Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. S. l. fimmtudag, 10. þ. m., gerðist sá atburður í deilu Bandalags starfsmanna ríkis og bæja við ríkisstj., sem ég vildi gera hér að umtalsefni. Svo er mál með vexti, að í s. l. mánuði var haldið þing bandalagsins og var þar m. a. samþykkt, að þingið beindi þeirri eindregnu áskorun til ríkisstj., að hún semdi tafarlaust við BSRB og sýndi þannig í verki vilja sinn til þess að virða sanngirniskröfur og samningsrétt opinberra starfsmanna. Síðan gerðist það, að 5500 starfsmenn, opinberir starfsmenn, rituðu undir áskoranir til stuðnings þessari ályktun þingsins. 10. febr., fyrri hluta dags, gengu svo fulltrúar BSRB á fund ríkisstj. með þessar áskoranir og fóru fram á það, að enn yrði leitað samninga og framlengdur frestur til þess, að samningsumleitanir færu fram fyrir atbeina sáttasemjara. Samkv. lögum var þetta síðasti dagur, sem sáttasemjari skyldi hafa um málið að fjalla, - það er eins mánaðar tími, sem til þess er ætlaður, - og ef ekki tækjust samningar á þeim tíma, skyldi málið ganga til Kjaradóms. Fulltrúar bandalagsins fóru fram á, að ríkisstj. gerði lagabreytingu í þá átt, að málið gengi ekki strax til Kjaradóms, heldur héldu samningsumleitanir áfram. Ríkisstj. synjaði þessarar málaleitunar, og í opinberri tilkynningu, sem hún gaf út, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. telur með öllu óframkvæmanlegt að koma fram slíkri lagabreytingu á síðasta degi sáttameðferðar sáttasemjara í yfirstandandi kjaradeilu, þar sem tilmælin bárust eigi fyrr. Hins vegar hefði ríkisstj. talið sjálfsagt að framlengja frestinn til sáttatilrauna, væri slíkt unnt án breytinga á lögum.“ Ég tel að þessi röksemd ríkisstj. fái ekki staðizt. Ég tel, að það hefði verið í lófa lagið að fá þessa nauðsynlegu lagabreytingu um framlengingu afgreidda á einum degi á Alþ. Vitanlega þarf til þess afbrigði frá þingsköpum, en í fyrsta lagi er nú svo ákveðið í þingsköpum, að varðandi stjfrv. nægir þar einfaldur meiri hl., en auk þess er auðvitað ljóst, að það þarf velvild stjórnarandstöðu til að koma slíku máli fram. Um þetta atriði var ekki leitað til stjórnarandstöðunnar. Það var hvorki rætt við Sjálfstfl. né Alþfl. um það mál. Og eftir að hafa kynnt mér það get ég fullyrt, að bæði þm. Sjálfstfl. og Alþfl. voru reiðubúnir til að veita atbeina sinn til þess, að slík lagabreyting yrði afgreidd hér á einum degi. Við höfum einnig fordæmi um slíkt. Það er ekki lengra að leita en til októbermánaðar 1970, fyrir rösku ári. Þá stóðu yfir samningaumleitanir milli opinberra starfsmanna og ríkisstj. Málið átti að ganga til Kjaradóms samkv. lögum 1. nóv., en 29. okt. var á einum degi afgreidd hér lagabreyting um að framlengja þennan frest um tveggja mánaða skeið. Hér liggur þannig fyrir, að það eru bæði skýr og nýleg fordæmi um, að þetta væri framkvæmanlegt, auk þess að til stjórnarandstöðunnar var ekki leitað og hún hefði verið fús til þess að veita atbeina sinn þessu máli. Ég vil vekja athygli hér á þessu, þar sem ég tel, að þessi fullyrðing ríkisstj. um, að slík lagahreyting eftir beiðni BSRB hafi verið óframkvæmanleg, fái ekki staðizt, og tel, að það verði að liggja hér fyrir, að ljóst er, að það eru aðrar ástæður en þessi, sem hafa legið að baki synjunar ríkisstj.



Herra forseti. Út af fsp. hv. 5. þm. Reykv. í sambandi við kjaradeilu þá, sem opinberir starfsmenn eiga í við ríkisvaldið, og beiðni þeirra um, að sett yrðu sérstök lög eða lögum yrði breytt til þess að framlengja frestinn, þá vil ég segja það, að þessi beiðni barst ekki ríkisstj. fyrr en kl. 10 árdegis þann sama dag sem þetta mál þurfti að ganga fram. Þá komu þeir frá BSRB á fund hæstv. forsrh. og fluttu þessa beiðni. Áður hafði ekki verið vikið að því, að slíkt gæti komið til, enda hafði ekki heldur komið fram í umr. eða samningaviðræðum neitt, sem benti til þess, að meiri líkur væru fyrir því, að samningar tækjust, en áður hafði verið. Eins og fram kemur í yfirlýsingu ríkisstj., hefði þetta verið gert, ef ekki hefði verið um lagasetningu að ræða. Það er ljóst, að þegar lögum var breytt hér haustið 1970, voru málsatvik allt önnur en þau eru nú. Í fyrsta lagi stóðu þá yfir samningar og voru þá orðnar meiri líkur til þess, að þeir mundu takast, og þar af leiðandi var aðeins um að ræða, að fresturinn væri of stuttur, en eins og nú stóð á, var hins vegar ekki um það að ræða, að neitt hefði komið fram, sem benti til þess að saman gengi. Það var líka þá, þegar frv. var lagt fram hér á hv. Alþ., búið að undirbúa það, en sá tími, sem var til þess að gera það að þessu sinni, voru þeir 3–4 klukkutímar, sem voru frá því, að beiðnin kom fram, þangað til þingfundur átti að hefjast. Ég vil benda á, að í aths. við lagafrv. það, sem hv. 5. þm. Reykv. vitnaði til, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Samningaviðræður standa yfir milli fjmrh. og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja um laun starfsmanna ríkisins. Samkv. kjarasamningalögunum á málið að ganga til Kjaradóms 1. nóv. n. k., ef samningar hafa ekki tekizt. Þar sem samkomulag hefur þegar orðið um nokkur höfuðatriði í væntanlegum kjarasamningi, standa vonir til, að samningar takist, en tími mun ekki vinnast til að ljúka samningaviðræðum fyrir 1. nóv. n. k. Samningsaðilar eru því sammála um, að æskilegt sé að fá frestum breytt, þannig að málið gangi til Kjaradóms 1. jan. n. k., hafi samningar ekki tekizt, og Kjaradómur hafi þá kveðið upp úrskurð sinn fyrir 1. febr. 1971.“ Hér var því til að dreifa, að líkur voru fyrir því, að samningar mundu takast, en í þessu tilfelli hefði ekkert breytzt í þeim samningaviðræðum, sem fram hefðu farið. Hins vegar bauð ríkisstj., eins og fram er tekið í þessari tilkynningu, að leita sátta fyrir Kjaradómi, og þess eru fordæmi, svo að ef hægt er að semja um þetta mál, er eins hægt að semja um það á því stigi eins og fara að breyta lögum, sem ekki var óskað eftir fyrr en nokkrum klukkutímum áður en það hefði þurft að ná fram að ganga.



Herra forseti. Í ræðu hæstv. fjmrh. kemur ekki fram nein fullnægjandi skýring á því, hvers vegna ríkisstj. hafði talið þetta óframkvæmanlegt. Hæstv. ráðh. kemur hér inn á allt aðrar ástæður, m. a. þær, að ekki hafi verið líkur til þess, að samningar mundu takast, og í öðru lagi, að vel sé hægt að leita samninga meðan málið er fyrir dómi. Það, sem ég ræddi um, var þetta: Hvers vegna telur ríkisstj., að þetta hafi verið óframkvæmanlegt? Það var kl. 10 árdegis, sem þessi málaleitun kom fram, og ef vilji hefði verið fyrir hendi hjá ríkisstj., þá væri hægt að semja slíkt frv. á nokkrum mínútum. Það er svo einfalt mál. Og það væri í lófa lagið að koma þessu máli samdægurs í gegnum þingið og lögfesta það. Þetta liggur fyrir og þess vegna vil ég slá því föstu, að það er ekki rétt, sem segir í yfirlýsingu ríkisstj., að þetta hafi verið óframkvæmanlegt. Ástæðurnar eru aðrar, og náttúrlega má lesa það í gegnum það sem hæstv. ráðh. sagði. Hjá ríkisstj. hefur ekki verið vilji til þess að framlengja þennan frest, og í rauninni hefur það margsinnis komið fram af hálfu ríkisstj., að hún óskaði ekki eftir samningum, heldur að Kjaradómur skæri úr í málinu. Ég vil að þetta liggi alveg ljóst fyrir, að tilgangslaust er fyrir hæstv. ríkisstj. að ætla sér að skjóta sér á bak við það, að synjað hafi verið, vegna þess að tími hafi ekki verið nægur. Það var vel framkvæmanlegt, eins og dæmin sanna.



Herra forseti. Ég tel rétt að staðfesta það, sem fram hefur komið í ræðu hv. 5. þm. Reykv., að ef ríkisstj. hefði fyrir hádegið umræddan dag farið þess á leit við stjórnarandstöðuna, að lög um þetta efni yrðu afgreidd með afbrigðum á þeim sama degi, þá tel ég fullvíst, að stjórnarandstaðan hefði á slíka málaleitun fallizt, enda skýrt og ljóst fordæmi fyrir nákvæmlega hliðstæðri afgreiðslu. En fyrst þetta mál ber hér á góma öðru sinni á tiltölulega skömmum tíma, þ. e. deilu hæstv. ríkisstj. við BSRB, þá langar mig til þess að beina einfaldri fsp. til hæstv. ríkisstj. Því hefur hingað til verið marghaldið fram á hinu háa Alþingi, bæði af hæstv. fjmrh., sem fyrst og fremst fer með þetta mál af hálfu ríkisstj., og af hálfu hæstv. forsrh., að það hafi verið ákvörðun ríkisstj., ég endurtek, það hafi verið ákvörðun ríkisstj. að synja um viðræður við opinbera starfsmenn í upphafi þessa máls, og sú synjun ríkisstj., segi ég enn, var rökstudd með alveg ákveðnum hætti af hálfu hæstv. fjmrh. og af hálfu hæstv. forsrh., hætti, sem öllum hv. þm. og allri þjóðinni er fullkunnugt um hver var og ég sé enga ástæðu til þess að fjölyrða um. Síðar, eða eftir að þetta mál var rætt hér síðast á hinu háa Alþingi, hefur það gerzt, að einn hæstv. ráðh., hæstv. viðskrh., hefur lýst yfir því opinberlega, að það hafi ekki verið ákvörðun ríkisstj. að synja opinberum starfsmönnum um viðræður. Hann hefur fullyrt opinberlega á umræðufundi í Háskólabíói með opinberum starfsmönnum, að sér hafi verið ókunnugt um þessa ákvörðun ríkisstj., og er ekki hægt að skilja orð hans öðruvísi en þannig, að hann teldi sig a. m. k. óbundinn af þessari synjun, hann hafi ekki staðið að henni. Hér er um mjög óvenjuleg málsatvik að ræða. Það er mjög óvenjulegt, að fram komi andstæðar yfirlýsingar af hálfu einstakra ráðh. um það, hver hafi tekið mikilvæga ákvörðun, hvaða aðili hafi tekið mikilvæga ákvörðun. Það er mikilvæg ákvörðun af stærsta vinnuveitanda landsins að synja starfsmönnum sínum um viðræður, þegar launadeila er að hefjast. Ég tel nauðsynlegt, fyrst málið ber hér á annað borð á góma, að hæstv. ríkisstj. skýri þingheimi og þjóðinni allri frá, hver er sannleikurinn í þessu máli, því að það skiptir sannarlega ekki litlu máli.



