Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um fyrirkomulag þinghaldsins í dag vill forseti geta þess að að loknum óundirbúnum fyrirspurnum fer fram atkvæðagreiðsla um 2.–13. dagskrármálið. Um kl. 1.30, að loknu hádegishléi, fer fram umræða utan dagskrár um stöðu tollgæslu- og lögreglumála á Suðurnesjum. Málshefjandi er hv. þm. Siv Friðleifsdóttir. Hæstv. dómsmálaráðherra Björn Bjarnason verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund. Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag, þ.e. þar til umræðum um dagskrármálin er lokið.

Hæstv. forseti. Haustið 2003 voru samþykkt lög um eftirlaun þingmanna, ráðherra og embættismanna á Alþingi. Ég held að það deili enginn um að þessi lög voru sett í óþökk þjóðarinnar. Í aðdraganda síðustu alþingiskosninga komu eftirlaunalögin svonefndu til umfjöllunar og ég minnist mjög eindreginna yfirlýsinga formanns Samfylkingarinnar, núverandi hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, og í kjölfarið mikillar umfjöllunar í fjölmiðlum um frumvarpið og var svo að skilja að Samfylkingin mundi beita sér fyrir afnámi laganna. Ég fagnaði því mjög þegar lagt var fram á þingi frumvarp þessa efnis. Þar var 1. flutningsmaður hv. varaþingmaður Valgerður Bjarnadóttir en þarna var einnig að finna aðra þingmenn Samfylkingarinnar, þar á meðal formann fjárlaganefndar Alþingis. Nú hefur þetta mál verið vakið upp að nýju af hálfu formanns Samfylkingarinnar og velkjast menn í vafa um hver raunveruleg afstaða flokksins er í þessu máli. Mun Samfylkingin styðja frumvarp þingmanna Samfylkingarinnar sem kveður á um afnám laganna eins og kjósendum var gefið í skyn að Samfylkingin mundi beita sér fyrir í aðdraganda síðustu alþingiskosninga? Við þurfum að fá mjög afdráttarlaus og skýr svör af hálfu formanns Samfylkingarinnar, núverandi utanríkisráðherra.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að samþykkt voru umdeild lög á Alþingi rétt fyrir jólin 2003 sem byggðu á frumvarpi sem flutt var af forsætisnefnd þingsins, af þingmönnum allra flokka á Alþingi. Allir flokkar þingsins komu að upphafi þessa umdeilda máls, þar eru Vinstri grænir ekki undanskildir. Síðan leiddi umræðan til þeirrar niðurstöðu að ekki treystu allir sér til að samþykkja lögin þegar þau komu til afgreiðslu og þar á meðal þingmenn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar að undanskildum þeim þingmanni sem flutti frumvarpið. Í aðdraganda síðustu kosninga sagði ég að ég mundi beita mér fyrir því að þessi lög yrðu endurskoðuð og meira samræmi komið á í lífeyriskjörum þingmanna, ráðherra og almennings. Inn í stjórnarsáttmálann kom ákvæði þess efnis að ríkisstjórnin muni beita sér fyrir því að eftirlaunakjör alþingismanna og ráðherra verði endurskoðuð og meira samræmi komið á í lífeyrismálum ráðamanna og almennings. Að því er unnið í ríkisstjórninni að finna leiðir til að þetta geti orðið að veruleika. Þegar frumvarp Valgerðar Bjarnadóttur, varaþingmanns Samfylkingarinnar, og fleiri kom til umræðu í þinginu sagði ég að ég teldi mikilvægt að hreyfa við þessu máli en það væri ekki þar með sagt að þetta væri eina færa leiðin í málinu. Það er ástæða til að leiðrétta það að frumvarp Valgerðar afnemur ekki lög, það breytir lögum, það breytir lífeyrisréttinum til samræmis við það sem almennt gildir hjá ríkisstarfsmönnum en felur ekki í sér afnám eftirlaunalaga. Einhver lög verða auðvitað að gilda í þessu efni en frumvarpið felur í sér mjög viðamikla breytingu. Ég tel mikilvægt að það náist samstaða um þetta mál, ekki bara í ríkisstjórninni heldur 

Hæstv. forseti. Þetta er einhver dapurlegasta ræða sem ég hef hlustað á í Alþingi og hlýtur að vera dapurleg ræða fyrir samfylkingarfólk og fyrir kjósendur þessa flokks sem stóðu í þeirri trú að Samfylkingin mundi af heilum hug beita sér fyrir afnámi hinna umdeildu og illræmdu eftirlaunalaga. Það var kjósendum gefið til kynna í aðdraganda síðustu alþingiskosninga. Núna er verið að drepa þessu máli á dreif. Nú er talað um að hreyfa málinu. Frumvarp Valgerðar Bjarnadóttur og hv. þm. Ellerts B. Schrams og fleiri þingmanna Samfylkingarinnar kveður á um afnám þessara laga. Það er hins vegar ekki hreyft við þeim réttindum sem þegar hafa skapast, það er rétt. En það er gerð tillaga um að þingmenn, embættismenn og ráðherrar sem ávinna sér 6% lífeyrisréttindi á ári hverju á móti innan við 2% sem 

Virðulegur forseti. Eftirlaunalögin, eins og þau voru samþykkt, eru auðvitað meingölluð lög og ég vona að við séum flest hver sammála um það og það er full ástæða til að skoða þau og reyna að ná um það samkomulagi hvernig við getum hagað þessum hlutum. Ég er ekkert á móti því að skoða ávinnslu réttinda eins og þau eru í lögunum eða aldursmörkin sem eru í lögunum eða hið tvöfalda launakerfi sem er í lögunum. Ég er heldur ekki andsnúin því að skoðað verði með hvaða hætti hægt sé að láta þessi lög ná til þeirra sem nú þegar taka tvöföld laun samkvæmt þessu kerfi og ég lýsti því yfir þegar frumvarp Valgerðar kom til umræðu að ég vildi að það yrði skoðað. Á því er ekki tekið í frumvarpi Valgerðar og ég lýsti því sem kannski helsta gallanum á því frumvarpi þegar það var til umræðu. En ég ítreka að það er sjálfsagt og við eigum að endurskoða þessi lög og við eigum að vinna að því að færa lífeyrisréttindi þingmanna og ráðamanna nær því sem almennt gerist.

Eitt sagt fyrir kosningar, annað eftir kosningar.

Nákvæmlega það sem ég sagði fyrir kosningar ef þú hlustar á Stöð 2.

Hæstv. forseti. Það eru tíðindi að gerast í íslenskri pólitík. Það hefur gerst nú á síðustu dögum að þingflokkur sjálfstæðismanna er í fundaherferð um landið. Einhverjir kalla það taugaveiklunarferð en látum það vera.  Hvað er verið að segja á þessum fundum? Það er ekkert smáræði. Það er bókstaflega verið að segja það að fara eigi að skoða kosti og galla ESB og að meta eigi kosti og galla þess að gerast aðili að Evrópusambandinu. Þetta er náttúrlega stórfrétt því að það hefur ekki mátt tala um Evrópusambandið í Sjálfstæðisflokknum.  Til viðbótar því sem formaðurinn sagði á Akureyri fyrir nokkrum dögum, þá segir varaformaðurinn ekkert smáræði í Kópavogi. Hún segir að Sjálfstæðisflokkurinn eigi að vera í forustu í umræðu um Evrópumál og hún segir að það eigi að kjósa um aðild að Evrópusambandinu á næsta kjörtímabili. Það þýðir að breyta þarf stjórnarskránni á þessu kjörtímabili. Þá spyr ég: Hvenær á að fara í þá vinnu? Ég veit að formaðurinn, Jón Kristjánsson, er í startholunum að hefja vinnuna hvenær sem hann  Svo ætla ég að segja að lokum, hæstv. forseti, að miðstjórnarfundur Framsóknarflokksins hafði ekki lítil áhrif í þessu þjóðfélagi miðað við þetta. 
            

Herra forseti. Ég þakka fyrir tækifærið til að koma í ræðustólinn en hv. þingmanni láðist að spyrja mig einhverra spurninga þannig að ég hef enga spurningu til að svara.

Mig vantaði tíma.

Það er hins vegar rétt sem fram hefur komið að Sjálfstæðisflokkurinn er í fundaferð þessa vikuna. Það hafa verið kjördæmadagar eins og hv. þingmenn vita og við nýtum þá til að halda fundi og við höfum haldið marga ágæta og vel sótta fundi. Þar hefur að sjálfsögðu verið rætt um Evrópusambandið eins og gert hefur verið á fundum okkar frá því að elstu menn muna, vil ég segja, og þar eru kostir og gallar Evrópusambandsins ræddir eins og mér skilst að gert sé í öðrum flokkum. Það eru hins vegar ekki nein merki sem ég veit um innan flokksins um að það verði einhverjar breytingar á stefnu flokksins, alla vega ekki eins og staðan er í dag. Það getur auðvitað gerst með meiri umræðu og einhverju sem við vitum ekki að hafi gerst. Ég get ekkert sagt til um það. Hvort það verður atkvæðagreiðsla hér á landi um aðild að Evrópusambandinu er líka algerlega óljóst en ég held að það sé alveg ljóst að það verður engin slík atkvæðagreiðsla á þessu kjörtímabili. Ef Sjálfstæðisflokkurinn væri í forustu fyrir slíkri atkvæðagreiðslu þyrfti hann að hafa mótað sér nýja stefnu og aðra stefnu en hann hefur í dag og það þyrfti að liggja ljóst fyrir að flokkurinn ætlaði að leggja til að þjóðin gengi í Evrópusambandið. Þá stefnu hefur flokkurinn ekki markað sér og ég sé ekki 

Hæstv. forseti. Það er nú aldeilis ekki að umræðan sé ótímabær, varaformaður Sjálfstæðisflokksins hefur sagt það hér að umræðan sé tímabær og að þjóðin fái að kjósa um það á næsta kjörtímabili hvort við gerumst aðilar að Evrópusambandinu. Fyrsta spurningin getur þá verið: Er hæstv. fjármálaráðherra ósammála hæstv. menntamálaráðherra um að það eigi að kjósa um það á næsta kjörtímabili hvort við gerumst aðilar að Evrópusambandinu? 
             Svo er það annað: Er hæstv. fjármálaráðherra sammála hæstv. utanríkisráðherra um að Evrópunefndin hafi mikið svigrúm, að henni sé í sjálfsvald sett hvernig hún starfar og að hún geti komið fram með tillögur og að hún hafi frjálsar hendur og hafi ekki fengið stífa forskrift? Þessu vil ég fá svar við, mjög skýrt svar, hvort hæstv. fjármálaráðherra er sammála um þetta mikla svigrúm sem hæstv. utanríkisráðherra segir að Evrópunefndin hafi, því að það skiptir mjög miklu máli.

Herra forseti. Það sem ég átti við með hvað væri ótímabært, herra forseti, var að það er ótímabært að tala um einhverjar dagsetningar um þjóðaratkvæðagreiðslu,  Hvað varðar Evrópunefndina hefur hún ekki fengið neina stífa forskrift. Hún hefur heilmikið frjálsræði í störfum sínum og hlutverk hennar er að vakta þessi mál, fylgjast með því sem er að gerast. Það er mjög margt að gerast í þessum málum þessa dagana og ég held að við höfum lagt upp með ágæta starfsemi þar. Það hefur reyndar verið unnið ágætlega að þessum málum innan Stjórnarráðsins á síðasta kjörtímabili og það liggja fyrir ýmsar skýrslur um það sem sjálfsagt er að nefndin hafi hliðsjón af. Ég gæti nefnt a.m.k. þrjár skýrslur sem fyrir liggja sem eru gott veganesti og hafa bæði verið unnar undir forustu, herra forseti, framsóknarmanna og sjálfstæðismanna.

Herra forseti. Aðgengi að dómstólum, þ.e. að einstaklingar geti leitað til dómstóla og sótt rétt sinn eða tekið til varna, telst til mannréttinda og hér skiptir auðvitað mestu máli að hver einstaklingur hafi fjárhagslegt bolmagn til að gera það. Við höfum tryggt þetta bæði með aðild að mannréttindasáttmálum og með lögum nr. 91/1991. Það var höggvið í þessi mannréttindi árið 2005 með því að afnema heimild til að veita gjafsókn í fordæmismálum og málum er vörðuðu miklu fyrir einkahagi einstaklingsins, einstaklingsfrelsi hans til að sækja til dómstóla. Þessu var harðlega mótmælt af stjórnarandstöðuflokkum og þar fóru þingmenn Samfylkingarinnar mikinn. Nú hefur það gerst að aðgengi einstaklinga vegna fjárhags hefur verið skert þannig að til skerðinga á mannréttindum horfir. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur sett reglugerð nr. 45/2008 sem gerir það að meginreglu að einstaklingur megi ekki hafa tekjur sem fari yfir 133 þús. kr. á mánuði til að fá gjafsókn og hjón 208 þús. kr. á mánuði. Það sér hver í hendi sér að það fer enginn í dómsmál með 150 eða 160 þús. kr. á mánuði, eða hvað það er. Það kostar 300, 400, 500 þús. kr. að reka eitt venjulegt dómsmál. Það er mælt fyrir um undantekningar í reglugerðinni en þær megna engan veginn að breyta þeirri staðreynd að aðgengi einstaklinga að dómstólum hefur verið skert. Herra forseti. Ég spyr því hæstv. dómsmálaráðherra hvort þessi reglugerð feli í sér stefnu ríkisstjórnarinnar, þar með talið Samfylkingarinnar, í gjafsóknarmálum. Í öðru lagi hvort Samfylkingin hafi samþykkt þessa breytingu. Ég spyr jafnframt hæstv. dómsmálaráðherra um markmið og tilgang þessara breytinga og loks: Hvað telur hæstv. ráðherra að þessi breyting með reglugerðinni, sem ég tel að hafi ekki lagastoð, spari mikið fé fyrir ríkissjóð?

Herra forseti. Reglugerðin hefur verið sett, það er rétt hjá hv. þingmanni. Ráðuneytið telur að hún falli að lögum enda hefði hún ekki verið sett nema vegna þess að ráðuneytið telur að hún falli að lögum. Spurningar hv. þingmanns voru þess eðlis að frekar en að bera þær fram í óundirbúnum fyrirspurnatíma hefði verið eðlilegra að leggja fram fyrirspurn, jafnvel skriflega þannig að hægt væri að svara einstökum þáttum. Reglugerðin var ekki lögð fyrir ríkisstjórn. Þetta er reglugerð sem gefin er út af dóms- og kirkjumálaráðuneytinu og hefur verið lengi í undirbúningi í samráði við fjármálaráðuneytið og gjafsóknarnefnd. Það hefur lengi verið gagnrýnt að það séu of há útgjöld úr ríkissjóði til þessara þátta og þetta er viðleitni af hálfu ráðuneytisins til að taka utan um þann málaflokk þannig að það samrýmist þeim heimildum sem samþykktar eru hér í þingi um fjárútlát. Ég tel því að reglugerðin svari líka mörgum athugasemdum sem hafa komið fram hjá umboðsmanni Alþingis varðandi framkvæmd gjafsóknarmála. Að sjálfsögðu er eðlilegt að þessi mál séu rædd hér á þingi og menn fari yfir þetta og skoði. Eins og hv. þingmaður nefndi var fyrir nokkrum árum flutt frumvarp og samþykkt lög um breytingu á gjafsóknarreglum. Þetta er viðfangsefni sem sífellt þarf að ræða og sjálfsagt er að ræða en ég tel að þessi reglugerð standist þær kröfur sem á að gera til reglugerða.

Herra forseti. Ég ítreka að það sér hver maður í hendi sér að einstaklingur með 133 þús. kr. á mánuði getur hvorki sótt né varið dómsmál. Hér er verið að skerða einstaklingsfrelsi af hálfu hæstv. dómsmálaráðherra, það er ekkert öðruvísi. Hér er verið að skerða grundvallarréttindi um aðgengi að dómstólum, það er bara þannig. Hver eru rökin fyrir því að það fari of mikið fé í þetta? Á maður að spara á mannréttindum, eru það rökin, að það fari of mikið fé í að tryggja mannréttindi einstaklinganna, einstaklingsfrelsið, að það réttlæti að skerða mannréttindi með þessum hætti? Það er aldeilis fráleitt að mínu mati. Við erum bundin mannréttindasáttmálum sem segja okkur að tryggja aðgengi einstaklinga að dómstólum og það kemur mér mjög á óvart að einstaklingshyggjuflokkurinn, Sjálfstæðisflokkurinn, skuli setja þessa steina á brautir mannréttinda og brautir einstaklinga.

Herra forseti. Það er ekki brot á mannréttindum að setja reglur um þetta og reglugerðin hefur stoð í lögum og reglugerðin stenst lög.

Virðulegur forseti. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra um tilburði hennar til að vinna að samstöðu og taka upp hér lífeyrisréttindamál sem hafa verið rædd á opinberum vettvangi upp á síðkastið og reyndar í langan tíma. Þegar hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir tók mál sitt fyrir hér í þinginu kom hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir því mjög skýrt á framfæri að þingmenn úr öllum flokkum ættu að koma að því að leysa þetta mál og undirstrikaði sérstaklega að þingmenn úr öllum flokkum hefðu komið að því að leggja málið fyrir þingið. Það er rétt sem sagt hefur verið að það voru þingmenn úr Samfylkingunni, Vinstri grænum og úr Frjálslynda flokknum ásamt þáverandi stjórnarflokkum, Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum, þannig að það voru þingmenn úr öllum flokkum sem stóðu að þessu. Mér finnst því mjög ankannalegt, virðulegur forseti, að hæstv. utanríkisráðherra kjósi að fara efnislega í málið rétt fyrir þinglok og koma með þrjú efnisatriði. Í fyrsta lagi að það eigi að afnema svokallaðar tvöfaldar greiðslur, í öðru lagi að það eigi færa réttindin nær almenna markaðnum og í þriðja lagi að það eigi að skoða afturvirkni laganna. Ég vil því spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort hún telji að með þessari orðræðu á opinberum vettvangi sé verið að vinna að samstöðu í málinu. Eins og ég skynja þetta mál er verið að vinna að sundrungu í málinu. Ef allir flokkar eiga að koma að lausninni þýðir ekkert að einhver einn flokkur fari fram í einhverja efnislega umræðu um málið korteri áður en þinginu lýkur, það gengur ekki upp. Ég vil því spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Hvernig í ósköpunum á þetta háttalag að leiða til einhverrar samstöðu um þetta mál?

Virðulegur forseti. Já, ég tel auðvitað mikilvægt að við gætum náð samstöðu um að leysa þetta mál. Í því sambandi minni ég reyndar á að það var lagt upp með það stuttu fyrir síðustu kosningar af hálfu Halldórs Ásgrímssonar, hygg ég, þegar hann var forsætisráðherra, að reyna að finna lausn í þessu máli. Þá strandaði sú lausn á því að ekki náðist samstaða á milli formanna stjórnarflokkanna um málið,  Ég hef leitað mér lögfræðiálits á því að það sé hægt að fara inn í málin með þeim hætti sem við í Samfylkingunni höfum hugmyndir um og ég tel raunar mikilvægt að gera það vegna þess að það misbýður réttlætisvitund fólks að fólk fái tvöföld laun úr ríkissjóði. Ég tel mikilvægt að við reynum að leita leiða til þess að leysa málið á þeim nótum og ná samstöðu um þetta en það er ekki forsenda þess að hér séu gerðar breytingar í réttlætisátt á þessum lögum. Ef menn eru ekki tilbúnir til þess að koma að því máli að leiðrétta verstu skafankana á þessum lögum og færa þau í réttlætisátt  Ég tel ekkert að því að það fari fram orðræða um þetta mál á opinberum vettvangi frekar en um önnur mál. Samfylkingin hefur tvisvar tekið málið upp í þinginu, fyrst með frumvarpi sem Margrét Frímannsdóttir og Jóhanna Sigurðardóttir fluttu, síðan með frumvarpi sem Valgerður Bjarnadóttir og fleiri þingmenn fluttu hér. 

Virðulegur forseti. Ekki er nú hæstv. utanríkisráðherra á réttri leið. Hér er ausið aur í allar áttir og reynt að grafa sig ofan í einhverjar skotgrafir. Mér finnst þetta ekki góð þróun, virðulegur forseti. Ef það á að ná samstöðu þarf að ræða saman. Þá þýðir ekkert að stilla flokkum svona upp við vegg eins og hæstv. utanríkisráðherra hefur gert.  Til þess að lausn náist þurfa ríkisstjórnarflokkarnir fyrst að koma sér saman um hvað þeir vilja gera, það er númer eitt. Síðan þarf að tala við stjórnarandstöðuna og ná samstöðu við hana, það er númer tvö. Þetta er ferlið. Það þýðir ekkert að einn flokkur kljúfi sig svona út eins og Samfylkingin er að reyna að gera núna og stilli öðrum upp við vegg. Það verður engin lausn úr því. Virðulegur forseti. Ég tel því miður að málið sé komið í þann farveg 

Virðulegur forseti. Það er merkilegt að líta svo á að þingmönnum annarra flokka sé stillt upp við vegg þó að nefnd séu þrjú efnisatriði. Þá hlýt ég að skilja það svo að einhver af þessum þremur efnisatriðum séu þess eðlis að þingmenn allra flokka geti ekki fallist á þau.  Er það spurningin um að það nái til þeirra sem taka tvöföld laun? Vilja menn ekki laga það? Eru einhverjir hérna algerlega á móti því og telja sér stillt upp við vegg í því máli? Það verður þá bara að koma fram, virðulegur forseti, að framsóknarmenn telji að þeim sé stillt upp við vegg með því að lagfæra a.m.k. þessi þrjú efnisatriði og e.t.v. fleiri ef mönnum sýnist svo. 
            

Virðulegi forseti. Við heyrum í fréttum af miklum hörmungum sem hrella vini okkar í Kína. Um er að ræða miklar náttúruhamfarir með skelfilegum afleiðingum, miklu manntjóni og miklu eignatjóni. Íslendingar eiga alþjóðabjörgunarsveit, rústabjörgunarsveit, sem er viðurkennd af alþjóðasamfélaginu og er byggð upp samkvæmt stöðlum Sameinuðu þjóðanna um meðalþunga sveit. Meðlimir hennar hafa lagt á sig mikla og skipulagða þjálfun á undanförnum árum og þeir hafa sérstakar þjálfunarbúðir á Gufuskálum sem þykja með þeim bestu sem völ er á til að þjálfa sveitir til að takast á við þessi verkefni. Búnaður sveitarinnar hefur verið byggður upp á undanförnum nokkrum árum með það að markmiði að sveitin geti tekið þátt í verkefnum á alþjóðavettvangi þar sem um er að ræða fyrst og fremst fallnar byggingar eða jarðskjálftasvæði. Sveitin hefur samning við utanríkisráðuneytið og svona sveitir hafa skipt sköpum í björgun mannslífa þegar vá sem þessa ber að höndum. Mörgum finnst kannski að fjarlægðin til Kína sé mikil og að ekki sé raunhæft að tala um að íslensk alþjóðabjörgunarsveit eigi erindi þangað. Í Pakistan, í þeim miklu náttúruhamförum sem þar voru fyrir þremur árum, voru það sveitir frá Bretlandi sem fyrstar komu á vettvang og björguðu tugum mannslífa, sveitir svipaðar og okkar sveit. Þessi sveit hefur farið til Alsírs, Marokkós og víðar. Hún hefur tekið þátt í alþjóðlegum æfingum og staðið sig með sóma. Spurning mín til utanríkisráðherra er: Var vinaþjóð okkar Kínverjum boðin aðstoð þessarar sveitar og var það skoðað í fullri alvöru að senda hana á vettvang 

Virðulegur forseti. Það er rétt sem hér kemur fram hjá þingmanninum að jarðskjálftinn í Kína er auðvitað mjög alvarlegt mál. Hann hefur alvarlegar afleiðingar fyrir tugþúsundir Kínverja og leiðir miklar hörmungar yfir það svæði sem verst verður úti vegna jarðskjálftanna. Það er líka rétt sem þingmaðurinn sagði að við eigum ágæta rústabjörgunarsveit sem gæti nýst vel við slíkar aðstæður. Auðvitað stendur slík sveit til boða þar sem hörmungar vegna jarðskjálfta leiða til mikils hruns mannvirkja og er sjálfsagt að leggja hana af mörkum ef eftir því er óskað. Kínverjar hafa enn ekki óskað eftir atbeina erlendra liðsveita til að takast á við þetta mál. Þeir telja sig væntanlega vera ágætlega sjálfir í stakk búna til þess. En ef Kínverjar óska eftir einhverju slíku liðsinni þá er meira en sjálfsagt að við skoðum það með hvaða hætti við getum lagt okkar af mörkum, m.a. með þessari rústabjörgunarsveit. Eins og ég sagði, getur það líka verið viðkvæmt hjá ríkjum hvort leita eigi til erlendra aðila til aðstoðar og Kínverjar hafa enn ekki gert það en geri þeir það munum við að sjálfsögðu bregðast vel við þeirri beiðni. 
            

Forseti vill vekja athygli gesta á því að gefa þingheimi frið til starfa. 

Virðulegi forseti. Fyrirkomulagið á þessum hlutum er þannig í alþjóðasamfélaginu að þjóðir bjóða fram aðstoð sína og þær þjóðir sem hafa orðið fyrir áföllum taka síðan ákvörðun um það hvort þær þiggja þá aðstoð sem í boði er eða ekki. Það sem er þrándur í götu þessarar sveitar eru flutningsmöguleikarnir til skaðasvæða um heiminn þar sem hún getur tekist á og skilað verkefnum sínum.  Við horfum núna upp á að verið er að borga hundruð milljóna í svokallað loftrýmiseftirlit og í rekstrarratsjárstöð suður á Keflavíkurflugvelli. Ég hef talað um að verkefnaval okkar sé ekki rétt, virðulegi forseti, þegar við veljum okkur verkefni á hernaðarlegum forsendum í þátttöku okkar innan og utan NATO. Ég hef talið og tel að við eigum að velja okkur verkefni við hæfi þar sem styrkur okkar, geta og þekking 

Virðulegur forseti. Það geta auðvitað verið deildar meiningar um hvaða verkefni við eigum að velja okkur og hvort við eigum að halda uppi loftrýmiseftirliti með ratsjárstöðvum okkar og með eftirlitssveitum ársfjórðungslega eins og nú er raunin. Ástæðan fyrir því að við höldum uppi loftferðaeftirlitinu og tökum ársfjórðungslega á móti þessum sveitum er að forsætisráðherra fór á fund NATO og óskaði eftir mati NATO á því hvernig þessu skyldi háttað. Þetta varð niðurstaðan hjá NATO. Ef þingmaðurinn er mjög ósáttur við þá niðurstöðu hygg ég að hann verði að ræða það í sínum ranni en ekki við mig.

Hæstv. forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um hvort við eigum að taka mál á dagskrá sem í raun og veru hefur verið beðið eftir í vetur. Frá því að við afgreiddum lög um heilbrigðisþjónustu á stuttu sumarþingi fyrir tæpu ári síðan hafa orðið breytingar á lögum um almannatryggingar sem skipta upp lífeyristryggingum hjá almannatryggingum og sjúkratryggingar eiga að fara í sérstofnun. Þetta vitum við og búið er að bíða eftir þessu frumvarpi sem kom allt of seint fram. Þetta er þungt og mikið mál. Verið er að fara í mikla skipulagsbreytingar og ef ríkisstjórnin ætlar að standa við þær yfirlýsingar sem hún hefur ítrekað gefið, að afgreiða eigi málið núna á þessum fáu dögum sem eftir eru, þá tel ég það hneisu. Það er hneisa að mál af þessu tagi skuli ekki fá tíma til að fara til umsagnar og sé ekki unnið eins og vinna á 

Virðulegur forseti. Þingflokkur Framsóknarflokksins mun ekki styðja að þetta mál verði tekið til efnislegrar umfjöllunar. Þar með erum við ekki að taka afstöðu til málsins sjálfs enda ekki tímabært. Með þessu erum við að lýsa yfir að við teljum að þau vinnubrögð sem hér stefnir í séu ekki boðleg. Þetta er mál sem er að vissu leyti umdeilt, við vitum það. Það eru fimm þingdagar og þrír nefndadagar eftir. Við hefðum getað fallist á að mælt væri fyrir málinu og það væri sent til nefndar og til umsagnar. Síðan væri málið tekið fyrir á haustþingi í september því að með nýjum þingsköpum er opið fyrir þann möguleika að mál séu vakandi fram að næsta haustþingi. Það væru hin eðlilegu vinnubrögð. Það er algerlega óeðlilegt að ætla að klára þetta mál á þessum stutta tíma. Við áttum von á því að með nýjum þingsköpum yrði hætt að sýna þau vinnubrögð sem hér stefnir í þannig að við munum ekki styðja 

Hæstv. forseti. Með þessum lögum er kveðið á um að söluhagnaður fyrirtækja af hlutabréfum verði gerður skattfrjáls. Ekki nóg með það heldur er kveðið á um að vinnan sem innt er af hendi við að afla þessara skattfrjálsu tekna verði einnig frádráttarbær frá skatti. Ég held að það hafi verið á þessum punkti, þegar krafan um þessa viðbótarbreytingu á upphaflegu frumvarpi kom frá fjármálafyrirtækjunum og Kauphöllinni, sem ríkisskattstjóraembættið setti fram umsögn sína um að á ferðinni væri stílbrot við meginreglu skattalaga. Þessum lögum hefur verið fagnað af fjármálafyrirtækjum, hefur verið fagnað af Kauphöllinni en andæft mjög eindregið af verkalýðshreyfingunni. Alþýðusamband Íslands 

Herra forseti. Eins og hv. þingmenn vita hefur verið í gildi regla um skattfrestun á söluhagnaði sem hefur þýtt að ríkissjóður hefur ekki haft tekjur af þeim gjaldstofni um nokkurt árabil. Það hefur hins vegar verið þannig að frestaður söluhagnaður, sem hugsanlega yrði skattlagður einhvern tímann seinna, hefur færst sem skuldbinding í efnahagsreikning fyrirtækjanna. Það hefur því verið íþyngjandi fyrir fyrirtækin að sú skuldbinding, sem mjög ólíklegt er að einhvern tíma þyrfti að efna, væri í efnahagsreikningunum og staða fyrirtækjanna því litið verr út. Verulegu máli skiptir fyrir fyrirtækin í landinu, vegna samkeppnisstöðu þeirra, að efnahagsreikningurinn endurspegli þann raunveruleika sem þau starfa innan en ekki séu fyrir hendi skuldbindingar sem mjög ólíklegt er að efna þurfi. Það er þess vegna sem 

Hæstv. forseti. Nú kemur þetta mál um tekjuskatt og fleira til lokaafgreiðslu hér á Alþingi. Eftir að efnahags- og skattanefnd þingsins fjallaði um málið fyrir 3. umr. stend ég að framhaldsnefndaráliti meiri hlutans með fyrirvara en hann lýtur fyrst og fremst að ákvæðum frumvarpsins um að söluhagnaður hlutabréfa verði skattfrjáls, ásamt öðrum ákvæðum sem því tengjast og einnig hvað varðar afturvirkni í ákvæðum frumvarpsins. Við umfjöllun um málið hafa komið fram rökstuddar athugasemdir, m.a. frá ríkisskattstjóraembættinu, ASÍ o.fl. sem leggjast gegn því að málið verði afgreitt nú með þeim hætti sem fyrir liggur. Með tilvísun í þessar athugasemdir m.a. mun þingflokkur Framsóknarflokksins sitja hjá við atkvæðagreiðsluna.

Virðulegi forseti. Í þessu frumvarpi ríkisstjórnarinnar er verið að leggja til að þeir sem hagnast af því að kaupa og selja hlutabréf og önnur verðbréf séu meðhöndlaðir með allt öðrum hætti en aðrir sem standa í atvinnurekstri á Íslandi í dag. Meginreglan er sú að atvinnurekstur þarf að telja tekjur sínar fram til rekstursreiknings og skatts og greiða af þeim skatta og skyldur. Hér er verið að festa í sessi þá reglu að þeir sem hagnast af þessari tilteknu starfsemi, kaupum og sölu á hlutabréfum, þurfa ekki að borga skatta. Þessi starfsemi er ekki lítil í íslensku efnahagslífi. Hagnaður af henni, söluhagnaður á árinu 2006 einu, nam 336 milljörðum kr. Það er sá hagnaður sem á að borga skatt af fyrir næstu áramót, taka ákvörðun um meðhöndlun þess. Það eru um 60 milljarðar kr. sem þetta 

Virðulegi forseti. Hér er verið að breyta skattalögum í takt við raunveruleikann. Það er þannig í dag að skattfrestunarheimildir leiða til þess að skattar eru ekki greiddir. Ekki verður því um neina breytingu að ræða hvað þetta varðar nema hvað efnahagsreikningur fyrirtækja endurspeglar raunveruleikann, ekkert annað. Það kemur kannski ekki á óvart að stjórnarandstaðan sé andvíg raunveruleikanum. Í annan stað verður að segja, vegna þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram, að markaðirnir hafa heldur betur endurmetið skattskuldbindingarnar sem hér um ræðir, ætli þær hafi ekki fallið um 60–70%. Það er athyglisvert í þessari umræðu hvernig stjórnarandstaðan hefur reynt að varpa ryki í augu almennings í þessu máli. Hér er einfaldlega verið að samræma lög raunveruleikanum og þannig eiga lög að vera, virðulegi forseti.

Herra forseti. Til viðbótar þeim einstaka rausnarskap sem ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar ætlar með þessu máli að sýna gróðafyrirtækjum, að klæðskerasauma sérstök skattafríðindi fyrir þá sem hafa hagnað af sölu hlutabréfa, er í frumvarpinu ákvæði sem ég get með engu móti sætt mig við. Í frumvarpinu á með lögum að færa störf af landsbyggðinni til Reykjavíkur. Færa á með lögum störf úr skattumdæmum landsbyggðarinnar til Reykjavíkur. Það er til mikillar skammar fyrir þá hv. þingmenn - sem héðan úr þessum ræðustól og örugglega á fundum, ekki síst þegar þeir eru komnir út í kjördæmi sín, fara mikinn í því að þeir vilji efla landsbyggðina og færa þangað störf og umsvif - að standa að máli af þessu tagi þó að það vegi ekki mjög þungt. En prinsippið sem með þessu er ákveðið hér og afgreitt, að flytja með lögum störf í þessa átt, það er með miklum endemum í ljósi 

Virðulegi forseti. Ég stend að umræddu nefndaráliti meiri hluta efnahags- og skattanefndar með fyrirvara. Fyrirvari minn lýtur fyrst og fremst að afturvirkninni sem hér hefur verið fjallað um. Hins vegar má leiða að því líkur að þær breytingar sem verða á efnahagsreikningi fyrirtækjanna geti hugsanlega valdið því að umræddar tekjur muni berast í ríkissjóð. Ég lýsti því í löngum ræðum síðasta fimmtudagskvöld, virðulegur forseti, að lögin sem hér er verið að samþykkja eru mun betri en núgildandi lög og munu endurspegla það umhverfi sem við erum hluti af í alþjóðlegu tilliti. Ég mun því greiða atkvæði með umræddri löggjöf þrátt fyrir fyrirvara minn sem kom fram í ræðum mínum og í nefndarálitinu.

Virðulegi forseti. Ég flyt þessa breytingartillögu ásamt tveimur hv. þingmönnum Vinstri grænna. Hún breytir frumvarpinu á þann veg að eftir að tillagan nær fram að ganga munu allar þær tekjur sem um ræðir verða skattskyldar og af þeim greiddur skattur. Hér hefur verið haldið fram af hæstv. fjármálaráðherra og reyndar fleirum að veruleikinn sé sá að þrátt fyrir ákvæði laganna sé enginn skattur greiddur þannig að þessir ágætu þingmenn geta óhræddir stutt þessa tillögu, virðulegi forseti.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið verður þessi skattur aldrei greiddur, það er raunveruleikinn. Sú tillaga sem við ræðum hér gerir ráð fyrir að hann verði samt greiddur. Þetta er sem sagt afturvirkt og íþyngjandi og ég greiði atkvæði gegn því.

Herra forseti. Sagt er: Betri er fugl í hendi en tveir í skógi. Það á við um þetta að þær gífurlegu hagnaðartölur sem menn eru að tala um eru í skógi, fljúgandi þar um og lenda aldrei í ríkissjóði. Hér er því verið að horfast í augu við raunveruleikann og stíga það skref að segja að þetta sé skattfrjálst eins og það hefur í reynd verið - eins og reyndar gildir líka um íbúðarhúsnæði einstaklinga, hagnaður af sölu íbúðarhúsnæðis er líka skattfrjáls þannig að þetta er ekkert stílbrot umfram það, þetta hefur verið í gildi í fjölda ára hér á Íslandi. Við erum að gefa atvinnulífinu það merki að ríkisstjórnin eða stjórnarflokkarnir standi með því. Það er mjög mikilvægt að þjóðin hafi gott og heilbrigt atvinnulíf sem getur borgað há laun, sem getur borgað háa skatta og starfsmennirnir borga háa skatta inn í ríkissjóð, þannig að það standi undir góðu og skilvirku - 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um sjúkratryggingar. Tildrög frumvarpsins má rekja til stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar frá því í maí 2007. Þar kemur fram að veita skuli heilbrigðisþjónustu á heimsmælikvarða hér á landi. Til þess að það sé unnt á að kostnaðargreina heilbrigðisþjónustuna og taka upp blandaða fjármögnun á heilbrigðisstofnunum þar sem fjármagn fylgi sjúklingum. Þannig fái heilbrigðisstofnanir fjármagn í samræmi við þörf og fjölda verka. Skapað verði svigrúm til fjölbreytilegri rekstrarforma í heilbrigðisþjónustu, m.a. með útboðum og þjónustusamningum, en jafnframt tryggt að allir hafi að henni jafnan aðgang, óháð efnahag. Við myndun núverandi ríkisstjórnar var enn fremur samþykkt að vinna að einföldun og nútímavæðingu stjórnsýslunnar, aukinni notkun á upplýsingatækni til að bæta opinbera þjónustu, auka skilvirkni og einfalda samskipti milli almennings og stjórnvalda. Stefnan er að gera ríkisrekstur markvissari. Með þetta að leiðarljósi ákvað ríkisstjórnin að breyta verkaskiptingu ráðuneyta með það fyrir augum að skipa skyldum málaflokkum undir eina stjórn. Í þessu skyni var lögum um Stjórnarráð Íslands breytt á síðasta löggjafarþingi með lögum nr. 109/2007. Einnig voru samþykkt lög nr. 160/2007, um breytingu á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð, lögum um sjúklingatryggingu, lögum um heilbrigðisþjónustu, lögum um málefni aldraðra og lögum um eftirlaun til aldraðra. Með þeim var verkaskiptingu heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins og félagsmálaráðuneytisins breytt og fluttist hluti af verkefnum Tryggingastofnunar ríkisins, þ.e. lífeyristryggingar almannatrygginga og félagsleg aðstoð ríkisins, auk málefna aldraðra, að undanskilinni heilbrigðisþjónustu við aldraða, frá heilbrigðisráðuneyti yfir til félagsmálaráðuneytisins. Var nöfnum ráðuneytanna breytt til samræmis við tilflutning verkefna. Frumvarp það sem hér er mælt fyrir kemur í beinu framhaldi af lögum nr. 160/2007 en þar var lagður grunnur að heildarskipulagi fjármögnunar og stýringar innan heilbrigðiskerfisins með því að samþykkt var að starfrækja sérstaka stofnun undir yfirstjórn heilbrigðisráðherra sem m.a. hefði það hlutverk, eins og segir í 18. gr. laganna, að annast kaup, greiðslur og samninga um heilbrigðisþjónustu. Frumvarpið er að stofni til byggt á ákvæðum laga nr. 100/2007, um almannatryggingar, og laga nr. 40/2007, um heilbrigðisþjónustu. Uppistaða frumvarpsins er annars vegar kafli um sjúkratryggingar, þ.e. V. kafli, úr lögum um almannatryggingar, sem hér stendur efnislega óbreyttur að mestu en í talsvert öðru formi, og hins vegar IV. kafli úr lögum um heilbrigðisþjónustu sem fjallar um samninga um heilbrigðisþjónustu. Hér eru með öðrum orðum þau nýmæli að gert er ráð fyrir að þessum lagaákvæðum sé steypt saman í einn lagabálk þar sem annars vegar er að finna þau ákvæði sem lúta að réttindum einstaklinga til bóta eða heilbrigðisþjónustu, og hins vegar lagaákvæði sem lúta að aðferðum og aðgerðum við öflun og gerð samninga um endurgjald fyrir heilbrigðisþjónustu til að mæta þörfum sjúkratryggðra. Með því að mæla fyrir um réttindi sjúkratryggðra og samninga um veitta heilbrigðisþjónustu er verið að tryggja að það markmið náist að samningar um kaup og greiðslur fyrir heilbrigðisþjónustu miðist við þarfir og réttindi sjúkratryggðra og snúist um það hvernig tryggja megi þjónustuna við þá með öruggum og hagkvæmum hætti. Gert er ráð fyrir að framkvæmd laganna muni að mestu hvíla á sjúkratryggingastofnun, sérstakri stjórnsýslustofnun sem mun starfa undir yfirstjórn heilbrigðisráðherra. Sjúkratryggingastofnun mun því í umboði ráðherra bera annars vegar ábyrgð á framkvæmd sjúkratrygginga gagnvart einstaklingum og hins vegar fara með það hlutverk að semja við heilbrigðisstofnanir, sveitarfélög, sjálfseignarstofnanir, fyrirtæki og einstaklinga um veitingu heilbrigðisþjónustu og endurgjald fyrir veitta þjónustu til handa sjúkratryggðum einstaklingum í samræmi við stefnumörkun ráðherra. Lög um heilbrigðisþjónustu fjalla annars vegar um skipulag heilbrigðisþjónustu og markmið, skipulag og hlutverk stofnana ríkisins sem veita heilbrigðisþjónustu og hins vegar um ábyrgð og valdheimildir ráðherra og hlutverk hans og ráðuneytisins gagnvart þessum þjónustustofnunum ríkisins. Með frumvarpi því sem hér er mælt fyrir er verið að styrkja þau stjórntæki sem heilbrigðisráðherra hefur yfir að ráða samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu til að ná fram stefnu og markmiðum í heilbrigðisþjónustu. Enn fremur fjallar frumvarpið um hvernig umboði hans til þeirra hluta skuli fyrir komið innan heilbrigðiskerfisins. Frumvarpið gerir ráð fyrir að gerðir verði samningar við alla þjónustuaðila innan heilbrigðiskerfisins þar sem nánar er samið um endurgjald fyrir tiltekna þjónustu, magn hennar og gæði. Frumvarpið gerir ráð fyrir að undir öllum kringumstæðum skuli ákvörðun um gerð samninga fyrst og fremst byggð á hlutlægum og málefnalegum forsendum þar sem tekið er tillit til ákvæða laga nr. 40/2007, um heilbrigðisþjónustu, og faglegra sjónarmiða, svo sem hæfni, gæða, rekstrar- og þjóðhagslegrar hagkvæmni, kostnaðar, öryggissjónarmiða, viðhalds nauðsynlegrar þekkingar og jafnræðis. Með sérstakri skírskotun til laga nr. 41/2007, um landlækni, gerir frumvarpið ráð fyrir öflugu og vel skipulögðu eftirliti með gæðum og öryggi þjónustunnar sem og öflugu innra og ytra eftirliti með þeim samningum sem stofnunin stendur að. Virðulegi forseti. Tilgangurinn með frumvarpi því sem hér er mælt fyrir er í fyrsta lagi að mæla fyrir með skýrum hætti um réttindi einstaklinga á Íslandi til að njóta sjúkratrygginga og þar með til heilbrigðisþjónustu sem greiðist úr ríkissjóði. Í öðru lagi er tilgangur frumvarpsins að kveða á um hvernig staðið skuli að samningum, kaupum og greiðslum hins opinbera fyrir heilbrigðisþjónustu. Stefnt er að því að ná markmiði ríkisstjórnarinnar um blandaða fjármögnun, þ.e. að auk fastra greiðslna til stofnana skuli fjármagn fylgja sjúklingum og að greiðslur ríkisins til veitenda heilbrigðisþjónustu séu þannig tengdar við þörf og fjölda verka. Markmið með frumvarpinu er að tryggja sjúkratryggðum aðgang að fullkomnustu heilbrigðisþjónustu og aðstoð sem á hverjum tíma eru tök á að veita og að allir sjúkratryggðir njóti umsaminnar þjónustu, óháð efnahag. Þá er það markmið frumvarpsins að tryggja hámarksgæði í heilbrigðisþjónustu eftir því sem frekast er unnt á hverjum tíma, í samræmi við lög um heilbrigðisþjónustu, lög um réttindi sjúklinga og önnur lög eftir því sem við á, en jafnframt stuðla að rekstrarlegri og þjóðhagslegri hagkvæmni þjónustunnar til lengri og skemmri tíma. Gert er ráð fyrir því að þessum markmiðum megi ná með því að styrkja hlutverk ríkisins sem kaupanda heilbrigðisþjónustu og að það verði gert með því að kostnaðargreina þjónustuna, ásamt því að byggja upp meiri þekkingu og beita faglegum aðferðum sem sérstaklega miðast við samningagerð um kaup á heilbrigðisþjónustu og stjórnun slíkra samninga. Virðulegi forseti. Ég mun nú fara lauslega yfir helstu þætti frumvarpsins. 1. Eins og áður sagði er sjúkratryggingakafli laga nr. 100/2007, um almannatryggingar, fluttur í frumvarpið og ákvæðin sett upp með öðrum hætti. Kveðið er skýrar á um markmið með sjúkratryggingum, gildissvið laga um sjúkratryggingar er afmarkað og helstu hugtök skilgreind, sbr. I. kafla frumvarpsins. 2. Kveðið er á um nýja sjúkratryggingastofnun, hlutverk hennar, stjórn og forstjóra, sbr. II. kafla. Hlutverk stjórnar og forstjóra eru sambærileg hlutverki stjórnar og forstjóra Tryggingastofnunar ríkisins. 3. Sjúkratryggingar eru skilgreindar með ítarlegri hætti en í lögum um almannatryggingar. Sjúkratryggingar taka til heilbrigðisþjónustu og annarrar aðstoðar sem ákveðið hefur verið með lögunum, reglugerðum eða samningum að veita á kostnað ríkisins eða með greiðsluþátttöku ríkisins. Jafnframt taka sjúkratryggingar til bóta samkvæmt lögunum sem greiddar eru í peningum. Sjúkratryggðir eiga rétt til aðstoðar svo sem nánar er mælt fyrir um í lögunum. 4. Ákvæði um hverjir eru sjúkratryggðir eru skýrari og ítarlegri en í lögum um almannatryggingar, t.d. er tekið mið af ákvæðum EES-samningsins um almannatryggingar, sbr. III. kafla A. 5. Ákvæði um réttindi sjúkratryggðra eru efnislega óbreytt en hafa verið sett upp með öðrum hætti og orðalag gert skýrara, sbr. III. kafla B–D. 6. Gert er ráð fyrir að ákvæði um styrk til að kaupa bifreið verði flutt úr sjúkratryggingum í lög nr. 99/2007, um félagslega aðstoð, og heyri þar með undir félags- og tryggingamálaráðherra, sbr. 3. tölul. 58. gr. Ekki er um efnislega breytingu á réttindum einstaklinga að ræða. 7. Gjaldtökuákvæði eru sett í eina grein í frumvarpinu og eru efnislega óbreytt. Vegna ábendinga fjármálaráðuneytisins voru ákvæðin gerð ítarlegri en ekki er verið að breyta gjaldtöku af sjúkratryggðum. 8. Gert er ráð fyrir að heimilt sé að kæra ágreining um bætur til úrskurðarnefndar almannatrygginga með sama hætti og er heimilt samkvæmt lögum um almannatryggingar. 9. Sérstakur kafli, IV. kafli, fjallar um samninga um heilbrigðisþjónustu og hlutverk sjúkratryggingastofnunarinnar að því er varðar samningagerð. Ákvæði og samningaheimildir heilbrigðisráðherra eru flutt úr lögum nr. 40/2007, um heilbrigðisþjónustu, og jafnframt eru ítarlegri ákvæði um endurgjald fyrir heilbrigðisþjónustu, gagnreynda þekkingu, gæði og eftirlit, upplýsingaskyldu, vanefndir og aðgerðir vegna vanefnda og hvernig skuli fara með ágreining. 10. Gert er ráð fyrir að lögin öðlist gildi 1. september 2008 en eigi síðar en 1. júlí 2009 taki sjúkratryggingastofnunin við samningsgerð sem nú er í höndum heilbrigðisráðuneytisins. Þá er gert ráð fyrir að stofnunin taki við samningsgerð við heilbrigðisstofnanir í eigu ríkisins og samningsgerð við sveitarfélög og aðra er reka hjúkrunarheimili eigi síðar en 1. janúar 2010. 11. Gert er ráð fyrir að ákvæði um mat sjúkratryggðra á þörf fyrir heilbrigðisþjónustu í hjúkrunarrýmum verði sett í lög um heilbrigðisþjónustu, sbr. 4. tölul. 59. gr. Ákvæðin eru nú í lögum nr. 125/1999, um málefni aldraðra. 12. Gert er ráð fyrir að sjúkratryggingastofnunin taki við hlutverki Tryggingastofnunar ríkisins 1. september 2008 að því er varðar framkvæmd laga nr. 111/2000, um sjúklingatryggingu, sbr. 61. gr. 13. Gert er ráð fyrir að starfsmönnum Tryggingastofnunar ríkisins sem hafa starfað við sjúkratryggingar almannatrygginga og/eða sjúklingatryggingu og eru í starfi við gildistöku laganna skuli boðið starf hjá sjúkratryggingastofnuninni, sbr. ákvæði til bráðabirgða I. Hið sama gildir um þá starfsmenn heilbrigðisráðuneytis, heilsugæslunnar og Landspítala sem sinnt hafa samningsgerð og öðrum verkefnum er munu falla undir verksvið stofnunarinnar. 14. Gert er ráð fyrir að forstjóri sjúkratryggingastofnunarinnar hafi heimild til að undirbúa gildistöku laganna, þar með talið að bjóða tilteknum starfsmönnum Tryggingastofnunar ríkisins, heilbrigðisráðuneytis og Landspítala starf hjá stofnuninni frá 1. september 2008, sbr. ákvæði til bráðabirgða II. 15. Gert er ráð fyrir að sjúkratryggingastofnunin taki við eignum, réttindum og skyldum Tryggingastofnunar ríkisins að því er varðar framkvæmd sjúkratrygginga, sbr. ákvæði til bráðabirgða III. 16. Gert er ráð fyrir að ráðherra ákveði daggjöld vegna heilbrigðisþjónustu í hjúkrunarrýmum sjúkrahúsa, öldrunarstofnana og hjúkrunarheimila sem ekki eru á föstum fjárlögum þar til sjúkratryggingastofnunin tekur við því hlutverki að semja um heilbrigðisþjónustu í síðasta lagi 1. janúar 2010, sbr. ákvæði til bráðabirgða IV. Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að vekja sérstaka athygli á því að sá kafli frumvarpsins sem fjallar um samninga um heilbrigðisþjónustu er að stofni til IV. kafli laga nr. 40/2007, um heilbrigðisþjónustu, sem samþykkt voru á Alþingi hinn 17. mars 2007 með 48 greiddum atkvæðum þingmanna úr öllum flokkum, 14 þingmenn voru fjarverandi en einn sat hjá. Ég vil enn fremur leyfa mér að vekja athygli þingheims á því að Jónínunefndin svokallaða skilaði skýrslu í febrúar 2006 með yfirskriftinni „Hver geri hvað í heilbrigðisþjónustunni“ með áliti nefndar þáverandi heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra um endurskilgreiningu verksviða innan heilbrigðisþjónustunnar. Í skýrslunni segir m.a., með leyfi forseta: „Rannsóknir sýna að samningsbundin kaup á heilbrigðisþjónustu, í stað fastrar fjármögnunar, er líklegasta aðferðin til að bæta árangur og er þá jafnframt nauðsynlegt að aðgreina hlutverk kaupanda og seljenda/veitenda heilbrigðisþjónustunnar“. Leggur nefndin þar til að hlutverk kaupanda heilbrigðisþjónustu verði skilið frá hlutverki veitenda/seljenda heilbrigðisþjónustu. Í nefnd þessari áttu sæti alþingismenn, forustumenn stærstu sjúkrahúsa og faghópa innan heilbrigðisþjónustunnar og fulltrúar Háskóla Íslands. Ég tel rétt að geta þess að í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks árið 1999 kemur fram, með leyfi forseta: „Skilja þarf á milli hlutverks ríkisins sem kaupanda þjónustu annars vegar og veitanda hennar hins vegar í því skyni að auka ráðdeild.“ Ekkert varð hins vegar úr framkvæmd á því kjörtímabili. Af þessu má ljóst vera að þessi hugmynd er ekki ný í sjálfu sér, en í þessu frumvarpi hefur hugmyndin hins vegar fengið faglega og lagalega útfærslu í þeirri stefnumótunarvinnu sem tók við innan heilbrigðisráðuneytisins í kjölfar stefnuyfirlýsingar núverandi ríkisstjórnar. Virðulegi forseti. Verði þetta frumvarp að lögum er lagður grunnur að því að styrkja hlutverk ríkisins sem kaupanda heilbrigðisþjónustu og þar með þeirri kerfisbreytingu sem felur í sér aðskilnað milli kaupanda og seljenda. Hér á Íslandi er verið að koma slíku fyrirkomulagi á til að skapa kringumstæður innan kerfisins sem í fyrsta lagi gera kerfið gegnsærra og í öðru lagi jafna þekkingarlega stöðu kaupanda og seljenda með sameiginlegri kostnaðar- og gæðavitund beggja aðila. Þannig er knúið á um betri skilgreiningar á því hver er að gera hvað fyrir hvern, og hvernig gæði þjónustunnar skuli skilgreind og verð hennar ákveðið. Gerðar eru kröfur um betri upplýsingar um þjónustuna sem veitt er hverju sinni, magn hennar, gæði og verð. Samningagerð um kaup og greiðslur fyrir þjónustuna er lykillinn að kostnaðargreiningu þjónustunnar. Samningar eru þau stjórntæki sem munu gera stjórnvöldum kleift að beita mismunandi greiðsluformum, láta fjármagn fylgja sjúklingum og kalla fram fjölbreytilegri rekstrarform í heilbrigðisþjónustu. Þá er alveg ljóst af þessu frumvarpi að þeir ólíku verkþættir sem felast í því að greina og meta þörf fyrir heilbrigðisþjónustu, afla og semja um endurgjald fyrir þjónustuna, og skipuleggja og annast veitingu þjónustunnar, verða betur skilgreindir og þar með langtum gegnsærri en nú er raunin. Virðulegi forseti. Ef einhver vill kenna þetta við „væðingu“ af einhverju tagi þá á hugtakið „samningavæðing“ þjónustunnar hér ef til vill best við. Frumvarpið boðar stórlega aukið gegnsæi upplýsinga hjá þeim aðilum heilbrigðisþjónustunnar sem semja um kaup og endurgjald, þeim sem veita þjónustuna, þeim sem nota þjónustuna og þeim sem fara með framkvæmd eftirlits. Því er svo sannarlega hægt að segja að hér sé á ferðinni stórt skref í átt til nútímavæðingar í opinberri þjónustu. Í frumvarpinu er mælt fyrir um starfsemi sjúkratryggingastofnunar þar sem byggja á upp þekkingu og heildarsýn á það gangverk heilbrigðiskerfisins sem snýr að réttindum sjúkratryggðra og samningum um kaup og endurgjald fyrir heilbrigðisþjónustu. Ég er þess fullviss að verði þetta frumvarp að lögum mun það vera skref í átt til þess að gera heilbrigðisráðherra og ríkisstjórn kleift að ná því markmiði að á Íslandi verði veitt besta mögulega heilbrigðisþjónusta með hagkvæmni og jöfnuð að leiðarljósi, og að kynslóðir framtíðarinnar eigi þar með betri möguleika á að njóta sömu gæða og við njótum í dag. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér því að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. heilbrigðisnefndar og til 2. umr.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra vísaði hér til lagabreytinga um heilbrigðisþjónustu og að allir þingmenn hefðu greitt þeim lagabreytingum atkvæði. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gerðum það. Við gerðum það líka með breytingartillögum og sátum hjá við ákveðnar greinar og gerðum grein fyrir okkar afstöðu í því stutta ferli sem það frumvarp fékk hér á þinginu. Við gagnrýndum það mjög að lög um heilbrigðisþjónustu skyldu ekki hafa fengið betri og faglegri umfjöllun og unnin betur hér á þinginu. Það sama gerum við varðandi þetta frumvarp. Þótt í ákvæði til bráðabirgða í lögum um heilbrigðisþjónustuna sé getið um þessa stofnun, og þar af leiðandi hafi verið vitað að þessar skipulagsbreytingar stæðu fyrir dyrum, þá hefur eftir sem áður komið í ljós að aðvaranir okkar við gildistöku laga um heilbrigðisþjónustuna, þ.e. að skiptingu á milli Tryggingastofnunar og sjúkratrygginga var ætlaður allt of skammur tími, voru á rökum reistar. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra um það hvort hann telji raunhæft að fylgja málinu eftir. Telur hann lýðræðislegt að mál af þessari stærðargráðu, skipulagsbreytingar af þessari gerð, séu afgreidd með þeim hraða hér inni á þinginu sem hann gerir ráð fyrir? Ég vil líka spyrjast fyrir um reglugerðir og hugmyndir um útfærslu. Eru þetta ekki mál af þeim toga að þingmenn verði að sjá meira á spilin til 

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Þuríði Backman að þingmenn Vinstri grænna studdu frumvarp um heilbrigðislögin og sömuleiðis var fulltrúi þeirra í nefndinni sem samdi og kom með tillögu um lögin á sínum tíma. Það er mikilvægt að ljóst sé að hér er fyrst og fremst um praktíska útfærslu að ræða þegar kemur að kaupum á heilbrigðisþjónustu á því sem samþykkt var í þeim lögum. Þetta er fyrst og fremst praktísk útfærsla. Eins og þingmenn vita var það samþykkt að ráðherra hefði vald til þess að kaupa þjónustu eins og gert er ráð fyrir í þessum lögum. Honum var veitt heimild til þess að láta nefnd fjalla um það og koma því í framkvæmd sem hefur verið gert og samninganefnd heilbrigðisráðherra hefur gert það fram til þessa. Það sem hér er hins vegar um að ræða er að menn eru að reyna að þétta það þannig að þeir sem sinna þessu hafi eins mikla og góða faglega þekkingu og mögulegt er. Þá tökum við undir þau fjölmörgu sjónarmið sem hafa komið fram, bæði þeirra sem fjalla um þetta innan lands og sömuleiðis þeirra erlendu aðila sem skoða þetta. Verið er að að styrkja hið svonefnda kaupendahlutverk þjónustunnar, þ.e. að sá sem kaupir þjónustuna sé styrktur faglega til þess að takast á við það verkefni. Það er eitthvað sem ég held að mjög erfitt sé að vera á móti. Þetta er í rauninni það sem við erum að fjalla um hér og er ekki um meiri efnislegar breytingar að ræða. Þá er ekkert því til fyrirstöðu að þessi öflugu þingmenn sem hér eru afgreiði þetta mál. Ég veit að þeir gera það ef þeir leggja sig fram við það og þeir hafa nú afgreitt miklu stærri mál á skemmri tíma en þetta.

