Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Á þskj. 161 er frv. til l. um breyt. á lögum nr. 35 9. maí 1970, um skipun prestakalla og prófastsdæma og um kristnisjóð. Efni þessa frv. er að lagt skuli niður annað prestsembættið í Vestmannaeyjum, en þar hefur aðeins verið einn prestur starfandi um allmörg undanfarin ár. Í stað þess komi annar farprestur til starfa að kirkjunni. Annist hann þá prestsþjónustu í Vestmannaeyjum í forföllum sóknarprests. En eins og okkur er kunnugt er þar nokkur sérstaða þar sem mjög erfitt er fyrir nágrannaprest að gegna þar forfallaþjónustu og því nauðsynlegt að leysa það mál á annan hátt. Hins vegar nýtist slíkur farprestur þá víðar á landinu þegar á þarf að halda. Það eru eindregin meðmæli með þessari breytingu frá Kirkjuþingi og Kjalarnesprófastsdæmi. Það var reiknað með að unnt yrði að afgreiða þetta frv. fyrir áramót og þess vegna er 3. gr. þess á þá leið að lög þessi öðlist gildi 1. jan. 1984. Ég vil biðja þá nefnd sem fær þetta mál til meðferðar að athuga að þarna mun þurfa breytinga við og þau öðlist þá gildi þegar við samþykkt eða þá einhvern tíma síðar en 1. jan. 1984. Að svo mæltu legg ég til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.

Menntmrh. (Ragnhildur Helgadóttir) Hæstv. forseti. Frv. til breytinga á höfundalögum, sem hér liggur fyrir, er samið af höfundaréttarnefnd sem skipuð var samkv. 58. gr. höfundalaganna nr. 73 frá 1972. Í höfundaréttarnefnd eru nú Ragnar Aðalsteinsson hæstaréttarlögmaður, Sigurður Reynir Pétursson hæstaréttarlögmaður, Björn Bjarman lögfræðingur og rithöfundur, Gaukur Jörundsson prófessor, Knútur Hallsson ráðuneytisstjóri og Sólveig Ólafsdóttir stjórnarráðsfulltrúi. Nefndin hefur verið undir forustu dr. Gauks Jörundssonar. Þetta frv. skiptist í tvo meginþætti. Annars vegar er um að ræða álagningu svonefnds höfundaréttargjalds á auð hljóð- og myndbönd ásamt tækjum til upptöku á slík bönd. Hins vegar eru í frv. tillögur um breytingar á réttarfars- og refsiákvæðum höfundalaganna. Hér verður á eftir fjallað um hvorn þáttinn fyrir sig, en bent skal á að með frv. er allítarleg grg. sem hefur m.a. að geyma ýmsar tölulegar upplýsingar sem máli skipta í þessu sambandi. Ég vík þá fyrst að höfundaréttargjaldi. Það er hlutverk og efni höfundalaga að veita mönnum réttarvernd á tilteknum andlegum verðmætum, bókmenntum og listum. Þegar höfundur hefur skapað tiltekið verk er honum veittur réttur til að hafa af því fjárhagslegar nytjar. Í þessu skyni er höfundi m.a. veittur einkaréttur til eftirgerðar á verkinu eða margföldunar á því og einnig er honum einum heimil birting verks í upphaflegri mynd eða breyttri í þýðingu og annars konar aðlögun, sbr. 3. gr. höfundalaganna. Veigamesta undantekningin frá meginreglu 3. gr. laga um einkarétt höfundar til að gera eintak af verki sínu er í 11. gr. laganna. Þar er leyfð eintakagerð án samþykkis höfundar og endurgjalds til hans ef eintökin eru höfð til einkanota eingöngu. Enginn má þó gera eða láta gera fleiri en þrjú slík eintök til notkunar í atvinnu sinni. Undantekningarheimildin er bundin takmörkunum. Bann er lagt við mannvirkjagerð eftir verki sem nýtur verndar eftir reglum um byggingarlist og eigi má leita aðstoðar annarra við eftirgerð verka sem njóta verndar samkv. reglum um höggmyndalist, nytjalist eða dráttarlist. En nú er það svo, að tækniþróun síðustu ára hefur auðveldað alla eintakagerð svo mjög að þeir sem eiga hagsmuna að gæta telja helsta tekjustofni sínum verulega ógnað. Á það jafnt við um höfunda sem flytjendur, útgefendur og framleiðendur hljóð- og myndrita ýmiss konar. Eintakagerð, sem áður þurfti töluverðrar sérkunnáttu við, hefur í seinni tíð orðið æ auðveldari með aðstoð nýrra og fullkominna upptökutækja sem fólk getur notað fyrirhafnarlítið á heimilum sínum. Eftir því sem eintakagerðin flyst í ríkari mæli frá höfundum og útgefendum inná heimilin verða höfundar af hefðbundnum og réttmætum greiðslum fyrir afnot hugverka sinna. Má sem dæmi um þetta nefna þróun í hljómplötuútgáfu hér á landi. Á undanförnum árum hefur upplag góðrar hljómplötu minnkað úr því að vera 5–6 þús. eintök í 3000–3500 eintök. Hljómplata kostar nú um það bil 400 kr., en góð 60 mínútna kassetta aðeins 100– 120 kr. Er því um augljósan sparnað að ræða og mikil freisting fyrir fólk að taka upp á nokkrar kassettur eftir plötunni og nota síðan aftur og aftur. Sömu möguleikar eru fyrir hendi um myndbönd. Mikið hefur verið rætt og ritað um hvernig bæta megi höfundum þann fjármissi sem af margumræddri tækniþróun hefur leitt, og niðurstaðan hefur víðast hvar orðið sú, að sanngjarnasta leiðin væri lögfesting sérstaks gjalds á auð hljóð- og myndbönd og tæki sem ætluð eru til upptöku efnis á slík bönd. Hefur þetta gjald verið nefnt höfundaréttargjald þar sem því er ætlað að bæta höfundi tjón hans af tækni sem hann hefur enga möguleika á að ráða við. Grunnhugsunin á bak við réttindi þau sem höfundi eru veitt í höfundalögum er sú að gera honum kleift að lifa af verkum sínum. Það er þýðingarlaust að segja höfundinum að hann geti séð við tækninni í upphafi og gert kröfu til höfundalauna í samræmi við mögulega notkun verksins. Slíkar kröfur geta gert útgefendum og framleiðendum ókleift að koma hugverkunum á framfæri í upphafi vegna gífurlegs kostnaðar. Mundi slíkt valda óhæfilega háu verði, t.d. á bókum og hljómplötum, en gera ólöglega eftirgerð enn þá eftirsóknarverðari og gróðavænlegri. Má þá búast við að á endanum sjái höfundar engan tilgang í því að koma verkum sínum á framfæri sem síðan gæti haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar. Af þeim samanburði sem hér hefur áður verið gerður á verði hljómplatna og kassetta er augljóst að það munar ekki öllu fyrir kaupendur kassettanna hvort þær kosta t.d. 10–20 kr. meira eða minna, en það getur skipt sköpum fyrir rétthafana og því er þetta frv. nú lagt fram. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir að við 11. gr. gildandi höfundalaga bætist tvær nýjar málsgr. Hin fyrri veitir höfundum verka sem útvarpað hefur verið eða gefin hafa verið út á hljóðriti eða myndriti rétt til sérstaks endurgjalds vegna upptöku verka þeirra á hljóð- eða myndbönd til einkanota. Til þess að standa straum af slíku endurgjaldi skal lagt gjald á tæki til upptöku verka á hljóð- og myndbönd, svo og á auð hljóð- og myndbönd og önnur bönd sem telja má ætluð til slíkra nota. Gjaldið skal greitt af tækjum og böndum, sem flutt eru til landsins eða framleidd eru hér á landi, og hvílir skylda til að svara gjaldi þessu á innflytjendum og framleiðendum. Um viðmiðun gjaldsins, fjárhæð þess og annað því viðkomandi skal sett reglugerð að höfðu samráði við heildarsamtök rétthafa svo og innflytjendur og framleiðendur. Síðari mgr. 1. gr. frv. gerir ráð fyrir að samtök rétthafa, þar á meðal listflytjenda og framleiðenda, stofni sérstaka innheimtumiðstöð sem innheimti höfundaréttargjaldið. Skulu innheimtumiðstöðinni settar samþykktir í samvinnu við menntmrn. og þær staðfestar af rn. Verður í samþykktum þessum m.a. ákveðin skipting tekna með aðildarfélögum sem síðan sjá um úthlutun til sinna félagsmanna, en svo segir um þetta í grg. frv. á bls. 8 í lok þess kafla sem fjallar um 1. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Áskilnaður í 2. mgr. 1. gr. frv. um staðfestingu menntmrn. á samþykktum innheimtumiðstöðvar er í samræmi við gildandi lög og reglur um hin löggiltu höfundaréttarfélög, þ.e. STEF, SFH og Rithöfundasamband Ístands, á þá leið að samþykktir þeirra séu háðar staðfestingu rn. Þá er ákvæðið um framlög í úthlutunarsjóð hliðstætt ákvæðum í samþykktum höfundaréttarfélaganna.“ Þessi leið út úr þessum vanda hefur víða verið farin og það eru nefnd dæmi um það einnig á bls. 5 í grg. með frv. Þar eru einnig fróðlegar upplýsingar um umfang upptöku til einkanota samkv. könnunum sem gerðar hafa verið. Þá vík ég að síðara aðalatriðinu, um réttarfarsákvæði og viðurlög. Á sama hátt og hröð tækniþróun gerir álagningu höfundaréttargjalds nauðsynlega verður hún einnig til þess að taka verður réttarfarsákvæði og refsiákvæði höfundalaga til endurskoðunar. Samkv. ákvæðum gildandi höfundalaga verður sá sem misgert er við að höfða mál þegar réttur er á honum brotinn. Á þeim tíma sem höfundalögin voru samin voru höfundaréttarbrot tiltölulega smáfelld miðað við stórfelldari brot sem hin nýjasta tækni gerir möguleg. Umfangsmikil og skipulögð brot á höfundarétti eru orðin alþjóðlegt vandamál sem hefur reynst erfitt viðureignar. Í grg. frv. á bls. 6– 7 er fjallað um þennan vanda, en þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Að tilhlutan Alþjóðasamtaka hljóð- og myndritaframleiðenda (IFPI) var fyrir nokkru rannsakað, hvert væri umfang þessara lögbrota. Niðurstaða rannsóknarinnar benti til þess, að söluverðmæti ólöglegra hljóðrita næmi milti 1 og 1.2 millj. Bandaríkjadollara eða sem svarar 10% af heildarsöluverðmæti hljóðrita á markaði í heiminum.“ Og síðar segir í grg. um sama efni: „Alþjóðleg samtök höfunda og annarra rétthafa og alþjóðastofnanir á sviði höfundaréttar, svo og Interpol, hafa látið þessi mál mjög til sín taka og gert tillögur um aðgerðir til að hamla á móti þessum skefjalausu lögbrotum.“ Það er ljóst að hér á landi sem annars staðar eru möguleikar á umfangsmiklum brotum á rétti höfunda með ólöglegri hljóðritun á kassettur sem síðan er hægt að selja með miklum hagnaði. Hið sama á við um myndböndin. Í skýrslu myndbandanefndar frá 3. des. 1981 er fullyrt að hér á landi eigi sér stað stórfelld brot á höfundarétti og réttindum ýmissa aðila samkv. V. kafla höfundalaganna. Taldi nefndin brýna þörf úrbóta í þessu efni. Nú á allra síðustu árum hafa myndbandaleigur sprottið upp víða. Að sjálfsögðu starfa þær flestar á fullkomlega löglegan hátt, en því hefur verið haldið fram með nokkrum rökum að hér á landi eigi sér stað ólögleg fjölföldun á myndbönd og mikill ólöglegur innflutningur myndbanda eða að því eru færð töluverð rök að þetta eigi sér stað. Þeir sem réttar síns hafa þurft að reka í þessu efni eiga alls ekki nægilega greiða né áhrifaríka leið til réttarvörslu. Þannig er við núverandi aðstæður hvorki kostur lögreglurannsóknar né ýmissa úrræða sem völ er á í opinberum refsimálum, svo sem haldi muna, leit eða beitingu gæsluvarðhalds. Hafa því rétthafar sem gert hafa samninga í samræmi við alþjóðareglur um höfundarétt og fara að lögum átt í miklum erfiðleikum með að ná rétti sínum. Rétt er að hafa í huga að samkv. alþjóðasáttmálum, bæði Bernarsáttmálanum og alþjóðasamningi um höfundarétt, Genfarsáttmálanum frá 1952, hefur Ísland skuldbundið sig til að virða höfundarétt að verkum frá þeim þjóðum sem eru aðilar þessara samninga. Það er því ekki forsvaranlegt annað en að auðvelda þeim sem réttinn eiga að sækja hann fyrir íslenskum dómstólum. Í frv. er því lagt til að farin verði svipuð leið hér og gert hefur verið hvarvetna á Norðurlöndum að Danmörku frátalinni, en þar í landi hafa einnig komið fram tillögur um breytingar í átt til opinbers réttarfars í höfundaréttarbrotum. Í 8. gr. frv. er gert ráð fyrir að brot á höfundalögum sæti opinberri ákæru. Ekki er þó um skilyrðislausa opinbera saksókn að ræða, heldur einungis að kröfu þess sem misgert er við og er honum ætíð heimil venjuleg málshöfðun. Að lokum skal minnst á viðurlögin. Samkv. 54. gr. gildandi höfundalaga varða brot á þeim sektum eða varðhaldi allt að þrem mánuðum. Í 5. gr. frv. er gert ráð fyrir að brot á höfundalögum varði sektum, varðhaldi eða fangelsi allt að tveim árum. Refsiviðurlög eru því hert og er það gert bæði til að auka varnaðaráhrif þeirra svo og til að greiða götu rannsóknar höfundaréttarbrota, sérstaklega að unnt verði að beita gæsluvarðhaldi eða öðrum þvingunarráðstöfunum í þágu rannsóknar alvarlegra brota. Um aðrar greinar í frv. er það að segja að í þeim eru gerðar ýmsar lagfæringar á lögunum, sem leiða af þeim meginbreytingum sem hér hafa verið raktar. Ég leyfi mér, hæstv. forseti, að leggja til að þessu máli verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt í eðli sínu ekki ósanngjarnt að gjald sé lagt á hljóðbönd og myndbönd, sem renni síðan til listamanna og eigenda flutningsréttar. Hins vegar hefur nú nýverið gengið hæstaréttardómur í Bandaríkjunum, sem mikla athygli hefur vakið, þar sem segir beinlínis að mönnum sé heimilt að taka upp efni úr sjónvarpi og annars staðar til einkanota og þá væntanlega án þess að nokkurt sérstakt gjald komi þar fyrir. Þessu una þeir illa sem hagsmuni hafa af framleiðslu kvikmynda vestur í Hollywood og hafa ekki farið neitt dult með það og munu ætla að beita áhrifum sínum á bandaríska þingmenn til að fá löggjöf breytt, svo sem tíðkast þar vestan hafs. Hér er auðvitað um að ræða nýjan skatt á almenning. Þetta gjald hefur í för með sér að hljóðbönd og myndbönd hækka í verði. Hversu mikið veit enginn. Eins og kom fram í ræðu hæstv. menntmrh. áðan verður gjaldið ákveðið í reglugerð, þannig að ekkert er um það vitað hversu mikil skattheimta verður hér á ferðinni. Ekki væri nú ófróðlegt að fá að heyra viðbrögð hæstv. fjmrh. við þessu nýja gjaldi. Hann er ekki staddur hér í deild núna. Hæstv. fjmrh. hefur margsinnis lýst því yfir að hann mundi segja af sér embætti verði nýir skattar lagðir á. Hér er auðvitað ekki um annað að ræða en nýjan skatt. Ég endurtek að að vísu veit enginn enn hversu hár hann verður. Ég held að þessari gjaldtöku ætti að haga með þeim hætti að lækka samsvarandi aðflutningsgjöld á myndbönd, þannig að þau hækki ekki í verði frá því sem nú er. Þannig mun ég styðja að frv. nái fram að ganga þannig að aðflutningsgjöldin verði lækkuð sem nemur þessu gjaldi, sem renna á til listamanna og flytjenda, þannig að ekki verði um hækkun til almennings að ræða. Nú er það alkunna að verðlag á hljóðböndum og myndböndum er allt að því tvöfalt hér á landi miðað við. það sem er í löndunum í kringum okkur. Á tímabili var það svo að fá mátti þrjár myndbandspólur í Danmörku fyrir það sem ein kostaði hér. Það hefur aðeins breyst eftir að vörugjald var fellt niður, en engu að síður er gífurlegur verðmunur á þessu hér og erlendis. Þess vegna held ég að ekki sé á það bætandi að gera þessa hluti enn þá dýrari en þeir hafa verið fram til þessa. Og ég vil eindregið mælast til þess, og sjái sú nefnd sem frv. fær til meðferðar sér ekki fært að taka þá till. upp mun ég flytja hana sérstaklega, að þessi gjaldtaka verði ekki til að hækka verðið á þessum hlutum til almennings. Raunar væri nú fróðlegt, virðulegi forseti, ef hægt væri að fá hæstv. fjmrh. hér stundarkorn inn í Ed. til að beina til hans einni spurningu sem ég vakti máls á áðan.

