Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Árni Gunnarsson) Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram hér í Sþ. till. til þál. um endurskoðun á hvalveiðistefnu Íslendinga. Tillgr. er á þessa leið: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að hefja þegar í stað endurskoðun á hvalveiðistefnu Íslendinga með það fyrir augum að stöðva vísindahvalveiðar um a.m.k. þriggja ára skeið. Sá tími verði notaður til að ljúka nauðsynlegum vísindarannsóknum án veiða og til aukinnar kynningar á málstað Íslendinga. Fulltrúum umhverfisverndarsamtaka verði gefinn kostur á að fylgjast með og taka þátt í þessum rannsóknum.`` Í grg. till. segir á þessa leið: ,,Með þessum tillöguflutningi er réttur Íslendinga til hvalveiða ekki vefengdur. Það er hins vegar ljóst að hinar svonefndu vísindahvalveiðar hafa þegar stórskaðað hagsmuni íslenskra útflutningsfyrirtækja og þjóðarinnar í heild vegna áróðurs umhverfisverndarmanna gegn hvalveiðum. Á því er veruleg hætta að þessi áróður eigi enn eftir að auka á erfiðleika Íslendinga við sölu fiskafurða og fleiri vörutegunda á erlendum markaði og geti haft neikvæð áhrif á ferðir útlendinga til Íslands. Þó vegur það þyngst að leiða má að því gild rök að hinn góði orðstír íslenskrar þjóðar erlendis hafi beðið hnekki. Hvalveiðar hafa ekki lengur neina verulega efnahagslega þýðingu fyrir Íslendinga. Tekjur af sölu hvalaafurða voru á síðasta ári um 0,6 af hundraði heildarútflutnings. Tekjutap þjóðarinnar, sem má rekja beint til áróðurs gegn hvalveiðum, er hins vegar umtalsvert og mun að öllu óbreyttu fara vaxandi. Alþingi og ríkisstjórn verða að horfast í augu við þessar staðreyndir og taka ákvarðanir í samræmi við þær.`` Virðulegur forseti. Talsvert er nú umliðið síðan þessi tillaga var lögð fram. Hér á þingi urðu nýlega talsverðar umræður um hvalveiðar okkar Íslendinga í tengslum við frv. til l. um bann við hvalveiðum. Við þær umræður tók ég skýrt fram að ég væri algerlega mótfallinn því að binda slíkt bann í lög, enda fjallar tillaga mín um tímabundna stöðvun hvalveiða. Megintilgangur þessarar tillögu er sá að við reynum að stöðva þann gegndarlausa áróður sem nú er beint gegn vísindaveiðum og um leið að skapa svigrúm til að koma málstað okkar á framfæri, til að útskýra afstöðu okkar til hvalveiða almennt og til að vinna samtök umhverfisverndarmanna á okkar band í stað þeirrar fásinnu að flokka aðgerðir þeirra undir glórulausa villimennsku og þá sjálfa sem hryðjuverkamenn. Ég held að það hljóti að vera einstakt að hópur fólks sem eyðir bæði kröftum og peningum til að koma í veg fyrir mengun þess hafs sem við sækjum lífsbjörgina í sé kallaður flokkur hermdarverkamanna. Ég er þeirrar skoðunar að í stað þess að virða samtök umhverfisverndarmanna ekki viðlits eigum við að taka aðgerðum þeirra í umhverfisverndarmálum fegins hendi og jafnvel að bjóða þeim aðstöðu hér á landi til að sinna því mikilvæga verkefni að stöðva hvers konar mengun Norður-Atlantshafsins. Við eigum að starfa með þessu fólki en ekki gegn því. Virðulegi forseti. Að mínu mati erum við Íslendingar búnir að tapa stríðinu við umhverfisverndarsamtök á meginlandi Evrópu og í Bandaríkjunum ef ekki verður stefnubreyting af okkar hálfu. Okkur mun ekki gagna að ræða við ríkisstjórnir þeirra landa þar sem veiðum okkar er mótmælt og það mun aðeins bera tímabundinn árangur að útskýra málin fyrir fiskinnflytjendum. Það er almenningur í þessum löndum sem ræður ferðinni. Látlaus áróður umhverfisverndarmanna við verslanir og veitingahús mun að lokum knýja eigendur þeirra til að hætta sölu á íslenskum framleiðsluvörum eða þá að þeir gera kröfu til þess að vörumerki Íslendinga sjáist ekki á umbúðum íslenskra vörutegunda. Íslensk stjórnvöld hafa gert virðingarverðar tilraunir til að koma málstað Íslendinga á framfæri, en ég hygg að það sé bæði of seint og of lítilvirkt. Þar að auki erum við ekki að tala við rétta aðila. Við eigum að ræða málin við samtök umhverfisverndarmanna. Það er upphafið og þar verður endir þessa máls. Það er mikil skammsýni að halda að milljónasamtök fólks, sem hefur ógrynni fjár til umráða, vel skipulagða hreyfingu, hæfileikafólk á sviði vísinda og áróðurs og stuðning meiri hluta þjóða að baki sér, verði brotin á bak aftur með sendinefndum stjórnarerindreka. Áður en lengra er haldið vil ég að það komi mjög skýrt fram að ég tel að Íslendingar eigi að halda hvalveiðum sínum áfram í samstarfi og samráði við Alþjóðahvalveiðiráðið. Ég veit að hér við land eru hvalastofnar sem með fyllsta öryggi má veiða úr dýr og nefni ég þá sérstaklega hrefnu og hnúfubak. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að vísindaveiðar okkar séu of dýru verði keyptar. Ég mótmæli því harðlega, sem fram hefur komið, að með því að draga í land með vísindaveiðar séum við að afsala okkur sjálfsákvörðunarrétti. Umdeilt upphaf þessara vísindaveiða er með þeim hætti að við getum með fullri reisn hætt þeim hvenær sem er á þeirri forsendu að nægra gagna hafi verið aflað, enda eigum við eftir að vinna úr talsverðu magni upplýsinga sem safnað hefur verið. Ég skil vel sjónarmið þeirra manna sem segja að við getum ekki látið undan kröfum útlendinga um að við nýtum auðæfi hafsins á annan veg en við sjálf viljum. Sjálfur er ég ekki ýkja eftirgefanlegur þegar ég tel mig hafa réttinn mín megin, en ég álít það höfuðdyggð að taka rökum. Í þessu máli er betra að bogna örlítið en að brotna. Það má nefnilega alltaf rétta úr sér aftur. En lítum aðeins á upphaf vísindaveiða Íslendinga. Það var árið 1983 að Alþingi Íslendinga samþykkti með eins atkvæðis meiri hluta að mótmæla ekki samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins um bann við hvalveiðum í atvinnuskyni. Þá var það Halldór Ásgrímsson, núv. sjútvrh., sem var frsm. meiri hl. utanrmn. sem lagði til að banninu yrði ekki mótmælt. Áður en þessi ákvörðun var tekin höfðu Íslendingar orðið fyrir miklum þrýstingi og áföllum vegna aðgerða hvalavina sem fögnuðu mjög ákvörðun Alþingis og hófu þegar herferð til að kynna þessa ákvörðun og hvetja fólk til að kaupa og borða íslenskan fisk. Um þessi mál ríkti síðan friður í rúmlega tvö ár. En þá gerðist það fyrirvaralítið að þáv. hæstv. sjútvrh. Halldór Ásgrímsson birti áætlun, sem sögð var frá Hafrannsóknastofnun, um hvalveiðar í rannsóknarskyni árabilið 1986--1990. Ekki er mér kunnugt um hvers vegna þessi ákvörðun var tekin eða hver var upphafsmaður þessarar hugmyndar. Og af hverju var þessi ákvörðun þá ekki tekin þegar í stað eftir að við hættum hvalveiðum? Fréttin um vísindaveiðarnar birtist í dagblaðinu NT, málgagni hæstv. sjútvrh., undir fyrirsögninni: ,,Hvalir verða veiddir þrátt fyrir bann.`` Sá skilningur hefur þá verið fyrir hendi að hér ríkti hvalveiðibann. Hvalfriðunarmenn urðu ókvæða við og töldu Íslendinga brjóta þær samþyktir sem þeir höfðu sjálfir ákveðið að undirgangast. Reiði í okkar garð magnaðist fljótt og aðgerðir gegn okkur hafa síðan stigmagnast. Íslendingar nutu og njóta enn virðingar fyrir verndun fiskstofna sem kristallaðist í baráttunni fyrir útfærslu landhelginnar. Þá nutum við stuðnings og samúðar þess fólks sem nú berst gegn okkur. Það er því gersamlega út í hött þegar menn eru að bera saman baráttu okkar fyrir útfærslu landhelginnar og vísindaveiðarnar. Það er eins og að bera saman svart og hvítt og telja sama litinn. Allt frá því að vísindaveiðarnar hófust hafa þær verið þjóð okkar til vandræða. Íslenskir vísindamenn, einkum líffræðingar, hafa ekki verið sammála um nauðsyn veiðanna, stór hópur talið þær með öllu ónauðsynlegar og jafnvel hefur túlkun okkar sjálfra á ályktunartillögu Alþjóðahvalveiðiráðsins verið vefengd. Reynt var að smygla íslensku hvalkjöti um Finnland til flutnings um Sovétríkin til Japans, þrátt fyrir bann finnskra stjórnvalda við innflutningi á hvalaafurðum til landsins. Umhverfismálaráðherra Finna tók á þessu máli af fyllstu hörku og fyrirskipaði að 196 tonn af hvalkjöti skyldu flutt þegar í stað frá Finnlandi og aftur til Íslands. Þetta mál tel ég að hafi orðið okkur til skammar. Ég þarf vart að nefna þá erfiðleika sem þetta mál hefur valdið í samskiptum Íslands og Bandaríkjanna. Fyrst með málshöfðun grænfriðunga á hendur bandarískum stjórnvöldum og síðar með klaufalegum afskiptum bandarísks stjórnarerindreka af frjálsum viðskiptum Íslendinga og Japana. Eins og ég sagði áðan tel ég að orðstír okkar Íslendinga hafi beðið verulegan hnekki vegna þessa máls. Heimskunnir menn úr röðum þjóðhöfðingja, vísindamanna og stjórnmálamanna hafa legið okkur á hálsi fyrir þessar veiðar og fjölmiðlar um allan heim hafa dregið upp heldur ófélega mynd af Íslendingum. Einn af þekktustu hvalasérfræðingum samtímans, dr. John Gulland, segir í grein í tímaritinu New Scientist 29. október sl., og verður hann að teljast óhlutdrægur í þessu máli: ,,Óski hvalveiðiþjóðir þess að halda áfram hvalveiðum vegna viðskiptahagsmuna er þeim að líkindum fyrir bestu að horfast í augu við afleiðingar þess fremur en að klæða veiðarnar í vísindalegan búning.`` Gulland rifjar upp að þegar hvalveiðiþjóðum þótti gengið á sinn hlut á sínum tíma hefðu þær teflt fram valkostinum um vísindaveiðarnar. Hann segir að vísindalegt gildi slíkra veiða sé í flestum tilvikum lítið. Engar rannsóknir sem lagðar hafi verið til séu líklegar til þess að efla umtalsvert vísindalega þekkingu á hvölum. Virðulegi forseti. Það er ekki á mínu færi að draga í efa vísindalegt gildi hvalveiða okkar en hvalaafurðir seldum við engu að síður á síðasta ári fyrir um 300 millj. kr. Á sama tíma seldum við niðurlagðar sjávarafurðir fyrir 1 milljarð 113 millj. kr., en það er einmitt lagmetið sem verst hefur orðið fyrir barðinu á þeim viðskiptahömlum sem á okkur hafa verið lagðar. En það eru ekki eingöngu erlendir vísindamenn sem telja vísindaveiðar lítils virði og gera því skóna að um sé að ræða veiðar í atvinnuskyni. 21 íslenskur líffræðingur hefur undirritað áskorun til ríkisstjórnar Íslands þar sem segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Rannsóknir Hafrannsóknastofnunar á lifandi hvölum eru líklegar til að bæta verulega þekkingu á fjölda, útbreiðslu og atferli hvala og gera kleift að meta veiðiþol hvalastofna við landið. Sama verður ekki sagt um ,,vísindaveiðarnar``. Þrátt fyrir söfnun gagna með hvalveiðum í áratugi hefur ekki reynst unnt að ákvarða stærð og veiðiþol hvalastofna hér við land. Núverandi veiðar í vísindaskyni breyta þar litlu um. Hvalveiðar okkar Íslendinga eru því ekki réttlætanlegar eins og á stendur og við teljum rangt að kenna þær við vísindi.`` Við hljótum því að spyrja: Hvers vegna er svona mikið lagt í sölurnar til að halda þessum veiðum áfram? Er þetta þrjóska eða þjóðarstolt sem byggir á hæpnum kenningum um þjóðernisvitund þeirra réttlátu og þjóðníðingshátt þeirra ranglátu, fljótfæru og eftirgefanlegu? Hverjar eru afleiðingar áróðursins gegn okkur og stífni okkar sjálfra? Íslensk framleiðslufyrirtæki í sjávarútvegi hafa þegar orðið fyrir alvarlegu áfalli og þá um leið þjóðin öll. Forustumenn útflutningsfyrirtækja hafa tjáð mér að á því leiki enginn vafi að samningsaðstaða Íslendinga við erlenda kaupendur hafi stórversnað og að þetta mál kunni að hafa haft óbein áhrif til verðlækkunar á íslenskum afurðum. Áróðurinn gegn Íslendingum sé notaður til að þrýsta verði niður í harðri samkeppni. Við höfum ekki átt svar við áróðrinum gegn okkur. Starfsemi íslenskra sendiráða á erlendri grund er ekki mikil á markaðssviði, enda mannafli og fjárráð lítil. Sjálfur tel ég að ímynd okkar hafi beðið hnekki, fjármunum og vinnu til markaðsöflunar hefur verið eytt og sú hótun vofir yfir að áratuga starf verði að engu gert. Íslensk fyrirtæki í niðurlagningu hafa orðið fyrir verulegu áfalli. Erlend fyrirtæki hafa hætt að skipta við okkur. Í Bandaríkjunum má nefna Burger King með 50 þúsund veitingastaði, Long John Silver, Shop and Stop verslanakeðjuna í Boston, skólamötuneyti í Boston og víðar. Grænfriðungar telja einnig upp í áróðursbæklingum sínum Shony's-veitingahúsin sem eru 600 og Jerico með 1600 sölustaði sem hafi sagt upp 9 millj. dollara samningi. Í Vestur-Þýskalandi má telja upp Tengelmann, Nordsee, Hans Warnholtz í Hamborg, Aldi-stórfyrirtækið hætti við að hætta en hefur nú óskað eftir því við Sölustofnun lagmetis að hún hætti að merkja framleiðsluvörur sínar með nöfnum sem minna á eða tengjast Íslandi. Íslensk fyrirtæki hafa farið inn á þá braut að selja undir erlendum merkjum, nota t.d. North Atlantic í staðinn fyrir Icelandic. Þetta þykir mér niðurlægjandi og nokkur ógnun við mitt þjóðarstolt. Vesturþýska fyrirtækið Igloo hefur beint viðskiptum annað en til Íslendinga. Lubbert í Hamborg lét í það skína í fyrradag að ekki yrði keypt af Íslendingum ef hvalveiðum yrði ekki hætt. Undir höndum hef ég skeyti og telexa sem sýna þetta svart á hvítu. Hvað er það sem fiskkaupendur óttast, hvort sem það eru verslanir eða veitingahús? Þeir óttast auðvitað að tapa viðskiptum og peningum. En fyrst og fremst vilja þeir ekki láta draga nöfn sín inn í áróðursherferðir umhverfisverndarmanna og skaða viðskiptavildina. Hvort sem þeir selja eingöngu fisk eða fisk og aðrar vörutegundir vita þeir að viðskiptavinir forðast að lokum sölustaði þar sem þeir verða fyrir stöðugu áreiti og hafa það á tilfinningunni að þeir séu að gera eitthvað rangt þótt vitneskja þeirra og þekking á Íslandi, hvalveiðum og íslenskum málstað eða málstað umhverfisverndarmanna í viðkomandi máli sé nákvæmlega engin. Lögmál viðskiptanna eru flókin og markaðir viðkvæmir, það þekkjum við best frá ormafárinu í Þýskalandi. Nú stöndum við frammi fyrir viðvarandi og vaxandi fári, svokölluðu hvalafári, endurteknum aðgerðum í Vestur-Þýskalandi 15. desember nk., í Bretlandi í þessum mánuði og næsta og í Bandaríkjunum í byrjun næsta árs. Keppinautar okkar á fiskmörkuðum eru varla harmi slegnir vegna þessara atburða. Þeir íslenskir menn, sem stunda útflutning, þekkja lögmál markaðarins og utanríkisviðskipta og hafa tekið þátt í samkeppninni, hafa miklar áhyggjur sem þeir hafa lýst opinberlega og í einkaviðræðum. Sama hafa Íslendingar búsettir erlendis gert. Þannig segir ungur háskólanemi í Freiburg í Vestur-Þýskalandi í blaðagrein: ,,Það er mikill misskilningur að andstaða við hvalveiðar takmarkist einvörðungu við illa upplýsta Bandaríkjamenn. Í Bretlandi og hér í Vestur-Þýskalandi er hún engu minni og jafnvel meiri og virðist vera sama hvar í stétt manna er borið niður. Raunar eru hvalveiðarnar eitt af því fáa sem kemur Íslandi í fréttir hér á landi og þær fréttir eru sannarlega ekki jákvæðar.`` Félag íslenskra iðnrekenda hefur sent þingmönnum yfirlýsingu þar sem segir m.a.: Að mati stjórnar Félags íslenskra iðnrekenda virðist nú um tvo kosti að ræða í ljósi atburða að undanförnu. Annar kosturinn er að auka verulega kynningu á stefnu Íslendinga í þessu máli og röksemdum fyrir henni. Ef þetta verður ekki gert hlýtur hinn kosturinn að vera sá að taka núverandi stefnu til endurskoðunar. Á það er minnt að á undanförnum árum hafi framleiðsla á lagmeti farið ört vaxandi. Áætlað útflutningsverðmæti á þessu ári sé um 1,5 milljarðar kr. og sé það rúmlega þreföldun útflutningsverðmætis á síðustu sex árum, reiknað á föstu gengi. Á sama tíma hafi störfum í lagmetisiðnaði fjölgað úr 300 í rúmlega 400, auk þess sem talsverður fjöldi sjómanna afli hráefnis til þessarar framleiðslu. Áætlað er að um helmingur lagmetisframleiðslunnar fari á Þýskalandsmarkað eða fyrir um 750 millj. kr. --- Virðulegur forseti. Ég á dulítið eftir af þessari ræðu. Ég skal reyna að hraða lestri mínum á henni, ella mun ég reyna að semja um það að fá að flytja það sem eftir er í síðari ræðutíma mínum, en þessu skal ég reyna að hraða eftir mætti. --- Sem dæmi er nefnt að fyrst árið 1986 hafi tekist að ná sölusamningi við fyrirtækið Tengelmann eftir margra ára tilraunir. Þetta fyrirtæki hafi nú ákveðið að stöðva kaup á íslensku lagmeti. Nú sé til í landinu fullunnin og frágengin vara, rækja og kavíar, að verðmæti 45 millj. kr. sem átti að fara til þessa fyrirtækis. Ekki er talið unnt að selja þessa vöru til annarra fyrirtækja eins og nú horfir. Verksmiðjurnar sem framleiddu þessa vörur eru Hik hf. á Húsavík, Pólstjarnan á Dalvík, sem nú hefur lokað, K. Jónsson og Co. á Akureyri, niðursuðuverksmiðja Böðvars Sveinbjarnarsonar á Ísafirði, Arctic hf. á Akureyri og ORA hf. í Kópavogi. Þá segir orðrétt: ,,Öll þessi fyrirtæki hafa orðið fyrir fjárhagslegu tjóni vegna þessa máls. Tjónið í framtíðinni gæti hins vegar orðið langtum meira og þá ekki aðeins í Þýskalandi heldur einnig á öðrum mörkuðum.`` Í Fiskifréttum, 25. október, lýsa fiskvinnslumenn áhyggjum sínum. Ég ætla ekki að rekja þær. Það er nokkuð langt mál og vil ég ekki lengja ræðu mína með því. Þetta eru Jón Páll Halldórsson, framkvæmdastjóri Norðurtangans, og Vilhelm Þorsteinsson, framkvæmdastjóri Útgerðarfélags Akureyringa, ásamt Finnboga Jónssyni, framkvæmdastjóra Síldarvinnslunnar í Neskaupstað. Virðulegi forseti. Ég get ekki látið hjá líða að gera að umræðuefni þann málflutning sem heyrst hefur, að við getum einfaldlega hætt að selja fiskafurðir til Evrópu og jafnvel Bandaríkjanna og snúið okkur að nýjum markaði í Asíu, einkum í Japan. Þetta er sagt á sama tíma og við erum að undirbúa viðræður við Efnahagsbandalagið um viðskipti okkar við innri markað bandalagsins eftir 1992. Það styrkir varla samningsstöðu okkar þegar ráðamenn hér láta að því liggja að við munum bara snúa okkur til Japana af því að Evrópumenn séu okkur svo vondir. Evrópubandalagið hefur átt í látlausu stríði við Japana og innflutning þeirra til Evrópu, þvingað þá til að draga úr innflutningi með kvótum vegna erfiðrar samkeppnisstöðu evrópskra fyrirtækja við japönsk. Sama gildir raunar um Bandaríkjamarkað. Í öllu frelsinu hafa Bandaríkjamenn nú vaxandi áhyggjur af stöðugt auknum ítökum Japana í bandarísku bankakerfi, kaupum þeirra á bandarískum fyrirtækjum. Í tímaritinu Business Week frá 14. nóv. sl. er því haldið fram að Japanar ætli að nota Bandaríkin sem eins konar bakdyr inn í Evrópu. Þessar tilraunir Japana eru ekki til vinsælda fallnar í Evrópu né í Bandaríkjunum, en í báðum þessum heimsálfum eru áhyggjur ráðamanna vaxandi vegna fjármálalegrar útþenslu og áhrifa Japana. Íslenskir ráðamenn ættu að huga að þessari staðreynd áður en þeir hvetja til þess að við berum öll okkar egg í einni körfu, gefum hinum sígilda markaði okkar langt nef og leitum á vit Japana sem þegar hafa gert talsvert vart við sig hér á landi. Virðulegi forseti. Ég er alveg að ljúka máli mínu. Það væri vel þess virði að stikla á stóru um starfsemi náttúruverndarsamtaka á borð við grænfriðunga. Samkvæmt skoðanakönnunum njóta þessi samtök stuðnings yfirgnæfandi meiri hluta Vestur-Þjóðverja eða 65%. Sama gildir í fleiri Evrópulöndum. Grænfriðungar hafa komið við sögu í mjög mörgum umhverfisverndarmálum sem snerta okkur beint eða óbeint og gæti ég rakið það í löngu máli og mun gera það síðar. Barátta þeirra nýtur stuðnings og því miður hefur okkur ekki tekist að sannfæra grænfriðunga og önnur umhverfisverndarsamtök um það að okkar vísindaveiðar séu í góðu lagi. Ef einhverjum dettur í hug að miðað við óbreyttar forsendur takist okkur að vinna sigur í baráttunni við þessi samtök þaá tel ég það mikinn misskilning. Nú eigum við að rétta fram sáttarhönd og segja: Vegna þess að miklar áhyggjur hafa komið fram hjá umhverfisverndarmönnum víða um heim um að við Íslendingar stefnum hvalastofnum í útrýmingarhættu með vísindaveiðum viljum við sem fyrr sýna verndunarsjónarmið okkar í verki og lýsa yfir frestun hvalveiða næsta sumar a.m.k. án þess að afsala okkur nokkrum rétti. Við munum bíða eftir fundi Alþjóðahvalveiðiráðsins í San Diego næsta sumar og lýsa því yfir að við munum hlíta niðurstöðum hans sem og öðrum skynsamlegum niðurstöðum sem byggja á staðreyndum um hvalastofna. Jafnframt eigum við að bjóða umhverfisverndarmönnum til ærlegs samstarfs og kynna málstað okkar. Um þá kynningu hef ég sjálfur margar hugmyndir sem ég gæti lagt á borð nú þegar. Að lokum, virðulegur forseti. Það er öllum ljóst að við getum ekki haldið áfram óbreyttri stefnu. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til hv. atvmn.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Virðulegur forseti. Þetta mál hefur verið rætt hér á Alþingi áður þar sem ég fjallaði um það í allítarlegu máli og sé því ekki ástæðu til að fjalla um það í löngu máli hér, enda hefur flest af því sem kom fram í ræðu hv. þm. Árna Gunnarssonar verið rætt hér áður og andsvör við því. Ég vildi aðeins gera það að umtalsefni sem hann sagði að það hefði á engan hátt verið reynt að hafa samstarf við umhverfisverndarsamtök. Það er ekki rétt. Þeim var strax í upphafi kynnt þessi áætlun og var farið yfir hana með þeim. Þeir hafa hins vegar aldrei viljað hlusta á rök í þessu máli, því miður. Og þegar hv. þingmaður talar um það að nú eigi að rétta fram sáttarhönd gagnvart þessum aðilum fjallar það væntanlega um það að fallast á allt sem þeir segja, hvort sem það er rétt eða rangt, og taka undir allan þeirra málflutning. Það hefur verið reynt að tala við þessa aðila. Þeir hafa fengið margvísleg gögn. Það stendur enn til boða og það hefur verið reynt að nálgast þá og það er sjálfsagt að halda áfram að gera það. Ég vil líka gera að umtalsefni annað atriði sem kom fram í máli hv. þm.: Hvers vegna hófust þessar rannsóknir ekki strax? Það var einfaldlega vegna þess, sem hann virðist ekki gera sér nægilega grein fyrir, að það var tvennt sem var ákveðið af Alþjóðahvalveiðiráðinu. Það var í fyrsta lagi að hætta veiðum í atvinnuskyni og í öðru lagi að stórauka rannsóknir. Við Íslendingar tókum þessa samþykkt alvarlega þótt vitað sé að sjónarmið þeirra sem hann talar hér fyrst og fremst fyrir, að því er mér virðist, voru þau að það ætti engin alvara að búa þar að baki, það ættu engar rannsóknir að eiga sér stað. Okkar vísindamenn voru beðnir um slíka rannsóknaáætlun. Það tók alllangan tíma að undirbúa þessa áætlun, jafnframt lagalegur undirbúningur. Það var því um mjög eðlilegan tíma að ræða. Hv. þm. vitnaði í erlendan líffræðing eða vísindamann. Ég minnist þess ekki að þessi vísindamaður hafi unnið í vísindanefnd Alþjóðahvalveiðiráðsins, a.m.k. koma hans sjónarmið ekki fram í þeirri skýrslu. Og að því er vísndamenn varðar vitna ég fyrst og fremst til vísindamanna á þeim vettvangi. Ég hef heldur ekki orðið var við það að margir þeirra líffræðinga sem hann vitnaði til hafi lagt sig sérstaklega fram um það að kynna sér þessa áætlun. Við hljótum fyrst og fremst að treysta á þá vísindamenn sem sérstaklega hafa unnið að þessu máli. Hv. þm. vitnaði til þess að við hljótum að vinna í samræmi við niðurstöðu Alþjóðahvalveiðiráðsins. Við höfum gert það. Við förum eftir samþykktum Alþjóðahvalveiðiráðsins. Við förum eftir stofnskrá Alþjóðahvalveiðiráðsins. Við förum hins vegar ekki eftir öllum tilmælum sem koma frá Alþjóðahvalveiðiráðinu. Það verður að gera greinarmun á því. Þó hefur það verið svo að við a.m.k. teljum, þó að aðrir segi að svo sé ekki, að við höfum farið eftir ályktunartillögu Alþjóðahvalveiðiráðsins frá 1986 og 1988, en við teljum hins vegar ályktunartillöguna frá 1987 vera ólöglega, í andstöðu við stofnskrá og samþykktir ráðsins og höfum haldið um það langt mál og lagt fram um það langar greinargerðir. Og við munum ekki fara eftir ályktunartillögum sem við teljum ólöglegar. Það veit ég að hv. þm. skilur. Ég vil að öðru leyti vitna til þess sem ég hef áður sagt í þessu máli. Ég tel að það sé ekki þess eðlis að hægt sé að reikna það út í debet og kredit eins og mér fannst hv. þm. vera að gera hér með ýmsum tölum. Þetta er ekkert bókhaldsmál. Og ég er ósammála flestu af því sem hann sagði hér. Það vantaði að sjálfsögðu þær röksemdir inn í það mál sem hafa verið settar fram af okkar vísindamönnum. Hann dró hér upp einhliða mynd af málinu. Ég vitna hins vegar til þess sem ég hef áður sagt hér á Alþingi og skal ekki þreyta þingheim með því að endurtaka það.

