Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég bið afsökunar á því, að vegna þess hve seint ég kom inn í þinghúsið gat ég ekki haft samband við forseta áður en fundur var settur. En ég kveð mér hljóðs vegna þess að í Morgunblaðinu í gær, sem ég las ekki fyrr en ég kom heim í gærkvöldi, var frétt um að fjvn. hefði ákveðið að veita rétt til fundarsetu Karvel Pálmasyni með málfrelsi og tillögurétti. Ég var að leita að því í þingsköpum hvort þetta væri rétt að farið og rétt að staðið, og ég get ekki séð að svo sé. Mál þetta kom til umr. í þingflokki Sjálfstfl. og fékk ekki afgreiðslu þar. Ég geri ekki aths. við það að Karvel Pálmasyni verði veittur réttur til að sitja fundi fjvn. á þann hátt sem nú hefur verið samþ., en ég tilkynnti jafnframt að ég mundi þá gera sömu kröfu til þessarar hv. n. að þm. frá Reykjavík komi líka á sama hátt inn í nefndina. Ég álít að hér sé ekki rétt að farið. Ég álít að þegar Sþ. hefur kosið í n., þá hafi n. ekki rétt til þess að fjölga í þeim á neinn hátt. Í þingsköpum segir á 11. bls.: „ Fjvn. fjallar um frv. til fjárlaga og fjáraukalaga og þáltill., sem til hennar kann að verða vísað og fara fram á útgjöld úr ríkissjóði“ Það er eina verkefnið sem fjvn. hefur. Ég tel að þarna hafi þingsköp verið brotin, og ég óska eftir að þetta verði leiðrétt.



Herra forseti. Mér þykir nauðsynlegt, af því að annar kvaddi sér ekki hljóðs, að leiðrétta það sem hv. 12. þm. Reykv. sagði. Viðkomandi þm. fékk ekki setu í fjvn. með málfrelsi og tillögurétti, heldur eingöngu sem áheyrnarfulltrúi með málfrelsi, Ég vildi koma þessari leiðréttingu á framfæri. Samkomulag um veiðar breskra togara, þáltill. (þskj. 28). - Frh. einnar umr.



Herra forseti. Þegar mál þetta var hér síðast á dagskrá, þá hafði ég gert nokkrar almennar aths. við frv. og rætt nokkuð um stöðuna almennt í landhelgismálinu. Í tilefni af því, sem ég sagði, tóku til máls á eftir þrír hæstv. ráðh, og véku nokkuð að því sem ég hafði sagt, og það gaf mér tilefni til þess að biðja um orðið aftur, af því að mér fannst vera nokkur ástæða til að víkja að því sem þessir hæstv. ráðh. höfðu fram að færa í málinu. Ég vil þá fyrst víkja að því sem kom fram hjá hæstv. forsrh. varðandi þær aths. sem ég hafði að gera og snertu formshlið málsins, þ.e.a.s. að gert hafði verið samkomulag við breta um fiskveiðar í íslenskri fiskveiðilandhelgi og það látið koma til framkvæmda án þess að Alþ. gæti fjallað um málið, nú væri leitað eftir staðfestingu Alþingis þegar í rauninni væri aðeins formsatriði að ræða því að samkomulagið hefði nánast verið framkvæmt að fullu. Um þetta atriði sagði hæstv. forsrh. aðeins það, að ríkisstj. hefði vitað að allir þm. stjórnarflokkanna hefðu verið samkomulaginu samþykkir og a.m.k. einn til viðbótar úr liði stjórnarandstöðunnar. Ég hafði vikið einmitt að þessari sömu röksemd áður í minni ræðu og taldi að röksemdir af þessu tagi væru ekki mikils virði. Það er mjög óvíðeigandi að standa þannig að afgreiðslu mála, sem Alþ. á eðli málsins samkvæmt að hafa með að gera, að ríkisstj. gangi í rauninni fram hjá Alþ. með þeirri afsökun einni að hún hafi kynnt sér afstöðu þm., að hún hafi tryggt sér afstöðu tiltekins fjölda þm. án þess að Alþ. hafi á eðlilegan hátt fjallað um málið. Fari menn inn á þessa braut, þá getur sitthvað gerst á þeirri braut að sniðganga raunverulega Alþ. Ég viðurkenndi í aths. mínum varðandi formsatriði málsins, að það er hægt að finna dæmi um hliðstæð mál, þó yfirleitt þar sem hefur verið um miklu minna mál að gera, að það hafi veríð hafður sami háttur á, að ganga til framkvæmda á samningum, sem gerðir hafa verið við erlenda aðila, og leita eftir staðfestingu Alþingis síðar. En ég bætti því við sem minni skoðun, að jafnvel þó að dæmi finnist um þetta, þá réttlæti það ekki á neinn hátt að taka þetta upp sem fasta reglu og ætla í öllum tilvikum að fara eftir því. Ég benti einnig á það, að þegar um landhelgissamninga hefur verið að ræða sem nokkru verulegu máli skipta, þá hefur hinn hátturinn verið hafður á, málið hefur verið lagt fyrir Alþ. fyrst, samþ, þar eða afgreitt og síðan komið til framkvæmda. En þarna var um verulega mikilvægan samning að ræða, stóran samning sem hafði býsna mikil áhrif, og af því tel ég að allt það, sem ég sagði og sagt hefur verið um þessa formshlið málsins, standi í rauninni þrátt fyrir þessar skýringar sem komið hafa frá hæstv. ríkisstj., að hér var staðið mjög óeðlilega að málinu og í rauninni réttar reglur voru brotnar. Ég get ekki tekið undir það með hæstv. utanrrh. varðandi þetta atriði, að hér hafi verið um tiltölulega lítinn samning að ræða sem ekki hafi skipt miklu máli. Ég hafði bent á að þetta samkomulag, sem þarna var gert, hafði beinlínis í för með sér framlengingu á samkomulaginu við vestur-þjóðverja. Þetta samkomulag sló því föstu á nýjan leik að þjóðverjar skyldu hafa hér rétt til fiskveiða í íslenskri fiskveiðilandhelgi í eitt og hálft úr til viðbótar og mega veiða hér á okkar miðum aflamagn sem nam 90 þús. tonnum, það var ekkert smáræði, og svo auðvitað til viðbótar það sem bretar fengu samkv. þessu samkomulagi. Hér var því um býsna veigamikið atriði að ræða í samningagerð varðandi fiskveiðarnar, varðandi landhelgismálið sem slíkt. En ég dvel þá ekki lengur við þessar aths. og það sem fram kom í sambandi við þær, þ.e.a.s. formshlíð málsins, en sný mér að öðrum atriðum. Hæstv. forsrh. vék að því í sínu máli að þetta samkomulag, sem gert var í Osló, hefði í rauninni verið stórkostlegur stjórnmálasigur, og hann greip auðvitað á lofti það sem einhver hefur sagt, að hér væri jafnvel um mesta stjórnmálasigur íslendinga fyrr og síðar að ræða. Það munaði nú ekkert um það! Það að gera samninga við breta undir þessum kringumstæðum og að tryggja útlendingum þennan aukna veiðirétt í okkar landhelgi, það þýddi hvorki meira né minna en mesta stjórnmálasigur íslendinga! Ég segi það fyrir mitt leyti, að ég lít á þetta eins og hvert annað gamanyrði hjá þeim sem þetta segir, á bak við svona fullyrðingar geti ekki verið nein haldbær hugsun. Hún er í rauninni svo fráleit. Og ég er hræddur um að þeir verði fáir með árunum sem kalla þetta samkomulag sem slíkt stjórnmálasigur af hálfu íslendinga. Hitt er miklu nær að segja, að heildarbarátta okkar íslendinga í landhelgismálinu flokkast að sjálfsögðu að mínum dómi í hóp okkar stórmála og sigra okkar í átökum við útlendinga, sú barátta sem við höfum háð í mörgum lotum, við breta sérstaklega og aðra útlendinga, og náð þeim sigri sem við höfum máð í málinu. Það er vissulega mikill sigur. En það er allt annað mál heldur en þessi sérstaki samningur sem gerður var í Osló þegar komið var að lokum í þessu máli. En varðandi svo það atriði sem hæstv. forsrh. vék að í þessu sambandi, að við höfum með þessu samkomulagi engu fórnað, fengið viðurkenningu, og eins og hann sagði, nú kæmi það best í ljós, þegar bretar leituðu nú eftir nýjum víðræðum við okkur, hversu mikils virði þetta samkomulag hefði verið. Ég hef bent á það á þann hátt, sem ekki hefur verið reynt að hnekkja, að Það er auðvitað alger fjarstæða að segja að við höfum engu fórnað. Samkomulag, sem þýðir framlengingu á veiðirétti þjóðverja hér í eitt og hálft ár, það er auðvitað fjarstæða að segja um það að þarna hafi engu verið fórnað. Sá samningur var orðinn laus og átti að falla niður. Jafnvel þótt við gerum ráð fyrir því að við höfum ekki fórnað miklu til breta, sem sagt ekki heimilað þeim að veiða hér miklu meira en þeir hefðu gert annars, þá var hér auðvitað um greinilega fórn að ræða. Viðurkenningin af hálfu breta er, eins og ég hef sagt, þannig, að í túlkun okkar ráðh. er hér um viðurkenningu að ræða. Sú viðurkenning hefur ekki fengist orðuð sem formleg viðurkenning af hálfu breta. Og vegna þess einmitt að slík viðurkenning hefur ekki fengist, þá knýja þeir á með þeim hætti sem þeir gera nú í dag, að þeir sögðu við undirskrift samkomulagsins að ætlun þeirra væri að taka upp áframhaldandi samningavíðræður, annaðhvort sjálfir eða á vegum Efnahagsbandalagsins. Þeir telja að þeir þurfi að fá og ætla sér að fá samkomulag við okkur í framhaldi af þessu samkomulagi. Það er því í rauninni alveg augljóst að mínum dómi að bretar litu á það, sem gert var í Osló, sem bráðabirgðasamkomulag til ákveðins tíma með óbeinni viðurkenningu. Það er vel hægt að segja, vegna þess að