Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Á þskj. 73 eru fram komnar nokkrar brtt. við frv. þetta frá samgmn. Þær er að miklu leyti samdar í samræmi við þær aths., er fram komu við 1. umr. málsins hér í deildinni, en að sumu leyti fyrirhugaðar af n. áður. Flestar eru brtt. þessar orðabreyt., aðeins við form frv., og miða til þess að skýra það sem í rauninni felst í frv. Aðeins ein þessara till. er efnisbreyt. Hún er við það ákvæði 5. gr., sem gerir ráð fyrir því, að hundraðsgjaldið, sem fél. á að greiða, skuli haldast óbreytt í 15 ár. Brtt. gerir ráð fyrir, að það verði aðeins 10 ár. Brtt. við 1. gr. frv. er, eins og hv.þdm. sjá, aðeins lítilfjörleg orðabreyt. Einnig er brtt. við 3. gr. orðabreyt. og fram komin vegna þeirra aths., sem gerðar voru hér við 1. umr. málsins. Þær brtt., sem fyrir liggja við 5. gr., eru að öllu orðabreyt., nema sú, er ég áður nefndi, og miða þær til skýringa á efninu. í brtt. við 8. gr. eru fyllri fyrirmæli en í frv. sjálfu, um réttindi ríkisins gagnvart leyfishafa, og minnir mig, að aths. þær, sem fram komu við 1. umr., lytu líka að þessu. Við 11. gr. hefir verið bætt setningu, sem ætti að gera það ótvírætt, að ekki yrði misnotaður réttur leyfishafa á ófriðartímum, og ætti því að vera betur um þetta búið en áður var í frv. Fulltrúi Transamerican Airlines Corporation, sem hér er staddur, hefir att kost á að kynna sér brtt.n., og þykist ég mega fullyrða, að hann fallist á þær og geri engan ágreining út af þeim. Að svo komnu finn ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um brtt., en þess skal getið, að eftir að n. hafði gengið frá þessum brtt., bárust henni aths. frá landssímastjóra út af frv. Hefir hann í þeim aths. bent á, að æskilegt væri að breyta formi 4. gr. frv. lítið eitt, og mætti sennilega koma þeirri breyt. að við 3. umr. málsins. Í þessum aths. hans felst engin efnisbreyt.; þær lúta að því einu að koma ákvæðum gr. í samræmi við alþjóðasamþykktir um notkun loftskeyta. Eftir þeim undirtektum, sem frv. fékk hér við 1, umr., þykist ég mega vænta þess, að hv.þdm. muni fallast á brtt. og frv. í heild, eins og það verður eftir samþykkt þeirra.

Flm. (Jón Auðunn Jónsson) Ég bjóst við, að hæstv.atvmrh. mundi leggja fyrir þetta þing frv. til laga, er heimiluðu að taka eignarnámi lóðir og lendur þar, sem mannvirki hafa verið reist, en samkomulag ekki náðst um þær landspildur, er mannvirkin þurfa á að halda. Mér er kunnugt um, að vitamálastjóri hafði samið frv. um þetta efni, en þar sem helzt lítur út fyrir, að slíkt frv. komi ekki fram á þessu þingi, þá hefi ég leyft mér að bera fram tvo frv. um þessi efni, annað um eignarnám á landspildu á Bolungavíkurmölum í kringum öldubrjótinn þar, en hitt um eignarnám á landspildu í Skeljavík við Hnífsdal til afnota við starfrækslu bátabryggju þar á staðnum. Við fyrra frv., eða það, sem hér liggur fyrir, er að athuga, að hreppsnefnd Hólshrepps fer fram á, að þó að landið í kringum brimbrjótinn í Bolungavík hafi hækkað í verði, síðan 1907, er byrjað var á þessu mannvirki, þá eigi landeigandi ekki að njóta þeirrar verðhækkunar, heldur er tilætlunin, að landið verði metið eftir því verðlagi, sem á því var áður en brimbrjótsbyggingin hækkaði það í verði. Með 2. gr. frv. er tilskilið, að þau réttindi, sem Vatnsfjarðarkirkja hefir til uppsáturstolla af landinu, haldist óbreytt. Það er mjög nauðsynlegt fyrir bæi og þorp að eignast lönd nálægt mannvirkjum þeim, sem reist eru til almenningsþarfa, enda hefir þingið skilið þessa þörf og jafnan vikizt vel við, er til þess hefir verið leitað um slík mál. Vona ég, að svo verði enn, og sé því ekki ástæðu til að orðlengja frekar um málið, en læt þessa framsögu nægja fyrir báðum þessum frv. mínum. óska ég svo, að bæði málin fái að ganga til 2. umr., og geri að till. minni, að þeim verði vísað til hv.allshn. að þessari umr. lokinni.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Frv. það, sem hér er á dagskrá, er flutt eftir beiðni hæstv. fjmrh. af meiri hl. fjhn. Það voru að vísu ekki allir nm. á fundi, þegar málið var afgr., en ekki kom upp neinn ágreiningur um það, hvort flytja ætti frv. Að hugsun og efni til er frv. þetta gamalkunnugt mál hér á Alþingi. Oft hefir verið um það rætt, að nauðsyn bæri til þess að setja allsherjareftirlit með skattaframtali landsmanna. Frv. er að efni til að mestu leyti sniðið eftir till.mþn. í skattamálum í frv. heim, sem afgr. voru um tekjuskatt og eignarskatt frá báðum nefndarhlutunum. Í n. var enginn ágreiningur um það, að setja bæri á stofn þetta yfireftirlit, og má því vænta þess, að ekki þurfi að verða verulegur ágreiningur manna á milli um málið og að menn falist yfirleitt á það að nauðsyn sé á þessu eftirliti með skattaframtali og skattakvörðun landsmanna. Með frv. fylgdi ýtarleg grg. frá fjmrh. Ég geri ráð fyrir, að menn muni hafa kynnt sér hana og sé því frekari framsaga í málinu óþörf.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég var í þeim minni hl. n., sem ekki óskaði eftir að flytja þetta frv.; en það var rétt hjá hv.frsm. meiri hl., að það var ekki beinlínis út af ágreiningi um efni frv., að ég tók þessa afstöðu. Ég býst við, að það gæti komið til mála, að ég vildi stuðla að því, að á einhvern hátt væri hægt að ná þessum tilgangi, sem ætlazt er til með frv. En að við í minni hl. vildum ekki vera með í því að flytja frv., kom sérstaklega til af því, að við töldum ekki rétt, nú á þessum tímum, þegar bornar eru fram till. um að fækka heldur launamönnum og lækka á þeim, sem halda verður, að stofna til nýrra launagreiðslna eins og þessi n. myndi að sjálfsögðu hafa í för með sér. Ég skal geta þess strax, að þar sem við, af þessum ástæðum, ekki óskuðum eftir að vera með í flutningi frv., lögðum við auðvitað ekki neina vinnu í að gagnrýna það eða athuga, hvort við vildum, ef til kæmi, hafa það í þessari mynd eða einhvern veginn öðruvísi. Það mætti segja, að tilgangurinn með þessari n. væri sá, að þeir skattar, sem hér um ræðir, yrðu þeim mun drýgri í ríkissjóði, þar sem hún sæi betur um, að l. yrði framfylgt. En þó er ég ekki viss um, að svo yrði, a. m. k. ekki fyrst um sinn. Ég geri ráð fyrir því, að talsverð undirbúningsvinna yrði að fara fram áður en n. gæti tekið til starfa, og ég álit ekki heppilegt að hefja slíkt starf á þessum erfiðu tímum. Ég finn svo ekki ástæðu til að tefja hv. d. með frekari umr.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Ég þakka hv. meiri hl. n. fyrir það, að hafa tekið þetta frv. að sér til flutnings. Ég þakka líka hv. minni hl. n. fyrir það, að hafa ekki sterkari ástæður á móti frv. en hér hafa verið fram bornar. Hv. minni hl. hefir greint frá því, að frv. þetta myndi orka því, að skattar til ríkissjóðsins yrðu drýgri en ella. Það hefir oft verið lögð áherzla á það. Sérstaklega af fulltrúum Reykv., að niðurjöfnun þessara skatta væri ekki í fullu samræmi um land allt, heldur yrði Rvík. þar harðast úti. Ég tel víst, af þeim kunnugleikum og þeirri afspurn, sem ég hefi af skattanefndum, og þá sérstaklega frá skattstofunni hér í Reykjavík, að það myndi muna þó nokkru frá því, sem nú er, ef slík n. yrði sett á stofn. Þó yrði n. þessi ekki einungis sett vegna ríkissjóðs, heldur engu síður vegna jafnréttis þegnanna í þessum greinum. Og sú ráðstöfun, sem tryggir slíkt jafnrétti, hefði gjarnan mátt koma fyrr. Ég hygg einnig, að enginn flokkur, ekki heldur stj.flokkur, myndi æskja þess, að úrskurðarvaldið í þeim málum verði lengur í höndum ráðuneytisins. Það er óeðlilegt og aðeins bráðabirgðaráðstöfun. Ég hafði hugsað mér, að andstöðuflokkar stj. myndu e. t. v. enn frekar en stj.flokkurinn æskja eftir slíkri n., sem yrði nokkurskonar dómstóll í málum þessum í stað ráðuneytisins. Af rökum þeim, sem fram hafa komið í ræðu hv.frsm., og þá sérstaklega því, að mþn. í skattamálum hefir mælt með frv. því, sem hér er lagt fram, þykist ég sjá, að frv. muni fá góða afgreiðslu í þinginu.

