Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Þetta frv. til l. um skipan innflutnings- og gjaldeyrismála er einn liður í þeim ráðstöfunum, sem hæstv. ríkisstj. beitir sér fyrir og sýnist þvinga áfram meira af kappi en forsjá. Frv. er því vart unnt að ræða í heild án þess að víkja um leið nokkuð að því, sem á undan er gengið hér á þingi í vetur, þeim málum, sem hæstv. ríkisstj. hefur barið í gegn. Viðskiptahöftin verða afnumin og verzlunin gefin frjáls. Innflutnings- og gjaldeyrisskrifstofuna við Skólavörðustíg á að leggja niður. Hún hefur ekki lengur neinu hlutverki að gegna og verður því sett til hliðar eins og hver annar aflóga gripur. Þetta boða stjórnarflokkarnir af talsverðu steigurlæti, bæði á mannfundum og í blöðum að undanförnu. Afnám hafta og frjáls verzlun eru orð, sem klingja þægilega í eyrum og eru ekki ólíkleg til að vinna einhverja lýðhylli, enda hefur þess oft gerzt þörf í stjórnarherbúðunum, en þó líklega aldrei eins og nú. Það er rétt, að skrifstofan við Skólavörðustíg verður lögð niður, enda ekki sparað að segja frá því. Hins er minna getið, að um leið og þeirri skrifstofu verður lokað, á að opna nýjar skrifstofur sömu tegundar á öðrum stöðum í bænum. Þeirra verður líka full þörf, því að sannleikurinn mun reynast sá, að höftin verði ekki afnumin og verzlunin ekki gefin að fullu frjáls. Það sparast ekkert við að loka skrifstofunni við Skólavörðustíg, síður en svo. Nýju skrifstofunum, sem við eiga að taka, eru ætlaðar miklu hærri fjárhæðir í rekstrarkostnað en þeirri gömlu. Talið um óheft frelsi og talið um sparnað er ekki annað en leikaraskapur. Það má raunar telja loddaraleik af þessu tagi næstum einkennandi fyrir núverandi valdhafa, og því til sönnunar skal ég rifja upp í örfáum orðum nokkur eldri dæmi. Bóta- og styrkjakerfið lofuðu stjórnarflokkarnir að leggja niður, og var svo látið heita, að hin gífurlega gengislækkun væri fyrst og fremst til þess gerð. Afnám bótakerfisins var eitt hátrompið á hendi stjórnarflokkanna í kosningaáróðrinum, eins og menn muna. Síðan settu þeir löggjöf og sögðu fólki, að með henni væri bótakerfið endanlega úr sögunni. Enn í dag streitast þeir við að halda því fram, að bótakerfið sé úr sögunni. Þó var niðurgreiðslum á vöruverði aldrei hætt, ekki einu sinni úr þeim dregið, heldur hafa þær þvert á móti verið stórauknar, og nú fyrir nokkrum dögum ákvað hæstv. ríkisstj. að hefja á ný bótagreiðslur til þeirra, sem útflutning sjávarafurða annast. Útflutningssjóður hefur aldrei hætt störfum og mun starfa áfram svo lengi sem hæstv. ríkisstj, sýnist. Þá heimild tryggði hún sér í l. um efnahagsmál. Gengið átti að lækka, til þess að unnt yrði að afnema bótakerfið. Gengið var lækkað, en bótakerfið ekki afnumið. Slíkur er hráskinnsleikurinn, sem hæstv. ríkisstj. leikur. Söluskatturinn gamli var ranglátur og orðinn býsna óvinsæll. Stjórnarflokkarnir hétu því fyrir kosningar að afnema hann og gerðu það raunar, enda hafa þeir haldið því afreki sínu mjög á lofti. Hitt ræða þeir helzt ekki að fyrra bragði, að í stað gamla söluskattsins lögleiddu þeir nýjan söluskatt og enn þá ranglátari. Þeir stóðu við loforðið, en innleiddu bara annað verra í staðinn. Afnám tekjuskatts af lágum launum var eitt loforðið, sem talið var freistandi og því óspart notað sem agn í síðustu kosningum. Nú hafa lög um afnám tekjuskatts af láglaunum verið samþ., svo að ekki eru svikin í því efni. Það er farið liðlega í kringum hlutina, ekki vantar það. Í stað tekjuskattsins er þegar lögleiddur annar skattur með öðru heiti, sýnu varhugaverðari og láglaunafólki miklu þyngri í skauti en gamli skatturinn. Þetta eru aðeins fáein dæmi af mörgum um þær brellur, sem hæstv. ríkisstj. hefur í frammi við almenning. Ég vil frekar kalla þær grófar en fágaðar og tel þær bera meiri keim af óskammfeilni en kænsku. Í stjórnarfrv. því, sem nú er til 1. umr. hér í hv. d., kemur óskammfeilnin glögglega í ljós. Í upphafi þess er fullyrt, að innflutningur til landsins skuli vera frjáls. Sú staðhæfing er blásin upp í yfirskriftum og í dálkum Morgunblaðsins og Alþýðublaðsins, en þegjandi gengið fram hjá hinu, að meginmál frv. er ekki um annað en höft og heimildir hafta. Hvers vegna eru þessi loddarabrögð leikin? Hvers vegna er alltaf verið að sýnast? Hæstv. ríkisstj. getur bersýnilega leyft sér margt og gerir það. En eitt getur hún ekki leyft sér, og það er að vera hreinskilin. Þess vegna eru öll látalætin og undanbrögðin. Hún er hrædd við almenningsálitið og það ekki að ástæðulausu. Stefna stjórnarflokkanna er miðuð við hagsmuni fámennrar stéttar, og því er þeim erfitt um vík að koma til dyranna eins og þeir eru klæddir. Þegar verkamannaflokkar og bændaflokkar berjast fyrir hagsmunum sinna umbjóðenda, þurfa þeir þess ekki með að dulbúa fyrirætlanir sinar. Þeir geta játað það undanbragðalaust, að þeir séu hlutdrægir fyrir hönd sinna stétta og vilji gera þeirra hlut í þjóðfélaginu sem mestan. Launþegar og bændur mynda langfjölmennustu stéttir landsins, og því þurfa flokkar þeirra ekki að fara í launkofa með áform sín. Þessu er öðruvísi háttað um íhaldsflokkana, sem gæta hagsmuna tiltölulega fárra manna, hagsmuna, sem að jafnaði rekast á hag og heill almennings. Það er því ekki undarlegt, að íhaldsflokkar öðrum fremur reyni eftir megni að dylja sinn sanna tilgang. Fyrir 14 árum rituðu þeir Jónas Haralz og Torfi Ásgeirsson greinaflokk um dýrtíðarvandamálið, þar sem þeir bentu á leið út úr ógöngunum. Í þessu riti tóku þeir það skilmerkilega fram, að ekki sé til nein lausn, sem sé sú eina rétta frá hagfræðilegu sjónarmiði, - „hver sá, sem tekur sér slík orð í munn, veit annaðhvort ekki, hvað hann er að segja, eða talar mót betri vitund,“ segja þeir orðrétt. Þeir viðurkenna hreinskilnislega, þessir höfundar, að þeir ræði dýrtíðarvandamálið út frá sjónarmiði launþega, verkamanna, sjómanna, starfsmanna og annarra þeirra, er að mestu hafa afkomu sína undir eigin vinnu og afköstum hennar, eins og t.d. bænda og hlutarsjómanna. Og þeir bæta við þessum orðum: „Við erum vísvitandi hlutdrægir fyrir hönd þessara aðila, fyrir hönd yfirgnæfandi meiri hluta íslenzku þjóðarinnar.