þeir viðurkenna að Þeir vilji eiga samninga við okkur um áframhald. Það er því að mínum dómi ekki rétt sem kom fram hjá hæstv. forsrh., að hér hafi engu verið fórnað og hér hafi fengist viðurkenning og það, hvernig málin standa nú, sýni það sérstaklega að við höfum fulla viðurkenningu í okkar höndum. Þá lagði hæstv. forsrh. og reyndar fleiri ráðh., sem hér töluðu, allmikla áherslu á að ríkisstj. vildi í þessum efnum sýna kurteisi og hvað hún teldi vera viðeigandi og hvað óviðeigandi í samskiptum við aðrar þjóðir. Sem sagt, hún taldi það vera kurteisi að vilja taka upp viðræður við breta eða Efnahagsbandalagið um málið - og ekki aðeins vilja taka upp viðræður, því að það kom mjög skýrt fram í máli hæstv. forsrh., heldur er kurteisin einnig fólgin í því að hafa ekki látið uppi á neinn hátt hver sé okkar afstaða, það sé ekki viðeigandi að vera búinn að marka það fyrir fram, hvaða skoðun við höfum í málinu, eða láta það unni á neinn hátt, það sé rétt að ganga til viðræðna á þennan sérstaka kurteislega hátt, fara og hlusta og gefa ekkert upp um afstöðu sina og taka ákvörðun siðar. Ég verð að segja það, að mér finnst þetta vera alveg furðuleg kenning, og hún passar harla illa við það hvernig haldið hefur verið á málum æðioft áður, bæði af okkur og öðrum þjóðum, því að ég veit ekki betur en það sé það algenga að það heyrist frá þeim, sem ganga til samninga, hver sé þeirra meginafstaða og hvert sé þeirra grundvallarsjónarmið, þó að menn gangi til viðræðna um deilumál. Ég álít því að hér sé um hreinn fyrirslátt að ræða, að hér sé ríkisstj. að sýna einhverja sérstaka kurteisi eða hún sé að standa á eðlilegan hátt að samskiptum við aðrar þjóðir. Ég hef sagt það í mínu máli, að ég get vel fallist á að við ræðum við fulltrúa Efnahagsbandalagsins eða fulltrúa breta um þetta mál, vegna þess að það felst ekki í minni afstöðu á neinn hátt að ég vilji sýna þeim neina ókurteisi. Deilan á milli mín og hæstv. ráðh., sem hér hafa talað, er því ekki um það hver vilji sýna ókurteisi og hver ekki. En ef við göngum til viðræðna, þá eigum við að hafa markað okkar stefnu áður en við förum til viðræðnanna, svo að það fari ekkert á milli mála hver er okkar stefna, inn í hvaða viðræður við erum að ganga, hvað okkar talsmenn eiga að segja. Auðvitað er alltaf hætta á því, ef menn ganga að samningaborði og hafa ekki gert upp hug sinn áður, ganga þangað stefnulausir, að þá flæki þeir sig í málunum á þann hátt sem gæti valdið skaða. Auðvitað eigum við í þessu eins og öllum mikilvægum málum að marka okkar afstöðu, segja alveg til um það hver er okkar meginskoðun. Og þeirri skoðun verður vitanlega ekki breytt nema með einhverjum alveg nýjum upplýsingum sem við höfum ekki séð fyrir eða ekki reiknað með. En maður telur sig auðvitað alltaf hafa leyfi til þess að breyta um afstöðu þegar eitthvað nýtt kemur upp í málinu. En það, sem vekur athygli í þessum efnum, er að þeir hæstv. ráðh., sem hafa talað í þessum málum, fást ekki með nokkru móti til þess að taka afstöðu til þess hver sé stefnan í málinu. Það er verið að tala nm að við getum hugsað okkur samninga um veiðirétt á gagnkvæmisgrundvelli. En ég spyr enn þá einu sinni: Hver er þessi grundvöllur? Um hvað eru menn að tala? Hvaða rétt geta menn í þessum efnum hugsað sér okkur til handa í staðinn fyrir það, sem við þurfum að láta af hendi? Hvað er það? Ja, við þessu hefur ekki fengist neitt svar. Ekkert efnislegt atriði hefur þarna komið fram hjá hæstv. ráðh., annað en það að sagt er: Ja, við þurfum að hafa í huga framtíðarhagsmuni okkar íslendinga, við þurfum að hafa hér langtímasjónarmið í huga. - Ég hef einnig spurt um það, hvað liggi á bak við þessi orð, hvað menn meini. Meina menn að við eigum að heimila t.d. bretum eða öðrum aðilum Efnahagsbandalagsins að veiða í íslenskri fiskveiðilandhelgi nú, eins og þeir eru að sækjast eftir, gegn því að við fáum að veiða í landhelgi þeirra eftir nokkur ár, t.d. 5–6 ár? Eru menn að undirbúa viðræður við þessa aðila á þessum grundvelli? Er þetta stefnan? Ég vil í þessum efnum einnig segja það við hv. alþm.: Getur það verið að hv. alþm. í stjórnarflokkunum, sem standa að ríkisstj., séu ásáttir með þau vinnubrögð að fulltrúar ríkisstj. eða einstakir ráðh. gangi til viðræðna um þessi mál við fulltrúa breta eða Efnahagsbandalagsins án þess að þeir fái að vita um hvað á að ræða? Það er auðvitað ekkert annað en útúrsnúningur, eins og kom fram í ræðu hæstv. forsrh., að segja: Við viljum taka upp viðræður, við ætlum að hlusta á hvað mennirnir hafa að bjóða - bara hlusta á hvað þeir hafa að bjóða. - Dettur nokkrum manni í hug að við göngum til viðræðna um þessi mál án þess að segja þar eitthvað? Við vitum alveg upp á hár hvað það er sem þessar þjóðir eru að sækjast eftir. Við vitum hvað bretar koma til með að biðja um. Það má kannske segja að við vitum ekki nákvæmlega hvað þeir vilja fá veiðirétt til langs tíma núna í þessari lotu. Það má líka segja að við vitum ekki nákvæmlega hvað þeir sætti sig við að mega hafa hér mörg skip eða ætla að fá rétt til þess að veiða mikið magn. En við vitum hvað þeir eru að fara fram á. Þeir vilja fá framlengingu á þeim veiðirétti, sem þeir hafa haft, að meira eða minna leyti um einhvern óákveðinn tíma. Þetta er það s:m þeir koma til með að biðja um. Hvað ætla okkar menn að segja? Ætla þeir bara að leggja kollhúfur og segja: Við höfum nú hlustað á hvað þið hafið sagt - og fara svo heim? Nei, svona gerast viðræður ekki. Og það er alveg þýðingarlaust fyrir hæstv. ráðh. að setja upp skilningsleysissvip eins og þeir gera í þessum efnum. Við vitum um það sem er hugsanlegt að okkur verði boðið, við vitum alveg hvað það getur verið. Ég tók eftir því að hæstv. utanrrh. sagði hér í sínu máli: Ég persónulega tel að bretar hafi okkur ekkert að bjóða og því sé í rauninni alveg þýðingarlaust að vera að tala við þá. - Já, það vakti athygli mína að hæstv. utanrrh. sagði þetta: það væri í rauninni alveg þýðingarlaust að tala við breta, - af því að ég tel, sagði hann, að þeir hafi ekkert að bjóða. En hvað hafa þá hinir að bjóða? Hvað hafa hinir úr Efnahagshandalaginu að bjóða, ef bretar hafa ekkert að bjóða? Og þá er ég að tala um gagnkvæman veiðirétt, af því að ríkisstj. er búin að taka það fram, hæstv. sjútvrh. tók mjög skýrt fram að ríkisstj. væri alveg ákveðin í því að semja ekki um veiðiheimildir fyrir einhvers konar skipti á viðskiptasviði í sambandi við tollamál eða annað þess háttar, það væri útilokað, hér væri bara um gagnkvæman veiðirétt að ræða. En ef menn eru á þessari skoðun sem kom fram hjá hæstv. utanrrh., en hann virðist þarna vera á sama máli og ég, að það, sem bretar hafa hugsanlega fram að bjóða sem veiðirétt handa okkur, sé einskis virði, það sé ekki umtalsvert, þeir hafi ekkert að bjóða, hvað hafa þá hinir að bjóða? Það sjáum við alveg í hendi okkar, að þeir hafa ekkert að bjóða. Í þessu hugsanlega dæmi er þá aðeins um að ræða fiskveiðilandhelgina við Grænland, þar sem við vitum að gildir sérstaða innan Efnahagsbandalagsins, og danir tala um að sú sérstaða sé þar, að þar sé fyrst og fremst um réttindi grænlendinga að ræða, en ekki annarra innan Efnahagsbandalagsins. Og því verður ekki trúað, miðað við þær upplýsingar sem fram hafa komið um það mál, að Efnahagsbandalagið almennt geti farið að semja um landhelgina við Grænland í skiptum fyrir eitthvað annað fyrir breta hér hjá okkur. En auk þess er svo það, að hér hefur ekki komið fram í þessum umr. nokkur minnsta vísbending um að málin standi þannig að við gætum farið að meta einhverjar heimildir til veiða innan 200 mílna fiskveiðilandhelginnar við Grænland þannig að við heimiluðum bretum að veiða í okkar fiskveiðilandhelgi, ekki eins og sakir standa. Ég tel því að þessar umr. hafi í rauninni leitt það alveg skýrt í ljós, að hæstv. ríkisstj. hefur tekið ákvörðun um það að hún vilji taka upp þessar viðræður, enda kom það fram hér áður að hún hefði beinlínis lofað því í sambandi við samningagerðina í Osló. En hún tekur fram að þessar viðræður eigi að vera um gagnkvæmisrétt til fiskveiða. Það er sá grundvöllur sem á að ræða málið á. En hún fæst ekki til þess að ræða um þennan gagnkvæmisrétt, í hverju hann er fólginn, hvað þar getur yfirleitt komið til mála. Einn af þm. úr stjórnarliðinu hefur tekið fram í þessum umr. að hann teldi að hér væri ekki um neinn