Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa svohljóðandi bréf, hið fyrsta dags. 21. nóv. 2001: ,,Þar sem Lára Margrét Ragnarsdóttir, 6. þm. Reykv., er erlendis í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa og bréfs 1. varaþm. á lista Sjálfstfl. í Reykjavík, Vilhjálms Þ. Vilhjálmssonar borgarfulltrúa, að 2. varaþm. á listanum, Stefanía Óskarsdóttir, taki sæti hennar á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Sigríður A. Þórðardóttir, formaður þingflokks Sjálfstfl.`` Annað bréfið er dags. 19. nóv. 2001: ,,Að þessu sinni get ég ekki tekið sæti Láru Margrétar Ragnarsdóttur, 6. þm. Reykv., á Alþingi frá 21. nóvember til 6. desember nk., vegna fjarveru minnar á tímabilinu. Virðingarfyllst, Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson.`` Þriðja bréfið er svohljóðandi: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að 1. varaþm. á lista Sjálfstfl. í Reykjaneskjördæmi, Helga Guðrún Jónasdóttir, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Árni M. Mathiesen.`` Helga Guðrún Jónasdóttir og Stefanía Óskarsdóttir hafa báðar tekið sæti á Alþingi og eru boðnar velkomnar til starfa á ný.

Herra forseti. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem ég varpa fram fyrirspurn af þessu tagi til hæstv. umhvrh. Ég er mikill áhugamaður um vernd votlendis og ég og minn flokkur höfum á umliðnum árum lagt fram nokkuð mörg þingmál sem lúta að því, m.a. tvö á þessu þingi. Ástæðan fyrir þessum áhuga mínum á votlendi er sú að gríðarlega mikill fjöldi lífvera á heimkynni sín í votlendi og til marks um það nefni ég það að um það bil 80% íslenskra fugla nýtir votlendi af einhverju tagi yfir varptíma, ýmist til fæðuöflunar eða til varps. Við Íslendingar höfum ákveðnum skyldum að gegna gagnvart votlendi vegna þess að við erum aðilar að Ramsar-sáttmálanum og með Ramsar-samþykktinni er Íslendingum lagðar margvíslegar skyldur á herðar sem tengjast vernd votlendis, þar á meðal að móta stefnu um varðveislu, skráningu og nýtingu votlendis. Allt er þetta í skötulíki, herra forseti, enn þá hjá okkur Íslendingum. Ég er ekkert að gera hæstv. umhvrh. sérstaklega ábyrgan fyrir því en þetta er mál sem við þurfum að taka sérstaklega á. Segja má að fullkominn skortur á skilningi á þessu efni hafi verið þangað til nóbelsskáldið okkar, Halldór Laxness á Gljúfrasteini, skrifaði ákaflega merkilega grein í Morgunblaðið á gamlársdag 1970. Hernaðurinn gegn landinu hét hún og var síðar birt í bókinni Yfirskyggðir staðir og það var þá sem í fyrsta skipti var varpað fram þeirri hugmynd að Íslendingar færu að moka aftur ofan í skurði til þess að endurheimta votlendið. Við höfum gert ákveðnar tilraunir til þess en allt of litlar að mínu viti. Herra forseti. Röskun votlendis hefur haft gríðarleg áhrif á útbreiðslu íslenskra fugla. Sérstaklega er hægt að halda því fram um staði eins og Suðurland þar sem búið er að raska 98% af öllu upprunalegu votlendi og útrýma ákaflega merkum jarðmyndunum eins og hallamýrum. Þetta hefur leitt til þess, herra forseti, að til eru dæmi um fugla sem hafa horfið sem varpfuglar af Íslandi og það er alveg ljóst að nokkrar tegundir eiga undir högg að sækja. Þess vegna vildi ég, herra forseti, varpa þessari fyrirspurn fram til hæstv. umhvrh.: Hvaða fuglategundir hafa samkvæmt rannsóknum Náttúrufræðistofnunar og annarrar stofnunar undir henni horfið úr röðum íslenskra varpfugla að einhverju eða öllu leyti vegna framræslu votlendis, eða eiga í vök að verjast af þeim sökum? Herra forseti. Mér þætti mikilvægt að það kæmi fram hvort og hvaða fuglategundir hafa algerlega horfið úr tilteknum landshlutum. Þær upplýsingar liggja fyrir og hæstv. umhvrh. hlýtur að geta upplýst okkur um þetta.

Virðulegur forseti. Spurt er: ,,Hvaða fuglategundir hafa horfið úr röðum íslenskra varpfugla að einhverju eða öllu leyti vegna framræslu votlendis, eða eiga í vök að verjast af þeim sökum?`` Svarið er að það er ljóst að stjórnlítil framræsla votlendis í gegnum tíðina hefur haft áhrif á fuglastofnana hér á landi. Samkvæmt upplýsingum í válista 2 frá Náttúrufræðistofnun Íslands, þ.e. lista yfir þær tegundir fugla sem eru í hættu hér á landi, hefur keldusvín horfið að því er talið er vegna framræslu og innflutnings minksins. Framræsla hefur að auki valdið breytingum á búsvæðum annarra tegunda fugla víða á láglendi og hefur það bitnað á flórgoða, öndum og flestum öðrum votlendisfuglum á einn eða annan hátt. Gætir þessa mest á Suðurlandi eins og hér kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda en þar hafa tjarnir og stöðuvötn orðið fyrir röskun eða jafnvel horfið vegna framræslu. Hafa ber í huga að minkurinn hefur einnig haft töluverð áhrif á þróun þessara mála. Ég vil nota tækifærið og nefna það hér að umhvrn. og landbrn. hafa reynt að snúa vörn í sókn með því að hefja endurheimt votlendis og starfar að því sérstakur starfshópur ráðuneytanna undir forustu landbrn. Hefur á undanförnum fjórum árum verið rutt ofan í skurði í góðri samvinnu við bændur og sveitarfélögin og sjást þess þegar merki að fuglalíf hefur aukist og votlendisfuglar hafa komið aftur. Enn fremur vil ég nefna að í úrskurðum um mat á umhverfisáhrifum þar sem viðkomandi framkvæmdir skerða votlendi er almennt sett sem skilyrði að votlendi verði endurheimt annars staðar á svæðinu eða sem næst því í ekki minna mæli en sem nemur því sem skert er.

Herra forseti. Það er ljóst að framræsluframkvæmdir hafa þrengt að votlendi og þeim búsvæðum fugla sem í votlendi eru. Það er hins vegar nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því hvaða hugmyndir menn hafa almennt um upprunalegt votlendi. Það er staðreynd að um 28 þúsund ferkílómetrar af landi á Íslandi voru vaxnir skógi. Þetta voru 27% landsins. Nú er þetta 1,2%. Væntanlega hefur þessi þróun haft mikil áhrif á breytingu búsvæða fugla og það væri mjög athyglisvert að fá upplýsingar um það hvort menn gera sér grein fyrir því hversu mikið upprunalegt votlendi var hér við þessar aðstæður því að rýrnun skóga er mesta umhverfisvandamál á Íslandi frá upphafi byggðar í landinu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. umhvrh. fyrir svar sem var í alla staði mjög prýðilegt. Hæstv. ráðherra tekur undir með mér að röskun og útrýming votlendis hefur haft áhrif á flestar tegundir fugla. Svo er, herra forseti, að við höfum þegar tapað einni fuglategund úr lífríki Íslands, þ.e. keldusvíni, vegna þessa en aðrar eru í hættu. Það liggur alveg fyrir. Hæstv. ráðherra nefndi sérstaklega Suðurland. Á fyrri hluta síðustu aldar var flórgoði ákaflega útbreiddur fugl á Suðurlandi. Nú eru eftir fjögur til fimm pör þar og þau eru öll í Hafnarfirði. Á þessum miklu mýrum sem áður var að finna á Suðurlandi er flórgoðinn sem sagt algerlega horfinn. 
             Jaðrakan er líka svo að segja að hverfa af Suðurlandi og af því að hæstv. ráðherra nefndi andategundir þá vil ég geta þess að t.d. hávella og grafönd hafa horfið sem varpendur á Suðurlandi. Ég tek Suðurland sérstaklega sem dæmi vegna þess að mér finnst að ráðast þurfi í sérstakt átak þar. Þar er eins og ég sagði búið að eyðileggja 98% af öllum mýrum. Þar var ákaflega auðugt fuglalíf og það er fyrst og fremst þar sem við sjáum merki þess að framræsla mýra hefur haft mjög slæm áhrif. Þess má geta af því að hv. þm. Tómas Ingi Olrich kom inn í umræðuna áðan að í hans kjördæmi var áður talið að flórgoðanum stafaði sérstök hætta af kísilgúrnámi við Mývatn. Nú hefur komið í ljós að flórgoðastofninn þar er góðu heilli á uppleið og hefur verið síðustu ár sem er ákaflega jákvætt merki. Flórgoðinn er einhver sérstæðasti fugl í okkar góða lífríki og er mikilvægt að grípa til aðgerða til þess að vernda hann. Ég spurðist einmmitt fyrir um afkomu hans og sú fyrirspurn leiddi í ljós að kísilgúrnámið hafði að líkindum ekki þau skelfilegu áhrif sem ýmsir töldu áður.

Virðulegur forseti. Eins og fram kom áðan hefur framræsla á votlendi haft áhrif á fuglategundir. Hins vegar erum við núna að snúa vörn í sókn og votlendisnefndin svokallaða sem starfar undir forustu landbrn. er að gera góða hluti. Í þessari nefnd eru líka fulltrúar frá umhvrn., RALA og Náttúrufræðistofnun Íslands. Samkvæmt upplýsingum mínum skoðar nefndin ástand svæða fyrir úrbætur, áður en menn fara í það að moka ofan í skurðina, og eftir. Bæði skoða menn gróður og fuglalíf og reynslan sýnir að jákvæð áhrif verða við endurheimt votlendis þannig að votlendisfuglarnir og fuglalífið er að verða fjölbreyttara aftur. Ég tel því að verið sé að stíga mjög jákvæð skref varðandi þessi mál. En að sjálfsögðu mun það taka talsverðan tíma að laga allt sem aflaga hefur farið.

Herra forseti. Árið 1995 samþykkti hið háa Alþingi lög um vernd Breiðafjarðar. Tilgangur laganna var að stuðla, eins og segir í heiti laganna, að verndun Breiðafjarðar, einkum landslags, hvers kyns jarðmyndana, lífríkis en einnig menningarminja. Sérstök nefnd, Breiðafjarðarnefnd, sem er undir forsæti eins af fyrrv. kollegum okkar, Friðjóns Þórðarsonar sem um árabil gegndi ráðherraembætti og er mikill áhugamaður um allt það sem lýtur að hans heimahéraði í kringum Breiðafjörð, á samkvæmt 4. gr. laganna að vera umhvrh. til ráðgjafar um allt sem lýtur að framkvæmd laganna og hún á m.a. í samráði við sveitarfélög að láta gera verndaráætlun þar sem kemur fram hvernig eigi að ná þeim markmiðum sem voru sett með vernd svæðisins. Nú minnist ég þess, herra forseti, að þegar lögin voru sett fengu Íslendingar nokkuð ríflega fjárhæð að styrk frá erlendum sjóði sem lætur sig náttúruvernd varða, sem m.a. átti að verja og var varið til umhverfisvöktunar og ýmissa þarfra hluta sem tengjast verndaráætluninni. En nú langar mig, herra forseti, vegna þess að meira en hálfur áratugur er liðinn frá því að lögin voru samþykkt að spyrja hæstv. ráðherra hvað líði gerð þessarar verndaráætlunar. Mig langar sérstaklega til þess að spyrja hæstv. ráðherra hvort rétt sé að Breiðafjarðarnefnd hafi fyrir nokkrum missirum skilað inn ramma að verndaráætlun og sá rammi liggi og rykfalli í skúffum ráðuneytisins. Það er ekki gott afspurnar ef rétt er. Ég velti því fyrir mér hvort þeir ágætu þingmenn sem hér eru staddir og tengjast þessu kjördæmi, menn eins og hv. þm. Magnús Stefánsson sem er áhugamaður og unnandi breiðfirskrar náttúru svo aðeins einn sé nefndur, séu ekki heldur óhressir með það ef það er frammistaða flokkssystra þeirra. Ég er nú ekki að tala um hv. þm. Kristin H. Gunnarsson sem við vitum líka að hefur m.a. látið sig varða einn tiltekinn hlut af náttúru og lífríki Breiðafjarðar sem er það lífríki sem þar er að finna á grunnsævi og menn geta veitt á króka. Herra forseti. Ég spyr því hæstv. umhvrh. hvað líði gerð þessarar verndaráætlunar og hvort það sé rétt að hún sitji á rammanum sem Breiðafjarðarnefnd sendi ráðuneytinu og ráðuneytið hafi ekkert gert í nokkur missiri.

Virðulegi forseti. Spurt er: ,,Hvað líður gerð verndaráætlunar fyrir Breiðafjörð sem ber að gera samkvæmt lögum um vernd Breiðafjarðar sem samþykkt voru árið 1995?`` Svarið er að í samræmi við ákvæði laga um vernd Breiðafjarðar skal skipuð nefnd umhvrh. til ráðgjafar um framkvæmd laganna, svokölluð Breiðafjarðarnefnd. Nefndina skipa eftirtaldir og ætla ég nú að telja þá upp: Friðjón Þórðarson formaður, Guðríður Þorvarðardóttir varaformaður, samkvæmt tilnefningu þjóðminjaráðs, Magnús A. Sigurðsson, samkvæmt sameiginlegri tilnefningu Náttúrufræðistofnunar Íslands, Náttúrustofu Vesturlands og Náttúrustofu Vestfjarða, Ævar Petersen, samkvæmt tilnefningu héraðsnefndar Snæfellinga, Jón Baldur Sigurðsson, samkvæmt tilnefningu héraðsnefndar Austur-Barðastrandarsýslu, Jóhannes Geir Gíslason, samkvæmt tilnefningu héraðsnefndar Dalabyggðar, Sigurður Þórólfsson, og samkvæmt tilnefningu héraðsnefndar Vestur-Barðastrandarsýslu Þórólfur Halldórsson. Verndaráætlun fyrir Breiðafjörð sem Breiðafjarðarnefnd skal í samráði við sveitarfélögin láta gera, sbr. 4. gr. laga nr. 54/1995, um vernd Breiðafjarðar, hefur verið send ráðherra til staðfestingar og hefur þegar verið staðfest. Verndaráætlunin skiptist í þrjá meginhluta, þ.e. almenna lýsingu á staðháttum, ástand og markmið og í þriðja lagi framkvæmdaáætlun. Með upphaflegum tillögum Breiðafjarðarnefndar fylgdi ekki forgangsröðun verkefna á framkvæmdaáætluninni, en nefndin hefur síðar lagt til forgangsröðun verkefna og er nú unnið að því að gefa áætlunina út. Hún er sem sagt í prentun og gert er ráð fyrir því að hún verði tilbúin til kynningar á næstunni. Breiðafjarðarnefnd hefur gert samkomulag við Náttúrustofu Vesturlands í Stykkishólmi um aðstöðu og aðstoð fyrir nefndina og því hefur nefndin nú starfsaðstöðu í Stykkishólmi. Það er ljóst að framkvæmd áætlunarinnar, sem er nú búið að forgangsraða og hún nær til fimm ára, mun hafa í för með sér einhvern útgjaldaauka fyrir ríkissjóð. Málið mun því koma til kasta fjárln. Alþingis. En vegna þess að nú er komin forgangsröðun og þessi verndaráætlun er tilbúin til kynningar þá hef ég lagt áherslu á að Breiðafjarðarnefndin fái fjármagn til að byrja efst á listanum í forgangsröðinni, þó ekki væri nema það. Og verði frv. um að leggja niður Náttúruverndarráð að lögum tekst að skapa smárými þar, bæði fyrir frjáls félagasamtök og fyrir önnur náttúruverndarmál sem ég tel svo sannarlega að þessi verndaráætlun fyrir Breiðafjörð sé. Við erum því að skoða það núna í fjárlagagerðinni hjá okkur hvort við getum látið Breiðafjarðarnefndina fá örlítið fjármagn til að geta hafið þetta starf.

Herra forseti. Árið 1995 voru sett lög um vernd Breiðafjarðar og svona til að halda öllu til haga þá bar þáv. umhvrh. Össur Skarphéðinsson þetta mál inn í þingsali og Alþingi setti svo lögin. Ég held að við getum verið sammála um að mjög mikilvægt er að koma umræddri verndaráætlun til framkvæmdar. Breiðafjörðurinn hefur löngum verið kallaður matarkista. Þar er mjög fjölbreytilegt lífríki og viðkvæm náttúra sem mjög nauðsynlegt er að gæta til framtíðar. Ég vil nota tækifærið og hvetja til þess að þessari verndaráætlun verði komið í framkvæmd þannig að til framtíðar litið náum við að vernda þetta svæði sem er okkur svo mjög mikilvægt í náttúru- og menningarsögu Íslands.

