Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Héðinn Valdimarsson Ég vildi gera stutta fyrirspurn til hæstv.dómsmrh.Stjskr. hefir verið samþ. í Ed., þing verður rofið og nýjar kosningar fara fram. Menn gera yfirleitt ráð fyrir því, að stjskr. muni verða samþ. á næsta þingi nú í sumar, eftir þann mikla atkvæðamun, sem verið hefir nú við atkvgr. um hana, og þing verði síðan rofið aftur og aðrar kosningar fari fram. Það er því nauðsynlegt að hafa hraðann á að útbúa kosningalög, og jafnaðarmenn hafa verið að tala við ýmsa menn úr stjskrn. um það, að n. fulltrúa flokkanna athugaði kosningalagafrv. það, sem lagt verður fyrir næsta þing eða semdi það. Nú hefi ég lauslega fært þetta í tal við hæstv.dómsmrh., og hann hefir svarað því til, að hann kysi heldur, að ríkisstj. sæi um það, en mér er kunnugt um, að margir þm. óska, að flokkarnir geti athugað þetta fyrir þing, til þess að flýta fyrir flutningi málsins á þinginu. Ég vil spyrja hæstv.dómsmrh., hvort hann vildi ekki haga undirbúningi kosningal. þannig, að fulltrúar frá Framsfl., Sjálfstfl. og Alþfl. fengju að fjalla um þetta sameiginlega áður en frv. yrði endanlega lagt fyrir þingið. Mætti á þennan hátt e. t. v. útkljá ýms deiluatriði, sem kynnu að koma fram.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Út af orðum hv. 2. þm. Reykv. skal ég taka það fram, að ef það kemur í minn hlut að undirbúa þetta mál, þá skal ég reyna að vera svo fljótt búinn með það, að flokkunum gefist tækifæri til þess að athuga það fyrir þing og geti borið sig saman við stj. um þær breyt., sem þeir kynnu að óska. Ég vona, að þessi yfirlýsing nægi hv.þm.

Héðinn Valdimarsson Ég er ánægður með þá yfirlýsingu, sem hæstv.dómsmrh. gaf í þessu efni.

a. Í efri deild: Á 91. fundi í Ed., 3. júní, að lokinni dagskrá, mælti forseti (GÓ): Áður en lokið er síðasta fundi hv.þd. á þessu þingi, sem mun vera næstlengsta Alþingi, sem háð hefir verið, og einnig afkastamikið um afgreiðslu mála framar venju, vil ég þakka hv.þdm. góða samvinnu á þessu þingi og árna þeim allra heilla og utanbæjarþingmönnum góðrar heimferðar.

Einar Árnason Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. forseta ágæta fundarstjórn og lipurlega framkomu við oss deildarmenn nú sem fyrri, og árna honum allra heilla í framtíð.

Forseti (GÓ): Ég þakka þessi hlýlegu ummæli í minn garð og óska bæði innan- og utanbæjarþingmönnum góðrar líðanar og gleðilegrar hátíðar, er í hönd fer. Segi ég svo þessum síðasta fundi þd. slitið. b. Í neðri deild: Á 94. fundi í Nd., s. d., að lokinni dagskrá, mælti

forseti (JörB): Verkefni þessa fundar munu ekki önnur vera eftir en deildarslit. Forseti Sþ. mun eins og venja er til gefa þinginu skýrslu yfir störf þess, og sleppi ég því. Ég vil þakka öllum hv.þdm. fyrir einkargóða samvinnu og hvað þeir hafa verið mér ljúfir í öllu samstarfi á þessu þingi; ég vil ennfremur óska þeim góðrar framtíðar og utanbæjarþingmönnum góðrar ferðar og góðrar heimkomu.

Ólafur Thors Ég vil leyfa mér sem einn dm., og veit, að ég mæli þar fyrir munn allra dm., að þakka hæstv. forseta fyrir ágæta stjórn hans hér í d. þetta ár sem undanfarin ár, og árna honum allra heilla og blessunar í framtíðinni.

Forseti (JörB): Ég vil þakka hin hlýlegu orð hv.þm. G.-K. og endurtek árnaðaróskir mínar til hv.þdm.

forseti (ÞorlJ): Fyrir þessum fundi liggur ekki annað en þingslit, og vil ég leyfa mér að gefa þingheimi yfirlit um þingstörf þessa árs: Þingið hefir staðið frá 15. febr. til 3. júní, samtals 109 daga. Þ i n g f u n d i r hafa verið haldnir: í neðri deild ...... 94 í efri deild ........ 91 í sameinuðu þingi 10 Alls 195 þingfundir. Þ i n g m á l og úrslit þeirra: I. Lagafrumvörp: 1. Stjórnarfrumvörp a. lögð fyrir neðri deild . . 18 b. - - efri deild ... 19 - 37 2. Þingmannafrumvörp a. borin fram í neðri deild 86 b. - - - efri deild 47 - 133 - 170 Þar af a. Afgreidd sem lög stjórnarfrv. . . 29 þingmannafrv. 60 - alls 89 lög b. Ennfremur samþykkt stjórnarskrárfrumvarp 1 c. Felld stjórnarfrv. . . 1 þingmannafrv. 5 - 6 d. Vísað frá með rökst. dagskrá þingmannafrumvörpum 6 e. Vísað til stjórnarinnar þingmannafrv. . . . . . 4 f. Tekin aftur þingmannafrv. . . . . . 2 g. Ekki útrædd stjórnarfrv. . . . . . 6 þingmannafrv. . . 56 - 62 170 II. Þingsályktunartillögur: a. Bornar fram í neðri deild .... 27 b. - - - efri deild ..... 5 c. - - - sameinuðu þingi 10 - 42 Þar af a. Þingsályktanir: 1. ályktanir Alþ. 11 2. ályktanir Nd. . 13 3. ályktanir Ed. . 1 - alls 25 þál. b. Um skipun n. samþ. .......... 1 c. Felld .......... 1 d. Afgr. með rökst. dagskrá ........ 4 e. Vísað til stj. .... 3 f. Tekin aftur .... 1 g. Ekki útræddar .. 7 - 16 42 III. Fyrirspurnir: Bornar fram í neðri deild ........ 3 þar af 2 svarað Mál til meðferðar í þinginu samt. ... 215 Þá er nú störfum þessa 46. löggjafarþings lokið. Þingið hefir staðið í 109 daga og er því næstlengsta þing, sem háð hefir verið. Eins og séð verður af nýupplesinni skýrslu um þingmálin, þá hefir þingið afkastað miklu og afgreitt mörg merkileg mál. Skal ég til nefna breyting á stjórnarskránni. Í því máli hefir fengizt nú loks nokkurskonar málamiðlun og þarf því ekki að valda deilum á næstunni. Þá vil ég nefna lögin um kreppulánasjóð og lögin um ýmsar ráðstafanir vegna fjárkreppunnar. Hefir þingið stigið þar stórt og myndarlegt spor til hjálpar öðrum aðalatvinnuvegi þjóðarinnar. Er að vona, að þetta verði landbúnaðinum til bjargar. Þá má nefna ný ábúðarlög, sem nú voru loks afgreidd, eftir að hafa legið fyrir mörgum þingum, lög um virkjun Sogsins, lög um vita, nýja viðbót við vegalögin, að ótöldum lögum um ýmiskonar tekjuauka. Má vænta, að öll þessi framantöldu lög megi verða til þess að efla hagsæld og menningu þjóðarinnar. Vér þingmenn hverfum nú heim af þingi og afhendum þjóðinni af nýju umboð vort í hendur. - Árna ég svo þingmönnum heilla og óska þeim góðrar ferðar, sem heima eiga utanbæjar. Forsrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Í dag hefir verið samþ. frv. til stjórnarskrárl., og verður samkvæmt því þing rofið næstu daga, en um þingslit hefir mér borizt svofellt umboð: [Sjá Stjtíð. 1933, A. bls. 20]. Nú eru liðin 1003 ár frá stofnun Alþingis, en þetta er 46. löggjafarþing frá því, er Alþingi var endurreist. Samkvæmt umboði konungs og í nafni hans segi ég þessu þingi slitið. Lengi lifi ættjörð vor, Ísland, og konungurinn! [Tók þingheimur undir með ferföldu húrrahrópi]. Var síðan af þingi gengið.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég er í raun og veru búinn að svara því áður, sem svara þarf af spurningum hv. 5. landsk. og við kemur brtt. minni. - Viðvíkjandi því, hvort flokkur eða partur úr flokki, sem skiptir um nafn, hefir rétt til að hafa landslista, vil ég segja það, að ef t. d. hv. 5. landsk. skipti um nafn - 

