Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. beggja d. ræddu sameiginlega um þetta mál, sem hér liggur nú fyrir, og tók n. hv. Nd. þátt í þeim störfum alveg fram að því, að n. í hv. Ed: klofnaði. En heilbr.- og félmn. Nd. varð sammála um, eftir að málið kom til hennar, að flytja nokkrar brtt., og er það í fullu samráði við hæstv. félmrh. Hér er ekki um neinar efnisbreytingar í raun og veru að ræða. Það er þó við 10. gr., að orðin. „og sparisjóðir“ falli niður. Þar var gert ráð fyrir, að lagt væri landsútsvar á banka og sparisjóði, en orðin „og sparisjóðir“ falla niður. Og í 26. gr., eins og hún kom frá hv. Ed., er dálítið ósamræmi. Eins og gr. var þar, er hún svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Útsvar samkv. 25. gr. hjá hjónum og einstæðum foreldrum, sem hafa fyrir heimili að sjá, skal lækka um 7 þús. kr. og útsvar einstaklinga um 7 þús. kr. Fyrir hvert barn 16 ára eða yngra, sem gjaldandi hefur á framfæri sínu, skal lækka útsvar hans um 1000 kr. Hafi gjaldandi fleiri en þrjú börn innan 16 ára“ o.s.frv. Það er þetta atriði, að orðalagið: „fyrir hvert barn 16 ára eða yngra“, í 2. málsl., það breytist og verði í samræmi við hitt, enda eru 16 ára börn að jafnaði, eða eftir lögum, sérstakir framteljendur. 3. brtt. er svo sú, að eins og þetta var í 36. gr., var vísað í lögin frá 1964, í þann kafla um aðstöðugjöldin, en heilbr.- og félmn. varð sammála um það að taka heldur kaflann inn eins og hann var, með þeim breytingum þó, sem var búið að gera og felast í 36. gr. laganna. En þar sem ekki er um neina efnisbreytingu að ræða, þá ræði ég ekki það frekar. Þetta, eins og ég sagði áðan, er sameiginleg till. allrar n. Að öðru leyti, eins og sést hér á þskj., skiluðu bæði 1. og 2. minni hl. sérstökum nál. Og 1. minni hl., fulltrúi Alþfl. í n., hv. 7. þm. Reykv., kemur hér með nokkrar till., en 2. minni hl. leggur til, að málinu verði vísað frá með rökstuddri dagskrá, og er það í samræmi við þann tillögutilbúning, sem var hafður í Ed. Áður en ég ræði þetta frekar, langar mig til þess aðeins að athuga till. hæstv. 7. þm. Reykv., þar sem hann leggur til, að frá tekjum gjaldanda skuli draga, áður en útsvar er lagt á: a. 50% af launatekjum giftrar konu samkv. reglum 2. mgr. og 3. mgr. 3. gr. laga nr. 68 frá 1971, um tekjuskatt og eignarskatt. Við 1. umr. ræddi hv. þm. um þetta atriði og taldi, að stjórnarflokkarnir færu mjög illa með giftar konur með þessu nýja ákvæði, að þær mættu ekki draga frá, áður en lagt er á útsvar. En með gildandi lögum er ákveðið, að draga megi frá 50% af tekjum, áður en útsvar er lagt á. Ég vona, að hv. þm. og ég getum verið sammála um það, að í flestum - ég segi ekki öllum, en í flestum - tilvikum komi tekjur eiginkonu á hæsta álagningarskala, eins og lögin hafa verið, ef eiginmaður er í nokkurn veginn eða alveg fullri vinnu, í fullan álagningarskala, allt upp í 30%. Við skulum segja, að eiginmaðurinn hafi 400 þús. kr. tekjur, en konan 200. Eftir þeim álagningarreglum, sem gilda, mundi aðeins vera lagt á 100 þús. af tekjum þessarar konu, en hún fengi 30 þús. kr. útsvar á. þessar 100 þús. kr., ef tekjuupphæð hjónanna er þetta há, sem ég tiltek. En miðað við þær reglur, sem við leggjum til, þá geta það þó aldrei orðið nema 11%, þó að full álagningarheimild sé notuð, þessi kona gæti ekki fengið nema 22 þús. á sínar tekjur. Þannig leikum við þessa konu. Ég er hér með útreikninga, sem eru gerðir af kunnáttumönnum. Hv. þm. kom hér með útreikninga, sem hann sagði, að hefðu. verið gerðir af kunnáttumönnum, og ég efast ekkert um það. En hér er ég einnig með slíka útreikninga. Og það kemur í ljós, að þó að allt sé tekið inn í dæmið, þ.e.a.s. fullur frádráttur á útsvari, og þarna eru tekin dæmi alveg af ákveðnum hjónum, tekjur eiginmanns. í öðru tilfellinu eru miðaðar við 140 þús. og eiginkonunnar 190 þús. Miðað við það, að þau búi í íbúð, sem er metin á 1 millj. 429 þús., þá mundi lækkun verða um 7 600 kr. á þessum hjónum. Þessi hjón eru með tvö börn. Ég get lánað hv. þm. þennan útreikning, ef hann bara vill. Þegar ég var að fá þetta, þá kom inn á skrifstofuna til þessa manns einn af forustumönnum Sjálfstfl. hér í Reykjavík. Hann kom með Morgunblaðið með sér til þess að láta þennan endurskoðanda reikna út skattana sína miðað við þau laun, sem hann hefur. Og hann var með tölu í Morgunblaðinu, sem einmitt passaði fyrir hann. Ég var svo lánsamur að vera þarna í næsta herbergi og heyrði, hvað fór fram. Og þessi maður var nú ekki tekjulágur. En miðað við niðurstöðu þessa endurskoðanda reiknaði Morgunblaðið honum rúmlega 100 þús. kr. meira í heildartekjur heldur en þessi endurskoðandi taldi, að hann mundi fá í alla skatta, þannig að það eru nú ýmsir útreikningar, sem eru harla einkennilegir. Hér er ég með annað dæmi, sem ég get líka lofað hv. þm. að skoða, reiknað af þessum kunnáttumanni. Það eru hjón með tvö börn, eiginmaðurinn hefur 400 þús. og eiginkonan 100 þús. kr. Niðurstaða hans er sú, að miðað við þau frv., sem nú eru til afgreiðslu hér, og miðað við gildandi lög mundu þessi hjón fá um 12 700 kr. lægri skatta.

Ellilífeyrisþegar?

Einhver var að tala um ellilífeyrisþega. - það er víst hv. þm. Pétur Sigurðsson. Og ein af þeim till., sem hv. 7. þm. Reykv. er með hér, er í samhandi við það, að á bætur frá tryggingunum. ellilífeyri, séu undantekningarlaust ekki lagðir skattar. En ég vil spyrja þennan hv. þm. og aðra hv. þm. hér, hvort það sé réttlæti, að menn, sem hafa kannske allt upp í millj. kr. laun, en til munu vera þeir menn, sem það hafa og ellilaun, þurfi ekki að borga skatt af þessum ellilífeyri. Er það réttlæti? Er það í samræmi við aðra skattlagningu? Ég er alveg sammála hv. þm. að því leyti, að það eigi hver og einn, án tillits til aldurs. að borga skatt miðað við þær tekjur, sem hann hefur, en að gamla fólkið eigi algerlega, hvað háar tekjur sem það hefur, að hafa slík fríðindi, það get ég ekki samþykkt. Annars er dálítið merkilegur málatilbúnaður í sambandi við þessi mál hér á hv. Alþ. Við erum skammaðir fyrir, hvað þetta gangi hægt, þessi frv. séu búin að vera mjög lengi hér í þinginu. Þegar þetta frv. var til I. umr. í hv. Ed.. þá sagði varaformaður Sjálfstfl., að hann teldi, að þetta frv. mundi aldrei verða afgreitt fyrir lok febrúarmanaðar. Það er nú að vísu komið fram yfir 10. marz, en þetta var hans álit á fyrsta stigi þessa máls, að það yrði aldrei fyrr. En nú eru aftur á móti ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar mjög átaldir fyrir seinagang í þessu máli. Þannig heyrist nú svona sitt á hvað úr þessum herbúðum.  Annars segir fyrrv. fjmrh. einnig í sinni ræðu, með leyfi forseta, að hann undirstriki það sérstaklega í sambandi við tekjuþörf ríkissjóðs, að sjálfstæðismenn beri ekki ábyrgð á 5.5 milljarða hækkun fjárlaga. Við skulum nú athuga þessa hækkun fjárlaga. Ég skal ekkert segja um það, hverju Sjálfstfl. vill í raun og veru bera ábyrgð á, en það væri kannske hægt að athuga, hvernig á þessum hækkunum stendur. Hækkanirnar eru þessar: Samkv. samningum við opinbera starfsmenn, miðað við fjárlög 1971, er hækkunin 963.5 millj. Framlög til trygginganna samkv. frv., sem fyrrv. ríkisstj. stóð að að samþykkja, eru 573 millj. og markaðir tekjustofnar samkv. lögum fyrrv. ríkisstj. eru 620 millj., eða samtals 2 milljarðar 156 millj. Tilflutningurinn á milli, frá sveitarfélögunum til ríkissjóðs, er tæpar 1 300 millj. Ég man ekki betur en stjórnarandstaðan greiddi atkvæði með hækkun trygginganna á síðastliðnu ári. Það er því ekki mikið eftir af þeirri hækkun, sem varð, sem sjálfstæðismenn hafa ekki beint og óbeint haft áhrif á eða stjórnarandstaðan í heild. Svona er nú málflutningurinn, og það getur vel verið, að einhverjum, sem les Morgunblaðið, þyki þetta góður málflutningur og sannleikanum samkvæmur, en það væri mjög æskilegt, að Morgunblaðið vildi birta það, hvernig þessar hækkanir hafa orðið til. Eitt af því, sem rætt hefur verið um og deilt um, er, hvaða skattvísitala ætti að gilda, hver hún væri í raun og veru, við hvað ætti að miða, svo að það væri réttlátt gagnvart þeim, sem eiga að borga skatta, gagnvart almenningi í landinu. Og hv. stjórnarandstaðan hefur sagt, að hún ætti að fylgja í raun og veru kauphækkuninni, en ekki framfærsluvísitölunni. Þetta er alveg ný speki hjá þeim, miðað við a.m.k. þeirra vinnubrögð og viðhorf á undanförnum árum. Hvað hefur komið yfir mennina? Þeir, hv. stjórnarandstæðingar, fóru ekki einu sinni eftir því fyrr á árum, að skattvísitalan væri sú sama og framfærsluvísitalan eða hækkaði hlutfallslega miðað við hana. Nú á aftur á móti að fara eftir því, hver tekjuaukinn hefur orðið í þjóðfélaginu á þessu síðastliðna ári. Við fyrri umr. þessa máls held ég það hafi verið hv. 9. landsk. þm., sem ræddi um fasteignaskattana og taldi, að þessi gjaldstofn væri ekki í því lagi, að það væri í raun og veru hægt að nota hann sem gjaldstofn öðruvísi en þetta væri allt endurskoðað, og hann deildi ekkert lítið á fyrrv. fjmrh. og fyrrv. ríkisstj. með þessari ræðu sinni. En sannleikurinn er sá, að Fasteignamatið hefur verið og er að vinna að þessum málum, hefur gert það alla tíð. Og það er alveg rétt, ef það er það, sem hann átti við, að allt millimatið utan af landsbyggðinni er ekki komið inn á spjöldin, en það kemur bara aldrei fyrr en nokkuð löngu seinna, því að þetta er nokkuð lengi að koma inn.  Ég hef ýmsa útreikninga í sambandi við skattana og ætla nú ekki að fara að lesa þá upp að þessu sinni, enda held ég, að það verði bezt að bíða og sjá til, hvernig skattseðlarnir líta út á næsta sumri. En auðvitað hljóta þær að verða fleiri krónurnar, sem hver og einn þarf að borga nú, vegna þess að það er enginn vafi á því, að tekjur manna hækka og það töluvert meira en gert er hér ráð fyrir, a.m.k. miðað við þær upplýsingar, sem Ég hef fengið. Ég tel ástæðulaust að óttast það, að sveitarfélögin fái ekki, a.m.k. flest, það sem þau þurfa. Það er fyrst og fremst vegna þess, að tekjurnar eru miklu meiri, og miðað við hverja eina prósentu, sem tekjurnar hækka, þá mun það gefa um það bil rúmar 30 millj. kr. í heild. Ég spurði tvo endurskoðendur að því, sem telja fram fyrir stóran hóp manna hér í Reykjavík, hvað þeir álitu um tekjuauka manna. Að vísu er ekki hægt að taka mið af þessu, því að búast má við því, að þeir, sem koma til slíkra manna, séu þeir, sem hafa yfirleitt töluvert háar tekjur, a.m.k. miðað við allan almenning. En það hefur komið í ljós, að tekjuauki þessa hóps hefur orðið miklu meiri en 21%. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða miklu meira um þetta mál. Ýmsu mun sjálfsagt vera ábótavant í þessum frv., og það mun koma í ljós, þegar verður farið að leggja á eftir þeim, að þau þurfa breytinga við, enda er stefnt að því og því yfir lýst, að haldið verði áfram að endurskoða bæði þessi lög, sem við fjöllum um, og eins lögin um tekju- og eignarskatt, en ég er líka sannfærður um það, að það væri sama, hvað lengi við hefðum verið að fjalla um þessi mál, það hefði komið í ljós, að einhverjir hnökrar mundu reynast á þeim. En ég er alveg viss um, að heildarstefnan er alveg rétt, þessi stefna, sem felst ekki einungis í þessum frv., heldur í því að breyta tryggingakerfinu, að tryggja þeim, sem hafa ekki aðrar tekjur en eingöngu elli- og örorkulífeyri og slíkar greiðslur, að tryggja þeim mun meira en áður var. Þetta verður auðvitað ekki gert með öðru móti en taka peningana einhvers staðar annars staðar. Við getum auðvitað deilt um það, hvernig á að taka þessa peninga, en ég er sannfærður um, að það er rétt stefna, sem hér er farin, að þeir, sem betur mega sin í þjóðfélaginu, þeir eignameiri og þeir tekjumeiri, taki hlutfallslega meira á sínar herðar en hefur verið á undanförnum árum. Í sambandi við aðstöðugjaldið er það mín skoðun, að það sé gjaldstofn, sem eigi að hverfa, og það er eiginlega dálítið fróðlegt að athuga það, sem í Morgunblaðinu er haft eftir fyrrv. fjmrh. Þar segir svo, með leyfi forseta: „ Alþm. vék síðan að því, að jafnvel ekki á erfiðleikaárunum hefði skattbyrðin á Íslandi verið ákaflega há, miðað við þjóðartekjur og nálæg lönd, og mun lægri en í ýmsum löndum, þar sem ætla mætti, að skattar væru lægri. Hann gat þess, að í tíð fyrrv. ríkisstj. hefði farið fram hlutlaus athugun á skattkerfinu, sem sérfræðingar frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum hefðu annazt, og hefði þeim veríð ætlað að kanna, hvernig skattheimtunni væri hér háttað og hvort skattbyrðin væri hér óeðlilega þung. Þeir hefðu ekki talið skattheimtuna óeðlilega, en hins vegar bent á ýmis atriði, eins og aðstöðugjöldin, jafnframt því sem þeir töldu fasteignaskattana óeðlilega lága, og sagði þm., að það væri í samræmi við skoðun ýmissa innlendra sérfræðinga í efnahagsmálum. Sjálfur kvaðst þm. hafa verið því andvígur, að gengið yrði í hækkun fasteignaskatta, og hefði Sjálfstfl. það sem stefnumark.“ Þá veit maður þetta. Þetta stendur hér á síðum Morgunblaðsins og er haft eftir fyrrv. fjmrh., en þetta er nefnilega það, sem okkur greinir á um. Ég vona, að það markmið, sem ríkisstj. hefur sett sér og stuðningsflokkar hennar, að hægt verði að lögfesta þetta frv. og þessi frv. fyrir næstu helgi, geti staðizt, og til þess að tefja ekki tímann ætla ég að láta staðar numið í bili.

