Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. ótvírætt er, að hinar miklu kauphækkanir, sem urðu á s.l. ári, hljóta að hafa margvísleg áhrif á efnahag okkar Íslendinga. Þessi áhrif verða misskjótvirk og munu lýsa sér með mismunandi hætti. En flestir munu hafa gert sér grein fyrir því, að viðbúið sé, að verði ekki gagnráðstafanir gerðar, sé líklegt, að til hreinna vandræða horfi. Hins vegar er æskilegt, að þessi áhrif fái lýst sér í framkvæmd, svo að allir aðilar geti áttað sig á þeim og mönnum gefist færi á að íhuga, hver úrræði séu líklegust til þess að forða þeim voða, sem yfir vofir. Þar er okkur öllum mikill vandi á höndum, og það er ljóst, að haldgóð úrræði fást ekki, nema um þau náist viðtækt samkomulag. Þess vegna er æskilegt, að svigrúm gefist til þess að íhuga allt það mál frá rótum og stjórnvöld og fulltrúar helztu atvinnustétta reyni til þrautar, hvort þau geti náð samkomulagi um nokkrar þær ráðstafanir, sem vænta má að til frambúðar nokkurrar dugi. Sem betur fer stendur nú þannig á, að við höfum meira svigrúm í þessum efnum en oft áður. Það svigrúm er að pakka hinum ríflegu gjaldeyrissjóðum, sem tekizt hefur að safna á undanförnum árum. Þeir gera að verkum, að við getum tekið okkur nokkurn tíma til að íhuga okkar ráð og kanna til hlítar, hvort unnt er að finna sameiginleg úrræði, sem aðilar eftir atvikum geti við unað. Og ríkisstj. mun á næstu mánuðum sjálf undirbúa þær till., sem hún hyggur að til sæmilega haldgóðrar lausnar kunni að horfa, og þegar hennar íhugunum er lengra komið áleiðis, leita samráðs við fulltrúa atvinnustéttanna. En því miður dugir það eitt ekki að hugsa sitt ráð og vera aðgerðarlaus á meðan, vegna þess að verði ekki nú þegar gerðar nokkrar ráðstafanir, horfir til hreins óefnis. Eins og kunnugt er og marglýst var yfir við samningatilraunir á mánuðunum fyrir jólin, vofir yfir stöðvun á okkar útflutningsatvinnuvegum, ef ekki er þegar hafizt handa um einhverjar ráðstafanir þeim til léttis. Og í samningagerðinni, sem lokið var skömmu fyrir jól, var því lýst yfir af hálfu ríkisstj., að hún mundi með einum eða öðrum hætti hjálpa hraðfrystihúsunum til þess að standa undir þeirri 15% kauphækkun, sem um var samið. Og hygg ég, að öllum sé kunnugt, að ef þvílík yfirlýsing hefði ekki verið gefin, mundu samningar ekki hafa tekizt að því sinni og sennilega ekki enn í dag. Það er því fyrst og fremst til þess að efna það loforð, sem það frv. er borið fram, sem nú er hér til 1. umr. Í 1. gr. þess er fjallað um nokkurn hluta þeirrar aðstoðar, sem hraðfrystihúsunum á að veita, og enn fremur er efni 3. gr. frv. um hið sama. Samkv. útreikningum Fiskifélags Íslands er talið, að aukning útgjalda hraðfrystihúsanna vegna 15% kauphækkunarinnar svari til 5.2% af framleiðsluverðmæti húsanna, og er þá talið, að þetta muni á þessu ári nema nálægt 62 millj. kr. upphæð. Þessari fjárhæð er ætlað að ná með tvennu móti, annars vegar því, sem lýst er í 1. gr., og hins vegar því, sem 3. gr. fjallar um. Samkv. 1. gr. er ætlazt til þess, að ríkissjóður leggi fram 43 millj. kr. á árinu 1964, er verja skuli til framleiðniaukningar og annarra endurbóta í framleiðslu freðfisks. Stofnlánadeild sjávarútvegsins á að úthluta þessu fé til tiltekinna framkvæmda í samráði við Landsbanka Íslands og Útvegsbanka Íslands eftir reglum, sem sjútvmrh. setur. Það er kunnugt, að einn liður í rekstri hvers fyrirtækis hlýtur að vera sá að koma á endurbótum og endurnýjun þeirra tækja, sem unnið hefur verið með. Um hraðfrystihúsin er það svo, að talið er, að afkoma þeirra sé mjög misjöfn eftir því, hvort þau hafa komið á hjá sér umbótum eða ekki. Og er raunar talið mjög erfitt um áframhaldandi rekstur þeirra húsa, sem ekki hafa komið þvílíkum umbótum á. Það er því eðlilegt, að þegar ríkið verður að hlaupa undir bagga með þessum mjög þýðingarmikla rekstri í landinu, áskilji það sér íhlutunarrétt um, að þeim endurbótum á rekstrinum verði á komið, er allir eru sammála um að horfi til góðs. Það er einnig eðlilegt, að það framlag, sem hér er ætlað, verði ekki einungis veitt til þeirra, sem eiga eftir að koma á hjá sér endurbótum, heldur einnig til hinna, sem þegar hafa ráðizt í þessar framkvæmdir og allverulegan kostnað þeirra vegna. Um þetta verður að sjálfsögðu fjallað nánar í þeim reglum, sem setja skal samkv. 1. gr., en hitt er, eins og ég segi, eðlilegt, að ríkið vilji fylgjast með því, að fénu sé varið á þennan veg, og með því verður ekki talið, að á neinn hátt sé hallað á þá, sem hjálparinnar eiga að njóta, vegna þess að fjárframlög í þessu skyni verða að teljast eðlilegur hluti af rekstrinum. Hinn hluti aðstoðarinnar kemur fram í þeirri afléttingu útflutningsgjalds, sem ráðgerð er í 3. gr. frv. En þar segir, að af saltfiski, saltfiskflökum, söltuðum þunnildum og hrognum, af skreið, freðfiski, frystum rækjum, hrognum og humar, svo og af frystum fiskúrgangi til skepnufóðurs, skuli útflutningsgjald verða 4.2% af fob-verði í stað 6% áður. Talið er, að samkv. þessu muni hraðfrystihúsin fá hjálp, er jafngildi 19 millj. kr., og enn fremur framleiðendur saltfisks og skreiðar, sem jafngildir 11 millj. kr. Hins vegar hefur ekki verið talin ástæða til að svo stöddu að veita þvílíkan létti á öðrum afurðum en hér eru taldar. Það er ljóst, að þessi aðstoð, sem fiskframleiðendur eða fiskiðjuver fá með þessum hætti, kemur að sjálfsögðu einnig útvegsmönnum og sjómönnum að gagni, vegna þess að hennar vegna er hægt að greiða hærra fiskverð en ella. Hins vegar er rétt að geta þess þegar, að eftir að fiskverð hefur verið ákveðið með þeim hætti, sem lög segja fyrir um, hefur komið fram mikil óánægja, bæði útgerðarmanna og sjómanna, með þá verðákvörðun. Ég skal ekki blanda mér í þá deilu, einungis láta uppi þá skoðun mína, að hún er ótvírætt tekin með löglegum hætti. Með því er ég sízt af öllu að draga úr því, sem ég heyrði, að A.S.Í, hefði ályktað í gær, að þetta væri borið undir dómstóla. Það er eðlilegt, að slíkt verði gert, ef menn telja ólöglega að farið. En mín skoðun er sú, að dómsniðurstöðunni hafi verið náð með löglegum hætti, enda ella vandséð, hvernig hægt hefði verið að framfylgja ákvæðum l., eins og á stóð. Hitt er svo allt annað mál, hvort aðilar telja verðið viðunandi fyrir sig, hvort útgerðarmenn treysta sér til þess að gera út og sjómenn til að vera á bátum, en þetta vandamál skapaðist fyrst eftir að samning þessa frv. var komin á lokastig, og það verður að sjálfsögðu að íhuga betur og með rækilegri hætti en unnt var á þeim tíma, sem til stefnu var, hvort þetta mál er þannig vaxið, að það krefjist sérstakra afskipta ríkisvaldsins. Hitt stendur óhaggað, að þó að fé samkv. 1. gr. og 3. gr. frv. eigi formlega að renna til fiskiðjuveranna, kemur það einnig útvegsmönnum og sjómönnum að gagni, eins og ég þegar hef lýst. Því hefur verið hreyft, hvort ekki væri réttara að hafa annan hátt á þeirri aðstoð, sem veita þyrfti, heldur en hér er gerð till. um. Það er vitað, að sumir eru óánægðir með, að veita eigi fé til framleiðsluaukningar og annarra endurbóta í framleiðslu freðfisks, vildu hafa meðferð fjárins að öllu óbundna. Ég hef þegar gert grein fyrir því, af hverju við töldum þann hátt eðlilegan, sem í 1. gr. segir. Þá hefur einnig verið um það talað, að réttara hefði verið að létta frekar af útflutningsgjaldi heldur en gert er samkv. 3. gr. Því til að svara er það, að mjög óheppilegt yrði að teljast og með öllu óviðunandi, ef ríkissjóður tæki beint á sig gjöld af vátryggingum skipanna. Það er kostnaður, sem eðli málsins samkv. og til þess að nokkur varúð verði viðhöfð verður að hvíla á útgerðinni sjálfri með einum eða öðrum hætti. Hitt er allt annað mál, að ýmsir telja, að núv. tryggingafyrirkomulag sé ekki með öllu heppilegt og um of kostnaðarsamt. Það er atriði, sem ég skal leiða minn hest hjá, en er þó miklu flóknara og vandasamara en sumir vilja vera láta. En því tjáir ekki að neita, að hér á landi falla ýmis útgjöld á tryggingarnar, sem víðast annars staðar mundu vera látin lenda á útgerðarmönnunum sjálfum, og úr því að svo er, er eðlilegt, að tryggingarnar séu hér kostnaðarsamari en víðast hvar annars staðar. En tryggingafyrirkomulagið er allt í endurskoðun, og mun um það á sínum tíma koma till. til breytingar, þó að hún liggi enn ekki fyrir. Að öðru leyti má segja, að nokkurt áhorfsmál sé, hvort sum þeirra gjalda, sem útflutningsgjaldið stendur undir, ættu að berast að meiri hluta af ríkissjóði en nú er ákveðið. Við töldum eðlilegt, að ríkið tæki á sig hálfan kostnað eða hálft framlagið til fiskveiðisjóðs, vegna þess að með því fær sjávarútvegurinn svipaða skipan sinna stofnlána og landbúnaðurinn hefur nú þegar. Þar er því tekið upp sams konar fyrirkomulag og hinn aldni höfuðatvinnuvegur þjóðarinnar býr nú við og ekkert nýtt fordæmi skapað. Gjöldin til fiskimálasjóðs, til byggingar haf- og fiskirannsóknarskips, til rannsóknarstofnunar sjávarútvegsins mætti segja, að ríkið gæti tekið að sér að öllu eða nokkru, án þess að þar með væri horfið frá eðlilegu fyrirkomulagi. En þá er á það að líta, að þarna er um svo lágar upphæðir að ræða, að þær mundu ekki hrökkva til að ná þeirri fjárhæð, sem verja þarf til aðstoðarinnar. Gjaldið til Landssambands ísl. útvegsmanna er hins vegar bæði lítið og eðli málsins samkv. ekki eðlilegt, að það hvíli á öðrum en útgerðinni sjálfri. Ég hygg því, að með þeirri skipan, sem valin hefur verið, hafi verið farin hæfileg millileið í þessum efnum. Þá hefur einnig því verið hreyft, hvort hægt væri að létta fyrir hraðfrystihúsunum með því að afnema tollgreiðslur eða lækka tolla á vélum og tækjum til fiskvinnslu og efni til slíkra véla og tækja, sem smíðuð eru innanlands. Það er talið, að á árinu 1962 hafi tollar af slíkum vélum og tækjum til frystihúsa numið kringum 5 millj. kr., og sker sú upphæð engan veginn úr í þessum efnum og er erfitt að ákveða slíka lækkun fyrir eina grein, án þess að allsherjarendurskoðun eigi sér jafnframt stað. Nú stendur þvílík endurskoðun yfir, og þá verður þetta atriði haft í huga, hvort þarna sé hægt að afnema tolla af öllu eða nokkru, en á þessu stigi málsins þótti ekki fært að taka um þetta atriði ákvörðun. Þá hefur einnig verið rætt um það, hvort rétt væri að lækka vexti á afurðavíxlum, og hafa átt sér stað um það viðræður milli Seðlabankans og ríkisstj. En vaxtagreiðslur frystihúsanna vegna afurðalána bankanna eru hins vegar mjög lítill hluti af framleiðsluverðmæti þeirra. Það er talið, að á árinu 1963 hafi þessar greiðslur alls numið um 15 millj. kr., eða 1.25% af framleiðsluverðmætinu. Algert afnám vaxta kemur vitanlega ekki til greina, einhver lækkun hefði munað hraðfrystihúsin sáralitlu, og þótti því ekki taka því að gera slíka ráðstöfun í sambandi við lausn þessa máls nú, en hitt stendur eftir, að Seðlabankinn hefur til íhugunar í samráði við ríkisstj., hvort unnt sé að lækka þessa vexti. En þá þarf einnig að athuga, hvaða áhrif það hefur á vexti almennt og aðstöðu bankanna, svo að það er nokkru flóknara mál en um það verði eða sé rétt að taka skyndiákvörðun. Auk þeirrar aðstoðar, sem samkv. 