Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti: (GSv) : Ég vil geta þess, að fundur þessi mun verða stuttur, vegna þess að mjög aðkallandi fundir þurfa að hefjast í deildum sem fyrst í dag, og mun ég verða við þeim óskum hæstv. forseta Ed. sérstaklega að flýta þessum fundi sem mest má verða.



Ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. forseta að því, hv ort hann sæi sér ekki fært að taka sem fyrst fyrir þáltill. á þskj. 19, um raforkumál, þar sem sérstaklega ríður á að afgr. þessa till. vegna frv. um raforkusjóð, sem er til umr. í Ed. og hangir þar svo að segja í lausu lofti á meðan ekki er hægt að afgr. þetta mál á -þskj. 19 í þessari hv. d. Vil ég benda hæstv. forseta á, að öll málin að einu undanskildu, sem ofar eru á dagskránni en þetta mál, munu síðar vera framkomin, og gæti því þessi þál. orðið næstfyrst á dagskránni.



Herra forseti. - Í sambandi við þetta mál vil ég leyfa mér að upplýsa hæstv. stj. um, að í undirbúningi er annað mál, skylt þessu, en það er bændaskóli á Reykhólum. Fyrrv. stj. gerði það að ofurkappi að láta ríkið kaupa þessa jörð árið 1939 og fyrirbyggði með því, að þetta höfuðból væri reist við, svo að það væri ekki lengur þjóðinni og hreppnum til vansæmdar, en síðan hefur ekkert verið gert í því, og er það ekki sæmandi fyrir þjóðina, að það verði svo áfram. Því er það, að unga kynslóðin þar vestra, sem sé ungmennafélögin, hafa hafizt handa um að hrinda þessu máli í framkvæmd sem fyrst. Og í fullu trausti þess, að Alþ. á sínum tíma sýni þessu máli sömu samúð og þeirri till., sem nú er hér á dagskrá, vil ég ljá henni fylgi.



Þar sem form. fjvn. er ekki hér viðstaddur, skal ég út af því, sem hv. síðasti ræðum. sagði, taka það fram, að það var alveg rétt, sem hann sagði, að meiri hl. n. tók þá ákvörðun að skrifa ríkisstj. um þetta mál og henni falið að athuga það nánar. Það, sem olli því, að ég var fylgjandi meiri hl. í þessu, þó að ég sé þess mjög fýsandi, að mál þetta nái fram að ganga, var það, hve mjög nm. voru ósammála um tilgang hælisins, hvort þangað ætti að setja dæmda menn og það yrði þá eins konar glæpamannahæli eða það ætti sem mest að vera uppeldisstofnun. Út af þessum ágreiningi var það ráð tekið að fara þess á leit við stj., að hún undirbyggi mál þetta betur fyrir næsta þing og legði þá fram skýrt álit á því, hver ætti að vera tilgangur hælisins. Það, sem ég hér hef rakið úr gangi málsins í n., hygg ég, að sé álit 7 manna af 9.



Úr því að farið er að láta í ljós óskir sínar um einstök mál, er þm. bera fyrir brjósti, þá er þetta í þriðja sinn, sem ég vek máls á því við hæstv. forseta að taka fyrir mál, sem ég stend að og í þetta skipti hefur verið dæmt til að vera nr. 13 á dagskránni í dag. Mál þetta dagaði uppi á síðasta þingi, og hafði ég því góða von um, að það mundi ná fram að ganga á þessi þingi, þó að stutt eigi að verða, því að það mál er mjög aðkallandi fyrir þann atvinnuveginn, sem einna nauðsynlegastur er fyrir landsmenn í heild, og því fremur bjóst ég við, að þetta mál yrði tekið fyrir til afgreiðslu, þar sem þetta þing hefur ekkert gert fyrir sjávarútveginn að þessu sinni enn sem komið er. Þó að ég vilji á engan hátt fara í meting um mál né átelja hæstv. forseta fyrir, að þetta mál skuli ekki hafa komið til fyrri umr. enn, þá vil ég vænta þess, að málið verði tekið fyrir nú.

Forseti (GSv) : Það er nú nokkurn veginn ljóst orðið, að sá stutti tími, sem ætlaður var þessum fundi, ætlar að líða, án þess að hægt verði að ganga til dagskrár. Vil ég því mjög eindregið mælast til þess, að ræðumenn verði ekki langorðir.



Ég vil leyfa mér út af atburði þeim, er gerðist í Fífuhvammslandi, að beina því til stj. að banna með l. innflutning erl. verkamanna til landsins, og hvort ameríska herstjórnin mundi ekki virða slík lög, ef þau yrðu sett þar að lútandi. Í samningi þeim, er gerður var við Bandaríki Norður-Ameríku um hervernd Íslands, segir svo m. a.: „Bandaríkin skuldbinda sig til þess að haga vörnum landsins þannig, að þær veiti íbúum þess eins mikið öryggi og frekast er unnt og að þeir verði fyr ir sem minnstum truflunum af völdum hernaðaraðgerða, og séu þær gerðar í samráði við ísl. stjórnarvöld að svo miklu leyti sem mögulegt er. Vegna fólksfæðar Íslands og hættu þeirrar, er þjóðinni stafar þar af leiðandi af návist fjölmenns herafla, verður einnig að gæta þess vandlega, að einungis úrvalslið sé sent hingað.“ Ákvæðið um íhlutunarrétt ísl. ríkisstj. er því þó nokkuð ákveðið, og er hvergi nokkurs staðar gert ráð fyrir, að flytja skuli inn erl. verkamenn. Auk þess er um það ákvæði, að eigi skuli vera hér nema úrvalslið. Það hefur og komið í ljós, að herstj. virðist vilja virða ísl. l., og ætti hún þá samkv. því að taka tillit til þess, ef Alþ. samþ. l. um að banna innflutning erl. verkamanna í landið. Ég vildi biðja hæstv. stj. að athuga þetta mál, og vildi ég spyrja hana, hvort þetta mundi ekki framkvæmanlegt og heppilegt að hennar dómi.

Forseti (GSv) : Ég vil með nokkrum orðum svara þeim hv. þm., er látið hafa í ljós óánægju sína yfir röð sumra mála á dagskránni. Eins og ég hef oft tekið fram, er dagskrárröðunin engin tilviljun. Málum er þar raðað eftir aldri, þ. e. a. s. eftir því, sem þau koma fram, með tveimur undantekningum þó. Í fyrsta lagi eru þau málin látin sitja fyrir, er allir flokkar hafa staðið að, og í öðru lagi, að skyld mál þeim, sem ofar eru á dagskránni, eru flutt upp að þeim. Ef nú hv. þm. S.-Þ. athugar dagskrána með hliðsjón af því, er ég hef sagt, mun hann komast að raun um, að 19. mál er í réttri röð eftir þeirri reglu, er enginn hefur mótmælt, að sanngjörn væri. Nú er það síður en svo, að ég sé að hafa á móti þáltill. á þskj. 19 á nokkurn hátt, og mundi ég að sjálfsögðu taka hana fyrir, ef þeir, sem eiga mál ofar á dagskránni, vildu leyfa, að 19. mál yrði tekið fyrir á undan þeirra málum. Þar á meðal er ég með 2. mál, og mundi ég vera fús á að hliðra til fyrir hv. þm. S.-Þ. En eins og allir hv. þm. geta séð og verða að sætta sig við, að fastar reglur verða að gilda við röð mála á dagskránni, því að annars getur farið svo, að allt losni úr böndunum, og þá e. t. v. enginn, sem fær er um að koma þeim í þau aftur. Um þáltill. hv. 3. landsk. þm. er það að segja, að hún er till. einstaks manns og hefur ekki orðið fyrir því láni að vera færð ofar á dagskrána að öðru líku máli og verður því að vera á sínum stað. Á þessu stutta þingi er ekki við því að búast, að öll þingmál hljóti afgreiðslu, og verða hv. þm. að sætta sig við það. Út af því, sem hv. 1. landsk. sagði, að hann óskaði eftir, að tveggja manna minnihl. nál. um stofnun drykkjumannahælis yrði tekið til umr., þá tel ég það ýmsum vandkvæðum bundið. Þó mun ég sem forseti ekkert hafa á móti því, að mál þetta verði tekið fyrir til umr., ef meiri hl. n. fellst á, að svo verði gert. Annars virðist mér mál þetta vera á rekspöl komið, þar sem það er þegar upplýst, að stj. hafi verið skrifað um málið og henni falið að veita því nauðsynlegan undirbúning. Þessi afgreiðsla mála er ekki orðin svo óalgeng nú orðið, og um það má náttúrlega deila, hvort hentugt sé eða ekki. Einn hv. nm. er búinn að lýsa yfir þessu af hálfu meiri hl. n. En ég vildi gjarnan heyra álit hv. form. n.

Það er búið að skýra afstöðu n.

.



Út af grg. hæstv. forseta viðkomandi 13. máli á dagskránni - þessu dæmda máli, að mér skilst á dagskránni, - vil ég taka það fram, að hann sagði, að málin hefðu haldið sinni röð. En þetta er ekki rétt. Það var held ég á næstsíðasta fundi, að þá voru þrjú mál afgr. hér, sem voru neðar á dagskránni en þetta mál þá var. Það stóð þannig á um þau, að þau þurftu að koma tvisvar á dagskrá, í fyrra skiptið til þess að ákveða, hvernig ræða skyldi, og svo í síðara skiptið til einnar umr., sem hæstv. forseti ákvað þá. Þetta mál, sem hér er á dagskrá og ég hef verið að bera fyrir brjósti, þarf líka sennilega að vera hér tvisvar til umr. En það hefur ekkert verið gert til þess að flýta fyrir því, heldur hafa önnur mál verið tekin fram yfir. Og það hafa verið tekin fyrir hér mál, sem miklu seinna hafa fram komið og eru miklu meiri fjárhagsmál og þurfa að ganga gegnum 2 umr. Af þessu er augljóst, að þessu máli mínu hefur verið misboðið til gagns öðrum málum. Og ég vil spyrja hæstv. forseta um það, hvaða forréttindi honum sýnist 5. mál á dagskránni hafa fram yfir þetta mál. Það er síðar fram komið og einstaks manns mál. Og það er bersýnilegt, að mér virðist, að flm. þess hefði getað fengið það afgr. utan þings bara við ríkisstj. Þessu máli mínu hefur þess vegna verið misboðið, þó að ég álíti ekki, að það hafi verið af óvild til málsins. En þetta hefur nú atvikazt þannig, og vil ég því fá það leiðrétt.



Herra forseti. - Ég hef hlustað á skýringu hv. þm. Snæf. (BjBj) varðandi afstöðu hv. fjvn. En það var ekki það, sem ég spurði um. Það getur vel verið, að Alþ. sé sammála um það, að málið sé ekki nægilega undirbúið og beri því að vísa því til ríkisstj. En ég spurði um það, hvort það væri rétt aðferð, sem hv. fjvn. hefur nú notað í mörgum tilfellum, að afgreiða mál til ríkisstj., en ekki til þingsins. Mér er sagt, að þetta sé venja. En ég álít það óvenju. Ef þessi n. lítur svo smáum augum á hæstv. Alþ., að hún, í staðinn fyrir að koma með málin til þingsins, skrifi ríkisstj. um álit á málinu, þá virðist mér þetta vera óhæf meðferð á málum. Ég vil skora fast á hæstv. forseta, sem jafnan hefur tekið liðlega í þetta mál, sem fyrir liggur á þskj. 36, að taka málið á dagskrá nú þegar á morgun, svo að sjálft þingið skeri úr því, hvort málið verður afgr. eða ekki.



Ég vil benda á, hvaða dæmalaust sleifarlag er á afgreiðslu mála á Alþ. Hér í sameinuðu Alþ. eru ekki afgr. mál nema kannske eitt í senn, þ. e. eitt mál á heilum fundi. Og mér virðist það vera af þeirri reglu, að hæstv. forseti taki meginið af fundartímanum. Ég hygg, að það sé nýtt fyrirbrigði á hæstv. Alþ., að forseti tali meiri hlutann af fundartímanum. Ég á hér mál, sem hefur ekki hlotið afgreiðslu, sem virðist stafa af málþófi hæstv. forseta.

Forseti (GSv) : Hv. þm. sá, er síðast settist, hefur alveg að ófyrirsynju talað sitt mál, enda er það ekki á neinum rökum byggt.

forseti (GSv) : Ég hef ekki séð mér fært að mæla á móti því, að menn fengju að gera aths. út af þeim mörgu málum, sem hér eru á dagskrá. En það er víst, að mál eru sett á dagskrá eftir aldri þeirra, aðeins reynt að færa saman skyld mál. Allar ákúrur í því efni eru því ófyrirsynju fram bornar. Það hefur verið reynt að halda fundi og gera samþykktir eftir því, sem tími hefur leyft, en þegar tilkynningar koma skrifl. frá Ed. um, að hún geti ekki lengur beðið, verð ég að hætta þessum fundi, en vil gera tilraun síðar í dag að koma áfram þeim málum, sem hér eru á dagskrá. Verður þessum fundi því frestað þar til kl. 8½ í kvöld, ef takast mætti þá að koma áleiðis einhverju af þeim málum, sem hér eru nú á dagskrá.

Frsm. (Páll Hermannsson) : Herra forseti. -Ég hef ekki ástæðu til að hafa langa framsögu um þetta mál. Það er öllum hv. þm. kunnugt, að þörfin fyrir flutninga á sjó með ströndum fram hefur vaxið stórkostlega síðan stríðið brauzt út, af ástæðum, sem allir þekkja, sem leiðir af því, að mikið af vörum, sem eiga að fara til hafna úti um land, er sett upp í kaupstöðunum, einkum hér í Rvík, og svo flutt með skipum Skipaútgerðar ríkisins út um land. Fleira hefur komið til greina í þessu sambandi. T. d. má nefna það, að ekki er heimild að flytja benzín á þilfari, eins og hefur verið gert, og kallar það á aukinn skipakost til flutninganna. Hins vegar hefur það verið svo og verður svo áfram, þó að stundum hafi skip verið fáanleg, þá er erfitt að fá skip í þessar ferðir. Strandferðir okkar eru alls ekki neinar smáferðir, einkum að vetrinum, í þeim er yfir höf að fara. M. a. vegna þessa er í ráði að kaupa nýtt skip frá Ameríku, sem einkanlega er ætlað til vöruflutninga, sem ekki verður þó á þessu ári. Tilkostnaður við strandferðir hefur aukizt, það vita menn vel um, bæði við strandferðir ríkisins beinlínis og líka við flóabátana, sem ríkið styrkir. Farmgjöld hafa að vísu verið hækkað nokkuð til þess að mæta þessum útgjöldum. En þó er það svo, að umskipunarfragtir á nokkrum stöðum, sem Eimskipafélag Íslands verður að greiða Skipaútgerð ríkisins, hafa ekki hækkað síðan fyrir stríð, og var það álit sumra nm., sem um það fjölluðu, að þær mættu vel hækka. Fjvn. hefur rætt þetta mál við hæstv. atvmrh. og líka forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, og voru þeir á einu máli um það, að bæta þyrfti strandferðirnar frá því, sem nú er, þó að þeir hins vegar lýstu þeim erfiðleikum, sem hafa sérstaklega verið á því, að fá hentug skip til þessara ferða. N. komst svo að þessari niðurstöðu og varð sammála um það að mæla með, að þessi þáltill. á þskj. 13 yrði samþ. með einni breyt., sem ekki er efnisbreyt., heldur aðeins orðabreyt., sem mörgum nm. þótti fara betur á og allir hv. nm. gátu vel fallizt á. Vil ég því leggja til, að þessari þáltill. verði vísað til síðari umr.



Herra forseti. - Þegar þessi þáltill. var fyrst rædd hér í hæstv. Alþ., lýsti ég yfir fylgi mínu við hana og fagnaði jafnframt þeim upplýsingum, sem komu frá hæstv. ríkisstj. um það, að hún hefði haft þessi mál til athugunar. Ég fylgi þessari þáltill., eins og hún er og með þeirri breyt., sem fjvn. hefur gert till. um, en ég vildi leyfa mér að koma fram með viðaukatill. um það, sem ég hygg, að rétt sé að drepa nokkuð á, þegar rætt er um að leysa úr þeim vandkvæðum, sem eru á farþegaflutningum til afskekktra staða á landinu, en það eru flugsamgöngurnar. Það hefur verið haldið uppi farþegaflutningum með fullkominni landflugvél í sumar, sem teljast verða mjög góðar samgöngur, milli Suðurlands og annarra landshluta. En ekki hefur verið hægt nema að litlu leyti að halda uppi flugsamgöngum milli landshluta, vegna þess, að flugvél, sem annars hefði verið notuð til þess, varð að leita að síld. En þeir staðir, sem helzt þyrfti að fá samgöngur við, t. d. Reykjavík, eru Austfirðir og Vestfirðir. Ég hygg, að ríkið eigi greiðan aðgang að Flugfélaginu í þessu efni, þar sem það veitir því nokkurn styrk. Og þar sem vitað er, að nú er langt komið því starfi þeirrar einu sjóflugvélar, sem við höfum, að leita að síld, ber ég fram brtt., sem tekur til bættra samgangna með notkun flugvéla. Hef ég borið þessa brtt. undir einn hv. nm., og hann sér því ekkert til fyrirstöðu, að hún verði samþ. Vatill. mín er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta : „Jafnframt skorar Alþingi á ríkisstjórnina að athuga möguleika á auknum farþega- og póstflutningi flugleiðis til þeirra landshluta, sem við erfiðust skilyrði búa í þessum efnum. Leiti ríkisstj. um það samvinnu við Flugfél. Íslands.“ Í samræmi við þessa vatill. mætti e. t. v. segja, að nauðsyn væri á að breyta fyrirsögninni, og geri ég till. um, að við fyrirsögn till. bætist: og flugleiðis. Vil ég svo mælast til þess við hæstv. forseta, að hann leiti afbrigða fyrir þessari brtt.

Forseti (GSv) : Það er hér fram komin skrifl. brtt. En mér skilst, þar sem þetta er fyrri umr. um þáltill., þá geti brtt. yfirleitt, sem fram kunna að koma, að skaðlausu beðið til síðari umr., og þá yrðu þær prentaðar og þeim útbýtt, og fengist með því móti betra færi á því fyrir hv. þm. að athuga slíkar viðbætur. Býst ég við, að hv. þm. geti orðið mér sammála um þetta.



