Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir till. meiri hl. allshn. Ed., en hún leggur til að þetta frv. sé fellt. Allshn. sendi frv. til umsagnar allmargra aðila. Umsagnir bárust að vísu ekki nema frá sex aðilum, en það voru þó aðilar sem eiga veigamikilla hagsmuna að gæta í sambandi við þetta mál, þ. e. Alþýðusambandi Íslands, Vinnuveitendasambandi Íslands, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Verslunarfélagi Reykjavíkur og verkalýðsfélaginu Einingu á Akureyri, svo og starfsmannafélagi ÍSALs, en það félag taldi ekki í sínum verkahring að gefa umsögn um þetta mál. Enginn hinna aðilanna mælti með samþykkt þessa frv. og sumir - já, reyndar flestir - mæltu mjög eindregið gegn því, og sérstaklega lögðu launþegasamtökin eindregið til að það yrði fellt. Hið sama gerði raunar líka Vinnuveitendasamband Íslands, sem taldi ekki rétt að taka það atriði sem er í þessu frv. út úr. Niðurstaðan hjá okkur, sem skipum meiri hl. allshn., er því sú að rétt sé að fella frv. Þá niðurstöðu meiri hl. ber alls ekki að skilja svo að við séum alfarið andvígir öllum breytingum eða endurskoðun á vinnulöggjöfinni. Þvert á móti hygg ég að sumir okkar a. m. k. mundu vera þeirrar skoðunar að það væri orðið tímabært að láta fram fara endurskoðun á löggjöfinni um stéttarfélög og vinnudeilur. Það er ekki neitt einkennilegt vegna þess að þessi löggjöf er orðin ærið gömul á okkar mælikvarða, frá því 1938, og það hefur sannarlega margt breyst í okkar þjóðfélagi frá því að þau lög voru sett. Ég hika ekki við að segja að þessi löggjöf er merk á marga lund og það var mikilvægt spor stigið þegar sú löggjöf var sett, en hitt er jafneðlilegt, að hún þurfi kannske einhverrar athugunar við og endurskoðunar vegna breyttra tíma og þá auðvitað ekki óeðlilegt að tekið sé mið af því hver reynsla hefur fengist af framkvæmd á þeim árum sem liðin eru. En þegar á að endurskoða slíka löggjöf sem þessa um stéttarfélög og vinnudeilur, þá er vægast sagt ákaflega nauðsynlegt að haft sé fullt samráð við þau stéttarfélög sem hér eiga hlut að máli. Það getur orðið erfitt að endurskoða þessa löggjöf og gera á henni breytingar nema í sæmilegu samkomulagi við stéttarfélögin. Að mínu mati þarf það þá að vera heildarendurskoðun en ekki tekið eitt atriði. út úr eins og hér er gert. Það einstaka atriði sem hér er tekið út úr og frv. fjallar um ætla ég ekki sérstaklega að ræða hérna, en það er í stuttu máli að veita heimild til að stofna vinnustaðafélög með vissum skilyrðum og vissum takmörkunum. Mín persónulega skoðun er sú, að sú hugmynd sem frv. byggist á sé að mörgu leyti athyglisverð, og ég verð að segja að hún skírskotar að sumu leyti til mín, en út í það ætla ég ekki að fara nánar hér af því að það er till. meiri hl. að frv. verði fellt og ekki ætla ég heldur þá að fara út í það, að ef til framkvæmda kæmi þetta frv. eða sú hugmynd sem frv. er byggð á hygg ég að það þyrfti að skýra ýmislegt nánar en gert er í þessu frv. En það er sem sagt, virðulegi forseti, ekki við hæfi að ég fari að fara nánar út í það þar sem niðurstaða okkar í meiri hl. er sú, sem ég hef lýst, að við leggjum til að frv. verði fellt.



Virðulegi forseti. Frsm. meiri hl. hefur þegar gert grein fyrir umfjöllun málsins. Nægir fyrir mig að ítreka að þeir umsagnaraðilar sem svöruðu beiðnum um umsögn, þ. e. Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, Vinnuveitendasamband Íslands og Alþýðusamband Íslands, skiluðu allir frekar neikvæðum umsögnum um þetta atriði, þó gildir það sérstaklega um BSRB og ASÍ, og lögðu til að þetta frv. yrði fellt ásamt því að allir aðilar lögðu þunga áherslu á að gildandi lög um stéttarfélög og vinnudeilur yrðu tekin til rækilegrar endurskoðunar. Ég verð að játa að ég tel mögulegt að skoða þessi atriði algerlega aðskilin og minni enn og aftur á þá einföldu staðreynd að hér er ekki um annað að ræða en að veita fólki heimild til að stofna stéttarfélög á vinnustað með sömu réttindum og skyldum og gilda um stéttarfélög nú. Ég verð reyndar að játa að það læðist að mér ákveðinn grunur um að þó að mikill áhugi sé, að því er virðist, fyrir endurskoðun þessarar löggjafar hjá þeim verkalýðsfélögum sem hér gáfu umsagnir, þá felist í þeim tilmælum að fara fram á að þetta frv. verði fellt ákveðin yfirlýsing sem gefur tilefni til þess að álykta að þegar að endurskoðuninni kemur eigi þessi réttindi ekki mikið upp á pallborðið hjá þeim aðilum sem um þetta mál fjalla. Þar með er ég kominn að raunverulegu úrslitahlutverki löggjafans, að hann verði að gera upp við sig hvort hann lætur hagsmunasamtök algerlega um að ráða málefnum sínum, líka þegar um persónufrelsi er að ræða eða frelsi einstaklinga, eða taki af skarið þegar um jafneinfatt atriði er að ræða og það að veita mönnum ákveðin réttindi, sem er ekki að hafa í dag. Að taka undir þann málflutning, sem heyrst hefur bæði hér og líka hjá þeim aðilum sem talað hefur verið við, að hér sé nánast verið að vega að rótum þess fyrirbæris sem verkalýðsfélögin eru, er mér með öllu óskiljanlegt. Annaðhvort er hér á ferðinni einföld glámskyggni manna og hræðsla við breytingar breytinganna vegna eða hér er einhvers konar rökstuddur ótti á ferðinni um að það skipulag sem fyrir hendi er sé svo veikburða og þá reyndar vitlaust að ekki flóknari aðgerð en þetta mundi geta kollvarpað baráttuaðstöðu verkalýðshreyfingarinnar í dag. Mér er þetta mál ekki hvað síst mjög hugleikið í ljósi þess sem gerst hefur á undanförnu ári. Hér hefur farið fram mikil úttekt og skoðun á stöðu atvinnuvega og þá ekki hvað síst þeirra sem kallast stoðir efnahagslífsins. Það er alveg greinilegt á þeirri úttekt að afkoma fyrirtækja á landinu öllu er mjög misjöfn innbyrðis. Aftur á móti fara launaákvarðanir fram eftir ákveðnu landsmeðaltali eða yfirliti. Það þýðir í raun að stór hópur launþega verður af þeim hugsanlegu launahækkunum sem þeir gætu náð innan þeirra fyrirtækja sem vel ganga. Þó að að einhverju leyti mætti hugsa sér þetta sem heilbrigða jöfnunarmennsku er það ekki í mínum huga jafnaðarmennska því að það samrýmist einhvern veginn ekki í mínum kolli að hægt sé að verja það að einn aðili hafi það jafnvont og annar vegna þess að hann hefur það svo slæmt, þegar sá möguleiki er fyrir hendi víðs vegar í landinu. Það er yfirlýst að ákveðinn hluti fyrirtækja á þessu landi hefur blómstrað vegna svokallaðra efnahagsráðstafana ríkisstj. Ég fæ ekki með öllu séð að þeir sem vinna hjá þeim fyrirtækjum eigi ekki að hafa möguleika á því að taka þátt í þeim uppgangi og njóta hans að svo miklu leyti sem þeim ber. En til þess verða þeir að hafa þann kraft, það afl í sinni hendi að þeir hafi um eitthvað að semja við sína vinnuveitendur. Það geta þeir ekki öðruvísi en þeir hafi sömu réttindi og sömu skyldur og verkalýðsfélögin hafa í dag, þ. e. stóru hreyfingarnar. Ég legg til að þetta frv. verði samþykkt. Ég býst ekki við að það gangi í gegn. Það kom til umræðu í nefndinni að vísa þessu máli til ríkisstj. í því skyni að hún gengist fyrir heildarendurskoðun á vinnulöggjöfinni. Ég tók ekki undir þá skoðun því að ég áleit það ekki neitt betri kost en að fara að tilmælum verkalýðsfélaganna sem lögðu til að frv. yrði fellt. Það er vegna þeirrar skoðunar, sem ég lýsti áðan, að sú hugsun sem að baki þeirri tillögu liggur, þ. e. að fella þetta frv., hlýtur að benda til þess að viðkomandi verkalýðsfélög muni ekki setja þetta efst á sinn óskalista þegar farið verður í að endurskoða vinnulöggjöfina.



Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er nú til umr. er fyrir margra hluta sakir merkilegt. Eins og segir í grg. með frv. er því ætlað að rýmka samningsrétt launþega, opna nýjar leiðir í kjarabaráttu og losa þannig um núverandi fyrirkomulag launþegasamtaka. Þessar hugmyndir tel ég allra góðra gjalda verðar og sérstaklega vil ég benda á að því smærri sem samningseiningarnar eru, því auðveldara á hver einstaklingur með að hafa áhrif á kaup sitt og kjör. Ég tel það tvímælalaust kost að færa þannig samningsmálin nær hverjum og einum sem í hlut á. Grundvallarhugmyndir þessa frv. samrýmast vel hugmyndum kvennalistans um valddreifingu og ég mun því ekki greiða atkvæði gegn þessu frv. Hins vegar finnst mér nokkuð á skorta að í frv. sé hugsað fyrir því hvernig tengslum stéttarfélaga og vinnustaðafélaga eigi að vera háttað, hvernig nýtt skipulag launþegahreyfingarinnar gæti litið út, hvernig dæmið gangi upp. Í grg. með frv. segja flm., með leyfi forseta: „Vitaskuld er með þessu frv. til l. lögð fram mjög róttæk grundvallarbreyting á fyrirkomulagi samninga um kaup og kjör. Flm. telja þó, eftir að hafa gefið sér þá forsendu að þessi breyting sé nauðsynleg, að í þessu frv. sé eins hægt farið í sakirnar og frekast er kostur og að öðru leyti sé aðilum vinnumarkaðarins látið eftir, hvernig þessum skipulagsmálum verður háttað.“ Ég er vissulega sammála flm. um að það á að vera í höndum aðila vinnumarkaðarins hvernig skipulagi þar er háttað, en það er samt sem áður nauðsynlegt að þegar flutt eru lagafrumvörp um slík mál á Alþingi geri flm. grein fyrir því hvernig þeir hugsi sér að dæmið gangi upp, jafnvel þó að þeir séu ekki að ákveða neitt fyrir hönd aðila vinnumarkaðarins með því. Mér finnst að frv. sem ekki er hugsað til enda af hálfu flm. geti varla talist fullbúið sem rökfærður lagatexti og af þeirri ástæðu einni mun ég sitja hjá við afgreiðslu þessa máls. Ég tek svo undir orð frsm. meiri hl. hv. allshn. um að tímabært sé orðið að endurskoða vinnulöggjöfina frá 1938 og ég vildi sjá þær hugmyndir, sem eru settar fram í þessu frv., teknar með í reikninginn í slíkri endurskoðun. Ég held að nauðsynlegt sé, eins og kom fram í máli hv. 8. þm. Reykv., að Alþingi beiti sér á einhvern máta fyrir því að svo megi verða, að þessar hugmyndir verði þar teknar með.



Virðulegi forseti. Mál það sem hér er til umr. er vissulega þannig vaxið að það verðskuldar umr. og athugun sem raunar hefur líka farið fram í hv. nefnd, en þar á ég einmitt sæti. Ég skal svo ekki hafa mjög langt mál um þetta efni en vildi aðeins koma því á framfæri að ég lít ekki svo á að álitsgerðir ASÍ og fleiri, sem bárust nefndinni, séu þannig vaxnar að þessir aðilar geti ekki hugsað sér að eitthvað í líkingu við það sem hér um ræðir gæti komið inn í heildarendurskoðun, allsherjarendurskoðun gömlu vinnulöggjafarinnar. Ég býst við að öll atriði yrðu þar til skoðunar og þá einnig þetta. Það er rétt sem hv. síðasti ræðumaður sagði að í nefndinni var gerð um það till. - kannske kom hún frá mér - að málinu yrði vísað til ríkisstj. og þá með ábendingu um að þörf væri á því að huga nú að endurskoðun vinnulöggjafarinnar frá 1938. En tillögumaður taldi, eins og hann sagði, alveg eins gott að frv. yrði þá hreinlega fellt. En með því að greiða atkv. gegn þessu frv. er ég ekki frekar en hv. frsm. meiri hl. n. að lýsa því yfir að þessi hugmynd sé óalandi og óferjandi. Þvert á móti verður þessi hugmynd skoðuð eins og aðrar ef og þegar endurskoðun vinnulöggjafarinnar fer fram. Við vitum raunar að um langt skeið hafa verið gerðar tilraunir til þess að endurskoða vinnulöggjöfina frá 1938. Ekki hefur tekist neitt samkomulag um það fram að þessu. Það bendir óneitanlega til þess að hér sé um merka löggjöf að ræða, eins og hv. 9. þm. Reykv. gat um, en ég tel hana vera mjög merka löggjöf. Ég hef aldrei verið þeirrar skoðunar að mjög ströng vinnulöggjöf - eins og það er kallað þegar jafnvel er verið að tala um að þrengja rétt manna til verkfalla sem er auðvitað óyndisúrræði - mundi endilega bera tilætlaðan árangur. Ég held að í lýðfrjálsu landi verði að vera þarna ákveðið svigrúm og það verði að vera ákveðin ábyrgð lögð á þá sem ráða ferðinni á vinnumarkaði. Ég held að hún eigi að vera það rík að menn geti farið í verkföll, en taka þá líka afleiðingum þeirrar ákvörðunar á þann veg sem þessi gamla löggjöf gerir ráð fyrir. Ég hef ekki trú á því m. ö. o. að svokölluð ströng vinnulöggjöf sé eða yrði heilladrjúg á okkar landi, enda mundi ekki nást neitt samkomulag um slíka löggjöf. En allt er breytingunum undirorpið og atvinnulífið hér á landi hefur breyst geysilega á nærri hálfri öld. Þess vegna liggur í augum uppi að margt gæti betur farið í þessari löggjöf. Þar með er ekki sagt að hún þyrfti endilega að verða ítarlegri og lengri en löggjöfin er nú, en umfram allt yrði að nást um hana allvíðtækt samstarf. Þó að við höfum lifað í verðbólguþróun, sem m. a. hefur stundum orsakast af of miklum kauphækkunum þá er það nú svo þegar litið er yfir söguna að mjög alvarleg átök milli vinnuveitenda og verkalýðs eða verkalýðs og annarra borgara hafa sjaldan orðið á Íslandi og engin mjög alvarleg síðan árið 1955 sem mig minnir að langa, harða verkfallið hafi verið. Það ástand sem þá var mundi enginn vilja kalla yfir sig árlega eða á fárra ára fresti, þegar liggur við upplausn í þjóðfélaginu vegna harðvítugra átaka sem líka leiða til lögbrota jafnvel innan ramma þessarar gömlu löggjafar og mundu verða enn þá frekari lögbrot