1. og 3. gr. er ætluð til hraðfrystihúsanna og þar með útvegsmanna og sjómanna, er í 2. gr. ákveðið, að 51 millj. kr. skuli greiða til togara, sem gerðir eru út á árinu 1964. En þá er þess að gæta, að ætlazt er til, að miðað verði við úthald togaranna á árinu ,1963, þannig að þeir geti, svo skjótt sem fé er fyrir hendi, fengið þessar greiðslur. Það er svipað fyrirkomulag og á sér stað með aflatryggingasjóðinn. Það má því segja, að það sé frekar að deila um orð heldur en efni, hvort þessi styrkur er veittur fyrir árið 1963 eða 1964, og er þá viðbúið, að sumir haldi því fram, að úr því að miða skuli við árið 1963, eigi styrkurinn að koma til allra togara, sem þá voru út gerðir. Hin leiðin var nú valin í frv. og orðalagið miðað við það, að finna mætti leið til þess að styrkja einnig nú þegar þá togara, sem ekki voru gerðir út árið 1963, lágu þá, en einhverjir e.t.v. fengjust til þess að gera út nú, ef styrkveiting væri fyrir hendi. Þetta atriði verður að sjálfsögðu athugað nánar í nefnd og þá einnig tekin um það fullnaðarákvörðun í þeim úthlutunarreglum, sem ætlazt er til að settar verði samkv. greininni. Það er engin nýjung, að úr ríkissjóði hafi þurft að greiða beinan styrk til útgerðar togaranna. Svo var einnig t.d. gert á árinu 1962 og raunar áður einnig, þótt í smærra mæli væri. Ástæðan til þess er það gífurlega tap, sem togararnir urðu fyrir við útfærslu landhelginnar, og það er eðlilegt, að landsmenn allir taki þátt í því að bera þann bagga með útgerðarmönnum togaranna, enda ljóst, að ef svo væri ekki gert, þá mundi togaraútgerð með öllu leggjast hér niður. Og þó að henni hafi gengið treglega hin síðari ár, vitum við af fenginni reynslu, að slíkt kann að breytast, áður en varir, og væri mjög illa farið, ef við misstum þessi miklu aflatæki með ollu úr okkar eigu og værum þess vanmegnugir að taka við afla, þegar hann er fáanlegur og kemur stundum mjög skjótlega á land og skapar hér mikil verðmæti, og er þá skemmst að minnast þess, sem gerðist á árunum 1958 og 1959. Að öðru leyti má segja um erfiðleika togaranna fyrir utan þennan aflabrest, sem sumpart má segja að sé almennur á þessum slóðum nú, en sumpart kemur beinlínis af stækkun landhelginnar, að talið er, að óheppilegt vinnufyrirkomulag sé um borð í skipunum, og væri vissulega æskilegt, að um það næðust samningar milli réttra aðila að gera þar á breytingu, báðum eða öllum aðilum til góðs, ekki sízt meðan þannig stendur í landi, að hér er skortur á vinnuafli, og því engin hætta á, að menn verði atvinnulausir, þótt nýir vinnuhættir verði upp teknir á togurunum. Hitt blasir þvert á móti við, að vegna mikillar aukningar bátaflotans eru horfur á sjómannaskorti. Þessi upphæð hefur verið ákveðin samkv. till. n., sem skipuð var á sínum tíma af hæstv. sjútvmrh., og má örugglega segja, að hún sé algert lágmark þess, sem líklegt er að komizt verði af með. Þá er einnig í 2. mgr. 2. gr. ráðgert að verja meira fé en þegar er ætlað á fjárlögum til þess að halda úti skipi til fiskileitar. Fiskileit hefur orðið íslenzkum síldveiðum að ómetanlegu gagni. Því miður verður að segja, að gagnið hefur ekki orðið jafnmikið af þeirri fiskileit, sem stunduð hefur verið fyrir togarana, en vafalaust mundi meiri ávinningur hafa orðið, ef lengur hefði verið hægt að halda úti skipi. Til þess hefur skort fé, og ætti nú a.m.k. verulega að verða úr því bætt. Þau útgjöld, sem þetta frv. bakar ríkissjóði, eru talin munu nema 128 millj. kr. á árinu 1964, og lýsir það sér sem sagt í þessu beina framlagi til hraðfrystihúsanna samkv. 1. gr., til togaranna samkv. 2. gr. og til þess að bæta Fiskveiðasjóði Íslands upp þann tekjumissi, sem hann verður fyrir vegna ákvæða 3. gr. Þá var því einnig lýst yfir á þinginu fyrir jólin, að ef almennar kauphækkanir yrðu, mundu bætur til almannatrygginga verða hækkaðar, svo sem þá var nánar lýst. Nú þegar hefur verið lagt fram frv. um þetta, og nemur sá útgjaldaauki á þessu ári 27 millj. kr. fyrir ríkissjóð. Við afgreiðslu fjárl. var ráðgert eða haldið opið réttara sagt, hvort hætt yrði niðurgreiðslum á verði nokkurra vara, þ.e. á fiski að öllu leyti og kjöti og smjöri að nokkru leyti. Ráðgert hafði verið, að ef sú lausn verkfallsins fengist, sem ríkisstj. gerði till. um hinn 3. des., yrði þessum niðurgreiðslum haldið áfram. Það var hins vegar ekki um slíkt talað í sambandi við þá lausn, sem endanlega fékkst. Engu að síður hefur ríkisstj. talið rétt að svo stöddu að halda niðurgreiðslunum áfram, og skortir þá til þess 55 millj. kr. Er þá talið, að öll þessi útgjöld muni nema kringum 210 millj. kr. Óhjákvæmilegt er að afla fjár til þess að standa undir þessum útgjöldum, og hefur ekki önnur vænlegri leið fundizt til þess heldur en hækkun söluskatts, en hækkun hans úr 3% upp í 5% mundi, miðað við það að hækkunin tæki gildi hinn 1. febr., nema mjög svipaðri upphæð og hér um ræðir. Ef þær hækkanir, sem orðið hafa vegna afleiðinga verkfallsins, hefðu ekki orðið, mundi að mestu leyti hafa verið hægt að sleppa við þessar greiðslur. Það má segja, að greiðslan til togaranna sé kauphækkununum óskyld, en allar hinar greiðslurnar standa í nánu sambandi við lausn verkfallanna í desember. Því var þá þegar marglýst yfir af hálfu ríkisstj. og hefur raunar oft komið fram síðan, að án tekjuaukningar til ríkissjóðs væri ekki með neinu móti hægt að standa undir þessum gjöldum, og er vandséð, að þau komi léttar við almenning með nokkurri aðferð, sem framkvæmanleg er og á hefur verið bent, annarri en þessari. Það er talið, að þetta muni valda kringum 2 stiga vísitöluhækkun, en raunverulega ekki hækka verðlagið þó nema um 1.4%. Allir þeir, sem áttu tal við ríkisstj. um lausn verkfallsins í desember, voru aðvaraðir um, að einhver slík hækkun yrði óhjákvæmileg. Svipað kom fram í umr., sem áttu sér stað hér á Alþingi, meðan á verkfallinu stóð, og eins og ég segi, hinu sama hefur ítrekað verið lýst yfir af hálfu stjórnarinnar opinberlega síðan og í skrifum einstakra ráðherra. Þessi skattlagning getur því ekki komið neinum á óvart, enda er hún, eins og ég segi, með öllu óhjákvæmileg. Ég hef að vísu lesið, að vandinn væri sá einn að taka tekjuafgang ríkissjóðs og verja honum í þessu skyni. Þannig las ég í einhverju blaði í morgun, að tekjuafgangur ríkissjóðs 1962 hafi numið mjög háum upphæðum, - ég man ekki, hvort það voru 200 eða 300 eða 400 millj. kr., - og svipaðri upphæð aftur á árinu 1963. Í þessu blaði var raunar nokkurt ósamræmi, því að á öðrum staðnum var sagt, að þessar miklu fjárhæðir væru greiðsluafgangur ríkissjóðs, en á hinum staðnum, að þarna hefðu verið umframtekjur ríkissjóðs á þessu ári. Sannleikurinn er sá, að greiðsluafgangur ríkissjóðs varð raunverulega á árinu 1962, eins og alþm. er kunnugt, eitthvað í kringum 160 millj., og samkv. því, sem mér er tjáð, mun hann verða lægri á árinu 1963, eftir því sem séð verður. Hér eru því alls ekki fyrir hendi svo miklar fjárhæðir eins og ætla mætti af því, sem sumir halda fram í þessum efnum. Engu að síður mætti segja, að ef þessar fjárhæðir væru lagðar saman, væri þarna nóg fé til þess að standa undir þessum útgjöldum. En ef þannig væri farið að, væri vísvitandi verið að magna verðbólgu í landinu. Þó að okkur komi ekki saman um allt, hv. alþm., þá erum við þó allir sammála um, að verðbólgan út af fyrir sig sé meinsemd, sem forðast beri. Ég hygg hins vegar, að engum, sem skyn ber á slíkt, detti í hug að halda öðru fram en því, að ef tekjuafgangi fyrri ára væri varið til þvílíkra útgjalda sem þessara, mundi það beinlínis verka verðbólguaukandi, auka til frambúðar þann vanda, sem okkur er nú mestur á höndum og þetta frv. að sínu leyti er ætlað að vera einn - að vísu einungis einn og lítill liður í til að berjast á móti. Það væri því alger sjálfsmótsögn, ef við nú til þess að létta okkur þessi spor spilltum framtíðarhorfum og möguleikum til þess að ráða við það geigvænlega viðfangsefni, sem mest hefur torveldað framsóknargöngu íslenzku þjóðarinnar síðasta aldarfjórðunginn. Þá er í 6. gr. frv. heimild til þess, ef atvinnuástandið í landinu eða fjárhagur ríkissjóðs gerir það nauðsynlegt, að fresta til ársins 1965 verklegum framkvæmdum ríkisins, sem fé er veitt til í fjárlögum fyrir árið 1964. Sama gildir um greiðslu framlaga til framkvæmda annarra aðila, sem ákveðin eru í fjárlögum 1964. Svipuð heimild þessu hefur stundum áður verið veitt og þá sérstaklega í fjárl. Það fer auðvitað mjög eftir atvikum, hvort til þessarar heimildar þarf að grípa, og það verður að sjálfsögðu ekki gert, nema ríkisstj. sé öll sammála um það. Hitt vitum við, að ein af höfuðorsökum þeirra örðugleika, sem við eigum nú við að etja, er of mikil þensla, sem hér myndaðist á árinu 1963. Ýmsir aðilar hafa kennt þessa þenslu að nokkru framkvæmdum ríkisins. Ég hygg nú raunar, að þar hafi menn gert úlfalda úr mýflugu, vegna þess að framkvæmdir ríkisins hafa ekki ráðið eins miklu um í þessum efnum og sumir vilja vera láta. Hinu komumst við ekki hjá, að ef við viljum hvetja aðra til varúðar og gera alvarlega tilraun til þess að draga úr ofþenslu, sem skapar óheilbrigði og varanlegan vanda, þá verður ríkið einnig að vera viðbúið að veita þar forustu, að ganga á undan með góðu fordæmi. Það er í þessu skyni, sem heimildarinnar er aflað, en hún verður vissulega ekki notuð, nema brýn nauðsyn verði talin til. Þá hygg ég, að ég hafi gert grein fyrir meginefni þessa frv. Um hin tæknilegu atriði þess skal ég ekki fjölyrða. Þau verða að sjálfsögðu athuguð í meðferð málsins. Ég hef haldið mér frá því að deila hér á nokkurn eða kenna nokkrum um það ástand, sem við eigum nú við að glíma. Það stoðar engan og verður engum til farsældar að vera stöðugt að deila um það, sem skeð hefur, þó að menn að sjálfsögðu hafi það hver um sig í minni og eigi af því að læra. Það, sem nú liggur fyrir, er að taka verkefnin með raunhæfum ráðstöfunum, leysa þau eins og þau liggja fyrir, og það er ótvírætt, að hvort sem mönnum líkar það betur eða verr, og enginn gleðst yfir því að þurfa að gera till. um verulega skattaþyngingu, þá er sú skattaþynging, sem nú er borin fram till. um, að langsamlega mestu leyti afleiðing af þeim orsökum, sem þegar eru orðnar. Og ef menn vilja ekki, að orsakirnar skapi enn þá meira tjón og glundroða, þá er þetta í bili hagkvæmasta og almenningi hollasta aðferðin til þess að firra vandræðum.