Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þessu stjfrv. var vísað til allshn., þegar það kom hingað í d. úr Ed., og mælir n. með að samþ. það óbreytt. Frv. heimilar að láta fara fram athugun á vátryggingarverði húsa og færa það til samræmis við vísitölu húsbyggingarkostnaðar, eins og hann er eða verður framvegis, í öðru lagi að breyta 7. gr. l. frá 1942, þar sem tiltekin er upphæð sú, sem félagið mátti hafa í áhættu, en nú þykir réttara að hafa það ákveðna prósenttölu af vátryggingarupphæð. Með því móti er félagið frjálsara í samningum um endurtryggingu, en endurtryggingarsamning, sem rennur út 15. þ. m., þyrfti félagið að endurnýja fyrir þann dag, svo að þetta frv. þyrfti að verða að l. sem allra fyrst.



Herra forseti. - Alllangt er um liðið, síðan ég kvaddi mér hljóðs, og þau ummæli þm. tekin að fyrnast, sem ég hugði að ræða, en aðalatriðið fyrir mér var hitt að gera grein fyrir meginafstöðu minni til málsins. Það mun þm. kunnugt frá því, að þessi mál hafa fyrr verið hér rædd, að ég hef jafnan verið móti því, að ríkissjóður keypti niður vísitöluna. Menn hljóta að sjá, að það er í aðalatriðum sama, hvort neytendur greiða verð vöru allt eða þeir greiða part af því beint, en ríkissjóður tekur hinn hluta verðsins með tollum og sköttum og útdeilir síðan til framleiðenda. Það er eintóm blekking, að með því sé verið að lækka dýrtíðina, þetta er ekkert annað en að kaupa niður vísitöluna. Það getur náttúrlega munað nokkru fyrir ýmsar framleiðslutegundir, hvort vísitalan er há eða lág, en að lokum verður það alltaf framleiðslan í landinu, sem ber þunga dýrtíðarinnar, alveg jafnt hvort vísitölu er hagrætt eða ekki. Ef það er rétt, sem flestir álíta, að dýrtíðin sé böl, þá er hitt rétt, að þjóðin gerir frekar einhver átök til að fá dýrtíðina lækkaða raunverulega, ef ekki er hylmað yfir ástandið með vísitölulækkun. Nú hygg ég allir séu sammála um, að það sé gersamlega ófær leið að ætla að halda lengi áfram að greiða milljónatugi árlega úr ríkissjóði til vísítölulækkunar. það sé aðeins gert til bráðabirgða. En meðan þetta handhæga ráð er haft til að fresta því að takast á við sjálfa dýrtíðina, hef ég enga trú á, að það verði reynt af neinni alvöru. Reynslan er þar búin að sýna sig. Þrátt fyrir fullvissu allra þm. um, að þetta er ekkert frambúðarúrræði, hagar þingið sér enn eins og gera eigi niðurborgunina að viðvarandi reglu. Mér hefur virzt af umr., að erfitt sé að fá menn til að tala um þessi mál í fullri alvöru. Það, hvort þm. er með eða móti niðurborgun, er haft fyrir einhvern mælikvarða á það, hvort hann sé vinur sveitanna eða óvinur. Þótt þeir, sem með eru, þekki e.t.v. ekki laut frá þúfu né kind frá geit, eru þeir svo skilningsgóðir og miklir bændavinir, að framar verður ekki komizt, en allir, sem andæfa þessari aðferð, eiga að vera fjandmenn sveitanna. Af sömu hálfu er sagt, að niðurborgunin sé eingöngu gerð fyrir neytendur. Ég veit ekki, nema svo langt megi komast í sveitavináttu að segja, að uppbót á útfluttar gærur t.d. sé neytendastyrkur. Það sama, sem heitir neytendastyrkur í sveitum. heitir bændauppbætur annars staðar. Sannast er það, að um hvort tveggja þetta er að ræða, en ekki um annað hvort. En höfuðatriðið er þetta: Er ríkissjóður fær um að borga þetta? Ég tel það gersamlega ósæmilegt fyrir þm. að afgreiða l. um framlög úr ríkissjóði vitandi það, að fé er ekkert til þeirra og jafnvel verður ekki fáanlegt. Nú liggur fyrir fjárlagafrv., þar sem dýrtíðargreiðslurnar eru náttúrlega ekki teknar með, en þó er frv. svo hæpið, að það mun koma frá fjvn. með nokkurra millj. kr. tekjuhalla, þótt hún gæti nokkru meira hófs en að undanförnu. Svo bætast þar við hækkanir, sem einstakir þm. geta fengið samþ. Ekki er hægt að vita, hve miklu þær uppbætur muni nema, sem hér ræðir um, en fjmrn. telur eftir reynslu fyrri ára, að þær muni leika á 22–25 millj. kr. á næsta ári, þó þannig, að gert sé ráð fyrir, að útflutt ull seljist án þess, að verðbæta þurfi, því að um skeið hefur verið von um það hátt verð fyrir hana. Síðan hefur hæstv. atvmrh. látið það í ljós, að ullin sé ekki seljanleg nú, nema með henni yrði að greiða 6–7 kr. Þetta er engin ágizkun, heldur alveg rétt, en það er bara óvíst, hvort ullin verður geymd, og hvernig hún selst þá síðar. En það verður að gera ráð fyrir þessum halla, og mér skilst, að það, sem ríkissjóði er ætlað að greiða, sumpart í bætur og sumpart til að færa niður neyzluverðið á landbúnaðarafurðum, nemi nál. 30 millj. kr. Enn er einn gildur liður ótalinn í fjárl. til greiðslu á næsta ári, nefnilega um 18 millj. kr. vegna alþjóðastarfsemi. Það vantar fé í ríkissjóðinn fyrir þessum 30 millj. og 18 millj., og þar að auki er tekjuhalli á frv., sem nú liggur fyrir. Þetta verða alls yfir 50 millj. kr. Nú er talað um það að sjálfsögðu, að það þurfi að hugsa um tekjuöflun. en ég held, að hv. þm. hafi ekki gert sér grein fyrir, hvað upphæðin er gífurleg. Ný tekjuöflun á einu ári getur ekki bætt hana upp. Það hefur verið rætt um sérstakan eignarskatt, þó að flestir hafi víst komizt að þeirri niðurstöðu, að sú leið sé ekki fær. Mér skilst aðallega vera til þess hugsað að leggja einhvern viðauka á tekjuskattinn, en hann er nú áætlaður í frv. 21 millj. kr., en 18 millj. í fyrra. Þ. færði hann upp, og ég ætla, að bæði stj. og þm. þyki þar teflt á tæpasta vaðið. Þó að viðauki yrði lagður á tekjuskattinn, yrði sá viðauki ekki meiri en 25%, en það eru aðeins 5 millj. kr. M.