ef lögin væru mjög harkaleg. Þegar menn byrja að brjóta ein lög er hægara um vik að brjóta önnur og þeir sem brotið er á finnst þá kannske líka að þeir geti brotið einhver önnur lagafyrirmæli. Ég held því að fara þurfi með gát í þessi mál öllsömul. En tilgangur minn hér í ræðustól var að lýsa þeirri skoðun minni að ekkert liggi fyrir um það að þeir sem sendu umsagnir til nefndarinnar geti ekki hugsað sér að meðal annarra nýmæla í endurskoðaðri vinnulöggjöf gætu komið ákvæði eitthvað á þann veg að starfsmenn í ákveðnum fyrirtækjum væru saman í verkalýðsfélagi. A. m. k. held ég að svo til allir og kannske allir séu ósammála því ákvæði eða þeim skilningi gömlu vinnulöggjafarinnar að a. m. k. einn eða tveir menn í 100 manna hópi getið stöðvað atvinnuveg eða atvinnufyrirtæki. Það er auðvitað fráleitt. Í slíkum tilfellum verður auðvitað að koma til einhvers konar gerðardómur eða einhvers konar annars lags sáttaumleitanir en þær sem byggðar eru á verkfalli eða verkfallshótunum. Inn í þetta mál gætu komið umr. um það með hvaða hætti bæta mætti hag starfsmanna fyrirtækja öðrum en þeim að hækka laun. Það hefur raunar verið til umr. hér í áratugi. Ég man eftir því að á 4. og 5. áratugnum voru mjög mikið rætt á Alþingi um möguleika á svonefndu arðskipti- og hlutdeildarfyrirkomulagi. Núna er vonandi verið að lögfesta starfsmannasjóði sem gætu veitt starfsmönnum fyrirtækja aðild að hugsanlegum hagnaði fyrirtækjanna og bætt þeirra stöðu. Þó að sumir hér í þingi séu á móti öðrum ákvæðum í þeim lögum hygg ég að enginn geti verið á móti þeirri tilraun sem þar er bryddað á þó að ég telji raunar að almenningshlutafélög, þ. e. mjög almenn eign manna í fyrirtækjum almennt hér á landi, ekki einungis því félagi sem viðkomandi vinnur hjá þá og þá stundina og jafnvel ekki þó að það sé lífsstarf hans, heldur gætu menn átt hluti alveg eins í öðrum félögum og þá dreift sinni áhættu. Ég tel að það sé kannske enn þá heppilegra, en starfsmannasjóðirnir geta'auðvitað líka komið þarna að notum.



Virðulegi forseti. Ég sagði örfá orð um þetta frv. við 1. umr. málsins og lýsti þar yfir vissum efasemdum um að slíkt atriði sem þetta ætti að taka út úr eitt sér varðandi vinnulöggjöfina. Ég minnti á að á sínum tíma markaði vinnulöggjöfin stórt spor í réttindabaráttu launþega í landinu og gerði þeim auðveldara að ná rétti sínum. Ég hygg að meginatriði þess gildi enn þann dag í dag þrátt fyrir breytta tíma. Hér er komið inn á aðeins eitt atriði, en það er að vísu grunnatriði í þessum málum, hver skuli grunneiningin varðandi samninga aðila á vinnumarkaði. Heimild er þetta að vísu og möguleikarnir áfram jafnir með hin hefðbundnu verkalýðsfélög eins og þau eru í dag eða ákveðna vinnustaðahópa eða vinnustaðafélög. Ég veit að þetta hefur verið mjög til umr. áður innan launþegahreyfingarinnar og þar farið fram mikil skoðanaskipti um það hvert heppilegasta formið væri til að ná verulegum árangri. Ég hygg að niðurstaðan hafi þó orðið sú innan launþegahreyfingarinnar almennt að a. m. k. yrði að athuga vel sinn gang áður en menn stigju út á þessa braut. Ég tek hins vegar undir það að launþegasamtökin sjálf eiga að verða að taka á þessum málum. Þeir aðilar sem fást við samninga eiga að taka á þessum mátum, ekki loka öllum dyrum á það að breytingar geti orðið, en heldur ekki opna upp á gátt og á þann máta, að menn sjái kannske ekki alveg fyrir hvaða afleiðingar þetta geti haft varðandi einstaka vinnustaði og einstök verkalýðsfélög. Ég lýsti því yfir við 1. umr. að ég óttaðist að þetta gæti leitt til glundroða. Ég er enn sama sinnis. Ég óttast að samtakamátturinn, sem ekki mun af veita að sé nýttur til fullnustu og vera þarf á hverjum tíma og vera þyrfti kannske enn meiri en hann er jafnvel í dag, veiktist með þessum hætti. Ég get því stutt afstöðu þá sem kemur fram í meirihlutaáliti hv. allshn., en ég geri það í trausti þess að launþegahreyfingarnar taki þessi mál upp í ljósi breyttra aðstæðna og nýrra tíma með opnum huga, með það þó að meginmarkmiði að endurskoðuð löggjöf, sem nokkur eining gæti tekist um, mun í engu skerða afl og möguleika fjöldahreyfinganna til að ná sem fyllstum árangri fyrir sína umbjóðendur og tryggi það jafnvel enn betur en nú að frekari launajöfnuði verði náð en reynst hefur unnt til þessa. Ég kem inn á það mál sérstaklega, þá margrómuðu launa- og kjarajöfnun sem allir vilja í orði kveðnu fylgja og ég veit að allir vilja í raun og veru stefna að en vissulega hefur orðið misbrestur á, vegna þess að ég efa það mjög að þetta fyrirkomulag gæfi betri raun í þeim efnum en jafnvel er staðreyndin í dag. Reyndar kom það fram í máli hv. 1. flm. að einn megintilgangur þessa frv. væri e. t. v. sá, að ákveðnir hópar, betur settir við betri aðstæður hjá betur settum fyrirtækjum, gætu náð betri samningum, gætu öðlast betri kjör. Ekki skal ég hafa á móti því að menn geti þannig náð betri aðstöðu, betri kjörum. En afleiðingin gæti þá alveg jafnt orðið hin, sem ég óttast, að aðrir sætu þeim mun verr eftir, við enn lakari aðstæður, hjá þeim fyrirtækjum sem bæru sig enn verr og hefðu kannske sannanlega að sama skapi minni möguleika á því að launa sitt starfsfólk vel og þau fyrirtæki sem hv. 1. flm. talaði um að gætu sannanlega f dag greitt betri laun. Ég held nefnilega að það hafi aldrei komið betur í ljós en einmitt nú á síðustu vikum og dögum jafnvel hverju eindreginn samtakamáttur ákveðinna verkalýðsfélaga getur áorkað í baráttu þeirra að ná fram betri kjörum fyrir sína umbjóðendur.