gagnkvæmisrétt að ræða miðað við núverandi aðstæður, hann teldi að hér væri ekki um neitt að semja. En aðrir hafa ekki talað hér í málinu, nema þessir þrír hæstv. ráðh. sem allir virðast vera ákveðnir í því að taka upp þessar viðræður á þessum grundveili, án þess að vilja ræða um það á nokkurn hátt frekar hver sé hin efnislega afstaða þeirra. Og þá er það aðeins þessi skýring, að menn gangi til viðræðnanna af kurteisisástæðum og vilji ekki hafa talað neitt opinberlega um hver sé okkar skoðun, einnig af kurteisisástæðum, og ætli bara að hlusta. Í þessum umr. hefur auðvitað sitt af hverju annað komið hér fram sem er næsta lítils virði að vera að þrátta hér um. Ég tók eftir því, að hæstv. forsrh. taldi að það væru uppi hjá okkur í stjórnarandstöðunni og ýmsum öðrum aðilum þær óbilgjörnu og óeðlilegu kröfur, að við hefðum gert kröfu til þess í sambandi við samkomulagið sem gert var í Osló að bretar færu aldrei fram á nein frekari veiðiréttindi við Ísland. Þetta hef ég aldrei sagt og aldrei dottið í hug. Ég hef hvergi séð þetta frá hálfu stjórnarandstöðunnar, að við höfum sett fram þá kröfu að viðurkenningin, sem við vildum fá frá hálfu breta, ætti að vera þannig orðuð, að þeir féllust á að fara aldrei í framtíðinni fram á neinn veiðirétt. Þetta er alger tilbúningur af hálfu ríkisstj., að halda þessu fram. Þessu hefur enginn haldið fram. Hitt er annað mál. að það mátti orða viðurkenninguna þannig að það væri enginn vafi á því að bretar viðurkenndu 200 mílna fiskveiðilandhelgi við Ísland. Það fengust þeir ekki til að skrifa undir, en segja hins vegar að þeir muni veiða á þeim slóðum innan íslensku fiskveiðilandhelginnar í framtíðinni sem samkomulag kunni að takast um við íslendinga, óbeint gefið undir fótinn með að það eigi að verða um áframhald að ræða á fiskveiðum, að vísu eftir nánara samkomulagi. Svipað var að segja um það sem hæstv. sjútvrh. hafði hér um málið að segja. Það var að mínum dómi líka í rauninni alveg út í hött og þar rætt um þá liði málsins sem koma ekkert við þessu máli sem hér er verið að ræða um. Töflur um það, hvað bretar hafi veitt mikið á mánuði hverjum nú í sumar samkv. eigin uppgjöf og hvað þeir hafi veitt í sömu mánuðum árið áður, á meðan þeir höfðu hér í gildi samning, og tölur, sem sýna að þeir hafi veitt minna núna en samkv. eldri samningi, þær segja vitanlega ekki nokkurn skapaðan hlut. Það vita allir að fyrri samningur var þannig, að bretar máttu halda til veiða hér við landið allt upp í 139 skipum og eftir þar til settum reglum. En samkv. þessu nýja samkomulagi er svo komið að þeir geta í rauninni ekki haldið hér úti fleiri skipum til veiða en sem nemur 50–60 skipum, þ.e.a.s. 24 sem eru stöðugt að meðaltali á miðunum. Það er auðvitað alveg gefið mál. að hér var um minna fiskmagn að ræða. Það að draga þetta sérstaklega inn í þessar umr. er bara að drepa málinu á dreif, á svipaðan hátt og kom fram hjá hæstv. sjútvrh. þegar hann sagði: Já, hvað gerðu þeir menn sem eru nú á móti því að Oslóarsamkomulagið var gert við breta, - hvað gerðu þeir í nóv. 1973; þegar þeir stóðu að því að samið var við breta? Vitanlega eru allar umr. af þessu tagi út í hött og koma ekkert kjarna þessa máls við. Við vitum að við höfum átt í deilu við breta í langan tíma og okkar skýrslur og breta líka sýna það, að frá því að þessar deilur voru teknar upp nú í seinni lotunni, þ.e.a.s. á árinu 1972, og þar til nú, þá hefur fiskmagn þeirra héðan af Íslandsmiðum og annarra útlendinga verið að ganga niður allan tímann jafnt og þétt, - og sem betur fer auðvitað núna í síðustu lotunni einnig í sambandi við það samkomulag sem gert var í Osló, þá hefur þetta fiskmagn enn haldið áfram að minnka. Við höfum verið að ná árangri allan þennan tíma og einnig með samkomulagi sem hefur verið gert, hvort sem mönnum hefur fundist það samkomulag ná nægilega langt á hverjum tíma málsins eða ekki. Það er því ekki það sem hér er um að ræða, hvort rétt hafi verið áður að semja við hreta eða ekki og hvort þeir hafi þá með samningum fengið of mikið eða ekki. Hér er um allt annað mál að ræða. Hér er fyrst og fremst um það að ræða hvað eigi að gerast í okkar landhelgismáli eftir 1. des. n.k. og á hvaða grundvelli eigi nú að taka upp viðræður, um hvað eigi að ræða efnislega og hvort menn fást til þess að gefa það upp í meginatriðum hver sé okkar stefna, hvert muni verða okkar svar. Um það snýst málið. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að halda hér uppi karpi um einstaka undirþætti þessa máls, eins og varðandi samningsgerð sem fram fór í Osló í júníbyrjun. Ég hafði bent á það í minni ræðu að það hafi komið fram frá gagnaðilanum sjálfum, þ.e.a.s. utanrrh. breta sem stóð fyrir þeirra hönd í þessum samningum, þar sem hann lýsti því yfir í breska þinginu að bretar hafi ekki átt neinn annan kost, eins og komið var, annan en að ljúka deilunni við íslendinga. Þetta var hans skýring á því hvernig okkar landhelgisdeila hafði þróast. Þeir urðu að taka upp breytta afstöðu, og það vorum ekki við sem knúðum þá til þess með þessari samningagerð. Þeir fengu hins vegar samninginn til þess kannske að bjarga aðeins sínu andliti fyrir einhverjum. Það var eitthvað aðeins betra fyrir þá að bakka út úr því sem komið var með svona samningagerð. En hitt er sem sagt þeirra eigin yfirlýsing, að svo hafi verið komið að það hafi ekki verið hægt að halda þessu áfram; m.a: vegna breyttrar stefnu þeirra sjálfra og átaka varðandi landhelgismálið sem upp voru komin hjá þeim. En eins og ég hef sagt, þá er þetta ekkert höfuðatriði í málinu eins og nú standa sakir. Og samkomulagið, sem gert var í Osló 1. júní, er heldur ekkert höfuðatriði í þessu máli. Það er gert og framkvæmt og senn búið að vera. Menn geta eflaust haldið áfram að deila um hvort hafi verið þörf á því samkomulagi og hverjar hafi orðið afleiðingar þess samkomulags í sambandi við veiðimöguleika útlendinga hér á miðunum. Menn geta haldið því áfram. En um það snýst í rauninni ekki málið í dag, heldur hitt, hvert framhaldið á að verða. Ég verð líka að segja það, að heldur er það nú skothent að lýsa yfir að samkomulagið í Osló feli í sér algera viðurkenningu breta á 200 mílunum hér hjá okkur, að okkar réttur sé orðinn algerlega óumdeilanlegur, og í þessu sérstaka samkomulagi felist hinn mikli stjórnmálasigur, en svo skuli menn samt sem áður vera í einhverjum vafa um það eftir allan þennan tíma hvert framhaldið eigi að verða nú alveg á næstunni, þ.e.a.s. 1. des. Ég hélt satt að segja að þá ætti ekki að leika neinn minnsti vafi á því að menn ættu að fylgja þessu eftir á þann hátt, miðað við allar okkar aðstæður, að segja: Nú er ekki um neitt meira að semja. Við höfum samið, það var kominn punktur aftan við deiluna, þessu var lokið, og við höfum ekki um neitt að semja. Þið hafið ekkert það að bjóða okkur varðandi gagnkvæman fiskveiðirétt sem við getum litið víð, miðað við hið alvarlega ástand á okkar fiskimiðum, og því þarf ekki að ræða málið á þeim grundvelli. - Hitt gátu menn svo gert, sem vildu vera afskaplega kurteisir, að segja að þrátt fyrir þessa afstöðu værum við tilbúnir að hitta þá og drekka með þeim kaffi eða ræða við þá um þessi mál, en sem sagt, þetta væri okkar afstaða. Ég geri ráð fyrir því að umr. um málið á þessu stigi breyti ekki miklu. Hér hafa komið fram þrír hæstv. ráðh. sem mjög hafa haft með málið að gera fyrir hönd ríkisstj., þ.e.a.s. hæstv. forsrh., hæstv. sjútvrh. og hæstv. utanrrh., og þeir hafa ekki fengist til þess enn þá að segja nokkurn skapaðan hlut um það, hvað sé á bak við þetta hjá þeim, hvað þeir meini, hvernig þeir ætli að halda á málinu, en verið að ræða um ýmis minni háttar atriði málsins, þar sem málflutningur þeirra er þó ekki byggður á sérstaklega föstum grunni. Það gerir því kannske lítið gagn að halda áfram einhliða umr. um það að knýja á menn með að tala þegar þeir fást ekki til þess að tala. En reynslan verður þá að sýna hvernig framhaldið verður. En ég er hræddur um að miðað við þessa afstöðu alla, þá þurfi jafnt alþm. sem aðrir í landinu að gæta að ráðh., þeir þurfi að láta þá finna það eftir öðrum leiðum hver sé skoðun manna og hvað þeir megi og hvað þeir megi ekki gera. En ég fyrir mitt leyti er mjög uggandi um að láta þá fara til samningaviðræðna í þessum kurteisistón sem þeir hafa verið að lýsa hér, vitandi ekkert hvað þeir ætla að gera.