Frsm. I. minni hl. (Gylfi Þ. Gíslason): Herra forseti. Við 1. umr. málsins ræddi ég frv. almennt. Við þessa 2. umr. mun ég aðeins ræða eitt atriði, þ.e. brtt., sem ég flyt af hálfu Alþfl. varðandi skattamál hjóna, og geri ég það einnig að gefnu tilefni frá frsm. hv. meiri hl. n. Brtt. okkar Alþfl.-manna er um það, að sú heimild, sem verið hefur í lögum allar götur frá 1957, um rétt til þess að draga helming frá þeim tekjum eiginkonu, sem hún aflar utan heimilis, sá réttur haldist. En það er kunnara en frá þurfi að segja, að þessum rétti er haldið eingöngu í tekjuskattslögunum, en á að fella hann niður í útsvarslögunum, og þarf ekki að fjölyrða um það, að við þetta munu heildarskattgreiðslur giftra kvenna, sem vinna utan heimilis, aukast. Skattbyrði giftrar konu, sem vinnur utan heimilis, mun þyngjast og það mun án efa draga úr tilhneigingu giftra kvenna til þess að afla sér tekna utan heimilis. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að vinnuafl giftra kvenna, einkum og sér í lagi í þágu sjávarútvegs, hefur verið mjög mikilvægt og það væri að því þjóðarskaði, ef konur hættu að hafa áhuga á því að láta vinnuafl sitt í té í þágu íslenzkra atvinnuvega, ekki þá sízt sjávarútvegsins, þar sem nú er beinlínis skortur á vinnuafli. Þessi heimild til helmingsfrádráttar við skattgreiðslu af tekjum giftrar konu var lögtekin af ríkisstjórn Hermanns Jónassonar, ef ég man rétt, árið 1957. Ég átti sæti í þeirri stjórn og ég taldi þá þessa lausn á skattamálum hjóna ekki vera fullnægjandi. Ég hef allar götur síðan verið þeirrar skoðunar, að hún sé ekki fullnægjandi lausn á því vandamáli, sem þarna er um að ræða. Vandamálið, sem rétt var að ráðast gegn 1957, var alveg augljóst. Fram til þess tíma höfðu tekjur, sem gift kona aflaði utan heimilis, verið lagðar við tekjur eiginmannsins, þannig að heildartekjur heimilisins fluttust gjarnan í hærri skattstiga en ef eiginmaðurinn einn hefði aflað teknanna. M.ö.o., það var munur á því, að eiginmaðurinn jók tekjur sínar, og hinu, að tekjur heimilisins jukust vegna þess að eiginkonan tók að vinna utan heimilisins. Þetta var alveg augljóst misrétti. Með þessu móti var greiddur miklu hærri hundraðshluti af tekjum giftrar konu, sem vann utan heimilis, en af tekjum konu, sem vann sama starf, en var ekki gift. Hjón, sem bjuggu saman án þess að vera gift, greiddu mun lægri skatta en gift hjón, sem unnu nákvæmlega sams konar störf og ógiftu hjónin. Þetta var svo augljóst ranglæti, það hafði lengi verið svo augljóst ranglæti, að úr þessu var reynt að bæta með þeim ákvæðum, sem ríkisstjórn Hermanns Jónassonar lögtók og hafa verið í gildi allar götur síðan, bæði að því er snertir tekjuskatt og útsvar. Nú er hins vegar ætlunin að fella þetta niður að því er útsvarsgreiðsluna snertir, svo að gamla ranglætið kemur upp aftur. Gagnvart sveitarfélögum verður áberandi munur á því, hve há gjöld kona, sem er gift, verður að greiða af tekjum sínum og hins vegar hvað ógift kona, sem e.t.v. býr með manni, rekur sameiginlega heimili með manni og vinnur nákvæmlega sama starf og gifta konan, greiðir, þ.e.a.s. annað og lægra útsvar. Að því er útsvörin snertir er því ranglætið frá því fyrir 1957 vakið upp aftur, og þetta ber auðvitað að harma. Að sjálfsögðu skil ég ástæðuna fyrir því, að ríkisstj. telur sig nauðbeygða til að gera þetta. Hún er auðvitað sú, að það er horfið frá því að innheimta útsvör sem nettóskatta og þarf að innheimta þá sem brúttóskatta, svo að það skapast við það tækniörðugleikar á því að halda frádrætti, eins og þeim, sem hérna er um að ræða. Þetta er ein af ástæðunum fyrir því, að ég tel, að ekki hefði átt að hraða endurskoðun skattalaganna jafnmikið og gert hefur verið, heldur athuga allt málið miklu betur til næsta hausts, og er það ein af röksemdunum fyrir því, að við í Alþfl. leggjum til, að málinu verði vísað í heild til ríkisstj. En ég sagði áðan, að strax 1957 og allar götur síðan hefi ég verið þeirrar skoðunar, og það er skoðun Alþfl., að sú lausn, sem þá var fundin, hafi vissulega verið mikil bót frá því, sem áður hafði verið, þó að hún sé ekki fullnægjandi. Af hverju teljum við hana ekki fullnægjandi? Hvað er enn ranglátt í kerfinu, þó að giftri konu sé leyft að draga frá helming tekna sinna við álagningu tekjuskatts, að ég nú ekki tali um, þegar ekkert má draga frá, eins og vera á gagnvart útsvarsgreiðslu? Ranglætið, sem helzt, sem er óleyst, ranglætið, sem ekki er bætt úr, er það, að starf giftra kvenna á heimili er vanmetið. Sú kona ein nýtur skattfríðinda og naut útsvarsfríðinda, sem vinnur utan heimilisins, en sú kona, sem vinnur á heimili og stuðlar auðvitað með því að tekjuöflun mannsins, nýtur engra skatthlunninda. Hér er um að ræða vandamál. að vísu mjög flókið vandamál, sem alveg nauðsynlegt er að finna einhverja bót á. Við þm. Alþfl. höfum sett fram þá hugmynd, að það verði athugað að gera allar konur að sjálfstæðum skattþegnum, ekki aðeins þær, sem vinna utan heimilis, heldur einnig þá giftu konu, sem vinnur á heimilinu. En þá þarf auðvitað að ætla henni einhvern tiltekinn hluta af tekjum heimilisins, tekjum eiginmannsins, sem áætluð laun fyrir það starf, sem hún vinnur á heimilinu. Það þarf að áætla, hvað sá hluti á að vera hár, og í sjálfu sér þyrfti þá að endurskoða alla skattstiga í framhaldi af því. Þetta er flókið mál og þess vegna ekki auðvelt að bera fram till. um endanlega lausn á því, endanlega skipun á málinu, nema að undangenginni mjög rækilegri athugun. Ég hef rætt þetta mál við hæstv. fjmrh., og eins og ég hef getið í nál. mínu, þá hefur hæstv. fjmrh. sýnt þessu sjónarmiði fyllsta skilning og hann hefur heitið því, að við þessa umr. muni hann lýsa því yfir, að þessi hugmynd, að allar konur, hvort sem þær vinna utan heimilis eða á heimili, skuli verða sjálfstæðir skattþegnar, verði athuguð í sumar í sambandi við þá almennu endurskoðun, sem á skattalögunum á að fara fram, og til hennar verði tekið tillit við endanlega tillögugerð ríkisstj. á næsta Alþ., að sjálfsögðu eftir því hver niðurstaða athugunarinnar verður. Fyrir þennan skilning vil ég færa hæstv. fjmrh. sérstakar þakkir. Einn hv. þm., hv. 4. landsk. þm., frú Svava Jakobsdóttir, hefur í till. og í ræðu sett fram aðra hugmynd um þetta mál. Hugmynd hennar er sú, að aðeins giftar konur, sem vinna utan heimilis, eigi að vera sjálfstæðir skattþegnar. Hún virðist sem sagt vilja hverfa frá frádráttarreglunni, en taka upp þann hluta hugmyndar Alþfl., að gera eingöngu þær giftar konur, sem vinna utan heimilis, að sjálfstæðum skattþegnum. Ef dæma má af frásögn blaðs hennar, Þjóðviljans, af umr. hér á hinu háa Alþ., hefur frúin verið býsna stórorð. Hún kenndi hugmyndir Alþfl. um þetta mál við miðaldasjónarmið, og einhver fleiri stóryrði viðhafði hún. Ég vildi hennar vegna óska þess, að hún hefði ekki látið sér nein stór orð um munn fara, vegna þess að það kemur í ljós við skoðun málsins, að hún veit augsjáanlega ekki nokkurn skapaðan hlut, um hvað hún var að tala, né heldur, hvað í hugmynd hennar einni saman fólst, og skal ég víkja svolítið nánar að því á eftir. Það er e.t.v. ekki ætlazt til þess, það er e.t.v. ósanngjarnt að ætlast til þess, að ágætur rithöfundur hafi eitthvert vit á skattamálum, en hún ætti þá að hafa vit á því að tala ekki mjög mikið um þau. A.m.k. ekki að hafa mjög stór orð um þau. Til þess finnst mér mega ætlast af jafngáfaðri konu og frú Svava Jakobsdóttir er. Það sem á milli ber þeirra sjónarmiða, sem hún hefur gerzt málsvari fyrir, og sjónarmiða okkar Alþfl.-manna, er einmitt þetta, að konan, sem vinnur heima, hún á líka skilið, - þetta undirstrika ég sérstaklega, - hún á líka skilið að njóta hagræðis af því að vera sjálfstæður skattgreiðandi. Það má ekki eingöngu hugsa um þær konur, - þó að auðvitað sé ég líka að hugsa um þær og gæta hagsmuna þeirra, - sem vinna utan heimilisins, það má ekki gleyma þeim, sem vinna á heimilinu, af því að þær beinlínis stuðla að tekjuöflun eiginmannsins. Í flestum tilfellum gæti hann ekki aflað sér þeirra tekna, sem hann aflar, ef konan starfaði ekki á heimilinu. Hún á því í raun og veru hluta af tekjum mannsins. Að hafna þessu, að hafna því að telja störf konu á heimili jafneðlileg og jafnrétthá í skattatilliti og störf konu, sem vinnur utan heimilis, það er miðaldasjónarmið, ef á annað borð á að blanda slíkum orðum inn í umr. eins og þessar. Nú skal ég taka mjög einfalt dæmi, sem öllum ætti að vera auðvelt að skilja, áreiðanlega hv. 4. landsk. þm., frú Svövu Jakobsdóttur, líka. Ég harma það mjög, að hún skuli ekki vera í d. til þess að fylgjast með þessu. Málið er í raun og veru mjög einfalt. Við skulum gera ráð fyrir því, að hjón taki sameiginlega að sér starf, vinni það að hálfu leyti hvort og jafnframt að jöfnu að heimilisstörfum. Það er m.ö.o. algert jafnræði milli hjónanna. Það ætti að vera sjónarmið, sem hv. 4. landsk. þm. og aðrir skoðendur ættu að geta viðurkennt alveg fúslega sem réttmæta og sanngjarna forsendu. Hjón taka að sér verk sameiginlega, þau gætu verið blaðamenn, þau gætu unnið að ritstörfum, þau geta unnið að þýðingum eða einhverju því um líku. Það mætti nefna ótal mörg dæmi um það, að hjón gætu unnið sameiginlega að einu starfi og skipt svo á milli sín heimilisverkunum, eins og mér skilst nú, að sé farið að tíðkast hjá ungu fólki hér í Reykjavík, ekki sízt því, sem tilheyrir tiltekinni hreyfingu, sem kennd er við rauða sokka. Þetta er í raun og veru því máli og þeirri hreyfingu alveg óskylt. Sem sagt forsendurnar eru þessar: Bæði hjónin vinna utan heimilis, helming af einu starfi, og bæði hjónin vinna á heimilinu og þau afla sér hvort um sig fyrir starf sitt utan heimilisins 250 þús. kr. tekna. Heimilið hefur 500 þús. kr. í tekjur, - sem er nokkuð óraunsætt dæmi miðað við rithöfunda, blaðamenn og annað slíkt ágætisfólk. Samkv. reglum þeim, sem gilt hafa síðan 1957 og eiga að gilda enn varðandi tekjuskattinn, þá eru 50% af tekjum eiginkonunnar frádráttarbærar. Tekjuskattur þessara hjóna, tekjuskattur eiginmannsins yrði 56 450 kr. Af 1/2 millj. kr. tekjum heimilisins, 250 þús. tekjum hvors aðilans fyrir sig, ætti að greiða í tekjuskatt 56 450 kr. Nú skulum við taka till. hv. 4. landsk. þm., frú Svövu Jakobsdóttur, og gera ráð fyrir því, að hvort hjónanna fyrir sig yrði gert sjálfstæður skattaðili, þannig að lagt yrði sérstaklega á tekjur hjónanna hvors um sig. Þau hefðu jafnar tekjur og borguðu því jafnan tekjuskatt 34 450 kr. hvort eða samtals 68 900 kr. Hvað kemur í ljós? Haldið þið, að frúin hafi reiknað með þessu? Samkv. hennar till. mundi tekjuskatturinn hækka á hjónunum, en einungis, ef hvort um sig yrði gert sjálfstæður skattaðili. M.ö.o., samkv. gildandi reglum, eins og ég sagði áðan, þá hefði tekjuskattur orðið 56 450 kr., en samkvæmt hugmynd frú Svövu yrði hann 68 900 kr. Þetta gæti t.d. endurskoðandi hv. frsm. n. án efa staðfest, að rétt er reiknað, og þarf ekki að vera í næsta herbergi til að sannfærast um það. M.ö.o. er skattahækkunin ...  En nú skulum við koma að kjarna málsins. Gerum ráð fyrir, að konan vilji vinna öll heimilisstörfin og maðurinn taki að sér allt starf utan heimilisins, ef t.d. þau eru blaðamenn, að hann vinni fulla vinnu sem blaðamaður, en konan vinni þá fulla vinnu á heimilinu, sem getur verið full þörf fyrir, ef þau eiga börn og af ýmsum ástæðum. Tekjurnar haldast óbreyttar, það sér hver maður. Tekjurnar haldast óbreyttar, 1/2 millj. kr., starfið utan heimilisins er nákvæmlega það sama og áður og verkefnin á heimilinu hafa í engu breytzt. Nú hefur aðeins orðið önnur verkaskipting á milli hjónanna, þau hafa komið sér saman um aðra verkaskiptingu sín á milli heldur en áður var. Ekkert hefur breytzt annað en verkaskiptingin á milli hjónanna. En hver skyldi nú tekjuskattur heimilisins verða? Hann verður 111 450 kr. Í þessu tilfelli hækkar hann um 42 550 kr. Vegna hvers? Einungis vegna breyttrar verkaskiptingar hjónanna. Einungis vegna þess, að í staðinn fyrir, að hvort um sig vinni helming starfsins úti og helming verkefnisins heima fyrir, maðurinn vinnur úti og konan vinnur heima, þá hækkar tekjuskatturinn um hvorki meira né minna en 42 550 kr. Það er þetta ranglæti, sem við Alþfl.-menn erum að benda á. Þetta ranglæti erum við að benda á, í þessu felst stórkostlegt vanmat. Það er ekki hægt að sanna með einfaldari hætti. Ég hef velt því fyrir mér, hvernig ég gæti haft dæmið sem allra, allra einfaldast, þannig að jafnvel þeir, sem annars ekki skilja allt of mikið í þessu, þeir raunverulega skildu það, og ég vona, að mér hafi tekizt það með þessu móti, þetta sé alveg augljóst. Vanmat á störfum giftu konunnar heima fyrir kemur fram í þessu, að eingöngu breytt verkaskipting veldur 42 550 kr. tekjuskattshækkun á þessu heimili. Ég vona, að enginn ágreiningur geti verið um það, að þetta er ranglátt. Úr þessu þarf að bæta. Hitt skal ég fúslega játa, að ég hef ekki, og við í Alþfl. höfum ekki á þessari stundu á reiðum höndum till. um það í einstökum atriðum, hvernig úr þessu megi bæta, því að dæmið er mjög flókið. Þess vegna bar ég fram till. um það við tekjuskattsfrv. í hv. Nd., þegar það var hér, - hún er endurflutt í hv. Ed. núna, - að við framhaldsendurskoðun skattalaganna skyldi ríkisstj. taka þetta vandamál til sérstakrar athugunar og finna á því lausn. Það, sem þarf að athuga í þessu sambandi, er, hverjar eru eðlilegar tekjur giftrar konu, hvaða tekjur á að áætla giftri konu með eðlilegum hætti. Það væri eðlilegt að finna út meðaltal af tekjum allra kvenna á landinu og ætla giftri konu fyrir heimilisstörfin eitthvað því líkt og það þarf auðvitað að umreikna alla tekjuskattsskala, vegna þess að skattgreiðendum fjölgar stórkostlega, og persónufrádrætti þyrfti hugsanlega að breyta með einhverjum hætti. Dæmið er mjög flókið. Þess vegna fluttum við ekki till. um endanlega lausn, heldur hugmynd um athugun á málinu. Og þeim mun vænna þykir mér um það, að hæstv. fjmrh. skuli hafa sýnt málinu þann skilning að játa, að hér sé um raunverulegt vandamál að ræða, sem skoða þurfi ofan í kjölinn, og ég tel hugmynd okkar í Alþfl. að þessu leyti hafa fengið algjörlega jakvæða og fullnægjandi afgreiðslu, sem ég er þakklátur fyrir. Till. hv. minni hl. í Ed. um þetta efni mun verða dregin til baka með hliðsjón af þessum vinsamlegu undirtektum hæstv. fjmrh. Ég flyt nokkrar aðrar brtt., sem eru augljósar, og ég tel ekki ástæðu til að vera að tefja dýrmætan tíma hv. d. með að útskýra þær, því að minn flokkur mun stuðla að því, að þetta mál geti hlotið afgreiðslu hér í dag, og sé ég ekki ástæðu til að orðlengja um hluti, sem ekki þurfa skýringar við. En þetta þótti mér nauðsynlegt að kæmist á framfæri í sambandi við skattamál hjóna um leið og ég að síðustu endurtek þakklæti mitt til hæstv. fjmrh. fyrir skilning á þeirri hugmynd, sem við höfum sett fram um skattamál hjóna.



