Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Þetta eru síðustu fjárlög þessarar ríkisstjórnar. Förum yfir nokkur atriði. Þessi ríkisstjórn hefur ekki staðið við marggefin loforð til öryrkja um kjarabætur og þetta hafa öryrkjar sjálfir margoft sagt. Þessi ríkisstjórn neitar ítrekað að láta kjarabætur lífskjarasamninganna ná til eldri borgara. Þessi ríkisstjórn skilur eftir sig barnabótakerfi sem er enn þá miklu verra en annars staðar á Norðurlöndunum. Þessi ríkisstjórn var með Landspítalann í neyðarástandi fyrir Covid, en í Covid setur ríkisstjórnin sérstaka aðhaldskröfu á spítala. En hvað hefur þessi ríkisstjórn gert? Ríkisstjórnin hefur lækkað veiðileyfagjöld um þriðjung og haft í forgang lækkun bankaskatts og stimpilgjald af stórútgerðinni. Ríkisstjórnin hefur verið dæmd fyrir mannréttindabrot, fyrir að klúðra heilum dómstól og í sínum síðustu fjárlögum bætir hún bara 0,1% af landsframleiðslu í umhverfismálin  Herra forseti. 

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um fjárlög næsta árs. Ríkissjóður verður rekinn með tæplega 320 milljarða kr. halla til að bregðast við áhrifum kórónuveirunnar og standa vörð um velferðina á sama tíma. Hér er um að ræða umfangsmiklar aðgerðir til að koma til móts við fólk, heimili og fyrirtæki vegna tekjutaps og atvinnumissis, félagslegar aðgerðir sem nýtast börnum og fjölskyldum þeirra og einnig aðgerðir til að styrkja félagslega stöðu aldraðra eftir einangrunina sem hefur fylgt heimsfaraldri. Á sama tíma gefum við ekkert eftir í því að standa vörð um velferðina í landinu. Það stendur til að bæta við allt að 100 hjúkrunarrýmum á næsta ári. Við erum að styrkja skólana í landinu sem hafa lyft grettistaki á árinu. Við erum að gera grundvallarbreytingu á tryggingakerfinu og svo mætti lengi telja. Þetta eru tímamótafjárlög.

Forseti. Við göngum til þessarar atkvæðagreiðslu með það í huga að meira er betra en minna í þessu ástandi. Við leggjum til þrjár breytingartillögur sem eru í rauninni ákveðin lagfæring á göllum í fjárlagafrumvarpinu. Á einn veg vantar að bæta upp lífskjarasamningana fyrir þá sem eru á framfærslu hins opinbera, varðandi atvinnuleysistekjur og lífeyri, svo er það hallarekstur Landspítala – háskólasjúkrahúss og skortur á starfsfólki til að sinna persónuverndarlöggjöfinni. Þetta eru þrjár einfaldar gallalagfæringar. En eins og ég sagði þá göngum við til þessarar atkvæðagreiðslu með því hugarfari að meira sé betra en minna þannig að við styðjum ýmsar útgjaldatillögur, enda eru útgjöldin ekki vandamálið núna. Þau eru það sem þarf til þess að hjálpa til við ástandið eins og það er hérna úti.

Hæstv. forseti. Þessi fjárlög markast eðli máls samkvæmt mjög af heimsfaraldri kórónuveiru og það sama má segja um alla fjárlagavinnuna og umræðuna sem fram fór hér í gær. Kröftug viðbrögð við alvarlegri stöðu koma vel fram í frumvarpinu sjálfu þar sem lögð er til rúmlega tvöföldun á rammatengdum útgjöldum frá síðustu fjárlögum. Breytingartillögurnar eru óvenjuumfangsmiklar, bæði í fjölda og í fjárhæðum. 55 milljarða kr. viðbótartillögur á milli umræðna staðfesta kröftug viðbrögð, viljann og hugarfarið, stefnu stjórnvalda með kaupum á bóluefni, viðspyrnustyrkjum og fjölþættum félagslegum stuðningi við fólk, félög og stofnanir. Hér erum við sannarlega að spyrna við og koma okkur saman í gegnum þetta.

Herra forseti. Við göngum nú til atkvæða um fjárlög fyrir árið 2021. Ríkisstjórnin er í snúinni stöðu, ekki síst vegna eigin verka. Við bentum ítrekað á það að ríkissjóður var þegar orðinn ósjálfbær löngu fyrir Covid. Ofan af þessu verður ekki undið með einum fjárlögum en ríkisstjórnin gæti gengið mun lengra í sértækum aðgerðum fyrir þær fjölskyldur og fyrirtæki sem eru í viðkvæmastri stöðu og skemur í almennum stuðningi sem ekki mun gagnast í viðspyrnu atvinnulífsins. Ríkisstjórnin þarf líka að vera raunsæ varðandi áhrif á framtíðarhorfur þjóðarbúsins vegna skuldastöðunnar. Hér skortir heildræna hugsun, skil á milli tímabundinna aðgerða og hugsjónar til næstu fimm, tíu, tuttugu ára. Tillögur meiri hlutans til breytinga á fjárlagafrumvarpinu eru margar til bóta en á heildina litið tel ég að frumvarpið beri ekki merki um framsýni eða ráðdeild þannig að ég efast stórlega um að geta stutt frumvarpið í lokaumferð.

Herra forseti. Í frumvarpi þessu er sett Íslandsmet í halla ríkissjóðs. Lán eru tekin á færibandi eins og enginn væri morgundagurinn. Hagræðing er engin, ekkert sparað á móti gríðarlegum halla. Óvænt áfall hefur vissulega dunið yfir og Miðflokkurinn hefur stutt nauðsynlegar aðgerðir en við skrifum aldrei undir að eldri borgarar séu annars flokks fólk. Virðingarleysi ríkisstjórnarinnar gagnvart eldri borgurum er algjört. Það styttist í kosningar og það fer ekki fram hjá neinum að gæluverkefnum ríkisstjórnarinnar er laumað inn í veirupakkann til að kaupa sér atkvæði. Miðflokkurinn hefur ávallt talað fyrir ráðdeild í ríkisfjármálum. Við erum eini flokkurinn sem er með fullfjármagnaðar breytingartillögur. Fullkomið ábyrgðarleysi ríkir hjá sumum hér í breytingartillögum og kæmust þeir til valda að loknum kosningum þá er þess sannarlega þörf að biðja guð að blessa þjóðina.

Herra forseti. Ég rakti hér í umræðunni í gær að halli þess árs sem nú er að líða getur orðið um 270 milljarðar. Fjárlögin sem við greiðum atkvæði um nú verða með 320 milljarða kr. halla. Við erum að tefla mjög djarft og við erum að tefla mjög tæpt. Þess vegna skiptir viðspyrnan svo miklu máli og það er viðspyrnan sem er undirbúin í þessum fjárlögum. Þetta er viðspyrna sem er byggð á sterkri stöð ríkissjóðs. Þetta er ríkisstjórn sem mynduð var í upphafi kjörtímabils til að efla innviði, efla velferðarkerfi og heilbrigðiskerfi. Hún stendur vörð um það. Sólin fer að hækka á lofti. Það er ekki bara ríkisstjórninni að þakka en hún hefur sannarlega hjálpað til. 
            

Forseti. Umboðsmaður Alþingis kom fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd á opinn fund til að kynna ársskýrslu sína fyrir um einum og hálfum mánuði síðan. Það var alveg skýrt á þeim opna fundi að hann vantar fleira starfsfólk í frumkvæðisrannsóknir. Hann vantar einn starfsmann á næsta ári og einn í viðbót 2024. Hvers vegna er þetta mikilvægt? Jú, vegna þess að frumkvæðisrannsóknir hans snúa að því að þegar borgarinn kemur, og umboðsmaður á að gæta réttinda hans gagnvart stjórnsýslu landsins, getur umboðsmaður farið af stað. En þegar borgari er ekki aðili máls, eins og þegar boðnar eru út stöður ríkisins eða ráðið í stöður ríkisins án auglýsingar, það eru tekin gjöld eða skattar án þess að heimildir séu í lögum, það er þvingaður þvagleggur upp í fólk, án þess að aðilar viti hvaða rétt þeir eiga, þá stígur umboðsmaður inn og hefur frumkvæðisrannsókn og lagar til hægt og rólega í stjórnsýslu landsins. Í 

Virðulegi forseti. Þessi fjárlög sem við greiðum atkvæði um hér eru mörkuð af heimsfaraldri. Við sjáum halla sem ekki hefur áður sést en við skulum láta það verða okkur til áminningar um alla framtíð, til áminningar um það að við gátum eingöngu tekið með myndarlegum hætti á þeirri efnahagslegu stöðu sem upp kom vegna heimsfaraldursins þar sem við höfum búið í haginn og greitt upp skuldir á umliðnum árum. Þessi halli er gríðarlegur, 320 milljarðar, tekjurnar innan við 800 milljarðar. Það bíður okkar þess vegna gríðarlega mikið verkefni að ná að nýju sjálfbærni í fjármálum ríkisins og hins opinbera. En með kraftmikilli viðspyrnu, sem m.a. kemur með þeim fjárlögum sem hér verða greidd atkvæði um, leggjum við grunn að því að fjármál hins opinbera verði sjálfbær að nýju. Ég vil þakka nefndinni fyrir góð störf. Það var vasklega unnið í fjárlaganefnd, lítill tími hefur verið til skiptanna og stór álitamál undir. 

Herra forseti. Ég tek undir með hæstv. fjármálaráðherra og þakka Alþingi fyrir að hafa staðið sig með eindæmum vel í gegnum allan þennan heimsfaraldur. Þegar við samþykktum fjárlögin fyrir þetta ár sáum við þennan heimsfaraldur ekki fyrir og hvað þá áhrifin sem hann hefur haft á efnahagslíf samfélags okkar sem og annarra samfélaga. Það sem við erum að fara að afgreiða hér í dag eru fjárlög sem endurspegla þá sterku innviði sem við eigum í samfélaginu og þann einbeitta vilja okkar að geta spyrnt hratt við þegar við ráðum bug á veirunni þannig að efnahagslífið og samfélagið geti risið hratt upp aftur. Ég hef fulla trú á því að með því að beita afli ríkisfjármálanna, eins og við erum að gera af fullum krafti, þá muni það takast hratt og vel, enda byggjum við á öflugum innviðum.

Virðulegur forseti. Við erum að fara að greiða atkvæði um sorglegt fjárlagafrumvarp þessarar ríkisstjórnar. Ríkisstjórnin hefur fundið út hverjir hafa breiðu bökin. Hún hefur fundið út einn hóp fólks sem á ekki að fá krónu, á ekki einu sinni að fá launaskrið heldur 3,6%, ekkert meira, og það eru eldri borgarar þessa lands. Þeir fá ekki 50.000 kr. skatta- og skerðingarlausa eingreiðslu. Hverjir eru það sem eru í þessum hópi? Eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt sjálfur eru þetta örfáir einstaklingar, en það er samt ekki hægt að taka utan um þá. Þetta er fólk sem er að koma úr örorku yfir á ellilífeyri. Þetta er fólk sem er með búsetuskerðingar og ríkisstjórnin er búin að samþykkja að fái bara 90% af lágmarkslífeyri. Þetta fólk eru breiðu bök þessarar ríkisstjórnar. Þetta er fólkið sem á ekki að fá krónu.

Herra forseti. Hæstv. ríkisstjórn og allir hv. þingmenn í þessum sal hafa viðurkennt að bregðast þurfi við tekjufalli fyrirtækja og styðja fyrirtæki til viðspyrnu þegar heimsfaraldurinn hefur gengið yfir. Það sem hæstv. ríkisstjórn og hv. þingmenn stjórnarflokkanna hafa hins vegar ekki viðurkennt að þurfa að taka á er tekjufall heimila og að heimili þeirra sem misst hafa vinnuna og bera þyngstu fjárhagslegu byrðarnar í þessari atvinnukreppu þurfa líka viðspyrnu. Það þarf að bregðast við tekjufalli þeirra mun betur en gert er í þessu fjárlagafrumvarpi. Það er skammarlega lítið lagt til heimilanna í þessari djúpu atvinnukreppu og þess vegna gagnrýni ég hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarþingmenn fyrir getuleysi í þeim efnum.