“ Fyrir 14 árum gat Jónas Haralz játað umbúðalaust, hverra taum hann dró í lausn sinni á dýrtíðarvandanum þá, því að þá bar hann hag alls þorra þjóðarinnar fyrir brjósti. Nú hygg ég hins vegar, að hann telji sig ekki hafa efni á sömu hreinskilni. Nú mun hann láta óátalið, að stjórnarliðið talar æ ofan í æ um hina einu réttu lausn efnahagsvandans, og nú hefur hann víst ekki hátt um hlutdrægni sína. Fyrir 14 árum dró hann taum fjöldans, en nú dregur hann taum fárra útvalinna, það gerir gæfumuninn. Stjórnarflokkarnir eru að leysa vandamál efnahagslífsins. Þeir gera það á sinn hátt sem íhaldsflokkar og sínum mönnum til hagsbóta. Ráðstafanir þeirra eru m.a. í því fólgnar að færa fjármagnið til á milli stétta, taka frá launþegum og bændum, en færa atvinnurekendum og kaupsýslumönnum. Þetta er sjónarmið út af fyrir sig, en þó erfitt við það að kannast opinberlega vegna þess, hve fjölmennar þær stéttir eru, sem frá er tekið. Ótti við þessar stéttir er eðlilegur, og það er hann, sem knýr hæstv. ríkisstj. til allra hinna klaufalegu loddarabragða, sem ég nefndi dæmi um áðan. Því verður ekki neitað, að íhaldsflokkarnir, sem nú fara með stjórn landsins, kunna vel til verka að hygla sínum. Það sést m.a. á frv. því, sem nú liggur fyrir. Þar er ríkisstj. áskilinn allur réttur, hún getur veitt hverjum sem er í heildsalastétt þau fríðindi að gera vöruinnkaup á þeim stað erlendis, sem bezt hentar hans hagsmunum hverju sinni. Þannig verður heildsalinn óháðari en áður þeim hömlum, sem settar voru vegna hagsmuna þjóðarbúsins. Að hæstv. ríkisstj. ætli sér að veita stórkaupmönnum þessi sérstöku fríðindi, má marka af því, að hún hefur þegar tekið 800 millj. kr. erlent eyðslulán og heitir því að taka meira, ef á þurfi að halda. Stjórnarliðið hefur áður býsnazt mikið út af fjárfestingareyðslu þjóðarinnar og það ekki með öllu að tilefnislausu. Í þessu frv. er þó gert ráð fyrir, að síðustu leyfum fjárfestingarhafta verði nú útrýmt úr lögum. Skal eftirleiðis frjálst og hömlulaust að byggja svo stórar óhófsíbúðir sem vera skal og reisa hvers konar verzlunar- og viðskiptahallir og önnur skrauthýsi, en til þess hefur hingað til orðið að sækja um leyfi. Hverjum skyldi koma þetta nýja frelsi vel nema máttarstólpum Sjálfstfl., fjárgróðamönnunum? Þrátt fyrir þessa tilslökun er það ætlun hæstv. ríkisstj. að hefta fjárfestinguna í landinu. En það verður gert með öðru móti, sem sé því að skerða lífskjör almennings nægilega mikið og torvelda honum auk þess lántökuleiðina. Íhaldsflokkarnir gleymdu ekki heldur sínum mönnum; þegar hin fyrri efnahagsmálafrumvörp voru samin. Það var svo sem munað eftir hátekjumönnum við breyt. á lögum um tekjuskatt. Þá var nokkurra hundraða króna skatti létt af láglaunafólki, en um leið sluppu hátekjumenn við mörg þús. kr. skatt, og kannske var allur leikurinn einmitt til þess gerður. Þegar fjölskyldubætur voru auknar í vetur vegna hinnar gífurlegu kjaraskerðingar, sem gerir lægstu tekjur með öllu ónógar til lífsframfæris, þá voru auðmanninum ætlaðar jafnháar fjölskyldubætur og fátæklingnum. Allt, sem öðrum er veitt, skal milljónamaðurinn fá og að auki sitthvað þar fram yfir. Söluskatt á innfluttum vörum tvöfaldaði hæstv. ríkisstj. nýlega og ríflega þó, og í leiðinni rétti hún kaupmönnum smáglaðning. Hún leyfði þeim sem sé, bæði heildsölum og smákaupmönnum, að hækka álagningu sína vegna þessa háa söluskatts, leyfði þeim m.ö.o. að hagnast ofur lítið aukreitis á skattpíningunni, en neytendur borga brúsann. Þá er bönkum og öðrum peningastofnunum ekki gleymt frekar en gróðastéttunum. Er bönkunum hyglað á hinn margvíslegasta hátt, og í 10. gr. frv., sem hér er verið að ræða, eru þeim ætlaðar milljónir króna fyrir það eitt að úthluta leyfum, sem hæstv. ríkisstj. þykist ætla að gera óþörf. Það vill margt hjá þessari ágætu hæstv. ríkisstj. reka sig hvert á annars horn, en þó er tilhneigingin alls staðar hin sama, að færa þjóðartekjurnar sem mest yfir á fárra hendur. Frv. til laga um innflutnings- og gjaldeyrismál er í 14 greinum. Eiga þessar 14 greinar að koma í stað fjögurra lagabálka minnst, og gæti það bent til, að víðar hygði hæstv. ríkisstj. á samdrátt en í efnahagslífinu. Þessarar stefnu gætti einnig í fyrri frv. hæstv. ríkisstj., svo að þetta er engin tilviljun. Virðist stefnan vera sú, að löggjafinn segi stjórninni sem minnst fyrir verkum og láti hana hafa sem frjálsastar hendur. Því skulu lög samin sem rúmust og sem losaralegust og hafa fátt annað að geyma en heimildarákvæði til handa framkvæmdavaldinu. Hv. þdm. minnast vafalaust umr. um söluskattsfrv. Þá var haft mjög á orði hið óvenjulega mikla vald, sem í því frv. var lagt í hendur ráðh. Svipuðu máli gegnir um þetta frv., sem hér liggur fyrir. Í því er fátt beinharðra ákvæða, en því meira um heimildir. Nær því hver grein þess fjallar um heimild handa ríkisstj., skilyrði, sem hún getur sett, eða undanþágur, er hún ein má veita. Mun þetta þykja einkar hentugt fyrir ráðríka stjórn eða stjórn, sem hyggur á vafasamar aðgerðir, en sérstaklega lýðræðisleg er slík lagasetning ekki. Sem dæmi um þessi vinnubrögð má nefna, að samkvæmt frv. skulu lög um útflutning og innflutning á íslenzkum og erlendum gjaldeyri frá 1948 numin úr gildi, en í þeirra stað kemur ein mgr., þar sem það eitt er ákveðið, að ríkisstj. sé heimilt að setja reglur um þessi efni að eigin geðþótta. Það hefur komið fram í öðru efni einnig, að þessari hæstv. ríkisstj. er sérstakur ami að afskiptum Alþingis af málum. Var það mikið rætt í þingbyrjun í vetur, eins og allir muna. Það má segja, að upphafsorð frv. séu ekki með neinum aumingjasvip, og raunar eru þau ekki alveg laus við yfirlæti: „Innflutningur á vörum til landsins skal vera frjáls.“ Munnurinn er strax tekinn fullur, en síðan er farið að spýta út í smágusum: „Innflutningur á vörum skal vera frjáls, nema annað sé ákveðið í reglugerð, er ríkisstj. gefur út.