Hraði á afgreiðslu mála er oft og tíðum Alþingi ekki til sóma. Hvað varðar viðkvæman málaflokk eins og þennan þá tel ég að það eigi að hafa þá með í ráðum sem málið snertir og sinna því hlutverki að undirbúa lagafrumvarp eða lög eins og mönnum sæmir. Þar sem við þurfum að leggja saman þetta frumvarp og lög um heilbrigðisþjónustu þá er hæstv. ráðherra heilbrigðismála gefið mikið vald í lögum um heilbrigðisþjónustu með setningu reglugerða á hinum ýmsu sviðum. Í raun og veru er þetta svo opið að erfitt er að sjá fyrir hvernig þjónustan getur þróast. Með yfirlýsingu og samstarfssamningi ríkisstjórnarflokkanna á að leita hér í fjölbreyttari þjónustu, heitir það. Það á að leita í meiri einkarekstur. Það á að breyta því umhverfi sem við höfum í dag. Það á að brjóta upp rekstur Landspítalans. Verið er að vinna að breytingum á greiðsluþátttöku sjúklinga í lyfjakostnaði til að byrja með og síðan á að yfirfæra það yfir á heilbrigðisþjónustu. Þetta er allt fyrirhugað í nánustu framtíð og er eitthvað sem verið er að vinna að en við hér á hv. Alþingi höfum ekki aðgang að. Við fáum ekki að sjá á spilin hjá hæstv. ráðherra eða ríkisstjórn, þ.e. hvernig vinna á að þessu. Ég tel að við þurfum að líta til hinna Norðurlandanna þegar mál af þessu tagi eru unnin. Þar liggja hugmyndir að reglugerðarbreytingum fyrir samhliða svo maður getur lesið út úr textanum um það sem býr að baki. Textinn er eitt 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður verður náttúrlega að fara rétt með það sem er í þessu frumvarpi. Hér er ekkert verið að tala um breytt hlutverk Landspítalans. Ég hvet menn til þess að skoða lögin sem þeir hafa sjálfir samþykkt. 
             Virðulegi forseti. Það er lykilatriði að menn geri það því að hér samþykktu menn lög, allir úr öllum flokkum, um heilbrigðisþjónustu fyrir rétt um ári síðan. Þar hljóta menn að skoða VII. kafla þeirra laga og fara yfir hvað þeir samþykktu þá. Og ef það er svo að menn eru ósáttir við þann kafla laganna þá hefðu þeir átt að nota tækifærið til þess að greiða þá ekki atkvæði með þeim. Það er það sem var gert og var algjör samstaða um það á þingi og var ástæða til. Þetta sem hér er verið að ræða  Ég ætla mönnum ekki annað, virðulegi forseti, en að þeir hafi vitað hvað þeir voru gera því að það er mjög alvarlegt ef þeir gerðu það ekki. Það er nú ekki eins og þetta sé flókið. Það getur hver leikmaður sem les þennan kafla séð hvað þarna er á ferðinni og er alveg ljóst að menn vissu hvað þeir voru að gera þegar þeir sömdu þessi lög og samþykktu þau, sem fulltrúi vinstri grænna kom að, virðulegi forseti.

Herra forseti. Í hraðfluttri stuttri ræðu um þetta mikla frumvarp þar sem hæstv. ráðherra taldi upp í 16 liðum þær breytingar sem helstar væru í frumvarpinu, voru að hans mati aðeins örfáar þar sem um raunverulega breytingu var að ræða. Því sem gott er í íslenskri heilbrigðisþjónustu munum við þingmenn Vinstri grænna ekki amast við og að því verði ekki breytt með þessu frumvarpi. Við munum fagna því. Það sem við óttumst eru þær breytingar sem ráðherrann hefur boðað og þetta frumvarp sýnir okkur. Það er nöturlegt ef ekki á að vera hægt að kalla eftir eðlilegum umsögnum aðila og fá gesti á fund heilbrigðisnefndar til að fara yfir þetta stóra mál. Ég vil staldra við 45. gr. sem fjallar um eftirlit með gæðum í heilbrigðisþjónustunni vegna þess að í heilbrigðisnefnd er núna verið að skoða samning flaggskips einkavæðingar í heilbrigðisþjónustunni, samninginn við Sóltún, og ég spyr hæstv. ráðherra hverju þau ákvæði sem þessu frumvarpi fylgja, hefðu breytt í þeim ágreiningi eða við úrlausn hans. Það er mjög mikilvægt að það komi fram því að það mál er með ólíkindum. Það vekur einnig athygli mína, sem ég vil spyrja hæstv. ráðherra um, að á bls. 30 í greinargerð er vakin athygli á því að eftirlit með gæðum í sölusamningum heilbrigðisþjónustu, sem þar er fjallað um, í þeim tveimur löndum sem vísað er til sé ekki á hendi þess aðila sem sér um kaupin, þ.e. á sölu stofnunarinnar. Í 45. gr. frumvarpsins er hins vegar gert ráð fyrir að svo verði hér á landi.

Virðulegi forseti. Ég er ekki viss um að það standist skoðun að hér sé um mikið frumvarp að ræða a.m.k. þegar talað er um efnislegar breytingar. Kannski hafa menn ekki tekið þá umræðu sem er nauðsynleg um heilbrigðisþjónustuna almennt og kannski hafa menn ekki áttað sig á því hvernig hún er uppbyggð núna og hvernig hún var uppbyggð eftir að lögin voru samþykkt. Ég skal ekki segja neitt um það. Þá er ég ekki að vísa í neina ákveðna einstaklinga en hins vegar er mjög gott fyrir okkur að taka þessa umræðu því að ég held að hún sé mjög upplýsandi í alla staði. Það er ágætt að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir tók einmitt þennan þátt um eftirlitið, því að ég held að við séum sammála um mikilvægi þess að skerpa á því, ég held að það sé mjög mikilvægt. Það sem verið er að leggja upp með hér, ekki það að menn geti ekki alveg gert það samkvæmt núgildandi lögum, er að reyna að vinna það eins praktískt og hægt er að auka gegnsæið í heilbrigðisþjónustunni og þá skiptir engu máli hver er veitandi þjónustunnar. Ég held að við séum sammála um að við viljum hafa gegnsæið eins mikið og mögulegt er og að þetta liggi allt saman hreint og klárt fyrir, þannig að þegar um er að ræða samninga um heilbrigðisþjónustu séu eins fáir núningspunktar og mögulegt er. Það er sú vegferð sem menn eru að leggja upp með og enn frekar en gert hefur verið áður. Þá kemur einmitt að þessum eftirlitsþáttum. Það liggur fyrir að Ríkisendurskoðun mun eðli málsins samkvæmt vera eftirlitsaðili yfir öllu. Síðan er landlæknir sérstakur faglegur eftirlitsaðili. Hins vegar er alveg ljóst að sá sem kaupir þjónustuna, og þannig hefur það verið, verður að hafa eitthvert eftirlit með því að hún sé veitt. Hér er verið að skerpa línurnar og sérstaklega með áherslu á eftirlitsþáttinn, sem ég þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir að koma inn á, sem er mjög mikilvægt að sé góður.

Herra forseti. Ég vil fyrst segja við hæstv. ráðherra að það er algerlega óþarft að tala niður til þingmanna með þeim hætti sem hæstv. ráðherra leyfði sér að gera ítrekað, bæði í fyrstu ræðu sinni og í andsvörum. Það er alger óþarfi, hæstv. ráðherra, ekki síst þegar litið er til þess að hæstv. ráðherra gerir ekki minnstu tilraun til að svara þeim spurningum sem fyrir hann voru lagðar. Þær voru mjög skýrar. Ég spurði: Hvað er það í þessu frumvarpi sem gæti breytt meðferð þess ágreinings sem uppi er varðandi Sóltúnsmálið núna, þetta flaggskip einkavæðingar í heilbrigðisþjónustu, sem er strand og er greinilega búið að vera strand með fullri vitneskju ráðuneytisins frá því 2003? Ég tel mjög brýnt áður en lengra er gengið á einkavæðingarbrautinni í heilbrigðisþjónustunni að beðið verði eftir því hverjar lyktir þess máls verða. Ég spurði sérstaklega að því, af því að vísað er svona sterkt bæði til Svíþjóðar og Bretlands þar sem eftirlitskerfið með sölusamningum sem þessum er óháð þeim sem kaupir þjónustuna, af hverju svo væri þá ekki í þessu frumvarpi. Við þessu fékk ég engin svör, herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að að mínu viti er ekkert í þessu frumvarpi sem hefði breytt þeirri asnalegu og erfiðu stöðu sem ríkið er í gagnvart Sóltúni komi slíkur ágreiningur upp. Ég er ekki að dæma þjónustu þeirrar stofnunar en ég hefði viljað sjá þegar farið er í mál af þessu tagi að það yrðu skýr ákvæði til að mynda um tímalengd samninga. Um það m.a. þarf að taka sérstaka ákvörðun hér, 

Virðulegi forseti. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni að það er ekki gott að neinn tali niður til annars aðila og ef ég hef gert það bið ég afsökunar á því. Ég taldi mig ekki hafa gert það og það er ekkert sem bætir umræðuna eða bætir í ef menn gera það með þeim hætti og það var ekki ætlun mín. Varðandi eftirlitsþáttinn þá er landlæknir faglegur eftirlitsaðili og hann er óháður aðili og sömuleiðis Ríkisendurskoðun sem hefur eftirlit með öllum þessum þáttum og hægt er að beina athugasemdum til eins og við þekkjum. Hins vegar liggur alveg fyrir að sá aðili, og sú umræða hefur verið tekin, eins og ráðuneytið er núna - það eru í rauninni þrír aðilar með þetta, þ.e. kaupendahlutverkið, það er samninganefnd heilbrigðisráðherra, það er hluti af heilbrigðisráðuneytinu og þar með sjúkratryggingar - sem borgar fyrir þjónustuna verður að hafa einhvers konar eftirlitsþátt. Það eru allir sammála um það. Hann verður að fylgjast með því að það sem greitt er fyrir og samið hefur verið um gangi eftir. Ég er ekki viss um að það sé gott, virðulegi forseti, að taka hér upp einstök mál. Ýmis mál hafa komið upp í heilbrigðisþjónustunni sem eru miður og það er vont þegar menn takast á um það, ég held að það upplýsi ekki umræðuna að taka upp einstök mál í tengslum við það. Þeir sem tala um heilbrigðisþjónustuna á Íslandi og eru ánægðir með hana tala líka um að einkareksturinn í heilbrigðisþjónustunni sé góður og hann er u.þ.b. 30% af þjónustunni. Þannig er það 

Hæstv. forseti. Fyrr á þessu ári var skipuð stjórn yfir þeirri stofnun sem við erum nú að ræða um og er ekki komin með lagagrundvöll. Hér segir, væntanlega byggt á yfirlýsingu frá heilbrigðisráðuneytinu í einhverjum vefmiðlinum, með leyfi forseta: „Guðlaugur Þór Þórðarson heilbrigðisráðherra hefur skipað fyrstu stjórn nýrrar sjúkratryggingastofnunar sem tekur að fullu til starfa í haust. Benedikt Jóhannesson framkvæmdastjóri verður formaður stjórnar sjúkratryggingastofnunar sem ætlað er að semja um og kaupa heilbrigðisþjónustu fyrir hönd heilbrigðisráðuneytisins. Stofnunin varð til með lögum sem tóku gildi um áramót.“ Það er alveg rétt. Sett voru lög sem heimiluðu hæstv. heilbrigðisráðherra að ráða stjórnina og að hún fengi heimild til að ráða framkvæmdastjóra, ef ég man rétt. Það var lagagrundvöllurinn sem við hér á Alþingi gagnrýndum. Hvers vegna? Vegna þess að við vildum fá hingað inn á borð frumvarp frá ríkisstjórninni um þessa stofnun þar sem við gætum tekist á um, eða orðið sammála um eftir atvikum, hvernig við vildum haga þessum málum. Um þetta urðu talsverðar deilur hér í þinginu og ég hef grun um að í stjórnarliðinu hafi leynst margir sem voru okkur sammála um að þessi vinnubrögð væru ekki til fyrirmyndar. Hæstv. ráðherra, ef ég man rétt, sagði að Alþingi gæfist góður tími til að fara yfir þessi mál þegar frumvarp ríkisstjórnarinnar kæmi fram með vorinu, og nú er komið vor, 15. maí. Gert er ráð fyrir að ljúka þingi um næstu mánaðamót. Er hæstv. heilbrigðisráðherra, fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, í alvöru að tala um að þingið afgreiði þennan lagabálk fyrir vorið? Er mönnum virkilega alvara að bjóða þinginu og landsmönnum upp á slík vinnubrögð? Okkur þótti mörgum heilbrigðisfrumvarpið, sem hæstv. ráðherra vísar til, og samþykkt var frá Alþingi í mars sl., of snöggsoðið. Við töldum æskilegt að það frumvarp fengi lengri tíma, en við urðum undan að láta og urðum reyndar fyrir miklum þrýstingi frá ýmsum aðilum sem töldu að í frumvarpinu væri það margt gott að við mættum ekki láta það sem illt væri tefja fyrir því. Þetta voru skilaboð sem við fengum víða að úr heilbrigðiskerfinu. Nú kemur hæstv. ráðherra með helstu röksemd sína, að því er virðist, fyrir því að við hljótum að geta afgreitt þetta mál hratt og vel, að á þessum tíma höfum við léð samþykki okkar frumvarpinu sem ég var að vísa til, og hann vísar sérstaklega í VII. kafla þess frumvarps þar sem umdeildustu atriðin af okkar hálfu er að finna. Hvernig skyldum við hafa greitt atkvæði þegar VII. kafli frumvarpsins kom til umfjöllunar? Þar er að finna greinar í heilbrigðislögum frá 23.–32. gr. Við greiðum t.d. atkvæði gegn lagaákvæði sem heimilar ráðherra að bjóða út rekstur heilbrigðisþjónustu og kaup á heilbrigðisþjónustu samkvæmt lögum þessum. Vinstri hreyfingin – grænt framboð var andvíg þessu. Hitt er rétt að við greiddum atkvæði með ákvæði til bráðabirgða sem er að finna í 39. gr. þar sem kveðið er á um að starfrækja skuli stofnun undir yfirstjórn heilbrigðisráðherra sem hafi m.a. það hlutverk að annast kaupgreiðslur og samninga um heilbrigðisþjónustu, greinin er aðeins ítarlegri. Hér höfðum við fengið ábendingar og hvatningu frá Öryrkjabandalaginu m.a. sem vildi koma á nýskipan í þessum málum í sérstakri stofnun og það var hugsun sem við vorum fylgjandi, en þetta voru okkar takmarkanir og okkar skilmálar og skilyrði. Ef hlustað er á það sem sagt var hér á þinginu, það sem menn skrifuðu í blöðum og sögðu í útvarpi og á opinberum vettvangi er mjög ósanngjarnt að væna okkur um að vera ekki sjálfum okkur samkvæm í þessu máli. Ekki er hægt að nota það sem röksemd við þessa umræðu. Mig langar, hæstv. forseti, af þessu tilefni, til að vitna orðrétt í atkvæðaskýringu sem ég gaf þegar þingið afgreiddi þessi lög. Ég sagði, með leyfi forseta: „Við greiðum atkvæði um mikinn lagabálk sem hefur verið lengi í vinnslu. Það er sitthvað gott í lögunum en við hefðum talið heppilegra að þau hefðu fengið enn meiri umfjöllun. Við tölum um lagasmíð, grundvöll sem á að gilda til langs tíma. Heilbrigðisþjónustuna á að skipuleggja á grundvelli velferðarsjónarmiða en ekki viðskipta. Frumvarpið byggir að verulegu leyti á viðskiptahugsun. Það fjallar um kaupendur og seljendur, það fjallar um kaup og sölu. Að mínu mati þarf að hugsa langt fram í tímann og máta löggjöf af þessu tagi í heimi þar sem viðskiptaöfl ásælast sífellt stærri hlut í velferðarþjónustunni og nýta sér lagalegar skilgreiningar oft frammi fyrir dómstólum. Hér skipta alþjóðlegir samningar og skuldbindingar máli. Ég vísa í þessu sambandi í átökin sem hafa átt sér stað um mótun og síðan skilgreiningar í þjónustutilskipun Evrópusambandsins og þá ekki síður í fyrstu ákvæði GATT-samninganna en þar er velferðarþjónustan undanskilin markaðsskuldbindingum nema þegar hún er skipulögð á viðskiptagrunni, jafnvel þótt hið opinbera greiði fyrir þjónustuna. Við þurfum að hafa það í huga að þetta umhverfi er allt saman á hreyfingu og við þurfum að gæta að okkur og hugleiða hvert við viljum fara, hvort við ætlum að ýta þjónustunni út á markaðstorgið.“ Heimur á hreyfingu, umhverfi sem tekur örum breytingum. Það hefur vissulega gerst hér í þessum sal, við erum komin með nýja ríkisstjórn. Við minnumst þess þegar formaður Sjálfstæðisflokksins fagnaði því sérstaklega að vera laus við Framsókn, sem var hemill á villtustu markaðsvæðingardrauma íhaldsins, og kominn með Samfylkinguna upp í til sín. Hæstv. forsætisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins talaði, ef ég man rétt, í mjög háttstemmdri ræðu í Valhöll í lok septembermánaðar.

Varst þú þar?

- Nei, blaðamaður Morgunblaðsins var þar og skrifaði ágæta grein um ræðu hæstv. forsætisráðherra, formanns Sjálfstæðisflokksins, sem talaði um hin miklu tækifæri sem nú væru að opnast. Það er hæstv. ráðherra heilbrigðismála, Guðlaugur Þór Þórðarson, sem talar fyrir þessu frumvarpi, sem menn bundu þar vonir sínar við, og nú er slagurinn hafinn. Heilar deildir eru boðnar út, nú síðast á Landakoti, og verið er að færa þessa þjónustu út á markaðstorgið. Okkur var kynnt ný lína, sölulína, hjá fyrirtæki sem búið hefur um sig í gömlu Heilsuverndarstöðinni og heitir nú Heilsuverndarstöðin ehf. og hún auglýsir 20% afslátt til gullkorthafa Kaupþings. Þetta eru þau nýju sjónarmið sem eru að ryðja sér til rúms. Þegar Sjálfstæðisflokkurinn talar um að ríkið, hið opinbera, eigi að greiða fyrir alla heilbrigðisþjónustu vil ég minna á tvennt: Í fyrsta lagi hefur ekki alltaf verið hamrað á þessum sjónarmiðum af hálfu þess flokks. Í bæklingi sem hæstv. núv. forsætisráðherra og þáv. fjármálaráðherra gaf út 1998 er talað um að með einkavæðingu og einkaframkvæmd eigi að stefna að því að notandinn greiði sem mest. Síðan hefur Sjálfstæðisflokkurinn horfið frá þessari stefnu, alla vega í orði, og talar nú um að skattborgarinn eigi að greiða en við eigum ekki að skipta okkur af því eða gera okkur rellu út af því hver framkvæmi. Hugsunin er þar rökrétt, hljómar ekki illa, að þingið og pólitíkin eigi að hafa það hlutverk að ákvarða hvað eigi að gera, hve miklir fjármunir eigi að renna til viðkomandi starfsemi - sjá um að eftirlit sé í góðu lagi en ekki endilega skipta sér af framkvæmdinni, sú er hugsunin. Þetta er sú hugsun sem hefur líka verið boðuð í Bretlandi þar sem menn hafa verið að rífa niður heilbrigðisþjónustuna sem var sett á laggirnar með einni löggjöf árið 1948 í kjölfar stríðsins. Smám saman hafa Bretar verið að fikra sig út á markaðstorgið, hverfa frá þeirri hugsun að veita þjónustu á grundvelli velferðar sem er bundin landsvæði og yfir í það að skilgreina hana upp á nýtt, setja hana í bókhaldsbúning. Hvert viðvik skuli bókhaldsfært og síðan inn á sölutorgið með hana, það er hugsunin. Í sjálfu sér hljómar þessi hugsun ekki illa, hún hljómar rökrétt og getur hljómað sannfærandi. Það hljómar t.d. ágætlega sannfærandi að einstaklingur geti valið að peningarnir fylgi honum og hann sé þá sjálfráður um hvert hann fer, hvert hann leitar, það er alveg rétt, þetta hljómar ekki illa. Reyndin hefur orðið sú í Bretlandi og þar sem menn hafa farið út á þessar brautir að þetta hefur leitt til aukinnar mismununar og að markaðshugsun er að víkja til hliðar hinni gömlu velferðarhugsjón. Ég tel mjög mikilvægt að fram fari mjög rækileg umræða um frumvarpið og um stefnuna í heilbrigðismálum. Það er mjög mikilvægt vegna þess að ekki einungis eru skoðanir skiptar, menn greinir á um skilgreiningar, menn greinir á um ýmsa þætti sem eru til umræðu í nefndum og starfshópum. Menn greinir t.d. á um það hvort fara eigi með heilbrigðisþjónustuna inn í auglýsingar. Varaformaður Samfylkingarinnar hefur flutt frumvarp þess efnis og ég hef spurt einn helsta gúrú Sjálfstæðisflokksins, talsmann flokksins í tryggingamálum, hv. þm. Pétur H. Blöndal, hvort hann telji eðlilegt að læknar geti auglýst viðskipti sín og berjist að hluta til á vettvangi auglýsinganna og markaðstorgsins og hann er því fylgjandi. Þetta er verkstjóri ríkisstjórnarinnar, annar tveggja verkstjóra, í nefnd sem fjallar um heilbrigðismálin og nýsköpun þar og endurskipulagningu. Það er þá fráhvarf frá þeirri hugsun sem ríkisstjórnin boðar um að ríkið eigi að borga allt og sjúklingurinn ekki neitt. Þurfum við ekki að ræða þetta betur? Ætlum við að láta bjóða okkur að lagt sé fram frumvarp sem er rökstutt með því að allur þingheimur hafi samþykkt undirstöður þess í mars sl., og ég hef rakið hvernig það var, og síðan eigi að afgreiða málið fyrir vorið? Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Ætlar ríkisstjórnin að temja sér að gera handarbakið að vinnuborði sínu í öllum málum? Við vorum að samþykkja lög, þingið, meiri hlutinn, fyrir nokkrum mínútum sem ganga gegn ábendingum ríkisskattstjóraembættisins og látnar liggja milli hluta félagspólitískar athugasemdir sem koma frá verkalýðshreyfingu. Hvert málið á fætur öðru er með þessum hætti. Ég beini því vinsamlegast til ríkisstjórnarinnar og hæstv. ráðherra að efnt verði til vandaðrar umræðu og horfið frá því að reyna að hraða þessu 

Virðulegi forseti. Í ræðu hv. þingmanns kom mat hans fram, hann telur að markaðshugsunin sé að víkja fyrir velferðarhugsun í heilbrigðismálum. Ég er alls ekki sammála því. Við erum einmitt að nýta þjónustuna, nýta fjármagnið, nýta starfsfólkið og nota markaðshugmyndir til að veita fólki tækifæri til að bæta þjónustu við almenning. Þær hugmyndir sem við erum að vinna með eru fyrst og fremst til þess gerðar að bæta þjónustuna, bæta nýtingu á fjármagni. Við erum þar að feta í fótspor annarra þjóða, m.a. Breta og Svía, eins og komið hefur fram, og flestra annarra Evrópuþjóða. Þær hafa farið frá föstu fjármagni til heilbrigðisþjónustu og meira yfir í samninga, samninga um heilbrigðisþjónustu burt séð frá rekstrarformi, enga fordóma um hverjir veita þjónustuna svo framarlega sem almenningur fær góða og víðfeðma þjónustu. Hv. þingmaður kvartar mikið undan því að þetta hafi lítið verið rætt. Hugmyndir um kaupendur og seljendur í heilbrigðisþjónustu hafa hins vegar verið til umræðu a.m.k. síðustu 10 til 15 árin, bæði hér á landi og erlendis. Í þeirri umræðu sem farið hefur fram á síðustu missirum hefur m.a. komið fram - þessi prinsippumræða hefur oft farið fram nú í vetur, bæði í tengslum við frumvarpið sem var til umræðu í haust og líka í utandagskrárumræðu og í hvert sinn sem heilbrigðismál hafa verið tekin upp hér á hinu háa Alþingi. Ekki er því um að ræða skort á umræðu en við gerum okkur hins vegar grein fyrir því að ágreiningur er um leiðirnar. Við gerum okkur fullkomlega grein fyrir því að það eru helst Vinstri grænir sem setja sig upp á móti þessum hugmyndum. Ég tel hins vegar ekkert því til fyrirstöðu 

Hæstv. forseti. Jú, heilbrigðismálin hafa vissulega komið til umfjöllunar hér á Alþingi af og til. Við tókum umræðu um úthýsingu á störfum læknaritara svo dæmi sé tekið. Við tókum umræðu um það þegar ríkisstjórnin ákvað að bjóða út heila deild á öldrunardeild Landspítalans og önnur málefni sem við höfum tekið fyrir og tengjast heilbrigðisumræðunni höfum við reynt að fá hingað til umræðu. Ég hef engar efasemdir um að það vaki ekki fyrir okkur öllum að bæta þjónustuna, okkur greinir hins vegar á um hvaða leiðir séu heppilegar í því efni. Hér er vísað til reynslu annarra þjóða. Eigum við ekki að setjast yfir málin saman og skoða þá reynslu? Fyrsta þingmálið sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð flutti sl. haust var nákvæmlega að við gerðum þetta. Nú spyr ég: Þó að það væri ekki nema sá hluti tillögunnar sem snýr að rannsókn á reynslu annarra þjóða af þeim kerfisbreytingum sem hér er verið að boða teldi ég það skref fram á við að við færum yfir þá reynslu og mætum hana. Ég held að það sé mjög hollt og gott ef við gerum þetta og fólk geti þá skipt um skoðun ef því er að skipta og kem ég aftur að því að vísa ekki í eitthvað sem gerðist í gær eða fyrradag. Við erum stödd á deginum í dag og horfum inn í framtíðina en við getum lært af því sem gerðist í gær og við getum lært af þeim kerfisbreytingum sem hafa t.d. verið innleiddar í Bretlandi. Samkvæmt mínum heimildum og þeim bókum sem ég hef lesið og þeim skýrslum sem ég hef farið í gegnum, sem eru ekki mjög fáar, 

Virðulegi forseti. Eins og ég mun fara yfir í ræðu minni hér á eftir þegar ég mun rekja aðdragandann að þessum hugmyndum þá kemur það einmitt fram að þessar hugmyndir hafa verið lengi á lofti og margar þjóðar hafa hrint þeim í framkvæmd. Það er þá kostur við það þó við tökum upp þessar hugmyndir svona seint því við getum lært af þeim. Það eru auðvitað misvísandi skoðanir á því og misvísandi rannsóknir um niðurstöðuna. En því getum við alla vega tekið mið af þeim og lært af þeim þegar við erum að byggja upp þessa hugmynd hér á landi. Hv. þingmaður ræðir hérna um að bjóða út verkefni varðandi læknaritun og veita þjónustu inni á öldrunardeild Landspítala. Það er nú bara þannig að útboð varðandi læknaritara var þess eðlis að það var verið að fá fólk til þess að vinna verkefni sem ritarar höfðu ekki komist yfir. Það var engum sagt upp. Þarna var verið að færa út ákveðna þekkingu, meira að segja flytja störf út á land í hugmyndinni í framhaldinu til þess að bæta þessa þjónustu. Varðandi öldrunardeildina á Landakoti þá var það þannig að það var ekki starfsfólk til staðar til þess að sinna öldruðum þannig að með opnun þeirrar deildar, 18 rúma deildar, var hægt að sinna 18–20 öldruðum til viðbótar sem annars hefðu verið heima. Þetta er nú ekki svart og hvítt eins og hv. þingmaður vill meina. Varðandi vinnuferlið hjá okkur innan heilbrigðisnefndar þá er meginuppistaðan í því frumvarpi sem við erum með hér fyrir framan okkur annars vegar lög um almannatryggingar, sjúkratryggingakaflinn, og hins vegar lög um heilbrigðisþjónustu, VII. kafli þeirra. Það er meginuppstaðan og við höfum tekið þá umræðu. Síðan get ég upplýst það hér að ég hef þegar sent málið til umsagnar sem formaður nefndarinnar, fengið leiðbeiningar frá nefndasviðinu um fordæmi í þá veru 

Hæstv. forseti. Ég held  Ég legg til, hæstv. forseti, að við gerum hlé á þessari umræðu og að formenn þingflokka komi saman því þetta eru fáheyrð vinnubrögð og við sættum okkur ekki við þau. En varðandi efni andsvars hv. þingmanns þá vil ég segja að þegar hv. þingmaður talar um að við séum seint á ferðinni að þá vorum við sem betur fer ekki eins snemma á ferðinni og Nýsjálendingar sem eru búnir að rústa sína velferðarþjónustu og ekki eins snemma á ferðinni og Bretar. Við getum alla vega reynt að draga lærdóm af reynslu Breta varðandi kerfisbreytingar í heilbrigðisþjónustunni sem eru vægast sagt mjög umdeildar. Iðulega er vitnað til Svíþjóðar. Þar er heilbrigðisþjónustan skipulögð á grundvelli léna sem eru rúmlega 20 talsins, ef ég man rétt, og miklar og vaxandi deilur eru í Svíþjóð um stefnumótun í heilbrigðisþjónustunni. Því er mjög misvísandi að tala um það sem eina heila mynd. Varðandi læknaritarastörfin og úthýsingu þeirra þá ætla ég að vona að sem flestir læknaritarar fylgist með þessari umræðu því þetta var gert í óþökk  Að lokum, 

Virðulegi forseti. Varðandi það að sú sem hér stendur, formaður heilbrigðisnefndar, hefur sent málið til umsagnar þá leitaði ég til nefndasviðs um slíkt og hvort fordæmi væri fyrir slíku og fékk það svar hjá nefndasviði að það væri fordæmi fyrir slíku, meðal annars á sínum tíma innan efnahags- og viðskiptanefndar. Málið var komið fram í þinginu. Ég sendi sem sagt málið í mínu nafni og óskaði eftir umsögn hinna ýmsu aðila eftir lista sem ég hafði fyrir framan mig. Auðvitað mun ég gefa nefndarmönnum tækifæri til að bæta á þann lista ef svo ber við 

Herra forseti. Ég lýsi mig ekki reiðubúna til þess að vinna með hæstv. formanni heilbrigðisnefndar að framgangi þessa máls. Ég á sæti í heilbrigðisnefnd og mér finnst freklega á mér brotið, herra forseti. Mér finnst freklega á mér brotið með það að þetta frumvarp sem er boðað hér með fimm mánaða fyrirvara - það var til umræðu hér síðast 10. desember síðastliðinn - að því skuli hent inn í þingið, það skuli tekið á dagskrá með afbrigðum, að það eigi að keyra það í gegn, að það sé kynning á því á kvöldfundi á föstudegi og síðan eigi umsagnir að liggja fyrir á þriðjudegi til þess að nefndarmenn fái að líta yfir það. Ég styð eindregið þá kröfu sem hér hefur komið fram frá formanni þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að umsvifalaust verði gert hlé á þessum fundi og þessi vinnubrögð skoðuð því það dugir ekki að vísa í fordæmi einhvern tímann, einhvers staðar 

Hæstv. forseti. Nú þekki ég ekki þau fordæmi sem hv. þingmaður vísar hér til og þá hvort þar hafi verið byggt á samkomulagi undir einhverjum alveg sérstökum kringumstæðum. Ég þekki það ekki. En ég veit hitt, að jafnan þegar reynt hefur verið að hafa þennan hátt á þá hefur því verið andmælt. Ég veit ekki til þess að nokkurt fordæmi sé fyrir því að formaður í nefnd þingsins skuli án þess að gera minnstu tilraun til samráðs við aðra nefndarmenn upp á sitt eigið fordæmi skjóta máli út til umsagnar - og eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir benti á - áður en málið er komið á dagskrá. Það var tekið hér á dagskrá með afbrigðum í upphafi þessa þingfundar. En hv. formaður heilbrigðisnefndar upplýsir okkur nú um að þegar fyrir hvítasunnu 

Hæstv. forseti. Nú ofbjóða mér algjörlega vinnubrögðin. Þetta er kornið sem fyllir mælinn eftir að búið er að koma þannig fram við þingið að frumvarpið kemur inn þegar örfáir dagar eru eftir, þetta stóra mál upp á tugi greina, tekið hér inn með afbrigðum á þessum fundi til umræðu enda hafa stjórnarflokkarnir það ríflegan meiri hluta að þeir geta tekið mál hér á dagskrá í raun þegar þeim sýnist. Og þetta gerist þrátt fyrir það að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segi að það eigi að standa vörð um sjálfstæði Alþingis. Hæstv. forseti. Þetta eru þannig vinnubrögð að ekki er hægt að sætta sig við þau. Til viðbótar þessu sagði hæstv. heilbrigðisráðherra í tengslum við stefnuræðu forsætisráðherra að hann vildi ná sem víðtækastri sátt um þann mikilvæga málaflokk sem heilbrigðismálin eru. Þetta eru sáttatillögur stjórnarflokkanna og þetta er heilbrigðisráðherrann 

Virðulegi forseti. Mér þykja nokkuð miklar yfirlýsingar gefnar hér út af þessu máli. Hv. þm. Ásta Möller, formaður heilbrigðisnefndar, hefur upplýst um að hún hafi fengið um það ráð frá sérfræðingum nefndasviðs að þessi framgangsmáti ætti sér fordæmi og væri þar af leiðandi ekki í ósamræmi við nokkrar reglur. Meðan það hefur ekki verið hrakið þá sé ég ekki um hvað þessi deila snýst. Ef vilji stjórnarandstöðunnar stendur til þess, eins og hún lætur í orði, að þetta mál fái vandaða umfjöllun og upplýsta umræðu þá held ég að enginn geti sett sig á móti því að málið fari sem fyrst til umsagnaraðila, eins margra og kostur er. Það hefur nú verið gert. Því ættu hv. þingmenn að fagna og þá getum við haldið áfram að verja hér dýrmætum tíma okkar til þess að ræða efnisatriði þessa máls. Þau eru það sem skiptir máli. Engin ástæða er til þess að búa til stórmál út af því sem ekki verðskuldar það.

Virðulegur forseti. Ég verð að lýsa því yfir að ég er mjög hissa á því sem á sér stað í þingsalnum núna. Við erum að tala hér um mál sem kemur inn allt of seint og það á að fara með það í gegnum þingið á miklum hraða. Við erum mjög ósátt við það. Og þá í 1. umr. hrekkur upp úr formanni heilbrigðisnefndar hv. þm. Ástu Möller, það bara hrekkur hérna upp úr hv. þingmanni að hún sjálf hafi sent málið til umsagnar. Maður er eiginlega orðlaus yfir þessu.  Hvað er hér á ferðinni? Það er verið að senda mál til umsagnar án þess að búið sé að fara í gegnum 1. umr., án þess að búið sé að kalla saman nefndina og við  
            

Hæstv. forseti. Ég held að það réttlæti ekki gerðan hlut að vísa til þess að þingsköpin hafi verið brotin einhvern tímann áður. Ef við ætlum að halda uppi aðskilnaði framkvæmdarvalds og löggjafarvalds þá verðum við að fara eftir settum reglum. Hér fer mál ekki til nefnda fyrr en búið er að leggja það fram með tilskildum fyrirvara eða afbrigðum eins og gert var í dag og nefndin vísar málinu áfram til umsagnar. Þannig eru reglurnar. Ég er alveg viss um að það hefur verið vilji hjá heilbrigðisnefndarmönnum úr því sem komið er - að málið er komið hér á dagskrá - að hafa stuttan aukafund í dag  En þetta er það alvarlegt brot, hæstv. forseti, að ég tek undir þá kröfu 

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan þá var þetta gert að höfðu samráði við nefndasvið og með tilvísun í fordæmi. Þó það sé óvenjulegt þá liggja slík fordæmi fyrir. Að öðrum kosti hefði það ekki verið gert. Fyrst og fremst er þetta náttúrlega hugsað til þess að greiða fyrir störfum nefndarinnar. Ég held að aðalatriðið sé að þegar við förum að funda um málið annað kvöld reyndar og síðan aftur á þriðjudaginn að þá liggi fyrir þau gögn í málinu sem við þurfum að styðjast við. Hvort það er þessi tímasetning eða einhver önnur varðandi hvenær málið er sent til umsagnar svo framarlega sem það er gert eftir þeim leiðbeiningum sem ég fæ frá nefndasviði þá er ekkert við það að athuga. Ég held að það sé engin ástæða til annars heldur en við höldum okkur áfram við umræðuna og að ræða efnisatriði málsins, það frumvarp sem er hér til umræðu. Þetta var gert 

Herra forseti. Ég tel ekki rétt og nóg af hv. formanni heilbrigðisnefndar að vísa til ráðgjafar frá nefndasviði. Ég óska eftir því að formenn þingflokka fari nákvæmlega ofan í það hvaða sérfræðingar nefndasviðs það voru sem hv. þm. Árni Páll Árnason nefndi áðan eða nefndasvið almennt, hverjir ráðlögðu hv. þm. Ástu Möller þetta, hvaða fordæmi voru nákvæmlega, síðan hvenær eru þau og af hvaða tilefni þetta var gert. Herra forseti. Auk þess að fara nákvæmlega ofan í þetta mál og vinnubrögðin sem eru ekki boðleg, en eins og ég segi þá er mér sem nefndarmanni í heilbrigðisnefnd mjög misboðið með vinnubrögðum sem þessum, þá þarf líka að gæta þess að þetta 

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að við í Framsóknarflokknum teljum að það sé verið að standa mjög ófaglega að þessu máli. Við hefðum ekki viljað að þetta yrði tekið fyrir með þessum hætti og hvað þá núna þegar við fréttum að hv. þm. Ásta Möller, formaður heilbrigðisnefndar, hefur upp á sitt einsdæmi talað við nefndasviðið. Nefndasviðið á ekki að vinna þetta mál, það er heilbrigðisnefndin sem á að vinna þetta mál. Ekki er rætt við neinn í heilbrigðisnefndinni, a.m.k. ekki við stjórnarandstöðuna, málið er sent til umsagnar og svo er sagt: Við verðum komin með umsagnirnar á þriðjudaginn, ef ég heyrði rétt í hv. þingmanni. Hvað þýðir það? Í dag er fimmtudagur. Umsagnaraðilar eiga að hafa föstudaginn, þ.e. morgundaginn, og mánudaginn. Þetta eru vinnudagarnir sem umsagnaraðilar eiga að hafa til að skila umsögnum um þetta mál. Þetta er fáránlegt. Þetta eru fáránleg vinnubrögð, þetta gengur ekki upp, virðulegi forseti. 

Hæstv. forseti. Þetta er mjög alvarlegt mál sem hér er komið upp. Ég minnist þess ekki á öllum mínum þingferli í 20 ár að svona hafi komið upp, svona framkoma af formanni þingnefndar gagnvart þinginu, gagnvart nefndinni, að senda mál út til umsagnar án þess að aðrir nefndarmenn viti af því, í eigin nafni. Hversu oft hefur ekki verið kallað á nefnd inn í hliðarherbergi eftir að máli hefur verið vísað til nefndar til að senda það út til umsagnar vegna þess að það eru reglurnar? Þetta er Alþingi Íslendinga sem setur lögin í landinu.

Virðulegi forseti. Ég ítreka það að ef vilji stjórnarandstöðunnar stendur til þess að ræða þetta mál með upplýstum hætti þá er þvert á móti hrósvert að hv. formaður heilbrigðisnefndar hafi tekið þennan pól í hæðina því þá er tryggt að umsagnaraðilar fá lengri tíma 

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ræðumönnum tóm til að flytja mál sitt.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt. Það er mikilvægt að koma málum til nefnda þannig að þau geti fengið þar umfjöllun og verið send út til umsagnar en það er ákveðið ferli sem gildir um það mál. Núna kl. 13.00 hefur verið boðað til fundar í félagsmálanefnd Alþingis. Hvað er á dagskrá þar? Að vísa málum til umsagnar út í þjóðfélagið. Þar er gert ráð fyrir að meiri hluti verði á staðnum þannig að þetta fari fram á lýðræðislegan hátt, opinn hátt. Þetta er vinnuferlið. Það er þetta ferli sem verið er að brjóta. Til hvers? Til að greiða fyrir þingstörfum. Er það líka til að greiða fyrir þingstörfum að þetta mál kemur svona seint fram?  Hæstv. forseti. Ég ítreka beiðni um að það verði efnt til fundar með formönnum þingflokka þar sem við förum yfir þetta mál. 

Virðulegur forseti. Fyrir stuttu síðan voru gerðar breytingar á stjórnsýslu toll- og lögreglumála í landinu, bæði tollaumdæmum og lögregluumdæmum var fækkað. Við það tækifæri skilst mér að hæstv. dómsmálaráðherra hafi fagnað breytingunum og samrekstri löggæslu og tolls á Suðurnesjum. Nú hafa hins vegar hæstv. dómsmálaráðherra og ríkisstjórnin boðað að gera eigi breytingar á einu þessara umdæma, þ.e. að kljúfa upp toll-, lögreglu- og öryggisdeild á Suðurnesjum. Það á að færa tollstjórn frá Suðurnesjum til Reykjavíkur og maður spyr af hverju. Á Íslandi eru átta tollstjórar og sjö þessara embætta eru samrekin með lögreglunni þannig að það eru sjö toll- og lögreglustjóraembætti. Það er eitt embætti sem ekki er þannig og það er í Reykjavík, þar er sér tollstjóraembætti. Hér er því ekki verið að boða að skipta stjórnsýslunni almennt upp eftir málaflokkum ráðuneyta eins og sumir stjórnarsinnar hafa verið að segja af því að þá hefði væntanlega öll tollstjórn verið færð af landsbyggðinni í miðlægt embætti, þá líklega hér í Reykjavík. Hér er verið að fara alveg sértækt inn í einungis eitt embætti. Að mínu mati, og reyndar einnig starfsmanna embættisins, er fjárhagslegt og stjórnunarlegt óhagræði að breytingunni sem ríkisstjórnin hefur boðað. Starfsmenn embættisins hafa sagt það opinberlega að þeir telji að boðaðar breytingar veiki varnir á Keflavíkurflugvelli og skaði þannig landsmenn alla. Tollverðir á Suðurnesjum eru einhuga í afstöðu sinni til þessa máls og ég ætla, með leyfi virðulegs forseta, að lesa upp úr ályktun þeirra: „Tollverðir mótmæla einhliða ákvörðun dómsmálaráðuneytisins er varðar upplausn sameinaðs löggæsluembættis Suðurnesja. ... tollverðir sjá engar efnislegar eða fjárhagslegar ástæður fyrir þessari ákvörðun og óska eindregið eftir að hún verði tekin til endurskoðunar. Tollverðir óttast þau áhrif sem ákvörðunin getur haft á hinn góða starfsanda og frábæra árangur, sem undanfarin ár hefur einkennt embætti Jóhanns R. Benediktssonar lögreglu- og tollstjóra. Tollverðir óttast einnig að hin áratuga langa og góða samvinna löggæsluaðila á Suðurnesjum muni minnka. Þá óttast tollverðir að fíkniefnaeftirlit, tolleftirlit, eftirlit með innflutningi á vopnum og öðrum ólöglegum varningi og innheimta aðflutningsgjalda verði óskilvirkari og versni í kjölfar þessara breytinga.“ Það eru öll greidd atkvæði á félagsfundi tollvarða sem samþykkja þetta. Ég kaus að lesa þetta upp af því að þetta lýsir svolítið vel innihaldi þessa máls. Ég vil líka vekja athygli á því að Landssamband lögreglumanna ályktaði á landsþingi sínu í Munaðarnesi um síðustu mánaðamót að lögreglumenn séu sammála um að fjárveitingar sem ætlaðar eru til lögregluembætta séu í engu samræmi við þær skyldur sem á þau eru lagðar. Þeir álykta líka um að styðja baráttu lögreglustjórans á Suðurnesjum fyrir leiðréttingu á fjárveitingum til þessa annars stærsta lögregluembættis landsins. Það er því alveg ljóst að þeir starfsmenn sem þarna eiga hlut að máli eru afar andsnúnir því að skipta þessu embætti upp. Ég finn að stjórnarsinnar eru ósammála í málinu, mér hefur alla vega skilist á mönnum í þingflokki Samfylkingarinnar að þeir muni ekki ljá máls á því að þetta mál fái framgang. Þeir muni þá stoppa hæstv. dómsmálaráðherra af þrátt fyrir að Samfylkingin samþykkti málið í ríkisstjórn, þó með einhvers konar fyrirvara um samþykki þingflokksins. Vegna þessa vil ég leggja fram eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. dómsmálaráðherra: Hver eru rökin fyrir aðskilnaði og toll-, lögreglu- og öryggisdeilda á Suðurnesjum? Er fjárhagslegur ávinningur og/eða annar ávinningur að breytingunum? Ef svo er, hver reiknaði þann ávinning út og hver er hann? Hvaða rök eru fyrir því að færa tollstjórn frá Suðurnesjum til Reykjavíkur en ekki frá öðrum tollumdæmum um landið? Mun ráðherra beita sér fyrir því að færa lögreglustjórn frá Suðurnesjum til Reykjavíkur? Mun ráðherra beita sér fyrir því að færa lögreglustjórn almennt frá landsbyggðinni til Reykjavíkur? Mun ráðherra taka tillit til sjónarmiða starfsmanna sem mótmælt hafa fyrirhuguðum breytingum? Virðulegur forseti. Þetta eru spurningar mínar til hæstv. ráðherra og ég vil hér að lokum taka fram að árangurinn sem náðst hefur hjá embættinu á Keflavíkurflugvelli er stórkostlegur. Það hefur fengið viðurkenningar vegna mikils árangurs og ég tel að það sé mjög óæskilegt að gera breytingar á því sem virkar vel, sérstaklega þegar ekki er um neina heildarendurskoðun að ræða. 

Herra forseti. Undir lok febrúar á þessu ári var ljóst að lögreglustjórinn á Suðurnesjum taldi sig ekki geta rekið embætti sitt innan fjárheimilda ársins 2008 eins og þær eru í fjárlögum. Munaði þar rúmum 200 millj. kr. Dóms- og kirkjumálaráðuneytinu kom þetta í opna skjöldu þar sem fjárlagatillögur embættisins fyrir árið 2008 sýndu enga slíka fjárvöntun. Stóð ráðuneytið í raun frammi fyrir sambærilegu viðfangsefni og árið 2007 en þá var lögð fyrir það tillaga að rekstraráætlun embættisins með um 200 millj. kr. halla. Þá fól ráðuneytið nefnd sérfróðra manna að fara í saumana á rekstri og fjárumsýslu embættisins. Tókst að draga úr hallanum en hann varð þó um 800 millj. kr. í árslok. Nefndin taldi að bæta þyrfti rekstrarskilyrði embættisins og aðskilja bæri fjárhag einstakra verkþátta þess og fella þá a.m.k. fjárhagslega undir viðkomandi ráðuneyti, þ.e. að lögregla og landamæravarsla yrði hjá dóms- og kirkjumálaráðuneyti, tollamál hjá fjármálaráðuneyti og flugöryggismál hjá samgönguráðuneyti. Ákvörðun ráðuneytisins um skiptingu embættisins byggist á sömu sjónarmiðum og nefndarinnar. Meginrökin fyrir þessari skiptingu felast í faglegri verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins. Er eðlilegt að gagnvart þessu embætti eins og endranær beri hvert ráðuneyti ábyrgð á sínum verkþætti, bæði stjórnsýslulega og fjárhagslega. Núverandi skipan má rekja til dvalar varnarliðsins sem lauk í september 2006. Hún byggist hvorki á faglegum rökum um rekstur flugvalla né löggæslu eða landamæravörslu á flugvöllum. Ráðuneytið hefur lagt til að verkskil innan embættisins verði 1. júlí 2008. Í bréfi, dagsettu 13. maí, tekur lögreglustjórinn á Suðurnesjum undir að miðað verði við þá dagsetningu við aðskilnað hinna ólíku verkþátta. Hvernig sem á málið er litið er óhjákvæmilegt að leiða lögreglustjóraembættið út úr árlegum fjárhagsvanda en hann veikir innviði þess meira en nokkuð annað. Ráðuneytið hefur lagt fyrir lögreglustjóra að embætti hans sé rekið innan fjárheimilda og gjöld umfram þær heimildir verði langt innan við 200 millj. kr. í lok þessa árs. Óþarft ætti að vera að tíunda fyrir þingmönnum að fjárlög ber að virða. Ríkisendurskoðun hefur auk þess ítrekað hvatt til strangs fjárlagaeftirlits ráðuneyta og aðhalds af forstöðumönnum ríkisstofnana. Um skiptingu verkþátta innan Suðurnesjaembættisins var haft samráð við fjármálaráðuneyti og samgönguráðuneyti. Hvort ráðuneyti um sig ákveður hvernig það hagar framkvæmd verkefna á sínu sviði. Alþingi samþykkti nýlega breytingar á tollalögum, um stækkun tollumdæma. Þar er m.a. mælt fyrir um að tollstjórn, sem áður var í höndum sýslumanna í Stykkishólmi, Borgarnesi og á Akranesi, falli undir tollstjórann í Reykjavík. Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu fer ekki með tollamál. Það er því síður en svo einsdæmi að lögreglustjóri annist ekki tollstjórn. Skipan tollamála á Suðurnesjum eru í höndum fjármálaráðherra og Alþingis ef og þegar til lagabreytinga kemur en ríkisstjórnin hefur samþykkt þessa breytingu fyrir sitt leyti. Í umræðum um stærð lögregluumdæma hef ég lýst þeirri skoðun að hvorki skuli haggað við skipan mála á höfuðborgarsvæðinu né Suðurnesjum við frekari stækkun. Forustumenn sveitarstjórna á Suðurnesjum og embættismenn dóms- og kirkjumálaráðuneytisins hafa rætt leiðir til að efla löggæslu í umdæminu. Er afar brýnt að þannig verði búið um hnúta að lögreglustjóri á Suðurnesjum geti einbeitt sér að því að efla löggæslu og landamæravörslu. Við framkvæmd skiptingar embættisins verður sérstaklega hugað að réttarstöðu starfsmanna. Ráðuneytið hefur lýst vilja sínum til að fá óháðan lögfræðing til að gæta hagsmuna þeirra. Um breytingar í opinberum rekstri gilda fyrirmæli í lögum og reglum og verður þeim að sjálfsögðu fylgt.

Herra forseti. Fjárframlög ríkisstjórnarinnar til löggæslu í þágu almennings, til grenndargæslu, til allrar löggæslu sem mestu máli skiptir í þágu borgaranna og raunverulegs öryggis þeirra hafa almennt staðið í stað undanfarin ár eða verið skert þrátt fyrir stóraukin verkefni. Á sama tíma hefur embætti ríkislögreglustjóra þanist út og útgjöld hækkað ár frá ári um hundruð milljóna í svokölluð öryggis- og varnarmálaverkefni. Ástandið í þessum grenndargæslumálum er sýnu verst á Suðurnesjum. Það liggur fyrir að verkefni lög- og tollgæslu þar hafa margfaldast og það er nöturlegt að fá fregnir af því að eftir sameiningu hafi lögreglumönnum á þessu svæði fækkað um 18. Fólk segir á svæðinu, Grindavík, Sandgerði og Vogum, að lögreglumenn þar séu að verða jafnsjaldséðir og hvítir hrafnar. Þessi samdráttur í grenndargæslu skapar óöryggi fyrir íbúa, skaðar öryggiskennd þeirra og er ávísun á aukin afbrot. Herra forseti. Einhliða skipulagsbreytingar hæstv. dómsmálaráðherra án nokkurs samráðs eyðileggja nýlegar og afar vel heppnaðar breytingar á embættunum í Keflavík og breyta í engu þeim vanda sem íbúar og lög- og tollgæslumenn standa frammi fyrir, í engu. Það hefur ekki verið sýnt fram á það. Þessi vandi verður einungis leystur með stórauknum fjárframlögum. Hæstv. dómsmálaráðherra verður að sýna fram á hvernig skipulagsbreytingar einar sér leysa þann vanda mannafla sem blasir þarna við. Herra forseti. Það er til vansa að hæstv. dómsmálaráðherra hefur til þessa nánast aðeins hellt olíu á eld vandamálanna á Suðurnesjum og fengið íbúa, lög- og tollgæslumenn þar upp á móti sér.

Virðulegi forseti. Árangurinn hjá embættinu á Suðurnesjunum hefur verið einstaklega góður enda hefur embættið ásamt embættinu á höfuðborgarsvæðinu fengið samfélagsverðlaun fyrir framgöngu sína. Þess vegna er mjög mikilvægt, ef ráðast á í breytingar, að þær verði vandlega undirbúnar. Afstaða þingflokks Samfylkingarinnar til þessa máls hefur komið fram. Hún er sú að það sé faglega og fjárhagslega best að það sé ein yfirstjórn fyrir þeim málaflokkum sem heyra undir embættið í Keflavík. Sú afstaða hefur ekki breyst á nokkurn hátt og engin rök hafa í reynd komið fram sem réttlæta breytingu á þeirri afstöðu. Þegar horft er til þróunar löggæslumála undanfarin missiri er það hins vegar mat mitt að við höfum misst embætti ríkislögreglustjóra langt umfram það sem hefði átt að gerast. Ég held að við þurfum núna að skoða það mjög vandlega að leggja niður embætti ríkislögreglustjóra í þeirri mynd sem það er. Hugmyndin með stofnun þess embættis á sínum tíma var að þar yrði til lítil samræmingarmiðstöð löggæslumála í landinu og það er sú leið sem Danir eru núna að hverfa aftur til. Þeir fara nú frá þessari miðlægu hugmynd með löggæslu, hverfa aftur til þess skipulags sem áður var. Staðreyndin er sú að fólkið í þessu landi vill grenndarlöggæslu fyrst og fremst, það vill vita af sínum löggæslumönnum en ekki hafa miðlæga löggæslu langt frá sinni heimabyggð og það er það sem við þurfum að sjá. Vandinn við embættið suður frá er fyrst og fremst sá, eins og Ríkisendurskoðun hefur komist að, að fjárveitingar þingsins hafa ekki fylgt þeim verkefnum sem þar hefur verið við að glíma og úr því þarf þingið að bæta.

Herra forseti. Í mínum huga hafa aldrei verið nein rök fyrir því að aðskilja lögreglu, tollgæslu og öryggisgæslu hjá lögreglustjóraembættinu á Suðurnesjum. Það eru engin rök fyrir fjárhagslegum ávinningi af því að brjóta þetta upp en það er augsýnilega ávinningur að því að hafa þetta samrekið, vera með sömu stjórnina yfir þessum þremur liðum, þ.e. tolli, lögreglu og öryggisgæslu. Þess vegna er fáránlegt að bara fyrir 17 mánuðum síðan þegar lögreglan hjá sýslumannsembættinu í Keflavík var sameinuð lögreglustjóraembættinu á Keflavíkurflugvelli voru það rök að það væri svo gott að vera með þetta samrekið, það væri mun ódýrara, skilvirkara og betra í alla staði. Þess vegna áttar maður sig ekki á hvað er verið að gera. Eru þetta einhver persónuleg átök á milli lögreglustjóra? Eru menn kannski í einhverri undarlegri glímu um áhrif og stærð embætta sem ekki kemur fram í umræðunni? Eru þetta átök á milli ríkislögreglustjóra og annarra? Af hverju er verið að búa til risabákn úr ríkislögreglustjóraembættinu í Reykjavík á kostnað allra embætta úti á landsbyggðinni? Af hverju eru menn að hugleiða að koma meiru undir ríkislögreglustjóra en verið hefur? Ég segi að það er röng aðferðafræði. Færum þetta frekar út í byggðirnar þar sem þetta á heima.

Herra forseti. Ég þakka fyrir að vakið er máls á þessu stóra vandamáli varðandi löggæslu og eftirlit á Suðurnesjum og ég vil jafnframt mótmæla þeim orðum sem hér komu fram hjá hæstv. dómsmálaráðherra að það hafi komið þeim algerlega í opna skjöldu að fjárveitingar til embættisins hafi ekki verið nægilegar. Það var algerlega ljóst við fjárlagaundirbúning á síðasta ári að gögn til að gera ábyrgar tillögur til fjárlaganefndar fyrir þetta embætti voru mjög brotakennd enda var verið að sameina embættin. Gögn lágu ekki fyrir fyrr en í rauninni eftir að tillögur okkar voru komnar fram. Það kom okkur sem erum í fjárlaganefnd og heimsóttum þetta embætti á liðnu hausti ekki í opna skjöldu að þetta embætti byggi við fjárþröng. Ég kalla eftir svörum varðandi bréf, sem hæstv. dómsmálaráðherra vék að, frá lögreglustjóraembættinu frá 13. maí þar sem embættið hafði tekið undir að miðað væri við daginn 1. júlí 2008 varðandi aðskilnað rekstrarþátta embættisins. Minn skilningur er sá að embættið hafi í bréfinu aðeins tekið undir að gerður væri fjárhagslegur aðskilnaður innan embættisins en ekki að embættinu væri skipt upp og yfirstjórnin færð til þriggja þátta eins og ráðagerðin er. Ég tel í rauninni mjög bagalegt að nú þegar komið er vor og við þingmenn erum að fara heim sé það enn í lausu lofti hvernig löggæslu verður háttað. Ég kalla eftir ábyrgð ráðuneytisins í þeim efnum vegna þess að það er alveg ljóst að ef embættið á að fara að fjárlögum verður löggæsla algerlega óviðunandi á Suðurnesjum og sömuleiðis verður tolleftirlit og aðrir þættir sem þetta embætti hefur með að gera ekki með viðunandi hætti. Miðað við þær upplýsingar sem við höfum í fjárlaganefnd hefur embættið ekki skýr svör um 

Herra forseti. Ég velti fyrir mér tímasetningu þessarar umræðu í dag. Við ræddum þessi mál á svipuðum forsendum fyrir nokkrum vikum og ekkert nýtt hefur komið fram í málinu.

Hún hefur ekkert gert.

Það hefur ekkert komið fram í málinu. Það er vitað að stjórnarfrumvarp er í undirbúningi. Það lá líka fyrir á sínum tíma. Það er vitað að Ríkisendurskoðun er að fara yfir þessi mál samkvæmt sérstakri ósk frá þingflokki Frjálslynda flokksins. Niðurstaða á því er ekki komin. Að mörgu leyti hefði það verið heppilegra og hefði gefið þessari umræðu meiri dýpt ef hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hefði beðið eftir því að þessar niðurstöður lægju fyrir áður en hún kallaði eftir umræðu um frumvarp sem er ekki komið fram eða um mat Ríkisendurskoðunar sem ekki heldur er komið fram. Því miður finnst mér þessi umræða einkennast töluvert mikið af upphrópunum og órökstuddum fullyrðingum eins og umræðan um daginn. Það væri hugsanlega ekki svo ef við hefðum þau gögn í höndunum, annaðhvort „konkret“ frumvarp til að ræða um eða þá niðurstöðu Ríkisendurskoðunar sem við vitum að er á leiðinni. Þessi umræða er ekki til þess fallin að leysa úr þeim málum sem eru fyrir hendi á Suðurnesjum. Hún er einhvers konar upphlaup eins og mörg ummæli hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar hafa bent til í dag. Við vitum að þetta embætti 

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímatakmörk í umræðum.

Herra forseti. Málefni löggæslunnar sem við ræðum um er tvíþætt: Annars vegar er skipuleg sveltistefna ríkisstjórnarinnar undir forustu hæstv. dómsmálaráðherra gagnvart almennri löggæslu í landinu og hins vegar eru þær meintu skipulagsbreytingar sem á að keyra í gegn og það skipulagslega rugl sem hefur verið í gangi á undanförnum missirum í löggæslumálum, líka styrkt af hæstv. dómsmálaráðherra. Það er rangt og ómaklegt af hæstv. dómsmálaráðherra að segja hér að embætti sýslumannsins á Keflavíkurflugvelli hafi farið fram úr fjárlögum án þess að búið hafi verið að gera grein fyrir því á Alþingi að fjárveitingar vantaði til eðlilegs starfs. Við afgreiðslu fjárlaga í haust lá þetta alveg fyrir og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lögðum fram breytingartillögu við fjárlögin sem tók á þeim augljósa vanda sem lá fyrir. Forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar er mjög furðuleg. Annars vegar er valið að efla og styrkja embætti ríkislögreglustjóra - og ég tek undir orð hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar að það mál hafi þróast á allt annan veg en ráð var fyrir gert og allt á kostnað almennrar löggæslu. Hins vegar eru það áherslur Samfylkingarinnar á að setja upp heræfingar, varnarmálastofnun og fá erlenda heri til þess að stunda heræfingar gegn einhverri óskilgreindri ógn erlendis frá. Þetta horfa hin almenna löggæsla og almennir borgarar á. Væri ekki nær að taka þó ekki væri nema einn milljarð af þessum 1,5 milljörðum sem á að verja til heræfinga 

Virðulegi forseti. Sameining lögregluembættanna á höfuðborgarsvæðinu og stofnanir lögregluembættisins á Suðurnesjum eru til þess að gera nýafstaðnar. Við þær skipulagsbreytingar var almenningi í landinu gefið fyrirheit um að þær yrðu til að auka öryggi almennings og vægi almennrar löggæslu. Það er margt sem bendir til þess að fjárveitingar til embættis lögreglustjórans á Suðurnesjum séu ekki fullnægjandi miðað við þá þjónustu sem lagt var upp með að veitt yrði. Vandi embættisins sýnist því í hnotskurn vera sá að fjárveitingarnar dugi ekki til að halda uppi því þjónustustigi. Í því efni er auðvitað ábyrgð Alþingis mikil sem fer með fjárveitingavaldið og það er mikilvægt að við áttum okkur á því að í opinberri þjónustu, hvort sem það er í löggæslu eða öðrum þáttum, er ekki sífellt hægt að skrúfa niður þjónustustig til að mæta breytingum á fjárveitingum. Við verðum að tryggja öryggi. Fólk finnur fyrir auknu óöryggi á götum og í sínu nærumhverfi nú. Því er eðlilegt að við horfum til að efla og styrkja almenna löggæslu. Ég held því að við eigum frekar að horfa til þess að flytja verkþætti frá ríkislögreglustjóraembættinu til hinna kröftugu lögreglustjóra í Reykjavík og á Suðurnesjum. Með þeim hætti mundum við gefa þeim færi á því að nýta þau samlegðaráhrif sem þannig kunna að verða til ef sá mannskapur og sú fjárfesting og sú þekking sem þar eru fyrir hendi gæti nýst þeim til að styrkja löggæslu í nærumhverfi fólksins á þessum þéttbýlu stöðum á suðvesturhorninu.

