Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Álít fjh.- og viðskn. er á þskj. 114. N. mælir með því að frv. þetta verði samþ. óbreytt. Það var skýrt hér við 1. umr. af hæstv. dómsmrh. og ég sé því ekki ástæðu til að hafa hér fleiri orð.



Herra forseti. Frv. til 1. um veitingu ríkisborgararéttar með nöfnum 14 erlendra ríkisborgara var lagt fram á síðasta reglulegu Alþ. Frv. var síðan vísað til hv. allshn. Ed. að lokinni 1. umr. N. fól formönnum allshn. beggja þd. og skrifstofustjóra Alþingis að athuga frv. og umsóknir þær sem því fylgdu, svo og umsóknir um ríkisborgararétt sem siðar bárust n., og var það sama málsmeðferð og tíðkuð hefur verið um afgreiðslu sams konar frv. á undangengnum þingum. Að þessari athugun lokinni lagði allshn. Ed. til, sbr. nál. á þskj. 889, dags. 7. maí s.l., að frv. yrði samþykkt með þeirri breytingu, að alls yrði 53 erlendum ríkisborgurum veittur ríkisborgararéttur. Frv. kom þó eigi til frekari umr. í þinginu og dagaði uppi þegar Alþ. var rofið. Það hefur þess vegna nú orðið að ráði að flytja nýtt frv. þar sem upp væru teknir þeir umsækjendur sem allshn. hafði mælt með, svo sem ég hef rakið, og fullnægja þeim skilyrðum sem allshn. beggja þd. hafa komið sér saman um. Þetta frv. hefur nú verið samþ. óbreytt í hv. Ed. og ég geri ráð fyrir því að við þá afgreiðslu hafi verið höfð sömu vinnubrögð og áður, að það hafi verið haft samráð við allshn. Nd. eða formann allshn. Nd. Ég leyfi mér með skírskotun til þess, sem ég hef rakið, að óska eftir því að þetta frv. geti fengið skjóta meðferð í þinginu og þá í þessari hv. d. eins og það hefur þegar fengið í hv. Ed. Hins vegar er svo stefnt að því siðar á þessu þingi að flutt verði nýtt frv. með nöfnum þeirra ríkisborgara sem síðar hafa sótt um ríkisborgararétt. Ég vona að hægt verði að afgreiða þetta frv. fyrir áramót, eða áður en þingi lýkur, þannig að þeir, sem sótt höfðu um ríkisborgararéttinn á sínum tíma í vor og fullnægðu skilyrðum, þurfi ekki að verða fyrir frekari óþægindum vegna dráttar sem orðið hefur á því að frv. yrði afgreitt. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að fara fram á að frv. verði vísað til 2. umr. og fengið hv. allshn. til meðferðar.



Herra forseti. Frv. það til l. um breyt. á l. nr. 68 frá 11. maí 1966, um iðnfræðslu, sem er á þskj. 103, gerir ráð fyrir breytingu á 12. gr. núgildandi l. um iðnfræðslu. Þetta frv. má segja að geri í meginatriðum ráð fyrir tveimur breytingum að því er varðar núgildandi lög. Í fyrsta lagi er ákveðið í núgildandi l. að aðeins einn iðnskóli skuli vera í hverju skólaumdæmi. Hér er lagt til að það, sem er hámarkstala í núgildandi l. að því er varðar iðnskóla í hverju skólaumdæmi, verði lágmarkstala framvegis. Í öðru lagi er hér um að ræða breytingu í þá átt að gera Barðastrandarsýslur að sérstöku skólaumdæmi. Það er megintilgangur með flutningi þessa frv. að opna leið til, með þessum tveim breytingum á núgildandi iðnfræðslulögum, sem hér eru lagðar til, er geri kleift að reka áfram þann iðnskóla sem rekinn hefur verið á Patreksfirði í rösk 30 ár. Iðnaðarmannafélagið á Patreksfirði stofnaði iðnskóla þar í jan. 1942 og starfar sá skóli enn. Fram til ársins 1972 höfðu 137 nemendur innritast í skólann en 91 hafði lokið prófi. Margir þeirra, sem þarna um ræðir, hafa haldið áfram námi, þ.e.a.s. þeir sem ekki luku prófi