“ Þetta er fyrsta gusan af gúlsopanum, og síðan koma þær hver af annarri. Stjórninni er heimilt að setja skilyrði um innflutning og um gjaldeyrissölu, henni er heimilt að taka í sínar hendur eða fela trúnaðarmönnum sínum úthlutun leyfa. Hún getur veitt undanþágu frá, að íslenzkir aðilar selji bönkunum erlendan gjaldeyri sinn o.s.frv. Ríkisstj. gefur og ríkisstj. tekur, hennar er valdið og dýrðin. Annars hefði ekki verið úr vegi að haga kaflaskiptingu frv. á annan veg en gert er. Hefðu tveir kaflar nægt fyllilega og hinn fyrri þá hljóðað á þessa leið: „Allur innflutningur á vörum til landsins skal vera frjáls.“ Síðari kaflinn hefði svo fjallað um allar undanþágurnar, fyrirvarana og skilyrðin og þar með að um innflutnings- og gjaldeyrismál skyldi fara eftir geðþótta ríkisstj. á hverjum tíma og á hverjum stað. Það var svo sem vitað fyrir fram, að allt tal stjórnarflokkanna um viðskiptalegt frelsi er alveg út í hött, enda sannar þetta frv. það ótvírætt. Innflutningur frá jafnkeypislöndunum svokölluðu er fyrir fram ákveðinn með samningum, og hann nemur a.m.k. þriðjungi alls innflutnings. Við það bætist, að allar þær vörur, sem ýmist eru keyptar austan járntjalds eða vestan, verða framvegis sem hingað til háðar leyfum. Þá kemur og þverrandi kaupgeta almennings bráðlega til með að verka sem höft á innflutninginn. Og loks verður þetta marglofaða viðskiptafrelsi um alla tíð háð útflutningsverðmætunum, gjaldeyrisöfluninni. Ég býst varla við, að hæstv. ríkisstj. ætli þjóðinni að lifa á yfirdráttarlánum um alla framtið. Í sjálfum áróðurspésa hæstv. ríkisstj. er játað, að 40% innflutningsins verði áfram háð leyfum, og er það vafalaust of lág tala, enda ekki gert ráð fyrir því, sem þó er fyrirhugað, að ég hygg, að gefa ekki frjálsar þær iðnaðarvörur erlendar, sem hættulegar geta orðið innlendum iðnaði í samkeppni. Almenningur eða þjóðin í heild græðir áreiðanlega ekki á þessu fyrirhugaða verzlunarfrelsi hæstv. ríkisstj. Hins vegar kunna voldugustu heildsalarnir og aðrir fjársterkustu menn þjóðarinnar að hagnast í bili á þeim breyt., sem ráðgerðar eru á skipan innflutnings- og gjaldeyris- og fjárfestingarmálanna. Það er líklegt, að þeir heildsalar, sem þess sinnis eru, geti með aðstoð yfirdráttarlánanna beint viðskiptum sínum í ríkara mæli en áður til þeirra erlendu fyrirtækja, sem bezt bjóða í umboðslaunum og faktúrufölsun, og er það þá auðvitað þeirra gróði, en tæpast eykst þjóðarhagur í heild við slíkt. Það er svo, að alltaf græða einhverjir. Jafnvel í frumstæðustu og fátækustu þjóðfélögum eru fáeinir útvaldir, sem fleyta rjómann. Eins verður það hér, þótt stjórnarflokkunum takist að skapa almennt kreppuástand. Þeir sterkustu í gróðastéttunum fljóta ofan á, og þeir þrífast eftir sem áður og jafnvel ekki síður, þegar neyðin kreppir að fjöldanum. Minni spámenn í gróðastétt fara á hausinn, og viðskiptin safnast á hendur færri manna en áður og þeim vegnar vel. Fyrir þá verður innflutningsfrelsið og fjárfestingarfrelsið fyrst og fremst, en þorri þjóðarinnar þarf ekki svo mjög á því frelsi að halda, með því að hann skortir fé til þess að njóta þess. Það er svo sem flestu haganlega fyrir komið í bjargráðaráðstöfunum hæstv. ríkisstj. Svipmót hæstv. ríkisstj. skýrist með hverju nýju frv., þrátt fyrir allan dulbúninginn. Það frv., sem nú hefur verið lagt fram hér í hv. d. og tekið til umr., er í rökréttu samhengi við þau, sem áður eru komin. Fyrst er allt kaupgjald slitið úr tengslum við vísitölu og síðan gerðar róttækar ráðstafanir til verðlagshækkana, skattahækkana og vaxtahækkana. Afleiðingin er fyrir fram kunn: skert lífskjör og skert kaupgeta alls almennings í landinu. Þegar sú kaupgeta er orðin nægilega stýfð, er tíminn kominn til að boða frjálsan innflutning og frjálsa verzlun. Kaupið þið nú, góðir hálsar, er sagt við fólkið, þegar búið er að reyta það inn að skyrtunni. Tilgangur valdhafanna er auðsær. Þjóðin hefur lifað um efni fram, segja hinir prúðu í þeirra hópi og þar fram eftir götunum, allt í hálfkveðnum vísum. Þeir reyna með orðum að villa á sér heimildir, en verkin koma upp um þá. Afdráttarlaus sannleikurinn um afstöðu stjórnarflokkanna var þó orðaður af einum íhaldsleiðtoganum. Hann komst þannig að orði: „Efnahagsörðugleikar þjóðarinnar stafa af því, að verkafólkið hefur tekið meira í sinn hlut en komið gat til skiptanna.“ Hér er stefna íhaldsflokkanna í hnotskurn. Svipað hefur nú nýlega verið sagt um bændurna. Þeir hafa með frekju hrifsað meira en þeim bar. Þetta þarf að leiðrétta, og það er hæstv. ríkisstj. nú að gera. Fyrir kosningar í haust lofuðu núv. stjórnarflokkar því hátíðlega frammi fyrir alþjóð að vísa henni leiðina til bættra lífskjara. Hinn 14. okt. birti Morgunblaðið langa ræðu, sem einn íhaldsleiðtoginn hafði þá nýlega flutt á Óðinsfundi. Er þar lögð alveg sérstök áherzla á þá stefnu Sjálfstfl. að stöðva dýrtíð og tryggja kaupmátt launa. Nú sjá allir efndirnar á þeim loforðum. Þar var því líka heitíð, að Sjálfstfl. skyldi tryggja næga atvinnu í landinu og vinna markvisst að aukinni útflutningsframleiðslu. Í dag óttast allir, að einnig þessi loforð verði svikin, enda bendir óneitanlega margt til þess, að atvinnuleysi og minnkandi framleiðsla sé á næsta leiti. Hæstv. ríkisstj. gerir sér það nú orðið ljóst, að hún er búin að koma upp um sig og nú vantreystir þorri þjóðarinnar henni. Hvað gerir hún þá? Hún neyðist að vísu til þess að játa á sig dýrtíðaraukninguna og launaskerðinguna, en þó lætur hún ekki af blekkingatilraunum sínum. Nú ákallar hún þjóðina og biður um þolinmæði og langlundargeð. Veitið okkur frest í 1–2 ár, og þá skal hagur almennings batna, segja stjórnarliðarnir. Þeir reyna að kaupa sér frest til þess að geta haldið áfram iðju sinni; tilfærslu tekna frá fátækum til. ríkra og samdrætti í atvinnu og viðskiptum. Ég hef aldrei heyrt nein frambærileg rök færð fyrir því, að stefna hæstv. ríkisstj. geti með nokkru móti leitt til batnandi lífskjara eftir nokkur ár. Dýrtíðarskriðan, sem stjórnarflokkarnir hafa hrundið af stað, heldur enn lengi áfram, þótt hún kunni að stöðvast um síðir. Kaupgjaldinu er hins vegar af stjórnarvöldum ætlað að standa í stað, á hverju sem veltur, enda er það grundvöllurinn undir öllu saman. Lífskjörin eiga því enn eftir að versna, og eru engar líkur til, að þau geri síðar meir betur en standa í stað, svo aum sem