geta þess, að ég tel að það skipti miklu máli að það verði ekki hróflað við frv. eins og það liggur fyrir og hv. iðnn. hefur mælt með varðandi stofnfé sjóðsins. Ég vil skýra það aðeins nánar, því að ég mælti ekki sérstaklega fyrir þessu frv. hér í hv. d., en ég var ekki á þinginu þegar þetta mál kom til 1. umr. í hv. deild. Við undirbúning þessa frv. var við það miðað að Iðnrekstrarsjóður yrði efldur. Það tengist stefnumiðum núv. ríkisstj. að svo verði, og það tengist þeim áformum sem uppi eru um að styðja við þróunarstarf í iðnaði hér á næstu árum. Ég held að flestir ef ekki allir hv. þm. séu því samþykkir og þeirrar skoðunar að það þurfi að efla iðnað í landinu og styðja við undirstöðustarfsemi þar að lútandi. Með þeim till., sem varða tekjuöflun til Iðnrekstrarsjóðs, sem eru gerðar till. um samkv. frv., er verið að tryggja tímabundið að um nokkurra ára bil verði varið ákveðinni lágmarksupphæð frá ríkissjóði til þessa sjóðs þannig að öruggt sé að staðið verði við að vissu lágmarki þau markmið sem sjóðnum er ætlað að vinna að og tryggja. Það er hins vegar ekki um að ræða, eins og virðast má af lestri frv., að það sé verið að auka við framlög til sjóða iðnaðarins sem þessu nemur, því að gert er ráð fyrir að frá árinu 1982, sem á mundi reyna þá viðmiðun sem felst í a-lið 2. mgr. 5. gr., falli ríkisframlög til Iðnlánasjóðs niður, en þau framlög nema samkv. gildandi fjárlögum 300 millj. kr. Þeir aðilar, sem að þessum málum hafa unnið, meta það meira að fá þarna tímabundna tryggingu um lágmarksframlag til þessa þróunarsjóðs iðnaðarins en að viðhalda beinum framlögum úr ríkissjóði til Iðnlánasjóðs. Um þetta er getið í aths. með þessari grein og um þetta var rætt við fjmrn. við undirbúning frv., og raunar má segja að þetta hafi verið forsenda fyrir því að samþykki þess fékkst við þeirri tillögu sem hér er um tekjur til sjóðsins. Ég vek athygli á því, að það er ekki binding nema til nokkurra ára, áranna 1982–1985, sem hér er um að ræða, og sett fram sem viðmiðun um lágmarksframlag til þessa sjóðs. Ég þarf ekki að eyða orðum að því hér, að þessi sjóður er nokkuð sérstaks eðlis. Honum er ætlað að styðja við undirstöðustarfsemi í iðnaði, vera eins konar fjörefnisgjafi iðnþróunar í landinu, og hann er ekki hugsaður sem stofnlánasjóður í þeim skilningi. Þar höfum við Iðnlánasjóð sem hefur sérstaka tekjustofna og sérstök lög, sem hann byggir á, og er aðalstofnlánasjóður iðnaðarins. Ég treysti því, að það sé skilningur á nauðsyn þessa máls og að þarna verði tryggt tímabundið lágmarksframlag til þessa sjóðs iðnaðarins, sem er m. a. til komið vegna þess að gert er ráð fyrir að ríkisframlag til Iðnlánasjóðs falli niður frá sama tíma, þó að ekki sé verið að lögfesta það. Í sambandi við verðtryggingarákvæði eða vaxtakjör sjóðsins er gert ráð fyrir að hann geti veitt áhættulán og í vissum tilvikum, að mati sjóðsstjórnar, geti þau lán breyst í styrki ef viðkomandi þróunarverkefni skila ekki þeim árangri sem um er að ræða. Að þessu leyti hefur sjóðurinn að vissu marki örvunarhlutverk, eins og felst í markmiðum sem fram eru tekin í þessu lagafrv. Ég vil vekja athygli hv. flm., sem flytja brtt. við 7. gr., á því, að ekki er sérstakur akkur í því með núgildandi skattalögum að njóta hagstæðra lánskjara eða vaxtakjara, ef ég hef skilið ákvæði nýsettra skattalaga rétt, heldur er það fyrst og fremst í gegnum lánstíma sem hægt er að hafa einhvern teljandi hagnað af því að njóta lána. Þarna hefur orðið veruleg breyting á frá því sem áður var. En þó að vaxtakjör Iðnrekstrarsjóðs væru hagstæðari en annarra sjóða væri það aðeins í samræmi við þetta örvunarhlutverk sjóðsins til iðnþróunar, þannig að ég tel að það sé engin ástæða til að vera að hrófla við þeim ákvæðum sem að þessu lúta. Ég vil svo ítreka þakkir til hv. iðnn. fyrir afgreiðslu á þessu máli og stuðning við þetta mál og treysti því, að það fái framgang hér á þinginu fyrir þinglausnir.



