Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Samkvæmt þeirri dagskrá sem útbýtt hefur verið þarf að leita afbrigða um að öll tíu dagskrármálin megi koma á dagskrá og til umræðu, þar sem of skammt er liðið frá síðustu umræðu og/eða útbýtingu nefndarálita, og verður nú þeirra afbrigða leitað.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. allshn. um frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar, en nál. er á þskj. 398 og brtt. á þskj. 399. Nefndin hefur fjallað um málið og var umfjöllun hennar með svipuðu sniði og undanfarin ár. Formaður og einn nefndarmanna fóru yfir allar umsóknir um ríkisborgararétt sem borist hafa nefndinni til að kanna hvort þær uppfylltu þau skilyrði sem allshn. hefur sett fyrir veitingu ríkisfangs, sbr. þskj. 910 frá 112. löggjafarþingi. Við afgreiðslu á frv. um veitingu ríkisborgararéttar, sem er væntanlega hið fyrra á þessu löggjafarþingi, hefur nefndin haft að leiðarljósi fyrrgreindar reglur um veitingu ríkisfangs. Umsóknir sem ekki hljóta afgreiðslu nú bíða þar til síðara frv. verður afgreitt á vorþingi en þá koma allar óafgreiddar umsóknir aftur til skoðunar. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þskj. Fjarstaddur afgreiðslu málsins var Björn Bjarnason, en Sólveig Pétursdóttir, Eyjólfur Konráð Jónsson, Ingi Björn Albertsson, Jón Helgason, Guðmundur Árni Stefánsson, Pétur Bjarnason og Kristín Sigurðardóttir undurrituðu nál.

Frú forseti. Ég kem ekki í ræðustól til þess að gera neinar athugasemdir við þá brtt. sem hér er eða störf hv. allshn. í þessu máli. Ég býst við að þetta sé allt vel unnið eins og venjulega. Ég kem hér fyrst og fremst eins og ég hef reyndar gert áður til þess að gera athugasemdir við uppsetningu þingskjalsins. Ég hef nokkrum sinnum áður gert athugasemd við það að ekki skuli vera fylgt íslenskri hefð við uppsetningu þskj. og ég kem hér aftur vegna þess að mér finnst enn þá meiri ruglingur í þessu máli en oft áður. Ég skil ekki af hverju sumir eru flokkaðir eftir fornöfnum og aðrir eftir eftirnöfnum. Þetta fólk er að sækja um íslenskan ríkisborgararétt og það hefur væntanlega átt heima á Íslandi í þó nokkur ár og það hefur örugglega vanist því að skrifa nafnið sitt samkvæmt íslenskri venju. Hérna er þeirri venju ekki fylgt heldur eru eftirnöfnin oftast sett á undan, þó ekki alltaf. Við getum tekið sem dæmi að nr. 41 stendur Kristín Birna Porter. Það er ekki íslenskt eftirnafn. Samt er hún flokkuð samkvæmt fornafni. Síðan kemur nr. 53 Róbertsson, skrifað alveg eftir íslenskri hefð og svo kemur erlent fornafn. En svo koma nöfn, eins og t.d. Sigurður Smári Hergeirsson og skrifuð eftir íslenskri hefð. Ég ítreka það að ég tel að við eigum að fara eftir íslenskri nafnahefð þegar við setjum upp þskj. og langar þess vegna til að spyrja eftir hvaða reglu er farið við uppsetningu þskj. og hvort það er hv. allshn. sem ákveður þetta eða hvort það er nefndadeildin eða hver það er sem ákveður uppsetninguna. Og ég endurtek aftur, ég er ekki að gera neina athugasemd við störf nefndarinnar heldur eingöngu við uppsetningu þskj. Ég tel að þeir sem þarna eru að biðja um íslenskan ríkisborgararétt vilji gjarnan að það sé farið eftir íslenskri nafnahefð, þessir nýju borgarar sem við erum þarna að veita íslenskan ríkisborgararétt, ég tel að það sé mjög eðlilegt og þeir hafi örugglega ekkert á móti því að nöfn þeirra séu sett upp með þeim hætti.

Virðulegi forseti. Hv. þm. hefur áður gert athugasemd í þessa veru og við þessa uppsetningu og allshn. hefur rætt það í sínum hópi en hefur ekki þótt ástæða til þess að breyta þessari uppsetningu. Það er nefndadeildin sem ákveður uppsetningu þskj. og byggir þar á langri hefð en ég skal að sjálfsögðu koma þessum athugasemdum aftur á framfæri þannig að hægt sé að ræða það við næstu afgreiðsluumsókn.

Virðulegur forseti. Mér þykir líklegt að sú athugasemd sem gerð var eigi stuðning hér í þingsal. Ég tel að hún sé réttmæt og ofur eðlileg og mér finnst alveg ástæðulaust að vera að draga það til næsta þings að breyta uppsetningu á þskj. Ég vil hvetja formann nefndarinnar til að stuðla að því að skjalið komi hér með öðrum hætti fyrir þingið til lokaafgreiðslu.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 406 og brtt. á þskj. 407 um frv. til laga um ársreikninga. Ég vil í upphafi taka það fram að nefndin hefur að nokkru leyti litið á þetta frv. og frv. um bókhald, hlutafélög og einkahlutafélög sem eina heild og þau hafa nokkuð fylgst að í starfi nefndarinnar, í raun allt frá síðasta vetri þegar þau komu þar inn og það var unnið að þeim í sumar og síðan núna í haust. Það er skoðun nefndarinnar að sem heild marki þessi löggjöf tímamót varðandi þá umgjörð sem íslenskt atvinnulíf starfar eftir. Helsta breytingin verður sú að allt viðskiptaumhverfið verður gegnsærra og aðilar í atvinnulífinu geta gengið að mun betri og samræmdari uppýsingum um sína viðskiptaaðila. Þetta á að mati nefndarinnar að leiða til betra viðskiptasiðferðis og almennt til meira trausts á þeim sem standa í atvinnurekstri. Síðar þegar búið verður að lögfesta viðurlagakafla við bókhalds- og ársreikningslögin, sem væntanlega verður gert fljótlega upp úr áramótum, er það skoðun nefndarinnar að framkvæmdarvaldið og dómstólar séu komnir með öll þau tæki í hendurnar sem þarf til þess að hægt sé að hefja markvissa baráttu gegn auðgunarbrotum í viðskiptalífinu sem oft og tíðum hafa gengið undir nafninu hvítflibbabrot. En ef ég vík aðeins nánar að nefndarálitinu eins og það liggur fyrir þá er það undirritað fyrirvaralaust af öllum nefndarmönnum enda er hér um að ræða mál sem er mjög tæknilegs eðlis og ekki mörg pólitísk úrlausnarefni við vinnslu þess þannig að ég sé ekki ástæðu til þess að lesa nefndarálitið eða brtt. frá orði til orðs en vitna til þskj. 406 og 407 og þar mun þetta fara inn í þingtíðindi. Ég tel ástæðu til við þessa framsögu að nefna sérstaklega eitt atriði, svokölluð verðbólgureikningsskil, sem hafa verið viðhöfð hér á landi, ef ég man rétt, frá því fyrir 1980. Þetta er í raun séríslenskt fyrirbæri og var sett á á sínum tíma til þess að aðlaga viðskiptaumhverfið þeirri miklu verðbólgu sem hér var. Í samþykktum Evrópska efnahagssvæðisins, sem þessi lagabreyting byggist að nokkru leyti á, er það meginregla að verðbólgureikningsskil séu ekki viðhöfð en það var ákveðið við setningu laganna hér að viðhalda þessu enda eru til þess heimildir í þeim samþykktum sem vísað er til. Nefndin ræddi þetta nokkuð á fundum sínum og það er skoðun nefndarinnar að þó að þessu sé ekki breytt nú við þessa lagabreytingu þá sé full ástæða til þess að í framhaldinu verði það skoðað hvort ekki væri æskilegt og eðlilegt að taka slíkt upp. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta nefndarálit á þessu stigi, var reyndar að fá hér í hendurnar uppprentun á brtt. þar sem hafði orðið víxlun í prentun og því verður dreift í réttu formi á borðin eftir augnablik.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á frv. til laga um bókhald á þskj. 404 og brtt. á þskj. 405. Hér er um að ræða mál sem eru nátengd frv. til laga um ársreikning sem var mælt fyrir nál. í hér næst á undan. Undir nál. skrifa fyrirvaralaust allir nefndaraðilar þannig að ég sé ekki ástæðu til þess að hafa um þetta frekari orð en vísa til þskj. 404 og 405.

Virðulegur forseti. Ég bendi á að nál. á þskj. 400 er um hlutafélag með síðari breytingum og frv. til laga um einkahlutafélög svo að þetta er sameiginlegt nál. fyrir bæði málin. Því fylgja síðan brtt. á þskj. 401 sem tengist hlutafélögunum og 402 sem tengist einkahlutafélögunum. Nefndin hefur fjallað um þetta mál á fundum sínum frá því í fyrravor. Þá var mælt fyrir þessum frv. að nýjum lögum um hlutafélög og einkahlutafélög. Nefndin fjallaði síðan um málið á fundum í sumar og síðan aftur í haust og fékk Jón Ögmund Þormóðsson, skrifstofustjóra í viðskiptaráðuneytinu, Skúla Eggert Þórðarson skattrannsóknarstjóra og Jónas Fr. Jónsson, lögfræðing hjá Verslunarráði Íslands, á fundi til sín. Þá bárust nefndinni umsagnir um málin frá ASÍ, Árna Vilhjálmssyni prófessor, BHMR, Guðmundi Guðbjarnasyni, formanni nefndar er vann að frumvörpum til laga um bókhald og ársreikninga, Íslenskri verslun, Lögmannafélagi Íslands, Neytendasamtökunum, Samtökum iðnaðarins, Vinnumálasambandinu og loks mjög ítarleg umsögn frá Verslunarráði og VSÍ sameiginlega. Það er skemmst frá því að segja að nefndin lauk störfum sínum um málið í gær og undir nál. skrifa allir nefndarmenn en með fyrirvara skrifa Steingrímur J. Sigfússon, Kristín Ástgeirsdóttir og Ingi Björn Albertsson. Hér hafa verið lagðar fram brtt. sem eru alls í 39 liðum. Megnið af þessum brtt. er tilkomið þannig að það var verið að samræma orðanotkun og hugtakanotkun á milli frv. um ársreikning og bókhald og félagalaganna. Þar er ekki um að ræða í raun efnisbreytingar heldur eingöngu samræmingu. Eins og ég nefndi í framsögu um lögin um ársreikninga þá hafa þessi mál fylgst að og við lítum á þau í raun sem eina heild. Virðulegur forseti. Ég held að ég hafi ekki tekið það nógu skýrt fram í framsögu fyrir nál. um þau mál og vil fara örlítið fleiri orðum um viðurlagakaflana sem tengjast lögunum um ársreikninga og bókhald og ekki vannst tími til að vinna sem skyldi. Nefndin er tilbúin til þess strax að loknu jólaleyfi að flytja þá kafla í frumvarpsformi og til þess að flýta fyrir framgangi þess máls. En nefndin treystir sér ekki til þess að taka það inn sem brtt. núna svo skömmu fyrir jól, m.a. vegna þess að þessum breytingum verða einnig að fylgja breytingar á hegningarlögum og frv. að þeirri breytingu var ekki komið fram í þinginu. Ég ætla að fara örfáum orðum um eina brtt., þ.e. 10. liðinn, breyting við 54. gr. sem í vinnu nefndarinnar gekk undir vinnuheitinu gjaldþrotaákvæðið. Í frv. var ákvæði þess efnis að stjórnarmaður í félagi eða framkvæmdastjóri í hlutafélagi sem hefði tvisvar orðið gjaldþrota í hliðstæðum rekstri á tveimur árum hefði ekki heimild til þess að taka sæti í stjórn hlutafélags í hliðstæðum rekstri næstu þrjú ár á eftir. Nefndin var sammála þeirri hugsun sem á bak við þetta var sem er sú að reyna að stemma stigu við því að aðilar geti nánast notað gjaldþrot sem rekstrartæki og hlaupið frá sínum rekstri síendurtekið og stofnað ný félög. Nefndarmenn voru hins vegar ekki sammála um hvaða áhrif ákvæðið mundi hafa eins og það var sett fram í frv. og það var skoðun hluta nefndarmanna að eins og það var þar sett upp þá gæti það virkað þannig að það væri erfitt að fá hæfa einstaklinga til þess að taka að sér stjórnarstörf í félögum sem væru í erfiðum rekstri og það væru ekki æskilegar afleiðingar. Það var nefnt sem dæmi að menn gætu lent í því, til að mynda sveitarstjórnarmenn í minni plássum, að þurfa að taka að sér stjórnarsetu í tveim félögum sem tengdust útgerð og fiskvinnslu sem yrðu bæði gjaldþrota, þá væri viðkomandi einstaklingur útilokaður frá frekari stjórnarsetu á næstu árum í hliðstæðum félögum þó svo að allir væru sammála um að þar væri aðili sem gæti lagt mikið til málanna við endurreisn á atvinnulífi á viðkomandi stað. Það kom einnig fram í umfjöllun nefndarinnar að gjaldþrot sem slíkt er ekki refsivert. Löggjafinn og umhverfi atvinnulífsins gerir ráð fyrir gjaldþrotum og það tengist takmarkaðri ábyrgð í hlutafélögum þannig að niðurstaðan varð sú að við erum komin með brtt. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Stjórnarmenn eða framkvæmdastjórar skulu vera lögráða, fjár síns ráðandi og mega ekki á síðustu þremur árum hafa hlotið dóm vegna atvinnurekstrar fyrir refsiverðan verknað samkvæmt almennum hegningarlögum eða lögum um hlutafélög, einkahlutafélög, bókhald, ársreikninga, gjaldþrot eða opinber gjöld.`` Sú leið sem nefndin fór var að herða hin almennu hæfnisskilyrði og það er skoðun nefndarmanna að með þessu eigi að vera hægt að stöðva einstaklinga sem hafa farið fram ógætilega varðandi sinn rekstur og að í nánast öllum tilfellum sem um slíkt sé að ræða þá sé um að ræða refsiverð athæfi sem tengist brotum á einhverjum þeim lögum sem hér eru nefnd. Það orkar nokkuð tvímælis að setja inn í þessa upptalningu lög um gjaldþrot vegna þess að í lögum um gjaldþrot eru engin refsiákvæði, þar er bara vísað til refsiákvæða í almennum hegningarlögum. Það var hins vegar skoðun meiri hluta nefndarmanna að æskilegt væri miðað við forsögu málsins og upphaflegu tillöguna, að laga um gjaldþrot væri einnig getið í þessari upptalningu til þess að minna á það að upphaflega hugsunin á bak við þetta ákvæði, þegar hún var sett inn í frv., var að koma í veg fyrir síendurtekin gjaldþrot. Virðulegur forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að lesa upp allar skýringarnar með brtt. eða nál. í heild. Ég vísa til þess í þskj. 400, 401 og 402. Ég vil að lokum geta þess að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og lýsir sig samþykka áliti þessu nema breytingum á þeim ákvæðum frv. er fjalla um réttindasviptingu vegna ítrekaðra gjaldþrota þar sem hún telur eðlilegra að upphaflega skilyrðið hefði staðið óbreytt.