ö.o., með þessari leið, sem mörgum mun þó sýnast torsótt, mundu aðeins fást 5 millj. kr., en ekki þær 50 millj., sem vantar. Ég held, að þetta sýni allgreinilega, að hverjar hliðar, sem eru á uppbótamálinu að öðru leyti, þá blasir þarna við ein hlið, sem gerir að verkum, að ástandið er ófært. Þm. hafa ekki siðferðilega heimild til að gefa slíkar ávísanir á ríkissjóð. Ef slíku fer fram, að 50 millj. kr. tekjuhalli sé í fjármálum okkar, jafnvel þótt eitthvað sé klórað í bakkann með nýjum sköttum, leiðir það ekki til annars en ríkisgjaldþrots, en ég trúi ekki, að þm. telji það sæma sér eða að þeir hafi til þess umboð frá kjósendum sínum að gera slíkar ráðstafanir. Ég hef heyrt, að einn af samningamönnum okkar hafi sagt, að þetta sé ekkert, það sé hægt að borga það með síld. Það eru mér ný vísindi, að ríkissjóður eigi síld, og mér er líka sagt, að það sé talinn óþarfi fyrir fjvn. að taka þessar 18 millj. kr. í fjárlög, því að það verði einhver önnur ráð, t.d. þau, að Landsbankinn borgi þetta. Mér er ekki kunnugt um, að Landsbankinn sé svo ríkur, enda voru þessar skuldbindingar ekki gerðar fyrir hönd bankans. Ríkíssjóður á að greiða þetta, en getur það ekki. Leiðin er engin, nema afla þessa með sköttum, eða að ríkissjóður taki það að láni, og þá blasir við skemmtilegur árangur af starfi okkar þm. Um stríðsárin hafa flestir landsmenn borgað sínar skuldir niður. Ríkissjóður einn með sína ágætu ráðsmennsku á að fara út úr stríðinu með skuldabagga. Þegar erfiðu árin koma, getur ríkissjóður svo enga hjálparhönd veitt, því að þá er hann að kafna í skuldum. Þetta er ósæmilegt. Það er ýmislegt fleira, sem vert væri að minnast á í sambandi við milligjafirnar. Ég veit ekki, hvort menn hafa tekið eftir því, að við höfum haft mikla og merkilega stræku í 3 ár: eigendur sauðakjöts hafa strækað á neytendur. Það er talin aðalástæðan fyrir því, að ríkissjóður verður að hlaupa undir bagga með beinar greiðslur, að framleiðslan er talsvert meiri en það, sem neytt er í landinu, hvort sem það stafar af kaupgetuleysi eða því, að kjötið er of mikið. Það er sama, hver orsökin er, það verður að selja allt kjötið. En þeir, sem stjórna sölu kjöts, strita við að halda því frá munninum á fólkinu. Það er enginn áhugi fyrir að selja það, úr því að ekki þarf annað en heimta fé úr ríkissjóði til að jafna hallann. Ég lýsi þungum sökum á hendur þessum mönnum. Þeir skapa ríkinu óafsakanleg útgjöld. Þetta sleifarlag verður ekki lagað, fyrr en afnumdar verða ríkissjóðsgreiðslurnar. Engin bændaást getur bjargað þessu, heldur bara fyrirkomulagsbreyting.



Herra forseti. - Það hefur verið rætt um í sambandi við þetta mái, að af hálfu bænda hafi verið færðar fórnir. Í 1. gr. er gert ráð fyrir, að sú hækkun, sem átti að verða. falli niður, en í stað þess er því slegið föstu, að verð landbúnaðarafurða til 15. sept. 1945 reiknist eftir vísitölu næsta tímabils á undan. Við skulum reyna að gera oss ljóst, hvað um er að ræða. Það er á huldu, hvernig l. eru skilin. Samkv. sex manna nefndar álitinu er gert ráð fyrir, að verðákvæði eftir þeim gildi á meðan stríðsástand helzt. Öll þessi verðákvæði falla niður, um leið og stríðið hættir. Það stendur svo í 4. gr. dýrtíðarl., 3. málsgr.: „Nú verður nefndin sammála um vísitölu framleiðslukostnaðar landbúnaðarafurða og hlutfall milli verðlags á landbúnaðarafurðum og kaupgjalds stéttarfélaga, og skal þá verð á landbúnaðarvörum ákveðið í samræmi þar við, meðan núverandi ófriðarástand helzt.“ Það liggur í augum uppi, að það er ekkert í l., sem mælir með því, að verðið, sem átti að ganga í gildi 15. sept., eigi að halda áfram eftir að stríðinu lýkur. Sama dag og stríðinu lýkur eru l. fallin úr gildi og það verðlagskerfi, sem þeim fylgir. Ef við reiknum með, að stríðinu verði lokið í nóv., er sú 9,4% hækkun, sem hefði átt að vera, gildandi aðeins þangað til. Hvernig lítur það þá út frá ríkissjóðs sjónarmiði að gera þá verzlun við bændur, að þeir samþ. 9.4 % lækkun í 2 mán., en tryggi sér hækkun í 12 mán.? Það fer að verða tvísýn verzlun fyrir ríkissjóð. Það gæti verið eins gott að láta bændur fá þessa 9.4% hækkun í þessa 2 mán. Það gæti kostað ríkissjóð minna en að slá verðákvæðunum og útflutningsuppbótunum föstum. Þetta ber oss að rannsaka. Ég veit, að bændur gera þetta, af því að þeir vilja sýna þegnskap. Hins vegar verðum við að athuga, hvað er praktískt fyrir ríkissjóð, og þegar við verðum varir við, að það eru til bændur, sem telja þetta eftir og telja sig missa í réttindum, ber oss að vita, hvernig aðstaðan er. Það er ekki ástæða til að svipta bændur réttindum til að skaða ríkissjóð. Og enn hafa ekki komið fram rök fyrir því, að þetta sé til hagsbóta fyrir ríkissjóð. Það væri illa farið, ef við færum að berja í gegn l. á móti vilja margra bænda, sem teldu sig færa svo og