Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti tilkynnir að fyrirspurn á þskj. 860 frá Þorgerði K. Gunnarsdóttur er kölluð aftur.

Klukkan 15 í dag fer fram umræða utan dagskrár um stöðu atvinnumála. Málshefjandi er hv. þm. Ólöf Nordal. Forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund. Forseti vill geta þess að gera má ráð fyrir atkvæðagreiðslum í dag, fyrst þegar að loknum liðnum um störf þingsins og aftur síðar í dag.

Virðulegi forseti. Í svörum hæstv. fjármálaráðherra við fyrirspurn hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar í gær kom margt í ljós, þar á meðal um niðurskurðinn og uppsagnir hjá hinu opinbera að búið er að fækka um 540 stöðugildi. Þar af eru 470 konur og einungis 70 karlar. Þetta segir kannski allt um hina innihaldslausu frasa ríkisstjórnarinnar um kynjaða fjárlagagerð því að þarna koma verkin í ljós eins og í svo mörgu öðru. Það kom margt annað athyglisvert fram í þessu svari, þar á meðal að einungis hefur fækkað um 12 stöðugildi í öllum ráðuneytum, þ.e. eitt í hverju ráðuneyti. Niðurskurðurinn hefur fyrst og fremst farið fram í heilbrigðisstofnununum. Það kom líka fram að það hefði fækkað um 240 stöðugildi í Reykjavík en í fréttum um daginn kom fram í máli forstjóra Landspítalans að þar hefði 670 starfsmönnum verið sagt upp. Þótt búið sé að fækka þetta mikið á Landspítalanum er búið að ráða annars staðar inn í kerfið í Reykjavík. Þetta segir allt um stefnuleysið. Síðast en ekki síst kom í ljós að af þessum 540 stöðugildum eru 300 á landsbyggðinni. Allir vitum við hér inni hvert hlutfall landsbyggðarinnar er í opinberum störfum móti Reykjavík. Þess vegna spyr ég hv. þm. Sigmund Erni Rúnarsson hvort hann telji ekki í ljósi þessa svars hjá hæstv. fjármálaráðherra í gær vert að hv. fjárlaganefnd fari sérstaklega yfir það hvernig þessi niðurskurður hefur bitnað á stofnununum, hvernig hann hefur komið niður á landsbyggðinni, hvort menn þurfi ekki að hafa þetta við höndina við næstu fjárlagagerð og rýna vel í þessar tölur þannig að vinnan verði markviss 

Frú forseti. Svarið er klárlega já, enda var tilefni þessarar fyrirspurnar minnar sú vinna sem fjárlaganefnd er að fara út í að frumkvæði mínu og fleiri í fjárlaganefnd. Við viljum skoða bæði áhrif fjárlagagerðar á hverjum tíma á kynin og byggðirnar. Svarið við þessari fyrirspurn minni er náttúrlega á margan hátt sláandi. Við tökum eftir því að niðurskurður hins opinbera fer að meginhluta fram úti á landi miðað við þau störf sem eru í boði vegna þess að meginhluti stjórnsýslunnar er vitaskuld í Reykjavík. Svo ber að líta á hitt að konur taka á sig meginþungann í hagræðingu ríkisins. Þess þá heldur þarf að beita hér kynjaðri hagstjórn á næstu árum vegna þess að það skal aldrei vera svo að konur, sérstaklega konur í láglaunastörfum, taki á sig þann niðurskurð sem við þurfum illu heilli að standa í. Það er mjög mikilvægt akkúrat á þessum tíma að viðhöfð sé vakt af hálfu hins opinbera í þessum efnum til að fylgjast með því hvar og hverjir verða fyrir barðinu á þeim niðurskurði sem við þurfum illu heilli að fara út í, eins og ég gat um. Annað tveggja er að fá meiri hagvöxt eða auka skatta og ég veit að hv. fyrirspyrjandi vill ekki aukna skatta. Þess vegna þurfum við að fara út í hagræðingaraðgerðir, en við þurfum að fylgjast mjög náið með því hverjir verða fyrir þeim. Þess vegna bar ég fram umrædda fyrirspurn og fékk þessi mjög athyglisverðu svör frá hæstv. fjármálaráðherra í gær. Ég endurtek að það er til fyrirmyndar af hálfu fjárlaganefndar að fara út í þá vinnu sem nú hefur verið ákveðin, að meta áhrif fjárlagagerðar á hverjum tíma, hvernig þau birtast í byggðum landsins og gagnvart 

Virðulegi forseti. Fréttir berast núna af háum launagreiðslum til skilanefndarmanna, bankastjóra og forstjóra stærstu fyrirtækja landsins. Laun þessara aðila voru á síðasta ári á bilinu 2–6 millj. kr. á mánuði. Það sem einkennir þessa hátekjuhópa er að hvorki stjórnvöld né markaðurinn setja þeim skorður þar sem um er að ræða eftirlitslausa aðila eða fákeppnisfyrirtæki. Annars staðar á Norðurlöndunum greiða hátekjuhópar allt að 57% í skatt en á Íslandi leggst 46% skattur á tekjur umfram 680 þús. á mánuði. Þegar skattþrepakerfið var tekið upp á síðasta ári þótti ekki ástæða til að skattleggja sérstaklega tekjur yfir 1 millj. kr. á mánuði, fáir væru á þeim launum. Vel má vera að hópur tekjuhárra sé lítill en laun hans halda áfram að hækka á meðan laun annarra tekjuhópa standa í stað. Eftir hrun hefur tekist að lækka skattbyrði þeirra tekjulægstu en skattbyrði annarra hópa, þá sérstaklega millitekjuhópsins, hefur verið þyngd verulega. Vandamál lágtekjuhópsins eru hins vegar tekjutengingar bótakerfisins. Tekjutengingar verða til þess að ráðstöfunartekjur tekjulágra skerðast mest allra tekjuhópa þegar tekjurnar hækka. Virðulegi forseti. Í ljósi þess að laun tekjuhæsta hópsins hafa hækkað og tekjutengingar voru auknar á þessu ári vil ég spyrja hv. formann efnahags- og skattanefndar, Helga Hjörvar, hvort hann telji ekki nauðsynlegt að innleiða fjórða skattþrepið á tekjur yfir 1.300 þús. kr. á mánuði og 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og velti auðvitað fyrir mér í hvaða gjaldmiðli hv. þingmaður hafði hugsað sér hið nýja skattþrep. Allt er best í hófi, líka skattar. Ofurskattar eru óskynsamlegir vegna þess að þeir skila litlum tekjum,  Um leið er eðlilegt að fólk fyllist reiði yfir fréttum af ofurlaunum. Reiðin er stutt æði og við eigum ekki að móta skattstefnuna á þeim grunni. Ég hvet formann viðskiptanefndar til að taka á launamálunum í bönkunum, til að taka á launamálunum í skilanefndunum.

Hvernig?

Með því að skerpa eigendastefnu ríkisins sem menn eiga að fara eftir í þeim bönkum sem við erum eignaraðilar að, með því að taka á í lögunum um skilanefndirnar og slitastjórnirnar  Um leið tek ég heils hugar undir það að verkefnið er einmitt ekki að leggja á nýja ofurskatta. Verkefni okkar er að draga úr þeim ofursköttum sem þegar eru og þar eru tekjutengingarnar á lágtekju- og meðaltekjufólk orðnar alvarlegt vandamál. Við þurfum að leita leiða til þess eftir því sem efnahagur okkar vænkast að draga aftur úr þeim og létta þeim 

Frú forseti. Ég kem upp til að víkja að allt öðrum og óskyldum hlutum, en brýnum þó er varða okkur öll. Það eru náttúruhamfarirnar sem hafa orðið í Japan. Eins og alþjóð veit reið þar af einn stærsti jarðskjálfti sem sögur fara af, 9 á Richter, og í kjölfarið kom flóðbylgja, tsunami upp á japönsku, sem olli gríðarlegu tjóni í norðausturhluta landsins. Nú hefur hálf milljón Japana þurft að flýja heimili sín og þúsunda er enn saknað. Til að bæta gráu ofan á svart hafa orðið vetnissprengingar í kjarnorkuveri í Fukushima-héraði en í því veri eru víst fjórir kjarnakljúfar. Af öllu þessu er ljóst að Japanar glíma nú við margfaldar afleiðingar hrikalegra náttúruhamfara. Það er ljóst að vandinn er mikill en Japanar búa yfir mikilli reynslu og þekkingu á sviði björgunarstarfa. Í raun má segja að innviðir samfélagsins þar hafi sannað sig í jarðskjálftanum en flóðbylgjan sem honum fylgdi hafi reynst illvígari eins og fréttamyndirnar hafa sýnt okkur. Í Japan starfar öflugt rauðakrossfélag, mjög öflugt landsfélag sem hefur um árabil verið stoð og stytta rauðakrosshreyfingarinnar um allan heim. Félagið hefur sent út 63 neyðarsveitir sem eru skipaðar 400 heilbrigðisstarfsmönnum þannig að það er ljóst að þar eru menn við öllu búnir. Það hefur ekki borist formleg beiðni um framlög en Rauði kross Íslands hefur brugðist við og hafið söfnun hér á landi. Augu okkar beinast í dag að kjarnorkuverinu í Fukushima. Þar hafa sprengingarnar valdið geislamengun eða geislavirkni. Staðbundin er hún sem betur fer, en hún getur auðvitað verið mjög alvarleg fyrir fólkið þar og beinir sjónum okkar að gildi kjarnorku sem orkugjafa til raforkuframleiðslu í heiminum. Ég kem því aðeins 

Virðulegi forseti. Ég sit í allsherjarnefnd og er hér með spurningar og hugleiðingar til formanns nefndarinnar, Róberts Marshalls. Ég hef þungar áhyggjur af lagasetningunni á Alþingi. Sem dæmi má nefna að nú á eftir ætlum við að ræða breytingar á lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna. Á síðasta aukafundi allsherjarnefndar í gær var ekki orðið ljóst hvort það mundi standast flýtimeðferð fyrir dómstólum að kæra úrslit ógildrar þjóðaratkvæðagreiðslu fyrst til héraðsdóms og síðan til Hæstaréttar og þannig er málið komið inn í þingið, í þessari réttaróvissu. Hér á eftir ætlum við einnig að ræða skipun stjórnlagaráðs sem er mjög umdeilt mál og hafa margir lögspekingar kallað það hreina stjórnarskrársniðgöngu. Það er ófært að við þingmenn getum ekki spurt okkar færustu sérfræðinga ýmissa lögspurninga hér við undirbúning lagasetningar. Ég hef lagt mín lóð á vogarskálarnar svo það geti orðið því að ég hef ásamt flestum þingmönnum Framsóknarflokksins og öllum þingmönnum Hreyfingarinnar lagt fram frumvarp um stofnun lagaskrifstofu Alþingis, lagaskrifstofu þar sem ráðnir væru lagaprófessorar til Alþingis sem hefðu það hlutverk að lesa yfir frumvörp sem kæmu til þingsins, meta hvort þau stæðust stjórnarskrá og almenna lagasetningu og hvort það væri almennt möguleiki að svara þeirri spurningu hvort frumvarp hverju sinni, yrði það að lögum, stæðist fyrir dómstólum. Ég spyr því formann allsherjarnefndar, Róbert Marshall: Hvers vegna er frumvarpið um lagaskrifstofu Alþingis fast í allsherjarnefnd? Oft var þörf en nú er nauðsyn að gera gangskör í því að vanda hér lagasetningu. Hvað líður málinu og má ég vonast 

Virðulegur forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að hann spyr um þetta mál á hverjum einasta fundi allsherjarnefndar og kemur því fyrir í nánast hverri einustu ræðu sem hann flytur á fundum nefndarinnar. Fyrirspurn hv. þingmanns er því til að svara að þetta mál verður tekið á dagskrá á fundi nefndarinnar. Það er á forgangslista nefndarinnar, bara einfaldlega ekki mjög framarlega. Ég beini því þess vegna til hv. þingmanns að taka þátt í því með mér og öðrum nefndarmönnum að liðka þannig fyrir í störfum nefndarinnar og við vinnslu annarra mála að það geti orðið. Það eru fjölmörg mál á málaskrá allsherjarnefndar brýn og þörf, þetta mál er eitt þeirra. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að það er nauðsynlegt að vanda til lagasetningar. Það var reynt að gera það í tilfelli stjórnlagaráðs, allar þær óskir sem hv. nefndarmenn komu með til forustu nefndarinnar - 

Virðulegi forseti. Það gerist ekki á hverjum degi að við hv. þm. Helgi Hjörvar verðum sammála en það erum við þegar kemur að hugmyndum sem sprottið hafa upp á síðustu dögum um svokallaða ofurskatta á laun. Ég tek undir það með hv. þingmanni að hugmyndir um ofurskatta eru óskynsamlegar, slíkir skattar eru skaðlegir og skila engu öðru en meiri óánægju í samfélaginu og landflótta, þeir hafa letjandi áhrif á getu fólks og vilja til þess að auka tekjur sínar og þeir auka á skattsvik. Þess vegna er það rétt hjá hv. þingmanni að þegar kemur að skattheimtu er allt best í hófi. Ég tek undir það að reiði fólks út í launakjör, ekki síst hjá þeim sem starfa hjá skilanefndum þar sem einhvers konar sjálftaka virðist viðgangast, er skiljanleg en sú reiði má ekki leiða til þess að stjórnmálamenn fari að líta á fólk í landinu sem eign ríkisins sem hægt sé að koma fram við hvernig sem menn vilja. Hugmyndir um 80% ofurskatt bera þess merki að þannig séu a.m.k. einhverjir stjórnmálamenn farnir að hugsa. Það er auðvitað alveg rétt að 1.200–1.300 þús. króna laun á mánuði eru há laun en hugmyndir um ofurskatta ná ekki bara til skilanefndarfólks og bankastjóra, heldur líka til sjómanna, lækna, verkfræðinga, flugstjóra - og einstaka fjölmiðlamanna.

… vörð um hátekjuhópana.

Nei, við skulum ekki standa vörð um hátekjuhópana en við skulum hins vegar ekki 

Frú forseti. Nú stendur sem hæst undirbúningur að aðildarumsóknarferlinu að Evrópusambandinu líkt og t.d. sameiginlegur nefndarfundur utanríkismálanefndar og sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar á föstudaginn vitnar til um þar sem samninganefndin fór yfir stöðu mála og rýniskýrsluna sem fyrir liggur. Nú er nýlokið rýnifundi Íslands og Evrópusambandsins vegna landbúnaðarmála og einnig er nýlokið árlegu búnaðarþingi Bændasamtaka Íslands. Af þessu tilefni vildi ég brýna og skora á bændaforustuna að draga sig ekki út úr aðildarumsóknarferlinu, heldur taka þátt í því af fullum krafti af því að það skiptir öllu máli að við höldum úti fordómalausri og málefnalegri umræðu um áhrif aðildar að Evrópusambandinu á byggðirnar og landbúnaðinn. Því skiptir aðkoma stéttarinnar að samningsferlinu sköpum, en forusta bænda og þing þeirra samþykkti að þeir mundu ekki taka þátt í umsóknarferlinu nema að uppfylltum vissum skilyrðum. Ég skora einfaldlega á þá að taka þátt í ferlinu til enda því að meginmálið er að skila inn í þjóðaratkvæðagreiðsluna eins góðum samningi og kostur er, ekki síst fyrir okkur sem viljum hag sveitanna og dreifbýlisins sem allra mestan. Þar sem sumir talsmenn bænda sjá fyrir sér að áhrifin á t.d. mjólkur- og kjötframleiðslu yrðu ekki jákvæð er mjög mikilvægt að fara vandlega yfir það með hvaða hætti við getum náð fram markmiðum meiri hluta utanríkismálanefndar Alþingis frá sumri 2009 þar sem álitið mælti fyrir um að við ættum að raska stuðningi við landbúnað sem allra minnst og gæta þess í hvívetna að ná fram þáttum sem standa vörð um greinina og treysta stöðuna þannig að hún geti sótt fram á öðrum og nýjum sviðum um leið og við verjum gömlu greinarnar. Þess vegna vildi ég nota tækifærið hér að nýgengnu þingi Bændasamtaka Íslands  
            

Hæstv. forseti. Við upphaf þessa dagskrárliðar komust hér til tals uppsagnir heilbrigðisstarfsmanna, bæði á Landspítalanum og eins úti um land, og var tilefnið kynjuð fjárlagagerð, hvernig hún gæti farið saman við það að niðurskurður á heilbrigðisþjónustunni bitnaði aðallega á konum. Ástæðan er einföld. Í heilbrigðisþjónustunni, sama hvort það er á Landspítalanum eða úti um land, bera konur uppi þjónustuna, alveg frá frumþjónustunni og að sérfræðingunum en þá fer kynjahlutfallið að verða blandað og til stjórnenda þar sem karlarnir yfirtaka það frekar. Þannig er óhjákvæmilegt að breytingar og niðurskurður í heilbrigðisþjónustunni bitni á konum. Þetta er augljóst. Þegar við stöndum frammi fyrir eins miklu hruni og við höfum gert og það þarf að draga saman í opinberri þjónustu er ekki hægt að líta fram hjá einni þjónustu algjörlega. Það var reynt að gera það eins mikið og hægt var, en til að byrja með kom niðurskurðurinn niður á Landspítalanum sem tók á sig mesta höggið og auðvitað eru það konur sem verða fyrir þeim niðurskurði. Síðan á þessu ári er niðurskurðurinn orðinn úti um land og þar eru það konur. Þetta er mjög sárt og tekur miklu meira í þegar við horfum á jafnvel færri störf í hverju byggðarlagi sem eru lögð niður vegna þess að það er ekki aðgengileg önnur vinna fyrir konur á flestum stöðum. Varðandi kynjaða fjárlagagerð þurfum við ekki síður að horfa til þess þegar verið er að styðja og styrkja við ný fyrirtæki eða nýja opinbera þjónustu að þar sé aðgengi kynja jafnt, að það sé horft til þess að launajöfnuður sé meiri en hann er í dag þannig að karlar laðist líka inn í þau störf, 

