Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég hef á þingskjali 633 lagt fram fyrirspurn til samgönguráðherra um kaup Íslandspósts hf. á Samskiptum ehf. Það vakti athygli nokkru fyrir jól þegar birtust fréttir um að Íslandspóstur hf. hefði keypt Samskipti ehf. Hlutverk Íslandspósts er samkvæmt samþykktum þess að veita almenna og sérhæfða bréfa-, pakka- og sendingaþjónustu fyrir einstaklinga og fyrirtæki. Fyrirtækið skal veita hvers konar póstþjónustu og hafa á hendi fjármálalega umsýslu á grundvelli laga og reglugerða sem þar um gilda, reka verslun með varning og búnað sem tengist starfsemi félagsins, hafa á hendi flutningastarfsemi og fasteignarekstur og lánastarfsemi og reka aðra skylda starfsemi sem nauðsynleg er til að tilgangi félagsins sé náð. Samskipti ehf. er hins vegar félag sem hefur boðið upp á ýmiss konar prentun, hvort sem um er að ræða vinnuteikningar, kynningarefni eða umhverfismerkingar, svo sem á gólf, bíla eða glugga. Þá hafa Samskipti ehf. einnig boðið upp á lausnir tengdar sýningum, svo sem gerð sýningarveggja og sölusýningarkerfa. Starfsemi Samskipta ehf. og einnig Samskiptamerkinga ehf., sem Íslandspóstur keypti í leiðinni, felst því aðallega í að veita heildarþjónustu á sviði prentunar og fyrir þátttakendur vörusýninga. Í tilkynningu um kaupin kom fram að þau væru gerð í því skyni að efla þjónustu póstsins enn frekar og bjóða upp á fjölbreyttari lausnir er styðja við núverandi starfsemi. Þar sagði einnig að með kaupunum vildi Íslandspóstur leitast við að svara kröfum markaðarins um aukna þjónustu á sviði samskiptalausna en viðskiptavinir félagsins, bæði einstaklingar og fyrirtæki, gera sífellt auknar kröfur um fjölbreyttari þjónustu sem félagið leggur metnað sinn í að koma til móts við, eins og segir í tilkynningu frá félaginu. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að mér finnst þessi kaup orka nokkurs tvímælis og hef ákveðnar efasemdir um ágæti þeirra. Þess vegna hef ég lagt fram fyrrgreinda fyrirspurn til samgönguráðherra og spyr: 1. Hver var tilgangurinn með kaupum Íslandspósts hf. á Samskiptum ehf.? 2. Hvert var umsamið kaupverð og hvernig á það að greiðast? 3. Hefur ríkið áform um frekari umsvif á prentmarkaði?

Virðulegur forseti. Í samþykktum Íslandspósts hf. þar sem kveðið er á um tilgang og hlutverk félagsins er félaginu m.a. heimilt að standa að stofnun eða gerast eignaraðili að öðrum félögum, svo sem að stofna félag eða félög sem alfarið verða í eigu þess til að annast ákveðna þætti í starfsemi þess. Hlutverk félagsins er að veita áreiðanlega þjónustu fyrir fyrirtæki og einstaklinga á sviði dreifingar, samskipta og flutningalausna, svo og öðrum sviðum sem tengjast starfsemi þeirra. Íslandspóstur hf. er rekinn sem hvert annað hlutafélag og er meiri hluta af tekjum félagsins aflað á samkeppnismarkaði hins vegar. Lögum samkvæmt er skýr bókhaldslegur aðskilnaður milli þess hluta í rekstri félagsins sem bundinn er einkarétti í póstþjónustu og hinum sem rekinn er í samkeppni. Stjórnendur félagsins líta á það sem starfsskyldu sína að tryggja viðgang og vöxt félagsins með hagsmuni viðskiptavina og eigenda og ekki síst starfsmanna að leiðarljósi. Í samræmi við samþykktir félagsins hafa stjórnendur Íslandspósts unnið markvisst að því undanfarin ár að mæta kröfum viðskiptavina um aukna þjónustu. Rekstur Íslandspósts hf. hefur gengið vel undanfarin ár. Félagið var áður fyrr rekið með tapi en hagnaður hefur verið á rekstrinum síðastliðin ár og nam hann á liðnu ári um 250 millj. kr. Hagnaður félagsins er að hluta greiddur í arð til eigandans, ríkissjóðs, en að öðru leyti er honum varið til uppbyggingar félagsins í þeim tilgangi að bæta þjónustu og styðja við aukinn vöxt og arðsemi. Þessi árangur hefur náðst þrátt fyrir tiltölulega lág póstburðargjöld en þau eru með því lægsta sem þekkist í nágrannalöndum þrátt fyrir óhagstæð dreifingarskilyrði í okkar stóra, dreifbýla landi. Samskipti ehf. veitir margþætta heildarþjónustu sem ýmist er unnin að hluta eða að fullu hjá fyrirtækinu sjálfu. Þar má nefna ljósritun og útprentun vinnuteikninga, uppsetningu og frágang kynningarefnis og fleira eins og fram kom í máli fyrirspyrjanda. Starfsemi þessi er mjög á því sviði sem ýmis fyrirtæki á póstmarkaði hafa í vaxandi mæli sinnt á undanförnum árum bæði í Evrópu og Norður-Ameríku. Samkvæmt upplýsingum frá Íslandspósti er tilgangur kaupa Íslandspósts hf. á Samskiptum ehf. margþættur og m.a. þessi: Að mæta kröfum viðskiptavina um aukna þjónustu og þá er verið að tala um landið allt. Að leita leiða til að auka hagræðingu í rekstri sem m.a. felst í því að auka nýtingu á afgreiðslu- og dreifikerfi félagsins með auknu vöru- og þjónustuframboði. Að tryggja atvinnuöryggi starfsmanna Íslandspósts með því að undirbúa félagið undir tekjusamdrátt og minnkandi markaðshlutdeild í hefðbundinni starfsemi þegar afnám einkaréttarins gengur í gildi hvað varðar árituð bréf eins og þekkt er að gert hefur verið ráð fyrir að yrði á hinu Evrópska efnahagssvæði á árinu 2009. Að auka verðmæti eignarhluta félagsins, sem auðvitað skiptir heilmiklu máli. Í annan stað var spurt: „Hvert var umsamið kaupverð og hvernig á það að greiðast?“ Þann 27. október 2006 var undirritaður samningur um kaup Íslandspósts hf. á Samskiptum ehf. Í samningnum er kveðið á um að kaupverð sé trúnaðarmál eins og oft er raunin þegar fyrirtæki er keypt af einkaaðila. Samningurinn var gerður með fyrirvara um niðurstöðu áreiðanleikakönnunar og samþykki Samkeppnisstofnunar á því að samningurinn bryti ekki í bága við ákvæði samkeppnislaga. Af hálfu Íslandspósts var endurskoðunarfélagið fengið til þess að framkvæma áreiðanleikakönnun á rekstri Samskipta ehf. og var niðurstaða þeirrar könnunar lögð fram til 19. október 2006. Úrskurður Samkeppnisstofnunar var kynntur þann 8. desember 2006 og segir í niðurstöðu hans, með leyfi forseta: „Með kaupsamningi 27. október 2006 eignaðist Íslandspóstur allt hlutaféð í Samskiptum ehf. Samningur þessi felur í sér samruna í skilningi 4. og 17. gr. samkeppnislaga. Samkeppniseftirlitið telur ekki ástæðu til að aðhafast frekar vegna þessa samruna.“ Að uppfylltum skilyrðum kaupsamnings tók Íslandspóstur hf. yfir rekstur Samskipta ehf. Hvað varðar spurninguna hvort ríkið hafi frekari umsvif á prjónunum á sviði prentmarkaðar hefur 

Virðulegi forseti. Þetta mál er allt hið undarlegasta verð ég að segja. Mér finnst mjög merkilegt að sjá ráðherra íhaldsins eða ráðherra Sjálfstæðisflokksins sem hefur kennt sig við frelsi hér á landi standa hér og verja það að ríkisfyrirtæki, fyrirtæki í eigu ríkisins, fari með svo beinum hætti inn á samkeppnismarkað, eins og prentmarkaðurinn er með kaupum á Samskiptum ehf. Samskipti ehf. hefur verið öflugt fyrirtæki á prentmarkaði og að ríkisfyrirtæki skuli nú hafa keypt fyrirtækið finnst mér fyrir neðan allar hellur og stórundarleg gjörð. Mér finnst að hæstv. ráðherra þurfi að svara því miklu skýrar hvaða hagsmuni ríkið hafi af því að þetta ríkisfyrirtæki kaupi sig með jafnafgerandi hætti inn á samkeppnismarkað, vegna þess að mér finnst þessi gjörningur óverjanlegur.

Virðulegi forseti. Þetta er nefnilega nokkuð afhjúpandi mál fyrir þá stöðu sem er á allt of mörgum sviðum þar sem ríkið er að þvælast inn á hreinan samkeppnismarkað. Ríkisrekstur á að heyra sögunni til á samkeppnismarkaði og prentmarkaðurinn er það svo sannarlega og hefur verið um áratuga skeið. Þess vegna er gjörningur sá að Íslandspóstur hf. kaupi Samskipti ehf. einfaldlega fráleitur og engin rök standa til þess að vera að rugla eðlilega, heilbrigða og hindrunarlausa samkeppni á prentmarkaði með því að ríkisfyrirtæki séu að kaupa upp fyrirtæki og blanda sér þar með inn í samkeppnisrekstur á prentmarkaði. Þess vegna hljótum við að skora á hæstv. samgönguráðherra að beita sér fyrir því að Íslandspóstur hf. dragi sig út úr þeim rekstri, losi sig við eignarhaldið á Samskiptum hf. og leyfi frjálsri samkeppni að vera í friði á samkeppnismarkaði.

Hæstv. forseti. Þetta er athyglisvert mál. Ég held að menn ættu kannski svolítið að leiða hugann að því frumvarpi sem varð að lögum í gær um Ríkisútvarpið þar sem gersamlega er galopnað fyrir að það fyrirtæki kaupi alls konar starfsemi. Það gæti þess vegna verið nuddstofa eða mjólkurbú. Það eru engar hömlur á því. Líklega er þetta þá liður í að gera mögulegt að einkavæða það fyrirtæki, að það fyrirtæki kaupi sér fyrirtæki til að standa undir starfseminni og auka hagnaðinn, af því að menn stefni að þeirri einkavæðingu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svörin þó mér hafi ekki þótt þau ítarleg eða ýkjagóð. Sömuleiðis vil ég þakka öðrum þingmönnum fyrir þátttöku í umræðunum. Það sem skiptir máli í þessu sambandi er að með kaupum Íslandspósts hf. á Samskiptum ehf. er ríkið og ríkisfyrirtæki að gera strandhögg á prentmarkaðnum. Þetta gerir það að verkum að samkeppnisstaða annarra á prentmarkaði verður miklu erfiðari, enda er Íslandspóstur miklu stærra og sterkara fyrirtæki og hefur alla burði til að nýta yfirburðastöðu sína á prentmarkaði. Í máli hæstv. ráðherra áðan kom fram að tilgangurinn með kaupunum væri að auka hagræðingu í rekstri Íslandspósts hf. og sömuleiðis að auka starfsöryggi starfsmanna Íslandspósts hf. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að mér finnst lítið gert úr starfsmönnum annarra fyrirtækja á prentmarkaði ef ríkið á að vera í því sérstaklega að styrkja starfsöryggi starfsmanna sinna sem kemur auðvitað niður á starfsöryggi annarra starfsmanna á prentmarkaði. Mér finnst að hæstv. samgönguráðherra þurfi sömuleiðis að svara því með skýrari hætti en fram kom áðan, hvort íslenska ríkið ætli að gera frekari strandhögg á prentmarkaði og hvort þetta sé eitthvað sem við megum eiga von á, jafnvel á öðrum mörkuðum.

Virðulegur forseti. Það snýst ýmislegt á haus þessa dagana en vegna þess sem hér kom fram hjá hv. þingmönnum þá er það svo að stjórnendur hlutafélaga í eigu ríkisins bera ábyrgð og skyldur í samræmi við ákvæði laga um hlutafélög án sérstakra afskipta ríkisins af daglegum rekstri þeirra. Telji þeir það samræmast lögum, samþykktum tilgangi og hagsmunum þeirra félaga sem þeir eru í forsvari fyrir að auka beri umsvif á prentmarkaði á öðrum sviðum, þá liggja ekki fyrir áform um afskipti gæslumanna ríkisins á slíkum ráðstöfunum. Á hinn bóginn verður að ætla að þeir muni þess í stað hafa eðlilegt eftirlit með því að tilætluðum árangri verði náð. Af þessu tilefni vil ég segja að stjórn félagsins, þar sem í er m.a. ágætisfólk, kennt við Vinstri græna og Samfylkinguna, hefur tekið ákvörðun um að fara út í þetta. Guðmundur Oddsson, margreyndur sveitarstjórnarmaður og starfsmaður í skólakerfinu 

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra um Suðurlandsveg. Hún hljóðar svo: 1. Hyggst ráðherra leggja til að Suðurlandsvegur frá Reykjavík til Selfoss verði tvöfaldaður á næstu fjórum árum? - Vísa ég þar til yfirlýsingar hans í þinginu frá því í desember sl. 2. Ef svo er, verður útboð á hönnun þrígreiningar vegarins afturkallað? 3. Hyggist ráðherra tvöfalda veginn, hvort verður það gert með því að: a. bæta fjórðu akreininni við þrígreiningu og skilja með vegriði á milli akgreina, eða b. aðskilja akreinar með bili/eyju? 4. Hvenær áætlar ráðherra að tvöföldun Suðurlandsvegar frá Reykjavík til Selfoss verði að fullu lokið? Ég legg fram þessa fyrirspurn af því hún tengist þeirri grundvallarumræðu sem verið hefur um málið á síðustu mánuðum um tvöföldun á Suðurlandsvegi. Orðið hafa umskipti í viðhorfum sveitarstjórnarmanna, alþingismanna og heimamanna flestra á Suðurlandsundirlendinu til þessa máls. Almenn andstaða er við svokallaða 2+1 leið og krafa er um að farið verði í fulla tvöföldun 2+2 og skilið á milli akreina með raunverulegum hætti með bili eða eyju þar sem vegrið milli akreina er ekki viðunandi aðskilnaður milli akreina á svo umferðarþungum vegi og skapar slysahættu í sjálfu sér. Síðan bættist það við að sveitarfélagið Ölfus, þar sem vegurinn liggur að stórum hluta í gegnum, ætlar ekki að veita leyfi til framkvæmdarinnar nema um tvöföldun verði að ræða. Eina varanlega og ásættanlega lausnin er 2+2 tvöföldun á veginum og fullur aðskilnaður á milli akreina. Við höfum áður rætt hve umferðarþungur vegurinn er orðinn, 80–90% umferðaraukning á áratug. Umferðarþunginn á brautinni er meiri en var á Reykjanesbraut þegar ákveðið var að tvöfalda hana. Bráðabirgðalausn á borð við 2+1 með vegriði á milli er ekki ásættanleg. Við erum að tala um tafarlausa tvöföldun á Suðurlandsvegi á þessu tímabili. Um það er samstaða. Um það snýst baráttan í héraðinu og langt út fyrir það. Hægt var að skilja hæstv. samgönguráðherra svo að hann tæki undir það viðhorf að tvöfalda ætti veginn á næstu missirum, en farið hefur fram útboð á hönnun 2+1 vegar. Því spyr ég: Verður það ekki afturkallað og ráðist í fulla tvöföldun strax? Þetta er spurning um pólitískan vilja hæstv. samgönguráðherra. Pólitískur vilji þingmanna kjördæmisins blasir við og hvernig umræðunni um endurskoðun á samgönguáætlun verður hagað hér og þess vegna kalla ég eftir afdráttarlausri skoðun hæstv. ráðherra.

Virðulegur forseti. Rétt er að það komi fram að ég hafði óskað eftir því við hv. fyrirspyrjanda að þessi fyrirspurn yrði látin bíða. Þau skilaboð komust seint til hans þannig að ég taldi ekki ástæðu til að neita að koma upp og ræða málið. Ég hefði talið eðlilegt og í þágu málsins alls að þessi fyrirspurn yrði rædd í tengslum við umræður um samgönguáætlun sem er alveg að bresta á. Ég tel ekki eðlilegt að ég fari að gefa yfirlýsingar í samræmi við fyrirspurn hv. þingmanns sem sett er fram í fjórum liðum, vegna þess að ég tel eðlilegt að þingsályktunartillagan um samgönguáætlun komi til þingsins áður en ég gef yfirlýsingar um það í smáatriðum, eins og hér er óskað eftir, hvernig við ætlum að standa að endurbyggingu Suðurlandsvegar sem ég hef margsinnis sagt að fara eigi af stað með. En eins og hv. þingmenn vita er það fyrst og fremst gert á forsendum samþykkta Alþingis um fjármuni til slíkra verkefna. Það er því svolítið misvísandi eða jafnvel varasamt að tala þannig um verkefni sem er jafnstórt og tvöföldun Suðurlandsvegar, sem ég tel að fara eigi í, að hægt sé að ljúka því tafarlaust. Hvað þýðir það að ljúka tvöföldun svo langs vegar tafarlaust? Við sem höfum fylgst með hinum mikilvægu framkvæmdum á Reykjanesbraut vitum hversu mikið verkefni þetta er. Ég tel að hægt væri að vinna þetta verk á fjórum árum, ef nægir fjármunir væru til staðar mætti ná því að langmestu leyti. En til þess þarf mjög öflugan verktaka, vel skipulagðan í öllum sínum verkum, og standa að þessu með þeim hætti að eins stuttur tími og nokkur kostur er færi í þetta verkefni. Það er auðvitað ósk okkar að þetta megi takast á sem skemmstum tíma en hvort okkur tekst það verður að koma í ljós. Fyrst og fremst þurfum við að fjalla um það í tengslum við samgönguáætlunina hvernig við ætlum að stilla þessu upp. Ég mun að sjálfsögðu kynna áform mín í ríkisstjórn og stjórnarflokkum áður en ég gef yfirlýsingar um þau á hinu háa Alþingi. Hv. þingmenn verða að virða mér það til vorkunnar að ég fari ekki yfir samgönguáætlunina í fyrirspurnatíma áður en ríkisstjórn og stjórnarflokkar hafa komist að pólitískri niðurstöðu í þeim efnum. Ég vænti þess að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hafi skilning á þessu, eins mikinn áhuga og hann hefur á þessu verkefni eins og allir þingmenn Suðurkjördæmis. Þar er enginn undanskilinn. Þeir hafa allir einlægan og sannan áhuga á að koma þessu verki sem allra fyrst af stað. Ég þakka fyrir þann stuðning sem ég sem samgönguráðherra fæ og vænti þess að skilningur sé á þeirri stöðu að ég byrji ekki að mæla fyrir samgönguáætlun í fyrirspurnatíma á Alþingi.

Frú forseti. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að þetta er eitt af þeim málum sem algerlega þverpólitísk samstaða ríkir um, enda er það líklega mesta hagsmunamálið í komandi kosningabaráttu að ljúka þessu verkefni og taka ákvörðun um með hvaða hætti vegabætur á Suðurlandi verða. Ég tek líka undir að e.t.v. er það óeðlilegt að ráðherra fari að greina frá einstökum atriðum í samgönguáætlun í fyrirspurnatíma en það styttist í að hún verði lögð fram. Ég vil hins vegar lýsa skoðun minni og fer ekkert dult með það að ég tel að við eigum að horfa mjög til þeirrar leiðar sem Þór Sigfússon hefur boðið, að fara í einkaframkvæmd með skuggagjaldsleið. Hann hefur lýst því yfir að ljúka megi verkinu á fjórum til fimm árum. Við eigum hiklaust að skoða þessa skuggagjaldsleið því að það hraðar verkinu en léttir um leið af ákveðinni pressu gagnvart öðrum mikilvægum samgöngubótum.

Hæstv. forseti. Það er hálfömurlegt að hlusta á hæstv. ráðherra boða sífellt í allt haust og vetur að samgönguáætlun sé alveg að bresta á. Menn hafa ekki enn fengið hana í hendur. Það er vegna þess að ekki er hægt að ræða málin í heild sinni sem sífellt er verið að bera upp þessar fyrirspurnir til hæstv. ráðherra. Það er heldur ekki hægt að tala um hvað verður helsta málið í komandi kosningum af þessu tagi fyrr en hægt verður að ræða þessi mál í heild. Menn þurfa auðvitað að geta skoðað sameiginlega helstu þarfir sem eru fram undan og þær eru víða. Þar vega öryggismálin auðvitað mjög þungt. En ég átel hæstv. ráðherra fyrir að vera ekki enn kominn með þessa áætlun til umræðu í þinginu þannig að alþingismenn geti farið að fjalla um hana og skoðað þau mál sem eru brýnust.

