Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er einnig staðfesting á brbl., sem gefin voru út 30. apríl 1952 og standa í beinu sambandi við það mál, sem hér var rætt á undan, þ.e.a.s. frv. til l. um breyt. á l. nr. 44 5. apríl 1948, um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins. Í þessu frv. mælir fyrir um, að á hinu nýja friðunarsvæði skuli bannaðar vera fiskveiðar með botnvörpu og flotvörpu. Það er þó heimilað að leyfa undan- þágu varðandi kampalampaveiðar og leturhumar- veiðar á tilteknum svæðum með venjulegum kampalampavörpum og leturhumarvörpum. Einn- íg er ráðherra heimilað að veita undanþágu til þess að nota flotvörpu til síldveiða í landhelgi, og þó því aðeins, að það skip, sem slíka undanþágu fær, stundi eingöngu síldveiðar, og getur ráðh. bundið þetta leyfi öllum þeim skilyrðum, sem honum sýnist og hann telur nauðsynlegt, þ. á m., að allur afli annar, en síld sé upptækur til ríkissjóðs. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum. Þetta er, eins og ég sagði, bein afleiðing af friðunarráðstöfununum. Og leyfi ég mér að mælast til þess, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. sjútvn.



Herra forsetl. Í 2. málsgr. þessa frv. er tekið fram, að það verði heimilt ráðh. að veita vélbátum undanþágu frá banni til þess að stunda kampalampaveiðar og leturhumarveiðar á tilteknum svæðum með venjulegri kampalampavörpu og leturhumarvörpu. Það hefur verið framkvæmt þannig fram að þessu, að þeir, sem hafa viljað stunda þennan veiðiskap, hafa orðið að sækja til atvmrn. um leyfi til að mega stunda þessa veiði. En þannig hefur nú til tekizt á liðnu sumri; að þeir menn, sem hafa sótt um þetta leyfi, hafa þurft að láta sumarið líða án þess að fá þetta leyfi. Það stundaði einn bátur á Ísafirði kampalampaveiði eða rækjuveiði í sumar, og aflinn var óvenjulega góður. Til þess að vinna úr afla þessa eina báts þurfti milli 30 og 40 manns, mest konur og unglinga, og var þetta ágæt vinnubót í atvinnulitlum bæ. Þá var það, að tveir aðrir sjómenn, eigendur litilla báta, sem eru hentugir til þessara veiða, sóttu til atvmrn. um að mega stunda rækjuveiði, sendu símskeyti til atvmrn. og biðu svo svars. Og sumarið leið fram í septembermánuð, síðari hluta septembermánaðar, án þess að þeir fengju svar við því, hvort þeir mættu bjarga sér á þennan hátt. Þá var rekizt í því við atvmrn., að svör fengjust við þessum umsóknum þessara sjómanna. Og það var leitað í atvmrn., og önnur umsóknin fannst og var þá enn óafgreidd og mun þá hafa verið nýlega komin úr ferðalagi frá Fiskifélagi Íslands, því að leitað hafði verið umsagnar Fiskifélagsins um þessa um- sókn. En hin fannst ekki, og var þess getið til af skrifstofustjóranum, að hún mundi vera til umsagnar hjá Fiskifélagi Íslands. Nokkru eftir að rekistefna hafði verið gerð út af þessari afgreiðslu, kom tilkynning til annars sjómannsins um, að honum væri veitt leyfi til þess að veiða rækjur í einn mánuð. Hann var búinn að bíða, hann var búinn að endurnýja umsókn sína og láta rekast í því persónulega í ráðuneytinu að fá þetta leyfi. Það hafði gengið í það meginhluti sumarsins, og svo fékk hann leyfi til eins mánaðar. Í októbermánuði mátti hann svo veiða rækjur. Þá á aftur að byrja umsóknarherferð, og ég veit ekki, hvort búið er að framlengja heimild þessa sjómanns til þess að bjarga sér á þennan hátt. Nú, það er bezt að segja söguna til enda. Hinn sjómaðurinn fékk svo að vísu leyfi, þegar svar hafði komið frá Fiskifélaginu, og hann fékk líka að síðustu leyfi í einn mánuð, eftir að það hafði staðið miklu lengri tíma að fá þetta leyfi. Nú sýnist eiga að lögfesta þessa mjög svo þunglamalegu og seinvirku aðferð, til þess að menn megi bjarga sér að því er þetta snertir, og þykir mér það miður. Ég tel því miklu ráðlegra, að 2. mgr. frv. væri á þá leið, að heimilt væri að stunda kampalampaveiðar og leturhumarveiðar á tilteknum svæðum með venjulegri kampalampavörpu og leturhumarvörpu og það þyrfti engar slíkar herferðir eins og þurft hefur til þessa til þess að fá leyfi til að stunda þessa veiði. Ég get ekki séð; að það þurfi neina varfærni gagnvart hagsmunum Englendinga, að því er þetta snertir, þeir stunda ekki þennan veiðiskap hér við okkar land, og það er ekkert stigið á þeirra strá fyrir það, þó að Íslendingum sé að lögum heimilað óskorað frelsi til að stunda þennan veiðiskap, og þykir það allt of þunglamalegt, einkanlega þegar menn hafa brennt sig á þessari reynslu, að það gangi svona þunglega að fá slík leyfi: Ég vildi því helzt ekki, að það yrði neinum leyfum háð frá hæstv. stjórnarráði, að menn megi stunda þennan veiðiskap, þar sem þeir hafa hafið hann. Ég hygg, að það hafi ekki orðið neitt árekstramál milli Norðmanna og Breta, að þeir stundi kampalampaveiðar innan fjögurra mílna landhelginnar þar. Kampalampaveiðar eru geysimikill atvinnuvegur í Noregi, og þær hafa átt sér stað þar áratugum saman árekstralaust, að því er ég bezt veit, bæði innan þriggja mílna landhelginnar og eins innan fjögurra mílna landhelginnar. Kampalampaveiðar voru hafnar hér við land, meðan samningurinn við Breta frá 1901 gilti og landhelgin var miðuð við 3 sjómílur, og þá held ég, að það hafi ekki þurft að sækja um neitt leyfi til þessa veiðiskapar. Ég tel alveg sjálfsagt, að það sé frjálst öllum mönnum, sem vilja stunda þennan veiðiskap innan íslenzkrar landhelgi, að stunda hann, án þess að þurfi neina baráttu um það að fá leyfi til þess, og mun leggja til, að 2. mgr. þessa frv. verði breytt á þann veg, að heimilt sé að stunda kampalampaveiðar og að ákvæðið um, að undanþágu skuli leitað til ráðh., verði fellt niður. Það eru undir öllum kringumstæðum, þó að afgreiðsla slíkra leyfa gangi normalt fyrir sig og ekki með slíkum undandrætti eins og á síðast- liðnu sumri, tafir að því og ófrelsi að þurfa að vera að biðja um leyfi til þess að bjarga sér.