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. hefur nú gert svo ýtarlega grein fyrir þessu frv., sem hér liggur fyrir, að þar er raunverulega engu við að bæta. En það, sem mig langaði til að ræða hér með nokkrum orðum, er afkoma og afkomuhorfur þeirra aðila, sem hér er gert ráð fyrir að styrkja að nokkru úr ríkissjóði. Þessir aðilar eru vinnslufyrirtæki sjávarútvegsins annars vegar og togararnir hins vegar aðallega, og skal ég leyfa mér að fara um þessa hlið málsins nokkrum orðum. Í desembermánuði 1962 var skipuð nefnd til að rannsaka, eins og það var orðað, hag og afkomuhorfur togaraútgerðarinnar og gera tillögur til ríkisstj. um rekstur togaranna í framtíðinni á þeim grundvelli, að togaraútgerð hér á landi verði rekin með eðlilegum hætti, eins og segir í útnefningu n. í þessa nefnd voru skipaðir Davíð Ólafsson fiskimálastjóri, sem var formaður n., Jónas Jónsson framkvstj. og Svavar Pálsson endurskoðandi. N. hóf síðan störf og lét það verða sitt fyrsta verk að safna gögnum um rekstrarafkomu togaraflotans á árunum 1961 og 1962 og vinna síðan úr þeim og gera till., sem á þeim hlutu að byggjast, og hafði n. lokið störfum og skilað áliti nú skömmu fyrir næstliðin áramót. Rekstrarafkoman 1961 og 1962 var fengin á þann hátt, að það var safnað, eins og ég sagði, skýrslum frá togaraútgerðarfélögunum flestum. Þar fengust upplýsingar um rekstur 29 skipa, þar af voru 4 nýju og dýrustu skipin „elimineruð“ úr þessum upplýsingum, því að þau eru á margan hátt svo ólík gömlu nýsköpunartogurunum, að þau áttu þar ekki samleið. Nokkrir reikningar eða nokkrar upplýsingar af þessum 25, sem eftir voru, voru að vísu þannig, að þeir voru gerðir upp á nokkuð mismunandi hátt, en það var reynt að samræma og færa til sambærilegs vegar, þannig að meðaltal og meðaltalsniðurstaða fengist. Eftir að það hafði verið gert eftir þeim beztu upplýsingum, sem n. hafði, og þeim lagfæringum, sem hún taldi rétt að gera, varð niðurstaðan sú, að meðalrekstrarhalli togaranna 1961 hefði verið 3 millj. 125 þús. kr. á skip og rekstrarhalli 1962 3 millj. 562 þús. kr. Þar við er þó að athuga, að árið 1962 var, ef ég svo má segja, mjög ónormalt ár, þar sem togararnir lágu bundnir í höfn vegna verkfalla 4–5 mánuði af árinu. Þetta er það brúttótap, sem n. telur að hafi orðið á hverjum einum togara. En á þessum árum voru styrkir nokkrir greiddir til þess að aðstoða þessi útgerðarfyrirtæki, og tapið varð þá, eftir að þessir styrkir höfðu verið dregnir frá á árinu 1961, 1 millj. 387 þús. og á árinu 1962 1 millj. 902 þús., sem eins og ég sagði áðan er þetta hátt, sennilega að einhverju leyti og áreiðanlega vegna þess, að útgerð skipanna árið 1962 varð með annarlegum hætti. Þá hefur n. einnig gert tilraun til þess að gera áætlun um afkomu togaranna á árinu 1963. Það byggist ekki á neinum reikningum, eins og eðlilegt er, því að reikningar útgerðarfélaganna voru auðvitað ekki komnir fram, þegar nefndin lauk störfum í nóvembermánuði s.l., en hún hefur gert þetta á þann hátt að taka kostnaðarliði togaranna til meðferðar og athuga þær breytingar, sem á þeim hafa orðið frá árunum áður, og gera sér á þann hátt hugmynd um, hver afkoma hafi orðið. Niðurstaðan af þessari áætlunargerð nefndarinnar er sú, að líklegt sé, að halli á árinu 1963 hafi orðið um 3 millj. 476 þús. kr. á skip. Þó segir n., að í þessu sambandi sé það að athuga, að það aflamagn, sem hún hafi gert ráð fyrir í þessum útreikningi sínum, hafi ekki náðst, meðalafli togaranna á árinu 1963 hafi orðið minni en gert sé ráð fyrir í áætluninni, þannig að líkur eru til, að þessi tala, sem hér er nefnd, 3 millj. 476 þús., sé frekar of lág heldur en of há. Þetta ástand togaraútgerðarinnar er vissulega mjög athyglisvert og nauðsynlegt að gera sér grein fyrir, af hverju þessi lélega afkoma stafar, ef menn yfirleitt vilja þá halda áfram rekstri togaranna, en ekki hreinlega leggja þessa útgerð niður, ef hún verður ekki framkvæmd með öðrum hætti en þessum, að hún sé rekin með svona gífurlegu tapi ár eftir ár, sem ekki er unnt að jafna nema með beinu framlagi frá öðrum aðilum, bæði ríkissjóði og öðrum.  Nú hefur það yfirleitt verið skoðun manna hér á Alþingi, held ég megi fullyrða, að það beri ekki að leggja niður togaraútgerðina, heldur reyna þvert á móti að halda henni gangandi. Það er viðurkennt, að togararnir hafa á undanförnum átum dregið mikla björg í bú og það sé ekki að vita nema þeir erfiðleikar, sem þeir eiga nú við að stríða, séu tímabundnir, þannig að aftur geti komið sá tími, að þeir geti vel staðið fyrir sínu, og stórvirkustu veiðitækin, sem við eigum, eru þó þessir togarar. En eigi að síður er rétt og nauðsynlegt að leitast við að gera sér grein fyrir, af hverju þessi hallarekstur stafar, og það hefur n. líka gert, og skal ég greina frá þeirri niðurstöðu, sem hún hefur komizt að um það efni. Nefndin telur, að þessar orsakir séu í meginatriðum tvær. Önnur orsökin er hinn tiltölulega litli afli, sem skipin hafa fengið, og hitt atriðið, sem n, telur vera höfuðorsök í þessu tapi, er það, eins og n. segir, að þar sé um að ræða úrelt vinnufyrirkomulag um borð í skipunum, sem leiði til þess, að mannahald verði óeðlilega dýrt, miðað við þann afla, sem á skipið kemur. Um fyrra atriðið, aflarýrnunina, er það að segja, að það fer ekki á milli mála, að hún er að verulegu leyti fram komin vegna þess, að togurunum hefur með útfærslu landhelginnar verið ýtt burt af þeim miðum, sem þeir áttu bezt áður. Þetta hefur leitt til þess fyrst og fremst, að aflinn hefur minnkað. Þetta hefur verið reynt að meta eftir föngum og fengnir til þess þaulkunnugir togaraskipstjórar og aðrir menn, sem gerla mega um þetta vita, og hafa þeir komizt að þeirri niðurstöðu, að aflabresturinn, vegna þess að togararnir hafa verið hraktir af þessum beztu miðum sínum, nemi í kringum 600 lestir á ári á skip. Þetta er því tilfinnanlegra vegna þess, að togararnir eru nú miklu meir en áður háðir veiðum á heimamiðum, þar sem afli á fjarlægum miðum hefur minnkað mjög verulega frá því, sem áður var, sérstaklega ef farið er aftur til áranna 1958 og 1959, þegar veiðin var hvað mest á Nýfundnalandsmiðum og togararnir fengu þá þar svo mikinn afla, að það gaf þeim fyrra árið mjög góða afkomu og það síðara sennilega sæmilega. Það er sjálfsagt alveg óumdeilt, að þetta er önnur aðalástæðan fyrir því, að útkoman hjá togurunum er eins léleg og hún er í dag. Hitt atriðið, sem n. telur fram sem aðalatriði, er, að vinnubrögð um borð í skipunum séu úrelt. Það rökstyður n. á þennan hátt: Áhafnir á brezkum togurum eru nú um 20 manns og á þýzkum togurum 24 menn, en á íslenzkum togurum af sömu stærð og við sömu veiðar er að jafnaði 31 maður. N. telur, að með hliðsjón af því, hvað aflabrögðin hafa minnkað, þá sé þessi mannfjöldi á íslenzkum togurum óþarfur og sé hægt að komast af með færri menn eða svipaða tölu og á sambærilegum erlendum togurum. Þessi mannfjöldi eða þessir fleiri menn á íslenzku togurunum heldur en hinum erlendu kosta eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, frá 800 þús. kr. til 1 millj. 260 þús. kr. á ári, eftir því, hvort talan er tekin eftir þeim ensku eða þýzku, en auk þess segir n. mundu sparast útgjöld, sem leiðir af mannahaldi, svo sem fæði, ýmiss konar tryggingar o.fl., er nemi frá 252 þús. til 396 þús. kr. á skip. Samtals nemur þetta þá á skip, bæði bein laun til þessara manna og annar kostnaður í kringum þá, frá 1 millj. 54 þús. til 1 millj. 656 þús., en það svarar til nær eins þriðja hluta eða helmings þeirrar upphæðar, sem áætlunin sýnir sem halla á rekstri togarans. Nú má segja, að náttúrlega væri það ekki eðlilegt að gera ráð fyrir því, að sá vinningur, sem fengist af breyttu vinnufyrirkomulagi, rynni allur til útgerðarinnar, heldur yrði nokkur hluti látinn ganga til skipshafnarinnar og kæmi fram í hærri launum vegna breytingar á vinnufyrirkomulaginu. En ef gert væri ráð fyrir, að helmingurinn af beinum launasparnaði rynni til áhafnarinnar, þá yrði samt eftir fyrir skipið frá 650 þús. til 1 millj. kr. Þetta ásamt aflarýrnuninni nær að vísu ekki alveg að fullu að bæta þann halla, sem er á skipunum, en fer mjög nálægt því. Þá hefur n. einnig gert nokkurn samanburð á þeirri aðstöðu, sem íslenzk togaraútgerð og erlend á við að búa, og hefur þá tekið til samanburðar bæði brezka og þýska togara. Í Bretlandi var árið 1962 greiddur styrkur á hvern úthaldsdag, sem svaraði 17 sterlingspundum eða 2000 kr., rúmum til allra skipa yfir vissa stærð, sem stunda veiðar á fjarlægum miðum. Til viðbótar þessu var svo veittur sérstakur styrkur til olíukyntra gufuskipa af svipuðum aldri og nýsköpunartogararnir íslenzku, og nam hann frá 3 pundum og 2 shillingum og upp í 8 pund á úthaldsdag, þannig að styrkurinn gat alls numið á dag frá 2400 kr. til 3000 kr. á hvern úthaldsdag. En auk þessara styrkja eru svo veitt brezkum togurum eða togaraeigendum óafturkræf framlög til nýbyggingar togara, og getur það numið allt að 50 þús. sterlingspundum á skip eða í kringum 6 millj. kr., þó ekki yfir 25% af byggingarkostnaði, og með ýmsum nánart skilyrðum. Í Þýzkalandi er styrkjum hagað nokkuð á annan veg. Þar er ekki veittur styrkur á úthaldsdag, heldur er bætt við vissum hundraðshluta af söluverði afla frá 3–6%. Þessi styrkur getur orðið á skip minnst 350 þús. kr. á ári, en mest í kringum 700 þús. kr. Í Bretlandi og í Þýzkalandi geta heimaborgarar selt afla sinn án nokkurra tolla, en Íslendingar verða að greiða í Bretlandi 10% toll af brúttósöluverði að frádregnum tollinum, en í Þýzkalandi er þetta breytilegt eftir árstíðum og getur komizt upp í 11½%. En þar við er því að bæta, að tollurinn í Þýzkalandi á sennilega fyrir sér að hækka, eftir því sem árin líða, vegna þess að Þýzkaland er aðili að Efnahagsbandalaginu og Efnahagsbandalagið, eins og kunnugt er, gerir ráð fyrir því að hækka á nokkrum árum toll á innfluttum vörum frá þeim löndum, sem utan bandalagsins eru, þangað til komið er upp í visst hámark, sem ekki hefur verið náð enn og sennilega ekki nærri því. Það, sem íslenzkur togari þess vegna verður að greiða umfram togarana þýzku og brezku vegna tolla, nemur í kringum 650 þús. kr. af andvirði þeirra sex söluferða, sem áætlaðar eru, en dæmið um íslenzku togarana er sett þannig upp, að það er gert ráð fyrir því, að þeir fari sex söluferðir til útlanda, en afla úr öðrum sex veiðiferðum landað heima. Ef gert er svo upp, hvað þessir brezku og þýzku togarar fá umfram íslenzka togara, eða sá aðstöðumunur, sem er á milli brezkra og þýzkra togara annars vegar og íslenzkra hins vegar, að meðtöldum raunar þó þeim beinu styrkjum, sem þeir fá, þá lítur dæmið þannig út: Beinir styrkir til erlendu togaranna eru taldir minnst vera 350 þús., mest 930 þús. Tollar, sem íslenzkir togarar greiða erlendis, en erlendir togarar sleppa við, eru minnst 410 þús., en mest 650 þús., miðað við þann ferðafjölda, sem ég nefndi. Mismunurinn í mannahaldi, þ. e. að þeir hafa, íslenzku togararnir, 7–11 mönnum fleira en þeir erlendu, þýðir minnst 802 þús. kr. og mest 1260 þús. kr. Ýmis kostnaður, sem erlenda útgerðin hefur hagkvæmari en sú íslenzka, nemur um 252 þús. minnst og 696 þús. kr. mest. Og samtals er þessi aðstöðumismunur, þegar frá er dreginn styrkurinn hér heima, 1 millj. 814 þús. minnst og 3 millj. 