Virðulegi forseti. Það var ansi djúpt á upplýsingum í svari hæstv. samgönguráðherra sem hann gaf áðan við fyrirspurn hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar. Mér heyrðist satt að segja ekkert svar felast í ræðu hæstv. ráðherra. Það er hárrétt sem hv. þm. Jóhann Ársælsson sagði að ástæða þess að verið er að spyrja er sú að samgönguáætlun er ekki komin fram og að ráðherrann hefur verið með yfirlýsingar sem gefa ákveðna hluti í skyn. Þetta er auðvitað mjög stórt mál en það eru líka mjög mörg stór mál sem bíða okkar í vegaframkvæmdum í landinu. Eitt er víst að þegar Samfylkingin tekur við eftir næstu kosningar mun hún sjá til þess að mun meiri fjámunum verði veitt til framkvæmda en gert hefur verið og taka fyrir þau svæði þar sem virkilega 

Virðulegi forseti. Þetta var svo dæmalaust svar hjá hæstv. ráðherra að ég veit eiginlega ekki hvernig á að taka því, hvort á að taka því sem fyrirslætti eða undanhaldi í málinu, því það stóð ekkert á hæstv. samgönguráðherra að lýsa því yfir rétt fyrir jólin að tvöfalda ætti veginn austur fyrir fjall. Nú er spurt um pólitískan vilja hans í málinu og það þýðir ekkert að skáka í skjóli samgönguáætlunar sem er ekki til og er ekki komin fram. Hún er sjálfsagt í vinnslu einhvers staðar en hún er ekki þinggagn. Hún er ekki í hinni opinberu umræðu. Það er náttúrlega alveg út í hött að fresta allri grundvallarumræðu um samgöngumál og samgönguverkefni vegna þess að það er ekki komin fram samgönguáætlun sem alltaf er verið að bíða eftir. Við vitum öll hér að það þýðir ekkert að skáka í því skjóli. Að sjálfsögðu þarf að ræða þessi grundvallarmál eins og það að bjóða út hönnun á þrígreiningu á sama tíma og sagt er í þinginu að tvöfalda eigi veginn alla leið. Ég er að kalla eftir þessu hjá hæstv. ráðherra. 2+1 vegur austur fyrir fjall er einfaldlega í uppnámi. Sveitarfélögin neita að taka hann inn á sitt skipulag. Það er pólitísk andstaða við málið og það er pólitísk breiðfylking á bak við 2+2 tvöföldun vegarins alla leið. Það er þetta og í tilefni þess að hæstv. samgönguráðherra lýsti því yfir, að ég held í fyrsta sinn, rétt fyrir jólin að hann tæki undir að tvöfalda ætti veginn sem ég kalla eftir frekari viðhorfum hans í þinginu til þessa máls sem liggur til grundvallar allri samfélagsumræðu á þessu svæði núna. Þetta er stærsta hagsmunamál Sunnlendinga allra og þúsunda annarra Íslendinga sem fara þarna austur mjög reglulega, eiga kannski sumarhús í fjórðungnum. Þess vegna ítreka ég spurningarnar til hæstv. samgönguráðherra. Ég felli mig ekki við að ekki sé hægt að ræða samgöngumál hér af því að einhvern tímann á næstunni eigi að fara að ræða samgönguáætlun. Hún er einfaldlega ekki komin fram, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Það er tvennt sem hv. þingmaður virðist ekki skilja og mér finnst eiginlega vera kominn tími til vegna þess að hann hefur tekið þetta mál mjög oft upp í þinginu í formi fyrirspurna, óundirbúinna fyrirspurna, umræðu utan dagskrár o.s.frv. Annars vegar vinnum við á grundvelli samgönguáætlunar, eins og framkvæmdir á flugvöllum, höfnum og vegum, og hins vegar vinnum við á grundvelli samþykkta Alþingis um fjárlög. Tilgangurinn með því að krefjast þess að ég svari um einstök hönnunaratriði í vegagerð eða hvenær tilteknu verki eigi að ljúka sem ekki er komið í endanlegri mynd í samgönguáætlun og samþykkt af Alþingi er því miður að reyna að slá einhverjar pólitískar keilur. Ég hef vakið athygli á því að ég lít svo á að það sé einlægur vilji þingmanna Suðurkjördæmis, á sama hátt og það er einarður vilji minn, að byggja upp þennan veg eins hratt og eins vel og kostur er. Því skil ég ekki hvers vegna hv. þingmaður og þingmenn Samfylkingarinnar reyna stöðugt að gera þetta mál tortryggilegt, reyna að láta líta svo út sem samgönguráðherra sé einhver þröskuldur í vegi þessara framkvæmda. Öðru nær. Samgönguáætlun hefur sinn gang. Hún kemur í dagsljósið mjög 

Virðulegi forseti. Endingartími þjóðvega er almennt áætlaður um það bil 20 ár og á Íslandi að flestir vegir sem við keyrum 20 ára eða eldri og það hefur ekki farið fram hjá neinum í hversu slæmu ástandi vegirnir eru víða. Það er víða missig, kantar eru mjög slæmir og ég tala nú ekki um þegar brotnar upp úr vegunum og þeir eru holóttir og hrjúfir eins og víða er. Við vitum að umferð hefur aukist alveg gífurlega. Hún hefur margfaldast á örfáum árum og þar með hafa tekjur af umferð líka margfaldast, þ.e. tekjur ríkisins. Þær hafa vaxið um 40% á síðustu þrem árum. Við vitum að það hafa orðið slys vegna ástands þjóðvega á Íslandi m.a. vegna missigs þar sem bílar hafa skoppað til í hálku og farið út af. Við vitum að flutningabílar hafa oltið út af veginum vegna þess að kantar hafa gefið sig og fleira og fleira. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: 1. Hverjar hafa fjárveitingar til viðhalds þjóðvega verið árin 2003–2006? 2. Hver er áætluð fjárþörf til viðhalds þjóðvega næstu fimm árin? 3. Hve mikið er áætlað að viðhaldsþörf aukist vegna aukinnar þungaumferðar? Verður tekið tillit til hennar við áætlun viðhaldskostnaðar næstu fimm árin? Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra sagði áðan í ræðustóli að það væri unnið á grundvelli samgönguáætlunar. Ég ætla að leyfa mér að mótmæla þeirri fullyrðingu og bendi á að á yfirstandandi kjörtímabili sem nú er senn að renna sitt skeið hefur verið dregið stórkostlega saman í framlögum til vegamála frá því sem vegáætlun segir til um eða samtals líklega um 6 milljarða kr. Þetta kalla ég ekki að vinna samkvæmt vegáætlun, hæstv. forseti, og tel því enn ríkari ástæðu til að spyrja ráðherra út í þessi mál.

Virðulegur forseti. Spurt er: „Hverjar hafa fjárveitingar til viðhalds þjóðvega verið árin 2003–2006?“ Svar mitt er svohljóðandi: Til viðhalds stofn- og tengivega telst endurnýjun bundinna slitlaga, endurnýjun malarslitlagastyrkingar og endurbættar brýr, varnargarðar og veggöng, öryggisaðgerðir, umferðaröryggisáætlun, vatnaskemmdir og viðhald girðinga. Fjárveitingar til þessara verkefna á árunum 2003–2006 hafa verið eftirfarandi í milljónum króna á meðalverðlagi ársins 2006: Árið 2003 2 milljarðar 564 þús., árið 2004 2 milljarðar 535 þús., árið 2005 2 milljarðar 783 þús. og árið 2006 2 milljarðar 826 þús. Í annan stað er spurt: „Hver er áætluð fjárþörf til viðhalds þjóðvega næstu fimm árin?“ Í núgildandi vegáætlun, samgönguáætlun fyrir árin 2005–2008, eru fjárveitingar til viðhalds vega 3 milljarðar 14 millj. á árinu 2007 og 3 milljarðar 88 millj. á árinu 2008. Gert er ráð fyrir að tölurnar hækki í samræmi við vísitöluhækkun fjárlaga. Í núgildandi samgönguáætlun fyrir árin 2003–2014 er fjárveitingum til viðhalds vega skipt á þrjú tímabil, 2003–2006, 2007–2010 og 2011–2014. Þar er gert ráð fyrir að fjárveitingar verði 10 milljarðar 600 millj. á árunum 2007–2010 og 11,1 milljarður á tímabilinu 2011–2014. Þær tölur eru á verðlagi fjárlaga árið 2006. Þörfin fyrir viðhaldsfé er mikil, sérstaklega til styrkinga og endurbóta á vegakerfinu og kemur það fram í þessum tölum sem hafa hækkað og er gert ráð fyrir í samgönguáætluninni að hækki enn frekar eins og kom fram í þeim tölum sem ég nefndi áður. Í þriðja lagi er spurt: „Hve mikið er áætlað að viðhaldsþörf aukist vegna aukinnar þungaumferðar? Verður tekið tillit til hennar við áætlun viðhaldskostnaðar næstu fimm árin?“ Svar mitt er þetta: Vegna mikillar aukningar þungaflutninga um vegi landsins hefur álag á burðarlag á vegum aukist. Aukinn þungaflutningur ásamt aukinni leyfilegri lengd flutningabíla kallar á breiðari vegi og meira rými á gatnamótum en það er rétt að taka fram að reglur á hinu Evrópska efnahagssvæði um öxulþunga voru innleiddar á árinu 1995 og því fer fjarri og fór fjarri þá að vegirnir hefðu verið byggðir upp miðað við þann leyfilega öxulþunga sem þá var innleiddur. Það er kannski vandamálið sem við erum að glíma við í dag. Sá hluti vegakerfisins sem hefur verið með bundnu slitlagi sl. 25 ár eða um það bil frá árinu 1980, var byggður upp miðað við þær forsendur sem giltu á þeim tíma. Á fyrstu árum tímabilsins var reynt að leggja slitlag á þá vegakafla sem voru best undir það búnir hvað varðar feril í hæð og plani, burðarþoli og breidd. Markmiðið þá var að lengja bundið slitlag sem mest án þess að þurfa að framkvæma nema í litlum mæli dýra styrkingu og breikkun. Síðan var farið að leggja slitlag á verri vegarkafla og gerðar minni kröfur til plan- og hæðarlegu. Síðustu ár hefur verið hert enn frekar á kröfum til plan- og hæðarlegu vega og þær færðar meira að kröfum nágrannaþjóða okkar. Fyrir 5 árum var tekin ákvörðun um að breikka vegina. Sumir hverjir voru, eða meginleiðir voru 6,5 metrar en síðustu 5 árin hafa þeir verið byggðir 7,5 eða 8,5 metrar og nú hefur verið ákveðið að allar meginleiðir verði byggðar í 8,5 metra breidd. Við hönnun burðarlaga hefur endingartími burðarlaga almennt verið miðaður við 20 ár og litið þannig á að eftir þann tíma þurfi að styrkja veginn. Þetta er í samræmi við það sem almennt tíðkast í nálægum löndum en álag á burðarlög og endingartími burðarlaga eru tengd hugtök. Við hönnun burðarlags vega er umferð og þá einkum þungaumferð áætluð 20 ár fram í tímann. Ef fjöldi þungra bíla sem áætlað er að fari um vegina á því ára tímabili eykst umfram það sem gert er ráð fyrir í hönnun þýðir það að endingartími burðarlagsins styttist til samræmis við það. Aukinn sléttleiki vega hefur einnig áhrif á umferðaröryggi. Forsendur sem leggja verður til grundvallar við gerð viðhaldsáætlunar hafa breyst eins og áður er lýst og það þarf því að auka fé til viðhalds verulega á næstu árum eins og gert hefur verið síðustu ár.

Hæstv. forseti. Í svari hæstv. ráðherra komu fram mjög athyglisverðar staðreyndir, þ.e. að á því sex ára tímabili sem hann fór yfir, sem eru annars vegar liðin ár og tvö sem eru fram undan, þá hafi 2,5–3 milljarðar verið áætlaðir í viðhald á vegum. En síðan er gert ráð fyrir 10–11 milljörðum á ári þar á eftir. Þetta segir allt um það að á undanförum árum, eins og allir vita sem ferðast um vegi landsins, hefur viðhald vega verið látið drabbast niður með alveg sérstaklega vondum afleiðingum og við sjáum það alls staðar þegar við förum um vegina. Hæstv. ráðherra hefur greinilega ekki staðið sig í stykkinu enda hefur oft verið á það bent að í þetta vanti gríðarlega fjármuni og fram undan eru bókstaflega endurbyggingar á vegum landsins að stórum hluta.

Virðulegi forseti. Sú ábending sem hv. þm. Jóhann Ársælsson kom með og fiskaði út úr svari hæstv. ráðherra er hárrétt. Viðhaldsfé til vega hefur verið allt of lítið undanfarin ár enda sér maður það þegar maður lítur yfir tölurnar hversu lítið þær hækka og hversu lágar þær hafa verið undanfarið þrátt fyrir að umferðin hafi aukist jafnmikið og ég rakti áðan. Hæstv. ráðherra taldi upp háar fjárhæðir sem ættu að fara til viðhalds vega á næstu árum á því tímabili sem hann hefur væntanlega látið af störfum sem samgönguráðherra. Það mun því verða hlutverk nýs ráðherra að sjá til þess að viðhaldsfé verði eðlilegt og nokkurn veginn í samræmi við þarfir. En samkvæmt því sem samtök verslunar og þjónustu hafa áætlað mun endurbygging á vegakerfinu, hringveginum um Ísland, kosta milli 10 og 20 milljarða. Endurbygging og viðhald vega eru því framkvæmdir sem munu gleypa afskaplega mikið fjármagn á næstu árum auk þess sem stórir hlutar landsins eru enn þá á frumstigi í vegamálum eins og hæstv. samgönguráðherra er auðvitað kunnugt um þar sem stór hluti þess svæðis er í hans kjördæmi, þ.e. á Vestfjörðunum.

Virðulegi forseti. Ekki veit ég hvaðan hv. þingmaður hefur þær upplýsingar að það kosti 10 milljarða að endurbyggja hringveginn. Ég hef þær upplýsingar að það kosti 15 milljarða að endurbyggja eingöngu veginn til Selfoss þannig að ég vona svo sannarlega að Samfylkingin hafi ekki mótað þá stefnu sem hér kom fram í tölum. Stóryrði hv. þm. Jóhanns Ársælssonar um uppbyggingu vegakerfisins eru ekki ný en það verður hins vegar að segja hverja sögu eins og hún er. Ég man aldrei eftir því að hv. þingmaður hafi borið upp, hvorki í þingmannahópnum í Vesturlandskjördæmi gamla eða Norðvesturkjördæmi eða hér á Alþingi, tillögur um að auka framlög til viðhalds vega þannig að þetta er þá loksins að birtast núna. Hann er að átta sig á því að við þurfum að auka slík fjárframlög. Eins og ég gat um í svari mínu hefur verið bætt við fjármunum í viðhaldsþáttinn en auðvitað vantar alltaf meira. Hvar vantar ekki meiri fjármuni í samfélagi okkar til þess að byggja nýtt og endurbæta? Samfélag okkar hefur vaxið svo hratt upp og fjárþörfin er svo mikil á öllum sviðum að við verðum að forgangsraða. Til dæmis greiðir umferðin miklu meira í skatta, þ.e. bíleigendur, notendur olíu og bensíns, en fer til uppbyggingar vegakerfisins. Alþingi og ríkisstjórn á hverjum tíma hefur valið þann kost að nota þetta sem skattlagningarleið. Ég hefði auðvitað viljað fá alla þá fjármuni í uppbyggingu vegakerfisins en þeir eru notaðir til annarra samfélagsmála í heilbrigðis-, mennta- og félagsmálum. Ég hef hins vegar ekki heyrt tillögur um það að hv. þingmenn Samfylkingarinnar legðu til að taka fjármuni út úr heilbrigðiskerfinu og leggja í umferðina.

Frú forseti. Mikið hefur verið rætt um jarðgangagerð á milli Bolungarvíkur og Ísafjarðar undanfarið og ekki að tilefnislausu. Ríkisstjórnin kom fram með ónýta tillögu um að gerð yrðu jarðgöng um hluta leiðarinnar sem nægir auðvitað alls ekki til að koma þessum samgöngum á milli Ísafjarðar og Bolungarvíkur í viðunandi horf. Nú hafa Bolvíkingar reist rönd við. Þeir mótmæltu kröftuglega sem varð til þess að samgönguráðherra hopaði með þessa ónýtu fyrirætlan sína og setti í gang athugun á öðrum kostum en hins vegar hefur staðið á því eins og reyndar öðrum fyrirætlunum í samgöngumálum á næstu árum að við fengjum upplýsingar um hvað fyrirhugað er að gera. Það má líka segja þó að minna hafi farið fyrir því að á veginum á milli Ísafjarðar og Súðavíkur er mjög oft hættuástand. Fyrir nokkrum dögum var ég fyrir vestan, á Ísafirði, og hitti þá konu sem vinnur inni á Ísafirði en býr á Súðavík og þegar hún átti leið hjá þar nýlega rétt slapp hún við sjö flóð á veginn og eitt af þessum flóðum var svo stórt að það hefði tekið bílinn niður í fjöru ef hann hefði verið staddur á þeim stað. Fólk á Vestfjörðum er hugsanlega orðið vant þessu ástandi. Það kemur ekki einu sinni í fréttunum þótt snjóflóð falli á veginn, ekki alltaf í það minnsta, en mér þykir full ástæða til að vekja athygli á þessu ástandi og hvetja til þess að gerð verði metnaðarfull áætlun um það hvernig eigi að koma samgöngumálum Bolvíkinga, Ísfirðinga og Súðvíkinga og samskiptamöguleikum þessara þriggja bæjarfélaga hvert við annað í viðunandi horf. Og það er mjög nauðsynlegt af því að líf og heill þessara íbúa er að veði. Ég spyr því hæstv. ráðherra: 1. Hvað hefur oft þurft að loka veginum á milli Bolungarvíkur og Ísafjarðar vegna grjóthruns og snjóflóða sl. fimm ár? 2. Hvað hafa á sama tímabili oft verið gefnar úr viðvaranir til vegfarenda um hættu á hruni eða snjóflóðum? 3. Hvað hafa oft fallið snjóflóð á veginn milli Ísafjarðar og Súðavíkur á sama tímabili?

Virðulegi forseti. Spurt er: Hvað hefur oft þurft að loka veginum á milli Bolungarvíkur og Ísafjarðar vegna grjóthruns og snjóflóða sl. fimm ár? Samkvæmt upplýsingum Vegagerðarinnar eru lokanir vegna snjóflóða og grjóthruns árið 2001 einn dagur, árið 2002 þrír dagar, árið 2003 er enginn dagur þannig, árið 2004 fjórir dagar og árið 2005 eru það 10 dagar, samtals 18 dagar. Árið 2005 sker sig nokkuð úr vegna mikillar snjóflóðahrinu á svæðinu á þeim tíma. Í annan stað er spurt: Hvað hafa á sama tímabili oft verið gefnar úr viðvaranir til vegfarenda um hættu á hruni eða snjóflóðum? Upplýsingum um fjölda viðvarana hefur ekki verið haldið kerfisbundið saman samkvæmt þeim upplýsingum sem ráðuneytið hefur fengið. Þær eru af ýmsum toga og stundum gefnar af Vegagerðinni og stundum lögreglu. Viðvaranir af þessu tagi eru raunar mjög erfiðar í framkvæmd. Til skýringar má nefna nokkurra daga tímabil þar sem snjóflóð eru talin ólíkleg en ekki útilokuð. Í þriðja lagi er spurt: Hvað hafa oft fallið snjóflóð á veginn milli Ísafjarðar og Súðavíkur á sama tímabili? Til eru allgóðar upplýsingar um fjölda snjóflóða. Talið er hve oft er opnað í gegnum snjóflóð og getur stundum verið um fleiri en eitt snjóflóð að ræða. Bent skal á að oftast falla snjóflóð úr mörgum giljum í sama veðrinu þannig að dagar þegar snjóflóð falla eru mun fleiri. Snjóflóð sem fallið hafa á vegi 2001–2005 á milli Súðavíkur og Ísafjarðar eru í Súðavíkurhlíð 100 og í Kirkjubólshlíð 33, alls 133 snjóflóð. Í Óshlíðinni er um að ræða 68 snjóflóð á þessu tímabili, 2001–2005, þannig að öllum má ljóst vera að áform um jarðgöng á milli Ísafjarðar og Bolungarvíkur hafa mikla þýðingu og þetta vekur að sjálfsögðu athygli á því við hvaða aðstæður íbúarnir búa þarna og almenningur kannski í landinu áttar sig þeim mun betur á því hversu mikilvægt það er að bæta þarna úr.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin sem vissulega eru athyglisverð. Það er t.d. athyglisvert hversu miklu oftar er lokað á veginum milli Bolungarvíkur og Ísafjarðar núna síðari árin, enda er það auðvitað í samræmi við þær upplýsingar sem við höfum um gerð hlíðarinnar fyrir ofan veginn, þ.e. að hún er bókstaflega á leiðinni niður í sjó. Það er smám saman að hrynja úr henni og hrunið er mjög að aukast. Það var líka mjög athyglisvert að fá upplýsingar um öll flóðin sem eru að falla á veginn milli Súðavíkur og Ísafjarðar, þ.e. 100 flóð á þessu árabili í Súðavíkurhlíð og 33 í Kirkjubólshlíð. Þetta undirstrikar að það þarf ekki eingöngu að setja niður jarðgöng á milli Ísafjarðar og Bolungarvíkur þó að það sé að sjálfsögðu mjög brýn framkvæmd heldur þarf líka að undirbúa jarðgöng og gerð þeirra sem allra fyrst á milli Ísafjarðar og Súðavíkur. Það er ekki aðeins um öryggi íbúanna að tefla þarna, heldur er þannig háttað að byggingarland, í Skutulsfirði skulum við segja, er takmarkað og ekki gott víða vegna staðhátta en hins vegar er úrvalsbyggingarland bæði í Bolungarvík og Súðavík. Eðli málsins samkvæmt væri hagkvæmt að byggja upp þar t.d. íbúabyggð en fólk gæti sótt atvinnu sína inn á Ísafjörð eða frá Ísafirði inn í hin þorpin ef svo háttaði til ef samgöngur væru í lagi sem þær eru ekki í dag.

Frú forseti. Þessi fyrirspurn mín er að sjálfsögðu af sama toga og sú á undan, þ.e. ég er að hugsa um öryggi vegfarenda á vegunum á Vestfjörðum á milli Bolungarvíkur og Ísafjarðar, og Ísafjarðar og Súðavíkur og spyr því hæstv. ráðherra: 1. Hvað hafa á sl. 10 árum orðið mörg umferðaróhöpp annars vegar og slys hins vegar sem rekja má til ástands vegar og/eða veðurfars á leiðunum a. Bolungarvík – Ísafjörður, og b. Ísafjörður – Súðavík? 2. Hvað er talið að tjón á farartækjum og vinnuvélum nemi á sama tímabili hárri upphæð á núvirði?

Virðulegi forseti. Fyrirspurninni sem hljóðar í fyrsta lagi: Hvað hafa á sl. 10 árum orðið mörg umferðaróhöpp annars vegar og slys hins vegar sem rekja má til ástands vegar og/eða veðurfars á leiðunum a. Bolungarvík – Ísafjörður, og b. Ísafjörður – Súðavík? vil ég svara í samræmi við upplýsingar sem ráðuneytinu hafa borist frá stofnunum um að á veginum milli Ísafjarðar og Bolungarvíkur á tímabilinu 1996 til septemberloka árið 2007 varð eitt banaslys, fjögur alvarleg slys, 21 slys með litlum meiðslum og óhöpp án meiðsla voru 55, látnir sem sagt einn, alvarlega slasaðir 4 og lítið slasaðir 27. Á veginum milli Ísafjarðar og Súðavíkur á sama 10 ára tímabili hefur orðið banaslys í einu tilviki, alvarlegt slys í þremur tilvikum, slys með litlum meiðslum í 13 tilvikum og óhöpp án meiðsla í 55 tilvikum. Þarna hafa látist þrír einstaklingar, þrír slösuðust alvarlega og 20 lítið. Í öðru lagi er spurt: Hvað er talið að tjón á farartækjum og vinnuvélum nemi á sama tímabili hárri upphæð á núvirði? Samkvæmt upplýsingum frá Sambandi íslenskra tryggingafélaga er meðalmunatjón í ábyrgðartryggingum ökutækja um 240 þús. kr. vegna umferðarslysa og er þá eingöngu um að ræða skemmdir á ökutækjum. Miðað við þessar upplýsingar eru tjónagreiðslur tryggingafélaga 36.721.000 vegna 153 umferðarslysa á árunum 1996–2006 á leiðinni Bolungarvík – Ísafjörður – Súðavík. Við þetta er því að bæta að oft er ekið við erfiðar aðstæður. Við þekkjum það sem förum oft um þjóðvegi landsins í öllum landshlutum að aðstæður, ekki síst á veturna, eru vægast sagt háskalegar þegar hálka er. Þess vegna er það þegar allra veðra er von mikilvægt að gera þær endurbætur á vegakerfi landsins að það sé reynt að sneiða hjá því að fara yfir fjallvegi, fara yfir hálsa og hæðir þar sem brekkur eru. Hún olli mér satt að segja miklum vonbrigðum, sú andstaða sem hefur verið við það að byggja upp vegi, eins og Vestfjarðaveginn í Gufudalssveitinni þar sem verið er að færa veginn frá hálsunum en vetrarfærð og akstur í öllum veðrum leiðir oft til slysa. Það er ekki ofsögum sagt að aðstæður á þjóðvegunum, bæði vegna veðurs, snjókomu og hálku eru oft þannig að slys verða og í því ljósi þarf að sjálfsögðu að taka ákvarðanir í sambandi við uppbyggingu vegakerfisins. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að leggja fram þessa fyrirspurn. Hún vekur athygli á okkar mikilvæga viðfangsefni sem er að byggja upp vegakerfið með öryggið í fyrirrúmi.