Frú forseti. Það gildir um þetta frv. sem og önnur frv. sem hér hefur verið mælt fyrir að þau koma mjög seint fram svo að þingmenn eiga ákaflega erfitt með að gera sér grein fyrir þeim breytingum sem fram hafa komið af hálfu nefndarinnar en mér heyrist að það sé í flestum tilvikum um tæknilegar breytingar að ræða og verðum við væntanlega að treysta þeim nefndarmönnum sem þarna eru og geri ég það fullkomlega. En það er þó eitt atriði sem mig langar til að spyrja um núna sem varðar það sem hv. 6. þm. Norðurl. e. sagði, frsm. nefndarinnar, að nefndin hefði ekki treyst sér til að taka inn brtt. varðandi viðurlagakaflann. Ég held að við þurfum að fá aðeins skýringu á því. Ég sá ekki neina brtt. hér á borðum þingsins þannig að það þyrfti aðeins að fá betri skýringu á því hvað þarna er á ferðinni til þess að við áttum okkur á hvers vegna það er ekki tekið inn ef það hefur legið eitthvað á borðum nefndarinnar. Það er aðeins þetta atriði núna sem ég vildi fá að vita. Ég býst við að við fáum að vita hvers vegna fyrirvarar annarra nefndarmanna eru við frv. á eftir.

Virðulegur forseti. Það var ákveðin ónákvæmni hjá mér eða réttara sagt gleymska. Ég var reyndar að taka þarna fyrir atriði sem tengdust meira lögunum um bókhald og ársreikninga. En í frv. þar, eins og við fengum þau, voru ekki nýir kaflar um viðurlög og refsingu. Þá kafla var verið að semja og við fengum þá ekki inn til nefndarinnar fyrr en um miðja þessa viku. Hugmyndin var, ef tími hefði unnist til, að taka þá inn sem brtt. nefndarinnar. En nefndin treysti sér ekki til þess, m.a. vegna þess að þessu hefði þurft að fylgja bæði breytingar á refsiákvæðum skattalaga og breytingar á almennum hegningarlögum. Frv. um breytingu á hegningarlögunum var ekki komið fram og hefði ekki komið fram fyrr en eftir helgi þannig að það var eiginlega orðið útséð um að hægt væri að koma þessu með inn. Þetta er hins vegar afar mikilvægt fyrir framgang þessara mála og til þess að þessi löggjöf öll um félögin og um bókhald og ársreikninga verði heildstæð. Nefndin hefur lýst sig fúsa til þess að flytja þessa kafla sem frv. eftir áramót strax þegar þing kemur saman en öðruvísi er ekki hægt að koma þeim inn hér eftir. Við hefðum getað komið þeim inn sem brtt. meðan á vinnu málsins stóð. En það þótti mjög mikilvægt að lögfesta frv. fyrir áramót. Ef það hefði dregist fram yfir áramót þá þýddi það að það hefði dregist um eitt ár að menn hefðu getað farið að vinna eftir nýjum lögum um ársreikninga og bókhald.

Frú forseti. Ég þakka þessar skýringar og tel þær vera nauðsynlegar því auðvitað er mikilvægt að þessir kaflar sem hv. formaður nefndarinnar minnist á fylgi með. Ég vil lýsa ánægju minni með að það skuli vera ætlun nefndarinnar að vinna að þessum málum strax eftir áramót því ég held að þetta sé nauðsynlegur hluti af slíkum lögum sem við samþykkjum væntanlega fyrir áramót en ég skil vel að það skuli þurfa að taka þennan þátt fyrr fyrir þau fyrirtæki sem eiga að vinna eftir lögunum. En þar sem mér fannst þetta nokkuð illa skýrt þá vildi ég fá skýringu á þessu. Hún er hér komin og ég vil bara hvetja nefndina til þess að vinna að málinu þó tíminn eftir áramót sé frekar skammur en ég býst þá við að nefndin muni ganga í það af krafti.

Virðulegur forseti. Þau mál sem eru á dagskrá þessa fundar og eru komin til 2. umr. frá efh.- og viðskn. eru öll mikil að vöxtum, þ.e. fjögur þeirra, frumvörpin um bókhald, ársreikninga, hlutafélög og einkahlutafélög. Hér er loksins verið að afgreiða langþráðar breytingar á ýmist mjög gömlum lögum eða lagabálkum sem voru farnir að kalla á miklar breytingar. Vegna þeirrar umræðu sem fór fram milli hv. 10. þm. Reykv. og formanns efh.- og viðskn., þá er rétt að taka það fram að í þessari viku komu á fund nefndarinnar fulltrúar þeirrar nefndar sem hafði verið að fara í gegnum viðurlög við ýmsum skattalagabrotum, bókhaldsbrotum og fleiru slíku. Þeir kynntu fyrir okkur allviðamiklar breytingar sem nefndin hafði unnið og við stóðum einfaldlega frammi fyrir því að annaðhvort yrði að fresta afgreiðslu þessara stóru frv. eða láta þennan viðurlagakafla bíða. Við ákváðum að fara þá leið að halda þeim viðurlögum sem nú þegar er að finna í gildandi lögum og í þeim breytingum sem hér er verið að gera en að fara í það strax eftir áramót að kanna og fara í gegnum þær breytingar sem nefndin leggur til. Þær eru einfaldlega svo viðamiklar að það hefði ekki verið forsvaranlegt að taka þær inn í brtt. við frv. án þess að þær hefðu fengið einhverja umfjöllun úti í samfélaginu, án þess að okkur hefði gefist kostur á að kalla til ýmsa þá aðila sem málið snertir. Virðulegur forseti. Aðalerindi mitt í þennan ræðustól okkar er að gera grein fyrir fyrirvara sem ég hef við frv. um hlutafélög en hann varðar 54. gr. Það er það atriði sem nefndin ræddi einna mest og vafðist mjög fyrir okkur og minn fyrirvari snýr að því að ég er ekki alveg sátt við þá breytingu sem er verið að leggja til frá frv. Ég held að breytingin nái ekki alveg þeirri hugsun sem er í frv. sem er sú að koma í veg fyrir að menn leiki þann leik að fara í gjaldþrot aftur og aftur. Það er nú svo að það þarf ekki að vera lögbrot þar að baki. Hugmyndin með tillögunni eins og hún er í frv. var sú að setja skilyrði. Ef menn hefðu lent í gjaldþrotum þá yrðu menn að bíða í þrjú ár frá uppkvaðningu síðasta gjaldþrotaúrskurðar áður en þeir gætu gerst stjórnarmenn eða framkvæmdastjórar í öðru fyrirtæki. En það varð samkomulag með fyrirvara um að fara aðra leið og þrengja hæfnisskilyrðin en ég held samt sem áður að þetta sé atriði sem þurfi að skoða og við verðum þá bara að sjá hvernig þetta ákvæði reynist. En ég óttast að eins og það er nú orðið þá nái það ekki þeim tilgangi sem ætlunin var í upphaflegu frv. Að öðru leyti eru eins og hv. þm. sjá margar brtt. við frv. Ýmist eru þær til samræmingar eða þetta eru ýmsar tæknilegar breytingar. Það hefur verið lögð mikil vinna í þessi frv. bæði af hálfu nefndarinnar og þeirra sérfræðinga sem við höfum haft okkur til aðstoðar. Þetta eru, eins og ég nefndi í upphafi, langþráðar breytingar, þetta eru langþráð lög sem hér er verið að samþykkja og þau eru til mikilla bóta.