Virðulegi forseti. Eins og svo oft áður eru undir þessum lið tekin fyrir mörg umræðuefni og ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur sem fjallaði um það hörmungarástand sem ríkir nú í Japan eftir þær hamfarir sem þar hafa dunið yfir. Ég vil segja hér og nú að ég tek undir hvatningu hennar og lýsi mig reiðubúna til að standa að öllu því sem við getum gert til að koma þessari vinaþjóð okkar til aðstoðar. Að öðru, það er alveg makalaust að sitja hér og hlusta á talsmenn og þingmenn stjórnarflokkanna í hverju málinu á eftir öðru vera ósammála. Nú eru það ofurskattarnir  Ég vil velta upp hvert verkefni okkar hér sé. Er ekki verkefnið og eiga ekki áhyggjur okkar fyrst og síðast að beinast að því að fjölga hér fólki á launaskrá, ekki hjá ríkinu, heldur að fjölga fólki í landinu sem þiggur laun, koma fólki af atvinnuleysisbótum yfir á laun, efla hér hagvöxt, efla atvinnutækifæri og atvinnulífið? Um það eigum við að taka höndum saman, hv. þingheimur, og vinna saman að því verki í stað þess að henda hér út 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur fyrir að taka til umræðu náttúruhamfarirnar í Japan og siðferðilega hjálparskyldu okkar Íslendinga, sömuleiðis hv. formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins fyrir þann einlæga stuðning sem var að finna í orðum hennar. Japanar eru í hópi okkar bestu og mestu vinaþjóða, þeir hafa alltaf verið reiðubúnir til að aðstoða okkur þegar í nauðir hefur rekið. Nú síðast var það forsætisráðherra Japans sem fyrstur tók til máls á alþjóðavettvangi eftir bankahrunið og lýsti yfir að Japan væri reiðubúið til þess að leggja fram aukið fé í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn til að hann gæti tekið þátt í að fjármagna efnahagsáætlun okkar. Hv. þingmaður getur verið viss um að ríkisstjórnin mun ekki láta sitt eftir liggja. Við höfum fylgst með þessu máli alveg frá klukkan sjö á föstudagsmorguninn þegar ég var í sambandi við sendiherra okkar í Japan. Þetta mál var rætt á ríkisstjórnarfundi í morgun og verður rætt aftur á föstudaginn. Það liggur alveg ljóst fyrir að við munum taka þátt í alþjóðlegu hjálparstarfi með fjárframlögum, og af því að hv. þingmaður nefnir sérstaklega Rauða krossinn fer að öllum líkindum fjárstuðningur okkar í gegnum hinn alþjóðlega Rauða kross. Sömuleiðis var þess sérstaklega getið og þakkað af japönskum stjórnvöldum í fréttaskeytum í dag að Íslendingar hefðu boðið fram rústabjörgunarsveitina. Hún var í viðbragðsstöðu um nokkurn tíma og kann að þurfa að fara aftur í þá stöðu. Það liggur fyrir að fyrir utan truflanir á samgöngum og skort á raforku og erfiðleika í birgðaflutningum vofir yfir að það verði stór eftirskjálfti á næstu þremur sólarhringum og þá kann vel að vera að til viðbótar við þær 17 sveitir sem eru komnar til Japans þurfi fleiri og ljóst er að okkar sveit er í hópi þeirra sem hafa yfir að ráða hvað mestri færni. Sömuleiðis vil ég að það komi skýrt fram að íslensk stjórnvöld fylgjast mjög vel með Íslendingum í Japan. Við erum líka í sterkum tengslum við Alþjóðakjarnorkumálastofnunina og fylgjumst með stöðu geislamengunar sem af sögulegum ástæðum er auðvitað ofarlega á baugi í Japan. 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka undir allt sem hér hefur verið sagt um ástandið í Japan, en ég vil líka nota tækifærið og þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir fumlaus og ábyrg viðbrögð í þessu máli, sérstaklega gagnvart Íslendingum sem eru staddir í Japan. Það hefur mér þótt til fyrirmyndar. En ég kem hér til að blanda mér aðeins inn í umræðuna um skattamál, kröfuna um ofurskatta á ofurlaun sem er auðvitað skiljanleg umræða sem nú er upp sprottin af tilefni sem við öll þekkjum. Ég get ekki tekið undir það með hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur að við eigum að veigra okkur við þessari umræðu, þvert á móti held ég að við séum alls ekki að eyða tíma okkar til einskis með því að taka afstöðu til hugtaka eins og jafnlaunastefnu, stöðugleika og skattstefnu. Allt er þetta liður í því að taka afstöðu til þeirrar þróunar sem við sjáum núna að á sér stað, en ég vil hins vegar blanda mér í þessa umræðu vegna þess að ég er ein af þeim sem tóku undir kröfur um ofurskatta á ofurlaun þegar fyrstu fregnir bárust af ofurlaunum í bankakerfinu. Ég tel að ef við förum út í það að bæta við hálaunaþrepum vegna þess að skattkerfið er auðvitað tekjujöfnunartæki auk þess sem það er tekjuöflunartæki þurfum við að skoða þrepaskiptingu skattkerfisins í heild sinni og hugsanlega þá að leiðrétta það frá báðum endum. 118.000 kr. skattleysismörk eru trúlega allt of lág mörk og það er líka spurning hvort ekki sé ástæða til að lengja bilið milli neðstu skattþrepa. Þess vegna hef ég lagt fram fyrirspurn í þinginu um að skoðuð verði áhrif þess á ríkissjóð ef skattleysismörkin verða hækkuð, 

Virðulegi forseti. Ég vildi byrja á því að þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir svörin hér áðan og undirtektirnar við mikilvægi þess að hv. fjárlaganefnd fari vel yfir stöðuna sem við ræddum hér áðan. Mig langar aðeins að koma inn á það sem hv. þm. Þuríður Backman sagði hér um kynjaða fjárlagagerð og afleiðingar þess að fólki væri sagt upp í heilbrigðiskerfinu vegna þess að þar starfa að meiri hluta konur. Þetta er að sjálfsögðu algjörlega hárrétt hjá hv. þingmanni, þetta blasir auðvitað við. Það sem hins vegar kristallast líka í svari hæstv. fjármálaráðherra í gær og ég hef gagnrýnt mjög mikið er að á sama tíma og við erum að reka konurnar út af sjúkrastofnununum erum við að setja nokkra tugi milljóna inn í Stjórnarráðið til þess að vinna að kynjaðri fjárlagagerð. Í þessu svari hæstv. fjármálaráðherra blasir við allt þetta sem ég hef haldið fram um þetta mál. Síðan geta einhverjir furðað sig á því að maður kalli þetta innihaldslausa frasa því að þetta staðfestir það algjörlega, það eru settir tugir milljóna í Stjórnarráðið til að baksa þar í kringum kynjaða fjárlagagerð og á sama tíma eru konurnar sendar út af heilbrigðisstofnununum. Það er best að rifja það líka upp að á fundi fjárlaganefndar í haust sögðu forstöðumenn sjúkrastofnana: Við erum búnir að taka allt okkar starfsfólk og strípa allt af því, konur sem eru með niður í 150 þús. kr. á mánuði sem vinna ekkert síður mikilvæg störf á stofnununum. Þetta voru þeir að gera en meiri hluti fjárlaganefndar lagði um leið til að sett yrði eitt stöðugildi inn í eitt ráðuneytið sem kostaði 11 milljónir. Á sama tíma er búið að strípa láglaunakonurnar allar, þær voru með niður í 150 þús. kr. á mánuði þannig að þetta er algjörlega talandi dæmi um það hvernig kynjuð fjárlagagerð á ekki að vera. Það á ekki að moka peningum inn í Stjórnarráðið til þess að reka konurnar út af sjúkrastofnununum. 

Virðulegur forseti. Ég kem hingað upp til að taka undir þá yfirlýsingu sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir kom með áðan um að við Íslendingar eigum að sýna samstöðu og samhug með vinaþjóð okkar í Japan sem er að ganga í gegnum alveg gríðarlegar hörmungar núna vegna náttúruhamfara. Fleiri fulltrúar annarra þingflokka hafa tekið hér undir. Ég tel mjög brýnt að við sendum góðar kveðjur til vinaþjóðar okkar, til Japana, og gerum það sem í okkar valdi stendur til að sýna stuðning og samhug. Við getum gert það á margvíslegan hátt og ég heyri að þingmenn vilja sameinast um það. Auðvitað hafa þessar náttúruhamfarir gríðarlega mikil áhrif í Japan en áhrifin verða víða um heim. Núna fer fram mjög mikil umræða á Norðurlöndunum um kjarnorku, víða á Norðurlöndum var rætt um að koma upp nýjum kjarnorkuverum og Bretar gerðu það líka. Við heyrum á umræðunni að það er komið hik á þær þjóðir sem hafa ætlað að auka kjarnorkuna sína, það verður örugglega mikil umræða um stóraukna endurnýjanlega orku. Ég býst við að olíuverð muni hækka. Þetta mun hafa áhrif á Íslandi líka, olíuverð er orðið mjög hátt og ef það hækkar núna, sem allt bendir til, verða hér miklar breytingar á samgöngumunstri. Þessar sorglegu hamfarir sem við erum að horfa upp á í sjónvarpi og á netinu, þessar myndir sem eru að koma frá Japan, munu hafa áhrif mjög víða, m.a. hér á Íslandi. Ég býst við að samgöngumunstur okkar muni breytast, m.a. af þessum orsökum. Sumt af því er jákvætt en í heildina er auðvitað gríðarlega neikvætt fyrir Japani að lenda í þessu. Við verðum að sýna, og ég held að Íslendingar finni sérstaklega til með þeim af því að við lifum líka í landi þar sem eru oft og tíðum stórir jarðskjálftar og eldgos og náttúruhamfarir af þessu tagi, sérstaklega auðvitað á fyrri tíð þegar hér dundu yfir 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna. Með því eru lagðar til nauðsynlegar lagfæringar á lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna, m.a. til að skýra hlutverk landskjörstjórnar og yfirkjörstjórna. Nefndin fjallaði um málið sem er að nokkru leyti viðbrögð við ákvörðun Hæstaréttar frá 25. janúar sl. um að ógilda kosningu til stjórnlagaþings. Eftir þá ákvörðun hefur verið talið nauðsynlegt að skoða hvort ákvæði gildandi laga um þjóðaratkvæðagreiðslur standist þær kröfur sem gerðar eru til kosningalöggjafar. Nefndin fjallaði um talningu atkvæða en samkvæmt lögunum skal talning fara fram á einum stað fyrir landið í heild. Við meðferð frumvarps sem varð að lögum nr. 4/2010, um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu um gildi laga nr. 1/2010, svonefndan Icesave-samning, var rætt um hvort leggja ætti til að talning færi fram á einum stað í stað þess að talið yrði í kjördæmum eins og venja er í alþingis- og sveitarstjórnarkosningum, en fallið var frá því í ljósi þess skamma fyrirvara sem var til þeirrar þjóðaratkvæðagreiðslu. Við meðferð frumvarps sem varð að lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna taldi meiri hluti nefndarinnar að þegar litið væri til eðlis þjóðaratkvæðagreiðslu og þess að atkvæði vega jafnt væri mjög mikilvægt að talning færi fram á einum stað fyrir opnum dyrum og að niðurstöður væru birtar fyrir allt landið í heild. Það hefði í reynd engan tilgang að birta úrslit í hverju kjördæmi fyrir sig. Meiri hlutinn tekur þó undir þau sjónarmið er fram hafa komið fyrir nefndinni að nokkur rök eru fyrir því að talning fari fram í hverju kjördæmi fyrir sig þar sem þar er byggt á margra ára reynslu þeirra sem hafa starfað við kosningar - má þar nefna vant talningafólk, kjörstjórnir og yfirkjörstjórnir - og enn fremur að það sé tafsamara að flytja kjörgögn og kjörkassa á einn stað. Þá sé um verulegan fjölda kjörkassa að ræða af mismunandi stærðum og gerðum sem síðan þarf að endursenda að talningu lokinni. Meiri hlutinn telur í ljósi þessa, og enn fremur sakir þess að skammur tími er fram að atkvæðagreiðslunni, að nauðsynlegt sé að undirbúa það betur ef telja á á einum stað. Auk þess er rétt að kanna nánar möguleika þess að nota rafræna kjörskrá við framkvæmd kosninga. Meiri hlutinn leggur því til nauðsynlegar breytingar á frumvarpinu til þess að unnt sé að telja atkvæði í hverju kjördæmi fyrir sig. Meiri hlutinn telur þó rétt að taka fram að landskjörstjórn skuli birta tölur fyrir landið í heild eins og gert var við síðustu þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi gildi laga nr. 1/2010. Þar fór talning fram í hverju kjördæmi og gafst sú tilhögun vel. Við í meiri hluta nefndarinnar teljum engu að síður nauðsynlegt að vinna að því áfram að talning við þjóðaratkvæðagreiðslur geti farið fram á einum stað fyrir landið í heild og enn fremur að stefnt verði að rafrænni talningu og rafrænni kjörskrá. Telur meiri hlutinn því þörf á að fram fari heildarendurskoðun á kosningalöggjöfinni, m.a. svo unnt sé að bæta verklagið í heild. Meðal annars er æskilegt að þjóðaratkvæðagreiðsla geti farið fram samtímis sveitarstjórnarkosningum sem ekki er mögulegt núna af tæknilegum ástæðum. Nefndin fjallaði sérstaklega um þær kæruleiðir sem eru í lögunum samanborið við þær sem eru í lögum nr. 4/2010, um þjóðaratkvæðagreiðslu um gildi laga nr. 1/2010. Samkvæmt 12. gr. þeirra skulu kærur um ólögmæti þeirrar atkvæðagreiðslu, aðrar en refsikærur, sendar landskjörstjórn til úrlausnar eigi síðar en tveimur dögum fyrir fund þann sem getið er um í 10. gr. sömu laga. Í skýringum við ákvæðið kemur fram að kærur um ólögmæti atkvæðagreiðslunnar og meðferð þeirra verði sendar landskjörstjórn til úrlausnar eins og þar greinir. Kemur fram að þar sé um að ræða sambærilegt fyrirkomulag og í forsetakosningum, að því frátöldu að landskjörstjórn hefði með höndum þau störf sem Hæstiréttur hefur í forsetakosningum. Dómstólar ættu svo úrskurðarvald um gildi ákvörðunar landskjörstjórnar í samræmi við almennar reglur ef á reyndi. Á fundi nefndarinnar var rætt um að 13. gr. laga nr. 91/2010, um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna, yrði með þeim hætti að landskjörstjórn í stað Hæstaréttar úrskurðaði jafnframt um lögmæti atkvæðagreiðslunnar og var þá vísað til þess fyrirkomulags sem er í 11. gr. laga nr. 4/2010. Í umræðunni komu fram spurningar um það hvort mál til ógildingar þjóðaratkvæðagreiðslu gæti sætt flýtimeðferð og um málshöfðunarfresti. Telur meiri hlutinn að af ákvæðum 123. gr. laga um meðferð einkamála verði ráðið að krafa um ógildingu atkvæðagreiðslu í tilefni af úrskurði landskjörstjórnar sæti flýtimeðferð. Um meðferð slíkra mála fari að öðru leyti eftir 124. gr. sömu laga. Meiri hlutinn telur að í ljósi þess að framkvæmd þeirrar atkvæðagreiðslu gekk vel sé rétt að fela landskjörstjórn úrskurðarvald um lögmæti atkvæðagreiðslunnar og leggur því jafnframt til að við frumvarpið bætist ný grein sem felur í sér breytingu á 10. gr. laganna til samræmis við 1. mgr. 10. gr. laga nr. 4/2010. Meiri hlutinn leggur því til að í 13. gr. laganna verði kveðið á um að kærur um ólögmæti atkvæðagreiðslunnar, aðrar en refsikærur, skuli sendar landskjörstjórn til úrlausnar eigi síðar en tveimur dögum fyrir fund þann sem getið er í 10. gr. Meiri hlutinn tekur fram að með því að gera ráð fyrir því að landskjörstjórn komi saman til sérstaks fundar til þess að úrskurða um ágreiningsseðla og eftir atvikum fram komnar kærur er lagt til að 13. gr. verði breytt til samræmis og er þá tekið mið af 12. gr. laga nr. 4/2010. Þá er í 2. mgr. lagt til að tekin verði upp sambærileg regla og nú er í 94. gr. laga um kosningar til sveitarstjórna um að gallar á kosningu leiði ekki til ógildingar kosninga nema ætla megi að þeir hafi haft áhrif á úrslit kosninganna. Nefndin fjallaði einnig um skipun umboðsmanna en fram komu ábendingar frá landskjörstjórn um að æskilegt væri að ákvæðið um skipun umboðsmanna skv. 3. mgr. 9. gr. laganna yrði gert skýrara. Í ákvæðinu er gert ráð fyrir því að landskjörstjórn skipi umboðsmenn sem hafi það hlutverk að gæta sjónarmiða andstæðra fylkinga við atkvæðagreiðsluna og úrlausn ágreiningsmála. Ekki er nánar tilgreint hvernig umboðsmenn skuli skipaðir, hvort þeir skuli vera í hverju sveitarfélagi eða í hverri kjördeild. Telur landskjörstjórn nauðsynlegt að það komi ótvírætt fram í greininni hvort átt sé við umboðsmenn sem gæti hagsmuna andstæðra fylkinga við störf landskjörstjórnar eingöngu eða hvort landskjörstjórn beri einnig að skipa umboðsmenn í kjördæmunum eða kjördeildum sem gæti hagsmuna fylkinganna við framkvæmd kosninganna gagnvart landskjörstjórn. Í lögum nr. 4/2010, um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu um gildi laga nr. 1/2010, er efnislega samhljóða ákvæði og kom fram fyrir nefndinni að við framkvæmd atkvæðagreiðslunnar hefðu tveir umboðsmenn verið skipaðir í hverju kjördæmi. Var kjósendum þannig gert kleift að koma athugasemdum sínum og umkvörtunum á framfæri við umboðsmennina. Við val á umboðsmönnum var byggt á því hvað mætti telja valinkunna einstaklinga í því sambandi, samanber til hliðsjónar ákvæði þess efnis í lögunum um kosningar til Alþingis. Meiri hlutinn fellst á þau sjónarmið og telur eðlilegt að skipaðir séu umboðsmenn í hverju kjördæmi sem hafi það hlutverk að gæta sjónarmiða andstæðra fylkinga við atkvæðagreiðsluna, talningu atkvæða og úrlausn ágreiningsmála. Meiri hlutinn leggur því til breytingar á 3. mgr. 9. gr. þar sem kveðið er á um þessa tilhögun. Nefndin fjallaði einnig um það hlutverk umboðsmanna samkvæmt frumvarpinu að gæta sjónarmiða andstæðra fylkinga og þá hvort unnt væri að orða ákvæðið á annan hátt. Við meðferð frumvarps er varð að lögum nr. 4/2010 lagði allsherjarnefnd til þá breytingu að í stað þess að landskjörstjórn skipaði umboðsmenn til að gæta sjónarmiða andstæðra fylkinga við atkvæðagreiðsluna og úrlausn ágreiningsmála, eins og lagt var til í frumvarpinu, skyldi hún skipa umboðsmenn til að gæta tveggja ólíkra sjónarmiða. Lögin nr. 4/2010 voru sérlög um þá þjóðaratkvæðagreiðslu, þ.e. hvort lögin ættu að halda gildi sínu eða falla úr gildi, og voru sjónarmiðin í því tilfelli tvö. Það frumvarp sem hér er til meðferðar varðar breytingar á almennum lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna og þá geta sjónarmiðin verið fleiri en tvö. Meiri hlutinn telur því rétt að leggja til að orðalagið miðist við að landskjörstjórn skipi umboðsmenn til að gæta ólíkra sjónarmiða og meti þá hversu mörg sjónarmiðin eru hverju sinni. Þá fjallaði nefndin einnig um gildi atkvæða en í 4. gr. frumvarpsins segir að til þess að spurning eða tillaga sem er borin upp í þjóðaratkvæðagreiðslu teljist samþykkt þurfi hún að hafa hlotið meiri hluta gildra atkvæða í atkvæðagreiðslunni. Sambærilegt ákvæði er í 100. gr. laga um kosningar til Alþingis þar sem kveðið er á um að atkvæði skuli meðal annars meta ógilt ef kjörseðill er auður. Meiri hlutinn telur nauðsynlegt að kveðið sé skýrt á um þetta þar sem annars væri unnt að líta svo á að auðir seðlar og ógildir gætu verið túlkaðir sem andvígir tillögunni að þessu leyti. Meiri hlutinn telur eðlilegt að það verði kynnt fyrir kjósendum að auðir og ógildir seðlar hafi ekki þýðingu varðandi það hver niðurstaða atkvæðagreiðslunnar er. Meiri hlutinn bendir á að nokkurs misræmis gæti í lögunum um kynningu á því málefni sem borið er undir þjóðaratkvæðagreiðslu þegar Alþingi ályktar og svo þess þegar þjóðaratkvæðagreiðsla skal fara fram á grundvelli 26. gr. stjórnarskrárinnar. Meiri hlutinn leggur ekki til breytingu á þessari grein en telur nauðsynlegt að málið verði tekið upp og skoðað. Meiri hlutinn telur engu að síður að þetta misræmi geti ekki komið í veg fyrir að á vegum ráðuneytisins fari fram fagleg kynning á því málefni sem kosið er um. Meiri hlutinn telur að þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu séu nauðsynlegar til þess að skýra betur þau ákvæði sem lúta að framkvæmd atkvæðagreiðslunnar og talningu atkvæða og að nauðsynlegt sé að afgreiða frumvarpið sem allra fyrst þar sem skammur tími er til stefnu. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem fylgja með í því nefndaráliti sem ég hef hér rakið. Hv. þm. Þór Saari, áheyrnarfulltrúi í allsherjarnefnd, er samþykkur þessu áliti sem að öðru leyti er undirritað af þeim sem hér stendur og hv. þm. Merði Árnasyni, Ólafi Þór Gunnarssyni og Álfheiði Ingadóttur, og hv. þm. Birgi Ármannssyni og Sigurði Kára Kristjánssyni sem skrifa undir það með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Ég kom upp áðan undir liðnum um störf þingsins og lýsti þeim þungu áhyggjum sem ég hef af lagasetningunni. Ekki veitir af og enn þá leggst þetta verr í mig þar sem þetta mál var tekið út úr allsherjarnefnd í gær og þá voru málin rædd á annan hátt. Nú eru kynntar til sögunnar breytingartillögur á þann hátt að fella eigi 13. gr. laga um þjóðaratkvæðagreiðslur alfarið úr gildi og kæruleiðir alfarið út að því frátöldu að nú á landskjörstjórn ein að úrskurða um gildi kosninganna. Mér finnst þetta miður og raunverulega skil ég ekki hvað er verið að fara með þessu, hvers vegna æðsti dómstóll landsins fær ekki lengur að úrskurða um deilur sem upp koma í svona viðkvæmu máli, þjóðaratkvæðagreiðslum. Það eru bara umdeild þjóðfélagsleg mál sem koma til atkvæðagreiðslu hjá þjóðinni. Þess vegna verður að vera alveg skothelt að hafa kæruleið alla leið upp í Hæstarétt án viðkomu í héraðsdómi eins og breytingartillaga mín gengur út á. Hún gengur í meginefni út á það að 13. gr. laganna haldi sér þar sem Hæstiréttur, æðsti dómstóll landsins, er með lokaúrskurð. Mig langar til að biðja formann allsherjarnefndar, Róbert Marshall, að fara yfir það lið fyrir lið hvað gerist nákvæmlega ef kosning sem er efnt til á grunni laga um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna verður kærð.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr mig út í ákvæði laganna sem ég fór vandlega yfir í nefndaráliti fyrir örfáum mínútum. Það er alveg kristaltært í þessu frumvarpi, þeim breytingum sem hér eru lagðar til, hvernig þessum málum er háttað. Það er alveg kristaltært í því nefndaráliti sem hér liggur fyrir hvernig þessum málum er háttað þannig að ég frábið mér að vera tekinn upp í eitthvert sérstakt lestrarpróf af hv. þingmanni. Þetta stendur eins og stafur á bók í nefndarálitinu og farið var yfir þetta mál, eins og hv. þingmanni er kunnugt, á þremur fundum allsherjarnefndar í gær þannig að nefndarmenn gætu verið alveg fullvissir um að þessi málsmeðferð stæðist. Í endapunktinum á því ferli sem færi af stað eru dómstólar sem eiga úrskurðarvald um gildi ákvörðunar landkjörstjórnar í samræmi við almennar reglur ef á reynir og ég tel að þetta muni svo sannarlega ekki ógna réttarríkinu sem ég veit að hv. þingmanni er mjög umhugað um.