Herra forseti. Það má vera, að afreksmönnum og afkastamönnum eins og hv. 7. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Reykv. hefði tekizt að verða við þessum tilmælum fyrirsvarsmanna BSRB, semja lagafrv., fá það samþ. í ríkisstj., fá til þess samþykki forseta og fá það síðan afgreitt á einum degi. Ég held, að það sé ekkert ofsagt, sem sagt hefur verið, að það hafi verið óframkvæmanlegt og sé óframkvæmanlegt. Og a. m. k. er það svo, að ef þeir voru þess sinnis, þá hefði verið eðlilegra, að þeir hefðu þegar í stað s. l. fimmtudag kl. 2 staðið hér upp á þingi og lýst yfir þessum vilja sínum, og þá hefði eftir þeirra kenningu kannske mátt athuga þetta. En það gerðu þeir ekki, heldur biðu til dagsins í dag. Ég held, að ef það hefði verið svo ákaflega mikill áhugi á því hjá fyrirsvarsmönnum opinberra starfsmanna að fá framlengdan þennan frest, þá hefði verið útlátalaust fyrir þá að setja þessa ósk fram við ríkisstj. fyrr. Málið hafði verið til meðferðar hjá sáttasemjara í mánaðartíma. Það hafði af hálfu fyrirsvarsmanna opinberra starfsmanna ekki verið óskað eftir tíðari fundum þar, svo að mér sé kunnugt um. Af ríkisstj. hálfu hafði verið sett fram till. þar og borin fram til sátta og vitaskuld hefði verið eðlilegt, að komið hefði fram eitthvert gagntilboð frá opinberum starfsmönnum þá. Og í öllu falli hefði verið eðlilegra, að þeir hefðu sett fram þessa ósk um frestun á því, að málið gengi til Kjaradóms, ég vil nú segja a. m. k. svona þremur dögum áður en honum lauk, og þá fyrst hefði hv. 5. þm. Reykv. getað farið að vitna í fordæmi í þessu sambandi, vegna þess að það, sem gerðist 1970, var þó það, sem hann réttilega sagði, að frv. var lagt fram 29. nóv., degi áður en samningarnir runnu út, og það er þó nokkuð annað. Og væntanlega hefur þá verið búið áður að setja fram óskina um það og semja frv. Ég held, að hv. þm., þessir báðir tveir, hefðu alveg getað sparað sér þessar aths. Ef þeir höfðu áhuga á því, að samið hefði verið við opinbera starfsmenn og ef þeir höfðu áhuga á því, að gengið hefði verið að kröfum þeirra, þá hefðu þeir átt að hafa manndóm og ættu að hafa manndóm í sér til þess að koma hér fram og segja það berum orðum. Mér voru afhentar 5400–5500 undirskriftir. Ég hef ekki talið þær, en eitt sá ég strax af undirskriftum þeim, að í þeim hópi voru ekki aðeins ríkisstarfsmenn, heldur fjölmargir borgarstarfsmenn og starfsmenn sveitarfélaga. Við því er út af fyrir sig ekkert að segja. Þeir eru í BSRB. En þeir semja ekki við ríkið og þeir eiga ekki út af fyrir sig í neinum samningum við ríkið. Borgarstarfsmenn Reykjavíkur eru að semja við og eiga að vera að semja við og hafa átt að vera að semja við borgarstjórn Reykjavíkur. Og ef það væri svo mikill áhugi í þessum herbúðum, sem þeir vilja annað slagið vera láta, á því að samningar hefðu tekizt, þá hefði nú verið í lófa lagið fyrir borgarstjórn Reykjavíkur að brjóta ísinn og semja við opinbera starfsmenn og ganga að þeirra kröfum, ef þeir telja það fært fyrir Reykjavíkurborg. Ég verð að segja það, að þá hefði ég skilið frekar það, sem alltaf annað slagið er verið að láta liggja að hjá hv. stjórnarandstæðingum og í þeirra málgögnum, án þess þó að það sé nokkurn tíma dirfska til þess að segja það hreint og beint, hvað þeir meina. Það er þetta, sem ég vil átelja. En að lokum vil ég endurtaka, að það er alveg gefið ákveðið svar við þessari aths., sem hv. 5. þm. Reykv. setti hér fram, og það stendur fast, að það var vitaskuld ógerlegt að koma lögum um þetta efni í gegnum þingið á sama degi og þessi beiðni var sett fram. Og það er rétt, að þessir uppáskriftarlistar voru mér fengnir kl. 10 og þeir afhentir í mínar hendur þá. En það hafði þó ekkert skilyrði verið, að ég veitti þeim viðtöku kl. 10, því að fyrirsvarsmenn opinberra starfsmanna höfðu aðeins óskað eftir viðtali þennan dag, og það var ég, sem tiltók þennan tíma að deginum, kl. 10. Ég býst við því, að ef ég hefði sagt kl. 4, þá hefðu þeir ekki gert neina aths. við það og væntanlega þá sett fram sína kröfu þá. Nei, það skorti alvöru á bak við þessa málaleitan, og þess vegna var hún fram sett á þessum tíma.



Herra forseti. Hv. 7. þm. Reykv., form. Alþfl., er einkar laginn við það að koma hér fram á Alþ. og fullyrða, að einn ráðh. segi þetta og annar hitt, þó heldur lítið verði úr skýringum hans, þegar hann stendur svo frammi fyrir því að eiga að reyna að finna þessum orðum sínum stað. Þetta er nú í annað skipti á skömmum tíma, sem þessi hv. þm. kemur fram með fullyrðingar af þessu tagi hér. Það er því full ástæða til þess að rifja upp, hvað hefur raunverulega gerzt í þessu máli, sem réttlæti þá fullyrðingu, að ríkisstj. hafi neitað að ræða við opinbera starfsmenn um launakjör þeirra og einn ráðh. hafi sagt þetta og annar hitt í þessum efnum. Hvað gerðist í málinu? Veit hv. þm. það? Það, sem gerðist, var það, að opinberir starfsmenn sendu ríkisstj. bréf, þar sem þeir kröfðust þess, að endurskoðun færi fram á launa- og kjarasamningi þeirra við ríkið á grundvelli tiltekinnar greinar í þeim lögum, sem fjalla um þessi mál, þar sem um hefði verið að ræða almennar og verulegar kauphækkanir. Þetta var krafa opinberra starfsmanna. Ríkisstj. svaraði þessari kröfu og sagði, að hún teldi ekki vera grundvöll til þessarar almennu endurskoðunar vegna þeirra kjarasamninga, sem til hafði verið vitnað í bréfi þeirra. Þetta var svar ríkisstj. Er þetta sama eins og hv. þm. segir hér, að ríkisstj. hafi neitað að ræða við þá? Á þetta benti ég m. a. á þeim almenna borgarafundi, sem opinberir starfsmenn héldu, og sagði, að ég hefði aldrei neitað að ræða við þá og væri tilbúinn að ræða við þá hvenær sem væri og ég vissi, að eins væri ástatt með aðra ráðh. En það er rétt, forsvarsmenn opinberra starfsmanna gripu strax til þess ráðs að túlka þetta svar ríkisstj. þannig, að ríkisstj. vildi ekki ræða við þá, sem vitanlega var rangt. Og þó að ég gæfi m. a. þessa yfirlýsingu á þessum almenna borgarafundi, þá hefur enginn af fulltrúum opinberra starfsmanna leitað eftir viðræðum við mig um málið. En þeir hafa hins vegar farið á mjög marga fundi og haldið áfram að gera sínar samþykktir á þá lund, sem þeir höfðu gert áður. Það er ekkert um það að villast, að ríkisstj. hefur ekki neitað að ræða við opinbera starfsmenn og nú um alllangan tíma hafa beinlínis formlegar samningaviðræður átt sér stað fyrir milligöngu sáttasemjara. Og ríkisstj. býður enn upp á það að halda uppi samningaviðræðum við fulltrúa opinberra starfsmanna fyrir Kjaradómi, ef mögulegt reynist að ná samkomulagi um lausn á málinu. En viðræður um almenna endurskoðun, þar sem ríkisstj. hefur greinilega lýst yfir því, að hún telji, að hin almenna endurskoðun hafi ekki verið rökstudd, slíkar viðræður eiga vitanlega engan rétt á sér. En ríkisstj. hefur ekki neitað að ræða við opinbera starfsmenn um launadeilumálið. Ég sagði á hinum almenna borgarafundi, sem opinberir starfsmenn héldu, að ég teldi allverulegan hluta af þessari deilu í rauninni óþarfan og tilefnislausan og af því vonaði ég, að menn reyndu að leggja sig fram um að ná sáttum í deilunni. Þetta sagði ég m. a. vegna þess, eins og kom fram á þeim fundi, að það hafði greinilega komið fram hjá opinberum starfsmönnum á þessum fundi og m. a. í sérstökum skjölum, sem þeir útbýttu á fundinum, að þeir væru að berjast við að fá ríkisstj. til þess að samþykkja launahækkanir til þeirra opinberra starfsmanna, sem ynnu við sambærileg störf og þeir ynnu við, sem samið var við í des. á vegum Alþýðusambands Íslands. Í einu af þeim skjölum, sem lágu fyrir þessum fundi, sagði m. a. orðrétt á þessa leið um þetta atriði: „Enn er nú vegið í sama knérunn. Þegar flestir vinnuveitendur í landinu semja við launþega um 14–18% launahækkun á þessu og næsta ári og það að frumkvæði ríkisstj., þá neitar hún sambærilegum starfsmönnum sínum um launasamræmingu, enda þótt skýr lagaákvæði heimili slíka endurskoðun samninga þegar í stað.“ Á þessum fundi sagði ég, eins og ríkisstj. hafði sagt áður við fulltrúa opinberra starfsmanna, að það lægi fyrir, að ríkisstj. byði fram launahækkun til þeirra opinberra starfsmanna, sem ynnu að sambærilegum störfum við þá, sem samið var við á vegum Alþýðusambandsins í des., þannig að laun opinberra starfsmanna yrðu jafnhá og hinna, sem þá var samið við. Þetta hefur ríkisstj. boðið og margendurtekið. Og það gerði ég m. a. á þessum fundi. En þetta hefur ekki verið nægilegt, vegna þess að það er greinilega um einn ágreining að ræða á milli ríkisstj. annars vegar og forustumanna BSRB hins vegar. Hann er sá, að ríkisstj. telur ekki vera ástæðu til þess, að þær launabreytingar, sem samið var um í des. við ASÍ-félögin, eigi að ganga almennt yfir launastiga opinberra starfsmanna, en, þeir álíta, að svo eigi að vera. Þar er um ágreining að ræða. En í tilefni af því, sem hér hefur komið fram, vil ég leyfa mér að leggja spurningu fyrir hv. 7. þm. Reykv., form. Alþfl., og hv. 5. þm. Reykv., Gunnar Thoroddsen. Vilja þeir fallast á þessa kröfu opinberra starfsmanna um það, að sú launahækkun, sem um var samið í samningunum við ASÍ-félögin í des., gangi almennt yfir launastiga opinberra starfsmanna? Vilja þeir fallast á það? Er það þeirra skoðun? Ég óska eftir alveg skýru svari og engum undanbrögðum. Það er býsna fróðlegt, að fá að vita, hver þeirra afstaða er í þessum efnum. En hitt er rétt að undirstrika enn einu sinni, að ekki hefur verið um það að ræða, að ríkisstj. færðist undan á neinn hátt að fallast á þær launahækkanir til opinberra starfsmanna, þannig að laun sambærilegra aðila hjá ríkinu væru jafnhá og um var samið í samningunum við Alþýðusamband Íslands. Hitt er svo auðvitað alkunna, að þeir í stjórnarandstöðunni grípa hér til alls og einnig af þessu tagi, sem hér hefur verið til umr. 