Herra forseti. Það er nú þegar ljóst í upphafi þessarar umræðu að orðið viðspyrna er orð dagsins. Það er auðvitað ekkert sérkennilegt vegna þess að við vitum að þessu linnir innan skamms og þá þurfum við að hafa kraft til að komast á eðlilegt ról. Viðspyrnan sem ríkisstjórnin býður upp á gæti dugað einhverjum en ekki öllum og ekki þeim sem mest þurfa á henni að halda. Það er alveg rétt að viðnámsþróttur og fyrirsjáanleiki skiptir atvinnulífið og fyrirtæki miklu en ekki má gleyma því að fjölskyldur, heimili og börn þurfa líka á fyrirsjáanleika að halda. Þau þurfa líka að hafa viðspyrnu. Ég óttast að ef ekki verður betur gert í þessum fjárlögum muni ójöfnuður aukast og viðspyrna veikustu hópa okkar verða lítil sem engin og það mun skapa óeiningu og tjón í þessu samfélagi.

Virðulegi forseti. Hverjum hefði dottið í hug fyrir ári, þegar við greiddum atkvæði um fjárlög, að við stæðum í þessum sporum hér í dag? Og ég ætla að segja þetta orð: Það eru fordæmalausir tímar og þetta eru fordæmalaus fjárlög. Ríkisstjórnin hefur haft kjark til þess að setja af stað gríðarlega mikla innspýtingu fyrir heimilin, fyrir fyrirtækin og fyrir samfélagið allt til að allir geti átt viðspyrnu. Hvað er besta dæmið um að það hafi tekist gagnvart heimilunum í landinu? Jú, útsvar sveitarfélaganna hefur haldið sér nokkuð vel á árinu 2020. Við höfum væntingar um það, þegar bóluefni er að koma, og bjartsýni til að ætla að við munum ná að vinna niður þann halla sem nú er gefinn. Það þarf hugrekki til þess. Það þarf bjartsýni á efnahagslífið og samfélagið og hana höfum við. Ég vil þakka fjárlaganefnd og Alþingi fyrir að hafa gengið svo hratt og vel frá þessu fjárlagafrumvarpi á þeim knappa tíma sem menn hafa fengið.

Herra forseti. Hér er lögð fram tillaga um tímabundna lækkun á virðisaukaskatti til veitingageirans, að virðisaukaskattur sem þeim er gert að standa skil á lækki úr 11% í 6% í eitt ár. Ekki þarf að fjölyrða um það að veitingageirinn hefur orðið fyrir gríðarlega miklu höggi og er óhætt að segja að þar hafi margt hjálpast að; ferðamenn auðvitað horfnir og víðtækar sóttvarnaráðstafanir sem hafa bitnað sérlega illa á þessum geira. Þetta er einföld aðgerð. Þetta er skjótvirk aðgerð. Hún hróflar ekki við neinu kerfi. Hún er einföld í framkvæmd og mun hjálpa þessum fyrirtækjum að ná margumtalaðri viðspyrnu þegar birta tekur til, vonandi á fyrri hluta næsta árs.

Herra forseti. Við erum stödd í miðri djúpri atvinnukreppu og hún kallar á frekari aðgerðir fyrir fyrirtæki í landinu. Hér er um að ræða tillögu sem felur í sér skynsamlega, tímabundna lækkun tryggingagjalds þannig að árið 2021 verði tryggingagjaldslaust hjá einyrkjum og smáfyrirtækjum en skili líka töluverðu til annarra fyrirtækja í landinu. Þessi lækkun myndi ýta undir fjölgun starfa, létta undir með viðspyrnunni og hvetja okkur öll áfram en hún myndi líka stuðla að auknu jafnræði og líflegri samkeppni og koma í veg fyrir hættuna á samþjöppun í kreppu. Ég hvet þess vegna þingheim til að styðja þessa aðgerð og hjálpa smæstu fyrirtækjum okkar af stað á nýju ári.

Herra forseti. Við erum að ræða um tölulið 2 í breytingartillögu sem stafar frá Viðreisn. Hún gengur út á það að í eitt ár verði veittur helmingsafsláttur af tryggingagjaldi vegna þeirra starfsmanna sem fyrirtæki ráða til sín af atvinnuleysisskrá. Ekki þarf að fjölyrða um það hversu alvarlegt atvinnuástandið er, hversu ömurlegt atvinnuleysið er, hvað það er áríðandi að sem flestir komist til vinnu sem fyrst. Þetta mun leiða til þess, þetta mun gera fyrirtækjunum auðveldara að ráða til sín fólk, ráða til sín fólk sem þarf svo sannarlega mest á því að halda.

Forseti. Sú tillaga sem við greiðum atkvæði um hér skiptir það miklu máli að ég þjófstartaði áðan 

Herra forseti. Bara af því að hv. þm. Björn Leví Gunnarsson hefur ekki vakið á því athygli enn þá er það auðvitað þannig að skattar í landinu, tekjuhlið fjárlaga, ákvarðast ekki af þeim liðum sem við erum að greiða atkvæði um hér heldur af þeim lögum sem gilda um virðisaukaskatt, tryggingagjald og aðra slíka skatta. Það undirstrikar auðvitað að því miður eru tillögur stjórnarandstöðunnar í þessum lið fullkomin sýndarmennska. Ef þau vildu raunverulega ná fram breytingum á tryggingagjaldi, virðisaukaskatti eða slíku myndu þau ekki gera athugasemdir við þessa liði í fjárlögum heldur við þau lög sem gilda um viðkomandi skatta. 
            

Herra forseti. Ég greiði atkvæði gegn þessari tillögu og öðrum tillögum sem eru af frekar svipuðum meiði. Að mínu mati eru þetta ekki ábyrgar tillögur. Þetta er einmitt það sem m.a. stendur undir sjálfvirku sveiflujöfnurum og hjálpar okkur að takast á við efnahagskreppur sem þessar. Ég tel því að þetta sé alls ekki leiðin fyrir okkur til að fara í gegnum þessa krísu og greiði þess vegna atkvæði gegn þessu.

Herra forseti. Eins og kom fram hér áðan í málflutningi mínum eru allar breytingartillögur Miðflokksins fullfjármagnaðar, enda mjög mikilvægt í þeim gríðarlega halla sem nú blasir við hjá ríkissjóði. Hér er lögð til eignasala, að nýbygging Landsbankans við Austurhöfn verði seld og andvirðið renni í ríkissjóð í formi arðgreiðslu enda engin þörf fyrir þessa byggingu í eigu ríkisins á dýrustu lóð landsins þegar bankaþjónusta er gjörbreytt og störfum hefur fækkað umtalsvert. Hér er auk þess lögð til hækkun á tryggingagjaldinu. Það er mjög mikilvægt, eins og við þekkjum, að styrkja fyrirtækin á erfiðum tímum svo að ekki komi til uppsagna og viðspyrnan verði sem best.

Herra forseti. Við í Samfylkingunni styðjum 1. liðinn á þessu þingskjali. En vegna orða þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins hér áðan vil ég bara minna á að í hv. efnahags- og viðskiptanefnd er verið að vinna með bandorm sem fjallar um tryggingagjaldið. Þar undir eru líka tillögur meiri hlutans. Þegar hlutirnir eru gerðir í þessari röð eigum við ekki annarra kosta völ en að tala um útgjöldin og það gerir hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn líka hvað varðar tryggingagjald. En forsendurnar koma síðar í bandormi eftir helgi.

Herra forseti. Ég ætla að vera á svipuðum slóðum og hv. þm. Oddný Harðardóttir og mótmæla orðum hv. þm. Birgis Ármannssonar um tryggingagjaldið því að þetta lýtur að því. Það er vel hægt að samþykkja breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið og síðan samþykkja í kjölfarið á því breytingar á öðrum lögum. Við þurfum ekki kennslustund frá hv. þingmanni hvað það varðar. En fyrst hv. þingmaður nefndi sérstaklega sýndarmennsku þá er það fullkomin sýndarmennska hjá Sjálfstæðismönnum að ganga til þjóðarinnar með reglulegu millibili og tala um að þeir styðji skattalækkanir og síðan hafa þessir blessuðu þingmenn ótal tækifæri til að lækka skatta eins og tryggingagjald á lítil og meðalstór fyrirtæki og þá er það fellt. Það er sýndarmennska. Ef þið styðjið lækkunina, af hverju styðjið þið þá ekki þessa tillögu? Það eru fjölmargar tillögur hér frá fjölmörgum flokkum sem lúta að því að lækka álögur á fyrirtæki. Hver er með sýndarmennsku, herra forseti?

Forseti ætlar ekki að reyna að skera úr um það.

Virðulegur forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um ákveðnar prósentuhækkanir á gjöldum. Við óskuðum eftir því að greiða atkvæði sér um nokkra liði þarna og það virðast hafa orðið mistök, væntanlega hjá mér, í innsendingu á þeim liðum og við greiðum núna atkvæði sér um liði 114.5.2–114.5.2.1.2.29, þar erum við á rauðu. En ég vildi koma því að varðandi lið 114.5.1.6 og 114.5.1.7, að við erum líka á rauðu þar, þó svo að um það verði greitt atkvæði í einum bunka á eftir. Við munum verða á gulu um liðinn í heild. Þannig að takið eftir: Þó að við greiðum gult um þessa tvo liði erum við samt á rauðu. 
            

Þá er þetta skýrt og við ættum að geta lokið atkvæðagreiðslunni.

Herra forseti. Við sem erum áhugafólk, jafnvel áhugaflokkur, um ráðdeild í ríkisrekstri fáum ekki mikið fyrir okkar snúð í þessu frumvarpi til fjárlaga. Það er eðlilegt miðað við aðstæður. Á sumum sviðum er jafnvel ekki nóg gert eins og ýmsar breytingartillögur hér benda til. Þessi tillaga er tilraun til aðhalds sem verður að teljast sérstaklega eðlileg í ljósi þess að í þessum fjárlögum er þrátt fyrir allt að finna aðhaldskröfur á ýmsar stofnanir sem gegna mikilvægu hlutverki í þjónustu sinni við almenning. Við í Viðreisn styðjum þessa tillögu.

Herra forseti. Miðflokkurinn leggur áherslu á hagræðingu í ríkisrekstri og að dregið verði úr ríkisbákninu sem hefur vaxið hratt í tíð þessarar ríkisstjórnar. Fjárlagafrumvarpið ber þess merki að það á ekki að vinda ofan af ríkisbákninu og þar fer fremstur í flokki Sjálfstæðisflokkurinn eins og venjulega, sem reglulega hefur hrópað hátt fyrir kosningar: Báknið burt. Þegar flokkurinn kemst síðan til valda heldur báknið áfram að vaxa. Við þurfum að taka rækilega til í ríkisfjármálunum og minnka ríkisbáknið, sagði hæstv. fjármálaráðherra árið 2010. Árið 2020 sagði sami ráðherra að það væri endalaus blóðug sóun úti um allt í opinbera geiranum. Hann gerir ekkert í málinu. Hér er lögð til hagræðing á öll ráðuneyti. Oft er þörf en nú er nauðsyn.

Virðulegi forseti. Hér leggur meiri hlutinn til 197 millj. kr. tímabundna hækkun til öryggis- og varnarmála. Í nefndarálitinu kemur fram að með því eigi að efla netvarnir og varnir gegn fjölþáttaógnum á Íslandi og það er tími til kominn. Kórónuveiran hefur m.a. kennt okkur að við erum orðin verulega háð því að nýta okkur tækni og fjarskipti í daglegu lífi, kannski enn frekar en áður. Með þessu er líka lagt til að við tökum þátt í öndvegissetrinu í Tallinn í Eistlandi og öndvegissetrinu í Helsinki þar sem við erum nú eina norræna ríkið sem tökum ekki þátt og eina ríki Atlantshafsbandalagsins. Þar munum við öðlast mikilvæga reynslu og þekkingu sem vel getur nýst hér á landi til framtíðar.