Herra forseti. Það er vissulega jafnan tilefni til að taka málefni iðnaðarins sérstaklega til umr. hér á hinu háa Alþingi. Ég hef raunar nokkrum sinnum í vetur gert tilraun til að koma þessum málefnum hér á dagskrá og varpað fsp. fram til ríkisstj. í þeim efnum, en orðið hefur heldur fátt um svör, sem reyndar er við að búast. Það getur að sjálfsögðu verið gott og nauðsynlegt að setja á stofn nýtt og nýtt kerfi með nýjum lánaheimildum, nýjum möguleikum til styrkja og framlaga, það getur verið gott að tala um áhættulán og ábyrgðir, viðbótarlán og hvað eina. En auðvitað er kjarni málsins sá, að sá iðnaður, sem fyrir er í landinu, og sá iðnaður, sem vissulega hefur náð góðum árangri, hafi rekstrarskilyrði til að geta starfað áfram. Ég held að í þessu sambandi sé t. d. afskaplega fróðlegt að horfa til ullar- og skinnaiðnaðar. Eins og ég veit að hæstv. iðnrh. er mjög vel kunnugt var þróunin þannig á s. l. ári, að kostnaðarhækkanir við reksturinn voru einhvers staðar á milli 50 og 60% á sama tíma og tekjuaukningin var ekki nema í kringum 26 eða jafnvel 28%, eitthvað á því bili. Það þarf enginn maður að vera í neinum vafa um að þegar þannig er staðið að útflutningsframleiðslunni hlýtur eitthvað að láta undan fyrr eða síðar. Það, sem veldur því að ég geri þetta mál að sérstöku umræðuefni núna, voru ummæli hæstv. iðnrh. þegar hann fór áðan að tala um sérstakar svæðisbundnar áætlanir um iðnþróun. Ég minnist þess m. a. frá s. l. sumri, þegar hæstv. iðnrh. var staddur á Akureyri, að hann gaf út fréttatilkynningu um það, eftir að hafa kynnt sér stöðu ullar- og skinnaiðnaðarins þá, að þessi heimsókn hefði orðið mjög gagnleg. Ég skildi hana þannig, að vegna sérstakra vandamála, sem þessi tegund útflutningsframleiðslunnar átti þá við að búa, mætti vænta þess, að með einhverjum hætti yrði komið til móts við eða reynt að finna lausn á þeim rekstrarerfiðleikum sem þessi framleiðsla átti við að stríða. Ég sé ástæðu til þess í þessu sambandi að minna á að bæði samtök iðnverkafólks á Akureyri og Sambandsverksmiðjur SÍS á Akureyri, sem eru langsamlega stærstu aðilarnir af þessum iðnaði, kölluðu þm. Norðurl. e. norður til sérstaks fundar til að ræða þessi mál. Því miður verður að segjast eins og er, að fram að þessu hefur næsta lítið komið út úr þeim fundi. Að vísu hefur gengið sigið nokkuð, það hefur komið til gengisfellingar og verulegs gengissigs síðan, þannig að tapið á ullar- og skinnaiðnaðinum er ekki jafngeigvænlegt og myndin ekki jafnsvört af þeim sökum og hún virtist vera í byrjun marsmánaðar og í febrúarmánuði s. l. Samt er fjarri því að endar náist saman. Þrátt fyrir hið mikla gengissig, sem verið hefur, sígur áfram á ógæfuhliðina. Nú skulum við ekki vera að reyna að blekkja okkur með því eða svæfa samviskuna með því að þeir menn, sem standa að þessum iðnaði, og það iðnverkafólk, sem þarna er um að ræða, sé ekki hæft fólk í sinni starfsgrein. Þvert á móti er hér um mjög þrautþjálfað fólk að ræða, sem sumt hefur svo áratugum skiptir unnið að þessari framleiðslu. Þarna hefur verið unnið gífurlegt markaðsstarf í öðrum löndum fyrir þessa vöru og jafnan byggt á því, að við Íslendingar yrðum að haga útflutningsframleiðslu okkar á þann veg að við gætum framleitt dýra vöru og góða vöru, sannkallaða gæðavöru, sem yrði eftirsótt á hinum dýrustu mörkuðum. Við vitum það líka fyrir að frá framleiðslu, sem hér um ræðir, hefur fengist hærra verð erlendis en vöru frá sambærilegum erlendum aðilum, bæði á Norðurlöndum og Írlandi. Þetta er mjög eftirsótt vara og pantanirnar koma inn í stríðum straumum. M. ö. o.: það er nóg verk að vinna og hið þrautþjálfaða fólk, sem þarna vinnur, hefur þess vegna uppfyllt það sem hægt var að ætlast til af því. Það framleiðir vöru sem er eftirsótt erlendis og menn eru reiðubúnir að greiða hærra verði en vöru frá öðrum löndum sem rétt er að bera sig saman við í þessum efnum. Samt sem áður hefur það gerst, jafnvel nú í vetur, að lokað hefur verið iðnfyrirtækjum, sem hafa byggt á þessum rekstri, og framleiðslan er öll í mikilli óvissu. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um það, hvílíkt tjón það yrði fyrir okkur ef þessir markaðir, sem búið er að vinna þannig upp, glötuðust, ef við stæðum ekki við okkar skuldbindingar í sambandi við vörur á þá, ef nafn okkar gleymdist, ef þeim aðilum, sem senda pantanirnar núna í stríðum straumum til landsins, yrði ekki sinnt með eðlilegum hætti. Það er þess vegna gífurlega mikið hér í húfi og þetta mál mjög alvarlegt fyrir byggðarlag eins og Akureyri. Ætli það megi ekki gera táð fyrir að þeir, sem hafa afkomu sína af þessum rekstri, skipti þúsundum þar? Það er ekki aðeins að þetta hafi þannig mjög af gerandi og mjög bein áhrif á alla byggðaþróun í þessum stærsta iðnaðarbæ landsins í útflutningsiðnaðinum, heldur er þetta einnig mjög þýðingarmikið, a. m. k. að mati hæstv. landbrh., í sambandi við stefnu okkar í þeim málum að landbúnaðurinn geti stuðst við sterkan iðnað í landinu sem byggi afkomu sína á úrvinnslu úr innlendu hráefni. Ég vil nú spyrjast fyrir um það, að gefnu því tilefni að hæstv. iðnrh. ræddi hér áðan um svæðisbundnar áætlanir um iðnþróun, hvaða fréttir hann hafi að segja í sambandi við eðlilegar óskir þessa útflutningsiðnaðar í sambandi við hans kröfur, að hvaða leyti ríkisstj. hefur orðið við þessum óskum og hvernig hæstv. ríkisstj. býst við því að mæta þeim á næstunni, við skulum segja í sambandi við þessar hugmyndir um iðnþróunina. Ég spyr sérstaklega að því, hvaða hugmyndir hæstv. iðnrh. geri sér um það uppsafnaða óhagræði iðnaðarins, sem oft hefur komið á dagskrá, og einnig uppsafnaðan söluskatt, og óska upplýsinga um hvernig þau mál standi nú. En á sama hátt og þessi þrjú síðustu misseri, síðan hæstv. iðnrh. tók við völdum, á sama hátt og æ síðan, hefur staða útflutningsiðnaðarins veikst mjög verulega vegna miklu verri rekstrarskilyrða en áður, vegna þess að kostnaðarhækkanirnar hafa orðið meiri en mögulegar tekjuhækkanir og auðvitað fyrst og fremst hjá þeim iðnaði sem verður að ákveða vöruverð sitt með löngum fyrirvara, eins og hér um ræðir, þar sem vöruverðinu er slegið föstu í byrjun hvers árs og þessi iðnaður er því mjög veikur fyrir öllum hækkunum á rekstrarkostnaði sem yfir dynja á árinu. Ég geri ráð fyrir að enginn geti á þessari stundu svarað því, hvernig þessi iðnaður á að mæta þeim gífurlegu kostnaðarhækkunum sem fyrirsjáanlegt er að yfir dynja á næsta sumri. Lítum yfir þessa sögu og veltum því sérstaklega fyrir okkur, hversu atvinnuöryggi þessa fólks er orðið lítið þrátt fyrir að kaup þess hefur sannarlega ekki orðið neinar drápsklyfjar á einu eða neinu. Það er ekki kaup þessa fólks sem er að sliga niður þennan atvinnurekstur á þeim tíma, sem núv. hæstv. iðnrh. hefur setið að völdum í ríkisstj., og á þeim tíma, sem þessi vinstri stjórn og sú síðasta, sem á undan henni var, hafa smátt og smátt verið að brjóta niður efnahagslíf landsins og þann grundvöll sem búið var þó að laga fyrir atvinnulífið í tíð ríkisstjórnar Geirs Hallgrímssonar. Það er ekki þetta lágt launaða fólk sem er að sliga þennan atvinnurekstur. Það eru ýmsar aðrar hækkanir, það er ýmis annar kostnaður sem þarna hleðst á og eyðileggur afkomuna. Þetta er kjarni málsins. En við skulum líka rifja það upp, að iðjufólk á Akureyri var heldur ekkert sérlega hrifið eða upp með sér af formanni Verkamannasambands Íslands, Guðmundi J. Guðmundssyni, sem þá var ekki háttvirtur, en er orðinn það núna, þegar hann var á þessum tíma að efna til stórpólitískra átaka á vinnumarkaðinum og lofa upp í ermina sína „samningunum í gildi“, sem hann hefur ekki einu sinni verið maður fyrir að segja eitt einasta orð um eftir að hann var kosinn á Alþingi. Þetta fólk sá í gegnum svikin og vissi að framkoma af þessu tagi mundi ekki vera vænleg fyrir svo viðkvæman rekstur sem ulla- og skinnaiðnaðurinn var. Það var af þeim sökum sem fulltrúar þessa lágt launaða fólks vildu ekki taka þátt í þeirri pólitísku skemmdarstarfsemi sem formaður Verkamannasambandsins og stjórnarmaður í BSRB, hv. þm. Guðrún Helgadóttir, beittu sér svo mjög fyrir á þessum árum. Það var eftirtektarvert á þeim tíma að starfa með Jóni Ingimarssyni formanni iðnverkafólks á Akureyri í þeirri nefnd, sem fjallaði um þessar aðgerðir fyrir launþega á öllu Norðurlandi, og heyra þau rök formanns iðnverkafólks á Akureyri að hann tæki ekki þátt í skemmdarstarfsemi af þessu tagi. Það er líka komið á daginn núna að þróunin hefur orðið eins og þetta fólk óttaðist. S. l. ár var gífurlega vont í þessum rekstri og allar horfur eru á að þetta ár verði verra. En það er ekki aðeins að útflutningsiðnaðurinn sé þannig verr settur en áður, og er skemmtilegt að heyra hæstv, iðnrh. vera alltaf að tala um iðnþróun úti um landið og víkja aldrei að sjálfum rekstrargrundvellinum. Hvaða máli skiptar hvað er teiknað uppi í iðnrn.? Hvaða máli skiptir þótt hæstv. iðnrh. fari til Akureyrar, Egilsstaða og hvert sem hann vill, ef ekki er hægt að reka eitt einasta fyrirtæki af því að kostnaðurinn hleðst svo upp? Hvaða máli skiptir það? Og hvaða bull er þetta um iðnþróun þegar búið er að drepa allt niður? Hvernig er staðan t. d. í samkeppnisiðnaðinum? Hvað er að gerast þar? Það væri gaman að gera úttekt á því. - Ég sé að nú kemur fyrrv. iðnrh. inn. Það væri gaman að gera úttekt á því, hvernig staðan er núna t. d. í sælgætisiðnaðinum eða þegar hann stjórnaði í skjóli sjálfstæðismanna þeim málum. Það væri skemmtilegt að sjá það. Ég minnist þess að vísu, að hæstv. félmrh. hafði afskaplega mörg orð um það á þeim tíma að hæstv. forsrh. fylgdi rangri stefnu í húsnæðismálum, taldi að hann hefði lítið gert í þeim efnum. Hins vegar var þá nóg atvinna í sælgætisiðnaðinum, en þar eru menn að missa atvinnuna núna. Og hvernig er það í kexinu? Hvernig er t. d. byggingariðnaðurinn? Komum kannske að einu atriði þessa máls, sem ekki er síður skemmtilegt að athuga: Á hverju byggir t. d. Þjóðhagsstofnun tölur sínar um stöðu iðnaðarins? Hvað skyldu það vera gamlar tölur? Ætli þær séu frá árinu 1977 eða 1978? Það eru ekki tölur um stöðuna eins og hún er í dag, svo mikið er víst, og þess vegna kemur sú bága mynd, sem launafólkið sjálft, sem öryggi sitt á undir þessum rekstri, veit um, ekki fram í þeim fínu pappírum sem þar eru búnir til, en veldur því m. a. hversu þetta fólk, sem er lægst launað í þjóðfélaginu, er rólegt núna. Það veit að búið er að fara þannig með efnahag landsins að ekki einu sinni hið minnsta svigrúm fyrir lægst launaða manninn er til. Hæstv. forsrh. lýsir því yfir að 1% launahækkun sé sama og 1% hækkun á verðbólgunni og náttúrlega ekki hin minnstu mótmæli frá formanni Verkamannasambands Íslands við þeim ummælum. Allt er þetta nú orðið satt og rétt. Og þá langar mig að spyrja: Hvernig heldur formaður Verkamannasambands Íslands að hægt sé að lifa af 250–300 þús. kr. launum á mánuði? Það væri gaman að heyra hann búa til kostnaðarreikning fyrir það heimili sem gæti gert það.  