Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Pjetursson) Fjárveitinganefnd hefir enn leyft sjer að koma fram með brtt., á þgskj. 245 og 267. Þessar brtt. hafa í för með sjer gjaldauka, sem nemur 66,096 kr. Jeg býst ekki við, að nokkur verði á annari skoðun en að þessar breytingar, þessi útgjöld, sjeu óhjákvæmileg. Jeg ætla fyrst að snúa mjer að brtt. á þgskj. 245 og byrja á 1. lið. Hann fer fram á, að 40,000 kr. sje varið til landhelgisgæslu um síldveiðitímann. Allir kannast við, að mikið hefir verið kvartað undan gæslunni, og þó sjerstaklega um þennan tíma. Það hefir verið reynt að bæta úr því, með að veita fje í fjárlögum með því skilyrði, að viðbót kæmi annarsstaðar frá. En þetta hefir ekki komið að notum. Gangur þessa máls er sá, að stjórn Fiskifjelags Íslands sendi stjórninni erindi um betri varnir. Stjórnin sendi erindið til sjávarútvegsnefndar, og frá henni hefir það komið til fjárveitinganefndar. Hún taldi mjög mikla nauðsyn á, að eftirlitið væri skerpt, og var fús á, að fje væri veitt í því skyni. Hins vegar fanst henni það ekki geta komið til mála, að heimta tillag frá öðrum stöðum, því hjeruðin, sem hjer er um að ræða, hafa engan hagnað af því, þó að eftirlitið sje meira og nákvæmara. Það, sem sjerstaklega vakti fyrir nefndinni, var að þetta eftirlit yrði ekki að eins með veiðunum, heldur einnig sem tolleftirlit. Tunnutollurinn hefir haft þær verkanir, að útlendingar hafa látið í veðri vaka, að þeir mundu salta fyrir utan landhelgi. En af kunnugum er það sagt, að slíkt muni lítt mögulegt, og þess er því getið til, að útlendingarnir hafi í hyggju að nota kunnugleika sinn til að skjótast inn á afskekta firði og salta þar og komast hjá tollinum. Við höfum ætlað þeim skipum, sem strandgæsluna eiga að hafa á hendi, að gæta líka þeirra skipa, sem á þennan hátt ætla að brjóta lögin. Fjárveitinganefndin sendi stjórninni brjef um að fara þegar í stað að grenslast eftir skipum, sem gætu haft þetta eftirlit með höndum. Síðan hefir stjórnin gert samning um tvo 30 tonna báta, „Garðar“ og „Harald“, fyrir 20 þúsund hvorn um sig. Samkvæmt þessum samningi er brtt. borin fram. Jeg vil ekki fara frekari orðum um þetta, en vænti þess, að sjávarútvegsnefnd haldi uppi svörum, ef til þess kemur, þar sem þetta eru hennar tillögur. Næsti liður brtt. á þgskj. 245 er um launauppbót til handa áhalda- og efnisverði landssímans. Þetta er ný staða, stofnuð 1917, og voru þá launin ákveðin 1800 kr. Það var gert ráð fyrir því þá, að starfið heimtaði ekki nema hálfan mann, eða að maðurinn gæti um leið gefið sig að öðru. Maðurinn, sem um stöðuna sótti, gekk einnig út frá þessu. En nú er það komið í ljós, að ekki hefir veitt af öllum starfskröftum mannsins. Hann skýrir einnig frá því, að hann hafi orðið að vinna frá kl. 8–8, og stundum til kl. 11 og 12. Á þessu sjest, að 1800 kr. eru engin laun fyrir svo mikið starf. Sá sem starfann hefir var leikfimiskennari og vonaði að geta haldið því áfram; en þegar á reyndi, varð hann að láta af því. Hann hefir nú sótt um hækkun fyrir árin 1918 og 1919. Hann tók við á miðju árinu 1918 og sækir um 600 kr. fyrir það ár, en 1200 kr. fyrir hitt. Nefndin hefir þó ekki fallist fullkomlega á þetta, en lagt til, að honum verði veitt uppbótin fyrir árið 1919. Þá hefir maðurinn 3000 kr. laun, og það er í samræmi við það, sem ætlast er til í fjárlagafrumvarpi stjórnarinnar. Þá er komið að 3. lið brtt. Þjóðmenjavörðurinn hefir getið þess, að þegar hann hafi tekið við embætti sínu, hafi engin húsgögn verið til, skápar, borð eða þess háttar. Árið 1909 var að vísu nokkurt fje veitt, en mjög af skornum skamti. Nú varð ekki lengur við þetta unað, og hafa því verið smíðuð nokkur viðbótarhúsgögn. Þetta hefir þegar verið gert, og er búið að borga það. Nefndinni þótti sanngjarnt að taka þetta í fjáraukalögin, og upphæðin er sniðin eftir reikningum frá húsgagnasmiðnum. Þá er b.-liðurinn, eða 600 kr. til að gera umgerðir um málverk. Umsjónarmaðurinn hefir skýrt frá því, að upphæð sú, sem varið var til að kaupa listaverk handa landinu, hafi ekki hrokkið fyrir umgerðum um þau. Nefndin hefir fallist á, að úr því svona sje komið, þá verði að veita þessa upphæð. En hún vill láta þess getið, að hún ætlast til, að framvegis verði kostnaður við umgerðir tekinn af fje því, sem ætlað er í fjárlögunum til listaverkakaupa, svo þetta ætti ekki að koma fyrir oftar. Þá er e.-liðurinn, sem fer fram á 20,000 kr. til að fullgera hús undir listaverkasafn Einars Jónssonar. Byggingameistarinn skýrir frá því, að ef ekki verði haldið áfram, þá liggi það, sem þegar er gert, undir skemdum. Og ef svo fer, þá verður húsið margfalt dýrara landssjóði en þarf að vera. Steypan er víða óhúðuð og orðin mosavaxin. Hurðir og glugga vantar; að vísu er búið að smíða þá, en er eftir að setja þá í. Húsið er því öllum opið, og það eru margir, sem hafa tilhneigingu til að skemma það, sem fyrir þeim verður og þeir geta eyðilagt áhættulaust. Stjórnin hefir skrifað nefndinni og mælst til að hún tæki upp þessa brtt. Nefndin hefir orðið við því; hún álítur það nauðsynlegt, til þess að ónýta ekki það verðmæti, sem þegar er í húsinu. Þá kem jeg að brtt. á þgskj. 245. Hún fer fram á að endurgreiða Patrekshreppi nokkurn hluta vörutolls fyrir vatnsleiðslupípur. Þessu er þannig varið, að pípurnar voru tollaðar í hærra flokki en hreppurinn bjóst við. Pípurnar voru úr trje, en járnvafðar, og því voru þær settar í 6. flokk, og stjórnin úrskurðaði, að það væri rjett. Ef pípurnar hefðu verið teknar sem trjevara, þá hefði tollurinn orðið lægri. Hreppurinn fer fram á að fá endurgreiddan mismuninn. Nefndin telur það sanngjarnt, og ekki síst þegar tekið er tillit til þess, að veitan á erfitt uppdráttar. Sumir nefndarmenn álitu meira að segja, að slíkar vörur ættu alls ekki að vera tollskyldar. Nefndin getur vitanlega ekki kveðið upp dóm um það á eigin spýtur, en hefir valið þá leið, að endurgreiða mismuninn, og hann er 696 kr. Þá kem jeg að brtt. á þgskj. 267, um að veita 3000 kr. viðbót til brimbrjótsins í Bolungarvík. Það er verið að gera við þennan brimbrjót. Og eftir upplýsingum verkfræðingsins mun þurfa til þess alt að 18 þús. kr., auk þess sem hjeraðið sjálft leggur til. Nú er til af áður veittu fje 15 þús. kr. Nefndin mælir því með því, að þessi viðbót verði veitt, svo að ekki þurfi að stöðva verkið, sem ella mundi. Henni finst rjett að skjóta þessu inn í fjáraukalögin; að öðrum kosti mundi þurfa að taka það upp í fjárlögin. Jeg vil svo ekki segja fleira um þetta, fyr en ef tilefni gefst seinna í umræðunum. En svo vildi jeg segja nokkur orð út af brtt.hv. þingm. Árn. Nefndin hefir orðið ásátt um að mæla ekki með því, að þessi brtt. verði samþykt, heldur þvert á móti. Hún leggur eindregið á móti því, að farið verði að veita einstökum landshlutum ívilnun á kostnaði við síldarflutning. Þess hefir orðið vart, að ef farið væri inn á þá braut, mundu koma fleiri, sem þættust eiga, og jafnvel ættu, sanngjarna kröfu um að fá samskonar uppbót. Þetta er háttv. deildarmönnum kunnugt frá síðustu umræðu málsins, því þá stóðu fleiri en einn hv. þingdm. upp til að lýsa því yfir, að ef þetta fengist fram, mundu þeir sigla í sama kjölfarið. Nefndin leitaði sjer upplýsinga um, hvort landsverslunin, sem veitti þessu forstöðu, hefði lofað nokkurri ívilnun í þessa átt. Að þeirri niðurstöðu hefir hún ekki getað komist, að öðru leyti en því, sem kunnugt er, að öll sú síld, sem flutt var með skipum landssjóðs, var flutt með nokkru lægra farmgjaldi en venja er. Samskonar ívilnun býst jeg við að síldin, sem fór til Árnessýslu, hafi fengið. Mjer er kunnugt um það, að sum önnur hjeruð urðu að leigja sjer skip sjálf til flutnings, og hafa þannig farið á mis við þessa uppbót. Þau mættu því eiga í vændum að fá samskonar ívilnun og hjer um ræðir, ef út í það væri farið. Jeg vona að þetta nægi til að sýna afstöðu nefndarinnar til málsins, og að hv. deild láti tillöguna ekki ná fram að ganga, því það mundi hafa í för með sjer talsverða hækkun á fjáraukalögunum, sem nefndin hefir ekki ætlast til.

Forsætisráðherra (J. M): Jeg er þakklátur hv. fjárveitinganefnd fyrir góðar undirtektir hennar undir tillögur stjórnarinnar, og þá sjerstaklega fyrir það, sem heyrir undir mína deild. Jeg hefi engu að bæta við ræðu hv.frsm. (M. P.) um þau erindi, er undir mína stjórnardeild heyra og sje því ekki ástæðu til að fara að endurtaka það, sem hann sagði.