svo miklar fórnir, ef sannleikurinn væri sá, að það borgaði sig bezt fyrir ríkissjóð að láta þá hafa sín 10%. Þarna er um að ræða tímaspursmál, sem við ráðum ekki við, þ.e. hvenær stríðinu lýkur. Ég álít, að með samþykkt þessa frv. væri ekki aðeins fallið frá sex manna nefndar samkomulaginu, heldur væri bændum veittur réttur til að hækka tekjur sínar fram yfir aðrar vinnandi stéttir í landinu. Það var gengið út frá því í 4. gr. dýrtíðarl. frá 1943, að bændum yrðu tryggðar heildartekjur í samræmi við tekjur annarra vinnandi stétta. Með þessu frv., ef að l. yrði, væri því verið að tryggja þessum hluta vinnandi stétta ákveðnar tekjur fram að 15. sept. 1945, sem engum öðrum stéttum væru tryggðar. Það er engin ráðstöfun gerð til þess í þessu frv. að tryggja sjómönnum eða verkamönnum sambærilegar tekjur við það, sem bændur eiga að fá. Af hálfu þeirra manna, sem sérstaklega telja sig forsvarsmenn þessa frv. og mæla með því, hefur þessum stéttum verið lofað atvinnuleysi, kauplækkun og öðrum tekjumissi á, sama tíma og þeir leggja til, að bændur skuli teknir þarna út úr og þeim tryggðar vissar tekjur allan þennan tíma, og vilja fá til þess stuðning ríkissjóðs. Þannig er beinlínis brotið í bága við það, sem var grundvöllur undir 4. gr. dýrtíðarl. frá 1943. þar sem átti að byggja upp sérstakt kerfi, til þess að bændum skyldu tryggð samsvarandi kjör og öðrum vínnandi stéttum. Ég álít þess vegna, að þær mórölsku forsendur, sem færðar eru fyrir þessu frv., fái ekki staðizt, og fjárhagslega er þetta skaðleg verzlun fyrir ríkissjóð. Þá vildi ég minnast á 2. lið bráðabirgðaákvæðisins. Þar er talað um, að verði hækkun á kaupgjaldi á tímabilinu 15. sept. 1944 til jafnlengdar 1945, sem áhrif hefur á vísitölu landbúnaðarafurða eða vinnslu- og sölukostnað þeirra samkvæmt útreikningi hagstofunnar, skuli verðlagið hækkað í samræmi við það. Þarna er sú breyt. gerð, að í staðinn fyrir, að áður var gengið út frá því, að verðið væri í samræmi við launakjörin hvort sem væri til hækkunar eða lækkunar, þá er verðlaginu þarna slegið föstu allt árið og á aðeins að taka til greina hækkun, en sleppt því, sem til lækkunar verður, og er með því gengið á kjör annarra vinnandi stétta. Ef framleiðslukostnaður á landbúnaðarafurðunum færi lækkandi, kæmi það ekki að neinu leyti fram. Þetta nær náttúrlega ekki nokkurri átt, þetta er þveröfugt við það, sem byggt var á í l. um dýrtíðarráðstafanir 1943. Það er verið að taka bændur þarna út úr, gangandi út frá því, að verðfall sé í aðsigi. Mér finnst því 2. málsl. 1. gr. þessa frv. þannig, að það sé mjög erfitt fyrir hæstv. Alþ. að samþ. hann í því formi, sem hann er í. Þá er því slegið föstu í 3. málsl., að ríkissjóður skuli leggja fram fé til þess að halda óbreyttu útsöluverði á landbúnaðarafurðum á innlendum markaði til 15. sept. 1945. Þessar niðurgreiðslur, sem í fylgiskjali Búnaðarfélagsins eru kallaðar neytendastyrkur, hafa verið mjög mikið umræddar. Það hefur í því sambandi verið vitnað til landa í kringum okkur, eins og t.d. Englands og Bandaríkjanna, og bent á það, að í þeim löndum hafi verið greiddur styrkur til að halda niðri vöruverði, og það hefur verið sérstaklega vitnað í það, að í þessum löndum hafi þetta orðið til hagsbóta fyrir verkamenn. Eitt verða menn að athuga í þessu sambandi, og það er það, að í þessum löndum, Englandi og Bandaríkjunum, eru engir kaupsamningar á milli atvinnurekenda og verkamanna, þar er engin dýrtíðarvísitala, verkamenn fá engar uppbætur. Verkamenn í þessum löndum yrðu því, ef þeir ætluðu að fá kauphækkun, að fá atvinnurekendur til að ganga inn á kauphækkun eða þá að fara í stórkostleg verkföll. Þetta hafa ríkisstj. þessara landa skilið, þær vita, að það er nauðsynlegt að geta haldið framleiðslunni í fullum krafti. Þessar ríkisstj. gera því beinlínis ráðstafanir til þess að greiða niður landbúnaðarafurðirnar til þess að koma í veg fyrir, að kröfurnar um kauphækkun skapist hjá verkamönnum. Samt sem áður hefur þetta ekki tekizt betur en svo, að verðvísitalan hefur hækkað mun meira en kaupgjaldið í þessum löndum. Það, sem helzt væri hægt að kalla neytendastyrk í þessu sambandi, er því, þegar gengið er út frá því, að verkamenn fengju ekki sínar uppbætur. Hins vegar er það bein þjóðfélagsleg ráðstöfun bæði með tilliti til stríðsrekstrarins og einnig með tilliti til fjármálaástandsins eftir styrjöldina. Hins vegar hjá okkur, þegar við greiðum niður verð á landbúnaðarvörum, þá erum við beinlínis að halda kaupinu (í krónutölu) niðri vegna þess, að verkamennirnir á Íslandi hafa samið um að fá dýrtíðaruppbót, ef vísitalan hækkaði. Þess vegna er fé tekið af verkamannastéttinni með tollum og sköttum, og þetta fé er síðan notað til þess að borga niður landbúnaðarvörurnar og hindra þar með, að kaupið hækki, hvað krónutöluna snertir. Það er sem sé tekið af verkamönnum til þess að borga niður þeirra eigin kaup. Það hlýtur hver maður að sjá, hver munur er á aðstöðu verkamannastéttar Íslands og verkamannastéttar Englands og Ameríku, þegar verið er að bera hana saman. Hitt er hins vegar alveg rétt, að með þessum niðurgreiðslum er engan veginn verið að