Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Skömmu eftir að ríkisstjórnin var mynduð, var fjórum embættismönnum falið að endurskoða tollskrána og öll aðflutnings- og innflutningsgjöld. Sú endurskoðun tekur að sjálfsögðu langan tíma, en megintilgangur hennar er sá að samræma þessi gjöld, taxta þeirra, álagningu og innheimtu, og gera þetta allt einfaldara í sniðum en verið hefur. Í annan stað var þessum sömu fjórum embættismönnum falið að endurskoða gildandi lög um söluskatt. Það hafði komið í ljós, að söluskattur sá, sem nú er í gildi, 9% af iðnaði og þjónustu innanlands, hafði reynzt meingallaður, ranglátur og erfiður í framkvæmd. Þessir fjórir embættismenn, sem falið var þetta verkefni, að endurskoða lögin um söluskatt, voru ráðuneytisstjórarnir í efnahagsmála- og fjármálaráðuneytinu, hagstofustjórinn og tollstjórinn í Reykjavík. Í öðru lagi lá það fyrir við samningu og undirbúning fjárlagafrv., að afla þyrfti tekna, sem svaraði um 280 millj. kr., til þess að vega upp á móti brottfalli tekjuskatts af launatekjum í fyrsta lagi, sem var eitt af atriðum í samningi við stjórnarmyndunina, til þess að vega í öðru lagi á móti afnámi þessa 9% söluskatts á iðnað og þjónustu, sem mönnum eftir atvikum sýndist óhjákvæmilegt að fella niður, og í þriðja lagi til þess að afla fjár, til þess að bæjar- og sveitarfélögin gætu fengið nýjan tekjustofn til þess að gera þeim kleift að lækka útsvörin. Þessum sömu embættismönnum var falið þetta verkefni, og það frv., sem hér liggur fyrir til laga um söluskatt, er árangur af starfi þeirra og athugunum ríkisstjórnarinnar á þeirra tillögum. Í fjárlagafrv., sem samið var eða endurskoðað um áramót, var gert ráð fyrir, að þessara 280 millj. kr. yrði aflað fyrst og fremst með almennum söluskatti í smásölu eða á síðasta stigi viðskipta. Eftir að málið hafði verið athugað og undirbúið, bæði af þessum embættismönnum og rætt rækilega í ríkisstj., kom það í ljós, að með hinum almenna söluskatti, eins og hann er ráðgerður í þessu frv., 3%, mundi ekki nást þessi upphæð og þyrfti því að gera aðrar ráðstafanir til viðbótar á þessu ári. Ástæðurnar til þess, að hinn almenni söluskattur nær ekki á þessu ári 280 millj. kr., eru ekki, eins og sum málgögn og þm. hafa látið í veðri vaka, einhverjar týndar milljónir eða skakkir útreikningar. Það er allt saman tilbúningur og skáldsaga. Ástæðurnar eru þær, sem ég skal nú greina. Í fyrsta lagi var það í rauninni í upphafi ljóst, að til þess að ná þessari upphæð mundi ekki duga 3% söluskattur, heldur mundi verða að hafa hann a.m.k. 4% eða jafnvel milli 4 og 5%. Ríkisstj. taldi hins vegar við athugun málsins ekki rétt að leggja til, að söluskatturinn yrði hærri en 3%. Í öðru lagi kemur þessi söluskattur aðeins á þrjá ársfjórðunga, en gildir ekki fyrir árið allt, og veldur það að sjálfsögðu lægri tekjum. Í þriðja lagi þótti rétt við undirbúning málsins að undanþiggja söluskatti allstóra flokka vöru og þjónustu, sem rýra tekjur af skattinum verulega. Þar telur einna mest byggingarvinna, sem rétt þótti að undanþiggja. Auk þess eru undanþegnar, eins og greinir í 6. og 7. gr. frv., bæði ýmsar helztu rekstrarvörur sjávarútvegs og landbúnaðar og ýmislegt fleira. Þessar þrjár ástæður liggja til þess, að söluskattur sá, sem hér er lagt til að lögfestur verði, mun ekki á þessu ári gefa þá upphæð, sem í fjárlagafrv. hafði verið tiltekin. Það varð því að ráði, að á þessu ári skyldi náð viðbótarupphæðinni með því að bæta við innflutningssöluskattinn, sem nú er 7%, og að hann skyldi hækkaður um 8%, þ.e.a.s. verða 15%. Nú vil ég taka það fram, að þetta tvennt, 3% smásöluskatturinn og 8% innflutningssöluskatturinn, er m.a. að því leyti ólíkt í þessu frv., að ákvæðin um smásöluskattinn eru ekki bundin við þetta ár, heldur gert ráð fyrir, að þau ákvæði standi áfram, að smásöluskattinum verði haldið ekki aðeins þetta ár, heldur áfram. Hins vegar eru um 8% innflutningssöluskattinn bráðabirgðaákvæði og ekki ákveðið annað í þessu frv. en hann skuli gilda út þetta ár. Í sambandi við þetta mál vil ég einnig minnast á það, að stefnan er sú nú og verður væntanlega á næstu árum fremur að létta beinu skattana hér á landi heldur en að þyngja þá. Það má því gera ráð fyrir, að strax á þessu ári og á næstu árum fái ríkissjóður verulega minni tekjur af hinum beinu sköttum en verið hefur að undanförnu. Í annan stað er þess að geta, að aðflutningsgjöld og tollar eru hér á Íslandi miklu þyngri en þekkist yfirleitt í öðrum löndum, þ.e.a.s. í öðrum löndum Vestur-Evrópu og Ameríku. Við stefnum nú að því að gera verzlunina frjálsari en verið hefur, og m.a. verður það vafalaust stefna okkar Íslendinga að reyna á næstu árum að komast inn á fríverzlunarsvæði eða bandalög í einu eða öðru formi, og það m.a. leiðir auðvitað til þess, að fremur verður að stefna að því að lækka aðflutningsgjöldin og tollana en hækka. Þegar við höfum það í huga varðandi þessa tvo megintekjustofna ríkissjóðs, annars vegar beinu skattana og hins vegar tolla og aðflutningsgjöld, að væntanlega stefnir fremur í þá átt á næstu árum að létta þessi gjöld heldur en þyngja þau, þá kemur að sjálfsögðu upp sú spurning: hvernig á þá ríkissjóður eða hið opinbera að afla sér þeirra tekna, sem það þarf til sinnar starfsemi og þjónustu? Og þá verður fyrir augum að sjálfsögðu fyrst og fremst sölu- og veltuskattur í einu eða öðru formi. Út á þá braut hafa nágrannaþjóðir okkar ýmsar farið hin síðustu ár. En þegar rætt er um söluskatt eða veituskatt, getur hann að sjálfsögðu verið með margvíslegu móti. Stundum hefur verið reyndur svokallaður fjölstigaskattur, þ.e.a.s. skattur, sem lagður er á veltuna á öllum stigum. Það getur þýtt það, að í sumum greinum lendir söluskatturinn þrisvar, fjórum, fimm sinnum á sömu vörunni eftir því, hvað hún gengur í gegnum mörg framleiðslustig frá hráefni og til fullunninnar vöru, sem komin er í hendur neytanda. Sá veltuskattur, sem fyrst var lögtekinn hér á Íslandi, 1945, var með þessum hætti, fjölstigaskattur, sem lenti á öllum stigum veltunnar. Á þessu fyrirkomulagi eru ákaflega margir annmarkar, sem ég skal ekki fara út í hér. En reynsla og athuganir manna á þessu söluskattsmáli í heild hafa yfirleitt leitt til þess, að menn hafa horfið frá fjölstigakerfinu. Það er hægt að hugsa sér einnig, að söluskattur sé lagður á í heildsölu. Það hefur þann kost fram yfir smásöluskattinn, að þá eru aðilarnir færri, sem eiga að innheimta og standa skil á þessum skatti, en hins vegar eru á því fyrirkomulagi ákaflega miklir framkvæmdaörðugleikar og annmarkar. Eftir nána athugun bæði á því, hvað mundi henta bezt hér á landi, og einnig með samanburði við löggjöf og reynslu nágrannaþjóða okkar, er það álit manna, að söluskattur á síðasta stigi muni bezt henta okkur Íslendingum. Á því er meginefni þessa frv. byggt, að lögfestur sé slíkur söluskattur, og er meginstefna hans skýrgreind í 3. gr. frv., þar sem segir, að söluskattskylda af seldri vöru eða vinnu skuli almennt bundin við síðasta stig viðskipta, þ.e. sölu til neytenda o.s.frv. Í II. kafla þessa frv. er rætt um þennan söluskatt af viðskiptum. Í 4. og 5. gr. er nánar skýrt með dæmum, hvað teljist til skattskyldrar sölu og þjónustu og hverjir séu söluskattskyldir. Í 6. gr. eru svo taldar upp undanþágur frá skattskyldu fyrir vörur og verðmæti og í 7. gr. undanþágur varðandi þjónustu og ýmiss konar starfsemi. Í öðrum greinum þessa kafla er svo nánar skýrt, hverjir eiga að hafa með höndum álagningu og innheimtu skattsins og eftirlit með framkvæmd hans. Í III. kafla laganna eru ákvæði um söluskatt af innflutningi, þ.e.a.s. um þann 7% söluskatt af innflutningi, sem nú er í gildi og hefur verið um nokkurra ára skeið, og er það að meginefni til ábreytt frá gildandi lögum. Þó eru í gildandi lögum taldar upp ýmsar undanþágur frá skattinum, en þessi upptalning er mjög ófullkomin, og reyndin hefur orðið sú, að ráðh. hefur í reglugerð kveðið miklu nánar á um undanþágurnar og bætt þar mörgum við. Hér hefur verið talið rétt að hafa í 18. gr. heimild til ráðh. til þess að undanþiggja tilteknar vörutegundir með reglugerð, og eins og tekið er fram í grg. um 18. gr., þá er gert ráð fyrir, að þær undanþágur verði í aðalatriðum hinar sömu og nú tíðkast. Þá er það nýmæli í þessu frv., að svo er ákveðið, að fimmtungur söluskattsins, þ.e.a.s. 3% söluskattsins og 8% innflutningssöluskattsins, skuli renna til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Það mál hefur oft verið rætt hér á þingi á s.l. áratug, hver nauðsyn er á því að bæta fjárhagsaðstöðu sveitarfélaganna af ýmsum ástæðum. Bæði er það kunnugt, að mörg þeirra hafa átt í vök að verjast fjárhagslega, þegar ríkisvaldið hefur hlaðið á þau nýjum útgjöldum án þess að sjá þeim fyrir auknum tekjum, og hins vegar brýn nauðsyn til að sjá þeim fyrir tekjustofnum til þess að gera þeim kleift að draga úr útsvörunum, sem víða eru orðin allt of há. Það hefur um margra ára skeið verið sérstaklega mænt á óbeinan skatt eða hluta af söluskatti í þessu skyni, en hefur hingað til ekki fengizt samþ. á þingi, þó að till. hafi verið uppi um það alloft. Í þessu frv. er nú gert ráð fyrir, að fimmtungur söluskattsins renni til sveitarfélaganna, en það er gert ráð fyrir, að það verði 56 millj. af þessum 280 milljónum. Það hefur verið um það rætt mjög í hv. Ed., sem þetta frv. hefur gengið í gegnum, hvort þetta frv. feli í sér nýjar álögur á landslýðinn eða ekki. Eins og ég hef tekið fram og raunar hefur komið skýrt fram, bæði í fjárlagafrv., grg. þess, og þeirri grg. ríkisstj. um viðreisnina, sem gefin var út sem hvít bók, þá hefur það komið skýrt og greinilega fram, að á móti þessum 280 millj. kr. söluskatti, sem þetta frv. felur í sér, koma þrír aðrir liðir, sem létta álögum á landslýðnum, sem nema samtals sömu upphæð. Ég vil í fyrsta lagi út af því, að þetta frv. feli í sér nýja tekjuöflun að upphæð 280 millj. kr., geta þess, að reynt hefur verið í umræðum og blaðaskrifum að rangsnúa mjög sannleikanum í þessu efni. Stundum er talað um, að söluskatturinn, sem leiði af þessu frv., sé milli 400 og 500 millj. Stundum er því haldið fram, að hann sé ekki 280, heldur 370–380 millj. Þetta er allt saman eftir þeim tölum, sem hv. stjórnarandstæðingum þóknast að nota í hvert og eitt skipti. En þessi tala, sem stundum er notuð, að það séu ekki 280 millj., heldur 370 eða 380, er fundin út með því að áætla, hver söluskatturinn verði fyrir heilt ár. Það, sem hér er um að ræða, er það, hver söluskatturinn verði á þessu ári, og þá er gert ráð fyrir sem sagt, að hann gefi, miðað við 10 mánuði, 280 millj. Það er að sjálfsögðu ekki rétt að setja þetta dæmi þannig upp að reikna út, hvað þessi ákvæði mundu gefa á heilu ári, ef þau væru í gildi, þegar af þeirri ástæðu, að annar hluti þessa skatts, 8% á innflutninginn, er alls ekki með þessu frv. ætlazt til að gildi nema í 9 mánuði eða til loka þessa árs. Það er því alveg einsætt og óvefengjanlegt, að hér verður að miða við 280 millj., sem gert er ráð fyrir að þetta frv. feli í sér af nýjum álögum. Það, sem hins vegar kemur þar á móti og verður létt af landslýðnum á þessu ári, er í fyrsta lagi tekjuskatturinn, en í stjórnarsáttmálanum er ákveðið að endurskoða skattalöggjöfina í heild og sérstaklega tekið fram að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum. Eftir þeim till. varðandi þetta mál, er gerðar hafa verið, hefur verið reiknað út, hver tekjumissir mundi verða á þessu ári fyrir ríkissjóð af þessum sökum, og sá útreikningur sýnir, að tekjumissir ríkissjóðs mundi verða aldrei minni en 110 millj. á þessu ári. Hv. stjórnarandstæðingar reyna stundum að villa um og blekkja með því að nota töluna 75 millj., sem ríkið tapi, og þá er það fundið út með því að bera saman fjárlög fyrir 1959 og fjárlagafrv. fyrir 1960. Það, sem skiptir máli í þessu efni, er auðvitað það, hverjar tekjur ríkissjóðs hefðu orðið á þessu yfirstandandi ári að óbreyttum skattalögum. Eftir útreikningum skattstofunnar mundu þær tekjur verða að óbreyttum skattalögum a.m.k. 110 millj. meiri en eftir þær breyt., sem fyrirhugað er að gera. M.ö.o.: það er einnig óvefengjanlegt, að tekjumissir ríkissjóðs á þessu ári vegna hinna fyrirhuguðu skattalagabreytinga mun nema a.m.k. 110 millj. kr. Í öðru lagi er svo 9% söluskatturinn, sem ætlunin er að afnema með þessu frv. En eins og ég gat um, hefur hann reynzt meingallaður og ranglátur og erfiður í framkvæmd. En ef þau ákvæði mundu gilda áfram út þetta ár, er gert ráð fyrir, að hann mundi gefa ríkissjóði um 114 millj. Þetta tvennt gerir 224 millj. kr. Þá er í þriðja lagi ætlazt til, að sveitarfélögin fái 56 millj. kr., eins og fram er tekið í fjárlagafrv. Þegar þessar þrjár upphæðir koma saman, eru það 280 millj., en það er einmitt sú fjárhæð, sem þarf að afla í staðinn og gert er ráð fyrir að afla með þessu frv. Það er því alveg ljóst, að hér stenzt það á, þær álögur, sem á að létta af landslýðnum nú á þessu ári, og þær, sem á að leggja á með þessu frv. Með þessu frv. er því ekki um að ræða nýjar álögur á landslýðinn, heldur, eins og ég hef tekið fram áður, tilflutning á gjaldheimtu eða skattstofnum. Nú hefur því verið haldið fram, að þessi söluskattur væri sérstaklega ranglátur að því leyti, að hann komi sérstaklega hart niður á alþýðufjölskyldunum, launamönnum, hinum efnaminni og afnám tekjuskatts og aðrar þær ráðstafanir, sem ég gat um hér áðan, mundu hvergi nærri vega þar upp á móti. Það hefur verið gerður útreikningur á því, hvernig þetta dæmi lítur út. Hagstofan hefur reiknað út, hver útgjaldaauki mundi verða af þessu frv. fyrir þá fjölskyldu, sem vísitalan er byggð á, þ.e.a.s. vísitölufjölskylduna. Og þá kemur í ljós, að 8% innflutningsskatturinn plús 3% söluskatturinn, en að frádregnum 9% skattinum á iðnaði og þjónustu, gerir það að verkum, að útgjöld vísitölufjölskyldunnar hækki um 1875 kr. miðað við heilt ár. M.ö.o.: hækkun útgjalda vegna þessa frv. mundi verða á vísitölufjölskyldunni 1875 kr. miðað við heilt ár. En nú á þetta frv. aðeins að gilda 3 ársfjórðunga á þessu ári. Sem sagt, sá hækkaði eða nýi söluskattur, sem hér er gert ráð fyrir, kemur aðeins á 9 mánuði ársins, en það þýðir, að útgjaldaauki vísitölufjölskyldunnar er vegna þessa frv. 1400 kr. á þessum 9 mánuðum. Á móti kemur svo það, að tekjuskattur þessarar sömu fjölskyldu er um 1450 kr., sem feilur niður. Auk þess er gert ráð fyrir, að útsvör lækki á þessari fjölskyldu, þ.e.a.s. útsvör í Reykjavík, en allur vísitölugrundvöllurinn er byggður á framfærslukostnaði fjölskyldu í Reykjavík. Það er gert ráð fyrir, að útsvör í Reykjavík lækki á þessu ári um 10–15% frá því, sem var í fyrra. Nákvæmar er ekki hægt að segja til um það nú, vegna þess að störfum niðurjöfnunarnefndar er skammt á veg komið enn. En þetta þýðir, að útsvar vísitölufjölskyldunnar mundi lækka a.m.k. um 700 kr. á þessu ári frá því, sem var í fyrra. Tekjuskatturinn sem sagt 1450 kr., útsvarið a.m.k. um 700, það gerir 2150, sem er létt útgjöldum af vísitölufjölskyldunni með þessu tvennu á þessu ári. Þegar við berum þessar tölur saman og annars vegar 1400 kr. útgjaldaaukann vegna þessa frv., þá er ljóst, að með þessu frv. er ekki verið að íþyngja alþýðufjölskyldunum, launamönnunum, vísitölufjölskyldunni, heldur þvert á móti, það er verið að létta af þeim gjöldum. Varðandi meðferð þessa frv. vil ég taka það fram, að áður en frv. var prentað og lagt fyrir Alþingi, þótti það sjálfsagt og til fyrirgreiðslu við undirbúning og meðferð málsins að senda frumvarpsuppkastið til nokkurra aðila, þeirra sem fyrst og fremst eiga að hafa með framkvæmdina að gera, þ.e.a.s. að annast innheimtu söluskattsins. Þessir aðilar, sem fengu frv. sem trúnaðarmál til athugunar, voru: Landssamband iðnaðarmanna, Félag ísl. iðnrekenda, Samband ísl. samvinnufélaga, Vinnuveitendasamband Íslands, verzlunarráðið, Kaupmannasamtök Íslands og stórkaupmannafélagið. Þessir eru þeir aðilar, sem það lendir mest á að sjá um innheimtu skattsins, þ.e.a.s. kaupfélög og kaupmenn, iðnaðarmenn og iðnrekendur og svo verktakar að vissu leyti. Ýmsir þessara aðila komu svo ábendingum og athugasemdum sínum á framfæri, áður en gengið var endanlega frá frv. Ýmsar þeirra ábendinga voru teknar til greina og teknar inn í frv. strax. Ég get þessa sérstaklega vegna þess, að komið hafa fram ádeilur í þingi út af því, að frv. hafi verið sent út um borg og bý til manna utan þings, áður en hv. alþm. áttu kost á að sjá það. En ég ætla, að flestir hljóti að vera sammála um, að það hljóti að hafa verið heppilegri vinnubrögð að gefa þessum aðilum kost á að koma sínum athugasemdum á framfæri, áður en endanlega var gengið frá frv., til þess að það yrði lagt fyrir Alþingi, og það mun að sjálfsögðu spara ýmsar breyt., sem ella hefði þurft að gera í meðförum þingsins. Ég mun láta þessi inngangsorð með söluskattsfrv. nægja og legg til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Þegar núverandi hæstv. ríkisstjórn á sínum tíma lagði fram efnahagstill. sínar og áætlunina um þau mál, kvaðst hún gefa heildarmynd af því, sem ætti að gera, og einn dráttur í þeirri mynd var sú yfirlýsing núverandi hæstv. fjmrh., að söluskattur á innflutningi yrði ekki hækkaður. Honum yrði ekki breytt. Og allir útreikningar þeir, sem hæstv. ríkisstj. lagði fyrir Alþingi og þjóðina, voru byggðir á þessari yfirlýsingu hæstv. ráðh. Allir útreikningar um áhrif efnahagsráðstafananna á framfærslukostnað og yfir höfuð á þjóðarbúskapinn voru byggðir á þessari yfirlýsingu ráðh. En nú í dag leggur þessi sami hæstv. ráðh. fram frv. til laga um söluskatt, þar sem söluskattur á innflutningi er meira en tvöfaldaður frá því, sem hann hefur verið. Þetta er framkvæmdin á þessari yfirlýsingu hæstv. ráðh., sem var einn meginþátturinn í efnahagsáætluninni, sem uppi var látinn. Nú skyldu menn halda, að hér væri um einhvern smáhégóma að ræða og það væri ekki ástæða til þess að gera veður út af þessu. Hér væri alls ekki um stórfellt mál að ræða. En íhugum þetta ofur lítið og sjáum, hvað hér er að gerast. Hvað mundi þessi meira en tvöföldun á söluskattinum af innflutningnum, sem nú er dembt yfir þvert ofan í fyrri yfirlýsingar hæstv. ráðh., gefa mikið í tekjur á ári? Það er mál út af fyrir sig, að hv. Alþingi er ekki einu sinni sýnd sú virðing í þessu stjórnarfrv., að það sé getið um það í grg., hvernig tekjurnar verði af frv. Það er ekki í frv., svo að ég fái séð, eða grg. einu sinni haft fyrir því að leggja fram sundurliðaða áætlun um það, hver söluskatturinn muni verða, ekki einu sinni greint frá því í grg., hvað söluskatturinn af innflutningi sé áætlaður mikill og hvað söluskatturinn af umsetningunni innanlands muni verða áætlaður mikill. Þetta er ofur lítið dæmi um vinnubrögðin af hendi hæstv. ríkisstj. og þá virðingu, sem hún ber fyrir Alþingi, að þetta skuli ekki vera í grg. En ef marka má áætlanir hæstv. ríkisstjórnar sjálfrar, sem eru í fjárlagafrv., þá er gert ráð fyrir því, að söluskattur sá af innflutningi, sem fyrir er, gefi milli 150 og 160 millj. kr. á ári. En hér er sá skattur meira en tvöfaldaður samkv. þessu frv., þannig að hér er um að ræða álögur upp á a.m.k. 180 millj. á ári, sem nú á að leggja á þvert ofan í fyrri yfirlýsingar hæstv. fjmrh. fyrir nokkrum vikum hér á Alþingi, - 180 millj. á ári a.m.k. hlýtur þessi meir en tvöföldun á aðflutningssöluskattinum að gefa miðað við heilt ár. Hér er þá ekki heldur um neitt smáræði að ræða. Það er hvorki meira né minna en 8% ofan á meginhlutann af öllum innflutningnum, ekki aðeins aðflutningsverðið sjálft, innkaupsverðið á vörunum, heldur ofan á aðflutningsverðið, flutningsgjöldin, kostnaðinn við vörurnar og alla tollana og öll innflutningsgjöldin, sem fyrir voru, eins og þetta var allt orðið eftir 50% gengislækkun. Ofan á þetta allt saman setur nú hæstv. ráðh. 8% nýtt gjald, þvert ofan í það, sem hann lagði fyrir fyrir nokkrum vikum. Ef hann hefði átt að gera sams konar till., sem hefðu átt að þýða álíka álögur, fyrir gengislækkunina, þá hefði það ekki orðið að vera 8%, heldur, - ja, ég hef ekki reiknað út, hvað það hefði þurft að vera hátt, en það hefði þurft að verða hátt á annan tug prósenta - nýja gjaldið - ofan á allan innflutninginn til þess að gefa þessar álögur. Það er ekki að furða, þó að hæstv. ráðh, sé í nokkrum vanda með að útskýra, hvernig á þessi höggi stendur, hvernig á því stendur, að hann kemur svo aftan að hv. Alþingi og þjóðinni með þetta stórfellda mál, enda voru afsakanir hans eftir því. Hann segir, hæstv. ráðh., að menn verði að gæta þess, að það sé nokkuð liðið af árinu og það þurfi að bæta sér það upp. Það vissi hæstv. ráðh. mætavel, þegar hann gaf þessa yfirlýsingu, að það hlutu að verða liðnir 2–3 mánuðir af árinu, þegar til greina kæmi, að hann gæti komið í gegnum þingið sinum nýja söluskatti. Þetta eru því alveg marklausar afsakanir frá hendi hæstv. ráðherra. Þá segir hæstv. ráðh., að hann hafi komizt að þeirri niðurstöðu, að það hafi ekki verið hægt að leggja á svo gífurlega háa skattaprósentu á vöruumsetninguna innanlands, að hægt væri að ná eins miklu og hann þurfti með því móti. Ætlar hæstv. ráðherra að telja okkur trú um, að þegar hann gaf þessa yfirlýsingu um söluskattinn og þegar efnahagsáætlunin var gefin upp, þá hafi hann ekki verið búinn að gera sér grein fyrir því, hvaða skattaprósentu þurfti á umsetningu innanlands til þess að ná 280 milljónum? Vill hæstv. ráðh. láta trúa því á sig, að hann vinni þannig að þessum málum, að hann hafi ekki íhugað þetta og að hann hafi gefið Alþingi og þjóðinni yfirlýsingu um, að það yrði ekki hreyft við aðflutningssöluskattinum, án þess að hafa athugað það nokkurn skapaðan hlut, hvort hann treysti sér raunverulega til þess að taka af innanlandsumsetningunni þessar 280 millj., sem hann þóttist þurfa? En það er þessi mynd, sem hæstv. ráðh. kýs nú í sínum vanda að mála af sjálfum sér fyrir hæstv. Alþingi, sem sé sú mynd, að hæstv. ríkisstj. með hæstv. ráðh. í broddi fylkingar hafi ekki gert sér neina heildarmynd af þessu máli, áður en hún lagði út í þessar stórfelldu efnahagsráðstafanir, heldur álpist áfram frá degi til dags og verði þannig að koma þvert ofan í sínar fyrir yfirlýsingar æ ofan í æ. Ég skal ekkert segja, hvað það er, sem raunverulega liggur að baki þessum ósköpum, sem nú eru fram sett, hvort hér hafa orðið einhverjar stórfelldar reikningsskekkjur í því, sem lagt hefur verið fyrir hæstv. ráðh., eða hvort algert ráðleysi ríkir af hendi hans og hæstv. ríkisstj. um það eða hirðuleysi að kynna sér, hvernig hægt er að koma í framkvæmd þeim áætlunum, sem þeir hafa gert og hafa gefið hv. Alþingi yfirlýsingar um. Ég skal ekkert um það fullyrða. En það er bara augljóst á því, sem hér liggur fyrir, algerlega augljóst, að hér er gengið þvert á fyrri yfirlýsingar og það með svo stórfelldum hætti, að það raskar öllum grundvellinum fyrir þeim efnahagsmálaráðstöfunum, sem hæstv. ríkisstjórn hafði hugsað sér að gera. Það er vitanlega ekkert annað en tylliástæða í þessu sambandi að segja okkur, að það þurfi 180 millj. á ári eða tvöföldun á aðflutningssöluskattinum til þess að brúa það bil, sem verður vegna þriggja mánaða, því að á heilu ári gefur aðflutningssöluskatturinn aldrei minna en 180 millj., sá sem nú á að bæta við, sá nýi, en fjórðungurinn af 280 er ekki nema 70 millj. Þannig er alveg sama, hvar á þetta er litið, alls staðar blasir við ráðleysið í þessu sambandi og rangar upplýsingar, sem hv. Alþingi hafa verið gefnar um fyrirætlanir hæstv. ríkisstjórnar. Ég vil leyfa mér í þessu sambandi að spyrja hæstv. ráðh. að því, hvað hann áætlar, að 3% söluskatturinn gefi yfir árið, og hvað hann áætlar, að innflutningssöluskatturinn gefi miðað við heilt ár. En hvorugt þetta hefur mér tekizt að sjá í grg. frv. Þó að það megi ráða af áætlun hæstv. ríkisstj. í fjárlögum, að innflutningssöluskatturinn nýi hljóti að gefa um 180 millj. minnst, þá er þetta hvergi tekið fram í frv., og ég vil óska þess, að hæstv. ráðh. gefi upplýsingar um þær tölur, sem hann hefur fyrir sér um þetta. Annars vil ég segja um þessar áætlanir hæstv. ríkisstj. um þessar álögur, sem hún er að beita sér fyrir að leggja á þjóðina, að þær eru allar allt of lágar, alveg augljóslega allt of lágar. Það kemur glöggt fram af þeirri innflutningsáætlun, sem við höfum nú fengið aðgang að og höfðum lauslegar upplýsingar um áður, því að sú innflutningsáætlun er byggð á verulegri lækkun á innflutningnum, jafnvel frá því, sem innflutningurinn var 1958. Og þó að það sé vitanlegt, að stjórninni tekst að þrengja mjög að almenningi með þessum ráðstöfunum og minnka stórkostlega kaupgetuna, og þó að stjórninni takist vitanlega að koma í veg fyrir það, að menn geti lagt í mjög margt af því, sem þeir ætluðu sér að gera, og þó að stjórninni þannig takist að verulegu leyti að framkvæma sína kjaraskerðingu og sinn samdrátt, þá er óhugsandi, að stjórninni takist þetta svo, að niðurfærslan á innflutningnum verði eins mikil og ríkisstj. gerir ráð fyrir. Og þess vegna eru allar áætlanir hæstv. ríkisstj. sjálfrar um álögur hennar of lágar. Það má skjóta því inn í, að hér er ekki um neinn smáböggul að ræða, sem hafði gleymzt, má t.d. benda á, að hann gefur meira en allur tekjuskatturinn hefur verið ráðgerður, eins og hann hefur verið undanfarið, allur tekjuskatturinn og eignarskatturinn, - bara þessi böggull, sem gleymdist, pinkillinn, sem gleymdist, hann einn nemur meira en allur tekjuskattur, sem lagður hefur verið á landsmenn undanfarið, bara þessi litli skjatti, sem gleymdist, nemur þessu. Hvað mundi þá vera um heildarálögurnar, sem nú eru ráðgerðar? Hæstv. fjmrh. sagði, þegar hann hafði lokið því að afsaka, að þetta hefði farið öðruvísi en gert var ráð fyrir, að menn skyldu engar áhyggjur hafa af þessu, því að þrátt fyrir þetta væru í þessu frv., - hann margendurtók: í þessu frv., ekki lagðar nýjar álögur á þjóðina. Það var mjög eftirtektarvert, hvernig hæstv. ráðh. komst að þessari niðurstöðu. Hann komst sem sé að þessari niðurstöðu þannig, að hann rakti fyrst þær álögur, sem væru fólgnar í þessu frv., en síðan fór hann að draga frá því skattalækkanir, sem væru í öðrum frumvörpum. Þannig var reikningsdæmið, sem hæstv. ráðh. brá upp fyrir hv. þingmönnum, og svona málflutningi er okkur ætlað að taka mark á og almenningi í landinu einnig. Hann dregur sem sé frá skattahækkuninni, sem er í þessu frv., væntanlega lækkun á tekjuskattinum, sem er í öðru frv., og þar við bætir hann svo, að hann dregur frá þessum skattahækkunum söluskattinn, sem rann til útflutningssjóðs, - dregur hann líka frá. Sem sagt, hann dregur frá því, sem í þessu frv. er, skattalækkanir, sem eiga að vera í öðrum frumvörpum, og einnig dregur hann frá niðurfellingu skatta, sem runnu til útflutningssjóðs, þó að á móti þeim sköttum hafi komið margfaldar álögur í formi gengislækkunarinnar. En ætli það væri ekki ögn myndarlegra fyrir hæstv. ráðherra en að vera að bögglast við þessar blekkingar að reyna að gera mönnum grein fyrir því, hvað miklar álögur felast í öllum þeim frumvörpum samanlagt, sem hæstv. ríkisstj. hefur þegar beitt sér fyrir og ætlar að beita sér fyrir eftir yfirlýsingum hennar, og gera sér þá einnig grein fyrir því, hvað kemur á móti af lækkunum í öllum frumvörpum og öllum tillágum, sem frá hæstv. ríkisstj. eiga að koma? Ætli það sé ekki það eina, sem þjóðina varðar um? Hvað ætli þjóðina varði um það út af fyrir sig, í hvaða frumvörpum þetta er, eitt eða annað atriði? Það, sem mestu máli skiptir í þessu sambandi, er það, hvað ríkisstj. er að leggja á þjóðina miklar álögur í heild og hvað hún er að létta miklum álögum af. Það er það dæmi, sem okkur varðar um, og það dæmi, sem þjóðina varðar um, en ekki þessi blekkingaleikur, sem hæstv. ráðh, var að leika og endaði með þessari yfirlýsingu, að með þessu frv. væru ekki lagðar nýjar álögur á þjóðina, sem út af fyrir sig er algerlega röng. Sú yfirlýsing er algerlega röng, því að hann dregur þar frá skattafvilnun, sem á að koma eftir öðrum frv. En svona málflutningur hefur alls enga þýðingu og hefur ekkert gildi. Það eina, sem hefur nokkurt gildi, er að reyna að gera sér grein fyrir því, hvað verið er að gera, þegar á heildina er litið, og þá verður dæmið nokkuð öðruvísi en hæstv. ráðh. vildi láta menn halda með því að slíta einstaka þætti málsins út úr, eins og hann gerði hér áðan. En heildarmyndin er þessi eftir tölum þeim, sem hæstv. ríkisstj. hefur gefið upp, að hækkun á álögum er sú, sem hér greinir: Það er hækkun á verðtolli og fleiri sköttum vegna gengislækkunarinnar, sem áætluð er í fjárlagafrv. af ríkisstj. sjálfri, 146 millj. Þetta eru nýjar álögur til ríkissjóðs. Þá eru það 113 millj. nettó, sem eru teknar í ríkissjóð, en runnu áður í útflutningssjóð. Þetta eru líka nýjar álögur til ríkissjóðs, 113 millj., og samkv. áætlun ríkisstj. sjálfrar. Þetta gera 259 millj. Í þessu frv., sem við erum að ræða hér, eru a.m.k. 370 millj. kr. nýjar álögur eftir áætlunartölum ríkisstj. sjálfrar, miðað við heilt ár, en 20% af því eiga að renna til sveitarfélaganna, þannig að þá eru eftir 296 millj til ríkissjóðs, miðað við heilt ár. Þetta eru 555 millj., sem eru alveg óumdeilanlega nýjar álögur til ríkissjóðs, og þetta er byggt á áætlunum ríkisstjórnarinnar. Á móti kemur svo það, sem hæstv. ríkisstj. hefur tilkynnt að hún ætli að lækka tekjuskattinn, sem nemur 70 millj., miðað við áætlanir ársins 1959, og það er tala, sem ríkisstj. sjálf hefur sett um þetta efni í sitt fjárlagafrv., - það eru 70 millj. Og enn fremur ætlar hæstv. ríkisstj. að létta af söluskatti af iðnaðinum, sem rann til ríkissjóðs, um 35 millj., það er einnig hennar eigin áætlun. M.ö.o.: Samkv. þessu ætlar ríkisstj. að létta af álögum til ríkissjóðs, sem nema 105 millj., en vill fá lögleiddar í staðinn nýjar álögur, sem nema 555 millj., þannig að hrein aukning á álögum til ríkissjóðs, sem hæstv. ríkisstjórn beitir sér fyrir, er 450 millj. að minnsta kosti, ef miðað er við heilt ár. En þessar álögur eru raunverulega miklu meiri, vegna þess að þær eru miðaðar við innflutningsáætlun, sem er of lág. Það er óhugsandi, að stjórninni takist að berja þjóðina svo niður, að innflutningurinn verði ekki meiri en gert er ráð fyrir í innflutningsáætlun ríkisstj. Ef menn vildu á hinn bóginn gera hæstv. ráðh. það til geðs að reikna ekki söluskattinn fyrir heilt ár, heldur aðeins fyrir 9 mánuði, elns og hann vill fara fram á, þá eru þessar nýju álögur nettó a.m.k. 370 millj. eftir þeim tölum, sem hæstv. ríkisstj. notar sjálf. Þær leika sem sagt á 370–450 millj. eftir því, hvort menn vilja telja nýja söluskattinn fyrir 9 mánuði eða 12 mánuði. Fram hjá þessum staðreyndum er alveg óhugsandi að komast, og það er alveg sama, hvernig hæstv. ráðh. reynir að reikna út frv. sín hvert fyrir sig og reynir að rugla þessum tölum fyrir mönnum. Þetta eru staðreyndir. Þetta eru álögurnar til ríkissjóðs. Eða hvernig ætlar hæstv. ráðh. að reyna að telja okkur trú um, að það séu ekki nýjar álögur til ríkissjóðs, þessir liðir, sem ég hef greint, og að hann geti mætt 430 millj., sem ríkisútgjöldin hækka samkv. fjárlagafrv. hans, án þess að afla ríkissjóði nýrra tekna? Ég spyr: Vill hæstv. fjmrh. leyfa sér að halda því fram, að hann hafi ekki till. um það að afla nýrra tekna til ríkissjóðs í sínum áætlunum og sínum frv., þegar litið er á þau í heild? Um það er ekkert að villast. Það eru ýmist beinar hækkanir vegna gengislækkunarinnar, sem eru nýjar álögur til ríkissjóðs, eða þá að fé er tekið inn í ríkissjóð nú, sem áður rann í útflutningssjóð, í staðinn fyrir að fella þá tekjuöflun niður á móti gengislækkuninni, og loks eru svo beinar nýjar álögur í söluskattsfrv. því, sem hér liggur fyrir. Á móti koma svo lækkanir, tekjuskattslækkunin og innanlandssöluskatturinn, sem rann til ríkissjóðs, sem á að draga frá þessu, þegar ríkissjóðsdæmið er gert upp. Höldum svo áfram lengra, sem raunar er nauðsynlegt vegna málflutnings hæstv. ráðh., því að hann fór svo að reikna út meira og minna um það, hvernig þetta dæmi kæmi út fyrir einstaklinga, fyrir fjölskyldur í landinu, og notaði þá nákvæmlega sömu aðferðina. Í stað þess að reyna að gefa heildarmynd af málinu, sleit hann út úr einstaka þætti, sleit út úr söluskattsþáttinn, hvernig hann kæmi út fyrir tiltekna fjölskyldu, og blandaði þar svo inn í hæfilega mörgum öðrum þáttum til þess að gera útkomuna sæmilega hagstæða og að hún gæti farið laglega í munni. En hann hafði um þetta í raun og veru alveg nákvæmlega sömu aðferðina og þegar hann var að reyna að sýna fram á, að með þessu frv. væru ekki lagðar nýjar álögur á þjóðina. Ég ætla ekki að þessu sinni að fara út í útreikninga hæstv. ráðh. um það, hvernig ráðstafanir ríkisstj. snerta einstaka fjölskyldu. Manni skildist helzt, að hæstv. ráðh. væri kominn svo langt, að hann væri búinn að fá dæmið þannig, að í raun og veru væri nettógróði, væri nettótekjuauki að ráðstöfunum ríkisstj. fyrir vísitölufjölskylduna. Manni skildist það helzt. En ég ætla ekki að fara út í þetta núna, heldur ætla ég að rifja upp heildarmyndina af efnahagsmálaráðstöfunum ríkisstj., eins og hún blasir við núna eftir þennan nýja viðauka, sem hæstv. ráðh. hefur komið með í dag, þennan nýja drátt, sem hann hefur bætt í myndina, sem sé þennan nýja innflutningssöluskatt. Ég rakti það áðan, að nýjar álögur, ef miðað er við heilt ár, eru a.m.k. 450 millj. til ríkissjóðs. En þær eru, eins og ég hef margtekið fram, raunverulega miklu meiri. Við skulum bara nota þessa tölu, 450 millj. Það hefur verið reiknað út af hagstofunni, að innflutningsvörurnar til landsins muni hækka a.m.k. um 595 millj., þegar frá eru dregnar rekstrarvörur til útflutningsframleiðslunnar, sem ganga inn og út í dæminu, þá hækki sem sé neyzluvörur og aðrar rekstrarvörur en til útflutningsframleiðslunnar og framkvæmdavörur um 595 millj., og hækkun á duldum greiðslum og dreifingarkostnaði 152 millj., enn fremur áætlað af hagstofunni. Þetta verður samtals hvorki meira né minna en um 1197 millj. eða tæpar 1200 millj., álögurnar til ríkissjóðs, nýju álögurnar til ríkissjóðs og verðhækkunaráhrif gengislækkunarinnar, að fráskilinni verðhækkun á rekstrarvörum til útflutningsframleiðslunnar. Frá þessu þarf síðan að draga hækkun á fjárlögunum vegna gengisbreytingarinnar, sem búið er að telja í álögunum þar, og söluskattinn margumtalaða, sem hæstv. ráðh. er alltaf að tala um, iðnaðarsöluskattinn, sem felldur var niður og rann til útflutningssjóðs. Hann á að draga þarna frá, því að gengislækkunin kemur á móti honum. Það eru 119 millj. Þá eru eftir 1078 millj. eða tæpar 1100 millj., og þá er eftir að reikna verðhækkunaráhrifin af hinni gífurlegu vaxtahækkun ríkisstj., sem nema stórfelldum fjárhæðum til viðbótar þessu. Frá þessu verður svo að draga fjölskyldubæturnar, sem hæstv. ríkisstj. ætlar að beita sér fyrir, og auknar niðurgreiðslur á verðlagi vara innanlands, sem nemur samtals um 190 millj. Það er alveg sama, hvernig menn velta þessu dæmi fyrir sér fram og aftur, það er óhugsandi að fá lægri útkomu en svo, að það séu raunverulega um 1100 millj. nú, eftir að búið er að bæta þessum nýja skatti við, - 1100 millj., sem nýju álögurnar nema og verðhækkunaráhrif gengisbreytingarinnar. Og þar sem það er yfirlýst stefna núverandi hæstv. ríkisstj., að kaupgjald í landinu skuli standa óbreytt í krónutölu og tekjur framleiðenda, a.m.k. bænda og sjómanna, skuli yfirleitt vera óbreyttar í krónutölu, þá er það alveg óvefengjanlegt, að meginhlutinn af þessum 1100 millj. eiga að verða eftir áætlun ríkisstj. hreinar álögur á almenning í landinu, tekjuskerðing hjá almenningi í landinu og lækkun á fjárfestingu, ýmist í formi raunverulega lækkaðra launa eða þá með því að atvinna dragist saman. Þetta er sú tilfærsla, - við getum orðað það þannig, - þetta er sú tilfærsla, sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að láta verða í þjóðarbúskapnum á einu ári. Auðvitað er þetta ekkert annað en vitleysa og hefur aldrei verið annað en endileysa og er óframkvæmanlegt. En samt eru þetta till. núv. hæstv. ríkisstj. Með þessu er auðvitað ekki verið að stofna til neinnar viðreisnar. Með þessu er verið að steypa út í stórfelldari vandkvæði en nokkru sinni fyrr, og það dylst engum, sem er kunnugur atvinnumálum og kjörum manna í landinu. En svo er okkur sagt hér á hæstv. Alþingi, að menn skuli vera alveg rólegir. Vísitölufjölskyldan muni að lokum ekkert finna fyrir þessu. Það sé hægt að færa til í landinu 1100 millj. á þennan hátt. Þetta komi allt aftur í gegnum fjölskyldubætur og lækkun á tekjuskatti til vísitölufjölskyldunnar. Nú vitum við, að vísitölufjölskyldan, ef maður mætti viðhafa svo leiðinlegt orð, fær náttúrlega sáralitlar bætur við lækkun á tekjuskattinum, og það verða yfirleitt, ef fer eftir líkum, þeir, sem hafa hæstar tekjurnar, sem fá mesta tilslökun við breytingu tekjuskattsins. En þeir segja, að niðurstaðan af þessu öllu saman muni nánast verða sú, - eða það er ekki hægt að skilja öðruvísi þessar bollaleggingar, sem hér eru færðar fram, - að þetta verði í raun og veru engin kjaraskerðing, þessar 1100 millj., sem nema hvorki meira né minna en 20% af þjóðartekjunum, eins og þær hafa verið áætlaðar, - 20% af þjóðartekjunum. En mætti ég kannske spyrja þessa hv. herra: Hvernig á þá þessi stórkostlegi samdráttur að koma, sem gert er ráð fyrir í innflutningsáætluninni? Þeir segja, að það eigi að vera frjáls innflutningur, það sé alveg óhætt að taka lán í bili, það borgi sig sjálft, því að þetta verði allt svo vel „kontrollerað“ innanlands með kaupgetunni. Hvernig ætla þeir að koma innflutningnum á neyzluvörunum niður fyrir það, sem sá innflutningur var 1958, ef vísitölufjölskyldan á að búa við sömu kjör og hún hefur búið við og býr við í dag? Ég spyr: Vill ekki hæstv. fjmrh. svara? Hvernig ætla þeir með frjálsri verzlun að koma neyzlu þjóðarinnar nú, 1960, á almennum neyzluvörum, eins og innflutningsáætlunin gerir ráð fyrir, niður fyrir það, sem neyzlan var 1958, ef það er rétt, sem hæstv. fjmrh. segir eða er að gefa í skyn, að almenningur í landinu bíði í raun og veru ekkert tjón af þessum gífurlegu álögum, sem nú er verið að lögleiða, og af öllum þessum ráðstöfunum? Ég held það væri sæmst fyrir þessa hæstv. ráðh. að hætta að reikna og gera sig ekki framar að slíku athlægi frammi fyrir alþjóð, eins og þegar er orðið með þessum málflutningi. Það vottaði þó aðeins fyrir því fyrst, þegar þeir komu fram með þessar áætlanir, að þeir viðurkenndu heiðarlega, að það, sem hér væri verið að gera, væri stórfelldur samdráttur og mikil kjaraskerðing, sem menn yrðu að taka á sig. En allt slíkt er horfið og ekkert eftir annað en blekkingarnar. Sem sé, að menn skuli vera alveg rólegir, jafnvel þó að bætt sé stórlega enn ofan á áætlanirnar, sem áður voru lagðar fram, menn hafi í raun og veru bara hag af, það verði nettóhagnaður af þessu öllu saman, þegar upp verður staðið. En ég spyr enn: Ef nokkur glóra er í þessum málflutningi hæstv. fjmrh. og annarra þeirra manna, sem hafa haldið þessu fram, hvernig ætla þeir þá að koma innflutningi neyzluvara, algengustu neyzluvara, eins og gert er ráð fyrir í innflutningsáætluninni, niður fyrir það, sem var 1958? Ef allt er með felldu, þá á auðvitað innflutningurinn að vaxa ár frá ári. Ef framkvæmdir haldast og lífskjör þjóðarinnar versna ekki, þá eykst innflutningurinn ár frá ári með aukinni framleiðslu og fólksfjölgun. En þeir ætla að lækka stórkostlega innflutninginn, ekki með höftum, heldur með því að minnka kaupgetuna, hreinlega með því, og það er yfirlýst. Og hvernig ætla þeir að minnka kaupgetuna, ef einhver glóra er í þessum málflutningi um, að það þrengi ekki að neinum? Er hægt að bjóða upp á slíkan málflutning? Ef aftur á móti ber að skilja hæstv. ráðh. svo, að hann hafi með sínum málflutningi eingöngu átt við þetta frv., sem hér liggur fyrir, og eitthvað 2–3 „valda“ þætti úr þessu öllu saman, þá er það náttúrlega annað mál. En þá hefur sá málflutningur bara alls enga þýðingu. Hann fellur algerlega dauður niður. Í þessu máli skiptir það eitt, hvaða áhrif verða af ráðstöfunum ríkisstj. í heild, ekki einstökum frv, eða einstökum liðum, hvaða áhrif verða af ráðstöfunum ríkisstj. í heild, til hækkunar á álögum og lækkunar á álögum. Það er það eina, sem máli skiptir. Hitt hefur enga þýðingu, að bisa við að slíta út úr einstaka liði. Eins og ég sagði, þá hef ég ekki gögn núna til þess að slá upp mynd af því, hvernig þessar ráðstafanir í heild koma út fyrir eina eða aðra fjölskyldu. Það er til athugunar, hvort það gæti tekizt, áður en þessu þingi lýkur, að fá mynd af því. Um það bil, sem menn eru búnir að sjá allt, sem frá hæstv. ríkisstj. á að koma, þá er til athugunar, hvort slíkt væri hægt, að gefa slíka mynd. Og það er auðvitað mjög þýðingarmikið, ef það væri mögulegt að gefa sanna mynd af því. En auðvitað eru menn nú þegar búnir að sjá nógu mikið til þess, að það ætti að mega ætlast til þess af hæstv. ríkisstj., að hún viðurkenndi hreinlega, að hún stefnir að stórkostlegum samdrætti framkvæmda og þar með minnkandi atvinnutekjum í landinu, að hún stefnir einnig að stórkostlegri kjararýrnun almennings til þess, eins og hún segir, að geta tekið upp frjálsa verzlun, að hún stefnir að því að minnka kaupgetuna svo mjög í landinu, að það sé engin hætta á því, eins og þeir orða það, engin hætta á því, að það verði meiri eftirspurn eftir vörum innanlands, að menn geti keypt meira en gjaldeyririnn getur mætt, sem inn flýtur. Þetta finnst mér að hæstv. ríkisstjórn ætti hreinlega að viðurkenna. Nú var okkur sagt, þegar efnahagsáætlanir ríkisstjórnarinnar voru lagðar fram, að áhrifin af gengislækkuninni einni eða dýrtíðaraukningin vegna gengislækkunarinnar einnar væri 13%. Og ég skal ekkert segja um þessa útreikninga annað en það, að af langri reynslu er mér kunnugt um, að fram að þessu hafa slíkir útreikningar alltaf reynzt of lágir, það hefur alltaf verið áætlað minni dýrtíðaraukning af því, sem gert hefur verið, heldur en fram hefur komið. Og mér þætti líklegt, að svo færi enn. En þess ber bara að gæta, að inn í þetta dæmi vantaði söluskattinn algerlega. Það var ekki einu sinni í þessu dæmi gert ráð fyrir 3% söluskatti, sem þó voru, að því er manni skildist, hvíslingar um í stjórnarherbúðunum að hlyti að koma, hann yrði aldrei undir 3%. Það var ekki einu sinni reiknað með því. Nú er þessu dæmi gersamlega raskað. Þar stendur ekki steinn yfir steini í þessu tilliti, því að til viðbótar við þessa 13% hækkun á dýrtíðinni koma svo áhrif vaxtahækkunarinnar, sem verða stórfelld fljótlega í öllum greinum þjóðarbúskaparins og öll vitanlega í hækkunarstefnu, og inn í dæmið vantar líka 3% söluskattinn, og það sem stærst er, að inn í dæmið vantar þetta nýja 8% innflutningsgjald, sem hæstv. fjmrh. beitir sér nú fyrir að lögleiða, 8%, sem leggjast ekki aðeins ofan á innflutningsverð vörunnar, - ég legg áherzlu á það, - þau leggjast ekki aðeins ofan á cif-verð vörunnar, þau leggjast ofan á cif-verð vörunnar að viðbættum öllum tollum og ofan á þessar tölur, eins og þær eru orðnar eftir 50% gengislækkun, en gengislækkunin verkar auðvitað bæði á sjálft innkaupsverð vörunnar og verðtollana, sem fyrir eru, og söluskattinn, sem fyrir er. Ofan á þetta allt saman á að leggja þessi 8%. Hér er um gífurlegan nýjan þátt að ræða í dýrtíðaraukningunni, eins og við sjáum á því, að það getur aldrei orðið minna en 180 millj. á ári, miðað við heilt ár, sem þessi skattur gefur. Þess vegna hefur hæstv. ríkisstj. nú með þessum síðustu till., sem eru ræddar hér, kollvarpað öllum sínum áætlunum, og stendur ekki steinn yfir steini lengur í þeim útreikningum, sem hún hefur látið gera um áhrifin af efnahagsmálaráðstöfununum. Þá vil ég í þessu sambandi aðeins minnast á það, hvernig þessi skattur, innanlandsskatturinn, er lagður á, sem er með nokkuð nýstárlegu móti. Á undanförnum áratugum hafa Íslendingar þurft á talsverðri skattheimtu að halda, eins og kunnugt er, og margur skattur hefur verið reyndur og á lagður á þeim árum. Þó veit ég ekki til þess, að nokkrum hafi fyrr hugkvæmzt að skattleggja þann fisk, sem Íslendingar borða sjálfir, eða það kjöt, sem Íslendingar framleiða handa sjálfum sér. Það er alveg ný uppfinning, og það hefði þótt saga til næsta bæjar fyrir stuttu, ef upp á því hefði verið stungið að lækka tekjuskatt stórkostlega, og mér leikur grunur á, að sú lækkun muni ekki verða minni á hátekjumönnum en á öðru fólki, ef upp á því snjallræði hefði verið stungið til þess að fullnægja réttlætinu að lækka stórkostlega skatt á hátekjum, en leggja í staðinn skatt á soðninguna, leggja í staðinn skatt á þann fisk, sem Íslendingar kaupa á sitt eigið borð svo að segja daglega, og það kjöt og aðrar landbúnaðarafurðir, sem þjóðin framleiðir handa sjálfri sér. Og í þessu sambandi er verið að tala um réttlæti. Það er verið að tala um að færa skattálagninguna í réttlátara horf. Ég held, að hæstv. fjmrh. hafi orðað það þannig. Þá hefur hann sennilega haft í huga að skattleggja fiskinn og kjötíð, sem er meginuppistaðan í fæði almennings í landinu og engum manni hefur fyrr dottið í hug að skattleggja, svo að menn viti til, og það á að gera til þess að geta fellt niður skatta á hátekjum. M.ö.o.: þessi söluskattur á að ná til miklu fleiri nauðsynja en nokkur annar söluskattur, sem lögleiddur hefur verið. Það er verið að tala um það í þessu sambandi, að það þurfi að breyta sköttunum mjög í réttlætisátt og til þess að gera þá auðveldari í innheimtu. Og það hefur verið fundið að sumum sköttum með réttu, að þeir hafi verið mjög erfiðir í innheimtu, t.d. eins og þessi söluskattur, sem nú er verið að afnema, 9%, á iðnaðarvörum, sem er afar erfiður í innheimtu og gallaður. En ég held, að það megi segja um þetta, að með þessum úrræðum, sem hér er stungið upp á, sé nánast farið úr öskunni og í eldinn, því að svo erfitt sem það nú er að hafa eftirlít með og framkvæma tekjuskattslöggjöfina, þá held ég, að það hafi þó verið dómur allra þeirra, sem kynntust þeim málum, að það hafi verið enn erfiðara viðfangsefni að fást við innheimtu söluskattsins, þessa almenna söluskatts innanlands. Og geri ég fastlega ráð fyrir því, að þeir, sem fyrir þessu standa, eigi eftir að reka sig á. Og í þessu sambandi hefur stundum líka verið talað um, að það ætti að gera þetta allt saman miklu einfaldara í framkvæmdinni. Það er nú helzt, að það verði, eins og nú stefnir hjá hæstv. ríkisstj., því að vitanlega verður nú haldið einhverju verulegu af tekjuskattinum samkv. þeim yfirlýsingum, sem gefnar hafa verið, og þar með öllu því kerfi. sem þurft hefur til þess að halda uppi tekjuskattsinnheimtunni og útsvarsinnheimtunni, sem er grundvölluð á framtölunum. Þessu verður öllu að halda uppi áfram, og síðan bætist allt það heljarbákn við, sem þarf að koma upp, ef á að verða nokkur glóra í söluskattsinnheimtunni, þessari nýju stórfelldu söluskattsinnheimtu. Hér verður um stórkostlega aukningu að ræða á ríkisstarfrækslunni og upp settar stórfelldari flækjur í skattheimtu en nokkru sinni hafa áður komið til greina. Og það liggur í því, hversu þessi söluskattur, sem nú er stungið upp á, er miklu víðtækari en nokkru sinni hefur áður átt sér stað. En gamli söluskatturinn, sem hér var lögleiddur um eitt skeið á umsetningu innanlands, var einmitt afnuminn fyrir það, hversu örðugur hann reyndist í innheimtunni, ekki sízt fyrir það, hversu örðugt reyndist að hafa gát á því, að honum væri skilað í ríkissjóðinn. Hér er því öllu snúið við frá þeim yfirlýsingum, sem áður hafa verið gefnar. Skattinnheimtan verður ekki gerð einfaldari en áður eða dregið úr nokkrum kostnaði eða flækjum í því sambandi, heldur verður allt gert miklu umfangsmeira en nokkru sinni áður fyrr og flóknara og erfiðara í framkvæmd. Í sambandi við það, sem nú er að gerast, langar mig til þess að benda á eitt atriði, og það sýnir, hversu nýstárlegar þessar ráðstafanir eru allar, sem nú eru á ferðinni. Ég man ekki betur en fram að þessu hafi það ætíð verið svo, þegar gengislækkun hefur átt sér stað, að þá hafi reynzt mögulegt að létta á einhverjum álögum í leiðinni, sem hafi þá komið á móti þeim hækkunaráhrifum, sem af gengislækkuninni hafa stafað. Þannig var það t.d. 1950. En það, sem einkennir þessar aðfarir, sem nú er stofnað til, er, að gengislækkuninni fylgja gífurlegar álögur til ríkissjóðs, en hvergi slakað á þeim álögum, sem fyrir voru, nema í einu einasta atriði. Ég held, að það sé ekki nema eitt atriði, sem slakað er á, og það er, að felldur er niður iðnaðarsöluskatturinn, sem rann til útflutningssjóðs. Ég held ég megi fullyrða, að allir aðrir skattar, sem runnu til útflutningssjóðs til þess að standa undir útflutningsuppbótunum, eru látnir standa eftir sem áður og látnir renna í ríkissjóð til þess að standa undir útgjaldahækkuninni á fjárlögum, sem er hvorki meira né minna en 430 millj. kr. samkv. því, sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt hér fyrir. Það er þess vegna ekki að furða, þó að áhrifin af þessu öllu verði geigvænleg. Það er nú langt síðan þessar aðfarir hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkanna fóru að vekja algera furðu þjóðarinnar, enda er það ekkert einkennilegt, þegar þess er gætt, að þeir, sem að þessu standa, voru kosnir á þing til þess að halda áfram stöðvunarstefnunni, halda áfram að halds niðri dýrtiðinni án nýrra skatta. Ég sé, að sumir brosa, það er von. En þetta var það, sem átti að gera. En í staðinn fyrir fá menn þetta, sem nú hefur verið lýst, og nú er enn bætt við 180 millj. skatti, sem hefur ekki áður verið nefndur og var búið að segja að kæmi ekki til greina. Og þá kemur spurningin: Hvernig stendur á þessum ósköpum? Hvers vegna eru þeir að gera þetta? Var ekki hæstv. forsh. að lýsa því yfir um áramótin, að það mundi vanta 250 millj., það mundi vera 250 millj. kr. halli í búskapnum, annars vegar ríkisbúskapnum og hins vegar útflutningsbúskapnum. Og það er von, að margur spyrji: var ekki hægt að finna einhverjar einfaldari aðferðir til þess að leysa þetta en að stofna til allra þessara ráðstafana, sem nú hefur verið komið fram með og þýða hvorki meira né minna en a.m.k. 1100 millj. kr. álögur á almenning eða tilfærslu, þar sem almenningur á að leggja til fjármunina, en einhverjir aðrir eiga að fá þá. Þeir, sem eiga að halda óbreyttu kaupi, og þeir, sem eiga að halda óbreyttum tekjum í búum sínum, þeir sem eiga að halda óbreyttu fiskverði, eins og hlutamennirnir, sjómennirnir, eiga að gera, þeir eiga að bera þetta bótalaust, því að ég er búinn að draga frá fjölskyldubæturnar og tekjuskattslækkunina. Er það raunverulega svo, að það hafi þurft að gera þetta til þess að jafna þann skakka, sem kann að hafa verið í þjóðarbúskapnum? Nei, auðvitað ekki, það var um tvær leiðir að velja til þess að jafna þennan skakka. Önnur leiðin var sú að halda uppbyggingunni í landinu áfram, halda áfram að auka framleiðsluna í öllum greinum, eins og gert hefur verið jafnt og þétt undanfarna áratugi, halda uppi fullri atvinnu, samþykkja nýjar álögur, sem undir engum kringumstæðum hefðu þurft að vera raunverulega meiri en sem svaraði þessum halla, sem sjálfsagt hefur verið fremur oftalinn en vantalinn hjá hæstv. forsrh. Og það mátti gera með ýmiss konar skattlagningu á eyðsluna í landinu, án þess að það hefði orðið stórkostlega tilfinnanlegt, og þessu gat fylgt það að fikra sig áfram við að draga úr uppbótakerfinu eða ósamræmi uppbótakerfisins með eitthvað hækkuðu yfirfærslugjaldi. Þetta var hægt að gera. Þetta hefði ekki orðið tilfinnanlegt fyrir neinn, og þetta hefði tryggt áframhaldandi uppbyggingu í landinu og aukna framleiðslu. En það var líka önnur leið til, og þá leið hafa stjórnarflokkarnir valið, og það var leið samdráttarins. Það var sú leið að reyna að jafna þennan halla með því að draga saman. Og það er þess vegna, sem hæstv. ríkisstj. kemur nú með hvert frv. eftir annað, sem miðar að því að magna dýrtíðina í landinu, af ráðnum hug, sem er beinlínis vísindalega útreiknað til þess að magna dýrtíðina í landinu og draga þannig úr framkvæmdunum og draga þannig úr neyzlunni, draga þannig úr því, sem almenningur getur keypt. Hvert frv., sem kemur fram af öðru, er vísindalega „útspekúlerað“ til þess að hækka kostnaðinn við framkvæmdirnar í landinu og til þess að hækka verðið á neyzluvörunum og til þess þannig að draga úr framkvæmdunum og minnka neyzluna. Og markmiðið er að koma neyzlunni niður fyrir það, sem hún var 1958, eins og innflutningsáætlun ríkisstj. ber með sér, og draga stórkostlega úr framkvæmdunum, eins og þessi sama innflutningsáætlun ber glöggt vott um. Og jafnhliða þessu er svo látið fylgja, því að það á að gera meira í leiðinni en bara að draga saman, það á líka að breyta algerlega um stefnu og breyta algerlega uppbyggingu íslenzka þjóðfélagsins, og það á að gera það með því að draga úr í leiðinni öllum hugsanlegum stuðningi, sem þjóðfélagið hefur veitt til uppbyggingarinnar, þeim, sem höfðu ekki nægilega mikil peningaráð. Úr því á að draga. Það á að draga úr því með því, að íbúðirnar verði dýrari en áður, en stuðningurinn við að byggja íbúðir minnki. Það á að minnka það, sem á að fara í íbúðalán. Það á að hækka vextina. Þetta er gert til þess að draga úr uppbyggingu almennings í íbúðamálunum. Á sama hátt á að draga úr uppbyggingunni víðs vegar um landið með því að skera stórkostlega niður verklegar framkvæmdir á fjárlögum, en hækka um leið kostnaðinn við framkvæmdirnar, með öllum þessum till. og frv., sem hæstv. ríkisstj. er að reyna að berja í gegnum þingið. Og það á að draga úr stuðningi þjóðfélagsins við það að byggja upp úti um landið og alls staðar í landinu raunar, framleiðsluna bæði til sjávar og sveita. Það á að draga úr atvinnuaukningarfénu raunverulega, það á að draga úr öllum framlögum, sem hafa gengið í þessa átt, og öllum lánum, sem menn hafa átt kost á í þessu skyni, og hækka líka vextina af lánunum, allt til þess, að það sé alveg víst, að samdrátturinn verði nógu mikill. Og það er ekki nóg, að samdrátturinn verði nógu mikill, það verður líka að gæta þess, að það séu réttir aðilar, sem þurfa að draga saman. Það verður að vera almenningur í landinu, sem á að draga saman, ekki hinir. Síðan er hugmyndin, þegar búið er að koma þessum samdrætti og hæfilegri stöðvun á í þessa stefnu, að þá komi þeir, sem hafa peningaráðin í landinu, og þeir, sem hafa aðgang að bönkunum, þá komi þeir og segi: Ja, ég skal framkvæma hérna, ég skal jafnvel byggja hérna íbúðarhúsakassa, sem ég leigi út. Þið getið fengið leigt hjá mér eitt eða tvö herbergi, - kannske eldhús, ég veit það ekki, - þið getið fengið leigt hjá mér eitt eða tvö herbergi. Þetta á að verða þróunin: Þeir, sem hafa peningana í landinu og aðganginn að bönkunum í landinu, þeir eiga að fylla þetta skarð, sem verður fyrir skildi, þegar búið er að stöðva almannaframkvæmdirnar. En hver er einmitt ástæðan til þess, að hér á Íslandi er fleira af efnalega sjálfstæðu fólki en í nokkru öðru landi jarðarinnar, sem við þekkjum til, hver er hún? Ástæðan er sú, að hér hefur verið meira um þjóðfélagslegan stuðning víð framkvæmdir almennings en víðast hvar annars staðar á byggðu bóli. Það hefur verið stutt í öllum hugsanlegum myndum, það hefur verið gert með landbúnaðar löggjöfinni, það hefur verið gert með atvinnuaukningarfénu, sem veitt hefur verið í sjávarpláss landsins, það hefur verið gert með lágum vöxtum og löngum lánum til uppbyggingar í sjávarútvegi og öðrum framleiðslugreinum, það hefur verið gert með stuðningi við íbúðalánasjóðinn, við það, að menn geti fengið tiltölulega hagstæð lán til þess að byggja yfir sig sjálfir. Með þessu móti hefur verið stuðlað að því, að hér á landi eru fleiri sjálfstæðir atvinnurekendur, fleira af efnalega sjálfstæðu fólki en í svo að segja nokkru öðru landi. En það er þá líka að sama skapi færra um raunveruleg auðfélög, sem taka að sér það hlutverk t.d. að byggja íbúðir fyrir fólk og leigja því, eins og er svo algengt í öðrum löndum, eða hafa með höndum atvinnureksturinn í stórfelldum mæli. En þessi þróun, sem hér hefur orðið fyrir þessa stefnu, sem ég hef verið að lýsa og Framsfl. hefur mest allra flokka beitt sér fyrir og barizt fyrir, - þessi þróun hefur ætíð verið þyrnir í holdi Sjálfstfl., hún hefur ætíð verið þyrnir í holdi íhaldsins. En íhaldið hefur raunverulega aldrei getað framkvæmt sína stefnu hér, eins og það hefur viljað hafa hana, síðan 1927, því að það hefur aldrei haft hreinan meiri hluta í landinu síðan 1927, og þess vegna hefur það orðið að taka tillit til annarra. Þess vegna hefur það líka rekið uppboðspólitík, sem við þekkjum. Það hefur þótzt vera með öllum þessum ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið til þess að koma uppbyggingunni í framkvæmd. Það hefur þótzt vera með því öllu saman. Þeir hafa hugsað sem svo hjá íhaldinu: Þetta verður gert hvort sem er, Framsókn sér um það. Þá er bezt að láta bara eins og við séum með því og viljum jafnvel meira. Fyrst við getum ekki komið okkar stefnu í framkvæmd hvort sem er, þá skulum við ekkert vera að flagga henni framan í fólk eins og hún þá er. Við skulum bara bíða, þangað til okkar tækifæri kemur, við skulum bara telja fólki trú um, að við séum með þessu öllu, sem Framsókn berst fyrir og stingur upp á, og viljum jafnvel gera meira. Svona hefur þessi flokkur hagað sér síðan 1927. En baráttan hefur staðið fyrir því, hún hefur staðið innan veggja stjórnarráðsins og annars staðar, þar sem samstarf hefur verið við þessa menn. En opinberlega hefur þetta verið svona. Svo kemur bara að því núna eftir kjördæmabreytinguna, að þeir geta raunverulega framkvæmt sína stefnu, vegna þess að það er flokkur til í landinu, sem er svo umkomulaus, Alþfl., - svo umkomulaus, að hann er kominn inn á það að framkvæma núna í þjóðarbúskapnum sams konar stefnu og íhaldið hafði fyrir 1927, og það héfur ekki þorað að nefna síðan 1927, fyrr en nú, að það hefur fengið hreinan meiri hluta með þessum flokki. Þá er farið út í að framkvæma þessa stefnu á öllum sviðum, í trausti þess, að nú sé þeim óhætt að gera tilraunina með því að draga á öllum sviðum úr þeim stuðningi og þeirri uppbyggingu, sem hefur raunverulega mótað okkar þjóðfélag á þennan hátt, sem ég hef verið að lýsa, og hefur orðið til þess, að auðmagnið hefur aldrei náð sömu tökum hér hjá okkur og í flestum öðrum löndum. Það var hér á árunum, að það voru Bogesenar og annað slíkt og smákóngar. Einn smákóngur, einn Bogesen svo að segja í hverju plássi þessa lands. Það voru hinir góðu, gömlu dagar, sem núv. hæstv. forsrh. var að tala um hér um daginn. Þá hefði verið munur að lifa, m.a. hefði þá verið meira frelsi, t.d. í viðskiptum. Af hverju var meira frelsi í viðskiptum þá? Það var það frelsi í viðskiptum, að menn höfðu ekki ráð á því að kaupa neitt, og þess vegna var engin hætta á því, að það yrði of mikið spurt eftir erlendum gjaldeyri. Og það er sams konar frelsi í viðskiptum, sem þeir vilja fá aftur, sem var svo ánægjulegt á þessum árum. Og á þessum árum þekktum við þetta. Uppbyggingin var þannig, að það voru þessir smákóngar, sem ríktu í plássunum, þessir Bogesenar, ýmist af því að þeir höfðu kannske grætt á einhverju, en þá alveg eins stundum af því, að þeir höfðu aðgang að bönkunum. En þegar farið var fyrir alvöru að styðja uppbyggingu almennings sjálfs og almannafélögin í landinu komu til, eins og verkalýðsfélögin og samvinnufélögin, þá hurfu þessir Bogesenar, vegna þess að það vantaði aðstöðu fyrir Sjálfstfl. til þess að halda þeim við. Sjálfstfl. hafði ekki aðstöðu til þess, eftir að hann var búinn að missa meiri hluta á Alþingi, og þá fór þeim smáfækkandi. En nú er hugsunin sú að reyna að snúa þessari þróun við. Og það er verið að stíga stórfellt skref í þá átt með þessu öllu saman, sem nú er verið að gera, með stuðningi flokks, sem kallar sig Alþýðuflokk, draga úr þeim almenna stuðningi, og síðan er það efnahagslega fjárfestingin, sem á að ráða í landinu, efnahagslega fjárfestingin. Þetta, sem ég hef verið að lýsa, þetta, sem unnið hefur verið í landinu af almenningi með stuðningi í félagsmálalöggjöfinni, ýmiss konar félagslegri löggjöf, það er allt kallað núna ósköp ljótu nafni, það heitir nefnilega pólitísk fjárfesting og er bara spilling, - það er bara spilling, það er bara nokkuð, sem er komið til vegna þess, að menn eru að keppa um kjörfylgi og annað slíkt, og úr þessu verður að draga alveg stórkostlega. En hvað á að koma í staðinn? Jú, það heitir aftur á móti afar fallegu nafni. Það heitir efnahagsleg fjárfesting. En hvað er það? Það er það, sem þeir ríku vilja gera og geta gert. Það heitir efnahagsleg fjárfesting, það á að sitja alls staðar í fyrirrúmi. Hitt heitir pólitísk fjárfesting, það sem almenningur er að bisa við. Hvað á almenningur að vera að bisa við framkvæmdir, þurfa alltaf að vera að koma og biðja um lán, alltaf blankir, það verður að losa sig við slíkt með einu höggi, með því að gera framkvæmdirnar svo dýrar, að almenningur hætti að hugsa til þess að eignast íbúðir eða koma sér upp búum eða mótorbátum eða öðru slíku. Hvað haldið þið, að það verði margir á næstunni, sem eignast mótorbát, t.d. 75 tonna mótorbát, þegar hann er kominn upp í 41/2 millj., þegar búið er að hækka vextina í fiskveiðasjóðnum um leið upp í 6% og stytta lánstímann? Hvað haldið þið, að það verði margir sjómenn á Íslandi, sem geta komið með hálfa aðra milljón í lófanum til þess að leggja út í útborgun á slíkum bát? Og hvernig haldið þið, að þeim gangi að standa undir vöxtum og afborgunum af þessum nýju fiskveiðasjóðslánum og því, sem þeir þurfa að fá til viðbótar með 12% vöxtum? En hvernig hafa þessi mál þróazt á undanförnum árum? Þau hafa þróazt yfirleitt þannig, að þessir bátar hafa komið í sjávarplássin víðs vegar um landið, og það hafa ekki verið Bogesenarnir yfirleitt, sem hafa átt þessa báta, þó að þeir vilji nú taka við. Það hafa ekki verið þeir. Það hafa ekki verið Bogesenarnir, sem hafa átt þessa báta, það hefur verið yfirleitt almenningur í þessum plássum, sem hefur átt bátana, ýmist í gegnum félagsskap sinn eða einstakir sjómenn, sem hafa slegið sér saman um bátana. Það er þetta, sem á að slá niður. Þetta er bara pólitísk fjárfesting, sem engan rétt á á sér. En ef einhver Bogesen getur keypt bát, þá er það efnahagsleg fjárfesting. Ef hann getur farið inn í bankana og fengið nokkrar milljónir til þess að kaupa nokkra slíka báta og nokkur slík skip, þá er það allt í lagi, það er efnahagsleg fjárfesting. Og það er engin hætta á því, að Bogesenarnir geti ekki klofið þetta, þó að bátarnir séu hækkaðir á þennan hátt. Það verður séð fyrir því. Þeir bara fá það, sem þarf, úr bönkunum, á meðan þessir aðilar fara með þessi mál, sem núna fara með þau. Það verður ekki bætt við það, sem sjómennina vantar til þess að fá sér bát. Nei, það verður ekki gert. Og þetta eru menn, sem gera þetta, sem eru kosnir á þing undir framfaramerki, undir því merki jafnvel, að það hafi verið of hægar framfarir í landinu og þeir, sem hafi haft þessi mál með höndum, hafi verið dragbítir á þessi mál. - Og þessir menn leyfðu sér að segja, að nýr skriður kæmi á uppbygginguna, þegar þessi nýja samsteypa kæmi til valda. Svo fara þessir menn og styðja þá til valda, sem rétta hreinlega rothögg að þessari uppbyggingu, sem hefur verið framkvæmd á undanförnum áratugum, - hreinlega rothögg, þannig að menn sjá ekki sitt rjúkandi ráð um, hvernig eigi að halda henni áfram. Og nú þegar hefur þetta haft þau áhrif, að menn hafa orðið að leggja til hliðar langflest uppbyggingarplön, sem menn hafa haft með höndum í byggðarlögum landsins. Menn sjá enga leið til þess að koma þeim í framkvæmd. Hver trúir því, að það hafi ekki verið hægt að ráða fram úr þeim vanda, sem var í efnahagsmálum landsins um s.l. áramót, án þess að gerbreyta stefnunni á þennan hátt? Dettur ykkur í hug, að það sé hægt að bjóða nokkrum upp á þá röksemd, að þetta allt saman þurfi að gera út af því, þó að það kunni að hafa vantað 200–250 millj. kr. til þess að ná saman endum hjá atvinnurekendum og ríki, hafi þurft að gera þetta allt, alveg gerbreyta öllu þjóðlífinu til þess að jafna þá skakka, sem kunna að hafa verið í þjóðarbúskapnum um s.l. áramót? Það er blátt áfram vansæmd að því, finnst mér, fyrir þá, sem fyrir þessu standa, að leyfa sér að tala um það, sem hér er verið að gera, sem einhvern óhjákvæmilegan hlut, sem hafi orðið að gera til þess að rétta efnahag landsins. Þetta á ekkert skylt við slíkt. Þetta er blátt áfram algerlega ný stefna í þessum málum, sem verið er að framkvæma. Og það hefur jaðrað við, að sumir af talsmönnum hæstv. ríkisstj. hafi viðurkennt þessa staðreynd. Það hefur jaðrað við það, og það verður þó að meta þeim heldur til innleggs, sem hafa flutt mál sitt þannig. En hitt er meiri hræsnin, að boða mönnum þetta allt, sem nú er verið að gera, á þeim grundvelli, að það hafi allt verið nauðsynlegt, til þess að rétta af þann halla, sem blasti við s.l. áramót. Ef menn athuga þá heildarmynd, sem smátt og smátt er að skapast við þessar ráðstafanir ríkisstj. allar saman, þá er það ekkert ofmælt, sem einhverjir sögðu hér úr þeim herbúðum við byrjun þessara mála, þegar þau komu fyrst fyrir, að ætlunin væri sú að gerbreyta öllum þjóðarbúskapnum. Það er alveg rétt. Ætlunin er að gerbreyta öllum þjóðarbúskapnum og í þá stefnu, sem ég hef hér verið að lýsa. Svo verða menn að gera það upp við sig, hvort þeir vilja styðja að slíkri þróun eða ekki. Og þeir, sem hér að standa, þurfa ekki að halda, að allir þeir, sem hafa stutt þá til þingsetunnar, styðji þá í þessu, sem nú er verið að gera. Það kemur auðvitað ekki til mála. Þetta er svo gersamlega þveröfugt við það, sem margt af því fólki, sem þá hefur stutt, vill vera láta. Þetta skýrist smátt og smátt og tekur allt sinn tíma. En að það sé hægt að leyna því, sem raunverulega er verið að gera, með einhverjum fakírabrögðum, eins og hæstv. fjmrh. var að reyna að gera hér áðan, með því að bregða upp einhverjum útreikningum af því, að vísitölubúið tapi svona og svona mörgum krónum á einhverjum einstökum liði þessu og fái aftur svo og svo margar krónur í öðrum lið, allar svona fakírakúnstir falla bara dauðar fyrir þeim staðreyndum, sem smátt og smátt koma fram á heimilunum og eru að koma fram á heimilunum og hjá þeim, sem hafa framkvæmdir með höndum. Hvaða gildi haldið þið, að svona lagaðir útreikningar t.d. hafi hjá ungu fólki, sem er að skoða það þessar vikurnar, hvernig aðstaða þess muni hafa breytzt til þess til að mynda að koma upp íbúðum fyrir sig, þaki yfir höfuðið, eða t.d. ungum mönnum, sem ætla sér að eignast báta eða koma sér áfram við búskap? Hvaða gildi haldið þið, að þessir útreikningar hæstv. fjmrh. hafi fyrir þetta fólk? Ég er eiginlega alveg steinhissa á því, að svona lagað skuli vera borið fram. Það hefur ekkert gildi, vegna þess að þetta fólk sér það glöggt, að við þessar ráðstafanir, sem nú er verið að gera, gerbreytist viðhorfið í þessum efnum á sorglegan hátt fyrir það. Og það er ekki hægt að sjá annað en það verði raunverulega þannig, að þeirri kynslóð, sem nú er að byrja sitt starf, sé ætlað að lifa í þjóðfélagi, sem hefur í raun og veru verið fært 20–30 ár aftur á bak hvað varðar alla aðhlynningu af þjóðfélagsins hendi við uppbyggingu almennings og alveg sérstaklega unga fólksins í landinu. Það er svo gerbreytt í því sambandi öllum viðhorfum. Ég skal nú ekki hafa fleiri orð við þessa 1. umr. um þetta mál. Ég vildi láta nokkur orð falla um málið almennt við þessa umr. og læt hér með máli mínu lokið.



