Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 305 er frv. til l. til breyt. á l. nr. 101 frá 28. des. 1970, um lífeyrissjóð hænda. Þegar þau lög voru upphaflega sett, voru þau í veigamestu atriðum sniðin eftir hliðstæðum lögum, sem launþegar í Alþýðusambandinu höfðu fengið. Þær breytingar, sem gerðar eru með þessu frv., eru einnig sniðnar eftir breytingum á þeim lögum, sem gerðar hafa verið um lífeyrissjóð aldraðra í stéttarfélögum. Það er gert ráð fyrir því í lögum um lífeyrissjóð bænda, að þau yrðu endurskoðuð nú á þessu ári, en stjórn lífeyrissjóðsins hefur nú óskað eftir því, að það verði dregið, svo að frekari reynsla liggi fyrir, áður en heildarendurskoðun verði gerð. Breytingar þær, sem þetta frv. gerir ráð fyrir frá gildandi lögum, eru: Í fyrsta lagi, að það eru rýmkuð skilyrði til lífeyrisréttinda með því að felld eru niður skilyrði um, að bóndi hafi búið til ársloka 1967. Þeir bændur, sem reiknaður er réttindatími frá 1954, fái lífeyri, hafi þeir búið til 1964. Maður, sem náð hefur 75 ára aldri, á rétt til eftirlauna óháð því, hvort hann er hættur búskap eða ekki, uppfylli hann önnur skilyrði laganna. Tekinn er upp einfaldari reikningsgrundvöllur, sem jafnframt gefur hærri ellilífeyri. Þetta er í samræmi við það, sem aldraðir félagar í stéttarfélögum fengu með I. nr. 63 1971. Við þetta hækkar ellilífeyrir úr 12.5% í 18%, ef réttindatími er 10 ár, úr 30 til 36%, ef réttindatími er 20 ár. Réttur til makalífeyris er rýmkaður, og komið er á gagnkvæmari tengingu við lögin um eftirlaun til aldraðra félaga í verkalýðsfélögum. Í þeim lögum eru ákvæði þess efnis, að t.d. verkamaður skuli fá reiknaðan með sem réttindatíma þann tíma, sem hann hefur verið bóndi, og þetta er nú gert gagnkvæmt. Einnig er dregið úr skerðingu lífeyris vegna vinnutekna. Þess er getið í grg., að hér eru ekki tekin upp verðtryggingarákvæði á eftirlaunagreiðslu, enda var við setningu laganna talið óraunhæft að hafa þau að óbreyttum tekjugrundvelli. Er því lagt til, að þetta atriði haldist óbreytt, og verði tekið upp við heildarendurskoðun laganna. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri, enda er hér um það eitt að ræða að samræma löggjöfina um lífeyrissjóð bænda við löggjöfina um eftirlaun í stéttarfélögum, sem hún var upphaflega miðuð við. Ég legg svo til, herra forseti, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Lög um lífeyrissjóð bænda hafa nú verið í framkvæmd um rúmlega eins árs skeið. Þegar þessi lög voru undirbúin og frv. um lífeyrissjóð bænda samið, þá gerðu menn sér grein fyrir því, að það var mjög vandasamt verk, og rétt er það, sem hæstv. landbrh. sagði, að þessi lög eru sniðin að nokkru eftir lífeyrissjóðslögum bænda á Norðurlöndum, í Finnlandi og Noregi þó aðallega, og var reynt við samningu frv. að taka það bezta úr gildandi lögum á Norðurlöndum um þetta efni. Menn gerðu sér alltaf grein fyrir því, að í framkvæmdinni mundu koma fram ýmsir agnúar, sem þyrfti að sníða af, og reyndin hefur orðið sú. Stjórn lífeyrissjóðs bænda hefur þess vegna lagt til, að gera breytingar á lögunum til þess að gera þau auðveldari í framkvæmd og til þess að fá samræmi við það, sem gerzt hefur í sambandi við lífeyrissjóðsbætur til annarra stéttarfélaga. Ég tel, að þetta frv. sé mjög sanngjarnt, og tel það vei. að komið er til móts við óskir stjórnar lífeyrissjóðs bænda í þessu efni. Hæstv. landbrh. hefur lýst þeim breytingum, sem þetta frv. hefur í för með sér, og er ástæðulaust að endurtaka það. Það er augljóst, að það er til bóta. Þegar lögin voru sett, var ákveðið, að þau skyldu endurskoðuð fyrir árslok 1972. Í sjálfu sér var það ákvæði óþarft, því að eðlilegt er, að stjórn lífeyrissjóðsins, sem hefur með framkvæmdina að gera, láti uppi óskir um eðlilegar og nauðsynlegar breytingar. Það hefur verið gert að þessu sinni og hæstv. ráðh. flutt þetta frv. og mælt með, að orðið verði við óskum sjóðsstjórnarinnar, og það tel ég vel farið.