Virðulegi forseti. Þetta var ekki kristaltærara en svo að hv. þingmaður treysti sér ekki til að fara yfir þann feril sem fer í gang ef framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu verður kærð. Við höfum afar gott fordæmi fyrir því hvernig þessu ákvæði var beitt í kosningunum til stjórnlagaþings. Það virkaði afar vel þar sem Hæstiréttur var lokadómarinn í því máli hvort kosningarnar ættu að halda gildi sínu eða ekki. Hér er verið að taka þá leið út og ekki nóg með það, heldur er líka lagt til í þessu nefndaráliti að gallar á kosningunni leiði ekki til ógildingar kosningar nema ætla megi að þau hafi haft áhrif á úrslit kosninganna. Hér er verið að setja mjög matskennt ákvæði inn í lögin. Í þessu nefndaráliti er lagt til svo matskennt ákvæði sem er sótt í lög um kosningar til sveitarstjórna. Ég er ekki alveg viss um að hv. formaður allsherjarnefndar hafi heildarsýn yfir þá lagasetningu sem hér er lögð til vegna þess að þjóðaratkvæðagreiðsla er langtum alvarlegra mál en kosningar til sveitarstjórna. Kosningar til sveitarstjórna hafa verið ógiltar og þá var einfaldlega úrskurðað að þær kosningar færu fram upp á nýtt. Ég vil minna á það líka að í lögum um þjóðaratkvæðagreiðslu sem sett voru í fyrra var í upphafi lagt til að Alþingi sjálft mundi úrskurða um ógildi kosninga sem byggðu á þessum lögum en þá benti ég m.a. á að það væri ófært að Alþingi mundi efna til kosninganna og úrskurða þær jafnframt ógildar ef svo vildi verkast. Út af því var hæstaréttarleiðin valin, út af því var lagasetningin þá byggð á lögum um kjör forseta Íslands og þess vegna er mjög eðlilegt 

Virðulegur forseti. Það kemur vel á vondan þegar rætt er um heildarsýn yfir löggjöf sem gildir um kosningar. Ég man ekki betur en að þegar hv. þingmaður lagði til að farið yrði í þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögu til inngöngu í Evrópusambandið hafi hún ekki munað eða haft neina heildarsýn yfir þá tímafresti sem þar yrðu að gilda. Ég man ekki heldur betur en að þegar úrslit hafi legið fyrir í kosningu til stjórnlagaþings hafi hv. þingmaður talið að stafrófsröð hefði haft afgerandi áhrif á úrslit kosningarinnar. Ég frábið mér svona málflutning.

Hæstv. forseti. Rösk tvö ár eru liðin frá því að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur tók við stjórnartaumum á Íslandi. Þegar ríkisstjórnin stóð á tröppum Bessastaða af því tilefni var haft eftir hæstv. forsætisráðherra að þessi ríkisstjórn ætlaði að láta verkin tala. Nú, tveimur árum síðar, er óhætt að segja að efndir ríkisstjórnarinnar hafi fyrst og fremst falist í því að tala, verulega hefur staðið á raunverulegum aðgerðum til hjálpar íslenskum heimilum og fyrirtækjum. Tilefni þessarar umræðu er grafalvarleg staða í efnahagslífi þjóðarinnar og sú staðreynd að enn er ekki farið að sjást til sólar í atvinnumálum, tveimur og hálfu ári eftir hrun bankakerfisins. Það er löngu tímabært fyrir stjórnvöld að hætta að ala á ágreiningi innan lands um mikilvægar grunnstoðir þjóðfélagsins, eins og t.d. sjávarútvegsmál, hætta að halda fólki stöðugt í fortíðinni heldur setja stefnuna á framtíðina og segja þjóðinni fyrir hvað þessi ríkisstjórn stendur í atvinnumálum - ef nokkuð. Síðustu dægrin hefur því miður komið berlega í ljós að stuðningsmenn þessarar ríkisstjórnar virðast ekki átta sig á því hvaða þýðingu einfalt og skilvirkt skattumhverfi hefur fyrir fólk og fyrirtæki, að ekki sé talað um makalausar tillögur um að skipta um kennitölu á krónunni. Einnig kemur stöðugt á daginn að efnahagslegt samhengi hlutanna í rekstri þjóðar er mörgum innan dyra framandi. Eða halda menn að illa ígrundaðar breytingar og flækjufætur í skattkerfinu, hvort sem litið er til einstaklinga eða fyrirtækja, hafi ekki bein áhrif á stöðu atvinnumála? Halda menn að hugsanlegir fjárfestar, hvort sem þeir eru innlendir eða erlendir, hugsi sig ekki tvisvar um að fjárfesta hér þegar nánast er uppboðsumræða í skattaumræðunni í landinu? Sannleikurinn er auðvitað sá að fólk með meðaltekjur þarf nú að búa við nánast 50% skatt af tekjum sínum. Skattpíning þessarar ríkisstjórnar beinist að venjulegu fjölskyldufólki í landinu og hún hefur lamandi áhrif á atvinnulífið í heild sinni. Hæstv. forseti. Þrátt fyrir fyrirheit ríkisstjórnarinnar um 6.400 störf á miðju ári 2009, þrátt fyrir endalausar yfirlýsingar og nú síðast vinnuhópa alls konar er staðan sú að hér á landi hafa tapast 22.000 störf frá haustinu 2008. Við höfum varið yfir 60 milljörðum í kostnað vegna atvinnuleysistrygginga. Brottflutningur frá landinu er að aukast. Eins og fram kom í fyrirspurnatíma í gær eru engin skýr merki um að hagvöxtur sé að taka við sér. Þó er það vitað að við þurfum hagvöxt upp á allt að 5% til að ná okkur út úr þessum vanda. Atvinnuleysi er því miður að verða viðvarandi vandamál, nokkuð sem ekkert okkar hefði órað fyrir. En það makalausa er að það virðist nánast tabú að tala um atvinnuleysi þegar staðreyndin er sú að það ætti að vera meginverkefni ríkisstjórnar að takast á við það. Hvernig ætlar þessi máttlausa ríkisstjórn að takast á við málið? Af hverju þarf látlaust að stilla atvinnugreinum upp hverri á móti annarri? Það er hárrétt sem fram kemur í ágætri grein Svönu Helenar Björnsdóttur í Fréttablaðinu í dag, hér vantar skilning á því að uppbygging traustra fyrirtækja taki mannsaldra, nokkuð sem Þjóðverjar hafa löngu áttað sig á, þar sem þróttur atvinnulífsins er reistur á breiðu neti fyrirtækja. Það væri ráð fyrir þessa ríkisstjórn að horfa þangað í stað þess að ala látlaust á tortryggni gagnvart þeirri grein sem hvað traustustum fótum hefur staðið, sjávarútveginum. Við sjáum þegar við lítum yfir sviðið að traust fyrirtækja á Íslandi er á hefðbundnum atvinnugreinum. Þau þarf að varðveita og tryggja stöðugt starfsumhverfi þeirra um leið og skapaður er jarðvegur fyrir nýjar og frjóar hugmyndir. Virðulegi forseti. Stefna þessarar ríkisstjórnar þegar litið er til umhverfis atvinnulífsins kristallast í þessu: Skattar hafa verið hækkaðir upp fyrir öll þolmörk hjá fólki og fyrirtækjum. Stöðug óvissa hefur ríkt um grundvallaratvinnugreinar þjóðarinnar. Ekki mátti taka mark á samningaleið í sjávarútvegi, heldur þarf að halda áfram með óvissuna og stefna þar með kjarasamningum í hættu. Orkuframkvæmdir eru í uppnámi vegna endalausra tafaleikja stjórnvalda og augljóst er að djúpstæður ágreiningur er víða í stjórnarliðinu þegar kemur að framkvæmdaverkefnum. Stöðugur ótti fjárfesta um inngrip af hálfu stjórnvalda í atvinnustarfsemi og umræða um þjóðnýtingu einkafyrirtækja er stórhættuleg fyrir orðspor þjóðarinnar. Fullkominn skortur er á forgangsröðun brýnna verkefna í landinu eins og umræðan hér á eftir um svokallað stjórnlagaráð er skýrt dæmi um. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Hver er stefna ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum? Hvernig hyggst ríkisstjórnin bregðast við því að atvinnuleysið er að verða viðvarandi? Hvernig hyggst ríkisstjórnin ýta undir hagvöxt í landinu sem er eina leiðin fyrir okkur til að komast út úr vandræðunum? Telur hæstv. forsætisráðherra að sú skattstefna sem hér er stunduð sé til þess fallin að ýta undir fjárfestingar og grósku í atvinnulífinu?

Hæstv. forseti. Frumforsenda þess að fyrirtæki leggi í fjárfestingar er að sæmilegur stöðugleiki ríki í efnahagsmálum. Okkur hefur miðað vel áfram að þessu leyti, verðbólga hefur rénað mjög að undanförnu og árshækkun er nú undir 2%. Gengi krónunnar hefur styrkst og vextir hafa lækkað. Þegar ríkisstjórnin tók við voru stýrivextir Seðlabankans 18% en eru nú 3,5–4,25%. Ég minni einnig á ótvíræðan árangur í ríkisfjármálum og rifja upp að halli ríkissjóðs var áætlaður 216 milljarðar kr. árið 2008 en var kominn niður í 36 milljarða 2011. Allt þetta skiptir auðvitað máli fyrir umhverfi fyrirtækja í landinu. Til marks um árangur í þeim efnum nefni ég nýlegar tölur Hagstofunnar um tekjudreifingu, um það að við höfum hlíft kjörum þeirra tekjulægstu sem sýnir að fólki undir lágtekjumörkum hefur fækkað frá 2007 þrátt fyrir mikið aukið atvinnuleysi. Góður árangur hefur verið í utanríkisverslun, undirliggjandi viðskiptaafgangur nemur að mati Seðlabanka Íslands 6,4% af landsframleiðslu. Þetta gerir okkur kleift að styrkja gjaldeyrisforðann og auðveldar okkur að losa um og aflétta gjaldeyrishöftunum. Áætlanir Seðlabankans sýna einnig að skuldastaða þjóðarbúsins fer hratt batnandi og það segir okkur að við erum á beinu brautinni og höfum svigrúm til uppbyggingar. Öllum hlýtur að vera ljóst að tveir helstu óvissuþættirnir sem steðja að þjóðarbúinu núna eru kjarasamningar og Icesave. Á þessum þáttum geta hagvaxtarhorfur oltið, áform um afnám gjaldeyrishafta og þar með atvinnuuppbyggingin öll. Aðilar vinnumarkaðarins telja að viðunandi niðurstaða í Icesave sé m.a. það sem marki línuna til hve langs tíma verður samið. Nú er talið að hagvöxtur á þessu ári verði hugsanlega ekki nema um 2%, ekki 3% eins og áður var áætlað vegna lakari horfa um fjárfestingu sem áður var metin. Er það vissulega áhyggjuefni en við verðum að hafa í huga að hvert prósentustig í hagvexti skilar þjóðarbúinu um 15 milljörðum kr. í tekjur. Á Íslandi eru næg tækifæri. Ekki síst eru þau í útflutningi sem nýtur þess í ríkum mæli að raungengi er lágt nú um stundir. Miklar skuldir fyrirtækja eru ein stærsta hindrun þess að þau leggi í nýjar fjárfestingar. Skuldir sliga bæði fólk og fyrirtæki og ekki skal úr því dregið. Vissulega dregur úr þeim þrek og þor til fjárfestinga og neyslu. En aðgerðir eru nú hafnar við að vinna okkur í gegnum skuldaklafann og það þekkja þingmenn að sett hefur verið upp hraðbraut til að fást við skuldamál lítilla og meðalstórra fyrirtækja sem sannarlega eru hryggjarstykkið í íslensku atvinnulífi. Aðgerðirnar miða að því að laga heildarskuldsetningu fyrirtækja að rekstrarumhverfi þeirra og því verki verður væntanlega lokið á sumri komanda. Reiknað er með að allt að 7.000 fyrirtæki geti nýtt sér þetta úrræði. Ég bind miklar vonir við að með þessari aðgerð kvikni ný tækifæri og fjárfesting, bæði hjá litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Aðgerðum vegna skuldavanda heimilanna miðar vel áfram en þær munu hafa veruleg áhrif til að glæða innlenda eftirspurn og auka þannig umsvif í þjóðarbúskapnum. Það er stundum talað, eins og hér hefur verið gert, eins og að ekkert sé að gerast í fjárfestingarmálum. Staðreyndin er sú að fjölmörg fjárfestingarverkefni eru í gangi og önnur eru á teikniborðinu. Ríkisvaldið hefur ráðist í margháttaðar aðgerðir til að styðja við atvinnulífið og hvetja til dáða með átaksverkefnum ýmiss konar og fjárfestingarsamningum. Sannleikurinn er sá að þúsundir starfa hafa verið varðar sem og nýsköpun hér á landi undanfarin ár vegna aðgerða ríkisvaldsins í atvinnumálum. Ef litið er til þeirra framkvæmda sem eru í undirbúningi og ef sátt næst um fjármögnun þeirra eins og í vegamálum verða hér sköpuð 2.200–2.300 ársverk fljótt og 500–600 bein varanleg störf við framtíðarrekstur. Hér er um að ræða aukna afkastagetu álversins í Straumsvík og framkvæmdir við Búðarhálsvirkjun, byggingu kísilmálmverksmiðju í Helguvík, hreinkísilverksmiðju í Grindavík og natríumklóratverksmiðju á Grundartanga. Ráðherranefnd um atvinnumál mun samhæfa aðgerðir á sviði atvinnumála og vinnuhópar undir ráðherranefndinni hafa þegar tekið til starfa um atvinnumál og sköpun starfa, m.a. í samræmi við Ísland 20/20 og vinnumarkaðsúrræði fyrir atvinnuleitendur og menntunarúrræði. Ég bind miklar vonir við þennan vettvang en eitt brýnasta verkefnið fram undan er að vinna úr atvinnuleysinu og ná upp hagvextinum. Að því erum við m.a. að vinna í samráði við aðila vinnumarkaðarins nú í tengslum við kjarasamninga.

Forseti. Með neyðarlögunum voru settar af stað aðgerðir sem miðuðu að því að lágmarka tjónið af falli bankanna fyrir íslenskan almenning og íslenskt efnahagslíf. Hins vegar hefur orðið alger viðsnúningur á þessari stefnu og eins og fram hefur komið í fjölmörgum erlendum fræðiritum, fjármálatímaritum og dagblöðum og í greiningu margra heimsþekktra hagfræðinga eru aðstæður, eða voru a.m.k., á Íslandi óvenjugóðar til að vinna sig út úr kreppunni samanborið við mörg önnur lönd. Þetta tækifæri hefur ekki verið nýtt. Það hefur orðið viðsnúningur á þeirri stefnu sem var í upphafi að skilja að tjón bankanna og tjón almennings. Viljandi og óviljandi hefur tjón færst í auknum mæli yfir á almenning og íslenskt efnahagslíf. Það eru beinlínis settar hindranir fyrir nánast allar meginatvinnugreinar, alla hugsanlega uppbyggingu í íslenskum atvinnugreinum. Það er sérstaklega vegið að þeim sem enn eru hvað lífvænlegastar. Lítil fyrirtæki fá varla tækifæri til að lifa af. Skattstefnan er slík að telji menn að skattalækkanir hafi verið vandamál í þenslunni, hvað má þá segja um þessa gölnu skattahækkunarstefnu í miðri kreppu? Ríkisstjórnin gerir í rauninni allt þveröfugt við það sem ætti að gera við þessar aðstæður og kemur í veg fyrir þá uppbyggingu sem er nauðsynleg og er möguleg og hefur verið möguleg undanfarin tvö ár. Útflutningsatvinnuvegir Íslands eru á akkúrat þeim sviðum þar sem hvað mestar verðhækkanir hafa verið á síðustu mánuðum. Þetta hefði átt að nýtast okkur til að ná töluverðum hagvexti. Lönd sem voru í miklu verri stöðu en Ísland eru þegar komin í töluverðan hagvöxt á meðan hér ríkir alger stöðnun. Það er tími til kominn að ríkisstjórnin breyti algerlega um stefnu í efnahagsmálum eða það sem er líklega eina lausnin, að hér verði 

Frú forseti. Það er eðlilegt að efnt sé til umræðu á Alþingi um stöðu atvinnumála í landinu eins og þau blasa við um þessar mundir. Það er okkur öllum áhyggjuefni að atvinnuleysi hefur ekki minnkað eins mikið og við höfum gjarnan viljað sjá en þó verður að geta þess í þessari umræðu að atvinnuleysið hefur engu að síður orðið mun minna en spár gerðu ráð fyrir strax eftir hrun. Það má ekki gleyma því að við erum að glíma við afleiðingar efnahagshruns sem varð í samfélaginu haustið 2008 og gríðarlega mikil verkefni bíða stjórnvalda sem hafa tekist á við þau. Ég held að við ættum frekar að leggjast öll á eitt við það að reyna að ná árangri í þeim efnum en að tala niður það sem gert er. Nóg er nú samt. Ég vil segja aðeins vegna umræðunnar um skattamálin að tölurnar tala skýru máli í því efni, skattar sem hlutfall af vergri landsframleiðslu hafa þrátt fyrir allt farið lækkandi og er nú á árinu 2011 gert ráð fyrir að þeir verði ríflega 25% af vergri landsframleiðslu en voru til að mynda árið 2005 um 33%, í góðærinu undir stjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Ég held því að menn ættu að fara svolítið varlega í þennan samanburð og þessa umræðu. Það er ekki úr mjög háum söðli að detta fyrir þá sem þannig tala. Vissulega er atvinnuleysið samt áhyggjuefni. Engu að síður gera spár ráð fyrir því að það fari jafnt og þétt lækkandi á næstu árum og verði kannski komið niður í um 4% árið 2013. Mörg sóknarfæri eru fram undan. Hér hefur þegar verið tæpt á ýmsu, auknum útflutningsverðmætum í sjávarútvegi, það er bjart fram undan í ferðaþjónustu og það gæti orðið metár árið 2011. Ýmsar þróunargreinar blómstra, eins og lyfjaiðnaðurinn, hugbúnaðargeirinn, það hafa verið nefndar virkjunarframkvæmdir eins og Búðarhálsvirkjun, kísilflöguverksmiðja í Helguvík, gagnaver sem var hér til umfjöllunar fyrir ekki svo löngu, kísilhreinsiverksmiðjan í Grindavík. Það eru margs konar aðgerðir, 

