Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins vegna þess að mig er farið að lengja eftir svörum við þremur fyrirspurnum sem ég lagði fram til hæstv. iðn.- og viðskrh. í upphafi þings í haust. Nú er það svo að hæstv. ráðherra er með fjarvist og ég hafði tilkynnt honum að ég mundi koma með þessa athugasemd um störf þingsins í upphafi, ætlaði að gera það í gær en þá tókst ekki að ná tali af honum þar sem hann var upptekinn, en fyrirspurnir þær sem ég er að kalla eftir svörum við eru á þskj. 69, 70 og 71 og eru um sérstaka samninga sem gerðir voru við bankastjóra ríkisbankanna áður en samið var við þá sérstaklega sem bankastjóra hlutafélagabankanna. Þetta voru starfslokasamningar. Fyrir hálfum mánuði átti ég orðastað við forseta vegna þessara fyrirspurna þar sem höfðu verið bréfaskriftir milli forseta og hæstv. ráðherra og ég óskaði eftir að fá þau bréfaskipti til mín en hef ekki fengið svör við því heldur. Ég velti því fyrir mér hvort ekki dugi einn og hálfur mánuður til að afla upplýsinga um þessa sérstöku starfslokasamninga fyrir bankastjóra ríkisbankanna. Fyrir hálfum mánuði upplýsti ríkisendurskoðandi, sem var þá með svörin til yfirlestrar, mig um það að hann væri með svörin og mundi senda þau þann dag til hæstv. ráðherra. Síðan er liðinn hálfur mánuður og ég velti því fyrir mér, herra forseti, hvort þarna er eitthvað sem ekki þolir dagsins ljós eða hvernig stendur á því að ekki berast svör við þessum fyrirspurnum. Ég hef skilning á því að ekki koma svör við fyrirspurnunum um gesti í Lundúnaíbúð Búnaðarbankans því að ég veit að þar var skráning öll í skötulíki og gestabókin finnst ekki og skiljanlegt að ráðherra geti ekki svarað því rétt í þinginu hverjir hafi gist í þeirri íbúð. En samningar við bankastjórana, sérstakir samningar sem voru gerðir ættu að liggja fyrir og þess vegna, herra forseti, kalla ég eftir því hvenær er von á þessum svörum, hvort forseta er kunnugt um það og einnig hvort ég muni fá svör við bréfi mínu til forseta um að fá upplýst um bréfaskipti milli forseta og hæstv. ráðherra.

Forseti vill upplýsa vegna fyrirspurnar hv. þm. að það lá fyrir í upphafi fundar að hæstv. viðskrh. yrði ekki hér í dag og hann er með fjarvistarleyfi. En hvað varðar svör við þeim fyrirspurnum, sem hv. þm. var að rukka um, þá hefur forseti aflað sér upplýsinga um að von er á þeim í þingið öðru hvoru megin við helgina. Hvað hitt atriðið varðar, þau bréf sem hv. þm. ræðir um og hefur ritað forseta, er það mál sem er í höndum forseta þingsins, Ólafs G. Einarssonar.

Virðulegi forseti. Í tilefni þessara orðræðna vakti sérstaka athygli mína í gær þegar dreift var svari við fyrirspurn Jóhönnu Sigurðardóttur um rekstrarkostnað Rafmagnsveitna ríkisins að hæstv. iðnrh. og viðskrh. lét þess getið í upphafi og inngangi svara sinna að Ríkisendurskoðun hefði yfirfarið og staðfest fjárhagsuppýsingar sem fram koma í svarinu. Það liggur í loftinu og hefur það verið upplýst af hálfu hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur að sami háttur hafi verið hafður á þegar kemur að vinnu við svör hv. þm. um starfssamninga við bankastjóra Landsbankans og Búnaðarbankans og það hafi m.a. orsakað að þessi svör eru ekki komin fram. Ég vil halda því mjög ákveðið til haga að það eru hæstv. ráðherrar hverju sinni sem bera auðvitað fulla og óskoraða ábyrgð á þeim svörum sem þeir kom fram með og það er ekki boðlegt gagnvart hinu háa Alþingi að hæstv. ráðherrar geti annars vegar borið fyrir sig ríkisendurskoðanda, þegar þeir afsaka tafir á svörum og hins vegar að þeir ætli að skjóta sér undir pilsfald hans þegar um hugsanlega gagnrýni á svörum þeirra er að ræða. Þetta er fullkomlega á skjön við þá stjórnskipan sem hér er í gangi. Ríkisendurskoðandi heyrir beint undir Alþingi en ekki hæstv. ríkisstjórn, ekki framkvæmdarvaldið, og það skýtur mjög skökku við að blanda þessum starfsmanni Alþingis inn í svör framkvæmdarvaldsins með þessum hætti. Við hljótum að taka þetta mál mjög alvarlega, virðulegi forseti, þetta eru vinnubrögð sem ganga ekki, hreint út sagt.

Herra forseti. Ég þakka fyrir svör af forsetastóli en verð því miður að lýsa yfir vonbrigðum með að geta ekki fengið nánari svör um hvenær von sé á svörum við fyrirspurnum um þessa sérstöku samninga við bankastjórana. Það er talað um öðru hvoru megin við helgina. Ég minni á að rúmur einn og hálfur mánuður er frá því að spurt var. Menn hafa 10 daga til að svara. Engir þingfundir verða í næstu viku og það er því áríðandi að fá að vita það hvort svörin berast fyrir helgi og ég velti því fyrir mér, herra forseti, hvort þarna er eitthvað á ferðinni sem ekki þolir dagsins ljós. Er eitthvað sem ekki þolir að koma fram fyrir kosningu varaformanns Framsfl. á þinginu á laugardaginn? Á að bíða með þessi svör fram yfir helgi vegna þess? Mér finnst þetta mjög sérkennilegt og ég minni á að hálfur mánuður er síðan ríkisendurskoðandi, sem var fenginn til að lesa þessi svör yfir, sendi svörin til hæstv. ráðherra og það er sérkennilegt að hann skuli liggja á þessum svörum enn í hálfan mánuð frá því að ríkisendurskoðandi fékk þau til yfirlestrar. Hvað dvelur orminn langa í þessum efnum? Ég furða mig á því, herra forseti, og ég óska eftir því við hæstv. forseta að hann sjái til þess að þessi svör berist fyrir helgina til þess að ljóst sé að ekkert sé í þessum svörum sem ekki þolir dagsins ljós, sem ekki megi koma fram fyrir fundinn á laugardaginn. Varðandi bréfaskriftirnar óska ég aftur eftir því að fá svör við því bréfi sem ég sendi forseta fyrir rúmri viku.

Eins og forseti hefur sagt er það bréf í höndum forseta þingsins, Ólafs G. Einarssonar, og sá forseti sem hér stendur ræður engu um það. Hann mun ræða það í forsn. hvernig með slík bréf er farið. Hvað hitt atriðið varðar getur forseti tekið undir að það er auðvitað mikilvægt að hæstv. ráðherrar svari innan tilskilins tíma en þetta eru þær upplýsingar sem forseti hefur aflað sér: öðru hvoru megin við helgina. Það hlýtur að vera stuttur tími.

Herra forseti. Þegar hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir spurðist fyrir um bréfaskipti sem höfðu orðið milli ríkisendurskoðanda og forsn. þingsins var því svarað af hálfu forseta að það mál yrði kannað og kveðinn yrði upp úrskurður um það hvort hv. þm. fengi þessi bréf í hendur. Ef ég man rétt var þá á forsetastóli hv. þm. Ragnar Arnalds sem eins og núverandi forseti er ekki aðalforseti, en mér finnst að það sé ekki hægt að varaforsetar hver fram af öðrum vísi þessu máli þannig frá sér og ég velti því fyrir mér hvort eitthvað sé að boðskiptaleiðum millum forseta. Í annan stað, herra forseti, finnst mér það með öllu óásættanlegt að hér er það upplýst að ríkisendurskoðandi, sem farið hefur yfir þessi svör, hafi sent svörin til hæstv. viðskrh. fyrir hálfum mánuði. Auðvitað hljóta menn að velta því fyrir sér hvað það sé sem veldur því að hæstv. ráðherra sendir þessi svör ekki inn í þingið eins og honum ber skylda til. Hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir spyr: Getur verið að í þessu sé eitthvað sem sé ekki heppilegt fyrir ráðherrann? Óneitanlega, herra forseti, læðist sá grunur að manni að hæstv. viðskrh. vilji ekki að þessi svör komi inn í þingið, komi fyrir sjónir fjölmiðla áður en hann gengur til flokksþings Framsfl. þar sem hann er að berjast fyrir varaformennsku. Það er skylda þingsins að sjá til þess að ef þessi svör eru fyrir hendi séu þau lögð inn í þingið.

Forseti vill vara hv. þm. við að vera með getgátur um mál sem kemur innan skamms inn í þingið.

Herra forseti. Þetta er umræða sem er mjög lík því sem jafnaðarmenn standa oft fyrir í þinginu en ég bendi hv. þingmönnum á það af því að þeir eru með dylgjur að það er að sjálfsögðu bankaráð viðskiptabankanna sem gerir samninga við bankastjóra. Það er ekki viðskrh. Hins vegar er eðlilegt að það taki einhvern tíma fyrir ráðherra að svara fyrirspurnum. Ég veit engar skýringar á þessari töf, en það er líka eðlilegt að menn vilji hafa þau svör vönduð. Hér var rætt um að Ríkisendurskoðun ætti ekki að koma að málinu. Ég bendi hv. þm. á að Ríkisendurskoðun er ábyrg jafnframt fyrir endurskoðun þessara fyrirtækja og eðlilegt er að ráðherrar leiti til endurskoðanda viðkomandi fyrirtækja, hvort sem það er Ríkisendurskoðun eða einhverjir sjálfstæðir endurskoðendur, til þess að yfirfara svörin til þess að þau geti verið sem réttust og vönduðust. Ég harma að hv. þingmenn jafnaðarmannaflokksins, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir og Össur Skarphéðinsson, skuli ávallt vera með umræður á þessu plani í þinginu. Það er kannski ekki von að almenningur hafi mikið álit á störfum þingmanna því að þessir hv. þm. eru ávallt með skilaboð um það til þjóðarinnar að hér á þingi sitji óvandaðir menn.

Virðulegi forseti. Ég verð að gera alvarlegar athugasemdir við túlkun hæstv. utanrrh. á aðkomu Ríkisendurskoðunar í þessum efnum. Ef það er gegnumgangandi túlkun hæstv. ríkisstjórnar að hér sé farið rétt að málum eru hlutirnir á mjög alvarlegu stigi. Ég vek á því athygli að á þeim tíma sem hér er um spurt hafði hæstv. viðskrh. sjálfur sérlegan ráðherraskipaðan endurskoðanda og eðli máls samkvæmt ætti hann þá að sækja gögn sín til hans og aukin heldur þess bankaráðs sem þá sat og raunar situr mestan part enn þá. Hann hefur því öll tök á því að nálgast þessar upplýsingar með viðunandi og fullnægjandi hætti hafi hann vilja til þess án þess að atbeina Ríkisendurskoðunar þurfi við. Ég vil bara varpa því upp, virðulegi forseti, hver staða þingsins er. Við skulum segja að hér komi þessi svör. Hv. fyrirspyrjandi og þingflokkur hans vilja kannski hugsanlega fá á því nánari útlistun og óska eftir því að Ríkisendurskoðun geri á því sérstaka könnun. Þessi sami ríkisendurskoðandi hefur þá þegar staðið að gerð svaranna. Hver er staða hins háa Alþingis með þeim hætti? Ég legg áherslu á að Ríkisendurskoðun er óháð stjórnvald, fullkomlega óháð. Ríkisendurskoðandi heyrir undir Alþingi en hefur sitt óháða og sjálfstæða ákvörðunarvald þannig að við skulum hafa þessa verkaskiptingu alveg skýra. Því árétta ég það, virðulegi forseti, að þá hlýtur stjórn þingsins og þingmenn allir hljóta auðvitað að gaumgæfa mjög alvarlega og ræða í botn hvernig við ætlum að standa að málum svo með viti sé.

Herra forseti. Ég skil vel að formanni Framsfl., utanrrh., falli það ekki að sitja hér og hlusta á gagnrýni á hvernig staðið hefur verið að málum af hálfu eins ráðherra hans gagnvart einni lítilli fyrirspurn. Ég er hins vegar afar ósátt við viðbrögð hans þegar hann kemur hér í ræðustól Alþingis og gefur það til kynna að jafnaðarmenn standi fyrir einhverjum sérstökum ,,neikvæðum`` umræðum um vinnubrögð ráðherra eða annarra í þessum ræðustól. Jafnaðarmenn eru sterkur þingflokkur. Þeir eru stærstir stjórnarandstöðuflokkanna. Þeir hafa hlutverki að gegna í aðhaldi á ríkisstjórn og þeir axla vissulega þá ábyrgð á sama hátt og Framsfl. gerði á síðasta kjörtímabili og lét þá oft í sér heyra um það sem honum fannst miður fara. Hér hefur komið fram að það hefur dregist í einn og hálfan mánuð að svara fyrirspurn um mál sem liggur skýrt fyrir hjá viðskiptabönkunum og ætti þess vegna að taka eina viku að svara. Það er verið að kvarta undan því með réttu. Það hafa líka komið fram athugasemdir um bréfaskipti sem hafa átt sér stað milli ráðuneytis og Ríkisendurskoðunar um þetta svar og það var rætt í síðustu viku. Það eru fullréttmætar athugasemdir sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson hefur komið fram með að það eigi að skoða það hvort Ríkisendurskoðun eigi að vera að skipta sér fyrir fram af svörum framkvæmdarvaldsins. Herra forseti. Ég tel mjög eðlilegt að forsn. taki það fyrir hver eigi að vera þáttur ríkisendurskoðanda í máli sem þessu og okkur getur greint á um stöðu ráðherra eða möguleika til svara. Það er fullkomlega eðlilegt að gagnrýna það að þetta svar skuli hafa tekið einn og hálfan mánuð og ómaklegt að koma með athugasemdir á jafnaðarmenn með þeim hætti sem hér var gert.

Herra forseti. Það er ágætt hjá hæstv. utanrrh. og formanni Framsfl. að koma hingað og ætla að kenna þingmönnum mannasiði, kenna þeim hvernig þeir eiga að haga sér í þinginu. Það er prýðilegt að fá lexíu frá honum í þeim efnum. En er hæstv. utanrrh. ekki að tefla á röngu skákborði? Ætti hann ekki frekar að beina umvöndunum sínum til eins af þeim mönnum sem hann hefur undir sínu skjóli, þ.e. hæstv. viðskrh.? Hverjar eru staðreyndir málsins? Þær eru þessar: Ráðherrum ber skylda til að svara innan tiltekins tímafrests. Fyrirspurnin sem við erum hér að ræða kom fram fyrir einum og hálfum mánuði. Tilskilinn tímafrestur er löngu liðinn. Svarið hefur ekki borist. Hæstv. utanrrh. ætti því frekar að kenna hæstv. viðskrh. hvernig hann á að haga sér í þinginu til þess að fullur sómi sé að. Það liggur fyrir að svarið sem hæstv. viðskrh. hefur þegar undirbúið og fengið frá viðskiptabönkunum barst fyrir lifandis löngu til hans. Það svar sendi hæstv. ráðherra til Ríkisendurskoðunar sem sendi það til hans fyrir tíu dögum síðan. Hæstv. ráðherra hefur haft full tök á að leggja það svar fyrir þingheim. Það hefur hann ekki gert. Um hvað fjallar þessi spurning? Um starfslok bankastjóranna, starfslokakjör bankastjóranna þegar bankarnir voru gerðir að hlutafélögum. Kynni það að vera að hæstv. ráðherra þætti óþægilegt að fá þær upplýsingar fram á vettvang fjölmiðla rétt áður en hann fer í varaformannskjör í Framsfl. þegar við blasir að allir aðrir starfsmenn bankanna fengu að sjálfsögðu engin svona kjör? Herra forseti. Ég sætti mig ekki við að málið sé afgreitt með þessum hætti. Hæstv. forseti hefur upplýst að gögnin sem hæstv. ráðherra þarf til að leggja fyrir þingið séu í höndum hans og ég krefst þess að hæstv. forseti gangi eftir því að ráðherrann sinni lögboðinni skyldu og afhendi þinginu þessi svör.

Forseti vill vegna þessara orða segja að hann hefur þegar, hvað eftir annað, upplýst úr forsetastól að von er á þessum svörum fyrir eða eftir helgi.

Herra forseti. Það sem hér um ræðir er beiðni hv. þingmanna um svör. Með henni hlýtur að vera ætlunin að fá efnislega rétt svör. Hæstv. forseti hefur hér ítrekað upplýst að þau svör muni koma innan skamms. Vitanlega má gagnrýna tímasetninguna en það hlýtur að teljast eðlilegt að bíða eftir því að þessi efnislega réttu svör komi hingað. Það hlýtur að vera efnislega rétt að taka málið upp á þeim tímapunkti þegar hæstv. ráðherra er viðstaddur. Það var upplýst í upphafi þingfundar að hann hefði fjarvistarleyfi í dag og það eru óvönduð vinnubrögð að leggjast í dylgjur, að gefa sér ýmislegt um efni svars sem ókomið er, leggja út af því og það hafa hv. þingmenn jafnaðarmanna gert hver á fætur öðrum. Það er e.t.v. engin tilviljun að þeir skuli ítrekað nefna væntanlegar kosningar á flokksþingi framsóknarmanna nú um helgina. Það er engin tilviljun býst ég við. Þeir eru með þessu á sinn hátt að reyna að hafa áhrif á þær kosningar. Það eru óvönduð vinnubrögð og ekki heiðarleg vinnubrögð.