Hæstv. forseti. Það sem hæstv. ráðherra sagði í sínu svari slær mig þannig að á þessum stuttu vegum sem þarna var um spurt séu gríðarlega mörg slys og hörmuleg. Það er auðvitað ástæða til þess að hafa þetta mikið í huga þegar menn taka ákvarðanir um það að hverju þeir beina fjármagni í vegamálum. Viðhald vega og endurbætur á þeim með tilliti til þess hversu hættulegir þeir eru er auðvitað viðfangsefnið núna. Ég held að hæstv. ráðherra hafi áttað sig vel á því. Hann hefur margsagt að hann vilji beina kröftunum að þessu. En þarna eru líka framtíðaráform sem þarf að gera þannig að menn viti að hverju þeir stefna þarna, hvar verði gerð jarðgöng og hvar verði gerðar aðrar endurbætur.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin við fyrirspurn minni. Mér þótti þau athyglisverð. Það kemur í ljós að á þessu árabili sem ég spurði um hafa 159 manns lent í óhöppum eða slysum og þar af eru tvö banaslys og sjö tilvik þar sem viðkomandi er alvarlega slasaður. Þetta undirstrikar meira en allt annað hversu nauðsynlegt er að hraða vegabótum á þessu svæði sem er svo hættulegt yfirferðar. Ég vek athygli á því að við erum í báðum tilfellum að tala um stuttar leiðir. Það er ekki nema hálftíma akstur á milli Ísafjarðar og Bolungarvíkur og á þessari hálftíma akstursleið verða öll þessi slys. Það er álíka löng vegalengd sem við erum að tala um milli Ísafjarðar og Súðavíkur. Þarna slasast 160 manns eða lenda í óhöppum á þessu tímabili. Þetta sem sagt undirstrikar enn og aftur hversu hættulegar þessar leiðir eru og hversu nauðsynlegt er að fara strax í varanlegar endurbætur á þessum samgönguleiðum og það verður auðvitað ekki gert nema með jarðgöngum.

Virðulegi forseti. Ekki voru allir hrifnir þegar ákveðið var að selja Landssíma Íslands og enn færri voru hrifnir af því að selja grunnnet Símans með og á meðal þeirra sem voru á móti því voru þingmenn Samfylkingarinnar. Okkur grunaði að þetta hefði ýmsar miður heillavænlegar afleiðingar í för með sér sem hefur svo komið á daginn. Þetta hefur haft í för með sér ýmsar afleiðingar sem okkur óraði ekki fyrir og sennilega engan. Þjónusta hefur versnað til muna. Það þekkja íbúar landsbyggðarinnar. Það þarf að bíða mun lengur en áður eftir mjög einfaldri þjónustu og viðhaldsþjónusta hefur versnað. Nú er svo komið að ég sé ekki betur en að öryggi íbúanna sé stefnt í hættu vegna þess að Síminn tilkynnti fyrir áramótin að hann ætlaði að loka starfsstöð sinni á sunnanverðum Vestfjörðum og flytja starfsemina eða þjónustukjarnann til Stykkishólms, ef ég man rétt. Þannig háttar til eins og öllum er kunnugt að Síminn sér um einhverjar endurvarpsstöðvar útvarpsins og útvarpið er helsta öryggistæki landsmanna. Mér finnst því mjög mikið áhyggjuefni að sá sem á að sjá um viðhald á tækjum Símans, útbúnaði á Suðurfjörðum Vestfjarða, sé ekki lengur staðsettur þar á því svæði heldur þurfi hann að koma jafnvel alla leið frá Stykkishólmi nema svo vel vilji til að hann sé staddur á sunnanverðum Vestfjörðum ef eitthvað kemur upp á. Ég spyr því hæstv. ráðherra: 1. Telur ráðherra að öryggi og þjónusta við íbúa á sunnanverðum Vestfjörðum verði tryggt á fullnægjandi hátt ef verður af fyrirætlun Símans um að leggja niður starfsemi á Patreksfirði? 2. Hvernig hyggst ráðherra tryggja eftirlits- og viðhaldsþjónustu við endurvarpsstöðvar útvarps á sunnanverðum Vestfjörðum?

Virðulegi forseti. Það er svo margt að breytast í samfélaginu en áfram hugsar sumt fólk þannig að ríkið eigi að gera alla hluti. En hér er spurt: Telur ráðherra að öryggi og þjónusta við íbúa á sunnanverðum Vestfjörðum verði tryggt á fullnægjandi hátt ef verður af fyrirætlun Símans um að leggja niður starfsemi á Patreksfirði? Svar mitt er svohljóðandi: Síminn er hlutafélag eins og hv. þingmenn þekkja sem starfar á samkeppnismarkaði og ber þannig réttindi og skyldur að einkarétti. Síminn er ekki lengur að neinu leyti í eigu ríkisins. Fyrirtækið þarf því ekki að gefa upplýsingar eða leita heimilda stjórnvalda til breytinga á starfsemi sinni nema skýrt sé kveðið á um það í lögum. Þá eru ákveðnar skyldur sem hvíla á fjarskiptafyrirtækjum. Sem dæmi um slíkar skyldur má nefna 54. gr. fjarskiptalaga en þar er kveðið á um verndun almenna talsímaréttarins. Þar segir, með leyfi forseta: „Fyrirtæki sem bjóða almenna talsímaþjónustu skulu gera nauðsynlegar ráðstafanir sem miða að því að almenna talsímanetið og almenna talsímaþjónustan, þ.m.t. neyðarþjónusta, rofni ekki.“ Í þessu sambandi meðal annars getur Póst- og fjarskiptastofnun sett skilyrði sem varða rekstraröryggi neta samanber 3. mgr. 6. gr. laga um fjarskipti þannig að símafyrirtækjunum eru að þessu leyti settar skorður án þess að ríkisvaldið segi til um starfsmannafjölda eða þá þjónustu sem eigi að vera til staðar. Hún er á ábyrgð fjarskiptafyrirtækjanna. En fjarskiptafyrirtækin þurfa að uppfylla þessi skilyrði. Í annan stað er spurt: Hvernig hyggst ráðherra tryggja eftirlits- og viðhaldsþjónustu við endurvarpsstöðvar útvarps á sunnanverðum Vestfjörðum? RÚV er með samning við Símann samkvæmt mínum upplýsingum og ráðuneytið hefur fengið það staðfest um eftirlits- og viðhaldsþjónustu á dreifikerfi Ríkisútvarpsins. Það ættu hv. þingmenn að hafa kynnt sér allrækilega síðustu daga og kannski hefur það verið rætt hér.  Þetta er mitt svar, virðulegur forseti. Að öðru leyti vil ég vegna ræðu hv. fyrirspyrjanda segja að sala Símans er eitt af þeim málum sem voru mikið rædd á sinni tíð. Menn töluðu mikið um að ekki mætti selja grunnnetið meðal annars þingmenn Samfylkingarinnar. Á sama tíma og í framhaldi af því var á vegum Orkuveitu Reykjavíkur verið að undirbúa það og síðan var gerð tilraun til þess engu að síður á vegum Samfylkingarinnar og þeirra sem stóðu að R-listanum að selja grunnnetið sem Orkuveitan var búin að byggja upp og selja það í hendurnar á Símanum sem fer með þetta net. Ég er sömu skoðunar og ég var áður að ég tel eðlilegt að hafa sjálft grunnnetið með þeim hætti sem við gerðum og að í því felist besta tryggingin á samkeppnismarkaði meðal annars með þeim ströngu reglum sem fjarskiptalögin setja um aðgang að netum og heimtaugum, þ.e. að það hafi verið besta tryggingin fyrir því að við fengjum eðlilega framþróun á vettvangi fjarskiptanna í okkar landi enda er staðreyndin sú að framfarir okkar í fjarskiptum hafa orðið meiri síðustu árin en er að gerast í öðrum löndum og notkun okkar á fjarskiptum, tölvum og internetinu og farsímum er meiri en hjá flestum öðrum þjóðum vegna þess hversu vel við höfum byggt upp þetta kerfi allt og ekki síst núna síðustu árin. Til fróðleiks er hægt að segja frá því að yfir 50 

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra var einmitt að lýsa því hvaða afleiðingar það hefur haft að selja grunnnetið frá Símanum og ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hefur hann gert þeim sem reka Símann grein fyrir því eða lýst því yfir að hann hafi gert um það samning sem í er fólgin sú ákvörðun að leggja niður siglingar frá Stykkishólmi til Vestfjarða? Er víst að þeir hjá Símanum sem reka það fyrirtæki geri sér grein fyrir því að það verður enn þá lengra og tímafrekara að komast til þess að gera við á Vestfjörðum eftir að þær siglingar leggjast niður, ef þær leggjast niður? Það liggur fyrir samkvæmt þeim samningi sem hæstv. ráðherra ber ábyrgð á að þessar siglingar munu leggjast af.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin sem mér fundust athyglisverð. Það kom nefnilega fram í þeim að hæstv. ráðherra telur sig ekki bera ábyrgð á neinu. Hann ber ekki ábyrgð á því hvernig fjarskiptafyrirtækin haga sér og hann ber ekki ábyrgð á því hvort þau haga sinni starfsemi þannig að eðlilegt sé að áætla að þau geti brugðist við á viðunandi hátt og á viðunandi tíma ef bilun verður. Ýmist bera fjarskiptafyrirtækin sjálf ábyrgð eða þá að Ríkisútvarpið ber ábyrgð. En þetta kemur hæstv. ráðherra bara ekkert við, ekki nokkurn skapaðan hlut, jafnvel ekki þó hann hafi eins og við hin væntanlega tekið eftir því núna á haustdögum að íbúar á suðurfjörðum Vestfjarða voru án útvarps ef ég man rétt í tvo daga. Það tók viðgerðarmann einn eða tvo daga að komast á staðinn vegna þess að hann var staðsettur utan Patreksfjarðarsvæðisins. Við verðum að áætla það að einmitt á þeim tímum sem raunhæfast eða eðlilegast er að búast við því að hlutirnir bili, þ.e. í vondum veðrum og á slíkum stundum þá er erfiðast að komast á staðinn. Hæstv. ráðherra er kunnugt um að samgöngur til suðurfjarða Vestfjarða eru ekki greiðar. Þær eru hvorki greiðar yfir sjó né landleiðina, hvorki frá Stykkishólmi né frá norðurhluta Vestfjarða. Ég verð því að segja, virðulegi forseti, að mér blöskrar kæruleysi eða áhyggjuleysi hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Nú kom kennarinn upp í hv. þingmanni þegar henni blöskrar kæruleysið er hún lítur yfir nemendahópinn hér. Ég svaraði því alveg skýrt og skorinort áðan að það er á ábyrgð Ríkisútvarpsins og þeirra þjónustuaðila sem Ríkisútvarpið semur við að sjá til þess að útvarp náist. Samgönguráðherra kemur þar hvergi að. Það er alger misskilningur ef hv. þingmenn halda að samgönguráðherra sé með vinnuflokka í því að gera við bilaða senda á vegum útvarpsins. Ég bara skil ekki þessa umræðu. Þetta er alger grundvallarmisskilningur. Hins vegar er það þekkt að ...  Hér blandast inn í með sérkennilegum hætti samningur um ferjusiglingar á Breiðafirði sem hv. þm. Jóhann Ársælsson nefndi. 

Hæstv. forseti. Eitt af þeim stjórntækjum sem löggjafinn hefur sett hæstv. ráðherrum í hendur til að fylgja eftir þeim málum sem hér eru samþykkt eru aðgerðaáætlanir af ýmsu tagi. Ein þeirra aðgerðaáætlana heyrir undir hæstv. félagsmálaráðherra, eflaust fleiri, en sú sem ég vil beina athyglinni að núna er jafnréttisáætlunin. Samkvæmt jafnréttisáætlun sem samþykkt var á Alþingi Íslendinga í lok maí 2004 var gerð sérstök grein fyrir því í greinargerð með tillögunni að félagsmálaráðuneytið skyldi annast eftirfylgni framkvæmdaáætlunarinnar og segir í 6. tölulið greinargerðarinnar með tillögunni, með leyfi forseta: „Til að tryggja það að raunverulegur árangur náist við framkvæmd verkefna þeirra sem hér eru tíunduð er mikilvægt að gerð sé úttekt á árangri ríkisstjórnarinnar. Skilgreina verður á hvaða hátt þetta verður gert, en æskilegt er að slík úttekt verði gerð um mitt framkvæmdatímabilið og aftur í lok þess. Þá skal meta hvert verkefni, hvort sem því er lokið eða ekki, og leggja mat á þau áhrif sem það hefur haft.“ Um mitt tímabil sem mun hafa verið vorið 2006 hefði átt að líta dagsins ljós einhvers konar mat ráðherra eða ráðuneytisins á því hver staðan væri. Ég kannast ekki við að hafa séð slíkt. Það er ástæðan fyrir því að ég set fram þessa fyrirspurn til hæstv. ráðherra, spyr hvort þess sé að vænta að ríkisstjórnin leggi fljótlega fram greinargerð um stöðu verkefna og árangur að jafnréttisáætlun 2004–2008 í samræmi við ákvæði áætlunarinnar. Kunnara er en frá þurfi að segja að hæstv. félagsmálaráðherra vorið 2004, sem er raunar ekki sá sem hér situr heldur flokksbróðir hans, Árni Magnússon, þurfti að þola nokkrar ákúrur af hendi okkar stjórnarandstöðuþingmanna í það minnsta í umræðunni, enda var þá orðið opinbert og ljóst að ríkisstjórnin hafði staðið sig afar slælega hvað varðaði áformin sem jafnréttisáætlunin, sem átti að gilda til 2004, lagði ríkisstjórninni á herðar. Þannig stóð það enn þá út af að einhver ráðuneyti voru ekki enn þá búin að setja sér jafnréttisáætlun og hæstv. ráðherra gat ekki annað en viðurkennt að ríkisstjórnin hefði staðið sig slælega og tækin eða úrræðin sem ráðherrarnir hefðu og ráðuneytin væru kannski ekki nægilega sterk. Lofað var bót og betrun og við sem höfum reynt að fylgjast með þessum málaflokki vonumst eftir að fá að sjá árangur á þessu tímabili og þess vegna tel ég mikilvægt að þetta milliuppgjör verði lagt fram hið allra fyrsta.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur beint til mín fyrirspurn er varðar greinargerð um jafnréttisáætlun og ég þakka henni fyrir þá spurningu. Ég get með ánægju upplýst að nú liggja fyrir í ráðuneytinu drög að ítarlegri skýrslu um stöðu og þróun í jafnréttismálum frá árinu 2004. Vinna við frágang skýrslunnar er á lokastigi en fjölmargir aðilar hafa lagt hönd á plóginn við undirbúning hennar. Ég get upplýst hv. þingmann um að ég er þegar með drög að þeirri skýrslu í mínum höndum. Samhliða því að greinargerðin verður lögð fram verður lögð fram endurskoðuð þingsályktunartillaga um framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum. Ég vil jafnframt geta þess að nefnd er að störfum sem vinnur að endurskoðun laga nr. 96/2000, um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Í nefndinni eiga sæti fulltrúar allra þingflokka á Alþingi auk fulltrúa frá Jafnréttisstofu en formaður nefndarinnar er Guðrún Erlendsdóttir, fyrrverandi hæstaréttardómari. Gert er ráð fyrir að nefndin ljúki störfum í febrúar næstkomandi og er því ljóst að jafnréttismálin verða mjög fyrirferðarmikil í starfi ráðuneytisins á næstu vikum og væntanlega á vettvangi Alþingis á vorþingi og að sjálfsögðu er það vel. Hvað greinargerðina varðar sem hv. þingmaður spyr um stefni ég að því að leggja hana fram á Alþingi á allra næstu vikum og þá mun gefast góður tími til að ræða þennan mikilvæga málaflokk á Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er gott til þess að vita að skýrslan eða greinargerð skuli vera á næsta leiti um stöðu mála á þessu miðju tímabili sem er reyndar komið dálítið fram yfir þann tíma sem gert var ráð fyrir. Það skiptir verulegu máli að stjórnarandstaðan geti á þessum vettvangi sýnt ráðherranum þetta aðhald sem ég tel okkur vera að gera og mig í þessu tilfelli varðandi jafnréttisáætlunina. Maður hefur oft á tilfinningunni að þegar við setjum fram fyrirspurnir af þessu tagi séum við aðeins að vekja ráðherrana og þeir fari þá að spyrjast fyrir um viðkomandi málefni í sínum ranni og það hafi kannski í þessu tilfelli orsakað það að hæstv. ráðherra getur nú með góðri samvisku rekið á eftir verkinu og tryggt að það fari að líta dagsins ljós. Hæstv. ráðherra getur um það að endurskoðun jafnréttislaga standi yfir. Mér er kunnugt um það því að við vinstri græn eigum fulltrúa í þeirri nefnd og höfum fengið að fylgjast með í gegnum hana. Ég verð að viðurkenna að það er metnaðarfullt verkefni og ég vona náttúrlega eins og hæstv. ráðherra að þar takist vel til. Hitt verðum við svo að halda áfram að standa vörð um, að jafnréttisáætlunin sem samþykkt er á Alþingi Íslendinga sé með þeim hætti að henni sé framfylgt. Auðvitað stendur vilji allra til þess að þegar hæstv. ráðherra lýsir inn í það hvernig ráðherrarnir hafa staðið sig hingað til frá vorinu 2004, þá sjái menn að einhver árangur hafi orðið. Ég í öllu falli vona sannarlega og í sjálfu sér krefst þess að ríkisstjórnin sýni meiri árangur í baráttunni fyrir jafnrétti kynjanna innan stjórnkerfisins og innan þess geira sem ríkisstjórnin hefur yfir að ráða heldur en henni tókst árið 2004 varðandi fjögur árin þar á undan. Ég held að það skipti verulegu máli að hæstv. ráðherra brýni sitt fólk til dáða og jafnréttisfulltrúar ráðuneytanna fái mannafl til að fylgja verkum sínum vel eftir.

Hæstv. forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að auðvitað er mikilvægt að jafnréttisáætlun eins og reyndar öðrum framkvæmdaáætlunum sé framfylgt. Ég held að þannig standi hugur manna en að sjálfsögðu höfum við séð það með ýmsar áætlanir að misjafnt er kannski hvernig það gengur. En við munum þá sjá það í þeirri greinargerð sem hér er fjallað um hvernig hlutir hafa þróast á þeim tíma sem þar um ræðir. Ég vænti þess að við fáum af því tilefni góða umræðu um þennan málaflokk sem er gríðarlega mikilvægur. Við þurfum sannarlega að standa saman um að ná meiri árangri og það vissulega á við samfélagið í heild sinni. Ég veit að við hv. þingmaður munum ekki láta okkar eftir liggja í þeirri baráttu.

Virðulegi forseti. Það er stefna ríkisstjórnarinnar að nýta kosti breyttra rekstrarforma og þjónustusamninga um einstaka þætti þar sem það á við til að tryggja góða heilbrigðisþjónustu án þess að dregið verði úr rétti eða aðgengi að þjónustunni. Ríkisstofnunin Heyrnar- og talmeinastöðin hefur um árabil þjónað þeim sem búa við heyrnar- og talmein. Rekstur hennar hefur verið brösóttur og sætti þjónusta hennar mikilli gagnrýni fyrir nokkrum árum en á því hefur verið tekið. Á síðustu árum hefur eftirspurn eftir heyrnartækjum og þjónustu vegna þeirra aukist mikið. Það skýrist m.a. af því að þjóðin er að eldast, af auknu algengi heyrnarskerðingar, betri tækni, auknum kröfum um lífsgæði og auknum skilningi á þessum vanda fólks. Heyrnar- og talmeinastöðin var lengi eina stofnunin sem þjónaði umræddum hópi. Á síðustu árum hafa einkaaðilar svarað aukinni þörf fyrir þjónustu við heyrnarskerta og aukið val þeirra. Þetta eru fyrirtæki eins og Heyrnartækni og nú síðast Heyrnarstöðin sem tók til starfa nýverið. Fyrirtækið Heyrnartækni hefur frá stofnun þess árið 2001 lagt höfuðáherslu á að þjóna íbúum landsbyggðarinnar og veitir þjónustu við heyrnarskerta á 17 stöðum um allt land en Heyrnar- og talmeinastöðin veitir einkum þjónustu á höfuðborgarsvæðinu og á Akureyri. Það er almennt álit manna að þjónusta þessa fyrirtækis hafi verið með ágætum og átt sinn þátt í fækkun biðlista eftir heyrnartækjum sem var viðvarandi og bagaleg árum saman. Viðskiptavinir fyrirtækisins hafa hins vegar þurft að sæta miklum takmörkunum á endurgreiðslu vegna þjónustu þess og ekki notið jafnstöðu við þá sem hafa leitað til ríkisfyrirtækisins Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar. Þetta hefur ekki síst bitnað á íbúum landsbyggðarinnar. Þeir hafa staðið frammi fyrir vali að greiða fyrir heyrnartæki frá fyrirtækinu fullu verði eða farið til Reykjavíkur og fengið heyrnartæki frá Heyrnar- og talmeinastöðinni og notið fullrar niðurgreiðslu samkvæmt reglum þar um. Í þessu felst mikil mismunun. Frá áramótum hefur þessi mismunun birst í því að í stað takmarkana á fjölda þeirra sem njóta endurgreiðslu hefur þjónusta fyrirtækisins samkvæmt nýrri reglugerð heilbrigðisráðuneytisins verið takmörkuð og skert frá því sem áður var án þess að málefnaleg rök liggi fyrir slíkri breytingu. Því spyr ég hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra spurninga um hvernig hún hafi hugsað sér að jafna aðstöðu sjúklinga í þessum efnum milli íbúa þéttbýlis og strjálbýlis, hvernig ráðherra hefur tryggt óhlutdrægni og jafna rekstrarstöðu þeirra sem starfa á þessum markaði og hvernig eftirliti er háttað með slíkri starfsemi.