Herra forseti. Þegar maður athugar það frv., sem hæstv. ríkisstj. hefur hér lagt fyrir um söluskatt, þá er eðlilegt að athuga það sem einn lið í þeirri ránsherferð, sem hæstv. ríkisstj. fer á hendur almenningi í landinu nú, bæði alþýðu og millistéttum, þar sem. hæstv. fjmrh. virðist nú hafa tekið að sér hlutverk ræningjaforingjans. Og mér sýnist, að í þessu frv. sé hann enn þá að reyna að rifja upp eitthvað af sínu slétta máli og fallegu framkomu, sem hann hafði, meðan hann var borgarstjóri í Reykjavík, en hæfir ekki við þau verk, sem hann er að vinna að núna, og ég er hræddur um, að í umræðum um þetta mál allt saman eigi það eftir að koma nokkuð greinilega í ljós, hvernig hér fer saman fjármálaleg glópska og slík svívirða í árásum á almenning, að önnur eins hafi ekki þekkzt. Hræsnin, sem kemur fram í sambandi við þetta mál, ekki sízt frá hæstv. fjmrh., er dæmalaus. Það hefur verið talað um það í sambandi við þennan söluskatt, að það ætti að afnema einn illræmdan söluskatt, sem verið hefði á Íslandi. Hvernig var sá illræmdi söluskattur? Sá illræmdi söluskattur var þannig, að svo framarlega sem hann hækkaði vörur, eins og hann eðlilega gerði, þá fékk almenningur uppbót fyrir þá vöruhækkun. Þessi illræmdi söluskattur þýddi, að þegar hann lagðist á vöru, sem fátækt fólk þurfti að fá, þá fékk það fátæka fólk, ef það hafði vinnu, nokkra uppbót fyrir. Hvernig er þessi söluskattur, sem hæstv. fjmrh. leggur hérna fram, sem á víst ekki að verða illræmdur? Hann heldur kannske, að hann eigi að verða ósköp vel rómaður? Hann heldur kannske, að hann eigi ekki að verða meingallaður, ranglátur og erfiður í framkvæmd, eins og hann var að lýsa þeim gamla söluskatti? Þessi söluskattur, sem verða mun alræmdur, áður en langt um líður, er lagður á við þær kringumstæður, að hann leggst allur á almenning bótalaust. Hann er nefskattur, sem leggst á alþýðu manna í landinu, á allar hennar nauðsynjar, án þess að alþýða manna fái hann að nokkru leyti upp bættan. Það er þetta hlutverk, sem hæstv. fjmrh. hefur tekið að sér að vinna fyrstur allra fjmrh. í marga áratugi á Íslandi, að níðast á þeim, sem fátækastir eru í landinu, sem eru varnarlausir fyrir, nema þeir verði að leggja til þeirrar atlögu að fara að stöðva vinnu um langt skeið til þess að fá í gegn kauphækkanir. Hingað til hefur alþýða landsins haft þá tryggingu, ef eitthvert ríkisvald, ef einhverjar yfirstéttir í landinu hafa lagt á skatta eins og þennan, að þessar yfirstéttir hafa orðið að gæta sín, vegna þess að skattarnir hafa komið til baka í hausinn á þeim vegna vísitölunnar. Þær hafa orðið að reyna að fara hóflega þar í, af því að almenningur fékk uppbætur samkv. framfærsluvísitölu á sitt kaupgjald. Nú er skákað í því skjólinu, að búið sé að afnema þetta með lögum. Nú á að leggja á söluskatt, án þess að almenningur fái nokkurn skapaðan hlut upp bætta þá dýrtíð, sem hann veldur. Þetta er það fyrsta, sem er afbrigðilegt við þau lög, sem hér liggja fyrir og hæstv. fjmrh. nú hefur lagt fyrir, móts við öll önnur lög, líka þann gamla illræmda söluskatt, þegar hann var settur á. Og þegar sjálfur hæstv. fjmrh. reyndi í ræðu sinni áðan að skoða þetta sem liði öðrum aðgerðum ríkisstj. þá verður ekki heldur hjá því komizt að skoða þetta sem lið í öðrum ráðstöfunum, sem hæstv. ríkisstj. er að gera. Það er skammt stórra höggva á milli hjá þeirri ríkisstj., sem nú er tekin við völdum á Íslandi. Nú nýlega voru allir bankavextir hækkaðir upp í 12% að undirlagi hæstv. ríkisstj., þannig að á sama tíma sem nú eru gerðar gífurlegar ráðstafanir til þess að auka dýrtíðiná í landinu, þá eru líka gerðar alveg sérstakar ráðstafanir af ríkisstjórninni til þess að banna mönnum að bjarga sér. Þeir bankavextir, sem lagðir hafa verið á, vafalaust að undirlagi bæði hæstv. fjmrh. og bankamálaráðh., eru nú 12%, ofur lítið lægri, þegar allra nauðsynlegustu atvinnuvegirnir eiga í hlut, en nógir til þess samt, að annars vegar vofir yfir niðurdrep, stöðvun á frekari framkvæmdum á Íslandi. Menn leggja ekki í ný atvinnutæki. Í venjulegum kapítalistískum þjóðfélögum er gengið út frá því, að t.d. 10% gróði sé sæmileg afkoma eins fyrirtækis á venjulegum tímum. Þegar bankar taka 12% til sín, þá er það raunverulega orðið útilokað að ætla að taka lán hjá þeim til þess að reka venjuleg fyrirtæki. Það þýðir bara sama sem að banna raunverulega slíka starfsemi. Og það er ekki nóg með, að þannig sé verið að hindra, að það sé komið upp nýjum fyrirtækjum í landinu eða þeir, sem fyrirtæki hafa fyrir, auki við þau, a.m.k. fái neina aðstoð frá hálfu ríkisins til þess, heldur vofir beinlínis yfir núna stöðvun á þeim rekstri, sem fyrir er. Það er vitanlegt, að sums staðar vofir yfir núna stöðvun á útgerðinni um hávertíðina hér sunnanlands vegna ráðstafana ríkisstjórnarinnar, vegna vaxtahækkunar ríkisstj., vegna fyrirmæla ríkisstj. um að draga úr útlánum, vegna asnalegrar stefnu, sem verið er að reka um það að neita mönnum um að fá nægilegt fé til þess að geta borgað út laun til þeirra, sem eiga að draga fiskinn úr sjónum. Þannig er vitanlegt og hefur vofað yfir bæði í Vestmannaeyjum og annars staðar, að útgerðin á Íslandi stöðvaðist þá og þegar, aðeins fyrir þessi asnalegu afskipti ríkisstj. af fjármálum þjóðarinnar. Þessi vaxtahækkun er í fyrsta lagi, - ég ætla að byrja á þeim frægustu og voldugustu, - árás á atvinnurekendurna í landinu. Það er verið að gera þeim helmingi erfiðara fyrir, einmitt mönnunum, sem hæstv, ríkisstj. þykist sérstaklega vera að starfa fyrir. Þetta er í öðru lagi árás á millistéttirnar í landinu, þessi vaxtahækkun, og fyrst hæstv. fjmrh. hefur verið að tala við kaupmennina og fleiri undanfarið, þá hefur hann kannske fengið að heyra það hjá þeim, hvernig þeir líta á þessar vaxtahækkanir gagnvart sér í sambandi við þeirra veltu og þeirra viðskipti. En síðast, en ekki sízt eru þessar vaxtahækkanir árás á alþýðu manna í landinu, þá alþýðu manna, sem á undanförnum áratugum hefur verið að byggja upp landið, hefur verið að húsa landið, hefur verið í eftirvinnu og næturvinnu svo að segja að skapa sér fögur híbýli, sem jafnvel hæstv. fjmrh. stundum hefur verið að tala um af nokkrum fjálgleik. Það er verið að segja við alla þessa menn, að nú skuli þeir ekki hafa neina slíka drauma lengur, nú skuli þeir hætta að hugsa um það, að þeir geti eignazt sínar eigin íbúðir. Það er það, sem verið er að segja með þeim bankavöxtum, sem nú er verið að pína í gegn að undirlagi ríkisstjórnarinnar. En það er ekki nóg með þetta, það er ekki nóg með, að þarna sé verið að ráðast á allan þorrann af Íslendingum, nema örfáa stórkaupmenn í einkaréttaraðstöðu í Reykjavík. Það er líka beinlínis með þessu verið að ráðast á íslenzkt efnahagslíf. Þessar ráðstafanir, sem gerðar hafa verið í bönkunum í Reykjavik nú undanfarið, þýða að heita má bann við íslenzkri bankastarfsemi. Ég veit, að það hafa komið bréf að undirlagi ríkisstj. núna frá Seðlabankanum, þar sem lagt er fyrir viðskiptabankana að auka ekki útlánin frá því, sem þau nú eru. M.ö.o.: hvernig sem fiskurinn kann að hlaupa hér svo að segja á land til okkar, hvernig sem okkar barátta fyrir útvíkkun landhelginnar ber ávöxt í því, að okkar sjómenn afla meira, þá á með vitlausum fjármálalegum ráðstöfunum að gera mönnum helzt ómögulegt að halda áfram að afla meiri fisks, nema því aðeins að menn fari að fá útlenda banka til þess að hjálpa til við bankastarfsemina hér á Íslandi. Þegar bankar voru myndaðir hér á Íslandi upphaflega, Landsbanki Íslands o.fl., þá var meiningin með þeim að hjálpa atvinnulífi fátækrar þjóðar, hjálpa atvinnulífi þjóðar, sem var að reisa sig úr nýlendukúgun. Til þess voru þeir íslenzku bankar þá stofnaðir. Hvað er sagt við þessa banka nú? Það er sagt við þá, að þeir skuli ekki reka útlánastarfsemi, þeir skuli hafa vexti, sem banna raunverulega alla eðlilega og heilbrigða fjármálastarfsemi í landinu, ag þeir skuli draga úr útlánum, hvað sem snertir þörf þjóðarhags. En útlendir bankar, þeir mega reka bankastarfsemi á Íslandi. Geti menn fengið lán erlendis, þá skal allt vera í lagi, bara íslenzkir bankar mega ekki starfa. Þetta á vafalaust að vera einn liður í þeirri sveltiherferð, sem ríkisstj. undirbýr á hendur almenningi. Það á að vera sem minnst hægt að gera til þess að bjarga sér, eins og menn hafa bjargað sér hér á Íslandi almennt, þegar menn hafa átt við kreppu að stríða, þegar Bogesenarnir hafa farið á hausinn og almenningur sjálfur komið upp sínum samvinnufyrirtækjum eða bæjarfyrirtækjum. Það á að reyna að girða fyrir slíkt nú með háum vöxtum, með banni á útlánum. Það var svo sem greinilegt, - kom fram við lok ræðu hæstv. fjmrh., - hvaðan þessi pólitík er runnin og að hverju hún stefnir. Það er engin tilviljun, að hæstv. fjmrh. segir í þessari sömu ræðu, að það sé stefna ríkisstj. að draga Ísland inn í eitthvert fríverzlunarsvæði, innlima Ísland í eitthvert kreppukerfi úti í Evrópu í staðinn fyrir að reyna að halda því sjálfstæðu. Og það er auðséð, að þessi bankapólitík eins og þessi söluskattur og gengislækkun og annað slíkt, er einn þáttur í þessari aðför að sjálfstæði íslenzks efnahagslífs og velmegun íslenzkrar alþýðu. Það er nauðsynlegt, að Alþingi sé ljóst, hvers konar samræmdar aðgerðir þetta eru til þess um leið að koma á atvinnuleysi og fátækt á Íslandi. Það átti að vera mikill fagnaðarboðskapur, sem kom í blaði hæstv. fjmrh., Morgunblaðinu, á sínum tíma, að nú ætti að afnema hinn illræmda söluskatt. Jú, það var ósköp mikið fagnaðarefni vissulega, ef söluskatturinn yrði afnuminn. Aldrei var hann góður, og lengi var maður búinn að rífast út af honum. Og jafnvei einu sinni var hæstv. núv. fjmrh. sjálfur að leitast við að draga eitthvað úr honum, þó að hann guggnaði á því. En nú átti sá illræmdi söluskattur að hverfa. Man nú hæstv. fjmrh., hvernig og í hvaða sambandi sá illræmdi söluskattur var settur á? Söluskatturinn hélzt alllengi, sá gamli, illræmdi, sem III. kafli laga um ráðstafanir gegn dýrtíðinni, ég held, að það hafi ekki verið um dýrtíðina, þó að hann væri til þess að auka hana. En I. kafli í þeim lögum var um að mynda sjóð, sem átti annars vegar að bæta útvegsmönnum og sjómönnum upp verð á fiski og hins vegar að greiða niður nauðsynjavöru almennings. Sem sé þessi gamli illræmdi söluskattur var þó lagður á til þess að bæta sjómönnum og útvegsmönnum upp of lítið verð, sem þeir ella hefðu fengið fyrir þann fisk, sem er grundvöllurinn að efnahag Íslands. Og enn fremur var hann lagður á til þess að greiða niður vöruverð hjá almenningi, og samt hefur hann alltaf þótt illræmdur, og nú tilkynnti Morgunblaðið, að það ætti að afnema hann. Hvað kemur þá í staðinn fyrir gamla söluskattinn? Kemur þá söluskattur, sem á að bæta sjómönnum og útvegsmönnum upp eitthvað, sem á að tryggja afkomu útgerðarinnar, söluskattur, sem á að greiða niður verðlag á vöru almennings? Nei. Vondur var þessi gamli söluskattur, þegar hann var lagður á, vondur var hann þá, en ekkert er hann þó hjá þessum söluskatti, sem nú á að leggja á, því að þessi söluskattur er lagður á einvörðungu til þess að afla tekna í ríkissjóð, án þess að nokkuð af þeim tekjum fari til neins af því, sem tekjurnar af þeim gamla söluskatti upphaflega áttu að fara til. Hann fer hvorki til útvegsins - hvorki til sjómanna né útvegsmanna - né til þess að greiða niður verðlagið. En það, sem gerir þó mestan muninn, eins og ég gat um áðan, er þetta: Með álagningu þessa söluskatts er beinlínis höggvið skarð í tekjur alþýðuheimilanna og ekkert bætt upp, ekki að neinu leyti. Þessi söluskattur leggst á vöruverðið, hækkar vöruverðið, en hann hækkar ekki kaupgjaldið. Vöruverðið hækkar, en kaupgjaldið helzt, vegna þess að það er búið að banna að reikna verðlagsvísitölu á það. M.ö.o.: það, sem verið er að gera með þessari ráðstöfun, er að opna flóðgátt dýrtíðarinnar, þessa flóðgátt, sem aumingja Alþfl. þóttist ætla af miklum hetjuskap að standa á móti í síðustu kosningum og allir hans verkalýðsforingjar gáfu miklar yfirlýsingar um, að svo framarlega sem flóðgátt dýrtíðarinnar yrði opnuð, þá mundu þeir ekki bíða, þá yrði aldeilis lagt út í slaginn. Ég trúi ekki öðru en þeir tali hér. Hv. 1. landsk. þm. (SI), forseti Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, sem talaði einna djarfast um þetta, og fleiri fulltrúar Alþfl., ef þeir eru ekki búnir að gleyma öllum loforðum, sem þeir gáfu fyrir kosningar, nema þeir séu komnir á það stig, að þeir vilji heldur reyna að láta þögnina skýla sér eftir síðustu og verstu aðgerðir þeirra.

Ég vil vekja athygli hv. þm. á því, að ég hafði hugsað, að það yrði fundarhlé núna, nema það stæði svo sérstaklega á, að þm. ætti eftir mjög lítið af máli sínu„

Það er það mikið eftir. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég sé, að hæstv. fjmrh. er ekki kominn í sæti sitt, og af því að ég kann nú kannske einhverju miður fögru að honum að víkja, þá þykir mér skemmtilegra að mæla það þannig, að hann heyri, heldur en vera að segja honum það á bak, þannig að mér þætti vænt um, að ráðstafanir væru gerðar til þess, að hæstv. ráðh. væri við.

Hæstv. fjmrh. er ekki í húsinu sem stendur.

Ætli það væru ekki ráð þá að fá fundi frestað, þangað til hæstv. fjmrh. kemur, því að eins og hæstv. forseti veit, þá hafa áður orðið vandræði út af því hér í hv. Nd., að hæstv. fjmrh. hefur ekki verið við, og það er ákaflega leiðinlegt, ef það þarf að vera mikil rekistefna út af því, hvar maður eigi að leita hans. Þó að það hafi verið að nóttu til, þá er það sízt skemmtilegra að deginum til.

Ég skal verða við þeirri ósk hv. þm. og gera hlé á fundinum í 15 mínútur.