Hæstv. forseti. Á bæjarmörkunum gömlu milli Keflavíkur og Njarðvíkur upp með flugvallarvegi er afgirt svæði sem hefur verið yfirráðasvæði hersins í áratugi og kallað hefur verið í daglegu tali á Suðurnesjum Nickel-svæðið. Herinn var þarna á árum áður með starfsemi af ýmsum toga, m.a. voru þarna birgðatankar fyrir olíu. Síðan bærinn stækkaði og að ég tala nú ekki um síðan Reykjanesbær varð til, hefur bæjarstjórnin haft augastað á þessu svæði sem gengur inn í miðja byggðina, einkum þar sem herinn er ekki lengur með starfsemi á svæðinu svo neinu nemur og olíutankar sem þar eru eru ekki lengur notaðir eftir að olíustöðin í Helguvík kom til sögunnar. En bærinn hefur ekki viljað taka við landinu nema þar væri fyrst kannað hvaða eiturefni væru þar í jörðu. Þar hræða sporin. Árið 1989 lét herinn sjálfur kanna útbreiðslu hinna stórhættulega þrávirku leysiefna PCE og TCE á nærliggjandi svæði og kom þá í ljós að þau efni fundust þar í grunnvatni í miklum mæli sums staðar, m.a. í nánd við þáverandi vatnsból hersins sem þá var umsvifalaust lokað þótt ekki væri mikið gert til að kynna niðurstöður rannsóknarinnar að öðru leyti hvorki þá né síðar. Það segja eldri menn sem unnu á Keflavíkurflugvelli á fyrstu áratugum hersetunnar að mörg fleiri efni en þau þrávirku leysiefni sem hér hafa verið nefnd til sögunnar geymi jörðin á þessum slóðum. Menn grófu þar ýmiss konar leysiefni, slökkviefni, rafgeymaleifar, spennuolíu sem stundum innihélt PCB, málmhúðunarleifar og ýmislegt annað miður geðslegt. Auk þess er á allra vitorði að einmitt á Nickel-svæðinu fór niður í jörðina í tilteknu slysi umtalsvert magn af olíu sem er þó kannski ekki það hættulegasta sem um getur verið að ræða. Í stuttu máli sagt hefur herinn hingað til neitað að leggja fram fjármuni til að rannsaka jarðveginn á Nickel-svæðinu áður en þeir skiluðu svæðinu af sér, en nú hefur utanrrn. lagt til að Íslendingar borgi slíka rannsókn. Því hef ég lagt fram eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. utanrrh.: ,,Hver er ástæða þess að utanríkisráðuneytið hefur nú ákveðið að Íslendingar leggi fram fjármuni til hreinsunar jarðvegs á svokölluðu Nickel-svæði? Hvað veldur því að úrelt mannvirki á svæðinu, sem í tengslum við afhendingu lóranstöðvarinnar á Gufuskálum var samið um að Íslendingar sæju um að rífa, standa enn óhögguð? Ef mengun reynist á svæðinu í þeim mæli sem margt bendir til mun þá herinn greiða kostnaðinn við hreinsun svæðisins?``

Herra forseti. Neðan þjóðbrautar að flugstöð Leifs Eiríkssonar við Reykjanesbæ er að finna svonefnt neðra Nickel-svæði sem geymir gamla eldsneytistanka varnarliðsins. Svæðið er ekki lengur í notkun og fyrir liggur áhugi á að formleg skil þessa svæðis til íslenskra stjórnvalda fari fram. Reykjanesbær hefur ítrekað lýst áhuga á að fá svæðið til notkunar og sýnt mikinn vilja til að koma málinu í réttan farveg. Ástæða þess að mál þetta hefur ekki náð fram að ganga er ágreiningur um mengunarrannsóknir. Forsagan er sú að 1992 gerði bandaríska fyrirtækið Baker Environmental Institute rannsókn á þessu svæði og þar kom fram að aðeins væri um takmarkaða olíumengun að ræða samkvæmt þeirra áliti. Heilbrigðiseftirlit Suðurnesja telur þessa rannsókn ekki tæmandi og hefur gert kröfu um frekari rannsóknir. Varnarmálaskrifstofa utanrrn. hefur ítrekað farið þess á leit við bandarísk stjórnvöld að þau framkvæmi viðbótarrannsóknir. Þessari málaleitan hefur afdráttarlaust verið hafnað því bandarísk varnarmálayfirvöld telja sig ekki hafa lagalega heimild til að veita frekara fé til rannsókna þar sem fyrrnefnd rannsókn fullnægi þeirra lagaákvæðum. Brýnt var að leysa þetta mál og í það minnsta ganga úr skugga um hvort þarna er um meiri mengun að ræða en fram kemur í rannsókn Baker Environmental Institute og fullnægja þannig þeim vanköntum sem heilbrigðiseftirlit Suðurnesja telur vera á þeirri rannsókn. Viðurkennt bandarískt fyrirtæki á sviði mengunarrannsókna, DeLisle Associates Limited hefur nú rannsakað svæðið og kannað hvort þar er um aðra mengun að ræða en olíumengun. Rannsóknin fór fram í samvinnu við heilbrigðiseftirlit Suðurnesja. Með ákvörðun ríkisstjórnarinnar í byrjun október var ekki samþykkt að utanrrn. leggi fram fjármuni til hreinsunar jarðvegs á Nickel-svæðinu heldur var einungis ákveðið að kosta umrædda vettvangsrannsókn. Ástæðan var einfaldlega sú að málið var komið í hnút sem varð að leysa. Eins og áður segir er svæðið ekki lengur í notkun varnarliðsins og Reykjanesbær hefur sýnt mikinn áhuga á svæðinu enda liggur það vel að núverandi byggð og allir sem þarna hafa farið fram hjá sjá hvaða lýti það er fyrir þetta umhverfi. Gert er ráð fyrir því að kostnaðurinn við rannsóknina komi til baka til ríkisins í formi leigu eða verðs þegar svæðið kemur til afhendingar. Svar við annarri spurningu: Umsýslustofnun varnarmála, Sala varnarliðseigna, gerði 1. nóvember 1996 samning við verktakafyrirtæki á Suðurnesjum um niðurrif yfirborðsmannvirkja á neðra Nickel-svæðinu. Þessu verki átti að ljúka í september sl. Þetta verk hefur ekki gengið sem skyldi af hálfu verktakans auk þess sem upp hafa risið álitamál vegna hreinsana á þeim hluta mannvirkjanna sem eru neðan jarðar. Tekin hefur verið sú afstaða að bíða niðurstöðu yfirstandandi rannsóknar og hefja þá hreinsunarátak. Hvað varðar þriðju spurninguna þá er í fyrstu rétt að undirstrika að þótt vettvangsrannsókn sé nú lokið þá liggja niðurstöður þeirra enn ekki fyrir og því er ekkert hægt að segja til um hvort og þá í hvað miklum mæli svæðið er mengað. Ég tel rétt að spara allar fullyrðingar um það þar til niðurstöður rannsóknanna eru kunnar. Auðsætt er að ef alvarleg mengun finnst á svæðinu þá verður það að sjálfsögðu tekið upp við varnarliðið og ég vona að þessi afskipti utanrrn. og ríkisstjórnarinnar geti orðið til þess að finna farsæla lausn á þessu máli.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur fyrir að hreyfa þessu máli hér. Það er rétt sem komið hefur fram að þarna er um að ræða land sem hefur lengi verið reynt að fá undir byggingarland af hálfu Njarðvíkurbæjar fyrst og síðan Reykjanesbæjar. Ég veit að það mál er á góðri hreyfingu þessa stundina og ég held að það megi þakka sérstökum aðgerðum hæstv. utanrrh. að málið er núna komið á það stig að við getum hugsanlega séð að rannsóknin á jarðveginum þarna liggi fyrir um áramótin og í framhaldi af því sjáist hve mikið af jarðvegi þarf að fjarlægja ef eitthvað þarf að fjarlægja á annað borð. Ég tek undir það með hv. fyrirspyrjanda að þetta er mál sem þarf að hreyfa og fylgja vel eftir því það er beðið eftir að þarna verði byggingarhæft landsvæði.

Herra forseti. Svæðið sem hér um ræðir, Nickel-svæðið, skiptir Reykjanesbæ í tvennt, kemur eins og tunga um miðbik bæjarfélagsins og hindrar þéttingu byggðar. Svæðið er enn fremur ekki í notkun lengur af hálfu varnarliðsins. Málið hefur, eins og fram kom í svari hæstv. utanrrh., verið í hnút og ég vil fagna því frumkvæði sem hæstv. utanrrh. hefur sýnt í því. Það er mjög mikilvægt, til þess að geta þétt byggð í Reykjanesbæ, að taka þetta mál föstum tökum. Svæðið er ekki lengur notað af varnarliðinu og ég tel afskaplega mikilvægt að þetta skuli hafa verið gert í fullu samráði við Heilbrigðiseftirlit Suðurnesja. Mikilvægt er að taka þetta mál föstum tökum. Bæjaryfirvöld í Reykjanesbæ hafa þegar skipulagt svæðið með það í huga að koma þar á samfelldri byggð. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa málinu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir svörin. Ég fagna því að þessi rannsókn skuli gerð þó endirinn yrði sá að gera þyrfti þessa rannsókn á kostnað íslenska ríkisins. Það er vitanlega mjög ankannalegt. Auðvitað á herinn að gera þarna fullnægjandi rannsókn áður en þeir skila af sér því svæði sem þeir hafa haft að láni þegar þeir þurfa ekki lengur á því að halda. Ég vil hins vegar harma og afsaka það að úr fyrirspurninni féll spurning um til hvaða eiturefna rannsóknin næði. Eins og ég taldi upp í fyrri ræðu minni er talið að fjölbreytilegan flokk eiturefna megi finna þarna í jörðu víðs vegar. Það hefur að vísu verið gerð rannsókn á sumum þeirra og reynst vera mikið af þeim eins og í rannsókn hersins frá 1989 sem ég vitnaði í áðan. Hins vegar hefur PCB-mengun lítið verið rannsökuð á þessu svæði og er þó vitað af því þarna í jörðu. Mér hefur blöskrað hversu bráðir þeir eru, félagar mínir í Reykjanesbæ, að fá að skipuleggja byggingar á þessu landi áður en rannsókn er lokið. Ég hef heyrt að verið sé að skipuleggja þetta svæði og í því skipulagi sé leikskóli, fjölnota íþróttahús og fleira gott. Ég mundi gjarnan vilja að lokið yrði við rannsóknina og þá hreinsun sem þarf að fara fram á svæðinu áður en farið væri að skipuleggja mikið. Ég minni á íbúðarblokkir við Gónhól í Njarðvík sem reistar voru á svæði þar sem mjög vafasamar niðurstöður höfðu komið út úr eiturefnarannsóknum nokkru áður.

Herra forseti. Sú rannsókn sem nú fer fram tekur til þess hvort um aðra mengun en olíumengun er að ræða. Ég get ekki tilgreint nákvæmlega hvaða efni þar er um að ræða en fyrst og fremst er verið að kanna hvort einhver önnur mengun hafi átt sér stað. Um það hefur ágreiningurinn staðið. Ég vænti þess að sannleikurinn komi í ljós í þessari rannsókn. Við skulum vona og biðja að ekki sé um aðra mengun að ræða. Að sjálfsögðu get ég ekki fullyrt neitt um það. Það má í sjálfu sér lengi deila um hver skuli kosta slíka rannsókn. Utanrrn. var á þeirri skoðun að varnarliðið ætti að gera það. Hins vegar er hér ekki um mjög háar fjárhæðir að ræða, kostnaðaráætlunin er 4--5 millj. kr. Ég taldi ekki verjandi lengur að láta stranda á því í sambandi við þetta mál. Ýmislegt annað skiptir máli í samskiptum varnarliðsins við íslenska ríkið og sveitarfélögin á Suðurnesjum og ég taldi ekki heppilegt að halda lengur uppi ágreiningi um þetta mál og betra að klippa á þann hnút sem þarna var vissulega kominn.

Herra forseti. Á þskj. 34 hef ég leyft mér að bera fram fyrirspurn í fjórum liðum til hæstv. menntmrh. um lélegan útsendingarstyrk ljósvakamiðla á Suðurnesjum. Mikil óánægja hefur verið með útsendingar ljósvakamiðla á Suðurnesjum. Þess má geta að aðalfundur Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum ályktaði 11.--12. sept. sl. um þetta mál. Þar var lýst yfir undrun á seinagangi við að koma gæðum útsendinga í lag. Þetta mál hefur verið með miklum eindæmum, þetta er ófremdarástand og mjög slæmt víða á Suðurnesjum, sérstaklega í Vogum og Grindavík. Víða í Reykjanesbæ eru dauðir blettir í útsendingu og Suðurnesjamenn þekkja að oft ,,snjóar`` á sjónvarpsskjám. Það heyrist illa í útvarpi. Þetta á hins vegar bæði við Ríkisútvarpið, hljóðvarp og sjónvarp og einnig við útsendingar Íslenska útvarpsfélagsins, þ.e. Bylgjunnar og Stöðvar 2. Sveitarfélögin á Suðurnesjum hafa tekið frumkvæðið í þessum efnum og átt viðræður við þessa aðila en það hefur ekki borið neinn árangur þrátt fyrir yfirlýsingar í aðra átt. Þarna búa vitaskuld mjög margir, 15 þúsund manns, og fyrirspurn mín til hæstv. ráðherra er svohljóðandi: ,,1. Hverjar eru ástæður þess að útsendingarstyrkur Ríkisútvarpsins, hljóðvarps og sjónvarps, er mjög lélegur víða á Suðurnesjum? 2. Hvers vegna hefur ekki verið gripið til aðgerða til að bæta úr þessu? 3. Finnst ráðherra eðlilegt að íbúar Suðurnesja greiði fullt afnotagjald fyrir þjónustu sem er í reynd ekki innt af hendi á fullnægjandi hátt? 4. Er ráðherra reiðubúinn að stuðla að samvinnu Ríkisútvarpsins og Íslenska útvarpsfélagsins til að ráða bót á þessu vandamáli?`` Ég vil geta þess að um leið og ég lagði fyrirspurnina fram til hæstv. menntmrh. þá ritaði ég Íslenska útvarpsfélaginu bréf og bar fram sambærilegar spurningar til þeirra. Ég hef fengið bréflegt svar frá þeim þar sem þeir lýsa því sem þeir hafa gert til úrbóta í þessum málum. Þeir geta þess t.d. að vandkvæðin við að dreifa örbylgjumerkjum hafi verið erfið vegna endurkasts frá sjó. Þeir segja svo ég vitni orðrétt í bréf þeirra, með leyfi forseta: ,,Ef allt gengur samkvæmt áætlun ætti að vera komin varanleg lausn fyrir örbylgjusendingar til íbúa Reykjanesbæjar og Voga fyrir næstkomandi mánaðamót.`` Þannig er ljóst að verið er að vinna að þessum málum. Ég vænti þess að í svörum hæstv. ráðherra komi fram að hið sama megi segja um RÚV, en ljóst er að ekki verður lengur búið við þetta ástand.

Herra forseti. Áður en ég vík að einstökum spurningum vil ég fyrst fara almennt orðum um þetta mál. Ákvarðanir um framkvæmdir, endurnýjun og viðhald í dreifikerfi Ríkisútvarpsins hafa dregist á þessu ári vegna samningaviðræðna við Landssíma Íslands um rekstur dreifikerfis Ríkisútvarpsins. Þessum viðræðum er nú að ljúka og ljóst er að sú meginbreyting verður að verulegur hluti stofndreifingar verður héðan í frá um ljósleiðara Landssímans. Þessi breyting eykur öryggi og gæði í stofndreifingu Ríkisútvarpsins og þýðir að móttökuskilyrði munu þegar batna víða. Í framhaldi af þessari breytingu er gert ráð fyrir stóraukinni fjárfestingu í sendum og endurvörpum Ríkisútvarpsins víða um land sem mun enn bæta móttökuskilyrðin. 55 millj. kr. eru áætlaðar til þessa verkefnis á næsta ári. Alls er áætlað að verja 175 millj. kr. á næstu fimm árum til endurnýjunar á sendum og endurvarpskerfi í dreifikerfi Ríkisútvarpsins. Um 80% þeirrar fjárhæðar mun varið til senda og endurvarpa í dreifbýli. Varðandi stöðuna á Suðurnesjum þá skil ég vel að menn sætti sig illa við að ná ekki með tækjum sínum þeim myndum og því hljóði sem þeir kjósa. Í svari Ríkisútvarpsins við fyrirspurn minni í tilefni af fyrirspurn hv. þm. kemur fram að um sé að ræða tæknileg úrlausnarefni sem lúti að dreifingarmynstri á milli sjónvarpsins, Stöðvar 2 og Sýnar að því er sjónvarpssendingar varðar. Geisli sjónvarpsins á Reykjanes hefur almennt verið um 10 desibilum veikari en geisli Stöðvar 2 frá upphafi en þó eru mælingar taldar sýna að viðmiðunarmörkin séu viðunandi þegar litið er á þetta með mælitækjum. Vafalaust getur það þó bitnað mismunandi á einstökum notendum ef geislinn er ekki sterkari en hér var lýst. Hvað varðar sendingar á FM-bylgjum Ríkisútvarpsins, hljóðvarpsins, þurfa menn að sjálfsögðu að huga að því ef göt eru í þeim sendingum. Mælingar eru stundaðar til þess að bregðast við ef sérstök vandamál koma upp. Ríkisútvarpið lét framkvæma skoðanakönnun í mars sl. til að kanna viðhorf fólks á Suðurnesjum til móttökuskilyrða og fá önnur viðmið en beinar mælingar. Við 1.801 útsendingarseðli barst aðeins 51 svar. Þátttakan var því 2,8% og hefur lítill áhugi á þátttöku í þessari könnun orðið Ríkisútvarpinu nokkurt umhugsunarefni. Menn velta því fyrir sér þar hvernig túlka eigi hana, hvort fólk sætti sig almennt við skilyrðin og hafi því ekki kosið að svara. Af þeim fáu svörum sem bárust töldu 60% viðtakenda útsendingargæði sjónvarpsins viðunandi hjá sér en 40% óviðunandi. Þeir sem töldu útsendingargæði sjónvarpsins hjá sér óviðunandi voru spurðir hvort þeir væru tilbúnir að greiða 5--10 þúsund kr. fyrir nýtt loftnet, ef viðunandi gæði fengjust þannig. Ef þess þyrfti með yrði sérstakur endurvarpssendir settur upp í Reykjanesbæ. Af þeim sem svöruðu eru 44% tilbúnin að kosta þessu til, en 56% ekki. Þetta eru m.a. þær aðgerðir sem Ríkisútvarpið hefur hugað að í þessu tilviki, að setja upp sérstakan endurvarpssendi í Reykjanesbæ. Ef móttakendur eru ekki tilbúnir að fjárfesta í nýjum loftnetum til að nýta sér þessa þjónustu þá er spurning hvort í þá framkvæmd skuli ráðist. Varðandi þriðju spurninguna er ég þeirrar skoðunar að menn eigi að sjálfsögðu ekki að greiða fyrir aðra þjónustu en þeir fá. Þetta mál er hins vegar þannig að oft á tíðum er ákaflega erfitt að sannreyna það í einstökum tilvikum. Við megum ekki gleyma því að þegar um sjónvarps- og útvarpssendingar er að ræða þá þarf ekki aðeins sendandinn að hafa tækjabúnað sinn í lagi, heldur einnig móttakandinn. Þarna er um þannig viðskipti að ræða að menn þurfa einnig að hafa góð móttökutæki til þess að geta notið þessarar tækni sem skyldi. En þetta er úrlausnarefni fyrir Ríkisútvarpið í einstökum tilvikum og þá verða menn líka að sannreyna það sem haldið er fram. Varðandi fjórðu spurninguna er ég reiðubúinn til að stuðla að því að þessar stöðvar vinni saman að því að bæta þjónustu sína.

Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu vandamáli á Suðurnesjum. Ég vil á þeim stutta tíma sem ég hef hér lýsa yfir undrun minni á því að Ríkisútvarpið skuli ætla að innheimta sérstakt gjald til þess að eðlilegur styrkur sé á útsendingum á Suðurnesjum.

Það er bara spurningin um loftnet.

Mér finnst dálítið merkilegt ef Suðurnesjamenn eiga að þurfa að kaupa sér dýrari loftnet en notendur á höfuðborgarsvæðinu til að ná sambærilegum sendingum, en allir borgum við nefgjald til að fá yfirleitt þessa þjónustu inn á heimilin og óháð því hvar við erum staddir. Ég vona að það sé ekki meiningin að menn þurfi að greiða sérstakt gjald til að þeir nái almennilegum sendingum. Ég er einn af þeim sem búa á Suðurnesjum og veit að útsendingarstyrkurinn er mjög misjafn. Hann er sérstaklega slæmur hjá Bylgjunni, a.m.k. þar sem ég bý, en þetta er mjög mismunandi eftir því hvar maður býr á Suðurnesjum, hvernig þessi styrkur kemur fram til notenda.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu máli. Þetta er vandamál á fleiri stöðum en á Suðurnesjum. Við þetta vandamál er að stríða t.d. á Suðurlandi. Ég ek mjög gjarnan á milli Hvolsvallar og Reykjavíkur og ætli ég þurfi ekki að skipta um rás á að giska þrisvar sinnum til að halda Ríkisútvarpinu inni hvort sem það er á Rás 1 eða Rás 2. Hins vegar þegar ég hlusta á einkaútvarpsstöð eins og Útvarp Suðurland þarf ég aldrei að skipta um stöð. Geisli þeirra er svona mun sterkari. Sömu sögu er að segja um Íslenska útvarpsfélagið, að mun betri skilyrði eru fyrir það. Það er auðvitað til vansa fyrir Ríkisútvarpið að vera ekki með betri útsendingarskilyrði á landinu öllu þar sem við borgum afnotagjald af þessum ágæta fjölmiðli okkar.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn og hæstv. menntmrh. fyrir svörin, og verð að segja að þau eru stórum jákvæðari en svör sem ég fékk við sams konar spurningum sem ég lagði fram í fyrra. Ríkisútvarpið virðist því eitthvað hafa tekið við sér. Það er rétt sem hér kom fram að ákveðnir blettir í Reykjanesbæ virðast vera dauðir þegar um er að ræða útsendingar, sérstaklega ríkissjónvarpsins. Fólk hefur keypt sér magnara, það hefur keypt sér sérstök loftnet en ekkert hefur dugað. Að vísu var ég ekki ein af þeim sem var spurð þegar þessi könnun var gerð, sem hæstv. ráðherra vitnaði hér til, en ég verð að segja að ég skil vel að standa skuli í fólki ef það á að fara að leggja til sérstaklega, einu sinni enn, nýtt loftnet til að geta séð ríkissjónvarpið sem það borgar mánaðarlega af sömu upphæð og aðrir landsmenn.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin og öðrum þingmönnum fyrir undirtektir við þær spurningar sem hér hafa verið bornar fram. Ég er ekki alls kostar ánægður með svörin frá hæstv. ráðherra. Það þarf ekki að vitna í skoðanakönnun þar sem ekkert svarhlutfall var, en ég get fullyrt og Suðurnesjamenn vita það að mjög mikil óánægja er með þessa stöðu mála, sérstaklega á tilteknum stöðum eins og ég rakti áðan. Það er mjög brýnt að lagfæra þetta. Ég gat um að átt hefðu sér stað viðræður milli forsvarsmanna sveitarfélaga á Suðurnesjum og Ríkisútvarpsins um úrbætur sem var lofað. Þær hafa látið á sér standa en ég kýs hins vegar að skilja orð menntmrh. þannig, sérstaklega svarið við síðustu spurningunni þar sem hann lýsti sig reiðubúinn að stuðla að samstarfi Íslenska útvarpsfélagsins og RÚV, að gengið yrði í að leysa þessi vandamál. Ég las áðan upp úr bréfi frá Íslenska útvarpsfélaginu sem er að vinna að þessum málum, í kjölfar m.a. þessarar fyrirspurnar, og ég treysti því að brugðist verði hratt og örugglega við í þessu efni. Suðurnesjabúar eiga vitaskuld rétt á að fá algerlega sambærilega þjónustu og aðrir landsmenn. Við vitum hins vegar að þetta er vandamál mjög víða á landinu og það þarf að ráða bót á því, ekki einungis á Suðurnesjum heldur einnig annars staðar og ég vil skilja orð menntmrh. þannig að hann muni af alefli beita sér í þeim efnum.

Herra forseti. Ég vil aðeins í tilefni af þeim orðum sem hér féllu geta þess að í þessari könnun var verið að spyrja um hvort fólk væri reiðubúið til þess, ef svo bæri undir, að kaupa nýtt loftnet og þá yrði hægt að taka á þessu máli með öðrum hætti. Það kom fram í þeirri könnun að meiri hlutinn var ekki tilbúinn til þess, fyrir utan það hve fáir tóku þátt í könnuninni eða svöruðu, enda er hún ómarktæk eins og fram hefur komið. En þetta sýnir bara að leitað hefur verið margra leiða til að reyna að bæta úr þessu. Þetta er tæknilegt úrlausnarefni fyrst og fremst og þá hljóta menn að velta fyrir sér öllum þeim tæknilegu úrræðum sem fyrir hendi eru og m.a. því hvort setja beri upp sérstaka endurvarpsstöð í Reykjanesbæ sjálfum en þá verða menn að nota sérstakar sjónvarpsgreiður til þess að ná í þá stöð. Þetta er meðal þeirra þátta sem Ríkisútvarpið hefur kannað. Að sjálfsögðu hlýtur það að vera markmið Ríkisútvarpsins að sjá til þess að sem flestir geti notið sæmilega þeirrar þjónustu sem það veitir. Og staðreyndin er að hér á landi ná 99,9% þjóðarinnar í sjónvarpið og er það með mestu dreifingu sem er að finna í nokkru landi. Varðandi það sem hv. fyrirspyrjandi vék sérstaklega að, þ.e. samvinnu við Íslenska útvarpsfélagið hf., þá er það svo að Ríkisútvarpið og Íslenska útvarpsfélagið hf. hafa nú þegar samvinnu víða um land um samnýtingu á aðstöðu. Og það verður að telja eðlilegt og æskilegt að geti bæði félagið og stofnunin leyst úr þessum vanda á Suðurnesjum með frekari samvinnu, þá ber að sjálfsögðu að stuðla að því.

Herra forseti. Í lögum um Lánasjóð ísl. námsmanna eru ákvæði um fjárhæð og úthlutun námslána. Lögin framselja stjórn LÍN vald til að ákveða fjárhæð námslána og úthlutunarreglur, þar með taldar reglur um hvað telja skuli til tekna við útreikning námslána en tekjur eins og þær eru skilgreindar af stjórn sjóðsins koma til frádráttar við útreikning á námsláni. Samkvæmt úthlutunarreglunum skulu tekjur eins og þær eru skilgreindar af stjórn sjóðsins því koma til frádráttar. Þetta ákvæði er nánar útfært og þar kveður á um það að tekjuskattsstofn námsmanna og maka teljist tekjur til frádráttar. Af því leiðir að allar skattskyldar tekjur samkvæmt lögum um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum, koma til frádráttar námsláni, þar með taldar húsaleigubætur. Þá hefur stjórn sjóðsins ákveðið frítekjumark, um 180 þús. kr. en 50% allra tekna umfram þá fjárhæð skerða námslánin. Húsaleigubætur eru skattskyldar tekjur. Bæturnar koma því til frádráttar útreikningi námslána sem nemur 50% líkt og gildir um hverjar aðrar tekjur. Vaxtabætur aftur á móti teljast ekki til tekna og koma því ekki til frádráttar. Með öðrum orðum má því segja að tekjulægstu námsmennirnir á leigumarkaðnum búi við það að húsaleigubætur sem þeir fá séu skattlagðar meðan námsmenn sem betur eru stæðir og eiga sitt eigið húsnæði fá vaxtabætur sem eru skattfrjálsar, auk þess sem við útreikning námslána er litið á húsaleigubætur sem tekjur sem skerða lánin. Ég hef hér útreikning sem er raunverulegt dæmi hjá námsmanni. Hann borgar í húsaleigu tæpar 30 þús. kr. og er með í húsaleigubætur tæpar 13 þús. kr. og ef þessi námsmaður vinnur sér inn 185 þús. yfir árið er skerðing á heildarláni yfir skólaárið vegna húsaleigubóta rúmar 76 þús. kr. Þetta er nærri því eins mánaðar námslán hjá námsmanni. Ég hef því leyft mér, herra forseti, af því að hæstv. ráðherra hefur til þess vald, að spyrja hvort hann sé reiðubúinn að beita sér fyrir því að húsaleigubætur námsmanna verði teknar út úr tekjustofni til skerðingar á útreikningi námslána þannig að jafnræði ríki milli námsmanna sem búa í eigin húsnæði og þeirra sem eru á leigumarkaðnum.

Herra forseti. Vorið 1994 samþykkti stjórn Lánasjóðs ísl. námsmanna einróma að einfalda úthlutunarreglur sjóðsins varðandi tillit til tekna námsmanna við ákvörðun námslána og hafa reglurnar hvað þetta varðar verið óbreyttar síðan. Þessi einföldun fól í sér að telja skyldi til tekna við útreikning námslána allar tekjur sem mynda skattstofn og aðrar ekki. Meginbreytingin frá þeim reglum sem áður giltu fólst í því að húsaleigubætur eða húsaleigustyrkir frá hinu opinbera skyldu teljast til tekna eins og önnur félagsleg aðstoð, svo sem atvinnuleysisbætur. Á móti kom að barnabætur og barnabótaauki taldist ekki lengur til tekna við útreikning námslána. Fyrir utan það að einfalda regluverkið og gera það aðgengilegra fyrir námsmenn var samþykkt stjórnarinnar frá árinu 1994 ótvírætt til hagsbóta fyrir námsmenn með börn á framfæri sínu. Könnun á vegum sjóðsins sl. vor sýndi að húsnæðiskostnaður námsmanna er mjög breytilegur, ekki síst þeirra sem búa í leiguhúsnæði. Svo dæmi sé tekið reyndist meðalleiga barnlausra námsmanna vera 22.600 kr. á mánuði samkvæmt úrtaki sjóðsins. Hæsta leigan á mánuði var á hinn bóginn 45 þús. kr. og sú lægsta 2.500 kr. Í ljósi breytilegs húsnæðiskostnaðar var þeirri hugmynd hreyft í stjórn lánasjóðsins að veita viðbótarlán til þeirra námsmanna sem sýna fram á mikinn húsnæðiskostnað. Ekki náðist að útfæra þessa hugmynd fyrir endurskoðun úthlutunarreglnanna sl. vor en hún kemur væntanlega aftur til athugunar við næstu endurskoðun reglnanna. Í ljósi þess að margt mælir með því að lánasjóðurinn skilgreini tekjur með sama hætti og skattyfirvöld er svar mitt við fyrirspurn hv. þm. neitandi. Ég tel á hinn bóginn eðlilegt að stjórn Lánasjóðs ísl. námsmanna kanni til hlítar þá hugmynd að veita viðbótarlán vegna mikils húsnæðiskostnaðar. Einnig tel ég eðlilegt að við næstu endurskoðun á reglunum um Lánasjóð ísl. námsmanna verði frítekjumarkið skoðað.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda sérstaklega fyrir að hafa lagt fram þessa fyrirspurn en ég tel að málið sé mjög knýjandi. Ég tel að námslán í dag séu óeðlilega lág miðað við viðurkenndan framfærslukostnað. Ég held að mjög mikið óréttlæti sé í því fólgið að núna þegar vaxtabætur eru skattfrjálsar hjá þeim sem eru að borga af lánum af eigin íbúð þá skuli húsaleigubætur vera skattskyldar og þess vegna dregnar frá við úthlutun námslána. Þetta kemur harðast niður á barnafólki sem þarf að leigja sér íbúð og mér finnst það sjálfsögð og eðlileg krafa að húsaleigubætur verði teknar út við úthlutun námslána.

Herra forseti. Námslánum er ætlað að nægja til greiðslu húsnæðiskostnaðar og annarrar framfærslu námsmannsins. Auk þess er lánað 45% til viðbótar ef námsmaðurinn hefur börn á framfæri. Það sem hefur breyst á síðustu árum er að komnar eru húsaleigubætur, 7.500 kr. á mann og síðan eru 4.500 kr. til viðbótar fyrir hvert barn. Þetta er nýtt. Auk þess eru vaxtabætur, sem eru kannski frekar sjaldgæfar þar sem námsmenn kaupa yfirleitt ekki íbúðir. Síðan er skattkerfið með bætur til þeirra sem hafa lág laun, sem námsmenn hafa yfirleitt, og meðlög hafa verið hækkuð verulega. Þetta leiðir til þess að einstæð móðir með tvö börn er með 170 þús. kr. til ráðstöfunar á mánuði allt árið um kring og hefur ekki efni á að gerast þingmaður af því að hún mundi lækka í ráðstöfunartekjum. Ég held að mjög brýnt sé að endurskoða reglur um námslán og taka tillit til allra bóta alls staðar frá úr öllum kerfum.

Herra forseti. Ég hygg að námsmenn, sem eru komnir með heimili og búnir að stofna fjölskyldu, þurfi ekki minni ráðstöfunartekjur en þingmenn. Ég held að erfitt sé að bera þetta tvennt saman í einhverjum neikvæðum tilgangi. Þess vegna fagna ég þeirri yfirlýsingu hæstv. menntmrh. að í vor verði frítekjumark námslána til endurskoðunar. Ég veit að einmitt sá þáttur hefur verið hvað erfiðastur fyrir námsmenn að geta þénað nægilega mikið til að standa straum af rekstri heimilis þar sem eru börn og venjulegur rekstur sem allir aðrir landsmenn þurfa að viðhafa í eðlilegu lífi. Ég held að það sem kom fram hjá hæstv. menntmrh. leysi í raun þau mál sem námsmenn hafa mestar áhyggjur af ef frítekjumarkið verður hækkað um þær upphæðir sem máli skipta.

Herra forseti. Ég hélt satt að segja að það væri mjög einfalt svar við þeirri spurningu sem ég lagði fyrir hæstv. menntmrh., að svarið væri já við því að ríkja ætti jafnræði varðandi vaxtabætur og húsaleigubætur við útreikning námslána. Ég verð að segja að mér finnst það mjög sérstakt að alþingismenn skuli hafa afsalað sér því valdi til stjórnar sjóðsins að ákveða hvort húsaleigubætur séu inni eða úti að því er varðar útreikning á námslánum sem hefur verið ákveðið 1994 að húsaleigubætur mundu þá skerða námslánin. Út af fyrir sig má segja að það sem fram kom hjá ráðherranum hæstv. sé jákvætt. Það sem fram kom hjá ráðherranum er raunverulega viðurkenning á því að óréttlæti sé í því fólgið að námslán geti skerst um 70--80 þús. kr. vegna húsaleigubóta meðan vaxtabætur skerða ekki námslánin. Hæstv. ráðherra nefndi að það yrði skoðað að veita viðbótarlán vegna mikils húsnæðiskostnaðar. Ráðherrann á þá væntanlega líka við þá sem eru í eigin húsnæði. Ég vil fá það nánar skýrt frá ráðherranum hvort hann er bara að tala um þá sem eru í leiguhúsnæði eða líka þá sem eru í eigin húsnæði. Ég vil fagna því einnig að frítekjumarkið verði skoðað þannig að það verði þá rýmra. En ég vil spyrja hæstv. ráðherra því að hann nefndi að þetta yrði gert við næstu endurskoðun: Af hverju að bíða eftir því? Er ráðherrann ekki sjálfur tilbúinn til þess að beita sér fyrir því og beina þeim tilmælum til sjóðsins að þessar reglur verði endurskoðaðar án tafar?