Herra forseti. Við fulltrúar Sjálfstfl. í heilbr.- og félmn. Nd. höfum gefið út nál. á þskj. 450. Við leggjum til, að frv. um tekjustofna sveitarfélaga verði vísað frá með rökstuddri dagskrá og vísum til nál. I. minni hl. heilbr.- og félmn. Ed. Það verður ekki sagt, að hv. heilbr.- og félmn. þessarar d. hafi haft mikið fyrir þessu frv. Fyrir utan hina sameiginlegu fundi, sem n. beggja deilda áttu, þar sem fulltrúar þessarar d. fóru af eðlilegum ástæðum með aukahlutverk, voru í gær haldnir tveir fundir í n., að vísu, að því er ég held, einum meira en ætlað var. Á fundinum í gærmorgun komu að eigin ósk fulltrúar Félags ísl. iðnrekenda, Verzlunarráðsins, Vinnuveitendasambandsins og LÍÚ. Á þessa fulltrúa var hlustað með sæmilegri kurteisi, en að sjálfsögðu ekkert tillit tekið til ábendinga þessara aðila um það, sem betur mætti fara í frv. Á þessum sama fundi bentum við fulltrúar Sjálfstfl. á nokkur atriði í frv., sem hlytu að flokkast undir hrein mistök og ástæða væri því til að leiðrétta. Sumt af þeim áhendingum hefur verið tekið til greina, og n. flytur brtt. á þskj. 452 og n. stendur sameiginlega að þeim tillöguflutningi. Hefur frsm. meiri hl. gert hér grein fyrir þeim. Ég vil þakka fulltrúum stjórnarflokkanna fyrir að hafa brotið odd af oflæti sínu með því að ganga í þessum atriðum til móts við ábendingar okkar. Þeirra hlutur er að þessu leyti snöggt um betri en flokksbræðra þeirra í heilbr.- og félmn. Ed., sem hlustuðu ekki á neitt. En það eru mörg fleiri atriði í frv. þessu, sem auðvitað er þörf á að færa til betri vegar. Verði till. okkar um frávísun felld, þá munum við við 3. umr. flytja brtt. til að reyna að koma frv. í betra horf. Eins og ég sagði áðan, þá styðjum við fulltrúar Sjálfstfl. í n. þær brtt., sem fluttar eru á þskj. 452. Ég tek þó fram, að við erum í grundvallaratriðum á móti því, að ákvæðin um aðstöðugjaldið séu tekin inn í lögin, en við höfðum hins vegar sætt okkur við að hafa þau í ákvæði til bráðabirgða. Hins vegar hljótum við að standa með því, að mistök verði leiðrétt, eins og hér er gert, en eins og ég benti á við 1. umr. um þetta frv. á mánudaginn var, þá er í 36. gr. frv. ákvæði um að leggja megi á aðstöðugjald samkv. III. kafla laga nr. 51 frá 1964. En í 42. gr. eru þau lög numin úr gildi. Ég ræddi hér á mánudaginn var um nokkrar gr. frv. og hef ekki miklu við það að bæta. Ég hef tjáð mig um 3. gr., sem fjallar um fasteignaskatt, og skal ekki endurtaka það. Ég ræddi þá sérstaklega um viðbótartillögu, sem komin var fram frá stjórninni um þennan 4% aukaskatt af hlunnindum, ef þau væru í eigu utansveitarmanna. Þessa gr. hefði nú kannske verið ástæða til að lagfæra, því að satt að segja geri ég mér ekki alveg ljóst, hvort á að greiða skattinn af hlunnindunum eða utansveitarmönnunum, sem eiga þau. Eftir orðanna hljóðan sýnist mér það vera af mönnunum, en ég veit bara ekki, hvernig á að meta þá til verðs. Þetta hefði náttúrlega verið ástæða til að laga. Það hefði einnig verið ástæða til að lagfæra 5. gr., 1. mgr., sem fjallar um undanþágur frá fasteignaskatti. Um það fluttu fulltrúar Sjálfstfl. í Ed. brtt., sem var felld. Ég innti eftir því á nefndarfundi í gær, hver væri skilningur stjórnarflokkanna á því, hvaða eignir væru undanþegnar fasteignaskatti samkv. ákvæðum gr., en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Undanþegin fasteignaskatti eru sjúkrahús, kirkjur, skólar, íþróttahús, endurhæfingarstöðvar, barnaheimili, félagsheimili og samkomuhús, sem ekki eru rekin í ágóðaskyni.“ Auk þess er svo áframhaldandi upptalning. Það, sem ég vildi fá að vita, var það, hvort þetta „sem“ ætti eingöngu við samkomuhús eða það, sem á undan væri talið, margt af þeim eignum er að sjálfsögðu aldrei rekið í ágóðaskyni, en það mun vera skilningur stjórnarflokkanna, að þetta eigi eingöngu við samkomuhús, og er út af fyrir sig gott að vita það. Um 23. gr. frv. ræddi ég einnig nokkuð hér um daginn, en vegna umr., sem hér urðu í fyrradag, fyrirspurnar frá hv. 5. þm. Norðurl. e. og svars hæstv. félmrh., þá langar mig að fara nokkrum orðum um það og greina frá þeim skilningi, sem ég hef á þessu, og ég verð þá leiðréttur, ef hann er rangur. Í 23. gr. frv. er talað um, á hvaða tekjur skuli lagt, og þar er vísað til 7. gr. laga nr. 68/1971, um tekju- og eignarskatt, sbr. þó 10. gr. skattalaga, sem fjallar um ákveðnar tekjur, sem ekki teljast með. Síðan er um ákveðnar heimildir til frádráttarfrá tekjum samkv. 11. gr. og sbr. 15. gr. skattalaganna. Enn fremur um frádrátt eigin húsaleigu frá tekjum og skyldusparnað, þ.e.a.s. upp eru þarna taldar allar heimildir til frávika frá hugtakinu tekjur samkv. 7. gr., sbr. þó 10. gr. Samkv. þessu sýnist mér verða að álíta í fyrsta lagi, að námsfrádrátt samkv. 16. gr. skattalaga skuli ekki veita til frádráttar tekjum til útsvars. Það, sem styður þá skoðun mína, er sérákvæði í 27. gr. tekjustofnafrv. Í öðru lagi, að aukafrádráttur einstæðs foreldris samkv. 16. gr. skattalaga sé ekki frádráttarbær frá tekjum til útsvars, og það, sem rennir stoðum undir þá skoðun, er, að einstætt foreldri fær annan persónufrádrátt í útsvari en aðrir einhleypingar samkv. 26. gr. tekjustofnafrv. Í þriðja lagi, að skipting persónufrádráttar barna milli foreldra, sbr. 16. gr. skattalaga, sé ekki heimil við útsvarsálagningu, heldur renni hann óskiptur til þess gjaldanda, sem hefur barnið á framfæri sínu. Í fjórða lagi, að undanþága 16. gr. skattalaga um, að meðlagsgreiðslur teljist ekki til tekna hjá móttakanda þeirra, undanþiggur þær ekki tekjum til útsvars. Hér verður því um aukinn tekjustofn til útsvars að ræða umfram tekjustofn til tekjuskatts. Þetta snertir nær eingöngu einstæðar mæður og hjón, þar sem eiginkonan er móðir barnsins, en eiginmaður ekki faðir þess. Meðlagsgreiðslur fyrir hvert barn, 30 þús. kr., reiknast til tekna til útsvars, en persónufrádrátturinn 1000 kr. frá útsvarsfjárhæðinni. Í tekjuskatti reiknast það ekki til tekna, en einstæð móðir eða hjónin fá hálfan persónufrádrátt, 15 þús. kr. frá tekjum fyrir hvert barn. Það sem gefur mér sérstakt tilefni til að nefna þetta, er dæmi sem birtist í Þjóðviljanum þann 12. þ. m., á sunnudaginn var. Ég hafði nú víst heitið því hér við 1. umr., að ræða ekki meira þessi dæmi, mér þykir það svo tilgangslaust að ræða við stjórnarliða um það, hvernig eigi að reikna skattana, en í Þjóðviljanum er dæmi um einstæðar mæður. Þá er reiknað með fullum persónufrádrætti barnsins hjá móðurinni, en hins vegar einnig með því, að útsvar greiðist ekki af meðlagsgreiðslunum. Þessi dæmi eru nokkuð sérstæð og það er brugðið út af fyrri dæmum, sem birzt hafa, þannig að tekjur einstæðra mæðra eru tekjur að meðtöldum meðlögum. En síðan eru þessi meðlög dregin út úr tekjumyndinni við útreikning skatta og útsvars. Þetta gefur að sjáifsögðu miklu snyrtilegri mynd og er kannske skiljanlegt, að svona dæmi skuli vera birt í Þjóðviljanum. 200 þús. kr. tekjur einstæðrar móður og aðrar tekjutölur eru því ekki skattskyldar brúttótekjur, og þess vegna ekki sambærilegar við 200 þús. kr. tekjur annarra fjölskyldustærða, þar sem þar er í öllum tilfellum um að ræða skattskyldar brúttótekjur. Þessi dæmi um einstæðar mæður í þessu blaði eru því hrein markleysa. Ég ætla ekki að orðlengja fremur um 4. mgr. 23. gr., þótt vissulega væri ástæða til að tala frekar um hana. Þetta er sá kafli í lögunum, sem mun verða þess valdandi, að réttur einstaklingsins er algjörlega fyrir borð borinn gagnvart skattyfirvöldum. Hann á bókstaflega enga leið, ef skattyfirvöldum dettur í hug að breyta framtali hans honum í óhag. Fulltrúar Sjálfstfl. höfðu lagt til í Ed., að þarna yrði bætt inn ákvæði hliðstæðu því, sem er í gildandi tekjustofnalögum, þess efnis, að gjaldanda yrði gefinn kostur á að gæta réttar síns, ef breyta ætti framtali hans honum í óhag. Þetta var að sjálfsögðu fellt eins og aðrar brtt. þar. Þá hefði ég einnig óskað, að tekið hefði verið upp í brtt. heilbr.- og félmn. nú viðbót við 30, gr. m-lið, sem á að vera til tryggingar sveitarstjórnum, en það ákvæði fjallar um rétt útsvarsgjaldanda til endurgreiðslu á ofgreiddu útsvari beint frá sveitarsjóði, ef of miklu hefur verið haldið eftir af hans launum hjá kaupgreiðanda, sem verður gjaldþrota. Við þessu hefði mátt sjá, ef bætt hefði verið aftan við gr., sem hljóðar svo: „Útsvarsgjaldandi. sem ofgreitt hefur útsvar til kaupgreiðanda samkv. þessari gr., á rétt á endurgreiðslu beint úr sveitarsjóði, hvort sem kaupgreiðandi hefur greitt sveitarsjóðnum útsvarið eða ekki.“ Þarna hefði þurft að bætast við: Enda hafi verið haldið eftir af kaupi hans í samræmi við kröfur sveitarstjórnar. Það er augljóst, að það getur verið nokkur freisting fyrir mann, sem sér fyrir gjaldþrot sitt, að greiða laun með útsvars- eða skattakvittunum, og þess vegna hefði mátt tryggja þetta með því að bæta þessu ákvæði við, að þessi endurgreiðsla væri ekki heimil, nema haldið hefði verið eftir af kaupi launþegans samkv. kröfu sveitarstjórnar. Vissulega mætti nefna mörg fleiri dæmi um hina augljósu annmarka, sem á frv. þessu eru, en ég læt þetta nægja að sinni til viðbótar því, sem komið hefur fram hér áður í umr. Við leggjum til, eins og ég áður sagði, fulltrúar Sjálfstfl. í heilbr.- og félmn., að frv. verði vísað frá með rökstuddri dagskrá, svo hljóðandi: „Þar sem allur undirbúningur þessa frv. er ónógur og lögfesting þess hefði hinar alvarlegustu afleiðingar fyrir einstök sveitarfélög og vissa hópa gjaldenda, telur d. nauðsynlegt, að ætlaður verði meiri tími til endurskoðunar laga um tekjustofna sveitarfélaga, og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Það hefur verið sýnt fram á það í umr., að undirbúningur frv. er ónógur. Afleiðingar þess eru hinar alvarlegustu fyrir einstök sveitarfélög og vissa hópa gjaldenda, og því þarf meiri tíma til endurskoðunarinnar. Við leggjum til, að skipuð verði nefnd, sem í eigi sæti fulltrúar frá Sambandi ísl. sveitarfélaga. Við ætlumst til, að þingnefndum verði gefinn kostur á að fylgjast með endurskoðuninni og að endurskoðun tekjustofnalaganna fari fram samtímis endurskoðun laga um tekjuskatt og eignarskatt og störf þessara nefnda, sem að endurskoðun vinna, verði samræmd. Við endurskoðunina verði þessi meginatriði höfð í huga: Skattlagningunni verði þannig hagað, að hún örvi einstaklinginn til framtaks og sparnaðar og auki áhuga hans á þátttöku í atvinnurekstrinum. Þetta mark næst m.a. með því, og bezt með því, að skattleggja fremur eyðslu en sparnað. Við viljum að dregið verði úr beinum tekjusköttum og lög um söluskatt verði tekin til heildarendurskoðunar og kannað um leið, hvort virðisaukaskattkerfið henti íslenzkum aðstæðum betur en núverandi söluskattskerfi. Í samræmi við það, að dregið verði úr beinum tekjusköttum, verði að því stefnt, að sveitarfélögin ein fái umráð þeirra, en ríkissjóður byggi í framtíðinni tekjuöflun sína eingöngu á óbeinni skattlagningu. Við teljum rétt, að á tekjur einstaklinga og félaga verði lagt tekjuútsvar á grundvelli nettótekna. Verkaskipting milli ríkis og sveitarfélaga verði endurskoðuð frá grunni og heimild sveitarfélaga til álagningar útsvara verði miðuð við fjárþörf þeirra vegna aukinna verkefna, sem þeim á að fela að leysa. Stefnt verði að frekari lækkun aðstöðugjalda og afnámi þeirra helzt. Samfara því verði sveitarfélögunum séð fyrir réttlátari tekjustofnum vegna þjónustu þeirra við fyrirtæki. Við teljum, að fasteignaskatti eigi að stilla í hóf og það eigi að líta á hann sem þjónustuskatt til sveitarfélaga og hámark hans ákveðið í samræmi við það. Jafnframt verði sveitarfélögunum ekki gert að skyldu að leggja á fasteignaskatt, heldur verði hér um að ræða heimildarákvæði. Og að lokum vil ég nefna það, sem mjög hefur komið til umr. hér, og það er, að tekjum hjóna verði skipt til helminga og útsvar reiknað af hvorum helmingi um sig.



Herra forseti. Í gær lýsti hæstv. menntmrh. því hér yfir á hinu háa Alþingi, að ríkisstj. hefði ákveðið að taka á ný til vandlegrar athugunar frv. um grunnskóla og almenna fræðsluskyldu, enda þótt þau hefðu verið lögð fram á Alþ. í fyrra, eftir langa og kostgæfilega samningu í nefnd. Það, sem lengi ætti að standa, þyrfti vel að vanda, var inntak yfirlýsingar ráðh., en ekki virðist hæstv. ríkisstj. alltaf hugsa þannig, þegar til annarra mála kemur, og eru frv. um tekjustofna sveitarfélaga og tekju- og eignarskatt þar gott dæmi um. Enda þótt þau fjalli um málefni, sem snerta efnahagslega afkomu svo að segja hvers einstaklings þjóðfélagsins, þá telur hæstv. ríkisstj. sér stætt á þeim vinnubrögðum að fljótsmíða frv. í nefnd, skella skollaeyrum við öllum eða nær öllum ábendingum samherja sem andstæðinga og virðist einráðin í að keyra þau í gegn á Alþ. með handjárn hringlandi upp á vasann. Heyra má ég boðskap yðvar n. virðist hún hugsa gagnvart gagnrýnendum, en ráðin er ég í að hafa hann að engu. Hin varúðarfulla afstaða hæstv. menntmrh. gagnvart breytingum á fræðslulöggjöfinni gleymist með öllu gagnvart breytingum á skattalöggjöfinni. Nú skal það strax tekið fram, að ég tel ýmislegt horfa til bóta í till. hæstv. ríkisstj. frá gildandi lögum. Jafnvel að það gæti verið vel nothæfur stofn að réttlátari og hagfelldari skattalöggjöf en nú gildir. En svo augljósir og varhugaverðir eru gallar enn á, að umtalslaust er skynsamlegast að heita varhygð hæstv. menntmrh. enn frekar við skattafrv. en skólafrv., sem ég drap á í upphafi, og því gerir Alþfl. það að höfuðtillögu sinni, að ríkisstj. taki sér umhugsunar- og endursmíðatíma á skattafrv. Slíkt væri henni, að menn ekki tali um þegnana, fyrir beztu. Samkv. gildandi löggjöf eru bein opinber gjöld aðallega þessi: Ýmsir svo nefndir nefskattar, útsvar, tekju- og eignarskattur, fasteignagjöld. Samkv. skattafrv. nýju eigá nefskattarnir að færast inn í tekju- og eignarskattana, útsvörin að leggjast á brúttótekjur og ýmsir frádráttarliðir að falla niður í álagningu. Hv. ríkisstj. hefur lagt á það þunga áherzlu í sókn sinni og vörn fyrir skattafrv. sínum, að afnám nefskattanna væri mikil réttarbót fyrir efnaminni þegna þjóðfélagsins og raunar óhjákvæmileg ráðstöfun, þar eð almannatryggingaiðgjöld og sjúkrasamlagsiðgjöld hefðu annars orðið óbærileg, og hafa talsmenn frv. nefnt í því sambandi, að þau hefðu sem nefskattur orðið að vera þetta ár um 22 þús. kr. á hjón, 15 þús. kr. á einhleypa karlmenn og 14 þús. kr. á einhleypar konur. Ekki veit ég, hvort hér er um nákvæman útreikning að ræða, en hvað um það. Ég tek undir það, að fjármögnun almannatrygginga og sjúkratrygginga með nefsköttum að hluta var orðið úrelt kerfi, og því fráleitara sem við höfum sífellt meir og meir litið á og túlkað almannatryggingar fremur sem þjóðfélagslega samhjálp en keypt persónuleg réttindi. Ég tel þannig þá einföldun skattheimtunnar að fella nefskattana niður samkv. frv. til bóta. Hins vegar finnst mér varhugavert að færa þá aðgreiningarlaust inn í tekju- og eignarskattskerfið. Í fyrsta lagi tel ég, að svo mikilvæg samhjálp sem lífeyris- og sjúkratryggingar eru verði að hafa sinn sérgreinda fastmarkaða tekjustofn, annars verði hún um of háð náð ríkisvaldsins hverju sinni um framlög. Í öðru lagi tel ég, að eðlilegt væri, að lífeyris- og sjúkratryggingakerfi ríkisins sé að ákveðnum hluta fjármagnað eftir sama kerfi og aðrar lífeyris- og sjúkratryggingar, þ.e. með tilteknum hundraðshluta af tekjum manna. Þetta leggur Alþfl. líka til í nál. sínu við skattafrv. og býður ríkisstj. að standa með henni að slíkri lagagerð. Í þriðja lagi tel ég, að ríkisstj. hafi beitt almenning efnahagslegum rangindum, þegar hún lætur ekki tilsvarandi útgjöld almannatryggingagjalda og sjúkrasamlagsgjalda telja áfram í vísitölu. Þessi gjöld eru nefnilega alls ekki felld niður á almenningi, heldur aðeins færð til í skattbyrðinni. Sömu hagræðingu hafði ríkisstj. um hönd varðandi ábyrgðartryggingar bifreiða og nemur hagræðing vísitölunnar