Hæstv. forseti. Ég vil fagna því að hæstv. ráðherra upplýsti að hún væri búinn að staðfesta þessa áætlun. En ég vissi ekki um það og það hefur hvergi komið fram. Ég hef heldur ekki orðið var við að neitt kæmi fram um að það þyrfti peninga til þess að gera eitthvað í þessum málum. Hæstv. ráðherra er nú að upplýsa að til standi að setja einhverja peninga í þessa verndaráætlun á næsta ári að mér skilst. Það þarf greinilega að fylgja málinu hratt eftir því að nú fer að líða að lokadögum í undirbúningi fjárlaga. Ég hvet því til þess að menn standi við stóru orðin, komi peningum í þetta og þessari áætlun af stað. Það má ekki seinna vera. Þetta er búið að taka æðilangan tíma og full ástæða er til þess að spyrja eftir því hér og ég þakka fyrir að það hefur verið gert.

Herra forseti. Ég sé að Framsfl. hefur loksins eignast sína töframenn. Ekki þarf annað en nefna nafn hv. þm. Magnúsar Stefánssonar og hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar og þá ljúkast upp allar gáttir umhvrn. og búið er að staðfesta alla þá samninga sem við höfum barist fyrir missirum saman. Herra forseti. Það kom fram hjá hæstv. umhvrh. að hún hefur staðfest verndaráætlunina. Ég ætla ekki að fara að ergja hana með því að biðja hana um að greina frá því hvenær hún staðfesti hana. Ég geri ráð fyrir að það hafi verið gert fyrir mörgum missirum síðan og það hafi verið hreinn óþarfi hjá mér að leggja fram þessa fyrirspurn. Ég er alveg sannfærður um að hún staðfesti hana ekki eftir að ég lagði fyrirspurnina fram. Að vísu á eftir að ganga frá smáatriðum, en ég hirði lítt um þau, eins og að afla fjár til þess að standa við þetta. En hæstv. ráðherra hefur komið og lýst því yfir að hún muni ganga fyrir þingið og óska eftir samstarfi við þingið um að afla fjárveitinga til þess að ganga frá málinu og það er vel. Ég mun fyrir mitt leyti reyna að beita þeim smávægilegu áhrifum sem ég hef í þinginu og í fjárln. til þess að takast megi að gera þetta sameiginlega ætlunarverk mitt og hæstv. ráðherra að veruleika. Ég tel ákaflega mikilvægt að gera þessa verndaráætlun. Það mannval sem hæstv. ráðherra taldi upp og á sæti í Breiðafjarðarnefndinni er auðvitað alveg einstakt og ég er þeirrar skoðunar að þær hugmyndir sem þaðan hafa komið séu mjög jákvæðar. Það er mikilvægt fyrir okkur að huga að því að vernda svæði af þessu tagi, sérstaklega eins og við lögðum upp með það, þ.e. þannig að það yrði gert í sátt við atvinnulíf og mannlíf á þessu svæði. Herra forseti. Ég vil að endingu þakka hæstv. ráðherra fyrir svar hennar og segi það bara um hana og jafnvel hennar flokk í þessum efnum að batnandi fólki er best að lifa.

Virðulegur forseti. Nú eru 10% landsins vernduð með einhvers konar sérlögum, þ.e. friðuð svæði, þjóðgarðar eða svæði sem njóta sérverndar eins og Breiðafjörðurinn og mig langar að skjóta því hér að að þegar Vatnajökulsþjóðgarður verður að veruleika verða 20% landsins komin undir slíka verndun. Ég reyndi að athuga það í dag hvenær við staðfestum þessa verndaráætlun í ráðuneytinu. Það var í byrjun október samkvæmt upplýsingum mínum. Ráðherra er nú að staðfesta ansi mikið í ráðuneytinu þannig að maður er ekki með allar dagsetningar á hreinu. En það er nýlega búið að staðfesta þessa verndaráætlun og alveg ljóst að það er vilji til þess að fara af stað með hana. Ég fagna því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson vill leggja sitt lóð á vogarskálarnar hér til að svo megi verða. Það kom einmitt fram í máli mínu að 8 millj. sparast með því að leggja niður Náttúruverndarráð. Ég tel að það hafi verið algjör eyðsla á skattfé borganna upp á síðkastið að halda því ráði starfandi vegna breyttra laga sem hér hefur verið rætt um ítrekað í þinginu, þ.e. nýrra umhverfismatslaga, nýrra náttúruverndarlaga. Þar sem tvær frekar stórar ríkisstofnanir takast á við náttúruvernd þá tel ég brýnt að leggja niður Náttúruverndarráð. Hugmynd mín er að hluti af því fé fari til þessarar nefndar svo að hún geti hafið sitt starf, en meginhlutinn af fénu mun fara til frjálsra félagasamtaka af því að ég tel að þau hafi miklu hlutverki að gegna.

Eru það náttúruverndarsamtök?

Ég fagna því að fulltrúi Samfylkingarinnar hér muni liðka fyrir þessari hugmynd minni að færa fé á milli þannig að það verði nýtt betur fyrir náttúruverndina í landinu.

Hæstv. forseti. Ísland er aðili að fjölmörgum alþjóðasamningum á sviði umhverfismála. Einn þeirra er samningurinn um verndun villtra plantna og dýra og lífssvæða í Evrópu sem kenndur er við Bern og öðlaðist gildi hér á landi árið 1993. Markmið samningsins er að stuðla að verndun evrópskra tegunda villtra plantna og dýra og lífssvæða þeirra, einkum þeirra tegunda sem fjölþjóðlega samvinnu þarf til þess að vernda. Í 3. gr. Bernarsamningsins skuldbinda samningsaðilar sig m.a. til þess að taka tillit til verndar villtra plantna og dýra við áætlanagerð og stefnumótun. Samkvæmt 4. gr. samningsins skulu aðildarríkin einnig gera viðeigandi og nauðsynlegar, lagalegar og stjórnarfarslegar ráðstafanir til að tryggja verndun lífssvæða plöntu- og dýrategunda og taka tillit til verndunarþarfa þeirra svæða við áætlanagerð og stefnumótun. Þá skal gefa sérstakan gaum að verndun svæða sem mikilvæg eru þeim fartegundum sem tilgreindar eru í viðaukum samningsins. Herra forseti. Frá því að þessi fyrirspurn var lögð fram, en nokkuð er umliðið, hefur þeirri er hér stendur borist í hendur erindi Alþjóðafuglaverndarsamtakanna, BirdLife International, til fastanefndar Bernarsamningsins í Strassborg. Í erindi BirdLife International sem Fuglaverndarfélag Íslands á aðild að er lýst áhyggjum samtakanna vegna áhrifa landshlutabundinna skógræktarverkefna á kjörlendi nokkurs fjölda fuglategunda hér á landi. Að áliti samtakanna ganga þrenn íslensk lög um Héraðsskóga, Suðurlandsskóga og landshlutabundin skógræktarverkefni gegn nokkurn ákvæðum Bernarsamningsins, m.a. 3. og 4. gr. sem vitnað var til hér að framan. Nýræktun skóga á 200 hektara svæði eða stærra er tilkynningarskyld til Skipulagsstofnunar samkvæmt 2. viðauka laga um mat á umhverfisáhrifum á síðasta ári. En í 2. viðauka eru tilteknar framkvæmdir sem kunna að hafa í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif og meta skal í hverju tilviki hvort þær eigi að vera háðar umhverfismati eða ekki. Mér er ekki kunnugt um að landshlutabundin skógræktarverkefni hafi verið tilkynnt til Skipulagsstofnunar samanber 2. viðaukann en hæstv. umhvrh. getur vafalaust upplýst nánar um það. Herra forseti. Erindi Alþjóðafuglaverndarsamtakanna til skrifstofu Bernarsamningsins vekur athygli á misræmi milli þeirra alþjóðlegu skuldbindinga sem við höfum tekist á hendur í umhverfismálum og svo lagasetningar þar um hér á landi. Það hlýtur að vera stjórnvöldum áhyggjuefni að virt samtök á borð við þau sem hér eiga í hlut skuli kæra þau til Bernarsamningsins með þeim hætti sem raun ber vitni. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. umhvrh. hvort erindi BirdLife International hafi verið eða verði tekið til umfjöllunar í fastanefnd samningsins og hver afstaða ráðherrans sé til málsins.

Virðulegur forseti. Spurt er: ,,Getur ráðherra staðfest að alþjóðlegu fuglaverndarsamtökin BirdLife International hafi kært íslensk stjórnvöld til skrifstofu Bernarsamningsins í Strassborg fyrir að ógna fuglastofnum með stefnu sinni í skógræktarmálum?`` Svarið er að ráðuneytinu hefur borist ósk frá skrifstofu Bernarsamningsins hjá Evrópuráðinu í Strassborg um að stjórnvöld á Íslandi upplýsi um stefnu þeirra í skógræktarmálum og er hún fram komin í framhaldi af erindi Alþjóðafuglaverndarsamtakanna, BirdLife International --- mér skilst að Fuglaverndarfélag Íslands hafi unnið með þeim í þessu --- þar sem því er haldið fram að í stefnu íslenskra stjórnvalda í skógræktarmálum felist brot á ákvæðum Bernarsamningsins. Framangreind ósk barst ráðuneytinu í lok júní sl. Í öðru lagi er spurt: ,,Ef svo er, í hverju felst kæran, hefur skrifstofa samningsins tekið kæruna til greina og að hvaða ákvæðum samningsins lýtur kæran?`` Svarið er að Alþjóðafuglaverndarsamtökin halda því fram að áætlun stjórnvalda um ræktun skóga á láglendi ógni ákveðnum tegundum fugla og búsvæðum þeirra hér á landi með hliðsjón af alþjóðlegu mikilvægi þeirra og brjóti gegn 2., 3., 4., 6. gr. og 10. lið 1. gr. Bernarsamningsins. Málið er til meðferðar hjá skrifstofu samningsins en ekki hefur verið tekin afstaða til þess þar. Í þriðja lagi er spurt: ,,Hver er afstaða ráðherra í þessu máli?`` Ráðuneytið hefur fundað um málið með Náttúrufræðistofnun Íslands, sem fer með framkvæmd samningsins fyrir hönd umhvrn. og í framhaldi af því falið stofnuninni að kynna sjónarmið ráðuneytisins á næsta fundi samningsaðila. Ráðuneytið leitaði einnig álits landbrn. á málinu. Miðað við gögn málsins og þann stutta tíma sem ráðuneytið hefur haft til þess að fjalla um málið hefur ráðuneytið aðeins getað gert skrifstofu Bernarsamningsins stutta eða lauslega grein fyrir viðhorfum sínum en mun fylgja þeim eftir með ítarlegri greinargerð verði þörf á því. Ráðuneytið telur ólíklegt, og ég endurtek, telur ólíklegt að einhverjar tegundir fugla eða annarra dýra hafi orðið fyrir umtalsverðum áhrifum af völdum skógræktarframkvæmda. Ráðuneytinu er hins vegar ljóst að taka verður tillit til tegunda fugla og búsvæða þeirra sem kunna að verða fyrir áhrifum af skógrækt eins og af öðrum framkvæmdum í framtíðinni. Í því skyni hefur verið komið á samstarfi milli umhvrn. og landbrn. til þess að hindra að tegundum dýra og plantna verði stofnað í hættu vegna skógræktar. Og þá er jafnframt hugað að varðveislu líffræðilegrar fjölbreytni. Rétt er að benda á að samkvæmt lögum nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum, er nýræktun skóga á 200 hektara svæði eða stærra og á verndarsvæðum tilkynningarskyld og getur sætt mati á umhverfisáhrifum samkvæmt ákvörðun Skipulagsstofnunar. Það er því ljóst að skógrækt á tiltölulega litlu svæði er tilkynningarskyld og getur farið í mat á umhverfisáhrifum, ekki síst sé talið að hún ógni fuglum og dýrum. Ráðuneytið hefur lýst því yfir við stjórn samningsins að engin ástæða, ég endurtek að engin ástæða sé til þess að hún taki athugasemdir fuglaverndarsamtakanna til greina. Þá áskilur hún sér allan rétt til að gera ítarlegri grein fyrir málinu síðar á fundi samningsins. Í stuttu máli er það skoðun mín að afar ólíklegt sé að fyrirliggjandi skógræktaráætlanir hafi umtalsverð áhrif á fugla og dýr. Ég tel að með lögunum nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum, sé tryggt að tekin verði afstaða til hugsanlegra áhrifa á fugla- og dýrastofna og að með því samstarfi sem komið hefur verið á á milli umhvrn. og landbrn., verði komið í veg fyrir að fuglum og öðrum dýrum verði stofnað í hættu vegna skógræktar.

Hæstv. forseti. Þetta eru nú nokkuð sérstök áhyggjuefni sem hér koma fram. Fyrirhugað er að taka 5% láglendis, þ.e. þess lands sem er undir 400 metrum, til skógræktar á næstu 40 árum. 95% landsins verður sem sagt skóglaust áfram. Þarna er aðallega um að ræða mólendi, graslendi og síðan gróðurlítið land, mela og þess háttar. Það er yfirlýst stefna Skógræktar ríkisins og landshlutabundinna skógræktarverkefna að ræsa ekki fram votlendi til skógræktar. Auðvitað væri fengur að því að fuglafræðingar tækju sér fyrir hendur að rannsaka áhrif skógræktar á fuglalíf, en það hefur því miður ekki gerst í miklum mæli. Einnig er rétt að halda því til haga að þeir sem stunda skógrækt hafa engin önnur áform en að hafa góð áhrif á náttúruna. Þetta held ég að menn ættu að hafa í huga. Við erum að tala um 40 ára áætlun. Og komi eitthvað annað í ljós verður auðvitað brugðist við því ef skógrækt hefur einhver skaðleg áhrif á fuglalíf.

Herra forseti. Talið er að Ísland hafi verið skógi vaxið milli fjalls og fjöru hér áður fyrr, eða það lærðum við í Íslandssögunni. Við höfum tapað þeim skógi í miklum mæli og erum nú að reyna að endurheimta hann. Ég tel að skógræktarverkefnin sem eru vítt og breitt um landið hafi verið eitt af því besta sem hefur gerst í sveitum landsins á síðustu árum. Verið er að breyta eyðisöndum í fallega skógarreiti með auknu og fjölbreyttu dýra-, skordýra- og plöntulífi öllum til yndisauka. Það er alveg ótrúlegt að heyra hér í þessum sal talað um að skógrækt á Íslandi sé að ógna fuglalífi.

Herra forseti. Ég ætla að grípa boltann á lofti. Í fyrra ræddum við um það að rjúpan væri að flýja skógana. Þá kom í ljós að fyrrverandi umhverfisstjóri í ónefndum bæ sagði að rjúpan legðist á stofna trjánna og heldur væri plága af henni en hitt. Og hann hefði jafnvel þurft að bægja henni frá með ýmsum ónefndum aðferðum. Mér finnst því umræðan um fuglana og skógana alveg með ólíkindum hérna í þingsalnum. Eins og komið hefur fram er ákaflega lítill hluti landsins sem fer undir þessi verkefni. Verkefnin eru mjög jákvæð. Á vegum landshlutabundnu verkefnanna vinna sérfræðingar að skipulagsmálum. Lagðar eru fram skógræktaráætlanir og alltaf þegar upp kemur vafi er talað við skipulagsstjóra og passað upp á að ekki sé plantað í ákveðin svæði. Mér finnst því hv. þm. hafa allt of miklar áhyggjur af þeim jákvæðu verkefnum sem verið er að ræða um, sem eru landshlutabundin skógræktarverkefni.

Virðulegi forseti. Ég vil að það komi fram í umræðunni að ég held að við vanmetum þá stöðu sem við erum í í skógræktarmálum í dag. Vinnubrögð í þeim málaflokki hafa gjörbreyst á síðustu 20--30 árum. Unnin eru svæðisskipulög fyrir landið. Unnið er aðalskipulag fyrir sveitarfélög og síðan deiliskipulög. Og ég fullyrði að við eigum mjög gott og fært fagfólk á því sviði í dag sem hefur komið til starfa á allra síðustu árum. Vinna þessa fólks byggir auðvitað á landslögum. Hún byggir á samþykktum eins og Bernarsamningnum. Hún byggir á því að menn hafa til hliðsjónar mat á umhverfisáhrifum. Hvergi, a.m.k. í þéttbýli, er unnið öðruvísi en á grunni þessara laga. Það fullyrði ég. Meira að segja á grunni Staðardagskrár 21. Ég vil að þetta komi fram í umræðunni. Ég held að við höfum óþarfa áhyggjur að mörgu leyti. En svæðisskipulagsvinnuna þarf eflaust að bæta í dreifbýlinu.