Ég hef þegar látið athuga það.

Já takk. Önnur atriði þessa máls, sem hér er fjallað um, get ég og við í Alþfl. út af fyrir sig lýst stuðningi við. Þarna eru gerðar eðlilegar breytingar. Það er alveg rétt, sem kom fram hjá hæstv. menntmrh. áðan, að falsanir á þessu sviði eru stóriðja glæpamanna sem gefa þeim mjög mikið í aðra hönd. Ég held að það sé nú ekki ástæða til að ætla að mikið sé um slíka starfsemi hér, en erlendis er þetta stóriðja á vegum skipulagðra glæpasamtaka, þar sem velt er milljónum og aftur milljónum dollara, og því miður hefur tæknimönnum ekki tekist að finna neinar leiðir til að koma í veg fyrir þetta. Þetta er auðvitað ekkert annað en venjulegur þjófnaður. Það kann að vera svo, virðulegi forseti, að hæstv. fjmrh. sé ekki í húsinu.

Hann situr að tafli.

Já, það væri þá kannske rétt að óska eftir að hann gegndi þingskyldu sinni um stund.  En ég held að það sé alveg meginatriði þessa máls og raunar kjarni að hér er um nýjan skatt að ræða. - Já, það var, hæstv. fjmrh., vegna frv. til l. um breyt. á höfundalögum að ég vildi spyrja um afstöðu hæstv. fjmrh. til þessa gjalds. Nú er ljóst að þetta gjald, sem reiknað er með að lagt verði á myndbönd og hljóðbönd, er ekkert annað en nýr skattur á almenning. Og þess vegna spyr ég hæstv. fjmrh.: Ætlar hann að greiða atkv: með því að nú verði lagður nýr skattur á fólkið í landinu, þá sem nota myndbönd og hljóðbönd, sem er verulegur hluti fólks, einkanlega kannske ungt fólk? Ætlar hæstv. fjmrh. að styðja þetta nýja gjald? Ég minnist þess, og það gera sjálfsagt fleiri, að hafa heyrt hann segja að hann mundi fremur segja af sér en stuðla að því að á væru lagðir nýir skattar. Ég minnist þess líka að hafa heyrt hæstv. fjmrh. segja í sjónvarp s.l. mánudag við fréttamann: Hefur þú nokkurn tíma vitað að ég stæði ekki við orð mín? Og nú spyr ég hæstv. fjmrh.: Ætlar hann að greiða atkv. með þessu nýja gjaldi, sem lagt verður á almenning samkv. frv.?



Virðulegi forseti. Það kann að vera að maður hafi ekki haft eyrun nægilega vel opin eða það ekki komið nægilega greinilega fram, en eru þegar uppi einhverjar hugmyndir um hvernig þessu gjaldi skal útdeilt, þ.e. með hvaða aðferðum eða með hvaða hætti menn ætla að láta þetta fé renna til þeirra aðila sem rétt eiga á því? Við búum við ákveðið fyrirkomulag á sviði hljómlistar, sem er í alla staði mjög ákjósanlegt, þar sem menn njóta þess beint hversu mikil afnot eru af verkum þeirra, en það verður ekki séð af því sem fyrir liggur hérna að hér sé um beint samhengi að ræða eins og fyrir hendi er í STEF-gjöldum. Mín fsp. hljóðar þannig: Hafa menn gert sér að einhverju leyti ljóst þegar, hvernig þær ætla að skipta tekjum af þessu gjaldi milli þeirra sem það eiga að fá?



Virðulegi forseti. Ég lýsi samþykki mínu við þetta frv. Það er stigið mikið framfaraskref ef það verður samþykkt. Hins vegar tek ég undir þær efasemdir sem upp hafa komið hér varðandi skattlagninguna. Það var fyrir nokkru að rætt var um mál skyld þessu. Það var rekstur kvikmyndahúsa. Það er ljóst að þau hafa einkum goldið fyrir þá sjóræningjastarfsemi sem á sér stað í fjölföldun myndbanda. Er það mjög bagalegt og hvernig þeim málum hefur verið háttað. Þar að auki er starfsemi þeirra skattlögð svo hrikalega að engu tali tekur. Aðgöngu-, miðar í kvikmyndahús eru skattlagðir um 35.5%, sem er mesta skattlagning í veröldinni. Fyrir nokkru munu Samtök kvikmyndahúsaeigenda hafa sent fjmrh. erindi um það þar sem óskað var eftir að söluskattur yrði felldur niður. Mig langaði af þessu tilefni að spyrja að því hvort það erindi hafi verið athugað sérstaklega, en vissulega er þetta mál tengt dagskrármálinu. Ég vona að þetta frv. fái skjóta afgreiðslu til þess að hægt sé að koma sem fyrst í veg fyrir þá sjóræningjastarfsemi sem átt hefur sér stað. Og ég vænti þess að frv. verði afgreitt á þann hátt að atmenningur þurfi ekki að þola meiri skattbyrðar en verið hefur og tek undir það með hv. 5. þm. Vesturl. að vel er athugandi að samþykkja þessa skattlagningu svo framarlega sem tryggt er að ríkið lækki sína skatta að sama skapi. Ég óska eftir því að hæstv. fjmrh. svari þessu.

Menntmrh. (Ragnhildur Helgadóttir) Hæstv. forseti. Ég vil aðeins þakka fyrir þær aths. sem fram hafa komið í sambandi við þetta frv. Það er eðlilegt að spurt sé um eitt og annað. Hér er um réttarsvið að ræða sem er í mótun víða um lönd og vissulega þurfum við að þreifa okkur dálítið áfram í ljósi bæði fenginnar reynslu og svo væntanlega reynslu framtíðarinnar einnig. Að því er varðar spurningu hv. 8. þm. Reykv., þá er svarið þetta, að ætlunin er nú samkv. frv. að um fyrirkomulag á úthlutun þess fjár sem inn kemur eftir innheimtu höfundaréttargjalds verði settar reglur í samráði við heildarsamtök þeirra sem hagsmuna eiga að gæta í þessu sambandi. En ég vil leggja á það áherslu að mér þykir sjálfsagt að hafi hv. þm. ákveðnar ábendingar í þessu sambandi komi það fram við framhaldsumfjöllun málsins hér á Alþingi. Það yrði vafalaust til að greiða fyrir málinu og skýra allt þetta svið.



Virðulegi forseti. Ég vona að ég hafi náð spurningu hv. 5. landsk. þm. rétt, en hún er sú, hvort ég muni greiða því atkv. að gjald skuli innheimt af böndum og upptökutækjum sem flutt verða til landsins. Ég vil fyrst segja að hv. þm. og þm. almennt mega ekki útfæra afsagnarhótanir mínar yfir á allt sem til umr. er hér þegar ég tala um að ég eigi kannske ekki marga klukkutíma eftir í ráðherrastól hef ég í huga þann ramma sem Alþingi hefur samþykkt og birtist í fjárlögum. Þegar ég hef sagt að ég mundi ekkí standa að auknum sköttum hef ég átt við hefðbundna skatta sem hafa verið hækkaðir nokkuð reglulega eftir því sem eyðsla ríkisins eða útgjöld hafa aukist frá ári til árs. Við skulum á hinn bóginn hafa í huga að við erum hér að ræða um nýja tækni sem er að ryðja sér til rúms og er enn þá ekki búin að slíta barnsskónum og á eflaust eftir að þróast mjög mikið á tiltölulega skömmum tíma. Það eru hraðar framfarir á þessu sviði og hin nýja tækni kallar á nýjar ráðstafanir og ákvarðanir. Það gerir að verkum að líka er kallað á aukið álag á gjaldeyrisforða okkar. Allt er þetta keypt fyrir erlendan gjaldeyri sem þjóðin aflar. Gjaldeyrisforðinn hefur hingað til verið álagningarliður í innflutningi og þjóðfélagið hefur stólað á þær tekjur. Ég sé ekki að við getum orðið af innflutningstekjum sem við öflum þannig af þessum nýju tækjum og nýju myndböndum, hvort sem það eru hljóð- eða myndsegulbönd. Ég tel eðlilegt að sá gjaldeyrir sem fer í innkaupin skili því sem gjaldeyririnn skilaði áður - eða nokkurn veginn því sama - til þjóðfélagsins. Ég mun nú greiða þessu atkv. og án hótunar um afsagnir, svo að það sé nú alveg ljóst, og tel að þessi fsp. hafi verið óþörf vegna þess að þetta er stjfrv.



Virðulegi forseti. Það er sem sagt ljóst að þó að hæstv. fjmrh. segist ætla að segja af sér ber ekki að taka það mjög bókstaflega. Hann segist ætla að segja af sér ef það verða lagðir á nýir skattar, en hann segist ekki ætla að segja af sér þótt að lögð séu á ný gjöld. Hæstv. fjmrh. lækkaði á s.l. hausti aðflutningsgjöld af hljómplötum og myndböndum, en nú á að hækka það allt saman aftur. Nú á að gera almenningi að greiða enn þá fleiri krónur fyrir þessa hluti, gera þá enn þá dýrari en þeir eru í löndunum í kringum okkur, láta bilið breikka enn þá meira. Hæstv. fjmrh. segir okkur annan daginn að nú ætli hann að segja af sér ef það verða hækkaðir skattar. Svo segir hann okkur hinn daginn að það beri ekki að taka allt of bókstaflega. Ég held að það sé rétt að menn íhugi þessar yfirlýsingar.



Virðulegi forseti. Ég er nokkurn veginn sannfærður um að þessi mubla, sem ég stend í hér, er ekki smíðuð til að menn standi í pexi og leiki sér að því að gera öðrum upp skoðanir og orð sem ekki hafa verið sögð. Ég stend ekki og mun ekki standa að hækkunum á hefðbundnum sköttum. Ég hef aldrei nokkurn tíma látið orð falla um að ég mundi segja af mér vegna þeirra. Það er eitt hverju ég treysti mér til að standa að og annað hverju ég treysti mér ekki til að standa að. Ef það er ekki nóg að hv. þm. heyri mig segja það hér og nú bið ég hann um að vitna í þau ummæli mín, fá þau úr skjalasafni þingsins, annaðhvort frá blöðum eða þingtíðindum, hvenær ég hef látið þau orð falla að ég muni segja af mér vegna þessa. Ég mun ekki standa að skattahækkunum. Það er annað mál. Hitt er svo rétt að komi fram, að tollskráin almennt er í endurskoðun. Þeirri endurskoðun er lokið. Það er verið að reikna út niðurstöður þeirrar vinnu og mun frv. verða lagt fram hér á Alþingi mjög fljótlega. Þá fær hv. þm. Eiður Guðnason og þingheimur aftur að sjá hvaða vinnu ég hef látið vinna í fjmrn. í þessum málum. Ég bið hv. þm. um að bíða þangað til frv. verður lagt fram með að dæma um hvað ég er að gera og hverju fjmrn. er að vinna að. Ég bið hv. 6. landsk. þm. velvirðingar á því að ég svaraði ekki spurningu hans. Ég bara gleymdi því. Hann spurði um söluskatt á kvikmyndahúsum. Eins og ég gat um að mig minnir síðast þegar þetta mál var til umr., í síðustu viku ef ég man rétt, er þetta í endurskoðun í fjmrn. Ég get ekki sagt á þessari stundu hver niðurstaðan verður. En þetta er í vinnslu í fjmrn.