- Fundarhlé. Herra forseti. Hæstv. fjmrh. fyrirfinnst nú enginn enn þá. Það er eitthvað erfitt. Hann er einhvers staðar nálægur. Það er vonandi, að það sé betra að finna hann, þegar bjart er, að degi til, heldur en á nóttunni, eins og fyrir jólin. Ég tók eftir því, að hæstv. fjmrh. lýsti því mjög fagurlega, að hann hefði talað við Landssamband iðnaðarmanna og Félag ísl. iðnrekenda og Vinnuveitendasamband Íslands og Verzlunarráð Íslands og kaupmannafélagið og stórkaupmannafélagið, ég er eiginlega hálfpartinn að vona, að hann gefi sér tíma til að tala við Alþingi, ég er þess vegna að skyggnast um eftir honum enn þá. - Það er mjög ánægjulegt að sjá loksins hæstv. fjmrh. Það er ákaflega gott að þurfa ekki að vera að leita mjög lengi að honum að deginum til. Það er sitt hvað, þó að það sé erfitt á nóttunni, þegar ekki er leitarbjart. En það er mjög ánægjulegt, að hann skuli loksins vera kominn, og ég var að segja, að hann hefði tilkynnt, að hann hefði talað bæði við vinnuveitendur og stórkaupmenn og ýmis þeirra samtök, og ég var þess vegna hálfpartinn að vona, að hann mundi líka vera til í að tala við Alþingi. Ég hafði þar komið í ræðu minni áðan, hvers konar árás þessi nýi alræmdi söluskattur, dýrtíðaruppbótarlausi, verður á alþýðu manna. Og auðvitað er það höfuðatriðið í þeim ráðstöfunum, sem ríkisstj. er að gera, að skerða hlut alþýðu, að hrinda henni af því stigi bjargálna, sem hún hefur staðið á í tæp 20 ár, og niður í þá fátækt og atvinnuleysi, sem hún bjó við áður fyrr, og þessi söluskattur, að svo miklu leyti sem hann er liður í hernaðaraðgerðum ríkisstjórnarinnar gegn alþýðu, þá miðar hann að þessu. En söluskatturinn kemur ekki aðeins við alþýðu manna, þó að hann komi þyngst niður á henni og bótalaust. Hann kemur líka við millistéttirnar. Og ég held, að það séu nokkuð margir af millistéttarfólkinu í Reykjavík, jafnvel ekki sízt af smærri kaupmönnunum og handverksmönnum, sem margir hverjir hafa fylgt Sjálfstfl. um áratugi, sem líta með ugg á þessar aðgerðir. Fyrir smákaupmennina lítur það þannig út, að þeirra álagning á ekki að hækka í krónutölu, hins vegar verður velta minnkuð, kostnaður ýmiss konar hjá þeim vex, ríkisstj. gerir alveg sérstakar ráðstafanir til þess að gera þeim erfiðara fyrir um lánsfé og hækka á þeim vexti og gera þá háðari stórkaupmönnunum, og það er nú þegar altalað hér í Reykjavík, að þessar ráðstafanir ríkisstj., þessar samræmdu hernaðaraðgerðir hennar gegn alþýðu og millistétt muni hafa þær afleiðingar að setja allmarga smærri kaupmenn, handverksmenn og millistéttarmenn á hausinn, gera þá gjaldþrota. Þegar gengislækkunin og öll sú gífurlega dýrtíð, sem hún hefur í för með sér, söluskatturinn og sú dýrtíð, sem hann veldur, og vaxtahækkunin og útlánaminnkunin og þeir erfiðleikar, sem ríkisstj. þar með veldur þessari millistétt, þegar þetta allt kemur saman, þá er greinilegt, hvert stefnt er. Það á, svo að ég noti orðalag, sem einu sinni var notað í öðru sambandi, það á svo að segja að skera niður við trog meginið af millistétt Reykjavíkur, millistétt, sem hefur verið efnuð í krafti þess, að verkalýðurinn hefur verið bjargálna, í krafti þess, að verkalýðurinn hefur haft næga vinnu í krafti þess, að verkalýðurinn hefur getað velt af sér dýrtíðinni með vísitölunni. Þessa millistétt á augsjáanlega að skera niður, og þessi millistétt hefur verið sá þjóðfélagslegi grundvöllur Sjálfstfl. hér í Reykjavík og hans fylgis og jafnvel kannske ekki hvað sízt þeirra vinsælda, sem núv. hæstv. fjmrh. um tíma sem borgarstjóri Reykjavikur hefur átt að fagna í þeim hóp. Ég segi þetta bara til þess, að menn geri sér alveg ljóst, hverjar hljóta að verða þær pólitísku afleiðingar af þessum ráðstöfunum. Það er kannske ekki alveg úr vegi að minna á, undir hvaða kringumstæðum það var, sem Sjálfstfl. öðlaðist þó nokkuð mikla tiltrú hjá mörgum frjálslyndum mönnum, ekki sízt hér í Reykjavík. Það var ekki fyrir klakahöggið og aðfarirnar að atvinnulausum verkamönnum hér á árabilinu 1930–40. Nei, Sjálfstfl. öðlaðist nokkra tiltrú og skóp sér nokkurt fylgi hjá frjálslyndara fólki m.a. vegna þeirra ráðstafana, sem gerðar voru á nýsköpunarárunum, og ekki hvað sízt þeirra ráðstafana, sem gerðar voru til þess að gera vextina handa þeim, sem keyptu togara eða komu sér upp hraðfrystihúsum, 21/2%. Það þótti skynsamlega ráðið. Þá þótti sýnt, að menn væru að hugsa um að koma upp atvinnulífi í landinu, og það voru ýmsir, sem fengu þá trú á Sjálfstfl. En sá Sjálfstfl., sem ávann sér eitthvert traust með því að setja vextina 21/2%, hann mun glata því trausti, þegar hann setur vextina 12%, bætir o alræmdum söluskatti ofan á, hefur fyrst g fremst staðið fyrir þeim illræmda söluskatti, sem áður var, bætir hann að engu upp og kemur svo með gengislækkun ofan á allt saman. Það er þess vegna bezt, að menn sjái alveg greinilega fyrir, hverjar þær þjóðfélagslegu afleiðingar verða af þeim ráðstöfunum, sem ríkisstj. nú er að leggja út í. Þjóðhagslega séð eru allar þessar ráðstafanir ekkert nema vitleysa. Frá efnahagslegu sjónarmiði Íslands hafa aldrei verið færð nein rök fram fyrir neinum af þessum ráðstöfunum, aldrei verið sýnt fram á neina nauðsyn fyrir Ísland að gera eina einustu af þessum ráðstöfunum. En hins vegar eru afleiðingarnar greinilegar. Afleiðingarnar verða í fyrsta lagi fátækt almennings. Það verður að nefna það því orði, sem við þekktum hér einu sinni. Það má vel vera, að það þyki eitthvað finna núna að tala um kaupgetuleysi eða minnkaða kaupgetu eða eitthvað þess háttar, það þyki eitthvað hagfræðilegra, eitthvað sérfræðingalegra orðalag, en það, sem það þýðir fyrir hinn alinenna mann, það er fátækt. Það má tala um skriffinnsku, það má tala um skömmtun og að allt slíkt kerfi sé slæmt. En það er ekkert slíkt skömmtunarkerfi eða skriffinnskukerfi, sem er verra en fátæktin. Og af því að henni hefur verið haldið frá íslenzkum alþýðuheimilum í 18 ár, þar að gera svona hrottalegar ráðstafanir eins og þessi söluskattur er liður í til þess að leiða hana yfir alþýðuheimllin aftur. Og það er bezt, að menn horfist í augu við þann blákalda veruleika, vegna þess að sá blákaldi veruleiki hefur framkallað þá hörðustu baráttu, sem hér hefur verið háð á Íslandi. Og það er ekki vert, að þeir menn verði neitt hissa, sem horfa framan í þá baráttu seinna, að þeir fari lað kenna einhverjum öðrum um. Það eru þeir sem eru að kalla hana fram með þessu. Og Sjálfstfl., ef hann ætlar að fara að taka upp þá pólitík, sem hann rak á þeim tímum, þá mun hann aftur eiga að horfa framan í það, sem hann hefur helzt hliðrað sér hjá síðustu tvo áratugi, aðgerðir eins og 9. nóv. 1932. Það var máske hægt alllengi að láta menn búa við fátækt á þeim árum, þegar menn þekktu ekki annað, þegar menn héldu, að það væri óhjákvæmilegt. En það væri fáránleg villa af núverandi valdhöfum að láta sér detta í hug, að sú alþýða Íslands, sem hefur búið við bjargálnir í 20 ár, muni sætta sig við að fá þá fátækt yfir sig aftur. Það mun bezt að horfast í augu við. Í öðru lagi: Afleiðingin af þessum ráðstöfunum verður hrun millistéttanna. Það er rétt, að millistéttin hér í Reykjavík hefur verið mjög stór, og hún hefur líka verið mjög efnuð og hún hefur oft og tíðum borizt máske óþarflega mikið á, - svo að maður noti orðalag, sem virðist vera hæstv. ríkisstjórn mjög kært: hún hefur kannske stundum lifað um efni fram. En sú hrossalækning að ætla að skera þá millistétt niður á þennan hátt, sem nú er lagt til og þetta frv. er einn liður í, kann ekki góðri lukku að stýra. Hver sú ríkisstj., sem ætlar sér að leiða fátækt yfir almenning og hrun yfir millistéttirnar, verður að horfast í augu við, hverjar afleiðingarnar af hennar verkum verða, og það er bezt fyrir hana að verða ekkert hissa eftir á. Og til hvers er verið að gera þetta hvort tveggja? Til þess að koma hér á harðstjórn peningavaldsins. Til þess að safna peningunum saman í höndum örfárra manna, tryggja þeim góð útlend bankasambönd, láta þá ráða bak við tjöldin íslenzku bönkunum og láta þá uppskera auð að sama skapi sem alþýðan verði fátækari, en millistéttirnar hrynja. Þetta er það, sem stefnt er að með þessum ráðstöfunum. Og það verður óhjákvæmilega svo, að í hvert skipti sem hin einstöku frv. ríkisstj. nú hvert á fætur öðru koma hér fram á Alþingi, sem öll miða að því sama, þá er eðlilegt og nauðsynlegt að minna á allt þetta samhengi. Svo að ég komi nánar inn á þær sérstöku álögur, sem í þessu felast, þær álögur, sem a.m.k. alltaf óumdeilanlega eru 282 millj., þá er máske rétt að minna á, að fyrir nýár, held ég hafi verið, sagði hæstv. forsrh., að það væru nú eiginlega ljótu tíðindin í aðsigi, hann ætlaði varla að geta komið orðum að því, hvað það væri ljótt, sem hann þyrfti að tilkynna þjóðinni. Það hefði verið svo ægileg aðkoma hjá honum. Það væri hvorki meira né minna en hann sæi fram á, að það þyrfti að leggja 250 millj. kr. í nýjum sköttum og álögum á þjóðina. Svona væri það skelfilegt. Aldrei hefði hann getað grunað, að þetta ætti hann eftir að uppgötva, þegar hann tók við ríkisstjórn, 250 millj. kr., fyrr mætti nú rota en dauðrota að ætla honum að leggja öll þessi ósköp á þjóðina. En það var von hann yrði hissa. - Nú var þetta tóm vitleysa hjá honum. Það þurfti engar 250 millj. að leggja á þjóðina. Ef hann hefði þá nokkurn tíma þorað að ræða þetta við Alþingi, hefði verið hægt að koma honum niður í svona 125, en hann treysti sér aldrei til þess að ræða það neitt. Hvað kemur svo núna? Nú erum við bara með einn pínulítinn þátt, bara með þennan söluskatt, og hæstv. fjmrh. var að segja hér áðan, að þessi söluskattur væri svo saklaus, hann væri svo góður, að raunverulega væri bara gróði að honum fyrir almenning, og hann reiknaði út, hvað alþýðufjölskyldan græddi á því að fá svona fínan söluskatt. Það eru eitthvað annað skattarnir hans Gunnars heldur en skattarnir hans Eysteins. Það er bara stórgróði að því að fá svona söluskatt og sleppa að fá vísitölu á hann. - Nei, hæstv. forsrh. hafði uppgötvað það fyrir nýár, að þessi skelfilegu ósköp, sem fram undan væru, væru þau, að það yrði að leggja 250 millj. kr. á þjóðina. Og það var þetta, sem hann hryllti við. Hæstv. fjmrh. kemur hér aftur á móti með 282 millj., og hann hryllir ekki við. Nei, hann segir, að það sé stórgróði fyrir hverja einustu alþýðufjölskyldu, og reiknar út, hvað hún græði, þær standi miklu betur á eftir. Hann er þó að leggja á 282 millj. með þessu, en hæstv. forsrh. var hræddur við að leggja á 250, enda hefði hann aldrei þurft þess. Það er svo sem auðséð, hverjum er att á foraðið, sem hæstv. ríkisstj. er að skapa með sinni pólitík. Það er alveg greinilegt af þessum yfirlýsingum, þegar þær koma saman hjá hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., að það var ekkert til, ekkert fyrirbrigði í þjóðfélaginu, sem gerði þessar álögur nauðsynlegar. Það var ekkert í efnahagskerfi Íslands fyrir, sem gerði neitt af þessu nauðsynlegt. Það var hægt að deila um það hér fyrir nýárið, hvort það væru 125 eða kannske, eins og hæstv. forsrh. sagði, 250 millj., sem þyrfti að leggja á, - eða þá, sem sumir eiga nú erfitt með að hugsa sér, að spara. Það var það, sem þeir áttu að deila um. Það var ekkert í efnahagslífi Íslands, sem gerði neitt af þeim álögum, sem nú hafa verið lagðar á, nauðsynlegt. Krafan um það er komin annars staðar frá, enda ljóstraði hæstv. fjmrh. því upp, þegar hann kom lengra í sinni ræðu. M.ö.o.: hér er nú lagt á bara með þessum pínulitla þætti í ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar, þessum gróðavænlega þætti fyrir alþýðuheimilin, eins og hæstv. fjmrh. sagði, meira en forsrh. upplýsti fyrir nýár að þyrfti yfirleitt að leggja á, þó að gamla uppbótakerfinu væri haldið. Svo var eitt loforðið, sem gefið var, og það var skriffinnskan, þessi óskaplega leiðinlega skriffinnska, hún átti nú aldeilis að hverfa: skriffinnskan í sambandi við skömmtunina, skriffinnskan í sambandi við leyfin, skriffinnskan í sambandi við allt mögulegt. Menn áttu sannarlega ekki lengur að þurfa að fara til neinna kontóra, opinberra stjórnarvalda, til þess að ná í hitt og þetta. Hvernig er svo með þetta frv., sem hér liggur fyrir? Er skriffinnskan alveg þurrkuð út í því? Hér er í annarri hverri grein þessa frv. gert ráð fyrir því, að hæstv. fjmrh. verði að ákveða ótal hluti með sérstökum reglugerðum, sérstökum leyfum. Í staðinn fyrir að þessir hlutir væru gerðir einfaldari í sniðunum en þeir voru áður, þá er allri vitleysunni, sem í þeim var, haldið og bætt svo ofan á hana. Það á meira að segja auðsjáanlega að fara að innleiða svo að segja nýja stétt manna í landið. Þessi söluskattur á að vera þannig, að sérstakir menn eiga að vera undanþegnir honum, og ég er hræddur um, að það komi til með að þurfa nokkuð hárfina aðgreiningu, þegar á að fara að finna út, hvenær menn eiga að sleppa við söluskattinn og hvenær ekki. Mér sýnist t.d., að matsölurnar, ef ég skil rétt, eigi að geta keypt í búðunum með því að hafa eitthvert kort upp á vasann og eigi ekki að greiða söluskatt af því, af því að þær selja aftur. Hvernig ætli það sé með fjölskyldur til dæmis, sem hafa einn eða tvo í kosti? Eiga þær þá að kaupa í matinn, sem fer handa kostgangaranum, söluskattsfrítt, en sennilega að borga söluskatt af því, sem er handa þeim, sem tilheyra heimilinu? Hæstv. fjmrh. virðist sjálfur eiga að aðgreina þetta allt saman. Mér skilst, að hann eigi að gefa út einhver sérstök kort, einhver sérstök skírteini, þau eigi þessir greifar, sem eiga að vera söluskattsfrjálsir, að ganga með upp á vasann, og þegar þeir koma í búðina, þá eigi þeir að sýna, að þeir séu einhverjir skattfrjálsir greifar af náð hátignar fjármálaráðherrans, og þá skuli þeir fá allt söluskattsfritt. En hinir veslingarnir, sem bara eru að sjóða ofan í sig, kaupa handa heimilunum og hafa jafnvel ekki kostgangara á heimilunum, þeir fá ekki neitt kort hjá hæstv. fjmrh. Ég held það þyrfti að skýra dálítið betur fyrir okkur, hvernig þetta allt saman á að verða í framkvæmd. Hæstv. fjmrh. var að segja það áðan, að hann hefði verið svo meingallaður, fyrir utan það, hvað hann hefði verið ranglátur og erfiður í framkvæmd, sá gamli söluskattur. Ég er nú ofur lítið búinn að sýna fram á, að þessi sé nú enn ranglátari, því að alþýðuheimilin fá þó enga uppbót fyrir þennan skatt, þau fengu þó vísitölu á þann gamla. Svo vil ég minna á eitt. Þetta er ekki í fyrsta skipti, sem við fáum söluskatt um svipað leyti og við fáum gengislækkun. Þegar gengislækkunin var sett á 1950, var það eitt af höfuðloforðunum, sem voru gefin, að söluskatturinn skyldi verða afnuminn. Af hverju átti að afnema hann? Ég skal minna hæstv. fjmrh. á það. Söluskatturinn var upphaflega settur á til þess að láta útflutningsuppbætur í té handa útveginum. Þess vegna var sagt 1950: Nú ætlum við að afnema söluskattinn, því að nú lækkum við gengið, og nú þarf ekki lengur að hafa söluskatt, því að hann var bara til þess að láta útvegsmenn fá uppbætur. Og hvað var svo gert? Jú, gengið var lækkað, og svo var söluskattinum haldið ofan á allt saman. Þegar menn svo fóru að tala um þessa vitleysu á eftir, hvað sögðu menn þá? Jú, þá sögðu hagfræðingarnir með voðalegri speki: Það var gerð sú vitleysa 1950, þegar gengið var lækkað, að söluskattinum var haldið. Það var haldið áfram að íþyngja almenningi, og það voru allt of miklar tekjur, sem ríkið fékk, í staðinn fyrir að það átti að spara. Svona vitleysur voru gerðar 1950, sögðu þeir lærðu hagfræðingar eftir á. Menn héldu söluskattinum, þegar menn lækkuðu gengið, í staðinn fyrir að þá átti að afnema söluskattinn. Og hvað er svo verið að gera nú? Hvað er verið að gera? Jú, það er verið að lækka gengið til þess að afnema uppbæturnar. Og hvað kemur svo? Svo kemur söluskatturinn: Sem sé, það á að halda söluskattinum, það á að hækka söluskattinn, og það á að gera hann enn þá ranglátari og enn þá vitlausari en áður. Og svo á vafalaust að koma eftir tvö ár og segja: Dæmalaus vitleysa var þetta, sem gerð var 1960. Menn afnámu ekki söluskattinn, þegar þeir lækkuðu gengið. - Og hálærðir menn frá París og Washington koma og segja: Það er ekki nokkurt vit í þessu stjórnarfari. Hvers konar Bakkabræðrastjórnarlag er þetta? Geta menn ekki munað nokkurn skapaðan hlut af því, sem verið var að tyggja í þá af þeim útlendu hagfræðingum fyrir 10 árum, þó að menn taki aldrei tillit til neins, sem þeir eru aðvaraðir um af íslenzkum alþingismönnum? Nei, ég skal segja hæstv. fjmrh., hvað er verið að gera með þessum söluskatti. Það er verið að byrja á hringrás vitleysunnar aftur. Það er verið að undirbúa næstu gengislækkun, af því a menn þora ekki að horfast í augu við að reyta okkar þjóðarbúskap. Alveg eins og þessi söluskattur er settur á núna, eins verður átagjaldeyririnn settur á. næsta ár. Og þeir byrja á allri sömu vitleysunni og eftir 1950, af því að ráðin, sem þeir grípa til, eru bara eins og þegar sumir sjúkir menn eru látnir moka sandi á vissan stað. Mér heyrðist næstum á hæstv. fjmrh. áðan, að hann vær nú eiginlega að byrja að sjá vitleysuna í þessu. Þegar hann fór að tala um þetta frv., þá sagði hann, að sérfræðingar ríkisstj. hefðu undirbúið þetta frv., hagfræðingarnir og vissi lærðir menn, sem hann gat um. Og svo talað hann um athuganir ríkisstj. á þeirra till. Hann var að gefa í skyn, að ríkisstjórnin hefði, ekki búið þetta frv. til, nei, það hefðu bara hagfræðingar gert. Svo hefðu komið til athuganir ríkisstj. á þeirra till. Má ég nú spyrja hæstv. fjmrh: Eru þetta till. ríkisstjórnarinnar eða ekki? Ég spyr vegna þess, að þegar alla vitleysurnar í afleiðingunum af þessu fyrir utan í útreikningunum koma í ljós, þá er það hæstv. ríkisstj., sem á að hrökklast frá, en ekki hagfræðingarnir. Það er ekki til neins að ætla að kenna hagfræðingunum um þetta. Það er eins og að ætla að kenna reiknivélunum um hlutina.  (Gripið fram á: Þetta er stjfrv.)  Jú, það er líka það eina, sem minnir á það. Það stendur að vísu hvergi, en samkv. reglunum er það það. En eins og hæstv. fjmrh. sagði sjálfur, þá leit helzt út fyrir, að það væru hagfræðingar, sem hefðu útbúið þetta frv., og svo hefðu bara komið til athuganir ríkisstj. á þeirra till. Er hæstv. fjmrh. nú þegar byrjaður að reyna að skjóta ríkisstj. undan ábyrgðinni af þessu frv. og þess afleiðingum? Heldur hann, að af því að sumir héldu, að ha ræðingarnir hefðu týnt 100 milljónunum, sem hann týndi víst sjálfur, þá sé nú hægt að koma sér hjá því, að ríkisstj. beri ábyrgð á þessu frv.? En út af þeim týndu 100 millj., sem nú var verið að bæt ofan á með þessum átta prósentum, þá erum við ekkert hissa á, þótt svona týnist. Við erum ekkert hissa á þessum vitlausu útreikningum. Við erum svo alvanir þessu. Ég var hér nýlega að rekja, hvaða vitleysur hefðu verið gerðar í útreikningunum 1950 í sambandi við fiskverðið. Þá stóð það í gengislækkunarfrv., að fiskverðið ætti að hækka samkv. því frv. úr 75 aurum upp í 93 aura. Og við tókum þetta í gegn í fjhn. þessarar d. og fengum þá yfirlýsingar um það frá hraðfrystihúsunum, að þau mundu ekki borga 93 aura. Þetta var 1950. Og ég sagði frá þessu nú í sambandi við gengislækkunarfrv. Og ég yfirheyrði sérfræðinga ríkisstj. í fjhn. þessarar d. nú í sambandi við gengislækkunarfrv. og ég spurði þá að því, hvað fiskverðið ætti að vera eftir þeirra útreikningi, og þeir gáfu þá yfirlýsingu, að það ætti að hækka um 28% eða a.m.k. úr kr. 2.12 upp í a.m.k. kr. 2.50, þannig að hraðfrystihúsin greiddu til útvegsmanna a.m.k. kr. 2.50 í staðinn fyrir kr. 2.12. Og ég gat um þetta í mínu nál. Hefur þetta verið gert? Er búið að framkvæma þetta? Er búið að hækka verðið svona við smáútveginn? Hafa þessir reikningar sérfræðinganna staðizt? Hefur það, sem Davíð Ólafsson fiskimálastjóri sagði hér í fjhn, þessarar d. við okkur og ég letraði niður eftir honum, hefur það staðizt? Er ekki allt, sem þessir sérfræðingar hafa reiknað út, tóm hringavitleysa? Svo þarf hæstv. fjmrh. ekki að vera neitt hissa, þó að maður kippi sér ekkert upp við það, þó að tapist einar 100 millj. þarna, því að þarna skakkar það mörg hundruð milljónum. Það skakkar öllum grundvellinum í þessu öllu saman. Það er sagt við þjóðina, að það sé verið að gera alla þessa vitleysu, sem gerð er, til að bjarga sjávarútveginum. En þetta er gert til þess að stöðva sjávarútveginn. Og það, sem ríkisstj. kemur til með að þurfa að gera næstu daga, er að hlaupa frá hverju einasta af öllu því, sem hún er að ákveða, brjóta kerfið, gefa eftir á kerfinu, vinna á móti „prinsipum“ kerfisins til að láta atvinnulífið ganga, því að kerfið er hringlandi vitlaust. Mótsagnirnar koma alls staðar fram, eins og í ræðu hæstv. fjmrh. áðan. Hann segir við okkur t.d.: Þessi 8.8% á söluskattinum, það er nú bara í ár. Það er nú í bráðabirgðaákvæðunum. - Hvað segir hann svo rétt á eftir? Þá segir hann, að stefnan sé sú að létta af beinum sköttum og fara þess vegna inn á söluskatta. Náttúrlega hefði ekki einu sinni þurft að segja það. Við, sem höfum verið á Alþ. þann tíma, sem ég hef verið, vitum, hvað sjaldan það kemur fyrir, að skattur, sem lagður er á, sé afnuminn. Það þarf þess vegna ekki einu sinni yfirlýsingu, eins og hæstv. fjmrh. gaf, til þess að menn mættu nokkurn veginn vita það, að þessi 8.8% skattur verður líklega ekki í bráðabirgðaákvæðum næst, heldur innlimaður í sjálft frv., kannske um leið og bátagjaldeyririnn yrði settur á. Hæstv. fjmrh. boðaði fleira, og það er nú eiginlega hið góða við hæstv. fjmrh., að hann kemur helzt ekki hér í stólinn án þess að gefa yfirlýsingar f.h. hæstv. ríkisstj. Að vísu hef ég stundum það á tilfinningunni, að hinir ráðh. hafi ekki ætlazt til þess, að það sleppi svona út úr honum. En það er ágætt, að hann taki slíka forustu fyrir ríkisstj., því að ég hef einhvern veginn þá hugmynd, að allir hinir ráðh. kinoki sér hálfpartinn við því, sem þeir eru að gera, hæstv. fjmrh. sé alveg ósmeykur við að ana út í þetta allt saman. Þess vegna tilkynnti hann: Nú er stefnan að létta beina skatta. - Já, að létta beina skatta. Það á ekki að létta nefsköttum af þjóðinni. Það á ekki að létta söluskatti af þjóðinni, ekki einu sinni illræmdum eða alræmdum söluskatti. Nei, það á að létta beinum sköttum. Það er eðlilegt, að beinir skattar lendi yfirleitt meira á efnamönnum og þeim ríku í þjóðfélaginu, nefskattar á þeim fátæku, svo að það er alveg auðséð, hverja hæstv. fjmrh. hefur í huga við þessa stefnuyfirlýsingu sína. En merkilegust af þeim yfirlýsingum, sem hann hér gaf, var þó sú, sem hann gaf næst á eftir þessu, hvernig aflétta skyldi beinum sköttum. Þá gaf hann þá yfirlýsingu, að það væri nú meiningin að gera verzlunina frjálsari og komast inn á eitthvert fríverzlunarsvæði eða bandalag. Ég hefði satt að segja eftir öllum reglum um skiptinguna milli ráðherranna kunnað betur við að fá svona yfirlýsingu frá hæstv. viðskmrh., að það væri stefna ríkisstj. að ætla að komast inn í einhver sérstök viðskiptabandalög eða inn á eitthvert sérstakt fríverzlunarsvæði. Hingað til hefur þessi yfirlýsing ekki verið gefin. Hæstv. fjmrh. hleypur auðsjáanlega fram fyrir skjöldu og gefur nú yfirlýsingu, rétt eins og þegar hann var að tala um nýja efnahagskerfið fyrir nýárið, og þetta er ákaflega gott við hæstv. fjmrh. Hann segir sem sé frá því, sem hinir eru að hugsa. Og þá veit maður, á hverju maður á von. Ég er nefnilega alveg sammála hæstv. fjmrh., að þetta er tilgangurinn hjá hæstv. ríkisstj., sá tilgangur, sem hún er alltaf að reyna að dylja, því að hér hafa verið gefnar margar yfirlýsingar um, að það sé ákveðin stefna ríkisstj. að viðhalda t.d. viðskiptunum við hin sósíalistísku lönd og gera ekkert, sem gæti orðið til þess að brjóta þau niður. Það er auðséð, að hæstv. fjmrh. er allt annarrar skoðunar, að það á þvert á móti að stefna að því, og hann gefur yfirlýsingu um, að það sé stefna ríkisstj. .að innlima Ísland í eitthvert fríverzlunarsvæði. Öll verk ríkisstj. miða að þessu. Og það er ákaflega gott fyrir mig sérstaklega að fá staðfestingu á því frá hæstv. fjmrh., að þetta sé markið, sem stefnt er að, vegna þess að menn hafa verið að bera brigður á það áður. Ég hef haldið því fram, að það, sem býr á bak við allar efnahagsaðgerðir ríkisstj., væri að innlima Ísland í kreppukerfi kapítalismans í vesturátt eða amerískt, það væri höfuðtilgangurinn og sá vilji væri höfuðorsökin fyrir því, að út í þetta er lagt. Það eru engar íslenzkar efnahagslegar aðstæður, sem gera það að verkum, að lagt er út í þá hringavitleysu og þá svívirðu, sem efnahagskerfi ríkisstj. er, heldur einmitt þessi vilji: að innlima Ísland í kreppukerfið. Og það, sem veldur því, að það er gert, er, að voldugir bankar og lánastofnanir í París og New York eða Washington hafa gert það að skilyrði við ríkisstj. í þeirra samningum, að þetta yrði gert, og þess vegna sagði hæstv. forsrh. í umr. um gengislækkunarlögin og raunar hæstv. sjútvmrh. líka, að ríkisstj. ætti einskis annars úrkosta. Það, sem fyrir þeim er nauðung, er fyrir hæstv. fjmrh. fagnaðarboðskapur og stefna. Fyrirskipun auðvaldsins í VesturEvrópu um að innlima Ísland í sitt kreppusvæði, það er stefnan, sem hann er þarna að vinna að. Mér sýnist hæstv. fjmrh. vera eins og að búa sig undir að verða eins konar faktor þessa erlenda fjármálavalds á Íslandi, sem yrði gert fátækt. Og hafi honum ekki verið ljóst, hvert hann væri að stefna með þessu, þá vonast ég til, að ég tali a.m.k. svo ótvírætt, að hann verði ekkert hissa á því seinna, þó að þetta eigi eftir að koma í ljós. Vegna fyrirskipana erlends auðvalds til þess að innlima Ísland í kreppukerfi þess er ráðizt í þá röngu og skaðlegu efnahagspólitík, sem þessi söluskattur er einn þáttur af. Í krafti þessa er verið að rýra lífskjör íslenzkrar alþýðu, er verið að gera alþýðu Íslands aftur fátækari, er verið að leiða efnahagslegt hrun yfir millistéttirnar á Íslandi og verið að gera öllum atvinnurekstri á Íslandi erfiðara fyrir, leiða kreppu yfir hann, til þess að þeir smærri fari á hausinn og þeir voldugustu, sem hafa velþóknun útlenda auðvaldsins og ríkisstj., geti keypt upp sem mest af eignum, sem hingað til hafa verið dreifðar á marga Íslendinga. Og í samræmi við þessa pólitík boðar hæstv. fjmrh. að létta beinum sköttum af ríkum mönnum og auðkýfingum og boða þyngri söluskatta framvegis, því að eins og hann sagði: Þegar búið er að innlima Ísland í eitthvert fríverzlunarsvæðið, þá má ekki leggja á tolla nema takmarkað. Þá heyrir Ísland undir þau lögmál, að það verður að lækka jafnvel tollana á Íslandi, þannig að þeir séu ekki hærri en í þeim löndum, sem búið er að innlima Ísland í, og þá er það bara söluskattur, sem er eftir, söluskattur, sem leggst jafnt á alla framleiðslu, fiskinn og mjólkina eins og útlenda iðnaðarvarninginn, þá er það nefskattsprinsipið, sem á að ríkja í því fátæka Íslandi, sem útlenda auðvaldið er búíð að klófesta. - Þetta er stefnan, sem hæstv. fjmrh. er að boða. Svo sagði hæstv. fjmrh., að nú ætti að afnema tekjuskattinn, og reiknaði og reiknaði og reiknaði í sambandi við tekjuskattinn. Má ég spyrja: Af hverju er ekki farið að sýna okkur þennan tekjuskatt enn þá? Því er ekki frv. um þennan tekjuskatt komið fram? Hvað er það, sem tefur Orminn langa? Það var búið að lofa þessu í sambandi við gengislækkunina og lofa þessu í sambandi við söluskattinn. Hvað tefur Orminn langa? Af hverju kemur ekki frv? Er það satt, að þegar ríkisstj. fór að reikna skalann, þá hafi eftirgjafirnar, tekjuskattslækkunin á hálaunamönnunum verið svo gífurleg, að jafnvel sjálfri ríkisstj. hafi þótt nóg um, tekjuskattsminnkunin á alþýðu manna hafi verið svo litil í samanburði við það, sem þeir stóru fengu eftir gefið, að hún hafi ekki þorað að sýna hann, hún sé þess vegna enn þá að endurskoða tekjuskattinn? Því megum við ekki fá að sjá þennan tekjuskatt, sem alltaf er verið að tala um? Er þetta eitthvert huldubarn ? Eitt er a.m.k. víst. Með breyt., sem á að gera í sambandi við að draga úr tekjuskattinum eða afnema hann á svo og svo stóru svæði teknanna, er verið að gefa tekjuháum mönnum mjög ríflega eftir. En með þessu, sem hér er verið að gera, er verið að auka nefskatta á almenningi mjög ríflega, og þetta kallar hæstv. fjmrh. að létta á landslýðnum. Þetta er að létta á landslýðnum. Landslýðurinn - er það bara þeir ríku? Anzi held ég, að það dragi skammt, t.d. hér í Reykjavík, hvað atkv. snertir næst fyrir Sjálfstfl., ef hann ætlar ekki að reikna landslýðinn annað. Og svo talar hann um tilflutning. Er tilflutningurinn sá, að tekjuskatturinn er tekinn burt, honum er létt af þeim efnameiri og nefskattur í staðinn settur á alþýðu manna? Það er tilflutningurinn. Ef hann heldur lengi áfram, hæstv. fjmrh., og á eftir að vera fjmrh. í mörg ár og þetta er hans fyrsta ganga, hvernig verða þá hinar? Svo fór hæstv. fjmrh. að reikna. Ég held, að hann eigi að láta sérfræðingana um að reikna. Það er miklu, miklu skynsamlegra. Hann var búinn að reikna. Hvað var hann búinn að fá mikinn gróða? Hann var búinn að reikna fyrir meðalfjölskylduna, að þetta voru ekki nema 1400 kr., sem komu á meðalfjölskylduna, - sumir mundu segja, að það færi upp í nokkur þúsund, - og svo fékk hann í staðinn 1400 eftirgefið í tekjuskatti og 700 eftirgefið í útsvari. Þetta var stórgróði af þessu frv. upp á 700 kr. Og hvernig var farið að við að reikna gengislækkunina? Hvernig var reiknað þá? Jú, þá var gengislækkunin reiknuð, svo var reiknað: svona komu miklar fjölskyldubætur, svona fá menn mikinn frádrátt í skattinum. Því í ósköpunum gleymdi fjmrh. að reikna með fjölskyldubótunum áðan? Gróðinn af þessum söluskatti er miklu, miklu meiri en hann hélt. Hann gleymdi fjölskyldubótunum. Hvernig verður með þær eiginlega á endanum, þessar álögur, sem ríkisstj. er að reikna á? Það lá við, að gengislækkunin væri hagur, og þetta er bara beinn gróði. Hugsið þið ykkur svo, þegar tekjuskatturinn kemur fram, ég tala nú ekki um, þegar við förum að ræða alvarlega almannatryggingarnar hérna. Þvílíkur óskapagróði er ekki af þessari gengislækkun og söluskattinum! Það er ekki amalegt að vera fjmrh. á þessum tímum. Nei, ég er hræddur um, að hæstv. fjmrh. sé búinn að gleyma því, sem hæstv. forsrh. sagði, þegar hann tilkynnti ríkisstjórnina. Hæstv. forsrh. tilkynnti þá nefnilega, hvaða endurbætur ætti að gera, en talaði í raun og veru sem minnst um allar álögurnar. Honum var nefnilega ljóst, að endurbæturnar voru allar saman smásárabætur á svöðusár, sem átti að veita. Og það er það, sem er inntakið í þessu öllu saman, og það er ekki til neins að ætla að reyna að setja sama plásturinn yfir í hvert einasta skiptí, sem verið er að ræða um þetta. Það er miklu betra að horfast strax í augu við það. Það er verið að undirbúa með öðru frv. að létta sköttum á þeim tekjuháu og þeim efnameiri. Það er verið að þyngja á almenningi, á þeim almenningi, sem var rændur fyrir, á þeim almenningi, sem er níðzt á fyrir með geigvænlegri álögum en þekkzt hafa í sögu margra áratuga á Íslandi, jafnvei nokkurn tíma hafa þekkzt. Svo lauk hæstv. fjmrh. ræðu sinni með því að segja, eftir allar þær sjónhverfingar, sem hann var að reyna að hafa hér í frammi: Við í ríkisstj. ráðfærðum okkur við góða menn, áður en við lögðum þetta fyrir Alþ. - Það var mjög fróðlegt að heyra það. Það var nefnilega um það leyti, sem Sjálfstfl. hætti að vera í stjórnarandstöðu og fór að gerast stjórnarflokkur aftur, þá lýsti hann því yfir, að það skyldi nú ekki aldeilis verða haldið þeim hætti, að áður en sum frumvörp væru lögð fram á Alþ., væri verið að tala við hitt og þetta fólk, sem fyrir kosningar er kallað háttvirtir kjósendur utan þingsalanna, og jafnvel forsetinn, sem kosinn var hér þá og tilheyrði Sjálfstfl., tók við sem forseti sameinaðs Alþingis, ef ég man rétt, sagði, um leið og hann tók við, að það yrði nú aldeilis hætt þeim vinnubrögðum að vera að tala við einhverja menn utan þingsala, jafnvel einhver samtök, áður en frv. væru lögð fyrir Alþ. Það var þess vegna mjög gott að fá þá yfirlýsingu hæstv. fjmrh., sem hann lauk ræðu sinni með hér áðan, eftir að hafa gefið yfirlýsinguna um innlimunina í Vestur-Evrópu. Hann sagði, að það hefði verið talað við nokkra aðila, þetta hefði verið sent sem trúnaðarmál, og auðvitað heyrðum við þm. það fyrst sem trúnaðarmál frá þessum aðilum, sem það var sent til, og þessir aðilar voru Landssamband iðnaðarmanna, Félag íslenzkra iðnrekenda, Samband ísl samvinnufélaga, Vinnuveitendasamband Íslands, Verzlunarráð Íslands, kaupmannasamtökin og Stórkaupmannafélag Íslands. Það eru því þessir menn, sem á að tala við utan þingveggjanna. Það var ekki það, sem var að hér áður fyrr frá sjónarmiði Sjálfstfl., að það var talað við viss samtök utan þingsalanna. Það var bara það að, að talað var t.d. við aðra eins menn og verkamenn og bændur eða þeirra samtök. Það var það, sem var glæpur. Og það er auðséð, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki hugsað sér að vera að tala við mennina, sem eiga að borga söluskattinn, sem eiga að bera hann bótalaust. Nei, það var ekki talað við þá. Það eru vafalaust ekki nógu fín samtök fyrir þá, sem ætla að innlima Ísland í fríverzlunarsvæði auðhringanna í Vestur-Evrópu. Nei, það verður að tala við fína menn. Það verður að tala við stórkaupmennina, þá stórkaupmenn, sem eiga að fá sérstök lán í Vestur-Evrópu, þegar bönkunum er lokað fyrir venjulegum Íslendingum. Það eru þessi samtök. Kannske ég mætti spyrja, hvað þessi samtök, a.m.k. flest þeirra nema eitt, borga í Sjálfstfl., það væri a.m.k. gaman að fá útreikninginn yfir það, stórkaupmennirnir, vinnuveitendurnir, Félag ísl. iðnrekenda eða aðrir slíkir. Ég sé, að það hefur ekki einu sinni verið talað við samtök, ef t.d. Alþfl. átti einhverja fulltrúa þar í. Það er ekki verið að hafa svo mikið við þennan flokk, sem verður nú að teljast stjórnarflokkur, að það sé verið að spyrja meira að segja samband eins og Alþýðusamband Íslands, þó að hann hafi þar fjóra menn í stjórn, þar af einn þingmanninn, sem hér er í hv. Ed. Það er ekki nóg með, að þessum samtökum hafi verið sýnt það sem trúnaðarmál. Nei, hæstv. fjmrh. upplýsti líka, að ábendingar þeirra hefðu verið teknar til greina, vissar ábendingar þeirra. Má ég spyrja hæstv. fjmrh.: Hvaða ábendingar voru það, sem þessir stórkaupmenn og aðrir slíkir gerðu, sem voru teknar til greina? Það þætti mér vænt um að fá upplýsingar um, ef ekki nú við þessa umr., þá mun ég aftur krefjast upplýsinga um það í fjhn. þessarar hv. d. og í hvaða formi þetta frv. hafi verið, þegar hæstv. ríkisstj. hafi sent það til þessara samtaka. Ég hélt, að þetta væri 1. umr. málsins hér, en það væri ekki nein aukaumræða úti í bæ og fyrst væri farið að breyta frv. þar eftir ábendingum stórkaupmanna, áður en farið er að ræða við Alþingi Íslendinga. Ég hélt, að 1. umr. væri hérna og svo færi málið í nefnd, og hingað til hefur það verið starf nefndanna á Alþ. að senda mál til umsagnar og ræða við hin ýmsu samtök þjóðarinnar og fulltrúar slíkra samtaka kæmu hér til fjhn. Alþ. og segðu þeim, hvað þeir álitu athugavert við þessi mál, fjhn. ræddi innbyrðis um það, ræddi við ríkisstj. um það, reynt að bæta úr, ef hægt hefði verið, ýmsum göllum eða a.m.k. málin verið rædd. Ég sé, að hér mun eiga að hafa aðra hætti á. Eiga kannske þessi finu samtök, sem hæstv. fjmrh. nefndi, að vera eins konar konungkjörin efri deild, sem ríkisstj. útnefnir sjálf og ráðgast sjálf við og tekur ábendingar þessara konungsfulltrúa til greina, áður en málin eru lögð fyrir Alþingi Íslendinga - venjulegra Íslendinga? Hvers konar málsmeðferð er þetta? Og fyrst svona meðferð er höfð, því er þá ekki öllum gert jafnt undir höfði. Maður skyldi ekki halda, að það væri flokkur allra stétta, sem hagar sér svona. Manni liggur við að detta í hug, að þetta sé flokkur yfirstéttar, sem hagar sér svona og þykist of fínn til þess að tala við Alþýðusamband Íslands og Stéttarsamband bænda eða Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, sem sé fulltrúa 90% Íslendinga, sem eiga að borga. Hæstv. fjmrh. minntist á það, að það mundi nú verða gefinn kostur á að athuga þetta og bæta. En ég sé það nú, að hæstv. fjmrh. er búinn að gefa vissum aðilum kost á að athuga þetta og bæta, sem sé hinum fínu mönnum í landinu, þeim ríku mönnum í landinu, og þeir hafa vafalaust bætt þetta frá sínu sjónarmiði. Mér skilst þá, að hann ætli að eftirláta okkur í fjhn. að gefa þeim fátækari í landinu, þeim vinnandi stéttum í landinu, þeim sem á að gera fátæka, verkamönnum, launþegum, bændum, gefa þeirra samtökum kost á að athuga þetta og bæta, og ég vona þá, að hæstv, ríkisstj. hafi ekki á móti því, að fjhn. d. sendi þetta þá til umsagnar þeirra samtaka, sem eru fulltrúar fyrir 90% Íslendinga, eftir að ríkisstj. hefur talað við þessi 2–3%, sem hann taldi upp áðan, eða varla það. Nei, það er greinilegt af öllu, sem hér um ræðir, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, miðar að því að þyngja álögur á almenning í landinu. Engar sjónhverfingar, sem hæstv. fjmrh. með sinni sléttu framsetningu á málunum, sínum tilraunum til hvers konar blekkinga í málsmeðferðinni, engar slíkar sjónhverfingar geta dulið, hvað er að gerast. Það, sem er að gerast, er, að það er verið að skipuleggja fátæktina á Íslandi. Af því að það hefur ekki verið hægt að koma henni á þessi 20 ár með allri þeirri verðbólgu, sem yfirstéttin í landinu hefur stjórnað og ráðið og skipulagt, þá á nú að koma fátæktinni á með harðstjórn peningavaldsins, með þeirri harðstjórn, sem nú er verið að skipuleggja og einstaka menn jafnvel dirfast að kalla frelsi. Verkið, sem hæstv. fjmrh. hefur tekið að sér að vinna, er að skipuleggja fátæktina. Það er ljótt verk og það er illt verk. Það er versta verkið, sem unnið hefur verið hér á Íslandi um áratugi. Þessi söluskattur og það frv., sem hér er um hann, er aðeins einn þáttur í þessu, einn þáttur í sambandi við vaxtaokrið, einn þáttur í sambandi við gengislækkunina, einn þáttur í sambandi við atvinnuleysið, sem verið er að skipuleggja, einn þáttur í sambandi við stöðvun íbúðarhúsabygginga, sem verið er að undirbúa. En eitt er mönnum rétt að gera sér ljóst og ganga ekki í neinar grafgötur með: Sú alþýða, sem í 20 ár, a.m.k. 18 ár, hefur búið við bjargálnir, sættir sig ekki við fátækt baráttulaust.