á Patreksfirði. Skóli þessi, sem starfræktur hefur verið þetta lengi, hefur ekki notið neinnar fyrirgreiðslu að því er ég best veit úr ríkissjóði og hefur búið alla tíð við allþröngan kost, þótt ekki sé meira sagt, að því er varðar skólahúsnæði og allan aðbúnað. Þessi þrönga aðstaða hefur að sjálfu sér leitt til takmörkunar á nemendafjölda en innritunarár á þessu tímabili hafa aðeins verið 13. Skólinn hefur samt sem áður getað sinnt að mestu leyti þörfum þorpsins fyrir iðnfræðslu, þótt sumir hafi þó orðið að leita annað. Eins og ég gat um áðan munu þeir, sem annað hafa leitað, undantekningarlítið eða undantekningarlaust hafa leitað hingað til Reykjavíkur til náms. Ég held að það liggi ljóst fyrir að ef ekki verður hér á breyting frá því sem nú er, á þann hátt að Iðnskólinn á Patreksfirði verði viðurkenndur af hálfu ríkisins, þá sé hætta á því á næstunni, vegna fjárhagslegra erfiðleika og slæmrar aðstöðu, að þessi skóli leggist niður. En með samþykkt þess frv., sem hér um ræðir, skapast grundvöllur til að efla þennan iðnskóla á Patreksfirði svo að iðnnemar á sunnanverðum Vestfjörðum neyðist ekki í framtíðinni til þess að leita til Reykjavíkur með iðnnám sitt. Það er vonandi öllum hv. þdm. ljóst, ef þeir kynna sér þetta mál, að mikill áhugi hefur verið af hálfu heimamanna á því að skapa þann grundvöll sem til þarf til þess að festa örugglega í sessi til framtíðar þetta skólasetur þeirra Barðstrendinga. Bæði almenningur, sveitarfélagið og sýslunefndir svo og Fjórðungssamband Vestfjarða hafa gert ályktanir um þetta mál og allar fara þær í þá átt að óska þess eindregið að gerð verði breyting á iðnfræðslulögum til þess að þetta megi verða. Það þarf ekki að taka það fram að nú að undanförnu hefur mikið verið rætt og ritað um aukna verkmenntun í skólakerfi hér á landi. Ég held að m.a. sé það, sem hér er lagt til, eitt af þeim atriðum sem styrki þá viðleitni sem uppi hefur verið til að auka verkmenntun í landinn og það sé því einn þáttur til þess að bæta þá viðleitni. Ég held líka að svo langur starfstími sem hér um ræðir hjá Iðnskóla Patreksfjarðar hljóti að hafa sannað þá nauðsyn sem á því er að slíkt skólasetur sé starfrækt á þessum slóðum. Ég ætla svo ekki á þessu stigi máls að hafa um þetta öllu fleiri orð, en ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til að að þessari umr. lokinni verði frv. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Á þskj. 105 hef ég leyft mér að flytja frv. til l. um Tæknistofnun vestfirðinga. Þetta frv. gerir ráð fyrir því að sett verði á stofn á Ísafirði slík Tæknistofnun vestfirðinga sem nánar er gerð grein fyrir í frv. og henni ætlað það verkefni að starfa sem ráðgefandi aðili og taka að sér rannsóknarstörf, hönnunarstörf og eftirlitsstörf sem vinna þarf á Vestfjörðum á vegum ríkis, sveitarfélaga eða einstaklinga sem þess óska. Það er öllum hv. þm. kunnugt að á undanförnum árum og áratugum hefur hallað mjög á fjölmargar byggðir úti um landið, fjármagnið hefur streymt frá byggðarlögunum hingað til Reykjavíkursvæðisins, og það er einnig hægt að segja að byggðarlögin mörg hver úti um landið hafi farið á mis við allt of stóran hluta af þeirri þekkingu sem okkar menntakerfi skapar. Það er tilgangurinn m.a. með því frv., sem hér er til umr., að vinna þarna nokkuð á móti, hamla gegn því að fjármagn og þekking renni frá