Við gætum haldið áfram að velta þessum málum fyrir okkur. Nú er svo komið, á sama tíma og peningakreppa er mikil í landinu, lánsfjárkreppa, peningarnir streyma út úr bönkunum, það ræðst ekki neitt við neitt, þar með vantar þann grundvöll sem bankarnir hljóta að vera, ekki síst í svo mikilli verðbólgu, til þess að geta séð atvinnuvegunum fyrir nauðsynlegu rekstrarfé, þ. e. að ná einhverjum peningum inn, að þá er búið að búa svo í haginn að enginn má lengur eiga bankabók, ekki einn einasti maður, án þess að hið opinbera þurfi ofan í það að fara. Svo er verið að tala um það í þessu ágæta frv., að Iðnrekstrarsjóður eigi að leggja fram fé til hlutafjársöfnunar til að byggja upp eigið fé í fyrirtækjum. Nú er þetta dálítið merkilegt. Ef eigið fé í fyrirtæki skipti svo miklu máli, að ástæða væri til að skattleggja menn til þess að ríkissjóður gæti lagt fram fé til hlutafjárkaupa, hvernig stendur þá á því, að í skattalögunum má ekki halda þannig á að menn séu örvaðir til að leggja fé sitt í atvinnurekstur? Hvers vegna skyldi það ekki vera gert í einhverjum mæli og með öðrum hætti reynt að stuðla á jákvæðan hátt að því, að fólk vildi koma nálægt atvinnurekstri? Vanaviðkvæðið upp á síðkastið er einmitt á hinn bóginn, að þeir eru fleiri og fleiri sem segja við mann að ekki sé hægt að standa fyrir fyrirtæki lengur vegna þess að það viti bókstaflega enginn maður hvernig rekstrargrundvöllurinn verði í næsta mánuði. Þeir segja mér t. d. norður á Raufarhöfn að ef þeir fljúgi til Reykjavíkur sé flugfarið orðið hálfu dýrara þegar þeir komi norður aftur. Þannig dynja hækkanirnar yfir, ekki ræðst neitt við neitt og engin tilraun er gerð til að stjórna nokkrum sköpuðum hlut. Herra forseti. Ég sé sérstaka ástæðu til að fagna því, að hæstv. iðnrh. skuli vilja beita sér fyrir þróunaraðgerðum sem tengjast byggðaviðhorfum, held ég að hann hafi sagt, og vona að í þessu felist þá að hann muni beita sér fyrir því, að einhver rekstrargrundvöllur verði undir þeim iðnaði sem keppir við hinn erlenda iðnað, bæði útflutningsiðnaði og ekki síður samkeppnisiðnaði, því að hann er bókstaflega allur að grotna niður og það er ekki að sjá að hæstv. ríkisstj. geri minnstu tilraun til að hamla þar á móti. Mundi þó, ef eitthvað væri um þessi mál hugsað, sýnast nærtækt að í sjónvarpinu yrði nú gert almennilegt átak til að hvetja fólk til að kaupa íslenskan varning og tryggja þannig íslenska atvinnustarfsemi, þannig að menn hugsi ekki fyrst og fremst um það, með hvaða ráðum og hvernig þeir geti auðveldast komist úr landi og er þá sama þó þeir eigi ekki fyrir ferðinni til baka eins og ástandið er að verða í þessu landi.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að taka þátt í almennum eldhúsdegi um iðnaðarmál, til þess höfum við ekki tíma nú alveg í þinglok. En ég vil taka fram, að það mun vera rétt sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að þær upplýsingar, sem þær stofnanir, sem eru okkur alþm. til ráðuneytis um ástandið í atvinnuvegunum, hafa, eru auðvitað eins til eins og hálfs árs gamlar. Svo er einnig um þær upplýsingar sem þessar stofnanir hafa um málefni iðnaðarins. Ég held að það fari hins vegar ekki á milli mála hjá okkur, sem reynum að fylgjast með í hinu daglega lífi án þess að meta allt eftir tölum á pappír, að á s. l. ári hafa verið að gerast heldur uggvænlegir atburðir í sambandi við atvinnumálin og þá ekki hvað síst iðnaðinn, því að ég held að flestir þm. geti borið vitni um að upp á síðkastið og þá einkum og sér í lagi síðustu mánuðina hefur mjög verið að færast í vöxt að yngri menn, iðnlærðir, hafa verið að flytjast frá Íslandi til annarra landa. Það er nú orðið svo, að heita má að í svo til hverri einustu stórbyggingu í Reykjavík, sem hefur 500 íbúðir eða fleiri, sé einn maður sem er að fara, annað hvort einn eða með fjölskyldu sína, til nálægra landa í atvinnuleit. Flest af þessu unga fólki er iðnlært. Þetta sýnir auðvitað og sannar að þarna eru á ferðinni atvinnuerfiðleikar eða erfiðleikar í þessari atvinnugrein sem gjarnan byrja fyrst hér á Reykjavíkursvæðinu. Það gefur líka auga leið að ef menn, sem stjórna landinu, taka þá ákvörðun að nýta ekki aðra af þeim tveimur auðlindum, sem helst geta staðið undir lífsafkomu þjóðarinnar, nema að takmörkuðu leyti, verða samfélagsborgararnir að sjálfsögðu að fórna talsverðu af kjörum sínum. Ég man eftir því, án þess að ég ætli að hefja neina umr. um það, að ég var áhorfandi og áheyrandi uppi á þingpöllum þegar umr. fóru fram á sínum tíma um vísi að stóriðju á Íslandi. Þá var því gjarnan haldið fram af þeim, sem voru andvígir því að reynt yrði að fara út á þá braut, að með stofnun álvers við Straum væri verið að leggja grundvöllinn að því að Ísland yrði varanlegt láglaunasvæði, hér væri verið að búa til láglaunahópa sem mundu sæta kjörum langt neðan við það sem gerðist í öðrum atvinnuvegum. Nú er ekki lengur um þetta rætt, því ég held að það sé almennt viðurkennt að þeir, sem starfa við þessa verksmiðju, njóti talsvert betri kjara en aðrir sem eru í sambærilegum störfum víðast hvar annars staðar í landinu. Ég held að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson o. fl., sem hafa fylgst með kjaramálum í tengslum við álverið, geti staðfest að þetta er rétt. Við skulum ekki fara frekar út í þessa sálma. Stóriðja hefur bæði sína kosti og galla, - þar verða menn að fara varlega, - en hitt er auðvitað alveg fráleitt, eins og núv. ríkisstj. hefur gert, að lýsa því yfir að við það árferði, sem íslenska þjóðin býr nú, þegar Íslendingar þurfa á öllu sínu að halda til að geta haldið til jafns við aðrar þjóðir, sé stefna hennar að nýta ekki nema að mjög takmörkuðu leyti aðra af mikilvægustu auðlindum landsins- aðra af þeim auðlindum sem einar geta tryggt almenningi á Íslandi sambærileg kjör við aðra. Ég ætla fyrst og fremst að fara örfáum orðum um till. þá, sem við Vilmundur Gylfason flytjum á þskj. 567, til viðbótar við það sem hv, fyrri flm. þeirrar till., Vilmundur Gylfason, sagði áðan, vegna þess að hæstv. iðnrh. hefur talið ástæðu til að fara nokkrum orðum um þessa tillögu. Í fyrsta lagi vil ég minna á, að frá því við Alþfl.-menn fórum fyrst að berjast fyrir jákvæðum raunvöxtum og benda á að slík vaxtastefna væri mikið atriði í baráttunni við verðbólgu hefur þeirri skoðun stöðugt vaxið fylgi, þó svo hún sé síður en svo óumdeild. Í þeirri afstöðu okkar, að lán eigi að veita þannig að menn endurgreiði þau til baka í jafnvermætum krónum, felst að sjálfsögðu ekki að við Alþfl.-menn séum andvígir því að einstaklingum, atvinnufyrirtækjum eða atvinnuvegum í landinu verði veittir styrkir af almannafé. Það, sem hins vegar felst í þessari skoðun okkar, er það einfalda atriði að menn skilji á milli styrkja og framlaga annars vegar og lána hins vegar, lán séu lán, þau séu tekin til að endurgreiða, styrkir og framlög séu hins vegar það sem á Íslandi hefur oft verið kallað „lán“ á þessum verðbólgutímum. Það frv., sem hér er til umr., frv. til l. um Iðnrekstrarsjóð, gerir ráð fyrir að sjóður þessi geti veitt styrki og framlög til iðnaðar, iðnfyrirtækja og atvinnuvegarins væntanlega í heild, til sérstakra verkefna. Það er gert ráð fyrir að fjármagni sjóðsins sé hægt að veita til atvinnufyrirtækja og einstaklinga án þess að viðkomandi aðilar þurfi að endurgreiða þetta fé í jafnmiklum verðmætum og nemur þeim verðmætum sem þeir fengu afhent. Þetta kemur fram í 8. gr., en þar segir, með leyfi forseta, að stjórn sjóðsins sé heimilt að veita styrki eða framlög sem nemi allt að'Is af árlegu ráðstöfunarfé sjóðsins o. s. frv. M. ö. o.: það liggur alveg ljóst fyrir að þessi sjóður, sem stofnsettur er, eins og hæstv. iðnrh. segir, til að veita atvinnulífinu - í þessu tilviki iðnaðinum - nokkra vítamínsprautu samkv. orðanna hljóðan í 8. gr. frv., getur notað hluta af fé sínu til beinna styrkjagreiðslna. M. ö. o. þarf ekki að koma endurgjald fyrir fjármagnsútvegunina í jafnmiklum mæli og nemur þeim fjármunum sem til viðkomandi fyrirtækis var varið. Þegar hins vegar er rætt um í 7. gr. hver lánskjör eigi að vera er verið að ræða um það sem við köllum lán, en hvorki styrki né framlög. Alþ. hefur markað ákveðna stefnu um að þegar rætt er um lán úr fjárfestingarlánasjóðum og öðrum slíkum sjóðum og stofnunum skuli stefnt að jákvæðum raunvöxtum í áföngum. Þetta var ákveðið í svokölluðum Ólafslögum sem lögleidd voru hér á Alþ. fyrir um það bil einu ári. Þetta mál, sem hér er á ferðinni, á hins vegar að afgreiða eftir samþykkt þeirra laga. Þess vegna teljum við flm. þessarar till. nauðsynlegt að Alþ. kveði ótvírætt á um að það eigi að fara með lánsfjármál þessa sjóðs með sama hætti og lánsfjármál allra annarra sjóða atvinnuveganna. Mér finnst ekkert réttlæti í því, að þegar búið er að ganga út frá því í lagatexta að viðkomandi sjóður geti veitt óafturkræf framlög og styrki eins og þörf er á að hann geti veitt sé