Hæstv. forseti. Samrekstur lögreglu, tolls og öryggisgæslu hefur að því er virðist komið vel út og sátt hefur verið um fyrirkomulagið á Suðurnesjum. Eftir að hafa skoðað málið er það mat okkar að samvinna aðila sé til góðs og árangur starfa og afköst séu mikil. Við teljum að taka verði mark á þeim vilja starfsmanna að núverandi fyrirkomulag efli samstarfsanda og árangur. Eina yfirstjórn á Suðurnesjum á að styrkja en ekki veikja eins og nú virðist stefna í, hæstv. forseti. Vonandi liggur niðurstaða Ríkisendurskoðunar fyrir í næstu viku áður en lengra er haldið í þessu máli. Ég tel það mikið vafamál, hæstv. forseti, að halda áfram að þróa það sem ég vil leyfa mér að kalla yfirfrakkastjórn ríkislögreglustjóra. Ég tel að það sé ekki rétt leið þó að það sé sú stefna sem ríkisstjórnin vill fara 

Virðulegur forseti. Áðan talaði hæstv. dómsmálaráðherra og það er augljóst að það er ekkert svikk á hæstv. ráðherra. Hér er talað eins og málið fari í gegn á næstunni, það er talað um að hér verði gætt hagsmuna starfsmanna o.s.frv. þegar málið verður afgreitt bráðlega. Hæstv. ráðherra vék engum hlýjum orðum að þeim árangri sem starfsmennirnir hafa náð heldur talaði bara ísköldum orðum um að embættið væri með allt niður um sig fjárhagslega. Hins vegar er alveg ljóst og það var vitað að fjárveiting til embættisins var of lág, það var alveg vitað. Í fréttatilkynningu ráðuneytisins frá 28. mars segir að þessar skipulagsbreytingar miði ekki að því og séu ekki settar fram í sparnaðarskyni þannig að umræða um fjárveitingar var mjög sérstök. Hins vegar finnast mér langmerkilegust skilaboð Samfylkingarinnar eftir að hafa hlustað á þessa umræðu. Talsmaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, segir að það séu engin rök sem réttlæti breytingarnar sem ríkisstjórnin og hæstv. dómsmálaráðherra vilja gera. Talsmaður Samfylkingarinnar gefur dómsmálaráðherra á lúðurinn með stálkrepptum hnefanum og segir að það eigi að leggja niður ríkislögreglustjóraembættið í núverandi mynd. Þetta er engin smáyfirlýsing, virðulegi forseti. Ég held að maður geti notað júdómál til samlíkingar, þetta er bara „ippon“ hjá talsmanni Samfylkingarinnar. Fyrst ræðst hæstv. dómsmálaráðherra að embættinu á Suðurnesjum, síðan ræðst þingflokksformaður Samfylkingarinnar að ríkislögreglustjóraembættinu þannig að þetta boðar ekki gott, virðulegi forseti.

Herra forseti. Ég get vel tekið undir það að það kom mér á óvart að menn væru að ræða um ríkislögreglustjóraembættið hér í þessum umræðum. Umræðurnar snerust alls ekki um það. Ef menn vilja taka sérstaka umræðu um ríkislögreglustjóraembættið þá finnst mér að þeir eigi að beita sér fyrir því á hinu háa Alþingi. Það er alrangt að það hafi verið tekin verkefni frá Suðurnesjum og flutt til ríkislögreglustjóraembættisins. Það sem hefur verið gert er að sérsveit lögreglunnar hefur verið skipulögð undir ríkislögreglustjóraembættinu í góðri sátt við þá sem stóðu að þeim ákvörðunum á sínum tíma. Það er eina breytingin sem orðið hefur.  Ég skorast ekki undan 

Hæstv. forseti. Rétt upp úr klukkan ellefu í morgun hófst umræða um umdeilt frumvarp hæstv. heilbrigðisráðherra um nýja verslunarmiðstöð í heilbrigðiskerfinu. Það er deilt um tvennt. Það er deilt um innihald frumvarpsins og það er deilt um málsmeðferð. Hæstv. ráðherra lýsti því yfir fyrir hönd ríkisstjórnarinnar að kappkostað væri að keyra málið í gegn fyrir þinglok. 
             Við höfum miklar efasemdir um þessa málsmeðferð innan stjórnarandstöðunnar mörg hver, greiddum meðal annars atkvæði gegn því að afbrigði yrðu veitt til þess að taka málið á dagskrá, en samkvæmt þingskapalögum verður að greiða atkvæði um afbrigði komi mál þetta seint fram eða eftir 1. apríl. Síðan upplýsir formaður heilbrigðisnefndar þingsins, hv. þm. Ásta Möller, að hún hafi gert sitt til að flýta málsmeðferðinni því upp á sitt eindæmi hafi hún tekið ákvörðun um að senda málið til umsagnar út í þjóðfélagið  Ég legg til, 

Herra forseti. Lengi getur eitthvað nýtt borið við á Alþingi. Ég hef aldrei áður svo vitað sé orðið vitni að því að formaður í nefnd telji sig hafa til þess vald og umboð að senda mál út til umsagnar áður en málið er komið á forræði nefndarinnar, meira að segja áður en búið er að taka það fyrir á Alþingi. Það mun hafa verið upplýst hér að þetta hafi hv. þm. Ásta Möller gert áður en Alþingi var meira að segja búið að samþykkja að taka málið fyrir því til þess þurfti afbrigði. Það er alveg skýrt í 27. gr. þingskapalaga að það eru lög í landinu að nefnd öðlast ekki forræði yfir máli fyrr en búið er að vísa því þangað að lokinni 1. umr. Þá tekur nefndin, nefndin, ekki formaðurinn, til athugunar hvernig með málið skuli farið. Og í 28. gr. segir að nefnd geti við umfjöllun máls óskað skriflegra umsagna um það frá aðilum utan þings. Þetta bréf eða útsending hv. þm. Ástu Möller sem hefur ekkert meira um málið að segja fyrr en það er komið til nefndarinnar heldur en hver annar þingmaður er því markleysa. Hún á að kalla það 

Virðulegur forseti. Þetta mál var tekið upp áðan á vettvangi þingflokksformanna. Þar var leitað upplýsinga eftir fordæmum sem hér var vísað í fyrr í dag af hv. þm. Ástu Möller, formanni heilbrigðisnefndar. Mér skilst að til séu fordæmi frá tímum efnahagsnefndar þegar Vilhjálmur Egilsson var formaður og þá séu líklega fleiri en eitt fordæmi - við vitum ekki hvað mörg. Ég trúi ekki öðru en þau séu afar fá - fyrir þessu vinnubrögðum af því þetta eru algjörlega óeðlileg vinnubrögð. Það kom reyndar ekkert fram hvort þáverandi formaður nefndarinnar, Vilhjálmur Egilsson, hefði haft samráð við aðra nefndarmenn þannig að við vitum það ekki. En það er sjálfsagt hægt að grafa þetta upp. Ég vil mótmæla þeim vinnubrögðum að hv. formaður heilbrigðisnefndar sendir mál til umsagnar áður en málið er komið til nefndar. Ég tel að við eigum að taka málið af dagskrá og 

Forseti vill taka fram vegna þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram að forseti átti fund með formönnum þingflokka í hádegishléi þar sem yfir þetta mál var farið. Þar var úrskurður forseta að málinu yrði fram haldið eins og samþykkt hafði verið á morgunfundi. Hins vegar tilkynnti forseti það jafnframt að hann mundi eiga fund með formanni heilbrigðisnefndar sem forseti hefur nú þegar gert. Þar var yfir málið farið og ákveðið að formaður mundi boða til fundar í heilbrigðisnefnd svo fljótt sem verða má eftir að málinu hefur verið vísað til nefndarinnar, þar verði farið yfir þá umsagnaraðila sem hv. þingmaður hefur sent og óskað eftir umsögnum hjá. Nefndin hefur þá að sjálfsögðu forræði málsins á hendi sér og mun fara yfir það hverjir fá málið til umsagnar frá nefndinni og hversu langur fresturinn verður.

Hæstv. forseti. Þetta mál hefur fengið alla þá afgreiðslu sem það þarf til þess að vera hér á dagskrá þannig að ég tek ekki undir óskir þeirra þingmanna sem hafa óskað eftir að það væri tekið af dagskrá. Málið er búið að liggja nógu lengi í þinginu til þess að það megi koma hér á dagskrá og auk þess var fallið frá fyrirvaranum 1. apríl, þ.e. það var samþykkt að þrátt fyrir að málið væri lagt fram eftir 1. apríl þá mætti ræða það í þinginu. Ég tel fulla ástæðu til að ræða þetta mál. Það hefur komið fram hjá þingmönnum að sumir hafa efnislegar athugasemdir við frumvarpið. Þess vegna held ég að það sé mjög nauðsynlegt að þær efnislegu athugasemdir komi fram við 1. umr. og málið fari síðan sína eðlilegu leið í heilbrigðisnefnd og að þar verði málið 

Herra forseti. Ég tel lágmark við þessar aðstæður að umrætt bréf hv. þm. Ástu Möller verði kallað til baka og það strax, að allir þeir sem hún sér valdi sem umsagnaraðila fái tilkynningu um að það hafi ekki verið þinglegt að þetta bréf fór, það verði kallað til baka og viðkomandi muni væntanlega eftir ákvörðun nefndarinnar fá annað bréf með beiðni um umsögn. Þetta er að mínu viti ekki neitt sem hv. heilbrigðisnefnd þarf að taka ákvörðun um. Þetta er það sem hv. þm. Ásta Möller á að sjá sóma sinn í að taka ákvörðun um og ganga í það strax. Það er greinilegt, því miður, herra forseti, að þetta er mikil vanvirða við Alþingi, við þingsköpin og við heilbrigðisnefnd sem slíka. En þetta er líka mikil vanvirða, eins og ég nefndi í máli mínu áðan, við nefndarmenn í hv. heilbrigðisnefnd. Formaður sem þannig gengur fram ber ekki mikla virðingu fyrir samnefndarmönnum sínum. Ég verð að segja, herra forseti, að það er mjög erfitt fyrir almenna nefndarmenn 

Hæstv. forseti. Ég kem upp eins og aðrir til þess að mótmæla þessum vinnubrögðum, þessum þjösnalegu vinnubrögðum formanns heilbrigðisnefndar. Hv. formaður þingflokks sjálfstæðismanna sagði áðan að þetta mál hefði fengið alla þá afgreiðslu sem þarf til að vera hér á dagskrá. Við skulum hafa það í huga að þegar formaður heilbrigðisnefndar sendir málið út til umsagnar þá er það ekki þingtækt. Það var ekki þingtækt. Þá var ekki búið að samþykkja nein afbrigði á hinu háa Alþingi til þess að taka málið á dagskrá. Hún veit því ekkert um það hvort það verður samþykkt á Alþingi að þetta mál verði tekið á dagskrá þegar hún sendir það út til umsagnar í eigin nafni. Það þurfti samþykki hv. Alþingis til þess að það mætti ræða málið. 

Virðulegi forseti. Þetta er nú, ég veit ekki hvort ég á að segja, ys og þys út af engu. En mér finnst kannski fulllangt gengið. Hér er ekki verið að vinna eftir þingsköpum. Það sem hér er í gangi er  
            

Herra forseti. Hv. þm. Ásta Möller mun hafa fært það hér fram í umræðunni sem rök fyrir flýtimeðferð málsins að hún væri búin að greiða fyrir því með því að senda málið út til umsagnar. Hv. þingmaður var bersýnilega að leggja það að jöfnu við það að málið færi með hefðbundnum hætti út til umsagnar þannig að málsvarnir sem hér eru síðan uppi hafðar eru nú fátæklegar. Er það ekkert mál að skýr afdráttarlaus ákvæði þingskapalaga séu hunsuð? Það er ekkert yfir að fara í þessu máli, herra forseti, og það er undarlegt að forseti skyldi ekki koma þessu máli út úr heiminum með því að fela þingmanninum að leiðrétta mistök sín eða stendur ekki til að fara eftir 27. og 28. gr. þingskapalaga, herra forseti? Um hvað er verið að röfla hér? Það eru fortakslaus og skýr ákvæði í lögunum um það hvernig umboði er háttað í þessum tilvikum, hvenær nefnd fær forræði yfir máli. Þangað til hefur formaður þingnefndar sem og aðrir nefndarmenn nákvæmlega sömu stöðu og aðrir þingmenn gagnvart málinu og ekkert umboð til þess að láta sem hún sé í sérstöku hlutverki gagnvart því. 

Hæstv. forseti. Þetta er ekki lítið og léttvægt mál. Þetta snýst um þingsköp Alþingis, þetta snýst um virðingu, þetta snýst um sjálfstæði þessarar stofnunar. Þetta snýst um það að framkvæmdarvaldið geti ekki komið inn með frumvarp og haft sterkan þingmeirihluta sér til fulltingis og komið málum í gegn eins og þeir þingmenn sem styðja ríkisstjórnina vilja án þess að fara eftir þingsköpum. Það er því alvarlegt mál að fara ekki eftir 27. og 28. gr. Mál er ekki komið á valdsvið nefnda fyrr en það hefur verið rætt í þinginu og vísað til nefndarinnar og það er nefndarinnar að ákveða hvort málið sé sent út til umsagnar eða aðilar kallaðir fyrir. Ég hvet hv. þm. Ástu Möller til að sjá sóma sinn í því að kalla umrætt bréf til baka og vísa til umsagnar nefndarinnar með þá umsagnaraðila sem nefndin velur.

Virðulegi forseti. Mér þykir leitt að hafa strokið hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar öfugt í dag. Það vakti fyrir mér að greiða fyrir því að málið væri tekið til umræðu innan nefndarinnar og leitaði ég þá til nefndasviðs sem fordæmi. Það fordæmi fékk ég. Bréfið var sent út í mínu nafni, ekki í nafni heilbrigðisnefndar eins og fordæmi voru fyrir. Auðvitað fer málið til nefndar eins og þingsköp mæla fyrir um.

Ætlar þú að kalla bréfið aftur?

Það er engin ástæða til að kalla bréf aftur sem var sent í mínu nafni -  
            

Herra forseti. Vald spillir. Við horfum upp á hv. þingmenn stjórnarliðsins sem geta í krafti mjög aukins meiri hluta í þingsal og nefndum troðið nánast hverju sem er ofan í kokið á minni hlutanum og grípa til vinnubragða sem eru algerlega óþekkt í þingsögunni fyrir. Þegar óskað er eftir því að prívatbréf hv. þm. Ástu Möller sé kallað til baka, nei, það er óþarfi og þá segir hv. formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins: Skrifar þú aldrei bréf, Álfheiður? Þetta er virðingin fyrir þingsköpunum. Svo kemur hv. þingflokksformaður Samfylkingarinnar glottandi og segir að engin réttarspjöll hafa verið unnin. Jú, hér hafa verið unnin réttarspjöll gagnvart þingsköpum Alþingis, gagnvart heilbrigðisnefnd sem sendir mál út til umsagnar, gagnvart nefndarmönnum í heilbrigðisnefnd sem gera tillögu um hvert mál fara til umsagnar. Ekki síst hafa verið framin réttarspjöll gagnvart þeim aðilum 

Forseti verður að vekja athygli hv. þingmanna á því að það eru tímamörk við þessa umræðu.

Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst að fulltrúi Samfylkingarinnar telur þetta ósköp eðlileg vinnubrögð og hefur ekkert við það að athuga að formaður heilbrigðisnefndar sendi út mál til umsagnar á meðan við vitum öll að þetta er algerlega óeðlilegt. Það er líka ljóst að í þingsköpunum stendur að það er nefndin sem tekur málið til sín þegar búið er að mæla fyrir því og sendir það til umsagnar.  Ég tel að forseti verði að úrskurða um það þannig að við heyrum það, þingheimur, hvort fara eigi að þingsköpum eða ekki. Ég óska eftir því að hæstv. forseti úrskurði um það.

Forseti vill taka fram vegna orða hv. þingmanns að að sjálfsögðu verður farið að þingsköpum, annað hefur aldrei staðið til. Forseti mun að sjálfsögðu ekki úrskurða neitt annað en að farið verði að þingsköpum.

Virðulegi forseti. Hér er rætt um tvö mál, annars vegar hvort halda eigi áfram umræðu um dagskrármálið. Því er til að svara af minni hálfu að ég sé enga ástæðu til annars en að umræðu verði haldið áfram. Málið hefur verið samþykkt á dagskrá með lögmætum hætti þannig að engar forsendur eru fyrir því að leggja stein í götu þess að umræðan geti farið fram. Hitt málið varðar síðan umfjöllun um þetta mál þegar það kemur til heilbrigðis- og trygginganefndar eða heilbrigðisnefndar eins og hún heitir núna. Það er nefndarinnar sjálfrar að ákveða um það hvernig hún fer með málið og mun auðvitað vera vísað til hennar héðan frá þinginu og nefndin koma saman og ákveða hvað hún gerir. Það sem hefur vakið upp deilur er frumkvæði formanns nefndarinnar að senda málið út til umsagnar sem hann hefur gert sem formaður nefndarinnar, það getur ekki verið neinn vafi á því.

Nei, er það?

Nei, ég mæli ekki með því, virðulegi forseti, jafnvel þó að fyrrverandi ráðherra segi að það sé allt í lagi með það.

Virðulegi forseti. Mér finnst stór orð notuð í þessari umræðu og ég held að það sé -  Að sjálfsögðu mun þetta mál fara að þingsköpum: 1. umræðu verður væntanlega lokið, þaðan fer það til nefndar, þaðan fer það til útsendingar og svo ræður nefndin því hvort málið komi inn aftur eða ekki þannig að engin þingsköp verða brotin. Hins vegar verður hv. þingmaður náttúrlega að útskýra það hvort hún vilji sem þingmaður senda þetta sérstaklega út eða ekki. En engin þingskapalög verða brotin, ekki er hægt að halda því fram.

Herra forseti. Ég hef fylgst með þessari umræðu um þetta mál og er eiginlega alveg dolfallinn yfir því hvernig þetta ber allt saman að. Hér hefur því verið haldið fram að málið hafi verið sent af hálfu formanns heilbrigðisnefndar, hv. þm. Ástu Möller, til umsagnar til að flýta fyrir þingstörfum og umfjöllun þingsins um málið. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur sagt að hann vilji vandaða umfjöllun um þetta frumvarp. Engu að síður kemur málið seint inn í þingið. Ég trúi því vel að hæstv. heilbrigðisráðherra vilji vandaða umfjöllun en það er augljóst að sá málatilbúnaður og sú málsmeðferð sem hér hefur verið höfð í frammi er ekki til að flýta fyrir þessu máli. Menn hljóta að velta því fyrir sér, þegar málið var tekið inn með afbrigðum í atkvæðagreiðslu fyrr í dag, hvort meiri hluti stjórnarflokkanna vissi þá að frumvarpið hafði þá þegar verið sent til umsagnar af hálfu formanns heilbrigðisnefndar. Var það með vitund og vilja stjórnarflokkanna, þingmanna Sjálfstæðisflokksins og þingmanna Samfylkingarinnar?

Hæstv. forseti. Það er búið að hleypa mjög illu blóði í þessa umræðu með því að ástunda vinnubrögð eins og raun ber vitni. Í rauninni er það ekki afstaða okkar framsóknarmanna að þetta sé afleitt mál, a.m.k. ekki á þessari stundu. Við viljum alla vega fá umfjöllun um málið í nefnd áður en við tökum þá ákvörðun að beita okkur gegn því vegna þess að í rauninni er þar ýmislegt sem fellur að því sem við hefðum gjarnan viljað sjá gerast. Hér hefur verið vitnað til svokallaðrar Jónínunefndar sem kennd er fyrrverandi ráðherra, Jónínu Bjartmarz, sem leiddi ákveðið starf sem ég tel hafa verið gott og skilað ýmsu sem hægt er að nýta. Að því leyti til er það mjög alvarlegt ef vinnubrögð og yfirgangur stjórnarsinna og ríkisstjórnar verða til þess að málið fær á sig þann svip að það sé algjörlega ótækt. Ég vil alla vega ekki taka þá afstöðu á þessari stundu að þetta sé ótækt mál. Það má kannski segja að sporin hræða, því að það hvernig hæstv. heilbrigðisráðherra, og ekki bara hann heldur miklu fleiri einstaklingar sem tilheyra stjórnarmeirihlutanum, hefur hagað störfum sínum á undanförnum mánuðum og gefið undir fótinn með mikinn einkarekstur og miklar breytingar á heilbrigðiskerfinu, grundvallarþáttum heilbrigðiskerfisins, gerir það að verkum að maður óttast að þetta mál geti leitt af sér miklar og óæskilegar breytingar. Það getur alla vega gert það því að málið er í rauninni galopið þannig lagað séð að ómögulegt er að átta sig á við lestur frumvarpsins hversu langt verður gengið í sambandi við einkarekstur eða einkavæðingu. Einkavæðing er orð sem kemur fyrir í samþykktum Sjálfstæðisflokksins frá landsfundi í sambandi við heilbrigðiskerfið og það er ekki af tilviljun. Því má segja að með samþykkt þessa frumvarps sé þingið í raun að veita hæstv. heilbrigðisráðherra gríðarlega mikið vald sem við vitum ekki hvernig farið verður með. Ég get fullvissað hv. þingmann um það að ég væri miklu rólegri við að samþykkja svona frumvarp ef framsóknarmaður færi með málaflokkinn. Það þarf kannski ekki að koma neinum á óvart.  Mörg falleg orð er að finna í greinargerðinni og ég efast í rauninni ekki um að þeir sem ráða för ætli sér einhverja hluti sem þeir telja að verði til hagsbóta fyrir hinn almenna borgara og fyrir heilbrigðiskerfið sem slíkt en það er náttúrlega pólitískt mat manna á því, ýmissa, að það sé ekki það sem koma skal og að hið félagslega heilbrigðiskerfi sem rekið hefur verið hér með ágætum í mörg ár sé í raun í hættu. Mikið er gert úr því að verið sé að styrkja stjórntæki sem heilbrigðisráðherra hafi yfir að ráða. Ég vitna hér t.d. til ákvæða í greinargerð en þar stendur, með leyfi forseta: „Því þarf ráðherra að geta falið sérstakri stjórnsýslustofnun að framfylgja stefnu og ákvörðunum ráðuneytisins og gera um þær áætlanir byggðar á faglegum ákvörðunum og fylgja þeim eftir svo að stefna og forgangsröðun ráðherra og ríkisstjórnar nái fram að ganga.“ Það er sem sagt álit ríkisstjórnarinnar og hæstv. ráðherra að það fyrirkomulag sem er í dag og þau lög sem gilda í dag dugi ekki til þess að ná fram stefnu Sjálfstæðisflokksins í heilbrigðismálum. Og það er vissulega athyglisvert að hæstv. ráðherrar Samfylkingarinnar virðast komnir með eitthvert óbragð í munninn út af þessu öllu saman miðað við ýmis orð sem þeir hafa látið falla upp á síðkastið. Þá er ég sérstaklega að tala um hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. félagsmálaráðherra. Til dæmis sagði hæstv. félagsmálaráðherra nýlega að Samfylkingin væri engin framlenging á Sjálfstæðisflokknum í velferðar- og heilbrigðismálum og að allt tal um einkavæðingu heilbrigðiskerfisins sé út í hött. Enn fremur sagði hæstv. félagsmálaráðherra, með leyfi forseta: „Við viljum ekki heldur að einkaaðilar geti dregið út úr Landspítalanum læknisverk sem þeir líta á sem arðsöm og spítalinn standi eftir með annað.“ En þetta er einmitt það sem verið er að leggja drög að í Sjálfstæðisflokknum. Ég held því að hæstv. ráðherrar hefðu kannski átt að hafa varann á áður en þeir samþykktu framlagningu þessa máls miðað við þau orð sem voru látin falla eftir að málið kom fram. Þegar talað er um Landspítalann er okkur náttúrlega ofarlega í huga hvernig þar var gengið fram gagnvart forstjóranum og hann látinn hætta. Yfirregnhlíf rekstrar Landspítalans er nú fyrrverandi þingmaður, Vilhjálmur Egilsson, og hann hefur ekki útilokað það að Landspítalanum verði breytt í hlutafélag, hann hefur látið að því liggja að allar leiðir séu skoðaðar og allt komi til greina. Vissulega hefur verið reynt að bera þessi orð til baka af hálfu annars framkvæmdastjóra spítalans, að þetta standi ekki til, en þessi orð voru engu að síður látin falla. Hæstv. utanríkisráðherra sagði líka nýlega að engin áform séu uppi um það í ríkisstjórninni að fara í einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu og lét einnig þau orð falla að Samfylkingin væri engin framlenging. Það er greinilega kominn af stað titringur í samstarfsflokki Sjálfstæðisflokksins, Samfylkingunni, um það að kannski búi eitthvað meira að baki en látið var í ljós þegar þetta mál fór loksins í gegnum ríkisstjórnina sem var náttúrlega allt of seint miðað við það að þingið fái örfáa daga til að fjalla um þennan lagabálk sem er ekkert smáræði. Förum aðeins yfir það hver saga málsins er og hvernig ríkisstjórnin hefur stigið skrefin sem eru aðdragandi þess að við fjöllum nú um þetta frumvarp. Það byrjaði náttúrlega á því að það kom fram frumvarp fyrir jólin og í 18. gr. þess er með örfáum orðum skotið stoðum undir þessa nýju stofnun, sjúkratryggingastofnun, og gefin heimild til þess að skipa stjórn og síðan forstjóra. Búið var að auglýsa starf forstjóra stofnunarinnar áður en frumvarpið kom fyrir almannasjónir og áður en það kom fram á hv. Alþingi sem ég hef aldrei sagt að væri ólöglegt en mér finnst það óboðlegt. Við framsóknarmenn sátum hjá við afgreiðslu 18. gr. í frumvarpinu um almannatryggingar og tilflutning verkefna vegna þess að okkur fannst það vera hæpið að byggja heila stofnun sem gæti farið að starfa í raun, alla vega ráðið sér forstjóra, samkvæmt einni örlítilli lagagrein án þess að Alþingi hefði fjallað um stofnunina sem slíka. Við greiddum hins vegar atkvæði gegn gildistökuákvæði þess frumvarps vegna þess að lögin áttu í raun að taka gildi örfáum dögum eftir samþykkt þeirra. Það var allt gert með miklum hraða sem er yfirleitt ekki til bóta. Hvers vegna liggur svona mikið á? Það er mér algjörlega ómögulegt að skilja vegna þess að hvaða máli skiptir það fyrir heilbrigðiskerfið, fyrir notendur þess og fyrir landsmenn hvort þessi lög öðlast gildi 1. september eins og lagt er til í þessu frumvarpi eða um áramót? Það er yfirleitt ekki síðra að miða við áramót. Því höfum við lagt til að málið verði til umfjöllunar í nefndinni nú í þessum mánuði en verði hins vegar tekið fyrir aftur fyrir í september og gert að lögum í þeim mánuði. Það eru miklu meiri líkur á að þannig næðist samstaða, meiri samstaða um málið sem hæstv. heilbrigðisráðherra hefur lagt áherslu á að ná um sín mál í sínum mikilvæga málaflokki, en það er eins og orð og athafnir fari ekki saman. Sú hraðferð sem á að vera á málinu er náttúrlega ekki boðleg. Það er alveg óhætt að segja það. Og svo það sem við höfum verið að fjalla um í dag sem varðar framgöngu formanns heilbrigðisnefndar sem sendi málið í eigin nafni til umsagnar áður en það var þingtækt og það var ekki vitað á þeim degi sem það var sent út hvort það yrði yfirleitt tekið til umfjöllunar á Alþingi. Það var ekki vitað, það er aldrei hægt að ákveða fyrir fram hvernig þingmenn greiða atkvæði. Það er nú sá grundvallarréttur sem þingmenn hafa, að greiða atkvæði samkvæmt sannfæringu sinni. Þetta gerir málið allt saman enn tortryggilegra og vinnubrögðin alvarlegri. Hæstv. forseti. Nefndin fer væntanlega yfir þetta mál og sendir til umsagnar í dag eða á morgun samkvæmt þingskapalögum og svo verður að koma í ljós hvað sagt verður af hálfu þeirra sem um það mál fjalla í umsögnum. Það er mikið talað um að sótt sé fordæmi og upplýsingar til frænda okkar á Norðurlöndum og m.a. til Svíþjóðar. Mér finnst það ekki slæmt en mér finnst það bara dálítið skoplegt af því að sjálfstæðismenn hafa ekki verið sérstaklega hrifnir af því kratafyrirkomulagi sem hefur verið byggt upp á Norðurlöndunum og sérstaklega í Svíþjóð. Ég hef a.m.k. oft heyrt þau orð af vörum ýmissa háttsettra í Sjálfstæðisflokknum. Við skulum ekki útiloka að það geti verið hægt að sækja ýmsa góða hluti til Svíþjóðar en hver er kostnaðurinn við heilbrigðiskerfið í Svíþjóð borið saman við Íslandi? Það er ekki mikill munur þar á ef við horfum á það sem hlutfall af landsframleiðslu. Hjá okkur eru það 9,5% en hjá Svíum 9,1%. Kannski er alls ekki meiningin að spara peninga með þessu fyrirkomulagi, kannski býr eitthvað allt annað að baki, t.d. það að koma einkaaðilum inn í heilbrigðiskerfið sem geta síðan farið að mata krókinn. Það er ekki ólíklegt að það skipti einhverju máli. Þetta er samanburðurinn á kostnaði við þessi kerfi og þá verðum við að hafa í huga að við erum 300 þúsund manna þjóð en Svíar eru um 9 milljónir og ættu því að geta gert ýmsa hluti með meiri hagræðingu en við sem búum í strjálbýlu landi og það er náttúrlega eitt af því sem gerir kerfið okkar dýrara en ella. Við getum ekki boðið upp á það að horfa bara til mannfjölda á stöðunum. Það höfum við aldrei gert og ég vona að ekki verði tekið upp á því núna. Við tölum um að veita landsmönnum góða þjónustu hvar sem þeir búa á landinu. Þess vegna var heilsugæslan byggð upp eins og raun ber vitni, það var byrjað á því að byggja hana upp á landsbyggðinni áður en hún var byggð upp í Reykjavík sem vissulega hefur þann galla að Reykvíkingar eru að mínu mati ekki nægilega duglegir að nota þá þjónustu. Þeir hafa bókstaflega ekki vanist því. Og kannski stæðum við betur að vígi ef hægt hefði verið að koma heilsugæslunni á Reykjavíkursvæðinu á fyrr. En þetta er fyrirkomulag sem landsbyggðarmenn nota og þykir mjög gott og þeir treysta mjög vel á heilsugæslukerfið. Mér þótti það ekki gott, og ég veit ekki hvort það er tilviljun eða hvort það er úthugsað, en í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar er ekki eitt orð um heilsugæsluna, þennan grundvallarþátt heilbrigðiskerfisins. Hvort það boðar stefnubreytingu veit ég ekki, ég vona að svo sé ekki, en það væri gott að fá upplýsingar um það hjá hæstv. ráðherra. Svo mætti náttúrlega nefna atriði eins og eftirlitið. Það eru mjög margir sem fást við eftirlit samkvæmt þessu frumvarpi. Fyrir utan þessa nýju stofnun verður það náttúrlega landlæknir sem hefur þar hlutverki að gegna, ríkisendurskoðandi o.s.frv. Það getur því orðið eitthvað skrautlegt að mínu mati ef það verður ekki sett nákvæmar niður í reglugerð hvernig eftirlitið með þessu fyrirbæri öllu saman á að vera. Þá veltir maður líka fyrir sér talandi um heilsugæsluna, svo ég komi aftur að henni: Hvaða hugmyndir eru uppi t.d. í sambandi við heilsugæsluna á Reykjavíkursvæðinu? Á að kljúfa hana upp og fara út í sjálfstæðar rekstrareiningar á hverri stöð fyrir sig? Það er eitt af því sem maður gæti óttast að yrði. Eins og áður sagði, hæstv. forseti, er mörgum spurningum ósvarað í frumvarpinu og vonandi fáum við svör við þeim í heilbrigðisnefnd. En á þessu 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta mál er komið til efnislegrar umræðu á hinu háa Alþingi og tel að það sé mikilvægt að við byrjum að ræða á málefnalegum forsendum um innihald þessa frumvarps. Stór orð hafa fallið af hálfu stjórnarandstöðunnar í aðdraganda þess að frumvarpið kom fram um hvað ríkisstjórninni gengi til með þeim breytingum sem mælt er fyrir um í því. En ég held að það sé mun viturlegra að lesa einfaldlega frumvarpið og fara yfir það sem í því stendur, að byggja á því og texta þess í umræðu um málið en á upphrópunum, ranghermi eða gróusögum. Af hálfu Samfylkingarinnar hefur verið lögð á það mikil áhersla allt frá því fyrir síðustu þingkosningar að breytingar yrðu gerðar í heilbrigðiskerfinu í þá átt sem frumvarp þetta kveður á um. Við höfum lagt áherslu á að endurbæta þurfi heilbrigðiskerfið, gera þjónustuna markvissari og betri. Jafnframt ættum við ávallt að tryggja jöfnuð og gott aðgengi en líka gæði, öryggi og hagkvæmni. Í kosningastefnu Samfylkingarinnar lögðum við áherslu á þau höfuðmarkmið sem er að finna í þessu frumvarpi og þá sérstaklega að tryggja áfram aðgengi allra landsmanna að heilbrigðiskerfinu óháð efnahag, að kostnaðargreina heilbrigðisþjónustuna, taka upp blandaða fjármögnun á heilbrigðisstofnunum þar sem fjármagn fylgi sjúklingum og heilbrigðisstofnanir fái því fjármagn í samræmi við þörf og fjölda verka. Við vildum auka vægi útboða á þjónustusamninga í heilbrigðisþjónustu eins og við á þó að aðgengi að þjónustunni verði ávallt tryggð óháð efnahag. Þessara áherslna sér stað í stjórnarsáttmálanum þar sem er að finna ákvæði í þessa átt og er frumvarp hæstv. heilbrigðisráðherra sem nú er komið fram, í samræmi við þá stefnumörkun. Það er ein spurning sem við þurfum að spyrja okkur í upphafi umbóta og breytinga í heilbrigðiskerfinu, þ.e. hvers konar heilbrigðiskerfi við viljum hafa. Þess hefur gætt í umræðu að menn grauti saman ólíkum hlutum, rugli saman hugtökum, blandi saman ólíkum atriðum og telji jafnvel að ýmis þau vandamál sem einkarekin tryggingaheilbrigðiskerfi eiga við að glíma eigi við að einhverju leyti um norræn þjónustukerfi. Við leggjum á það höfuðáherslu að á Íslandi sé norrænt þjónustukerfi í heilbrigðisþjónustu, með öðrum orðum að heilbrigðisþjónustan sé veitt með þeim hætti að aðgengi að henni sé tryggt óháð efnahag. Hún standi öllum til boða og almenningur þurfi ekki að leggja út fyrir heilbrigðisþjónustu og fá síðan endurgreitt með einum eða öðrum hætti. Kerfið þarf þar af leiðandi að byggja á því að ríkið semji um veitingu þjónustunnar en þjónustan sé ókeypis fyrir þann sem hennar nýtur nema að því marki sem kveðið er á um í almennum gjaldtökuheimildum innan kerfisins. Við sjáum auðvitað annars konar kerfi. Það eru til kerfi þar sem hið opinbera eða tryggingafélög greiða að einhverju leyti útlagðan kostnað fólks vegna heilbrigðisþjónustu með einum eða öðrum hætti. Þannig fyrirkomulag viljum við ekki. Á síðustu árum hefur skapast óþægilegur vísir að slíku kerfi þegar ákveðnir hópar lækna hafa ekki verið á samningi við Tryggingastofnun ríkisins heldur utan samningakerfisins, hins heildstæða þjónustukerfis. Hið opinbera hefur svo gefið út reglugerðir um endurgreiðslu kostnaðar samkvæmt gjaldskrá sem þjónustuveitendurnir eru hins vegar ekki bundnir af og verðlagningin er frjáls. Ef slíkt kerfi fengi að festast í sessi væri það mjög skaðlegt. Það væri til þess fallið að auka kostnað af kerfinu, eins og reynslan af tryggingakerfum annars staðar í heiminum sýnir, og það væri jafnframt til þess fallið að draga úr samfélagslegri samstöðu um veitingu á heilbrigðisþjónustu. Þess vegna er það okkur mikið ánægjuefni að í frumvarpi því sem hér er til umræðu er í 38. gr., þar sem fjallað er um heimild ráðherra til að gefa út reglugerðir við þessar sérstöku aðstæður, skýrt tekið fram að þessi heimild sé undantekningarheimild og hana megi einungis nota tímabundið. Á henni verði ekki byggt varanlegt endurgreiðslukerfi samhliða hinu opinbera þjónustuveitingakerfi. Grundvallarreglan á eftir sem áður að vera sú að hið opinbera semji við alla veitendur þjónustu um heilbrigðisþjónustu. Það er athyglisvert að í nýlegri skýrslu OECD þar sem fjallað er um íslenska heilbrigðiskerfið er bent á að þótt kostnaður sé mikill við kerfið, sem er auðvitað áhyggjuefni því við erum frekar ung þjóð, þá sé ekkert sem bendir til þess að það sé hagkvæmt að beita einkatryggingum til að ná fram lægri kostnaði. Þvert á móti er lögð til sú aðferð sem hér er farin, þ.e. að lykilaðstaða ríkisins sem aðalkaupanda heilbrigðisþjónustu verði styrkt enn frekar. Möguleikar ríkisins til að ná fram betri árangri jafnt í verði sem í gæðum þjónustunnar eru þar af leiðandi auknir. Það er því niðurstaða okkar að við eigum að byggja á hinu norræna þjónustukerfi í heilbrigðisþjónustu en við þurfum að styrkja innviði þess og veita kaupanda þjónustunnar, almannavaldinu, betri tæki til að halda aftur af kostnaði og tryggja gæðin. Við þurfum að hverfa frá núverandi kerfi fastra fjárveitinga til heilbrigðisstofnana. Allir vita í hvers konar ógöngur það kerfi hefur leitt okkur. Umræða um heilbrigðiskerfið og heilbrigðisþjónustu er neikvæð. Hún einkennist af umræðum um biðlista, fjárskort, ófullnægjandi gæði, manneklu og of langan vinnutíma. Meginreglan í núverandi kerfi er sú að menn beita fjárveitingavaldinu til að ákveða þjónustustigið eða öfugt. Menn hringla með þjónustustigið til að halda sig innan fjárheimilda með hörmulegum afleiðingum fyrir fólk sem ekki fær fullnægjandi þjónustu. Grundvallaratriðið hlýtur að vera að horfa á kerfið út frá hagsmunum sjúklingsins, út frá þeim sem þjónustuna á að fá, og greiðir fyrir þá þjónustu sem veitt er, það er höfuðmarkmiðið í kerfinu öllu. Við þurfum í því samhengi að byggja upp þekkingarumhverfi þar sem þeir sem veita þjónustuna eru ekki valdlaus verkfæri eins og allt of oft er í dag, heldur hafi þeir raunveruleg áhrif á það hvernig þjónustan er veitt, enda eru það þeir sem í flestum tilvikum taka ákvarðanir um hvernig hún er veitt. Það er sama hversu gáfaður og skynsamur forstjóri er ráðinn á spítala, hann mun ekki ráða því hvaða meðferð verður veitt. Það ákveður hjúkrunarstarfsfólkið og læknirinn sem sér um meðferðina. Við verðum því að nýta okkur krafta og hæfileika þess fólks sem vinnur störfin og leysa úr læðingi möguleika þess til að hafa áhrif á starf sitt og umhverfi. Sú sjúkratryggingastofnun sem gert er ráð fyrir að sett verði á fót er byggð að sænskri og breskri fyrirmynd. Í umræðunni hefur oft verið talað um að eitt og annað hafi farið úrskeiðis við þá framkvæmd. Það er auðvitað svo með mannanna verk að þau eru ekki fullkomin, jafnvel ekki hjá jafnaðarmönnum í Svíþjóð og Bretlandi þótt þau fari auðvitað nær því þar en annars staðar. Kosturinn er sá að við getum tekið á þeim vandamálum sem aðrir hafa þurft að fást við og við getum lært af reynslu þeirra með auðveldari hætti en ella. Það er heldur engin ástæða fyrir okkur að finna upp hjólið og það er engin afsökun fyrir aðgerðaleysi að benda á að erfiðleikar við breytingar hafi komið upp í Bretlandi eða Svíþjóð. Þvert á móti er það okkur hvati að takast á við vandamálin og á við þetta úrlausnarefni með sama hætti og þeir gerðu, þ.e. með því að veita heildstæða þjónustu, tryggja að kostnaðurinn fari ekki úr böndum og að gæði þjónustunnar séu fullnægjandi. Í því frumvarpi sem hér er til umræðu er því fyrst og fremst gerð tillaga um faglegt verklag. Í flestum tilvikunum er um að ræða að valdheimildir ráðherra eru þegar markaðar í gildandi lögum og þær eru ekki útvíkkaðar, þær eru þvert á móti þrengdar. Sú meginregla er sett að þjónusta og gæði verði forsenda greiðslna hjá öllum, ekki bara þeim sem eru svo heppnir að vera með þjónustutengda samninga við ríkið heldur líka þeim sem nú reka heilbrigðisstofnanir á föstum fjárveitingum. Það munu því allir, líka ríkisstofnanirnar, njóta aukinnar áherslu á þjónustu og gæði. Hinar opinberu stofnanir sem hingað til hafa verið undir hinum kæfandi hrammi fastra fjárlaga losna nú undan þeirri ömurlegu stjórnunaraðferð. Í frumvarpinu eru líka ítarleg ákvæði um eftirlit með gæðum veittrar þjónustu. Það eru ákvæði um að ekki sé hægt að úthýsa bestu verkefnunum af opinberum sjúkrahúsum heldur eigi að taka tillit til þarfa stóru sjúkrahúsanna, og þá sérstaklega Landspítalans til að gegna annars vegar háskólahlutverki sínu, kennsluhlutverki og hins vegar þjóðaröryggishlutverki. Það er því beinlínis girt fyrir þær hættur að hægt sé að taka arðbærustu verkefnin ein úr opinberri þjónustu. Þá verður hætt að semja við hagsmunasamtök veitenda þjónustunnar um sjálfa þjónustuna. Það eru tímamót. Héðan í frá verður ekki samið við félög lækna heldur einungis einstaka veitendur þjónustu þannig að ríkið þarf ekki að sæta því héðan í frá að aðilar á markaði loki markaðnum með samstilltum aðgerðum og þvingi þannig ríkið til að sæta afarkostum. Eins og ég rakti, virðulegi forseti, eru lögin um heilbrigðisþjónustu sem samþykkt voru fyrir ári síðan með rýmri valdheimildum án takmarkana um faglega umgjörð eða eftirlit með sama hætti og er í frumvarpinu. Við þurfum að tryggja að samningsframkvæmd sé alltaf góð og að hægt sé að fylgjast með gæðum þeirrar þjónustu sem veitt er. Við höfum séð mýmörg dæmi þess að núverandi umgjörð skapar ekki fullnægjandi möguleika fyrir ríkið sem kaupanda til að fylgjast með gæðum eða rækja samningssamband sitt við viðsemjendur með fullnægjandi hætti. En felst í þessu frumvarpi að hægt sé að kaupa sig fram fyrir? Nei, það er sérstaklega girt fyrir að það verði hægt samkvæmt þessu frumvarpi, öfugt við það sem er í gildandi lögum þar sem engir sérstakir varnaglar eru í því efni. Ég bendi sérstaklega á 43. gr. frumvarpsins í því samhengi sem kveður á um að það gjald sem sjúkratryggður greiðir fyrir þjónustuna sé ákveðið með gjaldtökuákvæðinu í 29. gr. og að veitendum þjónustu sé óheimilt að krefja hana um frekara gjald. Skýrara getur það ekki orðið, bannað er að kalla eftir því að menn borgi sig fram fyrir. Er í frumvarpinu mismunað eftir efnahag? Nei, það er sérstaklega girt fyrir þann möguleika sem þó væri hægt að segja að sé í núverandi lögum. Í 1. gr. frumvarpsins, markmiðsákvæðinu, er sett ákvæði um að tryggja eigi aðgang að heilbrigðisþjónustu óháð efnahag og sú skylda lögð á herðar hinni nýju stofnun í 40. gr. að tryggja aðgengi að sjúkratryggðra að þjónustunni óháð efnahag. Samsvarandi ákvæði er ekki að finna í gildandi lögum. Eins og ég rakti áðan er sérstaklega lokað fyrir þá bakdyraleið að hinu ameríska kerfi sem mörg okkar óttast með aukinni ásókn sérfræðilækna í að vera utan samninga Það er bæði gamalt verkefni og nýtt að við þurfum að haga fjárveitingum í samræmi við þarfir og það er ekkert nýtt að semja við sjúkrahús. Ég minni á það sem hv. þáverandi þingmaður, Vilmundur Jónsson landlæknir, sagði í ræðu í þessum sal í umræðu um frumvarp til laga um berklavarnir árið 1932. Hann lagði til breytingartillögu um að Stjórnarráðið mundi semja við þau sjúkrahús sem teldust hæf til að taka á móti berklasjúklingum og sagði, með leyfi forseta: „Ég býst við að um það mat á sjúkrahúsum verði að hlíta dómi ríkisstjórnarinnar. ... Hins vegar minnir tillagan á að eigi skuli semja við sjúkrahús, sem eru verulega ófullkomin, illa sett eða innréttuð, svo ekki sé hægt að einangra þar sjúklinga o.s.frv.“ Viðfangsefni hans var nákvæmlega það sama og okkar í dag, að semja við hæf sjúkrahús en til þess þurfum við líka að hafa tæki til að meta hæfni og gæði. Hann kallaði sérstaklega eftir því árið 1932 

Virðulegi forseti. Það er full ástæða til og tímabært að taka heilbrigðismálin til umfjöllunar og hefur svo sem verið gert á fyrri þingum þó að ekki hafi komið fram frumvarp í líkingu við það sem við höfum fyrir framan okkur í dag. Ég minni á umfjöllun um skýrsluna Hver gerir hvað í heilbrigðisþjónustunni sem fór hér fram í marsmánuði 2006. Mér finnst raunar að sú skýrsla sem þá var unnin hafi fengið miklu minni umfjöllun en vert væri og ætlast var til af þáverandi heilbrigðisráðherra sem skipaði nefndina og nefndinni sjálfri sem vann tillögurnar og skilaði þeim af sér. Það er skaði af því hversu mikið rof varð í pólitískri umræðu um stefnu í heilbrigðismálum eftir að umrædd skýrsla kom fram. Hún hefur að geyma ýmsar tillögur sem eru góður grundvöllur að pólitískri umræðu um það hvernig stjórnmálaflokkarnir vilja hafa heilbrigðiskerfið og hvaða breytingar menn vilja ræða um eða gera á kerfinu. Ég hef saknað þess, virðulegi forseti, að meira væri unnið úr þeim tillögum sem fyrir lágu í nefndinni sem kennd var við formann sinn, Jónínu Bjartmarz. Það frumvarp sem hér er til umfjöllunar er unnið upp úr þessari skýrslu og ef til vill hefur meginefni þess orðið til þegar gengið var frá þeim tillögum sem þar er að finna. Ég vek athygli á því að þær tillögur voru lagðar fram af allri nefndinni í góðri samstöðu og bent á þau viðfangsefni sem við er að glíma í heilbrigðiskerfinu og það sem fram undan er. Við ræddum nýlega skýrslu OECD um heilbrigðiskerfið á Íslandi þar sem m.a. var vakin athygli á því - fyrir utan það hversu gott kerfið sé og hve góðum árangri það skilar fyrir íslenska þjóð - að þegar horft er til framtíðar er uppi vandi sem stjórnmálamenn geta ekki komið sér undan að taka á. Sá vandi er kostnaður. Kostnaðurinn við heilbrigðiskerfið var á síðasta ári um 120 milljarðar kr., um 10% af vergri landsframleiðslu og um fjórðungurinn af öllum fjárlögum eða svo. OECD spáir því að á næstu áratugum, fram til ársins 2050, muni kostnaður vaxa um 50% eða svo. Ef það er yfirfært á síðasta ár mundi það þýða um 200 milljarða kr. Kostnaður er þáttur sem menn komast ekki undan að ræða. Það vita allir að takmörk eru fyrir því hvað stjórnmálamenn og ríkisstjórnir treysta sér til að leggja af sköttum á þegna sína og mér finnst nokkuð líklegt að ríkisstjórn, bæði þessi og þær sem síðar eiga eftir að koma, muni ekki treysta sér til að leggja til að hækka skatta sem þessu nemur. Menn verða því að ræða hvaða leiðir eru færar til þess að hafa áfram gott heilbrigðiskerfi sem kostar minna en spáð er að muni verða. Ein af þeim tillögum sem er að finna í skýrslu Jónínunefndar er einmitt sú að greint verði á milli kaupanda- og seljendahlutverks hjá ríkinu og að einn aðili hjá ríkinu hafi það hlutverk með hendi að annast kaup á heilbrigðisþjónustu af opinberum aðilum sem öðrum og semja um það við þá. Þetta er tillaga nr. 5 í umræddri skýrslu. Frumvarpið um sjúkratryggingastofnun er nákvæmlega þessi tillaga. Það var ástæðan fyrir því að þingflokkur Frjálslynda flokksins ákvað að styðja hana síðasta vetur þegar verið var að setja það inn í lög fyrir áramót að fara þessa leið. Þótt við höfum ekki tekið formlega afstöðu til frumvarpsins styðjum við þennan þátt málsins, að fara þessa leið. Það liggur fyrir. Það er síðan viðfangsefni fulltrúa okkar í nefndinni að fara ofan í einstök efnisatriði í frumvarpinu, texta og annað, og skoða hvort þar leynast einhver atriði sem menn hnjóta um. Það er eins og gengur og gerist að eitt er almenn stefna og annað útfærsla sem getur verið á þann veg að eitthvað þurfi að laga hlutina til. Í meginatriðum teljum við þessa leið til bóta. Hún felur í sér endurbætur á kerfi án þess að breyta kerfinu gagnvart sjúklingunum. Hún breytir ekki kostnaði þeirra, hún breytir ekki aðgengi þeirra að kerfinu en hún breytir væntanlega kostnaði ríkissjóðs á þann veg að hann verður minni og hún breytir þjónustustigi sjúklinga á þann veg að það er tryggara eftir en áður að þeir fái þá þjónustu sem ríkið borgar fyrir að þeim verði veitt. Þetta tel ég meginkjarnann í þessu máli. Í skýrslu Jónínunefndarinnar er greint frá því að Svíar hafi farið þessa leið og það sé mat þeirra að bæði kostir og gallar séu við þessa lausn eins og allar aðrar lausnir en niðurstaðan sé sú að 10% fjárhagslegur ávinningur sé af þessari skipulagsbreytingu. Breyting á skipulagi kerfisins skilar að þeirra mati 10% ávinningi. Hjá okkur, ef sambærilegt gerist, hafa menn þá um 12 milljarðar kr. til ráðstöfunar, skulum við segja, í frekari heilbrigðisþjónustu fyrir fólk. Menn verða að horfa á þessa hluti. Menn verða líka að hafa í huga skýrslu sem sérfræðingar Tryggingastofnunar ríkisins gáfu út árið 2005, í nóvembermánuði, þar sem bent var á að töluvert væri um að kostnaður í heilbrigðiskerfinu væri umfram það sem þyrfti að vera. Sérfræðingarnir vísuðu til kanadískrar rannsóknar en niðurstöður hennar voru á þann veg að sá kostnaður sem væri umfram í kerfinu væri u.þ.b. 30%. Það er náttúrlega gríðarlega há tala ef rétt reynist. Um er að ræða eina rannsókn. Hún er ekki bein sönnun á því sem rannsakað er en vissulega vísbending og segir okkur alla vega að hægt er að spara verulega kostnað í heilbrigðiskerfinu með skipulagsbreytingum. Heilmikið er um það að verið sé að ráðast í rannsóknir sem ekki þarf að ráðast í, rannsóknir sem gerðar hafa verið annars staðar og annað slíkt, það er verið að stofna til útgjalda að óþörfu. Skipulagsbreytingar geta tekið á þessum þætti, það segja sérfræðingar Tryggingastofnunar ríkisins. Ef menn gera það, einbeita sér að því, er hægt að ná árangri og ná kostnaði niður án þess að það breyti neinu um þjónustuna eða kostnað sjúklinga. Því heilbrigðiskerfið er eins og hvert annað kerfi ófullkomið. Enginn hefur fundið upp hið fullkomna kerfi og allra síst stjórnmálamenn. Það sjá menn þegar þeir skoða frumskóginn sem þeim hefur tekist að búa til um kostnaðarþátttöku sjúklinga í einstökum þjónustuþáttum heilbrigðiskerfisins. Það er slíkur frumskógur að það er sennilega doktorsverkefni að læra það. Það er kannski við hæfi að dr. Pétur Blöndal hefur verið fenginn til þess að reyna að endurskoða það kerfi og koma einhverju viti í það. Ég hef aðeins fylgst með því í starfi þeirrar nefndar og mér sýnist að hv. þm. Pétur H. Blöndal sé að gera alvarlega tilraun til þess að ná fram endurbótum á þessu greiðsluþátttökukerfi sjúklinga í þá veru - að mínu mati væri um framför að ræða ef hugmyndir hans ná fram að ganga og verða eins og þær voru þegar ég sá þær fyrir nokkru. Það er að minnsta kosti verið að reyna að takast á við kerfi sem er flókið og dýrt fyrir sjúklinga. Ég vil vekja athygli á því að ákveðnir grunnþættir eru óbreyttir í umræddu frumvarpi. Fjármögnun kerfisins er úr ríkissjóði, það er stóra málið. Um 85% af fjármagni kerfisins koma úr ríkissjóði. Lagt er til að gera breytingar á því þannig að sjúkratryggingastofnun fer væntanlega með allar þessar fjárveitingar, ef ég skil rétt, og semur um greiðslur við einstaka aðila, hvort sem það eru spítalar eða aðrir, og getur blandað greiðslum með föstum framlögum og síðan einstaklingsbundnum greiðslum. Ég held að skynsamlegt sé að fara þá leið. Ég er ekki viss um að þar sé allur sannleikurinn fundinn. Ég þykist vita að menn hafi rekið sig á það sums staðar að ekki var allur vandinn leystur með þeirri leið. En hún er engu að síður framför og ég held að menn nái árangri til bóta fyrir kerfið og ríkissjóð með því að fara þessa leið, ég vara hins vegar við því að menn telji sig geta leyst meiri vanda eins og raun ber vitni þegar upp verður staðið. Ég velti aðeins fyrir mér útfærslunni. Ég er ekki viss um að það sé rétt að allar fjárveitingar fari í gegnum sjúkratryggingastofnun, alla vega ekki á spítölunum eins og Landspítalanum. Ég spyr hvort hugmyndin sé að hluti, sem við getum kallað fasta hlutann, verði ekki bein fjárframlög úr ríkissjóði fram hjá sjúkratryggingastofnun eða hvort hún eigi að fara með samninga um allar fjárhæðirnar. Það er mjög mikilvægt, til þess að gera kerfið þjálla og skilvirkara, að brjóta aðeins niður stofnanahlutann í þessu. Samstarf á milli Landspítala og annarra sjúkrahúsa er mjög mikilvægt og breytileg fjárveiting með þjónustu hjálpar til við að láta þjónustuna fara milli stofnana og aðila á þann hátt að ávinningur sé af því fyrir kerfið og kerfið geti þjónað fleiri sjúklingum fyrir sama fé. Við þurfum á því að halda. Gjaldtakan er óbreytt í frumvarpinu frá því sem er, mér finnst út af fyrir sig ekki að við eigum að stefna að því. Ég tala fyrir því að við breytum sjúklingahlut heilbrigðiskerfisins frá því sem nú er. Mér fyndist að í lögum ætti að vera stefnuyfirlýsing um skiptingu og heildarkostnað milli ríkissjóðs og sjúklinga. Það er í dag um 85,15% eða 83,17%. Mér fyndist að pólitíska yfirlýsingu ætti að gefa um það að sjúklingahluturinn væri innan einhverra tiltekinna marka, 15% eða 17% eða eitthvað slíkt. Ég tel miklu sanngjarnara að dreifa þeim hluta, sjúklingahlutanum, í gegnum sjálfstætt tryggingakerfi eða samlag sem allir tækju þátt í að gera, ekki bara þeir sem nota kerfið á hverjum tíma heldur allir 18 ára og eldri. Ég reiknaði það út mér til fróðleiks hvað þetta gæti verið mikið ef sjúklingahlutinn yrði greiddur af allri þjóðinni 18 ára og eldri. Það yrðu þá um 2,5–3% af launum hvers manns sem rynnu inn í slíka tryggingu og hún mundi greiða allan sjúklingahlutann. Það dregur úr kostnaði þeirra sem þurfa að nota kerfið, sérstaklega þeirra sem þurfa að nota það mikið. Þeir bera töluvert mikinn kostnað. Sum lyfin eru að öllu leyti á kostnað sjúklinga. Sumar aðgerðir eru að verulegu leyti á kostnað sjúklinga því að það er ekki bara krónutölugreiðsla heldur líka hlutfallsgreiðsla. Ég hefði viljað skoða útfærslu á gjaldtökuþættinum en það er pólitískt verkefni.

Eru tannlækningar inni í þessu?

Eins og hv. þm. Ellert B. Schram minnir okkur á er tryggingakerfið ekki heldur altækt. Það vantar suma sjúkdóma eða sumt inn í það sem mér finnst að tryggingarnar ættu að ná yfir. Farið var yfir það í Jónínunefndinni hvað út af stendur. Ég vildi sjá þetta kerfi þannig að það næði yfir miklu meira en það gerir í dag eins og tannlækningar og eyru og augu, það er að sumu leyti undanskilið í tryggingakerfinu, og hjálpartæki þar við. Það held ég megi bæta. Virðulegi forseti. Það er svo sem hægt að segja margt um þetta mál til viðbótar en tími minn er á þrotum þannig að ég held að ég láti staðar numið. Ég ítreka að í öllum meginatriðum tel ég þetta vera á réttri leið. Mér finnst eftirlitsþátturinn í frumvarpinu kannski fullveikur og að þar þurfi að vera ákveðnari ákvæði sem lúti að hlutverki landlæknisembættisins til að skilgreina þjónustustigið þannig að það sé ekki fljótandi og að tryggt verði að sjúklingar fái góða þjónustu hvar svo sem þeir eru staddir.