launþegum í óhag á þessum tveimur atriðum um fjórum vísitölustigum. Svo þegar við þetta bætist, að hækkanir á búvörum skila sér ekki í vísitölu, svo að nær nemur tveim stigum, verða launþegar nú að þola bótalaust útgjaldahækkanir, sem nema um sex vísitölustigum, en það gerir um 14 400 kr. á ársgrundvelli fyrir mann með 20 000 kr. mánaðarlaun. Fer þá að fara glansinn af nefskattaniðurfellingunni. Þegar svo er íhugað, að allir 68 ára og eldri sem og öryrkjar greiða hvort eð er ekki almannatryggingagjöld samkv. gildandi álagningatreglum, né 67 ára og eldri svo og öryrkjar sjúkrasamlagsiðgjöld, en þetta mun vera um 19 000 manns og þeir verða að þola sex vísitölustig í verðhækkunum á matvörum bótalaust, þá hljóta allir að sjá, að hér hefur verið unnið fljótfærnislega að, því að engum dettur í hug, að ríkisstj. hafi vísvitandi ætlað að níðast á þessum hópi þjóðfélagsþegnanna. Hún hugsaði aðeins málið ekki til botns. Enn kemur hið sama að nokkru leyti fram gagnvart tekjulitlum námsmönnum. Ríkisstj. hampar því, að þeim sé mikill fengur í afnámi nefskattanna, en virðist ekki taka eftir, að nú nær samkv. frv. útsvarsálagningin til margra þeirra, sem sleppa eftir gildandi álagningarreglum. Þá áttu þeir margir hverjir rétt á því eftir almannatryggingalögunum, eins og þau hafa verið, að viðkomandi sveitarfélög greiddu almannatryggingagjöld þeirra og til þeirra nær - sem kauplækkun „vísitöluhagræðingin“, þannig að þegar á þennan námsmannahóp er litið sem heild, er ekki víst, að fyrirhugaðar breytingar verði þeim til léttis. Hitt er skylt að viðurkenna, að greiðsluskyldu sveitarfélaga á almannatryggingagjöldum gagnvart tekju- og eignalitlum námsmönnum og raunar fleira nota sér alls ekki allir, sem geta. Sumir vegna þess, að þeir þekkja ekki þann rétt sinn, sumir vegna þess, að þeim finnst niðurlægjandi að nota sér hann. En þegar sumir sleppa við gjöld sín, en aðrir ekki, skapar það að sjálfsögðu misrétti. Hvað þennan þátt snertir er því algjör niðurfelling nefskattanna réttarbót, en að hún komi jafnstórum hópi námsmanna til útgjaldalækkunar og ríkisstj. vill vera láta, dreg ég í efa, sbr. framansagt. Málsvarar umræddra skattafrv. halda því mjög fram þeim til ágætis, að þau boði aukið réttlæti í álagningu skattbyrðarinnar. Ég hef þegar sýnt fram á haldleysi þeirra raka gagnvart öldruðu fólki og öryrkjum, einnig í vissum tilfellum hvað námsmenn snertir, og hér í umræðum hefur hv. 10. þm. Reykv. bent á, að hið sama á sér stað varðandi meginþorra sjómanna. Svo er líka um iðnnema. Ég finn heldur ekkert í frv., sem hindrar það fremur en gildandi álagningarreglur, að skattbyrðin haldi áfram að hvíla að meginþunga á launafólki, sem enga krónu getur falið af tekjum sínum og verður áfram að bera drjúga byrði fyrir hina, sem feluleikinn kunna og geta leikið. En lítum nánar á frv. um tekjustofna sveitarfélaga út af fyrir sig. Ríkisstj. telur því til ágætis, að með því sé létt byrðum af sveitarfélögum, svo sem kostnaði við löggæzlu og almannatryggingar og sjúkratryggingar að hluta. Ég er einn í þeim hópi, sem tel rétt, að ríkisvaldið beri fullan kostnað af löggæzlunni, þar eð það stjórnar henni að öllu. Samt sem áður get ég ekki annað en fundið að því, hvernig að þessu er staðið. ríkisvaldið segir allt í einu, svona skal þetta vera, og með einu pennastriki eru allir löggæzlumenn gerðir ríkisstarfsmenn, án þess að þeir séu spurðir um samninga þá, sem þeir hafa haft við sveitarfélög sín, eða látnir á nokkurn hátt vita, upp á hver býti þeir verði ríkisstarfsmenn. Þeir eru einfaldlega reknir milli dilka eins og kindur. Hefði ekki hér verið sjálfsögð kurteisi að hafa við þá viðræður og samráð um millifærsluna, svo að ekki kæmi til misskilnings og óþarfa leiðinda? Sú kurteisi hefði varla kostað peninga. Ég tel einnig til mikils léttis fyrir sveitarfélögin, áð af þeim er færð greiðslubyrði almannatrygginga og sjúkratryggingar að hluta, en þó dreg ég mjög í efa, að rétt hafi veríð að færa með öllu úr höndum sveitarfélaga aðgæzluskylduna varðandi hækkaðan lífeyri fram yfir hinn almenna. Þar er kunnugleikanum á aðstæðunum alveg hafnað. Stærsta yfirsjón ríkisstj. Í þessu frv. varðandi sveitarfélögin tel ég hins vegar þá, að augljóst er, að lítið samráð hefur verið haft við samtök þeirra um gerð þess. Engin ný heildarstefna er mörkuð um skiptingu verkefna ríkis og sveitarfélaga, svo mjög sem þau mál hafa verið á dagskrá, og þó að byrðar séu teknar af herðum sveitarfélaga að hluta, þá eru tekjumöguleikar þeirra skertir stórlega, hvað félög og stofnanir snertir, hvað verst kemur niður á sveitarfélögum í vexti og uppbyggingu, en engum dettur í hug, að slíkt hafi verið ætlun ríkisstj. Frv. er hins vegar einfaldlega ekki nógu vel unnið. Ríkisstj. telur frv. sínum það til ágætis, að þau einfaldi álagningarreglur. Mun hún þar fyrst og fremst hafa í huga niðurfellingu nefskatta og að útsvör verði tiltekinn hundraðshluti af brúttótekjum. Þar stendur hins vegar á móti, eins og hér hefur verið bent á í umr., að nú verða álagningarkerfin tvö, sitt með hvorum hætti, fyrir útsvör og fyrir tekjuskatt. Varla telst það einföldun. Þá get ég ekki varizt því að lýsa yfir kvíða mínum, hve hart það muni koma niður á ungu fólki, sem er að byggja sér eða kaupa sér íbúðir, að skuldavextir reiknist ekki frá við útsvarsálagningu. Ég þykist vita, að þetta sé hugsað sem lækning á þeim grunaða kvilla í núgildandi kerfi, að margur vaxtafrádrátturinn sé tilbúinn. En er ekki eitthvað bogið við þá lagfæringu, sem hittir fjölda manns saklausa með óbærilegum þunga? Enn sýnist mér hér bera að þeim brunni, að frv. séu vanhugsuð og fljótsmíðuð. Nú munu stjórnarliðar segja, að inn í frv. sé komið ákvæði, sem heimili að undanskilja nýjar íbúðir fasteignagjöldum í tvö ár. Þetta er rétt og verður ugglaust ýmsum til léttis, en getur þetta ákvæði ekki orðið býsna erfitt í framkvæmd? Hvað t.d. um íbúðir í blokkum, sem eru 2–3 ár í smíðum og teknar misfljótt í notkun og er ekki hætt við, að heimildin verði sums staðar notuð og annars staðar ekki, svo að misræmi og misrétti skapist? Og hvers eiga þeir að gjalda, sem brjótast í því að kaupa sér gamlar íbúðir, kannske af minni getu en þeir, sem byggja sér nýjar? Ekki virðist fasteignagjaldaívilnunin ná til þeirra. Hér virðist enn vanhugsun á ferðinni. Ekki er um það deilt, að fasteignagjöld munu stórhækka á gjaldendum. Flestir virðast líta á fasteignir sem sjálfsagðan og eðlilegan skattstofn og vegna verðhækkana fasteigna sé sanngjarnt, að fasteignagjöldin hækki. Hjá flestum er álagningarprósentan aðeins ágreiningsefnið. En eru fasteignagjöld á einkaíbúðum manna, meðan þær eru aðeins af nauðsynlegri stærð fyrir viðkomandi fjölskyldu, eru þau að öllu leyti réttlátur gjaldstofn? Í fjölmörgum tilfellum er þar lagt á eign, sem að miklum hluta er aðeins til á pappírnum, þar sem svo mikið er skuldað í þeim. Þegar svo skuldavextir fást ekki til frádráttar í útsvari, getur komið út hrópandi skattaníðsla. Skoðum svo aðstöðu margra aldraðra hjóna, sem eiga sína íbúð, segjum skuldlausa eða a.m.k. skuldlitla, en íbúðin viðhaldsfrek vegna aldurs, tekjur dvínandi, en fasteignagjöld stórhækkandi. Er hér ekki verið að vinna að því, að gamla fólkið neyðist í vaxandi mæli til að selja íbúðir sínar, sem svo aftur kallar á síaukin útgjöld sveitarfélaga og ríkis til hyggingar elliheimila? Mér er tjáð, að Danir setji m.a. undir þennan leka þannig, að fasteignagjöld aldraðs fólks megi skulda sem veðskuld á íbúðir þess, og þær veðskuldir gerist þá fyrst upp, þegar dánarbúin koma til uppgjörs. Það hefur mjög verið deilt um það í þessum umr., hvort frv., ef samþ. verða, þyngi skattbyrðir almennings eða ekki. Ég ætla ekki að hætta mér út í þá talnaorustu. Þar verður skattseðillinn í vor sá, er síðasta orðið hefur. En þetta sýnist mér augljóst: 1. Fasteignagjöld stórhækka og sú hækkun leggst þungt á ungt fólk, sem hefur nýbyggt eða nýkeypt sér íbúðir, svo og tekjulágt aldrað fólk, sem íbúðir á. 2. Niðurfelling skuldavaxtafrádráttar við útsvarsálagningu kemur afar þungt niður á nýbyggjendur og nýkaupenduríbúða. 3. Hagræðing vísitölunnar vegna niðurfellingar nefskatta og fleiri atriða hittir aldrað fólk, öryrkja, sjómenn og sumt námsfólk í stórhækkuðum framfærslukostnaði, an þess að þessi hópur þegnanna hafi nokkurt hagræði af niðurfellingu nefskattanna. 4. Við rýrnun aðstöðugjalda sem tekjustofns fyrir sveitarfélög er stórlega skertur möguleiki þeirra til að ná gjöldum af félögum og stofnunum, sem sveitarfélögin hafa margvíslegan beinan kostnað af. 5. Tekjuskattsálagningin hittir allan meginþorra almennings með mjög vaxandi þunga fram yfir afnám nefskatta og hugsanlega léttingu útsvara. Að öllu þessu athuguðu finnst Alþfl. fortakslaust rétt, að ríkisstj. dragi skattafrv. til baka til endursamningar. Hún hagi sér ekki eftir kenningunni: Heyra má ég boðskap yðar, en ráðin er ég í að hafa hann að engu, heldur skuli hún fara að einkunnarorðum hins vara menntmrh. gagnvart grunnskóla- og fræðsluskyldufrv.: „Það skal vel vanda, sem lengi á að standa.“



Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. heilbr.- og félmn., 4. þm. Norðurl. e., Stefán Valgeirsson, kvaðst vera alveg viss um, að heildarstefna þessara skattafrv. væri rétt. Ég vissi áður og fyrr, að hv. þm. er pólitískt trúgjarn maður, en hann var sakleysið sjálft, þegar hann sagði þetta hér, og fékk ég þá nýja staðfestingu á því. Ég vil minna þennan hv. þm. og stjórnarliða á það, að skattar eru einkum lagðir á í tvennum tilgangi. Þeir eru í fyrsta lagi lagðir á til þess að afla ríkissjóði og sveitarfélögum tekna og í öðru lagi til þess að hafa áhrif á hegðun borgaranna. Með sköttum er auðvelt að hvetja almenning til mikillar öflunar tekna og sparnaðar eða takmarka tekjuöflun þeirra og hvetja til eyðslu. Sú stefna, sem hverju sinni er uppi í skattamálum, hefur því einna afdrifaríkust áhrif á efnahagslega velferð einstakra borgara og þjóðarbúsins í heild. Mér er til efs, að hæstv. ríkisstj. og stjórnarsinnar hafi gert sér næga grein fyrir þessu, enda margupplýst hér á hinu háa Alþ., að fáir eða engir sérfróðir menn í skatta- og efnahagsmálum hafi komið nálægt því að móta þessi skattafrv., sem nú eru til umr. í báðum deildum Alþ., með tilliti til þeirra heildaráhrifa, sem þau kynnu að hafa á efnahagskerfið. Vera má, að einhverjir sérfróðir menn hafi fjallað um einstök atriði þessara frv. hver í sínu horni, en áreiðanlega án allrar heildaryfirsýnar um þær afleiðingar, sem þau kynnu að hafa í næstu framtíð á velferð einstakra borgara og þjóðarheildarinnar. Frv. munu hafa eftirfarandi stefnuatriði í för með sér. sem ég mun fyrst og fremst ræða að þessu sinni: Stórhækkun tekjuskatta af almennum launatekjum, margföldun eignarskatta og fasteignaskatta, skerðingu á fjárhagslegu svigrúmi sveitarfélaga, afnám takmarkaðra skattfríðinda við beina þátttöku almennings í atvinnurekstri auk verulegrar íþyngingar í sköttum atvinnufyrirtækja, og síðast en ekki sízt fela frv. í sér breytingar á hinum svo nefndu nefsköttum í tekju- og eignarskatta. Frv. var einnig ætlað, eins og þau voru fyrst lögð fram hér á Alþ., að skerða verulega skattkjör aldraðra og sjómanna, svo og fleiri aðila, en vegna megnrar óánægju alls almennings og fyrir þrýsting frá stjórnarandstöðunni hafa verið gerðar leiðréttingar á hluta af ýmsum þeim aðförum í meðförum þingsins. Sú meginstefna í skattamálum, sem fram kemur í þessu frv. og sem hæstv. ríkisstj. virðist staðráðin í að framkvæma, kemur mér á eftirfarandi hátt fyrir sjónir að því er varðar efnahagslega velferð borgaranna og þjóðarbúsins: 1. Einstaklingum með venjulegan skattfrádrátt og 230 þús. kr. brúttótekjur og hjónum með þrjú börn og venjulegan frádrátt með 420 þús. kr. í brúttótekjur mun verða gert að greiða 54–55 kr. af hverjum 100, sem þessir þjóðfélagsþegnar afla fram yfir það í viðbótartekjur. Þetta merkir, að nær allir fullfrískir launþegar á Íslandi, sem eru að vinna að þjóðarframleiðslunni, lenda í hátekjuskatti, sem svo hefur verið nefndur, samkv. þeim upplýsingum, sem nú liggja fyrir um tekjur manna á s.l. ári og hæstv. ráðh. og stjórnarsinnum hljóta að vera kunnar. Reynslan hefur sýnt, hvað gerzt hefur hjá þeim starfsstéttum, sem hafa á undanförnum árum komizt í að greiða hæstu tekjuskatta, en fóru þó í raun aldrei yfir 50% af síðustu krónunum, sem viðkomandi vann sér inn. Ég fæ ekki betur séð en það hafi sannazt í skóla reynslunnar, hvað muni gerast, þegar allur þorri launþega í landinu stendur frammi fyrir þeirri staðreynd um skattlagningu, sem hér blasir við. Þegar frá líður, mun þessi skattstefna draga úr vilja borgaranna til þess að afla sér verulegra umframtekna fram yfir nauðþurftir og þar með draga úr þjóðarframleiðslunni, skerða kjör launþega og jafnframt að sjálfsögðu ekki verða sá tekjustofn fyrir ríkissjóð, sem fyrirhugað var. 2. Ljóst er, að margföldun eignar- og fasteignaskatta mun draga verulega úr áhuga alls almennings og þá einkum og sér í lagi ungs fólks á því að spara fé og varðveita fjármuni sína í varanlegum eignum. Það er einnig vandséð, hvernig ungt fólk á að geta eignazt fjármuni til þess að geta komið þaki yfir höfuðið, þegar tekjur þess, sem fara fram yfir það lága mark, sem ég áður greindi frá, eru skattlagðar með 55 kr. af hverjum 100, sem það vinnur sér inn. Afleiðingin af þessari stefnu verður augljóslega sú, að fólk gerir auknar kröfur til þess, að hið opinbera byggi íbúðarhúsnæði og leigi því með viðráðanlegum kjörum, eins og víða tíðkast erlendis. Þá geta menn eytt þeim litlu tekjum, sem menn fá að hafa, án þess að borga af þeim hátekjuskatt. Hér er því verið að hvetja til eyðslu almennings og kröfugerðar á hendur hins opinbera, sem þarf enn þá aukna skatta til þess að fullnægja. 