Herra forseti. Ég hef setið og hlýtt á umr. um landhelgissamningana við breta, sem hér eru til umr., og reynt að gera mér heildarmynd af því hvaða stefnu þessar umr. hafa tekið. Mér sýnist það einkennandi við umr. og málflutning þeirra stjórnarandstæðinga, sem tekið hafa til máls, að það eru einkum þrjú atriði sem þeir hafa lagt mesta áherslu á: Í fyrsta lagi að ræða um það sem menn hafa hér kallað formhlið málsins, að átelja það að málið var ekki lagt fyrir Alþ. strax í sumar að afloknum samningum. Í öðru lagi að blanda mjög saman þessu máli, þessum samningum og væntanlegum samningum í framtíðinni. Og í þriðja lagi er það, sem hefur vakið nokkra undrun hjá mér, hvaða álit stjórnarandstæðingar hafa á því meginatriði samninganna, hvort um sé að ræða viðurkenningu af hálfu breta eða ekki. Varðandi fyrsta atriðið, þá hafa hæstv. ráðh. gert því mjög glögg skil. Það er kannske rétt að benda á það að samningarnir sem slíkir komu ýmsum á óvart, og ég skal ekki um það dæma hvað hefði verið ákveðið um áframhaldandi þingsetu ef menn hefðu séð það fyrir, þegar þingi var að ljúka, að samningar mundu takast á þann veg sem raun varð innan skamms tíma. En það, sem mér finnst skera úr um nauðsyn á því að kalla saman þing í slíkum tilvíkum sem þessu, er fyrst og fremst hvort það leikur vafi á því að um meiri hluta þings sé að ræða varðandi stuðning við samningana. Það hefur verið bent á það í umr, að það hefur verið fjallað um málið í utanrmn. Alþ. Það hefur verið fjallað um málið í landhelgisnefnd allra flokka og það hefur verið fjallað um málið í þingflokkum stjórnarflokkanna þar sem sitja 42 alþm. Það var því alveg ljóst þegar eftir samningsgerðina að það var enginn vafi á því að það væri mikill meiri hl. fyrir því á Alþ. að staðfesta samningana. Þess vegna finnst mér, af þeirri ástæðu og með hlíðsjón af því sem gerst hefur og er orðin þó nokkur þingvenja í svipuðum tilfellum, að það hafi ekki borið neina brýna nauðsyn til þess að kalla þingið saman þá, heldur að leggja samningana fyrir þing nú í haust. En mér sýnist að hv. stjórnarandstæðingar hafi tilhneigingu til þess að ræða mikið um þennan þátt málsins og miklu minna um efni samningsins sjálfs, þó að þeir hafi lýst afstöðu sinni, mér til mikillar undrunar, til viðurkenningarákvæða samningsins varðandi útfærsluna. Menn deila um það, hvort í þessum samningi felist viðurkenning af hálfu breta. Menn þurfa ekki að deila um það að hún er ekki formleg. Það hefur enginn deilt um það, ekki er um formlega viðurkenningu að ræða eða staðfestingu af hálfu breta. Það, sem hér er um að ræða, er hvort í samningnum felist efnislega viðurkenning af þeirra hálfu, að þeir skuldbinda sig til þess að veiða ekki innan íslenskrar 200 mílna fiskveiðilögsögu nema til komi samþykki íslendinga. Það er kjarni málsins. Samningurinn hefur verið lesinn og sérstaklega þessi ákvæði og það marglesin. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Eftir að samningurinn fellur úr gildi, munu bresk skip aðeins stunda veiðar á því svæði sem greint er í hinni íslensku reglugerð frá 15. júlí 1975, í samræmi við bað, sem samþykkt kann að verða af Íslands hálfu.“ Þetta er samþykkt í bréfi sem utanrrh, breta sendir utanrrh. íslendinga. Þarf nokkur maður að vera í vafa um það, að í þessu felist loforð og samningur um viðurkenningu af hálfu breta í því efni, að þeir ætli sér ekki að veiða hér nema með samþykki íslensku ríkisstj.? Ég lít svo á að það sé enginn greiði við íslendinga og íslenska hagsmuni að halda því fram hér á Alþ. eða annars staðar að það felist ekki viðurkenning í þessum orðum samningsins. Það getur verið að bretum þyki gott að geta vitnað til þess að stjórnmálamenn hér á Íslandi haldi því fram að hér sé ekki um að ræða viðurkenningu. En ég fæ ekki séð að slíkur málflutningur sé í þágu íslenskra hagsmuna. Það finnst mér af og frá. Mig minnir að hv. þm. Magnús T. Ólafsson hafi á fundi í utanrmn, sagt eitthvað á þá leið, að hann vildi ekki deila um staðreyndir sem hann talaði um, þ.e.a.s. það atriði að í þessum samningi fælist viðurkenning varðandi það að bretar skuldbyndu sig með samningnum til þess að veiða ekki innan 200 mílna fiskveiðilögsögu við Ísland nema samþykki íslensku ríkisstj. kæmi til. Það hefur því vakið furðu mína að menn skuli halda því fram að ekki sé hér um efnislega viðurkenningu að ræða og ef bretar tækju til veiða innan 200 mílnanna, þá væri ekki um að ræða brot á samningi sem þeir hefðu gert við íslendinga. Að sjálfsögðu er þessi efnislega viðurkenning, sem er svo óumdeilanleg að skýrara verður vart að orði kveðið í íslensku máli, finnst mér, - að sjálfsögðu er þessi viðurkenning kjarni þessa máls, kjarni samninganna. Hvað sem líður hugsanlegum samningum í framtíðinni, þá er þetta mál, eins og það er lagt hér fyrir hv. Alþ., þannig vaxið að kjarni þess er að minni hyggju þessi, að hér er um að ræða stórkostlegan atburð í íslenskri stjórnmálasögu, þ.e.a.s. að seinasta þjóðin, sem hefur þverskallast við að virða okkar útfærslu í 200 mílur í verki, bretar, skuldbindur sig með samningum til þess héðan í frá, þ.e.a.s. eftir 1. des., að virða þessi fiskveiðimörk.

Það kemur í ljós 1. des.

Það kemur í ljós 1. des. að sjálfsögðu. Ég skal ekki setja fram neina spádóma í því efni. En aðalatriðið er þetta, að bretar hafa með samningsgerð skuldbundið sig til þess að veiða ekki hér nema með okkar samþykki. Það er kjarni málsins. Ef þeir gera það, þá brjóta þeir þetta samkomulag. Ég skal ekki spá neinu um bað. Ég trúi því ekki að óreyndu máli að til þess komi. Það er í sjálfu sér langhandhægast að vísa til skrifa breskra blaða, frétta í breskum fjölmiðlum af lyktum málsins, til þess að sýna fram á það að vitanlega litu bretar svo á og sögðu það í blöðum, í sjónvarpi, í útvarpi og alls staðar, að þeir hefðu tapað málinu, eins og þeir orðuðu það, þeir hefðu tapað landhelgisdeilunni við íslendinga. Og í hverju felst tapið? Tapið felst vitanlega í því, að þeir hafa viðurkennt okkar 200 mílna útfærslu. Í því felst tapið. Það hefur verið bent á það áður í þessum umr. að bretar séu sjálfir að færa út í 200 mílur. Seinustu fréttir, sem ég heyrði í dag í útvarpi, voru bær að samkomulag væri að nást um það að Efnahagsbandalagsríkin öll ætluðu að færa út í 200 mílur, þannig að það er í raun og veru hreinlega stimplun á þennan samning að því leyti til og staðfesting. Það er því alls engin deila um það lengur að viðurkenna okkar 200 mílna útfærslu. Það hefur verið rætt talsvert um ýmis önnur atriði málsins, og það hafa komið fram upplýsingar um það hvað hefur verið að gerast á íslenskum miðum undanfarandi ár. Ég ætla að nefna nokkrar tölur, þær eru ekki nýjar, en aðeins til glöggvunar. Á árinu 1975 voru þorskveiðar við Ísland á þessa leið: Íslendingar veiddu sjálfir 267 þús. tonn, bretar um 95 þús. og aðrar þjóðir 23 þús. tonn eða samtals 385 þús, tonn. Til samanburðar má geta þess, að árið 1933 voru veiddar 538 þús. smálestir af þorski á Íslandsmiðum. Íslendingar veiddu 247 þús. smálestir, og útlendingar 291 þús. smálestir, hér um bil 300 þús. smál. af þorski. Árið 1953, sem var metveiðiár, veiddust 547 þús. smál. af þorski við Ísland og íslendingar veiddu 267 þús. smál., en útlendingar 284 þús. smál. Og árið 1971 veiddust 453 þús. smál. og þá veiddu íslendingar 250 þús. lestir, en útlendingar 203 þús. lestir. Það þarf ekki annað en bera þetta saman við þann afla sem sennilegt er að útlendingar veiði á þessu ári hér við Ísland. Ég skal ekki nefna neina ákveðna tölu í því efni, menn tala um 60 þús. tonn. En það er sýnilegt, að það er smáræði samanboríð við 200–300 þús. tonn sem útlendingar veiddu hér af þorski, að því er vitað er um, mjög mörg ár, þannig að hér er auðvitað um að ræða stórkostlegan ávinning fyrir okkur íslendinga í þessu máli þótt ekki sé á annað lítið. Það hefur verið rætt mikið um það í þessum umr. hvað tæki við. Ég er þeirrar skoðunar, og það hefur raunar komið fram í mínu máli, að það sé þýðingarmikið að íslendingar séu sammála um að þessi samningur sem slíkur þýði og þýði ekkert annað heldur en það, að bretar skuldbindi sig til þess að veiða ekki innan 200 mílna fiskveiðilögsögunnar gegn vilja íslendinga. Ég tel það nokkurs virði og átel það að menn skuli halda öðru fram. Þegar kemur að því að menn ræði við aðrar þjóðir um fiskveiðiréttindi innan 200 mílnanna, þá er þetta höfuðatriði. Okkar staða er allt önnur en hún hefur áður verið í slíkum viðræðum, vegna þess að ef við segjum nei, þá eru bretar að brjóta á okkur samninga sem þeir hafa nýlega gert, ef þeir þrátt fyrir það taka til veiða innan 200 mílna fiskveiðilögsögu. Þegar íslendingar færðu út sína fiskveiðilögsögu, þá hafa þeir gert það með dálitið mismunandi hætti allar götur frá því að lög um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins voru sett 1948 og til og með útfærslunnar í 50 mílur 1971, þá byggðu íslendingar fyrst og fremst á landgrunnskenningunni, því þó að 50 mílurnar næðu að vísu alllangt út fyrir landgrunnið á stöku stað, þá var þar þó í meginatriðum fylgt landgrunninu. En aftur á móti útfærslan, þegar hún er gerð í 200 mílur. þá er hún grundvölluð á dálítið annan hátt, þ.e.a.s. hún er byggð á ákvæðum frv. þess til l. um þjóðarétt varðandi fiskveiðilögsögu eða efnahagslögsögu, sem liggur fyrir Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Meginatriði þess frv. er í fyrsta lagi að