Pétur Ottesen Ég held, að ýmislegt í þessu frv. um skipun ríkisskattanefndar geti orkað tvímælis. Ég hafði satt að segja ekki búizt við því, að á þessu þingi yrðu borin fram jafnmörg frv. eins og raun er á orðin, sem fara fram á stofnun nýrra embætta eða sýslana. En þau eru, að ég ætla, orðin æðimörg. T. d. má benda á frv. um erfðaleigulönd. Þar er gert ráð fyrir, að stofnað sé eitt embætti. hér er einnig fram komið frv. um lax- og silungsveiði. Þar á einnig að stofna eitt embætti og skipa eina n., og auk þess marga eftirlitsmenn. Af þessu leiðir vitanlega mikinn kostnað bæði fyrir ríkissjóð og aðra þá aðila, sem eiga að bera uppi kostnaðarhlið málsins. Gert er ráð fyrir að setja á stofn eftirlit með rafveitum, og afleiðingin af því er eitt embætti. Og svo er þetta frv. um ríkisskattan., þar sem gert er ráð fyrir stofnun þriggja nýrra embætta, og hinsvegar gert ráð fyrir því, að n. þessi þurfi að fá töluvert meiri starfskrafta en frá nm. sjálfum. Það er sem sé gert ráð fyrir því, að þessir nm., eða þeir menn, sem n. þóknast að velja til þess, ferðist um landið hvert og endilangt og athugi og skoði gerðir undirskattanefnda og yfirskattanefnda, og auk þess hafa þeir heimild til þess að krefja hvern einstakan skattþegn sagna um hag sinn allan, eftir því sem þeim býður við að horfa. Með þessu er því áreiðanlega stofnað til mikils kostnaðar frá því, sem nú er. En þetta á sýnilega að vinna aftur á þann hátt að ná inn meiri skatti samkv. 1. um tekju- og eignarskatt heldur en nú flýtur inn í ríkissjóðinn, með þeirri framkvæmd og tilhögun, sem nú er um þessa hluti. Það er löngum mælt, að Reykjavíkurbúar greiði meginhluta þessara skatta, en lítill hluti komi frá öðrum landshlutum, þó einkum sveitunum. Og mér virðist, að þeir menn, sem viðhafa slíkar orðræður, reki orsakirnar til þess, hve ábótavant sé um framtöl manna úti um byggðir landsins. En nánari athugun mun leiða það í ljós, að orsakirnar að því er sveitirnar snertir liggja í hinu, hve búskapurinn hefir reynzt hin síðari ár arðlítill og erfiður. Það er fullvíst, að með þessari skattalöggjöf verður ekki unnt að fá meira úr sveitunum en nú kemur þaðan. Í þessu frv. eru sett ákvæði um það, að u. m. k. tveir af þeim mönnum, sem skipaðir verða í þessa skattan., hafi þekkingu á landbúnaði og sjávarútvegi. Í þessu á víst að felast aukin trygging fyrir því, að þessir menn sett starfinu vaxnir. Mér virðist það torskilið, að maður, sem fengizt hefir við sjávarútveg eða búskap áður en hann fluttist til Reykjavíkur, hefði við það eitt að vera búsettur hér í bænum aflað sér meiri þekkingar á þessum málum en menn þeir úti um land, sem nú eiga að fjalla um þessi mál og taka sjálfir hátt í atvinnurekstrinum. Ég held því um þá menn, sem þannig á að fara að setja til höfuðs skattþegnum og skattan. úti um land, að það þurfi ekki að gera ráð fyrir því, að þeir hafi neitt meira vit á þessari grein atvinnurekstrarins en þeir menn, sem nú hafa þessi mál með höndun bæði til sjávar og sveita. Í núgildandi skattalögum er skattan. fengið mjög mikið vald í hendur til þess að rannsaka efnahag manna og skyggnast inn í hvern krók, þar sem hugsanlegt er, að menn varðveiti eitthvað af þeirri uppskeru, sem þeim hefir auðnazt að afla sér í sveita síns andlitis. Vel má vera, að þetta sé nauðsynlegt til þess að fá eðlilegan grundvöll undir réttlátt skattaframtal. Ég vil ekki mæla slíku í gegn, þótt þetta sé alltaf töluvert viðkvæmt mál, og varhugavert í sumum tilfellum fyrir ríkissjóð að ganga mjög ríkt eftir slíkum hlutum. Þennan rétt á nú að yfirfæra til þessarar fyrirhuguðu yfirskattan., og ekki einungis til hennar, heldur einnig til þeirra manna, sem henni þóknast að láta hafa slíka rannsókn með höndum. En það, sem ég vildi vekja athygli hv.fjhn. á, er, að jafnframt því sem yfirskattan. á að fá þennan rétt á hún að taka á sig þagnarskyldu, en ég sé þess hvergi merki, að slík þagnarskylda sé lögð á herðar þeirra manna, sem n. getur látið hefja slíkar rannsóknir. Ég hefi verið að athuga þetta í frv., en get ekki séð, að menn þessir séu bundnir neinu þagnarheiti hvað þetta snertir. Samkv. 8. gr. frv. nær þagnarskyldan einungis til nm., en ekki þessara manna. Þetta nær vitanlega ekki nokkurri att, og ef það er rétt, sem mér hefir skilizt, þá þarf að breyta því þannig, að þeir séu líka bundnir þagnarheiti, sent sé trygging fyrir því, að þeir misnoti ekki þá aðstöðu um kunnugleika á efnahag manna, sem þeir öðlast við þetta starf. Ég held, að eins og nú standa sakir, og raunar þótt betur blési, gæti það orkað tvímælis, hvort rétt er eða í nokkurn mata raunhæft að hleypa af stokkunum slíku nefndarbákni sem gert er ráð fyrir, að þetta verði, þar sem ætlazt er til, að gerður verði út leiðangur manna um sveitir og hreppa landsins í þeim tilgangi að athuga gerðir undir- og yfirskattan., og jafnframt skattþegnanna sjálfra. Ég er sannfærður um, að sá mikli munur d því, hverjar tekjur fast í ríkissjóðinn með þessum skatti t. d. hér í Reykjavík og e. t. v. öðrum kaupstöðum landsins annarsvegar og sveitunum hinsvegar, hann liggur í því, hvað sá atvinnurekstur, sem menn stunda í sveitum, gefur tiltölulega litlar tekjur. Þótt menn hafi allmikið umleikis í sveitunum, þá fer það að mestu leyti í kostnað og útgjöld, en afgangurinn verður minni en skyldi.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég er ekki sammála hv.þm. Borgf. um það, að það sé í sjálfu sér ekki þörf á að samræma þetta um land allt, en ég skal ekki fara neitt út í að ræða það við hann. Það, sem ég álít í þessu máli, er það, að eins og nú standa sakir eigi að skipa þessum málum á annan veg. En svo að ég víki að því, sem hæstv. fjmrh. vek að minni hl. n., þá finnst mér óþarfi af honum, sem hann gerir reyndar nokkuð oft, ef hann er ekki sammála einhverju, þá telur hann, að ástæður andstæðinganna séu svo lítilfjörlegar, að ekki beri að taka þær til greina. Mér fannst það óþarfi af hæstv. fjmrh. að gera lítið út röksemdafærslu minni hl. Ástæðurnar fyrir þeirri ósk, að þessi n. sé ekki skipuð nú, eru allveigamiklar. Það eru t. d. ekki miklar líkur til, að þessi n. hefði mikið upp úr tekjuskattinum, eins og nú lætur í ári. Líklegast er, að n. hefði ekki annað en aukakostnað í fór með sér eins og stendur. Það er alveg rétt hjá hæstv. fjmrh., að við viljum gjarnan losna við núv. stj., og það sem fyrst. En þegar lög sem þessi eru sett, eru þau auðvitað ekki miðuð við þá stj., er situr að völdum í það skiptið, heldur landsstjórnina yfirleitt. En um skipun n. hlýtur að miðast við núv. stj., og reynslan af embættaveitingum hennar og bitlingagjöfum gefur sannarlega tilefni til að ugga um óhlutdrægni í nefndarskipuninni. Fjmrh. á að vísu að skipa n., og getur hann e. t. v. sagt, að reynslan af sér sé betri. En reynslan af honum í þessu efni er satt að segja engin, og því er afsakanlegt, þótt maður sé dálítið hræddur. Þetta er þó aukaástæða, en aðalástæðan er sú, að ég tel ekki rétt að íþyngja ríkissjóði að óþörfu.