3. Það er upplýst og viðurkennt af ráðh. hér á Alþ., að tekjustofnafrv. sveitarfélaganna, sem við ræðum hér nú í hv. d., mun óbreytt ekki sjá þeim fyrir eðlilegu fjármagni til þjónustu og framkvæmda, enda þótt af þeim sé létt nokkrum útgjaldapóstum. Sá varnagli, sem stjórnarliðið hefur seint og um síðir slegið með ákvæðum til bráðabirgða í frv., bendir ótvírætt til þess, að menn viðurkenna þá útreikninga, sem sýna þetta svart á hvítu. En þessi varnagli um eins konar ríkisframfærslu þessara sveitarfélaga, sem ekki ná saman endum í fjárhagsáætlun með þeim tekjum, sem felast í frv., dugir skammt. Víst er, að mörg sveitarfélög verða treg til þess að sæta þeim afarkostum að leggja 50% á fasteignaskatta, sem margfaldast fyrir, áður en álagið er lagt á þá, og leggja 1% hærra útsvar á brúttótekjur gjaldenda sinna en önnur sveitarfélög til þess að hljóta þessa náðargjöf úr ríkissjóði, sem heitið er með þessu ákvæði. Það er því alveg ljóst, að sum sveitarfélög munu heldur taka þann kostinn að skera niður þjónustu við borgarana og framkvæmdir, enda er það sýnilega ætlun ríkisstj. Hér er vegið að sjálfstæði sveitarstjórna, sem eru í miklu beinni tengslum við borgarana en ríkisvaldið, en samtímis er hlaðið undir miðstjórnarvald í Reykjavík. Þetta gerist þrátt fyrir stóraukna heildarskattbyrði almennings í landinu og sýnir það út af fyrir sig, að ríkissjóður hyggist hirða af þeirri skattahækkun bróðurpartinn, en nota löggjafarvaldið til þess að þrengja kost sveitarfélaganna. Með frv. er í fjórða lagi stefnt að því að afnema þau mjög svo takmörkuðu fríðindi til handa almenningi, sem taka vilja beinan þátt í atvinnurekstri. Samkv. gildandi lögum átti arður af hlutafjáreign einstaklings, sem nam 30 þús. kr., að vera skattfrjáls, þó ekki hærri en 10%. Þetta merkir, að hluthafi t.d. í almenningshlutafélagi gat fengið að hámarki 3 þús. kr. arðgreiðslu skattfrjálsa vegna þessa ákvæðis. Þetta er auðvitað til þess gert að hvetja fólk til þess að leggja sparnað sinn beint í atvinnufyrirtæki fremur en leggja hann allan inn í banka og fá hann skattfrjálsan þar með ákvæðunum um skattivilnanir af vöxtum. Auðvitað er það þyrnir í augum ýmissa pólitískra afla, að almenningur gerist þátttakandi í atvinnurekstrinum. Þá þykir þeim voðinn vís. Þetta ákvæði var því afnumið á þeim forsendum, að það væri til að hygla þeim ríku, rétt eins og það skipti þá höfuðmáli að fá 3 þús. kr. undanþegnar skatti. Þetta er gott og lýsandi dæmi um þann rökstuðning, sem beitt er fyrir skattstefnunni í þessum frv. Hann er allur annar en sá, sem raunverulega býr þar að baki. 5. Með frv. er stefnt að því að stórauka álögur á atvinnufyrirtæki, og jafnframt er þeim verulega mismunað eftir rekstrarformi. Nú kann svo að vera, að hæstv. ríkisstj. hafi látið fara fram gagngera athugun á afkomu íslenzkra fyrirtækja, eins og hún gerði að sögn hæstv. forsrh., áður en málefnasamningurinn var gerður, og því þá um leið, að með þessum álögum sé hún ekki að ofbjóða gjaldþoli atvinnuveganna. Einhvern veginn grunar mig þó, að rennt sé blint í sjóinn með þetta eins og flest annað og stjórnarherrarnir ætli að kanna það eftir á, hvað þeir séu í raun að gera. Í þessu sambandi er rétt að hafa í huga, að atvinnufyrirtæki borga ekki laun með sömu krónum og þau borga skatta. Þau kaupa ekki vélar eða hagræða rekstri sínum með sömu krónum og þau borga í skatta. Það er vitað mál, að íslenzk atvinnufyrirtæki þurfa á næstunni mjög að auka samkeppnishæfni sína gagnvart erlendum keppinautum og þau þurfa almennt að auka mjög rekstrarhæfni sína til þess að geta staðið undir síhækkuðum launagreiðslum, t.d. 20% rauntekjuhækkun, sem ríkisstj. hefur lofað, styttingu vinnutíma og lengingu orlofs, sem orðin er. Þetta gera þau ekki með sömu krónunum og hið opinbera gerir þeim að greiða í skatta. Meðal annarra orða, ætli iðnrh. hafi látið kanna, hvað þessi skattafrv. koma til með að íþyngja íslenzkum iðnfyrirtækjum, sem eru að hasla sér völl á erlendum mörkuðum í harðri samkeppni? Kannske er hér farið að á hliðstæðan hátt og þegar iðnrh. staðhæfir, að hann ætli að reisa 145 mw. virkjun við Sigöldu til þess fyrst og fremst að framleiða raforku til húshitunar, en fjmrh. innheimtír söluskatt af þeim eina orkugjafa til húshitunar, en ekki olíu eða hitaveitu. Þá kem ég að skrautfjöðrinni í þessu frv., breytingunni á nefsköttum í tekju- og eignarskatta. Hæstv. iðnrh. lét þau orð falla í umr. fyrir nokkru hér á hinu háa Alþ., að um sé að ræða, orðrétt: „langsamlega þýðingarmestu breytinguna á fyrrv. og núverandi skattkerfi“, og taldi þessa breytingu frá nefsköttum og yfir í tekju- og eignarskatta vera stórkostlega skattivilnun fyrir hina lægst launuðu. Þetta tel ég meira en hæpna fullyrðingu. þegar hafðar eru í huga heildarráðstafanir hæstv. ríkisstj. í skatta- og efnahagsmálum. Ráðh. sagði, að hér væri um að ræða, að nú yrðu í 220 millj. kr. innheimtar af þeim, sem hefðu tekjur og ættu eignir, í stað þess að þessi upphæð hefði að óbreyttu verið innheimt í jöfnum iðgjöldum til tryggingakerfisins. Það er út af fyrir sig mikil viðurkenning, sem felst í þessum orðum ráðh. Bæði er viðurkennt, að ekki er um afnám þessara nefskatta að ræða, eins og stjórnarsinnar nefna fyrirbrigðið af ásettu ráði, og í þessu felst viðurkenning ráðh. á stórhækkun tekju- og eignarskatta. En málið er ekki eins einfalt og ráðh. vill vera láta. Auðvitað þarf að bera saman núv. skattkerfi í heild og fyrirhugað skattkerfi, ef samanburður á að fást á þýðingu breytingarinnar frá nefsköttum í tekju- og eignarskatta. Ég skal nefna tvö dæmi, sem sýna þetta svart á hvítu. Samkv. tekjustofnafrv. ber einstaklingi. sem hefur einungis rúmar 50 þús. kr. í brúttótekjur, að greiða útsvar. Á yfirstandandi ári munu þannig bæði einstaklingar og hjón borga hærra útsvar af lágum tekjum en áður og komast fyrr í útsvarsskyldar tekjur en áður. Þetta ásamt stórhækkun fasteignaskatta, sem lendir auðvitað bæði á fólki, sem á íbúðir eða leigir, merkir, að jafnvel hinir allra lægst launuðu borga nú nefskatta sína í formi útsvars og fasteignaskatta að verulegu eða öllu leyti. Líklegt er, að einn hópur manna geti talizt hagnast á þessari formbreytingu, eins og að henni er staðið af hálfu stjórnarliðsins, en það er skólafólk, sem er lengur en 6 mánuði í skóla ár hvert. Sveitarstjórnir hafa heimild til að lækka útsvör þeirra, og þetta fólk borgar sennilega óveruleg fasteignagjöld í einu eða öðru formi. Ástæða væri til að fagna þessu, ef málið væri svona einfalt, en þess mætti þó geta í leiðinni, að almannatryggingagjald og sjúkrasamlagsgjald hefði orðið, að því er talið er, um 14–15 þús. kr. á yfirstandandi ári fyrir einn einstakling. Þær verðhækkanir, sem orðið hafa vegna hagræðingar vísitölunnar og afnáms niðurgreiðslna á landbúnaðarafurðum og sem voru bein orsök þessarar formbreytingar, munu þó þyngja framfærslukostnað námsmanna um svipaða upphæð yfir árið, ef að líkum lætur. Í framangreindu ljósi tel ég, að menn verði að virða fyrir sér það, sem hæstv. viðskrh. kallaði langsamlega þýðingarmestu breytingu á skattkerfinu. Það er nefnilega ekki nóg að líta á hana eina, heldur í tengslum við aðrar ráðstafanir hæstv. ríkisstj. Við 1. umr. um frv. um tekjustofna sveitarfélaga, sem nú er til meðferðar í hv. Nd., gerði ég nokkrar aths. ásamt fleiri þm., sem ég held, að hefði verið ómaksins vert fyrir hv. heilbr.- og félmn. að taka til athugunar. Þetta var ekki gert. Ég gerði aðallega brúttótekjuhugtakið að umtalsefni og spurði m.a. hæstv. félmrh., hvort hann teldi, að tekjur þarna innan 16 ára aldurs kæmu til tekna hjá foreldrum við álagningu útsvars, án skólafrádráttar. Ég spurði einnig um, hvort greiðsla bifreiðastyrkja eða fyrir síma o.s.frv. kæmi til tekna og útsvarsálagningar hjá þeim, sem við tekur, án frádráttar á kostnaði, sem viðkomandi hefði, svo og spurði ég, hvort maður, sem fær vaxtatekjur af skuldabréfi íbúðar, sem hann hefur selt, fái 10% útsvar af þeim vaxtatekjum. en engan frádrátt vegna vaxtabyrða af þeirri íbúð, sem hann býr í, ef hann skuldar í henni. Ég sé, að hæstv. félmrh. er ekki hér, en ég vil þá spyrja hv. frsm. meiri hl. heilbr.- og félmn., hvort hann skilji efni frv. þannig, eins og ég hef hent á, að hægt er að skilja það. skilja efni þeirra. Eitt atriði enn, sem gott væri, að einhver ráðh. eða stuðningsmaður hæstv. ríkisstj. gæti upplýst mig um. Eins og menn muna eflaust, er í lögum um almannatryggingar ákvæði um lágmarkstekjutryggingu lífeyrisþega. Samkv. því eru einstaklingi tryggðar 120 þús. kr. í framfærslulífeyri á ári, og samkv. ummælum hæstv. trmrh. mun ekki af veita. Þetta skal ekki dregið í efa. Á hinn bóginn fengi einstaklingur, sem vinnur sér inn 120 þús. kr. í brúttótekjur, 7 þús. kr. í útsvar samkv. þessu frv. eða hefði einungis 113 þús. kr. tekjur til að lifa af yfir arið. Á hverju byggist það að dómi hæstv. ríkisstj. og stuðningsmanna hennar, að þessi einstaklingur geti lifað á minni tekjum en lífeyrisþegar? Vantar hér ekki markvissa heildarskipulagningu í samræmingu vinnubragða, eins og þeir, sem mest nota þessi hugtök, gætu hafa sagt? Herra forseti. Ég hef hér fært rök að því, að heildarstefna núv. ríkisstj. í skattamálum sé röng og óskynsamleg. Hún miðar m.a. að því að leggja 55% hátekjuskatt á meginþorra launþega í landinu og stórhækka eignar- og fasteignaskatt. Þetta dregur úr vilja fólks til þess að afla sér tekna umfram brýnustu nauðþurftir og vilja fólks til þess að spara og koma sér upp eigin húsnæði. Stefnan leiðir því til samdráttar í þjóðarframleiðslu og kjaraskerðingar alls almennings á tímum óðaverðbólgu. Hér á að stefna þveröfugt, létta tekjusköttum af almennum launatekjum og sem mest af miðlungstekjum og örva með því almenning til að afla sér og þjóðarbúinu aukinna tekna. Það á að forðast sem mest að skattleggja fólk, þegar það er að framleiða verðmætin, sem verða til skipta. Í stað þess á að skattleggja eyðsluna og beita tryggingakerfinu um leið þannig, að stórar fjölskyldur greiði í raun hliðstæða neyzluskatta og hinar minni. Skattkerfið á að ýta undir sparnað, hvetja til beinnar þátttöku almennings í atvinnulífinu, auk þess sem það á að miðast við, að atvinnufyrirtækin geti bætt samkeppnis- og rekstrarhæfni sína, þannig að þau geti risið undir kjarabótum til starfsmanna sinna. Því miður er það frv., sem hér er til umr., ekki liður í slíkri jákvæðri heildarstefnu í skattamálum, auk þess sem á því eru veigamiklir tæknilegir gallar. Ég styð því þá till., að málinu verði vísað frá með fram kominni rökstuddri dagskrá.



Herra forseti. Hv. 7. þm. Reykv. ræddi dálítið áðan um það misrétti, sem við stefndum að í þessu frv. með álagningu útsvars á gifta konu og ógifta. Ég get nú ekki séð þetta misrétti. Það er að vísu rétt, að frádrag fyrir hjón er 7 þús., en fyrir einstakling 5 þús., þannig að það er þessi munur, sem hægt er að segja, að sé á þessu tvennu. En kona, sem er gift og vinnur fyrir 200 þús. kr., borgar að öðru leyti eins í sveitarsjóðinn miðað við það frv., sem við stefnum hér að að lögfesta. Ef þessi gifta kona hefði fengið helmings frádrátt, þá hefði þetta útsvar ekki verið mikið, ekki hennar gjöld. Ég held, að miðað við að leggja á brúttótekjur, þá sé mjög óeðlilegt að breyta þessari reglu, sem hefur gilt, enda byggist þessi breyting okkar á því, að prósentuálagningin er tiltölulega mjög lág. Það er ekki hægt að segja annað. Þm. ræddi töluvert um þá hugmynd, að allar konur telji fram sér, hvort sem þær eru giftar eða ógiftar. Ég kannast nú ekki við, að þetta sé beint hugmynd Alþfl., en ég veit auðvitað ekki, hver á hugmyndina, ég skal ekkert segja um það. Ég hreyfði þessu máli hér fyrir rúmu ári, en ég tel ekki, að ég hafi átt hugmyndina, dettur það ekki í hug. Þetta er bara gömul hugmynd. Og í sambandi við það, þegar ég ræddi þetta mál. þá var ég að tala um vanmat á heimilisstörfunum, og til þess að öðruvísi væri litið á störf þeirrar konu, sem hugsar um börn og bú, heldur en virtist vera í þjóðfélaginn, þá væri þessi breyting m.a. nauðsynleg að mínu mati. Annars ætla ég ekkert að fara að þrátta við hv. þm. um það, hver á þessa hugmynd. Ég geri ráð fyrir því, að hvorki ég né Alþfl. eigi hana, hún sé miklu eldri. Hv. 11. landsk. þm. gat um það, að ástæða hefði verið til þess að orða öðruvísi eða breyta till. um að skattleggja hlunnindi jarða. Ég verð að játa, að ég er honum sammála í raun og veru. Ég hefði óskað eftir því, að orðalagið væri öðruvísi á þessari gr. en það er, og ég get vel tekið undir það. En okkar stefna var sú að gera ekki till. um breytingar, nema sem við gætum tryggt, að færu strax í gegn, vegna þess að það er yfirlýst stefna, að endurskoðuninni verði haldið áfram á þessum hvorum tveggja lögum, bæði um tekjustofna sveitarfélaga og um tekju- og eignarskatt, og þó að við hefðum óskað eftir í vissum tilvikum, að hefði verið annað orðalag á sumum þessum lagagr. eða frvgr., þá vildum við ekki vera að fara ofan í það á þessu stigi málsins og töldum það raunar ekki fært. Hv. 8. landsk. þm., Bragi Sigurjónsson, flutti hér langa ræðu, og hann taldi, að fasteignaskattur væri mjög óréttlátur í mörgum tilvikum. Ég lít á fasteignaskatt í raun og veru þannig, að menn séu að borga yfirleitt fyrir þá þjónustu, sem þeir fá vegna sinnar fasteignar af sveitarfélaginu, og mér finnst það eðlilegt, að hver og einn, sem á fasteign, borgi fyrir slíka þjónustu með slíku gjaldi. Það er alveg rétt, að það verður að stilla þessu í hóf. Og í sambandi við það, að það er horfið að því, að t.d. landbúnaður borgar minna fasteignagjald en annar atvinnurekstur, það byggist fyrst og fremst á þessu, að í sveitahreppunum er það tiltölulega svo lítil þjónusta, sem sveitarhrepparnir veita þeim, sem eiga þar fasteignir, miðað við,það, sem er í þéttbýlinu. Það er auðvitað lengi hægt að deila um aðferðir til þess að ná þeim tekjum, sem þjóðfélagið þarf nauðsynlega að fá og sveifarfélögin, en einhvern veginn verður að fá þetta og ég held, að fasteignaskatturinn sé síður en svo óréttlátari skattur en ýmsir aðrir skattar. Ég verð að segja það, að ég tel aðstöðugjaldið óréttlátari skattheimtu. T.d. ef atvinnureksturinn verður fyrir stórfelldu tjóni, þá verður hann að borga aðstöðugjald af þessu tjóni. Og það tel ég vera miklu hæpnari aðferð. Hv. 8. landsk. þm. sagði, að þeir færu illa út úr þessari breytingu, sem við ætlum að gera, þeir, sem fá sinn lifeyri úr almannatryggingakerfinu. Ég held, að við verðum að líta á þetta ekki eingöngu frá þessum lagafrv., heldur einnig frá þeirri breytingu, sem var gerð á tryggingagreiðslunum um s.l. áramót. Ég held, að við eigum að líta á þetta, ekki einungis þessi frv., heldur verðum við að líta á allt málið, hvernig þessi ríkisstj. býr að þessu fólki miðað við það, sem áður var, líta á það í heild. Og ég held, að ef það er gert, sé ekki hægt að segja, að þessi ríkisstj. og þingmeirihluti fari illa með þetta fólk, þvert á móti. Hv. 5. þm. Norðurl. e., Lárus Jónsson, byrjaði sína ræðu á því að segja, að ég hefði sagt það, - og þótti það firn mikil - að þessi stefna ríkisstj., þessi skattheimta, eins og hún er fyrirhuguð, stefndi í rétta átt. Ég er ekki óánægður með það, þó að hv. þm. og yfirleitt hv. sjálfstæðismenn séu á þessari skoðun, því að það kemur í ljós af hans ræðu, fyrir hvaða hóp manna hann talar hér. Það er ekki fyrir þá, sem standa höllum fæti í þjóðfélaginu, það er fyrir hina. Og ég sætti míg mjög vel við það að fá slíkan dóm.  Hann gat um það, að stefnt væri að því, að þetta yrðu hátekjuskattar á venjulegar launatekjur. Séu þetta og verði þetta hátekjuskattar, þá mundi það hafa orðið svo eftir því kerfi, sem enn er í lögum. Ég er hér fyrir framan mig með álit, sem hefur verið gert af hagrannsóknarstjóra. Það eru niðurstöður, yfirlit um heildarskatta, beina skatta eða sem sagt alla skatta miðað við gamla kerfið og miðað við það kerfi, sem við stefnum að að lögsetja. Og niðurstaða hagrannsóknarstjóra er sú, að ef farið hefði verið eftír gamla kerfinu, ef nefskattarnir hefðu verið teknir og lagt hefði verið á miðað við þau lög, sem nú gilda, þá hefði heildarskattheimtan af almenningi í landinu orðið á bilinu frá 5 milljörðum 915 millj. til 5 milljarða 993 millj. En eftír því kerfi, sem við stefnum nú að að innheimta eftir, þá mundi þetta verða frá 5 milljörðum 827 millj. til 5 milljarða 876 millj. Og þá geta menn séð, - þetta er álit hagrannsóknarstjóra, - að munurinn er sem sagt ákaflega lítill. Hitt er svo alveg rétt, að verið er að breyta um og þeir, sem eru verr settir í þjóðfélaginu, bera minna. Það er rétt. Og þeir, sem hafa meiri tekjur, bera meira miðað við þessa breytingu, og það er það, sem hv. þm. er að kveinka sér undan. Eitt af því, sem hann sagði, var, að niðurfelling beinu skattanna væri mjög vafasöm. Vafasamt væri, að hún væri mikið spor í rétta átt eða réttlátari leið. Hvernig er það t.d. með foreldra, sem eru með marga unglinga í skólum, eins og er víða í landinu, foreldra, sem verða að styrkja þessa unglinga við námið og borga svo fyrir þá alla nefskattana? Það verður að gera það.  Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða hér fleiri atriði, sem hafa komið fram í ræðum hv. ræðumanna. Ég vil endurtaka það, að við vitum, að það muni koma fram, að ýmsir hnökrar eru á þessum frv. Það hefði verið sama, hvernig hefði verið unnið að þeim. Það er yfirlýst stefna, að það eigi að halda áfram að endurskoða þessi lög, bæði um tekju- og eignarskatt og um tekjustofna sveitarfélaga. Ég segi það enn og aftur, að ég er viss um, að sú heildarstefna, sem hæstv. ríkisstj. hefur tekið í þessum málum miðað við breytinguna á tryggingakerfinu, miðað við þær breytingar, sem nú er verið að leitast við að lögfesta, er í rétta átt. Við erum að færa þjóðfélagið til meiri jafnaðar en áður var. því ber að fagna. Og ég er viss um, að þegar skattseðlarnir koma í sumar, þá munu a.m.k. þeir, sem eru með miðlungstekjur og neðan við það, fagna þeirri breytingu, sem hefur orðið á í sambandi við þessa lögfestingu.