Virðulegi forseti. Þegar hefur verið gerð skilmerkileg grein fyrir áliti meiri hl. allshn. varðandi þetta mál. Mig langaði þó til að bæta örfáum orðum við þá umr. sem þegar hefur átt sér stað. Um það er enginn ágreiningur, og það hefur komið fram hjá þeim hv. þm. sem talað hafa hér á undan mér, að auðvitað er löngu tímabært að endurskoða vinnulöggjöfina. Gegnir raunar furðu að það skuli ekki hafa verið gert. Hún hefur verið óbreytt frá árinu 1938 en á þessum tíma hefur afar margt og kannske allt breyst frá því sem þá var. Fyrst er til að taka í sambandi við þetta mál að sú hugmynd sem þar er fram sett hefur auðvitað ýmsa kosti. En hún hefur líka galla eins og hér hefur verið bent á. Í mínum huga eru gallarnir fleiri en kostirnir. Leggur n. því til að frv. verði fellt og er það raunar í samræmi við umsagnir, álit og afstöðu launþegasamtaka landsins sem fengu þetta mál til umsagnar. Þetta frv. er, eins og hér hefur raunar verið á minnst, kannske ekki nema hálfhugsað, þetta er ekki nema hálf hugsun. Það vantar miklu ítarlegri útfærslu og raunar hef ég miklar efasemdir um að stjórnmálaflokkarnir eigi með þessum hætti að hafa afskipti af málum verkalýðsfélaganna. Það er áreiðanlega rétt að að mörgu leyti er starfsemi og skipulag verkalýðshreyfingarinnar úrelt og hefur ekki aðlagað sig þeim tímum sem við nú lifum. En ég held að breytingar og tillögur til breytinga verði að koma frá samtökunum sjálfum og eiga rætur og uppruna þar ef þær eiga að hafa einhver áhrif. Þess vegna held ég að ekki sé heppilegt að stjórnmálaflokkarnir og Alþingi hlutist til um þessi mál með þeim hætti sem þetta frv. gerir ráð fyrir, heldur eigi breytingar að koma frá grasrótinni, ef ég má nota það orð sem er í miklu dálæti og í hávegum haft hjá sumum um þessar mundir. Ég held að þetta gangi þvert á allt það sem menn á vondu máli kalla grasrótarhugmyndir og grasrótarstefnu. Ég bið eiginlega velvirðingar á því að nota þessi orð sem fara ákaflega illa í íslensku máli að mér finnst.  Stjórnmálaflokkar eiga ekki að hafa afskipti af þessum málum með þeim hætti sem hér um ræðir. Raunar hélt ég að það væri þvert á stefnu þeirra sem þetta mál flytja að hlutast til um þessi mál með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Ég hefði fellt mig miklu betur við þá málsmeðferð að málinu yrði vísað til ríkisstj. með þeim tilmælum að hún beitti sér fyrir því að aðilar vinnumarkaðarins, samtök launþega og atvinnurekenda, hæfu umr. um þessi mál og endurskoðun á vinnulöggjöfinni. Það hefði mér fundist miklu eðlilegri og heppilegri afgreiðsla. En þetta var nú samt niðurstaðan í n. Var þá m. a. horft til þeirra álitsgerða sem bárust frá Alþýðusambandi Íslands og Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Ég stend að því meirihlutaáliti sem hér hefur verið lagt fram. Fyrirkomulagið sem frv. gerir ráð fyrir hefur ýmsa kosti, eins og ég áðan gat um, eins og þetta er sett hér fram er hugsunin ekki til enda hugsuð og sennilega yrði þetta, eins og menn hafa hér að vikið, fremur til þess að veikja samtök launþega frá því sem nú er. En ég ítreka það að skipulag launþegasamtakanna þarf vissulega endurskoðunar við. Um það er enginn ágreiningur. En ég held að stjórnmálaflokkarnir, hvort sem þeir heita Bandalag jafnaðarmanna, Alþfl., Alþb., Sjálfstfl. eða Framsfl. eigi ekki að ráða þessum málum fyrir launþega. Það eiga launþegar að gera sjálfir í sínum félögum. Það er hinn rétti vettvangur breytinganna.



Virðulegi forseti. Vegna nokkurra ummæla sem hér hafa fram komið langar mig til að taka eilítið lengur þátt í þessari umr. Hv. 11. þm. Reykv. talaði um það sem ástæðu fyrir væntanlegri hjásetu sinni í þessari atkvæðagreiðslu að það vantaði lýsingu á afleiðingum þessa frv. Ég get að vissu leyti alveg skilið það sjónarmið þó að ég sætti mig kannski ekki við það. En ef ég tengi þessa hugsun hennar við það sem fram hefur komið í máli annarra flm., a. m. k. í máli hv. 2. þm. Austurl. og hv. 5. landsk. þm., þá er í raun og veru grunntónninn í þeirri gagnrýni sá að þetta frv. sé ekki hugsað. Ég má kannske minna hv. þm. sem þetta bera fyrir sig á að þetta frv. er ekki að koma í fyrsta sinn á borð þm. né til umfjöllunar. Það að halda því fram að það sé ekki hugsað er nokkuð sterkt til orða tekið vegna þess að það hefur líka verið skýrt margsinnis að það, að reyna að gera sér grein fyrir því hvernig þetta kemur inn í skipulag verkalýðshreyfingarinnar, er einmitt það sem við flm. þessa frv. ekki viljum gera vegna þess að við erum alveg á sama máli og verkalýðsfélögin um það að þau eigi að hlutast til um sitt eigið skipulag. Þetta mál snertir bara ekki skipulag verkalýðshreyfingarinnar. Þetta mál snertir möguleika fólks, mannréttindi. Ef skipulag verkalýðsfélaganna væri endurskoðað gæti t. d. verkalýðshreyfingin ekki tekið upp þetta fyrirkomulag öðru vísi en að löggjöfinni væri breytt. Þannig að þarna er í raun og veru bara verið að opna ákveðinn möguleika sem hugsanlega kæmi til greina að nota í endurskipulagningu. Þessi möguleiki snýr einkum og sér í lagi að persónufrelsi einstaklinga. Þannig að það sem ég sé fyrir mér í grófum dráttum er nú dálítið í andstöðu við það sem hv. 5. landsk. þm. var að lýsa. Ég tel þetta einmitt auka möguleikana á grasrótarhreyfingu í verkalýðsfélögunum og ég vona að menn skilji hvað ég á þar við. Hv. þm. er nú reyndar farinn úr salnum. Ég ætlaði reyndar að upplýsa hann um það að orðið „Grassroots“ í ensku er komið úr dönsku en ekki öfugt.