Hæstv. forseti. Ég skrifa undir nál. við þetta frv. með fyrirvara og vil með svipuðum hætti og síðasti ræðumaður gera grein fyrir því í hverju sá fyrirvari minn felst. Í heildina tekið tel ég að þetta frv. sem og þau sem eru því samferða séu til bóta og tvímælalaust er það skynsamlegt að mínu mati að velja þá leið að skipta ákvæðum um hlutafélög upp í tvenns konar löggjöf þar sem annars vegar séu hlutafélagalög fyrir stærri hlutafélög og hins vegar löggjöf um einkahlutafélög sem henta betur því formi sem smærri fyrirtæki og einyrkjar í atvinnurekstri velja sér. Ég held því að ekki þurfi um það að deila að það er mikil framför fólgin í því að taka þessa löggjöf til endurskoðunar með þeim hætti sem hér er á dagskrá. Sömuleiðis eru þau frv. önnur sem þessu eru samferða, um ársreikninga og bókhald, einnig á margan hátt nútímalegri og betur úr garði gerð en gildandi lagaákvæði. Þar vil ég líka taka undir það sem kom fram hjá hv. framsögumanni efh.- og viðskn. að viðurlagaákvæði, sem ekki vannst tími til að hafa samferða afgreiðslu meginmáls frv., þarf að koma til viðbótar á næsta ári. Fyrirvari minn er í fyrsta lagi og aðallega, hæstv. forseti, fólginn í því að ég er andvígur 2. lið brtt. efh.- og viðskn. sem talinn er upp í nál. á þskj. 400, þ.e. 5. tölul. brtt. á þskj. 401. Þar varð það niðurstaða meiri hluta efh.- og viðskn. að hverfa frá þeirri breytingu er frv. gerir ráð fyrir að verði á þeim mörkum sem fylgja því að hlutafélög skuli afnema allar hömlur á viðskiptum með hluti, þ.e. að talan lækki úr 200 hluthöfum í 100. Í reynd var núgildandi ákvæði hlutafélagalöggjafarinnar standa óbreytt. Ég er á hinn bóginn stuðningsmaður þess að tekið verði skref í þá átt að lækka þennan þröskuld og færa þessa tölu úr 200 í 100. Nú má auðvitað lengi um það deila hver séu hin einu réttu mörk í þessum efnum og sjálfsagt liggja ekki nein nákvæm vísindi á bak við það að ákveða að það skuli frekar vera 100 en 200. En ég er fyrst og fremst stuðningsmaður þeirrar hugsunar sem ég tel vera á bak við brtt. eins og frv. gerir ráð fyrir henni, þ.e. að ýta undir það að hlutafélög afnemi hömlur af þessu tagi og hafi ekki sérstakar girðingar í vegi fyrir viðskiptum með hluti. Ég tel það liggja í hlutarins eðli að þessi ákvæði séu til að vernda stöðu minni hluthafa í félögunum, tryggja það að fáir stórir aðilar í almenningshlutafélögum geti ekki í krafti stærðar sinnar og forkaupsréttarákvæða, ef þau eru fyrir hendi og undir þessum mörkum, tryggt um allan aldur yfirburðastöðu sína í fyrirtækjunum. Þess vegna er ég andvígur þeirri brtt. sem meiri hluti efh.- og viðskn. ákvað að flytja að fella þetta ákvæði frv. út og þar með standi ákvæði gildandi laga um að þessi mörk miðist við 200 hluthafa í staðinn fyrir 100. Úr því að frv. gerir ráð fyrir því á annað borð að hrófla við þessum mörkum þá vil ég standa við það. Það eru, hæstv. forseti, nokkuð sérkennileg örlög fyrir mig, stjórnarandstæðinginn, að vera einn fárra ef ekki kannski einasti stuðningsmaður stjfrv. í óbreyttri mynd. En svo merkilegt sem það nú er þá var þetta ekki í fyrsta og ekki í eina skiptið sem ég var sérstakur talsmaður þess að láta ákvæði stjfrv. standa óbreytt. En það var eins og stjórnarliðar hefðu meira og minna gufað upp þegar kom að því að verja þetta ákvæði stjfrv. sem mér var ekki kunnugt um annað en að væri lagt fram og flutt án fyrirvara af hálfu stjórnarflokkanna. En svona er þetta nú samt, hæstv. forseti, og hlýtur þá náttúrlega efni málsins að ráða en ekki formsatriði af þessu tagi. En stjórnarliðar sem og hv. formaður efh.- og viðskn. leggja sem sagt til að þetta ákvæði falli brott úr frv. og lögin gildi óbreytt og því er ég andvígur. Í öðru lagi, hæstv. forseti, vil ég lítillega vekja athygli á því að í 8. tölul. brtt. á þskj. 401 er lögð til breyting á orðalagi 51. gr. frv. sem varðar kosningar í hlutafélög, þ.e. með hvaða hætti skuli kosið til stjórna. Það varð niðurstaða nefndarinnar að leggja þar til allmiklar breytingar í framhaldi af umsögn Verslunarráðs og Vinnuveitendasambands og fleiri aðila sem lögðu eindregið til að inn í lögin yrðu tekin mjög nákvæm fyrirmæli um það hvernig kosningu skyldi haga. Ég held að það sé að mörgu leyti skynsamlegt að hafa sem nákvæmust fyrirmæli í lögum um þetta atriði. Um það má auðvitað lengi deila hvernig þau eigi að vera en hinu verður ekki á móti mælt að það ætti að vera fyrirbyggjandi ráðstöfun gagnvart deilum og átökum í félögum sem fordæmi eru fyrir að lagaákvæðin um þetta efni séu skýr. En reynar tel ég merkilegasta og mikilvægasta ákvæði 51. gr. vera b-liðinn, sem ekki er lögð til nein brtt. við af hálfu nefndarinnar, en það er það ákvæði að í 47. gr. hlutafélagalaganna skuli koma ákvæði um að allir stjórnarmenn í stjórn félags skuli kosnir í einu. Ég vil nota þetta tækifæri, hæstv. forseti, til að fagna því alveg sérstaklega að þetta ákvæði komi inn í íslenska félagalöggjöf. Ég tel það alveg óumdeilanlega vera mikið framfaraskref og tryggja með mjög marktækum hætti rétt og stöðu minni hluta í félögum sem á köflum hefur verið fyrir borð borinn, alveg sérstaklega með ákvæðum um að einungis hluti stjórnar sé kosinn á hverjum fundi sem hefur verkað þannig að tiltölulega naumur meiri hluti í félögum hefur getað tryggt sér yfirburðastöðu í stjórn út á það ákvæði. Hæstv. forseti. Að síðustu vil ég svo nefna það ákvæði sem hv. formaður efh.- og viðskn. gerði nokkuð að umtalsefni og varðar gjaldþrot. Það ákvæði frv. sem fól í sér réttindasviptingu í tengslum við ítrekuð gjaldþrot, þ.e. að framkvæmdastjórar og stjórnarmenn sem ítrekað hefðu orðið fyrir því að fyrirtæki sem þeir stóðu að annaðhvort sem framkvæmdastjórar eða stjórnarmenn í hefðu verið tekin til gjaldþrotaskipta. Nefndin varð að lokum sammála um að leggja til breytingu á þessu ákvæði og kunna ýmsir að túlka það svo að þar hafi verið tekið skref til veikingar á þeim ákvæðum sem frv. fól upphaflega í sér gagnvart því að takmarka möguleikana til þess að standa ítrekað að fyrirtækjarekstri eftir að hafa orðið aðilar að gjaldþrotum. Ég vil fyrir mitt leyti taka það skýrt fram að það er ekki til marks um það að efh.- og viðskn. hafi skort vilja til þess að reyna að taka á þessu máli, hins vegar varð það niðurstaðan eftir mjög vandaða skoðun að það væri vandasamt að ganga frá þessu með þeim hætti sem frv. hafði upphaflega gert ráð fyrir og í því gætu falist refsikennd ákvæði sem ekki ættu sér stoð í formi neinna afbrota, þ.e. þegar gjaldþrot væru af óumflýjanlegum orsökum og ekki væri neitt saknæmt á ferðinni. Vissulega er það rétt að slík tilvik eru fjölmörg og vonandi fleiri en hin þar sem gjaldþrotin eru í kjölfar einhverrar refsiverðrar háttsemi. En kannski snýst þetta mál fyrst og fremst um það hvort menn líta á takmörkunina sem slíka, þ.e. að menn geti ekki eftir aðild að gjaldþrotum verið stjórnarmenn eða framkvæmdastjórar fyrirtækja, sem refsingu eða takmörkun. Ég hef tilhneigingu til að líta á það sem takmörkun í þágu almannahagsmuna, í þágu góðrar reglu í viðskiptum og atvinnulífi í landinu og að slík ákvæði séu ekki refsikennds eðlis og með vísan til slíks væri að mínu mati fullkomlega réttmætt að lögleiða takmörkun af því tagi sem frv. óbreytt gerði ráð fyrir. En um þetta má sjálfsagt lengi deila og það af lögfróðari mönnum en þeim sem hér stendur. Ég fellst á að það sé varkárari niðurstaða sem hér er lögð til af hálfu nefndarinnar sem fjallað er um í 5. tölul. nál. á þskj. 400. Í trausti þess að með þeirri breytingu sé a.m.k. tekið skref í þessa átt og það er óumdeilanlega svo að 54. gr. hlutafélagalaganna verður miklu nákvæmari og ítarlegri hvað það varðar hvaða skilyrði þurfa að vera fyrir hendi til þess að menn geti staðið að fyrirtækjarekstri, verið þar stjórnarmenn eða framkvæmdastjórar. Með vísan til þess og sérstaklega að lögin um gjaldþrot eða gjaldþrotaskipti eru talin upp í brtt. þá tel ég að eftir atvikum sé ásættanlegur frágangur á því máli. Nefndin hefur svo talsvert rætt það hvort ekki væri rétt að vinna frekar að þessu máli og ég vil láta það koma fram fyrir mitt leyti að ég er stuðningsmaður þess og fýsandi því að það verði áfram unnið að því að reyna að lögfesta og ganga frá ákvæðum sem tryggja það að menn geti ekki ítrekað leikið þann leik að standa fyrir atvinnurekstri, gera fyrirtæki gjaldþrota og stofna síðan til atvinnurekstrar á nýjan leik og nýjan leik undir nýjum formerkjum, með nýrri kennitölu o.s.frv. En það er hins vegar vandasamt mál að ganga þannig frá því að á hinn bóginn sé ekki takmarkaður með óþörfum eða óréttmætum hætti réttur borgara til þess að stunda atvinnustarfsemi. Það sem er kannski sérstaklega álitamál í sambandi við brtt. eins og þær eru fram bornar af hálfu nefndarinnar, þ.e. að þessi ákvæði skuli eingöngu eiga við þegar refsiverð háttsemi í kjölfar dóms hefur orðið uppvís, þá liggja utan við það öll mál sem leidd eru til lykta með sektarákvæðum, til að mynda afbrot skattalegs eðlis sem yfirskattanefnd leiðir til lykta með sektum. Það er álitamál hvort það ætti að einhverju leyti að reyna að taka slíka hluti einnig inn í þetta samhengi að slíkt geti leitt til takmarkana á því að menn geti endurtekið stofnað til atvinnurekstrar. En það á við það eins og fleira að það er talsvert vandasamt mál að ganga þannig frá því að öllu réttlæti sé fullnægt og í trausti þess að þetta mál hverfi ekki af dagskrá heldur verði unnið með það áfram þá er ég eftir atvikum sáttur við frágang málsins eins og hann er í brtt. á þskj. 401. Hæstv. forseti. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta. Ég held að þessi pakki sem hér er á ferðinni, ef svo má að orði komast, þ.e. hlutafélagafrv. bæði og frv. um ársreikninga og bókhald séu tvímælalaust til bóta og það heildarsamhengi sem þar er verið að draga upp, það sé skynsamlegt að standa þannig að málum að þetta sé allt saman afgreitt sem ein heild og í kjölfarið komi svo inn þeir viðurlagakaflar sem hér hefur verið rætt um og gerð grein fyrir.

Virðulegi forseti. Mig langar í fyrsta lagi að lýsa yfir ánægju minni með hvað efh.- og viðskn. hefur staðið vel að málum og unnið sameiginlega að þessum frv. sem hér eru rædd. Ég þekki það hvernig sú nefnd starfar saman og vil nota þetta tækifæri til þess að geta þess að mér finnst sérstaklega jákvætt hvernig vinnubrögðin eru þar. En ég kem hér upp út af 54. gr. Það var nýmæli að takmarka rétt manna til að sitja sem stjórnarmenn og framkvæmdastjórar í hlutafélögum við ákveðnar aðstæður, ítrekað gjaldþrot hlutafélags og/eða einkahlutafélags. Það er mín skoðun að niðurstaða nefndarinnar gerir það að verkum að virknin verði ekki jafnmikil af ákvæðinu eins og það situr eftir og það sem sett var fram. Ég vil geta þess vegna gjaldþrotanna, sem hafa verið nefnd hér, að í 54. gr. var sagt að hlutafélagaskrá gæti veitt undanþágu frá þessu skilyrði ef sérstaklega stendur á og það ákvæði átti við þá tegund gjaldþrota þegar verið var að reyna að bjarga fyrirtækjum en tókst ekki. En ég geri mér alveg grein fyrir því hversu mikilvægt það er að ná samstöðu um og góðri niðurstöðu í mál af þessu tagi og ég tel að þessi grein, eins og hún eftir stendur, sé mjög til bóta og er líka ánægð með að haldið var inni í greininni sem sagt þetta ,,bókhald, ársreikninga, gjaldþrot eða opinber gjöld``. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt. En ég er ánægð með afgreiðsluna á þessu máli en vildi samt árétta að þetta er eitt af þeim tækjum sem við höfum til að taka á þeirri ógætni sem oft er í meðförum almannafjár, sem oft er í skilum á sköttum og öðru slíku og síendurteknu gjaldþrotum með þann fylgifisk að skattar skila sér ekki. Það er eitt af því sem þarf að taka á og ég býst við að þetta frv. verði til þess.