þeim byggðarlögum, sem í vök eiga að verjast, hingað til Reykjavíkur í jafnmiklum mæli og verið hefur og stuðla að því að vörn verði snúið í sókn í þessum efnum. Það hefur verið svo að langstærsti hluti þess fólks, sem aflað hefur sér tæknimenntunar á undanförnum árum, hefur sest að hér á Reykjavíkursvæðinu, þ. á m. mikill fjöldi af fólki sem farið hefur til náms frá byggðarlögum úti um landið. Ég hygg að það liggi nokkuð í augum uppí að það sé tvímælalaust æskileg þróun að þá verkþekkingu, sem hinar ýmsu framkvæmdir úti um land á vegum bæði opinberra aðila og einkaaðila krefjast, þurfi ekki að sækja hingað suður til Reykjavíkur eins og nú er, heldur sé að sem allra mestu leyti hægt að færa sér hana í nyt heima í viðkomandi héruðum, að þeir sérfræðingar, sem á þarf að halda, séu þar til staðar. Það hafa verið uppi margvíslegar hugleiðingar um að koma upp útibúum úti um land frá hinum ýmsu stofnunum ríkisins. Oft verður mótbáran gegn slíku sú að um sé að ræða of smáar einingar til að slíkt geti talist skynsamlegt. Það má segja að meginhugsunin í þessu frv. sé sú að sameina undir einni stjórn í einni stofnun verkefni, sem nú eru dreifð á margar stofnanir hér í Reykjavík eða á Reykjavíkursvæðinu, og gera þannig kleift að halda uppi einni myndarlegri slíkri stofnun á Ísafirði. Þetta frv. miðar eingöngu við það að slík stofnun verði sett upp á Ísafirði. Að sjálfsögðu gæti komið til greina að hafa sama hátt á á fleiri stöðum, en ég hygg þó að allsterk rök séu fyrir því að einmitt á Vestfjörðum verði hafist handa í þessum efnum. Enginn landshluti hefur orðið jafnilla úti í þeim búferlaflutningum, sem átt hafa sér stað á undanförnum árum og áratugum, og þar af leiðandi má segja að þörfin sé tvímælalaust hvergi meiri að vörn verði snúið í sókn. Það var fyrst á síðasta ári eftir mjög langt árabil að fólki í Vestfjarðakjördæmi fjölgaði lítillega á ný eftir árlega fækkun um langan tíma. Það er ákaflega mikil þörf á að fylgt verði eftir þeirri viðspyrnu sem þarna hefur þó orðið. Myndun slíkrar stofnunar, sem hér um ræðir, gæti að mínu viti stuðlað mjög að því að koma í veg fyrir frekari fólksflótta frá Vestfjörðum og snúa vörn í sókn. Það er gert ráð fyrir því í 2. gr. þessa frv. að Framkvæmdastofnun ríkisins sé falið að hafa frumkvæði að því að slík tæknistofnun verði á fót sett. Og ég vil undirstrika það hér að ég tel að það sé nauðsyn að ríkisvaldið hafi þarna frumkvæðið í sínum höndum. En það er jafnframt tekið fram að þetta skuli gert í samvinnu við landshlutasamtök á Vestfjörðum. Varðandi stjórn þessarar stofnunar, sem talað er um í 4. gr. frv., þá er hins vegar gert ráð fyrir því að landshlutasamtökin, þ.e.a.s. Fjórðungssamband vestfirðinga, hafi meiri hluta í stjórn, 3 menn af 5 á móti 2 mönnum frá Framkvæmdastofnun ríkisins. Ég vil aðeins minna á, hvaða verkefni það eru sem slík stofnun gæti haft með höndum og miðað er við í þessu frv. Í 3. gr. er talað um rannsóknar-, hönnunar- og eftirlitsstörf sem vinna þarf á Vestfjörðum á vegum ríkis, sveitarfélaga eða einstaklinga sem þess óska. Þarna getur verið um að ræða m.a. áætlanagerð, hönnun og eftirlít með byggingu hafna, rannsóknir, hönnun og eftirlit með byggingu raforkuvera, jarðvarmaveitna og fjarvarmaveitna. Hönnun vega, brúa og jarðganga, gerð flugvalla, gerð skipulags kaupstaða og kauptúna. Hönnun og