Sigurður Sigurðsson Jeg hafði hugsað mjer að gera stuttar athugasemdir við einstaka liði í þeim brtt., sem fram eru komnar. Og jeg geri ráð fyrir, að þær athugasemdir mínar gefi tilefni til skýringa hjá hv.frsm. (M. P.). Þá er það fyrst viðvíkjandi 1. lið, um landhelgisgæsluna. Það er síður en svo, að jeg ætli að mæla móti liðnum í sjálfu sjer. En að eins vildi jeg geta þess, er jeg hefi fyrir satt, að það er einkennilegt, hvernig þessu fje hefir verið ráðstafað, eða hvernig bátarnir hafa verið valdir til landhelgisgæslunnar. Jeg hefi sem sje heyrt það úr áreiðanlegum stað, að það hafi verið boðinn fram bátur með lægra tillagi en það tilboð var, sem gengið var að. Það tilboð, sem var hafnað, var 8 þús. kr. á mánuði, í staðinn fyrir 10 þús. kr., sem tekið var. Og mun þó sá bátur í engu hafa verið lakari en hinn. Jeg er ekki að segja þetta til að víta hv. fjárveitinganefnd. En það lítur út fyrir, að ekki hafi verið gert útboð í raun og veru, heldur hafi samningar um bátana farið fram á bak við tjöldin. Mjer hefir verið sagt, að einn meðeigandi í öðrum bátnum, sem tekinn var, eigi sæti í útflutningsnefndinni. Þetta er dálítið kynlegt og gefur ástæðu til að ætla, að það gerist margt skrítið í skjóli þessarar útflutningsnefndar, sem almenningi ekki er kunnugt um. Þetta væri nauðsyn á að rannsaka, þó jeg búist varla við, að það verði gert til hlítar. Og sje þetta rjett, sem jeg hefi frá góðum heimildum, þá sýnast samningarnir við þessa bátaeigendur dálítið undarlegir. Þá kem jeg að öðru atriði, er jeg vildi drepa á, og það er listasafnshús Einars Jónssonar. Jeg ætla mjer heldur ekki að mæla móti þessari fjárveitingu. Hún er sjálfsagt nauðsynleg, eins og hv.frsm. (M. P.) sagði. Að eins vildi jeg beina þeirri spurningu til nefndarinnar. hvort þeir menn, sem lofuðu fje til byggingarinnar, hafi staðið við heit sín. Annars lítur nú út fyrir, að þessi bygging ætli að verða talsvert dýr. Og það er ekki laust við, að hún hafi farið dálítið fram úr því, sem hv.þm. Dala. (B. J.) áætlaði hjer um árið, þegar hann sagði, að hún mundi ekki þurfa að kosta nema 600 krónur. Þá ætlaði jeg í þriðja lagi að gera stutta athugasemd viðvíkjandi brimbrjótnum í Bolungarvík. Það er ekki tilgangur minn að mæla beinlínis móti þeirri fjárveitingu. En jeg get ekki stilt mig um að láta þess getið, sem öllum er kunnugt, að það hefir gengið æðiskrykkjótt með þennan brimbrjót. Fyrir skömmu síðan hrundi eitthvað úr honum. Og það hafa kunnugir sagt, að þetta verk mundi vera mishepnað frá upphafi, og að brimbrjóturinn væri ekki bygður á þeim stað, sem æskilegt hefði verið. Jeg ætla mjer ekki að dæma um, hvort þessir menn hafa rjett fyrir sjer. En það væri fróðlegt að fá að vita, hvort þessi fjárveiting er ætluð til þess, að byggja aftur upp það, sem hrundi, eða hvort hún á að ganga til áframhalds á verkinu. Um þetta verk ganga annars margar sögur. Og allar benda þær til þess, að eins og stofnað var til verksins í byrjun, muni það ekki koma að tilætluðum notum. Sjálfur fullyrði jeg ekkert um þetta, heldur „referera“ jeg að eins álit annara kunnugra manna. Þá kem jeg loks að tillögu minni á þgskj. 207. Jeg bjóst að vísu naumast við því, að hún mundi fá góðar undirtektir hjá hv. fjárveitinganefnd, samkvæmt þeim yfirlýsingum, sem hæstv. ráðherrar gáfu í ræðum sínum. Jeg skal þegar skýra frá því, að við flutningsmenn tillögunnar fluttum hana mest vegna þess, að þeir menn, sem hjer áttu hlut að máli, þóttust hafa búið svo um hnútana, að hæstv. stjórn mundi sjálf að líkindum koma fram með brtt. um ívilnun í þessa átt. Það voru þeir hæstv. atvinnumálaráðherra (S. J.) og fjármálaráðherra (S. E.). Enda hefir hæstv. atvinnumálaráðherra (S. J.) kannast við þetta. Við flutningsmenn hjeldum, að þeir góðu ráðherrar hefðu gleymt að flytja tillöguna, og ætluðum að mæta þeim á miðri leið og bæta með því úr skák fyrir þeim. Hv. frsm. (M. P.) gat um í ræðu sinni, að ýmsir mundu á eftir fara, sem ættu jafnt tilkall til uppbótar á flutningskostnaði við fóðursíld. Hv. þm. (M. P.) á hjer auðvitað ekki við þingmannasíld.  (M. P.: Nei, landssjóðssíld.)  En ef hann á við landssjóðssíld, sem jeg geri ráð fyrir, þá get jeg frætt hann á, að engir hafa orðið jafnhart úti og þeir austanfjalls. Það var ekki hægt að skipa síldinni upp á Eyrarbakka og Stokkseyri, heldur varð að flytja hana hingað suður. Svo urðu þeir að leigja mótorbát undir síldina austur aftur, og við það lagðist 7 kr. kostnaður á hverja tunnu. Á þessa síld hefir þannig lagst 7 kr. skattur fram yfir aðra síld, sem t. d. var flutt á „Willemoes“ eða öðrum landssjóðsskipum. En auðvitað tjáir ekki að deila við dómarann. Hv. fjárveitinganefnd hefir ekki viljað líta við þessum sanngjörnu kröfum Árnesinga og Rangæinga. Og við því er ekkert að gera. En þessi krafa mun eiga meiri rjett á sjer en flestar aðrar. Síldin, sem flutt var til Víkur og Vestmannaeyja, kostaði ekki nema 20 kr. tunnan. En þessi umrædda síld kostaði 27 kr. tunnan. auk talsverðs flutningskostnaðar langt upp í sveitir. Þeir menn sem einkum beittu sjer fyrir að tala við hæstv. stjórn og fóru fram á að fá þessa ívilnun, voru formaður smjörbúasambandsins og búnaðarsambands Suðurlands, þeir Ágúst í Birtingaholti og Guðmundur Þorbjarnarson á Stórahofi. Þeir bera það, að hæstv. ráðherrar hefðu tekið vel undir þetta. Og eins og jeg sagði, hefir hæstv. atvinnumálaráðherra (S. J.) kannast við það. Hefi jeg því ekki meira við hann að athuga Þeir hermdu að vísu ekki bein loforð eftir þeim. En þeir menn voru til áður fyr, sem voru svo vandir að virðingu sinni að fyrir þeim var hálfkveðin vísa jafngild loforði. Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) fylgir ekki þeirri reglu, en hann hefði vafalaust gott af að temja sjer hana. Hann hefir fyrir sið að vera mjúkur á manninn og lofa öllu fögru. En þegar til kastanna kemur, skýst hann undan því, að jeg ekki segi svíkur alt saman. Það væri affarasælla, ef þessi hæstv. ráðherra (S. E.) temdi sjer að segja færra og lofa minnu, en efna aftur betur það, sem hann hefir gefið ádrátt um. Að vísu var jeg ekki áheyrandi, þegar þessir menn, er jeg nefndi, áttu tal við hæstv. ráðherra. En eftir þessari reynslu væri full ástæða til að hafa menn með sjer, þegar maður talar við þá um áríðandi mál, sem ekki er sama hvernig fer um.

Fjármálaráðherra (S. E.) Ef brtt. þær, sem hv. fjárveitinganefnd vill gera, verða samþyktar, þá bætast við útgjöldin hjer um bil 118 þús. kr. Og enn er þess að gæta, að ef þær 30 þús. kr., sem teknar voru út af fjáraukalögunum, koma í fjárlögin, þá verða það í raun og veru 148 þús. krónur. Jeg er nú ekki að segja þetta af því, að jeg finni ástæðu til að mæla á móti tillögum hv. nefndar. En að eins vil jeg með þessu vekja eftirtekt hv.þm. á því, hversu nauðsynlegt er að hraða sem mest afgreiðslu tekjuaukafrumvarpa, sem liggja fyrir, svo að þau komist sem fyrst til framkvæmda. Um einstakar brtt. hefi jeg ekki margt að segja. Þó er ein, við 10. gr., sem mundi heyra undir fjármáladeildina. Það er viðvíkjandi endurgreiðslu á hækkun á vörutolli á vatnspípum til Patreksfjarðar. Jeg get ekki annað en fallist á, að þessi tollur verði endurgreiddur, eftir þeim skýringum og meðmælum, sem hv.frsm. (M. P.) gaf. Hv. 1. þm. Árn. (S. S.) var að tala um í sambandi við 3. gr., út af bátum, sem ráðnir voru til eftirlits yfir síldveiðatímann, að þeir samningar mundu hafa farið eftir einhverjum leyniþráðum milli landsstjórnarinnar og útflutningsnefndar. Mjer er allsendis ókunnugt um nokkra slíka leyniþræði. Bátarnir voru ráðnir í samráði við Fiskifjelagið og sjávarútvegsnefnd. Þá kem jeg að brtt.hv. 1. þm. Árn. (S. S.) á þgskj. 207, um 4000 kr. ívilnun á flutningskostnaði á síld. Mjer er kunnugt um það, að hv. 1. þm. Árn. (S. S.) er mjög viðkvæmur fyrir öllu, er snertir hans eigið kjördæmi. Hann er vanur að hafa vaðið fyrir neðan sig, þegar um útgjöld til annara kjördæma er að ræða. En þegar hans kjördæmi á í hlut, er hann aldrei nógu ríflegur. Þetta er mannlegur veikleiki, sem jeg get vel skilið. En hitt á jeg verra með að skilja, þegar hv.þm. stendur upp til að bera mjer á brýn, að jeg hafi fyrir sið að lofa öllu fögru, þegar við mig er talað, en svíkja síðan alt saman. Þetta kom mjer algerlega á óvart, og það er í fyrsta sinni, sem mjer er borið slíkt á brýn. Hann meðgengur það sjálfur, hv.þm. (S. S.), að hann viti ekki, hvað fór á milli mín og þessara manna, sem töluðu við mig. Því óskiljanlegra verður mjer, að maður, sem hefir setið jafnlengi á þingbekkjunum og þessi hv.þm. (S. S.), skuli leyfa sjer að bera jafnþungar sakir á ráðherra, eða hvern sem er. Hv. þm. (S. S.) sagði, að það væri venja fjármálaráðherra að lofa, en svíkja síðan.  (S. S.: Það sagði jeg ekki)  . Nú vil jeg skora á þingmanninn að nefna mjer eitt einasta tilfelli, þar sem jeg hafi svikið það, sem jeg hefi lofað. Það sýnist ekki vera til of mikils mælst, að hann nefni eitt smáatriði sínu máli til sönnunar, þegar hann ber fram slíka ásökun. Jeg verð að álíta hv.þm. (S. S.) minni mann eftir, ef hann verður ekki við þessu. Slíkt er svo ósæmilegt, að sá, sem það gerir, á ekki að eiga sæti hjer á þingi.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Það eru að eins örfá orð út af brtt. á þgskj. 207. Það var ekki að eins úr Árnessýslu, sem farið var fram á slíka uppbót, sem hjer um ræðir, heldur líka úr Borgarfirði og víðar að. Þessar málaleitanir voru studdar með heimild þingsins til að veita slíka uppbót. Mín afstaða til málsins var sú, að jeg sagðist ekki taka neina ákvörðun í hverju einstöku tilfelli fyrir sig, fyr en allar málaleitanirnar væru fram komnar. En hvort sem þetta eru formleg endalok málsins, eða stjórnin getur enn tekið málið fyrir, þá eru nú líkindi fyrir því, að slíkum málaleitunum fjölgi ekki hjer eftir, þótt það sje að vísu ekki óhugsandi, eins og hv.frsm. (M. P.) tók fram, að fleiri veki máls á þessu, ef þessari beiðni væri sint. Jeg skal kannast við það, að jeg hefi tekið vel í málið, en dregið það á langinn, þar til nú, að hv. fjárveitinganefnd hefir kveðið upp þann dóm, að slík uppbót sem þessi muni ekki verða veitt, og mun við það verða að sitja. En hvort hv. nefnd hefði ekki kunnað að veita eitthvað á þessum eina stað, skal jeg ekki um segja, hefði ekki verið um svona mikið að ræða.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Jeg þarf ekki miklu að svara fyrir nefndarinnar hönd, því að enginn hefir haft neitt til brunns að bera, sem mótmæli geti kallast. Þær athugasemdir, sem háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) kom fram með voru, eftir sjálfs hans sögn, ekki sprotnar af því að hann væri mótfallinn till. nefndarinnar, heldur að eins af því, að hann fann hjá sjer þörf til þess að tala um þessa liði. Viðvíkjandi 1. brtt. á þgskj. 245 skal jeg geta þess um samninga þá, sem háttv.þm. (S. S.) mintist á, að fjárveitinganefndinni er næsta lítið um þá kunnugt. Það er ekki hennar hlutverk að gera slíka samninga, heldur er það hlutverk hæstv. stjórnar, enda mun hún hafa öll tök á því að leysa þá best af hendi. En mjer er kunnugt um, að háttv. sjávarútvegsnefnd var falið af hæstv. stjórn að tilnefna fróða menn til þessa, og hún svarar fyrir sig, ef hún tekur til sín orð háttv.þm. (S. S.). Sömuleiðis mun hæstv. stjórn svara fyrir sínar gerðir í þessu máli. Þá vildi jeg svara þeirri spurningu háttv. sama þm. (S. S.), hvort menn þeir, sem lofað höfðu fje til hússins yfir listaverkasafn Einars Jónssonar, hefðu nokkurn tíma greitt það fje. Sú spurning er reyndar naumast svaraverð. Og mig furðar á því, að háttv.þm. (S. S.), sem setið hefir á þingi í mörg ár, skuli spyrja þessarar spurningar á hverju einasta þingi. Honum ætti þó að vera kunnugt um það, að á fjárlagaþinginu 1917 var rætt um, hvort endurgreiða skyldi þessum mönnum fje þetta eða ekki, og var samþykt þá að endurgreiða fjeð ekki. En auðvitað var ekki hægt að tala um neina endurgreiðslu hefði fjeð ekki verið borgað. Það er líka flestum kunnugt um það, að þetta var fyrsta fjeð, sem lagt var til húsgerðarinnar. Því, sem háttv.þm. (S. S.) sagði um brimbrjótinn í Bolungavík, ætla jeg að vísa til háttv.þm.N.-Ísf. (S. St.), þar sem hann er því máli kunnugri en jeg. Jeg þarf ekki að svara sjerstaklega orðum hans um undirtektir okkar nefndarmanna undir brtt. hans., þar sem hann virtist fella sig heldur vel við þær.  (S. S.: Jeg bjóst aldrei við góðu)  . En viðvíkjandi þeirri fyrirspurn, sem skotið var fram um þingmannasíldina, skal jeg geta þess, að sjálfsagt hefir engum komið til hugar að flytja slíka beiðni sem þessa úr þeirri átt, því að þeir, sem þingmannasíld keyptu, munu hafa sætt betri kjörum og gert betri kaup. Eftir því, sem einn háttv.þm. hefir sagt mjer, kostaði landssjóðssíldin sumstaðar, komin á land, 27–29 kr. tunnan, og þá vil jeg spyrja háttv. 1. þm. Árn. (S. S.): Getur hann boðið betur? Hæstv. atvinnumálaráðherra (S. J.) sagði að hæstv. stjórn mundi ef til vill geta gert einhverja málamiðlun í þessum sökum, þar sem engin líkindi væru til, að þessum málaleitunum mundi fjölga hjeðan af. En það tel jeg mjög vafasamt. Mjer þætti það ekki ósennilegt, ef hæstv. stjórn gæfi nú þær yfirlýsingar, að slík uppbót yrði veitt og samþ. af háttv. deild, að þá yrði mannkvæmt hjá henni næstu daga af þeim, er flyttu slíkar beiðnir.