Herra forseti. Ég er ekki reiðubúinn til þess að beita mér fyrir því að þessar reglur verði endurskoðaðar án tafar. Búið er að leggja fram fjárlagafrv. með ákveðnum hætti og tillögum frá menntmrn. og lánasjóðnum sem byggjast á þeim forsendum sem liggja að baki úthlutunarreglunum. Það verður að taka þetta upp í ljósi þess hvernig menn vinna að fjárlagagerð á næsta ári og hvaða ramma menn setja sér þar. Hins vegar tel ég að markmiðið eigi að vera að hækka frítekjumarkið og einnig að svara þeirri spurningu sem hv. þm. var með með þeim hætti að veita viðbótarlán vegna mikils húsnæðiskostnaðar. Eins og ég nefndi áðan er þetta mjög mismunandi. Í svari mínu kom fram að hæsta leigan var 45 þúsund kr. á mánuði og lægsta leigan 2.500 kr. Þarna verða menn að finna meðalhófsreglu sem er mótuð af sanngirni. Töluverð vinna var lögð í þetta núna í vor en samkomulag náðist ekki um að fylgja því fram. Nú er þeirri vinnu haldið áfram og ég á von á því að næsta vor verði tekið á þessu máli þegar úthlutunarreglur eru endurskoðaðar.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. menntmrh. Fjarnám með tölvutækni er nýr lykill að möguleikum fólks til símenntunar. Ljóst er að í nútímasamfélagi verða þegnarnir aldrei fullnuma. T.d. er talað um það að 80--90% af nútímalæknisfræði hafi þróast á síðustu 10--15 árum. Fjarnám gerir fólki kleift að stunda nám í heimabyggð og er því mikilvægur þáttur í að efla búsetu á landsbyggðinni og eykur þannig möguleika og tækifæri fólks til símenntunar. Í haust upplifði ég það að taka þátt í kennslustund í Menntaskólanum á Ísafirði þar sem kennsla fór fram í hjúkrunarfræði í beinni útsendingu frá Háskólanum á Akureyri. Fjarnám er því í raun háskóli í heimabyggð og opnar nýja og spennandi möguleika fyrir fólk á öllum aldri. Hins vegar kemur þó fjarnám aldrei í staðinn fyrir hinn staðbundna skóla heldur er í raun og veru hrein viðbót. Þess vegna spyr ég hæstv. menntmrh.: ,,1. Hvaða skólar á framhalds- og háskólastigi bjóða fjarnám? 2. Hvaða kröfur eru gerðar til þeirra sem hyggjast stunda fjarnám á Íslandi? 3. Hvaða námsstigi er hægt að ljúka með fjarnámi á Íslandi og hvaða prófgráður veitir það? 4. Hverjir sækjast helst eftir fjarnámi og hvernig er skipting nemenda eftir aldri, kyni og búsetu?``

Herra forseti. Þetta er mjög viðmikil fyrirspurn og ég efast um að ég komist yfir að svara henni til fulls á þeim skamma tíma sem ég hef til ráðstöfunar. Það er ljóst að það hefur orðið bylting í fjarnámskennslu hér á landi og við erum rétt að hefja það ferli og mikið á eftir að gerast núna á þessum vetri og næstu mánuðum. Í fyrsta lagi er spurt: Hvaða skólar á framhalds- og háskólastigi bjóða fjarnám? Á framhaldsskólastigi býður Verkmenntaskólinn á Akureyri fjarnám. Skólinn hefur rekið fjarkennslu samfellt frá vorönn 1994. Á vorönn 1998 voru 84 áfangar í boði. Á haustönn 1998 býður einnig Fjölbrautaskólinn við Ármúla þrjá áfanga á sviði heilbrigðisfræða og sér Verkmenntaskólinn á Akureyri um umsýslu námsins. Menntmrn. samdi við Verkmenntaskólann á Akureyri á sínum tíma um að hann yrði tilraunaskóli á þessu sviði og þeir samningar renna út núna um áramótin. Á háskólastigi býður Kennaraháskóli Íslands fjarnám fyrir verðandi leikskólakennara og grunnskólakennara. Háskóli Íslands býður á haustönn 1998 upp á fjarnám í einu námskeiði á vegum jarð- og landafræðiskorar. Háskólinn á Akureyri býður á þessu hausti upp á fjarnám í einstökum námskeiðum í hjúkrunarfræði og rekstrarfræði. Þá hóf Viðskiptaháskólinn í Reykjavík í haust tilraunakennslu með einn hóp í tölvunámi og skólarnir eiga samstarf við fræðslunet Austurlands. Samvinnuháskólinn á Bifröst og Bændaskólinn á Hvanneyri eru að undirbúa fjarkennslu sem hefst núna um áramótin eða jafnvel næstu mánaðamót. Í öðru lagi er spurt hvaða kröfur séu gerðar til þeirra sem hyggjast stunda fjarnám á Íslandi. Gerðar eru sömu kröfur um undirbúningsnám og til þeirra sem annars hyggja á nám í viðkomandi skóla. Að auki er þess krafist að viðkomandi hafi aðgang að nettengdri tölvu. Í þriðja lagi er spurt hvaða námsstigi sé hægt að ljúka með fjarnámi á Íslandi og hvaða prófgráður það veiti. Eins og stendur er hægt að ljúka almennu bóknámi á framhaldsskólastigi með stúdentsprófi og B.Ed.-námi frá leikskólaskor og grunnskólaskor Kennaraháskóla Íslands. Í fjórða lagi er spurt: Hverjir sækjast helst eftir fjarnámi og hvernig er skipting nemenda eftir aldri, kyni og búsetu? Sitthvað ræður því að nemendur velja fjarnám. Í könnun Verkmenntaskólans á Akureyri á haustönn 1997 og vorönn 1998 kemur fram að 16% völdu fjarnámið á haustönn 1997 vegna búsetu en 47% á vorönn 1998. Á haustönn 1997 nefndu 21% vinnu en á vorönn 17%. Um fjórðungur tilgreinir á báðum önnum að fjarnám hafi orðið fyrir valinu vegna þess að viðkomandi þurfi að ráða tíma sínum. Svo eru alltaf einhverjir sem velja fjarnám vegna þess að þeim finnst það skemmtilegur kostur. Sennilega eru svipaðar ástæður hjá nemendum í fjarnámi annarra skóla. Á vorönn 1998 voru flestir nemendur í fjarnámi Verkmenntaskólans á Akureyri á aldrinum 20--40 ára. Konur voru 66% þátttakenda á vorönn 1998, en 53% á vorönn 1997. Karlar voru hins vegar 34% vorið 1998, en 47% 1997. Nemendur Verkmenntaskólans á Akureyri búa mjög víða. Á vorönn 1998 voru alls 82 prófstaðir, 56 innan lands og 26 erlendis. Á vorönn 1997 voru prófstaðir 51, 41 innan lands og 10 erlendis. Á haustönn 1997 voru prófstaðir alls 54, 45 innan lands og 9 erlendis. Á vorönn 1998 voru nemendur austast í Taílandi, vestast í Kaliforníu í Bandaríkjunum og syðst í Namibíu. Á þessu sést að búseta nemenda er talsvert dreifð. Í fjarnámi í leikskólaskor Kennaraháskóla Íslands, sem hófst vorið 1998, er meðalaldur nemenda 29 ár. Alls voru teknir inn 24 nemendur, 23 konur og 1 karl, og koma þeir úr öllum landshlutum en tæpur helmingur kemur af Reykjavíkursvæðinu. Í fjarnámi í grunnskólaskor Kennaraháskóla Íslands eru alls 123 nemendur, 108 konur og 15 karlar. Meðalaldurinn er 34 ár. Nemendur koma af öllum landsvæðum en flestir búa á Vesturlandi, Vestfjörðum, Norðurlandi vestra og Suðurlandi. Erlendis búa 6 nemendur. Í námskeiði Háskóla Íslands í inngangi að ferðamálafræði eru um 25 nemendur á Ísafirði, Neskaupstað, Egilsstöðum, Hornafirði og Reykjanesi. Að auki tekur álíka stór hópur þátt í námskeiðinu í Reykjavík. Í fjarnámi Háskólans á Akureyri í hjúkrunarfræði eru 9 konur frá Ísafirði og nágrenni. Þær eru á aldrinum 22 til 34 ára. Þá eru 17 nemendur í fjarnámi í rekstrarfræði, sex á Austurlandi, fimm konur og einn karl, og ellefu á Akureyri, sex konur og fimm karlar. Þessir nemendur eru á aldrinum 27--43 ára. Í tilraunahópi Viðskiptaháskólans í Reykjavík byrjuðu 17 nemendur, fjórar konur og þrettán karlmenn. Um helmingur nemenda er milli fertugs og fimmtugs og flestir búa á Austurlandi enda er verkefnið unnið í samstarfi við fræðslunet Austurlands. Brottfall í náminu er svipað því sem gerist í staðbundnu námi.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli hér og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Greinilegt er að mikið er um að vera í þessum málum hér á landi. Og það er ljóst að tilkoma fjarnáms og fjarkennslu og símenntunar og hvað þetta heitir allt saman opnar mörgum mikla möguleika á að auka við sitt nám. Ég vek athygli á því að á morgun verður merkur viðburður á Samvinnuháskólanum á Bifröst þar sem skólinn mun opna kynningu á fjarnámi sem Samvinnuháskólinn mun bjóða upp á og hefst eftir áramót. Það mun opna mörgum möguleika til viðbótarnáms, sem hafa stundað nám við skólann bæði hér á landi og erlendis. En ég vil, hæstv. forseti, þakka bæði hv. þm., Ísólfi Gylfa Pálmasyni, og hæstv. ráðherra. Ég tel að þetta sé mál sem við eigum að veita mikla athygli í framtíðinni og leggja okkur fram um að byggja sem best upp þannig að flestir geti notið.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda og ráðherra fyrir svörin. Það er rétt sem fram kom hjá ráðherra að bylting hefur orðið í fjarkennslumálum að undanförnu. Ég vil í þessu samhengi nefna hlut fræðslunets Austurlands en tilgangur þess er m.a. að hlutast til um að boðið verði upp á háskólanám á Austurlandi með m.a. fjarfundabúnaði, og í öðru lagi að efla símenntun og fullorðinsfræðslu á Austurlandi. Fræðslunetið er tengiliður á milli háskólastofnana, fyrirtækja og einstaklinga á Austurlandi. Það er einnig tengiliður á milli Austfirðinga og annarra menntastofnana sem hafa upp á styttra eða lengra nám að bjóða. Fræðslunetið kynnir, skipuleggur og miðlar námi til íbúa Austurlands. Ég tel mjög mikilvægt að sá kynningarþáttur sé til staðar til þess að fólk átti sig á þeim miklu möguleikum sem fjarkennslan hefur upp á að bjóða.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir að hreyfa þessu máli og fyrir góð svör. Fjarnám er ákaflega mikilvægt og kann að koma í veg fyrir eina ástæðu flutnings fólks af landsbyggðinni. Nú þurfa menn ekki lengur að senda börn sín til náms í Reykjavík. Fjarnámið og netið mun breyta öllu námi og líka skólunum og skipulagi skóla. Það mun jafnvel breyta kröfum til skólabygginga. Sérstaklega held ég að leggja þurfi áherslu á að hanna námsgögn sem henta netinu. Ég skora á hæstv. menntmrh. að gera sérstakt átak í skipulagi fjarnáms og alveg sérstaklega til að gera átak í að útvega nýtt námsefni.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn og hæstv. menntmrh. fyrir mjög skýr og greinargóð svör. Hér er spurt um mjög mikilvægan þátt menntastefnunnar sem er smátt og smátt að styrkjast. Því miður vantar mikið á að fullnægjandi aðstaða sé komin til fjarnáms hér á landi. Eins og fram kom hjá hæstv. menntmrh. er eingöngu hægt að ljúka námi úr Verkmenntaskólanum á Akureyri og frá kennarabraut Háskólans á Akureyri gegnum fjarnám. Víðast hvar er eingöngu um einstök námskeið að ræða og er það mjög miður. Margir byrja og telja að þarna sé eitthvað fyrir sig en það er ekki á nógu mörgum sviðum. Eins og fram kom í svari hæstv. ráðherra eru konur meiri hluti þeirra sem stunda þetta nám. Það er mjög skiljanlegt vegna þess að oft búa konur á landsbyggðinni við atvinnuleysi og eru búsettar þar vegna atvinnu eiginmannsins. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra, ef hann hefur tök á að svara, hvort til standi í fyrirsjáanlegri framtíð að koma á fjarnámi á fleiri sviðum þannig að hægt sé að ljúka því að fullu.

Virðulegi forseti. Það er ástæða til þess að fagna uppbyggingunni sem átt hefur sér stað í fjarnámi hér á landi á allra síðustu árum. Það er ekki síst fyrir áhuga og frumkvæði hæstv. menntmrh. að þetta hefur gerst. Ég vil líka vekja athygli á því að Byggðastofnun, undir forustu hv. þm. Egils Jónssonar, beitti sér fyrir því að setja upp svokallaða byggðabrú og sem sköpuðu möguleika til fjarnáms í landshlutum sem ekki höfðu verið áður. Þetta er ómetanlegt fyrir hinar dreifðu byggðir, hefur t.d. þegar skilað sér áþreifanlega á Ísafirði þannig að til eftirbreytni er. Nú finnst mér komið að því að skoða hvernig hægt sé að beita þessari tækni til að efla grunnskólanámið, einkanlega úti í hinum dreifðu byggðum. Það er ánægjulegt til þess að vita að Samband sveitarfélaga hefur óskað eftir samstarfi við menntmrn. og Byggðastofnun við tilraunaverkefni sem fram fer í tengslum við skólana í Strandasýslu. Ef það tekst sem skyldi mun það efalaust þýða mikla byltingu í grunnskólahaldi víða um landið.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir fyrirspurn og greinargóð svör. Ég tek undir þau sjónarmið sem hér hafa verið nefnd. Ég tek og undir orð hv. þm. Péturs Blöndals um mikilvægi þess að endurskoða kennslugögn með hliðsjón af þessari nýju tækni. En ég vildi einnig hvetja hæstv. ráðherra til að taka frumkvæði í tvennu öðru. Annars vegar í að skipuleggja skólastarf og hefja undirbúning á því í samstarfi við þá aðila sem starfa í skólum. Skipulag skólahalds tekur að mörgu leyti mið af kennsluháttum sem grundvallast á öðru en þessari tækni. Þar er að verða breyting og hún mun verða enn meiri og ekki er ráð nema í tíma sé tekið. Hins vegar hefur einn þáttur í þessu valdið nokkrum vandræðum og er enn eitt dæmið um það hvernig tæknin siglir í sjálfu sér fram úr nútímanum og það eru kjarasamningar. Þetta er öðruvísi kennsla en hin hefðbundna. Kjarasamningar hafa ekki tekið mið af henni og það hefur staðið þróun þessa mikilvæga máls nokkuð fyrir þrifum. Æskilegt væri að taka á því.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir skýr og greinargóð svör. Fyrirspurnin er að vísu yfirgripsmikil, ég hygg að hann hafi ekki getað svarað fyrirspurninni til hlítar á þeim tíma sem er varið til slíkra spurninga. Þó kemur í ljós hve miklir möguleikar eru að verða í fjarnámi á Íslandi og er mjög ánægjulegt til þess að vita hve framþróunin hefur verið mikil hér á landi. Hún er í raun byltingarkennd og fólk hefur ótrúlega möguleika á símenntun vítt og breitt um heiminn eins og kom fram í svari hæstv. ráðherra. Ég gleðst líka yfir því hve þingmenn sýna þessu máli mikinn áhuga. Það er eðlilegt þar sem þetta tengist öllum landshlutum á Íslandi og ég hygg að í nánast öllum landshlutum séu menn í það minnsta farnir að huga að fjarnámi. Það er auðvitað gott. Ég minni á það sem ég sagði í upphafi máls míns að fjarnám kemur auðvitað ekki í stað hinna hefðbundnu skóla. Það tekur líka sinn tíma, eins og hv. þm. Hjálmar Árnason sagði, að læra á þessa nýju tækni. Það tekur nemendur sinn tíma. Ég veit dæmi þess að þessari tækni hafi verið beitt án þess að hún skilaði þeim árangri sem vænst var, m.a. vegna þess að eftir á að þróa þessa tækni þannig að nemendur læri að nýta sér hana. Að lokum þetta. Við getum glaðst yfir því að þróunin er í hárrétta átt á Íslandi og það er gaman til þess að vita að einmitt á morgun verður opnuð ein slík stöð við Samvinnuháskólann að Bifröst þar sem menn geta lokið háskólanámi, þ.e. bætt við sig háskólanámi í fjarnámi.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt að huga þarf að námsefni fyrir þessa nýju aðferð við kennslu. Nú þegar nýjar námskrár koma út fyrir grunnskólann og framhaldsskólann verður gert átak í að framleiða meira af kennsluhugbúnaði sem duga til fjarkennslu og nýtingar á upplýsingatækninni við alla kennslu. Varðandi kjaramálin er það einnig rétt að sérstakir kjarasamningar um þetta mál hafa ekki tekist varðandi framhaldsskólakennara. Eitt af því sem tilraunin í Verkmenntaskólanum á Akureyri miðar að er að fá úr því skorið hvernig þessu starfi er háttað hjá kennurum. Því miður verður að segja að þar hefur borið nokkuð á milli og ég er ekki að fullu sáttur við þróun þess máls, sérstaklega nú síðsumars. En það er unnið að því að finna þar lausn og mikið ríður á að þetta verði gert í góðri sátt við starfsmenn skólanna. Að sjálfsögðu er fjarnám þannig úr garði gert að í sjálfu sér væri hægt að búa til námsefni hvar sem er. Það þarf hvorki að vera bundið við Verkmenntaskólann á Akureyri né aðrar skólastofnanir. Aðalatriðið er að fá hæft fólk til þess að búa til námsefnið, bjóða það og síðan að próf séu tekin undir því eftirliti sem menn kjósa. Ég vil einnig taka undir það sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sagði um byggðabrúna og framtak Byggðastofnunar til að auðvelda þetta. Það hefur verið ómetanlegt og fróðlegt að sjá hve fljótt skólarnir hafa gripið við sér þegar þessi nýja tækni kom til sögunnar. Við sátum nokkrir saman á fundi sem ég held að hafi farið fram á sjö stöðum á landinu samtímis þegar við opnuðum fræðslunet Austurlands. Núna á að sigla með þetta inn í grunnskólann. Menntmrn. hefur veitt Sambandi ísl. sveitarfélaga styrk til að hefja tilraunastarf með fjarnám á grunnskólastigi. Að því verður sérstaklega hugað, fyrst í skólum í Strandasýslu.

Hæstv. forseti. Ríkisútvarpið er gjarnan nefnt útvarp allra landsmanna og hið sama gildir um ríkissjónvarpið, enda greiða landsmenn fast afnotagjald til Ríkisútvarpsins fyrir þjónustu þess. Nú hafa ekki allir landsmenn aðstöðu til að njóta útsendinga Ríkisútvarpsins og sjónvarpsins vegna þess að móttökuskilyrði fyrir útsendingarnar eru ófullnægjandi á ýmsum svæðum landsins. Á Vesturlandi hefur ítrekað verið kvartað undan því að á ákveðnum svæðum í kjördæminu náist sjónvarpsútsendingar illa og á tíðum alls ekki. Einnig hefur verið kvartað undan slæmum móttökuskilyrðum útvarpssendinga Ríkisútvarpsins. Þessar kvartanir hafa komið frá íbúum kjördæmisins og jafnframt hafa komið fram ályktanir um þetta efni frá sveitarstjórnum og samtökum þeirra í kjördæminu. Það er ljóst að það að njóta þjónustu fjölmiðla er hluti af lífsgæðum nútímans og má einnig flokka það undir búsetuskilyrði. Í umræðum um byggðaþróun í landinu skiptir þetta verulegu máli. Krafa landsbyggðarfólks er að hafa sömu tækifæri til þess að njóta þjónustu Ríkisútvarpsins og sjónvarpsins og íbúar í þéttbýlinu. Þetta mál hefur ítrekað verið rætt á Alþingi og gjarnan verið lagt upp í formi fyrirspurna sem kallað hafa á miklar umræður um málið. Þar sem kvartanir berast enn vegna þessa ber ég upp eftirfarandi fyrirspurnir til hæstv. menntmrh. og koma þær fram á þskj. 269. 1. Hvað hefur Ríkisútvarpið gert á síðustu árum til þess að bæta móttökuskilyrði útvarps og sjónvarps á Vesturlandi? 2. Hefur Ríkisútvarpið áform um aðgerðir til að bæta móttökuskilyrðin á Vesturlandi þannig að allir Vestlendingar geti notið þjónustu Ríkisútvarpsins á fullnægjandi hátt? 3. Finnst ráðherra eðlilegt að þeir íbúar Vesturlands sem ekki geta notið þjónustu Ríkisútvarpsins á fullnægjandi hátt vegna lélegra móttökuskilyrða greiði fullt afnotagjald til Ríkisútvarpsins?

