Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Að undanförnu hafa fulltrúar þeirra flokka, sem standa að hæstv. ríkisstj., staðið í því að leggja fram tillögur í efnahagsmálum, sem allar fela það í sér að berjast gegn óðaverðbólgunni sem geisar hér í þessu landi, og hafa talsmenn allra þessara flokka komið fram í ríkisfjölmiðlum að undanförnu til þess að lýsa þessum tillögum sínum. Hins vegar hefur lítið sem ekkert verið rætt um það efni sem þessar fsp. mínar fjalla um. Þess vegna finnst mér nauðsynlegt að fá upplýsingar um það fyrir 1. febr., hvaða hækkanabeiðnir frá opinberum stofnunum, bæði ríkis og sveitarfélaga, liggja fyrir hjá ríkisstj. óafgreiddar, en eiga að hljóta afgreiðslu fyrir 1. febr. n.k. samkv. samkomulagi við launþegasamtökin, og hvað liði afgreiðslu þeirra mála. Í öðru lagi: Hvaða aðrar hækkanabeiðnir liggja fyrir hjá verðlagsnefnd og verða þær afgreiddar fyrir 1. febr. n.k.? Ef svo er ekki, hvenær má ætla að afgreiðsla þeirra fari fram? Í þriðja og síðasta lagi spyr ég um, hvað ríkisstj. áætlar að framfærsluvísitalan og kaupgjaldsvísitalan verði 1. mars n.k. En eins og hv. þm. muna, lýsti þáv. ríkisstj. því yfir, þegar hinir svonefndu sólstöðusamningar voru gerðir, að verðhækkanir opinberrar þjónustu kæmu ekki til framkvæmda nema síðustu 10 daga fyrir útreikning verðbótavísitölu, þannig að launafólk þyrfti ekki að bera hækkanir lengi bótalaust. Samtök launafólks töldu þessa yfirlýsingu mikla réttarbót og hafa lagt áherslu á að við hana sé staðið. Hefur síðar verið um það rætt og ég veit ekki betur en að það séu áform hæstv. núv. ríkisstj. að halda þessari reglu. Þó ég spyrji ekki um annað en hækkanabeiðnir, sem liggja fyrir hjá ríkisstj., og hækkanabeiðnir, sem liggja fyrir hjá verðlagsnefnd, þá vil ég, áður en forsrh. svarar þessari fsp., einnig spyrja um það, sem hlýtur að liggja ljóst fyrir og þarf ekki undirbúning til að svara, hvort hæstv. ríkisstj. hafi ekki í hyggju að hækka gjaldskrá fyrir sjúkrakostnað. Eins og fram kemur í aths. með fjárlagafrv. varðandi sjúkratryggingagjald, er áætlun sjúkratrygginganna miðuð við að þátttaka sjúklinga í lyfjakostnaði og kostnaði vegna sérfræðiþjónustu aukist sem nemur 940 millj. kr. á þessu ári. Mér er ekki kunnugt um að gefin hafi verið út reglugerð sem kveði á um hækkun í þessum efnum, og því leyfi ég mér að spyrja hæstv. forsrh. að því, hvort sú reglugerð verði gefin út fyrir 1. febr. eða hvort ríkisstj. hafi fallið frá því að hækka þessi gjöld og þá með hvaða hætti eigi að ná þeirri áætlunarupphæð sem þessi gjöld áttu að gefa, um 940 millj. kr. Enn fremur er í sambandi við efnahagsmál almennt mjög mikils virði að Alþ. - og þá auðvitað um leið þjóðin öll - viti um það, hver eru áform ríkisstj. varðandi niðurgreiðslur á vöruverði, en við afgreiðslu fjárl. var gert ráð fyrir að niðurgreiðslur á vöruverði lækki á þessu ári um 2800 millj. kr. Ég spyr því einnig að því, hvort þessi ákvörðun hafi verið tekin og þá með hvaða hætti. Eins og hæstv. forseti gat um, gafst mér ekki tækifæri til þess að koma þessari fsp. fram fyrr en á fimmtudagsfundi, en hæstv. forsrh. fékk fsp. í hendur þá og varð að samkomulagi á milli hans og mín og hæstv. forseta að flýta afgreiðslu á þessari fsp. Þakka ég hæstv. forseta fyrir lipurð í þeim efnum og sömuleiðis hæstv. forsrh.