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Hv. 2. þm. Reykv. er væntanlega orðið það ljóst, að uppgötvunin um flokkasamkomulag hefir verið út í bláinn, og það er vitaskuld ekki um samninga milli flokka að ræða, þar sem þm. Sjálfstfl. eru hér óbundnir um atkv. Það er auðvitað alveg rétt, sem bæði hæstv.dómsmrh. og hv.þm. G.-K. sögðu, að það er nú komið í slíkt óefni, að þingið er búið að stofna til mikilla útgjalda án þess að hafa séð fyrir nægilegum tekjum á móti. En ég vil ekki draga af því þá ályktun, að ég sé þar fyrir skyldugur að greiða atkv. með þessu frv. Ég legg sökina algerlega á fjmrh., ef svo skyldi fara, að ekki reyndust nægilegar tekjur eða ekki yrði séð fyrir nægilegum tekjum, því að mér er kunnugt um, að það hefir hvað eftir annað verið boðið fram samkomulag um nægilega tekjuöflun til þess að standast þennan kostnað. En mér er ekki kunnugt um, að fjmrh. hafi leitað neins samkomulags um aðra leið til þess að leysa þetta mál. Hann hefir því vafalaust fyrir nokkru síðan séð, hvernig fara myndi um tekju- og eignarskattsfrv. í Ed., enda ber þessi prentaða brtt. hans vott um það og ekkert annað, að hann var búinn að sjá, hvernig fara myndi um þann tekjuauka í Ed. Það hefði því verið í lófa lagið að afgr. þetta mál með samkomulagi tveggja stóru flokkanna í þinginu, að afla tekna á annan hátt. Ég tel mig því óbundinn og enga sök hvíla á mér né öðrum í þessu efni, þótt skortur verði á nægilegum tekjum. Auk þess er sú leið, sem samþm. minn benti á, að hægt væri að sjá fyrir því síðar á árinu, að tekjur aukist, ef þessar nægja ekki.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Þetta frv. hefir legið hér áður fyrir þessari hv.þd. í annari mynd en það nú er, eins og allir hv.þdm. kannast við. Frv. eins og það nú er orðið á rót sína að rekja til þeirrar afgreiðslu, sem fór fram hér í d. í dag á öðru máli, um hækkun á tekju- og eignarskattinum, þar sem það var fellt frá 3. umr. Ég vænti, að þetta frv. fái fljóta og góða afgreiðslu, svo að þingslit geti orðið í dag.

Frsm. meiri hl. (Jón Þorláksson) [óyfirl.]: Út af ræðu hv. 2. þm. S.-M. og ummælum hans um formenn Alþfl. og Sjálfstfl. vil ég taka það fram, að ég hefði ekki tekið í mál að greiða atkv. með brtt. nema um það hefði verið fullt samkomulag allra aðilja, sem að frv. standa. Mér er það líka allt of kunnugt, að ýmsir eru óánægðir með frv. og mundu vilja ganga mót því, ef þeir væru með öllu óbundnir, til þess að ég vilji eiga þátt í því að losa um allt eftir að samkomulag hefir náðst. Þessi yfirlýsing hv.þm. nægir mér til þess að greiða atkv. á móti öllum brtt., jafnvel þótt einhver þeirra kynni að færa frv. til betri vegar. Um efni þeirra vil ég taka það fram, að alveg meiningarlaust er að fara út í deilur um það á þessu stigi, því að öll ákvæðin, sem í þeim felast, eiga frekar heima í kosningalögum en í stjórnarskrá, og mér finnst engin ástæða til þess að stofna málinu í hættu, eða a. m. k. komast út í nýjar deilur um það.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég get staðfest það, að ekki hefir neitt samkomulag átt sér stað milli flokkanna um þetta mál, og við þm. Sjálfstfl. erum óbundnir um þessa till., sem hér liggur fyrir. Ég er mótfallinn ýmsum ákvæðum þessarar nýju skattalöggjafar, en það er komið á elleftu stund og ég óska, að þetta langa þing fari að hætta. Ég hefi enga ástæðu fundið til þess að fara að teygja þetta fram yfir helgi, og eina heppilega lausnin eftir atvikum held ég sé að samþ. þetta, þótt ég geri það að sumu leyti nauðugur. Það er rétt, sem hæstv.dómsmrh. sagði, að það er óverjandi af Alþ. að skilja svo við þessi mál, sem nauðsynlegra útgjalda krefjast, án þess að samsvarandi tekjur séu tryggðar. Út frá þessu ætla ég að greiða atkv. með brtt., þótt ég sé ekki ánægður með þær.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Þessi till., sem nú er flutt sérstök, er hv. d. kunn áður. Efni hennar var flutt sem brtt. við þáltill. um sjávarútvegsmál, en var þá felld hér í deildinni. Ýmsir af þeim, sem greiddu atkv. móti henni, töldu sig vera hlynnta till., ef hún væri borin fram sem sérstök þál. Að öðru leyti er efni þessarar till. orðið þrautrætt hér í d., og vænti ég því, að hv.þdm. geti fylgt henni eins og hún liggur fyrir. Ég vil svo bæta því við, að ég vænti þess einnig, ef till. verður samþ., að hæstv. stj. fari eftir till. Alþfl. um skipun manna í væntanlega n.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Hv. 3. þm. Reykv. myndi segja, að það sæist ekki á þessu þskj. 954, að samkomulag væri milli Sjálfstfl. og Framsfl. um afgreiðslu þessa máls, og ég skal ekki deila við hann um það. Honum er eins kunnugt og mér, að þetta samkomulag er fyrir hendi, og það mun sjást við atkvgr., þótt einstöku þm. verði leyft að víkja eitthvað frá því. En viðvíkjandi því, sem hæstv.dómsmrh. sagði um útgjöldin, sem hefðu verið samþ. í þinginu og ekki hefði verið aflað fjár til, þá vil ég enn lýsa yfir því, að við jafnaðarmenn hefðum verið fúsir til að styðja að því að afla nægilegra tekna fyrir ríkissjóð, ef tillit hefði verið tekið til þarfa verkamanna og sjómanna. En það hefir ekki verið gert á þessu þingi nema mjög lítið og ómerkilega, og yfirleitt hefir af hálfu stj. ekki verið reynt að semja við okkur um þau mál. En það er þá ennþá tækifæri til þess, því að hægt er að hafa þing nú í haust, þar eð menn búast við, að stjskr. nýja gangi í gegnum Ed., þar sem atkvgr. er búin, nema um frv. sjálft. Mun þá hægt að fá nægar tekjur í ríkissjóð fyrir næsta ár og ekki nauðsynlegt að samþ. þann skatt, sem hér liggur fyrir.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég er búinn að svara því áður, að þingflokkur er sá flokkur, sem á fulltrúa á þingi. Það er minn skilningur á því orði.  Mér skildist hv.þm. spyrja að því, hvernig skilja bæri c-lið frv. eins og það nú er. Ég hefi ekki ástæðu til að svara þeirri spurningu, þar sem ég hefi ekki samið hann. Og sízt ætti að þurfa að upplýsa þá um hann, sem ekki vilja við honum hagga. Fylgi þeirra við c-liðinn hlýtur að byggjast á því, að þeim þyki hann auðskilinn og heppilegur.

Einar Árnason Út af því, sem hér hefir verið talað um samkomulag um afgreiðslu þessa máls, þá get ég tekið undir það með hv. 1. þm. Reykv., að það samkomulag skilst mér, að snerti ekki nema tvö aðalatriði frv., nefnilega tölu uppbótarsætanna og landslistann. En hinsvegar hefi ég alltaf álitið, að hið innra fyrirkomulag á landslistanum mætti alltaf tala um og leggja til um breytingar og bætur, svo framarlega að ekki verði raskað efnisatriðunum. Till. hafa komið fram um fyrirkomulag það, sem hafa eigi um framboð á landslista, og þá er sérstaklega athyglisverð sú till., sem hæstv.forsrh. bar fram, en hefir nú tekið aftur. Ég vil lýsa því yfir, að ég tek hana upp.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Út af ummælum hv. samþm. míns um að það hefði verið samkomulag milli Sjálfstfl. og Framsfl. um afgreiðslu þessa máls, því að hér væri búið að útbýta prentuðu þskj. viðvíkjandi tekjuskattinum, þótt það frv. væri fallið aðeins fyrir fáum mínútum í Ed., þá sé ég ekki, að það út af fyrir sig þurfi að vera nein sönnun. Það þarf ekki að hafa verið annað en að hæstv. ráðh. hafi grunað, að svona myndi fara, en af því er ekki hægt að álykta neitt um samkomulag milli tveggja flokka. Þetta er fullkomin rökvilla, og ég mun ekki greiða atkv. með þeim hluta þessarar till., sem er um viðauka við tekjuskattinn. Ég álít, að það mesta, sem geti komið til greina í því efni, sé, að tekjuskatturinn sé innheimtur með sama viðauka og á seinasta ári, þar sem tekju- og eignarskatturinn þá mynduðu aukaútsvar, sem hefir hækkað svo gífurlega sem raun er á. - Ég mun ekki ræða frekar um málið, en ég mun, svo framarlega sem bornir verða upp einstakir liðir, greiða atkv. á móti þeim liðum, sem fela í sér hækkun á tekju- og eignarskatti.