jafnframt verið að gefa í skyn að þau lán, sem hann kunni að veita, eigi að vera með hagstæðari kjörum en lán lánasjóða annarra atvinnuvega. Mér finnst ekki samræmi í því. Því finnst okkur eðlilegt að setja inn í lagatextann um lánakjör og vexti sambærilegt ákvæði og þegar er búið að samþykkja í svokölluðum Ólafslögum um alla aðra sjóði allra annarra atvinnuvega, þannig að það liggi ljóst fyrir að það sé ekki tilgangur Alþingis, að sé um lánveitingar úr Iðnrekstrarsjóði að ræða séu þær lánveitingar með einhverjum öðrum kjörum og hagstæðari en t. d. lánveitingar eru úr lánasjóðum fiskiðnaðar, fiskveiða eða landbúnaðar, heldur sé þarna um að ræða sambærileg lánskjör og sjóðir annarra atvinnugreina bjóða. En ég vek enn athygli á því, að sjóðnum er mögulegt og auðið samkv. lagatextanum að veita við hliðina á lánunum styrki og óafturkræf framlög. Því höfum við ekki hugsað okkur að breyta. Við viljum aðeins að frá því verði gengið kvitt og klárt í þessum lögum eins og öðrum að lán séu lán og styrkir styrkir. Okkur finnst óeðlilegt að aðrar reglur eigi að gilda um útlán - þá er ég að tala um lán, raunveruleg lán, ekki styrki og framlög - og lánskjör Iðnrekstrarsjóðs en gilda um lánskjör annarra lánasjóða. Sé skilningur á því á Alþ. að ávöxtunarkjör hafi eitthvað með verðbólgumál að gera, er enn ríkari skilningur á því, að það er orðið mjög varhugavert hversu ýmis framlög úr ríkissjóði eru bundin sjálfvirkt með öðrum lögum. Það er skilningur fyrir þessu sjónarmiði, að ég hygg í öllum flokkum þingsins. Þess vegna var samþykkt í Ólafslögum svokölluðum á s. l. vori svo hljóðandi ákvæði, í 8. gr. þeirra laga, með leyfi forseta: „Fyrir árslok 1979 skulu ákvæði í lögum, sem kveða á um skyldu ríkissjóðs til fjárframlaga til sjóða og einstakra verkefna með föstum reglubundnum hætti, tekin til endurskoðunar, og það kannað, að hve miklu leyti fjárframlög til þessara þarfa verði framvegis ákveðin með fjárlögum ár hvert, og í áætlun með fjárlagafrv. næstu þrjú árin eftir lok hvers fjárhagsárs, sbr. 7. gr. Við endurskoðun þessa skal höfð sérstök hliðsjón af stöðu og verkefnum einstakra sjóða, m. a. með tilliti til félagslegra markmiða.“ Þessi endurskoðun á hinum sjálfvirku framlögum úr ríkissjóði er þegar hafin fyrir nokkru undir forustu fyrrv. hæstv. fjmrh., Halldórs E. Sigurðssonar. Nefndin sem með þessa endurskoðun fer, er mjög langt komin í starfsemi sinni og allir nm., án tillits til þess í hvaða flokki þeir eru, eru sammála um að mjög brýna nauðsyn beri til að endurskoða þessa sjálfvirkni framlaga og afnema þau að mjög verulegu leyti, ekki vegna þess að menn hafi endilega í hyggju að lækka þau framlög úr ríkissjóði, sem varið hefur verið til tiltækra þarfa samkv. sjálfvirkum ákvæðum annarra laga, heldur vegna þess að menn viðurkenna að til að geta náð stjórn á ríkisfjármálunum, til að geta beitt þeim sem tæki í verðbólguástandi verði fjárveitingavaldið, Alþ. og ríkisstj., að geta vegið og metið aðstæður í hverju tilviki hvað varðar fjárveitingar til einstakra þarfa atvinnuvega eða stofnana með tilliti til aðstæðna á hverjum tíma, en ekki með tilliti til einhverra laga sem sett voru kannske fyrir 10, 15 eða 20 árum og bundu þessi framlög við ákveðnar prósentutölur sem eru gersamlega úreltar og í engu samhengi við allt annað sem verið er að gera. Vegna þessa skilnings, sem kom fram í þessari lagasetningu, og þeirrar endurskoðunar, sem fram fer nú og er á lokastigi, skýtur meira en lítið skökku við ef Alþ. ætlar nú allt í einu að fara að afgreiða lög eins og hér um ræðir um Iðnrekstrarsjóð, þar sem í 5. gr. er ákveðið að meðal þess, sem sjóðurinn hefur til ráðstöfunar, sé framlag úr ríkissjóði sem miðist að lágmarki við 0.6% af vinnsluvirði iðnaðar árið á undan. Þetta er nákvæmlega sú formúla sem allir þingflokkar eru að reyna að afnema, eru að reyna að ná samkomulagi um hvernig eigi að snúa ofan af í áföngum, án þess þó að það hafi mjög illvænlegar afleiðingar í för með sér fyrir viðkomandi atvinnuvegi. Og það er meira en lítið undarlegt ef Alþ. ætlar í miðjum klíðum allt í einu að fara að ákveða að einn af mörgum sjóðum, Iðnrekstrarsjóður, fái bundið framlag úr ríkissjóði sem ekki á einu sinni að miðast við umsvif ríkisins hverju sinni, sem ekki á einu sinni að miðast við hvað til ráðstöfunar er af skattfé almennings, heldur við gersamlega óskylt mál, þ. e. vinnsluvirði iðnaðarins eins og það er metið af Þjóðhagsstofnun árið áður. M. ö. o.: Þarna er Alþ. með öllu að afsala sér öllum möguleikum til að meta aðstæður iðnaðarins eftir árferði hverju sinni. Það má vel vera að þetta árið sé nauðsynlegt vegna ástæðna í iðnaðinum að hafa viðbótarframlagið úr ríkissjóði meira en nemur 0.6% af vinnsluvirði iðnaðarins árið áður. Það getur líka vel verið að ástandið í iðnaðinum sé þannig eða breytist þannig, að ekki sé ástæða til að verja viðbótarframlagi úr ríkissjóði sem nemi allri þessari viðmiðun. Og hvaða vit er í því, að ef menn eru hér með aðild allra þingflokka og talsverðum erfiðleikum að reyna að vinda ofan af því sjálfvirka kerfi, sem búið hefur verið til á undanvörnum árum og áratugum, þá skuli þeir gera sér leik að því í miðjum klíðum og gersamlega að þarflausu að vera að bæta enn einum nýjum bagganum þarna ofan á? Einmitt þess vegna leggjum við hv. þm. Vilmundur Gylfason til að 2, mgr. 7. gr. sé umorðuð. Við teljum að það sé sjálfsagt, þegar tekin er ákvörðun um viðbótarframlag ríkissjóðs til Iðnrekstrarsjóðs eða til sjóða hverra annarra atvinnugreina sem er og til hvaða annars máls sem er, að hafa hliðsjón af aðstæðum í viðkomandi atvinnugrein. Við teljum að það sé sjálfsagt að hafa hliðsjón af vinnsluvirði iðnaðarframleiðslunnar árið áður. En við teljum ekki að það eigi endilega að binda hendur alþm. þannig að þeim sé skylt, hvernig svo sem allt veltist og skipast, að verja nákvæmlega ákveðinni prósentutölu af hinu metna vinnsluvirði til þessu sjóðs á hverju einasta ári sem reglurnar ná til. M. ö. o. Það er verið að afhenda Þjóðhagsstofnun ákvörðunarvaldið. Fjárveitingarnar úr ríkissjóði fara eftir uppgjöri Þjóðhagsstofnunar á þessu vinnsluvirði, og þó svo Þjóðhagsstofnun sé til margra hluta nytsamleg og sé í miklu uppáhaldi, sérstaklega hjá ákveðnum þm., held ég að þm. vildu ekki almennt afhenda stofnunum í þjóðfélaginu allt það vald sem þeim er fengið í hendur og varðar útgjöld úr ríkissjóði og aðrar slíkar fjármálaákvarðanir. Ég vil í lokin taka það skýrt fram, að með því að leggja til að þessi fasta prósenta sé felld niður úr lagasetningunni erum við alls ekki að segja að prósentan sé of há, að Iðnrekstrarsjóður þurfi ekki svona hátt framlag. Það má vel vera að Iðnrekstrarsjóður þurfi á næsta ári hærra framlag. En Alþ. verður að fá frelsi til að geta metið það miðað við aðstæður hverju sinni, en ekki láta binda sig langt fram í tímann við ákvörðun sem á að taka núna. Ég vil ekki binda hendur þeirra manna, sem eiga eftir að sitja á Alþ. árið 1985 t. d. eða 1984, við þær ákvarðanir sem verið er að taka með svona vitleysu. Þó að yfirlýsing sé gefin um að hugmyndin sé að þegar þetta kemur í fyrsta sinn til framkvæmda 1981 verði ríkisframlag fellt niður til Iðnlánasjóðs, þá er það ekki ríkisstj. sem ræður því, það er Alþ. sem ákveður það, og enginn er kominn til með að segja að árið 1982 verði aðstæður þannig í þessum atvinnuvegi að Alþ. telji rétt að fella þetta framlag niður. Þess vegna á slík yfirlýsing ekkert skylt við þá ákvörðun sem við erum að taka hér nú. Það verður að líta á málið eins og það liggur fyrir. Málið liggur þannig fyrir, að verið er að fara þess á leit við alþm. að þeir bindi hendur, ekki bara sjálfra sín, heldur þeirra alþm., sem kunna að sitja hér á Alþ. allt til loka þess tíma sem við er miðað, um framlag til þessa sjóðs, miðað við einhverja hundraðshlutatölu sem reikna skal út af Þjóðhagsstofnun og hafa viðmiðun af atburðarás og öðru slíku sem alþm. og Alþ. og ríkisstj. geta ekkert við ráðið. Og það er fráleitt, á sama tíma og flokkar þingsins hafa tekið höndum saman um það undir forustu Halldórs E. Sigurðssonar fyrrv. fjmrh. að reyna að ná samkomulagi sín á milli um skynsamlegar aðgerðir til að snúa ofan af þeirri sjálfvirkni sem allir þingflokkar hafa meira og minna gert sig seka um að binda fjárl. í, þá er meira en lítið vafasamt að ákveða, eins og hér er lagt til, að binda framlag til þessa sjóðs eins og um er rætt í 5. gr. þessa frv., svo ég tali nú ekki um hvað það þýðir þegar Alþ. er nýlega búið að afgreiða eða stendur til að Alþ. afgreiði að lækka og afnema að nokkrum hluta allar þessar bindingar, eins og ákvæði eru um í frv. sem hæstv. fjmrh. hefur nýlega lagt fyrir, fylgifrv. með lánsfjáráætlun, og ætlun er að taka fyrir á eftir. Á sama tíma og hæstv. ríkisstj. með skilningi allra þingflokka leggur fyrir þingið að afnema í áföngum með þessum hætti umræddar bindingar nær ekki nokkurri átt að vera að samþykkja nýja bindingu af þessu tagi. Hér er ekki um að ræða mál sem skiptir neinum sköpum fyrir Iðnrekstrarsjóð eða iðnaðinn í landinu, því að ég ætla að það verði jafnmikill og ekkert minni skilningur á málefnum iðnaðarins og þessa sjóðs á næstu árum og núna. En þetta er mál sem skiptir sköpum um þau vinnubrögð, sem við tileinkum okkur á Alþ., og eru í algerri andstöðu við þá niðurstöðu um breytingu á slíkum vinnubrögðum sem allir flokkar þingsins hafa komið sér saman um. Hér er ekki um að ræða ágreiningsmál á milli stjórnar og stjórnarandstöðu, hér er ekki um að ræða ágreiningsmál milli ríkisstj. og þm., hér er um það eitt að ræða að menn reyni að vera samkvæmir sjálfum sér. Ég legg mjög þunga áherslu á að hæstv. ráðh. og þm. allir skoði þetta mál hleypidómalaust og taki síðan ákvörðun í samræmi við þær ákvarðanir sem Alþ. hefur þegar tekið eða er að taka eða er verið að undirbúa að það taki í umræddri nefnd undir forustu Halldórs E. Sigurðssonar í nákvæmlega hliðstæðum málum og hér um ræðir.