Herra forseti. Þessari fyrirspurn er svarað að fengnum upplýsingum frá Ríkisútvarpinu. Ég ætla að endurtaka það sem ég sagði áður um dreifikerfismál Ríkisútvarpsins almennt, að ákvarðanir um framkvæmd, endurnýjun og viðhaldi í dreifikerfinu hafa dregist á þessu ári vegna samningaviðræðna við Landssíma Íslands um rekstur dreifikerfis Ríkisútvarpsins. Þessum viðræðum er nú að ljúka og ljóst að sú meginbreyting verður að verulegur hluti stofndreifingar verður héðan í frá um ljósleiðara Landssímans. Þessi breyting eykur öryggi og gæði í stofndreifingu Ríkisútvarpsins og þýðir að móttökuskilyrði munu þegar batna víða. Í framhaldi af þessari breytingu er gert ráð fyrir stóraukinni fjárfestingu í sendum og endurvörpum Ríkisútvarpsins víða um land sem enn mun bæta móttökuskilyrðin. 55 millj. kr. eru áætlaðar til þessa verkefnis á næsta ári. Alls er áætlað að verja 175 millj. kr. á næstu fimm árum til endurnýjunar senda og endurvarpa í dreifikerfi Ríkisútvarpsins. Um 80% þeirrar fjárhæðar eru vegna senda og endurvarpa í dreifbýli. Minna má á að á síðustu missirum hefur Ríkisútvarpið beint kröftum sínum að uppbyggingu langbylgjustöðva á Gufuskálum og Eiðum. Stöðin á Gufuskálum var formlega opnuð fyrir rúmu ári. Nú standa yfir lokaprófanir á stöðinni á Eiðum og vonast er til að hún verði formlega tekin í notkun fyrir árslok. Síðan er spurt: ,,Hvað hefur Ríkisútvarpið gert á síðustu árum til þess að bæta móttökuskilyrði útvarps og sjónvarps á Vesturlandi?`` Eins og áður sagði var öflug langbylgjustöð opnuð á Gufuskálum fyrir rúmu ári og gefur hún samfellda móttöku útvarpsins um allt vestanvert landið og víðar. Loftnetum FM-senda við Ólafsvík og Þjóðólfsholt hefur verið breytt yfir í hringpólaða útsendingu sem gefur bætta viðtöku í bifreiðum. Fyrir um tveimur árum var settur upp nýr sjónvarpsendurvarpi við Hellissand. Þá er spurt: ,,Hefur Ríkisútvarpið áform um aðgerðir til að bæta móttökuskilyrðin á Vesturlandi þannig að allir Vestlendingar geti notið þjónustu Ríkisútvarpsins á fullnægjandi hátt?`` Svarið er: Ríkisútvarpið hefur áætlað kostnað við kosti til úrbóta á móttökuskilyrðum fyrir sjónvarp og útvarp um norðanvert Snæfellsnes sem nemur um 30 millj. kr. Ríkisútvarpið lítur á þessar úrbætur sem forgangsverkefni. Þá er spurt: ,,Finnst ráðherra eðlilegt að þeir íbúar Vesturlands sem ekki geta notið þjónustu Ríkisútvarpsins á fullnægjandi hátt vegna lélegra móttökuskilyrða greiði fullt afnotagjald til Ríkisútvarpsins?`` Í þessu efni er svar mitt hið sama og áður. Ég tel að að sjálfsögðu eigi menn að borga fyrir þá þjónustu sem þeir fá og að í þessu tilviki sé oft erfitt að sannreyna hvar vandinn liggur. Miðað við meginstefnuna ættu menn ekki að borga fyrir aðra þjónustu en þeir fá. Ríkisútvarpið hefur framfylgt stefnu í þessu efni sem hlýtur að heyra undir það að í hverju einstöku tilviki þarf að taka tillit til aðstæðna og meta hvað veldur vandræðunum.

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Magnúsi Stefánssyni í þessu máli og þakka honum fyrir að hreyfa því hér. Það vill svo til að ég dvel nokkuð mikið í frístundum á einu þessara svæða sem er sérstaklega til nefnt, það er efst í Kolbeinsstaðahreppi í Hnappadalnum og mér finnst hreint með ólíkindum að núna rétt fyrir lok 20. aldarinnar skuli vera svæði til á landinu þar sem íbúar búa við mjög slæleg skilyrði hvað útvarp varðar en þurfa samt að greiða fullt afnotagjald. Ég vek athygli á því í leiðinni að það er ekki bara nóg með það að þetta einstaklega fallega og gjöfula svæði sem Hnappadalurinn er búi við afleitt útvarpssamband heldur er símasamband á svæðinu algerlega óviðunandi líka. Ég vil því taka undir með hv. þm. þeirra Vestlendinga, Magnúsi Stefánssyni og hvetja til að úr þessu verði bætt hið allra fyrsta.

Herra forseti. Ég tek undir með síðasta ræðumanni og þakka hv. þm. Magnúsi Stefánssyni fyrir að hreyfa þessu máli. Margoft hefur verið kvartað á undanförnum árum beint til Ríkisútvarpsins. Þetta mál hefur einnig verið rætt á Alþingi hvað eftir annað og enn þá er það svo að í Kolbeinsstaðahreppnum er mjög slæmt samband bæði með síma og útvarp. Á Bröttubrekku dettur út útvarp og sími á þeirri leið yfir á Heydal og það er margsannað að margir svokallaðir svartir blettir eru enn þá á Vesturlandi þrátt fyrir að ástandið hafi batnað eftir að settur var magnari á Gufuskálum eða endurvarp á Gufuskálum en ég tek undir að ástæða er til þess að skoða þetta mál miklu betur og setja í þetta fjármagn. Það hefur alltaf verið kvartað undan því að það væri svo vont að ná í rafmagn. Við eigum núna möguleika að setja jafnvel upp vindmyllur til að framleiða rafmagn á þeim stöðum þar sem þyrfti að koma fyrir endurvarpa.

Herra forseti. Á síðasta ári lét Byggðastofnun gera mjög ítarlega könnun á viðhorfi landsbyggðarfólks til búsetuskilyrða. Þar kom fram að víða um land er nokkur óánægja með afþreyingarmöguleika fólks. Auðvitað er eðlilegt að á hinum fámennari stöðum sé afþreying fábrotnari en á höfuðborgarsvæðinu þar sem fólksfjöldinn er. Þess vegna skiptir gríðarlegu máli fyrir landsbyggðina að búa við góð skilyrði hvað varðar móttöku útvarps og sjónvarp en á því er mikill misbrestur og það er með ólíkindum í lok 20. aldar að koma á t.d. stað eins og Borgarnes sem er tæplega 2 þús. manna bær, nokkra tugi kílómetra frá Reykjavík, þar sem víða í bænum er ekki hægt að hlusta skammlaust á Ríkisútvarpið og sama gildir um sveitirnar þar fyrir vestan. Ríkisútvarpið hefur trassað það allt of lengi og ekki haft sem forgangsverkefni að bæta úr þessu en ég vil fagna því sem fram kom í svari hæstv. menntmrh. og sýnist að nú horfi mál til betri vegar. Ég treysti hæstv. ráðherra sem er vaskur maður til að fylgja þessu máli vel eftir. Mér finnst ástæða í leiðinni til að þakka hæstv. ráðherra fyrir framgöngu hans varðandi bætta útsendingu útvarps til fiskimiðanna fyrir Vesturlandi með nýjum langbylgjusendi frá Gufuskálum sem sjómenn eru afskaplega ánægðir með.

Hæstv. forseti. Mig langar til að þakka fyrirspyrjanda fyrir þetta og ég tek eindregið undir. Ég hef mikla reynslu af Húsafellssvæðinu í Borgarfirði. Þar eru 120 til 140 orlofshús í eigu ýmissa stéttarfélaga og þar eru fleiri þúsund manns á hverju sumri. Í útvarpi heyrist ekki nema í einstöku svæðum og þá með braki og brestum. Sjónvarp er með sömu annmörkum en þessum úrbótum hefur verið lofað margsinnis og lítils háttar verið litið á þetta en ástandið er óviðunandi þrátt fyrir fjölda athugasemda sem sendar hafa verið til viðkomandi yfirvalda.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir góð svör og einnig þakka ég hv. þm. fyrir umræðuna. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra að samningaviðræður eru uppi við Landssímann um dreifingu á útvarpsefni og sjónvarpsefni. Ljósleiðarinn sem slíkur er mjög góður og vel til þess fallinn að dreifa slíku efni en það er hins vegar ekki nóg því dreifðari svæði eru ekki í sambandi við ljósleiðara og því þarf að ráða bót á málum þeirra með endurvörpum og slíku. Ég vil fagna upplýsingum menntmrh. um áform um uppbyggingu senda og endurvarpa sem komu fram í svari hans. Einnig kom fram hjá hæstv. ráðherra að það er forgangsverkefni hjá Ríkisútvarpinu að byggja upp endurvarpskerfi á norðanverðu Snæfellsnesi og kostnaðaráætlun um það er upp á um 30 millj. Auðvitað ber að fagna því en hins vegar bendi ég á það eins og reyndar hefur komið fram í máli einstakra hv. þm. að afar slæmar aðstæður eru í dreifbýlli svæðum í kjördæminu og hér hafa verið nefnd einstök svæði, Hnappadalurinn, Húsafellssvæðið, jafnvel Borgarnes. Ég vil einnig bæta við Dalasýslunni. Þar hafa einnig komið fram ítrekaðar kvartanir um þetta. Hins vegar er ljóst að málin þokast áfram þótt kannski fari of hægt. En ég trúi því og veit reyndar að hæstv. menntmrh. mun beita sér af fullu afli til að tryggja öllum landsmönnum sömu aðstæður til að njóta útsendinga Ríkisútvarpsins og sjónvarpsins þannig að það standi undir því sem vera ber, að það sé allra landsmanna.

Herra forseti. Ég þakka umræðurnar og ítreka það sem ég hef áður sagt að að sjálfsögðu ber Ríkisútvarpinu að hafa það sem markmið að þjóna öllum landsmönnum eins að þessu leyti eins og öðrum. Ég er þeirrar skoðunar að umræður eins og þessar séu gagnlegar til áminningar um það hvar helst þurfi að taka til hendi en ég held líka að þær séu tímanna tákn af því að skoðun mín er sú að þessi tækni eigi eftir að taka svo örum framförum á næstu missirum og árum að við munum standa frammi fyrir allt öðrum kröfum í þessu efni en við gerum núna, bæði að því er símaþjónustu varðar og einnig að því er varðar hljóðvarps- og sjónvarpssendingar. Núna er að koma til sögunnar símkerfi sem er þannig að fyrst leitar síminn að stöðvum á jörðu niðri og síðan fer hann upp í gervitungl og menn geta verið með sama númerið hvar sem er í heiminum og alltaf náð sambandi. Ég er sannfærður um, hvað sem líður ljósleiðurum og kapalkerfum, að þeir tímar séu að koma að gervihnettir verði notaðir í ríkari mæli til að miðla upplýsingum og sinna fjarskiptum og allur almenningur muni geta nýtt sér það í ríkari mæli en áður. Við erum einnig með áform uppi um að koma á laggirnar stafrænum sendingum þar sem tíðnisviðið er notað með allt öðrum hætti. Að öllu þessu þarf að huga, jafnt að koma þessu til allra landsmanna og einnig að nýta sér þá tækni sem fellur best að þessum kröfum hverju sinni. Kröfurnar eru þær að menn hafi 100% þjónustu hvarvetna þar sem þeir eru staddir á landinu og við getum ekki fullnægt þeim kröfum nema með nýjum dreifikerfum og þar eru hnattrænu kerfin og sjónvarpskerfin líklega best fallin til að svara þessum kröfum.

Virðulegi forseti. Nú er háannaferðatímanum þetta ár lokið og er ánægjulegt til þess að vita hversu mikil aukning hefur verið í þeirri mikilvægu grein og er spáð áframhaldandi aukningu og er virkilega ástæða til að gleðjast yfir því að bjart er yfir í ferðaþjónustunni. Þó má segja að einn skuggi hvíli þar á, nefnilega mjög tíð slys á þjóðvegum landsins, slys í umferðinni sem má beinlínis rekja til lausagöngu búfjár á þjóðvegum. Þetta hefur illu heilli kostað mörg mannslíf fyrir utan eignatjón og örkuml og það er auðvitað mjög alvarlegt mál og alvarlegur skuggi á okkar ágætu ferðaþjónustu. Það sem meira er að drjúgur hluti af fórnarlömbum þessara slysa virðist vera erlendir ferðamenn og má ugglaust þar kenna um reynsluleysi þeirra en hingað sækja þeir í frjálsræðið á Íslandi, má segja bæði fyrir dýr og menn. Ég var reyndar í nokkrum vandræðum með það hvort ég ætti að beina fyrirspurn til hæstv. samgrh. eða dómsmrh. en komst nú að þeirri niðurstöðu að hér væri fyrst og fremst um öryggismál að ræða og vildi því beina fyrirspurninni til hæstv. dómsmrh. Ég geri mér grein fyrir því að þetta er ekkert einfalt mál og engin einföld svör til við þessu en ég leyfi mér eigi að síður að beina eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. dómsmrh.: Hyggst dómsmálaráðherra grípa til einhverra aðgerða í kjölfar alvarlegra slysa á þjóðvegum landsins sem rekja má til lausagöngu búfjár?

Herra forseti. Eins og fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda heyra þessi mál undir fleiri en eitt ráðuneyti. Samkvæmt vegalögum er hlutverk vegagerðar að annast girðingar samkvæmt reglum sem lög mæla fyrir um. Í annan stað heyrir búfjárhald undir landbrn. og rétt er að geta þess í tilefni af þessari fyrirspurn að landbrh. ákvað á liðnu sumri, eða í júlímánuði sl., að gefnu tilefni að skipa sérstaka nefnd til að fjalla um leiðir til að halda búfé frá helstu þjóðvegum landsins og fara yfir fyrri tillögur sem lagðar voru fram á árinu 1989 um það efni. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef mun mjög stutt í að tillögur frá þessari nefnd liggi fyrir. Þá er þess að geta að Umferðarráð hefur með höndum fræðslu og viðvaranir um þessi efni. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef fengið frá framkvæmdastjóra Umferðarráðs hefur ráðið í útvarpsþáttum beint athygli sérstaklega að þessari hættu og þar að auki hefur mikil áhersla verið lögð á að koma skilaboðum um þær hættur sem stafa af búfé á vegum til erlendra ferðamanna sem aka hér á landi og þar er um að ræða myndbönd og bæklinga með umferðarmerkjum á ensku þar sem sérstök áhersla er lögð á að nefna þær hættur sem steðja helst að erlendum ökumönnum. Ég hygg að bæði hin almenna áhersla Umferðarráðs í þeim tilgangi að vekja athygli erlendra ferðamanna á þessum hættum og sú nefndarskipun sem landbrh. beitti sér fyrir sýni að reynt hefur verið að bregðast við þessum vanda sem ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda að ástæða er til að gera.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að hreyfa þessu máli. Hér er um mjög stórt mál að ræða sem hefur margoft verið rætt vegna slysa og vandamála sem skapast af lausagöngu búfjár. Mjög mikilvægt er að ráða bót á þessum málum og fyrirbyggja slysahættu eins og frekast er kostur. Ég tel að náttúrlega sé um að ræða samstarfsverkefni nokkurra aðila eins og hæstv. ráðherra nefndi, t.d. dómsmrn., samgrn. og landbrn., að ógleymdum Bændasamtökunum því að hér þarf auðvitað að taka á á breiðum vettvangi. Hæstv. ráðherra nefndi girðingar með þjóðvegum og það er rétt að Vegagerðin hefur það hlutverk með hendi en hins vegar hefur mér skilist að það hafi verið nokkuð óljóst hver skuli halda við þessum girðingum þannig að þær haldi frá því búfé sem þær eiga að halda frá þjóðvegunum.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli og það er sannarlega ástæða til. En ég leyfi mér að nota tækifærið og minna á að málið hefur verið hér á dagskrá Alþingis í formi frv. sem ég hef flutt og endurflutt og beinist sérstaklega að þeim hluta þessa vandamáls sem er lausaganga stórgripa. Ég hef þetta frv. nú til endurskoðunar og hef sent það fulltrúum allra þingflokka og bind vonir við að það nái fram á næstu dögum, og lít á það sem hluta af því vandamáli sem við erum að ræða um. Ég vænti þess að það fái góðar undirtektir og vonandi afgreiðslu því að ég held að það sé ekki vansalaust fyrir Alþingi að hafa ekki tekið á þessu máli, a.m.k. þeim hluta þess sem langalvarlegastur er og veldur alvarlegustu slysunum og það eru óumdeilanlega árekstrar umferðar og stórgripa. Vandamálið sem snýr að sauðfjárræktinni er nokkuð annars eðlis og stærra í sniðum að taka á því, en lausaganga stórgripa er tímaskekkja og er löngu tímabært að taka á henni.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og þeim þingmönnum sem lögðu orð í belg, og ekki síst sérstökum áhuga hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar með gagnmerku frv. sem hann boðar. Ég er þó ekki alveg sammála að hættan sé eingöngu vegna stórgripa því að dæmin sýna að mjög mannskæð slys hafa orðið sem beinlínis má rekja til lausagöngu sauðfjár. Það er ljóst að ferðamannastraumur hingað til lands mun aukast, 10% á ári er spáð, og það er vissulega fagnaðarefni, en þá um leið að óbreyttu mun þessi slysahætta aukast enn frekar. Mannslíf er dýrt og þess vegna er mjög mikilvægt að gera hvaðeina sem hægt er til að koma í veg fyrir eyðingu þess. Eins og fram kom í svari hæstv. ráðherra má vænta mikils af nefnd þeirri sem hæstv. umhvrh. hefur skipað, en ég tek mjög undir með hv. þm. Magnúsi Stefánssyni að þetta er enn eitt dæmið um samstarfsverkefni margra ráðuneyta en hættan er sú að lítið gerist þegar aðeins eitt ráðuneyti kemur að svo viðamiklu máli. En við þurfum að gera allt hvað hægt er til þess að auka öryggið. Mér kemur til hugar, án þess að ég hafi nokkra lausn á þessu, að skylda bílaleigur og flugstöðvar að láta erlenda ferðamenn fá sérstaka bæklinga til að vara þá við þeirri hættu sem fylgir því að ferðast á Íslandi, en þeir eru jú komnir hingað til að njóta frjálsræðis sem allt kvikt nánast nýtur hér á Íslandi, en því eru margir erlendir ferðamenn óvanir. En ég þakka hæstv. ráðherra svörin.