Jón Baldvinsson Þegar hv. 5. landsk. bar hér fram frv. um viðbótartekjuskatt, sem verja átti í sérstökum tilgangi, þá lýsti ég yfir, að vafasamt væri, hvort ég gæti fylgt því frv. gegnum þingið, sérstaklega eins og þá stóð á, og gerði ég þá grein fyrir, hvernig á því stóð. Í sjálfu sér er það í mínum augum réttlát aðferð til þess að ná tekjum í ríkissjóð, að hafa háan tekju- og eignarskatt, svo að því leyti er ég samþykkur þeirri stefnu, sem fram kemur í frv. hæstv. stj. á þskj. 829. En það gildir sama um þetta frv. eins og bæði frv. hv. 5. landsk. um 8000 kr. hámarkslaun og frv. hans um viðbótartekjuskatt, að ég er ákaflega ófús að veita stj., sem ég er í fullkominni andstöðu við, tækifæri til að nota þannig einstaka tekjustofna um stutt tímabil einungis til þeirra hluta, sem ég tel til hinnar mestu óþurftar. Nú ætla ég að rifja dálítið upp, hvernig hefir verið tekið í till. okkar jafnaðarmanna viðvíkjandi framlögum til atvinnubóta, bæði á þessu þingi og síðasta þingi. Ég heyrði í útvarpsumr. um daginn, að hæstv. fjmrh. sagði berum orðum, að við Alþflm. hefðum aldrei komið fram með neinar till. um bein framlög úr ríkissjóði til atvinnubóta án skuldbindinga bæjarfélaga, og ef slíkar till. kæmu fram síðar, þá væri það af því hann hefði á það bent. Ég vil taka það fram, að við höfum borið fram slíkar till., ekki á þessu þingi að vísu, en á síðasta þingi. Við bárum þær ekki fram nú vegna þess, hvað þær fengu herfilegar undirtektir hjá hæstv. ráðh. og flokki hans. Við fluttum í fyrra brtt. við fjárl. um að auka framlög til tiltekinna vega, og það var beinlínis tekið fram, að það ætti að vera til að draga út atvinnuleysinu. Þar var því um að ræða bein framlög frá ríkinu til atvinnubóta. Það var farið fram á að auka verklegar framkvæmdir ríkisins, og það skiptir engu máli, hvort þær eru kallaðar atvinnubætur eða ekki, þegar hvorutveggja er ætlað sama hlutverk. Þess vegna var það rangt hjá hæstv. fjmrh., þegar hann af miklum móði fullyrti í útvarpið um daginn, að Alþfl. hefði ekki komið fram með neinar till. um bein framlög úr ríkissjóði til atvinnubóta. En till. okkar í þá átt var þannig tekið, að bæði flokkur hæstv. ráðh. og Sjálfstfl. snerust á móti þeim og steindrápu þær í báðum deildum. Nú hefir hæstv. ráðh. og hans flokkur að lokum gengið inn á að heimila í fjárl. 300 þús. kr. til atvinnubóta, gegn tvöföldu framlagi frá sveitar- og bæjarfélögum. En á sama tíma er samþ. inn í fjárl. heimild til 400 þús. kr. fjárveitingar til bænda landsins til uppbótar á kjötverði. Og í lögum, sem nú er væntanlega búið að afgr., er ákveðið, að árin 1933 og 1934 skuli ríkissjóður greiða vexti af lánum bænda, sem hv. 3. landsk. gerði ráð fyrir, að mundu nema um 120 þús. kr. á ári, eða 240 þús. kr. bæði árin. Þá er í frv. um kreppulánasjóð ætlazt til, að ríkið leggi fram handa bændastéttinni 9 millj. kr. í skuldabréfum ríkissjóðs og 2½ millj. kr. í peningum, sem greiðist á næstu 10 árum. Þannig skilst mér, að með ráðstöfunum þessa þings sé samanlagt ætlað til stuðnings bændastéttinni 13 millj. kr. Aftur er þannig tekið undir beiðni verkamannastéttarinnar, að til hennar er gert ráð fyrir að láta af mörkum einar 300 þús. kr. til atvinnubóta. Í upphaflegu till. okkar jafnaðarmanna var farið fram á eina millj., og hefði það fremur verið ofurlítið í áttina að svara til þeirrar hjálpar, sem bændum er ætluð. Auk þess, sem ég taldi upp af framlögum til bænda, greiðir ríkissjóður ekki minna en 600 þús. kr. samkv. jarðræktarlögunum og er það beinn atvinnuleysisstyrkur handa bændum. Svo er Búnaðarfélaginu veittur styrkur sérstaklega og margvísleg önnur hlunnindi, og styrkveitingar handa bændastéttinni eru í lögum. Ég er alls ekki að sjá eftir neinu af þessu. Ég vil aðeins rifja þetta upp til þess að sýna, hvað þingið misskiptir fjármunum þjóðarinnar milli stéttanna og hversu dauflega Framsfl. tekur í að veita styrk handa verkalýðnum, þegar hann er nauðulega staddur, á sama tíma sem ekkert er sparað af því, sem hægt er að leggja fram handa bændastétt landsins. Það er rangt að misskipta þannig fé landsmanna milli stéttanna í landinu. Nú er það ekkert efamál, að bæirnir verða mjög illa staddir á komandi vetri. Langvarandi atvinnuleysi hefir komið svo mörgum verkamönnum á vonarvöl, að þeir mega helzt engan dag missa atvinnu, ef skorturinn á ekki að heimsækja þá. Því verður óhjákvæmileg nauðsyn, að bæirnir leggi fram stórar fjárfúlgur til atvinnubóta hver fyrir sína íbúa. Hvernig það fé á að fást, er náttúrlega enn ekki útkljáð, en einhvernveginn verða bæirnir að fá það, annaðhvort að láni eða með álögum á bæjarbúa, ef fé er ekki fyrir hendi á annan hátt; það er augljóst mál það, sem bæirnir hafa til að leggja á, eru vitanlega tekjur bæjarbúa, auk þeirra gjalda af fasteignum, sem nú eru í lögum og sem eru fastbundin. Að öðru geta þeir ekki gengið til að afla fjár til framkvæmda. Nú hefir hæstv. fjmrh. látið bera fram þetta frv. um nokkuð aukinn tekjuskatt, sem mun gefa ríkissjóði nokkuð miklar tekjur, kannske 600-700 þús. kr. Og ég er sammála hæstv. ráðh. og ósammála hv. 1. landsk. um það, að þessu fé megi ná, og að mótbárur hv. 1. landsk. séu ekki nein rök á móti frv. Ég álít, að ríkissjóður geti náð þessu fé og í raun og veru sé þetta ekki ósanngjörn álagning. En það er annað, sem kemur til greina, að hæstv. ráðh. ætlast til þess, að þetta álag innheimtist á árinu 1933, og þar í kemur mismunurinn í stefnu okkar jafnaðarmanna og hæstv. fjmrh. Við getum hvenær sem er verið með því að umleggja skattana og samþ. háan tekju -og eignarskatt í stað tollanna. En nú hefir stj. borið fram frv. um að hækka óbeinu skattana að miklum mun, og auk þess ætlar hún þetta ár að grípa upp úr bæjunum allmikla fjárfúlgu handa ríkissjóði, án þess að neitt af öðrum sköttum verði fellt niður. En það er aðalatriðið í skattamálum okkar jafnaðarmanna, að tekjuskatturinn komi í staðinn fyrir óbeinu skattana. Þess vegna er þetta engin umlagning á tekjuskattinum eða fjáröflunaraðferðum ríkissjóðs. Það er aðeins hugsað sér að grípa inn í eitt skipti til þess að afla tekna og láta það verða bæina og sjávarplássin, sem leggja þetta til, sem ætlað er svo að verja til styrktar bændum. Það má líka vel vera, að þetta fé verði nægilegt í ríkislögregluna, og ég vil a. m. k. ekki stuðla til þess, að stj. hafi svo mikið fé undir höndum, að hún geti haldið uppi þeirri ríkislögreglu, sem hún hefir haft um skeið. En þegar bæirnir eru svo erfiðlega staddir eins og þeir eru nú, þá er augsýnilegt, að þeir þurfa allra sinna muna með, og ég mundi ekki hika við að vera með því að leggja aukaútsvar á íbúa bæjanna nú í haust, til þess að afla bæjarsjóðunum tekna til þess að halda uppi atvinnubótavinnu þar. En þetta tekjuskattsfrv., sem á að grípa inn á árið 1933, mundi a. m. k. gera þennan möguleika erfiðan, ef ekki ómögulegan á yfirstandandi ár. Þess vegna hefi ég borið fram þessa brtt., og ég tel ekki rétt að samþ. frv. nema sú breyt. komist fram. Eftir þeirri till. ætlast ég til, að 75% af þessum tekju- og eignarskatti renni til bæjarsjóða og sveitarsjóða og að ríkissjóður fái 25% af heildartekjunum, sem inn kæmu af viðbótar-tekju- og eignarskattinum. Það mundi verða eitthvað í áttina til þess, sem nú hefir verið samþ. sem fjárveiting til atvinnubóta í kaupstöðum og kauptúnum, og þættist ég þá hafa hjálpað stj. til þess að útvega fé til þessara atvinnubóta, a. m. k. að miklu leyti. Hinsvegar ætlast ég til þess, að viðbótar-tekju- og eignarskattinum sé skipt milli bæjar- og sveitarfélaga á þann hátt, að hvert bæjarfélag og sveitarfélag fái jafnóðum og skatturinn innheimtist greitt í sinn sjóð 75% af því, sem innheimtist á hverjum tíma, og sé það gert upp mánaðarlega við sveitarsjóðina, þannig að ef í okt. og nóv. innheimtist t. d. 400 þús., þá greiði ríkissjóður í bæjar- og sveitarsjóði 300 þús. kr. af því, en heldur eftir 100 þús. kr. sjálfur, sem í hans hlut fellur, og féð skiptist á milli bæjanna eftir því, hvað mikið af skattinum kemur inn í hverju sveitarfélagi, þannig, að ef inn kæmi í Rvík einni saman 400 þús. kr. af þessum skatti, þá ætti Rvík að fá 300 þús. kr. í sinn hlut og ríkissjóður á sama hátt 100 þús. Þessu fé ætlast ég til, að bæjar- og sveitarsjóðir verji til atvinnubóta, og af því að þetta er sérstök ráðstöfun vegna atvinnuleysis, hefi ég sett í till. mína, að fénu verði varið í samráði við stjórn Alþýðusambands Íslands. Það er flokkur verkalýðsins í landinu, og það er ekkert eðlilegra heldur en að forsvarsmenn verklýðsfélaganna og yfirstjórn Alþýðusambands Íslands hafi hlutdeild um það, í hvaða framkvæmdir skuli ráðizt og hvernig fénu skuli varið. Ég álít því, að þessi till. sé sanngjörn, eftir því sem ástæður eru nú, eftir þeirri þörf, sem ég veit, að bæirnir hafa fyrir aukið fé til framkvæmda, og að ekki megi svipta þá möguleika þetta erfiða ár til þess að ná í tekjur handa íbúum sínum, til þess að styðja þá í erfiðleikum sínum. Það er orðið dálítið erfitt með umr., þegar svona er komið að þingslitum, og ætla ég því ekki að hafa mín orð fleiri. Ég þykist hafa gert grein fyrir minni afstöðu til frv. og skýrt frá till., sem ég flyt, sem ég í rauninni álít fullkomlega greinilega.