Forseti. Sú fyrirspurn sem hér er flutt er væntanlega lögð fram í þeirri trú að fuglalífi á Íslandi stafi ógn af skógrækt. Staðreyndir málsins eru hins vegar þessar: Að mati vísindamanna voru 27% landsins vaxin skógi við landnám, eða tæpar þrjár milljónir hektara. Af því standa eftir 5%, eða 120 þúsund hektarar, eða 1,2% af landinu í stað 27%. Skógræktarátak sem hefur staðið sl. tíu ár hefur megnað að klæða um 15 þúsund hektara, eða 0,15% af landinu í stað 27% áður. Þetta er öll ógnin. Hversu langt getur brengluð umhverfisvernd náð í raun og veru? Þetta vekur spurningar um dómgreind þeirra sem láta sér detta í hug að fuglalífi stafi hætta af skógrækt á Íslandi.

Herra forseti. Ég vil taka undir það með mönnum sem hér hafa talað að áhyggjur af skógrækt eins og þær hafa komið fram í þessum sal eru algjörlega óþarfar. Hv. þm. Tómas Ingi Olrich kom einmitt inn á það að einungis 5% eru eftir af þeim skógi sem hér var við landnám. Á Suðurnesjum var talið að allt land þar frá ystu nesjum og upp til fjalla hefði verið þakið birkiskógi sem væri um tvær mannhæðir yst og upp í fjórar mannhæðir upp við fjöllin. En sú mynd sem við sjáum í dag sýnir að ekkert er eftir. Það er ekkert skjól fyrir fugla eða dýr, þannig að aðstæður þar fyrir fuglalíf á Íslandi eru náttúrlega allt aðrar og verri en þær voru. Mér finnst því ekki spurning um hvort rækta eigi tré, heldur hvernig tré eigi að rækta.

Herra forseti. Það er óneitanlega broslegt þegar allir skógræktarfræðingar, skipulagsfræðingar og umhverfismatsfræðingar Alþingis stíga á stokk í sömu umræðunni, en það er greinilegt að hv. fyrirspyrjandi, Þórunn Sveinbjarnardóttir, hefur komið einhvers staðar við líkþorn fólks, þannig að hér rjúka allir til og allt í einu verður mjög gaman í umræðunni. Mig langar til að vita í tilefni þess sem hér hefur verið sagt í sambandi við landshlutabundin skógræktarverkefni sem, eins og menn vita, voru lögum samkvæmt umhverfismatsskyld þar til lögum um mat á umhverfisáhrifum var síðast breytt og þá minni ég á að ég og hv. fyrirspyrjandi lögðum til að slíkt ákvæði yrði sett í lögin um mat á umhverfisáhrifum, að landshlutabundin skógræktarverkefni yrðu áfram matsskyld. Þeirri tillögu var hafnað hér á Alþingi. En mig langar til að spyrja hæstv. umhvrh.: Í hvaða tilfellum hefur farið fram mat á umhverfisáhrifum landshlutabundinna skógræktarverkefna? Og það væri gaman að fá að vita það hjá hv. skógræktarfræðingi, Ísólfi Gylfa Pálmasyni, hversu oft hefur verið leitað formlega til Skipulagsstofnunar varðandi þau verkefni sem komið hafa til.

Ekki er ætlast til að ný efnisatriði séu tekin til eftir að rautt ljós hefur kviknað.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn. Það er full ástæða til að bera hana fram. En það er ekki sú ástæða sem hv. þm. Tómas Ingi Olrich nefndi hérna áðan að hún væri lögð fram vegna þess að menn hefðu svo miklar áhyggjur af því að við værum að fara offari í skógrækt, heldur vegna þess að Alþjóðafuglaverndarsamtökin hafa haft áhyggjur af því að við værum ekki að haga okkur eins og við ættum að gera. Og það kemur Alþingi við þegar menn hafa áhyggjur af því að við stöndum ekki við þá samninga sem við höfum skrifað undir. Þess vegna er fyrirspurnin lögð fram og hún á fullt erindi í sali Alþingis, enda hefur umræðan sýnt það að menn hafa mikinn áhuga á því að fjalla um þessi mál. Ég tel að staðið sé faglega að þessum landshlutabundnu skógræktarátökum, a.m.k. þar sem ég hef séð til. Og ég tek undir að þar hafi gott fagfólk komið að málum. En menn mega nú ekki vera svo viðkvæmir að ekki megi nefna þá hluti sem hér eru á ferðinni, þ.e. að aðrir hafi áhyggjur af því að við gerum þetta ekki nógu vel.

Herra forseti. Það fór eins og mig grunaði að hv. þm. héldu að þessi fyrirspurn fjallaði um gildi skógræktar sem slíkrar. Þannig er það ekki. Þeir hefðu betur hlustað aðeins betur. Þetta fjallar um hvaða vinnubrög eru notuð og hvort samtök á borð við BirdLife International, sem eru virtustu fuglaverndarsamtök í heimi, ef þau hafa eitthvað við vinnubrögð okkar að athuga, sendi erindi til Bernarsamningsins sem við höfum fullgilt og hvort ekki þurfi um það að fjalla hér á hinu háa Alþingi. Þetta snýst um vinnubrögð, herra forseti, vönduð vinnubrögð við skógrækt, sem er metnaðarfull og mikil hér á landi og því ber að fagna. En þetta snýst um vinnubrögð, herra forseti, en ekki um hvort landið hafi verið skógi vaxið milli fjalls og fjöru við landnám. Þetta snýst um náttúruna eins og hún er í dag, snýst um það að raska ekki jafnvægi hennar eins og hún er í dag. Við erum ekki að planta trjám fyrir þúsund árum, heldur árið 2001, herra forseti. Ég vil þakka hæstv. umhvrh. skýr svör. Ljóst er að það á eftir að kynna sjónarmið stjórnvalda fyrir fastanefnd Bernarsamningsins og það verður væntanlega gert bráðlega. En mig langar, vegna þeirra orða sem hæstv. ráðherra lét falla um að henni þætti ólíklegt að áhrifin væru umtalsverð, að spyrja hvort hæstv. ráðherra gæti skýrt það aðeins betur og skýrt hinu háa Alþingi frá því hvaða rannsóknir liggja að baki þeirri niðurstöðu ráðuneytisins.

Virðulegur forseti. Ég skil vel að hv. þm. líti svo á að umræðan og þetta mál, þ.e. þessi kæra á hendur íslenskum stjórnvöldum, að þau hafi brotið Bernarsamninginn út af skógræktarmálum --- ég skil vel að íslenskir þingmenn taki það óstinnt upp margir hverjir, enda er það svo eins og hér kom fram að 27% landsins var skógi vaxið hér áður fyrr og núna á að fara í átak á næstu 40 árum til að hysja okkur upp um 5% eftir að skógurinn og landið hefur fokið meira eða minna burt vegna athafna okkar, eldgosa og ýmissa annarra náttúruhamfara. Auðvitað líta þingmenn svolítið alvarlega á þessa kæru eins og hér hefur komið fram í líflegum umræðum. En það er alveg ljóst að fuglastofnunum stafar ekki hætta af því hvernig við höldum á málum í dag, þau er í eðlilegum farvegi. Hins vegar ef skógræktin væri algjörlega skipulagslaus og í meira mæli en hún er, þá ættu menn að hafa áhyggjur. En það er bara ekki þannig. Unnið er eðlilega að málum og ég benti á það svari í mínu að í lögunum um mat á umhverfisáhrifum sem þingmenn ákváðu hvernig ættu að útfærast er alveg ljóst að nýræktun skóga á 200 hektara svæði eða stærra og á verndarsvæðum er tilkynningarskyld og þá þarf Skipulagsstofnun að fara yfir það hvort slík skógrækt eigi að fara í mat á umhverfisáhrifum eða ekki. Ég tel að Fuglaverndarsamtök Íslands sem eru að vinna með BirdLife International í þessu máli hafi ekki uppi réttan málflutning þegar þau hafa verið að kæra íslensk stjórnvöld í þessu. Ég tel að málin séu í eðlilegum farvegi og þessi sógræktarverkefni séu jákvæð og æskileg. Hins vegar ef þau væru algjörlega óskipulög, þá ættum við að hafa áhyggjur. En þannig eru málin ekki.

Herra forseti. Nýverið var birt skýrsla hæstv. samgrh. um menningartengda ferðaþjónustu. Í kjölfarið var gefinn út bæklingur sem innihélt helstu niðurstöður þeirrar nefndar. Ég fagna sérstaklega því framlagi og þeirri vinnu. Skýrslan er um margt prýðileg. En ég vil hins vegar fremur gera að umtalsefni það sem ekki er að finna í þessari skýrslu. Raunar eru ýmsar ályktanir í skýrslunni efni í lengri umræðu en hér gefst tími til. Þó eru nokkur atriði sem skera í augun. Í fyrsta lagi, herra forseti, er suðvesturhorn landsins raunar afgreitt í aukasetningum. Látið er í veðri vaka að menningarborgin Reykjavík árið 2000 afgreiði þau mál í heild og þess vegna þurfi ekki að fjalla svo mikið um þau í skýrslunni. Ég leit þannig á að þetta átak um menningartengda ferðaþjónustu, jafnágætt og það nú er, ætti ekki síst að skila sér í fjölgun ferðamanna en ekki hinu að hér væri um byggðatengda áætlun að ræða, eins og maður finnur fljótlega eftir að lestur skýrslunnar hefst. Þar er farið vítt og breitt um landið en forðast að geta þess sem mikilvægast er hér á suðvesturhorninu, þar sem langflestir ferðamenn staldra auðvitað við og eiga hér stund. Þannig sker í augu að Suðurnesja er að litlu sem engu getið í þessari skýrslu. Bláa lónsins er getið í aukasetningu, staðar sem 300 þús. ferðamenn sækja á hverju einasta ári. Í tillögum nefndarinnar er einmitt talað um mikilvægi þess að efla möguleika á svipuðum sviðum og Bláa lónið einmitt vinnur á en þess er ekki getið í öðrum efnum. Suðurnesin hafa upp á margt að bjóða. Ég hef ekki tíma til að rekja það allt hér. Þar er hins vegar glugginn að íslenskum veruleika og því nauðsynlegt að þar sé tekið til hendi. Í annan stað er ég óhress með að sveitarfélög hér sunnan höfuðborgarinnar séu undanskilin í skýrslunni. Markverðir staðir á borð við Fjörukrána og Vestnorræna menningarsetrið í Hafnarfirði, miðstöð víkinga í okkar landi sem u.þ.b. 100 þús. gestir sækja á ári hverju. Íshestar, sem eiga sér sömuleiðis miðstöð í Hafnarfirði, þar sem 20 þús. gestir mæta. Ætla mætti af lestri skýrslunnar að það væru eingöngu hestar í Skagafirði. Þannig er það auðvitað ekki. Herra forseti. Það liggja hér fyrir beinar spurningar til hæstv. ráðherra í þessa veruna og ég vænti þess að hann geti gert okkur grein fyrir ástæðum þessa.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þann áhuga sem hann hefur sýnt ferðamálum með því að leggja á sig að lesa skýrsluna. Hann hefur hins vegar að ýmsu leyti lesið allt annað út úr henni en þar stendur. En fyrsta spurning hans er: ,,Þykir ráðherra eðlilegt að Suðurnesja sé ekki getið í skýrslu um menningartengda ferðaþjónustu sem nefnd samgönguráðherra skilaði fyrir skömmu?`` Um þennan lið vil ég taka eftirfarandi fram: Tilgangur skýrslunnar er að meta almennt forsendur þess að þróa menningartengda ferðaþjónustu sem vaxandi þáttar í framboði þjónustu við ferðamenn, erlenda sem innlenda. Ég tel skýrslu nefndarinnar og tillögur mjög vandaðar og gefa færi á skipulegum aðgerðum til að þróa menningartengda ferðaþjónustu á Íslandi. Allar þessar tillögur eru óháðar landshlutum og varða menningarstarfsemi almennt og tengsl hennar og þýðingu fyrir ferðaþjónustu. Því er það ekki óeðlilegt að Suðurnesja sé ekki getið sérstaklega í skýrslunni, enda er þar ekki að finna neina sérstaka umfjöllun um aðra landshluta. Það er ekki tilgangur skýrslunnar að draga upp tæmandi mynd af menningarstarfsemi eftir landshlutum. Það kemur skýrt fram í formála hennar. Höfuðborgarsvæðið er mun lengra komið í þróun ferðamála en aðrir landshlutar. Þar skiptir m.a. máli að gerð hefur verið sérstök tilraun til að markaðssetja Reykjavík sem menningarborg og tókst það með miklum ágætum, að mínu mati, með tilstyrk borgarinnar og ríkisins. Skýrslunni er ætlað að taka tillit til raunverulegra aðstæðna í þróun ferðaþjónustu á Íslandi. Hluti af þessum raunveruleika er landfræðilegur og erfitt fyrir skýrsluhöfunda að breyta því. Sá raunveruleiki einkennist m.a. af eftirfarandi staðreyndum: Þróunin hefur verið sú að lengd ferða, einkum í ládeyðu, hefur styst. Meginþorri ferðamanna til og frá Íslandi fer um Keflavíkurflugvöll og nýtur höfuðborgarsvæðið mest þeirrar nálægðar. Tækifærin til að laða ferðamenn til að hafa hér viðdvöl á ferðum sínum eru því nokkuð afmörkuð við suðvesturhluta landsins, þar með talið Reykjanes. Þessar aðstæður hafa valdið því að mikill og góður árangur sem náðst hefur í fjölgun ferðamanna til Íslands utan háanna hefur að mestu leyti náð til höfuðborgarsvæðisins, að hluta til Reykjaness svo og til nálægra héraða á Suður- og Vesturlandi. Markaðssetning fjarlægri landshluta utan annatímans er því vandasamt verkefni sem brýnt er að takast á við. Því eru settar fram hugmyndir um svæðisbundnar þróunaráætlanir sem miða að því að auðvelda markaðssetningu þessara svæða. Tekið er sérstaklega fram í skýrslunni að forðast beri að líta svo á að staðir utan þeirra svæða sem þar eru nefnd gegni ekki mikilvægu hlutverki í uppbyggingu menningartengdrar ferðaþjónustu. Gengið er út frá þeirri staðreynd að staðsetning Reykjaness við túnfót höfuðborgarsvæðisins og meginsamgöngumannvirki þjóðarinnar skapi svæðinu sérstaka möguleika og aðstæður í ferðaþjónustu. Samkvæmt skýrslum Hagstofunnar hefur heildaraukning í gistinóttum árin 1995--2000 verið 37%, en á Reykjanesi hefur gistinóttum fjölgað um 53% á sama tíma. Þar er einnig besta nýting gistirýmis utan höfuðborgarsvæðisins. Í skýrslu um heilsutengda ferðaþjónustu sem skilað var á síðasta ári er mikið fjallað um möguleika á uppbyggingu þeirrar tegundar ferðaþjónustu á Suðurnesjum og bent á það sem styrkleika svæðisins umfram önnur. Hafa verður í huga að þær hugmyndir sem settar eru fram í skýrslunni um skiptingu eru frumhugmyndir sem eftir á að skoða og útfæra. Slíkt verður þó aldrei gert nema í samráði við heimamenn á hverju svæði og á það jafnt við um Reykjanesið og fjarlægari svæði. Er þá væntanlega vegið og metið gildi þess sem vænlegt er að nota til grunngerðar í eflingu ferðaþjónustunnar. Seinni fyrirspurnin er: ,,Hvert er álit ráðherra á því að bæjarfélögin sunnan Reykjavíkur, þ.e. Kópavogur, Garðabær og Hafnarfjörður, eru sett undir hatt höfuðborgarinnar í sömu skýrslu þótt fyrirliggjandi sé sértæk, metnaðarfull uppbygging í hverju þessara sveitarfélaga fyrir sig?`` Þessum lið hefur í raun verið svarað með fyrri liðnum, en auk þess liggur svarið í fyrirspurninni sjálfri í raun og veru. Eins og ítrekað er bent á í skýrslunni hefur verkefnið Reykjavík menningarborg, sem var samstarfsverkefni borgar og ríkis, m.a. orðið þess valdandi að höfuðborgin og nágrannasveitarfélögin standa mun betur að vígi en aðrir staðir á landinu. Fyrirspyrjandi bendir á að í Kópavogi, Garðabæ og Hafnarfirði sé eins og í Reykjavík þegar fyrir hendi metnaðarfull uppbygging. Svo er hins vegar ekki á flestum stöðum úti á landsbyggðinni. Þessi bæjarfélög standa því vel að vígi eins og Reykjavík og höfuðborgarsvæðið. Þetta kemur skýrt fram í skýrslunni.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að vekja athygli á þessari skýrslu sem er bráðmerkileg. Það kom fram á ráðstefnu sem Ferðamálaráð stóð fyrir á Hvolsvelli 18. október sl. að hér væri um ákveðinn grunn að ræða, umræðugrundvöll um ferðaþjónustu óháð landshlutum. Þar kom einnig fram þetta með menningartengda ferðaþjónustu, heilsutengda ferðaþjónustu og síðan hina hefðbundnu ferðaþjónustu sem byggir á landkostum og þeirri þjónustu sem fyrir er. Auðvitað eru margir viðkvæmir fyrir hönd ákveðinna landshluta. Þar kom t.d. fram, á ráðstefnunni á Hvolsvelli, að ekki væri mikið talað um hið merka byggðasafn í Skógum o.s.frv. En í útskýringum kom fram að verið er að vekja athygli á þessum svæðum og því sem er að gerast. Í raun og veru finnst mér mjög eðlilegt að höfuðborgarsvæðið sé undir einum hatti vegna þess að þegar við horfum t.d. á Kaupmannahöfn, sem skiptist í ýmsa borgarhluta, Lyngby og Charlottenlund o.s.frv., þá er það mjög eðlilegt að talað sé um þessi svæði sem eina heild. Þess vegna held ég að menn séu til þess að gera of viðkvæmir fyrir skýrslunni.