Hæstv. forseti. Það er að sjálfsögðu hárrétt hjá hæstv. félmrh. að efh.- og viðskn. er hin mætasta nefnd og vinnur vel og samviskusamlega. Ég held að við höfum reynt eftir atvikum að leggja alla þá vinnu í þetta vandasama ákvæði sem við höfðum möguleika til og það varð sem sagt niðurstaðan að ganga frá því með þessum hætti. Ég held að gagnvart því sem hæstv. félmrh. sagði varðandi það hlutverk sem hlutafélagaskrá, sem er í sjálfu sér ekki stór stofnun í lýðveldinu, hefði verið ætlað með óbreyttum ákvæðum laganna hefði náttúrlega leitt af sjálfu, að ef sú stofnun hefði átt að sjá um þetta hlutverk og rækja það þá hefði orðið að gjörbreyta hennar starfssviði og auka til muna möguleika hennar á því að sinna sínu hlutverki. Það er mín tilfinning að það hefði orðið niðurstaðan að hlutafélagaskrá eða þeir aðilar sem þá hefðu fjallað um þetta hefðu orðið að veita undanþágu í öllum tilvikum sem um það hefði verið beðið þegar aðilar sem tengst hefðu gjaldþrotum þó ítrekað væri hefðu óskað eftir því að fá undanþágur ef um ekkert saknæmt eða ámælisvert hefði verið að ræða í þeim tilvikum. Það hefði varla getað orðið önnur niðurstaða en að hlutafélagaskráin hefði þá orðið að veita öllum sem ekki hefðu orðið uppvísir að eða dæmdir fyrir neinn refsiverðan verknað í tengslum við gjaldþrotin undanþágu ef þeir hefðu óskað eftir því að fá að setjast í stjórnir félaga eða gerast framkvæmdastjórar. Þá er auðvitað spurning hvort ekki sé í reynd heppilegra að snúa ákvæðunum við og ganga þannig frá málinu að það sé einungis í þeim tilvikum sem takmörkunin gildir. Ég er orðinn þeirrar skoðunar að þrátt fyrir allt sé það sennilegra heppilegra fyrir utan það, eins og ég segi, að það hefði þá orðið að gjörbreyta möguleikum hlutafélagaskrár til þess að rækja sína starfsemi ef þetta hefði átt að standa svona.

Hæstv. forseti. Það er erfitt að dæma um það hvort rétt er hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. að ákvæðið hefði ekki verið til þess gagns sem það var hugsað en tillagan eins og hún kemur frá efh.- og viðskn. er mjög ásættanleg og ég mun vissulega styðja hana. En ég tek líka undir þau orð að að sjálfsögðu munum við fylgjast með hvernig þetta virkar og taka á málum í kjölfarið ef þurfa þykir og nýta þá reynslu sem fæst með þeim lögum sem hér verða til.

Hæstv. forseti. Ég vil að lokum bæta því við að ég held að það sé tvímælalaust til bóta að lögfesta ákvæði af þessu tagi og það skipti kannski í sjálfu sér meira máli en nákvæmlega hvernig frá því er gengið að staðfestur verði sá vilji löggjafans að takmarka möguleika manna í þessum efnum. Hvernig sem á það er litið þá hlýtur að felast í því visst aðhald frá því sem nú er að það séu þó fyrir hendi ákvæði í lögum sem geta komið til og takmarka möguleika manna til þess að standa endurtekið í því að gera fyrirtæki gjaldþrota og hverfa frá þeim málum þannig og stofna til rekstrar á nýjan leik. Það sem vakti sérstaklega fyrir efh.- og viðskn. var auðvitað það að ganga frá þessu þannig að það stæði í lögunum. Það var rætt í nefndinni hvort kannski væri skynsamlegra að fresta því með öllu að reyna að taka á þessu máli og vinna það betur, m.a. með vísan til þess að frv. liggur fyrir þinginu um allt öðruvísi aðferð í þessu sambandi, þ.e. að setja upp sérstakt kerfi til þess að dæma menn í atvinnurekstrarbann ef þeir hafa misnotað aðstöðu sína með einhverjum hætti. En menn urðu sammála um það í nefndinni að það væri mikilvægt að fella þetta ákvæði ekki út úr frv. því þau skilaboð vildu menn að sjálfsögðu ekki senda út í þjóðfélagið að menn felldu út úr frv. þá tilraun sem í því fólst til þess að taka eitthvað á því máli. Ég held að það sé kannski að lokum mergurinn málsins að það er staðfestur vilji til þess að taka á þessu. Það má svo lengi deila um hvernig það er best gert.

Virðulegi forseti. Hér eru komin fimm stór mál fyrir þingið með mjög stuttum fyrirvara og mér þykir það mjög leitt að þau skuli vera rædd núna þegar eru ekki nema 15 mínútur síðan þeim var dreift á borð þingmanna, bæði brtt. við öll þessi mál og nál. Það er ekki nokkur einasti tími til þess að fara í gegnum brtt., sem eru mjög margar, við þessi mál og skoða hvað hér er verið að gera fyrir utan það að þessi frumvörp sem hér um ræðir eru öll upp á margar blaðsíður. Ég vil hins vegar fagna því að það sé verið að afgreiða þessi mál að einhverju leyti vegna þess að það var orðið mjög tímabært að taka á því hversu gömul mörg þessi lög eru, t.d. lögin um bókhald eru frá árinu 1968 og það hefur mjög margt gerst á þeim tíma sem löngu var orðið tímabært að taka á. Öll aðstaða hvað varðar bókhaldsvinnu hefur breyst og framkvæmd bókhaldslaga og ársreikninga hefur í raun og veru ekkert verið í takt við þau lög sem hafa gilt. Síðan var einnig orðið nauðsynlegt að breyta lögum um hlutafélög og einkahlutafélög því að þarna þurfti að samræma ýmsar reglur og lög Evrópustöðlum og þó að þetta hafi hér komið meira til vegna samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði, þá hefði þetta orðið að koma til hvort sem hann var samþykktur eða ekki því að það var orðið nauðsynlegt að samræma þessi lög því sem gildir í löndunum í kringum okkur. Upphaflega voru lögin um hlutafélög sniðin eftir dönsku lögum og síðan þróuðust dönsku lögin mjög til samræmis við þau sem giltu innan Evrópusambandsins svo að við vorum komin langt úr takt við tímann og það sem er að gerast. Ég vil taka undir það sem hér hefur verið sagt um 54. gr. frv. til laga um breytingu á hlutafélagalögunum þar sem í stjfrv., sem við erum að ræða, hefur verið tekið nokkuð vel á því máli að menn sem eru stjórnarmenn í félagi sem verður gjaldþrota geti ekki farið og stofnað annað félag. En reyndar þekkjum við það einnig að ef umræða í þjóðfélaginu er þannig að menn telja sig ekki geta farið að stofna nýtt félag um leið og annað er orðið gjaldþrota, þá er nú kannski farið fram hjá lögunum með því að setja á einhvern kunningja, eiginkonu, son eða einhvern annan í staðinn fyrir sig þannig að það er þá hægt að fara fram hjá þessu þó svo að þetta hefði verið samþykkt óbreytt í þessari 54. gr. eins og hér segir. Hins vegar held ég að það hefði þó verið meira aðhald en kemur fram í brtt. sem hér er verið að ræða vegna þess að í upphaflegu tillögunni er talað um gjaldþrotaúrskurð sem hafi verið kveðinn upp oftar en einu sinni. En brtt. gerir ráð fyrir að menn hafi hlotið dóm til þess að þarna sé verið að stemma stigu við að menn geti stofnað ný og ný félög. Það má auðvitað segja að enginn sé sekur fyrr en dómur hafi verið upp kveðinn en það er alveg óneitanlega staðreynd samt sem áður að þessi leikur hefur verið leikinn úti í þjóðfélaginu og á einhvern hátt þarf að taka á því. Eins og ég sagði í upphafi þá vil ég leggja áherslu á það að ég tel að þessar breytingar á lögum og þessi frumvörp, sem við erum að ræða, séu til mikilla bóta vil ég segja, en samt sem áður hefði ég óskað eftir því að við hefðum haft aðeins meiri tíma til þess að skoða þau og skoða þær breytingartillögur sem koma inn til þess að hægt væri að fjalla um þau á málefnalegan hátt. Til þess gefst hins vegar ekki tími þegar svona stutt er liðið frá útbýtingu brtt. Eitt atriði vildi ég spyrja um og ég vænti þess að hv. formaður efh.- og viðskn. geti svarað því. Þó að við séum nú hér að ræða hlutafélagafrv. þá tel ég þetta nú tengjast allt saman og ég vil spyrja hann um frv. til laga um bókhald, þ.e. það er 32. gr. um skoðun reikninga og þar segir, með leyfi forseta: ,,Skoðunarmenn skulu uppfylla hæfisskilyrði 11. gr. laga nr. 67/1976, um löggilta endurskoðendur. Uppfylli skoðunarmaður ekki lengur skilyrði til starfans og enginn varamaður er til að koma í hans stað skal stjórn félagsins annast um að valinn verði nýr skoðunarmaður eins fljótt og unnt er og skal hann gegna því starfi þar til kosning getur farið fram. Ef félagið kýs endurskoðanda í stað skoðunarmanns skulu ákvæði laga um löggilta endurskoðendur eiga við um starf hans.`` Síðan segir aftur í 34. gr.: ,,Með áritun sinni á ársreikning skulu skoðunarmenn staðfesta að þeir hafi yfirfarið hann`` o.s.frv. en svo kemur aftur fram hér í umsögninni með þessu að skoðunarmaður þurfi ekki að hafa bókhaldskunnáttu. Og mér finnst það svolítið undarlegt að það segir hér um III. kaflann: ,,Með skoðunarmanni er átt við þann sem ekki hefur hlotið löggildingu til endurskoðunarstarfa`` og það er sem sagt verið að taka það út ,,en valinn er af félagsmönnum eða stjórn félagsins til að yfirfara bókhald og ársreikning. Ekki er gerð krafa um sérstaka bókhaldskunnáttu skoðunarmanns.`` Geta menn farið yfir reikninga og tekið ábyrgð á því með undirskrift sinni að þetta sé allt saman rétt fært og rétt gert, bæði tekjur og gjöld, eignir og skuldir, ef ekki er gerð nein krafa um bókhaldskunnáttu? Á þessu vildi ég fá skýringar frá hv. formanni efh.- og viðskn. Síðan í öðru lagi með viðurlögin. Það var rætt um það að fresta umfjöllun um viðurlög við brotum á þessum lögum þar til í janúar. Það kom fram í ræðu formanns efh.- og viðskn. og ég vil leggja mikla áherslu á að það verði gert, það gleymist nú ekki og detti ekki niður að ræða þann kafla og ég vænti þess að það verði alveg örugglega tekið upp í janúar og þessi viðurlagakafli tekinn fyrir. Hugsanlega verði þá ef eitthvað annað yfirsést vegna þessarar hröðu yfirferðar nú rétt fyrir jól á þessum stóru málum, þá sé tækifæri til þess að taka það upp við þær breytingar sem þá eru fyrirhugaðar á þessum lögum.