styrkja bændur sérstaklega, þetta er ekki styrkur til bænda, þetta er ráðstöfun, sem er gerð til þess að gera okkur samkeppnisfærari með okkar afurðir, sem við seljum út. Þetta er nauðsynlegt að komi fram og menn geri sér ljóst. Hitt er svo annað mál, hvað menn vilja sætta sig við vegna framtíðarinnar til þess að verða samkeppnisfærir með okkar afurðir. Þess vegna er það mjög óviðfelldið, að búnaðarþing í sinni yfirlýsingu skuli setja svona nöfn á þetta. Ég skal geta þess, að til þess að það væri réttmætt að kalla þetta neytendastyrk, yrði að hafa aðra skipulagningu á þessum málum, en hún væri sú, að dýrtíðarvísitalan væri eins og hún er, ríkisstj. ákvæði síðan að borga með hverju kg, sem neytt væri af kjöti og öðru. Menn fengju sína miða um leið og þeir tækju við vörunni, af því að þeir borguðu hana hærra verði og fengju síðan út á miðana á eftir, þá væri styrknum varið til neytenda, en kauplagsvísitalan væri ekki hærri; verðið væri þá eins og það ætti að vera. Neytendur gætu þá ráðið, hvað mikið af sínu kaupi þeir fengju niðurgreitt af ríkissjóði, en bæru að öðru leyti svipaða skatta og áður. Þá fyrst væri verið að framkvæma þetta sem raunverulegan neytendastyrk. Svo er annað ákvæði í þessum 3. lið bráðabirgðaákvæðisins. sem gerir greinina varhugaverða, Með þessu er slegið föstu, að það skuli leggja fé úr ríkissjóði, sem á að skilja sem ráðstöfun gegn dýrtíðinni. Ég skal hins vegar sýna fram á, að það er til praktiskari aðferð, ef ríkissjóður vildi greiða niður vöruverð, heldur en sú að greiða niður landbúnaðarvörur. Það væri praktísk aðferð að verja þeim peningum til þess að lækka tolla á aðfluttum vörum, en takmarka meira að greiða niður verð á landbúnaðarafurðum. Það er ekkert vit í því að vera búinn að skuldbinda ríkissjóð til þess að greiða niður landbúnaðarafurðir. Það er því þarna líka verið að fara inn á þá braut að ákveða þessa einu aðferð, sem er engan veginn praktiskari aðferð en aðrar. Það er líka verið að setja hér inn ákvæði, sem ég álít mjög hæpin og ekki er hægt að segja, að séu réttlát. Þá er fjórða bráðabirgðaákvæðið. Í fyrsta lagi vil ég láta það koma greinilega fram, að útflutningsuppbæturnar eru ekki að neinu leyti ákveðnar í dýrtíðarl. frá 1943. Í þeim er ekkert, sem styður það, að útflutningsuppbætur skuli greiddar. Í þeim l. felst það alveg ótvírætt, að reiknað skuli út, hvaða verð bændur þurfi að fá fyrir afurðir sínar til þess að hafa samsvarandi tekjur eins og verkamenn hafa með því kaupgjaldi, sem þeir fá. Hitt var alltaf meiningin með dýrtíðarl. frá 1943, að þau sköpuðu. nokkurt aðhald þannig, að eftir sem áður yrðu þeir, sem stjórnuðu sölu á afurðunum, að hugsa um í fyrsta lagi að koma þessum afurðum í verð á sem praktiskastan hátt þannig, að afurðirnar gæfu bændum sem mest heim aftur. Það liggur í augum uppi, að það var engan veginn meiningin að taka slíkt aðhald burtu. Útflutningsuppbæturnar voru hins vegar farnar að tíðkast, áður en þessi dýrtíðarl. voru samþ. og sex manna nefndar samkomulagið var gert. Útflutningsuppbæturnar byrjuðu 1941, og þeim var haldið áfram 1942, og höfðu þær því verið samþ., áður en sex manna nefndar samkomulagið kom til, eins og hv. þm. muna eftir. Í þál. frá 31. ágúst 1942 segir: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að greiða úr ríkissjóði verðuppbætur á útflutt dilkakjöt fyrir framleiðslu ársins 1942 eftir því, sem þörf gerist, til þess að útflytjendur fái sama verð fyrir það kjöt, komið í skip á útflutningshöfn, eins og heildsöluverð er á kjöti á innanlandsmarkaði á sama tíma.“ Þá var heildsöluverð á kjöti ákveðið af kjötverðlagsn., þar sem framleiðendur gátu ráðið. Með þessari samþ. var ríkissjóður skuldbundinn til þess að verðuppbæta útflutningskjöt, svo að verðið yrði í samræmi við heildsöluverðið 1942. Ríkissjóður var þarna. skuldbundinn ótakmarkað til þess að bæta bændum upp útflutningskjötið, og fulltrúar bænda ákváðu verðið á innanlandsmarkaðinum 1942. Útflutningsuppbæturnar byrjuðu af fullum krafti, þegar búið var að leiða þær í l., og bændafulltrúunum var selt sjálfdæmi um verðlagið. áður en sex manna nefndar samkomulagið kom til greinar þannig að á því sumri, 1942, byrjuðu útflutningsuppbæturnar. Það er því ekki rétt, að útflutningsuppbæturnar hafi stafað af sex manna nefndar samkomulaginu. Það, sem mér finnst sérstaklega athugavert í sambandi við útflutningsuppbæturnar, er ekki það út af fyrir sig, að farið var inn á þessa leið að taka ábyrgð á þessu, heldur hitt, að ríkissjóður skuli taka svona ábyrgð á sig án þess að hafa vald yfir þeim vörum, sem hann kaupir, því að í rauninni er ríkissjóður að kaupa þessar vörur af bændum. Ríkissjóður getur engin áhrif haft á það, að varan sé seld á þeim markaði, þar sem hægt er að fá sæmilegt verð fyrir hana, eða að leitað sé nýrra markaða, að maður nú ekki tali um hitt, ef hugsað væri um málið með framtíðarskipulag fyrir augum, þá væri auðvitað enn fjær lagi, að ríkissjóður tæki að sér að tryggja bændum algerlega verð á ull, í vöru, sem þeir framleiða, eins og gert hefur verið, án þess að ríkissjóður hafi nokkur áhrif á, hvað framleitt er. Það nær