Herra forseti. Ég ætlaði að leiða þetta mál hjá mér, þótti ekki taka því að fara að tala. En það voru örfá atriði, sem komu fram hjá síðasta ræðumanni, hv. 1. þm. Sunnl., um þessi viturlegu lög, það væri tekið allt það bezta úr lögum um lífeyrissjóði bænda á Norðurlöndum. Það eru nú engir lífeyrissjóðir fyrir bændur í Noregi og í Danmörku, heldur er það bara einföld trygging eins og ellilífeyrissjóðirnir. Þeir eru allmiklu hærri heldur en við höfum, því að þessar lífeyristryggingar lækkuðu við gengisbreytinguna, en ég hygg, að þeir séu svipaðir og tryggingarnar verða nú eftir þær hækkanir, sem hafa farið fram. Ég hef ekki athugað það nákvæmlega, en ætla að gera það. Ég hef lög um þessi tryggingamál bæði frá Danmörku og Noregi. Hitt er rétt, að í Finnlandi er lífeyrissjóður fyrir hændur, en hann er bara miklu viturlegri heldur en lífeyrissjóður fyrir bændur hér, því að það fyrirfinnst hvergi í veröldinni önnur eins vitleysa. Þar er það þannig, að ríkið leggur til helminginn, en helmingurinn er tekinn af fasteignaverði jarða, og það er miklu einfaldara að greiða þannig heldur en vaða inn í reikning hvers einstaks bónda og reikna það sérstaklega út eftir afurðamagni, hvað hann á að borga. Þetta er margföld vinna. Hitt er ósköp auðvelt, að það sé viss prósenta af fasteignamati, sem er mjög lág, og svo leggur ríkið fram helming á móti, þannig að það er eitthvað annað en það verði tekið allt það bezta úr lögum um lífeyrissjóði Norðurlanda. Í fyrsta lagi eru þeir hvergi til nema í Finnlandi, og það er náttúrlega ekkert sambærilegt, hvað það er viturlegra þar. Þetta var sent búnaðarfélagsformönnunum þarna norður frá. Einn formaðurinn sagði mér, að það væri ómögulegt að skilja þessa lífeyrissjóðslöggjöf, það væri ein grein af viti og það hefði verið sú síðasta, að það ætti að endurskoða lögin eftir tvö ár. Jafn vel gefinn maður og Jón Þorsteinsson er, fyrrv. þm., sagði mér það, þegar þetta lífeyrissjóðsfrv. var á döfinni, að þetta væri óskiljanleg þvæla. Annars eru kratarnir yfirleitt vel inni í þessum hlutum. En hann skildi þau ekki. Menn réttu hérna upp hendurnar og vissu ekki, hvað þeir voru að gera. Sannleikurinn er sá, að þetta lífeyrissjóðsfrv. er sú mesta endileysa, sem hugsazt getur. Hannibal Valdimarsson, sem er vel að sér í þessum hlutum, var mér eiginlega alveg sammála, þegar ég var að tala á móti þessu, og hann lýsti því yfir hér úr ræðustól. að þessi lífeyrissjóður verkamanna verkaði alveg öfugt við það, sem ætti að gera. Þeir fengju mest, sem þyrftu þess sízt, og var eins og hann væri að fara fram á breytingar. Ég skal ábyrgjast það, að það gat enginn maður skilið lögin um lífeyrissjóð bænda, sem ekki fór í þann mann, sem samdi þau, því að þau voru óskiljanleg, þau voru svo mikil þvæla og svo vitlaus. Ég þurfti fimm sinnum að fara í tryggingafræðinginn til þess að fá skýringar, og ég álít mig í meðallagi greindan. Fimm sinnum þurfti ég að fara í hann, og varð þó ekki of sæll af, til þess að fá skýringar á hlutunum, þannig að ég skal ábyrgjast það, að það er ekki nokkurt tryggingafrv. í veröldinni, sem er öllu vitlausara, og þetta gaf mér nú tilefni til að segja nokkur orð. Hins vegar ætla ég að taka þetta mál rækilega í gegn í vetur. Ég hef verið dálítið ónýtur að skrifa. Ég meiddi mig svolítið í handlegginn, en er að verða