Virðulegur forseti. Það er fyrst varðandi skoðunarmennina. Í öllum stærri rekstri eru orðnir löggiltir endurskoðendur sem hafa þekkingu á bókhaldi. Skoðunarmennirnir eru taldir duga í minni félögum og klúbbum og hlutverk þeirra er kannski öðru fremur að athuga hvort ekki hefur verið farið eftir samþykktum félagsfunda og aðalfundar varðandi alla meðferð á fjármunum félagsins þannig að það eru ekki gerðar þar eins miklar kröfur og til endurskoðendanna sem verða að starfa eftir lögum um löggilta endurskoðendur. En varðandi það sem hér hefur komi fram í umræðunni, þá er það kannski tvennt sem ég vildi koma að. Það er fyrst það sem hv. 4. þm. Norðurl. e. ræddi um töluna 100 eða 200, þ.e. hvenær mætti ekki takmarka meðferð á hlutafé. Það er 200 í núgildandi lögum. Frv. gerði ráð fyrir að fara niður í 100, en við lögðum til að það yrði áfram 200. Um þetta er það að segja að frá því að þetta var sett í lög 1978 hafa orðið verulegar breytingar og í raun allt annað starfsumhverfi. Af því að hv. þm. nefndi sérstaklega almenningshlutafélög, almenningshlutafélög eru ekki til sem lögheiti, en samkvæmt íslenskri málvenju er almenningshlutafélag félag sem er á almennum markaði með sitt hlutafé, er skráð á verðbréfaþingi og það liggur fyrir að um leið og hlutafélög eru skráð inn á verðbréfaþing og það skilyrði fylgir líka ef kaupum á hlutafé á að fylgja skattafsláttur þá er takmörkun á meðferð hlutafjár sjálfkrafa afnumin þannig að það kom m.a. upp það sjónarmið í nefndinni að hugsanlega væri þá skynsamlegast að afnema þetta ákvæði með öllu. Það kom líka upp það sjónarmið að það geta verið fullgildar ástæður fyrir því að nokkuð fjölmenn félög sem eru starfrækt um sérhæfða hagsmuni, þar hafi menn heimildir til þess að takmarka meðferð hlutafjár. En meginmálið í þessu er það að mínu mati að það er búið með því einu að viðkomandi félög fara út á almennan markað að afnema allar hömlur á meðferð hlutafjár. Síðan varðandi það sem hér hefur verið rætt um 54. gr. og gjaldþrotaákvæðið, þá vil ég ítreka það sem ég sagði í minni framsögu í upphafi við bókhaldslögin að meginmálið hvað þetta snerti er þessi nýja heildarlöggjöf og hvað hún er miklu gegnsærri en áður með nýjum ákvæðum um bókhald og ársreikninga og þegar viðurlagaákvæðin koma þar inn þá á þessi nýja heildstæða löggjöf í sjálfu sér að hafa jákvæð áhrif og takmarka það að menn séu að fara með gjaldþrot eins og rekstrartæki og að gjaldþrotið verði, eins og löggjafinn reiknaði með frá upphafi, eðlilegur og því miður stundum óhjákvæmilegur hluti af rekstri þar sem rekstur er kominn í þrot miðað við það sem menn hefðu ætlað og lagt fram sem áhættufé í viðkomandi rekstur. Ég vil einnig nefna í þessu sambandi að mönnum er oft tíðrætt um þá sem í hliðstæðum rekstri fara hvað eftir annað í gjaldþrot. Þeir eru komnir með nýja kennitölu nánast um hæl og, virðulegur forseti, enginn má skilja mig þannig að ég sé að afsaka slíka starfsemi. En mér finnst að menn gleymi stundum í þeirri umræðu þriðja aðilanum. Það eru þeir sem hleypa þeim af stað í rekstur aftur. Það eru oft og tíðum fjármálastofnanir, það eru stórir heildsalar og fleiri aðilar og það að þeir eru komnir þar með viðskipti aftur og komnir af stað gerir það að verkum að síðan eru það fleiri aðilar sem glepjast í viðskipti við þá. Oft og tíðum eru þeir sem hleypa þeim af stað búnir að tryggja sig sérstaklega með öðrum ábyrgðum en það sem nemur bara nýju hlutafé í viðkomandi fyrirtæki en það eru svo fleiri nýir aðilar sem fara í viðskipti við þessa síbrotamenn sem ég vil kalla svo sem verða fyrir skellinum. Að mínu mati verðum við því að skoða þetta í samhengi og gera kröfu til fleiri aðila en við gerum í dag og þessi nýja löggjöf sem við erum hér að ganga frá á að gera mönnum betur kleift en áður að skoða stöðu þeirra aðila sem menn eru í viðskiptum við. Allur aðgangur að reikningshaldi og öðru slíku á að vera miklu betri en áður var.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá efh.- og viðskn. á þskj. 403 um evrópsk fjárhagsleg hagsmunafélög. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk á fund sinn Jón Ögmund Þórðarson skrifstofustjóra í viðskrn. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið frá BHMR, samtökum iðnaðarins, Verslunarráði Íslands og VSÍ. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu að 2. mgr. 2. gr. falli brott og í því felst að ráðherra getur ekki ákveðið að vissir flokkar einstakra lögaðila geti ekki eða geti aðeins að takmörkuðu leyti átt aðild að hagsmunafélögum heldur verði það að koma með atbeina Alþingis. Undir þetta skrifa allir nefndarmenn fyrirvaralaust.

Hæstv. forseti. Það er nú ekki alveg 100% nákvæmt hjá formanni að undir þetta skrifi allir fyrirvaralaust. Ég kaus að undirrita nefndarálitið með fyrirvara. Það er í sjálfu sér ekki vegna þess að ég sé efnislega andvígur neinum einstökum ákvæðum frv. en hér er verið að lögfesta tiltekna reglugerð Evrópusambandsins, nr. 2137 frá 1985, ef einhver hefur áhuga á því. Ég taldi ástæðu til að hafa fyrirvara almennt séð á þeirri tengingu inn í íslenska löggjöf sem í þessu felst samkvæmt þeirri venju sem við alþýðubandalagsmenn höfum fylgt í tengslum við afgreiðslu á málum af þessu tagi. Í öðru lagi varpaði ég fram þeirri spurningu í nefndarstarfinu hvort ástæða væri til að tengja eða binda þessi ákvæði sérstaklega við Evrópu og hvort ekki væri þá í reynd jafngilt eða eðlilegra að setja hér einfaldlega löggjöf um fjárhagsleg hagsmunafélög sem gætu þá átt við í samskiptum við aðra en aðila að Evrópusambandinu eða Evrópska efnahagssvæðinu. Það kann vel að vera að það sé í raun eðlilegast að lögfesta þetta með þessum hætti og með þessu heiti, þ.e. að þýða beint yfir á íslenskuna heiti ákvæðanna eins og þau eru í hinum evrópska rétti og heita þar evrópsk fjárhagsleg hagsmunafélög, jafnfallega eins og það nú hljómar en í sjálfu sér er ég almennt séð þeirrar skoðunar að þegar við erum að taka upp í okkar löggjöf ákvæði, þá eigum við að láta það ráða hvort þau séu í eðli sínu efnislega skynsamleg eða ekki og ef þau eru það, ef við teljum þau vera til bóta og skynsamlega löggjöf í sjálfu sér, þá sé eðlilegt að lögfesta hana sem almenna reglu en ekki bara að því marki sem við erum skuldbundin til þess gagnvart öðrum aðilum að Evrópska efnahagssvæðinu. Fyrirvari minn sem sagt lýtur aðallega að þessum tengslum málsins við íslenska löggjöf.

Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar á því að hafa ekki tekið eftir því hér á þskj. Ég taldi við afgreiðsluna í gær að þetta hefði verið fyrirvaralaust en það er nú komið fram að hv. 4. þm. Norðurl. e. hafði fyrirvara um málið.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 408 um frv. til laga um ábyrgð á norrænum fjárfestingarlánum til verkefna utan Norðurlanda frá efh.- og viðskn. Í tengslum við þetta mál fékk nefndin á fund sinn Magnús Pétursson ráðuneytisstjóra í fjmrn. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt án breytinga og nú get ég sagt að allir nefndarmenn hafi skrifað undir fyrirvaralaust. En þessi ábyrgð tengist sameiginlegu verkefni Norðurlandanna í Eystrasaltslöndunum. Norðurlöndin hin eru öll búin að samþykkja ábyrgðir gagnvart þessu og þessu þarf að vera lokið fyrir áramót. Með samþykkt þessara laga geta Íslendingar tekið fullan þátt í þessum verkefnum með hinum Norðurlandaþjóðunum.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breytingu á lögum um brunatryggingar, nr. 48/1994, fyrir hönd hv. heilbr.- og trn. Nefndin lagði mikla vinnu í þetta mál og kallaði til sín á sinn fund fjölmarga aðila sem gerð er grein fyrir í nefndarálitinu. Ég vil sérstaklega gera grein fyrir breytingu er hv. nefnd var sammála um að leggja til við hv. Alþingi. Á eftir lokamálsl. 2. gr. komi nýr málsl. er orðist svo: ,,Rísi ágreiningur um bótafjárhæð skal málinu skotið til gerðardóms sem ráðherra setur nánari ákvæði um í reglugerð, sbr. 5. gr. laga þessara.`` Þannig hljóðar brtt. Hér er lagt til að kveðið verði á um að ef vátryggjanda og vátryggingataka greini á um bótafjárhæð í þeim tilvikum sem vátryggjandi telur brunabótamat greinilega hærra en markaðsverð húseignar þá verði málinu skotið til gerðardóms. Á grundvelli 5. gr. laga nr. 48/1994, um brunatryggingar, hefur heilbr.- og trmrh. sett reglugerð, nr. 484/1994, um lögboðna brunatryggingu húseigna. Kveðið er á um gerðardóm í 4. mgr. 11. gr. reglugerðarinnar sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Rísi ágreiningur um brunabótamat eða bótafjárhæð má skjóta málinu til gerðardóms. Gerðardómur skal skipaður tveimur mönnum sem héraðsdómur í umdæmi því sem húseign er í tilnefnir hverju sinni. Skal annar þeirra fullnægja skilyrðum til að gegna starfi héraðsdómara. Fyrir kostnað vegna gerðardóms skal greiða samkvæmt gjaldskrá sem ráðherra vátryggingarmála setur. Kostnað við gerðardóm ber að jafnaði sá sem gerð gengur á móti.`` Nefndin vill leggja áherslu á að regla 2. gr. frv. er undantekningarreglan og þau tilvik sem fallið gætu undir hana hafa að jafnaði verið 2--3 á ári samkvæmt upplýsingum frá Vátryggingafélagi Íslands. Reglur um brunatryggingar húseigna byggjast á þeirri meginreglu að eign sé endurbyggð og að húseigandi fái fullar bætur byggðar á brunabótamati. Undantekningarreglan kemur einungis til greina ef vátryggingataki ákveður að endurbyggja ekki heldur fá andvirði húseignar sinnar greitt. Nefndin telur hins vegar nauðsynlegt að í lögum sé regla sem heimilar frávirk frá brunabótamatsviðmiðun og bendir á að reglur um brunatryggingar húseigna hafi að ýmsu leyti sérstöðu innan vátryggingasviðsins. Í því sambandi má m.a. nefna að um er að ræða lögbundnar vátryggingar og grundvöllurinn, brunabótamatið, er metið af þriðja aðila. Þá bendir nefndin á að regla 2. gr. frv. er í samræmi við meginreglur vátryggingarsamningalaga, nr. 20/1954, sem fela í sér að vátryggður fái raunvirði hlutar bætt miðað við þann tíma sem tjón verður. Þá vill nefndin taka fram að með tilkomu umsýslugjalds Fasteignamats ríkisins, sem kveðið er á um í 1. gr. frv., mun stofnunin hætta að innheimta gjöld vegna afhendingar vottorða. Auk þess er stefnt að því að bæta þjónustu við viðskiptavini Fasteignamats ríkisins og endurbæta skráningarkerfi fasteigna. Nefndin leggur áherslu á að framangreind atriði eru forsenda fyrir álagningu umsýslugjaldsins. Talsverð umræða varð um það í nefndinni hvort orðin ,,að jafnaði`` í a-lið 1. gr. frv. ættu rétt á sér og fram kom það sjónarmið að orðalagið væri óskýrt. Nefndin leggur ekki til breytingu á ákvæðinu þar sem talið er nauðsynlegt að lögin geri ráð fyrir því svigrúmi þannig að unnt verði í vissum tilvikum að fela dómkvöddum matsmönnum að annast fyrstu virðingu. Á það ekki síst við í hinum dreifðu byggðum landsins. Á hinn bóginn telur nefndin rétt að meginreglan verði sú að Fasteignamat ríkisins annist fyrstu virðingu þannig að samræmd vinnubrögð mótist á þessu sviði. Ég vil taka það fram, hæstv. forseti, að undir þetta álit rita allir hv. þm. heilbr.- og trn., Gunnlaugur Stefánsson, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Guðmundur Hallvarðsson og Sigríður A. Þórðardóttir, en eftirtaldir hv. þm. skrifa undir nefndarálitið með fyrirvara: Hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir, hv. þm. Margrét Frímannsdóttir, hv. þm. Guðrún J. Halldórsdóttir og hv. þm. Finnur Ingólfsson. Hæstv. forseti. Að lokinni 2. umr. legg ég til að málinu verði vísað til 3. umr.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá hv. formanni heilbr.- og trn. þá ritar minni hluti nefndarinnar undir þetta nál með fyrirvara og fyrirvari okkar byggist fyrst og fremst á því að það kom fram í þeim viðræðum sem við áttum við þá aðila sem komu á fund nefndarinnar að reglugerð sem sett hefði verið m.a. vegna umsýslugjaldsins hefði ekki haft lagastoð og frv. væri flutt m.a. til þess að taka af öll tvímæli þess efnis. Það komu fram miklar gagnrýnisraddir á að verið væri að setja reglugerðir sem ekki ættu sér ábyrga stoð í lögum og eðlilega. Minni hluti eða stjórnarandstaðan í hv. heilbr.- og trn. hefur tekið undir þessa gagnrýni og fyrirvari okkar byggist fyrst og fremst á því. Að öðru leyti erum við sammála frv. eins og fram kemur í nefndarálitinu og töldum að það væru komnar fram fullnægjandi skýringar á t.d. umsýslugjaldinu þar sem Fasteignamati ríkisins er heimilt að taka svokallað umsýslugjald eins og kveðið er á í 1. gr. frv. en þá mun stofnunin hætta að innheimta gjöld vegna afhendingar vottorða eins og viðgengist hefur. Umsýslugjaldið á að dekka allan þann kostnað sem neytendur hafa fram undir þetta þurft að greiða við afhendingu ýmissa vottorða sem farið hefur verið fram á hjá Fasteignamati ríkisins. Eins og kemur fram í nefndarálitinu höfum við lagt áherslu á að framangreint atriði er forsenda fyrir álagningu umsýslugjaldsins og forsenda þess að við föllumst á það. En ég vil ítreka þau vinnubrögð sem voru viðhöfð hjá ráðuneyti, ekki af hálfu hv. heilbr.- og trn. heldur ráðuneytis sem setti reglugerð sem átti að byggja á lögum um brunatryggingar, nr. 48/1994, en það kom mjög skýrt fram hjá flestum þeim sem komu á fund nefndarinnar að þessi reglugerð hefði ekki átt stoð í lögum þrátt fyrir að annað kæmi fram frá heilbr.- og trmrn. Það að ráðuneytið taldi nauðsyn á að flytja þetta frv. staðfestir að þarna var um afar veika lagastoð að ræða sem reglugerðin byggði á.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, þá var fyrirvari okkar sem skipum minni hlutann í heilbr.- og trn. einmitt sá sem hún lýsti mjög vel að hér er verið að tryggja raunverulega eftir á. Það var sett reglugerð sem ekki átti sér lagastoð og nú er verið að tryggja að sú reglugerð fái þá lagastoð sem þarf. Í þessu frv. um breytingu á lögum um brunatryggingar koma fram ýmsar breytingar, kannski ekki stórvægilegar en þær sem eru boðaðar hér eru til bóta að því leytinu til að nú verður landskrá fasteigna sett á laggirnar sem ég tel vera mjög mikilvægt, en það fylgir sá böggull skammrifi að um leið er verið að boða hér nýja skattlagningu á húseigendur sem er í heildina um 30--40 millj. kr. Fyrir hvern húseiganda mun þetta gjald vera svona í kringum 250--300 kr. á ári og á að innheimtast á hverju ári. Í staðinn verður ekki tekið gjald fyrir vottorð sem fólk þarf að fá vegna fasteignamatsins en þetta umsýslugjald er nýtt og nú mun Fasteignamat ríkisins að öllu jöfnu eins og stendur í frv. annast fyrstu virðingu fasteigna. Það er önnur nýbreytni í frv. varðandi 2. gr. Hún lýtur að því að hafi ákvörðun verið tekin um að veita undanþágu frá byggingarskyldu og telji vátryggjandi brunabótamats húseignar greinilega hærra en markaðsverð húseigna, þá er vátryggjanda heimilt að miða bótafjárhæð við markaðsverð viðkomandi húseignar. Okkur fannst í nefndinni að þetta væri of ákveðið svona og þess vegna liggur fyrir brtt. um að það sé hægt að vísa málinu til gerðardóms. Um það náðist samkomulag sem ég tel vera til bóta. Hingað til hefur það verið þannig að brenni húseign t.d. á afskekktum stað þar sem lítið fæst fyrir eignina hefur ekki verið mikið svigrúm fyrir eigandann að fá að byggja annars staðar. Annaðhvort byggir hann á þessum stað og fær þá greitt eins og kostar að byggja upp á nýtt eða ekki neitt. En með þessu frv. ef að lögum verður getur eigandi og vátryggjandi ákveðið að byggja ekki á þeim stað sem húsið var á og fær þá viðkomandi greitt markaðsverð mínus 15% og getur þá byggt á þeim stað sem hann telur hagkvæmast. Í þessu eru því líka vissar bætur fyrir þá sem tryggja. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð um þetta mál. Það eru ekki aðrar breytingar boðaðar í frv.