Herra forseti. Ég vil í upphafi þakka hæstv. ráðherra fyrir þessa ágætu skýrslu og þá jafnframt höfundi skýrslunnar. Það er sannarlega löngu tímabært að fá slíka skýrslu, ekki síst undir þessum formerkjum, þ.e. menningartengdrar ferðaþjónustu. Enda er sóknarfæri okkar Íslendinga líklega hvað mest á því sviði. Ég tel að þessi skýrsla sé afskaplega vel unnin, en get þó ekki stillt mig um að segja: svo langt sem hún nær. Að því leyti verð ég að taka undir með hv. fyrirspyrjanda, að ég tel að áherslur í skýrslunni megi rekja, mjög rækilega þannig að ferðin sé hafin hér frá Reykjavík og réttsælis í kringum landið, en í áherslum er nánast eins og numið sé staðar við Markarfljótsbrú. Nú er það svo að sveitarstjórnir á Suðurlandi og Suðurnesjum hafa lagt gífurlega áherslu, einmitt á þennan þátt, menningartengda ferðaþjónustu. Í þeirra röðum sakna menn þess að þessi svæði skuli hljóta jafnlitla áherslu og raun ber vitni. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvort megi vænta síðara bindis í þessari ágætu skýrslu.

Ekki er ætlast til að ný efnisatriði séu tekin upp þegar tími er útrunninn.

Hæstv. forseti. Þegar litið er á þessa skýrslu í heild, niðurstöður hennar og tillögur, er meginniðurstaða sú að skýrslan fjallar um alla þætti málsins án nokkurs sérstaks tillits til einstakra landshluta. Tillögurnar eru almenns eðlis. Höfundur skýrslunnar leyfir sér hins vegar að taka á meginvanda ferðaþjónustunnar sem er hægari þróun á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu utan annatímans. Það er sennilega það sem kemur hv. fyrirspyrjanda úr jafnvægi. Ég fagna tilkomu þessarar skýrslu. Ég tel að menningartengd ferðaþjónusta eigi afar mikla möguleika á að vaxa og dafna í framtíðinni sé vel á málum haldið.

Herra forseti. Ég vil meina að þessi skýrsla um menningartengda ferðaþjónustu sé afar vönduð og merkileg í sjálfu sér, þó að hún taki ekki á hverju smáatriði á hverjum stað fyrir sig á landinu, enda var það ekki tilgangur skýrslunnar. Ég held að menningartengd ferðaþjónusta sé okkur afar mikilvæg og það hefur sýnt sig að gríðarlega margt skemmtilegt hefur verið gert hér á landi, þar sem fólk nýtir sér þau tækifæri sem því eru nærtækust, söguna, þessa menningarlegu arfleifð sem við eigum. Inn í þetta kemur t.d. verndun gamalla húsa, tónlist, allt sem við getum sagt að tilheyri sögu okkar og ég vil þá sérstaklega minnast á hvað Rangæingar hafa gert varðandi Njálu og Njálusafnið. Eðlilegast væri að taka Sturlungu næst og gera henni hátt undir höfði.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir lofsamleg orð sem hann hafði um þessa skýrslu. Það er hins vegar ljóst að menn hafa sett upp nokkuð sérkennileg gleraugu til að lesa hana. Það vill nefnilega svo til að það er ekki fjallað um neinn sérstakan landshluta í þessari skýrslu nema um höfuðborgarsvæðið. Það er heill kafli um höfuðborgarsvæðið, og hvers vegna er það? Vegna þess að það er búið að gera sérstaka tilraun í menningartengdri ferðaþjónustu á höfuðborgarsvæðinu og af þeirri tilraun má draga ýmsar athyglisverðar ályktanir. Þess vegna er það eini landshlutinn í allri skýrslunni sem fær sérstaka umfjöllun. Svo legg ég líka til að menn lesi skýrsluna 

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir það mál manna að hér er um mjög góða skýrslu að ræða, og það hafa ferðaþjónustuaðilar látið mjög í ljósi. Hún vekur nýjar hugsanir og hugmyndir og þarna er um ákaflega mikilvægt vinnugagn að ræða. Þetta er vinnugagn þeirra sem eru að markaðssetja ferðaþjónustu hér á landi og eru á höttunum eftir nýjum tækifærum í menningu okkar. Það er mikilvægt að hér er verið að ræða um almenna menningartengda ferðaþjónustu en ekki landshlutabundna. Við eigum auðvitað að reyna að koma þessari menningu okkar á framfæri í ládeyðunni þegar mest þörf er á því að nýta þær undirstöður og þá grunngerð, forseti, sem við eigum í ferðaþjónustu hér á landi.

Herra forseti. Ég vil taka fram að skýrsla sú sem hér er til umræðu er að mörgu leyti mjög góð og fróðleg. Ég held samt að það sé skiljanlegt að Suðurnesjamenn hafi áhyggjur af því hversu lítill hlutur þeirra er gerður. Ég er ekki að segja að nauðsynlegt hafi verið að telja upp ýmislegt sem þar er gott gert eitthvað ítarlegar en annars staðar. Það sem hefur valdið Suðurnesjamönnum áhyggjum í þessu, og getur vel verið misskilningur, er að ýmsir sjóðir eru nefndir í þessari skýrslu sem hægt er að sækja fé í til að byggja upp menningartengda ferðaþjónustu um landið, og Suðurnesjamenn hafa fengið það á tilfinninguna að verið sé að ýta þeim út af byggðakortinu hjá Byggðastofnun, það sé verið að ýta þeim út úr því fjármagni sem ríkið eigi eftir að setja í uppbyggingu af þessu tagi og það er náttúrlega nauðsynlegt að fá það fram. Þess vegna finnst mér fyrirspurn hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar góð. Það leiðréttist þá, ef hæstv. samgrh. gæti gert það, að Suðurnesjamenn sitji við skert borð hvað þetta varðar.

Herra forseti. Það veldur mér dálítilli undrun hversu miklu uppnámi þessi saklausa fyrirspurn mín hefur valdið. Stríður tónn hæstv. ráðherra og fleiri stjórnarliða vegna þess arna fær mig til að hugsa um það hvort ekki þurfi að fylgja þessu öllu betur eftir. Ég sé í hendi mér að annaðhvort hef ég misskilið tilgang þessarar skýrslu eða einhverjir aðrir. Ég fæ ekki annað heyrt en að hér sé skýrsla um byggðaeflingu hringinn í kringum landið fyrst og síðast en ekki það að við ætlum að fara í útrás til þess að fjölga hér ferðamönnum til að sækja menningartengda ferðaþjónustu sem er auðvitað ákveðin lenska í heiminum í dag. Menn eru þannig að tala hér dálítið austur og vestur. Ég tala út frá þeirri grunnforsendu að ég vil fjölga hér ferðamönnum. Þá gengur auðvitað ekki að skýrsluhöfundar og hæstv. ráðherra segi að af því að Reykjavíkurborg var menningarborg árið 2000 sé hér bara allt í standi og ekki þurfi að geta eins né neins sem hér er að gerast í höfuðborginni, í Hafnarfirði, á Suðurnesjum, á suðvesturhorninu yfirleitt, af því að hér sé allt í prýðilegu standi. Þannig er það auðvitað ekki. Og það er auðvitað alrangt, herra forseti, þegar menn eru að láta í veðri vaka að ekki séu tíundaðir staðir í þessari skýrslu. Það eru beinar tillögur um svæðaskiptingu hringinn í kringum landið, að undanskildu suðvesturhorninu. Sá er kjarni þessa máls. Ég tek undir það sem áður hefur verið sagt og vænti þess að hér sé um áfangaskýrslu að ræða, menn taki svo til hendinni og bæti úr því sem fyrirsjáanlega vantar í þessa skýrslu. Þá er hægt að marka klára stefnu, að fjölga ferðamönnum, transit-farþegum á Keflavíkurflugvelli, og fá þá til þess að staldra hér við, dag eða fleiri. Og þá mega þeir mín vegna endilega hreint fara um landið vítt og breitt en umfram allt að þessi gluggi hér að Íslandi verði nýttur til fullnustu og hann er hér á þessu svæði okkar.

Herra forseti. Þegar ég tók við sem samgrh. skipaði ég þrjár nefndir til að vinna sérstaklega að málefnum ferðaþjónustunnar í þeim tilgangi að ná þeim árangri sem hv. fyrirspyrjandi var að tala um að við þyrftum að ná, að fjölga hér erlendum ferðamönnum. Í fyrsta lagi skipaði ég nefnd sem fjallaði um rekstrarstöðu greinarinnar. Hún skilaði tillögum og búið er að koma þeim langflestum í framkvæmd sem hefur bætt stöðu fyrirtækja í íslenskri ferðaþjónustu. Í annan stað skipaði ég nefnd um heilsutengda ferðaþjónustu. Hún var undir forustu markaðsstjóra Bláa lónsins og skilaði mjög góðum tillögum. Um þær verður fjallað sérstaklega á ráðstefnu 6. des. nk. sem ég vænti að hv. fyrirspyrjandi og fleiri góðir hv. þingmenn geti mætt á og fylgst með. Þar eru fjölmargar tillögur sem fólk um allt land, á höfuðborgarsvæðinu, Suðurnesjum og í öllum landshlutum, er að huga að. Í þriðja lagi var síðan nefndin sem ég skipaði undir forustu hv. þm. Tómasar Inga Olrichs, formanns Ferðamálaráðs. Hún hefur nú skilað tillögum sínum og afskaplega vel unninni og merkilegri skýrslu sem hér hefur verið gerð að umtalsefni. Það er rangt og ekki að mínu mati í þágu greinarinnar, hvað þá Suðurnesja eða Reykjaneskjördæmis, að láta að því liggja að verið sé að vinna gegn þessum landshluta. Öðru nær. Hvar eru fjárveitingar, hvar eru framlög til menningarstarfsemi, ef þau eru ekki hér á höfuðborgarsvæðinu? Öll safnastarfsemin og menningarstarfsemin, tónleikar og leikhús og allt það sem hér er byggt upp 

Virðulegi forseti. Fyrir skemmstu var tekinn í notkun nýr vegarkafli af Háreksstaðaleið að Brunahvammshálsi en Háreksstaðaleið er að mínu áliti merkasta samgöngubót seinni ára á Norðausturlandi. Þetta er fyrsti hluti af tengingu Vopnafjarðar við hringveginn með nútímavegi. Sl. haust merkti síðan Vegagerðin fyrir veglínu áfram út Hofsárdalinn og merkti veglínur beggja vegna árinnar. Fyrsti liður fyrirspurnar minnar er um það hvað líði undirbúningi að ákvörðun veglínunnar, nánar tiltekið frá Hölkná að Teigará, þ.e. hvorum megin árinnar vegurinn verði lagður. Ég legg gríðarlega áherslu á að vegurinn verði lagður sunnan árinnar. Það er alveg óskaplega áríðandi að ekki verði farið með veginn út norðan við á því að þar er svo miklu snjóþyngra, og þar sem utar dregur er jafnvel snjóflóða- og skriðuhætta. Austan árinnar er miklu heppilegra vegarstæði á allan hátt. Ég fór meðfram þar sem merkt hefur verið sl. haust og mér sýnist þeim hafa tekist furðu vel hjá Vegagerðinni að þræða góða leið og það er mjög gott. Í öðru lagi spyr ég hvenær fjárveitinga til þessara framkvæmda sé að vænta, þ.e. til vegarins út Hofsárdalinn. Það er að mínu áliti forgangsmál fyrir Vopnafjörð að fá alvöru vegtengingu inn á hringveginn. Núorðið fara allir flutningar fram með bílum, strandsiglingum hefur nánast verið hætt, og oft skapast mikið vandræðaástand á vorin þegar vegurinn um fjallið er með þungatakmörkunum vegna aurbleytu, stundum svo vikum skiptir. Vetrarfæri í dalnum verður líka miklu betra en uppi á heiðinni. Að síðustu spyr ég um uppbyggingu vegarins norður Bakkafjörð og um Brekknaheiði. Mér skilst að Sandvíkurheiðinni verði bráðlega lokið. Brekknaheiðin hefur að fróðra manna sögn ekki verið lagfærð svo talandi sé um síðustu 50 ár enda er hún á milli kjördæma, og sennilega hafa þingmenn ekki haft nógu mikinn áhuga fyrir henni. Nú er hún komin inn í mitt kjördæmi þannig að kannski breytist það.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að bera upp þessar fyrirspurnir hér um afar mikilvæga vegagerð á norðausturhorninu. Hv. þm. spyr fyrst: ,,Hvað líður undirbúningi að ákvörðun veglínu frá Brunahvammshálsi og niður í Vopnafjörð?`` Svar mitt er: Unnið er að skoðun á veglínum frá Brunahvammshálsi og niður í Vopnafjörð. Svæðið hefur verið kortlagt og leitað mögulegrar veglínu á kortum en einnig hafa vettvangsskoðanir farið fram. Stefnt er að því að tillaga um veglínu geti legið fyrir á árinu 2002. Rétt er að undirstrika að hér er um viðkvæmt land að fara og þess vegna mjög mikilvægt að undirbúa þessa framkvæmd vel og huga að því hvernig hægt er að leggja í landinu veglínu svo minnst röskun verði í náttúrunni. Í annan stað spyr hv. þm.: ,,Hvenær er þess að vænta að fjárveitingar til fyrrgreinds verks verði á vegáætlun?`` Svar mitt er að vegáætlun verður endurskoðuð í vetur en samkvæmt gildandi langtímaáætlun í vegagerð sem samþykkt var á Alþingi vorið 1998 er gert ráð fyrir fjárveitingu til verksins, annars vegar á öðru tímabili sem nær yfir árin 2003--2006 og síðan á þriðja tímabili sem nær yfir árin 2007--2010. Í þriðja lagi spyr hv. þm.: ,,Hvenær má vænta þess að uppbyggingu vegar milli Vopnafjarðar og Þórshafnar ljúki?`` Svar mitt er það að ekki liggur fyrir tímasett áætlun um það hvenær uppbyggingu vegar milli Vopnafjarðar og Þórshafnar ljúki en geta má þess að samkvæmt gildandi vegáætlun fyrir árin 2000--2004 er gert ráð fyrir að byggingu vegarins milli Vopnafjarðar og Bakkafjarðar verði lokið á árunum 2002--2004.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessari merku vegtengingu sem er niður Hofsárdalinn. Það er alveg rétt sem fram kom hjá honum að þetta er ein merkasta samgöngubót sem við höfum fengið á Norðausturlandi, þ.e. lagning Háreksstaðaleiðar, og auðvitað sú tenging sem nú er komin á Háreksstaðaleið fram á Brunahvammsháls. Það var gott að heyra hjá samgrh. að á næsta ári verði tillögur tilbúnar um hvar veglínan eigi að liggja niður Hofsárdalinn. Það hefur komið mjög sterkt fram hjá heimamönnum að það sé mun skynsamlegra að leggja veginn sunnan Hofsár en norðan, og ég veit að Vegagerðin hefur tekið mið af þeim ábendingum heimamanna. Ég tel að það sé mjög mikilvægt þegar farið verður í endurskoðun vegáætlunar að þessar tillögur liggi fyrir þannig að hægt sé að taka mið af þeim þegar vegáætlun verður endanlega kláruð nú í vetur.

Herra forseti. Ég vil þakka samgrh. fyrir góð svör. Hann svaraði spurningum mínum alveg fullnægjandi. Ég hef svo sem engu við það að bæta öðru en því að ég skora á þingheim, þegar vegáætlun verður tekin til endurskoðunar í vetur, að setja þessa tengingu eins framarlega í forgangsröð og mögulegt er.