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því að hér er meiri hluti fjárlaganefndar að leggja til breytingartillögur í erfiðu árferði. Við skulum hafa það alveg á hreinu að við erum að eyða um efni fram út af þeim aðstæðum sem hér eru uppi. Sem betur fer byggir ríkissjóður á traustum grunni vegna þess að greiddar hafa verið niður skuldir þegar vel hefur árað. Það er samt sem áður ekki sjálfsagt og eðlilegt að auka útgjöld á öllum sviðum. Það er mjög langur vegur frá. Við erum hér að ráða bót á því að við höfum verið eina þjóðin af okkar bandalagsríkjum sem hefur ekki tekið þátt í alþjóðlegu samstarfi gegn ógn sem er ekki framtíðarógn heldur núverandi ógn, og það er þegar kemur að netöryggismálum. Ég vil nota tækifærið, virðulegi forseti, og þakka sérstaklega forystu og meiri hluta hv. fjárlaganefndar fyrir að hafa sett sig vel inn í þessi mál og komið með mjög góðar breytingartillögur, bæði hvað varðar  Ég mun að sjálfsögðu greiða atkvæði með þessari tillögu en ég tek eftir því að það eru ekki allir þingmenn sem gera það.

Herra forseti. Þessi tillaga er tvíþætt, annars vegar framlag til skattrannsóknarstjóra til þess að berjast gegn kennitöluflakki, sem er meinsemd í samfélagi okkar. Hins vegar framlag til tollgæslunnar og snýr að fíkniefnavandanum. Fíkniefnavandinn er eitt af alvarlegustu og erfiðustu málum sem steðja að þjóðfélaginu öllu. Sterkari fíkniefni hafa náð fótfestu hér á landi en áður og aukið fíkniefnaeftirlit á landamærum skilar árangri. Hér er lagt til að styrkja tollgæslu í baráttunni gegn innflutningi vímuefna. Auk þess er lagt til að styrkja tollgæsluna til að leiðrétta misræmi í tollskráningu á innfluttum landbúnaðarvörum sem hefur valdið landbúnaðinum miklu tjóni.

Virðulegi forseti. Ég kvartaði undan framsetningu á atkvæðagreiðsluskjölum í fjárlaganefnd áður en þetta kom til þingsins. Hér er um að ræða nokkrar tillögur og einstaka tillögu gætum við greitt atkvæði, t.d. varðandi eftirfylgni með kennitöluflakki. En 250 milljónum í að fylgjast með fíkniefnum á landamærum væri til að mynda miklu betur varið í skaðaminnkunarúrræði og þess háttar. Þannig að við segjum já við að fylgjast með kennitöluflakki en nei við hinu og sitjum því að lokum hjá við atkvæðagreiðslu á þessum lið. Að sjálfsögðu ættum við að geta greitt atkvæði um hvora tillöguna fyrir sig. Það er mjög bagalegt að það sé tekið fram í heildarsummu þegar fram koma tvær tillögur við einn fjárlagalið. Þetta gengur ekki svona að mínu mati. Þetta var vandamál síðast og er enn þá vandamál sem ekki er búið að laga.

Forseti stingur því inn að hv. þingmaður gæti, ef hann vill virkilega gera þetta einfalt, flutt breytingartillögu við breytingartillöguna og lækkað fjárhæðina og þar með kæmi hann fram atkvæði sínu.

Herra forseti. Við erum að kljást við 100 ára djúpa kreppu, ef svo má að orði komast. Það er margbúið að benda á að nýsköpun er lykilorð í kreppu. Þessi tillaga lýtur að því að fullfjármagna Tækniþróunarsjóð. Það er furðulegt að við getum ekki sameinast um að gera það. Það voru metfjöldi umsókna í Tækniþróunarsjóð í sumar, en vitið þið hversu margar umsóknir voru samþykktar? 8% þeirra. Ef við skoðum fjármálaáætlun þessarar ríkisstjórnar, sem ég veit ekki hvort margir stjórnarþingmenn hafa séð, þá lækka fjárframlög til nýsköpunar á næstu fimm árum um 23%. Ég er ekki viss um að stjórnarþingmenn viti þetta einu sinni, því að þeir tala ekki svona. Það er stundum eins og hv. þingmenn skoði ekki eigin töflur. Veit þjóðin að það á að lækka málaflokkinn nýsköpun og rannsóknir um 23% á næstu fimm árum? Ég stórefa það. Ég hvet hv. þingmenn til að styðja nýsköpun 

Herra forseti. Hér er lögð fram hógvær tillaga í gríðarlega mikilvægu máli sem lýtur að stuðningi við nýsköpun og rannsóknir og felur í sér annars vegar að Tækniþróunarsjóður fái 1 milljarð aukalega, að Rannsóknasjóður fái 750 milljónir og Innviðasjóður 250 milljónir. Nýsköpun er gríðarlega mikilvæg. Við verðum að hugsa til framtíðar samtímis því að við tökumst á við bráðan vanda. Þetta er mjög mikilvægt skref. Það eru mjög mörg verkefni, frábær verkefni, sem fá ekki fjármagn vegna þess að við setjum ekki nóg inn í þessa sjóði.

Virðulegur forseti. Mér finnst bara ástæða til að koma hingað upp í ljósi atkvæðaskýringa hér á undan og minna á töflu í nefndaráliti fjárlaganefndar meiri hluta fjárlaganefndar þar sem kemur fram sú gríðarlega aukning fjármuna sem hafa runnið á kjörtímabilinu til nýsköpunar og rannsóknar- og þekkingargreina, eða 73%. Þetta hefur hækkað úr tæpum 15 milljörðum árið 2017 og tillagan í ár er 25,9 milljarðar. Þetta er veruleikinn.

Herra forseti. Sveitarfélögin sinna okkar dýrmætustu þjónustu; grunnskólum, leikskólum, öldrunarþjónustu, félags- og íþróttamálum og ýmsu öðru. Þau eiga eins og aðrir undir högg að sækja á þessum tímum og það er mjög mikilvægt að þau nái að viðhalda þessari dýrmætustu þjónustu. Sveitarfélögin eru hins vegar þannig, ólíkt ríkinu að sumu leyti, að það er mjög mikill aðgreining milli fjárfestingar og rekstrar og þau verða að reka sig á núlli. Þau hafa um tvennt að velja, þ.e. að skera niður þjónustu við fólkið, og það má ekki gerast, eða hitt, að draga úr fjárfestingu. Sveitarfélögin hafa sögulega staðið undir 50% af öllum fjárfestingum í landinu og ef ekki verður komið betur til móts við þau mun það draga úr viðspyrnunni sem ríkisstjórnin hefur svo mikið talað um. Hér eru örlítil spor í átt að því að rétta hag sveitarfélaga.

Herra forseti. Ekki þarf að fjölyrða um aukið álag á félagsþjónustu sveitarfélaganna vegna þeirra áfalla sem margir hafa orðið fyrir. Það mun og hefur þegar bitnað þungt á útgjöldum sveitarfélaganna í félagslega þjónustu. Tillaga Viðreisnar um 2 milljarða framlag til sveitarfélaganna sem er eyrnamerkt félagsþjónustunni og verður veitt sveitarfélögunum í samræmi við útgjöld sem þau hafa til þessa málaflokks er mjög nauðsynlegt mál. Við vitum öll að það mun reyna mikið á þessa þjónustu á næsta ári og trúlega á næstu árum sem afleiðing af því sem við erum að ganga í gegnum núna.

Forseti. Nýlega samþykkti Alþingi persónuverndarlög sem eru ansi viðamikil og góð réttarbót fyrir borgara landsins. Forstöðumaður Persónuverndar sagði í bréfi sem fylgdi ársreikningi 2019 að það vantaði starfsfólk til að framfylgja þeim lögum. Þetta er sú upphæð sem þarf til að standa við þau réttindi sem við veittum borgurum þessa lands með samþykkt laganna. Mér finnst það frekar augljós galli sem þarf að laga í fjárlögunum. Það væri áhugavert að sjá hvernig niðurstaðan verður. Hún virðist vera rauð, því miður.

Hæstv. forseti. Hér er gerð tillaga um 25 millj. kr. tímabundið framlag til samstarfsverkefnis Persónuverndar og sýslumannsins á Norðurlandi eystra um þjónustuver á Húsavík. Gert er ráð fyrir tveimur starfsmönnum, lögfræðingi og skrifstofumanni. Þessu vil ég fagna. Þetta er gott verkefni og veit ég að þar hafa menn verið með opinn huga og góðar tillögur að því hvernig færa má störf út um landið. Þessu vil ég fagna.

Virðulegur forseti. Ég vil fagna þessari tillögu um tvö störf sem eiga að vera á Húsavík og þessu samstarfi milli sýslumanns og Persónuverndar. Ég held að það sé mikilvægt, einmitt eins og við höfum talað um, að styrkja sýslumenn um hinar dreifðu byggðir og var partur af lögum sem voru samþykkt með því að færa þeim verkefni. Þetta samtal Persónuverndar og sýslumanns hefur átt sér stað í rúmt ár og ég tel að þetta sé góð niðurstaða, ekki síst líka vegna þess að atvinnuástandið er bágborið á Húsavík og allt svona skiptir máli.

Herra forseti. Í þessari breytingartillögu felst tillaga um að veita 400 milljónir til viðbótar í uppbyggingu rafhleðslustöðva af nýjustu og bestu gerð um allt land. Ríkisstjórnin hefur nýlega tilkynnt um metnaðarfull markmið sín í loftslagsmálum. Þó að þetta sé kannski ekki stór hluti í því stóra samhengi er þetta vissulega skref í þá átt. Við verðum að vona það að ferðamenn og landsmenn ferðist um Ísland á næstu misserum og árum eins og enginn sé morgundagurinn og við viljum helst að þau geri það og við öll á bílum knúnum rafmagni. En til að það sé hægt verða að vera hleðslustöðvar hvar sem menn eiga ferð um helstu leiðir um landið. Ég skora á ykkur að samþykkja þessa litlu tillögu.

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um að leggja 350 milljónir í uppbyggingu sjóvarnargarðs í Njarðvík. Það er forsenda þess að þar verði stofnaður skipaþjónustuklasi sem mun skapa 200–300 ný störf á svæðinu. Það mun færa þjónustu við stærri fiskiskip inn í framtíðina með glæsilegri aðstöðu þar sem fjöldi fyrirtækja ætlar að koma saman og byggja upp skipaklasa. Þetta hefur auðvitað mjög jákvæð áhrif á atvinnulíf á Suðurnesjum. Fjölbreytileiki þess eykst og þessi fjárveiting kemur bæði á hárréttum tíma og fer í mjög gott mál.

Virðulegi forseti. Það er afar ánægjulegt að sjá þessa breytingartillögu meiri hluta fjárlaganefndar hér á pappírum. Við höfum lengi reynt að vekja athygli á þessu mikilvæga atvinnumáli á Suðurnesjum. Eins og fram kemur í nefndaráliti meiri hlutans er lagt til að 350 millj. kr. verði lagðar til Hafnabótasjóðs en Skipasmíðastöð Njarðvíkur hefur lengi undirbúið uppbyggingu þurrkvíar við Njarðvíkurhöfn. Forsenda þess að svo geti orðið og skapað þar með tugi starfa er að ríkið komi einnig inn með fjárframlag til að gera nauðsynlegar framkvæmdir á höfninni og við höfnina. Fjárfestar hafa sýnt málinu mikinn áhuga og sveitarfélagið og skipasmíðastöðin hafa unnið gríðarlega vandaða undirbúningsvinnu við þetta verkefni.

Virðulegi forseti. Hér greiðum við atkvæði um tillögu varðandi samgöngur sem ég styð. Ég vil vekja sérstaklega athygli á þeim hluta tillögunnar sem er til að bregðast við tekjufalli Isavia vegna innanlandsflugs þar sem eru brostnar forsendur fyrir samkomulagi ríkis og Isavia um að Isavia taki við rekstri og viðhaldi Egilsstaðaflugvallar. Þetta er tillaga upp á 450 millj. kr. framlag vegna þessa. Þannig er rekstur og viðhald flugvallarins á næsta ári tryggð. En svo vil ég jafnframt benda á að verkefnin sem samþykkt voru í sérstöku tímabundnu fjárfestingarátaki í samgöngum og innifela framkvæmdir á Akureyri og á Egilsstaðaflugvelli eru fullfjármögnuð í fjárlögum eins og þau voru lögð fram.

Herra forseti. Þetta mál snýr að landbúnaðinum og er í raun og veru svokallað Covid-mál. Það varðar birgðasöfnun í mjólkurpróteini sem er mjög mikil vegna veirufaraldursins og ekki síst vegna innflutnings á ostum frá Evrópusambandinu sem hefur misfarist í tollskráningu þannig að hann er margfalt meiri en hann ætti að vera. Þetta hefur valdið greininni miklum erfiðleikum og hér er lagður til styrkur til að vinna á þessari birgðasöfnun.