Herra forseti. Ég tek undir orð hv. seinasta ræðumanns, að það má nú segja, að ýmsir hnökrar eru á þessu máli, og voru þeir þó fleiri í upphafi en nú er orðið. Ég er fyrir hönd stjórnarandstöðunnar þakklát fyrir það, að margar ábendingar stjórnarandstæðinga, sem fram komu strax frá upphafi meðferðar þessa máls, hafa verið teknar til greina, svo að útkoman lítur ekki út fyrir að verða eins slæm og ætla mátti í fyrstu, þótt sannarlega sé hún engan veginn fullkomin, fjarri því. Eins og orð hv. seinasta ræðumanns bentu til, þá má eiginlega segja, að þetta mál sé með algerum eindæmum að því leyti, að ég hef ekki orðið þess vör, að nokkur einasti stjórnarsinni sé ánægður með þetta frv. Ég held, að þeir séu allir óánægðir með það, þeir, sem að því standa. Það mætti kannske þá búast við, að ástæðan fyrir því, að þetta er afgreitt af þvílíku ofurkappi, væri sú, að menn ætluðu, að skattborgararnir yrðu þessum frv. ákaflega fegnir. Ég verð að segja það, að ég hef ekki mikla trú á því, að margir skattborgarar segi eins og einn heiðursmaður í Reykjavíkurborg sagði fyrir röskum 40 árum: enga peninga greiði ég með eins mikilli gleði og útsvarið mitt. Ég tek fram, að þessi orð eru höfð eftir þáverandi borgarstjóra í Reykjavíkurborg. Það verður kannske líka þannig, þegar öll kurl koma til grafar og ætlunin er að fara að leggja á skatta eftir þessum frv., að þá verði skattstjórarnir ekki í neinum vandræðum, þeir verði það ekki hér eftir fremur en hingað til, eða svo sagði hæstv. félmrh. hér við 1. umr. þessa máls, að engin ástæða væri til að óttast, að nokkur atriði í þessum frv. væru torskilin eða erfitt að átta sig á, hvernig framkvæma ætti. Vafalaust yrðu skattstjórarnir ekki í neinum vandræðum með þetta fremur en áður. Undanfarnar vikur hafa málgögn ríkisstj. keppzt við í raun réttri að biðja afsökunar á því, að þetta frv. og fylgifrv. þess, sem nú er til umr. í hv. Ed., skuli vera lögð fram og ætlunin sé að afgreiða þau nú á næstunni. Ástæðan sé sem sé hækkun fjárlaga og samþykkt tryggingalaganna nú í vetur. Hv. frsm. heilbr.- og félmn. nefndi hér í framsöguræðu sinni, að ekki ættum við þm. Sjálfstfl. að vera þessum framgangi mála mótfallnir, þar eð við hefðum nú tekið þátt í samþykkt hækkunar almannatrygginga, og enn fremur hefðum við samþykkt ýmsar till. fjárlaga. Ég vil rifja það upp, að við lögðum til, að fjárlög yrðu ekki afgreidd að svo komnum málum, eins og þá var gert. Og í sambandi við afgreiðslu tryggingalaga lögðum við til, að sett væri sérstakt bráðabirgðaákvæði þess efnis, að fyrirkomulag fjárhagsgrundvallar trygginganna yrði ekki ákveðið fyrr en síðar á þinginu á þeim tíma, seni við ætluðum, að þessi mál, sem nú eru til umr., væru einnig rædd, þannig að mál þessi væru öll skoðuð í samhengi og ekki væri unnt að segja, að með samþykkt eins máls væru menn að binda sig við allt annað mál. sem alls ekki var búið að skoða. En einhvern veginn finnst mér nú samt, að þessi afstaða hv. stjórnarsinna sé mannlega skiljanleg. Þeir hafa þegar sagt svo mikið, að eftirleikurinn verður örðugur, ef ekki verður áfram haldið, en gallinn á þessu er bara sá, að svo greinilega kemur fram, að þeim þykir í þessu máli svo miklu betra að veifa röngu tré en öngu. Ég held, að jafnvel þótt þeir hafi lýst því yfir í margnefndum málefnasamningi, sem ég var svo óforsjál að hafa ekki við hliðina á mér og ekki í minni skúffu og verð að biðja afsökunar á, að ég er kannske ein þm., sem frem þá synd að hafa ekki málefnasamninginn meðferðis, en ef ég man rétt, þá mun eitthvað hafa verið í honum minnzt á endurskoðun tekjuöflunarleiða hins opinbera og þess vegna telja hv. stjórnarsinnar sig nú bundna við að ganga frá þessum meingölluðu frv., sem hér eru til umr. En ég held, að almenningur á Íslandi hefði nú jafnvel fyrirgefið hæstv. ríkisstj., þótt framkvæmd þessa ákvæðis væri nokkuð frestað. Svo mikill skemmtilestur sem honum hefur nú verið í té látinn með þessum málefnasamningi, þá held ég, að fólki hafi algerlega verið ljóst, að þrátt fyrir stór orð væri nú ástæða fyrir þessa ríkisstj. jafnvel að skoða málin vel ekkert síður en aðrar ríkisstj. Enda er það það, sem við þm. Sjálfstfl. leggjum til, að þessum málum verði nú vísað frá og þau skoðuð betur. Ég veit, að hæstv. ríkisstj. er þessu algerlega mótfallin. Nú við í. umr. málsins hér í dag sagði hæstv. ráðh., sá, sem nú hefur tekið sér fri frá þingstörfum, vegna anna við stjórnarstörf væntanlega, að þessi till. sjálfstæðismanna um að vísa málinu frá væri algerlega með eindæmum. Öllu vill þetta fólk fresta, sagði hæstv. ráðh. En það er ekki einungis það. Ég játa það, að svo ill þykja mér þessi frv., að mér sýndist frestur á þeim beztur, eins og jafnan flestum finnst frestur á illu beztur. En ástæða okkar er sú, að hér er um svo viðamikil mál að ræða, mál, sem snerta svo mjög ýmiss konar atriði í einkalífi fólks, afkomu þess, að við teljum sjálfsagt og almenning á Íslandi eiga kröfu á því, að málum sem þessum sé ekki bent hálfunnum inn í þingið, aðeins til að geta sagt á eftir, að svona og svona mörg stórmál hafi verið afgreidd og ekki svo minnzt á, með hvílíkum eindæmum það er gert. Ég hafði nú sannast sagna ekki ætlað mér að hafa svona mörg orð um frv. þetta almennt, en ástæðan er sú, að till. okkar nú við þessa umr. er einmitt sú að vísa málinu frá af þessum ástæðum, sem ég nú hef gert grein fyrir. Við viljum, að vandlega sé að málunum staðið, og ég held nú jafnvel, að margir stjórnarsinnar séu þess sinnis hið innra a.m.k. og gæti trúað, að helzt vildu þeir fylgja okkur í þessu máli og sæju, að þá væru þeir öruggari um sinn sóma heldur en með þeirri afgreiðslu, sem nú stendur fyrir dyrum. Mig langar þá að víkja aðeins að litlu atriði í frv., sem varðar málefni aldraðra. Ég veit, að hver einasti hv. þm. ber málefni aldraðra mjög fyrir brjósti, það höfum við heyrt. Hins vegar hefur svo borið við í seinni tíð, að menn sjá allt að því ofsjónum að ofvelgja sé kannske við aldrað fólk, sem hafi eignazt einhverjar eignir, sem hefur e.t.v. lagt hart að sér, safnað einhverju fé fyrir til elliára, og því skuli að sjálfsögðu ekki ívilnað umfram aðra þjóðfélagsþegna. Sú skoðun hefur að vísu nokkuð til síns máls, að það sé ekki aldur fólks, sem máli skiptir í þessu sambandi, en ég verð að játa, að mér finnst hinir öldruðu borgarar í þjóðfélaginu eiga talsvert inni hjá okkur hinum. sérstaklega hjá þeim kynslóðum. sem hafa svo búið um hnútana, að sparifé þess hefur rýrnað. E.t.v. hefur það af ástæðum, sem við eigum kannske að einhverju leyti sök á, ekki getað búið eins vel í haginn fyrir sig um sín elliár og ella hefði verið. Þess vegna finnst mér, að aldraða fólkið eigi nokkuð inni hjá okkur, líka vegna þess að það er það, sem með sínu starfi hefur byggt upp þetta land, sem við nú búum í, og búið að flestu leyti í haginn fyrir okkur. Með þessi sjónarmið í huga flutti ég ásamt hv. 11. landsk. þm. nú fyrr í vetur till. til þál. hér í hv. Nd. um að sveitarstjórnir skyldu hafa heimild til að fella niður fasteignaskatt af íbúðum aldraðra, sem þeir hyggju sjálfir í og ættu. Tilgangurinn með þeim tillöguflutningi var einmitt að fá ákvæði þess efnis tekið inn í tekjustofnafrv., sem við vissum, að þá var á undirbúningsstigi, og ég vil þakka það, að gengið hefur verið til móts við þessa till., þó að hún að sumu leyti nái ekki eins langt og við lögðum til, en sé að öðru leyti víðtækari. Í frvgr., sem um þetta fjallar, er ekki sérstaklega tekið fram, að átt sé við þær íbúðir, sem aldraða fólkið býr sjálft í. Okkar till. miðaðist við það. Hins vegar er tekið fram, að þessi ívilnun megi koma til góða efnalitlum elli- og örorkulífeyrisþegum. Við höfðum ekki sérstaklega tekið það fram. Við gengum út frá, að svo mundi vera, um lítil efni mundi vera að ræða í ákaflega mörgum og velflestum tilfellum með slíkt fólk, og jafnvel þótt um einhver sæmileg efni þessa fólks væri að ræða, sýndist okkur ekki ástæða til þess að innheimta fasteignaskatt af íbúðum þess, sem það hefði greitt af alla skatta og skyldur árum saman allan sinn starfsaldur. Þá fannst mér þjóðfélagið jafnvel gæti veitt þessu aldraða fólki það að sleppa þessum sköttum í ellinni. Við munum væntanlega flytja brtt. þess efnis, að þessi heimild miðist aðeins við þær íhúðir, sem hinir öldruðu búa sjálfir i, enda hygg ég, að það muni hafa verið meiningin hjá þeim, sem sömdu þetta frv., að þetta sé aðeins ein af þessum flýtisvillum, sem e.t.v. hafa komið þarna inn í, og mér þykir líklegt, að þetta verði einnig framkvæmt þannig. En það er vel hægt að hugsa sér, að tekjulítill maður eigi e.t.v. fasteignir fleiri en eina, sem hann láti annan búa í gegn vægu gjaldi eða jafnvel engu. En okkar till. hafði sem sagt miðazt einungis við þær íbúðir, sem hið aldraða fólk byggi sjálft í. Ég mun aðeins víkja að skattamálum hjóna, sem hér hafa verið nokkuð til umr. Sjálfstæðismenn hafa markað sina stefnu í sambandi við það og lagt fram og orðað í nál. í sambandi við tekjuskattsfrv., sem hér var til umr. fyrir nokkrum dögum og fjallar um það, að tekjur hjóna skuli lagðar saman og því, sem út kemur, síðan skipt til helminga og þeim, hvoru hjóna um sig ætlaður skattur af helmingi þeirra samanlögðu tekna. Þetta er okkar skilningur á því, hvernig eigi að meta hlutdeild þeirrar konu, sem vinnur algerlega inni á heimili sínu og á þannig hlut í öflun teknanna. Við ætlumst ekki til, að þeirri konu sé ætlaður einhver ákveðinn hluti tekna eða einhver ákveðin upphæð sem laun. Það er ekki okkar hugsun að líta þannig á konuna sem launþega á heimili sínu, heldur einmitt, að hún sé framfærandi heimilisins alveg á sama hátt og maðurinn, og á þennan hátt ætlumst við til, að meginreglur hjúskaparlaga séu teknar til greina í skattalögum. Okkur er ljóst, að slík till. mundi kalla á ýmsar aðrar breytingar í skattalögum, hvort heldur varðandi tekjuskatt eða útsvar, og þess vegna þykir okkur ekki fært að gera sérstaka till. um það í sambandi við þetta mál né heldur tekjuskattsfrv. En við munum leggja til við 3. umr. málsins, ef okkar frávísunartillaga verður felld, að að svo stöddu verði leyft að halda þeim frádrætti á tekjum giftrar konu, sem nú tíðkast, ef sveitarstjórn óskar þess og félmrn. samþykkir, að það verði gert. Það getur vel staðið víða svo á í ýmsum stöðum, að um mikla tímabundna atvinnu sé að ræða, fólksekla sé á staðnum, og þá þykir okkur eðlilegt, að sveitarstjórn geti gripið til þessa ráðs til þess að hvetja þann vinnukraft til starfa við það starf, sem fólk skortir til vinnu við, að veita allt að 50% frádrátt frá tekjum giftrar konu, áður en til útsvarsálagningar kemur. Okkar till. mun miðast við það, að þessi heimild fái að standa, þar til heildarendurskoðun hefur farið fram á skattamálum hjóna, en hv. þm. hafa nú heyrt, að slík endurskoðun muni standa fyrir dyrum, ríkisstj. muni hafa vilja til að stefna að henni. Og í sambandi við það mál langar mig til að benda á eitt atriði sérstaklega. Og það er, að við þá endurskoðun verði höfð náin samvinna við sérfræðinga í sifjarétti. Ég held, að það, sem hefur valdið hvað mestri deilu um þessi mál, hafi einmitt verið það, hve örðuglega hefur gengið að fá sjónarmið sifjaréttar viðurkennd í skattarétti. Og með allri virðingu fyrir sérfræðingum í skattarétti, þá sýnist mér nauðsynlegt, að sérfræðingar í sifjarétti séu þarna hafðir með í ráðum til þess að eðlileg niðurstaða fáist á þessum málum og þær meginhugmyndir, sem nútíminn viðurkennir um sifjarétt, séu viðurkenndar í þessum lögum. Ég vil loks taka fram í sambandi við eina brtt., sem heilbr.- og félmn. flytur sameiginlega, að efnislega er ég henni ekki sammála. Formlega er hún leiðrétting, efnislega er ég henni ekki sammála. Fyrstu till. á því þskj., þar sem brtt. heilbr.- og félmn. eru prentaðar, eru þess eðlis, að við erum öll í n. efnislega sammála um þær. En seinasta till. fjallar um aðstöðugjald og ég vil taka það fram. að mér finnst það vera óeðlilegur tekjustofn, sérstaklega þegar ýmiss konar önnur gjöld, sem íþyngjandi eru fyrir atvinnuvegina, eru nýlögð á samtímis, fasteignaskattur stórhækkaður, þá finnst mér óeðlilegt að halda þessu gjaldi áfram, eins og þarna er lagt til. Öðruvísi hefði horft við, ef aðeins hefði verið um að ræða heimild, sem átti að gilda þetta ár, eins og upphaflega stóð í frv., en þá hefði einnig þurft að miða við það aðstöðugjald, sem hvert sveitarfélag hafði heimild til að leggja á í fyrra, en ekki þá upphæð, sem raunverulega var lögð á í fyrra, vegna þess að allur grundvöllurinn raskast svo mjög við samþykkt þessa frv., að ómögulegt er að sjá, hvaða heildarniðurstöðu, hver heildaráhrif það hefur á afkomu hvers sveitarfélags, ómögulegt er að sjá, hvort ekki yrði nauðsynlegt ýmsum sveitarfélögum að nota þær heimildir, sem þau framast hafa eftir þessum lögum, vegna þess hve tekjustofnar þeirra eru skertir. Nú veit ég, að við þessu, sem ég er að segja núna, - eða mér þykir það raunar líklegt, of mikið er að segja, að ég viti það, - muni hæstv. ráðh. segja, að enn komi hér þessi rök sjálfstæðismanna um, að tekjustofnar ýmissa sveitarfélaga séu skertir, og líklegt þykir mér, að hæstv. ráðh. segi, að meira en helmingur allra sveitarfélaga á landinu fái auknar tekjur með samþykkt þessa frv. En það langar mig til að segja strax og fyrir fram, að þau eru æðimörg, sveitarfélögin í landinu, sem hafa samanlagt miklu færri íbúa heldur en þau sveitarfélög, sem bera skarðan hlut frá borði við afgreiðslu þessa máls. Þess vegna mun nú fleiri sveitarfélögum vera nauðsynlegt að nota ýmsar heimildir, sem frv. veitir, og jafnvel mætti benda á það, að mörg þessara sveitarfélaga eru þannig sett núna, að þar er mikil velmegun, mikil atvinna og mikill uppgangur. Ýmsum þessara sveitarfélaga er stjórnað af stjórnarandstæðingum. Það er væntanlega tilviljun og raunar hlýtur það að vera, miðað við allan flýti í undirbúningi þessa máls, að útkoman úr þessu verður sú, að fjölmenn sveitarfélög, sem stjórnarandstæðingar stjórna, munu neyðast til þess að nota ýmsar heimildir til hækkunar gjalda á gjaldþegnum sínum, þannig að ekki mundi til neinnar sérstakrar gleði horfa hjá gjaldþegnum þeirra sveitarfélaga. Það skaðar ekki, að á þetta sé bent nú strax, en væntanlega mun þessi útkoma vera tilviljun.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, þar eð ég vil ekki verða til þess að lengja þessar umr., þannig að hægt verði að afgreiða málið nú í dag. Hv. frsm. meiri hl. andmælti þeim ummælum mínum, að niðurfelling helmingsfrádráttar vegna tekna giftrar konu, sem vinnur utan heimilis, rýrði kjör eða hag þeirrar giftrar konu, sem aflar sér tekna utan heimilis, vegna þess að nú væri gert ráð fyrir því í því frv., sem hér er um að ræða, að um brúttóskatt yrði að ræða og greiddu allir jafnt hlutfall af tekjum, bæði gift kona, sem ynni utan heimilis, og eiginmaður hennar, þannig að nú væri fullkomið jafnrétti á milli skattgreiðslu einhleyps manns, gifts eiginmanns og konu, sem vinnur utan heimilis. Þetta er auðvitað hárrétt hjá hv. þm. En hann gleymir því, að nú nýtur gift kona, sem vinnur utan heimilis, sérstakra forréttinda, sem eru fólgin í því, að frá tekjum heimilisföðurins er dreginn helmingur af hennar tekjum, áður en skattur eða útsvar er lagt á. Ég geri mér algjörlega ljóst, að það er erfitt að framkvæma frádráttarreglur, þegar um brúttóskatt er að ræða, en það, sem ég var að benda á með mínum orðum, var sú staðreynd, að sérstök hlunnindi, sem gift kona, sem vinnur utan heimilis, hefur hingað til notið, bæði að því er varðar greiðslu tekjuskatts og útsvars, eru nú felld niður í útsvarsgreiðslunni, vegna þess að breytt er um skattakerfi, tekinn upp brúttóskattur. Ég hygg, að við hv. þm. skiljum hvor annan algjörlega í þessu efni. Um efni málsins er enginn ágreiningur. Svo aðeins örfá orð um það, að ég telji Alþfl. eiga hugmyndina að því að gera allar konur, hvort sem þær afla sér sjálfstæðra tekna utan heimilis eða vinna á heimili, að sjálfstæðum skattþegnum, að ég vilji eigna þessa hugmynd Alþfl. Mér hefur aldrei dottið það í hug. Mér er það ljóst, að þetta er gömul hugmynd, sem mikið hefur verið rætt um á Norðurlöndum og víða í löndum, sem búa við tekjuskattskerfl. Það er mér algerlega ljóst. Ég var fylgjandi þessari hugmynd þegar á árinu 1957, þegar núgildandi hlunnindaákvæði voru lögtekin af stjórn Hermanns Jónassonar á sínum tíma. og hef verið henni fylgjandi alla tíð síðan, þó að hún hafi ekki átt stuðningi að fagna í þeim ríkisstj., sem síðar hafa setið. Og þeim mun meir fagna ég því, að hugmyndin um þetta skuli nú fá a.m.k. loforð um jákvæða athugun í sumar fram að hausti komanda. Ég veit satt að segja ekkert, hverjum fyrst hefur dottið þetta í hug, og skiptir raunar ekki nokkru minnsta máli. Ég orðaði þetta við Alþfl. af því einu, að Alþfl. er eini flokkurinn, sem nú gerist talsmaður þessarar hugmyndar opinberlega hér á hinu háa Alþ. Og þann heiður vona ég, að hv. frsm. vilji ekki taka af Alþfl.