Herra forseti. Umræða um löggæslumál hefur verið mikil umliðin missiri, einkanlega löggæslumál í borginni og raunar víðar um landið. Bæði hafa lögreglumennirnir sjálfir kvartað yfir því í vaxandi mæli að möguleikar þeirra til að sinna þjónustu við borgana hafi minnkað sökum manneklu í röðum lögreglumannanna sjálfra og eins hafa borgarar lýst yfir áhyggjum sínum í þá veru að lögreglan sé ekki jafnsýnileg og áður hefur verið. Enn fremur er hitt, og sýnu alvarlegast, að möguleikar lögreglunnar til að halda uppi lögum og reglu hafa að sama skapi minnkað. Jafnvel heyrast kvartanir í þá veru að viðbragðsflýtir lögreglunnar hafi af þessum orsökum minnkað til muna og jafnvel að þegar leitað er eftir lögreglu af brýnum orsökum þá hafi bílar lögreglunnar of oft verið uppteknir annars staðar og ekki komist á staðinn fyrr en eftir langan tíma. Ég ætla ekki í þessari fyrirspurn að velta vöngum yfir fjölda lögreglumanna eða fara í þá umræðu. Það er fyrirliggjandi og margir halda því fram að æ fleiri lögreglumenn séu nú, miðað við fyrri tíð, uppteknir við störf innan húss, að ríkislögreglustjóri taki til sín æ stærri hluta kökunnar, þ.e. þess fjármagns sem veitt er til löggæslu í landinu. Þetta er talið leiða til þess að lögreglumenn á vettvangi, þ.e. á bílum ellegar gangandi í miðborginni séu umtalsvert færri en verið hefur. Ég ætla ekki að fara í almenna umræðu um þessi mál. Tölurnar tala yfirleitt sínu máli og þess vegna hef ég í fimm fyrirspurnum, sem eru sumar dálítið umfangsmiklar, óskað eftir því að hæstv. dómsmrh. leiði það til lykta hvort á þessu hafi orðið breytingar, hvort viðbragðsflýtir lögreglunnar hafi minnkað eða breyst á síðasta áratug eða svo. Einnig spyr ég um hitt sem haldið hefur verið fram í mín eyru, hvort þess séu dæmi að lögreglan hafi ekki getað sinnt brýnum beiðnum fyrr en eftir dúk og disk og hvort svo sé jafnvel komið að lögreglan beiðist undan því að sinna óskum um aðstoð, minni háttar aðstoð sem betur fer, sem hún hafi sinnt áður vegna þess að hún hafi öðrum hnöppum að hneppa. Ég ætla ekki að orðlengja þetta, herra forseti. Fyrirspurnirnar er að finna á þskj. 231. Ég hirði ekki um að lesa þær. Ég þekki það hins vegar frá fyrri árum vegna starfa minna sem lögreglumaður á áttunda áratugnum að það skiptir mjög miklu máli að starfsumhverfi lögreglumannanna sjálfra sé tryggt, að nægilegur mannafli sé hverju sinni til að takast á við þau viðfangsefni sem við blasa. Því miður heyrir maður í auknum mæli dæmi um að þannig sé ekki í pottinn búið.

Herra forseti. Í tilefni af fyrirspurnum hv. þm. var leitað eftir upplýsingum hjá lögreglunni í Reykjavík. Í svari lögreglustjórans í Reykjavík kemur eftirfarandi fram: Hvað varðar fyrstu spurninguna, um samanburð á möguleikum lögreglunnar í Reykjavík til að sinna óskum borgaranna um brýna lögregluaðstoð nú og fyrir tíu árum, segir í svari lögreglustjórans að lögreglan hafi fram að þessu getað sinnt öllum óskum borgaranna um brýna lögregluaðstoð. Önnur spurning snýr að því hvort lögreglan hafi náð að sinna öllum beiðnum borgaranna um brýna lögregluaðstoð um helgar síðustu fjóra mánuði. Fram kemur í svari lögreglustjóra að samkvæmt upplýsingum frá fjarskiptamiðstöð lögreglunnar hafi náðst að sinna öllum brýnum lögegluverkefnum á þessu tímabili. Í þriðju spurningunni er spurt um meðaltíma frá því að beiðni um aðstoð barst og þar til lögreglan var mætt á vettvang um helgar síðustu fjóra mánuði. Í svari lögreglustjóra kemur fram að um geti verið að ræða frá 30 sekúndum upp í þrjár mínútur ef um alvarleg tilvik er að ræða. Ef ekki er um alvarleg útköll að ræða getur biðtími þó orðið nokkuð lengri. Í svari lögreglustjóra kemur fram að það sem máli skipti í þessu samhengi sé verkefnaþunginn almennt og staðsetning lögreglubifreiðar þegar útkall berst. Í fjórða lagi er óskað eftir upplýsingum um lengsta útkallstíma þar sem óskað hefur verið eftir neyðaraðstoð. Lögreglustjórinn upplýsir að samkvæmt upplýsingum frá fjarskiptamiðstöð lögreglu hafi hann lengstur verið fimm til sjö mínútur. Í fimmta og síðasta lagi óskar hv. fyrirspyrjandi eftir upplýsingum um hvort breytingar hafi orðið á þeim atriðum sem spurt er um hér að framan, þ.e. hvort útkallstími hafi lengst og hvort þurft hafi að vísa frá beiðnum um smærri viðvik lögreglu sem áður var sinnt. Í svari lögreglustjóra kemur fram að samkvæmt upplýsingum frá fjarskiptamiðstöð lögreglunnar hafi orðið þar nokkrar breytingar. Nú sé verkefnum frekar forgangsraðað en áður. Komi þá fyrir í miklu annríki að útkallstími lengist. Er það mat lögreglustjórans að dregið hafi nokkuð úr þjónustu lögreglunnar við borgarana svo sem við opnun ökutækja, vegna flutnings á hreyfihömluðum og annarri sambærilegri þjónustu. Lögreglustjóri upplýsir jafnframt að reynt sé til hlítar að sinna almennri þjónustu við borgarana af lipurð. Í meiri mæli geri borgararnir sér grein fyrir því að lögreglan þurfi að forgangsraða verkefnum og að í fleiri tilvikum sé reynt að leysa úr málum án þess að lögreglan sé send á vettvang. Af eðlilegum ástæðum hefur dregið úr þeirri þjónustu lögreglu sem nú er sinnt af öðrum aðilum og hefur ekki verið kvartað út af því svo nokkru nemi samkvæmt upplýsingum lögreglustjóra. Það er auðvitað ljóst að lögreglan verður sífellt að leitast við að bæta þjónustu sína og viðbrögð. Nýverið var t.d. gerð skoðanakönnun á vegum lögreglunnar í Reykjavík á viðhorfum íbúa umdæmisins til starfa lögreglunnar og var sú könnun í flestum atriðum afar jákvæð fyrir lögregluna. Þar komu jafnframt fram atriði sem gefa ástæðu til þess að lögreglan bæti sig og vil ég þar helst nefna meðferð ofbeldismála. Verulegar breytingar hafa orðið á starfsemi lögreglunnar til hins betra og ég vil nefna sérstaklega fjarskiptamiðstöðina og nýtt fjarskiptakerfi lögreglunnar. Ég tel að með hinni nýju fjarskiptatækni gefist kostur á að efla til muna löggæsluna í borginni með betri skipulagningu, aðgerðastjórn og upplýsingastreymi og síðast en ekki síst hefur viðbragðstími lögreglunnar vegna útkalla styst verulega. Þá má nefna embætti ríkislögreglustjóra sem hefur tekið að sér margs konar verkefni. Lögreglan hefur í auknum mæli lagt áherslu á grenndarlöggæslu og uppbyggingu forvarnastarfs sem skilað hefur góðum árangri. Gömul vandamál í löggæslu í höfuðborginni, svo sem miðbæjareftirlit um helgar, hafa færst til betri vegar. Nú er verið að skoða tillögur samstarfsnefndar lögreglunnar og Reykjavíkurborgar um frekari úrbætur í þessum efnum. Að næturlagi um helgar eru vaktirnar í höfuðborginni tvöfaldar hjá lögreglunni. Til samanburðar má nefna að í Ósló er dregið úr löggæslu á þessum tíma um helgar og einungis bráðnauðsynlegustu útköllum sinnt en önnur geymd fram yfir helgina. Löggæsla í miðborginni hefur batnað af ýmsum ástæðum eins og áður sagði. Sveigjanleiki opnunartíma veitingastaða hefur aukist og þar með dregið úr hópamyndun í miðbænum sem áður var alvarlegt vandamál. Öryggismyndavélar gefa lögreglunni góða yfirsýn yfir svæðið og möguleika á að bregðast við af meiri hraða og öryggi en áður var, en vegna þessara breytinga nýtist sá mannskapur sem sinnir löggæslu í miðbænum að næturlagi um helgar mun betur og hún getur brugðist hraðar við. Lögreglan er því að bæta sig á mörgum sviðum og það á m.a. við um það mál sem hér er til umfjöllunar.

Herra forseti. Stundum verð ég afskaplega ringluð vegna þess að það sem fram kemur í þessum sal er í engu samhengi við það sem við heyrum úti á vettvangi. Þegar við förum um mitt kjördæmi, Reykjaneskjördæmi, þá eru löggæslumálin alltaf tekin upp og fólk er miður sín yfir því hvert stefnir með þau. En þegar þau eru rædd, varðandi það kjördæmi, í þessum sal þá er allt í fínu lagi og ekkert við þau að athuga. Nú kemur hæstv. dómsmrh. og segir okkur að lögreglan sinni vel brýnni þörf, hún sinni brýnum verkefnum, biðtími sé svona 30 sekúndur til þrjár mínútur og eitthvað lengri í minni háttar málum. Þetta hljómar glæsilega. En síðan í seinni hluta svarsins kemur í ljós að verkefnum verður auðvitað að forgangsraða, að e.t.v. þurfi að vísa frá beiðnum og að reynt er að leysa mál án þess að fara á vettvang. Herra forseti. Ég er mjög ringluð eftir þetta svar vegna þess að það er í engu samhengi við það sem við fáum að heyra þegar við ræðum um þessi mál úti á vettvangi.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Þau koma mér satt að segja dálítið á óvart, þægilega á óvart verð ég að segja. Ef rétt er að viðbragðsflýtir lögreglunnar vegna brýnnar aðstoðarbeiðni sé á bilinu 30 sekúndur til þrjár mínútur þá eru málin í prýðilegu lagi. En ég hlýt að hugsa mig um í þessu sambandi. Þegar því er haldið fram að lengstur útkallstími sé fimm til sjö mínútur vegna brýnnar neyðaraðstoðar þá hef ég mínar efasemdir. Ég hef nefnilega upplýsingar um það, og það er ástæðan fyrir því að ég lagði þessa spurningu fram, að aðfararnóttina 20. október sl. fannst meðvitundarlaus maður í stigagangi húss í Breiðholti og því var beðið um aðstoð lögreglu. Það liðu 50 mínútur þar til aðstoð barst þannig að hér hefur ráðherra augljóslega rangar upplýsingar undir höndum. Því var svarað til af lögreglumönnum þegar þeir komu á staðinn að allir bílar hefðu verið uppteknir. Þeir vildu með öðrum orðum auðvitað veita þessa aðstoð en gátu það ekki sökum kringumstæðna, sökum fárra bíla á vakt og sökum mannfæðar. Því miður held ég, herra forseti, að hæstv. ráðherra hafi annaðhvort ekki gaumgæft þessi svör eða ekki gengið úr skugga um að þau væru rétt. Þau eru það ekki, því er verr og miður. Maður hlýtur að hafa sínar efasemdir þegar dregin er upp sú mynd að allt sé hér í standi þegar raunveruleikinn sem við borgurunum blasir og lögreglumönnunum sjálfum er allt annar. Þá heldur þessi umræða áfram og við á hinu háa Alþingi munum kappkosta um að hið rétta og sanna komi í ljós og menn geri raunverulega bragarbót á ástandi sem er alls ekki viðunandi.

Herra forseti. Ég svaraði í fyrri ræðu minni fyrirspurnum þingmannsins samkvæmt upplýsingum frá lögreglunni í Reykjavík. Í þeim felast fullnægjandi svör við þeim spurningum sem hv. þm. lagði fram. Hér hefur hv. þm. hins vegar nefnt tiltekið dæmi sem ég get auðvitað ekkert tjáð mig um hér og nú en sjálfsagt er að skoða. Það hefði verið heppilegra og mun gagnlegra fyrir þingið ef hv. þm. hefði gefið kost á því að upplýsinga væri leitað um þetta atriði hjá lögreglunni í Reykjavík áður en það væri gert að umræðuefni hér. Ég vil líka nefna það í sambandi við málafjölda að það er ekki einhlítt að málum hafi fjölgað hjá lögreglunni í Reykjavík. Við erum hér að tala um lögregluna í Reykjavík. Ég nefni sem dæmi að málum vegna eignaspjalla hefur fækkað nokkuð á undanförnum árum og á öðrum sviðum eru breytingarnar óverulegar. Einnig má nefna að fjölgun mála getur á vissum sviðum einmitt þvert á móti verið til marks um að lögreglan sé að eflast í störfum sínum og auka afköstin. Það á t.d. við á þeim sviðum sem að meginstefnu byggjast á frumkvæðisvinnu lögreglunnar, svo sem við umferðareftirlit og fíkniefnarannsóknir, en á báðum þessum sviðum hefur lögreglan í Reykjavík náð verulegum árangri og málum af því tagi fjölgað. Í nýlegum umræðum á þinginu upplýsti ég að lögreglan í Reykjavík á nú við tímabundinn rekstrarvanda að stríða sem krefst þess að embættið gæti aðhalds út þetta rekstrarár. En það hefur líka komið fram að reiknað er með að embættinu verði kleift að fjölga lögreglumönnum um áramótin aftur þegar nýr árgangur útskrifast úr Lögregluskólanum. Það hefur einmitt verið hluti af vanda löggæslunnar að vantað hefur fleiri menntaða lögreglumenn. Hæstv. forseti. Ég taldi rétt að láta þessar upplýsingar koma hér fram.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra lét hér í veðri vaka að fyrirspurnir mínar væru fram komnar til að leiða hana í gildru og að eðlilegra hefði verið ef ég hefði spurt um það tiltekna atriði sem ég nefndi hér sem dæmi og sýndi fram á að svör hennar í umræðunni áðan stæðust ekki raunveruleikann. Ég vil vekja á því athygli, herra forseti, og vísa þessu algerlega á bug, að í fjórðu spurningu minni í þessari fyrirspurn er spurt: ,,Hver er lengstur útkallstími þar sem neyðaraðstoðar lögreglu hefur verið óskað?`` Svar hæstv. ráðherra var: ,,Sjö mínútur.`` Ég hef dæmi um miklu lengri tíma. Ráðherrann hafði það auðvitað í sinni hendi að svara hér réttu til en gerði það ekki af einhverjum orsökum. Ég vísa því algerlega á bug, herra forseti, að hér hafi verið tilraun af minni hálfu til að leiða hæstv. ráðherra í einhverja gildru. Ég vildi bara fá hið sanna og rétta fram. Ég hefði verið fyrstur manna til að fagna því alveg sérstaklega ef lengstur útkallstími væri ekki meiri en sjö mínútur. Veruleikinn er því miður allt annar, herra forseti. Ég get lítið að því gert. En hæstv. ráðherra getur dálítið gert við því. Hún hefur vald og áhrif til þess.

Herra forseti. Út af orðum hv. þm. vil ég taka það fram að það má ekki skilja orð mín svo að ég hafi verið leidd í einhverja gildru með þessum upplýsingum frá hv. þm. Ég bendi hins vegar á að það er afskaplega eðlilegt, þegar um er að ræða tilvik eins og hann nefnir og svo langan tíma, að slíku atriði sé komið til lögreglustjórans í Reykjavík og leitað eftir upplýsingum þar. Ráðherra sem hér er að svara fyrirspurn frá hv. þm. í nokkrum liðum leitar auðvitað eftir upplýsingum frá embættinu og svarar í samræmi við þær upplýsingar sem berast.

Herra forseti. Mér finnst þetta vera nokkuð alvarlegur hlutur sem hér hefur gerst. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson leggur hér fram fyrirspurn og í fjórða tölusetta lið fyrirspurnarinnar er spurt hver sé lengstur útkallstími þar sem neyðaraðstoðar lögreglu hafi verið óskað. Og hæstv. ráðherra svarar: ,,Sjö mínútur.`` Hv. þm. kemur síðan upp og upplýsir að hann hafi dæmi um miklu lengri útkallstíma, sjö sinnum lengri en það sem hæstv. ráðherra lét uppi. Þá liggur það auðvitað fyrir að hæstv. ráðherra hefur flutt hér í þinginu rangar upplýsingar. Það er grafalvarlegur hlutur. Nú bendir allt til þess að það stafi ekki af ásetningi heldur sé hér um að ræða að hæstv. ráðherra hafi ekki fengið réttar upplýsingar. Það skiptir hins vegar miklu máli fyrir þingið að það liggi fyrir af hverju svar ráðherrans stafar. Hæstv. ráðherra sagði að hún mundi kanna þetta mál. Það er ekki nóg fyrir mig og það er ekki nóg fyrir hv. þm. Guðmund Árna Stefánsson. Það verður að upplýsa hér með einhverjum hætti, herra forseti, ekki núna en síðar þegar hæstv. ráðherra hefur fengið tóm til þess að kanna þetta mál, hvað valdi því að hæstv. ráðherra kemur hér með kolrangar upplýsingar. Það er embættisskylda hennar að greina þinginu rétt frá og hún verður að skýra okkur frá því sem veldur því að hún kemur hér fram með rangar upplýsingar og eftir atvikum munum við þingmenn meta það hvort við þurfum að fá afsökunarbeiðni frá hæstv. ráðherra. En mér sýnist, herra forseti, að það þurfi ekki að egna neinar gildrur fyrir þennan ráðherra. Mér sýnist hæstv. ráðherra detta í allar holur sem á vegi hennar verða.

