Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hæstvirtur forseti. Ég mæli fyrir frv., sem ég flyt og er á þskj. 5, um breytingu á lögum nr. 74/1974, um meðferð opinberra mála. Þetta frv. er ekki stórt í sniðum, aðeins tvær greinar og önnur greinin er um gildistöku laganna. 1. gr. frv. varðar breytingu á 138. gr. laga um meðferð opinberra mála, um að við hana bætist ný málsgr. svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta. "Brot, sem falla undir XXI. og XXII. kafla hegningarlaga um sifskaparbrot og skírlífisbrot, skulu hafa sérstakan forgang fram yfir önnur hegningarlagabrot hvað varðar rannsókn og meðferð. Dómur í undirrétti skal ganga innan átta mánaða frá ákæru nema sérstakar ástæður hamli." Það hefur verið mikil umræða um kynferðisafbrot gagnvart börnum allt sl. ár og það ekki að ástæðulausu. Mörg þessara atbrota eru svo gröf og eðli þeirra slíkt að þau hljóta að setja mark sitt óafmáanlega á þá sem fyrir þeim verða og aðstandendur þeirra. Samkvæmt upplýsingum geðlækna eru dæmigerð einkenni fyrir ástand barna sem orðið hafa fyrir kynferðislegri misnotkun að þau þjást af hræðslu, sektarkennd og sjálfsmorðshugmyndum. Þeim finnst þau sjálf vera óhrein og saurug vegna þess sem fyrir hefur komið. Slíkar þjáningar hljóta að marka djúp spor í sálarlíf barnanna sem erfitt er að má burtu. Og hver áhrif kunna að verða síðar meir, t.d. á kynþroskaárunum, er ómögulegt að geta sér til um, en ljóst að þau eru mikil. Ef halda á uppi réttarríki hér á landi er nauðsynlegt að virðing ríki fyrir lögum og reglum. En hætt er við að sú virðing þverri þegar í ljós kemur að sami maðurinn kemst upp með að brjóta af sér gagnvart börnum áratugum saman eins og dæmin sanna. Ég gæti nefnt hér átakanlegt dæmi máli mínu til sönnunar sem varðar ungan dreng og lýsir þeim hörmungum sem hann og aðstandendur hans hafa mátt þola, en þar sem hér er um viðkvæmt mál að ræða hef ég kosið að sleppa slíku en mun láta nefnd þá sem fær þetta frv. til meðferðar fá þau gögn sem ég hef undir höndum. Umrætt mál er búið að bíða í dómskerfinu í eitt og hálft ár frá því að atburðurinn gerðist þar til það var loks tekið fyrir fyrir fáum dögum og er verið að byrja að vinna í því. Ekki þarf víst að geta þess að sá sem framdi afbrotið gengur laus. Þegar móðir drengsins leitaði upplýsinga um hvenær málið yrði tekið fyrir fékk hún þau svör hjá dómaranum að hann hafi verið svo upptekinn í stóru málunum, þess vegna hafi það dregist. Og hver ætli séu stóru málin í dómskerfinu sem hafa forgang, hæstv. forseti? Jú, það er hætt við að það séu málin sem snúa að veraldlegu gæðunum, auðgunarbrotin eða fjársvikamálin. Það er dapurlegt ef svo er komið að auðgildið verður metið ofar manngildi þegar lífshamingja og framtíðarheill barna eru í veði. Það verður að bregðast strax við afbrotum af þessu tagi, rannsaka þau til hlítar og ljúka allri meðferð þeirra á sem skemmstum tíma. Skjót málsmeðferð er sérstaklega nauðsynleg þegar börn eiga hlut að máli, en auðvitað á það við um öll mál sama eðlis. Börnin þurfa á öllu sínu að halda til að þroskast og komast til vits og ára. Eigi þau hins vegar um lengri tíma stöðugt yfir höfði sér upprifjun á þeim voðaatburði sem hratt þeim úr öruggri og áhyggjulausri barnæsku yfir í kvalafulla veröld er næsta víst að sá þroski verður ekki áfallalaus. Þess vegna er það einlæg ósk mín að mál þetta fái skjóta afgreiðslu á hv. Alþingi svo að hegningarlögin nái tilgangi sínum til fulls hvað þessi brot varðar. Að lokinni þessari umræðu, hæstv. forseti, legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Hæstvirtur forseti. Á þskj. 8 flytjum við þrír þm. Alþb. í hv. deild frv. til laga um skattadóm og rannsókn skattsvikamála. Þetta frv. var lagt fyrir síðasta þing en hlaut þá ekki afgreiðslu og hafði reyndar sést áður á hv. Alþingi í formi stjfrv. sem flutt var á sínum tíma af þáverandi hæstv. dómhsmrh., Vilmundi Gylfasyni. Kveikjan að flutningi þessa frv. á síðasta þingi og nú var fyrst og fremst sú að árið 1986 kom út skýrsla um skattsvik sem unnin var af nefnd undir forustu Þrastar Ólafssonar hagfræðings. Í þessari skýrslu er rækilega staðfest það, sem lengi hefur verið á almannavitorði hér á landi, að skattsvik eru verulegt efnahagslegt vandamál. Er löngu fullreynt að ekki verður tekið á þeim vandamálum eftir hefðbundnum leiðum og því óhjákvæmilegt að grípa til sérstakra ráða. Frv. um skattadóm er því endurflutt hér af þm. Alþb. og er það í samræmi við ákvarðanir og samþykktir sem flokkur okkar hefur markað, m.a. á aðalfundi miðstjórnar Alþb. í nóvember 1986 þar sem það var samþykkt að flokkurinn skyldi beita sér fyrir því að stofnaður yrði skattadómstóll ásamt því að tekin yrði upp öflugri meðferð skattsvikamála en verið hefur til þessa. Jafnframt þessu frv., virðulegi forseti, sem ég mæli hér fyrir, flytjum við sömu þm. frv. um breytingar á tekju- og eignarskattskerfinu sem lýtur að breytingum á sköttun fyrirtækja og einföldun á meðferð skattamála einstaklinga. Þessi frv. eiga því í raun og veru samleið, bæði það frv. sem hér er mælt fyrir svo og það frv. sem birtist hv. deild á þskj. 9. Nú er það svo að skattamál eru mjög til umræðu þessa dagana vegna framlagningar fjárlagafrv. þar sem ríkisstjórnin hefur undir forustu Alþýðufl. kosið að finna matinn, sem fólkið verður að borga, sem meginskattstofn og er það vissulega nokkuð fróðlegt að "alþýðuflokkur" skuli hafa forustu um skattlagningu af þeim toga. Þar sem hér er um að ræða tengd mál sem óhjákvæmilega tengjast skattamálum á mikið víðara sviði en gert er ráð fyrir í frv. þessu fer ég þess á leit við hæstv. forseta að hún kanni hvort hæstv. fjmrh. er við í dag þannig að hann megi taka þátt í þessari umræðu. Ég mun hins vegar halda framsöguræðu minni áfram fyrir þessu máli meðan þetta yrði kannað ef hæstv. forseti sér sér það kleift. Frá því að frv. um skattadóm og meðferð skattsvikamála var flutt fyrst af Vilmundi Gylfasyni, hæstv. þáverandi dómsmálaráðherra, á þinginu 1979 hefur ýmislegt breyst í meðferð þessara mála. M.a. það að Rannsóknarlögregla ríkisins hefur nú starfandi á sínum vegum sérstaka deild sem rannsakar svokölluð hvítflibbabrot. Þar starfa nú lögreglufulltrúi og lögreglumenn, en enginn þeirra er sérmenntaður til þessara starfa. Þá hefur sakadómurum í Reykjavík verið fjölgað og var fyrirhugað að þeir tækju sérstaklega að sér að sinna málum af því tagi sem frv. fjallar um. Ekki er þó um að ræða deildaskiptingu í sakadómi í þessu skyni, en vegna fjölgunar sakadómara er þó talið að mál hafi gengið hraðar fyrir sig þar að undanförnu en áður hafi verið. Þrátt fyrir þetta töldu flm. þessa frv. rétt að halda inni ákvæðum 6. gr. frv. eins og það var upphaflega með lítils háttar breytingum. Með ákvæðum 6. gr. hefði umrædd deild Rannsóknarlögreglu ríkisins fengið lagagrundvölI að starfa á, jafnframt því sem greinin gerir ráð fyrir því að deildarstjórinn þar hafi sérmenntun til að rann saka skattsvik og bókhaldsmál. Í frv. er gert ráð fyrir að skattrannsóknarstjóri annist almennt eftirlit og rannsókn á skattkröfuþætti mála.  Í þessu frv. er gert ráð fyrir því, virðulegi forseti, eins og ég gat um, að skattrannsóknarstjóri annist almennt eftirlit og rannsókn á skattkröfuþætti mála. Síðan er gert ráð fyrir að deild Rannsóknarlögreglu ríkisins annist rannsókn skattsvika og brota sem þeim tengjast. Embætti ríkissaksóknara fari sem áður með ákæruvald í þeim málum. Þá taki við sérstakur sakadómur í skattamálum, skattadómur, og skal umdæmi hans vera landið allt. Heyrst hafa hugmyndir um að hafa alla rannsókn og dómsmeðferð skattsvikamála á einni hendi. Þeirri hugmynd er í raun og veru hafnað með þessu frv. því flm. telja ekki rétt að blanda þannig saman rannsóknarvaldi og dómsvaldi. Þá er þeirri hugmynd einnig hafnað, sem gæti komið til greina, að skattrannsóknarstjóri annist rannsókn á refsiþætti skattamála. Ástæðan er m.a. sú að slíkt ákvæði gæti dregið úr almennu eftirliti hjá embætti skattrannsóknarstjóra. Oft hefur verið rætt um ókosti þess að hafa sérdómstóla. Þar hefur einkum verið bent á þann vanda sem upp kemur þegar sami maðurinn er grunaður um mörg mismunandi brot, bæði skyld og óskyld skattsvikamálum. Í frv. er gert ráð fyrir að skattadómstóllinn geti fjallað um skattabrot og tengd brot, svo sem skjalafals, brot á bókhaldslögum eða gjaldeyrislögum. Aðaláherslan er lögð á skattalagabrotið, enda geta brot á þeim lögum varðað allt að sex ára fangelsi. Telji hins vegar ríkissaksóknari aðalþátt brotastarfsemi vera annan en skattalagabrot getur hann höfðað mál fyrir almennum dómstóli. Í grg. frv. er gerð ítarleg grein fyrir þeim breytingum sem þetta frv. hefði í för með sér ef að lögum yrði og tel ég enga ástæðu til að rekja það ítarlega hér en vísa til athugasemda við einstakar greinar frv. Það er hins vegar rétt að vekja athygli á að kveikjan að flutningi þessa frv. í fyrra og nú líka er niðurstaða þeirrar skýrslu um skattsvik sem unnin var af nefnd sem starfaði undir forustu Þrastar Ólafssonar hagfræðings sem ég reyndar gat um í upphafi máls míns áðan. Í þessari skýrslu koma fram hrikalegar upplýsingar um ástandið í þessum málum og um það hefur verið rætt á liðnum þingum aftur og aftur að nauðsynlegt sé að grípa til ráðstafana í þessum efnum. Það er t.d. talið samkvæmt niðurstöðu þessarar skýrslu um skattsvikin að umfang svokallaðrar "dulinnar starfsemi" - þetta er orðalag nefndarinnar, tek ég fram, en ekki mitt - sé á bilinu 5–7% af vergri landsframleiðslu. Ef við gerum ráð fyrir því að verg landsframleiðsla á þessu ári sé í kringum 150 milljarðar kr. er hér um að ræða upphæð á stærðarbilinu 71/2 til 10 milljarðar kr. Tap hins opinbera vegna vangoldinna beinna skatta og söluskatts, sem hefði átt að koma inn af þessum upphæðum, er talið hafa verið á árinu 1985 2500–3000 millj. kr. sem hið opinbera, þ.e. ríkið aðallega en líka sveitarfélög, missir af út úr sinni samneyslu. Það er ljóst að þessi upphæð er miklu hærri, t.d. á forsendum fjárlagafrv. fyrir árið 1988 sem hæstv. fjmrh. hefur lagt hér fyrir þingið. Ekki treysti ég mér til að giska á hversu miklu hærri sú upphæð gæti verið, en þar munar verulegum tölum og það er augljóst mál að að minnsta kosti þessi upphæð, ef hún hefði náðst inn, hefði dugað til að brúa það bil