Herra forseti. Ég er ákaflega sammála hv. þm. Ísaf. um það, að það er mjög óviðfelldið, að borgararnir skuli alltaf þurfa að ganga betlandi um leyfi til þess að gera þetta og leyfi til að gera hitt. Og ég vil því taka höndum saman við hann og aðra þá, sem slíka skoðun hafa, um að afnema öll þessi bönn og höft, sem hér eru á borgurunum, í miklu ríkari mæli, en gert hefur verið. Bönnunum hefur nú verið komið á mikið fyrir hans tilstilli og hans flokks og annarra slíkra ágætismanna, þó að ég geti sjálfur ekki talið mig syndlausan í þeim efnum, en hef nú gert það þá frekar gegn mínum óskum, heldur en samkvæmt þeim. Ég vil um þetta að öðru leyti segja, að ég treysti mér ekki alveg til þess að dæma um, hvort það er nauðsynlegt eða hversu rík nauðsynin er til að hafa þetta ákvæði eins og það er. Og ég skal sízt hafa á móti því, ef þeir, sem þessum málum eru kunnugastir, telja, að þetta sé ekki nein nauðsyn, að greininni verði breytt eins og hv. þm. lagði til. Hitt er ekki nema eðlilegt, að þegar við vorum að setja þessi lög þarna í byrjun, núna í vor, þá þætti okkur varlegra að hafa allt sem öruggast gagnvart þeirri ásókn útlendinga, sem við þóttumst sjá fram á, að fyrir dyrum stæði, - að við værum að meina þeim að veiða, en leyfa okkar mönnum að gera það á þessum friðuðu svæðum. Nú má ekki í þeim efnum, frekar en öðrum, fara í öfgar, og það er auðvitað alveg rétt, að ekki er líklegt, að Bretar fari - eða aðrar erlendar þjóðir - að sækja til slíkra veiða hingað til Íslands, og ég veit nú ekki, hvort það er líklegt heldur, að Bretar færu að sækja til dragnótaveiða til Íslands. Það er ekki aðalatriðið í málinu. Aðalatriðið verður það, úr því að við byggðum á annað borð á friðunarlögum, að við getum þá sem gleggst staðið á þeim rökum, að við höfum yfirleitt lagt megináherzlu á að friða. En ég sem sagt segi það, að hvað mig og minn vilja áhrærir, þá eru mínar skoðanir og vilji að engu leyti brotið, þó að þessi málsgr. yrði felld niður, og vildi ég mælast til þess, að hv. n. ræddi það nú við t.d. forseta Fiskifélagsins og skrifstofustjórann í atvmrn., en þeir eru mjög kunnugir og allra manna kunnugastir þessum efnum. Ég vil svo ekki neitt sérstakt um þessar aðfinnslur segja, að dregizt hafi umsóknir frá tveimur mönnum um leyfisveitingu til að stunda þessar veiðar. Ég er alveg viss um, að svo miklu leyti sem þær hafa komið til mín, sem ég man nú ekki svo eftir, vil ekki fullyrða neitt um, þá hefur mín tilhneiging verið sú að fara varlega. Og ætli það hafi nú ekki verið svona meðfram hjá okkur öllum viss hvöt til þess að ljá ekki höggstað eða leyfa ekki fangs á okkur? Og það getur, eins og ég segi, farið út í öfgar í þessum efnum eins og öðrum. En þessi bönn verða sem sagt með mínu fulla samþykki afnumin, ef þeir, sem gerst þekkja málin, telja það óhætt.



Herra forseti. Ég hef að sjálfsögðu ekkert við það að athuga, þó að því væri skotið til hinna kunnugustu manna, eins og t.d. fiskimálastjóra, hvort það mundi ekki að ósekju mega haga lagasetningu þessari á þann veg, að íslenzkum vélbátum væri heimilt að stunda þessa veiði, og ég trúi því ekki, að niðurstaða þeirra færustu sérfræðinga ríkisstj. yrði á aðra lund en þá, að það væri að öllu leyti óhætt og að minnsta kosti algerlega að ósekju gagnvart Bretum, þó að við notuðum þessi verðmæti inni á fjörðum hér við okkar strendur. Ég varð þess var, að það átti að einhverju leyti að afsaka þennan drátt með því, að okkur væri lífsnauðsyn að fara varlega, meðan þessi deila gagnvart Bretum út af landhelgisbreytingunni, væri svo viðkvæm. En ég fékk þó enga skynsamlega niðurstöðu í því máli. Það hafði þó einum vélbát verið heimilað að stunda þessa veiði, og þar með hafði sannazt, að með þessu var hægt að fá nokkur útflutningsverðmæti og skapa töluverða, alveg óvenjulega vinnu í raun og veru, að því er snerti það veiðimagn, sem þarna var um að ræða. Þess vegna gat ég ekki séð, að við stofnuðum okkur í neina hættu gagnvart Bretum, þó að leyft væri tveimur smábátum í viðbót að stunda sams konar veiði og þarna hafði verið leyfð einum. Og ég verð að segja það, að þar sem þessi veiðiskapur hafði þó verið leyfður innan þriggja mílna landhelginnar, þá hlutum við að líta svo á, að okkur væri heimilt að stunda sams konar veiði innan þeirrar nýju landhelgislínu, - og það var þó að minnsta kosti hægt að fá leyfi innan þriggja mílna línunnar gömlu. Og ég verð að segja það, að hvort sem við deilum við Breta um þetta mál eða við aðrar þjóðir um önnur mál, þá er þó myndarlegra að haga sér eins og frjáls maður gagnvart þeim, en ekki eins og þræll.



Um þetta hef ég ekkert að segja annað en það, að það er alltaf viðfelldnara að hegða sér eins og skynsamur maður, eins og vitiborinn maður, heldur en eins og fáráðlingur. Og í deilu smáþjóðar við stórþjóð er það alltaf meginatriðið að standa á svo öruggum rétti, að maður þori að horfast í augu við þann stóra og segja: Ég vík í engu frá minni merkingu. - En þá er líka bezt að standa á réttinum, og það er betra, að rétturinn sé öruggur, þó að einhver, einn sjómaður eða fleiri, hafi farið á mis við að veiða kampalampa, heldur en að þurfa að vera hikandi í deiluefninu. Fyrst er að hafa réttinn, og svo er að hafa þorið til að horfast í augu við hvern sem er.