Magnús Guðmundsson Ég hefi áður látið í ljós, að ég teldi nauðsynlegt að hafa landsyfirskattanefnd, og sú skoðun mín er óbreytt. En ég tel þann tíma, sem nú stendur yfir, mjög óheppilegan til að setja hana á stofn. En þar sem ég sé enga kostnaðaráætlun, vildi ég þó spyrja hæstv. fjmrh., hvað hann áætli, að frv. hafi minnstan kostnað í för með sér. Í 4. gr. frv. er n. gefinn allt of laus taumur um ferðalog nefndarmanna, og er ófyrirsjáanlegt, hvílíkan kostnað getur af því leitt. Í 4. gr. segir: „Skulu nefndarmenn eða þeir, er nefndin kveður til þess, ferðast um á milli skattanefnda og yfirskattanefnda í þessu skyni, þegar ástæða þykir til“. Skilst mér, að átt sé við, þegar nm. sjálfum þykir ástæða til. Þetta er allt of rúmt og getur orðið ríkissjóði þung byrði áður en lýkur. Ég vildi einnig mælast til, að hæstv. fjmrh. upplýsti, hvað hann teldi hæfilega borgun fyrir störf nm. auk ferðakostnaðar Það er ekki af tortryggni við hæstv. fjmrh., að ég spyr að þessu, heldur af því, að ég hefi séð þess dæmi í tíð nú. stj., að mynduð hafa verið mörg hálaunað embætti út af heimildum Alþingis, þar sem enginn kostnaður var áætlaður. Má t. d. benda á bifreiðaeftirlitið. Nú hafa þrír fastir menn það með höndum, en það var áreiðanlega ekki tilætlun Alþingis. Sama má segja um vélaeftirlitið. Því er full ástæða til að vera varfærinn um slíkar heimildir. Ég vil benda á, að í 6. gr. stendur: „og ennfremur hefir nefndin ætíð aðgang að bókum banka og sparisjóða og annara peningastofnana“. Hér er gengið feti framar en í gildandi lögum, þar sem hægt er að heimta af bönkum og sparisjóðum, að þeir gefi upp innieignir manna. Ég býst við, að hæstv. fjmrh. hafi tekið eftir því, hve bönkum og sparisjóðum er illa við þetta ákvæði, og nær það þó allmiklu skemmra en ákvæðið í frv. þessu. Að mínu áliti er langbezta aðferðin sú, að bankar og sparisjóðir taki sjálfir þennan skatt af innieign manna og greiði í ríkissjóð. Eins og ég hefi þegar sagt, væri mér kært að heyra, hve háan hæstv. ráðh. áætlar kostnaðinn. Ég býst við, að hann sé mér sammála um, að forðast beri hvers eyris kostnað í slíku árferði sem nú er.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Ég ætla fyrst að svara hv. 2. þm. Skagf. út af 6. gr. frv. Ég get ekki sé, að hér sé gengið lengra en í gildandi lögum, en gæti þó fallizt á, að ekki sé vert að beita ákvæðinu þannig ár eftir ár, að bankar og sparisjóðir sendu skýrslu um hvern einstakling. En frá hinu er ekki hægt að falla, að skatta og yfirskattanefndum sé í einstaka tilfellum heimilt að rannsaka bækur banka og sparisjóða eins og hvers annars gjaldþegns. Hér er ekki verið að fara fram á annað. Ég veit, að bönkum hefir verið illa við að gefa upplýsingar um alla viðskiptamenn sína, en ekki við það, þótt þeir hafi orðið að gera það í einstökum tilfellum. Enda er þetta varúðarakvæði til eftirlits í gildi í öllum löndum. Þessi nefnd á að vera nokkurskonar hæstiréttur í þeim skattamálum, sem ekki eru svo vaxin að öðru leyti, að þau falli undir dómstólana. Dómstólseðli hennar krefst þess, að hún hafi aðgang að öllum gögnum. Um kostnað við n. get ég ekki sagt með fullri vissu. Aukakostnaður við skattstofuna yrði ekki teljandi. Um aukakostnað við ferðalög færi eftir því, hve staðaeftirlit yrði mikið. Mætti og bæta því inn í lögin, að þessi kostnaður sé greiddur eftir því sem á hverjum tíma er ákveðið í fjárlögum. Um laun hvers nm. færi eftir því, hvort einn væri formaður eða allir jafnir. En ekki álít ég, að launin þyrftu að fara fram úr 3000 kr. á ári, eða 1000 kr. á mann. Ef ég get fengið nýjar upplýsingar um þetta atriði, mun ég geta þeirra við næstu umr. Einkum getur verið óviss kostnaður við ferðalög nefndarmanna. Hitt álít ég fjarri sanni, að árferðið gefi tilefni til að spara í þessu efni. Ég tel þvert á móti, að við megum ekki láta undir höfuð leggjast að setja slík lög sem þessi í svona árferði. Við erum alls ekki svo efnum búnir, að við megum við því að kasta frá okkur þeirri tekjuvon, sem af frv. þessu er, því að ég er ekki í minnsta vafa um, að af því verður meiri hagnaður en kostnaður. Annars get ég nefnt mörg dæmi þessu til sönnunar, m. a. útlendan verzlunarrekstur hér, sem slapp við svo ríflegan tekjuskatt, að hann myndi hafa nægt til þess að greiða kostnaðinn af þessari nefnd um langt skeið. Ég hefi ennfremur rekið mig á annað dæmi, þar sem um var að ræða tvö erlend fyrirtæki með líkri aðstöðu. Annað starfaði hér og það varð að greiða skatt, en hitt starfaði úti á landi, en það slapp við skatt. Slík tilfelli sem þetta eru ekkert undarleg, ævi að þess er beinlínis ekki að vænta, að skattarnefndir í smáhéruðum hafi eins mikið bein í nefi til þess að standa á móti ofríki erlendra umboðsmanna eins og t. d. skattstofan hér. Hv. 4. þm. Reykv. sagði, að það væri varhugavert að láta skipun þessarar nefndar í hendur núv. stj. Það væri sök sér, ef hans flokkur ætti að ráða henni. Að n. þessi eigi að vera pólitísk, mótmæli ég algerlega, og ef ég, ætti að skipa í hana, myndi ég skipa í hana líkt og ég væri að skipa í hæstarétt, því að ég tel nauðsynlegt, að sem flestir væru ánægðir með hana. Ég get vel gengið inn á, að tekjuskatturinn verði minni í ár en hann hefir verið að undanförnu, en ég tel engar líkur til þess, að hann ásamt eignarskattinum fari, eftir þeim lögum, sem nú gilda, niður úr 900 þús. kr. Er það vissulega hlutur, sem ekki er ástæðulaust að athuga, gagnvart gjaldþegnunum engu síður en ríkissjóði. Eins og ég tók fram áðan, geri ég fastlega ráð fyrir, að meiri tekjur verði af frv. þessu en kostnaður, því að það er vist, að framtal til tekju- og eignarskatts er hvergi meira en vera ber; sú hliðin þarf því ekki verndar við. Það mun því sérstaklega verða starf n. þessarar að athuga þá hlið þessa máls, sem að ríkissjóði snýr. Þó geri ég alls ekki ráð fyrir neinum stórum herleiðingum gegn skattræningjum, eins og hv.þm. Borgf. var að tala um.