Herra forseti. Ég biðst afsökunar á því, ef ég skyldi fara eitthvað fram úr tilskildum tímamörkum. Ég hef haft þann hátt á að ég hef sent hvern lið þessarar fsp. til hlutaðeigandi aðila sem hér er um að tefla, þ.e.a.s. gjaldskrárnefndar svokallaðrar, verðlagsstjóra og hagstofustjóra, og ég tel skýrast að ég lesi upp þau svör, sem frá þessum aðilum hafa borist. Það er rétt að geta þess áður, að hjá ríkisstj. sem slíkri liggja ekki fyrir neinar óafgreiddar hækkanabeiðnir. Þær eru enn þá hjá gjaldskrárnefnd, eins og fram kemur í svarinu. Ég les þá fyrst, með leyfi hæstv. forseta, svar gjaldskrárnefndar: „ Fsp. til forsrh. um hækkanir opinberra stofnana, frá Matthíasi Bjarnasyni: Hvaða hækkanabeiðnir frá opinberum stofnunum (ríkis og sveitarfélaga, liggja fyrir hjá ríkisstj. óafgreiddar, sem eiga að hljóta afgreiðslu fyrir 1. febr. n.k. samkv. samkomulagi við launþegasamtökin, og hvað líður afgreiðslu þeirra? Svarið er: 1. Póstur og sími: Póst- og símamálastofnunin hefur óskað eftir hækkun á gjaldskrá 1. febr. n.k. sem nemur 22% að viðbættum 2% vegna verðjöfnunar fyrir dreifbýlið og 1% til að mæta tekjutapi vegna niðurfellingar á föstu afnotagjaldi aldraðra og öryrkja samkv. reglugerð, eða alls 25%. Samgrn. mælir með tillögunni. Gjaldskrárnefnd hefur ekki gert tillögur í málinu. 2. Rafmagnsveita Reykjavíkur. Frá Rafmagnsveitu Reykjavíkur liggur fyrir beiðni um 22% meðalhækkun á gjaldskrá að viðbættri hækkun sem leiðir af heildsöluverðshækkun Landsvirkjunar, 45.34% af hækkun heildsöluverðs. Í tillögum Landsvirkjunar er gert ráð fyrir 35% hækkun 1.2. 1979 á heildsöluverði til almenningsrafveitna. 35% heildsöluverðshækkun mun því hafa í för með sér 16% hækkun á gjaldskrá Rafmagnsveitu Reykjavíkur til viðbótar áðurnefndum 22%. Gjaldskrárhækkunin mundi þá verða alls 38%. Umbeðnar taxtatilfærslur Rafmagnsveitu Reykjavíkur gera 4% hækkun á heimilistaxta sem kemur fram í útreikningi á verðbótavísitölu. Iðnrn. leggur hins vegar til að Landsvirkjun verði heimiluð 25% hækkun á heildsöluverði til almenningsrafveitna, og er sú tillaga í samræmi við umsögn Þjóðhagsstofnunar. Rn. leggur einnig til að gjaldskrá Rafmagnsveitu Reykjavíkur hækki um 15% . Nemur því hækkunin 1. febr. samkv. tillögu rn. samtals 26.5%. Gjaldskrárnefnd hefur ekki gert tillögur í málinu. 3. Hitaveita Reykjavíkur: Hitaveita Reykjavíkur gerir tillögu um 20% hækkun á gjaldskrá frá og með 1. febr. Miðast þessi tillaga við fyrirliggjandi framkvæmdaáætlun og fjárhagsáætlun Hitaveitu Reykjavíkur, sem nú liggur fyrir borgarstjórn. Iðnrn. hefur aftur á móti gert tillögu um að Hitaveitu Reykjavíkurverði heimiluð 15% hækkun á gjaldskrá. Gjaldskrárnefnd hefur ekki gert tillögu í málinu. 4. Strætisvagnar Reykjavíkur: Borgaryfirvöld hafa óskað heimildar til þess að hækka fargjöld Strætisvagna Reykjavíkur um 50% að meðaltali frá 1. febr. 1979 að telja. Samgrn. hefur ekki gert tillögu um hækkun, en sent gjaldskrárnefnd málið til umsagnar. Rn. bendir á, að borgarstjórn Reykjavíkur virðist með hækkunarbeiðni sinni vera að fara inn á þá braut að láta notendur farartækja Strætisvagna Reykjavíkur bera stærri hluta af kostnaði við rekstur vagnanna. Til þess að halda sama hlutfalli notenda í áætluðum rekstrarkostnaði Strætisvagna Reykjavíkur fyrir árið 1979 þyrfti hækkun fargjalda að nema 30%. Gjaldskrárnefnd hefur ekki gert tillögu í málinu. 5. Þjóðleikhúsið: Þjóðleikhúsið hefur óskað eftir 25% hækkun á miðaverði. Menntmrn. hefur mælt með hækkuninni. Gjaldskrárnefnd hefur ákveðið að gera ekki tillögu um hækkun að sinni.“ Verðlagsskrifstofan hefur sent svo hljóðandi svar: „Með tilvísun til orðsendingar rn., dags. 26. jan. 1979, viðvíkjandi fsp. í Sþ. á þskj. nr. 319 frá Matthíasi Bjarnasyni um hvaða hækkanabeiðnir liggi fyrir hjá verðlagsnefnd og hvort þær verði afgreiddar fyrir 1. febr. n.k. og ef svo verði ekki, hvenær megi ætla að afgreiðsla þeirra fari fram. Hér á eftir fara óafgreidd erindi, sem liggja fyrir hjá verðlagsnefnd: 1. Olíumál, verð á bensíni og olíum og magnálagning olíufélaganna. 2. Verslunarálagning. 3. Aðgöngumiðaverð að kvikmyndahúsum. 4. Smjörlíkisverð. 5. Björgun hf., verð á steypuefni. 6. Gjaldskrá vinnuvéla. 7. Verð á steypu án sements. 8. Far- og farmgjöld í innanlandsflugi. 9. Gjald fyrir uppskipun, útskipun og pakkhúsleigu skipafélaganna. 10. Landleiðir hf. vegna fargjalda á sérleyfisleiðinni Reykjavík-Hafnarfjörður. 11. Flutningsgjöld með vöruflutningabifreiðum. 12. Verð á brauðum. 13. Olíufarmgjöld innanlands. 14. Verð á harðfiski. Það eru sem sagt 14 beiðnir eða erindi sem liggja þannig hjá verðlagsnefnd óafgreidd. Samkv. upplýsingum formanns verðlagsnefndar er ekki ráðgert að halda fund í verðlagsnefnd fyrir 1. febr. 1979 og hefur enn ekki verið ákveðið hvenær næsti fundur verði haldinn. Virðingarfyllst, Gunnar B. Þorsteinsson, varaverðlagsstjóri.