Herra forseti. Ríkisstjórnin beitti sér fyrir því að gefa landsmönnum svokallaða ferðagjöf upp að 5.000 kr. og stendur til að framlengja hana fram á sumar. Þessi tillaga Viðreisnar gengur út á það að bæta 15.000 kr. við þessa ágætu gjöf, nýta það kerfi sem upp hefur verið sett, útvíkka gjöfina þannig að hún taki líka til lista- og menningarstarfsemi og taki líka til fólks frá 12 ára aldri. Í senn mun þetta stórauka umsvif í umræddum greinum sem hafa orðið fyrir miklum búsifjum og síðast en ekki síst mun þetta koma sér afar vel fyrir þá sérstaklega sem hafa orðið fyrir miklum tekjumissi. Með þessu móti geta fjölskyldur gert sér glaðan dag og ferðast um landið.

Virðulegi forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um niðurgreiðslu á dreifikostnaði raforku um 730 millj. kr. Þá er gert ráð fyrir að þetta framlag, sem hækkar um 90 millj. kr., dugi til að fullri jöfnun verði náð frá og með 1. september. Þetta skiptir alveg gríðarlega miklu máli fyrir þá sem búa í dreifbýli og greiða miklu hærra gjald vegna dreifikostnaðar raforku.

Herra forseti. Þetta er mikið gleðiefni. Það hefur verið mikið baráttumál og mikið réttlætismál að ná jöfnun orkuverðs í landinu. Við vitum að mörg heimili vítt og breitt um landið búa við mjög háan orkukostnað og á næsta ári, 1. september, verður full jöfnun án þess að hækka jöfnunargjaldið á flutningi á raforku um landið. Þetta er mikið fagnaðarefni og ber virkilega að fagna. Ég vil bara segja það að þetta fjárlagafrumvarp er óvenju gott miðað við þessar erfiðu aðstæður. Það er stórátak á ferðinni til viðspyrnu fyrir heimilin og fólk og fyrirtæki sem sýnir að þessi ríkisstjórn hefur kjark og þor til að takast á við þær erfiðu aðstæður sem þjóðin býr við og við sjáum að við erum að komast í gegnum með góðri ríkisstjórn. 
            

Herra forseti. Ég tala hér fyrir breytingartillögu Miðflokksins sem er í tvennu lagi. Annars vegar eru 250 milljónir sem er aukið fjármagn til að koma til móts við innlenda matvælaframleiðendur í landbúnaði. Hún hefur ekki aðeins orðið fyrir búsifjum vegna fækkunar ferðamanna heldur einnig og ekki síður vegna alvarlegs misbrests við tolleftirlit með innflutningi á landbúnaðarafurðum, sem hefur valdið birgðasöfnun á mörgum póstum í framleiðslu landbúnaðarvara. Aðgerðir ríkisstjórnar í þeim efnum eru ekki nægilegar. Hins vegar er um að ræða aukið fjármagn til skógræktar. Þar þurfum við að gera miklu betur. Staðreyndin er sú að ríkisstjórnin er ekki að auka skógrækt að neinu marki og allra síst til kolefnisbindingar. Við viljum auka skógrækt til kolefnisbindingar sem öflugt framlag okkar Íslendinga í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Ég vil bara minna á að í atkvæðaskýringu áðan virtist sem verið væri að greiða atkvæði um skógræktina, í síðustu atkvæðagreiðslu, en það er þessi atkvæðagreiðsla, svo það sé alveg á hreinu.

Já, það er gott fyrir hv. þingmenn að hafa það í huga.

Herra forseti. Þær átta náttúrufræðistofur með færum sérfræðingum sem starfa í landshlutunum skipta miklu máli fyrir byggðirnar, byggðastefnuna, vísindin og umhverfismál. Nú þegar er í gildi samstarfssamningur milli ráðuneytisins og náttúrustofanna og það var stórt framfaraskref sem ríkisstjórnin tók með náttúrustofunum fyrst allra ríkisstjórna. Hér er verið að úthluta náttúrustofunum viðbótarfé sem á að efla þær eins og unnt er við núverandi aðstæður. Þetta er jákvætt skref og ekki það síðasta. Náttúrustofurnar geta stækkað og þær eiga að gera það með frekari stuðningi ríkisins.

Herra forseti. Í ábyrgu leiðinni og þingmáli okkar í Samfylkingunni um græna atvinnubyltingu, sem liggur nú fyrir þinginu, gerum við ráð fyrir 60% samdrætti og látum fylgja markvissar aðgerðir um hvernig eigi að efna það. Það liggur fyrir að ný áform hæstv. forsætisráðherra um 55% samdrátt eru ófjármögnuð og einungis 0,1% af aukningu á landsframleiðslu fer til umhverfismála. Við viljum t.d. að stofnaður verði grænn fjárfestingarsjóður í eigu hins opinbera sem styðji loftslagsvæna atvinnuuppbyggingu og grænan hátækniiðnað. Ríkið leggi sjóðnum til 5 milljarða kr. í hlutafé. Sjóðurinn leiti eftir samstarfi við einkafjárfesta, taki mið af aðgerðaáætlun stjórnvalda í loftslagsmálum og stefnu Vísinda- og tækniráðs í allri starfsemi sinni og ýti undir góða stjórnarhætti í félögum sem hann fjárfestir í.

Herra forseti. Ef ég skil þetta rétt erum við að greiða atkvæði um sérstakan stuðning við minkabændur upp á 80 milljónir kr. á forsendum umhverfismála. Ég verð að segja að mér finnst þetta mjög sérkennileg ráðstöfun, svo ég orði það nú ekki sterkar, og ég get satt að segja ekki stutt þessa aðgerð. Ég mun því segja nei við þessum lið í tillögunni.

Virðulegur forseti. Hérna er ríkisfjármálunum beitt af fullum þunga. Þetta er brandari fjárlaganna í ár, held ég, að verið sé að nota þessa fjárheimild sem einhvers konar umhverfisverkefni. Eins og kemur fram í útskýringum á að athuga fyrir 80 milljónir hvort minkar éti ekki örugglega enn þá matarafganga. Fyrirgefið, þetta er bara dálítið djók.

Virðulegi forseti. Hér leggur meiri hluti fjárlaganefndar til að styrkja hin ýmsu söfn og setur úti um landið. Þau eru gríðarlega mikilvæg fyrir hvert byggðarlag þar sem þau eru. Langar mig til að nefna hér 5 millj. kr. tímabundið framlag til Þjóðlagaseturs sr. Bjarna Þorsteinssonar, framlag til Flugsafns Íslands, til Skaftfells og Tækniminjasafns Austurlands. Og svo eru nokkrar fleiri stofnanir þarna sem eru tíndar til. Ég vil bara fagna því. Þetta er gríðarlega mikilvægt fyrir viðkomandi staði.

Virðulegur forseti. Margt smátt gerir eitt stórt eins og oft er sagt. Í umræðu um fjárlög eru milljarðarnir orðnir svo margir og stórir að litlu tölurnar komast einhvern veginn lítið á flug en þær skipta þá sem þeirra njóta gríðarlega miklu máli. Hér erum við að tala um safnamál, söfn sem eru dreifð um allt land og þar skipta þessir fjármunir miklu máli, jafnvel þótt milljónirnar séu ekki margar hjá hverjum og einum. Hér erum við með alls konar söfn eins og kom fram áðan. Við erum með RIFF, alþjóðlega kvikmyndahátíð, við erum með Barnamenningarsjóð og fleira sem hér er undir. Ég fagna því að við höfum tekist á við það í fjárlaganefnd að styðja við alla þessa góðu aðila í þessu fjárlagafrumvarpi.

Hæstv. forseti. Ég vil hér gera grein fyrir því af hverju við köllum aftur tillögu um mikilvægan stuðning við íþróttahreyfinguna, 470 millj. kr. fjárveitingu. Það verður að skoðast í samhengi við mál sem er til afgreiðslu og umfjöllunar í hv. velferðarnefnd og er hluti af þessu máli. Við munum greiða atkvæði síðar um framlag því tengt sem er óhætt að styðja. Það snýr að launagreiðslum til íþróttahreyfingarinnar. En við köllum þetta inn til 3. umr. til að gæta samræmis við afgreiðsluna á því máli og þær mögulegu breytingar sem geta orðið á því.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða að bæta Ríkisútvarpinu upp þverrandi útvarpsgjald. Það kom til umræðu hér í þinginu í snjallri þingræðu sem hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé flutti og mér fannst hún svo góð að ég hripaði hjá mér það sem hann sagði í lokin, með leyfi forseta: „Ríkisútvarpið er að miklu leyti vagga okkar menningar og upplýsingaflæðis sem við þurfum. Ég er þeirrar skoðunar, forseti, að bæta þurfi RÚV upp að fullu minnkandi útvarpsgjald. Til að við getum haldið rekstrinum áfram þarf RÚV að fá útvarpsgjaldið bætt að fullu. “ Ég vil gera þessi orð hv. þingmanns að mínum og vona að fleiri þingmenn geri svo.

Herra forseti. Hér er lögð fram tillaga Miðflokksins um niðurskurð til RÚV á þeim tímum sem þjóðarútvarpið okkar sinnir yfirgripsmiklu og nauðsynlegu menningar-, lýðræðis- og öryggishlutverki. Við erum á hamfaratímum. Við erum stödd í atvinnuleysiskreppu. Niðurskurður til RÚV þýðir uppsagnir starfsfólks á þjóðarútvarpinu okkar. Við greiðum að sjálfsögðu ekki atkvæði með því heldur gegn slíkri tillögu.

Virðulegur forseti. Einkafjölmiðlar eiga við ofurefli að etja, við fjölmiðil ríkisins. Í stað þess að ráðast að rót þess vanda, sem ég held nú og hygg að allur þingheimur sé sammála um að sé ákveðinn vandi, er með þessari breytingartillögu gefið í þann samkeppnismun. Þess utan eru einkafjölmiðlar, ef ég má segja, niðurlægðir og nánast geltir með því að vera settir á ríkisframlag. Fjölmiðlar eiga ekki að vera á fóðrum ríkisvaldsins og þess vegna segi ég nei.

Forseti. Ég kem hingað til að hvetja hv. fjárlaganefnd til dáða. Hér vantar einfaldlega að hækka þær upphæðir sem eru undir. Það vantar að bæta Ríkisútvarpinu upp lægra útvarpsgjald sem því miður verður raunin ef ekkert verður að gert. Ég hvet hv. fjárlaganefnd til dáða á milli 2. og 3. umr. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Andra Thorssyni fyrir falleg og hlý orð í minn garð áðan. Það hefði verið skemmtilegt ef hv. þingmaður hefði rætt við mig fyrir umræðuna og jafnvel reynt að ná saman við mig en ekki bara notað nafn mitt í pólitískum skotum í pontu.

Virðulegur forseti. Staða einkareknu fjölmiðlanna í slagnum við Ríkisútvarpið er með slíkum ólíkindum að það er sérstakt að nú sé enn bætt í fjárveitingar til Ríkisútvarpsins á sama tíma og einkareknu miðlarnir eru í snúnari stöðu en nokkru sinni áður. Hæstv. utanríkisráðherra sagði í atkvæðaskýringu fyrr í umræðunni að eftir því væri tekið hverjir greiddu ekki atkvæði með þeim hætti sem hann hefði talið líklegt að yrði raunin. Nú tek ég sérstaklega eftir því að þingmenn Sjálfstæðisflokksins greiða atkvæði með öðrum hætti en ég hafði reiknað með. Ég vil bara benda á að ég mun í dag, fyrir hönd Miðflokksins, leggja fram tillögu ótengda þessu máli sem snýr að nýrri útfærslu á ráðstöfun á nefskatti til Ríkisútvarpsins.

Herra forseti. Ég hélt að flestir þingmenn áttuðu sig á mikilvægi Ríkisútvarpsins á þessum tímum sem öðrum. Við sáum þegar fjárlagafrumvarpið kom fram að þá átti að skera fjárframlög til Ríkisútvarpsins niður um 300 milljónir. Hér eru settar 140 milljónir til baka en þá vantar 160 milljónir. Uppsagnirnar eru hafnar. Þess vegna er mjög sérkennilegt að heyra hér orð hv. þm. Kolbeins Óttarssonar Proppés um að hann vilji hækka fjárframlög til Ríkisútvarpsins. Hér var tillaga fyrir tveimur mínútum um að bæta Ríkisútvarpinu það tekjutap sem er í fjárlagafrumvarpinu. Hv. þingmaður ýtti á nei-takkann. Í hvaða sal var hv. þingmaður? Talandi um sýndarmennsku.