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er til umr., frv. til l. um breyt. á l. nr. 44 5. apríl 1948, um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins, er til staðfestingar brbl., sem gefin voru út 19. marz s.l. Frv. þetta er örstutt og þarfnast út af fyrir sig ekki annarra skýringa en grg. ber með sér, en það er hins vegar flutt í sambandi við ráðstafanir, sem varða hagsmuni Íslendinga í nútíð og framtíð, meir en flest annað, sem Alþ. hefur fjallað um síðustu árin. Á ég þar, eins og öllum er ljóst, við stækkun friðunarsvæðisins úti fyrir ströndum landsins eða víkkun landhelginnar, eins og þjóðin kallar það. En þó að frv. sjálft gefi ekki tilefni til skýringar, þá þykir mér eiga við að fara nokkrum orðum um friðunarmálið, vegna þess að ákvarðanir þær, sem hnigið var að, voru teknar eftir að síðasta Alþ. lauk og þær hafa ekki verið ræddar á Alþ. Ég hef hlutazt til um, að þetta mál hefur ekki komið fyrr á dagskrá, í von um að sjá fyrir endi málsins betur en enn er hægt, en tel ekki ástæðu til þess að draga þetta lengur eða fresta umr., og mun ég þá snúa mér að sjálfu friðunarmálinu. Eins og allir hv. alþm. vita, þá hafa ríkisstjórnir Íslands á undanförnum árum unnið markvisst að því að vernda fiskimiðin umhverfis landið og forða þeim frá eyðileggingu, sem fyrirsjáanleg var, ef ekkert yrði að gert. Grundvöllurinn var lagður með landgrunnsl. 1948, en þar var ráðh. heimilað að setja nauðsynlegar friðunarreglur innan endimarka landgrunnsins. - Næsta skrefið var stigið, þegar ríkisstj. 3. okt. 1949 sagði upp samningnum við Breta frá 1901, en. framkvæmd landgrunnslaganna var ósamrýmanleg ákvæðum þess samnings. Féll þá samningurinn úr gildi 3. okt. 1951. Skömmu eftir að landgrunnsl. frá 1948 voru sett, hófust málaferli Breta og Norðmanna fyrir Haag-dómstólnum. Í upphafi varð ljóst og við það miðað, að það mundi Íslendingum mjög hagkvæmt að hafa hliðsjón af úrslitum Haag-málsins. Þó var ákveðið að hefja fyrstu framkvæmdir á grundvelli landgrunnsl. með útgáfu reglugerðar um verndun fiskimiða fyrir Norðurlandi, sem var gefin út 22. apríl 1950, þar sem afmarkað var svæði eftir skandinavísku reglunni, þ.e.a.s., að dregin var grunnlína um yztu sker og fyrir mynni flóa og fjarða, en markalínan sjálf var sett 4 mílum utar. Á þessu svæði voru Íslendingum jafnt sem erlendum mönnum bannaðar allar veiðar með botnvörpu og dragnótum og Íslendingum einum leyfðar síldveiðar. Þegar samningurinn við Breta frá 1901 féll úr gildi 3. okt. 1951, þótti rétt að fresta frekari aðgerðum skv. landgrunnsl., þar til sýnt væri, hvernig málið horfði við eftir úrslit málaferlanna í Haag. Varð samkomulag um, að viðræður milli Íslendinga og Breta færu fram í ljósi dómsins, áður en frekar yrði aðhafzt. Þegar Haag-dómurinn lá fyrir, gerði utanrrh. grein fyrir honum á lokuðum fundi í Alþ., en endanleg ákvörðun um ráðstafanir ríkisstj. hafði, svo sem fyrr segir, ekki verið tekin, þegar þingi var slitið. Í janúarmánuði s.l. átti ég í umboði íslenzku ríkisstj. viðræðu við brezk stjórnarvöld um málið, svo sem gert hafði verið ráð fyrir. Voru þeir Agnar Kl. Jónsson sendiherra og Hans G. Andersen deildarstjóri viðstaddir þær umr. Var af okkar hendi samin skýrsla um málið að viðræðunum loknum, og fer því ekki á milli mála, hvað þar gerðist. Mér þykir rétt að víkja stuttlega að þessum viðræðum, einnig vegna þess, að nokkur ágreiningur hefur virzt vera milli íslenzku og brezku stjórnarinnar um það, hvað þar hafi farið fram, og vegna þess að eitt íslenzkt dagblað hefur gerzt til þess, svona eins og venjulegt er af þess hálfu, að reyna að styrkja málstað útlendinganna gegn málstað Íslendinga. Af Breta hálfu var því haldið fram í umr. þessum, að rétt væri, að mál þetta yrði leyst með samkomulagi, en ekki gripið til einhliða ráðstafana. Var sérstaklega á það bent, að tryggð væri gildistaka samningsins frá 1946 um möskvastærð o.fl., þar sem einmitt væri gert ráð fyrir ákveðinni n., sem hefði það hlutverk að gera till. um friðunarráðstafanir í sambandi við verndun fiskimiða. Þar væri þess vegna fenginn vettvangur til að ræða slíkar ráðstafanir. Þá gæti og vel komið til mála, sögðu Bretar, að Íslendingar og Bretar semdu sín á milli um ný fiskveiðatakmörk við strendur Íslands, en taka yrði tillít til þess, að hér væri um hagsmuni beggja að ræða; líti fiskimálarn. Breta svo á, að Haagdómurinn fæli ekki í sér nein sérstök fríðindi Íslendingum til handa, og bentu fulltrúar Breta á, að einhliða ákvarðanir í þessum efnum mundu mælast mjög illa fyrir í Bretlandi og gætu leitt til gagnráðstafana. Ýmislegt fleira kom fram af hálfu Breta í þessum viðræðum. Það yrði nú að sjálfsögðu of langt mál að skýra hér frá öllu því, sem fram kom af hendi Íslendinga í þessum viðræðum. En mér þykir rétt að drepa á nokkur aðalatriði, og þá er gleggst að vitna beinlínis í þá skýrslu, sem ég áður nefndi og samin var að loknum viðræðunum af okkur Íslendingunum. Þar segir m.a.: „Ég svaraði þessari ræðu (þ.e.a.s. Bretanna) á þá lund, að ég teldi, að það mundi skýra línurnar, að ég segði þegar afdráttarlaut frá því, hvert væri álit Íslendinga á málinu. Las ég nú upp hið stutta plagg, sem við höfðum samið áður en við fórum á fundinn, og er það svo hljóðandi: „1. Skv. beiðni brezku ríkisstjórnarinnar frestaði íslenzka ríkisstjórnin frekari ráðstöfunum í sambandi við verndun fiskimiðanna, þangað til vitað yrði um úrslít Haag-dómsins. 2. Lögfræðilegir ráðunautar ríkisstj. Íslands, bæði innlendir og erlendir, telja nú, að íslenzku stjórninni sé heimilt að taka upp að minnsta kosti sams konar reglur og Norðmenn. Þetta fyrirkomulag höfðum við Íslendingar einnig, áður en samningurinn frá 1901 var gerður, bæði að því er varðar grunnlínur og 4 mílna fjarlægð frá þeim. 3. Íslendingar eru nú að undirbúa ráðstafanir sínar á þessum grundvelli.“ Ég tók síðan fram, að það væri skoðun íslenzku stjórnarinnar, að frá þessu væri hvorki réttmætt né mögulegt að víkja, og yrði þá að reyna á það, hvað af því leiddi. Varðandi hugsanlegar refsiaðgerðir benti ég þá þegar á, að frá íslenzku sjónarmiði yrði talið óskiljanlegt, að það sætti sérstökum refsiaðgerðum af hendi Breta, að Íslendingar hagnýttu sér löglegan og í rauninni tildæmdan rétt, sem þeir gætu ekki án verið, enda þótt af því leiddi, að Bretar yrðu að hætta að hagnýta sér fríðindi, sem þeim væru til framdráttar, en þeir hefðu ekki löglegan rétt til að notfæra sér.