Herra forseti. Ég er nýliði hér og ætlaði ekki að fara að taka þátt í þessum umr., þegar ég kom á fund í dag, en hv. 1. þm. Austf. gaf mér tilefni til að standa upp. Hann var að reikna hér og reikna, og hann nefndi margar tölur, og ég ætla líka aðeins að reikna, en ekki að nota margar tölur. Það er þeim mun einfaldara að melta þær. Ég ætla aðeins að nota eina tölu, töluna 200. Það er viðurkennt og ekki vefengt, að við höfum á undanförnum árum tekið lán erlendis, sem nemur 200 millj. kr. árlega, og lifað þannig 200 millj. kr. um efni fram. 200 millj. kr. eru 20% af útflutningi þjóðarinnar, ef við miðum við venjulegt gengi eða gamla gengið. En nú er komið að skuldadögunum, og þetta er ekki nein smáræðisskuld, sem þarf að greiða. Hún er þeim mun stærri, þegar við þurfum að borga hana tvöfalda. Hafi það verið áður 10% á útflutningnum, þá verða það nú 20%, þegar við þurfum að fara að endurgreiða. Það fannst mér einna broslegast hjá hv. 1. þm. Austf., þegar hann var hér að fordæma skattana. Hann hefur aldrei séð aðra björg en skatta. Hann á vafalaust líka heimsmetíð í skattaálagningu. Þegar Framsókn komst fyrst til áhrifa hér á fjórða tug aldarinnar, byrjaði hún valdaferil sinn á því að leggja í rúst myndarlegan atvinnurekstur, einkarekstur, í mörgum byggðarlögum. Hún ofsótti einkaatvinnureksturinn leynt og ljóst, og henni varð mikið ágengt. Hún notaði alla aðstöðu, jafnvel banka, og ég, sem er úr Vestmannaeyjum, þekki kannske eitt gleggsta dæmið, hversu svívirðilega var farið að því að ofsækja einkareksturinn, þegar atvinnurekstur Gísla J. Johnsens var lagður í rúst. Hann var í miðri uppbyggingunni. Hann var að fá sér nýtízku báta af allra fullkomnustu gerð, sem þá gerðist á Íslandi, með meiri nýtízkutækjum en áður þekktust. Hann var í miðri byggingu á þurrkhúsi, sem var auðvitað framfaraspor og kom seinna. Hann var að byggja nýtízkulifrarbræðsluna, og hann var nýbúinn að endurbyggja fiskimjölsverksmiðju. Allt þetta var stöðvað í miðjum klíðum af Framsfl., sem þá komst til valda. Og við skulum hugsa okkur það, að þeir framsóknarmenn hefðu nú komið og bjargað byggðarlaginu með atvinnurekstri. Nei, þeir gerðu það ekki. Það liðu tíu ár, það leið alveg að stríðinu, og það kom enginn þarna til þess að taka við því myndarlega verki, sem var stöðvað í miðjum klíðum. Aðeins varð þó vart við lítils háttar anga. Það var KEA, sem kom til Vestmannaeyja á vetrarvertíð til þess að kaupa saltfisk. Og til hvers? Til þess að ná í gjaldeyri. Þeir voru undanþegnir að hlíta sömu reglum og aðrir um meðferð gjaldeyris. Þeir gátu látíð sér nægja að gera skil á gjaldeyrinum, senda skýrslu um það, hvernig þeir höfðu varið honum. Þá minntist hv. 1. þm. Austf. á bankana og var að tala um það, hve menn og að manni gat skilizt ekki hinir réttu menn hefðu mikinn og góðan aðgang að bönkunum. En hvað skeði nú, - við skulum ekki fara langt aftur í tímann, - þegar vinstri stjórnin tók við? Lét hún ekki samþykkja nýja bankalöggjöf til þess að geta fengið fullkomin yfirráð yfir bönkunum, og við skulum ætla, að það hafi ekki verið hinir vondu menn. Ótrúlegt er, að búið sé að ausa svo miklu fé úr bönkunum síðan, það er ekki svo langt síðan vinstri stjórnin hrökklaðist frá, að það ætti að vera komið þannig eins og hv. 1. þm. Austf., Eysteinn Jónsson, vildi draga myndina upp. Nei, það var ramakvein þess manns, sem finnur, að hann hefur ekki sömu tök þarna og hann hafði áður. Þá var þessi hv. þm. hér að feila krókódílstár yfir álögunum á almenning, sköttunum á soðninguna og kjötíð, eins og hann var að tala um. Ég velt ekki til, ég hef nú ekki horft á hann hér í ráðherrastól, - að hann hafi nokkurn tíma, þegar hann var ráðherra, fellt tár yfir álögum á almenning. Og ekki var nein fordæming á gengislækkun, þegar hann sat í ríkisstj. og Framsókn lagði til, að gerð yrði gengislækkun. Nei, nú er það eitthvað það versta, sem á að hafa verið gert. Nú mátti laga allt á annan hátt en að framkvæma gengislækkun. Ef þetta er ekki tvískinnungur, þá veit ég ekki, hvað tvískinnungur er. Eystein Jónsson hefur aldrei klígjað við sköttum. Í sambandi við skattana og tollana getum við sagt, að þeir séu allt of miklir, og ég vil segja það fyrir mig, að ég hefði kosið, að hætt hefði verið niðurgreiðslum og tollarnir lækkaðir. Ég álít, að það hefði verið heilbrigðara. En þar kemur margt til greina, það hefði sjálfsagt lagzt miklu þyngra á almenning en með því að fara þá leið, sem farin var. Lífsafkoma almennings mætti áreiðanlega vera betri. Það eru allir menn þannig hugsandi, að þeir vilja lífsafkomu almennings sem bezta, hvað svo sem hv. 1. þm. Austf. segir um hinn vonda tilgang efnahagsfrv. og núv. ríkisstjórnar og stjórnarflokka. En ég held, að höfuðmeinsemdin í því, að afkoma almennings er ekki betri en hún er, sé sú, að yfirbyggingin er allt of mikil. Það er yfirbyggingin og hin mikla skriffinnska, sem lamar lífsafkomu almennings og dregur allt of mikið til sín. En ég held, ef við eigum að fara að rekja orsakirnar til þess, þá sé það fyrst og fremst til vinstri flokkanna. Þeim hefur aldrei fundizt nóg komið af nefndum og opinberu eftirliti og hafa ungað út einni stofnuninni á fætur annarri, sem hefur orðið að launa og halda uppi, ekki aðeins með kaupgjaldi, heldur húsnæði, svo að ríkisstofnanir eru hér dreifðar út um allan bæ. En það er auðvitað á fleiri sviðum, sem léleg lífsafkoma segir til sin, og það mætti nefna mjög mörg dæmi um það, hvernig gálaust líferni vinstri flokkanna og vinstri stjórnarinnar kemur nú niður á almenningi, þegar þarf að fara að reisa hlutina við. Hv. 1. þm. Austf. minntist hér á eina af sögupersónum Halldórs Kiljans Laxness, Bogesen. Bogesen var góðlátur kaupmaður um 1920, og það er ekki óskemmtileg mynd eða endurminning, sem menn hafa um Bogesen úr sögu Laxness, síður en svo. Hann var atvinnurekandi og kaupmaður og lifði þá breytingu, sem varð, þegar verkalýðsfélögin fóru að láta til sín taka, og hann beið á vissan hátt sinn ósigur. En Íslendingar höfðu annan yfirdrottnara yfir atvinnulífi sínu og lífi heldur en Bogesen og alla Bogesenana, sem voru og hétu um 1920. Fram um aldamótin og fram yfir þau voru selstöðukaupmennirnir öldum saman allsráðandi í lífi íslenzku þjóðarinnar. Þeir gátu haft hlutina alveg eins og þeir vildu. Þeir gátu haft búðina opna tvo tíma á dag, ef þeim svo sýndist, og þeir sátu náttúrlega yfir hlut manna, eftir því sem þeim fannst að þeir þyrftu, til þess að fá sínar krónur heim. Þeir neituðu sjómönnum, sem reru til fiskjar á opnum skipum, um salt í fiskinn sinn, ef þeir vildu ekki selja selstöðukaupmönnunum hann upp úr sjó, af því að meira var fyrir þá upp úr honum að hafa þannig. En hvað er verið að minnast á þessa hluti hér? Eru nokkrar hliðstæður 1960 við það, sem var fyrir 60 árum eða mörgum öldum? Jú, það eru einmitt hliðstæður í dag, svo einkennilegt sem það er. Og eru það þessir harðsvíruðu kaupmenn, atvinnurekendur, frystihúsamenn og braskarar, eins og þeir heita á máli þeirra Tímamanna? Nei, það er hinn græni laukur, samvinnufélögin. Í haust, þegar stóð til að fara að ráða til sín báta, þá sagði kaupfélagsstjórinn á Hornafirði við smáatvinnurekanda þar, sem hafði haft einn eða tvo báta: Heyrðu, góði minn, ég ætla ekki að kaupa af þér beinin eða lifrina í vetur. Þú getur lagt árar í bát. - Þetta minnir mann átakanlega á atferli selstöðukaupmannanna öldum saman gagnvart Íslendingum. Ég er ekkert að fara lengra aftur í tímann, en Hornafjörður er frægur úr sögunni fyrir slíkar hliðstæður. En engin ástæða er til að rifja upp þær syndir. En það er víða svo hér á landi, þar sem kaupfélögin eru algerlega einráð á sama hátt og Bogesen. Þau náttúrlega beita valdi sínu misjafnlega og nota aðstöðuna. Það fer eftir mönnunum. En þetta er til og sjálfsagt víðar en þarna, þar sem einokunin er. Þess vegna viljum við, sem unnum frjálsu framtaki, fyrst og fremst samkeppni og teljum hana beztu leiðina til þess að skapa lágt vöruverð og þar með góða lífsafkomu, fjölbreytni í framleiðsluháttum o.s.frv. Þó að leitt sé að þurfa að segja það, hefur Framsfl. gert allt, sem hann hefur getað, til að skapa samvinnufélögunum aðstöðu til þess að útiloka samkeppni og skapa þeim þannig sömu aðstöðu og einokunarkaupmennirnir höfðu. Framsóknarmenn hafa árum saman haft það í lögum, sem komið var á fyrir þeirra atbeina, að banna byggingu sláturhúsa, þar sem sláturhús var fyrir, og það voru oftast nær kaupfélagshúsin. Þannig gátu þeir útilokað samkeppni um afurðir bænda, og þetta hefur verið ómetanlegt fyrir kaupfélögin. Á áratugnum fyrir stríð var bannað að byggja frystihús og flytja inn frystivélar, og það var notað miskunnarlaust gegn einkaframtakinu, sem mátti ekki komast af stað með slíkt. Mörg dæmi eru um það, hvernig menn í stórum verstöðvum urðu að kaupa gamlar vélar úti á landi og setja þær í gömul hús til þess að reyna á einhvern hátt að komast áfram fram hjá þessum ákvæðum, sem áttu að hindra samkeppnina. Í sambandi við ráðstafanirnar skal ég segja það, að auðvitað eru atvinnurekendur ekki hrifnir af því, að vextirnir séu hækkaðir. Það getur hver maður sagt sér sjálfur. Og auðvitað erum við ekki hrifnir af því, að dregið sé úr lánunum. Haldið þið, að við séum hrifnir af því, að Seðlabankinn ætlar nú ekki að lána okkur nema helming út á framleiðsluna, en lánaði okkur áður 2/3 ? Nei, við erum ekki hrifnir af þessu. En við erum eins og sjúklingur, sem tekur inn bragðvont lyf. Við erum jafnvel eins og sjúklingur, sem gengur undir skurðaðgerð. Við viljum þola bragðvont lyf, og við viljum þola sársauka í von um bata. Við viljum ekki vera háðir ríkisvaldinu jafnmikið og við höfum verið, þó að hv. 3. þm. Reykv., - þið fyrirgefið, ef ég ruglast í röðinni, - lofi það og vilji halda við þessu sama skipulagi. Við viljum það ekki. Við viljum burt með afskipti ríkisvaldsins. En það er skiljanlegt, að hann sjái hilla undir sigur stefnu sinnar við aukin afskipti ríkisvaldsins. Það getur maður vel skilíð. En ég held, að allir séu sammála um, að þetta fyrirkomulag a.m.k., sem við höfum búið við nú frá því í lok stríðsins með sífelldum breytilegum uppbótum, sem hafa borið þessi og hin heiti, var búið að ganga sér fullkomlega til húðar. Okkur langar ekki, að smámurkað sé úr okkur lífið, en verið var á góðri leið með það. Okkur langar ekki, að atvinnurekstur einstaklinganna fari yfir til bæjarfélaganna eða ríkisins, þegar búið er með rangindum að koma okkur fyrir kattarnef eða atvinnurekstri okkar. Nei, við trúum ekki á, að bæjarfélög eða ríkið geti náð betri árangri og skapað almenningi betri lífsafkomu. Við trúum því ekki, og ég er sannfærður um, að svo er ekki. Það er alveg rétt, að það hafa verið erfiðir tímar hjá útgerðinni og fiskverkuninni nú í haust og framan af vertíð, á meðan lítið aflaðist. Hv. 3, þm. Reykv. minntist á það, og hann sagði, að það hefði gengið erfiðlega að greiða kaup, og það er alveg rétt. Það er margur atvinnurekandi, sem hefur átt erfitt með að greiða kaup í haust og í vetur, þó að hann hafi ekki verið krossfestur í Þjóðviljanum eða Tímanum, ef munað hefur tíu mínútum. En það er ekki efnahagsráðstöfunum núv. ríkisstj. að kenna, það var komið til áður. Það var allt of illa búið að fiskvinnslunni og útgerðinni í byrjun s.l. árs, og af því var verið að súpa seyðið. En við skulum vona, að gæftir og góður afli létti undir, ekki aðeins með útgerðarmönnum, heldur líka með ríkisstj., því að það er nú einu sinni svo, að ekkert blessast, ef forsjónin heldur ekki í höndina á manni. Og við skulum vona, að forsjónin haldi í höndina á þjóðinni með því að gefa henni meiri og betri afla og betri gæftir en hún hefur lengi gert. Við getum þurft að þola tímabundið tap, og við getum þurft á lánum að halda til þess að fleyta okkur yfir erfiðleikana eða dauða tímann. Okkur ber öllum saman um, að mikilvægast af öllu sé kannske sjávarútvegurinn, og ég þarf ekkert að segja: kannske, því að fyrir hverja krónu, sem við kaupum erlendan varning fyrir, fáum við 95 aura frá sjávarútveginum. En þó er nú viðurkenning þjóðarinnar eða forráðamanna hennar á þessum atvinnuvegi ekki meiri en það, að helzt er algerlega útilokað að fá nokkur stofnlán, t.d.. til fiskvinnslu. Bankarnir mega ekki heyra nefnd stofnlán. Þeir geta hugsað sér að fara kannske allt upp í 100% rekstrarlán, en stofnlán, guð hjálpi okkur, nei, ekki krónu. Þetta er auðvitað ekki heilbrigt, það er langt, langt frá því, við atvinnuveg, sem er jafnnauðsynlegur og sjávarútvegurinn, hvernig sem á málið er litíð. Í sambandi við vextina, sem hv. 3. þm. Reykv. var að minnast á, hefði ég nú álitíð, - það þýðir ekkert að vera að segja það nú, þetta er klappað og klárt og engu verður breytt, en það getur hver sagt sína skoðun á hlutunum fyrir því hreinskilnislega og afdráttarlaust, –að vextirnir af lánum út á sjávarafurðir eða þessi seðlabankalán, sem við köllum og verða nú ekki nema helmingur, - látum það vera, –hefðu ekki átt að hækka. Refsivextirnir hefðu þá verið 12%, eins og gert var ráð fyrir. Það hefði þó a.m.k. náð þeim tilgangi að pína þá, sem voru í þessum atvinnurekstri til þess að eiga sem mest fé í þessu sjálfir. Þegar mismunurinn er orðinn svona gífurlegur eins og milli 5 og 111/2 eða 51/2 og 12, þá segir það sig sjálft, að hver einasti maður hefði lagt sig allan fram um að reyna að skulda ekki neitt á þessum refsivöxtum. Ég minnist þess, þegar ég kom stundum inn í bankann og var að reyna að slá fyrir vinnulaunum, lán, sem ég átti kannske lítinn rétt á, af því, hvernig búið var að sjávarútveginum með stofnlán, heyrði ég það oft, að bankarnir yrðu að vera með sin lán á refsivöxtum, 12%, og lánuðu svo aftur féð út á 71/2 eða 8%. Og þetta fannst náttúrlega bankastjóranum hreinasta goðgá, og ég skal alveg játa, að það var það. En auðvitað hefði atvinnurekendum fundizt nákvæmlega það sama og lagt sig alla fram um að þurfa ekki að sæta slíkum refsivöxtum. Þetta er nú klappað og klárt. En það kemur dagur eftir þennan dag, og það getur vel verið, að augun opnist á öðrum fyrir þessu sama, þó að ég skuli ekkert um það segja. En ég trúi því, að menn séu svo réttsýnir og glöggskyggnir á þarfir útflutningsframleiðslunnar, að þeir sjái, að það er mjög mikilvægt að létta undir með henni, ekki aðeins með aðgang að stofnlánum, heldur með hæfilegum rekstrarlánsvöxtum og rekstrarlánum. En það er þó kannske enn annað, sem er miklu mikilvægara fyrir okkur, af því að það er grundvallaratriði, og það er jafnrétti rekstrarformanna. Það er ekkert gaman að stunda atvinnurekstur í þjóðfélagi, þar sem annar er ofhlaðinn sköttum á öllum sviðum, en hinn skattfrjáls, og ekki aðeins skattfrjáls, heldur styrktur á allan hátt, eins og opinberi reksturinn er. Ef það er sveitar- eða bæjarfélag, sem hefur atvinnurekstur með höndum, greiðir það auðvitað ekkert útsvar, það greiðir auðvitað engan skatt og fær venjulegast styrk í útsvörum frá borgurunum, en á sama tíma má einkareksturinn stynja undir þungum veltuútsvörum og sköttum og margs konar öðrum gjöldum. Alveg sama má segja um ríkisreksturinn. Víðast hvar er hann algerlega skattfrjáls. Þetta er kannske eitthvað það allra versta. Lítils háttar útsvar, sem er þó ekkert sambærilegt við einkareksturinn, ber hann sums staðar, eins og á Siglufirði. Og þó er ekki fullupptalið misrétti rekstrarformanna, því að samvinnufélögunum, þó að þau séu þarna einhvers staðar mitt á milli, er sannarlega hyglað í þessum efnum. Ég man ekki betur en við síðustu útsvarsálagningu væri Samband ísl. samvinnufélaga útsvarsfrjálst í Reykjavík, en hefði það verið einkarekstur, hefði það þurft að borga margar millj. kr., og alveg það sama er að segja um kaupfélögin úti um land. Þau verða að vísu sums staðar að bera eitthvert veltuútsvar, eða eitthvert útsvar, af því að þau hafa tekið við af einkarekstrinum, sem oft og einatt var lagður í rúst. Það hefur orðið að leggja á þau útsvar, af því að þau hafa orðið að bera uppi gjöld til bæjarfélaganna eða sveitarfélaganna. Það var óhjákvæmilegt. En það er samt sem áður ekkert borið saman við það, sem einkareksturinn verður að bera, og sjálfsagt eru þau ekki skyld til þess samkv. lögum, að greiða útsvar nema af verzlun utanfélagsmanna, sem alltaf er hægt að hnika til, eins og hverjum sýnist. Alveg það sama er að segja um skattana. Þau eru í mun lægri skatti eða svo að segja alveg hverfandi skatti borið saman við einkareksturinn. En þrátt fyrir þetta þótti framsóknarmönnum, sem eru eins og skjaldborg um samvinnufélögin, - og látum það gott heita, - ekki nóg að gert, heldur þurftu þeir að beita sér fyrir setningu laga, sem voru hreint rán hjá einkarekstrinum og einstaklingunum, og það er stóreignaskatturinn, sem mun halda uppi nafni hv. 1. þm. Austf., á meðan reynt verður að berjast fyrir verndun eignarréttarins á Íslandi. En það er kannske margt, sem hefur hjálpað til að gera lífsafkomu almennings verri en hún gæti verið. Og fyrst og fremst er það ráðdeildarleysi þeirra, sem hafa stjórnað undanfarið, t.d.. í tíð vinstri stjórnarinnar. Ég minnist þess t.d.. að á þingmálafundi, - ég hef aldrei getað gleymt því, - sagði hv. 1. þm. Austf.: Ég mokaði og mokaði atvinnubótafé í þetta og þetta sveitarfélagið eða útgerðina, sem þar var um að ræða. - Já, hann mokaði og mokaði eftir þörfum. Haldið þið, að það hafi bætt lífsafkomuna að vera að moka fé í t.d. útgerð Austfjarðatogaranna, til þess að þeir gætu lagt upp hérna í Reykjavik, eins og þeir gerðu þetta ár allt? Ég held, að 4.4 millj. hafi það verið, ég man það ekki almennilega, nefni þessa tölu, til þess að menn fái einhverja hugmynd um það. Ekki er furða, þó að almenningur súpi seyðið af því í dag. Og það virðist vera mælt af söknuði, að ekki væri hægt að halda slíku áfram nú, þegar hann hafði ekki lengur tögl og hagldir á ríkissjóði. En það er auðvitað á fleiri sviðum en í sambandi við skattana, sem hefur verið mismunað, t.d. opinberum rekstri og samvinnurekstri. Við vitum, að í sambandi við innflutninginn hafa þessir aðilar haft allt aðra aðstöðu en einkareksturinn. Og það eru ótal eftirlitsnefndir og skrifstofubákn, sem Framsfl. fyrst og fremst hefur beitt sér fyrir til þess að geta hlúð að þessum atvinnurekstri fram yfir aðra. En við, sem trúum á einkaframtakið og einkareksturinn fyrst og fremst, neitum því að vísu ekki, að opinber rekstur geti verið nauðsynlegur á vissum sviðum. En ég fyrir mitt leyti trúi ekki á, að atvinnurekstur í venjulegum skilningi geti nokkurs staðar náð betri árangri undir stjórn þess opinbera heldur en undir stjórn einstaklinganna, ef á það er litíð, hvað bezt er fyrir almenning í landinu og lífsafkomuna í heild. Við trúum á það, að samfara þessum efnahagsráðstöfunum, sem nú er verið að gera, hversu erfiðar sem þær eru, fyrst og fremst vegna þeirra synda, sem við verðum nú að gjalda fyrir og voru drýgðar í tíð vinstri stjórnarinnar, fáum við aukið frelsi, og við trúum á það, að við fáum meira jafnrétti eða kannske fullkomið jafnrétti í atvinnurekstri og verzlun. Við trúum á það, að farsælasta leiðin til betri lífskjara sé afnám skriffinnskunnar, afnám haftanna og afnám forréttindanna og jafnrétti atvinnurekstrarformanna í skattheimtu og útsvörum.



Herra forseti. Það hefur verið sagt hér í þessum umr., að frv. það, sem hér liggur nú fyrir til 1. umr. um söluskatt, sé í rauninni aðeins einn þáttur í efnahagsráðstöfunum ríkisstj., og vegna þess að þetta frv. er raunverulega aðeins einn þáttur af mörgum í hinum nýju efnahagsráðstöfunum ríkisstj., þá er eðlilegt, að það sé skoðað hér nokkuð í samhengi við hina aðra þætti þessa máls, og mun ég gera það nokkuð í þeim orðum, sem ég ræði hér um þetta mál nú við 1. umr. Þegar hæstv. ríkisstj. tilkynnti í meginatriðum, hvað hún hygðist gera í efnahagsmálunum, var einmitt eitt af því, sem hún upplýsti að til stæði, að leggja átti á nýjan söluskatt, sem hún áætlaði að mundi gefa í nýjar tekjur um 280 millj. kr. Þegar ríkisstj. lagði svo fram í janúarlok hið nýja fjárlagafrv., var gerð nokkur frekari grein fyrir þessum nýja söluskatti og það upplýst, að hér væri fyrirhugaður söluskattur, sem ætti fyrst og fremst að vera á alla smásölu og allan dreifingarkostnað í landinu, en skýrt og greinilega var tekið fram í grg. frv., að ekki væri um að ræða neinn nýjan söluskatt á innflutning. Það hefur því auðvitað vakið nokkra undrun hjá mönnum að sjá það nú í þessu nýja frv., að a.m.k. helmingur eða líklega röskur helmingur hins nýja söluskatts, sem nú er hér til umr., er einmitt í formi þess að leggja söluskatt á innflutning, þveröfugt við það, sem tilkynnt var í grg. hæstv. fjmrh. fyrir fjárlagafrv. í janúarlok. Hæstv. fjmrh. hefur reynt hér á Alþ. að gefa skýringar á þessari missögn hans í grg. fjárlagafrv. Hann hefur í fyrsta lagi bent á, að það hafi ekki verið alveg ákveðið, að þessi söluskattur á alla innanlandssölu yrði aðeins 3%, vel hafi getað komið til mála, að söluskatturinn yrði 4–5%. En hann fær nú ekki hlaupizt undan þessu, því að um það var ekki að villast, að bæði hér í umr. á Alþ. og manna á meðal hér á Alþ. og reyndar um allan bæinn var ekki farið neitt dult með það, að hér var boðaður söluskattur, sem átti að vera 3% á alla innanlandssölu, og því var aldrei mótmælt hér á Alþ., þegar þessi tiltekna prósentutala var hér nefnd. Nei, það er enginn vafi á því, að hið rétta var það, að ríkisstj. hafði hugsað sér að leggja 3% söluskatt á alla smásölu í landinu, miklu viðtækari, eins og hún sagði, heldur en áður hafði verið gert um söluskatt í smásölu. En svo bara kom í ljós, þegar hæstv. ríkisstj. fór að athuga málið betur, að þessi skattur fékk ekki staðizt. Þarna höfðu átt sér stað stórkostlegar reikningsskekkjur, og í staðinn fyrir það, að nú þykir ekki varlegt að reikna með því, að hægt verði að leggja þennan nýja söluskatt á meiri fjárhæð en rúma 5 milljarða króna, þá var áður reiknað með miklum mun hærri upphæð í þessum efnum. Miklu væri sæmra fyrir hæstv. ríkisstj. og alveg sérstaklega hæstv, fjmrh. að viðurkenna það hreinlega, sem er rétt í þessum efnum, að í þessu tilfelli hrundu útreikningar ríkisstj. og ráðunauta hennar eftir rúman mánuð, þannig að helmingur skattsins hafði þegar týnzt á þessum tíma, og vegna þess verður ríkisstj. að grípa til þess ráðs að leggja á söluskatt, sem er helmingi hærri en sá söluskattur var, sem var á innfluttar vörur til landsins, eða 16.5% í staðinn fyrir 7.7% áður. Nú á að bæta hér ofan á 8.8%, þannig að heildarskatturinn á innflutning verður 16.5% þrátt fyrir það, þó að búið væri að lýsa því yfir alveg sérstaklega á þann hátt, sem verður ekki rengdur, í grg. fjárlagafrv., að slíkan skatt eigi ekki að leggja á. Við vítum, að ríkisstj. er nokkuð í mun að reyna að halda því að mönnum, að þessi reikningsskekkja hafi ekki verið svo stór og raun er nú á þarna. Og af hverju vill hún dylja þetta fyrir mönnum? Það er vegna þess, að hún þarf á því að halda að reyna að halda því fram enn þá gagnvart þjóðinni, að það sé eitthvað að marka þá útreikninga, sem efnahagsaðgerðir hennar eru byggðar á. En við sögðum það hér strax við 1. umr. gengislækkunarfrv. ríkisstj., að hún mundi reka sig á það, að þeir útreikningar, sem hún væri að byggja á, væru þess eðlis, að þeir fengju ekki staðizt, hún mundi reka sig á það eins og aðrir, sem hafa byggt á slíkum útreikningum, að þeir mundu falla um koll tiltölulega fljótlega. En það skal ég játa, að þó að ég treysti ekki á þessa útreikninga, þá datt mér ekki í hug, að t.d. atriði eins og þetta mundi vera fallið að hálfu leyti strax eftir rúman mánuð, þá skyldi það koma í ljós, að reikningarnir væru svona illa úr garði gerðir. Auðvitað er það engin skýring, að þessi fyrirhugaði söluskattur, sem átti aðeins að vera á innanlandssölu, hefði þurft að vera 4 eða 5% eða jafnvel 6%, en ekki 3%, eins og sagt hafði verið manna á meðal. Ef þessi söluskattur átti að leggjast einvörðungu á innanlandssöluna og átti að gefa 280 millj. kr., þá skipti engu máli, hvort það átti að vera 3% skattur eða 6% skattur. Það, sem skipti máli, var: Átti að leggja á þjóðina í formi söluskatts á innlenda sölu 280 millj. kr., eða átti ekki að gera það? Hvort prósentan var 3% eða 5%, skipti ekki málí. En ríkisstj. hafði boðað hitt. Hún ætlaði að leggja 280 millj. á þjóðina á þennan hátt með söluskatti, hafði látíð reikna það út, reikningarnir reyndust rangir, og hún heyktist á því, þegar hún fór að kynna sér málið betur, hvarf frá þessari stefnu sinni, gafst þarna upp. Og svo fór hún inn á gamlar, troðnar slóðir í þessum efnum, einmitt þær slóðir, sem hún hafði verið að tilkynna Alþ. og þjóðinni áður að hún mundi alls ekki fara inn á. Sennilega hefur það verið vegna þess, að ýmsir af hæstv. ráðh. höfðu gerzt allstórorðir hér á Alþ. og í áheyrn allrar þjóðarinnar um svona söluskatt. Hæstv. viðskmrh. sagði hér á Alþ. og einnig í áheyrn allrar þjóðarinnar um söluskatt, að slíkur söluskattur væri óvinsælasti skatturinn af öllum sköttum, sem landsmenn þyrftu að borga. Hann væri í eðli sinu óréttlátasti skatturinn, og það bæri að reyna að létta honum af. Og það hefur ekki heldur leynt sér hér í umr. á Alþ., að hæstv. fjmrh. var sannarlega ekki hrifinn af slíkum söluskatti, en samt varð nú að grípa til þessa ráðs tiltölulega fljótlega. Þetta atriði viðvíkjandi söluskattinum er býsna líkt ýmsu öðru í hinu nýja efnahagskerfi, sem nú er að gerast. Ég vil minna á það, að eitt af því, sem klifað var einna mest á af hæstv. ríkisstj. um það leyti, sem var verið að samþykkja hér gengislækkunarfrv., var það, að nú ætti að leggja algerlega niður allar útflutningsuppbætur, við ættum að losna við þær, þó að nú í þessu skrefi væri ekki hægt að leggja niður niðurgreiðslurnar á vöruverði hér innanlands. En einmitt sömu dagana, sem er verið að segja þetta hér á Alþingi, verður hæstv. ríkisstj. að beita sér sjálf fyrir því að gera samninga við bændasamtökin um að auka útflutningsuppbætur frá því, sem lög stóðu til, í sambandi við útfluttar landbúnaðarafurðir. Og þessar útflutningsuppbætur eiga að standa þvert ofan í allar yfirlýsingar hæstv. ríkisstj. um, að það eigi að leggja niður allar útflutningsuppbætur. Annað var það, að hæstv. ríkisstj. lýsti því yfir í þessum efnum, að það þyrfti endilega að losa sig við slíka meinsemd eins og væri í hinu gamla kerfi, sem stafaði af misjöfnum verðbótum á smáfisk, steinbít og aðrar fisktegundir, og hingað til hefði gilt. En hvað svo? Liðinn er rúmur mánuður síðan, og þá er farið að tilkynna opinberlega, að nú standi til að borga þessar uppbætur áfram eitthvað. En þetta eru ekki einu dæmin. Eitt af því, sem alveg sérstaklega var boðað í þessum efnahagsráðstöfunum, var, að það væri verið að koma í veg fyrir þessi miklu útlán bankanna, sem verið hefðu og valdið hefðu hér alveg óeðlilegri eftirspurn eftir gjaldeyri og gjaldeyrishalla á viðskiptum þjóðarinnar við útlönd. Og um leið og þetta var sagt, var einnig bent á, að í hinu gamla kerfi hefði það jafnvel þróazt, jafnskaðlegt og það væri, að þjóðin hefði verið að taka stutt erlend vörukaupalán og ekki hirt um að borga þau á eðlilegan hátt. En hvað svo? Nú, eftir að einn mánuður er liðinn, síðan efnahagskerfið nýja var sett á fót, tilkynnir hæstv. ríkisstj. verzlunarstéttinni: Það átti að vísu að loka nokkuð fyrir það, að þið gætuð fengið aukin lán í lánastofnunum landsins, af því að við höfum ekki efni á því að flytja alveg svona mikið inn af vörum, og það á að draga úr útlánunum, það er nauðsynlegt. - En svo er verzlunarstéttinni sagt: Þið megið taka stutt vörukaupalán hver í kapp við annan, eins og þið bara bezt getíð. Þannig getíð þið komizt fram hjá háu vöxtunum innanlands, sem áttu að vera allra meina bót í sambandi við þetta efnahagskerfi. - Þannig getur kaupsýslustéttin tekið lán í bönkum eða hjá firmum í nálægum löndum á tiltölulega lágum vöxtum, flutt inn vörur með þessum lánsaðferðum og auðvitað hrúgað upp skuldum hjá þjóðinni. Hvernig getur nú staðið á því, að hæstv. ríkisstj. leyfir þetta eftir það, sem hún hafði sagt hér í sambandi við efnahagsmálaráðstafanirnar, réttum mánuði eftir að nýja kerfið tók gildi? Nú getur verzlunin fengið að taka lán, sem voru forboðin fyrir rúmum mánuði, og nú á ekki að taka það í smáum stíl, heldur má hver taka það, sem hann vill, og hver í kapp við annan. Nú er það ekki lengur orðið hættulegt. Nú eru ekki háu vextirnir allra meina bót í þessum efnum, til þess að draga úr miklum innkaupum til landsins, til þess að draga saman. Nei, nú geta menn bara farið fram hjá háu vöxtunum og komizt á lága vexti með þessari aðferð í löndunum í kringum okkur, eða a.m.k. þessir aðilar. Hvað kemur nú til, að þetta hefur snúizt svona við á örstuttum tíma? Það er nákvæmlega það sama og gerðist með söluskattinn: rangir útreikningar, menn sáu ekkert fram í tímann, menn áttuðu sig ekki á því, hverjar mundu verða afleiðingarnar af þessari pólitík, sem átti að reyna að reka. Það kom sem sé strax í ljós, alveg eins og útreikningarnir varðandi söluskattinn voru allir rangir, og þá þurftu menn að gera sjálfa sig ómerka orða sinna eftir einn mánuð. Eins fór þetta viðvíkjandi stuttu erlendu lánunum og eins fór þetta viðvíkjandi vaxtapólitíkinni í þessum efnum. Svona hefur verið að hrynja eitt atriðið af öðru í sambandi við hið nýja efnahagskerfi ríkisstj. En það er ekki aðeins í þessum efnum, sem hið nýja kerfi hefur verið að hrynja. Það er að hrynja í miklu fleiri tilfellum. Eitt var það, að það átti að draga úr útlánum bankanna til framleiðsluatvinnuveganna. Það var sérstaklega tekið fram í hinum nýju efnahagsráðstöfunum, að Seðlabankinn mætti ekki auka útlán sín frá því, sem verið hafði, þrátt fyrir þá verðhækkun, sem hlaut að verða í sambandi við sjálfa framleiðsluna. Af þessum sökum átti raunverulega að lækka lánin út á hverja framleidda einingu. Það átti að gera miklu örðugra fyrir framleiðendur að framleiða sjálfa gjaldeyrisvöru þjóðarinnar, og það átti að bæta hér ofan á að stórhækka vextina, einnig af framleiðslulánum, og meira að segja voru menn svo forhertir í þessum efnum, að þeir játuðu, að við þá útreikninga, sem fram höfðu farið, hefði ekki einu sinni verið tekið tillit til þess í sambandi við aukinn rekstrarkostnað, að hækka átti vextina stórkostlega. Ég og nokkrir fleiri hér bentum hæstv. ríkisstj. á, að þetta væri með öllu óframkvæmanlegt. Ef hún ætlaði að standa fast á stefnu sinni í þessum efnum, þá hlyti hún að stöðva framleiðsluna. En auðvitað væri eina ráð hennar að gefast upp. Það væri að hverfa frá þessari vitleysu, af því að þetta væri ekki framkvæmanlegt. Þó að ríkisstj. hafi nú gefizt upp í sambandi við þessa skekkju sína varðandi söluskattinn, af því að þar fer hún bara inn á þá braut að leggja nýjan skatt á þjóðina, og þó að hún hafi gefizt upp fyrir kaupmönnum og leyft þeim að taka nú stutt vörukaupalán erlendis og sleppa fram hjá háu vöxtunum, þá er hún auðvitað ekki búin að gefast upp fyrir framleiðendum enn þá. Hún er enn þar að berjast, enn ætlar hún sér að láta þá borga háu vextina án þess að reikna með þeim í útgjöldunum. Og enn ætlar hún sér þá dul, að hún geti haldið uppi fullri og eðlilegri framleiðslu með því að skera niður framleiðslulánin.

Ég hafði hugsað mér að gera núna hlé á fundinum, ef ræðumaður ætti nokkuð verulegt eftir af sínu máli