Hann er í hliðarsal.

Hér eru haldnar innblásnar ræður um að fólk vilji gera hitt og þetta og svo þegar hv. þingmenn fá tækifæri til þá sést það ekki í atkvæðagreiðslunni. Af hverju er alltaf þessi skotgrafarhernaður? Hvernig stendur á því, og ég ætla kannski að halda ræðu um það á eftir, að allar tillögur stjórnarandstöðunnar eru felldar á tímum heimsfaraldurs? 

Herra forseti. Þessi tillaga meiri hluta hv. fjárlaganefndar er afar mikilvæg. Það er mikilvægt á tímum atvinnukreppu að opna framhaldsskólana, bjóða upp á fjölbreytt námsframboð, bjóða fólki upp á þann möguleika að styrkja stöðu sína á vinnumarkaði sem verður um margt öðruvísi heldur en áður að heimsfaraldurinn kom. Þessi tillaga er því jákvæð. Ég segi já.

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur, þetta er verulega góð tillaga. Hér er m.a. lagt til að veittar verði 30 milljónir til að efla atvinnu- og menntunarúrræði á Suðurnesjum. Við þekkjum öll stöðuna sem þar er. Ríkisstjórnin hefur fyrir nokkru samþykkt að setja þurfi á fót menntanet í samstarfi við menntastofnanir á svæðinu. Fyrirhugað er að ráðstafa 300 milljónum til að kaupa þjónustu af menntaneti á Suðurnesjum til að efla náms- og starfsúrræði fyrir atvinnuleitendur á svæðinu. Stofnframlag og kostnaður við rekstur netsins gæti orðið í kringum 70 millj. kr. á næstu þremur árum eins og fram kemur í ítarlegu nefndaráliti meiri hlutans. Hér er einnig talað um verkefni eins og Nám er tækifæri og fleiri mjög góð verkefni.

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp til fjárlaga er mjög framsýnt og hér er búið að taka skýra ákvörðun um það að fjárfesta í framtíðinni. Framlög til framhaldsskólastigsins eru að hækka um 10% að raungildi. Að sama skapi eru framlög til háskólastigsins að aukast um 15%. Ríkisstjórnin sagðist ætla að styðja við grunnkerfi samfélagsins og fjárfesta í menntun og hér eru svo sannarlega að fara saman hljóð og mynd. Það er hægt að treysta þessari ríkisstjórn fyrir því að vera framsýn og taka ákvörðun sem einkennist af hugrekki.

Virðulegi forseti. Þetta mál snýst um að fjárfesta í menntun og láta fara saman hljóð og mynd. 

Herra forseti. Ég vil bara fagna þeim fjármunum sem við erum að verja í framhalds- og háskólastigið, eins og hér hefur komið fram, sem gríðarleg þörf er fyrir á þessum erfiðu tímum. Ég vil um leið hvetja hæstv. menntamálaráðherra til þess, af því að hér erum við með framlag til Austurbrúar enn eitt árið, að ljúka nú lengri tíma samningsgerð við það merka fyrirbæri sem Austurbrú er þannig að fólk þurfi ekki að eyða ómældum tíma ár hvert í að leita eftir fjármunum. Þetta er partur af grunnþjónustu sem við eigum að fjármagna með samningum og ég hvet ráðherrann til dáða í því.

Forseti. Mig langar til að hvetja hæstv. menntamálaráðherra til að snúa ekki út þegar farið er með fjárheimildir. Hérna er ekki verið að styrkja sérstaklega framhaldsskóla og háskóla heldur er einfaldlega verið að greiða fyrir það fólk sem sækir um í þeim skólum. Aðsókn er að aukast í þá skóla, sem betur fer í því ástandi sem er og sem betur fer er stuðningur við það o.s.frv. Það þýðir ekki að stuðningur á hvern nemenda sé að aukast og þar af leiðandi sé verið að styrkja framhalds- eða háskólakerfið á neinn hátt. Það er einfaldlega verið að borga fyrir það fólk sem mætir þangað, sem betur fer vissulega en það er ekki verið að styrkja neitt umfram það. Við skulum hafa hlutina á hreinu, um hvaða fjárheimildir við erum að greiða atkvæði. Það er verið að greiða atkvæði með því að fjármagn fylgi nemendum, ekki verið að styrkja háskólann um aukaverkefni eða neitt slíkt.

Herra forseti. Ég fagna því og tek undir mikilvægi þess að styðja við menntastofnanir okkar. Hér er framlag til Austurbrúar upp á 30 milljónir. Austurbrú vinnur að hagsmunamálum íbúa á Austurlandi og veitir samþætta og þverfaglega þjónustu tengda atvinnulífi, menntun og menningu, í raun einstök stofnun sem er samfélaginu gríðarlega mikilvæg. Ég tek undir orð hv. þingmanns sem tók til máls áðan, hv. þm. Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur, um að það er mikilvægt koma á föstum samningi þar. En ég vil líka benda á það að þarna er 15 millj. kr. tímabundið framlag til Fjölmenntar, símenntunar- og þekkingarmiðstöðvar. Allt eru þetta mikilvægar stofnanir fyrir okkur öll um allt land.

Virðulegi forseti. Við erum að greiða atkvæði um auknar fjárveitingar til sjúkrahúsa, Landspítala – háskólasjúkrahúss. Við leggjum til stórauknar greiðslur til þeirra vegna þess að við verðum að átta okkur á að við erum í miðjum Covid-faraldri og við eigum að láta sjúkrahúsin fá þá fjármuni sem þau þurfa á halda. Annað er ábyrgðarlaust og hreinlega lífshættulegt fyrir þá sem þurfa á þjónustu þeirra að halda. Við erum að biðja um að það sé ekki skorið niður heldur séð til þess að sjúkrahúsin fái það sem þau þurfa á að halda til að lifa af í Covid-faraldrinum. Það ætti ekki að vera mjög flókið að samþykkja það.

Virðulegi forseti. Það eru fleiri en Flokkur fólksins sem hugsa um heilbrigði landans og vilja gera allt til að koma í veg fyrir niðurskurð á því sviði. Við vitum að Landspítali – háskólasjúkrahús barðist í bökkum fyrir Covid, hvað þá núna. Hér eru aðhaldskröfur á spítalann og hann er búinn að safna skuldum upp á tæpa 4,3 milljarða kr. Það er nákvæmlega það sem felst í þessari tillögu Flokks fólksins, að hækka framlög og fella hreinlega niður uppsafnaðar skuldir Landspítala – háskólasjúkrahúss þannig að þeir byrji með hreint borð og við séum ekki að draga úr ómskoðunum eða frekari rannsóknum eða þjónustu við sjúklinga í landinu. Virðulegi forseti. Það er í rauninni síðasta sort að ætla að ráðast á okkar stærstu heilbrigðisstofnun og krefjast aðhaldsaðgerða um leið og þeir eru að glíma við þennan uppsafnaða vanda. Sýnið nú djörfung og dug eins og þið eruð alltaf að tala um, hæstv. ríkisstjórn, og bara strikið þetta út.

Herra forseti. Heilbrigðismál voru sá málaflokkur sem kjósendur vildu að við myndum setja í forgang. Það er afskaplega skrýtið að þessi ríkisstjórn er ekki tilbúin að hreinsa uppsafnaðan halla Landspítalans upp á tæpa 4 milljarða. Það hefur verið gert áður. Það var gert áður en þessi ríkisstjórn tók við. Árið 2017 var uppsafnaður halli hreinsaður. Þess vegna er mjög sérkennilegt að þessi ríkisstjórn vilji halda slíkum halla hangandi yfir Landspítalanum. Og hvað þýðir sá halli? Landspítalinn kynnti fyrir okkur hagræðingaraðgerðirnar. Það á að stytta innlagnir á kvenlækningadeild. Það á að draga úr ómunum á hjartarannsóknarstofu og það á að breyta geðendurhæfingardeildinni. Þetta eru 20 aðgerðir og því mun spítalinn finna fyrir. Það er stórmerkilegt og pólitísk tíðindi að ríkisstjórn sem segist vera að setja heilbrigðismál í forgang sé ekki tilbúin að taka þetta til baka því að ofan á þann halla sem spítalinn þarf að vinna upp er sérstök aðhaldskrafa sem ég þreytist seint á að minnast á, 

Forseti. Þetta er röð breytingartillagna um svipað mál, þ.e. að þurrka út halla Landspítala – háskólasjúkrahúss. Þetta er lægsta tillagan og sú hófsamasta hvað það varðar því að við stillum þessu upp varðandi umfang. Þetta er sá halli sem er eftir af þeim uppsafnaða halla sem varð til á árunum 2018–2019. Það ætti a.m.k. að þurrka upp þann halla því að hann varð til vegna mönnunarvanda, vegna launavanda, vegna vanreiknaðra kjarasamninga. Sá vandi er ekki Landspítala – háskólasjúkrahúsi að kenna á nokkurn hátt heldur einfaldlega galli í fjárheimildum frá Alþingi. Það ætti því að vera auðvelt að samþykkja alla vega þessa breytingu.

Virðulegur forseti. Aukning til handa Landspítalanum er um 4 milljarðar kr. eða 5,2% milli ára. Landspítalinn er flaggskip íslensks heilbrigðiskerfis og hefur ítrekað sýnt hvað í honum býr og ekki síst núna í Covid-19 og baráttunni við faraldurinn. Við erum að byggja meðferðarkjarna við Hringbraut. Við erum að stórefla heilsugæsluna og fjölga hjúkrunarrýmum. Allt skiptir þetta máli fyrir áframhaldandi sókn í heilbrigðismálum. Á tímabilinu 2017–2021 hefur framlag til heilbrigðismála aukist um 43 milljarða á föstu verðlagi eða nær 20% raunhækkun í málaflokkinn á kjörtímabilinu, kjörtímabili sem hefur munað um fyrir heilbrigðismálin í landinu. 
            

Herra forseti. Heilbrigðisstofnanir í umdæmum landsins stíga allar sem ein krappa ölduna í rekstri, hvort sem það er fyrir austan, vestan, sunnan eða norðan. Áður en faraldurinn skall á voru þegar blikur á lofti og sumar stofnanir í vanda. Fyrirsjáanlegt er að heilbrigðiskerfið verður undir miklu álagi á næstu misserum í kjölfar tafa og lokana og skertrar þjónustu í Covid-faraldri og vandinn hrannast upp. Stofnunum er búið ömurlegt rekstrarumhverfi, annaðhvort að safna skuldum eða leita á náðir bankanna eftir rekstraraðstoð og yfirdrætti. Stjórnvöld neita að horfast í augu við þessar staðreyndir og spurt er: Hvað varð um þau loforð frá síðustu kosningum um að heilbrigðisþjónustan skyldi njóta algjörs forgangs? Þjóðin var sammála en þessi ríkisstjórn er ekki sammála. Herra forseti. Það er villa í þessu þingskjali sem ég vil gjarnan geta um. Það á að standa 1 milljarður í stað 4 og óskast það leiðrétt í þingtíðindum.

Herra forseti. Heilbrigðisstofnanirnar úti um landið fóru margar hverjar í vanda inn í heimsfaraldurinn og ekki síst þær stofnanir sem starfa á vaxtarsvæðum þar sem íbúafjölgun hefur verið mikil á undanförnum árum. Svo bætast við vandamálin sem tengjast Covid og mikið atvinnuleysi og því fylgir álag á heilbrigðisstofnanirnar. Ég get nefnt Heilbrigðisstofnun Suðurnesja þar sem atvinnuleysi er mikið og íbúafjölgun hafði verið mikil áður en heimsfaraldurinn gekk yfir. Hægt er að nefna fleiri stofnanir eins og Heilbrigðisstofnun Suðurlands og víðar um landið. Þess vegna er þetta framlag, 1 milljarður, til að styrkja þessar stofnanir, til að heilbrigðisþjónustan verði góð úti um allt land og við alla, svo mikilvægt. Ég hvet ykkur til að skipta um skoðun og ýta á græna hnappinn.