Sigurður Sigurðsson Það verður ekki langt, sem jeg þarf að segja. Háttv. frsm. (M. P.) þykist nú hafa sópað fyrir sínum dyrum, eins og honum er lagið. Hann gat þess í byrjun svars síns, að jeg mundi hafa flutt athugasemdir mínar helst í því einu skyni, að fá tækifæri til að tala. En tæplega farast honum slík orð, og mun best fyrir hann að metast hvorki við einn nje annan um slíkt. Að minsta kosti mun flestum ljóst, hvor okkar talar meira að öllum jafnaði. En einkennilegt er það, að þegar hann svarar máli manna, kennir altaf hinnar sömu þykkjuundiröldu, og gengur stundum svo langt, að nærri lætur, að strákskapur megi heita. Sannmælis skal jeg unna honum og viðurkenna, að svar hans við annari athugasemd minni var rjett. En slíkt hið sama verður ekki sagt um þá staðhæfingu hans, að jeg hafi talið undirtektir háttv. nefndar undir till. mína góðar. Það sagði jeg aldrei heldur hitt, að jeg bjóst ekki við þeim betri, jafnvel þótt öll sanngirni mælti með því, að taka þeim vel. Jeg segi þetta ekki til þess að gera nefndinni getsakir eða áfella hana. Jeg veit að hún hefir sínar ástæður, sem eru þær, að þeir myndu margir verða, sem um slíka uppbót sæktu, ef þessi till. yrði samþykt. Að einstakir menn hafi orðið eins hart lúti með fóðursíld sína eins og alment var þar eystra, kann vel að vera. Þar kostaði síldin ásamt uppskipun og útskipun o. s. frv. 28–29 kr. tunnan. Þá mun það best henta, að jeg kvitti fyrir ummæli hæstv. fjármálaráðherra (S. E). Jeg skal játa, að hann var óvenjuhæglátur og faslítill er hann hjelt ræðu sína. En ranghermi var það hjá honum, að jeg hefði sagt, að hann væri því vanur að lofa öllu og svíkja alt. Það sagði jeg aldrei, og voru því óþarfar ákúrur hans til mín fyrir það, að jeg bæri hæstv. ráðherra óleyfilegum sökum. Jeg sagði að eins, að hann talaði stundum svo einstaklega vingjarnlega, og er síður en svo, að það sje lastvert. En hitt kemur fyrir, að menn leggja meira inn í þessi góðu ummæli hans en hann sjálfur ætlast til. Það er gömul og góð venja, að þegar traustir og áreiðanlegir menn eiga í hlut, eru orð þeirra tekin sem hálfgerð loforð, þegar þeir afsegja ekki það, sem um er beðið, heldur hafa góð orð um það. En nú virðist hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) vera svo góðhjartaður, að hann geti ekki neitað nokkrum manni, og það er af mörgum tekið sem loforð. En það hljóta allir að skilja, að þetta eru engar skammir. Þá fullyrti hæstv. fjármálaráðherra (S. E.), að hann hefði aldrei svikið nokkurn mann. Jeg gef nú lítið fyrir slíkar fullyrðingar. Hann fullyrti líka hjer um daginn, að hann hefði aldrei drepið mann. Það var víst heldur enginn að bera það upp á hann. En það verð jeg að segja af minni persónulegu reynslu, að jeg hefi þekt ýmsa menn orðheldnari en hæstv. fjármálaráðherra (S. E.).

Bjarni Jónsson Jeg skal reyna að fara öfugt við það, sem háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) gerir. Hann finnur alt að öllum, en jeg ætla mjer að hrósa honum. Hann virðist fylgja þeirri fornu reglu, að halda áfram að prjedika, bæði í tíma og ótíma, því að síðan fyrst var minst á það hjer, að koma upp húsi yfir listaverk Einars Jónssonar, hefir hann á hverju þingi minst á áætlun, sem jeg gerði um kostnað við að koma upp bárujárnskofa yfir listaverkin. Jeg áætlaði þá, að það mundi kosta nálægt 600 kr., og þykist jeg viss um, að sú áætlun hafi verið rjett. En jeg skal játa, að það var smátt hugsað af mjer og skammarlegt að gera öðrum eins áhugamanni um mentamál, listir og vísindi, eins og háttv. 1. þm. Árn. (S. S.), er þær getsakir, að hann teldi það sama að geyma þessi listaverk í bárujárnskofa. En hitt þykir mjer undarlegt, hve sáran hann kvartar nú undan því, hve dýrt er orðið húsið. En þær kvartanir eru ekkert annað en eintal sálarinnar hjá honum, þar sem það er fyrir hans eigin till. og annara stórhugaðra manna, að byrjað var á þessu verki. Frá mjer voru þær till. að minsta kosti ekki. Hann sýnir því að eins vanþakklæti við sjálfan sig með þessum kvörtunum sínum.

Fjármálaráðherra (S. E.) Mjer koma þær mjög á óvart þessar ásakanir háttv. 1. þm. Árn. (S. S.). Jeg held að það sje í fyrsta sinni, sem jeg er borinn þeirri ásökun, að jeg þori ekki að segja hreint til um það, sem jeg meina. Og því meir furðar mig á ásökuninni, þar sem hún kemur úr þeirri áttinni, þar sem gróðrarstöð hringlandans og hálfvelgjunnar er. Þá sagði sami háttv.þm. (S. S.), að fjármálaráðherrann hefði um daginn fullyrt að hann hefði ekki drepið mann. Jeg man nú ekki, hvernig orð mín fjellu þá, en áreiðanlega fjellu þau ekki neitt líkt því, sem háttv.þm. (S. S.) hermir. Hitt sagði jeg, að jeg mundi hafa fundið sárt til þess, ef jeg gæti á nokkurn hátt kent stjórninni um mannfall það, er var af drepsóttinni, sem geysaði hjer. Það er síður en svo, að jeg telji það rangt, því jeg álít það blátt áfram skyldu, að álasa stjórninni fyrir það, sem hún gerir illa, en hitt er algerlega rangt, að ráðast á hana fyrir það, sem hún gerir rjett og vel. Og í sóttvarnarmálinu held jeg að enginn, sem rannsakar það, sem farið hefir fram í því máli, geti haft nokkra smáátyllu til þess að ámæla stjórninni. Enda mundu fljótt hafa heyrst háværar raddir um það úti um land alt ef hún hefði þar til saka unnið. En jeg veit ekki til, að hún hafi verið áfeld neitt af alþjóð í því efni. Þá sagði háttv.þm. (S. S.), að ráðherra mætti síst af öllum gefa undir fótinn með það, sem hann ætlaði ekki að standa við. Það er meira en satt. En jeg hefi ekki heldur sagt neitt hjer, sem jeg hefi ekki staðið við, og freistingin var auk þess svo lítil fyrir mig, því málið heyrði ekki sjerstaklega undir mig. Þá kvaðst háttv.þm. (S. S.) hafa reynt mig að lítilli orðheldni. Í því sambandi vil jeg beina til hans þeirri fyrirspurn, hvort hann geti bent á eitt einasta atriði, þar sem jeg hafi reynst óorðheldinn í hans eða annara garð. Geti hann það ekki, og takist honum ekki að finna þessum árásarorðum sínum stað, þá verður hann að sitja með kinnroða fyrir öllum þeim, sem hjer eru í salnum, og fyrir alþjóð.

Sigurður Stefánsson Háttv. frsm. (M. P.) skaut því til mín að svara athugasemd háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) um brimbrjótinn í Bolungavík. Jeg hefi ekki mikið um það mál að segja. En svo virðist, sem vinur minn, hv. 1. þm. Árn. (S. S.), tali um það atriði af litlum kunnugleik, sem bygður mun á sögnum miður áreiðanlegra manna. Hann sló því fram, að brimbrjótur þessi lægi ekki á hentugum stað. Sömuleiðis því, að verkið hefði gengið mjög skrykkjótt. Um staðinn er það að segja, að hann var ákveðinn af verkfræðingi landsins, Th. Krabbe, og býst jeg ekki við, að háttv. nafni minn (S. S.) nje við hinir berum betra skyn á slíka hluti en sá maður, sem sjerþekkingu hefir og gert hefir að æfistarfi sínu að sjá um slíkar framkvæmdir. Þetta er því að eins getgáta, sögð út í bláinn. En hinu get jeg ekki neitað, að verkið hafi gengið skrykkjótt. En eigi það að verða til þess, að menn verði af þessum umbótum, þá tel jeg það mjög ranglátt. Þörfin er söm, þótt mistök nokkur hafi orðið á framkvæmdunum. Háttv. þm. Árn. (S. S.) getur dregið dæmi af þessu til síns eigin kjördæmis. Þar hafa einnig verið höfð með höndum mannvirki sem mistök hafa orðið á. Jeg get mint á áveituna á Miklavatnsmýri. Háttv. þm. kannast við hana og þau mistök, sem þar hafa orðið. Jeg segi þetta ekki til þess að álasa honum eða öðrum, heldur til að sýna fram á, að það er rangt að hefnast á þeim mönnum, sem að umbótunum eiga að búa með því að hætta við verkið ef einhver mistök verða á. Þá vjek háttv.þm. (S. S.) að því, að þetta mannvirki mundi aldrei koma að tilætluðum notum. Þau orð stafa líka af hreinustu vanþekkingu, því að það er þegar farið að verða að miklum notum, og með hverjum metra, sem við er bætt, eykst gagn þess að miklum mun. Háttv. þm. (S. S.) hefði því ekki átt að taka munninn eins fullan og hann gerði. En jeg vona nú samt, að hann hafi ekki gert það af því, að hann væri málinu mótfallinn, heldur að eins af því, að illa hefir legið á honum út af undirtektunum undir till. hans.

Sigurður Sigurðsson Jeg vildi að eins geta þess, að það, sem jeg sagði um brimbrjótinn í Bolungavík, hefi jeg eftir mönnum, sem kunnugir eru því verki, enda hefir nú hv.þm.N.-Ísf. (S. St.) kannast við flest eða alt, sem jeg sagði. Það, sem jeg sagði um valið á staðnum, var ekki sagt til ámælis þeim, sem fyrir sagði um verkið, en hv.þm. (S. St.) veit eins vel og jeg, að þegar farið er að vinna að slíkum verkum, getur ýmislegt komið fram, sem ekki sást fyrir í fyrstu. Um verkið get jeg auðvitað ekkert fullyrt eftir sjón eða reynd, en jeg skal bæta því við að það, sem jeg hefi um það heyrt, var mjer sagt af mönnum sem jeg hefi enga ástæðu til að rengja, frekar en hv.þm.N.-Ísf. (S. St.).

Matthías Ólafsson Út af orðum háttv. 1. þm. Árn. (S. S.), um bátana til landhelgisgæslu, vildi jeg segja örfá orð, af því að jeg var við það mál riðinn. Jeg var beðinn að fara til manna, til að vita, hvort bátar væru fáanlegir, og það er satt, að lægri tilboð komu en þau, sem tekin voru. En það var auðvitað alveg rjett að binda sig ekki við að taka lægsta tilboðinu: á því gátu verið ýmsir annmarkar, bátarnir ljelegir o. s. frv. Það gat því verið og var rjett að taka hærri tilboðunum. Jeg vísaði öllum þeim sem með tilboð komu, til hæstv. stjórnar, en sagði þeim strax að hún skuldbyndi sig ekki til að taka tilboðum þeirra að svo stöddu. En eitt af þeim skilyrðum, sem sjávarútvegsnefndin og Fiskifjelagið settu var það að fengnir yrðu sæmilegir menn til að rannsaka tilboðin, og var þá ekki völ betri manns en skólastjóra sjómannaskólans. Það er að vísu rjett, að báturinn stóð í nokkru sambandi við útflutningsnefndina, því einn maður úr henni átti hlut í honum. En jeg get upplýst það, af því að mjer er það persónulega kunnugt, að hann kom alls ekki nærri því, að þessi bátur var valinn. Það, sem rjeð miklu um, að þessi bátur var valinn, en ekki aðrir, sem að vísu höfðu gert lægri tilboð, var það, að þegar var hægt að útvega ábyggilegan mann til þess að vera skipstjóri á honum, mann, sem var fullkomlega hægt að treysta, og sjá allir, að ekki var svo lítið undir því komið. Viðvíkjandi því sem sagt hefir verið um útboðið, er það að vísu rjett að tilboð kom, sem var lægra en það sem tekið var. Var hægt að fá bát fyrir 8,000 kr., en sá, sem tekinn var, kostaði 10,000 kr. En það vita líka allir menn, sem vit hafa á viðskiftum, að ekki er altaf rjett að taka það tilboðið, sem lægst er heldur verður að líta á, hvernig menn búast við að verkið verði af höndum leyst. Þessi bátur var sá besti, sem völ var á, og var því ekki nema sjálfsagt að taka hann.