236 þús. mest. Það gefur því auga leið, að þegar þar við bætist svo sú aflarýrnun, sem togararnir hafa orðið fyrir, þá er samkeppnisaðstaða þeirra við erlendu togarana ærið slæm. Sem smáatriði í þessu sambandi að vísu, en þó munar um, er það, að hér verða íslenzku togararnir, sem leggja upp afla sinn heima, að greiða olíuna talsvert hærra verði en hinir erlendu fá hana fyrir í sinni heimahöfn, en þessi verðmismunur er m.a. vegna þess, að þeir þurfa að greiða af henni hér verðjöfnunargjald vegna þeirrar olíu, sem út á land er flutt. Hér í þessu frv. er gert ráð fyrir því að veita togurunum nokkurt framlag úr ríkissjóði umfram það, sem þeir eru styrktir annars staðar frá. Þetta er ekki nýtt. Það hefur verið gert áður. 1960 var veitt togurunum í heild 34 millj., 1961 svipuð upphæð og 1962 27 millj. Þegar lögin um aflatryggingasjóð voru sett á árinu 1962, þá var ákveðið, að sjóðurinn skyldi einnig ná til togaranna, og ákvæðin um bætur til togaranna skyldu ná aftur fyrir sig til ársins 1960. Fyrsta árið, árið 1960, voru togaraeigendum greiddar bætur með skuldabréfum, sem námu í heild í kringum 30 millj. og ríkissjóður greiddi sem sitt framlag í togaradeild aflatryggingasjóðsins. Árið 1961 greiddi aflatryggingasjóðurinn alls 32,6 millj. Og 1962 var annars vegar greiðsla úr ríkissjóði 15 millj. og hins vegar úr aflatryggingasjóði 19.6 millj., það er í kringum 34 millj. samtals. Sá styrkur, sem togararnir þess vegna hafa fengið, hefur verið fólginn í þrenns konar framlögum. Hann hefur verið fólginn í því, að úr hinum sameiginlega sjóði vátryggingarstarfseminnar hafa þeir fengið hátt í eina milljón króna á ári. Það, sem þeir hafa fengið úr aflatryggingasjóði, hefur numið svipaðri upphæð og þó stundum nokkru meiri. Til viðbótar kemur svo ríkissjóðsframlag það, sem hér er gert ráð fyrir í þessu frv., sem nú liggur hér fyrir til umr. Í þessu nál. togaranefndarinnar er gert ráð fyrir, að sá minnsti styrkur, sem hægt sé að hugsa sér að togararnir komist af með, sé í kringum 3 millj. kr. á ári. Þar af er gert ráð fyrir, að 1 millj. komi frá vátryggingarpúlíunni og um ½ millj. frá aflatryggingasjóði, og þess vegna sé nauðsynlegt að gera ráð fyrir því, að ríkissjóður bæti við sem svarar hálfri annarri millj. kr. á skip, eða ef reiknað er með 34 skipum, 51 millj., eins og frv, gerir ráð fyrir. Þetta er ekki falleg mynd af afkomu togaraútvegsins á Íslandi, en ég hef talið rétt að gefa þessar upplýsingar alveg eins og n. hefur gengið frá þeim. Þessar upplýsingar allar, sem ég nú hef gefið hv. alþm., eru teknar beint úr nál. og niðurstöðum nefndarmanna af þeirri athugun, sem fram hefur farið hjá þeim. Og ríkisstj. hefur tekið upp þessa till. þeirra um að leggja fram til togaranna sem svaraði 1½ millj. kr. á skip, eða 51 millj. í allt, miðað við 34 skip. Við þetta er svo bætt í 2. gr. frv. síðari málsl. heimild fyrir ríkisstj. til þess að leggja fram 4 millj. kr. til fiskileitar. Fiskileit hefur farið fram fyrir togarana á hverju ári upp á síðkastið, en mjög takmörkuð. Hún hefur verið svona takmörkuð vegna þess, að það hefur ekki verið veitt fé á fjárl. nema það naumt, að fiskileitin hefur ekki getað staðið nema tiltölulega stuttan part úr árinu. Hér er gert ráð fyrir, að 4 millj. kr. verði bætt við það framlag, sem á fjárl. er, sem mun vera 2 millj. kr., þannig að alls verði til ráðstöfunar til fiskileitar fyrir togarana um 6 millj. kr. á þessu ári, þannig að hún ætti með þessari upphæð að geta orðið starfrækt mikinn hluta ársins. Það er ákaflega nauðsynlegt fyrir þá, því að leitarskip getur komið að mjög miklu gagni fyrir þá eins og önnur veiðiskip, eins og t.d. síldveiðiskipin, þar sem síldarleitin hefur orðið síldveiðibátunum til ómetanlegs stuðnings. Þetta var sú hliðin, sem að togurunum snýr. Það er kannske sú alvarlegasta, sú mest aðkallandi og sú erfiðasta að leysa. En ég tel, að með þessum framlögum, sem nú eru ráðgerð til togaraútgerðarinnar, megi jafna nokkurn veginn þann halla, sem orðið hefur á togaraútgerðinni 1963, og ég held, að það verði að teljast eðlilegt, að þessi styrkur, sem hér er lagður fram, verði miðaður við árið 1963 og miðaður við þá úthaldsdaga, sem skipunum hefur verið haldið úti á því ári. Um frystihúsin er það að segja, að þar liggja ekki fyrir - það skal strax játað - eins ýtarlegar upplýsingar og um togarana. Þó er þess að geta, að á miðju ári, eða kannske nokkru seinna, þá kom stjórn Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna að máli við ríkisstj. og skýrði henni frá rekstrarafkomu frystihúsanna, í fyrsta lagi 1962, sem stjórn Sölumiðstöðvarinnar taldi eftir atvikum sæmilega. Þeir höfðu þá haft hagnað talsverðan upp í afskriftir, en á miðju ári 1963 töldu þeir, að rekstri frystihúsanna væri þann veg komið, að þau væru rekin með tapi og enginn eyrir til afskrifta. Ég gleymdi áðan að svara þeirri fsp. um togarana, sem var borin hér fram, hvort reiknað væri með afskriftum í þessum niðurstöðum, sem fengnar voru um togarana, og það er. Það er reiknað með 1 millj. kr. í afskriftir á skip. Þegar Sölumiðstöðin eða stjórn hennar kom til ríkisstj., þá hafði hún meðferðis reikninga 8 frystihúsa, sem gerðir höfðu verið upp fyrir fyrri helming ársins 1963, og niðurstaðan af því uppgjöri var, eins og ég sagði, að það væri ekki aðeins, að það væri ekkert upp í afskriftir, heldur vantaði, að mig minnir, 12 millj. kr. á, að þessi frystihús hefðu fyrir beinum rekstrarútgjöldum. Ég man nú ekki nákvæmlega, hver þessi frystihús voru, en ég man þó það, að af þeim voru 3 í opinberri eða hálfopinberri eigu. Það voru sem sagt hraðfrystihúsin í Reykjavík og Hafnarfirði, hraðfrystihús bæjarútgerðanna á þessum stöðum, og hraðfrystihús Útgerðarfélags Akureyrar, auk 5 annarra, sem þar voru talin. Þegar þeir ræddu við ríkisstj., og þeir ræddu við hana á þeim grundvelli, að á einhvern hátt yrði mætt þeim aukna kostnaði, sem orðið hefði vegna 5% launahækkana í janúar og 7½% launahækkananna í júní, sá ríkisstj. sér ekki fært þá að verða við þeirri beiðni, vegna þess að hún taldi, að upplýsingarnar, sem fyrir lægju, væru ekki nægilega miklar, til þess að hægt væri að byggja á þeim þá aðstoð, sem farið var fram á. Hins vegar, þegar vinnudeilurnar stóðu yfir í desembermánuði s.1., þá komu hraðfrystihúsaeigendur til ríkisstj. og sögðu henni frá því, að svo illa sem þeim hefði gengið með að halda frystihúsunum gangandi eftir þær launahækkanir, sem orðið hefðu fyrr á árinu, þá væri algerlega útilokað, að þeir gætu bætt á sig nokkrum kauphækkunum í viðbót auk annarrar hækkunar á rekstrarkostnaði, sem orðið hefði. Ríkisstj. lét þá vinda að því nokkurn bug að láta kanna málið og fól Efnahagsstofnuninni að fara ofan í ekki einasta þessa reikninga, sem Sölumiðstöðin sendi, heldur líka aðra reikninga, sem hún átti kost á að skoða, og setja upp sérstakan reikning fyrir eitt meðalfrystihús. Nú eru náttúrlega, eins og allir vita, afkomumöguleikar frystihúsanna ákaflega misjafnir. Þó að eitt frystihús geti verið rekið með sæmilegum hagnaði, þá er jafnvíst, að önnur eru rekin með tapi, og erfitt að búa út nokkra lausn, sem getur hentað fyrir þau öll, því að það, sem einum kann að duga, gefur öðrum kannske óhóflega mikinn arð og þar fram eftir götunum. En það var talið, að meðalfrystihús, eins og það var kallað, mundi þurfa þeirrar aðstoðar við, sem 15% launahækkun í desember krefðist, þ.e.a.s. að frystihúsin gætu ekki tekið á sig neinn hluta af þeirri hækkun vinnulauna, sem í desember varð. Það varð til þess, að ríkisstj. hét frystihúsunum því að beita sér fyrir því, að þessi 15% hækkun, ef hún yrði, yrði bætt þeim á einhvern veg af opinberri hálfu. Þessi hækkun, sem hjá frystihúsunum hefur orðið á árinu, er ekki aðeins þetta. Hún er ekki aðeins 5% hækkun í jan., 7½% hækkun í júní og 15% hækkun í des., sem gefur samtals um 32% hækkun, heldur hefur líka komið til hækkun kvennakaupsins um áramótin, bæði áramótin 1962–1963 og áramótin núna, 1963–1964, og til viðbótar hefur það líka komið, að verkamenn, sem vinna í frystihúsum, hafa verið færðir á milli launaflokka og hækkaðir nokkuð, þannig að einnig það verkar í hækkunarátt. Þeir hafa haldið því fram, hraðfrystihúsamenn, að kauphækkunin á árinu hafi orðið yfir 40%. Og það liggur náttúrlega í hlutarins eðli, að ef þeir hefðu getað tekið að sér 40% launahækkun á einu ári án nokkurrar aðstoðar, hefði áður verið ofsagróði á þessu fyrirtæki. En það var vitað, að hjá þeim a.m.k. flestum var ekki um neitt slíkt að ræða. Það var þess vegna ekki hægt hjá því að komast, ef deilan ætti að leysast, að heita þessari aðstoð, eins og ríkisstj. gerði, og ég vil halda því fram, að ef frystihúsin hefðu ekki fengið þetta fyrirheit hjá ríkisstj., að beita sér fyrir þessari hækkun eða þessum bótum, mundi deilan ekki hafa leysts og væri kannske ekki leyst enn í dag. Hitt er svo annað mál, hvaða álit ríkisstj. kunni að hafa á þessum launahækkunum. Þær voru staðreynd, sem ekki var hægt að komast fram hjá, og varð þess vegna að mæta þeirri staðreynd með einhverjum þeim ráðstöfunum, sem mögulegt var að ráða við, bæði fyrir ríkisstj. og fyrir þá sjálfa, að reka fyrirtæki sín á þann hátt, að viðunandi væri. Þessi uppbót fyrir frystihúsin, sem svaraði til 15% launahækkunarinnar í des., var reiknuð af trúnaðarmönnum ríkisstj. að nema sem svaraði 5.2% af útflutningsverðmætinu. Það varð niðurstaðan að lækka útflutningsgjaldið um 1.8%, en veita hitt í beinu framlagi til húsanna. Þegar útflutningsgjaldið var sett á sínum tíma, var það sett með hliðsjón af því, að þeir, sem gjaldið áttu að greiða, útvegsmenn fyrst og fremst og vinnustöðvar sjávarútvegsins, hefðu efni á því að greiða það, enda var nokkur hluti þessa útflutningsgjalds látinn ganga til hluta, sem að eðlilegum hætti mætti segja að ríkissjóði bæri að taka á sínar herðar. Það er út af fyrir sig ekki hægt að segja, að það sé eðlilegt, að sjávarútvegurinn taki á sig að leggja fram allt framlag til stofnlánasjóða sinna, eins og gert var ráð fyrir í þeim lögum, heldur að ríkissjóður legði þar nokkuð fram, svipað því sem gert er t.d. við stofnlánasjóði landbúnaðarins, þar sem ríkissjóður greiðir helminginn á móti öðrum. Og þess vegna var það ekki óeðlilegt, að þegar útvegurinn eða frystihúsin í þessu falli voru komin í kröggur, yrði létt af þeim þessari greiðslu til stofnlánasjóðs síns eða fiskveiðasjóðsins og ríkissjóður látinn taka á sig þann bagga. Það má segja, eins og forsrh. rakti hér áðan, að það séu fleiri útgjöld, þó að smá séu, sem nú hvíla á útflutningsgjaldinu, og mætti taka það til athugunar í framtíðinni, hvort ekki væri hægt að létta þeim af að einhverju leyti einnig. En í þessu tilfelli munar það tiltölulega litlu, og var þess vegna ekki farið lengra í því efni. Um útflutningsgjaldslækkunina að öðru leyti er það að segja, eins og hæstv. forsrh. nefndi áðan líka, að þá nær hún til fleiri hluta en til hraðfrysta fisksins, og þótti eðlilegt, að hún næði einnig til skreiðar og saltfisks. En það er líka sú eina aðstoð, sem þeir atvinnuvegir fá, og verða þeir því að þessu leytinu harðar úti en hraðfrystihúsin. En það helgast af því, að á árinu 1963, um mitt ár og sérstaklega síðast á árinu, hefur orðið talsverð verðhækkun á þessum vörum, bæði saltfiski og skreið, og var þess vegna talið, að þeir gætu staðið betur undir þeirri hækkun vinnulauna, sem varð, heldur en frystihúsin, þar sem hækkun á afurðaverðinu hefur lítil eða engin orðið hjá þeim. Þessar tölur líta þannig út, að það, sem kemur á ríkissjóð að greiða vegna lækkunar útflutningsgjaldsins, verður vegna frystihúsanna 19 millj., en vegna saltfisks og skreiðar 11 millj. Auk þess var svo tekin sú ákvörðun að leggja það, sem á vantaði, 5.2% af útflutningsverðmætinu, fram sem hrein framlög til húsanna, og