Ég er í sjálfu sér ánægður með afgreiðslu hv. fjvn. á þessari þáltill. Þó finnst mér hún heldur vera til hins lakara brtt. frá fjvn. Það má þó segja, að aðalatriðið náist, þó að þáltill. verði samþ. á þann veg, sem n. leggur til. En það er svo, að í upphafi till. er gert ráð fyrir, að hæfilegur hluti af skipakosti landsmanna verði notaður til vöruflutninga, og ef ekki er hægt að koma því til leiðar með frjálsum samningum, þá verði leitað lagaheimildar til þess að koma þessu fram. Þetta er í þáltill., en þetta er fellt niður í þáltill. eins og hún er orðuð af hálfu n., því að þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrri málsl. tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að afla sér, eftir því sem tiltækilegt er, þess skipastóls, sem þörf er á til þess að annast vöru- og fólksflutninga með ströndum fram.“ Það er nefnilega gefið í skyn, að það geti orðið ríkisstj. um megn að fá skip til þessara flutninga. Þetta tel ég til hins verra, því að ég tel, að ríkisstj. verði að vera megnug þess að leysa þetta mál, af því að skip eru til þess í eigu landsmanna. Með orðalagi þáltill. virðist mér, að verði að gera mið fyrir því, að það geti komið til þess, að það þurfi beinlínis að taka skip eða báta leigunámi til þessara flutninga, ef það er nauðsynlegt. Því að það er ekki viðunandi, að bátar landsmanna séu í þjónustu setuliðsins, en jafnframt vanti okkur skip til vöruflutninga. Ég vænti þess af hæstv. ríkisstj., að hún skirrist ekki við að gera í tíma það, sem gera þarf í þessu efni. Þar sem hæstv. atvmrh. er nú hér viðstaddur, langar mig, - þó að ég vilji ekki tefja þetta mál, - að beina til hans sérstöku atriði, sem snertir ákaflega mikið vöruflutningana í landinu, þó að það séu ekki beinlínis vöruflutningar með ströndum fram. Og mér virðist, að gott væri að flytja um það þáltill. Það er öllum kunnugt, að stórfelld vandræði eru nú með vöruflutninga á landi eins og á sjó, sem liggur í því, að vörubílakostur landsmanna er nú mjög í þjónustu setuliðsins, sem hér starfar. Af þessu eru stórvandræði víða. Og þegar flutningaþörfin eykst með haustinu, má búast við, að þessi vandræði aukist svo, að þau verði óyfirstíganleg, ef ekki eru gerðar sérstakar ráðstafanir. Setuliðið virðist vera að auka eftirspurn eftir vörubílum og keppa við landsmenn um afnot þeirra. Það auglýsti nýlega eftir 30 bílum í viðbót við þá, sem áður voru hjá því. Þetta virðist mér horfa til vandræða. Ég vil spyrja hæstv. ráðh., hvort honum fyndist ekki viðeigandi, að ríkisstj. tæki upp samninga við herina um það, hversu mikil afnot þeir geti haft af vörubílakosti landsmanna, og það verði reynt að ná þeirri niðurstöðu, að þeir fái þá fyrirgreiðslu í þessu efni, sem mögulegt er, án þess að landsmenn standi uppi þannig, að þeir geti ekki komið fram nauðsynlegum flutningum. Ég vil beina því til hæstv. ríkisstj., hvort það sé ekki tímabært að ganga í það að taka upp slíka samninga við setuliðið. Mér er kunnugt um, að það hefur komið til orða, en mér er ekki kunnugt um, að verulega hafi verið tekið á þessu vörubílamáli gagnvart setuliðinu. Ég vildi svo óska þess, að þessu máli yrði frestað nú. En mér virðist mjög vel viðeigandi að taka áskorun til hæstv. ríkisstj. um athugun á flugsamgöngum inn í þessa þáltill. Og eftir að málið er athugað milli umr., óska ég þess, að það verði tekið svo fljótt fyrir aftur, að því verði lokið á þessu þingi.

Forseti (GSv) : Ég vil geta þess, að það er ekki þörf á því að fresta þessu máli nú, því að þetta er framhald fyrri umr., og meiningin er að koma málinu til síðari umr.

Atvmrh. (Magnús Jónsson) : Það mun hafa komið hér fram í þessu máli eitthvað, sem mér var ekki kunnugt um, af því að ég var frá tafinn. En út af því, sem hv. 1. þm. S.-M. (EystJ) sagði, vil ég segja það, að ég held, að það sé misskilningur hjá honum, að það sé nokkuð úr dregið um það, að ríkisstj. leiti samþykkis Alþ. til þess að leysa þetta mál með því að fá sérstaka lagaheimild til þess, ef ekki er unnt að leysa það eins vel fullnægjandi með öðru móti. Því að það er ekki lagt til í brtt. n. að breytt verði öðru en 1. málsl. tillgr.

Ég bið afsökunar, að ég hef ekki tekið eftir því.

Þessi breyt., sem var að nokkru leyti flutt eftir ósk frá mér, var gerð af því, að mér þótti nokkuð ríkt að orði kveðið að skora á ríkisstj. að „taka“ í þjónustu ríkisins fullnægjandi skipakost til þess að annast o. s. frv. Það mundi kannske reynast nokkuð erfitt að fullnægja öllum kröfum, hvaðan sem þær kæmu um þetta af landinu, og þess vegna kannske rétt, að sá mannlegi ófullkomleiki væri viðurkenndur í þál. býst ég við, að hv. þm. verði mér sammála um það, að að þessu máli verði að fara með skynsemd og reyna að bjarga þessu sem öðru á þessum erfiðu tímum. Ég skal svo í sambandi við möguleikana á samningum við setuliðið um að takmarka þann bílakost, sem það fær í þjónustu sína, segja, að það er ekki nema sjálfsagt að taka það til athugunar. En ég geri ráð fyrir því, að það verði dálítið erfitt. Ég sá þessa auglýsingu, sem hv. 1. þm. S.-M. vitnaði í. Ég hef ekki kynnt mér það, en ég hef heyrt, að setuliðið hafi sagt upp ýmsum bílstjórum, sem það hafi haft í þjónustu sinni. Ég sel það ekki dýrara en ég keypti það. En ég býst við, að það sé svipaður bílakostur hjá þeim nú eins og hefur verið. Ég ætla ekki að svara fyrirspurn hv. 2. þm. Reykv. á fullnægjandi hátt. En taka vil ég það fram, sem kemur inn í þá fyrirspurn, að við megum gæta okkar, þar sem við höfum samið við Bandaríkin um vernd landsins og sett það upp, að sú vernd sé fullnægjandi, þannig að það sé gert, sem þarf til þess að vernda landið, - þá verðum við að gæta okkar, að við ekki með löggjöf okkar hindrum, að þeir geti fengið nægilegan vinnukraft eða tæki til þess að vinna það, sem setuliðið telur þörf á að vinna. Við megum gæta okkar, að við með löggjöf komum ekki í veg fyrir það, að þeir geti látið vinna það, sem við höfum samið við þá um að gera og skorað á þá að gera. Þessi vinna bifreiðanna heyrir þannig undir landvarnir. T. d. var samið við Bandaríkin um, að hér væru nægir flugvellir. Og verulegur hluti þessarar vinnu með bifreiðum hjá setuliðinu er til þess að gera flugvöll og annað, sem þarf fyrir flugliðið að gera, svo sem flutningurr á benzíni o. fl. Nú dettur mér ekki í hug að segja, að þetta þurfi að koma í veg fyrir, að hefja mætti samninga við setuliðið um einhverjar takmarkanir á þeim bílakosti landsmanna, sem það notar. Annars er það um flutningana á landi að segja, að bifreiðaerfiðleikarnir hafa komið víða við. Meira að segja hefur verið mjög erfitt að halda uppi ferðum á sérleyfisleiðunum, vegna þess að erfitt hefur verið að fá bifreiðar til þess. Ég skal ekki fara frekar út í þetta mál né heldur ræða þá skrifl. brtt., sem lýst hefur verið hér í umr., því að þetta mál er á sínu fyrra stigi, og má athuga brtt. við síðari umr.

Flm. (Jónas Jónsson) : Ég er hæstv. forseta þakklátur fyrir að sýna svo mikla röggsemi að láta þetta mál koma til umr., en það hefði verið þýðingarmikið, ef hann hefði getað gert það fyrr, því að hætta er á, að málum, sem eiga að vera 2 umr. um, verði erfitt að ljúka nú. Það er sérstök ástæða til, að þurfi að ljúka þessu máli vegna annars máls, sem forsetar d. hafa sýnt þá röggsemi að koma í gegn, frv. um raforkusjóð. Það var hyggilegt af Nd. að hækka framlagið til raforkusjóðs um helming, en í frv. um raforkusjóð eru nokkur ákvæði, sem munu hindra, að l. nái tilgangi. Einkum má ekki láta undir höfuð leggjast að skipa n. til að rannsaka þessi mál. Það vantar skipulegt yfirlit um, hvernig á að koma fyrir öllum rafveitum. Ég vil beina því til forseta og þm., að það er óhjákvæmilegt, að n. verði skipuð á þessu þingi til undirbúnings rafveitum. Fyrsti vísir til rafveitna í sveitum byrjaði með tveimur Skaftfellingum, þeim Bjarna Runólfssyni á Hólmi og Helga á Fagurhólsmýri. Í fótspor þessara hugvitsmanna komu síðan fleiri, og ýmsar sýslur, sem höfðu samband við þessa menn, fóru að dæmi þeirra. Að vísu voru rafveitur þessara manna litlar, sem var líka eðlilegt.

Stóðst kostnaðurinn við þessar rafveitur?

Já, það gerði hann, en svo ég hverfi að því aftur, sem ég var að tala um, þá var eigi eðlilegt, að hér gæti verið um neitt stórkostlegt að ræða, því að styrkur sá, er veittur var Bjarna á Hólmi, 5 þús. kr., reyndist ekki nógur til stórra framkvæmda. - Rafveitur á sveitabæjum komu fyrst í Skaftafellssýslunum og einnig sums staðar norðanlands, þar sem bændur komust í samband við þessa hugvitsmenn Skaftfellinga. Þessum mönnum ber að þakka mikið, því að þeir hafa rutt brautina í þessu mikla framfaramáli. Á Alþ. 1929 komu Jón Þorláksson heitinn og tvö flokkssystkini hans fram með frv. um rafveitumál. Þetta frv. var rækilegt, en ekki eins vel undirbúið og skyldi. Þetta frv. var rætt á Alþ., en úr því varð ekki meira, því að þá snerist hugur þm. að kjördæmabreyt., og málið fór í dá. Það var ekki vakið upp aftur fyrr en fyrir nokkrum árum, að tveir framsóknarþm., þeir hv. þm. Húnv. og hv. fyrrv. 2. þm. Árn., beittu sér fyrir því, og í lið með þeim gekk einn sjálfstæðismaður, hv. þm. Borgf. Þessir menn vöktu upp málið að nýju og beittu sér fyrir, að rannsókn yrði hafin. Þeir lögðu til, að samábyrgð yrði höfð í rafveitum landsins, og það hefur sýnt sig, að stóru rafveiturnar bæði í Rvík og á Akureyri urðu ekki reistar nema með aðstoð allrar þjóðarinnar. Það væri mjög eðlilegt, þar eð rafveita Rvíkur er úr Árnessýslu, að kauptúnin þar, Stokkseyri, Eyrarbakki, Selfoss og Hveragerði, nytu góðs af þessu, og það hefur sýnt sig, að slíkt verður aldrei nema með samábyrgð, því að nú er svo háttað, að aðeins eitt býli í Árnessýslu fær rafmagn frá Sogsvirkjuninni. Ástæðan er sú, að fjármagn fékkst ekki nægilegt, því að leiðslur eru mjög dýrar. Þessu er ekki vel tekið af forsvarsmönnum þéttbýlisins, enda þótt það sé vitað mál, að aðeins með aðstoð þjóðarinnar var hægt að reisa hinar stóru rafveitur. Í frv. Jóns Þorlákssonar var gert ráð fyrir, að verulegur styrkur væri veittur úr ríkissjóði til leiðslnanna um dreifbýlið, en þar var einnig gert ráð fyrir, að hreppsfélögin gætu sjálf byggt orkustöðvar og kostað þær sjálfar, en það hefur reynzt ofviða. Það leiðir af sjálfu sér að það þarf að byggja stórar stöðvar, t. d. við Sogið fyrir Suðurland og við Laxá fyrir Norðurland. Það er ekkert út á það að setja, þó að ekki sé allt séð fyrir í þessu frv., en málið sofnaði eftir 1929, því að þegar til stykkisins kom, þá fundu menn, að dreifbýlið gat ekki staðið undir þeim byrðum. sem gert var ráð fyrir í frv. Áhugi manna dó út, af því að menn voru á skökku plani. Þjóðfélagið í heild þurfti að koma til skjalanna. Eftir síðustu kosningar var því hreyft í blaði okkar framsóknarmanna, Tímanum, að það yrði að koma rafmagni til dreifbýlisins, því að nóg orka væri til í því skyni, og lagt var til, að þetta yrði framkvæmt af ríkinu, ekki allt í einu, heldur smátt og smátt og með nógu gætilegri fjármálastjórn. Eins og nú er ástatt í landinu, að peningavelta er með langmesta móti, er sérstakt tækifæri til þess að safna fé í sjóði til þessara framkvæmda meðal annarra. Þetta, sem hér er nú á döfinni, er alger nýjung. Það er ekki farið fram á neitt lítið, því að hér er lagt til, að rafmagn komist til allra heimila landsins, hvort sem þau eru fram til dala, úti við sjó og á yztu annesjum, alls staðar á rafmagnið að koma og veita birtu og yl. Ég get getið þess viðvíkjandi því, að færa byggðina saman, eins og víða hefur komið fram, að ég tel það ekki ráðlegt. Til þess að rafmagn geti náð um allt landið, þá þarf að byggja orkustöðvar, og það verður aðeins gert með því að gera þetta að ríkisfyrirtæki, eins og t. d. símann, og að menn borgi viss gjöld, eins og háttað er þar. Ég get upplýst það, að þegar fyrst var gerð tilraun með útvarpið hér á landi, þá veitti Alþ. málaflutningsmanni hér í bæ heimild í því skyni, en brátt kom í ljós, að enginn einn maður gat undir því risið, og þess vegna er útvarpið nú ríkisstofnun og mjög útbreidd. Reynslan sýndi, að einstaklingsframtakið gat ekki verið þarna eitt að verki, enda þótt það geti það oft. - Svo er annað atriði, sem sé það, að verðið á rafmagninu verði eins eða líkt fyrir allt landið. Til þess að allt þetta geti orðið að veruleika, þá þarf að sökkva miklum peningum í fyrirtækið, framlag yrði að vera mikið úr ríkissjóði, og einnig verður að gera ráð fyrir, að þegnarnir leggi sinn skerf. Víst er um það, að þetta mál verður ekki stöðvað, hvað sem gert er. Nú, þegar ég lít í kringum mig, þá sé ég, að margir stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. hafa farið af fundi, og sama máli gegnir um marga fulltrúa verkamannaflokkanna. Hv. þm. Ísaf. er þó hér í hv. d. og sýnir þar með áhuga sinn á rafveitumálum kjördæmis síns. Það hefur orðið mikil bið á, að þetta mál væri tekið á dagskrá. Þegar það er loks til umr., þá hafa stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. farið af fundi til þess að sofa, en ég vona, að það sé þó ekki af áhugaleysi, enda er ekki hægt að sofa á þessu máli. Ég vil láta þá ósk mína í ljós til þessara hv. þm., sem nú sofa, vonandi frétta þeir þetta á morgun, er þeir vakna, að það er bezt fyrir sálarheill þeirra, að þeir sinni þessu máli eins vel á frumstigi þess eins og á elleftu stundu, þegar farið verður að veita fé úr milljónasjóðnum. Fjárgróðamenn hér í bæ, sem standa að blaðinu Þjóðólfi, hafa komið auga á það, að þessar ráðstafanir krefjist fórna. Þetta blað lét svo um mælt, þegar það minntist á þessi mál, að nú ætti að fara að raflýsa fátæktina. Þetta blað, sem er stutt af ýmsum fjárgróðamönnum, brá birtu yfir eitt mikilvægt atriði, þ. e. tregðu þegnanna til þess að greiða sinn skerf. Það má segja um þessa menn eins og unglinginn, sem getið er um í ritningunni, sem þurfti að láta af hendi auð sinn, að þá gekk hann burt og grét beizklega. En hvernig sem reynt verður, þá verður ekki hægt að stöðva þetta mál nú. Eftir að þessu máli hafði verið hreyft í blaðagreinum og eftir að þessi till. kom fram, þá kom fram frv. hér á hv. Alþ., flutt af nokkrum ungum mönnum, og þetta frv. lagði til, að raforkumálin yrðu leyst á gamla grundvellinum, með því að safna í sjóði, sem síðan yrði veittur styrkur úr til einstakra manna. Þeir menn, sem standa að þessu frv., áttuðu sig ekki á því, að aðferð sú, sem þeir vilja fara, hefur ekki heppnazt. Þarf í því sambandi ekki annað en benda á Sogsvirkjunina í Árnessýslu. Aðeins eitt býli nýtur góðs af henni, og jafnvel kauptúnin þar gátu engu áorkað sökum þess, hve það var dýrt að leggja leiðslurnar. Hv. flm. frv. hugsuðu sér, að einn ráðh. gæfi síðan út reglugerð um það, hvernig þessu fé skyldi varið, en það getur Alþ. ekki þolað, vegna þess að það er fjarstæða, að einn ráðh. ráði yfir ráðstöfun þessa fjár. Það hefur og mikið að segja, að framkvæmdir í rafmagnsmálunum nú séu byggðar á glöggri rannsókn, og vel þarf að athuga það, hvar mest er þörfin fyrir rafmagn, og haga framkvæmdum eftir því. Ef t. d. hinir þéttbýlli staðir yrðu látnir ganga fyrir hver á eftir öðrum, þá gæti svo farið, að fólkið á útkjálkum landsins yndi ekki við það og teldi sig dæmt frá öllum þægindum og flytti burtu í önnur héruð. Einnig ætti að taka tillit til þess, þar sem unga fólkið vill ekki yfirgefa sveit sína af tryggð við átthagana eða ættaróðul, að keppa að því, að slík héruð fái rafmagn til afnota, og á þann látt tryggja það betur en ella, að unga fólkið uni hag sínum vel í sveitinni og hyggi ekki á að hverfa þaðan burtu. Takmarkið er, að rafmagn komi inn á hvert heimili í landinu, og ætti það ekki að vera ofvaxið fjárhag ríkisins að stuðla að því, að svo geti orðið. Vil ég svo mælast til þess við hæstv. forseta, að hann láti þáltill. þessa fara nefndarlaust til síðari umr.



Það er orð að sönnu hjá hv. síðasta ræðumanni, að framkvæmd raforkaveitna víðs vegar um landið yrði ekki stöðvuð. Það sýnir og lofsverðan áhuga hjá hæstv. forseta að taka þetta mál fyrir mig, þegar komið er fram yfir miðnætti og margir gengnir af fundi. Og að hann skuli gera það, þrátt fyrir það að hv. 1. flm. hafi haldið hér uppi málþófi í kvöld og flutt sömu ræðuna sem svo oft áður, um afrek verkfræðinganna og Jón Þorláksson, svo að segja orði til orðs. Eins og ég segi, þá sýnir það lofsverðan áhuga forseta, að hann skuli taka till. fyrir nú, þegar svo margir eru viknir af fundi, þar sem mér virðist, að um 13 þm. Framsfl. séu hér ekki viðstaddir nú, þ. á m. vantar allt að því helming sjálfra flm. till.

Hvað vantar marga þm.Sjálfstfl.?