Frsm. (Matthías Ólafsson) Jeg býst ekki við að þurfa að vera langorður um brtt.hv. sjávarútvegsnefndar, en svo stóð á þeim, að eftir 2. umr. hjer í hv. deild gat litið svo út að ekki væri hægt að hafa matið svo strangt eins og frv. fór fram á, því það gæti orðið til mikils tjóns fyrir allan síldarútveg. Nefndin fjelst á þessar ræður manna, og því eru brtt. fram komnar frá henni. Jeg hygg, að hv.þm. sjái, að mikil bót er enn þá að frv., því matið er trygt svo, sem hægt er, án þess þó að gera útgerðarmönnum mikinn baga. Þetta tvent hefir nefndin viljað sameina, og jeg álít, að henni hafi tekist það, enda hefir engin athugasemd komið fram við það af hálfu útgerðarmanna eða síldarmatsmanna. Má því búast við, að þessi lagasmíð geti orðið töluvert til frambúðar. Jeg vona, að þetta frv. verði látið ganga greiðlega gegnum þingið, þó þau geti ekki komist í framkvæmd í ár, þar eð svona er orðið áliðið, en þau ættu að vera til næsta ár, þegar síldarútvegurinn hefst.

Á 25. fundi í Nd., þriðjudaginn 5. ágúst, var frv. tekið til 1. umr. Forseti tók málið af dagskrá.

Fyrirspyrjandi (Einar Arnórsson) Eins og kunnugt er, er það oft vani, og heimilt að lögum, að gera fyrirspurn til landsstjórnarinnar um þau mál, sem almenning varða. Önnur aðferð hefir líka verið höfð, sem sje að spyrja stjórnina svo nefndan „eldhúsdag“. Þá aðferð tel jeg lakari, því að þá er stjórninni ekki gefinn neinn kostur á að undirbúa sig undir málin. Þessa aðferð tel jeg miklu kurteisari, því að með henni er stjórninni veitt tækifæri til þess að kynna sjer og undirbúa sig undir þau mál, sem um á að ræða. Hefi jeg því valið hana í þessu máli. Eins og jeg mun síðar sýna fram á. hefir Árnesingum þótt misbrestur á því, hvernig sýslumannsembættið þar hefir verið rækt, og telja því ekki hafa verið gegnt eins og skyldi. Þetta má þó ekki skilja svo, að jeg eða þeir vilji segja, að þeir menn, sem farið hafa með embættið, hafi gegnt því ver en við var að búast, meðan þeir fóru með það, heldur telja þeir embættið hafa verið vanrækt með hinum tíðu mannaskiftum, og með því að láta sýsluna á stundum vera algerlega sýslumannslausa. Er von, að Árnesingar finni til þessa, þar sem þeir höfðu langan tíma búið við sama valdsmann, sem var mjög vinsæll af sýslubúum og hafði gegnt því embætti um mörg ár. Eins og kunnugt er, var hr. Guðmundi Eggerz veitt Árnessýsla frá 1. júlí 1917. Ef jeg man rjett, tók hann ekki sjálfur við embættinu fyr en 1. ágúst sama ár. Fjekk hann þann, er settur hafði verið þar á undan honum, til þess að þjóna embættinu þennan tíma. Er ekkert undarlegt við þetta, því nægar ástæður gátu verið fyrir hendi, svo að hann gæti ekki þegar tekið við embættinu. 1. ágúst tók svo hinn reglulega skipaði embættismaður við sýslunni, en þá mun hann hafa tekið sjer sumarleyfi og farið í kynnisför til fornra átthaga sinna. Meðan á því sumarleyfi stóð, var gamall hreppstjóri, mesti heiðursmaður í sinni grein, settur sýslumaður. Fóru þá að heyrast ýmsar raddir um það, að ilt væri að fá afgreidd ýms mál, er mikið lá á, því skjalasöfn sýslunnar lágu þá niður á Eyrarbakka. Var t. d. erfitt að fá veðbókarvottorð. Þegar svo Guðmundur Eggerz kom úr sumarleyfinu, þjónaði hann embættinu í mánaðartíma, en var þá skipaður í fossanefndina. Fluttist hann þá búferlum hingað suður, og hefir ekki komið til sýslunnar síðan, því hann hefir ekki enn lokið þeim störfum. Þegar sýslumaðurinn var skipaður í fossanefndina, segist hr. Páll Jónsson hafa leitað til hans og viljað fá samninga um það við hann, að vera settur sýslumaður meðan Guðmundur Eggerz væri að störfum í fossanefnd. En úr þessu varð þó ekki, því að þá hafði hann samið við hr. Boga Brynjólfsson um setninguna, og var hann settur til að gegna embættinu á eigin ábyrgð. Eins og mönnum mun kunnugt, er það vaninn, að sá, er settur er til að þjóna embætti í forföllum hins reglulega embættismanns, er settur á ábyrgð embættismannsins. Hr. Bogi Brynjólfsson þjónaði svo embættinu veturinn 1917–18 og fram til hausts 1918, að hann var skipaður sýslumaður í Húnavatnssýslu. Þá segist hr. Páll Jónsson hafa enn á ný farið til hr. Guðm. Eggerz og viljað fá starfa að gegna í Árnessýslu, og hafi það þá orðið að samningum með þeim, að Páll gerðist Guðmundar maður, og skyldi hann fá 2400 kr. árslaun. Skyldi hann vinna á sýsluskrifstofunni og vera settur annaðhvort á eigin ábyrgð eða á Guðmundar ábyrgð. Segist nú Páll Jónsson ekki hafa búist við öðru, og hvorugur þeirra, en að stjórnarráðið tæki það gilt, er gert væri, og setti sig til að þjóna embættinu, meðan sýslumanns misti við. Segir nú Páll Jónsson, að sýslumaður hafi farið þess á leit við stjórnarráðið, að hann yrði settur, en hæstv. dómsmálaráðherra (J. M.) hafi þá færst undan því. Vildi sýslumaður þá fá að vita orsakirnar, en fjekk enga fullnægjandi skýringu hjá hæstv. dómsmálaráðherra (J. M.). Hafi þá sýslumaður sent skriflega umsókn til stjórnarráðsins um, að Páll yrði settur. - „Hefir hann skýrt mjer,“ segir Páll, „svo frá, að dómsmálaráðherra hafi kveðið það sjálfsagt, að hann fengi slíka greinargerð.“ Þetta er nú skýrsla Páls Jónssonar, en ekki get jeg ábyrgst, hversu ábyggileg hún er. Segist Páll hafa farið sjálfur með brjefið til hæstv. dómsmálaráðherra (J. M.), en beint svar sje ekkert komið enn þá. Eftir að Bogi Brynjólfsson var farinn úr sýslunni, var það töluverðum erfiðleikum bundið að fá embættinu þjónað. Var enginn lögfræðingur settur til að byrja með, en úrslitin urðu þau, að Jón Einarsson, hreppstjóri í Mundakoti á Eyrarbakka, dugandi og ábyggilegur maður í sinni grein, var settur til að gegna embættinu, nema dómsmálunum. Jeg efast ekki um, að hann hafi gegnt því eins samviskusamlega og honum hefir verið frekast unt, en hann er ólögfróður maður, og því ekki starfinu fullkomlega vaxinn. Um þetta leyti voru aðrir settir til að gegna dómsmálunum. Var einn af aðstoðarmönnunum í stjórnarráðinu, Sigurður Lýðsson, sendur austur um haustið, til þess að þinga í málum, er lágu fyrir á Stokkseyri og dráttur hafði orðið á. Heyrði jeg því líka fleygt, að annar maður, Steindór Gunnlaugsson, cand. jur., hafi verið fenginn til að fara austur af hálfu stjórnarráðsins, en hann mun hafa snúið sjer að öðrum störfum. Er hjer var komið málunum, var á fjölmennum fundi á Eyrarbakka í okt. f. á. samþykt áskorun til stjórnarinnar um, að þessu yrði kipt í lag. Var áskorunin þess efnis, að stjórnin sæi um, að annaðhvort tæki hinn skipaði sýslumaður við embættinu og kæmi til sýslu sinnar, eða þá að hann segði embættinu lausu, svo að hægt væri að skipa annan, er gæti verið þar til frambúðar. Ekki var þessu sint, heldur þjónaði nefndur hreppstjóri embættinu fram í nóvemberlok. í byrjun desember, segir Páll Jónsson, að Guðmundur Eggerz sýslumaður hafi beðið sig um að fara austur á Eyrarbakka, „þar sem málið væri nú komið í það horf, að jeg (þ. e. Páll) gæti byrjað á störfum á skrifstofu sýslunnar; kvað hann skipunarbrjef mjer til handa, í einhverri mynd, mundi verða undirritað næsta eða næstu daga“. - Þetta er nú skýrsla Páls. Ber nú ekkert til tíðinda, og líður svo fram í miðjan mánuðinn. Þá segir Páll, að sýslumaður hafi skýrt sjer frá, „að styrfni nokkur og örðugleikar væru á því, að koma málinu í kring, en úr því mundi brátt rætast, og skyldi jeg biða rólegur.“ Eru þessi orð tilfærð úr skýrslu Páls. Liður nú og bíður fram í janúarmánuð. Þá segir Páll, að sýslumaður hafi sagt sjer, að hann hefði gert samning við Magnús Gíslason, cand. jur., um að gegna embættinu nokkra mánuði, og skyldi hann vinna á skrifstofunni hjá honum. Er Magnús Gíslason hafi tekið við embættinu, segist Páll hafa snúið sjer til hans, en þá hafi hann sagt, að hann hefði sjeð sjer fyrir annari aðstoð á skrifstofunni, enda væri hann settur upp á eigin ábyrgð, eins og Bogi Brynjólfsson hafi verið, og hefði Guðmundur Eggerz engin afskifti af embættinu, meðan hann gegndi því. Er nú Páll eystra nokkurn tíma, og vill fá leiðrjetting mála sinna, en hann fær hana enga, og snýr hann þá aftur til Reykjavíkur. Í þessari skýrslu Páls Jónssonar kennir margra grasa, og biður Páll bóta fyrir hrakninga sína. Mun fjárveitinganefnd hafa athugað skýrsluna, og er það hennar að gera till. um það, hvort Páll skuli fá bætur fyrir hrakning sinn, er hann telur haft hafa í för með sjer efnatjón. Í lok aprílmánaðar vill svo Magnús Gíslason losna, og tilkynti hann því stjórnarráðinu og sýslumanni, að hann mundi ekki gegna embættinu lengur en til maíbyrjunar. Eftir því, sem Páll Jónsson segir, er þá helst í ráði, að sýslumaður taki sjálfur við því og fari austur. Er þá líka ákveðið, að Páll Jónsson skuli vinna á skrifstofu hans, og skuli hann vera fulltrúi Guðmundar. Segir Páll, að stjórnarráðið hafi þá tekið vel í málið, enda er þá gefin út löggilding til handa Páli, þar sem hann er löggiltur fulltrúi Guðmundar Eggerz, og skuli hann hafa heimild til að annast öll almenn störf embættisins. Er þetta var ákveðið, voru þeir hvorugir heima, forsætisráðherra (J. M.) nje fjármálaráðherra (S. E.). Nú sýnist alt vera komið í lag, er sýslumaður tekur sjálfur við embættinu, eða hefir fulltrúa sinn, sem lokið hefir lagaprófi, til þess að þjóna því. En það fór nokkuð öðruvísi en á horfðist. Páll fór auðvitað austur, og var Magnús Gíslason þá að halda sýslufund, er Pál bar að garði, og ætlaði hann, að honum loknum, að sleppa embættinu, en Páll átti þá að taka við því fyrir hönd Guðmundar Eggerz, er var lasinn, þegar Páll lagði af stað, og treysti sjer ekki til að fara austur yfir fjall, því að veðrátta hafði verið slæm og vegir illir yfirferðar. - Að afloknum sýslufundi var í ráði að afhenda embættið í hendur Páli. En þegar til kastanna kom, hafði verið símað austur af stjórninni og Magnúsi Gíslasyni bannað að afhenda Páli plögg sýslunnar. Páll verður að fara aftur suður, en Þorsteinn Þorsteinsson, sem gegnir nú embættinu, var sendur austur. Þegar Páll var kominn suður, snýr hann sjer til stjórnarinnar, og hittir þar að máli dómsmálaráðherrann, sem þá var atvinnumálaráðh. (S. J.), því að hinn var þá erlendis. En Páll fjekk það svar hjá honum, að málið væri svo „juridiskt“, að hann treystist ekki til að taka neina ákvörðun í því. Þá fer Páll til skrifstofustjóra á 1. skrifstofu, en hann vísaði honum einnig frá sjer og sagði honum að snúa sjer til Guðmundar Eggerz. Þetta er nú saga málsins. Mönnum leist svo til, að samtals hafi 13 til 14 manns þjónað Árnessýslu þetta tímabil, og stundum tveir í einu; annar annast dómsmál, en hinn framkvæmdamál. Það þarf nú naumast að lýsa því, hversu þetta ástand er óheppilegt og óviðunandi í alla staði. Það er óheppilegt, að dómsmálin dragist til baga, eins og hjer hlaut að vera. Hitt er þó öllu verra, að málefni, sem varða sýsluna sjerstaklega, geta ekki orðið í því lagi, sem þau þyrftu að vera, þar sem sýslumaðurinn, oddviti sýslunefndar, er ekki viðstaddur. Það er ekki við því að búast, að ólögfróður maður, eða ókunnugur lögfræðingur, sem hefir verið skamman tíma við embættið, og því haft ónógan tíma til að kynna sjer málin, geti annast þau að fullu gagni. Enda er ekki heldur við því að búast, að þeir hafi jafnmikinn áhuga á, að vel greiðist úr málunum, sem maður, er væri fastur í embættinu og kunnugur högum sýslunnar, jafnvel þó að þeir vilji allir vel, sem jeg dreg ekki í efa um þessa menn. Jeg veit ekki, hversu það dregst lengi, að hinn reglulegi sýslumaður snýr aftur að embætti sínu. Jeg veit ekki heldur, hversu sá maður verður lengi við embættið, sem nú gegnir því. Það er ekki mikil fjeþúfa að vera við embættið svona um stundarsakir. Störfin eru mikil; hinn setti verður að leggja töluvert í kostnað, svo að þessi embættisvíst verður honum fremur tap en gróði. Það er að minsta kosti sagt um einn hinna settu, að hann hafi skaðast um 500 krónur á embættisvistinni. Þegar hann kom að embættinu, var þar margt ógert. Hann gerði sjer far um að kippa þessu í lag, og varð að kaupa sjer aðstoð. Sýslumaðurinn í Árnessýslu hefir verið vanur að þinga í síðari hluta maí og fyrri hluta júní. Nú hafa þinghöldin dregist fram undir lok júnímánaðar. Jeg segi þetta ekki til þess að ámæla þeim, sem nú annast sýslumannsembættið. Þessi dráttur er eðlilegur, því að þegar hann tók við embættinu í maí í vor, vantaði ýmsan nauðsynlegan undirbúning undir þinghöldin. Jeg býst við, að ekki sje auðvelt að neita því, hversu slíkt ástand sem þetta er óheppilegt, hvort sem það á sjer stað í Árnessýslu eða annarsstaðar. Og jeg áleit rjett, að þetta kæmi til athugunar þingsins, þeim til íhugunar, sem nú fara með stjórnina, svo að ekki lenti aftur í sama farinu. Jeg hefi nú lýst, hvernig rekstri embættisins hefir verið varið. Jeg hefi ekki enn spurt hæstv. stjórn um, hversu lengi verður haldið í sama horfið. Það má vel vera, að ekki skifti miklu máli, þó að dráttur verði á því, að Guðmundur Eggerz hverfi að embættinu, ef sá, sem nú annast það, verður í því framvegis. En nú óska jeg að fá upplýsingar um þetta hjá stjórninni.