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að kveðja mér oftar hljóðs í þessu máli, en það er að gefnu tilefni. Hæstv. forsrh. dró nefnilega annað mál hér inn í þessar umr., hvers vegna borgarstjórn Reykjavíkur hefði ekki samið við starfsmenn sína. Út af því vil ég taka það fram, að alltaf hefur verið föst venja varðandi launakjör starfsmanna sveitarfélaga og þar á meðal Reykjavíkurborgar, að beðið hefur verið eftir því, að samningar tækjust á milli ríkisvaldsins og starfsmanna ríkisins. Þannig hefur þetta alla stund verið, og er fullt samkomulag um það milli borgaryfirvalda í Reykjavík og starfsmanna Reykjavíkurborgar, að sá háttur sé hafður á nú eins og áður og ekki eðlilegt, að sveitarfélögin séu þannig að ganga fram fyrir skjöldu. Ég hafði ekki hugsað mér í þessum umr. að ræða efnislega um kröfur bandalags opinberra starfsmanna, og er alveg furðulegt innlegg frá hæstv. sjútvrh. í þessu máli. Hann krefst skýrra svara, og það er eðlilegt, að hann vilji hafa hreinar línur. Þær hafa verið svo hreinar af hans hendi í þessu máli! Maður minnist þess nú af hinum fræga fundi, þegar hann reis upp í fundarlok og afneitaði fjmrh., áður en fjmrh. hafði talað tvisvar. En það, sem hér er um að ræða, er náttúrlega í fyrsta lagi, að skilyrði eru fyrir hendi, sem lögin setja, kjarasamningalögin, til að krefjast endurskoðunar. En þar segir beinlínis, að ef verulegar og almennar kauphækkanir verða á samningstímabilinu, þá á BSRB rétt á því að krefjast endurskoðunar, og það er það, sem þeir hafa gert. Ríkisstj. svarar með því, að þessar kauphækkanir, sem nú hafa orðið á hinum almenna markaði, séu ekki verulegar. Nú er það að vísu þannig, að ég ætla, að forseti Alþýðusambands Íslands hafi nú lýst því yfir í útvarpi og sjónvarpi, eftir að samningar tókust við ASÍ-félögin, að þarna hefðu meðlimir Alþýðusambands Íslands fengið verulegar kjarabætur og kauphækkanir. En ríkisstj. er á öðru máli. Hún segir: Þetta eru ekki verulegar kauphækkanir. Þetta, sem verkalýðsfélögin fengu í des., hefur bara verið óvera. Þegar var náttúrlega af þessari ástæðu fullkomin ástæða til þess fyrir ríkisstj. að taka upp viðræður við BSRB, en ekki aðeins bíða eftir því 2–3 vikur frá því að krafa þeirra kom fram um endurskoðun, svara þá þannig, að það sé engin ástæða til þess að taka neitt til greina. Vitanlega var t. d. ástæða til þess að ræða um það, hvort þetta eru verulegar kauphækkanir eða ekki. Í öðru lagi er ástæða til þess að ræða um þá staðhæfingu ríkisstj., að þessir kjarasamningar við opinbera starfsmenn, sem gerðir voru fyrir rösku ári, hafi kostað miklu meira og fært opinberum starfsmönnum miklu meiri kjarabætur en gert hafði verið ráð fyrir. Þannig voru bæði þessi tvö atriði og ýmis önnur, sem var fullkomin ástæða til þess að ræða. Og ég verð að segja, þó að ég skuli ekkert blanda mér í þær deilur, hvort hér hafi verið framið lagabrot eða ekki lagabrot, þá er hitt tvímælalaust, að það er algert brot á tilgangi og anda kjarasamningalaganna frá 1962, þegar ríkisstj. neitar að eiga viðræður við hina opinberu starfsmenn út af þeirra óskum um endurskoðun. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta önnur en þau, að nú birtist í ræðu hæstv. forsrh. ein ný röksemd fyrir því, hvers vegna stjórnin hefði neitað um þennan frest, sem farið var fram á núna á fimmtudaginn var. Hún er sú, að það hafi bara skort alvöru af hálfu forráðamanna BSRB í þessu efni. Nú er það þannig, að sá maðurinn, sem bar fram þessa kröfu við hæstv. forsrh., hefur setið á þingi öðru hverju sem þm. Framsfl. Hann er formaður BSRB, og mér finnst nú dálítið undarlegt að heyra það hér á Alþ., að þennan fyrrv. þm. eða varaþm. Framsfl. skorti algerlega alvöru í þessari baráttu sinni eða þessari kröfugerð. Þetta er að vísu mál, sem þeir geta rætt innan síns flokks og ég ætla ekki að fara að blanda mér inn í. Ég held, að það standi alveg óhrakið eftir þessar umr., að ekki er rétt, sem segir í yfirlýsingu hæstv. ríkisstj., að óframkvæmanlegt hafi verið að fá lagabreytingu á einum degi, eins og BSRB fór fram á. Og í rauninni kom það nú óbeint fram hjá hæstv. forsrh. Hann sagði, að krafan hefði borizt sér kl. 10 um morguninn, og það hafi ekki verið nokkur leið tímans vegna að verða við þessu. Hins vegar ef við úr stjórnarandstöðunni hefðum hreyft þessu á þingi sama dag, þegar það kom saman kl. 2., þá hefði nú mátt athuga málið. Þá hefði kannske verið nægur tími til að semja frv. og fá það samþykkt eftir kl. 2, þó að ekki væri tími til þess frá kl. 10. Annars er það nú þannig, - ég hef hér frv. frá því 1970. Ein gr. er um það, að frestir, sem ákveðnir eru í 14. og 16. gr. kjarasamningalaganna, framlengist fram að þessum degi, málið fari ekki fyrir Kjaradóm fyrr en á þessum degi. Ég sagði áðan, að tekið hefði nokkrar mínútur að semja svona frv., og ég stend við það. Það hefði verið í lófa lagið. Hefði ríkisstj. viljað verða við þessari kröfu, þá væri í lófa lagið að hafa samið frv. og leggja það fyrir prentað kl. 2, þegar Alþ. kom saman. Sem sagt, það er alveg ljóst mál og líka eftir yfirlýsingar frá báðum stjórnarandstöðuflokkunum, að það væri í lófa lagið að verða við þessari ósk BSRB og lögfesta þessa breytingu á einum degi, og ástæðan til þess að það var ekki gert er viljaskortur ríkisstj.