efnahagslögsaga skuli vera 200 mílur, í öðru lagi að strandríki skuli ákveða það sjálft hversu mikið skuli veiða af tilteknum fisktegundum innan efnahagslögsögunnar og í þriðja lagi að strandríki skuli einnig ákveða sjálft hversu mikið það telji sig geta veitt af því leyfilega magni sem það sjálft ákveður að þolanlegt sé að veiða. Þetta þýðir auðvitað það og það er öllum ljóst, eins og kom raunar fram hjá hv. 2. þm. Austurl., í ræðu hans hér áðan, - þetta þýðir auðvitað það, að ef við höfum fisktegundir innan 200 mílna fiskveiðilögsögunnar sem eru miklu meiri að magni til en við getum sjálfir veitt, þá hefur enginn dregið dul á það að við erum til viðræðu við aðrar þjóðir um veiðar. Það er ljóst. En þetta þýðir einnig það, að ef við höfum ekki veiðimagn sem við teljum að sé í það miklum mæli að óhætt sé að ganga á stofninn, þá getum við ekki leyft slíkar veiðar. Það er ljóst. Jafnframt þessu, eins og komið hefur fram hjá ýmsum hv. þm. og ráðh., kemur til álita hvort við höfum ávinning af því að versla við aðrar þjóðir, hvort við höfum ávinning af því að leyfa þeim veiðiheimildir innan okkar 200 mílna marka gegn því að við fáum að veiða innan þeirra 200 mílna marka aðrar fisktegundir eða sömu. Þetta álít ég að eigi að koma til álíta þegar við förum að ræða við aðrar þjóðir um fiskveiðiheimildir þeim til handa innan 200 mílna fiskveiðilögsögunnar. Það eru ýmis fleiri smærri atriði að sjálfsögðu sem varða útfærslu á þessu samkomulagi. En ég vil að lokum segja það, að mér finnst, og það finnst mörgum fleirum, að þessi samningur, sem efnislega skuldbindur breta til þess að veiða ekki innan 200 mílna fiskveiðilögsögu Íslands nema með okkar samþykki, hann sé stórkostlegur atburður í okkar atvinnusögu og í okkar stjórnmálasögu. Það hlýtur að vera stórkostlegur atburður í okkar stjórnmálasögu að við erum búnir að vinna einkarétt á fiskveiðum innan 200 mílna. Og þetta er að verða staðfest sem þjóðaréttur, a.m.k. hér í kringum okkur, eftir að aðildarríki Efnahagsbandalags Evrópu hafa ákveðið að færa út í 200 mílur. Þess vegna er þessi atburður stórkostlegur atburður. Og ég álít að það sé meginatriði í þessu máli þegar menn ganga til umr., hvort sem það verður yfir kaffibolla eða á einhvern annan hátt, við aðrar þjóðir um fiskveiðiréttindi, að muna það, að við getum sagt nei, við höfum rétt til þess að segja nei, vegna þess að aðrar þjóðir hafa skuldbundið sig til þess að virða það og sérstaklega þá sú þjóð sem við höfum átt í mestum erjum og erfiðleikum við í sambandi við fiskveiðar hér við land.



Herra forseti. Þetta skal verða aðeins stutt aths., en það voru nokkur atriði í ræðu hv. 4. þm. Austurl., Tómasar Árnasonar; sem gáfu mér tilefni til þess að bæta hér við nokkrum orðum. Hann ræddi í sínu máli nokkuð um það hvað raunverulega fælist varðandi viðurkenningu í samkomulaginu frá Osló. Það var ljóst að hann telur að þar sé um raunverulega viðurkenningu breta að ræða á okkar 200 mílna fiskveiðilandhelgi, en tók þó fram nákvæmlega sama og ég hef verið að segja allan tímann, að hér er ekki um formlega viðurkenningu að ræða. Það var fyrst og fremst þetta atriði sem kom fram í ræðu hv. þm.: hann viðurkennir að hér er ekki um formlega viðurkenningu að ræða. Ég hafði sagt í mínum málflutningi að það, sem lægi fyrir, væri að þeir, sem samninginn gerðu af okkar hálfu, hafa túlkað samninginn þannig að hann jafngilti viðurkenningu. En bretar hafa ekki gert það. Frá þeirra hálfu hefur það ekki komið fram að þeir túlkuðu samninginn á þá lund, heldur að þeir þyrftu að gera annan samning við okkur í framhaldi af þessum samningi þegar honum lyki. Það hefur verið þeirra meginafstaða allan tímann. Ég vil líka taka það skýrt fram, að ég hef aldrei haldið því fram að það samkomulag, sem gert var í Osló, sé einhver sönnun um það að bretar viðurkenni ekki eða þeir séu ekki skuldbundnir á neinn hátt í sambandi við ákvæði samningsins. Mér er það alveg ljóst að í samningnum kemur það fram, að þeir skuldbinda sig til þess að stunda hér ekki veiðar - eða það er nú sagt á hinn veginn, að þeir stundi hér veiðar á þeim svæðum innan okkar fiskveiðilandhelgi sem íslendingar kunna að veita samning um. Auðvitað er í þessu ákveðið gildi fyrir okkur. En það er rangt að halda því fram að hér liggi fyrir og samningurinn hafi verið gerður til þess að fá fullnaðarviðurkenningu breta, eins og hér hefur verið orðað, í sambandi við okkar 200 mílna fiskveiðilandhelgi. Það kom fram í máli hv. 4, þm. Austurl., Tómasar Árnasonar, og hefur reyndar komið fram hjá fleirum, að hann sagði eitthvað á þá leið, að nú nýlega tilkynntu bretar að þeir ætluðu sér að færa út í 200 mílur og hann teldi að þar væri um tilkynningu að ræða sem raunverulega gæfi stimpil á okkar 200 mílna fiskveiðilandhelgi, þ.e.a.s. viðurkenningu frá hálfu breta á okkar 200 mílna fiskveiðilandhelgi. Þetta er einmitt það sem ég og fleiri höfum verið að segja. Sannleikur málsins er sá, að sú breytta stefna, sem bretar urðu að taka upp og voru að taka upp um það leyti sem samkomulagið í Osló var gert, sú breytta opinbera stefna, sem þeir þá voru nauðbeygðir til að taka upp og tóku upp, fól í sér viðurkenningu á 200 mílna landhelgisstefnunni almennt og hún fól í sér þá viðurkenningu, sem við höfðum verið að berjast við að fá allan tímann, og gerbreytti okkar stöðu. En það var ekki samkomulagið í Osló út af fyrir sig, sem þar var undirskrifað, sem veitti okkur þessa viðurkenningu. Það er mesti misskilningur. Það var ekki samkomulagið í Osló sem orsakaði það að bretar breyttu um stefnu í málinu. Það var komið fram löngu áður, að þeir voru og urðu að taka upp þessa stefnu, og það hefði gerst hvort sem þetta samkomulag var gert eða ekki. En hitt var líka ljóst, að þegar bretar voru farnir að tilkynna um að þeir yrðu að færa út í 200 mílur, þá var ekkert þægilegt fyrir þá að halda áfram þeirri formlegu deilu sem þeir stóðu í við okkur, og þar varð að verða breyting á, eins og utanrrh. þeirra sagði. Það var ekki um annað að gera hjá þeim, eins og komið var, þeir urðu að gera breytingu á. Það er sem sagt ekkert um það að villast, eins og hér var sagt, að sterkasta viðurkenning breta er fólgin í þeirri breyttu stefnu sem þeir hafa tekið upp varðandi 200 mílna deiluna. Ég vil að það komi skýrt fram, að túlkun mín á samkomulaginu, sem gert var í Osló, er ekki sú sem mátti kannske skilja á því sem hv. þm. Tómas Árnason sagði, að ég vildi fría breta eitthvað undan þeim skyldum sem á þeim hvíla í kjölfar samkomulagsins í Osló, síður en svo. Ég bara benti á það, að í þessu samkomulagi felst ekki sú formlega viðurkenning sem ríkisstj., okkar hefur verið að hamra á og réttlætt samninginn með, að hún hafi náð þessari formlegu viðurkenningu, vegna þess að það viðurkenna bretar ekki. Og það verða allir að viðurkenna, eins og hv. þm. Tómas Árnason gerði, að um formlega viðurkenningu er hér ekki að ræða. Það, sem menn leggja áherslu á í þessum efnum, er það orðalag sem er að finna í 10. gr. samkomulagsins, sem er óneitanlega heldur andkannalegt í sambandi við viðurkenningu, þar sem segir að bresk skip muni aðeins stunda veiðar á því svæði sem greint er í hinni íslensku reglugerð frá 15. júlí 1975 í samræmi við það sem samþykkt kann að verða af Íslands hálfu. M.ö.o.: ef þetta á að þýða viðurkenningu, þá felst í þessu líka ábending um það, að þeir muni veiða þarna áfram eftir samkomulagi sem íslendingar kunna að samþykkja. Og það er einmitt verið að ganga eftir þessu. Þetta er sú afstaða sem bretarnir hafa hangið á og hanga á enn. En hitt vakti líka athygli mína í málflutningi hv. þm. Tómasar Árnasonar, að frá hans hálfu kom enn ekkert um það atriði þessa máls sem skiptir þó öllu máli, hver afstaða okkar á að vera varðandi efnisatriði málsins eftir 1. des. Ég álít að þarna hefði þurft að koma fram, ekki síst hjá þeim sem telja að hinn endanlegi snúningspunktur í málinu hafi orðið 1, júní í Osló, að þeir segðu, miðað við allar aðstæður nú, að um frekari samninga keti ekki verið að ræða eins og málin standa nú, af því að við vitum mætavel að það er ekki hægt að bjóða okkur þennan gagnkvæmisrétt, sem annars gæti komið til greina og ég hef fyrir mitt leyti viðurkennt. Mér dettur ekki í hug að neita því, að þeir tímar geta komið að við semjum við aðrar þjóðir um gagnkvæmisrétt. Þeir geta komið, en þeir eru bara ekki nú. Ég viðurkenni það líka, sem er fullkomlega rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Tómasi Árnasyni, að það er rétt, að það er grundvallaratriði í sambandi við þau væntanlegu alþjóðaréttarákvæði sem fjallað hefur verið um, að komi upp sú staða að við og aðrir, sem höfum helgað okkur 200 mílur, höfum á okkar svæði meira fiskmagn en við getum komist yfir að nýta, en viðurkennt er þó að ætti að vera leyfilegt að taka, þá er gert ráð fyrir því að við gefum öðrum þjóðum einnig kost á því að veiða slíkt með samningum. Það hefur aldrei verið nein deila um þetta. En spurningin er nú, af því að ég held að það sé ekki efast um að staðan hjá okkur er sú, að við getum ekkert látið af þeim afla sem er verið að sækjast eftir, við um veiðar breskra togara. 366 getum ekkert af honum látið nema þá við tökum það af okkur sjálfum, - af því eigi stefnan líka að vera skýr og við eigum að setja við breta að við getum ekki samið um neins konar framlengingu þeim til handa eftir 1. des. Ég skal svo ekki lengja þessar umr. frekar.