sem var fyrirsjáanlega á fjárlögunum á árinu 1987 til 1988. Þessar tölur hefðu í raun og veru dugað til að brúa það bil ef þetta hefði allt náðst inn. Samkvæmt könnun sem nefndin lét gera til að kanna hvar aðallega væri um að ræða svokallaða dulda efnahagsstarfsemi og skattsvik bárust böndin mjög að byggingarstarfsemi af ýmsu tagi, svokallaðri persónulegri þjónustustarfsemi, einnig iðnaði, verslun og veitinga- og hótelrekstri. Nefndin telur engar óyggjandi leiðir til að áætla söluskattssvik, en samkvæmt þeirri aðferð sem nefndin lýsir ítarlega í skýrslu sinni gerir hún ráð fyrir að umfang söluskattssvika hér á landi sé um 11% af innheimtum söluskatti, en þessi upphæð jafngilti 1300 millj. kr. fyrir árið 1985. Það er rétt að geta þess hverjar nefndin, sem rannsakaði skattsvikin, telur í raun og veru helstu ástæður skattsvika. Það er í fyrsta flókið skattakerfi með óljósum mörkum milli hins löglega og ólöglega. Frádráttar- og undanþáguleiðir íþyngja mjög framkvæmd skattalaga og opna margvíslegar undankomuleiðir. Í öðru lagi er skattvitund almennings tvíbent, eins og það er orðað, og verður óljósari eftir því sem einstök skattaleg ívilnunarákvæði einstakra hópa aukast og skatteftirlitið versnar. Þetta grefur undan réttlætiskennd skattgreiðenda. Í þriðja lagi: Há skatthlutföll hafa áhrif á umfang skattsvika. Þau hvetja til þess að nýta sér undankomuleiðir og það mun meira sem hlutföllin eru hærri. Í fjórða lagi: Auk þess ber að nefna að eflaust á tilhneiging til lagasetningar og opinberra hafta á ákveðnum sviðum sinn þátt í örvun til skattsvika. - Og ég verð að segja það með fullri virðingu fyrir þessari ágætu nefnd að ég skil ekki þessa síðustu setningu nema þá að eigi að skilja hana þannig að það beri að koma í veg fyrir lagasetningu yfirleitt og þar með að leggja verulegan hluta af starfi Alþingis niður. Ég átta mig ekki alveg á því hvað þarna er verið að fara. En í heildina tekið held ég að það sé ljóst að þær ástæður sem nefndin tilgreinir fyrir skattsvikum hér á landi eru ástæður sem við öll, sem höfum setið á hv. Alþingi, höfum í raun og veru verið sammála um. Um það hefur ekki verið ýkjamikill ágreiningur. Nefndin leggur fram ýmsar ábendingar um úrbætur, ítarlegar tillögur til úrbóta, bæði varðandi skattalögin sjálf og skattaframkvæmd, bókhaldslög og framkvæmd þeirra, skatteftirlit og svo eru ábendingar um úrbætur þar sem ítarlega er farið yfir hlutina, vísað t.d. til fyrirkomulags í þessum málum í grannlöndum okkar og fleira mætti nefna. Ég held að þó að það sé út af fyrir sig rétt, sem hreyft hefur verið sem andmælum við þessu frv., að sérdómstólar séu að mörgu leyti óheppilegir sé ástandið í þessum málum svo alvarlegt hér á landi að það eigi að grípa til sérstakra og takmarkaðra ráðstafana, t.d. þess að stofna skattadóm, jafnvel þó að menn hugsi sér t.d. að þessi skattadómur starfaði aðeins í 2, 3 eða 4 ár meðan væri verið að vinna sig út úr því skattsvikakerfi sem er við lýði hér á landi og er útmálað með mjög skýrum hætti í áliti skattsvikanefndarinnar. Ég held að með ákvörðun um skattadóm samhliða einföldun skattalaga, einkum að því er varðar fyrirtækin, því að það er þar sem undankomuleiðirnar eru flestar, tækist að ná verulegum fjármunum inn í samneysluna frá þeim sem núna sleppa við að borga til hinnar félagslegu þjónustu þrátt fyrir rífandi tekjur og lúxus í lifnaðarháttum svo að engu tali tekur. Hæstv. fjmrh. hefur á undanförnum árum sem formaður Alþfl. iðulega haft uppi allítarlegt mál um þessi efni og ég efast ekki um að á bak við þær ræður er af hans hálfu góður vilji. Hins vegar hefur þessi vilji ekki birst okkur þm. enn þá í öðru en fjárlagafrv. þar sem uppistaðan er skattur á matvæli en ekki brotið upp á neinum róttækum nýjungum í skattakerfinu að öðru leyti því að þetta kalla ég ekki róttæka nýjung. Þar sem hann hins vegar lýsir því yfir í fjárlagafrv. og grg. þess og í stjórnarsáttmálanum að unnið skuli að þessum málum áfram finnst mér nauðsynlegt að við, sem erum hér úr stjórnarandstöðuflokkum, alla vega fyrir okkar hönd þm. Alþb., látum sjást hvernig við viljum með þessi mál fara því að við viljum auðvitað ekki einasta veita ríkisstjórninni aðhald í þessum efnum eins og öðrum heldur viljum við einnig sýna með hvaða hætti við viljum reyna að taka á þessum málum. Vænti ég þess að þær ábendingar sem fram koma frá stjórnarandstöðunni fái hljómgrunn þegar fjmrh. fer að fjalla um þessi mál. Ég mun ekki fara nánar út í fyrirtækjaskattana að sinni heldur ræða það undir næsta dagskrárlið þar sem um er að ræða frv. til l. um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt og rækilega er farið út í verulegar nýjungar varðandi fyrirtækjaskattana og sömuleiðis gert ráð fyrir breytingum á sköttum og einkanlega framtölum einstaklinga. Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Virðulegi forseti. Þetta er nú eins konar jómfrúrræða í hv. Ed. Ég mun ekki hafa flutt mitt mál úr þessum ræðustól fyrr. Og það er svo sem við hæfi að fyrsta ræða fjmrh. úr þessum stól verði þá um skattamál eða tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs. Það mál sem hér er til umræðu, frv. til l. um skattadóm og rannsókn skattsvikamála, var lagt fram á seinasta þingi, ef ég man rétt, og það er vissulega verið að fjalla um tímabær og umræðuverð málefni í þessu þingmáli. Leyfist mér að rifja upp að á sínum tíma fluttu þm. Alþfl. till. til þál. um rannsókn á umfangi skattundandráttar í þessu þjóðfélagi? Sú till. var samþykkt. Það leiddi til þess að hæstv. þáv. fjmrh., Albert Guðmundsson, skipaði sérstakan starfshóp til að vinna að þessu verkefni. Sá starfshópur, sem hv. þm. Svavar Gestsson vék að, var undir forustu Þrastar Ólafssonar, núv. framkvæmdastjóra Dagsbrúnar, og hæstv. fyrrv. fjmrh., Þorsteinn Pálsson, skilaði síðan skýrslu um niðurstöðu nefndarinnar. Þegar litið er á niðurstöðu nefndarinnar, svo sem er gert í grg. með frv. og hv. þm. Svavar Gestsson vék að, er vert að staldra við aðalatriðin. Aðalatriðin í niðurstöðum nefndarinnar eru þau að ef menn vilji bæta framkvæmd skattalaga, ef menn vilji treysta betur innheimtu álagðra skatta lögum samkvæmt, ef menn vilji draga úr skattundandrætti eftir ýmsum leiðum, þá sé eitt meginskilyrði til að ná þessum markmiðum að einfalda skattalög svo sem frekast má verða. Meginrökin eru m.ö.o. þau að hvers kyns undanþágur, oft fluttar á hinu háa Alþingi í skattalöggjöf af hinum bestu hvötum, jafnvel mannúðlegum sjónarmiðum, séu nefnilega oft þeirrar náttúru að snúast oft og tíðum upp í andstæðu sína, þ.e. upp í göt, undankomuleiðir, smugur. Skattamál verði við þetta svo flókin í framkvæmd og svo auðvelt að hagnýta sér þessa frádráttarliði, jafnvel á annan veg en flm. upphaflega gekk til, að við þetta verði skattalög meira eða minna óframkvæmanleg. Hv. þm. vék að varfærnu mati nefndarinnar á því hver skattundandráttur væri að umfangi í okkar þjóðfélagi og verðlagstölum þá og víst er hann mikill samkvæmt mati nefndarinnar og ekki dreg ég dul á að margir eru þeirrar skoðunar að það mat sé varfærið. Nú er meginmálið að spyrja: Eru menn sammála því mati nefndarinnar að stærsta einstaka málið til að bæta hér úr sé einföldun skattalaganna, fækkun undanþága, sá þáttur málsins hafi enn þá meiri þýðingu en umbætur á framkvæmdinni? Reyndar er hægt að ganga lengra og segja: Það er vonlítið að ná árangri um bætta framkvæmd á grundvelli óbreyttra skattalaga. Þessar niðurstöður skýrslunnar voru oft og iðulega til umræðu á Alþingi og þær settu líka sitt svipmót á málflutning flokka. Þær settu vissulega svipmót sitt á málflutning Alþfl. sem hélt uppi harðri gagnrýni á skattakerfið á liðnu kjörtímabili allt frá flokksþingi 1984, enda var þáltill. sem ég vitnaði til og samþykkt var um rannsókn á umfangi skattsvika liður í þeim málflutningi Alþfl. Nú er það svo að að þessum málum er rækilega vikið í starfsáætlun núv. ríkisstjórnar þar sem gerð er grein fyrir þeim ásetningi stjórnarinnar að beita sér fyrir heildarendurskoðun skattakerfisins á fyrri hluta kjörtímabilsins. Hér er m.ö.o. verið að lýsa yfir samþykki við þær niðurstöður nefndarinnar að lykilatriði að því er varðar umbætur í skattamálum og að endurreisa traust alls almennings í landinu á skattalögum og framkvæmd þeirra sé einföldun kerfisins. "Megintekjustofnar hins opinbera verði sem almennastir svo að skattlagning verði sem hlutlausust", stendur í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. "Skattlagning mismuni ekki fyrirtækjum eftir rekstrarformum. Undanþágum og sérreglum verði fækkað þannig að unnt verði að hafa álagningarhlutföll sem lægst." Þessi stefnumörkun er í fullkomnu samræmi við niðurstöður þeirrar nefndar sem hv. þm. Svavar Gestsson vitnaði oft til í ræðu sinni og í grg. með þessu máli og að því leyti fæ ég ekki séð að um ágreining sé að ræða. Hvað er síðan verið að gera í þá átt að einfalda skattakerfið? Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og reyndar í greinargerðum með því fjárlagafrv. sem hefur verið lagt fram á hinu háa Alþingi er það tíundað allítarlega. Þm. er kunnugt um að um næstu áramót kemur til framkvæmda sú lagasetning sem samþykkt var á seinasta Alþingi um staðgreiðslukerfi skatta. Staðgreiðslukerfið er vissulega einn þáttur i einföldun skattakerfisins. Þar kemur einn staðgreiddur tekjuskattur einstaklinga í stað margra, þ.e. tekjuskatts til ríkisins, útsvars til sveitarfélaga og annarra sérskatta sem við þetta falla niður. Þetta er slík einföldun á framkvæmd skattakerfisins að hún blasir við hverjum framteljanda. Í stað þess að fá send það sem öllum almenningi þykir vera nokkuð flókin eyðublöð til framtals og leiðbeiningar og skýringar á mörgum blaðsíðum, reyndar allt í allt 43 skýringareyðublöð, kemur til skattakort og það á að vera svo einfalt mál fyrir hvern launþega að átta sig á hverjar skattgreiðslur hans eigi að vera að það sé einfalt reikningsdæmi. Þetta er þess vegna mikill þrifnaður í skattamálum fyrir utan annað hagræði af staðgreiðslukerfi skatta sem menn kannast við. Að því er varðar tekjuskattsálagningu atvinnurekstrar segir í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og er jafnframt boðað í fjárlögum að það mál sé í undirbúningi. Það verði þá endurskoðað og einfaldað og að því stefnt að ný skipan taki gildi á árinu 1988. Þetta er reyndar mjög í þeim anda sem staðgreiðslukerfið er. Þetta gæti verið í átt til undirbúnings því að tekjuskattsgreiðslur fyrirtækja gætu færst inn í staðgreiðslukerfið þótt með öðrum hætti væri óhjákvæmilega en að því er varðar launafólk. Fyrsta skrefið í þessa átt er boðað í fjárlagafrv., eins og ég sagði áðan, og það á að stíga með lagabreytingu nú fyrir áramót ef það tekst í framkvæmd með góðri samvinnu við hið háa Alþingi. Það á að gerast með endurskoðun á ýmsum frádráttarheimildum, svo sem eins og tilleggi fyrirtækja fyrir tekjuskattsálagningu í sjóði, svo sem eins og varasjóði, fjárfestingarsjóði, endurskoðun á afskriftarreglum og fleiri slíkum frádráttarliðum. Auk þess hefur verið boðað að skattmeðferð kaup- og fjármögnunarleiguviðskipta verði tekin til sérstakrar athugunar til að taka af tvímæli um að ekki sé um að ræða sérstakt skatthagræði að því er varðar hvort menn fara þá fjármögnunarleið eða hefðbundnar leiðir. Niðurstöður þessarar athugunar verða kynntar á Alþingi mjög bráðlega. Í fjárlagafrv. sem fyrir liggur er einnig gert ráð fyrir hliðstæðum breytingum á tekjuskattslögum sem ganga vissulega í svipaða att og hér er boðað í öðru frv. þótt ekki skuli ég fullyrða að svo stöddu að niðurstöður verði hinar sömu. Ef saman eru dregnar niðurstöður skýrslunnar um rannsókn á umfangi skattsvika beindust þær fyrst og fremst að einföldun skattalaganna, í annan stað að einstakir skattstofnar verði ekki ofnýttir, í þriðja lagi að fækka skatttegundum, í fjórða lagi að breyta skipulagi skattyfirvalda, í fimmta lagi að skilgreina upp á nýtt ýmis viðurlagaákvæði, bæði að því er varðar bókhaldslög og eins ákvæði um álögur og sektir. Loks voru gerðar ákveðnar tillögur um breytingar á skipulagi og vinnubrögðum skattyfirvalda. Þær voru aðallega tvær. Annars vegar var tillaga um að leggja niður skattstofur í skattumdæmunum í núverandi mynd og taka fremur upp miðstýrt skattúrvinnslu- og eftirlitskerfi. Til vara voru fluttar þær tillögur að skattframtöl fyrirtækja fengju umfjöllun á einum stað, þ.e. hjá ríkisskattstjóra, þótt skattstofurnar sinntu áfram sínu hlutverki í dálítið annarri mynd og þá fyrst og þá fremst sem þjónustuaðilar, upplýsingaaðilar og þá kannski úrvinnsluaðilar að því er varðar skattframtöl einstaklinga. Ég skýri nú frá því að snemma í septembermánuði áttu starfsmenn í fjmrn. sérstakan samráðsfund við fulltrúa ríkisskattstjóraembættisins og skattrannsóknarstjóra þar sem, fyrir utan það að fjalla um undirbúning og framkvæmd staðgreiðslu, var farið yfir tillögur þessarar nefndar, niðurstöður í skýrslunni um rannsókn á umfangi skattsvika, og í því efni var leitað eftir sameiginlegu mati og niðurstöðum á því hvaða augum þeir, sem starfa í skattakerfinu, líta á þessar tillögur. Niðurstaðan varð sú að menn töldu að það væri til bóta að fenginni reynslu að hlutverk ríkisskattstjóra yrði skilgreint með öðrum hætti. Hann fengi víðtækara verksvið. Honum yrði falin í samræmi við þessar tillögur úrvinnsla atvinnurekstrarframtala. Í því efni var sérstaklega minnt á að á sínum tíma samþykkti Alþingi með fjárlögum heimildir til fyrrv. fjmrh. um fjölgun starfsmanna í skattakerfinu sem ég skal viðurkenna að er næsta fáliðað. Mig minnir að þau stöðugildi hafi verið 20. Reynslan varð sú að af þeim sem yfirleitt fengust ráðnir, sem reyndar var nú aldrei full talan, munu vera fjórir eftir starfandi í skattakerfinu. Enginn þeirra fékkst til starfa úti á landi hjá skattstofunum, þó með einni undantekningu, tímabundið, í Austurlandsfjórðungi. Þetta bendir til þess, og viðræður við starfsmenn skattakerfisins staðfestu, að það væri sennilega nauðsynleg aðgerð þrátt fyrir hugmyndir manna um æskilega valddreifingu að úrvinnsla á flóknum skattframtölum atvinnurekstrar, flókin sem þau eru vegna þess að löggjöfin er flókin, færist til ríkisskattstjóraembættisins í trausti þess að hægt sé að manna það embætti menntuðum, reyndum og þjálfuðum skattrannsóknarmönnum sem gætu sinnt því verkefni og hefðu þann starfsundirbúning sem til þarf. Ég get lýst því yfir úr þessum ræðustól í samræmi við það sem sagt er í fjárlagafrv. að fyrir utan þá viðamiklu breytingu sem við stefnum að á fyrri hluta þessa kjörtímabils að því er varðar skattalöggjöfina sjálfa vil ég nefna tvennt: Í fyrsta lagi er í þessu fjárlagafrv. gert ráð fyrir umtalsverðri fjárhæð til að bæta skattframkvæmd og skatteftirlit. Það er bæði gert vegna þess aukna starfs sem undirbúningur og framkvæmd staðgreiðslukerfis skatta kallar á sem og vegna undirbúnings að einföldun söluskattskerfisins og undirbúningi virðisaukaskatts sem ríkisstjórnin hefur boðað að hún muni flytja á þessu þingi og stefnir að að geti leyst söluskattskerfið af hólmi og taki gildi um áramót 1988–1989. Jafnframt hafa verið gerðar ráðstafanir til að verja fjármunum til þess að bæta aðstöðu ríkisskattstjóraembættisins að því er varðar tölvuúrvinnslu gagna og enn fremur er gert ráð fyrir fjölgun stöðugilda hjá ríkisskattstjóraembættinu. Þannig hafa að því er þessi mál varðar þegar verið stigin veigamikil skref í þá átt sem skattsvikanefndin á sínum tíma komst að niðurstöðu um og mælti með; í fyrsta lagi einföldun kerfisins, í annan stað breytingar á stofnunum og framkvæmd eða vinnubrögðum í skattakerfinu og í þriðja lagi er einnig í undirbúningi endurskoðun á bókhaldslögum, þ.e. þeim þætti þeirra sem lýtur að heimildum skattyfirvalda til þess að gera strangari kröfur um það að fyrirtæki uppfylli skilyrði um bókhald og þau fái þá heimildir til þess að beita viðurlögum ef út af ber því að oft á tíðum er það svo að skattamisferli á rætur að rekja til þess að bókhaldi er mjög áfátt og hitt að rannsókn mála er auðvitað miklum mun umfangsmeiri og erfiðari í framkvæmd ef bókhald er í lamasessi. Að gefnu tilefni vil ég fara nokkrum orðum um einn þátt þeirrar einföldunar skattakerfisins sem við stefnum að og birtist mönnum nú í þessu fjárlagafrv. Þar á ég við einföldun söluskattskerfisins. Ég bið hv. alþm. að rifja upp lýsingu á söluskattskerfinu eins og hún birtist í grg. með frv. til laga sem lagt var fram á seinasta þingi um virðisaukaskatt. Þar var af hálfu fyrirrennara míns, Þorsteins Pálssonar, kveðinn upp það sem ég mundi í einu orði kalla dauðadóm yfir því kerfi. Söluskattskerfið í sinni núverandi mynd er ónothæft tekjuöflunartæki. Skýringarnar eru þær að undanþágur eru svo margvíslegar, aðferðirnar sem beitt er til framtalningar söluskattsskyldra tekna eru svo ófullkomnar að það er ógjörningur, að mati þeirra manna sem að eftirlitinu standa, að framfylgja því með þeim hætti að boðlegt sé. Sá maður, sem tekur undir rökstudda gagnrýni þeirrar nefndar sem við höfum verið að vitna til um óeðlilegan undandrátt í skilum á álögðum og greiddum söluskatti, getur ekki á sama tíma og hann tekur undir þá gagnrýni mælt gegn því að gert verði það sem gera þarf til að fækka undanþágum í þessu kerfi. Þetta tvennt fer ekki saman. Annaðhvort vilja menn viðhalda undanþágum og taka afleiðingunum í lélegu kerfi og bágborinni innheimtu eða menn vilja gera það sem gera þarf til þess að skattakerfið verði skilvirkt, en leita þá nýrra leiða til þess að ríkisvaldið, eftir því sem ríkisstjórn og Alþingi ákveða, beiti tekjujöfnunaraðgerðum eftir öðrum leiðum. Þ.e.: fyllum ekki skattakerfið sjálft og skattalögin af smugum í nafni þess að koma til móts við einstaka hópa með þeim afleiðingum að skattakerfið verði óframkvæmanlegt, reynum að hafa skattakerfið eins einfalt og kostur er þannig að hægt verði að framfylgja því, hafa eftirlit með því, beita með eðlilegum hætti viðurlögum við brotum og svo einfalt að rannsókn skattundandráttarmála þurfi ekki að verða að eilífðarmálum í dómskerfinu. Þetta eru forsendur þeirra skattaumbóta sem núverandi ríkisstjórn boðar. Þær eru í fullkomnu samræmi við það sem var niðurstaða þeirra skýrslna sem hér hefur oft verið vitnað til. Þetta breytir engu um það að vilji menn koma til móts við hópa í þjóðfélaginu sem við viljum sérstaklega létta undir með eða aðstoða af margvíslegum ástæðum eigum við að gera það með öðrum hætti. Ef við einföldum söluskattskerfið, fækkum undanþágum þar, lækkum þar söluskattsprósentu, mun slíkt kerfi, bæði með aukinni skilvirkni og breikkun skattstofns, skila ríkissjóði meiri tekjum. Hluta þeirra tekna er auðvitað hægt að verja til þess að létta undir með þeim hópum sem þurfa að mæta einhverjum verðhækkunum fyrir vikið. Það er hægt að gera með því að greiða út persónuafslátt í tekjuskatti einstaklinga, það er hægt að gera með því að auka verulega fjölskyldubætur og barnabótaauka til barnmargra fjölskyldna og það er hægt að gera með því að tryggja að bótagreiðslur almannatrygginga verði bættar. Þetta eru betri leiðir til þess að ná þeim markmiðum sem löggjafinn oft og einatt vill setja sér en að flytja tillögur um að búa til undanþágur frá almennu reglunni með þeim afleiðingum að fá síðan í hausinn heila úttekt á því að skattundandráttur hafi aukist. Hann er væntanlega ekki í þágu fjöldans. Þeir sem hagnast á því eru einhverjir aðrir en þeir hópar sem tillögusmiðir um undanþágur einatt telja sig bera fyrir brjósti sérstaklega. Þetta er kjarni málsins að því er varðar deilur um þær leiðir sem við förum. Þessi leið, sem ríkisstjórnin hefur markað, sú aðgerð, sem hér er boðuð að því er varðar breytingar á söluskattskerfinu, er einmitt - og það er kjarni málsins- gersamlega í samræmi við þá meginlínu sem mótuð var í skýrslunni sem hér er hvað mest vitnað til. Og það er þýðingarmeiri aðgerð sem gefur fyrirheit um betri árangur og betra skattakerfi en jafnvel nokkrar þær kerfisbreytingar aðrar sem tillögur eru fluttar um, hvort heldur varða endurskipulagningu skattakerfisins eða dómstólakerfisins. Ég mun ekki að svo stöddu taka sérstaka afstöðu til þess þáttar þessarar tillögu sem varðar skattadóminn, ég áskil mér rétt til að kanna það betur, en ég leyfi mér að álykta af þessum umræðum að grundvallarágreiningur sé ekki milli manna um þær leiðir sem fara beri í því að endurreisa traust þjóðarinnar á skattakerfinu og framkvæmd þess. Ég hlýt að skilja það svo að ekki sé í grundvallaratriðum ágreiningur um þær leiðir svo oft og svo rækilega sem flm. þessarar tillögu vitna í tillögur skattsvikanefndar.



Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir ágætar undirtektir við þær hugmyndir sem hér eru fluttar um skattadómstól og meðferð skattsvikamála, rannsókn skattsvikamála. Ég skil hann svo að hann hafi mælt fyrir hönd ríkisstjórnarflokkanna allra þegar hann segir að ríkisstjórnin muni taka þessa hugmynd eins og aðrar til athugunar við endurskoðun á skattakerfinu sem nú standi fyrir dyrum. Ég tel því að undirtektir núv. hæstv. fjmrh. séu ívið jákvæðari í þessu efni en fyrirrennara hans. Ég fagna því. Ég hef tekið eftir því að honum veitir oft ekki af stuðningi í sambandi við einstök mál, sem hann hefur á prjónunum og eru um sumt ágæt mál, eins og fjármögnunarleigurnar sem íhaldið var að skamma hann fyrir. Ég tel ástæðu til að hæla honum fyrir það. Hann hefði auðvitað mátt ganga aðeins lengra í þeim efnum, en þetta var viðleitni. Hæstv. ráðherra fær hrós fyrir viðleitni í þessu efni. Það er sérstaklega ánægjulegt og í raun og veru staðfesting á því hvað hans ákvörðun var skynsamleg í þessu efni þegar Sjálfstfl. og Morgunblaðið mótmæltu henni. Ég tel ástæðu til að nefna þetta til þess að það komi fram að við fulltrúar Alþb. í þessari deild erum jákvæð í málflutningi og erum ekki einlægt að hjóla í stjórnina einvörðungu. Við tökum eftir því sem vel er gert og þökkum fyrir það  Það sem kom fram í máli hæstv. ráðherra í einstökum atriðum var býsna fróðlegt. Eitt af því sem ég tók eftir var að umtal hans um fjármunina í skattsvikunum var talsvert hógværara en fyrir kosningarnar og eftir flokksþing Alþfl. 1984 sem hann nefndi sem tímamót í þessu efni. Ég hygg að það sé reyndar misskilningur því að ég held að Alþfl. hafi verið farinn að hugsa um skattamál áður en Jón Baldvin Hannibalsson, hæstv. fjmrh., varð formaður Alþfl. Ég hygg að það hafi ekki gerst endilega á því þingi þó að hann telji eðlilegt að miða tímatalið við, ég segi nú ekki Kristburð, en við þá niðurstöðu sem varð á flokksþingi Alþfl. 1984. Hæstv. fjmrh. hafði það fyrir sið, þegar hann var formaður Alþfl. í stjórnarandstöðu og var spurður hvar taka ætti peningana, hvar taka ætti peningana til að hækka eitt og annað, sem Alþfl. var býsna iðinn við að flytja tillögur um, að vísa óðar á þessa skattsvikapeninga og lét það koma fram aftur og aftur í ítarlegum og skemmtilegum ræðum hér í þinginu. - Mér þótti nokkuð af honum dregið sem ræðumanni hér áðan. Hann var oft mikið hressari hér áður. - Hann vísaði hér áður einlægt á þessa peninga. Það væri svo sem hægt á andartaki, ef dugmikill maður væri í stóli fjmrh., að ná þessu öllu saman inn í ríkissjóð. Það væri ekki nokkur einasti vandi. Og borga með því svo að segja alla reikninga, hallann á ríkissjóði, hækkun framlaga í húsnæðislánakerfið, sem Alþfl. sagði að vantaði í 7 þús. millj. kr. fyrir kosningarnar. Þetta átti allt saman að gera með þessum skattsvikapeningum. Þess vegna verður maður að ætla að ummæli ráðherrans nú séu byggð á ákveðinni sannfæringu þó að mér fyndist hann allur daufari í sambandi við niðurstöðu í þessu máli en hann var hér forðum og sakna ég nú vinar í stað, verð ég að segja, í þessu efnum. Meginniðurstaða hans var sú, vitnandi í skýrslu skattsvikanefndarinnar, að fækkun undanþága væri í raun og veru kjarni málsins. Hæstv. ráðherra hefur hins vegar kosið að fara öðruvísi í að fækka undanþágum en ég hefði gert. Það er ekki sama hvaða undanþágum er verið að fækka. Það má út af fyrir sig segja að það væri að fækka undanþágum að afnema tollaniðurfellingu á öryrkjabílum. Það er að fækka undanþágum. Það er alveg ljóst. En málið snýr ekki þannig við. Spurningin er: Hvaða undanþágur eru það sem geta skilað einhverjum verulegum peningum? Hvaða undanþágur eru hjá þeim sem eru með gras af seðlum og mikla fjármuni handa á milli? Það hefði verið eðlilegra að formaður "alþýðuflokks" hefði byrjað á því að snúa sér að því að sópa í burtu þeim undanþágum. Dæmi: Undanþágur fyrirtækjanna sem ég hef ásamt öðrum hv. þm. Alþb. í þessari deild flutt um sérstakt frv. Þar hefði átt að byrja en ekki á matarskattinum. Það er vitlaust í hlutina farið. Og það er alveg sama hvað hæstv. fjmrh. flytur langar ræður um nauðsyn einföldunarinnar og þess að leggja söluskatt á alla skapaða hluti, hverju nafni sem það nefnist. Það er alveg sama hvað hann heldur margar ræður í þeim efnum. Auðvitað hefði verið eðlilegra að byrja á einföldun á skattlagningu fyrirtækjanna og þeirra sem hafa hirt fjármuni í góðærinu hér á undanförnum árum. Einföldun, einföldun. Það er út af fyrir sig gott og blessað, en þá verða menn að muna eftir því, a.m.k. þeir sem sitja í ráðherrastóli, að kjör fólksins, tekjur, eignir og lífsaðstaða eru ósköp einfaldlega mismunandi. Þess vegna hlýtur skattakerfið að taka tillit til þess. Skattakerfið líka en ekki aðeins hið félagslega velferðarkerfi þó að það verði aðallega að jafna í þeim efnum. Það hefur verið afstaða okkar jafnaðarmanna í gegnum tíðina að nota skattakerfið til að jafna, taka á mönnum með mismunandi hætti eftir mismunandi tekjum og mismunandi eignum. Þess vegna vara ég við þessu ýkta og ofstækisfulla einföldunartali "kerfisbýrókrata" fyrst og fremst. Það er satt að segja alveg ótrúlegt afrek sem þeir hafa unnið, ágætir menn í fjmrn., á tiltölulega mjög stuttum tíma að skipta um forrit í þessum formanni jafnaðarmannaflokksins, Alþýðuflokksins, sem núna leggur ekki megináherslu á jöfnunarhlutverk skattakerfisins heldur einföldun, einföldun, einföldun. Þetta eru ræður sem oft er búið að halda yfir okkur af embættismönnum hér á undanförnum árum. Auðvitað er ekkert óeðlilegt við það þó að fjmrh. leitist við í sinni stöðu að ná fram ákveðinni einföldun á þessum hlutum. En ofstæki í þeim efnum kann ekki góðri lukku að stýra. Mér fannst satt að segja glytta í það í ræðu hæstv. ráðherra hér áðan með talsvert öðrum hætti en kom fram í hans málflutningi hér á síðasta kjörtímabili. Hæstv. ráðherra gat um það að í undirbúningi væru frumvörp varðandi einföldun á skattlagningu fyrirtækjanna, en þar er nú aldeilis þörf á einföldun vegna þess að þar er frádráttarfrumskógurinn svo rosalegur að það tekur engu tali og sérfræðingar í skattamálum eða þeir sem geta haft flesta endurskoðendur og lögfræðinga í vinnu hjá sér sleppa langbest frá sköttum. Hvenær koma þessi frumvörp um breytingar á sköttum fyrirtækjanna? Fyrir árið 1988? Er ætlunin að þetta verði afgreitt á þessu þingi fyrir hátíðar áður en fjárlagafrv. verður afgreitt, eða hvað? Ég fagna því sérstaklega, sem fram kom í ræðu hæstv. ráðherra, að ætlunin sé að verja auknu fé til að sinna skattaframkvæmdinni. Ég tel að það sé mjög jákvætt og mjög brýnt. Ég tók hins vegar eftir nokkru í ræðu hans áðan, sem er allt annað en kom upp hjá Alþfl. á síðasta þingi, varðandi virðisaukaskattinn. Á síðasta þingi flutti þáv. ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. frv. til laga um að taka upp virðisaukaskatt. Það frv. stöðvaðist í þinginu af ýmsum ástæðum, en m.a. kom þá fram í umræðum að Alþfl. var á móti frv. um virðisaukaskatt. Hann var algerlega andvígur því og það voru miklar stólræður haldnar hér handan við þilið um það mál bæði af mér og hæstv. núv. fjmrh. þar sem við lýstum andstöðu við fyrirkomulag virðisaukaskatts eins og það var lagt til, m.a. á sömu forsendum og verkalýðshreyfingin þar sem samhljóða var samþykkt í miðstjórn Alþýðusambandsins að segja sem svo: Þetta er vondur skattur vegna þess að hann íþyngir mest tekjulægstu fjölskyldunum. Nú hefur Alþfl. snúið við blaðinu að því er best varð heyrt á hæstv. ráðherra áðan. Nú hefur hann algerlega snúið við blaðinu, hefur að engu afstöðu verkalýðshreyfingarinnar í þessu efni og hefur allt aðra afstöðu en hann hafði á síðasta þingi og allt aðra afstöðu en hann tjáði kjósendum fyrir síðustu kosningar. Þetta held ég að sé nauðsynlegt að rifja upp til að sýna fram á að þrátt fyrir að vafalaust hefur núverandi hæstv. fjmrh. að mörgu leyti góðan vilja í þessum efnum er það engu að síður svo að hann hefur snúist eins og skopparakringla frá kosningum og til þessa dags varðandi fjöldan allan af áherslumálum Alþfl. Það er kannski ekki skrítið þegar við ofurefli er að etja þar sem eru Framsfl. og Sjálfstfl. Ýmsir mætir menn hafa séð, eins og leiðarahöfundar Alþýðublaðsins og hv. þm. Karvel Pálmason, að hér er undarlega að hlutunum farið. Ég held að óhjákvæmilegt sé að draga þetta fram í þessari umræðu um skattamál, ekki vegna þess að þetta tilheyri frv. um skattadómstól, og ég ræddi þessi mal ekki í minni framsöguræðu fyrir því máli, heldur vegna þess að hæstv. fjmrh. taldi ástæðu til að hefja umræðu um þessi mál undir umræðu um frv. um skattadómstól og ég vildi bæta þar nokkru við en á meira í pokahorninu þegar kemur að 9. máli á dagskrá sem er frv. til laga. um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég þrátt fyrir allt þakka fyrir það að ég tel að yfirlýsingar hæstv. fjmrh. um frv. um skattadóm og meðferð skattsvikamála hafi verið jákvæðar. Ég skildi þær svo og vona að frv. fái meðferð samkvæmt því í hv. allshn. þessarar deildar.