“ - Þetta er nú orðrétt upp úr skýrslunni. Um refsiaðgerðirnar sagði ég enn fremur, „að allur heimurinn vissi, að það væri brezka ríkisstj., sem réði í Bretlandi, en ekki ofstopafullir málsvarar einhverra þröngra sérhagsmuna.“ Og um þörf Íslendinga og rétt í þessum efnum sagði ég einnig, að „Íslendingar ættu löglegan rétt til að víkka landhelgina og engin stjórn gæti leyft sér að hagnýta ekki þann rétt til hins ýtrasta. Það væri sannleikur, að Íslendingar gætu ekki lifað í landi sínu, nema þeir losnuðu við hinn örlagaríka ágang erlendra fiskiskipa á íslenzkum fiskimiðum. Sem dæmi um afleiðingu þessa ágangs vildi ég aðeins nefna, að í Faxaflóa - en þar væru nú aðalfiskimið Íslendinga - hefði meðalafli í veiðiferð vélbáta árið 1949 verið 7.1 tonn, á árinu 1950 6.1 tonn og á árinu 1951 5.3 tonn. Þessi afli hefði fyrst eftir stríðið verið allt upp í 14 tonn. Það væri augljóst af þessu og allri annarri reynslu, að fiskimiðin væru að þrjóta vegna ofveiði. Af þessu öllu væri ljóst það, sem ég áður hefði sagt, að ekki aðeins ættu Íslendingar þennan rétt að lögum, heldur gætu þeir alls ekki án hans verið.“ - Þetta er einnig orðrétt upp úr skýrslunni. Þá tók ég enn fremur fram, að „skv. Haagdómnum væri ljóst, að strandríki væri ætlað einhliða að ákveða landhelgi sína, en auðvitað yrði að gæta þess, að sú ákvörðun væri í samræmi við alþjóðarétt.“ Og síðan bætti ég við, að „eins og ég þegar hefði tekið fram, teldu Íslendingar sig eiga rétt til þess sjálfir að ákveða landhelgi sína og að minnsta kosti hagnýta sér sams konar rétt og Norðmönnum var dæmdur.“ Loks tók ég fram, og enn kemur orðrétt, „að samningar um þetta mál kæmu ekki til greina, enda væri ljóst, að ef samið yrði við Breta, yrði einnig að semja við aðrar þjóðir.“ Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þessa skýrslu, en ég get óhikað staðhæft, að í engu var hvikað frá rétti Íslendinga í málinu né heldur farið dult með fyrirhugaðar aðgerðir okkar, en það er rétt, að hin nýja friðunarlína var ekki rædd í einstökum atriðum, því þótt ljóst væri, að Bretar óskuðu þess, var það gagnstætt vilja Íslendinga, sem töldu Haag-dóminn sýna, að þeir hefðu rétt til einhliða ákvörðunar í þessu efni innan þeirra marka, sem þar eru nánar greind. Á þessum fundi voru ýtarlega ræddar skoðanir beggja aðila, en það tókst ekki að samrýma þær. Jafnframt þessu hafði svo málið verið í nánari athugun og hafði m.a. verið rætt við málfærslumenn þá, sem komið höfðu fram fyrir Noregs hönd fyrir Haag-dómstólinn. Síðan var hinn 19. marz 1952 gefin út reglugerð um verndun fiskimiða umhverfis Ísland. Efni hennar er það, að dregin er grunnlína frá yztu annesjum og skerjum og þvert yfir mynni flóa og fjarða, en síðan sjálf markalínan 4 mílum utar. Á þessu svæði eru bannaðar allar botnvörpu- og dragnótaveiðar, jafnt Íslendingum sem útlendingum, útlendingum einnig hvers konar aðrar veiðar. - Þá segir einnig: Atvmrn. getur takmarkað fjölda veiðiskipa og hámarksafla hvers einstaks skips, ef það telur, að um ofveiði verði ella að ræða, og að sækja verði um leyfi til sumarsíldveiða fyrir Norðurlandi, eins og verið hefur. - Loks eru sett refsiákvæði í samræmi við brbl. um það efni. Reglugerðin er gefin út skv. landgrunnsl. frá 1948 og gekk í gildi 15. maí 1952. Þegar þessi reglugerð var gefin út, eða hinn 19. marz s.l., flutti ég útvarpsræðu um málið. Var hún birt í viðlesnum blöðum landsins, og leyfi ég mér að vísa til hennar um ýmis atriði, sem snerta forsögu málsins, til þess að forðast óþarfa málalengingar. Síðan reglugerðin var gefin út, hafa orðsendingar farið á milli ríkisstj. Íslands og Bretlands út af henni. Skulu þær nú mjög stuttlega raktar. Jafnframt þykir rétt að geta þess, að mótmæli hafa borizt frá ríkisstj. Belgíu og Hollands. Hinn 2. maí barst orðsending frá brezku ríkisstj. Segir þar, að enda þótt brezka ríkisstj. geri sér grein fyrir þeirri þýðingu, sem fiskveiðar hafi fyrir Íslendinga, og eðlilegt sé, að þeir vilji endurskoða fiskveiðatakmörkin í ljósi Haag-dómsins, þá telji hún mjög miður, að reglugerðin um verndun fiskimiðanna umhverfis landið skuli hafa verið gefin út án þess, að viðræður færu fram um efni hennar við brezku ríkisstj. Um hálfrar aldar skeið hafi brezk skip stundað veiðar á þeim slóðum, sem þeim séu nú bannaðar allar veiðar á, og hefði það því verið í betra samræmi við hina vinsamlegu sambúð landanna, að ekki hefði verið gripið til einhliða ráðstafana, heldur samið um takmörk, þannig að tillit hefði verið tekið til hagsmuna beggja þjóðanna. Jafnframt er að því víkið, að nauðsynlegar ráðstafanir hefði mátt gera sameiginlega skv. möskvastærðarsamningnum frá 1946. Síðar í orðsendingunni er víkið að því, að óheimilt sé fyrir Íslendinga að ákveða fiskveiðatakmörkin 4 mílur frá grunnlínu, Haagdómurinn hafi ekki um það mál fjallað og 3 mílna reglan hafi verið lögfest að alþjóðalögum, áður en samningurinn frá 1901 hafi verið gerður, og hafi samningurinn að því leyti fjallað um staðreynd, sem ekki hefði breytzt, þó að samningnum hefði verið sagt upp. - Að því er snertir grunnlínurnar, sem markaðar eru í reglugerðinni, kveðst brezka ríkisstjórnin skilja, að Íslendingar vilji endurskoða grunnlínu sína í ljósi Haag-dómsins, en hins vegar geti hún ekki fallizt á þá grunnlínu, sem dregin hafi verið yfir Faxaflóa, heldur verði sú lína að dragast frá Garðskaga í Malarrif í samræmi við meginreglur Haag-dómsins. Segir í orðsendingunni, að brezka stjórnin álíti línu þá, sem dregin hafi verið, fara algerlega í bága við alþjóðal., og fer því fram á, að nauðsynlegar leiðréttingar séu gerðar á reglugerðinni til þess að færa hana til samræmis við þau, þ.e.a.s., að línan sé dregin frá Garðskaga í Malarrif og að miðað sé við þrjár mílur frá grunnlinunni. Það er ljóst af orðsendingunni, að brezka ríkisstjórnin hefur ekki talið aðrar grunnlínur samkv. reglugerðinni fara í bága