þau verða þá orðin. Þetta er það, sem fram undan virðist vera, fái núv. stjórnarstefna að ráða. Að þessu miða líka allar ráðstafanir markvisst, og á þessu byggist allt kerfið. Annars vegar er skert kaupgeta almennings og minnkandi eftirspurn eftir vörum og vinnuafli og hins vegar tilfærsla fjármagns, viðskipta og atvinnutækja á fárra hendur. Við búum ekki við íhaldsstjórn á Íslandi nú, heldur hreinræktaða afturhaldsstjórn, er reynir að sigla sem hraðast áratugi aftur í tímann. Í þessari viðleitni er hún kappsöm, en ekki forsjál að sama skapi. Hún rennir blint í sjóinn og rekur sig víða á. Erfiðleika sína, afglöp og skyssur reynir hún að dylja í lengstu lög, og í því skyni leikur hún alls konar loddarabrögð. En augu þjóðarinnar eru nú að opnast. Í dag eru þeir fáir, sem treysta hæstv. ríkisstj. Þjóðin er farin að líta í kringum sig spyrjandi, hvar sé hjálpar von. Hún óttast kreppu og hrun. Fleiri og fleiri renna nú vonaraugum til hinna stóru samtaka verkamanna, sjómanna og annarra launþega og til samtaka bænda. Þaðan telja menn nú helzt að vænta björgunar úr ógöngunum. Efnahagsmál þjóðarinnar varða þessi samtök mjög miklu máli, og geta samtökin með engu móti látið þau afskiptalaus til lengdar. Er það ein af mörgum skyssum hæstv. ríkisstj. að hafa með öllu sniðgengið þessi heildarsamtök vinnandi fólks í landinu og hafa aldrei samráð við þau haft um lausn hinna erfiðu og viðkvæmu efnahagsmála: Verður hún aldrei nóg vítt fyrir þessa skyssu, svo mjög sem það þó lá í augum uppi, að samvinna við vinnustéttirnar var óhjákvæmileg, ef sæmilega ætti til að takast: Einn af höfuðpostulum Sjálfstfl., hagfræðingurinn Birgir Kjaran, sagði eftirfarandi orð rétt fyrir síðustu alþingiskosningar: „Það, sem úrslitum ræður í því, hvort verðbólguráðstafanir sjálfstæðismanna bera árangur eða ekki, er því, hvort takast megi að koma á samstarfi milli þeirra þriggja afla, sem fara með efnahagsvöldin í þjóðfélagi okkar, en þau eru Alþingi, eigendur atvinnutækjanna og hin stóru heildarsamtök stéttanna, Alþýðusambandið, Landssamband verzlunarmanna, Bandalag opinberra starfsmanna og fleiri.“ Þannig fórust þessum hv. alþm. orð fyrir kosningar, og þetta var skynsamlega mælt. En hvað varð eftir kosningar? Það var aldrei reynt að koma þessu samstarfi á við samtök stéttanna og því aldrei sannprófað, hvort það mætti takast eða ekki. Eftir kosningar virtist öll skynsemi stjórnarsinna rokin út í veður og vind. Við engan var talað, hvað þá samið, heldur öllu hagað með sama sniði og hér sæti einræðisstjórn að völdum. Er öll sú framkoma hæstv. ríkisstj. í senn ósæmileg, ábyrgðarlaus og fávísleg. Nú mæna sem sagt margra augu til hinna voldugu samtaka vinnustéttanna og ætlast til, að þau bjargi því, sem bjargað verður. Menn vona, að þau bregðist ekki á úrslitastundu. Launþega- og bændasamtökin eru að vísu seinþreytt til stórræða, og er það vel, en þolgóð og sterk, þegar á reynir. Ætli hæstv. ríkisstj. sér að etja kappi við þau, bætir hún gráu ofan á svart, og yrði það raunar kórónan á glappaskotum hennar. Vonandi kemur ekki til þess. Ég lýk nú máli mínu. Ég vil hæstv. ríkisstj. ekki illt, þótt ég gagnrýni hana. Ég óska henni góðs og hygg, að ég eigi, eins og nú er komið fyrir henni, enga ósk betri henni til handa en þá, að hún segi af sér hið allra bráðasta.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að benda á eitt ákvæði í þessu frv. til athugunar fyrir þá n., sem fær það til meðferðar, en mér vannst ekki tími til að ræða um það í gær. Það er ákvæði 12. gr. frv., en í þessari 12. gr. segir, að hver sá, sem vanrækir að láta í té nauðsynlegar skýrslur í sambandi við framkvæmd þessara laga, skuli sæta 50–500 kr. dagsektum. Síðan segir svo í framhaldi af þessu, að sá, sem gefur aðilum, sem annast framkvæmd þessara laga, rangar skýrslur, skuli sæta refsingu samkvæmt ákvæðum 15. kafla almennra hegningarlaga, og síðan eru svo ákvæði um viðurlög fyrir brot á þessum lögum. Þetta ákvæði er að vísu tekið óbreytt upp úr lögunum, sem fjalla nú um innflutnings- og gjaldeyris- og verðlagsmál, nr. 88 1953, en þetta ákvæði mun á sínum tíma hafa komizt inn í lögin um gjaldeyris- og innflutningsmál úr verðlagslögunum og var sérstaklega ætlað að eiga við um þá, sem gæfu verðlagsyfirvöldum ekki þær skýrslur, sem krafizt var, og var meiningin með því, að verðlagsyfirvöldin gætu með beitingu dagsekta knúið þessar skýrslur fram. En ég veit í fyrsta lagi ekki, hvort þessi ákvæði eiga svo vel við eða þeirra er svo mikil þörf í þessu frv., eins og það er úr garði gert, en í annan stað vildi ég spyrjast fyrir um það eða a.m.k. mælast til þess, að nefndin athugaði, hver það er, sem eftir þessu frv. á að leggja á dagsektir, ef skýrslur eru ekki inntar af hendi svo sem boðið er. Það er að sjálfsögðu svo, að þegar um slíkt févíti sem þetta er að ræða, sem allmörg dæmi eru um í íslenzkum lögum, þá er gert ráð fyrir því, að það sé það stjórnvald, sá framkvæmdarvaldshafi, sem í hlut á, þ.e. sem á að fá þessar skýrslur, sem geti beitt þessum dagsektum, sem geti lagt dagsektirnar við, ef ekki er staðið við og skýrslum skilað eins og fyrir er lagt. Dæmi slíks eru t.d. í skattalögum og lögum um hagstofu og fleiri lögum. En ef það er svo, að það séu stjórnvöld, sem eigi að leggja á þessar dagsektir, þá rís sú spurning hér, hver þau stjórnvöld séu. Eru það viðskiptabankarnir, sem eiga að annast úthlutun leyfa? Er það ríkisstj. eða sérstakir trúnaðarmenn hennar, þegar þeir eiga að annast úthlutun leyfa? Er það sjútvmrn., þegar það annast úthlutun leyfa til útflutnings o.s.frv.? Þannig má spyrja. Hitt getur varla verið meiningin, að með þessu ákvæði sé verið að lögleiða það, að dómstólum sé heimilað að leggja við dagsektir, því að það er í fyrsta lagi auðsætt, að það mundi út af fyrir sig kannske ekki flýta svo mjög fyrir skýrslugjöf, þó að leitað væri til dómstóla og dómur fenginn fyrir því, að menn væru skyldir til að skila þessum skýrslum að viðlögðum dagsektum, og í annan stað er það, að ef það eitt lægi í þessu ákvæði, þá væri það með öllu óþarft, því að sú heimild er gefin í eitt skipti fyrir öll í 2. mgr. 