Hann er löggiltur skjalaþýðandi á ensku.

Hv. 5. landsk. þm. taldi reyndar þessi áhrif verða öfug. En ég sé það fyrir mér þannig að þetta auki möguleika fólks á því að ráða sínum málum sjálft á þeim stað sem því stendur næst. Hins vegar get ég líka séð það fyrir mér að þetta hefði þær afleiðingar, sem eiga sér hliðstæður erlendis, að nokkurs konar þverbönd myndist í verkalýðsskipanina, þ. e. a. s. að vinnustaðafélög í samskonar starfsgreinum eða líkum starfsgreinum myndi með sér sambönd sem eru þá í raun og veru skipulag þvert á það sem núna er í verkalýðsskipulagningunni. Að öðru leyti vil ég ekki fara út í þessa umr. því hún er umr. sem á ekki að fara fram hér inni á þingi heldur í verkalýðsfélögunum sjálfum. Hins vegar get ég heldur ekki látið hjá líða að víkja aðeins að athugasemd í umsögn ASÍ sem snertir þetta líka, þar sem gagnrýnt er að við samningu þessa einfalda, litla frv. hafi ekki verið haft samband við verkalýðssamtökin. Þetta snertir dálítið túlkun manna á hugtökum. Ég hef fyrir mitt leyti líklega rætt þetta mál við hundruð, ég þori ekki að fullyrða þúsundir, manna sem teljast verkamenn eða launafólk og það er mikill meiri hluti fólks sem sér í þessu ákveðna möguleika á gagnsemi. þetta mál hefur líka verið rætt óformlega við menn úr verkalýðsforustu, en þar er mjög eindregin skoðun manna að þetta sé af hinu illa. Ég nenni ekki að vera að leggja túlkun í þennan skoðanamun, en ég tel hann þó benda til þess að hér sé á ferðinni málefni sem snertir ákveðna hagsmunavörslu þeirra sem ráða í verkalýðsfélögunum. Hv. þm. Eiður Guðnason sagði að stjórnmálaflokkarnir eigi ekki að hafa afskipti af málefnum verkalýðshreyfingarinnar. Ég get tekið hjartanlega undir það og vil undirstrika það. Ég minni á að Karl Steinar Guðnason, hv. 6. landsk. þm., er í broddi verkalýðshreyfingarinnar. Um það er að ræða að Alþfl. taki afdráttarlausa afstöðu til þessarar yfirlýsingar hv. 5. landsk. þm. Hv. 2. þm. Austurl. benti á að þetta mundi hugsanlega ekki leiða til jafnaðar í launakjörum. Það er alveg rétt. Það hefur heldur aldrei verið markmið verkalýðshreyfingarinnar að jafna launakjör. Verkalýðshreyfingin gengur út frá því sem alveg gefnu að launakjör manna í mismunandi starfsgreinum séu mismunandi. Að því leyti sé ég ekki að þetta stangist neitt á við þá launabaráttu sem átt hefur sér stað í landinu síðan lögin voru sett, heldur sé í raun og veru beint í framhaldi af henni. Ég átta mig ekki alveg á því sem hv. 2. þm. Austurl. sagði um hugsanleg gagnkvæm áhrif afkomu eins fyrirtækis á annað í launasamningum sem þessum. Sjaldan er mjög beint samhengi á milli fyrirtækja þannig að ef eitt fyrirtæki getur greitt góð laun að hafi það þau áhrif á annað fyrirtæki að það geti það ekki. Ég vona að þar hafi hugsanlega bara verið um misskilning hjá mér að ræða. Hv. 4. þm. Norðurl. v. talaði um að lögin um stéttarfélög og vinnudeilur væru merk löggjöf. Þau eru stórmerk löggjöf, það er alveg rétt. Ísland er reyndar eitt af fáum löndum í veröldinni sem hefur löggjöf um stéttarfélög og vinnudeilur. Ég þori ekki að fara með það alveg 100% en ég held nánast að Ísland sé eina landið hérna megin járntjalds sem eiginlega bindur nokkurs konar stéttaskiptingu í lögum. Þó ekki væri nema eingöngu þess vegna væri vel þess virði að Alþingi taki þessi lög upp aftur gjörsamlega til endurskoðunar án tillits til áhrifa verkalýðshreyfingarinnar á það. Lögin eru til þess gerð að auka frelsi manna til ákveðinna athafna, til að ráða þessum athöfnum sínum eða til þess að draga úr frelsi manna til athafna eða möguleikum til athafna. Löggjöf ætti öll að skoðast fyrst og fremst í ljósi þessa, ekki í ljósi þess hvar maður stendur í stjórnmálabaráttu, heldur með tilliti til þeirra áhrifa sem lögin hafa á þolandann. Hérna er sem sé um frv. að ræða um breytingu á löggjöf sem bætir við einum valkosti. Þegar hér verða greidd atkvæði á eftir bið ég menn að horfa fyrst og fremst til þess hvort þessi breyting veiki stöðu þeirra launþega sem hér er um að ræða eða ekki eða hvort hún styrki stöðu þeirra sem einstaklinga.



Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það sem ýmsir þm. hafa sagt um að tímabært sé að huga að endurskoðun á löggjöfinni um stéttarfélög og vinnudeilur, en sú löggjöf er, eins og fram hefur komið, orðin nærri hálfrar aldar gömul. Það eru ýmis ákvæði í þeim lögum sem væri ástæða til að endurskoða og endurmeta. Þar er af mörgu að taka. Ég vil aðeins geta þess að mér finnst það vera ákaflega óeðlilegt þegar teknar eru ákvarðanir t. d. af hálfu verkalýðsfélaga eða launþegafélaga um alvarlega hluti eins og verkfall að ekki sé hreinlega krafist ákveðinnar lágmarksþátttöku við slíka ákvörðun. Slíkt hefur gerst með tiltölulega lítilli þátttöku. Ég álít að þetta sé það alvarlegt mál og þýðingarmikið ekki aðeins fyrir launþegana heldur þjóðfélagið í heild að eðlilegt sé að krefjast lágmarksþátttöku, t. d. að helmingur félaga í stéttarfélagi, sem ætlaði að setja á verkfall, tæki þátt í ákvörðun um málið. Sumir hafa talað um að meira en helmingur þurfti að styðja slíka ákvörðun. Það er matsatriði hve langt á að ganga í þessu efni. Annað er það í sambandi við samþykkt kjarasamninga og ákvarðanir um verkföll að mér fyndist alveg sjálfsagt að ef einhver óskar eftir því að fram fari leynileg atkvæðagreiðsla um slíka ákvörðun þá verði orðið við því. En það gerðist á Dagsbrúnarfundi um daginn að felld var till. um að hafa leynilega atkvæðagreiðslu um kjarasamningana. Ég skal ekkert reyna að meta það hvort þetta hefur haft einhver áhrif, en manni finnst þetta vera fornaldarlegt svo ekki sé meira sagt. Þetta er eiginlega dálítið svipað því og þegar menn greiddu atkvæði upphátt um það hvort menn styddu sýslumanninn sem var kannski í forsæti á fundinum og var sjálfur í framboði eða einhvern annan. Þannig að mér hefði fundist ástæða til þess, að þessu gefnu tilefni að setja hreinlega í lög að ef einhver óskar eftir því að atkvæðagreiðsla um kjarasamninga eða verkfallsákvörðun eða verkbann fari fram leynilega þá verði orðið við því. Svona eru ýmis fleiri ákvæði í lögunum um stéttarfélög og vinnudeilur sem ástæða væri til að taka til endurmats. Þetta frv. mundi heimila stofnun félaga sem vinna hjá sama vinnuveitanda að stofna verkalýðsfélag. Ég hef efasemdir um að það væri heppilegt. Hins vegar gefur það augaleið að það kæmi í veg fyrir vissa hluti sem hafa viðgengist í þessum málum eins og t. d. það að félagar í Sókn, Dagsbrún og BSRB, sem hafa unnið hlið við hlið nákvæmlega sömu störf, hafa fengið mismunandi há laun. Frá því sjónarmiði séð kæmi slík heimild, ef hún væri notuð, sennilega í veg fyrir að slíkt gerðist. En það er annað sem ég óttast ef þessi skipan mála yrði tekin upp og framkvæmd. Það er að það mundi torvelda allsherjarákvarðanir um kjaramálin. Það yrði meiri mismunur hjá fólki þó að það ynni kannske sömu störf vegna þess að það hefði ólíka samninga. Ég óttast að það mundi skapa meiri togstreitu og torvelda heildarkjarasamninga sem ég álít að sé ákaflega heppilegt fyrirkomulag, en heildarkjarasamningar hafa raunar oftast verið gerðir hér eins og menn þekkja. Ég held að heildarkjarasamningar stuðli að stöðugleika í efnahagsmálum og atvinnumálum og séu allt að því nauðsynlegir, enda eru þeir við líði hjá þeim þjóðum sem lengst eru komnar í jöfnuði og kjaramálum. Fram kemur í grg. álit ýmissa þýðingarmikilla aðila um þessi efni. Það eru yfirleitt neikvæðar umsagnir sem berast og er ástæða til að taka eftir því. Ég hef tilhneigingu til að taka undir mál hv. 5. landsk. þm., að vísa þessu máli til ríkisstj. Það gæti orðið upphaf að því að þessi mál yrðu hreinlega tekin upp. Á Alþingi kemur fram frv. til l. sem snertir vinnulöggjöfina og gerir ráð fyrir breytingum á henni og ég hefði haft tilhneigingu til þess að styðja þá skoðun hv. þm. að vísa málinu til ríkisstj. á þann veg að hún tæki það upp við aðila vinnumarkaðarins og þessir aðilar beittu sér fyrir heildarendurskoðun á vinnulöggjöfinni. Ég er alveg reiðubúinn til þess að standa að till. með hv. þm. í þessa veru. Það var nú raunar tilefni þess að ég tók til máls, en ef slík till. kemur ekki fram mun ég standa að því að greiða atkvæði á móti frv.



Virðulegi forseti. Aðeins örstutt. Hv. 4. þm. Austurl. nefndi tvö atriði sem lúta að innri starfsemi verkalýðsfélaga. Ég get ekki á mér setið að minnast aðeins á þau vegna þess að ég get tekið undir annað þeirra, þ. e. að leynilegar atkvæðagreiðslur í verkalýðsfélögum ættu að sjálfsögðu að viðgangast. Annað er í raun og veru ekki mannsæmandi í dag. Hins vegar er ég algjörlega á móti því að sett verði einhver gengismörk í þátttöku í atkvæðagreiðslum innan verkalýðsfélaga frekar en gert er í alþingiskosningum. Alþingiskosningar eru ekki síður mikilvægt mál en kosningar innan verkalýðsfélaga um samningagerð. Því tel ég með öllu óverjandi að halda því fram að það þurfi að beita einhverjum sérstökum kvótareglum um þátttöku. Lýðræðisleg þátttaka fólks verður aldrei fram knúin öðruvísi en með heilbrigðum málflutningi og með því að vekja áhuga fólks á þeim málefnum sem um ræðir.



Virðulegi forseti. Hér er um frv. að ræða þar sem lagt er til að auka möguleika einstaklinga á að ráða högum sínum og kjörum. Því segi ég já.