Jónas Jónsson Það eru ýmsar spurningar í sambandi við framkomnar brtt., sem þörf væri á að fá svarað, áður en gengið er til atkv. um þær, þar sem talsvert hefir verið um það deilt hér í umr., hvernig skilja bæri einstök atriði. Er það vitanlega stór galli á till., að menn skuli geta greint svo mjög á um það, hvað með þeim sé meint. Ég skal benda lauslega á nokkur atriði. Það hefir verið á það bent af hv. 1. landsk. og hv. 2. landsk., að ógreinilegt væri, hvað við væri átt með orðinu þingflokkur, þar sem enginn þm. er til á því tímabili, sem listinn skal ákveðast. Ég vildi gjarnan fá greinilega skýringu á því, hvað meint er með þessu. Þá er annað, sem þessu er náskylt: Hvernig ber að líta á það, ef þingflokkur skiptir um nafn? Sá flokkur getur hafa átt menn á þingi. En er þá sá flokkur eftir nafnskiptin grundvöllur undir þeim rétti að koma fram með landslista? Æskilegt væri að fá skýringu á þessu atriði. Ég verð að aðhyllast skýringar hv. 1. og hv. 2. landsk. á því, að óviðkunnanlegt sé að tala um þingflokka meðan svo er ástatt, að fyrrv.þm. hafa verið leystir frá sínu umboði og nýir þm. ekki komnir í staðinn. Sá listi, sem þannig væri skipaður, yrði þá nokkurskonar draugalisti. Þar sem eiginlega enginn þingflokkur er til á þeim sama tíma, sem þetta ákvæði stjórnarskrárinnar kemur til framkvæmda, þá vil ég spyrja hæstv.forsrh., í sambandi við brtt. hans, sem hann að vísu hefir tekið aftur, en hv. 2. þm. Eyf. hefir tekið upp, hvort hann meini með till., að einungis þeir flokkar, er fulltrúa áttu á því þingi, sem síðast starfaði, hafi rétt á að bjóða fram landslista, eða hvort allir þeir flokkar, sem frambjóðendur eiga í kjördæmum, kallast þingflokkar og öðlast þar með rétt til að hafa landslista. Við þessari spurningu væri gott að fá skýrt svar. Nú eru til hér á landi tveir stjórnmálaflokkar, sem engan fulltrúa eiga á þingi. Annar sá flokkur hefir starfað nokkuð hér á landi. Hinn er nýr. Þótt ég að vísu á engan hátt vilji mæla með þessum flokkum, sem báðir eru öfgaflokkar, þá finnst mér samt eðlilegra, ef þeir hafa menn í kjöri í kjördæmum, að þeir öðlist við það einnig rétt til þess að hafa landslista. Og eins vil ég spyrja, hvort sá listi gefur rétt til, að þessir flokkar komi til greina við úthlutun uppbótarsæta, ef þeir skyldu nú engum koma að í kjördæmi. - Þetta og ýmislegt fleira í brtt.hæstv.forsrh. þyrfti nánari skýringar. Og þó tel ég brtt. hans miklu betri en till.hv. 3. landsk. og hv. 1. þm. Reykv. í þeirra till. eru ýmsir óvenjulegir hlutir. Þannig eru t. d. íhaldsmenn skyldir að hafa 38 menn á sínum landslista, ef þeir bjóða fram í öllum kjördæmum og óska að hafa landslista. Þó geta uppbótarþingsætin aldrei orðið fleiri en 11, og lítil líkindi til, að þeir hljóti þau öll. Þetta er andkannalegt. Ákvæði stjórnarskrárfrv. og brtt.hæstv.forsrh. eru þá betri, þó brtt. taki ekki nógu skýrt fram, hvað meint sé með orðinu þingflokkur. Hefði t. d. brtt. verið orðuð svo, að heimilt væri þingflokki, er fulltrúa hefði átt á Alþ. síðasta kjörtímabil, að hafa landslista o. s. frv., þá hefði ekki um neitt verið að villast. Ég segi ekki, að þetta sé betra, en þá hefði þetta ákvæði verið svo skýrt, að um það þurfti ekki að þrátta. En þótt þetta sé nú ekki skýrara, þá mundu þó yfirlýsingar till.manna bæta nokkuð úr. Þær mundu þó a. m. k. skýra, hvað fyrir þeim sjálfum vakir. Gæti að því verið stuðningur síðar, er samin verða kosningalög. Þess vegna óska ég svars.

Jón Þorláksson [óyfirl.]: Það er aðeins stutt aths. til þess að bera af mér sakir, og ég vildi óska að fá til þess tækifæri áður en málið er tekið af dagskrá. Hæstv. fjmrh. vildi ennþá í síðustu ræðu sinni halda því fram, að það væri ekki rétt, sem ég hefði farið með í þessu máli og sýnt með línuriti, að það kæmi að því á vissu stigi tekna, að meira yrði tekið til opinberra þarfa en sem nemur tekjuaukanum sjálfum, og hann las upp útreikning á tveimur dæmum, sem hann taldi sanna þetta mál sitt. En þessi dæmi, sem hann nefndi, sönnuðu alls ekki það, sem hann vildi vera láta. Ég vil leyfa mér vegna þeirra, sem treysta betur talnareikningi en línuriti, að fara hér með útreikning, sem sýnir það, að niðurstöður þær, sem ég hefi skýrt frá, eru réttar. Ég tek dæmið í samræmi við þann af skattstigunum, sem fer upp í 100% á 10 þús. kr. skattskyldum tekjum, og ég ber saman afkomu þessa gjaldanda eftir því, hvort hann hefir þær 10 þús. kr. skattskyldar tekjur eða aflar sér samskonar tekna í viðbót, svo að hann hefir 15 þús. kr., og það, sem ég hefi staðhæft, er það, að skattálagningin eftir þessu frv. og gildandi l. og reglum niðurjöfnunarnefndar er orðin svo, að fyrir þennan gjaldanda er það beint tap að afla sér þessa 5 þús. kr. tekjuviðbótar. Ég tek fyrst skatt af 10 þús. kr. skattskyldum tekjum af eign með 5% ársvöxtum. Tekjuskattur til ríkis . kr. 462.00 Eignarskattur til ríkis .... - 621.00 Samtals kr. 1083.00 100% álagning eftir frv . kr. 1083.00 Samtals kr. 2166.00 Útsvar af tekj. kr. 860+15% - 989.00 Útsvar af eign kr. 2975+15% - 4387.00 Alls eftir frv. kr. 7542.50 Afg. af skattsk. tekjum .... - 2457.50 Kr. 10000.00 Þá er að athuga, hvernig afkoma gjaldandans yrði, ef hann aflaði sér 5 þús. kr. í viðbót af samskonar tekjum. Hann hefir sömu frádrætti, því þeir eru ákveðnir af útsvari fyrra árs, svo sá frádráttur gerir engan mun. Tekjuskattur til ríkis .. kr. 1062.00 Eignarskattur til ríkis .... - 1121.00 Samtals kr. 2183.00 100% álagning eftir frv . - 2183.00 Samtals kr. 4366.00 Útsvar af tekj.kr.1610+15% - 1851.50 Útsvar af eign 5175+15% - 7760.50 Alls eftir frv. kr. 13978.00 Afg. af skattsk. tekjum .... - 1022.00 Kr. 15000.00 Í fyrra tilfellinu hefir maður afgang af skattskyldum tekjum kr. 2457,50, en í síðara tilfellinu kr. 1022.00. Mismunurinn, sem er beint tap gjaldenda af því að hafa aflað sér þessa tekjuauka, er kr. 1435.50. Þetta er það, sem átt er við með því, að skattstiginn reki sig upp undir. Með þessu er auðvitað ekki sagt, hvað þessi gjaldandi hefir til að lifa af, því það fer eftir því, hvaða frádrætti hann hefir fengið, en þeir eru þeir sömu, hvort sem gjaldandinn aflar sér 10 þús. kr. eða 15 þús. kr. tekna, svo mismunurinn, sem hann hefir til eigin afnota, er sá sami, og hann er það, sem ég hefi áður sagt, kr. 1435.50. Það er tap hans á því að afla sér þessa tekjuauka. Þegar svo er komið skattaálagningunni, þá er komið upp í þá vitleysu, sem ekki þýðir að bjóða skynsemi gæddum verum, því menn hætta að afla sér tekjuaukans, þegar hann er orðinn þeim beint tap.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Hv. 2. þm. Rang. telur sig afsakaðan núna. Hann bar þó ekki fram neinar till. um 100 þús. kr. lækkun.