Virðulegur forseti. Varðandi fyrstu spurninguna er því til að svara að heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra tryggir eins og þess er kostur að landsmenn fái þá heilbrigðisþjónustu sem þeim er nauðsynleg hvort heldur það er í heimabyggð eða utan hennar. Af skiljanlegum ástæðum er aðgengi landsbyggðarfólks að heilbrigðisþjónustu ekki nákvæmlega það sama og þeirra sem búa í Reykjavík. Nægir þar að vísa til sjúkdóma sem krefjast aðgerða sem gerðar eru á einum eða tveimur stöðum á landinu. Það gildir einnig eftir atvikum um þjónustu við einstaklinga með heyrnarmein. Ýmis rök eru fyrir því að ekki er alltaf mögulegt að veita heilbrigðisþjónustu í heimabyggð. Undir slíkum kringumstæðum gildir almennt að fái sjúklingur ekki heilbrigðisþjónustu sem honum er nauðsynleg að mati læknis í heimahéraði tekur Tryggingastofnun ríkisins þátt í kostnaði hans við að sækja þjónustuna, samanber reglugerð nr. 271/2004, um ferðakostnað sjúkratryggðra og aðstandenda þeirra innan lands. Sú reglugerð á eftir atvikum við um einstaklinga með heyrnarmein sem þurfa á heyrnartækjum að halda. Við undirbúning breytinga á fyrirkomulagi um sölu heyrnartækja sem tóku gildi 1. janúar síðastliðinn var m.a. óskað eftir áliti landlæknisembættisins á faglegum kröfum til þeirra sem selja heyrnartæki og veita tengda þjónustu. Í svari embættisins, dagsett 1. desember 2006, segir orðrétt, með leyfi forseta: „Eftir því sem undirritaður veit best er ekki til viðurkenndur tækjabúnaður til heyrnarmælinga utan Reykjavíkur og Akureyrar en ekki er viðunandi að bjóða landsbyggðarfólki upp á lakari þjónustu. Niðurstöðu úr hverri mælingu þarf að meta með tilliti til þess hvort sérhæfðar mælingar séu nauðsynlegar. Mikilvægt er að sá sem mælir hafi þekkingu til að meta það og hafi að auki aðgang að lækni með sérþekkingu og geti rætt við hann hverju sinni um útkomu mælinganna.“ Til viðbótar má geta þess að samkvæmt upplýsingum frá Heyrnar- og talmeinastöðinni hefur starfsfólk stöðvarinnar farið að jafnaði 12–14 ferðir á ári síðustu þrjú árin til Akureyrar til að sinna heyrnarskertum, bæði fullorðnum og börnum. Þjónustan sem þar er veitt er heyrnarmæling, afgreiðsla á nýjum heyrnartækjum, endurhæfing og önnur nauðsynleg þjónusta. Tveir til þrír heyrnarfræðingar hafa farið í hverja ferð. Ef búseta þeirra einstaklinga sem leita eftir þjónustu í þessum ferðum er skoðuð kemur í ljós að í kringum 70% eru frá Akureyri en 30% eru annars staðar frá og búa á svæðinu frá Sauðárkróki í vestri að Stöðvarfirði í austri. Þá kom einnig fram í viðræðum ráðuneytisins við forsvarsmenn Heyrnartækni ehf. í lok mars 2006 að um það bil 40% af heyrnartækjasölu fyrirtækisins væri til einstaklinga á landsbyggðinni. Varðandi aðra spurningu er því til að svara að allt eftirlit með heilbrigðisþjónustunni er í höndum landlæknis. Starfsmenn Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar og þeirra tveggja einkafyrirtækja sem hafa nú rekstrarleyfi ráðherra til að selja heyrnartæki og nauðsynlega þjónustu við þau falla undir fyrrnefnd lög nr. 97/1990, um heilbrigðisþjónustu, og lýtur því eftirliti landlæknis. Áður hefur komið fram að við undirbúning breytinga á fyrirkomulagi á sölu heyrnartækja sem tóku gildi 1. janúar síðastliðinn var m.a. óskað eftir áliti landlæknisembættisins á faglegum kröfum. Í svari embættisins, dagsett 1. desember 2006, segir m.a., með leyfi forseta: „Meðan Heyrnar- og talmeinastöðin var ein um útvegun heyrnartækja og hafði ekki af því beinan fjárhagslegan ágóða var síður ástæða til sérstaks eftirlits vegna ofangreindra þátta. Þetta hefur nú breyst með tilkomu nýrri aðila á markaðnum. Með nokkrum rétti má segja að eftirlitsaðilar heilbrigðisþjónustunnar hafi ekki brugðist nægjanlega við þeim breytingum sem orðið hafa og vísbendingar eru um að eftirlitið með hinni einkareknu þjónustu á þessu sviði sé ekki nægjanlegt.“ Virðulegur forseti. Ástæða er því til að skerpa og efla eftirlit með sölu heyrnartækja, m.a. í ljósi þeirra upplýsinga sem fram hafa komið og vonir mínar standa til þess að landlæknisembættið beiti sér í því. Varðandi þriðju spurninguna vil ég svara því að hinn 1. janúar síðastliðinn tóku gildi þrjár nýjar reglugerðir sem breyta fyrirkomulagi um sölu heyrnartækja. Breytingarnar felast í að salan er gefin frjáls til þeirra sem eru heyrnarskertir að tilgreindu marki að uppfylltum faglegum kröfum sem landlæknir hefur staðfest að fengnum rekstrarleyfum ráðuneytisins. Einkafyrirtækið Heyrnartækni hefur haft samning við ráðuneytin um sölu á 312 niðurgreiddum heyrnartækjum á ári síðustu fjögur árin. Árlegur kvóti af því tagi heyrir nú sögunni til. Heyrnarskerðingarmörkin sem eru skilyrði fyrir 30.800 kr. ríkisstyrk á hvert tæki sem keypt eru hjá einkaaðilum eru þrengd frá því sem verið hefur. Samkvæmt upplýsingum úr gagnagrunni Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar má ætla að um 70% allra heyrnarmælinga falli innan þessara nýju marka. Auk þess er heimild rekstrarleyfishafa til að selja heyrnartæki takmörkuð þegar tilteknir sjúkdómar kunna að vera undirliggjandi heyrnarskerðingunni en slík tilfelli eru sem betur fer fátíð. Í nýju kerfi munu fleiri einstaklingar árlega njóta heyrnartækjastyrks frá ríkinu en var fyrir breytinguna. Samtals seldu einkaaðilar 1.100–1.200 heyrnartæki á árinu 2005 án greiðsluþátttöku ríkisins en reiknað er með að þau verði öll niðurgreidd núna. Samtals voru seld 2.300 heyrnartæki með beinni greiðsluþátttöku ríkisins árið 2005. Á árinu 2007 er því reiknað með að ríkið greiði niður a.m.k. 3.400–3.500 heyrnartæki með beinni greiðsluþátttöku og ætla má að markaðshlutdeild einkaaðila tvöfaldist í breyttu kerfi.

Hæstv. forseti. Það er umhugsunarefni hvernig einkafyrirtæki sem ákveða að hasla sér völl á smáum og afar sérhæfðum markaði kalla á eftirlitsstofnun sem hið opinbera verður að greiða. Þetta er bara til umhugsunar. En spurning mín eða innlegg í þetta mál, um leið og ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrirspurnina, varðar þá staðreynd að eldra fólk sem þarf öflug heyrnartæki hefur ekki fengið heyrnartæki við hæfi í gegnum Tryggingastofnun ríkisins. Það hefur orðið að leita til einkaaðila sem selja öflugri heyrnartæki en Tryggingastofnun býður upp á og hefur þurft að borga þau fullu verði. Af máli hæstv. ráðherra heyrðist mér að breytingu yrði komið á hvað þetta varðar og gert sé ráð fyrir því að Tryggingastofnun taki jafnt þátt í öllum heyrnartækjum og bestu tækin, sem eldra fólk þarf oft, falli þar undir. Mig langaði að fá staðfestingu á því að þessi skilningur minn væri réttur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra ágæt svör. Ég bendi á að varðandi fyrstu spurningu mína, um jafna aðstöðu íbúa landsbyggðar og þéttbýlis, að fyrirtækið Heyrnartækni hefur komið inn í ákveðið gap í þjónustu opinberra fyrirtækja og veitt þjónustu á stöðum þar sem ekki hefur áður verið kostur á að fá slíka þjónustu. Í svari hæstv. ráðherra kom fram að fjöldatakmörkunum á sölu heyrnartækja einkafyrirtækja var aflétt með reglugerð sem sett var um áramótin. Ég tel það hafa verið rétt skref. Það er óviðunandi að einungis hluti þeirra sem þurfa heyrnartæki njóti niðurgreiðslu hins opinbera og það ráðist af því hvort leitað er til einkaaðila eða ríkisstofnana hvort slík niðurgreiðsla fáist. Það segir þó ekki nema hálfa söguna. Um leið voru slíkar takmarkanir settar á þjónustu einkafyrirtækja á þessu sviði að það sætir undrun. Þannig mega þau ekki þjóna fólki sem uppfyllir 10 eða 11 atriði sem reglugerðin gerir ráð fyrir en slíkum faglegum skilyrðum þurftu fyrirtækin ekki að sæta áður. Í raun veita fyrirtækin takmarkaðri þjónustu nú en áður gegn því að ekki verði takmarkanir á fjölda tækja sem þau afgreiða. Ég tel ekki nein fagleg eða málefnaleg rök fyrir því að takmarka þjónustu fyrirtækjanna eins og reglugerðin gerir ráð fyrir. Mismununin er enn gagnvart íbúum landsbyggðarinnar, þótt með öðrum hætti sé. Áður takmarkaðist hún við fjölda tækja en nú við einkenni og alvarleika heyrnarskerðingar. Ég hlýt að benda á nefndarálit heilbrigðis- og trygginganefndar á 127. löggjafarþingi um breytingu á lögum sem heimila að veita einkaaðilum rekstrarleyfi til að annast að öllu eða hluta þjónustu sem veitt er hjá Heyrnar- og talmeinastöð. Þar var lögð áhersla á að tryggja óhlutdrægni og jafna rekstrarstöðu til hagsbóta fyrir neytendur. Reglugerð ráðuneytisins frá áramótum gerir það ekki að mínu mati og ég tel að það sé gegn stefnu ríkisstjórnarinnar.

Virðulegur forseti. Ég tel að meginbreytingin sem nýlega hefur orðið á varðandi sölu heyrnartækja sé sú að opnað hafi verið fyrir fleiri fyrirtæki til að sinna þessum markaði. Áður var samningur við eitt fyrirtæki og hafði það fyrirkomulag verið nokkuð harkalega gagnrýnt af skiljanlegum ástæðum. Nú er opnað fyrir fleiri, þ.e. þá sem uppfylla ákveðin fagleg skilyrði til að sinna þessari þjónustu. Það kom fram í svari mínu að eftirlitið þarf að verða betra. Ég hef þá trú að landlæknisembættið muni sinna því af þeirri kostgæfni sem það getur núna þegar við breytum í grundvallaratriðum fyrirkomulaginu, þegar við erum ekki með Heyrnar- og talmeinastöðina eina og eitt einkafyrirtæki, þar sem fleiri fyrirtæki koma til. Auðvitað fara að koma inn alls kyns samkeppnissjónarmið sem ekki voru áður á þessum markaði. Hins vegar er reynt að greina á milli, að þeir sjúklingar sem eru meira heyrnarskertir leiti fremur til Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar. Það er aðallega af faglegum ástæðum en má vera að endurskoða þurfi það síðar. Við byrjum a.m.k. á að greina þarna á milli þannig að þeir sem búa við verulega heyrnarskerðingu, yfir ákveðnum mörkum sem ég man nú ekki alveg í augnablikinu, fari á Heyrnar- og talmeinastöðina og fái þjónustu þar. Við þurfum líka að gæta mjög vel að því að þeir sem hugsanlega eru með aðra undirliggjandi sjúkdóma sem valda heyrnarskerðingu fái góða þjónustu. Fyrirkomulagið má ekki valda því að mönnum yfirsjáist slíkt ástand.

Herra forseti. Ég hef lagt eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra: 1. Hvað eru margir starfsmenn öldrunarstofnana á höfuðborgarsvæðinu annars vegar og landsbyggðinni hins vegar sem a. skilja ekki íslensku, b. geta ekki tjáð sig á íslensku? 2. Hvaða kröfur eru gerðar um íslenskukunnáttu starfsfólks í umönnunarstörfum? 3. Telur ráðherra að öryggi aldraðra og sjúkra sé tryggt á stofnunum þar sem starfsfólk í umönnunarstörfum hvorki skilur né talar íslensku? 4. Hefur komið til álita að skylda vinnuveitendur til að kosta íslenskunámskeið fyrir þá starfsmenn sem þess þurfa? Ég er ekki að spyrja að ástæðulausu, frekar en gert er í öðrum fyrirspurnum sem lagðar eru fram. Ég hef eins og líklega allir í salnum heyrt fjölmargar sögur af ýmsum stofnunum, öldrunarstofnunum og heilbrigðisstofnunum á Íslandi, þar sem uppistaða starfsfólksins skilur hvorki íslensku né talar hana nema að mjög takmörkuðu leyti. Ég hef heyrt af aðstandendum sem sitja hjá sjúkum ættingjum sínum sem ekki hafa getað gert sig skiljanlega við viðkomandi starfsmenn, af prestum sem hafa þjónað gamalmennum og ekki getað gert sig skiljanlega við starfsmenn, hvorki á íslensku, ensku né öðru tungumáli. Þetta er auðvitað ekki viðunandi, herra forseti. Ég tek skýrt fram að ég er ekki að gagnrýna starfsfólkið. Eins og við vitum öll vinnur það störf sín vel og sinnir oft störfum sem þeir sem tala íslensku sækja ekki um og ekki tekst að manna vegna þenslu í íslensku atvinnulífi. Ég tel að gera þurfi kröfur til atvinnurekenda um að bæta úr kunnáttuleysi í íslensku. Mín skoðun er sú að öryggi geti verið ógnað ef ekki er lágmarkskunnátta til staðar.

Virðulegur forseti. Hv. 6. þm. Norðaust. spyr um íslenskukunnáttu starfsmanna á öldrunarstofnunum og ýmis atriði þar að lútandi. Í fyrsta lagi er spurt: „1. Hvað eru margir starfsmenn öldrunarstofnana á höfuðborgarsvæðinu annars vegar og landsbyggðinni hins vegar sem a. skilja ekki íslensku, b. geta ekki tjáð sig á íslensku?“ Fyrirspurn þessa efnis var send forstöðumönnum allra öldrunarstofnana á landinu og liggja fyrir svör frá þeim öllum. Óskað var eftir því að svör væru sundurliðuð þannig að fram kæmi fjöldi erlendra starfsmanna sem sinnir umönnunarstörfum annars vegar og hins vegar fjöldi erlendra starfsmanna sem sinnir öðrum störfum sem gera litlar eða engar kröfur um samskipti við hina öldruðu. Á höfuðborgarsvæðinu, þ.e. á stofnunum í Reykjavík, Kópavogi, Hafnarfirði og Garðabæ sinna um 35 einstaklingar umönnunarstörfum sem ekki skilja íslensku og um 55 sem ekki geta tjáð sig á íslensku. Af þeim sem sinna öðrum störfum, svo sem í eldhúsi og ræstingum, eru um 70 sem ekki skilja íslensku og um 80–90 manns sem ekki geta tjáð sig á íslensku, að því er fram kemur í svörum forstöðumanna. Á stofnunum á landsbyggðinni eru um 5 manns sem vinna við umönnunarstörf sem skilja ekki og geta ekki tjáð sig á íslensku. Af erlendu starfsfólki í öðrum störfum, svo sem eldhúsi og ræstingum eru um 15 manns sem ekki skilja íslensku og 18 sem ekki geta tjáð sig á málinu. Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr síðan: „2. Hvaða kröfur eru gerðar um íslenskukunnáttu starfsfólks í umönnunarstörfum?“ Af hálfu heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins eru ekki gerðar formlegar kröfur hvað þetta varðar. Það gefur hins vegar augaleið að góð samskipti og gagnkvæmur skilningur eru mikilvæg forsenda góðrar umönnunar. Það kom líka fram í svörum stjórnenda öldrunarstofnana þegar spurt var um stefnu stofnananna í þessum efnum að almennt er rík áhersla lögð á að ráða fólk með góða íslenskukunnáttu til umönnunarstarfa. Það er meginstefna þeirra. Hins vegar kom fram að stundum reyndist ókleift að halda þeirri kröfu til streitu vegna manneklu. Hv. þingmaður spyr: „3. Telur ráðherra að öryggi aldraðra og sjúkra sé tryggt á stofnunum þar sem starfsfólk í umönnunarstörfum hvorki skilur né talar íslensku?“ Virðulegi forseti. Ef staðan væri þannig að starfsfólk sjúkra og aldraðra hvorki skildi né talaði íslensku upp til hópa þá væri svo sannarlega ástæða til að óttast um öryggi þeirra sem þyrftu á umönnun að halda. Sem betur fer er þetta ekki staðan. Í stofnunum á höfuðborgarsvæðinu eru hátt í 2000 starfsmenn við umönnunarstörf. Af þeim eru um 330 af erlendum uppruna og í þeim hópi eru um 35–55 einstaklingar sem ekki skilja eða geta tjáð sig á íslensku eða milli 2 og 3% þeirra sem starfa við umönnunarstörf. Ég ætla síst að draga úr mikilvægi þess að fólk í umönnunarstörfum hafi gott vald á íslensku og það verður að vera ein af meginkröfum við ráðningar að svo sé. Við búum hins vegar við örar breytingar hér á landi þar sem íslensku samfélagi og íslensku atvinnulífi hefur á tiltölulega skömmum tíma bæst mikill liðsauki frá öðrum löndum. Menn hafa heyrt að um 10% af okkar vinnuafli núna séu af erlendu bergi brotin. Það er mál okkar allra að sinna vel móttöku nýrra landa okkar og ekki síst með því að standa vel að íslenskukennslu. Í fjórða lagi er spurt: „Hefur komið til álita að skylda vinnuveitendur til að kosta íslenskunámskeið fyrir þá starfsmenn sem þess þurfa?“ Þetta er ekki skylt eins og staðan er í dag. Ég vil þó geta þess að öldrunarstofnanir hafa sumar staðið fyrir tungumálanámskeiðum fyrir erlent starfsfólk. Þær leggja allar áherslu á að ráða starfsfólk til umönnunarstarfa sem hefur vald á íslensku. Ég held að flestir séu sammála um að stærsti þátturinn í því að aðstoða nýja landsmenn við að aðlagast íslensku samfélagi sé að styðja þá til að ná tökum á tungumálinu. Stjórnvöld eru meðvituð um þetta. Ég bendi á að ríkisstjórnin samþykkti í nóvember að fela menntamálaráðuneytinu framkvæmd verkefnisins um íslenskukennslu fyrir útlendinga og verja til þess 100 millj. kr. á þessu ári. Markmiðið með styrkjunum er að gera öllum sem búsettir eru á Íslandi færi á að öðlast þá færni í íslensku að þeir geti orðið virkir samfélagsþegnar. Mín skoðun, virðulegi forseti, og ég tek undir það með hv. fyrirspyrjanda, er sú að þetta starfsfólk standi sig mjög vel og þessi umræða er ekki til að gagnrýna það með nokkru móti. Það er mjög æskilegt að sem flestir kunni íslensku en við erum núna í þeirri stöðu, m.a. þenslu á vinnumarkaði, að nokkurt hlutfall af þessum aðilum geti ekki tjáð sig á íslensku. Það er reyndar mjög lágt hlutfall að mínu mati en þetta er staðan sem við erum í þannig að ég tel að við stöndum eins vel að þessu og hægt er. Ég tel að öldrunarstofnanir geri það með því að hafa þá almennu stefnu að starfsmenn eigi að geta talað íslensku en fari svo í undantekningartilvikum að svo sé ekki þá hjálpast menn að svo þetta skapi ekki vanda.

Forseti. Kannski hefði þessi fyrirspurn þurft að vera skrifleg líka því að það er erfitt að grilla í þær tölur sem hæstv. ráðherra ber fram. 35 og 55 á höfuðborgarsvæðinu og það segir ráðherrann að séu lágar tölur. Það væri fróðlegt að vita hvar þessir 35 og 55 eru, hvort þeir sem ekki tala íslensku eða skilja ekki íslensku eru á einum stað, fáeinum eða hvort þeir eru dreifðir um ýmsar stofnanir. Hér þyrfti að gera betur. Ég hins vegar fagna þessari fyrirspurn og svörum við henni því að þetta er mál sem þarf svo sannarlega að ræða. Það er mín skoðun í ákaflega stuttu máli að það eigi alls staðar að tala íslensku, í umönnun og alls staðar í allri þjónustu og það eigi að standa að skipulegu námskeiðahaldi fyrir það starfsfólk sem við ráðum í þessi störf sem ekki hefur vald á íslenskri tungu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og hv. þm. Merði Árnasyni fyrir þátttöku í þessari umræðu. Ég tel nefnilega að við séum að tala um ákaflega mikilvægt mál. Þó að það sé ekki tiltakanlega há tala og ekki há prósenta, liðlega 110 manns samtals á öllu landinu sem annaðhvort ekki skilja íslensku eða geta ekki tjáð sig á íslensku í umönnunarstörfum, skiptir máli í þessu samhengi eins og hv. þm. Mörður Árnason kom inn á hvernig þetta starfsfólk raðast niður á stofnanir. Það skiptir líka máli, bara svo að dæmi sé tekið, hvort þetta starfsfólk er eitt á vakt eða hvort það er með öðrum sem talar íslensku. Næturvaktir eru yfirleitt ekki mannaðar mörgum og ef þar er starfsfólk sem ekki skilur íslensku eða ekki getur tjáð sig á íslensku erum við auðvitað í vondum málum. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að skylda stofnanir til að láta kenna starfsfólki sínu sem ekki getur tjáð sig eða skilur ekki íslensku eitthvert lágmark í tungumálinu okkar því að við erum að tala um umönnun aldraðra og sjúkra. Það er auðvitað ekki hægt að bjóða upp á að það skiljist ekki hvað fólk er að tala um. Það eykur ekki á vellíðan umræddra einstaklinga ef þeir geta ekki gert sig skiljanlega. Samskipti við starfsfólkið eru eitt af því sem gerir lífið bærilegra inni á svona stofnunum þannig að það er mjög mikilvægt 

Virðulegur forseti. Hér hefur verið gert að umtalsefni hvort það geti verið að þessir einstaklingar séu allir á einum stað eða dreifðir. Auðvitað skiptir það máli. Ég er ekki með það sundurliðað hér en mér finnst mjög líklegt að þeir séu dreifðir, mér finnst eiginlega að það hljóti að vera en ég er ekki með þá sundurliðun hér. Ég tel að það sé rétt stefna sem hjúkrunarheimilin og öldrunarstofnanirnar hafa sem er sú að þessir umönnunaraðilar eigi að tala sem besta íslensku. Í þeirri stöðu sem við erum í núna á vinnumarkaði kemur í ljós að lág prósenta að mínu mati, milli 2 og 3%, getur það ekki. Þetta er miklu lægri tala en gildir almennt um útlendinga á vinnumarkaði í dag. Þeir eru um 10% og það er mín skoðun að hefðu ekki komið til þessir nýju starfsmenn frá útlöndum hefðum við verið í talsvert miklum vanda í öldrunarþjónustunni. Ég tel að þrátt fyrir allt hafi verið jákvætt að hingað hafi komið erlendir aðilar til að starfa með okkur í þessum mikilvægu umönnunarstörfum en að sjálfsögðu tek ég undir að það væri best ef allir gætu tjáð sig á íslensku 

Virðulegi forseti. Í byrjun desember 2005 skipaði þáverandi heilbrigðisráðherra faghóp til að koma með ábendingar um hvernig bæta megi geðheilbrigðisþjónustu við aldraða hér á landi. Hópnum var ekki ætlað að fjalla sérstaklega um úrræði fyrir heilabilaða. Formaður hópsins var Vilborg Ingólfsdóttir, skrifstofustjóri á sviði öldrunarmála í heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu. Auk hennar áttu þar sæti 14 aðilar, flestir með breiða faglega þekkingu á málaflokknum og þar á meðal margir af okkar helstu sérfræðingum á sviði geð- og öldrunarmála. Hópurinn skilaði stuttri greinargerð með ábendingum til ráðherra í lok mars 2006 svo sem honum hafði verið ætlað. Samstaða var innan hópsins um að setja fram fáar ábendingar um þá þætti sem brýnast væri að vinna að. Í grófum dráttum varða þær ábendingar eftirtalin svið: Eflingu forvarna og aukið hlutverk heilsugæslunnar, m.a. með aðkomu fleiri fagstétta á þeim vettvangi, svo og með góðu framboði á fræðslu til fagstétta innan heilsugæslunnar á heilbrigðisvanda aldraðra af geðrænum toga. Sérhæfða þjónustu fyrir aldrað fólk með geðsjúkdóma. Greining þessara sjúkdóma hjá öldruðum er að mörgu leyti frábrugðin greiningu hjá yngra fólki. Þess vegna hafa flestar þjóðir komið á fót sérhæfðri geðheilbrigðisþjónustu fyrir aldraða. Í ábendingum hópsins er lagt til að stofnað verði fagteymi sérfræðinga á geð- og öldrunarsviði sem m.a. sinnir ráðgjafarþjónustu. Einnig er lagt til að komið verði á fót göngudeild fyrir aldrað fólk með geðsjúkdóma, geðdeild fyrir aldraða með geðsjúkdóma, ráðgjafarþjónustu fyrir heilsugæslu, spítaladeildir og hjúkrunarheimili, sérhæfðri hjúkrunardeild fyrir geðsjúka aldraða. Nefndarmenn lögðu áherslu á að þótt komið verði á fót sérhæfðri þjónustu fyrir aldrað fólk með geðsjúkdóma munu aldraðir eftir sem áður eiga aðgang að þeirri almennu geðheilbrigðisþjónustu sem veitt er í landinu til jafns við aðra. Sérhæfð geðheilbrigðisþjónusta fyrir aldraða er hugsuð sem viðbót við þá þjónustu sem fyrir er þegar þörf er fyrir annars konar úrræði og meðferð en unnt er að veita á þeim vettvangi. Spurning mín til hæstv. heilbrigðisráðherra er hvort og þá hverjum af ábendingum hópsins hafi verið fylgt eftir. Ef svo er ekki, hvort ráðherra hyggist fara að ábendingum hópsins, og þá hvaða.

