Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Borist hefur svofellt bréf frá forseta Nd.: ,,Hjörleifur Guttormsson, 2. þm. Austurl., hefur ritað mér á þessa leið: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að vegna forfalla 1. varamanns taki 2. varamaður Alþb. í Austurlandskjördæmi, Björn Grétar Sveinsson, formaður verkalýðsfélagsins Jökuls, sæti á Alþingi í fjarveru minni.`` Þetta er yður hér með tilkynnt, hæstv. forseti, með ósk um að fram fari í Sþ. rannsókn á kjörbréfi varamanns. Kjartan Jóhannsson, forseti Nd.`` Þessu bréfi fylgir kjörbréf Björns Grétars Sveinssonar. Með þessu fylgir annað bréf sem hljóðar svo: ,,Sökum sérstakra anna get ég undirrituð ekki tekið sæti á Alþingi að sinni sem varamaður Hjörleifs Guttormssonar. Virðingarfyllst, Unnur Sólrún Bragadóttir.`` Samkvæmt þessu bréfi og með vísan í 4. gr. þingskapa ber hv. kjörbréfanefnd nú að prófa kjörbréf Björns Grétars Sveinssonar og verður gert hlé á fundinum í fimm mínútur meðan kjörbréfanefnd starfar. --- Fundarhlé.

Frsm. kjörbréfanefndar (Jón Sæmundur Sigurjónsson) Virðulegi forseti. Kjörbréfanefnd hefur borist eitt erindi, kjörbréf Björns Grétars Sveinssonar, 2. varamanns Alþb. í Austurlandskjördæmi sem tæki sæti Hjörleifs Guttormssonar, 2. þm. Austurl. Kjörbréfanefnd hefur athugað þetta kjörbréf og leggur til að það verði samþykkt.

Fyrirspyrjandi (Halldór Blöndal) Hæstv. forseti. Í lögum um samræmda vinnslu sjávarafla og veiðar sem háðar eru sérstökum leyfum segir svo í 2. gr., með leyfi forseta: ,,Í þeim greinum veiða, sem háðar eru sérstökum leyfum samkvæmt 1. gr., skal leita leyfis sjútvrn. til að koma á fót vinnslustöðvum eða til aukningar á afkastagetu þeirra sem fyrir eru. Ráðuneytið getur synjað um slík leyfi ef ekki er fyrirsjáanleg aflaaukning á viðkomandi svæði né samdráttur í starfsemi annarra vinnslustöðva á svæðinu. Opinberum fjárfestingarlánasjóðum skal tilkynnt um synjun slíkra leyfa.`` Eins og þessi tilvitnun ber með sér er tilgangur þessara laga sá og varðar raunar sérstaklega rækju- og skelfiskveiðar að reyna að stilla fjárfestingu í hóf í sambandi við vinnslustöðvar fyrir rækju eða skelfisk þannig að afkastageta slíkra stöðva sé í samræmi við þann afla sem búast megi við á hverjum tíma að náist á land. Eins og hv. þm. er kunnugt er jafnan óvíst þegar farið er að nýta nýja stofna hversu endingargóðir stofnarnir eru. Af þeim sökum er auðvitað nauðsynlegt að fara með gát í sambandi við útgáfu vinnsluleyfa og þarf ég ekki að fjölyrða um þann þátt málsins. Á hinn bóginn liggur ljóst fyrir að rækjuvinnslustöðvar eiga um þessar mundir í miklum erfiðleikum um öflun hráefnis og ég hygg að í engri grein sjávarútvegs sé það eins og um rækjuvinnslustöðvar að rekstrargrundvöllurinn er ótryggur og fyrirsjáanlegir erfiðleikar af þeim sökum. Af þeim sökum hef ég borið fram fsp. svohljóðandi til sjútvrh.: ,,1. Hversu mörg rækjuvinnsluleyfi hafa verið veitt frá 1. janúar 1984 og hversu mikil er afkastageta þeirra rækjuvinnslustöðva? 2. Hafði ráðherra hliðsjón af lögunum um samræmda vinnslu sjávarafla og veiðar, sem háðar eru sérstökum leyfum, þegar rækjuvinnsluleyfi voru veitt? 3. Hversu mikil var úthafsrækjuveiðin frá 1. janúar 1984 til þessa dags, ár hvert, og hver var leyfilegur kvóti sjútvrn.?``

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Virðulegur forseti. Að því er varðar fyrstu spurninguna hafa síðan 1. janúar 1984 ellefu rækjuvinnslufyrirtæki hafið starfsemi. Einhver fleiri hafa fengið heimild til að hefja starfsemi en ekkert úr því orðið, enda allar líkur til þess að svo verði ekki. Það er erfitt að gera nákvæma grein fyrir afkastagetu því að hún ræðst af mörgum þáttum. Langflestar vinnslur eru búnar rækjupillunarvélum eins og flestar aðrar minni vinnslur í dag. Hámarksvinnslukvóti fyrir þessar verksmiðjur er á árinu 1988 7100 lestir og átta af þeim vinnslum með 500 lesta hámarkskvóta sem var lægsti kvóti sem úthlutað var til vinnslanna á árinu 1988. Að því er varðar 2. liðinn er leyfi til uppsetningar rækjuvinnslu veitt á grundvelli laga nr. 12/1975, um samræmda vinnslu sjávarafla og veiða sem háðar eru sérstökum leyfum. Ef litið er til fjölgunar rækjuvinnsla á þessu tímabili verður að hafa í huga þá aukningu sem var í veiðunum á þessum árum, en frá árinu 1983 til 1987 jókst veiðin úr 6238 lestum í 34.722. Þó segja megi að næg afkastageta hafi verið fyrir í landinu verður að gæta að að á þessum árum fjölgaði mjög þeim bátum sem veiðarnar stunduðu og kom þá upp sú staða að eigi var rækjuvinnsla á viðkomandi útgerðarstað til að vinna aflann. Það er mjög erfitt, bæði með tilliti til sjómanna og atvinnu í landi, að fyrirskipa útvegsmönnum og sjómönnum að landa afla sínum utan útgerðarhafnar og í reynd má segja að lögin frá 1975 hafi fyrst og fremst verið miðuð við veiðar á grunnslóð og í innfjörðum og því hafi komið upp alveg ný sjónarmið þegar veiðin hófst á úthafinu og mjög erfitt að neita stöðum sem höfðu allar aðstæður til að koma upp rækjuvinnslu, höfðu húsnæði o.s.frv. og höfðu skip sem höfðu hafið veiðarnar, að koma slíku upp á sína ábyrgð. Hitt er svo annað mál að þegar afli dregst aftur saman er staðan í mörgum tilvikum þannig að viðkomandi aðilar hefðu betur látið eiga sig að fara í fjárfestinguna. Að því er varðar 3. liðinn er afli á djúpslóð sem hér segir: 1983 6238 lestir, 1984 16.541, 1985 17.229, 1986 30.397, 1987 34.722, 1988 var áætlað 27 þús. lestir, en mjög mikill samdráttur verður á árinu 1989 sem mun hafa mikil áhrif í þessari grein. Á árinu 1988 var í fyrsta sinn gripið til einstaklingsbundinna veiðitakmarkana í úthafsveiðum, en þá miðuðust veiðiheimildirnar við 36 þús. lestir og enn á ný 1989 var þeirri aðferð beitt með mjög miklum samdrætti á bilinu frá 40--60% eins og hv. þm. er kunnugt. Ég vænti þess að þessi svör séu fullnægjandi að því er varðar fsp. hv. þm.

Fyrirspyrjandi (Halldór Blöndal) Hæstv. forseti. Eins og svörin bera með sér er augljóst mál að úthlutun á rækjuvinnsuleyfum hefur verið langt umfram þann afla sem búast má við að berist á land að óbreyttum miðum og er enginn vafi á því að sú fjárfesting sem þannig hefur fengist opinber heimild til er liður í þeirri offjárfestingu sem hæstv. forsrh. verður svo tíðrætt um þegar hann m.a. talar um að það vanti ráðdeild í sjávarútveginum. Sjáum við hér eitt glöggt dæmi um það ráðdeildarleysi að mati hæstv. forsrh. sem verið hefur í stjórn sjávarútvegsmála hér á landi. Ég vil að vísu segja að mönnum er vorkunn þó að þeir hafi sótt á um að fá rækjuvinnsluleyfi vegna þess að fyrirsjáanlegur var mikill samdráttur í þorskafla og búið var að takmarka slíkar veiðar mjög mikið. Eigi að síður er augljóst eftir á að við höfum ekki farið með nægilegri gát í þessum efnum og það hefur m.a. komið fram í óhóflegri og miskunnarlausri samkeppni milli einstakra rækjuvinnslustöðva um það hráefni sem falt hefur verið hverju sinni sem m.a. hefur valdið því að afkoma rækjuvinnslustöðvanna hefur verið lakari en maður getur búist við ef maður virðir eingöngu fyrir sér unnið hráefni og það verð sem fyrir rækjuna hefur fengist á liðnum árum. Tala ég ekki síst um árið 1986 og kannski 1987 í því sambandi. Þessi reynsla er okkur auðvitað áminning um að fara gætilega í sambandi við nýtingu stofna eins og rækjustofnsins sem ekki hefur fengist reynsla fyrir. Ég minnist þess t.d. í sambandi við innfjarðarrækju í Öxarfirði fyrir allmörgum árum að þegar skyndilega var ákveðið af fiskifræðingum að þar skyldi veiði dragast mjög mikið saman fékkst sú skýring í Hafrannsóknastofnun fyrir miklum veiðiheimildum fyrsta árið að jafnan væri óhætt að leyfa nær takmarkalausa sókn í fiskstofn sem áður hefði verið ónýttur og síðan yrði að draga saman. Hafrannsóknastofnun hélt því á þeim tíma fram að það væri ekki hennar að hafa áhyggjur af rekstri eða peningum. Auðvitað verða menn því að gæta sín, læra af reynslunni og skilja að það verður að nýta þær heimildir sem ráðherra hefur hverju sinni til að halda fjárfestingu og sókn í skefjum þegar um nýja fiskstofna er að ræða.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Virðulegur forseti. Ég vil minna hv. þm. Halldór Blöndal á það út af því sem hann sagði að ég held að það sé ekki hægt að koma á opinberri forsjá í þessum málum. Það sem einkum hefur verið gagnrýnt í sambandi við rækjuvinnsluna er að nokkrir aðilar á Suðurnesjum og á vestanverðu landinu hafa hafið rækjuvinnslu, þeir staðir á Norðurlandi sem ekki komu nálægt því áður. Það hefur verið reynt eftir fremsta megni að halda mönnum í skefjum í þessu sambandi og reynt að koma mönnum saman á viðkomandi stöðum en ekki talið fært að neita þeim aðilum, sem eiga allmörg skip svo að dæmi sé nefnt, að vinna afla af sínum eigin skipum, t.d. í byggðunum á Suðurnesjum, ef þeir hafa haft aðstæður til þess. Þetta hefur fyrst og fremst verið gagnrýnt á sama tíma og m.a. á Suðurnesjum hefur verið erfitt atvinnuástand. Ég bið menn að hafa í huga að þarna verður að rata einhvern meðalveg, en við það að úhtluta leyfi er ábyrgðin að sjálfsögðu ekki tekin af þeim aðilum sem fjárfesta og taka lán til þess. Til þess eru lögin ekki ætluð að hér sé um að ræða algerlega opinbera forsjá og þeim hefur ekki verið beitt í þeim anda.

Fyrirspyrjandi (Halldór Blöndal) Hæstv. forseti. Fyrirspurnirnar eru svo samkynja að óhætt er að svara sumu því sem kom fram hjá hæstv. sjútvrh. undir þessum dagskrárlið. Varðandi fsp. eins og hún liggur fyrir á þskj. 145, ,,Hvernig verður brugðist við fyrirsjáanlegum samdrætti í úthafsrækjuveiðum á næsta ári varðandi veiðikvóta og rækjuvinnsluleyfi?``, liggur svarið fyrir varðandi fyrri hluta fsp. en ekki hinn síðari. Ég minni á að á sl. ári var rækjukvótinn 36 þúsund tonn, en hins vegar var verksmiðjunum úthlutað 40 þús. tonnum til vinnslu og það var rökstutt með því að það hefðu verið gefin út svo mörg rækjuvinnsluleyfi að óhjákvæmilegt væri að skammta vinnsluna fyrir hverja verksmiðju. Jafnframt lá raunar fyrir, ef við förum aftur til ársins 1987, að sjútvrn. hafði sagt t.d. þeim einstaklingum sumum hverjum sem höfðu keypt frystitogara að þeir gætu nýtt skipin til rækjuveiða og þeir hvattir þannig óbeinlínis til þess að fjárfesta í slíkum tækjum eins og t.d. Mánabergið í Ólafsfirði sem hefur nokkra tugi milljóna bundna í veiðarfærum og búnaði, en beinlínis var stofnað til þeirrar fjárfestingar vegna ábendingar frá sjútvrn. um að togaranum mætti síðar beita á rækju sem síðan varð ekki raunin á. Það er bæði satt og rétt hjá hæstv. sjútvrh. að menn eigi að bera ábyrgð á eigin fjárfestingu og eigin gerðum, en hitt er líka satt og rétt að ef menn eru með opinbera forsjá bara að hálfu leyti og ef hin opinbera forsjá er villandi getur hún valdið einstaklingum mjög tilfinnanlegu tjóni. Með hliðsjón af þessari reynslu og annarri, sem ég mun víkja að í síðari ræðu minni, er mjög þýðingarmikið að fyrir liggi og ætti raunar að liggja þegar fyrir fyrir áramót hvaða stefnu sjútvrn. hafi varðandi rækjuvinnsluleyfi á þessu ári.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Virðulegur forseti. Það hefur þegar verið gefin út reglugerð og fréttatilkynning um takmörkun rækjuveiða á næsta ári og eins og hv. fyrirspyrjandi sagði hér er ekki ástæða til að ræða það. Að því er varðar rækjuvinnsluna er um að ræða svo mikinn samdrátt í vinnslunni að það mun verða mikill hráefnisskortur í rækjuvinnslu í landinu og minnir okkur enn á að það sem er aðaláhyggjuefni Íslendinga í dag er hvað við getum tekið mikið úr hafinu. Það vantar alls staðar fisk til vinnslu og víða vantar fisk á markaði og á áreiðanlega eftir að koma betur í ljós. Að því er varðar rækjuvinnsluna hefur það ekki enn verið ákveðið. Við höfum talið í sjútvrn. að reynslan frá síðasta ári gæfi til kynna að það væri ekki ástæða til að skipta þessu takmarkaða magni með formlegum hætti milli vinnslustöðvanna, en um það eiga sér nú stað viðræður við rækjuframleiðendur sem hafa óskað eftir því að við færum betur yfir það mál og það mun verða gert. Það hefur m.a. komið í ljós að mjög margir aðilar hafa ekki hafið rækjuvinnslu og er miðað við að þeir missi sín rækjuvinnsluleyfi því að þau eru takmörkuð og er mikilvægt að hreinsa þetta borð eftir því sem kostur er. Að því er varðar einstök frystiskip kannast ég ekki við að menn hafi verið hvattir til slíkra fjárfestinga. Það rétta í því er að aðilar voru hvattir til rækjuveiða á árunum 1983, 1984 og 185, en hins vegar hafa aldrei verið gefin slík svör. Þegar frystiskipin hafa farið út í þessa miklu fjárfestingu, m.a. að því er varðar veiðar á grálúðu, hafa menn orðið að takmarka grálúðuveiðarnar. Eins er að því er varðar rækjuna. Það kom að sjálfsögðu ekki til álita að mínu mati að veita nýjum aðilum heimild til rækjuveiða á sama tíma og þeir sem fyrir voru í greininni voru skornir svo hressilega niður sem raun ber vitni.

Margrét Frímannsdóttir Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að gera örstutta athugasemd og vekja athygli á því að kvóti á rækjuveiðar eða leyfisveitingar til rækjuvinnslu verða ef fram heldur sem horfir ekki stærstu vandamál þessarar atvinnugreinar. Allt útlit er fyrir að ef fram heldur sem horfir og ekki breytist stefna sjútvrh. varðandi hvalveiðar okkar Íslendinga verði þessi afurð okkar sem og aðrar sjávarafurðir óseljanlegr. Það er í dag hið stóra áhyggjuefni stjórnenda fyrirtækja sjávarútvegsins og um leið allrar þjóðarinnar.

Pálmi Jónsson Hæstv. forseti. Í allmörg ár hafa verið í gildi lög um samræmdar veiðar og vinnslu rækju og skelfisks. Ég var á móti þessum lögum þegar þau voru samþykkt, en eigi að síður hafa þau verið í gildi. Þau þýða að sjútvrn. veitir leyfi til veiða á rækju og skelfiski og jafnframt leyfi fyrir vinnslustöðvum. Nú hefur hæstv. ráðherra sagt í þessum umræðum að það hafi ekki verið talið fært annað en veita leyfi þeim sem þess hafa óskað til vinnslu á rækju og lögin hafi ekki ætlast til þess að þær leyfisveitingar væru með þeim hætti að þeim aðilum væri synjað. Þá sé ég ekki til hvers lögin hafa verið sett. En með tilliti til þess að þessi lög gilda verður hæstv. ráðherra að gera sér grein fyrir því að um leið og leyfi er veitt ber sjútvrn. og hæstv. sjútvrh. ábyrgð á þeirri vinnslustöð að meira eða minna leyti, ekki einungis einstaklingarnir sjálfir. Ég held því fram að allt of frjálslega hafi verið farið með þessar leyfisveitingar með tilliti til hagsmuna þeirra sem fyrir voru í þessari grein þannig að það hefur komið niður á vinnslustöðvunum í heild að leyfi hafa of frjálslega verið veitt. Takmarkanir á veiðum sem er spurt um í þessari fsp. verða auðvitað líka til þess að þrengja hag þeirra vinnslustöðva sem hafa farið af stað með vinnslu og hafa verið í þessari grein í langan tíma eða frá því að vinnsla hófst.

Fyrirspyrjandi (Halldór Blöndal) Hæstv. forseti. Þau ummæli hæstv. sjútvrh. að ekki sé kannski ástæða til þess að setja sérstakan vinnslukvóta á rækjuvinnslustöðvar á þessu ári staðfestir raunar betur en mörg orð þá niðurstöðu hv. 2. þm. Norðurl. v. að lögunum um samræmingu vinnslu sjávarafla og veiða hefði betur verið meiri gaumur gefinn þannig að reynt hefði verið að halda aftur af mönnum sem vildu fara út í það að setja á fót rækjuvinnslu og efna til hennar. Það er laukrétt hjá hæstv. sjútvrh. að það getur verið freistandi að láta þá menn fá rækjuvinnsluleyfi sem eiga skip sem gera má út á rækjuveiðar. En á hinn bóginn liggur fyrir að þeir menn sem ruddu brautina í sambandi við úthafsrækjuveiðarnar og hafa orðið að skipta um skip hafa verið sviptir rækjuvinnsluleyfinu þótt þeir séu brautryðjendur í þessum veiðum svo að ég taki dæmi af Árskógssandi. Það var útgerðarmaður sem hafði gert út á rækjuveiðar öll viðmiðunarárin þegar þorskkvótinn var upp tekinn. Það var ekki tekið tillit til þess þegar þorskkvóta var síðan úthlutað á sérhvert veiðiskip og ég vil aðeins minna á frá þeim tíma að ég hélt því fram og hef raunar haldið fram löngum áður að það væri ástæða til að gefa því gaum hvort ekki væri nauðsynlegt að setja kvóta á úthafsrækjuveiðina þannig að hún nýttist Norðlendingum með svipuðum og sama hætti og síldveiðarnar og humarinn nýtist Höfn í Hornafirði. Og má vera ef sjútvrh. hefði komið af Norðurlandi að ástandið væri annað í sambandi við rækjuveiðarnar og í sambandi við rækjustöðvarnar en nú er þegar sjútvrh. kemur frá Austfjörðum.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Virðulegi forseti. Ég skil ekki þessi síðustu ummæli hv. þm. og ætla ekki að svara sleggjudómum sem þessum sem eru algerlega rangir, en hann rökstyður það e.t.v. einhvern tíma síðar. Aðeins í sambandi við þessar rækjuvinnslustöðvar frekar vil ég minna á að það var á engan hátt háð leyfum að frysta á úthafinu og það fór mjög í vöxt á þessum árum. Ég vil minna hv. þm. Halldór Blöndal m.a. á að hann var sérstakur baráttumaður fyrir heimildum til svokallaðra raðsmíðaskipa sem hefðu betur aldrei komið inn í flotann og ýmislegt fleira hefur gerst sem hefur breytt þessari mynd. Nú lítur út fyrir að í mesta lagi 15--16 þús. tonn muni berast af úthafinu til stöðva í landi og ég ítreka að það er aðaláhyggjuefnið hversu lítið magnið er en það er ekki áhyggjuefni að mínu mati að koma þessari vöru á markaðinn. Að því er varðar það sem hv. þm. Pálmi Jónsson sagði vil ég minna á að þessi lög voru sett að því er varðar sérstaklega veiðarnar á Húnaflóa, Ísafjarðardjúpi og Eldeyjarsvæðinu og þar hefur engin breyting orðið á. Rækjumagninu hefur verið skipt í sama hlutfalli milli þessara stöðva. Hins vegar hafa margar þessara vinnslustöðva haldið áfram að fjárfesta og aukið sína vinnslugetu allverulega og þá kemur þessi spurning: Var það ætlun laganna að þær stöðvar sem fengu leyfi að því er varðar Eldeyjarsvæðið, við Ísafjarðardjúp og Húnaflóasvæðið ættu að vinna alla viðbótina sem kom af úthafinu? Ég held að hver maður hljóti að sjá að slíkt var ekki verjanlegt. Í fyrsta lagi var ljóst að frystiskipin gátu farið út í þessa vinnslu og í sumum tilvikum sögðu menn beinlínis: Ef við getum ekki fryst þessa rækju í landi hljótum við að frysta hana fyrst og fremst um borð í okkar skipum. --- Hér var úr vöndu að ráða og varð að taka tillit til þeirra aðstæðna sem upp voru komnar við túlkun laganna. Hitt er svo annað mál að það má alveg deila um það og halda því fram og ég get tekið undir það hvort ekki sé rétt að afnema þessi lög, hvort það sé almennt rétt að hafa leyfisbindingar að því er varðar rækjuvinnslu sérstaklega en ekki aðra fiskvinnslu. Það mega allir fara í síldarvinnslu, hv. þm. Halldór Blöndal. Það er unnin síld á fleiri stöðum en Höfn í Hornafirði. Það mega allir fara í humarvinnslu og eru engin bönn sem gilda við því. Hins vegar eru veiðarnar takmarkaðar og er þeim skipt á milli skipa og þar hefur verið jafnræðis og hlutleysis gætt.

Fyrirspyrjandi (Halldór Blöndal) Hæstv. forseti. Ég hygg að það sé laukrétt, sem ég hélt fram áðan, að frumkvöðlarnir og brautryðjendurnir í úthafsrækjuveiði fyrir Norðurlandi komu ekki síst frá Árskógssandi og hæstv. sjútvrh. veit jafn vel og ég að þeir menn sem að þeim veiðum stóðu guldu þess í sambandi við þorskkvótann og síðan þegar þeir hafa skipt um skip hafa þeir misst heimildir til rækjuveiða. Ástæðan fyrir þessu er auðvitað sú mikla lausung sem hefur verið á stjórn fiskveiða hér á landi á undanförnum árum sem hefur valdið því að duglegir útgerðarmenn hafa ekki getað séð fram í tímann né getað skipulagt sínar veiðar. Þetta liggur alveg á borðinu og þarf ekki um það að ræða og ég hygg að eftir á hljóti allir menn að vera sammála um að við hefðum betur, Íslendingar, farið gætilegar í rækjuveiðarnar þannig að menn reyndu að sjá svolítið fram í tímann þannig að þeir erfiðleikar sem víða blasa við vegna offjárfestingar í rækjuvinnslustöðvum liggi ekki nú fyrir. Varðandi raðsmíðaskip vil ég aðeins segja að það var ríkisstjórn sem Sjálfstfl. stóð ekki að sem bar ábyrgð á því að byrjað var á raðsmíðaskipunum.

Fyrirspyrjandi (Pálmi Jónsson) Hæstv. forseti. Sú fsp. sem hér er á dagskrá er flutt í nóvembermánuði eftir allharðar umræður um ummæli hæstv. viðskrh. um viðskiptaþvinganir gegn sölu á afurðum landbúnaðarins eða eins og hann orðaði það: á kjöti af dýrum sem alin væru á ofbeittu landi. Fsp. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hefur forsrh. beint þeim tilmælum til viðskrh. að hann dragi til baka hótun sína um að efna til herferðar meðal almennings um að hann hætti að kaupa afurðir sauðfjár og hrossa?`` Nú hygg ég sem betur fer að það sé einsdæmi að viðskrh. hóti viðskiptaþvingunum gegn sölu á innlendri framleiðslu í eigin landi og viðbrögð við þessum hótunum voru býsna hörð. Nú er kunnugt að hæstv. forsrh. hefur lýst því yfir að það sé enginn ágreiningur á milli Framsfl. og Alþfl. í landbúnaðarmálum. Þessi yfirlýsing liggur fyrir. Á hinn bóginn er mér forvitni á að vita hvort ekki sé ágreiningur á milli Framsfl. og Alþfl. um viðskiptamál, en hér er fjallað um viðskiptamál. Ef hæstv. forsrh. er sammála þeim yfirlýsingum sem hæstv. viðskrh. hefur látið sér um munn fara er eðlilegt að hann hafi engin afskipti af þessum ummælum síns meðráðherra. En sé svo að hæstv. forsrh. sé þessum ummælum andvígur og hann vilji ekki sem forsrh. í sinni ríkisstjórn láta þessi ummæli koma út sem andlit ríkisstjórnarinnar í viðskiptamálum um meðferð á sölu innlendrar framleiðslu ætti hann að óska eftir því að hæstv. viðskrh. drægi ummælin til baka. Því er þessi fsp. hér flutt.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegi forseti. Þau ummæli sem hér er vísað til munu hafa verið viðhöfð á flokksþingi Alþfl. Ég hef ekki litið á það sem mitt verkefni að ritskoða það sem þar fer fram. Ég held að það yrði eins og sagt er til að æra óstöðugan. Ég lít svo á að hér hafi verið um að ræða ummæli alþýðuflokksmannsins Jóns Sigurðssonar. Þessi viðleitni hefur aldrei komið fram í störfum viðskrh. í ríkisstjórninni. Þvert á móti veit ég ekki betur en að hæstv. viðskrh. Jón Sigurðsson hafi í ríkisstjórninni stutt þá viðleitni, sem þar hefur verið um rætt, að auka sölu á innlendum afurðum. Ég vil taka mjög skýrt fram að sú er stefna þessarar ríkisstjórnar en ekki herferð gegn sölu á innlendum afurðum. Það vil ég leggja ríka áherslu á og ég vil gjarnan úr þessum virðulega stól, sem ég held að sé öllu virðulegri en stóllinn á Hótel Íslandi eða hvar það var, hvetja landsmenn alla til að neyta sem mests af íslenskum afurðum.

Fyrirspyrjandi (Pálmi Jónsson) Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir hans svör svo langt sem þau náðu. Hann sagði að þau ummæli sem hér er vitnað til hefðu verið flutt af alþýðuflokksmanninum Jóni Sigurðssyni á flokksþingi Alþfl., en þessi alþýðuflokksmaður, Jón Sigurðsson, er hæstv. viðskrh. í núverandi hæstv. ríkisstjórn. Það sem hæstv. viðskrh. segir, hvort sem hann gerir það á opinberum fundi Alþfl. eða annars staðar, mælir hann sem viðskrh. þjóðarinnar. Ég fagna að vísu þeim ummælum sem hæstv. forsrh. lét sér hér um munn fara, hann hvetti til þess að Íslendingar keyptu sem mest af innlendri framleiðslu, en mér finnst það skylda forsrh. að taka af öll tvímæli fyrir hönd sinnar ríkisstjórnar að ríkisstjórnin sem heild vilji stefna í þá átt sem hæstv. forsrh. hefur hér lýst og með tilliti til þess væri alger nauðsyn að fara fram á það við hæstv. viðskrh. að hann dragi sín ummæli til baka ella hljóti að vera grunsemdir um að yfirlýsing forsrh. sé ekki jafnheil fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og hann vildi vera láta. Ég ætla ekki að efna hér til frekari umræðna um þetta mál, aðeins segja að ummæli af þessu tagi hvar sem þau eru flutt af ráðherra í ríkisstjórn Íslands eru fordæmanleg og eru þess efnis að forsrh. í ríkisstjórn þeirri sem sá ráðherra starfar í á ekki að sitja undir því að þau séu ekki dregin til baka.

Fyrirspyrjandi (Jóhann Einvarðsson) Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 197 að leggja fram eftirfarandi fsp. til samgrh.: ,,Hefur verið kannað hvort unnt sé að setja upp sjálfvirk viðvörunarskilti vegna hættu á hálku á Reykjanesbraut eða öðrum þjóðvegum?`` Ástæðan fyrir því að ég hef leyft mér að flytja þessa fsp. er sú að eftir að varanlegt slitlag hefur sem betur fer komið víðar og víðar um landið, Reykjanesbrautin var að vísu einna fyrsti langi spottinn sem lagður var varanlegu slitlagi hér, þá hefur aukist hætta bæði vegna aukins hraða og hálku sem myndast hraðar og oftar en ella og sérstaklega er hættuleg svokölluð blettahálka sem kemur öllum að óvörum. Í nútímatækni dettur manni í hug að það sé unnt að setja upp skilti við enda slíkra vega sem mundi mæla hitastigið og gefa viðvörun með rauðu ljósi eða á annan hátt um hvort hætta væri á hálku á leiðinni eða ekki. Ég er sannfærður um að ef þetta yrði gert mundi það draga verulega úr slysahættu og örugglega hægja á mörgum sem stundum keyra heldur lipurt. Ég get upplýst í leiðinni að ég var fyrir nokkru staddur vestur í Bandaríkjunum í útjaðri Klettafjallanna og þar er svona skilti. Það kviknar rautt ljós á því þegar hitastig er það að hætta er á því að hálka myndist. Þetta er sérstaklega áberandi hjá okkur á Reykjanesbrautinni þar sem nokkrir staðir mynda slíka möguleika á hálku vegna sjávargangs og raka frá sjávargangi. Vegna nútímatækni og ágætra hönnuða hér á landi dettur mér í hug hvort þetta sé ekki framkvæmanlegt. --- Þessi er spurningin.

Landbúnaðaarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Virðulegur forseti. Vegna þeirra upplýsinga sem hv. fyrirspyrjandi kom með vestan úr álfum um rauð aðvörunarljós verður að setja við það viss spurningarmerki hvort það væri sá litur sem við mundum velja okkur núna eins og málum er háttað hjá okkur. En fyrirspurn hv. fyrirspyrjanda var send Vegagerð ríkisins og mun ég í mínu svari fyrst og fremst styðjast við álit Vegagerðarinnar sem hefur kannað þetta mál í framhaldi af fsp. Í flestum nálægum löndum, þar sem svipað háttar til og hjá okkur að hálkumyndun á vegum orsakar hættu fyrir vegfarendur, hefur verið unnið markvisst að því að setja upp einhvers konar viðvörunarkerfi meðfram þjóðvegum. Þessi vinna byrjaði víða á 8. áratugnum í þeim löndum sem fyrst fóru af stað og það er enn þá verið að þróa ný kerfi og lagfæra þau sem fyrst voru sett upp í þeim tilgangi að gera þau öruggari. Ég vek sérstaka athygli á því að þessi vinna hefur fyrst og fremst beinst í þá átt að veita upplýsingar um ástand veganna til þeirra aðila sem eru að sinna þar þjónustu, þ.e. vegagerðar eða slíkra aðila, en það hefur minna farið fyrir því að reynt sé að setja upp sjálfvirk viðvörunarskilti af ástæðum sem ég kem að á eftir. Forsenda þess að hægt sé að setja upp svona viðvörunarkerfi þannig að það geri eitthvert gagn er að gera miklar veðurfræðilegar úttektir á vegunum og umhverfi þeirra. Það þarf m.a. að skipta vegunum í kafla með tilliti til ísingarhættu og það þarf að finna þá staði á þjóðvegunum þar sem sérstök hætta er á ísingu miðað við tilteknar veðuraðstæður. Það þarf að safna ef vel á að vera upplýsingum um veðurskilyrði og ísingarhættu í nokkur ár áður en hægt er að nota þær við gerð áætlunar um skipulag svona viðvörunarkerfis. Á grundvelli slíkra upplýsinga er síðan upplýsingastöðvum, nemum eða skynjurum, komið fyrir við þjóðvegina. Fjöldi slíkra skynjana eða stöðva er háður því í hvað marga kafla veginum er þá skipt, marga kafla sem hafa sem líkust veðurfræðileg skilyrði. Þarna getur mismunandi hæð, halli eða nálægð við sjó o.s.frv. allt haft áhrif á flokkun vegarins. Þessar stöðvar þurfa að gefa upplýsingar um hitastig, rakastig, vind og e.t.v. fleira og eru gjarnan með nútímahætti sendar í tölvu í aðalstöð þar sem ákvörðun er tekin um þjónustu við veginn. Það þarf að setja upp sérstakar stöðvar á þá staði þar sem hætta er meiri en annars staðar á ísingu. Ef haft er of langt á milli stöðva geta upplýsingarnar orðið óáreiðanlegar o.s.frv. Það er rétt að menn átti sig á því að svona stöðvar gefa eingöngu upplýsingar um þann stað þar sem mælt er og þess vegna er mikilvægt að það liggi fyrir góðar veðurfræðilegar upplýsingar um vegina. Það hefur verið fylgst nokkuð náið með gangi þessara mála í nálægum löndum og þá er það ekki síst með tilliti til Reykjanesbrautarinnar sem er tilefni fsp. Eins og kunnugt er hafa því miður orðið allmörg og oft og tíðum alvarleg slys á Reykjanesbraut sem rekja má a.m.k. að einhverju leyti til hálku. Það hefur ekki orðið af neinum framkvæmdum, enda er nokkuð ljóst, og þarf ekki annað en vitna til tíðarfarsins eins og það hefur verið undanfarnar vikur, að breytileiki aðstæðna í þessu sambandi er gríðarlega mikill hér og gerir að verkum að það er verulega vandasamt að setja upp svona aðvörunarkerfi og staðla það að þeim skilyrðum sem þarna eiga við. Þetta getur þó breyst og vonandi breytist það með aukinni tækniþróun og Vegagerð ríkisins og samgrn. munu áfram fylgjast með þessari þróun með það í huga að nýta megi þessa tækni hér þegar fært þykir. Ég held að það væri þá eðlilegt að fara að huga að því að gera veðurfræðilegar úttektir, sem eru forsenda svona aðvörunarkerfis á næstunni. Ég tel þó að svona aðvörunarkerfi hér muni a.m.k. fyrst um sinn miðast fyrst og fremst við upplýsingagjöf frá slíkum skynstöðvum til Vegagerðarinnar og þeirra aðila sem þjónusta vegina. Síðar má e.t.v. reyna, þegar ákveðin reynsla er komin á þessa upplýsingagjöf, að koma á algerlega sjálfvirkum viðvörunarkerfum sem gefa vegfarendum merki hvort sem það er með rauðu ljósi eða með einhverjum öðrum hætti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli, það er þarft, og vona að svar mitt hafi getað talist fullnægjandi miðað við aðstæður og hafi skýrt málið nokkuð.

Fyrirspyrjandi (Jóhann Einvarðsson) Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir skýrt og greinargott svar. Ég vil þó taka það fram að mér finnst mjög eðlilegt að öll aðvörunarskilti séu með rauðu ljósi en ekki öðrum litum af því gefna tilefni sem kom áðan. Ég vona að þetta starf hefjist, sú veðurfræðilega könnun sem menn tala um að sé nauðsynleg til þess að geta þjónustað slíkar aðvörunarstöðvar, hvort sem það er fyrir starfsmenn sem eiga að þjónusta veginn eða fyrir vegfarendur sjálfa. Ég held hins vegar að það megi ekki gera málið allt of flókið í sjálfu sér. Ég held að það væri vert að prufa þetta jafnvel þó það væri ósjálfvirkt og starfsmenn Vegagerðarinnar kveiktu við viss tilfelli á skiltum og það mætti þannig prufa sig áfram í þessu. Mér er fullkomlega ljóst og ekki síst á Reykjanesbrautinni að veðurfarsbreytingar eru mjög örar þannig að það er ekki hægt að gefa neitt einhlítt svar við því. En ég er þó sannfærður um að ef maður fengi aðvörunarljós við upphaf vegar, segjum hjá álverksmiðjunni þegar ég er á leið suður eftir, mundi maður vera betur viðbúinn því að slíkar aðstæður gætu skapast á leiðinni suður eftir og það þyrfti því ekki að skipta veginum endilega mjög mikið niður. Ég er sannfærður um það alveg eins og ég veit að sú lýsing sem komin er t.d. í kringum Hafnarfjörð og á leiðinni upp í Mosfellssveit hefur róað umferðina og menn eru betur viðbúnir öllum óvæntum tilfellum á leiðinni. Að öðru leyti þakka ég ráðherra fyrir svar hans.

Fyrirspyrjandi (Matthías Á. Mathiesen) Virðulegi forseti. Í bráðabirgðalögum sem gefin voru út í haust og eru til staðfestingar á Alþingi nú, 8. mál þingsins, er fjallað um svonefndan Atvinnutryggingarsjóð. Það eru greinar í því frv. sem fjalla sérstaklega um sjóðinn sem slíkan. Í 3. og 4. gr. segir til um stjórnun þessa sjóðs. Í öðrum greinum er vikið að því að þessi sjóður muni hafa til umfjöllunar allt að 7 milljörðum kr. eftir því hvernig þess fjár verður aflað. Við höfum á undanförnum árum fjallað um bankalöggjöf og það hefur tekið ærinn tíma. Það er seðlabankalöggjöf, það er viðskiptabankalöggjöf, það er löggjöf um sparisjóði og í þessari löggjöf eru ítarleg ákvæði um stjórn þessara stofnana og það hvernig með skuli fara. Síðan hafa gerst þeir hlutir fyrir ekki löngu að ákveðnir aðilar sem valdir hafa verið til stjórnar þessara stofnana hafa verið dregnir til ábyrgðar sem forsvarsmenn stofnunarinnar og þar á meðal þeir aðilar sem Alþingi hefur kosið til stjórnar. Er það eftir því sem ég best veit í fyrsta skipti sem til slíks hefur þurft að koma. Það er því ekki óeðlilegt að spurt sé eins og ég geri á þskj. 329, 207. mál, og spyrji hæstv. forsrh. sem fer með yfirstjórn sjóðsins: Hvernig er háttað ábyrgð stjórnarmanna Atvinnutryggingarsjóðs vegna setu þeirra í stjórn sjóðsins og telur forsrh. að ábyrgðin sé sambærileg þeirri ábyrgð sem hvílir á bankaráðsmönnum og bankastjórum? Fyrir áramótin og fyrir jólahátíð birtist í fjölmiðlum frásögn af athugasemdum sem Ríkisendurskoðun hafði gert vegna afgreiðslu á þeim málum, ekki vegna afgreiðslunnar sem slíkrar heldur vegna upplýsinga sem Ríkisendurskoðun virtist hafa fengið og ekki þá í samræmi við það sem gert hafði verið. Ég hafði vikið að því við hæstv. forsrh. hvort ekki væri rétt og eðlilegt að Alþingi fengi að heyra umrætt bréf svo að hv. þm. þyrftu ekki að heyra eða lesa um það sem e.t.v. getgátur í fjölmiðlum.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegi forseti. Áður en spurningum hv. fyrirspyrjanda er svarað er nauðsynlegt að hafa nokkur atriði í huga. Í lögum og reglum er kveðið á um starfsemi Atvinnutryggingarsjóðs, stöðu og störf stjórnarmanna í sjóðnum, enda að öðrum kosti ekki unnt að afmarka þá ábyrgð sem hvílir á þeim í þessu sambandi. Skv. 3. gr. laga nr. 83/1988 er hlutverk Atvinnutryggingarsjóðs að veita lán til endurskipulagningar, hagræðingar og framleiðniaukningar í útflutningsfyrirtækjum. Jafnframt skal sjóðurinn hafa forgöngu um að breyta lausaskuldum fyrirtækja í útflutningsgreinum í föst lán til langs tíma. Í 4. gr. laganna er mælt fyrir um skipun fimm manna í stjórn sjóðsins, en stjórnin á að ákveða lánveitingar að fengnum tillögum samstarfsnefndar lánastofnana atvinnuveganna og Byggðastofnunar. Nánari ákvæði koma fram um starfsemi Atvinnutryggingarsjóðs í reglugerð. Við athugun á laga- og reglugerðarákvæðum má draga ályktanir um helstu heimildir og skyldur stjórnarmanna Atvinnutryggingarsjóðs. 1. Stjórn Atvinnutryggingarsjóðs ráði ein málefnum sjóðsins og ráðstöfun fjármagns hans, en hún er vitaskuld bundin af fyrirmælum laga og reglugerða í þeim efnum. Þeir aðrir sem starfa í tengslum við stjórn sjóðsins eða eru henni til ráðuneytis hafa ekki vald til ákvörðunar um málefni sjóðsins. Samstarfsnefnd skv. 2. mgr. 6. gr. reglugerðarinnar getur ekki bundið hendur sjóðsstjórnar þótt henni sé ætlað að gera tillögur um lánveitingar. 2. Stjórn Atvinnutryggingarsjóðs stofni til skuldbindinga í þágu hans, annars vegar með lántöku á grundvelli heimilda í lögum og hins vegar með útgáfu skuldabréfa í nafni sjóðsins til skuldbreytinga. 3. Stjórn Atvinnutryggingarsjóðs geti ekki ráðstafað fjármunum sjóðsins í öðrum tilgangi en þeim sem beinlínis er tiltekinn í 3. gr. laga nr. 83/1988. 4. Stjórn Atvinnutryggingarsjóðs verði að hlíta fyrirmælum 8.--10. gr. reglugerðar um skilmála lánveitinga, þar á meðal skuldbreytinga, en hafi þó svigrúm til ákvörðunar einstakra atriða slíkra skilmála að því leyti sem þeim er ekki lýst til fullnustu í nefndum reglum. 5. Stjórn Atvinnutryggingarsjóðs megi ekki veita lán, þar á meðal skuldbreytingu, nema fullnægt sé því meginskilyrði að grundvöllur sé talinn fyrir rekstri lántakanda þegar til lengri tíma er litið að lokum skuldbreytinga á rekstri hans og fjárhag. Stjórn Atvinnutryggingarsjóðs er ætlað að leysa úr hvort þetta sé fullnægjandi, m.a. á grundvelli þeirra gagna sem mælt er fyrir um í 11. gr. og eftir atvikum í 3. mgr. 10. gr. nefndrar reglugerðar. 6. Stjórn Atvinnutryggingarsjóðs sé óheimilt að veita lán nema settar séu tryggingar fyrir endurgreiðslu í einhverju því formi sem lýst er í reglugerð. 7. Stjórn Atvinnutryggingarsjóðs taki ákvarðanir um rekstur hans og feli Byggðastofnun að framkvæma þær undir eftirliti stjórnarinnar, en undir þetta getur ýmislegt fallið. Má telja þar til að stjórnin verður væntanlega að gæta að ávöxtun peningaeigna sjóðsins, að gæta að áhættu vegna gengismunar og að gæta að innheimtu á kröfum sjóðsins, m.a. ef vanskil verða, svo að eitthvað sé nefnt. Í ljósi framangreinds, sem gæti verið miklu ítarlegra, er svar mitt við fyrri fsp. um ábyrgð stjórnarmanna Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina svohljóðandi: Hugtakið ábyrgð er notað í ýmsu sambandi í lögfræðilegum skilningi auk þess að eftir málvenju getur verið um ábyrgð að ræða sem ekki hefur beina þýðingu að lögum, t.d. siðferðilega ábyrgð. Þótt ekki verði hér fjallað um ábyrgð manna í öðrum skilningi en lagalegum og þá í tengslum við rækslu stjórnarstarfa í opinberum sjóðum getur umrætt hugtak allt að einu tekið til fjölbreytilegra atriða. Í ljósi þess að algengast virðist að rætt sé um ábyrgð slíkra manna í sambandi við athafnir eða athafnaleysi, sem gæti haft í för með sér bótaskyldu þeirra eða agaviðurlög eða refsiviðurlög gagnvart þeim, verður eftirfarandi umfjöllun alfarið bundin við svokallaða bótaábyrgð og refsiábyrgð á þeim vettvangi auk möguleika á að beitt verði agaviðurlögum vegna brota í starfi. Fyrirmæli laga og reglugerða kveða ekki á um sérstök viðurlög sem stjórnarmenn í Atvinnutryggingarsjóði kunna að geta bakað sér með störfum sínum eða vanrækslu í starfi, enda tæpast að finna dæmi slíks í lagareglum um hliðstæða starfsemi. Heimildum þeirra og skyldum er hins vegar lýst í þessum reglum og hefur verið gerð grein fyrir þeim meginatriðum í þeim efnum hér á undan. Brot stjórnarmanna gegn þessum reglum gætu eftir atvikum haft bótaskyldu og/eða refsiviðurlög í för með sér á grundvelli eftirfarandi heimilda: 1. Settar lagareglur mæla ekki fyrir um bótaskyldu sem stjórnarmaður í opinberum sjóði kann að geta bakað sér með hátterni sínu í starfi. Til bótaskyldu gæti hins vegar hugsanlega komið við þessar aðstæður á grundvelli almennu skaðabótareglunnar sem svo er nefnd, en hún er ólögfest og styðst við dómvenjur. Samkvæmt þeirri reglu kynni stjórnarmaður í opinberum sjóði að geta bakað sér bótaskyldu gagnvart ríkissjóði eða lánardrottnum sjóðsins ef annar hvor eða báðir yrðu fyrir tjóni vegna saknæmrar og ólögmætrar háttsemi eða athafnaleysis stjórnarmannsins í starfi. Bótaskylda gæti að þessu leyti hvort sem er tengst refsiverðri háttsemi eða verið henni með öllu óháð. 2. Til fyrrnefndra agaviðurlaga kynni að geta komið ef stjórnarmaður í Atvinnutryggingarsjóði bryti gegn starfsskyldum sínum, hvort sem er með athöfn sinni í starfi eða vanrækslu, en skv. 1. málsl. 1. mgr. 3. gr. reglugerðar væri forsrh. heimilt að víkja stjórnarmanni frá af slíkri ástæðu. 3. Hvað refsiviðurlög varðar gætu einkum komið til skoðunar fyrirmæli XIV. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940, um brot í opinberu starfi, t.d. ákvæði 136. eða 141. gr. nefndra laga, því stjórnarmenn í Atvinnutryggingarsjóði verða að teljast gegna opinberu starfi í skilningi þessara lagafyrirmæla. Svar mitt við seinni spurningu hv. fyrirspyrjanda um hvort ábyrgð stjórnarmanna í Atvinnutryggingarsjóði útflutningsgreina sé sambærileg ábyrgð bankaráðsmanna og bankastjóra er svohljóðandi: Eins og þegar hefur verið getið má ætla að komið geti til ábyrgðar stjórnarmanna ef þeir brytu gegn lögum og reglum í störfum sínum. Sérstakar reglur um réttindi og skyldur bankaráðsmanna og bankastjóra í störfum sínum koma fram í fyrirmælum laga um viðskiptabanka nr. 86/1985, einkum í III. kafla laganna. Þær starfsreglur sem hvíla til samans á bankaráði og bankastjórn samkvæmt fyrrgreindum reglum eru að verulegu leyti hliðstæðar almennum skyldum stjórnar Atvinnutryggingarsjóðs eins og þær eru afmarkaðar í fyrirmælum laga nr. 83/1988 og stjórnvaldsreglum settum samkvæmt þeim. Virðist því að sama skapi mega ætla að sambærileg ábyrgð hvíli á stjórnarmönnum í Atvinnutryggingarsjóði annars vegar og hins vegar til samans á bankaráðsmönnum og bankastjórn í ríkisviðskiptabönkum vegna verulegrar vanrækslu í starfi eða annarra brota á þeim vettvangi. Eins og ég sagði í upphafi gæti þetta svar verið töluvert ítarlegra. Ég óskaði eftir áliti lögfræðinga á þessu og það er töluvert lengra en ég hef talið mér fært að lesa hér upp því að málið er sannarlega mjög mikilvægt og nauðsynlegt að hér fari ekkert á milli mála. En ég vona þó að þessi svör hafi skýrt þau viðhorf sem komu fram og eru mín.

Fyrirspyrjandi (Matthías Á. Mathiesen) Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svör hans og vildi gjarnan mega óska eftir því að fá að sjá þá álitsgerð lögfræðinga sem hann hefur fengið. Ég skil vel að hann hafði í fyrirspurnatíma ekki aðstæður til þess að svara öðruvísi en með því að taka útdrátt úr svörum þessara lögfræðinga. Svar forsrh. og sú álitsgerð sem hann vísaði til getur að sjálfsögðu orðið til skoðunar hjá þeirri nefnd sem fjallar enn um þetta mál vegna þess að því er ekki lokið á Alþingi og gefur þingmönnum tækifæri til þess þá ef ástæða væri til að koma fram brtt. til að taka af öll tvímæli. Ég endurtek þakkir mínar til hæstv. forsrh. fyrir þessi svör, en vænti þess að hann í síðari ræðu geti upplýst þingheim um það bréf sem við höfðum áður talað um og Ríkisendurskoðun skrifaði út af athugunum hennar á afgreiðslu mála. Ég mundi gjarnan vilja bæta við þeirri fsp. hvort ekki væri eðlilegt að forsrh. hlutaðist til um að Alþingi fengi greinargerð um störf þessarar sjóðsstjórnar frá því að hún tók við og þar til nú að þetta mál er á lokastigi til umfjöllunar á þingi.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegi forseti. Sjálfsagt er að afhenda hv. fyrirspyrjanda greinargerð lögfræðinganna í heild sinni. Út af bréfi Ríkisendurskoðunar vil ég, með leyfi forseta, lesa það bréf. Það er dags. 12. des. 1988 og er stílað til Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina og þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Ríkisendurskoðun vísar til bráðabirgðalaga nr. 87/1988, um efnahagsaðgerðir, frá því í haust, 4. gr., þar sem segir m.a. að stofnunin skuli fylgjast með starfsemi sjóðsins og gefa Alþingi reglulega skýrslu um starfsemi hans. Ríkisendurskoðun óskaði eftir því við Atvinnutryggingarsjóð að hann léti stofnuninni í té gögn sem lágu til grundvallar afgreiðslu sjóðsins á umsókn nokkurra útflutningsfyrirtækja. Stofnunin hefur tekið til athugunar sérstaklega gögn sem lágu til grundvallar afgreiðslu sjóðsstjórnar er varðar Granda hf. Í 2. gr. reglugerðarinnar um Atvinnutryggingarsjóð útflutningsgreina segir: ,,Fyrirtæki koma því aðeins til álita við lánveitingu eða skuldbreytingu samkvæmt reglugerð þessari að grundvöllur teljist vera fyrir rekstri þeirra þegar til lengri tíma er litið og að lokinni skipulagsbreytingu á fjárhag þeirra og rekstri, enda uppfylli þau skilyrði 11. gr. um tryggingar.`` Af þeim gögnum sem stofnuninni voru látin í té er ekki séð að nefnd fyrirtæki hafi gert grein fyrir að óbreytt rekstrarskilyrði og/eða endurskipulagning á skuldabyrðum geti staðið undir þeim greiðslukvöðum á árinu 1989 sem lesa má úr reikningsskilum fyrirtækjanna. Í þessu sambandi er spurt hvort greiðsluáætlun fyrir árið 1989 hafi borist frá fyrirtækinu til sjóðsins áður en til afgreiðslu kom. Enn fremur er spurt hvaða viðmiðunarreglum sjóðsstjórnin vinnur eftir við mat á þessum þætti. Í 11. gr. reglugerðar segir m.a. að stjórn sjóðsins styðjist við mat á áætluðum tekjum fyrirtækisins á móti hreinum skuldum þannig að ætla megi miðað við eðlilega rekstrarafkomu að fyrirtækið geti greitt skuldir sínar á eðlilegum tíma. Ríkisendurskoðun óskar eftir því við stjórn sjóðsins að hún geri grein fyrir framangreinum atriðum.`` Síðan vil ég taka það fram að Ríkisendurskoðun fékk öll þau gögn sem hún óskaði eftir og tjáði síðan formanni stjórnar að Ríkisendurskoðun hefði engar athugasemdir fram að færa.

Fyrirspyrjandi (Margrét Frímannsdóttir) Virðulegi forseti. Á þskj. 400 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. landbrh. um ráðstafanir ríkisstjórnarinnar varðandi loðdýrarækt. Á undanförnum árum hefur um fátt verið meira rætt en þann vanda sem við er að etja í hefðbundnum búgreinum. Stjórnvöld mættu þessum vanda á sínum tíma með því að hvetja menn til búháttabreytinga, reyna nýjar arðvænlegar búgreinar. Ein þessara búgreina er loðdýraræktin. Fyrir örfáum árum átti þetta að verða stóra tækifæri bænda. Sá stjórnmálamaður var varla til eða ráðgjafi í landbúnaði sem ekki hélt langar ræður um þennan spennandi atvinnuveg. Arðsemisútreikningar lofuðu öllu fögru og mönnum var nánast boðin fyrirgreiðsla. Vandinn var leystur. Nú aðeins 4--5 árum seinna er ljóst að útreiknaðar tölur voru rangar, mörg mistök hafa átt sér stað í skipulagi og undirbúningi loðdýraræktarinnar og því er komið í óefni. Gjaldþrot þeirra bænda em hlýddu ráðum stjórnvalda og hlustuðu á ráðgjafana blasir við. Fóðurstöðvar, sem reistar voru og eiga að þjóna búgreininni og eru að hluta til í eigu bændanna sjálfra, eru í miklum fjárhagsörðugleikum. Hér verður ekki um kennt óráðsíu bænda eða stjórnenda fóðurstöðva. Lágt skinnaverð er auðvitað hluti af vandanum. En hann má líka rekja til lélegrar undirbúningsvinnu og rangrar efnahagsstjórnar. Í dag blasir svo vandinn við og bíður úrlausnar. Vissulega er þörf á ráðstöfunum og síðan að setjast niður og skoða hvort refa- eða minkarækt eigi hér framtíð fyrir sér og þá að tryggja rekstrargrundvöll búgreinarinnar. Fyrir stuttu birtist fréttatilkynning frá landbrn. um þær ráðstafanir sem ríkisstjórnin hyggst grípa til og svara að hluta til þeim spurningum sem ég hef lagt hér fram. En nánari útfærslu á þeim tillögum sem þar um ræðir vantar og túlkanir fjölmiðla oft afar villandi. Því er rétt að hæstv. landbrh. geri grein fyrir tillögum ríkisstjórnarinnar hér. Því spyr ég: ,,1. Hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar af hálfu stjórnvalda til þess að bregðast við vanda loðdýraræktar í landinu? 2. Hvað hyggst ríkisstjórnin gera á næstunni til þess að treysta rekstrargrundvöll loðdýraræktar? 3. Hver er afstaða ráðherra til þess að viðmiðunarbústærð við lánveitingar úr Stofnlánadeild verði aukin? 4. Mun ráðherra beita sér fyrir því að Framleiðnisjóður greiði styrki vegna búháttabreytinga úr refarækt í minkarækt að fullu á árinu 1989?``

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Virðulegi forseti. Á þskj. 400 er fsp. í fjórum liðum varðandi ráðstafanir til stuðnings loðdýraræktinni og ég hyggst svara í raun tveimur eða jafnvel þremur þeirra í einu, þ.e. hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar af hálfu stjórnvalda til þess að bregðast við vanda loðdýraræktar í landinu og í öðru lagi hvaða ráðstafanir ríkisstjórnin hyggist gera á næstunni og 4. fsp.: Mun ráðherra beita sér fyrir því að Framleiðnisjóður greiði styrki vegna búháttabreytinga úr refarækt í minkarækt að fullu á árinu 1989? Svarið við öllum þessum spurningum er að hluta til að finna í ákvörðun sem ríkisstjórnin tók hinn 20. jan. sl. um frekari aðgerðir til stuðnings loðdýraræktinni og birst hafa með fréttatilkynningu frá landbrn. Þær ráðstafanir helstar voru þar ákveðnar til viðbótar þeirri endurgreiðslu á söluskatti sem gerð var að hluta til fyrir áramót á árinu 1988 og haldið verður áfram á þessu ári að lækka tilkostnað við framleiðslu skinna með hliðsjón af því að greiða niður fóðurkostnaðinn um 3 kr. á kg miðað við eðlilega fóðurnotkun. Þessar ráðstafanir svara til nálægt 55 millj. kr. upphæð á árinu og ættu að nema um 30--38% af því verðfalli sem loðdýraræktin hefur tekið á sig núna á undanförnum 2--3 árum. Sem sagt rúmur þriðjungur eða svo af verðfalli ætti að vera bættur með þessum aðgerðum til að lækka framleiðslukostnaðinn. Í öðru lagi var Framleiðnisjóði falið að taka lán allt að 60 millj. kr. til skuldbreytingar og hagræðingaraðgerða og til endurskipulagningar á fjárhag bænda þeirra sem verst eru staddir með lausaskuldir. Í þriðja lagi verður Framleiðnisjóði gert kleift með frestun afborgana á lánum hjá Seðlabanka að greiða að fullu út framlög til búháttabreytinga á þessu ári. Það svarar 4. spurningunni. Það er að vísu ekki mjög stór upphæð, í nágrenni við 20 millj. kr., en ætti að auðvelda þeim sem vilja færa sig úr refarækt yfir í minkarækt að gera það á árinu. Þá er í þessari ákvörðun rætt um að Stofnlánadeild verði falið að fresta afborgunum lána hjá þeim bændum sem þess þurfa nauðsynlega með og í tengslum við aðgerðir til að endurskipuleggja fjárhag þeirra og taka á lausaskuldavanda bænda. Að síðustu er í samþykktinni vikið einmitt að því sem þriðja spurningin snýst um, þ.e. viðmiðunarbústærð miðað við lánveitingar úr Stofnlánadeild. Það er mat margra sem til þekkja að þar þurfi að grípa til breytinga. Sérstaklega er það viðmiðunarbústærð í minkarækt þar sem það virðist sýna sig að svonefnt viðmiðunarbú er ónóg stærð, ekki rekstrarlega möguleg eining og þar þurfi að færa mörkin eitthvað upp á við, e.t.v. um einar 200 minkalæður eða svo. Þessar ráðstafanir eru nú að koma til framkvæmda stig af stigi. Fóðurniðurgreiðslan er þegar að koma til framkvæmda. Ég geri ráð fyrir því að á næstu dögum verði skipuð nefnd til að sjá um þær skuldbreytingaraðgerðir eða hafa hönd í bagga með þeim skuldbreytingaraðgerðum sem Framleiðnisjóði er ætlað að aðstoða við og aðrar aðgerðir sem þessu tengjast eru þegar í undirbúningi. Ég hef rætt við og mætt á fund hjá stjórn Framleiðnisjóðs og fari yfir þann hluta málsins sem snýr að Framleiðnisjóði í þessu sambandi og mun væntanlega eiga sambærilegan fund með stjórn Stofnlánadeildar á næstunni. Örfá orð um þessar aðgerðir í heild sinni. Það var mat stjórnvalda að hér væru svo miklir hagsmunir í húfi að nauðsynlegt væri að grípa til aðgerða til að afstýra því hruni sem ella virtist yfirvofandi í þessari atvinnugrein og gefa greininni frekari reynslutíma. Þar eru í húfi a.m.k. 250--300 störf í landinu. Fjárfesting í þessari grein nálgast nú 2 milljarða og miðað við eðlilegt skinnaverð er hér á ferðinni útflutningsverðmæti á bilinu 300--500 millj. kr. þannig að það er nokkuð í húfi að afstýra því að þessi unga grein sem menn bundu og binda út af fyrir sig enn vonir við hrynji vegna þeirra miklu erfiðleika sem hún hefur orðið fyrir eða mætt á undanförnum árum og stafa fyrst og fremst af því mikla verðfalli sem orðið hefur á framleiðsluvörunni. Einnig hefur mikill fjármagnskostnaður leikið þessa grein e.t.v. verr en flestar aðrar þar sem hún er öll ný með mikla fjárfestingu og byggir ekki á neinum stofni til að ganga í gegnum þrengingar af því tagi sem greinin hefur mætt.

Fyrirspyrjandi (Margrét Frímannsdóttir) Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. greinargóð svör hvað varðar þær ráðstafanir sem ríkisstjórnin hefur tekið ákvörðun um. Ég vil hins vegar ítreka þá skoðun mína að heildarúttekt á loðdýrabúskap þarf að fara fram, athuga hvort raunhæfir möguleikar eru á því að stunda þessa búgrein hér miðað við það ástand sem ríkir nú og yfirlýsingar forsvarsmanna loðdýrabænda um þær ráðstafanir sem hér um ræðir. Þeir telja að meira þurfi að koma til. Danskir loðdýrabændur sem búa við allt aðra og að mati loðdýrabænda hér betri fyrirgreiðslu en hér er til staðar telja sig þurfa 30% hærra verð fyrir afurðir sínar til þess að greinin beri sig nú. Ef svo er, hver er þá framtíðin hér? Það er vissulega þörf á heildarúttekt á loðdýrarækt og stöðu hennar hér á landi og að taka síðan ákvarðanir um framhaldið eftir það.

Pálmi Jónsson Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda að það sé þörf á því að gerð verði heildarúttekt á stöðu þessarar greinar sem nú er í mjög alvarlegum erfiðleikum. Ég held að það sé óhætt að meta það nokkurs sem hæstv. ráðherra hefur lýst að gripið verði til til þess að verjast einhverjum af þeim áföllum sem sýnilega dynja yfir. En mér þykir sýnilegt að þar sé um ónógar aðgerðir að ræða. Þær aðgerðir fela í sér eftir því sem ráðherra sagði að bættur verði með aðgerðum um einn þriðji þess verðfalls sem orðið hefur. Þá eru óbættir tveir þriðju hlutar verðfallsins og verðfallið er gífurlega mikið. Það er ekki nein lausn í því fólgin að framlengja lán og fresta afborgunum þegar fyrirtæki eru orðin gjaldþrota eða ramba á barmi gjaldþrots. Það er hægt að lengja í snörunni, en það er ekki lausn og þó svo að menn kannski bindi vonir við það að verð taki að stíga aftur og þó að hafa beri í huga að allar sveiflur í þessum málum eru hægar er það ekki nægilega að gert að fresta afborgunum og lengja lán þegar gjaldþrot er yfirvofandi. Það er aðeins til þess að lengja í snörunni. Menn þurfa að vita það, sem í þessari grein starfa, hvort raunverulegur möguleiki sé til að halda áfram eða ekki. Þess vegna þarf heildarúttekt að fara fram á stöðu greinarinnar og hvort það séu möguleikar til þess við þær aðstæður sem nú eru að halda áfram og hvað þurfi til að koma. Hjá því verður ekki komist.

Egill Jónsson Virðulegi forseti. Það er ástæða til að taka undir þakklæti til landbrh. fyrir þá afgreiðslu sem hér hefur fengist til handa loðdýrabændum. Hér hefur verið á það minnst að það væri æskilegt að fram færi heildarúttekt á stöðu þeirra búgreina og ekki þarf ég að mæla á móti því. En ég hygg að það hafi ekki verið skrifað í kringum nokkra menn á Íslandi á síðustu árum eins mikið og loðdýrabændur og satt að segja held ég kannski að það þurfi ýmislegt fleira. Mér komu líka dálítið á óvart þau ummæli hv. fyrirspyrjanda að erfiðara væri að byggja upp þessa búgrein hér á landi en t.d. í Danmörku og aðstæður væru hér verri til þessarar ræktunar en þar. Ég held að svo sé ekki að öðru leyti en því að auðvitað er loðdýrabúskapurinn hér með nýrri fjárfestingu. Ég legg áherslu á að það verður að reyna til þrautar hvort ekki er grundvöllur fyrir þessum búskap í landinu og ef menn telja það ekki vera þarf að taka aðrar ákvarðanir að því er varðar hinar hefðbundnu búgreinar. Þó að ekki sé mikið á því byggjandi hafa borist betri fréttir af uppboðum, m.a. í Finnlandi, og þessi mál skýrast kannski eitthvað í næstu viku. En þrátt fyrir að ég vilji taka skýrt fram að það beri ekki að skoða sem gagnrýni frá minni hendi hefði ég þó fremur viljað kjósa að greinarnar innan loðdýraræktarinnar hefðu búið við það sama, þ.e. þeir bændur sem færðu sig úr ref og yfir í mink og hinir sem halda áfram að stunda refaræktina.

Þeir gera það.

Já, þá þarf ég ekki að spyrja frekar. En fyrirspurn mín var sú og það er best að fá það hér fram hvort refabændur sem halda áfram ræktun þeirrar greinar muni ekki fá framlagið greitt í einu lagi eins og þeir sem fara yfir í minkaræktina. Það er að sjálfsögðu grundvallaratriði. Að öðru leyti vil ég benda á það og leggja á það nokkra áherslu að sú fyrirgreiðsla sem hér er veitt er að mjög stórum hluta til borin uppi af sjóðum landbúnaðarins sem bændur hafa ýmist stofnað sjálfir til eða þá hefur verið samið sérstaklega um eins og í sambandi við Framleiðnisjóð til búháttabreytinga. Það vil ég sérstaklega taka hér fram, vegna þess að það er sí og æ verið að klifa á nýju fjármagni og miklu fjárstreymi yfir í landbúnaðinn, að þessu fjármagni er áður búið að ráðstafa yfir í landbúnaðinn og til þessara verkefna. En virðulegi forseti. Svo að ég ljúki máli mínu, þá misskilst það ekki að hæstv. landbrh. sagði í svari sínu að greiðslur til niðurfærslu á fóðurkostnaði upp á 55 millj. kæmu inn í greinina til viðbótar við endurgreiðslu á söluskatti. Þetta held ég að ég hafi tekið rétt til og þá langar mig aðeins til að spyrja um það, þetta er það fjármagn sem mér sýnist að komi nýtt inn í greinina, hvort það verði afgreitt sem aukafjárveiting eða í gegnum lánsfjárlög.