Virðulegi forseti. Hér erum við að fjalla um frumvarp til laga um sjúkratryggingar. Það hefur verið nokkuð langur aðdragandi að þessu máli, ekki bara vikur eða missiri heldur ár. Frumvarpið er í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um breytta verkaskiptingu ráðuneyta og breyttar áherslur í fjármögnun heilbrigðisþjónustunnar þar sem í stað fastra fjárlaga liggur kostnaðargreining á einstökum þáttum hennar til grundvallar greiðslum fyrir þjónustu. Frumvarpið er í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar eins og hefur komið fram fyrr í dag varðandi það að kostnaðargreina eigi heilbrigðisþjónustuna, fjármagn fylgi sjúklingum og fjármagn í samræmi við fjölda verka og þörf. Það má því segja að ríkisstjórnin hafi starfað í þeim anda sem kemur fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, að aðskilja kaupendur og seljendur í heilbrigðisþjónustu og er þetta frumvarp næsta skref í þeirri viðleitni. Eins og komið hefur fram fyrr í umræðunni og öllum er kunnugt, var rétt fyrir jól samþykkt frumvarp þar sem lífeyristryggingahluti almannatrygginga var færður yfir til félagsmálaráðuneytisins og varð að félags- og tryggingamálaráðuneyti. Þau lög tóku gildi 1. janúar 2008 og í þeim var bráðabirgðaákvæði sem kvað á um að starfrækja skyldi stofnun undir yfirstjórn heilbrigðisráðherra sem hefði það hlutverk að annast kaupgreiðslur og samninga um heilbrigðisþjónustu og framkvæmd þeirra málaflokka almannatrygginga sem heyra undir heilbrigðisráðherra. Jafnframt var samþykkt ákvæði um heimild til að skipa stofnuninni stjórn og skipa forstjóra hennar. Þetta hefur gengið eftir og hefur stjórn stofnunarinnar verið skipuð og því má segja að þetta mál sé komið á ákveðinn rekspöl, mikil og umfangsmikil vinna hefur farið í upplýsingaöflun um fyrirmynd og skilgreiningu á starfsemi og hlutverki slíkrar stofnunar og m.a. leitað tengsla og upplýsinga í Svíþjóð, Bretlandi og fleiri löndum. Ég vil taka fram að það hefur verið staðið einstaklega vel að undirbúningi þessa máls, að því sem ég hef fylgst með. Við vonumst til þess að stofnunin geti fengið vængi og tekið til starfa eins og fyrir er mælt í því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar. Eins og glöggt má sjá þegar farið er yfir frumvarpið er það samsett úr ýmsum ákvæðum sem annars vegar eru tekin úr lögum um almannatryggingar, þ.e. sjúkratryggingakafla almannatryggingalaga, og hins vegar úr VII. kafla laga um heilbrigðisþjónustu sem varðar kaup á heilbrigðisþjónustu og svo eru nýmæli sem varða sérstaka stofnun sjúkratrygginga, hlutverk og verkefni hennar. Varðandi þau ákvæði frumvarpsins sem eru tekin úr almannatryggingalögunum og úr heilbrigðisþjónustulögunum eru litlar sem engar efnislegar breytingar á þeim ákvæðum með því að flytja þau úr þeim lögum og yfir í það frumvarp sem hér er til umræðu. Þó að uppsetningin sé nokkuð ólík er þetta efnislega mjög líkt. Því má benda á að þó að það vaxi fólki kannski í augum að fjalla um frumvarp sem er upp á 74 greinar þá er stór hluti þess kunnuglegur og þegar tekið er tillit til þess þá er verkefnið kannski ekki eins flókið og annars mætti ætla. Það hefur verið rifjað upp í umræðunni að sl. vor voru samþykkt ný lög um heilbrigðisþjónustu með fulltingi allra stjórnmálaflokka. Það frumvarp var afrakstur nefndar sem hafði starfað um þriggja ára skeið og ég var m.a. í þeirri nefnd sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins og nefndin skilaði frumvarpi til heilbrigðisráðherra sem var niðurstaða nefndarinnar í heild, fulltrúa allra flokka og allra fagstétta sem komu að málinu. Þar var m.a. nýmæli að í lögin var settur sérstakur kafli um samninga um heilbrigðisþjónustu þar sem tekið er á hvernig staðið skuli að slíkum samningum en þeim sem voru að vinna að undirbúningi að frumvarpinu var alveg ljóst að slík ákvæði vantaði sárlega í heilbrigðisþjónustulög sem var þá grundvöllur að samningum við heilbrigðisstéttir og við þá aðila sem samið var við, sérstaklega þó sérfræðinga. Í 29. gr. heilbrigðisþjónustulaga segir m.a. að samningar um heilbrigðisþjónustu skuli gerðir í samræmi við stefnumörkun samkvæmt 3. gr., m.a. um skipulag heilbrigðisþjónustu, forgangsröðun verkefna innan hennar, hagkvæmni og gæði þjónustunnar og aðgengi að henni. Samningar skuli m.a. kveða á um magn og tegund þjónustu, hvar hún skuli veitt, af hverjum o.s.frv. Í greinargerð til laga um heilbrigðisþjónustu segir m.a. eftirfarandi um heimildir heilbrigðisráðherra til að semja um kaup á heilbrigðisþjónustu, með leyfi forseta: „Ljóst er að heimild ráðherra til að semja við sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmenn og aðra rekstraraðila um veitingu heilbrigðisþjónustu er afar mikilvægt stjórntæki í höndum ráðherra er kemur að skipulagningu heilbrigðisþjónustunnar og forgangsröðun verkefna. Svo að þetta stjórntæki ráðherra sé virkt verður að tryggja að hann hafi á hverjum tíma fullnægjandi lagaheimildir til að haga samningsgerð sinni þannig að hann geti hrundið í framkvæmd stefnumörkun sinni í heilbrigðismálum, sbr. 3. gr. frumvarpsins. Ber þannig að skoða samningsheimildir ráðherra í samhengi við stefnumörkunarhlutverk hans og almenna heimild hans til að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að framfylgja stefnu sinni. Í grófum dráttum má skilgreina samningsheimildir ráðherra samkvæmt frumvarpinu með eftirfarandi hætti: 1. Heimild til að ákveða hvort tiltekin heilbrigðisþjónusta sé falin sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmönnum eða öðrum sjálfstæðum rekstraraðilum með samningum. Í þessu felst jafnframt að ráðherra getur ákveðið að tiltekin heilbrigðisþjónusta, með greiðsluþátttöku ríkisins, skuli einungis veitt innan heilbrigðisstofnana sem reknar eru af ríkinu. 2. Heimild til að ákveða magn þeirrar heilbrigðisþjónustu sem samið er um. 3. Heimild til að ákveða í samningi hvar umsamin heilbrigðisþjónusta skuli veitt. 4. Heimild til þess, að tilteknum skilyrðum uppfylltum, að takmarka samningsgerð við hluta þeirra heilbrigðisstarfsmanna sem veitt geta þá þjónustu sem samið er um. 5. Heimild til þess að fela sveitarfélögum og öðrum aðilum en þeim sem falinn er rekstur heilbrigðisþjónustu samkvæmt lögunum að sjá um framkvæmd og rekstur tiltekinna þátta þeirrar heilbrigðisþjónustu sem heilbrigðisstofnunum ríkisins er ætlað að veita samkvæmt lögunum.“ Í umræðunni sem fór fram sl. vor var því alveg ljóst í hvaða átt stefndi og að horft væri til þess að gera kaupandahlutverk ríkisins mun sterkara. Þetta er náttúrlega ekkert ókunnugt hlutverk því að fyrir hafa verið samninganefndir á vegum ráðherra og samninganefndir Tryggingastofnunar og jafnvel einstakar stofnanir hafa verið að semja um veitingu heilbrigðisþjónustu. Eins og hefur komið fram hér áður eru 30% af þeim verkefnum sem flokkast undir heilbrigðisþjónustu á öðrum höndum en opinberra aðila. Það má því segja að það frumvarp sem hér er til umfjöllunar sé rökrétt framhald af þessum kafla laga um heilbrigðisþjónustu og til þess gert að styrkja stöðu stjórnvalda sem samningsaðila um heilbrigðisþjónustu burt séð frá rekstrarformi. Jafnframt er einstaklingum sem hafa þekkingu á þessu sviði en starfa nú hjá Tryggingastofnun, heilbrigðisráðuneyti og á ýmsum stofnunum ríkisins gefinn kostur á að sameina krafta sína og vinna með enn öflugri hætti að þessum málum og styrkja stöðu stjórnvalda sem samningsaðila. Það er langur aðdragandi að þessu máli og það ýmislegt hefur gerst á síðustu árum eins og ég hef rakið. Þegar í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar frá 1999 var fjallað um þetta og segir þar m.a. um áherslur ríkisstjórnarinnar í heilbrigðismálum, með leyfi forseta: „Skilja þarf á milli hlutverks ríkisins sem kaupanda þjónustu annars vegar og veitanda hennar hins vegar í því skyni að auka ráðdeild.“ Sambærileg ákvæði voru endurtekin í þeirri ríkisstjórn sem mynduð var af Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki á árinu 2003. Framsóknarflokkurinn var í forustu í heilbrigðismálum á þessum árum og sú undirbúningsvinna sem þeir lögðu í málið nýtist nú þegar þeim er hrint í framkvæmd undir stjórn Sjálfstæðisflokksins. Á árinu 2000 var sett á laggirnar nefnd til að undirbúa þetta verkefni um að aðskilja kaupanda þjónustu og veitanda hins vegar. Sú nefnd var undir forustu þáverandi ráðuneytisstjóra, Davíðs Á. Gunnarssonar. Á árinu 2004 spurði ég þáverandi heilbrigðisráðherra um hvernig verkefninu miðaði. Í svari ráðherrans kom fram að nefndin hefði skoðað framgang DRG-kerfis sem LSH var að vinna að og var spítalanum falið að vinna áfram að því verkefni. Einnig hefur í framhaldi af starfi nefndarinnar verið tekin ákvörðun um að setja á laggirnar samninganefnd ráðherra um heilbrigðisþjónustu sem tók yfir ákveðin verkefni frá TR og gerðar voru nauðsynlegar lagabreytingar til að ná þessu fram og jafnframt hefði verið haldið áfram með þróun RAI-kerfisins sem er notað á öldrunarstofnunum eins og kunnugt er. Þau skref sem voru tekin í tíð Framsóknarflokksins í áttina að því að aðskilja kaupendur og seljendur í heilbrigðisþjónustu eru því nú að skila sér ríkulega í undirbúningi fyrir stofnun sjúkratryggingastofnunar. Þar er ekki síst mikilvæg sú vinna sem hefur t.d. farið fram á vettvangi Landspítalans með DRG-kostnaðargreininguna sem er í raun grundvöllur þess að það er hægt að hrinda þessu verkefni af stað með þeim hætti sem frumvarpið leggur upp með gagnvart sjúkrahúsum. Ég verð að hrósa framsýni og elju stjórnenda LSH við að halda þessu verkefni áfram en kostnaðurinn af því var að mestu borinn uppi af rekstrarfé spítalans. Heilbrigðisráðherra hefur í ræðu sinni gert grein fyrir hlutverki nýrrar stofnunar sjúkratrygginga sem má skilgreina eftirfarandi hátt eins og segir í greinargerð með frumvarpinu, með leyfi forseta: „Í stuttu máli er í lagafrumvarpi þessu skilgreint hverjir eru sjúkratryggðir á Íslandi, í hverju réttindi þeirra eru fólgin, þ.e. hvaða þjónustu og bótum þeir eigi rétt á, hver skuli meta og koma til móts við þessi réttindi eftir því sem við á, tryggja afgreiðslu umsókna um bætur og aðgang að viðeigandi heilbrigðisþjónustu og með hvaða hætti það skuli gert.“ Þetta eru stór og mikil markmið og tímabært að þau séu sett fram með þessum hætti. Það hefur sérstaklega vakið athygli t.d. í lögum um almannatryggingar sem eru nú gildandi, að þar er ekkert um markmiðssetningu, markmið laganna, og miðað við hversu lögin eru gömul er dálítið sérstakt að hvergi hafi komið fram markmiðssetning með lögunum. Flest Evrópuríki hafa gripið til þess ráðs að tengja fjármögnun í heilbrigðisþjónustu við afköst og gæði að hluta til eða öllu leyti og það kemur m.a. fram í skýrslu hinnar svokölluðu Jónínunefndar, sem skilaði af sér á árinu 2006. Ég ætla ekki að endurtaka það sem kom hér fram hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni þar sem hann vísar í skýrsluna að markviss kaup á heilbrigðisþjónustu feli í sér val á bestu leiðum til að hámarka árangur heilbrigðisþjónustunnar. En, eins og ég segi, mörg lönd hafa tekið upp þessar hugmyndir með mismunandi markmiðum sem varða þá m.a. forgangsröðun og betri nýtingu fjármagns, að bæta frammistöðu veitenda þjónustu, að minnka umfang stjórnunar með því að færa ákvörðunarvald nær vettvangi þjónustunnar. Jafnframt hafa þessar hugmyndir verið notaðar, það er ekkert leyndarmál, til þess að losa um stíft stjórnkerfi ríkisstofnana og losa aðeins um báknið. Að þessu sögðu og þeim ávinningi sem skattgreiðendur og notendur þjónustunnar geta haft af boðuðum skipulagsbreytingum sem það frumvarp sem hér er til umfjöllunar býður upp á þá er mjög áhugavert að hlusta á fulltrúa stjórnarandstöðunnar sem hafa tekið þátt í umræðunni. Það var mjög ánægjulegt að heyra að bæði fulltrúar Framsóknarflokksins og Frjálslynda flokksins eru almennt jákvæðir gagnvart þessu enda væri ekki hægt að segja annað en það væri stílbrot hjá Framsóknarflokknum að setja sig upp á móti þessu máli því að hann hefur unnið mjög ötullega að framgangi þess á síðustu árum og tekið mið af því í áætlunum sínum innan heilbrigðisráðuneytisins. Þar hefur m.a. verið farið eftir ábendingum frá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni. Í skýrslu stofnunarinnar árið 2000, sem ber heitið World Health Report, er fjallað um frammistöðu heilbrigðiskerfa heimsins og þar leggur stofnunin áherslu á og ráðleggur ríkjum heims að hefja kerfisbundin kaup á heilbrigðisþjónustu til að bæta virkni og árangur heilbrigðisþjónustu og leggur til að þjóðlönd breyti áherslum sínum í fjármögnun, frá fastri fjármögnun eða greiðslu á framlögðum reikningum í að stunda markviss kaup á tilgreindri þjónustu. Sams konar ábendingar komu jafnframt fram í skýrslu OECD um heilbrigðismál á Íslandi sem var til umfjöllunar nú fyrir stuttu og kom fram í vetur. Ráðgjafar ríkisstjórnarinnar á hverjum tíma hafa jafnframt komið með þessar ábendingar í skýrslu frá árinu 2004 á vegum Hagfræðistofnunar sem bar heitið Fjármögnun og rekstur heilbrigðisþjónustu, eftir Axel Hall og Sólveigu F. Jóhannsdóttur, en þar benda þau einmitt á að styrkja kaupendahlutverkið og Jónínunefndin, eins og hefur komið fram hér á undan, tók sömu afstöðu. Það má því segja að það sé almennt samhljóða álit þeirra sérfræðinga og aðila sem hafa tekið þátt í þessari umræðu á síðustu árum að þeir hafa ráðlagt stjórnvöldum að fara þessa leið. Ég tek undir með hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni þar sem hann lýsti því að þetta væri ákjósanleg leið. Mig langar síðan að enda á að vísa í skýrslu svokallaðrar Jónínunefndar þar sem segir, með leyfi forseta: „Fyrirkomulag er felur í sér að kaup heilbrigðisþjónustu skuli vera á einni hendi og stofnun þverfaglegrar nefndar hefur bæði kosti og galla. Helstu kostir eru að stefnumörkun heilbrigðisyfirvalda verður markvissari, kaupandinn, sem umboðsmaður almannatrygginga, fær aukið ákvörðunarvald og gagnsærra verður hvernig kostnaðarmyndun og útgjöldum innan heilbrigðisþjónustunnar er háttað. Einnig getur valfrelsi sjúklinga aukist. Ókostir er þeir helstir að framkvæmdafrelsi og vald veitenda þjónustunnar minnkar, skipulag og samhæfing heilbrigðisþjónustu getur orðið erfiðari, samningskostnaður eykst svo og þekkingarþörf kaupanda. Kostir breytts fyrirkomulags eru taldir vega gallana upp, m.a. meta Svíar fjárhagslegan ávinning af breytingum á fjármögnun í heilbrigðisþjónustunni nærri 10% auk aukinnar ánægju sjúklinga með þá meðferð er þeir fá. Það er því eftir miklu að slægjast.“

Frú forseti. Hv. þm. Ásta Möller er mikill talsmaður einkavæðingar í heilbrigðisþjónustu og við höfum heyrt það og það hefur oft komið fram í umræðum í þinginu í vetur. Síðasta ræða hennar bar einnig vott um það og mig langar þess vegna til þess að rekja hér lítillega niðurstöður könnunar sem gerð var á árinu 2006, stór landskönnun á vegum Háskóla Íslands, landlæknis og Lýðheilsustöðvar, þar sem landsmenn voru spurðir um afstöðuna til heilbrigðisþjónustunnar og hvernig eigi að kosta hana, þ.e. hvort hún eigi að vera fyrst og fremst á forræði hins opinbera, hið svokallaða félagslega heilbrigðiskerfi eins og við þekkjum það og hefur tíðkast á Norðurlöndunum um áratugaskeið, eða hvort það eigi að kosta heilbrigðisþjónustu af aflafé manna. Niðurstöðurnar voru mjög athyglisverðar því að það kom fram að mikill meiri hluti vill fyrst og fremst að hið opinbera reki þessa starfsemi, sjúkrahús og heilsugæslu, upp undir 90%, heilsugæsluna um 76%. Ég vil spyrja hv. þm. Ástu Möller hvort hún hafi kynnt sér niðurstöður þessarar könnunar og hvort hún telji að stefna ríkisstjórnarinnar um fjölbreytt rekstrarform - les einkavæðingu - sé í takt við vilja þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Það er kannski að bera í bakkafullan lækinn að fara að leiðrétta enn eina ferðina hugtakið einkavæðing, og ég er ekki talsmaður einkavæðingarinnar innan heilbrigðisþjónustunnar, ég er hins vegar talsmaður þess að það sé aukið samstarf á milli einkaaðila og stjórnvalda um rekstur í heilbrigðisþjónustu. Á því er mikill munur og ég er talsmaður þess að ríkið og stjórnvöld verði áfram megingreiðendur fyrir heilbrigðisþjónustu hér eftir sem hingað til. Varðandi þá spurningu sem til mín er beint um rannsókn um íslenska heilbrigðiskerfið eftir Rúnar Vilhjálmsson þá þekki ég þá skýrslu afar vel og veit hvað hún inniheldur. Það segir kannski meira en nokkuð annað um hvernig hefur tekist til hjá okkur með samvinnu við einkaaðila og sjálfseignarstofnanir varðandi rekstur að fólk gerir ekki greinarmun á því hvort um ríkisrekstur eða einkarekstur er að ræða vegna þess að þar er enginn munur á t.d. greiðsluþátttöku fólks. Fólk sem t.d. fer til heilsugæslustöðvanna í Salahverfi eða í Lágmúla borgar það sama og það borgar í heilsugæslustöðvum annars staðar, þ.e. þeim heilsugæslustöðvum sem reknar eru af ríkinu, en heilsugæslustöðvarnar í Lágmúla og Salahverfi eru, eins og hv. þingmaður veit, reknar af einkaaðilum. Almenningur gerir engan greinarmun á því hvort það er ríkið eða einkaaðilar eða sjálfseignarstofnun sem veita þjónustuna vegna þess að sama verð er greitt fyrir hana. Þegar ég las þetta gerði ég þær athugasemdir í mínum huga að það væri ekki hægt að draga þá ályktun að með þessu væri fólk að segja að það væri á móti því að einkaaðilar væru að reka heilbrigðisþjónustu fyrir hönd ríkisins. Ég held einmitt að það hafi komið í ljós að t.d. einkaaðilar sem reka heilsugæslustöðina í Salahverfi standa sig mjög vel 

Frú forseti. Spurningin sem lögð var fyrir menn í þessari könnun var mjög skýr. Hún hljóðaði svo, með leyfi forseta: Hvort finnst þér að eftirfarandi starfsemi eigi að vera rekin (starfrækt) af hinu opinbera (ríki, sveitarfélögum) eða einkaaðilum? Ég held að það sé algjörlega óþarft fyrir hv. þm. Ástu Möller að gera lítið úr orðaskilningi fólks sem svaraði þessari spurningu og var á aldrinum 17–85 ára. Ég held að fólk hafi alveg vitað hverju það var að svara. Niðurstöðurnar eru sláandi, 80,7% vilja að sjúkrahús séu fyrst og fremst rekin af hinu opinbera, 76% vilja að heilsugæslustöðvar séu það, hjúkrunarheimili 60%, heimahjúkrun 60%, lýðheilsustarfsemi 64% og tannlækningar barna 63,3%. Þá erum við kannski komin að einkarekstrinum, þá erum við komin að því hvað það getur þýtt í raun þegar hið tvöfalda kerfi einkaframkvæmdarinnar og hins opinbera kerfis er upp komið. Þá er niðurstaðan sú að fólk hefur einfaldlega ekki efni á því að nota þjónustu jafnvel þó að hún sé mjög brýn og nauðsynleg. Meira að segja 44% svarenda töldu að hið opinbera ætti fyrst og fremst að greiða eða kosta tannlækningar fullorðinna. Hv. þm. Ásta Möller taldi að fólk hefði ekki skilið þessa spurningu. Þá er náttúrlega ekki nema von að hv. þingmaður hafi ekki viljað svara seinni hluta spurningarinnar, sem sé hvort ríkisstjórnin væri að fara fram með vilja þjóðarinnar eða gegn honum.

Virðulegi forseti. Ég sagði ekki í ræðu minni að fólk hefði ekki skilið spurninguna. Ég sagði að fólk gerði ekki greinarmun á því  Nú mátti skilja á hv. þingmanni að forsenda spurningarinnar eða rannsóknaraðilans væri að það yrði tvöfalt heilbrigðiskerfi,  Aðalatriðið er að með því að auka samstarf við einkaaðila gefum við fólki ákveðna valkosti um þjónustu. Við gefum fagfólki tækifæri til þess að vinna á öðrum stöðum en hjá ríkinu, þ.e. fleiri valkosti um hvar það starfar, og við erum að auka gæði þjónustunnar. Það er markmiðið og einnig að nýta betur fjármagnið. Eins og kom fram í ræðu minni hér áðan og var niðurstaða í skýrslu svokallaðrar Jónínunefndar, er, samkvæmt reynslu Svía, með þessum skipulagsbreytingum einum 

Frú forseti. Ég ætla ekki að eyða miklum hluta af tíma mínum í að ræða vinnulag og vinnubrögð, það var gert hér fyrr í dag. Ég vil þó vekja athygli á því að þetta frumvarp var boðað í desember. Það var kallað eftir því að tiltekin mál biðu þar til það væri komið fram en við þeirri sanngjörnu ósk var ekki orðið. Síðan var málið tekið inn með afbrigðum í morgun, fimm mánuðum síðar. Ég vil vekja athygli á því að áður en til þessa þingfundar kom í morgun var samkomulag um vinnulag í heilbrigðisnefnd. Þegar fyrirhugað var í síðustu viku að taka málið inn með afbrigðum á fimmtudegi varð samkomulag um að haldinn yrði fundur í hv. heilbrigðisnefnd til þess að senda málið út til umsagnar. Eins og hér hefur komið fram hefur hv. þm. Ásta Möller sent beiðni um umsagnir upp á sitt eindæmi og hún hefur með því sett vinnulag og vinnu heilbrigðisnefndar í mikinn voða að mínu viti. Ég vara við því að áfram verði gengið svo fram sem hér er byrjað á, að málið er tekið inn með afbrigðum og hv. þingmaður tekur að sér að vera allt í senn Alþingi Íslendinga og heilbrigðisnefnd þingsins. Ég spyr hvenær hv. þm. Ásta Möller hyggst taka málið úr heilbrigðisnefndinni. Ég vil vekja athygli á því að mjög mikil sátt hefur verið um heilbrigðisþjónustuna í þessu landi. Sú sátt er rofin, allir skynja að heilbrigðiskerfið okkar er á krossgötum og heilbrigðisþjónustan er í hættu, m.a. og ekki síst vegna einkavæðingaráforma Sjálfstæðisflokksins sem Samfylkingin veitir brautargengi í þessari ríkisstjórn. Frumvarpið sem hér liggur fyrir kallar á víðtæka umræðu um heilbrigðisþjónustuna. Við höfum oft rætt um grundvöll heilbrigðisþjónustunnar í vetur en það hefur yfirleitt verið í stuttum andsvaratímum eða óundirbúnum fyrirspurnum þar sem lítið tóm hefur gefist til þess að fara ofan í hlutina. Maður hlýtur að spyrja sig þegar mál sem þetta er komið á dagskrá hvert brýnasta verkefnið er á sviði heilbrigðismála í landinu. Við vitum að almennt er heilsufar Íslendinga mjög gott og öfundsvert að mati OECD en það þýðir ekki að það séu ekki mörg verkefni óleyst. Ég vil fyrst nefna aðbúnað og laun fólks sem sinnir störfum í heilbrigðisþjónustunni. Laun og aðbúnaður hjúkrunarfólks og umönnunarfólks eru því miður mjög léleg. Svo virðist sem ríkisstjórnin ætli sér að efna öll önnur loforð, kosningaloforð og loforð stjórnarsáttmála, áður en kemur að því að útrýma kynbundnum launamun sem stendur þessari starfsemi, bæði á sjúkrahúsunum og öðrum heilbrigðisstofnunum og hjúkrunarheimilum, fyrir þrifum. Það verður að hækka laun og bæta aðbúnað á þessum stöðum þannig að það verði eftirsóknarvert að vinna þar. Ég spyr hæstv. ráðherra í fyrsta lagi: Hvað líður efndum á því loforði að útrýma kynbundnum launamun sem við vitum að þarf að byrja á eða þarf að vera mjög framarlega, í þeim stéttum sem vinna við heilbrigðisþjónustu? Í öðru lagi vil ég nefna sem brýnt verkefni rekstrar- og nú stjórnunarvanda á sviði heilbrigðisþjónustunnar og reyndar líka Landspítalans. Ég vek athygli á því að yfirráðherra Landspítalans, Vilhjálmur Egilsson sem stýrir nefnd ráðherra til þess að taka út rekstur spítalans, hefur sagt að það komi vel til greina að gera spítalann að opinberu hlutafélagi. Annar af tveimur forstjórum spítalans nú um stundir hefur sagt að það þurfi að skoða það mál mjög vel. Fram hefur komið að nefnd Vilhjálms Egilssonar er ætlað að skila niðurstöðum í júní. Nú vil ég spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hann hyggst láta kalla heilbrigðisnefnd Alþingis saman til þess að kynna þá skýrslu þegar hún er tilbúin en það mun væntanlega ekki verða fyrir þinglok í vor. Í þriðja lagi vil ég nefna heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu sem brýnt verkefni á sviði heilbrigðisþjónustu. Er ég þá ekki að gera lítið úr vanda sem getur verið víða um landsbyggðina. Íbúar á höfuðborgarsvæðinu búa því miður við lakari þjónustu sem fyrir vikið verður ríkinu dýrari vegna skorts á heilsugæslulæknum og þess stóra, þunga batterís sem heilsugæslan á höfuðborgarsvæðinu er. Hæstv. ráðherra skipaði nefnd til þess að skoða heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu fyrr í vetur. Það var upplýst þá að hún ætti að skila tillögum í aprílmánuði. Sá mánuður er nú liðinn sem kunnugt er og ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvenær fyrirhugað er að þessi nefnd skili störfum og hvort fyrirhugað sé að kynna niðurstöður hennar fyrir heilbrigðisnefnd þingsins. Í fjórða lagi nefni ég aðbúnað aldraðra. Það er alveg greinilegt, frú forseti, að þar þarf mikilvirkt átak. Ég ætla ekki að nota ræðutíma minn hér í að lýsa þeim aðbúnaði og aðstæðum sem þar eru uppi. Nýlega var boðinn út rekstur einnar deildar fyrir aldraða á Landakoti sem hafði verið lokuð um hríð og ég spyr: Hvað er í pípunum til þess að bæta aðstöðu aldraðra hjúkrunarsjúklinga í landinu? Það má til sanns vegar færa að ekki er allt nýtt í þessu frumvarpi. Hér er víða um endurtekið efni að ræða og margt mjög gott um það að segja, annað hvort væri nú, allur tryggingapakkinn okkar er auðvitað góður og gegn. En það sem hræðir er hverjir eru við stjórnvölinn. Það ákvæði getur hafa virst ósköp sakleysislegt sem var í heilbrigðislögunum sem samþykkt voru hér sl. vor og fjallaði um að setja ætti á fót stofnun til þess að annast kaup og sölu á heilbrigðisþjónustu. En þegar það er svo sett í gegn með þeim formerkjum að í stjórnarsáttmála er talað um að stefna eigi að fjölbreyttari rekstrarformum í heilsugæslunni og til þess lagt sérstakt fjármagn í fjárlögum, þá spyr maður auðvitað hvað hér sé á ferðinni. Það er mjög brýnt að menn átti sig algjörlega á því hvað um er að ræða þegar einkavæðing er á ferðinni í heilbrigðisþjónustu okkar sem byggir á félagslegu kerfi eins og við þekkjum það best frá Norðurlöndunum og okkur sjálfum hér áratugum saman. Það hefur sannarlega skilað okkur miklu. Hér hefur oft verið tekist á í vetur um hvað einkavæðing er og menn hafa gleymt sér í ýmiss konar orðhengilshætti og frösum og vænt okkur þingmenn Vinstri grænna um að vita ekki um hvað við tölum. Ég vek athygli á því að í fræðilegri umræðu er talað um einkavæðingu og þá er átt við þrennt: Það er í fyrsta lagi átt við sölu á opinberri stofnun eða fyrirtæki, eignasölu beinni og hreinni eins og við þekkjum hana, hvort sem við viljum tala um hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja eða bara Símann í því sambandi. Í öðru lagi er um að ræða tilfærslu á rekstri eða framkvæmd frá hinu opinbera til einkaaðila, þ.e. svokallaða einkaframkvæmd eða einkarekstur. Í þriðja lagi er um að ræða tilfærslu fjármögnunar frá hinu opinbera til einkaaðila, þ.e. í þessu tilfelli sem við erum að tala um hér, sjúklingaskatta. Greiðslubyrðin færist frá hinu opinbera til einkaaðilanna, í þessu tilfelli sjúklinganna. Ég vil vekja athygli á því, frú forseti, að í greinargerð frumvarpsins á bls. 31 er talað um að hafa verði í huga að grundvallarmunur sé á einkavæðingu rekstrar og einkavæðingu fjármögnunar. Mér sýnist því að þeir sem skrifuðu greinargerðina séu mér fyllilega sammála um þennan fræðilega grunn sem er og þarf að leggja til grundvallar þegar menn tala um einkavæðingu. Það hefur verið nokkur einkavæðing í íslenska heilbrigðiskerfinu á undanförnum árum að því er varðar einkaframkvæmd og einkarekstur en einnig einkafjármögnun vegna þess að hlutdeild sjúklinga í rekstri heilbrigðisstofnananna hefur vaxið á undanförnum árum. Það sem mér finnst miður í því sambandi er að þessi einkavæðing hefur átt sér stað skipulagslítið og tilviljanakennt án þess að fyrir hafi legið mat á því hvort hún mundi skila einhverju og þá hverju. Ég vil minna á að einkaframkvæmd í heilbrigðisþjónustu, þ.e. einkarekstri, geta fylgt ýmiss konar ókostir og hafa fylgt ókostir. Eitt af því er hækkun þjónustugjalda, hækkun sjúklingaskatta. Annað er að þjónustusamningar hins opinbera við einkaaðila geta leitt til ósveigjanleika í heilbrigðisþjónustunni, þ.e. að upp geta komið nýjar þjónustuþarfir á samningstímanum. Við skulum bara muna eftir að samningurinn við Sóltún er til 25 ára og ekki er hægt að segja honum upp nema um stórfelldar vanefndir sé að ræða. Þetta býður upp á ákveðinn ósveigjanleika. Í heilbrigðisþjónustunni okkar þekkjum við líka að þeir þættir sem hafa verið einkavæddir og sendir út á markaðinn - þar er oft veitt ósjálfbær þjónusta. Oft lenda erfiðu tilfellin og jafnvel meðferðarmistök einkaaðilanna hjá opinberum þjónustuaðilum. Þeim er stundum vísað til þeirra eða inn á stóru spítalana. Að lokum vil ég nefna að einkaframkvæmd í heilbrigðisþjónustunni getur leitt til ósamhæfðrar og ósamfelldrar þjónustu, þ.e. það verða úr þessu svokallaðar punkta- eða partalækningar sem eru gerðar án tillits til heildarinnar og ekki batnar það ef margir ótengdir aðilar veita þjónustu í samkeppni hver við annan. Almennt má líka segja um einkavæðingu af þessum toga að hún dregur ekki úr heildarkostnaði við heilbrigðisþjónustuna en getur þvert á móti aukið hann. Þetta eru hlutir sem lítið hafa verið til umræðu hér og allra síst hjá þeim sem draga vagninn í einkavæðingu í heilbrigðisþjónustunni. Það er annað sem gerist varðandi einkafjármögnun heilbrigðisþjónustunnar, þ.e. varðandi sjúklingaskattana í heilbrigðiskerfum eins og okkar, að hækkaður tilkostnaður sjúklinga getur leitt til frestunar eða jafnvel niðurfellingar á heimsóknum til þjónustuaðila. Þetta þekkjum við best úr tannlækningunum. Þar af leiðir að einkafjármögnun af þessu tagi - og ég minni á að þetta er hluti einkavæðingar, menn skulu ekkert loka augunum fyrir því - getur valdið ójöfnuði í aðgengi að þjónustu og þar með grafið undan þeirri góðu heilbrigðisþjónustu sem við höfum. Frú forseti. Það er óskaplega stuttur tími sem gefst hér við 1. umr. til þess að fara ítarlega ofan í þetta mikla mál. Ég taldi nauðsynlegt vegna umfangs þess og pólitíkurinnar og stefnunnar sem það boðar, í greinargerðinni sérstaklega, að ræða almennt um heilbrigðisþjónustuna og þær stefnur og strauma sem nú ógna þeim góða grunni sem heilbrigðisþjónustan okkar stendur á.

Virðulegi forseti. Mér þótti ræða hv. þingmanns einkennast af miklum stóryrðaflaumi og ég saknaði þess að ekki var fyrr en í lok hennar tæpt á efnisatriðum frumvarpsins sem hér er til umræðu. Hv. þingmaður klifaði á orðinu „einkavæðing“ og sagði að í einkavæðingu fælist m.a. tilfærsla á greiðslubyrði til einkaaðila, sjúklingaskattar, eins og í þessu máli hér. Þetta er rakalaus málflutningur, hvergi í frumvarpinu er talað um aukna greiðsluþátttöku almennings. Það eru bein ósannindi að halda því fram, hv. þingmaður. Greiðsluheimildir eru algjörlega tæmandi taldar í 29. gr. frumvarpsins og í 43. gr. er í fyrsta skipti kveðið á um að óheimilt sé að krefja um frekara endurgjald en stendur í 29. gr., það er beinlínis verið að koma í veg fyrir að hægt sé að krefja fólk um meiri greiðslur. Talað er um að Sóltún sé dæmi um það að vandasamt sé að gera langa samninga við einkaaðila vegna þess að þarfir breytist. Ef hv. þingmaður hefði lesið frumvarpið þokkalega hefði væntanlega verið ljóst að í 48. gr. er sérstaklega talað um úrræði til að grípa til í samningum eins og þessum, að í lögum sé beinlínis kveðið á um hvernig fara eigi með breytingar á þjónustuþörf og annað slíkt í samningum um þjónustu til langs tíma. Hv. þingmaður talaði um að þjónustumistök einkaaðila væru borin af hinu opinbera. Það er rétt að upplýsa það að allir veitendur heilbrigðisþjónustu eru tryggðir fyrir því að þjónustumistök þeirra séu greidd af opinberum aðilum, þeir þurfa að greiða þá tryggingu. Hv. þingmaður, það væri æskilegt í umræðu um þetta mál að fjalla frekar um efnisatriði þess. Það er ljóst að ekki er verið að leggja auknar byrðar á almenning í landinu og ekki er kveðið á um fleiri sjúklingaskatta. Þessi málflutningur er sannarlega óboðlegur hér í þingsölum.

Ég vil minna hv. þingmann á að beina orðum sínum til hæstv. forseta.

Frú forseti. Ósköp er Samfylkingunni brugðið. Er eitthvert óbragð í munninum á mönnum vegna þessa máls? Ég átta mig ekki á þessu geðvonskukasti sem lendir hér á mér, frú forseti. 

29. gr.

Já, 29. gr., hér er hún. Ég vil hins vegar þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir að gefa mér tækifæri til að ræða sérstaklega þann efnisþátt þessa máls sem er að finna í 2. tölul. 29. gr. þar sem segir að heimilt sé að taka gjald fyrir almenna og sérhæfða heilbrigðisþjónustu á göngudeild, dagdeild, slysadeild og bráðamóttöku sjúkrahúsa sem veitt er án þess að um innlögn á sjúkrahús sé að ræða. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvernig þetta atriði er túlkað. Mér er kunnugt um að menn hafa þurft að gangast undir viðamiklar rannsóknir og dýrar, ég veit um reikning upp á 30 þús. kr., til þess að gangast undir aðgerð á sjúkrahúsi en þessar rannsóknir eru framkvæmdar … 

Virðulegi forseti. Þetta var athyglisvert svar hjá hv. þingmanni. Það er greinilegt að hv. þingmaður er á harðahlaupum undan þeim rangfærslum sem hún hafði í frammi í ræðustól áðan. Þingmaðurinn sagði að með frumvarpinu væri verið að færa greiðslur til einkaaðila og koma á sjúklingasköttum, hún staðhæfði það æ ofan í æ. Hv. þingmaður er nú á harðahlaupum frá þeim málflutningi. Það er líka ljóst að hv. þingmaður kýs að ræða ekki frekar þær ábendingar mínar að í frumvarpinu er beinlínis girt fyrir ýmis vandkvæði sem komið hafa upp í samningum við einkaaðila hingað til. Í reynd er því verið að skapa heilbrigðari og traustari grundvöll undir samninga, jafnt við opinbera aðila sem einkaaðila, um veitingu heilbrigðisþjónustu og tryggja faglegra eftirlit með slíkum samningum og faglegri umgjörð um framkvæmd þjónustunnar en verið hefur hingað til. Það er satt að segja, eins og ég nefndi hér áðan, ekki boðlegt að sitja æ ofan í æ undir rangtúlkunum, undir röngum áburði. Hv. þingmenn hafa ekki einu sinni tilburði í frammi til að reyna að rökstyðja mál sitt þegar gengið er á þá og óskað eftir rökstuðningi. Hér er geipað um einkavæðingu daginn út og daginn inn en þegar bent er á hversu holur hljómur er í þessum innantóma málflutningi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, afturhaldssamasta vinstri flokks í Evrópu, kemur í ljós að það er ekkert sem hönd á festir. Þingmaðurinn flögrar satt best að segja hér um eins og fiðrildi á haustdegi og reynir að komast undan því að svara spurningum sem til hennar er beint. Hvar er verið að koma sjúklingasköttum á fólk í frumvarpinu, hv. þingmaður? Hvar er verið að koma á frekari einkavæðingu sem felst í því að verið sé að auka greiðslubyrði almennings af heilbrigðisþjónustu? Hvar er verið að gera það?

Frú forseti. Hv. þm. Árni Páll Árnason getur ekki hvort tveggja í senn skammað mig, sem hér stend, fyrir að ræða ekki efnisatriði frumvarpsins og einnig sagt að það sem ég hafi sagt fjalli um efnisatriði frumvarpsins. Ég hef hér - að gefnu tilefni, æ ofan í æ hefur verið kallað eftir skilgreiningum okkar Vinstri grænna á einkavæðingu í heilbrigðisþjónustunni - rakið fræðilegar forsendur í þeirri umræðu og bent á að einn af ókostum einkavæðingar í heilbrigðisþjónustu er einkafjármögnunin sem bent er á í greinargerð með frumvarpinu, 

Í hverju felast sjúklingaskattar?

Sjúklingaskattar eru það sem í þessum fræðum sem ég var að vísa til er einkafjármögnun í heilbrigðisþjónustu, þ.e. þegar greiðslubyrðin er flutt frá hinu opinbera yfir á almenning. Það köllum við á íslensku sjúklingaskatta.

Hver er að gera það?

Frú forseti. Það er búið að snúa þessum þingsköpum þannig að maður fær 15 mín. til þess að ræða mjög stórt og mikið mál. Ítrekað hefur verið kallað eftir því í allan vetur að við Vinstri græn gerðum grein fyrir afstöðu okkar og grunnskilgreiningum í þessu máli og, frú forseti, ég tel mig hafa gert það hér. Það tók bara þennan tíma, það verður bara að segjast eins og er, og í seinni ræðu minni í dag verður að gefast tími til að fara efnislega í frumvarpið.

Frú forseti. Það er alveg ljóst að ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks vill að heilbrigðisþjónusta á Íslandi verði ávallt í fremstu röð. Rúmlega fjórðungi fjárlaga ríkisins er varið til heilbrigðismála og nýting fjármuna, skipulag og rekstur heilbrigðiskerfisins er því mál sem varðar alla. Heilbrigðisþjónustan á Íslandi er á margan hátt til fyrirmyndar en í mannauði heilbrigðisgeirans felst mikil og dýrmæt auðlind. Það er gott aðgengi hér fyrir alla þá sem eru bráðveikir eða slasaðir og árangur á mörgum sviðum er eftirtektarverður og með því besta sem þekkist í heiminum, svo sem lágur ungbarnadauði, hátt hlutfall í lifun eftir stór áföll, árangursrík glasafrjóvgun og framúrskarandi meðferð kransæðasjúklinga og í krabbameinslækningum. Þrátt fyrir öflugt og hæfileikaríkt starfsfólk heilbrigðiskerfisins eru hins vegar ýmsar brotalamir á kerfinu. Verulega hefur skort á heildrænt skipulag þessa umfangsmikla málaflokks. Það þarf því að mínu mati að ráðast í kerfislægar endurbætur og forðast ómarkvissar og illa ígrundaðar niðurskurðartillögur. Fyrir nokkrum árum lýsti Samfylkingin sig reiðubúna til að taka þátt í að endurbæta heilbrigðiskerfið með opnum huga með það að leiðarljósi að kerfið yrði gert markvissara og skilvirkara fyrir notendur. Stöðugt yrði að leita bestu aðferða til að ná fram betri árangri og forsenda endurbóta í heilbrigðiskerfinu væri að markmið jafnaðarstefnunnar stæði óhaggað. Þannig yrði mannúð, jafnræði og árangur og skilvirkni best tryggð. Þess vegna, frú forseti, verða menn að vera óragir við nýjungar en taka um leið fulla ábyrgð á þeim og hætta við þær ef árangur er ekki viðunandi eða í samræmi við markmið en festa þær í sessi ef vel tekst til. Og þegar kemur að breytingum í heilbrigðiskerfinu þarf að sjálfsögðu ætíð að hafa öryggi sjúklinga í öndvegi. Eins mikilvægt og það er að hvetja til góðrar nýtingar fjármuna á þessu sviði er jafnmikilvægt að ýta undir framfarir og fjárfestingar þannig að nauðsynlegar breytingar, umbætur og ný form í rekstri og framkvæmd eigi sér stað í samstarfi og jákvæðu andrúmslofti. Jafnaðarmenn vilja tryggja jafnræði til heilbrigðisþjónustu óháð efnahag og frá þeirri stefnu má aldrei hvika. Jafnaðarmenn vilja jafnframt nýta markaðsaðferðir þar sem það á við til að tryggja hagkvæmni, m.a. í rekstri, án þess að það komi niður á jafnréttinu. Í yfirskrift mikillar vinnu Samfylkingarinnar í heilbrigðismálum fyrir nokkrum árum setti flokkurinn sér þrjú markmið. Í fyrsta lagi að endurskipuleggja heilbrigðiskerfið frá grunni með betri heilbrigðisþjónustu og betri nýtingu fjármuna að leiðarljósi. Í öðru lagi að fjárfesta í rannsóknum og þróun heilbrigðisgeirans. Í þriðja lagi að tryggja að aðgengi að heilbrigðisþjónustu verði óháð efnahag og öðrum félagslegum aðstæðum. Samfylkingin hefur enn fremur sett sér fjórar forsendur fyrir öllum breytingum í heilbrigðiskerfinu. Í fyrsta lagi að aðgengi allra landsmanna að heilbrigðiskerfinu sé óháð efnahag. Í öðru lagi að þjónusta við sjúklinga batni. Í þriðja lagi að beinn kostnaður við sjúklinga aukist ekki. Í fjórða lagi að fjármunir hins opinbera nýtist vel. Frú forseti. Þessi markmið og forsendur eru uppfyllt í þessu frumvarpi um sjúkratryggingastofnun. En förum nú aðeins yfir nokkur grundvallaratriði sem birtast í frumvarpinu. Í greinargerð frumvarpsins segir að meginmarkmiðið með stýringu innan heilbrigðiskerfisins hér á landi sé þríþætt. Í fyrsta lagi að tryggja öllum borgurum þjóðfélagsins bestu þjónustu heilbrigðiskerfisins með aðgangi óháð efnahag. Í öðru lagi að tryggja hagkvæman rekstur heilbrigðisstofnana. Í þriðja lagi að tryggja þjóðhagslegan hámarksávinning af rekstri heilbrigðiskerfisins með forgangsröðun og útgjaldastýringu og ná þannig stjórn á heildarútgjöldum og hámörkun á heilbrigði miðað við tilkostnað Þetta eru mikilvæg markmið og ég vona að flestir geti tekið undir þau markmið. Í öðru lagi kemur fram í frumvarpinu að aðgangur að heilbrigðiskerfinu verður óháður efnahag. Við þurfum ekki annað en að líta á 1. gr. frumvarpsins, en þar segir: „Markmið laga þessara er að tryggja sjúkratryggðum aðstoð til verndar heilbrigði og jafnan aðgang að heilbrigðisþjónustu óháð efnahag …“ . Ákvæðið felur í sér lýsingu á grundvallarréttindum sjúkratryggðra sem líta ber til við framkvæmd laga um sjúkratryggingar og hafa til fyllingar við skýringu einstakra ákvæða laganna. Í 40. gr. segir einnig: „Við samningsgerð skal tryggja aðgengi sjúkratryggðra að þeirri heilbrigðisþjónustu sem samið er um óháð efnahag.“ Aftur er minnst á þetta grundvallarprinsipp. Í þriðja lagi segir í frumvarpinu í greinargerð þess: „Ekki er um aukna gjaldtöku að ræða frá núgildandi ákvæðum laga um almannatryggingar og laga um heilbrigðisþjónustu.“ Í 43. gr. stendur beinlínis: „Um gjald sem sjúkratryggður greiðir fyrir þjónustuna fer skv. 29. gr. og er veitendum þjónustu óheimilt að krefja hann um frekara gjald.“ Og í greinargerðinni stendur: „Veitanda þjónustunnar er þannig óheimilt að krefja sjúkratryggðan um annað eða hærra gjald en gert er ráð fyrir að hann greiði samkvæmt 29. gr. frumvarpsins.“ Þetta þýðir á mannamáli að það er einfaldlega bannað að kaupa sig fram fyrir röðina. Í þessu frumvarpi er verið að banna það að fólk njóti fjárhagslegs forskots í heilbrigðiskerfinu. Frú forseti. Þá erum við komin með þessi þrjú mikilvægu atriði á hreint. Þjónustan verður óháð efnahag, það eru engar auknar gjaldtökuheimildir í þessu frumvarpi og það verður ekki leyfilegt að kaupa sig fram fyrir röðina. Þetta er nú ekki amalegt. Ég held að Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin geti verið stolt af þessum áhersluatriðum í frumvarpinu. Það er spurning hvað hv. þingmenn Vinstri grænna segja um þessi atriði sem standa skýrum orðum í frumvarpinu en eins og kom hér fram áðan er óvíst hvort þeir hafa lesið frumvarpið. Í fjórða lagi segir í frumvarpinu, í 39. gr., að sjúkratryggingastofnunin geri samninga við heilbrigðisstofnanir, samanber lög um heilbrigðisþjónustu, sveitarfélög, sjálfseignarstofnanir, fyrirtæki og einstaklinga um veitingu heilbrigðisþjónustu og greiðir þeim endurgjald í samræmi við ákvæði samninganna. Og í athugasemdum við þessa grein segir: „Ekki er gert ráð fyrir að stofnunin semji við fagfélög eða stéttarfélög eins og tíðkast hefur.“ Þetta er gríðarlega mikilvægt og mun koma í veg fyrir að heilu heilbrigðisstéttirnar nái einokunarstöðu gagnvart hinu opinbera með því að sameinast gegn því undir þeirri hótun að náist ekki samningar á forsendum stéttanna verði enginn úr stéttinni tilbúinn að vinna fyrir hið opinbera. Og þessu tengt er að sjálfsögðu gríðarlega mikilvægt að vel sé búið að hinni nýju stofnun og vel sé til vandað varðandi kostnaðargreininguna. Í 5. gr. frumvarpsins kemur fram að að viðmót þjónustunnar megi ekki vera lakara en nú er og er gert ráð fyrir því að Tryggingastofnun og sjúkratryggingastofnun reki m.a. sameiginlega afgreiðslu og þjónustu. Í 38. gr. frumvarpsins segir að séu samningar um heilbrigðisþjónustu ekki fyrir hendi sé í sérstökum tilfellum heimilt tímabundið að endurgreiða sjúkratryggðum útlagðan kostnað vegna heilbrigðisþjónustu á grundvelli gjaldskrár sem sjúkratryggingastofnunin gefur út. Þetta ákvæði er nýmæli. Í athugasemdum við 38. gr. segir: „Meginreglan er enn sem fyrr að í öllum tilvikum þurfi að liggja fyrir samningar milli sjúkratryggingastofnunarinnar og veitenda þjónustu ef til þess á að koma að ríkið greiði hlutdeild í kostnaði við heilbrigðisþjónustu. Í einstökum afmörkuðum tilvikum þykir þó rétt að sjúkratryggingastofnuninni sé heimilt að endurgreiða sjúkratryggðum útlagðan kostnað vegna heilbrigðisþjónustu á grundvelli gjaldskrár sem sjúkratryggingastofnunin gefur út. Gert er ráð fyrir að ávallt verði gripið til slíks úrræðis tímabundið og að ákvæðið heimili ekki að komið sé á varanlegu endurgreiðslukerfi án þess að fyrir liggi samningar milli sjúkratryggingastofnunarinnar og viðsemjenda. Einkum er gert ráð fyrir að ákvæðið verði nýtt til að brúa millibilsástand þegar samningaviðræður standa yfir og ekki hafa verið gerðir fullnægjandi samningar um heilbrigðisþjónustu á afmörkuðu sviði.“ Hér er verið að koma, á mannamáli, í veg fyrir að myndist varanlega ástand samningslausra lækna. Í sjötta lagi langar mig að minnast aðeins á 40. gr. en þar kemur fram að við samningsgerð um heilbrigðisþjónustu skuli þess gætt að raska ekki þeirri þjónustu sem veita ber samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu. Og í greinargerð um þetta ákvæði er beinlínis sagt, frú forseti: „Ekki er gert ráð fyrir að samið sé við einkaaðila um veitingu þjónustu ef slíkt raskar hinu opinbera þjónustukerfi. Þannig er ekki unnt að tína út ábatasömustu þjónustuþættina ef það þýðir að opinber stofnun missi hæfni til að veita þjónustu á hagkvæman og öruggan hátt.“ Í sjöunda lagi er skilið í frumvarpinu á milli kaupanda og veitanda þjónustunnar, enda á það ekki að skipta máli hvernig kötturinn er á litinn svo fremi sem hann veiðir. Þetta er í anda þess sem nágrannaþjóðirnar hafa fyrir löngu gert og það er ekkert leyndarmál að sænska kerfið er sérstök fyrirmynd að þeirri uppstokkun sem hér á sér stað. Auðvitað er það sérstök ánægja fyrir alla krata að hér skuli hafa verið leitað til höfuðvígis jafnaðarmanna, Svíþjóðar, þegar kom að samningu þessa frumvarps og þess er skemmst að minnast að vinstri menn þar hafa einnig stutt þær breytingar sem við erum að tala hér fyrir. Þess vegna kemur afstaða vinstri grænna enn á óvart hvað þetta varðar. Eftir samþykkt þessa frumvarps verður ríkið hins vegar áfram aðalkaupandinn. Í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir breytingu á því. Það kemur fram að tæplega þriðjungur af útgjöldum vegna heilbrigðisþjónustu rennur nú til greiðslu fyrir þjónustu sem aðrir en ríkið veita og þar er nefnt að ýmsar öldrunarstofnanir, endurhæfingarstofnanir, einkareknar rannsókna- og læknastofur, heilsugæslustöðvar og sjálfstætt starfandi hjúkrunarfræðingar eru innan þess kerfis sem nú þegar er fyrir hendi. Enn fremur má nefna starfsemi félagasamtaka eins og Krabbameinsfélags Íslands, SÁÁ og endurhæfingarstöð Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra sem dæmi um einkarekna heilbrigðisþjónustu sem vinstri grænir virðast alls ekki geta þolað. Starfsemi þessara aðila hefur alla tíð verið fjármögnuð úr opinberum sjóðum og þeim sem á þurfa að halda hefur verið tryggður aðgangur að þeirri þjónustu, svo gott sem, ef ekki algerlega að kostnaðarlausu. Herra forseti. Hér er því á ferðinni gott frumvarp sem tryggir að aðgangur að heilbrigðisþjónustunni verður óháður efnahag. Það hefur engar nýjar gjaldtökuheimildir. Það bannar kaup fram fyrir röðina. Það kemur í veg fyrir einokunarstöðu heilbrigðisstétta gagnvart hinu opinbera og takmarkar möguleika lækna að vera utan samninga. Þá aðskilur frumvarpið veitanda og kaupanda þjónustunnar í anda sænsku leiðarinnar og kemur í veg fyrir að hæfni opinberra stofnana sé skert með þeim hætti að einkaaðilar tíni ábatasömustu þjónustuþættina út. Frumvarpið tryggir sömuleiðis að fjármagn fylgi sjúklingnum. Það hlýtur að vera fagnaðarefni allra sem vilja setja sjúklingana í forgang. Og það er hugsunin á bak við þetta frumvarp, herra forseti. Markmiðið um betra heilbrigðiskerfi fyrir alla ætti því að nást enn betur með því skrefi sem þetta frumvarp getur um.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um sjúkratryggingar. Áhugavert var að fylgjast með atkvæðagreiðslu fyrr í dag þar sem glögglega komu í ljós geðþóttaákvarðanir sumra stjórnarandstöðuþingmanna um það hvaða frumvörpum á að hleypa í gegn með skilyrðum og hverjum ekki. Sumir þingmenn hafa hleypt í gegn frumvörpum sem komu inn og bar að með sama hætti og sjúkratryggingafrumvarpið, og nefni ég almannatryggingafrumvarpið, en hafna síðan sjúkratryggingafrumvarpinu. Geðþóttaákvörðun heitir þetta, hæstv. forseti, og það kemur í ljós að í þinginu eru stjórnarandstöðuþingmenn sem eru ekki einu sinni sjálfum sér samkvæmir í atkvæðagreiðslu hvað þá öðru. Þeim er umhugað um þingsköp en ég held, hæstv. forseti, að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hafi farið nærri því að brjóta þingsköp með því að bera fram spurningu til hæstv. ráðherra í fyrra andsvari sínu til hv. þm. Árna Páls Árnasonar. Menn ættu þá að kynna sér þingsköpin og vera samkvæmir sjálfum sér í því sem öðru. Hæstv. forseti. Markmiðið með umræddu frumvarpi til laga um sjúkratryggingar er að tryggja sjúkratryggðum aðstoð til verndar heilbrigði og jafnan aðgang að heilbrigðisþjónustu óháð efnahag samkvæmt nánari ákvæðum frumvarpsins og er í samræmi við lög um heilbrigðisþjónustu, lög um réttindi sjúklinga og önnur lög eftir því sem við á. Jafnframt er það markmið frumvarpsins að stuðla að rekstrar- og þjóðhagslegri hagkvæmni heilbrigðisþjónustunnar og hámarksgæðum hennar. Það er einnig markmið frumvarpsins að styrkja hlutverk ríkisins sem kaupanda heilbrigðisþjónustunnar og að kostnaðargreina þjónustuna. Allt þetta fer fyrir brjóstið á vinstri grænum. Í III. kafla frumvarpsins, 9.–38. gr., er með skýrum hætti mælt fyrir um réttindi einstaklinga til að njóta sjúkratrygginga og þar með til heilbrigðisþjónustu sem greiðist úr ríkissjóði. Þá er og í IV. kafla frumvarpsins, 39.–49. gr., kveðið á um hvernig staðið skuli að samningum um heilbrigðisþjónustu og endurgjald ríkisins fyrir þá þjónustu. Hæstv. forseti. Helstu breytingar sem felast í frumvarpinu eru að sjúkratryggingakafli laga nr. 100/2007, um almannatryggingar, er fluttur í frumvarpið og ákvæðin sett upp með öðrum hætti. Kveðið er skýrar á um markmið sjúkratrygginga, gildissvið laga um sjúkratryggingar er afmarkað og helstu hugtökin skilgreind sbr. I. kafla. Sjúkratryggingar eru skilgreindar með ítarlegri hætti og taka til heilbrigðisþjónustunnar og annarrar aðstoðar sem ákveðið hefur verið með lögum, reglugerðum eða samningum að veita á kostnað ríkisins eða með greiðsluþátttöku ríkisins. Jafnframt taka sjúkratryggingar til bóta samkvæmt lögum sem greiddar eru með peningum. Þetta, hæstv. forseti, virðist fara fyrir brjóstið á vinstri grænum í frumvarpinu. Kveðið er á um nýja sjúkratryggingastofnun, hlutverk hennar, stjórn og forstjóra skv. II. kafla og 5. gr. Hlutverk stjórnar og forstjóra nýrrar stofnunar er sambærilegt hlutverki stjórnar og forstjóra Tryggingastofnunar ríkisins. Ég minnist þess ekki að hafa heyrt vinstri græna hreyta ónotum í þá stofnun eða þá forstjóra og ráð er fyrir gert að þessar tvær stofnanir, sjúkratryggingastofnun og Tryggingastofnun ríkisins, reki sameiginlega afgreiðslu, þjónustu og upplýsingagjöf til notenda þjónustunnar og er það vel. Hæstv. forseti. Mér segir svo hugur að væntanlega geti flestir þingmenn verið jákvæðir gagnvart frumvarpinu að því leyti sem það tekur til annarra þátta en nýrrar stofnunar en skv. 5. gr. er hlutverk sjúkratryggingastofnunar, með leyfi forseta: „Að annast framkvæmd sjúkratrygginga skv. III. kafla. 2. Að semja um heilbrigðisþjónustu skv. IV. kafla. 3. Að annast kaup á vörum og þjónustu sem henni ber að veita skv. III. kafla. 4. Að greiða endurgjald fyrir heilbrigðisþjónustu sem veita ber samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu eða samið hefur verið um, sbr. IV. kafla. 5. Að sinna öðrum verkefnum sem henni eru falin samkvæmt lögum, stjórnvaldsfyrirmælum eða ákvörðun ráðherra.“ Hæstv. forseti. Við Íslendingar berum okkur gjarnan saman við önnur lönd og vísum oftar en ekki til Norðurlandanna og annarra vestrænna ríkja í því sambandi. Heilbrigðiskerfin í Svíþjóð og Bretlandi eiga það sameiginlegt með íslenska heilbrigðiskerfinu að kostnaður við þjónustuna er fjármagnaður með sköttum og opinber rekstur á sér langa sögu í þessum löndum eins og á Íslandi. Þessi lönd eru meðal þeirra landa sem hafa hvað mesta reynslu af innleiðingu á fyrirkomulagi kaupenda og seljenda innan opinbers heilbrigðiskerfis. Þau og þá einkum Svíþjóð eru góð viðmið fyrir það verkefni sem nú er fram undan í íslenska heilbrigðiskerfinu. Sérstaklega ber að taka fram að með hugmyndinni sjúkratryggingastofnun og orðunum „kaupandi“, „seljandi“ eða „veitandi“ þjónustu er ekki, ég ítreka það, verið að opna frjálsan markað þar sem kaupendur og seljendur ryðjast inn til að eiga viðskipti heldur eru hugtökin notuð til þess að skilgreina betur tvo mismunandi þætti þjónustunnar og er afar mikilvægt að allir hafi það í huga og reyni ekki að gera það tortryggilegt. Þessir þættir tveir, kaupandi og seljandi, eru til staðar í dag, þ.e. sá aðili sem greiðir fyrir þjónustuna og sá sem veitir hana. Hér á Íslandi verður ríkið áfram eini kaupandinn en þeir sem veita þjónustuna, seljendurnir, geta verið ríkið, sjálfseignarstofnanir, félagasamtök, einkaaðilar og í sumum tilfellum sveitarfélög. Við höfum þetta svona í dag. Hæstv. forseti. Með nýrri stofnun er líka stefnt að því að sameina alla þá þekkingu sem er innan ríkisgeirans sem fer með greiðslur, samninga og kaup fyrir heilbrigðisþjónustu til að ná samlegðaráhrifum slíkrar þekkingar á einn stað og þróa slíka þekkingu miðað við aukna sérfræðiþekkingu sem þessir verkþættir þurfa að hafa og kalla á, en ekki síður, hæstv. forseti, til að mæta vaxandi kröfum um gegnsæi í samskiptum ríkisins og borgaranna. Það skiptir máli. Það að skilgreina ríkið sem kaupanda og þjónustuaðila sem seljendur er gert til að gera heilbrigðiskerfið gegnsærra, auka kostnaðar- og gæðavitund sem knýr á um betri skilgreiningu á því hver er að gera hvað og hvernig ber að skilgreina og verðleggja þjónustu. Þetta er sú leið sem mörg nágrannaríki okkar fara og hafa farið til að leita leiða við að stýra betur rekstri heilbrigðiskerfa sinna, veita gæðaþjónustu og auka hagkvæmni. Hæstv. forseti. Jónínunefndin svokallaða, sem Jón Kristjánsson, þáverandi heilbrigðisráðherra, skipaði þann 8. október 2003, skilaði af sér í mars 2006 en hafði áður, í aprílmánuði 2004, skilað áfangaáliti um starf nefndarinnar og jafnframt leitað eftir lengri tíma til að ljúka því starfi og var það veitt. Í þessari nefnd áttu sæti, með leyfi hæstv. forseta, Jónína Bjartmars formaður, Drífa Hjartardóttir, Elsa B. Friðfinnsdóttir, Garðar Garðarsson, Halldór Jónsson, Magnús Pétursson, þáverandi forstjóri Landspítala – háskólasjúkrahúss, Margrét Frímannsdóttir, Sigurbjörn Sveinsson og Stefán B. Sigurðsson. Skýrslan ber heitið Hver gerir hvað í heilbrigðisþjónustunni? og í tillögu nefndarinnar stendur m.a., með leyfi forseta: „Nefndin leggur til: Samningur um kaup á hvers kyns heilbrigðisþjónustu sem greidd er af opinberu fé verði á einni hendi innan stjórnsýslunnar. Skilgreindur verði einn kaupandi heilbrigðisþjónustu á landinu er hafi yfirsýn, geti metið kosti og velji þá viðskiptahætti sem hverju sinni eru taldir skila bestum árangri, svo sem bein kaup, útboð eða annars konar fyrirkomulag allt eftir aðstæðum.“ Hæstv. forseti. Hér er forskriftin að nýrri stofnun í 5. gr. frumvarpsins og nefnd er sjúkratryggingastofnun. Það vekur hins vegar furðu mína að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, sem tók við embætti heilbrigðisráðherra af Jóni Kristjánssyni, gerði ekkert með þessar tillögur, að pólitískri umræðu um heilbrigðiskerfið var ekki fram haldið þegar skýrslan var kynnt í þinginu í mars 2006. Það er skondið að fylgjast með hv. þingmönnum Framsóknarflokksins sem nú reyta hár sitt yfir þessu frumvarpi og finna því eiginlega allt til foráttu. Umrædd nefnd var nefnilega ekki einungis skipuð sjálfstæðismönnum, eða hvað? Má ekki finna þar innan borðs þekkta flokksmenn annarra flokka en samt, hæstv. forseti, leggja þeir til tillögur til úrbóta í heilbrigðisþjónustunni eins og þeir gera. Öðruvísi mér áður brá. Hæstv. forseti. Íslenska heilbrigðiskerfið hefur til að bera styrkleika sem ætla má að gefi framkvæmdinni þó nokkurt forskot miðað við það sem gerðist í Svíþjóð og í Bretlandi. Meiri fjölbreytileiki er nú þegar til staðar í íslenska kerfinu og framkvæmd heilbrigðisþjónustunnar hér á landi er á hendi ríkisins, sjálfseignarstofnana, félaga og einkaaðila. Í íslenska kerfinu er þegar til staðar umtalsverð þekking á þróun reiknilíkana, greiðslukerfa og samningatækni sem nýtast mun strax í upphafi innleiðingar. Sameining og þar með samþjöppun sérþekkingar innan einnar stofnunar, eins og 5. gr. kveður á um, mun verða styrkur í innleiðingu þessara breytinga hér á landi. Hæstv. forseti. Töluvert hefur verið rætt um félagslegt heilbrigðiskerfi. Í félagslegum heilbrigðiskerfum er þjónustan fyrst og fremst fjármögnuð af hinu opinbera sem skipuleggur þjónustuna og greiðir þjónustuveitendum fyrir að veita hana. Heilbrigðiskerfið á Íslandi verður áfram fjármagnað af hinu opinbera. Þar verður engin breyting. En fleiri koma að því að skipuleggja þjónustuna, veita hana og fá greitt fyrir. Við þekkjum það fyrirkomulag í dag, t.d. á hjúkrunarheimilum, og maður spyr sig: Hvað er það sem hv. þingmenn Vinstri grænna óttast í raun í frumvarpinu? Hvað hefur verið nefnt einkavæðing? Hvar er það sem ógnin gagnvart íslenska heilbrigðiskerfinu liggur í þessu ágæta frumvarpi? Ef eitthvað, hæstv. forseti, er verið að gera heilbrigðiskerfið heilbrigðara. Það er verið að gera það gegnsærra. Það er verið að sýna fram á hvar og hvernig við ætlum sem þjóð að veita einstaklingum í landinu frábæra heilbrigðisþjónustu á heimsmælikvarða með því úrvalsfagfólki sem við eigum innan heilbrigðisgeirans. Það er dapurt að í pólitík, þegar menn greinir á um markmið og leiðir, sjái menn ekki ljós í frumvarpi sem þessu og nýti sér allt, hvar sem það er að finna, til að gera hluti tortryggilega. Það er í mínum huga afar sérkennileg pólitík. Það er ekki póltík sem gagnast þjóðinni minni. Það er ekki pólitík sem gagnast sjúklingum í heilbrigðiskerfinu. En fyrst og fremst, hæstv. forseti, er heilbrigðiskerfinu með frumvarpinu ætlað að tryggja öllum þegnum samfélagsins jafnan aðgang og á því verður engin breyting.