Virðulegur forseti. Heilbrigðisstofnanir úti um land hafa gegnt algjöru lykilhlutverki í baráttunni við Covid-19 en ekki síst heilsugæslan. Mér hefur verið það sérstök ánægja, í samstarfi við Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og heilbrigðisstofnanir og forstjóra þeirra um allt land, að leggja sérstaka áherslu á uppbyggingu heilsugæslunnar á þessu kjörtímabili. Við höfum stóreflt heilsugæsluna. Við höfum byggt upp geðheilsuteymi í öllum heilbrigðisumdæmum. Við höfum byggt upp Þróunarmiðstöð íslenskrar heilsugæslu fyrir öll umdæmin. Við höfum byggt upp heilsueflandi móttökur. Allir þekkja grettistakið varðandi sýnatöku vegna Covid. Næsta verkefni verður skimun vegna leghálskrabbameins. Núna höfum við bætt við 540 milljónum á landsvísu til að tryggja enn betur geðheilbrigðisþjónustu landsmanna á erfiðum tímum. Heilsugæslan á að vera fyrsti viðkomustaður okkar í heilbrigðisþjónustunni og hún hefur heldur betur styrkt sig í þeim sessi á þessu kjörtímabili.

Herra forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um býsna athyglisvert mál og kannski er hægt að segja að það sé ákveðinn prófsteinn á Alþingi. Í sumar greiddu þingmenn úr öllum flokkum samhljóða atkvæði um niðurgreiðslu á sálfræðiþjónustu sem þó var ekki fjármögnuð á þeim tíma. Alþingi er löggjafinn og á það benti auðvitað hæstv. fjármálaráðherra þegar hann sagði að Alþingi gæti veitt fjármagn í verkefnið og nú liggur fyrir að við getum gert það. Ef Alþingi er ekki tilbúið til að fylgja eftir eigin samþykkt frá því í sumar ættu þau sem ekki eru tilbúin til að gera það kannski að íhuga það næst að gefa ekki í skyn eitthvað sem þau vilja svo ekki standa við.

Virðulegi forseti. Geðheilbrigðisþjónusta hefur verið í forgangi hjá þessari ríkisstjórn eins og sést á verkunum. Sálfræðiþjónusta í heilsugæslunni og geðheilsuteymi víða um land eru þar talandi dæmi. Í fjárlögum þessa árs er stigið fyrsta skrefið til niðurgreiðslu sálfræðiþjónustu á einkastofum. Það er sannarlega mikilvægt skref og þar er um að ræða allt að 7.000 viðtöl sem koma til greiðslu. Næstu skref verða síðan stigin í heildarsamhengi og ég hlakka til að sjá þau stigin.

Virðulegi forseti. Það ánægjulega gerðist á þessu ári að allir flokkar, stjórn og stjórnarandstaða, sameinuðust um þetta mikilvæga mál, að veita og greiða aðgengi, ekki síst ungs fólks og fólks með lágar tekjur, að sálfræðiþjónustu, óháð því hvort hún er veitt hjá ríkinu eða einkaaðilum. Hér beinum við sjónum að einkaaðilum og það er eins og ríkisstjórnin geti ekki byggt upp heilbrigðisþjónustu öðruvísi en í gegnum ríkisvaldið, í gegnum hið opinbera. Við þurfum að greiða aðgang að þessari þjónustu. Við verðum að hafa það í huga að beinn kostnaður samfélagsins vegna geðræns vanda er 20 milljarðar. Hann er þrefaldur í óbeinum kostnaði, u.þ.b. 100 milljarðar falla á samfélagið á ári vegna áfalla í æsku og núna er þessi faraldur. Þetta er ákall til ykkar, kæru vinir hér inni. Styðjum þetta mál, sýnum fyrirhyggju, sýnum að við berum umhyggju fyrir samborgurum okkar. Ef það huggar einhvern þá er þetta þjóðhagslega hagkvæmt.

Herra forseti. Með því að greiða þessu atkvæði gefst ríkisstjórnarflokkunum tækifæri til að standa við orð sín um að setja geðheilbrigðismál í forgang. Geðheilbrigði þjóðarinnar á Covid-tímum, á hamfaratímum, er í hættu. Við þurfum að gera meira en það sem nú er gert þegar margra vikna og mánaða bið er eftir því að komast í einn sálfræðitíma hjá heilsugæslunni. Þó að það sé góðra gjalda vert að byggja þá þjónustu upp þá þurfum við á þessum tímum að gera enn betur. Við þurfum að tryggja að börn, ungmenni og fullorðnir, og ekki síður eldri borgarar, geti, án þess að þurfa að húka á biðlistum vikum og mánuðum saman, fengið nauðsynlega geðheilbrigðisþjónustu. Hér er hægt að styðja við það og fylgja því sem Alþingi samþykkti hér í vor, að niðurgreiða sálfræðiþjónustu.

Virðulegur forseti. Hér erum við m.a. að greiða atkvæði um að bæta við allt að 90 hjúkrunarrýmum eða 1.350 millj. kr. í rekstur á slíkum rýmum. Þetta gjörbreytir stöðunni fyrir allt heilbrigðiskerfið og ekki síst Landspítalann, en fyrst og fremst þó fyrir þau sem eru öldruð og hafa færni- og heilsumat. Með þessu fjármagni verður greitt fyrir rekstur þessara rýma sem verða fullbúin og standast þær kröfur sem við gerum til rýma af þessu tagi. Einnig er hér lagt til að bæta við ríflega 300 millj. kr. til að greiða fyrir aukna hjúkrunarþyngd í þeim rýmum sem þegar eru í rekstri. Ég segi já.

Herra forseti. Ég fagna mjög þessari tillögu. Þó að þetta séu tölur á blaði, krónur úr ríkiskassanum, þá kemur þetta til með að spara okkur fjármuni vegna þess að það er mun dýrara fyrir þá eldri borgara sem komnir eru með færni- og heilsumat að vera í sjúkrahúsrýmum á Landspítala og annars staðar en í hjúkrunarrýmum. Ég fagna því að ríkisstjórnin sýni það hugrekki að fara í þetta, að styðja við þjóðarsjúkrahúsið okkar en koma líka til móts við þarfir eldri borgara sem eiga að fá að dvelja á heimilislegri stað en á þriðja stigs sjúkrahúsi. Ég fagna þessu.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni mjög mikilvæg viðbót og aukin framlög til þjónustu við viðkvæman hóp. Það þarf áfram að vinna þessa vinnu. Það þarf áfram að bæta í. Ég hlakka til að sjá niðurstöður vinnuhóps sem fer yfir rekstrargrunn hjúkrunarheimilanna. Í kjölfar þeirrar niðurstöðu verður hægt að skoða enn betur með hvaða hætti við getum komið til móts við þessa þjónustu og hvernig framlögum og rekstri þessara stofnana verður háttað til framtíðar fyrir þennan mjög svo viðkvæma og mikilvæga hóp í samfélaginu.

Virðulegi forseti. Ég kem einnig hingað upp til að fagna þessum lið. Hér er verið að fjölga um 100 rými og ekki síst er hér tímabundið framlag til að fullt tillit sé tekið til breytinga á hjúkrunarþyngd. Það er mjög mikilvægt og mikið hefur verið kallað eftir því um allt land. Eins og við vitum hefur hjúkrunarþyngd vegna sjúklinga á hjúkrunarheimilum alltaf verið að aukast. Eins skiptir þetta líka máli við rekstur þessara heimila.

Virðulegi forseti. Ég segi já við þessari tillögu og ég vona svo heitt og innilega að nú setjum við hjúkrunarheimilin í forgang. Við höfum lært í Covid-faraldrinum hversu mikilvægt er að hafa hjúkrunarheimilin í góðu standi og sjá til þess að þar séu ekki biðlistar og að séð verði til þess að þeir sem þurfa á þessari þjónustu að halda fái hana.

Hæstv. forseti. Þetta er breytingartillaga frá okkur í Miðflokknum um að setja 300 milljónir í meðferðarstöðina hjá SÁÁ. Þetta er sá peningur sem vantar upp á til að hægt sé að halda úti þjónustu á sama hátt og hún var fyrir Covid og áður en álfasalan, sem hefur verið notuð sem sjálfsaflafé til að geta haldið úti lágmarksrekstri, datt niður. Hér er næsta tillaga á eftir upp á 200 millj. kr. Það vantar þá 100 milljónir upp á þegar hún er borin upp. Sjálfsagt þarf þá að fara í fjáröflun hjá Ríkisútvarpinu eins og var gert um daginn og tókst bærilega. Ég bind kannski frekar vonir við að á komandi mánuðum muni hæstv. fjármálaráðherra setjast niður með forráðamönnum SÁÁ og semja myndarlega við þá þannig að við getum eytt biðlistum sem á hafa verið á milli 500 og 700 manns síðustu árin.

Forseti. Ég fagna þeim góða hug sem birtist í þessari tillögu. Mig langaði að nýta tækifærið til að koma hingað upp og hvetja hæstv. ríkisstjórn og ráðherra málaflokksins og fjármála til dáða í því sem ég tel vera réttmætt fyrirkomulag á sjúkrahúsrekstri á Íslandi, þ.e. að ríkið sjái um sjúkrahúsrekstur. Það er mín bjargfasta trú að sjúkrahúsrekstur sé best kominn í höndum ríkisins. Það á við um þennan rekstur sem og annan. Ég hvet til þess að tryggt sé að þessum málum verði komið í góðan farveg en get því miður ekki stutt þessa tillögu.

Herra forseti. Hér er tillaga um að auka í kjarabætur handa öryrkjum. Með leyfi forseta langar mig að lesa hvað Öryrkjabandalag Íslands segir um fjárlagafrumvarpið: „Við erum skilin eftir. Það eru okkar fyrstu viðbrögð. Og það er vond upplifun. Og það er ljóst að áfram ríkir sú helstefna að halda fólki í fátækt.“ Þetta er Öryrkjabandalag Íslands. Þetta er ekki stjórnarandstöðuflokkur sem skrifar svona. Þroskahjálp skrifar einnig um frumvarpið: „Verði frumvarpið og áætlunin samþykkt óbreytt af Alþingi þýðir það að örorkulífeyrisþegar dragast enn meira aftur úr hvað lífskjör varðar og eru dæmdir til áframhaldandi fátæktar.“ Þetta er Þroskahjálp. Þetta er ekki stjórnarandstöðuflokkur að skrifa. Þess vegna átta ég mig ekki á því að enn eitt árið séu öryrkjar látnir bíða eftir réttlæti. Enn eitt árið eru öryrkjar látnir bíða eftir kjarabótum sem er margbúið að lofa þeim. 

Virðulegur forseti. Samkvæmt eftirgrennslan minni og svörum við fyrirspurnum mínum þá er þetta sú tala sem þarf til að uppfylla lífskjarasamninga fyrir þá sem eru á framfærslu almannatrygginga. Það er einfaldlega verið að fara eftir almennum kjarasamningum í landinu fyrir það fólk sem er á framfærslulífeyri vegna almannatrygginga. Þessi tillaga nær yfir nokkur málefnasvið. Þetta er það fyrsta af þeim. Ég læt duga að koma bara hér upp í atkvæðaskýringu fyrir öll þau málefnasvið. Ég endurtek, þetta er lágmarkið til að uppfylla lífskjarasamningana.