Valgerður Sverrisdóttir Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna, en þar sem loðdýraræktin hefur verið mér nokkuð hugleikin í allmörg ár mátti ég til með að segja nokkur orð. Hvað snertir heildarúttekt á því hvort þessi búgrein eigi möguleika hér á landi eða ekki sé ég eiginlega ekki hvernig á að framkvæma þá úttekt. Við vitum að það sem hefur verið að og það sem hefur valdið erfiðleikum er verðfallið sem við vitum að er staðreynd, rangt skráð gengi á síðustu árum og óeðlilegur fjármagnskostnaður hér á landi eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra og það að uppbygging fóðurstöðva fór nokkuð úr böndum að mínu áliti. Þess vegna tel ég að það hafi verið rétt ákvörðun hjá stjórnvöldum að hluti af ráðstöfunum stjórnvalda sé í þá átt að greiða fóðrið niður vegna þess að það kemur þá jafnt við alla í hlutfalli við notkun. Þetta vildi ég að kæmi hér fram vegna þess að mér finnst þessar heildarúttektir og annað slíkt vera eitthvað svo út í hött. Eins og kom fram hjá hv. 4. þm. Austurl. hafa fréttir gefið til kynna að verð sé nú á uppleið og það vekur hjá manni vonir um að það náist aftur rekstrargrundvöllur fyrir þessari búgrein því að hann var svo sannarlega þegar við byrjuðum. Að um 30% vanti upp á að danskir loðdýrabændur telji sig hafa rekstrargrundvöll eins og ég skildi hv. 4. þm. Suðurl. kemur mér á óvart. Ég vissi ekki að ástandið væri svo slæmt þar.

Friðjón Þórðarson Virðulegi forseti. Á þskj. 400 er fsp. um vanda loðdýrabænda hér á landi og hann er vissulega mikill. Það hefur margt verið gert til þess að reyna að greiða úr þessum vanda, en hann er enn þá stór í sniðum. Það er rætt um heildarúttekt. Það er frekar vinsælt orð nú á tímum og því er víða slegið fram þar sem vandamál eru á ferðinni. Það er fjarri því að það leysi öll mál en er e.t.v. gott til þess að fá heildaryfirlit um hlutina. Ég vil aðeins taka fram af því að að því er vikið á þskj. 400 að stjórn Stofnlánadeildar landbúnaðarins hefur gert að ég hygg allt sem í hennar valdi hefur staðið til að greiða úr þessum vandamálum, en það hefur bara ekki dugað til. Hins vegar er hæstv. landbrh. áreiðanlega velkominn á fund deildarinnar eins og hann nefndi áðan ef það mætti verða til þess að fleiri leiðir sjáist út úr þessum miklu erfiðleikum loðdýrabænda.

Stefán Guðmundsson Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður, en þó vil ég eins og aðrir þeir sem hér hafa talað taka undir þakklæti til ráðherra og ríkisstjórnar fyrir þær aðgerðir sem gerðar hafa verið til að liðka til í þeim mikla vanda sem loðdýraræktin hefur nú átt við að glíma. Menn tala um að það þurfi að gera heildarúttekt á þessari atvinnugrein. Ég tek undir það, sem hv. þm. Egill Jónsson sagði áðan, að mikið er nú búið að skrifa um þessa grein og ég vona að menn spari sér skriffærin og starfi heldur meira. Ég held að það sé greininni mikið þarfara. Upplýsingar höfum við orðið allbærilegar um þessa ungu atvinnugrein. Það hefur verið fjallað um þessa atvinnustarfsemi í fjölmiðlum af mikilli vanþekkingu, því miður, og það er hluti af þeim vanda sem við er að fást. Menn hefðu gott af því að átta sig á því hvernig ástandið var þegar menn ákváðu að fara út í þessa atvinnustarfsemi. Ég held að ég fari nokkurn veginn rétt með að þá var meðalverð refaskinna á bilinu 3000--3500 kr. fyrir skinnið. Menn sjá hvar þessi atvinnugrein stæði ef við hefðum getað búið við það í einhver ár í viðbót. Með því að fara í þessa atvinnustarfsemi var gerð tilraun til að bjarga okkur úr hefðbundnum landbúnaði að hluta, menn sáu kannski ekki aðra fljótvirkari leið til þess. Við verðum að sætta okkur við að keppa á heimsmarkaði. Íslenskir bændur eru að keppa hér á heimsmarkaði og þeir eru að keppa við hátískuvöru í framleiðslu. Við skulum líka vera minnugir þess hvað íslenskir bændur hafa náð langt í þessari atvinnugrein þrátt fyrir að ýmislegt hafi vantað í upphafi þessarar starfsemi. Frjósemi dýra á Íslandi er orðin fyllilega sambærileg miðað við það sem gerist best á meðal okkar samkeppnisþjóða. Verð skinna af þessum dýrum er orðið fyllilega sambærilegt við það sem gerist best á meðal okkar samkeppnisþjóða. Í þriðja lagi: Það sem við eigum kannski eftir að njóta best er að við erum komnir sem betur fer, Íslendingar, með ósýktan stofn þannig að við höfum vissulega náð langt í þessari atvinnugrein og það hefur verið gáleysislegt tal um hana. En ástæðan fyrir því að ég stóð upp var fyrst og fremst sú að mig langar til að fá ráðherra, vegna þess að ég veit að hann á eftir að koma upp aftur, til þess að gefa aðeins gleggri svör um þriðja lið fsp. þar sem fyrirspyrjandi spyr: Hver er afstaða ráðherra til þess að viðmiðunarbústærð við lánveitingar úr Stofnlánadeild verði aukin? Ég veit að það var samþykkt að auka þessa viðmiðunarstærð, en mig langar að fá það skýrt fram. Mér fannst það vera það sem hv. þm. Egill Jónnsson var að kalla eftir, en mér fannst ráðherra ekki grípa það rétt. En ég vil fá skýrt fram: Á þetta ekki bæði við minka- og refarækt?

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Virðulegur forseti. Það er sjálfsagt að reyna að svara því sem spurt er um til viðbótar eftir því sem tíminn leyfir. Varðandi viðmiðunarbústærðina er það svo að það er ætlunin að hvor tveggja viðmiðunarmörkin verði endurskoðuð, í loðdýrarækt og refarækt, en ég nefndi það þó í minni fyrri ræðu, sem rétt er, að ég hef miklu meira orðið var við áhuga manna á því að lyfta markinu í minkaræktinni. Þar telja menn það liggja í raun á borðinu að viðmiðunarmarkið sé of lágt og menn hafa gjarnan talað um að það þurfi að færa það upp a.m.k. um sem nemur 200 minkalæðum, úr 700 í 900 þá, en það verður skoðað gagnvart refaræktinni.

Ég á frekar við þessi úrvalsrefabú sem skara fram úr með gæði dýra.

Já, já. Það er annar handleggur kannski. En almennt hvað varðar reksturinn skiptir þetta fyrst og fremst máli varðandi lánsmöguleika, ekki satt, og auðvitað tekjur og veltu búanna líka. Varðandi samræmið milli refaræktar og minkaræktar gagnvart aðstoð Framleiðnisjóðs við búháttabreytingar er það svo að refaræktin fær sambærilega aðstoð, þ.e. þeir sem halda áfram í refarækt fá stuðning sem í heildina tekið er sambærilegur en dreifist yfir þrjú ár. Ástæðan fyrir því að minkaræktin fær þetta greitt núna er sá tilkostnaðar sem fylgir því að færa sig úr refaræktinni yfir í minkaræktina sem er töluverður vegna þess að þar eru öðruvísi búr og annað slíkt. Refabændur vita hins vegar fyrir fram að hverju þeir ganga gagnvart þessari aðstoð þetta ár og næstu tvö ár. Aðstoð við refaræktina sem tekur mið af uppsöfnun söluskatts í greininni er þannig háttað að á árinu 1988 voru teknar frá í þetta verkefni 30 millj., þ.e. handa loðdýrarækt og fiskeldi til samans. Loðdýraræktin fékk mestan hluta af því vegna þess að þar voru menn tilbúnir að endurgreiða 25 millj. af 30 og þeir peningar voru sendir út um jólaleytið. Á árinu 1989, yfirstandandi ári, eru í fjárlögum ætlaðar í þetta verk 70 millj., til loðdýraræktar og fiskeldis samanlagt, og þá leiðir það af líkum að stærsti hluti þeirrar fjárhæðar fer væntanlega til fiskeldisins, en vonandi verður eitthvað hægt að halda áfram að endurgreiða þetta til loðdýraræktar. Þetta kemur sem sagt af fjárlögum. Fóðurniðurgreiðslan, sem gæti numið allt að 55 millj. Já, það er reiknað með að hún komi úr ríkissjóði beint, en lán Framleiðnisjóðs komi inn á lánsfjáráætlun. Varðandi spurninguna um heildarúttekt er í sjálfu sér að mörgu leyti þörf á því að vinna enn betur að upplýsingasöfnun um þessi mál, sérstaklega held ég þá þætti sem tengjast skipulagi greinarinnar að uppbyggingu, svæðaskiptingu og annað slíkt, en ég tek þó undir að það er vandasamt að meta hvaða framtíðarmöguleika þessi grein hefur hér einfaldlega vegna þeirrar óvissu sem er á hinum alþjóðlegu mörkuðum og ræður auðvitað mestu um afkomuna hjá okkur eins og annars staðar eins og dæmin sanna. Það er ljóst að ýmislegt hefði mátt betur til takast við uppbygginguna hér, en ég held að menn megi þó ekki skella allt of mikið skuldinni á sjálfa sig vegna hluta sem eru utanaðkomandi og ekki á okkar valdi að hafa áhrif á, eins og skinnaverð á alþjóðlegum mörkuðum. Það kann vel að vera að hér séu á ferðinni ónógar aðgerðir. Þær hefðu sjálfsagt mátt vera meiri þótt ýmsum þyki þær miklar, sérstaklega þegar búið er að margfalda þær með 10 eins og í Dagblaðinu. Ég vek þó athygli á því varðandi þær tölur sem ég nefndi um að hér væri á ferðinni bein inngreiðsla sem nemur um einum þriðja af verðfalli skinnanna að þá er miðað við algeran topp í skinnaverði, mjög hátt verð og það er enginn kominn til að segja að við hefðum þurft að fara alla leið þangað upp með stuðning, enda var greininni ætlað að skila arði og það eðlilegum afkastavöxtum miðað við þá afkomu. Þá er líka eftir að taka með inn í reikninginn aðstoð Framleiðnisjóðs og þá hluti aðra sem gripið hefur verið til. Ég er alveg sammála því að þessi grein þarf ekki á meiri lánum að halda, heldur miklu fremur öðru, enda er hér einmitt um að ræða að verulegu leyti beina aðstoð í formi til lækkunar á framleiðslukostnaði og það er mjög mikilvægt. Jafnframt eru skuldbreytingaraðgerðir Framleiðnisjóðs hugsaðar að hluta til sem ákveðin nauðungasamningaaðgerð í því formi að reynt verði að ná samningum við helstu lánardrottna refabænda um niðurfellingu skulda að hluta til jafnframt því sem afgangnum verði komið í skil og þá að einhverju leyti með fjármagni sem tekið verður að láni á vegum Framleiðnisjóðs. Ég er svo þeirrar skoðunar að það verði að athuga það í fullri alvöru hvort ekki þurfi hér að koma til verðmiðlunarsjóður eða verðsveiflusjóður sambærilegur við Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins eða annað slíkt, einfaldlega vegna þeirra miklu sveiflna sem þessi grein þarf að búa sig undir að mæta í framtíðinni eins og nú um stundir. Og að lokum, virðulegi forseti, ég þakka þolinmæðina, er það mín skoðun að það eigi að gefa þessari grein ákveðinn viðbótarreynslutíma upp á 2--3 ár. Það væri skelfilegt slys ef þetta hryndi allt í höndunum á okkur núna og það sé lágmark að menn hafi þolinmæði og þrautseigju til að sjá til a.m.k. 2--3 ár í viðbót og lesa í þróunina á alþjóðlegum mörkuðum m.a.

Egill Jónsson Virðulegi forseti. Mín örstutta athugasemd er einungis í þá veru að taka undir þau orð hæstv. landbrh. sem hann viðhafði í sambandi við fréttaflutning af þeim aðgerðum sem hafa nú verið gerðar í sambandi við loðdýrabúskapinn í landinu. Það fjármagn sem fer inn í þessa búgrein á grundvelli þessara ákvarðana er 55 millj. Ég man ekki hvað DV sagði um þá hluti. Öðru fjármagni hefur verið ráðstafað til verkefna í landbúnaðinum og hefði farið hvort sem er til landbúnaðarins. Aðgerðirnar eru upp á 55 millj. Það er hér staðfest og það er raunar það mikilvægasta við þessa umræðu að það eru komnar réttar tölur á skjáinn í þeim efnum.

Kristinn Pétursson Hæstv. forseti. Ég get ekki komist hjá því að benda á eitt í sambandi við landbúnaðarmál eða loðdýrarækt sem er til umfjöllunar nú. Það er alltaf verið að gera einhverjar aðgerðir í þessu, aðgerðir í hinu, aðgerðir í landbúnaði, aðgerðir í iðnaði, aðgerðir í skipasmíðaiðnaði. Af hverju er alltaf verið að gera allar þessar aðgerðir? Hvaða aðgerðir eru þetta? Af hverju allar þessar aðgerðir? Það er vegna þess að hagstjórnin í landinu er svo kolvitlaus. Það er ekki rekstrargrundvöllur fyrir einu einasta hæti, hvorki landbúnaði eða öðru. Það er málið sem þarf að laga. Af hverju eru vextir svo háir? Er það af allri þessari frjálshyggju? 

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Ég held, virðulegur forseti, sögunnar vegna að ég fari einu sinni enn með nokkrar tölur í þessu sambandi til að þetta sé nú allt saman eins skýrt og hugsast geti, bæði fyrir okkur hér inni og fjölmiðlana. Ég vona að ég taki ekki lengri tíma í það en sem nemur venjulegri örstuttri athugasemd eins og þær gerast nú hér á Alþingi. Aðstoð ríkissjóðs á þessu ári til að lækka framleiðslukostnaðinn er 55 millj. kr. Það er bein aðstoð greidd úr ríkissjóði. Síðan kemur til nýtt lán sem Framleiðnisjóður fær heimild samkvæmt lánsfjárlögum til að taka upp á 60 millj. Það er nýtt fé sem kemur inn, en verður varið til endurlána þannig að það er í raun ekki um viðbótaraðstoð að ræða heldur skuldbreytingaraðgerð sem allir skilja og eru vel kunnugir. Þá er í þriðja lagi flýtt greiðslum vegna búháttabreytingar svo nemur um 20 millj. kr. Þar er um flýtingu á áður ákvarðaðri aðstoð að ræða. Í fjórða lagi er frestun á afborgunum í Stofnlánadeild sem vonandi tekst að ganga þar frá. Þar hef ég ekki nákvæmar tölur um, en þar geta menn slegið á hverjar afborganir loðdýraræktarinnar ættu að vera á þessu ári og einhver hluti þeirra verði sem sagt færður aftur fyrir. Þetta eru þær fjórar aðgerðir sérstaklega sem varða beint fjármuni. Til viðbótar eru svo endurgreiðsla söluskatts sem menn geta lesið um í fjárlögunum og framkvæmd var líka á síðasta ári upp á 25 millj. kr. og nú hafa vonandi allir náð þessu.

Jón Kristjánsson Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um samgöngur á Austurlandi. 1. flm. tillögunnar var Jónas Hallgrímsson, sem sat hér á haustdögum sem varamaður á hv. Alþingi, en meðflm. eru hv. þm. Jón Kristjánsson, Kristinn Pétursson, Egill Jónsson og Hjörleifur Guttormsson. Það er nú orðið nokkuð langt um liðið síðan þessi tillaga var flutt hér á hv. Alþingi, en af orsökum sem ég hirði ekki um að rekja hefur hún ekki komist að á dagskrá þingsins fyrr. En tillgr. hljóðar þannig: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta fara fram rannsóknir á möguleikum til að koma á vegasambandi milli byggða á Austurlandi og gera áætlun um framkvæmdir, einkum við þá fjallvegi um miðbik Austurlands sem erfiðastir eru yfirferðar á vetrum, m.a. með því að beita nútímatækni í jarðgangagerð. Við rannsóknina skal haft samstarf við Samband sveitarfélaga á Austurlandi, Byggðastofnun, Vegagerð ríkisins og aðra þá sem hafa þekkingu á þessum málum. Við mat framkvæmda verði tekið fullt tillit til ávinnings atvinnulífs og félagslegrar þjónustu af bættum samgöngum.`` Í grg. tillögunnar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Tillaga þessi var flutt á síðasta þingi en hlaut ekki afgreiðslu og er nú endurflutt. Hún er fram komin vegna ríkjandi aðstæðna í samgöngumálum Austurlands og þess mikilvægis sem þau hafa í hugum manna þar um slóðir. Er hér einkum átt við þá fjallvegi um miðbik Austurlands sem erfiðastir eru yfirferðar á vetrum, en ætla má að með nútímatækni í jarðgangagerð megi ryðja slíkum samgönguhindrunum úr vegi án þess að kostnaður fari fram úr hófi. Miðhluti Austurlands ásamt Vopnafirði er, sem kunnugt er, mjög afskiptur með samgöngur á landi bæði milli fjarða og frá fjörðum til Fljótsdalshéraðs. Fjallvegir eru í um og yfir 600 metra hæð og því næsta erfitt og jafnvel ófært um lengri eða skemmri tíma að halda uppi eðlilegum samgöngum í miklum snjóavetrum svo sem dæmin sanna.`` Þær raddir hafa orðið æ háværari meðal íbúa Austurlands, jafnt kjörinna fulltrúa sveitarstjórna og Samtaka sveitarfélaga á Austurlandi og ekki síður hjá hinum almenna borgara, að þennan vanda beri að leysa til frambúðar með þeim hætti sem tillagan gerir ráð fyrir, könnun á möguleikum jarðgangagerðar og í framhaldi af því samræmdri framkvæmdaáætlun. Hér er um mjög mikil verkefni að ræða og það er mikil nauðsyn á að undirbúningur sé sem bestur og hann sé byggður á rannsóknum, bæði jarðfræðilegum og athugunum á hagkvæmni slíkrar vegagerðar, sem ekki eingöngu eru byggðar á talningu umferðar dagsins í dag heldur reyni menn að gera sér grein fyrir þeim breytingum og hagkvæmni sem öruggar samgöngur allan ársins hring hafa í för með sér. Haustið 1986 skipaði Matthías Bjarnason þáv. samgrh. nefnd sem skyldi ræða jarðgangagerð og næstu verkefni í þeim efnum. Nefndin skilaði áliti í mars árið 1987. Hún komst að þeirri niðurstöðu að eðlileg röð framkvæmda í jarðgangagerð væri að hefja framkvæmdir í Ólafsfjarðarmúla. Síðan kæmi röðin að jarðgöngum á Vestfjörðum og þá Austurlandi. Framkvæmdir í Ólafsfjarðarmúla eru nú hafnar og mikið rannsóknar- og undirbúningsstarf hefur verið unnið á Vestfjörðum, m.a. fyrir frumkvæði heimamanna. Eðlilegt er að slíkt átak verði gert á Austurlandi þannig að tími og ráðrúm gefist til vandaðs undirbúnings framkvæmda sem getur skipt sköpum að vel takist til í þessum stóru verkefnum. Eftir að þessi tillaga var flutt í haust skeði það að skipuð var nefnd til að fjalla um þetta mál svo segja má að undirbúningur sé þegar hafinn að framkvæmd á efni tillögunnar. Samgrh. skipaði fulltrúa í samstarfsnefnd heimaaðila og ráðuneytis sem vinna skal í þessum málum og eins og ég kom að var það gert skömmu eftir en þessi tillaga kom fram á Alþingi. Ber að þakka þetta og fagna því alveg sérstaklega að skilningur hefur aukist í þessum efnum. Eigi að síður á þessi tillaga fullan rétt á sér því að það er nauðsynlegt að Alþingi fylgist vel með framvindu þessara mála, ræði þessa tillögu, hún fái þinglega meðferð og jákvæða afgreiðslu, því ætíð er það að framkvæmdir og framkvæmdaáætlanir koma til meðferðar Alþingis að lokum. Hér er gripið á stórmáli sem getur skipt sköpum um búsetu á Austurlandi og möguleika þessa landshluta í atvinnumálum og félagsmálum. Áhugi heimamanna í þessu efni er mjög mikill og vaxandi og lái þeim það hver sem vill. Íbúar fjölmennra byggðarlaga á landsbyggðarmælikvarða, eins og Vopnafjarðar, Seyðisfjarðar og Neskaupstaðar, sem njóta ekki vetrarsamgangna sem annars staðar þykja sjálfsagðar, velta því mjög fyrir sér hvernig hægt sé að brjótast út úr þeirri skel. Þar að auki mundu jarðgangaframkvæmdir breyta aðstæðum á miðhluta Austurlands gífurlega. Það hefur á seinni tímum verið rætt mikið um vaxandi verkaskiptingu og samstarf í atvinnulífinu og samruna fyrirtækja, ekki síst á þessum síðustu erfiðleikatímum. Bættar samgöngur milli byggðarlaga mundu auðvelda samskipti af nýju tagi sem óþekkt eru nú og samvinnu fyrirtækja. Þær mundu tengja saman bestu hafnir á landinu og væntanlegan flugvöll á Egilsstöðum sem nú er verið að byggja upp. Þarna eru gífurlegir möguleikar sem er í þágu landsins alls og allrar þjóðarinnar að nýta. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu fer ég fram á að málinu verði vísað til hv. allshn.

Kristinn Pétursson Hæstv. forseti. Ég lýsi ánægju minni yfir þessari þáltill., en ég vil koma því að í leiðinni í sambandi við jarðgangagerð að við erum nú að byrja í þeirri tækni hér á Íslandi svo að heitið geti í einhverjum mæli að grafa jarðgöng. Ég get ekki ímyndað mér að það eigi að vera mikið vandamál að grafa nokkra km af jarðgöngum ef það er rétt, sem hæstv. forsrh. sagði, að eiginfjárstaðan í sjávarútvegi hefði rýrnað um 13 milljarða á síðasta ári. Það eru ekki nema 17 Ólafsfjarðarjarðgöng. Það verður ekki mikið vandamál að bora þessar holur sem þarf að bora á Íslandi. Það eru tæpir 60 km í jarðgöngum sem eigið fé rýrnaði um á síðasta ári að sögn hæstv. forsrh. sjálfs. Hann hélt því fram hér á mánudaginn var. En ég vil bara nota tækifærið og árétta að þessar framkvæmdir í samgöngum og jarðgangagerð eru nauðsynlegar. Í samskiptum fyrirtækja við markaði eru alltaf kröfur um meiri og meiri hraða á öllum sviðum, tæknina í vinnslunni og síðan að koma vörunni á markaði. Kröfurnar um hraða eru alltaf meiri og meiri. Þar af leiðandi er óhjákvæmilegt ef við ætlum að byggja allt landið að samgöngukerfið verði þannig að fyrirtækin geti sinnt sínu hlutverki.

Egill Jónsson Virðulegi forseti. Eins og þessi tillaga ber með sér er hún flutt af öllum þingmönnum Austurlands og það er kannski það mikilvægasta í sambandi við þennan tillöguflutning að hún áréttar hyggjur þingmanna kjördæmisins að því er varðar framgang vegamála í héraðinu og höfðu menn þá ekki fengið þau tíðindi, sem síðan spurðust, að fjármagn til vegaframkvæmda var stórlega skorið niður. Það getur þó ekki haggað því að þingmenn kjördæmisins leiti eftir stuðningi Alþingis við framgang samgöngumála í kjördæminu, jafnþýðingarmikil og þau eru á Austurlandi eins og raunar alls staðar annars staðar í hinum dreifðu byggðum. Það hefur oft verið sagt úr þessum ræðustól, en kannski verður það aldrei of oft sagt, að enginn einn framkvæmdaþáttur er jafnmikilvægur og sá að koma á líðanlegum samgöngum um þetta land. Hér er sérstaklega lögð áhersla á rannsóknir í sambandi við jarðgangagerð og það hlýtur að verða mál sem á verður sérstaklega litið í sambandi við endurskoðun á vegáætlun sem fram fer á þessum vetri og ég legg áherslu á að um það verði fjallað í þingmannahópnum. Þar hafa menn möguleika á því að gera tillögur um einhverjar fjárveitingar til rannsókna á þeim grundvelli sem tillagan gerir ráð fyrir. Mér þykir hins vegar vert að taka alveg sérstaklega fram í þessu sambandi að það eru mörg önnur brýn verkefni sem bíða á Austurlandi og þar er að sjálfsögðu langsamlega mikilvægast og nærtækast, sérstaklega vegna þess að það kostar ekki svo ýkja mikla fjármuni, að koma á bærilegu samgöngukerfi um Fljótsdalshérað. Það hefur oft og einatt borið á góma hver vandi er í landbúnaði eða hverjir möguleikar og það liggur alveg fyrir að fólk vill halda búsetunni þrátt fyrir að það hafi ekki nægilegt framfæri af hefðbundnum búgreinum. Það er hægt að sjá það og sanna með mörgum hætti og þannig vill til að fólk leggur það m.a. á sig að drýgja tekjur sínar með því að aka í þéttbýlisstaðina og stunda þar vinnu að hluta til. Það er alveg augljóst mál að þar sem komið er bundið slitlag auðveldar það samgöngur og auðveldar fólki að nýta þessa möguleika. Fyrir því er fengin reynsla. Það eru vissulega fyrir hendi á Austurlandi eins og reyndar í öllum landshlutum mikil og brýn verkefni í þessum efnum. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta frekar. Ég veit að tillagan hefur verið vel skýrð í framsöguræðu og veit að þar hafa verið túlkuð sjónarmið okkar þingmanna Austurlandskjördæmis þannig að ég læt þessi orð nægja um mína afstöðu.

Jón Kristjánsson Virðulegi forseti. Ég þakka þeim sem hafa tekið til máls um þessa tillögu, meðflm. mínum að henni, fyrir þeirra innlegg í umræðuna. Ég vil aðeins vegna ræðu hv. 4. þm. Austurl., sem minntist á önnur samgöngumál í þessu sambandi og samgöngur á Fljótsdalshéraði sérstaklega, taka undir orð hans að því leyti að það hefur í rauninni alltaf verið mjög áríðandi að samgöngur innan sveitar séu góðar og greiðar. En ekki síst er það áríðandi nú við þá breyttu atvinnuhætti sem eru í sveitum. Sveitafólk þarf í vaxandi mæli á því að halda að drýgja tekjur sínar með þeirri atvinnu sem til fellur þó að um nokkuð langan veg sé að sækja. Það eru þegar dæmi þess að svo sé og hægt að tilfæra mörg dæmi sem ég hirði þó ekki um á þessu stigi. Vegáætlun og endurskoðun hennar kemur nú til umræðu á hv. Alþingi innan tíðar og þá gefst e.t.v. tækifæri til að rekja þennan þátt málsins betur, en þessi jarðgangagerð er sérverkefni með sérstökum hætti og verkefni sem þarf mjög langan undirbúning og mjög langan aðlögunartíma og ekki síst þurfa menn að gera sér grein fyrir því, bæði hv. þm. og stjórnvöld önnur, með hverjum hætti þessar stórframkvæmdir verða fjármagnaðar til frambúðar.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Virðulegur forseti. Ég biðst velvirðingar á því að hafa ekki verið kominn í upphafi fundar þegar honum var fram haldið að nýju. Ég var á hlaupum á milli húsa í hálkunni, náði ekki til upphafs fundarins.

Það voru fleiri.

Mér virðist fleiri vera í sömu sporum ef marka má viðveruna hér, virðulegi forseti. Ég geri ráð fyrir því að fram hafi komið í máli frsm. hver staða þessa máls er og þurfi ég því ekki að fjölyrða mikið um það, en það liggur við að megi segja að svo rösklega hafi verið hér að unnið að þegar hafi verið búið að hrinda málinu í framkvæmd áður en tillagan kom fram því að ég hygg að það hafi verið einhverjum dögum áður en tillagan var flutt hér á Alþingi sem ég skipaði nefnd til að fara í þetta verkefni samkvæmt óskum heimamanna og með fulltrúum þeirra. Þar koma að fulltrúar einmitt frá Vegagerð ríkisins, Byggðastofnun og sveitarfélögum á svæðinu og verkefni þeirrar nefndar, sem er að störfum og mér er kunnugt um að hefur unnið nokkurt starf, haldið nokkra fundi, er einmitt að láta rannsaka þá möguleika sem eru á vegasamgöngum á miðsvæði Austurlands og jafnvel víðar. Ég tel líka rétt að minna á í þessu sambandi, eins og þegar hefur reyndar verið gert hér, að vegáætlun kemur til endurskoðunar núna í vetur og vonandi tekst að leggja fram innan fárra vikna tillögu að endurskoðun vegáætlunar næstu fjögur árin, fyrir næsta fjögurra ára tímabil. Enn fremur hef ég áhuga á því að koma fram endurskoðaðri langtímaáætlun sem að mínu mati er orðið mjög tímabært að færa að raunveruleikanum, rétta af miðað við framgang framkvæmda þann tíma sem langtímaáætlunin hefur verið í gildi, og setja sér ný markmið í framhaldinu og bæta þá aftan við núgildandi langtímaáætlun nýjum árafjölda samkvæmt þeirri verklagsreglu að á hverjum tíma sé fyrir hendi samþykkt vegáætlun fyrir hvert framkvæmdaár, fyrir fjögurra ára tímabil og enn fremur langtímaáætlun sem taki til enn lengri tíma. Það held ég að séu góð vinnubrögð og skynsamleg og auðvitað eiga hlutir af því tagi sem hér er fjallað um, úrlausn sérstakra samgönguerfiðleika á einhverjum tilteknum landsvæðum, að falla inn í og vera hluti af hinni samþykktu vegáætlun og langtímaáætlun hvers tíma. Þannig bind ég vonir við að verði með jarðgangagerð á Vestfjörðum og Austurlandi. Það komi hvort tveggja inn í endurskoðun vegáætlunar næsta fjögurra ára kjörtímabil, þá beinar framkvæmdir á Vestfjörðum í beinu framhaldi af Ólafsfjarðarmúla og undirbúningsrannsóknir og síðar framkvæmdir á Austurlandi. Þá er einmitt mjög gagnlegt að vinna af því tagi sem hér er vikið að og þegar hefur verið sett í gang liggi fyrir þannig að mönnum sé ekkert að vanbúnaði að velja endanlegan kost í þessum efnum, gera upp þær kostnaðaráætlanir sem síðan er hægt að hafa inni í langtímaáætlun.

Jón Kristjánsson Virðulegi forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vil aðeins útskýra það vegna þess að hæstv. ráðherra var ekki við upphaf umræðunnar að ég gat þess að hann hefði unnið að málinu og vil endurtaka þakkir fyrir að það hefur verið hrundið af stað framkvæmdum og nefndarskipan varðandi þetta mál. Ég mun reyndar hafa sagt í minni framsöguræðu að nefnd hafi verið skipuð í málið eftir að tillagan kom fram. Ef það er rangt biðst ég velvirðingar á því, en það skiptir ekki höfuðmáli. Aðalatriðið er að þetta mál er komið áleiðis. Ég gat þess einnig í minni ræðu að það væri eðlilegt og sjálfsagt að Alþingi fylgdist með og þessi tillaga fengi þinglega meðferð því að að sjálfsögðu koma þessi mál til kasta Alþingis að lokum. Ég vildi aðeins endurtaka þetta og endurtaka þakkir til hæstv. samgrh. fyrir að hann hefur hrundið þessu máli af stað því að löng ferð byrjar með einu skrefi.

Jón Kristjánsson Virðulegi forseti. Það hefur nú verið nokkuð á reiki til hvaða nefndar þessar tillögur um samgöngumál fara. Þess eru dæmi að þeim hefur verið vísað til allshn. Hins vegar hef ég sem einn af flm. þessarar till. í sjálfu sér ekkert við það að athuga að till. fari til fjvn., svo framarlega sem það er regla að tillögur um samgöngumál fari til þeirrar nefndar. Ég er ekki að biðja um neina sérstaka meðferð á þessari till. En ég hlýt þá að skoða það svo að það sé regla að allar tillögur um samgöngumál og áætlanir í þeim málum fari til fjvn. Ef svo er hef ég ekkert við það að athuga að fjvn. fái till. og legg það til.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Það er tillaga flm. að till. verði vísað til hv. fjvn. Forseti mun því bera upp hvort hv. þm. vilja samþykkja að málinu verði vísað til hv. fjvn.