Ég sagðist hafa stutt að því, að hún kom fram

. En till. nam ekki nema 63 þús. kr.

Þetta er ekki rétt

. Ég man þetta glöggt, því að ég gerði vitleysu í sambandi við það, því ég hélt, að upphæðin væri 83 þús., en hún var ekki nema 63 þús., svo að hann hefir lítið upp í þetta. Mér fellur það miður, að hann skuli nú skorast undan, og ég býst ekki við, að hann hafi neitt upp úr því að skorast undan þeirri ábyrgð.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Af því að ég hefi ekki getið þess áður, þá skal ég taka það fram, svo að það komi í Alþt., að prentvilla hefir orðið á þskj. Þar stendur aðeins 20%, en á að vera 25% í 1. línu brtt. Annars vænti ég, að hér verði það samkomulag, sem þarf til þess að sjá ríkissjóði fyrir þeim tekjum í annari mynd, en ekki fengið. Ég skal ekki hæla þessari till. að öllu leyti, en hitt mun ofmælt, að slík till. þekkist hvergi í siðuðum löndum. 

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Mér þótti það eftirtektarvert í ræðu síðasta ræðumanns, að hann taldi það varða svo miklu, hvort breytt verður eða ekki, að hann væri þess albúinn að ganga á móti frv. án þess þó að hann hefði að nokkru leyti sýnt fram á, að frv. væri spillt. Hann sagði bara, að búið væri að gera samkomulag og því væri ómögulegt að gera nýtt samkomulag. Mitt álit er það, að frv. sé ekki nokkur hætta búin á næsta þingi. En þegar ekki stórvægari till. en þessi, sem ég flyt, er notuð sem átylla fyrir menn til þess að skerast úr leik, þá tek ég hana aftur og læt svo ráðast, hvort einhver hv.þm. verður til þess að taka hana upp aftur.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Hv. deild mun kunnugt um þau tíðindi, er voru að gerast í hv.Ed. og eru tilefni þess, að brtt. á þskj. 954 er fram komin. Sú breyt. er þar gerð á gildandi lögum um gengisviðauka, að tekinn er upp 25% gengisviðauki á kaffi og sykurtoll, toll á áfengi og gosdrykkjum og ýmsum vörutegundum öðrum, sem taldar eru upp í brtt. Þessi breyt. er óhjákvæmileg, þar sem hækkun tekju- og eignarskattsins hefir nú verið felld í Ed. Þá hefir stj. og borið fram brtt. um, að innheimta megi aukreitis tekju- og eignarskatt fyrir árið 1932, sem nemur 40% af skattinum það ár, en þó eigi minna en 5 kr. hjá gjaldanda. Vegna þeirra undirtekta, sem frv. um hækkun skattsins fékk í Ed., hefir stj. ekki treyst sér til að fara hærra en þetta. En þessi hækkun ásamt gengisviðaukanum á tollvörur ætti að geta gefið jafnt í ríkissjóð og fengizt hefði með hækkun tekju- og eignarskatts eftir frv. Vænti ég þess, að þetta mál fái svo fljóta afgreiðslu, að ekki þurfi að fresta þinglausnum fram yfir hátíðina.

Páll Hermannsson Ég er óánægður með þessa lausn á stjórnarskrármálinu, í hverju formi sem hún verður samþ., hvort sem frv. verður samþ. óbreytt, eða hvort till. þær, sem fyrir liggja, verða teknar til greina. Þessi óánægja mín stafar af því, að ég veit ekki betur en að því hafi verið lýst yfir, að þessi lausn sé aðeins bráðabirgðabreyting og að innan skamms megi búast við nýju erfiði við nýja lausn. Ég lít svo á, að þessi málamyndalausn stafi af því, að þing og þjóð hafa ekki gefið sér nægan tíma til þess að leysa málið til frambúðar. Það á ekki við nú að ræða einstök atriði, en ég get þess, að þó að samkomulag hafi náðst, þá eru flestir óánægðir með það. Þetta samkomulag hefir ekki fengizt af öðru en því, að allir sjá, að ekki er forsvaranlegt að hliðra sér lengur hjá að leysa málið. Margar ástæður liggja til þess. Mörg erfið viðfangsefni kalla að, sem ekki þola, að þing og þjóð eyði kröftum sínum í stöðugar deilur um stjórnarskrármálið. Það mega menn vita, að með hverju því máli, sem þingið getur ekki leyst, veikist trú þjóðarinnar á þingræðinu, og slíkt má ekki verða, að upp komi ótrú á rökum byggð. Að ég gekk að samkomulaginu, stafar af því, að ég sé hina brýnu þörf til þess að fá lausn á málinu. Ég hygg, að ekki komi til mála að hrófla nokkuð við aðalatriðunum tveim, sem mest hefir greint á um, en ég lít svo á, að breyta megi öðrum atriðum, og teldi ég það rétt, þrátt fyrir samkomulagið, nema einhverjir af þeim, sem að því standa, sýndu fram á, að slíkt megi ekki. Mér skilst, að Framsfl. hafi samið við Sjálfstfl., en það hefir komið í ljós, að einmitt úr þeim flokkum eru menn, sem ekki eru mótfallnir formsbreytingum og hafa jafnvel borið fram brtt. við frv. Ég álít ekki, að ég sé neinn svikari við þau loforð, sem ég hefi gefið, þó að ég greiði atkv. með brtt. Ég sé glögglega hina óumflýjanlegu þörf og get ekki ætlað hv.þm. að hætta að sjá hana, jafnvel þó að breyt. verði gerðar á forminu. Þeir, sem óánægðir eru með samkomulagið, hafa við þau rök að styðjast um sættina, að ekki varð lengur hjá því komizt, því að óþægilegt verður að segja kjósendum frá því, að menn hafi séð þörfina, en horfið frá að leysa þetta vandamál, af því að breytt hefði verið í smávægilegum formsatriðum. Ég get ekki neitað því, að mér finnst sumt af þeim brtt., er hér liggja fyrir, til bóta. Ég mun greiða atkv. skv. því og býst ekki við, að hægt sé að stimpla mig með neinum svikastimpli, þó ég geri það.

Jón Jónsson Mín afstaða er sú sama og hún hefir verið. Ég hefi tekið skýrt fram, að ég fæli ekki einum manni umboð til samninga upp á þessi býti. T. d. er landslistafyrirkomulagið svo langt frá mínu sjónarmiði, sem ég setti mér um uppbótarsætin, að það er ekki hægt að telja neinar brigður af minni hálfu, þó að ég fylgi minni till., sem á að ráða bót á því, að sveitunum er ekki tryggður þeirra réttur eins vel og á verður kosið. Ég lýsi því líka yfir, að ef mín till. verður felld, þá fylgi ég varatill. hv. 1. þm. Reykv., þótt hún gangi ekki eins langt og mín.