Hæstv. forseti. Mér fannst hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir beina orðum sínum það oft að málflutningi okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og okkar stefnu og okkar vinnubrögðum, þ.e. að við værum ekki samkvæm sjálfum okkur með afgreiðslu um málið þar sem við hefðum greitt atkvæði gegn því að taka málið á dagskrá í dag. Málið kom seint fram en við höfum greitt atkvæði með öðru máli, um almannatryggingafrumvarp, sem einnig kom mjög seint fram og veitt því brautargengi á þinginu. Ég vil benda hv. þingmanni á að það frumvarp sem kom fram um almannatryggingar var lítið að vöxtum, einfalt - laut að réttarbótum til öryrkja sem allir voru sammála um og allir vildu vinna að framgangi málsins. Þetta var einfalt mál, þetta var réttindamál og það er mjög auðvelt að verða við ósk ríkisstjórnarinnar um að koma með frumvarp til hagsbóta fyrir öryrkja og aldraða. Það mál sem hér hefur komið fram og sem beðið hefur verið eftir, um sjúkratryggingar, er aftur á móti mál sem við höfum kallað eftir frá því fljótlega eftir áramótin vissum við að það var í smíðum, til að geta farið vandlega yfir það. Það er mikið að vöxtum og margir þurfa að koma að því, frumvarpið lesa aðilar út frá mismunandi forsendum og sjónarmiðum. Vísað er til þess að verið sé að fara eftir sænskum og breskum forskriftum en þetta viljum við skoða og þess vegna viljum við ekki að málið fari með hraðferð í gegnum þingið. Ég tel því að fullt samræmi sé í atkvæðagreiðslu okkar á þinginu.

Hæstv. forseti. Ég kalla það ekki samræmi í atkvæðagreiðslu ef menn velja hvenær þeir ætla að hleypa frumvarpi í gegn háð skilyrðum og hvenær ekki. Að það sé efnisinnihald frumvarpsins sem eigi að ráða hverju sinni, það þykja mér lítt haldbær rök. En til að svara hv. þm. Þuríði Backman, hæstv. forseti, þá er þetta frumvarp afar einfalt. Það er sett fram til að bæta heilbrigðiskerfið í landinu og stóran hluta þessa frumvarps ætti þingheimur og þeir sem hér hafa setið lengi að þekkja en það er hluti sjúkratrygginga sem kemur úr almannatryggingakaflanum. Það er afar einfalt, hæstv. forseti. En ég kalla það ósamræmi í atkvæðagreiðslu og nefnd, og þingmenn ekki sjálfum sér samkvæmir, ef það er innihald frumvarpanna sem á að skipta máli, þá erum við farin að tala um pólitík, þá erum við ekki að tala um þingsköp. Við skulum halda okkur við þingsköpin þegar við ræðum um þingsköp og halda okkur við pólitík þegar við ræðum um pólitík. Það er þannig sem þetta á að vera. Ég ítreka enn og aftur, hæstv. forseti, að ég tel að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hafi farið gegn þingsköpum í dag þegar hún krafði hæstv. heilbrigðisráðherra um svör í andsvari við hv. þm. Árna Pál Árnason. En það virðist vera þannig að stundum má maður og stundum má maður ekki. Þetta er í mínum huga geðþóttaákvörðun og slíkt hefur mér aldrei fallið í geð.

Hæstv. forseti. Hér er mikill þingmeirihluti og það er alveg ljóst að vilji stjórnarþingmenn hleypa málum í gegn eða taka á dagskrá mál sem þarf heimild þingsins til að taka á dagskrá geta þeir það og gera það. Stjórnarandstöðunni ber að skoða hvort þetta eru mál sem eru mikil að vöxtum og pólitískt umdeild eða hvort þetta eru mál af þeim toga að sjálfsagt sé að veita þeim brautargengi. Ég tel að það sé ábyrg pólitík að meta mál sem ríkisstjórnin ætlar að koma með löngu eftir þann tíma sem þingsköp segja til um að mál eigi að liggja frammi og ég spyr hv. þingmann: Hvers vegna segja þingsköpin til um það að mál skuli vera komin fyrir 1. apríl? Er það ekki til þess að löggjafarþingið vinni eins og á að vinna og geti farið yfir málin? Það er ekki að ástæðulausu. Ég vil líka nefna annað sem hv. þingmaður kom inn á. Hún talar um að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gerum allt svart. Við höfum í raun og veru ekki tjáð okkur um efnisinnihald þessa frumvarps. Við viljum fara að vinna og skoða frumvarpið og við ætlum að skoða það með opnum huga. Við höfum efasemdir um margt eins og þegar verið er að líta til Bretlands þar sem við vitum að þar hefur markaðsvæðingin ekki gengið að óskum. Það er ekki eingöngu að það sé ekki við hæfi eins og þingmaðurinn lýsti að mála allt svart, það er heldur ekki við hæfi í pólitík að mála allt gyllt og í raun og veru að blekkja fólk með gylliboðum þegar ekki er innihald fyrir lýsingunni.

Hæstv. forseti. Þingsköp eru þingsköp og það er algerlega klárt í mínum huga að annaðhvort heldur maður sig við þau eða maður fer á skjön við þau. Maður gerir það ekki stundum, eins og hv. þm. Þuríður Backman segir hér, eftir því hvert innihald frumvarpsins er og skammast síðan yfir því að ekki sé farið að þingsköpum. Ég kalla það enn geðþóttaákvörðun að ákveða að hleypa frumvarpi í gegn af því að það hentar umræðunni en hleypa því ekki í gegn af því að það hentaði líka umræðunni hjá hv. þingmönnum Vinstri grænna. Þetta er í mínum huga geðþóttaákvörðun og ég þarf ekki að segja það oftar. Ég vil einnig, hæstv. forseti, benda á að IV. kaflinn, samningur um heilbrigðisþjónustu, byggir eins og margoft hefur komið fram á lögum frá því 17. mars 2007 sem þingheimur samþykkti. Ég geri ráð fyrir að hv. þingmenn Vinstri grænna, margir hverjir, þekki þann lagabálk um heilbrigðisþjónustu og heilbrigðislögin. Þeir finna að því er virðist, og ég leyfi mér að segja það aftur, hæstv. forseti, þessu frumvarpi allt til foráttu þó að það sé byggt að stórum hluta á lögum sem þegar hafa verið samþykkt í þinginu. Ég get hins vegar tekið undir það að þegar verið er að setja lög um þingsköp og reglur um að málum eigi að skila inn fyrir 1. apríl, þá ætti þingheimur og jafnframt framkvæmdarvaldið og ráðherrar að halda sig innan þeirra tímamarka en þá á líka þingheimur allur að vera sjálfum sér samkvæmur hvað það varðar en segja ekki stundum já og stundum nei. Það er geðþóttaákvörðun. Annaðhvort segir maður já alltaf eða segir nei alltaf en ekki stundum, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Margt hefur verið sagt í dag um það frumvarp sem við fjöllum nú um og spurning hve mikið við getum tekið inn í umræðuna á þessu stigi við 1. umr. málsins. Það er mikilvægt að fá góða kynningu á málinu frá þeim sem hafa samið frumvarpið og kynnast því hvernig þeir sjá fyrir sér útfærsluna á þessu frumvarpi um sjúkratryggingar. Eins og við öll vitum hefur það verið hávær krafa lífeyrisþega, þ.e. öryrkja og ellilífeyrisþega, um langan tíma að skipta upp Tryggingastofnun ríkisins, þ.e. hafa lífeyrisgreiðslur alveg sér. Þessi þrýstingur, þessi réttmæta krafa hefur þyngst með árunum og kom m.a. inn í samningaferlið sem fyrrverandi ríkisstjórn hóf með lífeyrisþegum, sérstaklega ellilífeyrisþegum, á síðasta kjörtímabili þar sem leitað var samráðs og lagðar fram hugmyndir til að bæta kjör og stöðu lífeyrisþega og þar var m.a. ítrekuð sú krafa að umsýsla lífeyrisins væri alveg sér. Undir þetta tókum við og höfum gert það sem þýðir að sjúkratryggingar verða þá þar fyrir utan og auðvitað skiptir máli hvernig haldið er á þeim hluta, þessu framkvæmdastigi heilbrigðisþjónustunnar, nú erum við komin með lífeyrisgreiðslurnar í Tryggingastofnun og auðvitað skiptir máli hvernig þetta þróast svo áfram. Ég efast um að búið sé að leysa alla hnúta og rekja upp þetta þétta samspil sem var hjá Tryggingastofnun ríkisins þegar sú stofnun fór með lífeyrisgreiðslurnar og sjúkratryggingarnar og hafði einnig löngum innan sinna vébanda hlutverk samningsaðila sem fór frá Tryggingastofnun fyrir nokkru síðan og hefur verið á ábyrgð heilbrigðisráðherra. Þetta þétta samspil í Tryggingastofnuninni þarf auðvitað að losa um og það skiptir miklu máli hvernig það er gert, hvað verður eftir hjá Tryggingastofnun og hvað fer inn í sjúkratryggingarnar. Ég veit ekki hvort menn hafa séð þennan veg alveg til enda. Ég rek t.d. augun í það, hæstv. forseti, að í þessu frumvarpi um sjúkratryggingar er ákvæði um hjálpartæki og ég er ekki sannfærð um að hjálpartækin séu á réttum stað þegar þau lenda í sjúkratryggingaflokknum. Horfum við ekki á hjálpartæki sem hluta af endurhæfingu, sem hluta af því sem stuðlar að því að fólk geti lifað sjálfstæðu og eðlilegu lífi fyrir utan hina hefðbundnu heilbrigðisþjónustu? Það eru hlutir af þessum toga sem ég hefði viljað að við gætum farið vel í. Þetta er bara eitt lítið dæmi um hina vandmeðförnu uppstokkun á þeirri stóru og miklu stofnun sem Tryggingastofnun var og verður áfram. Þegar lesið er yfir frumvarpið kannast maður auðvitað við flest af því sem þar er, bæði úr umræðu og eins það sem tekið er úr öðrum lögum og yfirfært er í þetta nýja frumvarp. Þetta er því ekki allt nýtt. En hér eru líka komnar inn nýjar greinar eins og greinin um gjaldtöku, hvaða þjónusta það er sem taka má gjald fyrir. Þetta er betur skilgreint en það er í dag en það er ekki þar með sagt að ég sé alveg sátt við og sammála því að taka eigi eins mikið gjald og kveðið er á um í frumvarpinu og eins og gert er í dag. Ég hefði líka viljað heyra frá fólki og sérstaklega notendum þessarar þjónustu sem þurfa mikið á henni að halda, hvort með þessu frumvarpi séum við í raun og veru að vernda gjaldtöku sem hefur smátt og smátt verið að þróast í það að vera eins og hún er í dag, að taka gjald af öllum rannsóknum, taka gjald á göngudeildum sjúkrahúsanna. Ætti það ekki frekar að vera hluti af starfsemi sjúkrahúsanna að hafa þjónustuna á göngudeild en ekki í formi innlagna og ná fram sparnaði þar? Ættum við ekki frekar að flýta rafrænni sjúkraskrá, flýta samtengingu þannig að ekki sé verið að eyða fjármunum í endurteknar rannsóknir, meðferð, lyf og annað sem er eingöngu vegna þess að ekki er tenging á milli stofnana? Ef við náum fram með frumvarpinu möguleikum á að halda útgjaldaliðum niðri, er það þá endilega besta leiðin að tína til allar þessar heimildir til gjaldtöku? Getum við ekki náð niður kostnaði með því að fækka þeim aðgerðum og rannsóknum sem gerðar eru? Þá vaknar líka önnur spurning: Spörum við með því að hafa gjaldtöku hjá heilsugæslunni? Er hugsanlegt að ná niður kostnaði með því að hafa heilsugæsluna gjaldfrjálsa þannig að það verði hvatinn til að nota þá þjónustu og grunnþjónustuna? Náum við niður kostnaði með því að byggja upp heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu þannig að fólk hafi möguleika á að fara á heilsugæslustöð? Hvert eigum við að beina fólki frá þeim sjálftökurétti sem það hefur í dag, sem er að velja sér þann sérfræðing sem það telur sjálft að það eigi að fara til? Ef því er illt í eyranu fer það til eyrnasérfræðings, ef því er illt í puttanum fer það til einhvers annars o.s.frv. og enginn heldur utan um þetta því að tengingin er engin þarna á milli. Þjónustan, hversu góð sem hún er hjá þeim sérfræðingum sem viðkomandi sjúklingur leitar til, er dýrari, sérfræðiþjónustan er dýrari og það er spurning hvort hún veitir, þegar upp er staðið, þessum einstaklingum betri þjónustu af því að það vantar allar tengingar inn í heildarsýnina. Er hugsanlegt að þessir sjúklingar hefðu frekar farið á heilsugæsluna og nýtt sér þá þjónustu sem þar er, grunnþjónustu, ef þar væri lægri eða engin gjaldtaka? Nú er gjaldtaka á heilsugæslustöðvum orðin töluverð ef rannsóknir, röntgen og annað slíkt er talið með. Það má líka horfa á stýringu. Þegar við förum í gegnum frumvarpið þá er samningsumboðið hjá þessari stofnun og henni ber að fara að þeim markmiðum sem viðkomandi heilbrigðisráðherra hefur sett eða viðkomandi ríkisstjórn og það er auðvitað alveg opið hérna hvar áherslan mun liggja. Nú hefur núverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar sett sér það markmið að fara út úr þeim ramma sem við höfum í dag og auka hlut einkareksturs umfram það sem verið hefur. Það er rétt að umtalsverður hluti af rekstrinum í dag er ekki bara í einkarekstri heldur líka í sameignarrekstri eða sf. - þetta er ekki allt ehf. eða hf. heldur er líka stór hluti hjúkrunarheimila og dvalarheimila sem ekki er í opinberum rekstri í sameignarrekstri. Ég geri stóran greinarmun á því hvort heilbrigðisþjónusta er rekin í hagnaðarskyni til að ná arði út úr þjónustunni, að nota sjúkleika fólks, öldrun eða bæklun til að hafa af því ábatasama atvinnu, eða hvort rekin er þjónusta þar sem hugsanlegur ágóði fer til að bæta þjónustuna, borga fólki laun og borga þann rekstur sem til þarf og verði einhver afgangur fari hann í að byggja upp þjónustuna. Ég geri mikinn greinarmun á því hvort reynt er að mjólka út úr rekstrinum í eigin hagnaðarskyni, hvort þetta eru orðin hrein viðskipti eða hvort þjónustan er í fyrirrúmi. Að þessu sögðu og ef stefna ríkisstjórnarinnar er þessi, þá hefur maður ákveðinn fyrirvara á þessum greinum, um möguleikana á útboði, á frekari einkarekstri ásamt slíku. Hér hafa verið nefndir tveir atburðir bara frá síðustu viku og nú í vor sem má vísa til einkareksturs sem hefur verið hampað og aðeins haldið til hliðar. Sá fyrri var útboð á öldrunardeild á Landakoti og sagt að það væri fínt að deildinni væri lokað og með því að bjóða hana út fengju 18 sjúklingar þjónustu. Gleymist ekki að skoða hvers vegna þessari deild var lokað? Var það ekki vegna þess að stofnunin hafði ekki haft tækifæri til eða möguleika á að manna deildina? Fjárhagsrammi stofnunarinnar er svo þröngur að ekki var hægt að greiða þau laun að hægt væri að halda í fólk og til að manna þessa deild varð að fá starfsfólk af öðrum deildum til að hlaupa í skarðið sem vann þá yfirvinnu og auðvitað varð reksturinn dýrari. Útboðið var hærra en viðkomandi stofnun, Landspítalanum, var gert að reka sína deild á. Er þetta þá sparnaður? Nei, segi ég, sparnaðurinn hefði auðvitað verið að halda samfellu í þjónustunni og standa þannig að rekstri stofnunarinnar að hún hefði möguleika á að ráða fólk og halda þjónustunni gangandi. Það er hægt að mola þjónustuna niður og segja: Útboðið er fínt, það bjargar þessum 18 einstaklingum. En það hefði verið hægt að halda þjónustunni í samfellu þótt ekki hefði verið gert annað en að stofnunin fengi sömu greiðslu og útboðið hljóðaði upp á. Síðara dæmið er Sóltún sem veitir mjög góða þjónustu en er rekið sem einkarekstur með ágóða í huga sem fer þá ekki inn í stofnunina heldur til eigenda, rekstraraðila. Þar er byggt á því að fjármagn eigi að fylgja sjúklingi samkvæmt svokölluðu RAI-mati og nú stendur allt fast og ágreiningur er á milli aðila um túlkun á því hvernig greiða eigi samkvæmt RAI-matinu. Er um ofgreiðslu að ræða eða vangreiðslu eða hvernig á að nota þetta RAI-mat? Hæstv. forseti. Ég vil þá spyrja, þar sem einungis eru nokkrar sekúndur eftir af ræðutíma mínum, ef við eigum að horfa á þetta frumvarp til laga og breytingar með þeim gleraugum að við séum að koma á betri rekstri og hagkvæmni og þar á að vera eftirlit og gæðaeftirlit: Erum við þá ekki að fara út í umgjörð og rekstur sem verður undir miklu eftirliti og er þá ekki rétt að horfa á RAI-málið með það að leiðarljósi og skoða hvort þetta sé það kerfi sem við viljum vinna eftir? Á stór hluti hjúkrunarfræðinga bara að vinna við skráningu til að uppfylla þetta RAI-mat? 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa ágætu ræðu þar sem hv. þingmaður fór yfir sviðið og spurði margra gagnlegra spurninga. Ég er sammála hv. þingmanni að það er mjög mikilvægt að hefja vinnu að sameiginlegri rafrænni sjúkraskrá sem er eitt brýnasta verkefni sem við stöndum frammi fyrir í heilbrigðismálum í dag. Það þarf að gera það með ódýrum hætti og byggja á lausnum sem vel hafa reynst annars staðar frá en vera ekki að finna upp hjólið hér heima á Íslandi. Við eigum líka að horfa til þess, eins og hv. þingmaður nefndi, að gera sérstaklega heilsugæsluna hér á höfuðborgarsvæðinu ókeypis eða með öðrum hætti hvetja fólk til að nota hana. Hv. þingmaður talaði aðeins um ríkisrekstur og einkarekstur, þ.e. þegar ríkið eða einkaaðilar reka þjónustueiningarnar. Hún taldi að þjónusta væri í fyrirrúmi ef ríkið ræki þjónustueiningarnar en að arðsemi væri í fyrirrúmi ef einkaaðilar rækju þær. Ég er ekki alveg jafnsannfærður um þetta. Ég held satt að segja að það kerfi ríkisrekstrar sem við höfum í dag sé mjög vont út frá þjónustu og að nú sé þjónusta ekki í fyrirrúmi heldur sé aðalatriðið að vera innan fjárheimilda. Það er það sem er í fyrirrúmi í rekstrinum í dag, þjónustan er algjört aukaatriði. Meira að segja er dæmi um að hið opinbera skipi stofnunum að skera niður þjónustu til þess að þær haldi sig innan fjárveitinga. Ég held því að það dæmi sem hv. þingmaður nefndi af Sóltúni sé einmitt mjög gott dæmi, og allir séu sammála um að þjónustan sé góð þar. Ég legg áherslu á að í því frumvarpi sem hér um ræðir er verið að búa til eðlilega umgjörð svo að allar stofnanir, ekki bara þær sem reknar eru af einkaaðilum heldur allar stofnanir, geti fengið að njóta slíks rekstrarumhverfis þar sem greitt er fyrir þjónustuna á forsendum þeirrar þjónustu sem veitt er. Þjónustan er lykilatriði í fjárveitingunum þar en ekki dyntir fjárveitingavaldsins. Ég held því að þetta kerfi sé til þess fallið að greiða fyrir því að allir geti haft þjónustuna í fyrirrúmi, jafnt 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir að fá að heyra álit hv. þingmanns á samræmdri, rafrænni sjúkraskrá og að heilsugæslan eigi í reynd að verða fyrsti viðkomustaður. Það verði þá gert bæði með uppbyggingu og framlögum úr ríkissjóði. Ég fagna því ef hægt verður að skoða það. Hvað varðar núverandi kerfi, opinber framlög og fjárlög þá vil ég mótmæla því að þeir starfsmenn sem vinna við opinbera heilbrigðisþjónustu séu ekki að hugsa um þjónustuna. Aftur á móti hefur það orðið þannig að hlutirnir hafa meira og minna snúist um að spara, að láta allt vera innan fjárlagarammans og er ekki við það fólk að sakast. Við skulum horfa á fjárlög ríkisins og hvernig þau eru unnin. Ég nefni hér sem dæmi heilbrigðisstofnun Austurlands sem skilin var eftir með 70 millj. kr. halla nú um síðustu áramót. Hvernig á hún að halda óbreyttum rekstri þegar hún fer inn í nýtt fjárlagaár með skuld á bakinu? Staða þessarar stofnunar getur ekki snúist um annað en að reyna að halda sjó. Þá er ekki hægt að koma með einhver nýmæli, framþróun, bæta þjónustuna eða auka hana eins og krafan er um. Það hefur ekki fylgt eftir íbúaþróun eða neinu slíku. Það er engin uppbygging á húsnæði eða viðgerðir á húsnæði. Ég tel ekki hægt að kenna opinberum rekstri um, að hann sé ekki góður, heldur er fjárlagagerðin algjörlega óviðunandi 

Virðulegi forseti. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni. Kosturinn við það kerfi sem hér er lagt til að koma á er að losa starfsfólkið í hinum opinberu stofnunum undan þeirri aðstöðu að skera við nögl þjónustu vegna þess að fjárveitingarnar eru ákvarðaðar á grundvelli annarra sjónarmiða en þeirra að greitt sé fyrir þá þjónustu sem verið er að veita. Að fjármagnið fylgi sjúklingunum, þeirri þjónustu sem verið er að veita og að borgað sé fyrir hana. Eins og nú háttar til í fjárlagagerðinni skera menn einfaldlega niður þjónustustig til að falla innan fjárlagaramma. Það sem þetta kerfi gerir er að frelsa opinberar stofnanir sem veita heilbrigðisþjónustu úr þessu kæfandi faðmlagi fjárlagavaldsins og skapar þeim nýjar forsendur til að veita þjónustu með vitrænum hætti. Ég held að við hv. þingmaður getum verið algjörlega sammála um að þetta er skynsamlegt fyrirkomulag til þess að losa fólk úr þeirri aðstöðu. Síðan er gert ráð fyrir að komið verði á heildstæðu eftirlitskerfi þannig að það verði ekki íþyngjandi og að veitendur þjónustunnar geti sannarlega snúið sér að því að hugsa um þá sem þjónustunnar þurfa með en ekki að standa í eilífri skýrslugerð. Hv. þingmaður nefndi eitt í ræðu sinni sem ég vil taka undir, þ.e. hvort búið væri að rekja upp samspil Tryggingastofnunar ríkisins og sjúkratrygginga og hvort ýmislegt væri þar ekki óklárað. Þar er ég alveg sammála henni. Þess vegna skiptir svo miklu að þetta frumvarp verði afgreitt nú á vorþingi þannig að það komi skýr skilaboð frá löggjafarþinginu sem fyrst um það hvernig þessu eigi að hátta. Þá þarf starfsfólkið ekki lengur að búa við óvissu um það hvorum megin hryggjar það lendir heldur er hægt að ganga í málið af mikilli ákveðni og löggjafinn mun ekki skila auðu hvað það 

Hæstv. forseti. Ég hef alltaf verið jákvæð gagnvart þeirri hugmynd að taka hér upp blandað fjármagnskerfi eða blandaðan grunn á fjárframlögum til heilbrigðisstofnana. Ég hef horft til þess að hugsanlega gæti slíkt blandað kerfi orðið til þess að sýna í raun starfsemi og losa um fjárlagagerðina eins og hún hefur verið stunduð. Nú er það ekki svo að fjárlaganefnd sé ekki kunnugt um stöðu heilbrigðisstofnana. Hún fær greinargerð, rekstraryfirlit og það sem kallað er eftir til þess að fara yfir stöðuna. Það á því að vera alveg ljóst við afgreiðslu fjárlaga hvort verið er að þrengja að eða ekki. Þetta er bara ákveðin stefna sem verið hefur í gangi, að þrengja að, hafa það í tæpasta lagi og meira en það. Það er vitað að ef það gengur ekki mun það verða bætt í fjáraukalögum. Þetta er náttúrlega fjárlagagerð sem stenst ekki nútímakröfur. Það verður bara að segjast eins og er. Þetta er ekki hægt og setur rekstur þessara stofnana í algjört uppnám. En hvort við erum á réttri leið með því að nota RAI-matið hef ég fengið nokkrar efasemdir um eftir að hafa kynnst því hvernig gengið hefur hjá þeirri stofnun sem hefur fengið greitt að hluta til samkvæmt þessu RAI-mati, þ.e. blandaða greiðslu. Ég held að það sé mikilvægt að við skoðum vel hvort í matinu felist ekki bara of mikil vinna og of mikið eftirlit 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og var ekki hægt að skilja annað en ýmis atriði væru í frumvarpinu sem hún gæti samþykkt. Það kom m.a. fram að hún hafi talað fyrir blandaðri fjármögnun í stað fastrar fjármögnunar eins og er í dag. Til þess að ná því markmiði sem hv. þingmaður talar um þá er einmitt verið að skipta fjármögnuninni með þessum hætti, að breyta um skipulag og skipta þjónustunni í kaupendur og veitendur. Þetta er sú leið sem við höfum valið til þess að ná því markmiði sem hv. þingmaður talar fyrir. Hv. þingmaður kom mjög víða við í ræðu sinni og m.a. velti hún fyrir sér ýmsum atriðum sem eru fyllilega verð umræðu eins og t.d. varðandi gjaldtökuákvæði sem er núna í heilbrigðisþjónustulögum. Þau ákvæði koma síðan óbreytt inn í það frumvarp sem hér er til umfjöllunar. Í sjálfu sér er því ekki ástæða til þess að taka þá umræðu sérstaklega núna. Þetta mál var rætt í fyrra. Á hinn bóginn verður líka að benda á að verið er að skoða gjaldtöku í heilbrigðiskerfinu. Eins og hv. þingmanni er kunnugt um fer fram vinna í nefnd um greiðsluþátttöku í heilbrigðisþjónustunni undir forustu hv. þm. Péturs Blöndals. Hið sama á við um rafrænu sjúkraskrána sem hv. þingmanni er mjög umhugað um og það á við um fleiri. Nú liggja fyrir drög að frumvarpi um sjúkraskrá. Þetta mál velktist fyrir framsóknarmönnum í langan tíma, í mörg kjörtímabil, en loksins er að sjá einhvern afrakstur af því. Öll þessi mál eru því í vinnslu og við sjáum fyrir endann á þeim en það verður kannski ekki allt rætt í umræðunni um þetta frumvarp.

Hæstv. forseti. Ég hef ekki haldið fram mikilvægi þess að taka upp blandað greiðslukerfi eða haldið ræður um það en ég hef alltaf verið jákvæð gagnvart hugmyndinni út frá þeirri vitneskju sem ég hef um fjárhagsstöðu flestra heilbrigðisstofnana en eins og staðið hefur verið að fjárlögum undanfarin ár þá gengur þetta ekki svona, þannig að ég hef viljað skoða þennan möguleika vel. Samkvæmt nýjustu upplýsingum sem við höfum fengið um RAI-matið og hversu mikil vinna liggur í því þá vil ég hafa einhvern fyrirvara á því hvort þetta sé rétt leið. Hér hefur verið vísað til Bretlands, bresks kerfis og sænsks kerfis, en Bretar hafa gengið í gegnum töluverðar sviptingar, heilbrigðisþjónusta þeirra hefur í raun og veru tekið kollhnís og greiðsluþátttaka sjúklinga hefur aukist og ekki viljum við fara þá leið. Ég harma að þingsályktunartillaga okkar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um rannsókn á áhrifum markaðsvæðingar samfélagsþjónustunnar skuli ekki hafa fengið fullnægjandi afgreiðslu og vinnslu á þinginu þannig að við hefðum möguleika á að skoða það nánar og fara faglega í þetta. Er verið að breyta breytinganna vegna eða viljum við breyta vegna þess að við sjáum að það eru möguleikar á bættri þjónustu með annars konar greiðslufyrirkomulagi af hálfu ríkisins eða samningagerð af hálfu ríkisins? Eða viljum við læra af mistökunum og bæta og styrkja það sem við höfum í dag 

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp er ekki til að breyta breytinganna vegna heldur vegna þess að breytinga er þörf en eins og kom fram í ræðu hv. þingmanns varðandi fjármögnun heilbrigðisþjónustunnar þá hefur hún gengið sér til húðar. Við erum eina landið innan OECD og í Vestur-Evrópu og jafnvel þótt víðar væri leitað þar sem fjármögnun heilbrigðisþjónustu er með þeim hætti sem hún er hjá okkur í dag, þ.e. á föstum fjárlögum þar sem ein summa fer til stofnananna sem tekur mið af þeirri summu sem fór til stofnunarinnar fyrir ári síðan, í besta falli uppreiknað með vísitölu. Með því er það ákvörðun innan hverrar stofnunar hvaða þjónustu á að veita þannig að heilbrigðisyfirvöld hafa í rauninni ekki yfirsýn yfir hvaða þjónustu er verið að veita. Með kerfi þar sem þjónustan er kostnaðargreind er hins vegar fengin ákveðin yfirsýn, það eru gerðar tilraunir til þess að koma í veg fyrir t.d. oflækningar, það er alveg ljóst hvað er verið að kaupa og kaupin fara eftir mati á þörfum á hverjum tíma. Ég fagna því að hv. þingmaður hefur ekki sett sig alfarið á móti þessu frumvarpi, öðru nær, heldur hefur hún fært ákveðin rök fyrir því að það ætti að ganga fram og ég vona að ég sé ekki að oftúlka orð hv. þingmanns með orðum mínum. Varðandi útboð sem hv. þingmanni og liðsmönnum hennar innan Vinstri grænna hefur orðið tíðrætt um er það nú svo að útboð hafa tíðkast innan Landspítalans um árabil. Árum saman hafa verið útboð þó að það hafi ekki farið hátt, m.a. um rekstur öldrunardeildar, hvíldarinnlagnir og slíkt. Varðandi deildina sem var opnuð í gær er ljóst að kostnaðurinn er lægri núna en undir rekstri Landspítalans og þar munar u.þ.b. 16 til 18 milljónum á ári, ef ég man rétt. Því til viðbótar er verið að taka við 

Hæstv. forseti. Ég hlustaði á andsvar hv. þm. Ástu Möller og mér fannst hún oftúlka orð mín. Ég vil fá að skoða frumvarpið og fara í gegnum það og kynnast viðhorfum þeirra sem stóðu að samningagerð eða framsetningu þess til að vita hvað liggur þarna að baki. Að því tilskildu og skoðuðu mun afstaða mín koma í ljós. Ég fór yfir nokkur atriði sem ég tel að vert sé að ræða við 1. umr. málsins. Hæstv. forseti. Við vitum að margt er að breytast og það stendur til að gera margt. Það eru starfandi nefndir sem vinna að breytingu á greiðsluþátttöku sjúklinga, ein gengur undir nafninu Péturs Blöndals nefndin, og önnur nefnd vinnur að framtíðarskipan Landspítalans, Vilhjálms Egilssonar nefndin, og það á stokka upp starfsemi Landspítalans og auðvitað hangir þetta allt saman saman þegar maður horfir til framtíðar. Hvernig verður greiðsluþátttaka sjúklinganna, hvernig verður þetta kerfi? Er það hugsað inn í þessar breytingar sem hér eru til umræðu eða er þetta algjörlega óháð þeim? Munum við taka þetta allt saman upp, þennan sjúkratryggingaþátt algjörlega, þegar nýja greiðsluþátttökukerfið kemur? Varðandi útboð væri mjög þarft að fara í kostnað vegna útboðs og vegna einkareksturs innan Landspítalans. Hann hefur verið stundaður þar, bæði hvað varðar hjúkrunarþjónustu og ýmsa starfsemi. Af einhverju er verið að hætta við einkarekna hjúkrunarþjónustu inni á Landspítalanum.  Það er líka hægt 

Herra forseti. Þrátt fyrir langar umræður og margvísleg vandamál og viðfangsefni í heilbrigðiskerfinu, skiptar skoðanir og mismunandi áherslur þá held ég að við getum öll verið sammála um að það heilbrigðiskerfi sem við búum við er með því besta sem þekkist í öllum heiminum. Ég held að umræðan um það frumvarp sem hér er lagt fram hafi leitt í ljós að það er ekki verið að breyta þessu kerfi, hvorki í stóru né smáu, hvort heldur það er rekið af opinberum aðilum eða einkaaðilum. Það er ekki verið að leggja á nýjan sjúklingaskatt, það er ekki verið að gera einum né neinum kleift að kaupa sig fram fyrir í röðinni. Það er ekki verið að setja heilbrigðisþjónustuna á markað sem slíka og öllum er áfram tryggður aðgangur að þessari þjónustu óháð efnahag, kyni, aldri o.s.frv. Í umræðunni hefur komið fram að fjórir af fimm stjórnmálaflokkum, fulltrúum stjórnmálaflokkanna, hafa verið jákvæðir í garð þessa frumvarps enda liggur það fyrir að frumvarpið er afrakstur af skýrslum og viðamiklum athugunum á breytingum í kerfinu, í rekstri kerfisins, og þær tillögur sem hér eru lagðar fram þurfa í sjálfu sér ekki að koma á óvart. Þær eru að mínu mati nokkurs konar lagfæring í samræmi við þær tillögur sem fram komu í áðurnefndum skýrslum og fela það í sér að reynt er að koma auknu skikki á í regluverkinu og vinnubrögðunum í því mikla kerfi sem heilbrigðisþjónustan er og hefur kallað á allt upp í fjórðung fjárlaga á undanförnum árum. Útgjöld ríkisins hafa því miður oftar en ekki farið úr böndum. Heilbrigðiskerfið hefur notað meira fjármagn en fjárlög hafa gert ráð fyrir og þetta hefur verið vandi sem Alþingi hefur staðið frammi fyrir og fyrir vikið hefur myndast viss þreyta og togstreita sem engum er til góðs. Ég leyfi mér að fullyrða að þetta frumvarp hér til sjúkratrygginga sé viðleitni til að takast á við þennan vanda. Hér er um að ræða að skilgreina ríkið annars vegar, sem borgar brúsann, og sjúklingana og neytendurna hins vegar, sem þiggja þjónustuna, þannig að hægt sé að ganga að því nokkuð vísu, þeim verðmiða sem lagður er á hjúkrun og lækningar og þjónustu sem um er að ræða. Þetta er gegnsætt fyrirkomulag, það er talað um kaupanda og seljanda og skilgreiningar mjög skýrar. Hér hefur verið minnst á skýrslu ríkisendurskoðanda varðandi dvalar- og hjúkrunarheimilið Sóltún þar sem því hefur verið haldið fram í skýrslunni að rekstraraðilar Sóltúns hafi fengið meira fé en reglur og ákvarðanir sögðu til um. Ég ætla ekki að gerast dómari í því máli hvor hafi rétt fyrir sér vegna þess að fulltrúar Sóltúns hafa mótmælt þessum ásökunum og úr því verður væntanlega skorið á réttum stað og réttum tíma. Ég held að þetta mál sem snýr að Sóltúni og athugasemdum ríkisendurskoðanda staðfesti nauðsyn þess að svona frumvarp nái fram að ganga sem felur í sér að allir stuðlar, allar leikreglur og öll viðmið séu skilgreind út frá hagsmunum beggja eða með tilliti til hagsmuna beggja og þá þurfi jafnvel ekki svona ágreiningsmál að koma upp eins og það sem snýr að rekstri Sóltúns. Þarna er um að ræða viðleitni til þess að kostnaðargreina hvert verk, þjónustuna, lækninguna, hjúkrunina og alla umönnun og ég held að þetta sé spor í rétta átt sem við eigum að taka undir og fagna. Ég geri ráð fyrir því eða a.m.k. dreg ég þá ályktun af þeirri umræðu sem hér hefur farið fram að flestir ef ekki allir stjórnmálaflokkar hafi engar athugasemdir við það að ríkið skipuleggi bætt eftirlit og aukna yfirsýn af sinni hálfu í þessum viðamikla málaflokki sem hið opinbera kostar og mun áfram kosta og bera fulla ábyrgð á enda liggur það fyrir og er margítrekað í frumvarpinu að heilbrigðisþjónustan sinni skjólstæðingum sínum óháð efnahag, kyni, aldri o.s.frv. Velferðarsjónarmiðin að þessu leyti eru grundvöllur þess kerfis sem við höfum búið við og munu verða það áfram.

Herra forseti. Það er kannski athyglisverðast við þetta mál, að minnsta kosti hvernig það ber að hvað þann þátt varðar, að það skuli koma á dagskrá og til umræðu 14. maí og hafa verið tekið á dagskrá þingsins með afbrigðum í morgun. Þetta mál er skilgetið afkvæmi af þeim breytingum á Stjórnarráðinu og breyttri verkaskiptingu þar sem hæstv. ríkisstjórn boðaði með miklum lúðrablæstri fyrir um rétt tæplega ári. Það er athyglisvert verklag, þó ekki sé meira sagt, að málið skuli koma hér þegar fimm, sex virkir dagar eru eftir af starfstíma Alþingis á þessu vori. Alveg sérstaklega ef það er virkilega svo að hæstv. ríkisstjórn telji það eðlileg vinnubrögð og eðlilegan framgangsmáta að málið fái afgreiðslu fyrir 29. maí næstkomandi, að gefast eigi réttar tvær vikur þá til að fjalla um þetta stóra og viðamikla mál. Við vorum mörg á því að stjórnarráðsbreytingar og Þingvallasamkomulag formanna stjórnarflokkanna um að hrókera til verkefnum í Stjórnarráðinu væri ekki bara vanbúið og vanreifað heldur í raun langt frá því að vera þannig undirbúið og hugsað að það væri tækt til afgreiðslu á þingi, því skamma vorþingi sem var í júnímánuði síðastliðnum, eða um mánaðamótin maí/júní fyrir tæpu ári. Ég held að það sé að koma á daginn, og þessi málafylgja hæstv. heilbrigðisráðherra sannar það, að það er meira en að segja það að ætla sér að stokka upp verkaskiptingu af þessu tagi og ekki er sá svipur á hlutunum sem ég held að menn geti verið stoltir af að bera þetta fram örfáum dögum fyrir þinglok, þurfa að koma því á dagskrána með afbrigðum einum og hálfum mánuði eftir að frestur til að leggja fram þingmál og fá þau tekin fyrir með eðlilegum hætti og án afbrigða er útrunninn. Það var líka nokkuð athyglisvert að aðstandendum málsins, sem ég leyfi mér að ímynda mér að séu t.d. hv. þm. Ásta Möller, lá svo mikið á að farið var út í þær óvenjulegu aðgerðir að senda málið út til umsagnar í nafni formanns heilbrigðisnefndar áður en málið komst á dagskrá hvað þá meira. Hvað þá að 1. umr. hefði farið fram og málið væri komið til heilbrigðisnefndar á forræði hennar. Ekki óþekkt, kallar hér fram í hv. þingmaður Ásta Möller. Og þar mun vera átt við eitt, mögulega tvö fordæmi eftir því sem ég best veit sem voru gagnrýnd mjög á sínum tíma og þóttu ekki til eftirbreytni. Það var flokksbróðir hv. þingmanns, Vilhjálmur Egilsson, þáverandi formaður í efnahags- og viðskiptanefnd, sem mun vera aðallega borinn fyrir og notaður hér sem fordæmi sem að sjálfsögðu skapar engan rétt, enga hefð sem byggjandi er á þó að einhver þingmaður einhvern tímann áður hafi gert sömu vitleysuna. Ég fullyrði, enda var ég á vettvangi á þeim tíma og í þeirri nefnd, að um það var engin samstaða og hv. þingmaður og núverandi framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins eða hvað það nú er, var einmitt mjög gagnrýndur fyrir þessa málafylgju sína. Það var aldrei litið svo á að þar með hefði málið farið af stað í formlegt umsagnarferli. Ég ætla ekki að endurtaka það sem þar fór fram. Ég hef áður komið afstöðu minni á framfæri hvað það varðar í athugasemdum um fundarstjórn, að það er algerlega fráleitt að ætla að fara að ýta til hliðar skýrum ákvæðum þingskapalaga að þessu leyti. Það er ekki til þess fallið að auka traust og tiltrú og virðingu á öguðum og skipulögðum vinnubrögðum á Alþingi. Það er léleg stjórnarandstaða sem ekki reynir að standa eitthvað í ístaðinu þegar kemur þó að lögvörðum réttindum um vandaða málsmeðferð og reynslan sýnir að passa þarf upp á stjórnarandstöðuna. Því aðstandendur mála, ráðherrar og liðsmenn þeirra freistast alltaf til þess og réttlæta það með tímaþröng og öðru slíku að reyna að sveigja slíkar reglur sér hag, þ.e. stytta málsmeðferðina og einfalda hana, eins og það mundi sýna ef Alþingi léti bjóða sér það að afgreiða þetta mál sem hér er til umræðu á örfáum dögum. Þetta er nú einu sinni frumvarp til heildarlaga um sjúkratryggingar í landinu og ekkert lítið undir í þeim efnum, tengt við kerfisbreytingu þar sem margt er enn óljóst hvernig til tekst, t.d. sundurdrátturinn á verkefnum þess sem áður var og er Tryggingastofnun ríkisins í tvær stofnanir o.s.frv. Gaman hefur verið að fylgjast með málflutningi aðstandenda málsins, stjórnarliða, sem hafa ýmist eins og hv. síðasti ræðumaður reynt að sannfæra menn um og róa hvað það varðar að engar breytingar séu í frumvarpinu. Í hinu orðinu hafa aðrir ræðumenn hins vegar talað mikið um þessa mikilvægu og nauðsynlegu kerfisbreytingu sem sé að fara fram. Hvort á nú að gilda? Ætli það sé ekki einhver blanda af hvoru tveggja. Ætli það sé ekki hyggilegt að taka þetta mál og skoða það, ekki bara einangrað sem einhverja eyju í heilbrigðiskerfinu óháð tíma og rúmi, óháð aðstæðum og óháð stjórnarstefnu heldur sem hluta af þessu öllu saman. Þar um er greinargerð frumvarpsins besta heimild. Það má í sjálfu sér hrósa því, að ég held, að greinargerðin er nokkuð heiðarleg vegna þess að þar er farið rækilega yfir það hvernig frumvarpið tengist breyttum áherslum og nýrri stefnu í heilbrigðismálum á Íslandi, stefnu Sjálfstæðisflokksins sem ræður nú ríkjum. Enginn þarf að fara í grafgötur um að þar er verið að ryðja braut og leggja grunninn að umtalsverðri kerfisbreytingu í heilbrigðismálum á Íslandi sem gengur í átt til þess að kostnaðarmeta og kostnaðarreikna alla hluti eins og um viðskipti með varning eða eitthvað annað væri að ræða og auka mjög þátttöku einkaaðila í rekstrinum. Þetta er í grófum og einfölduðum dráttum það sem hér er á ferðinni. Enda segir, með leyfi forseta, í inngangi að athugasemdum við frumvarpið: „... í samræmi við samþykkt núverandi ríkisstjórnar um breytingar á verkaskiptingu ráðuneyta og breyttar áherslur í kostnaðargreiningu heilbrigðisþjónustu og fjármögnun hennar.“ Síðar segir: „Frumvarpið byggist á stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar en þar segir m.a.: „Kostnaðargreina á heilbrigðisþjónustuna og taka upp blandaða fjármögnun á heilbrigðisstofnunum þar sem fjármagn fylgir sjúklingum. Þannig fái heilbrigðisstofnanir fjármagn í samræmi við þörf og fjölda verka. Skapað verði svigrúm til fjölbreytilegri rekstrarforma í heilbrigðisþjónustu, m.a. með útboðum og þjónustusamningum,“ - en bætt svo við, væntanlega til að róa kjósendur Samfylkingarinnar - „en jafnframt tryggt að allir hafi að henni jafnan aðgang, óháð efnahag.““ Síðan er fjallað um hvernig staðið skuli að samningum um heilbrigðisþjónustu og endurgjald ríkisins til heilbrigðisþjónustu og talað um kaupendur heilbrigðisþjónustu og þar fram eftir götunum. Í raun þarf ekki frekar vitnanna við. Þetta frumvarp er auðvitað hluti af þeirri kerfis- og stefnubreytingu sem verið er að byrja að ryðja hér braut og sér stað með ýmsum hætti og á að skoðast sem slíkt. Ef við völd væri önnur ríkisstjórn með aðrar áherslur í þessum efnum sem hefði stillt kompásinn öðruvísi mundu menn sjálfsagt skoða frumvarpið í þó nokkuð öðru ljósi. Það er vissulega rétt að að stærstum hluta til eru hér kunnugleg ákvæði núgildandi laga um sjúkratryggingar á ferð. En það er bara ekki þannig sem þetta virkar, að það inntak frumvarps eða laga sé óháð þeim sem síðan ætla að framkvæma hlutina, sé óháð þeirri stefnu sem siglt er eftir. Það er ekki þannig. Auðvitað er þetta hluti af einkavæðingarleiðangri Sjálfstæðisflokksins í heilbrigðismálum. Það er algjörlega morgunljóst. Þetta er hluti af því að fara að meðhöndla þessa samfélagsþjónustu eins og hver önnur viðskipti þar sem allt sé hægt að verðleggja og borga helst eftir afköstum. Menn vinni í akkorði eins og að snyrta flök í fiskvinnslu. Það er hugsunin. Því miður er það svo að slík hugsun er stórvarasöm og gengur alls ekki upp nema með miklum ófarnaði ef menn fara með hana of langt inn í kjarna velferðarþjónustunnar. Þetta getur litið ágætlega út á pappírunum og slegnir eru varnaglar. Talsmenn Samfylkingarinnar spretta hér upp og benda á það. „Já, en það eiga allir að hafa jafnan aðgang án tillits til efnahags“ o.s.frv. Þannig getur þetta vel litið út og jafnvel verið í byrjun. En menn eru ekki sjóaðir í þessum efnum og þekkja ekki mikið til pólitískrar sagnfræði ef þeir velta því ekki fyrir sér. Já, en hvað svo? Hvernig þróast svo hlutirnir þegar grunnurinn hefur verið lagður með þessum hætti? Þetta galopnar að sjálfsögðu allar gáttir fyrir því að koma svo í kjölfarið með kröfur um aukna kostnaðarþátttöku sjúklinga vegna þess að allt er verðlagt, metið og reiknað, hvert viðvik og hver einstaklingur. Þannig hefur einkavæðingin alltaf verið sett inn í kerfið, að byrjað er á að kostnaðargreina hana. Hvað gerðu menn í skólamálum þegar þeir voru að undirbúa það að hægt væri að einkavæða skólahúsnæði? Menn fóru að kostnaðargreina það. Menn fóru að láta opinbera skóla borga sjálfum sér leigu. Ríkið borgar sjálfu sér leigu bókhaldslega séð til að geta svo sagt í næstu umferð: Já, en það er nú hvort sem er verið að borga leigu. Við getum alveg eins borgað hana einkaaðila eins og ríkinu. Ríkið getur alveg eins leigt af öðrum en sjálfu sér. Brautin rudd. Og við skulum ekki tala tæpitungu um þetta eða öðruvísi en þetta er. Þetta er gamalkunnug aðferð. Og þá skiptir hugmyndafræðin sem á bak við er og ásetningur þess sem ætlar að framkvæma hlutina miklu máli. Hann er sá sem við þekkjum. Þetta er hluti af kerfisbreytingu í anda og í þágu ákveðinnar hugmyndafræði sem fyrst og fremst Sjálfstæðisflokkurinn stendur fyrir í þessum efnum en á sér reyndar mjög dygga stuðningsmenn, marga hverja í röðum samfylkingarþingmanna, því miður. Þar hefur farið kannski fremstur í flokki varaformaður flokksins, hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, en á sér þó sennilega líka stuðningsmann í hv. þm. Árna Páli Árnasyni heyrist mér. Þetta hefur á sér sem sagt sakleysislegt yfirbragð. En þá er rétt að skyggnast á bak við tjöldin og skoða það sem á bak við liggur. Hvar ætla menn að draga mörkin? Hvað á að verðleggja og hvað ekki? Allt að lokum? Hvern einasta hlut? Verður kerfið manneskjulegra við það? Verður það betra? Er skynsamlegt að brjóta hlutina þannig upp, t.d. í rekstri eininga út um land, þar sem við þurfum sárlega á því að halda að reyna að safna saman þó þeirri þjónustu og þó þeim kröftum sem hægt er að viðhafa til að veita sem besta og almennasta þjónustu, t.d. á heilbrigðisstofnunum í héruðum landsins almennt? Er slík hugsun gáfuleg þar? Nei. Greiðir þessi hugsun götu þess að auðveldara sé að manna starfsemina og veita þjónustuna? Er það ódýrara ef þetta fer allt út í einhvers konar verktakabransa? Halda menn það? Ég held ekki. Hvað er notað sem rök? Það sem notað er sem rök eru m.a. annars þær þrengingar sem margar heilbrigðisstofnanir eru í og sagt að það kerfi sé ómögulegt. Er það kerfið sem er að sliga Landspítalann? Það að hann fær of litla peninga? Hann er í fjárhagslegri spennitreyju. Hann er sveltur. Halda menn að það sé aðferðin við að koma fjármununum til Heilbrigðisstofnunar Austurlands sem er að keyra hana í þrot þessa dagana? Nei. Það er einfaldlega sú staðreynd að ekki er veitt fjármagn til að hægt sé að halda þjónustunni uppi svo að hægt sé að bjóða sæmileg kjör, þannig að hægt sé að manna starfsemina. Sveltistefnan gagnvart hinum opinbera hluta þessa rekstrar undanfarin ár er hluti af hugmyndafræðinni, af kerfinu. Ryðja brautina fyrir einkavæðinguna.  Auðvitað geta menn farið með þessa hugsun alveg á enda og sagt: Við ætlum að borga allt eftir afköstum og einingum. Eigum við að taka lögregluna sem dæmi? Hvernig væri nú að kostnaðargreina starfsemi hennar og fara að borga lögreglunni eftir því hvað hún væri dugleg við að taka menn fasta? Það er vissulega hægt. Það er fræðilega mögulegt. En er eitthvert vit í? Nei. Vegna þess að það er starfsemi, það er verkefni í samfélagi okkar sem einmitt má ekki fara með inn á markaðstorgið. Það er stórhættulegt. Það gildir líka um mikilvæga og viðkvæmustu hluta kjarnans í heilbrigðisþjónustunni. Þar á þetta ekki heima. Þess vegna þýðir ekkert að ræða þetta einangrað og óháð stefnunni eins og hún er, 

Virðulegi forseti. Ég vil glaður kannast við að í þessu frumvarpi er leitast við að koma í framkvæmd kosningastefnu Samfylkingarinnar í síðustu kosningum þar sem við lofuðum m.a. kostnaðargreiningu á heilbrigðisþjónustunni og að fjármagn mundi fylgja sjúklingum. Hv. þingmaður rakti hér m.a. að frumvarpið væri varhugavert vegna þess hver sæti í heilbrigðisráðuneytinu. Ég vil benda hv. þingmanni á að valdheimildir ráðherra til samninga eru ekki nýjar í þessu frumvarpi. Þær eru þegar fyrir hendi. Eini munurinn er sá að þær eru óheftar í núverandi lögum en í því frumvarpi sem hér er til umræðu eru sett viðmið. Það er gerð krafa um að heilbrigðisþjónustan sé veitt óháð efnahag. Það er í fyrsta skipti sett í lög að bannað sé að greiða sig fram fyrir í biðröð. Ef hv. þingmaður sefur ekki rólegur á nóttunni yfir því að hæstv. heilbrigðisráðherra Guðlaugur Þór Þórðarson hafi þau völd sem hann hefur þá held ég að ég verði að hvetja hv. þingmann til að hjálpa okkur við að hraða þessu frumvarpi gegnum þingið. Hér er í fyrsta skipti búinn til rammi, faglegur rammi, utan um ákvörðun ráðherra að þessu leyti og komið í veg fyrir að mögulegt sé að beita því með tilviljanakenndum hætti. Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talaði af mikilli fyrirlitningu um kostnaðargreiningu. Ef við erum með tvö sjúkrahús sem bæði kosta 500 millj. á ári og annað þjónustar 300 sjúklinga og hitt 500 og bæði vantar peninga, á þá að láta bæði fá pening ef við vitum ekki hvernig kostnaðurinn er til kominn? Ef við vitum ekki hvaða þjónusta hefur verið veitt, er ekki fullkomlega eðlileg forsenda og lágmarksforsenda að við byrjum á því að kanna hvaða þjónusta er veitt og þjónustan sjálf 

Herra forseti. Það má taka undir að í lögum hafa að undanförnu verið opnar heimildir sem maður hefur að sjálfsögðu haft áhyggjur af en þær hafa ...  Það sem ég er hins vegar að ræða er hugmyndafræðin og hversu langt menn ætla að ganga og hver þróunin verður í framhaldinu. Það skiptir að mínu mati mestu og það er sjálfsagt ekkert leyndarmál og leynist sjálfsagt ekki að þar treystum við illa þeim sem nú fara með völdin.

Virðulegi forseti. Ég túlka ræðu hv. þingmanns þannig að hann deili með mér þeirri skoðun að æskilegt sé að leiða í lög umgjörð sem skilgreinir með hvaða hætti hægt er að beita þeim heimildum sem nú þegar eru í lögum. Markmið þessa frumvarps er að koma á faglegri umgjörð fyrir ákvarðanir um greiðslur hins opinbera fyrir heilbrigðisþjónustu. Við þurfum að losa hina opinberu þjónustuveitendur undan því kverkataki fjárlagavaldsins sem þeir búa við í dag þar sem þeir þurfa að sæta því að fjárlagavaldið skikki þá til að breyta þjónustustiginu til að falla innan fjárlagaheimilda og menn eiga einskis annars úrkosti. Þvert á það sem hv. þingmaður sagði áðan má ætla að breyting í þá átt að fjármagn fylgi sjúklingum og að greitt sé fyrir þjónustu með faglegum hætti verði til að styrkja smáar rekstrareiningar úti á landsbyggðinni. Aðstöðumunurinn sem þær búa við í samanburði við stórar rekstrareiningar á höfuðborgarsvæðinu þar sem auðveldara er að jafna niður rekstrarkostnaðinn verður væntanlega jafnaður vegna þess að skýrt er tekið fram í lögunum að samningar sjúkratryggingastofnunar eigi að taka mið af því að tryggja aðgang að þjónustunni óháð búsetu. Hér erum við í grunninn að jafna aðstöðumun á milli hinna opinberu aðila og einkaaðilanna sem hafa verið með samninga. Einkaaðilarnir hafa yfirleitt verið með samninga sem hafa verið tengdir þjónustu og því fengið greitt fyrir unnin verk. Opinberir aðilar hafa ekki búið við þær aðstæður. Það er mikilvægt að hinir opinberu þjónustuveitendur geti fengið þannig greiðslur líka og við losum þannig hinar opinberu þjónustustofnanir úr þessum ógöngum sem þær hafa verið í hvað þetta varðar.