Virðulegi forseti. Ég er fylgjandi því að tekin verði upp heildarendurskoðun vinnulöggjafarinnar. Að mínu mati hefði verið heppilegast eins og kom fram hér áður, að slík ábending hefði verið tekin upp hér á Alþingi og beint til ríkisstj. Ég hefði heldur kosið þá málsmeðferð að vísa málinu til ríkisstj. Af þessum ástæðum er ég ekki samþykkur því nú að gera einstakar breytingar á vinnulöggjöfinni, ekki heldur þá sem hér er lagt til að gerð verði. Ég segi nei.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Fyrstu almennu siglingalög eru frá 1913 en ári síðar voru þau endurútgefin sem lög. Þar er að finna allítarleg ákvæði um réttarstöðu sjómanna. Árið 1930 voru ákvæði um kjör skipshafnar og skipstjóra numin úr siglingalögum, þau endurskoðuð og sett í sjómannalög. Núgildandi sjómannalög eru frá 1963. Þau eru að mörgu leyti unnin að fyrirmynd annarra Norðurlandaþjóða. Breyting var gerð á 18. gr. laganna með lögum nr. 49 frá 1980, þar sem aukin voru réttindi sjómanna til greiðslu launa í veikinda- og slysatilfellum til samræmis við aukin réttindi landverkafólks á þessu sviði. Á síðustu tveimur áratugum hefur orðið talsverð þróun í kjaramálum sjómanna sem og annarra launþega og hafa aðrar Norðurlandaþjóðir þegar endurskoðað sín sjómannalög. Þar sem ljóst þótti að gildandi sjómannalög frá 1963 þurftu endurskoðunar við skipaði þáv. samgrh. 8. sept. 1981 nefnd til að endurskoða gildandi siglingalög og sjómannalög, aðallega um réttindi og skyldur sjómanna og útvegsmanna í veikinda- og slysatilfellum sjómanna, svo og líf- og öryggistryggingu sjómanna og gildissvið þeirra trygginga. Í nefndinni áttu sæti fulltrúar tilnefndir af eftirtöldum aðilum: Sjómannasambandi Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Landssambandi ísl. útvegsmanna, Félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda og Vinnuveitendasambandi Íslands vegna kaupskipaútgerðar. Páll Sigurðsson dósent var skipaður formaður nefndarinnar. Við skipun framangreindra nefndarmanna var m. a. leitast við að gæta þess að í nefndinni ættu sæti fulltrúar hinna helstu hagsmunasamtaka eða hagsmunaaðila í íslenskum sjávarútvegi. Nefndin skilaði í janúarmánuði því frv. sem hér er lagt fram. Breytingar þær sem gert er ráð fyrir í frv. frá gildandi sjómannalögum miða fyrst og fremst í þá átt að gera mikilvæg atriði ljósari og lögin í heild aðgengilegri til notkunar en nú er, enda mikilvægt að réttarstaðan í samskiptum sjómanna og útvegsmanna sé sem skýrust. Á hitt er þó að líta, að aldrei verður með lögum mælt fyrir um allt það sem hugsanlega getur valdið ágreiningi milli sjómanna og útgerðarmanna, og hefur frv. helst að geyma ákvæði um þau svið sem reynslan hefur sýnt að raunhæft er að lögbinda. Mörg atriði er heppilegra að skera úr um í kjarasamningum milli þeirra stétta sem við sjómennsku, siglingar og sjávarútveg starfa. Erfitt er að semja frv. sem átt getur við alla sjómenn á íslenskum skipum. Það má fullyrða að sjómannalög Íslendinga sem og annarra þjóða hafi einkennst af ákvæðum sem fremur lúta að stöðu farmanna en fiskimanna og má e. t. v. einnig finna þess merki í þessu frv., enda þótt sjónarmiða fiskimanna og fiskiskipaútgerðarinnar hafi einnig verið gætt. Efni frv. skiptist í sex kafla. Í I. kafla eru almenn ákvæði um gildissvið laganna og skýrð eru meginhugtök sem notuð eru í frv. Auk þess er þar almennt ákvæði í 3. gr. um tilteknar skyldur allra þeirra manna sem á skipi eru staddir, án tillits til tengsla þeirra við skipið eða útgerð þess. Af l. kafla leiðir að horfið er frá þeirri skiptingu gildandi laga að þeir sem á skipi eru flokkast í venjulega skipverja, aðra skipverja og í þriðja lagi aðra sem á skipi eru. Skv. frv. gilda öll ákvæði þess um sjómenn (skipstjóra og skipverja) en skv. 5. gr. þess er með „skipverja“ átt við hvern þann sem ráðinn er á skip til skipsstarfa. II. kafli fjallar um ráðningarsamning o. fl. Ákvæði kaflans eiga sér að nokkru leyti fyrirmynd í gildandi sjómannalögum, en eru um margt fyllri. Hann skiptist í undirkafla: Í fyrsta lagi um samningsgerðir o. fl. sem hefur að geyma almennar reglur um skiprúmssamninga við skipverja. Ákvæði þessi eiga sér að nokkru leyti fyrirmynd í lögunum frá 1963. Í öðru lagi um ráðningartíma. Um þetta efni er nú ákvæði í 12.–17. gr. laganna frá 1963. Í síðari hluta 2. mgr. 9. gr., sem fjallar um uppsagnarfrest á skiprúmssamningi yfirmanns, er mikilvæg breyting frá því sem er að gildandi lögum. Hafi ekki verið sérstaklega um annað samið gildir sú regla að sá sem starfað hefur sem afleysingamaður í yfirmannsstöðu í níu mánuði samfleytt hjá sama útgerðarmanni öðlast rétt til þriggja mánaða uppsagnarfrests eins og aðrir yfirmenn. Enn fremur er það nýmæli í 15. gr. að réttur til ókeypis heimferðar skapist þegar skip hefur ekki komið í íslenska höfn í fjóra mánuði frá því skipverji kom um borð. Í þriðja lagi um rétt skipverja til að krefjast lausnar úr skiprúmi. Hér eru nokkrar breytingar og nýmæli frá gildandi lögum sem fela í sér kjarabætur handa sjómönnum. Þó er byggt á sömu grundvallarreglum og í lögunum frá 1963, 35.–40. gr. Í fjórða lagi um rétt skipstjóra til að víkja skipverja úr skiprúmi. Um þetta efni eru ákvæði í gildandi lögum. Þó er það nýmæli í síðari hluta 1. mgr. 25. gr. að sá sjómaður sem starfað hefur í 15 ár eða lengur í þjónustu sama útgerðarmanns á rétt til sérstakrar uppbótar, sem nema eins mánaðar launum, sé um yfirmann að ræða, en 15 daga launum sé um undirmann að ræða. Í fimmta lagi um kaup skipverja. Ákvæði þess kafla svara að nokkru leyti til 18.