Herra forseti. Atriði þau, sem hér hafa verið rædd, liggja svo ljóst fyrir, að mér duga aðeins örfá orð. Það er öllum hv. þm. fullvel kunnugt, að gildandi lög gera ráð fyrir því, að launamál opinberra starfsmanna við sinn vinnuveitanda séu rædd í þrem stigum; í fyrsta lagi viðræðum, ef samkomulag er um það, í öðru lagi með sáttameðferð fyrir dómi og í þriðja lagi með úrskurði Kjaradóms. Á þessu getur ekki nokkur minnsti vafi leikið. Bæði hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. hafa margsagt hér á Alþ., að ríkisstj. hafi ekki talið rétt að eiga viðræður lögum samkv. við BSRB, vegna þess að í því hefði falizt viss viðurkenning á réttmæti krafna þeirra. Þetta er ómótmælanlegt. Hins vegar vill hæstv. viðskrh. nú túlka ummæli sín frá Háskólabíósfundinum þannig, að hann sé þessu í sjálfu sér sammála, - ég gat ekki skilið hann öðruvísi, - að það hafi ekki verið rétt að taka upp formlegar viðræður við bandalag opinberra starfsmanna, en hins vegar hefði mátt taka upp einhvers konar viðræður annars eðlis við þá. Það hefði mátt tala við þá, þó að ekki væri um að ræða viðræður lögum samkv. En það eina, sem á dagskrá var, var að taka upp viðræður lögum samkv. Spurningin var ekki um einhvers konar samtöl yfir kaffibollum, heldur viðræður lögum samkv., eins og lög gerðu ráð fyrir. Og það var afstaða mín, þegar ég gerði málið að umtalsefni hér um daginn, að alveg burtséð frá, hver væri lagaskylda í þessum efnum, þá hafi það verið ósanngjarnt, nánast móðgandi við opinbera starfsmenn að neita um viðræður lögum samkv. Og þá komu enn skýringar af hálfu tveggja hæstv. ráðh. um það, að í því hefði falizt viss viðurkenning á kröfum opinberra starfsmanna. Í raun og veru hefur hæstv. viðskrh. enn aukið á ósamræmið í afstöðu sinni með því að lýsa hér yfir því, að hann hefði í sjálfu sér getað fallizt á þá afstöðu ríkisstj., neitun um viðræður lögum samkv., en hefði gjarnan viljað tala við þá t. d. yfir kaffibollum, sem engan veginn hefði verið nægilegt fyrir opinbera starfsmenn, enda ekki einu sinni boðið upp á það, að því er mér skilst. Það stendur því, sem er mjög algeng skoðun meðal þjóðarinnar, að hæstv. viðskrh. hafi ekki komið drengilega fram í garð starfsbróður síns, hæstv. fjmrh., á fundinum í Háskólabíói. Það er þeirra mál, og ég sé enga ástæðu til þess að fjölyrða um það hér. Hæstv. viðskrh. spurði, hvort við í Alþfl. vildum fallast á kröfur opinberra starfsmanna. Við viljum, að samið verði við opinbera starfsmenn. Í þeirra eigin málflutningi hefur komið fram, að þeir séu til viðræðu um kröfur sínar. Í því felst auðvitað það, þegar tveir aðilar semja, að upphafssjónarmið hvorugs aðila er endanlegt sjónarmið í málinu, til þess arna fóru þeir fram á viðræður um sínar kröfur. Og okkar meginafstaða er sú, að þær viðræður hefði átt að taka upp og reyna til hins ýtrasta að ná samkomulagi.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. úr hófi, en það vildi svo til að ég mun hafa verið eini þm., sem sótti þennan fund hjá opinberum starfsmönnum, þennan margumrædda fund í Háskólabíói, eini þm. fyrir utan þá tvo ráðh., sem hér hefur verið minnzt á, hæstv. fjmrh. og hæstv. sjútvrh. Ég varð þess vegna vitni að þessum sögulegu ummælum, sem menn hafa verið að vitna til, af hálfu sjútvrh. Hæstv. fjmrh. hafði í sinni framsöguræðu á þessum fundi áréttað það, sem sagt hafði verið áður af hálfu ríkisstj. og fram kom m. a. í umr. hér á þingi fyrir nokkrum dögum síðan, að ríkisstj. teldi engin skilyrði til endurskoðunar á samningnum og þess vegna hefði hún verið svo hreinskilin, að hún hefði ekki talið ástæðu til þess að hefja neinar viðræður við opinbera starfsmenn. Í lok fundarins, eins og mönnum er vel kunnugt um, þá stöð sjútvrh. upp og lýsti því þar yfir, að það væri rangt, að ríkisstj. hefði nokkurn tíma hafnað viðræðum við opinbera starfsmenn. Nú veit ég ekki, hvernig á að túlka þessi ummæli, hvort þau eigi að villa um fyrir opinberum starfsmönnum og þá öllum almenningi eða storka meðráðh. hans, en hitt er víst, að þessi ummæli stangast fullkomlega á við það, sem hæstv. forsrh. hefur m. a. sagt hér í sölum Alþ. Af þessu tilefni, þar sem hæstv. sjútvrh. margtók fram í ræðu sinni hér áðan, að ríkisstj. hefði ekki hafnað viðræðum, það væri rangt, hann neitaði því og taldi það órökstutt, þá vildi ég leyfa mér að vitna hér til ummæla hæstv. forsrh. frá umr. á Alþ., sem fram fóru hér í lok jan., og vitna ég þá til ræðunnar, sem birt er næstum í heild í dagblaðinu Tímanum 2. febr. s. l. En þar segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Þessu næst sagði forsrh., að nú mundu menn kannske spyrja, hvers vegna mætti ekki tala við opinbera starfsmenn, hvað sem öllum lagaákvæðum liði. - Það er vegna þess [og er þá vitnað til ráðh.], að ef slíkar viðræður hefðu verið upp teknar, þá hefði það verið óbein viðurkenning á því, að skilyrði væru fyrir hendi til endurskoðunar á þessum samningi. En svar stjórnarinnar var skýrt, hún taldi, að skilyrði væru ekki fyrir hendi til endurskoðunar. Þess vegna tel ég, að með þeirri málsmeðferð, sem höfð hefur verið, hafi enginn réttur verið brotinn á opinberum starfsmönnum“ o. s. frv. Þetta getur varla verið skýrara fram sett, eins og við hér í þingsölum heyrðum reyndar á sínum tíma. Þessu til áréttingar er síðan sagt í leiðara Tímans þennan sama dag, þar sem verið er að ræða um þessar umr.. og ræðu hæstv. forsrh., þá segir í Tímanum, með leyfi forseta: „Ólafur Jóhannesson forsrh. sagði, að það yrði að teljast mjög eðlilegt, að kveðið væri á um nokkuð mismunandi málsmeðferð, þegar um það væri að tefla, að fram kæmi krafa um endurskoðun á samningstímanum án samningsuppsagnar, en þegar um heildarendurskoðun í grundvallaratriðum væri að ræða, eftir að samningnum hefði verið sagt upp og samningstími úti. Endurskoðunarréttur á samningstímabilinu væri gagnkvæmur. Hvor aðili sem væri, opinberir starfsmenn eða ríkið, gæti krafizt endurskoðunar án uppsagnar samninga. En hjá hvorum aðila sem væri gæti svarið orðið það, að skilyrði væru ekki fyrir hendi til endurskoðunar. Þá fer deilan beint til sáttasemjara, eins og nú hefði átt sér stað.“ Og síðan segir: „Þegar það er að mati annars hvors aðilans, að skilyrði séu ekki fyrir hendi til endurskoðunar, þá eiga ekki neinar samningaviðræður milli aðila við. Þá geta slíkar viðræður einmitt ekki farið fram, vegna þess að það væri beinlínis í andstöðu við það álit, sem þá hefur verið sett fram af öðrum hvorum aðilanum.“ Ég held, að ekki þurfi nú frekar vitnanna við um það, að a. m. k. liggur ljóst fyrir, að það er skilningur hæstv. forsrh., og ég lít svo á, að það sé skilningur fjmrh. líka, að það hefði verið mjög hreinskilnislega gert af ríkisstj. að tilkynna opinberum starfsmönnum strax, að viðræður gætu ekki farið fram, þar sem engin skilyrði væru til endurskoðunar. Þetta er út af fyrir sig sjónarmið og má segja, að það sé heiðarlegt og hreinskilnislegt út frá þessari skoðun. En það breytir ekki því, að þetta er sagt af þessum ráðh., sem menn verða að taka mark á, og þess vegna er það líka rangt, þegar því er haldið fram, bæði í Háskólabíói og hér, að ríkisstj. hafi ekki hafnað viðræðum. Hún hefur þvert á móti gert það.



Herra forseti. Þessar umr. fara nú að verða dálítið einkennilegar að ýmsu leyti, en það er þó rétt að bæta nokkrum orðum hér við. Það er nú áreiðanlega gott og hollt fyrir hv. 9. landsk. þm. að gera meira af því að lesa Tímann og leggja sér það á minni, sem þar stendur, en það er misskilningur hjá honum, að nokkurs ósamræmis gæti í því, sem ég sagði þar, og því, sem hér hefur komið fram. Ég held, að ég geti tekið mér í munn orð hv. 7. þm. Reykv. og sagt, að þetta mál liggi ósköp ljóst fyrir, og ég skal reyna að skýra það með nokkrum orðum, sem ég gerði reyndar, þegar rætt var um þessi mál hér síðast. Það er rétt, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði, að það er gert ráð fyrir því sem venjulegu og eðlilegu, þegar um er að ræða kjarasamninga eftir uppsögn, að það geti verið um þrjú stig að tefla í málsmeðferðinni, í fyrsta lagi viðræður á milli samningsaðila, í öðru lagi sáttaumleitun fyrir sáttasemjara og í þriðja lagi meðferð hjá Kjaradómi. En hins vegar verður að greina á milli þess, hvort um er að ræða samninga, eftir að þeim hefur verið sagt upp eða þeir eru út runnir og kröfu um endurskoðun samkv. 7. gr. Það er rétt, að skilyrðin, sem sett eru fram í 7. gr. fyrir því, að setja megi fram kröfu um endurskoðun, eru þau, að verulegar og almennar kaupbreytingar hafi átt sér stað, því að vitaskuld getur það fræðilega verið á hinn veginn, og þá getur hvor aðili sem er sett fram þessa kröfu. En ég held, að það liggi alveg ljóst fyrir, og ég held, að það geti ekki nokkur maður farið að halda öðru fram en það sé hvor aðili fyrir sig, sem metur það á fyrsta stigi, hvort þessi skilyrði eru fyrir hendi. Öðrum aðilanum er ekki fengið neitt sjálfdæmi um það. Ekki er nóg að gera kröfu um það. Hinn aðilinn verður líka að meta það og svara því, hvort grundvöllur sé fyrir hendi til endurskoðunar. Og hans álit um það er alveg fullgilt, þangað til því hefur verið haggað af réttum aðila á sínum tíma, Kjaradómi. Hann hefur leyfi til þess, hvor aðili sem er, að hafa á þessu sína skoðun og leggja á þetta sitt mat, því mati verður ekki haggað af hinum aðilanum. Þetta mat hans stendur. Og þegar annar hvor aðilinn lítur svo á, þá er ekki grundvöllur fyrir hendi til samningsviðræðna á milli aðilanna, og þetta er skýrt og það reyndi ég að benda á, þegar þetta var rætt hér síðast, einmitt að lagagreinin sjálf, 7. gr., vísar aðeins til III. og IV. kafla laganna, kaflanna, sem fjalla um sáttameðferð fyrir sáttasemjara og málsmeðferð fyrir Kjaradómi, en vísar ekki til 10. gr., sem er í II. kafla laganna og fjallar um samningsviðræður á milli aðilanna. Vegna þess að hamrað hefur verið á því, að ríkisstj. hafi framið lagabrot í þessu sambandi, þá taldi ég rétt að víkja að þessu síðast og gera grein fyrir þessu. Og ég held, að nauðsynlegt hafi verið að endurtaka þetta hér nú, vegna þess að menn eru alltaf óbeint að klifa á þessu, þannig að sú málsmeðferð, sem hv. 5. þm. Reykv. minntist á, þessi þrjú stig í málsmeðferðinni, áttu ekki við í þessu tilfelli. Og þegar um þetta er að ræða, þá verða menn að gera sér grein fyrir því, hvaða kröfur voru gerðar við þessa endurskoðun. En það er eins og hér hefur komið fram, þær kröfur voru um algerlega sams konar kaupbreytingar, kauphækkanir, eins og samið hafði verið um í samningunum frá því í des. s. l. Þess vegna var það, að ef átt hefði - eftir að búið var að segja, að grundvöllur væri ekki fyrir hendi til endurskoðunar samkv. 7. gr., þá að setjast að samningaborði með gagnaðila, þá hefði í því falizt óbein viðurkenning á því, að það væri ástæða til þess einmitt að ræða um þessi atriði. Og það hefði að mínum dómi verið rangt og villandi, eins og á stóð. Það voru þessar kröfur, sem lágu fyrir í öndverðu, að opinberir starfsmenn fengju allar þær sömu kauphækkanir og samið hafði verið um í desembersamningunum. Þessar kröfur voru settar fram við ríkisstj. 10. des. s. l., þegar ekki var búið að ganga frá í raun og veru til fullnaðar neinum samningum þeim, sem samið hafði verið um 4. des. Og því miður er jafnvel enn eftir að ganga frá nokkrum samningum að fullu og öllu. En þetta voru þær kröfur sem settar voru fram. Og þegar á að meta það, hvort grundvöllur sé fyrir hendi samkv. 7. gr. kjarasamningalaganna, þá lít ég svo á, að meta verði allar aðstæður. Og mat ríkisstj. í þessum efnum byggist á því, að í 1. áfanga var aðeins samið um 4% almenna kauphækkun. Það var því sú kauphækkun ein, sem átti að koma til álita nú og í þessu sambandi, og annað atriði, sem hlaut að verða litið á í þessu sambandi, var það, að um áramótin átti að koma til framkvæmda og kom til framkvæmda áfangahækkun til opinberra starfsmanna. Það var með þessar aðstæður í huga, sem svar ríkisstj. var á þá lund, sem lýst hefur verið, að grundvöllur væri ekki til heildarendurskoðunar samkv. 7. gr. laga um kjarasamninga. En jafnframt var tekið fram, hefur alltaf verið tekið fram, bæði fyrr og síðar, að ríkisstj. væri reiðubúin til þess að ræða um lagfæringar á launum, hún væri reiðubúin að lagfæra hin lægstu laun og gera lagfæringar á launum þeirra manna, sem sambærilegir væru við þá, sem samið hefði verið um 4. des. Og þetta hefur í raun og veru alltaf legið fyrir og var endurtekið og nánar útfært einmitt fyrir sáttasemjara. Og fyrir sáttasemjara var fullkomið tækifæri til þess að ræða þessi mál á þann hátt, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði, að menn gætu þá fært sig eitthvað til frá sínum kröfum og tilboðum. Og það hefði vitaskuld verið æskilegt. Ríkisstj. lagði beinlínis fram tilboð fyrir sáttasemjara og það var lagt fram þar í tæka tíð, þannig að alveg hefði verið tækifæri og tími til þess að taka þau mál til nánari athugunar. Það stendur svo alveg skýrt eftir þessar umr., að ekkert dæmi er sambærilegt við það, sem hér er um að ræða. Það þýðir ekkert fyrir hv. 5. þm. Reykv. að vitna til þess, sem gerðist 1970, vegna þess að það er ólíkt. Það var meira svigrúm þá en nú. Ég verð að hafa þá skoðun, að þegar þeir starfshættir eru viðhafðir, sem hér voru, að það er fyrst komið á síðasta degi og sett fram þessi krafa um framlengingu, þá búi ekki mikil alvara á bak við það. Og opinberir starfsmenn voru ekki dregnir á svari um það. Ég svaraði þeim þegar, að ég mundi leggja þetta fyrir ríkisstj., en ég teldi ekki tæknilega möguleika á því að koma lagafrv. um þetta efni fram á þessum síðasta degi. Þá hefði vitaskuld, ef alvaran samt sem áður hefði verið afskaplega rík hjá þeim, verið hægt fyrir þá að ganga á fund hv. 5. þm. Reykv. og hv. 7. þm. Reykv. og leita eftir stuðningi þeirra við þessa málsmeðferð, og þá hefðu þessir tveir ágætu þm., ef þeir þá hefðu verið sama sinnis og þeir eru nú, getað staðið hér upp á fimmtudag og lýst því yfir, að hægt væri að koma þessu í gegn. En ekki var nú þessi háttur á hafður. Hv. 5. þm. Reykv. sagði, að ekki þýddi að vera að tala um borgarstarfsmenn í þessu efni. Það vissu allir, að föst venja væri, að þeir hefðu bara komið á eftir og fylgt í kjölfarið á samningum ríkisstarfsmanna. Engin lög þekki ég nú fyrir því, að þetta þurfi að vera svona. Þeim er alveg fullheimilt að fara á undan og brjóta ísinn, ef vilji er til. En sá kostur hefur hér ekki verið upp tekinn, og það þýðir í því sambandi ekkert að vera að vitna til þess, hver venja hafi verið í þessu efni. Hún er á engan hátt bindandi. Það liggur alveg ljóst fyrir, að ef vilji er hjá meiri hluta borgarstjórnar Reykjavíkur til þess að verða við kröfum opinberra starfsmanna, kröfum þeirra starfsmanna, sem eru í þjónustu Reykjavíkurborgar, eða að semja við þá um annað, þá hefur það verið hægt, þá hefur borgarstjórnin getað gert þetta. Hún hefur ekki gert það. Það fór svo eins og vænta mátti, að þegar skýrar spurningar voru lagðar fyrir þessa hv. þm. um það, hver væri afstaða þeirra, þá fékkst ekki svar, - ekki einu sinni um það, hver væri afstaða þeirra flokka, því að ég ætlast nú ekki til þess, að þeir geti svarað því, heldur hver væri afstaða þeirra persónulega til þessa máls, þá gátu þeir ekki svarað því, hvort þeir vildu, hvort þeir teldu réttmætt miðað við aðstæður að ganga að öllum kröfum opinberra starfsmanna eða ekki. Þeir gátu ekki svarað því. Og enn skal sú spurning endurtekin: Vilja þeir, að gengið sé að kröfum opinberra starfsmanna, eins og þær voru settar fram í öndverðu og eins og þær hafa verið settar fram? Bara semja, segir hv. 5. þm. Reykv., og ef það er ekki þetta, sem hann vill semja um, þá bæti ég við spurningu: Um hvað vill hann semja? Hvar vill hann t. d., ef hann telur, að þeir, sem hæstu launin hafa, eigi ekki að fá bæturnar, hvar vill hann þá draga markalínurnar? Hvers vegna er ekki hægt að segja þetta hreint og beint, í stað þess að vera að reyna að blása að ófriðarglæðum í sambandi við þetta mál? En það sýnist mér alveg augljóslega vera þeirra iðja. Það kalla ég slæma iðju, því að vitanlega er þetta mjög mikið alvörumál, að slíkur ágreiningur skuli vera á milli BSRB og viðsemjenda þess, eins og raun ber vitni um. Og það ættu allir góðviljaðir menn að reyna að vinna að því að fá lausn á þeim vanda. En það er áreiðanlegt, að ekkert er stuðlað að þeirri lausn með því að hafa þann hátt á, sem þessir hv. þm. hafa haft og með þeim málflutningi, sem um þetta hefur tíðkazt í þeirra málgögnum.