Virðulegi forseti. Hér hefur verið gerð grein fyrir þeim fyrirvara sem nokkrir hv. þm. hafa við þetta frv. Ég vil koma með eina athugasemd sem mér finnst ekki hafa komið nógu skýrt fram í umræðunum. Það er í 2. gr. frv. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Hafi ákvörðun verið tekin um að veita undanþágu frá byggingarskyldu og telji vátryggjandi brunabótamat húseignar greinilega hærra en markaðsverð húseignar þá er vátryggjanda heimilt að miða bótafjárhæð við markaðsverð viðkomandi húseignar.`` Þegar við erum að tala um markaðsverð viðkomandi húseignar þá hlýtur það að vera mjög misjafnt eftir því hvar á landinu húseignin er staðsett. Markaðsverð húseignar er mjög mismunandi við brunabótamat. Er þá meiningin með þessu ákvæði að ef vátryggjandi metur það svo að markaðsverð húseignar sé ekki nema helmingur af brunabótamati þá skuli ekki greiða honum nema helminginn af brunabótamatinu bara vegna þess að hann ætli sér að byggja húsið upp á einhverjum öðrum stað? Er þá verið að hegna mönnum fyrir það að þeir hafi fyrir einhverjum árum eða áratugum síðan byggt hús á viðkomandi stað en sjá síðan þegar það kemur upp á að hús þeirra brennur eða skemmist af einhverjum ástæðum að ekki sé ástæða til þess miðað við aðstæðurnar á þeim tíma að byggja húsið upp á sama stað og vill heldur byggja það á öðrum? Það kostar það sama að byggja hús hvort sem byggt er á Ísafirði, Neskaupstað, Reykjavík, Reykjanesi eða hvar sem er. En markaðsverð húseignar getur verið allt annað og á þá ekki að greiða húseigandanum nema markaðsverð húseignar t.d. á Neskaupstað, Reyðarfirði eða Þórshöfn ef hann ætlar að byggja einhvers staðar annars staðar á landinu þar sem byggingarkostnaðurinn hlýtur að vera nokkurn veginn svipaður? Þetta vildi ég að kæmi fram því að ég tel mjög athugavert að greiða atkvæði með 2. gr. þar sem markaðsverð húseignar er tiltekið til að miða bótafjárhæð við. Það segir einnig á bls. 2 í nál., rétt fyrir ofan fyrstu greinarskil: ,,Þá bendir nefndin á að regla 2. gr. frv. er í samræmi við meginreglur vátryggingarsamningalaga, nr. 20/1954, sem fela í sér að vátryggður fái raunvirði hlutar . . . `` Hvernig ætlum við að meta raunvirði hlutar? Er raunvirði hlutar markaðsverð, t.d. á landsbyggðinni? Er það raunvirði hlutanna? Ég held að það sé ekki alltaf raunvirði hlutanna. Og hvernig ætla menn að meta hvað sé raunvirði þessara hluta sem verið er að bæta? Ég vil fá skýringar á þessu, hv. formaður heilbr.- og trn.

Frú forseti. Þingmönnum er nokkur vandi á höndum þegar mál er lögð fram með svona stuttum fyrirvara auk þess sem maður er boðaður á fundi í hliðarsali þannig að það er svolítið erfitt að fylgjast með en ég hef örlitlu við að bæta það sem hv. 6. þm. Vestf. sagði áðan varðandi frv. Ég tel að þarna sé mjög mikið athugunarefni og við þurfum að kanna þetta sérstaklega og tek undir hennar orð og ætla ekki að endurtaka það. En það sem ég er líka að velta fyrir mér varðandi þetta atriði er að menn viti hvar þeir standi. Við getum bara tekið sem dæmi iðgjald. Hvað með iðgjaldið ef menn eru kannski búnir að borga gjald vegna brunatrygginga í svo og svo langan tíma og miða við eitthvert ákveðið fasteignaverð sem er brunabótamat og svo skyndilega brennur hús þeirra, við skulum segja, eins og hér hefur verið tekið fram, á Ísafirði eða Höfn í Hornafirði eða hvar sem er? Þá halda menn að þeir fái greitt í samræmi við það iðgjald sem þeir hafa greitt. Þú getur ekki metið neitt annað. Það gildir reyndar fyrir mitt hús líka þar sem ég bý uppi í Árbæ. Ég veit ekki annað í dag en að ég greiði iðgjald miðað við brunabótamat og ég veit ekki hvað gerist á morgun eða eftir tvö, þrjú eða fimm ár, hvers virði mitt hús er. Þá finnst mér lágmarkskrafa ef þetta er samþykkt að það sé metið á hverjum tíma af hálfu vátryggingafélaganna þannig að fólk borgi ekki hærra iðgjald en sem nemur því sem það á rétt á ef upp kemur. Þetta er atriði sem ég get ekki séð í frv. og mér finnst sem ég geti ekki staðið að samþykkt frv. sem þessa nema þetta sé a.m.k. algerlega á hreinu. Ég vildi spyrja hvort nefndin hafi ekki tekið þetta til athugunar vegna þess að ég get ekki séð það í nál. Ef það hefur ekki verið gert þá finnst mér eðlilegt að þetta sé skoðað og málið sé ekki tekið til endanlegrar afgreiðslu fyrr en þetta liggi ljóst fyrir þannig að þingmenn hafi a.m.k. hugmynd um hvað þeir eru að samþykkja og að fólk sem er að brunatryggja viti hvar það stendur. Það er lágmarkskrafa að við séum ekki að samþykkja eitthvað sem við vitum ekki hvað hefur í för með sér. Og ég er fyrst og fremst að hugsa um fólk úti á landsbyggðinni. Ég hugsa að fyrir okkur sem búum í Reykjavík sé þetta miklu minna mál, að brunabótamatið sé miklu nær markaðsverði en t.d. víða úti á landi.