Flm. (Skúli Alexandersson) Virðulegi forseti. Á þskj. 86 höfum við, ég og hv. þm. Ingi Björn Albertsson, lagt fram svohljóðandi tillögu: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta Vegagerð ríkisins gera áætlun um vegaframkvæmdir á Vesturlandi umfram þá langtímaáætlun sem nú er í gildi. Áætlunin skal unnin á árinu 1989 og miðast við uppbyggingu vega með bundnu slitlagi á næstu sex árum í Borgarfirði, á Mýrum, Snæfellsnesi og Dölum þar sem umferð er komin yfir 100 bíla meðaltalsdagsumferð á ári.`` Eins og hv. þm. er kunnugt var tillaga um langtímaáætlun í vegagerð lögð fyrir hv. Alþingi á 105. löggjafarþingi 1982--1983. Tillagan var ekki samþykkt á Alþingi, en hefur samt verið stefnumarkandi og hefur að mestu verið farið eftir henni við undirbúning og samþykkt vegáætlunar á Alþingi síðan. Síðast var það gert fyrir afgreiðslu vegáætlunar fyrir árin 1987--1990 sem samþykkt var á Alþingi 9. maí 1988. Langtímaáætlunin er tillaga um skiptingu í verkefnaflokka, um fjárform og fjáröflun. Áætlunin er byggð á þingsályktun sem samþykkt var á Alþingi vorið 1981 og er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta Vegagerð ríkisins gera í samráði við fulltrúa þingflokkanna langtímaáætlun um framkvæmdir í nýbyggingu vega og brúa á stofnbrautum og þjóðbrautum. Fjárhagslegar forsendur áætlunarinnar séu þær, að 2,2% af vergri þjóðarframleiðslu sé að meðaltali varið til vegagerðar samkvæmt vegáætlun. Hlutfall þetta ber að skoða sem lágmark, en það skal aukið í 2,4% innan þriggja ára og skal áætlunin þannig úr garði gerð að auka megi framkvæmdahraða ef meira fjármagn kemur til en hér er gert ráð fyrir. Skal það m.a. gert með því að taka fyrir langa og heillega vegarkafla. Áætlunin skal vera tólf ár og skal framkvæmdum skipt niður í þrjú tímabil, fjögur ár hvert. Jafnframt skal gerð grein fyrir því í áætluninni hverjar framkvæmdir eru eftir til að koma vegakerfinu í viðunandi horf, eins og það er metið á hverjum tíma. Langtímaáætlun þessi skal endurskoðuð fjórða hvert ár og þá bætt við nýju fjögurra ára tímabili í stað þess er lauk. Við gerð áætlunarinnar skal stefnt að eftirfarandi jafngildum markmiðum: 1. Vegir hafi fullt burðarþol, 10 tonn allt árið. 2. Vegir séu byggðir upp úr snjó eftir því sem unnt er. 3. Bundið slitlag sé lagt á vegi þar sem gera má ráð fyrir að umferð verði meiri en 100 bílar á dag allt árið þegar viðkomandi vegur hefur verið fullgerður. Enn fremur skal leggja slitlög á vegarkafla næst þéttbýliskjörnum, þó að umferð sé minni, og á vegarkafla sem yrðu óhóflega dýrir í viðhaldi sem malarvegir vegna skorts á hentugu malarefni. Stefnt skal að því að bundið slitlag verði lagt á a.m.k. einn fjórða hluta stofnbrauta í hverju kjördæmi og samfelldir kaflar í vegakerfinu verði lagðir bundnu slitlagi. 4. Tekið sé tillit til umferðaröryggis við uppbyggingu vega. Áætlun þessi skal lögð fyrir Alþingi eigi síðar en vorið 1982.`` Undanfari langtímaáætlunar var úttekt á þjóðvegakerfinu til þess að fá upplýsingar um ástand vegakerfisins og kostnað um það sem gera þyrfti til að ná markmiðum þeim sem tilgreind eru í ályktun Alþingis. Úttekt stofnbrauta og úrvinnslu þeirrar úttektar var lokið veturinn 1983 en þá var ekki lokið við úttekt á þjóðbrautum. Meginhluti framkvæmda samkvæmt langtímaáætlun var við stofnbrautir og þar var höfuðáherslan lögð á hringveginn. Sú stefna að leggja höfuðáherslu á hringveginn var rétt í upphafi langtímaáætlunar en strax að fyrstu árum liðnum komu í ljós vissir annmarkar þeirrar stefnu. Hringvegurinn kemur landshlutunum að mjög misjafnlega miklu gagni og kostnaðarhluti við uppbyggingu hans er breytilegur eftir landshlutum. Vestfirðir eru utan hringvegarins. Vesturland nýtur hringvegarins að takmörkuðu leyti en hefur þurft að leggja stóran hluta þess fjár, sem veitt hefur verið til nýbygginga vega á Vesturlandi, til framkvæmda við hringveginn. Á hinn bóginn eru nokkur svæði á landinu, sem tengjast hringveginum, komin með veg með bundnu slitlagi um aðalbyggðir og milli þéttbýlisstaða. Þar hefur fjármagn nýst jöfnum höndum til uppbyggingar á hringveginum og til að bæta vegakerfi héraðsins. Flutningsmenn vefengja ekki þá úttekt sem gerð var á vegakerfinu og kostnaðartölur vegaframkvæmda eru byggðar á. Þó er í því sambandi rétt að benda á það að stórframkvæmdir í vegagerð á ýmsum stöðum á landinu höfðu verið fjármagnaðar stundum sérstaklega í tengslum við landshlutaáætlanir. Þar má nefna Vestfjarðaáætlun á árunum 1965--69, Norðurlandsáætlun 1972--76, Austfjarðaáætlun 1971--76, hafísveg á Norðausturlandi 1979 o.fl. Fyrir Vesturland var aldrei gerð eða samþykkt byggðaáætlun né sérstakt átak gert varðandi vegagerð. Greinilegt er að nú í upphafi annars tímabils langtímaáætlunar í vegagerð er nokkurs mismunar farið að gæta milli landshluta og innan héraða. Tillaga þessi er flutt til að benda á að á næstu árum er nauðsynlegt að jafna þann mismun með því að útvega sérstakt fjármagn til slíkra framkvæmda. Flutningsmenn telja ekki rétt að breyta þeirri skiptingu fjármagns milli kjördæma sem langtímaáætlun byggist á né skerða þau 2,14% (2,4% samkvæmt gömlum grunni) af vergri þjóðarframleiðslu sem ætluð eru til vegamála samkvæmt þeirri áætlun. Það er ljóst að um allt land er beðið eftir bættum vegum. Um það er því ekki að ræða að skerða fjárveitingar samkvæmt veg- eða langtímaáætlun til að jafna stöðu milli landshluta. Fjármagn til þeirrar leiðréttingar verður að koma frá ríkissjóði af skatttekjum eða af lánsfé. Mismunun, sem hér hefur verið bent á, er til staðar á nokkrum stöðum á landinu. Líklegt er þó að Vesturland sé að þessu leyti í sérflokki. Til þess liggja ýmsar ástæður: 1. Á Vesturlandi eru langir og fjölfarnir vegir utan hringvegarins. Þar eru sum hver af þéttbýlustu svæðum landsins svo sem Snæfellsnes norðanvert og Borgarfjörður beggja vegna Hvítár. 2. Á Vesturlandi nýtist hringvegurinn tiltölulega lítið. Mikil umferð er um Borgarfjarðarbraut og Dali, Mýrar og Snæfellsnes. Langir vegarkaflar á þessum svæðum eru gamlir moldar- og malarvegir með lélegum ræsum og brúm. 3. Drjúgur hluti vegafjár til Vesturlands hefur farið til lagningar vegar á Holtavörðuheiði og um ofanverðan Norðurárdal. Sú vegagerð hefur af augljósum ástæðum nýst Vesturlandi að mjög takmörkuðu leyti. 4. Á Vesturlandi eru margir fjallvegir og gerir það vegagerð þar dýrari en sums staðar annars staðar auk þess sem sú vegagerð tekur fjármagn frá byggðavegum. Enn er eftir að endurbyggja nokkra mjög kostnaðarsama vegarkafla á hringveginum á Vesturlandi við innanverðan Hvalfjörð, um Svignaskarð og í Norðurárdal. Auk þess hafa nokkrir kaflar á veginum verið lagðir bundnu slitlagi til bráðabirgða`` --- það er nú sérstaklega í Hvalfirði --- ,,en ætlunin er að endurbyggja þá síðar. Það er því ljóst að á næstu árum fer drjúgur hluti af því fjármagni, sem ætlað er til nýframkvæmda á Vesturlandi samkvæmt langtímaáætlun, í það að byggja upp hringveginn. Á Vesturlandi er umferð á flestum vegum komin yfir það mark sem sett var í langtímaáætlun, að miða skyldi bundið slitlag við umferð a.m.k. 100 bíla á dag. Samkvæmt umferðartalningu 1986 var ársumferð um Borgarfjarðarbraut frá Seleyri að Haugum frá 120 upp í 200 bílar á dag og sumarumferðin 220 upp í 280 bílar. Á allri Borgarfjarðarbraut eru aðeins tveir smábútar með bundnu slitlagi, um Kleppjárnsreyki og við Norðurá. Við Vegamót í Miklaholtshreppi á Snæfellsnesi var ársumferð 1986 210 bílar á dag og sumarumferð 340 bílar. Án efa er umferðin um Mýrar mun meiri. Meginhluti vegarins frá Borgarnesi um Mýrarnar að Hítará er gamall moldarvegur, krókóttur og sums staðar niðursokkinn. Endurbygging þessa vegar verður mjög kostnaðarsöm. Fullbyggður kafli er frá sunnanverðri Langá að Urriðaá. Umferð á vegunum milli byggðanna á norðanverðu Snæfellsnesi og á sunnanverðu Snæfellsnesi frá Vegamótum um Staðarsveit yfir Fróðárheiði svo og vegurinn yfir Svínadal eru allir með yfir 100 bíla ársumferð á dag og hlutfallslega meiri sumarumferð. Meginhluti þeirra vega, sem hér hafa verið taldir, eru nokkuð gamlir vegir og þola engan veginn svo mikla umferð og eru því oft á tíðum óakfærir. Við svo búið getur ekki staðið til langframa og því nauðsynlegt að til komi fé til viðbótar því sem gert er ráð fyrir í vegáætlun. Aðalfjallvegir á Vesturlandi eru: Fróðárheiði, Kerlingarskarð, Brattabrekka og Holtavörðuheiði, auk þess eru Heydalur, Svínadalur, Laxárdalsheiði og Geldingadragi. Ef vegagerð um þessa fjallvegi er sett inn í dæmið um sæmilega upp byggt vegakerfi á Vesturlandi --- sem verður að gera --- er augljóst að svipað fjármagn til Vesturlands og á undanförnum árum dugir skammt til þess að byggja upp nauðsynlegustu vegina og þá sem nú þegar eru komnir með umferð sem ofbýður þeim og gerir þá hættulega og óökuhæfa. Þrátt fyrir alla þessa upptalningu eru enn ótalmargir vegir og miklar vegalengdir ónefnt. Þar eru vegir um Borgarfjarðardali, í kringum Akrafjall, ýmsir hliðarvegir á Mýrum, ýmsir hliðarvegir á Snæfellsnesi, Útnesvegur frá Öxl að Gufuskálum, vegur um Eyrarsveit, Helgafellssveit, Skógarströnd um Suðurdali og Laxárdal um Fellsströnd fyrir Klofning í Saurbæ. Nú stendur yfir könnun á brúar- og vegarstæði yfir Gilsfjörð. Þess er að vænta að ákvörðun verði tekin í ár. Vegagerð ríkisins telur þessa framkvæmd arðbæra. Verkefni þetta er það sérstakt að það fellur ekki að þeirri áætlun sem hér er lagt til að gerð verði. Vegagerð yfir Gilsfjörð þarf að fá sérstakar fjárveitingar án tengsla við önnur samgönguverkefni á Vesturlandi eða Vestfjörðum. Hér er um mikilvægt byggðamál að ræða þar sem næstu byggðir bæði sunnan og norðan Gilsfjarðar njóta sérstaklega góðs af. Ný leið yfir Gilsfjörð mun stytta akstursleið frá Vestfjörðum til Vesturlands um u.þ.b. 20 km. Ef staðið hefði verið við ályktun Alþingis frá 1981 um langtímaáætlun í vegagerð væri margt á annan veg í vegamálum nú. Strax árið 1983 voru fjárframlög samkvæmt vegáætlun skert. Markmiði langtímaáætlunar 2,2%--2,4% af vergri þjóðarframleiðslu hefur aldrei verið náð. Samkvæmt skýrslu samgönguráðherra um framkvæmd vegáætlunar 1986 kemur í ljós að frá 1964 hefur aldrei lægra hlutfalli af þjóðarframleiðslu verið varið til vegamála en 1986, þ.e. 1,4%, áður var það lægst 1966 1,5%. Það sem hefur aðallega bjargað því að hægt hefur verið að standa við vegáætlun að mestu leyti er að töluvert fé, 20% af nýbyggingafé, var óskipt í langtímaáætlun og hefur það farið allt til að mæta fjárvöntun. Þessi 20% af nýbyggingafé áttu að vera til ráðstöfunar til að mæta óvæntum verkefnum og til leiðréttingar á verkefnavali út frá reynslu af framkvæmd langtímaáætlunarinnar. Þessi skerðing á því fjármagni, sem áætlað var til vegagerðar í landinu, hefur valdið því að sú mismunum milli landshluta, sem alltaf mátti búast við að kæmi fram á einhvern hátt, hefur ekki verið leiðrétt, til þess hefur skort fé. Úr því sem komið er er ekki líklegt að úr þessu verði bætt nema með sérstökum aðgerðum utan langtímaáætlunar. Flm. þessarar þáltill. leggja því til að skerðing á fjárveitingum á undanförnum árum og í ár verði bætt með því að veita auknu fé til vegagerðar á næstu árum. Það þyrfti að vera umfram markmið þau sem tilgreind eru sem viðmiðun í langtímaáætlun. Það er meira er 2,14% af þjóðarframleiðslu. Jafna verður mismun milli landshluta. Það verður ekki gert nema með sérstökum framkvæmdaáætlunum fyrir hvert svæði eða landshluta. Virðulegi forseti. Í gær var sett í pósthólf okkar alþingismanna fréttabréf Vegagerðar ríkisins, Vegamál. Í miðopnu fréttabréfsins er Íslandskort, vegakort sem sýnir hvar vegir eru með bundnu slitlagi. Þetta kort staðfestir það sem ég hef sagt hér, hversu mikil mismunun er að eiga sér stað í þessum málum. Það var sök sér fyrir Borgfirðinga, Snæfellinga, Dalamenn, líka Þingeyinga og Vestfirðinga, allt landsbyggðarfólk, að búa við lélega malarvegi meðan svo var um land allt. Það gengur ekki að stór landsvæði búi við það að aðalvegir, flutningaleiðir, lífæðar byggðanna séu í því ástandi tímum saman að þeir sem verða að aka þessa vegi liggi undir skakkaföllum en þeir sem undan geta komist sleppi því að fara um þessi svæði. Umferð eykst ár frá ári. Malarvegir á aðalvegum, stofnbrautum og þjóðbrautum eru hreinlega tímaskekkja. Það er því leitt að sjá það á áðurnefndu korti í súluriti að á árinu 1988 voru minni framkvæmdir í bundnum slitlögum en á árunum 1986 og 1987. Á árinu 1987 voru lagðir 305 km af bundnum slitlögum, en á árinu 1988 voru þeir ekki nema 254. Getur það verið að sagan eigi eftir að endurtaka sig eins og var um rafvæðingu, eins og var um uppsetningu sjálfvirks síma, eins og var um uppbyggingu hitaveitna, framhaldsskóla og fleira og fleira, að þegar búið er að ná einhverju markmiði á þéttbýlisstöðum sé dregið úr framkvæmdum úti um landsbyggðina? Ég vona að svo verði ekki þótt nú um stundir hafi syrt í álinn í sambandi við framlög til vegamála. Nú er mikið talað um erfiðleika af ýmsum toga á landsbyggðinni. Það er því mikils um vert að stjórnvaldsaðgerðir, stýring fjármagns úr sameiginlegum sjóðum auki ekki á þessa erfiðleika. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að till. þessari verði vísað til hv. fjvn.

Friðjón Þórðarson Virðulegi forseti. Á þskj. 86 er til umræðu till. til þál. um áætlun um vegaframkvæmdir á Vesturlandi. Flm. eru tveir hv. þm. Vesturlandskjördæmis, númer fjögur og fimm. Það er talað hér um að æskilegt sé að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að láta Vegagerð ríkisins gera áætlun um vegaframkvæmdir á Vesturlandi umfram þá langtímaáætlun sem nú er í gildi. Um þessa till. er ekki nema allt gott að segja. Þetta er góð tillaga. Í henni kemur fram mikið af upplýsingum, súluritum og öðru sem horfir til þess að fræða menn um þær miklu framkvæmdir sem þarna bíða. Hv. flm., 4. þm. Vesturl., fylgdi þessari till. að sjálfsögðu myndarlega úr hlaði eins og hans er von og vísa. Hann minntist á tillögu um langtímaáætlun í vegagerð er lögð var fyrir Alþingi á 105. löggjafarþingi 1982--1983. Þó að sú tillaga væri ekki samþykkt hefur hún verið stefnumarkandi eins og við vitum öll. Það er hverju orði sannara að á Vesturlandi er mikill áhugi á þessum málum og þar þarf mikið að gera. Það er enn fremur rétt hjá málshefjanda að Vesturland hefur nokkra sérstöðu að þessu leyti eins og tíundað er í grg. neðarlega á bls. 2 í fjórum töluliðum, þ.e. að á Vesturlandi eru langir og fjölfarnir vegir utan hringvegarins, á Vesturlandi nýtist hringvegurinn tiltölulega lítið, drjúgur hluti vegafjár til Vesturlands hefur farið til lagningar vegar á Holtavörðuheiði og í Norðurárdal þar sem er um mjög dýra vegagerð að ræða og á Vesturlandi eru margir fjallvegir. Allt er þetta rétt og satt. Satt að segja eru þar mjög brýn verkefni fyrir höndum einnig í lágsveitum, t.d. vegurinn um Mýrar sem þolir nú ekki lengri bið og er búinn að bíða nógu lengi. Þó verður að segjast eins og er að það hefur nokkuð vel unnist á síðustu árum í þessum efnum. Við ræðum þessi mál auðvitað miklu nánar síðar í vetur og þrátt fyrir allt slær það mann við lestur þessarar till. að það sé e.t.v. nær, að það sé e.t.v. réttara að ræða frekar um fjárþörf og fjáröflun til þessara framkvæmda en óska sífellt eftir nýjum og nýjum áætlunum. Áætlanir eru að vísu góðar og þær eru nauðsynlegar. Þær þurfa að vera fyrir hendi áður en framkvæmdir eru hafnar, en það er heldur leiðinlegt að verja löngum tíma og allmiklum fjármunum í áætlanagerð en leggja síðan þessi hefti upp á hillu þar sem þau rykfalla oft og tíðum, jafnvel árum saman. Þess vegna held ég satt að segja, þó að þessi till. sé góðra gjalda verð og ég sé fylgismaður hennar, stuðningsmaður, að jafnvel við á Vesturlandi höfum nægar áætlanir til þess að vinna úr. Þó má segja að við þurfum að athuga þjóðbrautirnar betur. Mér hálfleiðast orðið þessar eilífu áætlanir, úttektir, heildarúttektir og annað slíkt og langt mas um þessa hluti. En þar sem eru frekari umræður um þessi mál öll í vændum ætla ég að leyfa mér að nefna tvö atriði í lokin sem eru í vinnslu og væri ástæða til að spyrja hvernig miðar og við þekkjum vel, þingmenn Vesturlands. Það stendur yfir könnun á brúar- og vegagerð yfir Gilsfjörð. Hér er um mjög mikilvægt mál að ræða, stórt byggðamál. Við þurfum að spyrja hvernig þessari áætlun miði og halda þessu máli vel vakandi og minnast á það öðru hvoru við félaga okkar, þingmenn Vestfjarða. Við skulum spyrja um þetta mál og við skulum líka spyrja um hvernig gangi með málaferlin á Laxárdalsheiði. Er ekki hægt að fara að ljúka þeim svo að því raunhæfa verkefni verði þó haldið áfram áður en langir tímar líða? Það er búið að líða nógu langur tími á þeirri ágætu heiði þar sem lítið hefur verið gert að undanförnu, en verki ólokið.

Egill Jónsson Virðulegi forseti. Það sannast með þessum tillöguflutningi og þeirri umræðu sem hér fer fram eins og endranær hversu vegamálin eru hugleikin þingmönnum úr hinum dreifðu byggðum og hefur það ekki legið í láginni á Alþingi hver áhugi hv. fyrri flm. hefur verið í þeim efnum. Þingmaðurinn talaði nokkuð mikið um framkvæmd langtímaáætlunar og talaði sérstaklega um svik í þeim efnum. Þar notaði hann sem mælikvarða þá viðmiðun sem lögð var til grundvallar þar sem gengið var út frá því að við ákveðið hlutfall af þjóðarframleiðslu yrði miðað þegar vegagerðarframkvæmdir yrðu ákvarðaðar. Það er að sjálfsögðu hárrétt hjá hv. þm. að þetta gekk ekki eftir eins og áætlað var í langtímaáætlun. Hins vegar hygg ég að markaðir tekjustofnar, sem ákvarðaðir höfðu verið til vegaframkvæmda, hafi skilað sér eins og til stóð. Það er svo annað mál að það hefði verið hægt að hugsa sér að hækka þá tekjustofna svo að þarna hefði meira fjármagn verið til ráðstöfunar. En eins og ákveðið var að skattar væru á umferðina komu þeir til skila. Á þessu varð hins vegar breyting á þessu ári og það kom fram hjá hv. ræðumanni að hann var ekki alls kostar ánægður með hvert útlitið væri um þessar mundir. Þetta finnst mér vera rétt að komi hér fram því að ef það er verið að tala um fyrrv. ríkisstjórnir sem að þessum málum hafa staðið sem svikara eru þeir sem hafa tekið við í þeim efnum tvöfaldir í roðinu þar sem hvorki er miðað við hlutfallstölu né heldur markaða tekjustofna. En þetta haggar að sjálfsögðu ekki því sem er aðalatriði við þennan tillöguflutning og fjarri því að ég ætli sérstaklega að fara út í eldhúsdagsumræður í þessu efni að öðru leyti en framsöguræðan gaf sérstaklega tilefni til. Það er líka út af fyrir sig eðlilegt að þingmenn Vesturlands hafi miklar áhyggjur því að þar held ég að sé þröngt fyrir dyrum með framkvæmdafé á þessu ári. Má reyndar öllu til skila halda ef sú fjárveiting sem ætla má að gangi til þess kjördæmis nægi til að greiða þann kostnað sem þegar er áfallinn. Þetta sýnir að menn hafa verið að leitast við að koma þessum málum í bærilegt horf meira af vilja en mætti og ætla ég ekki að lasta það. En áhyggjurnar eru vissulega eðlilegar. Það sem ég vildi svo segja sérstaklega um þennan tillöguflutning er að mér finnst tillagan vera gott innlegg inn í umræðuna um vegamálin. Það er hárrétt sem kemur fram bæði í greinargerð með tillögunni og eins í framsöguræðu. Það hefur unnist svo mikið í vegaframkvæmdum á síðustu árum sem sérstaklega hefur þó verið bundið við framkvæmdir á varanlegu slitlagi að það er gífurlega mikil þörf á því að fara að horfa meira en gert hefur verið til þeirra verkefna sem þar hafa ekki verið sérstaklega á dagskrá. Að því leyti er þessi tillaga fullkomlega tímabær og eðlileg. Það fór fram umræða á undan þeirri umræðu sem nú fer fram um vegaframkvæmdir á Austurlandi og þar gat ég þess hve mikilvægt væri í því kjördæmi að tengja hinar dreifðu byggðir þar við þéttbýliskjarnana. Þetta gildir að sjálfsögðu alveg eins um önnur kjördæmi nema að því leyti sem það er hárrétt, sem kom fram hjá flm., að kjördæmin liggja misjafnlega við hringveginum. Það er hárrétt sem hann hefur bent á í þeim efnum. Hvort sem menn fallast á að gera áætlun í þá veru sem hér er gert ráð fyrir eða ekki, sem ég teldi af hinu góða, tek ég alveg sérstaklega undir þær grundvallaráherslur sem koma fram í þessari tillögu, þ.e. að það verði farið að setja upp sem ákveðið markmið að byggja upp alla vegi landsins. Ég hef það helst við þessa tillögu að athuga að þar eru markmiðin bundin við umferð 100 bíla. Það teldi ég að ætti ekki að vera, m.a. vegna þess að það er reynsla fengin fyrir því að um leið og búið er að bæta vegina eykst umferðin og er ekki nærri því eins mikið farið um þessa slæmu vegi og þörf væri fyrir vegna þess að þeir eru í svo misjöfnu ástandi. Ég held að það ætti ekki að vera með slíka viðmiðun og frekar að horfa á þarfir byggðanna í þessum efnum og þarfir fólksins án tillits til þess hve margir bílar fara þar hjá garði á hverjum degi. Það er mikilvægt að taka upp umræðu um vegamál fyrir utan það sem til stendur í sambandi við endurskoðun á vegáætlun sem fram fer á þessum vetri og það er þýðingarmikið að það komi fram á Alþingi áherslur um það að vegakerfið í landinu verði allt tekið fyrir þegar fjallað er um vegamálin. Að því leyti er þessi tillaga gott innlegg inn í þá umræðu.

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Það er athyglisvert og segir sína sögu að hér raða sér í röð þáltill. um samgöngumál. Við Íslendingar búum í stóru landi miðað við fólksfjölda og sú alvara verður ljósari með hverjum deginum sem líður að alveg eins og byggð í víðlendum löndum, t.d. Ameríku á sínum tíma, lagaði sig að járnbrautunum blasir við að annað tveggja gerist í þessu landi að við klárum á fremur stuttum tíma að koma akvegakerfinu í viðunandi ástand eða við sitjum uppi með að það hefur mjög miklar og alvarlegar afleiðingar á byggðaþróun í þessu landi. Ég tel að sú upptalning sem hér er sett fram á vegum á Vesturlandi sé ágætt sýnishorn af því sem þar brennur harðast á mönnum. En ég vil bæta því við að ef ætti að taka Vestfirði inn í svona umræðu þýddi ekki að setja fram kenninguna um 100 bíla meðaltalsumferð á ári einfaldlega vegna þess að þar eru stór vegasvæði þar sem ekki einn einasti bíll kemst áleiðis yfir vetrartímann. Og þó að umferðin sé mikil í sex mánuði yfir sumarið dygði það ekki til að halda uppi því meðaltali sem menn eru hér að setja fram. Allar hugmyndir um notkun á vegum hafa reynst rangar. Umferðin hefur orðið miklu meiri og þess vegna held ég að það sé nær í markmiðum að menn miði við það þar sem ætla mætti að umferðin næði þessum eða hinum bílafjöldanum. Það var minnst á Gilsfjörð áðan og sú rödd kom úr Dölum vestra að það þyrfti að tala við Vestfirðinga, brýna þá í því máli. Það er nú svo að ekki er nema eðlilegt að sú rödd komi frá Vestfjörðum og þær raddir að það þyrfti að fara yfir Gilsfjörð og ég hygg að ekki þurfi að brýna neinn mann á Vestfjörðum í sambandi við nauðsyn þess að þar komi vegur. Það var einnig minnst á það í framsöguræðunni að eitt kjördæmi Íslands væri algerlega fyrir utan hinn margumtalaða hringveg. Og það hafa heyrst raddir á Vestfjörðum mjög harðar sem hafa farið fram á að það yrði viðurkennt að hringvegurinn væri að sjálfsögðu ekki hringvegur um landið nema hann næði þá jafnframt um Vestfirði og það yrði breytt númerakerfinu á vegum landsins. Mönnum finnst kannski ekki merkilegt að heyra þetta, en auðvitað er það sannleikurinn í þessum efnum að sama kjördæmi og enga viðurkenningu fékk á því að hringvegur um landið þyrfti að liggja um það einnig er sama kjördæmið þar sem byggðaþróunin á verri veg hefur verið hröðust í landinu. Þarna er beint samband á milli. Ef litið verður á ástand vega í þessu landi þegar tólf ára áætlunin hefur verið framkvæmd eru það fyrst og fremst tvö kjördæmi á Íslandi sem sitja eftir með óhemjumikið af lélegum vegum og það eru Vestfirðir og Austfirðir. Þannig standa málin. En þó að menn setji fram upplýsingar eins og hv. 4. þm. Austurl. gat um, að menn hefðu ekki staðið nógu vel að fjármagni til vegagerðar og þeir sem styddu núv. ríkisstjórn stæðu sýnu verr en aðrir, þá held ég að það verði örlítið að horfa á þessi mál í einni heild. Það verður að segjast eins og er að sú ákvörðun að setja Ólafsfjarðarmúlann af stað án þess að ganga frá því að fjármagna hann var í sjálfu sér ávísun á framtíðina. Ég held að ef það verður tekið með inn í það dæmi sem þar er verið að gera og er eitt af því nauðsynlega sem verið er að gera í þessu landi geti þeir sem styðja þessa ríkisstjórn fullkomlega borið sig saman við aðra hvað þetta snertir, enda ætlast ég til þess að þingmenn smækki ekki svo í sniðum í umræðum um samgöngumál að þeir hoppi fram og til baka í afstöðu í þeim efnum eftir því hvort þeir eru stjórnarsinnar eða stjórnarandstæðingar hverju sinni. Ég hef í það minnsta haft í kringum mig marga þingmenn og ég hef aldrei getað markað að það hefði nein áhrif á þeirra skoðanir í vegamálum hvort þeir styddu ríkisstjórn eða ekki. Það kom aftur á móti fram hjá 1. flm. þessarar tillögu ákveðinn ótti sem byggist á sögulegum staðreyndum. Það er að þegar ákveðin svæði hafa komið einhverjum málaflokki í viðunandi horf er eins og þau vilji leggjast gegn því að áfram sé haldið annars staðar á landinu með að koma viðkomandi málaflokkum í gott stand. Þá er leitað að nýjum verkefnum. Vissulega gætir þessa ótta einmitt í dreifbýlinu og ég held að af þeirri ástæðu sé rétt að það þurfi að leggja í það vinnu núna á næsta ári að marka nýtt tímabil í samgöngumálum og áætlanagerð, orð eru til alls fyrst, og þá þarf að leggja allt landið undir.