Virðulegur forseti. Hv. 2. þm. Suðurk., Helga Þorbergsdóttir, spyr hvort unnið hafi verið eftir einhverjum af ábendingum faghóps sem ráðherra skipaði og fól að skoða hvernig bæta megi geðheilbrigðisþjónustu við aldraða, þá hverjum og á hvaða hátt. Virðulegi forseti. Faghópurinn sem skipaður var til að fjalla um þessi mál skilaði mér ábendingum sínum í apríl sl. Ég fór yfir þær ábendingar og tillögur og niðurstaða mín varð sú að byggja áherslur mínar í geðheilbrigðisþjónustu við aldraða á þeim. Að mínu mati er með þessu stigið stórt skref í stefnumótun sem boðar breytta og bætta geðheilbrigðisþjónustu fyrir aldraða, og vinna við að hrinda verkefnunum í framkvæmd er þegar hafin. Ábendingar faghópsins lutu m.a. að því að efla forvarnir og að því að auka hlutverk heilsugæslu á þessu sviði. Hins vegar voru tillögur um uppbyggingu sérhæfðrar þjónustu við aldrað fólk með geðsjúkdóma en að mati faghópsins er það brýnasta verkefnið, eins og hér kom fram í máli hv. þingmanns. Faghópurinn lagði til að komið yrði á fót geðdeild á öldrunarsviði Landspítala – háskólasjúkrahúss. Einnig að komið yrði á fót göngudeild fyrir aldraða með geðsjúkdóma þar sem fram færi mat, meðferð og ráðgjöf. Jafnframt var lagt til að sett yrði á laggirnar þverfaglegt vettvangsteymi til að sinna umönnun og meðferð með vitjunum í heimahús. Loks lagði nefndin til að skipulögð yrði ráðgjafarþjónusta á landsvísu fyrir heilsugæslu, spítaladeildir og hjúkrunarheimili þannig að tryggja mætti öldruðu fólki um allt land sérhæfða geðheilbrigðisþjónustu. Virðulegi forseti. Um framkvæmd þessarar ábendingar er það að segja að Landspítali – háskólasjúkrahús hefur kynnt okkur áætlun sína um uppbyggingu sérhæfðrar þjónustu við aldraða með geðsjúkdóma. Við fyrstu skoðun sýnist mér áætlun sjúkrahússins fara að fullu saman við ábendingar faghópsins þar sem gert er ráð fyrir ráðgjafarþjónustu á landsvísu sem starfrækt væri í tengslum við göngudeild, göngudeild með þjónustu geðlækna, sálfræðinga, félagsráðgjafa og hjúkrunarfræðinga, og legudeild þar sem m.a. yrði mögulegt að taka á móti fólki sem þarf á slíkri þjónustu að halda. Eins og áður hefur komið fram er ákveðið að í nýju hjúkrunarheimili sem mun rísa við Suðurlandsbraut verði sérstök geðhjúkrunardeild fyrir aldraða og í áætlun sjúkrahússins er miðað við að sérstök tengsl verði þar á milli. Gangi áætlun LSH eftir mun göngudeildarstarfsemi og ráðgjafarþjónustu eins og hér hefur verið lýst hefjast að hluta í mars á þessu ári og legudeild taka til starfa að hluta til næsta haust. Þá er miðað við að allir þættir starfseminnar, þ.e. legudeild, göngudeild, heimaþjónusta og ráðgjafarþjónusta, verði að hluta til orðnir virkir í febrúar 2008 og full starfsemi allra þátta verði komin á haustið 2008. Virðulegi forseti. Ég fagna því mjög hve skjótt Landspítali – háskólasjúkrahús hefur brugðist við og tekist á tiltölulega stuttum tíma að móta, að því er mér virðist, vandaða framkvæmdaáætlun í samræmi við nýja stefnu geðheilbrigðisþjónustu við aldraða. Ég vil þó taka fram að ráðuneytið og sjúkrahúsið eiga eftir að fara yfir áætlunina í sameiningu til að leggja lokahönd á útfærsluna og fara yfir kostnaðartölur. Af minni hálfu verður lagt kapp á að ljúka þeirri vinnu hið fyrsta með það að markmiði að hefja starfsemi sem fyrst. Eins og ég gat áðan um er einnig markmið að efla forvarnir og auka hlutverk heilsugæslu á sviði geðheilbrigðisþjónustu við aldraða. Það er óhætt að fullyrða að ráðgjafarþjónustan sem miðað er við að LSH muni sinna á eftir að gegna þýðingarmiklu hlutverki hvað þetta varðar. Hlutverk þjónustunnar verður að veita heilbrigðisstarfsfólki landsins upplýsingar og stuðning varðandi vandamál sem snerta geðsjúkdóma aldraðs fólks. Með þessu móti fær starfsfólk heilsugæslustöðvanna faglegan bakhjarl þar sem það getur sótt ráðgjöf og stuðning og byggt upp eigin þekkingu þegar fram í sækir. Ég vil líka benda á að heilsugæslan er fyrsti viðkomustaður flestra í heilbrigðisþjónustunni og ég hef lagt áherslu á það í stefnu minni varðandi öldrunarþjónustu að aukin áhersla verði lögð á reglubundnar heimsóknir heimilislækna til aldraðra sem njóta heimahjúkrunar. Ég hef vakið máls á þessu við Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og þar hefur það hlotið góðar undirtektir. Virðulegi forseti. Ég vil sérstaklega þakka fyrirspyrjanda fyrir að færa hér fram spurningar um þetta brýna verkefni en hv. þm. Helga Þorbergsdóttir tók einmitt þátt í starfi þessarar nefndar og ég lýsi því yfir að niðurstaða nefndarinnar var að mínu mati afar fagleg og góð.

Hæstv. forseti. Ég þakka sérstaklega hæstv. heilbrigðisráðherra afar góð svör og lýsi ánægju minni með innihald þeirra svara. Mér finnst afar mikilvægt að sú stefna hafi verið tekin að niðurstöður hópsins verði undirstaða í stefnumörkun í viðkomandi málaflokki. Ég tek jafnframt undir þá áherslu sem hæstv. ráðherra lagði á mikilvægi ráðgjafarþjónustu úti um landið til þeirra stofnana sem sinna þjónustu við aldraða sem aðra á landsvísu. Þörfin fyrir sérhæfða ráðgjafarþjónustu er afar brýn. Ég sem sagt endurtek ánægju mína og þakkir með svörin.

Hæstv. forseti. Á nokkrum undanförnum þingum hef ég lagt fram frumvarp um greiðsluaðlögun. Markmið frumvarpsins er að koma á úrræði til að aðstoða einstaklinga sem eru í mjög alvarlegum greiðsluerfiðleikum og er lagt til að tekin verði upp í lög um gjaldþrotaskipti sérstakur kafli um greiðsluaðlögun sem veitir einstaklingum sem ekki stunda atvinnurekstur meiri möguleika á því að takast á við greiðsluvanda sinn en nú er. Hér er um að ræða nýtt úrræði og er greiðsluaðlögun ætluð þeim sem árangurslaust hafa reynt ráðgjöf og aðstoð við að leysa úr greiðsluerfiðleikum sínum og ekkert blasir við annað en viðvarandi erfiðleikar eða gjaldþrot. Hugsunin að baki þessu nýja úrræði er sú að um er að ræða leið sem ekki er aðeins til hagsbóta fyrir einstaklinga eða heimili í miklum greiðsluerfiðleikum heldur einnig fyrir lánardrottna og samfélagið í heild. Greiðsluaðlögun gefur fólki möguleika á að vinna sig út úr fjárhagserfiðleikum án þess að missa eigur sínar og húsnæði í gjaldþrot. Auk þess gefur sú leið möguleika að takast á við fjárhagserfiðleika með nýrri og uppbyggilegri sýn úr annars vonlausri stöðu. Greiðsluaðlögun eykur líkur á því að lánardrottnar fái skuldina að öllu eða einhverju leyti greidda fremur en að tefla kröfunni í tvísýnu í gjaldþrotameðferð þar sem skuldir gjaldanda eru langt umfram eignir, auk þess sem það dregur úr kostnaðarsömum innheimtuaðgerðum lánardrottna sem oft skila litlum árangri. Greiðsluaðlögun dregur líka úr kostnaði sem oft fellur á samfélagið þegar fjölskyldur komast í greiðsluþrot. Kostnaður við nauðungarsölu og gjaldþrot fellur á hið opinbera, upplausn fjölskyldna og félagsleg vandamál fylgja oft í kjölfarið og eru dýr bæði einstaklingum og fjölskyldum þeirra og samfélaginu í heild. Hér er því verið að skapa möguleika sem skuldari, lánardrottinn og samfélagið í heild geta fremur haft ávinning af en með þeim úrræðum sem nú bjóðast. Umrædd leið hefur verið reynd í Noregi, var tekin upp í byrjun árs 1993 með mjög góðum árangri Stjórnvöld hafa kosið að fara aðrar leiðir í þessum efnum heldur en taka upp greiðsluaðlögun. Það eru m.a. úrræði sem ákveðin voru fyrir einstakling í greiðsluvanda með lögum um réttaraðstoð einstaklinga sem leita nauðasamninga og lögum um mögulega niðurfellingu á tekju- og eignarskatti og hins vegar niðurfellingu á skuldum við Innheimtustofnun sveitarfélaga. Ljóst er, virðulegi forseti, að þessar leiðir geta ekki komið í stað greiðsluaðlögunar. Í fyrirspurnum sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir hefur ítrekað beint til hæstv. fjármálaráðherra, viðskiptaráðherra og dómsmálaráðherra, hefur komið í ljós að þau úrræði sem ríkisstjórnin greip til í staðinn fyrir greiðsluaðlögun hafa gagnast mjög fáum. Þess vegna spyr ég: Er ráðherra reiðubúinn til að beita sér fyrir löggjöf um greiðsluaðlögun fyrir fólk í verulegum greiðsluerfiðleikum líkt og gert hefur verið í Danmörku og Noregi?

Hæstv. forseti. Í tilefni af fyrirspurn hv. þingmanns óskaði ráðuneytið eftir afstöðu talsmanns neytenda til málsins. Í áliti hans eru sett fram ýmis sjónarmið sem full ástæða er til að hafa í huga. Samkvæmt þeim upplýsingum sem fyrir liggja mun Ísland vera eina norræna ríkið þar sem ekki er að finna lagareglur um greiðsluaðlögun. Danmörk hefur haft slíkar reglur frá árinu 1984, Noregur og Finnland frá 1993 og Svíþjóð frá 1994. Á Alþingi kom þetta mál einnig til umfjöllunar um svipað leyti en á þeim tíma taldi þingið rétt að láta reyna fyrst á ákvæði í lögum um nauðasamninga áður en frekar yrði rætt um sérstaka lagasetningu á þessu sviði að norrænni fyrirmynd. Talið er dæmigert fyrir norrænu löggjöfina um greiðsluaðlögun að um sé að ræða valkost andspænis við gjaldþrotaskipti. Megintilgangur greiðsluaðlögunar er að skuldari komist út úr skuldafeninu og geti haldið áfram með líf sitt um leið og honum takist að greiða eins mikið af skuldunum og raunhæft er talið. Þannig er tekið tillit til andstæðra hagsmuna beggja, skuldara og kröfuhafa, svo og þjóðfélagsins. Greiðsluaðlögun er gjarnan einn liður af mörgum til að koma heimilum til bjargar vegna fjárhagsvanda. Einkum er þar litið til þarfa einstaklinga sem eru í alvarlegum skuldavandræðum til að fá stjórn á fjármálum sínum. Úrræðinu er einnig ætlað að tryggja að skuldari standi við skuldbindingar sínar í þeim mæli sem mögulegt er og að skipta fjárhæð skuldara á eðlilegan hátt á milli kröfuhafa. Rétt þykir að fara nokkrum orðum um hvort í gildandi lögum séu raunhæfir valkostir um nýja löggjöf um greiðsluaðlögun, þ.e. með gjaldþrotaskiptum eða nauðungarsamningum. Í gjaldþrotaskiptum felst að bú eða eignir skuldara eru teknar með úrskurði dómara til uppgjörs og andvirði þeirra ráðstafað eftir ákveðnum reglum milli kröfuhafa undir stjórn skiptastjóra. Því hefur verið haldið fram að gjaldþrotaskipti séu fyrst og fremst hugsuð fyrir aðila í rekstri og feli í sér sameiginlega fullnustugerð gagnvart skuldara að beiðni eins eða fleiri kröfuhafa. Tilgangur hennar er sá að kröfuhafar fái sem mesta fullnustu krafna sinna. Í gildi eru einnig lög um réttaraðstoð við einstaklinga sem leita nauðasamninga. Lágmarksefnisskilyrði slíkrar aðstoðar er að taldar séu líkur á að umsækjandi geti ráðið bót á fjárhagsörðugleikum sínum með nauðasamningum. Talsmaður neytenda segir í áliti sínu að raunhæfir valkostir í gildandi lögum fyrir fólk í verulegum greiðsluerfiðleikum, eins og segir í fyrirspurninni, felist ekki í framangreindum úrræðum. Sé aftur vikið að reynslu annars staðar á Norðurlöndunum má almennt slá því föstu að greiðsluaðlögun hafi undanfarin 15–20 ár verið mikilvægt úrræði til að koma einstaklingum í hinum norrænu ríkjunum fjórum út úr greiðsluvandræðum og tryggja að þeir greiði kröfur sínar eftir raunhæfum mætti. Hæstv. forseti. Ég vil árétta að um mjög mikilvægt mál er að ræða fyrir neytendur og heimilin í landinu. Auk þess tel ég mikilvægt að haft verði samráð um mál þetta við ýmsa hagsmunaaðila við mat á því hvaða úrræði komi helst til álita til að tryggja greiðsluaðlögun fyrir fólk í verulegum greiðsluerfiðleikum. Að slíkri vinnu þyrftu fleiri en eitt ráðuneyti að koma. Ég er reiðubúinn að beita mér fyrir því að skipuð verði nefnd sem meti reynsluna frá öðrum norrænum ríkjum af þeirri löggjöf sem þeir hafa um greiðsluaðlögun. Við slíkt starf ber að hafa í huga að mikilvægt kann að vera að úrræði um greiðsluaðlögun séu fyrir hendi hér á landi sem unnt sé að nota svo skuldari komist út úr skuldafeninu og geti haldið áfram með líf sitt og fjölskyldu sinnar þegar sérstök og ströng skilyrði eru fyrir hendi svo sem að samrýmast reglum um fullnusturéttarfar hér á landi. Ég tel mikilvægt að við undirbúning málsins verði horft til þess að sem einfaldast verði að sækja um greiðsluaðlögun í stað seinlegrar, flókinnar og dýrrar málsmeðferðar. Að lokum tel ég ástæðu til að ætla að rétt sé að hafa reglur um greiðsluaðlögun í sérstökum lögum ef til lagasetningar kemur í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ástæða er til að fagna orðum hæstv. viðskiptaráðherra, að loksins sjái til lands og að augu stjórnvalda eru að opnast fyrir þessari mikilvægu leið fyrir heimilin í landinu og einstaklinga sem komnir eru í algjört þrot með málefni sín og ekkert blasir við annað en að fólk missi eigur sínar. Hæstv. ráðherra talar um að skipa nefnd til að skoða málið. Ég vil í því sambandi minna á að ég sem félagsmálaráðherra 1993 skipaði einmitt nefnd til að skoða leiðir í þessu máli sem þá höfðu verið farnar í Noregi. Niðurstaðan varð sú að það var allt sem mælti með því að fara ætti umrædda leið. Ég vil líka segja að Neytendasamtökin hafa ítrekað tekið undir málflutning okkar í Samfylkingunni og þau frumvörp sem við höfum lagt fram þar að lútandi og hvatt til þess að Alþingi samþykkti slíka löggjöf. Ég er alveg viss um, virðulegi forseti, að þetta hefði bjargað fjölda fólks sem lent hefur í árangurslausu fjárnámi, t.d. á árunum 2001–2004, en þá voru það um 17.300 einstaklingar. Ef við horfum til fyrirspurnar á þingi í fyrra kom fram að ungt fólk á aldrinum 15–30 ára sem hafði lent í gjaldþrotum og greiðsluerfiðleikum voru um 5.500 manns, ungt fólk á aldrinum 15–30 ára. Ég er alveg viss um að ef þessi löggjöf hefði verið til þegar við hvöttum til að hún yrði sett árið 1993 og allar götur síðan, þá hefði það bjargað stórum hluta þessa fólks frá gjaldþroti og fjárhagserfiðleikum. Virðulegi forseti. Ástæða er til að fagna því skrefi sem hér er stigið í dag með orðum hæstv. viðskiptaráðherra og ég vil hvetja ráðherrann til að hraða því verki og spyr hann: Er von til þess að við munum sjá frumvarp þar að lútandi áður en þingi lýkur í vor?

Hæstv. forseti. Ég mun vinda að því bráðan bug að ræða við aðila eins og Neytendasamtökin, dómsmálaráðuneytið, félagsmálaráðuneytið og aðra þá sem að málinu þurfa að koma til að setja þetta starf sem allra fyrst í gang.

Virðulegi forseti. Ég hef lagt fram fyrirspurn um vexti og verðtryggingu og fyrsti töluliður þeirrar fyrirspurnar er hvort viðskiptaráðherra - ég man nú ekki hvernig þetta er nákvæmlega orðað, fyrirspurninni var eitthvað breytt, ég spyr því hæstv. forseta hvort hann sé með hana. En inntakið í 1. tölulið var að spyrja hæstv. viðskiptaráðherra hvort hann væri sammála því sem hæstv. landbúnaðarráðherra hefur sagt um að rétt sé að afnema verðtryggingu á lánaskuldbindingum. - Ég fagna því að svo vill til að hæstv. landbúnaðarráðherra er hér viðstaddur og getur tekið þátt í þessum umræðum og gaman verður að heyra hvort hæstv. viðskiptaráðherra sé sammála landbúnaðarráðherra um að afnema eigi verðtrygginguna. Hæstv. landbúnaðarráðherra sagði einnig í viðtali við Ríkisútvarpið að ráðast þyrfti á vaxtaokur bankanna. Um það fjallar 2. og 3. töluliður í fyrirspurninni. Í því sambandi vil ég vitna til þess að þetta vaxtaokur er orðið algjörlega óþolandi sem neytendur láta yfir sig ganga í bönkunum. Ég er þá einungis að tala um dráttarvexti og vexti af yfirdráttarlánum þó vel mætti taka fleiri skuldaflokka. Þannig hafa t.d. dráttarvextir hækkað úr 17% árið 2003 í 25% á þremur árum. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann telji að þetta sé eðlilegt. Alþingi og stjórnvöld geta haft það í hendi sér að lækka þá vexti. Ég hef flutt frumvarp, bæði á þessu þingi og síðasta þingi, um að á þessum málum verði tekið sem leitt gæti til a.m.k. tveggja prósentustiga lækkunar á dráttarvöxtum og yfirdráttarlánum. Það ætti varla að koma mikið við bankana, virðulegi forseti, sem juku tekjur sínar af vöxtum og þjónustutekjum um 56 milljarða eða 105% fyrstu sex mánuðina á síðasta ári samanborið við fyrstu sex mánuði þarsíðasta árs. Ég hef lagt til ákveðna leið í þessu efni. Sú leið felur í sér að dráttarvextir sem eru samsettir af vöxtum algengustu skammtímalána Seðlabankans til lánastofnana, að viðbættum svokölluðu vanefndaálagi sem ákveðið er af Seðlabankanum, bankinn hefur svigrúm til að ákveða þetta á bilinu 7–15% - ég vil minnka þetta svigrúm í því frumvarpi sem ég hef sett fram. Annars staðar á Norðurlöndunum er þetta fastbundið í lögum hvað dráttarvextir mega vera eða vanefndaálagið. Og af því að hæstv. ráðherra vitnaði í talsmann neytenda áðan og tók mark á orðum hans, vil ég líka vitna til þess að talsmaður neytenda segir í umsögn sinni um þetta þingmál mitt, að hann telji að þetta eigi að ákveða fortakslaust í lögum og segir að það standist ekki lög að verið sé að framselja svo mikinn sveigjanleika í ákvörðun dráttarvaxta til Seðlabankans eins og Alþingi 

Hæstv. forseti. Á þinginu í fyrra, 132. löggjafarþingi, var þáverandi viðskiptaráðherra spurður að því hvort hann hygðist beita sér fyrir afnámi verðtryggingar. Í svari ráðherra þá kom fram að skipuð hefði verið nefnd sem falið hefði verið að skoða kosti og galla verðtrygginga lánssamninga og meta áhrif þess á innlent fjármálakerfi, væri heimild til verðtryggingar afnumin eða settar frekari skorður en þegar er að finna í lögum. Jafnframt kom fram í svarinu að ráðherra mundi fara yfir málið þegar niðurstöður nefndarinnar lægju fyrir. Nefnd þessi er enn að störfum og er niðurstöðu hennar að vænta síðar á þessu ári. Hvað sem væntanlegum niðurstöðum nefndarinnar líður er ljóst að afnám heimildar til verðtryggingar lánssamninga kynni að reynast mjög flókin í framkvæmd. Hér er rétt að staldra við orðið heimild, því ekkert skyldar lánveitendur til að lána með þessum hætti. Lög setja aðeins skorður við því hversu langir lánssamningar megi vera til þess að heimilt sé að hafa þá verðtryggða. Líklega er stærsta vandamálið sem staðið væri frammi fyrir við afnám slíkrar heimildar það, að tugir þúsunda verðtryggðra lánssamninga eru í gildi og verða í gildi í allt að hálfan fimmta áratug. Afnám verðtryggingar mundi því aðeins hafa áhrif á ný lán. Annað er það að raunvextir óverðtryggðra lánssamninga eru að jafnaði hærri en verðtryggðra þannig að vaxtabyrði lántakenda mundi þyngjast að því leyti. Þriðja vandamálið sem rétt er að benda á er að væntanlega mundi lánstíminn styttast verulega og hætt yrði að bjóða upp á fasta vexti. Að lokum má gera ráð fyrir að lán í erlendri mynt yrði miklu algengara form langtímalána hér en verið hefur. Séu þessi vandamál dregin saman, þ.e. tvöfalt lánakerfi í allt að hálfan fimmta áratug, hærri raunvextir, styttri lánstími og aukin gengisáhætta er erfitt í fljótu bragði að koma auga á hvernig það mundi efla hag lántakenda að beita sér fyrir afnámi verðtryggingar í langvarandi þensluástandi. Líklega skiptir það miklu meira máli að ná fram langvarandi jafnvægi framboðs og eftirspurnar á lánamörkuðum. Ég er með öðrum orðum sammála hv. þingmanni og hæstv. landbúnaðarráðherra en bendi á að þetta eru hin almennu nauðsynlegu hagrænu skilyrði árangurs. Ég mun þá víkja stuttlega að annarri og þriðju spurningunni. Það er vissulega rétt að talsmaður neytenda lætur þess getið í umsögn sem hann gaf hv. efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breytingar á lögum um vexti og verðtryggingu að hann teldi það framsal löggjafarvalds, og það stæðist ekki, að fela Seðlabanka Íslands að ákveða vanefndaálag eða dráttarvexti svo sem er í lögum á nánast tilgreindu bili. Hann byggir þessa fullyrðingu sína á því að hann telur að dráttarvextir sem almenningi sé gert að greiða eigi að ákvarða nákvæmlega með lögum. Í umsögn hans kemur enn fremur fram að hann telji dráttarvexti fela í sér skaðabætur fyrir drátt á greiðslu peningaskuldar. Eins og skaðabætur almennt þá telur hann eðlilegt að dráttarvextir ákvarðist með lögum. Eins og fram kom í svari talsmanns neytenda mun sá háttur hafður á í Danmörku og Svíþjóð að lögbinda vanefndaálag. Eðlilegt er að þeirri spurningu sé velt upp hvort stíga eigi sömu skref hér á landi jafnframt því að hugað verði að því hversu hátt slíkt álag eigi að vera. Við núverandi aðstæður, þ.e. þenslu í hagkerfinu og umframeftirspurn á lánamörkuðum, er ekki að okkar mati tilefni til þess að hrófla við ákvæðum gildandi laga um vexti og verðtryggingu að því er varðar vanefndaálag og vexti yfirdráttarlána. Trauðlega verður litið fram hjá því að vanskilavextir eigi að vera hvatning til skilvísi og verður að ætla Seðlabankanum að meta á hverjum tíma hvað sé hæfilegt vanefndaálag til þess að tryggja þá hvatningu innan ramma núgildandi laga.