góður og ætla að taka þessi tryggingamál rækilega í gegn í vetur út af þál., sem ég ætla að koma með. T.d. eru þetta fáránlegar upphæðir. Stærri bændurnir eiga að borga meira, þeir, sem hafa 11/2 vísitölubú, eiga að borga 50% meira. Þetta skiptir mig engu máli persónulega. Ég er að verða það gamall og á fyrir mig, þannig að persónulega snertir þetta mig ekki. En þeir eiga að borga þriðjungi meira. Miðað við verðlagið í fyrra eru það 50 þús. á ári, því að það er ekkert nema della að halda því fram, að neytendur eigi að borga eitthvað af þessu. Í fyrsta lagi er ekki ein einasta sanngirni í því. Í öðru lagi eru afurðirnar yfirleitt seldar svo hátt sem hægt er að selja þær. Það var nú þessi rausn í fyrra að greiða svo mikið niður, að þær urðu auðseldar. Það er ekki víst, að það verði varanlegt, sú mikla geta hjá ríkissjóðnum. Þá er þetta um 50 þús. á ári, en meðalbóndinn á að greiða um 33 þús. og það er eitthvað hliðstætt hjá launþegunum. Það er um 10% af kaupinu þeirra, sem á að taka, því að það er vitanlegt, að ef atvinnurekendur þyrftu ekki að borga þessi 6% í lífeyrissjóðina, gætu þeir alveg eins borgað launþegum þessi 6%, þannig að þó að sagt sé, að það séu 4% frá launþeganum og 6% frá vinnuveitandanum, þá kemur það alveg út á eitt fyrir vinnuveitanda, hvort hann borgar þetta í kaupi eða í lífeyrissjóð. Það er enginn að tala um, að það eigi ekki að vera tryggingar, en ég hef haldið því fram, að það væri hægt að gera þær einfaldari og eðlilegri en með 33 þús. á ári í 40 ár, og þetta getur orðið meira. Þetta getur orðið 51 ár hjá verkamönnum. Þeir eiga að byrja 16 ára að borga í þetta og hætta 67 ára, en bændur eiga að byrja tvítugir og hætta 67 ára, ef þeir búa svo lengi, en ég reiknaði bara með 40 árum, þá með 50 þús. kr. á ári og 10% í vöxtum og vaxtavöxtum, því að fyrrv. ríkisstj. var nú svo ágæt að hafa háa vexti, svo að sparifjáreigendurnir fengju eitthvað upp í gengislækkanirnar. Þá er þetta hjá stærri bændunum eitthvað um 22–23 millj. kr. Ég lét Seðlabankann reikna þetta út fyrir mig og tryggingafræðing líka og lét þá bera saman, þannig að þetta væri nú alveg öruggt. Það voru ca. 23 millj. í 40 ár. Og svo á bóndinn að fá 2/3 af kaupinu sínu miðað við það, sem var eitthvað 200 þús. á ári, en 10% vextir af þessum 20 millj. eru um 2 millj. á ári, svo að hann hefur lagt allvel á borð með sér, bóndagarmurinn, til ellinnar. Hjá launþegum er það 10% af kaupinu. Ætli við gerum ekki ráð fyrir, að það sé hjá meðalbónda um 33 þús. á ári, eitthvað svoleiðis, og það er eitthvað um 16 millj., sem þeir leggja nú á borð með sér. Allt er þetta ógengistryggt. Þetta er algerlega fáránleg löggjöf, svo að hvergi þekkist í heiminum önnur eins. Ég er búinn að kynna mér ítarlega löggjöf í öðrum löndum. Það var bara mismæli hjá fyrrv. ráðh. Þeir hafa, held ég, búið til þá mestu vitleysu, sem þekkist í tryggingamálum sennilega í veröldinni í staðinn fyrir að velja það viturlegasta úr bændatryggingum á Norðurlöndum, sem engar eru nú nema í Finnlandi. Og það var ekki svo vel, að þeir tækju það upp hliðstætt, því að það er mikið vit í þeim þar, en ekkert vit í þessum hérna. Þetta á allt að endurskoða að ári og þá þarf helzt að halda vel á spöðunum og róa í þessu. Annars er auðveldara að gera vitleysurnar heldur en afnema þær, og sú mun reynslan verða í þessu.