“ Þá les ég svar frá hagstofustjóra: „Vegna 3. liðs fsp. Matthíasar Bjarnasonar á Alþingi. Hækkun framfærsluvísitölu 1. febr. 1979 og tilheyrandi hækkun verðbótavísitölu frá 1. mars 1979. Hækkun framfærsluvísitölu frá 1. nóv. 1978 til 1. febr. 1979 er af Hagstofunni áætluð 2.8%; en hækkun frá nóvembervísitölu að frádreginni aukinni niðurgreiðslu í des. 1978 er 5.2%. Hækkun verðbótavísitölu frá 1. des. 1978 til 1. mars 1979 er áætluð 5.5%. Sú hækkun fylgir í stórum dráttum fyrrnefndri hækkun framfærsluvísitölu frá nóvemberbyrjun 1978 að frádreginni aukinni niðurgreiðslu í des. s.l. Í þessari áætluðu hækkun framfærsluvísitölu og verðbótavísitölu er ekki reiknuð nein hækkun á töxtum þjónustustofnana. Gjaldskrárnefnd, sem gerir tillögur til ríkisstj. um hækkanir á opinberum þjónustutöxtum, hefur nú til meðferðar m.a. hækkunarbeiðnir frá Pósti og síma, Landsvirkjun, Rafmagnsveitu Reykjavíkur, Hitaveitu Reykjavíkur og Strætisvögnum Reykjavíkur. Munu tillögur nefndarinnar þessu viðkomandi vera væntanlegar á næstunni. Ef hækkanir þær sem, sem þessar stofnanir fara fram á að fá, yrðu leyfðar að fullu mundu áhrif þess á verðbótavísitölu verða um 2.3% til hækkunar, og verðbótavísitalan 1. mars 1979 mundi þá hækka alls um 7.8% miðað við áætlun Hagstofunnar að öðru leyti. Áætlun Hagstofunnar um framfærsluvísitölu 1. febr. og verðbótavísitölu 1. mars 1979 er mikilli óvissu bundin og því látin í té með fyllstu fyrirvörum.“ Þetta voru svörin, sem mér hafa borist frá þeim aðilum sem ég óskaði upplýsinga hjá. Það má segja, að tveir fyrri liðir fsp. heyri frekar undir viðskrh. en forsrh. Ég vil bæta því við, að það eru fordæmi fyrir því, að hækkanir hafi verið leyfðar á opinberri þjónustu eftir mánaðarlok útreikningsmánaðarins, en áður en vísitala er reiknuð út, og þá hafa slíkar hækkanir, sem þannig hafa verið samþykktar, alltaf verið teknar inn í vísitöluna. Þessi framkvæmd hefur aldrei sætt neinum aths. í kauplagsnefnd, enda liggur í augum uppi að með þeim hætti er ekki hallað á launþega. Eins og fram kemur í því svari, sem ég hef lesið upp, eru 5 óafgreiddar hækkunarbeiðnir á opinberri þjónustu hjá gjaldskrárnefnd. Ef þær verða afgreiddar í ríkisstj. á næstunni og af þeim leiðir einhverja hækkun, þá verður það gert áður en vísitalan verður gefin út og þá verða þær teknar upp í hana. Eins og þegar kom fram af því sem ég las upp, mæla viðkomandi rn. í sumum tilfellum með þeirri hækkun sem farið er fram á. Í öðrum tilfellum mæta þau aðeins með hækkun að hluta. Og eins og fram kom í svari hagstofustjóra mundu áhrif þessara hækkana, ef hækkunarbeiðnir væru teknar til greina að fullu og öllu, nema um 2.43%. Ef aftur á móti væri miðað við tillögur rn., þar sem þau hafa gert tillögur, þá mundi hækkunin nema 1.79%. En auðvitað er sá möguleiki fyllilega fyrir hendi að gjaldskrárnefnd geri aðrar og lægri tillögur en viðkomandi rn. hafa gert. Á þessu stigi er ekki hægt að segja til um það, hvort þessar hækkanir verða leyfðar eða ekki. Um það verður fjallað í gjaldskrárnefnd og svo í ríkisstj. á næstu dögum. Það er rétt að undirstrika það, að útreikningur vísitölunnar er alltaf nokkurri óvissu háður, eins og hagstofustjóri tekur fram, og það er ekki hægt að segja til um það á þessari stundu með neinni vissu, hver verðbótavísitalan kann að verða. Það er kauplagsnefnd sem reiknar út vísitöluna. Hún er æðsti úrskurðaraðili í því efni. Úrskurði hennar verður ekki áfrýjað til eins eða neins. En það er svo, að það eru nokkur atriði, sem varða útreikning vísitölunnar, sem eru matsatriði og kauplagsnefnd verður að meta, þ. á m. svokallaður verðbótaauki. Enn fremur er þess að gæta, að enn hefur ekki verið tekið upp meðalverð það í verslunum hér í Reykjavík sem lagt er til grundvallar, og þess vegna ber enn að undirstrika að allar ágiskanir í þessu efni verður að taka með nokkrum fyrirvara. Út af þeim fsp., sem hv. þm. Matthías Bjarnason bætti við, spurningunni um hækkun á lyfjakostnaði, þar sem gert er ráð fyrir að hækkun á þeim efnum eigi sér stað, - það er gert ráð fyrir því í fjárl. og eins og hann sagði er gert ráð fyrir, ef ég man rétt, um 900 millj., - þá get ég sagt það, að um þetta hefur verið og er verið að fjalla í ríkisstj., en þetta heyrir að sjálfsögðu undir heilbr.- og trmrh. Það hefur sem sagt ekki verið endanleg ákvörðun tekin um þetta atriði. Sama er í raun og veru að segja um annað efni sem hann spurðist fyrir um, varðandi niðurgreiðslur. Það hefur ekki verið tekin nein ákvörðun í ríkisstj. um að hverfa frá þeim ákvörðunum sem nú gilda um niðurgreiðslur. Ég vona, herra forseti, að ég hafi gert þessum fsp. nokkur skil. Að sjálfsögðu er hér um nokkurt talnaflóð að ræða og þess vegna hefði e.t.v. verið heppilegra að fá skriflegt svar við fsp. Ég vona samt að ég hafi ekki farið of hratt yfir þetta, og ég treysti því, að hv. fyrirspyrjandi hafi náð meginatriðum úr því sem ég sagði.