nemur sú upphæð þá 43 millj. kr. En það var jafnframt ákveðið að láta það fylgja, að þessu fé yrði varið til þess að koma á í húsunum hagkvæmari vinnubrögðum, vinnuhagræðingu, eins og það er kallað með nýju orði, og ákveðið, að þetta fé yrði greitt stofnlánadeildinni, sem ráðstafaði því í sambandi við viðskiptabanka viðkomandi húss til greiðslu á þeim kostnaði, sem húsin hefðu af því að koma þessu kerfi á. Það er enginn vafi á því, að þar sem þessu hefur verið komið á, hefur það gefið góða raun og hefur bæði orðið til þess að auka vinnulaun þeirra, sem í húsunum vinna, og einnig til þess að bæta afkomu frystihússins sjálfs, þannig að með því að styrkja húsin til þess að koma á þessum vinnubrögðum, þá mætti gera ráð fyrir því, að þau væru betur undir það búin í næstu framtíð að vera rekin án þess að til aðstoðar þyrfti að koma. Ég skal taka það fram í þessu sambandi, að það er meining ríkisstj. að láta þetta fé einnig ganga til þeirra frystihúsa, sem þegar hafa komið á þessari hagræðingu, og koma þannig í veg fyrir, að þeim verði refsað með því að fá engan styrk, þótt þau séu búin að koma þessu á, en eigendurnir verða þá að gera grein fyrir því, hvernig það hafi verið gert, á sama hátt og hinir, sem ekki eru búnir að koma henni á, gera grein fyrir því, sem þeir ætla að gera. Þetta er nú það, sem um þá þætti sjávarútvegsstarfseminnar er að segja, sem þessi lög eða þetta frv. snertir. Þessi upphæð, sem veitt er til sjávarútvegsins á þennan hátt, nemur samtals 128 millj. kr. Þegar verið var að undirbúa fjárl. í sumar, var það greinilegt, að með þeirri hækkun, sem orðið hefði á launum opinberra starfsmanna, mundi ríkissjóður þurfa mjög mikið fé til viðbótar því, sem hann áður hafði, til þess að mæta þessum auknu útgjöldum vegna launa hinna opinberu starfsmanna. Þá var kannað, hvaða leiðir væru til þess fallnar að jafna þessi met, og niðurstaðan af því varð sú, að með auknum innflutningi og auknum tekjum ríkissjóðs, sem reiknað var með, eins og frekast mátti verða, leit þannig út, að það mætti komast hjá því að leggja á nýja skatta, ef dregið yrði úr niðurgreiðslum á neyzluvörum. Og það var staðnæmzt við þá lausn, því að þá var ekki vitað um það, hvað síðar mundi koma, og talið, að þessi lækkun á niðurgreiðslum mundi nægja til þess að koma á jöfnuði á greiðslur ríkissjóðs. Við vorum sammála um það, að þetta mundi vera hægara en að leggja á nýja skatta. Þetta hefur síðan staðið opið og ekki verið tekin um það nein endanleg ákvörðun. En þegar sýnt var með þeim breytingum, sem orðið höfðu á efnahagskerfi þjóðarinnar, á launagreiðslum bæði ríkissjóðs og annarra, að vonlaust var að hugsa sér að komast hjá því, að til einhverra nýrra skatta þyrfti að grípa, þá var um leið talið, að þá væri bezt að láta niður falla á móti niðurfellingu eða niðurfærslu niðurgreiðslnanna, og þess vegna verður í þeirri tekjuöflun, sem hér er gert ráð fyrir handa sjávarútveginum, að bæta við þeirri upphæð, sem hugsað var að afla með lækkun á niðurgreiðslum. Það voru 55 millj., sem þannig var hugsað að taka þá. Svo kemur enn til viðbótar framlagið til almannatrygginganna, sem hækkar náttúrlega vegna þeirra almennu kauphækkana, sem urðu í des. og ekki var vitað um, þegar fjárlagafrv. var samið. Þá var ekki vitað um aðrar hækkanir en þær, sem leiða mundi af þeim kauphækkunum, sem orðið höfðu í jan. og í júní. Þessi upphæð vegna trygginganna er talin nema 27 millj. og skerðing niðurgreiðslnanna eða það, að hætt er við þær, nemur 55 millj. Samtals verða þá þau útgjöld, sem þarf að afla, bæði til sjávarútvegsins, trygginganna og niðurgreiðslnanna, 210 millj. kr. Þá er spurningin: Hvernig á að afla tekna í þessu augnamiði? Það koma að mínu viti tvær leiðir til greina, annaðhvort gengislækkun eða nýr skattur, sem notaður yrði á þennan hátt. Ég vil ekki kalla þessar greiðslur til sjávarútvegsins uppbætur á sama hátt og greiddar voru í gamla daga til rekstrarins. Það er mjög ólíkt, því að hér er um að ræða að létta greiðslum af sjávarútvegi, sem mátti segja að orkað gætu tvímælis, og hins vegar styrkur í ákveðnu augnamiði til hraðfrystihúsanna til þess að koma á hjá sér betra og hagrænna vinnuskipulagi og ekki beint til rekstrarins nema togaragreiðslurnar, eins og þær hafa tíðkazt að undanförnu, og er ekkert nýtt í því. En þessi tekjuöflun til aðstoðarinnar, eins og hún er hér hugsuð, verður ódýrari og léttbærari fyrir þjóðina heldur en ef gengislækkunarleiðin hefði verið farin. Það er fyrsta atriðið. Í öðru lagi er það, að gengislækkunin vekur meiri tortryggni og meiri erfiðleika í efnahagsstarfsemi þjóðarinnar heldur en þó þessi hækkun söluskattsins gerir. Hækkun söluskattsins er talin verka þannig, að hún þýði um eitt vísitölustig fyrir hverja prósentu, eða sem svarar hækkun á framfærsluvísitölu um 2 stig eða 1.4%. En ég er sannfærður um það, að á engan annan hátt hefði verið hægt að afla þessara tekna með léttbærara móti en þennan, sem hér hefur verið farinn. Þess vegna hefur Alþfl. fallizt á að fara þessa leið, með hliðsjón af því, að úr því sem komið er, er þetta það auðveldasta af öðrum leiðum, sem yrðu þá að dæmast verri. Ég held, að um það séu allir sammála, að það að halda að sér höndum og gera ekki neitt, hefði verið dæmd ófær leið af hv. þm. Það er enginn vafi á því, að ef það hefði verið gert, hefði framleiðslustarfsemin, sérstaklega hraðfrystihúsanna á ýmsum stöðum, stöðvazt og atvinnuleysi haldið innreið sína. Þess vegna sé einhver fyrirgreiðsla nauðsynleg, til þess að starfsemin geti haldið áfram. Og þessa fyrirgreiðslu tel ég þá hagkvæmustu, sem tiltæk er. Nú hefur að vísu komið það til eftir að frá þessu frv. var gengið, að fiskverðið hefur verið ákveðið á þann hátt, að ýmsir aðilar eru óánægðir með það. Það er nýtt vandamál, sem ekki hefur verið tekin afstaða til og ekki er mögulegt að taka afstöðu til alveg á þessari stundu, vegna þess að til þess skortir nánari upplýsingar, sem verið er að afla. En það er opið vandamál, sem taka verður til athugunar í sambandi við lausn þessara mála í heild. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar. Ég vildi óska þess, að hv. alþm. gætu, burtséð frá öllum flokkslínum, litið á málin frá því sjónarmiði, hvað skynsamlegast er að gera, og ég vænti þess, að ef sú athugun fer hlutlaust fram, þá komist þeir að þeirri niðurstöðu, að það séu ekki aðrar leiðir heppilegri. A.m.k. ef þessi leið verður ekki talin að þeirra dómi sú æskilegasta, þá vænti ég, að þeir geri grein fyrir því, hvað betra mætti verða.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. sagði hér áðan eitthvað á þá lund, að hann hefði ekki rætt mikið um fortíðina í sambandi við þetta mál, því að hann teldi, að það lægi miklu nær að ræða um þann vanda, sem fyrir lægi, en það, sem hefði skeð. Ég skal nú stilla mig um að fara að leggja út af þessum orðum hæstv. ráðh., þó að fullt tilefni væri til þess, að öðru leyti en því, að ég vil segja, að það sé ein æðsta dyggð að kunna að læra af reynslunni, og enn fremur, að nauðsynlegt sé að gera sér grein fyrir því og ræða nokkuð, hvernig ástatt er, þegar finna þarf úrræði. Ég mun hafa nokkurn aðdraganda að því, sem ég segi um frv. sjálft, en ekki mjög langan og ekki fara lengra út í að ræða um liðna tíð en ég tel beina lífsnauðsyn í sambandi við þetta mál, eða öllu heldur við þetta tækifæri, sem hér verður til þess að ræða um þau efni, sem venjulega eru kölluð efnahagsmál. Fyrir tæplega 4 árum var tekin upp hér í landinu ný efnahagsmálastefna, og voru höfundar þeirrar stefnu, þ.e.a.s. núv. hæstv. ríkisstj., óþreytandi í að lýsa því, að nú ætti að taka á allt annan hátt á þeim málum en áður hefur tíðkazt á Íslandi. Þeir höfðu komizt að þeirri niðurstöðu, að þær aðferðir, sem notaðar höfðu verið í þessum málum, hefðu verið mjög ófullkomnar og að ýmsu leyti algerlega rangar, og nú ætti að bæta úr þessu með algerlega nýrri stefnu. Þeir báðu þjóðina að vera þolinmóða og taka því með jafnaðargeði, þó að af þessu kynnu að hljótast nokkrar búsifjar í bili. Og hæstv. þáv. forsrh., Ólafur Thors, sagði, að í því sambandi yrðu menn að gæta þess, að menn yrðu eitthvað á sig að leggja, því að það hefði orðið að horfast í augu við allan vandann í einu, eins og hann orðaði það, og ef menn vildu una allvel þeim búsifjum, sem þá kæmu fram, væri fram undan tímabil stöðugs verðlags og jafnvægis í efnahagsmálum og málin leyst til frambúðar. En núv. hæstv. forsrh., Bjarni Benediktsson, lýsti þessum nýju úrræðum eða þessari nýju stefnu aðallega þannig, að þau væru frábrugðin því, sem áður hefði tíðkazt, að því leyti, að þau ættu að fyrirbyggja, að það þyrfti sí og æ að vera að gera nýjar ráðstafanir í efnahagsmálum. Það væri aðaleinkennið á því, sem ætti að gera, að það ætti að vera varanlegt. Nú hefur þjóðin fengið reynslu af þessu sjálfvirka jafnvægis- og verðstöðvunarkerfi í 4 ár, þessu kerfi, sem átti að tryggja jafnvægi í þjóðarbúskapnum og stöðugt verðlag o. s. frv. En sannleikurinn er sá, að þetta kerfi og þessi stjórnarstefna hefur leitt til taumlausrar dýrtíðarhringrásar og slíkrar upplausnar í efnahagsmálum, að ekki verður nú í raun réttri við neitt ráðið með þeim aðferðum, sem hæstv. ríkisstj. hefur reynt, og um þetta er ekki lengur deilt og óþarfi að deila. Á hinn bóginn er þetta svo mikilsverð staðreynd og mikilsverð reynsla, sem þannig hefur fengizt af þessari efnahagsmálastefnu, að slíkt getur náttúrlega ekki á nokkurn hátt legið í láginni. Ekki er hægt að kenna því um ófarir þessarar efnahagsmálastefnu og ófarir hæstv. ríkisstjórnar í þessum efnum, að hún hafi búið við erfið skilyrði, t.d. að það hafi orðið áföll utan frá, því að þetta hafa verið óvenjuleg uppgripaár, a.m.k. í sjávarframleiðslunni, alveg óvenjuleg, og nærri því að segja. dæmalaus, og verðlag á afurðum landsmanna á erlendum mörkuðum yfirleitt með allra bezta móti og engin vandkvæði að selja neitt af þeim afurðum, sem landsmenn hafa framleitt. Þessi efnahagsmálastefna, þetta sjálfvirka jafnvægiskerfi hefur því verið reynt við beztu hugsanleg skilyrði, en alveg mistekizt, eins og sést á ástandinu í landinu í dag. Ég vil fara um þetta aðeins örfáum orðum og miklu færri en tilefni er til. Í staðinn fyrir stöðugt verðlag hefur orðið óðadýrtíð í landinu og meiri dýrtíðarvöxtur en nokkru sinni eru áður dæmi til. Þegar nokkur ár eru tekin samfellt og skoðuð sem tímabil, þá hefur þetta orðið hið mesta dýrtíðartímabil í sögu þjóðarinnar. Þetta höfum við fengið í staðinn fyrir hið stöðuga verðlag, sem átti að verða. Upplausnin í atvinnu- og kjaramálum er þannig núna, að í ýmsum greinum fást alls ekki kjarasamningar gerðir vegna óvissunnar. í öðrum greinum eru kjarasamningar gerðir til mjög stutts tíma í senn og síðan alltaf upp aftur og aftur, jafnóðum og dýrtíðarhjólið veltur áfram. Og þannig er orðið um álit almennings á þessu öllu saman, að það er orðið að stórfelldu deilumáli, hvort kjarasamningar skuli gilda einum mánuðinum lengur eða skemur, og sýnir það traustið eða hitt þó heldur á þeirri efnahagsmálastefnu, sem í framkvæmd er. Þessi stefna þrengir nú þannig að sjávarútveginum við hinn