Mér telst svo, að þeir muni vera 11 fjarstaddir. Það virðist svo sem hv. 1. flm. till. (JJ) hafi ekki gert sér grein fyrir því, hvað í till. felst. Hann talar um n., sem eigi að byrja rannsóknir til undirbúnings rafveituframkvæmda í landinu, en eftir því, sem um getur í till., á þessi n. eingöngu að athuga möguleika til fjáröflunar í þessu skyni. Ef það er tilgangur með till. þessari, að þessi 5 manna n. hefji öfluga rannsókn í rafveitumálum okkar, þá er nauðsynlegt, að það komi skýrar í ljós í þáltill. heldur en nú er, og væri því ekki vanþörf á því, að þáltill. færi til allshn. og hún yrði þar athuguð betur, einmitt frá sjónarmiði flm. Annars get ég sagt það um till. þessa, að mér finnst hún að ýmsu leyti góð, a. m. k. með þeirri skýringu, er hv. þm. S. Þ. gaf á henni, er hann áleit n. eiga að hafa með höndum rannsóknir, sem nauðsynlegar eru í máli þessu. Í till. er talað um aukinn stríðsgróðaskatt, sem vel má ræða um, þótt vinningurinn við hækkun hans sé ærið hæpinn. En þá stefnu í fjármálum, er þessi hv. þm. S. Þ. hefur beitt sér fyrir, að byggja sérstakar framkvæmdir á sérstökum tekjuöflunarleiðum, tel ég að ýmsu leyti varhugaverða. Það gerir t. d. yfirlit yfir ríkissjóðinn miklu erfiðari, og það er sízt af öllu þessu mikilvæga máli til framdráttar og tryggingar að ætla að láta framkvæmd þess vera undir stríðsgróðanum komna. Ef á að finna einhvern sérstakan tekjustofn, þá á það vissulega að vera einhver öruggari en stríðsgróðaskattur. Því er ekki að leyna, .að hv. þm. S. Þ. hefur tekið sinnaskiptum til hins betra frá því, sem áður var í þessu máli. Og þar sem vitað er, að þessi hv. þm. vill umfram allt vera nákvæmur í frásögn og leggja kapp á að fara rétt með heimildir, þá furðar mig á því, að hann skuli vilja láta líta svo á, að hann hafi fundið upp einhverja nýjung í þessu máli, því að þar er hv. þm. að fara með staðlausa stafi. Alla þá hugsun, er í þessari þáltill. kemur fram, er að finna í frv. Jóns Þorlákssonar frá 1929. Málið var þá að vísu ekki til fulls athugað, en meginatriðin í því frv. voru nákvæmlega þau sömu og hv. þm. S.-Þ. leggur nú áherzlu á, að að gagni geti orðið. Hann vill, að ríkið standi fyrir framkvæmdum í þessu efni, en slíkt hið sama kom fram í frv. 1929, að ríkið hefði forgöngu í þessu máli. Frv. þetta er nokkuð langt, en mig langar til að vitna í það, sem einn þm. sagði þá um það og hver væri kjarni þess. Hann segir: „Hér er því í raun og veru ekki um annað en þjóðnýtingu að ræða og hún það víðtæk, að stærri þjóðnýtingartill. hefur aldrei verið borin fram af sjálfum sósíalistum, því að hér er farið fram á að setja allan þjóðarauðinn í þessar framkvæmdir.“ - Þetta eru ummæli hv. þm. S. Þ. (JJ) í Alþt. 1929 C-deild á bls. 563 um frv. Jóns Þorlákssonar. Þá talaði hv. þm. S. Þ. um það sem hina mestu þjóðnýtingu, er þekkzt hefði, að ríkið stæði undir rafveitukostnaðinum að verulegu leyti. Þá taldi hann þetta vera óholla fjármálastefnu og var á móti frv. af þeim sökum. Það kemur og glögglega fram í síðari ræðu þessa sama hv. þm. á sama þingi, að hann leggur allt upp úr því, að ríkið leggi einungis eitthvað fram á móti til þeirra litlu og ónógu framkvæmda, er þá voru hafnar og einstaklingar stóðu að. M. ö. o., þá var þessi hv. þm. staddur á samkeppnisgrundvelli skýrt og greinilega. Hann heldur því enn fremur nú fram, þessi hv. þm., að rafmagnið komi ekki að fullum notum og nái ekki tilætluðum árangri, fyrr en rafmagnið verði jafnódýrt til sveita og það er í þéttbýlinu, en einmitt þessi sama meginhugsun kom fram í 5. gr. í frv. Jóns Þorlákssonar, að vísu með nokkuð öðrum hætti en í þáltill. þessari, en sama meginhugsunin liggur þar að baki í báðum tilfellum, því að í frv. Jóns Þorlákssonar er berum orðum tekið fram, að menn skuli eigi fá erfiðari aðstöðu um heildarkostnað fyrir orkunotin en þeir mundu fá, ef hver fyrir sig ætti kost á meðallagi hagkvæmri vatnsorku heima fyrir og virkjað í hana til heimilisþarfa. En hv. þm. S.-Þ. sagði áðan í ræðu sinni, að gefnu tilefni frá mér, að slík virkjun væri bændum yfirleitt ekki ofvaxin vegna kostnaðar. Ekki skal þó vera að sakast um skoðanaskipti í þessu efni hjá hv. þm. S. Þ., heldur tel ég honum það miklu fremur til lofs. Og það, er vissulega ánægjulegt til þess að vita, að hann skuli ekki hafa staðnæmzt á því ömurlega stigi, sem Jónas Þorbergsson er á enn og kemur fram í blaði hans Þjóðólfi, þar sem talað er um að raflýsa fátæktina. Þar er Jónas Þorbergsson á sama sjónarhól í þessu máli sem hv. þm. S.-Þ. var 1929. Það verður að segja það hv. þm. S.-Þ. til lofs, að hann hefur í þessu efni lært mikið frá því 1929, á þeim 13 árum, sem liðin eru síðan, en hinum, sem ekkert hefur lært og talar um að raflýsa fátæktina, til óbærilegrar smánar.

Það eru þeir Pétur í Málaranum og Ragnar í Smára, sem segja þetta.

Það er Jónas Þorbergsson, sem stendur að Þjóðólfi, hann hefur sagt mér það sjálfur og beðið mig um auglýsingar í hann. Annars er það alveg rétt, sem um getur í till., að mikil nauðsyn sé á því, að hafizt sé handa til rannsóknar og komið sé skipulagi á rafmagnsmálin. Hv. þm. S. Þ. telur það nú vera eitt af því ánægjulega, að allir geti sem fyrst orðið rafmagnsins aðnjótandi. En árið 1929 taldi þessi sami þm. það vera eitt af því ægilega, eins og lesa má í Alþt. Það er á bls. 559 í C-deild. Þar segir þessi hv. þm., og maður getur enn, 13 árum síðar, heyrt skelfinguna, sem kemur fram í orðum hans: „Nú má gera ráð fyrir, og það er hér um bil víst, ef að byrjað yrði á þessum framkvæmdum, að þá mundu drífa að umsóknir úr öllum áttum. Allir mundu vilja verða þeirra hlunninda aðnjótandi, sem frv. er ætlað að veita“ Eins og ég segi, er þetta lofsverður þroski frá 1929, og hann sýnir, að hv. þm. S.-Þ. lærir af lífinu sjálfu, og hann hefur skilið, að góð mál verða ekki stöðvuð, og ég efast ekki um það, að málinu muni vel borgið, ef hann leggst á það með sínu mikla kappi og dugnaði. En það er sízt af öllu þessu máli til framdráttar að vera með málþóf um það og falsa sögu þess.

Flm. (Jónas Jónsson) : Ég ætla með örfáum orðum að víkja lítið eitt að hv. 5. þm. Reykv. (BBen) út af því, sem hann sagði í ræðu sinni. Þar sem hann eðlilega er ekki kunnugur þessu máli á þingi undanfarin ár, skal ég ekki áfellast hann, þó að sumt af því, er hann segir í máli þessu, sé nokkuð villukennt. Út af ummælum hans um forsetann okkar (GSv) og þau hólsyrði, er hann hafði um hann út af áhuga hans á máli þessu, þá verð ég þó að segja það, þó að ég segi allt gott um hæstv. forseta, að við það hól hans blandast þó hófleg gagnrýni. Mér finnst það ekki lýsa brennandi áhuga á till., að hún skyldi vera á eftir mörgum öðrum till., sem aðeins eru til að sýnast og verða ekki afgr. á þessu þingi, þegar ég lét í ljós þá ósk, að málið yrði tekið fyrir. Ég hefði ekki farið að hreyfa þessu neitt, ef hv. 5. þm. Reykv. hefði ekki komið með taumlaust lof á þennan mæta sýslumann, þegar hann hafði ekki meiri áhuga á till. en svo, að ekki er hægt að ganga til atkv. á þessum fundi um efni þessa máls. Ég get ekki heldur sannfærzt um það af tali hv. 5. þm. Reykv., að flokksmenn hans hafi þann áhuga á máli þessu eins og hann vill láta í veðri vaka. Ef þessi áhugi væri til staðar, hefðu a. m. k. ungu mennirnir, sem hann líklega helzt á við, átt að vera hér einhvers staðar nálægir. En þeir munu kannske verða því sprettharðari á morgun, þegar þeir vakna og frétta, hvað gerzt hefur í máli þessu. Ég verð að reikna það sem mælsku hjá hv. 5. þm. Reykv., er hann er að tala um, að ég sé hér með málþóf í þinginu. Ég hef 2 til 3 sinnum tekið til máls á þessu þingi. En þegar ég á annað borð er farinn að ræða þetta mál, gat ég það ekki án þess að gefa nokkrar upplýsingar varðandi það. Þá taldi hv. þm. (BBen) það sérstaklega óheppilega hneigð, sem ég hefði, að vera með sjóðum, sem stofnaðir væru í sérstöku skyni. Ég vil bara minna hann á það, ef sjóðir eru hættulegir, að í gær var gengið hér frá ekki minna en 10 millj. kr. sjóði í sambandi við þetta málefni og að ég hygg með viljugu atkvæði þessa unga þm. E. t. v. mætti líka benda á, að í þeirri ágætu borg, þar sem hann er borgarstjóri, eru verkamannabústaðirnir einhverjar ánægjulegustu byggingarnar, bæði þeir í vesturbænum og Stefánsborg sunnan og vestan í Rauðarárholti, þar sem ég hafði þá ánægju að vinna að, að þeir fengju lóð, þar sem aðrir þröngsýnni menn vildu láta þá liggja móti norðri og reyk úr gasstöðinni. Þessir verkamannabústaðir, sem raunar eru beinlínis afkvæmi hugmyndarinnar um byggingar- og landnámssjóð, eru alveg bornir uppi af sjóðum. Allur þorri nýbygginga í sveitum er reistur fyrir tilstyrk byggingar- og landnámssjóðs. Sá ágæti flokkur, sem hv. þm. Reykv. telst til, missti af sínum strætisvagni 1925, þegar ég bar fyrst fram tillöguna um þann sjóð. Jón Þorláksson hafði mikla andúð á þessu frv. og vildi fella það frá nefnd. Ég man ekki, hvort honum tókst það í það skiptið. Nú er það engin bein sönnun þess, að ég hafi haft rétt fyrir mér 1925, þótt þessi sjóður hafi síðar borið mikla og góða ávexti, en það sýnist a. m. k. hafa skort eitthvað á framsýni íhaldsflokksins þá, að hann skyldi með leiðtoga sinn fremstan í flokki snúast svona við þessu framtíðarmáli. Einn af þessum ágætu sjóðum er menningarsjóður, sem af ávöxtum ofdrykkjunnar skyldi styðja lífvænlega sköpun á andlegum sviðum, og þannig mætti fleiri sjóði telja, sem hv. þm. verður að viðurkenna, að eru næsta þarflegir. Þá eyddi hv. þm. nokkrum tíma til að minnast á rafveitumálið 1929. Ég hafði rakið öll aðalatriði málsins og bent á, að hverju leyti skilningurinn á málinu var betri hjá Jóni Þorlákssyni en nú kemur fram í till. Sjálfstfl., sem nýbúið er að gera að l. og ég kalla part úr l. En frv. 1929 fylgdi ekki sama gæfa og frv. mínu um byggingar- og landnámssjóð 1925. Ég veit ekki til, að nokkur einasti bær hafi verið raflýstur fyrir tilstuðlan þess frv. Það reyndist eldspýta, sem slokknaðí án þess að kveikja á svo miklu sem kertisskari, þó að forkólfur þess væri leiðtogi mikils stjórnmálaflokks með öflugan blaðakost. Ég veit, að hv. þm. skilur, hvað þessar staðreyndir þýða. Og í hvert skipti, sem hann getur sagt fyrir munn flokks síns: Við höfum byrjað á þessu máli, þá verður hann að muna, að allir hljóta að spyrja : Hvers vegna varð ekkert úr þessu ágæta máli hjá Sjálfstfl.? Hví gat átt sér stað, að það væri aðeins loddaraleikur? Jón Þorláksson hafði alveg sérstakt tækifæri til þess að vinna raforkumálum byggðanna varanlegt gagn í sambandi við virkjun Sogsins. En hvað varð úr framkvæmdunum, efndum fögru orðanna? Ekki er enn kominn lína til Eyrarbakka eða Stokkseyrar, - ekki einu sinni til Stokkseyrar, sem er þó hið sterka virki Sjálfstfl. í Árnessýslu. Því var ekki svarað 1929, hvaða fjáröflunarleið væri hægt að fara til að tryggja framkvæmdir í rafveitumálinu. Það var að vísu till. Jóns Þorlákssonar þá, að ríkið styrkti leiðslurnar, en að öðru leyti var það leið samkeppninnar, sem hann hugsaði sér að fara. Slík leið var byggðunum ófær, jafnvel Rvík átti erfitt með að fá peninga í Sogið, nema landið greiddi fyrir því, m. a. með því að senda utan sérstakan fjárplanamann til útvegunar við lánsútvegunina. Jón Þorláksson talaði oftar en einu sinni um, að fleiri sveitir en ein gætu slegið sér saman um rafvirkjun til að verða nógu sterkar. Heldur nú borgarstjórinn í Rvík með reykvísku reynsluna að baki, að ekki þyrfti annað en einhver sveit sendi oddvita sinn með dyggri fylgd Sigurðar Jónassonar til að afla fjár í rafveitu og þar með væri þeirri rafveitu nægilega borgið án fullkomnari löggjafar en fólst í frv. Jóns Þorlákssonar? 1929 - Nei, sú hugmynd Jóns Þorlákssonar vat óframkvæmanleg, og það veit hver maður. Samkv. henni gátu að vísu allir komið og beðið um eða heimtað rafveitulán, allt af 6–8 millj. kr Tökum t. d. Siglufjörð, sem bíður nú um ábyrgð fyrir 6 milljónum til rafveitu. En hví getur Siglufjörður ekki fengið lánið án ábyrgðar, ef það skyldi vera svo auðvelt að virkja og láta það allt bera sig, að byggðum landsins sé yfirleitt ætlandi að geta það á eigin spýtur? Ég segi það enn hugmyndin var óframkvæmanleg, málið svo illrannsakað tekniskt og fjárhagslega, að verkfræðingarnir stóðu uppi varnarlausir, þegar það var gagnrýnt. Þetta mál var ekkert einsdæmi um vinnubrögð verkfræðinganna. Hv. þm. mun ekki kæra sig um að fara út í Flóaáveituna eða Skeiðaáveituna, sem fóru lengra fram úr áætlun verkfræðinganna en menn óraði fyrir, og hefði bændum á þeim svæðum ekki verið gefið mikið eftir, hefðu þeir yfirleitt orðið öreigar og flosnað upp. Reynslan af óbilgjörnu klöppinni og fleira í þeim málum sýnir, hve heppilegt er að hafa hjú, sem vinna verk sín eins og verkfræðingarnir þá, þó að þeir geti verið góðir að noti þá á sérstökum sviðum undir eftirliti manna, sem hafa yfirlit yfir málin. Samkv. þessu frv. gátu allir mögulegir aðilar heimtað rannsóknir, og þær rannsóknir gátu gefið rangar niðurstöður, eins og dæmin sýna, og stórhættulegar að byggja á. Þetta var hin vanhugsaða framsókn íhaldsins 1929. En þegar ég fór fram á styrk til Bjarna á Hólmi í sambandi við afrek hans í rafvirkjunarmálum, þótti íhaldsmönnum það mál broslegt. Á sama tíma sem aðeins einn bær er lýstur út frá Sogsvirkjuninni og annar bær út frá Laxárvirkjuninni, hefur geysilegur fjöldi bæja verið raflýstur með aðferð Bjarna frá Hólmi. Einir tveir menn hafa þar með elju og dugnaði komið upp miklum hluta þessara stöðva og aðrir lært af þeim. En íhaldið fann engan tilgang í að styrkja þetta og brosti að. Þegar lifna fór yfir raforkumálinu eftir kreppuna, voru það allt aðrir, sem báru það fram, en að frv. stóðu 1929. Skúli Guðmundsson, hv. þm. V.-Húnv., tók það upp. En Sjálfstfl., að undanteknum hv. þm. Borgf., gerði allt til að stöðva till. Skúla og hafði nokkurn veginn þá afstöðu, sem nú hefur komið fram í Þjóðólfi, sem gefinn er út af tveimur heildsölum og ekki Jónasi Þorbergssyni.

Jónas Þorbergsson hefur sagt mér sjálfur, að hann gæfi út Þjóðólf.

Hann hefur þá kannske ekki séð ástæðu til að opna hjarta sitt fyrir borgarstjóranum. Það var alveg nýlega talað um það í Mogganum sjálfum í sambandi við till. hv. þm. V.-Húnv., að það ætti að fara að skattleggja skuldirnar. Ég bið borgarstjórann að athuga, að ég talaði um sjóði. Það mundu hafa verið til sjóðir og það verulegir, ef okkar vitru forsjármenn hefðu viljað ganga inn á það, en það var af þeim barizt á móti þeim á þann sama hátt og nú er barizt gegn því eina, sem hefur verið gert á þessu ári til þess að raflýsa dreifbýlið, Svo vil ég enn fremur benda á, að hin snöggu afskipti þessara mikið framsæknu ungu manna í Sjálfstfl., sem komu með till. um sjóði, sem væru mikið endurbættir og stækkaðir - það er kannske tilviljun, kannske lítur borgarstjórinn í Rvík á það sem merkilegheit af minni hálfu -, að þetta frv. kom ekki út og því var ekki hreyft fyrr en ég hafði skrifað um það í Tímann. Ég er ekki að sjá eftir þessu, en vil aðeins benda á það í þessu uppgjöri. Ég legg fram sem gott vitni í málinu störf Bjarna á Hólmi og Helga á Fagurhólsmýri, og svo mitt sjónarmið frá því 1929, og svo legg ég fram sem fylgiskjal allan tómleikann þangað til Skúli Guðmundsson bar fram till. sína og mætti fullkomnum tómleika frá erfingjum Jóns Þorlákssonar og þar til nú, að þetta æskufjör kom. Ég vil segja, að það púður, sem flokkur borgarstjórans virðist reiðubúinn að leggja fram í málinu, hefur sprungið, og nú verðum við að fara að tína fram brotin til liðsinnis við þetta mikla og góða mál. Það er annað hér, sem ég vildi minna borgarstjórann á. Það er einmitt sjálflýsandi hliðstæða við þessa byrjun í rafmagnsmálunum 1929, hvernig það hófst og hvernig eftirkomendur Jóns Þorlákssonar nú eru að vakna, eins og sést á aðgerðunum á þingi. Ég vil bera það saman við mál, sem ég þekkti áður en hv. 5. þm. Reykv. fór að hafa vit á málum. Það var einmitt, hvernig átti að leysa útvarpsmál Íslands.

Er það nú á dagskrá um þetta leyti nætur?

Já, þetta er sama málið, því að það „illuminerar“ það, sem verið er að tala um. Þessi sami flokkur hafði byrjað á að leysa málið á þann hátt að láta Lárus Jóhannesson og fleiri hér í Rvík fá einkarétt til þess að hafa útvarpsstöð, og það var tekið fram í skilmálunum, að það mætti ekki hafa orkuna yfir 1½ kw. Það er skemmst af að segja, að það varð ekkert úr þessu. Þetta var tóm vitleysa frá upphafi og endaði svoleiðis, að fyrirtækið gat ekki borgað húsnæði í Búnaðarfélaginu og hljóðfærisgarmur, sem það átti, var tekinn upp í skuldina. Ég vil skjóta þessu til borgarstjórans í Rvík sem hliðstæðu. Var þetta sterkt fyrirtæki? Þessir menn stóðu að því, að útvarpsstöðin mætti ekki vera yfir 1½ kw. Og hvað sem segja má um útvarpið síðan, sem var komið upp af Alþfl. og Framsfl., er ekki hægt að bera saman þann þroska, sem kom fram í þessu efni, við þann toppmælda ófullkomleika í framkvæmdum íhaldsins. Það var ekkert annað en það, að maður, sem biður um einkaleyfi, þarf ekki annað en fara til stjórnar sinnar, og hún veitir honum það.

Var það Jón Þorláksson?