Herra forseti. Allshn. Nd. hefur farið yfir frv. til L, eins og það kom frá Ed., um veitingu ríkisborgararéttar. Við þennan nafnalista var síðan bætt fimm nöfnum á þskj. 521 og einu nafni á þskj. 548. N. er sammála um að afgreiða frv. svofellt héðan úr d. og leggur það til.



Herra forseti. Samgn. Nd. hefur fjallað um það frv. sem hér er til umr. og hafa allir nm. samþykkt að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það hefur komið frá Ed., að höfðu samráði við formann Ferðamálaráðs. Nefndin leggur til að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haft til umfjöllunar um nokkurt skeið frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1980. Frv. hefði mátt koma fram fyrr, en ég vil sérstaklega þakka meðnm. mínum fyrir gott samstarf í þessu máli, en þeir reyndu á allan hátt að greiða fyrir því að málinu yrði lokið á þeim stutta tíma sem n. hafði til umráða. Hér er um mjög mikilvægt mál að ræða, sem væri ástæða til að hafa um nokkurt mál, en ég ætla, með tilliti til aðstæðna og þess, hvað menn hafa talað lengi dags um ýmis mál, að reyna að stytta mitt mál. N. starfaði sameiginlega með fjh.- og viðskn. Ed. og var það gert til þess að málið hefði fengið sem besta umfjöllun af nm. beggja deilda áður en það kæmi þangað. Ég vænti þess, að nefndarstörf þar taki því mun skemmri tíma en ella hefði orðið. Ég vil geta þess í upphafi, að það kemur fram í lögum nr. 13 frá 1979 að lánsfjárlög og fjárlög skuli afgreiða samhliða. Ég held að það hafi verið mjög slæmt að ekki reyndist unnt að þessu sinni að gera það. Viljum við í l. minni hl. fjh.- og viðskn. leggja á það ríka áherslu að svo verði gert héðan í frá, þótt það verði að skilja að að þessu sinni voru aðstæður mjög óvenjulegar. Ég vil einnig geta þess, að það þarf að skýra betur skil milli verkefna, sem eru á lánsfjáráætlun, og þeirra verkefna, sem eru á fjárlögum. Það er út af fyrir sig orðið nokkuð tilgangslaust markmið að vera að setja sér ákveðin mörk varðandi afkomu ríkissjóðs þegar verkefnum, sem ættu samkv. eðli máls að vera á fjárlögum, er skotið inn á lánsfjáráætlun. Með þessu missa menn meira og minna yfirsýn yfir það markmið sem greiðsluhallalaus ríkisbúskapur er annars. Þetta á ekki endilega við í sambandi við afgreiðslu þessarar lánsfjáráætlunar. Þessi skil hafa verið óskýr á undanförnum árum og þar þarf að skilja betur í milli, en það kemur náttúrlega minna að sök ef mál þessi eru til umfjöllunar samhliða. Þeir aðilar, sem við ræddum við varðandi þetta mál, eins og fram kemur í nál. okkar, voru í fyrsta lagi aðilar frá lífeyrissjóðum: fulltrúar Sambands almennra lífeyrissjóða og Landssambands lífeyrissjóða. Þeir mótmæltu ákvæðum 3. gr. frv. um skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna, en áttu þá samhliða í viðræðum við fjmrn. um þau mál. Því máli lauk þannig, að það var ákveðið af aðilum máls að flytja brtt. sem við í 1. minni hl. flytjum og okkur barst í hendur eftir að þessi mál höfðu hlotið meðhöndlun fjmrn. og þeirra lífeyrissjóðamanna. Við undirritaðir nm. teljum að það sé nauðsynlegt að eiga sem best samstarf við lífeyrissjóðina um skuldabréfakaup, og ég hygg að svo sé með alla, að menn vilji hafa þarna gott samstarf sem byggist á samkomulagi og einnig skilningi lífeyrissjóðanna á nauðsyn þess að draga úr erlendum lántökum eftir því sem kostur er. Fulltrúar þeir, sem komu á okkar fund, lýstu því, að þeir væru fúsir til að gera hvað þeir gætu til að stuðla að þeim markmiðum sem sett eru fram í lánsfjáráætlun um innlenda fjáröflun. Með tilliti til þessa og þess, sem ég áður sagði um þær viðræður sem fóru fram milli lífeyrissjóðanna og fjmrn., leggjum við til að það verði í þessum efnum óbreyttar reglur frá fyrra ári, eins og fram kemur í brtt. á þskj. 535, að því undanskildu að verðtryggð skuldabréfakaup frá sjóðfélögum lífeyrissjóðanna eru ekki talin rúmast innan hinnar svokölluðu 40% reglu sem mun hafa verið sett 1977. Þá var þessi 40% regla sett, en síðan hefur ráðstöfun innan þess ramma verið þrengd nokkuð. Í öðru lagi komu aðilar frá Byggingarsjóði ríkisins á okkar fund. Kom fram í máli þeirra að ráðstöfunarfé Byggingarsjóðs ríkisins er 22.3 milljarðar á árinu 1980. Við leggjum til að það verði gerð breyting á 18. gr., er snertir Byggingarsjóð ríkisins. Þar er fyrst og fremst um leiðréttingu að ræða, eins og fram kemur í okkar nál., og sé ég ekki ástæðu til að rekja það frekar. Í þriðja lagi komu aðilar frá Byggingarsjóði verkamanna á okkar fund og lýstu fulltrúar frá þeim sjóði áhyggjum varðandi hvernig skilja bæri 19. gr. frv., en þar er gert ráð fyrir að framlag ríkisins til Byggingarsjóðs verkamanna sé 432.5 millj. Það er rétt að geta þess, að á árinu 1979 fékk þessi sjóður 390 millj. kr. aukaframlag, en í ársbyrjun 1980 var framlag ríkisins til sjóðsins 595 millj. á móti framlagi sveitarfélaganna á árinu 1979. Við viljum taka það skýrt fram, eins og fram kemur í nál., að framlagið sem um getur í þessu frv., þ. e. 432.5 millj., er framlag vegna ársins 1980 og hvenær það framlag verður greitt er að sjálfsögðu samningsatriði aðila, eins og ávallt hefur verið bæði varðandi Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna. En aðalatriðið er að það liggi ljóst fyrir á móti hvaða framlagi sveitarfélögin eru að greiða á árinu 1980. Þá komu fulltrúar Erfðafjársjóðs eða réttara sagt fulltrúar Endurhæfingarráðs á okkar fund, en þeir hefðu sent n. bréf um málefni sín. Við fengum ítarlegar upplýsingar um málefni Endurhæfingarráðs, hvernig það hefur ráðstafað því fjármagni sem það hefur fengið á undanförnum árum. Þrátt fyrir að alltaf megi betur gera í góðum málum kemur þar glöggt fram að það hefur haft stöðugt meira fjármagn til ráðstöfunar til þeirra ágætu mála sem það annast. Það kemur fram í þessu frv. að gert er ráð fyrir að framlag til Endurhæfingarráðs eða Erfðafjársjóðs verði 327 millj. 300 þús., en sú upphæð er þannig fengin, að á s. l. sumri var við undirbúning fjárlaga, í ráðherratíð Tómasar Árnasonar, gert ráð fyrir að tekjur af erfðafjárskatti yrðu 385 millj. Þetta framlag til Erfðafjársjóðs var síðan skert um 15% frá þeirri upphæð eða lækkað í 323 millj. og 300 þús. Við undirbúning fjárlaga í vetur kom ný áætlun um tekjur Erfðafjársjóðs, um að tekjur hans yrðu 700 millj. kr. Var það byggt á einföldum prósentureikningi ofan á tekjur ársins 1979 sem taldar hafa verið óvenjumiklar vegna þess að mikið átak var gert í innheimtumálum sjóðsins, svo sem ráðuneytisstjóri fjmrn. skýrði okkur frá. Því miður verður að segja að það er mjög ólíklegt að sú áætlunartala fjárlaganna fái staðist. Það er út af fyrir sig mjög slæmt að fjárlög skuli byggja á þessari tölu sem lítil von eða engin er til að muni standast. En við teljum í okkar nál., að þótt framlagið hækki frá fyrra ári um 81.7% megi alls ekki skerða þessi framlög umfram önnur lögákveðin framlög vegna þeirra miklu viðfangsefna er hér bíða. En fulltrúar Endurhæfingarráðs lögðu einmitt á það ríka áherslu, bæði í viðtölum við okkur og einnig í bréfi til okkar, að tekjur þeirra væru ekki skertar umfram annarra samkv. þeirri stefnumörkun er fram kemur í fjárlagafrv. og fjárlögum. Síðan segjum við: „Óvissan er mikil um tekjur af erfðafjárskatti.“ Ég vil í því sambandi geta þess, að innheimta fyrir fyrstu þrjá mánuði ársins er aðeins 61.5 millj. Við undirritaðir nm. teljum að taka beri mál Erfðafjársjóðs upp í haust, þegar ljósara er hverjar tekjurnar verða af erfðafjárskatti, og taka framlagið til endurskoðunar með tilliti til þess og þeirra sjónarmiða sem áður hafa komið fram í þessu nál., og vil ég vitna til þess. Með hvaða hætti þetta verður gert skal ég ekki segja neitt um hér. Það má bæði gera með sérstökum lögum eða með aukafjárveitingu, ef tekjur sjóðsins reynast þess eðlis að svigrúm verði eitthvert til þess. Auk þess komu fulltrúar frá fjmrn. og fjárlaga- og hagsýslustofnuninni og skýrðu ýmis atriði þessa frv. fyrir okkur nm. Þeir fóru þess á leit við n. að flytja brtt., vegna þess að það eru nokkur fjárframlög eða lántökur sem samþ. voru samkv. fjárlögum sem gert er ráð fyrir að lækki nokkuð eftir endanlega afgreiðslu lánsfjáráætlunar, samtals um 2612 millj., og létu þeir okkur í té yfirlit yfir þessa lækkun frá fjárlögum. Talið var nauðsynlegt að þetta yrði staðfest í lögum og er flutt um það brtt. á þskj. 535,3 sem hljóðar þannig: „Fjmrh. er heimilt að lækka áformuð lánsfjármögnuð útgjöld fyrirtækja og stofnana í B-hluta fjárlaga um 2612 millj. á árinu 1980.“ Einnig bárust n. ýmis erindi eða komu fram margvísleg ummæli op óskir um að viða væri lítið fjármagn til ráðstöfunar. Ég vil geta þess, að mér barst í hendur bréf frá lítilli hitaveitu, Hitaveitu Svalbarðsstrandar, sem taldi sig þurfa 20 millj. til að hefja framkvæmdir. Ég vænti þess, að það verði litið með velvilja á þetta litla mál. Við töldum okkur að vísu ekki fært að víkka þann ramma sem frv. til lánsfjárlaga byggir á, en ég vænti þess, að vinsamlega verði tekið á málefnum þessarar litlu hitaveitu ef svigrúm er til þess innan ramma lánsfjárlaganna. - Þetta vildi ég sérstaklega taka fram. Í sambandi við málið að öðru leyti er ljóst að það er hið mikilvægasta. Það gerir kleift að hefja ýmsar mjög mikilvægar framkvæmdir í landinu, þótt því sé ekki að neita að mikið af þeim framkvæmdum hafi þegar farið fram og séu þegar komnar í gang þannig að hér sé í mörgum tilfellum um staðfestingu að ræða á þeim lántökum og þeim framkvæmdum. En ég vil einnig taka það fram, eins og fram kemur í okkar nál., að málið er mikilvægt af ýmsum efnahagslegum ástæðum og varðar því mjög miklu að vel sé á haldið. Tökum við fram ákveðna þætti í tveimur liðum í því sambandi, sem ég kem að síðar. Ég vil í þessu sambandi geta þess, að það er ekki minna um vert, hvernig lánsfjáráætlun og þær heimildir, sem Alþ. gefur hér, eru notaðar, en að veita þessar heimildir. Ég vil í því sambandi minna á framkvæmd lánsfjáráætlunar á s. l. ári, en þar var upphaflega gert ráð fyrir 15.7 milljarða lántöku samkv. upplýsingum ríkisendurskoðunar, en frávik urðu 6.7 milljarðar, þar af innlend lán 2.9 og erlendar lántökur 3.8 Nú er það langt liðið á árið að menn ættu að sjá betur fyrir hvernig þessi mál öll standa. Í þessari lánsfjáráætlun er gert ráð fyrir aukinni sölu á verðtryggðum skuldabréfum til innlánsstofnana. Það er gert ráð fyrir að ríkissjóður selji eða gangist fyrir útgáfu spariskírteina ríkissjóðs. Því til viðbótar kemur til ráðstöfunar innheimtufé spariskírteinalána, samtals 13.7 milljarðar. Þá er gert ráð fyrir að gert verði nýtt samkomulag við viðskiptabankana um framlag eða lán til Framkvæmdasjóðs. Það var svo, að lengst af ráðstöfuðu viðskiptabankarnir 10% af innlánsaukningu til Framkvæmdasjóðs, en síðustu tvö árin hefur þetta hlutfall verið 5% og 4%. Nú er leitað samkomulagsvið viðskiptabanka og sparisjóði um að hlutfall þetta verði hækkað í 7%. Er áætlað að verðbréfakaup samkv. þessu geti numið 6.7 milljörðum. Þá er gert ráð fyrir að lífeyrissjóðirnir kaupi skuldabréf til að þjóna þeim framkvæmdum, sem fram koma í lánsfjáráætlun, upp á 21.5 milljarða af 50 milljarða ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna. Undirritaðir nm. eru þeirrar skoðunar, að halda verði erlendum lántökum innan þeirra marka er fram koma í frv., og ekki megi stofna til frekari erlendra lána. Í þessu sambandi viljum við vísa til meðfylgjandi áætlunar um greiðslubyrði langra erlendra lána á árinu 1981, en þar er gert ráð fyrir að áætluð greiðslubyrði sem hlutfall af útflutningstekjum sé um 18%. Hitt er svo annað mál, að það gefur kannske betri mynd að miða löng erlend lán samtals við verga þjóðarframleiðslu, en löng erlend lán í árslok 1979 voru 35% af vergri þjóðarframleiðslu. Það hefur orðið veruleg hækkun á vöxtum og fjármagnskostnaði á erlendum fjármagnsmörkuðum og einnig hefur lánstími verið styttur. Slíkar ráðstafanir og ákvarðanir, eða þróun á erlendum peningamörkuðum, hafa því orðið til þess að greiðslubyrði þyngist sem því nemur. Hér kemur fram í áliti Seðlabankans, að ef miðað væri hins vegar við vaxtakjör á árinu 1979 mundi greiðslubyrði á árinu 1981 vera rétt innan við 17% af útflutningstekjum eða eins og segir í nýjustu Hagtölum mánaðarins, frá maí 1980: „Í ár er hins vegar gert ráð fyrir að greiðslubyrðin hækki í 16–17%, bæði vegna vaxandi skulda og versnandi vaxtakjara.“ - Þetta rímar ekki alveg saman og hafa þessar tölur því miður verið allmikið á reiki á undanförnum mánuðum vegna breyttra aðstæðna á erlendum fjármagnsmörkuðum. En vonandi verður þess skemmst að bíða að nokkur festa verði í þessum tölum. En eins og ég segi er allt eins gott að miða við heildarskuldir í þessu sambandi sem hlutfall af vergum þjóðartekjum. Það er því alveg ljóst að framkvæmd þessarar lánsfjáráætlunar er mjög háð sparifjármyndun í landinu og sparnaði. Við viljum þess vegna leggja sérstaka áherslu á þennan þátt mála, ef á að tryggja farsæla framkvæmd lánsfjáráætlunar. Ef þess er ekki gætt er fyrirsjáanlegt að nægilegt fjármagn verði ekki fyrir hendi til að standa við framkvæmdaáform og þess vegna er einnig mikilvægt að allir sjóðir og allir aðilar, sem fá fjármagn til ráðstöfunar samkv. þessari lánsfjáráætlun, fari með gát. Það er út af fyrir sig alls ekki fullvíst að þeir fái allt það fjármagn sem í áætluninni er gert ráð fyrir, nema áform standist með innlendan sparnað, þannig að ég vil ráðleggja viðkomandi sjóðum, ef ég á að ráða þeim heilt, að ráðstafa sínu fé með bærilegri gætni. Það mætti margt segja um þróun sparnaðar í landinu og sparifjármyndun og heildarfjárfestingu. Heildarfjárfestingin á s. l. ári lækkaði um tæplega 2%, en í lánsfjáráætlun var stefnt að því að lækkunin yrði 7%. Það hefur hins vegar verið veruleg lækkun á fjárfestingu frá árinu 1975, en þá komst fjárfestingin hæst í 33% af vergum þjóðartekjum, en fór niður í 25.3% á s. l. ári. Það er út af fyrir sig matsatriði á hverjum tíma, hversu mikil fjárfestingin skuli vera og í hvað miklar framkvæmdir skuli ráðist. Hitt er svo annað mál, að það liggur fyrir að á þessum árum, frá því að fjárfestingin var 33%, hefur myndast svigrúm til að bæta stöðuna út á við, lækka viðskiptahalla okkar og auka einkaneyslu í þjóðfélaginu. Ég vil geta þess, að í þessari lánsfjáráætlun, sem hér er lögð til grundvallar, er gert ráð fyrir að einkaneysla dragist saman um 1.5%, samneysla aukist um 2% og fjármunamyndun aukist um 6.8%. Ef einkaneysla á að dragast saman um 1.5% á árinu 1980 byggist það fyrst og fremst á því, að sparifjármyndun verði með sæmilegu móti. Ef einkaneysla á að dragast saman á annan hátt hlýtur það að gerast með rýrnun kaupmáttar. Þannig er algert lykilatriði varðandi þessa fjárfestingar- og lánsfjáráætlun að sparifjármyndun verði með bærilegum hætti. Þar þarf að snúa verulega til hins betra ef vel á að fara í þessum efnum. Því miður hefur þróunin fyrstu þrjá mánuði árisins verið okkur fremur óhagstæð og mikil ástæða til að hafa áhyggjur af sparnaði landsmanna. En á s. l. ári var sparnaðurinn samtals 24.8% af þjóðarframleiðslu eða lítið eitt minni en heildarfjárfesting í landinu, sem verður að teljast sæmilega viðunandi. Það er gert ráð fyrir í þessari þjóðhagsspá að viðskiptahalli verði um 16 milljarðar, og ef ráðist verður í frekari erlend lán en hér er gert ráð fyrir hlýtur það að koma fram í auknum viðskiptahalla. Það er oft sagt að það sé ekkert mál að auka erlendar lántökur ef þeim fjármunum sé vel varið til framkvæmda sem skili okkur gjaldeyristekjum eða spari okkur gjaldeyri. Þetta er ekki alveg rétt vegna þess að höfuðatriðið er náttúrlega að raða framkvæmdunum í forgangsröð og leggja mesta áherslu á það sem skilar okkur tekjum til þess að við getum byggt upp aðra þætti í þjóðfélagi okkar og þjóðlífi. Það er ekki rétt að hægt sé að leggja í mjög verulegar erlendar lántökur í þessu sambandi. Það er miklu frekar að raða málaflokkunum í rétta forgangsröð, því að vissulega eru takmörk fyrir því, í hvað er hægt að ráðast í sambandi við þessa málaflokka, hversu vel sem við viljum í þessum efnum. Herra forseti. Ég gat þess í upphafi máls míns, að ég mundi leitast við að vera stuttorður, og ég ætla að leitast við að standa við þann ásetning minn. En ég vildi aðeins undirstrika það sem fram kemur í lok nál. okkar: „Mikilvægt er að þess sé gætt í hvívetna að fjármagni því, sem ráðstafað er samkv. fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, sé vel varið. Í því sambandi má geta þess, að ef spenna verður á vinnumarkaði er hætt við að tilboð verði hærri en kostnaðaráætlanir. Fari hagstæðasta tilboð í verk í heild - eða einstaka verkhluta - fram úr þeim kostnaðaráætlunum, sem fjárfestingar- og lánsfjáráætlun miðast við, er nauðsynlegt að endurmeta heimildir áður en ráðist er í viðkomandi verk.“ Með þessu erum við ekki að segja að það eigi endilega að stöðva þær framkvæmdir sem ráðist er í. Við erum aðeins að leggja áherslu á að hér er sniðinn tiltölulega þröngur rammi og innan hans verða menn að gera allt það sem ætlunin er að ráðast i. Mér þykir eðlilegt, að með þessu sé fylgst eftir því sem kostur er, og vil í því sambandi vísa til 13. gr. laga nr. 13 frá 10. apríl 1979. En þar segir m. a.: „Fjárlaga- og hagsýslustofnun skal annast hagsýslustarfsemi fyrir ríkisbúskapinn í því skyni að auka á hagkvæmni og ráðdeild í ríkisbúskapnum og í meðferð opinberra fjármuna.“ Mér þykir sérstök ástæða til að leggja áherslu á þetta hlutverk fjárlaga- og hagsýslustofnunar í þessu sambandi. Við treystum því, að hún reyni sem best að fylgjast með framkvæmd mála og þeim ríkisábyrgðum sem veittar eru samkv. fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Með því erum við á engan hátt að gera lítið úr þeim málum sem hér er um að tefla. En hins vegar er það svo mikilvægt mál að vel sé farið með þessa fjármuni og þess sé gætt í hvívetna að vel sé staðið að málum, að við hljótum sem nm. í fjh.- og viðskn. að leggja á það brýna áherslu að svo verði gert, þótt í sjálfu sér höfum við ekki ástæðu til að ætla að svo verði ekki, en viljum undirstrika þennan vilja okkar. Með tilliti til þess, sem segir í þessu nál. sem mér hefur orðið tíðrætt um og ég hef oft vitnað til, leggjum við til að frv. verði samþ. með þeim þremur breyt. sem fram koma á þskj. 535, en undir þetta nál. rita ég, hv. þm. Ingólfur Guðnason og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson.