–25. gr. núgildandi laga. Sá kafli fjallar þó bæði um ýmis almenn atriði varðandi launagreiðslur og um kaup til sjúkra eða slasaðra skipverja. Hér þykir fara betur á því að halda þessum tveimur þáttum aðskildum og er fjallað um umönnun og kaup sjúkra skipverja í II. kafla, 6. Í sjötta lagi umönnun og kaup sjúkra skipverja. Hér er ástæða til að benda sérstaklega á 36. gr. sem fjallar um réttindi og skyldur í slysa- og veikindatilfellum sjómanna. Flestir sem um sjómannalögin fjalla telja að ákvæði þeirrar greinar um slys og veikindi séu langþýðingarmestu ákvæði sjómannalaganna. Ágreiningur hefur risið um nánast allt sem verða má í þessum efnum, enda um vandmeðfarin og viðkvæm efni að ræða. Meginmarkmið þessara ákvæða um slys og veikindi er að standa vörð um forfallakaupsrétt þeirra sem með réttu eiga tilkall til hans, jafnframt því að aðhald verði aukið á þann hátt að þessi réttur sé ekki misnotaður. Varðandi 36. gr. þykir mér rétt að benda á að þrír nm. skiluðu sérstakri till. um orðalag þessarar greinar og er hún prentuð hér sem fskj. með frv. Skv. gildandi lögum frá 1980 um breytingu á 18. gr. laganna frá 1963 getur forfallakaupstími lengstur orðið sjö mánuðir. Í fyrstu íslensku sjómannalögunum gat sá tími lengstur orðið sjö dagar. Skv. 36. gr. er gert ráð fyrir að þessi tími geti lengstur orðið 12 mánuðir vegna vinnuslysa en 10 mánuðir vegna annarra forfalla. Í 7. mgr. er nýmæli er mælir fyrir um skyldu skipverja til að tilkynna um óvinnufærni sína án tafar. Í 8. mgr. mælir fyrir um skyldu þess skipverja er gerir kröfu um forfallakaup að hann staðreyni óvinnufærni sína með læknisvottorði. Það er nýmæli að lækni er skylt að tilgreina í læknisvottorði hver sé ástæða óvinnufærninnar, hvert sé nafn sjúkdómsins og hver meiðslin séu. Veigamiklar ástæður verða að liggja fyrir til þess að það verði ekki gert. Í 9. mgr. felst mikilvægt nýmæli sem á sér fyrirmynd í norrænum lögum. Hún fjallar um þau tilvik þegar fyrir liggur að sá sem vill ráða sig á skip er haldinn einhverjum meiðslum eða sjúkdómi og miklar líkur eru á því að til forfalla komi af völdum þess sama sjúkdóms eða meiðsla. Í þeim tilvikum er gert ráð fyrir því að sjómaður og útgerðarmaður geti gert með sér sérstakt samkomulag, að fengnu samþykki stéttarfélags sjómannsins, þess efnis að verði sjómaður óvinnufær af þessum ástæðum þá sé útgerðarmaður undanþeginn greiðsluskyldu forfallakaups. Loks má þess geta að í 10. mgr. er nýmæli sem gerir ráð fyrir því að samtök sjómanna og útgerðarmanna geti samið um aðra skipan mála en í greininni segir, enda séu slík ákvæði, þegar á heildina er litið; sjómönnum ekki óhagstæðari en ákvæði greinarinnar. Í 37. gr. er fjallað um umönnun sjúkra skipverja og ferða- og fæðiskostnað skipverja til útgerðarstaðar skips. Í 3. mgr. er nýmæli á þá leið að fari skipverji úr skiprúmi vegna veikinda eða meiðsla er útgerðarmanni skylt að greiða ferðakostnað og fæðiskostnað fyrir skipverja til útgerðarstaðar skips eða til heimilis hans hafi það eigi í för með sér aukinn kostnað. Í sjöunda lagi andlát skipverja og greftrun. Um þetta efni eru ákvæði í gildandi lögum, en ákvæði frv. eru þó nokkuð ítarlegri. Í áttunda lagi ráðningarsamningur skipstjóra. Um þetta efni eru ítarleg ákvæði í I. kafla núgildandi sjómannalaga, en í frv. m. a. lagt til að ákvæðin verði gerð nokkru einfaldari en er að gildandi rétti. Skipstjóri hefur að ýmsu leyti það mikla sérstöðu að rétt þykir nú sem fyrr að helga ráðningarsamningi við hann sérstakan kafla í sjómannalögum. III. kafli frv. fjallar um skipsstörfin. Efni hans svarar í stórum dráttum til III. kafla gildandi sjómannalaga, en í frv. eru þó margvíslegar breytingar á einstökum ákvæðum, þar sem haft er mið af raunhæfum þörfum nú á tímum, auk þess sem þar er að finna nokkur önnur nýmæli. III. kaflinn skiptist í undirkafla sem fjalla um yfirmenn og stjórnun, starfstilhögun og varúðarreglur, almennar starfsskyldur, um upphaf vistar skipverja og fjarveru hans. Rétt er að vekja athygli á því að skv. 2. mgr. 59. gr. hvílir sú skylda á skipstjóra eða útgerðarmanni að veita skipverja greiðar upplýsingar um ferðir skips, eftir því sem kostur er, en skipverja er þó skylt að fylgjast með ferðum skipsins og vera reiðubúinn að taka upp sín störf. Í fimmta lagi er kafli um bótaskyldu skipverja. Ákvæðið er samhljóða 2. mgr. 51. gr. í núgildandi lögum nema hvað áréttað er að þegar sérstaklega standi á megi fella bótaskyldu niður með öllu. Um aðra launþega hefur gilt sú regla að bætur til vinnuveitenda í slíkum tilvikum hafa numið jafngildi launa í hálfum uppsagnarfresti. Eðlilegt þykir að sjómenn sitji við sama borð og aðrir launþegar að þessu leyti. Með tilliti til þess hve ítarleg ákvæðin um ráðningarsamninga eru í frv. þykir rétt að setja slíkt ákvæði í þetta frv. til sjómannalaga. Þá eru kaflar um viðurværi skipverja og aðbúð, haffærisskoðun, hvíldar- og matartíma, landgönguleyfi skipverja, farangur skipverja og aðrar eignir. Eru þessir kaflar mjög áþekkir því sem er í gildandi lögum. Þá er kafli um agavald skipstjóra. Þær greinar svara að miklu leyti til ákvæða í gildandi lögum. IV. kafli fjallar um ágreining út af starfsskyldum og réttarstöðu sjómanna. Í 72. gr. er nýmæli sem ekki á sér hliðstæður í sjómannalögum annarra Norðurlanda. Skv. greininni er samgrh. heimilt að koma á fót föstum gerðardómi, sem dæmi um ágreining út af reikningsgerð útgerðarmanns eða skipstjóra, eða um ágreining sem rís af starfi skipverja, ef báðir málsaðilar óska þess. Augljóst hagræði hlýtur að vera að því að starfandi sé fastur gerðardómur sem skipaður er hæfum, óvilhöllum og þjálfuðum mönnum. Skv. greininni greiðist kostnaður við störf gerðardómsins úr ríkissjóði. Fyrir ríkissjóð er vart um aukna greiðslubyrði að ræða frá því sem nú er, því ella færu mál þau sem skjóta mætti til gerðardóms fyrir almenna dómstóla sem kostaðir eru af almannafé. Einnig má ætla að í starfi gerðardómsins myndist meira samræmi í dómsúrlausnum en nú er. Stuðlar það að auknu réttaröryggi á þessu sviði. V. kafli frv. fjallar um brot á lögum þessum og um refsingar. Þar er safnað saman ýmsum ákvæðum sem mæla fyrir um refsingu eða viðurlög handa skipstjóra, útgerðarmanni eða skipverjum vegna brota skv. sjómannalögum. Í kaflanum er m. a. um að ræða endurskoðuð ákvæði VI. kafla en einnig koma fram nokkur nýmæli. Sérstaklega skal tekið fram að lagt er til að ákvæði um refsivald skipstjóra, - sem fjallað er um í IV. kafla núgildandi laga, falli að mestu brott. Kaflinn skiptist í tvo undirkafla, almenn ákvæði og refsiákvæði. Hér er um viðamikinn lagabálk að ræða sem ég geri mér fullkomlega grein fyrir að er ekki gerlegt að afgreiða á þessu þingi þar sem svo er liðið á þingið. En ég legg á það áherslu að sú n. sem fær þetta frv. til meðferðar sendi frv. þeim aðilum til umsagnar sem hún telur rétt að senda það til, svo að umsagnir geti verið unnar þegar frv. yrði lagt að nýju fyrir í upphafi næsta þings. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. samgn.