Herra forseti. Hv. þm. hefur sömu skoðun á þessum lögum um lífeyrissjóð bænda eins og þegar þau voru hér til umr., áður en þau voru lögfest, og segir, að þetta sé sú vitlausasta löggjöf, sem hafi verið sett. Hv. þm. talaði einnig um aðra lífeyrissjóði, að verkamenn þyrftu að greiða 10% o.s.frv. Hann segist samt sem áður, þessi þm., vera með tryggingum, og það er út af fyrir sig ágætt. En það eru nú flestir, sem gera sér grein fyrir því, að ef menn kaupa sér tryggingar, þarf að leggja eitthvað fram. Og það eru allir nú, sem vilja gera það, á meðan þeir eru hraustir og geta aflað fjár og unnið fyrir sér, kaupa sér tryggingu til þess að eiga hana vísa, þegar heilsuleysi kemur eða til ellidaganna, ef menn skyldu verða gamlir. Og bændur áttu ekki að verða út undan í þessu efni. Þess vegna voru þessi lög sett. Og það er rétt, sem ég sagði áðan, að þau voru sniðin eftir því bezta, sem um þetta gildir á Norðurlöndum. Það er lífeyrissjóður bænda í Finnlandi, það eru lífeyristryggingar bænda í Noregi, Danmörku og Svíþjóð. Og hvort sem menn kalla þetta lífeyrissjóði eða lífeyristryggingar, þá er það stígsmunur, en ekki meiningarmunur. Og ég hef fyrir mér orð Guðjóns Hansen tryggingafræðings, sem vann með nefndinni að samningu frv., að tekið var það úr þessari tryggingalöggjöf á Norðurlöndum, sem talið var að passaði bezt fyrir okkur. Hv. þm. lýsti því, að það væri miklu betra fyrirkomulag á tryggingalöggjöf um þetta efni í Finnlandi. Þar væri helmingurinn greiddur af ríkinu og helmingurinn tekinn af fasteignum. Það væri miklu verra hér, vegna þess að hér væri þetta ekki tekið af fasteignum heldur af framleiðslu. Ég held, að það sé miklu heppilegra að taka þetta af framleiðslunni, vegna þess að sá, sem framleiðir vöru, hefur greiðsluþol, en það er engan veginn víst, að þótt maður eigi fasteign, gefi hún nokkuð af sér. En svo má líka segja það, að sá, sem framleiðir mikið, hljóti einnig að hafa nokkuð miklar fasteignir. A.m.k. þarf hann að hafa hús yfir fénaðinn. Hv. þm. á eftir að átta sig á þessu máli. Það er alveg víst, að enda þótt í byrjun hafi verið unnt að gera þessa löggjöf tortryggilega í augum hænda, þá eru margir bændur nú farnir að átta sig á því, að þessi lög eru mikils virði fyrir þá. Og þeim bændum mun fjölga með hverju ári, sem líður, sem sannfærast um það, að þessi löggjöf er ein sú merkasta og ein sú bezta trygging, sem er til fyrir bændastéttina. Og ég vona það, að hv. 3. þm. Norðurl. v., sem talaði hér áðan, lifi það lengi að sjá í reynd fullan árangur af þessari löggjöf. Og ég er sannfærður um það, að í framtíðinni verður honum ekki þakkað fyrir það að hafa spyrnt fæti gegn því, að þessi merka löggjöf var sett.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Það kom fram hjá hv. 1. þm. Sunnl., að það væru ekki sértryggingar, skildist mér, fyrir bændur í Noregi og Svíþjóð, og það er alveg rétt. Ég hef tryggingalöggjöfina frá þessum löndum og las hana. En að Guðjón Hansen hafi valið allt það bezta, það var náttúrlega ekki hægt fyrir mannaumingjann að velja neitt úr, því að þessi löggjöf var ekki til nema í Finnlandi. Þetta er ákaflega einfalt kerfi hjá Finnum og mikið vit í því. En hjá okkur er það flókið og lítið vit í því. Sá er munurinn. En ég hef löggjöfina frá Noregi og Danmörku, þannig að ég get sýnt fyrrv. ráðh. hana, ef hann rengir það, sem ég sagði um það. Þetta er einfalt kerfi þar, og ég greiddi satt að segja með ánægju atkv. með breytingum á