193. gr. einkamálalaganna, að dómstóll getur dæmt menn til þess að fullnægja skýrslum, til þess að fullnægja skyldu sinni, annarri en greiðslu peninga, með því að leggja við dag- eða vikusektir. Á þetta vildi ég aðeins benda, þannig að n. gæti tekið þetta til athugunar. Annars hefði það auðvitað verið til hagræðis og flýtisauka, ef hæstv. viðskmrh. hefði verið hér viðstaddur og hefði getað gefið hér upplýsingar um það, hvað fyrir flytjendum frv. vakir í þessu efni. Og það verður að segjast eins og er, að það er heldur óviðkunnanlegt og lýsir heldur lítilli virðingu fyrir þessari hv. þd., að hæstv. viðskmrh. skuli ekki geta verið viðstaddur, meðan umræður fara fram um þetta efni, og m.a. af þeim ástæðum, að ég í ræðu minni hér í gær beindi til hans ákveðnum spurningum, sem ég ætlaðist til að hann gæti gefið svör við á þessu stigi málsins, sem væri æskilegt að lægju fyrir, áður en n. tæki þetta málefni til meðferðar. En þar beindi ég m.a. þeim spurningum til hans, hvort það hefði verið leitað álits t.d. Seðlabankans á því, hvort hann teldi, að það væri framkvæmanlegt, sem ríkisstj. boðaði í þessu efni. Það hefði vissulega verið æskilegt, að hæstv. ráðherra hefði gefið ákveðið svar um það. í annan stað beindi ég líka til hans þeirri spurningu, hvort það væri með vilja eða af vangá, að niður væri fellt það ákvæði í núgildandi lögum um þetta efni, þar sem svo er mælt fyrir, að þegar um ríkisstj. er talað í frv., þá sé átt við ríkisstj. í heild. Þetta ákvæði . hefur verið fellt niður og ekki tekið upp í frv., og eftir öllum lögskýringarreglum yrði það ekki skýrt á aðra lund en þá, að nú sé það ekki ríkisstj. í heild, sem eigi að fjalla um þessi mál, heldur sá einstaki ráðh. og það einstaka ráðuneyti, sem hvert málefni heyrir undir. Þetta er atriði, sem vissulega hefði átt að liggja alveg hreint fyrir og hæstv. ráðh. hefði mjög auðveldlega getað upplýst hér, hvort það var af vangá eða með vilja gert að haga þessu á þessa lund. Það er vægast sagt alveg óviðunandi, að þegar til umr. er hér í þessari hv. d. jafnmikilvægt mál og þetta er og jafnviðkvæmt, mál, sem varðar jafnt alla, að hæstv. ráðh. skuli ekki geta lagt það á sig að vera hér viðstaddur, þegar svona umr. fara hér fram. En það er eins og annað hjá þessari hæstv. ríkisstj., að hún leyfir sér það hvað eftir annað og með margvíslegu móti að óvirða Alþingi og alþm. Það væri þó áreiðanlega hægt að fletta upp í þingtíðindunum á mörgum stöðum, þar sem þessi sami hæstv. viðskmrh. hefur oftar en einu sinni talið það sérstaklega sitt hlutverk, þegar hann sat á þingmannabekk, að koma með aðfinnslur í garð ríkisstj. og ráðherra einmitt út af þessu. Í sambandi við þetta mál, sem hér er til umr., hafa stjórnarblöðin og sumir talsmenn stjórnarinnar þyrlað upp ákaflega miklu blekkingaryki. Blöðin hafa látið í veðri vaka, að hér væri á ferðinni eitt mesta frelsismál, og blöðin og jafnvel einstakir þingmenn, hv. alþm., hafa látið sér sæma að halda því fram, að með þessari fyrirhuguðu lagasetningu væru mörkuð tímamót í íslenzkri viðskiptasögu og íslenzkum viðskiptaháttum, verzlunin væri með þessu gefin alfrjáls. Eins og ég sýndi greinilega fram á í ræðu minni hér í gær, þá er það hin mesta firra, að í því frv., sem hér er um að ræða, felist út af fyrir sig eitthvert nýtt og aukið verzlunarfrelsi. Það geymir ekkert frjálsræði eða möguleika stjórnarvöldum til handa til útgáfu frílista í ríkara mæli en gildandi löggjöf. Á hinn bóginn fær þetta frv. ríkisstj. sjálfri meira vald á innflutnings- og útflutningsmálum en hún nú hefur eftir gildandi lögum eða gefur henni a.m.k. meiri rétt og meiri möguleika til beinna afskipta af leyfisveitingum en áður, og það eru einmitt þau ákvæði eða sú stefna frv., sem birtist í þeim ákvæðum, sem í mínum augum er sérstaklega varhugaverð. En að því fráskildu er aðalbreyting frv. frá gildandi löggjöf í því fólgin, svo sem ég gerði grein fyrir í gær, að leggja niður þær stofnanir, sem nú fara með stjórn innflutnings- og útflutningsmála, stofnanir, sem í meginatriðum byggjast á lögum og er markað vald og verksvið í höfuðdráttum í lögum og eru því að meira eða minna leyti sjálfstæð stjórnvöld, og fá þetta vald í hendur aðilum: viðskiptabönkum, ríkisstjórn eða trúnaðarmönnum hennar, sem fá og lítilfjörleg ákvæði eru um í þessu frv., en eiga að fá sína mótun í hendi reglugerðargjafans og verða því hvað vald og verksvið snertir sem vax í hendi ríkisstj. Að því er stjórnarhætti þessara mála varðar eða fyrirkomulag þeirra virðist því spor stigið aftur á bak, og vil ég þó ekki, eins og ég áður hef sagt og tók fram í gær, fordæma það út af fyrir sig á nokkurn hátt, að stofnun skipuð af gjaldeyrisbönkunum hafi úthlutunina á hendi, ef hún væri stofnsett og henni markaður bás í lögum. Með tilliti til þess, hversu hér er um viðkvæm málefni að ræða, hygg ég, að sú skipan, sem nú er á innflutningsnefnd, að þar sitji menn sinn úr hverjum stjórnmálaflokki, enda þótt þeir séu ekki tilnefndir af flokkunum og ekki fulltrúar þeirra, sé að mörgu leyti skynsamleg og farsæl og til þess fallin að koma í veg fyrir tortryggni, en fyrir hana er ákaflega góður jarðvegur í sambandi við þessi mál. En hvers vegna þá allt þetta frelsisskraf í sambandi við þetta mál og þennan frumvarpsflutning? Skýringin á því er einfaldlega sú, að með því á að reyna að stinga snuði upp í stjórnarstuðningsmenn, sem með hverjum degi sem líður láta til sín heyra æ háværari óánægjuraddir, og þær óánægjuraddir koma m.a. ekki hvað sízt frá verzlunarstéttinni, sem hefur tekið á móti ýmsum aðgerðum ríkisstj. með harla litlum fögnuði, svo sem kunnugt er, svo sem t.d. söluskattinum. Að því er einmitt stefnt með þessu frelsisskrafi og frílistatali að stilla þessar óánægjuraddir. En hinir auknu frílistar eru ekki ákveðnir í þessu frv., en allt frelsisskrafið gengur út á það, hvað ríkisstj. ætli síðar að gera í þessum efnum, hvað hún ætli að gera að frv. þessu samþykktu. Hin boðaða frelsissókn hæstv. ríkisstj, birtist ekki í þessu frv., nema síður sé, en hún á að birtast síðar í reglugerð og frílistum. Að þessu sé svo háttað, játaði í raun réttri