. Já, ég kýs þá það. - [Fundarhlé.) Herra forseti. Ég hafði í fyrri hluta ræðu minnar, þegar ég gerði hlé á máli mínu, sýnt fram á það með nokkrum dæmum, hvernig hæstv. ríkisstj. hefur þegar nú eftir einn mánuð orðið að yfirgefa í mjög verulegum atriðum þá stefnu í efnahagsmálum, sem hún boðaði með gengislækkunarfrv. sínu, og þá stefnu, sem hún sagðist mundu byggja sitt nýja efnahagskerfi á. Ég hafði með nokkrum orðum drepið á það, að ríkisstj. hefði nú þegar í sambandi við þennan söluskatt orðið að breyta til um frá því, sem hún hafði tilkynnt Alþingi fyrir réttum mánuði. Ég benti á það einnig, hvernig ríkisstj. hefði að verulegu leyti orðið að yfirgefa þá vaxta og lánapólitík gagnvart verzluninni í landinu, sem hún hafði þó sett sér að halda uppi, og hvernig hún hefði yfirgefið strax í upphafi það fyrirheit sitt að ætla að leggja með öllu niður allar útflutningsuppbætur, því að hún hefur orðið nú að lögleiða útflutningsuppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir. Þannig hefur hæstv. ríkisstj. verið að hrekjast á þessum eina mánuði út af sinni mörkuðu stefnu á einu atriðinu á fætur öðru. En varðandi þann þáttinn, sem sérstaklega snýr að framleiðslunni í landinu, streitist hæstv. ríkisstj. enn við. Enn þá vill hún reyna að halda því fram, að útflutningsframleiðslan eigi að borga þessa gífurlega háu vexti, sem hennar efnahagsmálapólitík hefur gert ráð fyrir, og enn reynir hún að halda því fram, að útflutningsframleiðslan geti starfað með eðlilegum hætti, þó að stórkostlega sé raunverulega dregið úr lánum til framleiðslunnar. Það var hv. 3. þm. Austf., Einar Sigurðsson, sem næst talaði hér á undan mér og ætti að þekkja nokkuð vel til framleiðslunnar. Hann vék nokkrum orðum að þessum þætti og bar sig heldur illa undan því. Honum þótti, eins og hann orðaði það, þetta lyf hæstv. ríkisstj., sem honum og öðrum framleiðendum var ætlað að taka inn, heldur bragðvont, og það skil ég mætavel. En það tel ég heldur lítið raunsæi hjá honum, ef hann heldur, að hægt sé að lækna nokkurn hlut með því að taka inn þetta lyf í sambandi við framleiðsluatvinnuvegina, jafnvel þó að hann vilji festa alla trú sina og von á það, að náttúruöflin verði okkur hliðhollari en nokkurn tíma áður, gefi okkur meiri fisk, betri veðráttu o.s.frv., eins og hann vék hér að. Auðvitað er engin leið í sambandi við aðalframleiðsluatvinnuvegi okkar að treysta á það, að til þess að vega upp á móti röngum ráðstöfunum ríkisstj. í efnahagsmálum verði bara fiskurinn að margfaldast í sjónum eða veðráttan að vera óvenjugóð. Nei, það er vitanlega ekki þannig, sem á að leysa vanda atvinnulífsins. Auðvitað er alltaf gott, að það aflist vel, og það er alltaf gott, að það viðri vel. En við verðum að reikna með því, sem er aðeins eðlilegt hlutfall í þessum efnum, og við getum ekki búizt við því, að náttúruöflin reynist okkur svo miklu hliðhollari til þess að jafna það, sem stjórnarvöld landsins gera rangt. Ég er sannfærður um það, að enginn veit það betur en hv. 3. þm. Austf., Einar Sigurðsson, að það er með öllu útilokað að ætla sér að halda uppi eðlilegri útflutningsframleiðslu á þann hátt að skera niður útlánin til framleiðslunnar frá því, sem þau hafa verið. Það er óframkvæmanlegt. Slíkt geta þeir einir áætlað, sem þekkja ekki til útflutningsframleiðslunnar, skilja ekki þarfir hennar og vilja jafnvel hætta því, að hún dragist saman, á meðan þeir eru að reyna að gera tilraunir með kenningar sínar. En í þessum efnum er það rétt, að hæstv. ríkisstj. streitist enn á þann hátt, að framleiðendur tilkynna bönkum landsins, að við sjálft liggi, að þeir verði að stöðva framleiðsluna. Það er ekkert gamanmál, sem líka er engin ástæða til þess að dylja neitt, að viðskiptabankarnir hafa orðið að tilkynna ríkisstj., að við sjálft liggi og við því megi búast hvern daginn sem er, að framleiðslan stöðvist, ef Seðlabankinn fær að halda áfram þeirri pólitík, sem ríkisstj. lýsti hér yfir í upphafi að meiningin væri að láta Seðlabankann reka í krafti hinnar nýju efnahagsmálastefnu. Það liggur við sjálft, að framleiðslan stöðvíst við þennan samdrátt á lánum. Viðskiptabankarnir hafa tilkynnt, að þeir geti ekki haldið áfram að hlaupa hér í skarðið, eins og þeir hafa þó þurft að gera þennan mánuð, sem liðinn er, og sjá vitanlega allir, að slíkt er ekki fært, þegar ofan á þetta bætist, að slík vaxtapólitík er rekin eins og nú hefur verið upp tekin, Seðlabankinn lætur viðskiptabankana, sem þurfa að sinna nauðsynjamálum framleiðslunnar, borga 16%o vexti. Slík vaxtakjör munu líklega hvergi í heiminum þekkjast, eða það væri gaman að vita, hvar það er þekkt á byggðu bóli, að menn stundi framleiðslustörf og ætli sér að keppa á erlendum mörkuðum og þurfi á beinan eða óbeinan hátt að búa við vaxtakjör önnur eins og þessi. Slíkt er vitanlega með öllu óframkvæmanlegt. Nei, um það verður ekki villzt, að hæstv. ríkisstj. verður, ef hún ætlar ekki að stöðva núna framleiðsluna á miðri vetrarvertíðinni, einnig að gefa eftir í sambandi við þennan þátt í sínum efnahagsmálatillögum. Allt annað er óframkvæmanlegt, alveg eins og ríkisstj. varð að viðurkenna staðreyndir í þessum efnum gagnvart innflutningsverzluninni, á sama tíma og heildsalarnir sögðu við ríkisstj.: Það flytur enginn inn vörur til landsins, ef hann fær ekki aukið lánsfé með stórhækkandi verðlagi og á þann hátt, að hann þurfi ekki að borga 11–12% vexti, en megi ekki leggja þetta á vöruverðið. Það tekur enginn þátt í þessu. Það tekur þá bara algerlega fyrir það að flytja inn vörur til landsins. - Þegar verzlunarstéttin sagði ríkisstj. þetta, þá gafst ríkisstj. vitanlega upp, og þá fann hún út þessa finu leið að segja við innflytjendur: Þið skuluð bara taka stutt vörukaupalán erlendis, flytja inn vörurnar til landsins upp á krít og komast þannig fram hjá hinum óframkvæmanlegu háu vöxtum og komast þannig líka fram hjá útlánapólitík ríkisstj. hér innanlands. - En það er rétt, fiskframleiðendur eiga ekki svona auðveit með að fara þessa leið. Þeir hafa nefnilega ekki heimild til þess samkv. lögum, þeir hafa ekki frelsi til þess að fara svona létta leið. Ef þeir mættu fara til viðskiptalandanna og segja við viðskiptalöndin: Ja, viljið þið lána okkur fé með 2 eða 3% vöxtum til þess að framleiða handa ykkur fiskinn og fiskafurðirnar og leyfa okkur að flytja inn varning fyrir þessi lán, olíur, veiðarfæri og hvað annað eins og aðrir, - þá gæti vitanlega útflutningsframleiðslan gert þetta líka. Þá væri það auðvelt. En vill hæstv. ríkisstj. leyfa útflutningsframleiðslunni að gera þetta? Vill hún t.d. leyfa hv. 3. þm. Austf., sem hér var að tala á undan mér, að semja um það við Sovétríkin, - en hann selur Sovétríkjunum mikið af fiski, sem hann framleiðir, - semja um það við þau, að þau láni honum rekstrarfé á 21/2-3% vöxtum og hann geti síðan keypt olíu og annan varning fyrir lánið og selt það hér innanlands? Þannig gæti hann komizt fram hjá háu vöxtunum. Þannig gæti hann líka komizt fram hjá þeirri lánatakmörkun, sem hér á að vera í bönkum landsins. Þá stæði hann og aðrir framleiðendur svipað að vigi og heildsalarnir, sem flytja inn varning til landsins. Nei, ég býst við, að ríkisstj. hiki nokkuð við þetta. En kannske velur hún þessa leið, þegar hún gefst upp í þessu máli, sem hún verður fyrr eða síðar að gefast upp í. En því hef ég vikið að þessum þáttum, að ég vil leiða athyglina að því, að ríkisstj. er að gefast upp núna við hvern þáttinn af öðrum í sinu nýja efnahagsmálaprógrammi, hún verður að gefast þar upp, því að stefnan er röng. Á nákvæmlega sama hátt er þetta og sízt betra, þegar maður tekur þann þátt þessara efnahagsmála, sem snýr að almenningi í landinu. t.d. sjómönnum og verkamönnum, svo að við tökum þá sem dæmi. Efnahagsmálastefna ríkisstj., eins og við höfum bent á frá upphafi, er á nákvæmlega sama hátt óframkvæmanleg gagnvart þeim. Það er hægt að streitast við að halda henni fram í stuttan tíma, en svo hlýtur hún að hrynja. Það er engin leið að ætla sér að skapa slík vaxtakjör og slík lánakjör eins og nú hafa verið sett upp, sem þýða það, að meðalfjölskylda, sem kemur sér upp íbúð, verður að reikna með því núna, þó að maður taki heldur af lægra taginu, ódýrari tegundina, hún verður núna að reikna með því að borga samkv. hinum nýju lánakjörum aldrei undir 40–50 þús. kr. á árí í vexti og afborganir af íbúðinni sinni, og segja á sama tíma: þessi fjölskylda verður að lifa við verkamannakaup, sem er 48–50 þús. kr. á ári. Þetta er vitanlega óframkvæmanlegt með öllu. Svona gífurlega háir vextir, svona ókjör í lánum eins og þarna eru sett upp hljóta vitanlega að hvíla með öllum sínum þunga á fjöldamörgum alþýðuheimilum í landinu, - þessi ókjör eru þess eðlis, að þau hljóta að leiða til þess, að það verður smám saman kallað á hærra kaup, verkföllin koma, kauphækkunin kemur, vegna þess að þetta fær ekki staðizt. Og það vita menn líka, að það er vitanlega engin leið að ætla sér að framkvæma jafnstórkostlega gengislækkun og nú er hér verið að framkvæma, sem þýðir mjög mikla almenna verðhækkun í landinu á öllum sviðum, en ætla sér að halda öllu kaupi óbreyttu um langan tíma eftir sem áður. Auk þess á svo ofan á þessar almennu verðhækkanir að dengja þessum háa söluskatti og öðrum sköttum, sem enn auka á dýrtíðina. Það er barnaskapur að búast við því, að kaupgjald geti haldizt lengi óbreytt undir þessum kringumstæðum. En ríkisstj. getur auðvitað streitzt á móti. Hún getur reynt þetta. Hún getur framkallað nokkur verkföll, nokkrar stöðvanir í framleiðslunni, og hún getur þannig valdið talsverðu þjóðhagslegu tjóni. En þetta hlýtur að brotna. Þetta gengur aldrei. Þetta er það, sem ég held að sé aðalatriði málsins að hæstv. ríkisstj. geri sér grein fyrir einmitt núna, þegar hún er óðum að brjóta niður sitt kerfi, þegar hún er að gefast upp á hverju atriðinu af öðru, einmitt núna, þegar hún verður að koma fram fyrir hv. Alþ. og verður að viðurkenna það eftir einn mánuð, að hún geti ekki staðið við loforð sín í sambandi við álagningu söluskatts, þau, sem hún gaf fyrir rúmum mánuði, nú verði hún að breyta þeim, þá á hún að horfast í augu við meira en þetta með söluskattinn. Hún á að horfast í augu við meira en þetta, sem hún hefur gefizt upp á gagnvart verzluninni í landinu. Hún á einnig að breyta um sína fjármálastefnu gagnvart framleiðslunni og gagnvart vinnandi fólki í landinu. En það virðist vera svo, eins og hefur komið fram í þessum umr., að a.m.k. sumir ráðh. séu á þeirri skoðun enn þá, að það sé raunverulega hægt að standa á þessari efnahagsmálastefnu og það sé hægt að halda áfram og taka þar upp næsta þáttinn á eftir. Hæstv. fjmrh. boðaði í sinni ræðu, að ætlunin væri, að Ísland gengi inn í annað hvort af þeim tveimur fríverzlunar- eða tollabandalagssvæðum í Evrópu, sem mynduð hefðu verið. Ég vil aðeins spyrja í tilefni af þessu: Hefur þessi hæstv. ráðh. gert sér einhverja grein fyrir því, hvaða möguleikar eru á því fyrir okkur að reka okkar utanríkisviðskipti, eins og þeim er nú háttað, á þann hátt, að við göngum í þessi bandalög, annað hvort þeirra? Hefur hann séð einhverja möguleika á því, að víð gætum innan þessara svæða selt okkar aðalútflutningsvörur? Veit hann ekki, að við höfum einmitt á þessum svæðum reynt allt hvað við höfum getað á undanförnum árum til þess að selja þar okkar útflutningsvörur? Við höfum meira að segja haldið uppi ströngum hömlum í þá átt, að við höfum knúið íslenzka framleiðendur og útflytjendur til þess að selja á þessum svæðum allmikið af framleiðsluvörum sínum fyrir miklum mun lægra verð en þeir gátu fengið fyrir þær annars staðar. Eða er það kannske meining hans, að við eigum að taka þann bagga á okkur til viðbótar við annað, að við eigum t.d. að selja allan hraðfrysta fiskinn okkar, þann sem við seljum núna fyrir utan þetta svæði, - að við eigum að selja hann á svæðum þessara landa fyrir miklum mun lægra verð en við höfum hingað til talið með nokkru móti kleift? En ég vil segja það, að þessi hæstv. ráðh. er þá ekki hissa á því að glíma við vandann, ef hann ætlar sér að koma þessum málum fyrir á þennan hátt. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur gengið svo langt í þessum efnum einmitt nú síðustu mánuðina, að hún hefur verið að knýja ýmis fyrirtæki í landinu til þess að selja inn á þessi fríverzlunarsvæði afurðir sínar með slíku verði, að alveg er sýnilegt, að þau fyrirtæki, sem til þess eru knúin, fá ekki staðizt sinn rekstrarkostnað og geta ekki haldið uppi eðlilegum rekstri áfram. Mér sýnist, að þessi hæstv ráðh. hafi tiltölulega litíð áttað sig á því, hve erfitt það muni reynast fyrir hann að reyna að halda uppi þessari efnahagsmálastefnu, sem ríkisstj. var að boða og hún hefur verið að hrekjast út af nú að undanförnu og vitanlega er óframkvæmanleg, hvað þá hvernig muni ganga fyrir henni að ætla að taka á sig slíka erfiðleika eins og því mundu fylgja að ætla að tengja viðskipti Íslands öll við þessi fríverzlunarsvæði. Þessi söluskattur, sem nú er gert ráð fyrir að leggja á og upphaflega hafði verið boðaður af hæstv. ríkisstj. í allt öðru formi en hann birtist hér nú, er hér í tvennu lagi. Annars vegar er gert ráð fyrir allháum söluskatti á innfluttum vörum, en hins vegar er um að ræða 3% skatt á mestalla innanlandsverzlun. Það er boðað í þessu frv., að þessi 3% skattur eigi að standa áfram. En orð eru látin liggja að því, að hinn hluti skattsins, þessi 8.8% á innflutningi, eigi e.t.v. aðeins að standa út þetta ár. En auðvitað trúir því enginn maður, að eins og á þessum málum er haldið, þá muni svo verða haldið á málum, að þessi 8.8% skattur verði látinn niður falla eftir þetta ár, - því trúir enginn maður. Það er ekkert, sem bendir til þess, að slíkt verði kleift fyrir ríkið, eins og á fjármálum þess er haldið, og öll slík bráðabirgðaákvæði eins og þetta, sem sett hafa verið hér í lög, hafa alltaf verið framlengd áfram, og auðvitað er það ætlunin í þessu tilfelli líka. Hið eina hugsanlega í þessu er auðvitað það, að hæstv. ríkisstj. hverfi að því að breyta þessum skatti, sem nú er lagður á innflutninginn, og taki allan söluskattinn einmitt í formi smásöluverzlunarinnar innanlands. En hitt þykir mér þó miklu líklegra, að ríkisstj. segi eins og jafnan áður hefur verið gert: Þessi skattur er þó kominn á. Það er bezt að halda honum í lengstu lög og fitja ekki upp á nýjum. En það er sérlega ósjaldgæft, eða ég hygg, að segja megi, að það hafi ekki komið fyrir, að skattur af þessu tagi væri raunverulega lagður niður. Annars vil ég segja það um þann hluta skattsins, þessi 3%, sem ráðgert er að leggja á veltuna innanlands, að mér lízt enn verr á þá skattlagningu en þó hina, svo ill og bölvuð sem hún er. Mér þykir alveg auðsýnt, að þessi skattlagningaraðferð, að leggja 3% á umsetningu innanlands, mundi verða mjög erfið í framkvæmd og þau undanþáguákvæði, sem gert er ráð fyrir í frv., hljóti að skapa möguleika til þess að misnota þau ákvæði alveg stórkostlega. Það er eins og hér hefur verið bent á, það er til þess ætlazt, að sumir aðilar geti fengið að kaupa tilteknar vörur innanlands án þess að borga söluskattinn af þeim. En aðrir aðilar, sem kaupa nákvæmlega sams konar vöru og í sams konar tilgangi út af fyrir sig, þeir eiga að borga söluskatt af vörunni. Dæmi um þetta var hér nefnt, að t.d. matsöluhús eða matsölustaður á raunverulega að fá kort frá fjmrh. og getur komið með þetta kort í búð og keypt þar matvörur án þess að þurfa að borga söluskatt af þessari matvöru. En húsmóðir, sem kemur til þess að kaupa nákvæmlega sams konar matvöru í búðinni, þarf hins vegar að borga þessa matvöru með söluskattinum. Svona undanþáguákvæði, eins og gert er ráð fyrir í frv., ekki aðelns í þessu tilfelli, heldur mörgum öðrum, skapa vitanlega möguleika til þess að misnota þetta á hinn herfilegasta hátt, og ég er alveg fullviss um, að miðað við þær aðstæður, sem við búum við hér, verður þessi skattstofn fljótlega illa liðinn og mun taka öllu fram til hins verra af því, sem við höfum áður þekkt varðandi söluskatt. Við vitum, að röksemdin í þessu efni er sú, að matsölustofan á að borga þennan söluskatt, þegar hún selur aftur út matinn fulltilbúinn til þeirra, sem kaupa hann, og það sé ekki ætlunin að leggja þennan skatt á vöruna oftar en einu sinni. En einmitt þessi atriði eru þess eðlis, að það verður afar erfitt að fylgja skattinum eftir, og þetta mun einnig verða til þess, að hinar fjölmörgu verzlanir eða verkstæði eða aðrir þeir, sem hafa á beinan eða óbeinan hátt með framkvæmd skattsins að gera, fá þarna kærkomið tækifæri til þess að gera upp skattinn við hið opinbera á þann hátt, sem þeim kann að þykja heppilegt fyrir sína buddu. Ég held því, að skattur, sem er byggður upp á þessum forsendum, sé verulega hæpinn og að því leyti sé skatturinn á innfluttu vöruna þó skömminni skárri, hann verði í eðli sínu réttlátari og það verði minna svindl í sambandi við alla framkvæmd þess skatts. En það er helzt að skilja á hæstv. fjmrh., að hann sé svo hrifinn af þessari skattaaðferð, að hann hugsi sér að stórauka hana, að hann hugsi sér jafnvel að stefna að því að leggja niður tolla, að maður tali nú ekki um alla beina skatta, og auka skattlagninguna eftir þessari aðferð. Ég held, að þetta sé mjög varhugavert og það muni sýna sig, að það fari svipað fyrir þessu og ráðagerðum ríkisstj. viðvíkjandi þessum söluskatti strax í upphafi. Hún ætlaði sér að fá eftir þessari leið 280 millj. kr. Hún gafst upp eftir einn mánuð og varð þá að undanþiggja mörg atriði og margs konar starfsemi. Ég held líka, að það muni fara þannig, þegar ríkisstj. og hennar sérfræðingar athuga þetta betur, að þá sér hún, að þessi skattstofn er mjög óheill og verður líklega ríkinu ódrjúgur í framkvæmd, þó að hann leggist með æði miklum þunga á almenning í landinu. Mér sýnist, að þessi nýi söluskattur sé eins og aðrir þættir þessa nýja efnahagsmálakerfis, hann sé þannig, að hann raunverulega stefni að því að knýja hér á það tiltölulega fljótlega, að kerfinu sem heild verði varpað fyrir borð. Ég vék hér áður nokkuð að þeim þætti efnahagsráðstafananna, sem snýr að útflutningsframleiðslunni og ég tel þann þáttinn, sem er þýðingarmestur og alvarlegastur, ef illa tekst til um framkvæmdina. Þegar gengislækkunarfrv. var hér til 1. umr., minntist ég nokkuð á það, hvort nokkur trygging væri fyrir því, að t.d. bátaútvegurinn í landinu fengi það fiskverð örugglega greitt, sem hann þyrfti að fá vegna hækkaðs rekstrarkostnaðar, sem leiddi af gengislækkuninni og hinni nýju skattlagningu. Nú er liðinn rúmur mánuður, síðan gengislögin voru samþykkt, og hvernig hefur þetta nú orðið í reyndinni? Reyndin er þannig, að bátaútvegsmenn í landinu víta ekki nokkurn skapaðan hlut um það, hvaða verð þeir eiga að fá fyrir þann fisk, sem þeir hafa veitt á þessum tíma. Þeir vita ekkert um það. Þeir vissu í byrjun vertíðar, að þeir áttu að fá kr. 1.57 fyrir hvert kg af þorski og þeir áttu að fá tilteknar uppbætur og þeir áttu að fá tiltekin vátryggingargjöld greidd fyrir sig, og það var áætlað, að heildarfiskverðið á kg, ef öll þessi fríðindi væru metin, væri raunverulega í kringum kr. 2.35 á kg. Þetta var það, sem bátaútvegsmenn vissu í upphafi vertíðar að þeir höfðu samninga upp á. En hvaða samninga hafa þeir um fiskverð, frá því að gengislögin voru samþykkt? Nú er liðinn einn mánuður eða nærri fjórði hluti vertíðarinnar með þeim hætti, að bátaútvegsmenn í landinu vita ekki neitt um það, hvað þeir eiga að fá fyrir fiskinn. Þeir stóðu auðvitað í sínum verstöðvum í róðrum og áttu ekki gott um vik, hafa selt ýmsum frystihúsum og öðrum fiskinn, - og hvað fá þeir fyrir hann? Þeir segja: Við vitum ekkert um það. Frystihúsin vilja ekkert láta uppi um það. Það eina, sem þau hafa fengizt til að segja, er, að þau geti raunverulega ekki borgað nema svona í kringum kr. 2.07 fyrir kg, eða miklu minna en bátarnir höfðu samning upp á áður. Nú er það svo, að þetta er í rauninni alveg óbærilegt ástand fyrir eigendur bátanna. Auðvitað er það svo, að sumir þeirra hafa aðstöðu til þess eða mundu a.m.k. leggja sig fram um það að skapa sér aðstöðu til þess að verka afla sinn sjálfir, salta fiskinn og reyna þannig að komast yfir hið fulla verð fyrir framleiðsluna, og það mundu þeir gera ef til vill, ef þeir vissu nákvæmlega, hvaða verð á að greiða þeim frá frystihúsunum. Það er t.d. enginn vafi á því, að ef frystihúsin ætla að standa á því að borga ekki nema kr. 2.07 fyrir kg af fiskinum, þá mundi nú enginn bátur, sem hefur aðstöðu til þess að verka afla sinn sjálfur, láta fiskinn. Þá mundu eigendur bátanna taka þennan afla og reyna að verka hann sjálfir. En hvernig er hin nýja efnahagsmálalöggjöf? Hún er svo fín, að hún segir við þessa aðila: Nú er ekki neitt fiskverð gildandi í landinu lengur. Það veit enginn, hvað út úr því á að koma. - Þannig á að reyna að halda bátunum að framleiðslustörfum út vertíðina í fullkominni óvissu, og það er skákað í því skjóli, að eigendur bátanna stöðvi ekki framleiðsluna. Það bendir allt til þess, að hér sæki í nákvæmlega sama horfið og gerði upp úr gengislækkuninni 1950. Ég benti á það við 1. umr. gengislækkunarfrv., þegar þessi efnahagsmál voru rædd hér í heild, að það væri verulega mikil hætta á því, að svona gæti farið núna aftur. Þá var sagt, að bátaútvegsmenn ættu að fá tiltekna fiskverðshækkun og yrðu að fá hana, því að allir sáu, að þeir þurftu að fá hana. Nú hefur aftur verið látíð liggja að því með óbeinum orðum, að þeir eigi að fá fiskverðshækkun, en engin fiskverðshækkun kemur. Mér sýnist því, að það stefni til hins sama og 1950, þetta brotnar um sjálft sig, bátarnir eða umboðsmenn þeirra koma að vertíðinni lokinni og segja: Hér höfum við verið féflettir á hinn herfilegasta hátt, og það verður að bæta okkur þetta upp með einhverjum hætti. - Þetta gerðist 1950, og þá var það, sem ríkisstj. féllst á bátagjaldeyrinn, og vitanlega stefnir að því sama núna. Er það nú svo, að ríkisstj. hugsi sér að láta þessi mál ganga á þann veg fyrir sig, að hún bíði eftir því, að bátaeigendurnir í landinu stöðvi rekstur bátanna eða þá komi í kröfugöngu og krefjist slíkra uppbóta eins og þeir gerðu 1950? Ætlar hún bara að láta skeika að sköpuðu í þessum efnum? Nei, ríkisstj. væri sæmst í þessum efnum að sjá, hvað að fer, glöggva sig á því og viðurkenna það, að kerfi hennar í þessum efnum hefur ekki reynzt framkvæmanlegt, það á að breyta því. Þessi söluskattur, sem hér er verið að leggja á, kemur til með að verða nýr aukaskattur, líka á framleiðsluna í landinu. Hann kemur til með að hvíla með allmiklum þunga í sambandi við hinn almenna útgerðarrekstur, því að fjöldamargir hlutir, sem útgerðinni eru ómissandi, eiga að fá á sig þennan söluskatt. Og það kemur vitanlega allt ofan á þá erfiðleika, sem eru fyrir í þessum efnum. En það er eins og fyrri daginn, að það er kannske léttasta verkið fyrir ríkisstj. að samþykkja á Alþingi í krafti síns meiri hluta nýjan skatt. En nýr skattur þýðir hækkað verðlag. Framleiðslan mun koma með sinn reikning þar á móti, og nýr skattur eykur á útgjöld heimilanna, og stéttasamtökin munu koma með reikning þar á móti og segja til sín á sínum tíma. Þetta eru aðalatriði málsins. Hitt er svo vitanlega alveg tilgangslaus skollaleikur, sem hæstv. fjmrh. hefur reynt að halda hér uppi og ýmsir af talsmönnum ríkisstj., þegar þeir reikna og reikna til viðbótar við allar fyrri reikningsskekkjur sínar og ætla að reyna að sanna almenningi í landinu, að hver nýr skattur sé raunverulegur búhnykkur fyrir heimilin í landinu, Slíkar reikningslistir breyta engu til um staðreyndir málsins, - að ætla sér þá dul að reyna að sanna hér í umræðum, að þessi nýi söluskattur upp á 280 millj, kr., sem ábyggilega verður talsvert mikið yfir 300 millj. kr., þýði raunverulega auknar tekjur hjá alþýðuheimilunum í landinu. Þeir blikna ekki og blána fyrir öllum vanda, þeir menn, sem reyna að halda slíku fram. Að vísu er það svo, að þessi sönnun á að fást á þennan sérkennilega hátt, að bent er á lækkun tekjuskatts og líka farið að reikna með lækkuðum útsvörum. Þessi lækkun á tekjuskattinum er góðra gjalda verð. En mikið hlýtur það að vera geysihagleg geit, þessi lækkun á tekjuskattinum, því að hægt er að nota hann til alls. Fyrst er þessi geit notuð til þess að sanna mönnum, að hún sé til þess að draga stórkostlega úr erfiðleikum eða þunga gengislækkunarinnar, og svo kemur hún aftur og á að vera til þess að vega upp þennan skatt. Nei, svona skollaleikur stoðar vitanlega ekkert, og það er líka mesti misskilningur, að nokkur maður taki það gilt, þegar hæstv. ríkisstj. er að tala um væntanlega útsvarslækkun. Hvað er að heyra? Eitthvað er nú þangað til útsvör verða tilkynnt, og ég hef ekki hitt einn einasta forstöðumann bæjarfélags, sem gerir ekki ráð fyrir því, að þær ráðstafanir, sem nú hafa verið lögleiddar í efnahagsmálum, muni beinlínis þýða stóraukin útgjöld fyrir bæjarfélögin, langt fram yfir þann litla hluta, sem bæjarfélögin eiga að fá í auknum tekjum af þessum söluskatti. Auðvitað vita allir, að hið stórhækkandi verðlag þýðir stóraukin útgjöld í rekstri skóla, í rekstri sjúkrahúsa og öllum rekstri bæjarfélaganna. Rekstrarútgjöldin munu hækka langt fram yfir það, sem tekjurnar aukast af þessum litla hluta í söluskatti. Það eru því allar líkur til þess, að útsvörin muni eins og fyrri daginn fara hækkandi, nema bæjarfélögin fari inn á þá braut að skera stórkostlega niður framkvæmdir sínar. Ég held það sé því nokkuð snemmt hjá hæstv. ríkisstj. að reikna út, hversu útsvarslækkunin muni nema miklu á meðalheimili í landinu. Það er enginn vafi á því, að allar þessar nýju álögur munu auðvitað ýta á það, að framleiðslan í landinu geri auknar kröfur um bætur sér til handa. Og það er enginn vafi á því, að allar þessar nýju álögur ýta líka á það, að launafólk í landinu geri auknar kröfur um bætur sér til handa. Ég held, að hæstv. ríkisstj. hafi þegar gert kórvillu í sambandi við uppsetningu á sinni stefnu í efnahagsmálunum og þó kannske villuna mesta í þeim efnum að forðast að hafa samráð við launasamtökin í landinu um það, sem gera þurfti í efnahagsmálunum. Það er vitanlega ómögulegt annað en veita því athygli, að ríkisstj. telur, að það sé rétt að hafa samband eða samráð við kaupsýslumenn í landinu og þá einkum og sérstaklega alla innflytjendur, - það boðar hún hér, að hún hafi gert, - en að hún skuli á sama tíma forðast með öllu að hafa samráð við launaþegasamtökin. Allir hljóta þó að viðurkenna, að ríkisstj. hagar málum sínum þannig, að hún ætlar einmitt launþegum í landinu að bera þyngsta baggann, eða getur það verið, að ríkisstj. beinlínis stefni á það, að hún vilji fá átök við verkalýðssamtökin í landinu? Getur það verið? Eða hvernig stendur á því, að hún hagar vinnubrögðum sínum á þann hátt, sem hún gerir, að hún hunzar þessi samtök með öllu? Það hefur svo sem heyrzt síðustu daga, að ýmsir þeir, sem nokkrar áhyggjur hafa af flokkum sínum í ríkisstj., tala um það, hvort ekki sé hægt að finna einhver ráð til þess að láta þetta drasla í 2–3 vikur, og séu svo uppi með vonir um það, hvort þessi eða hinn hópurinn, hvort þessi eða hinn aðilinn í verkalýðssamtökunum fari nú ekki að leysa þá af hólmi með því að hrinda þessu kerfi um koll formlega. Ég hygg, að flestir í ríkisstj. hafi þegar gert sér grein fyrir því, að þetta kerfi þeirra fær ekki staðizt, það er raunverulega ekki hægt að byggja á því. En svo rækilega hefur ríkisstjórnin verið aðvöruð í þessum efnum, að hún skal minnast þess, að þegar kemur til framleiðslustöðvunar í landinu vegna þessara aðgerða, þá er það ekki launamönnum í landinu að kenna, heldur er það ríkisstj. sjálfri að kenna, vegna þess að hún hefur beinlínis knúið á um að gera óhjákvæmilegt að létta af almenningi í landinu þeim gífurlegu álögum og þeirri alröngu stefnu, sem ríkisstjórnin hefur reynt að halda uppi eða ætlar sér að halda uppi í efnahagsmálunum.



Herra forseti. Áður en ég vík almennt að því frv., sem hér liggur fyrir, ætla ég að minnast nokkrum orðum á 1. gr. frv., það atriði, sem þar kemur fram. Í 1. gr. frv. segir á þá leið, að ríkissjóður skuli greiða jöfnunarsjóði sveitarfélaga um fimmta hluta skatts þess, sem um ræðir í 1. tölulið gr. Á hæstv. fjmrh. var svo að skilja, að þær tekjur, sem bæjar- og sveitarfélögin mundu fá samkvæmt þessu, yrðu notaðar til þess að lækka útsvörin, og ef það væri mögulegt, þá er það vitanlega sjálfsagt, en þá er spurningin sú: Hvaða útsvör eru það, sem þessi lækkun ætti þá fyrst og fremst að beinast að? Í því sambandi finnst mér rétt að rifja það upp, að fyrir réttum tveimur árum, í apríl 1958, beittu nokkur félagssamtök sér fyrir því að fá hingað erlendan sérfræðing í skattamálum til þess að segja álit sitt á beinum sköttum hér á landi. Þau samtök, sem áttu hlut að þessu, voru Verzlunarráð Íslands, Vinnuveitendasamband Íslands, Félag íslenzkra iðnrekenda, Félag ísl. stórkaupmanna, Samband smásöluverzlana, Landssamband iðnaðarmanna. Þau fengu Iðnaðarmálastofnun Íslands til þess að útvega þennan sérfræðing, og hún sneri sér til framleiðniráðs Evrópu, og fyrir milligöngu þess kom hingað sænskur skattasérfræðingur, prófessor Nils Västhagen, sem skilaði síðan allýtarlegri skýrslu um skattamálin hér á landi. Í sambandi við útsvörin vakti hann alveg sérstaka athygli á einni grein útsvaranna, sem að hans dómi eða samkv. hans upplýsingum átti sér hvergi stað nema hér á Íslandi og hann taldi að öllu leyti hina fjarstæðustu. Hann segir t.d. á einum stað í áliti sínu, með leyfi hæstv. forseta: „Það er einkennileg og sérstæð regla í útsvarsálagningu á Íslandi, að sveitarfélögin leggi einnig útsvar á veltu fyrirtækjanna.“ Á öðrum stað segir hann svo á þessa leið: „Í kafla B er getíð þess sérkennilega skatts, veltuútsvarsins, sem lagt er á veltu fyrirtækjanna. Ókostir skattakerfis sveitarfélaganna, sem drepið var á hér rétt áður, eiga sérstaklega við um þennan skatt.“ Svo segir hann enn fremur: „Með því að leggja á þennan veltuskatt, geta sveitarstjórnirnar lamað verulega þróun fyrirtækja og gert vissar atvinnugreinar algerlega óarðbærar. Skattlagning á veltu virðist hafa slíkar efnahagslegar afleiðingar, að sveitarfélögunum ætti ekki að vera heimilt að beita henni.“ Fleira segir hann um veltuútsvarið í þessari grg. sinni eða þessu áliti sinu, sem ég tel ekki ástæðu til þess að rifja frekar upp, en niðurstaða hans var í stuttu máli sú, að veltuútsvarið hefði þau áhrif í mörgum tilfellum, að það ekki aðeins lamaði starfsgetu fyrirtækjanna, heldur gengi oft og tíðum á eignir þeirra, vegna þess að það æti upp allar tekjurnar og meira til. Í framhaldi af þessu finnst mér rétt að vekja athygli á grein, sem birtist í Morgunblaðinu s.l. sunnudag, þar sem nokkuð er rætt um þetta mál. Þar er það rifjað upp, að nýlega hafi fallið dómur í máli út af veltuútsvari, og svo nokkuð lagt út af því. Í þessari grein segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Margur maðurinn hefur oft og einatt borið sig illa út af veltuútsvarinu og það ekki að ástæðulausu. Ranglátari skattur er ekki til í þjóðfélaginu.“ Svo er sagt frá þessum dómi, sem ég minntist á áðan, og segir síðan, með leyfi hæstv. forseta: „Athyglisverðast við dóm þennan er það, að niðurjöfnunarnefndum virðist heimilt samkvæmt landslögum að taka upp allar eignir manna eða félaga með veltuútsvari á fáum árum. Hvar eru nú ákvæði stjórnarskrárinnar um friðhelgi eignarréttarins? Skeljungur“ - það var félagið, sem fór í málið - „Skeljungur sýndi fram á undir rekstri málsins, að með sama áframhaldi í útsvarsálagningu yrði svo komið innan fjögurra ára, að allt stofnfé félagsins væri gengið til þurrðar. Í þjóðfélagi, sem lögverndar slíkt, er ekki unnt að búast við, að heilbrigður atvinnurekstur þrífist til lengdar. Það er verið að setja ýmis lög, reglur og fyrirmæli, sem miða eiga að því að efla traust manna á eignarréttinum og krónunni og hvetja menn til sparnaðar, en svo á sér stað óátalið slíkt rán sem veltuútsvarið. Það er ekki von, að vel fari. Hver reynir eftir beztu getu að koma sér undan refsivendi slíkra laga og reglna, þótt margir séu ofurseldir og eigi sér enga undankomu.“ Ég held, að það sé alveg óhætt að taka undir það, sem segir í þessari Morgunblaðsgrein, að veltuútsvarið verkar í mörgum tilfellum þannig, að það eyðir ekki aðeins öllum þeim tekjum, sem fyrirtækin hafa, heldur gengur stórkostlega á eignir þeirra og lamar þar með starfsgetu atvinnufyrirtækjanna, og það leiðir svo aftur til atvinnuleysis og versnandi afkomu almennings í landinu. Og það verða menn að gera sér ljóst, að fyrst búið er við kapítalískt kerfi á annað borð, þá þýðir ekki að búa þannig að atvinnufyrirtækjunum, að þeim sé gert ókleift að starfa, en það er óneitanlega gert í mörgum tilfellum með veltuútsvarinu. Og á það má alveg sérstaklega benda, að veltuútsvarið leikur oft og tíðum þau fyrirtæki verst, sem leysa bezta þjónustu af hendi, t.d. verzlunarfyrirtæki, sem hafa lága álagningu, fá því mikla veltu, en þetta verður svo aftur til þess, að skatturinn á þeim verður hærri en ella. Veltuútsvarið fer oft og tíðum mjög illa með ný fyrirtæki, sem verið er að byggja upp og eiga erfitt með að rísa undir þeim álögum, sem af því hljótast. Ég held þess vegna, að ef mögulegt væri vegna þessa ákvæðis í því frv., sem hér liggur fyrir, að láta bæjar- og sveitarfélögin fá nokkurn hluta af söluskattinum, ef það gæti leitt til þess, að það væri hægt að lækka útsvörin að einhverju leyti, þá ætti það fyrst og fremst að verða til þess að draga úr veltuútsvarinu. Heppilegast væri, að það væri hægt að afnema það með öllu, en a.m.k. lækka það og gera það frádráttarhæft. Ríkisstj. hefur boðað, að hún muni gera breytingar á tekjuskattslögunum, sem verði til þess að lækka álögur á einstaklingunum. En það væri þó ekki óeðlilegt, fyrst slík lækkun er gerð á annað borð, að þetta næði að einhverju leyti líka til atvinnufyrirtækjanna, ekki sízt þegar þannig er ástatt, að nú er verið að gera ýmsar ráðstafanir og leggja á ýmsar álögur, sem koma til með að gera þeim erfiðara að starfa en áður. Það gæti komið til mála í sambandi við þetta frv., að sett yrði eitthvert ákvæði um, að þær tekjur, sem sveitar- og bæjarfélögin fá samkv. því, yrðu til þess að draga að einhverju leyti út veltuútsvarinu eða a.m.k. gera það frádráttarhæft. En nú heyrist, að ríkisstj. hafi í undirbúningi lagasetningu eða sennilega frv., sem verður lagt fyrir þetta þing um skattamál bæjar- og sveitarfélaga, og ef svo er, þá má e.t.v. sleppa því að koma með sérstaka breytingu um þetta í sambandi við þetta mál. Þess vegna vildi ég gera þá fsp. til hæstv. fjmrh., hvort það væri ekki rétt, að ríkisstj. mundi leggja fram frv. á þessu þingi um skattamál bæjar- og sveitarfélaganna, og eins spyr ég hann að því, hvort ríkisstj. hefði þá ekki hugsað sér einhverjar breyt. í því sambandi, einhverjar breytingar á veltuútsvarinu í samræmi við það, sem ég hef nú sagt. Ef það lægi fyrir, að ríkisstj. hefði einhverjar slíkar áætlanir á prjónunum, væri óþarft að hreyfa þessu frekar í sambandi við þetta mál. Ég vil enn fremur spyrja hæstv. fjmrh. að því vegna þeirra upplýsinga hans, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, hafi verið borið undir samtök ýmissa aðila, eins og t.d. iðnrekenda og kaupmanna, hvert væri heildarálit þessara samtaka á því frv., sem hér liggur fyrir, t.d. hvort það er yfirleitt álit kaupmanna og iðnrekenda, að það sé heppilegt skattafyrirkomulag, sem ætlunin er að taka upp með hinum nýja almenna söluskatti, og hvort þessi samtök hafi ekki bent á einhverjar aðrar leiðir, sem þau teldu heppilegri til þess að ná þeirri tekjuöflun, sem hér er stefnt að. Ég teldi mjög æskilegt, að hæstv. fjmrh. gæfi upplýsingar um þetta. Hv. 3. þm. Austf. (EinS) flutti hér áðan að ýmsu leyti athyglisverða og skemmtilega ræðu, og mér fannst það sérstaklega koma fram hjá honum, að hann væri hygginn maður að því leyti, að hann leiddi það hjá sér að ræða það mál, sem hér liggur fyrir, eða ræða um efnahagsráðstafanir ríkisstj. yfirleitt, heldur talaði um flesta hluti aðra, og það gefur að sjálfsögðu auga leið um það, hver afstaða hans muni vera í raun og veru eða hvað hann telur þessar ráðstafanir vera hyggilegar, því að ef hann teldi það, þá mundi hann vafalaust hafa eytt meira af máli sínu til þess að tala um þær heldur en tala um ýmsa óviðkomandi hluti. Ég sé ekki ástæðu til þess að minnast á þau atriði hjá honum, sem snertu ekki máliðsjálft, en vildi aðeins minnast á tvö atriði og annað þeirra vegna þess, að mér finnst það lýsa miklum misskilningi og undarlegum hjá manni, sem þekkir jafnvel til atvinnuvega og atvinnurekstrar og hann áreiðanlega gerir. Hann var að tala um það í sinni ræðu, að þjóðin hefði á undanförnum árum lifað um efni fram, og byggði það m.a. á því, að það hefði verið tekið talsvert mikið af lánum erlendis á undanförnum árum. En nú má segja það nokkurn veginn undantekningarlaust um öll þessi lán, að þau hafa farið til ákveðinna atvinnuframkvæmda í landinu, sem flestar standa undir sér og meira en það, þ.e.a.s. þær ýmist afla gjaldeyris eða spara gjaldeyri, sem nemur miklu meiri upphæðum en sem svarar vöxtum og afborgunum af þessum lánum. Ég held, ef við gerum samanburð í þessum efnum, að hv. þm. gæti ekki orðað það þannig, að þegar hann hefur verið að byggja upp sín atvinnufyrirtæki og fengið lán til þess að koma þeim upp, þá hafi hann sjálfur lifað persónulega um efni fram, þó að hann hafi stofnað til skulda vegna þessara atvinnufyrirtækja sinna. Ég hygg þvert á móti, að í staðinn fyrir það að lifa um efni fram, þá hafi hann með þessum skuldum, sem síðar meir hafi svo lagt grundvöllinn að því, að hann er nú talinn ríkasti maður landsins, verið að styrkja og bæta sinn efnahag, en ekki verið með sérstakan eyðslulifnað og lifað um efni fram. Og það er nákvæmlega það sama, sem gerzt hefur með þessum lánum, sem þjóðin hefur tekið erlendis á undanförnum árum. Hún hefur verið að byggja upp margvíslegar atvinnuframkvæmdir og atvinnustarfsemi, sem gera það að verkum, að hún getur haft miklu betri afkomu á næstu árum en ella. Þess vegna er algerlega rangt að tala um það í þessu sambandi, að hér hafi þjóðin verið að lifa um efni fram eða eyða einhverju í óhag. Þvert á móti hefur hún verið að byggja upp atvinnulíf sitt og lagt með því grundvöllinn að því, að hún getur haft betri afkomu í framtíðinni og jafnframt lagt grundvöll að því, að það er síður en svo þörf fyrir þær ráðstafanir, sem nú er verið að gera. Þá var þessi hv. þm. að tala um það, að Eysteinn Jónsson hafi verið mikill skattakóngur og lagt á skatta öðrum mönnum meir o.s.frv. Ég held, að hv. þm. fylgist ekki nægilega mikið með því, sem nú er að gerast, ef hann vill halda því fram, að Eysteinn Jónsson eigi eitthvert met í skattaálögum hér á landi. Ég vil aðeins nefna nokkrar tölur í þessu sambandi. Í seinasta fjárlagafrv., sem Eysteinn Jónsson lagði fram hér á Alþingi, haustíð 1958, fjárlagafrv. fyrir 1959, eru allar rekstrartekjur ríkisins áætlaðar um 900 millj. kr. Nú í því frv., sem var lagt fram af Guðmundi Í. Guðmundssyni sem fjmrh. á s.l. hausti fyrir árið 1960, eru rekstrartekjurnar komnar upp í 1000 millj. kr. Þar með er gert ráð fyrir hækkandi álögum um 100 millj. kr. á einu ári. En einn kemur öðrum meiri, og það urðu fjmrh. skipti hér nokkru fyrir áramótin, og hinn nýi fjmrh. lagði svo fram nýtt fjárlagafrv. nú eftir áramótin. Í því frv. eru álögurnar ekki áætlaðar 1000 millj., eins og hjá Guðmundi Í. Guðmundssyni, heldur eru þær áætlaðar 1464 millj. kr. eða hafa í meðförum þessa manns á tveimur mánuðum hækkað um hvorki meira né minna en 464 millj. króna. Þessar nýju álögur, sem hér eru lagðar á og eiga að leggjast á nú á þessu ári, eru þær langsamlega mestu álögur eða hækkun á álögum, sem nokkru sinni hefur átt sér stað í íslenzkri sögu, og það er algert met. Hæstv. fjmrh. er með þeim fjárlögum, sem nú eru til meðferðar á Alþingi, að setja algert met í þessum efnum, langsamlega meira met en nokkru sinni hefur áður verið sett hér. Þetta er langsamlega stærsta stökk í álögum ríkisins, sem nokkru sinni hefur átt sér hér stað. Og það skrýtna er með þennan hv. þm., hv. 3. þm. Austf., sem þykist vera mjög mikið á móti opinberum álögum og sköttum, að hann virðist vera þessu mjög fylgjandi og telja þetta í alla staði hið ágætasta ástand, að hækka álögurnar, hinar opinberu álögur, á einu ári um hvorki meira né minna en 400–500 millj. kr. ofan á aðrar álögur, sem eru lagðar á landsmenn eða felast í gengislækkuninni, vaxtahækkun og öðru slíku. Ég held, að þegar hv. þm. fer að athuga það, sem er að gerast nú í landinu og hann er að hjálpa til að gera, þá ætti hann að minnast á eitthvað annað en það, að það hefðu verið lagðir á háir skattar á undanförnum árum, vegna þess að hann er hér að hjálpa til þess, að þetta verði svo stórkostlega aukið frá því, sem áður var, að það, sem þekktist t.d. í tíð vinstri stjórnarinnar, er að verða að smáræði í samanburði við þær álögur, sem núv. ríkisstjórn er að leggja á. Þá var það ákaflega mikill misskilningur hjá hv. þm., þegar hann var að tala um það, að með þeim ráðstöfunum, sem nú væri verið að gera, hinum svokölluðu efnahagsráðstöfunum hæstv. ríkisstj., væri verið að draga úr höftum og auka frjálsræði í landinu og skapa mönnum betri aðstöðu til þess að njóta framtaksins. Þetta er hinn herfilegasti misskilningur. Svo að segja allar þessar ráðstafanir, sem ríkisstj. er að gera, miða að því og eru miðaðar að því að skerða framtak og sjálfsbjargarmöguleika allra hinna minni máttar einstaklinga í landinu. Gengislækkunin, sem gerir allar framkvæmdir dýrari, skerðir að sjálfsögðu framtaksmöguleika þeirra einstaklinga, sem hafa ekki þeim mun sterkari efnahagslega aðstöðu. Vaxtahækkunin gerir nákvæmlega hið sama. Þær skattaálögur, sem felast í því frv., sem hér liggur fyrir, stefna að nákvæmlega sama marki. Þannig er undantekningarlaust með öllum þessum ráðstöfunum, svokölluðum efnahagsráðstöfunum, sem hæstv. ríkisstj. er að gera, stefnt að því að draga úr einkaframtakinu, lama það og skerða, nema kannske örfárra einstaklinga, sem eru svo vel efnum búnir, að þeir þola þetta. Þess vegna er einkennilegt, að maður, sem er jafngreindur og hv. 3. þm. Austf., skuli láta sér fara það um munn, að með þessum ráðstöfunum sé verið að greiða fyrir einkaframtakinu í landinu. Þvert á móti er verið að skerða það og lama á allan hátt, nema kannske örfárra hinna allra fjárhagslega sterkustu einstaklinga. Ég held, að það sé ekki úr vegi í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir, og þær svokölluðu efnahagsráðstafanir, sem ríkisstj. er að gera, að rifja upp frétt, sem maður heyrði nýlega í morgunútvarpinu og var um, að það hefði verið auglýst hernaðarástand í einu landi Suður-Ameríku, Argentínu. Saga þessa máls er sú, að fyrir einu–tveimur árum fóru þar fram forsetakosningar. Sá maður, sem var kosinn, gaf þjóðinni alls konar fögur loforð um framfarir og endurbætur á hennar lífskjörum og vann kosningarnar út á þessi loforð. Eftir að hins vegar var búið að kjósa hann sem forseta, var alveg snúið við blaðinu, og það var leitað til bandarískra hagfræðinga og óskað þeirra tillagna, m.a. hjá hinum svokallaða Alþjóðabanka, um þær ráðstafanir, sem ætti að gera í efnahagsmálum þjóðarinnar. Það var farið eftir þessum ráðleggingum, sem hinir bandarísku sérfræðingar gáfu, og að sjálfsögðu gáfu þeir eins og sérfræðingar Alþjóðabankans yfirleitt fyrirmæli um það eða ráðleggingar um að taka upp samdráttarstefnu í margs konar myndum. Afleiðingarnar hafa orðið þær, að það hefur þrengt mjög að kjörum manna í þessu landi síðan og dregið þar úr framkvæmdum, og forsetinn, sem var mjög vinsæll fyrir tveimur árum, þegar hann var kosinn, er nú orðinn mjög óvinsæll. Það standa þar fyrir dyrum kosningar til efri deildar þingsins, og nú er forsetinn og hans fylgismenn orðnir svo hræddir við úrslit þessara kosninga, að þeir búa til sögur um, að það séu einhverjir vondir menn að undirbúa uppreisn í landinu. Og til þess að koma í veg fyrir það og í raun og veru til þess að koma í veg fyrir kosningarnar, þá er nú lýst yfir hernaðarástandi í þessu landi. Þetta er aðeins lítið dæmi um það, sem er að gerast í ýmsum þeim löndum, sem nú fara eftir ráðleggingum hinna bandarísku kreppuhagfræðinga, og hefur gerzt miklu víðar en í Argentínu, enda ef maður flettir upp og les greinar um alþjóðleg mál í vestrænum blöðum, þá sést þar, að það gægist fram verulegur ótti um, að hin lýðræðislegu ríki, lýðræðislöndin, kunni að verða undir í hinni efnahagslegu samkeppni við kommúnistaríkin. Það er ekki svo mjög óttazt um það nú eins og áður var, að þessi lönd verði undir í hinni hernaðarlegu samkeppni, heldur miklu frekar í hinni efnahagslegu samkeppni. Þetta ætti þó að vera mjög undarlegt, vegna þess að lýðræðisríkin búa yfirleitt við miklu öflugra og betra framleiðslukerfi en kommúnistaríkin. En þrátt fyrir það er það nú yfirleitt upp á teningnum, að framleiðsluaukningin er tiltölulega meiri í kommúnistaríkjunum en í hinum ríkjunum, og það sem er kannske ekki siður um vert, að framleiðsluaukningin í kommúnistaríkjunum beinist meira að þeim verkefnum, sem telja verður nauðsynleg og þurfa að ganga fyrir, heldur en í lýðræðisríkjunum. Hvað er það, sem veldur því, að þrátt fyrir það, þó að lýðræðisríkin eigi að hafa betri aðstöðu í þessum efnum, vegna þess að þau búa við sterkara og öflugra framleiðslukerfi, hvað er það, sem veldur því, að þróunin virðist nú ganga þeim svo mjög í óhag? Svarið við þeirri spurningu er ákaflega einfalt. Það er vegna þess, að í aðalríkjum hins lýðræðislega heims er nú fylgt fjármálastefnu kreppuhagfræðinganna. Í Bandaríkjunum - og raunar í Bretlandi líka, þó að það sé ekki í eins ríkum mæli, er fylgt fjármálakerfi kreppuhagfræðinganna, samdráttarstefnunni, og þetta verður til þess, að framleiðslugeta þessara landa notast miklu verr en skyldi, og verður líka til þess, að framleiðsluaukningin í þessum löndum beinist að ýmsu leyti að verkefnum, sem bæta ekki aðstöðuna í samkeppninni við kommúnistaríkin. Ég held, að ef ætti að dæma nú um það, hverjir það væru, sem væru í raun og veru beztu liðsmenn og bandamenn kommúnistanna og kannske vinna meira að því en kommúnistarnir sjálfir að skapa stefnu þeirra betri aðstöðu í samkeppni við lýðræðisríkin, þá væru það kreppuhagfræðingarnir, sem nú stjórna fjármálum flestra hinna vestrænu þjóða. Og það má telja nokkurn veginn víst, að þessi þróun heldur áfram að verða lýðræðisríkjunum í óhag, nema því aðeins að þau beri gæfu til þess að taka upp aðra stefnu en nú er fylgt í þeirra fjárhagsmálum, taki upp stefnu, sem meira beinist að því að hafa sem mest not af því framleiðslukerfi og þeim framleiðslutækjum, sem þau hafa, og beina þeim að þeim verkefnum, sem eru nauðsynlegust, þó að það séu ekki alltaf þau verkefni, sem séu gróðavænlegust. Það, sem þessi lönd þurfa að stefna að tvímælalaust, er að taka upp í vaxandi mæli meiri áætlunarbúskap, meiri skipulagningu, sem feist í því að nýta þeirra framleiðslumöguleika sem mest og beina þeim að þeirri framleiðslu, sem mestu máli skiptir. En innan þess ramma á að sjálfsögðu að skapa einkaframtakinu sem bezta aðstöðu til að njóta sín, og þar er það, sem meginmunurinn á að koma fram í kerfi vestrænu ríkjanna og kommúnismans. Með því að beina einkaframtakinu þannig að réttum viðfangsefnum og láta það þá hafa hæfilegt svigrúm til að njóta sín þar og þrengja ekki of mikið að því með þungum sköttum eða verðlagshömlum, næst áreiðanlega langsamlega mestur árangur í þessum efnum. En meðan lýðræðisríkin fylgja samdráttarstefnunni í jafnríkum mæli og nú er gert, má búast við, að sú hættulega þróun haldist áfram, að kommúnistaríkin sæki á í samkeppninni við þau frekar en hið gagnstæða. Og það, sem ég tel að sé ekki sízt hættulegt í sambandi við þær efnahagsráðstafanir, sem nú á að fara að framkvæma hér á Íslandi, er, að það er verið að taka upp þessa samdráttarstefnu, sem hefur gefizt svo illa úti í heiminum hjá öðrum lýðræðisþjóðum, sem henni hafa fylgt, og hefur t.d. þær afleiðingar í för með sér, að nú eru í Bandaríkjunum um 4 milljónir atvinnuleysingja, að framleiðslugeta Bandaríkjanna er mjög illa hagnýtt á mörgum sviðum og henni ekki heldur alltaf beitt að réttum viðfangsefnum. Það má líka benda á það í þessu sambandi, að það eru fjölmargir hinna framsýnni kapítalista, sem sjá, að þessi stefna er röng, að samdráttarstefnan er röng. T.d. hefur sérstök stofnun, sem vinnur að því að afla upplýsinga um efnahagsmál almennt og er rekin af tveimur Rockefeller-bræðrum, birt álit um þetta, þar sem því er haldið fram, að framleiðsluaukningin í Bandaríkjunum sé helmingi minni en hún gæti verið og þyrfti að vera, til þess að þau héldu sínum hlut í samkeppninni við kommúnistaríkin. Og í þessu áliti er bent á ýmsar leiðir til að ná þessu marki, sumar, sem eru allróttækar og jafnvel íhaldssamari kapítalistar í Bandaríkjunum telja að nálgist hálfgerðan kommúnisma. En hér er hins vegar um framsýna kapítalista að ræða, þá Rockefeller-bræður og þeirra hagfræðinga, sem loka ekki augunum fyrir því, sem er að gerast í heiminum, loka ekki augunum fyrir því, sem er rangt í þeirra skipulagi, loka ekki augunum fyrir þeirri hættu, sem felst í samdráttarstefnunni, og vilja þess vegna knýja fram breytingar til bóta. Það, sem ég tel alveg sérstaklega skaðlegt og jafnvel enn verra en sjálfa kjaraskerðinguna við þær svokölluðu efnahagsráðstafanir, sem ríkisstj. er að gera, er einmitt þetta, að það er stuðlað að stórfelldum samdrætti á mörgum sviðum atvinnulífsins og það er verið að brjóta á bak aftur framtak fjöldamargra efnaminni einstaklinga, sem mundu hafa ráðizt í ýmsar framkvæmdir og vildu ráðast í ýmsar framkvæmdir, en geta það ekki, eftir að þær ráðstafanir, sem ríkisstj. hefur undirbúið, koma til framkvæmda. Hv. 3. þm. Austf. talaði um það í sinni ræðu, að takmarkið væri að koma á frelsi með þessum ráðstöfunum, sem ríkisstj. hefði undirbúið, og það má að því leyti til sanns vegar færa, að þegar með þessum ráðstöfunum er búið að brjóta niður framtak og sjálfsbjargarviðleitni hinna mörgu einstaklinga í landinu, þá verður meira olnbogarúm og frelsi fyrir hina fáu útvöldu einstaklinga, þessa einstaklinga, sem telja sig sérstaklega hæfa til þess að hafa svo að segja öll mannaforráð í landinu, og þá verði komið á það frelsisástand, sem þessir menn stefna að. Manni skilst, að aðalsjónarmiðið eigi þá að vera það, að það eigi fyrst og fremst að snúa sér að þeim atvinnugreinum og efla þær atvinnugreinar, sem eru gróðavænlegastar í það og það skiptíð, enda mundi þá að sjálfsögðu fyrst og fremst vera stefnt að því. En við höfum reynslu af því, hvernig þetta frelsi gefst, þegar komið er á þetta stig. Þetta kerfi var reynt til fulls í Bandaríkjunum fyrir 30–40 árum. Þá ríkti þar slíkt frelsi, að hinir stóru og fjárhagslega sterku einstaklingar gátu farið að eins og þá lysti og fyrst og fremst stundað þær atvinnugreinar, sem voru gróðavænlegastar, en látíð hinar eiga sig. Hver var niðurstaðan? Niðurstaðan var sú, að þegar vissar atvinnugreinar voru lengi búnar að vera vanræktar og búið var að offylla markaðinn af framleiðslu þeirra vara, sem hafði verið gróðavænlegast að framleiða á vissu tímabili, þá hófst þar kreppan, heimskreppan mikla. Hana leiddi af þessu ástandi, sem fólst í því, að þær atvinnugreinar voru algerlega vanræktar, sem ekki voru gróðavænlegar í það og það skiptið, en fyrst og fremst snúið sér að framleiðslu þeirra atvinnugreina, sem voru gróðavænlegastar í svipinn. Svo þegar ofþenslan kom til sögunnar á sviði þeirra, dróst hún saman. Þetta var orsökin að hinni mestu heimskreppu, efnahagslegu kreppu, sem yfir heiminn hefur gengið. En lærdómarnir af þessu eru nú yfirleitt þeir, að menn óska ekki eftir því, að þetta ástand verði tekið upp aftur. Meira að segja Bandaríkin gera margháttaðar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir, að þetta fyrirkomulag komi þar upp aftur, vegna þeirrar reynslu, sem þau fengu af því. Þar í landi eru styrktar ýmsar atvinnugreinar, sem þykja ekki sérstaklega gróðavænlegar, til að koma í veg fyrir, að þær dragist óhæfilega saman og það valdi svo samdrætti á öðrum sviðum. Hér á nú hins vegar að taka upp þá stefnu samkv. kenningu ríkisstj., að það eigi bara að stunda þá atvinnuvegi og þær atvinnugreinar, sem séu gróðavænlegar í það og það skiptið, en hitt eigi að mæta afgangi. Í samræmi við þetta er stefnt að því að leggja niður bátaútgerðina, bæði vestan-, austan- og norðanlands, vegna þess að sjávarútvegurinn þar eða bátaútgerðin þar er svipt uppbótum, sem hún hafði áður og námu meira en gengislækkuninni. Þetta verður til þess, að þarna dregst atvinnan saman. Aðrar þjóðir fara öðruvísi að en við í þessum efnum. Það má t.d. minna á það í þessu sambandi, að Norðmenn leggja fram úr ríkissjóði mikið fé til þess að styrkja útgerðina á ýmsum afskekktari stöðum, þar sem um sérstakar fisktegundir er að ræða, sem þurfa á slíkum styrk að halda. Ég sá það nýlega í norskum blöðum, að t.d. uppbætur til sjávarútvegsins í Norður-Noregi verða auknar á þessu ári um 19 millj. kr. Bretar styrkja sinn sjávarútveg í stórum stíl. Ég held, að það sé rétt hjá mér, að á þessu ári muni Bretar veita í uppbætur til sjávarútvegsins um 19 millj. sterlingspunda. Það, sem þarf að gera í þessum efnum, er, að þegar einni atvinnugrein kann að vegna miður, en nauðsynlegt er samt að halda henni við, þá þarf að færa til hennar frá þeim atvinnugreinum, sem eru gróðavænlegar í það og það skiptíð, og skapa þannig jöfnuð milli atvinnuveganna og atvinnugreinanna í landinu. En þetta verður að sjálfsögðu ekki gert með því fyrirkomulagi, sem nú á að taka upp, að skipta sér eingöngu af þeim atvinnugreinum, sem eru gróðavænlegar í svipinn, en láta svo allt annað mæta afgangi. Við höfum líka reynslu af því í ýmissi okkar atvinnuuppbyggingu, hvernig það hefur gefizt að haga sér á þennan hátt. Þegar t.d.. síld hefur veiðzt á vissum stöðum hér á landi og gefið sæmilegan arð að stunda síldveiðar þar, þá hefur verið rokið í það að byggja upp síldarverksmiðjur í stórum stíl, sem svo hafa reynzt algerlega arðlausar, vegna þess að síldin hefur ekki komið til þessara staða aftur. Gleggsta dæmið um þetta er báknið mikla, sem er úti í Örfirisey, Faxaverksmiðjan svokallaða. Það var rokið í að byggja hana með ærnum kostnaði og hún látin hafa forgangsrétt að erlendu lánsfé, vegna þess að síld kom einu sinni í Hvalfjörð. Svo hefur síldin ekki komið aftur og verksmiðjan hefur ekki enn þá komið að neinu gagni, en búið að setja í hana tugi og jafnvel hundruð millj. kr., miðað við núverandi skráningu krónunnar. Þetta sýnir, hvernig sú atvinnuuppbygging er, sem miðast eingöngu við það, eins og vakir fyrir núverandi ríkisstj., að stunda eingöngu þær atvinnugreinar, sem eru gróðavænlegar í svipinn, en láta annað mæta afgangi. Það, sem þarf að koma í staðinn fyrir þessa stefnu, er að halda hæfilegu jafnvægi á milli atvinnugreinanna og jafna á milli þeirra, þannig að ef ein stendur höllum fæti, þá fái hún styrk frá hinum, sem betur standa. Vel getur þetta svo orðið öfugt eftir lítinn tíma, að þær atvinnugreinar, sem stóðu höllum fæti fyrir nokkru, verði orðnar veitandi og geti hjálpað þeim, sem áður höfðu betri útkomu. En þetta verður að sjálfsögðu ekki gert með því svokallaða frjálsa fyrirkomulagi, sem hér á nú að taka upp, heldur verður þetta ekki gert nema með því, að við hverfum meira, eins og ég minntist á áðan, að áætlunarbúskap til þess að jafna á milli atvinnugreinanna og beina framtaki bæði félaga og einstaklinga að þeim verkefnum, sem mestu skipta, en gefa þá hins vegar framtaki manna aðstöðu til þess að njóta sin innan þess ramma. Fjöldamargt annað mætti nefna, þó að ég geri það ekki frekar að þessu sinni, til að sýna fram á, að það, sem þarf að hverfa að í vaxandi mæli í stað þess fyrirkomulags, sem hér er tekið upp, er að koma á meiri áætlunarbúskap til þess að tryggja sem bezta nýtingu framleiðslutækjanna og til þess að beina framtaki fyrirtækja og einstaklinga að þeim verkefnum, sem mestu skipta á hverjum tíma, og leyfa þeim þá að njóta sín sem bezt innan þess ramma, en ekki að láta þetta verða algerlega óheft og skipulagslaust, með afleiðingum, sem geta oft og tíðum orðið svipaðar og þær, sem leiddu til heimskreppunnar miklu og eru nú að leiða til þess, eins og ég hef rakið hér á undan, að lýðræðisríkin standa höllum fæti í hinni efnahagslegu samkeppni við kommúnistaríkin, af þeim ástæðum, að þau fylgja nú samdráttarstefnu og nýta ekki sína framleiðslumöguleika eins vel og skyldi. En það vil ég taka fram alveg sérstaklega, að á sama tíma sem ég álít nauðsynlegt að koma upp meiri áætlunarbúskap, þá á að gefa einstaklingum og félögum og líka ríkisfyrirtækjum sem bezta aðstöðu til að njóta sin innan þess ramma, sem áætlunarbúskapurinn setur, og í samræmi við það tel ég það rétt, sem ég minntist á hér í upphafi, að veltuútsvarið verði að mestu eða öllu afnumið og a.m.k. komið í það form, að það hafi ekki í för með sér hreint eignarán, eins og nú á sér oft stað. Ég ætla, áður en ég lýk máll mínu, að víkja nokkrum orðum að því, sem oft hefur verið haldið fram af stjórnarflokkunum og þeir nota nú helzt til réttlætingar þessum svokölluðu efnahagsráðstöfunum sínum, að það hafi verið nauðsynlegt og óhjákvæmilegt að gera þetta. Ég hef sýnt það áður, með því; sem ég sagði í svari mínu til hv. 3. þm. Austf., að það var óþarft að gera þessar ráðstafanir vegna erlendu skuldanna, vegna þess að þær standa undir sér sjálfar og miklu meira en það, með því að þær ýmist afla gjaldeyris eða spara gjaldeyri, sem nemur miklu meira en vöxtum og afborgunum af þessum lánum. Þá er það, sem er annað atriðið eða önnur röksemdin fyrir þessum efnahagsráðstöfunum, að þetta hafi verið nauðsynlegt að gera vegna atvinnuveganna, að afkoma ríkissjóðs og útflutningssjóðs hafi verið slík nú um áramótin, að það hafi verið nauðsynlegt að ráðast í þessar framkvæmdir, þessa miklu röskun, sem hér er stefnt að. En það vill nú svo vel til, að það liggur fyrir vitnisburður hæstv. fjmrh. um, að það hafi engin nauðsyn verið til þess að ráðast í jafnvíðtækar ráðstafanir og þær efnahagsráðstafanir, sem ríkisstj. er nú að framkvæma. 4. des. s.l. var verið að ræða hér í Nd. um bráðabirgðafjárgreiðslur ríkisins á næsta ári, og þá var sú fyrirspurn lögð fyrir hæstv. fjmrh., hvað mikið mundi vanta í ríkissjóð og útflutningssjóð, til þess að þessir sjóðir mundu geta staðið undir eðlilegum greiðslum á næsta ári, og svar hæstv. fjmrh. var á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Ég hef svarað því áður, að eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, sem því miður eru ekki nákvæmar enn, mun að óbreyttu skipulagi vanta milli 200 og 300 millj, kr. handa ríkissjóði og útflutningssjóði á næsta árl.“ M.ö.o.: samkv. þessum upplýsingum fjmrh. 4. des. s.l. vantaði á milli 200 og 300 millj. kr. í ríkissjóð og útflutningssjóð, til þess að þessir sjóðir gætu staðið undir eðlilegum greiðslum á næsta árl. Þetta þýddi það, ef maður tekur þessar upplýsingar góðar og gildar, að það hefði þurft að afla nýrra tekna handa ríkissjóði og útflutningssjóði sem svaraði þessari upphæð, og ef það hefði verið gert, þá hefði ekki verið nauðsynlegt að gera frekari ráðstafanir eða frekari tekjuöflun, til þess að atvinnuvegirnir gætu haldið áfram rekstri sínum með sama hætti og verið hefði. En hvað er það, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert? Hefur hún bara aflað þeirrar upphæðar, sem hæstv. fjmrh. taldi nauðsynlega vegna útflutningssjóðs og ríkissjóðs fyrir 3 mánuðum? Nei, ríkisstj. hefur gert allt annað og miklu meira en þetta. Í stað þess að afla þessara 200–300 millj. kr., sem var nauðsynlegt að afla, ef gamla kerfinu var haldið áfram, samkv. upplýsingum fjmrh., þá hefur hún ráðizt í að leggja á álögur, sem er hægt að færa skýr rök að að nema allt að 1100 millj. kr. á ári eða fjórfaldri þessari upphæð. Hér er því margfalt lengra gengið en nokkur nauðsyn er á. Og það skiptir engu máli í þessu sambandi, hvort menn kalla þetta heldur álögur, eins og venjulegt er, eða hvort menn vilja kalla þetta tilfærslur og það sé verið að færa þetta úr einum vasa í annan. Hvort orðið sem er heldur notað, þá má fullyrða það, að hér er lengra gengið í álögum eða tilfærslum en nokkru hófi gegnir, og þessu hlýtur að fylgja svo stórkostleg röskun í okkar efnahagsmálum og á tekjuskiptingunni innbyrðis milli landsmanna, að það er engin von til þess, að þetta fái staðizt. Alveg elns og sá ræðumaður sýndi fram á, sem talaði hér á undan mér, hlýtur þetta fyrr en seinna að enda með því, að það springur. Hæstv. núv. dómsmrh. hefur fyrir nokkru skrifað grein í danskt blað um þessar svokölluðu efnahagsráðstafanir ríkisstj. Hann segir svo í niðurlagsorðum greinarinnar, að það muni skapast mikið hættuástand á Íslandi, ef þessar ráðstafanir misheppnist. Og það er vitanlega hverju orði sannara. En það mun líka skapast mikið hættuástand og enn þá verra ástand á Íslandi á mörgum sviðum, ef hæstv. ríkisstj. heppnast að ná fram þeim tilgangi, sem raunverulega er stefnt að með þessum ráðstöfunum, þ.e. að koma á nýju efnahagskerfi, sem miðar að því að skapa frjálsræði og olnbogarúm fyrir aðeins örfáa útvalda einstaklinga, á kostnað allra annarra landsmanna. Það er að sjálfsögðu það langsamlega versta, sem gæti leitt af þessum aðgerðum. En hitt er líka alveg rétt, að það getur skapazt við það mikil hætta, ef þessar ráðstafanir verða brotnar niður með miklum átökum og verkföllum, sem annars er hætt við að komi til sögunnar. Þess vegna er áreiðanlegt, að það eina rétta, sem hæstv. ríkisstj. gæti nú gert, er að reyna að taka sönsum, að íhuga sitt ráð að nýju og hverfa frá því að framkvæma þær fyrirætlanir, sem felast í þessum svokölluðu efnahagsráðstöfunum hennar. Ríkisstj. hefur enn þá tækifæri til að breyta hér um stefnu. Hún hefur enn þá tækifæri til að bæta úr þeim vandræðum, sem munu fylgja ráðstöfunum hennar, ef hún framkvæmir þær. Hún hefur enn þá möguleika til að draga úr ýmsum þeim álögum, sem hún ætlar að leggja á. Hún hefur tækifæri til þess að létta af vaxtaokinu. Og hún hefur tækifæri til að gera ýmsar fleiri ráðstafanir til endurbóta á þeim fyrirætlunum, sem hún hefur haft á prjónunum, þó að hún sé þegar búin að framkvæma nokkuð af þeim. Þetta er áreiðanlega eina leiðin og eini möguleikinn til að forða vandræðum og vaxandi erfiðleikum í þjóðfélaginu. Þess vegna á hæstv. ríkisstj. að taka sönsum, meðan tækifæri er til, en stefna þjóðfélaginu ekki út í það óefni, sem hlýtur að leiða af því, ef hún ætlar að framfylgja þessum fyrirætlunum sínum.