Virðulegi forseti. Ég kem í stólinn fyrst og fremst til að fagna þeirri yfirlýsingu sem hæstv. fjmrh. var að gefa hér um endurskoðun tolla- og skattalaga, að hún væri langt á veg komið og yrði unnt að leggja frv. fyrir Alþingi á næstunni. Hæstv. ráðh. hefur margsinnis lýst því yfir, m.a. úr þessum ræðustól, að hann hygðist láta endurskoða allan þann frumskóg tolla- og neysluskatta sem er með þeim ósköpum að sumar brýnustu lífsnauðsynjar eru kannske tollaðar og skattaðar um yfir 200%. Vara kostar á hafnarbakkanum 100 kr. en þegar búið er að leggja á hana toll og vörugjald og síðan álagningu kaupmannsins og svo söluskattinn ofan á allt saman fer vöruverðið kannske yfir 400 kr. Varan kostar komin til landsins 100 kr., kaupmaðurinn hirðir eitthvað í kringum 100, kaupmaður og heildsali ca. 50%. Þetta leggst ofan á öll þau gjöld sem þeir verða að reiða af hendi og síðan kemur söluskatturinn. Neytandinn borgar 400 kr., ríkið fær 200 kr. en kaupverðið er 100. Það er þetta mál sem hæstv. fjmrh. hefur verið að láta kanna að undanförnu og ég hef svo sannarlega reynt að stuðla að því og við í hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar höfum unnið mikið að því með rn., Þjóðhagsstofnun og öðrum opinberum aðilum að reyna að komast til botns í þessu máli. Það sem hér er verið að ræða um er auðvitað ákveðið vandamál á sviði menningarmála og auðvitað verðum við að finna einhverja lausn á því, eins og hæstv. ráðh. hér sagði. Hvort það verður kallaður sérstakur skattur eða eitthvað slíkt og hvort við hækkum eða lækkum í verði segulbandsspólur og þessi tæki, að er einmitt eitt af því sem verið er að athuga núna. Ég vildi helst ekki þurfa að taka þátt í því að rífast um það eða gera það að stórmáli á þessari stundu. Þetta hangir allt saman. Það er verið að vinna að þessu öllu og því fagna ég og vona að sem flestir eða kannske allir hv. þdm. geti tekið undir það.



Með tilvísun til 8. mgr. 15. gr. þingskapa er lagt til að kosin verði sjö manna nefnd til að fjalla um frv. til stjórnarskipunarlaga. Er því hér með lýst eftir tillögum þingflokka um menn í þá nefnd og vil ég biðja um lista. Fram komu þrír listar með jafnmörgum nöfnum samtals og menn skyldi kjósa. Samkv. því lýsti forseti yfir að kosnir væru án atkvgr.: Þorv. Garðar Kristjánsson (A), Ragnar Arnalds (C), Tómas Árnason (B), Salome Þorkelsdóttir (A), Eiður Guðnason (C), Valdimar Indriðason (A), Stefán Benediktsson (C).