hæstv. viðskmrh. réttilega í sinni frumræðu hér í gær, þar sem hann sagði beinlínis, að hinar boðuðu breytingar mundu koma í reglugerð og frílistum. Það hefði náttúrlega verið öruggara, a.m.k. fyrir þá, sem bera takmarkað traust til þessarar hæstv. ríkisstj., að það hefði verið eitthvað nánar ákvarðað um þetta efni í lögum og frelsið hefði verið eitthvað betur tryggt þar en raun ber vitni. En ríkisstj. hæstv. hefur nú kosið að fara þessa leið, og það er sem sagt eftir þeirri leið, sem ríkisstj. ætlar að fara, ekki nokkur trygging fyrir því, að stjórnin fylgi boðaðri stefnu um útgáfu frílista. Hún hefur í því efni alveg óbundnar hendur eftir þessu frv., eins og ég rækilega sýndi fram á í gær. En gerum nú ráð fyrir, að hún standi við boðaða stefnu og gefi út aukna frílista. Þá er það svo, að með þeirri aðgerð einni saman er ekki tryggt neitt aukið raunverulegt viðskipta- eða verzlunarfrelsi, eins og hæstv. viðskmrh. líka réttilega viðurkenndi í gær. Þar þarf meira til að koma. Nægur gjaldeyrir þarf að vera fyrir hendi, og bankarnir þurfa að láta hann viðstöðulaust af hendi. Ég veit, að sumir stuðningsmenn stjórnarinnar ætlast ekki til, að lengra sé gengið í þessu efni en að út séu gefnir frílistar, en eftir sem áður verði svo að sækja undir bankana með gjaldeyrisyfirfærslur. Þeir segja, og maður hefur heyrt þá segja það ýmsa, - að með þessu eigi hér að vera teoretískt verzlunarfrelsi, sem þeir kalla, hvað svo sem því líður í reyndinni, og þeir vitna til þess, að svona sé þetta í sumum öðrum löndum, sem afnumið hafi hjá sér innflutningshöft og óspart er stundum flaggað með hér sem fyrirmynd í þessum efnum. Ef svona ætti að framkvæma þetta, væri hér aðeins um ímyndað verzlunarfrelsi að ræða. Þá væri hér um fullkomnustu loddarabrögð að ræða og allt þetta umstang væri til eintómra málamynda. En ég þykist vita, að hæstv. viðskmrh. hugsar sér þetta ekki svona. Honum er það auðvitað fullvel ljóst, í hverju raunverulegt verzlunarfrelsi varðandi innflutninginn er fólgið, og hann tók það líka skýrt fram í gær, að frílistarnir ættu að vera raunverulegir frílistar, og ég efast ekki um, að fyrir honum sé þetta alvara. Á þeim grundvelli vil ég aðeins segja fáein orð til viðbótar um þessa boðuðu verzlunarfrelsisstefnu, og á þó vissulega að hafa það heiti innan gæsalappa, og ég vil tala um það á þeim grundvelli, hvort sem nú hæstv. viðskmrh. fær ráðið þessari stefnu í ríkisstj. eða ekki. En sé boðskapurinn tekinn í alvöru, vaknar sú spurning, hvort hér séu fyrir hendi þær aðstæður, sem eru óhjákvæmilegar forsendur raunverulegs verzlunarfrelsis á sviði innflutningsverzlunarinnar, og það vaknar meira að segja sú spurning, hvort það sé forsvaranlegt, eins og allt er í pottinn búið í gjaldeyrismálum hér hjá okkur, að stofna til óheftrar sölu á erlendum gjaldeyri. Ég fyrir mitt leyti held, að það sé engin trygging fyrir því, að þær óhjákvæmilegu forsendur, sem þurfa að vera fyrir hendi, til þess að hægt sé að taka upp svona stefnu, séu hér til staðar, og það er mín skoðun, að það sé, eins og málum nú er komið, á engan hátt forsvaranlegt. Allir muna, að það var eitt af aðaládeiluefnum á vinstri stjórnina á sínum tíma, að hún hefði stofnað til of mikilla erlendra lántaka, hún hefði stofnað til of mikilla erlendra skulda, skuldasöfnunin erlendis væri orðin viðsjárverð, gjaldeyrisástandið væri varhugavert og það væri hætta á því, að íslenzka þjóðin fengi ekki staðið undir öllum þeim skuldbindingum, sem stofnað hefði verið til í erlendri mynt. Það er vissulega alveg rétt, að á dögum vinstri stjórnarinnar var stofnað til mikilla skuldbindinga í erlendri mynt, enda þótt þau lán, sem þá voru tekin, væru til nytsamlegra framkvæmda, og það er alveg rétt, að það hljóta að vera takmörk fyrir því, hversu langt má ganga í því efni að stofna til erlendra lána. Það var sagt, að gjaldeyrisástandið væri ákaflega slæmt, þegar vinstri stjórnin fór frá, svo slæmt, að það var talin hætta á því, að íslenzka ríkið fengi þar ekki rönd við reist, og það þyrfti að gera skjótar og öruggar ráðstafanir til þess að bæta úr í því efni. Hvernig eru svo viðbrögðin til þess að bæta úr því? Maður gæti nú í einfeldni sinni haldið, að einfaldasta ráðið til að bæta úr hefði verið það að reyna að efla gjaldeyrisöflunina, en í öðru lagi og að hinu leytinu að draga eitthvað úr gjaldeyriseyðslunni. En þessar einföldu leiðir hafa ekki verið farnar af þessari hæstv. ríkisstj., heldur hefur hún fyrst neytt þess ráðs að taka stærra lán erlendis en dæmi eru til um áður og auka þannig skuldbindingar ríkisins í erlendri mynt meira en nokkru sinni hefur áður verið, gert. Og svo er hitt læknisráðið þetta, sem nú er boðað, að gefa innflutningsverzlunina að verulegu leyti, að sagt er, frjálsa, sem þýðir það, að sala á erlendum gjaldeyri á að vera nokkurn veginn óheft, þegar um vöruinnflutning er að ræða. Þetta er vægast sagt einkennileg pólitík, og ég efast um, að það séu margir menn, sem skilja svona pólitík, a.m.k. af brjóstviti einu saman, því að hún virðist stangast svo á við heilbrigða skynsemi, að það er erfitt að hugsa sér, að það sé hægt að gera það öllu rækilegar. En það virðist nú liggja nokkurn veginn í augum uppi, að aðalforsendurnar fyrir því, að hægt sé að auka frelsi í innflutningi, séu, eins og viðskiptaháttum Íslendinga er háttað, að auka gjaldeyrisöflunina, að auka þjóðartekjurnar og þar með erlendan gjaldeyri. Auðvitað er hitt ráðið hugsanlegt, a.m.k. í bili, að stofna til erlendra lána, að stofna til erlendra skulda, og sú leið, þó að hún hafi hér reyndar verið farin nú, er í litlu samræmi við þær ádeilur, sem haldið var uppi á sínum tíma á vinstri stjórnina. En hvernig er þetta þá hægt? Jú, hæstv. viðskmrh. segir, að það byggist á tvenns konar ástæðum, að hægt sé að taka nú upp óhindraða gjaldeyrissölu til vörukaupa, að undanskildum skiptum við jafnkeypislöndin. Hann segir: Í fyrsta lagi er það hægt vegna aðgerða ríkisstj. hér innanlands í efnahagsmálum, þ.e.a.s. vegna gengisbreytingarinnar og þar af leiðandi vöruverðshækkunar og vegna vaxtahækkunarinnar og takmörkunar á útlánum. Með þessu á