Ingvar Pálmason Ég geri ekki ráð fyrir því að fara langt inn á þær brtt., sem hér liggja fyrir við þetta frv. Þeim hefir verið lýst af hálfu flm. þeirra, og það hefir verið fært fram það gildi, sem þær hafa. Það hafa aftur á móti verið færðir fram af andmælendum þeirra þeir gallar, sem á þeim eru. Ég skal segja rétt eins og er, að ég er ekki meiri gáfumaður en það, að ég á erfitt með að gera upp á milli þessara tillagna, sem að líkindum lætur, þar sem tvær hafa komið fram nýjar, önnur á fundinum nú en hin í gærkvöld. Þess vegna mun ég ekki ræða þær. En áður en gengið verður til atkv. um þetta mál, þá vildi ég minnast á tildrögin til þess forms, sem það er nú komið í, og afgreiðslu þess. Ég þarf ekki að rifja það upp, að fyrir stuttu kom fram uppástunga um það í þeim flokki, sem ég tilheyri, að leysa þetta mál með samkomulagi allra flokka. Niðurstaðan af þessu var sú, að formanni þingflokks okkar var falið að mæta sem samningamaður, með öðrum manni að vísu, við þessar tilraunir. Hann gat þess strax, að ef hann ætti að verða við þessum tilmælum, óskaði hann eftir að fá umboð til að semja þannig lagað, að það, sem yrði niðurstaðan, yrði samþ. af flokknum. En þó meinti hann það ekki, að þar með væri bundið atkv. hvers einstaks flokksmanns, en hann óskaði að fá yfirlýsingu svo margra manna í flokknum, sem hann taldi nægja, og þessa yfirlýsingu fékk hann frá mér. það er mér ekkert launungarmál. Og þó að ég viðurkenni það fyllilega, að árangurinn af þessum samningaumleitunum varð allt annar en ég óskaði að hefði orðið, þá tel ég mér skylt að standa við það loforð, sem ég gaf mínum umboðsmanni, og standa við þá samninga, sem hann hefir gert. Þó að hér séu komnar fram í deildinni brtt. við frv., sem ganga meira í þá átt, sem ég hefði kosið, þá get ég ekki greitt þeim atkv. Sömu rök liggja til þess, að ég get heldur ekki greitt þessum brtt.atkv. mitt. Ég tel ekki rétt gert af mér að ganga frá umboði því, sem ég hefi gefið til samninga, og gefa þar með tilefni til þess, að aðrir aðilar gangi einnig frá sínum. Það er sýnt, að foringjar Sjálfstfl. og Alþfl. vilja halda fast við gamla samkomulagið, og þá virðist mér opin leið, að flokkarnir sem flokkar séu ekki lengur bundnir, ef breytt verður, og ég lýsi því strax yfir, að fari svo, að einhverjar breyt. verði gerðar, þá tel ég mig ekki lengur bundinn við þá samninga, sem ég hefi áður gert. Ég skal ekki segja, hvað hlytist af því, ef svo margir fengjust til fylgis við breytingarnar, að þær næðu hér samþykki, en það kann að vera rétt, sem lýst hefir verið yfir, að hv.Nd. mundi ekki granda frv., þó það færi þangað aftur. En það var annað og meira, sem fyrir mér vakti. Það var ekki endilega að koma málinu í höfn á þessu þingi, heldur að afla því svo mikillar tryggingar, að það fengi afgreiðslu á næsta þingi. En ef þeir flokkar, sem nú skipa þing og munu skipa næsta þing, fá nú átyllu til þess að ganga frá samningaumboði sínu, þá er líklegast og sanngjarnt, að þeir telji sig ekki bundna við þessa afgreiðslu málsins. En verði það hinsvegar samþ. eins og það nú liggur fyrir, þá tel ég, að allir flokkar séu bundnir á næsta þingi við þetta samkomulag. Þá má álíta, að nægtrygging hafi náðst fyrir því, að málinu verði fylgt fast eftir á næsta þingi. Af þessum ástæðum mun ég greiða atkv. á móti öllum brtt., sem fram hafa komið.

Líka þeim till., sem samkomulag hefir fengizt um?

. Auðvitað ekki þeim, sem samkomulag hefir náðst um á réttan hátt, en þótt ýmsar skoðanir hafi komið í ljós í viðtölum, og menn jafnvel fallizt á sumar þeirra, þá tel ég mig ekki bundinn, ef ég á þennan hátt er leystur frá umboði því, sem ég hefi áður á minnzt. En þetta, að allir flokkar standa að afgreiðslu málsins, er trygging fyrir framgangi þess á næsta þingi. Áður en til atkv. er gengið tel ég nauðsynlegt að lýsa yfir þessu, og minni jafnframt á, að þótt tryggt hafi verið, að breytingarnar verði einnig samþ. í hv.Nd., þá er það spursmál, hvort málinu er ekki stefnt frá með því. Enda vil ég láta í ljós þá ósk, að allar brtt. verði teknar aftur og að til atkv. verði gengið um frv. Eftir túlkun þeirra að dæma held ég, að þær séu ekki stórvægilegar, og hvers vegna þá að stofna málinu í hættu? Það var sagt hér í gærkvöldi, að við framsóknarmenn ættum erfitt með að fylgja frv., af því að við hefðum viðhaft svo mörg og stór orð. Slíkum stóryrðum hirði ég ekki að svara, en get sagt fyrir mig, að þegar ég gekk að samningum, þá var það alls ekki sársaukalaust, og því aðeins lagði ég það á móti mér, að ég bjóst við, að af því mundi leiða viðunandi og sómasamlega lausn.

Sveinbjörn Högnason Ég er ekki að hugsa um að „hafa upp úr“, hvernig ég sný mér í þessu máli, heldur ætla ég að greiða atkv. eftir sannfæringu minni.

Það er ljóta sannfæringin

.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Þetta frv., sem hér liggur fyrir, hefir frá upphafi verið hinn ferlegasti óskapnaður. Með samþykkt þess er gengið inn á þá braut, að gert er upp á milli þjóðfélagsborgaranna með áhrifavald um það, sem þeim er dýrmætast, en það eru atvinnumálin. Það snertir auðvitað fyrst og fremst þá, sem búa við sjávarsíðuna og hafa lífsuppeldi sitt úr sjónum, en það snertir einnig þá smábændur, sem ásamt búskap sínum stunda sjó. Þessum mönnum er áreiðanlega gerður óleikur með því að steypa yfir þá heilum flota aðvífandi fiskimanna, ekki bara íslenzkra, heldur einnig færeyskra og danskra, og það með þessum veiðarfærum, dragnótinni. Og nú með þessu frv., ef að 1. verður, er tekið allt vald frá mönnum hér við sjávarsíðu Suðurlandsins til að verjast þessum ófögnuði. Nú hefir tekizt svo slysalega til, að hv.Ed. hefir samþ. þetta frv. Þó hefir þeirri d. verið ljósari hættan af þessari löggjöf en þessari hv. d., því að þar kom fram till. um það, að einskorða leyfi til þessara veiða við þá báta, sem skrásettir eru við Faxaflóa og Breiðafjörð, þ. e. a. s., að á þessum stöðvum megi bátar annarsstaðar að ekki stunda dragnótaveiðar í landhelginni. Auðvitað slær þessi till. ekki fullkominn varnagla við miklum dragnótaveiðum í landhelginni, því að fara má í kringum hana á margan hátt. Það má t. d. taka báta á leigu og skrásetja þá hér við Faxaflóa, og hverskonar leppmennska gæti þrifizt í því efni. En líkur væru til, að þetta ákvæði útilokaði alveg Dani og Færeyinga af þessum svæðum. Ég skal ekki segja, nema þeir tækju hér báta á leigu og kæmust svoleiðis undir ákvæði l., en þeir gætu þó ekki vaðið beint og hindrunarlaust inn í landhelgina, en yrðu að fara hliðargötur. En það er í sjálfu sér góðra gjalda vert að gera slíka tilraun til þess að útiloka utansveitarmenn og útlendinga af miðunum. Það yrði þá aðeins svæðið í kringum Vestmannaeyjar, sem yrði fórnað í hendur Færeyinga og Dana og opnað á gátt fyrir eyðileggingunni. En íbúar Vestmannaeyja gætu skoðað það sem einkamál milli þeirra og hv.þm. Vestm., sem svo ötullega hefir barizt fyrir slíku óláni og óhagræði eyjaskeggja. - En það eru fleiri, sem bíða tjón af þessum ráðstöfunum. Öll þjóðin verður að gjalda glópsku þeirra, sem nú láta nota sig til þessa óhappaverks. En það er þó ekki hægt að segja, að þeir hafi gengið að því blindandi. Svo mikið hefir verið reynt að opna augu þeirra fyrir skaðsemi málsins, að slíkar afsakanir duga ekki. Eftir framkomu hv.Nd. í þessu dragnótamáli get ég nú vonazt til þess, að hún felli þetta frv. Hún hefir ekki verið lengi að hafa skoðanaskipti í því áður, og með þessum skoðanaskiptum gæti hún bætt fyrir sinn fyrri hringlanda í málinu, að gæti þurrkað út þann vansæmdarblett, sem þingið er búið að setja á sig í þessu máli.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Þegar þáltill. um sjávarútvegsmál var hér til umr., lét ég það í ljós, að ég væri hlynntur efni þeirrar till., sem hér liggur fyrir, og sérstaklega í sambandi við kreppumálin tók ég það greinilega fram, að það vantaði tilfinnanlega skýrslur um hag annara stétta í landinu en bænda. Þó ég þess vegna greiddi þá atkv. móti till. sem brtt., hugsaði ég mér að skrifa þáltill. um þessa nefndarskipun, en í þeim svifum er þessari till. útbýtt. Ég mun því greiða atkv. með þessari till., til þess að næsta þing geti ekki vísað frá umr. um þetta mál af þeirri ástæðu, að rannsókn vanti í málinu. En eins og allir sjá, er nauðsynlegt, að rannsókn fari fram um slík mál sem þessi áður en ráðstafanir eru gerðar.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Hv. 2. landsk. hefir flutt till. um það skilyrði, að ¾ hlutar tekjuskattsaukans renni til bæjar- og sveitarfélaga. Það liggur í hlutarins eðli, að stj. getur ekki fallizt á slíkt skilyrði. Ástæðan til þess, að stj. hefir flutt frv., eru þær nýju kvaðir, sem þetta þing leggur á ríkissjóð. Frv. er flutt til þess að fá fé upp í þær greiðslur, sem þegar eru lögbundnar. Það er þess vegna ekki hægt að ganga inn á nein skilyrði, sem fela í sér nýjar byrðar fyrir ríkissjóð, enda er það fjarstætt, að ríkið sé að innheimta beina skatta fyrir bæjarfélög, þar sem bæjar- og sveitarfélög hafa sína eigin heimild til þess að taka beina skatta. Eina skilyrðið, sem unnt er að orða, væri, að þessi viðbótar-tekju- og eignarskattur skuli renna til einhvers þess, sem þegar er búið að binda, svo sem til atvinnubóta, sem framkvæmdar verða samkv. heimildum, uppbótar á kjötverði, sem nauðsynlega yrði að grípa til samkv. heimildum, o. fl. Þetta eru einu skilyrðin, sem hægt væri að ganga inn á. En nú vil ég spyrja hv.þm. að því, hvort hann muni hispurslaust greiða atkv. móti þessu frv., ef hans till. verða ekki samþ.