Flm. (Árni Gunnarsson) Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir þau orð sem hann lét falla hér. Hann sagði að ég kæmi fram sem einhver sérstakur sendimaður umhverfisverndarmanna sem er auðvitað alrangt. Mitt sjónarmið í þessu máli er fyrst og fremst að reyna að koma í veg fyrir það stórfellda viðskiptalega tjón sem við eigum eftir að verða fyrir vegna aðgerða grænfriðunga og af því tilefni er þessi tillaga lögð hér fram. Menn mega ekki meta það svo, þó að ég taki upp hanskann að einhverju leyti fyrir þá menn sem hér á þingi og víðar hafa verið kallaðir hermdarverkamenn en vinna einhver merkustu umhverfisverndarstörf í Evrópu sem um getur um þessar mundir, að ég taki upp hanskann fyrir þá og komi málstað þeirra að einhverju leyti á framfæri hér. Ég vil benda á það, mér láðist að geta þess í upphafsræðu minni, að nú hefur það gerst að Samband ísl. samvinnufélaga, sjávarútvegsdeild, hefur sent hv. sjútvn. Nd. umsögn um það frv. um hvalveiðibann sem hér hefur verið lagt fram þar sem kemur skýrt fram að Samband ísl. samvinnufélaga hefur lagt til að þessum vísindaveiðum verði að vísu haldið áfram en án þess að drepa hvali. Þetta er það viðhorf sem ríkir hjá þeim mönnum sem þurfa að koma sínum varningi á framfæri í þeirri hörðu samkeppni sem á sér stað, bæði í Evrópu og á Bandaríkjunum, og ég vara eindregið við því, og það skulu verða mín lokaorð til að lengja ekki þessa umræðu vegna þess hve löng hún var út af frv. sem lagt var fram, að þeir menn sem þybbast við að taka á þessu máli af alvöru skulu þá bera ábyrgðina á því hvað gerist ef þetta mál hefur þann framgang sem nú virðist ætla að verða. Og ég hef miklar áhyggjur af því að aðgerðir þær, sem umhverfisverndarmenn hafa þegar boðað og hafa stofnað til og munu halda áfram á þessu ári og á næsta ári, eigi að öllu óbreyttu, ef við ekki tökum í taumana að einhverju leyti, eftir að skaða viðskipti okkar við umheiminn mjög verulega. Hæstv. sjútvrh. sagði að það væri ekki hægt að reikna þetta mál út í debet og kredit. Auðvitað er það alveg hárrétt. Það hefur engum manni dottið í hug að gera það. En ég held að það áfall sem ímynd okkar og orðstír erlendis hefur orðið fyrir af þessu máli verði að fara á debetreikning og ég hygg að við munum kannski eiga duggulítið erfitt með að bæta upp þann skaða sem þegar er orðinn. Virðulegi forseti. Ég mun ekki lengja þessa umræðu meira en orðið er nema sérstök ástæða gefist til hér á eftir og lýk máli mínu.