að kippa það mikið úr vörueftirspurninni, að það er talið óhætt að gefa innflutninginn frjálsan að verulegu leyti, sem kallað er, eða það sem réttara er, að selja óhindrað þann erlenda gjaldeyri, sem þarf á að halda til þess að flytja vörurnar inn. Og í öðru lagi, segir hæstv. viðskmrh., er þetta hægt vegna þeirrar stórkostlegu lántöku, sem átti sér stað nú s.l. vetur hjá gjaldeyrisvarasjóðnum og Evrópusjóðnum. En eins og ég áðan sagði, voru þau lán, sem þá voru tekin, stórkostlegri en nokkrar erlendar lántökur, sem áður hafa verið teknar, þar sem tekin voru lán upp á nær 800 millj. kr. Ég held, að það hafi út af fyrir sig verið rétt að notfæra sér þá lánsmöguleika, sem þar opnuðust, því að þessi lán eru með hagstæðum vaxtakjörum. En ég álít það jafnrétt, að þessum lánum sé varið til þess að reyna að greiða upp nokkur óhagstæðustu lánin, sem nú hvíla þyngst á. Hins vegar er það að mínum dómi alveg fullkomin ráðleysa að fara að stofna til neyzluvöruinnflutnings út á þessi lán. Reyndar má segja, að nokkrum hluta hefur þegar verið varið til þess að greiða þau yfirdráttarlán, sem nauðsynlegt var að fá fyrir síðustu áramót og um síðustu áramót til þess að halda öllu hér á floti. En svo að vikið sé ofur lítið nánar að þessum ástæðum, sem hæstv. viðskmrh. færir fram sem rök og færir fram sem einu rökin fyrir því, að þetta sé hægt og fært að gera nú, þá er það að vísu vafalaust rétt, að aðgerðir ríkisstj. valda samdrætti í framkvæmdum og minnkandi kaupgetu. Það er sennilegt, að af þeim sökum dragi eitthvað úr eftirspurn eftir erlendum gjaldeyri, og sennilega verður þörf á innflutningi eitthvað minni vegna samdráttar í framkvæmdum. En samdráttarráðstafanir ríkisstj. hafa ekki aðeins þessar verkanir. Þær valda einnig vafalítið samdrætti í útflutningsframleiðslunni og hafa af þeim sökum í för með sér minnkandi gjaldeyrisöflun. En eins og ég hef margtekið fram, þá er það einmitt fyrsta skilyrðið fyrir óhindruðum innflutningi, að það sé aukinn útflutningur framleiðsluvara og þar með meiri gjaldeyrisöflun. En það er einmitt forsenda og hlýtur að vera forsenda fyrir auknu frelsi í innflutningi, að það sé örvað framtak í útflutningsframleiðslunni. En þessari staðreynd virðist hæstv. ríkisstj. algerlega gleyma, þegar hún kunngerir ráðagerðir sínar um stækkun frílistanna og um raunverulega frílista, þ.e.a.s. ráðagerðir um óhindraða sölu erlends gjaldeyris. Hún lítur aðeins á aðra hliðina eða aðra af tvenns konar verkunum, sem samdráttarstefna hennar óhjákvæmilega hlýtur að hafa í för með sér. Ég held, að það væri skynsamlegra fyrir hæstv. ríkisstj. að bíða átekta um sinn og sjá, hverju fram vindur í þessum efnum, og sjá til, hverjar verkanir aðgerðir hennar hafa, áður en hún stofnar til óhindraðrar sölu á erlendum gjaldeyri til vörukaupa. Og að því er hitt atriðið snertir, notkun hins mikla láns, þá er það svo, að því er að vísu haldið fram af hagfróðum mönnum, að þróunin muni verða sú, að það sé sem sagt óhætt að leggja þetta lán í þennan neyzluvöruinnflutning, vegna þess að þróunin muni verða sú, að markaðurinn muni verða mettaður innan skamms og þá muni draga úr eftirspurn á innflutningsvörum og því ekki verða nein hætta á ferðum í þessu sambandi. En þessi skoðun hinna hagfróðu manna er byggð á þeirri forsendu, að það haldist hér óbreytt kaupgjald og það verði engin verðbólgumyndun hér innanlands. En það er nú svo, að frá mínum bæjardyrum séð er ekkert vit í því að nota einmitt þetta mikla lánsfé, sem fengið var nú í vetur, til þess að gera slíka tilraun eins og hér er um að tefla. Þar er allt of mikið í húfi. Hvar stæðum við, ef tilraunin mistækist, eins og hún raunar hlýtur að gera? Það er öllum, sem vilja lita með raunsæjum augum á málið, algerlega augljóst, að það er gersamlega vonlaust, að það verði hægt nema um mjög takmarkaðan tíma að halda hér á landi óbreyttu kaupgjaldi eftir þær stórkostlegu og gífurlegu verðhækkanir, sem átt hafa sér stað og eiga sér stað nær daglega. Þess vegna má það vera ljóst hverjum hugsandi manni, að aðgerðir ríkisstj. munu fyrr en varir leiða til þess, að hér brýzt út óðari verðbólga en áður hafa sögur farið af. Þess vegna er það alveg víst, að sú forsenda, sem hinir hagfróðu menn reikna með að sé til staðar, þegar þeir telja óhætt að verja hinu mikla lánsfé í þessu skyni, hún er og verður alls ekki fyrir hendi hér. Þess vegna er teflt hér á óhæfilega tæpt vað með þessu. Og þegar slík verðbólga verður komin hér, þá eru engar líkur til þess, að markaðurinn verði mettaður, og það eru allar líkur til þess, að við stöndum þá andspænis þeirri staðreynd, áður en varir, að skuldir okkar erlendis séu orðnar miklu meiri en áður var og miklu meiri en við fáum undir risið, að það sé þá, áður en menn hafa eiginlega áttað sig á því, hvað hefur verið að gerast, búið að binda þjóðinni þá skuldabagga, sem hún fær ekki undir risið. Og þeir skuldabaggar verða bæði vegna þessa láns og svo sjálfsagt vegna hins, að þegar slakað er svona á og innflutningur gefinn að mestu frjáls, þá er það vitað mál, að það verða einkaaðilar, sem stofna til skulda erlendis, alveg án tillits til þess ákvæðis í frv., sem þar er sett til þess að hindra þetta, og það kemur að því, að þær skuldir festast og við stöndum andspænis því, að föst lán og lausaskuldir hafa stórkostlega safnazt fyrir erlendis. Þetta eru hinar ískyggilegu afleiðingar, sem mér sýnast blasa við, ef horfið verður í raun og veru að þeirri stefnu, sem hæstv. viðskmrh. virðist í góðri trú boða, að hér eigi upp að taka. Það er mikill barnaskapur að halda, að þó að gjaldeyrisástandið sé í dag eitthvað örlítið betra en það var fyrir nokkru, þá sé það vottur um nokkra varanlega úrbót í þessu efni. Það liggja til þess alveg sérstakar ástæður, sem hæstv. viðskmrh. veit um manna bezt, en það er alls ekki svo, að þar sé um nokkra varanlega úrbót að ræða, og það er alls ekki heldur svo, að sú breyting, sem þar hefur átt sér stað, eigi rætur að rekja til aðgerða ríkisstj. eða laganna um efnahagsmál. Það er að vísu oft vinsælt að tala um frelsi og það er hægt að tala hátt um frelsi og hins vegar óvinsælt