Virðulegi forseti. Á þskj. 209 hef ég leyft mér að flytja frv. til l. um breytingu á lögum nr. 97 frá 1980, um fæðingarorlof, og breytingu á lögum um almannatryggingar nr. 67 frá 1971, með síðari breytingum. Meginmarkmið þessa frv. er að tryggja velferð barna og foreldra þeirra tímabilið eftir fæðingu barns. Það leggur til grundvallar mikilvægi barnaumönnunar og móður- og föðurhlutverksins fyrir þá einstaklinga sem í hlut eiga og fyrir þjóðfélagið sem heild. Lengi býr að fyrstu gerð og það er enginn vafi á því að bættar aðstæður ungbarnaforeldra skila sér margfalt til baka til þjóðfélagsins í formi betra mannlífs, aukinnar heilbrigði og færri félagslegra vandamála. Á það er að líta, eins og segir í grg. með frv. með leyfi forseta, að „á undanförnum árum hafa þær breytingar m.a. orðið á högum fólks hér á landi að það er nú efnahagsleg nauðsyn fyrir fjölmörg heimili í landinu að hafa tvær fyrirvinnur. Á þetta einkum, en þó engan veginn eingöngu, við um þá aldurshópa sem nú eru að koma sér upp húsnæði, hasla sér völl í atvinnulífinu og eignast börn. Nauðsyn þess að hvert heimili hafi tvær fyrirvinnur sést m.a. á þeirri gífurlegu aukningu sem orðið hefur á atvinnuþátttöku kvenna undanfarin ár. Árið 1960 unnu um 29% kvenna utan heimilis, en árið 1982 voru 86.4% kvenna útivinnandi.“ Atvinnuþátttaka kvenna hefur sem sagt nánast þrefaldast á þessum 20 árum. „Það gefur auga leið að við slíkar aðstæður gefst konum lítið svigrúm til þess að sinna nauðsynlegri umönnun ungabarna. Heimilin bera það ekki fjárhagslega að önnur fyrirvinnan láti af launuðum störfum utan heimilis til þess að sinna því mikilvæga hlutverki að annast um barn á fyrsta æviskeiði þess. Enn fremur fer þeim heimilum sífellt fjölgandi þar sem fyrirvinnan er aðeins ein, en nú mun um fjórða hvert barn í landinu vera á framfæri einstæðrar móður.“ Það ber því brýna nauðsyn til að í skipan fæðingarorlofsmála sé komið til móts við þessar breyttu aðstæður kvenna og konum sé gert það kleift fjárhagslega að eignast börn. Það verður ekki gert nema með því móti að reynt sé að samhæfa hin mismunandi og félagslega nauðsynlegu hlutverk kvenna, móður- og fjölskylduhlutverk þeirra annars vegar og nauðsynlega þátttöku þeirra í atvinnulífinu hins vegar. Það er og eitt af meginmarkmiðum þessa frv. Breytingar frá núgildandi lögum samkv. þessu frv. eru þessar: Í fyrsta lagi er í frv. gert ráð fyrir lengingu fæðingarorlofs úr þremur mánuðum í sex mánuði fyrir allar konur. Greiðsla fæðingarorlofs tryggir móður næði og öryggi til samskipta við barn sitt eftir fæðingu þess. Þó að sex mánaða gamalt barn sé enn háð uppalanda sínum og sé hvergi nærri sjálfbjarga er það þó mun þroskaðra til að takast á við umhverfið en þriggja mánaða gamalt barn. Jafnframt er móðurinni gefið tækifæri til að ná sér eftir áreynslu barnsburðarins og aðlagast þeirri gjörbreytingu sem hann veldur á högum hennar. Fjölmargar rannsóknir hafa leitt í ljós hve mikilvægt það er fyrir velferð og þroska barns að náið og traust samband myndist milli þess og móður þess eða nánasta uppalanda þegar á fyrsta æviskeiði. Gildi móðurmjólkur fyrir ungabörn er ótvírætt bæði til næringar og verndar gegn sýkingum. Þó að allt sé betra en ekkert í þeim efnum hefur löngum verið miðað við a.m.k. sex mánuði sem æskilegan lágmarkstíma brjóstagjafar, en eftir þann tíma fer ónæmiskerfi barnsins að geta annað eigin vörnum. Jafnframt er brjóstagjöf mjög virk til að mynda sterk tilfinningatengsl milli móður og barns. Núgildandi löggjöf gerir ráð fyrir þremur mánuðum í fæðingarorlof. Er augljóst að þeir duga engan veginn til að uppfylla þessar lágmarkskröfur. Hér er því lagt til að fæðingarorlof lengist um þrjá mánuði og verði sex mánuðir. Til samanburðar má geta þess að í nágrannalöndum okkar er fæðingarorlof víðast hvar lengra en hér á landi. Í Frakklandi er fæðingarorlof fjórir mánuðir og fjórir til fimm mánuðir eftir aðstæðum í Noregi og Danmörku. Í Hollandi er fæðingarorlof sex mánuðir, níu mánuðir í Svíþjóð og í Finnlandi er það heilt ár, en þar er það lengst. Það er því ljóst að við erum nokkrir eftirbátar nágranna okkar á þessu sviði. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því í frv. að fæðingarorlofsgreiðslur miðist við full laun foreldris, þannig að foreldrið verði ekki fyrir fjárhagslegu tapi vegna fæðingarorlofs svo sem nú er. Í fyrsta lagi er með þessu verið að viðurkenna að störf þau er lúta að umönnun og uppeldi barna eru engu síður mikilvæg en störf á hinum almenna vinnumarkaði og að foreldrahlutverkið er a.m.k. jafnmikils virði og fyrirvinnuhlutverkið í krónum talið. Í öðru lagi er hér um beint fjárhagsatriði að ræða fyrir konur, sem annars munu lækka í launum við töku fæðingarorlofs og sem óvíst er að fjárhagur heimilanna geti borið, eins og ég gat um áðan. Sama gildir um feður sem velflestir eru hærra launaðir en mæðurnar og mundu því eflaust flestir lækka mikið í launum við töku fæðingarorlofs. Hér er því um að ræða mikilvægan þátt þess að feður geti nýtt sér þessi réttindi og borið aukna ábyrgð á umönnun barna sinna. Eins og nú standa sakir er það aðeins lítill hluti feðra sem notfærir sér núgildandi heimild til fæðingarorlofs. Á síðasta ári munu karlar hafa verið aðeins rúm 4% þeirra sem fengu greitt fæðingarorlof hér á landi, á móti t.d. 33% í Svíþjóð. Í dagblaðinu Tímanum 15. jan. s.l. er Jón Sæmundur Sigurjónsson deildarhagfræðingur í heilbr.- og trmrn. spurður að því, hvers vegna hann telji að svo fáir karlar notfæri sér fæðingarorlofsréttindi sín hér á landi. Hann segir með leyfi forseta: „Reynslan erlendis er sú, að karlmönnum fjölgar yfirleitt hægt sem taka fæðingarorlof. Þeir eru feimnir á þessu sviði. En ekki ber að draga dul á að það kerfi sem við höfum sett upp er viss hindrun. Þarna virkar jafnréttisbaráttan með öfugum formerkjum. Núverandi kerfi þýðir nefnilega að fjölskyldan fer stundum mjög niður í launum ef karlmaðurinn tekur sér fæðingarorlof. Ef við hefðum hins vegar þann hátt á að launþegar héldu sínum föstu launum, þ.e. engin röskun yrði á þeirra högum við fæðingarorlof, þá má telja víst að meiri hvati yrði fyrir karlmenn að nota sér þessa heimild í lögum.“ Þess má geta í leiðinni að í Svíþjóð, þar sem þriðjungur fæðingarorlofsþega eru karlar, fá menn 90% launa sinna greidd í fæðingarorlofsgreiðslum auk þess sem kaupmáttur þeirra er mun meiri en hér á landi. Í nágrannalöndum okkar er ekki óalgengt að fæðingarorlofsgreiðslur séu miðaðar við 70–90% af launum foreldra, nema í Frakklandi og Hollandi, þar sem foreldrar fá greidd full laun í fæðingarorlofi. Það er þó hæpið að bera saman fæðingarorlofsgreiðslu á þessum grundvelli því að vitaskuld eru laun og launakjör misjöfn eftir löndum. Hvað varðar aðstæður hér á landi þá vitum við að nú er svo komið fjárhag fjölmargra heimila að þau geta ekki séð á eftir einni einustu krónu af tekjum sínum. Því er hér lagt til að fæðingarorlofsgreiðslur miðist við full laun foreldris en ekki eitthvert prósentuhlutfall þeirra. Hins vegar gæti komið til álita að setja eitthvert þak á fæðingarorlofsgreiðslur þannig að þær færu aldrei upp fyrir ákveðna upphæð. Er það hugmynd sem mætti vel athuga í nefnd þeirri sem fær frv. til athugunar. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir því í frv. að allar konur fái a.m.k. óskert lágmarksfæðingarorlof án tillits til atvinnuþátttöku. Hér með er afnumið það óréttlæti gagnvart heimavinnandi konum sem viðgengst samkvæmt núgildandi lögum og í verki viðurkennd réttarstaða heimavinnandi móður og gildi starfa hennar fyrir þjóðfélagið í heild. Heimavinnandi konur sinna störfum sínum alla jafna án þess að fyrir komi nokkur greiðsla af hálfu þjóðfétagsins og tel ég það vera lágmarksviðurkenningu á störfum þeirra að þær sitji við sama borð og aðrar fæðandi konur. Heimavinnandi konur búa oft einnig við fjárhagslegt óöryggi engu síður en útivinnandi konur, í sumum tilfellum jafnvel öllu meira. Er því jafnframt þess vegna brýnt að það öryggi sem greiðsla lágmarksfæðingarorlofs veitir nái einnig til þeirra. Þessu atriði hefur áður verið hreyft í frv. sem hæstv. núverandi félmrh. flutti á síðasta þingi en náði ekki að hljóta þar afgreiðslu. Í fjórða lagi er gert ráð fyrir að breytingar á lágmarksfæðingarorlofi miðist við 9. flokk taxta Verkamannasambands Íslands í stað 8. flokks skv. núgildandi lögum, en í kjarasamningum aðila vinnumarkaðarins haustið 1982 var svo um samið að allir launamenn skyldu hækka um einn flokk 1. jan. 1983, þannig að þeir sem tóku laun samkvæmt 8. flokki VMSÍ þegar lögin voru sett taka nú laun skv. 9. flokki VMSÍ. Hér er því aðeins um eðlilega lagfæringu að ræða. Í fimmta lagi er í frv. gert ráð fyrir að faðir eigi þess kost að taka fæðingarorlof í tvo mánuði með samþykki móður í stað þess eina mánaðar sem núgildandi lög kveða á um. Skerðist þá fæðingarorlof móður sem því nemur. Það er ekki síður mikilvægt að faðir hafi tök á að tengjast barni sínu sem nánast og sem fyrst og að foreldrum sé gefið tækifæri til að leggja grunninn að jafnri ábyrgð á börnum sínum. En til þess er sá eini mánuður, sem feður eiga nú rétt á skv. gildandi lögum, mjög naumur. Ekki er gert að skilyrði