Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fram. (Ragnar Arnalds) : Herra forseti. Það frv., sem hér er til umr. um veitingu prestakalla, var flutt af menntmn. Ed. á s. l. vetri að beiðni hæstv. dómsmrh., en frv. er upphaflega samið og samþ. af Kirkjuþingi. Nú er frv. endurflutt óbreytt eins og það var flutt í fyrra að sérstakri ósk biskups. Á síðasta þingi var frv. sent víða til umsagnar, og þær umsagnir hafa nú flestar borist. En með hliðsjón af því, hvað frv. kom seint fram á þinginu í fyrra, þarf engan að undra, að það skyldi ekki hljóta þá afgreiðslu, og því þótti rétt að endurflytja það á þessu þingi. Í fyrra var það skýrt fram tekið af hálfu menntmn., að flutningur fæli ekki á nokkurn hátt í sér, að n. tæki efnislega afstöðu til málsins þar með, heldur hefðu einstakir nm. algerlega óbundnar hendur um afstöðu sína til málsins, og það gildir að sjálfsögðu einnig nú, þegar frv. er flutt í annað sinn. Um efni frv. þarf ekki að fara mörgum orðum, þar sem það hefur áður verið kynnt hér í þinginu, en höfuðeinkenni og aðalefni frv. er að leggja niður hina almennu prestskosningu. Í stað hennar er fyrirhugað, að sóknarnefndir hafi heimild til þess að kalla prest, eins og það er nefnt, til embættis, ef 3/4 hlutar sóknarnefndarmanna og safnaðarfulltrúa eru sammála um val lögmæts prests eða guðfræðings, og þá eiga þeir rétt á því að fá hann skipaðan í embættið, þ. e. a. s. án þess að embættið hafi verið auglýst. Annar möguleikinn er sá að kjör fari fram, og þá eru það fyrrnefndir aðilar, sem það annast. Ef umsækjandi fær 2/3 hluta greiddra atkvæða, er kosning talin lögmæt, en ella gerir biskup till. um tvo umsækjendur í þeirri röð, sem hann metur, og skal ráðh. skipa annan hvorn. - Þetta er sem sagt aðalefni frv. Að sjálfsögðu liggur í augum uppi, að skipun presta í embætti má haga á ýmsa vegu. Það er í fyrsta lagi hægt að halda skipulaginu óbreyttu eins og það er, að kosning fari fram og síðan skipun. Einnig er hugsanlegt, að sé kosning undanfari að skipun prests í embætti, þá verði hún tímabundin og skipunin þá um leið, þannig að prestskosningar þurfi að fara fram með ákveðnu millibili, eins og yfirleitt er, þegar um slíkt skipulag er að ræða. Annar möguleikinn er sá, sem hér er nefndur, þ. e. a. s. að sóknarnefndir og safnaðarfulltrúar fái valdið í sínar hendur. Og þriðji möguleikinn er að sjálfsögðu sá, að prestar séu skipaðir til starfa sinna með nákvæmlega sama hætti og aðrir embættismenn ríkisins. Eins og ég hef þegar tekið fram, flytur menntmn. þetta frv. án þess að hafa tekið nokkra efnislega afstöðu til málsins og mun að sjálfsögðu skoða alla þá möguleika, sem ég hef nefnt, og aðra þá, sem kunna að vera fyrir hendi, þegar hún síðan fær málið til meðferðar öðru sinni, og hafa þá um leið hliðsjón af þeim umsögnum, sem borist hafa. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til menntmn.



Herra forseti. Ég vil nota tækifærið nú strax við 1. umr. þessa máls til að koma þeirri skoðun minni á framfæri, að ég er algerlega andvígur því, sem hér er lagt til. Í þeim kaupstað, sem ég á heima, veit ég, að báðar sóknarnefndir og safnaðarfulltrúar hafa komið saman til fundar til að ræða þetta mál, og í þeim söfnuði, sem ég er safnaðarfulltrúi í, var það einnig gert á safnaðarfundi, og þar var ekki ein einasta rödd, sem heyrðist meðmælt þeirri skipan, sem hér er lögð til. Ég tel, að það sé nokkurt atriði, hvað söfnuðirnir sjálfir vilja í þessu efni. Mér er hins vegar fullkunnugt um það, að prestastéttin er mikið til einhuga um að leggja til þær breytingar, sem hér liggja fyrir. En það hefur kannske ekki verulega heyrst enn þá frá söfnuðunum sjálfum, og er það verr, að svo skuli vera, en ég sé mig knúinn til þess að koma á framfæri þessari skoðun safnaðanna í Kópavogi. Ef færð verða fram fullgild rök fyrir því, að núv. skipan sé óæskileg, - ég hef hins vegar ekki séð nein rök, sem sannfæra mig í því efni, - þá tel ég þessa leið þó enn fráleitari. Ég hef heyrt, að prestskosningar væru óæskilegar, það væri óæskilegt, að þeir einir embættismanna væru kosnir, og að prestskosningum fylgi stundum viss sundrung og leiðindi, sem taki kannske nokkurn tíma að græða yfir. Ef þetta er rétt, þá tel ég fráleitt að flytja þessa kosningu inn í söfnuðinum og skapa þá hugsanlega sundrung og úlfúð um kosningu safnaðarstjórnar og safnaðarfulltrúa. Og í nágrenni við okkur, þ. e. í Danmörku, þar sem þessi háttur er, þá er svo komið, að kosningar safnaðarnefnda og