Herra forseti. Það var alveg með ólíkindum að hlusta á þessa ræðu hv. þm. Ég vil reyndar nota tækifærið og óska honum til hamingju með kjörið á landsfundi Samfylkingarinnar, en því þingi er nú lokið væntanlega, hv. þm. Hér er ráðherra að svara fyrirspurn frá hv. þm. og gerir það eftir bestu getu. Ef um er að ræða og upp koma ákveðin tilvik sem þarf að upplýsa þá verður auðvitað leitað eftir upplýsingum um það mál.

Herra forseti. Í desember 1999 var skipuð nefnd til að kanna hagkvæmni, tækni og möguleika smávirkjana í sveitum. Nefndin með hv. þm. Hjálmar Árnason sem formann skilaði skýrslu í júní 2000, þessari skýrslu hérna sem ég er með hér. Þetta er ágætasta skýrsla að mínu áliti og þar kemur m.a. fram að hugsanlega megi framleiða 30--50 megavött með virkjun bæjarlækja og smááa, þ.e. eins og hálfa Sigöldu, það kunni að styrkja byggð og auka fjölbreytni atvinnulífs og á því er sannarlega þörf. Í skýrslunni segir síðan, með leyfi hæstv. forseta: ,,Fjármögnun einkarafstöðva þarf að gerast með lánum og styrkjum frá Lánasjóði landbúnaðarins, Framleiðnisjóði landbúnaðarins, Orkusjóði, iðnaðarráðuneyti og Byggðastofnun.`` Nefndin gerði síðan tillögu um hvernig fjármagna skyldi slíkar rafstöðvar og lagði til að iðnrh. skipaði starfshóp til að afgreiða beiðnir um styrki til einkarafstöðva. Það mun hafa verið gert. Þessi starfshópur mun hafa verið stofnaður en síðan virðist þeim sem hafa kannað þessa mögleika sem einhver stífla sé komin í málið og hvergi hægt að fá skýr svör hjá þeim stofnunum sem ég nefndi áðan. Fæstir munu geta hafið framkvæmdir án þess að fyrir liggi lánsloforð eða loforð um styrki, um niðurgreiðslu rafmagns o.fl. Eigi að gera eitthvað úr þessari hugmynd um raforkuframleiðslu eða að raforkuframleiðsla verði aukabúgrein í sveitum þarf að ganga frá fjármögnunarþættinum og setja reglur um hvaða gögn menn þurfa til þess að geta sótt um fyrirgreiðslu. Því spyr ég: 1. Hvað líður efndum á tillögum nefndar um málefni raforkubænda sem skilaði áliti í júní á síðastliðnu ári? 2. Er einhver áætlun í gangi um að styrkja dreifikerfi raforku í sveitum og leggja þriggja fasa rafmagn þannig að væntanlegir raforkubændur geti selt frá sér umframframleiðslu? Það mun vera forsenda fyrir sölu að vera tengdur við þriggja fasa rafmagn, en mönnum sem hafa verið að skoða þetta hefur virst sem áhugi Rariks sé ekki geysilega mikill, þeir hafi fremur áhuga á að selja rafmagn en kaupa það.

Hæstv. forseti. Spurt er: ,,Hvað líður efndum á tillögum nefndar um málefni raforkubænda sem skilaði áliti í júní á síðastliðnu ári?`` Svarið er eftirfarandi: Í júní á síðasta ári skilaði nefnd um málefni raforkubænda skýrslu sem ber heitið Raforkubændur, hagkvæmni, tækni, möguleikar. Helstu niðurstöður nefndarinnar voru að virkjun smærri vatnsfalla geti verið hagkvæmur kostur fyrir einstaklinga og byggð, sem kynni að styrkja byggð í dreifbýli og auka fjölbreytileika atvinnulífs, og að fjármögnun þyrfti að gerast með lánum og styrkjum frá Lánasjóði landbúnaðarins, Framleiðnisjóði landbúnaðarins, Orkusjóði, iðnrn. og Byggðastofnun. Í skýrslu nefndarinnar kemur fram að nefndin hafi verið sammála um að skynsamlegur tilflutningur á fjármagni gæti falist í því að bóndi sem hyggst reisa vatnsaflsvirkjun við bú sitt fengi styrk frá iðnrn. sem næmi niðurgreiðslum til hans á rafmagni í tiltekinn tíma, en á móti yrðu felldar niður rafmagnsgreiðslur til viðkomandi einstaklings. Var nefndin sammála um að slíkur tilflutningur á fjármagni leiddi til sparnaðar til lengri tíma og væri því skynsamleg ráðstöfun. Í fjárlagafrv. fyrir næsta ár er gert ráð fyrir 2 millj. kr. vegna þessa. Hugmyndin er að þessum fjármunum verði varið til að styrkja þá sem vilja reisa smærri vatnsaflsvirkjanir til eigin nota. Þá taldi nefndin rétt að skipaður yrði stýrihópur til að fjalla um umsóknir vegna framkvæmda við smærri vatnsaflsvirkjanir. Í desember sl. skipaði ég ráðgjafarnefnd um byggingu smárra vatnsaflsvirkjana. Hlutverk nefndarinnar er m.a að móta tillögur að nauðsynlegum rannsóknum í samstarfi við Orkustofnun, gera tillögur um helstu hönnunarkröfur mannvirkja, véla og rafbúnaðar, móta tillögur um samræmdar kostnaðarforsendur virkjana, gera tillögur um arðsemiskröfur mannvirkis, gera tillögur til stjórnvalda um fyrirkomulag til fjármögnunar framkvæmda við smærri vatnsföll, meta fyrstu niðurstöður á forathugunum, mæla með eða hafna hugmyndum, leggja endanlegt mat á fullhönnuð mannvirki áður en framkvæmdir hefjast og vera raforkubændum, hönnunaraðilum og lánastofnunum til ráðuneytis. Ráðgjafarnefndin hefur unnið í samræmi við skipunarbréf sitt og mun á næstu vikum skila tillögum um aðgerðir sem byggja á skýrslunni. Í öðru lagi er spurt: ,,Er einhver áætlun í gangi um að styrkja dreifikerfi raforku í sveitum og leggja þriggja fasa rafmagn þannig að væntanlegir raforkubændur geti selt frá sér umframframleiðslu?`` Svarið er eftirfarandi: Á þessu ári er áformað að verja um 205 millj. kr. til endurnýjunar og styrkingar dreifikerfa Rafmagnsveitna ríkisins til sveita, utan sumarbústaðahverfa. Ætla má að um 40% eða 80 millj. kr. af þessari upphæð nýttist til þrífösunar hjá notendum sem ekki höfðu aðgang að þriggja fasa rafmagni áður. Önnur verkefni sem unnið er að fyrir ofangreindar 205 millj. kr. eru endurnýjun eldri flutningslína til að auka rekstraröryggi og flutningsgetu kerfisins og lagning strengja til nýrra notenda. Styrking og endurnýjun kerfisins er í dag nánast alfarið með þriggja fasa strengjum. Engin sérstök áætlun er fyrir hendi varðandi uppbyggingu á þriggja fasa dreifikerfi raforku á landsbyggðinni. Þær upphæðir sem til ráðstöfunar hafa verið ár hvert hafa aðeins nægt til brýnustu endurbóta og viðhalds flutnings- og dreifikerfisins. Sérstök nefnd er iðnrh. skipaði á liðnu ári í samræmi við þingsályktun Alþingis frá 10. mars 1999 vinnur nú að úttekt á þörf atvinnulífs landsbyggðarinnar fyrir þriggja fasa rafmagn á næstu árum. Hefur nefndin haft samband við allar sveitarstjórnir og óskað eftir upplýsingum um mestu þörf fyrir þriggja fasa rafmagn í hverju sveitarfélagi til að geta hugsanlega forgangsraðað framkvæmdum og gert markvissari áætlanir um endurnýjun dreifiveitna og þá um leið lagningu þriggja fasa rafmagns. Nefndin mun væntanlega ljúka störfum fyrir næstu áramót. Með þessu starfi ætti að skapast grundvöllur til þess að gera markvissari áætlanir en áður um forgangsröðun við endurnýjun dreifikerfisins miðað við þarfir atvinnulífsins á landsbyggðinni. Að öðru jöfnu verður að gera ráð fyrir því að raforkubændur kosti sjálfir tengingu frá virkjunum inn á nærliggjandi flutnings- eða dreifikerfi. Á þessu stigi er óljóst hvar hugsanlegar smávirkjanir muni verða staðsettar í framtíðinni. Eðlilegt er að taka tillit til hugsanlegra smávirkjana þegar kemur að endurnýjun dreifikerfis en að öllu jöfnu mun öryggi og flutningsgeta kerfisins ásamt þörf atvinnulífsins í dreifbýlinu hafa forgang hvað varðar ráðstöfun fjármagns til endurnýjunar dreifikerfisins.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir að vekja athygli á þessu máli, annars vegar á smærri vatnsaflsvirkjunum og hins vegar á þriggja fasa rafmagni í sveitum. Bæði þessi mál eru mjög brýn. Það hefur verið afar ánægjulegt að fylgjast með þróuninni, t.d. í Rangárvallasýslu þar sem Ólafur bóndi á Þorvaldseyri hefur þegar nýtt sér þennan möguleika og bændur í Skálakróki, Ásólfsskála, Moldnúpi og Skálakoti. Þessir ágætu bændur hafa þegar virkjað og nýta raforkuna með þessum hætti. Eins má nefna Eyjólf bónda í Lækjarhvammi í Laugardal. Hér er um mjög brýnt verkefni að ræða og 

Herra forseti. Hér hreyfði hv. þm. Gunnar Pálsson afar mikilvægu máli því að ekkert er ofsagt í því sem kom fram hér áðan, að mikill hugur er í mörgum varðandi það að geta virkjað bæjarlækinn, eins og sagt er. Hins vegar hefur verið fjallað býsna mikið um þetta mál án þess þó að þeim sem mestur hugurinn er í finnist nokkuð þokast að gagni. Af því að hæstv. ráðherra vitnaði áðan í nefndarálit og tillögur sem þar komu fram þá væri fróðlegt ef hæstv. ráðherra vildi segja þinginu frá því hér: Hvert var innihald þeirra virkjanaleyfa sem hún undirritaði líka í júní, og greinilega þá á nokkuð svipuðum tíma og nefndarálitið varð til? Fram kom að hún hafði þá undirritað tvö virkjanaleyfi, annars vegar vegna framkvæmda í Súgandafirði og hins vegar Ólafsfirði. Vegna stöðu þessara mál þá held ég að afar mikilvægt sé að hér komi fram hvað þessi virkjanaleyfi fólu í sér, hverjar forsendur þeirra voru og skilyrði.

Herra forseti. Ljóst er að möguleikar á virkjun bæjarlækja eru gífurlega miklir, enda áhugi afskaplega mikill mjög víða um land eins og hér hefur komið fram. Á það hefur verið bent að möguleikar í virkjun bæjarlækja kunna að vera á bilinu 50--200 megavött, hvorki meira né minna. Og þarna er örugglega um að ræða þá vistvænustu leið sem hægt er að hugsa sér varðandi raforkuvinnslu, enda skapar þetta gífurlega möguleika. Hins vegar er afskaplega mikilvægt að mæla þessa möguleika, hversu mikið magn er í rauninni til staðar en ekki að hafa slíkar tölur á reiki. Einnig liggur ljóst fyrir að fjöldi aðila er að skoða þetta og nú þegar eru sex til sjö minni virkjanir þegar komnar á koppinn. Grundvallaratriðið er að undirbúa þetta faglega. Það er tvennt sem nefndin lagði til og unnið er eftir, annars vegar að um sé að ræða viðurkenndar rennslismælingar og hins vegar að einhver rekstraráætlun búi á bak við þannig að þetta verði raunhæft, bæði faglega og fjárhagslega. Það er kannski mikilvægasta atriðið í þessu og ég spái því að innan örfárra ára muni slíkum virkjunum hafa fjölgað um nokkra tugi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda þessa fyrirspurn en vil aðeins fá að hnykkja frekar á vegna svars hæstv. ráðherra. Ljóst er að í gangi er nefnd sem var skipuð í desember 2000 og hæstv. ráðherra segir að hún muni skila af sér á næstunni. Í sambandi við þriggja fasa rafmagnið kemur í ljós í máli hæstv. ráðherra að engin áætlun sé til enn um lagningu þriggja fasa rafmagns í sveitum landsins en í gangi sé nefnd síðan í mars 1999 sem kanni þörfina, og hæstv. ráðherra segir að vænta megi mögulegrar niðurstöðu fyrir áramót. Nú hvet ég hæstv. ráðherra til að sjá til þess að starfi þeirra nefnda verði hraðað, því eins og fram kemur í máli ráðherrans hafa þær verið að störfum það lengi að það hlýtur að vera hægt að halda þeim þannig að verki að niðurstöður þeirra liggi fyrir sem allra fyrst því að þær eru, hvernig sem á þetta mál er litið, afskaplega mikilvægar. Að öðru leyti vil ég taka undir orð hv. þm. Ísólfs Gylfa Pálmasonar og biðja um meira stuð í þetta mál.

Hæstv. forseti. Það vill vera svo þegar allir þingmenn eru sammála að þá er hætta á ferðum. Og ég tel að töluverð hætta sé á ferðum í þessu máli. Ef menn passa ekki vel upp á að valdir verði bestu kostir til að nýta bæjarlæki þá verður ósköp að sjá þetta í framtíðinni þar sem virkjanir verða við hvern bæ. Og þeir sem hafa áhyggjur af náttúrunni ættu að hafa áhyggjur af því og ástæða sé til að skoða mjög vandlega hvernig þetta lítur út þegar menn aka um vegi landsins eða fara um fagrar sveitir þar sem virkjun er við hvern bæ. Það sé þá a.m.k. þannig frá því gengið að það líti eins vel út í náttúrunni og mögulegt er. Þess vegna hvet ég til þess að menn flýti sér ekki allt of mikið í þeim undirbúningi sem fram undan er við að bændur fari að nýta bæjarlækina sína.

Herra forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svörin og þingmönnum fyrir umræðurnar. Ég hef svo sem ekki mjög miklu við það að bæta sem ég sagði hér áðan en ég held kannski að það sem vanti dálítið upp á séu leiðbeiningar, eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson benti einmitt á. Það er auðvitað svolítil hætta á því að kappið verði meira en forsjáin og menn ætli að fara af stað áður en þeir eru tilbúnir í raun og veru. Þá er áríðandi að ráðuneytið hafi leiðbeiningar handa mönnum, bæði um hvernig þeir eigi að standa að tæknilega og hvernig þeir eigi að bera sig eftir fjármagninu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Pálssyni fyrir að bera fram þessa fyrirspurn og þingmönnum fyrir undirtektir. Ég held nú að engin sérstök hætta sé uppi þó að ekki hafi verið gífurlegur ágreiningur í málinu. En ég skil þær athugasemdir eða ábendingar sem koma fram frá hv. þingmönnum í sambandi við það að hlutirnir gangi hægt fyrir sig þannig séð. Auðvitað tekur ákveðinn tíma að rannsaka bæði rennsli og annað svo hægt sé að treysta því að viðkomandi framkvæmd verði hagkvæm. Kannski hefur örlítið borið á því að menn hafi verið svolítið örir og skort þolinmæði hvað það varðar, því eiginlega er ekki hægt að sætta sig við það að farið sé út í framkvæmdir fyrr en ákveðnar rannsóknir liggja fyrir. Ég vil taka undir með hv. þm. Hjálmari Árnasyni að viðurkenndar rennslismælingar eru mikilvægar, og eins þurfa náttúrlega að liggja fyrir rekstraráætlanir hjá viðkomandi þannig að ástæða sé til að fara í framkvæmdir. Um að leiðbeiningar vanti þá er það eflaust rétt hjá hv. þm. Gunnari Pálssyni, en mjög fljótlega mun rætast úr hvað það varðar. Bæði veit ég að nemendur við Háskóla Íslands hafa gefið út leiðbeiningar í þessum efnum og eins einkaaðilar. Ég vil segja í sambandi við það sem fram kom hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur, um nefndir að störfum, að þriggja fasa nefndin er nú ekki búin að starfa mjög lengi en hún hefur líka farið mjög faglega í þá vinnu, miklu faglegar en gert hefur verið áður, þannig að við erum að reyna að forgangsraða. Það er ekki mikið fjármagn sem fæst í þetta en við erum að reyna að forgangsraða þannig að fjármagnið fari á réttu staðina. Um stýrihópinn er það að segja að fljótlega, eins og ég greindi frá í máli mínu, mun hann skila tillögum um hvernig skynsamlegast sé að fara í hlutina, því að þetta er ekkert einfalt. Það eru margir sem koma að málum, margir sjóðir. En iðnrn. ber náttúrlega ekki ábyrgð á því að viðkomandi aðilar sem fara í framkvæmdir fái lán hjá þeim sjóðum sem ég taldi upp. Það eru sjóðirnir sjálfir og þær stjórnir sem þar ríkja.