Frú forseti. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem stjórnarandstaðan tekur hér upp mál varðandi afnám verðtryggingar á lán. En ætíð virðist það vera þannig að stjórnarliðar fara undan í hálfgerðum flæmingi. Það eru 28 ár síðan verðtryggingunni var komið á með svokölluðum Ólafslögum. Þá voru aðstæður ekki þær sömu og í dag. Stærsta tilefnið fyrir setningu þeirrar verðtryggingar var óðaverðbólga sem þá var, fór allt upp í 60%. Við eigum ekki við það núna þannig að ég held að það sé virkilega kominn tími til að skoða verðtryggingu á lán til grunna. En af einhverjum óskiljanlegum ástæðum virðist ekki vera áhugi á því hjá stjórnarliðum. Það hlýtur að merkja að það séu þá fyrst og fremst bankarnir sem ríkisvaldið vill verja.

Hæstv. forseti. Vegna fyrirspurnar hv. þingmanns vil ég segja að ég er hv. þingmanni sammála og var ekki í vafa um að skoðanir mínar og hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra færu saman í þessu máli. Ég orðaði þetta í kringum ákveðna evruumræðu sem hér hefur alltaf tröllriðið húsum og taldi mikilvægasta verkefni okkar að leggja verðbólguna að velli með skipulegum hætti á þessu ári og ganga síðan í það stóra verkefni að afnema verðtrygginguna í áföngum þannig að íslenskir húsbyggjendur, íslensk fyrirtæki sætu við sama borð. Það er auðvitað heiðarleg krafa í ljósi þess að bankarnir starfa bæði úti í Evrópu og hér heima og hljóta að vilja að fólkið hér búi við sömu vaxtakjör og sömu skilyrði og lánþegar þeirra annars staðar. Í stefnu Framsóknarflokksins er kveðið á um að afnema verðtrygginguna. Ég tek undir það. Við verðum að gera það með samkomulagi þannig af því hljótist ekki neitt slys. Þetta er stórt verkefni sem ber að fara í.

Virðulegi forseti. Það var athyglisvert að hæstv. viðskiptaráðherra, þótt hann vilji gjarnan stefna að því að afnema verðtrygginguna, þá kom það skýrt fram hjá honum að hann telur langvarandi þenslu og stöðuna í efnahagsmálunum ekki gefa tilefni til þess að vinda sér í það nú að afnema verðtrygginguna. Hæstv. ráðherra er hér með raunverulega að viðurkenna að það sé mikið ójafnvægi, þensla og verðbólga í öllu hagkerfinu þannig að það sé ekki hægt að afnema verðbólguna. Þetta er auðvitað athyglisvert. En ég spyr hæstv. ráðherra: Hvenær telur hann tímabært að fara í það verkefni að afnema verðtrygginguna? Við hvaða verðbólgustig er hægt að afnema verðbólguna og hvað þarf hún lengi að vera á því tiltekna stigi til að hægt sé að afnema hana? Hæstv. ráðherra verður að tala eitthvað skýrara en gefa ekki væntingar hér út í þjóðfélagið, að hann sé jú jákvæður fyrir því að afnema verðtrygginguna en það sé bara enginn tími eða stund til þess að gera það. Það hefur ekki verið það í langan tíma einmitt út af ástandinu í efnahagsmálunum. En sér hæstv. ráðherra ekkert fram á að það lagist þannig að hægt sé að vinda sér í það að afnema verðtrygginguna? Ég vil spyrja hæstv. ráðherra út af vanefndaálaginu. Telur hann eðlilegt að bjóða fólki hér á landi upp á 25% dráttarvexti? Telur ráðherrann það eðlilegt að Seðlabankinn hafi þennan mikla sveigjanleika og svigrúm til þess að ákveða vanefndaálag með þeim afleiðingum og áhrifum sem við sjáum, að vextirnir eru 25%? Tekur hann ekki mark á orðum talsmanns neytenda sem segir að þarna sé um lagabrot að ræða? Talsmaður neytenda segir að slíkt framsal löggjafarvaldsins til Seðlabankans að hafa þennan sveigjanleika standist ekki. Ráðherrann verður að tala skýrt. Telur ráðherrann að hér sé um 

Hæstv. forseti. Álit talsmanns neytenda er að sjálfsögðu mikilvægt gagn í þessu máli og okkur ber að taka fullt mark á því og bera mikla virðingu fyrir því. En það er auðvitað lögmannsálit og það eru fleiri álit í þessu máli, m.a. það álit að Alþingi hafi heimild til þess að ákvarða þetta umboð á því bili sem er. Þannig að ég er ekki tilbúinn að svara því afdráttarlaust hvað kann að vera stjórnarskrárbrot eða lagabrot að öðru leyti í því efni. Meginvandamálið í þessu er að það er ójafnvægi á lánamörkuðum, sagði ég. Ég var ekki að tala um allt efnahagslífið þótt það tengist nú mjög gjarnan. Meðan svo er hafa bankarnir ákaflega sterka stöðu. Í svari mínu var ég að bera saman annars vegar ákvæði um verðtryggingu og hins vegar þá stöðu að bankarnir hafa það ofurvald vegna ójafnvægis framboðs og eftirspurnar, að þeir geti í staðinn tekið inn sína verðtryggingu í öðru vaxtaformi. Í formi hærri vaxta, styttri lánstíma o.s.frv. Það er þar sem er mikilvægast að líta á þetta út frá þessum almennu hagrænu sjónarmiðum. Núna er að hægja á í hagkerfinu. Hagsveiflan er að koma niður. Stórframkvæmdunum lýkur brátt og við horfum fram á að það verði aukið jafnvægi og þá stefnum við í þessa átt. Ég vænti þess að við munum geta náð því á skömmum tíma þegar um hægir í efnahagslífinu og lánamörkuðum um leið.

Virðulegi forseti. Þessi fyrirspurn varðar mikilvæg umhverfismál. Ég beini henni til hæstv. landbúnaðarráðherra vegna þess að sá málaflokkur sem ég nefni sérstaklega er á forræði hans og hans ráðuneytis. Það er almennt viðurkennt að breytingar á styrk kolefnis í andrúmsloftinu skipta miklu máli í því ferli sem stjórnar hitastigi í andrúmslofti jarðar og á maðurinn mikinn þátt í því að auka þann styrk. Alþingi Íslendinga hefur staðið myndarlega að því að auka þá starfsemi í landinu sem helst er talið í dag að geti bundið það kolefni sem Íslendingar dæla út í andrúmsloftið árlega. Hér er átt við skógrækt í landinu og þá sérstaklega hin svokölluðu landshlutabundnu skógræktarverkefni. Timburskógrækt er mun afkastameiri í bindingu kolefnis en hinn gamli íslenski birkiskógur og almennur gróður. Ræktun nýskóga mun samkvæmt Kyoto-bókuninni vera jafngild leið og að draga úr útblæstri gróðurhúsalofttegunda. Hér á landi liggja miklir möguleikar á þessu sviði vegna þess að ekki eru miklir skógar í landinu og talsvert til af landrými. Talað er um að til þess að binda um einn þriðja af því kolefni sem líklegt er að Íslendingar muni losa út í andrúmsloftið um miðja þessa öld þurfi að þrefalda þá gróðursetningu sem stunduð er í dag. Því spyr ég hæstv. landbúnaðarráðherra hvort hann hyggist enn efla skógrækt í landinu með því að beita sér fyrir frekari fjárveitingum til þeirrar greinar, m.a. með það að markmiði að auka bindingu gróðurhúsalofttegunda.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Helgu Þorbergsdóttur fyrir þessa fyrirspurn og svar mitt við fyrirspurninni er eðlilega já. Raunar þyrfti svarið ekki að vera lengra. En ég fagna því að í fyrirspurninni skuli það koma fram að á ráðherraferli mínum hef ég barist fyrir aukinni skógrækt í landinu og stigvaxandi framlögum í þann málaflokk. Hátt í 1.000 skógarbændur, hlýrra og byggilegra land, dýrmætara land, þetta hefur verið að gerast á síðustu árum ekki síst vegna skógræktarverkefnanna. Landið er dýrmætara og það er að breyta um svip. Ég tel rétt að hér sé rifjað upp og haldið til haga þeirri ákvörðun núverandi ríkisstjórnarflokka að hefja markvissa og skipulagða skógrækt á Íslandi og helstu breytingar sem sú ákvörðun fól í sér. Segja má að það ferli hafi hafist með nýskógrækt á bújörðum sem Skógrækt ríkisins styrkti og svo tilkomu héraðsskógaverkefnanna árið 1991. En ég fullyrði að samþykkt ríkisstjórnarinnar þann 18. desember 1996 um að verja 450 millj. kr. til fjögurra ára átaks í landgræðslu og skógrækt markaði tímamót í sögu skógræktar á Íslandi. Árið 1997 voru Suðurlandsskógar stofnaðir og 1999 voru settir á fót Norðurlandsskógar, Vesturlandsskógar, Skjólskógar á Vestfjörðum og Austurlandsskógar. Öll þessi verkefni hafa síðan vaxið og dafnað og eru nú raunverulega veigamikill þáttur í atvinnu- og búsetumálum um land allt. Þótt aðalmarkmið verkefnanna sé að rækta skóg hafa þau einnig önnur markmið, svo sem eflingu byggða og atvinnulífs, auðlindasköpun og bindingu á kolefni, eins og fram kom í máli hv. þingmanns. Þá hafa í kjölfar verkefnanna opnast nýir möguleikar á störfum á landsbyggðinni fyrir háskólamenntað fólk sem vissulega var og er þörf á. Ætlunin er að rækta skóg á 5% af láglendi landsins á næsta 40 ára tímabili. Þessi skógrækt, sem önnur hér á landi, byggist ekki hvað síst á farsælu 100 ára starfi Skógræktar ríkisins sem hefur með rannsóknum, tilraunum og gróðursetningum sannað að á Íslandi er hægt að rækta skóga. Með tilkomu verkefnanna og þessu mikla skógræktarátaki breyttist óhjákvæmilega ýmislegt sem Skógrækt ríkisins hafði með höndum og má einkum tiltaka tvennt. Dregið var úr gróðursetningu í lönd í eigu eða umsjá stofnunarinnar vegna samkeppnissjónarmiða og var Skógrækt ríkisins gert að hætta framleiðslu og sölu skógarplantna á almennum markaði. Skógræktin hefur aftur á móti enn sem fyrr viðamiklu hlutverki að gegna og má þar ekki síst nefna og benda á umsjón og uppbyggingu þjóðskóganna. Ég vil taka það fram að stuðningur við skógrækt á sér hljómgrunn í öllum flokkum á Alþingi sem m.a. hefur komið fram í fjárveitingu til málaflokksins á síðustu árum. Hér hafa verið gerðar langtímaáætlanir, þingsályktanir um markmið skógræktarstarfsins og það fjármagn sem fer til þeirra verkefna. Ég vil nefna hér, hæstv. forseti, að 1994 fóru 208 millj. kr. til skógræktarmála. Árið 2000 voru það 366 millj., árið 2003 634 millj. kr. og í fjárlögum þessa árs 756 millj. kr. Þannig að framlög til skógræktarmála hafa aldrei verið meiri en nú. Auk þess fékk Skógræktarfélag Íslands á árunum 1999–2003 18 millj. kr. á hverju ári til landgræðsluskógræktarverkefnisins og 25 millj. kr. á ári síðan 2003. Enn má nefna að Landgræðsla ríkisins hefur fengið stighækkandi framlög til síns málaflokks og losar nú 500 millj. kr. á núverandi fjárlögum. Mörg verkefni Landgræðslunnar tengjast skógrækt og er þar marktækast að nefna Hekluskógana þar sem ætlunin er að endurheimta birki í nágrenni eldfjallsins með það að markmiði að hefta gjósku ef til eldgoss kemur og gera svæðið búsældarlegra. Ég vil þakka þessa fyrirspurn alveg sérstaklega. Ég held að það sé þjóðarvilji og þingvilji að skógræktin sé í höndum bændanna. Hún hefur verið að skila landinu miklu og kemur að stórum notum við kolefnisbindingu. Ég mun þess vegna, sem ráðherra, leggja því mitt lið hér á Alþingi Íslendinga að efla skógræktina enn frekar.

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hv. þm. Helgu Þorbergsdóttur fyrir þessa fyrirspurn. Efni spurningarinnar er í senn landbúnaðarmál og umhverfismál. Það er augljóst af ræðu hæstv. landbúnaðarráðherra að núverandi stjórnarflokkar hafa lagt gríðarlega aukið fjármagn til þeirra umhverfismála sem skógræktin er, til þeirra landbúnaðarmála sem skógræktin er. Ég vil jafnframt nefna að Skógræktarfélag Íslands og þeir aðilar sem vinna innan vébanda þess hafa lagt gjörva hönd á plóg varðandi útplöntun og að auka áhuga Íslendinga á skógrækt. Þá vil ég nefna að sjálfsuppgræðsla á sér stað meira en nokkru sinni fyrr á Íslandi. Nú eru að vaxa úr grasi nýir skógar, birkiskógar fyrst og fremst sem eru undanfari annarra skóga, og þeir munu skila tilætluðum árangri í kolefnisbindingu. Má þar m.a. nefna hinn nýja Vatnajökulsþjóðgarð 

Herra forseti. Eins og hæstv. landbúnaðarráðherra gat um í upphafi máls síns, að hann gæti einfaldlega svarað með því að segja já, get ég á sama hátt sagt að ég gæti þakkað fyrir góð svör. En um leið og ég geri það vil ég þakka þeim þingmanni sem tók þátt í umræðunni. Ég þakka sem sagt landbúnaðarráðherra fyrir skýr svör og tek undir orð hans um margþætt áhrif skógræktar. Ég held að umræðan um kolefnisbindingu og umhverfismál í tengslum við skógrækt sé afar mikilvæg og muni eflast og aukast mjög á næstu árum. Ég vil benda á afar áhugaverða umræðu sem skógfræðingar hafa haft uppi, bæði í ræðu og riti, á undanförnum dögum, mánuðum og árum, t.d. nýja grein í síðasta blaði Skógræktarritsins þar sem sérstök áhersla er lögð á þetta og þar sem nálgunin á málaflokkinn er afar áhugaverð og svolítið nýstárleg.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu. Ég vil sérstaklega taka fram að fyrir nokkrum árum var bæði deilt um gildi skógræktar á Íslandi og líka um hvað skógrækt þýddi. Þá töluðu menn jafnvel eingöngu um skógrækt sem umhverfismál en skógrækt er náttúrlega um víða veröld mikið landbúnaðarmál og í mörgum löndum einn stærsti tekjustofn bændanna. Ég minnist þess að í upphafi ráðherraferils míns gat ég þess að skógrækt væri landbúnaður. Þá vakti það, mér til undrunar, töluverða athygli. Það sjá allir að það hefur verið farsælt að færa skógræktarverkefnin til bændanna. Þeir búa til þessa auðlind. Það eru 80 ár síðan Írar, frændur okkar, fóru í sams konar verkefni og hafa gert land sitt að skógræktarlandi og eiga þar mikilvæga auðlind. Ég held að við séum á réttu róli hér á landi hvað þetta varðar og getum séð mikinn árangur af þessu og sjáum þegar þann árangur að í lundi nýrra skóga vex áhugi á búsetu, heilsárshúsum. Þjóðin öll hefur í sjálfu sér græna fingur. Margir hafa flust á lögbýli sem þeir hafa keypt úr jörðum eða heilar jarðir til að búa í sveitinni og taka þátt í skógræktarverkefnum og því mikla menningarstarfi. Ég trúi því, eins og ég sagði áðan, að þjóðarviljinn sé til staðar. Þingviljinn er til staðar og ég eins og aðrir hér mun leggja mitt lóð á þær vogarskálar næstu árin að efla þennan atvinnuveg og þessa skyldu okkar við land okkar, bæði á Alþingi og í umræðu í þjóðfélaginu hafi ég til þess fylgi og krafta.

Herra forseti. Ég legg fyrirspurn fyrir hæstv. dómsmálaráðherra varðandi umfang og eðli og tímasetningar sem tengjast starfsemi sem ýmist hefur verið nefnd eftirgrennslana-, öryggis- eða leyniþjónustustarfsemi hjá lögregluyfirvöldum, útlendingaeftirliti og lögreglu. Sú er forsaga þessa máls innan þingsins að í umræðum utan dagskrár 9. október 2006 lagði ég spurningar fyrir hæstv. ráðherra í þessu sambandi sem ég hafði sent ráðherranum áður samkvæmt venju en svörin voru satt best að segja rýr í roðinu. Hvað þennan þátt sérstaklega varðar sagði t.d. hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Þegar ég las spurningar hv. þingmanns lenti ég í nokkrum vandræðum með svörin því að spurningar hans lúta að löngu liðnum atburðum …“ Ég spurði m.a. um það hvort þessi starfsemi væri enn í gangi eða hvenær henni hefði verið hætt. Af því sést þegar að þetta svar ráðherrans var útúrsnúningur. Ég spurði einnig um stöðu þessara mála í dag eða í nýliðnum tíma. Seinna sagði ráðherra aftur, með leyfi forseta: „Eins og áður sagði bý ég ekki yfir þeirri þekkingu á því hvernig öryggisgæslu ríkisins var háttað fyrir mörgum áratugum að ég geti svarað einstökum spurningum hv. þingmanns.“ Er það boðleg frammistaða af hálfu eins ráðherra að bera við þekkingarskorti þegar hann fær spurningar frá þingmönnum um hrein og klár efnisatriði? Ber ekki ráðherranum embættisskylda til að afla upplýsinganna í ráðuneyti sínu og koma með svörin? Kostulegast var þó þegar hæstv. ráðherra skaut sér á bak við skýrslu um sérfræðinga frá ráðherraráði Evrópusambandsins sem hefði gert úttekt á þessum hlutum hér og sagði, enn með leyfi forseta: „Af úttektinni má ráða að sérfræðingarnir telja lögregluna á Íslandi ekki hafa neinar heimildir til rannsókna án þess að þar búi að baki rökstuddur grunur um saknæmt athæfi. Hér sé því ekki starfandi leyniþjónusta eða rekin leyniþjónustustarfsemi af hálfu lögreglunnar. Ég tek undir þessa niðurstöðu hinna óháðu erlendu sérfræðinga.“ - Segir hver? Dómsmálaráðherra Íslands, sem er að svara fyrirspurn á Alþingi Íslendinga um tiltekið efni, skýtur sér á bak við það að hann sé sammála erlendum sérfræðingum sem hafi kíkt á málin. Og af því að þeir komist að þeirri niðurstöðu að ekki sé lagastoð fyrir einhvers konar greiningar-, öryggis- eða leyniþjónustustarfsemi innan lögreglunnar sé hún væntanlega ekki til. Ég er þessu sammála, segir dómsmálaráðherra. Þess vegna legg ég svohljóðandi fyrirspurn fyrir hæstv. ráðherra og ég vísa til 54. gr. stjórnarskrárinnar en þar er réttur þingmanna til að bera upp fyrirspurn til ráðherra tryggður: Hvenær lauk eftirgrennslana-, öryggis- eða leyniþjónustustarfsemi þeirri sem upplýst hefur verið að hófst hjá lögreglu um miðbik síðustu aldar eða hefur einhver slík eftirgrennslana-, greiningar-, öryggis- eða leyniþjónustustarfsemi  Einnig er spurt um umfang þessarar starfsemi.