Jón Sæmundur Sigurjónsson Virðulegi forseti. Sú till. til þál., sem hér liggur fyrir, flutt af hv. 3. þm. Norðurl. e., um endurskoðun á hvalveiðistefnu Íslendinga er flutt, eftir því sem ég best veit eftir löng samtöl við flm., af djúpstæðum áhyggjum af því hvernig komið er í þessum málum. Hún er flutt af fullri alvöru og umhyggju fyrir hagsmunum Íslendinga og hún er ekki flutt af neinum talsmanni grænfriðunga. Það veit ég eftir löng samtöl við flm. tillögunnar. Það þýðir hins vegar ekki að við séum sammála að öllu leyti hvernig á að halda á þessu máli. Flm. sagði m.a. að tillagan væri flutt vegna skemmdarverka Greenpeace á efnahag Íslendinga og það er alveg hárrétt athugað. Auðvitað eru það skemmdarverk sem Greenpeace hefur í frammi og það eru skemmdarverkamenn gagnvart okkar efnahag sem þar eru að starfi. Það má segja um önnur umhverfissamtök eins og Sea Shepherd, sem Greenpeace-menn sögðu hér um árið að þeir vildu ekkert hafa með að gera vegna þess að þar væru skemmdarverkamenn að starfi, að það sem þeir höfðu í frammi með því að sökkva tveimur hvalveiðibátum og rusla til í hvalveiðistöðinni hér um árið hafi nánast verið prakkarastrik miðað við það sem Greenpeace-menn ætlast fyrir þessa dagana. Þeir ætla sér beinlínis að stefna atvinnu fjölda fólks á Íslandi í hættu. Það gerðu Sea Shepherd-menn ekki í raun og veru. Þeir ætla sér að þrengja þannig að efnahag okkar Íslendinga að við eigum ekki að sjá okkur annað fært en láta undan í máli þar sem mér virðist augljóst að öll rök séu okkar megin. Flm. sagði einnig réttilega að hvalveiðar hefðu enga efnahagslega þýðingu fyrir okkur Íslendinga. Þetta sannar enn og aftur að hann er enginn talsmaður grænfriðunga því að það eru einmitt rök grænfriðunga að hvalveiðar séu stundaðar á Íslandi af gróðafíkn, vísindaveiðar okkar séu einungis feluleikur fyrir atvinnuveiðar vegna þess að hvalveiðar skipti okkur efnahagslega svo miklu máli. Þá vill flm. einnig stöðva þann gegndarlausa áróður sem Greenpeace-menn hafa í frammi og ég held að sé rétt að það verði gert, en um leið fullyrðir hann að við séum búnir að tapa þessu áróðursstríði. Það held ég að sé rangt mat á aðstæðum. Við erum ekki búnir að tapa því. Við erum varla byrjaðir að fara í áróðursstríð vegna þess að fram til þessa höfum við varla mætt grænfriðungum í eitt einasta skipti. Okkar málstaður er varla nokkurs staðar kunnur. Það eru einungis grænfriðungar sem hafa getað komið sínum áróðri á framfæri. Við höfum ekki gert það. Við höfum ekki staðið í áróðursstríði. Það er held ég löngu tímabært að við förum að láta menn vita af því hver okkar afstaða er í þessum málum, hvers vegna við höfum gripið til vísindaveiða á hvölum og hvers vegna afstaða Íslands er á þann hátt í þessu máli, jafnvel þó að þessar veiðar hafi um þessar mundir enga beina efnahagslega þýðingu fyrir Íslendinga. Það vill svo til að áróður grænfriðunga er á þann veg að þeir þurfa að grípa til þess a.m.k. að hagræða sannleikanum, ef ekki að hafa í frammi hrein ósannindi gagnvart okkur. Þannig segja þeir og halda fram blákalt að allir hvalir séu í útrýmingarhættu og vísindaveiðar okkar Íslendinga stuðli beinlínis að því að hvölum verði útrýmt. Þeir gera ekkert með þær talningar sem farið hafa fram á hvalastofnunum sem leiddu í ljós að af þeim þremur tegundum sem um er að ræða, þ.e. hrefnu, sandreyði og langreyði, séu til a.m.k. 30 þúsund dýr sem talin hafa verið syndandi í höfunum í kringum Ísland. Þeir gera ekkert með það þó að við tökum einungis 78 dýr úr þessum stofnum, halda því jafnframt blákalt fram að stofnarnir séu í hættu, 30 þúsund dýr, meðan við veiðum 78 þar úr. Þeir gera ekkert með það að einungis eitt ár er eftir af okkar vísindaveiðum. Við eigum einungis eftir að taka 78 dýr. Af áróðrinum mætti halda, og það halda t.d. Þjóðverjar sem hlusta á þennan áróður, að við stundum gegndarlausar hvalveiðar. Þetta er gefið í skyn og þetta er ekki rétt. Þess vegna er það viss galli á þessari þáltill. þegar stungið er upp á að við hættum vísindaveiðum í þrjú ár þegar einungis eitt sumar, einn fjórði, er eftir af okkar vísindaveiðum. Það eru ekki þrjú ár sem liggja fyrir höndum heldur einungis eitt ár. Þá halda grænfriðungar því óspart fram að við Íslendingar séum að brjóta alþjóðalög, alþjóðarétt, og þess vegna séum við svo að segja réttdræpir. Það megi starta á okkur gegndarlausa veiði. Þeirra hermdarverk séu réttlætanleg vegna þess að við séum réttarbrjótar. Og hvernig er sú staða? Jú, við höfum haldið okkur nákvæmlega við sáttmála Alþjóðahvalveiðiráðsins þar sem segir í 8. gr. þess sáttmála að hverri sjálfstæðri þjóð sé í sjálfsvald sett hversu marga hvali sé leyfilegt að taka í vísindaskyni þegar um hvalveiðibann er að ræða. Allar aðrar samþykktir hvalveiðiráðsins hafa farið fram á þeim grundvelli að gefa ráðleggingar við því hvernig ætti að fara að meðan á hvalveiðibanninu stendur. Þetta eru einungis ráðleggingar sem hafa enga lagalega þýðingu í raun og veru. Það er einungis sáttmálinn sem er lagalega bindandi fyrir hverja þjóð fyrir sig, ekki ráðleggingar þó svo þær séu samþykktar af meiri hluta aðildarþjóðanna. En hverjar eru þessar aðildarþjóðir? Þegar við meðtókum þennan sáttmála, alþjóðahvalveiðisáttmálann, voru 17 aðildarþjóðir í ráðinu, þjóðir sem allar höfðu haft með hvalveiðar að gera. Núna eru um 42 þjóðir í ráðinu. Þetta eru þjóðir eins og Sviss, eins og Mónakó, eins og smáþjóðir í Karabíska hafinu sem varla nokkurn tíma hafa nálægt hvalveiðum komið. Þessar þjóðir eru að segja okkur fyrir um hvernig við eigum að haga okkar hvalveiðum og þessar þjóðir eru að gefa ráðleggingar. Eftir þessum þjóðum eigum við að fara. Þetta er að mínu mati út í hött. Ég vil aðeins koma inn á frekari rök þeirra grænfriðunga sem þeir halda fram í bæklingum sínum sem þeir dreifa á torgum í Þýskalandi þessa dagana. Þeir segja að við séum með þessar vísindaveiðar í gróðaskyni. Sannanir? Jú, 49% kjötsins sem við öflum lendir í fínum kjötbúðum í Japan, kjöt af 35 hvölum svo að segja. Ég held að hver maður ætti að sjá í hendi sér að það er ekki hægt að halda uppi neinum iðnaði vegna kjötsölu af 35 hvölum. Það fellur um sjálft sig. En þetta dugar til þess að fjármagna hið vísindalega prógramm þannig að prógrammið beri sig sjálft. Þá er það einnig rangt að vísindaveiðarnar séu feluleikur fyrir atvinnuveiðar. Þær eru það ekki. Þær byggjast á alvarlegri starfsemi tíu líffræðinga sem leggja sinn metnað í vandaða vinnu við þetta prógramm. Hvað varðar áhuga Þjóðverja á hvalveiðum okkar Íslendinga, þá er það rétt sem flm. sagði. Grænfriðungar njóta mikilla vinsælda fyrir hin ýmsu störf að umhverfisverndarmálum. Þar á hvalveiðimálið ekki nokkurn hlut. Grænfriðungar höfðu stórátak í frammi sl. laugardag. Þeir komu fram í 79 borgum Þýskalands og dreifðu áróðri. Samkvæmt fréttum af árangri þeirra höfðu þeir safnað um 19 þúsund undirskriftum þar sem mótmælt var hvalveiðum okkar Íslendinga. Það geta verið margar undirskriftir á Íslandi, en þessi söfnun fór fram í 59 borgum Þýskalands. Þeir hafa sem sagt safnað um það bil 300 undirskriftum í borgum eins og Hamborg sem telja 2 1 / 2 milljón, borgum eins og Bonn sem telja 300 þús. o.s.frv. Þannig má útskýra þau læti sem urðu í gær þegar grænfriðungar stilltu sér upp fyrir framan verslanir og meinuðu fólki inngöngu. Það var auðvitað vegna þess að þeir álíta sjálfir að átak þeirra sl. laugardag hafi verið mikil mistök og hafi ekki verið þeim til framdráttar. Þeir treysta sem sagt ekki á að þeirra áróður hafi komist áfram til þýskra neytenda, að þýski neytandinn megi hafa sjálfstætt val um það hvort hann velur íslenskar vörur eða ekki. Þeir telja ofbeldi hið eina sem kemur til greina til að koma í veg fyrir að Þjóðverjar kaupi íslenskar vörur. Þeir treysta ekki á að þeir geti haft áhrif á þýska neytendur. 19 þúsund undirskriftir náðust og það er sagt að 3000 manns hafi tekið þátt í þessu átaki frá grænfriðungum. Það vill segja að 16 þúsund manns hafa komið þar að auki. Þetta er varla dropi í hafið. Það er ekki nema helmingur þeirrar tölu sem við segjum að sé til af hinum þremur tegundum hvala sem synda í kringum Ísland sem við viljum veiða úr í framtíðinni. Ef 16 þúsund er mikill sigur eru 30 þúsund hvalir í kringum Ísland enn þá meiri sigur og ekki er hægt að segja að þeir séu í neinni hættu. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum ekki að láta kúga okkur til hlýðni jafnvel þótt nokkrir grænfriðungar standi fyrir framan verslanir í Þýskalandi og varni því að við getum selt okkar rækjur. Við eigum að þola áföll í þessu máli. Þau eru tímabundin. En kúgun kemur ekki til greina.