Flm. (Skúli Alexandersson) Virðulegi forseti. Ég þakka þeim hv. þm. sem hér hafa komið og tekið undir þessa tillögu mína sem flestir og allir held ég hafi gert af þeim sem hér hafa komið og fjallað um tillöguna. Aðeins vil ég þó nefna nokkur atriði sem ég tel rétt að svara eða vekja aukna athygli á af því sem hefur komið fram í umræðunni. Hv. þm. Ólafur Þórðarson benti á að svo mundi vera um vegamálin og afstöðu manna til vegamála að þar mundu menn ekki skiptast mjög eftir því hvort þeir væru stjórnarsinnar eða stjórnarandstæðingar. Mér láðist að geta þess í framsöguræðu minni með þáltill. að þessi tillaga var flutt á síðasta þingi þegar við báðir flm. vorum stjórnarandstæðingar. Nú flytjum við enn þessa tillögu saman, annar stjórnarsinni, að sagt er a.m.k., og hinn stjórnarandstæðingur. Ég tók það nokkurn veginn svo hjá hv. 2. þm. Vesturl. að honum hefði fundist þessi tillöguflutningur okkar kannski svolítið sérstakur vegna þess að hann taldi ástæðu til að nefna að það væru þingmenn Vesturlands nr. 4 og 5. Ég hef reyndar ekki oft heyrt hv. þm. ávarpaða þannig, en vera má að það hafi verið vegna þess að hann hafi talið það svolítið sérstakt að 4. og 5. þingmaður væru að flytja mál sem snertu beinlínis kjördæmi eitt án þess að jafnvel hv. 1., 2. og 3. þingmenn kjördæmisins væru flm. með. Ég held að það sé rétt að upplýsa að þegar þessi tillaga var undirbúin á síðasta ári bauð ég þessum þingmönnum öllum að vera meðflm. að tillögunni, 1., 2. og 3. þm. Vesturl. Ég taldi því ekki ástæðu til þess í haust, þegar þessi tillaga var endurflutt, að breyta þar um og ég bauð þessum hv. þm. ekkert upp á að vera meðflm. núna. En þetta breytir vitaskuld ekkert málinu. Ég veit að þessir hv. þm. eru allir meira og minna sammála þeirri tillögu sem hér hefur verið til umræðu. Ég get tekið undir það með hv. 2. þm. Vesturl. að nokkuð vel hefur unnist sums staðar á síðustu árum. Það væri ekki rétt að viðurkenna ekki það. En þó að nokkuð vel vinnist er það oft og tíðum þannig að það er ekki nógu mikið fyrir því og staðreyndin er sú einmitt í vegamálum að við erum komnir óralangt út úr þeim tíma, sem við erum að hrærast í, að vera með meginhluta af landsbyggðasvæðum, eins og um Borgarfjörð, um Snæfellsnes, um Þingeyjarsýslur, Austfirði og Vestfirði, í því ástandi sem ég var að lýsa áðan. Þess vegna hefur ekki unnist nógu vel á undanförnum árum í þessu þó að það sé hægt að viðurkenna að sums staðar hafi góðir hlutir átt sér stað. Það sæti síst á mér að tala um að það hefði ekki sums staðar unnist vel. Ég vil enn, sem ég hef gert áður hér úr ræðustól, minna á stórverkefnið undir Ólafsvíkurenni, stórkostlega merkilegt og gott verkefni sem leyst hefur verið einmitt á því tímabili sem við erum hér um að ræða. Mér þykir miður að hv. þm. Friðjón Þórðarson er ekki í salnum, en ég vildi aðeins benda honum á að þó að honum leiðist heildaráætlanir og áætlanir er staðreyndin sú að ég held að vegamálin hefðu ekki þokast eins og þau hafa þokast á síðustu árum ef við hefðum ekki haft langtímaáætlun. Hún var ramminn sem hægt var að þrýsta á eftir og framkvæma eftir. Þess vegna er þessi tillaga flutt að nauðsynlegt sé að áætlanir um skipulagðar framkvæmdir eins og hér er verið um að ræða séu fyrir hendi. Annars verða hlutirnir meira og minna handahófskenndir. Ég get tekið undir með hv. þm. Friðjóni Þórðarsyni, þó ég sé ekki að beina því nú til hæstv. samgrh. og ekkert að ætlast til þess að hann svari því endilega nú, að við Vestlendingar þurfum að spyrja um framtíðaráætlanir um veg yfir Gilsfjörð og brú yfir Gilsfjörð. Við þurfum líka að spyrja um hluti eins og þá hvernig hefur farið í sambandi við málaferlin um framkvæmdirnar á Laxárdalsheiði. Ég ítreka þetta og bendi hæstv. samgrh. á að þetta eru áhugaverð verkefni fyrir okkur Vestlendinga og sjálfsagt fleiri og bið hann um að huga að því að eiga svör fyrir okkur um þessi mál. Hv. þm. Egill Jónsson sagði að ég hefði verið að tala um svik í sambandi við fjárveitingar til vegamála. Ég nefndi aldrei svik í minni ræðu og það er langt frá því að ég vilji orða það þannig að þarna hafi verið um svik að ræða.

Þú hefur oft gert það.

Ekki í síðustu ræðu minni. Aftur á móti benti ég á að það hefði ekki verið staðið við framtíðarheitin í sambandi við langtímavegáætlun og það erum við hv. þm. Egill Jónsson vissulega sammála um. Við getum deilt og deilum sjálfsagt á öðrum tíma um af hverju það var ekki og af hverju nú er enn dregið að manni virðist úr fjármagni til vegagerðar og að nú er í fyrsta skipti, því miður, tekið af bensínfé, þungaskattsfé beinlínis í þann kassa sem heitir ríkissjóður. En við verðum að vona að það sé aðeins af sérstökum tímabundnum ástæðum vegna þess hvernig komið er með okkar þjóðarbú og vegna þess hvernig haldið hefur verið á málum á undanförnum árum og frá því verði horfið og að þessum fasta tekjustofni til vegagerðar, sem var á undanförnum árum bættur með beinu framlagi frá ríkinu, fáum við í framtíðinni að halda óskertum. Ég endurtek að ég þakka hv. þm. fyrir undirtektir við tillögu mína.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Ég tók svo eftir að hér væri til umræðu tillaga hv. þm. Skúla Alexanderssonar og Inga Björns Albertssonar um áætlun um vegaframkvæmdir á Vesturlandi. Ég skil út af fyrir sig að stjórnarþingmenn hafi miklar áhyggjur af vegaframkvæmdum eins og þeir hafa verið leiknir af þeirri stjórn sem nú situr, stjórnarþingmenn utan af landi. Við máttum reyna það sjálfstæðismenn í síðustu tveim ríkisstjórnum að Framsfl. var mjög í nöp við það að reynt yrði að halda áfram uppbyggingu vega með sama hætti og verið hafði og hið sama er að segja um síðustu ríkisstjórn 

Má ég benda þingmanninum á að hér eru á dagskrá vegaframkvæmdir á Vesturlandi.

Ég skil óróleika hæstv. forseta og geri ráð fyrir að hann hafi verið að hugsa um gatnagerðina hjá Davíð borgarstjóra sem er til fyrirmyndar og eigi sem þingmaður Reykvíkinga erfitt með að skilja áhyggjur okkar landsbyggðarmanna yfir því hvernig gengur með vegagerðina þar. En það get ég sagt hæstv. forseta að hæstv. samgrh., flokksbróðir hæstv. forseta, er mikill eftirbátur Davíðs Oddssonar í vegagerð. Væri mikill kostur þess vegna ef við gætum fengið kosningar sem allra fyrst þannig að sjálfstæðismenn gætu á ný tekið við þessum málaflokki og drifið áfram samgöngumálin, drifið áfram vegagerðina. Hæstv. samgrh. var að reyna að grípa fram í fyrir mér. Hann ætlar kannski að útskýra hvernig á því stendur að það á að flytja brtt. nú við lánsfjáráætlun um að enn skuli dregið úr vegafénu. Ég veit ekki hvar það endar, en ástæðan fyrir því að ég stóð hér upp er vitaskuld sú að ég vil mjög taka undir með þeim hv. þm. Skúla Alexanderssyni og Inga Birni Albertssyni að nauðsynlegt er að þingið ýti við ríkisstjórninni. Það er líka nauðsynlegt að stjórnarþingmenn eins og Skúli Alexandersson og aðrir slíkir, sem kynnu að hafa áhyggjur af vegagerðinni, ýti duglega við sinni ríkisstjórn áður en vegáætlunin verður lögð fram á þinginu nú í vetur. Svona tillaga er auðvitað alger sýndarskapur, algerlega máttlaus nema henni verði fylgt eftir með vegalögum og vegáætlun nú í vetur og þykist ég mega skilja það á brosi hv. 4. þm. Vesturl. að hann muni standa með okkur sjálfstæðismönnum í þessu máli eins og svo mörgum öðrum a.m.k. móralskt þó vera kynni að hann láti undan þrýstingnum og rétti höndina upp á vitlausum stöðum eins og hann hefur lofað að gera og gerir stundum í Ed. þvert gegn hug sér. Þá veit ég að hann stendur með okkur hinum um að reyna að koma vegunum áfram. En ég verð þó að segja að mér finnst að því leyti skammsýni í þeirri þáltill. sem hér liggur frammi að inn í hana skuli ekki tekið hvernig lokið verði við uppbyggingu og frágang vega norður í land sem ég veit að þeir á Vesturlandi bera líka mjög fyrir brjósti. Er það raunar til skammar fyrir Alþingi að hafa ekki komið því í verk að leggja og byggja upp veginn alla leið til Akureyrar og ganga frá því að bundnu slitlagi verði komið á hann helst ekki síðar en á næsta ári. Eyjafjarðarsvæðið er auðvitað þungamiðjan úti á landi. Það er eini þéttbýliskjarninn sem getur storkað Reykvíkingum og það er þess vegna mikið þjóðþrifamál, ég vil segja nauðsynlegt mál, að hægt sé að greiða sem mest fyrir samgöngum milli Eyjafjarðarsvæðisins og Faxaflóasvæðisins. Ég vil líka segja að nauðsynlegt er að hraða uppbyggingu vega til annarra þeirra byggðakjarna sem halda uppi heilum landsfjórðungum og nefni ég sérstaklega Ísafjörð í því sambandi.

Pálmi Jónsson Virðulegi forseti. Mér fannst vafamál að taka til máls um þá tillögu sem hér er á dagskrá vegna þess að hún er að mínum dómi tæplega þess virði. Nú liggur það fyrir að það á samkvæmt lögum að endurskoða reglulega vegáætlun á þessu Alþingi og þá verða vegamálin í heild tekin til endurskoðunar og afgreiðslu. Samtímis liggur fyrir að langtímaáætlun í vegagerð er í miðjum klíðum og lýkur ekki fyrr en 1994. Hitt er aftur annað mál að það getur verið rétt að hefja sem fyrst undirbúning að nýrri langtímaáætlun að loknu því langtímabili sem nú stendur yfir. Hér er verið að fara fram á að gerð verði áætlun á árinu 1989 um vegaframkvæmdir á Vesturlandi umfram langtímaáætlun sem nú er í gildi og síðan verði verkin unnin á næstu sex árum. Þetta getur vitaskuld ekki gerst nema það komi þá einhvers staðar að nýtt fjármagn og það árar ekki með þeim hætti nú, enda sagði fyrri flm. að nú hefði syrt í álinn um skeið. Hann hefði getað rætt það nánar í sínum þingflokki þar sem hæstv. samgrh. og hæstv. fjmrh. eru í þeim flokki. Ën það er rétt, sem kom fram hjá Ólafi Þ. Þórðarsyni, að það á að taka heilstætt á þessum málum og það er tilgangslaust að mínum dómi að flytja hér tillögu um að taka út úr til séráætlunar einstök kjördæmi landsins því að við verðum að líta á landið í heild. Ég tel ekki ástæðu til að höggva í það ferð eftir ferð í þessari umræðu hvernig þessi mál eru leikin nú þar sem fjárlög kveða á um að ekki verði skilað til Vegasjóðs á þessu ári 870 millj. kr. af því sem inn kemur vegna sérmerktra tekjustofna Vegagerðarinnar. Ég sé ekki ástæðu til að höggva í það neitt frekar að þessu sinni. Það kemur til umræðu þegar vegamálin í heild koma fyrir síðar í vetur. En fjármagnið er auðvitað undirstaða þess að það sé hægt að vinna einhver verk í þessum efnum. Ég tek undir það með hv. síðasta ræðumanni, Halldóri Blöndal, að í síðustu tveimur ríkisstjórnum stóð Sjálfstfl. á verði gagnvart samstarfsflokkum sínum fyrir vegamálin og samgöngumálin í landinu. Ef þeirrar varðstöðu hefði ekki notið við hefðum við ekki verið komnir jafnlangt áleiðis í vegamálum og þó raun ber vitni. Þannig er þörf á varðstöðu í þessum efnum og ekki einungis varðstöðu heldur sókn. Þeir sem fara með forustu í þeim málaflokki innan ríkisstjórnar og hafa það hlutverk með höndum að standa í þeirri varðstöðu og standa fyrir þeirri sókn. Það gildir alveg jafnt þó að nú hafi syrt í álinn um skeið eins og hv. fyrri flm. orðaði það sjálfur. Ég ætla ekki að lengja þetta. Þetta er ekki þess efnis mál að það sé ástæða til að lengja. En hér sagði hv. 2. þm. Vestf. Ólafur Þ. Þórðarson að eitt kjördæmi landsins væri alveg fyrir utan hringveginn. Hann hefur eitthvað ryðgað í landafræðinni vegna þess að hringvegurinn liggur um Vestfjarðakjördæmi á talsverðum kafla. Þar hefur verið býsna vel séð fyrir uppbyggingu, en þó ekki nema hluta því að hluti af þeim kafla er enn þá óuppbyggður og hefur þar orðið hvert slysið á fætur öðru, niður brekkurnar fyrir ofan Grænumýrartungu í Hrútafirði. Þar hefur hvert slysið á fætur öðru orðið, bæði í vetur og þó ekki síst í fyrravetur. Þar er því vitaskuld þörf, í Vestfjarðakjördæmi eins og annars staðar í vegamálum í landinu, en það er tilgangslaust að tala þannig um einstaka bletti landsins og einstök kjördæmi í umræðum eins og þessari. Við eigum að beita okkur að því að standa á verði um þennan málaflokk, leitast við að halda því fé sem inn kemur samkvæmt sérmerktum lögum til þessara verkefna en taka það ekki í stórum stíl í rekstur á ríkissjóði eins og nú er gert. Því miður brast sú stífla nú sem við höfum staðið vörð um til þessa. Síðan munum við ræða þessi mál frekar þegar vegáætlun kemur til reglulegrar endurskoðunar eins og lög mæla fyrir um, væntanlega síðar í vetur.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Virðulegur forseti. Þetta verða fáein orð. Ég ætla ekki að hefja hér almenna stjórnmálaumræðu undir þessari till. um vegamál á Vesturlandi og þaðan af síður ætla ég nú í almennt hanaat við hv. þm. Halldór Blöndal sem er eins og þingheimi er kunnugt á miklu flugi þessa dagana og vikið er að á baksíðu Tímans, þ.e. þess tölublaðs sem kom út í morgun.

Forsíðu.

Forsíðu þess þá heldur. Mikill heiður er að þm. kveðinn. Hv. þm. kom mest lítið inn á dagskrárefnið og þess vegna er ekki ástæða til svara af minni hálfu. Ég ætla að leiðrétta hér eina rangfærslu og hún er sú að þrátt fyrir það sem kann að hafa verið sagt hér um að syrti í álinn og kólgubakkar séu við sjóndeildarhring, þá vex framkvæmdafé til vegagerðar lítillega á þessu ári að raungildi, fer úr rúmum 2800 millj. í 3215 millj. og miðað við reiknitölu fjárlaga er þar um nokkra raungildisaukningu að ræða, sem betur fer, frá því smánarlega framlagi auðvitað sem þessum málaflokki hefur verið veitt undanfarin ár og þarf að gera mikið betur og mikið, mikið betur. Vegna gríðarlegs halla á ríkissjóði og erfiðleika við að koma saman fjárlögum var farin sú leið að taka stærstan hluta af sérstakri hækkun bensíngjalds og þungaskatts í ríkissjóð á þessu ári, á þessu eina ári. Það er sérstök afgreiðsla bundin þessum vanda sem núv. ríkisstjórn kom að á haustdögum í miðri fjárlagagerðinni og gerð var sérstök bókun í ríkisstjórn um að þessi afgreiðsla sé bundin þessu eina ári. Framtíðarmarkmið stjórnvalda í þessu efni munu birtast þingheimi hér innan fárra vikna þar sem og þegar kynnt verður tillaga að endurskoðaðri vegáætlun. Þar munu menn sjá bæði þær fjárveitingar sem ætlunin er að verja til þessara mála á næstu árum sem og þá stefnumörkun sem þar verður lagður rammi um.

Flm. (Guðmundur H. Garðarsson) Virðulegi forseti. Ég tala hér fyrir till. til þál. um alþjóðaflugvöll á Egilsstöðum, en flm. eru Guðmundur H. Garðarsson og Egill Jónsson. Till. hljóðar sem hér segir: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að hefja nú þegar undirbúning að stækkun og breytingum á Egilsstaðaflugvelli þannig að hann fullnægi þeim kröfum sem gerðar eru til alþjóðaflugvalla.`` Mál þetta var lagt fram snemma á þessu þingi og er því miður núna fyrst að komast á dagskrá. Ég vil þó taka það fram að það mun ekki vera við forseta að sakast í þeim efnum, heldur hefur starf Alþingis verið með þeim hætti í vetur að þetta mál, eins og mörg önnur, hefur ekki komist á dagskrá í Sþ. Hér er á ferðinni mjög veigamikið mál sem mikið hefur verið í umræðunni og m.a. hefur það haft í för með sér eftir að þessi þáltill. var lögð fram að hæstv. samgrh. hefur reynt að nýta þann tíma frá því að þáltill. var lögð fram í október til að huga að því hvernig hann gæti hugsanlega sem ráðherra lagt fram sínar tillögur og hugmyndir í þessum efnum. Það kom fram í fjölmiðlum í gær að hæstv. ráðherra hefði lagt fyrir hæstv. ríkisstjórn hugmyndir um það að umræddur flugvöllur yrði gerður að alþjóðaflugvelli. Það er náttúrlega mjög smekklegt og við hæfi að núv. ríkisstjórn skuli haga vinnubrögðum þannig að þegar þingmenn leggja fram tillögur um framkvæmd mála skuli dráttur vera hafður á því að fram fari eðlileg umræða þannig að þingheimur geti fjallað um það. Í stað þess nota hæstv. ráðherrar tímann til að skoða það hvort þeir geti lagt fram einhverjar hugmyndir sem eru í stórum dráttum hinar sömu og þingmenn eru með. Um það er auðvitað allt gott að segja. Það er auðvitað allt gott um það að segja ef hæstv. ríkisstjórn vill taka upp góð mál sem þingmenn leggja fram. Því miður er þetta mál hins vegar þess eðlis að þessi dráttur var ósæmilegur og mun ég víkja að því hér á eftir í minni ræðu. Fáar þjóðir eiga jafnmikið undir góðum flugsamgöngum og Íslendingar. Á síðustu árum hefur mikið verið gert til að styrkja flugsamgöngur innan lands en það hefur einkum miðast við þarfir minni gerðar flugvéla. Í þeim efnum má að sjálfsögðu gera betur. En nú er brýnt að brotið verði blað í sögu flugmála á Íslandi með gerð flugvallar á Austurlandi sem fullnægi kröfum alþjóðaflugs hvað varðar flugvallarstæði, öryggisbúnað, þjónustu o.fl. þessu tengt. Ástæður þessa eru einkum tvíþættar. Hin veigameiri, og sú sem ræður úrslitum um að á Íslandi verði hið minnsta að vera tveir flugvellir sem fullnægja kröfum alþjóðaflugs, er að á næstu árum mun millilandaflug yfir Norður-Atlantshaf byggjast æ meir á tveggja hreyfla farþegaþotum. Þótt öllu öryggi í flugi fleygi fram er það staðreynd að bilun í öðrum hreyfli af tveimur mun auka líkur á því að farþegaþotur þurfi að leita lendingar á næsta flugvelli. Á Íslandi er aðeins einn alþjóðaflugvöllur sem getur þjónað þessu hlutverki. Annað veigamikið atriði er að innan tveggja ára verða allar millilandavélar Íslendinga sjálfra tveggja hreyfla farþegaþotur. Flugleiðir hafa þegar gert ráðstafanir til að kaupa fimm slíkar flugvélar sem munu verða afhentar á næstu árum. Tvær af þessum flugvélum munu taka hátt á þriðja hundrað farþega. Slíkar flugvélar flokkast undir hinar stærri í alþjóðaflugi og krefjast fullkominna flugvalla hvað varðar stærð, öryggi og þjónustu eins og ég hef áður getið um. Þær aðstæður geta skapast, t.d. ef hreyfill bilar skömmu eftir flugtak, að nauðsynlegt sé að lenda á ný. Alkunnugt er að flugvélar geta hafið flugtak við mjög erfið skilyrði, en hins vegar getur verið erfitt að lenda aftur á sama flugvelli vegna veðurs. Við slíkar aðstæður er nauðsynlegt að varaflugvöllur sé fyrir hendi. Erlendis er þetta yfirleitt svo en á Íslandi er enginn slíkur varaflugvöllur við hendina. Lega landsins og veðurfar er með þeim hætti að óumflýjanlegt er að koma upp alþjóðlegum flugvelli annars staðar en á Suðvesturlandi, en þar er að sjálfsögðu Keflavíkurflugvöllur. Þessi mál hafa mjög verið til meðferðar hjá atvinnuflugmönnum á Íslandi og eftir að þessi þáltill. var lögð fram sl. haust var 1. flm. sent eftirfarandi bréf frá Félagi íslenskra atvinnuflugmanna sem mig langar til að lesa upp, með leyfi forseta. Bréfið er dagsett 17. nóv. 1988 og hljóðar sem hér segir: ,,Undirritaður vill fyrir hönd öryggisnefndar Félags íslenskra atvinnuflugmanna lýsa yfir ánægju með þáltill. yðar varðandi stækkun Egilsstaðaflugvallar. Hjálögð er, yður til frekari upplýsinga um sjónarmið flugmanna, greinargerð sem samin var vegna umfjöllunar í flugráði á liðnu sumri um lengd flugbrauta á Akureyri og Egilsstöðum.`` Undir bréfið ritar fyrir hönd öryggisnefndar FÍA Gunnar H. Guðjónsson. Eftir að mér barst þetta bréf átti ég nokkrar viðræður við fulltrúa Félags íslenskra atvinnuflugmanna og höfðu þeir á orði að þessi mál hefðu dregist mjög og ekki fengið þá afgreiðslu hjá hinu opinbera sem æskilegt væri og nauðsynlegt vegna öryggis í flugi til og frá Íslandi. Með leyfi forseta langar mig síðan að lesa greinargerð öryggisnefndar Félags íslenskra atvinnuflugamanna varðandi varaflugvelli á Íslandi. Er að þeirra áliti um tvo staði að ræða, Akureyri og Egilsstaði: ,,Þegar fjallað er um varaflugvallamál okkar er óhjákvæmilegt að hafa í huga þær breytingar á flugvélum sem nú eru að verða eða eru þegar orðnar, þ.e. tveggja hreyfla flugvélar eru að leysa af hólmi þriggja og fjögurra hreyfla flugvélar í millilandaflugi. Við starfrækslu þriggja og fjögurra hreyfla flugvéla er ekki knýjandi nauðsyn að hafa varaflugvöll á Íslandi þó það sé að sjálfsögðu æskilegt frá öryggissjónarmiði. Í flugi á DC-8 flugvélum hefur ævinlega verið leitað til nágrannaflugvalla, þ.e. í Prestvík og Glasgow, ef út af hefur brugðið með Keflavíkurflugvöll og einnig á þetta við um B-727 þegar Reykjavíkur- og Akureyrarflugvellir hafa verið ónothæfir vegna veðurs og/eða brautarskilyrða að vetri til. Ef Keflavíkurflugvöllur er lokaður fyrir lendingar vegna veðurs en opinn fyrir flugtak er skylt að hafa tiltækan varaflugvöll innan ákveðinna fjarlægðarmarka sem ákvarðast af hreyflafjölda flugvélar. Þegar um er að ræða tveggja hreyfla flugvélar verður slíkur varaflugvöllur að vera á Íslandi vegna of mikillar fjarlægðar til annarra nothæfra flugvalla. Öryggisnefnd FÍA styður eindregið þá hugmynd að bæði Akureyrarflugvöllur og hinn nýi Egilsstaðaflugvöllur gegni varaflugvallarhlutverkinu og geti tekið við öllum tegundum farþegaflugvéla, nýjum og eldri, og leggur þunga áherslu á að þeir verði vel úr garði gerðir til að sinna því hlutverki á öllum árstímum. Kemur þar efst á blað frá sjónarmiði flugöryggis næg lengd flugbrauta, öryggissvæði við flugbrautir, tækjabúnaður til snjóhreinsunar, slökkvi- og björgunarbúnaður og að sjálfsögðu aðflutningstækjabúnaður eftir því sem við á. Þegar spurt er um nauðsynlega lengd flugbrauta verður að mati öryggisnefndar að skoða fleiri þætti en lágmarkslengd við bestu skilyrði og koma þá eftirfarandi atriði til álita: Hemlunarskilyrði. Gera má ráð fyrir því að verulegan hluta vetrar séu hemlunarskilyrði á brautum takmörkuð af völdum snjóa og/eða íss og hefur reynsla sýnt að bæði á Reykjavíkur- og Akureyrarflugvelli tekst í besta falli að halda hemlunarviðnámi í meðal- til góðflokknum, þ.e. 0,36--0,39, með þeim tækjakosti sem til staðar er. En oftar en ekki er hemlun aðeins í meðallagi, þ.e. 0,30--0,35, og jafnvel minni. Lágmarkshemlunarviðnám fyrir B-227 á þessum tveimur flugvöllum er meðal til góð, 0,36. Á þeim flugvélum sem hafa hreyfla undir vængjum, svo sem B-737, er varasamt að beita svonefndu knývendi ef nokkur óhreinindi eru á braut, til að mynda ef braut hefur verið sandborin, vegna hættu á hreyfilskemmdum. Í þeim tilfellum verður að treysta nær alfarið á hjólahemlun. Í sumum vindáttum er oft misvinda í aðflugi að þessum flugvöllum þó vindur sé lítill við jörðu. Það gefur flugmanni tilefni til að halda hærri aðflutningshraða en venjulega og við það getur lending, þ.e. snerting, færst lengra inn á brautina.`` Um flugtak segir svo í greinargerð Félags ísl. atvinnuflugmanna: ,,Aðalatriðið er þó e.t.v. flugtakið sjálft, en þá verður ætíð að gera ráð fyrir því að hætta verði við flugtak á versta tíma og ná samt að stöðva flugvélina á brautarenda á stuttum brautum. Allir grundvallarútreikningar á flugtaksþyngd miðað við brautarlengd miðast við þurrt og autt yfirborð og að braut sé notuð endanna á milli. Það er staðreynd að öll frávik frá hreinu yfirborði brautar, t.d. vatn, snjór eða ís, auka verulega kröfur um brautarlengd miðað við sömu þyngd flugvélar og eru reiknireglur þær sem þá eru notaðar oft og tíðum ónákvæmar þannig að það eina sem getur tryggt örugga starfrækslu flugvéla við þau skilyrði er rífleg viðbót við útreiknaða lágmarksbrautarlengd við bestu skilyrði.`` Varðandi hindranir í brottflugi segir svo, með leyfi forseta: ,,Hafa verður í huga að hindranir við brottflug, meðvindur í flugtaki eykur brautarþörf mjög mikið ef ekki á að koma til veruleg lækkun á flugtaksþunga.`` Um loftþrýsting segir: ,,Í þessari umfjöllun verður að hafa hugfast í hvaða veðurskilyrðum er líklegt að fljúga þurfi til varaflugvallar. Það er þegar lægð fer yfir landið með sunnanátt og dimmviðri suðvestanlands. Það er alkunna að lægðir hér geta orðið nokkuð djúpar, en lágur loftþrýstingur skerðir verulega afkastagetu flugvélar. Þessi atriði sem upp hafa verið talin eru öll dæmigerð viðfangsefni flugmanna í daglegu starfi og er óhugsandi að líta fram hjá þeim að mati öryggisnefndar FÍA þegar ákvarða skal lengd flugbrauta á Akureyri og Egilsstöðum. Varaflugvöllur verður að vera annað og meira en nafnið eitt. Hann er sá staður sem leitað er til þegar önnur sund lokast og má því ekkert til spara að gera hann sem best úr garði til að sinna sínu hlutverki. Öryggisnefndin vill sérstaklega ítreka það sem áður er sagt um hálku á brautum og misvindi. Við búum í veðrasömu og hálendu landi og hin síbreytilegu veðurskilyrði, einkum að vetrarlagi, gera útreikninga flugvélaframleiðenda á lágmarksflugbrautalengd illa nothæfa á köflum frá sjónarmiði flugöryggis. Það má einnig telja líklegt að í náinni framtíð muni einhver hluti reglubundins millilandaflugs okkar með stærri flugvélum fara um annan hvorn eða báða þessa flugvelli.`` Að lokum segir í greinargerð FÍA, með leyfi forseta: ,,Öryggisnefnd leggur þunga áherslu á að lengingarmöguleikar flugbrautanna verði nýttir til fullnustu og telur óverjandi að flugbrautirnar á Akureyri og Egilsstöðum verði styttri en 2400 metrar samkvæmt framansögðu.`` Lýkur hér lestri úr greinargerð Félags íslenskra atvinnuflugmanna um varaflugvöll á Íslandi. Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir þau sjónarmið sem koma fram í bréfi frá Félagi íslenskra atvinnuflugmanna og legg áherslu á það að við framkvæmd og gerð varaflugvallar verði þessi sjónarmið höfð að leiðarljósi. Þá hefur flugráð, svo sem fyrr hefur komið fram, haft þessi mál til meðferðar en ekki komist að þeirri æskilegu niðurstöðu að hér liggi fyrir hinu háa Alþingi tillögur um það hvernig eigi að koma upp varaflugvelli með þeim hætti sem kröfur eru gerðar til. Að mati flm. þessarar þáltill. eru Egilsstaðir á Austurlandi sá staður sem helst kemur til greina í þessum efnum og sem fyrr er sagt eru litlar líkur fyrir því að bæði Keflavíkurflugvöllur og Egilsstaðaflugvöllur lokist samtímis. Það er mjög veigamikið öryggisatriði. Á Egilsstöðum er þegar fyrir öflug byggð og góður þjónustukjarni. Egilsstaðir eru miðsvæðis á Austurlandi. Með flugvelli, sem getur veitt stórum þotum þjónustu, er unnt að hefja útflutning á verðmætum vörum frá helstu framleiðslustöðum Austurlands. Alþjóðaflugvöllur á Austurlandi mun hafa mikil og góð áhrif á þróun byggðar á Íslandi og skapa óteljandi möguleika á sviði atvinnulífsins þar fyrir austan. Ég nefni m.a. í sambandi við ferðamannaiðnað og aðra uppbyggingu því tengt. Flm. tóku fram þegar þáltill. var lögð fram í október að þeir legðu áherslu á það að þessi till. fengi skjóta og jákvæða afgreiðslu á Alþingi svo að ríkisstjórnin gæti þegar hafið það verk sem tillagan felur í sér. Eins og ég gat um í upphafi hefur samgrh. reynt að nota tímann vel, en þó ekki betur en svo að skýrt var frá því í fjölmiðlum í gær að hann hefði lagt fram hugmyndir fyrir hæstv. ríkisstjórn, en þær hugmyndir hafa ekki enn komið fram á hv. Alþingi né þannig sundurliðaðar að um sé vitað hvernig hæstv. ráðherra hugsar sér framkvæmd þessa máls. Við flm. leggjum áherslu á það að ekkert verði til sparað í þessum efnum. Hér er um að ræða framkvæmd sem varðar öryggi landsmanna allra sem og allt alþjóðaflug yfir Norður-Atlantshaf. Ég vil svo, virðulegi forseti, leggja til að að lokinni umræðu verði þessari tillögu vísað til síðari umræðu og fjvn.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi lýsa nokkurri undrun minni ef ekki furðu á því hvernig hv. frsm. hóf mál sitt hér. Ef hv. flm. má vera að því að taka þátt í umræðum um sína eigin tillögu, þá þætti mér vænt um það. --- Já. Þá er okkur ekkert að vanbúnaði, hv. flm. Ég verð að segja alveg eins og er, hv. 14. þm. Reykv., að ég held að tillaga af þessu tagi gefi hv. þm. ekki rétt til þess að fjalla um þessi mál eins og þau séu þeirra einkaeign, eins og mönnum hafi aldrei dottið svipaðar hugsanir í hug fyrr og eins og þar með sé allt sem aðrir eru að gera eða vinna að ómerkt og í raun og veru ömurlegar tilraunir til þess að nýta sér annarra manna verk. 

Ætlar þá ráðherrann að ... eins og öll önnur mál sem ríkisstjórnin er með?

Þegar hv. flm. sem hefur nýlokið máli sínu og hafði hér ágætan ræðutíma þagnar, þá ætla ég að reyna að upplýsa það hvernig þessi mál standa. 

Má ég biðja þingmenn að virða að hæstv. samgrh. er í ræðustól.