Nei, það var Lárus Jóhannesson. Það, sem ég vildi segja, er það, að lausn rafmagnsmálsins 1929 var sambærileg við stöðina hans Lárusar Jóhannessonar. Við verðum að gera þetta upp, og borgarstjórinn í Reykjavík, sem er einn af forustumönnum flokks síns, þarf að vita þetta og vita, að það er ekki hægt fyrir hann að búast við neinum sigrum í sögunni. Ég hef gert þetta, úr því að hann sá ástæðu til að fara út í þetta, og ég geri það af því, að mér finnst það nauðsynlegt fyrir málið, að það sé tæmt, en þegar hann að síðustu segir, að ég hafi falsað sögu málsins, þætti mér vænt um, að hann vildi standa við það hér í kvöld eða í Morgunblaðinu, og ég heimta, að hann leggi gögnin fram, og spái, að hann ríði ekki feitum hesti, frá þeim umr.

Forseti (GSv) : Það er nú augljóst, að hér heggur sá, er hlífa skyldi, er aðalflm. málsins heldur uppi slíku málþófi, en af því, sem hann beindi til forseta, er það ekki rétt, að harðhnjaskað hafi verið með þetta mál. Það hefur verið á dagskrá í réttri röð, og þess hefur verið gætt, að það kæmi fyrir með eðlilegum hætti. Sjálfur hefur flm. ekki munað eftir málinu fyrr en í dag, en það hefur verið tekið fyrir eins og efni standa til, því að eins og hv. þm. vita, var þetta þing ekki til þess búið, og var aldrei til þess ætlast, að öll hugsanleg mál yrðu tekin fyrir til umr.

Bjarni Benediktsson Hv. þm. S.-Þ. tók það illa upp, er ég sagði, að hann hefði gefið tilefni til þess, að álitið væri, að hann hefði falsað sögu málsins. Það þarf ekki langt að leita. Allir þeir þm., sem hér eru inni, - en þeir eru ekki margir -, heyrðu, þegar hann skýrði núna frá því, hverja vantaði á fund, og drap á alla aðra en sína eigin flokksmenn, og getur engum blandazt hugur um, að hann vildi lita frásögnina. Hv. þm. er mikill málafylgjumaður, en ég hygg, að hann ætti ekki að bletta þann skjöld, sem hann vill taka upp í þessu máli, hvorki með því að gefa rangar hugmyndir um það, sem hefur skeð, né það, sem er að ske. En það, sem ég meinti, er það, að hann vill alltaf halda því fram, að stefna Jóns Þorlákssonar í þessu máli hafi verið samkeppnisstefna, og þess vegna hafi hún til einskis góðs leitt, en framsóknarmenn hafi nú fundið ný ráð, sem hrinda muni málinu fram. Ég sýndi, að í frv. Jóns Þorlákssonar eru 2 meginatriði og hv. þm. S.-Þ. benti einmitt 1929 alveg réttilega á annað þeirra, tvö meginatriði, tvær stoðir, sem byggingin á að hvíla á. Önnur er sú, að ríkið á að standa fyrir framkvæmdunum, og hin sú, að haldið sé þeirri grundvallarreglu, að rafmagníð verði engum kostnaðarsamara úr þeim stóru virkjunum en þótt hann hefði hagfellt vatnsfall til heimavirkjunar. Þetta eru þær tvær meginhugsanir, sem eru í frv. Jóns Þorlákssonar, og vil ég spyrja hv. þm. S.-Þ. að því í fullri vinsemd, hvort þetta séu ekki þær tvær meginhugsanir, sem hann tók upp og telur nauðsynlegar til þess, að málið nái fram að ganga? Þrátt fyrir þetta byrjaði hann með því að halda því fram, að stefna Jóns Þorlákssonar hefði verið allt önnur, og talaði um samkeppnisstefnu og samvinnustefnu í því sambandi. Þetta hefur hv. þm. S.-Þ. látið í ljós í blaðagreinum og í sinni fyrri ræðu, og er þó meginhugsunin í frv. Jóns Þorlákssonar sannarlega nákvæmlega hin sama og hv. þm. S.-Þ. hefur tekið upp í blaðagreinum og kennt við Jón Árnason. Í seinni ræðu sinni sagði hv. þm. S.-Þ., að Jóni Þorlákssyni hefði aldrei verið alvara með þetta mál. Þarna er hv. þm. S.-Þ. langt frá því að vera kominn í þá sókn, sem hann hefur haldið fram, að hann væri í, hann hefur öllu fremur hörfað í aðra varnarlinu. Um þessa vörn skal ég ekki þrátta við hv. þm. S.-Þ. Ég hef allt annað álit á heilindum Jóns Þorlákssonar og vitsmunum en Jónas Jónsson virðist hafa. Ég skal aðeins víkja nokkuð að rökum hv. þm. S.-Þ. fyrir því, að Jón Þorláksson hafi ekki meint það, sem hann lagði til árið 1929, og fullyrðingu hans um, að síðan hafi Sjálfstfl. ekkert gert í málinu. Ég vil minna á, hvernig þessu máli lyktaði 1929. Þá var því vísað til stjórnarinnar m. a. með atkv. hv. þm. S.-Þ., sem þá var dómsmrh. Síðan hefur Framsfl. farið með stjórn allt fram á þetta ár, og það er kannske tímanna tákn, að það er fyrst þegar Framsfl. fór úr stjórninni, sem málinu var vísað til með atkv. hv. þm. S.-Þ., sem málið er vakið á ný. Hv. þm. S.-Þ. tjáir ekki að neita því, að um leið og hann ásakar okkur í þessu máli, ber hann mesta ásökun fram gegn sjálfum sér og sínum eigin flokki, vegna þess að Framsfl. hefur verið mestu ráðandi sem þjóðmálaflokkur allan þennan tíma og langmestu ráðið um stjórn landsins. Í þau fáu ár á þessu tímabili, sem sjálfstæðismenn hafa verið kvaddir til ríkisstj., þá hafa þeir verið kvaddir til hennar vegna þess, að fjármálum ríkisins var komið í óefni undir stjórn Framsfl. Ég segi stjórn, en ætti kannske heldur að segja óstjórn. Áhrifa Sjálfstfl. á stjórn landsins gætti ekki á öðrum tímum en þegar fjármálum landsins var komið í slíkt óefni, að í jafnstórar framkvæmdir og hér er um að ræða var ekki hægt að ráðast. Þetta er augljóst öllum, sem um það hugsa, svo að sú ásökun á ekki við. Auk þess er það rangt, að Sjálfstfl. hefi látið málið liggja allan tímann. Það er hægt að benda á margar till. um þetta efni. Ég vil ekki tala þær upp, en kannske man hv. þm. S. Þ. eftir sumum þeirra.

Ég man ekki eftir neinni.

Þá viðurkennir hann að hafa ekki kynnt sér málin. Varðandi sjóðina, sem hv. þm. var að tala um, þá er það eftirtekarvert, að hann segist hafa komið byggingar- og landnámssjóði á, þegar hann komst til valda. Það er alveg eins með sjálfstæðismenn nú, þegar þeir hafa forustuna um stjórn landsins, taka þeir upp og fá samþykkt frv. um raforkusjóð, og hafa í þessu efni nákvæmlega fylgt fordæmi hv. þm. S.-Þ. Um sjóðina vil ég enn fremur aðeins drepa á það, að það er út af fyrir sig alveg rétt hjá hv. þm. S.-Þ., að sjóðir eru góðir og nauðsynlegir. Það er hins vegar ekkert óeðlilegt, þó að hann misskildi orð mín um sjóðina, þar sem ég sýndi fram á, að hann hafði ekki til fulls áttað sig á efni sinnar eigin till., og þá var nú líka síður von, að hann skildi það, sem ég sagði um sjóðina. Það var ekki það, að ég væri á móti sjóðunum. Það, sem ég talaði um, voru þessir sérstöku skattstofnar handa sjóðunum. Hv. þm. veit það vel, að verkamannabústöðunum var komið upp fyrir tillög úr ríkissjóði og bæjarsjóði, tillög, sem tekin voru beint úr þeim sjóðum. Hann veit, að það sannar mitt mál bezt, að verkamannabústaðirnir áttu líka að fá nokkrar tekjur af einhverjum skatti af tóbaki, en á hinum erfiðu árum ríkisins var tóbaksskatturinn látinn ganga til annarra þarfa ríkisins, þeirra. venjulegu. M. ö. o., þessir sérstöku tekjustofnar geta komið að gagni, á meðan ríkissjóður, hvort eð er, hefur nóga peninga, en þegar harðnar í búi, eru þessir tekjustofnar einnig teknir til þarfa ríkisins. Þess vegna er ekki annað heppilegra en að hafa þetta óbundið og sjá, hvað ríkið hefur mikla möguleika til þess að láta fé í þessu ákveðna skyni á hverjum tíma. Ég er ekki á móti sjóðunum, en ég er á móti þessum sérstöku tekjustofnum, sem hafa gefizt illa, sbr. þetta mál og þjóðleikhúsið, sem hv. þm. S.-Þ. hefur beitt sér fyrir af mikilli óeigingirni. Þetta sýnir, hversu fjarstætt það er að byggja á tekjustofnum, sem ríkið tekur til sinna þarfa, þegar það þarf á peningum að halda. Það var þessi hlið málsins, sem ég átti við, en það kom ekki nógu skýrt fram, og ég er hv. þm. S.-Þ. þakklátur fyrir að hafa gefið mér tækifæri til að útlista það nánar. Hv. þm. fór óvirðingarorðum um verkfræðinga. Ég hef nú heyrt það allt áður einmitt af hans munni eða lesið það í greinum hans. En ég vil benda honum á, að með þessari þáltill. gengur hann alveg inn á stefnu Jóns Þorlákssonar. Þessi till. er að efni til sama og frv. hans. Till. er kannske um sumt betur formuð, - en hann er nú búinn að vera í 13 ár að hugsa um það, sem Jón Þorláksson varpaði fram. - Till. er, ef til vill, betur formuð, en meginhugsunin er sú sama. Varðandi óvirðingarorð hans um frv. 1929 og gagnsleysi þess vil ég að lokum benda honum ú eitt dæmi, sem ég veit, að hv. þm. S.-Þ. skilur undireins og honum er bent á það. Ef frv. 1929 hefði verið samþ. eins og það var, væri búið að bæta úr rafmagnsþörf Suðurlandsundirlendisins, án þess að bændum yrði hún ofviða sökum kostnaðar. Þá hefði Suðurland getað fengið orku úr Sogsvirkjuninni. Þetta hefði tekizt, ef frv. Jóns Þorlákssonar hefði ekki strandað, hvort sem það var fyrir það, að Jón Þorláksson hafði ekki trú á því, eða hvort það er fyrir það, að Framsókn tók við völdum. Af hvaða ástæðu, sem það var, er það víst, að ef frv. hefði ekki strandað, hefði verið ráðin bót á raforkuþörf Suðurlandsundirlendisins, sem ég veit, að hv. þm. S. Þ. viðurkennir, að sé mikið atriði í þessu máli. Hv. þm. S.-Þ. gat þess, að hann væri vanur að snúa vör n í sókn. Það er satt, að hann er mikill málafylgjumaður og kann það oft. Ég skal fúslega játa, að í þessu máli hefur hann snúið vörn upp í sókn að vissu leyti. Hann hefur horfið úr einni varnarstöðunni eftir aðra, þegar hann rifjar upp sögu þessa máls. Það er af því, að hann allt of seint fékk skilning á gagnsemi þessa máls og mikilvægi og hefur síðan talað af sér um málið og reynir árangurslaust að réttlæta þetta. En hann hefur líka tekið það heillaráð með flokksmönnum sínum að snúa vörn í sókn með því að fylgja fram góðu máli, þótt aðrir eigi þar allt frumkvæði. Og það tel ég hverjum góðum dreng samboðið og þá ekki sízt hv. þm. S.-Þ.

Flm. (Jónas Jónsson) : Ég ætla þá fyrst að leiðrétta þann misskilning hv. 5. þm. Reykv. (BBen), að ég hefði falsað sögu málsins. Hann fann nú á eftir, að hann hafði ofmælt sig, og get ég látið þar um úttalað. Þá kem ég að þeim misskilningi hans um eðli frv. Jóns Þorlákssonar 1929, sem hann vill ekki enn hverfa frá. Hann gagnrýndi það, að ég hefði sagt, að till. Jóns Þorlákssonar 1929 hefðu verið sú mesta þjóðnýting, sem nokkurn tíma hefði verið lagt til að ráðast í á Íslandi. Þetta fyrirtæki, sem hefði kostað einar 15 milljónir, var ekki til neins að hefja á grundvelli þeirra tillagna nema leggja þjóðarauðinn í það. Fyrir utan ríkisstyrk, sem orðið hefði alls ónógur, benti Jón Þorláksson ekki á neina fjáröflunarleið til að mæta hinum gífurlegu kröfum og þörfum rafveitumálsins. Málið var þannig skakkt hugsað hjá honum, og því fór sem fór, að árangur þess frv. varð sorglega lítill. Ég áleit þá aftur á móti, að brýnasta þörfin væri að bæta húsakynni í sveitum. Nú er búið að byggja í sveitum hundruð af húsum og verður haldið áfram með stuðningi byggingar- og landnámssjóðs. Ég treysti mér ekki 1929 og árin þar á eftir að leggja út í tvöfalda baráttu fyrir opinberum stuðningi til húsabóta og rafvirkjunar samtímis, og eins og áraði, treysti ég ekki, að slík tvískipting bæri heillavænlegan árangur. Þá minntist hv. þm. á verkamannabústaðina. Ef þeir hefðu átt að byggjast fyrir einstakar fjárveitingar, en ekki með hjálp sjóða, væru þair flestir óbyggðir enn. Lögin um verkamannabústaði gáfust svo vel, af því að þar var skapað kerfi, sem var lífvænlegt og bar árangur. Nú hefur hv. 5. þm. Reykv. játað, að sjóðstofnanir geti verið góðar, ekki sízt er hann gaf raforkusjóði atkv. sitt. En hann fór þá bara að tala um, að hann væri móti sjóðum, þegar þeir væru notaðir til annars en ákveðið hefur verið. En er það sök löggjafans, þó að stjórnir á borð við stjórn Ásgeirs Ásgeirssonar brjóti lög og ræni sjóðum til að hefnast á pólitískum andstæðingum? Það getur vel verið, að ég sé svo og svo vondur og hafi verið svo og svo vondur 1932 og ÁÁ hafi þurft að leggja svo og svo mikið í sölur til að koma fram hefnd á mér og mínum áhugamálum, en hin ómennilega aðferð hans við það getur ekki orðið borgarstjóra Rvíkur nein átylla til að vera á móti framsýnni löggjöf og sjóðum. Jón Þorláksson borgarstjóri var það mennilegri maður en Ásgeir, að hann sagði: „Við látum ljúka við að húða utan þjóðleikhúsið.“ Ásgeir hefði viljað láta það standa óhúðað í von um, að það yrði fyrir skemmdum og mér til skapraunar.

Ásgeir Ásgeirsson stendur jafnréttur, þrátt fyrir allar glefsur hv. þm. S.-Þ.

Ég skora á hv. þm. Ísaf. að taka upp vörnina fyrir þann flokksbróður sinn, hvort sem hann þorir nú í kvöld eða á prenti í Alþýðublaðinu næstu daga, - til þess að skömm Ásgeirs megi vera sem lengst uppi. Það getur vel verið, að sjóðir dugi ekki, krónan falli líkt og finnska markið féll, ekki óhugsandi, að glánamenni í pólitísku lífi muni koma sjóðum okkar fyrir. En það er ekki neinn skaði fyrir hugmyndina. Ég vildi minna hv. 5. þm. Reykv. á það, að Skagafjörður var mjög greinilegt Sjálfstæðisflokkskjördæmi, og annar þm. kjördæmisins, Jón á Reynistað, beitti sér alveg sérstaklega fyrir því að koma á raflýsingu Skagafjarðar. Það má kalla, að það hafi verið í sambandi við frv. Jóns Þorlákssonar 1929. En árangur náðist ekki, grundvöllur var ekki enn fyrir hendi, hvorki náttúruskilyrði í héraðinu fyrir svo stórfelldri virkjun á einum stað sem héraðið þurfti né fjármann til að reisa orkuverið, hvað þá meira. Og almenningur skildi, að þarna var ekki sú forusta, sem nægði, og hallaðist frá Sjálfstfl. Hv. 5. þm. Reykv. kom að því, að Framsfl. hefði haft langan valdatíma og ekki komið á þeim virkjunarframkvæmdum, sem æskilegar hefðu verið. Ég hef þegar sagt mína afstöðu. Ég áleit byrjun Skaftfellinga góða og vildi styðja hana. Og þótt í litlu væri, hef ég stutt hv. þm. V.-Húnv. (SkG), eftir að hann tók upp raforkusjóðsmálið, gegn mótstöðu Sjálfstfl. -með Alþfl. auðvitað, hann hefur staðið þar dyggilega á verði -, og það er ekki til neins fyrir hv. 5. þm. Reykv. að ætla að snúa því við og segja, að Sjálfstfl. hafi barizt fyrir málinu. En nú vil ég spyrja hv. þm., hvernig ástandið var þann góða tíma, 1932–34, sem Sjálfstfl. var í stjórn landsins. Og hvers vegna var þá ekkert gert fyrir raforkumál byggðanna? Kreppan, segir hv. þm. náttúrlega, því að 15130 tapa stórútgerðarmenn hundruðum þúsunda og árin á eftir milljónum, og fjárhagnum var nærri siglt í strand. Ég veit, að hv. þm. dettur ekki í hug að halda fram, að það hafi verið Framsfl., sem stjórnaði t. d. Kveldúlfi og Alliance, og Framsfl. hafi siglt útgerðinni í strand, þó að hann langi til að kenna þeim um margt. Það voru sjálfstæðismenn, sem báru ábyrgðina, og í ríkisstj. styðja þeir Ásgeir Ásgeirsson. Þegar loks framsóknarmenn tóku við af honum 1934. var allt í óefni. Til athugunar hv. þm. Ísaf. má drepa á, að þá var Ásgeir búinn að gera Spánarsamninginn, - já, sá hv. þm. ókyrrist nú í sætinu, já, víst skulum við tala saman um Spánarmúturnar, ef hann vill. En þegar svona er ástatt, er framsóknarmenn tóku við ábyrgðinni, getur þá borgarstjóri Rvíkur búizt við, að ákaflega mikill gjaldeyrir hafi verið fyrir hendi til að rafvirkja fyrir? Í dag var ég að tala við einn af fyrrv. þm. Rang. um afurðaverð á þeim árum. Í sumum rýrari sveitum sýslunnar varð þá dilksverðið einar 5 kr., - eitthvað vænni dilkar annars staðar, - en þarna má sjá getu bænda til stórræða á þessum árum. Og var þá hægt að taka 5 millj. kr. af tekjuafgangi ríkisins á ári og leggja af þess hálfu í rafvirkjun? Þegar Sjálfstfl. kom í stj. 1939, var leyst eitt stórmál, gengismálið, fyrst og fremst til að bjarga útgerðinni, en alls ekki af því að ríkið, sem hafði alltaf haldið hag sínum miklu betur í horfinu en hún, þyrfti að halda á fjármálaspeki sjálfstæðismanna, sem stýrt höfðu útgerðinni í öngþveitið. Ég vil enn benda borgarstjóranum í Rvík á það, að málið stóð ekki betur í hans flokki en það, að 8 af 17 þm. flokksins gerðu allt til að hindra framgang þess. Það var Framsfl., sem kom því fram. Útvegurinn og sum fyrirtæki, sem stóðu undir vernd sjálfstæðismanna, voru svo illa komin, að Framsfl. varð að bjarga. Sjálfstfl. var ófær um að bjargast af eigin dáð og var kominn upp á hjálp Framsfl., sem gerði þetta af því, að meginatvinnuvegur landsmanna var í hættu. Það, sem Framsfl. gerði árið 1937 í Kveldúlfsmálinu, var hyggilegt. Hann kom því til leiðar, að Landsbankinn fékk sitt. Það, sem Framsfl. gerði árið 1939 til að bjarga útveginum, var framhald af því. Það hafa svo oft verið bornar fram fjarstæður um þetta í Mbl., að mér þykir vænt um að fá tækifæri til þess hér að gefa borgarstjóranum holla fræðslu um málið. Þó að þeir segist hafa bjargað útveginum, er það öllum vitanlegt, að útvegurinn var á niðurleið síðan 1930, þó að hægt væri að halda landskassanum fljótandi. Það má leggja fram ríkisreikningana og verzlunarjöfnuðinn frá þessum árum, og eins mætti leggja fram reikninga helztu fyrirtækja þessara manna og Reykjavíkurbæjar.