tryggingalöggjöfinni, því að ég álít, að breytingar á tryggingalögum, sem voru lagðar fram af ríkisstj. í vetur, miði í rétta átt. Þar er gerður dálítill munur á þeim, sem hafa vinnu, og þeim, sem eru vinnulausir, og ellilífeyrisþegum eru tryggðar lágmarkstekjur og ríkið sér um þetta alveg. Kerfið er gert einfalt. Og ég álít, að þarna sé stefnt í rétta átt, en þá á bara að afnema alla þessa vitleysu. Ég álít, að það eigi að vera sameiginlegur lífeyrissjóður fyrir alla landsmenn og tryggingakerfið eigi að vera einfalt. Það er miklu betra fyrir okkur að borga þetta til ríkisins í einu lagi, það sjái svo um tryggingarnar, heldur en að borga þetta eftir ótal leiðum. Ég vék að því hagræði, sem bændum er gert með því að láta þá borga með vöxtum og vaxtavöxtum frá 16 og upp í 21 millj., ef þeir reka bú í 40 ár. Það sér hver heilvita maður, hvaða hagnaður þetta er. Og ef menn þurfa einhvern tíma á fjármunum að halda, þá er það fyrstu búskaparárin, því að þá eiga allir í erfiðleikum. Norðmenn og Danir telja, að það sé eðlileg þróun í framtíðinni, ef menn fá 2/3 af venjulegum vinnutekjum, eftir að þeir eru komnir yfir 69 ára aldur. Takmarkið eigi að vera það. Það telja þeir eðlilegt og hóflegt. En með þessum tvenns konar lífeyri, ellilífeyristryggingum og sérsjóðum fyrir launþega og bændur, þá er þetta alger féfletting. Það dregur ungan mann nokkuð að greiða 30–50 þús. á ári, og það, sem menn eignast ungir, þó að það séu ekki nema fáar þús. kr., getur orðið margar þúsundir, þegar þeir verða gamlir, ef þeir halda rétt á. Hitt er rétt, að einstaka maður, sem aflar eigin fjár, er alltaf á hausnum. Það er ekkert um það að segja. Það verður þá að sjá fyrir þeim í ellinni. En mín skoðun er, að það sé eðlilegast að menn séu efnalega sjálfstæðir sjálfir. Ef við gerum ráð fyrir, að greidd vinnulaun séu 30 milljarðar á ári, þá verða tryggingarnar 3 milljarðar á ári. Svo á að safna þessu í 15 ár að mestu leyti, og það verða 45 milljarðar eftir 15 ár, ætli það verði ekki að viðbættum vöxtum 60–70 milljarðar, þótt einhverju smávegis verði eytt af því. Og svo á að lána þetta bændum og launþegum, og þá verður kerfið orðið þannig, að þessir lífeyrissjóðir eiga rétt allar eignir landsmanna, því að allir vilja fá lán og eyða þeim mun meiru. Einstaklingarnir verða þá fátækari en tryggingarnar ríkari, þannig að ef kommar komast einhvern tíma í meiri hluta hér á Íslandi, þá þurfa þeir ekki að gera svo ægilega mikið átak til að taka þessar reytur, sem eftir verða, svo að þetta er í raun og veru sú mesta og vitlausasta sósíalisering, sem hefur verið gerð í okkar þjóðfélagi, þó að fyrrv. stjórn yrði á að gera þetta, því að hún vissi ekkert, hvað hún var að gera. Og eðlilega skildu þeir ekki þessi lög, því að það skilur þau enginn nema fá sérstaka tilsögn. Ég talaði við Þóri Bergsson, sem er mjög greindur maður og er tryggingafræðingur. Hann undraðist þessa löggjöf, hvað hún væri vitlaus. Talið þið bara sjálfir við hann, ef þið trúið mér ekki. Og er hann þó vinstrisinnaður maður. Það þarf ekkert að vera mjög mikið eignarnám hjá kommum eftir nokkra áratugi. Svo heldur þetta áfram að spóla upp á sig, svo að ef þetta kerfi héldi svona áfram. þá á það hér um bil allar eignir landsmanna. Það væri einstaka bóndi, sem ætti jörð skuldlitla, en það þarf eigi mikla eignabyltingu í landinu til þess að það sé alveg fullkomin sósíalisering á þessu öllu saman, og Ingólfur Jónsson getur þá horft úr gröf sinni yfir þetta ágæta verk.