auðvitað ekki nokkurri átt. Ef maður kaupir vinnu af einhverjum manni og borgar honum fyrir allt árið, þá er ekki nema eðlilegt, að hann vilji ráða því, hvað unnið sé. Eins væri ekki nema eðlilegt, að ríkissjóður vildi einhverju ráða um þá vöru, sem hann borgar svo stórkostlega með. Það er ekki nóg, að landbúnaðarframleiðslan sé mikil, ef henni er hagað þannig, að sífellt er skortur á vörutegundum, sem landsmenn þurfa að fá, á sama tíma og offramleiðsla er á sumum vörutegundum. Þetta vildi ég láta koma fram í sambandi við verðuppbæturnar. Það hefur sem sé komið sér mjög illa fyrir ríkið að hafa engar hömlur á þessu, enda hefur komið fram mikil óánægja út af því, hvernig landbúnaðarafurðum hefur verið ráðstafað. Geymsla á kjöti virðist t.d. hafa verið það slæm, að það hafi eyðilagzt, jafnvel í tugum hundraða tonna. Í öðru lagi viðvíkjandi markaðsráðstöfunum virðist svo sem sölumarkaðir hafi alls ekki verið hagnýttir, hvaða ástæður sem fyrir því kunna að vera. Hv. þm. A.-Húnv. kom nokkuð inn á landbúnaðinn almennt og spursmálið um rekstur hans í sambandi við þessar umr. Að vísu ætla ég ekki að fara út í almennar hugleiðingar um það mál, þó að það væri ekki nema rétt, ef hér væri hægt að fá sæmilega rólegar umr. um það mál. Hv. þm. A.-Húnv. minntist á það, að hjá ríkinu, þar sem búskapur væri rekinn með mjög fullkomnum tækjum, væri halli. Ég skal ekki bera á móti því, en frá mínu sjónarmiði er það atriði jafnvel enn þá meira atriði fyrir landbúnaðinn heldur en nokkurn tíma fyrir ríkisbúskapinn, þó að ég neiti því ekki, að ef við ættum að ræða í þessu sambandi, hvað Íslendingar eiga að leggja höfuðáherzlu á, þá er það alveg rétt, sem hv. þm. A.-Húnv. sagði, að það er einmitt sláandi dæmi, að þó að landbúnaður sé rekinn með fullkomnum tækjum, þá á hann erfitt með að gefa það mikið af sér, að hann sé ekki rekinn með halla, á sama tíma og sjávarútvegurinn gefur stórkostlegan gróða. Þetta stafar ekki af því, að íslenzkir bændur séu lakari bændur en sjómennirnir sjómenn, heldur liggur þetta í því, að auðlindir sjávarins eru meiri en sveitanna. Þetta er nú einu sinni þannig, það þýðir ekki að berja höfðinu við steininn, hvað það snertir. Það er alveg rétt, sem hv. þm. A.-Húnv. sagði, að við þurfum ekki annað en að ausa síldinni upp úr sjónum, þar sem bændur þurfa aftur á móti að fæða kvikfénaðinn árið um kring, eins og þeir, sem stunda t.d. sauðfjárrækt, og auðvitað ber að leggja höfuðáherzlu á þann atvinnuveg, sem mest gefur í aðra hönd með minnstum tilkostnaði. Ég held, að hv. þm. V.-Sk. hafi verið að snúa út úr upplýsingum, sem fram hafa komið um afkastamagn í íslenzkum sjávarútvegi. Það er staðreynd samkvæmt búnaðarskýrslum og fiskiskýrslum, að við framleiðum til samans fisk og síld sem nemur milli 400–500 þús. tonnum á ári, en af kjöti 7 þús. tonn á ári, af mjólk um 20 þús. tonn, þar að auki þó nokkuð af ull og gærum. Það er alveg gefið, að afkastamagn sjávarútvegsins er margfalt á við afkastamagn landbúnaðarins, það er vegna auðlinda sjávarútvegsins og vegna þess, að tækin, sem notuð eru við hann, eru miklu fullkomnari heldur en hjá landbúnaðinum.. Afkastamagn sjávarútvegsins er sexfalt á móts við afkastamagn landbúnaðarins. Hins vegar er það augljóst, að við getum ekki komið við eins stórfelldum tækjum við landbúnaðinn eins og sjávarútveginn. Þetta er aðeins til að sýna fram á, að sjávarútvegurinn er sá atvinnuvegur, sem hefur gefið okkur langsamlega mest í aðra hönd, en er ekki til þess sagt að fara í neinn meting við landbúnaðarframleiðsluna. Hitt er svo annað mál, að auk þessara náttúrlegu skilyrða, sem gerir okkur mögulegt að fá meira út úr sjávarútveginum, er tæknin við landbúnaðinn langt á eftir þeirri tækni, sem verið hefur í þeim löndum, sem fremst standa í þessum efnum. Samkv. niðurstöðum sex manna n. er meðalbú hér á landi 70 kindur, 6 hross og 4 til 5 kýr. Af þessu þarf bóndinn sjálfur að hafa um 14 þús. kr. laun auk vinnulauna, sem samsvara árskaupi vinnumanns, eða um 12 þús. kr. Þótt ég sé ekki fróður um rekstur búskapar, þá á ég bágt með að trúa, að hér sé um mikil afköst að ræða. Ég held, að ekki þyrfti svo mikinn vinnukraft, ef notuð væri sú tækni, sem við eigum kost á. Ég held, að víðast hvar séu framleiðsluhættirnir enn þá. frumstæðir og fjarri því að svara kröfum tímans. Nú kunna einhverjir að segja, að áætlun sex manna n. um þetta sé röng, að meðalbú sé stærra og afköstin meiri en hún vill vera láta. Þessu hafa þó framsóknarmenn mótmælt og telja, að grundvöllur sá, sem n. byggir á, sé réttur og þarfnist engrar endurskoðunar. Þess vegna hljótum við að álykta, að hér sé rétt með farið. En það ætti að vera öllum ljóst, að slíkur atvinnurekstur er þjóðfélaginu ekki hagkvæmur. Þetta þarf að gerbreytast. Það þarf aukna tækni og aukna samvinnu til að koma framleiðslunni í það horf, sem viðunanlegt getur talizt. Framsfl. hefur nú haft 17 ár til umráða til að kippa þessu í lag. En hann hefur metið meir að viðhalda og stofnsetja dreifð býli, þar sem vitað er, að ómögulegt er, að búskapur geti borið sig, heldur en að fullkomna íslenzkan landbúnað og auka afköst þeirra, er