Herra forseti. Kverkatak fjárveitingavaldsins, ógöngur opinberra stofnana. Halda menn að það sé kerfið sem þar hafi brugðist? Heldur hv. þm. Árni Páll Árnason að það verði til nógir peningar bara ef við gerum þessa kerfisbreytingu? Er þá bara hægt að stórauka fjárveitingarnar fyrir heilbrigðisstofnanir út um allt land? Er það tilgangur málsins? Ég hélt nú ekki. Ég hélt að eitthvað annað stæði hér og hefði reyndar staðið upp úr ýmsum ræðumönnum. Mér finnst nokkuð sérkennilegt að tala eins og við komumst inn í einhvern allt annan veruleika með þessari kerfisbreytingu þar sem peningar séu aldrei vandamál og allir geti gert allt sem þeir vilja í heilbrigðismálum. Auðvitað hafa menn litið svo á að það væri nauðsynlegt að halda sig innan fjárlaga og að veitt væri aðhald að fjárlögum þegar þau hafa einu sinni verið ákveðin. Deilurnar hafa staðið um að veita næga peninga til að þessi þjónusta gæti farið fram með sómasamlegum hætti, að ekki væru sumarlokanir eða nauðungarflutningar á veiku fólki o.s.frv. Halda menn að kerfið hafi brugðist gagnvart því að það sé jafnrétti hvað varðar endurgreiðslu, t.d. vegna ferðakostnaðar sjúklinga? Nei, það hefur vantað peninga í það. Halda menn að kerfið hafi brugðist þegar kostnaðarþátttaka sjúklinga vegna lyfja hefur rokið upp á undanförnum árum? Nei, það vantar peninga til þess að lyf væri nægjanlega mikið niðurgreidd. Það er ekki hægt að stilla hlutunum svona upp, hv. þingmaður, að þetta sé bara spurning um einhverja kerfisbreytingu. 

Jú, ...

Það er voðalega erfitt að ræða við þessa hv. þingmenn sem hafa greinilega engan áhuga á málefnalegri umræðu um þetta mál, þola hana ekki. Það má ekki ræða grundvallarhugmyndafræðina sem hér er á ferðinni, þá fer allt á flug í þingsalnum og sjálfstæðismenn og samfylkingarmenn verða eins og flær á skinni út um allan sal, kallandi fram í. Má ég biðja um að menn reyni þá bara að ræða um þetta á þeim grunni sem ég hef gert, að ræða um grundvallarhugmyndafræðina, 

Virðulegi forseti. Ég fór í gegnum það í ræðu minni áðan, sem ég veit ekki hvort hv. þm. hefur hlustað á, að fyrir liggja skýrslur sérfræðinga bæði innan lands og erlendis þar sem þeir mæla sérstaklega með því að við förum frá því fjármögnunarkerfi sem er í dag. Það gerum við með sérstökum fjárlögum yfir í að kostnaðargreina þjónustuna og aðskilja kaupendur og seljendur að heilbrigðisþjónustu, kaupendur og veitendur, svo ég noti orð sem kannski hugnast hv. þingmönnum Vinstri grænna betur. Hvers vegna ættum við að líta fram hjá þessum ágætu sérfræðingum? Það liggja fyrir fleiri skýrslur sem komið hafa frá þeim í gegnum árin. Af hverju ættum við líta fram hjá niðurstöðum sem komu fram í svokallaðri Jónínuskýrslu þar sem þeir segja að Svíar meti fjárhagslegan ávinning af breytingum á fjármögnun í heilbrigðisþjónustu nærri 10% auk meiri ánægju sjúklinga með þá meðferð sem þeir fá? Það er því er eftir miklu að slægjast. 10% innan heilbrigðisþjónustunnar eru hreint og beint 10–12 milljarðar kr. Það er töluvert fjármagn. Við höfum ágæta reynslu hér á landi varðandi vinnu sjálfseignarstofnana og einkaaðila í þessa veru. Við getum m.a. séð það á fregnum um rekstur í Salahverfinu, þar eru afköst, afköst sem fóru mjög fyrir brjóstið á hv. þingmanni áðan. Afköstin þar eru 60% meiri heldur en almennt gerist á heilsugæslustöðvum. Á svipuðum tíma voru gerðar kannanir um ánægju fólks með þjónustuna og þar skoruðu þeir hæst. Ég get ekki séð annað en að við höfum þannig dæmi fyrir augunum á okkur að við getum ekki litið fram hjá þessu. Við fáum meira fyrir peninginn, við fáum betri þjónustu þó að það sé ekki alveg hægt að alhæfa en margar vísbendingar eru í þá veru. Af hverju ættum við að hunsa þær?

Herra forseti. Þær eru margar skýrslurnar og flestar eru þær unnar á grundvelli sömu hugmyndafræði sem hefur verið ráðandi í þessum efnum og knúin hefur verið fram meira og minna á öllum Vesturlöndum á undanförnum áratugum samkvæmt forskrift frá Efnahags- og framfarastofnuninni, Alþjóðabankanum og fleiri aðilum. Það er hugmyndafræði, nýfrjálshyggju og markaðsvæðingar og við þekkjum hana mjög vel. Jafnvel þótt tekin séu dæmi frá Norðurlöndunum þá breytir það litlu um að sú hugmyndafræði hefur líka síast þar mikið inn. Það eru um það mjög harðar deilur hversu farsæl og gæfuleg þróunin hefur verið þessum efnum, líka í þeim löndum þar sem menn hafa fylgt þessum módelum, í Bretlandi, Svíþjóð, Nýja-Sjálandi og víðar. Um það er mikill pólitískur ágreiningur. Skýrsla sú sem hv. þingmaður vitnaði til, Jónínu-skýrslan svokallaða, var mjög umdeild og ég veit ekki betur en að þáverandi heilbrigðisráðherra og flokkssystir skýrsluhöfundar hafi meira og minna afneitað henni. Það er því ekki eins og það sé heilagur sannleikur þó að það hafi komið út á skýrslu og jafnvel ekki þó fyrrv. hv. þm. Jónína Bjartmarz hafi verið formaður nefndarinnar, að það sé hinn eini og endanlegi sannleikur og um hann þurfi ekki að deila. Mat á kostnaði og fyrirkomulag greiðslna eru að sjálfsögðu mikilvægir þættir þegar við skoðum þessa hluti en það á ekki að slíta úr samhengi við eðli viðfangsefnisins. Þetta er ekki akkorð eins og að snyrta dauð fiskflök á færibandi þegar kemur að viðkvæmri samfélagsþjónustu og heilbrigðisþjónustu, gleymum því aldrei. Varnaðarorð okkar snúa annars vegar að þessu sérstaklega, að eðli starfseminnar, og hins vegar að því að kerfisbreytingin sem sett er í samhengi við þá hugmyndfræði sem nú ræður ríkjum í heilbrigðisráðuneytinu og hjá ríkisstjórn er göróttur kokteill. Við þurfum að velta því fyrir okkur hvernig þetta getur litið út eftir fimm eða tíu ár ef menn keyra þetta áfram á sömu braut. En það má greinilega ekki ræða mikið þann þátt málsins við hv. stjórnarliða því að verið er að reyna að læða málinu í gegn á örfáum sólarhringum eins og það sé svo sem ekki neitt neitt.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður geti ekki kvartað undan því að hv. þingmenn stjórnarliða taki ekki þátt í umræðum í dag. Ef eitthvað er hafa þeir verið virkari í umræðunni en stjórnarandstaðan eða það má að minnsta kosti ekki á milli sjá. Það er ekki hægt að saka okkur um að hafa ekki viljað taka þátt í umræðunni og höfum við ekki verið að hlífa okkur við því að svara stjórnarandstæðingum. Það vakti athygli mína hvað hv. þingmaður var umsnúinn og viðskotaillur þegar verið var að tala um kostnaðargreiningu, að allt eigi að vera verðlagt, metið og reiknað. Hvað er að því að meta verð og reikna í kringum heilbrigðisþjónustu? Það er gert í dag, m.a. varðandi kostnað við röntgenrannsóknir, varðandi keisaraskurði og slíkt. Það er meira að segja hægt að nota þetta sem stjórnunartæki til að gera enn betur. Ég get tekið dæmi um kostnað við keisaraskurð á Íslandi, að hann væri meiri hér en erlendis. Farið var að skoða hverju þetta sætti. Í framhaldinu voru gerðar ákveðnar ráðstafanir sem bæði bættu þjónustuna og gerðu hana ódýrari. Það er ekkert athugavert við að verðmeta þjónustu með þessum hætti og í því felst engin ástæða til að halda að umhyggja, hjúkrun, lækning eða endurhæfing fari út úr kerfinu, öðru nær. Við fáum meira út úr kerfinu með þessu. Ég átta mig reyndar ekki á þessari hræðslu hv. þingmanns við nýjar aðferðir til að bæta stjórnunaraðferðir innan kerfisins. Ég fullyrði, og hv. þingmaður veit það jafn vel og ég, að stjórnendur heilbrigðisstofnana kalla eftir þessari kostnaðargreiningu og eftir því að gera þjónustusamninga.

Herra forseti. Það getur vel verið að það sé bara þannig að það sé um að gera að setja verðmiða á hvern einasta mann og verðreikna hvert einasta viðvik og reikna svo bara út hvað mannslífið má kosta og svo framvegis.  Það er að sjálfsögðu rétt og skylt að ræða á hverjum tíma nýjar leiðir og hvað við getum gert til að bæta þjónustu og festa hana í sessi. En er þetta ný leið? Er þetta ekki 30–40 ára gömul nýfrjálshyggju- og markaðsvæðingarhugmyndafræði sem var troðið inn í velferðarþjónustu Vesturlanda? Og þessi öfluga aflvél einkafjármagnssjónarmiðanna ryður brautina áfram, að minnsta kosti hér uppi á Íslandi þó að það sé farið að slá dálítið í hugmyndafræðina víða annars staðar satt best að segja. Við höfum lagt til nýjar leiðir - nýjar og gamlar og góðar - eins og að efla grunnheilsugæsluna, hafa hana á opinberri hendi, hafa hana samþætta. Þar sem þjónustan er að mínu mati best á Íslandi þá er hún einmitt þannig eða hefur verið, í einni öflugri samþættri heilsugæslustöð eins og á Akureyri og á Eyjafjarðarsvæðinu. Ég hef oft sagt það hér og get endurtekið það að mér er til efs að nokkurt svæði á landinu búi við jafngóða og heilsteypta þjónustu vegna þess að þar er hún uppbyggð samþætt og heildstæð og á hendi hins opinbera. Við höfum til dæmis lagt til að einhvers konar valfrjáls tilvísun væri skoðuð í kerfinu. Er það ekki tiltekin leið, tiltekin aðferð? En hún er ekki endilega þessi markaðsvæðingar- og verðmiðaleið að hengja verðmiða 

Hæstv. forseti. Þetta er síðari ræða mín um þetta stjórnarfrumvarp og hef ég aðeins fimm mínútur til þess að ræða þetta mikilvæga frumvarp, örlagaríka, gæti orðið. Það er athyglisvert að fylgjast með umræðunni hér í dag. Annars vegar er stillt upp kerfinu eins og það er, fjársveltu kerfi, og hins vegar er stillt upp kerfi með þeim breytingum sem ríkisstjórnin sér fyrir sér, en þar eru nógir peningar. Hv. þm. Árni Páll Árnason, talsmaður Samfylkingarinnar í þessari umræðu, talar um að losa verði kverkatak fjárveitingavaldsins á heilbrigðiskerfinu. Við reyndum að losa um þetta kverkatak pínulítið við afgreiðslu fjárlaga núna fyrir áramótin. Þá var sýnt að Landspítalinn, svo dæmi sé tekið, gæti ekki sinnt þeim verkefnum sem væru á hans könnu á þessu ári með óbreyttum fjárveitingum. Okkur tókst ekki að losa um þetta kverkatak. En nú sjá menn það fyrir sér greinilega að með þessum kerfisbreytingum sem eru boðaðar verði skyndilega til meiri fjármunir. Þetta held ég að sé röng hugsun. Síðan er hitt að menn séu hér að boða einhverja nýja tíma. Staðreyndin er sú að sá grunnur sem velferðarkerfi Norðurlandanna, Bretlands og þeirra ríkja sem við iðulega berum okkur saman við er ekkert ýkja gamall. The National Health Service í Bretlandi var sett á laggirnar með löggjöf árið 1948. Það var sama ár og ég fæddist og er ég nú ekki háaldraður maður. Nú hafa menn verið að breyta þessu kerfi með lögum, 20, 30 lagasetningum og alltaf hefur formúlan verið sú sama, sú sem við höfum heyrt hér frá Sjálfstæðisflokknum og því miður talsmönnum Samfylkingarinnar líka við þessa umræðu, að í reynd væri ekki verið að breyta neinu, sjúklingar mundu ekki finna fyrir neinni breytingu. En skyndilega stöndum við uppi með kerfi sem er farið að mismuna fólki, sem hefur minni fjármuni handa í milli og byggir á annarri hugsun, viðskiptahugsun, og það var það sem hv. þm. Árni Páll Árnason sagði, þ.e. að hér væri verið að framfylgja loforðum í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar um að innleiða kostnaðargreiningu - held ég að hann hafi sagt - kostnaðargreiningu í heilbrigðiskerfinu. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni þá er það nú svo að þetta hljómar ágætlega sannfærandi eins og mörg kerfi gera þegar menn halda sig bara við teoríuna. Mörgum þótti Sovétríkin vera skynsamlegt kerfi. Sovétríkin hrundu. Kerfið gekk ekki upp þegar það var sett í framkvæmd. Gæti nú verið að þessir miklu kerfissmiðir sem standa að þessum breytingum af hálfu ríkisstjórnarinnar gætu verið að brenna sig á einhvern hátt líka? Við erum að hvetja til þess að skoða reynslu annarra þjóða. Hljómar það ekki vel að kostnaðargreina hvert viðvik, að peningarnir fylgi sjúklingnum? Jú, það er margt gott við þá hugsun. En ágætur læknir benti mér á eitt lítið dæmi: Þú gerir slíka samninga við ríkisvaldið um að fá greitt fyrir þessi og hin viðvikin. En ef þeir sem leita til þín sem læknis eða heilbrigðisstofnanirnar komast að þeirri niðurstöðu að það sé ekkert að þér, það sé bara allt í góðu lagi með þig, gæti verið að þá reyndist vera til staðar tilhneiging í kerfinu að skrifa pínulítið um of? Það er þetta sem ég á við, að kerfi sem hljóma óskaplega skynsamlega og vel ganga ekki alltaf upp í veruleikanum. Við Samfylkinguna vil ég segja þetta: Gæti verið að hún ætti að fletta pínulítið upp í eigin sögu? Ég nefni til dæmis grein eftir ágætan fræðimann, fyrrum ráðherra, Gylfa Þ. Gíslason. 

Virðulegi forseti. Ég vil upplýsa hv. þm. Ögmund Jónasson um að sú stefna sem er fram borin í þessu frumvarpi byggir á kosningastefnu Samfylkingarinnar. Sú stefna byggir á því markmiði sem hefur verið óbreytt markmið íslenskra jafnaðarmanna allt frá því fyrir seinni heimsstyrjöld, að heilbrigðisþjónusta eigi að vera aðgengileg öllum óháð efnahag og að þar eigi ekki að mismuna fólki. Þess vegna eru skrifaðar inn í þetta frumvarp í fyrsta skipti hömlur við því að hægt sé að mismuna fólki að þessu leyti og það er skrifað inn í fyrsta skipti að það sé bannað að borga sig fram fyrir í biðröð. Mér finnst því að hv. þingmaður eigi að fjalla aðeins meira um efni þessa máls og aðeins minna um það sem hann heldur að standi í frumvarpinu. Hv. þingmaður benti á að auðvitað gæti kerfi sem umbunaði mönnum fyrir ávísanir eða fyrir læknismeðferðir leitt til oflækninga. Auðvitað er það alveg ljóst. Ég bendi bara hv. þingmanni á að lesa frumvarpið og ummæli í greinargerðinni, til dæmis bæði um 46. gr. og 48. gr. Það er gert ráð fyrir því í þessu frumvarpi að þarna sé búið til greiðslukerfi sem sé síðan þróað og þroskað og hvetji ekki til oflækninga. Menn eru ekki að leitast við að búa hér til kerfi oflækninga. Staðreyndin er sú að við veitum meira fé til heilbrigðismála en eðlilegt er út frá aldri þjóðarinnar þannig að kostnaður okkar er hlutfallslega meiri en annarra OECD-ríkja. Ég held að óhjákvæmilegt sé að við reynum að horfa á kostnað veittrar þjónustu og árangur af henni. Þar er hins vegar Vinstri hreyfingin – grænt framboð úti um víðan völl. Hv. þm. Ögmundur Jónasson getur hugsað sér kostnaðargreiningu, hv. þm. Þuríður Backman sömuleiðis, en hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talar hér niður hugmyndir um kostnaðargreiningu af miklum móð og 

Hæstv. forseti. Nei, ég var að gera margt í senn á þessum litla tíma, minna á sögulegar rætur jafnaðarstefnunnar og hvernig þeir sem tóku þátt í að skapa velferðarkerfi á Íslandi byggðu á allt annarri hugsun og hugmyndafræði en þeirri sem Samfylkingin fylgir nú í samkrulli með Sjálfstæðisflokknum.  Síðan er það náttúrlega viðurkennt og sagt að það sé rétt að hægt sé að misnota öll kerfi. Það er alveg rétt. Það er hægt að misnota öll kerfi. En hvernig ætla menn að ráða bót á því? Hvernig skyldu menn fara að því? Það gera þeir með eftirliti, með gagnsæjum samningum, er talað um, og síðan eftirlitsstofnunum. Hvernig gengur nú að beita því eftirliti? Hvernig gengur það til dæmis á Sóltúni? Er eðlilegt að endurskoðendur og bókhaldsmeistarar fari ofan í sjúkraskrárnar? Verður það þannig? Ég held ekki. Getur verið að við lendum í því sama og Nýsjálendingar hafa lent í þar sem heilbrigðisstofnanir neita hinu opinbera um aðgang að sínum innri gögnum öllum vegna þess að þetta eru fyrirtæki á markaði? Við erum að halda með heilbrigðiskerfið okkar inn á þennan vettvang. Við því er ég að vara. Auðvitað sé ég margt gott í þeirri lagasmíð sem hér hefur orðið til á undanförnum árum. En ég sé mörg hættumerki líka. Við erum að hvetja til þess að áður en við umbyltum kerfinu, reisum annan grunn undir kerfið, að þá eigum við að taka miklu betri og vandaðri umræðu. Við erum að hvetja til þess að tekið verði á því þverpólitískt og farið í saumana á reynslu annarra þjóða, Norðurlandanna, Breta, Ný-Sjálendinga, 

Það eru stór orð, virðulegi forseti, að við séum að hætta á að eyðileggja íslenska heilbrigðiskerfið. Við erum ekki að veita ráðherra nýjar valdheimildir. Við erum að takmarka núverandi valdheimildir sem þegar eru í lögum og búa þeim faglegan búning. Hvernig það getur falið í sér eyðileggingu er hulið mínum skilningi og líklega flestra annarra sem hafa haft fyrir því að lesa þetta frumvarp. Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talar hér af nokkru steigurlæti um sögu íslenskra jafnaðarmanna og þykist vera þess umkominn að reyna að kenna mér jafnaðarmennsku. Ég ætla bara að vitna í þáverandi hv. þm. Vilmund Jónsson, sem ég vitnaði í í ræðu minni fyrr í dag. Það er greinilega þörf á að endurtaka það hér því að hv. þingmaður hefur augljóslega ekki heyrt það. Hann sagði árið 1932 í umræðu um berklavarnir er hann mælti fyrir breytingartillögu sinni að Stjórnarráðið ætti að semja við sjúkrahúsin, þau sem eru til þess hæf, að taka á móti berklasjúklingum, með leyfi forseta: „Ég býst við, að um það mat á sjúkrahúsunum verði að hlíta dómi ríkisstjórnarinnar.“ Svo segir hann, með leyfi forseta: „Hins vegar minnir tillagan á, að eigi skuli semja við sjúkrahús, sem eru verulega ófullkomin, illa sett eða innréttuð, svo að ekki sé hægt að einangra þar sjúklinga o.s.frv.“ Hvað vakti fyrir hv. þm. Vilmundi Jónssyni þegar hann stóð í þessum stól 1932? Jú, nákvæmlega það sem vakir fyrir okkur í dag, að tryggja almennilega þjónustu við þá sem á þjónustunni þurfa að halda, tryggja gæði þjónustunnar og tryggja að hún sé borin fram með fullnægjandi hætti. Hann saknaði þess hins vegar að ekki væri fyrir hendi nauðsynleg umgjörð til þess að leggja faglegt mat á hæfni þeirra sem veittu þjónustuna og kallar sérstaklega eftir því að svo verði gert. Hann egir að því miður verði að una við mat ríkisstjórnarinnar á því og gerir sér grein fyrir því að það kunni að vera handahófskennt. Ó, nei, góðir félagar. Við erum nú fyrst að gera það sem Vilmundur Jónsson kallaði eftir 1932, að koma hér á faglegu kerfi, skilvirku kerfi, tryggja eftirlitið með gæðum þjónustunnar. Ég frábið mér að hv. þm. Ögmundur Jónasson reyni að gera lítið úr jafnaðarmennsku Samfylkingarinnar. Það sem við erum að gera er að ljúka því verki sem Vilmundur Jónsson hóf.

Hæstv. forseti. Ég leyfi mér nú að gagnrýna áherslur Samfylkingarinnar sem ég tel vera komna inn á svipaðar brautir og hægri kratar hafa farið inn á, t.d. í Bretlandi undir forustu Tonys Blairs. Þær áherslur sem við höfum heyrt frá hinum ágæta hv. þm. Árna Páli Árnasyni og síðan einnig varaformanni Samfylkingarinnar  Þegar menn alhæfa um sænska heilbrigðiskerfið vilja þeir gleyma því að það er skipulagt á lénsvísu og mismunandi áherslur uppi. Það er mikil og lífleg umræða núna í Svíþjóð um stefnumótun í sænska heilbrigðiskerfinu. Ég vísa þar í erindi sem Göran Dahlgren flutti hér fyrir fáeinum missirum um þróun innan sænska heilbrigðiskerfisins. Nei, þær áherslur sem hv. þingmaður hefur eru ansi fjarri því sem ég sé hjá gömlum jafnaðarmönnum og sósíalistum sem reistu íslenska velferðarkerfið hér á fjórða áratugnum og síðan á þeim áratugum sem fóru í hönd. 
             Við greiddum atkvæði gegn þeirri lagagrein í heilbrigðislögunum í mars síðastliðnum sem kveður á um heimildir til ráðherra að bjóða út rekstur heilbrigðisþjónustunnar og kaup á heilbrigðisþjónustu samkvæmt lögum þessum. Þegar núverandi ríkisstjórn komst til valda hefur hún, með ásetningi Sjálfstæðisflokksins og stuðningi Samfylkingarinnar um að markaðsvæða kerfið, farið í ríkari mæli en verið hefur út á markaðstorgið. Þá horfa menn á alla þessa lagasmíð í nýju ljósi. 

Herra forseti. Það er eðlilegt, eins og ég rakti í fyrri ræðu minni hér í dag, að hér verði nokkurs konar eldhúsdagur um stefnuna í heilbrigðismálum. Það þýðir voðalega lítið fyrir talsmenn ríkisstjórnarflokkanna, og þá sérstaklega talsmann Samfylkingarinnar í heilbrigðismálum hv. þm. Árna Pál Árnason, að kveinka sér undan því. Í 2. gr. þess frumvarps sem hér liggur fyrir segir m.a., með leyfi forseta: „Heilbrigðisráðherra markar stefnu innan ramma laga þessara, laga um heilbrigðisþjónustu og annarra laga.“ Það kemur fram að ráðherra er heimilt enn fremur að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að framfylgja þeirri stefnu, m.a. hvað varðar skipulag heilbrigðisþjónustu, forgangsröðun verkefna innan hennar, hagkvæmni, gæði og öryggi þjónustunnar og aðgengi að henni. Því er eðlilegt að rætt sé hér um þá stefnu sem ráðherrann hefur, eins og hann lýsir henni, og eins og hún birtist í þeim verkum sem við þekkjum nú þegar. Það er líka nauðsynlegt að benda á að það er auðvitað í valdi ráðherra og ráðuneytisins að setja margar reglugerðir, ég veit ekki hversu margar. Ég hef ekki komist yfir að lesa eða telja hversu margar reglugerðir ráðherrann á að setja hér með þessum lagagreinum. En það er alveg ljóst að eins og þetta mál er lagt upp og eins og bent hefur verið á í dag þá skiptir höfuðmáli hver heldur á stefnunni, hver heldur utan um málaflokkinn. Stefna hans, flokks hans og þeirrar ríkisstjórnar sem um ræðir mótar auðvitað framkvæmdina fyrst og fremst. Það er beinlínis áskilið í lögum og í frumvarpinu að svo skuli vera. Í greinargerðinni er meira að segja lögð áhersla á að það þurfi skýra pólitíska leiðsögn og forustumenn, skýra sýn o.s.frv. Ég vil í þessum stutta seinni ræðutíma mínum benda á að í greinargerð með frumvarpinu er fjallað á blaðsíðu 25 í sérstökum kafla um þessa svokölluðu styrkingu á hlutverki ríkisins sem kaupanda heilbrigðisþjónustu sem hv. þm. Árni Páll Árnason hefur lagt mikla áherslu á að skipti höfuðmáli. Þar er talið upp í einum sex liðum ef ekki fleirum hvaða ávinningur er í þessu. Þar er sameining þessara verkþátta kaupenda heilbrigðisþjónustunnar sem eru á þremur stöðum í kerfinu núna. Sagt er í greinargerðinni að þetta muni stórbæta samningsstöðu ríkisins og muni styrkja til muna stefnumótunar- og skipulagshlutverk ráðuneytisins. Jafnframt er sagt að það skapist möguleikar á að bæta eftirlit með því hvað ríkið fær fyrir peningana og að það auki yfirsýn og sveigjanleika. Það gerir mögulegt að stýra áherslum innan kerfisins m.a. í þeim tilgangi að stytta biðlista og biðtíma. Síðan kemur hér í sjöunda lagi þessi setning, herra forseti: „Auk þess má með samningum og blönduðum greiðslukerfum kalla fram fjölbreytilegri rekstrarform sem geta fjölgað valkostum hjá bæði starfsfólki og notendum.“ Þetta ásamt því sem vísað er í stefnu ríkisstjórnarinnar um fjölbreytilegri rekstrarform í heilbrigðisþjónustu með útboðum og þjónustusamningum hefur auðvitað orðið grunntónninn í umræðum okkar vinstri grænna hér í dag. Það er full ástæða til þess að óttast um framtíð íslenskrar heilbrigðisþjónustu í höndum Sjálfstæðisflokksins og ég held að þjóðin viti það. Mönnum er ekkert rótt, allra síst þegar gengið er fram með þeim hætti sem birst hefur hér í dag, með offorsi - ég vil kalla það valdníðslu - þar sem tekið er fram fyrir hendurnar á þinginu sem slíku og þeirri nefnd sem lögum samkvæmt á að fara með þessi mál. Það er mikilvægt að heilbrigðisþjónustan verði ekki sett undir skilmála markaðskerfisins þar sem hagnaðar- og viðskiptasjónarmið eru grundvöllurinn. Við vinstri græn 

Hæstv. forseti. Ég vil gera athugasemd við orð hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur þar sem hún segist tala fyrir hönd þjóðarinnar, að hún óttist um heilbrigðiskerfið í höndum Sjálfstæðisflokksins. Ég vissi að Álfheiður Ingadóttir væri þokkalega tengd en hún segist hér í ræðustóli tala fyrir hönd þjóðarinnar þar sem m.a. eru kjósendur Sjálfstæðisflokksins sem er stærsti stjórnmálaflokkurinn í landinu með flesta kjósendur að baki sér, það er hluti þjóðarinnar. Ég get fullyrt það, hæstv. forseti, að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir talar ekki fyrir kjósendur Sjálfstæðisflokksins. Að leyfa sér að standa hér í ræðustól og tala fyrir hönd þjóðarinnar, þingmaður sem eru í níu manna þingflokki, er í sjálfu sér hlálegt. Ég virði hins vegar þær skoðanir hv. þingmanns, hæstv. forseti, að hún sé ekki sammála því sem stendur í þessu frumvarpi. Það er hennar val að hún sé ekki tilbúin að taka þau skref sem frumvarpið gerir ráð fyrir og hún vilji tortryggja allt það sem þar stendur. En Álfheiður Ingadóttir, hv. þingmaður vinstri grænna, hæstv. forseti, talar ekki fyrir hönd þjóðarinnar, í það minnsta ekki fyrir hönd kjósenda Sjálfstæðisflokksins, hvorki í heilbrigðsmálum né öðrum. Það er nokkuð ljóst.

Herra forseti. Það vill svo til að ég er að vitna í skoðanakönnun. Ég er að vitna í könnun á viðhorfi þjóðarinnar sem er bara alls ekki sammála stefnu Sjálfstæðisflokksins um einkarekstur í heilbrigðiskerfinu. Það er bara þannig. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir. Þar kemur fram að 81,5% af þjóðinni vilja að hið opinbera, ríki og sveitarfélög, leggi aukið fjármagn til heilbrigðisþjónustunnar. Það er nú bara þannig. Og ég er glöð yfir því að það skuli vera hluti af kjósendum Sjálfstæðisflokksins sem skynjar hætturnar á þeirri vegferð sem flokkurinn er í og vill leggja meira fé til þessa málaflokks. Það eru 80,7% sem vilja að sjúkrahúsin séu fyrst og fremst rekin af hinu opinbera. Ég leyfi mér að fullyrða þó að ég hafi aldrei kosið Sjálfstæðisflokkinn að þá hljóti í þeim hópi að vera einhverjir kjósendur Sjálfstæðisflokksins, hv. þingmaður. Þessi ríkisstjórn hefur farið þvert á vilja þjóðarinnar í stefnumörkun sinni. Það er verið að reka ákveðinn endahnút á það ferli hér með þessari innkaupastofnun sem Sjálfstæðisflokkurinn ætlar sér auðvitað að nota til þess að breyta um rekstrarform eins og það heitir á fallegu máli í heilbrigðisþjónustunni. Hann ætlar að grípa til einkavæðingar í heilbrigðisþjónustunni, einkum í formi einkaframkvæmdar. Það er margt sem bendir til þess í hvað stefnir, landsfundur Sjálfstæðisflokksins, samþykktin um einkavæðinguna, stjórnarsáttmáli ríkisstjórnarinnar og síðan er ákall m.a. frá forustumönnum lækna og Samtökum atvinnulífsins um meiri einkavæðingu, sérstaklega einkaframkvæmd og einkarekstur. Það er þetta sem þjóðin skynjar auðvitað. Þess vegna, herra forseti, get ég alveg 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hefur hér verið að vitna í grein, Íslenska heilbrigðiskerfið á krossgötum, eftir Rúnar Vilhjálmsson. Og  Hæstv. forseti. Er það ég sem hef orðið eða hv. þm. Álfheiður Ingadóttir? Í inngangi greinarinnar stendur og er spurt hvort manni finnist að eftirfarandi starfsemi eigi að vera starfrækt af hinu opinbera eða rekin af hinu opinbera. Við erum að tala um að heilbrigðisþjónustan í landinu eigi að vera rekin af hinu opinbera af skattfé og fjármögnuð af skattfé, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir. Það er ekkert flóknara en það. Það er verið að tala um að hið opinbera greiði heilbrigðisþjónustuna í landinu. Það er verið að tala um að heilbrigðisþjónustan verði aðgengileg öllum óháð efnahag. Þessi þráhyggja vinstri grænna er með ólíkindum. Og ef þeir vilja berja hausnum við steininn frá upphafi til enda um að þetta frumvarp sé færsla í þá veru að fara að auka kostnað sjúklinga, það þurfi að gera þetta og hitt eins og þeir nefna, þá legg ég til að þeir lesi frumvarpið. Það kom greinilega fram í fyrri ræðu hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, hæstv. forseti, að hún hafði ekki lesið frumvarpið. Hún vissi ekki hvað stóð í því en hún hafði um nóg annað í heilbrigðiskerfinu að tala en það frumvarp sem hér liggur fyrir. Það er algjörlega kýrskýrt hvað stendur í þessu frumvarpi. Heilbrigðiskerfið verður áfram fjármagnað af hinu opinbera. Ríkið verður kaupandinn. Seljendur sem veita þjónustuna gera með sér samning og þar kemur sjúkratryggingastofnun inn. Þótt hægt sé að vitna í skoðanakannanir, þá er ekki hægt að tala um að þjóðin óttist heilbrigðiskerfið og heilbrigðismálin undir stjórn Sjálfstæðisflokksins en hún gæti gert það, hæstv. forseti, ef breytingar yrðu á stjórn í 

Það er alveg makalaust, herra forseti, hvað menn grípa til þess að tala niður til pólitískra andstæðinga úr þessum stól. 

Virðulegi forseti. Það verður að segjast eins og er að þegar ég hlustaði á þessa sennu þar sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir benti hv. þm. Álfheiði Ingadóttur á hversu hjákátlegt það var að tala fyrir hönd þjóðarinnar, þá minnti það mig á þegar ég var líklega um 10 ára gamall og bar út blað í Borgarnesi. Það voru rosalega fáir áskrifendur og þeir þurftu endilega að dreifa sér um allt plássið þannig að það tók langan tíma að bera út en það vantaði ekki nafnið, það var auðvitað Þjóðviljinn þó að eiginlega enginn keypti það  Virðulegi forseti. Ég var á ágætisfundi í gær eða hvort það var í fyrradag þar sem heilbrigðismálin voru rædd og þar sagði einn maður þetta, sem ég hélt að öllum væri ljóst, að það þyrfti ekkert að deila um það í íslenskri pólitík, það væru allir flokkar inni á því, að við vildum hafa heilbrigðisþjónustu á heimsmælikvarða fyrir alla landsmenn. Það er svo sannarlega stefna okkar flokks, Sjálfstæðisflokksins, og hefur alltaf verið. Ég veit ekki af hverju og hvað það er sem fær menn, virðulegi forseti, til að hamast við og reyna að leggja þannig upp hlutina, og það er það sem þingmenn Vinstri grænna hafa því miður reynt hér, sumir hverjir, ekki allir, að búa til eitthvað annað úr þessari stefnu og vilja Sjálfstæðisflokksins, Samfylkingarinnar og ríkisstjórnarinnar. Það er bara þannig að þetta er verkefni, og reyndar er það ekki séríslenskt, allra þeirra landa sem við berum okkur saman við. Og þegar hv. þm. Álfheiður Ingadóttir kemur hér upp og er með einhver gífuryrði um að heilbrigðisþjónustan sé í hættu, hvað er hv. þingmaður þá að tala um? Hv. þingmaður var, ef ég man rétt, virðulegi forseti, upphafsmaður að umræðu um BUGL. Er BUGL í hættu, loksins þegar við sjáum árangur á því sviði, sem var engin tilviljun, sem kom til út af mjög mikilli vinnu við undirbúning sem er loksins að skila sér? Við þekkjum það öll, þingmenn, að það hefur oft verið rætt um þann málaflokk en aldrei með jafnjákvæðum formerkjum og síðast vegna þess að það var ástæða til. Er hv. þingmaður kannski að tala um lyfjamálin? Er eitthvað í hættu þar? Velkist einhver í vafa um að við höfum náð árangri þar eftir að hafa lagt mikla vinnu í það? Það gerðist svo sannarlega ekki af sjálfu sér. Virðulegi forseti. Eru menn kannski að tala um samninga við hjartalækna?

Og læknaritara?

Hvað sagði formaður Læknafélagsins? Hann sagði að þeir hefðu farið af samningi vegna þess að ekki hafi verið unnið faglega af hálfu samninganefndar heilbrigðisráðuneytisins þegar þeir fóru af honum. En það sem var mikil breyting þar á er að þar náðu menn saman. Það er kannski stóra hættan? Eða voru það kannski fréttir um að nú sé Landspítalinn farinn að taka að sér tannréttingar barna með klofinn góm? Er það kannski hættan á þessum tímapunkti? Eða fréttin í dag, virðulegi forseti, í Fréttablaðinu, sem ber yfirfyrirsögnina Átján rúma einkarekin deild fyrir heilabilaða var opnuð í gær á Landakoti? Og fyrirsögnin: Léttir álagi af Landspítala svo ég megi lesa hana, með leyfi forseta: „Átján rúma deild fyrir heilabilaða á Landakoti, sem rekin er af Hjúkrunar- og dvalarheimilinu Grund, tók til starfa í gær. Þegar er byrjað að flytja sjúklinga af Landspítalanum en ætlunin er að deildin verði fullsetin sjúklingum þaðan á föstudag. Eftir þá flutninga er áætlað að aðeins 21 aldraður sjúklingur, sem lokið hefur meðferð á spítalanum en kemst ekki í hjúkrunarrými, verði þar eftir.“ Síðustu ár hefur sá fjöldi þó verið að meðaltali um 70–90 og hafa viðvarandi teppur verið á spítalanum vegna þessa. Í janúar 2004 biðu 140 manns. Er þetta kannski hættan? Þarna erum við samninga við þennan stórhættulega einkaaðila, Grund, þennan stórhættulega einkaaðila að mati vinstri grænna. Það er athyglisvert vegna þess að hér eru menn að reyna að búa til eitthvað allt annað en er til staðar. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hikar ekki við að fullyrða að þetta frumvarp og einkarekstur almennt ýti undir hækkun þjónustugjalda, hún hikar ekki við að fullyrða það. Ekkert bendir til þess. Hv. þingmaður segir hér, og aðrir, að fram til þessa hafi einkavæðing og einkarekstur í heilbrigðiskerfinu verið tilviljunarkenndur. Það er þá eitthvað fyrir hv. þingmenn í stjórnarandstöðunni að fara yfir. Þeir geta farið yfir það.  Það var athyglisvert, virðulegi forseti, og ég veit ekki hvort menn áttuðu sig á því en þegar gengið var á formann Vinstri grænna, hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, þá talaði hann um að koma ætti á tilvísanakerfi. Hví skyldi það vera? Það skyldi þó ekki vera til þess að gæta aðhalds í kostnaði af kerfinu? Hvort sem okkur líkar betur eða verr þá verðum við að gera það. Það er algerlega óþolandi að menn fullyrði hvað eftir annað að hér hafi verið einhver sveltistefna í heilbrigðismálum þegar allar úttektir sýna að það eru mjög fáar þjóðir ef nokkrar sem leggja meira til heilbrigðismála.

Og svona ung þjóð.

Það sem er sérstaklega athyglisvert er að við erum ung þjóð, eins og hv. þm. Pétur Blöndal kallaði fram í. Samt sem áður erum við í fjórða sæti þegar kemur að aukningu útgjalda til heilbrigðismála á síðustu 10 árum og það liggur fyrir að kostnaðaraukningin sem hefur lagst af fullum þunga á aðrar þjóðir á eftir að koma hjá okkur. Þetta er enginn ævintýraheimur, þetta er mannheimur, virðulegi forseti. Það liggur fyrir að menn þurfa að huga að því hvernig þetta er fjármagnað og það er ekkert í þessu frumvarpi eða stefnu ríkisstjórnarinnar sem kallar á það að menn tali með þeim hætti sem þeir gera hér og í rauninni þvert á móti. Þetta frumvarp samanstendur af tvennu. Annars vegar af sjúkratryggingum í almennu tryggingunum og hins vegar þeim heimildum sem allir þingmenn greiddu atkvæði með í heilbrigðislögunum fyrir rétt tæpu ári. Það liggur alveg fyrir að ef mönnum finnst ráðherra hafa of miklar heimildir, þá eru menn löngu búnir að greiða atkvæði með því. Það er furðulegt þegar menn segja í fullri alvöru að þeir greiði atkvæði með lögum eftir því hvaða ráðherra eða ríkisstjórn er. Þetta er eitt það sérkennilegasta sem ég hef heyrt.

Greiddirðu ekki atkvæði með þessum samningum?

Virðulegi forseti. Vinstri grænir greiddu atkvæði með heilbrigðislögunum og þeir geta ekki sagt núna: Við meintum það ekki. Annaðhvort greiða menn atkvæði með lögum eða ekki.

Við greiddum atkvæði með ...

Það er til lítils að koma hér og segja: Já, virðulegi forseti, við greiddum atkvæði með lögunum, við vorum bara ekkert ofsalega mikið að meina það. Annaðhvort greiða menn atkvæði með lögum eða ekki.

Á að taka þennan ráðherra alvarlega?

Það liggur alveg fyrir … 

Vesalings ráðherrann.

Það var hins vegar margt gott sem kom fram í þessari umræðu og það var athyglisvert að heyra hv. þm. Kristin H. Gunnarsson fara yfir málið. Hann sagði nokkurn veginn að frumvarpið væri afleiðing Jónínuskýrslunnar og tiltók þar sérstaklega tillögu nr. 5, að þetta væri bein afleiðing af henni. Ég held að það sé mjög mikið til í því hjá hv. þingmanni. Þeir sem hafa skoðað málið fram til þessa og þarf ekki Jónínuskýrsluna til, menn geta vísað í fyrri fagskýrslu í heilbrigðisráðuneytinu og þekki ég það ágætlega, að þá hafa menn verið samstiga um að þetta sé skynsamleg leið til að ná enn betri þjónustu en nú er. Ef menn eru að tala almennt um einkareksturinn, eins og t.d. útboð á þjónustu á stofnunum Landspítalans, þá held ég að ég fari rétt með það, virðulegi forseti, að það hafi verið gert síðan 1995. Svo sannarlega hefur ekki verið neinn aukinn kraftur í því núna á síðustu mánuðum. Það er ekkert sem bendir til þess. Þegar menn tala um að þeir hafi áhyggjur af heilsugæslunni, m.a. út af rekstrarvanda sem menn taka við, Landspítalinn m.a. út af rekstrarvanda, þá er algerlega fráleitt að menn séu á móti því að sest sé yfir þau mál og þau skoðuð. Raunar var Jónínunefndin sett með það nákvæmlega að markmiði að skoða sérstaklega Landspítalann og spítalann á Akureyri og sérstaklega hlutverk hans og það kemur fram í því erindisbréfi sem var lagt upp með þar. Nema hvað? Það er athyglisvert, og það er kannski ekki mikil samstaða um það innan stjórnarandstöðunnar, við skulum átta okkur á því, að t.d. hafa vinstri grænir oftar en einu sinni og oftar en tvisvar talað um að það sé allt of mikil miðstýring í heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu. Hvað sem því líður er aðalatriðið það að þetta frumvarp samanstendur af þessum tveimur þáttum sem ég nefndi, annars vegar köflum í heilbrigðislögunum sem voru samþykkt síðasta vor og það frumvarp var flutt eins og menn vita af ráðherra Framsóknarflokksins, og síðan sjúkratryggingakaflanum. Það eru engar efnisbreytingar á því heldur er fyrst og fremst verið að setja þetta upp með skipulegri og betri hætti en áður hefur verið. Þær breytingar sem eru til staðar eru raktar ágætlega og vissulega eru breytingar á þessu frumvarpi en ekki efnislega stórar. Eins og hér hefur komið fram eru menn að reyna að ná því takmarki sem lagt var upp með og lögð mikil áhersla á, bæði af þeim aðilum innan lands sem hafa fjallað um málið og svo erlendum aðilum, að reyna þegar kemur að því að skipuleggja heilbrigðisþjónustuna og kaupa þjónustu af aðilum, sem svo sannarlega er gert núna, það er gert af samninganefnd heilbrigðisráðherra, af aðilum innan heilbrigðisráðuneytisins og hjá Tryggingastofnun, að það sé gert af eins faglegri og góðri þekkingu og mögulegt er. Geta menn ekki verið sammála um að það sé skynsamlegt? Það er nákvæmlega það sem er niðurstaða Jónínuskýrslunnar, nákvæmlega það sem lagt er upp með þar og nákvæmlega það sem lagt er upp með í nefnd sem sett var á laggirnar á árinu 1999 og hafði það að markmiði að styrkja kaupendahlutverk hins opinbera. Sú nefnd starfaði í mörg ár þótt hún hafi ekki skilað af sér. Ég held að þegar við setjumst yfir þetta mál og skoðum það sé enginn vafi á að í þessum málaflokki er miklu fleira sem sameinar menn á þinginu og landsmenn alla en sundrar þeim. Í rauninni held ég að það sé ekki mjög margt sem sundrar íslenskum stjórnmálaöflum ef menn fara yfir þetta í rólegheitunum, a.m.k. tel ég og vil trúa að menn séu sammála um markmiðin. Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna. Hún var að mörgu leyti upplýsandi og ég er tilbúinn til að svara þeim spurningum sem væntanlega verður beint til mín.

Frú forseti. Ég ætla ekki að eyða stuttum tíma mínum hér í andsvari til þess að kenna hæstv. heilbrigðisráðherra sögu en ég skora á hann að kynna sér hvernig nafnið á Þjóðviljanum var til komið og hvaðan. Það gæti verið upplýsandi fyrir hæstv. ráðherra. Ég nefndi í ræðu minni fyrr í dag hver ég taldi að væru brýnustu verkefnin í heilbrigðismálum. Þess vegna var algjörlega óþarfi af hæstv. ráðherra að spyrja hvað mér eða öðrum fyndist um hitt eða þetta. Það er alveg klárt hvað ég nefndi sem brýnustu verkefni. Ég lagði meira að segja fram ítarlegar spurningar til ráðherrans, meðal annars um tvær nefndir sem eru nú að störfum á hans vegum, um verklok þeirra og hvort ætlunin væri að skila því inn í heilbrigðisnefnd þingsins. Ég nefndi laun og aðbúnað starfsmanna í heilbrigðisþjónustunni. Ég nefndi vandann á Landspítalanum og hugmyndir um að hlutafélagavæða hann og ég spurði um Vilhjálmsnefndina, yfirráðherrann þar. Ég spurði um nefnd sem er að vinna við Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og ég spurði um aldraða. Ég hef ekki fengið svör við þessu enn þá. Það er alrangt að ég hafi fullyrt að þetta frumvarp hækki þjónustugjöld. Það sem ég hef sagt er að stefna ríkisstjórnarinnar um einkavæðingu í heilbrigðisþjónustunni og það sem greinargerðin hér ber með sér, að tilgangurinn með þessu frumvarpi sé stefna sem felur í sér stórkostlega hættu á því að sjúklingaskattar muni hækka, að hagkvæmni í heilbrigðisþjónustunni muni minnka og að aðgengi að góðri heilbrigðisþjónustu verði misskipt á milli þjóðarinnar. Það er ekkert öðruvísi. Við þingmenn Vinstri grænna höfum lagt fram mörg fræðileg og ítarleg rök fyrir þessari fullyrðingu og þau hafa ekki verið hrakin. 
            

Virðulegi forseti. Ég á ekki von á öðru en að mál nefnda sem skila af sér verði rædd á þinginu. Eins og hv. þingmaður veit út af mikilvægi málanna þá voru settar nefndir af stað til að fara yfir málið - nema hvað? - undir forustu Guðjóns Magnússonar og Vilhjálms Egilssonar. Það er alveg rétt að aðbúnaður starfsmanna er stórt mál og við þurfum að skoða ýmislegt í því samhengi. 
             Varðandi stefnu ríkisstjórnarinnar um einkavæðingu þá veit ég ekki, virðulegi forseti, af hverju hv. þingmaður klifar á þessu og tengir það við að þá minnki aðgengi eða þjónustugjöldin hækki og slíka hluti. Það er bara ekkert sem bendir til þess. Á undanförnum árum undir forustu ráðherra Framsóknarflokksins var farið út í alls kyns einkarekstur. Er hv. þingmaður að halda því fram að heilsugæslustöðin í Salahverfi minnki eitthvað aðgengi þess fólks sem þar býr? Er hv. þingmaður að halda því fram? 

Frú forseti. Nú ætla ég að gera eins og hæstv. ráðherra gerir yfirleitt, að gefa einkunnir og palladóma. Þetta er einhver sú ómálefnalegasta ræða sem ég hef hér heyrt. Ekki kemur eitt einasta svar við þeim spurningum sem ég bar fram. Ég var ekki að gagnrýna það að hæstv. ráðherra skipaði nefndir. Ég var að spyrja hvernig yrði við verklok þessara nefnda - önnur átti nú að vera búin að skila samkvæmt áætlun - hvernig yrði með það farið, hvort þau verklok og skýrslur og tillögur yrðu kynntar heilbrigðisnefnd þingsins því manni virtist að þær mundu ekki koma fram fyrr en þingið er farið heim. Ég fékk engin svör við þessu heldur einhverja allt aðra plötu  Það hefur verið talað um að ég hafi tekið stórt upp í mig um afstöðu þjóðarinnar með því að ég hef verið að vitna hér í könnun á viðhorfi til heilbrigðisþjónustunnar. Ég vil, þannig að það fari ekki ósvarað úr þessum sal, taka fram að þetta var landskönnun sem unnin var á vegum Háskóla Íslands, á vegum landlæknisembættisins og á vegum Lýðheilsustöðvar. Þetta var þess vegna fullkomlega marktæk könnun sem Rúnar Vilhjálmsson prófessor við hjúkrunarfræðideild Háskóla Íslands stýrði. Að lokum, frú forseti, því ekki hef ég tækifæri til þess að koma oftar upp og ræða þetta mál þá verð ég að segja að þegar spurt er í lokin hvert sé brýnasta verkefnið í heilbrigðismálum þessarar þjóðar þá er það eftir þessa umræðu í dag í mínum huga eitt og það er að koma Sjálfstæðisflokknum út úr heilbrigðisráðuneytinu.

Virðulegi forseti. Ég gleðst yfir þeirri yfirlýsingu hv. þingmanns að hún sé ekki á móti því að setja eigi á fót sérstakar nefndir eða starfshópa til að skoða málefni Landspítalans og heilsugæslunnar.

Ég var ekkert að gagnrýna það.

Virðulegi forseti. Það er bara gott  Ef menn hafa áhuga á því að vitna í kannanir þá flutti ég ræðu sem hv. þingmanni þótti mjög ómálefnaleg. Ég var að vísa í og ræða þær fullyrðingar hv. þingmanns um að ef menn noti einkarekstur í kerfinu þá leiði það af sér hækkun þjónustugjalda og skert aðgengi og svo framvegis. En ég fór yfir það, virðulegi forseti, dæmi um einkarekstur í dag og spurði hv. þingmann hvort það hefði eitthvað skert aðgengið. Hv. þingmaður svaraði því ekki enda er svarið augljóst. Auðvitað hefur það ekki gert það. Það hefur ekki gert það. 
             Virðulegi forseti.  
             Hins vegar liggur það alveg fyrir - menn tala hér um kannanir og vitna í kannanir. Það hefur verið kannað. Heilsugæslan í Salahverfi til dæmis sem er nú kannski gott dæmi um einkarekstur. Þar er ekkert í eigu hins opinbera, ekki einu sinni húsið en það er í einkarekstri inni í þessu kerfi. Það er skemmst frá því að segja að gríðarleg ánægja er meðal viðskiptavina þeirra með þessa stöðu.

Eins og á flestum heilsugæslustöðvum ...

Að vísu mun betra en hjá hinum.

Nei.


             Það er ekki 

Miklu betri en með allar aðrar ...


            

Hæstv. forseti. Það er nú svolítið erfitt að átta sig á stefnu Sjálfstæðisflokksins vegna þess að annars vegar er fullyrt að það eigi að greiða að fullu fyrir heilbrigðisþjónustu og á hinn bóginn tala ýmsir talsmenn flokksins fyrir því að ofan á grunninn sem ríkið og samfélagið tryggir komi heimildir til þess að setja sérstakt markaðsálag sem þá fari inn á samkeppnismarkað. Á þessa lund hefur hv. þm. Pétur H. Blöndal til dæmis talað. Þetta er nú bara staðreynd og er ég þar að vitna í umræðu sem ég hef átt við hann á formlegum vettvangi þingsins. Hæstv. forseti segir að Vinstri græn séu ekki sjálfum sér samkvæm.  Þá er spurningin: Erum við að gera ríkisstjórninni og hæstv. ráðherra upp skoðanir eins og hann telur okkur gera, að við séum að gefa til kynna að verið sé að búa til eitthvað annað en raunverulega vaki fyrir mönnum? Við erum að segja að hægt og bítandi sé verið að skapa grundvöll fyrir markaðsvæðingu kerfisins og þetta sé einn hlekkur, 

Virðulegi forseti. Sjálfstæðisflokkurinn hefur ákveðna stefnu í heilbrigðismálum sem var samþykkt á síðasta landsfundi og hefur verið samþykkt sambærileg á landsfundi á undan. Ég ætla bara að lesa þetta fyrir þingheim, með leyfi virðulegs forseta: „Landsfundur leggur áherslu á rétt allra landsmanna til fullkomnustu heilbrigðisþjónustu sem á hverjum tíma eru tök á að veita. Landsfundurinn vill nýta kosti fjölbreyttra rekstrarforma á sem flestum sviðum og tryggja þannig hagkvæma nýtingu opinbers fjármagns. Sjálfstæðisflokkurinn vill viðhalda almannatryggingum og að heilbrigðisþjónusta sé að mestu greidd úr sameiginlegum sjóðum“ Þetta er stefna Sjálfstæðisflokksins. Þegar maður gengur á hv. þingmann - og ég, virðulegi forseti, er ánægður með að hv. þingmaður er aðeins að draga í land með þessi gífuryrði og er nú kominn á þá skoðun að þetta sé samt bara eitthvert samsæri, að menn ætli að byrja smátt, og að smátt og smátt eigi þetta að verða eitthvað, sem ég að vísu veit ekki alveg hvað er og ég veit ekki hverjir hagsmunir Sjálfstæðisflokksins séu að koma einhverju slíku kerfi sem hann er að teikna upp. Ég hef ekki hugmynd um það. Ég hef ekki hugmynd um af hverju það ætti að vera. Ég er alveg sannfærður um að allir landsmenn séu sammála þegar kemur að því 

Hæstv. forseti. Ég næ þessu ekki alveg með gífuryrðin og breyttar áherslur mínar í þessari umræðu. Ég hef verið, held ég, sæmilega sjálfum mér samkvæmur í þessum efnum og margoft bent á að við búum við heilbrigðiskerfi sem er eins konar kokkteill, sambland af einkarekstri og almannarekinni þjónustu. Þetta finnst hæstv. ráðherra vera mjög undarlegt og lætur í veðri vaka að ég sé að flytja einhver ný tíðindi. Þetta hef ég náttúrlega margoft sagt. Við erum með stofnanir sem hafa verið reknar eins og opinberar stofnanir hafa verið reknar. Sjálfseignarstofnanir sprottnar upp úr samtökum sjúklinga og verkalýðshreyfingar, Hrafnista, Reykjalundur og annað af því tagi. En hann talaði jafnframt um hagsmuni. Hverra hagsmunir gætu þetta verið? Ja, það er nú það. Einn af höfuðeigendum Öldungs ehf. lýsti því yfir í viðtali á sínum tíma að hafa mætti geysilegan fjárhagslegan ávinning af öldruðum með því að komast inn í þennan bisness. Þegar Ríkisendurskoðun skoðaði verkefni Öldungs ehf. þá kom á daginn að ástæðan fyrir því að ríkið greiddi meira til þeirrar stofnunar en til sjálfseignarstofnananna eins og Hrafnistu og DAS var sú að eigendurnir þurftu að fá arð. Það er mergurinn málsins. Sjálfstæðisflokkurinn vill að hagsmunaaðilar á markaði fái reksturinn en almenningur greiði síðan. Það sem við erum að ræða er hvar þessi landamæri eigi að liggja milli einkarekstrar annars vegar og almannaþjónustunnar hins vegar. Ég er að segja og við höldum því fram og erum ekkert að tala um það sem allsherjarsamsæri, við erum bara að tala um veruleikann eins og hann er að þróast fyrir augunum á okkur, að í hverju frumvarpinu á fætur öðru er verið að færa allar 

Virðulegi forseti. Já, þá er það komið. Nú er hv. þm. Ögmundur Jónasson farinn að tala um að þetta sé blandað kerfi einkarekstrar og opinbers rekstrar. Það er gott að það er komið fram. Þá liggur það fyrir. En hv. þingmaður var á móti því að sjálfseignarstofnunin Grund mundi reka deild á Landakoti. Hann var hreinlega á móti því og fór mikinn hérna, virðulegi forseti, gegn því. Skelfilegt. Skelfileg einkaframkvæmd að Grund skyldi fara í þennan rekstur.  Ef ég hefði hlustað á hv. þm. Ögmund Jónasson hefði þessi deild aldrei verið opnuð núna fyrir 18 einstaklinga. Svo einfalt er það. Menn komast ekkert hjá því.  Síðan hef ég ekki hugmynd um, virðulegi forseti, af hverju hv. þm. Ögmundur Jónasson er með þessar samsæriskenningar. Mér er algjörlega fyrirmunað að skilja það. Ég hef starfað í Sjálfstæðisflokknum frá því ég var fimmtán ára gamall og fullyrði að enginn af þeim sem ég hef kynnst þar hefur áhuga á slíkum hlutum, en kannski er það í einhverjum öðrum stjórnmálaflokkum sem ég þekki minna til.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um uppbót á eftirlaun. Frumvarp þetta er í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 23. maí á síðasta ári um fyrstu aðgerðir í þágu aldraðra og öryrkja og einnig í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 5. desember 2007 um að ríkissjóður mundi tryggja að ellilífeyrisþegar fái að lágmarki 25 þús. kr. á mánuði frá lífeyrissjóði, að viðbættri uppbót á eftirlaun, frá 1. júlí 2008. Frumvarpinu er ætlað að bæta kjör þeirra sem hafa engin eftirlaun úr lífeyrissjóði eða eftirlaun sem ekki ná 25 þús. kr. á mánuði. Almennt mun uppbót sú sem frumvarpið mælir fyrir um koma til viðbótar við þær tekjur sem þessir einstaklingar hafa frá Tryggingastofnun ríkisins, að teknu tilliti til atvinnu- og fjármagnstekna. Þá mun hún hafa sambærileg áhrif á aðrar greiðslur frá ríkinu og lífeyrissjóðsgreiðslur hafa og skattleggjast með sama hætti. Samkvæmt frumvarpinu mun réttur til uppbótar ná til þeirra sem orðnir eru 67 ára og hafa hafið töku eftirlauna úr lífeyrissjóði sem ekki ná 25 þús. kr. á mánuði, sem og þeirra sem náð hafa sama aldri og ekki eiga réttindi til eftirlauna. Hafi viðkomandi einstaklingur aðrar tekjur, svo sem atvinnutekjur eða fjármagnstekjur, koma þær til lækkunar á uppbótinni enda er henni ætlað að styrkja stöðu þeirra eftirlaunaþega sem hafa litlar sem engar tekjur fyrir utan greiðslur úr almannatryggingum. Bætur almannatryggingakerfisins, fjárhagsaðstoð sveitarfélaga og húsaleigubætur teljast ekki til tekna í þessu sambandi. Samkvæmt upplýsingum skattyfirvalda falla um 5.000 einstaklingar undir gildissvið frumvarpsins sé miðað við skattframtöl ársins 2007. Útreikningur uppbótar fer fram hjá skattyfirvöldum við álagningu opinberra gjalda ár hvert og miðast hann við tekjur síðastliðins tekjuárs. Gert er ráð fyrir að uppbót verði greidd með jöfnum mánaðarlegum greiðslum í tólf mánuði, að frádregnum tekjuskatti og útsvari, og er greiðslutímabil frá ágúst og fram í júlí árið eftir. Verði frumvarpið að lögum hefjast greiðslur 1. ágúst næstkomandi. Gert er ráð fyrir að skattstjórar í hverju umdæmi annist framkvæmd þessara laga. Áætlaður heildarkostnaður ríkissjóðs vegna uppbótar á eftirlaun, að teknu tilliti til skatta og áhrifa á almannatryggingar, er um 600 millj. kr. Gera má ráð fyrir að samhliða því sem þeim fækkar sem ekki eiga réttindi í lífeyrissjóðum, eftir því sem fram líða stundir, muni færri þurfa á uppbót á eftirlaun að halda og því má áætla að kostnaður ríkissjóðs af uppbót á eftirlaun muni ekki hækka samfara fjölgun aldraðra á Íslandi. Frú forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Það verður að segjast alveg eins og er að þótt ekki sé stigið stórt skref er þetta þó fyrsti vísirinn að því að viðurkenna það að þeim sem eiga lítil réttindi í lífeyrissjóði, skuli tryggð þau. En vandinn í þessari útfærslu er hins vegar sá hversu afskaplega lítið stendur eftir af þeirri greiðslu þegar búið er að setja þetta eftir þessari leið inn í lífeyrissjóðina og viðhalda annars vegar 35% skerðingarreglu á bætur almannatrygginga og hins vegar náttúrlega að skattleggja greiðsluna. Manni hefði nú fundist að annað væri þó alla vega nóg, að þetta væri skattlagt meðan við skattleggjum lífeyrissjóðstekjur eins og við gerum en þessi litla upphæð færi ekki líka á fullu í skerðingarregluna inn í aðrar bætur. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki sé tilefni til þess, af því að búið er að stíga nokkur skref í lagfæringu á þessu kerfi, og eðlilegt að við setjum þá reglu að þessi einstaka viðbót sem fyrst og fremst er ætluð þeim sem hafa ekkert annað, eru lakast settir í bótakerfinu, að þessi sérstaka greiðsla sem ætlað er að hífa upp lægstu tekjur verði þannig útfærð að hún skerði ekki reglur bóta hjá Tryggingastofnun.