að hér sé um að ræða tvo síðustu mánuði fæðingarorlofs, heldur ráða foreldrar tilhögun orlofstökunnar sjálf án afskipta löggjafans. Sveigjanleiki í tímaákvörðunum er æskilegur að þessu leyti vegna breytilegra aðstæðna fjölskyldna. Því getur faðir tekið orlof sitt hvenær sem er á þessum sex mánuðum svo fremi móðir sé því samþykk. Ákvæðið um samþykki móður er óbreytt frá núgildandi lögum og tekur sem fyrr mið af því að það er móðirin sem þarf að ná sér heilsufarslega eftir áreynslu barnsburðarins. Í sjötta lagi er gert ráð fyrir að fæðingarorlof lengist um tvo mánuði sé um tvíburafæðingu að ræða, og um allt að fjóra mánuði eignist kona fleiri en tvö börn. Slíkar fæðingar eru fáar hér á landi svo að ekki er um neinn umtalsverðan kostnaðarauka að ræða af þessum sökum. Hins vegar er það ljóst að fjölburaforeldrar þurfa lengri tíma til að aðlagast breyttum aðstæðum en einburaforeldrar og að ýmis vandamál geta komið upp í þessu sambandi, eins og dæmi um fæðingu þríbura á Djúpavogi leiddi í ljós nýlega. Hér er því aðeins um sjálfsagt tilhliðrunaratriði að ræða. Í sjöunda lagi er í frv. gert ráð fyrir að kjörforeldrar, uppeldis- eða fósturforeldrar eigi sama rétt á fæðingarorlofi vegna töku barns eða barna og aðrir foreldrar. Eðlilegt hlýtur að teljast að kjörforeldrar, uppeldis- eða fósturforeldrar njóti sama réttar og aðrir foreldrar í þessu sambandi, þar sem tíma þarf til þess að aðlagast breyttum aðstæðum, bæði fyrir foreldrana og barnið. Einnig hér eru tilfelli svo fá að ekki mun vera um umtalsverða kostnaðaraukningu að ræða. Þá er komið að kostnaðarhlið þessa frv. Í ákvæði til bráðabirgða er gert ráð fyrir að lenging fæðingarorlofs taki gildi í áföngum, þannig að við gildistöku frv. sem laga frá Alþingi lengist fæðingarorlof aðeins um einn mánuð og verði fjórir mánuðir, en lengist síðan um aðra tvo og verði sex mánuðir, eins og frv. kveður á um, ári síðar. Er þetta gert vegna þess að frv. felur í sér nokkurn kostnað fyrir ríkissjóð sem auðveldara ætti að vera að ráða við í áföngum miðað við núverandi stöðu ríkisfjármála. Skv. upplýsingum Tryggingastofnunar ríkisins munu á síðasta ári hafa verið greiddar 121 millj. 743 þús. kr. í fæðingarorlof til 4258 fæðandi kvenna. Þessar greiðslur skiptast þannig að fullt fæðingarorlof fengu 2718 konur, 2/3 hluta fæðingarorlofs fengu 778 konur og 1/3 hluta fengu 762 konur. Ef allar konurnar hefðu fengið fullt fæðingarorlof, eins og frv. kveður á um, hefðu fæðingarorlofsgreiðslur hækkað um 21.7% og heildarupphæð þeirra orðið 148.2 millj. kr. Þarna bætast því við rúmar 26 millj. Ef miðað er við lágmarksfæðingarorlofsgreiðslur til allra kvenna, 4% hækkun á ári og fjögurra mánaða fæðingarorlof, ef við bætum m.ö.o. við einum mánuði, eins og fyrsti áfangi frv. gerir ráð fyrir, hækkar upphæðin um 74 millj. kr. og verður 2221 millj. kr. Ef við síðan gerum ráð fyrir að konurnar njóti fullra launagreiðslna þessa fjóra mánuði hækkar upphæðin enn um 61 millj. og verður tæpar 283 millj. kr. Þessar tölur eru byggðar á útreikningi kjararannsóknarnefndar á áætluðum meðallaunum kvenna á aldrinum 15–44 ára í janúar 1984. Með því að gera ráð fyrir 61% hækkun á taxtavísitölu áætlar kjararannsóknarnefnd að meðallaun kvenna á barneignaraldri mundu verða um 17 830 kr. í janúar 1984. Er sú tala lögð til grundvallar í þessum útreikningum sem Tryggingastofnun ríkisins annars annaðist. Þar sem áætlað er að á þessu ári verði greiddar 137 millj. 300 þús. kr. í fæðingarorlof skv. núgildandi lögum telst kostnaður við fyrri áfanga þessa frv. alls vera u.þ.b. 145.6 millj. kr. Þegar við síðan bætum tveimur mánuðum við þá fjóra mánuði sem þá eru komnir, þannig að fæðingarorlof verði sex mánuðir eins og frv. kveður á um, munu fæðingarorlofsgreiðslur nema 421 millj. 800 þús. kr. miðað við sömu forsendur. Það eru sem sagt um 139 millj. kr. sem bætast við vegna framkvæmdar síðari áfanga frv. Er heildarkostnaður vegna þessa frv. þá orðinn 284 millj. 500 þús. kr. Ef feður skyldu nýta sér fæðingarorlofsréttindi í auknari mæli við þessa lagabreytingu en nú er, þá má gera ráð fyrir að þessi upphæð hækki eitthvað vegna þess að meðallaun karta eru allmiklu hærri en meðallaun kvenna. Þetta er óvissuatriði sem því miður er ekki hægt að ná inn í þessa útreikninga. Nú kann ýmsum að finnast að hér sé verið að fara fram á töluvert, að 285 millj. kr. á ári sé nokkuð há fjárhæð. En er sú fjárhæð nokkurn tíma of há sem við verjum til aðbúnaðar barna okkar? Er það ekki siðferðileg og samfélagsleg skylda okkar að horfa ekki í eyrinn þegar þau eiga í hlut? Við vitum jafnframt að ef við spörum á þessu sviði erum við að spara eyrinn og kasta krónunni. Það getur kostað okkur margar beinharðar krónurnar, þegar fram í sækir, að hafa sparað við barn í uppvexti. Það vitum við af fenginni reynslu. Hvaðan eiga peningarnir að koma? kann einhver að spyrja. En þá spyr ég: Hvaðan koma þeir peningar sem við erum yfirleitt að ráðstafa hér á Alþingi? Hvaðan koma peningar t.d. í uppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir? Þar er um nokkurn veginn sömu upphæð að ræða í ár og ég er að tala um. Þar er um að ræða 280 millj. kr. Hvaðan koma peningar í nýja flugstöð á Keflavíkurflugvelli, í afborganir af erlendum lánum o.s.frv.? Enn á ný er það spurningin hvernig við viljum skipta okkar sameiginlegu fjármunum, hverjum við viljum veita forgang að hverju við viljum hlúa. Með þessu frv. er verið að leggja til að við kostum nokkru, óneitanlega nokkru til aðbúnaðar barna á fyrsta æviskeiði þeirra, að við kostum nokkru til aukinnar líkamlegrar og andlegrar heilbrigði landsmanna. Slík verkefni teljum við Kvennalistakonur vera forgangsverkefni, verkefni sem enga bið þota. En ef mönnum finnst nauðsynlegt að finna nýjan tekjustofn til að standa straum af kostnaði vegna fæðingarorlofs, þá vil ég benda á að vel kæmi til álita að auka eitthvað hlut atvinnurekenda í þessum greiðslum. Mér sýnist að atvinnurekstur í landinu mundi bera slíkt nú um stundir. Þess ber þá að gæta að atvinnurekendur eiga hér nokkurra hagsmuna að gæta. Aukin heilbrigði og betri aðbúnaður einstaklinga skilar sér tvímælalaust og margfalt til baka í atvinnulífi þjóðarinnar. Hins vegar er það engan veginn einsýnt að leita þurfi nýrra tekjustofna til að fjármagna þetta frv. Mér sýnist ekki vera í kot vísað hjá ríkissjóði þessa dagana ef marka má þau frumvörp sem nú eru til meðferðar í fjh.og viðskn. um frádrátt frá skattskyldum tekjum manna vegna fjárfestingar í atvinnurekstri. Ef frumvörp þessi verða að lögum þýða þau tekjutap fyrir ríkissjóð og það meira að segja óútreiknanlegt. Virðist ríkissjóð ekki muna um það í bili frekar en þann tekjumissi sem hann hefur borið vegna niðurfellingar gjalds á ferðamannagjaldeyri svo að eitthvað sé nefnt. Varla getur þó verið að okkur sé eigi fjár vant, heldur hlýtur málið að snúast um forgangsröðun verkefna eins og ég hef þegar bent á. Eins og áður sagði er það megintilgangur þessa frv. að tryggja velferð barna og foreldra þeirra tímabilið eftir fæðingu barns. Á máli peninganna er verið að leggja til að við fjárfestum í auknum mæli í börnunum okkar, í aukinni líkamlegri og andlegri heitbrigði þeirra og foreldra þeirra. Konum hefur alla tíð verið það ljóst að börn eru ekki ókeypis frekar en annað í þessari veröld. Vona ég að sá skilningur fari að skila sér út fyrir þeirra hóp hafi hann ekki þegar gert það. Með þessu frv. er verið að koma til móts við breyttar þjóðfélagsaðstæður hér á landi, hina gífurlegu aukningu sem orðið hefur á atvinnuþátttöku kvenna á undanförnum árum og þá staðreynd að nú er það efnahagsleg nauðsyn fyrir fjölmörg heimili í landinu að hafa tvær fyrirvinnur. Hér er leitast við að samhæfa móður- og föðurhlutverkið annars vegar og fyrirvinnuhlutverkið hins vegar, leitast við að skapa svigrúm í þjóðfélaginu fyrir fólk, þá ekki síst konur, til að annast um börn sín á fyrsta æviskeiði þeirra. Þannig er leitast við að tryggja velferð barna og mæðra þeirra á fyrsta æviári barnanna sem allir vita að er einkar viðkvæmt fyrir báða aðila. Jafnframt er leitast við að gefa feðrum kost á að taka aukinn þátt í umönnun barna sinna. Með því er verið að stuðla að jöfnun foreldraábyrgðar og treysta innbyrðis tengsl fjölskyldunnar á þýðingarmiklu og viðkvæmu skeiði. Hér er einnig verið að viðurkenna almennt þjóðfélagslegt gildi móðurhlutverksins og þeirra starfa sem því fylgja, þar sem lagt er til að allar fæðandi konur njóti sama réttar án tillits til atvinnuþátttöku. Að síðustu er hér verið að leggja til, þótt í smáu sé, breytt gildismat við forgangsröðun mála. Það er verið að leggja til að við veitum nokkrum fjármunum til þess að tryggja velferð þeirrar kynslóðar sem á að endurnýja þjóðfélagið og um leið velferð foreldra hennar sem í dag eru veigamikil burðarstoð íslensks þjóðfétags. Framtíð þessa lands býr í börnunum okkar. Það er því þjóðarhagur að hlúa vel að þeim Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu. Ég óska þess að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Virðulegi forseti. Ég vil taka það fram í upphafi að hér er tvímælalaust um eitt þýðingarmesta mál þessa þings að ræða, sem vissulega