Virðulegi forseti. Hv. þm. spurðist fyrir um hvenær væri að vænta flutnings á frumvörpum um endurskoðun á skattakerfi. Það er af því tilefni rétt að útskýra úr þessum ræðustól þau áform sem lýst er í grg. með fjárlagafrv. og hljóða svo: Fyrstu mál sem hér verða flutt eru: Staðfesting á bráðabirgðalögum nr. 68/1987, um ráðstafanir í fjármálum, þ.e. fyrstu aðgerðir ríkisstjórnarinnar sem voru m.a. um tekjuöflun. Þær urðu til þess að styrkja mjög stöðu ríkissjóðs á yfirstandandi ári og draga úr fjárlagahalla en þó enn fremur á næsta ári því að þær munu á næsta ári afla ríkissjóði tekna á heilu ári sem svara til 31/2 milljarði. Í öðru lagi: Lög um breytingu á lögum um söluskatt. Það varðar þau áform, sem ég lýsti hér áðan, að fækka enn frekar undanþágum í söluskatti samkvæmt ábendingum og tillögum skýrslunnar um upprætingu skattundandráttar, að lækka því næst álagningarprósentu söluskatts sem er aðgerð sem þýðir verðlækkun á allan þorra neysluvarnings sem landsmenn njóta og í þriðja lagi að fylgja því eftir með því að nýta auknar tekjur til tekjujafnandi aðgerða af því tagi sem ég lýsti í máli mínu hér áðan. Í þriðja lagi: Lög um nýja tollskrá. Þau miða að því að afnema með öllu tolla á aðföngum samkeppnis- og útflutningsiðnaðar og lækka og samræma tollflokkun að öðru leyti. Þetta er mál sem á sér langan aðdraganda, hefur verið lagt fram á Alþingi áður en við hyggjumst leggja fram á ný með það í huga að fá það samþykkt sem lög fyrir árið 1988. Í fjórða lagi: Lög um samræmt vörugjald. Áformað er nýtt vörugjald sem verði lagt á í kjölfar niðurfellingar á sérstöku vörugjaldi og vörugjaldi á sælgæti, gosdrykki o.fl. Þetta er til þess að bæta ríkissjóði upp tekjutap sem fyrirsjáanlegt væri ella vegna tollabreytinga. Í fimmta lagi: Lög um breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt, sem nokkuð var drepið á, þar sem stefnt er að því að einfalda tekjuskattsálagningu fyrirtækja en lækka um leið jaðarskattlagningu. Þá er að geta laga um breytingu á lögum um launaskatt. Tilgangurinn er jafnframt sá að með því að leggja 1% launaskatt á þær atvinnugreinar sem ekki hafa borið slíkan skatt hingað til, aðrar en búrekstur, er verið að stefna í átt til samræmingar á þessum skattstofni. Því næst er viðamikið mál en það eru lög um breytingu á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda og lög um sérstakt gjald af verktökum vegna vinnu á varnarsvæðunum. Þetta eru þau áform sem fylgja fjárlagafrv. um sérstök frv. sem varða tekjuöflunarkerfi ríkisins og skattakerfið og ástæða var til að vekja athygli á. Að því er varðar köpuryrði hv. þm. Svavars Gestssonar um breytingar á stefnu, um það að formaður Alþfl. hafi talað tungum tveim og sagt eitt fyrir kosningar en sé að framkvæma annað eftir kosningar, þá eru það staðlausir stafir að sjálfsögðu. Hv. þm. segir þetta gegn betri vitund. Hann þekkti vel málflutning Alþfl. fyrir kosningar. Honum er ekki ofætlan að kynna sér stefnuyfirlýsingu Alþfl. sem birt var fyrir kosningar undir heitinu "Viðreisn velferðarríkis og nýsköpun efnahagslífs". Þar var því skattaprógrammi lýst mjög rækilega og nánast með sömu orðum og er að finna í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að því er varðar alla þætti málsins. Ég geri því ekki skóna að það hafi farið fram hjá hv. ræðumanni að allt frá því að flokksþing Alþfl. árið 1984 samþykkti sérstaka stefnuyfirlýsingu um tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu og lagði þá fram fyrstu tillögurnar um allsherjarendurskoðun á tekjuöflunarkerfinu hefur það linnulaust verið málflutningur þess sem hér stendur að það væri lykilatriði við endurskoðun skattakerfisins að fækka og helst afnema að langmestu leyti undanþágur í söluskatti jafnhliða því sem álagningarprósentan væri lækkuð. Þetta fer ekki milli mála. Það kemur því úr hörðustu átt þegar hv. þm. ber öðrum á brýn að vera nú að framkvæma eitthvað annað en menn sögðu fyrir kosningar. Það eru einfaldlega staðlausir stafir, gersamlega.



Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þau svör sem hann veitti í ræðu sinni með því að lesa upp úr grg. fjárlagafrv. Það kom ekki fram hvenær ætlunin er að leggja hér fram frv. til laga um breytingu á skattlagningu fyrirtækja. Ég spurði hvort meiningin væri að afgreiða það fyrir hátíðar og það komu engin svör um það frá hæstv. ráðherra. Ef það er hins vegar ætlun hæstv. ríkisstjórnar að koma frá sér þeim breytingum á skattamálum sem hann las upp áðan er æskilegt að eitthvað af þessum málum fari að sjást hér í þinginu vegna þess að a.m.k. tollafrv. er örugglega eitt af viðamestu málum sem þing fær til meðferðar og það er óhjákvæmilegt að farið verði að sýna þessi mál ef það er einhver alvara á bak við það að afgreiða eigi þetta. Auðvitað hefði helst þurft að koma því öllu hingað inn með fjárlagafrv. En látum það nú vera því að skammt er liðið frá þingsetningu. Það sem hæstv. ráðherra vék að að lokum var um köpuryrði af minni hálfu. Ég kannast satt að segja ekki við annað en að ég hafi flutt mitt mál með rökum og köpuryrðalaust, áreitnislaust í garð hæstv. ráðherra. Hann má ekki vera svo typpilsinna og viðkvæmur að það megi ekki víkja að honum orði eins og út um annað munnvikið, þá stökkvi hann hér upp og kvarti undan köpuryrðum og árásum. Ég vil segja það fyrir mitt leyti alla vega að ég er staðráðinn í því að hafa þessar umvandanir ráðherrans að engu  En af því hæstv. fjmrh. var að nefna það sérstaklega að Alþfl. hefði alltaf verið sjálfum sér samkvæmur í skattamálum er best að nefna bara eitt dæmi svo kem ég með fleiri í næstu ræðu á eftir. Matarskattur. Hvar stóð í stefnuskrá Alþfl. að það ætti að byrja stjórnarathafnir og endurbætur hæstv. ráðherra Jóns Baldvins Hannibalssonar á því að leggja á matarskatt númer eitt, algjört forgangsmál? Var það nefnt á fundunum miklu, 100 talsins, 1984–1985? Strax og Alþfl. kemur til valda á að byrja á því að leggja á matarskatt. Var það nefnt í ræðum hæstv. ráðherra í þinginu í fyrravetur? Strax og Alþfl. getur snúið sér við uppi í Stjórnarráði byrjum við á því að leggja á matarskatt. Strax og Alþfl. fær einhverju um þokað í fjármálum ríkisins byrjum við á því að leggja á matarskatt. Var það þannig? Var það þannig fyrir kosningar að hæstv. fjmrh. gengi fram fyrir þjóðina í sjónvarpi eða útvarpi eða hvar það nú var eða á almennum fundum og segði: "ef Alþfl. fær einhverju ráðið byrjar hann á því að leggja á matarskatt"? Nei, hann sagði þetta aldrei. Hann sagði þetta aldrei. Hann kom aftan að kjósendum. Það er kjarni málsins, virðulegi forseti.



Virðulegi forseti. Síst situr það nú á þeim sem hér stendur að kvarta undan orðfæri hv. þm. Ég var að segja að það færi vel á því að hann yrði áminntur um sannsögli. Það má gjarnan kalla köpuryrði þegar menn fara með ósatt mál. Þau eru orðin nokkur. Það er ástæða til þess að rifja upp fyrir hv. þm. að í fundaleiðangrinum mikla, 100 fundunum öllum saman, var það eitt meginatriði í málflutningi formanns Alþfl. að því er varðaði skattamál að fara með og kynna niðurstöður þeirrar nefndar sem tók að sér úttekt á skattakerfinu og skattsvikum eftir að þingflokkur Alþfl. hafði fengið samþykkt hér á hinu háa Alþingi tillögu um að það skyldi gert. Alþfl. hafði reyndar þegar gert þá stefnumörkun, sem var niðurstaða þessarar nefndar, að sinni. Alþfl. hafði markað þá stefnu að við endurskoðun á tekjuöflunarkerfi ríkisins, sem væri brostið, bæri fyrst og fremst að gera kröfu til einföldunar og til fækkunar undanþága. Það væri forsendan fyrir því að hægt væri að verða við kröfum þjóðarinnar um að endurreisa traust manna á skattakerfinu. Hv. þm. notar orðið "matarskattar" og leikur sér með orð. Nú er það svo að einn þáttur, býsna stór, af skattstofni söluskatts til neyslu eru matvæli. Stór hluti af þessum matvælum eru að sjálfsögðu innflutt matvæli. Mikill hluti af þessum matvælum er það sem í gamla daga á máli hv. þm., ef hann kynni nú enn fræðin sín, hefði verið kallað lúxusvörur. Undanþágurnar frá söluskatti í þessu efni eru auðvitað mismunandi. Þær mismuna framleiðendum, þær mismuna vörutegundum, þær þýða að stjórnmálamenn eru að segja við almenning: Við ætlum að ráða neysluvali ykkar, við ætlum að ákveða hvað ykkur er hollt og hvað ykkur er gott, við ætlum að ráða því hverjir framleiðendur og hvaða innflytjendur hagnast á götunum í skattakerfinu. Þetta ætlum við að gera í nafni mannúðar. Það vill svo til að sú breyting að afnema söluskatt á matvælum var tekin upp í tíð einhverrar úrræðalausustu og vitlausustu ríkisstjórnar sem setið hefur að völdum á Íslandi, að sjálfsögðu gert af skrumurum í nafni mannúðar og mannkærleika en endaði í skattsvikaskýrslu, endaði í því að það var flett ofan af þessum hræsnurum með þeim hætti að þeir væru búnir að eyðileggja skattakerfið. Menn með þennan feril að baki ættu að hafa sem fæst orð, en það er nauðsyn að áminna þá öðru hverju um sannsögli.