Frú forseti. Það er brýnt að ræða atvinnumál og gott að fá umræðu um þau utan dagskrár. Tölur sem hafa birst í vikunni um að nærri því 5.000 manns hafi verið atvinnulausir í ár eða meira eru mjög alvarlegar upplýsingar. Það er ávísun á örorku- og bótaþega til framtíðar litið. Erlendar rannsóknir hafa á fleiri en einum stað sýnt fram á að sé fólk atvinnulaust í sex mánuði eða lengur er mjög ólíklegt að það komist nokkurn tímann aftur inn á vinnumarkað. Ég geri mér ekki grein fyrir því hvers vegna aðstæður ættu þannig séð að vera öðruvísi á Íslandi en í nágrannalöndunum. Það er mjög brýnt að koma fólki aftur til vinnu og þótt fyrr hefði verið. Ég leyfi mér í því sambandi að minna á að Hreyfingin lagði í haust fram frumvarp sem hefði búið til 400–600 störf með mjög skömmum fyrirvara ef það hefði fengið framgang á þinginu. Það mál liggur enn þá í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Það á að vísu að taka það þar á dagskrá í fyrramálið sem betur fer. Það snýr einfaldlega að því að allur sjávarafli verði boðinn til sölu á innlendum uppboðsmarkaði áður en hann er fluttur óunninn úr landi í gámum. Það gefur innlendum fiskverkendum tækifæri sem þeir annars fá ekki til að vinna aflann hér heima. Fiskverkun er nokkuð sem Íslendingar kunna og þessi störf væri hægt að búa til á um tveimur vikum. Það hefur ekkert verið gert í þessu máli síðan í haust og þar er við sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd þingsins að sakast. Vonandi mjakast þetta í gegnum nefndina á fundinum á morgun. Áköll um álver og stóriðju eru einfaldlega áköll um áframhaldandi biðstöðu og atvinnuleysi. Við vitum að slíkar framkvæmdir komast ekki í gagnið nema á löngum tíma og þess vegna er brýnt að leitað sé fleiri leiða og betri úrræða til að styrkja stöðu atvinnulausra og koma þeim aftur í gang. Það er hörmulegt  
            

Virðulegi forseti. Ég ætla að fjalla hér um eitt afmarkað mál í sambandi við atvinnuuppbyggingu og þá nauðsyn sem er í málinu. Í ljósi þess að við erum nú með stærri veiðistofn í þorski en sést hefur í tvo áratugi er eðlilegt að nýtingarprósentan verði strax færð úr 20% í 23% og sveiflujöfnun beitt við ákvörðun aflamarks á þessu fiskveiðiári. Þar með verði útgefið aflamark í þorski aukið um 35 þús. tonn og verði 195 þús. tonn á yfirstandandi fiskveiðiári, en 200 þús. tonn á því næsta. Hrygningarstofninn mælist nú 300 þús. tonn og fer stækkandi. Slíkar tölur höfum við ekki séð nema með tveimur undantekningum frá árinu 1970, þ.e. í 40 ár. Þegar ákvörðunin var tekin um mikinn niðurskurð í þorskafla árið 2007 var hrygningarstofninn metinn 180 þús. tonn. Við erum því að tala um aukningu eða breytingu á mati á hrygningarstofni um 66%, um tvo þriðju, á ekki lengri tíma. Á sama tíma hefur sú þróun verið mjög merkjanleg að vænni og eldri fiskur er stærra hlutfall í veiðinni. Svo hátt hlutfall 10 ára þorsks í afla hefur ekki sést frá árinu 1983 en var algengt fyrir árið 1975. Þetta eru mikil og góð tíðindi. Sömu þróun sjáum við líka í sambandi við viðmiðunarstofninn, þorskinn sem er fjögurra ára eða eldri og sem er grundvöllur kvótaákvörðunar. Sá stofn er nú mældur 846 þús. tonn og talinn verða 902 þús. tonn á næsta ári. Hafrannsóknastofnun mat hann 650 þús. tonn örlagaárið 2007 og áætlaði stærð hans 570 þús. tonn í ársbyrjun 2008. Þetta þýðir að á þeim stutta tíma erum við að tala um breytingar upp á nær 60% ef stærð hans í ársbyrjun næsta árs er lögð til grundvallar við samanburðinn. Til að fá dæmi um stærri stofn þurfum við að fara aftur til ársins 1989 en þá var tillaga Hafrannsóknastofnunar um hámarksafla 300 þús. tonn en er í ár 160 þús. tonn. Kvótaaukning ásamt því að eyða óvissu í sjávarútvegi mundi skapa að lágmarki nokkur hundruð störf tafarlaust og tekjur ríkissjóðs mundu aukast  
             Hæstv. forsætisráðherra: Hvers vegna er þetta ekki gert? 
            

Virðulegi forseti. Stjórnvöld hafa fyrst og fremst tveimur skyldum að gegna þegar kemur að atvinnumálum, í fyrsta lagi að koma vinnufúsum höndum til verka og í öðru lagi að auka verðmætasköpun og hagvöxt í samfélaginu. Varðandi fyrri þáttinn er brýnast að tengja saman atvinnustefnu og menntastefnu, koma sérstaklega ungu atvinnulausu fólki til mennta með sérstaka áherslu á starfsmenntun en þar er eftirspurnin í atvinnulífinu hvað mest um þessar mundir. Við þurfum sömuleiðis að auka verðmætasköpun til að reisa við efnahagslífið og þar er aukin fjárfesting lykilatriði. Hingað til hefur nær öll erlend fjárfesting verið í áliðnaðinum, en það er ljóst að ekki verður sátt um það meðal þjóðarinnar að álframleiðsla verði til framtíðar höfuðatvinnugrein Íslendinga. Til þess er fórnarkostnaður náttúrugæða einfaldlega of mikill og orkuframboðið of takmarkað. Sem betur fer höfum við úr fleiri kostum að velja og við höfum einstakt tækifæri til að marka okkur sérstöðu sem grænt hagkerfi í fremstu röð. Þar er byggt á þeirri sýn að við setjum í forgang annars vegar þá atvinnustarfsemi sem nýtir orkuauðlindirnar með sjálfbærum og umhverfisvænum hætti og hins vegar atvinnusköpun sem ekki er háð nýtingu náttúruauðlinda. Það er gleðiefni að áhugi erlendra aðila á fjárfestingum hér á landi er fyrir hendi. Þegar hefur verið undirritaður samningur um uppbyggingu kísilvers í Helguvík sem mun skapa um 100 framtíðarstörf og allt að 200 störf á byggingartíma. Þar fyrir utan eru tvö umhverfisvæn verkefni sem tengjast afleiddum iðnaði þar sem hægt er að nota hráefni kísilvera, svokölluð kísilhreinsiver, á tveimur stöðum á landinu. Þar er um að ræða verkefni sem skapa mörg störf á hverja orkueiningu, samtals 500 framtíðarstörf fyrir 150 megavött af orku og 600–800 störf á byggingartíma. Ég vek sérstaka athygli á því að hér er um að ræða umhverfisvæn verkefni sem ekki fela í sér losun gróðurhúsalofttegunda sem neinu nemur. Það sem helst stendur þessum verkefnum fyrir þrifum er skortur á orku. Það er því mikilvægt að ríkið móti skýra eigandastefnu þess efnis að opinber orkufyrirtæki leggi sig fram um að útvega orku í þau verkefni þar sem áhugi fjárfesta liggur þegar fyrir. Undirbúningur er kominn vel á veg og atvinnusköpun er vænleg einmitt nú þegar við þurfum á innspýtingu að halda.

Virðulegi forseti. Ég vil nú byrja á að þakka hv. þm. Ólöfu Nordal fyrir að hefja máls á þessu mikilvæga málefni. Mér fannst í ræðu hæstv. forsætisráðherra gæta þess sama og ég hef heyrt frá forsvarsmönnum ríkisstjórnarinnar allan þann tíma sem ég hef setið á þingi, frá kosningunum 2009. Hér er allt að gerast, er sagt. Svo eru talin upp tækifæri sem eru í þann veginn að gerast eða munu gerast, en engu að síður er staðreyndin sú að hér hefur ákaflega lítið gerst. Sá hagvöxtur sem spáð var árin 2009 og 2010 og 2011 verður ekki, m.a. vegna þess að þau atvinnutækifæri sem sá hagvöxtur átti að byggjast á kemst ekki til framkvæmda, fyrst og fremst vegna þess að ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir hafa ekki skýra stefnu, ganga ekki í takt og vilja ekki koma að því nauðsynlega verki að hér verði byggð upp atvinna. Það er svolítið merkilegt að hugsa til þess, ekki síst núna þegar náttúruhamfarir ganga yfir Japan, að náttúruhamfarir hafa alltaf þau áhrif á Íslandi að hér verður samstaða. Þegar efnahagshamfarir ganga yfir og hrun atvinnulífsins verða hér pólitísk upphlaup. Menn geta ekki staðið saman að því að ganga í þau verk sem mikilvægust eru. Það er mikilvægast að minnka hér atvinnuleysi. Það er mikilvægast að koma í veg fyrir að fólk gangi hér atvinnulaust mánuðum og árum saman eins og við erum farin að horfa upp á í dag. Það eru öfugir hvatar sem ríkisstjórnin stendur fyrir. Hún dregur úr möguleikum fyrirtækja sem fyrir eru til að fjárfesta og hægagangur í endurreisn bankanna hefur m.a. valdið því að þegar menn ganga þar inn í dag með góðar hugmyndir treysta bankarnir sér ekki til að lána nema 30, 40, að hámarki 50% í góð atvinnutækifæri. Á sama tíma eru þessir bankar - þetta eru bankarnir sem eru í eigu okkar, ríkisins - tilbúnir til að lána fólki sem ætlar að byggja sumarhús 60%. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ólöfu Nordal fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga efni. Það er rétt sem komið hefur fram í máli þingmanna, Íslendingar eru ekki vanir miklu atvinnuleysi. Það eru ekki til kynslóðir á Íslandi, sem betur fer, sem hafa alist upp við það að atvinnuleysi sé vandamál til langs tíma. Þetta er að mestu leyti óþekkt, a.m.k. í þjóðarsál þeirra kynslóða sem eru nú í landinu. Þess vegna má eiginlega segja að það sé sameiginlegt verkefni okkar allra, ekki bara stjórnar, heldur í rauninni alls samfélagsins að taka á þessum málum. Það hefur komið fram í umræðunni að lítið sé gert og engin verkefni í gangi. Mig langar samt að nefna nokkur allstór verkefni sem við vitum að eru í gangi, að fara í gang eða munu fara í gang á þessu ári og næstu missirum. Við erum að fara af stað með byggingu Landspítalans. Það var einmitt fundur um það í dag. Á byggingartímanum munu skapast milli 800 og 1000 störf.  Ferðaþjónustan er í stöðugum vexti. Þar skapast á hverju ári hundruð nýrra starfa. Nægir þar að nefna á þessu ári verkefni eins og þær hugmyndir sem eru í Borgarfirðinum, um miðaldaböð við Deildartunguhver og borverkefni á Langjökli til að skoða hvernig hægt er að nota hann meira til ferðaþjónustu o.s.frv. Virðulegi forseti. Ég held að við eigum að horfa þannig á að það sé 

Forseti. Mín skoðun í atvinnumálum hefur löngum verið sú að ríkið eigi ekki að skapa störf, heldur sjá til þess að umhverfið sé fólki og fyrirtækjum ekki fjandsamlegt. Mér hefur fundist basl við stórframkvæmdir þar sem pólitískur þrýstingur í allar áttir flækir málin og skemmir þau. Mér finnst þetta oft byggja á hugmyndum um einhverja töfralausn sem gengur bara ekki upp. Við sjáum að stundum taka m.a.s. framkvæmdir sem komast ekki einu sinni á koppinn áratugi en á meðan bíður kannski heilt bæjarfélag eftir því að fá störf. Ég held að við ættum frekar að leggja áherslu á minni verkefni, styrkja einstaklinga til að hrinda hugmyndum sínum í framkvæmd og leggja áherslu á hið smáa. Rannsóknir hafa sýnt að arðurinn af minni fyrirtækjum verður frekar eftir í samfélaginu, ratar síður á aflandseyjarnar og skapar m.a.s. margfeldisáhrif í samfélaginu. Ég hef náttúrlega miklar áhyggjur af langtímaatvinnuleysi, eins og ég veit að við öll hér inni höfum. Ég held að við séum því miður bara að búa til öryrkja. Mér finnst ýmislegt mega vinna til þess að rjúfa þann vítahring og fara jafnvel í eitthvað sem mætti kalla atvinnubótavinnu, en hún verður að skapa arð. Það er ekkert mál að búa til störf, við getum ráðið fólk í vinnu við að opna dyr en það skapar engan arð í samfélaginu. Það eru mörg verkefni sem hægt væri að fara í. Mér dettur t.d. í hug framkvæmdir í ferðaþjónustu. Þar hefur verið mikil aukning og mörg svæði liggja hreinlega undir skemmdum. En hvað sem við gerum megum við ekki í ljósi ástandsins leyfa okkur að slaka á kröfum um 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég hygg að um það getum við þó verið sammála, þótt skoðanir séu skiptar, að umræðan um atvinnumál sé kannski það verkefni sem hvað mestan tíma ætti að taka á þingi eins og staðan er. Ég verð samt að segja alveg eins og er að meðan ég hlustaði á hæstv. forsætisráðherra hvarflaði að mér hvort við byggjum í sama landinu. Þegar hæstv. forsætisráðherra lýsti rauntölum í efnahagslífinu þótti mér hún lýsa ákveðinni stöðnun í efnahagskerfinu. Hver er ástæðan fyrir því að hlutirnir eru eins og þeir eru núna? Hvernig stendur á því að það er engin hreyfing á hagvexti núna þegar við erum komin nokkuð langt inn á árið 2011? Menn tala um að það sé verið að tala hlutina niður, hingað komi menn og séu bara að gagnrýna. Ég vil segja það fyrir minn hatt að þingflokkur sjálfstæðismanna hefur allt frá kosningum lagt fram tillögur um hvernig eigi að glíma við þann vanda sem hér er við að etja. Síðast lögðum við fram efnahagstillögur í fyrrahaust þannig að ég hafna því algjörlega að hér séu menn ekki komnir til að leggja fram tillögur til að vinna sig út úr vandræðunum. Auðvitað er staðreyndin sú að meginvandinn í atvinnulífi okkar núna er sá að sú umgjörð sem ríkisstjórnin skapar er íslenskum fyrirtækjum fjandsamleg. Hún er hreint út sagt fjandsamleg. Hér er ekki verið að tala um neinar skyndilausnir. Hins vegar halda erlendir og innlendir fjárfestar nú að sér höndum vegna þess að hér er pólitísk óvissa. Ég held að margir geti tekið undir það að stefna ríkisstjórnarinnar sé sjálf eins og hún liggur fyrir ákveðin efnahagsleg ógn við þá endurreisn sem hér þarf að verða. Skattkerfið er orðið allt of flókið. Menn nefna það sem dæmi um fyrirstöðu í umgjörð atvinnulífsins í þessu landi. Umgjörð efnahagsumhverfisins veldur þeim miklu vandræðum sem við stöndum frammi fyrir núna. 

Virðulegur forseti. Þetta er afar sérkennilegur málflutningur vegna þess að hér er ýmist talað um mjög háa skatta á atvinnulíf og einstaklinga eða að ríkisstjórnin sé með hindranir í veginum fyrir uppbyggingu á atvinnulífinu. Hvort tveggja er  Varðandi atvinnulífið hygg ég að við gætum alveg skoðað breytingar á sköttum á fyrirtæki í þá veru t.d. að lækka skatta með tryggingagjaldinu en leggja í staðinn, til þess að ríkið verði ekki fyrir tekjutapi, skatta á bankastarfsemina, ofurlaunin og hagnaðinn sem við sjáum þessa dagana. Lækkað tryggingagjald mun koma sér vel fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki. Það held ég að við ættum að horfa á núna á næstunni. Það er ekki rétt að alltaf sé verið að setja hindranir fyrir atvinnuuppbygginguna. Hvað með fjárfestingarsamninga sem sérstök lög og ívilnanir voru samþykkt fyrir varðandi nýfjárfestingar, varðandi þá sem eru að efla og byggja upp í nýfjárfestingum í atvinnurekstri?  
             Ég hef nefnt hér ýmis verkefni sem eru í gangi sem munu á næstunni fjölga hér  
            