verðskuldar vandaða skoðun og athugun. Í þessu frv., sem nú hefur verið gerð góð grein fyrir, er um tvíþættan megintilgang að ræða. Annars vegar um jöfnunina á réttindunum, hins vegar um lenginguna á þessum réttindum. Á þessu stigi vil ég ekki tjá mig afdráttarlaust um hið síðara sem í raun er þó kannske meginatriði þessa frv. Ég á þar við hversu langur tími hér skuli gilda, fjórir mánuðir þegar við gildistöku laganna en sex mánuðir síðar. Vissulega er hér um æskilegt markmið að ræða, ég tek fyllilega undir það. Ég þykist hins vegar vita að ýmsum þyki langt gengið. Um það má líka deila hvar skynsamlegast og eðlilegast sé að draga þessi mörk og hversu langt skuli ganga. Þar vegur hinn almenni kostnaðarþáttur vissulega þungt. Ég dreg þó ekkert úr því að sá þáttur á ekki að vera ráðandi í þessu efni. Hins vegar er þetta mál sem önnur velferðar- og félagsleg málefni þess eðlis, að það hlýtur að skoðast í ljósi annarra mátefna einnig og hlýtur að varða, eins og hv. flm. kom inn á, röðun um forgangsverkefni. Forgangsverkefni, sem þota enga bið, og síðan æskileg úrlausnarefni sem þoka ber fram í réttlætis- og velferðarátt. Hv. flm. vék að þeim tímum sem við erum sögð lifa á núna, kreppu- og samdráttartímum sem við sjáum sums staðar greinilega merki um en annars staðar ekki, eins og hv. flm. kom réttilega inn á, þegar við þessa dagana erum að fjalla um mál hér á þinginu sem varðar stórkostlegt tekjutap ríkissjóðs. En vitanlega er þar einvörðungu um það að ræða að verið er að færa til fjármagnið í þjóðfélaginu á þann hátt sem þessi hæstv. ríkisstj. stefnir að. Volæðishjalið er reyndar orðið svo áberandi í umræðunni allri að það er auðvitað engin tilviljun. Það er notað til þess að þrýsta niður lífskjörum. En það er ekki síður notað til þess, og á það legg ég áherslu varðandi þetta mál sem önnur almenn velferðarmál, þetta volæðishjal er beinlínis notað til þess að má út eða draga sem allra mest úr ýmsum þeim félagslegu ávinningum sem hafa þó náðst á síðustu árum. Til þess eru refirnir skornir fyrst og síðast með öllu því votæðiskjaftæði, sem mig langar til að nefna svo, sem nú veður yfir þessa þjóð. Og þegar að því er stefnt af hæstv. núv. ríkisstj. leynt og ljóst að færa fjármagn þannig til, þá hljótum við líka, jafnframt því sem við reynum að þoka félagslegum réttlætismálum fram á við, að verja áunnin réttindi sem verðmætust eru þeim sem minnst hafa. Ég dreg engan veginn úr mikilvægi þess þáttar sem þetta frv. fjallar um. Ég tek undir fjölmargt í rökum og málflutningi hv. flm. Hér er um aðkallandi verkefni að ræða. Við þurfum einnig að gera varðandi þetta verkefni nauðsynlegan samanburð við önnur verkefni þannig að þetta óneitanlega stóra stökk fram á við í fæðingarorlofsmálum sé valið umfram annað. Hv. flm. flutti fyrir því glögg rök hér áðan. Ég get tekið undir þau en jafnframt nefnt ýmis önnur velferðarmálefni okkar sem vissulega þarf að taka til athugunar jafnframt. Ég vil að því hyggja og skoða með jákvæðu hugarfari m.a. hversu langt er unnt að ganga, og það legg ég áherslu á, án þess að það komi þá niður á öðrum. Ég óttast, miðað við það hugarfar sem nú virðist ríkja, að ef menn ná eitthvað lengra á einu sviðinu sé það látið bitna á öðrum þýðingarmiklum málaflokkum. Þennan jákvæða fyrirvara vil ég hafa nú, einkum þar sem hugmyndirnar sem á lofti eru nú í þjóðfélaginu eru með mjög neikvæðum formerkjum, hvort sem er í heilbrigðis-, trygginga- eða félagsmálum. Stefnumiðið sem slíkt er hins vegar sjálfsagt og við það get ég lýst fyllsta stuðningi. Að öðru leyti vil ég endurtaka að þarna er um stórt og þýðingarmikið mál að ræða sem vissulega ber að skoða vandlega og fá á sem farsælasta lausn. Auðvitað eigum við að stefna að því að vera ekki með þessar eilífu áfangalausnir, sem við höfum verið með, heldur reyna að finna á þessu máli frambúðarlausn þó hún verði kannske seint fundin svo að allir séu ánægðir og öllum þyki viðunandi. Saga þessa máls er vissulega saga áfanga, vissra áfangasigra, nokkurra sigra, en sannarlega þarf þar að ýmsu að hyggja, og raunar kom það fram í ágætri og greinargóðri framsögu hvernig þessi mál höfðu gengið til áður og hvaða misrétti ríkti í dag í þeim efnum. Fyrsta lausnin var, eins og menn þekkja, bundin við Atvinnuleysistryggingasjóð með þeirri stífu viðmiðun vinnutekna sem þar var. Sú lausn var vissulega til mjög verulegra bóta fyrir stóran hóp í þjóðfélaginu, en málið var í grundvallaratriðum ranglega upp sett. Ég lýsti því yfir hér þá þegar. Útilokunin, hin algera útilokun sem í því fólst, var vitanlega stærstur annmarki á þeirri lagasmíð. Sá áfangi sem við stöndum nú andspænis sem staðreynd er að vísu miklu rýmri og alger útilokun er þar ekki á ferðinni, en veruleg mismunun vissulega. Og enn er það tekjumarkið sem ræður hér mestu. Á sínum tíma var mjög um þetta fjallað og viðmiðunin var alveg sér í lagi til umræðu. Ég man glöggt að við, sem vildum þá ganga lengra án þess að stíga jafnvel skrefið til fulls jafnaðar, mættum ýmsum mótrökum sem uppi voru höfð. Og ég efast ekki um að þau verði höfð uppi nú alveg eins og þá. Grunninntakið hlýtur að vísu að vera það sem hv. flm. talaði um. Það hlýtur að vera fólgið í þeim möguleikum sem orlofið veitir foreldrum til samskipta við börn sín, til umönnunar barna sinna á þessu viðkvæma stigi. Það getur ekki verið, eins og margir hafa haldið fram, að grunni til beint framfærsluatriði. Hitt hlýtur að vera grunninntakið þó að framfærsluatriðið spili vissulega hér inn í og hafi m.a. verið notað til þess að skapa þá mismunun sem í þessum lögum felst í dag. Það hafa þar af leiðandi alltaf verið uppi raddir sem hafa bent á möguleika hinna heimavinnandi foreldra, ef við orðum það þannig, til að vera hjá barni sínu án teljandi tekjutaps og annarrar röskunar. Þessar röksemdir höfum við heyrt hér í þinginu. Nú sé ég að hv. þm. Davíð Aðalsteinsson horfir á mig alvarlegum augum. En svo miklu lengra man ég þó en hann, að þær röksemdir voru svo sannarlega uppi hafðar hér. Þannig hafa hinar heimavinnandi húsmæður orðið um of út undan. En staðreyndin er oftast sú, að þær hafa ekki vegna sinna heimilisaðstæðna, m.a. ómegðar eða veikinda, komist út á vinnumarkaðinn og þar af leiðandi aldrei náð neinum vinnutekjum, einfaldlega af því að það var þeim útilokað. Þær komust ekki í þá aðstöðu. Ég nefni bændakonur, sem hafa verið nokkrum sinnum til umræðu hér, konur í sveit, sem hafa goldið þess t.d., ekki að þær hafi ekki unnið nóg utan heimilisins, þ.e. við þá atvinnugrein sem þær stunda, heldur að hlutur þeirra í vinnuframlagi búsins hefur verið herfilega vanmetinn. Svo mætti áfram telja. Vissulega ber okkur að ganga braut jafnréttis og jafnaðar til enda í þessu þýðingarmikla máli. Ég rifjaði upp í gærkvöld orð mín úr fyrri umr. um þessi mál þar sem ég m.a. lýsti síðustu lausn sem mikilsverðum en síður en svo fullnægjandi áfanga. Hv. flm. gerði mjög góða grein fyrir kostnaðarhlið þessa frv. Mætti hæstv. ríkisstj. svo sannarlega nokkuð af því læra, því að hún leggur hér fram frv. sem bæði valda tekjumissi hjá ríkissjóði og útgjaldaaukningu án þess að hirða hið minnsta um að gera tilraun til að gefa þingheimi upplýsingar um hvað slíkt muni hafa í för með sér í tekjutap eða útgjaldaaukningu fyrir ríkissjóð. Vissulega er hér um að ræða talsverðar upphæðir, en ég tek líka undir það, að það eru upphæðir sem vissulega má færa full rök fyrir að sé vel varið, því að í fátt er okkar fjármunum betur varið en til þessa verkefnis, og þá fyrst og síðast ef það mætti verða til þess að auka hamingju fólks og lífsfyllingu í þessu þjóðfélagi streitu og lífsgæðakapphlaups. Það væri freistandi að kalla hæstv. félmrh. hingað og inna grannt eftir afstöðu hans og hæstv. ríkisstj. í þessu máli. Ég þykist vita að hv. 5. þm. Vesturl., Davíð Aðalsteinsson, svari fyrir hann nokkurn veginn í því efni. Ég nefni hæstv. félmrh. sakir tillöguflutnings hans og málflutnings á s.l. þingi varðandi jöfnuð í þessum efnum. Þar var þetta mál sett á oddinn og síðan gert að meiri háttar kosningarmáli hans flokks svo að við, sem höfðum kannske haft öllu meiri sýnilegan áhuga á því, lentum jafnvel í varnarstöðu út af þessum sýndartillöguflutningi sem ég vil kalla. Ég minnist þess ekki, það kann að vera misskilningur, en ég minnist þess ekki að sjá þetta mál á lista hæstv. ríkisstj. yfir þau mál sem hún hyggst koma fram á þessu þingi. Nú leiðréttir hv. þm. Davíð Aðalsteinsson mig ef mig rangminnir. Þetta mál er kannske efst á óskalistanum, en ég man ekki eftir að hafa séð það þar. Og ríkisstj. ræður hér ferðinni sem í öðrum málum, þessi ríkisstj. alveg sérstaklega, því að hún er einhvern veginn þannig gerð að hún þykist lítið þurfa að spyrja þingið hvernig málum sé háttað, a.m.k. mjög lauslega, ef hún gerir það. Hins vegar skal ég ljúka þessu máli mínu með yfirlýsingu um að hér er um þarft mál og gott að ræða. Það er mikils vert sem þáttur í almennri velferð þjóðfélagsþegnanna og við þurfum, þrátt fyrir minn fyrirvara sem ég gerði á þessu stigi, að stefna sem allra lengst bæði til aukningar og jafnaðar. Því ber að fagna þessu frv. og stuðla að vandlegri athugun og sem jákvæðastri afgreiðslu þess.