Herra forseti. Það er rétt að minna á að Umferðarráð stendur fyrir því að afhenda erlendum ferðamönnum bæklinga þar sem varað er við þessari hættu. En vegna þess sem komið hefur fram um nauðsyn á samvinnu milli ráðuneyta er rétt að taka fram að nefnd sú sem landbrh. skipaði er skipuð fulltrúum frá landbrn., bændasamtökunum, Félagi ísl. bifreiðaeigenda, Sambandi ísl. sveitarfélaga og Vegagerðinni.

Virðulegi forseti. Það er öllum ljóst að samspilið í lífríki hafsins er afar flókið. Við höfum kynnst því á undanförnum mörgum árum að reynst hefur býsna örðugt að átta sig á stærð einstakra nytjastofna þó að vel sé reynt að vanda til vísindalegra rannsókna. Eitt er þó a.m.k. ljóst, að samspilið á milli einstakra nytjastofna er fyrir hendi með ýmsum hætti þó. Það er til að mynda ljóst að ef við nýtum ekki einhverja tiltekna nytjastofna þá hefur það ekki einasta áhrif á vöxt og viðgang þess stofns heldur líka á vöxt og viðgang annarra stofna. Þess vegna m.a. var það ákveðið að Hafrannsóknastofnun á sínum tíma fór út í svokallaðar fjölstofnarannsóknir til þess að gera sér grein fyrir því betur en áður hvaða áhrif þetta flókna samspil í lífríki hafsins hefði á vöxt og viðgang einstakra nytjastofna. Hér á landi hefur ríkt hvalveiðibann allt frá árinu 1984. Í 15 ár höfum við Íslendingar kosið að nytja ekki sjávarspendýrin í kringum landið. Það sér það auðvitað hvert mannsbarn að líffræðileg áhrif þess að nýta ekki svo stórvirka nytjastofna eins og hvalirnir eru hlýtur að hafa heilmikil áhrif á lífríkið í hafinu. Fæðuöflun hvalanna er þekkt, menn vita hvert hvalirnir leita eftir fæði, og þess vegna hafa vísindamenn verið að reyna að velta því fyrir sér hvaða áhrif það hefur á stöðu einstakra nytjastofna við landið að friða hvali. Það má kannski segja, þótt undarlegt sé, að koma hins fræga hvals Keikós hafi varpað nýju ljósi á þetta hjá almenningi. Þegar fólk gerir sér grein fyrir hvað þessi einstaka skepna étur þá held ég að það dyljist engum að áhrifin af því að veiða ekki hval á sama tíma og við nýtum aðrar tegundir hlýtur að hafa gríðarleg áhrif á þetta samspil í lífríki hafsins. Þess vegna hef ég leyft mér á þskj. 50 að spyrja hæstv. sjútvrh. um áhrifin af hvalveiðibanninu og spurningarnar eru þessar: Í fyrsta lagi. Hver verða áhrif þess á einstaka nytjastofna við Íslandsstrendur að viðhalda banni við hvalveiðum? Í öðru lagi. Hver gætu orðið efnahagsleg áhrif áframhaldandi hvalveiðibanns?

Herra forseti. Það er um margt erfitt að koma með óyggjandi svör við þeim spurningum sem hér eru lagðar fram. En að sjálfsögðu eru þær mjög áhugaverðar og mikilvægt að leita svara við þeim. Það voru stundaðar hvalveiðar hér á árunum 1980--1985 og þá störfuðu að meðaltali um 100 manns við veiðar og vinnslu þessara afurða og útflutningsverðmætið var á bilinu 1,3--2 milljarðar kr. Ef menn gefa sér þá forsendu að hvalveiðar yrðu reknar hér af svipuðum krafti og á þessum árum mætti reikna með að útflutningsverðmæti hvalafurða gæti verið a.m.k. um 1,5 milljarðar kr. að því tilskildu auðvitað að fyrir hendi væru markaðir fyrir þær afurðir. Hitt er þó miklu vandasamara að segja til um hvaða áhrif það getur haft á aðra fiskstofna að hvalveiðar eru ekki stundaðar. Það hefur verið sett fram af hálfu vísindamanna að líklegt sé að hvalir hér við land éti um 6 milljónir tonna af sjávarfangi á ári, þar af sé sennilega þriðjungurinn fiskur, þar á meðal nytjafiskar eins og þorskur og loðna. Síðan hafa verið settar fram tilgátur um að það geti leitt til minni þorskveiði sem nemur um 20% eða að langtímaafrakstur af þorskveiðum geti minnkað um allt að 20% frá því sem ella yrði ef hvalveiðar væru ekki stundaðar. En á það verður að leggja áherslu að þetta eru vísbendingar, tilgátur sem ekki hafa verið færðar vísindalegar sönnur á og þess vegna afskaplega vandmeðfarið að leggja tölulegt mat á þessar niðurstöður, en þær sýna mikilvægi þess að Hafrannsóknastofnun geti haldið áfram fjölstofnarannsóknum sínum þannig að við fáum haldgóða vitneskju um þessi áhrif. En ég hygg að óhætt sé að segja að flest bendir til þess að áhrifin séu veruleg og að öllum líkindum yrði ávinningur af því að hefja hvalveiðar að nýju fyrst og fremst í því fólginn að auka veiðar úr öðrum nytjastofnum.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir að spyrja um þetta mál. Hann hefur verið óþreytandi að koma með ábendingar um að nauðsynlegt sé að hefja hvalveiðar. Það hefur komið fram að við getum búist við minnkandi veiði um allt að 30--50 þúsund tonn af þorski ef svo fer sem menn hafa bent hér á. Því hefur líka verið slegið fram að líklega geti verið um allt að 3 milljarða kr. virði að ræða af hvalafurðum, verulega hærri tala en hæstv. sjútvrh. nefndi, ef það væri framreiknað frá því þegar hvalveiðar voru og hétu. Ég tel ástæðu til að drífa í að taka ákvörðun um að hefja hvalveiðar. Það á að leyfa veiðar á hrefnu til að byrja með og þó svo að veltan komist ekki svo hátt sem nefnd var áðan í tölum, þá er ástæða til að byrja þó að um minni upphæð yrði að ræða.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Einari Guðfinnssyni fyrir að hreyfa þessu máli. Það komu fram athyglisverðar upplýsingar hjá hæstv. sjútvrh. um það magn af sjávarfangi sem talið er að hvalir éti á miðunum. Ég held að það sé alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að ávinningurinn er kannski fyrst og fremst og aðallega í því að við getum aukið veiðar okkar, og það er ekkert smámál. Þjóðin lifir á veiðum og nýtingu fiskstofnanna. Við erum komin í bullandi samkeppni við hvalastofnana um nýtingu á þessum fiskstofnum og ég tel að það sé ekki eftir neinu að bíða að taka ákvörðun um að hefja hvalveiðar sem allra fyrst. Og ég vil hvetja hæstv. sjútvrh. til dáða í þeim efnum og að beita sér fyrir því að við tökum ákvörðun um að hefja hvalveiðar og nýta okkar sjálfsagða rétt til að nýta sjávarfang og spendýrin við landið. Ég tek undir það með hv. þm. Gísla Einarssyni við eigum að hefja hrefnuveiðar sem allra, allra fyrst.

Herra forseti. Í lok síðasta mánaðar hélt félagsskapurinn Sjávarnytjar ráðstefnu um hvalveiðar og stöðu hvalveiðimálanna. Hjá Gísla Víkingssyni, sem er helsti hvalasérfræðingur Hafrannsóknastofnunarinnar, komu fram svipaðar upplýsingar og hæstv. ráðherra gaf hér áðan, þ.e. að hvalirnir í hafinu við Ísland ætu svona rúmlega 2 milljónir tonna af fiski á ári, þar af hrefnan um helminginn. Það kom líka fram hjá honum að eftir örfá ár gætum við staðið frammi fyrir því, ef við ekki stemmum stigu við ótakmarkaðri fjölgun hvalanna, að þurfa að skera niður þorskveiðar okkar um 10--20%, 30--60 þúsund tonn á ári að útflutningsverðmæti upp á 4--7 milljarða kr. Þarna er náttúrlega mjög stórt mál á ferðinni og við getum ekki látið eins og ekkert sé. Ég hitti nýlega togaraskipstjóra á Snæfellsnesi, sem var að koma úr veiðiferð út af Vesturlandi, og hann sagði mér frá því að þegar hann lagði af stað í land taldi hann 24 stróka frá stórhvelum út um brúargluggann. Og skipstjóri á öðrum togara sem var aðeins grynnra á slóðinni hafði sömu sögu að segja. Nótaveiðimenn kvarta undan því að það sé ekki friður fyrir þessum skepnum á loðnumiðunum. Við verðum að bregðast við og láta nú slag standa og hefja hvalveiðar á ný.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir þessar upplýsingar sem eru mjög mikilsverðar í þá umræðu sem fer fram um nýtingu á lífríkinu. Menn hafa verið að reyna að gera lítið úr efnhagslegu mikilvægi þess að hefja hvalveiðar. Menn hafa verið að reyna að draga í efa að það borgaði sig nokkuð að hefja hvalveiðar. Hvað leiða upplýsingar hæstv. sjútvrh. í ljós? Í fyrsta lagi að ef vel tekst til um hvalveiðarnar gætu veiðarnar sjálfar skapað um einn og hálfan milljarð í útflutningstekjur og sjálfsagt er þetta varlega áætlað. En þetta er ekki aðalatriðið eins og hæstv. ráðherra benti á. Aðalatriðið er auðvitað það hver áhrifin eru af hvalveiðibanni á stöðu annarra nytjastofna. Í máli hæstv. ráðherra kom fram að áframhaldandi hvalveiðibann gæti haft þau áhrif til lengri tíma litið að langtímaafrakstur þorskstofnsins gæti minnkað um allt að 20%. Algeng veiði á þorski á undanförnum árum hefur legið á bilinu 300 til 350 þús. tonn, varlega áætlað, 20% af því þýða 60--70 þús. tonn á ári. Ég aflaði mér þeirra upplýsinga hjá Þjóðhagsstofnun í morgun hver áhrifin yrðu á útflutningstekjur okkar Íslendinga ef þorskveiði yrði aukin um 10 þús. tonn. Miðað við fiskverð á árinu 1997 var um að ræða áhrif upp á um 1,2 milljarða króna. Þetta þýðir að hvalveiðibannið getur verið að valda okkur tjóni upp á kannski 7,5--10 milljarða króna á ári fyrir utan það útflutningsverðmæti sem hvalveiðin sjálf mundi skapa okkur. Það sem liggur því fyrir er að það hefur mjög alvarleg áhrif á lífskjör okkar, það er okkur efnahagslega dýrkeypt að hefja ekki hvalveiðar. Það er auðvitað ljóst að við svo búið má ekki standa lengur. Við getum ekki vegna okkar sjálfra og vegna lífskjaranna sem við erum að reyna að bæta í þjóðfélaginu, leyft okkur að hefja ekki hvalveiðar.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. sjútvrh. Á lokadögum þingsins í vor spurði ég hæstv. sjútvrh. eftir aðgerðum vegna fyrirsjáanlegs tekjutaps hrognkelsaveiðimanna. Hæstv. sjútvrh. svaraði því til að það væri rétt hjá fyrirspyrjanda að það virtist vera fyrirsjáanleg veruleg verðlækkun á afurðum og það gæti komið af þeim sökum til tekjutaps. Nú er það ljóst að tekjur þeirra sem stunduðu þessar veiðar árið 1998 eru 30% eða minna af því sem þær voru að meðaltali undanfarin þrjú ár. Ég spyr: Ætlar ríkisstjórnin að grípa til aðgerða vegna tekjutaps þeirra sem byggja afkomu sína á þessum veiðum að verulegu leyti? Sumir telja að þegar vel veiðist af grásleppu sé um gullmokstur að ræða. Menn gleyma því að þeir sem þessar veiðar stunda nota nokkra mánuði á hverju ári til veiðarfæragerðar og undirbúnings, allt að því jafnlangan tíma og veiðitíminn stendur. Ég minni á að þegar loðnan brást var loðnuflotanum úthlutaður þorskkvóti sem átti að bæta stöðu þeirra. Með þennan kvóta hefur verið verslað. Þeir sem hafa stundað grásleppuveiðar yrðu himinlifandi ef þeim væru heimilaðar veiðar á þorski til að mæta tekjutapi þótt heimildir væru óframseljanlegar og aðeins veittar til móts við sannanlegt tap og miðist við eitt ár. Um var að ræða á síðustu vertíð bæði verðfall og verulegan aflabrest. Ef ekki er að gert tel ég vera um mismunun að ræða gagnvart sjómönnum sem stunda hrognkelsaveiðar miðað við aðra. Því hef ég sett fram þessa fyrirspurn: ,,Til hvaða aðgerða hyggst ráðherra grípa vegna gríðarlegs tekjumissis grásleppusjómanna, í ljósi þess að tekjur þeirra drógust saman um 70% á vertíðinni 1998 frá því sem var á árunum 1995--97?``

Herra forseti. Það er rétt að oft eru verulegar sveiflur í grásleppuveiðiskap, bæði hvað varðar magn og verð. Veiðin hefur verið um 10 þús. tunnur að meðaltali síðustu tíu árin. Aflinn hefur þó farið tvisvar á þessu tímabili í 13.500 tunnur, m.a. vertíðina 1997. Síðasta vertíð var hins vegar afar slök og var aflinn einungis 6.500 tunnur en árið 1990 varð aflinn svipaður. Auk þess sem aflinn dróst verulega saman lækkaði verð á hverja tunnu úr 65 þús. krónum árið 1997 í 41 þús. kr. Heildarverðmæti grásleppuaflans varð u.þ.b. 265 millj. eða tæpur þriðjungur af verðmæti vertíðarinnar 1997. Verðfallið má rekja til mikillar veiði í heiminum árið 1997 en þá veiddust tæplega 50 þús. tunnur. Talið er að hæfilegt magn sé um 33 þús. tunnur á ári og ef litið er til þess að í ár veiddust alls um 17 þús. tunnur virðist meðalveiðin árið 1997 og 1998 vera nálægt settu viðmiðunarmarki. Því olli það nokkrum vonbrigðum að verðið skyldi lækka eins mikið og raun varð á. Um 525 bátar hafa haft grásleppuleyfi og þar af hafa 40 bátar einvörðungu grásleppuleyfi. Aðrir bátar voru með önnur leyfi einnig. Botnfiskafli þessara báta varð um 21 þús. lestir sem gæti verið um 1,5 milljarðar kr. í aflaverðmæti. Samdráttur í aflaverðmæti vegna slakrar grásleppuvertíðar, sem nemur um 640 millj. milli ára, þýðir því að heildarverðmæti þessara báta er gróflega reiknað u.þ.b. 25% minna en ef grásleppuvertíðin hefði verið eðlileg. Þessum samdrætti er eðlilega misskipt og t.d. eðlilegt að álykta að hann komi verst niður á þeim sem hafa eingöngu leyfi til grásleppuveiða. Þótt engu sé hægt að slá föstu um það hve mikinn hluta tekna sinna grásleppukarlar hafa af þessum veiðum verður að telja líklegt að þeir sem eingöngu hafa leyfi til grásleppuveiða hafi tekjur af öðrum toga en grásleppuveiðum. Jafnframt er líklegt að aðstaðan sé mjög mismunandi á milli þeirra innbyrðis. En það er ljóst að sveiflur af þessu tagi geta átt sér stað og því miður hafa menn horft framan í verulega niðursveiflu bæði að því er varðar veiði og aflabrögð en ekki hafa verið á prjónunum neinar sérstakar ráðstafanir til að draga úr þessum sveiflum. Þetta er þáttur í starfsumhverfi sjávarútvegsins að sveiflur verða frá einu ári til annars sem útvegurinn verður að mestu leyti að standa undir og geta tekist á við en ýmislegt bendir þó til þess með hliðsjón af því hvað veiðin hefur færst niður að markaðsverð eigi að geta náð jafnvægi aftur á nýjan leik.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir svörin þótt ég sé ekki ánægður með þau, a.m.k. hvað varðar það hvernig á að reyna að bæta þessu fólki þann tekjumissi sem það hefur orðið fyrir. Ég vil benda á að um 1.200--1.500 manns hafa haft tekjur af þessum veiðum. Um er að ræða aukastarf fjölmargra bænda sem eiga ekki völ á neinum öðrum tekjuauka. Ég tel að ástæða sé til að skoða sérstaklega þau mál. Það er kannski dæmi um það hvað fólk hefur lítið velt þessu fyrir sér hve fáir þingmenn taka þátt í umræðunni en ástandið hjá þeim sem stundað hafa hrognkelsaveiðar er mjög slæmt og ég tala ekki um þá bændur sem hafa haft af þessu tekjur. Ég tel að það verði að koma einhvern veginn til móts við þennan hóp og þykir mjög miður að hæstv. sjútvrh. skuli ekki hafa velt fyrir sér t.d. þeim möguleika sem ég nefndi í minni ræðu að veitt væri heimild til veiða á þorski til móts við sannanlegt tap og aðeins væri leyft að veiða heimildir þannig að þær væru óframseljanlegar og aðeins miðað við eitt ár í senn.