Herra forseti. Ég skal nú ekki fara að lengja þessar umr. mikið, því að nú er orðin mikil deila um keisarans skegg hér. Ég vil bara vekja athygli á því, að túlkun á máli getur haft mikið að segja. Og það kom greinilega fram hjá hv. 5. þm. Reykv., þegar hann sagði, að um hliðstæðu hefði verið að ræða, þegar lögin um framlengingu á frestum vegna samninga við opinbera starfsmenn voru hér afgreidd 1970 eins og nú. Þótt í forsendu fyrir þeirri lagasetningu segi, með leyfi hæstv. forseta, eins og ég vitnaði hér til áðan: „Þar sem samkomulag hefur þegar orðið um nokkur höfuðatriði í væntanlegum kjarasamningi, standa vonir til að samningar takist, en tími mun ekki vinnast til að ljúka samningaviðræðunum fyrir 1. nóv. n. k.“ Og svo segir hv. 5. þm. Reykv., að hér sé um nákvæmlega hliðstæðu að ræða. Það var ekki um neinar hliðstæður að ræða, því að það hafði ekkert gengið í þessum samningum og óskin ekki fram borin fyrr en á síðustu stundu, eins og hér hefur verið lýst. Ég vil líka undirstrika það vegna þeirrar túlkunar, sem hv. þm. hafa viljað hafa hér, bæði 5. og 7. þm. Reykv. um, að ákvörðun ríkisstj. um að neita viðræðum, það var réttilega undirstrikað hér áðan, m. a. af hæstv. viðskrh., að fram kom í svari ríkisstj., að ekki væri að hennar mati ástæða til að endurskoða kjarasamningana. Þetta er það, sem kom fram í fyrsta svari ríkisstj., og ég hef talið, að hún hafi getað haft sínar skoðanir á því, eins og hinir aðilarnir, að óska eftir endurskoðuninni. Hv. þm. geta svo túlkað þetta eftir sínum vilja og t. d. vil ég vitna til þess í sambandi við þessar umr. um það, að við höfum ekki viljað tala við opinbera starfsmenn, að formaður BSRB sagði frá því í setningarræðu sinni á aukafundinum, að hann hefði átt við mig nokkrar umr. um þetta mál. Við höfðum rætt þetta mál, en það, sem var mergur málsins, var, að það náði ekki saman. BSRB vildi ekki ganga að því, sem ríkisstj. bauð, að leiðrétta kjarasamninga ríkisstarfsmanna í samræmi við samninga ASÍ. Það vildi ríkisstj. gera og hefur boðið, með því að greiða þeim lægst launuðu eins og samið var um og með því að breyta aldurshækkunum þannig, að þeir, sem ekki hafa notið þeirra, gátu náð sambærilegum kjörum í gegnum þá breytingu. Hins vegar var það aldrei ætlun ríkisstj. að fara að sprengja kjarasamninga þá, sem var verið að gera, eins og átti sér stað einmitt á þessum tíma og áður en krafan um endurskoðunina á þessum kjarasamningum var komin fram, áður en t. d. verzlunarmenn voru búnir að ganga frá sínum kjaramálum, sem þeir létu fara í dóm, svo að ég hygg, að þeir hafi á vissan hátt miðað einmitt við ríkisstarfsmennina í þeirri afgreiðslu. Þess vegna er hér um það að ræða, það er fyrst og fremst túlkun á þessu, og það þýðir ekkert fyrir hv. 7. þm. Reykv. að segja: semja, semja. Menn verða að vita, um hvað þeir ætla að semja, og það verða að vera forsendur fyrir þeim samningum. Og það er það, sem hefur brostið. Eins og kom hér fram hjá hæstv. forsrh., þá hafa okkar svör verið miðuð við fyrstu 4%, og ekki hefur verið forsenda fyrir því að semja um það gegnum launastiga opinberra starfsmanna. Það hefur komið fram hjá mér, m. a. í blaðaviðtali, að kjarasamningarnir, sem voru gerðir í fyrra, fóru verulega fram úr því, sem reiknað var með. Og meðalprósentan í þeim kjarasamningum var verulega hærri en reiknað var með, þegar samningarnir voru gerðir, og það sýndi sig, að þegar var farið að gera þennan samanburð, þá var þannig komið, að þeir í lægstu launaflokkunum m. a. höfðu hliðstæður, þegar aldurshækkunum var sleppt. Þess vegna skorti forsendur fyrir því samkomulagi, sem hv. þm. eru hér að ræða um. Hitt er svo annað mál, að ríkisstj. hefur boðið, og hennar boð stendur, að leiðrétta laun þeirra lægst launuðu, svo að þau verði sambærileg við það, sem um var samið í samningunum í des. Og þessi orðaleikur, sem hér er hafður í frammi, breytir í engu niðurstöðu málsins nema þá á þann veg að reyna að koma í veg fyrir, að samkomulag geti orðið.