Herra forseti. Ég veit að hæstv. forseti er sammála mér um það að ekki er hægt að spyrja þingmenn eða ráðherra og krefja svara af þeim um eitthvað sem þeir ekki vita. Ég veit ekki hvernig stjórnarskráin getur tryggt það að menn svari um einhverja hluti sem þeir vita ekki um. Herra forseti. Fyrirspurnir hv. þingmanns eru sprottnar af grein eftir dr. Þór Whitehead í tímaritinu Þjóðmálum þar sem sagt er frá því að á 4., 5. og 6. áratug síðustu aldar hafi verið lagður grunnur að því hjá lögreglustjóranum í Reykjavík að gert væri yfirlit yfir styrk kommúnista í ýmsum lykilstofnunum ríkisins með það í huga að þeir kynnu að geta misnotað aðstöðu sína, sérstaklega á stríðstímum, ef flokkur þeirra krefðist, eins og segir í ritgerð Þórs, með leyfi forseta: „Þá hafi rannsókn á útlendingum í landinu vafalaust tengst viðvörun Dana um njósnanet danskra kommúnista en einn þeirra átti einmitt að sinna viðgerðum hjá Ríkisútvarpinu.“ Segir Þór frá því að einn maður, Pétur Kristinsson, hafi sinnt skrásetningarstarfi hjá lögreglustjóranum í Reykjavík í upphafi 6. áratugarins og hann hafi starfað náið með Árna Sigurjónssyni, yfirmanni Útlendingaeftirlitsins, og þá hafi verið vitað um a.m.k. þrjá hjálparmenn sem vöktuðu sovéska sendiráðið um þetta leyti. Í ritgerðinni er því lýst hvernig þessi starfsemi þróaðist í tímans rás. Ljóst er að aldrei var hún umfangsmikil. Má vafalaust finna umræður um hana í þingtíðindum ef grannt er skoðað. Á árinu 1986 ákvað ríkisstjórn undir forsæti Steingríms Hermannssonar að setja á laggirnar starfshóp til að huga að skipulagi innri öryggismála. Baldur Möller, sem þá hafði nýlega látið af störfum sem ráðuneytisstjóri í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu, var formaður hópsins og skilaði forsætisráðherra munnlegri skýrslu um málið snemma árs 1987. Af bráðabirgðaskýrslu sem Baldur ritaði 27. desember 1986 verður ráðið að skömmu áður en hópurinn hóf störf hafi verið gripið til úrbóta í öryggismálum æðstu stjórnar landsins, eins og Baldur orðar það, og telur hann þær aðgerðir á allgóðum vegi en í bráðabirgðaskýrslunni segir, með leyfi forseta: „Nú er unnið að mjög kröftugri eflingu tölvustýrðs upplýsingastreymis frá öryggismálastofnunum í öðrum löndum og telur starfshópurinn að þar verði um mjög mikilvæga framþróun að ræða. Jafnframt telur starfshópurinn nauðsynlegt að kanna vel öryggisaðstæður ýmissa viðkvæmustu ríkisstofnana og starfsemi utan þrengstu miðstjórnar ríkisins, svo sem fjarskiptastofnana, útvarps, orkustofnana og flugvalla.“ Af þessari frásögn dreg ég þá ályktun að á þessum tíma hafi íslenska ríkið verið að búa sig undir að sinna þeim verkefnum sem hv. fyrirspyrjandi ræðir á annan veg en gert var á 6., 7. og 8. áratugnum. Skömmu síðar varð hv. þingmaður samgönguráðherra og hlýtur hann að hafa tekið afstöðu til þess hvernig staðið skyldi að öryggi þeirra stofnana sem heyrðu undir ráðuneyti hans. Í lok júnímánaðar sl. var birt opinberlega úttektarskýrsla sérfræðinga ráðherraráðs Evrópusambandsins í hryðjuverkavörnum. Var úttektin gerð fyrir dóms- og kirkjumálaráðuneytið. Niðurstaða skýrslunnar er að íslenska ríkið reki ekki neina starfsemi sem unnt sé að kenna við leyniþjónustu. Skýrslan gefur gleggri mynd en nokkur önnur opinber gögn af þessum málum hér á landi og þar er gerð tillaga um að koma á laggirnar íslenskri öryggis- og greiningarþjónustu. Sérfræðingarnir töldu hana með öðrum orðum ekki fyrir hendi í landinu. Ég vænti þess að nefnd undir formennsku dr. Páls Hreinssonar, sem starfar á grundvelli ályktunar Alþingis, geti upplýst þingheim um það efni sem hv. þingmaður nefnir í 2. lið fyrirspurnar sinnar. Ég hef hvorki þekkingu né vitneskju til að lýsa umfangi þeirrar starfsemi sem fyrirspyrjandi nefnir, hverju var safnað, hverjir vissu um þessa starfsemi eða hverjir höfðu aðgang að upplýsingunum.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra endurtekur sömu svörin og skýtur sér með öllu undan því að svara beinni efnislegri spurningu sem hann fær í fyrirspurnarformi á Alþingi. Hann skýtur sér á bak við það að erlendir sérfræðingar hafi komið og gert úttekt á stöðu þessara mála. Hvert leituðu hinir erlendu sérfræðingar eftir upplýsingum nema í dómsmálaráðuneytið? Ég vek athygli á því, virðulegur forseti, að ég er að spyrja dómsmálaráðherra Íslendinga og dómsmálaráðherra kemur endurtekið með nokkurra mánaða millibili í ræðustól og ber við þekkingarleysi, að hann hafi hvorki þekkingu né vitneskju. Ég ætlast til þess að hæstv. dómsmálaráðherra afli þessara upplýsinga. Það eru hæg heimatökin því að þær stofnanir sem hér eiga í hlut heyra undir ráðuneyti hans. Eftir því sem gögn eru til í stjórnkerfi Íslands eru þau í stofnunum sem heyra undir hæstv. ráðherra. Í 54. gr. stjórnarskrárinnar stendur, með leyfir forseta: „Heimilt er alþingismönnum, með leyfi Alþingis, að óska upplýsinga ráðherra eða svars um opinbert málefni með því að bera fram fyrirspurn um málið eða beiðast um það skýrslu.“ Þetta er stjórnarskrárvarinn réttur þingmanna til að krefja ráðherra svara. Ráðherrar eiga að afla þeirra gagna og upplýsinga sem beðið er um eftir því sem gerlegt er og þær eru til. Það er ekki frambærilegt að hæstv. dómsmálaráðherra komi hér aftur og aftur með þessum hætti og víki sér bersýnilega undan því að svara. Hann gerir ekki einu sinni tilraun til þess með útúrsnúningum af þessu tagi. Ég mótmæli því, herra forseti, að stjórnarskrárvarinn réttur minn sem þingmanns sé lítilsvirtur með þessum hætti. Ég minni á að það er hlutverk Alþingis að veita framkvæmdarvaldinu aðhald að þessu leyti. Það situr þingbundin ríkisstjórn á Íslandi en ekki ríkisstjórnarbundið þing, hæstv. dómsmálaráðherra 

Herra forseti. Ég vil aðeins ítreka það sem ég sagði, stjórnarskráin krefst þess ekki af mönnum að svara hlutum sem þeir vita ekki um.

Hæstv. forseti. Á þskj. 342 hef ég lagt fram fyrirspurn til dómsmálaráðherra um fangelsi á Hólmsheiði. Saga nýs fangelsis í Reykjavík er að verða hálfrar aldar gömul, allt frá því að þáverandi dómsmálaráðherra fól Valdimari Stefánssyni sakadómara að gera áætlun um hvernig koma mætti fangelsismálum í nútímalegt horf hér á landi árið 1960. Hann lagði til að byggt yrði ríkisfangelsi í Korpúlfsstaðalandi en frá því var horfið. Árið 1965 var gerð tillaga um fangelsi við Síðumúla í Reykjavík sem nota ætti til að vista gæsluvarðhaldsfanga og það var í raun notað allt til ársins 1996. Árið 1974 veitti Reykjavíkurborg vilyrði fyrir lóð undir fangelsi við Tunguháls 6 og þar fóru fram framkvæmdir við grunn- og botnplötu árið 1978. Árið 1991 skipaði þáverandi dómsmálaráðherra nefnd sem lagði til í skýrslu í mars 1992 að byggt yrði nýtt afplánunar- og gæsluvarðhaldsfangelsi í Reykjavík. Síðan var skipuð önnur nefnd árið 1995 sem átti að annast áætlunargerð um byggingu gæsluvarðhalds- og afplánunarfangelsis á Tunguhálsi 6 í Reykjavík. Sú nefnd skilaði af sér vorið 1998 og lagði til að þar yrði byggt fangelsi fyrir 30 fanga. Enn var skipaður starfshópur um þessi mál árið 2001 sem gerði drög að alútboði í apríl 2004 en Borgarskipulag Reykjavíkur úthlutaði lóð fyrir fangelsi á Hólmsheiði norðan Suðurlandsvegar í desember 2001. Í skýrslu Fangelsismálastofnunar í október 2004 var gerð tillaga um að byggja nýtt fangelsi á Hólmsheiði sem móttöku- og gæsluvarðhaldsfangelsi þar sem lögð yrði áhersla á meðferðardeildir. Í mars 2005 var áætlun Fangelsismálastofnunar um uppbyggingu fangelsanna, þar á meðal fangelsis á Hólmsheiði, samþykkt í ríkisstjórn. Samkvæmt því áttu framkvæmdir að hefjast í byrjun árs 2008 og ljúka fyrir árslok 2009. Því spyr ég hæstv. dómsmálaráðherra: Hvað líður undirbúningi að byggingu nýs fangelsis á Hólmsheiði í Reykjavík?

Herra forseti. Undirbúningur þessa hefur staðið lengi eins og hv. þingmaður vék að. Í fjáraukalögum á síðasta ári var gerð tillaga um að veita 10 millj. kr. til að halda áfram með undirbúninginn vegna þessa máls. Að honum er unnið. Einnig hefur á Alþingi verið lögð fram áætlun um uppbyggingu Kvíabryggju, fangelsis á Akureyri, um framkvæmdir á Litla-Hrauni og stækkun aðstöðunnar þar. Þegar menn fóru yfir þær hugmyndir sem lágu fyrir á sínum tíma um móttöku- og gæsluvarðhaldsfangelsi á Hólmsheiði breyttust viðhorfin og var m.a. tekin ákvörðun um að taka mið af því að kvennafangelsið þyrfti að hverfa o.s.frv. Því lágu ýmsar ástæður til þess að menn fóru yfir þetta mál að nýju. Fjármálaráðherra og ég höfum síðan unnið að þessu sameiginlega, þ.e. embættismenn á okkar vegum, og m.a. fengið verkfræðinga og Stefán P. Eggertsson verkfræðing til að vera verkefnisstjóra að fangelsisbyggingu. Hann hefur unnið að þessu máli. Ég fullvissa hv. þingmann um að þetta er í vinnslu og að verið er að vinna að þessu. Ég vil nota tækifærið til að vekja máls á því sem nú er í umræðunni. Eins og menn vita hefur nýtt embætti verið stofnað, lögreglan á höfuðborgarsvæðinu. Það er augljóst að höfuðstöðvar þeirrar lögreglu verða ekki til frambúðar við Hlemm. Það er ljóst að það er of þröngt. Þetta hefur raunar verið rætt áður og taka þarf afstöðu til þess hvar nýjar höfuðstöðvar lögreglu verða. Í þeirri vinnu hef ég líka óskað eftir því að litið verði til þess hvort skynsamlegt sé að reisa saman lögreglustöð og gæsluvarðhaldsfangelsi og skoðað verði samtímis hvort til sé land undir þetta á höfuðborgarsvæðinu sem er viðunandi og hvort það sé skynsamleg lausn að leysa þetta í einu, að reisa nýja lögreglustöð og leysa gæsluvarðhalds- og fangelsisþörf hér á höfuðborgarsvæðinu. Starfsmenn Fangelsismálastofnunar og lögregluembættisins á höfuðborgarsvæðinu hafa rætt þetta. Uppi eru ákveðnar hugmyndir um þetta sem ég hef m.a. rætt við fjármálaráðherra sem við viljum að verði hugað að og kannað. Það breytir samt ekki neinu um að við látum þær athuganir ekki tefja fyrir því starfi sem unnið er vegna Hólmsheiðarmálsins. Ef þetta gengur ekki upp verður hitt í þeim farvegi sem það er. Það var alltaf reiknað með því í uppbyggingaráætluninni sem liggur fyrir að Hólmsheiðarfangelsið yrði síðast í röðinni á eftir uppbyggingu á Litla-Hrauni. Náttúrlega má velta fyrir sér hvort ekki sé skynsamlegt að leggja meiri áherslu á aðstöðuna á Litla-Hrauni og skoða fyrir hve stórt fangelsi er þörf á höfuðborgarsvæðinu. Ef við getum tryggt það með hagkvæmni í tengslum við nýja lögreglustöð finnst mér að við eigum a.m.k. ekki að láta það óskoðað á þessu stigi. Það er ekki of seint að skoða það og það spillir ekki fyrir þeim hugmyndum sem menn hafa haft um Hólmsheiðarfangelsið. Ég þakka fyrir það tækifæri sem ég fæ til að vekja máls á þessu og reifa sjónarmið um þetta mál sem er á viðkvæmu könnunarstigi. Niðurstaðan ræðst náttúrlega af því hvort eitthvert sveitarfélag hér innan höfuðborgarsvæðisins, ef við lítum á það sem eitt lögregluumdæmi, hefur land eða lóð sem mundi gagnast í þessu tilliti. Ég tel mikilsvert að bæði forustumenn hjá lögreglustjóraembættinu á höfuðborgarsvæðinu og forstöðumenn Fangelsismálastofnunar, ásamt með verkefnisstjóranum Stefáni P. Eggertssyni, leggjast a.m.k. ekki gegn því að þessi leið verði íhuguð og skoðuð. Ég geri þetta ekki til þess að skjóta málinu á frest. Eins og hv. þingmaður vakti máls á er eftir fimm áratuga, eða sex áratuga bráðum, baráttu fyrir því að koma upp almennilegu fangelsi kominn tími til að finna lausn sem almennileg sátt myndast um. Það er ekki einleikið að menn skuli ekki hafa lokið málinu.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Guðjóni Ólafi Jónssyni fyrir að vekja máls á þessu efni. Hæstv. dómsmálaráðherra sagði í lokin að það væri ekki einleikið hve langan tíma málið hafi tekið. Mig langar bara að því sé svarað skýrt hvort sú staða geti komið upp að menn hætti við nýja fangelsisbyggingu í Reykjavík og fari út í það að stækka og bæta aðstöðuna á Litla-Hrauni. Er möguleiki á að hætt verði við nýbyggingu í Reykjavík og aðaláherslan lögð á Litla-Hraun? Menn hafa rætt sín í milli að það sé hluti af ástæðunni fyrir því að ekki sé lengra komið í þessu verki, að deilur séu á milli aðila um á hvorum staðnum þetta eigi að vera.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir svörin. Mér finnst stóru pólitísku tíðindin í svari hæstv. dómsmálaráðherra felast í að verið sé að skoða hvort byggja eigi saman nýjar höfuðstöðvar lögreglu á höfuðborgarsvæðinu og nýtt gæsluvarðhaldsfangelsi í staðinn fyrir fangelsi sem rísa átti á Hólmsheiði. Það er sjálfsagt að yfirmenn lögreglu og fangelsismála og dómsmálaráðuneytis skoði þann möguleika og þá yrði væntanlega frekari uppbygging á Litla-Hrauni sem afplánunarfangelsi. Ég tel hins vegar brýnt, og tek undir það með hæstv. dómsmálaráðherra, að það verður að leiða þessi mál til lykta. Það er of langur tími að taka fimm áratugi í að ákveða hvort byggja eigi nýtt fangelsi í Reykjavík eða ekki. Ég vek athygli á því að í skýrslu eftirlitsnefndar Evrópuráðsins árið 1998 ítrekaði nefndin þá kröfu að íslensk stjórnvöld settu byggingu nýs gæsluvarðhaldsfangelsis í Reykjavík í forgang. Nú eru að verða liðin níu ár, hæstv. forseti, síðan skýrslan kom út. Í sjálfu sér hefur lítið verið gert í gæsluvarðhaldsfangelsismálum, a.m.k. hér á höfuðborgarsvæðinu. Það er ákveðið óhagræði af því fyrir lögregluna að þurfa sífellt að aka austur á Litla-Hraun með fanga og í skýrslutökur. Ég treysti hæstv. dómsmálaráðherra til að taka af alvöru og festu á þessum málum eins og öðrum sem hann hefur tekist á við á síðustu missirum.

Virðulegi forseti. Spurt var hvort þetta væri ágreiningur um hvort yfirleitt ætti að reisa gæsluvarðhaldsfangelsi í Reykjavík eða ekki. Málið snýst ekki um það. Það verður að vera gæsluvarðhaldsfangelsi á höfuðborgarsvæðinu. Spurningin er hvað það eigi að vera stórt og hvaða kröfur eigi að gera í því efni. Það er alveg tvímælalaus skoðun mín að þessi fangelsisaðstaða verður að vera hér á höfuðborgarsvæðinu. Hins vegar kann verkaskipting á milli Litla-Hrauns og slíks fangelsis að vera álitamál en það var búið að fara yfir það, og þessar áætlanir sem unnið er samkvæmt núna gera ráð fyrir því að flytja hluti sem var kannski hugsað að hafa á Hólmsheiði á Litla-Hraun. Enginn hefur þó verið með vangaveltur um að hverfa frá því að hér rísi gæsluvarðhaldsfangelsi. Það er nauðsynlegt að gera áætlanir og standa við þær til þess að fangelsið við Skólavörðustíg hverfi úr notkun. Það er augljóst að í Kópavogi er kvennafangelsið á þeim stað að það verður ekki til frambúðar þannig að það verður að taka þessar ákvarðanir. Þetta hefur vafist fyrir mönnum í marga áratugi og þeir ýtt því á undan sér og alls konar hlutir gerst í því. Ég þekki ekki alla þá sögu en ég tel að við séum hér með tvo kosti og það eigi að skoða þá báða og einhenda sér svo í að reisa þetta hús. Ég tel að ef farið yrði í það t.d. að reisa sameiginlegt hús fyrir bæði fangelsi og lögreglu mundu losna miklir fjármunir sem eru núna nýttir í húsakost fyrir lögregluna þannig að með einkaframkvæmd ætti að vera hægt að gera þetta á skömmum og skynsamlegum tíma.

Hæstv. forseti. Íslenska ríkisstjórnin hefur einsett sér að vinna gegn mansali á markvissan hátt. Það hefur hún m.a. samþykkt á norrænum vettvangi og má nefna t.d. að hún hefur verið virkur þátttakandi í norrænu/baltnesku átaki sem staðið hefur allt fram á - ja, ég held að því hafi lokið á síðasta ári, 2006, átaki sem norrænu ríkisstjórnirnar efndu til í samvinnu við Eystrasaltsríkin til að vinna gegn mansali. Frá þessu átaki er sagt á heimasíðum ráðuneytanna á Íslandi. Jafnréttisráðherrar og dómsmálaráðherrar Norðurlandanna hafa líka undirritað yfirlýsingu um að þeir muni halda áfram vinnu varðandi átakið sem gert hefur verið og við vitum að sennilega á næsta Norðurlandaráðsþingi munum við eiga von á skýrslu frá ríkisstjórnunum um niðurstöðu þessara mála. Í yfirlýsingunni sem varðar þetta mál samþykkja ráðherrarnir líka að hrinda í framkvæmd aðgerðaáætlun hver í sínu landi. Nágrannalönd okkar hafa verið með í gildi aðgerðaáætlanir af þessu tagi gegn mansali undanfarin ár. Danir gáfu út sína fyrstu 2002, hún gilti til þriggja eða fjögurra ára og það er verið að endurnýja hana ef það er ekki komin ný. Norðmenn eru með sína aðgerðaáætlun 2005–2008 en ekkert bólar á íslenskri framkvæmdaáætlun í þessum efnum. Hæstv. forseti. Mansal til kynlífsþrælkunar hefur verið mjög til umfjöllunar i nágrannalöndum okkar og við höfum aldeilis ástæðu til þess að ætla að það teygi anga sína hingað til lands. Glæpastarfsemi af þessu tagi er orðin ótrúlega umfangsmikil í veröldinni og eftir því sem nýjustu fréttir herma og tölur frá Sameinuðu þjóðunum segja eru glæpasamtök sem stunda sölu á konum og börnum til kynlífsþrælkunar farin að velta meiri fjármunum á ári en þeir sem smygla vopnum eða eiturlyfjum. Á fundi borgaranefndar Norðurlandaráðs í Lahti í Finnlandi síðasta haust kom fram að á Norðurlöndunum væri vandinn verulegur. Okkur skorti kannski í sjálfu sér ekki lagasetningar eða alþjóðlega samninga heldur skorti okkur fyrst og fremst fjármagn og pólitískan vilja. Ég spyr hæstv. dómsmálaráðherra hvort okkur skorti kannski pólitískan vilja hér í ljósi þess að aðgerðaáætlun gegn mansali hefur ekki enn litið dagsins ljós þrátt fyrir þær skuldbindingar sem við höfum tekið á okkur í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Ég hef sem ráðherra látið frekar verkin tala en að sitja við að semja áætlanir. Þannig hefur verið unnið í þessu máli. Það hefur ekki verið sest niður til að semja áætlanir, heldur hafa verkin verið látin tala, m.a. með breytingum á lögum og með flutningi frumvarpa, m.a. um breytingar á lögreglulögunum, upptöku greiningardeilda og annarra slíkra þátta. Við höfum styrkt lögregluna til að sinna þessum málum og berjast við alþjóðlega glæpastarfsemi. Ég hef talið mikilvægara að kröftum ráðuneytisins yrði varið til þess að vinna að slíkum umbótamálum en að setjast niður við að semja einhverjar áætlanir. Ég tel miklu meira virði fyrir borgarana að unnið sé að málunum með þeim hætti sem við höfum gert í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu á þessu sviði en að velta fyrir okkur einhverri áætlanagerð. Við getum farið á hvaða fund sem er, hvaða norræna fund sem er eða baltneskan og sýnt fram á það að við höfum ekki verið að vinna að neinni áætlanagerð heldur höfum við framkvæmt skýra stefnu í löggæslumálum okkar og varðandi þá þætti sem hafa skilað þeim árangri að hér er öruggara landamæraeftirlit og öruggara eftirlit með skipulagðri glæpastarfsemi en var þegar menn ákváðu að fara út í einhverja áætlanasmíði. Fyrir utan það hef ég lagt fram á þinginu, og hv. þingmaður hefur fjallað um það væntanlega í allsherjarnefnd, frumvörp um eflingu og styrkingu á kynferðisbrotakafla hegningarlaganna sem tekur á þessum málum. Síðan höfum við líka tekið þátt í alls konar samstarfi, bæði á vettvangi Evrópuráðsins og Norðurlandaráðs um þessi málefni, á ráðherrafundum og víðar og lagt okkar af mörkum þannig að ég segi nú bara: Ef ég ætti að sitja og semja áætlanir í staðinn fyrir að beita mér fyrir því sem við höfum gert á þessu sviði held ég að ástandið væri ekki eins gott hér og raun ber vitni.

Hæstv. forseti. Nú held ég að hæstv. ráðherra misskilji aðeins hlutverk sitt. Ég sagði áðan að lagasetningu skorti ekki og ég viðurkenni fúslega að við erum með lagasetningu sem er til fyrirmyndar í þessum efnum. Ég þekki vel kynferðisbrotakafla hegningarlaganna og er að vinna hann í allsherjarnefndinni eins og hæstv. ráðherra nefnir. En ég vil þá spyrja hæstv. ráðherra, úr því að hann nennir ekki að eyða tíma sínum eða ráðuneytisstarfsmannanna í að semja aðgerðaáætlun um það hvernig við ætlum að bregðast við mansali og koma í veg fyrir að það teygi anga sína hingað til lands: Hver er stefna ríkisstjórnarinnar t.d. í þeim efnum hvað á að gera við fórnarlömb mansals þegar og ef þau rekur á fjörur okkar hér? Hvaða stefnu hefur ríkisstjórnin í því að styðja konur og börn sem koma til landsins í gegnum glæpasamtök sem hafa mansal sem aðalvettvang í veröldinni? Hvernig ætlar hann að bjóða þeim félagslegan stuðning, hvað stendur þessu fólki til boða t.d. varðandi tryggingar, félagslega aðstoð, íverustaði og annað þar fram eftir götunum? Það er það sem norrænu þjóðirnar setja í sínar aðgerðaáætlanir. Danirnir hafa tvíþætta áætlun þar sem þeir annars vegar leggja til ákveðna þætti sem varða stuðning við fórnarlömbin og í hina röndina eru þeir beinlínis með aðgerðir til að fyrirbyggja sölu á konum og börnum til kynlífsþrælkunar. Það eru nefndar hjálparlínur sem eru reknar fyrir stuðning hins opinbera, ákveðnir starfshópar eru stofnaðir, markvisst samstarf við sjálfstæð félagasamtök sem starfa á þessum vettvangi og þar fram eftir götunum. Það eru þessir hlutir sem þurfa að vera í aðgerðaáætlun. 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að gera lítið úr aðgerðaáætlunum í Danmörku eða Noregi eða öðrum löndum. Hv. þingmaður hefur þing eftir þing flutt tillögur um það að við eigum að taka upp eitthvert sænskt kerfi varðandi vændismál af því að Svíar hafi gert eitthvað. Það bara á ekki við hér á landi. Það verður að fara yfir málið og skoða stöðuna hér. Ef það er verið að spyrja mig sem dómsmálaráðherra um félagsleg úrræði er rangur ráðherra spurður. Ég er að vinna að því að koma í veg fyrir að mansal og þessir hlutir eigi sér stað í landinu með því að stoppa það strax við landamærin þannig að það komist ekki inni í landið, að það sé tekið þannig á málum að alþjóðleg glæpastarfsemi sé upprætt hér og þeir hringar sem vinna í því að smygla konum eða börnum inn í lönd, koma sér fyrir og hreiðra um sig. Það er mitt verkefni. Ég tel að við höfum gert ráðstafanir í því skyni og að við búum ekki við sama vanda og í Danmörku eða Noregi að þessu leyti og þess vegna snúi málið ekki að mér með sama hætti og þetta snýr að dómsmálaráðherrum í þessum löndum. Eins tel ég að þingmaðurinn fari villur vegar þegar hv. þingmaður ræðir um að við eigum að taka upp eitthvert sænskt kerfi hér út af vændismálum i Svíþjóð sem eiga ekki erindi hingað. Þingmaðurinn getur lesið allar þær skýrslur sem henni bjóðast og hún fær á sín borð en að koma hingað og spyrja mig sem dómsmálaráðherra hvort ég ætli að heimfæra yfir á Ísland þetta ástand sem er í Danmörku og Noregi eða hvaða löndum sem er þá er það ekki mitt hlutverk og ég ætla ekki að gera það.