Hæstv. forseti. Allar þær spurningar sem hér hafa komið fram í máli hv. þm. Kristínar Einarsdóttur og í máli hv. 6. þm. Vestf. komu fram í hugum hv. nefndarmanna heilbr.- og trn. við umfjöllun málsins. Við lögðum mikla vinnu í það að skoða þetta ákvæði sérstaklega, þessa síðustu málsgrein 2. gr., til þess að reyna að komast til botns í svörum við þeim spurningum sem vöknuðu í hugum okkar og eins og skiljanlega hafa vaknað í huga hv. þm. við umræðu um málið. Þegar málið hafði allt verið unnið héldum við sérstakan fund í hv. heilbr.- og trn. til þess að fjalla einvörðungu um síðustu málsgrein 2. gr. þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hafi ákvörðun verið tekin um að veita undanþágu frá byggingarskyldu og telji vátryggjandi brunabótamat húseignar greinilega hærra en markaðsverð húseignar þá er vátryggjanda heimilt að miða bótafjárhæð við markaðsverð viðkomandi húseignar.`` Í fyrsta lagi eins og kom fram í máli mínu er ég mælti fyrir nál. þá er hér um undantekningarákvæði að ræða. Við spurðum tryggingafélögin um það hvað þessi tilfelli væru mörg á ári og fengum upplýsingar um að þau kynnu að vera tvö til þrjú á ári. Við fengum upplýsingar um það að grundvallarregla í tryggingarmálum er sú að trygging eigi að bæta sannanlegt tjón. Það er ekki markmið og tilgangurinn með tryggingastarfsemi að einn eða neinn eigi að hagnast, hvorki tryggingafélagið né tryggingatakinn, af tjóni ef upp kemur. Um það eru allir sammála. Þess vegna er jafnan leitast við að tjónþoli fái greitt það tjón sem hann sannanlega hefur orðið fyrir. Þetta ákvæði er felst í síðustu setningu 2. gr. byggist á þessum grundvelli m.a. En til þess að tryggja enn betur rétt tryggingartakans varð niðurstaðan í starfi hv. heilbr.- og trn. sú, að loknum þeim fundi sem ég vitnaði til áðan, að bæta í þá brtt. sem hér liggur fyrir ákvæðinu um gerðardóminn til þess að taka af öll tvímæli um að hér sérstaklega væri það gerðardómur sem gæti fengið málið til úrskurðar sem ég tel afar mikilvægt. Í sambandi við spurningu hv. þm. Kristínar Einarsdóttur varðandi iðgjaldið af brunabótamatinu þá er réttur tryggingartakans sá að biðja um endurmat á brunabótamatinu einu sinni á ári. Tryggingartakinn getur jafnan óskað eftir því að brunabótamatið sé endurskoðað og það sé í samræmi við raunvirði eignarinnar. Þar er því um rétt tryggingartakans að ræða þannig að hann greiðir iðgjald er nemur raunvirði eignarinnar. En ég vil leggja áherslu á að það sem við erum að ræða eru fyrst og fremst undantekningartilfelli þegar um það er að ræða að tjónþoli byggir ekki upp sitt hús á sama stað. Í langflestum tilfellum þegar um bruna er að ræða er hús endurbyggt á sínum stað og þá er tjón borgað að fullu er nemur þeim kostnaði að byggja húsið upp þannig að allir sitja við sama borð. Þarna er einvörðungu um undantekningarákvæði að ræða. Þegar ekki er um það að ræða að húsið verði byggt upp á sama stað þá verður tjónið metið eins og það er sannarlega samkvæmt raunvirði og það er grundvöllur tryggingastarfseminnar. Ég vona að þetta hafi svarað spurningunum. Ég vil aftur ítreka það að þessar spurningar komu allar upp í huga okkar og þess vegna vildum við leggja sérstaka vinnu í að skoða þetta nákvæmlega. Það var sameiginlegt mat okkar allra hv. nefndarmanna í hv. heilbr.- og trn. að hér væri eðlilega að verki staðið eftir að við höfðum skoðað málið ofan í kjölinn.

Frú forseti. Aðeins örstutt. Ég fékk ekki svar við minni spurningu að því er varðaði iðgjaldið. Þó að húseigandi geti óskað eftir endurmati á brunabótamatinu þá var ég ekki að tala um það því að brunabótamatið er miðað við endurbyggingarverð. En þegar um er að ræða að það geti verið breyting á þessu þá finnst mér að það verði að vera mjög ótvíræður réttur þeirra sem eru úti á landi, og það gildir reyndar um Reykjavík líka, að þeir séu ekki að borga há iðgjöld í langan tíma og síðan fá þeir ekki þá upphæð miðað við það iðgjald sem þeir hafa greitt. Það er það sem ég er að tala um. Ég er ekki að tala um að brunabótamatið sé ekki í sjálfu sér rangt eða það sé einhver ágreiningur um það vegna þess að ég hugsa að það sé yfirleitt nokkurn veginn í samræmi við endurbyggingarmat hússins eins og það er á hverjum stað. Auðvitað getur verið misbrestur á því eins og alltaf er en það á að vera meginreglan. Ég er ekki að tala um það heldur að fólki sé ljóst að það er að greiða iðgjald sem getur verið svo og svo hátt en er ekki í samræmi við það sem það fær ef um tjón verður að ræða. Og að það séu tvö til þrjú tilvik á ári sem þetta getur átt við um þykir mér nokkuð mikið. Ég veit ekki hversu mörg hús brenna á ári og þetta gæti hugsanlega átt við um en það þætti mér fróðlegt að vita því að mér finnst tvö til þrjú tilvik nokkuð hátt því að ég veit ekki til að það sé svo algengt að hús brenni. Tvö til þrjú tilvik geta verið há prósenta ef út í það er farið.

Hæstv. forseti. Ég vil aftur ítreka það að hér er verið að tala um undantekningarreglu í þeim tilfellum sem tjónþoli óskar sjálfur eftir því að ekki verði byggt upp hús á sama stað eftir brunatjón heldur óskar eftir því að fá andvirði eignar sinnar greitt út. Samkvæmt þeim upplýsingum er nefndinni bárust frá tryggingafélögunum þá er hér um að ræða fá tilfelli á ári eða tvö til þrjú. Í langflestum tilfellum er hús byggt upp og sá kostnaður er greiddur af tryggingafélaginu og þar er ekki um neinn ágreining að ræða. Þá vil ég einnig vekja athygli aftur á gerðardómsákvæðum er við gerum brtt. um til þess að tryggja enn betur rétt tjónþolans í þessu sambandi. Rísi ágreiningur um bótafjárhæð skal málinu skotið til gerðardóms sem ráðherra setur nánari ákvæði um í reglugerð skv. 5. gr. laganna. Þannig hljóðar brtt. Ef tjónþolinn telur sig órétti beittan, m.a. með tilliti til þess að hann fái ekki raunvirði eignarinnar greitt út og m.a. með tilliti til þess að hann hafi verið að greiða of hátt iðgjald samkvæmt brunabótamati um langt skeið, þá kunna það að vera efni að mati tjónþolans til þess að gera ágreining við viðkomandi tryggingafélag og vísa málinu til gerðardóms.

Virðulegi forseti. Hv. formaður heilbr.- og trn. segir að brtt. sé til bóta. Það má vel vera að sú brtt. sé aðeins til bóta sem er komin fram en ég vil samt ítreka að ég tel 2. gr. frv. mjög ósanngjarna. Mér finnst ekki hægt að sætta sig við það að brenni hús eða farist af öðrum ástæðum og fólk eigi að fá það bætt samkvæmt brunabótamati sem það hefur borgað sín tryggingaiðgjöld af alla sína tíð þá fái það ekki bætt samkvæmt þeim ákvæðum sem það hafði verið tryggt fyrir. Það er búið að borga nákvæmlega það sama hvort sem það býr á Þórshöfn eða Kópaskeri eða hvar það býr eins og ef það byggi í Reykjavík. Iðgjaldið fer ekki eftir mati á því hvar fólkið býr. Hvort það ætlar síðan að byggja upp aftur á sama stað eða annars staðar á ekki að skipta máli, það á ekki að hegna fólki á einn eða neinn hátt fyrir það. Mér er sagt að hér hafi það einnig komið til tals að samhliða hús geti verið þar sem annar aðilinn hafi lent í bruna og ætli síðan að byggja upp á öðrum stað. Sá sem býr við hliðina á ætlar að selja og flytja líka á sama staðinn. Þeir fá sitt hvort verðið fyrir húseignina. Annar selur kannski langt undir brunabótamati en hinn sem lendir í því að hús hans brennur ætti að fá að mínu mati fullt verð fyrir sína húseign eins og hann hefur tryggt hana. Það má segja að það sé óréttlæti í gangi gagnvart þeim sem er að selja sína húseign en við bætum ekkert það óréttlæti með því að koma á enn þá meira óréttlæti í sambandi við greiðslu á tryggingafé vegna brunabóta.

Virðulegi forseti. Í 1. gr., a-lið, þessa frv. segir: ,,Á eftir 3. mgr. komi ný málsgrein sem verður 4. mgr. svohljóðandi: Með reglugerð er heimilt að ákveða að húseigendur greiði árlegt umsýslugjald af brunabótamati húseignar til Fasteignamats ríkisins. Viðkomandi vátryggingafélag innheimtir þetta gjald og skilar til Fasteignamatsins. Umsýslugjald þetta skal aldrei vera hærra en 0,03‰ (prómill) af brunabótamati húseignar.`` Ég spyr: Er hér um nýjan skatt að ræða á húseigendur í landinu? Fasteignamatið metur fasteignir, jarðir og hlunnindi til fasteignamats og eigendur greiða það til viðkomandi sveitarfélags. Þarf endilega að bæta ofan á það að þeir sem greiða þessa skatta eigi að greiða til Fasteignamatsins? Er ekki fyrst og fremst verið að meta þetta í þágu þeirra sem fá þessar tekjur? Erum við ekki alltaf að tala um að vera ekki að koma alltaf með nýja skatta eða ný gjöld? Það er verið að reyna að halda niðri verðlagi eins og hægt er og hefur tekist með miklum ágætum, að við erum í staðinn fyrir að vera eitt mesta verðbólguþjóðfélag heims að verða með þeim allra lægstu og því held ég að Alþingi verði að halda vöku sinni að standa ekki að því að leggja nýjar kvaðir á einstaklingana. Við skulum líka muna eftir því að það er ekki allur atvinnurekstur sem stendur með blóma og fasteignir atvinnufyrirtækjanna eru miklar. Heimilin standa ekki allt of vel að vígi og hér eru fluttar svo að segja daglega hjartnæmar ræður um stöðu heimilanna og það þurfi að bæta úr henni. Verðum við ekki að hafa það inni í myndinni, þó að þetta sé ekki hár eða mikill skattur, að hlaupa ekki alltaf til hvað sem kemur frá einhverju kerfisfólki utan úr bæ? Svo vil ég koma inn á það sem hér hefur verið gert að umræðuefni og það með fullum rétti að í frv. segir að 2. mgr. 3. gr. verði svohljóðandi: ,,Vátryggjanda er heimilt að veita undanþágu frá byggingarskyldu að höfðu samráði við skipulagsyfirvöld gegn því skilyrði að 15% dragist frá bótafjárhæðinni.`` Ég spyr: Ef við tryggjum innbú þá ráðum við sjálf og tryggingafélagið skoðar það ef það telur upphæðina of háa eða of lága. Ef hún er of lág þá bendir það yfirleitt viðskiptamanni sínum á að þetta sé lágt metið hjá honum. Ef innbúið brennur, ef bíllinn brennur eða vélar sem eru tryggðar og áhöld verða fyrir brunatjóni þá eru tjónbætur greiddar eftir vátryggingaskírteini. Engin skilyrði eru um að ef þau eru í einhverju sérstöku húsi eða á einhverjum sérstökum stað þá sé skylt að draga 15% frá. Ég segi fyrir mitt leyti að ef einstaklingur eða félag eða hver sem er greiðir iðgjald af ákveðinni vátryggingafjárhæð þá get ég ekki séð að það réttlæti þennan frádrátt þó þetta hafi verið með nokkuð líku sniði lengi í lögum. Það á að vera algerlega á valdi þess sem verður fyrir brunatjóninu hvort hann ætlar að byggja aftur eða ekki. Ef hann ætlar ekki að byggja aftur þá á stóri bróðir ekki að geta sagt: Ef þú ekki byggir aftur þá tökum við af þér 15%. En hins vegar á sú skylda að hvíla á viðkomandi að hann verður að jafna brunarústir við jörðu og ganga þannig frá lóðinni ef hann fær fullt vátryggingamat að viðkomandi skipulagsyfirvöld í viðkomandi sveitarfélagi hafi ekkert út á það að setja. Það eiga ekki að vera svona frádráttarákvæði finnst mér eins og er eingöngu varðandi húseignir þegar það er hvergi annars staðar. Ég er ekkert að gagnrýna nefndina en mér finnst að þessi mál fái ekki nægilegan tíma. Það er svo mikið sem hvílir á þessum nefndum þannig að fólk sem er í þeim fær ekki nægilegan umhugsunartíma til að leggja niður fyrir sér hvað er rétt og hvað er rangt, hvað þarf að bæta og hvað þarf ekki að bæta. Þess vegna vil ég vara við þessu fyrir mitt leyti.