Forsætisráðherra (J. M.) Þó að flestar þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið um þjónustu sýslumannsembættisins í Árnessýslu, hafi verið gerðar í fjarveru minni, hygg jeg, að jeg geti svarað fyrirspurn hv.þm. (E. A.). Hv. 2. þm. Árn. (E. A.) hefði getað rakið sögu þessa máls dálitlu lengra en hann gerði. Frá því, að Sigurður Ólafsson ljet af sýslumannsembættinu, var því þjónað af settum manni um ca. tveggja ára skeið. Hv. 2. þm. Árn. (E. A.) kannast víst við það. Það er ekki svo að skilja, að þessi maður hafi ekki verið fullkomlega starfi sínu vaxinn og setning hans í alla staði forsvaranleg. Hann tók við embættinu 1. ágúst 1915 og þjónaði því til 1. ágúst 1917. Þá tók Guðmundur Eggerz við því, og þjónaði því þangað til í nóvember 1917. Jeg man ekki, hve nær hann var valinn í fossanefndina, en hann fjekk þá leyfi til að fara frá embættinu meðan á nefndarstörfum stæði. Þetta leyfi tel jeg og algerlega forsvaranlegt. Það er ekkert einsdæmi, að embættismaður fái leyfi til að hverfa um stund frá embætti sínu, þegar hann er valinn til mikilvægra starfa, og jeg býst við, að svo verði talið ástatt í þessu tilfelli. Það er ekki einsdæmi, að sá, sem settur er í stað hans, sje settur á eigin ábyrgð. Frá því í nóvember 1917 og þangað til í september 1918 þjónaði Bogi Brynjólfsson embættinu. Að vísu var settur stutta stund á því tímabili mikilsverður hreppstjóri til þess að þjóna embættinu, sem hafði þjónað áður sýslumannsembætti, og býst jeg ekki við, að hv.þm. hafi neitt við þá setningu að athuga, því að það er algengt, að embættismenn sjeu settir í stað embættismanna, sem sæti eiga á Alþingi. En þegar Bogi Brynjólfsson fór, leið nokkurt tímabil, sem jeg skal játa að sýslan hafði ekki eins góða þjónustu og verið hefði æskilegt. En það stafaði af því, að jeg áleit ekki rjett að fela þeim manni embættið, sem þá var í boði. Þessi maður var Páll Jónsson lögfræðingur. Jeg hafði að vísu ekkert á móti manninum sjálfum, en af því, að mjer var kunnugt um, frá því að jeg var bæjarfógeti, og reyndar síðar, að hann hafði tekið mikinn þátt í ýmsum málum innan sýslunnar, sem vöktu þar töluverðar óeirðir, þótti mjer ekki heppilegt að setja hann í embættið. Þá var farið að leita að hæfum manni, og var ekki völ á fleirum en tveimur. Annar þessara manna gat ekki tekið embættisþjónustuna að sjer, af því að hann var ráðinn hjá öðrum og gat ekki fengið sig lausan. En þá var ákveðið að fá Þorstein Þorsteinsson, sem þá var að sleppa þjónustu við Seyðisfjarðarkaupstað. Hann gaf kost á sjer, og var búist við, að hann gæti komið með Sterling um miðjan október. Það er þetta tímabil, frá því seint í september fram í miðjan október, ef Þorsteinn Þorsteinsson hefði getað komið þá, sem segja má ef til vill um, að sýslan hafi ekki haft fullnægjandi þjónustu. En þetta tímabil þjónaði hreppstjóri sá, sem fyrirspyrjandi (E. A.) nefndi. En þó hygg jeg, að þjónustan hafi verið forsvaranleg, ekki lengri tíma. - Þorsteinn Þorsteinsson komst ekki suður fyr en 6. nóvember. Þá geisaði inflúensan hjer í bænum, og var Þorsteinn sjúkur af henni það, sem eftir var ársins. Þetta tímabil var ekki völ á öðrum lögfræðingi en Páli Jónssyni til þess að þjóna sýslunni. Og það var í fullu samræmi við minn vilja, að hann var ekki settur. Á meðan þjónaði sýslunni Jón Einarsson hreppstjóri, til 1. janúar. Það var ófyrirsjáanlegt, að Þorsteinn Þorsteinsson yrði ófær til að þjóna síðustu mánuði ársins, vegna kvefpestarinnar. En síðan 1. janúar hefir sýslunni verið þjónað af mjög vel hæfum mönnum, sem jeg veit að Árnesingar hafa ekkert annað út á að setja, nema að þeir höfðu ekki veitingu fyrir embættinu. Jeg læt þess vegna ósagt, hvort ástæða sje til að kvarta undan þjónustu Árnessýslu. Jeg hygg, að hún hafi altaf verið forsvaranleg, nema ef til vill frá því í september og þangað til 1. janúar. Það má vel vera, að afgreiðsla mála hafi ekki gengið svo fljótt sem skyldi á þessum tíma; en við því var ekki hægt að gera. Og síðan 1. janúar hefir embættisfærslan verið mjög góð. Sýslumaðurinn hefir sagt mjer, að öll mál, sem fyrir lágu, hafi verið afgreidd, þar á meðal eitt sakamál, sem nú er útkljáð, 2 lögreglumál, annað útkljáð, hinu frestað. Engin einkamál óútkljáð frá síðasta ári. Eitt sveitfestismál lá fyrir, og er nú undir úrskurði. Hins vegar eru skifti ef til vill ekki komin svo langt sem skyldi. Fyrir liggja skifti þriggja búa. Eitt þeirra er gamalt og ekki hægt að skifta því fyrst um sinn. En tvö eru ný. Stundum hefir verið ver ástatt um embættisþjónustu einnar eða annarar sýslu, og stjórnin þó ekki sætt ávitum fyrir. Jeg veit ekki betur en að Árnesingar sjeu ánægðir með þjónustu Magnúsar Gíslasonar og Þorsteins Þorsteinssonar. En auðvitað er skiljanlegt, að þeir vilji fá mann, sem hefir veitingu fyrir sýslunni Jeg finn ekki ástæðu til að greina frekar ástæður fyrir því, að jeg vildi ekki setja Pál Jónsson í embættið. Og jeg hygg, að jeg hafi svarað aðfinslum fyrirspyrjanda (E. A.) svo rækilega, að óþarft sje að fara frekar út í þá sálma. Jeg hefi heyrt sagt, að sendar hafi verið umkvartanir frá Páli Jónssyni út af því, að honum var neitað um setningu í sýsluna, en um það skal ekki talað frekar. Hv. þm. (E. A.) sagði, að það væri óþægilegt að hafa setta menn við sýslumannsstörfin. Það má vel vera, sjerstaklega þegar svo stendur á, að sýslumaðurinn þarf að hafa stórmál með höndum. Eina stórmálið, sem verið hefir á döfinni í Árnessýslu, er áveitumálið. En því stjórnar sjerstök nefnd. - Önnur sjerstaklega vandasöm mál hafa ekki verið þar til meðferðar. Þá kem jeg að þeim lið fyrirspurnarinnar, hversu þetta ástand eigi að vera lengi framvegis. Því hefi jeg að mestu leyti svarað í upphafi ræðu minnar. Jeg lít svo á, að sýslum. hafi fengið loforð um leyfi frá embættinu meðan fossanefndin starfar. Störfum hennar er ekki lokið enn þá, en þau verða sennilega til lykta leidd í þessum mánuði, og þá er þessi ráðstöfun úti. Sýslumaðurinn varð nýlega veikur, fjekk blóðspýting á Kolviðarhóli og var fluttur til Hafnarfjarðar. En jeg vona, að hann fái bráðlega bata og lúki því, sem eftir er nefndarstarfanna.