mesta afla, sem hann hefur nokkurn tíma haft, og einhver beztu verðskilyrði á erlendum mörkuðum, að vafasamt er, hvernig hann getur nú haldið áfram lengur. Útvegsmönnum og fiskimönnum er ætlað núna t.d. að búa áfram við óbreytt verð á fiski, enda þótt framleiðslukostnaður hafi hækkað mjög mikið og allur framfærslukostnaður í landinu hafi hækkað stórkostlega, og er víst áreiðanlegt, að þetta fær ekki með nokkru móti staðizt svo að segja stundinni lengur. Þannig þjarmar þessi stefna að sjálfum aðalútflutningsatvinnuveginum þrátt fyrir hin allrahagstæðustu ytri skilyrði, mikinn afla og gott verð erlendis. Ef svo litið er til fiskiðnaðarins, mun það vera allra þeirra mál, sem þar til þekkja, að fiskiðjuverin séu sízt betur og þó öllu verr fær um að borga jafnvel þetta of lága verð, þetta óbreytta verð, en þau hafa verið áður. Þannig þjarmar þessi stefna bæði að útgerðinni sjálfri og sjómönnunum og einnig að þeim, sem fást við að vinna úr afurðum sjávarútvegsins. Hún þjarmar á þessa lund að sjávarútveginum í heild. Það er venja hæstv. ríkisstj., þegar rætt er um, hversu efnahagsmálastefnan hefur gersamlega misheppnazt, að benda til þess, að þeir hafi ekki fengið að ráða kaupgjaldinu í landinu, það hafi verið framkvæmdar ótímabærar kauphækkanir í landinu, eins og það er orðað í aðalmálgögnum stjórnarinnar í dag, að það hafi verið gerðar óhóflegar kröfur á hendur framleiðslunni í kaupgjaldsmálum og af þessu stafi allur vandinn. En hvað er það rétta í þessu tilliti? Það rétta í þessu tilliti er það, að núna eftir síðustu kauphækkanir eru borgaðar 77 þús. kr. fyrir 8 stunda vinnu allan ársins hring. Og þessar 77 þús. kr., sem borgaðar eru, hafa minni kaupmátt miðað við kostnaðinn við að lifa en það, sem framleiðslan borgaði í októbermánuði 1958. M.ö.o. það, sem taldar eru óframbærilegar kaupkröfur og óframbærileg kaupskrúfa, sem hafi sett þessa heppilegu stefnu úr jafnvægi og komið öllu út um þúfur, það er í raun og veru þetta, að það eru borgaðar 77 þús. kr. fyrir 8 stunda vinnu núna, og kaupmáttur þess kaups er þó minni en kaupmáttur kaupgjaldsins var í október 1958, fyrir 4 árum. Og þegar ég segi þetta, er þó eftir að benda á, að ef húsnæði væri núna reiknað eins og það kostar, t.d. tekinn inn í þetta dæmi húsnæðiskostnaðurinn, eins og hann raunverulega er, verður myndin alveg geigvænleg, því að jafnvel þótt reiknað sé með 11 þús. kr. húsnæðiskostnaði á ári, sem allir sjá, hvílík fjarstæða er, þá er kaupmáttur kaupgjaldsins fyrir 8 stunda vinnu allt árið minni núna en hann var 1958. Samt rís útflutningsatvinnuvegurinn, eftir því sem talið er, ekki undir þessu kaupi. Hvað hefur skeð? Ytri skilyrðin hafa ekki versnað, verð á sjávarafurðum hefur ekki lækkað, afli hefur ekki minnkað. En það er alveg augljóst mál, að það búnast miklu verr á þjóðarbúinu en áður. Hér hafa verið gerðar gífurlegar verðmætistilfærslur, sýnilega til óhagræðis fyrir framleiðsluna og fyrir hið vinnandi fólk, sem að henni stendur. Um þetta ætti alls ekki að þurfa að deila. Ég vil því fara fram á það við þá, sem sífellt kasta því fram, þegar rætt er um, að viðreisnin hafi farið út um þúfur, sem sífellt kasta því fram, að þetta hefði allt getað verið í lagi, ef það hefði aðeins verið hægt að halda kaupgjaldinu niðri, - ég vil biðja þá að endurskoða þessa afstöðu, því að þetta er rangt. Þetta er allt saman byggt á misskilningi. Það er allt annað, sem hefur gerzt, en það, að hið vinnandi fólk í landinu hafi dregið til sín aukna fjármuni út úr þessum rekstri og sett með því allt í strand eða úr skorðum fyrir hæstv. ríkisstj. Hér hefur eitthvað annað skeð, sem ég mun koma nokkru nánar að á eftir. Á þessu sjáum við líka, að það er alveg lífsnauðsyn að endurskoða þetta allt frá rótum. Þetta getur ekki staðizt svona stundinni lengur, það er alveg óhugsandi, því að ástandið á eftir að versna mikið í þessu tilliti, eða hvernig dettur mönnum í hug t.d., að þetta kaupgjald, 77 þús. kr. fyrir 8 stunda vinnudag, geti dugað stundinni lengur, t.d. fyrir unga fólkið, sem á að koma sér upp íbúðum, eins og þær kosta núna, 550–600 þús. kr., borga svo vextina, eins og þeir eru settir núna, eða leigja sér íbúð, eins og húsaleigan er að verða. Það er nefnilega það sorglega við þetta, að inn í þetta dæmi er ekki komið enn nema lítið af afleiðingum þessarar stefnubreytingar. Það er ekki nema lítið enn komið af afleiðingum þessarar stefnubreytingar inn í kaupgjaldið og þar með inn í framleiðslukostnaðinn. Ef við lítum til landbúnaðarins, er svipaða sögu að segja þar, nema enn verri, því að bændur eru miklu verr settir núna en þeir voru 1958. Þeir hafa lægstu tekjur allra landsmanna og framlög til stuðnings uppbyggingu í landbúnaðinum hafa verið skorin stórkostlega niður, þannig að aðstaða þeirra til að brjótast fram og bæta sinn búskap er miklu lakari en hún áður var, bæði fyrir þá byltingu, sem orðið hefur til hækkunar í stofnkostnaði, og eins vegna þess, að jarðræktarframlög og annar stuðningur hefur verið gífurlega skorinn niður. Þar að auki er þeim ætlað að búa við miklu verri lánskjör en áður var, hærri vexti og aukaskatt, til þess að hægt sé að halda gangandi stofnlánadeildinni, sem áður var haldið gangandi án þess að nokkur sérskattur væri til þess lagður á bændurna. Hvar sem á er litið nálega hefur kostur bændanna verið þrengdur og er þrengri en hann var 1958. Við sjáum því, að hér er ekki um neitt smávægilegt vandamál að ræða og að sú fullyrðing, að þessi stefna hafi farið út um þúfur eða mistekizt algerlega vegna þess, að það hafi verið gerðar óeðlilegar kaupkröfur af hendi almennings og þar með hafi landbúnaðarverð orðið hærra en það ætti að vera, - slíkar fullyrðingar fá ekki með nokkru móti staðizt. Menn verða að gera sér grein fyrir því, að það er allt annað, sem hér hefur raunverulega skeð. Ef við svo lítum til fjárfestingarmálanna, sem eru ákaflega ríkur þáttur í þjóðarbúskapnum, þá blasir við, að í þeim hefur ríkt á þessum árum algert handahóf og nú ríkir í þeim efnum fullkomið ofboð, þannig að hver reynir að festa sitt fé í einhverju - setja það í eitthvað fast og þá oft án þess að skoða gaumgæfilega, hvort það er raunverulega heppilegt, sem í er lagt, eins og ævinlega verður, þegar fjárfestingar-„panik“ grípur um sig. En þessi ringulreið öll á fjárfestingarmálunum sogar til sín fjármagn landsmanna í stórum stíl og að mjög miklu leyti í óhentuga fjárfestingu og verður eins og baggi á þjóðarbúinu, verkar eins og kjararýrnun, bæði fyrir almenning og þrengir raunverulega að framleiðsluatvinnuvegunum. Þessi ringulreið og handahóf í fjárfestingunni og allt það ofboð, sem orðið er í sambandi við hana, og öll sú „panik“ á mjög ríkan þátt í því að hleypa þessum málum öllum í þennan nánast óskiljanlega hnút, sem þau eru í komin við þessar aðfarir. Fjármagnskostnaðurinn í landinu hefur vaxið alveg gífurlega, og er það auðvitað baggi á framleiðslunni og á almenningi, sem verður að leita sér lána í stórum stíl, og þó sérstaklega á ungu kynslóðinni, því að það er auðvitað unga kynslóðin, sem meira þarf á lánunum að halda en sú eldri. Þessi breyting, sem orðið hefur á fjármagnskostnaðinum í landinu við vaxtapólitík ríkisstj., er vafalaust mikla stórfenglegri en menn hafa fengizt til þess að skilja til fulls. En við þurfum ekki annað en gera okkur t.d. grein fyrir því, að ung hjón, sem byggja sér íbúð fyrir 550–600 þús. kr., sem er það allra minnsta nú orðið og bráðum meira, og þurfa að taka, við skulum segja 2/3 a.m.k. af því að láni með háum vöxtum, kannske þriðjungi hærri vöxtum en áður tíðkaðist, þau þurfa að hafa hærra kaup, það er alveg óhjákvæmilegt, þau þurfa að hafa hærra kaup og þeim verður ekki haldið niðri til lengdar. Vaxtabyrðin, sem menn þurfa að bera í sambandi við uppbygginguna, kemur inn í kaupgjaldið frá neytandanum, kaupgjaldið verður að vera hærra, og það er ekki bara kaupgjald þessara ungu hjóna, sem hækkar, heldur hækkar allt kaupgjald í landinu, og allt kaupgjald í landinu lagar sig eftir þessum nýja vaxtafæti, eftir þessum nýju tekjuþörfum til að greiða vextina. Og allir þeir, sem eiga eignir í landinu, þó að þeir skuldi ekki út á þær, þeir hirða til sín fjármagn tilsvarandi því, sem ungu hjónin þurfa að fá til að greiða vextina af sínum íbúðaskuldum. Þess vegna er það hörmulegt, þegar talsmenn hæstv. ríkisstj. koma hér stundum og segja, að menn ættu ekki að hafa þessar áhyggjur af vaxtapólitíkinni, því að hún hafi miklu minni áhrif en menn vilji vera láta, því að það sé ekki greidd nema þessi fjárhæð samtals, sem þeir nefna, í vexti inn í bankakerfið. En þeir vilja ekki eða hafa a.m.k. ekki viljað sjá, að þetta er ekki nema lítið brot af málinu, því að fjármagnskostnaðurinn kemur ekki fram nema að sáralitlu leyti í sambandi við vaxtagreiðslur inn í bankakerfið sjálft. Mikill meiri hluti af öllum fjármagnskostnaðinum í landinu færist á milli manna utan við bankakerfið, eins og þetta dæmi, sem ég tók, augljóslega sýnir hverjum skynibornum manni, dæmið um vextina og launagreiðslurnar. Alveg eins er þetta vitanlega í sjálfri framleiðslunni að sínu leyti. Sannleikurinn er sá, að þegar nýja stefnan var tekin upp, var sagt, að vextir væru hækkaðir aðeins til bráðabirgða, það væri ekki meiningin að innleiða svona háa vexti í þjóðarbúskapinn til frambúðar. Það var sagt: Þessir háu vextir eru aðeins til þess að draga úr eftirspurninni eftir lánsfénu og verða lækkaðir jafnskjótt og þeir hafa haft góð áhrif, þ.e.a.s. komið á jafnvægi í lánamálunum, jafnmikilli eftirspurn eftir lánsfé eins og safnast fyrir af fé til þess að lána. Þetta verður bráðum, var sagt, og þá verða vextirnir lækkaðir aftur. En vegna þess, að öll þessi stefna hefur gersamlega mistekizt, situr enn við sama, að vextirnir hafa sama sem ekkert verið lækkaðir, aðeins örlítið fyrstu áramótin, eftir að hækkað var. Og nú eru þessir háu vextir sem óðast að flétta sig inn í efnahagskerfið og inn í framleiðslukerfið með mjög þungbærum afleiðingum fyrir framleiðsluna og allt efnahagslífið í landinu, og þessi aukni fjármagnskostnaður á geysilegan þátt í því að gera þessi mál svona illviðráðanleg. Sannleikurinn er sá, að það mun aldrei verða mögulegt fyrir okkur að hafa svona háan vaxtafót til frambúðar. Við ráðum ekki við það, það verður ekki mögulegt. Okkar framleiðsla þolir það ekki, hún þolir það ekki í samkeppni við framleiðslu annarra. Unga kynslóðin þolir ekki heldur að bera svona þungan vaxtabagga eins og ætlazt er til með þessari fjármálapólitík. Þess vegna þýðir ekki að vera að bíða eftir því, að það náist, þetta, sem þeir hafa verið að tala um og kallast jafnvægi í efnahagsmálum, áður en vextirnir eru lækkaðir. Frá mínu sjónarmiði er það eitt af því, sem þarf að gera, til þess að nokkur von sé um að ná betri niðurstöðu í efnahagsmálunum, að lækka vextina. Þegar þessi nýja stefna var tekin, var okkur sagt, að það ætti að afnema alveg uppbótakerfið, og þeir, sem fyrir þessu stóðu, áttu ekki nægilega sterk orð til að lýsa því, hvað uppbótakerfinu fylgdi raunverulega mikil spilling. Það var talað um og mátti með réttu tala um tvo liði í sambandi við