eftirlit með hvers konar opinberum byggingum, svo sem skólum og sjúkrahúsum, hvers konar öryggiseftirlitsstörf, svo sem rafmagns- og eldvarnaeftirlit. Þá er enn fremur bent á það í grg. með frv. að eðlilegt sé að sú áætlanagerð, sem nú þegar er unnið að og launuð er að 3/4 hlutum af Framkvæmdastofnun ríkisins, þ.e.a.s. Framkvæmdastofnun ríkisins greiðir samkv. núgildandi l. 3/4 hluta launa eins starfsmanns, sem vinna skal við áætlanagerð í þessu ákveðna kjördæmi, og það er gert ráð fyrir því hér að eðlilegt væri, ef slíkri tæknistofnun væri komið á fót, að þessi störf verði unnin í tengslum við slíka stofnun eða beinlínis innan hennar. Ég rakti hér áðan ýmis þau verkefni á vegum ríkisins sem eðlilegt væri að fela slíkri stofnun undirbúning að. Það má nefna framkvæmdir á vegum sveitarfélaga, svo sem gatna-, holræsa- og vatnsveitugerð, og einnig væri hægt að gera ráð fyrir því að útibú frá ákveðnum stofnunum hér í Reykjavík, t.d. Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, sem er minnst á í grg., störfuðu í tengslum við eða innan við þessar ákveðnu tæknistofnun. Í sambandi við verkefni stofnunarinnar er enn fremur vakin athygli á því að ef á stað eins og Ísafirði væru starfskraftar, sem við slíka stofnun ynnu og byggju yfir sérþekkingu hver á sínu sviði þá væri ekki ólíklegt að við þær aðstæður, sem þar eru, gætu þessir kraftar einnig komið að notum þannig að þeir sinntu að einhverju marki kennslu sem stundakennarar við hina ýmsu framhaldsskóla á staðnum. Þarna er um að ræða, eins og hv. þm. er kunnugt, bæði, menntaskóla og tækniskóla, vísi að tækniskóla. Þá er kostnaðarhliðin í sambandi við þetta mál sem vert er að fara um fáum orðum. Ég hygg að því þyrfti ekki að fylgja ýkjamikill aukakostnaður þó að þau verk, sem í dag eru unnin hér í Reykjavík, væru unnin vestur á Ísafirði, þau verkefni sem hér um ræðir. Laun mannanna væru væntanlega þau sömu og með því að tengja saman verkefni sem í dag eru á hendi allmargra stofnana hér, þá hygg ég að ætti að geta orðið full nýting þeirra starfskrafta sem þarna væri um að ræða. Það færi þó ekki hjá því að um nokkurn stofnkostnað yrði að ræða og er lagt til í þessu frv. að slíkur stofnkostnaður greiðist að 4/5 hlutum úr ríkissjóði en af 1/5 af samtökum sveitarfélaga í Vestfjarðakjördæmi. Og síðan segir í 5. gr. frv.: „Miða skal við að stofnunin selji þjónustu sína á gangverði, en verði um hallarekstur að ræða greiðist hann af sömu aðilum og í sömu hlutföllum og stofnkostnaður.“ Hér er sem sagt ráð fyrir því gert að hinar ýmsu stofnanir ríkisins eða sveitarfélaga eigi þess kost að kaupa þá þjónustu, sem þær þurfa nú að kaupa hér suður í Reykjavík, þær eigi þess kost að kaupa þessa þjónustu af slíkri tæknistofnun á Ísafirði sem hér um ræðir á því verði sem eðlilegt má teljast á hverjum tíma. Það er hér gert ráð fyrir því, að væri slík stofnun komin á fót, sé ríkisstofnunum og opinberum framkvæmdaaðilum yfirleitt skylt að leita fyrst til Tæknistofnunar vestfirðinga varðandi verkefni á Vestfjörðum þar sem um er að ræða þjónustu sem slík stofnun væri fær um að láta í té, en leita því aðeins annað að hún geti ekki tekið verkefnið að sér af einhverjum ástæðum með sambærilegum hætti og aðrir aðilar eða aðrar stofnanir. Þess skal getið að í 7. gr. frv. er gert ráð fyrir því að slík stofnun geti sett upp útibú innan sama