Herra forseti. Efni þessa frv. er að heimila ríkisstj. að selja Laxárdalshreppi í Dalasýslu jörðina Fjós í sama hreppi. Tilefni þessarar jarðarsölu er, að kauptúnið Búðardalur hefur vaxið í landi þessarar jarðar. Þar sem það er blómlegur og vaxandi byggðakjarni, er nauðsynlegt talið, að hreppurinn eignist landið. Landbn. hefur kynnt sér gögn málsins og mælir einróma með samþykkt frv.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér á þskj. 270 till. til þál. um lágmarksmöskvastærð þorskaneta og bann gegn bolfiskveiðum í nót. Hljóðar till. svo, með leyfi forseta: „Neðri deild Alþingis ályktar að skora á ríkisstj. að ákveða með reglugerð, að lágmarksmöskvastærð þorskaneta skuli frá og með 1. jan. 1973 eigi minni vera en sjö þumlungar, og enn fremur, að bannaðar skuli vera bolfiskveiðar í nót, enda verði eigendum þorsknóta bættar þær eftir mati.“ Í grg. með till. er bent á, að aðalfundur Landssambands ísl. útvegsmanna, sem haldinn var s.l. haust, hafi samþykkt einróma ályktun þess efnis að skora á hæstv. sjútvrh„ að sett yrðu skýr ákvæði um 7 þumlunga lágmarksmöskvastærð þorskaneta. Eins og kunnugt er, hafa veiðar í þorskanet verið stundaðar hér við land um áratugaskeið eða allt síðan um síðustu aldamót eða lengur. Þrátt fyrir þetta hafa aldrei, að því er ég bezt veit, verið settar nokkrar reglur um möskvastærð í sambandi við þessar veiðar. Hins vegar hafa lengi verið í gildi ákveðnar reglur um möskvastærð í sambandi við togveiðar í dragnót og einnig veiðar í þorsk- og ufsanætur. Ástæðan fyrir því, að ekki hafa verið settar sambærilegar reglur varðandi þorskanetaveiðarnar, mun vera sú, að allt fram undir hin síðustu ár var það talið sjálfsagt og eðlilegt af þeim, sem þessar veiðar stunduðu, að nota ekki minni möskva en 7-8 þumlunga að stærð. Algengasta stærðin mun hafa verið 71/4 og 71/2 þumlungur. Var þessi möskvastærð talin eðlileg af sjómönnum og nokkur trygging fyrir því, að í net veiddist ekki smáfiskur eða ókynþroska fiskur og því ekki um rányrkju að ræða með þorskanetaveiðunum hvað þetta atriði snerti. Meðan svo var, má segja, að ekki hafi verið ástæða til neinna sérstakra ráðstafana í þessu sambandi, enda gáfu netin á þessum tíma góða raun hvað aflamagn snerti, þó að um slíka möskvastærð hafi verið að ræða sem ég hef hér bent á. En eftir að fiskur fór að tregðast á miðunum á vetrarvertíð, var nokkur og segja má veruleg breyting í sambandi við netaveiðarnar. Í fyrsta lagi var farið inn á það í vaxandi mæli, að bátar legðu meira af netum í sjó en áður var talið eðlilegt og því miður í mörgum tilfellum svo, að enginn möguleiki var á að draga netin aftur í einni sjóferð. Hafa lögin um takmörkun netafjölda á bát eftir stærð og tölu skipa komið að sáralitlu gagni í þessu sambandi. Hefur þetta að sjálfsögðu orðið til þess að auka aflamagn bátanna að tonnatölu til en ekki verðmæti að sama skapi, þar sem mun lakari og verðminni afli fæst í netin, ef þau eru ekki dregin daglega, því að fiskur skemmist mjög fljótt í netunum, ef þau liggja lengur en eina nótt óhreyfð. Aukið aflamagn eftir þessari leið verður því að teljast mjög hæpið fjárhagslega séð hvort heldur er fyrir sjómenn eða útgerðarmenn og gerir fiskvinnslunni ókleift að skila jafngóðri útflutningsvöru og æskilegt verður að telja. Í öðru lagi hefur það farið mjög í vöxt hin síðari ár, að farið er að nota þorskanet úr fínna garni en áður var. Byggist þetta á þeirri reynslu sjómanna, að net úr