Ég ætlaði ekki að blanda mér í þessar umr. meðal annars af því, að það er ábyrgðarhluti að trekkja hv. þm. S.-Þ. upp. Hann er orðinn því svo óvanur, að honum sé svarað hér á Alþ., að ef einhver gerir það, lætur hann sér ekki nægja að svara aftur, heldur rekur bann stjórnmálasögu síðustu 20 ára í öllum þeim atriðum, þar sem hann hefur sjálfur komið við sögu. Ég veit ekki nema þetta svar mitt kunni að verða til þess, að hv. þm. byrji aftur á sömu plötunni, en ég ætla þó að hætta á það. - Hv. þm. ræddi um hinn mikla áhuga framsfl. á rafmagnsmálunum á undanförnum þingum og sagði, að Sjálfstfl. hefði drepið öll slík mál með aðstoð Alþfl. Áhugi Framsfl. í þessum málum hefur nú komið fram í því, að þm. flokksins hafa verið að flytja frv. um raforkusjóð og tekjur til hans, sem afla skyldi með því að skattleggja rafveitur í landinu og því meir sem þær skulduðu meira. Vitanlega hefur nú Alþfl. ásamt ýmsum mönnum úr öðrum stjórnmálaflokkum lagzt á móti því, að Alþ. afgreiddi slík l. En það þýðir ekki, að Alþfl. hafi komið í veg fyrir, að nokkuð væri gert í þessum málum. Hann vildi aðeins fara aðrar og réttlátari leiðir. Annars fékk Framsfl. frv. samþ. á síðasta þingi, þó að það væri ekki frumsmið hans, og má vera, að það sé velvirðingar vert af Framsfl. að taka það frv. upp, því að það hafði verið flutt af Alþfl. á einu eða tveimur þingum, en dagað uppi.  Ég ætla ekki að fara langt út í ræðu hv. þm. S.-Þ., en aðeins minnast á það, sem hann sagði um kröfur Alþfl. gagnvart Kveldúlfi. Ég vil minnast á það, að enginn gerði harðari kröfur á hendur Kveldúlfi en hann sjálfur. Hann sagði t. d., að enginn maður með ærlegan blóðdropa í æðum gæti horft á það, að Kveldúlfsbræður réðu yrir togurum eða eitthvað á þessa leið.

Þetta er tóm vitleysa.

Jæja, eigum við að fletta því upp? Háværustu kröfurnar um uppgjör Kveldúlfs komu frá hv. þm. S.-Þ. Hann sagði, að allt hefði farið vel, Kveldúlfur hefði borgað sínar skuldir o. s. frv. En það er öllum kunnugt, að hv. þm. breytti um skoðun og varð að lokum skósveinn þessa fyrirtækis, og fellst ég á, að það sæmi honum raunar betur. Hv. þm. veit að Ásgeiri Ásgeirssyni, sem er fjarstaddur, og er raunar ekki þörf á því, að ég taki upp vörn fyrir hann. Hv. þm. hét að skrifa sögu Ásgeirs Ásgeirssonar, en hann hefur verið að skrifa sögu hans, síðan hann hrakti Ásgeir úr Framsfl. Samt hefur vegur Ásgeirs alltaf verið að vaxa.

Er Alþýðuflokksræfillinn svo beysinn með Ásgeir Ásgeirsson?

. Þó að Alþfl. sé lítill nú, þá væri hann áreiðanlega dauður, ef hann hefði notið vináttu hv. þm. S.-Þ. Það hefði þá farið fyrir honum eins og kunnum menntamanni hér í bæ, sem sagðist hafa notið bæði vináttu og fjandskapar Jónasar Jónssonar og kvað vináttu hans hafa orðið sér þungbærari en fjandskapinn, því að það er nú orðið svo með þennan hv. þm., síðan hann tók að eldast, að áhrif hans fara yfirleitt í aðrar áttir en hann ætlast til.

Flm. (Jónas Jónsson) : Ég þarf ekki að fara djúpt út í ræðu hv. þm. Ísaf. Hann gerði lítið úr því, sem Framsfl. hefði gert á undanförnum árum í rafmagnsmálunum, en eins og kunnugt er, hafa nokkrir þm. Framsfl. og þar á meðal ég verið að reyna að koma því til leiðar, að hinar stærri rafveitur yrðu látnar borga nokkurn styrk til þess að koma upp smærri rafveitum, þar á meðal allstór rafveita, sem þessi hv. þm. hefur átt nokkurn þátt í að koma upp. Þetta hefur hann og flokksmenn hans reynt að drepa, og játaði hann það sjálfur. En á það má benda, að lægra hefði orðið risið á Alþfl. á Ísafirði, ef þeir hefðu ekki notið hjálpar annars staðar að við ýmsar framkvæmdir sínar þar. Hv. þm. sagði, að ég væri orðinn gamall og áhrifalítill. En ýmsir helztu flokksmenn hans hafa þó gefið mér þau meðmæli, að það væri mér að kenna, að Alþfl. hefði ekki fengið þúsundir atkvæða, sem hann hefði annars fengið. Slík meðmæli hef ég fengið frá Héðni Valdimarssyni, Vilmundi Jónssyni, Stefáni Jóh. Stefánssyni og Jóni Baldvinssyni. Þetta er ef til vill ofmælt, en flestir munu þó telja, að meira sé að marka ummæli þessara manna en hv. þm. Ísaf. Hv. þm. áfelldist mig fyrir að hafa haft rangt fyrir mér í Kveldúlfsmálinu. Alþfl. vildi láta eyðileggja Kveldúlf. Ef það hefði verið gert, hefðu skip og aðrar eignir félagsins verið seldar, og landið hefði tapað stórfé. Ég gagnrýndi að vísu Kveldúlf, en ég sá, að hægt mundi að fá skuldirnar greiddar. Ég átti þess vegna þátt í því, að settir voru nýir menn inn í fyrirtækið. Það var að vísu nokkurt vantraust á fyrirtækinu, en þetta blessaðist, og eftir skamma stund var það búið að greiða skuldir sinar. Hv. þm. sagði, að Alþfl. hefði farið illa, ef hann hefði verið í vinskap við mig. Hamingjan góða, er nokkur ástæða til þess, að þeir lifi á mér? Ef þeir geta ekki lifað á sjálfum sér, ber mér ekki minnsta skylda til að halda þeim uppi, enda mundi ekki vilja gera það.



Ég mun ræða það nál, sem hér hefur verið á dagskrá um hríð. Út af orðum hv. þm. S.-Þ. vil ég taka það fram, að ef Alþfl. hefur gert glappaskot í Kveldúlfsmálinu, þá er það af því, að hann hélt fram þeirri stefnu, sem þessi hv. þm. fylgdi, áður en hann sneri við blaðinu. Þau víxlspor í þessu máli, sem hann er að saka Alþfl. um, eru hans spor. Svo vil ég leiðrétta þau ummæli hv. þm., að ég hefði sagt, að hann væri orðinn gamall og áhrifalítill. Ég sagði það ekki, heldur hitt, að áhrif hans gengju oft í öfuga átt við það, sem hann ætlaðist til, svo að hann skemmdi einatt þau mál, sem hann ætlaði að styðja.



Ég vil verða við tilmælum hæstv. forseta um að spara tíma og látið niður falla að mæla fyrir þessari till., í trausti þess, að aðrir þm. verði ekki til þess að vekja umr. og till. gangi sinn eðlilega veg áfram til síðari umr.



Herra forseti. - Eins of þessu máli er komið á þskj. 18 með brtt. við það, taldi ég rétt að bera fram brtt. Hún er ekki mikilfengleg, en á tvímælalaust mestan rétt á sér af brtt. Þegar farið er að gefa eftir benzíntoll, kannske án þess, að málinu sé vísað til n., er eðlilegast að gefa fyrst eftir benzíntoll á þeim stöðum og fyrir þær vörur, sem vegna rásar viðburðanna verða harðast úti, t. d. fyrir benzín, er eyðist á bifreiðum, sem flytja kjöt frá þeim stöðum, sem fjærst liggja, en alltaf var venja að salta á, meðan saltkjötsmarkaður var nægur. Nú þarf að flytja það kjöt til frystingar. Það orkar ekki tvímælis, að helzt ætti að gefa eftir bann benzíntoll. Ég vil vona, að hv. þingmenn hafi vitkazt eftir það óráð að láta upphæðir, sem nema jafnvel milljónum kr., fara nefndarlaust til samþykktar gegnum þingið. Ég vona, að þessi till. fari til n. og fái þar nauðsynlega rannsókn. Það er t. d. ekki einn stafur í henni, sem sýnir það, hvern kostnað eða tekjumissi leiðir af henni.

Flm. (Eiríkur Einarsson) : Varðandi ummæli hv. 1. þm. N.-M. um, að ekki sé stafur í till., sem sýni, um hvað mikla fjárhæð sé að ræða, og því sé glæfralegt að láta hana ganga áfram, vil ég segja það, að hér er ekki um að ræða milljónir, enda alls ekki um að ræða aukin fjárframlög, eins og t. d. fjárframlög vegna erfiðra samgangna, heldur er verið að létta af álögum, sem voru á lagðar, þegar illa gekk um tekjuöflun. Þetta er allt annars eðlis en t. d. styrkur til bátaferða eða því um líkt, sem ég er alls ekki að telja eftir, því að hér er um að ræða gamlar álögur, sem nú mætti létta af. Margar brtt. liggja fyrir, og ég leiði minn hest hjá því, en tek það fram, að það er ólíku saman að jafna, hvað snertir næsta dagskrármálið. Það er um það að ákveða, að mig minnir 200 þús. kr. gjald úr ríkissjóði handa þeim, sem eiga lengri leið en 80 km til hafnar. Sú till. er hálfgert handahófsverk, þar sem þeir eiga að njóta styrks, sem eru 80 km í burtu, en hinir ekki, sem eru 79 km í burtu. Hins vegar getur verið um langar og erfiðar vegalengdir að ræða, þó að þær séu innan við þessa 80 km vegalengd. Það er mikil sanngirni, sem liggur í því að létta af þessum skatti, og má í því sambandi minnast á samgöngur á sjó, sem eru styrktar af ríkissjóði. Ég verð að segja það, að eftir þeirri höfuðstefnu, sem farið hefur verið eftir um það að hjálpa mönnum til þess að ná sem jafnastri aðstöðu um aðdrætti og annað slíkt, þá segir sig sjálft, að það er ekki sanngjarnt, að þeir, sem eiga við mikla örðugleika að etja við aðdrætti, borgi þennan skatt til jafns við hina, sem eiga þar um miklu betri aðstöðu. Ég vona, að hv. þm. sjái, hvað hér er um mikið sanngirnismál að ræða.



Ég vil spyrja hæstv. forseta, hvort það sé 3. eða 1. mál dagskrárinnar, sem nú er til umr., því að mér heyrðist vera talað um hvort tveggja. En hins vegar átti þessi ræða hv. síðasta ræðumanns að vera meðmæli með till. hans, en um leið andmæli gegn þeirri till., sem ég flyt á þskj. 32. Hv. 10. landsk. þm. sagði, að í till. okkar á þskj. 32 væru of þröng takmörk dregin um það, hvar þessi flutningaskil eigi að vera. En ég vil benda hv. þm. á það, að í till. hans á þskj. 18 eru þessi takmörk enn lengri, því að þar er þetta bundið við ákveðin sýslutakmörk. Þessu mun hv. 1. flm. ekki hafa gert sér grein fyrir, og þar af leiðandi hefur hann svo strax fellt dóm yfir sinni eigin till.



Ég get ekki séð, hvað er hlægilegt við þessa till. á þskj. 18. Mér finnst ekki nema eðlilegt, að þau héruð, sem hafa alveg sérstaklega erfiða aðstöðu um flutninga, fari fram á, að af þeim verði létt benzínskattinum. Við vitum, að ríkissjóður veitir styrk til strandferða kringum landið, og þetta er vissulega mjög sambærilegt. Héruðin austanfjalls verða að flytja allar vörur sínar á bifreiðum allt frá l00–300 km veg, en þau fá engan styrk í þessa flutninga, heldur verður að greiða 8 aura á hvern lítra í benzínskatt. Mér finnst þess vegna engin goðgá, þó að við höfum flutt þessa þáltill. á þskj. 18. Nú flytja 3 þm. aðrir þáltill. á þskj. 32 um það að fá flutningastyrk fyrir þau héruð, sem þurfa að flytja vörur sínar 80 km eða lengra. Ég vil ekki segja, að þessi till. sé beinlínis afleiðing af till. okkar, en ég vil þó segja það, ef sú till. næði fram að ganga, að þá gæti ég með góðri samvizku fallið frá minni tillögu. Hv. þm. V.-Sk. talaði um það, að það væri erfitt að finna rétt takmörk hvað vegalengd snerti. Ég vil í því sambandi aðeins minnast á það, að í till. á þskj. 32 er gert ráð fyrir 80 km, en ég held, að það væri heppilegra, að það væru 77 km, þ. e. a. s. að Þjórsá. Annars skal ég ekki fjölyrða meir um þetta mál, ég vil aðeins endurtaka það, að ég mun ekki binda mig við þessa till., ef hin reynist heppilegri eftir nánari athugun. Ég vil svo að síðustu aðeins benda hv. þm. V.-Sk. á það, að hann flutti á sínum tíma, ef ég man rétt, till. um afnám benzínskattsins fyrir þessi hafnlausu héruð austanfjalls. Hann þarf því ekki að undra það, þó að þetta mál sé hér til umræðu.



Mér kom það ekki á óvart, þó að einn flm. í viðbót félli frá till. sinni, þegar hann athugaði málið nánar. Það er alveg rétt hjá hv. 5. landsk. þm., að ég flutti einhvern tíma till. um það að undanþiggja vissar vegalengdir, - ekki ákveðnar vegalengdir -, benzínskattinum. Þetta var á þinginu 1932, þegar benzínskatturinn hækkaði úr 4 upp í 8 aura. Þá kom fram hið sama og nú við flutning þessarar þáltill., að það komu fram brtt. frá öllum hinum héruðunum um það, að benzínskattinum yrði einnig létt af þar. Þá varð það að samkomulagi milli mín og þeirra, sem fluttu þær brtt., að fjhn. flytti till. um beinan styrk til flutninga á þessum stöðum. Það voru 20 þús. kr., sem átti að veita í þessu skyni. En stjórnarskipti urðu þá á eftir, og sú stj., sem þá tók við, lét þetta ekki koma til framkvæmda, heldur felldi þetta burt úr fjárl. næsta ár á eftir. Í byrjun þessa þings talaði hv. 5. landsk. um það við mig, að hann mundi bera fram till. um að fella niður benzínskattinn fyrir þessi héruð. Ég sagði honum, að sú leið mundi ófær, en ég teldi sjálfsagt að flytja till. um að styrkja flutninga á nauðsynjavörum fyrir hafnlausu héruðin. Þetta vissi hann fyrir fram. Þess vegna kom mér dálítið á óvart þessi till á þskj. 18. Í stað þess að leita samkomulags við mig, sem er kosinn fulltrúi fyrir eitt þessara héraða, þá fara þessir hv. þm. af stað, sem eru ekki þm. af Suðurlandi, heldur uppbótarþm. fyrir Sjálfstfl., til þess að fá þingið til að fallast á að veita styrk til þessara héraða. Mér finnst það alveg sjálfsagt að samþykkja till. á þskj. 32, en ekki till. á þskj. 18, vegna þess að sú leið, sem við viljum fara, er mörgum sinnum heppilegri og betri, eins og ég hef þegar sýnt fram á. Okkar till. tryggir öllum þeim, sem við hafnleysi búa, afnám þessa skatts, en í hinni till. er þetta aðeins takmarkað við viss héruð. Ég tel enga ástæðu til að ræða þetta mál frekar, en ég vildi aðeins láta það koma skýrt fram, hvað um hefur verið rætt í þessum efnum.

Flm. (Eiríkur Einarsson) : Ég minnist þess, að hæstv. forseti hefur á fyrri fundum hér í Sþ. látið þess getið, að þegar rætt væri um það utan dagskrár, hvernig till., sem fyrir liggja, skyldu ræddar, í hvaða röð, valið þetta þannig, að till., sem eru mjög líkar að efni, skyldu ræddar samhliða. Þess vegna finnst mér, að mönnum þurfi ekki að koma það spánskt fyrir, þó að þessar tvær till. séu ræddar nokkuð samhliða. Hv. þm. V.-Sk. talar um það, að till. okkar sé staðbundin, og það er rétt, að hún er miðuð við hafnlausu héruðin, nánar ákveðið þrjú sýslufélög. Við flm. teljum það kost við till., hvað stórt svæði það er, sem hún nær til, enda þótt hér sé um ákveðin héruð og ákveðin takmörk að ræða. Í sambandi við hina till. má spyrja : En hafnlausu héruðin í landinu, hvað ná þau langt? Ná þau til héraða í öðrum landsfjórðungum. Ég hygg, að það geti orkað tvímælis. Svo talar hv. þm. um það, að hann álíti, að þau héruð, sem yfirleitt verða að sækja vörur sínar svona langt, þau eigi heimtingu á að losna við benzínskattinn. En samt vilt hann takmarka þetta við 80 km. Nú vill svo til, að þessi héruð austanfjalls miða yfirleitt við Rvík sem næstu höfn, og þeir, sem búa í 60–80 km fjarlægð frá Rvík, finna það vel, að hafnleysið er farið að koma illa niður á þeim. Þetta virðist því eftir till. okkar ekki geta valdið neinum vafningi. Þó að einhver aki umfram venjulega áætlun bifreiða, þá er allur flutningur kominn í nokkurn veginn fastar skorður. Kaupmenn og kaupfélög hafa á sama hátt bíla, er fara fastar áætlunarferðir, og búendur, er mikið þurfa að flytja, hafa og reglubundin viðskipti við bíla til vöruflutninga. Þetta mun því litlum ágreiningi geta valdið. Mér finnst þetta og vera mjög heppileg leið, til þess að flutningastyrkurinn komi sem jafnast niður á alla með því að létta af benzínskattinum. Eins og getur um í þál. á þskj. 32, þá á með þeirri tilhögun að fela fulltrúum kaupfélaga- og verzlana að úthluta 200 þús. kr. styrk til landflutninga í hafnleysishéruðum landsins, og án þess að ég sé með neina tortryggni í garð manna þeirra, er ættu að úthluta þessum styrk, þá verð ég að segja það, að það gæti af nokkru handahófi verið gert. Í þessu sambandi er og rétt að geta þess, að ekki nærri allur þungavöruflutningur er háður verzlunum kaupfélaga eða kaupmanna, þar sem bændur hafa nú orðið mikil bein viðskipti við Rvík í þeim efnum, og þá hvorki kaupfélög né kaupmenn milliliðir til þess að geta annazt þessa fjárstyrksúthlutun. Ég er hræddur um, að hv. þm. V.-Sk., sem er maður orðhvass, hefði tekið þetta atriði rækilega til bæna, ef það hefði staðið í okkar till. Okkar till. er bæði sanngjarnari og réttsýnni, og því óska ég þess fastlega, ef n. fær þessar till. til athugunar, að hún skoði vel huga sinn um þetta mál, og þá mun hún komast að raun um, að okkar till. er miklu heppilegri til úrlausnar í þessu máli. Mér finnst ekki nema eðlilegt, að brtt. hafi komið fram við till. okkar, en um þær ætla ég ekkert að segja, heldur láta aðra um þær dæma.