Herra forseti. Það var ákaflega ánægjulegt að hlusta hér áðan á hv. 3. þm. Austf. (EinS). Það er svo nýtt fyrir okkur hér í d. að hafa nokkurn mann, sem hefur trú á þessum ráðstöfunum ríkisstj. Það hefur gengið sú saga hér í þinginu, að utan tveggja ráðh. væri það einn einasti óbreyttur þm., sem hefði nokkra trú á þessum ráðstöfunum, það væri hv. 6. landsk. (BK), svo að nú virðast þó vera tveir þm. hér í deildinni hjá okkur, sem hafa trú á þessum ráðstöfunum.  Hv. 3. þm. Austf. byrjaði með því að tala um töluna 200, 200 millj. kr., og að við hefðum lifað um efni fram, af því að við hefðum safnað skuldum. Má ég nú spyrja hv. 3. þm. Austf.: Finnst honum það endilega þurfa að vera að lifa um efni fram að safna skuldum? Geta menn ekki vel safnað skuldum og orðið ríkir samt? Íslenzka þjóðin hefur undanfarið haft þann hátt á, að hún hefur safnað nokkrum skuldum. Meginið af þeim skuldum hefur hún sett í mjög gagnleg fyrirtæki og það sérstaklega fyrirtæki í sjávarútveginum. Það hefur að vísu verið sumt sett í ýmislegt annað. En það held ég, að hv. 3. þm. Austf. alveg sérstaklega kannist þó við, að geti maður slegið sér lán og setji lánið inn í sjávarútveginn, þá er það gott fyrir þann, sem það gerir. Og þegar íslenzk þjóð hefur slegið sér lán erlendis og sett það í skip og hraðfrystihús, þá hefur hún breytt mjög rétt, svo að ég held, að þegar hv. 3. þm. Austf. fer að athuga þetta niður í kjölinn, þá hljóti hann að vera okkur sammála um, að þegar við höfum tekið lán erlendis og sett það í sjávarútveginn, þá hefur það verið mjög skynsamleg ráðstöfun og öðruvísi mundi hann ekki hafa farið að sjálfur, ef hann hefði átt völ á því að taka lán erlendis og ekki getað fengið lán hér heima. Mundi honum nokkurn tíma detta í hug að halda því fram, að hann lifði um efni fram, þó að hann tæki lán hér hjá bönkunum og setti það í hraðfrystihús eða togara eða báta? Ekki mundi honum detta í hug að álíta, að það væri að lifa um efni fram, heldur þvert á móti. Hann mundi álíta, að hann væri að gera mjög skynsamlega ráðstöfun, ekki aðeins fyrir sjálfan sig, heldur líka fyrir sína þjóð. Og ef hann álítur það, þá er hann alveg sammála okkur, stjórnarandstöðunni, og alveg á móti ríkisstjórninni. Svo sagði hv. 3. þm. Austf., að það kæmi að því, að nú yrðu menn að fara að borga þessar skuldir. Ég segi nú ekki, að þær séu allar saman fallnar í gjalddaga. Og stendur hann ekki sjálfur í því stundum að eiga skuldir og ganga jafnvel út frá því að verða einhvern tíma að borga þær? En ef hann hefur sett lánin í hraðfrystihús og togara og skip, finnst honum hann þá ekki standa undir skuldunum og geta borgað þær, þegar þar að kemur? Og sama hefur þjóðin gert. Ég held, að það sé engu að kvíða, ekki nokkrum sköpuðum hlut. Það eina, sem hann hefur að kvíða og þjóðin, það er, að það kæmu einhver svo vitlaus stjórnarvöld, að þau færu að ganga að þeim mönnum, sem hefðu sett sina peninga í sjávarútveginn, þó að þeir ættu nægar eignir, eða svo vitlaus stjórnarvöld, sem stöðvuðu sjávarútveginn og hindruðu þróun hans og framfarir og gerðu þjóðinni þannig ómögulegt að afla þess fjár, sem hún þarf til þess að borga skuldir sínar. Hv. 3. þm. Austf. var eitthvað argur út í Framsókn. Hún getur svarað fyrir sig hér. En hann var í sambandi við það að tala um, að hann hefði haft einhver hryggileg dæmi um, að Framsfl. hefði einhvern tíma í sinni sögu ætlað að leggja allt í rúst, leggja atvinnuvegi í rúst, og stundum hefði allt verið stöðvað í miðjum klíðum. Má ég spyrja: Hvað er það, sem verið er að gera núna? Mér fannst hann bara vera að gefa lýsingu á því, sem ríkisstjórnin væri að gera í dag. Ætli það séu ekki nokkuð margir atvinnurekendur, sem standa frammi fyrir því nú, að það eigi að stöðva hjá þeim í miðjum klíðum? Og hefur ekki jafnvel hv. 3. þm. Austf, fengið að kenna á því líka? Hvað skyldu þeir hugsa í Vestmannaeyjum núna, af því að það er góður afli, og hérna jafnvel við Faxaflóa líka eða norður á Snæfellsnesi? Ætli það sé ekki þannig með nokkuð marga útgerðarmennina núna, að þeir séu hræddir um, að allt verði stöðvað í miðjum klíðum, enda heyrðist mér á honum sjálfum, að hljóðið út í meirihlutastjórnina á Seðlabankanum að undirlagi ríkisstj. væri ekki rétt gott. Hann var að tala um einhverja menn, sem hefðu farið á hausinn fyrir 20–30 árum. En hvernig skyldi það vera, ef það yrði farið að praktísera að framkvæma þá pólitík, sem ríkisstj, hefur heimtað núna og er að láta Seðlabankann framkvæma gagnvart ýmsum fyrirtækjum á Snæfellsnesi, á Vestfjörðum, í Reykjavík? Hvernig skyldi fara fyrir þeim - og það jafnvel fyrirtækjum, sem ýmsir af stjórnarstuðningsmönnunum hér í þessari deild þekkja? Er þessi stefna, sem ríkisstj. hefur tekið upp, ekki bara beinlínis að stöðva þetta allt saman í miðjum kliðum, setja þessi fyrirtæki á hausinn? Það þarf kannske ekki að leita langt aftur í tímann. Hv. 3. þm. Austf. var að veitast að vinstri stjórninni eitthvað í sambandi við, hvort réttir menn hefðu aðgang að bönkunum. Hafa kapítalistarnir hér á Íslandi þurft að kvarta nokkuð sérstaklega yfir því á undanförnum árum, að þeir hafi ekki haft aðgang að bönkunum? Hefur það ekki yfirleitt verið þó stefnan á undanförnum árum, ekki bara hjá vinstri stjórninni, heldur líka þar áður, að láta þá menn, sem eitthvað vildu gera til þess að auka atvinnulíf þjóðarinnar, fá aðgang að bönkunum? Er það ekki ný stefna, sem er verið að taka upp núna, að banna öllum þeim mönnum, sem koma nærri atvinnurekstri, að hafa aðgang að bönkunum, að loka bönkunum fyrir þeim? Það er sú stefna, sem sú ríkisstjórn, sem hann styður, er að taka upp. Ég held, að það hafi bæði réttir og rangir menn haft aðgang að bönkunum undanfarið, þeir hafi látíð sína sól skína yfir réttláta og rangláta, eins og þar stendur. Yfirleitt hefur það verið pólitík á Íslandi um langt, langt skeið, að menn reyndu að hjálpast að við það að efla atvinnutækin, auka atvinnulífið. Það hefur verið mismunandi mikið frjálslyndi, mismunandi þröngsýnt um það, en heildarstefnan hefur a.m.k. síðustu 20 árin verið sú. Það er fyrst núna, sem ný bankapólitík er tekin upp. Hún hefur aldrei þekkzt á Íslandi áður. Þá talaði hv. 3. þm. Austf. um yfirbygginguna í þjóðfélaginu, hún væri svo voðaleg og þar þyrfti að spara. Það var gott, að hann skyldi koma inn á það, áður en fjárlögin eru afgreidd. Þar er nefnilega aldeilis tækifæri fyrir hann. Það hafa verið hér smátill., sem stundum hefur verið reynt að fá í gegn á undanförnum árum, eins og t.d. að sameina sendiráðin á Norðurlöndum, leggja þau niður í nokkrum höfuðborgum og hafa bara eitt sendiráð í París og annað þess háttar. Vonandi kemur hann nú vitinu fyrir ríkisstj., að þessi yfirbygging hjá henni á þessu öllu saman sé of mikil. Nú hefur hann tækifæri til þess að skera þessa yfirbyggingu niður. Nú hefur hann valdið. Þessi ríkisstjórn er ekkert sérstaklega sterk hér á Alþingi. Þetta er ekki svo mikill meiri hluti, að ef voldugir, duglegir, nýir menn, sem hér koma inn, segja við hana: Nú verður þú að fara að passa þig, annars snýst ég á móti þér, - þá er vissara fyrir svona ríkisstjórn að hafa sig hæga. Ég sé hins vegar, að hann virðist hafa þá trú enn þá, að þetta, sem honum finnst svona bragðvont, eins og hann sagði, þetta, sem ríkisstj. væri að gefa honum inn sem sjúklingi, eins og atvinnurekendunum, það væru lyf, og sjúklingur verði oft að sætta sig við það, að lyfin séu bragðvond. Það er bara miklu verra en það. Þetta er ekkert lyf, sem verið er að gefa sjúklingi. Þetta er eitur, sem verið er að gefa heilbrigðum manni. Það er það, sem er að gerast. Og það er það, sem er það hættulega. Þess vegna er um að gera fyrir heilbrigða menn, sem vilja auka atvinnureksturinn á Íslandi, að láta ekki troða þessu eitri niður í sig undir því yfirskini, að þetta séu lyf, því að þeir mundu bara drepast af því. Og hann er sjálfur farinn að finna fyrir því nú þegar, að það liggur við, að það sé verið að kyrkja atvinnureksturinn, enda heyrði ég það á lokum hans kafla, að hann setti eiginlega alla trú sína á guð og gæfuna að forða sér frá þessari ríkisstjórn. Svo kom hv. 3. þm. Austf. inn á það, að hann vildi burt með öll afskipti ríkisvaldsins. Er þetta nú ekki ofmælt? Mér skildist á öðrum kafla í ræðunni, að hv. 3. þm. Austf. væri nú á því, að Seðlabankinn og bankarnir ættu að lána atvinnurekstrinum, m.ö.o.: ríkið ætti að skipta sér af atvinnurekstrinum á þann hátt að lána honum fé. Það er alveg rétt. Þetta á ríkið að gera, fyrst og fremst vegna þess, að þó að til kunni að vera einstakir ríkir menn á Íslandi, þá er yfirleitt svo lítið einkafjármagn til á Íslandi, að það er ekki hægt að reka neinn atvinnurekstur á Íslandi, sem heitir, fyrir þetta. Við höfum þessa hálfa öld orðið að hafa þann hátt á að lána okkar ágætu kapítalistum allt það fé, svo að þeir gætu haft einhvern einstaklingsrekstur hér við hliðina á samvinnurekstri og ríkisrekstri og bæjarrekstri og öðru slíku, sem við höfum komið upp til að bjarga okkur. Þeir hafa farið misjafnlega með þetta, sumir hafa farið á hausinn, og aðrir hafa orðið ríkir. En ríkið hefur oft tapað á þessu. Ríkið hefur samt ekki hætt þessum afskiptum, og ég held það sé alls ekki meiningin, hvorki hjá honum né okkur, að við eigum að láta ríkið hætta þessum afskiptum. Ég held, að ríkið eigi að halda áfram að lána þeim, lána þeim ekki með 12%, heldur með lægri vöxtum, skera ekki niður lánin við þá, hvorki rekstrarlánin né stofnlánin. Og það er satt að segja ákaflega hart, að þessir menn, sem oft eru kallaðir ótætis kommúnistar, skuli þurfa að vera að slást fyrir því hér á Íslandi, að kapítalistunum sé lánað fé með sæmilegum kjörum. Það er sérstaklega hart, þegar hákapítalistískur flokkur er við völd, að þeir skuli ekki geta fengið hann til þess að breyta af nokkurn veginn skynsemi í venjulegum efnahagsmálum. Auðvitað er þetta ekkert nýtt. Við höfum áður orðið að berja það í gegn hér, - og ég veit, að hv. 3. þm. Austf. var því mikið fylgjandi þá, - við höfum áður orðið að berja það í gegn hér á þinginu að knýja bankavaldið til þess að lána bæði honum og fleiri góðum mönnum stofnlán með 21/2 % vöxtum. Og hann kvartaði yfir því, að sig vantaði slík stofnlán núna, minnist gamalla, góðra tíma, þegar hægt var að byggja skip fyrir slík stofnlán, sem búin eru að vera í rekstri ein 10 ár síðan og lengur. Ég held þess vegna, að hann eigi ekki að vera alveg svona prinsipfastur viðvíkjandi afskiptum ríkisvaldsins. Ég held þvert á móti, að hann mundi nú í hjarta sínu óska eftir heldur meiri afskiptum ríkisvaldsins til að hjálpa til við útveginn, að koma honum upp. Það er engum efa bundið, að án þess að ríkisvaldið íslenzka hjálpi til, þá mundi verða ákaflega lítið úr þessu svokallaða einstaklingsframtaki. Það er alveg misskilningur hjá hv. 3. þm. Austf., að það væri eitthvað verið að smámurka úr atvinnurekendunum lífið. Það er ákaflega langt frá því, að það hafi verið stefnan á undanförnum árum. Ég hef jafnvel heyrt menn úr hans flokki kvarta yfir því, að það hefði ekki nokkur maður verið gerður gjaldþrota nú í háa herrans tíð. Menn hafa sem sé ekki verið að skera þá niður. Ég held jafnvel þvert á móti, að bankarnir hafi haft þá stefnu að lána mönnum og lána, þegar þeir sáu, að þeir voru að koma upp fyrirtækjum og reka þau sæmilega. Ég held, að ríkisvaldið hafi einmitt verið að setja fæturna undir atvinnurekendur hér á Íslandi. Ég hef sjálfur orðið að berjast fyrir því að tryggja atvinnurekendum 75% stofnlán, til þess að þeir gætu keypt sér togara, komið upp hraðfrystihúsum og öðru slíku, sem sé, ef þeir ættu 25% sjálfir, þá gætu þeir fengið hitt hjá ríkinu og það jafnvel til 15–20 ára með 21/2 % vöxtum. Ég held, að það sé svo fjarri því, að lífið hafi verið murkað úr atvinnurekendunum, - ég held, þvert á móti, að þeim hafi verið haldið lifandi, að það hafi verið settir undir þá fæturnir, og ég er ákaflega hræddur um, að ef ríkið sleppir af þeim takinu, þá séu þeir komnir á hausinn um leið. Og mér sýnist, að einmitt núverandi pólitík, sem hæstv, ríkisstj. er að taka upp, stefni beinlínis að því. Mér er spurn: Hve lengi halda atvinnurekendur út þetta ástand, sem nú er að skapast hér á Íslandi? Menn geta verið ríkir, menn geta átt eignir, skuldlausar eignir, jafnvel upp á margar millj., en menn geta staðið uppi veltufjárlausir með því skipulagi, sem nú er verið að taka upp á Íslandi, geta ekki staðið í skilum með nokkurn skapaðan hlut, og ef hart er gengið að, er látið bjóða upp eignir, sem eru margra milljóna virði, en enginn maður getur keypt. Það er hægt með þeirri stefnu, sem nú er verið að koma á á Íslandi, að setja hvaða mann á hausinn sem vera skal. Og ríkisstj. getur ráðið sjálf, hverja hún vill láta setja á hausinn. Þá væri ekki lengur verið að murka lífið úr mönnum, en næstum því verið að höggva niður, líklega þannig helzt, að það væru mörg söx á sama hálsi, svo að það gengi fljótar. Það er pólitíkin, sem núv. ríkisstj. er að finna upp. Og ég skil ákaflega vel, að manni, sem er eins mikið inni í atvinnulífinu og þekkir þess þarfir eins og hv. 3. þm. Austf., lízt ekkert á. Hann talaði um einkaframtak hér í gamla daga. Hvernig fór með þetta einkaframtak í gamla daga? Það fór, a.m.k. meginið af því, á hausinn hjálparlaust. Ég skal ekkert segja um einstök dæmi, sem hann nefnir. Það getur hann deilt um við Framsókn. En það, sem ég þekki til sérstaklega, þá áttu hin stærstu fyrirtæki, voldugustu fyrirtækin, fyrirtækin, sem voru ríkustu fyrirtækin, - við skulum bara taka fyrirtæki eins og Kveldúlf og Alliance 1929, þegar þau hafa milli 80 og 90% af öllum saltfiskútflutningnum á Íslandi, - hvar voru þessi fyrirtæki eftir 5 ár, eftir 3 ár, frá 1929? Voru það nokkuð aðgerðir ríkisins, sem voru að setja þau á hausinn? Það var þeirra eigið kapítalíska skipulag, það var þeirra eigin kreppa, þannig að það varð að hlaupa til og biðja um afskipti ríkisvaldsins, til þess að þau færu ekki á hausinn og til þess að þau settu ekki Landsbankann á hausinn og Landsbankinn þjóðfélagið. Nei, kapítalistarnir okkar hér á Íslandi hafa svei mér farið á hausinn hjálparlaust, ef ríkisvaldið hefur sleppt af þeim hendinni eitt augnablik. Og hvað er það, sem er að gerast núna? Mér liggur næstum því við að segja, að ríkisvaldið sé að hjálpa þeim til að fara á hausinn, ýta þeim á hausinn með þeim vitlausu ráðstöfunum, sem núv. hæstv. ríkisstj. er að taka upp. Ég heyrði á hv. 3. þm. Austf., að þetta var það, sem honum fannst undir niðri. Þegar kom fram í ræðuna, var það ekki traustíð á ríkisstjórninni og hennar ráðstöfunum og efnahagsráðstöfunum, sem var ríkast hjá honum. Nei, það var hitt: gæftir og góður afli. Það var það, sem hann fór að vona sem sá fiskimaður, sem hann er. En gæftir og góður afli, - hvað mundu gæftir og góður afli þýða fyrir okkur núna? Jú, við skulum segja það, að við fáum gæftir og góðan afla og við fáum mikinn, mikinn fisk í land, við förum að verka þetta hér í hraðfrystihúsunum og við höfum mikinn, mikinn fisk. Hvernig verður svo, þegar við ætlum að fara að borga sjómönnunum og verkamönnunum og stúlkunum, sem vinna við þetta? Ef við fáum mikinn afla og góðar gæftir, þá þýðir það meiri fisk. Það þýðir, að við þurfum að borga meiri peninga í vinnulaun, meiri peninga til sjómannanna, meiri peninga til útgerðarmannanna, og hvað segir þá Seðlabankinn? Hann segir: Það má ekki auka útlánin, ekki um nokkurn eyri. Það má ekki láta útvegsmennina og hraðfrystihúseigendurna fá peninga til þess að borga fólkinu út. Ríkisstj. fyrirskipar, að það skuli draga úr lánunum. Ef guð gefur góðan afla, eins og hv. 3. þm. Austf. var að biðja um, þá ætlar ríkisstj. að stöðva það, að hægt sé að hagnýta hann. Þetta er pólitíkin, þetta eru efnahagsaðgerðirnar - með þessari ídiótísku bankapólitík, sem nú er verið að taka upp. Það er eins og hver önnur vitleysa að ætla að láta lánsfjármagnið vera það, sem ræður í slíkum efnum, þegar við erum þar að auki að framleiða vöru, sem öll er útflutningsvara, sem öll er gjaldeyrir. Maður hefur svo sem heyrt þessa sérfræðinga ríkisstjórnarinnar vera að segja við útvegsmenn og hraðfrystihúsin undanfarið: Þó að við stöðvum þetta nú hér heima, þó að þið fáið ekki lán til þess að borga verkafólkinu, til að borga sjómönnunum, til að borga útgerðarmönnunum, þá skuluð þið bara reyna að slá það út í Ameríku, slá út vörulán út á fiskinn vestanhafs. - Það er efnahagspólitík að tarna. Og takist ekki að slá út lán þar, þá á líklega bara að stöðva reksturinn eða kannske að fara að reka atvinnureksturinn á Íslandi með því, sem einu sinni þekktist á vissum stöðum á landinu, að atvinnurekendurnir geti ekki borgað verkamönnum launin, reka hann með þeim lögbrotum að geta ekki borgað út í vikulokin. Og það ætti þá kannske að fara að telja það ósvinnu hjá verkalýðssamtökunum, að þau héldu við þau lög, sem hér var þó komið í gegn í lok 19. aldarinnar, að menn ættu að fá laun sín borguð í peningum, og að vegna vitlausrar pólitíkur hjá meiri hluta seðlabankastjórnarinnar að undirlagi ríkisstj, væri því velt yfir á verkalýðinn að eiga að fara að sjá auðmönnunum á Íslandi fyrir lánsfé, af því að seðlabankastjórnin og ríkisstjórnin vildi ekki láta eðlilegt lánsfé til handa útveginum á Íslandi. Með þessu er verið að reka svo vitlausa pólitík sem hægt er að hugsa sér. Og hv. 3. þm. Austf. varð því gagnrýnni á ríkisstjórnina, því lengra sem hann komst í ræðu sinni, eins og skiljanlegt er. Hann sagði, að það væri engin stofnlán að fá. Það er alveg rétt. Það var eitthvað öðruvísi 1945. Það var stofnlán að fá þá, en það kostaði líka baráttu, baráttu við bankavaldið, að knýja það í gegn, langa töf í samningum við Sjálfstfl. að knýja það fram. Það er alveg jafnt hægt að knýja fram stofnlán nú eins og þá, ef menn láta ekki bara menn, sem ekkert þekkja inn á nauðsyn íslenzks atvinnulífs, ráða ferðinni. Ég skal segja hv. 3. þm. Austf., hvert er verið að stefna með þessum aðgerðum. Hann skal ekki gera sér í hugarlund, að þetta sé nein lækningaaðferð. Það er verið að stefna að því að kyrkja útflutningsframleiðsluna íslenzku. Það er verið að stefna að því að draga úr eflingu sjávarútvegsins, stöðva eflingu sjávarútvegsins, vegna þess að sjávarútvegurinn er grundvöllurinn að efnahagslegu sjálfstæði Íslands. Og það passar ekki fyrir þá, sem vilja innlima Ísland í kreppukerfi kapítalismans í Vestur-Evrópu, að eiga sterkan sjávarútveg. Hins vegar tók ég eftir því, að hv. þm. hafði fyrst og fremst trú á þessu. Ég skildi það þannig, að honum virtist mjög erfitt að hafa nokkurn skilning á því. Það er ákaflega skiljanlegt, því að það er engin heil brú í þessum efnahagsráðstöfunum. Ef menn ætla að fylgja þeim, verða menn að trúa, en ekki skilja, það er ekki hægt. Ég er hræddur um, að ef hann á eftir að sitja dálítinn tíma hér í þinginu hjá okkur enn þá, þá fari þessi trú hans dagminnkandi, og af því að hann hefur til að bera nokkurn skilning á íslenzku atvinnulífi, þá gæti ég bezt trúað, að það endaði með því, að hann snerist á móti ríkisstjórninni, ef hann verður hér lengi áfram.



Ég hafði dregið það að taka til máls aftur, af því að ég gerði ráð fyrir, að hæstv. fjmrh. mundi tala, m.a. svara fsp., sem til hans hefur verið beint, en það hefur nú ekki orðið, og sá ég því ekki fært annað en setja mig á mælendaskrána til að segja nokkur orð, enda þótt ráðh. hafi ekki tekið til máls, og þá með sérstöku tilliti til þess, að það er orðið nokkuð framorðið og vafalaust nokkuð langt komið þessari 1. umr. málsins. En ég vona, að hæstv. forseti gefi mér tíma til aths., ef hæstv. ráðh. talar hér á eftir og tilefni verður sérstakt til að víkja að einhverju, sem hann tekur fram. Ég kvaddi mér hljóðs sérstaklega nú til þess að minnast á þá ræðu fáeinum orðum, sem hv. 3. þm. Austf. (EinS) flutti hér í dag og var eiginlega að sumu leyti tileinkuð mér. Þó að hún væri ekki gerð það formlega, þá fór það varla milli mála, að hún var að verulegu leyti tileinkuð mér, þessi ræða, jómfrúræða. Það er mjög veglegt að fá þannig tileinkaða sér jómfrúræðu í þinginu, og er ég ekkert að kvarta yfir því. Eitt af því, sem þessi hv. þm. sagði í þessari jómfrúræðu, sem tileinkuð var mér með nokkuð sérstökum hætti, var það, að ég væri þessi geysilegi skattamaður. Ég hefði staðið fyrir feikilegum álögum á landsmenn og hefði öll met í því efni. Ég get nú sagt eins og kerlingin sagði hér um árið, að lítið var, en lokið er, og litlar verða mínar framkvæmdir í þeim efnum, samanborið við afrek þeirra, sem nú hafa tekið við þeim málum. Mér dettur í hug í því sambandi að segja frá því, að í fyrradag mætti ég góðum sjálfstæðismanni á götu hér í Reykjavík, sem ég þekki dálítið, og aldrei þessu vant heilsar maðurinn upp á mig og segir: „Ósköp voru þínir skattar litlir.“ Ég rak upp stór augu og segi: „Hefur þér fundizt það?“ „Nei,“ sagði hann, „mér hefur ekki fundizt það, en ég sé það núna vegna þess, hve þessir skattar eru stórir.“ Svona er nú það. Nú er sem sé kominn sá, sem meiri er og langsamlega hefur metíð í öllum skattlengdum og skatthæðum, eins og segja mætti á íþróttamáli. Þá var hv. þm. eitthvað að tala um Bogesenana, sem ég minntist á að hefðu ríkt hér á árum áður og íhaldið vildi nú endurreisa. Og hv. þm. sagði eitthvað á þá lund, að Bogesenar væru nú ekki lengur til. Ég er ekki alveg víss um, að þeir séu ekki lengur til, en þeir eru fáir. En þeir eru þó til. En aftur á móti eru til talsvert margir, sem vilja verða Bogesenar, og það er að því, sem Sjálfstfl. stefnir með þeirri stefnu, sem hann nú hefur tekið upp, að reyna að planta Bogesenunum á ný. Það er stefnt að því að reyna að eyðileggja framtak annarra, til þess að þessir Bogesenar Sjálfstfl. geti komizt að. Það á að draga saman stuðning við aðra, til þess að hægt sé að styðja þá, og það á að gera sérstakar ráðstafanir til þess að herða kosti almannasamtakanna í landinu, t.d. kaupfélaganna, vegna þess að þessir nýju Bogesenar Sjálfstfl. eru nú ekki meiri fyrir sér en það, að þeir treysta sér ekki til þess að koma sér áfram nema með því að beita almannasamtökin í landinu bolabrögðum og reyna að koma þeim þannig á kné. Þeir treysta sér sem sagt ekki til þess að keppa við almannasamtökin við jöfn skilyrði. Og einn er sá líður í efnahagsmálaráðstöfunum ríkisstj., sem sérstaklega er miðaður við þetta, og hann er sá að draga rekstrarfé, sem almenningur hefur látíð sínum eigin félögum í té, kaupfélögunum, að draga það út úr þessum félögum og inn í bankakerfið til þess að geta svo aftur lánað þetta fé fólksins hinum nýju Bogesenum Sjálfstfl. Þetta eru þær aðfarir, sem núverandi stjórnarmeirihluti stefnir að, og þetta er það, sem þessi hv. þm. á sennilega við, þegar hann er að tala um, að hér verði allt að starfa á jöfnum grundvelli, það verði allir að standa jafnt að vígi. Það eru sennilega þessar aðfarir, sem hann hefur þá í huga m.a. Sannleikurinn í þessum efnum er auðvitað sá, að almenningur víðs vegar um landið hefur komið upp sínum eigin félögum til þess að taka við viðskiptastörfum af þessum Bogesenum þeirra íhaldsmanna, sem þekktust hér á árum áður og sátu yfir allra hlut og vildu sitja yfir allra hlut. Fólkið hefur sjálft komið upp félögum til þess að taka upp samkeppni við þessa aðila á jafnréttisgrundvelli, og víða hefur það farið svo, að bæði viðskipti og atvinnurekstur er mjög í höndum þessara almannafélaga. Þessi félög hatar hv. 3. þm. Austf., það er alkunnugt. Hann hefur þau á heilanum. Og hans framkoma í þeirra garð hefur verið þannig, að ef eitthvert af þessum félögum fólksins hefur verið athafnasamt og komið miklu í framkvæmd í atvinnurekstri eða viðskiptum, þá hefur hann haldið því fram, að þar væri verið að sölsa undir sig allan atvinnurekstur á þeim stað og sitja yfir hlut manna. Ef aftur á móti eitthvert félag hefur farið sér hægara og haft umfangsminni starfsemi á einhverjum stað, þá hefur þessi hv. þm. sagt: Hvers vegna stofnar ekki kaupfélagið hér til útgerðar, hvers vegna reisir það ekki hér atvinnurekstur o.s.frv.? M.ö.o.: það er bara einn fastur punktur í hugsunarhætti þessa hv. þm., og það er hatrið á þessum félagsskap almennings. Það er ekkert samhengi í því, sem hann heldur fram um starfsemi þeirra, það er ýmist of eða van að hans dómi. Ýmist eru þau aðgerðalaus og gera minna en þau ættu að gera eða sitja yfir hlut fólksins og halda uppi einokun á atvinnurekstri og viðskiptum. En hvort tveggja er auðvitað jafnmikil fjarstæða. Þessi félög eru byggð upp á frjálsum grundveili í frjálsu þjóðfélagi í samkeppni við annan atvinnurekstur. En nú er ætlunin að hefta þennan félagsskap, lama hann með afskiptum ríkisvaldsins til þess að ryðja braut hinni nýju tegund atvinnurekstrar, sem nú á að innleiða á nýjan leik. En hvernig var umhorfs hér í landinu, á meðan Bogesenarnir réðu? Þá var þannig umhorfs, að fólkið bjó yfir höfuð í moldarkofum, það hafði ekki ráð á því að koma sér upp þaki yfir höfuðið, það átti allt undir högg að sækja hjá þessum smákóngum, sem ríktu í byggðarlögunum með stuðningi Sjálfstfl. í gegnum bankavaldið og á annan hátt. Og það er þetta fyrirkomulag, sem var svo ágætt! Þetta voru hinir góðu, gömlu dagar, sem þessa menn dreymir nú um að komi aftur á ný. Þess vegna á m.a. að draga úr þeim stuðningi, sem fólkið á að fá til þess að byggja íbúðir sjálft. Það getur leigt hjá Bogesenunum, þegar þeir verða búnir að byggja einhverja íbúðarbragga til þess að leigja fólkinu, eitt herbergi, tvö herbergi og kannske eldhús. Þetta er hugsjónin. Svo geta menn fengið pláss á útvegi Bogesenanna, eins og áður var, en menn skulu hætta að vera að brjótast í því að eignast mótorbáta sjálfir, vegna þess að 75 tonna bátur á að kosta 41/2 milljón. Og vextirnir eiga að vera 12% og 6% á hlunnindalánunum, og það á að stytta lánstímann o.s.frv. Og fjármagnið m.a. úr framfarafélögum fólksins á að taka með valdi og færa inn í bankakerfið, ekki til þess að lána almenningi það út aftur til að greiða fyrir því að koma sér upp heimilum eða atvinnurekstri. Nei, til þess að bæta upp það, sem á kynni að vanta, að Bogesenarnir gætu komið sér við af eigin rammleik. Til þess á að nota fjármagnið. Það er engin tilviljun, að hv. 3. þm. Austf. er eini þm. í stjórnarliðinu, sem í raun og veru virðist hugsa með ánægju til framtíðarinnar, og eini þm., sem hefur verulegan áhuga á því að mæla bót þeirri meginstefnu, sem hér er tekin upp. Það hefur víst enginn annar þm. orðið til þess, nema þá þeir, sem eru blátt áfram til neyddir vegna stöðu sinnar sem framsögumenn, hafa orðið að gera það. En þessi þm. mun vera eini sjálfboðaliðinn í þeirri sveit. Og það er engin tilviljun. Hann rýkur til fyrsta daginn, - hann var ekki búinn að sitja hér nema tvær stundir eða kannske varla það og búinn að hlusta á eina ræðu, - þá er hann kominn hér upp og farinn að mæla fyrir þessari „hugsjón“, sem stjórnin er að framkvæma. Hann er eini maðurinn, sem er hrifinn. Á því geta menn kannske ofur lítið séð, hvert verið er að fara. Ef til vill er það gleggsti votturinn, sem hefur komið fram á þinginu um það, hvað raunverulega er að gerast. Svo var hv. þm. að tala nokkru nánar um skatta, og hann minntist hér á stóreignaskattinn. Og þá komst hann í feiknaham og sagði, að stóreignaskatturinn hefði verið hreint rán frá einkarekstrinum. Aftur á móti hefur þessi hv. þm. ekkert við þá skatta yfir höfuð að athuga, sem nú er verið að leggja á. Hann gat t.d. ómögulega hugsað sér, að nokkur maður gæti í einlægni fundið að því, að það væri lagður skattur á fisk eða kjöt, sem fólk notar til daglegra þarfa. Honum fannst það svo mikil fjarstæða, að nokkur gæti fundið að því í einlægni, að hann sagði eitthvað á þá lund, að ég hefði verið að gráta hér krókódílstárum út af öðru eins og því, að það væri lagður skattur á fisk og kjöt. Þannig er hugsunarháttur hv. þm. Hann trúir því ekki, að nokkur maður finni að því í einlægni eða af sannfæringu, að nú er fundið upp það snjallræði að skattleggja fiskinn, sem menn eiga að borða, og kjötíð. Í fyrsta skipti í sögu þjóðarinnar er gengið þannig að þessum málum, að það er skattlögð soðningin, sem menn hafa sér til daglegs lífsviðurværis. En því trúir hv. þm. ekki, að nokkur maður geti í einlægni fundið að þessu. En það var annað mál með stóreignaskattinn. Hann er bara hreint rán frá einkarekstrinum - stóreignaskatturinn. Hv. þm. tekur því sem sé ekki aðeins með jafnaðargeði, heldur að því er virðist með fögnuði, að skattleggja algengustu fæðutegundir, eins og fisk og kjöt, en hann ætlar að ganga úr bjórnum af ofsa út af því, að lagður er sérstakur skattur á þá ríku í landinu, stóreignaskatturinn. Það er ekkert einkennilegt, þó að þessi hv. sjálfboðaliði sé ánægður með þessar ráðstafanir. Það á bara að leggja núna á eða færa til, eins og þeim þykir betra að orða það, 1100 millj. a.m.k., og í öllum þeim ráðstöfunum, sem gerðar eru í því sambandi, vottar ekki fyrir einni einustu ráðstöfun í þá átt, að það eigi að leggja sérstaklega á þá ríku. Það er ekki að furða, þó að þessi hv. þm. sé ánægður. Og þetta er munur eða áður var, bæði í sambandi við gengislækkunina 1950 og yfirfærslugjaldið 1958, þegar stóreignaskatturinn var lagður á, sérstakur skattur á þá, sem höfðu grætt á verðbólgunni. Sá skattur er kallaður rán, en það er ekki rán að leggja á fiskinn og kjötið og aðrar vörur, sem menn nota til daglegrar neyzlu. Og það er að breyta sköttunum í réttlætisátt, hafa þeir haldið fram, þessir hv. þm. og hæstv. ríkisstj., að lækka skatta á hæstu tekjum mest, en leggja tolla á brýnustu nauðsynjar í staðinn. Það verða lækkaðir tekjuskattar hér á hæstu tekjum mest, og það er hugsjón þessara manna að lækka tekjuskattinn á hæstu tekjunum, en leggja í staðinn á nauðsynjar. Það er líka táknrænt fyrir vinnubrögð þeirra, sem hér eiga hlut að máli, og mér leikur grunur á, að hv. 3. þm. Austf. hafi verið einn í því liði, að svo ferlegar hafa verið þeirra aðfarir til þess að komast undan réttmætum greiðslum samkv. stóreignaskattslögunum, að það mun hafa verið leitað út fyrir landssteinana, í önnur lönd, til þess að klaga íslenzk yfirvöld fyrir að leggja á stóreignaskattinn, og reyna að fá fulltingi erlendis frá til þess að hnekkja íslenzkri löggjöf. Svo langt hefur verið gengið, þegar um það var að ræða að leggja skatt á þá ríku, og var þó sá skattur sannast að segja mjög hóflegur, á allar lundir mjög hóflegur. Svo var þessi hv. þm. að tala um það í þessu sambandi, að kaupfélögin hefðu ekki borgað neinn stóreignaskatt. Það er eins og þessi hv. þm. viti ekki, að stóreignaskatturinn var lagður þannig á, að allar eignir hvers einstaklings í landinu voru lagðar saman í eitt dæmi, í hvaða félögum sem þeir áttu eignirnar. Það var til þess, að menn skyldu ekki getað skotið sér undan skattinum með því að skipta eignum sínum í t.d. mörg hundruð félög og vera þannig skattfrjálsir, þótt menn væru ríkustu menn landsins. Það var ljótt, að menn skyldu ekki geta það! Það var höfð sú sjálfsagða aðferð bæði 1950 og 1958, að það var lagt saman í eitt dæmi, hvað hver einstaklingur átti, í hvaða félögum sem það var, og þá kom fram, hverjir það voru, sem raunverulega höfðu dregið saman mestan auðinn og það mestmegnis á alls konar verðbólgubraski. Við vitum, að undanfarið hefur ástandið verið hér í þessu landi þannig, að það hefur helzt ekki verið hægt að græða nema á skuldum, - ekki verulega. Það hygg ég, að fáir viti betur en hv. 3. þm. Austf., að í raun og veru hefur ekki verið hægt að græða stórkostlega nema á skuldum. En þegar dæmið var sett upp svona og skatturinn lagður á þennan sjálfsagða og réttmæta hátt, þá kom í ljós, hverjir höfðu náð saman mestum auði í landinu, og þá kom það einfaldlega fram, að það var ekki almenningur í landinu, sem byggir upp kaupfélögin, sem hafði dregið saman mestan auðinn á sínar hendur. Það kom í ljós, að sárafáir af félagsmönnum kaupfélaganna komu til greina í sambandi við stóreignaskattinn, þegar af þeirri ástæðu, að þeir voru ekki svo efnaðir, að þeir kæmu til greina. Og það er ráðningin á þeirri gátu, hvers vegna kaupfélögin borguðu ekki stóreignaskatt. Það var vegna þess, að milljónerarnir og margmilljónerarnir og þeir, sem áttu tugi milljóna hver, voru ekki í kaupfélögunum. Það er alþýðan í landinu, sem byggir upp kaupfélögin, sem þessum hv. 3. þm. Austf. er svo illa við. Kaupfélögin eru sem sagt félagsskapur alþýðunnar í landinu, en ekki milljónamæringanna. Hvað vildi þessi hv. þm. láta gera? Vitanlega vildi hann ekki láta leggja á neinn stóreignaskatt. Hann vildi hafa það eins og það er haft núna, leggja á fiskinn og kjötíð, daglega viðurværið, það er hans hugsjón. Það er „réttlætismál“ og ekkert við slíka skatta að athuga. Og það getur ekki verið mælt í einlægni að mæla í móti slíkum álögum. Það hljóta að vera bara krókódílstár, sem felld eru í sambandi við slíkt, að dómi hv. þm. Aftur á móti er það sem sagt engin furða, þótt menn ætli að ganga úr bjórnum út af stóreignaskattinum og þeirri ránsherferð allri saman. Það væri fróðlegt, ef þessi hv. þm. gerði einhverja tilraun til þess að skýra fyrir mönnum þann hugsunarhátt, sem lýsti sér í þessum ummælum. Þá sagði hv. þm. eitthvað á þá lund, að menn gerðu sér miklar vonir um frelsið. Hann ræddi líka um þann feikna stuðning við atvinnureksturinn, sem stæði til. En aðrir, sem hér hafa talað í kvöld, hafa gert því þau skil, að ég held, að það sé ekki á það bætandi að ræða það atriði. Það hefur verið sýnt rækilega fram á það, í hverju stuðningurinn við einkareksturinn í þessu sambandi er fólginn, - eða hitt þó heldur. En hv. þm. var að tala um þetta aukna frelsi, sem menn gerðu sér nú vonir um að mundi leiða af þessum nýju efnahagsmálaráðstöfunum. Hvers konar frelsi er það, sem nú er í uppsiglingu í sambandi við þetta? Hvers konar frelsi er það? Það er frelsi alþýðu manna í landinu til þess að hætta yfirleitt við allar meiri háttar fyrirætlanir um þátttöku í atvinnurekstri og fyrirætlanir um að koma sér upp sjálfstæðu heimili. Það er frelsið, sem í þessu er fólgið, því að sú stefna, sem hér er í framkvæmd, er þannig, eins og ég sagði hér í dag, að það er með vísindalegri nákvæmni mögnuð dýrtíðin í landinu til þess að gera mönnum ókleift að kaupa jafnmikið af nauðsynjum og þeir hafa áður getað keypt og til þess að gera mönnum ókleift að ráðast í framkvæmdir, þannig að þeir neyðist til þess að hætta við þær. Það er þetta frelsi, sem á að koma og verið er að vinna að með þeirri efnahagsmálastefnu, sem hér er verið að hrinda í framkvæmd. Eða hvernig heldur hv. 3. þm. Austf. t.d., að það muni ganga fyrir almenningi í landinu að byggja upp sjávarútveg, landbúnað eða koma sér upp þaki yfir höfuðið á næstunni, þegar búið er að hækka allt verðlag jafngífurlega og hér stendur til að gera og skera niður útlán bankanna, eins og hugsað er, og bæta vaxtahækkuninni þar ofan á? Skelfing verða menn frjálsir, þegar búið er að koma þessu öllu vel í framkvæmd. Þetta jafngildir í raun og veru því að múra menn inni og segja síðan: Nú ertu frjáls, nú geturðu notið þín, nú ertu frjáls. - Þetta er frelsishugsjón hv. 3. þm. Austf. í framkvæmd. Þá var hv. þm. eitthvað að tala um í dag, að það væri ákaflega þýðingarmikið að minnka ríkisafskipti, sagði: burt með ríkisafskipti, og að það væri stórfelld hugsjón að losna við ríkisafskipti. En hvað er það, sem nú er verið að gera? Ég er hræddur um, að hv. þm. hljóti að verða fyrir vonbrigðum, ef hann íhugar það nánar, og það eiginlega neyðist hann til að gera, held ég, að íhuga þetta nánar. Er verið að minnka ríkisafskiptin núna? Við skulum skoða það ofur lítið að gefnu þessu tilefni frá hv. þm. Hvernig stendur á því, að vextirnir eru allt í einu komnir upp í 12%? Gerðist það alveg af sjálfu sér. Var það eitthvert náttúrulögmál, eða hvernig gerðist það? Ætli það hafi ekki verið ríkisafskipti? Ætli það séu ekki ríkisafskipti, sem hafa komið þar til greina? Hvernig stendur á því, að vextirnir í stofnlánadeildum atvinnuveganna, sem áður voru 4% í þeim mörgum, eru nú komnir upp í 61/2 % og lánin hafa verið stytt? Er það náttúrulögmál? Er það eitthvað, sem gerist bara eins og þegar hann kemur á norðan eða snýst í suðaustanrumbu? Hvernig stendur á þessu, að vextirnir hafa allt í einu breytzt? Það eru ríkisafskipti. Það er ríkisstj., sem hefur staðið fyrir þessu og stendur fyrir því að þröngva kosti manna á þessa lund. Hvernig stendur á því, að það á núna að fara að leggja á nýjan söluskatt, bara 8.8% ofan á allt, sem áður var komið, svo að maður taki bara eitt lítið atriði? Hvað hefur komið fyrir? Er þetta eins og þegar lægð kemur frá suðurodda Grænlands eða eitthvað slíkt, sem dettur yfir menn og enginn getur við gert? Nei, þetta eru ríkisafskipti, einn liður í þeirri stefnu, sem verið er að framkvæma, og ríkisafskipti. Og hvað er að gerast núna í útlánapólitíkinni? Það er náttúrlega alveg útilokað, að nokkur ríkisafskipti komi þar framar til greina, þar á allt að fara eftir náttúrulögmálunum! En hvað er að gerast þar? Hvaðan er það komið, að nú á t.d. allt í einu að koma gersamlega í veg fyrir, að lán út á afurðir séu hækkuð, þótt framleiðslan aukist og verðmæti útflutningsframleiðslunnar stóraukist? Hvaðan er þetta komið? Er þetta náttúrulögmál? Hver hefur fundið upp á þessu? Hver hefur komið því í framkvæmd? Eru þetta ekki ríkisafskipti? Ég hugsa, að uppsprettan að þessu sé einhvers staðar nálægt stjórnarráðinu. Svona væri hægt að telja upp í alla nótt dæmi um - ekki aðeins venjuleg ríkisafskipti, eins og þau hafa þekkzt áður, heldur alveg ný ríkisafskipti, sem áður eru alveg óþekkt í þessu landi. Hefur hv. 3. þm. Austf. gert sér grein fyrir því, hvað raunverulega er að gerast? Ég fer að halda, að það hefði verið betra fyrir hv. þm. að bíða tveim eða þremur klukkustundum lengur, áður en hann felldi dóm um það, sem hér er raunverulega verið að gera, því að það hlýtur að vera augljóst hverju barni eftir að hafa íhugað þetta af nokkurri nákvæmni, að með þessum ráðstöfunum, sem hér er nú verið að framkvæma, er stefnt að meiri ríkisafskiptum af fjármálum og peningamálum þessa lands en nokkru sinni hafa áður þekkzt og harkalegri íhlutun um þessi mál og meira gengið á rétt einstaklinga og félaga en nokkurn tíma hefur áður komið til greina. Það þarf mikla trú til þess og litla skoðun að standa upp ótilneyddur og lýsa yfir ánægju sinni yfir þessum aðförum öllum saman - og kalla þetta meira að segja skref í áttina til aukins frelsis og til þess að styðja einstaklingsframtak og sjálfstæðan atvinnurekstur í landinu og minnkandi ríkisafskipti. Ég veit ekki, hvað á að segja um svona frammistöðu. En í raun og veru var ágætt, að hv. þm. tók þessi atriði fram, vegna þess að sannast að segja hefur þessari hlið á málunum ekki verið sinnt áður í umræðunum. Hv. 3. þm. Austf. hefur snúið fram alveg nýjum fleti á þessum málum, sem við höfum vanrækt að ræða áður. En fyrir bragðið skýrist málið, og þess vegna er ástæða til þess að vera honum þakkiátur fyrir það, sem hann hefur lagt í þessar umræður. Þá er ástæða til þess að minnast með örfáum orðum á eitt í sambandi við þetta innlegg hv. 3. þm. Austf. Ég skal ekki vera langorður um það fremur en annað í þessu sambandi. En það er eiginlega ómögulegt að komast hjá því að minnast á það, vegna þess að hv. þm. fór að mæla svo sterklega með þessari efnahagsmálastefnu hæstv. ríkisstjórnar. Í kosningabaráttu þeirri, sem háð var á s.l. ári, var þessi hv. þm., eins og gefur að skilja, einn af þátttakendunum, og mér er af sérstökum ástæðum dálítið kunnugt um, hvernig hans stefna var í kosningunum. Hún var í stuttu máli þessi: Þetta gengur allt saman of hægt, það er allt of lítið gert. Og það er náttúrlega Eysteinn og fleiri, sem eru dragbitar á framkvæmdirnar, - stórkostlegir dragbítar á framkvæmdirnar. Það vantar allt, sem til þarf, fyrir fólk: meiri atvinnutæki og meiri vegi, betri vegi. - Hv. þm. hafði það fyrir sið að breiða sig nokkuð út um þetta. Hann sagði, að það þyrfti breiða vegi, góða vegi, og það væri ekkert vit í því að vera að kjótla þessu svona eins og gert hefði verið. Það þyrfti að fá t.d. nokkurra milljónatuga lán og gera þetta í einu átaki, sagði hv. þm. Þetta kjótl, sem Eysteinn hefði staðið fyrir, væri bölvuð ómynd og búið að gera stórtjón. Þetta hjakkaði allt í sama fari. Framfarir væru nánast engar. Það þyrfti að setja stórkostlegan kraft á þetta allt saman, í öllum greinum uppbyggingarinnar. En nú er hv. 3. þm. Austf. kominn hér á þing, að vísu sjálfsagt fyrir tilviljun, vafalaust einhver bagaleg forföll, svo að það er sjálfsagt tilviljun, að hann er hér, því að hann er varamaður, og engin áætlun eða „plan“ á bak við það. En hann er nú hér kominn og farinn að taka þátt í þingstörfunum. Og hann hefur þegar á fyrsta degi sínum á Alþingi gerzt kröftugur talsmaður þeirrar efnahagsmálastefnu, sem ríkisstj. beitir sér fyrir. Þessi stefna er m.a. fólgin í því, að næstu daga verður hann látinn samþykkja hér á hv. Alþingi í sambandi við fjárlögin stórkostlegan samdrátt verklegra framkvæmda, - það verða sem sé efndirnar á kosningaloforðum hv. þm., - ekki einu sinni, að það eigi að halda í horfinu um þær framkvæmdir, sem verið hafa og hafa náttúrlega ekki verið litlar, eins og þessi hv. þm. leyfði sér að orða það, heldur verulegar. En það á ekki að halda í horfinu, heldur stefnir þingmeirihlutinn, sem þessi hv. þm. er einn liður í, að því alveg markvisst að draga stórkostlega úr þessum framkvæmdum í öllum greinum. Og það er ekki aðeins stefnt að því að draga úr framkvæmdum ríkisins, heldur með vísindalegri nákvæmni stefnt að því að draga úr framkvæmdum einstaklinganna engu síður og hefta þá á allar lundir. Það er beinlínis leitað að úrræðum til þess að koma þessu fram, samdráttarstefnunni, þveröfugt við það, sem hv. 3. þm. Austf. hélt fram í kosningabaráttunni. Og þegar stjórnarliðið þóttist ekki alveg nægilega öruggt um, að menn væru nægilega fjötraðir með gengisbreytingunni plús nýju tollunum öllum saman og öllum nýju álögunum og lækkun opinberra framkvæmda á fjárlögum og öllu þessu, þá var vaxtahækkuninni bætt við í ofanálag til frekara öryggis, til þess að það væri nú alveg víst, að menn gætu ekki haldið áfram uppbyggingunni eins og áður. Þetta gera þeir hv. þm., sem hafa verið kosnir á þing, ekki aðeins til þess að halda sama framkvæmdahraða og var, heldur til að stórauka framkvæmdir í öllum greinum, en því höfðu þeir lofað. Þá er eitt atriði, sem er mjög eftirtektarvert í þessu sambandi, og það er ekkert að því að minnast á það líka í leiðinni. Ég hafði hugsað mér að gera það við eitthvert tækifæri, og ég get þá alveg eins gert það núna, fyrst hv. 3. þm. Austf. er orðinn sjálfboðaliði, - eini sjálfboðaliðinn á galeiðu stjórnarinnar, held ég megi segja. Þessi hv. þm. lagði alveg gífurlega áherzlu á það í kosningabaráttunni, að sjómenn og fiskimenn væru rangindum beittir í sambandi við skiptaverð á fiski, það væri höfuðnauðsyn, að sjómennirnir fengju rétt verð fyrir fiskinn, og hann deildi kröftuglega á suma, sem þar voru viðriðnir, fyrir að hafa haldið niðri kjörum sjómannanna. En nú er það einn liðurinn í þeirri efnahagsáætlun, sem hæstv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir, og hv. 3. þm. Austf. er svo ánægður með, að lögbinda fiskverðið óbreytt eins og það var og koma þannig í veg fyrir, að skiptaverðinu verði breytt. Nú vil ég spyrja: Hvernig ætlar hv. 3. þm. Austf. að koma í framkvæmd þeirri hugsjón sinni frá kosningabaráttunni að hækka skiptaverðið til sjómanna? Það er spurning, sem ýmsir munu velta fyrir sér, ekkert síður en þeirri ráðgátu, hvernig á því getur staðið, að menn, sem létu kjósa sig á þing til þess að stórauka framfarir og framkvæmdir í öllum greinum, skuli láta það verða sitt fyrsta verk að leggja öll þau stórgrýtisbjörg, sem þeir geta fundið, í veg fyrir þá, sem eru að brjótast í því að koma framkvæmdum áleiðis. Einn er enn sá liður, sem ástæða er til að minnast á í þessu sambandi. Þessi hv. þm. hefur talað með manna mestum ofsa gegn skatta og tollaálögum og talið þær algerlega fordæmanlega háar og gersamlega úr hófi fram. Hann sagði í dag það, sem hann hefur oft sagt áður, að ég hafi haft heimsmet í skattaálögum. Ég hef lýst því hér áður, að það er nú kominn annar meiri, sem er þá sjálfsagt heimsmethafi, svo að ekki verður um deilt. En einkennileg örlög eru það og mætti kalla meinleg örlög, að það skuli svo verða hlutskipti þessa hv. þm. eftir allt það starf, því að hv. þm. er ákaflega starfsamur maður, allt það feiknastarf, sem hann hefur lagt í að fordæma skattaálögur og sýna fram á, hversu þær væru gersamlega úr hófi fram og óforsvaranlegar úr öllum máta, - það eru meinleg örlög, að það skuli verða hlutskipti þessa hv. þm. fyrsta daginn, sem hann situr hér á Alþingi, að rísa hér upp og styðja ótilneyddur, - segi ég enn, það er það furðulega, - standa upp ótilneyddur og styðja þá efnahagsmálastefnu, sem ríkisstj. nú er að framkvæma. En í henni eru þær langmestu álögur, sem nokkurn tíma hafa komið til greina í sögu íslenzku þjóðarinnar. Samanburður þar er einna líkastur því að bera saman tunglið og sólina eða eitthvað slíkt, ef það má fremja önnur eins afglöp og þau að líkja þessum aðförum við sólina. Ég skal ekki lengja umræður þessar úr hófi fram eða ræða þessi atriði nánar, en ég taldi alveg nauðsynlegt að láta þessi fáu orð falla í tilefni af því, að mér var tileinkuð þessi jómfrúræða þm. Það er ekki á hverjum degi sem slíkir atburðir gerast. Ég vænti, að menn skilji það og virði mér til vorkunnar, að ég láti það ekki eins og vind um eyrun þjóta. Ég vildi láta þessi fáu orð falla svo sem eins og í viðurkenningarskyni til hv. þm. fyrir þetta. En af því að mér er - alveg fullkomlega í alvöru sagt - meinlítið við hv. 3. þm. Austf., vildi ég nú segja það að lokum, að ég hefði talið það miklu eðlilegra, að sá hv. þm., sem kominn er hingað á þann hátt, sem þessi hv. þm. er, og ég hef bara pínulítið minnzt á, bara ósköp lítið samanborið við það, sem ástæða hefði verið til, að sá þm. hefði farið að öllu hljóðlega. En hv. þm. hefur viljað hafa á annan hátt, og það er vitanlega hans að ákveða, hvern hátt hann hefur. En mér sýnist það hljóti að fara þannig, eins og þetta er í pottinn búíð, að hans hlutur verði að svo vöxnu í sambandi við þessi mál öll saman því verri, sem hann lætur fara meira fyrir sér. En hann um það, hvernig hann hagar því, og hann getur engum um neitt kennt í því sambandi nema sjálfum sér, - alls engum, - því að hann hefur sjálfur búið í pottinn.