Virðulegur forseti. Það að láta fátækt fólk bíða eftir réttlætinu er það sama og að neita því um réttlæti. Ég trúi því bara ekki fyrr en ég tek á því að hæstv. ríkisstjórn og meiri hluti Alþingis fylgi ekki einu sinni 69. gr. almannatryggingalaga og hækki framfærslu þessa hóps um 7,1% eins og meðallaun í landinu hækkuðu og launaþróun í landinu var frá október 2019 til október 2020. Það voru 7,1%. Þessi tillaga felur eingöngu í sér að við fylgjum gildandi rétti, ekkert annað, og um leið 

Virðulegi forseti. Hér erum við enn á ný að greiða fyrir réttlætismáli. Hér erum við enn á ný að sýna hvort við réttum hendurnar að okkar minnstu bræðrum og systrum. Hér erum við enn á ný að bæta aðeins í það sem er í rauninni lögbundið eins og það að láta greiðslur fylgja launaþróun í landinu. Hér erum við að tala um alla félagslega aðstoð, allan stuðning við öryrkja. Hér hefur ríkisstjórnin og meiri hlutinn lagt til 3.632 millj. kr. í málaflokkinn en það fylgir ekki þeirri þróun sem þarf að vera til að við fylgjum gildandi rétti. Flokkur fólksins vill bæta við ríflega 900 millj. kr. til að það verði uppfyllt. Virðulegi forseti. Ef einhverjir eiga það skilið núna fyrir jólin að við sýnum hvað í okkur býr og tökum utan um fólkið okkar þá eru það fátækustu Íslendingarnir. Við erum að greiða atkvæði hér á hv. Alþingi Íslendinga um þá akkúrat núna. Það er alveg á hreinu að ég skal „blasta“ því alveg út um allt og leggja áherslu á hvernig þið greiðið fyrir 

Virðulegi forseti. Greiðslur til öryrkja hafa ekki fylgt launaþróun, kjaragliðnunin í gegnum árin er gífurleg. Mismununarþróun þessarar ríkisstjórnar er alveg stórfurðuleg. Að vísu fá þeir sem eru verst staddir 6% hækkun, þeir ná launaþróuninni. En það er bara hluti, stór hluti fær ekki þessa launaþróun. Hvers vegna í ósköpunum er verið að mismuna fólki svona? Af hverju getið þið ekki einu sinni gefið þessu fólki bara nákvæmlega það sem aðrir eru að fá í þessu þjóðfélagi? Í prósentum talið eru þetta mjög lágar upphæðir. Við eigum að fara eftir launaþróun og öryrkjar eiga rétt á því að fá greitt samkvæmt launaþróun, fá kjaragliðnunina leiðrétta, þó ekki væri nema brot af henni. En nei og aftur nei. Mismununarþróunin heldur áfram.

Virðulegi forseti. Hér er um mikilvægan lið að ræða, 27.30, um fullnustu eða fulla fjármögnun NPA-samninga sem áætluð er 300 millj. kr. Þetta þýðir 30–40 samninga í viðbót. Hér er verið að ljúka mikilvægu skrefi í þessa átt og ég fagna því sérstaklega.

Virðulegi forseti. Enn á ný er Flokkur fólksins að berjast fyrir réttindum fátækra, aldraðra og öryrkja. Hér hefur meiri hlutinn lagt til 2.100 millj. kr. fjárveitingar til að koma til móts við Covid að því leyti til að öldruðum hefur fækkað heilmikið á vinnumarkaði sem ætti þá að undirstrika að kannski væri ráð að afnema skerðingar á launatekjur þeirra. En það sem Flokkur fólksins er að gera er að fara fram á það að hér sem fyrr verði það launaþróunin í landinu sem gildi um þennan þjóðfélagshóp eins og alla aðra. Flokkur fólksins berst gegn mismunun, ekki síður en fátækt. Ég hvet alla til þess að leyfa gamla fólkinu okkar að njóta vafans.

Virðulegur forseti. Félag eldri borgara gerði mjög hógværar kröfur, að fá launaþróunina bætta, 16.000 kr. á mánuði, mjög hógvær krafa. Ekki kjaragliðnun aftur á bak heldur eingöngu að fá einu sinni rétta fjárhæð. En, nei, það er ekki hægt. Þetta eru nefnilega breiðu bök þessarar ríkisstjórnar. Eldri borgarar. Búum öldruðum áhyggjulaust ævikvöld.

Áhyggjufullt.

Það er ekki verið að gera það. Já, það er einmitt það sem er, áhyggjufullt ævikvöld. Stór hópur veit ekki hvernig hann á að eiga fyrir mat eða jólagjöfum handa barnabörnunum sínum. Þau fá ekki einu sinni 50.000 kr. eingreiðslu skatta- og skerðingarlaust. Þau fá ekkert nema 3,6%. Ömurlegt.

Herra forseti. Í þessari tillögu felst að við tökum undir kröfu eldri borgara um að þeir fái sömu krónutöluhækkun og aðrir hópar, þeir fái 15.750 kr. Hver einasti þingmaður hefur heyrt frá samtökum eldri borgara sem leggja áherslu á það. Sú eðlilega krafa eldri borgara ætti ekki að koma neinum á óvart. Það er furðulegt að skilaboðin í dag, frá ríkisstjórnarflokkunum þremur, eigi að vera að eldri borgarar, af öllum hópum, eigi ekki að fá sömu hækkun og aðrir hópar samkvæmt lífskjarasamningunum. Eldri borgarar eru 45.000 manns í þessu landi. Ég þekki mitt heimafólk. Ég veit að hver einasti stjórnarþingmaður mun mæta á fund eldri borgara í aðdraganda næstu kosninga og lofa að gera allt fyrir þá. Mér finnst bara mikilvægt að eldri borgarar og öryrkjar, og þeir hópar sem verið er að hlunnfara aftur og aftur, muni hvernig þið farið með ykkar tækifæri í þessum sal þegar tillögurnar liggja fyrir framan ykkur. Þessar tillögur eru ekki á þeim skala að neitt fari á hliðina. Þetta er bara hið rétta að gera og 

Forseti minnir á að það á að ávarpa forseta, ekki þingmenn persónulega.

Herra forseti. Hér ræðir um tillögur Miðflokksins til að bæta kjör eldri borgara, annars vegar um að þeir njóti sömu eingreiðslu og öryrkjar á árinu, samtals 70.000 kr. skattfrjálst og hins vegar að lífskjarasamningarnir nái til þessa hóps eins og annarra, með 15.750 kr. hækkun á mánuði. Loks leggjum við til að eldra fólki sé ekki meinað að bæta hag sinn með aukinni vinnu.

Herra forseti. Að sjálfsögðu styð ég þessa tillögu enda kemur hún, að litlu leyti, til móts við réttmætar óskir aldraðra. Ég verð hins vegar að viðurkenna að þetta er kannski sá liður sem ég hef þurft að klóra mér mest í kollinum yfir þegar kemur að ákvörðunum stjórnarliða. Gerðar eru hófsamar kröfur um krónutöluhækkun upp á 15.750 til jafns á við þau sem hafa fengið kjarabætur úr lífskjarasamningunum en ekki er hægt að verða við því. Þetta er hópur sem hefur þurft að þola kjaragliðnun undanfarin ár. Hér er ekki verið að biðja um leiðréttingu á neinu, hér er bara verið að biðja um þessa krónutöluhækkun. Ég skil þetta ekki, herra forseti.

Virðulegi forseti. Hér erum við, Flokkur fólksins, að leggja fram breytingartillögu varðandi bætur til aldraðra samkvæmt lögum um félagslega aðstoð. Lög um félagslega aðstoð eru sett með tilliti til laga um almannatryggingar. Bæturnar eiga því að fylgja almennri launaþróun. Meiri hlutinn hefur ekki gert neinar tillögur að breytingum varðandi þennan lið. Fjórði minni hluti, við í Flokki fólksins, leggur til hækkun í þessum réttindaflokki og málefnasviði til samræmis við þróun launavísitölu. Hækkunin nemur hvorki meira né minna en 275 millj. kr. Hafið þið nokkurn tímann heyrt annað eins? Þetta eru pínulitlar krónur sem gera í rauninni gæfumuninn fyrir þá örfáu sem hæstv. fjármálaráðherra segir að eigi um sárt að binda hvað þetta varðar. Þetta eru litlar tölur sem skipta miklu máli, hver einasta króna. Ég segi nú bara, svo að hægt væri að segja eitthvað jákvætt um þær breytingartillögur sem við, hvert á fætur öðru, leggjum fram hér og allar eru góðar, að það væri voðalega fallegt ef þau gætu gefið þessu fólki 

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp og geri grein fyrir því að ég styð þessa breytingartillögu. Ég vil segja það líka að núverandi ríkisstjórn hefur farið í aðgerðir á þessu kjörtímabili í þágu aldraðra líkt og annarra hópa. Við fórum strax af stað í það að kortleggja hvernig væri best hægt að koma til móts við þann hóp aldraðra sem hefur lægstu tekjurnar. Það er frumvarp sem hefur verið samþykkt hér á þinginu. Einnig var gert samkomulag við Landssamband eldri borgara um að skoða í framhaldinu þá hópa sem væru þar fyrir ofan, þá allra lægstu hópana. Sá starfshópur er að störfum. Hann skoðar ekki eingöngu kjör heldur einnig félagslegar aðstæður og fleiri þætti. Tillagna hópsins er að vænta í upphafi nýs árs. Vonandi getur það leitt til aðgerða sem gripið verður til í framhaldinu. Stefnan er sú. Síðan vil ég líka segja að við höfum ráðist í umfangsmiklar aðgerðir sem lúta að félagslegri stöðu aldraðra, bæði í fjáraukum á yfirstandandi ári og í fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár. Það snertir einmitt aldraða sem eru í erfiðri stöðu, glíma við einmanaleika o.s.frv. Í það eru lagðar talsvert háar fjárhæðir sem munu koma sér vel fyrir þann hóp á nýju ári.

Herra forseti. Stjórnarmeirihlutinn leggur til að barnabætur byrji að skerðast við lágmarkstekjutrygginguna. Stjórnarmeirihlutinn lítur til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eftir fyrirmyndum og vill hafa barnabætur sem eins konar fátæktarstyrk. Með því að samþykkja þessa tillögu er hægt að miða við að barnabætur byrji ekki að skerðast fyrr við 410.000 kr. á mánuði. Við í Samfylkingunni viljum líta til hinna norrænu ríkjanna þegar kemur að velferðarmálum, ekki síst hvað varðar velferð barna, en ekki til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, eins og ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur gerir í þessum efnum.

Herra forseti. Hér greiðum við atkvæði um tillögur í nokkrum liðum sem snúast allar um að styðja við börn og er á milli 1. og 2. umr. fjárlagafrumvarps verið að auka í þann stuðning. Þetta er stuðningur við börn af erlendum uppruna. Þetta er stuðningur við fötluð börn. Þetta er stuðningur við alls konar börn og ég greiði þessu atkvæði mitt með mikilli gleði og tel þetta mjög mikilvægt innlegg í þessu fjárlagafrumvarpi.

Virðulegi forseti. Ég styð þessar tillögur og tillögur undir þessum lið, fjölskyldumál, sem snúast um stuðning við börn og fjölskyldur. Það eru ýmsar aðgerðir til stuðnings börnum og barnafjölskyldum. Svo eru tillögur um tímabundið framlag til að fylgja eftir aðgerðum í þingsályktun um forvarnir gegn kynferðislegu og kynbundnu ofbeldi og áreitni. Gerð er tillaga um tímabundið framlag til Aflsins, samtaka gegn kynferðis- og heimilisofbeldi, sem starfrækt er á Akureyri þar sem þetta skiptir mjög miklu máli á öllum tímum og ekki síst þeim tímum sem við upplifum núna. Auk þess er hér aukning á framlögum til Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins, sem skiptir mjög miklu máli til að þjónusta þau börn sem þangað leita.

Herra forseti. Stjórnarmeirihlutinn og hæstv. ríkisstjórn hefur hækkað launatengdar atvinnuleysisbætur eða lengt tímann upp í sex mánuði fyrir suma. Stjórnarmeirihlutinn virðist halda að þau sem misstu vinnuna í febrúar séu betur stödd í atvinnukreppunni í heimsfaraldri en þau sem misstu vinnuna í mars. En ég hef fréttir að færa stjórnarmeirihlutanum. Svo er ekki. Þau sem misstu vinnuna í febrúar eiga ekki auðveldara með að fá vinnu en þau sem misstu vinnuna í mars. Þessi tillaga hér, sem mér sýnist stjórnarmeirihlutinn ætla að fella, 

Herra forseti. Þessi tillaga er af tvennum toga. Annars vegar er lögð til fjölgun vinnusamninga fyrir öryrkja. Það þarf að vinna markvisst að því að styrkja möguleika fatlaðs fólks og öryrkja á almennum vinnumarkaði. Vinnusamningar öryrkja eru endurgreiðslusamningar við atvinnurekendur sem ráðið hafa fólk með skerta starfsgetu til starfa og eru ætlaðir til að auka möguleika atvinnuleitenda með skerta starfsgetu til að ráða sig í vinnu á almennum vinnumarkaði. Hér er því um mikilvægt úrræði að ræða fyrir þá sem hafa skerta starfsgetu. Síðan er um almenna aðgerð að ræða til að minnka atvinnuleysi og er þar horft sérstaklega til Suðurnesja þar sem atvinnuleysið er 22%, eða tvöfalt á við annars staðar á landsvísu. Þar er atvinnurekendum gert kleift að ráða fólk af atvinnuleysisskrá í vinnu með styrk.