Kristín Halldórsdóttir Virðulegi forseti. Þegar frv. tveggja hv. þm. Borgfl. um hvalveiðibann var til umræðu fyrir fáeinum vikum lýsti ég afstöðu minni til þessara mála í nokkuð ítarlegri ræðu og sé ekki ástæðu til að hafa mörg orð um þá afstöðu nú. Ég vil þó ítreka áhyggjur vegna stefnu stjórnvalda sem ég tel að hafi spillt verulega fyrir lífsnauðsynlegu samstarfi við aðrar þjóðir um víðtæka umhverfisvernd. Það er mín skoðun að Íslendingar hafi verið á vægast sagt hálum brautum með hinar svokölluðu hvalveiðar í vísindaskyni og hafi sýnt háskalega þrjósku og óbilgirni í þessum málum. Íslensk stjórnvöld hafa stöðugt haldið fram rétti sínum, en Alþjóðahvalveiðiráðið hefur ítrekað gert athugasemdir við hvalveiðarnar og haft miklar efasemdir um að þær væru fyrst og fremst í vísindaskyni. Hv. síðasti ræðumaður gerði töluvert úr því að í þessum veiðum væri einungis um 70--80 dýr á ári að ræða, það væri allt og sumt, og það er satt. En áætlunin hljóðaði í upphafi upp á miklu fleiri dýr. Það hefur sannarlega verið bakkað í málinu. Og við skulum ekki gleyma því að markmiðið með þessari vísindaáætlun er undirbúningur að áframhaldandi veiðum og vegna forsögu okkar, sem er lítt til sóma, er okkur ekki treyst. Það er mergurinn málsins. Það er að sönnu ekkert auðvelt fyrir leikmenn að átta sig á því hvort hér hefur verið um vísindaáætlun að ræða eða ekki, enda hefur vísindamenn sjálfa greint á um það. Íslenskir andmælendur og efasemdarmenn hafa þó ekki verið ýkja háværir af þeirri einföldu ástæðu að menn hafa í lengstu lög viljað forðast átök sem gætu skaðað úthafið og vonað að stjórnvöld kæmu sér skammlaust út úr þessu vandræðamáli. Því miður óttast nú margir, og vil ég taka undir það með hv. flm., að meira en lítill skaði sé skeður og það verði þrautin þyngri að vinna aftur upp það traust sem hefur tapast meðal annarra þjóða vegna þessa máls. Þetta vildi ég aðeins ítreka við umræðu um þessa tillögu sem ég tel ákaflega varlega orðaða og flestir alþm. ættu að geta verið sammála meginefni hennar.

Eiður Guðnason Virðulegi forseti. Þar sem í hv. Nd. hefur þegar verið rætt um frv. sem gengur mjög í sömu átt og þessi tillaga, eða gefur alla vega tilefni til sams konar umræðna, hafa allmargir þingmenn þegar haft tækifæri til að tjá sig ítarlega um málið, en við sem erum svo lánsamir að sitja í hv. Ed. höfum ekki haft tækifæri til þess fyrr en núna. Þess vegna vildi ég hafa um þetta nokkur orð. Þessi tillaga felur í sér að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að hefja þegar í stað endurskoðun á hvalveiðistefnunni og flm. gefur sér til hvers sú endurskoðun eigi að leiða, þ.e. að vísindahvalveiðar verði stöðvaðar um a.m.k. þriggja ára skeið. Nú hygg ég að það hafi komið fram í þessum umræðum að það er aðeins eitt ár eftir af þessari vísindaveiðiáætlun eins og hún er nú hugsuð þannig að mér finnst tillagan ekki í fullu samræmi við þann veruleika sem við stöndum andspænis. Mér finnst það líka vera ljóður á ráði þessarar tillögu, ef þannig má að orði kveða, að hér er verið að tala um að stöðva mikilvæga leit að þekkingu sem við höfum beitt okkur fyrir og haft frumkvæði um meðal þjóða. Ég held að þeim vísindamönnum sem gerst til þekkja beri saman um að þessar mjög svo takmörkuðu vísindaveiðar hafi þegar skilað ómetanlegum gögnum á ýmsum sviðum líffræði og sjávarlíffræði sem raunar er hvergi nærri lokið við að vinna úr og áreiðanlega eiga eftir að færa vitneskju okkar töluvert lengra fram á við, auka hana og efla og leiða til ýmissa hluta sem við ekki sjáum fyrir í dag. Slíkt er nú eðli vísindarannsókna og þekkingarleitar. Þess vegna finnst mér miður að hér skuli flutt tillaga um að stöðva þessa þekkingarleit. Það er staðreynd að margra þeirra upplýsinga sem fást með veiðum á hvölum verður ekki aflað með öðrum hætti, vísindamenn mæla því ekki mót. Hér hefur verið vitnað til ályktunar 20 líffræðinga sem starfa að ég hygg við Háskóla Íslands. Ég minnist þess ekki að sá ágæti hópur hafi nokkurn tíma ályktað jákvætt um eitt eða neitt sem gert hefur verið á vegum Hafrannsóknastofnunar, ég minnist þess ekki, og má það þó vel vera. Það er rétt, sem hér hefur fram komið, að þessar takmörkuðu vísindaveiðar hafa valdið okkur ýmsum óþægindum. Það er alveg rétt. Mín skoðun er sú að ef hér verður slegið undan og nú verður gefist upp og sagt: Við skulum ganga að öllu óskum og kröfum svonefndra grænfriðunga, þá fyrst muni okkar vandræði byrja. Samtökin sem kenna sig við hinn græna lit og frið, grænfriðungar, hafa vissulega gert mjög margt lofsvert, einkum í baráttunni gegn mengun. Þau hafa gert mjög margt lofsvert og það er ástæða til að meta það og virða. Þar eigum við sameiginlegra hagsmuna að gæta. En við getum ekki, við megum ekki og við eigum ekki að taka undir með þessum samtökum þegar þau afflytja okkar málstað, þegar þau breiða út um íslensku þjóðina og Íslendinga ósannindi, rangar fullyrðingar, óhróður og lygi. Slíku hljótum við að berjast gegn, slíku hljótum við að andmæla og slíku eigum við auðvitað aldrei að kyngja. Þessi samtök halda því m.a. fram að við förum ekki að alþjóðalögum og samþykktum. Þetta er rangt. Þetta hefur verið margsinnis hrakið, margsinnis bent á. Þetta er rangt! Þessi samtök kunna því miður hvorki að umgangast sannleikann né staðreyndir þegar hvalveiðar eru annars vegar og þar er farið með óhróður og ósannindi um okkur og okkar mál. Það er svo aftur annað mál að ég er þeirrar skoðunar að það hafi ekki verið gert nægilega mikið af því og ekki nægilega öfluglega gert fyrr en núna síðustu missirin kannski að mótmæla þessum málflutningi, að gera gangskör að því að koma okkar sjónarmiðum á framfæri. Ég veit að það er ekkert auðvelt, en ég er samt þeirrar skoðunar að þar hefði þurft að gera meira. Mér finnst það og hefur lengi fundist, allar götur síðan 1983, áhyggjuefni hvað þessi samtök, og þá er ég ekki bara að tala um grænfriðunga heldur ýmis önnur samtök og sumt öfgasamtök á þessum vettvangi, hafa átt greiðan aðgang að íslenskum fjölmiðlum. Það virðast liggja beinar línur milli talsmanna þessara samtaka og íslenskra fjölmiðla. Þetta kom mjög vel í ljós 1983 þegar Ríkisútvarpið hafði sérstakan fréttamann í Bandaríkjunum og í hverjum fréttatíma kvölds og morgna voru fluttar fréttir af viðbrögðum talsmanna grænfriðunga og fleiri samtaka í Bandaríkjunum og svo var látið í veðri vaka sem bandaríska þjóðin stæði í rauninni á öndinni yfir þessum málum. Staðreyndin var sú að það var mjög lítið um þessi mál fjallað í bandarískum fjölmiðlum og fólk sem þar var á ferð um þetta leyti vissi nánast ekki af því og þegar bandarískir fiskkaupendur komu hingað þetta sama ár, einir 25 eða 30, og var ekið með þá í langferðabíl um Skúlagötuna og leiðsögumaðurinn benti þeim á hvalbát sem var að sigla út úr höfninni, þetta var undir vorið, og sagði: Þarna er nú einn af þessum hvalbátum sem lætin hafa verið út af, þá urðu þeir eitt spurningarmerki og sögðu: Hvaða læti? Við höfum fengið ranga mynd af því sem hefur verið að gerast þarna úti og þessi samtök hafa átt ótrúlega greiða leið að fréttamönnum og ýmsum fleiri áhrifamiklum einstaklingum í þessu þjóðfélagi. Við skulum nefnilega hafa í huga að gildi þessara aðgerða er ekki fyrst og fremst fólgið í því að þær fari fram, heldur að þeim upplýsingum að þær hafi farið fram sé komið á framfæri við okkur til þess að skjóta okkur skelk í bringu. Þetta finnst mér vera áhyggjuefni. Það er ekki fréttaefni í Bandaríkjunum, í 6--7 millj. manna borg eins og Fíladelfíu, þó að 30 manns komi þar á fund. En það verður hins vegar fyrsta frétt í ljósvakamiðlunum hér. Það er engin frétt. Ég held að við þurfum að hafa áhyggjur af því hvað gerist næst. Talsmenn þessara samtaka hafa lýst því yfir að þeir muni ekki endilega láta staðar numið þótt hvalveiðum linni. Hvað kann að koma næst? Selveiðar? Síldveiðar? Síldin er mikilvæg fæða fyrir suma hvali, eins og háhyrninga. Einu sinni --- og það er ekki gamansaga --- var íslenskur loðnumjölsframleiðandi beðinn um staðfestingu á því, það er alkunn saga, að loðnan, sem mjölið hafði verið unnið úr, hefði ekki verið tekin frá hvölum. Við vitum ekkert hvar það endar ef undanlátsseminni verður beitt og hörfað við fyrsta mótlæti og hlaupið til baka. Það getur vel verið að við þurfum að lúta í lægra haldi. En við eigum ekki að gefast upp strax, um leið og á móti blæs. Það er ekki líkt þessari þjóð. Við höfum staðið af okkur annað eins og menn eiga ekki að vera hræddir og ekki fara með veggjum og hlaupa í felur um leið og á okkur er blásið. Við eigum að halda okkar reisn og við eigum að ljúka því vísindalega verki sem við höfum hafið. Við eigum að kynna árangur þess og síðan eigum við að berjast fyrir því innan ramma laga og réttar, eins og við höfum gert til þessa, að við getum haldið áfram að nýta þennan stofn í hafinu eins og aðra stofna í sjávarlífríkinu hér í kring.