Herra forseti. Mig langar í upphafi aðeins að gera ummæli hv. 7. þm. Reykv., þau, sem hann hafði um hjón og sköttun þeirra, að umræðuefni. Ég skildi ekki betur á hans máli í dag en hann væri andvígur þeirri skerðingu, sem frv. hæstv. ríkisstj. hafa í för með sér í sambandi við skattlagningu á tekjum giftrar konu, sem vinnur úti. Er það ekki rétt skilið?  Aðallega stend ég þó hérna upp til þess að gera málflutning þessa hv. þm. að umtalsefni. Ég minntist nokkuð á útreikninga hans hér í hv. d., þegar hann var fjarstaddur vegna veikinda, en það voru m.a. útreikningar hans á skattvísitölu, sem urðu mér þá tilefni til þess að koma hér á ræðustól. Nú hefur þessi hv. þm. enn í nál. sínu við þetta frv., sem hér er til afgreiðslu, byggt málflutning sinn svo til einvörðungu á því, að réttmætt sé, að skattvísitala hækki í samanburðarútreikningum við gamla kerfið og hið nýja, svo að ég haldi mig við það orðalag, um 21.5%. Og hv. þm. flytur þessa tölu og sína útreikninga án þess að blikna eða blána, og í því sambandi kemur mér í hug, að Cato hinn gamli endaði allar sínar ræður á því, að auk þess legði hann til, að Karþagóborg yrði lögð í eyði. En mér finnst -  Þegar þessi hv. þm. myndaði ásamt Sjálfstfl. ríkisstj. á árinu 1959, stóð hann að því að breyta skattalögum. Þá var samband milli skattvísitölu og nýrra skattalaga algerlega rofið. Og það stóð svo frá árinu 1960 fram til ársins 1965. Áður hafði verið í gildi skattvísitala, sem fylgdi kaupgjaldsvísitölu. Það var í fjmrh.- tíð hv. 1. þm. Austf., Eysteins Jónssonar, sem þessi skattvísitala var ákveðin, og henni var fylgt í hans tíð. En afleiðingin af því, að þarna var rofið sambandið á milli framfærslukostnaðar og skattalaga, afleiðingin varð sú, að skattbyrðin þyngdist sífellt ár frá ári 1960–1964. Og skattbyrðin á nauðþurftatekjum varð sífellt þyngri og þyngri. Þetta endaði með sprengingu sumarið 1964, þegar menn fengu skattseðla sína. Og það er okkur sérstaklega minnisstætt, vegna þess að þá sló málgagn þáv. fjmrh. því upp á forsíðu, þegar skattseðlarnir birtust, að nú væru allir menn ánægðir með skattana sína. En þegar farið var að kanna viðhorf almennings til skattanna nokkru nánar og þegar menn komust að raun um það, að skattbyrðin þyngdist svo mikið, að meðallaunamaður fékk ekkert nema skattakvittanir í launaumslög sín síðustu sex mánuði ársins, þá lögðu efnahagssérfræðingar hæstv. þáv. ríkisstj. það til, að þessu fólki yrðu veitt opinber lán, svo að það gæti staðið ríkissjóði og sveitarsjóði skil á sköttum sínum. Þetta leiddi til þess, að það var gerð bragarbót 1965 og skattvísitala og skattstigar leiðréttir nokkuð. En það var ekki tekið upp beint samband milli framfærsluvísitölu og skattalaga, heldur hafði ráðh. ákvörðunarvald á hverju ári að ákveða skattvísitölu. En í framkvæmd ákvað þessi ráðh., samráðh. hv. 7. þm. Reykv„ - á þann veg og sjálfsagt með hans samþykki, annað hefur ekki komið fram, - að vísitala framfærslukostnaðar hækkaði á árunum 1966–1971 um 96 stig, en skattvísitalan var ekki hækkuð nema um 68 stig á þessu sama tímabili, þannig að menn fengu ekki einu sinni leiðréttingu í samræmi við hækkun framfærslukostnaðar, þannig að skattbyrðin jókst sem þessum mismun nam, mismuninum á skattvísitölunni og vísitölu framfærslukostnaðat, og þetta er óhrekjandi. En svo var gerð bragarbót á síðasta þingi og skattvísitalan hækkuð verulega, um 20%, enda átti þá að fara að kjósa. Þessir hv. þm. geta ekki gengið fram hjá þessum staðreyndum, þegar þeir ræða þessi mál hér, og þeir geta ekki á grundvelli sinnar fortíðar og sinnar ábyrgðar á landsstjórn undanfarin þrjú kjörtímabil látið eins og þetta sé ekki til. Og þeir geta ekki komið núna og slegið sér á brjóst: Hvaða vitleysa er þetta, þetta á að hækka um 21.5%, ekki 6.5% í þessum samanburði, eins og hæstv. ríkisstj. leggur til, því að það hefur alltaf verið skoðun stuðningsflokka ríkisstj., að skattvísitala ætti að fylgja vísitölu framfærslukostnaðar. Og vísitala framfærslukostnaðar hækkaði á árinu 1971, meðan þær tekjur féllu til, sem skattleggja á á þessu ári, um 6.5%. Og þess vegna er sá samanburður, sem gerður hefur verið, hárréttur. Og allt þetta tal um það, að það skattkerfi, gamla kerfið, sem hæstv. fyrrv. ríkisstj. ber ábyrgð á, sé skárra en það, sem hér er verið að afgreiða, er því út í hött. Sannleikurinn er sá, ástæðan til þess að þeir velja þessa tölu er einungis sú, að með því einu móti geta þeir fengið í útreikningum sínum, að gamla kerfið hafi verið eitthvað skárra en það, sem nú er verið að lögfesta. En þó ekki skárra en það, þrátt fyrir þessa tölu, 21.5%, að hv. 7. þm. Reykv. viðurkennir í sínu nál., að þrátt fyrir þá miklu hækkun, þessi 21.5%, þá mundi gamla kerfið ekki verða hagstæðara verkamönnum og afgreiðslufólki. En ég hélt einmitt, að það væri fólk, sem Alþfl. bæri sérstaklega fyrir brjósti, a.m.k. var það í eina tíð. En það eru fleiri gögn, sem lögð hafa verið hér fram, svo sem útreikningar hagrannsóknadeildar Framkvæmdastofnunar, áður Efnahagsstofnunar, - þó er það sami starfsmaður, - og þessi hv. þm. hefur ekkert gert til þess að hrekja þær tölur, sem þar hafa verið lagðar fram. En þær fela í sér allt annað heldur en hv. þm. hefur hér verið að halda fram. Og svona málflutningi er ekki hægt að láta ómótmælt. Ef við hefðum í þessum samanburðarútreikningi milli gamla kerfisins og hins nýja verið fullkomlega sanngjörn gagnvart hæstv. fyrrv. ríkisstj. miðað við reynsluna á framkvæmd hennar á skattvísitölu, framkvæmd hennar á skattalögum, þá hefðum við ekki átt í þeim samanburðarútreikningum að reikna með skattvísitölunni 6.5%. Við hefðum getað tekið t.d. meðaltal á hækkun milli ára 1966–1971, sem hefði verið það rétta, og þá hefði hún ekki hækkað um 6.5% heldur þriðjungi minna, eða um 4%, þannig að allt tal hv. stjórnarandstæðinga í sambandi við samanburð á gömlu kerfi og hinu nýja er út í hött. Vegna þess að hér í þskj. hefur verið vitnað til einhvers tillöguflutnings hv. formanns þingflokks Framsfl., Þórarins Þórarinssonar, sem ég á sæti fyrir nú hér á Alþ., og ég bað við 2. umr. nm frv. ríkisstj. um tekjuskatt og eignarskatt hér í hv. d., að sýnt yrði fram á, að ekki væri bara dylgjur, heldur hefði við einhver rök að styðjast, en það var ekki gert, þá auglýsi ég eftir því enn, hvort hv. stjórnarandstæðingar geta fært sönnur á mál sitt, að hann hafi verið með einhvern tillöguflutning í sambandi við skattvísitölu, sem leyfi þeim að grundvalla þennan útreikning sinn, 21.5%, á. En ég þóttist hafa sýnt fram á það þá, - það voru ákaflega fáir hv. dm. þá í d., enda langt liðið á nótt, - að hann hefur ætíð lagt áherzlu á, að fylgt yrði vísitölu framfærslukostnaðar við ákvörðun á skattvísitölu, og svo verður enn gert, ríkisstj. miðar sinn samanburð við gamla kerfið og hið nýja á vísitölu framfærslukostnaðar og hún mun í framtíðinni starfa eftír því og leiðrétta skattalögin hverju sinni í samræmi við vísitölu framfærslukostnaðar.



Herra forseti. Ég bið um orðið vegna þess, að það hefur fallið niður af einhverjum ástæðum, að í þeim brtt., sem heilbr.- og félmn. bar fram, er vitnað í vitlausa gr. Það hefur fallið einhvern veginn niður og þess vegna verð ég að koma hér fram í nafni n. með þá breyt. við ákvæði til bráðabirgða, að í stað 36. gr. í 1. tölul. komi: 38. gr. Þar sem þessi till. er of seint fram borin og skriflega flutt, þá verð ég að óska eftir, að forseti leiti afbrigða fyrir henni. En af því að ég er kominn hingað upp á annað borð, langar mig til að segja örfá orð vegna þeirra umr., sem hér hafa farið fram. Hv. 12. þm. Reykv. komst þannig að orði, að það væri enginn þm. ánægður með þessi frv. og það væru því eðlilegustu viðbrögðin að vísa málinu frá, eins og hv. sjálfstæðismenn hafa lagt til að gert yrði. En ég vil bara minna hv. þm. á það, að þessi breyting varð að fara fram, vegna þess að eftir gildandi lögum var ekki hægt að fara, miðað við þá breytingu, sem við erum búnir að gera og vildum gera í sambandi við almannatryggingakerfið. Það var ekki hægt. Það er því auðvitað alveg út í hött að leggja til að vísa málinu frá. Hins vegar erum við menn til þess að játa það, að við hefðum viljað hafa ýmislegt á annan veg en í frv. er. Samt sem áður hefði eiginlega verið sama, hvernig þau hefðu verið, sjálfsagt hefðu einhverjir verið óánægðir með sum atriðin, og þannig er þetta oft. Hv. 7. þm. Reykv. sagði áðan, að ég mundi ekki geta tekið frá Alþfl. það, að þeir hefðu tekið það upp sem sitt baráttumál að berjast fyrir þeirri breytingu, að hjón telji nú hér eftir fram í tvennu lagi. Ég vil nú segja: Batnandi manni er bezt að lifa. Þegar ég var að ræða um þetta í fyrra, tók hv. þm. ekki undir það. Nú er hann ekki lengur maðurinn sem ræður, og þess vegna er hægt að fara að berjast fyrir góðum málefnum. En það hefði bara átt að gera það fyrr.



Herra forseti. Ég hafði því miður ekki aðstöðu til að vera hér viðstödd, þegar hv. 7. þm. Reykv. flutti fyrri ræðu sína í dag, en hún fjallaði víst áreiðanlega um giftar konur. Hann mun hafa sagt, að ég sem rithöfundur ætti ekki að vera að skipta mér af skattamálum. Ég veit ekki, hvort hann er að ráða mér heilt með eigin reynslu sína af tónsmíðum í huga, hvort þær rökleysur, sem hann hefur borið hér á borð, standa í einhverju sambandi við tónskáldaiðju hans. Ég hélt nú frekar, að ástæðunnar væri að leita í forustugreinum Alþýðublaðsins, sem hafa tönnlazt á því að undanförnu, að hugmyndin um sérsköttun hjóna væri mjög nýstárleg. Flestum kemur sú staðhæfing á óvart, en þetta er nú hin eina afsökun fyrir hinni furðulegu framkomu þm. Alþfl. í þessu máli, að sérsköttun sé í þeirra augum slíkt nývirki, að þeir hafi ekki áttað sig á því enn þá. Athugasemdir hv. 7. þm. Reykv. í minn garð munu eiga rót að rekja til þeirrar till., sem ég flutti hér um að hver maður, sem aflaði skattskyldra tekna eða ætti skattskyldar eignir, væri sjálfstæður skattþegn. Ég verð að segja það, að allt í sambandi við afgreiðslu þessa máls kom mér mjög á óvart. Ég vil þá gera hér að nokkru umræðuefni framkomu hv. þm. Braga Sigurjónssonar, þegar þessi till. kom hér til gerviatkvgr. í síðustu viku. Þá stóð þessi hv. þm. upp til þess að lýsa því yfir, að till. mín næði ekki til húsmæðra, hún næði einungis til þeirra kvenna, sem öfluðu tekna utan heimilis. Það er svo búið að rugla hv. þm. Alþfl. í ríminu, að þeir gera ekki lengur ráð fyrir því, að húsmóðir geti átt eignir. Nú vita flestir, að þessu var svo háttað, þegar húsmóðir og gift kona var algjörlega ófjárráða, en þetta er nú breytt og þykir mér hálf-furðulegt að þurfa að vera að segja hv. þm. Alþfl. það hér, en ég tel það svo sem ekkert eftir mér, ef það gæti hjálpað þeim til að endurhæfa sig eitthvað. Þá er það annað atriði, sem ég vil leggja áherzlu á í sambandi við þessa athugasemd hv. þm. Braga Sigurjónssonar. Ég vil biðja hv. þm. um að líta á báðar till. saman. Þeir Alþfl.-menn leggja til, að maðurinn greiði konunni laun, en ef gagnrýni þeirra á mína till. stenzt, þ.e. að hún taki ekki til húsmóður á heimili, þá reikna þeir ekki með, að þeir peningar verði skattskyldar tekjur. Maðurinn borgar launin, en samt eru það ekki tekjur, þegar það er komið í hendur konunni. Hvers konar peningar eru þetta þá? Er þetta þjórfé, eða vilja kannske hv. alþm. svara því? Ég hef nú tekið þetta dæmi til að sýna, hversu gjörsamlega ruglaðir þeir eru í þessum málum, og það kemur mér mjög á óvart að heyra það, að hv. 7. þm. Reykv. skuli hafa vitað, a.m.k. allt frá árinu 1957, að hugmyndin um sérsköttun hjóna hefur verið á döfinni á Norðurlöndum. Mitt ráð til hv. þm. Alþfl., úr því að hv. 7. þm. Reykv. var nú að gefa mér það ráð hér áðan að skipta mér ekki af skattamálum, mitt ráð er það, að þeir hætti að hugsa um konur, a.m.k. í bili, í þeirri von að þeir tækju sönsum. Ég ætla ekki að halda langar orðræður hér um, hvernig því skuli hagað, að hver maður greiði skatta af eigin tekjum. Að þessu hefur lengi verið unnið á Norðurlöndum og helmingsreglan, sú sem hv. þingflokkur sjálfstæðismanna leggur til að verði tekin upp, hefur alls staðar á Norðurlöndum strandað, vegna þess að hún er í andstöðu við hjúskaparlöggjöfina. Þetta þýðir það í reynd, að við erum að gera aðila skattskyldan fyrir eignum eða tekjum, sem hann á ekki. Í Svíþjóð og í Noregi hafa menn farið út á þá braut að gera hvort hjónanna um sig skattskylt fyrir eigin tekjum og eigin eignum. Í Noregi er meira að segja sá varnagli sleginn, að hafi annar aðill hjónabandsins ekki aflað tekna á árinu, þá sé hann ekki skattskyldur. Þetta kemur alls ekki neinu máli við það, hvort við metum hússtörf til verðmæta eða ekki. Ef við ætlum að meta hússtörf til verðmæta, þá verður að taka til greina barnafjölda, það verður að taka til greina, hvers konar heimili þetta er. Hv. 7. þm. Alþfl. gerir ráð fyrir því, að vinna eiginkonu hátekjumannsins verði hærra metin en sú vinna, sem eiginkona lágtekjumannsins innir af hendi. Ég vil aðeins í lokin leggja áherzlu á það, sem hv. 12. þm. Reykv. sagði, að ef þessi mál eiga að komast áfram, þá verður að taka fullt tillit til sifjaréttarlaga og fara í því að fordæmi nágrannaþjóða.



Herra forseti. Ég ætla ekki að hlanda mér í almennar umr. um skattmálin. Það er eitt atriði, sem ég vildi gjarnan minnast á. Það fjallar um 5. gr. þessa frv., sem hér liggur fyrir, í kaflanum um fasteignaskatt. Í upphafi þeirrar gr. eru taldar upp fasteignir, sem undanþegnar eru skattinum. Ég stóð í þeirri meiningu, að í þessari upptalningu væri einnig orlofsheimili launþegasamtakanna, og hafði ástæðu til að halda, að svo væri. Ég gat því miður ekki verið við 1. umr. hér í þessari hv. d. og verð því að biðjast afsökunar á því, að ég kem hér með brtt., sem fer í þessa átt og sem n. gat því miður ekki fengið tækifæri til að fjalla um milli umr. En erindið er einvörðungu það hér í ræðustólinn að flytja brtt. við 5. gr. á þann veg, að á eftir orðinu „barnaheimili“ í 1. mgr. komi: orlofsheimili launþegasamtaka. Ég tel, að það sé mjög við hæfi, að þessi orlofsheimili séu undanþegin fasteignaskatti. Þau eru yfirleitt þannig í sveit sett, að sveitarfélögin hafa ekki kostnað af þeim. Sjálf hafa samtökin orðið að sjá um allar vegalagnir, öll frárennsli og allt slíkt, og ef eitthvað væri, þá væri frekar að sveitarfélögin hefðu ábata heldur en hitt, og þess vegna tel ég ekki rök fyrir því, þegar undanþágur á annað borð eru hafðar í lögum, að orlofsheimili launþegasamtakanna séu ekki einnig í þeim hópi. Það er sjálfsagt vitað mál, að það er ákaflega fjarri því, að þessi fyrirtæki séu neinn gróðavegur, það er alveg öfugt. Þau samtök, sem hafa komið sér upp þessum orlofsheimilum, verða að reka þau með allmiklum fjárframlögum umfram það, sem hægt er að taka fyrir afnotarétt af þessum heimilum, þannig að ég sé ekki, að nein ástæða sé til að skattleggja þau sérstaklega nú, þegar mjög svipaðar stofnanir eru undanþegnar skattinum. Ég vil, herra forseti, óska eftir, að afbrigða verði leitað um þessa till., sem er skrifleg.