Virðulegi forseti. Síðasta ræða hæstv. fjmrh. gefur ekki tilefni til ítarlegra ræðuhalda. Honum rann í skap og sárnaði auðvitað eitt og annað sem fram kom hér áður. Það er von. Ég vek hins vegar athygli á því að Alþfl. var aðili að úrræðalausustu og vitlausustu ríkisstjórn sem setið hefur á Íslandi að hans eigin sögn.

Hvarf nú á braut fljótlega þegar sannað var ...

Alþfl. var einn af aðilum ríkisstjórnarinnar, greiddi atkvæði með því að ríkisstjórnin yrði mynduð, greiddi atkvæði með því að lögin um afnám söluskatts á matvælum yrðu sett, greiddi atkvæði og átti ráðherra í ríkisstjórninni, Benedikt Gröndal, Kjartan Jóhannsson, Magnús H. Magnússon. Dómur núverandi formanns Alþfl. er þessi: Úrræðalausasta og vitlausasta ríkisstjórn sem setið hefur á Íslandi. Það eru athyglisverðar kveðjur til þessara alþýðuflokksmanna.



Virðulegi forseti. Hv. 7. þm. Reykv. Svavar Gestsson gerir sér greinilega ljóst að það er hver síðastur fyrir hann að blása hér sem formaður síns flokks. Hans dagar í því embætti munu nú senn taldir. Hann hefur verið áminntur um sannsögli úr þessum ræðustól og það sannarlega ekki að ástæðulausu eins og þingheimur hefur heyrt. En það sem olli því að ég kvaddi mér hljóðs var það að hann talaði um einhverjar kaldar kveðjur til úrræðalausrar og vitlausrar ríkisstjórnar sem sat á sínum tíma. Það ætti ekki að þurfa að rifja það upp fyrir hv. þm. Svavari Gestssyni að Alþfl. sleit því ríkisstjórnarsamstarfi vegna þess að það var niðurstaða okkar að sú ríkisstjórn væri úrræðalaus og vitlaus, eins og raunar síðar kom á daginn, og við treystum okkur ekki til að taka þátt í þeirri vitleysu sem hv. þm. Svavar Gestsson stóð fyrir ásamt ýmsum fleiri heiðursmönnum. Ég held að það hafi raunar komið á daginn með fleiri ríkisstjórnir sem hv. þm. Svavar Gestsson hefur átt aðild að. Ég minni á fræga ríkisstjórn sem kom verðbólgunni hærra en nokkurri annarri ríkisstjórn hefur tekist í Íslandssögunni fyrr eða síðar. Svo kemur þessi hv. þm. í þennan ræðustól og þykist þess umkominn að segja öðrum til. En ég virði honum það til vorkunnar að þetta eru síðustu dagarnir sem hann hefur formennsku í flokki þeim sem Alþýðubandalag nefnist og hyggst halda landsfund bráðum, sem einn af frammámönnum flokksins hefur skrifað lærða grein um í Þjóðviljann sem hét: Verður sjoppunni lokað? Það er dómur ritstjóra Þjóðviljans yfir formannstíð hv. þm. Svavars Gestssonar að hann spyr hvort ástæða sé nú til að loka þeirri sjoppu sem hann kallar Alþýðubandalagið. Þetta er athyglisvert líka. En það þarf enginn að kippa sér upp við það þótt hv. þm. hafi dustað rykið af gömlu frumvarpi Vilmundar Gylfasonar, þáv. dómsmrh., og flutt það sem sitt mál þing eftir þing og þarf svo sem ekki að gera mikið veður út af því. En ég held að menn verði að skoða málflutning hans núna í ljósi þeirrar sögu sem er að gerast, þ.e. að hann er að stíga niður af stóli og horfir á brotabrot flokks síns, og það er ofur skiljanlegt að honum sé þannig í sinni sem ræður hans nú hafa gefið okkur til kynna.



Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar á því að reyna svo mjög á þolinmæði hæstv. forseta, enda er ástæðulaust að halda langa ræðu um það mál sem hv. 3. þm. Vesturl. Eiður Guðnason flutti hér áðan. Það væri hins vegar fróðlegt að taka um það umræðu undir næsta dagskrárlið hvað formannsmál í Alþb. og landsfundur þess snerta frv. um skattadómstól sérstaklega. Það væri athyglisvert að fá rökstuðning fyrir því. En ég skildi hv. þm. þannig og það gladdi mig satt að segja pínulítið að ræður mínar hér í dag hefðu farið aðeins inn fyrir skinnið á leiðtogum Alþfl. í þessari deild. En eins og hæstv. forseti gat um áðan hef ég kost á að halda áfram máli mínu undir næsta dagskrárlið og tef ekki frekar að sinni.



Virðulegi forseti. Ég tek það fram að ég mun að venju stilla orðum mínum mjög í hóf til að móðga ekki þessar hátignir Alþfl. sem tóku þátt í síðustu umræðu. Þeim sárlíður illa undir eðlilegum athugasemdum um stjórnarathafnir núverandi ríkisstjórnar og það hvernig Alþfl. gengur á svig við kosningaloforð sín. Það er ánægjulegt að hv. þm. Eiður Guðnason skuli fagna því sérstaklega að ég skuli vera að hætta sem formaður Alþb. Það bendir til þess að honum hafi kannski þótt nokkuð til mín koma í því starfi. Það er ánægjulegt að hann skuli fagna því alveg sérstaklega, en ég verð jafnframt að hryggja hann með því að ég mun sitja í Ed. þetta kjörtímabil. Ég veit að honum sárnar það og leiðist vafalaust að hafa mig hér þetta kjörtímabil, en ég lýsi því yfir fyrir allt kjörtímabilið að ég mun leyfa mér að anda á hátignirnar báðar tvær eftir þörfum og ástæðum og málefnum á hverjum tíma. Ég veit að þetta getur reynt á taugarnar hjá þeim, getur valdið uppþotum og erfiðleikum, en það er nú einu sinni hlutverk stjórnarandstöðunnar að ræða við stjórnarflokkana. Þeir sem hér eru inni frá Alþfl. hafa ekki verið aðilar að stjórnarmeirihluta lengi, eru óvanir því að láta gagnrýna sig og þola það illa, en þrátt fyrir það verður því haldið áfram eftir því sem þörf krefur. Ég skal þó leggja mig fram um það, ef ég tek eftir því að mönnum líður átakanlega illa og eru orðnir mjög titrandi í stólum sínum vegna orða minna, að reyna að stilla orðum mínum í hóf eins og frekast er kostur þannig að ég stuðli ekki að því að heilsa manna versni tiltakanlega um leið og ég geri athugasemdir mínar hér. Það frv. sem hér liggur fyrir, virðulegi forseti, snertir breytingu á lögunum um tekju- og eignarskatt og er á þskj. 9. Þar er um að ræða sex mjög þýðingarmiklar breytingar á skattalögum. Það er í fyrsta lagi að dregið verði úr frádráttarheimildum fyrirtækja. Í öðru lagi að veittur verði sérstakur frádráttur frá hagnaði vegna rannsóknar- og þróunarstarfsemi. Í þriðja lagi að gerðar verði ráðstafanir til að koma í veg fyrir eins og kostur er að persónuleg eyðsla forráðamanna fyrirtækja verði færð á reikning þeirra og þar eru einnig gerðar tillögur um meðferð risnufjár. Í fjórða lagi er í þessu frv. gert ráð fyrir verulegri einföldun á framtölum einstaklinga. Í fimmta lagi að fram fari samkvæmt úrtaki árleg rannsókn á fjárhag 100 fyrirtækja a.m.k. Og í sjötta lagi að fjármagnstekjur verði allar skattskyldar. Hér er sem sagt um að ræða róttækar tillögur um kerfisbreytingar á íslenska skattakerfinu. Í tilefni af því að mjög hefur verið rætt um nauðsyn breytinga á skattakerfinu og hæstv. ríkisstjórn hefur lýst því yfir að hún muni flytja frv. í þeim efnum á yfirstandandi þingi töldum við rétt að sýna þær tillögur sem við höfum fram að færa í þessu efni þannig að það liggi fyrir hvaða tillögur við gerum varðandi breytingar á skattakerfinu. Ég kem þá fyrst að tillögunum um breytingar a sköttum fyrirtækjanna. Þar er gert ráð fyrir því að greinin sem fjallar um frádrátt frá tekjum af atvinnurekstri, sem er 31. gr. gildandi skattalaga, breytist verulega. Inngangur greinarinnar er svona: "Frá tekjum lögaðila og þeim tekjum manna sem stafa af atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi eða eru tengdar slíkum rekstri má draga. . ." Síðan eru taldir hér upp hvorki meira né minna en ellefu liðir sem fyrirtæki mega draga frá áður en þau eru skattlögð. Það fyrsta sem við leggjum til að verði fellt niður er heimild fyrirtækja til að draga frá útistandandi viðskiptaskuldir í árslok til viðbótar við þær útistandandi viðskiptaskuldir sem eru tapaðar og sannanlega tapaðar. Í gildandi lögum segir að fyrirtæki má draga frá tap á útistandandi viðskiptaskuldum á því tekjuári sem skuld er sannanlega töpuð. Þetta leggjum við til að haldi sér í frv. Síðan segir í gildandi lögum: "Útistandandi viðskiptaskuldir í árslok er heimilt að færa niður um allt að 5% og telja þá fjárhæð til frádráttar skattskyldum tekjum." Við leggjum til að þessi heimild verði í áföngum felld niður á þremur árum eða svo. Hér er um að ræða verulega einföldun á skattlagningu fyrirtækja og er þetta þó aðeins fyrsti þátturinn af þeim róttæku brtt. á skattakerfinu sem við erum hér með. Í fjórða lagi gerum við þá tillögu að það breytist greinin sem fjallar um matsverð vörubirgða í lok reikningsárs sem heimilt er að færa niður um allt að 10% og færa þá fjárhæð til frádráttar skattskyldum tekjum. Ég geri ráð fyrir því í þessum texta að þessi heimild verði felld niður í áföngum á nokkurra ára bili. Nú vil ég taka það fram og hafa þann almenna fyrirvara um þessa grein og fleiri reyndar að það kann að vera að þessi þáttur þurfi sérstakrar athugunar við sem við erum auðvitað til viðtals um að skoða í þingnefnd þegar málið fær þar þinglega meðferð, en hér er auðvitað um að ræða reglu sem er hæpin sem allsherjarregla og ætti að vera eitthvað mismunandi eftir því um hvaða fyrirtæki er verið að ræða. Í þriðja lagi gerum við þá brtt. við 31. gr. laganna að 11. liðurinn, um framlög í fjárfestingarsjóði sem voru ákveðin af síðustu ríkisstjórn, falli niður. Rökin eru þau að það sé ekki ástæða til að hvetja með skattfríðindum til aukinnar fjárfestingar í þjóðarbúskapnum eins og sakir standa. Þess vegna er lagt til í 1. gr. frv. að þessi liður falli niður. Í síðustu mgr. er nýmæli þar sem gert er ráð fyrir því að framleiðslufyrirtæki verði heimilt annað hvert ár að draga frá hagnaði allt að 5% vegna rannsóknar- og þróunarstarfsemi á vegum fyrirtækisins. Skal ríkisskattstjóri gefa út reglur um framkvæmd þessa ákvæðis að höfðu samráði við Rannsóknaráð ríkisins. Hér er brotið upp á því nýmæli að fyrirtæki sem efna til átaks í rannsóknar- og þróunarstarfsemi geti dregið frá hagnaði sínum allt að 5% vegna átaks í rannsóknar- og þróunarstarfsemi. Um þetta mál gildir einnig fyrirvari af minni hálfu sem er sá: Þetta er erfitt að afmarka. Það er flókið að slá því föstu hvar mörkin eiga að vera í þessum efnum. Þegar ég tala í þessari grein um framleiðslufyrirtæki er ég ekki einasta að ræða um fyrirtæki sem stunda hefðbundna framleiðslustarfsemi heldur á ég við fyrirtæki sem eru í margvíslegum iðnaðar- og þróunarverkefnum, en tilgangurinn með þessu er að undirstrika að það sé eðlilegra að veita fyrirtækjum skattfríðindi vegna rannsóknar- og þróunarverkefna og jafnvel markaðsátaks, það sé eðlilegra en að veita fyrirtækjum frádrætti vegna fjárfestingar eins og ákvæðin um það í gildandi lögum eru nú. Í 2. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir að breyta fyrningarhlutföllum við skattlagningu samkvæmt 38. gr. laga um tekju- og eignarskatt og er þar farið inn á svipaða braut og um var að ræða áður en ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar tók við vorið 1984. Þannig er hundraðshlutum af fyrningargrunni breytt úr 10% í 8%, úr 15% í 12% og úr 20% í 15%. Í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir að taka sérstaklega á því vandamáli að á því hefur borið og er einn mikill þáttur í þeirri skattsvikaskýrslu sem við vorum að ræða áðan að forráðamenn fyrirtækja hafa fært persónulega eyðslu á fyrirtækin. Í 52. gr. laga um tekju- og eignarskatt segir svo: "Til rekstrarkostnaðar samkvæmt 31. gr. eða til frádráttar skattskyldum tekjum á einn eða annan hátt er ekki heimilt að telja . . .", síðan eru talin upp þrjú atriði sem aldrei má telja til rekstrarkostnaðar samkvæmt 31. gr. né til frádráttar skattskyldum tekjum. Hér er um að ræða atriði eins og t.d. fjársektir eða önnur viðurlög, hverju nafni sem nefnast, vegna refsiverðs verknaðar skattaðila sjálfs, þar með talið verðmæti upptækra eigna eða greiðslur þess í stað o.s.frv. Hér gerum við tillögu um að bæta því við þessa grein að aldrei megi telja til rekstrarkostnaðar né heldur til frádráttar frá skattskyldum tekjum á einn eða annan hátt eins og nú segir: 1. Persónulega eyðslu forráðamanna fyrirtækis eða starfsmanna þess er óheimilt að telja til rekstrarkostnaðar. Skal ríkisskattstjóri gefa út reglur árlega um takmörk samkvæmt þessum tölulið. 2. Risnu má ekki telja til rekstrarkostnaðar nema hún sé sannanlega í þágu fyrirtækisins. Ríkisskattstjóri setur reglur um risnukostnað fyrirtækja eftir stærð þeirra og veltu og með hliðsjón af markaðsstöðu fyrirtækjanna. Við ákvörðun sína skal ríkisskattstjóri gæta þess sérstaklega að persónuleg eyðsla fyrirtækis eða starfsmanna þess færist aldrei á kostnað fyrirtækisins. Þegar ég flutti svipaða tillögu á þinginu í fyrra um þetta efni var því haldið fram að fyrri mgr. væri í raun og veru óþörf vegna þess að það væri hvort eð er ekki heimilt að færa persónulega eyðslu á reikning fyrirtækja. Ég taldi hins vegar að nauðsynlegt væri að ítreka þetta með afgerandi hætti. Varðandi risnuna er það þannig hér á landi að um það efni gilda losaralegar reglur, en í skattalögum t.d. í Finnlandi og Noregi eru um þetta nokkuð skýr ákvæði sem ég var svo heppinn að heyra gerða grein fyrir á fundi um skattamál á Norðurlöndum sem haldinn var a vegum Norðurlandaráðs í september 1986. Það er sem sagt hægt að setja reglur í þessu efni og ég held að það sé óhjákvæmilegt að á því máli verði tekið. 5. gr. þessa frv. er aðeins afleiðing af 1. gr. Þá er ég búinn að fara yfir það sem lýtur að fjárhag fyrirtækja, þ.e. að fella niður í áföngum heimildir fyrirtækja til að draga frá skatti 5% af matsverði vörubirgða, að fella niður í áföngum heimild fyrirtækja til að afskrifa 10% útistandandi viðskiptaskulda í árslok, en haldið er inni heimild til þess að draga frá sannanlega tapaðar viðskiptaskuldir, að fella niður heimild til að draga frá skatti framlög í fjárfestingarsjóð og draga úr fyrningarheimildum fyrirtækja. Þetta eru aðalbreytingarnar sem lúta að fyrirtækjum. Áður en ég kem að hinum þáttunum vildi ég bæta því við að í frv. eins og það hér liggur fyrir er ekki tillaga um að breyta skattaprósentu fyrirtækja. Fyrir fáeinum árum var þessi skattaprósenta 65%, ef ég man rétt. Núna er hún lægri eða um 50%. Ég vil taka það fram sem mína skoðun að ég tel vel koma til greina að breyta þeirri prósentu um leið og dregið er verulega úr frádráttarheimildum fyrirtækjanna. Ég kem þá að öðrum meginþætti brtt. sem við flytjum á þskj. 9, en þar er opnað fyrir þann möguleika að fólk geti losnað við framtöl sín um hver áramót með sérstökum heimildum sem hver og einn verður að undirrita til skattstofanna. Hugmyndin er sú að einfalda þetta kerfi að því er varðar almenning. Ég bendi á í þessu sambandi að í grg. kemur fram að hliðstætt kerfi hefur þegar verið tekið upp í Danmörku með nýjum skattalögum sem þar tóku gildi að mig minnir frá og með áramótum 1987 frekar en 1986. Alla vega er það mjög nýlegt. Afleiðingin hefur orðið sú að stór hluti skattgreiðenda, ellilífeyrisþegar og fleiri slíkir aðilar með mjög einfaldan fjárhag, þurfa ekki að standa í allri þeirri pappírsvinnu sem fylgir framtölum og veldur fólki auðvitað oft áhyggjum vegna þess að fólk á misjafnlega auðvelt með að plægja í gegnum þetta. Hér er ekki gert ráð fyrir að um skyldu verði að ræða vegna þess að fjölda margir, einnig þeir sem eru með einfaldan fjárhag, vilja annast þetta sjálfir. En greinin eins og hún er hér er þannig orðuð, með leyfi hæstv. forseta: "Framtalsskyldur einstaklingur samkvæmt þessari grein getur heimilað skattyfirvöldum að ganga að öllu leyti frá framtali sínu og skattlagningu samkvæmt upplýsingum sem skattyfirvöld afla sér frá opinberum aðilum, bönkum, sparisjóðum, lífeyrissjóðum eða öðrum aðilum sem skattstofurnar meta gilda. Skal þá framteljandinn útfylla eyðublað sem skattstjórinn útbýr og sendir með framtalseyðublaði" o.s.frv. Ég hirði ekki um að rekja þetta frá orði til orðs. Hér er um að ræða nýmæli. Hér er um að ræða tillögu sem ég held að hreyfi við mjög mikilvægu atriði. Ég held að svipurinn á skattakerfinu gagnvart almenningi skipti mjög miklu máli. Ég held satt að segja að það sé talsvert um að fólk sé hrætt við alla þessa pappíra, leitar þess vegna t.d. til lögfræðinga í stórum stíl, jafnvel með mjög einföld framtöl, og þeir hjálpa fólkinu með framtölin og ganga frá þeim eins og venja er til. En ég hygg að með þeirri byltingu sem hefur orðið vegna nútímatölvutækni og þróun hennar sé í raun og veru mjög einfalt að koma þessum upplýsingum öllum til skattstofanna frá þessum aðilum, lífeyrissjóðum, launagreiðendum, bönkum o.s.frv., og þess vegna væri hægt að fella þetta niður hjá talsverðum fjölda fólks. A.m.k. hefur það gefist sæmilega hjá frændum okkar um leið og þeir eru með staðgreiðslukerfi. Næsti þáttur þessa frv., sem ég tel að efnislega skipti einna mestu mali, er tillaga um að fjármagnstekjur verði allar framtalsskyldar eins og aðrar tekjur. Það er orðað svo í greininni, með leyfi forseta, og það er tekið mið af greininni sem fjallar um framtalsskyldu launa. Það er í raun og veru alveg sama orðalag á þessari grein og á greininni um framtalsskyldu launa. Þar segir: "Allir sem taka fé á leigu gegn gjaldi eða stunda viðskipti með fjármuni og skuldabréf, hvort sem um er að ræða banka, sparisjóði, verðbréfamiðlara, fasteignasala eða aðra skylda aðila samkvæmt nánari skilgreiningu ríkisskattstjóra, skulu ótilkvaddir senda skattstjóra eða umboðsmanni hans skýrslu um greiðslur fyrir fjármuni í hvaða mynd sem er. Hér er átt við vaxtatekjur og vaxtagjöld, verðbætur á skuldir og innstæður, dráttarvexti, innheimtukostnað, afföll eða annars konar greiðslur fyrir fjármuni sem þessir aðilar lána eða taka á móti eða þjónustugjöld þessara stofnana. Hver stofnun skal tilgreina nafn, heimilisfang og nafnnúmer einstaklings eða fyrirtækis og heildarviðskipti við stofnunina og allt það annað sem ríkisskattstjóri kann að ákveða að nauðsynlegt sé til þess að fá tæmandi upplýsingar um viðskipti einstaklinga og fyrirtækja samkvæmt þessari málsgrein." Í þessu frv. er sem sagt einvörðungu gert ráð fyrir að þessar tekjur séu framtalsskyldar eins og aðrar tekjur. Hér er ekki gerð tillaga um hvernig skattmeðferð þessara tekna á að vera í einstökum atriðum. Ef fallist yrði á það sjónarmið, sem er sett fram í 7. gr. frv., yrði auðvitað að taka sérstaka ákvörðun um skattmeðferð þessara tekna vegna þess að það væri með öllu óeðlilegt að skattleggja vexti sem eru innan við verðbólgustig sem tekjur. Það yrði auðvitað að taka tillit til raunvaxtastigs og skattleggja samkvæmt því. En tillögur um það hver skattameðferðin yrði samkvæmt þessu eru ekki inni í þessu frv. Frv. leggur aðeins áherslu á að undirstrika: Þetta á að skattleggja eins og aðrar tekjur. Af hverju skyldu þeir sem vinna borga skatta en þeir sem fá vexti ekki borga neina skatta af sínum tekjum? Það er óeðlilegt fyrirkomulag. Auðvitað getur hinn pólitíski vilji löggjafarvaldsins verið sá að menn eigi að fá skattfríðindi af vaxtatekjum, raunvaxtatekjum jafnvel, til þess að hvetja til sparnaðar, en þá á það að vera sjálfstæð pólitísk ákvörðun og taka hana vitandi vits