Virðulegi forseti. Við ræðum hér breytingar á framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna. Ég kom upp í andsvari á undan utandagskrárumræðunni áðan og ræddi þetta við formann nefndarinnar. Það komu fram ákveðnar dylgjur í máli hans sem ég ætla að byrja á að svara, eins og t.d. að ég hafi misskilið úrslit stjórnlagaþingskosninganna af því ég raðaði frambjóðendum í stafrófsröð. Mér datt ekki annað í hug þegar Samfylkingin hafði náð markmiði sínu að gera landið að einu kjördæmi og taka upp persónukjör í fyrsta sinn og ná því í gegn að í fyrsta sinn væri talið á einum stað úr kosningum sem haldnar eru á landsvísu, yrðu úrslitin að sjálfsögðu kynnt á þann hátt að sá sem fékk flest atkvæði í fyrsta sætið samkvæmt STV-aðferðinni yrði lesinn upp fyrstur og svo koll af kolli. En svo var ekki gert, líklega vegna þess að landskjörstjórn var orðið ljóst þá þegar hversu mikil vandræði úrslitin höfðu í för með sér, því að eins og allir muna voru það ekki nema 11 einstaklingar sem náðu þeim sætishlut sem fjallað var um í lögunum. Þetta var með þessum hætti. Mig langar til að kynna hér líka til sögunnar tvær breytingartillögur við þetta frumvarp vegna þess að ég var búin að leggja fram frumvarp til breytinga á lögum um þjóðaratkvæðagreiðslu í tilefni af því að ég lagði fram þingsályktunartillögu um að þjóðin fengi að greiða atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort halda ætti aðlögunar- og viðræðuferli Íslands við Evrópusambandið áfram um leið og kosið væri til stjórnlagaþings. Þá kom í ljós að tilskilinn frestur frá samþykkt málsins og fram að atkvæðagreiðslu var ekki nægur þannig að ég er hér einnig með breytingartillögu við 4. gr. um þau tímamörk. Úr því að formaður utanríkismálanefndar situr í salnum langar mig til að benda honum og þingmönnum á að ég hef uppfært þá breytingartillögu sem sneri að því að þjóðaratkvæðagreiðsla um aðlögunarferlið yrði haldin samhliða stjórnlagaþingskosningunni. Sem betur fer varð það ekki raunin vegna þess að hefðu þessar kosningar verið haldnar samhliða hefði þjóðaratkvæðagreiðslan um aðlögunarferlið að sjálfsögðu verið dæmd ógild líka. Svo mikla ágalla fann Hæstiréttur á kosningunni. Það var því lán í óláni. Nú hef ég lagt fram breytingartillögu þar sem kveðið er á um að þjóðaratkvæðagreiðslan skuli fara fram eigi síðar en 1. september 2011. Hef ég mótað spurningu fyrir þá þjóðaratkvæðagreiðslu sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Á að halda áfram aðlögunar- og viðræðuferli Íslands og Evrópusambandsins?“ Þá merkir kjósandi við já eða nei eins og gert er ráð fyrir í lögunum um þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hef lagt ríka áherslu á að þær breytingar sem nú er verið að gera við lögin um þjóðaratkvæðagreiðslur séu vandaðar, því að eins og ég kom inn á áðan er kosningarrétturinn einn dýrmætasti rétturinn sem einstaklingar geta haft í lýðræðisríki, að um kosningarnar gildi algjör friður og taka megi úrslitin úr kosningunum á þann hátt sem um segir þegar talið er og hafi einhverjir athugasemdir við kosninguna sé hægt að áfrýja og kæra til æðsta dómstóls landsins. Áður en ég fer yfir það nefndarálit sem ég hef lagt fram langar mig til að fara aðeins yfir kosningakærur í þeim lögum sem gilda um kosningar. Þær kærur eru mjög breytilegar eftir lögum og eru ýmsar ástæður fyrir því. Um kæruleiðir í lögum nr. 5/1998, um kosningar til sveitarstjórna, segir að séu gallar á framboði eða kosningu skuli afhenda hlutaðeigandi sýslumanni kæru innan sjö daga frá því að úrslitin voru kynnt og sýslumaður skuli þá skipa þriggja manna nefnd til að úrskurða um kæruefnið o.s.frv. Þeim úrskurði sé að lokum hægt að skjóta til innanríkisráðuneytisins. Í kosningum til sveitarstjórna er þessu haldið á þessu plani. Það skal upplýst á nýjan leik að það hefur komið fyrir hér á landi að kosningar til sveitarstjórna hafa verið kærðar og felldur úrskurður í þá átt að sú kosning skuli fara fram aftur. Að mínu mati gengur þetta hæglega upp vegna þess að sveitarstjórnir eru á afmörkuðu svæði í landinu þannig að úrslit kosninga í einu sveitarfélagi hafa ekki áhrif á kosningar á landsvísu og því er þetta með þessum hætti þarna. Ef fram kemur kæra vegna kosninga til Alþingis kveður Alþingi sjálft upp úr um hvort kosningarnar séu ógildar eða ekki. Þingmenn sjálfir sitja í þeirri nefnd og ég man eftir því að þegar ég var nýkjörin á þing sat ég sem fulltrúi Framsóknarflokksins í nefndinni. Þá hafði komið fram ein kæra og landskjörstjórn farið yfir hana og það var úrskurðað á þann hátt að ekki var litið svo á að um ógilda kosningu hefði verið að ræða. Svo eru kosningar sem byggja á lögum nr. 36/1945, um framboð og kjör forseta Íslands. Þar er ákvæði sem ég vil að byggt sé á í þeim kæruleiðum sem lagðar eru til í þjóðaratkvæðagreiðslufrumvarpinu. Það er á þá leið að þegar kærur koma fram um ólögmæti forsetakjörs aðrar en refsikærur skal Hæstiréttur skera úr um gildi kosninganna. Þetta er eðlilegasta leiðin því að í þjóðaratkvæðagreiðslum er oft kosið um gríðarlega stór og efnismikil mál og síðast en ekki síst afar umdeild hjá þjóðinni. Þau eru send í þjóðaratkvæðagreiðslu af því að þjóðin krefst þess að fá þau til meðhöndlunar sjálf eins og við þekkjum mætavel úr Icesave-málinu. Icesave 2 hefur nú þegar farið í þjóðaratkvæðagreiðslu og sem betur fer reyndi ekki á kæruleiðir í því. Icesave 3 fer í þjóðaratkvæðagreiðslu 9. apríl. Því má ekkert út af bregða í þessari lagasetningu, hér er um svo mikilvægt mál að ræða að það verður að vanda lagasetninguna. Málið hefur aðeins breyst frá því að síðasti fundur í allsherjarnefnd var haldinn og þar til nú og ég kem til með að fara yfir þær breytingar á eftir. Eins og ég kom inn á áðan um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna var sett rammalöggjöf, lög nr. 91/2010, í fyrrasumar sem nú hefur komið í ljós að er gölluð og er þetta frumvarp til komið vegna þess og til að plástra þá löggjöf. Í lögum um stjórnlagaþing, sem Hæstiréttur hefur nú dæmt ógilda kosningu um, var ákvæðið á þá leið, sem er nú orðin fordæmagefandi í almennum kosningum að mínu mati þar sem um stór mál er að ræða, að landskjörstjórn úrskurðar um ákveðin ágreiningsefni og sé aðili ekki sáttur við það getur hann kært til Hæstaréttar. Svona var ákvæðið í stjórnlagaþingsfrumvarpinu og er ég afar sátt við það og tel að þetta sé sú leið sem eigi að fara í lögum um þjóðaratkvæðagreiðslur. Í stað þess er vísað hér í lög, einnota lög ef svo má að orði komast, það eru lögin um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu um Icesave 2 sem eru nú þegar orðin úrelt því að þetta var lagasetning um þjóðaratkvæðagreiðslu um eitt tiltekið mál. Það var mikil heppni að þær kosningar voru ekki kærðar. Framkvæmdin var það góð á þeim tíma því að þar var málinu að sjálfsögðu haldið úti í kjördæmunum. Það var tekið til baka í stjórnlagaþingskosningunni því að þá ætlaði Samfylkingin að uppfylla kosningaloforð sitt, eins og ég kom inn á áðan, að hafa landið eitt kjördæmi, taka upp persónukjör, telja á einum stað og hafa landskjörstjórn sem eitt allsherjarbatterí í því vandasama verki sem kosningar eru. Raunverulega var yfirkjörstjórnum í hverju kjördæmi fyrir sig kippt úr sambandi í þeim lögum Með seiglu og þrautseigju er þetta komið inn í frumvarpið á ný. Það var ekki gert ráð fyrir því í upphafi og þess vegna er ég ekki flutningsmaður frumvarpsins. Svo rofaði til eftir gestakomur í allsherjarnefnd og það varð ofan á. Nú eru yfirkjörstjórnir komnar inn á nýjan leik, allur sá mannauður sem býr úti á landi og hefur tekið þátt í að skipuleggja kosningar og gera þær kleifar, og talningarfólkið er komið aftur inn. Það hefur sýnt sig í undanförnum kosningum að mannauðurinn og reynslan þar er auðvitað það sem við eigum að byggja á. Það er það sem við eigum að byggja á í stað þess að ferðast fram eftir kvöldi og nóttu kosningadags um allt land með kjörkassa í mismunandi færð eftir árstíð og við mismunandi aðstæður. Eins og þessu var stillt upp í stjórnlagaþingskosningunni þurftu litlu kjördeildirnar fyrst að koma atkvæðakössunum til yfirkjörstjórna og svo þurftu yfirkjörstjórnirnar að keyra eða fljúga eftir atvikum með þá til Reykjavíkur þar sem talið var í Ráðhúsinu. Um talninguna fjalla ég aðeins í minnihlutaáliti mínu því að allsherjarnefnd barst skýrsla frá fulltrúa í landskjörstjórn í Reykjavíkurkjördæmi suður. Það er alltaf verið að gera lítið úr því að Hæstiréttur hafi úrskurðað, að þetta hafi ekki verið til þess fallið eða annmarkar kosninganna, að það hafi ekki verið við hæfi að Hæstiréttur úrskurðaði kosninguna ógilda. Þessu mótmæli ég harðlega því að Hæstiréttur hefur talað og hinn venjulegi Íslendingur deilir ekki við dómarann sama hvaða rök eru notuð. Það er notað nú til að réttlæta þá stjórnarskrársniðgöngu sem á sér stað í málinu sem við ræðum á eftir. Varðandi nefndarálitið sem ég stend ein að og skrifa undir langar mig fyrst til að segja að sú ákvörðun var tekin á síðasta ári í þjóðaratkvæðagreiðslulögunum, rammalöggjöfinni, það kom fram tillaga um það, að með kærur vegna þjóðaratkvæðagreiðslna ætti að fara eins og í kosningum til Alþingis. Þá benti ég á þá staðreynd að það væru gríðarstór og umdeild mál sem færu í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég tók ESB-málið sem dæmi þegar það verður lagt fyrir þjóðina, hvort sem það verður tillagan mín sem ég hef nú framlengt í tíma vegna þess að formaður utanríkismálanefndar situr á henni í utanríkismálanefnd og virðist ekki vilja taka hana út, en ég gefst ekki upp og hef lagt fram breytingartillögu til þess að fram megi fara þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort halda eigi áfram aðlögunarferlinu eða ekki, skapa þjóðarsátt um það með þjóðaratkvæðagreiðslu hvort halda eigi áfram með ferlið eða ekki. Fyrr næst ekki þjóðarsátt. Máli mínu til stuðnings þegar rammalöggjöfin var samþykkt byggði ég á þeim grunni að það væri ótækt að framkvæmdarvaldið færi af stað með mjög umdeilt mál, eins og t.d. að greiða atkvæði um ESB-samning sem hugsanlega væri kominn til landsins, og það væri framkvæmdarvaldið sjálft sem efndi til þjóðaratkvæðagreiðslunnar og ef kosningarnar yrðu ekki hliðhollar því ætti Alþingi að úrskurða um gildi kosninganna. Ég benti jafnframt á að ef svo yrði gæti meiri hlutinn í krafti afls síns á Alþingi bæði boðað til þjóðaratkvæðagreiðslunnar, fundið á henni ágalla og ógilt hana jafnframt. Það eru rökin fyrir því og ástæðan að Hæstiréttur kom inn í þetta ferli og að litið var til kæruleiða í lögum um framboð og kjör forseta Íslands. Svona gerðist þetta í sögunni og er nauðsynlegt að rifja það upp hér vegna þess að nú er verið að víkja af leið og eftir því sem formaður allsherjarnefndar kynnti hér áðan á landskjörstjórn að vera æðsta valdið í kærumálum. Ég tel það algjörlega ófært. Landskjörstjórn hefur það verkefni að taka á móti kjörgögnum og birta á úrslitin í Reykjavík. Landskjörstjórnir eiga að koma gögnunum, seðlum, vafaatkvæðum og öðru sem ágreiningur er um til yfirkjörstjórnar. En nú á landskjörstjórn sjálf að vega það og meta hvort ákveðnir kjörseðlar eða jafnvel talsvert magn af þeim séu gildir eða ekki og hafa jafnframt úrskurðarvald. Þetta er ekki hægt. Nú er strax kominn í ljós galli vegna þess að þegar fundi allsherjarnefndar lauk í gær taldi ég að verið væri að leggja til dómstólaleið, að þetta ætti fyrst að fara fyrir landskjörstjórn, síðan fyrir héraðsdóm og að lokum fyrir Hæstarétt. Þannig skildi ég við allsherjarnefnd í gær. En það er kannski ástæðan fyrir því að ekki hefur verið boðað til fundar í nefndinni að ég var ein á móti þessari leið, mér fannst hún ófær vegna þess að í umdeildum málum, eins og þeim sem fara í þjóðaratkvæði, verður að leysa hratt og vel úr ágreiningsmálum. Mér fannst algjörlega ófært að flækja þyrfti málið á þann hátt að kæra fyrst til héraðsdóms og síðan til Hæstaréttar til að fá endanleg úrslit úr kosningum. En það er fallið frá þessu. Ég fjalla ítarlega um þessa leið í nefndarálitinu af því að mér fannst þetta vera á þennan hátt þegar ég kvaddi nefndina í gær. Ég er með breytingartillögu við þetta ákvæði sem ég kem til með að lesa hér upp í lokin. Það sjá allir að þessi leið er ófær og því fer ég fram á það við forseta þingsins að málið komi til allsherjarnefndar á milli 2. og 3. umr. til frekari umfjöllunar þannig að við getum kallað til okkar færustu sérfræðinga sem hafa farið fremstir í flokki þeirra sem tala fyrir bættri kosningalöggjöf. Ég ætla þá að fara yfir nefndarálit minni hluta nefndarinnar. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: „Minni hluti allsherjarnefndar er að meginefni til samþykkur þeim breytingum sem lagðar eru til í áliti meiri hlutans á frumvarpi til laga um breytingar á lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna. Sérstaklega er því fagnað að með frumvarpinu er hlutur kjörstjórna og yfirkjörstjórna aukinn á ný. Því er fallið frá þeirri stefnu sem mörkuð var af meiri hluta allsherjarnefndar við meðferð og umræðu þess frumvarps sem varð að lögum nr. 91/2010, að líta á landið sem eitt kjördæmi í slíkum kosningum og telja atkvæði á einum stað. Yfirkjörstjórnir endurheimta vald sitt og sjá um yfirumsjón kosninga og talningar í hverju kjördæmi fyrir sig eins og verið hefur. Fyrir þessu barðist minni hluti allsherjarnefndar þegar lögin voru sett. Ekki var hlustað á rök hans en það hefur nú verið gert. Eftir ógildingu Hæstaréttar á kosningu til stjórnlagaþings var ekki hægt að líta fram hjá þeirri staðreynd að lög um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna eru gölluð, eins og lögin um stjórnlagaþing. Fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna hafa illa getað hlustað á sérfræðinga í kosningamálum og ekki tekið góðum ráðum. Því stóð þjóðin frammi fyrir því í fyrsta sinn í lýðveldissögunni að Hæstiréttur ógilti almennar kosningar. Í kjördæmunum er mikið af hæfu fólki sem er alvant að fást við kosningar, talningu og uppgjör kosninga og auðvitað á að virkja þann mannauð í öllum kosningum sem fram fara. Minni hluti allsherjarnefndar telur að ganga eigi skrefið alla leið þannig að yfirkjörstjórnir tilkynni úrslit í sínum kjördæmum í stað þess að þau verði tilkynnt frá Reykjavík. Má reikna með að það auki spennu fyrir þjóðaratkvæðagreiðslunni, hvernig atkvæði falla eftir landshlutum, því gert er ráð fyrir því að einungis mjög umdeild mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu. Minni hlutinn tekur ekki undir áhuga meiri hluta allsherjarnefndar á því að unnið skuli að því að taka upp rafræna talningu í framtíðinni, víða erlendis hafa slíkar talningar ekki gefist vel og auðvelt er að brjótast inn í slík kerfi til að skekkja niðurstöður. Fámennið hér á landi er til þess fallið að kosningar og talning fari fram með þeim hætti sem verið hefur. Ágreiningsefnið sem var uppi í allsherjarnefnd snýr að kærumálum ef eitthvað fer úrskeiðis í þjóðaratkvæðagreiðslu. Í kosningu til stjórnlagaþings voru ágallar á framkvæmd kosningarinnar svo miklir að þrír einstaklingar sáu sig knúna til að kæra hana. Svo vildi til að kærendur komu úr þremur kjördæmum. Það var því mikið lán að ákvæði um kærur vegna kosninganna voru sóttar til 2. mgr. 14. gr. laga nr. 36/1945, um framboð og kjör forseta Íslands. Hefði kæruákvæðið verið samhljóða kæruákvæði 12. gr. laga nr. 4/2010, um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu um gildi laga nr. 1/2010, um breytingu á lögum nr. 96/2009, um heimild til handa fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu til að standa straum af greiðslum til innstæðueigenda hjá Landsbanka Íslands hf., hefðu kærurnar þurft að fara fyrst fyrir héraðsdóm.“ - Hérna ætla ég aðeins að koma inn og sýna líka fram á gildi vandaðrar lagasetningar. Þetta sem ég las upp er stytting á mikilli upptalningu, með öðrum orðum Icesave-lögum 2. Ég varaði einmitt við því þegar Icesave 3 kom fyrir þingið og það var slík langloka í nafninu á frumvarpinu að fólk hefði ekkert lært af því að smíða nöfn á lagafrumvörp, því að ef það færi í þjóðaratkvæðagreiðslu værum við með sömu löngu rununa. Það hefur nú ræst. Nú hvet ég þá sem huga að frumvarpasmíð að taka sig á í þessum efnum. - „Í athugasemdum í frumvarpi því sem varð að lögunum segir um 12. gr.: „Í greininni er fjallað um hugsanlegar kærur um ólögmæti atkvæðagreiðslunnar og meðferð þeirra og mælt fyrir um að þær skuli sendar landskjörstjórn til úrlausnar eigi síðar en tveimur dögum fyrir fund þann sem getið er um í 9. gr. Er hér um sambærilegt fyrirkomulag að ræða og á við í forsetakosningum, sbr. 14. gr. laga nr. 36/1945, um framboð og kjör forseta Íslands, að því frátöldu að landskjörstjórn hefur hér með höndum þau störf sem Hæstiréttur hefur í forsetakosningum. Dómstólar eiga svo úrskurðarvald um gildi ákvörðunar landskjörstjórnar í samræmi við almennar reglur ef á reynir.““ - Á þessu ákvæði átti að byggja frumvarpið sem er hér til umræðu þegar ég yfirgaf fund allsherjarnefndar í gær en þá var ekki hægt að svara mér því, ef fara ætti dómstólaleiðina, hvort héraðsdómur og Hæstiréttur gætu farið fram á flýtimeðferð í lögum sem þessum vegna þess að það hefur aldrei reynt á slík mál. Þessu var ekki hægt að svara og nú er það komið þannig inn í þingið í dag að landskjörstjórn á ein að sjá um að úrskurða og kærur eiga að afgreiðast þar. - „Minni hlutinn telur að ekki væri búið að leysa úr þeim réttarágreiningi sem reis eftir kosninguna hefði málið farið hina hefðbundnu dómstólaleið og er því brýnt að kæruleið til Hæstaréttar sé greið.“ - Hér ætla ég aðeins að skjótast inn í nefndarálitið. Hefðu kærurnar þrjár úr stjórnlagaþingskosningunum þurft að fara fyrst fyrir héraðsdóm og svo fyrir Hæstarétt væri jafnvel ekki enn þá búið að úrskurða um gildi kosninganna til stjórnlagaþings. Úr því að til er fordæmi fyrir því að kærur eigi að fara beint til Hæstaréttar, samanber lög um framboð og kjör forseta Íslands, eins og beitt var í stjórnlagaþingskosningunum eigum við að sjálfsögðu að gera það að venju og hafa það með þeim hætti þegar verið er að skapa nýja kosningalöggjöf sem nú er verið að gera um þjóðaratkvæðagreiðslur. - „Sex dómarar Hæstaréttar úrskurðuðu kosninguna ógilda. Niðurstöður Hæstaréttar ber að skilja sem svo að annmarkar á kosningunni hafi verið til þess fallnir að hafa áhrif á úrslitin. Fram hjá því verður ekki litið. Í 15. gr. laga nr. 90/2010, um stjórnlagaþing, er kveðið á um kærur til Hæstaréttar og þeim eindregna vilja lýst að niðurstaða réttarins leiði til endanlegrar niðurstöðu í kærumálum er kynnu að rísa við framkvæmd kosninganna. Að þessu sögðu er það álit minni hlutans að vísa eigi til 2. mgr. 14. gr. laga nr. 36/1945, um framboð og kjör forseta Íslands, varðandi kæruleiðir í lögum um þjóðaratkvæðagreiðslur. Þau mál sem lögð eru fyrir þjóðina í atkvæðagreiðslu samkvæmt lögum nr. 91/2010 hafa verið og verða umdeild. Það er því afar brýnt ef einhver ágreiningur kemur upp varðandi kosningarnar að kæruleiðir séu stuttar og stuðst verði til framtíðar við þá reglu sem sköpuð var í kosningunni til stjórnlagaþings, þ.e. að Hæstiréttur fái kæru til úrskurðar innan ákveðinna tímamarka eftir kosningu, rísi ágreiningur um slík atriði.“ Minni hlutinn leggur því til þá breytingu að 5. gr. laganna sem hér er boðuð falli brott. En 5. gr. laganna er svohljóðandi, með leyfi forseta: „13. gr. laganna orðast svo: Kærur um ólögmæti atkvæðagreiðslunnar, aðrar en refsikærur, skulu sendar landskjörstjórn til úrlausnar eigi síðar en tveimur dögum fyrir fund þann sem getið er um í 1. mgr. 10. gr. Gallar á kosningu leiða ekki til ógildingar kosninga, nema ætla megi að þeir hafi haft áhrif á úrslit kosninganna.“ Ég legg til að þessi grein falli brott og auk þess sé ég mig knúna til að mótmæla harðlega 2. mgr. greinarinnar sem fjallar um það að gallar á kosningunni leiði ekki til ógildingar nema ætla megi að þeir hafi haft áhrif á úrslit kosninganna. Þarna er verið að setja mjög svo matskennda málsgrein inn í kærugreinina sem getur haft þær afleiðingar að ekki verði hægt að úrskurða um kærur og ógildi kosninga. Nóg er nú havaríið og vesenið búið að vera um úrskurð Hæstaréttar í stjórnlagaþingskosningunni og það túlkað út og suður og stjórnarskrársniðgöngu beitt í þinginu vegna þess að menn telja að þetta hafi ekki verið svo afgerandi gallar á kosningunni. Ég vísa því alfarið á bug. Löggjafinn má ekki og getur ekki sett svo opna grein inn í eins viðkvæm lög og lögin um þjóðaratkvæðagreiðslur eru þar sem það getur skipt sköpum til að friður haldist í þjóðfélaginu að úrslitin séu rétt kynnt og farið verði eftir úrskurði þeirra aðila sem úrskurða eiga um gildi kosninganna. Ég ætla síðan að kynna til sögunnar þá breytingartillögu sem ég lagði fram við lögin um þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir jól. Það er breytingartillaga við 4. gr. laganna sem fjallar um það að sá tímafrestur frá samþykkt þingsályktunartillögu á Alþingi um þjóðaratkvæðagreiðslu megi vera skemmri en þrír mánuðir ef boðaðar eru kosningar á þeim tíma. Með þessum orðum er ég jafnframt að svara hv. þm. Róberti Marshall, formanni allsherjarnefndar, í þá veru að það voru ekki gerð mistök í þeirri tillögu sem ég lagði fram um það að leggja fyrir þjóðina hvort halda ætti áfram aðlögunarferlinu við Evrópusambandið, því að þingmaðurinn veit jafn vel og sú sem hér stendur að lögð var fram breytingartillaga strax daginn eftir um breytingar á lögunum um þjóðaratkvæðagreiðslu til að koma því ákvæði í gegn að hægt hefði verið að kjósa í þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-umsóknina samhliða stjórnlagaþingskosningunum. En gæfan var hliðholl mér í það sinn því að það var mikil tregða og eins og oft gerist náttúrlega hjá meiri hlutanum fékkst tillagan ekki á dagskrá þingsins þó að ég kallaði oft eftir því og í dag segi ég sem betur fer því að þá hefði sú atkvæðagreiðsla orðið jafnógild og kosningin til stjórnlagaþings. Sú þjóðaratkvæðagreiðsla bíður betri tíma og hef ég nú lagt fram breytingartillögu í þá átt að hún fari fram í síðasta lagi 1. september. Það er aldrei að vita nema hún fari jafnvel inn í kosningar til Alþingis, ef guð lofar að kosningar verði fljótlega til að valdahlutfallið á þinginu fari að rétta sig af á nýjan leik. Alla vega er sú tillaga fullbúin í utanríkismálanefnd og á bara eftir að koma til síðari umr. í þinginu og atkvæðagreiðslu og þá sjáum við til hvort lýðræðissinnuðu vinstri flokkarnir séu ekki tilbúnir til að standa með mér og flutningsmönnum tillögunnar um að leyfa þjóðinni að tala í sem flestum málum.