Frv. gerir ráð fyrir því

. Já, hv.þm. les frv. þetta með svo undarlegum gleraugum, að í augum hans verður það allt öðruvísi en það á að vera, og allt öðruvísi en aðrir skilja það. Þannig sér þessi hv.þm. t. d. alstaðar hættur af því, sem enginn annar sér. Þá vildi hv.þm. halda því fram, að bóndi, sem flytti hingað til Reykjavíkur, hefði engu meiri skilyrði til þess að dæma um afkomu þeirra, sem halda áfram búskapnum, heldur en áður. Þetta má vel vera rétt hvað búskap áhrærir, en er alls ekki rétt eða sambærilegi um skattaálögur og skattakærur. Því verður ekki í móti mælt, að sá, sem setur sig inn í þessi mál, hlýtur að verða færari um að dæma um þau en sá, sem lítið eða ekkert kynnir sér þau. Að vera að tala um embætti í þessu sambandi, eins og hv.þm. Borgf. gerði, er alls ekki rétt. Slíkt er aðeins til þess að vekja óhug og andúð gegn málinu. Hér er einungis um að ræða lítið starf fyrir 3 menn, sem í hæsta lagi getur svarað til hálfs embættis eins manns. Það er því ekki kostnaðarhliðin, sem getur fælt menn frá að fylgja máli þessu, og það er heldur ekki hægt að færa fram sem ástæðu gegn því, að slík lög sem þessi eigi ekki að setja á vondum og erfiðum tímum jafnt sem góðum, þar sem hér er áreiðanlega um sparnað að ræða fyrir ríkissjóð, en ekki eyðslu. Ég vænti því, að hv.þm. Borgf. sýni nú hinn mikla sparnaðarhug sinn, sem hann er alltaf að tala um, og fylgi frv. á þeim grundvelli, sem það liggur fyrir.

Hannes Jónsson Hæstv. fjmrh. var að tala um undarleg gleraugu, sem hann taldi hv.þm. Borgf. lesa frv. þetta með, gleraugu, sem svo mjög villtu honum sýn, að hann sæi í raun og veru allt annað en það rétta. Ég fyrir mitt leyti held, að hæstv. fjmrh. ætti sem minnst að tala um slík gleraugu, því að ég fæ ekki betur séð en að hann hafi sjálfur einhver undarleg gleraugu, þegar hann horfir á ríkissjóðinn, og mér er næst að halda, að þau séu á hann veg, að annað augað sé smækkunargler, en hitt stækkunargler Smækkunarglerið virðist hæstv. ráðh. svo nota, þegar hann lítur á gjöldin, en stækkunarglerið aftur, þegar hann lítur á tekjurnar, og sem dæmi þess má nefna fjárlagafrv. það, sem nú liggur fyrir, því að það er öldungis víst, að tekjur þær, sem þar eru áætlaðar, ná engri átt, - svo ríflega eru þær áætlaðar. Í frv. þessu er gert ráð fyrir 1000 kr. til hvers nm. hér er ekki vafi á, að hæstv. ráðh. hefir horft í gegnum smækkunarglerið, þegar hann ávað þessa upphæð, þar sem hann ætlar mönnum þessum að ferðast um landið og leiðbeina og samræma skattinn. Annars vil ég benda hæstv. ráðh. á, að það er ekki svo þægilegt að finna út þetta samræmi, sem hann er alltaf að tala um, því að hann getur ímyndað sér, að eins og t. d. sauðfé og nautpeningur er ekki alstaðar á landinu í sama verðgildi, eins hlýtur skattaálagning að vera misjöfn í hinum ýmsu landshlutum. Það þarf því ekki að láta sér detta í hug, að þetta sé eins einfalt mál eins og sumir ætla, og ég veit hreint ekki, hvort það verður til að draga úr kostnaðinum við þetta eftirlit, að láta þá, sem eiga að hafa það á hendi, vera héðan úr Reykjavík, því að reynslan hefir sýnt, að Reykvíkingar kunna að búa út reikninga engu síður en aðrir. Þannig man ég t. d. eftir einum ferðakostnaðarreikningi, þar sem ferðakostnaðurinn var reiknaður 100 kr. á dag, og þar sem ferðin stóð yfir í 50 daga, þá geta allir séð, hvort reikningurinn hefir ekki verið allálitlegur. Þó að menn þeir, sem frv. þetta ræðir um, reikni sér nú ekki 100 kr. á dag, þá býst ég samt við, að ferðakostnaður þeirra verði þó alltaf eitthvað hærri en launin. Þó að landsskattanefnd þessi verði nú sett á laggirnar, þá fæ ég ekki séð, að nein trygging sé fyrir því, að fullt samræmi fáist á milli skattaálagninga alstaðar á landinu, því að til þess yrðu að koma fram kærur sem víðast að, því að ef hún ætti að gera þetta án þess, yrði kostnaðurinn við hana miklu meira en gert hefir verið ráð fyrir. Ég hygg því, að úr þessu verði ekki bætt á þennan hátt, ef stjórnarráðið treystir sér ekki til þess að hafa á hendi úrskurðarvald í þessum málum, þá verði að leita annara úrræða en þessara. Eins og ég er búinn að taka fram, þá sé ég ekki ástæðu til á þessum tímum að bera fram slíkar kröfur sem þessar, og mér finnst, að það ætti frekar að vera verkefni hæstv. fjmrh. að bera fram tilIögur; sem draga úr útgjöldum ríkissjóðs, heldur en bera fram till., sem miða að því að auka nýjar álögur. Að þessu öllu athuguðu mun ég ekki greiða atkv. með frv.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Það er líkt um þá hv.þm. V.- Húnv. og hv.þm. Borgf., að þeir leggjast báðir á móti frv. þessu og nota báðir sömu gleraugun, gleraugu, sem þeir sjá með allt annað heldur en aðrir sjá, og forðast báðir að nefna hina raunverulegu ástæðu, sem liggur til grundvallar fyrir frv. þessu, þá brýnu þörf, sem á því er að samræma skattaálagningu í hinum ýmsu héruðum landsins. Heldur gera þessir hv.þm. helzt ráð fyrir því, að menn eigi að ferðast um landið í stórum flokkum til þess að kenna mönnum að útfylla skattskýrslur o. fl. Sé ég svo ekki ástæðu til að svara þessu frekar, en að síðustu vil ég taka það fram, að eins og verðgildi sauða og nauta er misjafnt í hinum ýmsu héruðum landsins. eins getur verðgildi hinna hv.þm. verið mismunandi hér á Alþingi.

Magnús Guðmundsson Ég get sagt það, að mér þykir hressandi að heyra hv.þm. V.-Húnv. segja stj. til syndanna, en hv.þm. hefði átt að gera það fyrr, og ef hann vill vera réttlátur í skeytum sínum, þá á hann að senda miklu fleiri og stærri skot. - og þá jafnframt í aðrar áttir. Að því er snertir svo hæstv. fjmrh., þá líka mér þau vel. Það er alveg rétt að ákveða í fjárl., hve miklu fé má verja í þessu skyni, en það verður jafnframt að fara eftir því. En eins og kunnugt er, hefir viljað verða misbrestur á því nú á síðari árum, að farið væri eftir ákvæðum fjárl., en um það saka ég ekki hæstv. núv. fjmrh., því að hann hefir skemmstan tímann farið með völdin. Laun nm., 1000 kr. til hvers, sé ég ekki ástæðu til að gera sérstaklega að umtalsefni, en ég vil endurtaka það, sem ég sagði áðan, að ég tel ekki rétt að bæta útgjöldum á ríkissjóð eins og nú standa sakir, og í því efni er ég á móti hæstv. fjmrh., þó að ég hinsvegar viðurkenni, að 3000 kr. gera ekki mikið, hvorki til né frá. Verði það úr, að n. þessi taki til starfa, þá er það alveg rétt, að hún taki fyrir dálítil svæði af landinu árlega, en ákveði ekki fyrirfram, hvaða svæði verði tekin það og það árið.