Alexander Stefánsson Virðulegi forseti. Ég hef nú látið þessar umræður fara fram hjá mér á þessum fundi, en ég get ekki látið hjá líða að taka aðeins til máls um þessa þáltill. þó lagafrv. komi hins vegar fyrir sjútvn. þar sem ég á sæti. Ég vil taka sérstaklega undir þau rök sem komu hér fram hjá hv. 5. þm. Norðurl. v. Mér fannst hann taka á einfaldan hátt skýrt á þessu máli í hnotskurn miðað við það ástand sem í raun og veru er á erlendum vettvangi. Ég get sagt það strax að þegar hér var tekin ákvörðun á hv. Alþingi um bann við hvalveiðum á sínum tíma var ég andvígur þeirri afgreiðslu sem hér fór fram og greiddi atkvæði gegn því. Ég þarf ekki að rökstyðja það eða endurtaka það hér. Ég taldi að við Íslendingar ættum að ráða okkar málum sjálfir, en við ættum að leggja fyrst og fremst áherslu á auknar rannsóknir á þessu sviði og átta okkur á því og hafa forustu um það meðal þjóða hvernig raunverulegt ástand væri í sambandi við þennan hvalastofn miðað við þær hóflegu veiðar sem Ísland hafði stundað árum saman. Ég er andvígur þessari þáltill. og vísa til þess, sem raunverulega er kjarni málsins, að eftir þá ákvörðun sem Alþingi Íslendinga tók á sínum tíma hefur verið unnið að þessum rannsóknarveiðum í samræmi við samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins og liggur alveg ljóst fyrir að við erum að slá botninn í þessar vísindaveiðar. Þær eiga að endurskoðast eftir eitt ár, árið 1990, og þá verður ljóst hvaða stefnu Alþjóðahvalveiðiráðið tekur og hvaða stefnu við Íslendingar komum til með að berjast fyrir. Ég tel að þau rök sem hér hafa komið fram hjá fyrri ræðumönnun og raunar fyrr í þessum umræðum öllum séu nægjanlega sterk fyrir okkur að þessu leyti til. Ég tel að svona tillöguflutningur, bæði að því er varðar þáltill. og eins lagafrv. sem var lagt fram í hv. Nd., sé á vissan hátt skaði, það sé í raun og veru vantraust á okkar ágætu vísindamenn sem njóta sívaxandi álits á alþjóðavettvangi. Við getum glaðst yfir því í leiðinni að þeir hafa fengið sérstaka viðurkenningu fyrir sín miklu störf þannig að um leið hefur Ísland fengið viðurkenningu fyrir að vera viss brautryðjandi á þessu sviði meðal þjóða, enda er það mikilvægt fyrir okkur sem erum fyrst og fremst fiskveiðiþjóð og eigum allt undir því komið að halda skynsamlega á þessum málum fyrir hvaða fiskistofn sem er og hvaða afurð sem er í hafinu sem við þurfum að nýta á skynsamlegan hátt og er um leið undirstaða undir okkar þjóðfélagsbyggingu í nútíð og framtíð. Ég tel þess vegna að þessi tillöguflutningur sé nokkurt vantraust og ég vil undirstrika mikilvægi vísinda á þessu sviði sem eins og ég áður sagði leggur grunn að viðurkenningu fyrir vissum mikilvægum þætti í okkar uppbyggingu atvinnulega séð. Ég hef ekki látið fara frá mér neitt í sambandi við þann áróður sem viðgengst á erlendum vettvangi. Ég tel hann að vissu marki vera tískufyrirbrigði sem gengur yfir. Það eru viss samtök sem geta unnið ágæt störf að ýmsum mikilvægum málum, eins og landvernd, mengunarvarnir og allt sem því fylgir, en ég tel að þarna sé um ósvífinn áróður að ræða og þarna fari öfgamennirnir fylktu liði jafnvel í óþökk þeirra aðalmanna sem stýra þessum samtökum á vissan hátt gagnvart þjóðum. Við höfum dæmið um Grænlendinga, en þessi samtök lögðu mikilvæga atvinnugrein hjá Grænlendingum í rúst fyrir ósvífinn áróður í máli sem þeir höfðu ekki einu sinni haft fyrir því að kynna sér hvernig var í pottinn búið í raun og veru. Ég vil leggja mikla áherslu á að miðað við þessar aðstæður verði kappkostað að auka kynningu á okkar málstað í þessu máli og að hefja gagnáróður gegn því sem fram hefur komið á erlendum vettvangi. Þó að við séum fátækir og smáir er öruggt að málstaður okkar er svo góður og skýr að það er tiltölulega auðvelt að koma mótáróðri í gang. Það sýnir ljóslega sú sendiferð sem er nýafstaðin til Þýskalands. Hún bar strax jákvæðan árangur. Ég er ekki í neinum vafa um að það er hægt að ná árangri að þessu leyti til. En ég vil segja að lokum að ég vil alls ekki að það sé gefið eftir í þessu máli miðað við þáltill. sem hér er. Hún mundi gera okkur ógagn. Hún grípur inn í atburðarásina sem er rétt að verða lokið, rannsóknastarfið sem tekur enda á næsta ári. Ég legg áherslu á að það verði hvergi hvikað í þessu máli.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Sú till. til þál. sem hér liggur frammi um endurskoðun á hvalveiðistefnu Íslendinga frá hv. 3. þm. Norðurl. e. er í meginstefnu samhljóma því lagafrv. sem ég hef flutt í Nd. Við erum sammála um meginlínuna í þessum málum vegna þess að við gerum okkur grein fyrir því að þessi mál eru að okkar mati komin í óefni. Hvernig hefur verið haldið á þessum málum er saga út af fyrir sig sem ekki verður svo auðveldlega rakin hér, en það er alveg ljóst að við erum ekki að berjast við opinbera aðila, ekki við ríkisstjórnir. Við erum að berjast við fólkið í hinum frjálsu löndum, frjáls félagasamtök og frjálst fólk sem hefur skoðanir. Þetta fólk hefur miklu meiri áhrif en menn vilja vera láta hér og þau fara vaxandi. Áhrifin af þessu höfum við séð undanfarna mánuði í auknum áróðri gegn okkur með þeim afleiðingum að margir af okkar samningum um sölu á fiskafurðum hafa gengið til baka eða við höfum átt í erfiðleikum af þeim sökum. Þá er athyglisverð sú skoðun, sem hér hefur komið fram, að jafnvel hafi þetta haft áhrif til lækkunar á fiskverði á erlendum mörkuðum og ég gæti vel trúað að svo sé. Það er því alveg ljóst að við höfum þegar tapað jafnvel hundruð milljóna á þessari stífni okkar og ekki verður öllu lengur gengið þessa braut. Í Frosti, 6. tbl. 3. árgangi 1988, segir svo, með leyfi forseta: ,,,,Stöðvum hvalveiðar strax``, segir Benedikt Guðmundsson í Hamborg.`` Svo er tekin upp bein tilvitnun í hann: ,,,,Áhrif hvalamálsins eru ekki komin fram enn þá. Við höfum aldrei selt meira en á þessu ári. Salan í ár er þegar orðin jafnmikil og allt árið í fyrra``, sagði Benedikt Guðmundsson, framkvæmdastjóri VIK í Hamborg, um áhrif hvalamálsins á sölu íslenskra sjávarafurða í Þýskalandi. Síðan er vitnað til hans aftur og segir þar: ,,Forráðamenn Nordsee, sem rekur um 150 veitingahús víðs vegar á Þýskalandi, hafa tilkynnt okkur að þeir muni ekki kaupa af okkur frystan fisk vegna þvingana frá Greenpeace, en hvað þau gera svo veit ég ekki. Það hafa verið nokkurra daga mótmælaaðgerðir við a.m.k. tvo veitingastaði Nordsee og þær verða fleiri. Vonandi tekst að ljúka hvalveiðirannsóknum án þess að um frekari hvalveiðar verði að ræða nk. sumar. Við eigum á hættu að fleiri fyrirtæki hætti viðskiptum við Ísland vegna þess að þar eru mikil verðmæti í húfi, mun mikilvægari en hvalveiðar.`` Þetta segir í stuttu máli hver eru viðhorf fjölda manna sem eru úti á akrinum, eru að selja okkar afurðir og hafa fylgst með þessum málum. Til okkar í sjútvn. Nd. hafa komið umsagnir um þetta mál og segir svo í bréfi Verslunarráðs Íslands frá 22. nóv. 1986, með leyfi forseta: ,,Alþingi og ríkisstjórn hafa þegar markað ákveðna stefnu varðandi hvalveiðar í fiskveiðilögsögu Íslands. Hana á að endurskoða frá grunni eftir eitt ár þegar núverandi veiðum í vísindaskyni lýkur. Þar að auki er ljóst að Alþjóðahvalveiðiráðið mun endurskoða sína stefnu árið 1990 þegar bann þess við hvalveiðum í atvinnuskyni rennur út. Í samræmi við stefnumótun Alþingis er framkvæmd vísindaveiða í höndum framkvæmdarvaldsins. Það er því hlutverk ríkisstjórnar að framfylgja veiðum með hliðsjón af þjóðarhag. Ekki verður séð að önnur skipan mála sé eða hafi verið skynsamlegri. Í framhaldi af framansögðu er ekki hægt að mæla með að Alþingi samþykki umrætt frv. til laga um hvalveiðibann. Verslunarráð Íslands vill nota þetta tækifæri til að undirstrika þá skoðun að margs þarf að gæta þegar reynt er að framfylgja hvalveiðum og móta hvalveiðistefnu með hliðsjón af þjóðarhag. Teldi ráðið það vel til fundið ef ríkisstjórn eða sjútvrn. beitti sér fyrir úttekt og skoðanaskiptum á þjóðarhag í þessu sambandi í víðtækasta skilningi.`` Þetta bréf frá Verslunarráði Íslands sýnir að Verslunarráðið er tvístígandi. Þeir eru þó einkennilega hallir undir ríkisstjórnina og mætti ætla að ef ríkisstjórn og Alþingi marki stefnu í einhverju máli muni þeir ekki vera á móti þeirri stefnu fyrr en sú stefna fellur úr gildi og á ég nú von á að þetta muni gerast í efnahagsmálum líka. Hins vegar er það að þeir ræða um þjóðarhag og þá koma þeir að því sem þeir raunverulega meina. Þeir eiga við að það séu svo miklir hagsmunir í húfi að það eigi að hætta hvalveiðum með núverandi hætti. Samband ísl. samvinnufélaga, sjávarafurðadeild, sendir nefndinni einnig bréf og þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Við höfum fyrir nokkru síðan komið þeirri skoðun á framfæri við sjútvrh. að ljúka beri rannsóknaráætlun þeirri sem nú er unnið að án þess að veiddir verði fleiri hvalir. Gangi þetta eftir munu niður falla vísindaveiðar sumarið 1989. Mun þá gefast nokkurt hlé til úrvinnslu rannsóknarefnis og óhlutdrægrar skoðunar málsins.`` Ég tel að þetta bréf sé mjög merkilegt. Þar kemur fram að Samband ísl. samvinnufélaga vill hætta vísindaveiðum og styður þá skoðun að við höfum aldrei átt að fara út í vísindaveiðarnar heldur halda okkur við hvalveiðar ef við hefðum ætlað að gera það. Um þessi mál hafði verið fjallað vítt og breitt á þessum fundi. Ég hafði þegar haldið alllanga ræðu í Nd. um þetta og ætla ekki að endurtaka það sérstaklega hér, en það er alveg ljóst að við getum ekki lokað augunum fyrir þeim staðreyndum sem liggja fyrir og við getum ekki haldið áfram hvalveiðum í vísindaskyni með þeim hætti sem við gerum nú. Það er líka ljóst að það er ágreiningur um þessar vísindalegu niðurstöður, ef við viljum ræða það sérstaklega. Ég ætla ekki að gera þetta sérstaklega að umræðuefni hér, en undirstrika að það virðist vera sitt hvað hvort menn vinna undir sjútvrn., í tengslum við það, eða á öðrum stöðum hvað þetta varðar. Hæstv. forseti. Ég fer senn að ljúka máli mínu. Ég vil þó aðeins undirstrika að lokum að sá bæklingur sem sjútvrn. hefur notað til kynningar erlendis, er að vísu kominn með nýtt innlegg væntanlega, er mjög slæm kynning á okkar málum. Eins og ég hef sagt áður hefði verið betra að standa betur að þessum málum frá upphafi. Það er alveg ljóst að við verðum að huga að þessum málum með öðrum hætti en hingað til og sú stífni sem hefur ríkt í þessum málum gengur ekki lengur.

Kristín Halldórsdóttir Virðulegi forseti. Hv. 3. þm. Vesturl. minnti á áskorun 21 líffræðings frá því í júlí á síðasta ári, áskorun til ríkisstjórnar Íslands um að hætta hvalveiðum, en lét um leið þau orð falla að hann minntist þess ekki að frá þessum hópi hefði nokkurn tíma komið nokkuð jákvætt í garð Hafrannsóknastofnunar. Þetta er fullyrðing sem ég get ekki látið hjá líða að mótmæla. Vegna þessara orða hv. þm. vil ég vitna til örfárra orða, fyrst í áskoruninni sem birtist í júlí 1987 og hefst á þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta: ,,Við undirritaðir líffræðingar fögnum auknum rannsóknum á lifandi hvölum hér við land, en skorum jafnframt á ríkisstjórn Íslands að virða tímabundið veiðibann Alþjóðahvalveiðiráðsins, hætta hvalveiðum og kosta rannsóknir á hvalastofnum með öðrum hætti en með ágóða af hvalveiðum.`` Nokkru síðar í sömu áskorun segir svo, með leyfi forseta: ,,Rannsóknir Hafrannsóknastofnunar á lifandi hvölum eru líklegar til að bæta verulega þekkingu á fjölda, útbreiðslu og atferli hvala og gera kleift að meta veiðiþol hvalastofna við landið.`` Síðan birtist greinargerð í ágúst sama ár og í lokaorðum þeirrar greinargerðar segir, með leyfi forseta: ,,Því áliti okkar, sem fram kom í áskorun til ríkisstjórnarinnar, að rangt væri að kenna hvalveiðar Íslendinga við vísindi, var ekki beint til þeirra sem nýta sér dauða hvali til ýmiss konar líffræðilegra rannsókna. Við teljum þær rannsóknir í sjálfu sér hinar merkustu. Það er hins vegar mat okkar að öflun gagna með veiðum skili svo litlum viðbótarupplýsingum um stærð og veiðiþol stofnanna að rangt sé að tala um hvalveiðar í vísindaskyni og notfæra sér þannig undanþáguákvæði í alþjóðasáttmálanum um hvalveiðar.`` Ég vildi aðeins, virðulegi forseti, láta þetta koma fram til leiðréttingar á þessari fullyrðingu.

Guðmundur G. Þórarinsson Hæstv. forseti. Það hlýtur að vekja nokkra athygli hversu hatrömm barátta grænfriðunga er gegn vísindahvalveiðum Íslendinga og það kann að vera að íslenskir fréttamenn eigi verulegan hlut að máli þegar að því kemur. Það hlýtur að vekja athygli hversu hart grænfriðungar berjast gegn hvalveiðum þar sem um er að ræða veiði 70 dýra sem allir hljóta að vera sammála um að hefur engin megináhrif á hvalastofna þegar tekið er tillit til þess að barátta grænfriðunga snýr sáralítið að Japönum, Norðmönnum, Færeyingum eða Sovétmönnum. Í hverju skyldi það leynast að barátta þeirra snýst svo hatrammt gegn Íslendingum? Það skyldi nú ekki liggja að hluta í því að íslenskir fjölmiðlar hafa fjallað um og auglýst starfsemi grænfriðunga meira en líklega nokkrir aðrir fjölmiðlar í heiminum. Á sama tíma og hlutverk grænfriðunga á þessari jörðu er sjálfsagt mjög mikilvægt og áríðandi, á þeim tíma þegar umhverfisvernd er í máli allra manna, á sama tíma og mengun eykst á jörðinni, á sama tíma og verkefni þessara samtaka eykst stöðugt dag frá degi ef þau eiga að sinna sínu hlutverki, þá verja þau meginhluta síns fjár, vinnu og tíma og skipulagi í að berjast gegn Íslendingum sem veiða 70 hvali á ári, verulegum fjármunum og verulegum tíma. Ég kemst ekki hjá því að draga þá ályktun að íslenskir fréttamenn eigi verulegan hlut að máli. Ég er alveg sannfærður um að grænfriðungar hafa góðar fréttir af því sem skeður á Íslandi. Þeir fá fréttir frá sínum stuðningsmönnum hér um umræðuna, hvernig hún er. Og ég er alveg viss um að þeir telja af þeim fréttum sem hér eru stöðugt í sjónvarpi og útvarpi að hér séu þeir að ná verulegum árangri. Þess vegna eigi þeir að beita sér verulega hér. Þess vegna eigi þeir að einhenda sér í það að berjast gegn Íslendingum fram yfir aðrar þjóðir sem hvali veiða. Og ég verð að játa að ég held einmitt að þessi umræða hér á þinginu og tillöguflutningur efli þessa starfsemi þeirra fremur en hitt því að vafalaust fá þeir fréttir af því sem hér skeður. Ég er þeirrar skoðunar og auðvitað vitum við öll að veiði á þessum 70 dýrum hefur enga úrslitaþýðingu á efnahag Íslendinga. En vafalaust eru þær upplýsingar sem með þessum rannsóknum fást mikils virði. Ég held að við hljótum hverju sinni að verða að meta hagsmuni okkar, hvaða hagsmunir eru sterkastir og ríkastir. Og það verðum við að gera sjálfsagt kalt og án mikilla tilfinninga. En ég kemst ekki fram hjá því að ég hygg að Íslendingar hafi sjálfir verið sínir mestu óvinir í þessu máli. Ég hygg að íslenskum fréttamönnum megi þakka eða hallmæla fyrir hvernig málin eru komin. Fréttamat þeirra og stöðugur fréttaflutningur af grænfriðungum og þeirra starfsemi hér á landi hefur vafalaust orðið til þess að efla grænfriðunga í þessari baráttu.