að honum vinna. Nú skal úr því skorið, hvort landbúnaðinum skuli haldið niðri af pólitískum ástæðum, eða hvort gera skuli lífvænlegt í sveitum þessa lands. Niðurstöður sex manna n. sýna, hvar við stöndum, og þær sýna jafnframt, hvað gera þarf. Hv. þm. A.Húnv. benti á það hér áðan, að ekki virtist eftirsóknarvert að vera í sveitunum, það sannaði fólksstraumurinn til kaupstaðanna. Ég er hv. þm. fullkomlega sammála um þetta atriði. Fólkið fer í kaupstaðina, af því að þar eru þægindin meiri og það telur betra að lifa þar, og raunar má telja þetta allhart eftir þann góða vilja, sem ríkt hefur nú um skeið hér á Alþingi, til þess að stöðva flóttann úr sveitunum. En ég er ekki í nokkrum vafa um, að fólkið mun una í sveitunum, ef rétt er að farið. Á síðustu árum höfum við verið sjónarvottar að stórstígum framförum í iðnaði og fiskveiðum. Afköstin hafa verið margfölduð í tugatali, slíkum umskiptum á landbúnaðurinn eftir að taka, og þau hefur Framsfl. hindrað með sínum aðgerðum. Ég viðurkenni, að kjörin verða að batna í sveitunum, en ég held, að það eigi ekki að hækka afurðirnar, heldur að auka framleiðsluna. Ef rætt skal af alvöru um að tryggja bændum afurðaverð, þá held ég, að því verði ekki komið til leiðar, á meðan Framsfl. hefur það hugarfar, sem hann hefur látið í ljós í sínum afskiptum af þessum málum. Þegar sex manna n. ákvað verðlag á landbúnaðarafurðum, þá var horfið frá þeim hætti að láta lögmálið um framboð og eftirspurn ráða afurðaverðinu. Það var stigið spor til að skapa réttlátan grundvöll, grundvöll, sem annars er ekki viðurkenndur í kapitalistísku þjóðfélagi. Við þetta vill Framsfl. ekki una til lengdar, heldur einungis taka við þeim hagnaði, sem hann færir í bili. Ég tel réttlátt að tryggja bændum afurðaverð, en þá verða þeir eðlilega að framleiða þær afurðir, sem mest þörf er fyrir. Þá getur ekki lengur gengið, að hver framleiði það, sem honum sýnist, án tillits til þess, hvort þjóðarbúið hefur þess nokkur not. En með þessari aðferð, sem hér er lögð til, á að gera það samkomulag, sem fengizt hefur, að verzlunarvöru. Það á að gilda sama stjórnleysið og verið hefur um framleiðsluna. Einstaklingarnir eiga að ráða henni, án þess að þjóðarheildinni séu að nokkru tryggðar sínar lífsnauðsynjar. Það er gersamlega fráleitt að semja um þessa hluti frá ári til árs og gera þetta mikilsverða mál þannig að verzlunarvöru. Ég legg til, að n. athugi þetta betur, áður en það er lagt fyrir þingið að nýju.



Herra forseti. - Ég hef ekki hugsað mér að lengja þessar umr. eða blanda mér í deilur um þetta mál. Það vita allir, að gróður sá, sem vex upp af mosa, hvort sem það er gamburmosi eða Morgunblaðsmosi, er ekki mikils virði. Þess vegna vil ég ekki svara hv. 2. þm. Reykv. Enda mun fáum finnast, að þeir menn, sem bæði í fyrra og nú hafa sýnt hug sinn í garð bænda með þeim nafngiftum, sem þeir hafa látið þeim í té, séu verðir rökræðna um nauðsynjamál þeirra. Hv. þm. sagði hér áðan, að öll mjólkurframleiðsla bænda næmi ekki nema 20 milljónum lítra, en það er nokkru minna en það mjólkurmagn, sem sent er til búanna á ári hverju, því að það er milli 22–23 milljónir lítra. Og svo heldur hv. þm. því fram, að öll mjólkurframleiðslan sé ca. 20 millj. lítra. Sýnilega þekkir hann ekkert það, sem hann talar um. En ástæðan til þess, að ég stóð upp, eru ýmsir gallar á frv., sem ég vildi benda á. Þá er það fyrst í 2. lið frv., um útreikning á hækkuðu verði vara vegna hækkunar kaupgjalds á tímabilinu. Í því sambandi vil ég benda á, að kauphækkanir, sem nýlega hafa átt sér stað á tveim stöðum á Austurlandi, eða á Norðfirði og Djúpavogi, hafa orsakað hækkun á slátrun og geymslu kjöts, sem nemur nærri 1 eyri á hvert kíló af kjöti, sem framleitt er í landinu. Ákvæði, sem fyrirbyggir. að tekið sé strax tillit til slíkra kauphækkana, má ekki sleppa úr frv., og ég tel ekki heppilegt, að hagstofustjóri sé einn um þessa útreikninga, heldur séu settir menn honum til aðstoðar. Þá tel ég, að 3. liður frv. þurfi athugunar við. Ég held, að vafasamt sé, hvort fært verður fyrir ríkissjóð að greiða uppbæturnar mánaðarlega. Þessu hygg ég, að verði að breyta á þann hátt, að uppbætur verði greiddar að nokkru mánaðarlega, en aðalgreiðsla verði í árslok. Um málið í heild vildi ég segja þetta: Ég lít svo á, að ef rétt hefði verið haldið á kjötsölumálunum, þá hefði mátt selja því nær allt kjöt hér innan lands nú í haust sökum þess, hve framleiðslan er lítil. Það má e.t.v. kalla þetta spádóm, en við skulum sjá, hvort hann rætist ekki. Nú eigum við þegnskap bændastéttarinnar það að þakka, að allt atvinnulíf stöðvaðist ekki hér á landi. Þess vegna er það að sá þegnskapur, sem bændur sýna nú, sýnir okkur, hvílíkt geysidjúp er staðfest milli þeirra og hinna, sem alltaf heimta sinn hlut hækkaðan, á sama tíma, sem bændur falla frá því, sem þeir eiga með réttu. Hvílíkur geysimunur á skilningi og þegnskap er til staðar hjá þessum mönnum. Og á þessum mun eiga ekki bara einstaklingarnir sök, heldur fyrst og fremst forustumenn flokka verkamanna, sem segja mönnum að taka meira í vasa sína í stað þess að brýna þegnskap fyrir fólkinu.