Frú forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann ítarlegar út í þetta sem hann sagði um að gallar á kosningu leiddu ekki til ógildingar kosninga nema ætla mætti að þeir hefðu áhrif á úrslit kosninganna. Þannig stendur það í breytingartillögu meiri hlutans. Segjum að einhver beri fé á t.d. fréttamenn og fái þá til að auglýsa upp einn frambjóðandann. Þetta er í málaferlum, sem sagt biðstöðu, og þá fellir einhver þann úrskurð að þetta hafi ekki haft áhrif á kosningarnar. Hvað segir hv. þingmaður við þessu? Í öðru lagi erum við núna, og það er tilefni þessara kosninga, að fara í að greiða atkvæði um Icesave-samninginn. Þar hefur mjög mikið verið rætt um jáið, ef menn segja já gerist þetta og þetta, mjög lítið verið talað um neiið. Flestir opinberir aðilar setja sig upp á móti því. Nýjasta dæmið er borgarstjórinn í Reykjavík, Jón Gnarr, sem samkvæmt fréttum rétt áðan segir að hann muni greiða atkvæði gegn því. Hann varar við því að fella Icesave og segist ætla að greiða atkvæði með því, með leyfi frú forseta, „ekki vegna þess að ég skilji það eða ég telji að það sé rétt, heldur er ég einfaldlega orðinn frekar leiður á málinu. Ég ætla að kjósa það í burtu,“ segir hann. Hann segir að grafalvarlegar afleiðingar blasi við þjóðinni ef lögin verða felld. Meira að segja gæti verið að við kæmumst ekki inn í Evrópusambandið, sem ég er svo sem ekkert voðalega hryggur yfir. Ég veit að hv. þingmaður er það ekki heldur. Nánast allir málsmetandi menn, þar á meðal seðlabankastjórinn, eru búnir að taka afstöðu gegn þjóðinni sem, eftir því sem skoðanakannanirnar segja, mun segja nei við Icesave-samningnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir fyrirspurnina. Það er þetta sem ég er að gagnrýna, að það skuli vera komin tillaga um að hafa svo galopna grein í lögunum um kærur. Þetta er svo matskennt þó að við tökum ekki nema frá einum tíma til annars. Það sem var alveg bannað hér fyrir 10–15 árum þykir sjálfsagt í dag o.s.frv. Þannig verður réttarþróun. Varðandi það sem borgarstjóri segir einhvers staðar á einhverjum blaðamannafundi úti í heimi dæmir sig sjálft. Auðvitað getum við ekki sagt já 9. apríl, hann ætlar nú að kjósa 8. apríl skildist mér á fréttinni, og haldið að málið gufi upp því að þá fyrst fáum við að finna fyrir því hvernig það er að sitja uppi með Icesave-klafann. Það sem ég er líka að benda hér á er ákvæði sem er komið þarna inn eftir að allsherjarnefnd fékk í hendurnar nokkurs konar skýrslu frá manni sem situr í landskjörstjórn. Það voru mjög róttækar og frjálslegar talningaraðferðir í Ráðhúsinu og það kemur hér fram í nefndaráliti við stjórnlagaráðið, sem er ekki búið að dreifa því að það er verið að keyra þessi mál hér með miklu hraði í gegnum þingið, en í nefndarálitinu sem ég er að skila kemur fram að það hafi verið farið svo frjálslega með talninguna að þegar vélin náði ekki að telja atkvæðin breytti bara talningarfólkið með penna eða blýanti tölunum til að námunda þær við tölur sem voru á einstaklingum í framboði. Þetta er alveg galið, en það er mjög gott að þetta komst upp því að það er alltaf verið að tala hér um að þeir sem eru á móti því að stjórnlagaþingið verði ekki, sem er náttúrlega ríkisstjórnin því að það er búið að blása stjórnlagaþingið af, hafi gert lítið úr því að Hæstiréttur komst að því að kosningin væri ógild vegna galla  
            

Frú forseti. Þá langar mig til að spyrja hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur hvernig hún meti það að hægt sé að koma með upplýsingar á báða bóga sem eru jafnvígar og hlutlausar. Til dæmis greiðum við bráðum atkvæði um Icesave. Flestallir sem ég gat um, ASÍ, SA og nánast allir málsmetandi aðilar í þjóðfélaginu, eru stjórnvaldsins megin. Seðlabankastjóri sagði á fundi með hv. nefndum þingsins að hann ætlaði að fara í „road show“, þ.e. að selja íslensku hlutabréfin ef við segðum já en annars myndaðist óvissa. Mjög margir hafa varað þjóðina við því að segja já, en það hefur lítið verið rætt um kosti þess að segja nei. Til dæmis kunnum við - og mundum mjög líklega gera - að vinna málið og ekki þurfa að borga neitt. Hvernig ætla menn að koma á jafnvægi milli beggja sjónarmiða þegar ríkisvaldið sjálft fjármagnar þetta? Hver á að meta það hvort kosningarnar séu ógildar vegna þess að það er skekkja í kynningu á sjónarmiðum þeirra sem vilja segja nei og hinna sem segja já? Nákvæmlega sama má segja ef við skyldum greiða atkvæði um aðild að Evrópusambandinu. Evrópusambandið er með gífurlega peninga nú þegar í styrkjum til háskólasamfélagsins, í beinum áróðri til að kynna íslenskum ráðamönnum og öðrum kosti þess að vera í Evrópusambandinu. Hvernig ætla menn að koma með peninga á móti til að sannfæra fólk um að það sé ekki gott fyrir Ísland að vera í Evrópusambandinu? Sagan hefur sýnt okkur að langvarandi aðild og tengsl við ríki í Evrópu hafa ekki fært þjóðinni neina hamingju, síður en svo, en spurningin er: Hvernig á að tryggja að þetta sjónarmið sé kynnt?

Virðulegi forseti. Það er eðlilegt að aðilar heyi kosningabaráttu, hvort sem er til sveitarstjórna, forsetakjörs, Alþingis eða jafnvel þjóðaratkvæðagreiðslna. En það er mjög óeðlilegt eins og þingmaðurinn fór hér yfir að Samtök atvinnulífsins, ASÍ og hinar opinberu stofnanir skuli allar leggjast á sveif með ríkisvaldinu til að tryggja að já komi út úr þessari kosningu. Það er mjög óeðlilegt en það eitt og sér getur ekki leitt til ógildra kosninga að mínu mati. Það er ekki galli á kosningunum sjálfum nema þessir aðilar stæðu hreinlega við kjörstaði og bæru fé á fólk. Þá væri hægt að kæra það því að þá væri það meiri háttar galli á kosningunni. Hér er verið að setja inn ákvæði sem snúa t.d. að því að það sé verið að hjálpa fólki á kjörstað, tala í heyranda hljóði, það sé verið með áróður inni í kjördeild og annað. Í þessu frumvarpi er verið að ræða um þannig galla sem er verið að takmarka mjög mikið. Hver á að meta hvaða galli hefur áhrif á úrslit kosninganna og hvaða galli ekki? Ég tek undir hvert orð sem þingmaðurinn sagði, t.d. með ESB. Ég held að Alþingi leggi sjálft til einar 40 milljónir í kynningarstarf til já- og nei-hreyfinga. Þjóðaratkvæðagreiðslur ganga yfirleitt út á já eða nei. Stundum er svarið kannski, en þá eru það náttúrlega bara auðir seðlar. Til að tryggja jafnræði í þjóðaratkvæðagreiðslum verða stjórnvöld sjálf að leggja fjármagn til þeirrar baráttu sem ég veit ekki að sé verið að gera í Icesave-kosningunni. Það er lagt á ríkisvaldið að vera með kynningarefni svo fólk geti fræðst um málið með og á móti. Núna liggur fyrir þingsályktunartillaga þar sem hnykkt er á þessu atriði. Staðan er vissulega slæm, já-hreyfingin er svo langtum sterkari 

Hæstv. forseti. Frumvarpið sem hér liggur fyrir hefur tekið nokkrum og raunar allverulegum breytingum frá því það kom til umræðu fyrst í þinginu fyrir fáeinum dögum. Tilkoma frumvarpsins er, eins og hv. þingmenn muna, að allsherjarnefnd bárust ábendingar um að annmarkar kynnu að vera á gildandi lögum um þjóðaratkvæðagreiðslur sem samþykkt voru síðasta sumar. Það leiddi til þess að stærsti hluti allsherjarnefndar flutti frumvarp til breytinga á þeim lögum í ljósi þess að unnt yrði að lagfæra augljósa ágalla fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna sem fram á að fara 9. apríl. Um það var allgóð samstaða að ganga í það verk og reyna að lagfæra þessa lagasetningu með það að markmiði að þjóðaratkvæðagreiðslan 9. apríl, sem í öllum skilningi er mjög mikilvæg, geti gengið sem best fyrir sig og hættan á því að lagalegir annmarkar eða vandamál komi upp verði eins lítil og hægt er. Án þess að fara ofan í smáatriði málsins vil ég geta þess að það varð stefnubreyting í störfum nefndarinnar þegar farið var að vinna með útfærslu einstakra tillagna í þessu sambandi. Niðurstaða þess meiri hluta allsherjarnefndar sem undir nefndarálit og breytingartillögur skrifar er sú að hverfa hvað talningu atkvæða varðar frá því fyrirkomulagi sem almennu lögin um þjóðaratkvæðagreiðslu frá síðasta sumri gerðu ráð fyrir, þ.e. að talið væri á einum stað og undir handleiðslu landskjörstjórnar, en þess í stað verði notað fyrirkomulag sem er sambærilegt við það sem á sér stað í alþingiskosningum þar sem talið er í einstökum kjördæmum og yfirkjörstjórnir gegna lykilhlutverki við stjórn þess verks. Þessa breytingu styð ég. Ég held að þrátt fyrir að mörg ágæt og mörg málefnaleg sjónarmið hafi komið fram á síðasta ári um að ekki væri ástæða til að skipta landinu upp þegar um væri að ræða þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir allt landið þar sem allir hefðu jafnan atkvæðisrétt, að skipta því eftir kjördæmum. Það voru ýmis áhugaverð sjónarmið sem komu fram í því en þá er það þannig þegar við stöndum frammi fyrir því að takast á við þjóðaratkvæðagreiðslu innan fárra vikna er mikilvægt að reyna að velja fyrirkomulag sem góð reynsla er á, sem hefur gengið vel og lágmarka þannig hættuna á einhverjum vandkvæðum eða ágöllum sem leitt gætu til vandræða við framkvæmdina. Þarna er um að ræða ákveðna meginbreytingu sem ég styð og er höfuðástæða þess að ég undirritaði nefndarálitið og styð þær tillögur sem þar er að finna. Ég og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson undirrituðum nefndarálitið reyndar með fyrirvara. Sá fyrirvari lýtur fyrst og fremst að öðru álitamáli sem fjallað er um í frumvarpinu og breytingartillögum við það, en snýr að kæruleiðum sem þar er fjallað um. Við veltum því sjónarmiði upp hvort nokkur ástæða væri til að breyta því fyrirkomulagi sem áður var gert ráð fyrir, að kærur vegna kosninganna gætu borist til Hæstaréttar. Frumvarpið eins og það lítur út gerir ráð fyrir að kærur geti farið frá kjördæmum og yfirkjörstjórnum til landskjörstjórnar sem úrskurði þá endanlega þar um, þó eins og kemur fram í nefndarálitinu að alltaf sé hægt að bera ágreiningsmál undir dómstóla með almennum hætti samkvæmt almennum reglum. Við vorum spurðir í nefndinni og spurðum okkur sjálfa hvort ekki væri nóg að hafa það fyrirkomulag, hvort ekki væri öruggur háttur á þessu, að komi ágreiningsmál til yfirkjörstjórnar og sætti kjósandi sig ekki við niðurstöðu þar sé hægt að bera það undir dómstóla. Þá má segja að hefðbundin dómstólameðferð í kjölfar slíkrar kæru eða málshöfðunar muni vafalaust leiða til vandaðrar niðurstöðu. Það er hins vegar, eins og við bentum á í nefndinni, ákveðin hætta á að málsmeðferðin muni eða geti tekið nokkuð langan tíma. Við föllumst auðvitað á það sem kemur fram í nefndarálitinu, að ætla má að möguleikar til flýtimeðferðar fyrir héraðsdómi verði nýttir en engu að síður er meiri hætta á því að mál taki lengri tíma ef fara þarf fyrir tvö dómstig en ekki eitt. Þarna vegast því á ákveðin sjónarmið. Annars vegar er það spurningin um að hafa kæruleiðirnar og póstana sem hægt er að kæra eða bera réttarágreining undir sem flesta og svo hins vegar ákveðin skilvirknissjónarmið sem snúa að því að niðurstöður kosninganna séu ekki í lausu lofti lengi. Þetta var fyrirvarinn sem við hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson höfðum fyrst og fremst á þessu máli. Önnur álitamál sem hafa komið upp í þessum umræðum eru ekki sérstök vandamál í mínum huga. Ég vil þó nefna ákvæðið sem í breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar hljóðar svo: „Gallar á kosningu leiða ekki til ógildingar kosninga, nema ætla megi að þeir hafi haft áhrif á úrslit kosninganna.“ Svipuð ákvæði eru þekkt í kosningalögum okkar. Þarna er ekki um neina nýbreytni að ræða. Orðalagið kann að vera eitthvað misjafnt, en ég mundi ætla að jafnafdrifarík ákvörðun eins og að ógilda kosningar hljóti alltaf að styðjast við eitthvert mat á því hvort gallarnir séu svo alvarlegir að þeir geti verið til þess fallnir að hafa áhrif á úrslitin. Ég ætla ekki að fara að þessu sinni langt út í umræður um ógildingu stjórnlagaþingskosninganna fyrir skömmu, en ég held að ákvörðun Hæstaréttar verði ekki lesin öðruvísi en svo að þeir mörgu og í sumum tilvikum veigamiklu annmarkar sem voru á framkvæmd þeirra kosninga hafi verið til þess fallnir að hafa áhrif á niðurstöður þeirra kosninga þó að auðvitað væri ekkert sannað af eða á í þeim efnum. Þetta orðalag er vissulega með sama hætti. Ég skil það þannig að það lúti að þeirri túlkun að galli eða vandamál sem upp kemur verði að vera til þess fallið að það geti haft áhrif á úrslit kosninga. En ég álít ekki að þennan texta beri að skilja sem svo að það þurfi að sanna að galli hafi leitt til einhverra tiltekinna úrslita eða þess að úrslitin urðu með öðrum hætti en áttu að vera. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta, hæstv. forseti. Ég vil að lokum segja að við þurfum núna, einfaldlega vegna þess að þjóðaratkvæðagreiðslan á að fara fram eftir tæpan mánuð, að hafa nokkuð hraðar hendur við afgreiðslu málsins til að sem fæstir lausir endar séu fyrir hendi varðandi þann lagalega grundvöll sem þjóðaratkvæðagreiðslan á að byggja á. Við þurfum að leysa þessi vandamál hratt. Hitt er svo annað mál að þær eru umræður sem við höfum átt í allsherjarnefnd að undanförnu, bæði í tengslum við þetta frumvarp og reyndar fleiri mál, gefa auðvitað tilefni til þess að umræða sé tekin á vettvangi þingsins um tæknilega útfærslu kosningareglna í miklu víðara samhengi vegna þess að við erum með mismunandi kosningareglur í tilviki mismunandi kosninga. Í sumum tilvikum rekst þetta á, í sumum tilvikum eru og hafa komið fram, t.d. af hálfu kjörstjórnarmanna á undanförnum árum, ábendingar um atriði sem þyrfti að lagfæra, hrein tækniatriði, ekki atriði sem eiga að þurfa að valda einum pólitískum ágreiningi eða snúast með neinum hætti um einhverja stefnu, heldur bara hrein tækniatriði. Ég minnist þess að á síðustu tveimur til þremur árum hefur þessi umræða af og til skotið upp kollinum, en við erum alltaf að reyna að bjarga hlutunum þannig að það sem á að gerast í næsta mánuði gangi upp og höfum þess vegna ekki gefið okkur tíma til að fara í heildarskoðun að þessu leyti. Ég vil ljúka máli mínu með því að hvetja til þess að við í allsherjarnefnd eða annars staðar á vettvangi þingsins tökum umræðu um það hvernig hægt er að lagfæra kosningalöggjöfina, hina mismunandi bálka sem gilda um mismunandi kosningar, út frá tæknilegum atriðum, út frá lögfræðilegum og framkvæmdalegum atriðum sem þurfa að vera í lagi alveg óháð því hvort við tökum stærri ákvarðanir sem varða eða eiga sér rót í einhverri pólitískri stefnu eða hugmyndafræði. Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta núna er sú að við höfum kannski ekki tækifæri til þess að fara jafngaumgæfilega yfir þetta mál eða skoða jafnmarga þætti í sambandi við þessi þjóðaratkvæðagreiðslulög núna eins og kannski hefði verið tilefni til. En ég vildi halda þessu sjónarmiði til haga um leið og ég legg áherslu á að við reynum að sníða vankanta af lagasetningunni eins og hún er í dag þannig að þjóðaratkvæðagreiðslan 9. apríl, sem er mjög mikilvæg og afdrifarík, geti farið sem allra, allra best fram.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir framsögu hans. Það stendur í 13. gr. laganna um þjóðaratkvæðagreiðslur, sem nú er verið að breyta, að kjósandi geti sent kæru um ólögmæti þjóðaratkvæðagreiðslu, aðra en refsikærur, til Hæstaréttar eigi síðar en sjö dögum frá því að ráðuneytið auglýsti úrslit atkvæðagreiðslunnar. Landskjörstjórn veiti Hæstarétti umsögn um atkvæðagreiðsluna og að fenginni umsögn landskjörstjórnar geti Hæstiréttur ákveðið að ógilda niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar ef verulegur ágalli hefur verið á framkvæmd hennar sem ætla má að hafi áhrif á niðurstöðu hennar. Í nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar með því frumvarpi sem nú liggur fyrir er eftirfarandi breyting lögð til, með leyfi forseta: „5. gr. orðist svo: 13. gr. laganna orðast svo: Kærur um ólögmæti atkvæðagreiðslunnar, aðrar en refsikærur, skulu sendar landskjörstjórn til úrlausnar eigi síðar en tveimur dögum fyrir fund þann sem getið er um í 1. mgr. 10. gr. Gallar á kosningu leiða ekki til ógildingar kosninga, nema ætla megi að þeir hafi haft áhrif á úrslit kosninganna.“ Hér er búið að leggja til nýja lagagrein í frumvarpinu sem fellir núgildandi 13. gr. úr gildi. Þess vegna gengur breytingartillaga mín út á það að fella úr frumvarpinu þessa 5. gr. sem ég var að lesa því að hvergi er minnst á Hæstarétt í greininni. Svo er í löngu máli fjallað um kæruleiðir í nefndaráliti meiri hlutans og þar kemur m.a. fram, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn leggur því til að í 13. gr. laganna verði kveðið á um að kærur um ólögmæti atkvæðagreiðslunnar, aðrar en refsikærur, skuli sendar landskjörstjórn til úrlausnar eigi síðar en tveimur dögum fyrir fund þann sem getið er í 10. gr.“ 
             Hér, virðulegi  
            