við alþjóðalög, og það má því segja, að viðurkenning Breta hafi þar með verið fengin fyrir því, að hinar grunnlínurnar væru löglegar, t.d. línan yfir Breiðafjörð og lína yfir firði og flóa norðanlands. Ríkisstjórn Íslands svaraði hinn 12. maí brezku orðsendingunni frá 2. maí. Efnislega var þar aðallega um þrjú atriði að ræða. Í fyrsta lagi var á það bent, að þegar samningnum frá 1901 var sagt upp, hafi verið samkomulag um, að æskilegt væri fyrir báða aðila, að viðræður færu fram um fyrirætlanir íslenzku ríkisstj. Í samræmi við það hefði atvmrh. átt slíkar viðræður við brezk stjórnarvöld, þar sem ýtarlega hefðu verið raktar skoðanir íslenzku ríkisstj. og berum orðum tekið fram, að ráðstafanir væru í undirbúningi svipaðar þeim, sem Haagdómurinn hefði talið löglegar að því er Noreg snerti. Einnig var sagt, að ráðh. hefði lagt á það mikla áherzlu, að íslenzka ríkisstj. áliti, að hinar fyrirhuguðu ráðstafanir væru í samræmi við alþjóðalög og ekki væri hægt með milliríkjasamningum að afsala rétti til að taka einhliða ákvarðanir um mestu velferðarmál þjóðarinnar. Segir í orðsendingunni, að það sé því ljóst, að viðræður hafi átt sér stað, enda þótt samningaviðræður hafi ekki farið fram, eins og Bretar vildu. Í öðru lagi segir í orðsendingunni frá 12. maí, að ríkisstj. telji, að sú grunnlina, sem brezka stjórnin gerði till. um í orðsendingunni frá 2. maí, sé mjög óeðlileg miðað við staðhætti,því að hin eðlilegu takmörk Faxaflóa séu hin yztu mörk hans, þ.e., að norðanverðu á staðnum, sem valinn var, Gáluvíkurtanga, en að sunnan Eldeyjardrangur, sem ásamt Eldey myndi framhald af Reykjanesskaga. Segir, að það sé sannfæring íslenzku ríkisstj., að ákvörðun grunnlínustaðanna hafi fulla stoð í alþjóðalögum. Í þriðja lagi segir í orðsendingunni frá 12. maí, að það sé skoðun íslenzku ríkisstj., að hin svo nefnda þriggja mílna regla hafi enga stoð í þjóðarétti, og það sé vissulega skoðun íslenzku ríkisstj., að hvert ríki megi sjálft innan sanngjarnra takmarka ákveða víðáttu fiskveiðalögsögu sinnar með hliðsjón af efnahagslegum, landfræðilegum og fiskifræðilegum aðstæðum á staðnum, og að ekki verði sagt, að nýja reglugerðin gangi lengra en þær aðstæður gefa tilefni til, auk þess sem miðað hafi verið við fjórar mílur á Íslandi, áður en samningurinn frá 1901 var gerður. - Enn fremur segir, að þess hafi verið vandlega gætt, að takmörkin væru þegar í upphafi dregin þannig, að ekki væri hægt að gera sanngjarnar eða réttlátar kröfur um breytingar, og væri það að öllu athuguðu einlæg von íslenzku ríkisstj., að ráðstafanir þær, sem gerðar hefðu verið og gervöll íslenzka þjóðin byggði afkomu sína á, verði ekki til þess að spilla hinni góðu sambúð þjóðanna. Þessari orðsendingu svaraði brezka ríkisstjórnin 18. júlí. Er þar enn víkið að þeim þremur atriðum, sem áður eru nefnd. Í fyrsta lagi telur brezka ríkisstjórnin, að viðræður þær, sem fram fóru í London milli atvmrh. og fulltrúa brezku ríkisstjórnarinnar, geti ekki talizt hafa verið um efni reglugerðarinnar, því að engar upplýsingar hafi verið gefnar um einstök atriði varðandi hana og neitað hafi verið um samninga, enda þótt brezka ríkisstjórnin gerði till. um það, í því skyni að samkomulag næðist um veiðitakmörk, þar sem tekið yrði, eftir því sem unnt væri tillit til löglegra hagsmuna beggja aðila. - Í öðru lagi segir, að brezka stjórnin geti ekki fallizt á, að grunnlínan yfir Faxaflóa sé í samræmi við alþjóðalög, heldur fari hún beinlínis í bága við meginreglur Haag-dómsins. Og í þriðja lagi segir, að brezka ríkisstjórnin geti ekki fallizt á þá skoðun, að sú regla, sem lengi hefur verið viðurkennd, að engu ríki sé heimilt að framfylgja kröfu um stærri landhelgi, en þrjár mílur, nema það eigi rétt á rýmra svæði vegna hefðar, eigi ekki stoð í þjóðarétti, segir, að meginreglurnar um þriggja mílna víðáttu landhelginnar hafi verið þáttur almenns þjóðaréttar siðan á 19. öld og það sé alveg ljóst, að engu ríki sé skylt að samþykkja kröfur, sem önnur ríki kunni að gera um veiðitakmörk, aðrar en þær, sem byggjast á lögmætri hefð. Lýsir brezka ríkisstjórnin yfir því, að henni þyki það mjög miður, að íslenzka ríkisstj. skuli ekki vilja gera ráðstafanir til þess að breyta hinni nýju reglugerð þannig, að hún verði í samræmi við reglur þjóðaréttarins. - Loks er gerður fyrirvari um, að hún áskilji sér rétt til skaðabóta frá íslenzku ríkisstjórninni að því er snertir hvers konar afskipti af brezkum fiskiskipum á svæðum, sem hún telji vera á úthafinu. Íslenzku ríkisstj. fannst þessi síðasta orðsending ekki gefa tilefni til sérstaks svars, þar sem í raun og veru ekkert nýtt kom fram í henni og málinu virtist lokið með því, að Bretar lýstu yfir óánægju sinni og gerðu fyrirvara um hugsanlegar skaðabótakröfur. Ákvað íslenzka ríkisstjórnin því, er hún hafði athugað orðsendinguna, að hún gæfi ekki tilefni til sérstaks svars. Vegna aðgerða Íslendinga í þessu máli hefur komið upp andúð hjá brezkum togaraeigendum í garð Íslendinga, og gekk hún svo langt, eins og kunnugt er, að útgerðarmenn í Hull og Grimsby gerðu ráðstafanir til að hindra landanir íslenzkra togara í þessum höfnum. Hafa fulltrúar íslenzkra útgerðarmanna nýlega verið í Englandi til að vinna að lausn þessa máls, en ríkisstj. taldi nauðsynlegt að vekja athygli brezku ríkisstjórnarinnar á þessum aðferðum og sendi henni orðsendingu, sem afhent var Anthony Eden utanríkisráðherra persónulega hinn 11. okt. Við það tækifæri var málið allýtarlega rætt við Eden utanríkisráðherra. Í þessari síðustu orðsendingu íslenzku ríkisstj. segir, að í orðsendingu Breta frá 18. júlí séu að vísu mikilvæg atriði, sem ríkisstjórnir landanna greini á um. Í fyrsta lagi telji íslenzka ríkisstj., að viðræður hafi farið fram um meginatriði reglugerðarinnar, áður en hún var gefin út. Í öðru lagi telji Íslendingar grunnlínuna yfir Faxaflóa löglega, og