Virðulegi forseti. Ég fagna eindregið þessu frv. og vonast til að það fái stuðning á þessu þingi og að ekki verði dregið úr hófi fram að afgreiða það því að þetta er mjög brýnt hagsmunamál kvenna og barna. En þar sem ég á sæti í þeirri nefnd sem um það mun fjalla ætla ég ekki að hafa þetta mál mjög langt. Síðasti hv. ræðumaður færði hér nokkur rök fyrir því að heimavinnandi foreldri verði ekki fyrir tekjutapi vegna fæðingar. Við eigum eflaust eftir að heyra það að heimavinnandi húsmæður verði ekki fyrir tekjutapi við að eignast börn vegna þess að þær séu ekki vinnandi. Þetta er mjög dæmigert fyrir mat á störfum heimavinnandi húsmæðra. En þær eru að vinna að bústörfum og ber að meta það vinnu. Og á meðan þær eru að fæða barn hljóta þær að verða fyrir verulegri vinnuskerðingu við sín heimilisstörf og þurfa aðstoð. Ekki halda menn að þær sitji allan daginn með hendur í skauti sér. Þess vegna finnst mér það líka mjög brýnt að þær verði þessara réttinda aðnjótandi og konum verði ekki mismunað eftir því hvort þær eru útivinnandi eða heimavinnandi. Eins og við vitum mæta vel taka sveitakonur þátt í bústörfum. Það vill nú svo til að ég var einmitt búkona í sveit þegar ég átti mitt síðasta barn. Ég veit mæta vel að þær sem unnu úti höfðu þennan rétt og fengu borgað frá ríkinu. En af því að ég vann við bústörf átti ég engan rétt. Þetta eru málefni sem ég held að konur skynji mun betur en karlmenn. En nú sé ég að þeim er farið að fjölga hér inni. Ég taldi þm. hér áðan og af 20 þm. í þessum sal voru fjórir og stundum fimm karlmenn hér inni, en þær þrjár konur sem eiga hér sæti sátu allan tímann. Þetta er dæmigert. Þetta á sér oft stað þegar verið er að tala um kvennamál. En þetta er, ekki bara mál okkar kvenna. Karlmenn eiga þátt í því að við ölum okkar börn og þeir eiga að bera ábyrgð á því líka. Ég vonast til þess að heyra álit fleiri karlmanna hér en því miður er tíminn farinn að þrengjast því að þessi fundur hættir kl. 4. En látið þið til ykkar heyra og takið afstöðu til þessa máts, ekki að drepa því á dreif með því að fresta því þangað til á næsta þingi. Það kom fram hjá hv. flm. að millistigið yrði að fæðingarorlofið yrði lengt í fjóra mánuði. Það er aðeins um einn mánuð að ræða í viðbót við núverandi lög ásamt því að þarna yrði til viðbótar tekið tillit til allra kvenna, það yrði ekki skilið á milti heimavinnandi og útivinnandi húsmæðra í þessu sambandi. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri.