Hæstv. forseti. Spurningin um það hvort hér sé um nýjan skatt að ræða þá er það rétt að þetta gjald það er 25 kr. á hverja milljón í brunabótamati og á að gefa Fasteignamati ríkisins tekjur upp á 35--40 millj. Við getum verið að tala um fjárhæðir á meðalíbúð upp á 250 kr. Á móti kemur að Fasteignamat ríkisins hefur tilkynnt hv. heilbr.- og trn. að hún muni leggja niður gjaldtöku fyrir ýmis vottorð er Fasteignamatið gefur út og einnig reyna að bæta þjónustuna eins og kostur er. Í sambandi við hugleiðingar hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar um að þessi skattur muni kannski leggjast á atvinnureksturinn og þá í sjávarútvegi þar sem víða er við erfiðleika að etja þá leituðum við álits hjá Samtökum fiskvinnslustöðva og fulltrúi þeirra kom m.a. á fund nefndarinnar og skilaði einnig skriflegu erindi til nefndarinnar um þetta efni. Þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Samtök fiskvinnslustöðva gera ekki athugasemdir við frv. að öðru leyti en því að lagt er til að 2. mgr. 3. gr. falli brott en hún hljóðar þannig . . . `` o.s.frv. Svo segir m.a. í þessu áliti: ,,Þar sem mat hefur farið fram á viðkomandi húseign og það verið samþykkt af báðum aðilum og iðgjald verið greitt miðað við matsupphæðina er sú málsmeðferð sem hér er gert ráð fyrir óeðlileg og óþörf.`` Þeir gera með öðrum orðum athugasemd m.a. við síðustu málsgrein 2. gr. en ekki við gjaldtökuna sjálfa og fella sig við hana. Ég ætla ekki að ræða frekar um þá hlið málsins, síðustu málsgrein 2. gr., það hef ég gert og tel að við það sé ekki frekar að bæta.

Virðulegi forseti. Hér hefur verið fjallað um mörg og stór mál í morgun. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan um nokkur þeirra þá hafa þau verið að koma á borð okkar þingmanna síðustu mínúturnar. Nú á samkvæmt því sem hæstv. forseti hefur tilkynnt að fara fram atkvæðagreiðsla um þessi mál. Ég tel þessi mál mörg hver vera það stór og mikil og hér hefur verið ágreiningur í gangi sérstaklega um síðasta málið sem rætt var. Ég fer því fram á það við virðulegan forseta að það verði gefið hálftíma hlé til að þingmenn hafi tækifæri til að skoða þetta betur áður en atkvæðagreiðsla fer fram.

Forseti vill benda hv. þm. á að það er möguleiki fyrir hv. þm. að kynna sér mál betur á milli 2. og 3. umr. og vill beina því til hv. þm. hvort það væri ekki lausn á málinu.

Virðulegur forseti. Ég tel engan veginn fullnægjandi þó að 3. umr. um þetta mál eigi eftir að fara fram. Það er mikill vinnutími fram undan í þinginu og mörg mál eftir að afgreiða. Ég teldi miklu eðlilegra að tími gæfist til að fara yfir allar brtt. núna áður en til atkvæðagreiðslu kemur. Þar að auki eru eins og ég sagði bæði fyrirvarar á nál. og ýmis ágreiningur í gangi þar um og mér finnst of seint að skoða þau mál við 3. umr.

Forseti vill benda hv. þm. á að það verður ekkert gert meira við 2. umr. því henni er lokið. Það er einungis eftir atkvæðagreiðsla. Það er ekki hægt að ræða málið frekar við 2. umr.

Virðulegi forseti. Mér kemur það mjög á óvart ef virðulegur forseti neitar fundarhléi til að fara yfir atkvæðagreiðslur og að gefa þingmönnum tækifæri til að fara yfir málin eftir umræðuna áður en kemur til atkvæðagreiðslu við 2. umr. Það er altítt og það er allt of seint að fara að skoða þau mál á milli 2. og 3. umr. Ef það kemur ósk frá formanni þingflokks um slíkt þá finnst mér að það eigi að verða við því.



Ef verið er að óska eingöngu eftir að fresta þessari atkvæðagreiðslu eða gera hlé á fundinum vegna atkvæðagreiðslu þá sér forseti ekkert athugavert við það og getur gert hlé á fundinum ef um það er beðið. Forseti hefur þá misskilið hv. þm. sem var að óska eftir að þessu mál yrði frestað. Forseti gerir fundarhlé í 15 mín. Forseti telur að það hljóti að duga því þetta eru ekki margar atkvæðagreiðslur sem um er að ræða.

Hæstv. forseti. Ég held að þessi liður mætti gjarnan bíða. Þetta eru einhver viðkvæmustu mál í sögu viðskipta í heiminum allt frá því að hlutafélög urðu að veruleika í Hollandi, Bretlandi og víðar fyrir þremur, fjórum öldum. Þetta er mál sem fjallað hefur verið um mjög rækilega í þessu virðulega húsi og ég held að það sé alveg sjálfsagt að gefa mönnum betra tóm til þess að ræða þetta mál. Ég vona að enginn hneykslist þó hann viti af því að ég lærði þetta töluvert í Bandaríkjunum og Evrópulöndum. 1972 kom algjörlega ný íslensk löggjöf og henni hefur verið breytt margsinnis síðan, ekki til bóta að ég held en alla vega er þetta mjög merkileg löggjöf og það má gjarnan bíða að hræra í henni, skulum við segja. Ég held að löggjöfin sé mjög góð eins og hún er en alla vega er engin þörf á því að flýta neinu í því efni.

Þetta mál er búið að afgreiða frá efh.- og viðskn. og þar er algjör samstaða um málið og það hefur farið fram umræða hér í dag um málið.

Er búið að ræða málið?

Já, það hefur farið fram ítarleg umræða um málið hér í dag og komið að atkvæðagreiðslunni þannig að forseti getur því ekki orðið við þessari ósk hv. þm.

Hæstv. forseti. Eins og kom fram í ræðu minni fyrr í dag þá erum við þingmenn Alþb. andvíg því að breyta þessu ákvæði frv. Við teljum að frv. sé ágætt eins og það er og var flutt af hæstv. ráðherra og stjórnarliðum sem stjfrv., þ.e. að mörkin gagnvart því hvenær fyrirtæki megi leggja hömlur á viðskipti með hlutabréf færist niður í töluna 100, þ.e. ef hluthafar eru 100 eða fleiri sé ekki heimilt að leggja hömlur á með viðskiptin. Satt best að segja er það nokkuð sérkennileg staða ef hv. stjórnarliðar ætla að standa að því að fella ákvæði stjfrv. en við stjórnarandstæðingar að styðja það. Ég hvet menn til þess að skoða það hvort ekki sé rétt að hafa frv. óbreytt og fella þar með 5. tölul. brtt. á þskj. 401.

Virðulegi forseti. Sjónarmið okkar sem töldum að það væri eðlilegt að þetta ákvæði stæði óbreytt frá núgildandi lögum, þ.e. að ekki væri heimilt að hefta viðskipti með hlutabréf ef hluthafar væru fleiri en 200, er það að við teljum að frá því að þetta var sett í lög 1978 hafi aðstæður gjörbreyst hvað það snertir að öllum stærri hlutafélögum, öllum þeim hlutafélögum sem kalla sig almenningshlutafélög og fara út á almennan markað með sölu bréfa sinna, er ekki heimilt að hafa nokkrar hömlur varðandi meðferð hlutafjár. Hvað þetta snertir hafa því aðstæður gjörbreyst og því ekki ástæða til þess að gera þarna breytingu. Það hefði þvert á móti alveg eins og frekar mátt hugsa sér að þetta ákvæði mætti falla algjörlega úr lögum eftir að svo er komið að öll stærri félög, öll þau félög sem eru á almennum markaði hafa engar hömlur á viðskiptum með hlutabréf.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni þá er það að gerast í þingsalnum að þingmenn Sjálfstfl., Framsfl. og Alþfl. eru að samþykkja meiri hömlur á markaðsviðskipti með hlutabréf en lagt er til í frv. Það er alveg nauðsynlegt að sérstök athygli sé vakin á því hvað hér er að gerast. Hér gangast þingmenn undir próf um það hverjir vilja auka markaðsfrelsi með hlutabréf á Íslandi sem lið í nútímavæðingu íslensks atvinnulífs og hverjir vilja halda áfram því lokaða hagsmunagæslukerfi sem því miður hefur einkennt íslensk hlutafélög of lengi. Það verður lengi munað eftir þessari atkvæðagreiðslu og vitnað í hana.

Forseti vill benda mönnum á að það er verið að gera grein fyrir atkvæði sínu.

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera grein fyrir atkvæði mínu. Þannig er að ef hlutafélög ætla að fara út á hinn almenna hlutabréfamarkað þá er þeim gert skylt samkvæmt lögum að afnema allar hömlur með viðskipti á hlutabréfum. Hins vegar er ekki verið að fjalla um þann þátt við þessa umræðu. Því var þetta útúrsnúningur hjá hv. 8. þm. Reykn.

Virðulegi forseti. Kinnroðalaust, hv. þm., styð ég þessa brtt. nefndarinnar. Það hafa komið fram ágætisrök hjá formanni hennar, hv. þm. Jóhannesi Geir Sigurgeirssyni, og málið er einfaldlega að þessi ákvæði í hlutafélagalögunum eru orðin meira og minna akademísk og óþörf og þar að auki skapa þau viss vandræði þegar fjöldi hluthafa rokkar upp og niður fyrir þau mörk sem þarna eiga í hlut þannig að líklega hefði verið best að fella ákvæðin algjörlega úr lögunum. En fyrst þau eru þarna mega þau standa óbreytt frá því sem er í gildandi lögum og ekki ástæða til að breyta því. Ég hygg að við hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson getum alveg tekið undir og stutt allar þær breytingar í frjálsræðisátt sem ég sé að honum er svo annt um og koma fram í þessum lögum og mörgum öðrum sem verða til umfjöllunar á hinu háa Alþingi.

Virðulegur forseti. Hæstv. viðskrh. og fleiri stuðningsmenn, það eru fleiri sem reyna að standa vörð um þau frv. sem hann leggur fram. Ég er þeirrar skoðunar að eins og 54. gr. lítur út í frv. sé hún betri en sú brtt. sem hér er lögð fram. Með þeirri breytingu, sem hér er gerð, næst ekki utan um þá aðila sem lenda í gjaldþroti hvað eftir annað án þess að lögbrot sé tengt því. Ég held að því miður hafi ekki tekist að ná nógu vel utan um þau atriði sem snúa að gjaldþrotum. Ég vil reyndar taka fram eins og kom fram í umræðunni í morgun að við eigum eftir að fara yfir viðurlögin við brotum á bókhaldslögum, ársreikningum og fleiri lögum, hlutafélagslögunum og fleiri lagabálkum þannig að tækifæri gefst til að skoða þetta í heild. En ég greiði atkvæði gegn þessari brtt. vegna þess að ég tel frv. betra eins og það er.

Hæstv. forseti. Þetta ákvæði var mikið rætt og skoðað í efh.- og viðskn. og niðurstaðan varð að sæmileg sátt tókst um það að ganga svona frá málinu á þessu stigi eins og 10. tölul. brtt. gerir ráð fyrir. Ég lét koma fram í máli mínu í morgun að í trausti þess að áfram yrði unnið að því að skoða hvernig best væri að ganga frá ákvæðum í löggjöf, sem settu því skorður að menn gætu ítrekað og endurtekið leikið þann leik að setja fyrirtæki á hausinn og stofna til atvinnurekstrar á nýjan leik, tel ég að í öllu falli sé ekki vafi á því að ákvæðið er til bóta svo langt sem það nær. Efnislegar röksemdir komu gegn því að það gætu verið meinbugir á því að lögfesta ákvæði frv. óbreytt og í ljósi þeirra aðstæðna þá tel ég að skynsamlegt sé að standa að samþykkt 10. tölul. og mun greiða honum atkvæði.

Virðulegi forseti. Ég styð þá brtt. sem efh.- og viðskn. hefur lagt fram. Ég tel að það sé grundvallaratriði í íslenskum rétti að mönnum sé ekki refsað eða réttindi þeirra takmörkuð að ástæðulausu. Eins og ákvæðið var voru gjaldþrot sem slík gerð refsiverð eða höfðu afleiðingar í för með sér fyrir þá einstaklinga sem í hlut áttu. Ég tel því að með því ákvæði sem hér er komið inn sé það gert að skilyrði að mönnum sé ekki refsað nema þeir hafi gert eitthvað af sér sem er refsivert og því tel ég eðlilegt að greinin verði eins og hér er lagt til.