Herra forseti. Með fréttatilkynningu frá sjútvrn. 5. júní sl. var tilkynnt um leyfilegan heildarafla á fiskveiðiárinu 2001--2002. Eftir að það hafði verið rakið kom fram að Hafró legði til að keila og langa yrðu líka settar inn í kvóta, en ráðherra taldi ekki ástæðu til að verða við því. Hins vegar er greint frá því að stofnunin leggi til að steinbítskvótinn á næsta fiskveiðiári, þ.e. yfirstandandi nú, verði 13.000 tonn eins og árið áður, en sjútvrh. hafi ákveðið að steinbítur verði utan kvóta á næsta fiskveiðiári og rökstyður þá ákvörðun sína m.a. með vísbendingum um góða nýliðun. Hinn 16. ágúst kemur síðan ný fréttatilkynning frá sjútvrn. Þá er ráðherra búinn að skipta um skoðun varðandi keilu og löngu. Þær tegundir eiga nú að fara inn í kvóta. Hann hefur jafnframt ákveðið að skötuselur, sem víðast er dæmigerður meðafli, fari í kvóta þó Hafró hafi ekki lagt það til. Svo er hnýtt snyrtilega aftan í upptalninguna: Steinbítur verður áfram í kvóta. Herra forseti. Í 3. gr. laganna um stjórn fiskveiða segir, með leyfi forseta: ,,Sjávarútvegsráðherra skal, að fengnum tillögum Hafrannsóknastofnunarinnar, ákveða með reglugerð þann heildarafla sem veiða má á ákveðnu tímabili eða vertíð úr þeim einstökum nytjastofnum við Ísland sem nauðsynlegt er talið að takmarka veiðar á. Heimildir til veiða samkvæmt lögum þessum skulu miðast við það magn.`` Að fengnum tillögum Hafrannsóknastofnunar, hvað merkir það? Getur ráðherra farið með tillögur stofnunarinnar um heildarafla eins og honum hentar hverju sinni? Og breytir það þá engu hvort stofnunin hefur mælt með því að tegund fari inn í kvóta eða ekki? Getur ráðherra upp á sitt eindæmi ákveðið að taka tegund úr kvóta eða setja tegund í kvóta? Í lögunum um stjórn fiskveiða segir í 2. mgr. 7. gr. að veiðiheimildum á þeim tegundum, sem heildarafli er takmarkaður af, skuli úthlutað til einstakra skipa sem aflahlutdeild. Hvernig rímar þetta við steinbítsæfinguna, herra forseti? Ég hef í ljósi þessa lagt fram eftirfarandi spurningar til hæstv. sjútvrh.: Hvaða skilyrði þurfa að vera fyrir hendi til að ráðherra geti ákveðið að gefa veiðar á kvótasettum nytjastofni frjálsar? Telur ráðherra að þau skilyrði hafi verið fyrir hendi varðandi steinbít sl. vor? Ef svo var, af hverju var tegundin þá kvótasett aftur? Herra forseti. Við stærum okkur af því að byggja á vísindalegri ráðgjöf. En hvaða vísbendingar felast í framkomu og ákvörðunum hæstv. ráðherra síðasta sumar?

Herra forseti. Fyrirspurn hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur er í tveimur liðum. Fyrri liðurinn hljóðar svo: Hvaða skilyrði þurfa að vera fyrir hendi til að ráðherra geti ákveðið að gefa veiðar á kvótasettum nytjastofni frjálsar? Samkvæmt 3. gr. laga nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, skal sjútvrh., að fengnum tillögum Hafrannsóknastofnunarinnar, ákveða með reglugerð þann heildarafla sem veiða má á ákveðnu tímabili eða vertíð úr þeim einstökum nytjastofnum við Ísland sem nauðsynlegt er talið að takmarka veiðar á. Heimildir til veiða skulu miðast við það magn. Samkvæmt ofansögðu gerir Hafrannsóknastofnunin í upphafi hvers fiskveiðiárs tillögu um nýtingu einstakra nytjastofna. Það er síðan ráðherra að ákveða hvort nauðsynlegt sé að takmarka veiðar úr tilteknum stofnum og þá við hvaða magn. Ráðherra er ekki bundinn af tillögum Hafrannsóknastofnunarinnar í þessum efnum, engin ákvæði eru í lögum um hvaða skilyrði þurfi að vera fyrir hendi til að ráðherra ákveði að veiðar úr stofni, sem á einu ári eru kvótasettar, skuli ekki vera kvótasettar á því næsta. Seinni spurningin hljóðar svo: Telur ráðherra að þau skilyrði hafi verið fyrir hendi varðandi steinbít sl. vor? Ef svo var, af hverju var tegundin þá kvótasett aftur? Við umræðu um veiðiheimildir krókaaflamarksbáta á síðasta vetri og vori kom upp sú tillaga að gefa veiðar á steinbít frjálsar, þó þannig að veiðar á tilteknum hrygningarsvæðum yrðu bannaðar. Miðaði þessi hugmynd að því að bæta stöðu krókaaflamarksbáta, sem í vaxandi mæli höfðu lagt sig eftir þessari tegund og studdist hún m.a. við þau rök að jafnvægi væri í veiðum á þessari tegund og ástandi stofnsins og að verulega hafði skort á að aflamarksbátarnir hefðu nýtt aflaheimildir sínar og því hefði getað vantað upp á 1.500--2.000 tonn á veiðar á steinbít miðað við kvótann sem ákveðinn hefði verið. Eftir að ákvörðun um að steinbítur yrði utan kvóta hafði verið kynnt kom í ljós að verulegur hluti krókaaflamarksbáta var á móti þessari breytingu vegna þess að þeir töldu að aflamarksbátarnir mundu veiða mun meira undir hinum nýju kringumstæðum en þeir höfðu hingað til gert. Einnig reyndist steinbítsafli krókaaflamarksbáta á fiskveiðiárinu 2000--2001 hafa aukist mun meir en ráð hafði verið fyrir gert. Var í því ljósi tekin sú ákvörðun um að steinbíturinn yrði áfram í kvótanum.

Herra forseti. Mér þótti það einhver vaskasta ákvörðun sem hæstv. sjútvrh. hafði tekið á ferli sínum þegar hann ákvað að leyfa frjálsar veiðar á steinbít. Ég verð að segja að ég harmaði það þegar hann féll síðan frá þeirri ákvörðun sinni. Ég tel að með hinni fyrri ákvörðun, um að leyfa frjálsar veiðar, hafi hæstv. ráðherra eftir að hafa vegið öll gögn og rök í málinu komist að þeirri niðurstöðu að hægur leikur væri að stýra veiðum á steinbít og að stofninum væri engin hætta búin þó að veiðar væru frjálsar. Þar með tel ég að hæstv. ráðherra hafi í reynd komist að þeirri niðurstöðu að ein veigamikil forsenda aflamarkskerfisins gilti ekki, a.m.k. fyrir þessa tegund. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að menn ættu að leyfa sér þann munað, í ljósi þeirra niðurstaðna sem fram hafa komið um veikleikann við fiskverndarþátt aflamarkskerfisins, að gera tilraunir á þessu sviði. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telur ekki mögulegt að gera tilraun með að leyfa frjálsar veiðar á ýsu á tiltekinni stærð báta, með tilteknum sóknartakmörkunum á næstu fimm árum. Ég væri t.d. í samkomulagi við hæstv. ráðherra reiðubúinn til að fallast á að slík tilraun yrði gerð á ákveðnu svæði. Ég var einn þeirra sem, eins og hæstv. ráðherra, höfðu ofurtrú á aflamarkskerfinu en hef hana ekki lengur. Ég verð sem gamall vísindamaður að draga mínar ályktanir í ljósi vísindalegra gagna. Nú hef ég þær og ég er þeirrar skoðunar að aflamarkskerfið sé ekki það fiskverndarkerfi sem við töldum áður. Ég held, herra forseti, að það væri heppilegt að ráðast í tilraun af þessu tagi. Hún mundi gera vísindalegt gagn.

Herra forseti. Nú hefur það verið svo í fjöldamörg ár að ársafli af steinbít hefur rokkað á bilinu 12--15 þús. tonn. Einhver ár hefur hann komist upp í 17 þús. tonn. Þetta hefur gerst bæði innan og utan kvótakerfisins því að tegundin hefur hoppað inn og út úr kvótakerfinu. Hún var inni í kvótakerfinu til 1985, fór út aftur, fór síðan aftur inn í kvótakerfið 1996 og ráðherrann bar gæfu til þess að kippa henni út úr kvóta í örfáa daga í sumar. Þess vegna spyr ég: Hvers vegna er þessari tegund ekki stýrt með svæðatakmörkun og verndun hrygningarsvæða í samræmi við það sem ráðherrann hefur sjálfur sagt?

Herra forseti. Ég verð að segja að svör hæstv. ráðherra vekja nýjar spurningar eða gera það a.m.k. að verkum að þær spurningar sem ég varpaði fram í fyrirspurn minni gerast áleitnari. Ég velti vöngum yfir hinni vísindalegu ráðgjöf og ég spyr enn og aftur, herra forseti: Við hvað styðst það þegar við segjum umheiminum að við stjórnum veiðum eftir vísindalegri ráðgjöf ef ráðherra getur upp á sitt eindæmi ákveðið hvort tegund fer inn í kvóta eða út úr honum og, eins og fram kom áðan, það ræðst af þrýstingi hagsmunahópa? Þetta finnst mér mjög áleitin spurning sem nauðsynlegt er fyrir okkur að svara og fá svör við frá þeim sem nú fer með framkvæmdarvaldið. Í öðru lagi finnst mér líka mikilvægt að ráðherra svari því hvernig hann túlkar 2. mgr. 7. gr. laganna um stjórn fiskveiða. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Veiðiheimildum á þeim tegundum, sem heildarafli er takmarkaður af, skal úthlutað til einstakra skipa. Skal hverju skipi úthlutað tiltekinni hlutdeild af leyfðum heildarafla tegundarinnar.`` Lítur hæstv. sjútvrh. þannig á að þessi takmarkaði heildarafli sé þá einungis hans ákvörðun og það hafi ekkert með niðurstöður Hafrannsóknastofnunar eða þau vísindi að gera sem við höfum hingað til trúað og talið að lægju að baki þeim niðurstöðum? Mér finnst sem sagt, herra forseti, að hér liggi fyrir afskaplega veik svör við stórum og áleitnum spurningum varðandi það hvernig menn geta farið með fiskveiðistjórnarkerfið sem þrátt fyrir að vera ekki endilega fiskverndarkerfi hefur þó verið talið byggjast á ákveðnum efnahagslegum forsendum. Ég spyr, herra forseti: Hvar eru þær ef ráðherra getur kippt fótunum undan útgerð á Íslandi í dag með einni einfaldri ákvörðun?

Herra forseti. Ég vil byrja á því að svara hv. fyrirspyrjanda sem mér finnst nú reyndar ekki hafa hlustað nægjanlega vel á svar mitt. Ég tel að ráðherra hafi það vald að geta ákveðið hvort hann reyni að takmarka veiðarnar gegnum kvótakerfi eða eftir öðrum leiðum, sé talið nauðsynlegt að takmarka veiðarnar við eitthvert ákveðið magn. Vísindalega ráðgjöfin getur þar af leiðandi nýst þrátt fyrir að ekki sé kvóti á viðkomandi tegund. Grundvöllur ákvörðunarinnar frá því í vor, þeirrar sem dregin var til baka, var sú skoðun að 1.500--2.000 tonn af kvótanum mundu detta dauð niður við þær breytingar sem gengu í garð 1. september sl. Þessari skoðun var síðan mótmælt og færð rök fyrir því og á þeim grundvelli var ákvörðuninni breytt. Mér finnst hv. þm. Össur Skarphéðinsson hafa verið ansi hógvær með þá skoðun sína, að hann hefði verið ánægður með ákvörðun mína sl. vor að taka steinbítinn út úr kvóta. Reyndar er sú afstaða talsvert í andstöðu við þann tón sem mér heyrist á máli hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur varðandi þessa ákvörðun. En það er hins vegar enginn hægðarleikur að stjórna án þess að vera með kvótakerfið þó að það sé hægt. Ég hef reyndar ekki tekið eftir þeirri stefnu hv. þm., sem hann var þarna að kynna og afstöðu hans gagnvart kvótakerfinu, í frv. Samfylkingarinnar. Svo öllu sé til skila haldið þá lýsti hv. þm. Jóhann Ársælsson hins vegar yfir mikilli hrifningu yfir þessari ákvörðun minni frá því í vor en hann, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, var líka afar hógvær með þessa skoðun sína sl. vor. Það má raunar segja að ég hafi svarað hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni í svörum mínum við spurningum hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur. þ.e. spurningunni: Hvers vegna er ekki er lokað með svæðalokunum eða veiðarfærum? Ákvörðunin var dregin til baka á þeim grundvelli, herra forseti, að þær forsendur um 1.500--2.000 tonn mundu ekki nást, þær væru ekki byggðar á réttum grunni og að mun meira mundi veiðast en ella hefði verið. 

Herra forseti. Þessi fyrirspurn er tengd þeirri sem síðast var á dagskrá að því leyti að það er fullkomin ástæða til að velta því fyrir sér, þegar tegundir eru settar í kvóta eða teknar úr kvóta, hversu mikla fjármuni menn eru að véla um með þeirri einu ákvörðun. Það má spyrja: Hvað þýddi það fyrir útgerð sem hafði steinbítskvóta að hann var tekinn út úr kvóta? Þá má á móti fullyrða að menn hafi fengið býsna rýmilegar aðstæður þegar tegund var sett í kvóta vegna þess að framsalið er fyrir hendi. Herra forseti. Ýmsir hafa farið hamförum gegn þeirri aðferð að innkalla kvóta smám saman, að fara svokallaða fyrningarleið og finnst slíkt ósvinna og stórárás á grundvelli útgerðar í landinu og eru menn þó margir hverjir býsna hógværir í þeim tölum sem þeir hafa nefnt varðandi fyrningar. Það er sem sé talið raska grundvellinum og koma í veg fyrir að menn geti stundað útgerð með þeim stöðugleika sem talinn er þurfa að vera fyrir hendi. Þess vegna er það athyglisvert sem komið hefur fram, að ráðherra telur sig geta kippt heilu tegundunum út, fyrnt heila tegund á einu bretti, þ.e. 100%. Fyrningin er ekki um 3% eða 5% á ári eða 10%, nei 100% á einu ári, án tillits til þess hvað Hafrannsóknastofnun segir, að því er virðist án þess að þurfa að svara fyrir það faglega. Mér finnast það satt að segja útúrsnúningar hjá hæstv. ráðherra þegar hann hengir málið á tilteknar aðstæður í stað þess að reyna að svara almennt. Vissulega ríður á að við gerum okkur glögga grein fyrir þeim almennu leikreglum sem eru fyrir hendi. Það er ljóst að sjávarauðlindin er takmörkuð auðlind og þess vegna fá allar kvótasettar tegundir tiltekinn verðmiða. Þessi verðmiði er breytilegur eins og við vitum og menn láta það gjarnan koma fram í máli sínu, þegar þeir eru að tala um sjávarútvegsmál, hvert verðið er ýmist á varanlegum aflaheimildum eða kvóta innan ársins. En vegna þessara æfinga með steinbítinn í sumar lagði ég fram eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. ráðherra, til að kalla það fram hvaða áhrif þær hefðu haft á virði þess kvóta: ,,Hvert var áætlað markaðsverðmæti steinbítskvótans, aflamark innan ársins og varanleg aflahlutdeild, fiskveiðiárið 2000/2001 og hvernig þróaðist verðið innan fiskveiðiársins?``