Ég skal ekki vera langorður. Hv. þm. V.-Sk. hefur tekið flest af því fram um till. á þskj. 32, er máli skiptir. Það er kunnara en frá því þurfi að segja, að árlega er varið miklu fé til að styrkja flutninga á sjó með ströndum fram, sem flestir landsmenn njóta góðs af. En svo er ástatt í þessum málum á Suðurlandi, að þar vantar hafnir, til þess að fólkið geti notið slíkra hlunninda í vöruflutningum sínum, og er því ekki nema réttmætt, að Alþ. hlaupi einnig þar undir bagga og greiði einnig fyrir vöruflutningum á Suðurlandi. Hér liggja fyrir tvær till. um úrbót í þessu máli. Önnur fer fram á það, að létt verði af benzínskatti á Suðurlandi. Ég er að nokkru kunnugur þessu máli, það eð það hefur komið til umr. oft á undanförnum þingum og hefur ávallt reynzt ókleift að koma því á, þar sem talin hefur verið hætta á því, að það mundi rýra um of tekjur af benzínskattinum, því að önnur héruð mundu þá koma með svipaðar kröfur um afnám benzínskattsins á eftir. Það var talað við mig um það að gerast flm. að þessari till., en ég sá mér það ekki fært af þeirri ástæðu, er ég hafði rekið mig á, að ógerlegt mundi að fá till. samþykkta. Í stað þess hef ég ásamt öðrum hv. þm. farið inn á aðra leið, er fer í þá átt að styrkja vöruflutninga á landi, þá sem fara yfir 80 km vegalengd. Vera má, að önnur tala sé hér heppilegri. Það má vel vera, enda geri ég það að engu kappsmáli, hver kmtalan sé, enda má um það alltaf deila. Af þeim brtt., er fram hafa komið, má ráða það, að erfitt verði að afnema benzínskattinn í þeim þremur sýslum, sem um getur á þskj. 13, nema þá að afnema allan benzínskatt, hvar sem er á landinu. En Alþ. hefur ekki talið sér það fært og viljað fá benzínskattinn áfram til vegabóta. Því tel ég heppilegra, eins og við flm. till. á þskj. 32 viljum, að styrkja flutninga á langleiðum, þar sem ekki er hægt að koma við vöruflutningum á sjó.



Ég skal ekki eyða löngum tíma til umr. Ég vil bara spyrja þá, sem vilja fara þá leiðina í þessu máli, að létta af benzínskattinum, hvernig þeir hugsi sér að styrkja þá bændur, er þurfa að flytja alla sína vöru á klökkum langar leiðir. Ég vil líka leyfa mér að benda á, að þegar stutt er flutt, þá er bíll ódýrari en skip. Aftur á móti, þegar vegalengdin er komin upp fyrir 80 km, fer að verða ódýrara að flytja á skipi, ef hægt er að koma því við. Ef n. athugar þetta mál, vil ég beina því til hennar að setja markið á vegalengdinni svo hátt, að eftirgjöfin komi ekki fyrir ofan það mark, sem dýrara er að flytja á bílum.



Aðeins örfá orð út af því, sem hv. þm. V.-Sk. sagði, að ég hefði ekki viljað gerast meðflm. að till. hans, en mér er óhætt að segja það, að mér hefur ekki verið boðið að vera meðflm. að till. þeirri, er hann stendur að. Hann segist og hafa fengið fulla reynslu fyrir því 1932, að ókleift væri að létta af benzínskattinum. Þá var það vitanlega eðlilegt, að hv. þm. hefði sagt hinum yngri þm. sannleikann í málinu. Hann sagði það enn fremur, að till. okkar væri ekki flutt af þm. frá Suðurlandi, heldur uppbótarþm. Sjálfstfl., en nú vill einmitt svo vel til, að þessir þm., sem hann er að tala um, eru allir af Suðurlandi og búsettir þar. Annars er það sízt af öllu heppilegt til að afla einu máli fylgis, að vera að telja öll tormerki á, að það nái fram að ganga. Þótt brtt. hafi komið fram við þáltill. þessa, þykir mér vafasamt, að þær séu réttmætar, þar sem um töluverðan aðstöðumun til vöruflutninga á landi í hinum einstöku byggðarlögum þessa lands er að ræða. Þá var hv. 1. þm. N.-M. að varpa fram þeirri spurningu, hvernig ætti að styrkja þá bændur til vöruflutninga, er flyttu þungavöru sína á klökkum. Hv. þm. hlýtur að sjá, að þessi þáltill. getur ekki náð til þeirra, er flytja vörur sínar á hestum, og þyrfti, ef ætlazt yrði til að styrkja þá til vöruflutninga, að bera fram sérstaka till., er miðaðist við þá bændur, og mætti búast við, að þessi hv. þm. yrði þá fyrstur manna til að bera fram slíka till.

Sveinbjörn Högnason Hv. 5. landsk. þm. segir, að sér hafi ekki verið boðið að gerast meðflm. að þáltill. þeirri, er ég stend að á þskj. 32. Ég veit, að hv. þm. rangminnir þetta. Ég sagði honum frá því, að ég mundi flytja þessa till., og átti hann þá þess kost að gerast meðflm. að henni, en svarið var, að koma fram með þáltill. á þskj. 18 strax á eftir. Þess vegna, þótt ég sem eldri þm. hefði ráðlagt honum heilt, þá vildu þeir ekki þá leið, heldur þá, sem ófær var. Þá er það rangt hjá hv. þm., að við séum á þskj. 32 fyrstir til að lýsa yfir því, að þeirra leið sé ófær og óframkvæmanleg. Sjálft Alþ. er búið að gera það áður. Ég held, að það sé ekki rétt að vera að ræða miklu meira um, hver afstaða þessara uppbótarþm. er til kjósenda. Þessir menn eiga ekkert kjördæmi á Suðurlandi, það eiga þeir að vita, og þeir hefðu aldrei komizt á þing með þeim einum atkvæðafjölda, er þeir fengu, þar sem þeir buðu sig fram. Þá eru það rökin hjá hv. þm. Barð. (GJ), og m. a. var það nærri hneykslanlegt að heyra frá honum ásakanir um atkvæðasmölun, þar sem honum ætti sízt af öllu að farast að tala um slíka hluti. Hygg ég það rangt hjá honum, að þau héruð, er við mest hafnleysi hafa að búa, hafi fengið mest af vegabótum. Mér þykir sanni nær, að þetta sé öfugt og þau héruð, sem verst eru sett með flutninga á sjó, hljóti tiltölulega minnst af þeim vegaframkvæmdum, sem gerðar eru. Eða halda menn t. d., að Gullbringu- og Kjósarsýsla, sem mun hafa einhverjar beztu hafnir á landinu, hafi orðið eitthvað útundan í vegaframkvæmdum og að þar hafn orðið eitthvað minna úr vegagerð en annars staðar á landinu? Ég hygg, að það væri nokkuð fróðlegur samanburður á þessu efni. Þess vegna er það, að rök hv. þm. Barð. (GJ) hafa ekki áhrif, nema kannske á hann sjálfan. Því að hann verður að uppbyggja þau betur en hann gerði, ef þau eiga að hafa einhver áhrif í þessu efni. Ætla ég svo ekki að orðlengja meira um þetta. Ég hef einnig tækifæri til að tala um þáltill. á þskj. 32 á eftir, og ég skal rekja þær röksemdir, sem fyrir þeirri till. liggja, þegar að henni kemur.



Þeir hv. þm., sem hafa talað um þessa þáltill., hafa margir hverjir látið sér tíðrætt um það, að ríkið legði fram mikinn styrk til strandferða, sem önnur héruð yrðu aðnjótandi en héruðin sunnanlands, en héruðin sunnanlands hefðu þess styrks engin not, vegna þess að þar væru engar hafnir. Ég býst við, að það sé fyrir ókunnugleika á þessu máli, að hv. 5. landsk. þm. (IngJ) gerir svo mikið úr því, hve mikil þau hlunnindi séu, sem með þessu eru veitt öðrum héruðum. En það er nú þannig, að síðan stríðið hófst, hefur skort mjög mikið á það, að strandferðir hafi verið fullnægjandi. Eimskipafélag Íslands hefur að miklu leyti hætt að senda skip sín á hinar smærri hafnir kringum landið. Skip þessi hafa komið á stærstu hafnirnar, en að mestu hætt að koma á smærri hafnirnar. Og þar sem ekki hafa verið nægilega mörg strandferðaskip í þjónustu ríkisins, hefur þetta leitt til þess, að strandferðirnar hafa verið algerlega ófullnægjandi. Af því stafar aftur, að þeir, sem nálægt smærri höfnunum búa, hafa orðið að nota bifreiðar til vöruflutninga miklu meira en áður var. Svo er t. d. með ýmis héruð norðan lands og vestan. Ég get getið þess, að það hefur orðið nú síðustu árin t. d. að senda mikið af kjöti frá verzlunarstöðum við Húnaflóa og úr Dalasýslu og Austur-Barðastrandarsýslu á bifreiðum hingað til Rvíkur vegna þess, að ekki var hægt að fá skip til þess að annast þessa flutninga. Frá sumum þessara héraða hafði kjöt verið selt á Noregsmarkað, áður en stríðið hófst. Þegar sá markaður lokaðist, varð að senda þessa vöru nýja á markaðsstaði innan lands, og þangað var ekki hægt að koma henni óskemmdri nema á bifreiðum. Ég tel, ef fara á inn á þá braut að aflétta benzínskatti fyrir þá, sem þurfa að flytja á bifreiðum hér sunnan lands, þá nái engri átt að láta það ekki ná einnig til annarra landshluta. Skiptir í því sambandi ekki máli, hvor leiðin er farin, sú, sem hér er stungið upp á, eða að létta undir með þessum flutningum á annan veg, eins og rætt hefur verið um í sambandi við næsta mál á dagskránni. Það kemur vitanlega ekki til mála, að slíkir styrkir nái ekki til fleiri héraða heldur en þeirra, sem hér er um að ræða í þáltill. Ég vil taka þetta fram viðvíkjandi þeirri brtt., sem ég og fleiri hv. þm. berum fram við þá þáltill., sem hér liggur fyrir. Þó að ýmis héruð austan Hellisheiðar þurfi að flytja vörur á bifreið um 60–80 og upp í 100 km vegalengd, þá er það sízt meiri kostnaður heldur en ýmis önnur héruð verða að hafa af vöruflutningum. Á síðasta ári var h. u. b. sami kostnaður við að senda kjöt frá höfnum við Húnaflóa með skipum til Rvíkur eins og á bifreiðum. Og ég geri ráð fyrir, að það muni nú sára litlu sem flutningurinn er ódýrari með skipum. Og ég hygg, að flutningskostnaðurinn hafi aukizt meira með skipunum heldur en með bifreiðum upp á síðkastið. Þetta sýnir, að það er ekki sanngjarnt að taka einstök héruð út úr og láta þau vera afskipt með öllu, ef farið verður inn á þessa braut.



Það er aðeins af því að ég er nýr þm., að ég ætla að bera fram fyrirspurn. En það er af því, að tveir hv. þm. hafa hér tekið sér eins konar vald sem siðameistarar í þinginu, annar í hv. Ed., en hinn hér í Sþ., um það, hvernig þingsköpum væri beitt. En þannig vill til, að þeir eru báðir úr sama flokki, þeim flokki, sem mestu hefur ráðið hér á Alþ. um 15 ára skeið. Annar er, eins og geta má nærri, hv. þm. V.-Sk. (SvbH) og hinn hv. 1. þm. Eyf. (BSt). Nú er það þannig, að hv. 1. þm. Eyf. hefur haldið margar ræður um það, bæði í gær og í dag, að þessir uppbótarþm. væru í raun og veru þm. þeirra kjördæma, þar sem þeir hefðu boðið sig fram, þó að þeir að forminu til væru ekki þm. þeirra, heldur landsk. þm. Og hv. þm. bar fram brtt., sem varð þess valdandi, að breyt. var gerð á kosningal. í hv. Ed., sem ekki aðeins allur hans flokkur stóð að, heldur féllst hv. þd. í heild á hana að nokkru leyti, þar sem það sem sagt lá til grundvallar, að þessir þm. væru í raun og veru þm. þeirra kjördæma, þar sem þeir hefðu boðið sig fram, hvað sem forminu liði. Þess vegna hélt ég nú, að þetta væri skoðun þeirrar þingmannasamkundu. En svo, þegar ég kem í sameinað Alþ., hefur annar hv. þm. þessa sama flokks aðra skoðun á þessu en hv. 1. þm. Eyf. hafði í gær og í dag verið að leitast við að sannfæra okkur um, að væri rétt. Vil ég því beina því til þessarar þingmannasamkundu, hvorum aðilanum maður eigi nú að trúa, þeim klerklærða hér í sameinuðu Alþ. eða hv. 1. þm. Eyf., sem er eldri og betur trúandi, að ég hygg, í þessum efnum. Enda hafði hann sér til stuðnings þá hv. fyrrv. forseta Ed. (EÁrna) og hv. þm. S.-Þ. (JJ ), formann Framsfl.

Sveinbjörn Högnason Hv. 5. þm. Reykv. (BBen) heldur, að ég hafi farið hér rangt með gagnvart þingsköpum, og telur sig nú yfirsiðameistara í þessum efnum, kannske af því að hann er lögfróður eða af því að hann er borgarstjóri í Rvík og hefur skrifað bók um Alþingi og er náttúrlega vel kunnugt um, við hvað hv. þm. eiga að kenna sig hér á þingi. En þar sem hann gefur í skyn, að mér sé bezt trúandi til að fara með ósannindi, vil ég bera af mér sakir og minna á 34. gr. þingskapa Alþ., þar sem stendur m. a., með leyfi hæstv. forseta: „og kenna skal þingmann við kjördæmi sitt eða kosningu“. Þetta hélt ég, að væri skýlaust. En það er kannske svo, að þessum hv. yfirsiðameistara hæstv. Alþ. hafi sézt yfir þessa gr. - eða þá, að hann telji sjálfsagt, að hann eigi að bera rangt vitni hér á hæstv. Alþingi um það, hvað sé rétt.



Ég talaði nú ekki sem siðameistari, heldur sem lærisveinn við fótskör þeirra góðu siðameistara, sem fyrir eru. En ég vildi skjóta því til hv. þm. V.-Sk. (SvbH), ef hann er trúaður á það, sem hann heldur fram, þá ætti hann að ryðja því úr vegi, sem hv. 1. þm. Eyf. hélt fram í hv. Ed., því að annars skilst mér, að hann (SvbH) bendi til þess, að hv. 1. þm. Eyf. hafi rangt fyrir sér.



Ég mun hafa sagt í hv. Ed., að landsk. þm. eða uppbótarþm. teldu sig sjálfir vera þm. þeirra kjördæma, sem þeir væru frambjóðendur í, en ekki, að þeir væru það í raun og veru. Ég mun einnig, í sambandi við kosningal., hafa minnzt á það, að sumir kjósendur þeirra litu einnig svo á. En mér er ákaflega vel kunnugt um það, að landsk. þm. eða uppbótarþm. eru ekki þm. kjördæmanna, heldur sagði ég hitt, að þeir teldu sig vera það. Ég kom nú inn í þingsalinn rétt núna og hef ekki fylgzt með þessum umr., en mér er tjáð, að hv. 5. þm. Reykv. hafi verið að vitna til mín, og skildist mér, að um þetta hefðu staðið orðræður og hann hefði flutt hæstv. Alþ. þann boðskap frá mér, að ég hefði talið landsk. þm., þ. e. uppbótarþm., vera þm. kjördæmanna, þar sem þeir hefðu boðið sig fram. Það gerði ég ekki, heldur sagði, að þeir teldu sig vera það.

Forseti (GSv) : Hér hefur ekki komið fram á fundinum, að neinn hv. þm. kenndi sig ranglega við kjördæmi eða kosningu.



Það er aðeins aths. við þessar umr., sem nú síðast hafa fram farið. Ég vildi beina þeirri spurningu til hæstv. forseta og hv. 5. þm. Reykv., sem m. a. hefur skrifað bók, sem nefnist „Deildir Alþingis“, hvort það muni vera í samræmi við þingsköp að tala um siðameistara, afgreiðslu kosningalaga í Ed. og uppbótarþm., þegar á dagskrá er og á að ræða till. til þál. um undanþágu frá greiðslu á benzínskatti.

Flm. (Sveinbjörn Högnason) : Herra forseti. - Ég get í raun og veru vel orðið við þeim tilmælum hæstv. forseta að hafa ekki miklar umr. um þetta mál, sem ég er hér 1. flm. að, til þess að gera grein fyrir því: En ég geri það bara með einu skilyrði, sem ég álít réttmætt, því að ég lít svo á, þegar hæstv. forseti óskar að greiða fyrir máli í þinginu, að þá sé það til þess að flýta fyrir, að það nái þeirri afgreiðslu, sem meiri hl. þingsins óskar eftir. Þess vegna get ég því aðeins fallizt á það að flýta umr. að þessu sinni, að málinu verði ekki vísað til n. og það verði tekið til .efgreiðslu svo fljótt sem má. Ég tel víst, að þetta sé skilningur hæstv. forseta, því að ég er sannfærður um, að hæstv. forseti ætlast ekki til þess, að málinu verði vísað til n. Þess vegna vil ég alveg fallast á þessa afgreiðslu hjá hæstv. forseta, ef málinu verður ekki vísað til fjvn. og loforð fæst um það, að innan mjög skamms tíma verði málið svo tekið til fullnaðarafgreiðslu frá þinginu. Ég tek það fram, að ég skoða þetta ekki sem framsöguræðu með málinu.



Herra forseti. - Það er bert af ræðu hv. flm., að það er ekki ætlazt til þess, að mál þetta fái þinglega meðferð. En það kemur þó ekki til mála, að hv. þm. V.-Sk. (SvbH) fái þann vilja sinn fram, að veittar verði 200 þús. kr. úr ríkissjóði án þess, að málið fari til athugunar í n. Geri ég það því að till. minni, að málinu verði vísað til hv. fjvn. Ég vil um leið nota tækifærið til þess að svara því, sem hv. þm. V.-Sk. beindi til mín áðan. Í fyrsta lagi vil ég spyrja: Hver var það hér í þessu þingi, sem gerði hörðustu og sterkustu kröfu um að leggja fram stórar fjárfúlgur í Krýsuvíkurveginn, óþarfasta veginn, sem gerður hefur verið á Íslandi enn sem komið er? Það var flokkur þessa hv. þm. Hann barði það í gegn, að 400 þús. kr. væru lagðar í þennan veg, sem endað hefur nú í þeim ógöngum, sem líklega verður aldrei hægt að komast yfir, nema með ærnu fé. Og þetta er gert, meðan önnur héruð bíða eftir nauðsynlegustu vegabótum, sem ekki þola bið. Þessi þáltill. er því ekki neitt sérstakt dæmi um heimtufrekju þessa hv. þm. eða flokksmanna hans. Um sjálft málið er það að segja, að þær sveitir, sem ætlazt er til, að styrktar verði á þann hátt, sem í till greinir, flytja vörur sínar frá Rvík. Munu flutningar þeir kosta minna en flutningar til ýmissa annarra héraða landsins, eftir að þau hafa fyrst þurft að flytja vörurnar til sín með strandferðaskipum frá Rvík. Ég veit ekki, hve langt ætti að ganga, ef greiða ætti styrki til allra þeirra manna, sem þurfa að flytja vörur með bifreiðum frá höfnum. Ég vil því leggja til, að málinu verði vísað til fjvn., þar sem það fær þá meðferð, sem hæstv. Alþ. er ein samboðin, og með því fyrirbyggt, að veitt séu hundruð og aftur hundruð þúsunda kr. til hvers, sem vera skal, án þess að viðkomandi n. fái nokkuð um þau mál að segja.