Ég hefi sagt það

. Og mun hv.þm. gefa sama svarið um það, að setja þau skilyrði ein, sem bundin eru við þær ákvarðanir, sem þingið hefir þegar tekið.

Já

. Að því upplýstu, að hv.þm. virðist ófáanlegur til þess að fylgja þessu frv., verð ég að óska þess af hæstv. forseta, að hann taki málið út af dagskrá þangað til seinna í dag. Ég hafði gert mér vonir um, að hv.þm. mundi fylgja þessu frv., af því hann teldi réttlátast að ná með þessum hætti þeim tekjum, sem nú er orðið nauðsynlegt að afla ríkissjóði, en þegar sú von bregzt, verð ég vitanlega að athuga aðrar leiðir til að afla þeirra tekna, sem nauðsynlegar eru. Vænti ég því, að hæstv. forseti vilji taka málið af dagskrá nú.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Það er auðsætt, að fyrirfram er ákveðið samkomulag milli Framsfl. og Sjálfstfl. um afgreiðslu þessa máls, þar sem fyrir liggja prentaðar brtt. nokkrum mínútum eftir að skattafrv. er fellt í Ed. Ég mun ekki ræða þessar brtt., en mun sjálfur flytja skrifl. brtt. um að fella niður hækkun á tolli á kaffi, sykri og kakaó. Slíkur tollur þekkist ekki í siðuðum löndum. Ég myndi leggja til frekari breyt., ef ég héldi, að það hefði nokkra þýðingu, og fara fram á, að tollar á þessum vörutegundum yrðu alveg felldir niður.

Frsm. 1. minni hl. (Magnús Torfason) Ég stend upp til að lýsa því yfir, að ég tek aftur brtt. á þskj. 831. Ég tel þær of góðar til að sæta svo blóðugum dauða sem ég þykist vita, að þeim sé búinn hér. Að öðru leyti hefi ég hugsað mér að skipta mér ekki af þeim brtt., er hér liggja fyrir. Mér var geðfelldust sú brtt., er borin var fram af hæstv.forsrh. En fyrst hann hefir tekið hana aftur, mun ég greiða atkv. gegn báðum hinum till., frá hv. 3. landsk. og frá hv. 1. þm. Reykv.

Sveinbjörn Högnason [óyfirl.]: Það er nýverið búið í Ed. að fella það frv., sem fór fram á það, að þau auknu útgjöld, sem af þessum tímum stafa, legðust á þá, sem mesta hafa til þess getuna, og hér er komið fram frv., sem að nokkru leyti tollar nauðsynjar fátæka fólksins í landinu, þar sem er kaffi- og sykurtollur, og ég get lýst yfir því fyrir mitt leyti, að þótt þetta sé kallað eðlilegt, þá mun ég aldrei samþ. að taka skatt á slíkan hátt. Ég mun hiklaust fylgja brtt. jafnaðarmanna í þessu efni, þó að þeir geti sjálfum sér um kennt, að svo er komið sem komið er, og frá þeirra hendi sé þetta kattarklór. Þeir hafa komið því til leiðar, að slíkt frv. þarf nú fram að bera hér í d. Hvað því viðvíkur, sem hæstv.dómsmrh. sagði, að það yrði að sjá ríkinu fyrir auknum tekjum, þá hefi ég ekki samvizkubit af því. Ég studdi að því, að hér voru bornar fram lækkunartill. við fjárl., sem námu 100 þús. kr. og vann að því að undirbúa þær, og mjög margt af því var óþarfi. Hæstv. fjmrh. mælti eindregið gegn því, að þetta væri fellt niður af fjárl., og hann taldi yfirleitt kjark í menn um, að ekki væri svo dökkt útlitið, þótt þessar 100 þús. kr. yrðu ekki felldar niður. Ég hygg, að sú niðurfærsla myndi að nokkru vega salt móti því, sem nú á að fá með tollum á kaffi og sykri. Þar sem stj. taldi ekki nauðsyn á þessari 100 þús. kr. niðurfærslu, þá greiði ég ekki atkv. slíkum tollum.

Steingrímur Steinþórsson [óyfirl.]: Það virðist hafa orðið samkomulag milli Sjálfstfl. og jafnaðarmanna um að fella frv. um viðbótar-tekju- og eignarskatt, sem nú er nýskeð fellt í Ed. við 2. umr. fyrir atbeina þeirra flokka beggja. Það liggur því í hlutarins eðli, að þegar búið er að fella það frv., sem var sanngjarnasta og réttasta leiðin, sem hægt var að fara á krepputímum til að afla nauðsynlegra tekna, þá verður að fara einhverja aðra leið fyrir stj., því að mér skilst, að hún muni ekki geta tekið við fjárl. nema eitthvað verði bætt í skarðið. Ég er ekki ánægður með þær till., sem hér liggja fyrir. Ég get tekið undir það með hv. 2. þm. Reykv., að ég er ekki ánægður með að leggja viðbótartoll á kaffi og sykur, sem eru einmitt brýnustu nauðsynjar fátæka fólksins, og fleira mætti telja. En þrátt fyrir það er síður en svo, að ég ætli að ávíta fjmrh. fyrir að hafa komið fram með þessar till. Ég lít svo á, að þar sem búið er að fella það frv., sem að mínum dómi og okkar framsóknarmanna er hið réttlátasta á þessum tímum, þá verði tæpast komizt inn á skárri leið í þessu máli, þótt auðvitað megi benda á ýms atriði, sem flestir eru mótfallnir. Það er af þessum ástæðum, að ég mun fylgja frv. óbreyttu. En ég vil um leið taka það greinilega fram, að ég er ósamþykkur ýmsu í því. En eins og komið er, og það er einkum fyrir atbeina hinna flokkanna, þá hygg ég þetta einu færu leiðina og sjálfsagt að fara hana nú, því að það er ekki forsvaranlegt að fara svo af þingi, að ekki verði séð fyrir tekjum í stað þeirra, sem áttu að nást með viðbótar-tekju- og eignarskattinum.