að tala um höft. Og ég er vissulega því meðmæltur, að það sé reynt að afnema höft, eftir því sem hægt er, og menn fái að búa við það frjálsræði, sem unnt er, án þess að það skaði þó aðra. En ég verð að segja það, að hvað sem öllu frelsistali líður, þá álít ég það fullkomið ábyrgðarleysi að stofna til slíks háskaspils sem hér er gert. Og ég álít, að af mörgum óheillasporum, sem þessi hæstv. ríkisstj. hefur stigið og er að stiga, þá geti þetta óheillaspor orðið einna óheillavænlegast fyrir framtíðina, vegna þess að það getur haft í för með sér þær afleiðingar, sem verður ákaflega erfitt að bæta úr og verður ekki á valdi okkar nema að litlu leyti að bæta úr. En hitt má segja, að þegar um hreinar innanlandsaðgerðir er að ræða, þá sé það alltaf fremur á okkar valdi að breyta til og bæta úr, ef reynslan sýnir okkur, að skakkt var að farið. Ég vil þess vegna leyfa mér að vara enn á ný eindregið við því að fara inn á þá braut, sem hæstv. viðskmrh. hefur boðað að halda ætti inn á, þegar þetta frv. hefði verið samþ. Ég held, að eina úrræðið, sem að gagni getur komið í þá átt að gera innflutninginn frjálsari en verið hefur, sé að auka þjóðartekjurnar, að efla og auka útflutningsatvinnuvegi þjóðarinnar, auka útflutningsframleiðsluna, en að því stefnir hæstv. ríkisstj. vissulega ekki með aðgerðum sínum.



Herra forseti. Mér þykir miður, að ég skuli ekki hafa getað verið við framhald þessarar umr. í hv. Ed., en til þess liggja þær ástæður, að ég þurfti að mæla fyrir stjórnarfrv. í Nd. og um það urðu þar nokkrar umr. Hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ) beindi í ræðu sinni í gær til mín tveim fsp., sem mér er ánægja að reyna að svara. Hann spurði í fyrsta lagi, hvort samráð hafi verið haft við Seðlabankann við undirbúning þessa frv. Því er til að svara, að frv. þetta er samið af nefnd sérfróðra manna, 5 manna, sem tilnefndir voru einn af Seðlabankanum, annar af Landsbankanum, viðskiptabankanum, þriðji af Útvegsbankanum, hinn fjórði af innflutningsskrifstofunni og hinn fimmti úr viðskmrn. Allt voru þetta sérstakir trúnaðarmenn þessara stofnana á sviði gjaldeyris- og innflutningsmála, einmitt þeir menn, sem ætla mætti að kunnugastir væru framkvæmd á þeirri löggjöf, sem í gildi var, og hefðu bezta aðstöðu til þess að gera till. um breytingar á löggjöfinni í samræmi við fyrirhugaða og yfirlýsta stefnu ríkisstj. Ég hygg, að það sé því ekki ofmælt að segja, að Seðlabankinn hafi haft aðstöðu til þess að fylgjast með undirbúningi þessa máls frá upphafi og allan þann tíma, sem það var til umr. í ríkisstj. Með þessu vil ég þó að sjálfsögðu engan veginn gera þessar stofnanir né heldur þá einstaklinga, sem í þessu starfi tóku þátt af hálfu þessara stofnana, ábyrga fyrir efni eða innihaldi frv. Það er að sjálfsögðu ríkisstj. ein, sem ber ábyrgð á gerð þessa frv., eins og það liggur fyrir. Við Seðlabankann hefur svo að sjálfsögðu verið rætt sérstaklega um þau atriði frv„ sem beinlínis gera ráð fyrir samstarfi ríkisstj, og Seðlabankans, en það er víða í frv., sem gert er ráð fyrir slíku samstarfi. Í 1. gr. er t.d. gert ráð fyrir því, að ríkisstj. hafi samráð við Seðlabankann, áður en hún gefur út reglugerð um málið og frílista í samræmi við þá reglugerð. Í 6. gr. er einnig gert ráð fyrir, að Seðlabankinn hafi gjaldeyriseftirlitið. Í 8. gr. er gert ráð fyrir, að samráð sé haft við Seðlabankann, þegar útflutningsleyfi eru veitt, sem greiðast eiga í jafnkeypisgjaldeyri, ef sá útflutningur er umfram þær upphæðir, sem gildandi viðskiptasamningur við hlutaðeigandi jafnkeypislönd gerir ráð fyrir. Er þetta allt saman í samræmi við gildandi lagaákvæði um þetta efni, þó að því frátöldu, sem segir í 1. gr., að samráð skuli hafa við Seðlabankann, áður en reglugerð er gefin út. Um þessi atriði hefur verið sérstaklega rætt við Seðlabankann, og hann er reiðubúinn til þess samstarfs við ríkisstj„ sem þessi lagaákvæði gera ráð fyrir. Þá spurði hv. þm., hvað átt væri við, þegar talað væri um ríkisstj. í þessum lögum, og benti á, að í gildandi lögum um þessi efni er beinlínis talað um ríkisstj. í heild og gert ráð fyrir því, að ákvarðanir, sem teknar eru samkvæmt gildandi lögum, skuli teknar af ríkisstj. í heild. Það var ekki misgáningur, að þetta var fellt niður og ákvæðið haft eins og það er, að talað er um ríkisstj., og það er rétt hjá hv. þm., að þetta þýðir skv. venjulegri lögskýringu, að það vald, sem ríkisstj. er gefið í þessu efni, sé hjá hlutaðeigandi ráðherra, sem framkvæmd laganna heyrir undir skv. forsetaúrskurði um verkaskiptingu milli ráðherra, þannig að framkvæmd þessara laga mundi heyra undir viðskmrh., meðan þau eru í gildi, og ríkisstj. í þessum lögum merkir þar af leiðandi viðskmrh. Reglugerð, sem gefin er út skv. 1. gr., mundi vera gefin út af viðskmrh., svo og þær aðrar reglugerðir, sem gert er ráð fyrir að gefnar verði út, og þær aðrar ákvarðanir, sem lögin fjalla um. Hitt er svo annað mál, að hér er um svo mikilvægar ákvarðanir að ræða í ýmsum tilfellum, að a.m.k. ekki mér og ég geri ekki ráð fyrir neinum eftirmanni mínum í þessu starfi mundi detta í hug að taka mikilvægar ákvarðanir í þessum efnum án þess að hafa um það samráð við samstarfsflokk eða flokka í ríkisstj. Ef til þess kæmi, að ráðh. beitti því valdi, sem hann tvímælalaust hefur skv. frv., sem hér er um að ræða, ef hann beitti því valdi þannig, að það væri ekki með samþykki eða beinlínis gegn vilja samstarfsflokks eða samstarfsflokka, jafngilti það að sjálfsögðu því, að stjórnarsamstarfinu yrði lokið, og því skammvinnt gildi þeirra ákvarðana, sem þannig eru teknar. Þegar af þessari ástæðu liggur í hlutarins eðli, að enginn ráðherra eða a.m.k. ekki ég mundi beita valdi, sem frv. eins og þetta veitir, án þess að hafa um beitingu þess fullt samstarf við ríkisstj. í heild. Einhver þarf að sjálfsögðu að bera lögformlega ábyrgð á stjórnarathöfnunum, og samkvæmt eðli málsins getur það aðeins verið einn ráðherra og hlýtur þá að vera sá ráðherra, sem framkvæmd laganna heyrir undir samkvæmt verkaskiptingarúrskurði forseta. Með þessu vona ég að mér hafi tekizt að svara kjarnanum í fsp. hv. þm.