Herra forseti. Ég get nú látið mér nægja aðeins örfáar mínútur, því að það hefur komið svo skýrt fram í þessum umr. sem verða má, að fullyrðingar hv. 7. þm. Reykv., formanns Alþfl., varðandi mig voru algerlega rangar og standast ekki. Rétt í þessu var að yfirgefa pontuna hæstv. fjmrh., sem skýrði frá því alveg greinilega, að það, sem ríkisstj. hefði ákveðið í þessum efnum, hefði verið það, að hún hefði ekki talið vera grundvöll til almennrar endurskoðunar, enda liggur auðvitað samþykkt ríkisstj. skrifleg fyrir. Hún er um þetta, að ríkisstj. taldi ekki hafa verið grundvöll til almennrar endurskoðunar, en það er vitanlega ekki á neinn hátt það sama og að neita því að tala við opinbera starfsmenn. Slíkt er aðeins túlkun þeirra, sem vilja afflytja málið, að halda því fram. Hitt gefur auðvitað auga leið, þegar afstaða ríkisstj. er sú, að hún telur, að ekki hafi verið lagalegur grundvöllur til almennrar endurskoðunar, að ástæðulaust er með öllu að setjast að samningaborði um það atriði, þar sem annar álítur, að það hafi verið lagalegur grundvöllur til endurskoðunar, en hinn ekki. En kjaramálið sem heild var vitanlega eftir, og hægt var að ræða um það, ef menn óskuðu eftir að ræða um það sérstaklega. En vitanlega var ekki góðs viti að klifa á því í sífellu, að ríkisstj. neitaði að tala við opinbera starfsmenn. Hv. 7. þm. Reykv. talar um það, að framkoma mín á tilteknum fundi hafi ekki verið drengileg í garð fjmrh. Hann ætlar að fara að leiðbeina okkur í þeim efnum, en alveg er augljóst af því, sem hæstv. fjmrh. hefur sagt hér, að hann hefur skilið ummæli mín í þessum efnum á allt annan veg. Hins vegar eru til menn í þessu landi, sem nota blöð sín og fjölmiðla til þess að klifa á því í sífellu, og ég á svo sem alveg von á því að lesa það í blöðunum á morgun, að í þessum umr. hafi Lúðvík ráðizt á Halldór fjmrh., - þannig hafa fyrirsagnirnar verið. Þetta er þeirra drengskapur, sem slíkt skrifa. Þannig var þetta eftir fundinn í Háskólabíói og af framhaldinu heyrðu menn aðeins hjá hv. 7. þm. Reykv. Nei, ekki er um það að ræða, að neitt ósamkomulag sé innan ríkisstj. út af þessu máli eða varðandi þær ákvarðanir, sem þar hafa verið teknar um þetta mál. Fullkomin samstaða hefur verið um það, að við höfum talið, að samningarnir frá því í des. hafi ekki gefið tilefni til þess, að það ætti að færa þær launabætur almennt yfir á launakjör opinberra starfsmanna eða þeir samningar gæfu tilefni til þess að taka upp almenna endurskoðun á þeim samningum. En hins vegar hefur hitt komið fram, að ríkisstj. hefur verið alveg sammála um, að rétt væri að fallast á að hækka laun þeirra ríkisstarfsmanna, sem ynnu við sambærileg störf og þar var samið um, ef það sýndi sig, að þeir væru með lægri laun. Hv. 5. þm. Reykv. ætlaði að reyna að fleyta sér út úr þeim vanda, sem hann var kominn í, með því að segja, að forseti Alþýðusambandsins hefði látið orð um það falla, að samningarnir, sem gerðir voru í des., hefðu fært verkalýðshreyfingunni verulegar kjarabætur. En hann hefur þá ekki fylgzt með því, að ein meginkjarabótin, sem þar var samið um, eða sem þeir samningar í heild leiddu til, var stytting vinnuvikunnar og það var lenging á orlofi, sem almennt hefur verið talið, að hafi vegið meira en t. d. þau fyrstu tvenn 4%, sem samið var um í þeim samningum og sem opinberir starfsmenn hafa helzt reynt að bera sig saman við. Nei, vitanlega var ekkert um það að villast, enda hefur það verið staðfest nú af sérstökum kjaradómi, sem hefur fjallað um launakjör verzlunarmanna, að það þótti þurfa að hækka laun verzlunarfólks mun meira en laun almenns verkafólks í landinu til samanburðar við kjör opinberra starfsmanna. Það er megingrundvöllurinn þar. Það fór auðvitað eins og ég átti von á, þegar þeir hv. 5. þm. Reykv., Gunnar Thoroddsen, og hv. 7. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, voru um það spurðir, hver væri afstaða þeirra til kjarna málsins. Hún var auðvitað þannig, að hv. þm. Gunnar Thoroddsen sagðist ekki hér kominn til þess að ræða efnisatriði málsins. Það var nú vissara fyrir hann að ræða ekki efnisatriði málsins, heldur snúast í kringum aukaatriðin. Það var auðvelt að gera. En hv. 7. þm. Reykv. segir: Jú, auðvitað, við í Alþfl. viljum semja. Ætli það geti ekki allir flokkar sagt, að þeir vilji semja? Hvað er sagt með slíku? Hann svarar vitanlega ekki þeirri spurningu, sem fyrir hann var lögð, hvort hann getur stutt þá afstöðu, sem ríkisstj. hefur lýst sem sinni afstöðu í þessu máli, þar sem er um kjarna málsins að ræða, að ekki sé ástæða til þess, að þær launabætur, sem samið var um við verkalýðsfélögin í des., gangi almennt í gegnum launa- og kjarasamninga opinberra starfsmanna, eða hvort hann er á þeirri skoðun, sem opinberir starfsmenn túlka, að þeir eigi rétt á því að fá þessar launabætur sér til handa almennt í gegnum sinn kjarasamning. En báðir þessir hv. þm. skutu sér vitanlega undan því að ræða þetta meginatriði málsins. Og þá sér maður auðvitað alveg, við hvað þeir eru að fást í þessum efnum. Eins og hér hefur komið fram, er það augljóst mái. að þeirra iðja í þessum efnum miðar ekki í þá átt að reyna að leysa þann vanda, sem hér er við að glíma, því að auðvitað er það vandi, mikill vandi. Það er leitt, að til þess skuli koma, að forustumenn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, sem tala fyrir munn jafnþýðingarmikilla og ágætra launþegasamtaka og þar er um að ræða, skuli hafa tekið þá afstöðu að halda fast við að heimta, að þær launabætur, sem verkamenn sömdu um, eins og ástatt var fyrir þeim, þurfi þeir endilega einnig að fá viðurkenndar á alla launaflokka opinberra starfsmanna. Og ég er á þeirri skoðun enn, að það hafi verið rétt afstaða hjá ríkisstj. að halda sig við það að leiðrétta í þeim tilvikum, þar sem þess þarf með, launakjör opinberra starfsmanna, þannig að öruggt sé, að þeir hafi í engu lakari kjör en þau, sem samið var um í des. við almennu verkalýðsfélögin. Ég sé hins vegar ekki ástæðu til þess, að ofan á þann kjarasamning, sem opinberir starfsmenn hafa haft, fái þeir þær leiðréttingar, sem verkamenn fengu, og færu á þann hátt fram úr verkamönnum á nýjan leik, sem auðvitað mundi leiða til nýrra vandamála í þessum efnum, í launa- og kjaramálum í landinu.



Herra forseti. Ég skal verða við þeim óskum að stytta mál mitt. Ég ætla engan dóm að leggja á þessa deilu og sízt af öllu að fara að verja ríkisstj. Þeir eru færir um að svara fyrir sig sjálfir. Það væri að óhreinka nytina, ef ég væri að verja þá, ef nokkuð væri að verja. Ég efast ekkert um, að ríkisstj. hafi gert það eitt í þessu efni, er hún álítur löglegt og rétt. Hitt er svo annað mál hvort ekki hefði verið hyggilegra að spjalla við Kristján Thorlacius. Ef ég hefði verið forsrh., þá hefði ég fengið ávallt þann ráðh., sem minnst hafði að gera hvern daginn, til þess að ræða í klukkutíma við hann eftir vinnutíma og fá svo skrifstofustjóra til aðstoðar, ef enginn. ráðh. mátti vera að því. Þetta hefði orðið allt mildara, hefði verið rætt við hann svona í mánuð. Annars er hér um að ræða arf frá fyrrv. ríkisstj. Fyrrv. Ríkisstj. kom þessum blessuðum Kjaradómi á og samningsveseni öllu saman. Það hefur nú gefizt þannig, að þeir eru sprungnir á þessu. Ég veit ekki betur en háskólamenn séu búnir að rjúfa þennan hring. Þeim finnst ekki, að þeir fái nógu há laun miðað við þá, sem eru minna menntaðir. Og þegar þeir eru búnir að semja við ríkisstj. í hvert skipti, þá taka þeir til að deila innbyrðis. Síðan þessi Kjaradómur kom, er alltaf einhver ófriður og eitthvert rifrildi hjá opinberum starfsmönnum. Það er nefnilega þannig, að, ef einhver húsbóndi er ekki stjórnsamur, t. d. móðirin er ekki stjórnsöm við börnin og lætur allt eftir þeim, þá eru þau alltaf að jagast í henni og svo rífast þau innbyrðis líka um að fá þetta eða hitt. Þeir húsbændur, sem eru mest virtir, eru þeir, sem eru strangir og réttlátir. Vilhjálmur Prússakóngur var allra kónga strangastur, en hann gerði embættiskerfið þannig í Þýzkalandi, að þeir voru allra manna skylduræknastir og duglegastir og bjuggu að því í margar aldir. Hann lét raunar hengja einn fyrir að hann hefði eitthvað ruglað fáeinum krónum saman við sitt eigið fé. Hann lét hengja hann. En þetta var fordæmi, sem menn óttuðust í fleiri aldir og mundu eftir. Mér fannst satt að segja, að þetta væri harðleikni, en þetta var jákvætt fyrir embættiskerfið þýzka. Ég vil engan hengja hér á Íslandi, en þegar ég var drengur, unnu embættismennirnir vel. Þeir höfðu lítil sem engin sumarfrí og þeir höfðu lágt kaup, en þá hlutu þeir að vinna. Nú vilja menn ekki vinna nema 11 mánuði og ekki nema nokkrar klst. í viku, 37 á það víst að heita og 5 mínútur, ef þeir vinna þá þann tíma. Og aldrei fá þeir nóg kaup. Ég skal játa það, að embættismönnunum íslenzku hefur ekki verið of vel borgað, og ég held, að ráðið við þessu öllu saman sé það að borga mönnunum heiðarlega og vel, þannig að þeir geti lifað sómasamlegu lífi af því með sínar fjölskyldur, sem sagt, þurfi ekkert undan því að kvarta, en krefjast þess hins vegar, að þeir vinni sómasamlega. Ef ég væri forsrh., sem ég er nú ekki og verð aldrei, þá mundi ég koma með þá tillögu á stjórnarfundi að afnema þennan Kjaradóm, afnema hann hreinlega, og ríkið ákvæði sjálft launin eins og það gerði áður, hefði þau sómasamleg og stjórnin hefði leyfi til þess að fækka starfsmönnum eða láta starfsmenn hætta, en væri ekki nauðbeygð til að hafa starfsmann, þótt hann væri fullur annan hvern dag ársins, láta ónytjungana hætta. Við höfum nóg með fólkið að gera. Það vantar menn á skipin. Það vantar stúlkur til að vinna við fiskinn. Það verður tæpast hægt að anna aflanum í vetur fyrir fólksleysi. 