Herra forseti. Í samræmi við það athyglisverða atriði, sem deilt hefur verið um nú, er athyglisvert að lesa saman íslenska og enska textann í 10. gr. samningsins. Það segir nefnilega í íslenska textanum, að eftir að samningurinn fellur úr gildi muni „bresk skip aðeins stunda veiðar á því svæði, sem greint er í hinni íslensku reglugerð frá 15. júlí 1975, í samræmi við það sem samþykkt kann að verða af Íslands hálfu“. Nú má alltaf deila um blæbrigði á þýðingum, en ég held að það sé ekki nákvæmt að nota orðið „kann að verða“. Í enska textanum stendur: “only to the extent provided for in arrangements agreed with the Government of Iceland“. Ég mundi þýða þetta: „aðeins að því marki sem ákveðið verður í samningum við ríkisstj. Íslands.“ Þarna er ekkert „kann að verða“, - „í samningum“ stendur í enska samningnum. Það skyldi þó ekki vera að það sé verið að nota hér alkunna diplómatíska kúnst, að þýða svona lauslega í trausti þess að allur þorri þeirra, sem um samningana fjalla, láti sér nægja að lesa samninginn á öðru málinu? Mér finnst að enski textinn sé miklu ákveðnari: „samningum við ríkisstj. Íslands", en þar stendur hvergi „kann“ í samningnum: „sem samþykkt kann að verða.“  Ég tel að við höfum að vissu leyti tapað þarna síðustu orrustunni, af því að við þurftum að borga til þess að losna við ofbeldið. En hitt er alveg rétt, að hvenær sem við teljum eða framtíðin telur sögulega að barátta fyrir 200 mílna útfærslunni hafi verið lokið, þá er stór sigur unninn, þá er sögulegur atburður kominn fram. Við skulum greina á milli þess, hvaða einstakt atriði í baráttunni það er sem snýr málunum þannig við að eftir það er okkar sigur vís. Látum sagnfræðingana um að dæma á hvaða augnabliki það verður. Það getur alveg eins verið að sagan segi: Þegar stíflan mikla á Hafréttarráðstefnunni brast og Mexíkó; Bandaríkin og Kanada tilkynntu að þau ætluðu að færa út í 200 mílur, þá var málinu raunar lokið. Eftir það var ekkert annað eftir fyrir þjóðir eins og okkur heldur en að hugsa um hvernig við gætum unnið friðinn sem fylgir í kjölfarið. Það er það sem er okkar vandamál. Ætli bretar kannist ekki við þau vandamál að vinna stríð, en eiga erfitt með að vinna friðinn á eftir. Ég ætla ekki að lengja þetta mál. Ég vil ítreka það, sem ég hef áður sagt, að það er tilgangslaust að vera að reyna að draga hæstv. ráðh. inn í umr. um það sem fram undan er. En ekki heyrði ég betur í hádegisfréttum en að enn væri tilkynnt og borinn fyrir því, að ég hygg, danski fulltrúinn hjá Efnahagsbandalaginu í Brüssel, að viðræður við íslendinga yrðu mér heyrðist hann segja 3. næsta mánaðar, í miðri næstu viku. Það er e.t.v. athyglisvert, eins og útlitið er, að í þessum sömu hádegisfréttum í dag var sagt frá því, að Financial Times í London talaði um að nú gæti alveg eins stefnt út í nýtt þorskastríð. Ég sel þetta ekki dýrara en ég keypti, en ég vona að ég fari rétt með að þetta hafi verið í hádegisfréttunum.



Herra forseti. Enn þá einu sinni verð ég að koma hingað í þennan ræðustól til þess að bera það til baka að viðræður við Efnahagsbandalagið hafi verið ákveðnar milli okkar og þeirra, hvort heldur sem er 3. nóv. eða eitthvað annað. Þeir kunna að hafa á sinni stefnuskrá að fara fram á slíkar viðræður, en þeir hafa hingað til ekki gert það og þar af leiðandi höfum við ekki samþykkt það. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara að endurtaka neitt af því, sem ég hef áður sagt um þessi mál, og læt því máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég ætla ekki heldur að lengja þessar umr. Vegna þeirra ummæla, sem hv. 2. landsk. þm. viðhafði um ónákvæmni þýðinga eða misræmi milli samnings texta á íslensku og ensku, þá fæ ég ekki betur séð en ef einhver blæmunur sé þar á, sem ég sé reyndar ekki, þá sé það heldur á þann veginn að sá breski sé afdráttarlausari. En ég sé ekki þennan blæmun og ítreka það og undirstrika, að í þessum lið samningsins felst viðurkenning breta á 200 mílna útfærslunni, og hef ekki fleiri orð um það en ég viðhafði í ræðu minni á þriðjudaginn var. En í tengslum við það þykir mér rétt að koma hingað í ræðustól til þess að lýsa ánægju minni yfir því, að ég skuli hafa misskilið gagnrýni hv. stjórnarandstæðinga og þ. á m. hv. 2. þm. Austurl. um að það, sem á skorti um viðurkenninguna samkv. þessum lið samningsins, væri ekki það, sem ég hef þó skilið hingað til, að samningsmönnum okkar og ríkisstj. hefði láðst að fá fram yfirlýsingu breta um að þeir mundu aldrei nokkurn tíma óska eftir fiskveiðiréttindum hér við land: Það kom skýrt fram í máli hv. 2, þm. Austurl. áðan að það ætti hann ekki við, hann teldi ósköp eðlilegt að bretar gætu farið fram á fiskveiðiréttindi hér við land, eins og við gætum farið fram á fiskveiðiréttindi við þeirra land. Þetta er mergurinn málsins. Í framhaldi af því fæ ég ekki séð hvar er unnt að fá sterkari viðurkenningu en felst í 10. lið samkomulagsins annars vegar, ef menn viðurkenna að ekkert sé óeðlilegt við það að bretar fari fram á fiskveiðiréttindi hér við land, ef þeir telja það nauðsynlegt hagamuna sinna vegna, og menn viðurkenna að við getum neitað þeirra málaleitun, ef við teljum það ekki vera í samræmi við okkar hagsmuni. Á milli þessa tvenns, 10. liðs samkomulagsins og hins, er ekkert bil. Það er ekki unnt að fá neina sterkari yfirlýsingu sem þarna liggur á milli. Að ekki fellst formleg viðurkenning í þessu orðalagi samningsins fæ ég ekki skilið, og þá er hv. 2. þm. Austurl. orðinn meiri formalisti en ég. Kann að vera að ég hafi þá gleymt einhverri af kröfum lögfræðinnar að því leyti, sem hann hefur tileinkað sér af langri reynslu. Ég vildi láta þetta koma fram að lokum, en vil svo aðeins vekja athygli á því, að þessi samningur við breta, sem rætt var um áður en hann var gerður og eftir að hann var undirritaður sem voðaverk, sem framkvæmd af hálfu stjórnvalda er jaðraði við landráð, í sumum málgögnum og fjölmiðlum þjóðarinnar, hann er nú afgreiddur þannig við þessar umr. að út af fyrir síg skipti hann ekki öllu máli, heldur hvað verði eftir lok samningstímabilsins. Og það er einmitt sterkasti þátturinn í þessum samningi, að það er á valdi okkar hvað verður að samningstímanum loknum. Ríkisstj. hefur markað ákveðna afstöðu sem grundvöll að víðræðum ef og þegar þær fara fram. Þar verður rætt um gagnkvæm fiskveiðiréttindi, og það fer eftir hagsmunum okkar í bráð og lengd hvort um eitthvað verður samið eða ekki.