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að halda langa ræðu varðandi þessar fsp. Þær voru ekki fluttar í þeim tilgangi af mér að stofna til ræðuhalda á þessum degi, heldur fyrst og fremst til þess að fá þær upplýsingar sem ég þakka hæstv. forsrh. fyrir að hafa gefið. Hins vegar er ekki því að leyna, að útlitið er dökkt í baráttunni við verðbólguna, a.m.k. bera allar þessar beiðnir órækan vott um það og allar þær mörgu beiðnir sem á eftir hljóta að koma, því að þó talað sé um Hitaveitu Reykjavíkur, Rafmagnsveitu Reykjavíkur og Landsvirkjun, þá koma auðvitað aðrar rafmagnsveitur í kjölfarið. Mér finnst á margan hátt vera óeðlilegt að gjaldskrárnefnd, sem fær allmörg mál til meðferðar, skuli liggja á afgreiðslu mála fram yfir 1. febr. og þá alveg sérstaklega á þeim málaflokkum sem einstök rn. hafa farið yfir og mælt með tilteknum hækkunum á, eins og fram kom í svari hæstv. forsrh. Þetta tel ég fyrir mitt leyti óeðlilegt. Mér finnst að það eigi að liggja fyrir hvernig er háttað þessari opinberu þjónustu. Við skulum taka eina stærstu ríkisstofnun í landinu, sem fer ekki fram á samkv. svari hæstv, forsrh. minna en 25% hækkun, Póst og síma. Hvernig verður þá staða þessarar stofnunar sem og annarra stofnana ríkis og sveitarfélaga, ef langur dráttur verður á því að afgreiða verðhækkunartillögurnar? Hefur ríkisstj. ekki áhyggjur af því, að þessar stofnanir verði þá reknar með stórhalla, eða er von til þess að draga svo saman í útgjöldum þessara stofnana að til frekari hækkana þurfi ekki að koma? Ég nefndi þetta stórfyrirtæki vegna þess að samgrn. mælir með þessum hækkanabeiðnum Pósts og síma, og þá fæ ég ekki annað séð en að rn., sem fer með yfirstjórn þessara mála, telji að þessar hækkanir séu óumflýjanlegar. Með því að draga hækkunina á langinn fram eftir ári verður hún enn þá meiri, ef hún kemur á færri mánuði á árinu, og ekki verður það betra fyrir almenning í landinu. Það má enginn taka orð mín á þann veg, að ég sé einhver talsmaður hækkana fyrir þessi fyrirtæki, en ég tel að það sé rétt stefna að afgreiða hækkanabeiðnir, hvort sem þær eru afgreiddar jákvætt eða neikvætt, en láta þær ekki hrannast upp. Þá á ég ekki eingöngu við tillögur gjaldskrárnefndar sem koma til ríkisstj., heldur ekki síður við verðlagsnefndina, sem mér sýnist á þeirri upptalningu, sem hæstv. forsrh. las upp, að geti haft allmikið að segja í verðbólgunni. Þess vegna held ég að það sé gagnlegt, ekki síst fyrir ríkisstj. og Alþ., að ákvarðanir séu teknar í þessum efnum, en ekki velt á undan sér lengri eða skemmri tíma einhverri óvissu um hvað tekur við í verðlagsmálum.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni fyrir þessar fsp. og eins greið svör hæstv. forsrh. Ég kemst samt ekki hjá því að vekja athygli á að í svari hæstv. forsrh. um hækkanabeiðnir til verðlagsstjóra eða verðlagsnefndar var ekkert minnst á, hve háar þær væru og að hve miklu leyti þær kæmu inn í vísitöluna. Hefði vissulega verið ástæða til þess að fá upplýsingar um það, ef svo kynni að fara að þær hækkanabeiðnir verði látnar ná fram og hafa þannig áhrif á vísitöluna, sem er nú kannske þungamiðjan í þeim leik sem er stundaður í íslenskum efnahagsmálum, ekki aðeins af þessari ríkisstj., heldur oft áður. Það er alveg rétt, að það er kauplagsnefnd sem á endanum reiknar þetta út og hún hefur að undanförnu tekið tillit til þess, að hækkanabeiðnirnar séu afgreiddar eftir mánaðamót í reikningsmánuðinum. Nú liggur ljóst fyrir að verðbótavísitalan fer 1. mars n.k. upp fyrir 5%, og þá vakna ýmsar spurningar. Þá vakna þær spurningar, hvort ríkisstj. ætlar að fara Alþfl.-leiðina og banna frekari kauphækkanir en sem nemur þessum 5% eða hvort á að fara leið Alþb., sem er hin nýja leið Alþb. og hefur verið auglýst bæði af yfirráðh. þessarar ríkisstj., Lúðvík Jósepssyni, og eins af Ragnari Arnalds í sunnudagspostillu hans í Þjóðviljanum á sunnudaginn, þar sem verðbólgan skiptir ekki lengur aðalmáli, heldur á að koma í veg fyrir að hægri öflin láti sínar tillögur ná fram að ganga. Og mér skilst að þegar þeir tala um hægri öfl, þá eigi þeir við Alþfl. að sjálfsögðu. Það er ástæða til þess í þessum umr. að fá það skýrt fram, hvaða leið ríkisstj. ætlar að fara út úr þessu máli. Einnig er ástæða til þess, fyrst hreyft er þessu'máli, að spyrjast fyrir um störf svokallaðrar vísitölunefndar. Er hún að störfum? Hefur hún skilað einhverjum árangri? Ef svo er, hver er sá árangur?



Herra forseti. Ég skal ekki efna til almennra umr. um þessi atriði. Ég vil aðeins svara hv. síðasta ræðumanni því, að vísitölunefndin er að störfum og vinnur kappsamlega að verkefni sínu. Ég skal hins vegar engu spá um það, hvenær hún getur skilað af sér. Í erindisbréfi hennar voru sett þau tímamörk, að tillögur hennar skyldu liggja fyrir fyrir 15. febr. Hvort það verður unnt eða ekki skal ég ekkert fullyrða um á þessu stigi, en til þess er fullur vilji að svo verði. Ég ætla ekkert að fara að standa hérna á milli Alþfl. og Alþb. En ég vil út af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, segja það, að það var og er markmið ríkisstj. að verðbótavísitalan verði 1. mars sem næst 5%. Það er mín persónulega skoðun að stefna eigi að því. Hvort það tekst eða ekki er ekki hægt að fullyrða, en hvort sem menn eru í stjórn eða stjórnarandstöðu ættu menn að sjá og skilja að það er mikið undir því komið að það takist að ná því marki.