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð um aðeins eitt atriði. Ég tel það mikinn barnaskap af hálfu hæstv. ráðh. að beina spurningum um það til einstakra þm., hvernig þeir vildu leysa slíka launadeilu sem hér er um að ræða í einstökum atriðum. Ég vildi aðeins benda á, að ef því hefði verið beint í nóv. s. l. hér á Alþ. í fsp. til ríkisstj. eða einstakra ráðh., hvernig þeir vildu leysa þá miklu vinnudeilu, sem þá var uppi, þá hefðu svör þeirra auðvitað orðið þannig, að verið væri að semja um lausn deilunnar og þeir vildu að sjálfsögðu ekki blanda sér í það, hvernig sú lausn yrði, og sæju enga ástæðu til þess að lýsa yfir ákveðinni skoðun á því, hvernig heildarlausnin skyldi verða, meðan verið væri að semja. Og ég tel þessa afstöðu, sem ég er viss um, að hefði orðið svona, vera skynsamlega og þá einu, sem ríkisstj. hefði getað haft á því stigi málsins. Og svipað gildir auðvitað um einstaka þm. í þessari deilu, sem hér er á ferðinni. En hins vegar, fyrst eftir því er leitað, hika ég ekki við að segja, að ég tel meginkröfur opinberra starfsmanna vera réttmætar. Ég geri ekki ráð fyrir því, að þeir ætlist til þess, að bókstaflega hvert einasta atriði kröfugerðar þeirra verði tekið til greina. Einmitt þess vegna voru viðræður nauðsynlegar, og enn legg ég áherzlu á, að samið verði við þá, og það er enn hægt.



Herra forseti. Ég ætlaði nú ekki að taka þátt í þeim umr., sem hér hafa farið fram, en tilefni þess, að ég kom hér upp, voru ummæli 9. landsk. þm., þegar hann sagði, að hann væri víst eini þm. hér, sem mætt hefði á fundinum í Háskólabíói hjá opinberum starfsmönnum. Ég get nú fyrirgefið þessum hv. þm., þó að hann hafi ekki tekið eftir mér, enda fer lítið fyrir mér, en ég varð nú var við fleiri þm. þarna, ég sá a. m. k. hv. þm. Lárus Jónsson, sem þarna var, og ég vildi aðeins, að það kæmi fram, að ummæli 9. landsk. þm. voru ekki rétt. Þarna voru fleiri þm. mættir. En af því að ég er kominn hér upp í ræðustól, vil ég aðeins bæta örfáum orðum við. Það er staðreynd í þessu máli, sem hér er um rætt, að ríkisstj. hefur boðið BSRB hliðstæðar leiðréttingar á kjörum þeirra lægst launuðu innan vébanda BSRB og Alþýðusamband Íslands fékk fyrir þá lægst launuðu í sínum samningum í des. s. l. Þetta er staðreynd. Hitt er líka staðreynd, að forusta BSRB hefur neitað þessu sem ófullnægjandi lausn á málinu og krefst þess, að hækkanir gangi í gegnum allt launakerfi BSRB og allt upp í topp. Ég heyri ekki betur en afstaða þeirra hv. stjórnarandstæðinga, sem hér hafa talað í þessu máli og áður, sé slík hin sama og BSRB, að þær hækkanir, sem um hefur verið samið hjá Alþýðusambandinu, eigi að ganga upp í gegnum allt launakerfi BSRB. Og ég hef ekkert út af fyrir sig við þessa skoðun að athuga, ef menn hafa hana á annað borð. En þá er lágmark, að hún sé viðurkennd af þessum sömu aðilum sem þeirra skoðun. Ég hef ekki getað heyrt betur en þetta væri skoðun þeirra hv. stjórnarandstæðinga, sem hér hafa talað um þessi mál, og það er í sjálfu sér í lagi. En þá eiga þeir að vera menn til þess að viðurkenna það. Ég vil svo að síðustu beina því til þingheims, að hann hugleiði, hvaða aðilar sátu í ráðherrastólum árið 1964, þegar BSRB var neitað um þá 15% kauphækkun, sem þá átti að eiga sér stað. Það skyldi ekki vera, að einhverjir þeir sömu, sem hér hafa talað í dag af hálfu stjórnarandstæðinga, hafi þá verið í ráðherrastólum og neitað? Það skyldi ekki vera?



Herra forseti. Það var einkum vegna þess, sem kom fram í máli hæstv. forsrh., sem ég vildi aðeins gera hér að umtalsefni samninga borgarstarfsmanna við Reykjavíkurborg. Hæstv. forsrh. virðist ekki vita, að þar hafa farið fram samningaumleitanir. Borgaryfirvöld hafa rætt við sína starfsmenn og ekki neitað þeim um slíkar viðræður. Það hafa farið fram nokkrir fundir þessara aðila, en með samþykki beggja samninganefndanna var málinu vísað til Kjaradóms. Grundvallaratriðið í þessu efni er það, að auðvitað væri komið í ónýtt efni fyrir okkur, ef upp kæmi launastríð, eins konar launastríð á milli ríkisvalds og borgarinnar, sem hefur á að skipa mönnum, sem vinna ákaflega hliðstæð störf. Ef þarna gæti ekki verið samræmi á milli, þá hljóta allir að sjá, að þar er komið í óefni, sem ég held, að sjálfur forsrh. ætti ekki að óska eftir, að kæmi yfir hann, en svo mátti raunar skilja hans orð áðan, öðrum þræði a. m. k., að hann væri að eggja Reykjavíkurborg á að ganga á undan með hækkanir hjá sínum starfsmönnum og þannig að knýja fram e. t. v. hækkanir hjá öðrum opinberum starfsmönnum eða hjá ríkisstarfsmönnum. Ég spyr hæstv. forsrh.: Er þetta virkilega ósk hans, að svo verði gert? Það hefur mikið verið um það rætt hér, hvort ríkisstj. hafi í raun og veru neitað opinberum starfsmönnum um að ræða við þá eða hvort hún hafi ekki gert það. Eins og fram kom hér hjá síðasta ræðumanni, þá var ég á þessum fræga Háskólabíósfundi, sem um þetta mál fjallaði, og hlýddi þar á ummæli hæstv. viðskrh. Hann sagði þar, að það hefði komið yfir sig eins og köld vatnsgusa, ef ég man rétt, þegar hann hefði heyrt í fjölmiðlum, að ríkisstj. hefði neitað að tala við opinbera starfsmenn og semja við þá. Þetta sagði hæstv. ráðh. eftir að sjálfur forsrh. hafði sagt hér á Alþ. - ég skrifaði þetta niður hjá mér og fer orðrétt með það - með leyfi hæstv. forseta: „Hefði það verið nokkuð heiðarlegri framkoma eða skynsamlegri að setja fram þetta sjónarmið, sem við settum fram, að grundvöllur væri ekki til endurskoðunar, en fara svo að snakka við þá, halda þeim uppi á snakki?“ Hvað þýðir þetta? Forsrh. segir, að það hefði ekki verið skynsamlegt vegna gefinna forsendna, það hefði ekki verið skynsamlegt að tala við ríkisstarfsmenn, að „halda þeim uppi á snakki“. Þetta sagði sjálfur forsrh. Svo koma menn hér og deila um það, hvort ríkisstj. hafi í raun og veru neitað að ræða við opinbera starfsmenn! Ég fæ ekki séð, að um þetta þurfi að ræða. Það þarf eingöngu að fletta upp á þessum ummælum hæstv. forsrh. og skoða þau og þá er það alveg skýrt. Ég ætla svo ekki að fjölyrða um þetta lengur. Hæstv. forseti er búinn að óska eftir því, að þessar umr. verði ekki lengdar. En ég vil aðeins undirstrika það í lokin, að hér er ekki verið að ræða um, hversu mikið eigi að hækka kaup opinberra starfsmanna. Hér er verið að ræða um málsmeðferð, málsmeðferð ríkisvaldsins gagnvart sínum launþegum, ekki hversu mikið kaup þeim beri, heldur hvernig ríkisstj. stendur að því að ræða við sína launþega.



Herra forseti. Það eru aðeins tvær, þrjár setningar. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé ekki rétt, sem hv. 7. landsk. þm. sagði hér áðan, að fyrrv. ríkisstj. hefði neitað opinberum starfsmönnum um 15% launahækkun árið 1964. Ef ég man rétt, þá var það Kjaradómur, sem úrskurðaði, að þeir ættu ekki að fá þessa launahækkun. Það leiðréttist þá, ef ég fer ekki með rétt mál í þessu efni. Ég kom hérna inn áðan, þegar hv. samþm. minn, 3. þm. Norðurl. v., var að ljúka máli sínu, og heyrði ekki allt, sem hann sagði. En mér heyrðist á lokum ræðu hans, að hún hefði verið þetta venjulega, dæmalausa glamur, sem hann viðhefur, þegar hann tekur til máls hér í þinginu. Og ég get ekki látið hjá líða að mótmæla þeim áburði, sem hann hefur hér í frammi, þegar hann er að gefa í skyn, að opinberir starfsmenn eða a. m. k. einhverjir þeirra séu fullir við störf sín annan hvern dag og svikist um í starfa sinum. Ég mótmæli þessum áburði á opinbera starfsmenn.



Herra forseti. Út af þeim ummælum, sem hv. þm. Lárus Jónsson lét falla, vil ég taka það fram, að í þeim ummælum, sem hann las eftir mér, stóð skýrum stöfum, að ég talaði um, að grundvöllur endurskoðunar væri ekki fyrir hendi. Hv. þm. las þessi orð. Og það var það, sem ég var auðvitað um að tala, - grundvöllur væri ekki til endurskoðunar og því ekki ástæða til þess að vera að tala um það efni.  Hv. þm. Lárus Jónsson upplýsti, að fram hefðu farið viðræður á milli starfsmanna Reykjavíkurborgar og Reykjavíkurborgar, og hann upplýsti, að þær viðræður hefðu ekki borið árangur, þær hefðu bara ekki borið árangur. Þeir hefðu báðir orðið sammála um það að lokum að vísa deilunni til Kjaradóms. Það er gott að vita þetta. Það liggur þá ljóst fyrir, að Reykjavíkurborg hefur ekki viljað ganga að þeim kröfum eða verða við þeim óskum, sem starfsmenn borgarinnar settu fram.  Ég skal enn undirstrika, að það fordæmi, sem hv. 5. þm. Reykv. vildi bera hér fram, 1970, stenzt engan veginn af þeim ástæðum, sem ég þegar hef minnzt á, en skal þó enn bæta því við, að árið 1970 var ekki um að ræða það tilvik, sem hér er um að tefla, endurskoðun, spurningu um endurskoðun. Nei, það var um nýja kjarasamninga að ræða. Og ég get líka bætt því við, að þá var annar háttur hafður á. Þá kom t. d. formaður BSRB til mín sem formanns stjórnarandstöðuflokks, áður en þetta frv. væri lagt fram, og leitaði eftir því, hvort ég mundi gera aths. við það, að þessi háttur væri á hafður. Það hefði mátt hafa eitthvað þvílík vinnubrögð nú, ef mönnum hefði verið alvara. Og svo voru menn að segja áðan, að ekki þýddi að vitna til 1964! Þá varð nú 15% kauphækkun, og ég held, að það blandist engum hugur um, að 15% kauphækkun er veruleg, og þess vegna hefðu skilyrði átt að vera fyrir hendi til endurskoðunar samkv. 7. gr. Ég skal ekki fullyrða um það, hvað ríkisstj. hefur rætt mikið við opinbera starfsmenn þá. Mig minnir nú, að hún hafi verið heldur treg til viðræðna. En hvað sem um það er, þá vildi hún ekki fallast á þær kröfur, sem opinberir starfsmenn settu þá fram, alveg eins og nú. Og hver varð niðurstaðan? Málið fór til Kjaradóms alveg eins og nú. Og niðurstaða hans varð sú, að hann tók ekki til greina kröfur opinberra starfsmanna, ekki af því að skilyrði væru ekki fyrir hendi til endurskoðunar, ekki vegna þess að verulegar kauphækkanir hefðu ekki átt sér stað. Nei, heldur af hinu, að það þurfa samkv. annarri gr. í þessum lögum að vera ákveðin skilyrði fyrir hendi til þess að það megi taka til greina og gera leiðréttingar. Það verður nefnilega að líta á afkomuhorfur þjóðarbúsins og það, hver laun sambærilegar starfsstéttir hafa. Þess vegna er það, að þó að Kjaradómur geti jafnvel komizt að þeirri niðurstöðu, að skilyrði séu til endurskoðunar samkv. 7. gr., þá er alls ekki þar með sagt, að hann fallist á þær kröfur, sem settar eru fram. Og það er dálítið einkennilegt, að þeir, sem viðhöfðu þessar starfsaðferðir 1964, þegar 15% almenn kauphækkun átti sér stað, skuli hneykslast á því, að ekki skuli nú í einu og öllu hafa verið orðið við kröfum opinberra starfsmanna, þegar það liggur þó fyrir, að kauphækkun sú almenna, sem við er miðað, hefur ekki enn náð nema 4% og svo sérstökum hækkunum til handa hinum lægst launuðu, sem alltaf hafa verið boðnar fram. Og þegar svo þar við bætist, að enn eru að koma til framkvæmda áfangahækkanir hjá opinberum starfsmönnum. Já, ég segi það, að ekki er furða, þó að þeir hneykslist á slíku, þeir, sem stóðu að vinnubrögðunum 1964.