uppbótakerfið. Annað voru hinar almennu uppbætur, sem greiddar voru útflutningsframleiðslunni, og hitt voru sérbætur til einstakra framleiðslugreina í landinu, sem höfðu dregizt aftur úr og þurfti að styðja, ef þær áttu ekki að falla niður. Þetta var hvort tveggja fordæmt með öllu. En sannleikurinn er sá, að út úr hinu almenna uppbótakerfi hefur ríkisstj. aldrei getað komizt í sambandi við þessi nýju efnahagsúrræði. Og það sjáum við á því, að ríkisstj. hefur ætíð notað mjög mikið niðurgreiðslur á vöruverði innanlands, sem er fyrst og fremst gert til þess að halda niðri framleiðslukostnaðinum, og niðurgreiðslur eru bara eins og annar endinn á priki, þar sem útflutningsuppbætur eru hinn endinn. Það er hægt að framkvæma almenna uppbótapólitík með tvennum hætti: annars vegar með því að greiða niður rekstrarkostnaðinn, og það er það, sem raunverulega er gert með niðurgreiðslunum, og hins vegar með því að greiða uppbætur á framleiðsluna, og það er það, sem gert er með almennu útflutningsuppbótunum. Sannleikurinn er sá, að út úr uppbótakerfinu hefur hæstv. ríkisstj. aldrei komizt. En þá er það hinn liðurinn, sem var enn freklegar fordæmdur en almenna uppbótakerfið sjálft, og það voru sérbæturnar, sem áður giltu fyrir einstakar framleiðslugreinar. En nú hefur það bætzt ofan á allt annað hjá hæstv. ríkisstj., að nú er það hennar hlutskipti að beita sér fyrir sérbótum til einstakra atvinnugreina. Þetta var talið hámark spillingarinnar áður, að slíkt ætti sér stað. Það voru haldnar langar prédikanir um það, að með því að beita sérbótum og styðja einstaka þætti í framleiðslunni væri verið að skekkja allan þjóðarbúskapinn, ýta undir það, sem ætti engan rétt á sér og ætti að falla niður. En nú kemur hæstv. ríkisstj. hér fram og stingur upp á því, að borgaðar séu sérbætur úr ríkissjóði til þess að halda togaraútgerðinni gangandi. Og hún stingur einnig upp á því, að það séu borgaðar sérstakar bætur til þess að halda frystihúsunum gangandi, taka þær nú upp á nýjan leik til þess að halda frystihúsunum gangandi og gera þeim kleift að borga óbreytt fiskverð. Nú er það sem sagt hlutskipti þessarar stjórnar, sem með miklu yfirlæti fordæmdi uppbótakerfið og sérbæturnar alveg sérstaklega, að beita sér fyrir því, að greiddar verði sérbætur á mjög þýðingarmikla liði íslenzkrar framleiðslu, togaraútgerðina og frystihúsareksturinn. Þannig hafa þeir rekið sig á vegg staðreyndanna, þessir hæstv. ráðh., og þeir hefðu átt að ganga gætilegar um þessar gáttir fyrir 4 árum og þá hefði kannske verið hægt að komast hjá ýmsum af þeim stórfelldu erfiðleikum, sem við er að glíma vegna þess, hvernig þeir fóru í þessi mál öll saman fyrir 4 árum, þegar þeir fordæmdu algerlega þær vinnuaðferðir, sem áður höfðu verið hafðar í sambandi við þessi mál, og ætluðu sér að taka upp alveg nýjar vinnuaðferðir, sem hafa nú leitt til þeirrar niðurstöðu, að efnahagsmál landsins eru komin í mjög illleysanlegan hnút. Hér er ekki um neinar getsakir af minni hendi að ræða, heldur var hæstv. forsrh. mjög ákafur í því að koma því á framfæri í sinni ræðu, að ástandið í þessum efnum væri svo alvarlegt, að þetta frv., sem hér væri lagt fram, mundi hrökkva skammt til þess að ráða þar bót á, þessar ráðstafanir væru í raun og veru aðeins hugsaðar, meðan menn væru að hugsa sig um og ákvarða, hvað ætti að gera í þeim mikla vanda, sem nú lægi fyrir. Enda þarf ekki um þetta að deila. Allir sjá, hvernig ástatt er. En það er nokkuð deilt um, af hverju það stafi. Við, sem höfum varað við stjórnarstefnunni frá upphafi og höfum reynt að halda því áfram og benda á önnur úrræði, við segjum, að ástandið sé svona vegna þess, að stjórnarstefnan sé í höfuðatriðum röng og hafi verið. En aftur á móti segir hæstv. ríkisstj., að svona illa sé komið vegna þess, að hún hafi ekki getað komið stefnunni alveg í framkvæmd, eins og hún hafi átt að vera, og þar hafi staðið á því, að ekki hafi verið hægt að halda kaupgjaldinu nægilega niðri og afurðaverðinu til landbúnaðarins. Það sé eina atriðið, sem hafi farið úrskeiðis og sé í ólagi. En þá heldur hæstv. ríkisstj. því líka fram, að sú stefna sé viðunandi og það sé hægt að búa við hana, sem ekki þolir, að mönnum sé greitt fyrir 8 stunda vinnu jafnmikið og gert var 1958. Þegar farið var af stað með hina nýju efnahagsmálastefnu, var ákaflega mikið lagt upp úr því, að fyrir utan það, að ýmsar óskynsamlegar ráðstafanir hefðu verið gerðar í efnahagsmálum áður, sem nú ætti að lagfæra, þá hefðu líka verið hafðar alveg skakkar aðferðir. Sérstaklega var á vinstri stjórnina deilt látlaust og með ofsa og stóryrðum fyrir það, að hún ætlaði sér að leysa efnahagsmálin með samningum við almannasamtökin í landinu, verkalýðsfélögin og Stéttarsamband bænda og önnur samtök í landinu. Þetta var kallað ólýðræðislegt og gæti ekki staðizt í neinu lýðstjórnarlandi, þessi samtök ættu ekki að stjórna landinu, það væri ríkisstj. og Alþ., sem ættu að stjórna landinu og gera það, sem þeim sýndist. Og í raun og veru var því haldið fram, að þetta væri grundvallarskekkjan í öllu saman. Grundvallarskekkjan í öllu saman væri sú, að það væri tekið of mikið tillit til þessara samtaka, það væri of mikið lagt upp úr því að ná samstöðu við þau og slíkt fengi ekki samrýmzt lýðræðinu eða þingræðislegri vinnuaðferð. En við sögðum aftur á móti og höfum sagt allan þann tíma, að það mundi ekki takast að stjórna þessum málum, nema því aðeins að hafa samvinnu við þessi samtök og reyna að ganga þannig frá þessum málum, að þau gætu fallizt á þau úrræði, sem gripið væri til, eða a.m.k, sætt sig við þau. Í þetta yrði að leggja mikla vinnu, og vinstri stjórnin byggði beinlínis sína stefnu á því, að þannig yrði þessu háttað. Og hún sagði af sér vegna þess, að það náðist ekki samstaða, hvorki innan hennar né við þessi samtök. Var þá mörgum fáryrðum beitt af hendi núverandi hæstv. ráðh. En nú eru ráðherrarnir fjögurra ára reynslu ríkari, og þeir hafa haldið uppi þessi fjögur ár sífelldri stórstyrjöld við þessi samtök og viljað fara sínu fram, hvað sem þeim sýndist. En hver er svo niðurstaðan af þessari fjögurra ára herferð? Niðurstaðan af þessari fjögurra ára herferð er m.a. sú, að núv. forsrh., sem manna mest hefur staðið fyrir þessu, segir í áramótagrein sinni núna: „Ríkisvaldið eitt fær hér ekki við ráðið,“ og á þar við efnahagsmálin. Enn fremur segir hann þá: „Á ríkisstj. stendur ekki um samstarfsvilja við verkalýðshreyfinguna.“ Og nú sagði hæstv. ráðh. áðan, þegar hann talaði, að haldgóð úrræði fengjust ekki, nema um þau verði viðtækt samkomulag. Haldgóð úrræði fást ekki, nema um þau verði víðtækt samkomulag. Það er sannarlega ástæða til þess að halda þessu á lofti. Það er ekki aðeins, að nú sé viðurkennt, að efnahagsmálastefnan hafi leitt til allt annarrar niðurstöðu en ætlazt var til, þ.e.a.s. óðaverðbólgu og óðadýrtíðar og hvers konar jafnvægisleysis í þjóðarbúskapnum og hreinnar upplausnar í kjaramálum. og öðrum þýðingarmestu málum, - það er ekki aðeins, að þetta sé nú játað af þeim, sem fyrir þessu hafa staðið, heldur játa þeir nú með þessum yfirlýsingum, að allar þeirra fullyrðingar og allar þeirra ádeilur á þá, sem stóðu að vinstri stjórninni, fyrir það, að þeir hafi farið skakkt að og haft rangar vinnuaðferðir með því að reyna að ná samvinnu og samtökum við almannasamtökin í landinu, - að allar þessar ádeilur hafi verið máttlausar, sem þeir eru að taka til baka með þeim yfirlýsingum, sem nú liggja fyrir. En þá er spurningin, hvort þeir muni raunverulega framkvæma það, sem þeir nú lýsa yfir, en því miður hefur ekki það, sem þeir hafa gert í haust og vetur fram að þessu, bent til, að svo væri. En við skulum samt vona, að úr því rætist. Ég ætla ekki að fara að ræða hér mjög um síðustu alþingiskosningar né margt í sambandi við þær og þessi efni, sem þó væri full ástæða til, því að það mundi lengja mál mitt um of. En við vitum, að í alþingiskosningunum var þjóðinni sagt, að það væri allt í lagi með viðreisnina, það væri bein braut fram undan og ekki horfur á því, að það þyrfti neitt sérlegt að aðhafast, nema þá eitthvað til þess að vega á móti einhverjum dýrtíðarhlykkjum, sem komið hefðu til greina. Því var haldið mjög ákveðið fram, að í meginatriðum hefði viðreisnarstefnan reynzt vel, þyrfti aðeins lagfæringar á henni. En þegar búið var að kjósa og við komum hér saman á hv. Alþ. s.l. haust, þá kom það í ljós mjög greinilega, hvað það var, sem hæstv. ríkisstj. fannst þurfa að breyta, og það var prédikað í hennar blöðum allt haustið. Og það var þetta: Það hefðu orðið mistök í kaupgjaldsmálunum. Það hefði ekki ráðizt við kaupgjaldsmálin. Þegar talað er um kaupgjaldsmálin í þessu sambandi, þá er líka átt við afurðamál bænda, því að það fylgist að. Úr þessu átti svo að bæta hreinlega með því að lögbinda almenna kaupgjaldið óbreytt, eins og það var í haust. Eftir að búið var að hækka kaupgjald meginþorra þeirra hæst launuðu í landinu um stórar fjárhæðir, átti það einfalda úrræði að duga til að rétta af viðreisnina. Það var að vísu stílað þannig, að þetta ætti að vera til bráðabirgða, en fengust engar yfirlýsingar um, að eftir áramótin t.d. ætti að taka aftur upp samningsfrelsi, heldur þvert á móti, allt, sem sagt var, benti til þess, að þarna hlyti að verða um bindingu að ræða til frambúðar, ef hún næði fram að ganga. Gegn þessu var snúizt af launþegasamtökunum í landinu, og það hafðist að stöðva þetta hér á hv. Alþ., vegna þess hve sterkt almenningsálit myndaðist á móti þessu og vegna þess að fólk stóð saman um þetta yfirleitt í verkalýðshreyfingunni án tillits til stjórnmála. En ég geri ráð fyrir því, að hæstv. ríkisstj. hafi gert sér vonir um, að það væri búið að holgrafa þannig í verkalýðsfélögunum með pólitískum starfsaðferðum og vinnubrögðum, að verkalýðshreyfingin gæti ekki einu sinni staðið saman um að beita sér á móti þessu. En þar reiknaði hæstv. ríkisstj. skakkt. Á endanum fór þetta þannig, að ríkisstj, sá, að þótt hún berði hér í gegn lög um þessi efni, þá mundu þau reynast óframkvæmanleg. Þá dró hæstv. ríkisstj. frv. til baka, sem er algert einsdæmi í íslenzkri þingsögu. Það reyndist þá ekki mögulegt að rétta viðreisnina við með þessari aðferð. Það varð að grípa til annarra ráða. Var þá farið að tefla um önnur úrræði, og niðurstaðan urðu þeir samningar, sem öllum eru kunnir og lýst er þannig í málgögnum hæstv. ríkisstj., að með þeim séu gerðar óhóflegar kröfur á hendur framleiðslunni. En það er þetta: að koma kaupgjaldinu fyrir 8 stunda vinnu upp í 77 þús. kr. yfir árið. Síðan þetta var gert hefur ekki linnt yfirlýsingum um, að það yrði að gera gagnráðstafanir móti þessu, þetta væri of mikið, þetta þyldi ekki þjóðarbúið, kaupgetan yrði of mikil, það yrði ofþensla út af þessu og það yrði að gera ráðstafanir í móti. Jafnhliða hafa svo ýmsir, eins og t.d. hæstv. forsrh., verið að tala um, að það þyrfti að reyna að finna nýja fleti á þessum málum, og stundum hefur hann jafnvel látið liggja að því, að það mundi vera hæfilegt markmið að keppa að því, að menn gætu haft þær vinnutekjur, sem þeir hafa núna, með því að vinna 8 stundir á dag. Vinnutekjur yfirleitt eru eitthvað