fínna garni hafa reynzt mun fisknari en net úr sverara garni. Ekki getur talizt, að hér sé um neina óeðlilega þróun að ræða. Net úr fínna eða veikara garni er að sjálfsögðu miklu endingarverra og því aðeins mat útgerðarmanns, hvort þetta borgar sig eða ekki. En í þriðja lagi hefur hin síðari ár einnig verið farið inn á það í vaxandi mæli að nota þorskanet með mun smærri möskva en áður var. Verður að telja, að hér sé um allháskalega þróun að ræða, og því eðlilegt, að ákveðnar reglur séu settar um lágmarksmöskvastærð þorskaneta, eins og þau veiðarfæri önnur, sem hér hefur verið minnzt á. Þegar talað er um háskalega þróun í þessu sambandi, byggist það á því, að alveg liggur ljóst fyrir, að ef engar reglur eða lagaákvæði verða sett um þetta, munu menn freistast til þess að reyna að auka aflamagnið með sýnu minni möskvastærð og verða fyrr en varir komnir inn á að veiða smáfisk og ókynþroska fisk í net, sem augljóslega mundi þýða óæskilega og hættulega rányrkju með þessu veiðarfæri. Og er það þróun, sem ég vona, að allir séu sammála um, að okkur beri að forðast. Þetta atriði, lágmarksmöskvastærð þorskaneta, var allítarlega rætt á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna á síðasta hausti, eins og áður hefur verið vitnað til, og voru menn þar mjög á einu máli um, að nauðsyn bæri til að ákveðnar reglur yrðu settar hvað þetta atriði snertir, og urðu menn sammála um 7 þumlunga lágmarksstærðina. Hins vegar hlýtur einnig að koma til álits fiskifræðinga, þegar til ákvörðunar kemur í þessu sambandi. Í sambandi við netaveiðarnar almennt vil ég segja það, að við verðum að reikna með, að þessar veiðar verði á næsta ári stundaðar á svipaðan hátt og verið hefur, þar sem sú staðreynd liggur fyrir, að sá afli, sem í netin fæst, er uppistaðan í afla okkar hér við Suður- og Suðvesturland á vetrarvertíð. Hins vegar hlýtur það að vera skylda okkar að forðast, eins og frekast er unnt, að stunda rányrkju í sambandi við netin, þetta stórvirkasta og afkastamesta veiðarfæri okkar. Ég tel, að óþarft sé, að slíkt hendi okkur, og tel reyndar, að slíkt megi ekki henda okkur. Af þeirri ástæðu og í samræmi við þetta sjónarmið hef ég leyft mér að flytja þá till., sem hér er til umr., þar sem lagt er til að settar verði skýrar og ákveðnar reglur um lágmarksmöskvastærð þorskaneta frá og með 1. jan. 1973. En þetta tímatakmark er sett vegna þess, að ákveða þarf netakaup fyrir bátaflotann með alllöngum fyrirvara og án efa almennt búið að festa kaup á netum fyrir þá vertíð, sem nú fer í hönd. Ég vil í sambandi við netaveiðarnar víkja aðeins að þeirri hugmynd, sem stundum hefur komið fram, að banna bæri með öllu þorskveiðar í net. Ég tel, að þessi hugmynd fái engan veginn staðizt, a.m.k. meðan ekki kemur fram á sjónarsviðið annað veiðarfæri, sem skilar álíka aflamagni og netin gera nú í dag. Ef litið er í skýrslu Fiskifélags Íslands, kemur í ljós, að netaveiðarnar eru langstærsti þátturinn í aflamagni bátaflotans. Skipting aflans eftir veiðarfærum er t.d. árið 1970 þannig: Í net hafa veiðzt samtals 162 þús. tonn, á línu 68 þús. tonn og í öll veiðarfæri önnur samtals 167 þús. tonn, þar af í botnvörpu 113 þús. tonn, en heildarafli bátaflotans var þetta ár, 1970, samtals 397 þús. tonn. Sýnir þessi skýrsla Fiskifélags Íslands greinilega, að netaveiðarnar og togveiðarnar skila megin hluta af þeim afla, sem bátaflotinn leggur á land, og er því alveg útilokað að banna þessar veiðar, þó að hins