Herra forseti. Það var tilkynnt í fjölmiðlum fyrir nokkru, að ríkisstj. hefði skipað nefnd til þess að leita um sættir í svokallaðri flugmannadeilu. Nú hefur verið skýrt jafnframt frá því, að þessi nefnd hafi skilað skýrslu eða áliti til hæstv. ríkisstj., en þá kemur í ljós og allir landsmenn verða varir við það, að þessar sáttaumleitanir hafa ekki borið árangur vegna þess að það er sjáanlegt að þau stríðandi öfl, sem eru innan Flugleiða, flugmennirnir, halda nú uppi víðtæku verkfalli eða skæruhernaði sem bitnar ekki eingöngu á starfsfólki Flugleiða eða félaginu í heild, sem verður auðvitað fyrir mjög tilfinnanlegu tjóni, heldur á þjóðinni allri. Samgönguerfiðleikar eru miklir í landi okkar og þá ekki síst á þessum árstíma og kemur fólki illa, því að í raun og veru er ekki um nokkrar aðrar samgöngur að ræða. Því vil ég leyfa mér að beina fsp. til hæstv. félmrh., sem mun hafa haft forgöngu um skipun þessarar nefndar að því er hæstv. samgrh. tjáði mér í morgun, og biðja hann að gefa mér og hv. Alþ. yfirlit yfir störf þessarar sáttanefndar og hvaða útlit sé fyrir að ná þarna sættum. Ef hann og hæstv. ríkisstj. telur samkomulagshorfur mjög slæmar, þá spyr ég: Ætlar ríkisstj. þá ekki að gera neinar þær ráðstafanir sem binda endi á þessa leiðinlegu deilu sem bakar þjóðfélaginu í heild stórskaða? Ég fyrir mitt leyti tel að það sé ekki hægt, að ríkisstj. og Alþ. horfi upp á það að tiltölulega fámennur hópur, sem býr að mínum dómi og held ég flestra eða allra alþm. og annarra við mjög þokkaleg launakjör, skuli vegna innbyrðis ágreinings stofna samgöngumálum landsmanna í jafngeigvænlega hættu og þau eru nú þegar komin í.



Herra forseti. Ég er mjög sammála hv. 1. þm. Vestf. í þessu efni og vil gera nokkra grein fyrir afskiptum mínum og ríkisstj. af þessari vinnudeilu, sem er milli Flugleiða hf. annars vegar og Félags ísl. atvinnuflugmanna hins vegar. Með bréfi, dags. 18. þ.m., skipaði ég eftir samþykki í ríkisstj. þriggja manna sáttanefnd til að vinna að lausn deilunnar með skírskotun til 3. gr. laga nr. 33 frá 1978, um sáttastörf í vinnudeilum. Málið var þá þegar komið til meðferðar hjá ríkissáttasemjara sem mál nr. 3 frá 1978 og tók sáttanefndin strax við meðferð þess. Í nefndinni eiga sæti Hallgrímur Dalberg ráðuneytisstjóri, sem er formaður nefndarinnar, en auk hans Brynjólfur Ingólfsson ráðuneytisstjóri og Guðlaugur Þorvaldsson háskólarektor. Nefndin hóf störf strax þann 19. þ.m. og átti hún þá viðræður við deiluaðila og kynnti sér málavexti. Fór nefndin strax fram á að verkfallsaðgerðum, sem hefjast áttu kl. 19 næsta dag, yrði frestað í 2 vikur. Samþykkti stjórn og trúnaðarmannaráð Félags ísl. atvinnuflugmanna beiðnina, en þó þannig, að fresturinn var aðeins veittur í eina viku. Hefur sáttanefndin síðan unnið svo til sleitulaust að lausn þessarar deilur og haldið fjölmarga fundi með deiluaðilum. Í ljós hefur komið, að þessi deila er óvenjuleg og á ýmsan hátt frábrugðin venjulegum kjaradeilum. Sú sérstaða varðar bæði deiluaðila og deiluefnið. Þótt deilan standi að formi til milli stjórnar Flugleiða hf. og Félags ísl. atvinnuflugmanna, er ljóst að þær leiðir, sem gætu leitt til lausnar, hljóta að hafa áhrif á samninga Loftleiða hf., dótturfélags Flugleiða, við félag Loftleiðaflugmanna. Gætu slíkar lausnir raskað að meira eða minna leyti forsendum fyrir samningi þessara aðila, sem er frá 20. júlí 1978 og gildir til 1, febr. 1980. Eðli deiluefnisins er að því leyti óvenjulegt, að hér er ekki fyrst og fremst um að ræða venjulega kaupdeilu, heldur snýst hún jöfnum höndum um svonefndan starfsaldurslista, skiptingu flugleiða milli flugmanna og loks um svonefnda launajöfnunarstefnu eða launajöfnunarkröfu. Þykir mér rétt að skýra hvern þessara þátta deilunnar nokkru nánar. Raunveruleg orsök deilunnar er sennilega öðru fremur deilan um starfsaldurslistann. Þótt yfirstjórn Loftleiða hf. og Flugfélags Íslands hf. hafi verið sameinuð 1. ágúst 1973, hefur aldrei verið gengið frá sameiginlegum starfsaldurslista flugstjóra og flugmanna sem störfuðu hjá þessum tveimur félögum. Var raunar ákveðið svo í byrjun, að þótt Flugleiðir yfirtækju allan sameiginlegan rekstur skyldu gömlu félögin fyrst um sinn annast rekstur flugvélanna. Var þannig skotið á frest þeim vandamálum sem sameining starfsaldurslista hlaut að hafa í för með sér, og hefur lítið í því gerst síðan - því miður. Árið 1976 varð ágreiningur innan Félags ísl. atvinnuflugmanna, sem þá var félag allra íslenskra atvinnuflugmanna. Þessi ágreiningur varð til þess, að félagið klofnaði. Stofnuðu flugmenn Loftleiða