Gísli Sveinsson Af því, að jeg er meðflm. þessarar fyrirspurnar, þykir mjer hlýða að gera nokkra grein fyrir, hví jeg flyt fyrirspurnina með fulltrúum Árnessýslu, þótt hún komi mjer ekki beinlínis við, af því leyti, sem hún snertir ekki beint mitt kjördæmi. Það er þá í fyrsta lagi af því, að jeg tel góð og gild rök fyrir mig, og aðra hv. þingdm., að spyrjast fyrir um mál þetta, því að þannig er því háttað, að það snertir í raun rjettri miklu fleiri en þá, sem nánast standa að því, og því full ástæða fyrir fleiri en þingm. kjördæmisins að láta það til sín taka. Jeg sje ekki heldur betur en að stjórnin viðurkenni, að ástæða sje til, að fyrirspurn þessi komi fram, eða svo skildist mjer á ræðu hæstv. forsætisráðherra (J. M.). Reyndar varpaði hann því fram í síðari hluta ræðu sinnar, að aldrei hefði verið ástæða fyrir Árnesinga að kvarta undan ráðstöfun sýslumannsembættisins þar; hvorki yfir mönnum þeim, sem settir hefðu verið til að þjóna sýslunni, nje yfir því ástandi, sem skapast hefði af því, hve margir hafa þjónað sýslunni undanfarin tvö ár; en að sjálfsögðu mun flestum öðrum en hæstv. forsætisráðherra sjálfum (J. M.) finnast hann taka þar helst til djúpt í árinni. Menn muna, að það hefir ekki sjaldan komið til umræðu, bæði innan þings og utan, hvaða reglu ákjósanlegast sje að fylgt væri við embættaveitingar. Sjerstaklega hafa þessar spurningar gerst háværar, þegar menn hafa hnotið um embættaveitingar, sem kynlega hafa komið fyrir. Og það man jeg, að þegar Árnessýsla var veitt síðast, var spurt, hvort við þá veitingu hefði verið fylgt heppilegustu veitingarreglum, og margir efuðust um, að svo hefði verið; hvað sem annars liðið kann að hafa þeim strangasta embættisveitingaskilningi, sem stjórninni þykir líklega handhægast og vandaminst að fara eftir. Við veiting Árnessýslu mun stjórnin eingöngu hafa farið eftir því, að Guðm. Eggerz var elstur embættismaður þeirra, er um sýsluna sóttu. Sú regla, sem farið var eftir við veitingu þessa embættis, mun að vísu vera allgömul, en hún er alls ekki einhlít, ef vel á að fara; það þarf líka að taka tillit til undanfarinnar embættisfærslu manna, hæfileika þeirra og annara atvika. Jeg játa það, að við þetta eykst vandi og ábyrgð veitingarvaldsins; hitt er mun fyrirhafnarminna, að telja saman embættisárin, og þægilegra fyrir stjórn, sem taka vill sem minsta ábyrgð sjer á herðar að forminu til. Jeg ætla mjer ekki að fara að dæma um hæfileika manns þess, sem hjer ræðir um; en það hafði komið í ljós, að hann hafði ekki treyst sjer til að þjóna embætti því, sem hann hafði haft á hendi áður en honum var veitt Árnessýsla, sökum heilsubrests og annars fleira; enda hafði hann sagt sig frá því. Það má segja, að Suður-Múlasýsla sje amameira embætti en Árnessýsla, og það má reyna að rjettlæta veitinguna með því. Um það skal jeg ekki þrátta, en lofa öðrum að dæma um það. Hitt er víst, að stjórnin gekk fram hjá öðrum tveimur heilsuhraustum og vel hæfum umsækjendum, og þarf ekki að nefna nema annan, Magnús Jónsson, cand. jur & polit.; hann er borinn og barnfæddur í Árnessýslu, hafði embættisreynslu frá Danmörku og góðan orðstír, og enginn mun hafa efast um, að hann væri fullvaxinn því, að þjóna Árnessýslu, svo að vel færi. Jeg efast ekki um, að Árnessýslubúar hafi aldrei búist við, að Guðmundur Eggerz mundi verða sjer til mikillar uppbyggingar, og eigi munu þeir hafa verið ginkeyptir fyrir að fá hann, þótt eigi væri af öðru en því, að hann hefði rjett nýlega sagt af sjer embætti, í nokkru flaustri, en líklega af því hann treysti sjer ekki til að þjóna því sökum vanheilsu. Árnessýsla er eitt af þeim hjeruðum, sem líklegt er að eigi einna glæsilegasta framtíð fyrir höndum að undanteknum sumum sjávarplássum, sem vera má að stórum blómgist. Hjerað þetta hefir það til að bera frá hendi náttúrunnar, að fögur framtíð sýnist liggja þar opin fyrir. En hún kemur ekki sjálfkrafa. Það þarf framsýni og ötula forgöngu til að skapa hana. Það lá því í augum uppi, að í þessari sýslu var þörf á heilsuhraustum og ötulum sýslumanni; ekki eingöngu til að inna af hendi embættisstörf þau, sem landsstjórnin er fyrst og fremst vön að heimta af sýslumönnum sínum, svo sem að þeir skrifi brjef, dæmi dóma, skifti búum, úrskurði sveitarmál og annist öll almenn skrifstofustörf. Það eru önnur mál, sem stórum varða heill almennings, er á sýslumönnum hvílir að vera forgöngumenn fyrir. Þeir eru oddvitar sýslunefndanna og eiga því í broddi þeirra að beita sjer fyrir framfaramálum sýslunnar, og það skiftir miklu fyrir hjeruðin nú á dögum, að þessi hlið embættisrekstrarins sje rækt eigi siður en hin, og þó mun fáar eða engar sýslur varða það jafnmikils eins og Árnessýslu, einmitt þar, sem lagt hefir verið út í stórkostleg framfarafyrirtæki, og önnur enn stærri standa þar fyrir dyrum. Stjórninni hefði varla orðið reiknuð það stórsynd, þótt hún hefði haft þetta bak við eyrað við veiting sýslumannsembættisins í Árnessýslu. Síðan Guðmundi Eggerz var veitt Árnessýsla, hefir hann lítt getað sýnt, hvort hann væri því vaxinn að vera höfuðsmaður í hjeraðsmálum sýslu sinnar. Landsstjórnin greip þar í taumana og sviftu hann að mestu leyti tækifæri til að sýna sig. Án þess, að nokkur gæfi henni tilefni til, fjekk hún honum annað starf, sem eitt út af fyrir sig var ærið nóg fyrir hann; hún skipaði hann í hina margumræddu fossanefnd. Það hefir áður verið um það talað hjer á þingi, að það hafi verið misráðið og lítt forsvaranlegt að taka hann úr starffreku og vandasömu embætti og skipa hann í fossanefndina, sem fáir munu kannast við að hann hafi átt nokkurt erindi í. Sú ástæða var að vísu borin fram fyrir þessari skipun, að þurft hefði lögfræðing í nefndina. En hún hefir sýnt sig að vera hjegómi einn, því að fossanefndin hefir talið sjer nauðsynlegt að fá sjer til aðstoðar sjerstakan lögfræðing, til að rannsaka þau atriði málsins, sem lögfræðislega sjerþekkingu þurfti til. Það var líka óforsvaranlegt að skipa mann þennan í nefndina af þeirri ástæðu, að það var vitanlegt, að hann var heilsuveill, og því ekki við að búast, að hann gæti unnið fulla vinnu í nefndinni. Jeg þarf ekki að geta þess, hverja grunsemd það vakti, er maður þessi var skipaður í fossanefndina. Jeg ætla ekki að draga neina fjöður yfir það, enda hefi jeg getið þess áður, að með sjálfum mjer var jeg í engum vafa um það, og svo mun hafa verið um marga fleiri, að skyldleiki við einn hluta landsstjórnarinnar hafi átt þátt í þessari skipun.  (S. E.: Þarna er þá hv.þm. (G. Sv.) kominn að kjarnanum)  . O–nei, það var bara aukasetning og má gjarnan setja hana innan sviga, ef hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) er nokkur hugfróun að því. Við skulum þá setja sem svo, að hæstv. stjórn hafi verið svo sannfærð um, að sýslumaður Árnesinga væri svo vel fallinn til að taka sæti í fossanefndinni, að hún hafi fyrir því skipað hann í hana, þrátt fyrir allan stjórnarskyldleik, og þrátt fyrir það, þótt hann mætti eigi vel missast úr sýslunni, væri hann á annað borð fær um að gegna henni. En þessar vonir stjórnarinnar hafa því miður ekki ræst. Slíkar grunsemdir sem þessar geta jafnan komið fram, þegar mönnum finst stjórnin hlaða undir gæðinga sína, og þær haldast við, meðan ekki koma skýrar ástæður fram fyrir hinu gagnstæða. Háttv. frsm. (E. A.) skýrði í framsöguræðu sinni frá því, hve margir hefðu þjónað Árnessýslu á þeim 2 árum, meðan sýslumaðurinn þar hefir setið í fossanefndinni, og taldist honum til, að þeir mundu þegar orðnir 13–14, og stundum hefir fleiri en einn í senn haft embættið á hendi. Flestir aðrir en má ske landsstjórnin munu geta skilið, að þótt embættinu hefði verið vel þjónað, en á því er vafi, hvort svo hafi jafnan verið, flestir munu geta skilið, segi jeg, að full ástæða sje til, að kvartað sje yfir öllum þessum glundroða. í fyrsta lagi er ástæða til að kvarta yfir því, að stjórnin skyldi ekki gefa Guðmundi Eggerz kost á að reyna sig í embættinu, fyrst hún á annað borð skipaði hann í það, og lofa honum að sýna, hvort hann dygði í því; og í öðru lagi er ástæða til að kvarta yfir því, að stjórnin skyldi ekki, þegar hún tók það í mál að skipa hann í fossanefndina, gera það að beinu skilyrði, að hann fengi í sinn stað ábyggilegan mann til að þjóna sýslumannsembættinu allan tímann, sem hann sæti í nefndinni. Það liggur í hlutarins eðli, að þegar á annan tug manna hafa þjónað sýslumannsembættinu á ekki fullum tveim árum, þá hlýtur eitthvað að hafa farið þar í vanrækslu, enda hafa háværar og rökstuddar raddir heyrst um, að svo hafi verið. Kvartanir hafa komið fram um, að sum embættisverk hafi verið vanrækt, það hefir verið kvartað yfir, að sjálfur hinn setti sýslumaður hafi stundum ekki haft aðgang að embættisskjölum sýslunnar, þau hafi verið lokuð niður fyrir honum, einnig að skrifstofan hafi verið á öðrum stað en sýslumaðurinn o. s. frv. Það hefir kveðið svo ramt að, að ekki hefir verið hægt að fá jafneinföld mál afgreidd sem það, að fá veðbókarvottorð útskrifuð úr bókum sýslunnar. Það mætti þó ekki minna vera en að á skamri stund væri hægt að fá vitneskju um það, hvort veðbönd hvíla á jörð eða húsi eða ekki, og það má geta nærri, hvernig það kemur sjer í sýslu, þar sem viðskiftalíf er þó jafnmargbreytt og í Ámessýslu, að verða að bíða von úr viti eftir slíkum vottorðum. Nei, það er ekki einungis hvað sjálf embættisverkin snertir, að þetta ástand, eða öllu heldur óstand, hefir reynst harla óheppilegt. Í sýslunni hafa ýms stórmál verið uppi, og sum þeirra allmikil sundrungarmál, en engin föst stjórn hefir verið á þeim. Hinir settu sýslumenn sumir hafa hlotið að vera allókunnugir málunum og einn farið í þessa áttina, annar í hina, og það má segja, að enginn hafi verið til að stjórna og miðla málum, ef með hefir þurft, því að vantað hefir skýra þekkingu á málunum, og eins og eðlilegt er, fullan áhuga á að gerkynna sjer þau og vinna að þeim, þegar altaf vofði yfir höfði að verða að yfirgefa alt saman innan skamms, og oft þegar minst vonum varði. Þegar þetta ástand er borið saman við ástandið í sýslunni tvö næstu árin áður en Guðmundur Eggerz tók við henni, eins og hæstv. forsætisráðh. (J. M.) virtist vilja gera, þá er talsverður munur á því, og varla annað sambærilegt en að á báðum þeim tímabilum hafa settir sýslumenn þjónað sýslunni um tvö ár, og enginn fastskipaður embættismaður stjórnað henni. En sá var hinn mikli munur, að á fyrra tveggja ára tímabilinu var einn og hinn sami maður allan tímann þar sýslumaður, og reyndist vel til starfans hæfur, enda var hann borinn og barnfæddur þar í sýslu og öllu nákunnugur, og þótt ungur væri, má fullyrða, að hann hafi reynst fult eins vel eins og ef einhver ókunnugur maður eldri hefði verið sendur þangað. Þessi ráðstöfun má því teljast heppileg, eins og hæstv. forsætisráðh. (J. M.) líka játaði, og með öllu ósambærileg við hina síðari eða öllu heldur hinar síðari ráðstafanir á embættinu. Ofan á alt annað bætast svo ýms viðskifti embættismanns þess, sem hjer ræðir um, sem miður geðfelt er að þurfa að minnast á; en hjá því verður þó ekki komist. Þannig mæltist Guðm. Eggerz til þess, að ákveðinn maður gegndi sýslunni fyrir sína hönd, en landsstjórnin fjellst ekki á það; og eftir skýrslu manns þess, sem sýslunni átti að gegna, hefir stjórnin ekki fengist til þess að gefa upp nokkur rök fyrir neitun sinni, hvorki honum nje Guðmundi Eggerz. Eftir ræðu hæstv. forsætisráðh. (J. M.) á neitunin að hafa verið bygð á því, að maður þessi hafi verið riðinn við óeirðamál í sýslunni, og því hafi þótt óráðlegt að senda hann sem yfirvald þangað. Jeg skal ekki dæma um það, á hve miklum rökum þessi ástæða kann að vera bygð, en maðurinn segist ekki einu sinni hafa fengið þessa skýringu En jeg spyr: Hví gefur stjórnin ekki þegar í stað hlutaðeigendum fullar skýringar um það, á hverju hún byggi neitun sína? Og hví kemur hún ekki hreinlega til dyranna Menn eiga heimting á því, þegar svo stendur á sem hjer, og landsstjórninni er það skylt að koma hreint til dyra og vera ekki með neinar vöflur eða vífilengjur, heldur koma með hæfilegar og ótvíræðar skýringar; og þótt slíkt hafi ekki jafnan alþjóðlega þýðingu, þá er það að jafnaði þýðingarmikið fyrir málsaðilja sjálfa að fá að vita hið sanna. Svo framarlega, sem skýrsla hlutaðeigandi manns er sönn um það, að hann hafi engin fullnægjandi svör getað fengið hjá landsstjórninni nje starfsmönnum hennar í stjórnarráðinu, heldur hver vísað frá sjer, þá er það mjög óviðfeldið og lítil afsökun fyrir hæstv. atvinnumálaráðh. (S. J.), að hann kvaðst eigi kunnugur málavöxtum, þegar málið var borið undir hann í fjarveru forsætisráðh., því að þeir væru svo „juridiskir“. Það lá ofurbeint við, að hann reyndi að kynna sjer þá. Jeg spyr enn: Sæmir það einni landsstjórn að fara þannig undan í flæmingi, í stað þess að gefa góð og gild svör? Eitt kemur enn fyrir í þessu máli, sem er undarlegt. Að lokum var maður sá, sem um hefir verið rætt, þrátt fyrir alt, löggiltur af stjórninni til að vera fulltrúi Guðmundar Eggerz í Árnessýslu; en sú löggilding var því nær jafnharðan kölluð aftur. Það er full ástæða til að spyrja að, hvernig á þessu stóð; því að ef ekki væri hægt að taka manninn, eftir beiðni Guðmundar Eggerz, gildan sem settan sýslumann í Árnessýslu, af ástæðum þeim, sem hæstv. forsætisráðh. (J. M.) tilgreindi, þá sýnist það liggja í augum uppi, að stjórnarráðið hefði ekki heldur átt að geta tekið hann gildan sem fulltrúa sýslum. þar í sýslu.  Að öðru leyti býst jeg við, að hvorki hæstv. stjórn nje aðrir gangi þess nú duldir, að full ástæða var til þess, að fyrirspurn þessi kæmi fram, og telji hana á fullum rökum bygða, bæði frá sjónarmiði Árnesinga og allra annara, sem áhuga hafa á, að þjóðmál og landsstjórn sje í sæmilegu lagi.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg vil bæta því við, sem jeg gleymdi að minnast á áðan, nefnilega hvernig á stóð með löggilding cand. jur. Páls Jónssonar. Jeg var að vísu fjarverandi þá, en veit þó, að því var þannig háttað, að 24. apríl tilkynti Guðmundur Eggerz stjórninni, að hann ætlaði að taka við embættinu um næstu mánaðamót, og jafnframt að hann hefði ráðið Pál Jónsson sjer til aðstoðar á skrifstofu sína næsta ár; óskaði hann að fá Pál löggiltan fulltrúa sinn. Á þessu var það bygt, að löggildingin var veitt; það var gert með það fyrir augum, að Guðmundur Eggerz mundi þegar taka við sýslunni, en þegar það reyndist svo, að hann mundi ekki eins bráðlega hafa lokið fossanefndarstörfum og við var búist, þá var löggildingin afturkölluð. Þetta er svo einfalt mál, að lengra sýnist ekki þurfa að fara út í það. Jeg býst við, að hv. fyrirspyrjandi (E. A.) þurfi að segja eitthvað fleira áður en lýkur, og ætla jeg því ekki að tala fleira um málið, fyr en jeg heyri hvað hann segir.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Hæstv. forsætisráðh. (J. M.) hefir rjettilega tekið fram ástæður fyrir því, sem skrifað stendur í fyrsta kap. píslarsögu þeirrar, sem nú er verið að ræða um. Það er rjett, að jeg sá enga ástæðu til að verða ekki við þeirri ósk Guðmundar Eggerz, að Páli Jónsson væri löggiltur fulltrúi hans í Árnessýslu, það er að segja eins og ósk þessi kom fram í fyrstu, þar sem hann hefir tekið lögfræðispróf og auk þess staðið á skrá sem umsækjandi um embætti hjer. Í viðtali við Guðmund Eggerz, þar sem við var staddur skrifstofustjóri dómsmálaskrifstofunnar, var gengið að því sem vísu, að Guðmundur Eggerz tæki sjálfur við embættisskjölum öllum af Magnúsi Gíslasyni og mætti á aðalfundi sýslunefndarinnar. Enn fremur var svo til ætlast, að það væri að eins smærri mál, sem þessi fulltrúi hefði um að fjalla. Nú hefir því verið skotið fram, af háttv. 2. þm. Árn. (E. A.), að þessa daga hafi Guðmundur Eggerz verið lasinn.  (E. A.: Páll Jónsson segir svo frá)  . Það er og rjett, eða svo hefir Guðmundur Eggerz sagt mjer. Hann kemur einn dag upp í dómsmáladeildina til mín, og er þá skrifstofustjóri þar viðstaddur. Við látum í ljós, að við viljum ekki, að neinn annar taki við skjölunum en hann. Hann kvaðst þá vera lasinn. En þá stingum við upp á því, til málamiðlunar, að hann fari austur, þegar hann sje orðinn frískur, og taki við af Magnúsi Gíslasyni. En þetta neitar hann að gera. Þar með var fallin burtu „forudsætningin“ fyrir löggildingu Páls sem fulltrúa, og var auðsjeð, að ætlast var til, að Páll gegndi embættinu á eigin ábyrgð. Hann mæltist til þess, Guðmundur Eggerz, að Páll væri látinn óáreittur af hálfu stjórnarinnar. Svona liggur í máli þessu. Stjórnarráðið hafði ekkert út á manninn að setja, en þegar ekki var fullnægt skilyrði því, sem sett var, þá var formlega rjett að afturkalla fulltrúaumboðið. Jeg sje því ekki, að hjer sje um mikið að vjela, hvort heldur formlega eða efnislega sjeð. Þar sem sá maður, sem stjórnarráðið útvegaði og sendi austur eftir þetta, hefir að allra dómi reynst mjög vel. Jeg hefi sjálfur nýlega verið eystra, og heyrði honum hvarvetna borið besta orð.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg ætlaði að bíða eftir hv. fyrirspyrjanda (E. A.). En þar sem hann hefir ekki enn tekið til máls, býst jeg við, að það, sem jeg segi hjer eftir, verði tvískift. Jeg verð sem sje að svara hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) nokkrum orðum. Jeg talaði ekkert um það, hvort ástæða hafi verið til þessarar fyrirspurnar eða ekki, og sýnist ekki ástæða til að deila um það. Ekki get jeg heldur neitt að því fundið, þótt hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) hafi ritað undir þessa fyrirspurn, þótt þess hefði auðvitað ekki þurft. En jeg hafði ekki gáð að því í fyrstu, að hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) var á fyrirspurninni. En einn hv.þm. benti mjer á þetta og gat þess um leið, að það væri víst meiningin, að hv. 2. þm. Árn. (E. A.) hefði framsöguna, en hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) skammaði stjórnina.  (E. A.: Hver sagði það?)  Óþarft að nefna þm. Jeg get ekki sagt orð hans nákvæmlega, en á þessa leið sagði hann mjer söguna. En hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) blandaði hjer inn í umr. máli, sem er dálítið óskylt, en það er spurningin um þær reglur, sem stjórnin fylgir við embættaveitingar. Jeg fyrir mitt leyti hefi fylgt þeirri reglu, að láta embættisaldur ráða, þar sem um embættismenn er að ræða, og kandidataaldur, með dálitlu tilliti til prófseinkunnar, þar, sem um þá menn er að ræða, sem ekki hafa verið í embætti. Þeirri reglu veit jeg ekki betur en að fylgt hafi verið undanfarið, og jeg hefi fylgt henni líka. Þessi regla er þó ekki, og hefir aldrei verið, án undantekninga. Þannig hafa menn, er starfað hafa í stjórnarráðinu, einatt haft nokkurn forgangsrjett, og um veitingar læknishjeraða hafa ráðið till. landlæknis. Auðvitað hefir þessi regla ekki heldur verið látin gilda um æðstu embættin. Hvað annars snertir þann embættismann, sem hjer er um að tala, þá finst mjer hann, að þessu leyti, ófyrirsynju dreginn inn í umr. Hann hafði að vísu einhvern tíma sagt lausu embætti sínu, en sú laussögn hafði verið tekin aftur, svo að hún mátti skoðast sem burtu fallin. Að öðru leyti er til um embættisfærslu þessa manns dómur, eftir eftirlitsmann stjórnarinnar, og eftir honum að dæma, er embættisferill hans góður. Var því ekki ásæða til annars en að láta embættisaldur ráða í þessu tilfelli. Um hitt atriðið, að hann var tekinn í fossanefndina, skal jeg ekki deila. Það kemur ekki þessu máli við. Það, sem okkur varðar hjer, er það, að þegar maðurinn var tekinn frá embættinu, var annar settur í staðin. Það hefir verið talað um, að embættinu hafi þjónað á annan tug manna. Aðallega munu hafa þjónað því þrír kandidatar, meðan embættismaðurinn var burtu, og einn hreppstjóri fyrst, örstuttan tíma, og annar síðar, lengri tíma að vísu. Þetta er sannleikur. Hitt tel jeg þingmönnum ósamboðið, að koma með þessar tölur, 13 eða 14, sem þeir geta ekki sannað. Það mætti sjálfsagt tala um, hvernig fleiri embættum er þjónað, ef farið er að mæla með þeim kvarða. Að undanteknum 3 mánuðum eða svo hefir sýslunni verið þjónað af þrem fullgildum lögfræðingum í þessi 2 ár. Má vera, að skrifari sýslumanns hafi þjónað embættinu í stuttri fjarveru sýslumanns annars. Það hefir þráfaldlega komið fyrir á sumrum, er embættismaðurinn tekur sjer sumarleyfi. Ef ekki er meiningin að finna að þessu, finst mjer rangt að nefna slíkt og annað eins. Háttv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) var að tala um sundrungarmálin. Jeg veit, að háttv.þm. (G. Sv.) þekkir vel til þess og veit, að þau gerðust aðallega á undan þeim tíma, sem hjer er um að ræða, og hefir tiltölulega lítið á þeim borið síðan. Það er alveg rjett, og jeg segi það eins og jeg meina, að það var fullkomlega rjettmæt og forsvaranleg ráðstöfun, að fenginn var sá góði maður, sem embættinu þjónaði 1915–17. En hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) segir, að hann hafi verið sama sem fastur maður. En það er sannleikur, að svo var ekki, og hv.þm. (G. Sv.) veit það, að hann var ekki fastur. Háttv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) var að leggja áherslu á það atriði, hvort embættismaðurinn er borinn og barnfæddur í sýslunni eða ekki. Það verð jeg að telja mjög lítilsvert, því vitanlega getur það aldrei orðið neinn mælikvarði. Og jeg þekki ekki, að hægt sje að fara eftir því. Mjer þætti fjaska gaman að vita, og vildi spyrja hv. fyrirspyrj. (E. A.), og skora á hann að svara því, hvort það sje meiningin að finna að því, að Páll Jónsson var ekki settur til að þjóna embættinu. Hann er auðvitað ekki skyldugur til að svara, því að jeg hefi ekki leyfi til að bera upp fyrirspurnir fyrir hv. þm„ en mjer þætti mjög gaman að vita þetta. Mjer fanst og hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) koma mjög nærri því, að finna að því, að það var ekki gert. Að vísu höfðu þeir Guðmundur Eggerz og Páll Jónsson engan rjett á að krefjast svars af mjer. En jeg sagði þeim báðum saman afdráttarlaust, er þeir töluðu við mig, að jeg vildi ekki setja Pál í þá sýslu, og ástæðuna. Það er misminni, að jeg hafi lofað skriflegu svari. Jeg hygg ekki, að jeg sje skyldugur til að gera skriflega grein fyrir því, hvers vegna jeg vildi ekki setja þennan ákveðna mann til að þjóna embættinu. Stjórn mun yfirleitt ekki þurfa að gefa ástæður fyrir, hvers vegna hún veitir ekki embætti eða setningu. En jeg hefi sagt þessum mönnum báðum, í viðtali, að jeg gæti ekki að svo vöxnu máli álitið rjett að setja Pál Jónsson. Jeg bjóst ekki við að þurfa að segja fleira um þetta. En ef hv.þm. Árn. (S. S. og E. A.) gefa ástæðu til að ætla, að Árnesingum hafi mislíkað, að þetta var ekki gert, verð jeg auðvitað að svara því frekar. Hv. 2. þm. Árn. (E. A.) spurði, hvort von væri til, að sá, sem nú þjónar sýslumannsembættinu, hjeldi því áfram. Jeg get svarað því, að jeg hefi fulla ástæðu til að vona það. Mun jeg svo ekki segja fleira, en bíða frekari tilefnis af hálfu fyrirspyrjanda.