Frú forseti. Ég skil mjög vel að hv. þingmaður vilji gera enn betur en hér er lagt til. En ég held hins vegar að sú aðferð sem hann leggur til sé ekki skynsamleg. Það sem við erum að reyna að gera er að koma öllum inn í það kerfi sem lífeyrisgreiðslurnar eru. Fyrir þá sem ekki fá greiðslur úr lífeyrissjóðunum erum við að líkja eftir lífeyrissjóðakerfinu sem er það grunnkerfi sem við ætlum okkur að byggja á í þessum efnum í framtíðinni. Þess vegna held ég að sú aðferð sem hann nefnir sé ekki skynsamleg. Við eigum að reyna að láta alla vera í sama kerfinu og láta sömu reglur gilda um alla. Hv. þingmanni finnst lítið koma út úr þessu þegar það er búið að fara í gegnum kerfið. En samt sem áður er það nú svo að þessi hópur sem minnst hefur, þessi eina aðgerð hækkar tekjur þeirra um rétt tæplega 10%. Fyrir þá sem eru í sambúð er samsvarandi tala 14%. Ég held því að þetta séu umtalsverðar bætur sem hér er um að ræða og ég held að þetta sé skynsamleg aðferð til að koma öllum inn í lífeyriskerfið sem við ætlum að byggja á til framtíðar.

Hæstv. forseti. Ég er ekki sammála hæstv. ráðherra um að þetta sé í samræmi við það kerfi sem menn hafa verið að byggja upp. Menn hafa núna verið að setja reglur um það að atvinnutekjur skerði ekki upp í 100 þús. kr., hvorki hjá öldruðum né öryrkjum. Þar fyrir utan er nú komin sérregla sjálfstæðismanna um að þeir sem eru 70 ára og eldri megi hafa eins miklar tekjur og þeir vilja án þess að það valdi neinni skerðingu. Við erum einnig búin að setja regluna um að séreignarlífeyrissparnaðurinn valdi ekki skerðingu. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að mér finnst þetta eiginlega stinga alveg í stúf við það sem við höfum verið að gera í löggjöfinni á undanförnum missirum, mánuðum og árum, að skilja þessa einstöku greiðslu þannig eftir að hún skerði á öllum stigum. Af tryggingabótum sé líka greiddur fullur skattur o.s.frv. þegar við horfum til þess hvað við höfum verið að gera. Hæstv. forseti. Að mínu mati er þessi aðgerð vissulega til bóta það sem hún er en hún er ekki í takt við það sem menn hafa verið að gera á undanförnum árum og mánuðum í því að lagfæra kerfið almennt. Hún fylgir ekki þeirri meginhugsun því þetta er eina greiðslan sem skerðir allt. Það gera ekki tekjurnar. Það gerir ekki séreignarsparnaðurinn. Það gera ekki lengur tekjur maka o.s.frv. Sú túlkun er því ekki rétt, hæstv. ráðherra, að þetta sé í samræmi við það sem menn hafa verið að vinna að á undanförnum árum. Þetta skýtur skökku við miðað við það.

Já. Við verðum sjálfsagt að lifa með það eins og stundum áður að vera ósammála, ég og hv. þingmaður. En ég tel að þetta skjóti ekki skökku við þar sem við erum hér að greiða uppbót á lífeyrisgreiðslur eða lífeyrisgreiðslur til þeirra sem ekki eiga rétt annars staðar og koma þeim inn í þetta kerfi. Þau atriði sem hv. þingmaður nefndi áðan eru annars eðlis en hér er um að ræða. Varðandi það að fjármagnstekjur dragist frá þessu er um það að ræða að þetta er fyrir þá aðila sem eru komnir á eftirlaun og eru eða ættu að vera farnir að taka greiðslur úr lífeyrissjóðum. Ég held að það væri alls ekki réttlátt að þeir aðilar sem ekki hafa greitt í lífeyrissjóð en ráðstafað þeim fjármunum sem þeir annars hefðu átt að greiða í þann sjóð í annars konar fjárfestingar og hafa þá af þeim tekjur, að þeir væru að fá þetta líka. Þá værum við ekki að ná þeim tilgangi sem frumvarpinu er ætlað að ná. En þeir sem ekki hafa greitt í lífeyrissjóð og hafa kannski ráðstafað því annað, í fjárfestingar sem síðan hafa farið illa og eiga þá hvorki rétt né eitthvað annað til þess að lifa af, fá auðvitað úr þessu á sama hátt og aðrir.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um uppbót á eftirlaun og mér liggur við að segja loksins, loksins, frú forseti. Loksins, loksins er farið að huga að þeim sem verst eru settir, þeim sem eru með svokallaðar strípaðar bætur Tryggingastofnunar og alltaf er verið að vísa í en enginn hefur tekið á. Loksins, loksins, frú forseti. Það er ákveðinn hópur fólks í þjóðfélaginu sem ekki á rétt í lífeyrissjóði. Það eru í fyrsta lagi heimavinnandi konur sem fóru aldrei út á vinnumarkaðinn vegna þjóðfélagsaðstæðna og eru orðnar háaldraðar. Það er orðið mjög sjaldgæft nú orðið að konur séu heimavinnandi alla ævina og séu aldrei á vinnumarkaði. Þær eru háaldraðar og fá ekkert úr lífeyrissjóði. Það eru hins vegar sjálfstæðir atvinnurekendur sem borguðu fyrir starfsfólkið sitt en „gleymdu“ að borga fyrir sig og fóru þannig á svig við lögin. Oft var reksturinn ekki svo beysinn að hann stæði undir því og þá var þetta sparað. Svo eru það hreinlega þeir sem svikust um að greiða í lífeyrissjóð. Þegar ég var formaður Landssambands lífeyrissjóða var það reiknað út að það voru 40 þúsund manns sem áttu að greiða í lífeyrissjóð á þeim tíma en gerðu það ekki af því að það voru engin viðurlög við lögunum. Menn létu bara borga sér út 6% og borguðu ekki 4%. Af hverju er verið að hjálpa því fólki? Það er í vandræðum. Það fær ekki lífeyri úr lífeyrissjóði, það borgar ekki í lífeyrissjóð og ef það hefur gert eitthvað annað við iðgjaldið og fjárfest þá hefur það með fjármagnstekjur þannig að það skerðir þessar bætur. Við hjálpum því fólki sem fær engar tekjur, hvorki fjármagnstekjur né annað, ekki neitt. Það má segja að við séum líka að borga aðgerðir fyrir þá sem fá krabbamein í lungun vegna reykinga. Við refsum mönnum ekkert fyrir að hafa gert eitthvað sem var óskynsamlegt. Við erum sem sagt loksins núna að taka á kjörum þeirra sem verst eru settir í þjóðfélaginu, þ.e. ellilífeyrisþegum sem eru með svokallaða strípaða taxta. Þeir eru nokkuð margir. Í frumvarpinu kemur fram að þeir eru 2.600 sem ekki fá neitt og samtals munu 5 þúsund einstaklingar fá einhverja uppbót, þ.e. 5 þúsund einstaklingar sem eru annaðhvort með ekki neitt eða undir 25 þús. kr. í lífeyrissjóði. Eftir að þessi breyting hefur átt sér stað hækka lægstu tekjur aldraðs manns sem býr einn. Í dag eru þær 135.928 kr. eða 136 þús. kr., en þær hækka upp í 148.516 fyrir skatt. Þá er ég að tala um að teknu tilliti til skerðingar Tryggingastofnunar. Við getum þá sagt og tilkynnt það út um víðan heim, í Skandinavíu og víðar, að það er enginn ellilífeyrisþegi sem býr einn með minna en 149 þús. kr. á Íslandi í bætur. Ég hygg að þetta sé með því hærra ef ekki það hæsta sem gerist í Skandinavíu. Það getur vel verið að gengisfall krónunnar hafi skert þetta eitthvað síðustu daga. Hjón eru núna í dag með 111.072 fyrir skatt, hvort um sig, algert lágmark. Þá hafa þau engar tekjur og ekkert úr lífeyrissjóði. Við þessa breytingu hækkar sú upphæð upp í 126.485 kr., sem sagt um 15 þús. kr., þ.e. um 14%. Eru hjónin þá samanlagt með 253 þús. kr. ef þau hafa ekkert úr lífeyrissjóði. Þetta er algert lágmark, það lægsta sem nokkur hjón fá. Við erum þá með þessari aðgerð búin að ná því að hækka það.  Hér er talað um að skerða þessar bætur vegna fjármagnstekna og tekna annars staðar og vegna tekna úr lífeyrissjóði o.s.frv. enda er hugsunin sú, frú forseti, að bæta þeim sem eru alverst settir þannig að þeir fái a.m.k. þetta. Sú leið að fara yfir lífeyrissjóðina er nokkuð snjöll því að hún gerir það að verkum að athygli manna beinist að lífeyrissjóðunum og það er jákvætt. Það er lítið um þetta frumvarp annað að segja. Verið er að taka á kjörum þeirra sem verst eru settir. Sá hópur hefur haft því miður frekar veika málsvara, bæði hér á þingi og annars staðar. Menn eru alltaf að gera kröfur um að lækka skerðingar sem kemur þeim til góða sem eru með hærri tekjur. Sumir eru jafnvel að tala um að skattleggja lífeyri með fjármagnstekjum sem kæmi þeim náttúrulega afskaplega illa sem hafa engan lífeyri. En hátekjulífeyrisþegum kæmi það mjög vel fyrir utan að það er algerlega órökrétt sem hefur reyndar verið rætt mörgum sinnum og ég hef rætt úr þessum stóli. En ég fagna þessu frumvarpi og mér finnst það vera mjög gott og það leysir vanda þess hóps sem kannski er verst settur. Það eru aldraðar konur sem aldrei voru á vinnumarkaði af þjóðfélagsástæðum og þeir sem af einhverjum ástæðum borguðu aldrei í lífeyrissjóð þó að þeir hefðu átt að gera það. Svo eru það að sjálfsögðu fatlaðir sem aldrei eru á vinnumarkaði.

Hæstv. forseti. Það er rétt að taka það fram svo að athugasemdir mínar og aðfinnslur valdi ekki misskilningi að við í Frjálslyndum styðjum að sjálfsögðu þetta frumvarp. Það er vísir að því að laga örlítið kjör þeirra sem lakast eru settir. Sá sem hér stendur hefur iðulega bent á þessa hópa í umræðu um það sem ég hef kallað að tryggja fólki lágmarksafkomu, lágmarkslífeyri, lágmarksrauntekjur, reyndar eftir skatta. Samspilið í því hvernig fólk kemst af í þessu þjóðfélagi byggist annars vegar á því að fólk hafi tekjur, hvort sem það eru atvinnutekjur eða tekjur frá Tryggingastofnun. Það hefur tekjur úr lífeyrissjóðum sínum, úr séreignarsparnaði eða fjármagnstekjur ef það hefur einhverjar tekjur. Endapunkturinn er þó alltaf það sem við þurfum að horfa á en það eru rauntekjur þess fólks sem um er að ræða. Við viljum að allir sem lifa með okkur í þjóðfélaginu, einnig þeir sem lakast eru settir, komist af á lágmarksrauntekjum sínum. Þar spilar skattkerfið óneitanlega inn í. Þess vegna höfum við, þingmenn Frjálslynda flokksins, rætt um það og flutt sérstakt mál um það. Við viljum fá sérstakan persónuafslátt sem einkum kæmi þeim til góða sem lægstar hafa tekjurnar. Það er einfaldlega vegna þess að við viljum að allir séu tryggðir þannig að þeir hafi að minnsta kosti lágmarkstekjur sér til framfærslu. Þrátt fyrir að lagfæra eigi nú stöðu þeirra sem eru með engar eða mjög litlar tekjur út úr lífeyrissjóði þá náum við samt ekki að tryggja að samanlagðar tekjur, annars vegar úr almannatryggingakerfinu og hins vegar lágmarkstekjur, 25 þús. kr. sem mönnum eru tryggðar í gegnum lífeyriskerfið, dugi til þess að tryggja mönnum lágmarksframfærslu. Við náum því ekki þó að hér séum við vissulega að stíga skref í þá átt að bæta kjör þeirra sem lakast eru settir. Ég sagði í andsvari áðan að ég teldi að ekki væri verið að fara þá leið sem við hefðum verið að feta okkur í átt til á undanförnum mánuðum og árum við breytingar á tryggingakerfinu. Stjórnarandstaða síðasta kjörtímabils, Samfylking, Frjálslyndir og Vinstri grænir, mótaði þá stefnu að taka upp sérstaka lífskjaratryggingu í einu sameiginlegu máli. Þá var lagt út af því hverjar rauntekjurnar væru og hvað fólk þyrfti sér til framfærslu. Það var útgangspunkturinn. Það er auðvitað tvennt sem spilar þar inn í, annars vegar eru það skerðingarreglurnar á bætur frá Tryggingastofnun sem aldraðir eða öryrkjar eiga að fá, þeir sem hafa jafnvel verið öryrkjar alla sína ævi og hafa þar af leiðandi aldrei greitt í lífeyrissjóð eða eignast einhver réttindi. Því miður er það enn þá svo að fjölmargir bændur, sennilega einkum konur, sem eiga afar lítil réttindi í lífeyrissjóði. Það á reyndar einnig við um heimavinnandi húsmæður sem störfuðu heima lengst af ævi sinni og hafa sáralítil réttindi. Maður veit auðvitað um fjölmargt gamalt fólk á stofnunum í dag sem fær örfáa þúsundkalla út úr lífeyrissjóðnum sínum. Því miður er það enn þá svo. Þess vegna finnst mér, hæstv. forseti, að þó að þetta mál sé vissulega til bóta og verið sé að reyna að lagfæra stöðu þeirra sem lakast eru settir, þá hefði átt að stíga skrefið lengra þannig að bæturnar mundu ekki skerðast. Við erum þegar búin að setja lög um að þeir sem orðnir eru 67 ára mega hafa 100 þús. kr. í atvinnutekjur án þess að fá skerðingar á bótum. Þeir sem eru orðnir 70 ára og eldri mega hafa eins góðar tekjur og þeir vilja og mögulega geta haft án þess að fá neinar skerðingar á bótum. Við erum núna með frumvarp í þinginu um að öryrkjar megi hafa 100 þús. kr. í tekjur án þess að fá skerðingar á bótum. Hér erum við að taka á þeim hópi sem er kannski lakast settur. Við ætlum að fara með þetta inn í lífeyrissjóðina og viðhalda þeirri reglu að upphæðin sem kemur út úr lífeyrissjóðunum skerði bæturnar um 35%. Mér finnst þetta stangast á við það sem við höfum verið að gera þegar við höfum verið að búa til frítekjumark. Við erum búin að afnema skerðingu varðandi séreignarsparnað. Við erum búin að afnema skerðingu á lágmarkstekjum upp að 100 þús. kr. á mánuði, bæði fyrir öryrkja og aðra. Síðan er sérstaka 70 ára reglan sem Sjálfstæðisflokkurinn kom með inn í þingið fyrir ári síðan eftir alþingiskosningar um að 70 ára og eldri megi hafa eins miklar tekjur og þeir vilja án þess að til skerðinga komi. Það er því ákveðið stílbrot í því að þessi litla upphæð sem ætlað er að hífa upp þá sem lakast eru settir skuli áfram valda skerðingu á tekjutryggingunni. Mér finnst þetta ekki í samræmi við þá stefnu sem við höfum verið að vinna á undanförnum árum. Ég skora á ríkisstjórnarflokkana að skoða í fullri alvöru að breyta þessari reglu til samræmis við lög hvað þetta varðar en ekki að hafa þessa einu greiðslu þannig að hún leiði til fullrar skerðingar hjá Tryggingastofnun ríkisins. Það væri rauntekjuhækkun fyrir þetta fólk þó að það borgi síðan tekjuskatt af launum sem dugar því ekki til framfærslu. Persónuafslátturinn er ekki nógu hár þannig að fólk sé skattlaust af lágmarkstekjum sem ætlað er að dugi til framfærslu. Þetta er staðan, hæstv. forseti. Þeir sem svona er ástatt fyrir eiga auðvitað ekki margra kosta völ. Flest af þessu fólki þarf annaðhvort að njóta stuðnings vina og ættingja eða að leita félagslegrar aðstoðar hjá bæjarfélögum til að komast af. Við í Frjálslynda flokknum viljum að menn stígi skrefið áfram í þá átt sem hér var hafið í tíð síðustu stjórnarandstöðu og ríkisstjórnin hefur vissulega unnið að því að setja frítekjumark varðandi tekjur í lög. Búið er að setja frítekjumark á öllum sviðum, þ.e. varðandi atvinnutekjur öryrkja, eldri borgara, séreignarsparnaðinn, afnema tengingar við tekjur maka o.s.frv. Þetta er það eina sem út af stendur. Þarna erum við að tala um að reyna að hífa upp stöðu þeirra sem lakast eru settir. Mér finnst, hæstv. forseti, að þetta skref eigi að stíga og breyta þessu frumvarpi í þá veru að þær bætur sem fólk fær út úr lífeyrissjóðum sínum, sem eru aðeins 25 þús. kr. eða minna, valdi ekki skerðingu á bótum Tryggingastofnunar. Þetta er einföld lagabreyting og auðvitað kostar hún fjármuni eins og allt sem við gerum í tryggingabótakerfinu en ég tel að það eigum við að gera. Ég ítreka að þetta mál er vissulega til bóta fyrir þá sem ekkert hafa og lakast eru settir í kerfinu en það er hægt að halda sig við þann stíl, vil ég leyfa mér að segja, sem búið er að mynda varðandi frítekjumörkin og séreignarsparnaðinn og tekjutengingu maka. Þessi greiðsla á heldur ekki að verða til skerðingar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um aukna samvinnu milli vestnorrænu landanna um rannsóknir á helstu nytjastofnum sjávar innan lögsögu þeirra. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Karl V. Matthíasson, formann Vestnorræna ráðsins og Íslandsdeildar þess, og Þórð Þórarinsson, framkvæmdastjóra Vestnorræna ráðsins. Umsagnir bárust um málið frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Hafrannsóknastofnuninni, Landssambandi íslenskra útvegsmanna og Háskólanum á Akureyri, auk þess sem álit barst frá sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd Alþingis. Með tillögunni er lagt til að Alþingi skori á ríkisstjórnina að gera samkomulag við landsstjórnir Færeyja og Grænlands um að koma á reglubundinni samvinnu milli landanna um stofnstærðarrannsóknir á helstu nytjastofnum sjávar innan lögsögu þeirra, frekari samræmingu rannsóknaraðferða og skilvirkari upplýsingagjöf um útbreiðslu fiskstofna og sjávarspendýra. Með ályktun nr. 5/2007 sem samþykkt var á ársfundi Vestnorræna ráðsins 23. ágúst 2007 samþykkti ráðið að beina þessari áskorun til ríkisstjórna Íslands, Færeyja og Grænlands. Nefndin telur aukið samstarf á sviði fiskirannsókna vestnorrænu þjóðanna æskilegt þar sem löndin eiga afkomu sína að miklu leyti undir sjávarútvegi og leggur til að tillagan verði samþykkt. Bjarni Benediktsson og Guðfinna S. Bjarnadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið rita Árni Páll Árnason, varaformaður, Steingrímur J. Sigfússon, Ásta R. Jóhannesdóttir, Siv Friðleifsdóttir, Lúðvík Bergvinsson, Kristinn H. Gunnarsson og Björk Guðjónsdóttir.

Frú forseti. Ég fagna þessari tillögu og tel að hún sé af því góða. Ég hvet til þess að við höldum áfram að rannsaka sameiginlega nytjastofna og styrkjum meira og betra samstarf við nágrannaþjóðir okkar á sem flestum sviðum, til dæmis hvað varðar fiskstofna og nýtum aðra möguleika. Ekki væri verra að þetta tengdist því að verkefnalítill floti á Íslandi fengi aukin verkefni út á þetta aukna samstarf og ég hvet til þess að við leggjum okkur fram um að stuðla að því að þessar rannsóknir verði sem bestar. Betur sjá oft augu en auga og það á kannski við um okkar vísindamenn hjá Hafrannsóknastofnun að með þátttöku annarra vísindamanna frá öðrum löndum gæti vel verið að ýmislegt skildist betur og vinnubrögð yrðu kannski faglegri en við horfum upp á hjá til dæmis Hafrannsóknastofnun sem einblínir á svokallað togararall og notar það eitt og sér til þess að mæla vísitölu stofna. Það er, að mínu mati, eins og hefur oft komið áður fram, ekki nothæft eitt og sér. Ég hef væntingar til þess að þetta verði til þess að við áttum okkur betur á lífríkinu, viðurkennum ákveðnar staðreyndir sem við gerum ekki, eins og að það eru margir þorskstofnar við Ísland. Það eru án efa nokkrir þorskstofnar við Grænland líka og Færeyjar. Með DNA-rannsóknum hafa menn komist að þessum niðurstöðum. Síðan þegar við höfum þessa vitneskju, að það liggur fyrir að það eru margir þorskstofnar til, þá er auðvitað léttara að fylgjast með göngu ákveðinna stofna yfir til Færeyja, yfir til Noregs, yfir til Grænlands, suður í höf og út um allar trissur. Þetta er þess eðlis að okkur vantar meiri og betri upplýsingar. Við þurfum að vita meira. Við vitum ýmislegt en förum kannski stundum illa með þá vitneskju sem við höfum, eins og að halda að við getum verið með fiskveiðistjórnarkerfi og gerum ráð fyrir því að þorskstofninn sé ein tegund, einn stofn og úthlutum þess vegna kvóta í einn stofn. Ég er alveg sannfærður um að með aukinni vitneskju og þekkingu muni menn hætta þessum aðgerðum og breyta fiskveiðistjórnarkerfinu með hliðsjón af þessari vitneskju. Við höfum ekki borið gæfu til að gera það eða að við höfum ekki horft upp á að íslenskir vísindamenn svokallaðir noti þessa aðferðafræði og bendi á þetta til þess að leiðrétta kúrsinn í fiskveiðistjórn, að benda á að um marga stofna er að ræða og þess vegna þurfi að haga veiðum með allt öðrum hætti og stjórn fiskveiða með allt öðrum hætti en við höfum gert. Ég vonast til þess að þetta muni opna augu fleiri aðila og í samstarfi við útlenda sem eru ekki jafnfastir í einhverju kerfi, þ.e. veiðistjórnarkerfi, heldur horfa á hlutina miklu meira faglega og taka þessa hluti eins og þeir eru burt séð frá því hvaða pólitískur vilji er hjá stjórnmálamönnum fyrir stjórn veiða og öðru í þeim dúr. Þeir eru sjálfstæðari, sérstaklega danskir og færeyskir fiskifræðingar en nokkurn tíma íslenskir fiskifræðingar sem oft og tíðum að manni finnst séu deild í ákveðnum stofnunum, hjá ákveðnum klíkuhópum. Ef búið væri til skipulagsrit hefur maður oft og tíðum haldið að þeir væru partur í ákveðnum stofnunum sem þeir ættu að vera undir ákveðnum aðilum. Svo ég tali bara skýrt þá hefur manni stundum fundist að áhrif LÍÚ á Hafrannsóknastofnun séu allt of mikil og þeir ráði gjörðum Hafrannsóknastofnunar allt of mikið, áhersluatriðum um hvernig vísindastarfið er stundað og hvað miklir peningar fari í ákveðin verkefni og hafi þar af leiðandi óæskileg áhrif enda er æðioft svoleiðis. Í stjórn Hafrannsóknastofnunar á Íslandi eru fimm menn og oft hefur maður haldið að að minnsta kosti þrír af þessum fimm stjórnarmönnum væru beintengdir LÍÚ, einn skipaður af ráðherra á hverjum tíma, einn af LÍÚ og svo einn af Fiskifélagi Íslands, en LÍÚ ræður að töluverðu leyti hvað gert er þar, hverjir eru skipaðir og kosnir. Þetta er svona útúrdúr í þessari umræðu. En ég fagna því að menn séu að reyna að fara einhverjar nýjar leiðir í samstarfi við þessar þjóðir og vænti þess að ýmsar staðreyndir og upplýsingar verði nýttar og að við nýtum okkur þessar upplýsingar með hag þjóðarinnar, heildarinnar, þ.e. höfum heildarhagsmuni að leiðarljósi en ekki hagsmuni einhverra fárra útvaldra.

Hæstv. forseti. Tillagan sem við ræðum hér á rætur sínar að rekja til þess að á fundi Vestnorræna ráðsins í Nuuk á Grænlandi síðasta sumar var lögð fram ályktun um að reyna að efla samstarf ríkjanna með reglubundinni samvinnu um stofnstærðarrannsóknir helstu nytjastofna, einkum þeirra sem sameiginlegir geta talist. Enn fremur að rannsaka betur orsakasamhengi milli stofnstærða annars vegar, umhverfisþátta, afráns og veiða hins vegar og koma á skilvirkri upplýsingagjöf milli landanna um útbreiðslu fiskstofna og sjávarspendýra. Tillagan er ansi víðtæk enda full ástæða til vegna þess að það er þetta samspil sem ræður því að langmestu leyti hvernig fiskstofnar okkar komast af, hvernig þeim tekst að vaxa, hversu mikil afföll verða á stofnunum vegna afráns og þess að önnur dýr leggja sér viðkomandi stofna til munns en þar sé ekki alltaf eingöngu horft á veiðar mannsins þó að vissulega þurfi þær að vera inni í myndinni. Það er samt orðið afar nauðsynlegt að leggja meiri áherslu á nýtingu náttúrunnar og samspil dýrastofnanna í náttúrunni sem a.m.k. sá sem hér stendur telur að hafi í raun og veru miklu meiri áhrif en við almennt höfum gert okkur grein fyrir á það að stofnar ýmist hníga eða rísa eða vaxa. Síðast en ekki síst er auðvitað sjávarhitinn og straumafarið sem allt er miklum breytingum undirorpið og það er auðvitað það sem við erum að sjá og upplifa að straumakerfið í hafinu er engan veginn eins frá ári til árs og hitafarið ekki heldur. Við Íslendingar höfum kannski tekið mest eftir þessu á undanförnum árum að því er varðar loðnuna, sem hefur greinilega hagað sér talsvert öðruvísi á síðustu árum, einkum eftir að sjór hlýnaði verulega hér við land fyrir tæpum áratug. Enn er hlýsjór við ströndina sem við sjáum mjög vel í því að þorskurinn heldur sig nánast allan ársins hring að stórum hluta á grunnsævinu innan 12 sjómílna eða jafnvel innan flóa og fjarða í miklu meira mæli en fyrir nokkrum árum. Dæmi um þessa breytingu er að þegar hið svokallaða togararall var hannað á árunum 1984 og 1985, og sá sem hér stendur tók þátt í því, þá var hamast við að setja út togin á grunnslóðinni þannig að þau væru sem allra lengst frá landi. Þau voru sett út í skápana nánast eins utarlega í viðkomandi hólf og nokkur tök voru á af okkur skipstjórnarmönnum. Hvers vegna gerðum við þetta? Það var auðvitað vegna þess að rallið fer fram að öllum jafnaði í marsmánuði á hverju ári og þá var það reynsla okkar sem stunduðum þessar fiskveiðar á árunum 1970–1980 að strandsjórinn var orðinn kaldur, meira að segja mjög kaldur og svo kaldur að þegar maður kom siglandi sunnan af Selvogsbanka í marsmánuði - vegna þess að það var kannski lítill og enginn fiskur fyrir vestan vegna þess að það var orðið svo kalt í hafinu - og sigldi norður yfir Kolluálinn og yfir Breiðafjörðinn og þegar maður nálgaðist Látrabjargið hrundi sjávarhitinn úr 4 eða 5 gráðum og niður í mínus og var mínus alla leiðina fyrir Látrabjarg og fyrir alla núpa þar til við komum í höfn á þeim stað á Vestfjörðum sem við vorum að sækja til. Hvaðan kom þessi kuldi? Jú, hann kom af veðurfarinu á ströndinni. Þetta var strandsjórinn sem menn komu inn í sem var svona kaldur á þessum árum og þess vegna var enginn fiskur sem neinu nam nærri landinu. Þar af leiðandi settu menn út togararallið af þeirri reynslu sem þeir byggðu á þá. Ef menn væru að setja út togararall í dag miðað við hitann undanfarin tíu ár og hegðun fisksins hefðu þau troll sem sett voru út á grunnslóðinni alveg örugglega verið sett út með allt öðru hugarfari og með allt annan grunn að baki en gert var á þessum árum, vegna þess að veiðireynslan á grunnslóðinni undanfarin ár hefur verið sú að þar hefur verið miklu meiri fiskur. Reyndustu menn eins og Magnús í Tungu á Tálknafirði sagði mér fyrir tveimur dögum að síðustu tvö eða þrjú ár hefði fiskurinn að jafnaði verið mun stærri en hann var árin þar á undan. Hann þakkaði það m.a. hlýindunum sem verið hafa og því að fiskurinn hefur haldið sig meira á grunnslóðinni og innan 12 mílna. Þar af leiðandi er fiskmunstrið með allt öðru sniði en það var fyrir 30, 40 árum. Það er bara bláköld staðreynd að svona er þetta. Og ef við ætlum að mæla staði sem við settum út fyrir 30, 40 árum síðan í allt öðru umhverfi og allt öðrum sjávarhita, værum við auðvitað að mæla allt annan hlut og ekki í neinu samræmi við það sem lífið býður upp á í hafinu í dag. Þetta sýnir okkur að það er afar nauðsynlegt fyrir okkur að endurskoða fræðin, við höfum verið verulega fastir í því á undanförnum árum að hægt væri að fara í sömu bremsuförin og fyrir 40 árum síðan og þar ætti bara að vera fiskur. Það er auðvitað ekki hægt og fiskifræðingar verða að átta sig á því að það er ekki hægt að mæta í þessi bremsuför og taka sama fisk og maður tók fyrir 40 árum við allt önnur lífsskilyrði í hafinu. Menn eru því miður algjörlega fastir í þessu. Ég vona að með því að opna samstarf við aðrar þjóðir í kringum okkur sem hugsa hlutina öðruvísi en við, verði kannski hægt að ýta fiskifræðingunum út úr bremsufarinu sem þeir eru í til þess að fara að fást við hlutina með öðru hugarfari. Ég held að það sé afar nauðsynlegt, hæstv. forseti, að brjótast inn með aðra hugsun og aðra sýn en við höfum verið föst í á Íslandi á undanförnum árum. Ég heyri það á flestum sjómönnum sem ég hef rætt við á þessari vertíð, og ræði ég við marga, að þeir eru sammála um það nánast allt í kringum land að það sé mun meira af stórfiski við landið núna - það kom reyndar fram í netarallinu m.a. fyrir Norðurlandi - en menn hafa séð undanfarin ár. Passar það vel við reynslu tæplega áttræðs skipstjóra vestur á Tálknafirði, Magnúsar Guðmundssonar frá Tungu, sem er einhver reyndasti og athugulasti maður sem ég hef rætt við um fiskveiðar og fiskveiðisögu og er í raun og veru hafsjór af fróðleik. Veiðikerfin í þessum þremur löndum, Færeyjum, Grænlandi og Íslandi, eru mjög ólík. Við erum með kvótakerfi, magnkerfi, vegna þess að við erum alltaf að passa upp á að veiða ákveðin kíló. Við getum jafnvel fengið allt aðra aflasamsetningu að landi en veiðist á miðunum, þó að það eigi ekki alltaf við og sé breytilegt og það eru margar ástæður fyrir því að sá breytileiki er í veiðikerfi okkar. Það er auðvitað geysilega hátt verð á leigukvótum og það eru mjög takmarkaðir kvótar, eins og t.d. núna þar sem þorskkvótinn er aðeins 130 þús. tonn og kallar á þá hegðun hjá fiskimönnum að leita með logandi ljósi alls staðar þar sem stærsti þorskurinn er og sækja í hann, eðlilega, en ýtir mönnum líka til að horfa á það að fiskurinn sem er 1,5 kíló borgar ekki leiguverðið og það er vafasamt að hann komi að landi á stundum. Færeyingar eru með sóknarkerfi í sínum veiðum, skipt upp í svæðaskiptar veiðar milli hinna ýmsu flotagerða og stjórna veiðunum eingöngu með dagakerfi sem hefur að hluta til verið framseljanlegt en þeir hyggjast taka allan framseljanleika úr þannig að menn verði eingöngu með nýtingarkerfi, þ.e. að menn fái daga og geti nýtt þá til veiða, punktur. Ég held að við þyrftum í raun og veru að gera það sama hér, hvort sem við notum kvótakerfi eða annað kerfi, sem gerði það að verkum að veiðikerfið væri nýtingarréttur, að þeir sem fá úthlutað aflaheimildum í dögum eða svæðum skuli sækja verðmætin og þann forgang sem þeim var veittur með því að stunda fiskveiðar en ekki með því að setjast niður og liggja á heimildunum þangað til þeir geta pínt einhverja aðra til að leigja þær á ofurverði. Það er talsvert um það í okkar kerfi og gefur oft afar ranga mynd af því hvernig eðlilegar fiskveiðar gætu gengið fyrir sig. Við Íslendingar erum dálítið fastir í þessum slæmu bremsuförum sem við völdum okkur og fylgja m.a. kvótakerfinu og þeirri hugsun: Þetta er „titturinn minn“ sem syndir þarna niðri og hann er tekinn frá okkur ef einhver annar veiðir hann. Færeyingar hafa ekki innleitt þessa hugsun og ekki Grænlendingar heldur. Grænlendingar eru með tvískipt veiðikerfi, annars vegar þorsk innan skerja, eins og þeir orða það, hann er ekki takmarkaður við magn, menn mega veiða þorsk í Grænlandi innan skerja án magntakmarka, og hins vegar með kvóta sem þeir nýta sjálfir að hluta en leigja Evrópusambandinu að hluta og öðrum þjóðum ýmsan veiðirétt. Þeir þurfa á því að halda, Grænlendingar, að fá frystiskipin í firðina sína til að taka við smábátaaflanum á sumrin þegar ísa leysir vegna þess að það eru ekkert endilega vinnslustöðvar í öllum fjörðum Grænlands. Þessi frystiskip sem vinna þorsk við Grænland fá stundum veiðiheimildir í staðinn sem nokkurs konar afgjald fyrir að liggja í fjörðunum og vinna fisk frá smábátunum yfir sumartímann. Veiðikerfin eru því mjög ólík. Þetta sýnir okkur að lífríkið er mjög breytilegt og fjölbreytt og það sama á ekki við alls staðar. Útbreiðsla þorsksins og tilfærsla hans er miklu meiri en menn vilja viðurkenna hér á landi. Það er algjör misskilningur að miðin við Ísland séu fiskabúr. Þorskurinn fer yfir til Grænlands þegar svo ber við og hann hefur gert það rækilega á undanförnum árum, hóf þær göngur verulega í kringum árið 2001–2002 þegar hér ríkti suðaustanátt nánast heilt haust og þá byrjaði allt í einu að fiskast þorskur við Austur-Grænland vegna þess að hitaskilin lágu mjög utarlega, norðarlega og norðvestarlega og tveggja, þriggja ára gamall fiskurinn úr köntunum hjá okkur við Víkurál og Hala færðist langt í norðvestur. Hann ólst þar upp að miklu leyti og hefur núna tekið upp sína gömlu hegðun að ganga hér til hrygningar á vorin og til baka aftur á sumrin. Menn hafa orðið varir við hann á djúpslóðinni milli Íslands og Grænlands nokkur undanfarin ár sem ekki var áður á svokallaðri Hampiðjuslóð eða grálúðutorgi á 300, 400, 500 faðma dýpi þar sem stórfiskur gengur hér inn í átt að grunnunum snemmvetrar til að finna sér skilyrði til hrygningar. Þorskurinn hefur það innbyggt í sér svipað og laxinn að hann leitar til heimahaganna svo framarlega sem hann hefur afl til þess og hefur fengið næga fæðu til að leggja í það ferðalag og skilyrðin sem hann leitar að séu í lagi. Á sama átt leitar hann aftur að miklu leyti til Grænlands þegar hann er búinn að hrygna hér við land. Það er í rauninni mjög ánægjulegt að það skuli vera að gerast núna síðustu tvö árin því að það hefur verið fæðuskortur á Íslandsmiðum vegna þess að loðnan hefur verið í lágmarki. Sandsílið var einnig í lágmarki þó að það kæmi verulega upp seinni part sumars hér við land eins og sjá mátti á kríunni sem var að verpa jafnvel seinni partinn í júlí og var enn þá með rétt fleyga unga í byrjun október. Krían veit alveg hvenær hún á að verpa, hún verpir þegar hún fær æti. Það er þannig með allar dýrategundir að þær færa sig eftir ætinu, menn þurfa ekki að stunda flókin náttúruvísindi til að átta sig á því. Gæsin kemur hingað á vorin og hvað gerir hún? Hún étur stanslaust af túnunum þangað til hún finnur sér hreiðurstæði. Þetta er sameiginlegt með öllum dýrastofnum að finna sér æti og sækja það. Ég tel afar nauðsynlegt að við aukum samstarf okkar við Grænlendinga og Færeyinga á rannsóknum á þorski, grálúðu og karfa sem eru í raun og veru sameiginlegir stofnar þar sem þessir stofnar eru umhverfis Ísland og í lögsögu þeirra beggja og færa sig til og flakka eftir aðstæðum í hafinu. Hér er því eftir miklu að slægjast, hygg ég, fyrir utan það að ég vænti þess að viðhorfin sem ríkja í Færeyjum og Grænlandi geti orðið til þess að taka okkur svolítið upp úr bremsuförunum hér á landi að því er varðar fiskrannsóknir og viðhorf fiskifræðinga til þess hvernig fiskstofnar komast af og hvað skiptir máli. Það eru ekki bara veiðarnar sem skipta máli, það er svo fjöldamargt annað, sjávarhitinn, straumarnir, útbreiðslan og fæðið, sjávarspendýrin o.s.frv. Með hlýnandi sjó höfum við svo fengið inn einstaka stofna sem eru búnir að leggja undir sig svæði nánast allt í kringum landið. Það hefði nánast þótt feigðarboði ef menn hefðu fengið skötusel í Húnaflóa fyrir svona 40 árum því að hann var ekki þekktur þar en hann veiðist þar í dag vegna þess að sjór hefur hlýnað. Skötuselurinn er líka sérhannað veiðitæki, það er hægt að líkja honum við mink, held ég, hann liggur á botninum og dinglar hausugganum þangað til einhver fiskur syndir fyrir framan kjaftinn á honum og þá étur hann hann. Hann er líka kraftmikill í því að taka til sín smáfiskinn á grunnslóðinni við Ísland. Ég skil reyndar ekki hvers vegna mönnum datt í hug að setja skötuselinn í kvóta, ég held að það hafi verið einhver mesta vitleysa sem mönnum hefur dottið í hug hér á landi en það er eftir öðru. Menn hugsa alltaf: Þetta er „titturinn minn“ sem einhver annar veiðir. Við erum búin að flækja kvótakerfið miklu meira en nauðsynlegt er með því að festa okkur í svona rugli, hæstv. forseti, og það er mikil ógæfa ef við ætlum ekki að komast út úr því. Ég vona að raunverulegir veiðimenn eins og Grænlendingar og Færeyingar geti leiðrétt kúrsinn með okkur og að þetta samstarf sem við erum að sækjast eftir verði til þess að menn sjái að hér er um að ræða lifandi náttúru sem er mjög breytileg og það þýðir ekkert að setja sig í bremsuförin og mæla á staðnum hvort þar var fiskur fyrir tíu árum og hvort hann sé þar ekki enn.

Virðulegi forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að þakka fyrir ágætar umræður sem hér hafa verið og reyndar stórfróðlegar fyrir alla þá sem hafa áhuga á hafrannsóknum og lífríki hafsins. Ég get auðvitað ekki með nokkrum hætti státað af viðlíka þekkingu eins og fram hefur komið í þessum umræðum, m.a. hjá hv. síðasta ræðumanni. En það leiðir hugann að því og minnir okkur á að eitt af þeim vandamálum sem uppi eru hvað varðar hafrannsóknir á Íslandi er einmitt að samtvinna þekkingu vísindamannanna sem m.a. og kannski fyrst og fremst starfa hjá Hafrannsóknastofnun og hins vegar þekkingu veiðimanna, fiskimannanna, sem eyða allri sinni ævi við það að eltast við fisk og veiða fisk. Lesa í náttúruna og skilja hana og átta sig á samhengi hlutanna. Það er einmitt sú þekking sem vísindamennirnir eru að reyna að grípa utan um, reyna að setja niður í einhvers konar hugmyndakerfi. En þetta tvennt er þegar saman er virt eitt og hið sama, þ.e. þekking veiðimannsins og þekking vísindamannsins. Þetta er sama þekkingin. Spurningin er hvernig menn geta nýtt sér báða hlutina þannig að við getum náð betri árangri við hafrannsóknir. Það er reyndar svo að sennilega er engin ein vísindagrein jafnmikilvæg fyrir okkur Íslendinga og hafrannsóknir. Þá er sama hvort á það er horft í þjóðhagslegu tilliti eða út frá sjónarmiðum hinna dreifðu byggða. Hvað varðar hið þjóðhagslega tillit er ljóst að eftir því sem við getum veitt meira, eftir því sem við getum flutt út meira af sjávarafurðum því betur gengur okkur að afla okkur gjaldeyris og efla þannig lífskjör í landinu. Það er jafnljóst og við höfum séð það á undanförnum árum að þegar dregur úr veiðinni, þegar dregur úr þorskveiðinni eða þegar illa gengur að veiða loðnu segir það mjög til sín fyrir hinar dreifðu byggðir, reyndar ekki bara hinar dreifðu byggðir heldur samfélagið allt. Við höfum séð það á undanförnum árum sérstaklega út af þorskveiðinni að fjarað hefur víða undan í sjávarbyggðunum um landið, einkanlega í hinum minni byggðum, og það er trú mín að við munum aldrei ná almennilega utan um byggðamál á Íslandi fyrr en okkur tekst og auðnast að auka þorskveiðina þannig að við skjótum undir atvinnuvegina í þessum byggðum styrkari stoðum. En vandinn við hafrannsóknir er jú sá að þetta eru í fyrsta lagi alveg gríðarlega flókin vísindi. Bara það eitt að reyna að ná saman í líkan, eitthvert heildstætt líkan samspili hinna lífrænu þátta í hafinu, samspili tegundanna og samspili hitastigs við afkomu tegunda o.s.frv. er alveg gríðarlega flókið viðfangsefni. Þetta er ekki mjög stór fræðigrein á alþjóðavísu. Það eru ekki mjög margir sem stunda hana miðað við ýmsar aðrar fræðigreinar, t.d. eins og hagfræði sem einmitt byggir á því að menn reyni að „módelera“ eða búa til líkön til þess að lýsa hinum hagræna raunveruleika og spá fyrir um óorðna tíð. Sama eru menn að reyna að gera hvað varðar hafið, að reyna að búa til líkön og setja inn í þau gögn og spá fyrir um það sem mun gerast á næstu missirum og árum, þannig að eitt er það flækjustig sem snýr að sjálfum fræðunum. Annað gerir þetta enn þá erfiðara og inn á það kom hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson að mínu mati mjög vel og benti einmitt á það hvaða gögn það eru sem við setjum inn í þessi líkön sem skipta svo miklu máli. Því ber að fagna að sjávarútvegsráðherra beitti sér fyrir því að setja meiri peninga til hafrannsókna, sérstaklega til að fjölga togstöðum. Ef ég man rétt voru settar einar 50 millj. kr. til hafrannsókna sérstaklega til að vinna gegn þessum vanda. En ég er sammála hv. þingmanni að það er akkúrat þarna sem hægt er að setja puttann á einmitt einn mesta vandann sem fylgir þessum hafrannsóknum. Síðan höfum við Íslendingar farið þá leið, og það má auðvitað mjög vel skilja þá ákvörðun sem tekin var, að við höfum hafrannsóknir okkar meira og minna í einni ríkisrekinni stofnun. Ég hef áður úr þessum ræðustóli lýst þeirri skoðun minni hvaða vandamál geta fylgt því að hafa ríkisrekin vísindi og alveg sérstaklega vísindi sem eru jafnóviss í eðli sínu og hafrannsóknir. Hafrannsóknir kalla ýmist á að það sé umræða, tekist sé á af vísindalegum grunni milli jafningja, þ.e. milli vísindalegra stofnana eða vísindamanna sem eru fullburðugir til að eiga vísindalegar samræður til þess að leiða einmitt fram þekkinguna til að festa sig ekki í einhvers konar módelum sem menn síðan verja, ekki til að leita að sannleikanum heldur til þess einfaldlega að verja þá þekkingu sem menn telja sig vera einir handhafa. Nú má ekki skilja orð mín svo að ég telji að það sé endilega niðurstaðan með Hafrannsóknastofnun. Ég hef bara forsendur til þess að meta það. En ég horfi á það umhverfi sem stofnuninni er búið og það umhverfi sem við höfum búið íslenskum hafrannsóknum. Því er ekki hægt annað en að segja að ástæða sé til að ætla það að sú hætta geti verið uppi. Því hef ég lagt það til áður og mælt fyrir því að við reynum að virkja betur háskólasamfélagið á Íslandi til þess að við fáum betra og öflugra rannsóknarumhverfi fyrir hafrannsóknir sem ég tel og er sannfærður um að séu einhver mikilvægustu vísindarannsóknir sem Íslendingar geta stundað. Hvað varðar einmitt það vandamál að ná saman annars vegar þekkingunni sem við höfum á lífríki hafsins og hins vegar hvernig við skipuleggjum fiskveiðarnar verð ég að segja að því miður fór það svo árum saman að vegna deilna um eignarhaldið á auðlindinni, vegna deilna um hið svokallaða auðlindagjald þá skipuðu menn sér í skotgrafir. Öðrum megin voru þeir sem sögðu: Við viljum kvótakerfi og vísindalegar fiskveiðar byggðar á niðurstöðum Hafrannsóknastofnunar og hinum megin voru þeir flokkaðir allir sem voru þá á móti vísindunum og skynsamlegum fiskveiðistjórnaraðferðum. Ég er þeirrar skoðunar og er eindreginn talsmaður þess að við byggjum fiskveiðar okkar á séreignarréttinum. En ég tel ekki þar með sagt að við séum búin að finna upp hið eina og endanlega fiskveiðistjórnarkerfi. Og eitt af þeim stóru verkefnum sem við stöndum frammi fyrir er að ná að þætta betur saman þekkingu okkar á hafinu og hvernig best er að haga fiskveiðunum og hnýta það saman við fiskveiðistjórnina sjálfa. Það er alveg rétt sem komið hefur fram í umræðunum að auðvitað hljótum við að velta því fyrir okkur hvaða afleiðingar það hefur ef það eru fleiri en einn og fleiri en tveir þorskstofnar við landið. Getum við brugðist við því? Þurfum við að bregðast við því? Við hljótum líka að velta því fyrir okkur hvaða afleiðingar það hefur t.d. þegar við ákveðum að veiða meira eða minna af loðnu. Hvaða afleiðingar hefur það fyrir efnahagslega afkomu, t.d. þeirra sem byggja sitt á þorskveiðum? Hvaða stöðu höfum við til að ákveða með stjórnvaldsaðgerðum hvaða stofnar eiga að vaxa og hverjir ekki? Þetta eru allt stjórnvaldsaðgerðir sem hafa gríðarleg áhrif á afkomu þeirra sem stunda fiskveiðar. Allt þetta skiptir miklu máli að mínu mati. Þess vegna er ég mjög hlynntur þeirri tillögu sem hér er til umræðu um aukið samstarf milli Íslands, Grænlands og Færeyja vegna þess að ég tel að það sé þáttur í því að auka þekkingu okkar, m.a. með því að geta borið betur saman okkar eigin raunveruleika og okkar niðurstöður við það sem aðrir eru að gera. Vegna þess einmitt að það eru önnur fiskveiðistjórnarkerfi sem liggja til grundvallar og við getum þá betur borið saman árangurinn af þeim kerfum og þann árangur sem við náum í okkar eigin fiskveiðum. Þetta skiptir máli. Ég legg einnig áherslu á það þegar við horfum til þessara þátta að við reynum að gera þetta þannig að það sé ekki bara í gegnum Hafrannsóknastofnun sem það samstarf fari fram heldur líka að reyna að virkja háskólasamfélagið, hvort sem það er Háskóli Íslands eða Háskólinn á Akureyri eða aðrar slíkar stofnanir sem gætu komið að því samstarfi. Ég held að það sé mikilvægt til að breikka þekkingargrundvöllinn í hafrannsóknum og raunverulega vinna okkur þar með hægt og rólega frá þeirri stöðu að það sé bara einn ríkisrekinn aðili sem sé handhafi allrar þekkingar hér á hafrannsóknum. Það má svo með sanni segja að það sé skiljanlegt að menn hafi áhyggjur af því og hafi uppi þær skoðanir að sú niðurstaða sem kemur úr slíkri stofnun hljóti í það minnsta að vera umdeilanleg þó ekki væri nema bara vegna þess umhverfis sem stofnunin býr við. Það kastar ekki með nokkrum hætti rýrð á störf þeirra vísindamanna sem þar starfa. Ég er þess fullviss að þeir vinna af miklum heilindum og af bestu getu. En á meðan við búum ekki til það umhverfi sem þeir þurfa til þess að geta sinnt vísindum sínum með þeim hætti sem ég tel að þurfi að vera þá er eðlilegt að uppi séu þær raddir sem svo gjarnan heyrast að eitthvað sé að í þeirri ráðgjöf sem við njótum núna frá Hafrannsóknastofnun.

Frú forseti. Hv. þm. Illugi Gunnarsson hefur nú opnað á það að fleiri aðilar ættu að koma að hafrannsóknum en Hafrannsóknastofnun Íslands og það er auðvitað vel. En nota bene, það verður að taka með í reikninginn líkan og að setja upplýsingar inn í líkön. Líkön eru ekki nauðsynleg til þess að fá bestu vitneskju um það hvort lítið eða mikið er af fiski í sjónum, hvort hann er að aukast eða minnka. Það er ekki nóg. Og þrátt fyrir að menn hafa sett meiri peninga í svokallað togararall þá er það bara til að fjölga togum en ekki til þess að auka þekkinguna að öðru leyti. Þá á ég við að taka línubáta sem viðmið, hvernig gengur hjá þeim? Hvernig gengur hjá netabátum? Það er netarall, en það er ekki notað. Það er ekki farið eftir því og öðru í þeim dúr. Þegar við tölum um þetta, þ.e. stjórn fiskveiða, þá er svo margt að og að hluta til eru vísindamennirnir okkar að þjónka ákveðinni klíku sem ræður allt of miklu í íslenskum sjávarútvegi, sem hefur náð að mylja undir sig allan fiskveiðikvótann á Íslandi. Fiskveiðikvóta sem er þúsund milljarða virði er búið að afhenda ókeypis. Því fagnar maður þessari tillögu sem gengur út á það að fara eigi að vinna með útlendingum, mönnum sem eru óháðir og ótengdir svona hagsmunatengslum eins og okkar vísindamenn eru. Séreignarréttur á fiskinum í sjónum er náttúrlega það fáránlegasta sem til er. Að halda að það gangi eitthvað betur þannig er auðvitað hin mesta 

Virðulegi forseti. Hvað varðar líkan og líkanasmíð í hafrannsóknum þá er það nú einu sinni svo að til þess að geta náð utan um þá þekkingu sem er um að ræða, til þess að vísindamenn geti unnið sína vinnu - og þeir gera það jú þannig - að þá safna þeir saman allri þeirri þekkingu sem þeir komast yfir og leggja mat á til dæmis samspil tegunda, samspil hitastigs og viðkomu tegundanna og svo framvegis. Síðan reyna menn að koma allri þessari þekkingu saman í eitthvert heildarkerfi. Og það sem gerist síðan er að menn reyna þá að kanna hvernig það líkan eða sú hugmynd öllu heldur passar við raunveruleikann. Það er nú það sem gert er hvað varðar líkön. Þá fá menn eitthvert mat á það og í flestum vísindagreinum þróast það hægt og rólega í þá áttina að menn bæta sig jafnt og þétt og sjá betur og betur hvernig líkönin passa við raunveruleikann og ná betri árangri þannig. En til þess að slíkt geti gerst þá þarf að fara fram mjög eindregin og opin vísindaleg umræða, gagnrýnin vísindaleg umræða. Og það er það sem ég hef verið að hafa áhyggjur af í umhverfi hafrannsókna á Íslandi að það fari ekki fram nægilega opin og nægilega gagnrýnin vísindaleg umræða. Hvað varðar síðan erlent samstarf þá er rétt að muna eftir því að íslenskir vísindamenn eru auðvitað í heilmiklu samstarfi við erlenda kollega sína innan Alþjóðahafrannsóknaráðsins og víðar við háskóla erlendis þannig að það er ekki svo að þeir séu þá með þessari tillögu að komast í fyrsta sinn í tæri við erlenda vísindamenn. Það er langt í frá. Ég held að það sé of stuttur tími til að fara að ræða hér grunninn að séreignarréttarkerfi og almennt opnum aðgangi að fiskveiðiauðlindinni. En það er þó alla vega mín skoðun að reynslan sýni okkur að einhver erfiðasta leiðin til að stjórna fiskveiðum sé að hafa opinn aðgang. Ég held að 

Frú forseti. Sóknarstýring, sóknardagar mæla hvort fiskiríið er meira eða minna frá degi til dags. Þeir mæla frá viku til viku, frá mánuði til mánaðar, frá ári til árs. Sóknarstýring eins og Færeyingar nota - þeir kalla það reyndar dagakerfi - er miklu betri gagnagrunnur til þess að byggja á og þegar skoðað er síðan stærðarhlutfall á fiski, hann aldursgreindur og annað í þeim dúr þá fást betri og meiri upplýsingar en við höfum nokkurn tímann hérna með svokölluðu togararalli okkar. Vísitölumælingin á þorskinum byggir aðallega á togararalli og að fjölga einhverjum togum til eða frá. Það breytir ekki neinu. Það þarf að taka öll veiðarfæri inn í einhvers konar rall og mæla afla á þeim á svipuðum tíma miðað við strauma og annað þess háttar sem ekki er gert í togararalli. Aflamarki fylgir brottkast. Þegar einhver á ákveðið magn í sjónum af fiski þá vill hann fá sem mest verðmæti fyrir það. Það er ekkert óeðlilegt. En þá fara líka menn að freistast til þess að henda fiski í sjóinn, henda verðmætum og það má kannski segja að það sé eitt af stóru vandamálunum við þennan séreignarrétt sem hv. þm. Illugi Gunnarsson er að lofa. En það er nefnilega gallinn. Svo er um þennan séreignarrétt sem reyndar íslenskir útgerðarmenn hafa sem betur fer ekki nema á nýtingarréttinum. Það stendur alveg skýrt í lögum um stjórn fiskveiða að fiskurinn sé sameign þjóðarinnar. En menn eru hér að leika sér að því að braska með nýtingarréttinn, leigja hann, selja hann, veðsetja hann. Þess vegna vonar maður 

Virðulegi forseti. Það er ekki svo að sóknarstýring sé með öllu alvont kerfi. Það er langt í frá. En það sóknarkerfi sem ég gæti þó í það minnsta hugleitt væri byggt á séreignarréttinum. Ég held að sóknarkerfi byggt á þeim aðferðum sem við höfðum hér á árum áður þar sem allir gátu farið að veiða endi auðvitað bara með því að við þurfum að takmarka það mjög hvenær menn geta beitt sínum skipum og haldið þeim til hafs. Ég man það bara sjálfur sem drengur norður á Siglufirði hvernig aflameðferðin var í þeim keppnisveiðum og ekki eru eftir hafandi lýsingar á meðferðinni á þeim afla. Það sem skiptir máli hérna er að við náum að tvinna saman þekkingu sjómannanna, þekkingu þeirra á hafinu og lífríkinu og störf vísindamannanna. Það er grundvallaratriði. Það er grundvallaratriði líka að halda áfram að þróa áfram okkar fiskveiðistjórnarkerfi til að aðlaga það jafnt og þétt og betur að þeirri þekkingu sem við höfum á lífríki hafsins. Þetta eru grundvallaratriði málsins. Ég tel að það hafi sýnt sig hjá okkur Íslendingum að sú grunnhugsun að hafa séreignarrétt á nýtingarréttinum hafi skilað árangri. Það er nóg að horfa á niðurstöður fiskveiðanna á Íslandi síðastliðin fimmtán ár eða svo, þ.e. afkomu útgerðarinnar, til þess að átta sig á því að þrátt fyrir þann niðurskurð sem við höfum mátt búa við þá hefur kerfið að minnsta kosti verið þannig að við höfum komist í gegnum þetta. En það breytir ekki því að við þurfum meiri og betri þekkingu. Við þurfum að skilja betur samhengi veiðanna og afkomu stofnanna. Alla þessa þætti þurfum við að rannsaka. Því hljótum við að fagna þessari tillögu og styðja hana bæði með ráðum og dáð.