Herra forseti. Það hafa orðið miklar umr. hér á hinu háa Alþ. um skattamál, og þá hefur staða giftrar konu verið mjög í brennidepli, staða hennar inni á heimili sínu og úti í atvinnulífinu, staða hennar sem sjálfstæðs skattþegns eða ekki. Sjálfstfl. hefur mótað stefnu í skattamálum hjóna. Hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir lýsti því hér fyrir okkur, hver væri stefna Sjálfstfl. Það er það, sem mér hefur alltaf þótt gott við Sjálfstfl. og stefnu hans, að mér hefur alltaf gengið vel að skilja hana. Hún sagði þetta ákaflega skýrt, en samt ætla ég að leyfa mér að endurtaka þetta og kannske leyfa mér að spyrja örlítið nánar út í það. Hún segir: Sjálfstfl. hefur mótað stefnu í skattamálum hjóna. Tekjum skal skipt til helminga. Meta skal hlutdeild eiginkonu inni á heimili eftir launum eiginmanns hennar. Hún skal ekki skattleggjast sem launþegi. Svo mörg voru þau orð hins hv. þm. En hvað er þá konan? Er hún atvinnutæki? Og á þá kannske að greiða af henni aðstöðugjöld? Nú eru sjálfstæðismenn á móti aðstöðugjaldi. Ég gat ekki skilið þetta á annan veg. En ef ég lít nú á þetta samt, þá finnst mér þetta líta þannig út: Ef konan yrði metin inni á heimili sínu eftir þessari reglu, þá væri kona hátekjumannsins mest metin, og kannske er hún það líka í þjóðfélaginu. En hvað um konu lágtekjumannsins? Störf hennar inni á heimili yrðu, þegar það kæmi á skattseðlinum, á núlli, vegna þess að við gerum ekki ráð fyrir því með þessu nýja skattafrv., að maður, sem tekur laun eftir Dagsbrúnartaxta og er kannske með 3, 4 eða 5 börn, beri nokkra skatta. Hún yrði þá einnig tekjulaus. Alþfl., sem hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason telur, að hafi átt fyrstu hugmyndina um sérsköttun hjóna, er nú ekki alveg búinn að móta stefnuna og er enn þá svolítið á sveimi gagnvart því, hvar hlutur giftrar konu muni nú vera beztur. Dæmið, sem hann gaf okkur upp áðan, leit þannig út, að þegar dregið var frá 50% til tekjuskatts, þá var dæmið þó bezt, en þegar hjón voru sérsköttuð, sem hann hefur áhuga fyrir, þá leit dæmið ekki mjög vel út, og verst af öllu leit þetta út, þegar konan var bara inni á heimili sínu. Enda virðist mér, að hann í sínum ræðuflutningi sé einmitt farinn að hafa mestar áhyggjur af því, hvernig eigi að meta tekjur konu inni á heimili. Ég vona bara, að hann lendi ekki í því sama og var stefna sjálfstæðismanna, að hann vilji ekki að við séum launþegar, og kannske leggi þá líka til eða hugsi sér, að af okkur verði greitt aðstöðugjald. Það er skoðun mín, að ef meta eigi störf konu inni á heimili, þá verði að gera það í ljósi þeirra starfa, sem hún raunverulega innir af hendi sem uppalandi komandi kynslóðar. Þá fer það eftir því, hvað hún er með mörg börn inni á heimili sínu, en ekki, að hún sé tekjuhæst, þótt ekki væri um nein börn að ræða, ef hún er gift manni, sem hefur miklar tekjur. Ég tel sérsköttun hjóna æskilega, en ég vona, að þá verði litið á okkur sem raunverulega launþega, sem eiginmenn okkar þurfa þá ekki að greiða af eitthvert aðstöðugjald.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. Ég skal ekki verða til þess að lengja þessa 2. umr. málsins, þannig að málið komist ekki til 3. umr. nú fyrir kvöldmat, þó að að ýmsu leyti væri freistandi að gera það. En fyrir þeirri freistni skal ég ekki falla, - það verður nægur tími til að ræða skattamalin almennt og þau grundvallaratriði, sem hér er um að ræða, - ég skal ekki tefja afgreiðslu þessa máls með því. Það var augljóst af stuttri ræðu hv. 4. landsk. þm., frú Svövu Jakobsdóttur, að hún hafði ekki heyrt ræðu mína í dag. Ég sagði það aldrei, að frúin ætti ekki að skipta sér af skattamálum, það munu allir hv. þdm. hafa heyrt, ég sagði hins vegar, að tillöguflutningur hennar hefði annan árangur, hann þýddi annað en hún sjálf hefði eflaust ætlazt til, vegna þess að ef hennar till. væri framkvæmd, þá mundi skattgreiðsla, eins og ég sýndi fram á, þá mundi skattgreiðsla giftrar konu, sem vinnur utan heimilis, þyngjast frá því, sem verið hefur undanfarinn hálfan annan áratug, og til þess hefur hún án efa ekki ætlazt. Og þess vegna ...  Það er líka algjör misskilningur hjá hv. þm., að í þeirri hugmynd, sem við höfum hreyft hér, þm. Alþfl., felist það, að maðurinn eigi að greiða konunni laun. Í henni felst það, að konu, þó hún vinni heima, skuli reiknaður tiltekinn hluti af tekjum heimilisins, sem er auðvitað allt annar hlutur. Það kom því miður fram í þessari ræðu hv. 4. landsk. þm., að hún hefur ekki enn áttað sig á því fyllilega, um hvað hér er raunverulega að ræða, og er ekkert við því að segja, það getur tekið tíma, að menn átti sig á jafnflóknum málum og þessi mál eru. Það er ekkert gagnrýnisefni af minni hálfu. En að hún hafi ekki fullkomlega áttað sig á því, um hvað fræðilegt vandamál er hér að ræða, segi ég af því, hvernig hún talar um sérsköttun, hvernig hún notar það hugtak. Hún notar það í þeirri merkingu, sem það hefur yfirleitt verið notað á Norðurlöndum og Vesturlöndum í skattamálaumr. Það, sem þar hefur verið um að ræða, er, að konan, sem vinnur utan heimilisins, greiði gjöld af sínum tekjum. Þetta er það vandamál, sem hefur verið rætt fram og til baka, kostir þess og gallar, á Norðurlöndum og í Vestur-Evrópu. Þetta er það, sem menn hér eiga við, þegar menn tala um sérsköttun hjóna. Að hvort hjónanna um sig greiði tekjuskatt og útsvar af sínum eigin tekjum. En það er mér nýmæli í þeirri hugmynd, sem ég og við fleiri höfum hér verið að mæla fyrir og ég er enginn höfundur að, heldur hefur líka verið rædd, og þó miklu minna, á öðrum Norðurlöndum og í Vestur-Evrópu yfir höfuð að tala, að láta ekki eingöngu konur, sem vinna utan heimilis, njóta skattfríðinda, heldur láta skattfríðindin einnig taka til kvenna, sem vinna á heimili. Ekki að maðurinn greiði þeim laun, heldur að þeim yrði reiknaður tiltekinn hluti af tekjum heimilisins. M.ö.o., hér er um þrjár reglur varðandi skattamál hjóna að ræða. Í fyrsta lagi þá reglu, sem hér hefur verið í gildi í næstum hálfan annan áratug, að veita sérstakan frádrátt vegna tekna, sem gift kona aflas utan heimilis. Það er sú regla, sem við höfum fylgt og ýmsar aðrar þjóðir hafa tekið upp. Í öðru lagi er reglan um sérsköttun hjóna, sem hv. þm. gerði hér áðan að umtalsefni. Sem sagt, ef hjón afla sér bæði tekna hvort um sig, þá skuli þau hvort um síg vera sjálfstæður skattaðili. Þetta er sérsköttunin. Þriðja hugmyndin er svo sú, að reikna giftri konu ákveðinn hluta af tekjum heimilisins vegna heimilisstarfanna, jafnvel þótt hún afli sér ekki sjálfstæðra tekna utan heimilisins. Þetta er sú hugmynd, sem er róttækust og erfiðast að framkvæma, en hún hefur engu að síður verið þrautrædd af skattafræðingum á Norðurlöndum og víðar í Vestur-Evrópu. Það er þessi hugmynd, sem við höfum leyft okkur að hreyfa hér, ekki í tillöguformi, vegna þess hve vandfarið er með hana og hversu margar hliðar eru á henni. Þess vegna höfum við beint því til hæstv. ríkisstj., að hún athugi einnig þessa þriðju hugmynd, ef svo mætti segja, þessa þriðju leið í skattamálum hjóna, og fyrir því hefur fengizt vilyrði af hálfu hæstv. fjmrh., að það skuli gert, og fyrir það er ég þakklátur, eins og ég tók skýrt fram í ræðu minni í eftirmiðdag. Auðvitað þarf að taka tillit til mismunandi barnafjölda, eins og hv. þm. tók fram, og til fjölmargra annarra atriða. Það er verkefni þeirra sérfræðinga, sem fá þessa hugmynd til nánari athugunar. En það bar og vott um, að hv. þm. hafði ekki heyrt ræðu mína, að hún gerði mér upp þá skoðun, að ég gerði ráð fyrir því, að vinna konu hátekjumannsins væri meira metin en vinna konu lágtekjumannsins. Það er algjör misskilningur. Ég tók það þvert á móti skýrt fram, að einn meginvandinn í sambandi við þessa þriðju hugmynd er sá að finna út skynsamlega, hversu mikinn hluta af tekjum heimilisins á að áætla konunni sem tekjur fyrir hennar heimilisstörf. Auðvitað á það, að vera jafnt, auðvitað eiga allar konur að sitja við sama borð, allar heimavinnandi konur að sitja við sama borð. Að því er snertir þá hugmynd, sem hreyft hefur verið af hálfu þm. Sjálfstfl., að leysa þetta vandamál með heimavinnandi konurnar þannig, að skipta skattskyldum tekjum til helminga, þá erum við í Alþfl. algjörlega andvígir þeirri hugmynd, vegna þess að við getum ekki fellt okkur við þá hugmynd, að málið verði leyst þannig, að t.d. tekjum manns, sem hefur í millj. kr. tekjur, verði skipt í tvennar 1/2 millj. kr. tekjur. Með því móti mundi vera dregið með óeðlilegum hætti úr stighækkun tekjuskattsins og það teljum við ekki vera réttlátt. Það voru heldur harðir kostir, sem okkur þm. Alþfl. voru settir, að við ættum að hætta að hugsa um konur. Ég verð að segja, að af tvennu illu vil ég heldur að frú Svava viðhafi órökstudd stóryrði um skattamál en að við þurfum að hætta að hugsa um konur. Að síðustu vil ég aðeins segja örfá orð í tilefni af ræðu hv. þm. Tómasar Karlssonar. Ég endurtek, að ég vil ekki efna til neinna almennra umr. um skattamál við hann á þessu stigi, það gefst nóg tilefni til þess seinna. Það kom raunar ekkert nýtt fram í ræðu hans, aðeins þetta vildi ég segja, af því að hann beindi til mín um það beinni fsp. Hann spurði, hvernig má koma því heim og saman, að við skulum flytja till. um að halda núgildandi frádráttarheimildum í lögum annars vegar og svo hins vegar að varpa fram hugmyndinni um þessa þriðju leið, ef ég svo mætti taka til orða til að gera mál mitt sem stytzt. Það er vegna þess, að þegar um 50% frádráttarheimild er að ræða, er um að ræða ákveðin lagaákvæði, sem í gildi hafa verið undanfarin ár. Ákvæði, sem meiningin er að halda í tekjuskattslögunum, en fella niður í útsvarslögunum. Og það er ósköp einföld afstaða, að segja: þetta á að vera eins og það hefur verið síðan 1957, þangað til ný og skynsamlegri skipan er fundin upp. Ég er ekki reiðubúinn til að gera till. um það á þessari stundu, hvernig þessi nýskipan á skattamálum hjóna eigi að vera í einstökum atriðum, vegna þess hve gífurlega flókið mál þetta er. En þangað til athugun á því hefur farið fram og fundin er skynsamleg lausn, þá tel ég, að sú skipan eigi að haldast, sem verið hefur síðan 1957 og var mikil bót frá því sem áður var fram að þeim tíma, því að það var hróplegt ranglæti ríkjandi í þessum efnum. En það hef ég viljað benda á, að sú leið, sem hv. 4. landsk. þm. hreyfði, að ætla að leysa málið allt saman eingöngu á grundvelli sérsköttunar hjóna, þ.e. að láta hvort hjóna um sig greiða tekjur og útsvar af þeim tekjum, sem þau afla sér utan heimilisins, það leysir ekki málið, og það sýndi ég fram á með mjög einföldu dæmi hér í dag, sem ég held, að allir hv. þm. hafi skilið. Og ég er sannfærður um, að frú Svava Jakobsdóttir hefði skilið það líka, ef hún hefði bara heyrt það. Ég vona, að hún eigi eftir að lesa þetta í handriti ræðunnar, þá verður það áreiðanlega algjörlega ljóst, í hverju vandinn raunverulega er fólginn. Hann er þar skýrður og það á grundvelli mjög einfalds dæmis. En það er flókið að leysa þann vanda. Enginn skal játa það fúslegar en ég, að lausn vandans er ekki auðfundin. Hún er þvert á móti mjög torfundin. Ég hef lesið það mikið af umr. frá það mörgum löndum, að ég geri mér það algjörlega ljóst, að málið er torleyst. En það er ekkert ósamræmi í þessari afstöðu okkar að vilja annars vegar halda því, sem verið hefur, sem var þó bót frá því, sem áður var, en vilja jafnframt láta leita að skynsamlegri lausn á miklu vandamáli, sem er það, að koma á fullkomnu jafnrétti í skattgreiðslumálum kvenna, hvort sem þær eru giftar eða ógiftar, hvort sem þær vinna utan heimilisins eða á heimili. Þetta er kjarni málsins.



Herra forsetl. Ég skal reyna að vera stuttorður og lengja þessar umr. ekki úr hófi fram. En ástæðan til þess að ég kvaddi mér hljóðs er sú, að hv. 4. þm. Norðurl. e., frsm. meiri hl. n., svaraði ekki fsp. mínum um brúttótekjuhugtakið frekar en hæstv. félmrh. í gær við 1. umr. málsins. Ég vakti þá athygli á því, að þetta hugtak, brúttótekjuhugtakið, væri þokukennt og það mundi vefjast fyrir ýmsum að skilja það, og reyndi að rekja nokkur dæmi um þetta og spurði um skilning þessara manna á þessu hugtaki. Ég skal taka eitt mjög skýrt dæmi um þetta, sem ég tek bara út úr fjölmörgum. Nú eru börn á framfæri foreldra innan við 16 ára aldur og hafa tekjur. Við skulum segja, að þetta séu 13 og 15 ára strákar, tveir, sem hefðu um 50 þús. kr. tekjur. Nú hefur þetta verið þannig áður, að þeir hafa fengið skólafrádrátt á móti, þannig að foreldrar þeirra hafa ekki verið skattlagðir af þessum tekjum þessara barna. En samkv. því frv., sem hér liggur fyrir, skil ég það svo, að þessir foreldrar fái 5 þús. kr. útsvar vegna þessara barna. Ég vil fá úr þessu skorið. Er þetta skilningur hv. 4. þm. Norðurl. e., er þetta skilningur hæstv. félmrh., að svona verði farið að þessu? Mér sýnist vera nokkuð ótvírætt samkv. frv., að þetta verði gert svona. En ég vil spyrja um þeirra skilning á málinu. Og úr því að ég er kominn hér, þá vil ég aðeins bæta nokkrum orðum við um margumtalaða greiðslubyrði skatta og samanburð á gamla og nýja kerfinu. Þá vil ég rifja það upp, að hæstv. viðskrh. henti á það, að Efnahagsstofnunin hefði komizt að þeirri niðurstöðu, að samanburður á báðum tekjuöflunarkerfunum samkv. þeim yfirlitstöflum, sem hann hafði, hefðu í heild ekki neinar umtalsverðar breytingar í för með sér á milli skattkerfa. Mér er kunnugt um það, að þetta er skoðun hagrannsóknadeildar Framkvæmdastofnunarinnar, en ekki það, sem kemur fram á nál. meiri hl. fjhn., sem birtist hér á þingbekkjum í dag, að þar væri um minni skattbyrði að ræða. En þetta er miðað við, að gamla kerfið sé framkvæmt með 6.5% skattvísitöluhækkun á sama tíma sem launatekjur í landinu hækka um 25%. Gamla kerfið, við getum held ég allir orðið sammála um það, hefði því þýtt með þessari framkvæmd stórkostlega aukningu greiðslubyrðar skattþegna í landinu. Þetta er alveg ljóst, og hæstv. ráðh. tók dæmi um þetta, sem leiðir þetta alveg ótvírætt í ljós. Hann sagði: Efnahagsstofnun reiknaði út, hvað útsvör mundu hækka við 23% tekjuhækkun milli ára. Útsvör hækka ekki um 23%, heldur hækka þau um 34%, þannig að gamla kerfið með því lagi, sem samanburðurinn er byggður á, hefði þýtt stórkostlega aukningu greiðslubyrðar allra skattþegna í landinu og þess vegna hefur Efnahagsstofnunin eða hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunarinnar einfaldlega reiknað út, að nýja kerfið gerir það líka.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð að lokum þessarar umr. Í heild get ég verið harla ánægður með þessar umr. Ég gat aldrei við öðru búizt en stjórnarandstaðan hefði uppi einhver andmæli gegn skattafrv., sem felur í sér grundvallarbreytingar frá fyrra kerfi. Það var því eðlilegt og sjálfsagt, að þeir kæmu með margs konar aths., sínar hugmyndir, sem að sjálfsögðu eru mjög háðar hinni gömlu skattalöggjöf, sem þeir höfðu í gildi alla sína stjórnartíð. Svo að vikið sé að þeim brtt., sem hv. heilbr.- og félmn. flutti, eru þær til smálagfæringa. Í þeim felast tvær smáefnisbreytingar, þ.e. að samræma orðalag í tveimur gr., fella niður orðið „sparisjóð“ í 10. og 11. gr. og samræma orðalag þannig, að tvisvar í sömu gr. sé sama orðalagið, „innan 16 ára“. Síðan það formsatriði, sem er fjarri því að vera nokkur efnisbreyting, að taka inn í staðinn fyrir 36. gr. kaflann úr lögum um aðstöðugjald, þannig að það verði sjálfstæður kafli, V. kafli, en að vitna til þess í 42. gr., eins og gert var. Það var engin nauðsyn að gera þessa breytingu, en það fer betur á því óneitanlega og þess vegna taldi ég sjálfsagt að gera það. Það var vitnað í lög, sem skyldi fella niður, en svo stóð: sbr. 36. gr. þessara laga, þ.e.a.s. sú grein átti að hafa áframhaldandi gildi, og það nægði, þó að það væri formlega ekki eins áferðarfallegt að vitna til þess í lögum, sem að öðru leyti voru felld niður. Greinin átti að standa og þetta hefði algjörlega staðizt, en ég fellst á það, að það er betra form að taka kaflann upp eins og hann á að vera í frv. Á þessa formsbreytingu hafa líka allir nm. heilbr.- og félmn. fallizt, og ég er þeim sem sagt þakklátur fyrir það. Hins vegar höfðu þeir gert efnislegar aths. við þessa breytingu og gert grein fyrir þeim. Þá vil ég taka það fram, að ég mæli með þeirri till., sem hv. 8. þm. Reykv., Eðvarð Sigurðsson, flutti hér áðan, vegna þess að orlofsheimili launþegasamtaka eru ekki höfð með í upptalningunni. Það eru mistök, það er misgáningur, það hafði verið gengið út frá því, að orlofsheimili launþegasamtaka væru þarna með í upptalningunni, og vænti ég, að menn fallist ágreingslaust á þá breytingu. Hin gagnrýnin, sem fram hefur komið, hefur auðvitað gengið í þá átt að undanþiggja hina og þessa í þjóðfélaginu sköttum og skyldum, sem er bara afleiðing af góðu hjartalagi þeirra, sem ekki þurfa að bera ábyrgð á því, að endar nái saman í skattalögum. Þeir hafa viljað undanþiggja gamalt fólk, ekkjur, munaðarleysingja og ungt fólk og svo giftar konur alveg sérstaklega, og kannske hafa þeir tínt fleira til. Ég álít, að það sé gott, að menn sýni sitt góða hjartalag. Og þeim er sannarlega þörf á því að komast í stjórnarandstöðu, - það virðist vera nokkuð mannbætandi, - af því að annars hefðum við bara ekki vitað um, hversu góðir menn þetta eru og hversu hjörtu þeirra slá fyrir öllum þeim, sem bágt eiga. En nú er það komið í ljós og skjalfest og þess vegna er mjög gott, að þessir menn skyldu komast í stjórnarandstöðu. Alþfl. segir, að hann sé fylgjandi ýmsu í þessu frv. M.a. er hann mjög ánægður með niðurfellingu nefskattanna og honum nægir ekki, að heimilað sé að fella niður skatta eða sýna tilhliðrun á sköttun varðandi aldrað fólk, eldra en 67 ára gamalt, það eigi að vera skylda, það skuli fella niður útsvör hjá því fólki. Ég verð að segja það, að áratalan ein finnst mér ekki eigi að ráða þarna. Ég er yfir 67 ára aldrinum og er með hæstu tekjur lífs míns. Ég hef ekki talið nokkra sanngirni í því að fara að undanþiggja mín ellilaun, þegar svo stendur á fyrir mér, bara af því að ég sé orðinn 67 ára gamall. Ég hefði haft ógeð á því að standa að slíkri lagasetningu í mínum sporum og ég tel, að það sé í raun og veru alveg sjálfsagt, að það af öldruðu fólki, sem hefur háar tekjur, borgi skatta og skyldur eins og aðrir, en heimildirnar séu hins vegar notaðar gagnvart því fólki, sem ekki hefur annað en lífeyristekjur sínar frá tryggingunum að sjálfsögðu, og til þess eru fullar heimildir í frv. Mér finnst þess vegna, að góðsemin og hjartagæzkan gangi jafnvel of langt hjá þessu fólki. Það er eingöngu afleiðingin af því, að þeir þurfa ekki að bera ábyrgð á að ná tekjuendum skattafrv. saman. Við, sem erum í stjórnaraðstöðu núna, þurfum hins vegar að sjá því nokkurn veginn borgið, að sveitarfélögin fái með þessari nýju lagasetningu svipaðar tekjur og þau hefðu fengið á árinu 1972, ef gamla kerfið hefði gilt áfram, og það er mín sannfæring, að með þeim heimildum, sem í frv. eru, þá sé þessu takmarki nokkurn veginn náð. Hins vegar hefði þetta alls ekki náðst, ef maður hefði orðið við öllum þeim óskum og beiðnum um undanþágur hinum og þessum til handa, sem stjórnarandstaðan hefur verið að gera sig góða með að flytja. Fleira er það held ég ekki, sem ástæða er til að segja. Ég vil þó að lokum segja það, að hér var fullyrt í dag, að engir menn, sem vit hefðu á skattamálum, hefðu komið nálægt samningu þessara frv. Þetta er algjörlega ómaklegt í garð þeirra manna, sem stóðu að samningu frv. Þar unnu að margir af okkar færustu mönnum í skattamálum. Það er alveg ástæðulaust að kasta að þeim steini og brigzla þeim um þekkingarleysi. Það er gert af þm., sem ekki hafa þekkingu í skattamálum á við þessa menn marga hverja.