Virðulegi forseti. Ég verð þess oft vör sem þingmaður í landsbyggðarkjördæmi að víða er sár skortur á iðnaðarmönnum í atvinnulífinu á landsbyggðinni. Mér er líka kunnugt um að atvinnufyrirtæki hafa boðið upp á samstarf við skólana. Ég get nefnt sem dæmi 3xStál á Ísafirði sem hefur boðið Menntaskólanum á Ísafirði upp á að nemendur þeirra fengju þjálfun í þeim tækjabúnaði sem er að finna í 3xStál í grein sinni, en ekki hefur fengist heimild til þess frá ráðuneytinu. Ég veit ekki af hverju það er og tel það mjög miður því að fyrirtækið er mjög framarlega í sinni grein og með fyrsta flokks tækjabúnað. Skipulag náms og kennslunnar er með þeim hætti að nemendur geta víðast hvar ekki lokið framhaldsnámi í iðngreinum á heimasvæði sínu heldur neyðast þeir til að fara í flestum tilfellum til Reykjavíkur til að ljúka námi. Það er skoðun okkar íbúa landsbyggðarinnar að það sé m.a. ástæðan fyrir því að jafnmikill skortur er á iðnaðarmönnum eins og raun ber vitni, vegna þess að fólk sest síðan að á þeim svæðum þar sem það hefur lært, hefur ekki fyrir því að flytja sig til baka aftur og þetta háir atvinnulífinu á landsbyggðinni. Ég er þeirrar skoðunar að skipulag náms skipti miklu máli um það hvar fólk setur sig niður að námi loknu og jafnvel hvaða námsleiðir fólk velur sér. Ég hef því sett fram eftirfarandi fyrirspurnir til hæstv. menntamálaráðherra: 1. Hvert var meðalhlutfall nemenda á verknámsbrautum af heildarfjölda framhaldsskólanemenda árin 2000–2005 á landsbyggðinni annars vegar og á höfuðborgarsvæðinu hins vegar? 2. Hvert var sama meðalhlutfall á fimm ára tímabili fyrir uppsetningu svonefndra móðurskóla verknámsgreina á landsbyggðinni annars vegar og á höfuðborgarsvæðinu hins vegar? Þess ber auðvitað að geta líka að mikið hefur skort á að veitt sé nægilega mikið fjármagn til verknáms yfir höfuð því að eins og við vitum er dýrara að reka verknám en bóknám og það er án efa líka þáttur í því 

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina og þær vangaveltur líka sem hv. þingmaður setti fram. Ég tek undir það með þingmanninum að afar mikilvægt er að atvinnufyrirtækin víðs vegar á landinu, ekki bara á landsbyggðinni heldur líka á suðvesturhorninu, tengist verknámsskólunum og iðnskólunum enn betur en nú er. Ég get upplýst hv. þingmann um að formaður skólanefndar og skólameistari ræddu málefnin varðandi Ísafjörð á sínum tíma og það er ekki þannig að heimild vanti frá ráðuneytinu, síður en svo. Ég hvatti þau einmitt eindregið til að fara í þetta samstarf við fyrirtækið 3xStál. Ég heimsótti reyndar það fyrirtæki með þingflokki sjálfstæðismanna og það er afar skemmtilegt og spennandi fyrirtæki. Það eru einmitt miklir möguleikar líka fyrir skólann sem slíkan, annars vegar skólakerfið og hins vegar fyrir atvinnulífið, að tengjast með þeim hætti sem menn eru að ræða. Ég er því miklu fremur hvatamaður þess að menn haldi áfram að nýta þá aðstöðu sem fyrirtækin bjóða upp á, sem hugsanlega getur um leið leitt af sér einhvern sparnað fyrir skólana sem væri þá hægt að nýta í aðra hluti til uppbyggingar. Fyrri fyrirspurn hv. þingmanns er: „Hvert var meðalhlutfall nemenda á verknámsbrautum af heildarfjölda framhaldsskólanemenda árin 2000–2005 á landsbyggðinni annars vegar og á höfuðborgarsvæðinu hins vegar?“ Meðalhlutfall nemenda í starfsnámi á landsbyggðinni af heildarfjölda framhaldsskólanemenda í skólum á landsbyggðinni var 35% á árunum sem um er spurt. Á sama tímabili var meðalhlutfall starfsnáms nemenda á höfuðborgarsvæðinu 36% af heildarfjölda nemenda í framhaldsskólum á höfuðborgarsvæðinu, en í þessum tölum er um að ræða nemendur í dagskóla og flokkun á landsvæði byggir á staðsetningu skóla, staðsetningu og viðmið sem við þekkjum, þ.e. höfuðborgarsvæðið en til landsbyggðar teljast landsvæðin utan Reykjavíkur og Suðvesturkjördæmis, svo það sé tekið fram. Síðan spyr hv. þingmaður í öðru lagi: „Hvert var sama meðalhlutfall á fimm ára tímabili fyrir uppsetningu svonefndra móðurskóla verknámsgreina á landsbyggðinni annars vegar og á höfuðborgarsvæðinu hins vegar?“ Í lögum um framhaldsskóla, nr. 80/1996, er í 31. gr. ákvæði þess efnis að menntamálaráðherra geti að fenginni umsögn starfsgreinaráðs og stofnaðila gert framhaldsskóla eða deild í framhaldsskóla að kjarnaskóla um lengri eða skemmri tíma. Ákvæðin um kjarnaskóla eða móðurskóla í starfsnámi er almennt að finna frá og með árinu 2002 í skólasamningum sem menntamálaráðuneytið gerir nú við framhaldsskólana. Því verður í þessu svari gerð grein fyrir meðalhlutfalli nemenda í starfsnámi af heildarfjölda nemenda á landsbyggðinni annars vegar og höfuðborgarsvæðinu hins vegar á árabilinu 1997–2001. Meðalhlutfall nemenda í starfsnámi á landsbyggðinni af heildarfjölda framhaldsskólanemenda í skólunum á landsbyggðinni var á þessu tímabili, þ.e. frá 1997–2001, 35%. Á sama tímabili var meðalhlutfall starfsnámsnemenda á höfuðborgarsvæðinu 34% af heildarfjölda nemenda í framhaldsskólum á höfuðborgarsvæðinu. Við þetta er því að bæta, frú forseti, að ég tel mikilvægt og ég finn að við hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir tölum sama máli hvað það varðar að efla þarf enn frekar starfsnáms- og verknámsskólana, efla starfsnámið sem slíkt. Ég bind miklar vonir við þá vinnu sem nú stendur yfir. Ýmsar nefndir munu skila mér niðurstöðum á næstu dögum og vikum í tengslum við m.a. hin tíu skref, sáttmálann og samkomulagið sem gert var við Kennarasamband Íslands. Þar er sérstaklega verið að líta til niðurstöðunnar sem fengin var í starfsnámsskýrslunni sem rædd var á Alþingi. Allir stjórnmálaflokkar fögnuðu niðurstöðu þeirrar nefndar sérstaklega og við náttúrlega berum þá von í brjósti að þær tillögur sem nú muni líta dagsins ljós, sem eru niðurstöður og afrakstur nefndar sem er að vinna núna í ljósi þess umfangs, skili okkur því að við getum rætt um eflingu starfsnáms og við sjáum fram á að það muni eflast enn frekar til lengri tíma litið, en eins og við þekkjum og vitum erum við að tala um að fyrirkomulagið til framtíðar verði það að við ræðum um eitt stúdentspróf og förum ekki í aðgreiningu á bóknámi og verknámi og vonumst til þess að það hugsanlega leiði þá til viðhorfsbreytingar í samfélaginu sem síðan leiði til eflingar starfsnáms.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kristínu Gunnarsdóttur kærlega fyrir fyrirspurnina. Mjög brýnt er að nemendur geti lokið verknámi sínu að mestu leyti úti á landi eins og möguleikar eru á. Það hefur háð byggðum víða að nemendur þurfa að fara til höfuðborgarsvæðisins til að klára verknám sitt og þar hafa nemendur oftar en ekki ílengst vegna þenslu á höfuðborgarsvæðinu og ekki snúið aftur í heimabyggð sína, eins og hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir kom inn á, og víða er skortur á iðnaðarmönnum úti á landi. Það hefur líka verið til vandræða að fyrirtæki hafa ekki haft möguleika á að taka nemendur á samning, nema þá vegna lítilla verkefna og þetta hangir allt saman. Þess vegna tel ég vera mjög brýnt landsbyggðarmál og byggðamál að bjóða upp á að hægt sé 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir þátttöku í umræðunni. Þær tölur sem hæstv. ráðherra kom fram með segja okkur það eðli málsins samkvæmt að það hljóti að vera umtalsvert færri eða lægra hlutfall nemenda sem hefur nám á verknámsbrautum á höfuðborgarsvæðinu heldur en fyrir utan Reykjavík því að inni í þeim tölum hljóta að vera allir þeir sem flytja af landsbyggðinni á höfuðborgarsvæðið og ljúka þar námi. Í svarinu kristallaðist einnig það óréttlæti sem nemendur á landsbyggðinni standa frammi fyrir, að geta ekki lokið námi í heimabyggð sinni, heldur þurfi að flytja að heiman til að taka jafnvel tvö ár eða meira til að geta klárað námið. Í þessu kristallast jafnframt óréttlætið sem atvinnulífið á landsbyggðinni stendur frammi fyrir, að hafa ekki möguleika á að halda í nemendur sína á þann hátt að þeir nái að ljúka námi og hefji síðan störf í heimabyggð. Það var gott að heyra hæstv. ráðherra lýsa yfir velvilja sínum gagnvart samstarfi atvinnulífsins og skólans og nefnir sérstaklega 3xStál, eins og ég gerði áðan í máli mínu. En það vekur jafnframt upp þá spurningu um hvað standi í veginum. Mér er það ekki ljóst því ég hélt að það væri líka vilji skólans. Er þá hemillinn fjárhagslegur hjá skólanum sjálfum? Er hemillinn sá að skólinn fái ekki að útskrifa nemendur vegna 

Frú forseti. Þetta er sannarlega jákvætt mál en ég vil líka vekja athygli á því varðandi umræðuna um fjármuni til verknáms og iðnnáms, að þá hefur það í rauninni verið sérstaklega leiðrétt verknáms- og starfsnámsskólunum í hag á síðustu árum og var farið sérstaklega í það árið 2003 að leiðrétta reiknilíkanið með það í huga að styrkja stöðu verknámsskólanna. Hitt atriðið sem komið var hér inn á var um nám í heimabyggð. Ef við lítum núna á það sem hefur verið að gerast á framhaldsskólastigi á undanförnum missirum, bara á síðasta ári, hefur stefnan verið sú, undir minni stjórn, að færa námið, færa tækifærin eins nálægt heimabyggðinni og hægt er. En auðvitað að teknu tilliti til þess hversu mikla sérhæfða þjónustu við getum boðið upp á á hverjum stað, m.a. með tilliti til fjármagns og aðstæðna. Auðvitað verður að taka tillit til þess. Ég nefni í þessu samhengi m.a. framhaldsskóladeildina á sunnanverðum Vestfjörðum, á Patreksfirði, þar sem við erum að tengja saman, m.a. í gegnum tæknina, landshluta sem hefur ekki setið nákvæmlega við sama borð í rauninni og aðrir landshlutar í framhaldsskólakerfinu. Við gerum það m.a í gegnum tæknina og síðan í góðu samstarfi og samvinnu við Fjölbrautaskóla Snæfellinga á Snæfellsnesi. Þetta er dæmi um að við erum að færa framhaldsskólann nær heimabyggðinni. Annað dæmi sem ég get nefnt um framhaldsskóla sem er núna í undirbúningi er framhaldsskóli eða menntaskóli í Borgarfirði, sem ég tel vera mjög athyglisvert mál. Þar eru sveitarstjórnir í samvinnu við okkur að huga að því að námið allt á því svæði verði ein samfella og við skoðum námið heildstætt, þ.e. leikskóla, grunnskóla, framhaldsskóla og síðan eru þessi ótal tækifæri til háskólanáms á því svæði.

Frú forseti. Ég beini eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra: 1. Hver er staða tilraunaverkefnisins Bráðger börn? 2. Hefur verið gerð úttekt á áhrifum þess verkefnis á börnin sjálf? 3. Er fyrirhugað að verkefnið nái til barna utan höfuðborgarsvæðisins og jafnvel annarra aldurshópa? Í upphafi árs 2001 var sett á laggirnar verkefnið Bráðger börn en að því stóðu Heimili og skóli, Háskóli Íslands og Fræðslumiðstöð Reykjavíkur. Náði það til u.þ.b. 200 barna á Stór-Reykjavíkursvæðinu á aldrinum 11–13 ára. Þau voru valin eftir einkunnum að einhverju leyti en líka samkvæmt ráðleggingum kennara en það er að sjálfsögðu mjög erfitt að mæla hæfileikarík börn. Verkefnið stóð í nokkur ár og ég vil geta þess að foreldrar voru mjög þakklátir fyrir þetta verkefni þó að þeir hefðu greitt helminginn af kostnaðinum. Ég vil líka geta þess að prófessorar við háskólann komu mjög sterkt að þessu verkefni. Svo vil ég geta Meyvants Þórólfssonar sem var mikil driffjöður í verkefninu en því var startað að mínu frumkvæði. Staða þessara barna er þannig að þetta eru börn sem eru á sitt hvorum enda skalans, þ.e. börn sem eiga erfitt með nám og svo börn sem eiga mjög gott með nám, og í bekknum eru báðir hóparnir álitnir skrýtnir. Bráðger börn eru merkilegt nokk oft með mjög slæma sjálfsmynd. Þau passa ekki inn í hópinn, þau eru kölluð „proffar“, stundum lenda þau í einelti. Það kom í ljós þegar ég talaði við foreldra þessara barna að þau voru oft mjög með slæma sjálfsmynd. Þá var líka einkennandi þegar hópurinn kom saman að þessi börn höfðu enga viðspyrnu. Í bekknum voru þau alltaf langbest og þurftu aldrei að leggja neitt á sig, fylltust námsleiða, en þegar þau komu saman sáu þau að þau höfðu eitthvað til að keppa að, keppa við einhverja og fengu viðspyrnu. Þá kom líka fram í viðtölum við foreldra að skarpir nemendur vilja oft fá skýringu á ýmsum reglum sem skólakerfið setur upp, sætta sig oft ekki við svörin og lenda oft í uppreisn og lenda jafnvel á refilstigum. Það virðist sem miklir hæfileikar geti verið allt að því ígildi fötlunar ef vandi þessa hóps er ekki viðurkenndur. Þess vegna er mjög brýnt og mikilvægt að við mætum þörfum þessara barna með krefjandi verkefnum og með því að leiða þau saman. Þau þurfa sérkennslu ekki síður en hinn hópurinn. Það er því mjög mikilvægt að þjóðin nýti hæfileika þessara barna, sem eru geysilega miklir, en hún hefur því miður ekki gert það hingað til. Þess vegna spyr ég þessara spurninga: Hvernig sjá menn þetta fyrir sér til framtíðar og hvað ætla menn að gera til að mæta þörfum þessa hóps?

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda, Pétri Blöndal, fyrir þessa fyrirspurn sem er merkileg fyrir margra hluta sakir því að verkefnið sem hún snertir var afar athyglisvert. Það hefur m.a. að mínu mati leitt til þess að menn fóru í auknum mæli að huga að því að auka enn frekar sveigjanleika í námi og í rauninni þá sveigjanleika á alla kanta og ekki síður til að mæta líka þörfum þessara bráðgeru nemenda. Ég tel að sú endurskoðun sem nú stendur yfir taki sérstaklega á þessu en einnig ýmsar ákvarðanir sem teknar hafa verið til að koma til móts við þarfir stórs hóps nemenda í grunnskólunum til að fá tækifæri til að taka t.d. samræmdu prófin fyrr og fara þannig fyrr upp á milli skólastiga. Þetta er allt gert með það í huga að einstaklingarnir í grunnskólunum, að jafnaði eru um 4.500 í fæðingarárgangi í grunnskólunum, hafa mjög mismunandi þarfir og oft á tíðum hefur þunginn kannski verið meira á þarfir annarra en þeirra sem teljast í hópi bráðgerra barna. Það er hins vegar ljóst að við vitum af þeim og við erum líka að fara sérstaklega yfir málefni þessa hóps. Hv. þm. Pétur Blöndal spyr um stöðu tilraunaverkefnisins Bráðger börn. Það verkefni hafði síðan undirtitilinn „Verkefni við hæfi“ og stóð fram til 2004 en byrjaði 2001 að mig minnir. Ég vil eins og hv. þingmaður minna á að þetta verkefni var ekki á vegum menntamálaráðuneytisins sem slíks heldur var um að ræða samstarfsverkefni Fræðslumiðstöðvar Reykjavíkur, Háskóla Íslands og Heimilis og skóla. Námskeiðin sem nemendur gátu sótt voru ætluð börnum í 6.–9. bekk grunnskóla sem sköruðu fram úr í námi en fengu ekki alltaf námsefni við sitt hæfi í skólanum og voru tilbúin að vinna að fleiri og meira ögrandi viðfangsefnum en almennt er boðið upp á í skyldunámi. Kennarar úr Háskóla Íslands sáu um kennsluna ásamt nemendum í meistaranámi við Háskóla Íslands og kennslan fór að langmestu leyti fram í húsnæði háskólans. Nemendur fengust við fjölbreytt verkefni á sviði raunvísinda, hagfræði, viðskiptafræði, lögfræði, heimspeki, tækni og almennra vísinda. Markmið tilraunaverkefnisins var að örva áhuga bráðgerra nemenda á námi sem felur í sér agaða rökhugsun og einnig skapandi hugsun líkt og gerist í háskólanámi, að bjóða börnum sem eru sérstaklega fljót að tileinka sér óhlutbundna hugsun tækifæri til að dýpka þekkingu sína, færni og skilning með ýmiss konar viðbótarviðfangsefnum sem eru við hæfi og samræmast kröftum og námsgetu þeirra barna sem hafa þessar sérstöku námsgáfur til að kynnast t.d. hlutverki vísinda í samfélaginu og störfum vísindamanna, og að leiða saman börn með sérstakar námsgáfur. Það er alveg rétt sem kom fram í máli hv. þingmanns áðan að oft og tíðum er sjálfsmynd einmitt þessara barna brotin. Þau lenda líka oft í einelti af því að þau eru stundum nokkuð sérstök og þess vegna er svo brýnt að reyna að mæta þörfum þeirra með ýmsu móti og fjölbreyttum hætti. Bráðger börn eru líka hópur sem ekki er allur eins. Það verður líka að hafa það í huga að við verðum að mæta þeim með ýmsum hætti. Ég vil geta þess að mér skilst að á dagskránni á morgun sé ég með framsögu varðandi nýtt fyrirkomulag um námsgögn sem er í rauninni mjög mikil breyting á námsgagnakerfinu hér á landi. Það nýja fyrirkomulag mun veita skólunum tækifæri til að kaupa t.d. námsgögn af sjálfstæðum aðilum til að mæta þeim þörfum sem eru fyrir börnin innan þeirra skóla. Það eykur möguleika fyrir skólana, skólastjóra og kennara til að koma einmitt með námsefni sem er við hæfi, hæfi þessa hóps sem er hugsanlega innan skólanna víðs vegar um landið. Samkvæmt upplýsingum sem menntamálaráðuneytið hefur aflað var mikil ánægja með námskeiðin og á það við um alla, nemendur, foreldra og kennara. Verkefnið var metið í lok hvers vetrar og niðurstaðan sýndi að um mikilvægt verkefni væri að ræða. Aðstandendur verkefnisins lögðu viðamikla könnun fyrir þátttakendur og forráðamenn þeirra vorið 2003 og töldu menn mikilvægt að nýta þessa reynslu og reyna að halda því áfram með einhverjum hætti. Þingmaðurinn spyr einnig hvort verkefnið nái til barna utan höfuðborgarsvæðisins. Eins og ég gat um var þetta verkefni samstarfsverkefni Fræðslumiðstöðvar Reykjavíkur, Háskóla Íslands og Heimilis og skóla og síðan bættust við nokkur nágrannasveitarfélög 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir svörin. Ég er ekki alls kostar ánægður með þau. Mér finnst menn fara þarna á hraða snigilsins og við erum búin að missa þrjá árganga út úr þessu kerfi þó að það færi í gang strax. Ég held að þjóðin megi ekki við því að missa út þessa hæfileika því að við erum að tapa þessum hæfileikum. Ég held að verkefnið hafi einmitt brýnt börnin til þess að nýta hæfileika sína. Ég hef rekist á nokkur þessara barna síðan, bæði í pólitík og annars staðar, og þau hafa virkilega fengið örvun af þessu verkefni. Þess vegna brýni ég hæstv. menntamálaráðherra til að taka þetta verkefni föstum tökum eða fá einhvern aðila utan skólakerfisins til að sjá um það eins og gert var þarna. Þannig nýtum við þá hæfileika sem þarna eru til staðar. Við megum hreinlega ekki við að tapa þeim því að þessi börn eru oft og tíðum auðlind þjóðarinnar. Við getum ekki látið verkefnið deyja út. Þegar verkefninu lauk var talað um að það færi inn í grunnskólana og þar yrðu búin til viðeigandi verkefni fyrir börnin. Mér sýnist að það hafi ekki verið gert. Þess vegna skora ég á hæstv. ráðherra að gera annaðhvort mikla bragarbót í því að koma til móts við þarfir þessa hóps eða að fá til þess aðila utan skólakerfisins til að stuðla að því. Það er mikill áhugi hjá foreldrunum, mikill áhugi hjá kennurum í háskólanum og mikill er áhuginn hjá krökkunum. Það er jafnvel spurning um að fá þá krakka sem fóru í gegnum þetta verkefni á sínum tíma til að skipuleggja verkefnið og sjá um það.

Frú forseti. Ég tel að í ljósi þess að grunnskólarnir eru reknir af sveitarfélögunum, eins og við þekkjum og vitum, eigi sveitarfélögin líka - eins og þau sjá ágætlega um ákveðna þætti skólastarfsins, t.d. sérkennslu og fleira - að sjá um hagsmuni þessara barna. Þau eiga að sjá um hagsmuni allra barna. Það má ekki líta svo á að ég sé að skáskjóta mér undan ábyrgð á þessu máli, síður en svo, en hvað getur menntamálaráðuneytið gert þarna? Vissulega getum við beint tilmælum og hvatningu til sveitarfélaganna um að huga sérstaklega að þessum hópi, en við getum líka aukið sveigjanleikann í regluverkinu sem slíku, veitt skólastjórnendum og kennurum heimild til að meta hvort þarfir einstakra nemenda eða ákveðins hóps séu þannig að námsefni og fleira nái ekki að uppfylla þær kröfur sem barnið gerir til námsins og að þau hafi þá tæki og tól til þess. Við getum t.d. farið sömu leið og Danir varðandi samræmdu prófin. Þeir nýta núna sérstaklega tæknina varðandi samræmdu prófin, skilst mér, á þann hátt að samræmd próf verða einstaklingsmiðuð og hönnuð eftir getu hvers barns. Það er hægt að hafa létt próf og mjög þung próf. Reynt er að sigta út hópana og koma með þannig próf að þau komi til móts við þarfir þessara barna. Á þessi atriði getum við í menntamálaráðuneytinu litið og við erum sérstaklega að skoða þau. Ég ítreka enn og aftur að ég tel að þar sem grunnskólar eru reknir á forsendum sveitarfélaganna og undir þeim lagaramma sem nú er eigi þeir að huga að þörfum allra barna alls staðar í skólakerfinu.