Herra forseti. Í áfangaskýrslu samráðsnefndar um greiðsluvanda heimilanna frá 1995 er hvatt til þess að félmrh. hafi forgöngu um að gerður verði neyslustaðall fyrir íslensk heimili. Í skýrslu starfshóps um nýtt greiðslumat frá febrúar á þessu ári er ein af tillögum starfshópsins að unnið verði að gerð neysluviðmiðunar um framfærslukostnað heimilanna. Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna hefur einnig í vinnu sinni stuðst við ákveðna neysluviðmiðun sem tekur til lágmarksframfærslu en þar er ekki tekið tillit til annarra þátta svo sem viðhalds húsnæðis, menntunar, tómstunda eða húsbúnaðarkaupa. Tvennt vekur þar athygli. Í fyrsta lagi að um 100 þús. kr. munur er á neysluviðmiðun Ráðgjafarstofu og neyslukönnunar Hagstofu, bæði hjá barnlausum hjónum og hjónum með tvö börn. Þar kemur fram t.d. að að því er varðar barnlaus hjón munar um 100 þús. eða 96 þús. og 102 þús. ef um börn er að ræða. En þar segir til skýringar að um sé að ræða framfærslukostnað heimila í greiðsluerfiðleikum og það sé skýringin og hins vegar hjá Hagstofunni, meðaltalsframfærslukostnað heimila í landinu óháð tekjum, eignum og skuldum. Í annan stað vekur athygli að í skýrslunni er borin saman þessi lágmarksviðmiðun og 18% greiðslumat í húsbréfakerfinu og viðmiðun við 28% af brúttólaunum í afborgun lána í félagslega kerfinu. Þá kemur í ljós ef við skoðum húsbréfakerfið að það vantar allt upp í 20 þús. kr., 6--20 þús. kr. í tekjur, til þess að hjón geti staðist greiðslumat miðað við 18% af brúttótekjum ef tekjur eru undir 170 þús. kr. Sama kemur fram varðandi félagslega kerfið, þar er miðað við 28% af brúttólaunum í afborgun lána, að þar vantar upp á hjá bæði einstaklingum og hjónum sem eru með nettótekjur á bilinu 72 til 132 þús., frá 16 og upp í 43 þús. í tekjur, til að standa undir slíku greiðslumati. Þetta gæti bent til þess að þrengja þurfi greiðslumatið frá því sem nú er og þar sem í fréttum hefur komið fram að nýtt greiðslumat sé tilbúið fyrir lánveitingar fyrir nýja Íbúðalánasjóðinn þá spyr ég hæstv. ráðherra: ,,1. Hefur verið unnið að gerð ,,neysluviðmiðunar`` um framfærslukostnað heimilanna sem verði grundvöllur í húsnæðiskerfinu fyrir greiðslumat og fjárhagsráðgjöf fyrir heimilin eins og starfshópur um nýtt greiðslumat lagði til í febrúar sl. og hefur þar verið tekið mið af neysluviðmiðun Ráðgjafarstofu heimilanna? 2. Ef ekki verður stuðst við neysluviðmiðun, hvaða forsendur og mat verður lagt til grundvallar við að meta greiðslugetu íbúðakaupenda hjá nýja Íbúðalánasjóðnum?``

Herra forseti. Samningur við lánastofnanir, þ.e. Samband banka og sparisjóða um framkvæmd greiðslumats liggur fyrir og hann verður undirritaður alveg á næstu dögum. Í þessum samningi felst m.a. að Íbúðalánasjóður leggi til forrit um neysluviðmiðun byggt á reynslutölum frá Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna auk reksturs bíls sem er ekki inni í tölum Ráðgjafarstofunnar. Inn í forritið koma þá tekjur og eignir og skuldir og framfærsluviðmiðun. Það sem eftir er þegar framfærslufé og kostnaður við skuldir hefur verið dreginn frá heildartekjum og þar með töldum væntanlegum vaxtabótum, barnabótum, barnabótaauka og hvers lags tekjum öðrum má afgangurinn ganga til húsnæðiskostnaðar. Við gerum ráð fyrir því að fyrst um sinn verði hámarkslánin óbreytt og tekju- og eignaviðmið í félagslega kerfinu sömuleiðis, þ.e. 1.540 þús. kr. árstekjur á einstakling, 1.950 þús. kr. hjá hjónum og 257 þús. kr. fyrir hvert barn. Gert er ráð fyrir því að mögulegt sé að hnika frá þessu forriti ef um þunga fjölskyldubyrði er að ræða. En nú verður greiðslumat tvíþætt, þ.e. annars vegar að reikna út greiðslugetu lántakenda miðað við þennan lágmarksframfærslukostnað og hins vegar ráðgjöf frá lánastofnuninni um ákvörðun lántakanda. Sú ráðgjöf er mikilvæg að mínu mati og lýtur að því að lántakanda sé ljóst að hann þarf að taka tillit til ýmissa útgjaldaliða sem fylgja kaupum á íbúð eða rekstri hennar og jafnframt að hann verði að gera ráð fyrir ýmsum öðrum útgjöldum og að með lántökunni sé hann að binda sig og fjölskyldu sína í greiðslum til margra ára. Jafnframt verður náttúrlega að gera lántakanda ljóst að hann ber persónulega ábyrgð á endurgreiðslu lána auk verðtryggingar. Það er verið að vinna að þessu. Forritið er ekki frágengið og það er verið að prófa að keyra það út á umsóknum sem liggja fyrir og hafa verið afgreiddar. Það er sem sagt ekki búið að klára það. Þessi vinna við útkeyrsluna er svona hálfnuð og endanleg niðurstaða verður metin þegar við sjáum hvernig það kemur út. Ég held að það sé mikil framför að taka þessa neysluviðmiðun upp því að af brýnustu nauðþurftum þá þarf fjölskyldan fyrst að hafa eitthvað til að borða. Það er alveg rétt sem fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda að neysluviðmiðun Ráðgjafarstofunnar er mjög þröng. Hún er reyndar byggð á rauntölum því að það eru ekki nein skot út í loftið hjá Ráðgjafarstofu heldur hefur fólk getað komist af með þessa neyslu. Það eru rauntölur og fólk hefur lifað á þessu kannski ekki í mjög langan tíma en um einhverra ára skeið. Þetta er unnið upp úr búreikningum viðkomandi fólks sem er vel að merkja í fjárþröng og er að reyna að vinna sig út úr skuldabasli. Þá er þetta hægt. En þetta er sannarlega ekki neitt meðaltal af eyðslu landsmanna. Það er rétt að hafa það í huga. Ég held að það sé réttari aðferð að fyrst þarf fólkið að fá að borða, síðan er hægt að fara að hugsa til þess hvað hægt er að veita sér af öðrum lystisemdum eins og húsnæði og/eða meiri eyðslu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir svörin. Þá hefur það verið staðfest í þessum ræðustól að greiðslumatið verður byggt á ákveðinni neysluviðmiðun og ef ég skildi hæstv. ráðherra rétt þá er byggt á viðmiðun frá Ráðgjafarstofu. Ég fór yfir þá viðmiðun sem Ráðgjafarstofan hefur notað þar sem sýnt er fram á að það vantar töluverðar fjárhæðir í tekjum hjá þeim sem eru í félagslega kerfinu til þess að standa undir 28% af brúttólaunum í félagslega kerfinu og þeirri framfærslu sem hér er sett fram hjá Ráðgjafarstofu. Mér sýnist að ef þetta er rétt og miða eigi við þessa neysluviðmiðun sé verið að þrengja verulega matið í félagslega kerfinu. Ég bið hæstv. ráðherra að leiðrétta mig ef það er ekki rétt. Og það þýðir að raunverulega er verið að lækka enn frekar þessa viðmiðun sem er núna sú að lántaki geti nýtt 28% af brúttólaunum til afborgunar lána. Ég geri mér út af fyrir sig ekki grein fyrir hvað það þarf að vera mikið en hitt er alveg ljóst að ef verið er að þrengja matið í félagslega kerfinu að því er varðar Íbúðalánasjóðinn þá geta miklu færri haft aðgang að honum heldur en fengu fyrirgreiðslu í félagslega kerfinu sem hefur verið lagt af. Ég spyr ráðherrann um þetta. Er þessi ótti minn ástæðulaus? Mér sýnist að ef þessi viðmiðun verði tekin upp þá muni þeim fækka mjög sem geta nýtt sér þjónustu Íbúðalánasjóðs og þá verði enn meiri þörf fyrir leiguíbúðir á leigumarkaðnum eins og við fórum ítarlega í gegnum á síðasta þingi.

Herra forseti. Það er ekki hugmyndin að þrengja matið, stugga frá eða loka kerfinu fyrir mönnum. Menn eru, eins og ég sagði áðan, að prófa sig áfram með því að reikna út umsóknir samkvæmt báðum kerfum og reyna að finna þar einhvern skynsamlegan ballans. Ég vænti þess að það takist. Ég endurtek það sem ég sagði að ég held að þetta sé skynsamlegri uppbygging, þ.e. eins og hér hefur verið lagt til, að taka upp neysluviðmiðun eða taka hana inn í greiðslumatið. Ég held að það sé framfaraspor. Hitt er svo annað mál og ég vil leggja áherslu á það að persónuleg ráðgjöf lánastofnunar hlýtur að verða mjög mikilvæg í þessu sambandi og það sé mjög mikilvægt að fólk sé ekki að flana eða sé spanað út í fjárfestingar sem það fyrirsjáanlega getur ekki staðið undir og því sé líka gert ljóst að það getur þurft að leggja hart að sér til þess að komast yfir viðkomandi eign.

Herra forseti. Í upplýsingum sem undirrituð fékk í sumar frá fjmrn. kemur fram að greiðslur til ríkisstarfsmanna hjá B-hluta stofnunum vegna aksturs, þóknana og nefndastarfa ganga að stærstum hluta til karla. Á vegum B-hluta stofnana ríkisins eru milli 20 og 30 stofnanir, fyrirtæki og sjóðir. Má þar nefna Póst og síma, Rafmagnsveitur ríkisins, Ríkisútvarpið, Áfengis- og tóbaksverslunina, tollstöðvarhúsið og fleiri. Í þessum upplýsingum sem ég fékk kemur fram að greiðslur vegna fastra nefndarlauna og þóknana námu árið 1996 rúmum 30 millj. kr. 139 karlar og 34 konur fengu þessar greiðslur. Af þessum greiðslum fengu karlar um 25 millj. kr. en konur rúmlega 5 millj. Með öðrum orðum greiðslurnar runnu að 83% hluta til karla en 17% hluta til kvenna. 829 starfsmenn fengu greiðslu vegna aksturs, þ.e. bílastyrkir og lokaðir aksturssamningar, þar af 555 karlar og 274 konur. Samtals námu þessar greiðslur tæpum 80 millj. kr. Karlar fengu tæplega 71 millj. af greiðslunum en konur rúmlega 9 millj. Ef einungis er litið til bílastyrkja en ekki lokaðra aksturssamninga vekur sérstaka athygli að af um 74 millj. kr. greiðslum fengu 487 karlar tæplega 66 millj. en 265 konur rúmlega 8 millj. kr. Meðalbifreiðastyrkur til karla var því rúmlega 135 þús. kr. á árinu 1996 meðan meðalgreiðslur til kvenna voru rúmlega 30 þús. kr. Ég hygg að svona upplýsingar kalli á skýringu. Ég sé ekki fyrir mér að á þessu geti verið neinar eðlilegar skýringar sem maður sér í fljótu bragði. Þess vegna taldi ég fulla ástæðu til þess að spyrja hæstv. ráðherra um þann mismun sem þarna kemur fram og hvort að við séum þarna að sjá birtingarform af því launamisrétti sem viðgengst milli karla og kvenna sem ekki síst birtist í ýmsum hlunnindagreiðslum. Þetta vekur upp spurningu t.d. um það hvort hér sé á ferðinni brot á jafnréttislögum. Því hef ég leyft mér að leggja þessa fyrirspurn til hæstv. ráðherra: Hver er skýring þess að yfir 80% þóknana og greiðslna fyrir nefndarstörf til starfsmanna í B-hluta stofnunum ríkisins komu í hlut karla, en innan við 20% í hlut kvenna, á árunum 1995 og 1996? Hver er skýring þess að 89% akstursgreiðslna í sömu stofnunum, m.a. vegna lokaðra aksturssamninga, komu í hlut karla en 11% í hlut kvenna á árunum 1995 og 1996? Telur ráðherra framangreind greiðsluhlutföll eðlileg og mun hann beita sér fyrir að jöfnuður verði í þessum greiðslum milli kynja?

Herra forseti. Áður en einstökum liðum í þessari fyrirspurn er svarað er rétt að benda á að í B-hluta stofnunum ríkisins á þessum tíma unnu rúmlega 6.600 einstaklingar. Af þeim fjölda fengu 97, 70 karlar og 27 konur, greidda fasta þóknun fyrir nefndarstörf og 22, 14 karlar og 8 konur, fengu greidda þóknun fyrir tilfallandi nefndarstörf, en í einhverjum tilfellum eru það sömu aðilar og fengu greidda fasta þóknun. Þessar greiðslur sem hér er verið að spyrja um, námu 0,4% af heildargreiðslum stofnananna. Á þessum tíma voru 113 manns með lokaðan aksturssamning, 105 karlar og 8 konur, en 798 manns, 511 karlar og 287 konur, með opinn aksturssamning. Greiðslur fyrir þetta voru 1,3% af heildargreiðslum stofnananna þannig að hér er verið að tala um sáralítið brot af því sem starfsmannahald þessara stofnana kostar. Ef ég kem síðan að spurningunum þá er líklegasta skýringin á þessum hlutföllum sú að það eru einkum forstöðumenn, stjórnendur og sérfræðingar sem kallaðir eru til þátttöku í hinum ýmsu nefndum og á þeim stofnunum sem hér er um að ræða, Pósti og síma, Rarik, Ríkisútvarpinu o.s.frv., svo að dæmi séu nefnd, voru það fyrst og fremst karlar sem sinntu slíkum yfirmannsstörfum, þ.e. forstöðumanns-, stjórnenda- eða sérfræðingsstörfum. Að því er varðar aðra spurninguna þá gilda eflaust sömu röksemdir og nefndar eru í 1. lið að því er varðar fastar akstursgreiðslur með þeirri skýringu þó að fyrir nokkrum árum sagði bíla- og vélanefnd upp öllum aksturssamningum og við endurnýjun þeirra var haft að leiðarljósi að forstöðumenn og stjórnendur skyldu hafa fastan aksturssamning en ekki opinn. Forsendan fyrir því var sú að ekki væri eðlilegt að þeir legðu sjálfir mat á akstursþörf sína í þágu starfsins. Hvað varðar aðrar akstursgreiðslur þá má leiða líkur að því að konur á þessum stofnunum hafi frekar sinnt störfum sem unnin voru inni á föstum vinnustað en störf karlanna hafi oftar krafist þess að þeir nýttu eigin bíl til að komast á milli vinnustaða. Má gera sér í hugarlund að þar geti verið um að ræða viðgerðarmenn, línumenn og aðra þess háttar starfskrafta sem allir vita að eru enn sem komið er oftar karlkyns en kvenkyns. Í þessu sambandi verður að hafa í huga að það er mun hagkvæmara fyrir ríkið að leigja afnot eigin bíls starfsmanns heldur en að kaupa undir hann leigubíl, bílaleigubíl eða eftir atvikum að stofnunin keypti bíl eins og sums staðar hefur verið gert. Ég hef þá svarað 1. og 2. lið fyrirspurnarinnar, herra forseti. Að því er varðar 3. liðinn þar sem spurt er um það hvort mér finnist þessi skipting eða framangreind hlutföll eðlileg, þá verð ég að segja að þeirri spurningu er ekki hægt að svara. Skýringarnar eru komnar fram að svo miklu leyti sem hægt er að skýra þennan mun. Auðvitað geri ég ráð fyrir því að allir vildu sjá meiri jöfnuð kynjanna í hinum ýmsu störfum í þjóðfélaginu og þar af leiðandi í þeim nefndum sem hér er um að ræða og í þeim störfum þar sem um er að ræða aksturssamninga. Að öðru leyti er ekki hægt að fella dóma um það hvort hér sé um að ræða eðlileg hlutföll eða ekki. Þessi hlutföll eiga sér þær skýringar sem ég hef rakið. Ég geri ráð fyrir því að þessi hlutföll séu ekki óumbreytanleg og þau muni raskast og ég vænti þess að eftir því sem konum fjölgar, til að mynda í stjórnunar-, sérfræðinga- og öðrum ábyrgðarstörfum, þá muni þau breytast. Við sjáum þess þegar merki í ríkiskerfinu að hlutföll kvenna og karla sem stjórnenda hafa verið að breytast á undanförnum árum.

Hæstv. forseti. Við rannsókn á launajafnrétti fyrir u.þ.b. tveim árum í opinbera kerfinu og víðar kom í ljós að stærsti launamunurinn liggur í óunninni yfirvinnu auk ýmiss konar fríðinda, m.a. akstursgreiðslna og fleiri þátta. Slík fríðindi eða óbeinar launagreiðslur ná ekki nema til lítils hluta starfsmanna, aðallega til þeirra sem geta með einhverjum hætti hagrætt sér sjálfir. Ræstingakonan er ekki með bílastyrk né óunna yfirvinnu, hvað þá eldhússtarfsmaðurinn sem eldar mat fyrir þá sem geta skammtað sér launaaukann. Þetta er kallað neðanjarðarlaunakerfi. Er þetta leiðin til að útrýma launamisrétti kynjanna? Þarf ekki að vinna að breytingum á þessu?

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir að taka þetta mál upp. Þær tölur sem hún hefur vakið athygli á eru ekki síst athyglisverðar í ljósi þess að hæstv. ríkisstjórn hefur sett fram háleit markmið í jafnréttismálum og m.a. var gefið út rit um þau mál af hálfu fjmrn. Þar eru stofnanir á vegum ríkisins m.a. hvattar til að stuðla að jöfnum rétti kvenna og karla til launa. Hæstv. fjmrh. vill meira jafnrétti. Það er gott. En ég vil nota tækifærið og minna hann á að það er hann sem hefur valdið til að breyta þessu. Hæstv. fjmrh. telur eðlilegar skýringar vera á þessu, m.a. þær að forstöðumenn stofnana, sem oftast eru karlar, séu helst fengnir til að gegna störfum sem hafa í för með sér aukatekjur. Ég tel þessa skýringu vera nokkuð líklega til að skýra hluta þessa misréttis en þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Er ekki kominn tími til að fara að ráða líka konur í störf forstöðumanna stofnana og í æðstu stöður hjá stofnunum á vegum ríkisins og í ráðuneytunum eða er það eitthvert lögmál að í þeim stöðum séu fyrst og fremst karlar?