Virðulegi forseti. Að margra áliti, ekki síst skipstjórnarmanna og sjómanna sem hafa lært af reynslunni, sem hafa lært af því að umgangast auðlindina í hafinu áratugum saman, sem þekkja bleyður og boða, dranga og trintur og læra ákveðin ferilskeið fiskanna í sjónum - margir þessir menn hafa þá skoðun að Hafrannsóknastofnun vaði að mörgu leyti í villu og svíma, sé eins og sértrúarsöfnuður sem rottar sig saman innbyrðis og siglir svo út á miðin á árabát en áralausum. Því miður er líklega allt of mikill sannleikur í þessari nöpru lýsingu því ekki ríður við einteyming sú tortryggni sem ríkir í garð Hafrannsóknastofnunar og að mörgu leyti má finna rök fyrir þeirri tortryggni því það er svo augljóst í mörgum tilvikum að Hafrannsóknastofnun tekur geðþóttaákvarðanir. Það eru ekki góðar niðurstöður þegar stór hluti af afkomu þjóðarinnar byggist á því að skynsamlega sé staðið að verki og menn skyldu aldrei hunsa brjóstvitið og reynsluna. Við getum ugglaust að einhverju leyti sótt reynslu til erlendra vísindamanna. En við eigum býsna marga snjalla vísindamenn á Íslandi og við eigum fyrst og fremst að nýta reynslu þeirra. Það er alveg rétt sem hv. þm. Illugi Gunnarsson gat um í ræðu sinni áðan að það skiptir öllu máli að tvinna saman þekkingu vísindamanna og skipstjórnarmanna. Það er lykilatriði í okkar framtíðarmúsík í þessum efnum og það hefur verið hunsað allt of lengi. Menn eru að fela sig á bak við það að talað sé við einn, tvo, þrjá skipstjóra í síma eða eitthvað slíkt. En það eru bara engin vinnubrögð. Það eru engin vinnubrögð. Þó að líkan Hafrannsóknastofnunar sé byggt á reynsluþáttum þá er líkan bara líkan, þ.e. líkan sem byggist á mælingu sem er ónákvæm og mikil óvissa ríkir um, því ekki geta mælingar fiskifræðinga tekið nema á hluta þess lífs sem fram fer í hafinu og rúmar magnaða fléttu eða keðju sem er samhengi þess að fiskstofnar og fiskveiðar gangi upp á eðlilegan hátt. Í fyrsta lagi þurfum við ekki á því að halda að sækja til erlendra vísindamanna. Það er ágætt að leita til þeirra. En við skulum ekki gleyma því að það er mjög mikil samtrygging innan vísindastofnana, ótrúleg samtrygging því þar ætti tortryggnin að vera mest. Þar ætti efinn að vera mestur og þar ættu menn að leita spurninga sem erfitt getur verið að fá svör við. En þetta er bara ekki þannig. Það var gott dæmi þegar hér á landi í fyrra eða hittiðfyrra var ráðstefna sem tengdist hvalveiðum. Þá komu upplýsingar frá Alþjóðahvalveiðiráðinu og hér var slatti af erlendum vísindamönnum og þeir hlupu allir inn á það á hálftímadæmi að vera sammála íslensku hvalveiðisérfræðingunum. Þó voru þar svo augljósar gloppur að hver einasti leikmaður sem fylgdist með þessu og setti sig eitthvað inn í það sá að þessar yfirlýsingar voru ekki byggðar á rökum. En jú, jú, þeir urðu allir jábræður fyrir kokkteilinn um kvöldið. Þannig er bara fullt af sýndarmennsku í þessu sem er staðreynd og er engin ástæða til að horfa fram hjá. Það er heldur engin ástæða til að gera of mikið úr því. En þetta er verkefni sem þarf að vinna. Við eigum að sækja í þekkingu vísindamanna okkar, ekki bara þeirra sem eru í trúarbragðahópnum í Hafrannsóknastofnun. Það eru margir aðrir vísindamenn sem eru annarrar skoðunar. Þeir eru ekki spurðir. Það er ekki leitað í þá. Það er ekki vitnað til þeirra. Þeim er bara hent fyrir borð, rugludallar, afgreitt. Þetta er ekki skynsamleg aðferð. Hún elur á tortryggni. Hún elur á fáfengilegheitum í framvindu mála og í framgangi rannsókna af því að rannsóknir eru þess eðlis að það á að taka tillit til allra þátta, fá þá upp á borðið og vinna síðan úr þeim á rökum. Það eina sem er hægt að byggja á í þessum efnum eru rök. Og varðandi hafið sjálft sem er sýnd veiði en ekki gefin, ósýnileg að mörgu leyti, byggir á spádómum þeirra sem eru ofansjávar þá verður að nýta öll færi til þess að skoða öll sjónarmið og brjóta þau til mergjar. Sá er hér stendur hefur um áratugaskeið haldið því fram að við ættum að sækja verulega miklu meiri þekkingu og ráðgjöf til skipstjórnarmanna á Íslandi, leita eftir ábendingum þeirra, reynslu þeirra og óska þess að okkar færustu skipstjórnarmenn og okkar færustu vísindamenn sem ég ætla ekki að skilgreina hverjir eru, beri saman bækur sínar. Þeir eru margir með mikla reynslu. En þeir eru sumir fastir í hjólfarinu sínu og það er slæmt. Þeir eru komnir í einhverja öryggishöfn embættis síns og það er ekki kreist út úr þeim sú þekking eða það frumkvæði sem þeir ættu að stunda, sú elja og metnaður sem þarf að vera að baki öllum rannsóknum ekki síst þeim sem snúa beinlínis að hversdagslífi Íslendinga. Það er alla vega mjög dapurlegt og nöturlegt að horfa til þess að um þessar mundir eru margar helstu veiðiklær landsins með bundna báta sína við bryggju. Þeir dóla við pollana og eru svona að spá í það hvenær þeir fari næst á sjó vegna þess að þeir þurfa að forðast þorskinn sem veður um allan sjó. Þeim er ekki stætt að fara á sjó vegna mikillar þorskgengdar víðast hvar um landið. Þó mælistikan í líkani Hafrannsóknastofnunar segi eitt þá segja mennirnir með reynsluna annað. Það er ekki hægt að segja að vísindamenn og skipstjórnarmenn séu ósammála í öllu. Sem betur fer er það nú ekki svo slæmt. En það er hunsað að taka tillit til þeirra og hunsað að ganga til verka þannig að einhver sátt sé og eitthvert traust sé á aðferðinni. Það var sérkennilegt nú í vetur þegar loðnuveiðar voru í biðstöðu, virðulegi forseti, að það voru sjómenn, skipstjórnarmenn sem færðu í rauninni fram rökin fyrir því að ástæða væri til þess að leyfa meiri loðnuveiði. Þetta voru nýmæli. En það voru meginástæðurnar að mínu mati fyrir því að þetta var leyft og aðeins opnað hliðið meira en ráðgert hafði verið og boðað hafði verið. En það þýðir enga sýndarmennska í þessu, engan hégóma. Menntaðir vísindamenn eru ekkert betri, hvorki betri né verri en skipstjórnarmenn eða sjómenn. Það sitja allir við sama borð. Það er ekki nóg að geta bablað á bók. Þau verk sem höndin hefur lagt að verki, hugsunin í reynslunni, þekkingin hjá skipstjóranum sem veit nákvæmlega að þessa vikuna og þennan dag getur hann siglt á þessi mið, á þessa trintur, út á 400 faðma dýpi og fiskað þar ákveðna tegund af fiski, það er þekking. Sumir hafa kallað það fiskinef. Það er hluti dæmisins. En fyrst og fremst er það næmi þeirra fyrir þessari þekkingu sem þeir hafa lært sjálfir af því að umgangast slóðina. Þess vegna skiptir svo miklu máli að gengið verði í það fullum fetum að móta þau vinnubrögð sem oft hefur verið lofað í orði af stjórnmálamönnum en aldrei fylgt eftir, að nýta reynslu skipstjórnarmanna, til dæmis að kalla saman 30, 50 skipstjóra, reynda skipstjóra frá öllum landshlutum einu sinni eða tvisvar á ári til að bera saman bækur sínar og bera saman tillögur Hafró og vera með tillögur þannig að menn mundu finna farveg sem skapar traust. Það er engin spurning að þegar traust er ekki til staðar þá virða menn ekki þær reglur sem eru settar. Þá koma upp margar efasemdir um brottkast og ýmsa þætti í veiðunum sem erfitt er að festa hendur á í gjörðum. Engu að síður er öruggt mál að víða er pottur brotinn í þeim efnum. Það vita allir sem þekkja til sjávarbyggða landsins, þekkja til veiðimennskunnar, þekkja til þess þegar einhver veiðimaður á að gera eitthvað sem hann segir og trúir að sé tóm vitleysa að þá tekur brjóstvitið við og það gengur framar einhverjum boðuðum reglum sem menn kalla einu orði kjaftæði. Þetta er verkið sem þarf að vinna, hnýta saman þekkingu íslenskra vísindamanna, íslenskra veiðimanna, skipstjórnarmanna og það getur verið allt í lagi að kalla til einhverja þekkingu hjá erlendum vísindamönnum. En því er alveg eins farið og með jarðfræðinga að það eru nánast engir jarðfræðingar í heiminum sem þekkja jarðfræði Íslands nema íslenskir jarðfræðingar. Þeir þekkja auðvitað ákveðnar grunnlínur. En þeir þekkja ekki persónuleikann í jarðfræðikerfi Íslands, þekkja ekki tiktúrurnar og sveiflurnar og þá verður það spádómur. Við þurfum því ekkert að sækja þessa þekkingu annað. Við eigum hana innan lands og það skiptir öllu máli að virkja hana sem best.

Herra forseti. Vegna orða hv. þm. Illuga Gunnarssonar áðan um gæði á fiski, eftir að kvótakerfið var tekið upp byggði það töluvert á því að stuttu eftir að kvótakerfið kom á eða á sama tíma byrjuðu menn að flytja fisk út í gámum. Það var mjög vel gengið frá þeim fiski, hann var vel ísaður í kör og vel þrifinn og hreinsaður. Síðan 1986 eru komnir fiskmarkaðir á Íslandi og þessir fiskmarkaðir leiddu það auðvitað af sér að umgengni um fiskinn lagaðist, bæði gámaútflutningurinn og íslenskir fiskmarkaðir leiddu það af sér að umgengni um fisk var betri en lélegri fiski var oft kastað fyrir borð. Það er í þessu svokallaða aflamarkskerfi sem við höfum búið við frá 1984 og það leiddi af sér auðvitað að að meðaltali var fiskurinn skárri. Bæði smáfiski og ódýrari fiski og ég tala nú ekki um tveggja og þriggja nátta netafiski var hent, sem var alltaf hirtur áður. Við eigum fullt af vísindamönnum sem vita mikið um hafið og fiskana í hafinu. Skipstjórnarmenn eru þar að mínu mati fremstir í flokki, menn sem eru allt upp í 300 daga á sjó á ári 30, 40 ár. Þeir hljóta að vita mikið um fiskifræði þó að þeir séu ekki með próf í fiskifræði sem slíkir en þeir eru með atvinnuskírteini, þeir hafa verið ráðnir aftur og aftur og þeir hafa fengið skip og verið í vinnu við þetta af því að þeir hafa verið kunnugir, þekkt aðstæður í hafinu, getað nýtt sér þær til að veiða fisk og það hefur verið þeirra gæfa og velferð þeirra hefur byggst á því hvað þeir þekktu vel til aðstæðna. Dagakerfi er auðvitað skárri kostur en aflamarkskerfi og jafnvel þó að séreign væri á dagakerfi væri skárra að vera með dagakerfi en aflamarkskerfi í séreign. Hvorugu ætla ég að mæla með en það væri þó a.m.k. komið í veg yfir brottkast og ýmsar aðrar hvatir eins og að landa fiski fram hjá eða falsa tegundir á fiski og annað í þeim dúr á hafnarvogum. Þótt það væri séreign á dagakerfinu væri það skárra kerfi m.a. til þess að við vissum hvað mikið væri drepið af fiski því að það er enginn hvati í dagakerfi til að henda fiski, koma ekki með allt sem maður drepur í land. Það vakti auðvitað athygli í vetur þegar loðnutorfan, loðnukökkurinn var 11 mílur austan við Ingólfshöfða þá mældu tvö skip torfuna og komust að því að það væru um 330 þús. tonn í torfunni. Þá var Hafrannsóknastofnun að fara í frí og fór í helgarfrí með rannsóknarskip sitt sem var að fylgjast með loðnunni. Sex dögum síðar mættu þeir aftur á miðin og mældu þá sömu torfu að hún væri orðin 470 þús. tonn. Þeir töldu að allt fram yfir 400 þús. tonn væri óhætt að veiða og þeir leyfðu að veiða 70 þús. tonn til að byrja með. Síðan urðu þeir varir við viðbótarloðnu og þar af leiðandi bættu þeir aðeins við kvótann. Það má taka undir það hjá hv. þm. Árna Johnsen að við eigum marga frábæra vísindamenn, ekki bara með próf í fiskifræði, við eigum líka fiskifræðinga sem hafa verið á allt annarri skoðun en fiskifræðingarnir á Hafrannsóknastofnun. Ég nefni t.d. Jón Kristjánsson fiskifræðing sem hefur verið ráðgjafi m.a. í Færeyjum varðandi hafrannsóknir þar og ég ætla nú ekki að gleyma öllum skipstjórunum, félögum mínum gegnum tíðina sem hafa mikla þekkingu og reynslu af þessu. Þetta er auðvitað nauðsynlegt að ræða og maður vonast til þess að það verði faglegri vinnubrögð í hafrannsóknum með samstarfi við útlendingana. Í þessu frumvarpi er talað um að auka samstarf við útlendinga, sérstaklega á norðurslóðum, þ.e. Grænlandshafinu, við Grænland, Ísland og Færeyjar. Þetta er það svæði sem okkar stofnar svamla um á og þorskur eða aðrar tegundir, grálúða, hvaða tegundir sem það eru virða ekkert strik í sjókorti. Þær synda á milli landa og eru ekki að pæla í því hvort þær eru Grænlandsmegin eða Íslandsmegin eða Færeyjamegin eða Íslandsmegin að austanverður eða jafnvel austur í hafi, jafnvel austur í Barentshafi. Við glímum því við að fiskarnir okkar synda í allar áttir og við þurfum ekki að ímynda okkur að Íslandsmið séu fiskabúr sem sé varið miðað við 200 mílur, það er bara ekki svoleiðis. En þetta er einmitt það sem við glímum við hjá misvitrum vísindamönnum, þeir halda því jafnvel fram að þetta sé með þeim hætti að þetta sé íslenskur fiskur, alinn upp við Ísland og við eigum hann og hann fari ekki neitt. Þetta eru bara hlutir sem ekki ganga upp í fiskifræðinni. Ég minntist hér áðan á loðnu og þorsk. Það þótti sjálfsagt að bæta við loðnukvótann eftir sex daga þegar þeir á Árna Friðrikssyni voru búnir að fara í helgarfrí. En við gleymdum því og hæstv. sjávarútvegsráðherra sá ekki ástæðu til að endurskoða þorskinn eða þorskaflann sem var í sögulegu hámarki í vetur á öllum slóðum hringinn í kringum landið og hann hélt sig við það að bæta ekki við þorskkvótann þó að það hefði verið full ástæða til þess, í fyrsta lagi líffræðilegar ástæður. Það má segja að það sé það góða við Hafrannsóknastofnun í gegnum tíðina að hún hefur ævinlega vanmetið þorskstofninn einan og sér en stundum ofmetið aðra stofna eins og ýsustofninn og aðra stofna sem þeir hafa verið að gefa út mikinn kvóta í sem hefur jafnvel ekki náðst þrátt fyrir mikla sókn í viðkomandi stofna. Ég segi enn og aftur: Það er full ástæða til þess að við fögnum þessari þingsályktunartillögu sem slíkri og auðvitað hvetjum við okkar menn til þess að vera sjálfstæðari. Við tökum líka eftir því að það þarf enginn að segja mér að vísindamenn á Hafrannsóknastofnun Íslands séu alltaf sammála. Við tökum eftir íslenskum hagfræðingum sem eru að rífast um hvort það eigi að hækka vexti eða lækka vexti hjá Seðlabankanum, stýrivexti, þegar á að ná niður verðbólgu. Við tökum eftir því að lögfræðingar rífast um hvað sé rétt og hvað sé rangt að gera. Þetta horfum við upp á og þetta horfum við upp á innan háskóla og ýmissa stofnana að menn eru ekki á sama máli og þeir koma jafnvel fram og segja hvaða skoðanir þeir hafa, annar segir já og hinn segir nei. Þegar kemur að Hafrannsóknastofnun Íslands þá virðast aldrei vera skiptar skoðanir þar innan dyra og þar virðast allir vera mótaðir, bakaðir í sama mótinu og allir með eins hugsun, sömu hugsun eða eins og sumir hafa haldið fram og ég held með réttu, að það sé hreinlega skoðanakúgun á Hafrannsóknastofnun. Það sé bara eitt álit látið út og aðrir sem ætli sér að hafa einhverjar aðrar skoðanir eða tala fyrir öðrum málum eru einfaldlega þaggaðir niður og þurfa jafnvel að fá sér vinnu annars staðar. Ég fagna þessu þingmáli eftir sem áður og vonast til þess að það muni leiða af sér að í framtíðinni fáum við öruggari, betri og meiri þekkingu og öruggari og faglegri vinnubrögð af vísindamönnum okkar. Og auðvitað þarf að taka tillit til sjónarmiða skipstjóra á íslenska flotanum og þar er gríðarlega mikil þekking og reynsla til staðar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram, hún hefur að mínu mati verið mjög góð. Sú þingsályktunartillaga sem við ræðum lýtur að því að efla samstarf milli Íslendinga, Færeyinga og Grænlendinga í rannsóknum en umræðan hefur kannski að meira leyti snúist um íslensku Hafrannsóknastofnunina og það er í sjálfu sér allt í lagi - ýmis sjónarmið hafa komið fram sem mér finnst full ástæða til að ræða og skoða. Það er vitaskuld rétt að hafrannsóknir eru flókin vísindi og útilokað að í þeim fræðum séu allir ætíð sammála um alla hluti, það er alveg útilokað. Markmiðið hlýtur að vera að reyna að tryggja að íslensk þjóð hafi aðgang að bestu upplýsingum sem völ er á. Til þess að svo verði þarf að leita til allra og gefa öllum sem þekkingu hafa kost á að koma að því borði og setja fram sjónarmið sín sem að sjálfsögðu þroskar þekkinguna, þroskar umræðuna og gefur okkur sem þjóð betri niðurstöðu. Þetta er eitt af því sem við þurfum að skoða mjög vandlega og það er því eðlilegt að umræða í tengslum við þetta mál snúist einnig um Hafrannsóknastofnun. Staðreyndin er nefnilega sú, hvort sem Hafrannsóknastofnun veður reyk eða hefur svör við öllum lífsins gátum, þegar kemur að lífríkinu neðan sjávar, að allt of mikil togstreita og vantrú ríkir milli vísindamanna og sjómanna og það bil verður að brúa. Ég get að mörgu leyti tekið undir þau viðhorf sem fram komu hjá hv. þm. Illuga Gunnarssyni um að skipta Hafrannsóknastofnun að einhverju leyti upp, tengja hana háskólasamfélaginu og, eins og ég skildi hv. þingmann, dreifa stofnuninni víðar um landið. Ég held að það sé lykilatriði fyrir stofnunina að hún fái vaxið og dafnað í umhverfi sem hentar henni. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að það henti ekki endilega Hafrannsóknastofnun að dvelja langdvölum á póstnúmeri 101, ekki vegna þess að þar sé endilega slæmt að vera heldur miklu frekar að hún muni frekar vaxa og dafna í umhverfinu sjálfu, í greininni, í faginu. 
             Það kæmi náttúrlega vel til álita að tilteknir þættir, eins og þorskrannsóknir, væru í Vestmannaeyjum, rækjurannsóknir fyrir vestan þannig að samskipti milli sjómanna og skipstjóra annars vegar og vísindamanna hins vegar væru nánast dagleg, menn fái daglega upplýsingar um það sem væri að gerast í sjónum. Eins og staðan er núna er farið út í einhver skipti á ári, hvort sem það er í togararall eða netarall einu sinni á ári o.s.frv., og þannig koma upplýsingarnar. Síðan eru þær vegnar og metnar en ekki í samstarfi aðila heldur kemur út úr því mati einhver niðurstaða Hafrannsóknastofnunar. Fyrir alla aðila og fyrir íslenska þjóð er afar mikilvægt að samtvinna þekkingu sjómannsins og þekkingu vísindamanna. Mitt mat er það, og hefur verið um nokkurt skeið, að leita megi betri leiða, finna betri lausnir en við búum við í dag. Ég vil því taka undir sjónarmið margra sem hér hafa talað um að menn eigi að nálgast þetta verkefni með opnum huga. Það er alveg kórrétt sem hv. þm. Grétar Mar Jónsson sagði hér áðan, þegar kemur að jafnflókinni vísindagrein og hafrannsóknum er útilokað að allir geti verið sammála. Við þurfum því að láta umræðuna þroskast, við þurfum að kalla fram fleiri sjónarmið og ég held að besta leiðin til þess sé að efla samkeppni í þessum rannsóknum og við eigum að nálgast þá umræðu mjög opið. Í framhaldi af þeirri ágætu umræðu sem hér hefur farið fram ætti að skoða hvernig við getum bætt og lagfært hafrannsóknir á Íslandi því að öll höfum við á endanum sama markmið hvað það varðar, hvaða viðhorf sem menn kunna síðan að hafa til þess hvernig veiðunum er stjórnað.

Herra forseti. Varðandi síðustu orð hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar vil ég segja: Allir höfum við sama markmið. Við viljum gera betur, við viljum ná meiri árangri, afla meiri þekkingar til þess að geta veitt meiri fisk og haft meiri og betri afkomu. Við höfum haft þetta fiskveiðistjórnarkerfi í 24 ár, eða réttara sagt frá 1984, aflamarkskerfi. Þegar við tókum aflamarkskerfið upp veiddum við u.þ.b. 270 þús. tonn af þorski og þá var okkur sagt að með aflamarkskerfinu næðum við að byggja upp þorskstofninn þannig að hægt væri að veiða 350–450 þús. tonn, ef við færum að tillögum fiskifræðinga í þrjú ár. Staðan er sú að á þessu ári ætlum við að veiða 130 þús. tonn, meira en helmingi minna en þegar útlitið var hvað svartast. Það átti að byggja þetta allt upp á vísindafræðilegum forsendum - ef við gerðum eins og Hafrannsóknastofnun legði til yrðum við farnir að veiða þetta mikið eftir tvö til þrjú ár. Raunin er allt önnur og þess vegna sárnar manni að vita af stjórnmálamönnum sem halda áfram að verja þetta vonda kerfi, allt á þeirri forsendu að ákveðnir aðilar fengu eignarhald á nýtingarréttinum, þeir geta veðsett hann, leigt hann, selt hann. Það er málið. Þeir eru ekki að berjast fyrir þessu nema vegna þess að þeir hafa þennan nýtingarrétt og þeir telja sig eiga fiskinn í sjónum, kvótann. Á þeirri forsendu berjast þeir eins og þeir geta við að halda óbreyttu kerfi þó að þeir sjái það sjálfir og viðurkenni undir fjögur augu að þetta sé tóm vitleysa, fiskveiðistjórnin sé í klessu. En eignarhaldið vegur mest. 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort við náum að tæma þennan þátt málsins í stuttu andsvari en það er allt hárrétt sem hv. þingmaður segir varðandi það hvað við veiddum áður en við hófum að stjórna veiðunum á þann hátt sem gert er í dag og hvað við veiðum í dag. Við höfum rætt hér um hafrannsóknir og ýmsir halda því fram að hefðum við ekki heft veiðarnar væri staðan mun verri en hún er í dag. Aðrir segja, til að mynda sjómenn, að aldrei hafi verið meiri fiskur í sjónum en einmitt núna, varla sé hægt að bleyta veiðarfæri nema fylla þau af fiski, varla hægt að dýfa humartrolli niður vegna þess hversu mikið er af þorski. Ef þetta er allt saman rétt er sjórinn fullur af fiski, þá er staðreyndin sú að kerfið hefur virkað. Það breytir ekki hinu að umræður á þessum grunni eru alltaf í tilgátuformi vegna þess að við verjum ekki nægilegu fjármagni í hafrannsóknir, við komum ekki upp samkeppni í hafrannsóknum og geysilega lítið traust er á milli vísindamanna og sjómanna. Úr þessu verðum við að greiða, burt séð frá því hvaða viðhorf við höfum til þess hvernig stjórna eigi fiskveiðunum.

Herra forseti. Svokallaðar vísitölurannsóknir á þorski eru vitlaust framkvæmdar. Við byggjum á einni tegund veiðarfæra sem heitir troll. Við erum með föst tog í 24 ár að stærstum hluta, yfir 90% eru föst tog frá ári til árs. Aðstæður hafa breyst, skilyrði í sjónum hafa breyst en við höldum samt áfram að nota þetta. Ef nota á veiðarfæri sem mælingu eða aðferð til að telja fiskana í sjónum verðum við að nota öll veiðarfæri sem notuð eru til að nýta fiskimiðin og nota það með þeim hætti sem einhvers konar stikkprufu. Auðvitað er besta mælingin sóknarstýringarkerfi þar sem við sjáum hvort við veiðum meira í dag en í gær eða minna þessa vikuna, þennan mánuðinn, þetta árið. Þá fáum við nákvæmari mælingu á því hvernig ástandið er á fiskimiðunum. Við vitum hvað við fáum í hverjum róðri, að meðaltali hvað við fáum á hverjum mánuði og annað í þeim dúr. Þetta er nefnilega þannig, þetta er ekkert flókið. Eins og ég kom inn á áðan snýst þetta alltaf um það að verja þessa þúsund milljarða sem voru afhentir ókeypis, það er mergur málsins að við erum fastir í því. Þeir sem eru handhafar þessara ókeypis veiðiheimilda og eru handhafar þessara þúsund milljarða vilja ekki breytingar. Það er alveg sama hvaða tillögur komið væri með þeir vilja ekki breyta. Þeir eru alltaf að hugsa um að kvótinn sé þetta mikils virði og hann sé lífeyrissjóðurinn þeirra og þetta geti þeir selt og farið með þegar þeir 

Virðulegi forseti. Þessu fiskveiðistjórnarkerfi hefur verið breytt oftar en nokkur getur talið.

Aldrei í grundvallaratriðum.

Hv. þingmaður nefndi hversu flókið það gæti verið að telja fiskana í sjónum - maður mér nokkuð nákominn, sem hefur ágæta þekkingu á sjónum, orðaði þetta á þá leið að það væri mjög athyglisvert að fiskifræðingar gætu á haustin sagt okkur hve margir fiskar væru í sjónum því að jafnvel þó að Vatnsdalshólarnir væru uppi í landi, kyrrir á sínum stað, gengi illa að telja þá. Þessi sami maður hefur oft sagt mér að hann hafi takmarkaða trú á því að talningin sé mjög nákvæm miðað við hve erfitt hefur reynst að telja aðra hluti í náttúrunni, jafnvel þá sem standa mönnum nær og eru mun færri. Það var líka athyglisvert í andsvari hv. þm. Grétars Mar Jónssonar að hann vísaði til þess að togslóðirnar, sem togararallið hefði verið stundað á, hefðu verið nánast á sömu bleðlum eða sömu bleyðum  Í þessum tveimur litlu sögum endurspeglast kannski að mikil þekking er meðal sjómanna sem við eigum að nýta og við eigum að þróa fiskifræðina og rannsóknir með sjómönnunum. Það hefur okkur ekki tekist hingað til.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um stofnun norrænna lýðháskóla, frá utanríkismálanefnd. Nefndin hefur farið yfir málið og fengið á sinn fund Karl V. Matthíasson, formann Vestnorræna ráðsins og Íslandsdeildar þess, og Þórð Þórarinsson, framkvæmdastjóra sama ráðs. Nokkrar umsagnir hafa einnig borist vegna málsins og allar eru þær mjög jákvæðar. Með tillögunni er lagt til að Alþingi skori á ríkisstjórnina að gera samkomulag við landsstjórnir Færeyja og Grænlands um fjárhagslegan stuðning við vinnuhóp á vegum Vestnorræna ráðsins sem í samvinnu við forsætisnefnd og skrifstofu ráðsins útfæri tillögu að stofnun norrænna lýðháskóla á Íslandi, Grænlandi og í Færeyjum. Með ályktun nr. 8/2007 sem samþykkt var á ársfundi Vestnorræna ráðsins 23. ágúst 2007 samþykkti ráðið að beina þessari áskorun til ríkisstjórna Íslands, Færeyja og Grænlands og benti á að á tíu ára afmæli þess væri tilefni til að ráðast í verkefni sem vitnaði um þau markmið ráðsins að efla samvinnu milli Vestur-Norðurlandanna og styrkja stöðu þeirra innan norræns samstarfs. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Bjarni Benediktsson og Guðfinna S. Bjarnadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið rita hv. þm. Árni Páll Árnason, Steingrímur J. Sigfússon, Ásta R. Jóhannesdóttir, Siv Friðleifsdóttir, Kristinn H. Gunnarsson, Björk Guðjónsdóttir og Lúðvík Bergvinsson.

Herra forseti. Ég vil fagna framkominni tillögu um stofnun lýðháskóla og þeim hugmyndum sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson lýsti. Ég kalla aðeins eftir svörum um það hvar standi umræða um staðarval slíkrar stofnunar því við höfum heimildir um það að sveitarstjórn Rangárþings eystra hefur boðið fram Skóga sérstaklega fyrir stofnun eins og þessa. Ég vil bara koma því hér á framfæri að nefndin skoði þann möguleika mjög vel því það er staður sem gæti hentað einkar vel fyrir framtak sem þetta. Bæði vegna þess húsakosts sem þar er og einnig vegna þeirrar miklu starfsemi sem þar er við uppbyggingu á safnakosti og möguleikum á því að tengja lýðháskólafræðslu þjóðfræðimenntun sem er nú sú háskólamenntun sem er í hvað örustum vexti hér á landi og víða um lönd.

Virðulegi forseti. Umræða í nefndinni gekk reyndar ekki út á það hvar koma mætti svona skóla niður. Hér er í reynd verið að leggja til að Alþingi skori á ríkisstjórnina að styrkja vinnuhópinn sem hefur það að markmiði að koma þessum skólum á laggirnar. Ég geri ráð fyrir því að ríkisstjórnin hafi þá frumkvæði að því að móta stefnu af Íslands hálfu um hvar slíkur skóli geti risið. Ég tek undir með hv. þingmanni að það svæði sem hv. þingmaður nefndi er án efa vel til þess fallið að hýsa svona skóla þannig að mér finnst hugmynd hv. þingmanns vera mjög góð.

Virðulegi forseti. Þjóðlendumálið hefur verið tekið í rykkjum hér til umræðu á hv. Alþingi. Sauðkindin er þvermóðskufull skepna, ein sú erfiðasta í heiminum í þeim efnum. Nánast sama á við um stjórnvöld og framgang þeirra varðandi þjóðlendurnar. Það var alveg ljóst að það var tímabært þegar farið var af stað í þann leiðangur að stokka upp spilin, fara yfir stöðu mála í heild. Það var mikil áhersla lögð á það að vinna það í sátt og samlyndi, að efla friðinn en egna ekki til ófriðar. En því miður var sú leið farin með ótrúlegri frekju og yfirgangi af hálfu embættismanna sem véluðu um málið. Þetta eru einfaldar staðreyndir. Það var farið offari af hálfu embættismanna í lagasetningu og sérstaklega í túlkun og sókn en það hefur verið hráskinnsleikur, leikur kattarins að músinni eins og ríkisvaldið hefur hegðað sér. Það hefur ugglaust ekki verið meiningin í hugsun margra sem búa í okkar góða landi að það eigi að vera verklag sem sé viðurkennt og tekið orðalaust. Þess vegna er ástæða til að berja höfðinu við steininn og vekja athygli á því að þetta hefur verið og er enn þá í ófullnægjandi farvegi. Á fyrra falli heimtu lands í skjóli þjóðlendulaga fór ekki á milli mála að það var þjösnast á rétti bænda og landeigenda og þeim gert að sanna eignarrétt sinn þótt því hefði auðvitað átt að vera öfugt farið. Heldur hafa sóknartökin og yfirgangur linast í tíð núverandi hæstv. fjármálaráðherra en mikils óréttlætis hefur gætt samt sem áður eins og dæmin sanna, t.d. í Öræfum og víðar í Suðurkjördæmi og núna síðast á Norðurlandi þar sem ríkisvaldið ræðst á eignarréttinn með frekum hætti. Það er raunar svo að lögin eins og þau eru þau gefa færi á því að á þessu sé tekið með geðþóttaákvörðun og í skjóli þess hafa tökin verið linuð. Það á ekki að vera hægt að gera þetta í skjóli geðþóttaákvarðana. Þetta er allt of alvarlegt og persónulegt mál og mikilvægt í stöðu fólksins í landinu, bændanna um allt land og þeirra sem rækta landið. Búseta og eignarréttur, rétturinn í þeim efnum á ekki að vera byggður á geðþótta. Þess vegna er nauðsynlegt að breyta lögunum eins og það frumvarp sem hér er fjallað um mælir fyrir. Það er til að sníða af vankantana og koma á ró með skynsamlegum rökum og réttlæti. Það þarf að taka af öll tvímæli og friðmælast en ekki beita valdníðslu. Það hefur verið hart sótt til að mynda að mörgum Öræfingum og ég veit það á eigin geði, langalangafi minn var Öræfingur, búsettur á Hofi í Öræfum, að þeir gefa aldrei tommu eftir. Ekki nema að rök séu færð til til þess að gera hlutina.

Er það rétt að þeir geti hvorki sagt já eða nei?

Þeir í Öræfum eru þekktir fyrir það að segja frekar já eða nei en margir aðrir Skaftfellingar. 
             Það var eins og Björn í Úthlíð sagði í upphafi þessa máls. Á fyrsta fundi sem líklega var fyrir um sjö, átta árum, kannski níu, í Aratungu í Biskupstungum þá sagði Björn í Úthlíð: Við Haukdælir munum berjast til síðasta blóðdropa í þessu máli. Og það eru margir Haukdælirnir sem ganga til liðs við þá raunverulegu Haukdæli því þetta er spurning um tæran lýðræðisrétt en ekki logn eða moðsuðu valdbeitingarmanna. Það er mikilvægt að friður ríki um fornar hefðir og út úr kú þegar ríkisvaldið heimtar ljósrit frá 10. öld og nær lætur að gert hafi verið í framgangi þjóðlendumálsins. En þessir ágætu embættismenn virðast gleyma því að það voru ekki til ljósritunartæki á þeirri öld. Og því minna um rafurmagnið. Sýnum bændum landsins þá virðingu að virða rétt þeirra og víst er að þeir eru bestu vörslumenn íslenskrar foldar og kannski verða þeir ankerið sem dugar þegar erlendar valdafléttur munu sækja að Íslandi hvort sem það verður Evrópubandalagið eða einhver önnur valdablokk sem Íslendingar munu vonandi aldrei treysta á. Þetta er kannski spurning um gamla Sovét og nýja Sovét. Fyrirbæri sem er ekki mikilsvert að púkka upp á fyrir okkur Íslendinga. Við höfum lifað af vegna þess að við höfum alla tíð verið sjálfstæðir í hugsun og sjálfstæðir í framgangi þótt að okkur hafi verið sótt. Á Íslandi ætti það að vera svo að bændur og landeigendur nytu vafans en ekki ríkisvaldið þegar kemur að þjóðlendumálunum. Það væri í samræmi við hefðirnar og sjálfstæðið, sjálfstæðið sem varð þess valdandi að Ísland er byggt.

Hæstv. forseti. Við erum hér að ræða svolítið sérstakt mál. Því miður missti ég af ræðu hv. þm. Árna Johnsens vegna þess að það var fundur í heilbrigðisnefnd til að taka ákvörðun um að senda út bréf. En ég vænti þess að hv. þingmaður, eins og aðrir sem hér hafa talað, hafi gert athugasemdir við þau lög sem í gildi eru og við nokkrir hv. þingmann flytjum breytingartillögur við. Við leggjum til breytingar á lögum um þjóðlendur og ákvörðun marka eignarlanda. Hæstv. forseti. Það er afar nauðsynlegt að mínu viti að lagfæra þessi lög vegna þess að framkvæmdin hefur verið með þeim hætti að það sem maður hefur talið að væri nokkuð tryggt og nokkuð víst, þ.e. viðurkennd eignarmörk manna á landi þar sem byggt hefur verið á þinglýstum pappírum eða samningum til margra ára, byggt á landamerkjum sem menn hafa verið sammála um að lægju milli landa sinna o.s.frv., að þau mættu halda gagnvart íslenska ríkinu, hefur ekki reynst vera þannig. Niðurstaðan hefur orðið sú í sumum þeirra mála sem ríkið hefur hafið á hendur landeigendum að það sem menn töldu að væri eignarréttur sinn í góðri trú og höfðu ekki ástæður til annars samkvæmt pappírum og gögnum sem þeir höfðu undir höndum, byggt á þinglýstum landamerkjabréfum samkvæmt landamerkjalögum frá 1882 eða 1919 eða öðrum skilmerkilegum pappírum, hefur ekki staðist. Og einkanlega einnig vegna þess að umræddir landeigendur hafa verið að gjalda ríkinu það sem ríkisins er sem afgjalds af jörðum sínum, þ.e. ríkið hefur krafið menn um skatta og eignarskatta eftir atvikum meðan þeir voru í gildi og menn hafa greitt skatta og skuldbindingar af því sem þeir hafa talið sína eign. Jafnvel eru dæmi um að þó að ríkið sjálft hafi selt mönnum jarðir og verið aðili að samningnum þá standist það ekki heldur. Þess vegna er afar nauðsynlegt að tekið sé á þessum málum og þetta frumvarp gengur út á það að laga þessa réttarstöðu og færa hana til þess horfs að það fáist almennt viðurkennt að gögn sem menn hafa undir höndum um eign sína og landamerki standi og menn þurfi ekki að leggja til annað en löggilta pappíra að því leyti til og sérstaklega með tilliti til þess að þeir hafa jú verið greiðendur til íslenska ríkisins af eignum sínum og jörðum. Hæstv. forseti. Ég tel því það sem hér er lagt til vera réttlætismál, að lagfæra stöðu landeigenda að þessu leyti. Ég hef stundum orðað það þannig bara með einföldum hætti að ég vissi varla hvernig menn ætluðu að vinna þessi mál ef menn gætu ekki treyst því að það sem þeir hefðu haft til margra ára sem eign sína, greitt af skatta og skyldur til íslenska ríkisins, ef það stæði ekki þá væru menn komnir út í slíkt fúafen að það fyndist enginn fastur fótur fyrir stöðunni í málinu. Þess vegna, hæstv. forseti, höfum við lagt þetta frumvarp hér fram og ég vænti þess þótt stutt sé eftir af þingtímanum að þar sem frumvarpið er í sjálfu sér ekki flókið að efni til, aðeins tvær greinar og gildistökugreinin þriðja, þá fáist það afgreitt á yfirstandandi þingi og við lagfærum þá réttarstöðu og þá óvissu og ég vil leyfa mér að segja ósanngirni sem hefur verið í framkvæmd þjóðlendukrafna og dóma.

Hæstv. forseti. Hér er á dagskrá mikilvægt mál sem er búið að valda miklum óróa í þjóðfélaginu að ástæðulausu að mínu mati miðað við hvernig upphafið var og miðað við umræðuna hér á hv. Alþingi þegar lögin voru sett um þjóðlendur. Þá var ég þingmaður og sat í allsherjarnefnd þingsins þar sem það mál kom til umfjöllunar. Ég hef farið yfir framsöguræðu þáv. hæstv. forsætisráðherra Davíðs Oddssonar þegar hann mælti fyrir málinu og hef að sjálfsögðu lesið frumvarpið aftur og greinargerð. Allt það sem þar stendur bendir til þess að það hafi átt að halda allt öðruvísi á þessu máli en raunin hefur orðið. Þar bera fyrrv. fjármálaráðherra Geir H. Haarde og núv. fjármálaráðherra Árni Mathiesen ábyrgð á vegna þess að það er fjármálaráðuneytið sem gerir kröfu í landið. Svona er staða málsins, það er búið að valda miklum óróa og mótmælum á þeim svæðum þar sem krafa hefur verið gerð í lönd landeigenda sem hafa jafnvel borið óvefengd þinglýst eignarbréf. Það virðist ekki hafa skipt fjármálaráðuneytið nokkru máli. Í mörgum tilfellum er um land að ræða sem landeigendur hafa keypt af ríkinu og ríkið gerir síðan aftur kröfu í. Hér er því um mál að ræða sem ég held að sé á margan hátt alveg einstakt í sögu þingsins. Fjármálaráðherrar, sérstaklega sá sem nú situr, hafa gefið yfirlýsingar - ekki síst fyrir síðustu kosningar - um að ætla að breyta vinnubrögðum og koma fram af meiri mildi gagnvart landeigendum en áður var. Það mjög hæpið að hægt sé að segja að hæstv. ráðherra hafi staðið við þau orð sem þar hafa verið látin falla, m.a. á fundum sem stjórn Félags landeigenda hefur átt með hæstv. ráðherra. Þetta mál er lagt fram vegna þess að a.m.k. nokkrum þingmönnum ofbýður þessi málsmeðferð og telja það alla vega lágmark að þegar um þinglýst landamerkjabréf er að ræða sem ekki hafa verið vefengd þá eigi þau að gilda og þau beri að virða. Það er eiginlega lágmarkskrafa og það er sú krafa sem gerð er í þessu litla frumvarpi sem lætur ekki mikið yfir sér kannski en er þó gríðarlega mikilvægt. Það er athyglisvert að ekki skuli fleiri þingflokkar hér á hv. Alþingi hafa treyst sér til þess að eiga aðild að málinu. Það er einnig athyglisvert að það skuli aðeins einn þingmaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Árni Johnsen, hafa treyst sér til þess að flytja þetta mál en sú er raunin. Vinstri flokkarnir, Vinstri grænir og Samfylking, treystu sér ekki til þess að vera á þessu máli. Það hefur kannski sínar skýringar þegar litið er til þess að það eru ekkert óskaplega mörg ár síðan formenn þessara flokka - ef ég get talað um „þessa flokka“ - þ.e. flokka sem eru grundvöllur núverandi vinstri flokka, Alþýðuflokkur og Alþýðubandalag. Formenn þeirra flokka, hv. þingmenn sem þá voru, Jón Baldvin Hannibalsson og Ólafur Ragnar Grímsson, fóru um landið Á rauðu ljósi eins og sú fundaherferð var kölluð og Jón Baldvin síðar með herferðina Hver á Ísland? Að sjálfsögðu var það þeirra skoðun að það væru ekki landeigendur í þeim skilningi sem við leggjum almennt í það orð sem ættu Ísland heldur væri allt í sameign þjóðarinnar. Það var upp úr þessu sem þáverandi stjórnarflokkar, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, tóku þá ákvörðun að reyna að koma þessum málum á hreint hvað varðar eignarhald á landi þar sem m.a. hafði fallið dómur sem gerði það mál allt mjög óljóst og því var lagt fram frumvarp til þjóðlendulaga. Það var mikilvægt að mínu mati á þeim tíma að þessir tveir flokkar, Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur, beittu sér í málinu vegna þess að þessir flokkar hafa virt eignarréttinn fram til þessa. Það gerir Sjálfstæðisflokkurinn ekki lengur, hann virðir ekki eignarréttinn, hann vill bara taka landið af landeigendum miðað við það sem á undan er gengið. Það eru vissulega mikil tíðindi í íslenskri pólitík. Svona standa málin, hæstv. forseti. Á þessu frumvarpi eru flutningsmenn sem hér segir: Bjarni Harðarson, Magnús Stefánsson, Höskuldur Þórhallsson, Árni Johnsen, Kristinn H. Gunnarsson og Guðjón A. Kristjánsson. Það eru sem sagt fyrst og fremst þingmenn Framsóknarflokksins og Frjálslynda flokksins sem flytja málið en einn hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins, þingmaður Suðurkjördæmis, Árni Johnsen. Ég tek undir orð síðasta ræðumanns, ég vonast til þess að þetta mál fái meðferð í þinginu. Það var a.m.k. lagt fram nógu snemma til þess að fá þinglega meðferð. Það er ekki hægt að segja um öll þau mál sem hafa verið tekin hér til umfjöllunar í dag og virðist mikill áhugi á og mikill þrýstingur á að koma í gegnum þingið á þessum örfáu dögum sem eftir eru. Þetta mál kemur fram nægilega snemma og vel það þó að það sé fyrst tekið til umfjöllunar í dag, það er reyndar mál út af fyrir sig að ekki skuli hafa verið hægt að ræða það fyrr. Ég veit að það eru ýmsir sem taka eftir því að þetta mál kemur seint hér á dagskrá, hvað sem veldur því.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé rétt að leggja aðeins orð í belg þó að þau verði ekki mörg að þessu sinni um þetta ágæta mál um breytingar á lögum um þjóðlendur sem hv. þm. Bjarni Harðarson er fyrsti flutningsmaður að. Fyrst vil ég aðeins rifja upp söguna. Það má vera að ég muni hana ekki alveg rétt en í mínu minni voru fundaherferðirnar Á rauðu ljósi og Hver á Ísland? tvær en ekki ein. Herferðin Hver á Ísland? sem Jón Baldvin Hannibalsson, formaður Alþýðuflokksins, stóð fyrir á árunum 1985 og 1986, ef ég man rétt, þegar hann var að rífa upp Alþýðuflokkinn og ná honum upp í 30% fylgi í skoðanakönnunum í aðdraganda kosninga 1987. Örlögin léku hann svo grátt að eitt kjaftshögg hér við Austurvöll á Albert heitinn Guðmundsson varð til þess að hann náði miklu flugi í stofnun Borgaraflokksins og það virtist slá Alþýðuflokkinn út af laginu í þeim kosningum. Kosningasigurinn sem var innan seilingar varð miklu minni þá en menn töldu efni standa til. Hin herferðin, Á rauðu ljósi, var af öðrum toga. Þá fóru þeir saman, Jón Baldvin Hannibalsson og Ólafur Ragnar Grímsson árið 1989  Það er einkennilegt hvernig þetta þjóðlendumál hafa farið út af því spori sem þau voru sett á í upphafi og hefur verið vitnað til hér af fyrri ræðumönnum hvernig flutningsmenn málsins á þeim tíma ætluðu að það gengi fram. Það hefur ekki orðið og hefur orðið bændum landsins þyngra í skauti en annars hefði orðið, annars vegar vegna mikillar kröfu um sönnunarbyrði sem menn áttu ekki von á að Hæstiréttur legði á þá. Hins vegar er það vegna mikillar kröfuhörku umboðsmanna fjármálaráðherra í þessu máli. Menn hans hafa gengið fram af meiri óbilgirni en nokkrum manni gat dottið í hug á þeim tíma þegar verið var að ræða lagasetninguna í þinginu á sínum tíma. Ég man nokkuð glöggt eftir því en ég sat þá hér á þingi eins og hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir og hv. þm. Árni Johnsen. Ég skal svo sem ekki segja hvernig á því stendur að málin hafa farið í þennan farveg. Alla vega erum við í þeirri stöðu og þá þarf að bregðast við. Frumvarpið gerir það að mínu viti, það setur málið í þann farveg sem upphaflega stóð til og mun leiða til sanngjarnrar og eðlilegrar niðurstöðu í að úrskurða um eignarhald á landi. Ég hef samt nokkrar áhyggjur af því hvernig mál hafa verið að þróast á undanförnum árum, hvernig viðhorfin hafa verið að breytast gagnvart dreifbýlinu. Kannski endurspeglast það í viðhorfi gagnvart bændum og stöðu þeirra í íslensku þjóðfélagi. Þjóðlendumálið sýnir ákveðna viðhorfsbreytingu í hnotskurn. En það er annað frumvarp sem hér er í þinginu sem er kannski ekki betra - ef það er ekki bara verra - sem lýsir viðhorfi sem kemur mjög á óvart að skuli vera sett fram af hálfu ríkisstjórnar í garð bænda og landeigenda. Það sýnir líka einkennilegan skilning á lögum. Það er frumvarpið sem hæstv. félagsmálaráðherra er með hér í þinginu um sumarhúsabyggð. Þar er beinlínis verið að leggja til með lögum að taka af landeiganda samningsfrelsi hans, frelsi hans til að gera samninga við aðila, einstaklinga eða aðra, um ráðstöfun leigu á sínu landi eða sölu eða annað slíkt. Samningsfrelsið sjálft er afnumið í frumvarpinu sem er kannski sá grundvöllur sem þjóðfélag okkar byggist á. Í öðru lagi er tekið af landeigandanum forræði lands hans með því að setja inn í frumvarpið ákvæði um að sá sem tekur landið á leigu hafi í raun og veru öll ráð í hendi sér. Hann getur framlengt leigusamning um 25 ár og líklega eins oft og verða vill. Hann getur framleigt það sem hann á ekki þriðja aðila og tekið til sín t.d. alla verðhækkun landsins sem orðið hefur á þeim tíma sem hann hefur haft umráð yfir landinu. Landeigandinn getur mjög illa tekið landið til sín aftur sem hann á og það virðist vera að frumvarpið sé byggt á því að það sé eitthvað óeðlilegt við það að þegar tveir aðilar gera samning um leigu á landi renni samningurinn út og sá sem tók landið á leigu skili því. Grundvöllurinn að málinu er sá að það er afskaplega ósanngjarnt að sá sem tók landið á leigu skuli þurfa að sæta því að samningurinn renni út og það bara verði að bregðast við því með því að setja lög sem veiti þeim sem ekki á eignina rétt á henni. Ég spyr sjálfan mig: Á hvaða vegferð er íslensk ríkisstjórn komin þegar hún flytur frumvarp af þessum toga sem er hér í þinglegri meðferð? Umsagnaraðilar sumir hverjir hafa gert mjög alvarlegar athugasemdir við þetta og talið að það brjóti gagnvart ákvæðum stjórnarskrárinnar á þrjá eða fjóra vegu. Mér finnst að þarna endurspeglist viðhorfsbreyting sem er einhvern veginn á þann veg að ef þeir sem eru búsettir hér í þéttbýlinu eða á höfuðborgarsvæðinu hafa ekki þann aðgang að landi eða nytjum landsins sem þeim líkar þá verða bara sett lög til þess að tryggja mönnum það sem þeir vilja fá. Menn þurfi ekki að hafa fyrir því að kaupa landið eða semja um afnot af því. Ég held að það sé ástæða til að hafa alvarlegar áhyggjur af þessari hugarfarsþoku sem skollin er á í þinginu í þessum efnum þegar menn telja það virkilega vera vandamál að samningur um leigu á landi renni út. Ég spyr: Hvenær komast menn að þeirri niðurstöðu að það væri álíka vandamál þegar samningur um leigu á íbúð rennur út, þá þurfi að setja lög sem veiti leigutakanum rétt til þess að hafa umráð fyrir íbúðinni nánast svo lengi sem hann kýs og á því verði sem hann getur sætt sig við? Þetta er alveg ótrúlegt satt að segja, virðulegi forseti, hvað menn eru komnir langt í þessum efnum. Nei, ég held að menn verði auðvitað að virða almennar leikreglur og hefðbundinn skilning á eignarrétti í þessum efnum og þetta frumvarp styður þau sjónarmið. Ég vil líka láta það koma fram, virðulegur forseti, að ég tel ekki sjálfgefið að eignarrétturinn að landi nái til nytja sem ekki hafa verið til staðar til þessa af eðlilegum ástæðum. Til dæmis finnst mér ekki eðlilegt að landeigandi eigi jarðhita langt undir jörðinni vegna þess einfaldlega að fram til þessa hefur landeigandi aldrei getað nýtt slíka hluti. Mér finnst eðlilegt að það sé frekar skilgreint sem þjóðareign og ríkið slái eign sinni á þau réttindi núna þegar tæknin er komin á það stig að hægt er að sækja jarðhita langt niður í jörðina sem áður var ekki hægt. Ég minni á frumvarp sem flutt var um þetta efni fyrir nokkuð mörgum árum, líklega sama þingveturinn og þjóðlendulögin voru hér í þinginu. Það var frumvarp um breytingu á stjórnarskránni einmitt í þá veru að jarðhiti sem væri neðar en 100 m undir yfirborði jarðar væri þjóðareign. Mér finnst það að mörgu leyti eðlilegt sjónarmið. Svo má líka velta fyrir sér orkunni í fallvatni sem rennur í gegnum landareign, hvort orkan sjálf eigi að vera eign landeigandans eða hvort hún eigi að vera þjóðareign. Orkan sem slík hefur ekki nýst landeiganda þann tíma sem landið hefur verið byggt en þær nytjar sem landeigandi hefur haft af vatni, rennandi vatni eða köldu - það er eðlilegt að það sé eins og verið hefur á forræði landeigandans. Þegar nýir möguleikar skapast í þessum efnum til að nýta náttúruauðlindir sem ekki voru til staðar eða hafa verið til staðar þau 1100 ár sem landið hefur verið byggt þá finnst mér það ekkert sjálfgefið að það sé landeigandinn sem eigi það. En það sem hefur verið nytjað til þessa og er hefðbundið á að vera eins og verið hefur. Þetta sjónarmið vildi ég setja fram, virðulegi forseti, þannig að það liggi fyrir a.m.k. á þessu stigi málsins að menn þurfa að taka afstöðu til þátta eða atriða sem ekki hafa verið uppi. Þá er eins gott að menn hafi einhvern tíma velt því fyrir sér hvernig fara eigi með slíkt. Virðulegi forseti. Ég held ég hafi ekki fleiri orð um þetta mál nema ég ítreka stuðning minn við það og hvet þingheim til þess að afgreiða málið fyrir þingfrestun síðar í þessum mánuði.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þá góðu umræðu sem hefur verið um frumvarpið þó að hún hafi verið svolítið sundurlaus. Við vorum fyrirvaralaust send heim um daginn þegar við vildum ljúka umræðunni á kvöldfundi, en fáum að ljúka henni núna. Hins sakna ég mjög við báðar þessar umræður að sætin hér að baki mér, sæti framkvæmdarvaldsins, ríkisstjórnarinnar, eru auð og mætti ætla af umræðunni, sem hlýtur að vera vegvísir um vilja Alþingis ef þingið starfar lýðræðislega, að eining sé um málið og það fari hér í gegnum þingið. Ég vona svo sannarlega að svo sé en hef samt lítils háttar grunsemdir um að í raun og veru sé um það að ræða að þeir sem eru andsnúnir málinu láti sig algerlega vanta við umræðuna en muni síðan koma til skjalanna þegar kemur að atkvæðagreiðslu ef til þess kemur yfir höfuð. Ég vil byrja á því að taka undir það sem hér hefur komið fram, og mjög mikilvægt er að halda því til haga, að við erum með þessu máli að koma hlutum í það horf sem var vilji Alþingis við samþykkt hinna upphaflegu þjóðlendulaga. Það er ekkert nýmæli að breyta þurfi lögum til að ná fram upphaflegum markmiðum með lagasetningunni, það er alveg ljóst að stórfelld eignaupptaka var ekki upphaflegt markmið og það var heldur ekki markmiðið að setja eignarréttinn á Íslandi í óvissu. Það er mikilvægt að þeim þætti sé til haga haldið að það að eignarréttur sé óviss, það að eigendur þinglýstra eigna geti ekki gengið að því sem vísu að það sem þeir eiga í dag eigi þeir á morgun, er eitt mikilvægasta atriðið í réttarríki okkar. Þetta er það sem hefur einkennt lönd þar sem stjórnarfar hefur verið gott og raunar hafa alþjóðlegar stofnanir sett upp kvarða yfir það hversu tryggur eignarrétturinn er og þar höfum við Íslendingar sem betur fer verið frekar ofarlega, langt í frá í fyrsta sæti, og sjálfsagt spila þjóðlendumál þar inn í - við höfum verið í tíunda sæti, að talið hefur verið, á þessum kvörðum undanfarin ár. En í löndum þar sem hvað mest fátækt ríkir og spilling er mikil, þar sem stjórnarfar er hvað verst, þar sem ríkir hálfgert óaldarfyrirkomulag, hefur eignarrétturinn verið mjög ótraustur. Ég sakna þess líka að fleiri af okkar góðu lögfræðingum taki ekki þátt í umræðunni. Ég hygg, án þess að ég hafi í handraðanum hvaða próf hver þingmaður er með, að margir þingmenn séu lögfræðingar, en aðeins einn lögfræðingur hefur tekið þátt í þessari umræðu, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson. Þetta er einmitt mál sem kemur mjög inn á grundvallaratriði réttarríkisins og grundvallaratriði lögfræðinnar: Hvað er eðlilegt að ríkisvaldið geti gengið nærri réttindum einstaklinga, réttindum borgaranna í landinu? Sjálfur er ég ekki lögfræðingur en hef af sumum verið talinn, og kannski ekki alveg út í loftið, einhvers konar draugafræðingur, og ég held að í þessu máli sé ákveðinn draugagangur sem er ekki óalgengur í pólitík, sem er sá að gamlar hugmyndir, sem við héldum að væru algjörlega burtreknar og úreltar, ganga aftur. Við losnum ekki við þær. Þó að við séum búin að gera upp við grunnhugmyndina, okkur hafi þótt hún röng, ganga þessar hugmyndir aftur eins og draugar inn í nútímasamfélag. Hér sjáum við dæmi um það hvernig gamlar royalistahugmyndir, um að konungurinn eigi allt, renna aftur inn í það róttækasta og versta í sósíalismanum, alræðiskenninguna um að ríkið eigi allt - þetta eru hugmyndirnar sem ganga aftur í þjóðlendumálunum og í raun og veru er hægt að rekja hugmyndasögu þjóðlendumálanna aftur til þeirra manna sem töluðu um miðbik 20. aldar fyrir einhvers konar þjóðnýtingu á landi. Sú lagaframkvæmd sem nú er viðhöfð í þjóðlendumálum er ekki hafin yfir allan vafa hjá lögfræðingum þessa lands eða í dómum. Ég vil þar sérstaklega minna á sératkvæði eins hæstaréttardómara, Ólafs Barkar Þorvaldssonar, í dómi Hæstaréttar frá árinu 2007 þar sem hann gerir að umfjöllunarefni að hann telji að Hæstiréttur geri strangari kröfur til sönnunarfærslu um eignarrétt á fasteignum en rétt væri að gera og finna megi fordæmi fyrir að hafi verið gert. Það lagafrumvarp sem hér liggur fyrir tekur einmitt á þessu atriði, það er einfaldlega að færa sönnunarbyrði þess sem krefst þinglýstrar eignar annars aðila á kröfuhafa frá kröfuþola, og það er í samræmi við almenna lagatúlkun eins og kemur fram í sératkvæði Ólafs Barkar - og fjölmargir aðrir lögfræðingar hafa raunar fjallað um þetta í opinberri umræðu því að mikið hefur verið fjallað um þjóðlendumál í landinu á undanförnum árum. Þetta er, eins og ég vék að, hófsöm krafa, þetta er ekki krafa um að hætt verði við öll þjóðlendumál eins og mér hefði verið skapi næst að flytja hér í þinginu. Ég veit að gagnvart mörgum af þeim bændum sem hafa staðið í þessu stríði þykir mönnum skammt gengið með þessu en þetta er samt sem áður grundvallaratriði til þess að draga úr því óréttlæti sem nú ríkir. Það er annað sem frumvarpið mun færa okkur, það mun spara ríkissjóði mikið fé. Kostnaður við þjóðlendumálin hleypur á tugum milljóna og tilfellið er að kostnaður við þau hefur farið fram úr fjárlögum á undanförnum árum og þó hefur rannsókn mála alls ekki verið fullnægjandi. Á það hafa fræðimenn bent, fleiri en einn, að alls ekki sé fullleitað í öllum þeim aragrúa skjala sem til er, enda að leita uppi öll skjöl fyrir allt landið, eins og þarf í þessu tilfelli þar sem þetta snertir nánast allar landjarðir á Íslandi, eða allar jarðir sem eiga land að hálendisbrúninni - jarðir í mínum heimasveitum sleppa helst, okkar Flóamanna, sem eru líka litlar eins og allt er hjá okkur í Flóanum. Ef ríkið hættir að gera kröfu inn á þinglýst lönd manna sparar það stórlega mikið fé við þessa rannsókn og við málarekstur allan. Þetta væri því ekki bara bændum til hagsbóta heldur líka samfélaginu öllu því að tilfellið er að þeir landvinningar sem ríkið hefur haft af því að gera þessar kröfur eru afskaplega litlir, þeir eru minni en svo að ríkið hefði getað keypt þau lönd af mönnum fyrir minna fé en það hefur varið í þennan óþarfa, óvinsæla og óréttláta málatilbúnað. Hagsmunir ríkisins af því að fara þessa leið eru alls engir, hagsmunir þess væru einmitt að styðja þessa réttarbót og að Alþingi samþykkti þessa réttarbót sem þjónar ekki bara hagsmunum bænda heldur líka hagsmunum ríkisins. Þá langar mig, í lok þessarar umræðu, að víkja aðeins að hagsmunum þeirra sem oft er reynt að halda fram að hafi andstæða hagsmuni við jarðeigendur, þ.e. að hagsmunum hinna landlausu einstaklinga í landinu, okkar sem eigum ekki jarðir. Í mínum huga er það skýrt að hagsmunir landlausra Íslendinga eru ekki þeir að ríkið nái löndum af bændum. Í fyrsta lagi eignast landlausir Íslendingar ekki landið þó að ríkið nái að slá hrammi sínum yfir það. Í öðru lagi eru þetta, eins og ég vék að áðan, svo litlir landvinningar, þetta eru fyrst og fremst ófriðarmálaferli þar sem menn þurfa að verja eigur sínar með kjafti og klóm en lokaniðurstaðan hjá Hæstarétti hefur í langflestum tilvikum verið sú að ásælni ríkisins hefur verið óréttmæt og það má velta því fyrir sér hvað slík óréttmæt ásælni - hversu langt bil er á milli þess að vera með ásælni af því tagi og þess að reyna að ná hlutum til sín ófrjálsri hendi, bilið þar á milli er mjög naumt og bitamunur en ekki fjár. Hinn landlausi almenningur hefur ákveðna hagsmuni og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson vék einmitt að því hér áðan varðandi eignarréttinn. Það er mjög brýnt úrlausnarefni að skilgreina með markvissari og betri hætti hvar mörk eignarréttarins liggja. Allir lögfræðingar eru sammála um að eignarréttur á landi er ekki sambærilegur við eignarrétt á t.d. lausum hlut eins og þessu glasi sem ég held hér á í hendi, sem ég má í sjálfu sér ef ég ætti það - ég býst reyndar við að Alþingi eigi þetta glas - gera hvað sem er við, engum dettur í hug að svo megi nokkur maður fara með eign eins og land. Mjög ríkar skyldur eru lagðar á landeigendur og landið heldur með vissum hætti áfram að vera sameign allrar þjóðarinnar. Spurningin sem varpað var fram hér áðan í ræðu hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur, úr hinni gömlu fundaherferð kratanna á sínum tíma Hver á Ísland? - Íslendingar eiga auðvitað Ísland saman. Landeigandi, sem er vörslumaður landsins með sínum landamerkjum, hefur ekki leyfi til að gera hvað sem er við þessar náttúruperlur eða til að hefta umgengni eða nýta það með hvaða hætti sem er. Um það gilda lög sem almenningur kemur að að samþykkja og um það gilda reglur og samskipti við náttúruverndaryfirvöld og fleiri aðila og þessar reglur þurfum við að skerpa, sérstaklega þegar kemur að umgengni um landið og rétti landeigenda til þess að setja upp girðingar, leggja vegi og annað slíkt. Þetta verður að vera gert í meiri almennri sátt þannig að landið haldi áfram að vera eign okkar allra. En við þurfum að virða séreignarréttinn á jörðunum, við þurfum að virða þinglýst landamerki, þau landamerki sem hafa verið grundvöllur fyrir skattheimtu öldum saman, konungs og seinna lýðveldisins á hendur borgurunum. Það er algerlega ófært að slíkur eignarréttur sé dreginn í efa eins og gert hefur verið með framkvæmd þjóðlendulaga og það frumvarp sem hér liggur frammi mundi bæta mjög úr þeirri réttarstöðu.