Herra forseti. - Það er í raun og veru ekki miklu við að bæta það, sem áður var komið fram í þessu máli. Því, sem máli skiptir, hefur verið svarað, og tel ég því ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um það eða taka fram margt í því sambandi umfram það, sem ég gerði síðast. Ég vil þó benda á, að það er nokkurt misræmi í því, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Reykv. og reyndar fleirum, þegar hann talaði um landbúnaðinn, og hefur hv. 2. þm. N.-M. svarað því að nokkru. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að niðurgreiðslur á verði landbúnaðarafurða innan lands væru ekki neytendastyrkur eins og nú væri komið, en að þær gætu verið það, ef annað fyrirkomulag yrði tekið upp. En ef verðið er miðað við það, sem neytendur hafa fyrir sér hér og framleiðendur hafa fengið greitt eftir á, þá kemur þetta vitanlega í sama stað niður. En samtök bænda hafa óskað þess, að þeir fengju strax greiddar verðuppbæturnar, en þyrftu ekki að bíða langt fram á næsta ár eftir þeim greiðslum. Þá væri þetta framleiðslustyrkur, en ekki neytendastyrkur. En vitanlega er útkoman alveg sú sama. Það væri þó betra fyrir framleiðendur, að þessi háttur yrði hafður, til þess að þurfa ekki að bíða langt fram á næsta ár eftir að fá greiðslur úr ríkissjóði, því að þá fengju þeir staðgreiðslu. Það hefur verið talað um, að þessi háttur yrði á hafður hjá mjólkurframleiðendum. Ég er ekki á því, að þetta sé framleiðslustyrkur, heldur eru þetta greiðslur til þess að halda dýrtíðinni í skefjum og til þess að gera framleiðsluna samkeppnisfæra. Það hefur verið talað um, að ef þessi háttur yrði á hafður, þá yrði hann erfiður í framkvæmd. En vitanlega kæmi þetta betur út fyrir framleiðendur, því að þá fengju þeir staðgreiðslu í stað þess að verða að bíða langt fram á næsta ár með að fá þessa styrki borgaða, hvað sem þeir nú eru kallaðir. Ég get verið hv. 2. þm. Reykv. sammála um þetta, því að það er heppilegra frá sjónarmiði framleiðendanna. Hv. 2. þm. Reykv. var með nokkrar hugleiðingar um landbúnaðinn og um það, hve allt sé þar í miklum ólestri, en hann viðurkenndi um leið, að hann væri ókunnugur íslenzkum landbúnaði og þekkti ekkert til hans, og eins og svo greinilega kom fram í fullyrðingum hans, er hann ókunnugur því starfi, sem þar fer fram. Hv. 2. þm. Reykv. talaði um það, hve tækni landbúnaðarins væri mjög á eftir miðað við aðra tækni í þjóðfélaginu og afköst landbúnaðarins væru í slæmu lagi af þeim ástæðum. Hann tók til dæmis úr sex manna nefndar álitinu meðalbú, sem hefur 70 fjár, 4–5 kýr og 6 hross. Hann sagði. að ef bú þetta þyrfti að greiða 12 þús. kr. í verkalaun, hlytu vinnuafköst að vera þar mjög slæm og ekki eins og vera þyrfti, það þyrfti að breyta um til þess, sem er í Rússlandi. En nú er það vitað, að þessi framleiðslutækni, sem hann talaði um, er notuð á sumum búum á landinu, sem einkum eru rekin af ríkinu og eru eins og hann vili hafa þau með allri véltækni og vanalega við bæina, þannig að stutt er að koma vörum þeirra á markað og að þeim er reiknað sama afurðaverð og sex manna nefndin ákvað, en þau geta samt ekki staðið undir rekstri sínum. Það er sýnt, að tæknin ein dugar ekki til að standa undir rekstri þeirra. Þegar talað er um að reka allan landbúnað á Íslandi með slíkum stórbúum, þá höfum við sannanir fyrir því, að þau þurfa fullt eins mikinn framleiðslukostnað og þau bú, sem miðað er við í sex manna nefndar álitinu. En þessir menn ættu að skilja það allra manna bezt, hvers vegna svona er komið. Það er af því, að kaupkröfur eru orðnar svo mikill hluti af framleiðslukostnaðinum og alveg ósambærilegar við það, sem er í öðrum löndum. Ég er sannfærður um, að ríkisbúin í Rússlandi búa ekki við kaupgjald neitt svipað því, sem hér er um að ræða og ekki þurfi marga daga til að færa það niður. ef þörf er á. Ég veit líka, að stórbúin í Ameríku búa ekki við neitt svipað kaupgjald og hér er um að ræða. Við höfum því samanburðinn í okkar eigin landi og vitum, að duglegir menn standa fyrir þessum búum. og þau þurfa ekkert minna til þess að geta staðið sig heldur en meðalbú. En vitanlega er þetta svona, af því að þeir menn, sem lifa í strjálbýlinu, gera minni kröfur til lífsins. Ef þeir gerðu sömu kröfur og menn gera hér í Reykjavík, væri framleiðslukostnaðurinn vitanlega margfalt meiri heldur en hann er. Hv. 2. þm. Reykv. ræddi um það, að Framsfl. væri að kenna útstreymið úr sveitunum og að það stafaði af því, að ekki væri unnið nóg að því að skapa landbúnaðarbyltingu og koma landbúnaðinum í betra horf. En hann játaði, að af því mundi leiða margfalt meira útstreymi úr sveitunum, vegna þess að fólkið hefði þar ekki allt atvinnu. Það að taka vélar í notkun gæti orðið til þess að kippa atvinnunni undan nokkrum hluta landsmanna, nema þá með því móti að sjá þeim fyrir atvinnu ekki verri en þeir voru áður við. Hv. 2. þm. Reykv. talaði um það, að ekkert vit væri í því að hafa menn við framleiðslu á vörum, sem ríkið ábyrgðist greiðslur á, hvort sem þörf væri á þeim eða