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Mér fannst hæstv. fjmrh. skauta nokkuð létt yfir skýringar á þeim mun sem hér hefur verið lagður fram. Það er alveg rétt sem fram kom hjá hv. þm. Þórunni Sveinbjörnsdóttur áðan að það misrétti sem er í launum kynjanna felst oft í hlunnindagreiðslum. Ég bið hæstv. ráðherra að skoða hvort hann telji það ekki kalla á skýringar þegar við erum að tala um t.d. þann fjölda sem fékk greiddan bílastyrk og lokaða aksturssamninga, og hæstv. ráðherra bendir á að helst séu það karlmenn sem þurfi e.t.v. á bílum að halda starfa sinna vegna. Það var eiginlega eina skýringin sem hann reiddi fram. En þegar við skoðum það að af 829 starfsmönnum sem fengu akstursgreiðslur voru 555 karlar og 274 konur, sem sagt helmingi færri konur. En greiðslurnar voru 80 millj. og karlarnir taka til sín 71 millj. af þessum greiðslum. Þeir eru helmingi fleiri og taka til sín 71 millj. en konurnar bara 9 millj. og þær eru helmingi færri. Ég segi: Kallar þetta ekki á einhverja skýringu? Þetta er ekki í fyrsta sinn sem við sjáum svona tölur. Við höfum séð það þegar svipaðar kannanir hafa farið fram hjá ríkisvaldinu að það er geigvænlegur munur og ekki óalgengt að sjá að svona greiðslur og hlunnindi renna að 90% til karla og 10% til kvenna. Ég vil minna á í þessu sambandi að í tilefni af svari sem ég fékk frá hæstv. viðskrh. er verið að kanna hjá kærunefnd jafnréttismála í Jafnréttisráði hvort um misrétti sé að ræða að því er varðar bílastyrki í bönkunum til karla og kvenna vegna þess að tölur þar gáfu tilefni til þess. Það veldur mér vonbrigðum, og það skulu vera mín lokaorð, að ráðherrann telji engar óeðlilegar skýringar á þessu og telur ekki ástæðu til að fara frekar ofan í þetta mál þrátt fyrir þær upplýsingar sem hér hafa komið fram.

Herra forseti. Ég vil benda á það sem ég nefndi áðan að hér er um að ræða agnarlítinn hluta af öllum greiðslum til starfsmanna þessara stofnana. 0,4% heildargreiðslna fyrir nefndalaun, 1,3% vegna akstursgreiðslna. Ég geri mér grein fyrir að þetta skiptir samt máli en menn verða að vara sig á að gera ekki úlfalda úr mýflugu. Ég held að það sé skynsamlegt að reyna að grafast fyrir um það hver þróunin hefur verið síðan 1995 og 1996, sem þessar tölur eiga við. Ég er alveg sannfærður um að við erum sammála að reyna að efla og auka hlut kvenna í þessum störfum sem um er að ræða. En það er eigi að síður staðreynd að hjá starfsmönnum þessara B-hluta stofnana, t.d. hjá Pósti og síma og Rarik, sem hafa bíla til afnota er mikið um viðgerðarmenn, línumenn og aðra slíka þjónustuaðila sem þurfa að fara mikið út um hvippinn og hvappinn til að sinna viðgerðum og þess háttar. Og það er þannig hvort sem okkur líkar það betur eða verr, að fleiri karlar en konur sinna því enn þann dag í dag. Gott og vel, við skulum reyna að breyta því. Ég held að það sé verðugt markmið. En á þessar tölur í sjálfu sér er ekki ástæða til að vera uppi með miklar árásir heldur er ástæða til að grafast fyrir um orsakirnar og reyna að breyta þeim. Ég held að það sé aðalatriðið í þessu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir fyrirspurn til hæstv. heilbr.- og trmrh. vegna ellilífeyrisþega og réttinda þeirra. Fyrri fyrirspurnin er um hvort heilbrrh. hyggist beita sér fyrir því að launatekjur maka skerði ekki tryggingabætur hins aðilans. Í málefnasamningi ríkisstjórnarinnar er rætt um að minnka tekjutryggingar. Mun þetta ná til ellilífeyrisþega? Ráðherra hefur lýst því yfir hér að slíkt sé í undirbúningi vegna örorkulífeyrisþega og þá hlýtur hið sama að gilda um ellilífeyrisþega. Má nefna dæmi um hjón á ólíkum aldri þar sem annar aðilinn er úti á vinnumarkaðnum en hinn hefur látið af störfum. Í fyrsta lagi fær viðkomandi lægri ellilífeyri vegna hjúskaparstöðu og í öðru lagi fengi hann ekki tekjutryggingu ef laun maka eru yfir ákveðnum mörkum. Viðkomandi er fullkomlega háður maka sínum um framfærslu og þekki ég þess dæmi sem hafa leitt til mikilla erfiðleika í hjónabandi. Þá má nefna að frítekjumark almannatrygginga hækkaði einungis um 4% milli ára en meðaltekjur í þjóðfélaginu hækkuðu mun meira. Hafi heildartekjur maka ellilífeyrisþega hækkað í góðærinu getur það þýtt lægri greiðslur til lífeyrisþegans. Með þessu er kerfið að draga mjög úr hugsanlegum áhrifum góðærisins hjá lífeyrisþegum með því að láta þá niðurgreiða það sjálfa. Frelsi er orð sem mjög er haft í frammi en þá eiga menn oft við viðskipti. Það er mikilvægt að við leggjum meiri áherslu á að veita fólki frelsi frá fátæktinni. Seinni fyrirspurnin varðar sjálfstæðan rétt einstaklings til ellilífeyrisgreiðslna. Ellilífeyrir einstaklings er 15.123 kr. en ef fólk er í hjúskap þá lækkar lífeyririnn í 13.611 kr. Þessu til viðbótar hafa hjónin ekki rétt til heimilisuppbótar né sérstakrar heimilisuppbótar. Þannig geta tekjur hjóna verið undir viðmiðunarframfærslumörkum félagsmálastofnunar eða 41.435 kr. Viðmiðun félagsmálastofnunar er 96.473 kr. Fólki er sem sagt vísað á félagsmálastofnun með þessum hætti en stolt eldri kynslóðarinnar er mikið og það segir í flestum tilvikum: Við hljótum að skrimta. Er þinginu ljós þessi staða ellilífeyrisþega, að þó nokkur hópur fólks er undir fátæktarmörkum? Ef eldri hjón með þessar tekjur eru á leigumarkaði, er staða þeirra langt, langt undir velferðarmörkum. Ég spyr: Hvað hyggst ráðherra gera?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Þórunn H. Sveinbjörnsdóttir spyr tveggja spurninga um kjör ellilífeyrisþega. Fyrri spurning þingmannsins er hvort ráðherra hyggist gera sömu breytingu á tekjutengingu maka ellilífeyrisþega og fyrirhugað er varðandi maka öryrkja. Eins og fram kom á hv. Alþingi fyrir tveimur vikum mun ég kynna í haust fyrsta skrefið til að koma til móts við það misrétti að tekjur maka geti skert bætur öryrkja. Þetta er það verkefni sem ég og ríkisstjórnin erum að vinna að. Okkar vinna hefur fyrst og fremst beinst að öryrkjum. Þar er brýnast að lagfæra hag þeirra. Hafa verður hugfast að áhrif tengingar tekna maka og bætur lífeyrisþega eru ekki að öllu leyti hin sömu hjá öryrkjum og ellilífeyrisþegum. Þegar um er að ræða hjón þar sem annar aðilinn, oftast konan, hefur lítinn eða engan rétt til bóta úr lífeyrissjóði þá kemur það henni til góða að tekjur séu metnar sameiginlega. Í þeim tilvikum er hagstæðara fyrir hjónin að skoða heildartekjur þeirra áður en bætur eru greiddar út. Þetta á við um verulega stóran hóp eða einhverjar þúsundir manna. Því er ekki sjálfgefið að hagsmunir ellilífeyrisþega og öryrkja fari alltaf saman. Síðari spurning hv. þm. er hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir því að ellilífeyrir frá Tryggingastofnun verði sá sami hjá hjónum og hjá einstaklingum. Ellilífeyrir hvors hjóna er nú 90% af ellilífeyri einstaklings en tekjutrygging er hin sama. Allt frá upphafi alþýðutrygginga á Íslandi árið 1935 hefur hjónalífeyrir verið lægri en lífeyrir tveggja einstaklinga. Frá upphafi hefur verið byggt á því að taka skuli tillit til tekna og annarra aðstæðna lífeyrisþega, þar á meðal tekna maka. Þetta byggist að sjálfsögðu á þeirri staðreynd að einstaklingur þarf einn að standa straum af ýmsum kostnaði sem leggst sameiginlega á hjón og því hefur verið talið eðlilegt að einstaklingur þurfi hærri fjárhæð sér til framfærslu en annað hjóna. Þetta hefur ekkert breyst sl. 60 ár. Árið 1999 verður helgað málefnum aldraðra. Undirbúningur og skipulag ársins er vel á veg kominn með góðri samvinnu við samtök aldraðra, lífeyrissjóði og áhugasamtök. Í tilefni af ári aldraðra verða fjölmörg verkefni í gangi sem munu bæta hag og stöðu aldraðra í samfélagi til framtíðar. Þar höfum við forgangsraðað og það verkefni sem er efst á mínum verkefnalista í dag er að fjölga hjúkrunarrýmum. Í fjárlagafrv., sem nú er til meðferðar í þinginu, er gert ráð fyrir að framlög vegna reksturs hjúkrunarrýma aukist um 320 millj. kr. á næsta ári. Þá eru 20 millj. kr. ætlaðar til að auka heimahjúkrun. Því til viðbótar verður 240 millj. kr. varið úr Framkvæmdasjóði aldraðra til framkvæmda á næsta ári. Brýnni þörf aldraðra fyrir vistun á hjúkrunarheimili verður því í fyrsta sinni uppfyllt á næsta ári. Virðulegi forseti. Því til viðbótar eru mörg áhugaverð verkefni í undirbúningi í tilefni af ári aldraðra. Það er mjög mikilvægt að vel takist til um þau og góð samstaða náist um þau mikilvægu verkefni sem ýtt verður úr vör á ári aldraðra árið 1999.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Þórunni Sveinbjörnsdóttur fyrir að hreyfa þessu máli og vekja athygli á því hróplega óréttlæti sem ellilífeyrisþegar búa við í þessum efnum ekki síður en öryrkjar. Það er ekki nóg með að grunnlífeyrir sé skammarlega lágur eða rúmar 15 þús. kr. fyrir einstakling og 13.600 kr. hjá hjónum heldur er öldruðum vegna jaðarskattsáhrifa gert að búa undir fátæktarmörkum hvað sem tautar og raular og í þokkabót er fjárhagslegu sjálfstæði hjóna ógnað með tengingu við tekjur maka. Það eru engin rök að mínu viti í málinu að svona hafi kerfið verið hannað fyrir 60 árum. Það er algerlega óeðlileg viðmiðun að mínu mati. Það er smánarblettur á samfélagi okkar að þessum hópi, öldruðum og öryrkjum, sé gert að lifa á tekjum sem eru langt undir fátæktarmörkum sem félagsmálastofnun miðar við eins og hv. framsögumaður benti á áðan. Þá hefur ekki heldur verið tekið á jaðarskattsmálum aldraðra eins og ríkisstjórnin lofaði þó hátíðlega í upphafi kjörtímbilsins. Ríkisstjórnin hefur hreinlega gefist upp á því verkefni einhverra hluta vegna.

Herra forseti. Minni hluti fjárln. hefur sérstaklega beint fyrirspurnum til ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, hæstv. forsrh., hvort ætlunin sé að hækka fjárlög vegna staðreynda sem dregnar hafa verið fram um stöðu öryrkja, fatlaðra og aldraðra. Það liggja fyrir staðreyndir. Þær eru að hlutfall bóta til þessara hópa er 10% lægra en til þeirra sem hafa meðallaun. Það er 28 stiga munur á lágmarkslaunum og launavísitölu lífeyris almannatrygginga á árunum 1995--1998. Ætlar hæstv. heilbrrh. að beita sér fyrir þeim aðgerðum að það verði beðið um hækkun á fjárlögum vegna þessara hópa? Ætlar hæstv. ráðherra að beita sér fyrir því að greiðslur verði afturvirkar? Eina sanngirnin, að teknu tilliti til þessara staðreynda sem dregnar hafa verið fram, er að greiðslur verði afturvirkar.

Herra forseti. Það hefur ekki farið fram hjá mér og áreiðanlega ekki mörgum hv. þm. að kjör ellilífeyrisþega og öryrkja margra hverra eru undir fátæktarmörkum og þar eru margir ellilífeyrisþegar alls ekki undantekning. Ef það á að fara þá leið sem hæstv. ráðherra nefndi í svari sínu, að ekki eigi að afnema tekjutengingu maka varðandi ellilífeyrisþega, þá er það brot á stjórnsýslulögum að mínu mati og mörgum alþjóðasamningum og það verður ekki liðið. Ég ætla að minna á það einnig að öryrkjar verða aldraðir, þeir verða ellilífeyrisþegar. Á þá skerðingin að fara að gilda um leið og þeir verða 67 ára? Hvað á þetta eiginlega að þýða? Ég minni á að í nál. þegar fyrstu almannatryggingalögin voru samþykkt kom fram að lífeyristryggingarnar eigi að vera persónutryggingar, þær eigi að vera sjálfsagður réttur óháður öðrum einstaklingum. Þessi vilji löggjafans kom mjög skýrt fram í nál. Ég minni á að hið sama gildir um aðrar tryggingar. Ég bendi á atvinnuleysistryggingarnar sem eru persónutryggingar og menn halda fullum 

Herra forseti. Ég gat ekki skilið hæstv. ráðherra öðruvísi en svo að hún segði nei, að hún ætlaði ekki að gera sömu breytingu á tekjutengingu maka ellilífeyrisþega og fyrirhuguð er varðandi maka öryrkja. Ég verð að segja, herra forseti, að þetta eru kaldar kveðjur til aldraðra í aðdraganda árs aldraðra. Ég held að ég hefði sleppt því sem hæstv. ráðherra að draga inn ár aldraðra sérstaklega eftir að hafa sent öldruðum slíka kveðju sem ráðherrann gerði. Ég skora á ráðherrann að endurskoða afstöðu sína vegna þess að ef það felst misrétti í því varðandi örorkubæturnar að miða við tekjur maka þá er svo auðvitað líka gagnvart öldruðum. Það er ekki hægt að ganga þannig til verks þegar verið er að leiðrétta þetta að leiðrétta bara hjá öðrum hópnum, eða öryrkjum, en ekki hjá öldruðum. Ég skora því á hæstv. ráðherra að endurskoða þessa afstöðu sína og ég er sannfærð um að Samtök aldraðra og aldraðir munu rísa upp og mótmæla því sem hér hefur komið fram hjá hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Þórunni H. Sveinbjörnsdóttur fyrir að vekja athygli á þessu máli og taka undir orð hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um það að ráðherrann segði nei við fyrri spurningunni --- ég gat heldur ekki skilið hæstv. ráðherra öðruvísi --- og byggði þessa neitun á því að ekki væri hægt að bera saman tekjur ellilífeyrisþega og öryrkja. Það er vissulega rétt að þetta er ekki að öllu leyti sambærilegt en við hins vegar vitum að það er veruleg fátækt meðal mjög margra aldraðra og ekki er langt síðan aldraðir stóðu úti á Austurvelli og mótmæltu kjörum sínum og gerðu ekki bara þá kröfu að hjúkrunarrýmum yrði fjölgað heldur lögðu þeir fram ýmis önnur réttlætismál þegar þeir settu fram sínar kröfur. Ég vil beina því til hæstv. ráðherra að hún endurskoði þessa afstöðu sína fyrir afgreiðslu fjárlaga og hefji ár aldraðra --- sem reyndar er ekki bara næsta ár, það hófst eins og hér kom fram áðan 1. október --- með því að heita því að aldraðir fái þessa leiðréttingu eins og öryrkjar.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þeim sem til máls hafa tekið. Við komum inn á það að þeir sem fá þessar lægstu greiðslur eru þeir sem hafa verið öryrkjar og eru orðnir ellilífeyrisþegar í dag þannig að þeirra staða er mjög veik þegar kemur að breytingum og þeir verða ellilífeyrisþegar. Eiga þeir þá að lækka? Ef öryrkinn fær þá úrlausn sem hæstv. ráðherra nefndi, hvað gerist þá þegar þeir verða 67 ára og ellilífeyrisþegar? Miklar breytingar eru nú í samfélaginu á viðhorfum til þess hvort litið sé á hjón sem einstaklinga. Við hugsum allt öðruvísi en við gerðum fyrir tugum ára. Það eru mörg dæmi þess að það eru ekki bara konur sem hafa verið tekjulágar í samfélaginu. Ég þekki þó nokkuð mörg dæmi þar sem karlar í eldri kantinum, kannski átta til tíu árum eldri en eiginkonan, eru ölmusumenn að biðja um vasapeninga á sínu heimili þannig að það er ekki kynbundið. Þeir geta verið með langan starfsferil. Þeir byrjuðu jafnvel að vinna fyrir daga lífeyrissjóðakerfisins eða unnu þannig vinnu að ekki var greitt af launum þeirra í lífeyrissjóði. Þeir líða mikið fyrir þessa stöðu og oft hefur þetta leitt til hjónaskilnaðar og þessi aðferð leiðir til hjónaskilnaða. Það munar það miklu á þessum upphæðum. Þetta leiðir til allt að 20 þús. kr. mismunar. Og hvernig viljið þið sjá ellilífeyrisþega leita til félagsmálastofnunar? Ég get ekki séð það fyrir mér.

Virðulegi forseti. Við erum með tekjutengingu á svo mörgum sviðum í þjóðfélaginu og ég veit að hv. þingmenn eru sammála mér um að það verður ekki þurrkað út með einu pennastriki. Ég fór yfir það áðan í hvaða forgangi við hefðum verkefni og hvar brýnast væri að leysa vandamálin. Ég heyrði það ekki hér að menn mótmæltu því sem ég sagði áðan, að brýnt væri að leysa ýmis verkefni sem er verið að leysa og við höfum lengi beðið eftir að verði leyst. Við gerum ekki alla hluti í einu skrefi. Ég tel að umræðan hér hafi verið prýðileg og málinu fremur til framdráttar en hitt. En ég endurtek að þetta er ekki að öllu leyti sambærilegt hvað varðar ellilífeyrisþega og öryrkja. Ég fór í gegnum það áðan og hv. fyrirspyrjandi kom einmitt inn á það að í gildandi kerfi er það svo að ellilífeyrisþegar njóta þeirra skattfríðinda sem í gangi eru. Ef við ætlum að breyta því kerfi þá erum við líka að taka af þúsundum ellilífeyrisþega þannig að mörgu er að gæta þegar þessi mál eru til umræðu.