Hæstv. forseti. Ég lýsti því í ræðu minni að það var akkúrat þetta atriði sem gerði það að verkum að ég undirritaði nefndarálitið með fyrirvara. Ég vek hins vegar athygli á því að þrátt fyrir að landskjörstjórn hafi úrskurðarvald um kærur sem berast til hennar breytir það ekki þeim rétti kjósanda eða frambjóðanda að bera ágreiningsmál undir dómstóla. Verði sú dómstólaleið, svo maður noti vinsælt hugtak, er það auðvitað Hæstiréttur sem hefur síðasta orðið um það. Ég vil í þessu sambandi minna á að þegar lögin um þjóðaratkvæðagreiðslur og lögin um stjórnlagaþing voru sett á síðasta ári var gert ráð fyrir miklu viðameira framkvæmdahlutverki landskjörstjórnar en áður hafði verið, m.a. með því að talning færi öll fram á vegum landskjörstjórnar í staðinn fyrir að talið væri í kjördæmum eins og við þekkjum úr eldri kosningum. Þetta gerði það að verkum, ef ég man rétt, að þegar umræða spratt um kæruleiðir í sambandi við þessi lög, annars vegar um þjóðaratkvæðagreiðslurnar og hins vegar um stjórnlagaþingið, þá fóru menn að velta fyrir sér að ef landskjörstjórn er svona virk í sambandi við framkvæmdina, m.a. með talningunni, þarf þá ekki að vera einhver annar aðili sem hægt er að kæra til? Núna þegar við erum að færa verkefnið að stórum hluta aftur til yfirkjörstjórnanna breytist þessi staða landskjörstjórnar. Það gerir það að verkum að ég hef verið tilbúinn til að hugleiða breytingar í þessu sambandi en þó auðvitað með það 

Virðulegi forseti. Kosningarréttur er mikilvægasti réttur sem nokkur einstaklingur hefur í lýðræðisríki. Finnst hv. þm. Birgi Ármannssyni það ekki einkennilegt að hér er vísvitandi verið að skapa lagaeyðu í kæruleiðum í þeim málum sem fara í þjóðaratkvæðagreiðslu? Það sem ekki er kveðið á um í lögum, það er ekki réttur sem skapast í leiðinni. Finnst þingmanninum það ekki skrýtið að eftir ógildingu Hæstaréttar á stjórnlagaþingskosningunni skuli vera vísvitandi lagt til að kæruleið til Hæstaréttar sé felld í heilu lagi út úr þessu frumvarpi? Ég er mjög uggandi yfir þessu því að stundum er lýðræðið fallegt, sérstaklega þegar ákveðnir flokkar eru í stjórnarandstöðu, ég er að vísa í núverandi ríkisstjórnarflokka, en stundum er lýðræðið heft með þessum hætti. Það gerðist nefnilega í stjórnlagaþingskosningunni að eyðuákvæði var í lögunum um stjórnlagaþing og þegar Hæstiréttur var búinn að úrskurða þá kosningu ógilda var ekki hægt að leggja til að kjósa upp á nýtt því að þá setningu vantaði inn í lögin um stjórnlagaþing að ógilti Hæstiréttur kosningar beri tafarlaust að kjósa upp á nýtt. Það var eyðuákvæði. Þess vegna var sú leið jafnvel ófær alla tíð. Ég spyr því þingmanninn á nýjan leik: Finnst honum ekki skynsamlegra að samþykkja þá breytingartillögu sem liggur hér fyrir þinginu, að 13. gr. verði óbreytt í lögunum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna? Af því að það eru aðeins umdeild og stór mál sem fara til þjóðarinnar með þessum hætti og það verður að gulltryggja að allar kæruleiðir og allar lagagreinar séu til staðar í lögunum svo ekki skapist meiri órói 

Hæstv. forseti. Ég get svarað þessu stutt. Jú, ég tel að við eigum að vanda lagasetninguna í þessu og hafa eyðurnar eins fáar og hægt er og reyna eftir því sem við best getum að sjá fyrir hvaða vandamál geta komið upp og finna lausnir á þeim í lagasetningunni. Ég held að það hljóti að vera sameiginlegt markmið okkar vegna þess að ég held að við hljótum öll að átta okkur á því hversu mikið er í húfi. Kosningar, framkvæmd kosninga og traust á kosningum og niðurstöðum kosninga er auðvitað alveg gríðarlega mikilvægt. Ég held því að við hljótum öll að reyna að leggja okkur fram við að finna lausnir í því sambandi. Varðandi tillögu hv. þingmanns ætla ég ekki að svara henni að svo stöddu en tek undir þau meginsjónarmið að við verðum að gæta okkar alveg gríðarlega vel í þessu sambandi og stíga varlega til jarðar og átta okkur á því að ef við gerum eina breytingu getur það kallað á breytingar annars staðar í lagatextanum eða öðrum lögum. Við verðum auðvitað að passa upp á að lenda ekki í einhverjum vandræðum með það. Hvort heppilegt sé að kjósandi geti kært beint til Hæstaréttar eða hvort mál eigi að fara til landskjörstjórnar og síðan eftir atvikum til dómstóla ef máli er stefnt þangað, þá er áhyggjuefni mitt fyrst og fremst tímaþátturinn og skilvirknin, því að um leið og við viljum tryggja réttaröryggi 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir ágæta ræðu. Hann kom inn á að margir lagabálkar væru um kosningar. Mig langar til að spyrja hann, vegna þess að ég hygg að hann hafi ákveðna þekkingu á því, hvort í þeim lagabálkum sé aðgangur kjósenda að upplýsingum tryggður. Þegar menn taka þátt í kosningu kjósa þeir um eitthvað, þeir kjósa einstaklinga, þeir kjósa um málefni eða eitthvað slíkt, og þá er mjög mikilvægt að kjósandinn þekki málefnalega þau atriði sem á að kjósa um og að lagðar séu fram hlutlausar skoðanir á því eða mönnum með mismunandi skoðanir veittur aðgangur að málinu. Margar kosningar fara í gang að tilhlutan ríkisvaldsins, eins og sú atkvæðagreiðsla sem verður t.d. núna um Icesave. Þá er mikil hætta á því að ríkisvaldið noti í krafti síns mikla styrkleika afl sitt til að koma eingöngu já-upplýsingum til kjósenda. Ég hef hlustað á RÚV, Ríkisútvarpið, sem er stór miðill. Alltaf þegar það fjallar um já-ið er farið í gegnum ýmsa kosti og galla. Sjaldan er talað um nei-ið og ef talað er um nei-ið er það með skelfingu í röddinni og sagt að við getum tapað málinu og þá gerist eitthvað voðalegt. En það er sjaldan minnst á að töluverðar og jafnvel stórar líkur séu á því að við vinnum málið. Hvað gerist þá? Ég man ekki til að það hafi verið nefnt í þeirri ágætu útvarps- og sjónvarpsstöð. Ég vil benda á að ÖSE-stofnunin, sem sér um kosningaeftirlit um alla Evrópu, er með sérstaka útsendara þrem eða fjórum vikum fyrir kosningar til þess að kanna hvort öll sjónarmið sem kosið er um komist til skila í öllum fjölmiðlum, sérstaklega ríkisfjölmiðlum.

Hæstv. forseti. Ég held að áhyggjur hv. þm. Péturs H. Blöndals séu alls ekki ástæðulausar. Ég get alveg tekið undir þær í sambandi við fréttaflutning ýmissa fjölmiðla og þar á meðal Ríkisútvarpsins sem við hljótum að gera meiri kröfur til en annarra fjölmiðla vegna lögbundins hlutverks þess. Ég hef áhyggjur af því hvernig fréttaflutningur hefur verið á þeim bæ í þessu máli og vonandi lagast það þegar á líður, en það hefur ekki verið jafnvægi í fréttaflutningi þeirra fram að þessu. Það svarar hins vegar ekki spurningu hv. þingmanns sem sneri að hvernig þessum málum væri háttað í lögum. Ég held að ég geti leyft mér að segja að frekar sjaldgæft sé að mælt sé fyrir um það í lögum með hvaða hætti valkostir í kosningum séu kynntir fyrir kjósendum. Þó er vísir að því í þjóðaratkvæðagreiðslulögunum þar sem ákveðið ákvæði, reyndar óljóst, er um að stuðla beri að kynningu á málefni sem er borið undir atkvæði í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Síðan þegar kemur að skyldubundinni þjóðaratkvæðagreiðslu, eins og á grundvelli 26. gr. stjórnarskrárinnar, eins og Icesave-kosningin verður núna 9. apríl, er látið við það sitja í lagatextanum að segja að innanríkisráðherra eigi að senda frumvarpið inn á öll heimili og tengil inn á heimasíðu Alþingis. Við höfum rætt það í allsherjarnefnd að þarna sé ákveðið ósamræmi á milli annars vegar fyrirkomulagsins þegar um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu er að ræða og hins vegar bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu 

Frú forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort ekki sé ástæða til að hv. allsherjarnefnd skoði hvort ekki þurfi að gæta þess að sjónarmið og persónur í kosningum almennt fái notið hlutlausrar kynningar, þess vegna frá báðum aðilum, og að séð sé til þess þegar veitt er opinbert fé til kosninga að jafnt sé skipt þannig að annar aðilinn fái ekki þúsundir milljóna, eins og í sambandi við Evrópusambandsaðildina, en hinn aðilinn sitji uppi með smáframlög félagsmanna og kannski pínulítinn styrk. Þarf ekki að gæta að jafnræði í peningaaustri til mismunandi skoðana og eins að opinberir aðilar, t.d. Ríkisútvarpið, leggist ekki á sveif með öðru sjónarmiðinu heldur gæti þess að hitt sjónarmiðið komist líka að? Eins og ég gat um áðan hef ég orðið sérstaklega var við þegar rætt er um nei-ið við Icesave-samningunum í útvarpinu að það leiði til allsherjarskelfingar af því að við töpum hugsanlega málinu og þá gerist eitthvað voðalegt o.s.frv. Eins og ég sagði áðan man ég ekki til þess að talað hafi verið um hvað gerist ef við vinnum málið sem þó eru töluvert miklar líkur á að mati flestra lögspekinga. Það væri gaman ef Ríkisútvarpið færi nú í gegnum þann feril allan: Við vinnum málið, við hreinsum mannorðið um allan heim o.s.frv. og borgum hvorki evru, pund né krónu.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir mjög margt í vangaveltum hv. þm. Péturs H. Blöndals. Ég held að það sé mikilvægt þegar um er að ræða þjóðaratkvæðagreiðslu að a.m.k. sé stuðlað að því að lágmarkskynning fari fram á þeim málstað sem um er að ræða. Það er kannski erfitt fyrir hið opinbera að tryggja fullkomið jafnræði allra sjónarmiða á öllum póstum í öllum fjölmiðlum eða hvað það nú er en það eru ákveðnir þættir sem hægt er að hafa áhrif á, t.d. hefur ríkisútvarp sérstakar hlutleysisskyldur. Eins ef fjármunir hafa verið veittir úr opinberum sjóðum til þess að stuðla að kynningu að þá sé jafnræði í þeirri kynningu. Síðan er auðvitað sjálfstætt efni að hve miklu leyti erlend ríki eða ríkjasambönd geta með fjárframlögum haft áhrif á kosningar sem fara fram hér á landi.

Frú forseti. Mig langar að tæpa á nokkrum atriðum varðandi breytingar á frumvarpi til laga um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna. Eins og fram kom í máli formanns allsherjarnefndar gætir nokkurs misræmis í lögum varðandi kynningu á málefnum sem borin eru undir þjóðaratkvæðagreiðslu þegar Alþingi ályktar og þegar þjóðaratkvæðagreiðsla skal fara fram á grundvelli 26. gr. stjórnarskrárinnar. Þetta misræmi er svolítið - ja, það má kalla það pínlegt, því beinlínis er gert ráð fyrir að mál sem fara í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu fái meiri og betri kynningu en mál sem fara í stjórnskipunarlega þjóðaratkvæðagreiðslu samkvæmt 26. gr. stjórnarskrárinnar. Þetta misræmi teljum við í Hreyfingunni brýnt að laga. Fram undan er þjóðaratkvæðagreiðsla um Icesave-málið, önnur þjóðaratkvæðagreiðsla á u.þ.b. ári út af sama máli og verið er að breyta og setja lög svolítið á hlaupum varðandi einstök atriði og einstakar atkvæðagreiðslur. Það kann ekki góðri lukku að stýra. Það eru eðlileg vinnubrögð í lýðræðisríki að opin umræða verði um það málefni sem á að greiða atkvæði um og ítarleg og víðtæk kynning á málefninu þarf að koma til. Varðandi Icesave finnst mér algjörlega ófullnægjandi sú kvöð í lögunum að ráðherrann sendi einfaldlega lögin inn á hvert heimili í landinu, það þarf miklu víðtækari kynningu en svo. Við í Hreyfingunni höfum þar af leiðandi lagt fram þingsályktunartillögu um að innanríkisráðherra verði falið að láta útbúa hlutlaust kynningarefni um Icesave-þjóðaratkvæðagreiðsluna sem fram undan er 9. apríl. Ég vek athygli á orðalaginu „láti útbúa“ en ráðherra útbúi það ekki sjálfur eins og menn virðast oft gera ráð fyrir. Ég hef rekið mig á það, frú forseti, að orðræðan meðal þingmanna og ráðherra er oft í þá veru að það sé einfaldlega ekki hægt að útbúa hlutlaust kynningarefni. Því hafna ég alfarið, það er einfaldlega fag að útbúa kynningarefni. Ég leyfi mér að benda á að í landinu eru sennilega u.þ.b. 20 þúsund kennarar sem vinna við það á hverjum einasta degi að matreiða efni ofan í nemendur þannig að það komist til skila. Hér á landi er fjöldi auglýsingastofa, kynningarstofa og rithöfunda og annarra sem færu létt með það þó að það mundi örugglega kalla á svolitla vinnu að útbúa ítarlegt kynningarefni um Icesave-málið þar sem málið er lagt fram og mismunandi sjónarmiðum eru gerð skil. Ég legg því mikla áherslu á, frú forseti, að allsherjarnefnd, í framhaldi af þjóðaratkvæðagreiðslunni, fari rækilega yfir það í samvinnu við forsætisnefnd væntanlega og Alþingi svo og innanríkisráðherra með hvaða hætti þessu verði gerð skil í lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna. Við í Hreyfingunni höfum í þrígang flutt frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslur þar sem gert er ráð fyrir sérstöku stjórnsýsluapparati sem við köllum Lýðræðisstofu og mundi m.a. hafa það hlutverk að útbúa og kynna efni fyrir þær þjóðaratkvæðagreiðslur sem haldnar verða. Ég held að við séum komin inn í það umhverfi að við munum sjá fleiri frekar en færri þjóðaratkvæðagreiðslur á næstu árum. Við höfum fram undan stjórnarskrárbreytingar, við höfum fram undan ESB-mál. Vonandi munu stjórnarskrárbreytingarnar sjálfar leiða til þess að meira verður um þjóðaratkvæðagreiðslur en áður. Það er því mjög brýnt að þessi mál séu í fastari og betri farvegi en þau eru núna. Það er að vísu ánægjulegt og ég leyfi mér að geta þess úr ræðustól, frú forseti, að ég fékk skilaboð um það áðan að á morgun í hádeginu verði sameiginlegur fundur forsætisnefndar, formanna þingflokkanna og innanríkisráðherra þar sem farið verður í sameiningu yfir það hvernig Icesave-málið verður kynnt fyrir þjóðinni fyrir kosninguna 9. apríl. Það er stórt skref í rétta átt. Ég vona innilega að sá fundur leiði til þess að almenningur í landinu fái ítarlega og víðtæka kynningu á báðum hliðum málsins. Það er ótækt að menn gangi fram með þeim hætti eins og sumir virðast hafa ætlað sér að gera og kynna málið einhliða. Það er Alþingi til mikils sóma ef hægt er að koma því við að Icesave-málið verði kynnt með betri hætti. Sú breyting um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna sem menn hafa rætt í dag er til bóta og einfaldar hlutina og gerir beinlínis ráð fyrir því að talningu ljúki fyrr og talning gangi betur og verði öruggari. Ég er sjálfur stuðningsmaður þessa máls og er feginn því að það er komið í gegn og þetta langt. Einu megum við þó ekki gleyma en það er að í framtíðinni verður að gera ráð fyrir að þessir hlutir gangi hraðar fyrir sig. Nú þegar eru dæmi um að sjómenn séu farnir út á sjó og fái ekki að greiða atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslunni, kjörgögnin eru ekki til, kynningin er ekki til í tíma. Þennan hluta af umgjörðinni um þjóðaratkvæðagreiðslur þarf því að lagfæra líka. Ég vona að þjóðaratkvæðagreiðslan núna á vordögum 2011 muni leiða til þess að við færum þessi mál í betra horf í framtíðinni.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir umfjöllun hans um málið. Það sem ég hefði helst viljað nefna og taka til umræðu í tengslum við þetta þingmál um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna er einmitt það sem hann fjallaði sérstaklega um, þ.e. kynningarmálin. Mig langar til að vekja athygli á því að í nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar á bls. 3 í kynningu segir m.a., með leyfi forseta: „Meiri hlutinn bendir á að nokkurs misræmis gætir í lögunum varðandi kynningu á því málefni sem borið er undir þjóðaratkvæðagreiðslu þegar Alþingi ályktar og svo þess þegar þjóðaratkvæðagreiðsla skal fara fram á grundvelli 26. gr. stjórnarskrár. Meiri hlutinn leggur ekki til breytingar á þessari grein en telur nauðsynlegt að málið verði tekið upp og skoðað. Meiri hlutinn telur engu síður að þetta misræmi geti ekki komið í veg fyrir að á vegum ráðuneytisins fari fram fagleg kynning á því málefni sem kosið er um. “ Mér leikur þess vegna forvitni á að vita hvort þingmaðurinn skilji þetta ekki með sama hætti og ég, að þrátt fyrir ákvæði 6. gr. laganna um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna standi ekkert í lögunum í vegi fyrir því að innanríkisráðuneytið sem ber ábyrgð á þessum málum, láti útbúa kynningarefni, ásamt því að láta í té lögin sem því bera lagaskylda til að senda öllum kosningarbærum mönnum, þar sem fram koma helstu sjónarmið, málefnið í hnotskurn ef svo má segja, þannig að almenningur geti kynnt sér það á aðgengilegan hátt. Mig langar að vita hvort þingmaðurinn sé ekki sammála þeim skilningi mínum, m.a. í ljósi þess sem segir í nefndarálitinu, að það sé alveg ljóst að innanríkisráðuneytinu sé heimilt að gera það, umfram það sem lágmarksskilmálar 6. gr. laganna kveða á um.