ekki. Ég gleðst yfir að heyra þessa yfirlýsingu frá hv. þm., vegna þess að hans flokkur hefur haldið því skýlaust fram sem kröfu, að ríkinu bæri skylda til þess að skaffa fólkinu atvinnu, hvort sem ríkið hefði hag af því eða ekki. Ég á von á því, að sú krafa komi upp, ef einhvern tímann kreppir að með atvinnuvegina, sem ég er viss um að verður, þegar öll ástands- eða setuliðsvinna hverfur úr sögunni og atvinnugreinarnar dragast saman, vegna þess að þær verða ekki samkeppnisfærar á erlendum markaði. Það er gott að hafa þessa yfirlýsingu frá formanni Sósfl. fyrir fram, að vitanlega eigi enginn maður í þjóðfélaginu heimtingu á því, að ríkið borgi vinnu, sem engin þörf er fyrir, og fyrst og fremst þurfi þjóðfélagið að hafa gagn af því, sem unnið er. Ég er að mörgu leyti sammála þessu, en ég bjóst bara ekki við því frá þessum hv. þm., því að áður hefur oft kveðið við annan tón hjá honum. Það er ekki heldur mikið í samræmi við þau fögru orð, sem hann lét hér falla um það, að miklu meira þyrfti að vinna að umbótum í sveitunum, það, sem komið hefur fram hjá þessum hv. þm. og flokki hans gagnvart þeim málum, sem sveitirnar varðar mestu, og skal ég benda á nokkur mál, sem ég veit, að hann kannast við, hver afstaða hans flokks hefur verið til. Það hefur verið skoðun okkar í Framsfl. og krafa, að til þess að skapa svipuð þægindi handa öllu fólki í landinu, þurfi að fá þá orku, sem til þess þarf að koma á, svipaðri tækni í sveitunum og hér er í kaupstöðunum. Það, sem sveitirnar þurfa að fá er rafmagn, og þess vegna hefur hér á hv. Alþ. verið borin fram till. um, að sveitirnar fái til þess sömu aðstöðu og kaupstaðirnir hafa nú. Ég veit ekki betur en að þessi hv. þm. og flokkur hans hafi barizt móti því. að sveitirnar hefðu þar jafna aðstöðu, og sagt, að kaupstaðirnir ættu að ganga fyrir og að það væri ekkert vit í því að fara að leggja rafmagnstaugar út um allt land. Kaupstaðirnir eiga að ganga fyrir. segja þeir. Þar hafa þeir tekið afstöðu með þeim ríkari, en þeir vilja ekki hjálpa þeim, sem ekki hafa fengið þessa aðstoð. Í strjálbýlinu þarf að gera margar framkvæmdir saman borið við það, sem þarf í þéttbýlinu, og þessar framkvæmdir á að gera jafnauðveldar fyrir þá. sem búa í sveitunum, og þá, sem búa í þéttbýlinu. Ég hygg, að erfitt sé að færa fólkinu sambærileg kjör, hvar sem er á landinu, öðruvísi en því séu veittir sömu möguleikar til að njóta sömu þæginda og sömu aðstöðu til starfa eins og þeir, sem hafa hana bezta. Þá taldi hv. 2. þm. Reykv., að þegar þm. Siglf. hefði verið að tala um, að afköst landbúnaðarins væru ekki nema 1 á móti 70 samanborið við sjávarútveginn, þá hafi hann átt við þungamagnið, en ekki við verðmæti afurðanna. Það sér nú hver maður, hve viturlegt er að bera saman þungamagnið, en ekki verðmætið. Ég hygg, að jafnvel úreltur atvinnuvegur gæti sýnt langmest þungamagn. Auk þess var það augljóst, að hv. þm. hafði enga hugmynd um, hvað þungamagn landbúnaðarafurðanna er, þar sem hann taldi alla mjólkurframleiðslu í landinu minni en þá mjólk, sem kemur á Reykjavíkurmarkaðinn, og annað var eftir því hjá þessum hv: þm. Slík rökfærsla, að bera saman þungamagnið, gerir engan mann vitrari, leysir ekki úr neinum vanda og færir engan nær því raunverulega í þessum málum. Um bollaleggingar hv. 2. þm. Reykv. um það, að landbúnaðinum sé haldið niðri af pólitískum ástæðum, sé ég ekki ástæðu til að ræða. En sé svo, að landbúnaðinum sé af pólitískum ástæðum haldið niðri, þá er það gert af þeim flokki, sem ekki vill veita lið og aðstoð þeim till., sem hér hafa komið fram um aðstoð við hann og endurbætur á honum. Fyrir öllum tæknilegum framförum landbúnaðarins hefur Framsfl. barizt, en flokkur hv. 2. þm. Reykv. á móti þeim. Þeir hafa barizt á móti rafmagnsmálinu og ræktunarmálinu, og frá þeim hefur andað köldu í nýbýlamálinu. þó að vitað sé, að búið er að koma upp mörgum nýjum býlum í landinu fyrir þessa löggjöf, þrátt fyrir mótstöðu þeirra. En nú ætla þessir hv. þm. víst að fara að gera betur, og ég fullvissa hv. 2. þm. Reykv. um það, að við framsóknarmenn munum ekki verða til þess að draga úr því, að þeir leggi fram krafta sína betur en þeir hafa gert hingað til til að bæta aðstöðuna hjá fólkinu í dreifbýlinu. Hingað til höfum við ekki heyrt annað en gyllingar, þegar þeir hafa talað um þessi mál, en mætt fullkominni andstöðu, þegar átt hefur að leysa málin hér á Alþ. Ég man ekki eftir neinu máli landbúnaðarins, sem þeir hafa viljað styðja. En þeir hafa komið með frv., sem hafa verið heldur illa undirbúin og í rauninni óframkvæmanleg, vitanlega í því trausti, að þau kæmu aldrei til framkvæmda, til þess að þurfa ekki að standa við það. sem í þeim var. Ef landbúnaðinum hefur verið haldið niðri af pólitískum ástæðum, þá er það flokkur hv. 2. þm. Reykv., sem hefur gert það, en nú ætlar hann að bæta ráð sitt og láta þá, sem í dreifbýlinu búa, njóta réttlætis, eða ég held, að ég hafi mátt skilja þetta af ræðu hv. 2. þm. Reykv., og fagna ég því, að hann bersýnilega hefur bætt ráð sitt.