Pétur Magnússon Ég vil segja örfá orð, áður en atkv. verða greidd. Ég verð að segja það, að ég hefi aldrei heyrt meiri deilu um jafnlítið efni. Og það er undarlegt, að deila, sem er jafnótímabær og þessi, skuli hafa getað orðið svona löng og hörð, því það er mitt álit, að öll þau atriði, sem um er deilt, eigi ekki heima í stjórnarskrá, heldur í kosningalögum. Fyrsta ágreiningsefnið er um heimild flokka til að hafa landslista í kjöri. Í frv. er flokkum gefin þessi heimild. Nú er um það deilt, hvort þetta skuli vera þingflokkur eða landsmálaflokkur. Ég fyrir mitt leyti hallast nú að því, að landsmálaflokkur sé sanngjarnara. En ég ætla þó ekki að rökstyðja þá skoðun mína í þetta sinn. En það er sýnilegt, að þetta ákvæði frv. verður að skýra nánar í kosningal., því vitanlega er ekki meiningin, að þetta ákvæði nái til allra „flokka“. Þeir flokkar, sem þessi heimild nær til, verða vitanlega að hafa landsmálastarf á stefnuskrá sinni. En nánari skilgreining á þessu verður að bíða kosningalaga. Þá er næsta atriðið, sem um er deilt, það, hvort flokkar megi hafa landslista og frambjóðendur í sama kjördæmi, eða aðeins annaðhvort. Eftir frv. er frjálst að hafa hvorttveggja, en í öllum brtt. er sú heimild burt numin og ekki nema annaðhvort leyft. En um þetta atriði gildir alveg það sama og um hitt, að í kosningal. má kveða á um það eftir vild. Hið þriðja, sem um er deilt, er það, hvort allir frambjóðendur þess flokks, sem hefir landslista í kjöri, skuli teknir á hann, eða því sé hagað eins og nú er ákveðið í frv. Mér finnst nú þetta ákvæði frv. hálfálappalegt og hefði helzt kosið að breyta því. En um þetta gildir þó alveg sama og hitt. Þetta má auðvitað ákveða nánar í kosningal. Í frv. er ráðgert, að „að minnsta kosti“ annaðhvert sæti 10 efstu manna á landslista skuli skipað frambjóðendum í kjördæmum utan Reykjavíkur. Það er því ekkert til fyrirstöðu, að í kosningalögum verði ákveðið, að svo og svo mörg efstu sætin séu skipuð frambjóðendum. Einnig sú deila er því ótímabær. Ég þykist þá hafa leitt rök að því, að öll sú deila, sem um þessi atriði hefir staðið, sé ótímabær. Um þetta verður efalaust einhver ágreiningur, þegar kosningal. verða samin. En sú deila er óþörf nú. Þó ég líti nú svo á, að einstaka atriði mætti fara betur í frv., þá mun ég samt greiða atkv. gegn öllum brtt. Geri ég það af þeirri ástæðu, að samningar hafa þegar verið gerðir um þetta mál, eins og margsinnis hefir komið fram í umr. Ég get sagt fyrir mitt leyti, að ég fal fulltrúa okkar sjálfstæðismanna fullt umboð til að gera þann samning og hefi því yfir engu að kvarta. Og þar sem greinilegt er, að breytingar á frv. munu leiða til þess, að ýmsir þm. telji sig óbundna við það samkomulag, sem gert var og allir flokkar gáfu samþykki sitt, og muni nota sér slíkar breyt. sem átyllu til að setja sig í andstöðu gegn frv., þá vil ég ekki eiga neitt á hættu með breytingum á frv. og greiði því atkv. á móti öllum brtt.

Jón Baldvinsson Það kom nú fram hjá hv. 2. þm. S.-M., sem ég og varaði við í gær, að hrófla nokkuð við frv., því að það, sem ég sagði þá og hv.þm. sagði nú, var, að þing kemur eftir þetta þing, og frv. þarf að hafa meiri hl. í báðum deildum til fylgis, ef það á að verða að lögum. Líti fleiri hér á sem hv. 2. þm. S.-M., sem mælti af heilum hug, en það er mér og öðrum kunnugt, hversu grandvar sá hv.þm. er, að ef breyt. verði gerðar og þótt það sé gert með vilja margra hv.þm., þá eru ekki allir, sem skýra svo hug sinn sem hv. 2. þm. S.-M. Og ef nú er losað um samkomulagið, þá eru menn ekki bundnir á næsta þingi. Og það er ekki nóg að samþ. frv. nú. Síðasti áfanginn er á næsta þingi, og þá má ekki hagga einum stafkrók í frv., ef frv. á að verða að lögum. Þess vegna finnst mér ekki annað liggja fyrir en að samþ. frv. eins og það nú er.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég heyri það, að mikilli alvöru og þungum hugsunum hefir lostið yfir dm. við hin diktatorisku ummæli hv. 2. þm. S.-M., en fyrir mitt leyti vil ég endurtaka það, að ég hefi aldrei skoðað samningana sem bindandi um annað en aðalatriðið, og því er vitanlega hverjum einstökum þm. það frjálst að leggja til um breytingar á fyrirkomulagsatriðum. Engin andmæli með rökstuddar skoðanir að baki hafa komið fram gegn því, að till. séu ekki sumpart til bóta og sumpart alveg meinlausar. Því tel ég það enga goðgá, þótt ég taki ekki aftur till. og haldi henni til streitu. En viðvíkjandi því, að frv. sé borgið, ef engu er breytt, vil ég segja, að það eru bábiljur einar. Frv. verður lagt fyrir nýkosið þing, sem enginn veit, hvernig verður skipað, og þó að það hafi verið samþ. hér óbreytt, þá er það engin trygging. Hinsvegar, meðan ekki er sýnt fram á það, að till. geri frv. óaðgengilegra, þá er ekki ástæða til þess að láta ekkert breytast aðstöðuna. Ég trúi mönnum heldur ekkert betur til þess að framfylgja því á næsta þingi, þó að því verði ekki breytt hér.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Þetta frv. hefir orðið fyrir allmiklum breyt. frá því það fór frá okkur fyrir nokkrum dögum. Ég býst við, að hv.þdm. taki eftir því, að felldar hafa verið niður úr frv. allar greinarnar nema sú fyrsta og sú síðasta. Ég verð að segja það, að ég tel það mjög miður farið, hver afdrif þessa frv. eru orðin, þrátt fyrir það, þó maður teldi tryggan framgang þess eftir 2. umr. í Ed. En sannleikurinn er sá, að bæjarstjórn Rvíkur hefir sett sig algerlega á móti frv. og nú fyrir nokkrum dögum samþ. mjög eindregin og svo að segja einróma andmæli gegn því, en þó að ég sé sannfærður um, að þetta er gott mál og að frv. muni fyrr eða síðar verða að lögum í líku formi og það var afgreitt frá þessari hv. d., þá lít ég svo á, að í þetta skipti verði að láta nægja þann hálfa sigur, sem fenginn er með frv. eins og það er nú orðið. Mér er kunnugt um það, að mjólkurbúin og aðrir þeir aðilar, sem að þessu frv. standa, ætla að sætta sig við þessi málalok að sinni.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Það hafa orðið allmiklar umr. um þetta mál og brtt. þær, sem fram hafa komið. Af samtölum milli þingmanna hefir það komið í ljós, að ýmsir telja það tæplega í samræmi við það samkomulag, sem áður hafði orðið, að nein af þeim brtt., sem fyrir liggja, verði samþ. Þó er mér ekki kunnugt um, hver verða úrslit þeirra tillagna. Í þeim eru atriði, sem ég tel mikils virði, en af samtölum við marga þm. hefi ég ástæðu til að ætla, að till. eins og ég nú vil bera fram skrifl., muni ekki mæta andúð þeirra flokka, sem hafa áður talað saman um þetta mál. Sú till., sem ég ætla að leyfa mér að bera fram, hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta : „C-lið 1. gr. skal orða svo: Allt að 11 þingmenn til jöfnunar millj þingflokka, svo að hver þeirra hafi þingsæti í sem fyllstu samræmi við atkvæðatölu sína við almennar kosningar. Heimilt er þingflokki að hafa landslista í kjöri við almennar kosningar í þeim kjördæmum, þar sem sá flokkur hefir ekki viðurkenndan frambjóðanda í kjöri. Skal að minnsta kosti annaðhvert sæti 10 efstu manna á landslista skipað frambjóðendum flokksins í kjördæmum utan Reykjavíkur. Frambjóðendur á landslista þess flokks, sem hefir landslista í kjöri og nær jöfnunarþingsætum, taka þau þingsæti eftir þeirri röð, sem þeir af þeim, er eigi hafa náð kosningu í kjördæmi, eru í á listanum að lokinni kosningu, eftir venjulegum reglum hlutfallskosninga, með de Hondts aðferð. Að öðru leyti fer um skipun jöfnunarþingsæta eftir kosningalögum. Jafnmargir varamenn skulu kosnir jöfnunarþingsætum samtímis og á sama hátt“. Þær breyt., sem felast í þessari till. frá því, sem nú er í frv., eru þær, að í fyrri hluta þessarar till. eru nefndir „þingflokkar“ í staðinn fyrir í frv. eru nefndir „flokkar“, en það táknar það eitt, að þeir flokkar einir hafi rétt til að hafa landslista, sem koma að þingmanni í kjördæmi. Önnur breytingin er sú, að þar, sem flokkar hafa frambjóðendur, má ekki kjósa landslista flokksins. Landslista flokksins má aðeins kjósa í þeim kjördæmum, þar sem enginn viðurkenndur frambjóðandi er í kjöri fyrir viðkomandi flokk. Að öðru leyti eru ákvæðin óbreytt, hvernig á landslista skuli skipað, að þar skuli vera a. m. k. annarhver maður af frambjóðendum flokksins. Ég ber þessa till. fram af því, að ég hefi ástæðu til að ætla, að það verði öllu meiri ánægja með afgreiðslu málsins, ef hún verður samþ. en ella. Um Nd. er mér það kunnugt, að þessi brtt. verður frv. ekki að fótakefli.