Ég tel að hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson ætti ekki að taka sér flokksbróður sinn, Halldór Blöndal, til fyrirmyndar í mannasiðum hér á þinginu þessa dagana, en það ber nú á því vegna ókyrrðar hans. Tillagan á þskj. 52, 50. mál Sþ., hvað heitir hún? Hún heitir ,,Tillaga til þingsályktunar um alþjóðaflugvöll á Egilsstöðum.`` Og í tillgr. segir, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að hefja nú þegar undirbúning að stækkun og breytingum á Egilsstaðaflugvelli þannig að hann fullnægi þeim kröfum sem gerðar eru til alþjóðaflugvalla.`` --- ,,þannig að hann [þ.e. flugvöllurinn] fullnægi þeim kröfum sem gerðar eru til alþjóðaflugvalla.`` M.ö.o.: Hv. flm. telja greinilega að hann geri það ekki í dag og það þurfi að gera sérstakar ráðstafanir til þess að svo verði. Ekki satt? Jú, kinkar hv. flm. kolli. Þá ætla ég að fara hér í upplýsingar sem ég hef fengið í hendur frá Flugmálastjórn og eru nýjar og í skýrslu sem ég mun gera hér nánar grein fyrir á eftir. Og hvað stendur þar? Þar er vitnað í alþjóðlegar handbækur, m.a. handbækur af því tagi sem flugmenn hafa í flugvélum sínum þegar þeir eru að fljúga í alþjóðaflugi, og segir, með leyfi forseta, í þessu gagni frá Flugmálastjórn: ,,Í skjali Alþjóðaflugmálastofnunarinnar merktu DOC 7383 AIS 503/72, útgefnu í júlí 1988, sem fjallar um upplýsingaþjónustu fyrir loftferðir, eru eftirtaldir flugvellir taldir alþjóðlegir flugvellir og eru þær upplýsingar úr handbók flugmanna fyrir Ísland, AIP/Ísland: Keflavíkurflugvöllur og Reykjavíkurflugvöllur fyrir áætlunarflug. Flugvellirnir á Akureyri, Egilsstöðum, Höfn í Hornafirði og Sauðárkróki fyrir óreglubundið flug.`` M.ö.o.: Egilsstaðaflugvöllur er alþjóðlegur flugvöllur í dag og skráður þannig í handbókum flugmanna og flugvellirnir í Keflavík og í Reykjavík eru það fyrir allt alþjóðlegt flug. Síðan liggur það fyrir, hv. flm., að allir flugvellir, sem fjallað er um í samþykktri 10 ára flugmálaáætlun sem unnið hefur verið eftir nú á annað ár, eiga eftir þær framkvæmdir og breytingar sem flugmálaáætlunin fjallar um að verða alþjóðlegir flugvellir í þeim skilningi að þeir munu allir uppfylla kröfur Alþjóðaflugmálastofnunarinnar, hver fyrir sinn stærðarflokk. Þá er þessi misskilningur vonandi leiðréttur í eitt skipti fyrir öll og satt best að segja, virðulegur forseti og hv. þingheimur, þá hefur mér leiðst það hversu lengi menn hafa röflað um þessa hluti án þess að afla sér einfaldlega upplýsinga um það sem hér er verið að tala um í þessari svokölluðu varaflugvallar- og flugvallarumræðu. Menn eiga að lesa sér til í gögnum hjá Flugmálastjórn, afla sér upplýsinga og vita hvað þeir eru að tala um. Það hjálpar ævinlega til þegar verið er að tala um hlutina. Þannig er það líka, virðulegi forseti, að flugvöllurinn á Akureyri er núna nánast að öllu leyti kominn endanlega í það form sem hann þarf að vera til að uppfylla tilmæli Alþjóðaflugmálastofnunarinnar um alþjóðlega flugvelli. Að vísu er þar frávik frá breidd öryggissvæða vegna þess að landfræðilegar aðstæður bjóða ekki upp á ýtrustu mörk, en það breytir ekki hinu að flugvöllurinn á Akureyri er þegar skráður í handbókum flugmanna úti um allan heim sem alþjóðlegur flugvöllur og hefur verið það um langt árabil sem og flugvöllurinn á Egilsstöðum. Síðan, virðulegur forseti, ætla ég að víkja aðeins að því hvað gert hefur verið í þessum málum í tíð núv. ríkisstjórnar. Eitt af mínum fyrstu verkum í samgrn. var að fá til mín flugmálastjóra, gera honum grein fyrir minni afstöðu og mínum óskum í þessu sambandi. Það var löngu áður en nefnd þáltill. sá dagsins ljós þó það skipti í sjálfu sér ekki máli í þessu sambandi. Ég gerði flugmálastjóra grein fyrir því að af minni hálfu væru tekin af dagskrá öll áform um að byggja slíkan flugvöll í samvinnu við erlend hernaðaryfirvöld og ég mundi óska eftir því að Flugmálastjórn ynni sérstaklega tillögur sem lytu að því hvernig farsælast væri að við Íslendingar leystum þessi mál fyrir okkur sjálfa og sem mest innan ramma okkar eigin flugmálaáætlunar. Ég skrifaði síðan bréf til flugmálastjóra og Flugmálastjórnar og óskaði eftir slíkri vinnu, slíkum tillögum og hef nú nýlega fengið í hendur skýrslu sem er dagsett í janúar 1989. Hún er hér í rauðri bók og var sérstaklega til heiðurs ráðherranum geri ég ráð fyrir sett í þennan lit og heitir ,,Varaflugvellir fyrir millilandaflug, greinargerð frá Flugmálastjórn.`` Ég hef nú í morgun gert ráðstafanir til þess að hv. alþm. fái senda þessa skýrslu í sín pósthólf eins fljótt og hægt er. Ég hef kynnt þessa skýrslu í ríkisstjórn og jafnframt mínar hugmyndir um stefnumörkun á hennar grundvelli og ef mér leyfist að víkja að því fáeinum orðum þá vil ég fá að gera það. Þær eru, þó ég ætli ekki á þessu stigi málsins að rekja þær í einstökum atriðum af eðlilegum ástæðum, þá lýtur það að því að ég tel rétt að fara í ákveðnar viðbótarúrbætur á Akureyrarflugvelli, þannig að hann geti betur þjónað núverandi hlutverki sem varaflugvöllur fyrir millilandaflug sem hann hefur þegar í dag, bæði fyrir Boeing-vélar Arnarflugs og Flugleiða. Í öðru lagi að allar framkvæmdir á Egilsstaðaflugvelli sem þar standa yfir og verða á næstu missirum miði að því að sá flugvöllur verði fullbúinn sem alþjóðlegur flugvöllur fyrir ýtrustu afkastagetu tveggja hreyfla flugvéla og allt almennt farþegaflug. Þetta felur það í sér að reikna verður með að brautin á Egilsstöðum verði innan einhverra ára lengd og ég hef gert þar tillögu um í allt að 2700 metra. Kostnaðurinn varðandi viðbótarúrbætur á Akureyrarflugvelli hleypur samkvæmt sérstöku mati, sem ég hef einnig fengið frá Flugmálastjórn, á bilinu 50--60 millj. kr., en heildarframkvæmdir á Egilsstöðum, aukinn útbúnaður og lenging, eru tala sem nálgast 280 millj. kr. Í þriðja lagi þarf að mínu mati í þessari stefnumörkun að ákveða hvaða flugvellir á Íslandi skulu teljast aðaltollhafnir og ég hef þegar gert tillögu um hvaða flugvellir það verði. Í fjórða lagi þarf að taka þessar hugmyndir og aðrar inn í þá vinnu sem stendur yfir og lýtur að fyrstu endurskoðun samkvæmt samþykkt Alþingis á 10 ára flugmálaáætlun. En hana skal endurskoða á tveggja ára fresti og bæta þá tveggja ára tímabili við í hvert sinn. 
             Ég heyri að virðulegur forseti er farinn að berja nokkuð í bjölluna þannig að ég ætla þá að ljúka máli mínu. Ég tel það ánægjulegt að hv. flm. hafa áhuga á þessu máli og þakka stuðning við það, hvaðan sem hann kemur, ekki síst frá hv. þm. Sjálfstfl. að staðfesta þá stefnu og þá skoðun sem ég hef barist fyrir í mörg ár að við Íslendingar eigum sjálfir að leysa þessi mál, þar með talið hið svonefnda varaflugvallarmál og að því leyti er þessi tillaga tímamótaplagg. Hún er flutt af tveimur hv. þm. Sjálfstfl. sem lýsa sig sammála þeirri stefnu að Íslendingar eigi sjálfir með eigin fé að leysa þetta svonefnda varaflugvallarspursmál.

Jón Kristjánsson Virðulegi forseti. Ég mun ekki blanda mér í deilur um eignarrétt á hugmyndum um úrbætur á Egilsstaðaflugvelli. Þetta er mál sem hefur verið í deiglunni um alllangt árabil og hafa margir komið þar að. En eigi að síður vil ég leggja örfá orð í belg í sambandi við þá tillögu sem hér er til umræðu. Þó að óneitanlega sé orðalag tillögunnar dálítið óljóst, þá reikna ég með að flm. hafi með flutningi hennar viljað ýta á það að varaflugvöllur fyrir millilandaflug yrði staðsettur á Egilsstöðum eða Egilsstaðaflugvöllur yrði þannig úr garði gerður að hann gæti tekið á móti því flugi. Það að Egilsstaðaflugvöllur hefur komið til greina í þessu sambandi og þykir vænlegur stafar af því að þar er mikill umferðarvöllur, vel staðsettur og veðurskilyrði eru þar mjög ólík því sem er í Keflavík og yfirgnæfandi líkur til þess að hægt sé að lenda á þeim flugvelli ef ófært er í Keflavík. Þær framkvæmdir sem gerðar eru á Egilsstaðaflugvelli koma að góðum notum í innanlandsfluginu sem er aðalstarfsemin á þessum flugvelli og verður það um ókomna tíð, þó að verulegt millilandaflug hafi farið þar fram um margra ára bil eins og t.d. til Færeyja. Ég fagna því að það virðist vera skriður á því að Egilsstaðaflugvöllur verði þannig úr garði gerður að hann geti tekið við millilandaflugi og farþegaflugi með ýtrustu kröfum. Ég tel að það sé rétt stefna að í beinu framhaldi af þeim framkvæmdum sem þar eiga sér stað núna að lengja þennan flugvöll í 2700 metra. Þá er hann mjög vel úr garði gerður til að taka á móti öllu millilandaflugi tveggja hreyfla þotna miðað við ýtrustu kröfur. Nauðsynlegt er að staðfesta það að Egilsstaðaflugvöllur verði tollhöfn eins og þörf er á við alla alþjóðlega flugvelli. Það er nauðsynlegt, ekki síður vegna innanlandsflugsins, að snjóhreinsibúnaður og brunavarnir á þessum velli verði í samræmi við alþjóðlegar kröfur. Sem betur fer hefur mikið skeð í flugmálum síðustu árin síðan flugmálaáætlun var samþykkt. Það var vissulega brotið blað í þeim efnum með samþykkt þeirrar áætlunar. Það eru nú þegar í gangi miklar framkvæmdir á Egilsstaðaflugvelli, endurbygging flugbrautarinnar, endurbygging flugstöðvarinnar og endurnýjun aðflugstækja sem eru í samræmi við þær kröfur sem eru gerðar til varaflugvallar. Ég tek undir það að e.t.v. hefur þessi varaflugvallarumræða verið nokkuð á villigötum. Allir vellir sem fullnægja kröfum eru að sjálfsögðu varaflugvellir og það er ákvörðun flugstjóra í hvert sinn hvaða flugvöllur er notaður. Aðalatriðið er að þær framkvæmdir sem við gerum í þessu efni nýtist vel, bæði í innanlandsflugi og millilandaflugi. Ég held að þessi tillaga sé góðra gjalda verð og ég vil taka undir hana þó að vissulega mætti hún kannski vera dálítið nákvæmar orðuð en raun er á, en ég er sammála efni hennar og vil taka undir vilja flm. Einnig vil ég fagna því og vona að það verði ekki látið standa við orðin tóm, og haldið áfram framkvæmdum á Egilsstaðaflugvelli. Sú flugbraut sem nú er í byggingu lengd og snjóruðningstæki og brunavarnir á vellinum verði í takt við þær kröfur sem gerðar eru í millilandaflugi.

Stefán Guðmundsson Virðulegi forseti. Hér erum við enn og aftur komin að því að ræða um varaflugvöll. Ég er með hér fyrir framan mig till. til þál. sem flutt var á 109. löggjafarþingi um varaflugvöll fyrir millilandaflug á Akureyri, en 1. flm. var þá hæstv. núv. samgrh. ásamt öllum öðrum þingmönnum Norðurl. e. Ég fór þá nokkuð ítarlega yfir þessi mál, þessi varaflugvallarmál og mig langar aðeins til þess að rifja upp það sem stendur í fyrrnefndri þáltill., en í fskj. sem henni fylgir segir svo í grg. frá hinum virta flugstjóra og forstjóra Flugfélags Norðurlands, Sigurði Aðalsteinssyni: ,,Mikið hefur verið rætt um hugsanlegan varaflugvöll fyrir millilandaflugið, en því miður hafa sjónarmið flestra verið lituð af eigin hagsmunum og héraðaríg.`` --- Trúlega er nokkuð til í þessu enda hefur mönnum fundist að hér væri verið að takast á um nokkuð stórt mál. Síðar segir þessi ágæti flugstjóri: ,,Á meðan enginn áþreifanlegur áhugi erlendra þjóða eða samtaka er á varaflugvelli á Íslandi verður að telja líklegt að íslenskir skattgreiðendur standi undir gerð og rekstri þess flugvallar eins og raunar öllum samgöngubótum hér á landi í seinni tíð. Af þessum sökum tel ég rétt að fara varlega í fjárfestingar og miða framkvæmdir við þarfir Íslendinga sjálfra nú og í næstu framtíð.`` Síðar segir Sigurður Aðalsteinsson: ,,Ef við lítum á þá fjóra flugvelli sem oft hafa verið nefndir í þessu sambandi og liggja utan veðursvæðis Reykjanesskagans, þá eru aðflugs- og veðurfarsskilyrði líklega best á Sauðárkróki. Síðan koma Egilsstaðir, Húsavík og Akureyri. Ef við ljáum máls á einhverri málamiðlun og látum arðsemi framkvæmda og rekstur ráða gæti röðin vissulega orðið önnur.`` Þetta eru ummæli þess ágæta manns í fskj. með till. til þál. sem hæstv. núv. samgrh. flutti. Ég vitna til annarra umsagna úr fskj. með þessari þáltill. Það er viðtal sem Albert Jónsson fréttamaður átti við Hilmar Baldursson flugmann, sem þá var varaformaður flugráðs. Ég vitna til þess hvað hann segir um þessa tillögu, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hilmar Baldursson, varaformaður flugráðs og flugmaður á DC-8 hjá Flugleiðum, telur litlar líkur á að varaflugvöllur verði byggður við Sauðárkrók ef gera eigi það fyrir íslenskt fé. Því verða menn að beina sjónum að öðrum og ódýrari kostum. Og Hilmar heldur áfram: ,,Ég er sammála þeirri niðurstöðu sem komið hefur verið að varðandi samanburð á Akureyri og Sauðárkróki [og nú legg ég áherslu á] að flugtæknilega og veðurfarslega er Sauðárkrókur mun betri kostur, en ég sé ekki í sjónmáli að búinn verði til flugvöllur á Sauðárkróki kostnaðarins vegna.`` Hæstv. forseti, hér er líka frv. til laga um flugmálaáætlun sem hér var lögð fram. Ég vil leyfa mér í örstuttu máli, vegna þess að tíminn er ekki langur til þess að fjalla um þetta nú, að vitna til þess sem segir á bls. 125, nál. um till. um varaflugvöll fyrir millilandaflug. Þar er vitnað til nefndar sem var skipuð og skilaði af sér 9. okt. 1980 og var undir formennsku þess mæta flugstjóra, Jóhannesar Snorrasonar. Nefndin skilaði af sér störfum og sagði m.a.: ,,Þar kemur fram að athugaðir hafa verið í þessu sambandi flugvellirnir á Akureyri, Egilsstöðum, Húsavík og Sauðárkróki. --- Alltaf erum við með sömu flugvellina í athugun. --- Niðurstaða nefndarinnar varð sú að Sauðárkrókur væri hagstæðasta valið og mætti völlurinn þeim kröfum sem gerðar yrðu til slíks flugvallar.`` Þá kemur einnig fram í þessu frv. að menn leituðu álits Flugleiða á þessum orðum og hér stendur: ,,Þá kemur fram að Flugleiðir eru sammála niðurstöðu nefndarinnar frá 1980 um að Sauðárkrókur sé hagstæðasti kosturinn.`` Og aðeins neðar á sömu blaðsíðu segir, því það var einnig leitað til Arnarflugs um hvaða álit þeir hefðu á niðurstöðum áætlunar og tillagna þessara mætu manna, þar stendur: ,,Arnarflug mælir því eindregið með því að Sauðárkróksflugvöllur verði byggður upp sem aðalvaraflugvöllur á Íslandi fyrir millilandaflug.`` Síðan var sett nefnd á laggirnar undir formennsku Birgis Ísl. Gunnarssonar. Sú nefnd starfaði mikið og skilaði einnig áliti og niðurstöður álits þeirrar nefndar voru einfaldlega þær að nefndin staðfesti í öllum meginefnum niðurstöður nefndar þeirrar sem Jóhannes Snorrason hafði veitt forstöðu. Mér hefur hins vegar blöskrað sú umræða sem farið hefur fram um þetta varaflugvallarmál. Mér finnst hún vera komin út í miklar ógöngur. Mér finnst menn vera að tala um peningana í þessum efnum. Í mínum huga skiptir það ekki nokkru máli hvort þessi flugvöllur kostar okkur einhverjum tugum milljónanna meira eða minna. Ég hef litið svo á að við værum að tala um að byggja varaflugvöll öryggisins vegna, vegna flugfarþega og flugáhafna. Við höfum Keflavíkurflugvöll vitaskuld og ég hef alla tíð skilið umræðuna svo að við værum fyrst og fremst að byggja upp varaflugvöll sem mundi þjóna okkur Íslendingum þegar Keflavíkurflugvöllur væri lokaður. Ég endurtek það að í mínum huga skiptir það langmestu máli hvar öryggið er mest og ég trúi því og beini því til hæstv. núv. samgrh. að hann láti ekki annarleg sjónarmið, ég segi það hér úr þessum ræðustól, að hann láti ekki annarleg sjónarmið ráða gerðum sínum í þessum efnum. Menn tala um kostnaðartölur og það má sjálfsagt reikna þær fram og aftur. En vita menn það hvar lengsta flugbraut á Íslandi utan Keflavíkur og Reykjavíkur er? Á Egilsstöðum? Húsavík? Akureyri? Nei. Lengsta flugbrautin er á Sauðárkróki þegar í dag. Þar er lengsta flugbrautin. Það má deila um það þegar menn setja upp kostnaðartölur hvort menn eru að tala um að þar eigi eftir að malbika flugvöllinn. En ætla menn ekki að malbika flugvöll á Sauðárkróki ef hann verður ekki gerður að varaflugvelli? Ég spyr, þegar menn eru að tala um stofnkostnað. Ég endurtek það, og læt það vera mín lokaorð í þessu máli vegna þess að mér finnst þetta mál vera orðið heldur óskemmtilegt hér í umræðu. Varaflugvallarmálið er miklu alvarlegra en mér finnst að menn hér geri sér grein fyrir. Ég efast um að þeir sem um þessi mál hafa fjallað í seinni tíð hafi raunverulega það bak og þá burði til að axla þá ábyrgð sem þeir hafa tekið með þeim úrskurði sem þeir hafa nú lagt á borðið.

Egill Jónsson Virðulegi forseti. Það kom nú nokkuð úr öfugri átt þegar hæstv. samgrh. var að tala hér áðan um óróleika. Ég gat ekki betur séð en hæstv. samgrh. væri býsna órólegur hér í ræðupúltinu.  En þessi aðvörunarorð til okkar flm. eru býsna sérkennileg því að þannig vill til að hæstv. samgrh., eins og hv. 3. þm. Norðurl. v. tók raunar fram, hefur sjálfur flutt till. til þál. um flugvallarmál. Það gerði hann á þinginu 1986. Hans tillaga er um varaflugvöll. En hvað skyldi nú annars vera varaflugvöllur? Skyldu ekki allir flugvellir vera varaflugvellir? Skyldi það ekki vera svo að það væri á valdi flugstjórans að velja sér varaflugvöll eftir því hvar hagkvæmast væri þegar til þess þyrfti að grípa? Það er ekki vandi að hártoga fyrirsögnina á tillögu hæstv. samgrh. Hins vegar skilgreinir hæstv. samgrh. í tillögunni við hvað sá varaflugvöllur á að miðast og það er við flug íslensku flugfélaganna. Tillagan sem við hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson höfum flutt er hins vegar um alþjóðaflugvöll, en hann er bara líka skilgreindur, bæði í grg. tillögunnar og líka í framsöguræðu flm. og m.a. ber hann þar fyrir sig álit frá sérfræðingum í þeim efnum, Félagi íslenskra flugmanna, þannig að það er alveg hrein hártogun að það liggi ekki skýrt fyrir um hvað verið er að tala í okkar tillögu. Ég hygg að þetta hafi nú allir hv. þm. skilið nema þá hæstv. samgrh. og vera má að þetta hafi eitthvað vafist fyrir hv. þm. Jóni Kristjánssyni miðað við það hvernig hann flutti mál sitt hér áðan, hafi hann þá á annað borð lesið tillöguna. Það kemur alveg skýrlega fram í grg. með tillögunni að það er átt við flugvöll sem stendur að því leyti framar að öryggisbúnaði og tækjum, að hann geti verið varaflugvöllur fyrir Keflavíkurflugvöll. Það er beinlínis tekið fram í greinargerðinni og það er tekið fram í grg. að það yrði enginn flugvöllur, ef hún yrði samþykkt og eftir henni farið, sem væri búinn jafn vel nema Keflavíkurvöllur. Það var því alveg óþarfi fyrir hæstv. ráðherra að vera að setja sig á háan hest og vera að vanda um við okkur flm. í þessum efnum. Og þá sérstaklega er það mikilvægt að geta lagt hér fram sem sönnunargagn í þessum efnum tillögu sem ráðherrann hefur sjálfur flutt.

Mjög góð tillaga.

Það var enginn að segja það. Það sem hér var verið að tala um var formið í þessum efnum. Það hefur ekki vafist fyrir mönnum, m.a. með tilliti til þess sem sérfræðingar hafa sérstaklega lagt til í þessum efnum, að veðurfarslega er Egilsstaðaflugvöllur einkar vel til þess fallinn að vera varaflugvöllur. Það er svo annað mál, eins og hér hefur komið berlega fram í framsöguræðu fyrri flm. þessarar tillögu, að það er ekki nema að öðrum þræði það hlutverk sem við leggjum til að þessum flugvelli verði valið, heldur að þarna verði komið upp fullkomnum flugvelli sem mundi stórauðvelda samgöngur til Austurlands. Mönnum ætti að vera það fullkomlega ljóst að Egilsstaðaflugvöllur er sá flugvöllur sem liggur í mestri fjarlægð frá Reykjavík og það eru vissir möguleikar sem Austurland hefur með tilliti til alþjóðlegra flugsamgangna sem sérstaklega eru tengdir þeim landshluta. Þar af leiðandi er að sjálfsögðu lögð á það áhersla að sú flugvallarframkvæmd mundi stórlega efla Egilsstaði og Austurland umfram það sem sú framkvæmd sem nú stendur yfir mun gera, sem er að sjálfsögðu einn mikilvægasti árangur sem Austfirðingar hafa náð í samgöngumálum, að fá Egilsstaðaflugvöll byggðan í það horf sem nú er að stefnt.  Ég legg áherslu á það að þessi till. fái þinglega afgreiðslu. Hún er mikilvægt innlegg í þá umræðu sem fer nú fram, og hlýtur að fara fram, um bættar samgöngur við umheiminn. Ég hef ekki á þessu stigi málsins aðstæður til að meta þær upplýsingar sem hafa komið alveg nýlega fram í þessum efnum og samgrh. hefur skýrt að muni verða hér lagðar fram en auðvitað verða þessi mál öllsömul skoðuð í samhengi.

Kristinn Pétursson Hæstv. forseti. Mér finnst rétt að vekja athygli samgrh. á þeim upplýsingum sem ég hef um varaflugvallarmál, upplýsingum sem ég tel að skipti máli, og það er varðandi það flug sem er nýbyrjað til Keflavíkur á vegum flugfélagsins Flying Tigers. Mér er sagt að þær flugvélar geti lestað 20 tonnum meira frá brottfararstað ef það væri þriggja km langur varaflugvöllur á Íslandi. Þetta snýst um öryggismál og síðan snýst þetta líka um það að Ísland verði í samkeppni við aðrar þjóðir í heiminum um að taka við flugvélum og þjónusta þær með eldsneyti o.s.frv. því að flutningatækni er að fara í loftið í stórum stíl. Þegar verið er að ræða þessi mál væri ekki úr vegi að alþjóðlegt fyrirtæki í flugmálum yrði látið taka út svona málefni á faglegum grunni. Hnötturinn er ekki að verða ýkja stór í samskiptatækni nútímans. Ég á von á því að flutningar eigi eftir að fara í loftið í stórum stíl og Íslendingar eiga þar mikilla hagsmuna að gæta að koma sjávarafurðum sínum loftleiðis á markaði eins og nýlega hefur verið byrjað á. Hér er því um mjög mikið hagsmunamál að ræða. Það er ekki hægt að ræða um endilega tveggja hreyfla eða þriggja hreyfla þotur eða eitthvað svoleiðis. Þetta er málefni sem þarf að líta á frá víðum sjónarhól. Ég veit að það er ekki samkomulag í ríkisstjórninni um það að þessi umræddi varaflugvöllur verði reistur af NATO, en ég tel nú að það væri æskilegast því að við erum samstarfsaðilar að NATO og ég tel fullkomlega eðlilegt að við sinnum því samstarfi og vona að utanrrh., þó hann sé ekki hér í salnum, standi í stykkinu í þeim málaflokki. En ég vildi koma þessu á framfæri. Ég vona að þessi umræða geti farið fram án einhverrar tilfinningasemi um það hvort flugvélar eru tveggja hreyfla eða fjögurra hreyfla eða hvort þær eiga að fara á 2,4 km braut eða 3 km braut. Þetta er spurning um að við stöndumst alþjóðasamkeppni í þjónustu við flugvélar og ætlum að hasla okkur völl á þeim vettvangi.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Virðulegur forseti. Ég er sammála hv. síðasta ræðumanni um það að flugsamgöngur eru og verða okkur Íslendingum mjög mikilvægar og ég tel einmitt að við eigum að endurskoða flugmálaáætlunina núna út frá því að líklega felur þróunin það í sér að við Íslendingar þurfum að setja okkur stærri markmið í þeim efnum en við höfum hingað til gert. Ég hef sérstaklega lagt fyrir að flugmálaáætlunin verði endurskoðuð, m.a. með það í huga að í hverjum landshluta og öllum mikilvægustu héruðum verði flugvellir sem geti boðið upp á beina flutninga fragtflugvéla eða samsöfnun á fragt í tengslum við beint fragtflug til útlanda. Það held ég að verði mjög mikilvægt á næstu árum í sambandi við að koma okkar framleiðsluvörum á markað. Ég vil leggja á það áherslu að í þessu sambandi eru flugráð og Flugmálastjórn hinn faglegi aðili. Og ég fullvissa hv. þm. Stefán Guðmundsson um það að ég hef ekki áhuga á því að vinna að þessu máli á grundvelli ,,annarlegra sjónarmiða`` eins og hv. þm. orðaði það.

Ég var ekki að tala til þín.

Ég vona ekki. Ég hef fyrst og fremst áhuga á því að láta vinna upp í mínar hendur greinargóðar upplýsingar og tillögur af færustu mönnum sem byggja á faglegu mati, faglegri þekkingu, og taka ákvarðanir í samræmi við það. Ég mun að öllu leyti styðjast við tillögur og meðmæli Flugmálastjórnar og flugráðs við mína stefnumörkun og ákvarðanatekt. Þær stangast ekki á í sjálfu sér, hv. þm., vegna þess að það er ekki sanngjarnt að bera saman eldri og nýrri upplýsingar. Það hefur þegar farið fram gríðarlega mikil vinna í þessu efni núna á síðustu missirum og ítarleg skýrsla kom út um þetta mál á síðasta ári, sú langítarlegasta og viðamesta sem hingað til hefur verið unnin. Þar kemst flugráð, og þeir höfundar skýrslunnar, að hluta til að nýrri niðurstöðu sem byggir m.a. á ítarlegri úttekt og ítarlegri gögnum en nokkurn tíma áður hafa verið unnin upp um þessi mál.

En landakortið er það sama.

Ja, þau eru nú misgóð landakortin, hins vegar er landafræðin kannski svipuð. Varðandi það sem hv. þm. Kristinn Pétursson sagði um flug flugfélagsins Flying Tigers hingað, þá vil ég segja að það er ekki rétt að það mundi spara þeim einhverjar ómældar fjárhæðir ef hér væri 3000 m flugbraut, einfaldlega vegna þess að 2700 m löng flugbraut, eins og ég tel skynsamlegt að reikna með að verði á Egilsstöðum, er meira en nógu löng fyrir slíkar flugvélar til að lenda. Hér er ekki um öryggissjónarmið að ræða. Það skiptir hins vegar máli varðandi arðsemi eða notagildi flugvallarins upp á það til að gera hvort flugvélarnar geti fulllestaðar hafið sig á loft. Það er allt annar handleggur. Aðalatriðið frá öryggissjónarmiðinu er að þær geti lent og það geta þær á mun styttri flugbraut en þetta. Það sem skiptir mestu máli að menn hafi í huga er að samkvæmt núverandi flugmálaáætlun okkar Íslendinga, sem í gildi er og verið er að framkvæma, eru að verða til í landinu margir varaflugvellir, ekki fáir, margir alþjóðlegir flugvellir, tugir alþjóðlegra flugvalla. Og það getum við, með því að ákvarða að þeir séu tollhafnir, endanlega stimplað.

Hve margir tugir?

Í bréfi frá flugmálastjóra, sem ég hef fengið með þessari skýrslu sem þingmenn fá í sín pósthólf innan tíðar, segir --- og ég vil leyfa mér að vitna orðrétt í bréf flugmálastjóra.  ,,Nú er ljóst að öryggiskröfur í flugi kalla ekki á gerð sérstaks flugvallar umfram það sem ákveðið er í flugmálaáætlun heldur ráða þjóðarhagsmunir.`` M.ö.o.: Vegna öryggisins þarf engar frekari framkvæmdir í þessum málum heldur en núverandi flugmálaáætlun gerir ráð fyrir. Það hef ég hér uppáskrifað og stimplað frá flugmálastjóra og Flugmálastjórn eftir ítarlega athugun á þessum málum. Hins vegar er það að mörgu leyti mjög æskilegt að við eignumst enn betri flugvelli, enn öflugri. Það er þannig með flugmenn að þeir segja gjarnan: Þeim mun lengri braut, þeim mun betra. Þeir segja það gjarnan. Þess vegna er það svo að ég tel eftir sem áður, þó að þess sé ekki þörf frá öryggissjónarmiðum, að við eigum að reikna með frekari framkvæmdum á Egilsstaðaflugvelli. Varðandi tillöguna um varaflugvöll á Akureyri þá er það nú í fyrsta lagi þannig að Akureyrarflugvöllur er varaflugvöllur í dag. Þess vegna ber okkur að reyna að búa hann sem best út. Í öðru lagi er hann sá flugvöllur sem er langlengst kominn af innlendum flugvöllum, öðrum en í Reykjavík og Keflavík. Í þriðja lagi er hann orðinn best búinn tækjum. Í fjórða lagi er mest notkun á Akureyrarflugvelli, þar eru lengstar vaktir, þar eru menntaðir flugmálastjórar á vakt o.s.frv. Það er því mjög skynsamlegt að við búum hann betur út og látum hann þjóna þessu hlutverki, a.m.k. á meðan við bíðum eftir öðrum völlum eins og Egilsstaðaflugvelli. En innan kannski 10--12 ára munu flugstjórar, sem eru að koma upp að landinu, eins og ég sagði nú reyndar við fréttamann í gærkvöldi og þjóðin hefur e.t.v. horft á í sjónvarpinu, væntanlega ekki hafa bara um einn flugvöll að velja ef þeirra áætlunarflugvöllur lokast heldur tvo, þrjá, fjóra, jafnvel sex, sjö flugvelli og það er vissulega æskilegt og gott. Þetta er a.m.k. mín framtíðarsýn og ég tel að við eigum ekki að setja okkur markið lægra. Ég vil nefna eitt í viðbót sem er ánægjuleg framþróun sem átt hefur sér stað á Akureyrarflugvelli og sannast þar enn það sem ég flutti um tillögu hér fyrir mörgum árum síðan að þar væru verulegir möguleikar til framþróunar. Þar var settur upp á sl. hausti nýr aðflugsradar sem Flugmálastjórn hefur núna prófað. Ég vil leyfa mér að lesa fáein orð úr þeirri niðurstöðu því þau eru ánægjuleg tíðindi sem ég held að eigi erindi til manna. Með leyfi forseta segir um bætt aðflug fyrir Akureyrarflugvöll: ,,Þann 12. janúar 1989 fór Hörður Sveinsson til Akureyrar og flugprófaði ný aðflug sem miðuðu að því að koma flugvélum nær flugbrautarendanum og í lægri hæðir með aðstoð radars. [Þ.e. þessa nýja aðflugsradars sem þar var settur upp sl. haust.] Útkoman var góð og eru þarna líklega að opnast möguleikar fyrir bættu aðflugi bæði úr norðri og suðri.`` Síðan er farið ofan í það hversu lágmarksflughæðir ættu að lækka í framhaldi af þessum nýja tæknibúnaði o.s.frv. Þannig að bæði tæknin og þekkingin, ef við höfum nennu til þess að afla okkur hennar, vinna með okkur í þessu máli.