eigið félag, Félag Loftleiðaflugmanna, og er Félag ísl. atvinnuflugmanna því nú í raun félag flugmanna hjá Flugfélagi Íslands svo og annarra minni flugfélaga. Hefur þessi klofningur enn aukið á vandkvæði samfara sameiningu starfsaldurslistanna. Í mars 1978 ritaði stjórn Flugleiða síðan bréf til Félags atvinnuflugmanna, þar sem boðað var að Flugleiðir hf. tækju við rekstri flugvéla Flugfélags Íslands og Loftleiða frá 1. des. 1978. Var jafnframt boðin fram öll hugsanleg aðstoð við framkvæmd á sameiningu starfsaldurslistanna. Vann síðan nefnd beggja flugmannafélaganna að þessu verki, og skilaði sameiginlegum tillögum 13. des. s.l., sem stjórn Flugleiða samþykkti í öllum meginatriðum. Félag Loftleiðaflugmanna hefur síðan samþykkt þessar tillögur fyrir sitt leyti, en Félag ísl. atvinnuflugmanna hins vegar hafnað þeim, a.m.k. að svo stöddu, og virðist nú sem jafnlaunakrafan og e.t.v. einnig krafa um skiptingu flugleiða séu settar sem skilyrði fyrir samþykki við sameiningu starfsaldurslistanna. Krafan um skiptingu flugleiða felur það í sér, að flugmenn Félags ísl. atvinnuflugmanna sjái um flug á öllum leiðum milli Íslands og Evrópu, nema til Lúxemborgar, á öllum innanlandsflugleiðum og á öllum nýjum flugleiðum, einnig allt leiguflug nema vestur um haf. Félag Loftleiðaflugmanna fái hins vegar flugleiðirnar milli Ameríku og Íslands og til Lúxemborgar. Það er álit stjórnar Flugleiða, að með því að ganga að þessum kröfum væri stjórnin í raun búin að firra félagið öllum möguleikum til hagræðingar í rekstri, raunverulegum umráðum yfir flugvélum félagsins og að lokum kljúfa Flugleiðir hf. endanlega. Jafnlaunakrafan felur hins vegar í sér kröfu um að allir flugliðar Flugleiða hf. fái sömu laun án tillits til þess, hvaða flugvélategundum þeir fljúga, miðað við að starfsaldur sé hinn sami. Nú eru hins vegar greidd nokkru hærri laun til þeirra, sem fljúga stærstu vélunum, og er hlutfallið þannig, að ef laun flugmanna á DC-8 eru talin 100%, þá fá flugmenn á Boeing 727 94% og á Fokker Friendship vélunum 86.5–87.4%, eftir starfsaldri. Í raun felur launajöfnunarkrafan það í sér, að allir fái sömu laun og nú eru greidd hæst hjá félaginu. Stjórn Flugleiða mun hins vegar telja að samþykkt slíkrar hækkunar, sem í raun mundi valda margfalt meira launaskriði hjá flugmönnum en fáein prósentustig í beinni kauphækkun, yrði til þess eins, að Félag Loftleiðaflugmanna kæmi fram með nýjar kröfur, þannig að skapast mundu keðjuverkandi kröfur og víxlverkandi kröfur um launahækkun annars vegar og launajöfnun hins vegar. Þess má geta, að föst mánaðarlaun flugstjóra á DC-8 vélunum eru á einu ári 724 þús. kr. og komast eftir 29 ára starfstíma upp í 1182 þús. kr. á mánuði. En í reynd eru lægstu flugstjóralaunin í dag 1 millj. 17. þús. kr., en meðalflugstjóralaun eru 1 millj. 87 þús. kr. á mánuði.  Í dag er staða þessa máls sú, að sáttanefndin hyggst halda áfram viðræðum við deiluaðila og í framhaldi af því leggja fram sáttatillögur í þessari viku. Verða ákvarðanir um framhaldið að bíða undirtekta við þeirri tillögu. Sjálfur hef ég mjög ákveðnar skoðanir á því, hvað eigi að gera, ef sáttatillögurnar ná ekki fram að ganga, en ég tel ekki tímabært, þar sem ég skipaði sáttanefndina, að ræða málið nánar á þessu stigi en vona að fram verði komin sáttatillaga fyrir helgi.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. þær upplýsingar sem hann hefur gefið. Að vísu hefur meginhlutinn af þessum upplýsingum legið fyrir í blöðum hvað snertir deiluna sjálfa, en hins vegar fagna ég því, að sáttatillaga verði lögð fram, sem er auðvitað höfuðatriði þessa máls. Ef sú sáttatillaga verður felld, þá skilst mér á hæstv. ráðh. að hann sé tilbúinn með þær aðgerðir sem eiga að duga til lausnar þessu máli. Ég fyrir mitt leyti fagna að þær aðgerðir séu fyrir hendi. Ég tel að Alþ. eigi að standa með ríkisstj. í því að leysa þessa deilu. Ég efast ekki um að ef sáttatillaga er lögð fram, sem tekur mið af sjónarmiðum beggja þessara stríðandi aðila, þá gera þeir sér auðvitað ljóst að annar aðilinn getur ekki fengið allt og hinn ekkert. En höfuðatriði þessa máls er að liða ekki þetta fyrirtæki í sundur og valda ekki þjóðinni stórskaða með því að heil landssvæði eru nú samgöngulaus ákveðna daga af völdum þessara stríðandi afla, sem eru að mínum dómi ekki alveg á horriminni eftir þeim upplýsingum sem ráðh. hefur gefið varðandi launakjör þeirra. Það er víst nóg sem Íslendingar þurfa að búa við í samgöngumálum, þegar samgöngur teppast vegna náttúruhamfara og slæmrar veðráttu, þó að þetta bætist ekki ofan á allt annað.