Flm. (Árni Gunnarsson) Virðulegi forseti. Það er einkum vegna orða hv. síðasta ræðumanns sem ég vil koma hér upp og segja nokkur orð. Hann ásakar íslenska fréttamenn hörðum orðum fyrir þeirra starf. Ég held að það sé algerlega rangt og úr lausu lofti gripið hjá honum að umræður í fjölmiðlum séu eitthvert vatn á myllu grænfriðunga. Grænfriðungar gera sínar áætlanir eitt ár fram í tímann þannig að umræður hér munu engu breyta um hvort þeir fara í aðgerðir í Þýskalandi, Frakklandi, Belgíu, Hollandi, Bandaríkjunum og víðar eða ekki, breytir engu um það, ekki nokkrum sköpuðum hlut. Hér var sagt: Þeir snúast gegn okkur Íslendingum. Þeir eru með geypilegar aðgerðir í Japan og gegn Japönum. Þeir komast ekki upp með það hins vegar að vera með aðgerðir í Sovétríkjunum af mjög skiljanlegum ástæðum þannig að þetta er hinn mesti misskilningur. Að lokum þetta, virðulegi forseti: Mér finnst að í þessari umræðu, sem hefur verið bæði hógvær og skynsamleg að flestu leyti, hafi menn misst sjónar á meginþætti þessa máls, þættinum sem við ráðum ekki við sjálfir. Ég sagði í ræðu minni að þetta snerist ekki lengur um samninga á milli stjórnvalda, um samninga við fiskkaupendur. Nú erum við í stríði við almenning. Það stríð hygg ég að verði seint unnið. Mig langar aðeins vegna þeirra ummæla sem hér hafa komið fram að benda á að umhverfisverndarsamtök sem við höfum verið að ræða um hér áttu mestan þátt í því að stöðva kjarnorkutilraunir Frakka í andrúmsloftinu, mestan þátt í því að stöðva losun á geislavirkum úrgangsefnum í írska hafið, að stöðva losun á kemískum efnum í Norðursjó. Þeir börðust hatrammlega gegn brennslu hættulegra efna á Norðursjó þar sem samtökin höfðu fullan sigur. Þeir börðust gegn breskum stjórnvöldum og stöðvuðu losun á geislavirkum úrgangi á mörgum stöðum í Bretlandi. Og þeir hafa barist fyrir veigamiklum þáttum í því að koma í veg fyrir mengun Norður-Atlantshafsins. Við erum ekki að fást við neina aukvisa og þó að við séum konungborin þjóð og að við séum voldugir að margra mati, sem hér hafa talað, munum við ekki vinna þennan sigur --- og ég segi: því miður.

Albert Guðmundsson Virðulegur forseti. Ég hjó eftir því þegar 5. þm. Norðurl. v., hv. þm. Jón Sæmundur Sigurjónsson, talaði að hann gaf hluta af skýrslu sinni til Alþingis sem ferðamaður á vegum ríkisstjórnarinnar til Þýskalands. Ég kom inn í salinn um það leyti sem hann var að gera lítið úr því að 19 þúsund manns í Þýskalandi hefðu skrifað undir mótmæli gegn hvalveiðum okkar og talaði þannig, þann tíma sem ég hlustaði á, að 19 þúsund manns skiptu bara engu máli, þetta væri svo lítill hluti af öllum þeim milljónum sem búa í Þýskalandi. Það minnti mig á það að ég var einu sinni að ræða stjórnmál í Suður-Frakklandi við ágætan kunningja minn sem er mikill sósíalisti og Mitterand-maður. Hann taldi að það væri eitthvað um 10 þúsund manns sem ynnu fyrir Alþýðuflokkinn þar, Sósíalistaflokkinn, í þeim landshluta. En þegar kosninganiðurstöðurnar komu skiptu atkvæðin tugum milljóna. Ég held að það hafi verið hátt á annan tug milljóna atkvæða sem flokkurinn hafði fengið samtals í þessum landshlutum þar sem þessi 10 þúsund manns unnu. Við skulum ekkert gera lítið úr því að 19 þúsund manns hafi skrifað undir mótmælaskjöl. Þessi 19 þúsund manns fara heim til vina og ættingja og við skulum segja að það séu að meðaltali þrír til fjórir í hverri fjölskyldu og þar eru málin rædd og svo heldur þetta áfram eins og snjóbolti. Við skulum átta okkur á því hvaða boðskap við færum hv. Alþingi þegar við komum til baka frá því að vera opinberir sendimenn. Því var flaggað í blöðum hér og fjölmiðlum öllum að fyrirtæki sem áður höfðu lýst því yfir að þau mundu hætta að selja íslenskar vörur hafi nú breytt um og ætluðu að halda áfram að kaupa íslenskar vörur. En þegar maður las fréttina var hún um það að þeir ætluðu að klára þann samning sem þeir höfðu þegar undirskrifað. Ekkert var sagt um að þeir ætluðu að halda áfram kaupum eftir að samningurinn rynni út, ekki nokkurn skapaðan hlut og það liggur ekkert fyrir um það. Svona er hægt að fara illa með upplýsingar. Ég trúi því ekki að menn hafi verið sendir til útlanda til þess eins að koma til baka með ákveðnar fréttir sem voru kannski búnar til áður en þeir fóru. Svona fréttaflutningur gengur ekki. Við skulum bara átta okkur á því að málstaður okkar hefur ekkert breyst frá því að utanrmn. mælti með því að Alþingi mótmælti ekki hvalveiðibanni, það hefur ekkert breyst síðan. Alþingi stóð þá að því að mótmæla ekki hvalveiðibanni. Og við vorum þá með þau rök sem gilda enn þann dag í dag. Við vorum ekki að gefast upp, eins og hv. 3. þm. Vesturl. sagði hér áðan, við erum ekki að gefast upp fyrir einum eða neinum. Við erum bara að meta meiri hagsmuni fyrir minni og það þýðir ekkert að standa eins og álfur út úr hól og segja: Við skulum ekki brotna þó að við bognum. Við réttum okkur við aftur þó við þurfum að beygja okkur. Við erum heldur ekki af þeirri stærðargráðu í síminnkandi veröld að við getum gengið um eins og einhverjir yfirmenn, húsbændur í veröldinni. Við verðum að taka tillit til annarra og starfa með en ekki á móti. Ég vil benda hv. 3. þm. Vesturl. á það að ég á fjölskyldu í Bandaríkjunum sem ég heimsótti í október í fyrra og ég varð alveg furðu lostinn hvað þrjú barnabörnin, öll undir 10 ára aldri, vissu mikið um hvalveiðar Íslendinga og hvalveiðimálið. Og þegar ég fór að leita mér upplýsinga um þetta kom það í ljós að hjón sem buðu mér heim, vinafólk dóttur minnar sem býr þarna og eru útlagar frá Íran og bæði verkfræðingar sem vinna við olíulindir í olíufyrirtæki í Oklahoma, vissu alveg ótrúlega mikið um þetta mál. Og af hverju? Vegna þess að sjónvarp um gervöll Bandaríkin hafði sýnt fræðslumyndir og samtalsþætti um málið og það var eins konar kennsluatriði í skólunum. Og að segja svo að Fíladelfía hafi verið skilin út undan skil ég ekki. En þetta var furðuleg niðurstaða í mínum huga, því mér fannst málið ekki vera það stórt fyrir veröldina í heild að það gæti fengið þetta mikla athygli í svo stóru ríki sem Bandaríkin eru. En þetta var nú samt tilfellið. Og að kenna svo íslenskum fjölmiðlum og blaðamönnum um aukinn styrk grænfriðunga held ég að sé of billegt til þess að taka það alvarlega á hv. Alþingi, mér liggur við að segja hæstv. Alþingi því þetta er nú æðsta stofnun þjóðarinnar. Ég held að svona rök eigi ekki heima í umræðum um þetta mál. Hv. flm. tillögunnar, 3. þm. Norðurl. e., sagði réttilega að áróður grænfriðunga væri að sjálfsögðu hlutfallslega miklu meiri í Japan en hann er hér. Og mér fannst hann gefa í skyn að sá áróður næði ekki til Sovétríkjanna. Hann horfði þannig á hv. þm. Guðmund G. Þórarinsson þegar hann sagði þetta að ég hélt að hann væri að meina að hann næði ekki til Sovétríkjanna vegna þess að Framsfl. væri svo sterkur í Sovétríkjunum.

Í samvinnuversluninni.

Í samvinnuversluninni, það er nú líka það sem ég á við. Þú skildir það rétt, kannski sá eini í salnum sem það gerði. Mér finnst það vera rétt hjá hv. þm. Guðmundi G. Þórarinssyni að það hafi komið mjög skýrt fram hjá hæstv. fjmrh. Íslands að samvinnuverslunin á eftir að lifa tíu mánuði, sé ekki vaxandi og aukist ekki styrkur frá degi til dags. Ég tala um þessar 19 þúsund undirskriftir og ég segi frá mínum fjölskyldutengslum í Bandaríkjunum og samtölum við mína fjölskyldu þar um þessi hvalamál vegna þess að ég vonast til þess að það beri einhvern árangur, það beri þann árangur að við misreiknum ekki eða gefum rangar upplýsingar um áróður og áróðursgildi þeirrar vinnu sem grænfriðungar inna af hendi um víða veröld og kosta til auðæfum. Og það hefur komið fram hjá ráðamönnum okkar að við höfum ekki fjármagn til þess að vinna á sama hátt gegn þeim, við verðum að beita einhverjum öðrum ódýrari brögðum. En ég er alveg sama sinnis og hv. 3. þm. Vesturl. Mér er bölvanlega við að taka við fyrirskipunum annars staðar frá, frá útlendingum sem ætla að sveigja okkar vilja inn á einhverjar brautir sem þeim hentar. En ég er líka sammála flm. þessarar tillögu um að við getum ekki leyft okkur að fórna stærstu hagsmunum þjóðarinnar fyrir minni hagsmuni og það skiptir engu máli hver minn persónulegur vilji er í þessu máli. Við komum ekki alltaf því fram sem við viljum. Það er stundum betra að taka sönsum áður en það er of seint.

Eiður Guðnason Virðulegi forseti. Ég veit mætavel að í augum hv. 5. þm. Reykv. erum við, sá sem þetta mælir og sjálfsagt flestir hér, eins og hverjir aðrir álfar út úr hól, eins og hann kallaði okkur hér áðan, og auðvitað unum við því og viðurkennum að við komumst ekki með tærnar þar sem þessi heiðursmaður hefur hælana, bæði að því er snertir andlegt atgervi og yfirleitt alla skapaða hluti.  Hann kom hér og sagði fjölskyldusögur frá Bandaríkjunum og það eru ósköp einfaldar skýringar á þessu, hv. þm., sem jafnvel álfar út úr hól kunna nokkur skil á. Þær skýringar eru m.a. þær að þessi samtök í Bandaríkjunum hafa yfir að ráða milljónum og aftur milljónum dollara. Og hvernig nota þau það fjármagn? Til þess að komast í samband við alla kennara í landinu sem kenna litlum börnum í grunnskólum. Og hvað gera þessi samtök síðan? Þau senda þessum kennurum margs konar efni og kennararnir segja við þessi litlu börn: Nú skuluð þið skrifa bréf til hinna vondu ráðherra á Íslandi og biðja þá um að hætta að drepa í stórum stíl hina gáfuðu og elskulegu hvali. Þetta gera þessi blessuð börn. Þau hlýða sínum kennurum. Sum þeirra eru varla skrifandi og varla læs. Mörg þeirra hafa aldrei séð hval og aldrei séð sjó. Íslenskir ráðherrar eiga þessi bréf í tuga kílóa tali í sekkjum í Stjórnarráðinu. Það er svona, hv. þm., sem þessi samtök starfa. Þau nota saklaus börn til að koma þessum sjónarmiðum á framfæri, börn sem hafa ekki neina aðstöðu til að mynda sér skoðun á þessu. Þetta er staðreynd. Ég get líka sagt hv. þm. afar stutta sögu um hugsunarhátt sumra hverra þeirra manna sem að þessu standa. Fyrir fáeinum árum var ungur íslenskur námsmaður í skóla í Bandaríkjunum og hann átti að taka svokallað stöðupróf í enskri tungu. Kennarinn, ungur maður sem var með tvær doktorsgráður, sagði: Það er alveg sama um hvað þið skrifið. Ég ætla bara að sjá hvað þið eruð góð í ensku. Þessi ungi Íslendingur kunni ensku ágætlega og hann skrifaði stutta ritgerð um hvalveiðar og fáránlega baráttu Greenpeace, sem hann nefndi svo, gegn hvalveiðum Íslendinga. Hann fékk ritgerðina til baka og það var ekki mikið strikað í hana og ekki margar villur í henni. En fyrir neðan ritgerðina stóð: ,,D mínus, ég er félagi í Greenpeace.`` Og prófessorinn skrifaði síðan nafn sitt undir. Það er m.a. svona fólk sem við erum að berjast við og það er illt að eiga svona andstæðinga. Þessi samtök nota hvalveiðarnar í fjáröflunarskyni. Þessar litlu hvalveiðar okkar gefa þessum samtökum í aðra hönd tekjur sem eru áreiðanlega þúsundfaldar á við þær tekjur sem við höfum af hvalveiðum. Og ég ætla aðeins að segja það hér að lokum: Það er mikill misskilningur að við eigum í einhverju stríði við almenning í þessum löndum, það er mikill misskilningur. Við eigum í stríði við þá sem ráða ferðinni hjá þessum samtökum og hafa kosið að beina öllum spjótum sínum að okkur af því að við erum smáþjóð en ekki stærri þjóðum eins og Sovétmönnum, Japönum og öðrum sem stunda víðtækar hvalveiðar sem við gerum ekki. Það er þetta fólk sem við eigum í stríði við. Við erum ekki í stríði við almenning í þessum löndum, það er grundvallarmisskilningur.