kjördæmis, að fengnu þó samþykki Framkvæmdastofnunar ríkisins. Ég vil láta þess getið að frv., sem ganga í svipaða átt og þetta, hafa áður komið fram á Alþ., en þau hafa þó öll, að ég hygg, en ég minnist tveggja, gengið mun skemmra. Þar hefur verið um að ræða verkfræðiskrifstofu eingöngu, þar sem gert hefur verið ráð fyrir kannske einum starfsmanni eða svo. En það frv., sem ég mæli hér fyrir, gerir ráð fyrir því að sem allra mest af t.d. hönnunarverkefnum, sem nú eru unnin hér í Reykjavík fyrir framkvæmdir á Vestfjörðum, verði á hendi þeirrar stofnunar sem þetta frv. gerir ráð fyrir að sett verði á stofn. Ég mun ekki flytja miklu lengra mál til rökstuðnings því frv. sem ég hef lagt hér fram, en ég vil að lokum minna á að á Fjórðungsþingi vestfirðinga, sem haldið var í ágústmánuði s.l., var samþykkt einróma till. sem felur í sér tilmæli í þessa átt, og þessi samþykkt er svo orðrétt, með leyfi forseta: „Fjórðungsþing vestfirðinga 1974 skorar á þm. kjördæmisins að beita sér fyrir því á Alþ. að sett verði á stofn tækniþjónustustofnun á Vestfjörðum í samvinnu við sveitarfélögin, sem annist allt hönnunarstarf er framkvæma þarf á vegum ríkisins og sveitarfélaga í fjórðungnum. Það er álit Fjórðungsþingsins að slík stofnun gæti verið það stór að starfrækja mætti hana á tveim stöðum í fjórðungnum. Fjórðungsþingið minnir á að á hverju ári renna tugir millj. kr. út úr fjórðungnum til greiðslu á sérfræðivinnu, auk þess sem fjórðungurinn fer algerlega á mis við þá hagkvæmni sem af því leiðir að þessir menn séu búsettir í héraðinu.“ Þetta var sem sagt tilvitnun í samþykkt Fjórðungsþingsins. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu, en legg til að frv. verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og hv. félmn., með tilliti til þess, að þarna er gert ráð fyrir að landshlutasamtök sveitarstjórna fari með meiri hluta í stjórn stofnunarinnar.



Herra forseti. Ég hef ásamt þeim Garðari Sigurðssyni, hv. 5. þm. Sunnl., og Þórarni Sigurjónssyni, hv. 2. þm. sama kjördæmis, leyft mér að flytja á þskj. 85 frv. til l. um breyt. á l. nr. 102 frá 27. des. 1973, um veiðar með botnvörpu, flotvörpu og dragnót í fiskveiðilandhelginni. Frv. okkar gerir ráð fyrir að tekið verði inn í l. ákvæði, sem áður var í gildandi l., um heimild fyrir smærri báta til veiða í sérstöku hólfi við suðurströndina tiltekinn tíma á ári. Þetta ákvæði hljóðar svo í hinum eldri l., með leyfi forseta: „Skipum, 105 brúttólestir og minni, er heimilt að veiða með botnvörpu og flotvörpu á tímabilinu 15. febr. til 16. apríl upp að suðurströnd meginlandsins á svæði, sem takmarkast að austan af linn, sem dregin er þannig, að Urðarvita og Faxaskersvita beri saman, og að vestan af línu réttvísandi suðvestur frá Þjórsárósi.“ Þannig voru ákvæðin í hinum eldri l. varðandi þetta atriði, og er 1. gr. í frv. okkar shlj. þessu ákvæði að öðru leyti en því, að nú eru austurmörk svæðisins miðuð við Faxaskersvita og austurkant Ystakletts í stað Urðarvita áður, en Urðarviti sá, sem miðað var við, er nú kominn undir hraun og verður því ekki lengur við hann miðað. Ég vil mjög undirstrika að hér er aðeins um veiðiheimild að ræða í tvo mánuði á ári hverju og að á þessu svæði er hvorki um hrygningarsvæði að ræða né uppeldísstöðvar. Fiskur gengur inn á þetta svæði á vissum tíma að vetri til eins og annars staðar við