Herra forseti. Ég skal reyna, eins og síðasti ræðumaður, að eyða ekki mjög löngum tíma. Það væri að sjálfsögðu freistandi að gefa sér góðan tíma til að ræða í fyrsta lagi hin fögru loforð og fyrirheit, sem núv. hæstv. ríkisstj. gaf við valdatöku sína, og í framhaldi af því hvaða efndir hafa þar orðið á og þar með innifalið það sem birtist í því frv. sem hér er nú til umr., en menn verða sjálfsagt að stilla sig um það nú að taka upp umr. um það mál. Við 2. umr. um lánsfjárlagafrv. er þó augljóst að koma verður inn á nokkur atriði þessa máls. Ég hygg að það hljóti að vera orðið svo, jafnvel með dyggustu stuðningsmenn núv. hæstv. ríkisstj., hvað þá aðra, að mönnum sé orðið ljóst að framkvæmdir þær, sem orðið hafa eftir að hún tók við völdum, eru ekki í neinu samræmi við þau fyrirheit sem hún gaf og birtast í hinum margumtalaða stjórnarsáttmála sem almennt gengur nú undir nafninu „brandarakverið.“ Það er kunnara en frá þurfi að segja, að allmargir hæstv. ráðh. lofuðu skattalækkun. Hverjum dettur nú í hug að halda því fram í alvöru að við það loforð hafi verið staðið? Hverjum kemur til hugar nú að halda því fram, eftir að búið er að afgreiða hvert skattahækkunarfrv. hér á fætur öðru, að hæstv. ráðh. hafi ætlað sér að standa við þessi gefnu fyrirheit? Auðvitað engum. Meira að segja dyggustu stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj. er svo mikið um annað slagið að þeir fara í annan landsfjórðung til að vera ekki við þegar hin hörðustu skattpíningarmál eru hér til umr. og afgreiðslu í þinginu. Þeir eira ekki í þeim landshluta þar sem löggjafinn, Alþingi, situr. Þeir verða að fara í aðra landsfjórðunga til að finna að einhverju leyti ró eða eirð í sínum beinum undir því oki skattpíningar sem hæstv. ríkisstj. beitir sér fyrir í verki.  Þegar við lítum yfir það lánsfjárlagafrv. sem hér er nú til 2. umr. koma ótalmargar spurningar upp í hugann. Maður kemst alltaf í vandræði þegar tala á um stjórnarflokkana, en í þessu tilfelli stingur það mest í augu að tveir af stjórnarflokkunum virðast hafa það sammerkt að þeir hafa kastað fyrir róða mörgum af þeim meginatriðum sem þeir hafa grundvallað starfsemi sína á um langt árabil. Í því frv., sem hér er nú til umr., vil ég fyrst staldra við 3. gr. Það er öllum kunnugt að sú grein, eins og hún er nú og hefur raunar verið oft og tíðum af hálfu löggjafarvaldsins, hefur verið hinn mesti þyrnir í augum lífeyrissjóða í landinu. Það var fyrst árið 1977 sem ríkisvaldið, þáv. ríkisstj. Framsfl. og Sjálfstfl., seildist með krumlu sinni í sjóði lífeyrissjóðanna í landinu. Þá var því harðlega mótmælt af öllum lífeyrissjóðum í landinu og ekki bara það, því var þá einnig harðlega mótmælt af þeim stjórnmálaflokki sem Alþb. heitir. Hver postulinn úr þeim flokki á fætur öðrum talaði hér á Alþ. harkalega gegn þessari ásælni ríkisvaldsins í almannasjóði. Hæstv. ríkisstj. ætlar ekki einvörðungu að eiga það sem minnisvarða að vera einhver mesta skattpíningarstjórn sem um getur um langan aldur á einstaklinginn, heldur ætlar hún líka að eiga þann minnisvarða að seilast með hvað mestri græðgi í þá sjóði launafólks í landinu sem ótvírætt eru lífeyrissjóðirnir og enginn vefengir að eru í eigu þeirra aðila sem hafa lagt þar til fjármagnið. Í nál. á þskj. 541 hef ég leyft mér að vekja athygli á og draga fram í dagsljósið ýmis ummæli forustumanna Alþb. árið 1977, þegar þessi mál voru hér fyrst til umr. í þinginu og þegar þáv. ríkisstj., sem vissulega var íhaldsstjórn, var fyrst að seilast eftir fjármunum úr sjóðum launþega. En nú er önnur íhaldsstjórn í landinu. Alþb. var þá undir forustu hæstv. fjmrh., formanns Alþb. um tíma, formanns þingflokks þess um tíma, sem nú ryður brautina og berst manna harðast fyrir því að fram sé haldið þeirri stefnu sem stjórn Geirs Hallgrímssonar og Ólafs Jóhannessonar tók upp 1977 með það fyrir augum að taka traustataki stóran hluta af lífeyrissjóðum landsmanna til ráðstöfunar, ekki bara í hina ýmsu framkvæmdasjóði, heldur og í ríkissjóð. Það er ástæða til að rifja þetta upp þegar flokkur á borð við Alþb. fer slíkum hamförum í því að skipta um skoðun eftir því hvort flokkurinn er aðili að ríkisstj. eða í stjórnarandstöðu. Það virðist skipta meginmáli í þeim herbúðum. Ég held að það sé afskaplega óhyggilegt af ríkisvaldinu, burtséð frá hvaða ríkisstj. á í hlut, að ætla að setja fram lögþvingun eins og gert er í þessu frv. Það hefur sýnt sig að lífeyrissjóðirnir almennt, ekki hvað síst lífeyrissjóðir sem flokka má innan Alþýðusambandsins eða þeirra félaga sem þar eiga hlut að máli, hafa í langflestum tilfellum staðið við það samkomulag sem gert var á sínum tíma, og þeir hafa sýnt í verki að þeir eru mjög hlynntir því af frjálsum vilja að ráðstafa því fjármagni sem þeir mögulega geta til verkefna eins og samkomulagið um að kaupa ákveðinn hluta til uppbyggingar Byggingarsjóði ríkisins hefur stefnt að. Það er því ástæðulaust og óhyggilegt í alla staði af ríkisvaldinu að setja fram lögþvingun eins og hér er gert. Auk þess er það auðvitað augljóst mál, að mjög margir lífeyrissjóðir eiga sér vart viðreisnar von ef svo er á málum haldið að þvinga þá til að leggja 40% af ráðstöfunarfé sínu til þessara kaupa, því að ört vaxandi kvöð og skylda hvílir á lífeyrissjóðunum vegna bótagreiðslna. Það er augljóst mál, ef halda á svona á málum, að það verður til þess að fjöldi lífeyrissjóða í landinu getur ekki sinnt þeirri frumskyldu sinni að standa undir greiðslu á bótum til sjóðfélaga sinna. Auðvitað er óæskilegt að þannig sé á málum haldið. Ég sé að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson hristir höfuðið yfir þessu. Hann ætti að kynna sér ýmsa sjóði félaga innan Verkamannasambandsins t. d. og auk þess marga hina minni sjóði sem eru þann veg settir að það er allt sem bendir til þess að þeir geti ekki sinnt þeim skyldum sem fyrst og fremst á þeim hvíla, að sinna þörfum sjóðfélaganna sjálfra.  Það eru einkum í framhaldi af þessu kannske fjögur atriði sem ég vildi gera að umræðuefni við 2. umr. Alþfl. hefur lengi verið gagnrýndur fyrir að sýna ekki byggðastefnu í landinu mikla vinsemd. Nú skal ég ekki taka upp hanskann í þessu efni fyrir stefnu Alþfl. á undanförnum árum. Þeir, sem hafa sótt hvað harðast að Alþfl. í þessum efnum, eru Framsfl. og Alþb. Þess vegna verður mönnum á að spyrja, þegar þeir lesa lánsfjárlagafrv. hæstv. ríkisstj., sem einn af höfuðpaurum Alþb., hæstv. fjmrh., ber höfuðábyrgð á: Hvert er nú innlegg þessara flokka í hina margumtöluðu byggðastefnu? Jú, í 13. gr. þessa frv. er lagt til af sjálfum hæstv. fjmrh. og framsóknarmönnum öllum að skerða tekjur Byggðasjóðs um 50% frá því sem lög gera ráð fyrir. Og mér kemur í hug hvað hv. þm. Alþb. og Framsfl. hefðu sagt, ef þeir hefðu séð slíka tillögu frá þm. Alþfl., og hvaða orð þeir hefðu haft um hversu velviljaður Alþfl. væri byggðastefnunni í landinu. En þeir leyfa sér að leggja til 50% niðurskurð á tekjum Byggðasjóðs eins og þær eiga að vera samkv. lögum. Ég er ekki að segja að þetta sé af illgirni þessara hv. þm., eða a. m. k. vænti ég að svo sé ekki. En það er augljóst mál að hér er allt annað lagt til en þessir hv. þm. og flokkar hafa látið í veðri vaka á undanförnum árum og áratugum. Þeir framsóknarmenn, sem sjálfir telja sig guðfeður byggðastefnu í landinu, leyfa sér nú að leggja til 50% niðurskurð á tekjum Byggðasjóðs eins og þær eiga að vera. Ég held að þeir þm. hv. þessara tveggja flokka, sem slíkt leggja til, geti a. m. k. hér eftir sparað sér öll gífuryrðin í garð Alþfl. um að hann sé andvígur byggðastefnu í landinu. Þeir hafa sýnt það og sannað með þeim gjörðum, sem þeir leggja hér blessun sína yfir, að þeir eru margfalt verri en Alþfl. hefur verið.