Herra forseti. Skoska þingið var fyrst landa í heiminum til að samþykkja lög um að túrbindi, túrtappar og aðrar tíðavörur verði jafnan aðgengilegar öllum þeim sem á þurfa að halda og með þeim lögum lögðu þau skyldur á heilbrigðisyfirvöld og sveitarfélög til að framfylgja lögunum. Tíðavörur ættu að vera á öllum klósettum líkt og klósettpappír og sérstaklega þar sem ungt fólk er í skólum og félagsmiðstöðvum. Skotar leggja áherslu á að tíðavörurnar séu aðgengilegar einmitt þar, hjá stofnunum ríkis og sveitarfélaga. Hér eru lögð til útgjöld til að framkvæma slíka stefnu og ég styð þau útgjöld þó að ég haldi að í framhaldinu þurfum við að búa til ramma í kringum þetta góða markmið.

Herra forseti. Hér er lagt til að gera tíðavörur aðgengilegar fyrir þau sem á þurfa að halda að skoskri fyrirmynd. Heilbrigðisráðherra verði falið í samstarfi við aðra ráðherra og sveitarfélög að útvega tveimur hópum tíðavörur án endurgjalds, annars vegar öllum á grunn- og framhaldsskólaaldri og hins vegar þeim sem eru með lágar tekjur. Hér er áætlað að til að koma þessu kerfi upp þurfi um 280 milljónir og því er gerð tillaga um að bæta því við fjárlög. Það er lítið verð að greiða til að gera aðgengi að tíðavörum jafn sjálfsagt og eðlilegt og aðgengi að klósettpappír í skólum og að útrýma túrfátækt.

Herra forseti. Á síðasta ári var virðisaukaskattur á tíðavörum lækkaður í lægra þrepið, sem var mikilvægt skref. Erindi barst hv. efnahags- og viðskiptanefnd um þetta efni og nefndin tók að vissu leyti undir erindið í nefndaráliti en beindi tilmælum til hæstv. fjármálaráðherra og fjármálaráðuneytisins um að skoða það mál í samvinnu við sveitarfélögin. Stöku grunnskólar eru byrjaðir að stíga þessi skref, sem er afar mikilvægt. Það verður fróðlegt að fylgjast með áframhaldandi framvindu í þessu í samvinnu ríkis og sveitarfélaga.

Herra forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um ýmislegt en þar á meðal viðbótarfjárhæð til Samtakanna '78 sem eru að sinna mjög mikilvægri stuðningsþjónustu við hinsegin fólk og við hinsegin ungmenni, sem er sérstaklega mikilvægt. Þetta bætist við það framlag sem Samtökin fá nú þegar í gegnum forsætisráðuneytið. Ég tel þetta afar góða og jákvæða tillögu sem mér sýnist að verið sé að samþykkja. Það er einnig verið að leggja til, í þessum og ýmsum fleiri liðum sem við höfum verið að greiða atkvæði um í dag og eigum eftir að gera, aukið fjármagn í forvarnaáætlun og það tel ég líka mjög gott. Það er einmitt með því að auka forvarnir og fræðslu um kynferðisofbeldi og kynbundið ofbeldi sem við getum vænst þess að eiga betra samfélag í framtíðinni. Ég greiði því atkvæði með þessu.

Forseti. Eins og fram hefur komið þá greiðum við atkvæði um nokkur málefni, m.a. það að fjármagna kaup á bóluefni gegn Covid-19, en við áformum að gera allt í allt samninga við sex aðila um þessi kaup. Í fyrradag voru undirritaðir samningar við Pfizer um 170.000 skammta sem duga fyrir 85.000 manns og áætlað er að fyrstu skammtarnir frá því fyrirtæki komi nú um áramótin og dugi til að bólusetja 10.600 manns. Það verður fyrsta skrefið í bólusetningunum. Bæði skipulag og framkvæmd bólusetningar er í raun og veru komið en verið er að prufukeyra tölvukerfið og verður það tilbúið nú um miðjan mánuðinn. Með því að hefja þessar bólusetningar hefst nýr kafli í baráttunni við Covid-19.

Virðulegur forseti. Hér er Flokkur fólksins að óska eftir því að við bætum við það fé sem meiri hluti fjárlaganefndar er að leggja í málaflokkinn, sem er 787,5 millj. kr. viðbót. Við erum að óska eftir því að bæta við það 160 millj. kr. sem er nákvæmlega það sem við ætlum að setja í minkana okkar næstu tvö árin. Það eru á þessu ári og því næsta akkúrat 160 millj. kr. sem við ætlum að setja í þann málaflokk. Það hefði kannski verið nær að aðstoða loðdýrabændur við að koma upp einhverju sem væri í raun arðbært en ekki á fallandi fæti. Við vitum öll að biðraðir eru að lengjast. Við vitum öll um vaxandi fátækt. Við vitum öll að það eru að koma jól. Ég get ekki skilið að við getum ekki tekið 160 millj. kr. og deilt því niður á hjálparstofnanir til þess að sýna að við erum tilbúin til að sjá til þess að börnin okkar fái almennilega að borða um jólin.

Virðulegi forseti. Ég tek til máls undir lið 32.40, en þar eru nokkrar tillögur sem lúta að félagslegum aðgerðum vegna Covid, til að styðja við atvinnuleitendur, lífeyrisþega, barnafjölskyldur og félagslega viðkvæma hópa. Hér eru mörg mikilvæg og góð verkefni á blaði, m.a. um 20 millj. kr. framlag til Pieta-samtakanna og framlag til Rauða krossins og Landssambands eldri borgara. En síðast en ekki síst er hér 30 millj. kr. framlag til Art-verkefnisins sem er úrræði fyrir börn og unglinga með tilfinninga- og hegðunarvanda. Þetta úrræði hefur gefið mjög góða raun og hefur verið boðið upp á það í grunnskólum og leikskólum víða um land en á Suðurlandi sérstaklega. Það hefur sýnt sig að þetta úrræði virkar. Hér erum við að grípa snemma inn í til að byggja börn upp snemma á lífsleiðinni. Ég óska þess að ríkisstjórnin 

Virðulegi forseti. Ég styð þær tillögur sem við greiðum hér atkvæði um og eru hluti af félagslegum aðgerðum vegna Covid, til að styðja við atvinnuleitendur, lífeyrisþega, barnafjölskyldur og félagslega viðkvæma hópa. Margar af þessum aðgerðum hef ég gert að umtalsefni, m.a. í störfum þingsins. Þetta eru mikilvægar aðgerðir og ég held að margar af þeim þurfi að fylgja okkur áfram eftir Covid, það eru þarna aðgerðir sem hafa gefið sérstaklega góða raun í að styðja þessa félagslegu viðkvæmu hópa. Einnig styð ég þær aðgerðir sem við greiddum atkvæði um áðan undir liðnum um lýðheilsu og stjórnsýslu velferðarmála og snúa m.a. að jafnréttismálum. Síðan langaði mig að taka sérstaklega út úr þessum lið tímabundið framlag til Grófarinnar Geðræktar á Akureyri en þangað eru 15 millj. kr. veittar tímabundið og eins er hér tímabundið sérstakt framlag til Pieta-samtakanna, sem er auðvitað líka mjög mikilvægt.

Virðulegur forseti. Það gerðist hér í atkvæðagreiðslunni fyrr í dag að þingmaður kom upp undir röngum efnislið en nú ætla ég að gera það viljandi og biðst afsökunar á því fyrir fram. Þannig hagar til að þar sem ekki er hægt að ræða frekar um atkvæðagreiðsluna langar mig til að benda hæstv. forseta á þær vangaveltur sem hafa komið upp og snúa að næsta lið sem eru heiðurslaun listamanna. Til að gefa hæstv. forseta svolítið svigrúm til að velta vöngum um það er hér verið að greiða atkvæði um að staðfesta heiðurslaun til 25 listamanna. Þarna koma inn tveir nýir listamenn, Friðrik Þór Friðriksson og Jón Ásgeirsson, miklir öðlingar og snillingar báðir tveir. Það sem mig langaði að velta upp við forseta er hvort ástæða sé til að greiða atkvæði um hvern þessara aðila, sérstaklega í ljósi nýfallins dóms 

Þá kemur hér að, eins og hv. þingmaður sagði í atkvæðaskýringu við allt annað mál, næst til atkvæða tillaga frá allsherjar- og menntamálanefnd á þskj. 557, sem er breytingartillaga við sundurliðun 2 og felur í sér lista yfir þá sem nefndin leggur til að þiggi heiðurslaun listamanna á næsta ári, 25 einstaklingar. Forseti er ekki í nokkrum minnsta vafa um það að þinginu er heimilt að samþykkja þessa tillögu í einu lagi, það er jafn gild atkvæðagreiðsla og ef greitt væri um hvern mann fyrir sig. Það helgast af því að til þess standa skýr ákvæði í þingsköpum og á móti stendur réttur þingmanna til að óska eftir því að brjóta upp atkvæðagreiðsluna. Forseti hvetur hv. þingmenn til að hugsa sinn gang áður en þeir bera fram slíka ósk, af ástæðum sem ég held að allir hljóti að skilja. Það mál sem nefnt var af hv. þm. Bergþóri Ólasyni er allt annars eðlis vegna þess að þar kom við sögu annað lagaákvæði, bráðabirgðaákvæði í lögum um dómstóla eða skipan dómara og það snerist um það, en ekki um að Alþingi væri ekki heimilt að fara að sínum eigin þingsköpum og greiða atkvæði í samræmi við þau, enda er Alþingi sjálfstætt og sjálfráða í störfum sínum og enginn segir því fyrir verkum.

Forseti. Vegna athugasemda hv. þm. Bergþórs Ólasonar var gott að þingforseti útskýrði hvernig þessu var háttað sem hafði að gera með skipan 15 dómara í Landsrétt. Í lögum um skipan dómaranna er kveðið á um eitthvað sem Alþingi hefði að sjálfsögðu þurft að fylgja, þ.e. eigin lögum. Forseti hefur útskýrt það. Jafnframt vil ég benda á að þingmenn minni hlutans greiddu allir atkvæði gegn þeirri tillögu sem var lögð fyrir í heild sinni af meiri hluta hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar á þeim tíma 

Þetta getur nú tæplega talist atkvæðaskýring við …

Fyrst forseti opnaði á þessa samræðu vildi ég að þetta væri landsmönnum skýrt.

Virðulegi forseti. Fyrr á árinu var frestað gildistöku þess að þingmenn og ráðherrar hækkuðu í launum. Í staðinn á það að gerast núna um áramótin sem þýðir að fjárheimild vegna þess ætti að vera skýr. Í stjórnarskrá Íslands segir að ekkert gjald megi greiða af hendi nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum. Við eigum að vita upp á hár hver hækkun launa þingmanna og ráðherra verður á næsta ári. Það ætti að leita eftir fjárheimild fyrir henni í fjárlögum næsta árs. Ég hef ítrekað spurt hver þessi hækkun verði. Ég hef ítrekað fengið að heyra að svör berist strax eftir fundinn, strax eftir helgi, á morgun. Núna er eftir helgi, eftir fundinn og á morgun. Ekkert svar hefur borist. Ég er ósamþykkur því að þetta sé komið á þennan stað. Ég hefði viljað greiða atkvæði gegn hækkuninni eins og Píratar 

Herra forseti. Við erum að greiða atkvæði um heimild til mikillar lántöku. Við í Viðreisn munum verða gul þar. Mig langaði líka til að nota tækifærið og minnast á einn kostnaðarlið sem hvergi kemur fram í fjárlagafrumvarpinu. Það er kostnaðurinn af því að við erum að reka einn minnsta gjaldmiðil í heimi. Það skiptir tugum milljarða fyrir ríkissjóð, fyrir Seðlabankann, fyrir heimilin, fyrir fyrirtækin í landinu. Þetta er kostnaður sem nemur trúlega á bilinu 150–200 milljörðum fyrir þjóðfélagið allt á hverju einasta ári. Þetta er eitt af því sem við verðum að ræða og taka til alvarlegrar skoðunar, hvort krónan sé okkur ekki allt of dýrkeypt.