Hannes Jónsson Hv. 2. þm. Skagf. var að ráðleggja mér um það, hvenær ég ætti að finna að við ráðherra og hvenær ekki. Ég get nú sagt hv.þm. það, að ég mun aldrei fara í smiðju til hans með slík efni. Ef til vill hefir hann meint það, að ég hafi látið vera að finna að við sig, þegar hann var ráðh., en ég get sagt honum það, að það var fyrir það, að þá var ég ekki kominn á þing og hafði því ekki aðstöðu til þess að finna að við hann, þó tilefni væru nóg. Hann er svo langt frá því að vera óskeikull, þessi hv.þm., og gæti ég því til sönnunar minnt hann á, að í sinni ráðherratíð gaf hann úrskurð, sem fór í bága við gildandi lög. Ef á að skilja hæstv. ráðh. og hv. 2. þm. Skagf. svo, að þeir treysti ekki stj. til þess að úrskurða um þau atriði, sem nú á að leggja fyrir þessa væntanlegu n., þá skil ég svo vel, að þeim þyki ástæða til þess að setja hana á stofn. - Ég hefi svo reyndar ekkert fleira að segja fram yfir það, sem ég tók fram í ræðu minni áðan. Hæstv. ráðh. taldi það fjarstæðu að ætla, að kostnaðurinn færi fram úr því, sem hann áætlaði. Ég hefi nú tekið eftir því á undanförnum árum, að ýmsir liðir hafa sífellt farið fram úr áætlun stj., og ýmsir nýir útgjaldaliðir; sem ekki áttu að verða dýrir, hafa orðið margfaldir. Ég geri ráð fyrir því, að ef stj. ræður menn til þessara starfa, þá geti hún ekki tekið þá meðal atvinnuleysingjanna á götunni. Þeir verða sennilega teknir úr hópi þeirra manna, sem ekki lúta að litlu og hafa ótal leiðir opnar til góðra launa fyrir störf sín. Það hefir verið reynslan, þó ekki hafi verið um að ræða nema óbreytt störf fyrir ríkið, að þá hafa þau yfirleitt orðið ærið dýr, og miklu dýrari en föstu störfin. Ég hefi enga tröllatrú á áætlunum ráðh. um kostnaðinn. Það er ekki hægt að ætlast til mikils starfs af manni fyrir 1 þús. kr., og varla að ætla, að ekki meira starf gefi mikinn árangur á svo yfirgripsmiklu sviði, og ég hefði haft gaman að heyra, hvað hæstv. ráðh. ætlast til, að n. starfi lengi á ári fyrir þetta kaup. Líklegt er, að ekki megi draga lengi að úrskurða þær kærur, sem henni berast, og eðlilega virtist hún þurfa að vera sífellt á verði, til að líta eftir með yfirskattanefndunum um land allt. Ég læt mig engu skipta það mat, sem hæstv. ráðh. vildi gera á okkur hv.þm. Borgf. hér í deildinni og heima. Ég geri ekki ráð fyrir, að hann hafi nein tök á því að breyta því mati, svo það komi lítið þessu máli við. En hæstv. ráðh. má vita það, að ég læt ekki undir höfuð leggjast að finna að við hann, þegar mér finnst till. hans aðfinnsluverðar eða að hann ekki fari með rétt mál hér í þessum sal.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég get ekki neitað því, að það eru ólíkar undirtektir okkar minni hl. fjhn. við þetta frv. eða þeirra tveggja hv.þm., sem talað hafa á móti því. Við vorum frv. hlynntir og lofuðum því stuðningi, þegar það væri tímabært, en hinir eru því algerlega mótfallnir. En ég tel þetta frv. ekki tímabært nú. Hæstv. ráðh. hefir svarað okkur því, að þeir, sem væru á móti svona n. á erfiðum tímum, mundu vilja leggja hana niður æfinlega þegar harðnaði í ári. - Ég held, að þetta sé röng ályktun hjá hæstv. ráðh., sem hann sannaði raunar bezt sjálfur, með því að gera ráð fyrir minni ferðalögum nefndarinnar í slæmu árferði. En ég held einmitt, að ef þessi n. verður sett á stofn nú, þá þurfi að leggja mikið í kostnað við hana einmitt í byrjun, meðan verið er að koma eftirlitinu af stað. Svona stofnanir eru æfinlega langdýrastar í fyrstu, og ég held, að annað sé óhugsandi með þessa nefnd. Þess vegna verð ég að telja þessa tíma óheppilega til þess að setja hana á stofn. Hæstv. fjmrh. hefir í fjárlfrv. sínu áætlað, að tekjuskatturinn muni nema um 900 þús. kr. Ég býst við, að það sé sá skattliður, sem mest orkar tvímælis um og mestum skakkaföllum kunni að sæta. Það eru ekki kauptekjurnar, heldur atvinnutekjurnar, sem ég álít, að muni orka mest tvímælis, en það er einmitt þessi skattur, sem n. er áætlað að samræma. Af þessari ástæðu einnig verður að telja, að þetta mál sé ekki tímabært nú. Ég get vel skilið það, að hæstv. ráðh. er dálítið bráðlátur með þetta frv. og að hann tekur ekki þegjandi þeim mótbárum, sem fram hafa komið, en hinsvegar má honum vera það raunaléttir, að þetta frv. fær fylgi þegar betur horfir en nú, og við það ætti hann að sætta sig. Ég get ekki stillt mig um að minnast á algengasta fyrirbrigðið hér á Alþingi, þegar verið er að ræða um nýja kostnaðarliði, að þá eiga þeir alltaf að kosta svo sem ekkert. Sumar áætlanir, sem gerðar hafa verið í þessum tilfellum, eru jafnvel glæpsamlegar. Ég minnist þess, þegar mþn. í berklavarnarmálinu lagði fram álit sitt um það, að kostnaður af því frv. mundi ekki nema nema nokkrum tugum þús. kr. Eða þegar verið var að ræða um skiptingu embættanna í Reykjavík, þá átti þetta ekkert að kosta. En reynslan í þessum málum hefir nú orðið æði mikil önnur. Ég vil ekki væna hæstv. ráðh. um það, að hann vilji svíkja þetta mál hér inn á þingið, en ég vil segja það, að mér finnst ástæðulaust af honum að vera að gylla frv. eins og hann gerir. Mér skilst verkefni n. eigi að vera svo mikið, að hún muni þurfa miklu hærri laun til þess að geta starfað nokkuð að raði. Og þar sem megingagn af störfum n. á að felast í því, að hún þarf að taka sig fram um ráð að hafa eftirlit með störfum yfirskattanefnda og framtölum yfirleitt í landinu, þá liggur það í augum uppi, að þetta er mikið starf. Mér þykir ekki ólíklegt, að bráðlega þurfi að borga hverjum fyrir sig eins og nú á að borga þeim öllum. Látum svo vera, að hægt verði að hafa hemil á útgjöldum til ferðalaganna. En þegar litið er á það, að n. á að samræma framtöl á öllu landinu, yfirfara alla úrskurði yfirskattanefnda og breyta heim, ef henni sýnist, þá er það auðseð, að þessa n. verða að skipa mjög færir menn, sem þyrftu að starfa lengi á hverju ári og hafa skrifstofu með mörgum starfsmönnum. Mig langar ekkert til þess að verða spámaður í þessu máli, en þó hefi ég gaman af að festa í þingtíðindunum fyrir 1932 þá ágizkun, að kostnaður af þessu frv., ef að lögum verður, muni bráðlega nema tugum þús. króna. Það má náttúrlega segja, að það sé ekki svo mikið, ef n. geri verulegt gagn. Hæstv. ráðh. ætlar að róa hv.þm. með því, að ferðakostnaðinn megi takmarka í fjárlögum, en það eru nú dæmi deginum ljósari með það, hvernig slíkt gengur, t. d. með utanfararkostnað ráðherra, sem alltaf fer fram úr áætlunum á hverju ári. Ég hygg, að sú verði reyndin með ferðakostnað n., að ríkissjóður megi gera sér að góðu að greiða eftir á það, sem krafizt verður, og annað þýði ekki. N. er skipað að vinna starfið, og ríkissjóður verður að borga. Ég skal ekki neita því, að n. kunni að geta eitthvað dregið úr starfskostnaðinum ár og ár, þegar illa lætur, eftir að hún er almennilega komin á laggirnar, en ég tel það mjög vafasamt. Að lokum vil ég benda hæstv. ráðh. og hv.þd. á það, að það er eðlileg stefna, að vera gætnari í fjármálasökum á erfiðum tímum en ella. á góðu árunum vill það brenna við, að menn verða helzt til bjartsýnir og ganga lengra í eyðslu á opinberu fé en góðu hófi gegnir, en það ætti að verða til þess að kenna mönnum að breyta til á erfiðum tímum.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Það hefir verið lögð mikil áherzla á það af hv. tveimur þm., andstæðingi og stuðningsmanni stj., að það sé ekkert að marka, hvað ég hafi haldið fram um kostnað við ríkisskattanefndina, og alveg eins, þó að binda eigi kostnaðinn að miklu leyti með fjárlögum. Ég veit ekki, á hverju þessir hv.þm. vilja yfirleitt taka mark í slíkum efnum, ef þeir treysta sér ekki til að byggja neitt á ákvæðum fjárl. eða því, sem sagt er úr ráðherrastóli, ef þeir vilja ekki taka mark á neinu nema þeim útblásna líknarbelg, sem þeir vilja gera úr þessu frv. Ég sé yfirleitt ekki, hvernig slíkir menn þora að fylgja nokkrum sköpuðum hlut, sem þannig umhverfa fyrir sér málefnunum. Ég hefi engu að bæta við þau rök, er ég áður hefi fært fram með þessu frv. Ég skal aðeins endurtaka þá fullyrðingu, að hægt sé að ráða við þessi útgjöld með ákvæði í fjárl., og það verður að treysta stj. til þess að hafa hemil á útgjöldunum. Það, sem ekki má fresta að lagfæra, verður að sjálfsögðu látið sitja fyrir. Ég hefi margsinnis tekið það fram, að öðru en því allra nauðsynlegasta eigi að fresta til betri tíma. Ég verð að segja það, að mér finnst dálítið hart að fá harðvítugar árásir fyrir eyðslu í sambandi við þetta frv., sem er fram borið í heim tilgangi að vernda tekjur ríkissjóðs. Ég ætla ekki að svara einstökum ummælum hv. ræðumanna. Ég býst við, að það liggi fyrir mér á þessu þingi að þurfa að vega í tvær áttir. Þó hv.þm. Borgf. bjóði mér liðveizlu sína til sparnaðar, þá býst ég ekki við að geta þegið hana nærri alltaf. Og þegar hinir, sem vinstra megin standa, flytja till., sem eiga að stefna í viðreisnarátt, þá býst ég við, að það geti komið fyrir, að ég telji mér skylt að vega einnig í þá átt. Ég bjóst við því, þegar ég tók við þeirri stöðu, sem ég nú er í, að ég máske þyrfti að vega til beggja hliða. Ég var ráðinn í því að reyna að draga úr ópunum til hægri og vinstri og fylgja 100% kröfum frá hvorugri hlið.