með hliðsjón af þeim reglum sem gilda um skattlagningu atvinnutekna. Í sjötta lagi leggjum við til að skattrannsóknastjóri láti á hverju ári fara fram rannsókn á bókhaldi og skattskilum a.m.k. 100 fyrirtækja sem ákveðin verða samkvæmt útdrætti á nöfnum þeirra. Stuðla skal að því að fyrirtæki og einstaklingar með rekstur geti gengið að því vísu að skattskil þeirra verði rannsökuð reglulega. Hér hef ég farið yfir þessar breytingar, virðulegi forseti, og gert grein fyrir þeim. Nú er það svo að það kann að virðast nokkuð sérkennilegt eða a.m.k. óvenjulegt að tillögur sem fluttar hafa verið á síðasta þingi séu endurfluttar að nokkru leyti, a.m.k. í frv., strax í upphafi næsta þings. En á því er skýring. Og hún er sú að ég var svo heppinn að njóta stuðnings og atfylgis formanns Alþfl. þegar ég flutti þessar tillögur sem brtt. við skattafrv. á síðasta þingi. Ég er ekkert að mælast til þess að hæstv. ráðh. lýsi því yfir að hann samþykki þessar tillögur hér og nú. Ég er fyrst og fremst að leggja þessar tillögur hér fram til að sýna hvaða tillögur við erum með í þessum efnum um leið og tekið verður á skattamálunum í heild á næstu vikum og mánuðum sem ég vona sannarlega að gert verði og ég mun hjálpa til við að greiða fyrir þeim málum í gegnum þingið eins og kostur er, en ég á sæti í fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar. Til þess að lokum, virðulegi forseti, að undirstrika á hvaða forsendum þessi skattafrv. eru flutt vil ég lesa, með leyfi forseta, samþykkt Alþb. um skattamál þar sem farið er yfir nokkur meginatriði í skattamálum. Þau eru þessi: 1. Skattkerfinu verði breytt til þess að tryggja að allir leggi af mörkum til sameiginlegra þarfa landsmanna. 2. Skattleysi eignamanna, hátekjufólks og gróðaaðila í gegnum háþróað net frádráttarliða og sérreglna verði afnumið. 3. Tekjuskattskerfið verði einfaldað, bæði að því er varðar framtöl og skattlagningu. 4. Frádráttarheimildum fyrirtækja og einstaklinga í rekstri verði fækkað. 5. Skattfrelsismörk einstaklinga verði hækkuð verulega. 6. Með þessu verði skattbyrði almenns launafólks minnkuð, en skattar fyrirtækja auknir. 7. Komið verði á stighækkandi stóreignaskatti. 8. Tekið verði upp staðgreiðslukerfi skatta. 9. Skattaeftirlit verði hert. 10. Viðurlög við skattsvikum verði látin bíta í raun. 11. Settur verði upp skattadómstóll og fyrirtæki og einstaklingar í einkarekstri sem verða uppvís að skattsvikum missi rekstrarleyfi. Hér er tæpt á nokkrum atriðum og auðvitað ræðst það m.a. af fjárhag ríkissjóðs á hverjum tíma og fleira hvernig er hægt að ganga til verka við framkvæmdir stefnuatriða eins og þeirra sem hér hafa verið talin. Ég tel hins vegar að það hefði verið í betra samræmi við málflutning Alþfl. á síðasta kjörtímabili að byrja á fyrirtækjunum en að byrja á matarskattinum. Það held ég að sé ómögulegt annað en að taka undir þegar ég segi: Málflutningur Alþfl. fyrir kosningarnar leit þannig út að ef hann fengi einhverju ráðið yrði byrjað á þeim sem hafa hirt fé í góðæri undanfarinna ára en ekki hinum. - Ég a.m.k. skildi það svo. Ég læt mig einu gilda þó að hæstv. fjmrh. áminni mig um sannsögli. Hann hefur ekkert vald til þess. Ég segi: Takk sömuleiðis, hæstv. ráðherra. Áminningar hans í þeim efnum snerta mig ekki vitundarögn. En ég vil segja þetta af minni hálfu vegna þess að ég geri ráð fyrir því að við eigum eftir að eiga nokkrar orðræður saman hér síðar í vetur. Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegur forseti. Það var eitt sinn svo hér á hv. Alþingi að ég hafði mikinn áhuga fyrir skattamálum og hef það í reynd enn, en hef hins vegar ekki blandað mér mikið í umræður á undanförnum árum um þann málaflokk. Hv. þm. Svavar Gestsson ræddi um það áðan að hæstv. fjmrh. hefði talað öðruvísi einhvern tíma áður um þessi mál en nú. Ekki skal ég leggja dóm á það, en ég býst við því að það sé svo bæði með hann og mig og hv. þm. Svavar Gestsson að það sé ávallt hollt og gott að kynnast málum af eigin raun. Það vill oft fara svo með alla að það er ekki jafneinfalt að koma hlutum í framkvæmd og að segja það í ræðustól á hv. Alþingi. Ég held að það hafi sannast í gegnum tíðina að menn hafa e.t.v. haldið að það væri hægt að leysa öll skattamál í ræðustól á Alþingi og með því að breyta skattalögum. Mér finnst enn vera sá tónn í umræðunum að hv. þm. haldi að hér eigi að breyta skattalögum sem oftast og með því verði komið í veg fyrir skattsvik og komið á réttlæti í skattamálum. Það er alls ekki svo vegna þess að það sem einkum hefur skort í íslenskum skattamálum er að framkvæma þau skattalög sem fyrir eru og gefa þeim aðilum sem vinna að framkvæmd skattamála tóm til þess og frið og vera ekki alltaf að hræra í skattalögunum. Ekki þar með sagt að það eigi aldrei að breyta skattalögum, það vil ég ekki að verði skilið svo, heldur á að gera það varlega og reyna að koma anda þeirra skattalaga sem í gildi eru í framkvæmd. Það hefur ávallt verið mikill áhugi fyrir því hér á Alþingi að fjölga undanþágum og það hefur sannast í gegnum tíðina. Og það hefur ávallt verið mikill áhugi fyrir því hér á Alþingi að fjölga frádráttarliðum. Það kemur í reynd fram í skýrslu skattsvikanefndarinnar þar sem sagt er um lögin sem sett voru 1978 og var allgóð samstaða um hér á Alþingi, þó að þau séu í mörgu orðin úrelt, að þar hafi verið bætt við ýmsum frádráttarliðum og þar með hafi framkvæmd þeirra í reynd reynst erfiðari. Það sama á við um söluskattslöggjöfina. Á undanförnum árum, og ég á jafnframt aðild að því, hefur verið fjölgað ýmsum söluskattsundanþágum vegna þrýstings á Alþingi og í þjóðfélaginu almennt og þó fyrst og fremst til að hafa áhrif á vísitölu til að gleðja einhvern með að það væri ekki ástæða til að reikna út hvort sem það er kallað skerðing kaupmáttar eða eitthvað annað með þeim hætti sem raun ber vitni. Menn hafa verið að fjölga þessum undanþágum til að hafa áhrif á vísitölu. Nú er svo komið að menn eru almennt sammála um það, og það er aðalatriðið í skýrslu skattsvikanefndarinnar, að þetta gangi ekki lengur. Vegna þess hafa menn m.a. ákveðið að fækka undanþágum í söluskatti í þeim tilgangi að gera það síður mögulegt að svíkja undan skatti. Með þeim hætti má beita skattalögum til þess að það verði ekki jafnauðvelt að svíkja undan skatti. Það er ekki þar með sagt að það auki réttlæti í skattamálum. Það er alveg ljóst að ekki er réttlátt í reynd að leggja sama skatt á nauðsynjavöru og lúxusvöru. Hitt er svo annað mál að það vefst fyrir mörgum í okkar velferðarþjóðfélagi hvað er nauðsynlegt og hvað er lúxus. Það hefur breyst mjög mikið á undanförnum árum. Með þeim hætti tala menn m.a. nú um matarskatt, að það sé einhver sérstakur illvilji í mönnum að leggja skatt á þann vöruflokk sem er vissulega meiri nauðsynjavara en margt annað. Undir það get ég tekið. En ég tek undir þau orð hæstv. fjmrh. að ef menn meina eitthvað með því að koma á góðu skattkerfi, sem er gott að líta eftir, verður að fækka undanþágum, en þá er ekki þar með sagt að ekki sé hægt að mæta því með öðrum hætti. Mér finnst að menn blandi nokkuð saman, og hv. þm. Svavar Gestsson gerði það, þegar rætt er annars vegar um skattsvik og hins vegar skattalög. Skattsvik eru því miður mikil hér á landi, en það má ekki blanda saman heimildum í skattalögum og skattsvikum. Hann sagði að það væri mikill frádráttarfrumskógur hjá fyrirtækjum og það væri alveg rosalegt. Ég er ekki sammála þessu mati hans. Það er ekki mikill frádráttarfrumskógur hjá fyrirtækjum. Alveg er ljóst að það er meginregla í skattalögum að því er varðar íslenskan atvinnurekstur að kostnaður við öflun teknanna er frádráttarbær og ekkert annað. Og ætli það sé ekki tiltölulega einföld og góð regla að allur kostnaður sem viðvíkur öflun teknanna sé frádráttarbær? Hann minntist á að það væru atriði eins og sektir og slíkir hlutir sem ekki væru frádráttarbær. Það eru sektir sem varða fyrirtækin sjálf. Þær sektir eru ekki skilgreindar sem kostnaður vegna öflunar tekna. Það er alveg ljóst að risna og persónuleg eyðsla eigenda eru ekki kostnaður vegna öflunar tekna og eru því ekki frádráttarbærar. Það þarf í sjálfu sér ekki að setja nein ný lög um það. Það er út af fyrir sig allt í lagi að bæta einhverjum lagagreinum um það í skattalögin. Það hefur ekkert upp á sig. En það sem hefur upp á sig er að framfylgja núgildandi lögum og það geri menn sem hafa til þess kunnáttu, getu og peninga til að gera það. Ég tek hins vegar undir það með honum að það er reyndar nauðsynlegt að setja miklu skýrari reglur um risnu og ýmislegt slíkt. Það hefur verið gert víða um lönd og ekki bara í þeim löndum sem hann minntist á. Það var síðast gert í Bandaríkjunum þar sem það var skilgreint að ekki mætti fara út með viðskiptavini að borða nema á meðaldýrum veitingahúsum. Ef farið væri eitthvað umfram það væri það ekki frádráttarbært. Menn hafa jafnvel farið út í það að láta þá sem njóta matarins kvitta fyrir. Það má ýmislegt gera af þessu tagi og það tel ég að rúmist allt innan núgildandi laga. Það mætti framkvæma margt gott innan þeirra laga. Hann minntist hins vegar á að það væri mikið mál að lækka afskriftir að því er varðaði matsverð vörubirgða og útistandandi skuldir og afskriftareglur. Það má vel vera að það megi eitthvað lækka þær, en ég vil hins vegar að gefnu tilefni minna á hvernig þessar afskriftir eru til komnar.