suðurströndina en stöðvast þar ekki. Sama ákvæði og hér um ræðir er í gildandi l. um tiltekið svæði við Reykjanes, hið svonefnda Grindavíkurhólf, að öðru leyti en því að þar er veiði heimiluð frá 1. jan. til 15. sept. Frv. það, sem við flytjum hér, er flutt eftir tilmælum Skipstjóra- og stýrimannafélagsins Verðandi í Vestmannaeyjum, en veiðiheimildin, ef til kæmi, mundi að sjálfsögðu ná til allra báta hvaðan sem væri af landinu. Það sýndi sig, að meðan þetta svæði var opið til togveiða var það mjög mikilvægt fyrir þá báta sem stunduðu þessar veiðar við suðurströnd landsins. En togveiðar þarna valda engu tjóni, þar sem hvorki er um að ræða uppeldisstöðvar ungfisks né hrygningarsvæði, eins og ég hef áður bent á. Ég vil í sambandi við þetta mál láta þá skoðun mína í ljós, að ég tel að íslendingar verði að nýta fiskimið sín eftir því sem föng eru á og með þeim veiðarfærum, sem best henta á hverjum tíma og hverjum stað, en gæta þess jafnframt að ofveiði eigi sér ekki stað. En í veg fyrir ofveiði verður að mínum dómi aðeins komið með því að alfriða tiltekin svæði á helstu hrygningarstöðvum ákveðinn tíma meðan á hrygningu stendur, eins og nú er gert t.d. á Selvogsbankasvæðinu, og einnig að alfriða tiltekið svæði á helstu uppeldisstöðvum ungfisksins allt árið, en ekki aðeins lítinn hluta úr ári, tvo mánuði, eins og nú er gert úti fyrir Norðausturlandi. - Í þessu sambandi er rétt að vekja athygli á áliti fiskifræðinga okkar, sem fram hefur komið í fjölmiðlum, að þegar sé um ofveiði að ræða á helstu uppeldisstöðvum ungfisks. Tel ég að Alþ. verði að gefa gaum að þessari aðvörun fiskifræðinga og endurskoða afstöðu sína og auka enn frekar friðun við þessar eldisstöðvar en verið hefur. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Þegar fjallað var um l. um veiðar með botnvörpu, flotvörpu og dragnót í fiskveiðilandhelginni í des. á s.l. ári voru gerðar fjölmargar breytingar á veiðiheimildum, eins og öllum þm. er kunnugt. Áður hafði verið heimilt að stunda togveiðar á minni skipum á tveim svæðum við suðurströndina upp að landi, þ.e. á Grindavíkursvæðinu, sem einkennt er með D. 6 í núgildandi l., og á því svæði, sem hér um ræðir. Grindavíkursvæðið var áfram opið, en þessu umtalaða svæði var lokað, enda fékkst ekki nein samstaða um það í hv. sjútvn. að hafa það opið áfram. Nú hafa formenn í Vestmannaeyjum, einkum á minni bátunum, en þeir bátar eru margir, um 40 talsins og flestir gamlir og geta varla stundað fjarlæg mið, - formenn á þessum bátum hafa lýst miklum áhyggjum yfir lokun svæðisins og hafa mjög ákveðið farið fram á að það verði opnað aftur þótt ekki sé nema tvo mánuði ársins. Helstu mótbárur þeirra manna, sem ekki vildu halda svæðinu opnu á sínum tíma, voru þær að hér væri um smáfiskveiði að ræða og ekki kæmi til mála af þeim sökum að opna upp í land. Því er til að svara að af þessu svæði kemur að langmestu leyti góður fiskur, enda eru formenn þessir fullkomlega á því að fiskifræðingar hafi eftirlit með að ekki verði um smáfiskadráp að ræða, enda hafa sjómenn í Vestmannaeyjum löngum beitt sér fyrir verndun fisks, m.a. með því að hvetja til friðunar netasvæða og stækkunar á möskvum veiðarfæra, svo að eitthvað sé nefnt. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta frv., en ég treysti því, herra forseti, að þetta mál fái fljóta og góða afgreiðslu.