Hannes Jónsson Hv. 2. þm. Skagf. ætti að vita svo mikið í lögum, að hann staðfesti ekki reglugerð, sem greinilega fer í bága við gildandi lög, en það gerði þessi hv.þm., þegar hann var ráðh.

Hvaða reglugerð er það?

. Það er reglugerð, sem gildir þarna fyrir norðan. Og þó að ég sé ekki lærður í lögum, þá er það engin trygging fyrir hv.þm., að ekki komist upp um hann, þegar hann fremur einhver afglöp á því sviði. Hv. þm. má gjarnan skemmta sér við að segja, að ég hafi legið flatur fyrir stj. Það getur kannske friðað samvizku hans, því að enginn maður hefir legið jafnflatur fyrir flokki sínum og samstarfsmönnum í stjórn sem þessi hv.þm. Endurminningarnar frá þeim tímum eru sennilega ekki sem þægilegastar fyrir hann. Hæstv. fjmrh. hefir nú markað sér bás með fjárlagafrv. En ég vil minna hann á einn lið, er honum ætti að vera innanhandar að láta ekki fara fram úr áætlun. Það er stjórnarráðskostnaðurinn. Sá liður hefir alltaf farið langt fram úr áætlun, stundum um 30%, og eiga allar stjórnir allt frá 1920 þar hlut að máli. Ef hæstv. fjmrh. tekst ekki að halda þeim útgjöldum í skefjum, þá treysti ég honum ekki betur til að halda öðrum kostnaðarliðum í skefjum. Þarna er hann þó húsbóndi á sínu heimili og ætti að geta ráðið þessu, ef hann brestur ekki hug eða dug til þess: Áætlunin hefir verið nokkuð há, og stórfín sennilega aukizt þar ár frá ári, en nú hljóta þau að minnka til muna vegna kreppunnar. Þarna hefir hæstv. fjmrh. góða aðstöðu til þess að sýna sparnað sinn. Og ef honum endist aldur sem ráðh. að ganga frá LR fyrir árið 1932, þá sést, hver útkoman verður. Út af mati því á þm., er hann var að tala um, þá vildi ég skjóta því að honum, að fari svo, að matið á honum reynist minna hér á þingi en heima í héraði, þá má hann sjálfum sér um kenna. Svo ég víki mér aftur að hv. 2. þm. Skagf., þá held ég, að hann sé eitthvað vondaufur um að fá nægilegar ástæður til að ásaka hæstv. fjmrh. og sé því ekki óljúft að festa upp þessa snöru, sem í frv. felst, ef vera kynni, að hann fengi þar snaga til að hengja hatt sinn á. Hann undrast yfir því, að ég skuli ekki hafa ráðizt á fyrirrennara núv. hæstv. fjmrh. fyrir ógætilega meðferð þeirra á ríkisfé. Hv. 2. þm. Skagf. og aðrir fyrrv. fjmrh. hafa meira og minna syndgað í þessu efni. Hvort hv. 2. þm. Skagf. hefir orðið methafi þar eða ekki, skal ég láta ósagt. Hitt þykir mér meira máli skipta, að hæstv. núv. fjmrh. sé forðað frá, ef kostur er, að lenda í sama foraðinu.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Það er aðeins örlítil aths. til hv.þm. V.Húnv. Ef bundið er með lögum að vinna eitthvert tiltekið starf og tiltekin fjárveiting í því skyni tekin upp í fjárlög, þá er fjmrh. við það bundinn að greiða ekki meira en veitt er, og auðvelt fyrir hann að halda sér við það. En um kostnað við stjórnarráðið er allt öðru máli að gegna. sá kostnaður er ekki fastbundinn, heldur er þar um áætlunarupphæð að ræða, og greiðist þá kostnaðurinn eftir reikningi, sem ráðuneytið úrskurðar. Öðru í ræðu hv.þm. V.-Húnv. ætla ég ekki að svara, og því síður að spá neinu um það, hvað lengi ég verð í þeirri stöðu, sem ég nú skipa. En skjóta vil ég því til hv.þm., að það er á valdi hans og annara flokksbræðra minna að stytta embættisaldur minn.

Er þetta áskorun?

. Já, að því leyti, að ef mér er ekki lengur treyst til þess að fara með þetta starf, þá vil ég, að það komi fram í ráðstöfunum þingmanna. Annars þarf hv.þm. ekki að vera hræddur við mat ríkisskattanefndarinnar. Hún metur hvorki hann né aðra sem þingmenn. En því hefi ég tekið áreitni hans illa, að hann hefir með ræðum sínum viljað reyta af ríkissjóði tekjur, sem unnt er að afla að óbreyttri löggjöf.