Herra forseti. Sú þáltill., sem hér er fram borin, er um það efni að skora á ríkisstj. að ákveða með reglugerð, að lágmarksmöskvastærð þorskaneta skuli vera 7 þumlungar. Og í öðru lagi, að bannaðar skuli bolfiskveiðar í nót. Eins og kemur fram í grg. með þessari þáltill., þá hefur á undanförnum árum möskvastærð þorskaneta farið minnkandi, ekki einungis hér fyrir Suðvesturlandi, heldur annars staðar einnig. En þetta eru bara svo breytilegar aðstæður, t.d. hér á Faxaflóasvæðinu og aftur fyrir Norður- og Norðausturlandi. Síðan þessi till. kom fram, hafa ýmsir fiskimenn á Norðurlandi hringt í mig til þess að upplýsa mig um þetta mál og ég legg mikla áherzlu á það, að sú n., sem tekur þessa þáltill. til afgreiðslu, kynni sér hinar breytilegu aðstæður umhverfis landið í þessu tilliti, og þar sem Fiskiþing kemur saman núna um 20. þ.m., verði þessari þáltill. vísað þangað til umsagnar. Í þessu sambandi finnst mér rétt, að það komi hér fram, að það er í vaxandi mæli t.d. við Eyjafjörð og a.m.k. sums staðar á Norðurlandi, að þilfarsbátar nota þorskanet, sérstaklega á haustmánuðunum frá því um miðjan sept. og fram í desemberbyrjun og svo aftur einnig á vorin. En það er alveg sama, hvaða veiðarfæri eru notuð á Norðurlandi. Það veiðist ekki í þau annað en sá fiskur, sem þar er. Það er svo blandaður fiskur og mikið af honum smár. Ég lét einmitt athuga það núna, hvernig þetta hefði komið út í tveimur verstöðvum, annars vegar í Grímsey, þar sem eru eingöngu notuð handfæri, og hins vegar á Árskógsströnd, þar sem á haustmánuðunum núna eru eingöngu notuð þorskanet og möskvastærðin mun hafa verið 51/2-6 tommur. Og þá kemur í ljós, að miðað við mat á saltfiski, en saltfiskur er flokkaður þannig, eins og hv. þm. vita sjálfsagt, að í fyrsta lagi er sá, sem er 20 tommur og þar yfir, sérstaklega flokkaður, síðan er stærðin 18-20 tommur, í þriðja lagi 16-18 tommur og svo í fjórða lagi stærðin 12-16 tommur, og handfiskur er fyrir neðan 12 tommur. En það kemur í ljós, að fiskur yfir 20 tommur í net á Árskógsströnd var 17.58%, en handfærafiskurinn í Grímsey var rúm 11%. Netafiskurinn á Árskógsströnd af stærðinni 18-20 tommur var 26% af aflanum, en sú stærð reyndist aftur í Grímsey vera 17.66%. Á Árskógsströnd voru svo af stærðinni 16-18 tommu fiskur um 40%, en sama stærð í Grímsey um 20%. En 12-16 tommu fiskurinn var á Árskógsströnd 15.33%, en 51% í Grímsey, þ.e. meira en helmingurinn af handfærafiskinum í Grímsey reyndist vera af stærðinni 12-16 tommur. Þetta sýnir það eiginlega, að það er sama, hvaða veiðarfæri eru notuð á þessum stöðum. Það er bara um það að ræða í raun og veru, hvort á að veiða fiskinn eða ekki. Og mér er tjáð af þessum fiskimönnum þar norður frá, að ef bannað væri að nota möskvastærð minni en 7 tommur, þá væri þýðingarlaust að vera með net fyrir Norðurlandi, sérstaklega á haustmánuðunum, enda kemur það í ljós, að það mundi þá ekki verða einu sinni helmingurinn af aflanum miðað við reynslu þeirra, sem mundi fást í slík net. En þá er bara spurningin: Hvernig stendur á þessu misræmi með snurpunót og troll í lögunum, að það megi vera 110 mm eða ekki nema 41/2 tomma? Er ekki ástæða til þess að athuga það þá einnig? En þessi stærð, sem flm. miðar hér við, er sama sem 175 mm eða 7 tommur. Ég held sem sagt, að ef á að fara að athuga þetta, þá geti a.m.k. komið til álita, að aðrar reglur gildi á þessum stöðum en t.d. hér fyrir Suðvesturlandi, en í fyrsta lagi þarf að athuga slíka tillögugerð, áður en hún verður afgreidd hér á hv. Alþ. Ég held, að það þurfi að athuga þessi mál mjög gaumgæfilega. Það er mjög mikil spurning, hvort ekki á að reyna að friða bara alveg heil svæði. Ýmsir á Norðurlandi telja, að það væri eðlilegt að friða t.d. firðina fyrir öllum netum yfir sumartímann. Þetta er mál sem þarf að athuga og ræðast, og menn, sem hafa þekkingu, þurfa um það að fjalla og leggja þar til mála. En það eru margar ástæður fyrir því, að menn hafa áhuga fyrir því að friða firðina. Bæði er þar mikið af smáum fiski, og enn fremur er nú verið að leggja fram hundruð þús. á ári hverju til þess að reyna að rækta upp árnar, en það er enginn vafi á því, að það er lagt fyrir silunginn á hans göngutíma og laxinn einmitt í þessum fjörðum, þannig að árangur af þessu ræktunarstarfi næst ekki einmitt vegna þessara netalagna í fjörðunum. Og það eru sjálfsagt fleiri rök, sem mættu koma fram fyrir því, að það þarf að athuga um slíkar friðanir. Hv. flm. ræddi mjög um þá þróun, sem orðið hefur í sambandi við notkun þorskaneta, þá óheillaþróun, að hver bátur hefur fjölgað netunum undanfarin ár, og mikið af hans ræðutíma fór einmitt í að ræða þetta mál. Þetta er óheillaþróun, sem allir viðurkenna, en þó virðist ekki vera mikið gert af því að reyna að koma í veg fyrir slíkt. Niðurstaða hans var samt sú, að þrátt fyrir þetta, sem er sjálfsagt laukrétt, sé óhugsandi að banna veiðar með netum. En ég held, að ef þessi till. yrði samþ. óbreytt, þá mundi hún þýða það í sjálfu sér að banna netaveiðar eða þær væru varla framkvæmanlegar t.d. fyrir Norðurlandi. Ég vil svo endurtaka þau tilmæli, að sú n., sem fær þessa þáltill. til meðferðar, sendi hana til Fiskiþings og að haft sé samband t.d. við fiskimenn fyrir norðan og austan um þessar aðgerðir, ef n. kemst að þeirri niðurstöðu, að það þurfi að hafa einhverja takmörkun á þessum möskvastærðum. En þarf þá ekki enn fremur að athuga um trollið og snurvoðina einnig, ef ástæða er til þess að setja svona harðar reglur í sambandi við þorskanetin?



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð í sambandi við þessa þáltill. Ég hef nú því miður ekki getað fylgzt með umr. um hana sem skyldi, en ég vildi láta þess getið í sambandi við þessa till., að það er nokkuð síðan rn. skipaði nefnd manna til þess að fjalla um meginefni þessarar till., en sú nefnd hefur það verkefni að endurskoða reglugerðir, sem í gildi eru varðandi fiskveiðar og þá einnig um meðferð á fiski, og henni hefur verið falið sérstaklega að gera till. um þetta atriði, hvort rétt sé að setja reglugerð um lágmarksmöskvastærð á þorskanetum. Það er rétt, að það er mjög margt, sem bendir til þess, að nauðsynlegt sé orðið að gera það, því að það hefur borið talsvert á því nú síðari árin, að möskvastærðin hafi farið minnkandi og þannig sé sótt meira og meira með þorskanetunum í smærri fisk. En aðalatriði málsins er sem sagt það, að nú starfar nefnd, sem í eru fiskifræðingar og útgerðarmenn og sjómenn, einmitt að því að gera till. um þetta atriði í fullu samræmi við þá samþykkt, sem gerð var á síðasta aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna um þetta efni. Hins vegar þar sem fjallað er í þessari till. um þorskveiðar í nót, þar er aftur komið inn á nokkuð annað atriði, sem er, eins og nú háttar hjá okkur, að vísu ekki mjög umfangsmikið, en þó fer veiði fram á nokkrum stöðum á landinu á þennan hátt. Það er alveg sjálfsagt, að fram fari frekari athugun en gerð hefur verið einnig á því atriði. En það er rétt að gera sér alveg grein fyrir því, að þarna er auðvitað um tvö alveg aðskilin vandamál að ræða, það sem snertir möskvastærðina í þorskanetum, og svo aftur þá veiði, sem á sér stað núna með þorskanót. Ég vildi sem sagt, að það kæmi hér fram í sambandi við þessar umr., að ég tel sjálfsagt, að till. gangi til nefndar, sem kynni sér það, hvernig ástatt er með málið. Það er sem sagt nú í höndum sérstakrar nefndar, sem hefur haft það með höndum nú um nokkurt skeið að gera till. varðandi þetta mál til rn.