vegar verði að teljast alveg sjálfsagt að haga þeim svo, að ekki geti talizt, að um rányrkju sé að ræða. Og er sú til. sem hér er flutt, einn þátturinn í að koma í veg fyrir slíkt. Varðandi 2. lið till., þar sem lagt er til, að bannaðar verði bolfiskveiðar með nót, vil ég geta þess, að einnig þetta atriði var ítarlega rætt á umræddum fundi Landssambands Ísl. Útvegsmanna, og samþykkti fundurinn með atkvæðum alls þorra fundarmanna að skora á hæstv. sjútvrh. að hlutast til um, að bannaðar yrðu með öllu bolfiskveiðar í nót. Bolfiskveiðar í nót eru, eins og kunnugt er, aðallega stundaðar á tveimur stöðum hér við land, fyrir Norðausturlandi að sumrinu og haustinu til og við suðurströndina að vetri til, aðallega um háhrygningartímann. Þó er það svo, að bolfiskveiðar í nót að vetri til geta ekki á nokkurn hátt talizt árvissar veiðar, eins og t.d. veiðar á línu, í net eða togveiðar, þ.e. það virðist frekar heyra undantekningu til að skilyrði séu fyrir hendi til nótaveiða. Ef ég man rétt, var það árið 1964, sem þessar veiðar gáfu nokkurt aflamagn hér, og var þar bæði um þorsk- og ýsuveiðar að ræða. Ég held, að flestum, sem fylgdust með þessum veiðum þá, séu þær nokkuð minnisstæðar, kannske helzt vegna þess, að menn sáu greinilega, að um beina rányrkju getur verið að ræða, ef þessu veiðarfæri er beitt á þann hátt, sem hér er gert. Lágmarksmöskvastærð ýsu- og þorsknóta er aðeins 110 mm eða nokkru minni en leyfileg möskvastærð við togveiðar, en þó má nota þetta veiðarfæri hvar sem er, hvort heldur er á grunnu vatni eða djúpu. Nótinni var í þessu tilfelli, þ.e. árið 1964, beitt á þann veg, að henni var kastað ekki einasta ofan í hrygningarsvæði þorsksins, heldur einnig og í enn ríkara mæli í tiltekin síldarhrygningarsvæði norður af Vestmannaeyjum og þar ausið upp svo að þúsundum tonna skipti smáýsu, sem þar hélt sig og var ekki stærri en svo, að hún var vart talin vinnsluhæf, enda fór nokkurt magn af henni beint í gúanó, eins og það er kallað. Það, sem þá gerðist, sýndi bæði sjómönnum og öðrum, að um beina rányrkju getur verið að ræða, ef þessu veiðarfæri er beitt eins og þá var gert, og er talið, að síld hafi ekki hrygnt á þessum stað, sem ég gat um áðan, síðan. Og reynslan hefur sýnt, að þetta veiðarfæri getur aldrei orðið nein uppistaða í veiðum á vetrarvertíð, sem treystandi er á. Verður að telja, að ókostir þess séu meiri en kostir, og því eðlilegt, að rannsakað sé til hlítar, hvort ekki sé hagkvæmt fyrir alla aðila, að þær séu bannaðar. Ég vil í þessu sambandi benda á, að samkv. skýrslu Fiskifélags Íslands er hluti nótaveiða í heildaraflamagninu sáralítill eða aðeins frá rúmlega 1% til rúmlega 2% undanfarin þrjú eða fjögur ár. En þá kemur að sjálfsögðu einnig til athugunar, hvernig eigi að fara með þær nætur, sem ýmsir útgerðarmenn hafa komið sér upp og nokkurt verðmæti liggur í, ef banna á veiðarnar. Um þetta atriði er til ákveðið fordæmi, en það er sú leið, sem farin var, þegar dragnótaveiðarnar voru bannaðar á sínum tíma. Þá voru þau dragnótarveiðarfæri, sem fyrir hendi voru, metin til peningaverðs af opinberum aðilum og þau bætt úr ríkissjóði í samræmi við það. Þetta var þá talið eðlilegt og sjálfsagt, og er í samræmi við þetta lagt til í till., að eigendum þessara veiðarfæra verði þau bætt samkv. mati, ef horfið verður að því ráði að banna notkun þeirra. Ég legg svo til herra forseti, að umr. um till. verði frestað og henni vísað til sjútvn. að umr. lokinni.