Mér þykir það ekki sanngjörn afgreiðsla málsins, að þau kaup séu hér gerð að stytta umr. hér gegn því verði, að málinu sé ekki vísað til n. undir þeim kringumstæðum, þegar öðru máli, sem er svo mjög svipað þessu, var einróma vísað til n. Og því fremur finnst mér það sanngjarnt og sjálfsagt að þessu máli verði vísað til hv. fjvn., þar sem þessi þáltill. felur í sér verulegar greiðslur úr ríkissjóði. Ég tók svo eftir, þegar hv. þm. V.-Húnv. var að tala, þá skyti hv. þm. V.-Sk. því fram í, að það væri ekki útilokað - nefnilega það, sem hv. þm. V.-Húnv. var þá að tala um, að þessi styrkur næði til fleiri héraða en hafnleysishéraðanna sunnan lands. Einmitt þetta sýnir, hvað þessi þáltill. er óákvarðandi. Hvar eru þessi hafnleysishéruð? Og að kaupmenn og kaupfélagsstjórar í viðkomandi héruðum eigi að semja reglugerð um þetta, það sýnir, hver lokleysa ákvæði þessarar þáltill. eru.



Ég vænti, að með leyfi hæstv. forseta megi svara dálítið villandi aths., sem komið hefur hér fram frá manni, sem ekki er kunnugur því, sem gerzt hefur hér á þessu þingi, og líklega ekki kunnugur mörgu, sem þm. eiga að vita, nefnilega hv. þm. Barð. (GJ). Hann fór nokkrum orðum um, að það væri of dýrt að sjá fyrir vegi fyrir alla Sunnlendinga með þeirri byrjun, sem gerð hefur verið á snjólausa veginum. Ég býst við, að hann viti ekki um það, að maður eins og Jón Þorláksson hafði barizt fyrir því að leggja járnbraut frá Rvík til Suðurlandsundirlendisins. Af hverju? Af því að honum þóttu þeir vegir, sem til voru þangað, ekki nógu góðir. Hann taldi, að ekki væri hægt að halda uppi samgöngum milli Rvíkur og Suðurlandsundirlendisins í snjóavetrum eins og þar eru venjulega, eins og þá stóð á, nema með því að hafa þetta dýra tæki. Það voru ekki 400 þús. kr. - það voru 5 millj. kr., sem hann vildi láta leggja í það, sem kallað var öruggt samband á öllum tímum árs milli Ölfusárbrúar og Rvíkur. Það gekk nú einhvern veginn svoleiðis, að hjá þessum merka manni og núverandi vegamálastjóra, sem tók við stjórn vegamálanna af honum, hefur ekkert orðið úr þessu nema áætlanir. Ég held, að í 10 ár hafi svo vegamálastjóri verið að gera grein fyrir, hvernig hægt væri að leysa þetta spursmál. Og einn af áhrifamönnum þeirrar tíðar, þegar þetta var rætt mest, Björn Kristjánsson, lagði til, að gert væri hús yfir veginn frá Kolviðarhóli austur á Kambabrún. Þetta hús var svo kallað „þjóðgatið“ af einum merkisbónda á Suðurlandi. Svo mikil þótti þessum fyrrv. hv. þm., Birni Kristjánssyni, - sem var merkari en þessi lítt þroskaði maður, hv. þm. Barð., sem komst inn á þing fyrir slysni, - nauðsynin á öruggum samgöngum milli Rvíkur og Suðurlandsundirlendisins, að hann vildi hafa steinsteypta veggi báðum megin við veginn og þak yfir, til þess að vegurinn yrði öruggur á þessari leið. Ég veit, að það er afsökun fyrir hv. þm. Barð., að hann er þessu ókunnugur. En eitt ætti þessi maður að temja sér, að tala ekki um það, sem hann veit ekkert um. Því að í hvert einasta skipti, sem þessi hv. þm. talar hér, þá fer eins fyrir honum og í þetta skipti. Hann veit ekki, að einmitt þeir menn, sem vilja gera honum þann vafasama heiður að telja sig í sama flokki og hann, eru einmitt mennirnir, sem börðust fyrir þessum dýru samgöngubótum á þessum leiðum til þess að ná öruggu samgöngukerfi milli Rvíkur og Suðurlandsundirlendisins. Björn Kristjánsson vildi láta byggja hús yfir veginn á þessari leið um 20 km langan veg. Svo kemur þessi maður og vill leyfa sér að „krítisera“ þá lausn, sem gerð hefur verið í þessu vegamáli. Hvers vegna hefur verið gerður akvegur, en ekki járnbraut milli þessara staða? Vegna þess að þekkingin var hjá þeim, sem vildu leggja akveginn, en ekki hjá þeim, sem vildu leggja járnbrautina og þjóðgatið. Og ef ofurlítið meiri þekking væri hjá þessum manni, þá ætti hann að vita, að vegur liggur nú suður Reykjanes. Það er hægt að leggja veg til Grindavíkur. Ég held, að þessi maður, fyrst hann er hættur að vera vélstjóri á Esju, ætti að fara um landið og vita, hvar vegarspottarnir eru. Það er búið að leggja veg austur. En hann getur verið undir þriggja álna þykkum snjó að vetrinum. Maður, sem var betur gefinn og miklu menntaðri heldur en þessi maður, Jón Auðunn Jónsson, va1 einn að stuðningsmönnum þessa máls. Þessi hv. þm. (GJ) á eftir að þekkja forsögu þessa máls, hinar strönduðu áætlanir um þjóðgatið og járnbrautina. Og vegur, sem væri örugg leið milli Rvíkur og Suðurlandsundirlendisins, hefði líklega verið kominn nú, ef málið hefði verið látið ganga sína réttu leið. En ég get ekki ráðlagt þessum hv. þm. annað betra en það að lesa fyrst og fremst, hvað Jón Þorláksson vildi láta leggja í það mál að gera á þessari leið vegabætur, sem gerðu samgöngurnar þar öruggar, og Björn Kristjánsson, og síðast það, sem Jón A. Jónsson sagði, þegar vegurinn var ákveðinn austur, - ef hann hugsar sér að vera öðruvísi en til minnkunar hér á þinginu.

Flm. (Sveinbjörn Högnason) : Þar sem hæstv. forseti vill ekki ganga inn á, að þessu máli verði ekki vísað til n., tel ég nauðsynlegt að skýra málið fyrir hv. þm., svo að þeir fáist til að greiða atkv. á móti, að það fari til n. Málið er svo augljóst og fjárveitingin svo sjálfsögð, að ég tel, að hv. þm. geti vel áttað sig á því og greitt um það atkv. án þess, að það fari fyrst til fjvn. Í sambandi við þá till., sem var á dagskrá hér næst á undan (till. um undanþágu frá benzínskatti), var á það minnzt, hvernig sum héruð hér á landi verða afskaplega ranglega afskipt þeim styrk, sem veittur er til flutninga. Það eru að vísu ekki nema örfá héruð, sem eru alveg afskipt strandferðunum. Það eru aðeins Vestur-Skaftafellssýsla og Rangárvallasýsla, sem eru algerlega hafnlausar, svo að skip koma þar alls ekki við. Flutningskostnaður í sumum þessum héruðum er líka geysilega mikill. T. d. mun hann í Vestur-Skaftafellssýslu vera 18 aurar á kg, og sjá menn, hver viðbót það er á alla þungavöru. Ég hygg, að mörg héruð mundu kveinka sér við þessum kostnaði, ef þau ættu að greiða hann. Það er því svo mikið misrétti að láta þessi héruð greiða hæstan benzínskatt, að við það er ekki unandi, því að þeir, sem mestar hafa vegalengdirnar, verða að greiða hæstan skatt og hafa þar á ofan oft lökustu vegina. Sveitirnar, sem njóta þessara ágætu hafna, eru líka langbezt vegaðar, en afskekktari héruðin, sem eru útilokuð frá höfnunum, verða að notast við langa kafla af aðalþjóðvegunum, sem ekkert er gert við. Þannig er það með langar leiðir á þjóðvegunum í Vestur-Skaftafellssýslu, og þar eru engar vegabætur í sumum sveitunum, og þessi héruð verða að borga hæstan benzínskatt til þess að halda við vegunum hjá þeim, sem bezt eru settir. Þetta er svo herfilegt ranglæti, að það er ómögulegt annað en hver maður vilji ljá því fylgi sitt, að þetta verði leiðrétt. Á þinginu í fyrra og nú er verið að segja, að í hugum manna sé eitthvert réttlætismál og nú séu menn sérstaklega kjörnir á þing til að framfylgja einhverju réttlætismáli. Hér er sannarlega um réttlætismál að ræða. Hvernig getur það þing, sem segist vera svo önnum kafið við réttlætismál, látið það viðgangast, að haldið sé áfram að níðast á þeim, sem svo illa eru settir? Það er ómögulegt annað en þeir menn, sem segjast hafa svo næma tilfinningu fyrir réttlæti og undanfarin ár hafa samþykkt að leggja stórfé til margs konar hafnarbóta, sjái, að hér er um stórkostlegt misrétti að ræða, sem verður að laga, og ég fullyrði, að allar vegalagningar á landinu eru smámunir samanborið við það fé, sem fer til strandferða og hafnargerða. Þau héruð, sem eru þannig afskipt, eiga því fullan rétt á að fá flutningastyrk eins og hér er farið fram á. Þegar litið er á alla þessa örðugleika, þá sjá menn, að það er fjarstæða að svæfa málið í n. Mig undrar, að slík mál skuli ekki hafa verið tekin til umr. fyrr un í þinglokin, og þá kannske skuli að yfirlögðu ráði eiga að senda það til söltunar í fjvn. Það er ekki heldur neitt einsdæmi, að slík mál séu afgr. nefndarlaust. Við vitum, að fyrir fáum dögum var mál, sem getur komið til með að kosta milljónir, afgr. nefndarlaust, af því að það var svo sjálfsagt réttlætismál. Þegar svo viss meiri hl. er á þingi fyrir því, sem er sjálfsagt réttlætismál, þá er vitanlegur hlutur um svo sjálfsagða till. sem þessa, sem fer fram á að rétta hlut þeirra manna, sem verst eru settir, og kostar ekki meira en 200000 kr., að menn þurfa ekki leiðbeiningu fjvn. um, hvað gera skuli við hana. Þess vegna vil ég afdráttarlaust skora á hv. þm. að greiða því atkv., að till. fari ekki til fjvn., heldur ljúka nú umr. um hana og láta hana fá fullnaðarafgreiðslu næsta dag, því að ef á að hafa þá málsmeðferð að koma henni fyrir kattarnef, þá hlýtur það að þýða það, að þetta þing er upptekið af einhverju öðru en að koma á rétt1ætismálum meðal þegnanna. Um einstök atriði till. þarf ég ekki að hafa mörg orð. Hv. 10. landsk. sagði við umr. um það mál, sem síðast var hér á dagskrá, að ekki væri rétt að láta kaupmenn og kaupfélög á hverjum stað semja reglugerð um þessi mál, en ráðuneytið hefði ekkert um það að segja. Þetta sýnir, hvaða hálmstrá hann grípur hér í, því að í till. stendur, að ráðuneytið skuli samþykkja reglugerðina. Það er vitað, að langmest af öllum nauðsynjaflutningi fer í gegnum kaupfélögin og verzlanirnar, og þegar líka stendur í till., að setja skuli reglur um, hvernig þessum styrk skuli varið, þá mundu kaupfélögin og verzlanirnar aðallega verða að finna út, hvernig þessu yrði komið fyrir á sem hagkvæmastan og kostnaðarminnstan hátt. Um þau orð, sem hv. þm. Barð. sagði í sambandi við þessa till., hef ég litlu að bæta við það, sem hv. þm. S.-Þ. sagði. Hann var að tala um vitlausasta veginn, sem lagður hefði verið. Það er nú einkennilegt að tala um vitlausa vegi. Það er öðrum hættara við að verða vitlausum heldur en vegum. Ef ætti að spyrja um, hvaða flokkur eða menn hafi lagt vitlausasta veginn hér á landi, þá vildi ég spyrja á annan veg: Hvaða flokkur hefur lagt til vitlausast málfæri eða við skulum segja vitlausasta framsögu og málflutning? Ég held, að miklu nær sé að spyrja þannig heldur en að tala um vitlausasta veginn. En hvað viðvíkur þeim vegi, sem hv. þm. Barð. telur, að sé vitlausasti vegurinn hér á landi, hann hefur sennilega átt við, að hann væri af litlu viti lagður, - þá hygg ég, að aðrir séu dómbærari um vegaþörf sveitanna austan fjalls en hann, sem hefur hvorki kunnugleika né vilja til að leysa þá örðugleika, sem þar er við að stríða. Eitt af því, sem sýnir gleggst þann rétt, sem þessi héruð eiga á flutningastyrk samanborið við önnur héruð, er það, hvað margar leiðir hafa verið reyndar, til þess að menn væru ekki alveg innikróaðir. Það hefur verið reynd Þingvallaleiðin og Krýsuvíkurleiðin, og enn fleiri leiðir hafa komið til mála. Þetta sýnir, hve dýrt þetta allt er og hversu mikla erfiðleika þessir menn verða á sig að leggja til þess að vera ekki alveg innilokaðir bæði á sjó og landi. En meðan ástatt er eins og nú, er sjálfsögð skylda að níðast ekki á þessum héruðum, eins og gert er nú með þeim benzínskatti, sem þau verða að borga umfram aðra, meðan þau eru afskipt að helmingi eða meira miðað við það, sem lagt er fram annars staðar á landinu. Á ég þar við styrk til samgangna á sjó, hafnargerða og lendingarbóta og annars slíks, sem önnur héruð fá, en þessi héruð fara gersamlega á mis við. Ég vil því skora á Alþ. að líta á þessa till. eins og hún er, sem sjálfsagt réttlætismál og forðast að vísa henni til fjvn., - þar sem vitað er, að málið mundi daga uppi, - og greiða atkv. á móti því, en samþ. till. við þessa umr. og fá hana til síðari umr. helzt á næsta fundi, sem haldinn verður í Sþ., og láta hana fá þar, fullnaðarsamþykkt, svo að þar með verði létt af einhverju af því ranglæti, sem hefur verið og er í þessum efnum.

Gísli Jónsson Hv. þm. S.-Þ. hefur gerzt siðameistari yfir mér hér á Alþ. Ég vil benda þessum hv. þm. á, að hann þekkir ekki einu sinni svo vel þingsköp, að hann viti, hvernig á að ávarpa þm. í ræðum, því að þingsköp gera engan greinarmun á því, hvernig ávarpa skuli á Alþ. pólitíska andstæðinga. Ég vil því ráðleggja honum að stilla betur skap sitt, næst þegar hinn illi andi kemur yfir hann út af því, að Framsfl. skyldi tapa Barðastrandarsýslu við síðustu kosningar, og reyna að koma þinglega fram við hvern þann, sem hann á viðræður við. En til marks um það, hvor okkar er meira virtur svars hér á þingi, skal ég benda á, að við umr. um stærsta málið á þessu þingi, kjördæmamálið, hélt hann klukkutíma ræðu um allt milli himins og jarðar, talaði þar m. a. um Svein í Völundi sem einhvern vandræðagemsa, en var þó áður búinn að lýsa honum sem sérstaklega miklum uppeldisfræðingi, af því að hann sendi börn sín á sumrin norður í Þingeyjarsýslu, en þessari löngu ræðu hans var engu svarað. Ég vil spyrja hann: Veit hann svo lítið í sögu þessa lands, þó að hann hafi samið kennslubók í sögu landsins og látið kenna hana í skólum, að það var stríðið 1914–1918, sem olli því, að hætt var við járnbrautina, þar sem bílarnir tóku á því tímabili svo miklum framförum, að heppilegra þótti að taka þá til notkunar heldur en járnbraut. Það var ekkert vanhugsað í því máli hjá Jóni Þorlákssyni eða öðrum sjálfstæðisþingmönnum, sem þar komu við sögu. Svo vil ég að síðustu mega spyrja þennan hv. þm., hvort honum væri ekki réttara, eftir hans löngu þingsetu, að reyna að stjórna betur skapi sínu og vera ekki á hverjum fundi með skæting og útúrsnúning í gremju sinni yfir, að Framsfl. skuli hafa komizt í minni hl. í einni sýslu, sem vanrækt hafði verið á þann veg, sem hann lýsti sjálfur svo vel í Tímanum í vor, af þeim, sem farið höfðu þar áður með þingmannsumboð.



Ég get að mörgu leyti tekið undir það, sem sanngjarnlega var mælt í síðustu ræðu hv. þm. V.-Sk. Hann sýndi réttilega fram á, hversu mikið erfiði og kostnað þeir hafa við að búa, sem verða að nota þá erfiðu bílflutninga, og sýnir þetta, að hann skilur málið rétt. Hann nefndi það að níðast á þessum mönnum að skattleggja þá svo mjög með benzínskatti, sem þeir verða að greiða, og þeim mun meiri sem þeir hafa verri og erfiðari samgöngur. Um þetta er ég honum sammála, og þess vegna á að taka málið fyrir í samræmi við það og afnema þessa óréttlátu skattlagningu. Er þetta stuðningsatriði við till. mína, en ekki til að fella hana. Hann talaði um, að ég vildi grípa í eitthvert hálmstrá, þegar ég mótmælti till. hans, en ég vil benda honum á, þegar hann telur eðlilegast, að kaupmenn og kaupfélög semji reglugerð um þetta, og segir, að ráðuneytið eigi að samþykkja reglugerðina, þá veit ég ekki betur en tilætlunin sé, að ráðuneytið samþykki hana eins og hún kemur frá þessum aðilum. Mér finnst, að sýslunefnd væri miklu eðlilegri aðili í þessu efni en kaupmenn og kaupfélög, og það er miklu venjulegra að nota hana til slíkra hluta. En bezta ráðið hlýtur að vera að létta benzínskattinum af. Hann „kontrollerar“ þetta sjálfur. Hann er nú þyngstur á þeim, sem erfiðast eiga, en með afnámi hans yrði mestu af þeim létt. Ég vil leyfa mér að óska nánari skýringar á því, hverjir eigi að verða aðnjótandi þessa 200 þús. kr. flutningastyrks samkv. till. á þskj. 32. Mér skildist á hv. flm., að styrkurinn ætti að vera bundinn við Vestur-Skaftafellssýslu og Rangárvallasýslu. Mér finnst næsta ósanngjarnt að einskorða flutningastyrkinn við íbúa þeirra sýslna, því að fleiri eiga við flutningaörðugleika að etja. Ég vil nefna stórframleiðendur, eins og mjólkurbú Flóamanna, og aðra framleiðendur, sem daglega þurfa að koma frá sér afurðum sínum til Rvíkur. Allir vita, við hvílíka erfiðleika þeir eiga að stríða, einkum að vetri til, þegar snjóþyngsli hamla samgöngum. Þó að fyrir komi einn og einn vetur, að lítið kveði að slíkum samgönguteppum, má alltaf við þeim búast, og enginn veit, hvort næsti vetur verður snjóléttur eða erfiður. Til þess bæði að létta undir með framleiðendum um vörukaup þeirra með því að gera flutningskostnaðinn minni, eiga þeir þá ekki að geta orðið aðnjótandi þessara 200 þúsunda? Það eru rúmir 60 km frá mjólkurbúi Flóamanna til Rvíkur. Ég álít óskaplega óréttlátt og óeðlilegt, að flutningar þá leið verði ekki þessa styrks aðnjótandi. Eftir orðanna hljóðan í till. sýnist þetta ekki. En ég fullyrði ekki, hvað flm. meina, og þess vegna vil ég gjarnan fá skýringu. Það hefur verið blandað ýmsu inn í þetta, sem kemur málinu tæplega við, þar á meðal skætingi, sem ég vil algerlega leiða hjá mér. En ekki get ég á mér setið að minnast á það sérstaka málefni, sem lýtur að rækt eða vanrækt á samgöngubótum á Suðurlandssvæðinu, sem hér hefur verið talað töluvert um. Leiddir hafa verið inn í umr. látnir ágætismenn, sem létu sig þetta mál miklu skipta og gerðu á sínum tíma aðsópsmiklar till., sem alþjóð hlustaði á. Ég á bæði við Jón Þorláksson og Björn Kristjánsson. Þeir voru ekki sammála, en báðir vildu vel. Það var Jón Þorláksson, sem vildi járnbraut og gerði hana að áhugamáli sínu, skrifaði m. a. bækling þar um. En Björn Kristjánsson vildi vegagerð, sem sumir hæddust þá að og töluðu um „þjóðgatið“, af því að hann vildi hafa veginn yfirbyggðan á kafla, ef nauðsynlegt væri vegna snjóþyngsla. En nú, þegar báðir eru látnir og ekki lengur fyrir neinum í veröldinni, hafa báðir fengið sína viðurkenningu fyrir áhuga sinn á þessu stóra hugsjóna- og framfaramáli. En viðvíkjandi niðurstöðunni, sem hv. þm. Barð. deildi sérstaklega á, nefnilega Krýsuvíkurleiðinni, vil ég segja: Hvernig stendur á því, að ekkert hefur verið gert í samræmi við samþykkt á till., sem ég bar hér fram fyrir 2–3 árum um rannsókn á því, hvar fyndist öruggust leið milli Rvíkur og Suðurlands á öllum árstíðum? 