Herra forseti. Það hafa nokkrar fyrirspurnir verið til mín gerðar, sem ég vildi leitast við að svara. Hv. 3. þm. Reykv. (EOl) vildi fá upplýst, hvort það væri ríkisstj., sem bæri ábyrgð á þessu frv., eða þessir bannsettu hagfræðingar, sem hann þarf að eyða mörgum klukkutímum hér til að skamma og úthúða. Ég vil í fyrsta lagi vekja athygli hans, þess reynda þingmanns, sem setíð hefur á Alþingi í meira en tvo áratugi, á því, að stjfrv. er flutt af ríkisstjórninni og á ábyrgð ríkisstj. og einskis annars, í öðru lagi, að undirbúningur þessa máls var falinn fjórum embættismönnum, eins og ég gat um hér áðan, og ég vil gleðja hv. þm. með því, að það voru aðeins tveir þeirra hagfræðingar. Það er á engan hátt ætlunin, eins og hv. þm. er að gefa í skyn, að ríkisstj. sé á nokkurn hátt að skjóta sér bak við þá embættismenn, sem hafa undirbúið frv. Ég tel, að þeir hafi lagt mikla og góða vinnu í undirbúning málsins, en að sjálfsögðu var það ríkisstj., sem tók ákvarðanir um einstök atriði og málið í heild og ber ábyrgð á frv. Hv. þm. hneykslaðist mjög á því, að þetta frv. skyldi vera sýnt nokkrum samtökum þeirra manna, sem eiga að hafa með höndum innheimtu söluskattsins, áður en þm. var sýnt frv. Hér var um að ræða vinnubrögð, sem ég held að hafi verið hyggileg. Í stað þess að kveðja til í undirbúningsnefnd fulltrúa frá þessum samtökum, eins og t.d. Sambandi ísl. samvinnufélaga, kaupmannasamtökunum, iðnaðarsamtökunum og öðrum, til þess að vera með í undirbúningsnefndinni, er undirbúningurinn falinn þessum fyrrnefndum fjórum embættismönnum, og þegar þeir höfðu lokið sínum tillögum, voru kvaddir til fulltrúar frá þessum samtökum til þess fyrst og fremst að gera ábendingar og aths. um þá framkvæmdahlið, sem snertir þá sjálfa, en eins og menn vita, þá er framkvæmd þessa söluskatts, innheimta hans, fyrst og fremst í höndum kaupfélaga. kaupmanna, iðnrekenda og iðnaðarmanna. Ég tel, að þetta hafi verið hyggileg vinnubrögð og miklu heppilegra að leita þannig álits þessara aðila, áður en endanlega var frá frv. gengið til prentunar, heldur en láta þetta ógert og tefja svo málið í þingi með því, að þingnefndir leituðu til þessara aðila, og þyrfti þá að breyta frv. miklu meira en ella í meðförum þingsins. Þetta ætla ég að allir, sem kynna sér málið, séu sammála um að hafi verið hyggileg vinnubrögð. Hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ) spurðist fyrir um heildarálit samtakanna á þessu máll. Því er til að svara, að sum samtakanna svöruðu ekki og gerðu engar aths. við frv., eins og t.d. Samband ísl. samvinnufélaga. Það hreyfði engum aths. Ég skal ekkert segja, að í því felist, að Samband ísl. samvinnufélaga sé samþykkt frv. í öllum greinum, en sem sagt, svör komu ekki né neinar aths. Að því er snertir önnur samtök, voru þar skiptar skoðanir. Smásalarnir hafa yfirleitt, bæði nú og fyrr, verið fremur andvígir þeirri leið að leggja á smásöluskatt, sem þeir þurfa að innheimta, og hefðu heldur kosið, að skatturinn yrði tekinn allur í tolli, þ.e.a.s. innflutningssöluskatturinn hefði verið hafður þeim mun hærri. Hins vegar voru teknar til greina ýmsar ábendingar kaupmannasamtakanna um framkvæmdaatriði. Í umsögn Vinnuveitendasambandsins, Félags ísl. iðnrekenda og Landssambands iðnaðarmanna kom það skýrt fram, að um leið og þeir gerðu vissar ábendingar og óskir um breytingar, sem sumar voru teknar til greina, lýstu þessi samtök yfir ánægju yfir því, að í frv. væri í veigamiklum atriðum bætt úr margs konar misrétti, sem leiðir af núgildandi söluskattsreglum. Í sambandi við þetta minntist sami hv. þm., 7. þm. Reykv., á hluta sveitarfélaganna af söluskatti og spurðist fyrir um, hvort von væri á frv. frá ríkisstj. um þetta mál nú á þessu þingi. Því er til að svara, að á þessu þingi verða lögð fram af ríkisstj. hendi tvö frv. snertandi þetta mál, annað um breyt. á útsvarslögunum og hitt frv. um jöfnunarsjóð sveitarfélaga, þar sem nánar verður kveðið á um, hvernig þessi hluti sveitarfélaganna af söluskatti skuli skiptast milli sveitarfélaganna, og er þar gert ráð fyrir þeirri meginreglu, að hann skiptist milli sveitarfélaganna eftir íbúatölu hvers og eins, en þó með vissu hámarki eftir sérstökum reglum. En það var vissulega eitt, sem vakti nokkra athygli í ræðu hv. 7. þm. Reykv., þegar hann lýsti skoðun sinni á því, hvernig bæjar- og sveitarfélögin ættu að nota þennan hluta sinn af söluskatti. Hann taldi nefnilega, að þennan hluta sveitarfélaganna af söluskatti ætti fyrst og fremst að nota til þess að lækka veltuútsvörin eða afnema þau með öllu. Nú er það að sjálfsögðu rétt, að um veltuútsvörin þarf að setja nýjar reglur, og gert ráð fyrir því. Í frv., sem ég var að skýra frá að lagt yrði fram, er lagt til, að þau verði lögbundin og settar um það ákveðnar reglur. En ég verð að segja, að það er fróðlegt að heyra frá þessum fulltrúa Framsfl., að það er skoðun hans og stefna, að hluta sveitarfélaganna af söluskatti eigi fyrst og fremst að nota til þess að lækka veltuútsvörin á atvinnurekendum eða afnema þau með öllu, en það eigi ekki að nota þau til að lækka útsvörin á almenningi. Um leið og ég tel, að veltuútsvörin þurfi gagngerrar endurskoðunar við, hef ég talið, að fyrst og fremst ætti að nota hluta bæjar- og sveitarfélaganna af söluskatti til þess að lækka útsvörin á alþýðu manna, á hinum almenna útsvarsgreiðanda. En sú stefna sem sagt fær ekki hljómgrunn hjá hv. 7. þm. Reykv. Annars er í rauninni spurning um það, að hve miklu leyti eða hvort á að nokkru leyti að taka alvarlega andstöðu og hneykslun fulltrúa Framsfl. og Alþb. á móti söluskattinum. Hv. 3. þm. Reykv. á varla nógu sterk orð til að lýsa andstöðu sinni og andúð á þessum söluskatti. Nú veit þessi hv. þm. ákaflega vel, alveg eins og við flestir hér á Alþingi, að í dýrðarríkinu, sem hann mænir jafnan til, Sovét-Rússlandi, er einmitt söluskattur aðaltekjustofn ríkisins. Þetta liggur fyrir m.a. í upplýsingum þeirra hv. alþm., sem fyrir skemmstu voru boðnir í opinbera heimsókn til Rússlands á vegum rússneska þingsins. Þeir spurðu einmitt um þetta, hvernig Rússar öfluðu sér tekna í sinn ríkissjóð, og var ekkert farið dult með það. Það var upplýst, að yfirgnæfandi meiri hluti af tekjum ríkisins til þess þarfa væri tekinn með söluskatti. Þetta er þannig ekki aðeins í Rússlandi, heldur í kommúnistaríkjunum yfirleitt. Ég skal bæta því við, að ég hef upplýsingar um það, að í sæluríkinu í Austur-Þýzkalandi er ekki aðeins tekinn söluskattur af innflutningi eða framleiðslustigi eða heildsölustigi eða þjónustustigi, í AusturÞýzkalandi er tekinn söluskattur á öllum viðskiptastigum. Þannig er það yfirleitt með kommúnistaríkin. Ég spyr þess vegna: Á maður að taka alvarlega þessa hneykslun hv. 3. þm. Reykv. á því, að söluskattur sé eitthvert glapræði og árás, eins og hann orðaði það, svívirðileg árás á alþýðu manna, það sé með söluskattinum verið að niðast á hinum fátæku? Að því er varðar Framsfl. og hv. 1. þm. Austf., verður manni að spyrja um það sama, því að frá því að söluskatturinn, sem nú er í gildi, var lögleiddur 1947-48, - ekki aðeins þá, heldur alla stund síðan, með nokkurra mánaða undantekningu, hefur Framsfl. verið í ríkisstj., og lengst af þessu 12 ára tímabili hefur þessi sami hv. þm., 1. þm. Austf., Eysteinn Jónsson, verið fjármála- og skattamálaráðherra. Ég hef aldrei orðið þess var, að þessi hv. þm. hafi taliðsöluskattinn neina goðgá, heldur hefur hann talað fyrir honum og talað fyrir mínni söluskattsins á hverju einasta þingi, vegna þess að söluskatturinn hefur alltaf verið framlengdur frá ári til árs. Og þessi hv. þm. hefur oft lent í deilum hér á þingi, vegna þess að aðrir hafa gagnrýnt söluskattinn, en þessi hv, þm. og Framsfl. staðið í fyrirsvari fyrir söluskattinn, að hann væri réttlátur og eðlilegur tekjustofn. Það meira að segja gekk svo langt í umræðum hér í þingi fyrir 5 eða 6 árum, að einn af fulltrúum Framsfl. taldi hreina fjarstæðu að ætla sér að fara að afnema söluskattinn og sagðist ekki geta komið auga á nokkurn tekjustofn, sem gæti þá komið í staðinn, nema þann, að Íslendingar legðu undir sig Grænland til þess að arðræna Eskimóana. Nú eftir þennan 12 ára feril hv. 1. þm. Austf. kemur það nokkuð spánskt fyrir, ef hann nú allt í einu, þegar hann er utan gátta í stjórnmálum, er ekki í valdaaðstöðu, þá skuli söluskatturinn allt í einu vera orðinn óalandi og óferjandi og árás á alþýðu manna. Hinu er svo ekki að neita, að á þessu tímabili hefur söluskatturinn tekið breytingum og verið færður úr einu formi í annað, og undir forustu hv. 1. þm. Austf, hefur hann færzt í það versta form, sem hann hefur tekið hér á landi, sem er 9% söluskattur á iðnaði og þjónustu, sem öllum kemur saman um nú að sé ekki hafandi lengur vegna þess ranglætis, sem hann skapar. Í sambandi við söluskatt á síðasta stigi eða smásöluskatt í öðrum löndum má minnast þess sérstaklega, vegna þess að hv. 7. þm. Reykv. sæmdi einu sinni stærsta stjórnmálaflokkinn í Bandaríkjunum, Demókrataflokkinn, því heiðursheiti að kalla hann Framsóknarflokk Bandaríkjanna, að þessi Framsfl. Bandaríkjanna lögleiddi á sinum tíma allháan smásöluskatt í Bandaríkjunum, og ætla ég, að bæði sá flokkur og Repúblikanaflokkurinn séu sammála um að halda þeim skatti. Að því er snertir önnur lönd, er það nú þannig, að þessi skattur, sem hv. 1. þm. Austf. og 3. þm. Reykv. mega ekki heyra nefndan og telja að með honum sé verið að níðast á alþýðunni, - ja, hann hefur nú verið í mörg ár í gildi í jafnágætu landi og Noregi, hann hefur nýskeð verið tekinn upp í Svíþjóð, og þetta frv., sem hér liggur fyrir, er sniðið í veigamiklum atriðum eftir þeirri löggjöf, sem gildir í Noregi og Svíþjóð, og stuðzt við þeirra reynslu. En það eru fleiri lönd en þessi, sem ég nú hef minnzt á, sem hafa tekið upp þann hátt að hafa söluskatt á síðasta stigi, smásöluskatt. Auk þessara þjóða, sem ég nefndi nú, eru það Bretar, Vestur-Þjóðverjar, Belgar, Hollendingar, Austurríkismenn, Ítalir, og þannig mætti nefna marga fleiri, sem einmitt hafa þann sama hátt á og hér er lagt til og hafa haft hann lengi. Það er náttúrlega fjarstæða ein að láta sér detta í hug, að allar þessar menningarþjóðir, þar sem einmitt félagsmál standa með hvað mestum blóma og á hæsta stigi, þar sem við þekkjum til, hafi farið inn á þessa leið vegna þess, að þær vilji endilega níðast á alþýðu manna. Annars hafa þessir tveir hv. aðalandmælendur og formenn sinna þingflokka, hv. 1. þm. Austf. og 3. þm. Reykv., þyrlað hér upp hinu mesta moldviðri og ruglað saman annars vegar gengisbreytingu og beinum áhrifum hennar og hins vegar hreinum skattamálum. Annars vegar er um að ræða gengisbreytinguna sjálfa og þær ráðstafanir, sem standa í beinu sambandi við hana, eins og afnám útflutningssjóðs, afnám útflutningsbóta og styrkja o.s.frv., þær ráðstafanir, sem beinlínis eru til þess gerðar að komast út úr því kviksyndi, sem íslenzka þjóðin hefur verið í að undanförnu, og reyna að koma atvinnuvegunum á heilbrigðan grundvöll. Hins vegar er svo sú breyting á skattakerfl landsmanna, sem tekjuskattsbreytingin og útsvarsbreytingin og söluskattsbreytingin hafa í för með sér. Það er í rauninni alveg sjálfstætt mál og stendur alls ekki í beinu sambandi við gengisbreytinguna. Gengisbreytingin, afnám útflutningssjóðs, viðskiptafrelsi og annað, sem þarf til þess að koma hér á jafnvægi í efnahagsmálum, gæti fyllilega staðizt út af fyrir sig, þó að við gerðum ekki þá breyt. á okkar skattakerfi, sem hér er lagt til. Og ef menn vilja heldur halda skattalögunum óbreyttum, ef menn vilja í öðru lagi halda 9% iðnaðarskattinum og ef menn vilja ekki láta einn einasta eyri af nýjum tekjustofnum til sveitarfélaganna, þá er þetta frv. óþarft og má leggja það til hliðar. Því spyr ég: Er það ósk og stefna Framsfl. og Alþb., að þetta sé gert? Eru þeir andvígir því að afnema tekjuskatt á almennum launatekjum? Eru þeir andvígir því að afnema 9% skattinn á iðnaði og þjónustu? Eru þeir andvígir því að láta hluta af söluskattinum ganga sem nýjan tekjustofn til bæjar- og sveitarfélaganna til þess að gera þeim kleift að lækka útsvör? Ef þeir eru andvígir þessu, þá eru þeir sjálfum sér samkvæmir í því að berjast á móti þessu frv. En ef þeir vilja afnema tekjuskatt á launatekjum og fella niður 9% skattinn og hjálpa bæjar- og sveitarfélögunum til að lækka útsvörin, þá eru þeir ekki sjálfum sér samkvæmir, og þá er það skylda þeirra að benda á einhverjar aðrar leiðir til að afla þessara tekna. Hitt, að koma hér fram eins og þeir gera með sínar rökleysur, það er náttúrlega ein hringavitleysa. Nei, eins og ég hef tekið fram, ástæðan til þess, að þetta frv. er fram borið, sem gert er ráð fyrir að færi ríkissjóði um 280 millj. kr. í tekjur á þessu ári, er eingöngu sú, að þessa upphæð vantar í ríkissjóðinn til þess að bæta upp tekjumissinn af hinu þrennu, sem ég nefndi. Hér er því eingöngu um að ræða breytingu á skattakerfinu, tilflutning á skattstofnum og annað ekki. Hvers vegna erum við þá að gera þessar tilfærslur? Það er vegna þess, að ríkisstj. og stjórnarflokkarnir og þm. þeirra eru sannfærðir um, að það skattakerfi og útsvarskerfi, sem þjóðin býr nú við, fær ekki staðizt og því verður að gerbreyta. Svo er allt slitið út úr samhengi og slegið fram hér, að þetta söluskattsfrv. þýði hækkun um það bil 3% á vísitölunni og framfærslukostnaði almennings, en hinu er sleppt, að um leið og í beinu sambandi og áframhaldi af þessu er verið að létta af því sama fólki tekjuskatti, hluta af útsvari og iðnaðarsöluskatti, og það hefur verið reiknað út, og það eru óvefengjanlegar tölur, að aukin útgjöld þeirrar fjölskyldu, sem vísitöluútreikningurinn er byggður á, verða á þessu ári um 1400 kr. vegna söluskattsfrv., en lækkuð útgjöld þeirrar sömu fjölskyldu verða vegna afnáms tekjuskattsins og lækkunar um 10–15% á útsvarsstiga í Reykjavík 2150 kr. M.ö.o.: það er ekki verið að auka útgjöld vísitöluheimilisins eða fjölskyldunnar með þessari breytingu á skattalöggjöfinni, heldur er það fremur í hina áttina, að það sé henni til hagnaðar. Sé það athugað, hver geti verið grundvöllurinn fyrir hv. 3. þm. Reykv., formann þingflokks Alþb., að berjast með slíkum stóryrðum og heift gegn söluskatti, þegar vitað er, að í hans þúsund ára ríki, í öllum ríkjum kommúnismans, er söluskattur aðaltekjustofn ríkisins, þá verður manni að spyrja: Hvað kemur til þess, að hv, þm. lætur eins og hann gerir? Hann afhjúpaði sjálfan sig hér í ræðu sinni áðan. Aðalfjandskapurinn stafar af því, að ég hafði látíð orð falla í minni framsöguræðu, að það væri ætlunin og stefna stjórnarflokkanna að gefa verzlunina sem mest frjálsa og komast í samband við fríverzlunarsvæði Evrópu. Í því felst að sjálfsögðu ekkert um það, hvort við eigum að ganga inn í eitt eða annað af þeim tveim fríverzlunarsamböndum, sem nú eru í Vestur-Evrópu. Von mín er sú, að það takist að sameina þetta og fá fríverzlun á miklu stærra svæði en nú er. Aðalatriðið er, að við Íslendingar gefum verzlunina sem mest frjálsa og fáum hlutdeild í hinum frjálsa viðskiptaheimi. Það er þetta, sem hv. 3. þm. Reykv. er reiðastur út af, því að til þess má hann ekki hugsa, því að hann er hræddur við, að við þetta gætu viðskiptin við kommúnistaríkin í Austur-Evrópu eitthvað minnkað. Nú er það að vísu furðulegt, ef hann þarf að vera svo hræddur við frjálsa samkeppni og frjáls viðskipti. Það, sem í orðum mínum fólst, var ekkert annað en það, að ég vil, að Íslendingar stefni að því að geta selt vörur sínar þar, sem þeir fá hagkvæmust kjör fyrir þær, og keypt aftur innflutningsvörur sínar þar, sem hægt er að fá hagstæðust kaup. Þetta er allt og sumt. En hv. þm. þarf í bræði sinni að segja, að ég heimti, að Ísland sé innlimað í kreppukerfi vesturlanda. Við vitum ákaflega vel, hvað fyrir honum vakir. Fyrir honum vakir ekki, að Íslendingar verði hluttakar í hinum frjálsa viðskiptaheimi. Fyrir honum vakir það að ánetja Íslendinga meira og meira í viðskiptaheim kommúnistaríkjanna, vafalaust með það fyrir augum, að við lendum á sínum tíma í svipaðri aðstöðu og t.d.. ein af Norðurlandaþjóðunum, Finnar, sem eru orðnir svo háðir Sovétríkjunum, að þegar fyrir tveimur árum var mynduð stjórn, sem studd var af yfirgnæfandi meiri hluta þings, þá var hún með viðskiptaþvingunum frá hinum volduga nágranna knúin til þess að segja af sér. Stefna okkar Íslendinga er auðvitað sú og á að vera sú að eiga sem bezt viðskipti við allar þjóðir, hvort sem þær eru í vestri eða austri. En um leið á stefnan að vera sú að selja okkar afurðir og kaupa okkar nauðsynjar þar, sem kjörin eru bezt. Þegar hv. 7. þm. Reykv. lýsti hér stefnu sinni í efnahagsmálum og alþjóðaviðskiptum, var nokkuð erfitt að komast til botns í, við hvað hann ætti. Annars vegar fordæmdi hann þá stefnu, sem nú ætti að taka upp hér á Íslandi og væri sú stefna, sem ríkti á vesturlöndum. Hann sagði, að það væri stefna samdráttarins, stefna kreppuhagfræðinganna. Hann fordæmdi þessa stefnu, sem sagt stefnu viðskiptafrelsis og efnahagsjafnvægis. Hann telur hana leiða til öngþveitis. Hann lýsti því með fögrum orðum, að kommúnistaríkin hefðu miklu betur nú í samkeppninni við hin frjálsu vesturlönd. Ég vil ekki leggja það inn í orð hv. þm., að hann hafi verið að prédika hér hið kommúnistíska efnahagskerfi. En hvað er það þá, sem hann vill? Það er vafalaust þriðja leiðin, og þriðja leiðin er aðeins ein: það er verðbólgustefnan, sem við Íslendingar höfum búið við í áratugi. Hann vill ekki stefnu jafnvægis í efnahagsmálum og hins frjálsa viðskiptalífs. Það er á hans máli samdráttarstefna kreppuhagfræðinganna, sem leiðir til öngþveitis. Ég geri ekki ráð fyrir, að hann vilji stefnu kommúnismans. En hann vill vafalaust og Framsfl. með honum áframhald á verðbólgustefnunni, sem ég hélt þó að yfirgnæfandi meiri hluti Íslendinga hafi sannfærzt um að getur ekki staðizt lengur. Sami hv. þm. sagði, að ég hefði sagt hér í þingi 4. des., að með óbreyttu skipulagi mundi vanta milli 2 og 3 hundruð millj. til að jafna halla ríkissjóðs og útflutningssjóðs á árinu 1960, það sé ekki aðeins með skattaálögum verið að ná þessum milljónum, heldur finnur hann og hv. 1. þm. Austf. út, að núv. ríkisstj. sé búin að leggja hvorki meira né minna en 1100 millj. kr. á landslýðinn. Minna má nú gagn gera á ekki lengri tíma. En ég held, að þeir fari villir vegar í því, að athafnasemi ríkisstj. hafi verið svo mikil að koma því í verk að leggja 1100 millj. á landslýðinn á þessum tíma. Vitanlega er þarna um að ræða hinar ferlegustu talnablekkingar. Ruglað er hér saman við skráningu á genginu, þ.e.a.s. viðurkenningu á því, hvert er raunverulegt gengi eftir stjórnartíma vinstri stjórnarinnar. Reikna þessir herrar út þannig, að með því sé núv. ríkisstj. að leggja mörg hundruð millj, kr. í nýja skatta á þjóðina. Hv. þm. finnur út, að það hefði mátt láta nægja þessar 200–300 millj., þá var allt í himnalagi og þurfti ekki að gera frekari ráðstafanir, segir hann. Hv. þm. ætti þó að vita, að þó að þessar tölur hafi verið nefndar sem nauðsynlegar til þess að mæta halla útflutningssjóðs og ríkissjóðs á þessu ári, þá var ekki öllu borgið með því. Það var öllum ljóst, að gjaldeyrishallinn, gjaldeyrishungrið var eftir, og það var gersamlega óhugsandi að halda áfram nema kannske nokkra mánuði, í mesta lagi eitt ár, á braut hins óbreytta skipulags, nema við hefðum fengið til viðbótar stórkostleg gjaldeyrislán, sem lá þó fyrir að hvergi voru fáanleg, og áframhald þessa skipulags þegar af þeirri ástæðu dauðadæmt. Og hv. 7. þm. Reykv. finnur það svo út, að í stað þess að í síðasta fjárlagafrv. Eysteins Jónssonar hafi tekjur ríkisins eða álögur numið aðeins 900 millj., þá hafi mér tekizt á stuttum tíma að koma þessu upp í 1464 millj., sem sagt hækkað það um rúml. hálfan milljarð. Þessi fullyrðing er náttúrlega á svipuðum grunni byggð og hitt, að núv. ríkisstj. sé þegar búin að leggja 1100 millj. nýja skatta og álögur á þjóðina. Það er m.a. eitt, sem hv. þm. láist að geta, og veit hann þó mætavel, að fyrrv. hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, notaði ýmis klókindabrögð vafalaust í hans augum til þess að láta útgjöld og tekjur ríkissjóðs fá allt annan svip en þau raunverulega höfðu. Það var t.d. tekinn upp sá háttur að kljúfa ríkissjóðinn í tvennt. Síðustu árin, sem Eysteinn Jónsson var fjmrh., var ríkissjóður í tvennu lagi, annar parturinn hét ríkissjóður og hinn parturinn hét útflutningssjóður, og ef ríkissjóðurinn væri tekinn í einu lagi, eins og vitanlega ber að gera, voru ekki álögurnar í þessu síðasta fjárlagafrv. 900 millj., heldur má bæta nokkuð mörgum hundruðum millj. þar ofan á. Ég hélt, að þessi blekkingaplata væri svo gatslitin bæði á mannfundum og ekki sízt í málgagni þessa hv. þm., að hann mundi ekki koma með þetta enn þá einu sinni hér inn í þing. Nei, slíkur loddaraleikur hefur náttúrlega ekki áhrif á og blekkir ekki nokkurn mann lengur, þó að það hafi e.t.v. tekizt rétt í bili að telja einhverjum trú um það, að útgjöld ríkissjóðsins og tekjur væru ekki nema 900 millj., þó að partur úr honum væri tekinn út úr og kallaður útflutningssjóður. Hv. 7. þm. Reykv. deilir fast á núv. stjórn og á mig fyrir hækkun fjárlaga. Skýring þess máls hefur margsinnis verið gefin hér í Alþingi. En það má í því sambandi minnast aðeins á 2–3 atriði, aðeins til skýringar. Það er í fyrsta lagi, að hinar taumlausu ríkisábyrgðir, sem stofnað var til undir forustu fyrrv. hæstv. fjmrh., hafa leitt til þess, að vanskilaskuldir hrúgast svo á ríkissjóð, að nú í fjárlagafrv. 1960 þarf að áætla þann lið eingöngu, greiðslur á vanskilaskuldum, sem ríkið er í ábyrgð fyrir, hvorki meira né minna en 35 millj. kr., og er þó viðbúið, að sú upphæð nægi ekki. Þetta er einn arfurinn frá fjármálastjórn Framsfl. og ekki sízt í tíð vinstri stjórnarinnar. Það má nefna hér annað. Það var nýlega lagt fyrir Alþingi frv., flutt af hv. framsóknarþm. öllum, 6 að tölu, í Ed., um það, að ríkissjóður taki að sér að borga nokkur lán fyrir Búnaðarbankann og sjóði Búnaðarbankans. Það var smáupphæð, 160 millj. ísl. kr. eða rúmlega það, og föst árgjöld af því áttu að vera rúmar 14 millj. kr. Hvernig er þetta til komið? Það er vegna þess, eins og segir í grg. framsóknarmanna fyrir þessu frv., að það komi alltaf fyrir öðru hvoru, að ræktunarsjóður og byggingarsjóður, þessar lánastofnanir landbúnaðarins, komist í fjárþrot og þess vegna þurfi ríkissjóður öðru hvoru að hlaupa undir bagga. Og það er ekki þannig, að þessir háu herrar hafi þá sýnt þá fjármálaábyrgð að sjá um tekjur, hvort sem það er úr ríkissjóði eða með sérstökum tekjustofnum, til að bæta þessum sjóðum upp árlega þann halla, sem þeir urðu fyrir með því að lána með lægri vöxtum en þeir þurftu að borga, heldur lýsir það ákaflega vel fjármálaspeki og ábyrgð þeirra, að þeir láta allt reka á reiðanum. Þeir taka erlend lán með allháum vöxtum til þessara sjóða og lána féð út aftur til lengri tíma og með lægri vöxtum. Af því leiðir fyrirsjáanlegan árlegan greiðsluhalla á sjóðunum, en ekkert séð fyrir því að reyna að láta þá standa undir sér. Svo er komið á nokkurra ára fresti og heimtað, að ríkissjóður taki að sér 160 millj. kr. í einu lagi, vegna þess að sjóðirnir séu orðnir gjaldþrota. Ég verð að segja, að svona fjármálapólitík er vissulega ekki til fyrirmyndar, að ætla að reka bankastofnanir eða fjárfestingarsjóði fyrir heilan atvinnuveg þannig, að þeir séu fyrirsjáanlega gjaldþrota á nokkurra ára fresti. Þetta er aðeins ein lítil mynd af mörgum, sem mætti bregða upp af fjármálaspeki ag ábyrgð þessara herra. En hv. 1. þm. Austf. tekur undir með hv. 7. þm. Reykv. og segir: Hver trúir því ekki, að hægt hefði verið að ráða fram úr þessum efnahagsmálum um s.l. áramót án þess að gerbreyta þjóðfélaginu, eins og gert er? Hvers vegna hefði ekki verið hægt að gera það með því að bæta við tekjur ríkissjóðs og útflutningssjóðs þessum 200–300 millj. og halda svo öllu áfram í sama horfinu? - En ég vil spyrja þennan hv. þm.: Hvernig stóð á því, að hann gafst upp í des. 1958? Var það ekki vinstri stjórnin, sem tók að sér að leysa efnahagsmálin, ekki til bráðabirgða, heldur finna varanlega lausn á efnahagsvandamálum atvinnuveganna. Eftir 21/2 ár, eftir að þeir höfðu þó haft samstjórn með fulltrúum verkalýðsins, því að samstarfið við kommúnista var afsakað með því, að það væri nauðsynlegt að hafa þá með til að tryggja vinnufrið, - eftir 21/2 ár gafst þessi hv. þm. upp, og forsrh. ríkisstj. gaf þá yfirlýsingu, að innan ríkisstj. væri ekki samstaða um nokkur úrræði til umbóta eða lausnar á efnahagsvandamálunum. Maður, sem þannig hefur hreinlega gefizt upp á að leysa vandamálin, kemur svo hingað nú og segir: Það var enginn vandi að leysa þetta með einhverjum smávægilegum umbótum. Sami hv. þm., 1. þm. Austf., segir: Það vottar ekki fyrir því nú, að neitt sé lagt á þá ríku. Það er aðeins lagt á hina efnaminni og almenning. Það er ekki lagður á stóreignaskattur, eins og gert var t.d. 1958. - Þessi hv. þm. hefði átt að kveinka sér við að minnast á stóreignaskattinn, því að sú löggjöf mun vissulega lengi halda nafni hans á lofti til lítillar sæmdar. Þessi stóreignaskattur, sem er einhver vanhugsaðasta löggjöf, sem hér hefur verið samin, hefur nú hvað eftir annað komið til meðferðar í hæstarétti og meira og minna af henni búið að dæma sem hrein stjórnarskrárbrot. Þessi stóreignaskattslöggjöf er nú ekki orðin nema svipur hjá sjón af því, sem hún var í upphafi, og eftir að æðsti dómstóllinn hefur úrskurðað um gildi hennar og ógildi, eru annmarkarnir og rangindin í þessum skatti orðin margfalt meiri en þau voru í upphafi. Og hvað náðist eða næst með þessum stóreignaskatti? Það náðist eða næst ekki fyrst og fremst til einhverra fárra auðkýfinga, eins og hv. þm. lætur í veðri vaka. Árangur þessa skatts er fyrst og fremst að vera lamandi hönd á atvinnulífið, á atvinnureksturinn í landinu. Ég býst við, að fyrir hv. 1, þm. Austf. hafi vakað tvennt við þessa lagasetningu. Annað er náttúrlega að fá blóm í hnappagatið og segja við almenning á Íslandi: Auðvitað látum við breiðu bökin standa undir þessu. Við leggjum sérstakan stóreignaskatt á auðkýfingana. - Það er annað atriðið. Hitt atriðið var vitanlega hjá honum að reyna að ná sér niðri á hinum frjálsa atvinnurekstri í landinu. Það hefur tekizt að nokkru leyti, vegna þess að stóreignaskatturinn hefur verkað eins og lamandi hönd, eins og ég sagði, á hið frjálsa atvinnulíf. En svo að öðru leyti reynist þessi skattur vera meira og minna stjórnarskrárbrot og ómögulegt að segja um það á þessu stigi, hvað eftir verður af þessari löggjöf, um það er lýkur. Að lokum vil ég svo segja þetta: Hv. 1. þm. Austf. var svo heppinn hér í sinni ræðu að koma með samlíkingu, þar sem hann líkti ráðstöfunum núv. ríkisstj. við sólina annars vegar og hins vegar vænti ég fyrri aðgerðum hans við tunglið. Hann áttaði sig á því, að þetta var ekki rétt heppileg samlíking. En það er enginn vafi á því, að honum hefur orðið hugsað til kvæðisins gamla, um leið og hann líkir sjálfum sér við tunglið: „Máninn hátt á himni skín,“ því að það var um tíma, að hans máni skein ákaflega hátt, en hins vegar er hann nú orðinn hrímfölur og grár. Hann segir, þessi hv. þm., að með þessum ráðstöfunum sé verið að rétta rothögg að uppbyggingunni í landinu og hér sé ekkert annað en svartnætti, eymd og hrun fram undan. Það er út af fyrir sig ekkert nýtt, þó að þessi hv. þm. spái hruni og eymd, því að hann er einn af þessum svartsýnismönnum, þessum mönnum, sem rithöfundurinn Þórbergur Þórðarson kallar einhvers staðar öngþveitismenn, og hann segir, að sú manntegund fari einna mest í taugarnar á sér af öllum mönnum. En þessir öngþveitismenn eru þeir, sem yfirleitt sjá ekkert annað en öngþveiti og svartnætti fram undan. Það er að vísu svo, að þessar efnahagsráðstafanir og hliðarráðstafanir hafa auðvitað í för með sér vissar þrengingar fyrir þjóðina um nokkurt skeið, það er öllum ljóst. En við, sem að þeim stöndum, erum sannfærðir um, að ef þjóðin sýnir skilning á þessum ráðstöfunum, muni þessar þrengingar ekki verða langvarandi, heldur áður en langt um liður hafa náðst hér efnahagslegt jafnvægi, sem þýðir það, að þjóðin mun áður en langt um líður sækja fram til enn vaxandi velsældar.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. virtist hneykslast á því, að ég gerði söluskattinum ekki slík skil, sem hann hefði vænzt. Frá mínu sjónarmiði er söluskatturinn mjög eðlilegur skattur, þar sem hann er skattur á eyðsluna. Hann er innifalinn í vöruverðinu, og þess vegna kemur hann ekki niður á þeim, sem innheimta skattinn, ekki neitt sérstaklega, heldur á þeim, sem eyða mestu. Í sambandi við söluskattinn og hv. 3. þm. Reykv. má svo geta þess frekar í sambandi við það, sem hæstv. fjmrh. sagði, að nú eru í Rússlandi 8% beinir skattar. Og verið er að undirbúa að afnema þessi 8% og breyta því öllu í óbeina skatta. En eins og allir vita, er Rússland fyrst og fremst föðurland þeirra kommúnistanna, og ætti þess vegna að vera mjög eðlilegt frá þeirra sjónarmiði, að lagður væri á söluskattur. Það má líka í þessu sambandi minnast á það, að fyrir nokkru var getið um það í útvarpinu, að kommúnistar björguðu sænsku stjórninni einmitt í sambandi við álagningu söluskatts í Svíþjóð. Efnahagsmálin hafa verið rædd almennt í þessum umræðum, þó að þetta séu umræður um söluskattinn fyrst og fremst, og skal ég víkja nokkuð að því, sem hefur komið fram hjá þeim tveim ræðumönnum, sem einkum beindu geiri sínum að mér. Hv. 3. þm. Reykv. var að varpa fram ýmsum spurningum í sambandi við lántökur erlendis og beina því til mín, hvort ég hefði nokkuð við það að athuga, þegar féð væri lagt í heilbrigð fyrirtæki eða atvinnutæki á einn eða annan hátt. Það er síður en svo, að ég hafi nokkuð við það að athuga. En það er náttúrlega skilyrði, þegar verið er að leggja erlent fjármagn í atvinnutæki, t.d. eins og skip, að þau beri sig, en séu ekki rekin með halla, eins og átti sér t.d. mjög stað með útgerðina, hvort heldur báta eða togara. En margt af þeim lánum, sem tekin hafa verið undanfarið, í tíð vinstri stjórnarinnar, hafa verið hrein eyðslulán. Einar Olgeirsson, hv. 3. þm. Reykv., var að minnast á starf sitt fyrir rúmum tíu árum og hversu heilladrjúgt það hefði verið. Hefur hann þá sjálfsagt átt við nýbyggingaráð. Það er alveg rétt, nýbyggingaráð gerði margt gott og nýsköpunarstjórnin yfirleitt. En það var líka úr miklu að spila. Það fé, sem þá var fyrir hendi, var mjög mikið á mælíkvarða fátækrar þjóðar, og miklu af því var vel varið, en mikið varð líka eyðslueyrir. Mjög vafasamt er, að bent verði á nokkra stjórn, sem hafi eiginlega verið íslenzku þjóðinni þarfari í atvinnulegu tilliti en einmitt nýsköpunarstjórnin, og þá fyrst og fremst fyrir það, hve ríkan þátt hún átti í því að byggja upp útveginn á Íslandi. Við búum enn í dag að því, þar sem meiri hlutinn af togurunum, sem eru í eigu landsmanna, varð einmitt til á þeim árum. En eitthvert ömurlegasta tímabilið aftur á móti er áratugurinn fram að stríðinu, frá 1930–1939, þegar höftin hófu innreið sína. Ég minntist áður lítils háttar á, hvernig einkareksturinn var þá ofsóttur á allan hátt með skerðingu á lánsfé og með ofsóknum í sambandi við svonefnda höfðatölureglu, sem fræg varð á sínum tíma. Það er að vissu leyti mjög mikilvægt, að menn hafi trú á því, sem verið er að berjast fyrir. Þeir virðast hálfhneykslast á því, hv. 3. þm. Reykv. og 1. þm. Austf., að ég skuli hafa trú á því, sem hér er verið að gera. En ég hef fulla trú á því. Ég hef trú á að endurreisa traust þjóðarinnar á krónunni, ég trúi, að því fylgi batnandi efnahagur alls almennings og bætt lífskjör, þegar við erum komin yfir erfiðasta hjallann. Verðbólgan er hins vegar rót alls ills. Af hverju er svona mikill tvískinnungur hjá þessum mönnum, eins og hv. 3. þm. Reykv.? Hann hefur bölsungið verðbólguna, en þegar á að fara að koma á jafnvægi í efnahagsmálum þjóðarinnar, reynir hann að gera það tortryggilegt á allan hátt. Hv. 3. þm. Reykv. tók mig sem dæmi um hinn sanntrúaða kapítalista, mann, sem trúir á hið vestræna efnahagskerfi, mann, sem trúir meira á vellíðan fólksins og betri lífsafkomu þess undir því skipulagi heldur en fyrir austan járntjald, og hann sagði, að þetta væri eins og að sjá risaeðlu aftan úr fornöld. En það er aðeins ein risaeðla, sem við Íslendingar og aðrar vestrænar þjóðir óttumst, og það er risaeðla kommúnismans. Takmark kommúnismans og takmark kommúnistanna íslenzku er fyrst og fremst það að koma Íslendingum austur fyrir tjald. Þeir hafa að vísu ýmis stefnumál. Þeir segja: Við viljum berjast fyrir hagsmunum verkalýðsins, og meira að segja, eins og hv. 3. þm. Reykv. sagði áðan, viljum við berjast fyrir, að kapítalistarnir og útgerðarmenn, - já, sérstaklega útgerðarmenn, þeir eru í eitthvað betri flokki hjá hv. 3. þm. Reykv. en kapítalistar almennt, ég tala nú ekki um heildsala, - að þeir fái lán. Við viljum hjálpa til þess, við höfum gert það áður, og við viljum hjálpa til þess enn. - Jú, þeir hafa vissulega sín mál til að berjast fyrir. Ef þeir hefðu það ekki, hlustaði heldur enginn á þá eða gæfi þeim atkvæði sitt, svo að þeir verða að hafa eitthvert mál til að berjast fyrir. En tilgangurinn er að koma okkur austur fyrir tjald. Til þess starfa þeir, til þess fá þeir fé, og okkur undrar, að þeir skuli geta keypt eitt húsið á fætur öðru, byggt eina höllina á fætur annarri, og nú er sagt, að það nýjasta, sem þeir séu að bera víurnar í, sé Lídó fyrir 8 millj. kr. - Nei, það eru ekki þessir menn, þessi hv. 3. þm. Reykv., Einar Olgeirsson. Þetta er sjálfsagt prýðilegur maður í eðli sínu, en hann þjónar húsbændum sínum og gerir það dyggilega. Það hefur æxlazt svo til, að ég hef orðið fyrir árásum eða geiri tveggja, - já, mér er víst óhætt að segja einna mestu ræðumanna andstöðuflokkanna. Það var alls ekki ætlun mín að lenda í þessum mönnum, síður en svo. En hv. 1. þm. Austf. sagði mér sjálfur, að hann hefði sérstaklega beint ræðu sinni að mér, og þm. vöktu athygli mína á því, að hann hefði aldrei undir sinni löngu ræðu litíð af mér, þar sem ég húkti í sæti mínu. Það getur vel verið, að hann hafi ætlað að ganga af mér dauðum þegar á fyrsta fundinum, svo að þið hv. þm. verðið að afsaka, að ég hef eytt hér dýrmætum tíma og tafið mikilvægt mál frá afgreiðslu, en ég gat ekki annað en tekið þessari áskorun, hólmgönguáskorun. Það vantar vissulega margt á Austurlandi, og hv. 1. þm. Austf. er mjög hörundssár fyrir því, þegar á það er minnzt, hvað skammt er komið framfaramálum Austurlands undir hans forustu fyrst og fremst. Þarna hefur Framsókn verið einráð og hv. 1. þm. Austf. oftast verið valdamestur eða einn af valdamestu mönnum þjóðarinnar. Honum svíður náttúrlega mjög sárt, þegar við erum að vekja athygli á því, að honum hafi ekki enzt 25 ára eða hvað langur þingmennskuferill til þess að koma á aðalvegasambandi með smávegaspotta, sem er ekki nema eitthvað 7 km, og þvinga svo Austfirðinga til þess að fara 70 km leið til þess að komast þar á áfangastað. Jú, það er ákaflega margt, sem vangert er á Austurlandi, og honum svíður það, þegar ég er að vekja athygli á því, sem ógert er, þó að minn mátt bresti til þess að koma því fram, það er annað mál. En það getur vel verið, að meira hefði verið hægt að gera hér á þessu þingi fyrir Austurland, ef við hefðum ekki verið að súpa seyðið - kannske fyrst og fremst af ráðsmennsku hv. 1. þm. Austf. Hann vék að sjómannaskiptaverðinu, og ég held ég megi til að minnast aðeins á það. Það er alveg rétt, að ég hélt því fram á framboðsfundunum, að sjómennirnir ættu að fá sama verð fyrir fiskinn og útgerðarmennirnir. Þetta var ekkert nýtt. Ég bara staðfesti það, sem ég hafði sagt áður. Ég hef ár eftir ár haldið þessu fram, og ég gerði ekkert annað en að standa við orð mín, og ég stend við þau hér líka, þó að það verði lagt mér út á verri veg og reynt að túlka það mér til lasts í augum útgerðarmanna. Fyrir þremur árum munaði aðeins orðið 7 aurum á skiptaverðinu og útgerðarmannaverðinu. Þá var það kr. 1.35, en skiptaverðið 1.28. Svo var þetta bil látið breikka. Og hvenær var það látíð breikka? Það var í tíð vinstri stjórnarinnar. Það var undir forustu hv. 4. þm. Austf„ Lúðvíks Jósefssonar, verkalýðsforingjans, samflokksmanns hv. 3. þm. Reykv., Einars Olgeirssonar. Það getur vel verið, að það breikki nú, en það hefur alltaf verið mín skoðun, að það ætti ekki að vera neitt sérstakt skiptaverð. Og ég skal segja ykkur, af hverju ég hef haldið þessu fram. Það er af því, að alltaf er verið að koma með alls konar önnur fríðindi. Það er ekki af neinni sérstakri umhyggju fyrir sjómönnunum, þó að ég unni þeim alls hins bezta og álíti, að þeir þurfi að hafa gott kaup, fyrst og fremst til þess að við fáum menn á skipin. Það er vegna þess, að alltaf er verið að færa sig upp á skaftíð með alls konar kröfur á útgerðarmenn, aukakröfur, af því að sjómennirnir fengju ekki sama verð fyrir fiskinn og við fengjum, útgerðarmennirnir. Það var samþykkt að borga 10. hlutinn, það var samþykkt að borga 11. hlutinn, og nú fyrir nokkrum dögum var samþykkt að borga kr. 3.50 á tonn í Vestmannaeyjum. Allt þetta hefði ekki heyrzt nefnt, ef reynt hefði verið að halda hlutföllunum, sem voru fyrir þremur árum t.d. En það er eins og alltaf sé verið að fara lengra og lengra út í ófæruna í þessum efnum, og ég get satt að segja ekki séð, hvernig þetta verður leyst núna, - kannske ekki í vetur, en hvernig það verður leyst á næstunni. Hv. 1. þm. Austf. var ósköp hrifinn af því, að ég skyldi hafa tileinkað honum jómfrúræðuna. Það gleður mig sannarlega. Venjulega er mönnum ekki tileinkað nema eitthvað gott, bók eða eitthvað annað slíkt. Það er gert í virðingarskyni. Og ég skal segja það, að maðurinn Eysteinn Jónsson er mér alls ekki ógeðþekkur, það fer prýðilega á með okkur, og ég hef ekkert út á hann að setja sem mann, síður en svo. En stjórnmálamaðurinn Eysteinn Jónsson er í mínum augum ófyrirleitinn stjórnmálamaður, sérstaklega í sambandi við umgengni sína við ríkissjóðinn, þegar flokksbræður og Framsfl. hafa átt í hlut. Um vextina vitum við, að þeir eru aðeins neyðarúrræði, sem við vonum að standi ekki nema mjög skamma hríð. Ég fer ekki að fara út í stóreignaskattinn, þó að það hefði verið gaman og gagnlegt, því að hæstv. fjmrh. gerði því svo prýðileg skil. Hv. 1. þm. Austf. hafði þau orð um mig, að ég hataði samvinnufélögin. Það er alveg rangt. Ég hata ekki samvinnufélögin, síður en svo. Við útgerðarmenn höfum oft notað samvinnusniðið á samtökum okkar og gerum enn. En ég hef krafizt jafnréttis rekstrarformanna. Þess krefst ég, en ég legg ekkert hatur á samvinnufélögin, síður en svo. Það er hins vegar mjög athyglisvert að athuga samvinnufélögin. Framsfl. hefur notað kaupfélögin og samvinnufélögin sérstaklega sem tæki í stjórnmálabaráttu sinni. Hann hefur skipað sig þar sem hinn alvísa föður og forsjármann þessara samtaka, þó að þau séu skipuð mönnum af öllum stjórnmálaflokkum. Það er ekki gott að einoka samvinnufélögin undir einn stjórnmálaflokk. Það hlýtur að kalla á, að hinir stjórnmálaflokkarnir eða fólk úr öðrum stjórnmálaflokkum leitast við að koma sér upp verzlunarsamtökum, og það ber meira og meira á því. Ef Framsfl. hverfur ekki af þeirri braut að einoka þannig samvinnufélögin undir sig, er mjög hætt við, að áframhald verði á þessu. En hann gæti komið í veg fyrir þetta með því að hleypa pólitískum andstæðingum sínum til nokkurra áhrifa í stjórn samvinnufélaganna. Hann getur valið á milli, hvort hann vill heldur, að það komi í flestum sveitum landsins, síður í kaupstöðum, samvinnufélag, sem keppir við það félag, sem fyrir er. En sé það til tjóns, getur Framsfl. sjálfum sér um kennt, ef það er ekki eins og hann vildi. Ég skal nú ekki orðlengja þetta frekar, en vil að lokum aðeins endurtaka, að þessar tilraunir, sem nú er verið að gera í efnahagsmálum til að losa okkur við alla þá skriffinnsku, sem við höfum búið við síðan 1930, eru fyrir mér hugsjón og trú á betra líf íslenzku þjóðarinnar og fyrst og fremst íslenzkrar alþýðu.