safnaðarfulltrúa eru hápólitískar. Ég tel það ekki verða til neinna bóta fyrir skipan þessara mála að innleiða slíkt inn í safnaðarstarfið á Íslandi. Það má vel vera, að það yrði of mikið tilfinningamál að leggja niður prestskosningar og hverfa til þess forms, sem er um aðra embættismenn. Ég minni á, að það tók alllangan tíma á sinni tíð að ná fram þeirri skipan, sem nú er verið að leggja til samkv. þessu frv. að afnema. Þá þótti það mjög mikið framfaraspor, þegar prestskosningar voru í lög leiddar og það tekið að verulegu leyti, - að verulegu leyti, segi ég, - úr höndum veitingavaldsins. Það getur verið, að nú hafi söfnuðirnir á þessu aðra skoðun en þá var. Svo mikið er víst, að að einhverju leyti hafa kannske prestarnir aðra skoðun á því í dag en var fyrir nokkrum áratugum. En ef þarna á að gera breytingu frá því, sem nú ríkir í þessu efni, þá vil ég eindregið vara við þeirri hættu, sem felst í því að stofna til óæskilegra kosninga á þessum trúnaðarmönnum safnaðanna, þ. e. a. s. að koma því þannig fyrir eins og hér er lagt til að 4 menn í hverjum söfnuði, 5 eða í hæsta lagi 6 skuli eiga að verða hinir svokölluðu kjörmenn um prestinn. Það þýðir það í framkvæmd fljótlega, að það verður stofnað til hörkukosninga um val á þessum trúnaðarmönnum safnaðanna. Þess vegna endurtek ég, herra forseti, að ef það eru rökin fyrir nauðsyn þess að breyta til frá því, sem nú er, að prestskosningunum fylgi vissir erfiðleikar, þá verði umfram allt ekki farið að leiða þá, ég vil segja á enn víðara svið inn í söfnuðina. Ég legg því eindregið til, að þetta frv. nái ekki fram að ganga.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af því frv., sem hér liggur fyrir. Í fyrsta lagi vil ég lýsa því yfir strax, að ég er þessu frv. algerlega andvígur. Það stafar ekki af neinum sérstökum kristilegum áhuga reyndar, en ég veit, að trúmál eru allra mála viðkvæmust engu að síður hjá fólki, og breytingar allar varðandi það, að fólk velji sér sálusorgara, eru áreiðanlega mjög viðkvæmar, og þarf þar að hafa fulla aðgát. Ég tel, að með þessu frv. sé of mikið vald fært til of fárra manna í hinum einstöku prestaköllum. Ég er alveg sannfærður um, að það er hæpið, að það dragi úr ýmsum slæmum áhrifum, sem sagt er, að prestskosningar hafi. Ég held, að það færi þá bara aðeins meira á bak við tjöldin, og eins og hv. síðasti ræðumaður henti á, það yrði þá bara enn meiri harka í sambandi við það að kjósa í þessi embætti. Þó að ótrúlegt sé, hef ég sjálfur verið sóknarnefndarformaður og meira að segja meðhjálpari, en það segi ég hiklaust, að ekki hefði ég viljað fá það vald, sem þarna er verið að færa inn til þessara trúnaðarmanna í prestaköllunum. Ég hefði alls ekki viljað fá það vald og þurfa þar úr að skera, og ég efast um, að aðrir vilji fá það vald. Því held ég, að frelsi í þessum efnum til þess að velja fyrir fjöldann sé í raun og veru það eina rétta, þrátt fyrir þá ágalla, sem þar eru á. Enn fráleitara þætti mér, að ekki þyrfti að auglýsa sérstaklega þessi prestaköll. Það væri enn fráleitara að mínu viti að auka vald biskups t. d. frá því, sem nú er. Við vitum t. d., að innan kirkjunnar eru vissulega stríðandi stefnur: annars vegar stefna þeirra, sem eru frjálslyndir í þessum málum, og hins vegar stefna hinna þröngsýnu, og vel gæti svo farið, að ef biskupi, sem fylgdi annarri hvorri þessari stefnu, yrði fengið of mikið vald, þótt kristilegur væri, gæti hann á einhvern hátt misnotað það. Ég hef orðið var við, að það er nokkuð um það nú í hinum einstöku prestaköllum, að prestar eða guðfræðingar eru settir til að gegna þeim og að nokkrum tíma liðnum fer fram kosning í prestaköllunum. Það er yfirleitt svo, að þá er enginn annar maður í framboði þar. Menn kunna kannske ekki við það í mörgum þessara héraða að bjóða sig fram gegn þeim manni, sem hefur gegnt prestakallinu um tíma. Ekki veit ég, hvað þessu veldur, en ég held, að þarna sé einnig um óæskilega þróun að ræða, og hygg, að þarna sé einhverju um að kenna vilja kirkjuyfirvalda til þess að hafa meiri áhrif á þessi mál en æskilegt er. Ég vil því hiklaust taka áhættuna af göllum prestskosninganna. Ég veit, að þeir eru ýmsir, eins og reyndar ágallar allra kosninga, og mér finnst ekki sérstök ástæða til þess að vera með neina frekari viðkvæmni gagnvart þeim göllum, sem þar eru, gagnvart prestum, heldur en gagnvart okkur alþm. Ég álít sem sagt, að kostirnir séu fleiri þrátt fyrir allt, og ég mun því mæla hiklaust með óbreyttu fyrirkomulagi.