Herra forseti. Ég er sammála hæstv. forsrh. um það, að enski textinn í 10, gr. er afdráttarlausari. Hann gerir miklu afdráttarlausar ráð fyrir frekari samningum við íslendinga heldur en íslenski textinn gerir.

Afdráttarlausari varðandi valdsvið íslendinga.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af þeim orðum sem fallið hafa varðandi formlegheitin. Ég álít ekkert höfuðatriði fyrir okkur, nema síður sé, hvernig formið snertir þetta mál. Aðalatriðið er efni samninganna, um hvað var samið milli þjóðanna. Það, sem ég átti við þessum efnum, var að það hefur ekki verið gerð enn þá formleg stefnumörkun af hálfu breta varðandi þetta mál, þannig að þeir eru ekki enn sem komið er, nema þá að það hafi skeð í dag eða gær, fylgjandi því sem almennri stefnumörkun að 200 mílna fiskveiðilögsaga skuli vera hafréttarlög.



Herra forseti. Ég ætla reyndar ekki að blanda mér inn í þessar deilur, en í raun og veru voru það orð hæstv. forsrh. í lokin, sem urðu til þess að ég stóð upp, og einnig þetta atriði um bretana. Ég fæ ekki betur séð en bretar hafi sagt það sjálfir og gert raunar kröfu til þess að Efnahagsbandalagið sem heild kæmi fram sem samningsaðili ef samningar verða á döfinni gagnvart Íslandi. Ég sagði það strax, að kjarni málsins í þessum samningum, og því fylgdi ég þeim, en þó með þeirri forsendu, væri sá, að við réðum skilyrðislaust yfir okkar fiskveiðilandhelgi 1. des. Því fylgdi ég þessum samningum. Ef það reynist á annan veg, þá eru þeir gallaðir. En það hefur komið hér fram, og það þekkja allir þeir sem fylgst hafa með þróun á hafréttarsviðinu, að stíflan er að bresta og hver þjóðin eftir aðra tekur sér 200 mílur. Það er einnig staðreynd að Efnahagsbandalagslöndin eru nú þessa dagana að móta sina fiskveiðistefnu og ætla að koma fram sem einn aðili í heild gagnvart okkur. Við höfum þegar veitt Efnahagsbandalaginu sem slíku mikla fiskveiðiréttarsamninga, og ég sé ekki minnsta möguleika - tek það fram af því að hæstv. sjútvrh. er hér - til þess að veita þeim kg meira eftir 1. des., ekki kg um óákveðinn tíma. Í útvarpi hældist hæstv. sjútvrh. yfir því að hafa veitt ákveðnum landshluta og ákveðnum útgerðaraðilum raunverulega flottrollið svo það væri hægt að moka sem mestum fiski upp, 4–6 ára gömlum. Þvílíkt og annað eins, ég segi það bara, að hæla sér af því eins og ástandið er. Ef einhverjir hér á hv. Alþ. eða utan dyra ímynda sér að á næstunni verði hægt að semja um aukin fiskveiðiréttindi, þá vaða þeir í villu og það alvarlega. Gildi þessa samnings að mínu mati var eins og margra annarra, er við heyrðum fyrst um samninginn, að fiskveiðimöguleikar breta væru á enda 1. des. eða þá um nóttina. Ég trúi því ekki að menn ímyndi sér að það sé hægt að semja um einhvers konar fiskveiðiréttindi eftir 1. des., - ég trúi því ekki. Þeir hafa ekkert hingað meira að sækja því að við erum ekki aflögufærir um óákveðinn tíma. Það er alger blekking að ímynda sér það, - alger blekking. Ég skal ekki taka þátt í deilu um formshlið málsins, hvernig það ber það. Það ber að á óeðlilegan hátt, um það verður ekki deilt. Það ber að á óeðlilegan hátt hér á Alþ. og hefði verið sæmandi að leggja það strax fyrir og ræða það strax. En það þýðir ekki að fást um orðinn hlut. Sú hlið á teningnum kemur ekki upp fyrr en í dag, þegar tímabil samningsins er næstum því á enda. Það mun koma í ljós hvernig viðurkenningin er skilin af hálfu beggja aðila, og um það þýðir því lítt að þrátta í dag. Við getum endalaust togast á um skilning á þessu orðalagi. Ég hef mína skoðun og aðrir sína. En það kemur innan skamms í ljós hvort við skiljum þetta rétt, að öllu sé lokið 1. des. algerlega. Það er meginatriði samningsins og það er megingildi samningsins. Þó að einhver blöð séu með vangaveltur í því sambandi í Bretlandi, að það verði nýtt þorskastrið milli breta og íslendinga, þá skil ég ekki svo furðulegan þankagang, vegna þess að eftir um veiðar breskra togara: 370 því sem ég hef heyrt og lesið mér til, þá tel ég að Efnahagsbandalagsþjóðirnar séu að móta eina fiskveiðistefnu, og það er alveg furðulegt ef ein þjóð fer að taka sig út úr og reka sérstaka fiskveiðipólitík, miðað við þær fregnir og þær umsagnir sem maður sér í því sambandi. Það er því undarleg vangavelta ef mönnum dettur slíkt í hug. Einhver kann að segja að það sé mikilvægt að hafa síldveiðimöguleika í Norðursjó, einhverja löndun eða sölu á rækju og fleiru í þessum löndum. En það eru smámunir einir gagnvart því að ætla að hleypa þeim áfram inn í okkar fiskveiðilögsögu; eins og ástandið er. Og það er alveg út í hött að vera að bera saman eitthvert fiskimagn hér áður fyrr; þegar mikið var af fiski, að það sé eitthvað hliðstætt í tonnatölu núna. Við erum að taka síðasta fiskinn með þessari ofveiði. Við erum að taka síðasta fiskinn, svo að það verður að líta á þetta hlutfallslega, en ekki bara í kílóatölu. Og það vita allir, sem um það vilja fræðast, að aldursdreifing fisksins, sem á land hefur komið, hefur verið alltaf yngri og yngri, og í því er hættan fólgin. Það skiptir því meginmáli, hvort menn eru að taka ungfiskinn eða rígfullorðinn þorskinn, og ég hélt að menn þyrftu ekki að vera að vitna í einhverjar aflatölur tugi ára aftur í tímann til þess að segja að það væri verjanlegt. Það á sér enga stoð í veruleikanum vegna áhættunnar sem því fylgir. Og áhættan er þess eðlis, að það hefur enginn maður rétt til þess að fara gáleysislega í þessu efni - ekki nokkur maður. Við ættum að læra af öðrum fisktegundum, bæði hjá okkur og öðrum þjóðum. Þorskinn getur tekið tugi ára að koma upp, og þó að vel hafi tekist til um klak í vor, þá eru 6 ár fram undan þangað til skynsamlegt er að nýta þann stofn verulega. Ástandið er þannig á stórum hluta flotans, að þessi svokölluðu hefðbundnu þorsk- og síldveiðiskip, yngstu skipin, eru 10 ára. Ætlar ríkisstj. að leyfa endurnýjun á þeim flota sem hefur haldið uppi atvinnulífinu s.l. 15 ár að verulegu leyti? Ef eðlileg endurnýjun á að fá að hefjast, þá hlýtur afkastageta þessa flota að aukast. Ef á að fara að semja við aðrar þjóðir, þá er ekki á sama tíma unnt að leyfa eðlilega endurnýjun þessa hluta flotans, þ.e.a.s. ekki togaranna. Það eru margir, sem hefðu áhuga á því að endurnýja sín skip sem eru orðin 10–15 ára gömul og eru sum að syngja sitt síðasta og hafa skilað miklu í þjóðarbúið undanfarin ár, sérstaklega á vissum stöðum, - ég vil segja frá Hornafirði og vestur að Snæfellsnesi, og er lífsspursmál að fá að endurnýja í áföngum, en ekki í heljarstökkum, eins og oft hefur átt sér stað. Ef ekki á að koma í veg fyrir heilbrigða og eðlilega endurnýjun togaraflotans að vel yfirveguðu ráði, þá er ekki minnsti möguleiki til að hefja samninga um einhvers konar fiskveiðiréttindi handa bretum eða öðrum þjóðum, ekki minnsti vottur af möguleika. Ég trúi því, og ég er ánægður með yfirlýsingu hæstv. utanrrh., að ekkert hafi skeð í þessa átt enn þá. Auðvitað veit ég, að hann er svo fágaður og siðprúður maður, að hann mun svara þeim á kurteislegan og góðan hátt og gera grein fyrir því að við höfum ekkert að bjóða, því er lokið og á að vera lokið. Og það er gildi þeirra samninga, sem hann stóð svo mjög í eldlínunni við að koma á og ég sagði á sínum tíma að ég styddi á þeirri einu forsendu að öllu væri lokið 1. des.