í þriðja lagi sé íslenzka ríkisstjórnin alveg ósammála brezku ríkisstjórninni um, að þriggja mílna landhelgin sé ákveðin af alþjóðalögum, þannig að ekki verði breytt með einhliða ákvörðun. Ekki hafi þó verið ástæða til að gera athugasemdir um þessi atriði í sérstakri orðsendingu, þar sem íslenzka stjórnin hafði áður lýst skoðunum sínum, sem væru óbreyttar. Hefði því verið talið, að frekari orðaskipti, sem jafnóðum væru birt, mundu einungis auka á óánægju á báða bóga. Að vísu hafi brezka stjórnin gert fyrirvara um skaðabætur, en íslenzka ríkisstj. hafi ekki haft neitt við það að athuga, enda þótt hún teldi, að Bretar ættu ekki skaðabótakröfur, þótt reglugerðinni væri framfylgt. Hins vegar hefði virzt koma fram viðurkenning á því, með fyrirvaranum eða með fyrirvaragerðinni, að ef úr deilu yrði, bæri að ráða henni til lykta á lögformlegan hátt, svo sem tíðkast milli þeirra einstaklinga og þjóða, sem hafa lög og reglur í heiðri, og hefðu Íslendingar vonað, að ekki kæmi til slíkrar deilu og að Bretar mundu að athuguðu máli fallast á skoðanir Íslendinga í þessum efnum. Því meiri hefðu vonbrigði íslenzku ríkisstj. orðið, þegar það virtist staðreynd, að brezkir útgerðarmenn ætluðu að taka lögin í sínar eigin hendur og beita útilokun við Íslendinga til að knýja fram vilja sinn. Segir, að skiljanlegt væri, að slíkum harðræðum væri beitt, ef Íslendingar vildu ekki hlíta löglegum aðgerðum um lausn deilunnar. Það hefðum við hins vegar ekki gert. Íslendingar hefðu í raun og veru ekki gert annað, en að beita alþjóðalögum, svo sem þeir skilja þau, til að vernda hagsmuni sína. Hitt yrði að teljast óvinsamlegur verknaður, ef utan laga og réttar ætti að beita svo harkalegum ráðum sem útilokun frá mörkuðum, til að reyna að neyða Íslendinga frá því að fylgja fram því, sem þeir telja rétt sinn. Segir síðan í orðsendingunni orðrétt á þessa leið: „Er áreiðanlegt, að þótt það bitni hart á mörgum, munu allir Íslendingar sameinast um að standa þá atlögu af sér.“ Í orðsendingunni er bent á, að viðskipti Breta og Íslendinga hafi verið þeim hagstæð og að landið hafi haft mikla þýðingu fyrir Breta í sambandi við varnir þeirra. Þá er bent á, að bann á togveiðum á hinum umdeildu miðum bitnar ekki síður á Íslendingum en Bretum, og segir loks, að íslenzka ríkisstjórnin treysti því í lengstu lög, að vinsemd brezku stjórnarinnar endist til að fallast á sjónarmið íslenzku stjórnarinnar og að hún a.m.k. komi í veg fyrir, að kúgunaraðferðum verði beitt í þessu lífsspursmáli Íslendinga. - Við þessari orðsendingu hefur enn þá ekkert svar borizt, en sendiherra Íslands í London hefur rætt við utanrrh. Breta um refsiaðgerðir brezkra útgerðarmanna. Þær viðræður hafa enn ekki leitt til endanlegrar niðurstöðu, og ég treysti mér ekki á þessu stigi málsins að segja neitt með vissu um horfurnar. Hér hefur risið viðkvæmt vandamál milli vinaþjóða. Ég leyfi mér að mælast til þess, að enginn þm. gerist ber að því að reyna að nota það til þess að veikja gömul vináttubönd milli Íslendinga og Breta. Slíkt sæmir ekki. Að hinu ber að stefna, að halda fullu vinfengi við Breta, en hvika þó í engu frá rétti Íslendinga, hvað sem á dynur. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta miklu fleiri orðum, enda hefur málstaður Íslendinga verið vel skýrður og sterkum rökum studdur í orðsendingu utanrrh. Íslands til utanrrh. Bretlands. Það er ekki orðmælgi á Alþ., sem þjóð og þing krefst af ríkisstjórn Íslands í þessu máli, en það er málinu sjálfu og öllum aðilum þess fyrir beztu, að ekki sé farið dult með þá staðreynd, að núverandi ríkisstjórn Íslands mun halda fast á málstað Íslendinga. Ef henta þykir, mun stjórnin ekki hika við að flytja mál sitt með fullri einurð á sérhverjum erlendum vettvangi, þar sem rödd Íslands heyrist. Stjórnin mun hvergi hopa, heldur sækja fram til sigurs með öllum löglegum ráðum. Íslendingar munu og aldrei þola neinni ríkisstjórn sinni undanhald í málinu. Rík þjóðarþörf og einhuga þjóðarvilji er slagbrandur fyrir öllum útgöngudyrum til undanhalds í þessu velferðarmáli Íslendinga. - Ég vil svo aðeins leyfa mér, hæstv. forseti, að mælast til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Öllum hv. alþm. er kunnugt um það, að atvinnuleysi hefur farið mjög í vöxt hin síðari ár. Sérstaklega hefur atvinnuleysið þó verið almennt og þungbært víða í þorpum og kaupstöðum úti á landi. Ég skal ekki rekja hér orsakir atvinnuleysisástandsins, þær eru eflaust margar og mismunandi, en atvinnuleysið er sem sagt staðreynd, sem við er að glíma. Og með þessu frv. hef ég leitazt við að benda m. a. á leið sem ég tel að sé fær í þeim efnum að greiða nokkuð fram úr þessu, þar sem vandinn er mestur. Það er staðreynd, að bæjar- og sveitarstjórnir úti á landi standa yfirleitt máttvana frammi fyrir atvinnuleysisvandanum. Sveitarfélögin hafa ekki fjárhagslegt bolmagn til þess að efna til stórkostlegra nýrra atvinnuframkvæmda eða að koma yfirleitt öllum vinnufærum mönnum til vinnu, a. m. k. ekki allt árið. En þá er spurningin sú: Hvað er helzt til úrræða í þessu efni? Það er augljóst, að víða skortir beinlínis á, í þorpum og kaupstöðum, að til séu næg atvinnutæki. Á öðrum stöðum eru þau atvinnutæki, sem efnt hefur verið til, ekki að fullu komin upp og alls ekki komin í fullan rekstur, og þar stendur aðallega á fjármagninu. Sú leið hefur víða verið farin í sambandi við þessi vandamál að reyna að útvega vinnufærum mönnum í kaupstöðum og þorpum úti á landi bráðabirgðavinnu, einkum hér á flugvellinum í grennd við Keflavík eða á öðrum hliðstæðum stöðum. Slíkt úrræði getur vitanlega ekki verið nema aðeins neyðarúrræði og aðeins til bráðabirgða og leysir engan vanda til frambúðar. Í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er bent á þann möguleika, að ríkissjóður taki allt að 50 millj. kr. lán og endurláni þessa fjárhæð til bæjar- og sveitarfélaga til þess sérstaklega að koma þar upp nýjum atvinnutækjum og fullkomna þau atvinnutæki, sem fyrir eru. Fyrir þessu Alþingi, sem nú starfar, liggja þegar nokkur frv. um lántökuheimild fyrir ríkissjóð til framgangs ýmsum málum, en mér sýnist, að þótt mörg þeirra mála séu mjög aðkallandi og góð, þá verði ekki dregið í efa, að lántaka ríkissjóðs, sem ætluð er í því skyni að koma upp nýjum atvinnutækjum og auka við framleiðslu þjóðarinnar, auka á þann hátt þjóðartekjurnar, á jafnvel enn þá meiri rétt á sér en flestar þær lántökubeiðnir, sem hér liggja fyrir Alþingi. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að hinar einstöku bæjar- eða sveitarstjórnir geri sjálfar fyrst og fremst tillögur um það, í hvaða atvinnuframkvæmdir þær telja hagkvæmast að ráðast. En ríkisvaldið getur að sjálfsögðu haft nokkur áhrif á það, hvað tekið verður til bragðs á hverjum stað, og sett það þá að skilyrði í sambandi við lánveitingu. Ég hef í grg. fyrir þessu frv. alveg sérstaklega bent á þann möguleika, sem mér sýnist að nú sé fyrir hendi mjög víða í sjávanþorpum og kaupstöðum landsins, en það er sú breytta aðstaða, sem er að verða með vinnslu á nýjum fiski frá togaraflota landsmanna. Menn hafa tekið eftir því, að á síðustu árum er það sífellt að færast meira og meira í vöxt, að togaraflotinn veiði fyrir innanlandsvinnslu. Það er að verða styttri og styttri tími á hverju ári, sem togararnir sigla með aflann óunninn á erlendan markað, en hins vegar er hinn tíminn að lengjast, sem þeir fiska fyrir frystihús og aðrar vinnslustöðvar í landinu. En við þetta skapast að sjálfsögðu gífurlega mikil atvinna á þeim stöðum, þar sem þessi skip leggja afla sinn upp. En þá koma líka upp ný vandamál víða, til þess að staðirnir geti notfært sér þessa miklu atvinnumöguleika. Það er sem sé ekki hægt að vinna úr afla togara alls staðar í fiskibæjum, þar sem nú er hraðfrystur fiskur eða þar sem nú er unnið úr bátaafla. Frystihúsin þurfa yfirleitt að vera allmiklu stærri, afkastameiri, geymslur þeirra miklu stærri, sérstaklega fyrir nýja fiskinn sjálfan. Það þarf að vera ýmis aðstaða til móttöku og afgreiðslu á fiskiskipunum, sem ekki er í hinum smærri höfnum eða ekki hefur verið þar til reiðu, á meðan hafnirnar höfðu aðallega búið sig út til þess að taka við hinum smærri fiskibátum. Nú er það reynslan, að fjöldamargir staðir sækja ákaft eftir því að fá til sín afla frá togurum til vinnslu. En þá reka menn sig á þennan vanda, að aðstaða er hvergi nærri nógu góð, og þessi afkastamiklu skip sveigja þá frá þeim stöðum, sem hafa ófullkominn útbúnað, og leita frekar til stærstu og bezt útbúnu hafnanna, sem þá í sumum tilfellum þurfa ekki eins mjög á aukinni vinnu að halda eins og einmitt hinir staðirnir, sem eru lakar útbúnir. Ef þetta frv., sem hér liggur fyrir, næði samþykki Alþingis, þá efast ég ekki um, að það yrðu æði margir staðir úti á landi, sem mundu nota það lánsfé, sem þeim þarna áskotnaðist, til þess að gera hafnaraðstöðu sina og aðstöðu til vinnslu á fiski þannig, að þeir gætu keypt heila togarafarma. Það er ekkert að efast um það, að á næstu árum mun vinnsla á togarafiski í landinu stóraukast og á þann hátt aukast mikið vinna á þeim stöðum. Ég hef lýst áður yfir hér á Alþingi, að það er mín skoðun og það af nokkurri reynslu, að það láti í rauninni heldur undarlega í eyrum að heyra sagt frá t. d. miklu atvinnuleysi á Vestfjörðum, eins og raun hefur verið á, vitandi þó það, að úti fyrir Vestfjörðum eru einmitt mjög mikil og góð fiskimið togara og þar hefur togarafloti okkar stundað einna mest veiðar. En einmitt hafnirnar á Vestfjörðum liggja sérstaklega vel við veiðisvæði togaranna til þess að landa þar nýjum afla svo að segja jafnóðum og hann veiðist og taka hann þar til vinnslu á bezta stigi. Hvergi mundi togaraflotinn yfirleitt óska frekar eftir því að geta landað afla sínum til vinnslu heldur en einmitt á höfnunum á Vestfjörðum. En á sama tíma sem togarafloti landsmanna vill gjarnan á vissum tímum árs landa afla sínum til vinnslu innanlands, þá sem sagt gerist þetta, að á Vestfjörðum er svo mikið atvinnuleysi, að menn verða að leita þaðan í hundraða- og jafnvel þúsundatali til óarðbærrar vinnu suður á Keflavíkurflugvelli. Ástæðan til þessa, sem auðvitað er ekki eingöngu á Vestfjörðunum, heldur er nokkuð svipað að segja um ýmsa aðra landshluta, þó að þetta sé einna mest áberandi einmitt um Vestfirðina, - ástæðan til þess, að þetta getur gerzt, er sú, að það vantar enn þá aðstöðu á þessum útgerðarstöðum þar vestra til þess, að það geti heitið boðleg aðstaða fyrir hina stóru og fullkomnu togara okkar að landa þar afla sinum og hægt sé að vinna hann þar með eðlilegum hraða. Það er skoðun mín, að það eigi að leysa atvinnuvandamál þessara staða á Vestfjörðum, á Norðurlandi, Austfjörðum og enn víðar m. a. á þann hátt að gefa bæjar- og sveitarstjórnum í þessum landshlutum möguleika til þess að fá nægilegt fjármagn að láni frá ríkinu til þess að koma upp þeirri aðstöðu, sem gæti skapað þeim möguleika til þess að fá allan þennan afla til vinnslu og hafa þannig svo að segja óþrjótandi vinnu fyrir allt sitt fólk. Það er ekki að efa, að af hálfu ríkisvaldsins verður ekki hægt að skjóta sér undan þeim vanda að ráða fram úr þessum erfiðleikamálum, sérstaklega fyrir þorp og kaupstaði úti á landi, þar sem ég tel að þetta ástand sé nú langalvarlegast. En þá er aðeins hitt, hvaða ráð eru tiltækilegust, hvernig verður helzt hægt að útvega fjármagn til nauðsynlegra framkvæmda til þess að ráða bót á þessu. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa mitt mál lengra hér við þessa umr. Málið er í sjálfu sér allkunnugt hv. alþm., en ég vil vænta þess, að það fái góðar undirtektir, svo mjög aðkallandi sem lausn á því í rauninni er, og vildi því leggja til að, að lokinni þessari umr. yrði málinu vísað til hv. fjhn.