Fjármálaráðherra (S. E.) Það er í raun og veru ekki langt mál, sem jeg hefi að flytja. Það var hv. fyrirspyrjandi (E. A.), sem furðaði sig dálítið á því, að þegar Bogi Brynjólfsson var settur sýslumaður í Árnessýslu, þá var hann settur á eigin ábyrgð. Jeg minnist á þetta af því, að svo stóð á, að jeg fór þá með dómsmálaráðherraembættið. Sýslumaðurinn, Guðm. Eggerz, bað mig að setja hann á eigin ábyrgð. Jeg sá ekkert því til fyrirstöðu. Viðkomandi maður var gamall lögfræðingur, og fjárhagslega vel stæður. Þá var spurt, hvort til þessa væri nokkurt fordæmi. Jeg man ekki betur en að þegar jeg var settur bæjarfógeti í Reykjavík, og núverandi sýslumaður Skagfirðinga var settur sýslumaður í minn stað í Mýra- og Borgarfjarðarsýslu, þá væri það á eigin ábyrgð. Þar er áreiðanlega fordæmið. Önnur voru afskifti mín ekki af þessu máli, nema þegar jeg fór með dómsmálaráðherraembættið í fjarveru forsætisráðherra (J. M.), þá kom Guðm. Eggerz til mín og bað mig að setja Pál Jónsson. En jeg neitaði honum um það, í samræmi við það, sem forsætisráðherra (J. M.) hafði gert; vildi ekki, þar sem jeg fór með embætti hans, breyta nýgerðri ráðstöfun hans. Af því sýslumaðurinn var mjer skyldur vildi jeg yfirleitt sem minst blanda mjer í þetta mál. Hv. þm. (G. Sv.) hjelt langa ræðu í þessu máli. Jeg verð að segja, að mjer fanst mikill hluti af þeirri ræðu ekki beinlínis nauðsynlegur vegna fyrirspurnarinnar. Það var alveg eins og aðalumræðuefnið hjer væri Guðmundur Eggerz, sýslumaður Árnesinga. En jeg hefi skilið fyrirspurnina svo, að tilefni hennar væri meðferðin á sýslunni, meðan hann hefði verið í fossanefnd. Umr. hafa hnigið að því, hverjir væru settir í fjarveru hans. Það er eðlilegt, að orðið hafi að setja einhverja í fjarveru hans. Hann gat auðvitað ekki verið bæði í fossanefnd og sýslumannsembætti. Og þótt bróðir minn eigi í hlut, þá vonast jeg eftir svo mikilli sanngirni, að það þyki ekki óeðlilegt, að jeg taki nú málstað hans, þar sem hann í seinni tíð saklaus hefir orðið fyrir óskiljanlegum ofsóknum. Var öll ræða hv.þm. (G. Sv.) einnig áframhald af þeim. Í fyrsta lagi virtist hann telja það hneyksli, að Guðmundi Eggerz var veitt Árnessýsla. Jeg skal taka það fram, að jeg var þá ekki í stjórn. En jeg þykist geta staðhæft, að það hefði verið hneyksli, ef honum hefði ekki verið veitt embættið. Eftir ræðu hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) mætti halda, að hjer væri um óreglumann að ræða, að fjáróreiður hefðu átt sjer stað í embættisfærslu hans, að hann væri hneykslisembættismaður. En þetta er alt hinn mesti misskilningur. Skoðunargerð á embættisfærslu hans, sem er til sýnis uppi í stjórnarráði, og allir hafa aðgang að, fer öll í þá átt, að hann sje einn af allra bestu embættismönnum landsins. Skil hans í landssjóð eru í besta lagi, og hefir aldrei verið þar nokkur brestur á. - Jeg veit ekki betur en að hann sje viðurkendur góður dómari. Nú spyr jeg þá, hvað það sje á embættisbraut þessa manns, er gefi hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) ástæðu til að ráðast hvað eftir annað á þennan mann í þingsalnum. Slíkt ætti ekki að vera gert, nema full nauðsyn sje á, að ráðast á fjarverandi menn. Það væri auðvitað skiljanlegt, ef sýslumaðurinn væri sekur í einhverri embættisvanrækslu, og enginn skyldi þá furða sig á, þótt hv.þm. (G. Sv.) væri harðorður. En þegar það kemur nú bæði úr forsætisráðherrastólnum, þar sem sá maður situr, sem hefir enga ástæðu til þess að vera hlutdrægur, að hann sje góður embættismaður, og jeg auk þess get fullyrt það, og sýnt það skjallega uppi í stjórnarráði, að hann sje með bestu embættismönnum landsins, þá verður þetta að teljast mjög undarlegt, og þá fer mörgum að detta í hug, að persónuleg óvild, eða annað slíkt, standi hjer að baki. Hv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) hneykslaðist á því, að Árnessýsla var veitt Guðmundi Eggerz, sem þó var elstur umsækjenda, manni með 1. einkunn og góðan embættisferil að baki sjer. En jeg veit, að þm. (G. Sv.) hefir ekkert fundið að embættaveitingum þeirra manna, er hann hefir fylgt í stjórnmálum, þótt aðrir kunni að hafa litið öðruvísi á þær. Svo er um eina embættisveitingu, sem hefir þó verið töluvert gagnrýnd úti um land og hv.þm. (G. Sv.) mun kannast við. Hv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) hafði ekkert að athuga við hana.  (E. A.: Hvað var það?)  . Fyrst hv. 2. þm. Árn. (E. A.) spyr þessa, get jeg vel svarað honum. Það var veiting sýslumannsembættisins í Dalasýslu, sem mörgum þótti undarleg. Hana hefir hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) aldrei átalið. Þá er annað atriði, sem hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) hefir oft og mikið komið inn á, en það er skipun Guðmundar Eggerz í fossanefndina. Það er ekki rjett hjá hv.þm. (G. Sv.), að enginn hefði minst á hann til þess. Bæði vildi sýslunefndin fá mann úr sýslunni í nefndina, og auk þess var t. d. einn af allra helstu mönnum Árnessýslu, sem beinlínis óskaði að fá hann í fossanefndina, og kom til mín í þeim erindagerðum. Eftir þeim niðurstöðum að dæma, sem orðið hafa í nefndinni, þá virðist skoðun Guðm. Eggerz í fossamálinu hafa beinlínis orðið ofan á í landinu og hjer í þinginu. Jeg held, að þeir, sem lesið hafa ritgerð hans, verði að játa, að hún sje föst í rökunum og beri þess ljósan vott, að lögfræðingurinn, sem stjórnin skipaði í nefndina, hafi verið vel starfi sínu vaxinn. Jeg held þess vegna, að ekkert það sje komið fram, er sýni, að skipun hans í nefndina hafi verið óheppileg. Þvert á móti hefir mjer heyrst hið gagnstæða, hjá þeim, sem ekki eru blindaðir af einhverjum sjerstökum ástæðum. Jeg hefi nú gert grein fyrir afskiftum mínum af sýslumannsembættinu í Árnessýslu. Að öðru leyti fanst mjer skylt að skýra frá því, sem jeg hefi gert, um Guðmund Eggerz sem embættismann. Og jeg get bætt því við, að þar, sem Guðm. Eggerz hefir verið sýslumaður, hefir hann verið vel sjeður og vinsæll, sumstaðar með afbrigðum vinsæll. Fólki hefir yfirleitt fallið vel við hann sem valdsmann. Sje jeg því ekki, að ástæða hafi verið til að draga þennan mann persónulega inn í þessar umræður.