Herra forseti. Ég minntist á það að hægt hefði verið að veita leyfi til veiða með flotvörpu fyrir ákveðinn landshluta. Í lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands eru ákveðnar heimildir um veiðar með flotvörpu. Ég hef verið stuðningsmaður þeirrar heimildar um veiðar með flotvörpu innan skynsamlegra marka og á þeim tímum sem við drepum ekki hrygningarfiskinn. Það hefur verið tekið upp mjög strangt eftirlit með smáfiskadrápi. Hins vegar hafa sumir menn fengið smáfisk á heilann, og það þýðir ekkert að sýna þeim annað, því að þeir trúa því að það sé ekkert nema smáfiskur á ákveðnum stöðum, þrátt fyrir það hvað veitt er og hefur verið unnið á þessum sömu stöðum. En ég vil aðeins leiðrétta það hjá þessum hv. þm., að þó að það sé misjafnt eftir landshlutum hvað eru mörg botnvörpuskip með flotvörpu, þá fer það ekkert eftir því hvaðan viðkomandi skip er gert út. Og það eru auðvitað til botnvörpuskip með flotvörpu frá fleiri en einum landshluta, meira að segja frá öllum landshlutum. Í sambandi við þá yfirlýsingu hans, að hann hefði lýst því yfir að hann styddi Oslóarsamninginn eða þann samning, sem hér liggur fyrir, og þá með því eina skilyrði að það yrði ekki gengið til nýrra samninga eftir 1. des., þá liggur það svo ljóst fyrir og skilmerkilega, hvað sem hver og einn segir af andófsmönnum þessa samnings, að í 10. gr. segir: „Samningur þessi skal gilda í 6 mánuði frá gildistöku“ - eða strangt tekið að morgni 2. des. „Eftir að samningurinn fellur úr gildi munu bresk skip aðeins stunda veiðar á því svæði, sem greint er í hinni íslensku reglugerð frá 15. júlí 1975, í samræmi við það sem samþykkt kann að verða af Íslands hálfu.“ Nú hafa þeir ráðh., sem hafa tekið þátt í þessum umr., og ríkisstj. öll marglýst því yfir að ekki komi til greina nokkrir samningar nema um gagnkvæm fiskveiðiréttindi. Þar höfum við heitið að hlusta á aðra. Og við höfum lýst því yfir til viðbótar, að ef um gagnkvæm fiskveiðiréttindi væri að ræða, þá yrðum við að meta þau á þann hátt, að við teldum hagkvæmt fyrir okkur íslendinga að gera slíkan samning, annars ekki. Það hafa engin loforð verið gefin og þó að við séum að heyra daglega fregnir um að Efnahagsbandalagið óski eftir fundi eða samningum við Ísland, þá er þetta aðeins í fréttaskeytum frá fréttastofum, eins og hæstv. utanrrh. hefur marglýst yfir, og þarf eiginlega ekki að endurtaka. Ég skil ekki hvað hv. þm. geta oft talað um þennan sama hlut þegar jafnskýrar og ákveðnar yfirlýsingar liggja fyrir í þessum efnum. 



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr., aðeins segja örfá orð. Ég vil láta það koma fram hér alveg ótvírætt, að ég tel að sá samningur, sem gerður var við breta í vor, hafi ekki einasta verið hagstæður fyrir íslendinga, miðað við okkar aðstæður, heldur sé það stærsti sigur íslendinga í landhelgismálinu frá því að farið var að færa út fiskveiðimörkin. Og ég vil taka undir það með hv. 4. þm. Austurl., að vissulega var um sögulegan atburð að ræða þegar lokið hafði verið undirskrift þess samnings. Ég hygg að þjóðin öll sé nokkuð sammála um þetta. Menn urðu næsta undrandi, þegar það lá fyrir og samningar höfðu verið gerðir, að íslendingum skyldi hafa tekist að knýja breta til þess samnings sem þeir undirrituðu í Osló og allir vissu að var þeim mjög óhagstæður, miðað við þær kröfur sem þeir gerðu, og að samningurinn hlaut að verða túlkaður sem undanhald og uppgjöf í samskiptum þeirra við Íslendinga í sambandi við útfærslu landhelginnar. Það, sem hlýtur að vekja athygli einnig, er afstaða þeirra hv. þm. sem eru að andmæla samningnum. Ég er sannfærður um að hefði fyrrv. sjútvrh., hv. 2. þm. Austurl., lagt efnislega slíkan samning fyrir Alþ. þegar samið var við breta 1973, þá hefði hver einasti alþm. samþykkt þann samning. Það væri mjög fróðlegt að gera samanburð á þessum tveimur samningum, frá 1973 og þeim samningi sem nú liggur fyrir, en ég ætla ekki að fara að eyða tíma þingsins í það. Það er mín skoðun að þeir, sem nú eru að andmæla samningnum, gera það af lítilli sannfæringu. Þetta er taktík sem stjórnarandstaðan hefur tekið upp og ég tel að sé meira til að sýnast heldur en að þeir geti meint það, því ef þeir meintu eitthvað sem þeir segja í sambandi við samningana nú, þá hafa þeir vissulega gert slæman samning sjálfir 1973, sem þeir þá lögðu fyrir Alþ. og fengu hér samþykktan. Og eins og ég sagði, ég er sannfærður um að hefði sá samningur efnislega verið samhljóða því sem við nú ræðum, þá hefði hver einasti þm. með ánægju samþykkt þann samning.



Herra forseti. Ég vona, að ég hafi misskilið hv. 2. landsk. þm. þegar mér virtist hann túlka 10. gr. samkomulagsins, sem gert var í Osló, á þá leið að í henni fælist eitthvert fyrirheit um það af hálfu íslendinga að semja áfram við breta um fiskveiðimálin. Það er alger misskilningur að túlka samninginn á þann veg eða 10. gr. hans. Það segir skýrt í henni, hvort sem menn nota íslenska eða enska textann, að eftir 1. des. muni bretar ekki veiða innan íslensku fiskveiðilögsögunnar nema það sé samþykkt af íslendingum, hvort heldur sem það er gert með samningi eða á annan hátt. Ef þetta samþykki íslendinga liggur ekki fyrir, þá veiða bretar ekki innan fiskveiðilögsögunnar samkvæmt ákvæðum þessarar gr. samkomulagsins. Það liggur alveg skýrt fyrir. Það er ekki hægt að túlka þetta öðruvísi, hvort heldur menn leggja enska textann eða þann íslenska til grundvallar. Mér finnst líka rétt að það komi fram, að í þeim umr., sem fóru fram í London, kom aldrei nein ósk eða till. um það af breta hálfu að þeir fengju framlengdan samning við Ísland. Þeir lögðu þvert á móti áherslu á að þetta yrði síðasti fiskveiðisamningurinn sem bretar mundu gera við Ísland, vegna þess að eftirleiðis mundi Efnahagsbandalagið annast slíka samningagerð fyrir breta hönd. Og því vildu þeir fá framgengt á þessum fundi að íslendingar féllust á það eða gæfu fyrirheit um að hefja viðræður við Efnahagsbandalagið um fiskveiðiréttindi fyrir breta til lengri tíma. Þeir vildu fá tekið inn í samninginn ákvæði um þetta, fyrirheit um að slíkar samningaviðræður yrðu hafnar. Þetta kom líka fram í þeim drögum sem okkur voru send af breta hálfu áður en farið var til Oslóar. Þessu var alveg eindregið neitað af íslensku samningamönnunum. Og þá var það sem breski ráðh. ritaði sérstaka orðsendingu sem fylgir með samningum, þar sem segir m.a. um þessar veiðar, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. Bretlands mun fara þess á leit við Efnahagsbandalag Evrópu, að það hefji samningaviðræður við Ísland svo fljótt sem verða má um samkomulag til lengri tíma um gagnkvæm fiskveiðiréttindi. Ef ekki reynist mögulegt að gera slíkt samkomulag innan 6 mánaða gildistíma þessa samnings milli Bretlands og Íslands mun ríkisstj. Bretlands fara þess á leit við Efnahagsbandalag Evrópu, að það geri bráðabirgðasamkomulag um að bresk skip geti haldið áfram veiðum á því magni sem um semst við ríkisstj. Íslands.“ Þetta var yfirlýsing af breta hálfu um það sem þeir vildu gera. Við svöruðum þessu með sérstöku bréfi þar sem alls ekki er minnst á þetta atriði, vegna þess að við vildum ekkert fyrirheit gefa um það, ekki einu sinni að það verði rætt við Efnahagsbandalagið, þó að ég telji eðlilegt að það verði hlustað á það sem það hefur að segja. En á þessum fundi vildi íslenska samninganefndin ekki einu sinni gefa yfirlýsingu um að það yrði rætt við Efnahagsbandalagið og því síður að það yrði farið að ræða við það um fiskveiðiréttindi til lengri tíma. Það kemur svo glöggt fram í því svari sem utanrrh. Íslands sendi breska utanrrh. í tilefni af þessu bréfi hans, að við höfnum þessu atriði algerlega, því að það fjallar eingöngu um bókun sex. Og það var vegna þess að við vildum ekkert fyrirheit gefa um að það yrðu hafnar samningavíðræður við Efnahagsbandalagið og því síður að það yrði gerður samningur. Hins vegar tel ég eðlilegt, eins og hefur komið fram hjá fleiri ræðumönnum, að við hlustum á það sem Efnahagsbandalagið kann að hafa að segja. En sem sagt, af okkar hálfu hefur ekki á neinu sviði verið gefið fyrirheit um að hefja samninga við Efnahagsbandalagið eða breta þegar núverandi samkomulagi við breta lýkur. Og það er ekki aðeins rangt, heldur hættulegt að mínum dómi að ætla að túlka 10. gr. á þá leið, að í henni felist eitthvert fyrirheit um að við ætlum að gera frekari samninga við breta. Bretar sjálfir halda þessu ekki fram, og ég held að við ættum ekki hér á Alþ. að vera að gefa þeim það vopn í bendur að túlka samkomulagið á þennan veg. Ég get svo sagt það sem mína skoðun, að til þess að við getum rætt við Efnahagsbandalagið eða aðra aðila á jafnréttisgrundvelli, þá þurfi sá aðili að hafa jafnstóra fiskveiðilögsögu og við sjálfir, þannig að viðkomandi aðill hafi þá aðstöðu til þess að veita okkur réttindi innan 200 mílna, eins og við getum nú gert. Þess vegna finnst mér það vera frumskilyrði þess, að það geti nokkrar viðræður farið fram í alvörn við einn eða neinn, að sá hinn sami aðili sé búinn að tileinka sér 200 mílna lögsögu.