Flm. (Bjarni Snæbjörnsson) Eins og hv.þdm. er kunnugt, var frv. þetta flutt á sumarþinginu. Þó að ég mælti allýtarlega með málinu þá í framsögu, get ég ekki látið hjá líða að fara um það nokkrum orðum nú. Mun ég þó ekki tefja hv. d. lengi. Ég vil benda hv. d. á það, að það er mjög stór hluti af þjóðinni, sem þetta mál snertir. Eru það allir, sem á sunnanverðum Reykjanesskaganum búa, Hafnfirðingar og Reykvíkingar, eða m. ö. o. fullur þriðungur þjóðarinnar. Þó að frv. næði ekki afgreiðslu í sumar, var því tekið með velvild af öllum flokkum. Því var vísað til n. og þar var leitað umsagnar vegamálastjóra um það. Hann lagði til, að málið væri athugað nánar. Var því borin fram þáltill. um að stj. léti rannsaka málið og búa undir þetta þing. Vegamálastjóra hefir ekki enn unnizt tími til að ljúka þessu verki, en hann gerir ráð fyrir að skila áliti sínu innan fárra daga, og munu þar verða allar nánari upplýsingar um málið frá hans hendi. Menn verða að játa, að vegurinn milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur svarar ekki kröfum tímans og þeirri miklu umferð, sem um hann er orðin nú. Þegar farið er fram á að leggja veg þá nýju leið, sem frv. gerir ráð fyrir, er það vegna þess, að hún er miklu sléttari en gamla leiðin og þar verður vegurinn miklu beinni. Einnig eru snjóþyngsli hverfandi þar, samanborið við gamla veginn. Þar að auki er meðfram þessum fyrirhugaða vegi mest af því ræktanlega landi, sem liggur á milli bæjanna. Má því búast við, að eftir því, sem byggðin teygir sig saman milli bæjanna, verði það þessa leið. Menn eru þegar farnir að reisa sér sumarbústaði þarna á síðari árum og rækta landið. Það er mjög æskilegt, að menn geti fengið landbletti í nánd við bæinn undir sumarbústaði, þar sem menn geta ræktað túnbletti og garða í frístundum sínum, eins og víða tíðkast erlendis. Hverfa menn þá þangað um helgar, þeir, sem atvinnu stunda í bæjunum, sér til hvíldar og hressingar. Hefir þörfin fyrir land til þeirra hluta oft komið fram í bæjarstj. Rvíkur. Þar sem hið ræktanlega land, sem liggur meðfram fyrirhuguðu vegarstæði, er mestallt í höndum bæjanna og ríkisins, liggur í augum uppi, hvers virði það er fyrir þetta búskaparlag, ef vegurinn er lagður þarna. Óbeinlínis færist þetta ræktanlega land því nær bæjunum, sem vegur þangað er betri. Það er þegar orðin svo mikil umferð milli Rvíkur og Hafnarfjarðar, að hagurinn af nýjum góðum vegi þar á milli þá leið, sem frv. gerir ráð fyrir, mundi margborga vexti af því fé, sem í hann færi, nú þegar, hvað þá síðar meir. Reykjavíkurbær hefir ákveðið að láta gera nýjan kirkjugarð inni í Fossvogi. Það væri óneitanlega skemmtilegra, að bílaumferðin um gamla Hafnarfjarðarveginn gæti verið farin að minnka, þegar sá grafreitur verður tekinn til notkunar. Eins og hv.þm. hafa séð, hefir tveimur atriðum verið bætt inn í frv. frá því í sumar. Fyrra atriðið er það, að lagt er til, að byrjað verði á verkinu næsta ár. Er það gert með tilliti til þess, að það gæti bætt ofurlítið úr atvinnuleysinu í Reykjavík og Hafnarfirði, sem verða mun næsta ár, og því miður sennilega á næstu árum. Í öðru lagi er lagt til, að fé til þessa vegar sé tekið þannig, að helmingur bifreiðaskattsins gangi til hans. Sá skattur á að ganga til þess samkv. lögunum að bæta þá vegi, sem bílarnir fara um, til þess að bílarnir endist lengur og rekstrarkostnaður þeirra verði minni. Þess vegna er sjálfsagt að leggja hann fyrst og fremst í þá vegi, sem mest bílaumferð er um. Nú kemur fram frv. frá hæstv. stj. í Nd. um að hækka skatt á bifreiðum og leggja nýjan skatt á benzín. Þessir skattar koma þyngst niður á Reykvíkingum og Hafnfirðingum, þar sem bílarnir eru flestir. Það er því augljóst, að ef þetta á ekki að verða sérstök skattabyrði á litlum landshluta, þá verður að verja fénu til þess að bæta vegina í nágrenni Reykjavíkur og Hafnarfiarðar. Þessir skattar koma niður á þeim, sem ferðast með bílunum og láta þá flytja vörur. Og með því að leggja tekjurnar af þeim í veg milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur koma þær íbúum þessara bæja beggja að almennustum notum. Ég býst við, að það sé lengri en gamli vegurinn. En þess ber að gæta, að ekki eru nema 8 km. til Hafnarfjarðar af suðurlandsbrautinni. 6 km. af þessum nýja vegi koma þannig á suðurlandsveginn og yrðu því að tvöföldu gagni, bæði fyrir þá, er færu til Hafnarfjarðar, og hina, er færu áfram eftir suðurlandsbrautinni. Þegar fara á að skattleggja vörubíla úr Reykjavík og Hafnarfirði sérstaklega, verður að bæta þetta upp á einhvern hátt, ef flutningsgjöldin eiga ekki að hækka, og verður ekki betri leið til þess farin en að leggja þarna góðan veg, sem mundi gera það að verkum, að bílarnir entust lengur, og jafnframt draga úr rekstrarkostnaðinum við þá. Er mér fullkunnugt um það, að bílstjórar í Hafnarfirði mundu telja sig miklum órétti beitta, ef þessi benzínskattur verður samþ. Hér á þinginu án þess að nokkuð komi á móti, og ég geri ráð fyrir, að reykvískir bílstjórar líti sömu augum á málið, og er það fullkomlega eðlilegt. Mér þykir því sem ég hafi fulla stæðu til að vona, að þetta mál fái góða og fljóta afgreiðslu hér í d. -- Ég rakti þetta mál allýtarlega á þinginu í sumar og sé ekki ástæðu til að fara um það fleiri orðum nú, en leyfi mér að öðru leyti að vísa til þess, sem ég þá sagði um málið. Að lokum vildi ég svo leyfa mér að leggja til, að málinu verði vísað til samgmn. að lokinni umr.

Jón Baldvinsson Eins og hv.flm. gat um, var þetta mál einnig til umr. á sumarþinginu, og þá samþ. í því þáltill., sem hv.þm. Hafnf. flutti, með þeirri breyt. frá mér, að áætlun yfir þennan veg yrði lokið þegar á síðastl. hausti. Þykist ég vita, að hæstv. stj. hafi látið gera þessa áætlun skv. þessari samþykkt Alþingis og vildi beina því til hæstv.forsrh., að hann gæfi hér skýrslu um þetta. Ég er sammála hv.flm. þessa frv. að því leyti, að ég tel, að nauðsynlegt sé að leggja þennan veg og rétt að fyrirskipa það með l., en mér þykir miður, að frv. skuli ekki gera ráð fyrir, að byrjað sé á þessu verki fyrr en næsta ár. Það má að vísu gera ráð fyrir því, að þessi vinna muni þá koma að góðu haldi eins og nú, en atvinnuþörfin verður afarmikil í sumar vegna hins gífurlega atvinnuleysis, sem af því leiðir, hve atvinnuvegirnir eru illa staddir, og vildi ég því skjóta því til hv.flm., hvort hann gæti ekki fallizt á að herða að ákvæðum frv., um frv., þannig að byrjað verði á verkinu strax í sumar, því að ég geng út frá því, skv. því, sem ég áður sagði, að rannsóknin á þessu vegarstæði hafi þegar farið fram, svo að ekki sé annað eftir en að hefjast handa til framkvæmdanna. - Það er laukrétt hjá hv.flm., að vegurinn milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur kemur til með að bera mikinn hluta bifreiðaskattsins, og að því leyti ekki nema sanngjarnt, að skatturinn renni að einhverju leyti til að leggja þennan umrædda veg, en ég held þó, að ekki sé rétt að hafa slíkt ákvæði sem þetta í frv., því að ég er hræddur um, að það kunni að verða frv. að falli, því að hætt er við, að af þessu geti leitt til togstreitu milli hinna ýmsu héraða um að draga til sín sinn hluta af bifreiðaskattinum. Ég vil hinsvegar taka það fram, að ég segi þetta ekki af því, að ég sé þessu ákvæði frv. andvígur í sjálfu sér. Ég fer svo ekki fleiri orðum um þetta mál að sinni, en vil endurtaka þá ósk mína að lokum, að hæstv.forsrh. skýri þinginu frá því, hvað áðurnefndri rannsókn á þessu vegarstæði líður.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég vil beina því til þeirrar n., sem fær þetta mál til meðferðar, að hún eigi tal við vegamálastjóra um málið, því að ég hygg, að mér sé óhætt að segja, að hann hafi látið fara fram athugun á þessu vegarstæði, og eru þau gögn öll hjá honum, sem eru nauðsynleg fyrir n. að hafa til að átta sig á um málið. - Það er nú alllangt síðan ég átti tal við vegamálastjóra um þetta mál og óskaði fullrar athugunar á því. Hygg ég, að sú athugun muni hafa leitt í ljós, að ekki sé neitt hagræði fyrir Hafnfirðinga og Reykvíkinga að fá þennan nýja veg, af því að leiðin yrði svo miklu lengri eftir honum milli bæjanna en nú er, og mundi af því leiða meiri eða minni hækkun á fargjöldum og flutningsgjöldum þessa leið.