Herra forseti. Ég vil aðeins ítreka það sem ég sagði og undirstrika, að ég hef sjálfur ákveðnar tillögur fram að færa í þessu máli og mun leggja þær fram, ef sáttatillagan nær ekki fram að ganga. En það hefur ekki gefist tóm til þess að ræða þær í ríkisstj. enn þá, þannig að ekki er um að ræða ákvörðun hennar, a.m.k. ekki að svo komnu máli.



Herra forseti. Á þskj. 58 ber ég fram fsp. til hæstv. utanrrh. varðandi flugstöðvarbygginguna á Keflavíkurflugvelli, hver sé raunverulegur eigandi hennar. Það er orðið nokkuð langt síðan þessi fsp. kom fyrst á dagskrá, mig minnir að það hafi verið í byrjun nóv., en af ýmsum ástæðum hefur hún ekki komið fyrr til umr. Mér er ljóst að hæstv. utanrrh. verður ekki um það kennt. Það er spurt um þetta vegna þess, að á því virðist leika nokkur vafi samkv. þeim gögnum sem fyrirspyrjandi hefur undir höndum, hver sé eigandi flugstöðvarbyggingarinnar. Bæjarstjórn Njarðvíkur hefur mikinn hug á að vita hið rétta í þessu máli og fsp. þessi er borin fram með vitund bæjarstjórnarinnar, en ekki þó samkv. sérstakri beiðni hennar. Áhugi bæjarstjórnarinnar stafar af því, að verulegir fjárhagslegir hagsmunir eru við eignaraðildina tengdir fyrir bæjarfélagið, en auk þess hljóta allir þegnar þessa lands að hafa hug á að vita hvort íslenska ríkið á þessa eða hina eignina eða ekki. Vafinn um eignaraðildina stafar af því að mismunandi úrskurðir yfirvalda liggja fyrir. Ég skal rekja þetta í sem stystu máli. Bygging sú, sem hér um ræðir, var reist af bandaríska ríkinu á sínum tíma - um 1950 - og rekin af varnarliðinu frá því að það kom hér 1951 til 1964 þegar íslenska ríkið tók við rekstri hennar samkv. samningi ríkjanna frá 29. maí 1964. Fyrirsögn þessa samnings er svo hljóðandi: „Samkomulag um afhendingu hótel- og flugstöðvarbyggingar varnarliðs Íslands til íslensku ríkisstjórnarinnar.“ Síðar er í meginmáli samningsins kveðið á um að samkomulag sé gert um afhendingu ábyrgðar á rekstri og viðhaldi umræddrar byggingar. Ekki skal farið nánar út í þennan samning hér. Á eignaraðildina reyndi svo þegar Njarðvíkurhreppur lagði fasteignaskatt á þessa húseign 1973 og reikningur var sendur flugmálastjórn, sem greiddi hann. 1974 var aftur lagður á bygginguna fasteignaskattur, rúmlega 1.3 millj. kr. Greiddar voru 300 þús. kr., en síðan ekki meir. Fór þá málið fyrir uppboðsrétt Keflavíkurflugvallar, sem úrskurðaði 7. júlí 1975 að uppboð skyldi fara fram á eigninni til lúkningar fasteignaskattsskuldinni. Lögmaður flugmálastjórnar hélt því fram í málinn, að um aðildarskort væri að ræða og gerðin skyldi ekki ná fram að ganga þar sem bandaríska ríkið væri eigandi byggingarinnar, en samkv. varnarsamningnum væri skattlagning þessi óheimil. Málið fór fyrir Hæstarétt, sem ómerkti úrskurðinn 15. mars 1977 á þeim forsendum að málið hefði ekki áður verið lagt fyrir yfirfasteignamatsnefnd. Málið fór þá fyrir yfirfasteignamatsnefnd, sem kvað upp þann úrskurð 7. júní 1977, að flugmálastjórninni á Keflavíkurflugvelli f.h. ríkissjóðs væri óskylt að svara Njarðvíkurkaupstað fasteignaskatti af flugstöðvarbyggingunni á Keflavíkurflugvelli. Yfirfasteignamatsnefnd byggir þennan úrskurð sinn á því, að ekki þykir nægilega sýnt fram á að ríkissjóður hafi orðið eigandi flugstöðvarbyggingarinnar með samkomulaginu frá 1964 í skilningi 2. mgr. 4. gr. laga nr. 8 1972, um tekjustofna sveitarfélaga, og ekki hafi verið færð fram gögn fyrir því, að ríkissjóður hafi orðið eigandi byggingarinnar með öðrum hætti. Þannig stendur nú málið og hefur Njarðvíkurbær ekki aðhafst frekar til að innheimta álagðan fasteignaskatt frá árinu 1974 og síðan, en í bókum bæjarins stendur nú að skuld ríkissjóðs vegna þessa sé tæplega 12.6 millj. kr. auk vaxta. Þannig stóðu málin um síðustu áramót. Fsp. mín til hæstv. utanrrh. er því svo hljóðandi: „Hver er eigandi flugstöðvarbyggingarinnar á Keflavíkurflugvelli: a) Þess hluta byggingarinnar, sem afhending varnarliðs Íslands til íslensku ríkisstj. náði til, með samkomulagi aðila 29. maí 1964; b) annarra hluta byggingarinnar með síðari tíma endurbótum og viðaukum?“