Og var þó langt til jafnað.

Og var þó langt til jafnað, segir hv. þm. Eggert Haukdal, en hann hefur lagt blessun sína yfir að ganga miklu lengra þó honum hafi fundist nóg um Alþfl. En það eru auðvitað sérstakar ástæður sem liggja því til grundvallar að hv. þm. telur sig nauðbeygðan til að ganga lengra en nokkur hefur gert hingað til, enda utan flokka á sínum tíma. Til viðbótar þessu stendur í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstj., á bls. 14, að sérstök áhersla skuli lögð á uppbyggingu íbúðarhúsnæðis á félagslegum grundvelli og draga þannig úr húsnæðiskostnaði. Er nú ekki þetta lágkúrulega frv., sem hér er til umr., einmitt í anda þessarar stefnu? Maður skyldi ætla það. Í 18. gr. frv. er lagt til að skerða tekjur Húsnæðismálastofnunar og þar með Byggingarsjóðs um tæpa 4 milljarða frá því sem þær eiga að vera samkv. gildandi lögum. Þetta er auðvitað í samræmi við það að auka stórkostlega félagslega uppbyggingu íbúðarhúsnæðis, a. m. k. hlýtur það að vera í munni hæstv. fjmrh. Og ekki nóg með það, heldur er í frv. einnig að finna ákvæði þess efnis, ef fram verður fylgt, að kippt er gjörsamlega undan allri starfsemi Byggingarsjóðs verkamanna nú þegar, ef þetta frv. verður samþykkt eins og það var lagt fram. Og eins og hæstv. félmrh. Alþb., Svavar Gestsson, hefur krafist með bréfi, dags., að mig minnir 7. maí, um endurgreiðslu af hálfu Byggingarsjóðs verkamanna til ríkisins, þá er með þessu frv. hæstv. fjmrh. plús kröfu Svavars Gestssonar, hæstv. félmrh., um endurgreiðslu verið að kippa grundvellinum undan starfsemi Byggingarsjóðs verkamanna nú þegar. Auðvitað er þetta í samræmi við fyrirheitin í stjórnarsáttmálanum. Það á að auka byggingu íbúðarhúsnæðis á félagslegum grundvelli með því að stöðva strax allar framkvæmdir á vegum Byggingarsjóðs verkamanna! Svona mætti halda áfram að telja upp grein fyrir grein í þessu frv. Margar greinarnar í frv. eru þess eðlis, að þar sem sveitarfélögin og ríkið eiga að fjármagna viðkomandi málaflokka er ríkið að skjóta sér undan að fjármagna þann hluta sem því ber samkv. gildandi lögum, en krefst þess jafnframt að sveitarsjóðirnir og sveitarfélögin standi að fullu við sína fjármögnun. Þetta á við í sambandi við verkamannabústaðina, það á líka við í sambandi við Erfðafjársjóðinn og svo mætti lengi telja: Bjargráðasjóðinn og fleiri og fleiri. Hér er núv. hæstv. ríkisstj., sem gaf hin mörgu fyrirheit og fögru, að ganga á það lagið að undanskilja ríkissjóð þeim kvöðum sem honum ber skylda til að sinna samkv. gildandi lögum, en heldur jafnframt áfram að halda stíft við að aðrir standi í fullum skilum í ríkishítina, eins og lög gera ráð fyrir. Verður að teljast merkilegt að þetta skuli gerast undir forustu hæstv. fjmrh. Ragnars Arnalds. En þetta er eigi að síður staðreynd. Það stendur líka í stjórnarsáttmálanum á bls. 14 að það eigi að vinna sérstaklega að úrbótum í atvinnumálum aldraðra og öryrkja og bæta aðstöðu þeirra sem eru líkamlega eða andlega fatlaðir. Hvað ætlar hæstv. fjmrh. að gera í framhaldi af þessu loforði? Jú, við skulum líta á það. Það er í 21. gr. frv. ákvæði um Erfðafjársjóðinn. Samkv. áætlun, sem fyrir liggur og gerð er af Þjóðhagsstofnun, er gert ráð fyrir að tekjur Erfðafjársjóðs á árinu 1980 muni nema um 700 millj. kr. og samkv. gildandi lögum þessu aðlútandi á þetta fjármagn að fara til uppbyggingar hans. En hvað ætlar Alþb.-ráðh. Ragnar Arnalds að gera? Hann ætlar ekki að skila þessum 700 millj. Hann ætlar að skila 327 millj. Hitt ætlar hann að hirða í ríkissjóð á kostnað öryrkja og annarra, en fögur fyrirheit voru gefin í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. um að rétta þeim kannske hvað frekast höndina. Svona eru efndir hæstv. ráðh. á hinum fögru fyrirheitum. Og það er furðulegt til þess að vita - það er verst að hæstv. félmrh. er ekki hér viðstaddur - og furðuleg óskammfeilni af ráðh. að vera að gefa fjálglegar yfirlýsingar um stórkostlegar úrbætur á uppbyggingu íbúðarhúsnæðis á félagslegum grundvelli, sem ekkert eru nema sýndarorð, ef horft er til þeirra verka og gjörða sem þessir sömu ráðh. ætla sér samkv. því frv. sem hér er. En auðvitað þarf engum að koma þetta á óvart. Það þarf engum að koma þetta á óvart þegar í hlut eiga þeir sem nú ráða ferðinni í Alþb., en það vita allir hverjir eru. Það eru auðvitað gáfumannabroddarnir í flokknum sem hafa yfirtekið öll völd í þeim flokki og stefna í þveröfuga átt við það sem það launafólk í landinu, sem hefur veitt þeim traust og stuðning, ætlast til. Þetta kemur auðvitað engum á óvart. Satt að segja held ég að það geti í raun og veru ekkert gerst, úr því sem komið er, sem kemur mönnum á óvart úr þeirri átt. En hvað þá með garminn hann Ketil, Framsfl.? Er hann eitthvað betri í þessum efnum? Það er lítinn mun að sjá. Ég hefði a. m. k. aldrei trúað því, og ég hygg að það hefði aldrei gerst, að undir forustu þeirra manna, sem Framsfl. stýrðu og voru í raun og veru byggðastefnumenn, hefðu sést hér á Alþ. tillögur þess efnis, studdar af þm. Framsfl., að skera tekjur Byggðasjóðs niður um 50% frá því sem þær eiga að vera. Það er a. m. k. öruggt mál, að úr því sem komið er verður ekki mark á því takandi sem núv. framsóknarmenn segja í þessum efnum. Það mætti margt fleira um þetta segja og tína til grein eftir grein í þessu frv. sem stangast gjörsamlega á við það sem ríkisstj. hefur lofað. Ég sagði áðan að ég teldi það hreint hneyksli hvernig ríkisstj. ætlar sér að seilast í lífeyrissjóði landsmanna. Í meðförum málsins í fjh.- og viðskn. fengum við ýmsar upplýsingar í hendur, m. a. hversu mikið lífeyrissjóðirnir í landinu hafa keypt af þessum margumtöluðu verðtryggðu skuldabréfum. Og það er auðvitað furðulegt að sjá, að þeir lífeyrissjóðir, sem ríkið sjálft hefur ítök í, eins og Lífeyrissjóður barnakennara og Lífeyrissjóður BSRB, skuli nánast vera „stikkfrí“ í þessum efnum, en ríkið sjálft seilist í hina sjóðina og virðist, að því er best verður séð, beita þar fyllstu hörku. Þeir sjóðir, sem það hefur sjálft ítök í, eru látnir um að ákveða kaup sín sjálfir, þó að þeir kaupi aðeins fyrir brot af þeirri upphæð sem þeir eiga að kaupa fyrir samkv. gildandi lögum. Ég veit ekki betur en að einn af ráðuneytisstjórunum, núv. ráðuneytisstjóri í fjmrn., sitji í sjóðsstjórn BSRB-sjóðsins, þannig að heimatökin væru hæg. Eigi að síður er þetta staðreynd sem blasir við. Það er svo alveg sérstakur kapítuli þegar menn tala um Lífeyrissjóð opinberra starfsmanna, að að ég held tæpum 7 milljörðum, ég man ekki nákvæmlega töluna, tæpum 7 milljörðum kr. af skattpeningum skattþegna þessa lands er á fjárlögum ársins í ár varið til að verðtryggja þennan sjóð, - tæpum 7 milljörðum kr., á sama tíma og sú ákvörðun hefur verið tekin að hann er sjálfur farinn að verðtryggja öll útlán. Sem sagt: tvöföld verðtrygging er í gangi að því er þennan lífeyrissjóð varðar. Er furðulegt að slíkt skuli vera látið líðast. Og það er ástæða til að spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann hyggst viðhalda óbreyttu ástandi, að svo milljörðum skipti sé varið af skattpeningum launafólks til að verðtryggja þennan sjóð tvöfalt miðað við alla aðra. En hæstv. fjmrh. ætlar ekki að láta við þetta sitja í sambandi við lífeyrissjóðina. Hann ætlar líka að seilast til aukinna áhrifa hjá sparisjóðum landsins. Þar skal líka ríkiskrumlunni beitt til að heimta meira en verið hefur í sameiginlegu hítina. Ef menn skoða þetta mál af raunsæi bendir allt til þess, að núv. hæstv. ríkisstj. undir forustu Alþb.-ráðh. Ragnars Arnalds ætli sér á öllum sviðum að teygja ríkiskrumluna alls staðar þar sem við verður komið, kannske miklu lengra en það, til að hrifsa til sín miklu meira en eðlilegt getur talist. Það er ekki á einu sviði, það er á öllum. Ég skal nú, herra forseti, fara að stytta mál mitt, en ég vil undir lokin víkja örfáum orðum að tveimur til þremur atriðum. Það er í fyrsta lagi í sambandi við Orkubú Vestfjarða. Samkv. því lánsfjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, er augljóst mál að Orkubú Vestfjarða verður allharkalega fyrir barðinu á gerðum núv. hæstv. ríkisstj. 