Virðulegi forseti. Ég kem hingað í ræðustól ekki síst vegna orða hv. 2. þm. Austurl. sem var svo vinsamlegur að víkja orðum sínum til mín. Ég vil fyrst segja honum að ég ætla mér ekki að gerast sérstakur talsmaður hæstv. félmrh. eins og hv. 2. þm. Austurl. var raunar að mælast til. Eins og fram kom í máli hv. 2. þm. Austurl. var fæðingarorlof til umfjöllunar hér í þinginu fyrir örfáum árum og mér er ljúft að minnast þess að við hv. þm. áttum þá allnokkurn hlut að því máli. Það var að sjálfsögðu ríkisstjórnarmál en við áttum okkar þátt í að þoka því í gegnum þingið. Við áttum þá eins og nú báðir sæti í heilbr.- og trn. Ed. Ég þakka hv. flm. fyrir ágæta ræðu. Að mínum dómi var sú ræða vel fram sett, málið skýrt og það ekki síst til fyrirmyndar að taka fram í lokin hvern kostnað frv. hefði í för með sér. Ég vil taka undir þau orð, sem hér féllu áðan, að það mættu fleiri leitast við að skýra nákvæmlega frá því, a.m.k. eftir því sem kostur er, hvaða kostnað hin ýmsu frumvörp hafa í för með sér sem hér eru flutt á hinu háa Alþingi. Ég ætla ekki að taka efnislega afstöðu til þessa frv., hvorki þeirrar tímalengdar sem gert er ráð fyrir að gildi endanlega um fæðingarorlof né heldur hvort í einu og öllu eigi að gilda nákvæmlega sami réttur vegna heimavinnandi og útivinnandi foreldris. Hitt skal ég viðurkenna, að mér hefur ætíð sviðið sárt hversu hlutur heimavinnandi foreldris, og þá í langflestum tilvikum húsmæðra, er fyrir borð borinn. Ég hygg þó að hin síðari ár, þó að það hafi e.t.v. ekki komið nógsamlega fram, hafi öfugþróun margra ára fremur snúist við en hitt. Þetta skynjar maður kannske fremur af almennum umræðum um hlutverk húsmóðurinnar en í löggjöf eða öðrum stjórnsýslulegum ákvörðunum. Ég vil í þessu sambandi halda áfram og vitna aðeins til ummæla hv. flm. sem mér fannst fara býsna mörgum og e.t.v. of mörgum samanburðarorðum um það hvernig þessum málum væri háttað í öðrum löndum. Ég vil ekki neita því að eðlilegt sé að gera samanburð, kannske ekki síst við þær þjóðir sem okkur eru skyldastar og við höfum að mörgu leyti mikil samskipti við, en í þessu máli sem öðrum er að mínum dómi eðlilegast að miða að mestu leyti við þær aðstæður sem hér eru heima fyrir. Það þýðir ekkert að loka augunum fyrir því, að þær þjóðir sem hv. flm. var að bera okkur saman við eru komnar lengra á þróunarbraut félagslegra réttindamála á öðrum sviðum en þeim sem hér eru til umr., verulega lengra. Nú er ég sjálfur farinn að bera saman, þannig að öll föllum við í þessa gryfjuna. Ég segi þetta ekki síst vegna þess að okkar þjóðfélag, enda þótt skylt sé og líkt að mörgu leyti þeim þjóðfélögum sem hv. flm. var að vitna til, er líka um margt mjög ólíkt. Sem betur fer, vil ég segja, þá er hér enn þá fyrir hendi samheldni fjölskyldunnar. Sem betur fer er það enn þannig hjá okkur að fjölskyldan gegnir ríkara hlutverki í okkar þjóðfélagi en mjög víða annars staðar. Þetta er mér síður en svo undrunarefni. Þar ræður að sjálfsögðu mestu smæð okkar þjóðfélags og nákunnugleiki fólksins hvers við annað. Sem betur fer, ég endurtek það einu sinni enn, þá á fjölskyldan sem slík auðveldara uppdráttar hér en annars staðar þar sem fótkið fellur fremur í skugga fjölmennisins. En þetta kallast e.t.v. ekki efnislegt innlegg, enda lofaði ég að fara ekki að taka glerharða afstöðu til frv. Eins og hv. flm. skýrði frá, og gerði það samviskusamlega, hefur þetta frv., ef að lögum verður, gífurlegan kostnaðarauka í för með sér. Það er e.t.v. óleyfilegt að tala um kostnað þegar blessuð börnin okkar eiga í hlut. Þó hljótum við að vera svo hughraust að tala um kostnað. Eins og ég gat um áðan ætla ég ekki úr þessum ræðustóli að svara fyrir hæstv. félmrh. né aðra ráðh. í ríkisstj., sem ráða eftir atvikum nokkru í slíkum tilvikum, en með tilliti til þeirrar umræðu sem fram hefur farið um fæðingarorlof síðan við hv. 2. þm. Austurl. áttum drjúgan hlut að því að þoka þeim málum áfram hér í þinginu, þá geri ég ráð fyrir því að einhverjir, kannske geri ég það, spyrji hæstv. félmrh. hvaða áhuga hann hafi á þessu máli nú, hvort það sé kannske steingleymt. Ég get heitið hv. flm. því að bera fram þá ósk til félmrh. að hann greini frá því hvort þetta sé kannske einhvers staðar í skúffu ríkisstj. Ég veit ekki um það, ég er ekki kunnugur í þeim hirslum svo að ég get ekki tjáð mig um það. En að endingu þetta. Ég sé það fyrir mér, og nú er ég e.t.v. farinn að fullyrða, að enda þótt gott fólk í Ed. og í heilbr.- og trn. legðist á eina sveif um að þoka slíku máli fram, þá læt ég mér til hugar koma að það yrði nokkuð þungt fyrir fæti. Og þá komum við að þeim fjármunum sem hér er um að tefla. Fjárlög eru að sjálfsögðu afgreidd fyrir þetta ár og þar er, eftir því sem ég fæ best séð, afskaplega lágt borð fyrir báru. Það er raunar ekki fyrir hendi. Í þessu sambandi hafa ræðumenn verið að gera samanburð á þessu máli og öðrum sem hér hafa verið flutt. M.a. var hér drepið á mál sem viðkemur einstaklingum og atvinnurekstri jöfnum höndum. Mér finnst kannske ekki alveg rétt að blanda þessu saman. Við verðum stundum að viðurkenna góðan vilja til að efla atvinnustarfsemi í landinu. Við getum deilt um hvernig það er gert, hvort leitast er við að gera það á grundvelli skattalaga eða með öðrum hætti, við getum deilt um það. En ég held að hvað sem því líður séum við öll sammála um lokamarkmiðið, að efla atvinnureksturinn í landinu. En við getum deilt um meðulin. Það er auðvitað atvinnureksturinn sem leiðir allt annað af sér. Ef hann er öflugur getum við farið í þá sjóði og lengt fæðingarorlofið og aukið tekjur ríkissjóðs ef okkur býður svo við að horfa. Sem formaður heilbr.- og trn. mun ég að sjálfsögðu gera mitt til þess að þetta mál fái rækilega meðferð eins og önnur mál og ég er svo heppinn að hafa mér til fulltingis í nefndinni hv. 2. þm. Austurl. eins og áður hefur komið fram. Ég efast ekki um að hann muni verða mér innan handar um alla meðferð málsins.