Flm. (Guðmundur H. Garðarsson) Virðulegi forseti. Ég vil taka undir orð eins hv. þm. hér áðan að menn skyldu tala af alvöru um þau mál sem hér eru til umræðu. Ég vil segja það fyrst, virðulegi forseti, að mér fannst eiginlega ekki við hæfi að hæstv. samgrh., Steingrímur J. Sigfússon, færi að bregða sér í það gervi alþýðubandalagsmanna sem mér finnst ekki hæfa honum. Það er þessi hrokafulla framkoma ef einhverjir leyfa sér að hafa skoðanir eða taka til máls öðruvísi en þeim líkar þessum nútíma alþýðubandalagsmönnum, þá er stokkið á menn með yfirlæti og hroka og ég vil segja dónaskap. Mér finnst það einhvern veginn ekki hæfa þessum ágæta manni. Ég veit að það voru mistök hjá honum hvernig hann hóf sitt mál áðan þegar hann fór að tala um það að taka menn í kennslustund og að menn þyrftu að lesa sitt fag eða sínar tillögur áður en þeir færu hér í ræðustól. En það sem mér finnst eiginlega standa upp úr af hans svari eða hugmyndum í þessu máli er það að raunverulega kom það fram hjá hæstv. ráðherra að það er ekki búið að ákveða endanlega af hálfu ráðuneytisins eða hæstv. ríkisstjórnar að koma hér upp því sem við köllum alþjóðaflugvelli umfram það sem við höfum í Keflavík sem fullnægir þeim framtíðarkröfum sem þessi þáltill. snýst um. Það getur vel verið að það sé hægt að fullyrða það, og ég dreg það ekki í efa, að miðað við fortíðina, miðað við þann flugvélakost sem Íslendingar hafa átt hingað til, þá sé hægt að notast við Akureyrarflugvöll, nú og Sauðárkrók eins og kom fram í ræðu hv. þm. Stefáns Guðmundssonar, og jafnvel aðra flugvelli. En gagnvart kröfum framtíðarinnar, gagnvart þeirri þróun er það óhrekjanleg staðreynd, hvað sem líður áliti flugráðs og flugmálastjóra, sem var nú afskaplega loðið eins og það var lesið upp hér áðan, þá fullnægja þessir flugvellir ekki þeim kröfum sem verða og eru gerðar þegar um er að ræða tveggja hreyfla þotur. Það getur vel verið að þessar litlu tveggja hreyfla þotur, eins og Arnarflug hefur t.d. notast við og önnur flugfélög eru að nota að vissu marki í flugi hér yfir Atlantshafið, geti notað þessa flugvelli. En hinar stærri, þ.e. þessar tveggja hreyfla þotur sem eru með mikið burðarþol, geta ekki lent nema á Keflavíkurflugvelli. Það er óhrekjanlegt. Ég óska þá eftir því --- hæstv. ráðherra hristir höfuðið --- ég óska eftir því að hann lesi yfir hv. þm. þær tölur sem staðfesta það að þetta sé röng fullyrðing hjá mér. Og þá óska ég eftir því að gerð sé grein fyrir því hvernig flugvellirnir eru útbúnir, undirstöðum, lengd, tækjum o.s.frv., í smáatriðum og það sé borið saman við þær kröfur sem gerðar eru í nágrannalöndum okkar. Við skulum tala um þetta eins og hlutirnir eru. Halda hv. þm. að íslenskir flugmenn, sem eru þekktir fyrir það að vera alveg afbragðs flugmenn --- það er staðreynd, það er viðurkennt á alþjóða vísu, hve íslenskir flugmenn séu frábærir flugmenn. Þeim er það mjög meðvitandi hvað öryggið er mikils virði og er það alveg sérstakt hvað íslenskum flugmönnum hefur tekist vel að fljúga í gegnum árin og slysatíðni er afskaplega lítil hjá íslenskum flugmönnum. --- Halda hv. þm. að Félag íslenskra atvinnuflugmanna sé að senda frá sér greinargerðir, m.a. til flugráðs og hv. þm., þ.e. flm. þessarar till., ef það væri að ástæðulausu? Nei, staðreyndin er sú að þessir menn --- sem koma til með að bera ábyrgð á öryggi farþeganna, á örygginu í fluginu í reynd, ekki við skrifborð, heldur mennirnir sem bera ábyrgð á staðnum, þ.e. þeir sem fljúga flugvélunum og bera ábyrgð á farþegunum --- þeir senda frá sér greinargerð sem staðfestir það sem felst í þáltill. sem við höfum lagt hér fyrir, að það verður að ganga betur frá þessu gagnvart framtíðinni og það verður að koma hér annar varaflugvöllur eða réttara sagt alþjóðaflugvöllur sem er jafngildi eða ígildi varaflugvallar í þeirri merkingu sem við ræðum um þessi mál. Ég vil, með leyfi forseta, endurtaka það sem segir í greinargerð öryggisnefndar Félags íslenskra atvinnuflugmanna og ég las upp hér áðan, þar sem segir um varaflugvöll fyrir flugtak: ,,Ef Keflavíkurflugvöllur er lokaður fyrir lendingar vegna veðurs en opinn fyrir flugtak, er skylt að hafa tiltækan varaflugvöll innan ákveðinna fjarlægðarmarka sem ákvarðast af hreyflafjölda flugvélar. Þegar um er að ræða tveggja hreyfla flugvélar verður slíkur varaflugvöllur að vera á Íslandi vegna of mikillar fjarlægðar til annarra nothæfra flugvalla. Öryggisnefnd FÍA styður eindregið þá hugmynd að bæði Akureyrarflugvöllur og hinn nýi Egilsstaðaflugvöllur gegni varaflugvallarhlutverkinu og geti tekið við öllum tegundum farþegaflugvéla, nýjum og eldri`` --- ég endurtek: ,,öllum tegundum farþegaflugvéla, nýjum og eldri og leggur öryggisnefnd FÍA þunga áherslu á að þeir verði vel úr garði gerðir til þess að sinna því hlutverki á öllum árstímum. Þar er efst á blaði frá sjónarmiði flugöryggis næg lengd flugbrauta, öryggissvæði við flugbrautir, tækjabúnaður til snjóhreinsunar, slökkvi- og björgunarbúnaður og að sjálfsögðu aðflutningstækjabúnaður eftir því sem við á.`` Nú sagði hæstv. samgrh. rétt áðan, og las upp úr bréfi frá einhverjum ágætum starfsmanni, ég náði því ekki nægilega vel til að skrifa það niður, að hann teldi líklegt að Akureyrarflugvöllur fullnægði þeim kröfum sem hér um ræðir. Það vill svo til að þeir flugmenn, sem ræddu við mig um þetta, bentu alveg sérstaklega á það að ef það ætti að nota Akureyrarflugvöll fyrir þotur almennt, líka eldri þoturnar, þá þyrfti skýjahæð að vera 1500 fet og skyggni hið minnsta 5 km. Á Sauðárkróki nægja 600 fet og 3,2 km. Ég tek það fram að ég er enginn sérfræðingur á sviði flugmála, en ég kann nú bara þessar einföldu staðreyndir, þessi einföldu atriði sem menn verða að hafa í huga þegar þeir fjalla um þessi mál. Egilsstaðir, eins og það er núna, þar er það 1000 feta skýjahæð og 4 km skyggni, en þar er hægt að koma því með réttum tækjabúnaði niður í 600 feta skýjahæð og þar með ákveðna styttingu á skyggninu úr 4 km niður í tölu sem ég hef ekki handbæra. Ég vil aðeins vekja athygli á því, hæstv. samgrh., að svona á að ræða þessa hluti, en ekki eins og hæstv. ráðherra hóf sína ræðu áðan. Það sæmir honum persónulega ekki og ég ætla ekki að endurtaka það sem ég sagði um það orð sem komið er á alþýðubandalagsmenn í því sambandi. Ég styðst hér mjög við álit flugmanna vegna þess að íslenskir flugmenn eru þeir menn sem ég tek mest mark á í því mati sem hér er um að ræða, fyrir utan auðvitað þá sérfræðinga sem eru sérfróðir um tæki og annan útbúnað. Mér kemur það dálítið spánskt fyrir sjónir að jafnvel ráðherra úr röðum alþýðubandalagsmanna skuli aldrei hafa minnst á flugmenn í þeirri umfjöllun sinni um þessi mál hér á Alþingi. Hann talar mest um flugráð og Flugmálastjórn.

Það eru margir góðir flugmenn þar.

Það er auðvitað nauðsynlegt og gott, en við skulum ekki síður hafa það í huga hvað þeir menn segja sem eru í starfinu sjálfir. Þetta á alveg eins við þegar við erum að ræða um útgerð og fiskiðnað, þá hlustum við auðvitað og tökum mikið mark á sjómönnum, skipstjórnarmönnum o.s.frv. Það eru mennirnir sem eru úti á vígvellinum, ef ég mætti orða það þannig. Ég ætla, virðulegi forseti, ekki að lengja þessa umræðu. Ég vildi aðeins fá að koma þessum atriðum að. En ég mótmæli því að hæstv. samgrh. ræði þessi mál á grundvelli fortíðarinnar þegar hann talar um varaflugvelli. Hæstv. ráðherra getur búið til fullt af varaflugvöllum miðað við fortíðina, en það sem við flm. þessarar þáltill. erum að gera er að við erum að tala um framtíðina og við erum að krefjast þess að Íslendingar, sem og aðrir sem fljúga yfir Norður-Atlantshafið á þessum nýju þotum, fái það öryggi í samgöngumálum af hálfu Íslendinga í sambandi við lendingarskilyrðin. Það er lágmarkskrafa að Íslendingar mæti þessari þörf, bæði vegna sjálfra sín og annarra. Svo er annað atriði sem menn vildu kannski gera tiltölulega lítið úr en sem auðvitað tengist þessu, því að við eigum að ræða þessi mál bæði út frá sjónarmiði öryggis, sem er númer eitt, og einnig notagildis. Það er skylda okkar ef þau tækifæri skapast sem geta aukið notagildi viðkomandi mannvirkja. Með því að koma upp góðum alþjóðaflugvelli á Egilsstöðum, þá mundi hann hafa alveg gífurlega mikið notagildi, ekki aðeins fyrir þá sem búa á Austfjörðum heldur fyrir íslensku þjóðina alla. Ég er ekki í nokkrum vafa um það að á Austfjörðum eru einhver mestu og bestu atvinnutækifæri sem til eru á Íslandi og það mesta og besta tækifæri sem við Íslendingar getum fengið til að byggja upp það sem ég vil nefna þriðja svæðið á Íslandi í uppbyggingu framtíðarinnar það er á Austurlandi. Við höfum þegar byggt upp mikið athafnasvæði hér á suðvesturhorninu. Ég kalla það fyrsta svæði. Annað svæðið er Norðurland, Eyjafjörður og þar í kring og Norðurland yfirleitt allt. En þriðja svæðið sem Íslendingar eiga eftir að byggja enn frekar upp eru Austfirðir og í því tilliti er alþjóðaflugvöllur mjög mikilvægur því það skapar ný og önnur tækifæri sem ég mun ekki víkja að nú í þessari ræðu heldur síðar á þessu þingi. Varðandi það atriði að lokum, forseti, um lengd brautarinnar, þá hefur hæstv. samgrh. klifað á því að 2700 m braut væri nægileg. Ég vil segja að það það er að ýmsu leyti rétt. Hún er það sem ég mundi segja nothæf, en við verstu skilyrði er það á mörkunum þegar maður hefur í huga þessar stóru tveggja hreyfla breiðþotur sem munu fljúga yfir Atlantshaf í nánustu framtíð. Það hefði helst þurft að byggja upp 3000 m braut á Egilsstöðum. Við það hefði notagildi flugvallarins aukist gífurlega þessu landsvæði sérstaklega til góða. Um það að Íslendingar eigi að gera þetta sjálfir, það þarf náttúrlega ekki að ræða það. Það er svo sjálfsagður hlutur að við Íslendingar gerum það sjálfir sem að okkur snýr. En við skulum ekki blekkja sjálfa okkur og aðra og halda því fram að komi til hernaðarátaka í Norður-Atlantshafi, þá breyti það miklu um það hvernig slík mannvirki tengjast slíkum átökum hvort brautirnar eru 2400 m, 2700 m eða 3000 m. Ég segi því miður er nútímahernaður með þeim hætti að þá er ekkert spurt um lengd flugbrauta eða hvort flugbrautin hafi verið byggð árið 1989 eða 1990.

Friðrik Sophusson Ég ætla ekki, virðulegur forseti, að flytja langa ræðu um það mál sem hér er á dagskrá, enda þekki ég það ekki nægilega vel til þess að fjalla um það eins og aðrir hv. þm. hafa gert í umræðunum hér í dag. Enn fremur veit ég að það liggur á að koma öðrum málum að, ekki síst því máli sem beðið er eftir, en það er tilkynning hæstv. ríkisstjórnar sem er á dagskrá sem síðasta mál. Ég hjó hins vegar eftir því, virðulegur forseti, þegar hæstv. ráðherra var hér í ræðustól að hann sagði að í framtíðinni --- og ég skil það svo að hann sé þá að tala um þá framtíð sem hann sér fyrir sem ráðamaður í þessum efnum --- þá verði hér tugir --- hann orðaði það svo --- tugir varaflugvalla á landinu. Alþjóðlegir varaflugvellir. Nú er það svo að eitt er að ræða um stofnkostnað þessara flugvalla og hitt er að ræða um rekstrarkostnað þeirra. Á viðurkenndum varaflugvöllum verður að halda uppi vöktum, það þarf að vera til staðar slökkvilið og ýmiss konar annar aðbúnaður. Mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann hafi, ef við tökum t.d. fæsta tugina svo að talað sé um tugi í fleirtölu, og gerum ráð fyrir því að það verði ekki nema 20 varaflugvellir þannig að það séu aðeins tveir tugir sem hæstv. ráðherra sér fyrir, látið reikna út stofnkostnaðinn í fyrsta lagi og í öðru lagi rekstrarkostnað slíkra flugvalla. Og á hann skrá yfir þetta? Því að ég hygg að hæstv. ráðherra komi ekki hér í ræðustól og tali um að hann sjái fyrir sér í náinni framtíð a.m.k. 20 nothæfa varaflugvelli nema hann hafi gert sér grein fyrir því hver kostnaðurinn er --- nema kostnaðurinn skipti ekki neinu máli. En manni hefur nú skilist á félaga hans, hæstv. fjmrh., að það þurfi að fara sparlega með fé ríkisins á næstunni. Þetta vildi ég, virðulegur forseti, fá frekari upplýsingar um. Það getur vel verið að hæstv. ráðherra hafi ekki tekið þessar upplýsingar með sér, þær liggi á borðum hans í samgrn., og ég ætla ekki að gera þá kröfu að hann segi nákvæmlega frá því hér hvaða 20 flugvellir þetta séu sem verði varaflugvellir á næstunni né heldur að hann geti rakið nákvæmlega í einstökum atriðum rekstrarkostnaðinn og stofnkostnaðinn. En við fyrsta hentuga tækifæri þætti mér vænt um að hæstv. ráðherra legði slíka skrá hér fram þannig að maður áttaði sig betur á kostnaðinum varðandi þetta mál.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Virðulegi forseti. Það hefur orðið einhver smávægilegur misskilningur á því sem ég sagði. Til þess að verða nú ekki sakaður eða vændur hér um áframhaldandi hroka skal ég reyna að útskýra það af eins miklu lítillæti og mér er framast kostur. Það sem ég var að segja var þetta: Samkvæmt hinni nýju flugmálaáætlun okkar verða allir þeir flugvellir sem hún tekur til byggðir upp í samræmi við staðla eða tilmæli Alþjóðaflugmálastofnunarinnar. Í þeim skilningi getum við þegar uppbyggingu þeirra lýkur kallað þá alþjóðlega flugvelli. Þeir fullnægja þessum alþjóðlegu tilmælum og mega þess vegna flokkast, hver í sínum stærðarflokki, sem alþjóðlegir flugvellir af þessari stærð. Síðan getum við gefið þeim formlegan status til viðbótar með því að gera þá að tollhöfnum. Þar með öðlast þeir aukið mikilvægi sem millilandaflugvellir og svo fer það sem sagt eftir stærðarflokkun þeirra og útbúnaði hverjir þeirra verða teknir upp í alþjóðlegar handbækur til leiðbeiningar fyrir flug sem fer hér yfir landið. Eins og stendur eru það einir sex flugvellir, sem ég taldi hér upp áðan, sem eru þegar og hafa verið um árabil skráðir í alþjóðlegar bækur þó að þeir fullnægi því miður ekki enn þá að öllu leyti tilmælum Alþjóðaflugmálastofnunarinnar. Þá er þetta vonandi skýrt. Varaflugvöllur er svo í raun og veru íslenskt hugtak að mestu leyti sem ég veit ekki hvort við eigum að hætta okkur lengra út í að ræða hér við þennan takmarkaða tíma. Ég vil líka leiðrétta það eða upplýsa það svo að hv. þm. og fyrrum verkalýðsleiðtogi, Guðmundur H. Garðarsson, viti af því að ég hef haft mikið samband við íslenska flugmenn út af þessum málum. Einhverjir þeir fyrstu sem komu á minn fund voru einmitt félagsmenn úr Félagi íslenskra atvinnuflugmanna. Síðar fékk ég til viðbótar öryggisnefnd Félags íslenskra atvinnuflugmanna og ég hef lagt sérstaklega til grundvallar í minni stefnumörkun álit og tillögur Félags íslenskra atvinnuflugmanna og öryggisnefndar þeirra samtaka vegna þess að það eru auðvitað þeir menn sem þekkja á sjálfum sér aðstæður í þessum efnum. Ég vil svo líka benda á það að innan flugráðs eru margir flugmenn og flugráð og Flugmálastjórn eru hinir faglegu aðilar þessa máls sem ég ber fullt traust til og legg fram með glöðu geði og í fullu trausti þær tillögur og þær niðurstöður sem ég fæ frá þeim aðilum.

Egill Jónsson Virðulegi forseti. Mér þótti vænt um þessa síðustu ræðu hæstv. samgrh. því hann gerði nú ekki annað en tala um alþjóðaflugvelli og staðla í þeim efnum og ætti þá vonandi að vera öllum fullkomlega ljóst að sú tillaga sem við Guðmundur H. Garðarsson höfum hér flutt hefur að formi til allt það sem til þarf til þess að rísa undir nafni. Út frá því sem fram kom í fyrri ræðu hæstv. samgrh. langar mig hins vegar aðeins að vekja athygli á orðum hans um nauðsyn þess að endurskoða núverandi flugmálaáætlun. Þetta er annað framkvæmdaárið og regluleg endurskoðun ætti að fara fram á næsta ári.

Nei, á þessu ári. Í árslok þessa árs.

Það er hins vegar alveg hárrétt sem hann segir hér frá að hún er miðuð við að ná fullnægjandi árangri í byggingu þeirra flugvalla sem hún nær til sem eru allir helstu flugvellir landsins. Og það er alveg stórkostlegur árangur ef það næst fram eins og að er stefnt í þeim efnum. Það mikilvægasta kannski við þá áætlun er að hún byggir á mörkuðum tekjustofnum. Og guði sé lof fyrir það að peningarnir til þeirra verkefna ganga ekki nema rétt að forminu í gegnum ríkissjóð, þá væru þeir t.d. ekki til staðar nú í ár. Þar af leiðandi er staða þess máls --- ef okkur ber gæfa til að fylgja þeirri áætlun, það verða eflaust margir samgönguráðherrar búnir að koma og fara á því 10 ára tímabili, að fylgja þeim ákvörðunum sem eru í þessari 10 ára áætlun. Ég minni á það alveg sérstaklega að við gerð þessarar áætlunar, sem var alveg sérstaklega vel unnin, ekki einungis tæknilega, heldur líka pólitískt og m.a.s. hafði þáv. samgrh. þann hátt á að velja alþýðubandalagsmann í þá nefnd sem það verk vann. Ég vil því hafa nokkur varnaðarorð í frammi þegar menn eru hér með stórar yfirlýsingar um endurskoðun á þeirri áætlun. Umfram allt ber að leggja áherslu á að standa við hana, en að öðru leyti er hún það vel unnin að hún er fullnægjandi sem slík miðað við þau áform sem þar eru lögð til grundvallar.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Það er óhjákvæmilegt við þessar umræður að vekja athygli á því að þau fádæmi gerðust í gærkvöldi í sjónvarpinu að hæstv. samgrh. lýsti því yfir að varaflugvöllur í Aðaldal væri ekki á borðinu í samgrn., væri ekki í myndinni. Ástæðan fyrir þessu er að sjálfsögðu sú að vegna fordóma Alþb. almennt og sérstaklega fordóma þessa hæstv. ráðherra, Steingríms J. Sigfússonar, er Alþb. nú með öllum ráðum að reyna að koma í veg fyrir það að hagkvæmniathugun geti farið fram á því á kostnað mannvirkjasjóðs Atlantshafsbandalagsins hvar hagkvæmast sé að varaflugvöllur sé lagður hér á landi. Ég tel, hæstv. forseti, óhjákvæmilegt vegna þeirra umræðna sem um þetta hafa fallið utan þingsins og vegna þess sérstaklega sem hæstv. utanrrh. hefur sagt um þessi mál að umræðunni sé frestað og hann sé kvaddur hingað til þess að hann geti gert grein fyrir sinni skoðun á málinu og vil óska eftir því að hæstv. utanrrh. sé kallaður til á fundinn og að hlé sé gert á umræðunni nú af þeim sökum.

Það mun verða reynt að ná í utanrrh. Hann er á leiðinni hingað er mér kunnugt um. En ég vil mælast til þess að hv. þm. haldi máli sínu áfram þar til ráðherra kemur.

Það er guðvelkomið og er mér ljúft að verða við því. Ég vil taka það fram að þessi ódæmi sem lýstu sér í ummælum hæstv. samgrh. í sjónvarpinu í gærkvöldi hafa að sjálfsögðu valdið því að ég hef tekið málið upp með sérstakri fsp. hér í þinginu sem er að sjálfsögðu óhjákvæmilegt og gerir ráð fyrir því að hæstv. samgrh. muni svara því sérstaklega hvaða mál hann hafi uppi á borðinu hjá sér og hver ekki og væri kannski forvitnilegt að fá að vita svo um ýmsa aðra ráðherra, hvernig þeir haga sínum vinnubrögðum að þessu leyti. En kjarni málsins er að sjálfsögðu sá að okkur Íslendingum yrði mikill hagur að því ef hér gæti risið myndarlegur varaflugvöllur. Ég skal á þessari stundu ekkert um það fullyrða hvort hann yrði endilega í Aðaldalnum. Það eru ekki mín orð. Það sem verið er að tala um er eingöngu það að hagkvæmniathugun fari fram á því hvar slíkur varaflugvöllur skuli vera. Ég vil í því sambandi minna sérstaklega á að Danir leggja nú mikið kapp á það að ná þessum varaflugvelli til Grænlands. En það má vera að það sé kannski í léttu rúmi hjá þeim alþýðubandalagsmönnun hvernig okkar hagsmunum sé að þessu leyti sinnt, enda þekkjum við það og vitum að samúð þeirra alþýðubandalagsmanna eftir að þeir skiptu um nafn hefur ekki fremur verið með lýðræðisþjóðum í sambandi við öryggismálin. Samúð þeirra hefur ekki verið með þeim frjálsu þjóðum hér í Vestur-Evrópu sem við viljum standa með, fremur en þegar þeir hétu Sameiningarflokkur alþýðu, Sósíalistaflokkurinn eða þegar þeir hétu Kommúnistaflokkur Íslands. Það má segja að strengurinn sé sá sami og maður getur fikrað sig aftur í tímann eftir honum hvort sem maður lítur til hæstv. menntmrh. eða hæstv. forseta þessarar deildar. Þingmenn þekkja hinar óbilgjörnu skoðanir sem báðir þessir fulltrúar Alþb. hafa í utanríkis- og öryggismálum og þá fyrirlitningu sem oft hefur komið fram í þeirra orðræðum fyrir því að dyggilega sé staðinn vörður um öryggi hinna vestrænu þjóða. En einmitt styrkur Atlantshafsbandalagsins og samheldni hinna frjálsu þjóða hefur valdið því að e.t.v. getum við horft fram á það fyrr en við ætluðum að afvopnun takist og friðvænlegt geti kallast í heiminum. Má vera að við lifum það og auðvitað er það vegna samstöðu hinna frjálsu þjóða, þeirra þjóða sem virða almenn mannréttindi. Þessi afstaða hæstv. samgrh., þ.e. sú að hann á erfitt með að sætta sig við varnarbandalag hinna lýðfrjálsu þjóða og getur ekki tileinkað sér þau grundvallarsjónarmið sem liggja að baki frelsisbaráttu vestrænna þjóða, veldur því að hann getur ekki sinnt þeirri sjálfsögðu embættisskyldu sinni sem ráðherra að bregðast vel við þegar mannvirkjasjóður Atlantshafsbandalagsins býðst til þess að kosta hagkvæmniathugun á því hvar varaflugvöllur skuli vera hér á landi, varaflugvöllur þar sem engir hermenn verða við vinnu eða standa á verði, varaflugvöllur þar sem eingöngu Íslendingar munu starfa, varaflugvöllur sem verður opinn allan sólarhringinn og mun að sjálfsögðu, ef svo skyldi fara að hann yrði staðsettur í Aðaldal, vera mikil lyftistöng fyrir þessar byggðir við Eyjafjörð og Skjálfanda þar sem ríflega tíundi hluti þjóðarinnar býr. Þarf auðvitað ekki að fara mörgum orðum um að ef þingmenn Norðurl. e. bera hagsmuni byggðarlaganna fyrir norðan fyrir brjósti og þess fólks sem þar býr hljóta þeir að standa saman um það sem einn maður að þessi byggðarlög geti færst nær umheiminum, ekki aðeins af þægindaástæðum heldur líka af markaðsástæðum nú þegar okkur dreymir t.d. um að efla fiskeldi í Öxarfirði. Þegar okkur dreymir um að nýta hinar gjöfulu auðlindir hafsins norðan- og norðaustanlands er auðvitað mjög þýðingarmikið að slíkur flugvöllur rísi í þessum héruðum og þjónustu verði haldið uppi allan sólarhringinn. Ég vænti þess að hæstv. samgrh. sjái að sér og muni taka þetta mál upp með öðrum hætti þegar hann hefur áttað sig. Til allrar hamingju stendur nú svo á að hæstv. forsrh. er staddur hér í sameinuðu þingi og ég vil af þeim ástæðum beina þeirri fyrirspurn til hans hvort það sé með hans samþykki sem hæstv. samgrh. hefur hafnað því einhliða að hagkvæmniathugun á varaflugvelli hér á landi verði kostuð af mannvirkjasjóði Atlantshafsbandalagsins. Hefur slík samþykkt verið gerð í ríkisstjórn Íslands? Ef svo er, er það þá samhljóða álit hæstv. ríkisstjórnar? Hefur hæstv. utanrrh. samþykkt það sem kom fram í ummælum hæstv. samgrh. að því verði hafnað að mannvirkjasjóðurinn kosti slíka hagkvæmniathugun eða er samkomulag um það innan ríkisstjórnarinnar að hver ráðherra skuli tala um þetta rétt eins og honum sýnist eftir því hvar hann er staddur? Um þetta er auðvitað nauðsynlegt að fá skýrar upplýsingar. Ég vil minna hæstv. forseta á að ég er að reyna að verða við hans beiðni um að tala þangað til hæstv. utanrrh. kemur hingað í salinn. Ef hæstv. forseti vill hins vegar losa mig undan þeirri kvöð er ég mjög þakklátur og skal rýma ræðustólinn.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. Í dag hefur farið fram umræða um till. til þingsályktunar um flugvöll á Egilsstöðum. Undir þeirri umræðu hefur hv. 2. þm. Norðurl. e. verið í salnum mestallan tímann. Hann veit þess vegna að hæstv. samgrh. hefur þegar talað tvisvar og auk þess gert örstutta athugasemd og getur ekki talað oftar í þessari umræðu. Þá kemur hv. 2. þm. Norðurl. e. upp í ræðustól, veður að hæstv. samgrh. með svívirðingum, dylgjum og útúrsnúningi á ótrúlega ósmekklegan hátt þar sem hann ber m.a. fyrir sig heildarhagsmuni þess kjördæmis sem hæstv. samgrh. er auk þess kosinn til þings í. Ég satt að segja hélt að þeir menn sem hafa verið á þingi um hríð hefðu a.m.k. lært að sýna mönnum þá tillitssemi að vaða ekki fram með þessum hætti. Þegar hv. 2. þm. Norðurl. e. veit það líka að hæstv. samgrh. er fullfær um að svara fyrir sig við eðlilegar aðstæður þegar kostur er á að ræða mál með venjulegum hætti. Ég tel þetta ósmekklegt og tel hv. 2. þm. Norðurl. e. mann að minni fyrir vinnubrögð af þessu tagi. Vænti ég þess að við þurfum ekki að kynnast slíku hér á komandi vikum og mánuðum. Í annað stað, varðandi málið sjálft, vil ég segja þetta: Það var athyglisvert að heyra ræðuhöld hv. 2. þm. Norðurl. e. um þá áherslu sem hann leggur einhliða á Aðaldal í þessu sambandi. Hafnar hann því þá að Akureyrarflugvöllur verði útbúinn sem varaflugvöllur? Er hann á móti því? Er hann á móti Egilsstöðum í þessu sambandi? Sér hann engan annan möguleika en Aðaldal í þessu efni? Og úr því að hann er að veitast að hæstv. samgrh. út af Aðaldalsflugvelli er kannski rétt að benda á að hæstv. forsrh. og fyrrv. utanrrh. lýsti því yfir fyrir ekki alllöngu að varaflugvöllur yrði ekki í Aðaldal. Hér er því auðvitað ekki um nein ný tíðindi að ræða í þessu efni. Hins vegar hafa hæstv. núv. og fyrrv. samgrh. lýst því yfir að um myndugan héraðsflugvöll eigi að vera að ræða. En hvað er hér á bak við hjá hv. 2. þm. Norðurl. e., hvað er hér á bak við? Það er það að reyna að fá þjóðina til að trúa því að ameríkaninn vilji gefa varaflugvöll og að Íslendingar séu ekki menn til þess að byggja og kosta varaflugvöll. Að þjóðin sé svo smá og efnahagslega illa á sig komin að hún geti ekki komið hér upp venjulegum varaflugvelli sem þó kostar ekki nema á bilinu 100 og 200 millj. kr. til viðbótar við það sem þegar er gert ráð fyrir. Sá varaflugvöllur fyrir hernað sem menn hafa verið að tala um er allt annað mannvirki og hafa menn verið að nefna 10--15 milljarða kr. í þeim efnum. Og ég spyr: Er hv. 2. þm. Norðurl. e. að kalla slíkar hremmingar yfir Aðaldal? Vill hann kalla slíkar hremmingar yfir Aðaldal og nánasta umhverfi Aðaldals og Suður-Þingeyjarsýslu? Vill hv. 2. þm. Norðurl. e. virkilega fórna þessu umhverfi fyrir herflugvöll upp á 10--15 milljarða kr.? Nei, ég er viss um að hann vill það ekki. Hann fer hins vegar hér offari og reynir á furðu ósmekklegan hátt að koma höggi á hæstv. samgrh. Ég mótmæli vinnubrögðum af þessu tagi, jafnvel þó þau komi frá þingmönnum stjórnarandstöðunnar.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Það er dæmigert fyrir málflutning alþýðubandalagsmanna að geta ekki sagt satt orð þegar kemur að þessum málaflokki. Ég hafði beðið um orðið áður en hv. 1. þm. Reykv. tók til máls en hæstv. samgrh. tróð sér inn fram fyrir þingmenn eins og ráðherrar hafa heimild til og tók til máls áður en kom að minni ræðu. Það er því ekki við mig að sakast þótt ráðherrar hafi þann háttinn á að leyfa þingmönnum ekki að komast að áður en þeir troða sér upp á milli þeirra. Við það getum við ekki ráðið en á hinn bóginn getur forseti þingsins, ef honum sýnist svo, auðvitað reynt að hafa áhrif á það. Ég vil af þessu gefna tilefni biðja hæstv. forseta að leyfa hæstv. samgrh. að bera af sér sakir, skárra væri það, mér finnst nauðsynlegt að hann megi koma hér upp og bera af sér sakir. Annars var það ekki ég sem hóf þennan leik. Hæstv. samgrh. hóf þennan leik í sjónvarpinu í gærkvöldi þar sem hann talaði með mikilli fyrirlitningu um það baráttumál margra manna í hans kjördæmi að varaflugvöllur kæmi í Aðaldal. Hitt kemur mér að sjálfsögðu ekki á óvart, hæstv. menntmrh., þótt hann reyni að mikla það fyrir þjóðinni og sjálfum sér. Hvenær sem kemur að því að við tölum um að hægt sé að halda öryggi landsins í heiðri og að hægt sé að vinna að því að Atlantshafsbandalagið sé hér með sínar stöðvar til eftirlits með hafinu í kringum okkur, þá reynir þessi hæstv. ráðherra með margvíslegum hætti að draga úr þessari miklu nauðsyn þótt fáum mönnum sé það jafnkunnugt og honum hvernig ástandið er þar fyrir austan eftir ítrekaðar ferðir hans austur fyrir járntjald á kostnað þeirra þrautpíndu þjóða sem þar eru. Skal ég ekki nota tækifærið nú til þess að þylja upp gistivini þeirra alþýðubandalagsmanna austur þar né heldur sérstaka gistivini Framsfl., ég man ekki hvort það er í Rúmeníu eða Búlgaríu, skiptir kannski ekki máli. Hitt vil ég aðeins segja og legg áherslu á að þetta er ekki aðeins áhugamál Sjálfstfl. eða sjálfstæðismanna heldur hefur mér skilist að það sé líka áhugaefni hæstv. utanrrh. að þessi hagkvæmniathugun á varaflugvelli hér á landi fari fram á kostnað mannvirkjasjóðs Atlantshafsbandalagsins. Nú hefur hæstv. menntmrh. svarað fyrir forsrh. Forsrh. er hér í hliðarsal og má vel heyra mín orð. Forsrh. sat við hlið hæstv. menntmrh. þegar hann svaraði fyrir hans hönd og svar menntmrh. var á þá lund að hæstv. forsrh. hefði snúist á sveif með samgrh. gegn utanrrh. og að það væri sameiginleg skoðun hæstv. forsrh. og hæstv. samgrh. að utanrrh. skyldi að engu hafður í þessu máli og að vilji hans, sem stendur til þess að hagkvæmniathugunin verði kostuð af mannvirkjasjóðnum, skuli að engu hafður. Það er líka athyglisvert að hæstv. viðskrh. gengur úr salnum þegar kemur að þessum þætti og stæði honum þó vissulega skylda til að taka upp hanskann fyrir hæstv. utanrrh. til þess að við fengjum að heyra hans sjónarmið, hvernig hann túlkar ummæli utanrrh. í þessu máli. Ég sé á hinn bóginn að þingmaður Alþfl. í Norðurl. e. er í salnum og væri fróðlegt að heyra hvað hann hefur um það að segja að hagkvæmniathugun skuli fara fram á því hvar best sé að varaflugvöllur muni vera og að slík hagkvæmniathugun yrði kostuð af Atlantshafsbandalaginu. Hitt eru ekki annað en orðaleppar að tala um herflugvöll í þessu sambandi þegar eingöngu er rætt um varaflugvöll þar sem enginn hermaður verður staðsettur og enginn hermaður vinnur. Þarna munu eingöngu fara fram venjuleg störf flugumferðarstjóra og annars þess öryggisgæsluliðs sem hvarvetna er á varaflugvöllum. Það er öldungis misskilningur hjá hæstv. samgrh. og öðrum þeim sem tala um varaflugvelli að hægt sé að dreifa þeim hringinn í kringum landið eins og spilapeningum á kort. Auðvitað kostar rekstur varaflugvallar mikið, þar þarf að halda uppi sólarhringsgæslu og þar eru miklar kröfur til hvers eins, sem ég hef auðvitað ekki tæknilega þekkingu á. Ég vil aðeins minna á að í þessu máli er kominn fram enn einn ágreiningurinn hjá þessari ríkisstjórn. Þessi ágreiningur leiðir til þess, eins og raunar allir þeir ágreiningar sem koma dag eftir dag, mörgum sinnum á dag, að íslenskir hagsmunir verða að víkja fyrir þessari ógæfusömu stjórn sem hæstv. forsrh. tókst að koma saman af því einu að hvorki Alþfl. né Alþb. þorðu að leggja til kosninga á sl. hausti. Af þeim sökum tókst hæstv. forsrh. að teyma þá á eftir sér inn í Stjórnarráðið þó að honum hafi ekki tekist á þeim tíma sem síðan er liðinn að kalla þá til samstarfs um neitt það í efnahags- eða atvinnumálum sem horfa megi þjóðinni til heilla. Ég vil þess vegna segja að það var mikið ógæfuspor stigið þegar þessi ríkisstjórn var mynduð. Við erum ekki búnir að sjá fyrir endann á því enn hvað af því muni leiða en við munum samt eftir því að helmingurinn af eigin fé fyrirtækja í sjávarútvegi var étinn upp á næstliðnu ári. Við höfum tekið eftir því að þrátt fyrir verðstöðvun svo mánuðum skiptir, verðstöðvun að kalla því auðvitað hafa vörur hækkað í kjölfar nýju skattanna og í kjölfar gengislækkananna, þá er fjármagnskostnaður óhæfilega hár og ekki hefur tekist að ná raunvöxtunum niður þrátt fyrir það að lífskjörunum sé haldið niðri og almenningur í landinu megi ekki halda þeim kaupmætti sem hann hafði samið um og vonir stóðu til. Hæstv. forseti. Ég vil ítreka ósk mína og skírskota til þess sem hæstv. forseti sagði hér áðan á þessum fundi þegar hann bað mig að tala þangað til utanrrh. gengi í salinn. Ég vil ítreka beiðni mína um að þessum fundi verði frestað þar til hæstv. utanrrh. hefur komið hingað og svarað þeim óbilgjörnu fullyrðingum hæstv. menntmrh. að skoðanir utanrrh. séu að engu hafðar í ríkisstjórninni. Ég óska eftir að þessi frestun á fundinum megi verða því að ég á satt að segja ekki von á að hæstv. forsrh. geri tilraun til þess að bera blak af sínum utanrrh. Ég geri heldur ekki ráð fyrir því að hæstv. viðskrh. sjái ástæðu til þess að skýra afstöðu flokksformanns síns né heldur að hv. 3. þm. Norðurl. e. sjái ástæðu til að taka til máls eins og allt er í pottinn búið.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 2. þm. Norðurl. e. fyrir þessa málefnalegu ræðu og það hversu víða hann kom við í henni varðandi samgöngumál, flugmál, öryggismál þjóðarinnar, efnahagsmál. Hann vék einnig m.a. á ótrúlega stuttum tíma að eiginfjárstöðu fyrirtækjanna í landinu og benti á það réttilega að í tíð ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar brann upp helmingur af eigin fé fyrirtækjanna. Það er því auðvitað ástæða til þess að þakka hv. þm. fyrir það lið sem hann veitir núv. ríkisstjórn ævinlega þegar honum tekst best upp í ræðustól. Það kom hins vegar fram í hans ræðu, sem er raunar kjarni málsins af hálfu fáeinna talsmanna Sjálfstfl., að þeir telja í raun og veru að aðalatriðið sé að ná Atlantshafsbandalaginu inn í þessa mynd. Það sé aðalatriðið að tengja þetta hernaðarhugsuninni. Mikið minna mál sé í raun og veru það sem snýr að okkur sjálfum, aðalatriðið er ef það mætti takast að flækja okkur inn í hernaðarnetið um leið og tekin yrði ákvörðun um varaflugvöll. Þetta er náttúrlega mjög athyglisvert því að á sama tíma og þjóðir heimsins eru að afvopnast standa menn hér í ræðustól, að ég segi ekki gráir fyrir járnum, tæta hár sitt og skegg og segja: herflugvöll, herflugvöll, jafnvel þó að það kosti það að fórna þurfi einhverjum mestu náttúruperlum þessa lands í þágu hugsjónarinnar um aukinn vígbúnað. Ég hygg að jafnvel í Bandaríkjaþingi séu ekki til jafnharðir haukar og sumir þeir sem hér birtast í ræðustól af og til.