Er þetta nú sanngjarnt, Karvel.

Já, það er sanngjarnt. Því var lofað, og það veit núv. hæstv. forsrh. hvað best því hann var iðnaðar- og orkuráðherra þegar Orkubúið tók til starfa, að Vesturlína skyldi komast í gagnið haustið 1979. Ég vænti þess að hæstv. forsrh. mæli ekki á móti þessu, en það fer eftir hvort hann vill skella skuldinni að hluta til eða alfarið á þann sem á eftir kom. Það má vera. En þetta var loforðið sem gefið var og hæstv. núv. forsrh. gaf. Það kemur því úr hörðustu átt þegar þessir aðilar geta ráðið því að skellurinn verði ekki eins mikill og hann bersýnilega verður haldi svo fram sem horfir, að menn skuli ekki taka meira af þessum skelli en raun ber vitni að eigi að gera. Í framhaldi af þessu er ástæða til að spyrja. Það kom fram í Morgunblaðinu 10. maí s. l. og er haft eftir Kristjáni Jónssyni rafmagnsstjóra, að bersýnilega vanti meira fjármagn, ef eigi að vera hægt að ljúka Vesturlínu, en lánsfjárlagafrv. gerir ráð fyrir og lánsfjáráætlunin. Ég vil spyrja hæstv. forsrh., því það má hann eiga, þó að ég hafi sagt þetta áðan, að ég ber meira traust til hans en sumra hverra annarra hæstv. ráðh., ekki síst með hliðsjón af því að honum er málið skylt og hann getur bætt hér úr. Ég spyr hæstv. forsrh. hvort ekki megi treysta því, að það verði séð fyrir nægu fjármagni til þess að tenging Vesturlínu verði á komandi hausti. Ef það á enn einu sinni að bregðast og tenging á sér ekki stað fyrr en 1981 er að ég hygg, þó að ekki hafi verið á bætandi, miklu verr með Vestfirðinga farið en nokkur dæmi eru til í sambandi við rafmagnsmálin. Ég vænti þess meira að segja af hæstv. forsrh. að hann beiti áhrifum sínum til þess að Orkubúið geti haldið áfram og farið út í lágmarksframkvæmdir sem það þarf til að standa straum af þeim verkefnum sem nú eru og til að tryggja að ef Vesturlínan kemst í gagnið að hausti sé hægt að taka við því rafmagni sem eftir þeirri línu á að fara. Ég held að það sé nauðsynlegt að núv. ráðamenn þjóðfélagsins geri sér ljóst að hér er stórmál á ferðinni. Hér er stóralvarlegt mál á ferðinni ef það á að halda áfram eins og það virðist stefna í nú. Auk þess er auðvitað ýmislegt annað sem er þess valdandi að hagur Orkubúsins er ekki sem skyldi, m. a. að þetta fyrirtæki býr við verstu lánskjör sem til eru á lánamarkaðnum. Ég vil sem sagt ítreka það, að ég vænti þess, að hæstv. forsrh. beiti áhrifum sínum til þess, að í fyrsta lagi verði svo fyrir séð og tryggt, að Vesturlína komist í gagnið á komandi hausti, og í öðru lagi, að hann beiti áhrifum sínum til að létta þær geysilegu byrðar og þann vanda, sem Orkubúið stendur frammi fyrir vegna vanefnda á gefnum loforðum, og að hann sjái sér fært að beita sér fyrir rýmkun að því er varðar lántökuheimildir Orkubúinu til handa. Herra forseti. Út af þeim brtt., sem eru á þskj. 535 og fluttar eru af 1. minni hl. fjh.- og viðskn., vil ég aðeins segja það, að sú breyting sem gerð er á 3. gr. frv. fullnægir ekki viðhorfum mínum til þessara mála. Ég hef lýst því hér, hver þau eru, og ég tel alfarið rangt af ríkisvaldinu að seilast með lögþvingan í þessa sjóði.

En hver er afstaða Alþfl.?

Ég tala hér sem fulltrúi Alþfl. Ef hæstv. ráðh. hefur ekki gert sér það ljóst er tími til þess kominn að hann fari að gera það. En það virðist með það eins og fleira sem ekki kemst inn fyrir hans hörðu skel, að honum er ekki ljóst hvað er um að vera hér í þinginu eða hvað er um að ræða hverju sinni.

Hver var afstaða Alþfl. í fyrra?

Veit hæstv. ráðh. það ekki sjálfur?

Jú.

Þá þarf hann ekki að spyrja. Það er ástæðulaust.

En veit þm. það?

Já, þm. veit það svo sannarlega. Í öðru lagi vil ég segja um brtt. frá 1. minni hl. fjh.- og viðskn. við 18. gr. að hún tryggir það ekki að hæstv. félmrh. gangi ekki ríkt eftir þeirri fyrirskipan, sem hann hefur gefið sínu ráðuneyti, að Byggingarsjóður verkamanna endurgreiði 298 millj. sem hann telur að honum hafi verið ofgreitt á árinu 1979.

Á hv. þm. mikið eftir af ræðu sinni?

Nei, hann er alveg að ljúka máli sínu, herra forseti. - Þessi brtt. tryggir það ekki að hæstv. félmrh. gangi ekki ríkt eftir þessari endurgreiðslu samkv. því bréfi sem hann hefur látið skrifa í ráðuneyti sinn til Byggingarsjóðs verkamanna. Þess vegna er ég andvígur þessu. Ég tel að það verði að sjá svo um að hæstv. félmrh. komist ekki upp með að standa þannig að málum að kippa fótunum undan starfsemi Byggingarsjóðs verkamanna á þessu ári. Það virðist vera hans ætlan og verður að koma í veg fyrir það. Að síðustu - herra forseti, nú er ég alveg að ljúka - flyt ég brtt. við 3. gr. frv. á þskj. 542, þess eðlis að 3. gr., þ. e. greinin um lífeyrissjóðina, skyldu þeirra til skuldabréfakaupa, verði felld út úr frv. Ég tel hana óþarfa. Reynslan sýnir að lífeyrissjóðirnir eru þannig þenkjandi að þeir kaupa fyrir það fé sem þeir mögulega geta ráðstafað til þessa, og það er ástæðulaust af löggjafanum að vera með þvingunaraðgerðir í þessa átt. Vissulega hefði verið ástæða til að segja hér miklu fleira um þessi mál, frammistaða og framkoma hæstv. ríkisstj. hefur gefið tilefni til þess, en ég skal láta máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég mun, vegna þess hvernig aðstæður eru á hv. Alþ., í örstuttu máli gera grein fyrir því frv., sem hér liggur fyrir, til laga um Húsnæðisstofnun ríkisins. Frv. hefur verið prentað eftir þær breytingar sem hafa átt sér stað á því á síðustu dögum. Ég vil varðandi þetta frv. leggja áherslu á eftirfarandi sex meginatriði: Í fyrsta lagi er í frv. gert ráð fyrir stórfelldu átaki í byggingu verkamannabústaða, þannig að unnt verði að hefja byggingu á 400 íbúðum árið 1981, 500 íbúðum árið 1982 og 600 árið 1983, en á undanförnum 10 árum hefur að jafnaði hafist bygging á um 90–100 íbúðum af þessu tagi á ári. Fjármögnun þessa er tryggð með ákvæðum frv. um að upphæð sem samsvarar 1% launaskatts renni til Byggingarsjóðs verkamanna, en það jafngildir um 5000 millj. kr. á verðlagi ársins 1980. Í öðru lagi er í frv. gert ráð fyrir sérstöku átaki til útrýmingar heilsuspillandi húsnæði og má ætla að miðað við verðlagsforsendur og þær hugmyndir, sem uppi hafa verið í húsnæðismálastjórn um þau efni, gætu þær greinar frv. tekið til sín um 200–300 millj. kr. á ári eins og þær líta út nú. Í þriðja lagi er í frv., eins og það lítur út núna, dregið mjög verulega úr því framkvæmdastjóra- og forstjórakerfi sem gert var ráð fyrir í upphaflegu frv. sem lagt var fram af hæstv. ríkisstj. Alþfl. og birtist sem 17. mál þingsins. Í fjórða lagi er í frv. gert ráð fyrir sérstöku átaki á vegum sveitarfélaganna og aðild þeirra að byggingu verkamannabústaða og leiguíbúða léttari en verið hefur. Í fimmta lagi er lánstími lengdur og vextir lækkaðir frá því sem var í öndverðu í frv. Alþfl. Í sjötta lagi er aðild verkalýðshreyfingarinnar að húsnæðislánakerfinu styrkt mjög verulega með beinni aðild hennar, þ. e. Alþýðusambands Íslands, að húsnæðismálastjórn og með helmingsaðild að stjórnum verkamannabústaðanna í landinu. Þetta tel ég að séu meginatriðin varðandi frv. það sem hér liggur fyrir. Á þskj. 508 fluttu stjórnarsinnar í félmn. Ed. allmargar brtt. við frv. þetta. Ég tel að í rauninni sé hér um að ræða einar 15 meginefnisbreytingar, að öðru leyti séu þessar brtt. mest til lagfæringar og samræmingar við aðrar brtt., þannig að þó að fjöldi brtt. hafi verið allmikill mega menn ekki láta þann fjölda vaxa sér í augum. Ég legg á það á herslu að lokum, herra forseti, að þetta frv. fái afgreiðslu á yfirstandandi Alþingi. Hér er um það að ræða að komið verði í búning og til ákvörðunar í hv. Nd. málefni - frv. - sem hefur verið árum saman í undirbúningi hjá mörgum ríkisstj. Hér er í raun og veru verið að halda áfram verki sem gefin voru fyrirheit um fyrir allmörgum árum og má rekja þau fyrirheit allt til ársins 1974. Ég tel því að allir flokkar hafi átt nokkra aðild að því máli sem hér er til meðferðar. Ég legg til herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða þetta frv. efnislega. Þar sem ég á sæti í hv. félmn. Nd. gefst mér tækifæri þar til að kynna mér þetta mál. Ég vil aðeins segja það fyrir hönd sjálfstæðisþingmanna, að við teljum að þetta mál sé þannig vaxið að það hafi tekið þeim breytingum í Ed. að það þurfi að fara fram ítarleg skoðun í þingnefnd hér í Nd. og síðan að sjálfsögðu ítarlegar umr. í framhaldi af því. Við munum beita okkur fyrir slíkri könnun, vinna að málinu eins hratt og örugglega og okkur þykir nauðsynlegt og munum síðan gera grein fyrir okkar sjónarmiðum þegar málið verður tekið til 2. umr.