Herra forseti. Ég skal taka það strax fram, að mér finnst þetta frv. vera mjög athyglisvert, og um það verður ekki deilt, að það grípur á einu stærsta vandamáli þjóðfélagsins nú, sem sé leið til þess að fyrirbyggja atvinnuleysi við sjávarsíðuna, og annað mál kem ég nú ekki auga á, sem sé stærra viðfangsefni og verðugra fyrir góða ríkisstj. að færast í fang að leysa, annaðhvort með þessum hætti, sem hér er bent á, eða þá að einhverjum öðrum færum leiðum, sem hún kynni að finna. Það er alveg tvímælalaust, að það þarf að gerast eitthvað í þessum málum, sem breytir núverandi ástandi stórkostlega. Annaðhvort þarf að gera lánsstofnunum þjóðarinnar fært að veita lánsfé með hagkvæmum kjörum til þeirra atvinnuumbóta, sem rætt er um í þessu frv., eða að efla sjóði eins og fiskveiðasjóð og fiskimálasjóð til lausnar á þeim verkefnum, sem þetta frv. ræðir um, eða þá með því, sem lagt er hér til, að ríkisstj. taki allstórt lán til þess að endurlána það þeim aðilum, sem vildu færast það í fang að búa svo um hnútana, að atvinnuleysi væri ekki landlægt, þar sem hægt er að komast hjá því með eflingu sjávarútvegsins. Og það er nálega kringum alla strandlengju Íslands hægt að koma í veg fyrir atvinnuleysi, ef nægilega vel væri búið að atvinnulífinu í bæjum og kauptúnum. Það er vikið að því hér í þessu frv., að það sé í raun og veru hlálegt, að það skuli vera ár eftir ár hægt að ræða um atvinnuleysi á Vestfjörðum, og bent á, að það stafi af því, að ekki sé nægilega vel búið að atvinnulífinu í þessum landshluta og þannig ekki hægt að nota þau frábærlega góðu skilyrði, sem eru þar til fiskveiða - alveg sérstaklega með togurum. Það er alveg rétt, sem flm. segir, að á haustin og veturna eru Austfjarðahafnir og Norðurlandshafnir ekki eins vel settar og Vestfjarðahafnirnar til þess að taka á móti togurum til þess að verka aflamagn þeirra. Það þykir illt í skammdeginu að þurfa að sigla af Halamiðum austur fyrir Horn og alla leið til Austfjarða, og mundi þá verða miklu aðgengilegra, ef hægt væri að verka afla togara í fiskvinnslustöðvum á vestfirzkum höfnum. En það er fjarri því, að aðstaða sé til þess sem skyldi. Svo að ég nefni sérstaklega Ísafjarðarkaupstað og aðstöðu hans til slíkra hluta, þá er það í fyrsta lagi þannig, að þetta bæjarfélag hefur aðallega byggt á vélbátaútgerð, en þorskaflinn hefur af einhverjum ástæðum lagzt svo frá á undanförnum árum, að ekki hefur til hans náðst með vélbátaflotanum nema að mjög litlu leyti. Til þess að geta tekið togara og verkað fiskinn af þeim í landi hefði þurft að bæta aðstöðuna að mjög miklu leyti, bæta hraðfrystihúsakost kaupstaðarins og stækka, koma þar upp ísframleiðslutækjum, hafa þar olíustöð til þess að birgja togarana upp, þegar þeir kæmu að landi, með brennsluolíur o. s. frv. Að fara í bankana til þess að fá þessum mannvirkjum komið upp núna á nokkrum seinustu árum, það hefur ekki verið fær leið. Bankarnir hafa ekki haft fé til slíkra nauðsynlegra hluta, og þar af leiðandi hafa þessi mannvirki ekki risið upp. Á s.l. þingi var mjög um það rætt að veita Ísafjarðarkaupstað aðstoð til þess að bæta hraðfrystihúsakostinn í bænum. Sú aðstoð, svo aðkallandi sem hún þó var, er ekki komin enn frá hæstv. ríkisstj., og hefur þar staðið á einhverju, sem hefur að því er virðist verið nálægt því að vera að einhverju leyti dularfullt. Það verð ég að segja, því að atvinnuleysismál eru þó þannig, að lausn þeirra er aðkallandi, og í slíkum málum ætti hæstv. ríkisstj. einmitt sérstaklega að hafa hraðan á, þegar komið er auga á nauðsynleg verkefni, sem menn vilja færast í fang að leysa. Það er t. d. alkunnugt, að á undanförnum árum hefur verið góður markaður fyrir svo kallaðan stokkfisk, sem hefur verið fluttur héðan út og selzt ágætlega með góðum hagnaði. En á hverju hefur staðið, að togararnir almennt hafi getað tekið upp þessa verkunaraðferð? Á því, að innflutningsyfirvöld landsins hafa ekki viljað veita gjaldeyri til þess að kaupa inn efni í hjalla og þess vegna ekki hægt að notfæra sér þessa markaðsmöguleika. Það hefði þurft að kaupa inn mikið af trjárenglum frá Noregi til þess að koma upp þessum verkunarstöðvum. En nú gleður stærsta og víðlesnasta blað landsins okkur með því, að um þessi jól verði hægt að flytja inn mikið af jólatrjám frá Noregi, þ. e. a. s. nálega sams konar timbur eins og þarna er um að ræða að hefði þurfa að flytja inn á undanförnum árum í fiskþurrkunarhjalla, en gjaldeyrisyfirvöldin hafa ekki séð sér fært að flytja inn. Nú skulum við fá jólatré, svo að það verði gersamlega ólík jól nú eða í fyrra, þegar jólatrjáainnflutningurinn stöðvaðist vegna gin- og klaufaveikinnar í Danmörku. En mér er spurn: Mundi fjárhagsráð sjá sér fært að veita togarafélögunum innflutningsleyfi fyrir trjárenglum frá Noregi í hjalla, jafnvel að einhverju leyti í staðinn fyrir jólatrén, sem okkur er nú lofað? Þetta er dæmi þess, að glysið er látið sitja fyrir jafnvel hinum brýnustu þörfum undirstöðuatvinnuvegar eins og sjávarútvegsins af gjaldeyrisyfirvöldum þessa lands. Af starfi mínu í atvinnumálanefnd ríkisins síðan í haust er mér það fyllilega ljóst, og var það reyndar áður, að ef það á að vera hægt að koma í veg fyrir árvisst atvinnuleysi í kauptúnum og kaupstöðum, þá verður fyrst og fremst að bæta um og leggja stórfé í bætt hafnarskilyrði, í byggingu þurrkhúsa, í byggingu harðfiskstöðva, í byggingu saltfiskverkunarstöðva og til stækkunar hraðfrystihúsum og byggingar smárra fiskimjölsverksmiðja, þ. e. a. s. til þess að vinna úr fiskúrgangi hraðfrystihúsanna, svo að ekki þurfi að kasta þeim verðmætum í sjó eins og gert hefur verið viða fram að þessu. Og ef þetta væri gert með myndarlegum hætti, þá er mér og mínum meðnm. ljóst, að það væri nálega í hverju einasta kauptúni og hverjum einasta bæ hægt að koma í veg fyrir það atvinnuleysi, sem við erum alltaf að horfast í augu við á hverjum einasta vetri í kringum landið og alltaf er verið að lappa við með því að kasta fram hundruðum þúsunda og sum árin milljónum til þess að eyða því í ófrjóa atvinnubótavinnu. Við erum sem sé alltaf að fást við þann draug, sem hægt væri að kveða niður með myndarlegu átaki í eitt skipti fyrir öll, annaðhvort með því að samþ. svona frv. ellegar með öðrum aðgerðum af hendi ríkisvaldsins, ef lánsfjárstofnunum þjóðarinnar væri gert kleift að bæta úr þeirri þörf, sem hér er vissulega fyrir hendi í atvinnulífinu við sjávarsíðuna. Ég vil því vænta þess, að þetta frv. fái mjög vandlega athugun í n. og ef ekki verður hægt að fá samkomulag um, að það verði samþ., þá verði gerðar ráðstafanir til að efla svo lánsstofnanir sjávarútvegsins, fiskveiðasjóð, eins og frv. mun nú liggja fyrir um hér á þinginu, flutt af hv. þm. V-Ísf., og fiskimálasjóðinn, eða þá, ef það þykir ekki ráðlegt, að Útvegsbanka Íslands verði gert fært að vera lánsstofnun að því er þetta snertir og að það verði ekki hans hlutverk, eins og nú virðist helzt líta út fyrir, að hann gangi fyrst og fremst að vélbátaflotanum í landinu og heimti uppboð og sölu á honum, meðan verið er að brjótast í því að koma upp nýsköpunarstöðvum til þess að afstýra atvinnuleysinu í kaupstöðum landsins. En það er nú það, sem við horfumst í augu við í dag, að Útvegsbanki Íslands gengur að hinni fjárvana vélbátaútgerð og heimtar uppboð og sölur bæði austanlands og vestan, norðanlands og sunnan.