Virðulegur forseti. Ég er alveg sammála skilningi hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar að ekkert komi í veg fyrir að innanríkisráðherrann geti látið útbúa slíkt kynningarefni. Hann hefur haft um það orð að hann muni ekki gera slíkt en ég átti samtal við hann í gær þar sem hann virtist kannski vera kominn á einhverja aðra skoðun. Við munum náttúrlega hvetja til þess með því að flytja þingsályktunartillögu Hreyfingarinnar á morgun sem kveður beinlínis á um það að hann eigi að láta útbúa kynningarefni um Icesave-kosninguna. Sú þingsályktunartillaga fær vonandi góðan framgang í þinginu en eins og ég sagði áðan er einnig búið að boða innanríkisráðherra á fund forsætisnefndar og formenn þingflokka í hádeginu á morgun þar sem einmitt á að fara yfir þetta sérstaka mál, kynninguna á Icesave-málinu fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna 9. apríl. Ég tel því að kynningarmálin séu að mörgu leyti að komast í réttan farveg eða ég vona það að minnsta kosti. Það er mikilvægt að halda því til haga á fundinum á morgun að innanríkisráðherrann láti útbúa veglegt og ítarlegt kynningarefni um málið. Ég held að við séum á sama máli um það.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég er algjörlega sammála honum um þetta efni og ég tel að mikilvægt sé í þessari umræðu að menn geri sér grein fyrir því að lagatextinn sem hér um ræðir, um þjóðaratkvæðagreiðslu sem boðað er til á grundvelli ákvörðunar forseta Íslands að synja lögum staðfestingar, segir í sjálfu sér ekki mikið um það sem undir er í málinu. Hann fjallar einungis um heimild til handa fjármálaráðherra að staðfesta ákveðna samninga. Það er því mjög mikilvægt, svo málið sé eins vel úr garði gert og hægt er til undirbúnings þjóðaratkvæðagreiðslu, að öll meginatriði og efnisatriði málsins séu tekin saman á greinargóðan hátt. Það má gera á hlutlausan hátt. Það má auðvitað líka gera með því að taka saman helstu rök þeirra sem tala fyrir málinu og helstu rök þeirra sem tala gegn því. En umfram allt finnst mér mikilvægt að fram fari fagleg kynning á málefninu, helst á eins hlutlausan hátt og hægt er, þannig að almenningur geti tekið afstöðu til þess. Þetta hefur verið mitt viðhorf. Ég veit að um þetta eru auðvitað skiptar skoðanir og að sjálfsögðu er þetta vandmeðfarið því alltaf er mjög auðvelt að tortryggja þá sem eiga að sjá um svona kynningu. En í þessu tilfelli lít ég þannig á að þetta sé mál sem ríkisstjórnin bar fram og umtalsverður meiri hluti Alþingis samþykkti og frá mínum bæjardyrum séð er ekkert að því að þeir sem lögðu málið fram og stóðu að því, komi málflutningi sínum og rökum sínum til skila til þjóðarinnar. Mér finnst það eðlilegt á sama hátt og þeir sem vilja síðan berjast gegn því gera það á sínum forsendum. Hér finnst mér það meitlað í stein í nefndaráliti allsherjarnefndar að innanríkisráðuneytið hafi heimildir til að standa að ítarlegri kynningu en þeirri sem lágmarksákvæði laganna kveða á um og það finnst mér skipta miklu máli.

Frú forseti. Ég fagna því að umræðan sé komin á ákveðið stig sem er mjög nauðsynlegt að hún komist á, þ.e. að menn ræði af fullri alvöru um hvernig kynna eigi málefni fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu. Viðhorf mitt hefur svolítið verið í þá áttina, eins og varðandi 26. gr. stjórnarskrárinnar, að þegar búið er að taka málið frá Alþingi og vísa því til þjóðarinnar eigi stjórnmálamennirnir sjálfir kannski að halda sig til hlés og ekki síst framkvæmdarvaldið sem í þessu tilfelli lagði fram frumvarpið og hefur barist fyrir því. En vissulega er ekki hægt að gera ráð fyrir öðru en að menn fjalli um málið og svari þeim spurningum sem beint er til þeirra. Hvað varðar útbúning á kynningarefni er að sjálfsögðu hægt að draga fram ítarlega og greinargóða úttekt á helstu efnisatriðum málsins jafnframt því, ef menn kjósa svo, að birta í slíku kynningarefni mismunandi sjónarmið. Ég tel alls ekkert útilokað að það verði gert líka og mér finnst í rauninni eðlilegt að menn birti líka sjónarmið með málinu og á móti málinu í slíku kynningarefni, einfaldlega til þess að upplýsa almenning betur um hvaða álit þeir sem mest hafa fjallað um málið hafi á því og hvers vegna þeir hafi komist að þeirri niðurstöðu sinni. Mér virðast kynningarmálin um þjóðaratkvæðagreiðslur vera komin í betri og réttari farveg en þau hafa oft verið og ég fagna því. Ég hlakka sjálfur til þjóðaratkvæðagreiðslunnar og þess dags þegar ég fer og greiði atkvæði og sé svo útkomuna úr því.

Virðulegi forseti. Ég ætla svo sem ekki að hafa mjög mörg orð um þetta mál sem við ræðum hér, frumvarp til laga um breytingu á lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna, en vildi þó koma nokkrum sjónarmiðum á framfæri. Eins og segir í því nefndaráliti sem liggur hér frammi eru með frumvarpinu lagðar til nauðsynlegar lagfæringar á lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna, m.a. til þess að skýra hlutverk landskjörstjórnar og yfirkjörstjórna. Þetta er gert núna í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu sem fyrirhuguð er um Icesave-samninginn sem samþykktur var á Alþingi en forseti Íslands synjaði staðfestingar með vísan til 26. gr. stjórnarskrárinnar. Það er auðvitað ljóst að nauðsynlegt er að gera breytingar á núgildandi lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna enda hafa kosningar á Íslandi ekki gengið sérstaklega vel fyrir sig upp á síðkastið. Er þar skemmst að minnast kosningar til stjórnlagaþings sem var svo miklum annmörkum háð að Hæstiréttur Íslands ógilti kosninguna eins og frægt er. Þetta frumvarp er þingmannafrumvarp flutt af nokkrum hv. þingmönnum í allsherjarnefnd Alþingis. Formaður nefndarinnar, hv. þm. Róbert Marshall, hefur mælt fyrir því nefndaráliti sem meiri hlutinn lagði fram og undir það ritaði ég með fyrirvara. Ég vil bara segja í tengslum við þetta mál að aðkoma mín hefur verið sú að reyna að leggja eitthvað gott til málanna til að tryggja að sú þjóðaratkvæðagreiðsla sem fram undan er geti farið snurðulaust fram þannig að sagan endurtaki sig ekki, þ.e. að upp komi ágreiningur sem snýr að framkvæmd kosninganna sem leiddi til þess að ágreiningur færi fyrir dómstóla. Þetta hefur verið mitt upplegg í málinu, þ.e. að reyna að koma málum þannig fyrir að framkvæmd komandi þjóðaratkvæðagreiðslu verði í lagi öfugt við kosninguna til stjórnlagaþings. Ég gerði fyrirvara við það nefndarálit sem hér liggur frammi eins og félagi minn í þingflokki Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Birgir Ármannsson. Sá fyrirvari laut í rauninni að því atriði sem fjallað er um í nefndarálitinu og snýr að kæruleiðum. Í nefndarálitinu segir að hv. allsherjarnefnd hafi fjallað sérstaklega um þær kæruleiðir sem eru í lögunum samanborið við þær sem eru í lögum nr. 4/2010, um þjóðaratkvæðagreiðslu um gildi laga nr. 1/2010, þ.e. um Icesave-lögin. Í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: „Samkvæmt 12. gr. þeirra skulu kærur um ólögmæti þeirrar atkvæðagreiðslu, aðrar en refsikærur, sendar landskjörstjórn til úrlausnar eigi síðar en tveimur dögum fyrir fund þann sem getið er um í 10. gr. sömu laga. Í skýringum við ákvæðið kemur fram að kærur um ólögmæti atkvæðagreiðslunnar og meðferð þeirra verði sendar landskjörstjórn til úrlausnar eins og þar greinir. Kemur fram að þar sé um að ræða sambærilegt fyrirkomulag og í forsetakosningum, að því frátöldu að landskjörstjórn hefði með höndum þau störf sem Hæstiréttur hefur í forsetakosningum. Dómstólar eigi svo úrskurðarvald um gildi ákvörðunar landskjörstjórnar í samræmi við almennar reglur ef á reyndi.“ Í nefndarálitinu segir líka síðar í þessum kafla um kæruleiðir að meiri hlutinn telji að „í ljósi þess að framkvæmd þeirrar atkvæðagreiðslu [þ.e. þjóðaratkvæðagreiðslu um Icesave-samninginn] gekk vel sé rétt að fela landskjörstjórn úrskurðarvald um lögmæti atkvæðagreiðslunnar og leggur því jafnframt til að við frumvarpið bætist ný grein sem felur í sér breytingar á 10. gr. laganna til samræmis við 1. mgr. 10. gr. laga nr. 4/2010“. Ég tek undir það sjónarmið að síðasta þjóðaratkvæðagreiðsla um Icesave-málið gekk vel en þó reyndi ekki á það hvernig fara ætti með ágreining sem upp kynni að koma í tengslum við þá kosningu. Almennt tel ég að hún hafi farið vel fram og þá á ég ekki bara við að forminu til, heldur var ég ákaflega ánægður með niðurstöðuna líka. Ég tek undir þau sjónarmið sem fram koma í nefndarálitinu. Það sem ég setti spurningarmerki við var hvað gerðist ef upp kæmi ágreiningur um framkvæmd kosninganna. Miðað við þá breytingu sem hér er lögð til er landskjörstjórn falið ríkara úrskurðarvald en var t.d. í tengslum við kosninguna til stjórnlagaþings. Engu að síður er það svo, miðað við það frumvarp sem við ræðum hér og þá leið sem meiri hluti nefndarinnar leggur til, að felli þeir sem gera ágreining um framkvæmd kosninganna sig ekki við niðurstöður landskjörstjórnar leiðir auðvitað af almennum reglum að það eru dómstólar sem eiga úrskurðarvald um gildi ákvörðunar landskjörstjórnar og þá í samræmi við almennar reglur. Ég hef orðið var við það í umræðunni að menn hafa haft áhyggjur af því að með þessari breytingu sé hugsanlega verið að koma í veg fyrir aðkomu dómstóla að kærumálum eða ágreiningsmálum sem upp kunna að koma í tengslum við framkvæmd kosningarinnar. Ég tel að með þeirri leið sem hér er farin þurfi hv. þingmenn ekki að óttast það. Ég reifaði hins vegar þau sjónarmið í nefndinni og vildi koma þeim á framfæri að ég hefði efasemdir um að slíkan ágreining þyrfti að reka í gegnum tvö dómstig, þ.e. fyrst héraðsdóm og síðan Hæstarétt, sætti menn sig ekki við niðurstöðu héraðsdóms, og þá með áfrýjun. Ég taldi í ljósi eðlis þeirra mála sem falla undir þessi lög að það kynni að vera eðlilegt að í framkvæmd yrði niðurstöðum landskjörstjórnar einfaldlega vísað beint til Hæstaréttar án þess að héraðsdómstólarnir kæmu að málinu, einfaldlega vegna þess að kosningar og kosningaúrslit eru þess eðlis að sé uppi einhver vafi um réttmæti eða lögmæti framkvæmdar kosninganna sé mikilvægt að skjót úrlausn fáist hjá þeim sem um ágreininginn fjalla. Það var hins vegar mat manna að nefndarmenn þyrftu ekki að óttast það að gengi ágreiningur um framkvæmd og niðurstöður kosninga til beggja dómstiganna þyrfti það að framkalla langa bið, einfaldlega vegna þess að meginreglur laganna um meðferð einkamála um flýtimeðferð mála mundu eiga við í þessum tilvikum og þar af leiðandi ætti ágreiningur eins og þessi að geta runnið hratt og greiðlega í gegnum dómskerfið. Það er hins vegar þannig að eftir því sem dómstigin eru fleiri, og fleiri koma að því að kveða upp úr um ágreiningsefni eins og þessi, tekur málsmeðferðin auðvitað lengri tíma. Ég hefði fyrir mitt leyti talið nægjanlegt að niðurstöðum landskjörstjórnar skyldi vísa bara til Hæstaréttar og Hæstiréttur úrskurðaði eða ákvarðaði um niðurstöður kosninga og réttmæti þeirra athugasemda sem réttinum bærust, en ég felli mig svo sem alveg við þá leið sem hér er farin. Líkt og hv. þm. Birgir Ármannsson styð ég því það frumvarp sem hér er til umfjöllunar. Ég vildi hins vegar nota tækifærið til að gera grein fyrir þeim fyrirvara sem ég gerði þegar ég undirritaði nefndarálitið, en tel að niðurstaðan verði á endanum sú, komi upp alvarlegar athugasemdir um framkvæmd kosninga eða talningu eða aðra slíka þætti sem hafa verið til umfjöllunar í tengslum við kosningu til stjórnlagaþings, sé það alveg ljóst og leiði af almennum reglum auk efnisreglna þessa frumvarps að síðasta orðið um slíkan ágreining hafi alltaf Hæstiréttur Íslands. Þetta eru þau sjónarmið sem ég vildi koma á framfæri um það frumvarp sem hér er til umfjöllunar og gera með þessum hætti grein fyrir þeim fyrirvara sem ég gerði við texta þess nefndarálits sem hér liggur frammi og gerð hefur verið grein fyrir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna. Að meginefni erum við sammála og ég deili áhyggjum hans af því að hér sé jafnvel lagt til að það eigi að senda málið fyrir tvö dómstig. Svo er bara því miður ekki. Hér er búið að taka út hæstaréttarleiðina samkvæmt breytingartillögu sem er tölusett nr. 3, að í stað 13. gr., eins og það kemur fram í lögunum um þjóðaratkvæðagreiðslur, er kjósanda gert fært að senda kæru til Hæstaréttar að fenginni umsögn landskjörstjórnar. Greinin á að líta svona út í breyttu frumvarpi, með leyfi forseta: „Kærur um ólögmæti atkvæðagreiðslunnar, aðrar en refsikærur, skulu sendar landskjörstjórn til úrlausnar eigi síðar en tveimur dögum fyrir fund þann sem getið er um í 1. mgr. 10. gr.“ Hér er búið að þurrka út úr lögunum Hæstarétt og kæruleiðina til hans. Því spyr ég þingmanninn, af því að hann talaði um að kærur skyldu lúta almennum reglum um kosningar: Er þingmaðurinn að tala um að samkvæmt þessum þjóðaratkvæðagreiðslulögum verði þá t.d. farið með kæruna til sýslumanns eins og í sveitarstjórnarkosningunum sem sendir þetta til innanríkisráðuneytis? Í alþingiskosningum er það Alþingi sjálft sem úrskurðar hvort kosningar séu gildar eða ógildar. Í forsetakjöri eru þær kærur, komi til þess, sendar til Hæstaréttar. Og ég legg til með breytingartillögu að þessi breytingartillögugrein falli niður og þá standi eftir hæstaréttarleiðin eins og er fyrir í lögunum. Í hvaða almennu reglur um kærur í kosningum var þingmaðurinn að vísa? Hér er búið að þurrka út úr lögunum öllum og þeim breytingartillögum sem hér á að fara að samþykkja allt um kærur til Hæstaréttar.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki skilið breytingartillöguna í 3. tölulið, þ.e. breytinguna við 13. gr. laganna sem er þá 5. gr. frumvarpsins, þannig að búið sé að koma í veg fyrir það að Hæstiréttur Íslands hafi síðasta orðið um ágreiningsefni sem upp koma um framkvæmd kosninganna, enda vil ég ekki að það sé þannig og mundi líklega ekki samþykkja slíkt fyrirkomulag. Í nefndaráliti meiri hlutans segir á bls. 2: „Dómstólar eigi svo úrskurðarvald um gildi ákvörðunar landskjörstjórnar í samræmi við almennar reglur ef á reyndi.“ Þannig hefur það verið í öðrum kosningum sem hér hafa farið fram. Ég er ekki með lagaákvæðin fyrir framan mig um framkvæmdina í mismunandi kosningum, hvort sem það eru alþingis-, forseta- eða sveitarstjórnarkosningar, en ég geng út frá því að við sem að þessu nefndaráliti stöndum séum sammála um það að komi upp ágreiningur eins og ég hef hér lýst hafi Hæstiréttur Íslands alltaf síðasta orðið um réttmæti þeirra athugasemda sem fram eru færðar vilji menn ganga þann veg alla leið, þ.e. að fara fyrst með ágreining til landskjörstjórnar, síðan þá til héraðsdóms og eftir atvikum til Hæstaréttar Íslands. Ef þetta er einhver misskilningur, mismunandi skilningur lagður í þessa reglu, finnst mér sjálfsagt að það atriði verði sérstaklega rætt milli 2. og 3. umr. um málið í hv. allsherjarnefnd eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur óskað eftir að gert verði.

Virðulegi forseti. Já, ég hef farið fram á fund í allsherjarnefnd vegna þess að þetta er mjög óskýrt. Í upphaflegum frumvarpsdrögum eru lagðar til breytingar við síðari málslið 3. mgr. 13. gr. þar sem verið er að bæta við þá lagagrein sem er þegar til. Ég þarf ekki að kenna þingmanninum lögfræði, hann er lögfræðingur sjálfur, en í þeim breytingartillögum sem koma núna frá meiri hluta allsherjarnefndar inn í þingið á þessu nefndaráliti er einfaldlega lagt til að 13. gr. laganna orðist eins og ég las. Þá er verið að fella alfarið burt 13. gr. eins og hún stendur í lögunum nú og þar með öll ákvæði sem lúta að Hæstarétti og jafnframt að breyta þeirri tillögugrein sem kom fram í því frumvarpi sem er til umræðu. Þetta skulum við ræða í allsherjarnefnd. Ef meiningin með því að dómstólarnir eigi að vera hér inni er að það eigi að vera hægt að skjóta þessu til Hæstaréttar fagna ég því. Eins og málið lítur núna út er það hins vegar ekki hafið yfir allan vafa og að mínu mati er m.a.s. búið að þurrka Hæstarétt út. Mig langar til að spyrja þingmanninn annarrar spurningar. Í 2. mgr. nýrrar 13. gr. laganna kemur fram, með leyfi forseta: „Gallar á kosningu leiða ekki til ógildingar kosninga, nema ætla megi að þeir hafi haft áhrif á úrslit kosninganna.“ Finnst ekki þingmanninum þetta afar opið ákvæði og mjög matskennt? Í röksemdafærslu þeirra sem eru andvígir úrskurði Hæstaréttar í stjórnlagaþingskosningunni er alltaf talað um að gallar kosningarinnar hafi ekki verið það miklir og það hafi verið alveg óþarfi af Hæstarétti að ógilda kosninguna. Raunverulega er það stjórnarskrársniðganga að 

Virðulegi forseti. Í ljósi sögunnar og þess sem gerst hefur get ég tekið undir það með hv. þingmanni að það er ófært að ákvæði laga um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna eða annarra kosninga sem boðað er til í landinu séu óskýr. Ef einhver ágreiningur er uppi meðal hv. þingmanna, ég tala nú ekki um þeirra sem eiga sæti í nefndinni sem fjallar um þetta mál, er einboðið að nefndin setjist yfir textann eins og hann er í dag og tryggi það að skilningur allra á lagatextanum varðandi þessi kæruatriði sé sá sami, hvað sem mönnum hins vegar finnst efnislega um þá reglu sem þar kemur fram. Við munum fá tækifæri til að gera það úr því að hv. þingmaður óskaði eftir því að málið yrði tekið til umfjöllunar í allsherjarnefnd milli 2. og 3. umr. Ég held að það veiti ekkert af frekari yfirferð yfir texta frumvarpsins. Það verður ekki annað sagt en að málið hafi verið klárað í talsverðum flýti út úr nefndinni og vel kann að vera að nefndarmönnum hafi yfirsést einhver atriði sem leiða til þess að texti frumvarpsins sé óskýr. Þá er ekkert annað að gera en að einhenda sér í það verkefni að fara yfir það sem ágreiningur er um. Hið sama má segja um 2. mgr. 5. gr. frumvarpsins, um að gallar á kosningu leiði ekki til ógildingar kosninga, nema ætla megi að þeir hafi haft áhrif á úrslit kosninganna. Ég hygg að þetta ákvæði sé sambærilegt ákvæði í 

Hæstv. forseti. Við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í allsherjarnefnd skrifuðum undir nefndarálit og breytingartillögur með fyrirvara sem laut einkum að því ákvæði þar sem fjallað er um kæruleiðir vegna ágreiningsmála í kosningum samkvæmt þessum lögum. Við munum sitja hjá við þessa umræðu en eftir því sem mér skilst er gert ráð fyrir að allsherjarnefnd muni eiga einhvern fund um þetta mál þar sem þetta verði rætt sérstaklega, væntanlega hér á eftir.