Herra forseti. Skömmu eftir að fsp. þessi var lögð fram óskaði ég eftir því, að varnarmáladeild utanrrn. sendi grg. um málið. Það kemur fram í máli fyrirspyrjanda, að hann er mjög vel kunnugur því, í raun og veru er ekki mjög miklu við að bæta af upplýsingum sem byggjandi er á, en ég mun nú lesa stutta grg. varnarmáladeildarinnar: „Hinn 19, des. 1974 óskaði Njarðvíkurhreppur eftir uppboði á flugstöðvarbyggingunni á Keflavíkurflugvelli fyrir ógreiddum fasteignaskatti. Málið var rekið fyrir héraðsdómi, sem úrskurðaði að krafa Njarðvíkurhrepps um að flugstöðvarbyggingin yrði seld á nauðungaruppboði skyldi ná fram að ganga. Málinu var áfrýjað til Hæstaréttar, sem vísaði málinu frá og til úrskurðar yfirfasteignamatsnefndar. Nefndin kvað svo upp úrskurð 7. júní 1977 og segir þar svo m.a.: „Í úrskurði þessum verður aðeins tekið til athugunar, hvort ríkissjóði sé skylt að svara fasteignaskatti af umræddri flugstöðvarbyggingu. Af gögnum málsins kemur fram, að Bandaríkin létu reisa flugstöðvarbygginguna. Hinn 29. maí 1964 var hins vegar gert samkomulag milli varnarliðsins og íslensku ríkisstj. um afhendingu hótel- og flugstöðvarbyggingar varnarliðsins til íslensku ríkisstj., sbr. og breytingu á þessu samkomulagi frá 24. febr. 1966. Samkv. fyrrgreindu samkomulagi tekur íslenska ríkisstj. að sér rekstur og viðhald flugstöðvarbyggingarinnar. Í samkomulaginu eru ríkisstj. fengnar mjög víðtækar heimildir til nýtingar og ráðstöfunar þessa mannvirkis, en ekki þykir þó hafa verið sýnt nægilega fram á að með samkomulagi þessu hafi ríkissjóður orðið eigandi flugstöðvarbyggingarinnar í skilningi 2. mgr. 4. gr. laga nr. 8/1972, um tekjustofna sveitarfélaga. Hafa heldur ekki verið færð fram gögn fyrir því, að ríkissjóður hafi orðið eigandi byggingarinnar með öðrum hætti.“ - Hér lýkur tilvitnun í úrskurð yfirfasteignamatsnefndar. Það skal undirstrikað, að þessi úrskurður fjallar aðeins um þá hlið eignarréttarins er varðar skyldu til greiðslu fasteignaskatts. Hins vegar er eignarréttur afstætt hugtak, sem getur verið breytilegt eftir því, í hvaða sambandi um er rætt. Varnarliðið hefur haldið því fram, að það sé enn eigandi byggingarinnar, þótt það hafi látið afnotaréttinn af hendi. Umræddri fsp. mætti því svara á eftirfarandi hátt: Að því er varðar þann hluta byggingarinnar, sem tilvitnað samkomulag frá 29. maí 1964 með breytingu frá 24. febr. 1966 nær til, er alla vega um afnotarétt að ræða í svo rúmum skilningi að réttarstöðu íslenska ríkisins gagnvart bandaríska ríkinu megi nánast túlka sem eignarrétt. Um aðra hluta byggingarinnar er ljóst að réttarstaða íslenska ríkisins er enn tryggari gagnvart bandaríska ríkinu, þar sem síðari tíma endurbætur og viðaukar hafa að öllu leyti verið kostaðir af Íslendingum.“ Hér lýkur skýrslu þeirri, sem varnarmáladeild gaf. Við þetta hef ég ekki miklu að bæta öðru en því, að það er persónuleg skoðun mín, að sveitarfélögin, sem eru næst Keflavíkurflugvelli, eigi að fá gjöld af öllum þeim mannvirkjum, sem varnarmálasamningurinn undanskilur ekki greinilega, og samkv. úrskurði réttra yfirvalda. Ég vil því vona að eftir venjulegum leiðum verði hægt að finna botn í þetta mál, þannig að allir geti við unað og sveitarfélagið fái það sem því ber.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir svör hans við fsp. mínum. Ég hefði gjarnan viljað að þau svör hefðu verið afdráttarlausari, en mér er ljóst að á þessari eignaraðild leikur nokkur vafi lagalega séð, þar sem kveðið er á um afnotarétt í samningi þeim sem ég minntist á. Ég minnist þess, að hæstv. forsrh. sagði í sjónvarpsþætti í septembermánuði s.l., að það væri tiltölulega einfalt verk að byggja nýja flugstöð á Keflavíkurflugvelli, við gætum selt okkar hlut í þeirri gömlu, eins og hann orðaði það, og fjármagnað þannig að hluta byggingu hinnar nýju. Af þessum orðum hæstv. forsrh. fannst mér mega ráða, að það væri skoðun hans að íslenska ríkið væri eigandi þessarar byggingar. Með eldri hluta byggingarinnar er þarna sem sagt um vafamál að ræða. Ég skil svar hæstv. utanrrh. svo, að um síðari tíma endurbætur leiki ekki vafi. Ég fagna þeim persónulegu skoðunum, sem hæstv. ráðh. lét í ljós, að sveitarfélögin á þessu svæði ættu að fá gjöld af þessum mannvirkjum.



Herra forseti. Ég vænti þess, að hv. fyrirspyrjandi geri sér ljóst, að rn. hlýtur að láta það á vald réttra skattyfirvalda að úrskurða hvar og hvenær skattskylda er. Af þeim sökum treysti ég mér ekki til að láta í ljós ákveðið álit og það mundi ekki hafa neitt gildi umfram það að vera mitt persónulega álit. Eins og kemur fram í seinni hluta svarsins sem ég las, er eignarréttur í víðtækari skilningi kannske umdeilanlegur, en án efa hefur íslenska ríkið fullkominn yfirráðarétt yfir þessum mannvirkjum um ótakmarkaðan tíma, þannig að ef af einhverjum ástæðum kæmi til þess að afhenda þann rétt til baka jafngildir það nokkurn veginn eignarrétti. Það er a.m.k. alger yfirráðaréttur og afnotaréttur af byggingunni. Í þeim skilningi er málið ekki eins flókið og það er í skattalegum skilningi. En þar verðum við að láta rétt yfirvöld skera úr.