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að þannig stendur á með nefndir þingsins að ekki er samræmi milli nefnda í deildum og nefnda í Sþ. Af framangreindri ástæðu er starfandi nefnd í Sþ., allshn., sem hefur það hlutverk að taka við þeim málum sem vísað væri til ýmissa nefnda í deildum og í þessu tilfelli til samgn. Þær framkvæmdir sem nú standa yfir á Austfjörðum, á Egilsstaðaflugvelli, fóru á sínum tíma í gegnum allshn. Sþ. Þar voru þær ræddar og þar voru þær afgreiddar til þingsins. Ég tel ákaflega bagalegt ef málefni hoppa á milli nefnda á þann hátt, sem er að aukast mjög í þinginu, eftir tillögum flm. sem þá gjarnan ákveða að kjósa sér nefndir eftir geðþótta. Fjvn. sem slík hefur út af fyrir sig alveg ákveðin verkefni til að vinna að í þinginu. Auðvitað er hægt að taka sig til og leggja niður aðrar nefndir og vísa málum bara til fjvn. En ég tel að það sé nánast nauðsynlegt að forseti kynni sér nokkuð vel hvaða meginreglur hafa verið í gildi um vísun mála til nefnda, en láti ekki ávallt flm. komast upp með það að kjósa sér nefndir ef svo mætti komast að orði.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Í lögum um þingsköp, 15. gr., segir svo: ,,Fjvn. fjallar um frv. til fjárlaga og fjáraukalaga og þingsályktunartillögur sem til hennar kann að vera vísað og fara fram á útgjöld úr ríkissjóði.`` Hér var óskað eftir að till. sem hér var nú afgreidd yrði vísað til fjvn. og forseta er ógerningur að sjá að ekki hafi verið farið að samkvæmt lögum um þingsköp.

Flm. (Danfríður Skarphéðinsdóttir) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. á þskj. 104 um launakostnað við mötuneyti framhaldsskólanna. Meðflutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Málmfríður Sigurðardóttir, Margrét Frímannsdóttir og Ingi Björn Albertsson. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að gera nauðsynlegar ráðstafanir í því skyni að launakostnaður starfsfólks í mötuneytum framhaldsskólanna verði greiddur úr ríkissjóði.`` Með stofnun fjölmargra nýrra framhaldsskóla um allt land á undanförnum árum hafa aðstæður til náms batnað til muna. Þó er það enn svo að nokkuð vantar á að möguleikar fólks til náms eftir búsetu og efnahag séu jafnir og almennur aðbúnaður nemenda á hinum ýmsu stöðum er afar mismunandi. Það er viðurkennt að hollir lifnaðarhættir eru ein af undirstöðum daglegrar vellíðunar, góðrar heilsu og þar með árangurs í starfi. Það er ekki síður mikilvægt fyrir nemendur en annað vinnandi fólk að geta neytt matar á vinnustað sínum og þeir sem sækja skóla langt að eiga ekki annarra kosta völ hvernig svo sem aðstæður kunna að vera í viðkomandi skólum. Það hefur færst mjög í vöxt á seinni tímum að starfandi fólk neyti hádegismatar á vinnustað. Mötuneyti fullorðinna og þar á meðal mötuneyti kennara beina einkanlega athygli að mismunun gagnvart skólabörnum að þessu leyti, þ.e. börn og unglingar geta ekki gengið að hádegismat í skólunum meðan fullorðnir geta það og innan skólanna ganga kennarar inn í mötuneyti þar sem þeir greiða einungis hráefniskostnað. Fram til þessa hefur hins vegar sá háttur verið hafður á þar sem mötuneyti eru fyrir hendi að nemendur sjálfir hafa borið launakostnað þeirra vegna. Á þessu skólaári er ætlað að launakostnaðurinn einn nemi um 30--40% af fæðiskostnaði nemenda. Ef miðað er við verðlag nú fyrir jólin má ætla að hver nemandi þurfi að greiða a.m.k., það er lágmarksupphæð, 110 þús. kr. fyrir veturinn í fullu fæði. Allir hljóta að sjá hversu þungur baggi þetta er á þeim heimilum sem senda þurfa börn sín í heimavist og víst er að fyrir marga er hann svo þungur að unglingar eiga þess vart kost að afla sér framhaldsmenntunar, ekki síst þar sem fleiri börn eru á sama heimilinu. Hér er því um mikið hagsmunamál ungs fólks og foreldra að ræða, ekki síst þeirra sem búa í dreifbýlinu, en síbreytilegar og æ flóknari aðstæður í þjóðfélagi okkar krefjast þess að fólk verður í sífellt ríkara mæli að auka við menntun sína að grunnskólaprófi loknu. Ég lít því á það sem eina af skyldum samfélagsins að gera fólki slíkt kleift án tillits til búsetu og efnahags. Till. er endurflutt, ég gleymdi reyndar að geta þess hér í upphafi máls míns, og var flutt hér á þinginu í fyrra, en hugmyndin með flutningi hennar var að stíga eitt örlítið skref í þá áttina að jafna aðstöðu fólks til náms. Ég vil láta þess getið nú að frá því að þessi till. okkar flm. sem ég nefndi áðan kom fram hefur verið lagt fram stjfrv. um ráðstafanir til jöfnunar á námskostnaði. Það er 175. mál þingsins og er það nú til umfjöllunar í menntmn. Ed. Það nær reyndar til fleiri þátta, en samkvæmt 2. gr. þess mun ætlunin að greiða ferðastyrki, húsnæðisstyrki og sérstaka styrki til nemenda úr dreifbýli auk þess sem frv. gerir ráð fyrir að launakostnaður við mötuneyti verði einnig greiddur. Það er von mín að frv. þetta nái fram að ganga hið allra fyrsta þannig að nemendur njóti þeirrar jöfnunar sem þar um ræðir strax í upphafi næsta skólaárs, eins og frv. reyndar gerir ráð fyrir. Ég bendi hins vegar á að þrátt fyrir og þó að þetta verði að lögum er enn langt í land með að aðbúnaður nemenda á framhaldsskólastiginu sé viðunandi. Vil ég þá sérstaklega benda á skort á húsnæði og þau afarkjör sem fólk hér á landi má sæta á almennum húsnæðismarkaði. Við flesta nýju skólana sem stofnaðir hafa verið utan höfuðborgarsvæðisins hafa verið byggðar heimavistir. Engin þeirra annar eftirspurn nemenda eftir húsnæði og mötuneytisaðstaða er afar mismunandi. Alvarlegast er ástandið í húsnæðismálunum á höfuðborgarsvæðinu. Þar voru utanbæjarnemendur um 3000 skólaárið 1986--1987 og hér er varla hægt að tala um að mötuneytisaðstaða sé fyrir hendi í skólunum. Það er reyndar í einum skóla a.m.k. til fyrirmyndar, í Iðnskólanum í Reykjavík, en við fæsta skólana er mötuneyti þannig að nemendur verða að grípa til annarra ráða og fara þar af leiðandi því miður í sjoppuna. Í Reykjavík og í nágrenni borgarinnar eru allmargir sérskólar sem ekki er grundvöllur fyrir að hafa á fleiri stöðum og það er mikill munur á úrvali námsbrauta eftir því hvar fólk býr á landinu. Skólaárið 1985--1986 voru 105 mismunandi námsbrautir framhaldsskólastigsins í Reykjavíkurumdæmi. Í umdæmi Norðurl. e. voru námsbrautir næstflestar eða 70, en í Vestfjarðaumdæmi gátu nemendur aðeins valið sér nám á 15 námsbrautum. Sem dæmi um sérskóla hér á höfuðborgarsvæðinu sem ekki er grundvöllur fyrir að hafa á fámennari stöðum má nefna listaskóla af ýmsu tagi, og iðnnám af ýmsu tagi er ekki hægt að stunda nema í Reykjavík. Nefni ég þar sem dæmi hárgreiðslu og bifreiðasmíði. Þrátt fyrir fjölgun skóla og námsbrauta úti á landsbyggðinni er því augljóst að stór hópur skólafólks utan af landi, úr þorpum og bæjum landsins og úr dreifbýlinu, þarf á ári hverju að stunda nám utan sinnar heimabyggðar. Þessi ungmenni verða flest að yfirgefa fjölskyldur sínar og heimabyggð stærstan hluta ársins frá 16 ára aldri. Ég vil reyndar líka geta þess, af því að ég minntist á ástandið hér á höfuðborgarsvæðinu áðan, þ.e. að hér voru árið 1985--1986 um 3000 nemendur með lögheimili utan Reykjavíkurumdæmis, að hér er einungis pláss í heimavist fyrir 36 nemendur Sjómannaskólans í Reykjavík, þannig að það segir sína sögu um þann húsnæðisvanda sem hlýtur að vera fyrir hendi og allir vita að hvergi er húsaleigan svo himinhá sem hér á Reykjavíkursvæðinu. Það er ekki einungis það að nemendur þurfi á ári hverju að leita sér að nýju að húsnæði, örfáir eru svo heppnir að geta dvalist hjá ættingjum, en það getur reynst mörgum unglingnum erfitt að leigja einn úti í bæ og mikil hætta er á félagslegri einangrun. Einnig er algengt að fæði þessara nemenda sé algjörlega ófullnægjandi og því var till. upphaflega flutt til þess að reyna að bæta úr því. En eins og ég minntist á áðan í máli mínu hefur nú þegar verið lagt fram frv. til laga um ráðstafanir til jöfnunar á námskostnaði og fagna ég því að þessi hugmynd skyldi vera ein af þeim sem teknar voru upp í það frv. Þær koma fram í 3. gr. frv. og ég sé því ekki ástæðu til, að svo stöddu, að lengja mál mitt eða fjalla ítarlega um þetta en vil minna á till. til þál. sem hér var flutt í fyrra fyrir frumkvæði hv. þingkonu Kristínar Halldórsdóttur um könnun á launavinnu framhaldsskólanema því að það kom í ljós við skyndikannanir í nokkrum skólum í fyrra að allt upp í 70% nemenda unnu með náminu og það er vafalaust stór hópur þeirra sem einmitt verður að vinna með til þess að geta haft í sig og á. Ekki veit ég hins vegar hvað líður framkvæmd þeirrar tillögu. Það væri kannski forvitnilegt að heyra um það þar sem hæstv. menntmrh. er staddur hér nú. Ég minni einnig á frv. til laga sem flutt hefur verið í Ed. um mál þessu skylt, þar sem við þingkonur Kvennalistans höfum flutt frv. í Ed. um samfelldan skóladag og skólamáltíðir barna á grunnskólastigi. Þessi till. er, eins og ég minntist á áðan, flutt hér öðru sinni og ég geri mér vonir um, þar sem hún er inni í umræddu frv. til laga um ráðstafanir til jöfnunar á námskostnaði, að hún sé þar með í höfn, en að lokinni þessari umræðu vil ég mælast til þess, virðulegi forseti, að till. verði vísað til félmn. og síðari umræðu.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins í örfáum orðum lýsa stuðningi mínum við meginmarkmið till. sem hér er til umræðu og ég vil einnig taka undir þau sjónarmið sem koma fram í grg. með tillögunni. Ég hef svo oftlega lýst skoðun minni og ég hef aldrei getað skilið það að á sama tíma og það þykir sjálfsagt að kennurum sé tryggð aðstaða eða mötuneyti í skólum eru nemendur settir út í kuldann. Ég hef oft bent á að kannski væri sú leið fær, ef ekki er hægt að tryggja báðum aðilum, starfsmönnum skóla og nemendum, slíka aðstöðu, að hafa endaskipti á hlutunum og láta nemendurna fara í mötuneyti kennaranna. Ég lýsi sem sagt stuðningi mínum við till. sem hér er flutt.

Kristín Halldórsdóttir Virðulegur forseti. Hv. 1. flm. till. minnti í máli sínu hér áðan á tillögu sem Alþingi samþykkti á sl. vori um könnun á vinnu nemenda í framhaldsskólum og spurði hvað liði framkvæmd þeirrar tillögu. Því miður var hæstv. menntmrh. upptekinn við samtöl hér úti í salnum og hefur væntanlega ekki heyrt spurninguna. Ég hafði hugsað mér að bera hana fram á þingskjali en úr því að tilefni gafst væri ágætt að fá svör menntmrh. við því hvað líði framkvæmd þessarar tillögu um könnun á launaðri vinnu framhaldsskólanema.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar á því að þessi ábending eða fsp. fór fram hjá mér, en svarið er þetta: Könnunin er í gangi. Hún er langt komin eða vel á veg komin og niðurstöður hennar liggja fyrir áður en mjög langur tími líður, trúi ég. Ég vil þakka fyrir þær umræður sem fram hafa farið um þetta mál, segja það hins vegar þingmönnum til ábendingar að það er alvarlegt umhugsunarefni fyrir okkur hvernig það rímar annars vegar að vera þeirrar skoðunar að ríkið eigi að standa undir þessum kostnaði, sem er út af fyrir sig ekki óeðlilegt sjónarmið, og hins vegar það að hafa komist að þeirri niðurstöðu að þessi kostnaður eigi allur að greiðast af sveitarfélögunum, og spyrja sig svo kannski í framhaldinu þeirrar spurningar: Hvernig ætli þessum mötuneytismálum yrði háttað þegar sveitarfélögin væru komin með málið yfir á sínar herðar? Ég er satt að segja ekki viss um að það sé nægilega tryggt og ég held að við þurfum að sjá því máli farborða um leið og afgreitt yrði frv. til laga um breytingu á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Þó að þetta atriði snerti grunnskólann, þá skiptir það líka miklu máli í sambandi við framhaldsskólann og þá almennu stefnumótun varðandi samfelldan skóladag sem við erum hér einnig að tala um.

Friðrik Sophusson Hér er til umræðu till. til þál. á þskj. 39 sem er 37. mál þingsins, sem flutt var á síðasta þingi og er nú endurflutt. Ég hygg að ástæða þess að þessi tillaga var flutt á sínum tíma hafi verið svar sem ég gaf þá sem iðnrh. en í því svari komu fram upplýsingar um innflutning og endurbætur á skipum. Ástæðan fyrir því, virðulegur forseti, að ég kem hér í ræðustól nú er að í umræðum um þetta mál, sem hafa farið fram nokkrum sinnum með slitróttum hætti allt frá því snemma í haust, tók til máls hæstv. iðnrh. og svaraði fyrirspurnum sem til hans var beint. Ein þeirra var á þá leið hvort hv. alþm. yrði send skýrsla sú sem unnið hefur verið að á vegum breska ráðgjafarfyrirtækisins Appledore, en sú skýrsla átti að vera tilbúin í desember sl. Þá átti verkefnastjórn þessa verkefnis eftir að leysa sitt verk, en til stóð að það yrði unnið þá á næstu mánuðum og ef ég man rétt, a.m.k. punktaði ég það niður undir ræðu hæstv. ráðherra, var ætlunin að þeirri skýrslu yrði dreift hér á Alþingi í janúar. Nú langar mig til þess, virðulegur forseti, að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji að janúar sé kominn og farinn í fyrsta lagi og í öðru lagi þá, ef hann telur að svo sé, hvort þessari skýrslu hafi verið dreift. Það hefur a.m.k. farið fram hjá mér. Ef henni hefur hins vegar ekki verið dreift, þá er mín spurning sú hvort það standi til og þá hvenær. Ég skal geta þess í leiðinni, virðulegur forseti, að ekki var minnst á neitt ártal þegar sagt var í janúar, en ég gerði ráð fyrir því að átt væri við árið 1989. Hitt er svo annað mál að í ræðu hæstv. forsrh., sem kölluð var tilkynning um efnahagsmál ef ég man rétt, kom fram að þessi skýrsla og úrvinnsla úr henni væri helsta iðnaðarmál þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Ég þarf ekki, virðulegur forseti, að endurtaka ræðu mína sem ég flutti um þetta mál fyrr í umræðunni. Þar gerði ég mjög ítarlega grein fyrir málinu eins og það kemur mér fyrir sjónir og benti á að þetta mál er öðru fremur málefni annars vegar sjútvrn. og hins vegar viðskrn. En nú vill svo vel til að sami maður gegnir bæði störfum iðnrh. og viðskrh. Ég vil leyfa mér, virðulegur forseti, að óska eftir því á þessu stigi umræðunnar að hæstv. ráðherra svari þessari fyrirspurn sem ég hef beint til hans.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Það er hárrétt munað hjá hv. 1. þm. Reykv. að ég nefndi mánuðinn janúar þegar ég tímasetti það hvenær við því væri búist að skýrslan bærist frá fyrirtækinu Appledore sem hv. þm. meðan hann var iðnrh. fékk til þess að vinna ásamt öðrum að mati á stöðu íslensks skipaiðnaðar, verkefnum fram undan og hvaða leiðir væru best til þess fallnar að auka hagkvæmni í þessum rekstri og veita íslenskum fiskiskipaeigendum góða þjónustu hér á landi, ekki síst hvað varðar viðgerðir. Því miður, eins og verða vill með skýrslugerðir, hefur skýrslan enn ekki borist. Þess vegna hefur henni heldur ekki verið dreift hér á þinginu þótt mánuðurinn janúar sé liðinn eins og hið glögga tímaskyn þingmannsins leiddi hann til þess að trúa. Það er alveg hárrétt. Ég mun dreifa skýrslunni svo skjótt sem hún er aðgengileg og gera þá grein fyrir því í þinginu skriflega sem þar eru helstu atriðin. Ég talaði hér í umræðunni fyrr, sem að vísu er nokkuð langt um liðið, um efni þeirrar þáltill. sem hér liggur fyrir hv. Alþingi og ætla ekki að orðlengja um það, en vildi eingöngu segja það að ég legg þar mesta áherslu á að veita innlendum skipasmíðaiðnaði jafna aðstöðu hvað varðar útvegun fjármagns vegna meiri háttar endurbóta á skipum hér á landi, sé merki þess að hlutur innlendra skipasmiðja í viðgerðum sé að aukast að nýju. Það kemur mjög glöggt fram í athugun sem gerð hefur verið á því máli. Að vísu er það rétt að vegna breyttra aðstæðna í sjávarútvegi verða minni verkefni bæði til nýsmíða og meiri háttar endurbóta hjá íslenska fiskiskipaflotanum á árinu 1989 heldur en var á undanförnum árum, en það er mjög greinilegt að hlutur innlendu stöðvanna fer vaxandi í þessu og ég mun fyrir mitt leyti gera það sem ég get til þess að sú þróun haldi áfram og að íslensku stöðvarnar fái sem flest verkefni, enda hefur í ljós komið að sum þau verk sem unnin voru erlendis reyndust þurfa úrbóta eftir að heim var komið.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Þegar rætt var um ráðstafanir í ríkisfjármálum og hið sérstaka lántökugjald sem lagt var á erlend lán sem tekin yrðu vegna meiri háttar viðgerða eða endurbóta á skipum og það var lögfest að 6% lántökugjald yrði lagt á slík lán lýstu þeir því yfir, bæði hæstv. viðskrh. og hæstv. fjmrh., að þeir mundu gera ráðstafanir til þess að þetta lántökugjald félli niður. Nú finnst mér fara vel á því undir þessum dagskrárlið að fá svar við því frá hæstv. iðnrh. hvort hann hyggist nú leggja fyrir þingið frv. til laga um breytingar á lögum til þess að hægt sé að fella niður lántökugjaldið, en það verður ekki gert með öðrum hætti. Eftir að Alþingi hefur fellt það með atkvæðagreiðslu að fella niður lántökugjald af lánum til slíkra verkefna er að sjálfsögðu óheimilt að fella það niður nema með því að atbeini Alþingis komi til. Ég veit um hinn ólýsanlega áhuga hæstv. iðnrh. á því að skipasmíðaiðnaðurinn megi ganga vel. Og eins og fram kom í ræðu hæstv. forsrh. þegar hann talaði fyrir hinni svokölluðu efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar lagði hann einmitt ríka áherslu á það að fyrrv. iðnrh. hefði beitt sér fyrir því að erlendur maður gerði úttekt á skipasmíðaiðnaðinum, sem hæstv. forsrh. var mjög stoltur af, þannig að ég veit að í ríkisstjórninni stendur allur vilji til þess að við þessu megi verða.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Örstutt athugasemd í tilefni af því sem fram kom hjá hv. 2. þm. Norðurl. e. Ég mun gera um það tillögu að af lánum, sem tekin eru til að endurlána innlendum skipasmíðastöðvum vegna meiri háttar endurbóta á fiskiskipum, sem ég tel vera i þágu sjávarútvegsins og til að tryggja samkeppnisstöðu innlendra skipasmíðastöðva, verði felldur niður lántökuskatturinn með tilvísun til 4. tölul. 3. mgr. 19. gr. laganna um ríkisfjármál og lánsfjármál eins og þeim var breytt á þinginu 22. des. sl. Meira ætla ég ekki að segja um þetta að sinni, en mun undirbúa málið á þann hátt sem ég hef nú lýst.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Hæstv. iðnrh. hafði talað tvisvar, þegar hann tók nú til máls varðandi þessa þáltill., þori ég að ábyrgjast. Ég vil aðeins taka það fram að hæstv. iðnrh. ætlar einungis að standa við hluta af því sem hann og hæstv. forsrh. lofuðu í Ed., og er auðvitað nauðsynlegt að orðtaka það til þess að athuga hvor man betur, en þar var fsp. mín til hæstv. fjmrh. og hæstv. iðnrh. skýr. Hún var um það hvort lán vegna meiri háttar viðgerða og endurbóta yrðu undanþegin lántökugjaldinu. Hæstv. iðnrh. tókst að fá ýmsa stjórnarþingmenn til þess að greiða atkvæði með frv. í Ed. einungis gegn því að gefa þetta loforð. Sömuleiðis var hæstv. fjmrh. knúinn til þess að gefa loforðið. Nú væri auðvitað fróðlegt, og skal ég taka upp annars staðar en hér í ræðustól nú, ég skal taka það upp annars staðar, en það verður auðvitað fróðlegt að kynna sér það hvaða sjónarmið einstakir stjórnarþingmenn hafa til þessa máls, hvort þeir eru sammála hæstv. iðnrh. um að það sé nægjanlegt að miða þetta við meiri háttar endurbætur. Þar að auki væri náttúrlega fróðlegt að fá um það sérstaka álitsgerð, hæstv. ríkisstjórn er alltaf að fá álitsgerð frá lögfræðingum, hvort þeir telji heimilt eftir að Alþingi hefur fellt í atkvæðagreiðslu tillögu þess efnis að lántökugjald falli niður af lánum vegna þessara verkefna, hvort ráðherrarnir geta hagað sér þannig að þeir láti sína stuðningsmenn fella brtt. þess efnis í þinginu, kúski þá til þess í nafnakalli og svo koma þeir eins og fínir menn hingað í sameinað Alþingi og segja: Nú ætla ég að gera tillögu um það að fella þetta niður og vera fíni og góði maðurinn. Þó að Alþingi hafi ekki viljað samþykkja það að ekki skuli leggja lántökugjald á verkefni sem unnin eru í skipasmíðastöðvunum og Alþingi hafi fellt tillögu um það, þá ætla ég að vera fíni maðurinn og ég ætla að gera þetta sem Alþingi vildi ekki gera. Eru þetta einhverjir mannasiðir? Eru þetta rétt vinnubrögð? Telur hæstv. ráðherra sig hafa heimild til þess uppi í Stjórnarráði að framkvæma eftirgjöf á opinberum gjöldum, gjaldtöku til ríkisins sem meiri hluti Alþingis hefur fellt hér í atkvæðagreiðslu? 

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Ég þakka að fá þetta tækifæri til að gera hér örstutta athugasemd. Hv. 2. þm. Norðurl. e. geisaði hér mjög um það að ráðherrar færu fram úr vilja þingsins í þessu máli. Þetta er fráleit skoðun eins og glöggt má sjá af því að lesa tilvitnaðan 4. tölul. 3. mgr. 19. gr. laganna um ríkisfjármál og lánsfjármál, eins og þau voru samþykkt í þinginu, þá er heimilt að fella þetta niður, hafi ríkisstjórnin samþykkt sérstakar ráðstafanir í þágu sjávarútvegsins, og þá sé rétt að fella niður heimildina. Það sem á skortir er það að það hafði verið tekin um þetta ríkisstjórnarákvörðun og það er rétt hjá hv. þm. að það er alls ekki í mínu valdi að fella niður skatta sem þingið á leggur. Það þarf til atbeina þeirra sem um þetta fjalla í Stjórnarráðinu og fleiri, þ.e. fjmrh., og reyndar ríkisstjórnarinnar allrar eins og þetta mál er vaxið því að það varðar fleira en eitt ráðuneyti, en heimildin er á lögbókinni og það er fráleitt af hv. 2. þm. Norðurl. e. að halda því fram að þetta sé að koma aftan að ákvörðun þingsins því að þessi skilningur, þessi ásetningur lá hér fyrir áður en umrædd lög voru samþykkt og reyndar í fyrri hluta þessarar umræðu um skipaiðnaðinn sem sennilega hefur verið rofinn tvívegis en er nú vonandi loksins að ljúka.

Flm. (Stefán Guðmundsson) Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu, enda finnst mér málið náttúrlega mikilsvert en það er búið að vera langt. Það er búið að vera hér til umræðu, ef svo mætti segja, í þinginu ég man ekki hvað marga mánuði og því held ég að það sé orðið tímabært að ljúka því hér í sölum Alþingis og koma því til nefndar. Ég verð að segja það að ég fagna yfirlýsingu hæstv. iðnrh. sem hann gaf hér áðan, þar sem hann hét því að jafna aðstöðu íslensks skipaiðnaðar gagnvart erlendum þannig að íslenskar skipaiðnaðarstöðvar búi við sambærilega stöðu og erlendar og að íslenskir útvegsmenn njóti sömu fyrirgreiðslu með skipaiðnaðarverk séu þau unnin hér heima sem erlendis væru. Það er megintilgangur minn með flutningi þessarar tillögu og undir það hefur hæstv. iðnrh. tekið. Virðulegi forseti. Ég ætlaði satt að segja að gera það að tillögu minni án þess að spyrja forseta að því hvort það væri ekki rétt meðferð að vísa málinu til atvmn. Leyfist mér ekki að gera tillögu um það?