Forseti (JóhH) : Ég hafði haldið, að við værum komnir á leiðarenda með þessar umræður, en þá kvöddu sér hljóðs þrír hv. þm. Nú er það ekki svo, að þm. sé alls varnað enn að láta til sín taka í þessu máli eða láta til sín heyra, þar sem við erum hér með 1. umr. Einn af þessum þm. hefur hins vegar talað einu sinni aðeins, og ég ætla að gefa honum fyrst orðið. Ég vænti þess, að hv. þm. misvirði það ekki, þó að forseti mælist til þess, að hann reyni að stytta mál sitt.



Herra forseti. Það er nú ekki orðið svo mjög framorðið, að það sé ástæða til þess að fara að þrengja mjög að mönnum með ræðutíma, en ég skal samt verða við þeim tilmælum forseta að taka ekki mjög langan tíma. Hæstv. fjmrh. svaraði fsp. minni um það, hverjar hefðu orðið undirtektir þeirra samtaka, sem ríkisstj. sneri sér til og óskaði eftir að segðu álit sitt um það frv., sem hér liggur fyrir, og það kom fram í þessum upplýsingum hæstv. fjmrh., að smásalarnir hefðu yfirleitt verið þessu frv. andvígir eða a.m.k. hinum almenna söluskatti, sem ætlunin er að leggja á, og þeir hefðu heldur lagt til, að innflutningssöluskatturinn yrði aukinn. Ég hygg, að þetta sé nokkuð skynsamleg tillaga, og .það er alveg víst, að skatturinn mundi innheimtast miklu betur með því móti og verða miklu auðveldari og kostnaðarminni í innheimtu. Þess vegna álít ég, að það hljóti að koma mjög til greina, að ríkisstj. geri þau skipti á þessum sköttum, að í staðinn fyrir, að í frv. er ætlazt til þess, að hinn almenni smásöluskattur haldi áfram, en aukningin á söluskattinum á innflutningi falli niður um næstu áramót, ef til þess kæmi, að það yrði einhver samdráttur á þessum sköttum, að þá yrði það framkvæmt þannig, að hinn almenni smásöluskattur yrði felldur niður, en í staðinn væri hinn aukni söluskattur af innflutningi látinn haldast. Ef þetta væri gert, mundi það tvímælalaust tryggja miklu betri innheimtu þessa skatts og koma í veg fyrir þá geysilega miklu skriffinnsku, sem mun fylgja hinum almenna söluskatti. Hæstv. fjmrh. svaraði einnig fsp., sem ég lagði fyrir hann í sambandi við væntanleg frv. ríkisstj. um skattamál sveitar- og bæjarfélaga, og tel ég það vel farið, sem kom fram í orðum hans, að frv. um þessi mál verða lögð fram síðar á þinginu. Hæstv. ráðh. tók hins vegar illa undir það, sem ég sagði um veltuútsvörin, og það var bersýnilegt, að hæstv. ráðh. hefur áhuga á því að halda veltuútsvörunum áfram. Ég tel það miður farið, vegna þess að það er tvímælalaust, að veltuútsvörin eru einn ranglátasti skattur, sem lagður er á, vegna þess að hann er lagður á fyrirtækin án alls tillits til afkomu og efnahags. Hann getur þess vegna í mörgum tilfellum verið mjög léttbær hjá fyrirtæki, sem hefur góða afkomu og á miklar eignir, aftur á móti mjög þungbær fyrir fyrirtæki, sem hefur lélega afkomu, og getur leitt til þess, að það verði að greiða skattinn að verulegu leyti af eignum sínum. Þess vegna á að hverfa frá veltuskattinum í því formi a.m.k., sem hann er lagður á núna, og koma í veg fyrir, að hann þýði raunverulega eignaupptöku hjá fyrirtækjunum. Hæstv. fjmrh. var að lýsa því hér áðan, hvernig stóreignaskatturinn hefði lamað atvinnufyrirtækin og verkað eins og dauð hönd á þau. Það má vel vera, að eitthvað sé rétt hjá honum í þessu sambandi, a.m.k. í vissum tilfellum. En það er alveg víst, að veltuútsvarið verkar í mörgum tilfellum miklu þungbærar fyrir fyrirtækin en stóreignaskatturinn þó gerir. Þess vegna er það réttlætismál að hverfa frá veltuútsvarsfyrirkomulaginu, a.m.k. í því formi, sem það er nú, eða því formi, að það geti orðið til þess, að það þýði raunverulega eignaupptöku hjá fyrirtækjunum. Það, sem á að stefna að í sambandi við skattaálögur, er að sjálfsögðu það, að skattarnir séu lagðir á með tilliti til afkomu og efnahags fyrirtækjanna, og veltuútsvar, eins og það er lagt á núna, fullnægir alls ekki þeim kröfum. Eins og ég sagði hér í frumræðu minni, verkar veltuútsvarið í mörgum tilfellum þannig, að það leggst þyngst á þau fyrirtæki, sem veita bezta þjónustu, sem hafa lága álagningu og hafa þess vegna mikla veltu, en aftur á móti sleppa í mörgum tilfellum þau fyrirtæki miklu betur, sem hafa lakari þjónustu, hafa t.d. háa álagningu, hafa að vísu kannske þess vegna minni veltu, en þó meiri gróða en þau fyrirtæki, sem veita betri þjónustu. Þess vegna á að hverfa frá veltuútsvarafyrirkomulaginu í því formi, sem því er beitt nú, og ég er satt að segja talsvert undrandi yfir því, ef það á að haldast, vegna þess að hæstv. fjmrh. og sá flokkur, sem hann fylgir, telur sig vilja styðja að heilbrigðu einkaframtaki, en veltuútsvarið stendur í mörgum tilfellum mjög í vegi þess, að heilbrigt einkaframtak fái notið sín. Það kom fram hjá hæstv. fjmrh., að þeir vísitöluútreikningar, sem ríkisstj. er með, eru hagkvæmir til þess að ná alls konar blekkjandi niðurstöðum. Þannig er hæstv. fjmrh. búinn að finna það út, að samkv. þessum vísitöluútreikningi sé það til hagsbóta fyrir almenning, að tekjuskatturinn sé lækkaður, en söluskatturinn lagður á í staðinn, það sé hagkvæmt fyrir hina svonefndu vísitölufjölskyldu og þess vegna hljóti það að vera hagkvæmt fyrir allan almenning. En þegar menn athuga þá staðreynd, að samkv. upplýsingum hæstv. fjmrh. nemur tekjuskattslækkunin ekki nema 110 millj., og er það áreiðanlega mjög ríflega reiknað, en samkv. upplýsingum fjmrh. á söluskatturinn að gefa 280 millj. kr. á 9 mánuðum þessa árs, en mundi gefa um 370–380 millj. kr. yfir heilt ár, þá hygg ég, að allir hljóti að sjá, að það sé meira en lítið undarlegt eða meira en lítið skrýtið við þessa útreikninga, sem fjmrh. er með, þar sem það á að vera til hagsbóta fyrir almenning, að felldar séu niður 110 millj., en 280 millj. teknar í staðinn. Ég held, að þetta nægi alveg til þess að sýna, hversu fjarstætt það er, sem hæstv. fjmrh. var hér að halda fram, að það væri raunverulega hagnaður fyrir almenning að fá tekjuskattslækkunina, miðað við það, að söluskatturinn væri svo lagður á í staðinn, eða m.ö.o., að það sé hagkvæmt fyrir almenning að fá skatta upp á 280 millj. í staðinn fyrir 110 milljónir.

Hv. þm. gleymir 9% innflutningsskattinum.

Hann nemur ekki nema 35 millj. kr., svo að það breytir ekki miklu í þessu sambandi, sá hluti sem rennur í ríkissjóð, og það er það, sem hér er um að ræða. Þá fór hæstv. fjmrh. að tala um viðskipti okkar við önnur lönd og afstöðu okkar til væntanlegra verzlunarbandalaga eða fríverzlunarsvæða og gerðist mikill talsmaður þess, að við gengjum í eitthvert af hinum vestrænu fríverzlunarsamböndum og sennilega þá annað hvort þeirra fríverzlunarsambanda, sem nú er búið að stofna, því að eins og ástatt er í dag, er ekki um önnur að ræða. Ég held, að Íslendingar eigi að fara að með mikilli gát í þessum efnum. Og ég held, að það sé rétta stefnan hjá okkur, eins og nú er ástatt og eins og líklegt er að verði ástatt í náinni framtíð, að bindast ekki neinum bandalögum, heldur reyna að halda okkur utan við þau. Eins og það var rétt hjá hæstv. fjmrh., að það gæti fylgt því nokkur hætta, að við byndum okkar viðskipti um of við Austur-Evrópu, þá getur fylgt því nákvæmlega sama hættan, ef við bindum viðskiptin um of við Vestur-Evrópu eða vestrænu löndin. Við höfum mjög glögga reynslu af því, hvað af því getur hlotizt. Við víssum t.d. hvaða afleiðingar það hafði fyrir okkur á sínum tíma, þegar Spánarmarkaðurinn hrundi saman, og er skemmst að minnast þess, að fyrir eitthvað fimm eða sex árum var mikill samdráttur í fiskmarkaðinum í Bandaríkjunum og verðfall þar, sem hafði mjög slæmar afleiðingar fyrir íslenzka fiskverzlun. Þess vegna er það vafalaust rétta stefnan í þessum efnum að reyna að hafa viðskipti sem allra víðast, bæði til austurs og vesturs, en ánetjast ekki að lítt hugsuðu máll neinu ákveðnu bandalagi. Þess vegna fannst mér það mjög miður að heyra, hvað mikinn áhuga hæstv, fjmrh. virtist hafa á því, að við að lítt athuguðu máli stefndum að því að gerast aðilar að einhverju vestrænu markaðsbandalagi og víð gerðum alveg sérstakar þrengingarráðstafanir hér innanlands til þess að geta náð því takmarki. Það er áreiðanlega ekki eftir svo miklu að sækjast í þeim efnum, að við þurfum að vera að gera einhverjar neyðarráðstafanir hér í landinu í því skyni að reyna að réttlæta þær með því, að við höfum eitthvert slíkt takmark fyrir augum. Hæstv. fjmrh. taldi sig ekki hafa skilið það fullkomlega, sem ég sagði um kreppuhagfræðina og kreppuhagfræðingana, og það má vel vera, að hæstv. fjmrh. hafi ekki fullkomlega skilið það. En það, sem ég talaði um og átti við í þeim efnum, var sú samdráttarstefna, sem nú er yfirleitt ríkjandi í vestrænum löndum undir forustu Bandaríkjanna og hefur það í för með sér, að framleiðsluaukningin er miklu minni í þessum löndum en hún gæti verið og þarf að vera, og af þeim ástæðum minnkar bilið á milli framleiðsluafkasta lýðræðislandanna og kommúnistaríkjanna miklu meira en nokkur þörf er á. Í því, sem ég sagði hér áðan, varaði ég mjög við þessari stefnu, og ég er ekki einn um það, því að það er yfirleitt viðhorf frjálslyndra manna í vestrænum löndum að vara við þessari þróun, sem leiðir af samdráttarstefnunni, vegna þess að hún veikir lýðræðisríkin alltaf meira og meira í samkeppninni við kommúnistaríkin, og þess vegna er það áreiðanlega ekkert ofsagt, að beztu bandamennirnir, sem kommúnistar eiga í heiminum í dag, eru kreppuhagfræðingarnir, sem nú ráða fjármálastefnunni í vestrænum löndum, vegna þess að þeir eiga sinn mikla þátt í því, hve framleiðsluaukningin er þar óhæfilega lítil miðað við það, sem á sér stað hjá kommúnistaríkjunum, og eins það, að framleiðsluaukningin þar beinist ekki heldur að þeim framleiðslugreinum, sem eru mikilvægastar í samkeppninni á milli austurs og vesturs. Það, sem ég sagði að væri rétta stefnan og ætti að leysa þessa stefnu af hólmi, ef lýðræðisríkin ættu að halda sínum hlut í samkeppni við kommúnistaríkin, var í stuttu máli það, að í vestrænum löndum þyrfti að hverfa meira að áætlunarbúskap en nú er gert til þess að beina framleiðslumöguleikunum eða framleiðslugetunni að hinum réttu viðfangsefnum og innan þess ramma ætti svo einkaframtakið að fá sem mest svigrúm, og í sambandi við það lagði ég einmitt áherzlu á, að það ætti að veita m.a. hér á landi einstaklingsframtakinu aukið svigrúm með því að afnema óeðlilega skatta, eins og t.d. veltuútsvarið, og t.d. draga úr verðlagshömlum, sem oft og tíðum hafa ekki aðrar afleiðingar í för með sér en þær að draga úr því, að framtak félaga og einstaklinga geti veitt almenningi góða þjónustu. Þetta var það, sem ég sagði að þyrfti að koma í hinum vestræna heimi til þess að mæta sókn kommúnismans, og sú stefna, sem ég áliti að við ættum að fylgja í vaxandi mæli hér á landi. Hæstv. fjmrh. þóttist hins vegar lesa það út úr því, sem ég sagði, að ég teldi, að í staðinn fyrir þá samdráttarstefnu, sem væri fylgt í vestrænum löndum og ætlunin væri nú að taka upp hér á landi, sæi ég ekkert nema verðbólgustefnuna. Ég skil það satt að segja ekki, vegna hvers eða hvernig hæstv. fjmrh. getur komizt að þessari niðurstöðu, vegna þess að sú stefna, sem nú er verið að framkvæma hér á landi, er sú að koma á samdrætti í atvinnulífinu með óðaverðbólgu. Megintakmark núverandi stjórnarstefnu er að auka verðbólguna til að draga úr framkvæmdum og framförum og skerða lífskjörin. Það, sem ríkisstj. hefur verið að gera, síðan hún kom til valda, hefur svo að segja allt beinzt að því að auka verðbólguna. Með gengislækkuninni hefur verðbólgan verið stórkostlega aukin. Með þeim skatti, sem hér er verið að leggja á, og öðrum nýjum álögum, sem ríkisstj. beitir sér fyrir, er verið að auka verðbólguna. Með vaxtahækkuninni er verið að auka verðbólguna. Það hefur aldrei hér á landi verið fylgt þvílíkri verðbólgustefnu og þeirri, sem núv. ríkisstj. fylgir, og það er einmitt gegn þessari stefnu, sem ég og aðrir stjórnarandstæðingar hafa verið að tala hér. Og svo kemur hæstv. fjmrh. alveg eins og álfur út úr hól og segir, að stjórnarandstæðingar séu að berjast fyrir verðbólgustefnunni, þegar þeir eru að berjast á móti henni. Ég skil ekki þessa niðurstöðu hjá hæstv. fjmrh. eða ég satt að segja skil það ekki, hvernig hann álítur sig geta bætt sinn hlut og ríkisstjórnarinnar með öðrum eins útúrsnúningum og fjarstæðum og þessu. Þá var hæstv. fjmrh. að reyna að hnekkja því, sem ég hafði haldið fram, að hann hefði aukið álögur ríkisins og ríkisútgjöldin eins stórkostlega og hefði komið fram í þeim tölum, sem ég nefndi, og vildi aðallega nota sér það til afsökunar, að áður hefði nokkur hluti þeirra útgjalda, sem væru nú í fjárlögum, verið færður hjá útflutningssjóði. Þetta er rétt. En það breytir þessu dæmi ekki mikið. Eftir því sem upplýst er í grg, fjárlagafrv., tekur ríkið að sér nú að sjá um niðurgreiðslur upp á 265 millj. kr., sem útflutningssjóður greiddi áður, en í staðinn fyrir það hverfur út úr ríkisreikningnum líka framlag til útflutningssjóðs, sem nam 152 millj. kr., svo að raunverulega hækka útgjöld ríkissjóðs af þessum ástæðum ekki nema um 112 millj. kr. Og þá verður niðurstaðan sú, að samkv. fjárlagafrv. hæstv. fjmrh., að þessum 112 millj. frádregnum, verða útgjöldin 1354 millj. kr., og hækkunin, sem verður þá hjá honum frá því, sem var í því fjárlagafrv., sem Eysteinn Jónsson lagði seinast fyrir þingið, fjárlagafrv. fyrir 1959, sem lagt var fram haustíð 1958, er um 450 millj. kr., þó að búið sé að taka það tillit til útflutningssjóðs, sem hann talaði um, svo að hann er á þessum stutta tíma eða tæpu 11/2 ári búinn að eiga sinn þátt í því, að ríkisútgjöldin og þar með ríkisálögurnar eða álögur til ríkisins eru auknar um 450 millj. kr. Annað eins þrekvirki í þessum efnum hefur aldrei verið unnið hér á landi og sennilega hvergi, ef menn þá vilja kalla þetta þrekvirki. En vafalaust lítur hæstv. fjmrh. svo á, að hann sé að gera hér einhverja stóra og merkilega hluti, sem eru þá fólgnir í því að auka ríkisálögurnar um 450 millj. frá því haustíð 1958. Og svo eru þessir menn, eins og hv. 3. þm. Austf., að koma hér upp og tala af miklum eldmóði á móti sköttum og háum ríkisálögum, þó að þeir á þessum stutta tíma hafi aukið ríkisútgjöldin miklu meira en nokkru sinni hefur áður átt sér stað. Ég veit ekki, hvort það er ástæða til þess að vera að elta ólar að þessu sinni við fleiri vífilengjur hjá hæstv. fjmrh., en þó er sennilega rétt að koma að einni að lokum og það var það, að hæstv. fjmrh. reyndi að bera á móti því, að með þeim svokölluðu efnahagsráðstöfunum, sem ríkisstj. er búin að gera, er raunverulega búið að auka álögurnar um 1100 millj. kr. Það hafa verið færð svo glögg rök að þessu, að það er óþarfi að vera að rifja það upp hér líka, enda kom hæstv. fjmrh. ekki fram með neinar fullyrðingar til að hnekkja þessu. Hins vegar viðurkenndi hann það, sem hann reyndar var líka búinn sjálfur að segja hér áður í þinginu, að það hefði ekki þurft nema 200–300 millj, kr., til þess að útflutningssjóður og ríkissjóður hefðu getað verið hallalausir á þessu ári. Það þurfti sem sagt ekki að afla nema 1/4 af þeim álögum, sem nú eru lagðar á, til þess að tryggja áfram hallalausan rekstur útflutningssjóðs og ríkissjóðs á þessu ári. Það eru m.ö.o. lagðar á fjórum sinnum meiri álögur en nokkur ástæða er til. Það er þess vegna ekki hægt að halda því fram með neinum rétti eða neinum sanni, að verið sé að gera þessar ráðstafanir vegna þess, að atvinnuvegirnir hafi þurft á öllu þessu að halda. Þetta er eingöngu gert vegna þess, að ríkisstj. ætlar sér að knýja fram nýja þjóðfélagsstefnu. Hún ætlar að hverfa aftur til gamla tímans, eins og hæstv. forsrh. hefur útmálað svo greinilega hér á Alþingi. Tilgangurinn er að reyna að þröngva sem mest framtak allra efnaminni einstaklinga í þjóðfélaginu og skapa þar með sem mest olnbogarúm fyrir örfáa einstaklinga. En ríkisstj. skal gera sér ljóst, að þetta heppnast ekki, og því meira sem hún gerir til þess að framkvæma þessa stefnu og því lengur sem hún heldur því áfram, því meiri verða ógöngurnar, sem þjóðin kemst í. Það er alveg rétt, sem hæstv. dómsmrh. hefur látið danskt blað hafa eftir sér, að það getur skapazt mjög varhugavert ástand hér á landi, ef þessar ráðstafanir ríkisstj. leiða til stórátaka og verkfalla. Það er alveg rétt. En hættulegast af öllu, sem þó gæti komið fyrir, væri það, að ríkisstj. tækist að framkvæma stefnu sína. Hvort heldur af þessu tvennu, sem fyrir gæti komið, þá er það hættulegt og skaðlegt, og það er ekki gott að segja, hvaða afleiðingar það kynni að geta haft í för með sér. Þess vegna er það eina rétta, sem ríkisstjórnin getur gert nú, að taka sönsum og snúa við í tíma, reyna að bæta úr ágöllum þeirra ráðstafana, sem hún er búin að gera, eftir fremsta megni, leitast við að draga úr þeirri kjaraskerðingu, sem hún er búin að stofna til, hverfa frá vaxtahækkuninni og öðrum slíkum ráðstöfunum, koma þannig til móts við almenning í landinu í tíma og jafnframt draga úr þeim mikla samdrætti, sem annars hlýtur að fylgja hennar ráðstöfunum. Með þessu eina móti getur ríkisstj. komið í veg fyrir það öngþveiti, sem annars er hætta á að verði hér fram undan. En geri hún það hins vegar ekki, þá er það hún og hún ein, sem ber ábyrgð á þeim afleiðingum, sem því fylgja.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. minntist á það hér áðan, að í sósíalísku ríkjunum mundi vera lagður á söluskattur. Ríkið tekur sínar tekjur í þeim ríkjum með gróða af þjóðnýttum fyrirtækjum. Vill hæstv. fjmrh. ganga inn á að þjóðnýta hér stærstu gróðafyrirtækin? Vill hann ganga inn á samtímis söluskattinum að fyrirskipa hækkun á laununum? Vill hann ganga inn á að sjá um, að húsaleigan hér í Reykjavík og annars staðar sé ekki nema í hæsta lagi 6–8% af kaupi? Og vill hann sjá um, að hér fari sífelldar verðlækkanir fram á vörum í staðinn fyrir verðhækkanir? Þá getur hann farið út í þennan samanburð. Hæstv. fjmrh. talaði um, að í Noregi og fleiri löndum væri söluskattur. Hafa þær þjóðir nýlega verið að lækka gengið og afnema vísitölu á kaup? Hæstv. fjmrh. var að kvarta undan því, að gengislækkunin, frjáls verzlun og söluskatturinn hefði verið sett í samband hérna. Hver setti þetta í samband? Hæstv. fjmrh. lauk sjálfur fyrstu ræðu sinni með því, að þetta væri gert og það ætti að gera meira að því að koma á söluskatti vegna þess, að hér vildi hann stefna að því að koma á frjálsri verzlun og setja Ísland inn í eitthvert fríverzlunarsvæði. Hæstv. fjmrh. fór síðan að tala um viðskiptin austur á bóginn og hætturnar við þau. Hvenær var það, sem Sjálfstfl, leitaði nú seinast austur á bóginn? 1952, þegar Bretar ætluðu að drepa okkur með banni á fiskinum þangað og frelsið að koma í ljós í öllu sínu almætti. Hvert leitaði Sjálfstfl. þá? Til Sovétríkjanna til að biðja þau um að kaupa fisk. Og hvert er leitað núna, þegar markaðirnir eru að hrynja í Ameríku? Ætli það væri ekki bezt fyrir hæstv. fjmrh. að tala eins og hann bæri eitthvert ofur lítið skynbragð á efnahagsmál Íslands? Það er hægt að hafa hér á Íslandi sjálfstætt efnahagslíf án verðbólgu. Því hafa bara auðmennirnir hér á Íslandi ekki haft áhuga á. Hv. 3. þm. Austf. (EinS) sagðist hér áðan vera með lánum til sjávarútvegs, en á móti eyðslulánum. Hann verður þá fljótur að snúast á móti ríkisstj. Hún er búin að ákveða 800 millj. kr. lán, sem hún ætlar að taka erlendis og eyða, sem má ekki nota til þess að kaupa fyrir tæki. Hv. 3. þm. Austf. var að tala um verðbólguna. Hver hefur skipulagt verðbólguna á Íslandi, og hver hefur grætt á henni? Ætli við þurfum langt að leita. Hins vegar: Það er hægt að stöðva verðbólgu án þess að lækka launin um 10–20%. Svo kom hv. 3. þm. Austf. inn á það, að það væri einhver voðaleg hætta í sambandi við víssa menn og samböndin austur fyrir tjald. Hvað hafa þessir voðalegu menn verið að gera, þessir ógurlegu kommúnistar? Þeir hafa verið að reyna að bjarga honum og öðrum með því að koma fiskinum þeirra austur fyrir tjald, þegar Bretinn og Kaninn þeirra höfðu verið að drepa þá með hruni á mörkuðunum hérna. Og hvað er það, sem verið er að gera í dag? Það er verið að knýja þá til þess að selja á hrunmörkuðum á Vesturlöndum fiskimjölið og annað slíkt og verið að hafa af þeim það hærra verð, sem þeir gátu fengið með því að selja það áður austur eftir. Ég held nú, að þó að hæstv. fjmrh. tali eins og fáráðlingur um efnahagsmál, þá eigi hv. 3. þm. Austf. ekki að gera það. Svo lauk hann með því, að hann sá einhvern mann, sem var að kaupa hvert húsið og hvert fyrirtækið á fætur öðru, hann nefndi nú ekki fiskverkunarstöðvar beint, - en leit hann í spegil, sá hann sjálfan sig? Það er eini maðurinn, sem ég kannast verulega víð hér í Reykjavík að hafi getað gengið með fé þjóðarinnar upp á vasann til að kaupa upp hvert fyrirtækið og hvern togarann á fætur öðrum. Við höfum sannarlega ekki verið þannig í náðinni. Og svo lauk hann með því, að þetta væri hans trú og hans hugsjón líka í samþandi við söluskattinn. Þá er nú farið lítið að verða úr trú og hugsjón eins manns, þegar það er það að rýra lífskjör þeirra fátækustu í landinu, þyngja skattaálögurnar, án þess að alþýða manna fái nokkra bót: Ég vona, að hann öðlist einhvern tíma betri trú og hugsjón en það.



Ég mun svara vífilengjum hæstv. fjmrh. síðar, því að eins og hæstv. forseti tók fram, þá hef ég aðeins tíma fyrir stutta aths., en ég vil aðeins segja þetta núna: Hæstv. ráðh. var að tala um, að ég væri öngþveitismaður, nánast öngþveitismaður, og þess konar manntegund, sem Þórbergur Þórðarson hefði kallað öngþveitismenn, og verið mikill - að því er mér skildist - svartsýnísmaður og oft séð fram undan mikla erfiðleika. Þetta var hæstv. ráðh. að reyna að útmála. Ég hef verið nokkuð riðinn við málefni þjóðarinnar undanfarna áratugi, má nú orðið segja, og ég held, að það verði alls ekki dregið í efa, að þeir áratugir hafa verið langmesta framfaratímabil í sögu þessarar þjóðar. Auðvitað hef ég ekki ráðið öllu því, sem gert hefur verið í þessu landi, en ég hef átt þátt í mörgu af því, sem gert hefur verið síðustu áratugina. Og ég þori alveg óhræddur að láta mín afskipti af þeim málum undir smásjá, og það mun aldrei verða dæmt öðruvísi en þannig, að afskipti mín af þeim málum hafi ætíð gengið í þá átt að reyna að efla sem allra mest framfarir í landinu, enda hefur aðstaða mín verið þannig og ég gegnt þeim störfum á þessum árum, að það væri óhugsandi, að þessari stefnu hefði verið fylgt, framfarastefnunni hefði verið fylgt allt þetta tímabil, öðruvísi en að ég hefði átt verulegan þátt í því að berjast fyrir henni. Og þetta tímabil, nálega þrjátíu ára tímabil eða svo, hefur verið tímabil mestu framfaranna í landinu, og Sjálfstfl. hefur gefið þessu tímabili þann vitnisburð í kosningaáróðri sínum nú s.l. ár, að sennilega mundi þetta tímabil verða kennt við Framsfl. síðar í sögu þjóðarinnar. Og það er mikið til í því. En það er sannarlega engin ástæða til þess fyrir Framsfl, að skorast undan því, að svo verði gert. En hver eru afskipti þessa hæstv. ráðh. af þessum málum þann örstutta tíma, sem hann hefur setíð í ríkisstjórn? Þessi hæstv. ráðh. hefur staðið fyrir því að svíkjast aftan að þjóðinni undir kjörorðinu: Bætt lífskjör og stöðvun dýrtíðar án skatta, - og stendur nú fyrir því í fararbroddi að svíkja þetta svo gersamlega að gera ráðstafanir til þess að leggja á þyngri álögur en nokkru sinni hafa áður þekkzt í sögu landsins og stórþrengja lífskjör þjóðarinnar. Þessi hæstv. ráðh., sem er búinn að hanga hér í ráðherrastólnum tæpa fjóra mánuði, er nú búinn á þessu tímabili, þessum örstutta tíma, með óviturlegum ráðstöfunum og hrokafullum sjálfbirgingshætti að snúa öflugri framfarasókn almennings í landinu alveg við, leggja dauðaloppu á framfaraviðleitni manna. Það er það, sem þessi hæstv. ráðherra hefur haft forustu um þessa tæpa fjóra mánuði, sem honum hefur verið trúað fyrir því starfi, sem hann nú gegnir. Hann er búinn að koma málum þannig og hans félagar á þessum örstutta tíma, að þjóðin horfir með ugg og kvíða fram á veginn í stað eðlilegrar bjartsýni, sem áður ríkti. Það er ekkert meira né minna en þetta, sem hefur gerzt, og svo er þessi hæstv. ráðh. að tala um framfarir og bendla aðra menn í landinu, sem hafa staðið fyrir stórkostlegri uppbyggingu þjóðarinnar, við svartsýni og annað slíkt. En úr þessu verður vitanlega bætt á þann hátt, að þjóðin mun losa sig víð forustu þessara manna. Þjóðin mun alls ekki þola lengi þessum mönnum þær aðfarir, sem nú eru viðhafðar. Það er alveg óhugsandi. Þá var það hv. 3. þm. Austf. (EinS). Ég mun kannske síðar aðeins víkja að hans ræðu, ég get það ekki núna. Hann var að minnast hér á skiptaverðið til sjómanna, og hann kannast við, að hann hafi flutt það mál þannig, að hann hafi deilt stórkostlega á aðra fyrir það, að skiptaverð til sjómanna hafi ekki fylgt verði útgerðarmanna fyrir fiskinn. Það er bara spurt núna: Hvað ætlar þessi hv. þm. að gera hér á Alþingi til þess að framkvæma yfirlýsingar sínar um þessi mál? Það er ekki nóg að tala um þessi mál, jafnvel þó að menn tali hátt. Það verður að gera eitthvað í þessum efnum, og nú er komið að skuldadögunum í þessu efni hjá honum, það er komið að þeim. Hvað ætlar hv. þm. að gera? Það verður tekið eftir því næstu daga og næstu vikurnar, hvað hann ætlar að aðhafast í þessu efni. Ég hugsa, að fyrsta frv. hans hér á Alþingi verði um að afnema lagaákvæði, sem nýbúið er að setja um það að lögbinda þetta skiptaverð. Ég býst við því, að það verði fyrsta ráðstöfunin, sem þessi hv. þm. gerir, ef hann hefur þann snefil af sómatilfinningu, sem ég vil álíta að hann muni hafa. En það verður eftir þessu tekið, og það er ekki heldur hægt að una við orðin tóm í sambandi við framkvæmdamálin, sem hann raunar að nokkru leyti rifjaði hér upp áðan. Það verður tekið eftir því, hvað hann fær stjórnarliðið til að gera. Það þýðir ekki fyrir hann að segja, að hann sé máttvana og getulaus. Hvað vill hann þá hingað, sé hann máttvana og getulaus og geti ekki staðið við neinar sínar yfirlýsingar? Það verður tekið eftir því, hvað sú stjórnarsamsteypa, sem hann styður og er að framkvæma þá hugsjón, sem hann trúir á og hefur lýst yfir trú sinni á, gerir í framkvæmdamálunum og um skiptaverðið. Það verður tekið eftir því, og hv. þm. skal gera sér það ljóst. Annars hélt ég, að þessi hv. þm. mundi halda áfram að útlista það í síðari ræðu sinni, í hverju hið nýja frelsi væri fólgið, sem menn ættu von á og ég vék ofur lítið að í minni ræðu. Ég hélt, að hann mundi halda áfram að útlista það. Eins hélt ég, að hann mundi eyða nokkrum tíma til þess að lýsa því fyrir mönnum, hvernig afskiptaleysi ríkisvaldsins er framkvæmt um þessar mundir og verður framvegis, ef áfram heldur í sömu átt samkv. hans hugsjón. En það vottaði ekki fyrir því, að hann útlistaði þessar hugsjónir nokkuð nánar í framkvæmdinni, og er það nú kannske ekkert einkennilegt, þegar það er athugað, hvernig þetta mál er allt vaxið. En aftur á móti lét hv. þm. það alls ekki undir höfuð leggjast að lýsa enn á ný hrifningu sinni yfir samdráttar- og kreppustefnu ríkisstjórnarinnar. Það lét hann ekki undir höfuð leggjast, og það er niðurstaðan af þessum umræðum við hann hér í kvöld og nótt.



Herra forseti. Hinn 26. nóv. 1959 var útbýtt hér í hv. d. frv. til l. um lántökuheimild og ráðstöfun lánsfjár til hafnarframkvæmda, fluttu af sex þm. Þessu frv. var vísað til hv. fjhn. þann 27. nóv. Síðan er liðið nokkuð á fjórða mánuð, og enn hefur hv. fjhn. ekki skilað áliti um þetta frv. Þess ber að vísu að geta, að skömmu eftir að frv. var vísað til n., var Alþingi sent heim, þ.e.a.s. þingi var frestað, og við það trufluðust að sjálfsögðu störf þingsins og þn. að málum, sem þá höfðu verið lögð fyrir þingið, og þ. á m. að sjálfsögðu nefndarstörf við þetta mál. Eigi að síður er nú langt liðið, síðan þing kom saman að nýju, og ég vil mælast til þess við hæstv. forseta, að hann hlutist til um það, að hv. fjhn. taki afstöðu til þessa máls á einhvern hátt. Hér er um stórmál að ræða, og gera má ráð fyrir því, að það taki nokkurn tíma að ráða því til lykta í þinginu. Er því ekki úrhættis að ganga eftir því, að hv. n. ljúki störfum, þar sem hér er um meðferð málsins í fyrri d. að ræða. Ég vil sem sagt leyfa mér að beina þessum tilmælum til hæstv. forseta, jafnframt því sem ég vil leyfa mér að vekja athygli á því, að mér sýnist þannig vera ástatt um ýmis önnur mál og þ. á m. mál, sem flutt voru á öndverðu þingi, að þau hafi enn ekki fengið afgreiðslu í n. En það er sérstaklega þetta mál, sem ég vil mælast til að hæstv. forseti hlutist til um að tekið verði til afgreiðslu í nefnd.

Forseti (JóhH): Forseti mun koma tilmælum hv. þm. á framfæri við fjhn., sem hann einnig á sæti í sjálfur.