Jón Sæmundur Sigurjónsson Virðulegi forseti. Undarlegt þótti mér að heyra af munni hv. 5. þm. Reykv. Alberts Guðmundssonar að nú skyldum við beygja okkur. Hvað svo sem um þennan hv. þm. má segja þá stendur það þó upp úr í stjórnmálasögu Íslendinga hin síðustu missiri að einmitt þessi stjórnmálamaður hefur getið sér orð fyrir það að láta ekki beygja sig þótt á móti blási. Þess vegna þótti mér verulega undarlegt að þetta skuli einmitt koma úr þessari átt. Þaðan átti ég síst von á undanslætti. Mér þykir miður að hv. þm. hafði ekki tækifæri til að hlusta á alla mína ræðu og kom einmitt inn þegar ég var að tala um 19 þúsund undirskriftir sem komu á blað hjá grænfriðungum sl. laugardag í átaki þeirra sem fram fór í 59 borgurum, þar á meðal milljónaborgum. Við vitum að grænfriðungar njóta verulegra vinsælda í Þýskalandi. Í skoðanakönnunum hafa þeir m.a. annaðhvort lent í þriðja sæti eða jafnvel í efsta sæti meðal þeirra stofnana sem njóta hvað mestrar samúðar hjá Þjóðverjum. Ég segi því að hjá þessari milljónaþjóð, sem telur yfir 60 milljónir manna, hafi átakið ekki skilað árangri þegar ekki koma fleiri en 19 þúsund undirskriftir á lista hjá grænfriðungum. Það er sagt að í þessum 59 borgum hafi 3000 manns starfað að þessu átaki. Þeir hafa væntanlega allir skrifað undir líka sem þýðir að í hverri borg eru minna en 300 undirskriftir sem safnast hafa. Hvað svo sem varðar skipulag franskra kosninga fullyrði ég að í Þýskalandi er þetta lítið. Þetta hefur líka fengið litla fjölmiðlaathygli. Daginn áður en þetta átak átti sér stað settu grænfriðungar upp varðmenn með kyndla og dreifibréf fyrir utan skrifstofu ræðismanns okkar í Hamborg. Einhvers staðar hafði þetta vakið athygli. Það kom reyndar eitt lið sjónvarpsmanna á staðinn til þess að taka mynd af þessum atburði og það voru sjónvarpsmenn sem voru leigðir af íslenska sjónvarpinu. Það hafði ekki nokkur annar áhuga á þessum atburði. Eftir átakið stóra á laugardaginn kom ekki ein einasta frétt um það í stóru þýsku sjónvarpsstöðvunum að kvöldi þess dags. Og vinir mínir í Þýskalandi sem ég hef hringt í í þessari viku, og ég á fjölmarga vini þar, segja að þeir hafa ekki orðið varir við að þetta hafi borið neinn árangur. Ég fullyrti í ræðu minni hér áðan að einmitt það að grænfriðungar skuli hafa stillt sér upp fyrir framan verslanir og meinað fólki inngöngu sýni að þeir hafi sjálfir megnustu vantrú á því að þessar aðgerðir þeirra á laugardaginn hafi borið nokkurn árangur. Það sýnir að þýskir neytendur fá ekki að velja sjálfir, þeir treysti ekki þýskum neytendum til þess, þeir vilji beita valdi. Hv. 3. þm. Vesturl. Eiður Guðnason sagði hér áðan réttilega að við ættum ekki í stríði við almenning. Það er alveg hárrétt, enda segja fisksölumenn okkar í Þýskalandi að salan á fiskafurðum okkar hafi aldrei verið meiri en einmitt þetta ár. Það sýnir afstöðu þýskra neytenda. Afstaða þýskra grænfriðunga sýnir hins vegar að þeir treysta ekki þýskum neytendum til að fara út í sjálfstætt val. Hv. 10. þm. Reykn. Kristín Halldórsdóttir kom inn á það hér áðan að auðvitað stefndu okkar vísindaveiðar að því að komast að ástandi hvalastofnanna með það í huga að við tækjum upp veiðar í atvinnuskyni seinna meir, og auðvitað má það til sanns vegar færa. Ef hvalastofnarnir verða nýtanlegir höfum við það einmitt í hyggju. Talningar á hvalastofnunum sem áttu sér stað sl. sumar benda til að fleiri þúsund dýr, tugþúsundir dýra séu syndandi umhverfis Ísland. Sjómenn segja okkur að Faxaflói sé fullur af hrefnu. Rækjusjómenn fyrir Norðurlandi segja okkur að þeir séu sífellt að rekast á hrefnu. Loðnusjómenn fyrir Norðurlandi segja okkur að þeir geti varlað kastað svo á loðnu að ekki séu þar hnúfubakar, sem eru þó í fullri vernd og við hugsum okkur alls ekki að veiða jafnvel þótt af talningunni í fyrra hafi mátt ráða að þeir séu á milli 2 og 5 þúsundir, sem séu stöðugt að trufla þeirra veiðar. Við getum þannig gengið út frá því að hvalastofnarnir séu ekki í hættu. Þingmaðurinn sagði einnig: ,,Allur þessi áróður hefur borið með sér að okkur sé ekki treyst.`` Þessu halda grænfriðungar á lofti, að okkur sé ekki treyst. Þeir segja hins vegar um leið að þeir hæli okkur --- og það kom fram í viðræðum mínum við talsmann grænfriðunga í Þýskalandi nú á dögunum --- fyrir fiskveiðistefnu okkar. Þeir segja: Þið Íslendingar vitið hvernig á að umgangast fiskstofnana. Þið eruð til fyrirmyndar í því hvernig á að koma fram. Þið takmarkið ykkar veiðar. Þið gangið ekki það nálægt stofnunum að þeir séu í hættu. Ákvarðanir okkar varðandi umgengni við fiskstofnana byggjast einmitt á rannsóknum líffræðinga, fiskifræðinga sem segja okkur hversu mikið við skulum veiða í hvert skipti og við förum um það bil eftir þeirra ráðum. Nákvæmlega það sama á sér stað varðandi hvalveiðirannsóknirnar. Það eru líffræðingar sem stjórna rannsóknunum. Það verða líffræðingar sem segja til um það hvers megnugir stofnarnir verða, hversu nýtanlegir þeir verða. Þess vegna er það undarlegt þegar grænfriðungar hæla okkur fyrir fiskveiðistefnu okkar að þeir skuli ekki treysta okkur þegar nákvæmlega sömu vísindamennirnir gefa ráð í því skyni. Virðulegi forseti. Ég hefði viljað koma miklu meira til skila í ræðu minni, en ég get látið þessum orðum lokið.

Albert Guðmundsson Virðulegi forseti. Hv. síðasti ræðumaður, 5. þm. Norðurl. v., gerði þetta að persónulegri umræðu um mig sem stjórnmálamann sem ekki léti beygja sig. Þetta er alrangt. Ég hef oft verið beygður og það hefur stundum verið talað um að ég hefði níu líf því ég kæmi alltaf niður á fæturna.  Ég vil segja það að með þeim málflutningi sem hv. þm. hefur haft hér, er hann ekki góður talsmaður af því að hann er ekki hlutlaus til að meta stöðuna eins og hún er í Þýskalandi eða annars staðar en koma svo heim og tala eins og hann talar. Það er ekki verið að gefa hlutlaust mat. Það er verið að tala fyrir málinu og ég er engu nær um það hvernig ástandið er í Þýskalandi eftir að hv. þm. hefur farið á kostnað ríkisins þangað til að segja mér sem þm. hvernig ástandið er þar, hlutlaust. Og ég tel, og ég á erfitt með að skilja að aðrir skuli ekki hugsa það sama, að það sé hættulegt að telja fólki trú um máttleysi grænfriðunga. Við getum verið með þeim eða við getum verið á móti þeim, við þurfum ekki að vera sammála þeim. En að vanmeta þá, að vanmeta andstæðing er það versta sem maður gerir. ,,Álfur út úr hól`` kom hér upp samkvæmt hans eigin skýringu. Ég vissi ekki að hann teldi sig vera ,,álf út úr hól``, ég hef alltaf haldið að hann væri 3. þm. Vesturl. en hann um það. Ég kallaði engan álf út úr neinum hól, það voru ekki mín orð, og tilefni þess að ég kom hér upp nú er að leiðrétta. Ég kæri mig ekkert um að vera misskilinn. Það er rétt sem hv. þm. sagði. Samtökin, og á hann þá við Greenpeace, hafa milljónir dollara úr að spila og hann segir, gefur mér upplýsingar, að þær milljónir séu notaðar til að hafa áhrif á kennara og að kennararnir láti jafnvel ungabörn sem eru jafnvel ekki skrifandi gera stíla og ritgerðir um hvalamálið að þeirra geðþótta. Þetta vissi ég ekki. En vegna þess að hv. 3. þm. Vesturl. sagði sögu --- hann sagði sögu af kaupendum okkar afurða sem komu hingað til þess að kynna sér okkar útflutningsafurðir. Þegar þeir keyrðu Skúlagötuna sá bílstjórinn hvalveiðiskip sigla út úr höfninni. Hann benti þessum mönnum á hvalveiðiskipið og þá kom í ljós að þeir höfðu ekki hugmynd um hvalveiðimálið. Og þetta átti að gefa til kynna hvað Greenpeace væri máttlaust í Bandaríkjunum, að fullorðið fólk sem er í fiskbisniss, sem kaupir okkar afurðir, hafði ekki heyrt um þetta hvalveiðimál. Þess vegna sagði ég þá einu sögu sem ég kann af hvalveiðimálum frá sama landi, frá Bandaríkjunum. Ég vona að hann taki það ekki illa upp, en um eitt getum við verið sammála hvort sem amerískir fiskkaupendur ferðast í rútubíl á Skúlagötunni eða barnabörn mín eru í skóla og læra um hvalveiðimálið í Oklahoma, þá tek ég undir með hv. 3. þm. Vesturl. að það er áreiðanlega illt að eiga Greenpeace-menn að andstæðingum. Það erum við að upplifa og ég sé enga ástæðu til þess að egna þá umfram það sem nauðsynlegt er. Ég sé enga ástæðu til þess. Og ég vil segja það eitt að bæði frv. sem var lagt fram af borgaraflokksmönnum og eins þessi þáltill. frá hv. 3. þm. Norðurl. e. eiga fullan rétt á sér þegar við metum blákalt hagsmuni þjóðarinnar þar sem við erum að gæta meiri hagsmuna gegn minni hagsmunum, hvort sem við sem einstaklingar erum sammála eða ekki sammála. Það er þjóðarhagur að við getum selt afurðir okkar, okkar hefðbundnu afurðir sem gefa okkur mörgum, mörgum sinnum meira og betra lifibrauð en hvalveiðin getur nokkru sinni gert.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi ræðu minnar leiðrétta þann misskilning sem kom fram hjá hv. þm. Jóni Sæmundi Sigurjónssyni, að mínu mati, varðandi hv. þm. Albert Guðmundsson þegar hann hélt því fram að Albert Guðmundsson hefði flutt sitt mál með þeim hætti að það mætti túlka þannig að hann hefði látið beygja sig. Þetta var alrangt en þannig túlkaði hv. þm. Jón Sæmundur Sigurjónsson ræðu hv. þm. Alberts Guðmundssonar. Ég vil mótmæla því. Það sem hv. þm. Albert Guðmundsson gerði var einfaldlega það að hann sagði sannleikann eins og hann birtist honum. Hann gerði meira og var maður að meiri. Hann viðurkenndi stöðu Íslendinga í þessu erfiða máli. Ég er þeirrar skoðunar að hér sé ekki um mál að ræða sem hægt sé að ræða við útlendinga um með rökum. Flestir þeir útlendingar sem ég hef lent í og eru þeir miklu, miklu, miklu fleiri en hv. þm. Jón Sæmundur Sigurjónsson hafði tækifæri til að ræða við á þremur til fjórum dögum í Þýskalandi, þeir ræða þetta út frá sjónarmiði tilfinninga en ekki hagsmuna og því skulum við gera okkur grein fyrir. Hv. þm. Albert Guðmundsson vitnaði í þá reynslu sem hann varð fyrir í Bandaríkjunum varðandi þetta mál, en ég get sagt það fyrir mitt leyti að ég hef ferðast til Bandaríkjanna sem sérstakur upplýsingafulltrúi stórs útflutningsaðila á hverju einasta ári frá 1961 til 1988 og geri enn og oft á ári og því miður verð ég að segja að það sem hv. þm. Albert Guðmundsson sagði og ég mun fara hér nánar inn á á eftir eru orð að sönnu. Þetta mál er okkur í óhag miklu, miklu víðar í Bandaríkjunum en við höfum viljað viðurkenna. Ég tek það hins vegar skýrt fram áður en ég held lengra áfram í mínu máli að það er stefna Sjálfstfl. í þessu að við reynum að sameina þjóðina, að við reynum að sameina þingheim um að komast að samkomulagi sem leiðir til jákvæðrar niðurstöðu fyrir þjóðina í heild og einnig við lausn þessa máls. En því miður finnst mér að stjórnarþingmenn hafi talað þannig, þó ekki allir en allt of margir, að greinilega er ekki að vænta neinnar samstöðu úr þeim herbúðum því að hér standa þeir hver um annan þveran og rífast í þessu alvarlega máli. Og það sem verra er og það finnst mér forkastanlegt, þeir reyna að gera lítið úr þeim sem koma hingað upp og hafa aðra skoðun eða túlka þetta með öðrum hætti en þeim hentar nú í þessari stöðu vegna stjórnarsamstarfsins. Þess vegna segi ég það að það er nauðsynlegt fyrir hv. þm. að gæta þess að þetta mál er miklu stærra en einhver rifrildisfundur á hv. Alþingi. Þetta mál er þess eðlis, og sjálfstæðismenn hafa lagt áherslu á það, að það verður að leysast með samstöðu okkar allra, hv. þm. Þess vegna var það sem við lögðum áherslu á það að við lögðum til að hv. utanrmn. reyndi að komast að sameiginlegri niðurstöðu sem tryggði hagsmuni íslensku þjóðarinnar og álit. Því miður eru það hins vegar stjórnarþingmenn sem greinilega munu koma í veg fyrir það með sínum þvergirðingshætti og ég vil segja að mörgu leyti ósæmilegri framkomu gagnvart okkur hinum sem höfum okkar skoðanir á þessu eins og þeir en viljum fá sátt, viljum fá niðurstöðu sem sameinar þjóðina en sundrar henni ekki. Auðvitað er þetta mál hluti af okkar þjóðarstolti. Það er spursmál um þjóðarstolt að láta ekki erlenda aðila hafa þau áhrif á gang mála hérlendis að við getum ekki hagað okkar málum eins og okkur hentar best á hverjum tíma. En það er líka rétt sem hv. þm. Albert Guðmundsson sagði: Við skulum gera okkur grein fyrir að við erum ekki einir í heiminum. Við verðum að leita sátta eins og aðrar þjóðir um lausn erfiðra og viðkvæmra mála og við erum að tala um viðkvæmt mál. Þá kemur það atriði að vega og meta meiri hagsmuni og minni hagsmuni. Það sem ég hef tekið sérstaklega eftir í umræðum á Alþingi, bæði nú og fyrr, þegar þessi mál hafa komið á dagskrá er hvað framganga þeirra manna er harkaleg sem ég tel að túlki sjónarmið minni hagsmuna, þ.e. þeirra sem alfarið halda til streitu að okkur beri að stunda hvalveiðar, ekki bara vísindalegar hvalveiðar heldur hvalveiðar almennt. Ég get út af fyrir sig fallist á það sem Íslendingur að það sé ekkert athugavert við það að stunda hvalveiðar, fjarri því. En ég segi líka sem Íslendingur: Ég verð vegna annarra og sjálfs mín að vega og meta meiri hagsmuni. Það getur vel verið að pólitískum loddurum henti það hér í þessari stöðu, til þess að fá stig í vinsældum, að halda því fram sem höfðar meira til þjóðarstoltsins, en það mun ekki skila þeim árangri þegar til lengdar lætur. Við skulum gera okkur grein fyrir því að öll sú neikvæða umræða sem hefur orðið um hvalveiðarnar úti í hinum stóra heimi hefur þegar haft mjög afdrifarík og vond áhrif á afkomu þjóðarinnar, bæði beint og óbeint. Það er hægt að taka dæmin frá vestri og til austurs í þeim efnum, en dæmin eru bara ekki alveg eins, niðurstaða þeirra er ekki alveg sú sama hvað afkomuna snertir þótt hið sama snúi að okkur hvað þjóðarstolt áhrærir. Ég mundi t.d. aldrei taka Vestur-Þýskaland sem sérstakt viðmiðunarland þegar ég ætti að vega það og meta hvernig Íslendingar eiga að haga sínum málum og afstöðu í sambandi við hvalveiðar. Þýskaland hefur ekki verið það land í markaðs- og sölumálum Íslendinga að það hefði afgerandi áhrif eða úrslitaáhrif. Þjóðverjar eru mjög harðdrægir viðskiptamenn. Þeir eru mjög harðdrægir kaupendur og þeir eru fljótir að tryggja sína eigin hagsmuni ef þeir sjá leiðir í þeim efnum. Þýskaland er þannig markaður að það hentar Þjóðverjum sjálfum betur að fá óunninn eða ferskan fisk, ferskar vörur frá Íslandi en ekki frystar eða niðurlagðar. Frystur fiskur á Íslandi keppir við hagsmuni mjög sterkra innflytjenda, mjög sterkra kaupenda á ferskum fiski, sérstaklega í Bremerhaven, Cuxhaven og Hamborg, alveg sérstaklega Bremerhaven. Því miður er hæstv. forseti að slá á klukkuna þannig að ég hef ekki svigrúm til að skýra nánar markaðshlið þessara mála. Ég vil hins vegar aðeins fá að segja í stuttu máli að Bandaríkin eru það land sem hefur verið okkur erfiðast. Það er m.a. vegna þess að þessir friðunarsinnar í Bandaríkjunum hafa komist mjög sterkt inn í skólana, komist mjög sterkt inn á kennarastéttina og þar af leiðandi komist að börnunum og unglingunum og í gegnum það hafa þeir komist inn í fjölmiðla. Þar er því við ramman reip að draga. En hvað sem því líður þýðir ekki að gefast upp. Við verðum að vinna þannig að við eigum að standa sameinaðir um þetta. Við eigum að vinna þannig að Íslendingar séu ekki að rífast um aukaatriði á hv. Alþingi heldur aðalatriði. En því miður haga stjórnarsinnar málflutningi sínum þannig hér á hv. Alþingi að ég sé enga von í því að stefna okkar sjálfstæðismanna verði framkvæmd, að menn geti sameinast um þetta mál og og þar með væntanlega að baki hæstv. sjútvrh. þannig að hann geti skilað því í sæmilega höfn, vegna óeiningar meðal stjórnarliða. Ég legg sem sagt áherslu á það, og það er stefna okkar sjálfstæðismanna, að utanrmn. skili sínum tillögum og hugmyndum hið fyrsta.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég tek undir þau orð hv. síðasta ræðumanns að það fer best á því í þessu máli að við tölum með gát. Ég harma þau upphlaup sem orðið hafa af þessu tilefni hér á Alþingi og mörg óvarkár ummæli sem hér hafa fallið eins og t.d. í þá veru að nýting okkar á hvalastofnum hafi stofnað þeim í hættu sem er auðvitað algjörlega rangt. Við höfum stundað hér hvalveiðar síðan 1949 og það sýndi sig, jafnvel meðan hvalbátarnir voru fjórir, að stofnarnir stóðu vel undir veiðinni þá og þeir vísindamenn sem á þeim tíma fylgdust með hvalveiðum okkar Íslendinga töldu að þær hefðu verið til mikillar fyrirmyndar, enda var innra eftirlit mikið með þeim veiðum og þess vandlega gætt að hvalir yrðu ekki of gamlir, heldur væri hægt að nýta þessar afurðir eins vel og nokkur kostur var þannig að þær yrðu sem verðmætastar í útflutningi og reynt að gæta þess að ekki bærist of mikið að í senn þannig að hráefnið skemmdist. Ég tek mjög undir þau sjónarmið sem hæstv. sjútvrh. hefur lýst hér úr þessum stóli og vil vænta þess að við berum gæfu til þess að leysa þetta mál þannig að það verði okkur til sóma og legg áherslu á það að utanrmn. vinni sín verk vel og að við alþm. reynum að ganga fram fyrir skjöldu á þann veg að við högum orðum okkar á engan veg með þeim hætti að skaði okkur í bráð né lengd og vara mjög við því að menn séu of fljótir að draga ályktanir eða séu með svartari liti en ástæða er til. Ég hef áður sagt að ég er þeirrar skoðunar að við eigum að halda áfram okkar vísindahvalveiðum á næsta ári og síðan verðum við að ákveða framhaldið á grundvelli þess. Ég vil einnig segja að auðvitað er nauðsynlegt, þegar um er að ræða átök eins og nú er erlend stórfyrirtæki bindast samtökum um að reyna að knýja okkur til þess að haga okkur öðruvísi en við viljum og höfum rétt til, að slíkur herkostnaður lendi ekki á þeim einstöku fyrirtækjum, heldur verði reynt að afla markaða erlendis og sjá um að það fólk sem við þau fyrirtæki vinnur verði ekki fyrir áföllum.