Þm. ætti að „kvikka“ Moggann upp!

- Hv. þm. S.-Þ. hefur haft enn betri blaðaaðstöðu til að „kvikka“ málið upp, enda er hann svo mikill „skribent“, en ekki ég. En ég vildi nota tækifærið til að minna á, að ég hef oft reynt að koma af stað rannsókn á því, hvort ekki skyldi önnur úrlausn reynd heldur en sú, sem nú er talin liggja beinast við. Ég var á þingmálafundi fyrir síðustu kosningar beittur þeirri sök, að ég hefði spillt þýðingarmesta málefni Sunnlendinga, þ. e. a. s. samgöngumálunum, af því að ég hef verið á móti Krýsuvíkurleiðinni. Það er rétt, að ég tel engu fullnægt með þeirri leið, en hún getur verið rétt sem sportleið í viðlögum. Það eru fleiri en ég á þessari skoðun. Vegamálastjóri landsins hefur aldrei verið með þessu. Ég hef oft haldið því fram áður, að úr því að lagt er út í svona dýra vegagerð, sem átti að vera til framtíðargagns fyrir Sunnlendingafjórðung og höfuðstaðinn, þá átti annaðhvort tillaga vegamálastjóra landsins, sem er trúnaðarmaður í þessu málefni, að vera gildandi, eða vegamálastjóri, sem setti sig á móti þessu, átti að víkja. Til þess eru trúnaðarmenn, að þeir séu teknir alvarlega. Ég skal ekki fara lengra út í þetta, og bið að því leyti afsökunar, að þetta kemur ekki við till. á dagskrá, en aðrir leiddu asnann inn í herbúðirnar.

Asninn hefur nú nóg með sig!

En það er þessi asni, sem mest hefur talað um þjóðgatið.

Ekki samtal.

Ég held það þýði ekki að tala vísindalega um þetta þjóðgat og hverf algerlega frá því.

Bara inn í það!

Ég vildi það væri komið að vetrarlagi í miklum fannalögum, og mundi þá hv. þm. S.-Þ. feginn að skríða inn í það. Hann er svo kunnugur samgöngum annarra landa, að hann á að viðurkenna möguleikann á slíku mannvirki sem samgöngubót. Hann hefur kannske farið erlendis um slík „þjóðgöt“, sem hann fordæmir svo hér. Ég skal svo láta þessu máli lokið með þeim tilmælum, að þessu máli verði vísað til fjvn.



Það voru mjög fróðlegar umr., sem síðasti ræðumaður kallaði svo, að asninn hefði komizt inn í herbúðirnar. Ég veit, að hann þekkir svo vel til í þeim herbúðum, þar sem hann kom frá, að honum er ljóst, að þetta hefur ekki verið ofsagt. Það var a. m. k. ekki ég, sem leiddi asnann inn í þessa hv. d., hann kom sjálfur eða var leiddur af öðrum. Af því að síðasti ræðumaður minntist á „þjóðgatið“, sem er merkilegur hlutur í þessum umr., ætla ég að segja um það nokkur orð. Það var Gestur á Hæli, sem ég hygg, að hafi verið einn af gáfuðustu mönnum á Suðurlandi og jafnvel þótt víðar væri farið, sem bjó til þetta orð, og það stendur fyrst í því blaði, sem þessi látni merkismaður gaf út. Sá maður var svo vel gerður, sem þetta sagði, að venjulega, þegar hann hafði lýst einhverju, þá þurfti ekki að lýsa því betur. Og hann fann það orð yfir þessa vitleysu, sem kom öllum til að hætta við að minnast á þetta. Hv. þm., sem er fæddur í Árnessýslu og fer oft þennan veg, veit það vel, að marga vetur er langan tíma svo djúpur snjór, að ekki er hægt að komast nema á skíðum eða þá troða ófærðina á gamla mátann. Hann hefur vafalaust oft farið Hellisheiðina, þegar aðeins síminn er upp úr og vörðurnar í kafi. Honum er vafalaust kunnugt, að bílstjórarnir, sem flytja meðal annars mjólk til Rvíkur, eiga að búa við óskaplega örðugleika, jafnvel þessa tiltölulega snjólitlu vetur, sem hafa verið nokkur síðustu ár. Og úr því að við tölum um benzín, þá hafa bílstjórar oft sagt við mig, að það sé að vísu lengri leið að fara í Krýsuvík, en þeir mundu eyða minna benzíni í meðalferð þar heldur en nú gegnum ófærðina á Hellisheiði. Það gæti verið fróðlegt fyrir þessa veru, sem hv. síðasti ræðumaður minntist á, að athuga hvernig Björn Kristjánsson vildi haga vegargerð yfir Hellisheiði. Hann áleit rétt að byggja veggi báðum megin við veginn og hafa þak yfir. Ég veit ekki, hvað hv. síðasti ræðumaður veit um þessa hluti, en ég hef hvergi séð í veröldinni steypta veggi báðum megin við veg 20 km á lengd og þak yfir. Ég held hv. þm. viti af kunnugleik sínum í Árnessýslu, að jafnvel jarðskjálftakippirnir þar gætu lagt „þjóðgatið“ saman. En úr því að reyndur maður og sparsamur og kunnugur í Árnessýslu taldi það svo mikils virði að geta komið vögnum gegnum snjóinn, að hann vildi gera þessar óskaplega dýru framkvæmdir, þá vona ég, að meiri hl. þingsins, sem stóð að því að leysa þetta mál, hafi skilið hina miklu nauðsyn þess, því að Krýsuvíkurleiðin er lausnin, og það dettur engum í hug að vera á móti því máli nema af pólítískri þrákelkni, en slík mótstaða er máttlaus og áhrifalaus, og slíkir menn verða sér til minnkunar fyrr eða síðar. Það dettur engum annað í hug en að fullgera þennan veg. Jafnvel þessi hv. þm., sem hefur í þrjú ár átt vegamálaráðh. úr sínum flokki, hefur ekki djörfung til að minna flokksbróður sinn á að rannsaka þetta, - eða þá að ráðh. hefur `verið svo skynsamur að gera ekkert með það. Því að hvaða leið er eftir handa þessum hv. þm. fyrir veg austur? Er ekki vegur til Þingvalla? Á vegurinn að vera yfir Grafninginn, Háhengilinn eða Lönguhlíðina? Þetta eru möguleikarnir, sem eru eftir. Hv. þm. hefur leikið sér að því að koma með till., eins og til þess að koma leiðtogum flokks síns í sök fyrir ódugnað um það, sem mögulegt er að gera. Geir Zoëga var búinn með feikna miklum fjálgleik að láta útlendinga leita að leið til þess að bjarga Sunnlendingum frá snjóþyngslunum, stundum menn með tekníska menntun, en stundum var hann bara sjálfur við það. Jón Þorláksson hafði lengi þá skoðun, að þarna skyldi járnbraut vera og ekki kosta neitt smáræði. Og þó vita allir, að bílar voru fullkomlega komnir til sögunnar, ekki sízt, þegar Geir Zoëga var með norska verkfræðinga að leita á heiðinni. Og verkfræðingarnir strönduðu. Þeir fundu aldrei neitt og gátu aldrei neitt. Sunnlenzku bílstjórarnir börðust við snjóinn ár eftir ár. Og þessi hv. þm. var þm. í 4 ár eftir stríð, eftir að vinur hans sagði, að járnbrautin væri vonlaus, og samt gerðist ekkert. Hv. þm. ætti að muna það, þegar hann talar um þessi mál, að sómi hans af þeim er sá, að honum sem Árnesing og þingmanni hefur ekkert orðið úr verki. Það var bara borin lausamöl í þennan gamla veg, sem Sigurður Thoroddsen lagði, og þar við sat. Þessa vesalmennsku var ekki hægt að þola lengur. Og við Jón Baldvinsson tókum þetta mál fyrir, fyrir utan allan „lærdóm“, en með heilbrigðri skynsemi. Við lögðum alla útreikninga til hliðar, sem Sverre Möller og Geir Zoëga höfðu gert, og bárum fram frv., sem jafnvel menn úr fjarlægum sveitum, eins og Jón Auðunn, sáu, að var lausn málsins. En þess má geta, þegar það var orðið að lögum, að vegamálastjóri vann að málinu eins og skyldurækinn embættismaður. Og ég vona, að hv. síðasti ræðumaður leiði hugann að því, að það hæfir þeim illa að ráðast á Krýsuvíkurveginn, sem aldrei hafa lagt neitt af mörkum nema barnalegar óskir um einhverja rannsókn á vegi yfir Hengilinn eða Lönguhlíðarfjöllin. Það, sem dómfellir þennan hv. þm., er ekki einungis það, að hann var máttvana í málinu, meðan það var óleyst, heldur hitt, að hann reynir af veikum mætti og árangurslaust að spilla fyrir því, að gert sé það eina, sem byrjað er á af viti og menn hafa trú á og vita, að verður gert. Það, sem hv. þm. gengur til, er einhver álappaleg stífni.

Það væri æskilegt að halda sér betur við efnið

. Þetta er efni, sem hæstv. forseti hefur leyft að tala um.

Hver leyfði það?

Það er sagt, að asninn hafi komið með það. Hitt er rétt hjá hæstv. forseta, að ég er með fyrri afskiptum og nú búinn að ganga frá hv. þm. og ekki þarf meira við hann að gera. Þá er það þessi ágæta persóna, sem síðasti ræðumaður titlaði með orði, sem ég býst við, að hæstv. forseti leyfi mér ekki að nota, þó að ég vilji ekki efast um, að þetta orð hafi verið af þessum „orðkynduga“ manni rétt valið og af þeirri kynngi, sem hann á yfir að ráða.  Ég ætla þá að snúa mér að hv. þm. Barð., sem sagði, að það hefði verið ósköp illa farið með Barðastrandarsýslu áður fyrr. Þegar Einar Jónasson, flokksbróðir hv. þm., var sýslumaður vestra og nýlega var búið að láta skoða fjárreiðurnar hjá honum og kom í ljós 100 þúsund króna sjóðþurrð ...

Þetta kemur ekki dagskrármálinu við

. Það kemur því við, af því að þm. kjördæmisins hefur verið að bera saman ástand þessa kjördæmis fyrr og nú, þegar þeir höfðu þennan merkilega sýslumann, og svo þann, sem ég hafði þá ánægju að senda vestur, sem var þar svo ástsæll, að meðan hann hafði heilsu, felldi hann alla frambjóðendur íhaldsins og líka þennan. Aðeins af því að maðurinn, sem tók við af Einari Jónassyni, var veikur s. l. vor og gat ekki komið vestur til að „bursta“ þennan mann, eins og hann var vanur, hefur farið sem fór. Enda mála sannast, að þessum eftirmanni Bergs var ljóst, að það væri alveg ómögulegt nokkurn tíma að ná kjördæminu, hvað mikið sem hann byðist til að vera póstur fyrir þá vestra og kaupa og selja fyrir þá og gera öll möguleg erindi í Rvík. ómögulegt, meðan Bergur var annars vegar, maðurinn, sem ég hafði þá ánægju að senda vestur til að taka við af þeim manni, sem ég nefndi. Það er bezt að segja það eins og það er, að Barðstrendingar fögnuðu, þegar Framsfl. skipti þar bæði um þm. og sýslumann. Og það er þess vegna ógætilegt af þessum hv. þm. að vera nokkuð að minnast á þetta. Flokksmenn hans gera það ekki, þeir sem betur eru gefnir en hann. Annars er þessi hv. þm. vel að sér og hélt einu sinni ræðu í Flatey, - rétt áður en hann féll í framboði, - þess efnis, að einu sinni hefði Gústaf Svíakonungur ætlað að verða konungur yfir Norðurlöndum og þar með Íslandi, og voru ýmsar bollaleggingar hjá honum, hvernig Íslendingar ættu að taka þessu. Í þessu kom fram hans hærri stjórnmálavizka. En það er bezt að koma að því, sem hann vakti máls á, en það var ádeila á tilraunina til þess að leyfa Sunnlendingum að ná til Rvíkur með samgöngur. Hv. þm. sagði, að járnbrautarmálið hefði strandað á stríðinu. Hvaða herir voru hér þá? Það gerðist ekkert í járnbrautarmálinu í sambandi við stríðið. Aðalmaður járnbrautarmálsins bauð sig fram árið 1919, nefnilega eftir að búið var að semja frið. Hann féll, og bændum í Árnessýslu var orðið ljóst, að þetta var ekki lausnin á samgöngumálunum. Að öðrum kosti hefði verið ákaflega lítil skynsemi í að fella greindan og myndarlegan mann, sem Jón Þorláksson var, á þessu máli. Hann féll líka í Rvík á þessu máli. Þó að hann væri verkfræðingur og margt gott um hann, þá var það svona, að fólkið vissi, að eins og fjárhag landsins var komið, þá átti að tryggja samgöngurnar austur, sem nauðsynlega þurfti að tryggja, með því að leggja veg, þó að hann kostaði 5 milljónir. Þá kom yfirbyggði vegurinn hans Björns Kristjánssonar. Sú till. var drepin með einu orði af gáfaðasta bónda á Suðurlandi. Enda var þessi till. mikilsverð að því leyti einu, að hún sýndi, hve maðurinn var fákænn. En fólkið beið enn útilokað frá markaðnum vegna örðugra vetrarflutninga. Það var boðuð rannsókn á málinu, en svo var ekki meira um það. Getur hv. síðasti ræðumaður sagt, ef hann vill ræða þetta á flokkslega vísu, að það hafi hvorki verið lögð járnbraut né yfirbyggður vegur vegna þess, að sjálfstæðismenn hafi aldrei haft möguleika? Jón Þorláksson, aðalmaður járnbrautarmálsins, varð fjármálaráðherra og áhrifamesti maðurinn í stj. landsins frá því í ársbyrjun 1924 til 1927. Hvað gerðist þá? Ekki neitt. Það kom engin járnbraut, enginn bílvegur, og málið hefur enga lausn fengið, nema hvað búið er að leggja veg gegnum Ölfusið til Krýsuvíkur. Þegar málið var til umr. á Alþ., kom hv. 10. landsk. þm. fram með brtt. um, að vegurinn skyldi falla niður nema frá Ölfusi og suður í Selvog. Svo kom Pétur Magnússon og benti á, að eftir væri stúfurinn úr Hafnarfirði og suður í Krýsuvík. Þá var eftir leiðin frá Krýsuvík og í Selvog. Af hverju? Af því að það var ekki verið að hugsa um, að bændurnir kæmust til Rvíkur, heldur var verið að hugsa um kjósendafylgi í Hafnarfirði og Selvogi. Þess vegna er það, ef snjóavetur verður í vetur, að liðið geta vikur og mánuðir svo, að brjótast verði áfram á sleðum. Það er gott að þetta mál dróst inn í umr. Það er leiðinlegt fyrir hv. 10. landsk. þm. að vera að vekja athygli á afstöðu sinni og flokks síns, og vil ég þar þó taka undan þá Jón Þorláksson og Björn Kristjánsson. Þeir sýndu þó áhuga á málinu, en allir hinir voru máttlausir, hv. þm. líka, enda hefur fylgi hans minnkað. Um hv. þm. Barð. er skiljanlegt, að hann geti lítið um þetta sagt. Hann hefur lítið verið á landi, en fengizt við að laga skip og setja mótora í skip, og það tekur tíma. Þegar hann hefði átt að vera að hugsa um samgöngumálin, hefur allur tími hans farið í að bisa við Laxfoss. Hann var að segja, að þessi vegur væri heimskulegur. En ég hugsa, að öðruvísi verði litið á það mál. Einmitt hv. þm. Barð. verður ásakaður fyrir að hafa leitt asnann inn í herbúðirnar.

Forseti (GSv) : Umr. eru um of á við og dreif um atriði, sem ekki koma málinu við. Ég vil alvarlega mælast til þess við hv. þm., sem vilja leggja orð í belg, að vera stuttorðir. Það hefur aðeins einn hv. þm. kvatt sér hljóðs, og ég vona, að hann verði stuttorður.



Ég tók eftir því, að þegar leið á ræðuna hjá hv. þm. S.-Þ., var eins og vegurinn væri þegar fullgerður og allt fullkomnað. Hann sagði : Það þarf ekki annað en að ég komi til skjalanna. Ég hef útskrifað mann til vegagerða, og allt er í tagi. - En það þarf meira en orðfimi til að byggja upp vegakerfi. Þegar hann gat um Jón Þorláksson og Björn Kristjánsson vegna áhuga þeirra, sagði ég bara, að þeir hefðu verið stórhuga og ætlað þessu máli meiri framgang en orðið gat. Ég verð þess oft var, að hv. þm. kann að meta slíkan áhuga, og er það vel farið. Hv. þm. lýtti það mjög, hvað ég, með því að vera á móti Krýsuvíkurveginum, hefði gerzt brotlegur við rétt sjónarmið. Ég get ekki fundið það. Þeir, sem ekki etja ofurkappi, viðurkenna, að það er vafamál mikið, hvað réttast er. Það er vitað, að Krýsuvíkurvegurinn liggur í bugðum suðureftir, svo að skiptir tugum km. Og úr því að vegamálastjóri með fræðimönnum sínum komst að annarri niðurstöðu en hv. þm., þarf ekki að taka munninn svo fullan um, hvílík heimska og synd og ógæfa það sé að hallast á sveif með þeim. Það er meira að segja svo um málgagn hv. þm., Tímann, að síðan þessi mál komust á prjónana, hefur þar verið talað jöfnum höndum um úrræði annarrar hliðarbrautar, sem sé Þingvallaleiðina. Þetta sýnir, að málið er ekki komið í þær skorður, að menn séu á eitt sáttir, og ég er sannfærður um, að framtíðarlausnin verður eitthvað á þá leið, sem felst í till. minni. Um ódugnað manna ætla ég sem minnst að tala. Ég er ekki að hrósa mér af dugnaði. Ég hef í till. mínum farið eftir beztu vitund, og það hefur hv. þm. S.-Þ. eflaust gert líka. Við þurfum ekki að brigzla hvor öðrum. Hans hugsjónaeðli bendir honum á hátind Hengilsins. En ég hygg, að spámennirnir þeysi ekki yfir Hengil með geislabaug um andlitið á ungum ösnufola. Það hefur verið minna gert til framdráttar þessu máli en æskilegt hefði verið, og ætti ekki að hafa sérstaka menn þar fyrir sök. Ýmsir koma þar við sögu. Ef þeir reikningar yrðu gerðir upp, er ekki gott að segja, hvers syndir yrðu mestar. Hans eiginn flokkur hefur í mörg herrans ár haft mikla íhlutun um gang þjóðmálanna og hefur haft góða aðstöðu, einnig á meðan ekkert var gert.