Sigurður Sigurðsson Háttv. samþ. minn og aðalfrsm. (E. A.) hefir nú gert grein fyrir þessari fyrirspurn, á mjög svo hógværan og eðlilegan hátt, og er þar engu við að bæta. Hitt skal jeg taka fram, og undirstrika með honum, að þessi óreiða þar eystra, með sýsluna og sýslumennina, hefir valdið sýslubúum margra erfiðleika og tafa í afgreiðslu mála. Þetta segi jeg ekki til að kasta steini á þá menn, sem settir hafa verið þar, lengri eða skemri tíma. En af þeim ástæðum, sem teknar hafa verið fram af hv. samþm. mínum (E. A.) og hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), er sýnt, að svo hlaut að vera, er þeir voru oft settir mjög stuttan tíma, höfðu ekki ráð á bókum sýslunnar, og áttu auk þess stundum ekki að gegna nema nokkrum hluta þeirra mála, er embættinu við kemur. Jeg skal svo ekki fara frekar út í þetta, því tilefnið til þess, að jeg stóð upp, voru ummæli hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) um Guðm. Eggerz sem fossanefndarmann. Mjög mörgum Árnesingum kom illa, að hann skyldi vera skipaður í þá nefnd, nýkominn til sýslunnar, og það er engan veginn rjett hjá hæstv. fjármálaráðherra (S. E.), að mætir menn í Árnessýslu hafi óskað þess, að hann væri skipaður í nefndina, eins og hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) hefir sagt hjer í hv. deild þremur eða fjórum sinnum. Hitt er rjett, að sýslunefnd Árnessýslu óskaði þess, að hún mætti benda á einn mann í nefndina. En það var alt annar maður en Guðmundur Eggerz, sem Árnesingar óskuðu eftir til þessa starfa. Þetta segi jeg ekki til ámælis Guðmundi, heldur til að leiðrjetta margítrekaða umsögn hæstv. fjármálaráðherra (S. E.). Það var mjög eðlilegt, að þeir óskuðu ekki eftir því, að hann færi í nefndina; í fyrsta lagi af því, að maðurinn var alveg ókunnugur, hvernig hagaði til í sýslunni, og í öðru lagi var hann nýkominn þangað, og nóg að gera fyrir hann þar sem yfirvald. Auk þess liggur það í hlutarins eðli, að sýslubúar vilji hafa yfirvald sitt hjá sjer, þannig, að það sje meira en að eins að nafninu.

Fyrirspyrjandi (Einar Arnórsson) Hæstv. forsætisráðherra (J. M.) beindi til mín fyrirspurn, og kvað mig vel hafa mátt rekja sögu sýslumannsembættisins í Árnessýslu alt til ársins 1915, þegar Eiríkur Einarsson var settur þar sýslumaður. Þetta hefði auðvitað mátt gera, en jeg veit ekki til þess, að nokkur hafi kvartað undan þeirri embættissetningu, nema einn eða tveir menn, sem þá voru búsettir í sýslunni, og ýfðust mjög við þeim manni í ræðu og riti. En það sama höfðu þeir gert við fyrirrennara hans, jafnvirtur og velmetinn sem hann var af Árnesingum, svo að jeg legg ekki mikið upp úr árásum þeirra. Auk þess er því til að svara um þá setningu, að þegar hún fór fram, var milliþinganefndin frá 1914, sem hæstv. forsætisráðherra (J. M.) átti sæti í, að starfi, og var mjer það kunnugt, að hún hafði á prjónunum tillögur um gerbreyting á skipun dómsvalds og umboðsvalds og á launakjörum sýslumanna. Formaður nefndarinnar var búinn að segja mjer þetta, og því þótti mjer eðlilegt að veita ekki embættið fyrir fult og alt, fyr en komið væri á daginn álit nefndarinnar, enda lagði hún það til í nál. sínu, að sýslumannsembætti yrðu ekki veitt meðan eigi væri sjeð, hvernig till. hennar reiddi af. Þá átti líka sá maður þarna í hlut, sem var nákunnugur í sýslunni og þekti svo að segja hvert mannsbarn þar. Annars veit jeg ekki, hvort hæstv. forsætisráðherra (J. M.) og mjer ber nokkuð verulegt á milli, nema þá helst með þær tölur, sem jeg nefndi. Jeg sagði, að mennirnir væru 13 eða 14, sem þjónað hefðu Árnessýslu þennan umrædda tíma, en það má vel vera, að jeg hafi ekki talið þar nákvæmlega. Jeg endurtek það, að jeg hefi ekkert að því að finna, þótt núverandi sýslumaður fengi sumarleyfi 1917, en að hinu fann jeg, að sýslumannsembættinu hafi ekki verið sjeð fyrir nægilegri þjónustu á meðan. Það er algengt, þegar sýslumenn fá sjer sumarfrí, að þeir þá setji skrifara sína í staðinn fyrir sig, því að þeir eru vanir störfunum og þekkja vel orðið alla tilhögun þeirra, en hjer var ekki slíku til að dreifa, því þessi sýslumaður hafði víst engan skrifara. Sundrunginni í sýslunni var að mestu lokið, þegar Guðmundur Eggerz tók við henni, enda blandaði jeg þeim deilum ekki mikið inn í málið. Menn þeir, sem þar áttu hlut að máli, eru flestir farnir úr sýslunni, og þeirra hagsmunir og óðul standa þar ekki lengur. Hæstv. forsætisráðh. (J. M.) sagði, að hann teldi sjer ekki skylt að gefa ástæður fyrir því, hvers vegna hann vildi ekki setja Pál Jónsson í sýsluna. Jeg er þar á sama máli. Jeg álít, að ráðherra sje ekki skyldur til þess að gefa ástæður fyrir slíku, enda getur verið um þær ástæður að ræða, sem gæfu orðið til að ergja menn og til þess að valda ófriði, væru þær látnar uppi. En hæstv. forsætisráðh. (J. M.) beindi jafnframt að mjer þeirri spurningu - sem átti víst að vera samviskuspurning - hvort jeg fyndi nokkuð að því, að þessi maður var ekki settur í sýsluna. Og því er hægt að svara. Í fyrsta lagi var spurningin tilefnislaus, því jeg vjek ekki að henni. Og í öðru lagi, að ef jeg hefði verið í sporum hæstv. forsætisráðherra (J. M.), mundi jeg að líkindum hafa farið alveg eins að og hann gerði, og litið svo á, að það væri varhugavert að setja í hvaða sýslu sem væri mann, sem margir sýslubúar hefðu beinlínis neitað að taka við. Þótt mjer sje alveg ókunnugt um hæfileika þessa manns til að gegna embættinu, þá get jeg sagt það, að það hefði verið varhugavert að setja hann þangað gegn skýlausri neitun sýslubúa. Kom það fram með þeim hætti, að sýslunefndin sagði öll af sjer, vegna þess, að Páll var þangað sendur, og er það fullur vottur þess, að hann hefir verið henni enginn aufúsugestur. Og þótt stjórnin hafi fulla heimild til að setja menn í embætti, án tillits til vilja sýslubúa, þá er gott að geta komist hjá því. Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) fór út í það, að jeg hefði veitt Dalasýslu Bjarna Johnsen, cand. juris. Jú, það var rjett, að jeg gerði það, því hann var elsti umsækjandinn. Og regla mín var að veita þeim, sem elstur var. Þó var gerð ein undantekning, að því er snerti Mýra- og Borgarfjarðarsýslu. Um hana sóttu þrír sýslumenn, og var hún veitt hinum yngsta þeirra, því hann hafði setið í æðstu stjórn landsins, og taldi jeg því sjálfsagt að gera þar undantekningu og láta hann ganga fyrir.  Embættisafsögn Guðmundar Eggerz árið 1916 hefir verið blandað hjer inn í umr., og er því rjett, að jeg gefi um hana þær upplýsingar, að hann var ósammála stjórninni um atriði í sveitarstjórnarlögunum, og stjórnin feldi þar úrskurð hans úr gildi. Símaði hann þá suður, að hann vildi ekki láta stjórnarráðið óvirða sig oftar, og sagði af sjer. Jeg hjelt, að hann hefði gert þetta í bráðræði, eins og líka var, svo að málið var látið liggja uns hann kom sjálfur suður. Talaði jeg þá við hann, og tók hann þá embættisafsögn sína aftur. Svo fjekk hann ferðaleyfi, sem sjálfsagt var að veita honum, því hann var lasinn um það leyti og gat illa gegnt embættisstörfum.