Flm. (Bjarni Snæbjörnsson) Hv. 2. landsk. beindi því til mín, hvort ég mundi ekki geta fallizt á að breyta ákvæðum frv., svo að verkið kæmi til framkvæmda þegar á næsta hausti. Var það nú að vísu með vilja gert, að ég setti það í frv., að ekki skyldi byrja á verkinu fyrr en að ári, af því að ég batt framkvæmd verksins við bílskattinn, en auðvitað er mér ljóst, að atvinnuþörfin verður brýn í sumar. Ég get og búizt við því, að ef frv. fær hér góðar undirtektir í d., eins og ég vænti fastlega, þá verði hægt að byrja strax á verkinu eftir sem áður, þannig að skilja, að fá megi lán til verksins út á þennan væntanlega hluta bifreiðaskattsins, sem til vegarins rynni skv. frv. Ber ég það traust til núv. hæstv. stj., að hún mundi fúslega greiða fyrir því, að slíkt lán fengist, svo að samt mætti byrja á verkinu í haust, ef frv. á annað borð verður að 1., eins og ég vona. Að því er snertir þessar upplýsingar frá vegamálastjóra, sem hæstv.forsrh. gat um, má það að vísu vel vera, að eitthvað sé hæft í þessu, þó að allkynlegt sé, því að 1917 taldi vegamálastjóri umrædda leið heppilegasta, svo að hann hefir þá skipt um skoðun síðan eftir því. Ég hygg og, að flestir muni á því máli, að heppilegast verði og hagkvæmast að öllu leyti að leggja veginn þá leið, sem frv. gerir ráð fyrir. Allir vita, að það er sitthvað að bíla krókótta leið og beina og greiðfæra, og þó að vegurinn verði um 3 km. lengri eftir frv. en ella, næst það upp með þeim ávinningi, sem af þessum mun leiðir. Svo er til ætlazt, ð vegurinn gangi út af suðurlandsbrautinni 6 km. frá Rvík. og verður álman til Hafnarfjarðar 8 km., og sjá allir, að það er ólíkt meiri skynsemi í því að gera þennan kafla suðurlandsbrautar að góðum vegi jafnframt og slá þannig 2 flugur í einu höggi, þó að auk þess þurfi að leggja þessa 8 km. vegarálmu til Hafnarfjarðar, heldur en að fullgera gamla veginn, þó að ekki sé hann nema 11 km., auk þess sem gamli vegurinn liggur á mjög óhentugum stað, og er enda mishæðóttur og snjóþyngsli á honum á vetrum. Vona ég, að n. taki þessi atriði öll til rækilegrar athugunar jafnframt upplýsingum vegamálastjóra, og þá ekki sízt það, hversu kostnaðurinn yrði miklu minni við bílferðirnar, ef vegurinn verður lagður þar, sem frv. gerir ráð fyrir. - Læt ég svo hér við sitja að þessu sinni.

Jón Baldvinsson Ég á ekki sæti í þeirri n., sem kemur til með að fjalla um þetta mál, fremur en öðrum þingnefndum, og hefi því ekki gagn af þeim upplýsingum, sem vegamálastjóri kann að gefa n. um þetta mál, og vildi ég því mælast til þess við hæstv.forsrh., að gögn þessa máls yrðu lögð hér fram í þinginu fyrir 2. umr. málsins, svo að þm. gefist kostur á að gera sér grein fyrir því, hvort till. vegamálastjóra hafa meira til síns máls en frv., því að mér skildist á hæstv.forsrh., að vegamálastjóri legði á móti því. að vegurinn yrði lagður þessa umræddu leið, sem frv. gerir ráð fyrir. Verður ekki dómur á þetta lagður, fyrr en mönnum gefst kostur á að kynna sér reik vegamálastjóra fyrir þessu. Hv. flm. taldi, að unnt mundi að fá bráðabirgðalán til þessarar vegagerðar út á bifreiðaskattinn, svo að allt að einu mundi hægt að ráðast í verkið á þessu hausti, þó að ekki sé svo ákveðið í frv., og væri auðvitað ekki nema gott eitt við þessu að segja, en ég er hræddur um að ríkið komi til með að hafa nóg á sinni könnu, svo að þetta gangi ekki greiðlega, ef ekki er ákveðið með 1., auk þess sem flest bendir til þess, að ríkissjóður eigi betra með að láta þetta fé af mörkum þá en nú. Það er allt útlit fyrir, að atvinnuþörfin verði mjög mikil í sumar, því að atvinnuvegirnir standa nú mjög höllum fæti, svo að búast má við, að fjölmargir missi þannig það uppihald, sem þeir höfðu af þeim, og þegar svo er komið, er það almennt viðurkennt, að ríki og þær eigi að hlaupa undir bagga með atvinnubætur. Þessi vegarlagning er einmitt tilvalin sem slík atvinnubótavinna, auk þess sem hér er um hreina og beina sparnaðarráðstöfun að ræða, af því að bifreiðafargjöldin mundu lækka stórlega frá því sem nú er, ef vegurinn yrði gerður á þessum stað. Hér vill líka svo vel til, að hægt er að vinna að þessari vegargerð allt fram í desember, því að hér er venjulega snjólaust eða a. m. k. snjólítið fram eftir öllu hausti. Maður hlýtur auðvitað að vona, að eitthvað fari að rætast úr þessu ömurlega ástandi hvað líður, en ástand hins yfirstandandi tíma er mjög ískyggilegt, og verður að gera sérstakar ráðstafanir vegna þess.

Jón Baldvinsson Ég vildi hér nú endurtaka fyrirspurn mína til Framsóknarflokksins, þá sem ég flutti hér í gær, hvort flokkurinn sæi sér ekki fært að verða við þeirri málaleitun minni að nefna aðeins tvo menn til í stjskrn., eins og Sjálfstæðisflokkurinn hefir fallizt á fyrir sitt leyti, svo að Alþýðuflokknum gæfist þannig kostur á að eiga einn mann í n. Vænti ég þess, að ég fái svar við þessu áður en gengið verður til atkv.

Jón Jónsson Framsóknarflokkurinn hefir afhent forseta lista sinn til þessara kosninga, sem svarar þessari fyrirspurn hv. 2. landsk., svo að ég sé ekki ástæðu til að gera það sérstaklega. Forseti skýri frá, að sér hefðu borizt 2 listar, A og B. Á A-lista væru Einar Árnason, Ingvar Pálmason og Jón Baldvinsson, og á B-lista Jón Þorláksson, Pétur Magnússon og Jón Baldvinsson.

Jón Baldvinsson Þar sem flokkarnir hafa báðir tekið nafn mitt upp í þriðja sæti á listum sínum, vildi ég mælast til þess, að þeir gætu fallizt á að strika það út, svo að mér gæfist kostur á að koma fram með sérstakan lista, sem ég og enda mun gera, hvort sem flokkarnir geta fallizt á þetta eða ekki. Þá skýrði forseti frá, að sér hefði borizt þriðji listinn, C, með nafni Jóns Baldvinssonar. - Þar sem ekki komu uppástungur um fleiri menn en kjósa átti í n., lýsti forseti yfir, að rétt væru kjörnir: Einar Árnason } af A-lista Ingvar Pálmason } Jón Þorláksson }af B-lista Pétur Magnússon} Jón Baldvinsson } af C-lista

Flm. (Bjarni Snæbjörnsson) Ég get verið stuttorður við framsögu þessa máls, því það er tekið fram í grg., hvað hér er um að ræða. Eins og hv.þm. hafa séð, fer frv. fram á heimild handa atvmrh. til að veita þrem mönnum vélstjóraskírteini, til þess að þeir megi vera vélstjórar á skipum, sem ganga á fiskiveiðar, 1. vélstjóri á skipum allt að 200 smálesta stærð og 2. vélstjóri á öllum stærri skipum. Frv. er flutt samkv. beiðni þessara þriggja manna, sem allir eru fjölskyldumenn, búsettir í Hafnarfirði. Þeir hafa allir unnið í mörg ár að vélstjórastörfum, og þarf ég ekki að lýsa því fyrir hv.þdm., hvað það væri þeim bagalegt, ef þeir þyrftu að hætta því starfi. Samskonar frv. og þetta var afgr. á vetrarþinginu í fyrra og gekk það mjög greiðlega í gegn. Vona ég, að þetta frv. fái sömu undirtektir. Vil ég svo mælast til, að frv. verði vísað til hv. sjútvn.