Flm. (Unnur Stefánsdóttir) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um könnun á rekstrarskilyrðum garðyrkju og ylræktar á þskj. 117. Meðflm. mínir eru hv. þm. Guðni Ágústsson, Margrét Frímannsdóttir, Málmfríður Sigurðardóttir, Friðrik Sophusson og Ingi Björn Albertsson. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta gera úttekt á rekstrarskilyrðum garðyrkju og ylræktar í landinu. Sérstaklega skulu könnuð áhrif skattabreytinga sem urðu í ársbyrjun 1988.`` Á undanförnum árum hefur orðið mikil aukning á framleiðslu grænmetis og gróðurhúsaafurða hér á landi. Samtals mun útiræktun vera í um 30 ha lands (kartöflu- og rófuakrar ekki með taldir). Um 170.000 m 2 eru undir gleri. Samtals munu um 500 ársverk, ég endurtek, 500 ársverk vera í þessari búgrein. Samhliða aukinni framleiðslu hefur fjölbreytni aukist. Neysla grænmetis mun nú vera um 28 kg á íbúa á ári og er áætlað að innlend framleiðsla fullnægi um 40% neyslu. Veruleg framþróun hefur því orðið á sviði garðyrkju og ylræktar á undanförnum árum sem m.a. er árangur af umfangsmiklu rannsókna- og tilraunastarfi við Garðyrkjuskóla ríkisins, Rannsóknastofnun landbúnaðarins og Bændaskólann á Hvanneyri. Þrátt fyrir þessa jákvæðu þróun stendur þessi búgrein frammi fyrir miklum vanda vegna mjög aukinnar samkeppni frá innfluttri vöru. Á undanförnum árum hafa tollar á innfluttu grænmeti verið lækkaðir úr 70% í 30%. Í gildandi tollalögum eru ákvæði um að 1. janúar 1989 lækki tollar í 20%, fari í 10% í janúar 1990 og falli alveg niður 1. janúar 1991. Hér er m.a. um að ræða tolla af afskornum blómum, kartöflum, tómötum, káli og gulrótum. Þessari breytingu, ef til framkvæmda kemur, mun fylgja stóraukinn þrýstingur á innflutning garðyrkjuafurða og er vonlítið að íslensk framleiðsla, eins og nú er að henni búið, geti staðist þá samkeppni. Þess er einnig að geta að um síðustu áramót var lagður 25% söluskattur á allt grænmeti og hefur hann ekki fengist endurgreiddur líkt og gert er með kjöt, fisk, mjólk og fleiri matvörur. Svipuðu máli gegnir um innfluttar pottaplöntur og afskorin blóm. Þar er tollur nú 30%, en var til skamms tíma 80%. Þá er og þess að geta að oft er hægt að fá afganga á mörkuðum erlendis fyrir brot af gangverði og við slíkt er auðvitað ekki hægt að keppa. Fjármagnskostnaður flestra þeirra landa, sem við okkur keppa, er ekki nema hluti af því sem hér er. Má t.d. geta þess að útlánsvextir í Hollandi eru um 6,5% og verðbólga nánast engin. Bankaþjónusta fyrir garðyrkjubændur er mjög góð sökum þess hve þessi atvinnugrein er þýðingarmikil fyrir þjóðarbúið. Gasverð er greitt verulega niður til gróðrarstöðva eða um 20%. Ráðunauta- og tilraunastarfsemi er afar öflug. Einnig er rétt að geta þess að víðast eru þessar greinar ríkisstyrktar á einn eða annan hátt. Norðmenn styrkja garðyrkju á margvíslegan hátt. Enn fremur stýra Norðmenn markaði mjög markvisst eftir innlendu framboði þannig að innflutningur markast af ástandi á markaði hverju sinni. Sömu viðhorf eru í Finnlandi. Víðast í grannlöndum okkar geta garðyrkjubændur fengið hagstæð lán til lengri tíma á viðráðanlegum vöxtum fyrir allt að 80% af byggingarkostnaði. Ef byggingarkostnaður hér á landi er borinn saman við byggingarkostnað í grannlöndum okkar sést að hann er okkur mjög óhagstæður. Samkvæmt mati Stofnlánadeildar landbúnaðarins er byggingarkostnaður á m 2 í gróðurhúsi nú í kringum 8000 kr. Til samanburðar má geta þess að byggingarkostnaður í Hollandi og Bretlandi er talinn vera u.þ.b. 2000--2500 kr. á m 2 . Í Danmörku er kostnaður talinn um 3000--4000 kr. á m 2 eftir byggingum. Ef leitað er skýringa er m.a. þess að geta að hér á landi eru gerðar miklu meiri kröfur varðandi vindálag en víðast annars staðar sem þýðir mun meiri notkun á stáli í burðargrindur og þéttara á milli glerpósta. Þá er og 25% söluskattur á stáli til gróðurhúsabygginga, en slíku er ekki til að dreifa í grannlöndum okkar. Þegar við bætist svo miklu meiri fjármagns- og flutningskostnaður er ekki furða þótt þess sjái stað einhvers staðar. Þá eru allar rekstrarvörur miklu dýrari hér en í löndunum í kringum okkur og er ekki óalgengt að þar muni 50--100%. Um blómaframleiðslu erlendis er það að segja að hún hefur í verulegum mæli flust til landa þar sem hitastig er þannig að upphitunarkostnaður er lítill sem enginn. Af slíkum löndum má t.d. nefna Ísrael, Keníu, Suður-Afríku, Kólumbíu, Ekvador o.fl. Í þessum löndum þarf aðeins lítilfjörleg skýli fyrir gróður og vinnulaun eru yfirleitt mjög lág. Nokkuð hefur orðið vart við að evrópsk stórfyrirtæki hafi sett upp útibú í þessum löndum og annars staðar til að styrkja stöðu sína. Varðandi innflutning hér á landi er rétt að geta þess að aðstaða til skoðunar á heilbrigði plantna er nánast engin og þess eru dæmi að einstakir ræktendur hafa beðið tjón sem nemur hundruðum þúsunda króna því að heilbrigðisvottorð frá ýmsum löndum eru oft næsta lítils virði. Sama gildir einnig varðandi efnainnihald í innfluttu grænmeti; þar má heita að ekkert eftirlit sé með magni varnarefna. Sjálfsagt er að sett sé upp aðstaða til að kanna þessa hluti og eðlilegt að innflytjendur greiði kostnað sem því fylgir. Í gærkvöldi birtist í Ríkisútvarpinu frétt um að stöðvuð hefði verið sala á gráfíkjum frá Tyrklandi vegna gruns um að þær innihéldu krabbameinsvaldandi efni. Enn fremur kom fram að ekki er aðstaða til að ljúka rannsókn málsins hér á landi vegna þess að tækjabúnaður er ekki fyrir hendi og verður að senda sýni til útlanda. Þessi frétt er talandi dæmi um hve illa við stöndum að þessum málum. Þess má geta í sambandi við innflutning í Svíþjóð, Noregi og Finnlandi að standist plöntur eða grænmeti ekki skoðun varðandi heilbrigði eða efnainnihald er varan annaðhvort endursend umsvifalaust eða henni eytt á staðnum. Sömu viðhorf eru t.d. í Bandaríkjunum og Japan. Virðulegi forseti. Af fyrrgreindum orsökum er íslensk garðyrkja nú í varnarstöðu. Því er með þingsályktunartillögu þessari lagt til að rekstrarstaða og þróunarmöguleikar búgreinarinnar verði kannaðir, m.a. verði rekstrarskilyrði garðyrkju og ylræktar borin saman við þá aðstöðu sem hliðstæðri framleiðslu er búin í nálægum löndum. Í framhaldi af því verði kannað á hvern hátt megi styrkja stöðu búgreinarinnar, svo sem með lækkun gjalda af aðföngum og fjárfestingarvörum, lækkun orkuverðs, hóflegum fjármagnskostnaði og fleiri slíkum aðgerðum. Virðulegi forseti. Að lokinni umræðunni geri ég það að tillögu minni að þáltill. verði vísað til síðari umr. og félmn.