Herra forseti. Fyrirspurnin er í fjórum liðum. Fyrsti liðurinn varðar markaðsverðmæti steinbítskvótans í heild sinni. Ég treysti mér ekki til að meta það. Ég tel að slíkt mat sé háð aðstæðum hverju sinni og aðstæðum hjá þeim einstöku aðilum sem kaupa mundu aflahlutdeild og af því sé ekki hægt að gefa einhverja raunnhæfa heildarmynd. Í öðru lagi var spurt um aflamark innan ársins. Úthlutun á grundvelli aflahlutdeildar var 8.870 tonn á síðasta fiskveiðiári. Bætur vegna skerðingar afla á innfjarðarrækju voru 65 tonn og úthlutun á grundvelli krókaflahlutdeildar voru 8 tonn, aflamark í steinbít var því alls 8.943 tonn. Í þriðja lagi var spurt um varanlega aflahlutdeild. Henni var að sjálfsögðu úthlutað 100%. Ég leitaði upplýsinga hjá Fiskistofu. Fiskistofa hefur ekki upplýsingar um verð á aflahlutdeild og ósk um upplýsinga frá aðilum sem miðla aflamarki og aflahlutdeild bar takmarkaðan árangur. Samkvæmt þeim var verð aflahlutdeildar í steinbít 160--250 kr. á fiskveiðiárinu 2000/2001. Upplýsingum frá þessum aðilum bar hins vegar ekki saman. Einn taldi að verðið hefði verið um það bil 160 kr. kg allt fiskveiðiárið og annar að það hefði verð á bilinu 200--250 kr. allt fiskveiðiárið. Síðan var spurt um verð á steinbítsaflamarki, hvernig það hefði þróast. Verðið var á bilinu 25--42 kr. á kg fiskveiðiárið 2000/2001 og þessu eru gerð betri skil á línuriti sem verið er að dreifa, með leyfi, herra forseta. Verðþróun tímabilsins frá 1. sept. 2000 til 31. maí 2001 er meðalverð á aflamarki samkvæmt niðurstöðum uppboðs á Kvótaþingi. En verðþróun frá 1. júní til 31. ágúst 2001 er hámarksverð á aflamarki í steinbít á dag samkvæmt skráningu Fiskistofu. En eins og hv. þm. muna voru gerðar breytingar á viðskiptum með aflamark í vor. Hámarksverð á þess tímabili í skráningu Fiskistofu er talið ,,eðlilegt``, þ.e. það sveiflaðist ekki mikið frá degi til dags. Hins vegar er ljóst að verð á umtalsverðum hluta skráðra viðskipta sýna ekki raunverð og meðaltalið samkvæmt þessum skráningum hefur því takmarkað upplýsingagildi. Ég vona, herra forseti, að þessar upplýsingar gagnist einhverjum í því sem þeir eru að athuga hvað varðar steinbítinn. Ég vil hins vegar segja það vegna orða hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur að með því að ein tegund sé tekin út úr kvóta þá er ekki verið að innkalla neitt. Þá er ekki verið að fyrna neitt. Þeir bátar sem um ræðir hafa áfram veiðileyfi og geta haldið áfram að veiða steinbít. Hins vegar er það rétt að hugsanlega hafa þá fleiri aðilar leyfi til þess að veiða eitthvert magn af steinbít. Einmitt það var mönnum áhyggjuefni þegar steinbíturinn var tekinn út úr kvóta síðasta vor og umræðan sem af því spratt var mjög athyglisverð. Kannski mætti segja að hún hafi orðið til þess að opna augu mjög margra fyrir kostum aflamarkskerfisins. Það tryggir þeim sem eru í aflamarki ákveðinn stöðugleika og ákveðinn aðgang að veiðiheimildunum. Í frjálsum veiðum er um meiri óvissu að ræða. Ég held að þessi umræða hafi verið mjög upplýsandi og athyglisverð og í raun orðið til að styrkja kvótakerfið. Mér heyrist að hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir sé með málflutningi sínum og fyrirspurnum óneitanlega að gagnrýna þennan möguleika og þá ákvörðun að hægt sé að taka tegundir á þennan hátt úr kvóta þó að út af fyrir sig þurfi það ekkert að hafa með ráðleggingar Hafrannsóknastofnunarinnar um heildarafla að gera, svo fremi sem menn treysta sér til að stýra veiðunum þannig að heildaraflamark haldist. Hins vegar heyrist mér, herra forseti, að hv. samflokksmenn hennar, sem hafa talað um þetta mál á undanförnum dögum, séu ekki alveg á sama máli og hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir.

Virðulegi forseti. Til að taka af öll tvímæli þá vil ég taka fram að ég er í þessum útvalda, fámenna og góðmenna hópi sem studdi alltaf ákvörðun hæstv. ráðherra um að taka steinbítinn út úr kvóta. Ég tel reyndar að það hafi sýnt sig að sú ákvörðun geti verið mjög til farsældar vegna þess að það er hægt að stjórna þessum veiðum, eins og allir vita, með öðrum aðferðum en magnbundnum aflakvótum. Varðandi spurninguna sem hér er lögð fram þá held ég að svarið við henni undirstriki kannski vandann við að reyna að átta sig á því hvað veldur í raun verðlagningu á aflahlutdeild og aflamarki. Við sjáum að áður en til þess kom að ákvörðun var tekin um að taka steinbítinn út úr kvóta hafði aflamarkið verulega lækkað í verði. Það var kannski ekkert óeðlilegt yfir hávertíðina en engu að síður --- þarna er auðvitað verkfallstími inni í --- sjáum við það t.d. varðandi þorskinn að leiguverð á þorski hefur rokið upp en verðið á varanlegri aflahlutdeild hefur hins vegar ekki lækkað. Þetta sýnir okkur að það virðist ekki alltaf vera fullkomið rökbundið samhengi þarna á milli.

Herra forseti. Ég hef ákveðna samúð með hæstv. sjútvrh. sem reynir að drepa málum á dreif með því að gera mönnum upp skoðanir, hafi þeir þær ekki fyrir og reynir þar með að halda því fram að mig greini á í skoðunum við samflokksmenn mína. Ég get huggað ráðherrann með því að svo er ekki. Mér finnst hins vegar eðlilegt að hér komi fram gagnrýni á þau handahófskenndu vinnubrögð sem viðhöfð voru í sumar. Í því felst ekkert mat á því hvort rétt var að taka steinbít út úr kvóta eða ekki. Mér finnst mjög mikilvægt, herra forseti, að fyrir liggi hvaða heimildir hæstv. ráðherra hefur til að taka tegund út úr kvóta eða setja þar inn. Mér finnst það þurfa að vera alveg ljóst hvort hann skuli fylgja hinni vísindalegu ráðgjöf eða hvort hann getur bara gert það þegar honum eða þegar einhverjum öðrum hentar. Þetta er auðvitað grundvallaratriði fyrir okkur sem fjöllum um sjávarútvegsmál, ég tala ekki um þegar kemur að þessu stóra átakamáli, þ.e. kvótakerfinu og hvaða tegundir eru í kvóta hverju sinni. Síðan að svarinu við þessari tilteknu fyrirspurn, herra forseti. Ég hefði vænst þess að það væri betur unnið. Það er athyglisvert að fá þessa töflu sem lýtur að 4. lið fsp., eða 3. liðnum öllu heldur. Ég var auðvitað að kalla eftir markaðsverði steinbítsins, annars vegar hvað aflamarkið hefði kostað og hins vegar aflahlutdeildin. En eftir því sem fram kemur hjá hæstv. ráðherra var erfitt að fá þær upplýsingar og mönnum bar ekki saman. Menn hafa greinilega ekki treyst sér í að reikna út frá slíku. Það er líka dálítið merkilegt, herra forseti, að í þessu kerfi sem við vinnum með, aflahlutdeildarkerfi sem er með framseljanlega aflahlutdeild, framseljanlegan kvóta, skuli ekki vera hægt að fá upplýsingar um þessi mál.

Herra forseti. Það skiptir svo sem ekki miklu máli hvort hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur greinir á við flokksmenn sína, það er ekkert aðalatriði fyrir mig eða umræðuna, það er alveg hárrétt. Hins vegar finnst mér fullkomlega eðlilegt að ákvarðanir sjútvrh. séu gagnrýndar, sérstaklega þegar þær eru þess eðlis að hann tekur eina ákvörðun einn daginn og breytir þeirri ákvörðun síðar á sama ári. Ég held að það þurfi ekki að vera neitt óeðlilegt við það, ef betri upplýsingar koma fram og betri rök, að menn breyti til og taki betri ákvörðun í seinna skiptið. Ég held að það sé þá í besta lagi og alveg ástæðulaust að gagnrýna það eitthvað sérstaklega. Það er hins vegar eðlilegt að það sé rætt. En ákvarðanirnar þurfa heldur ekki að vera handahófskenndar, eins og hv. þm. kallaði þær. Hins vegar er ljóst að ráðherra hefur mjög miklar heimildir í þessum efnum. Lagaramminn stendur einfaldlega til þess. Ég held að hv. þm. þurfi ekki sérstaklega að gera því skóna að það sem gert hefur verið sé ekki byggt á vísindalegum grunni eða draga það eitthvað inn í það. Svarið er eins vel unnið og spurningarnar og fyrirliggjandi upplýsingarnar gefa tilefni til. Þær gætu hugsanlega verið betri og það getur vel verið að ástæða sé til að gera einhverjar breytingar á því. Ég þakka hv. þm. fyrir samúð hennar í minn garð en get hins vegar lifað án þeirrar samúðar.

Herra forseti. Lög um ráðstafanir til jöfnunar á námskostnaði er eitt af þeim tækjum sem við höfum til að tryggja að allir geti stundað nám óháð tekjum eða búsetu. Námsstyrkir sem veittir eru nemendum á framhaldsskólastigi skipta sköpum fyrir þá sem þeirra njóta. Reglugerð um jöfnun námskostnaðar var staðfest á þessu ári en nú þegar hafa komið fram stórkostlegir gallar á þeirri reglugerð. Til að úthluta styrkjum er landinu skipt í A-, B- og C-svæði eftir því hve langt er í næsta skóla. Þannig eru t.d. nemendur frá Akureyri og Reykjavík á svæði A en nemendur frá Dalvík á svæði C. Nemi frá Akureyri sem leggur stund á hársnyrtiiðn þarf að fara til Reykjavíkur er samt á svæði A og fær þess vegna lægsta námsstyrk. Annar nemi frá Dalvík í sama námi fær fullan námsstyrk af því að hann er á svæði C. Báðir nemendur þurfa að flytja á milli landshluta til að geta stundað nám sitt. Af þessu má sjá að ekki er tekið tillit til þess hvort námið sem nemandinn hyggur á er kennt á heimasvæðinu heldur aðeins hvort t.d. iðnnám stendur þar yfir höfuð til boða. Nemendur búa því ekki aðeins við mismunun eftir því á hvaða svæði þeir lenda heldur og eftir því hvaða nám þeir leggja stund á. Til að bæta úr þessu hafa námsmannasamtök bent á að heppilegra væri að greiða styrki miðað við fjarlægð frá heimabyggð í stað ákveðinna svæða, t.d. mætti miða við það að ef námsmaður fer yfir 90 km frá heimili sínu til að stunda nám fái hann sjálfkrafa fullan styrk. Einnig þarf að taka tillit til þess hvort ákveðið nám er kennt í þeim dreifbýliskjörnum sem nemendur búa í. Annar agnúi sem þarf að sníða af reglugerðinni er að um leið og námsmaður nýtir sér rétt til námslána fellur réttur hans til dreifbýlisstyrks niður. Við vitum hins vegar öll að lán er lán en styrkur er styrkur. Af þessu tilefni langar mig að leggja eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. menntmrh. á þskj. 353: 1. Er fyrirhugað að breyta reglugerð um jöfnun námskostnaðar til að betur sé hægt að sinna því hlutverki að jafna aðstöðumun nemenda af landsbyggðinni, hvaðan sem þeir koma eða hvaða nám sem þeir ætla sér að stunda? 2. Er fyrirhugað að breyta reglugerðinni þannig að námsstyrkur komi til frádráttar við ákvörðun námslána?

Herra forseti. Eins og fram kom er fyrst spurt: ,,Er fyrirhugað að breyta reglugerð um jöfnun námskostnaðar til að betur sé hægt að sinna því hlutverki að jafna aðstöðumun nemenda af landsbyggðinni, hvaðan sem þeir koma eða hvaða nám sem þeir ætla sér að stunda?`` Þessi reglugerð hefur verið í gildi síðan árið 2000 og var endurskoðuð á þessu ári. Af hálfu menntmrn. er litið þannig á að með reglugerðinni sé betur en áður hægt að sinna því hlutverki að jafna aðstöðumun nemenda af landsbyggðinni, hvaðan sem þeir koma eða hvaða nám sem þeir ætla sér að stunda. Í sjálfu sér hefur ráðuneytið því ekki áform um neinar frekari stórbreytingar á þessari reglugerð miðað við þá stöðu sem er. Síðan er spurt: ,,Er fyrirhugað að breyta reglugerðinni þannig að námsstyrkur komi til frádráttar við ákvörðun námslána?`` Ef ég skil þessa spurningu rétt vakir það fyrir fyrirspyrjanda að þeir sem nýta sér rétt til láns úr Lánasjóði ísl. námsmanna eigi einnig að geta notið námsstyrksins. Því er til að svara að það hefur ekki verið til athugunar að menn geti notið hvors tveggja.

Herra forseti. Þegar Alþingi samþykkti áætlun um aðgerðir í byggðamálum fyrir árið 1999--2001 var það sem hér er til umræðu eitt af því sem þar var lögð mest áhersla á, þ.e. að stórauka framlög til jöfnunar námskostnaðar. Það hefur svo sannarlega gengið eftir eins og fjölmargt annað í þeirri byggðaáætlun. Þessi framlög hafa verið aukin gríðarlega á þessum árum. Það munar verulega um þau og ég hef orðið var við mjög almenna ánægju með það hjá námsmönnum hversu mikið þessi framlög hafa verið aukin. Mér finnst ástæða til að þakka hæstv. menntmrh. fyrir það hve vel hann hefur fylgt þessari áætlun eftir. Ég ætla hins vegar ekki að ræða hér um útfærslur á þessum styrkjum. Það má alltaf deila um slíkt. Ég veit að fyrirspyrjandi hefur góða þekkingu á þeim málum sem fyrrv. formaður Iðnnemasambandsins. Ég vildi aðeins með örfáum orðum þakka hæstv. menntmrh. fyrir hve vel hann hefur fylgt eftir þessari metnaðarfullu áætlun Alþingis.

Herra forseti. Hv. þm. Drífa Snædal hreyfir hér afar þörfu máli. Það er mjög mikilvægt að jöfnuður ríki varðandi úthlutun á námsstyrkjum. Afar mikilvægt er að þeir geri fólki kleift að stunda nám sem víðast á landinu þegar það á ekki kost á slíku námi í heimabyggð. Ég tek þess vegna undir það með hv. þm. að ástæða sé til að þetta verði skoðað. Líka er vert að gera sér grein fyrir því að þrátt fyrir að námsstyrkir hafi hækkað á undanförnum 2--3 árum hefur líka allur dvalarkostnaður hækkað verulega. Húsaleiga hér, húsaleiga á heimavistum og allur slíkur kostnaður hefur hækkað, jafnvel mun meira og í mun hærra hlutfalli en hækkunin á þessum dreifbýlisstyrk. Að einhverju leyti getur það hafa orðið námsmönnum dýrara. Herra forseti, hér er virkilega þörf á að taka enn betur á.

Herra forseti. Ég þakka fyrir svör hæstv. menntmrh. og ágætis innlegg hv. þingmanna. Það er líka full ástæða til að hrósa þeim framförum sem orðið hafa á undanförnum árum í þessu efni en eins og áður segir hafa komið fram gallar á þessari reglugerð þar sem hún þjónar ekki þeim tilgangi sínum að jafna aðstöðu til náms að öllu leyti. Mér fannst ekki koma nægilega skýrt fram í svari hæstv. menntmrh. hvernig hann ætli sér að tryggja að jafnrétti til náms ríki í raun hér á Íslandi. Á undanförnum árum hefur höfuðborgarsvæðið sogað til sín fleiri og fleiri námsgreinar sem þýðir einfaldlega að fleiri og fleiri námsmenn þurfa að flytja búferlum til að geta stundað nám sitt. Ráðstöfun til jöfnunar á námskostnaði gegnir því stóru hlutverki í að jafna aðstöðu til náms. Ég skora á hæstv. menntmrh. að endurskoða reglugerð um jöfnun námskostnaðar hið fyrsta svo að hún þjóni betur tilgangi sínum. Hvað varðar seinni hluta fyrirspurnar minnar þá beinist hún að því hvort námsstyrkur geti komið til frádráttar á námsláni sem nemendur njóta þannig að þeir mundu ekki verða aðnjótandi bæði styrks og láns heldur að styrkurinn mundi koma til frádráttar af láninu, þar sem lán er lán en styrkur er styrkur.

Herra forseti. Vegna lánsins og námsstyrksins er nauðsynlegt að breyta lögum ef menn ætla að huga að því að hugmynd hv. þm. nái fram að ganga. Reglugerðarbreyting dugar þannig ekki í því efni og ég er ekki með slíkt lagafrv. á prjónunum. Varðandi hins vegar það að jafna aðstöðumuninn og að námið sé að flytjast í vaxandi mæli til Reykjavíkur er það hluti af því að ekki er hægt að bjóða nám á sömu stöðum og áður var unnt vegna þess hve almennt fólki hefur fækkað og það á ekkert skylt við þá stefnu sem er fylgt í menntamálum eða hvernig staðið er að þeim þáttum. Það er miklu frekar að stuðla þá að atvinnuuppbyggingu á svæðum þar sem fólki fækkar, t.d. á Austurlandi, þar sem Vinstri grænir, þ.e. flokkur þingmannsins, hafa verið andvígir allri atvinnuuppbyggingu og ekki viljað leggja neitt af mörkum til að styrkja forsendur fyrir atvinnulífinu  
             Herra forseti. Má ég ekki svara þessari fyrirspurn?