yfir 100 þús. kr., minnir mig vera, að meðaltali vegna þess, hve mikið menn vinna kvöld og nætur. En þetta hefur alltaf af og til komið fram hjá hæstv. forsrh. og hæstv. ríkisstj. En hér er nú í kjarasamningunum ekki verið að tefla um 100 þús. eða þvílíkt fyrir 3 stunda vinnu, heldur bara 77 þús. kr. Væri það nú ekki, - ég vil biðja menn að athuga það hleypidómalaust og í alvöru, - væri það nú ekki hæfilegur fyrsti áfangi fyrir þessa menn, ef þeir meina eitthvað með þessu tali, að byrja með því að koma þessum málum þannig fyrir, að hægt sé að borga þessar 77 þús. kr. fyrir venjulegan vinnudag, án þess að plokka eitthvað af því af mönnum aftur, því að annars verði of mikil kaupgeta í landinu? Það væri ekki langt skref, sem stigið væri með því í átt til þess, sem bæði hæstv. forsrh. og aðrir hafa sagt að væri æskilegt, sem sé að koma þessu þannig fyrir, að menn gætu haft þær vinnutekjur, sem þeir hafa núna, með því að vinna 8 stundir á dag. Það væri aðeins stuttur áfangi á þeirri leið að láta nú vera að gera ráðstafanir til að kroppa af þessum 77 þús. kr. Því vil ég leggja sterka áherzlu á það, að 5. gr. í þessu frv. nái ekki fram að ganga, sem sagt greinin um nýju álögurnar, sem eiga að verða til þess að minnka kaupgetuna. Nú kemur sú spurning, hvort hér er í raun og veru með þessu frv. um nokkra stefnubreytingu að ræða af hendi hæstv. ríkisstj. eða hvort þetta frv. bendir til stefnubreytingar. Um það vil ég segja, að það eru náttúrlega þarna atriði, eins og þetta að taka upp sérbætur fyrir vissar atvinnugreinar, sem hæstv. ríkisstj. neyðist til þess að gera, af því að hún rekur sig á staðreyndirnar, rekur sig á, hvernig íslenzkur þjóðarbúskapur er í raun og veru, sem þessir hæstv. ráðh. hefðu átt að vita, þegar farið var af stað með þetta, en létu þá blindast og vildu ekki sjá. Það má segja, að þarna sé um ný atriði og frávik að ræða, en meginstefnan er óbreytt enn þrátt fyrir þetta frv, og í þessu frv., vegna þess að þetta frv. er í raun og veru byggt á því og byggt upp í kringum það, eins og ég skal nú sýna fram á, að draga inn af kaupgetunni, ná aftur til baka af mönnum nokkru af þeirri kaupgetu, sem myndaðist í landinu við síðustu samninga. Þetta er söluskattinum ætlað að gera, og auk þess er 6. gr., þ.e.a.s. að fresta megi verklegum framkvæmdum, ætlað sitt hlutverk, sem er enn í samræmi við fyrri stefnu ríkisstj., sem ég kem að síðar. Það liggur einna beinast við að kalla þetta frv. viðreisnarhækju eða eitthvað þess konar, og er það einmitt í samræmi við þá einkunn, sem hæstv. forsrh. vildi velja málinu, a.m.k. er það í samræmi við þá hugsun, sem kom fram hjá honum, þar sem hann var að lýsa því, að hér væri aðeins um eins konar bráðabirgðaráðstöfun að ræða, á meðan menn væru að hugsa sig um, hvað ætti að gera til að ráða bót á ástandinu. En ég vil segja það hér í sambandi við þetta mál alveg sérstaklega, að það er mín skoðun, að hvernig sem reynt verður að lappa upp á þetta viðreisnarkerfi, ef kerfi skyldi kalla, þá mun það sýna sig, að það er búið að ganga sér til húðar og hæstv. ríkisstj. í raun og veru með. Og því lengur sem höfðinu er barið við steininn og dregið að draga af þessu réttar ályktanir, því hættulegra verður ástandið og málefnin verri viðureignar. Ég skal nú þessu næst víkja nokkuð að frv. sjálfu. Það mætti segja svona í gamni og þó alvöru, að þetta væru í raun og veru þriðju fjárlögin, sem samþykkt eru fyrir þetta ár. Það var nú, þegar þetta nýja kerfi byrjaði, talin mikil íþrótt að afgreiða fjárlög fyrir áramót, og það hefur v erið reynt að halda því. En þetta er í raun og veru með vissum hætti þriðju fjárlögin, fyrst þau, sem venjulega eru kölluð fjárlög, síðan vegalöggjöfin nýja með sköttum og útgjöldum, sem þar eru í, og loks er svo þetta frv., sem í raun og veru er eins konar viðbótarfjárlög, sem á að samþykkja nokkrum dögum eftir að hin voru sett. Í 1. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir því að greiða 43 millj. sem styrk til frystihúsanna, rekstrarstyrk, en hann á að láta úti þannig að hjálpa þeim til þess að koma við aukinni framleiðni, það er haft það form á styrkveitingunni. En eins og hæstv. forsrh. réttilega tók fram, þá er þetta að reyna að koma á aukinni framleiðni eðlilegur kostnaðarliður hjá hverju frystihúsi fyrir sig, þannig að hér er raunverulega um rekstrarstyrk að ræða til frystihúsanna, sem á að borga út til þess að standa undir þessum sérstaka lið. Mun þetta vera gert til þess, að á þessu sé betri blær. Þeir munu telja það heppilegra fyrir sig að láta þetta heita svo með tilliti til þess, hve illa þeir hafa áður talað um sérbætur til einstakra framleiðslugreina og talið þær fordæmanlegar. En ég vil líka láta það í ljós í þessu sambandi, sem ég hef oft gert áður, að ég tel aukna framleiðni og vinnuhagræðingu og bætt vinnuskipulag eitt þýðingarmesta úrræði, sem til greina, kemur út úr þeim vanda, sem nú er í komið, og minni ég á í því sambandi frv. okkar framsóknarmanna í hv. Ed. um að stofna sérstakan lánasjóð, sem láni fjármagn til þess að hjálpa framleiðslunni til að koma í framkvæmd því, sem þýðingarmest telst til að auka framleiðnina, auka möguleikana til að borga viðunandi kaup og komast út úr þeirri kreppu, sem við erum í. Að því leyti stefnir þessi styrkur að mínu viti rétt og heppilegt að stefna þessum styrk einmitt inn í þennan lið hjá frystihúsunum. Á hinn bóginn þyrfti að endurskoða ákvæðið, þannig að það gæti orðið skýrara, á hverju húsin eiga raunverulega rétt samkv. lagagreininni, en það er atriði, sem ég skal ekki fara út í við þessa umr. Enn fremur sýnist mér, ,að það muni nú vera erfitt að komast hjá því að hafa, þetta ákvæði víðtækara og það nái til fleiri í sambandi við sjávarútveginn en það nú gerir. Þá eru enn fremur sérbætur í frv. til togaranna, og er gert ráð fyrir, að þeir fái sérstakan styrk úr ríkissjóði, 1½ millj. kr. á ári að meðaltali, að því er mér skilst, til viðbótar því, sem þeir fái fé úr aflatryggingasjóði eftir ákvæðum og reglum hans, og enn fremur til viðbótar tryggingariðgjaldinu, sem er nú ekki hægt að kalla styrk í raun og veru, vegna þess að mér skilst, að það sé tekið af útflutningsgjaldinu, nema þá að því leyti sem það er styrkur til togaranna að nokkru frá öðrum sjávarútvegsaðilum. Ég býst sem sé ekki við, að þeir leggi í þá púlíu, sem svarar iðgjaldinu, þannig að það er þá styrkur frá annarri útgerð í landinu og þeim, sem sjávarafla eiga. Og er það náttúrlega út af fyrir sig, eins og deilt var um hér í fyrra, mjög vafasamt að ætla bátaútgerðinni að standa þannig undir togurunum. Ég skal þó ekki fara út í það hér. Ég sé ekki, að það verði komizt hjá því að styðja togaraútgerðina með sérbótum, og ætla því ekki að gera þetta meira að umræðuefni að öðru leyti en því að undirstrika, að þarna er um sérbætur til þýðingarmikillar atvinnugreinar að ræða, sérbæturnar, sem þarna eru til frystihúsanna og togaraútgerðarinnar. Við getum ekki hætt allt í einu að gera út togara, eins og hæstv. sjútvmrh. sagði, en þetta sýnir þá, hversu óviðeigandi voru þau gífuryrði um sérbótapólitíkina, sem viðhöfð voru, þegar viðreisnin fór á stúfana. Menn hefðu getað sparað sér þau stóru orð og líka, eins og ég sagði áðan, komið í veg fyrir tjón af ýmsu tagi, ef menn hefðu ekki æst sig upp í þá fásinnu að telja, að í einu vetfangi væri hægt að setja okkar efnahagslíf á þann grundvöll, að allt vigtaði sig og allt mætti deyja út drottni sínum, sem þyrfti sérstakrar aðhlynningar við, því að það var stefnan, sem tekin var, og beinlínis sagt: Það má deyja drottni sínum, sem þarf sérstakrar aðhlynningar við. Það er ekki í samræmi við kerfið að láta það lifa. En nú hafa þessir hæstv. ráðh. lært þetta þó á þessum 4 árum, þó að það hafi óneitanlega verið dýr skóli fyrir þjóðina. Í sambandi við þetta vil ég svo ræða sérstakan þátt. Það eru fleiri greinar, sem eiga sérstaklega erfitt uppdráttar núna og hafa átt, sem þarf að taka til íhugunar, heldur en aðeins frystihúsin upp til hópa og svo aftur togaraútgerðin, en það eru þau frystihús, sem eiga við sérstaklega örðug skilyrði að búa, t.d. þau, sem fá lítið fiskimagn, en eru þó lífsnauðsynleg fyrir byggðarlögin, eins og togararnir að sínu leyti á svipaðan hátt, og ekki er hægt að leggja niður, og sum af þessum frystihúsum t.d. verða að taka óhagstæðara hráefni en önnur. Þetta á yfirleitt við þau frystihús, sem starfa úti um landið, sérstaklega að sumrinu. Þetta eru lífsnauðsynleg atvinnutæki fyrir byggðarlögin, og þessi byggðarlög verða að standa og verða að blómgast. Það er ekki hægt að loka þessum frystihúsum. Það er ekki hægt að láta eins og þau séu ekki til. Það er ekki hægt að láta eins og vandamál þeirra séu ekki til, ekkert fremur en hægt er að láta eins og vandamál togaranna séu ekki til. Það er ekki hægt og hefur aldrei verið hægt. Okkar staða er þannig. Þess vegna vil ég fara fram á, að vandamál þessara stofnana verði skoðuð alveg sérstaklega r sambandi við þetta frv., einmitt þetta frv., og það verði sett þarna inn ákvæði, sem gæti komið þeim að liði, gæti jafnað þarna metin og komið þeim að liði, þannig að þau gætu haldið áfram að vinna sitt hlutverk í þessum byggðarlögum. Og ég vil vona það, að af mönnum sé nú öll feimni í þessu efni og þetta gæti orðið athugað hleypidómalaust, eins og málefni annarra greina, sem standa um þessar mundir nokkuð höllum fæti. Þá er í þessu máli gert ráð fyrir því að lækka nokkuð útflutningsgjaldið á sjávarafurðunum. En mér þykir mjög skammt gengið í því, og ég er alveg sannfærður um og hef lýst því yfir áður sem minni skoðun og vil endurtaka það hér, að þetta háa útflutningsgjald, sem atvinnuvegum hér er ætlað að borga, er alveg úrelt og getur ekki staðizt. Útflutningsgjald á sjávarafurðir var innleitt, þegar sjávarútvegur skaraði langt fram úr að því er mér hefur skilizt. Ég var ekki á þingi þá. Mér hefur skilizt, að það sé óumdeilt, að hann skaraði þá fram úr í framleiðni eða hvað við eigum að kalla það á nýtízkumáli, eða var arðvænlegri en aðrar greinar. Þá var víst útflutningsgjaldið innleitt, en nú eru viðhorfin alveg breytt. Sjávarútvegurinn þarf að keppa harðri samkeppni á öðrum mörkuðum, og ég álít því, að það verði að ganga lengra í að lækka útflutningsgjöldin. Og ég tel, að það sé ekki stætt á þessu fiskverði, sem nú er, það geti ekki staðið óbreytt, eins og það hefur verið. Það ætti að tengja þetta tvennt saman, leita lags að leysa fiskverðsmálið í sambandi við meðferð þessa frv. og ganga þá lengra í því að lækka útflutningsgjöldin. En þá yrði ríkið að sjálfsögðu að taka á sig þau útgjöld, sem útflutningsgjaldinu er nú ætlað að bera. Ég sé ekki, að það verði með nokkru móti fram hjá þessu komizt, því að hjá gengislækkun verður að sneiða og fram hjá henni verður að komast. Það verður að lagfæra þessi mál með öðru móti. Enn fremur vil ég láta í ljós vonbrigði mín út af því, að ekki skuli gert ráð fyrir vaxtalækkun í þessu frv. Það mun hafa verið í hittiðfyrra, sem loforð var gefið um lækkun á afurðalánavöxtum, en varð ekkert úr, og ég hef ætíð verið að búast við því, að það yrði breytt stefnunni, a.m.k. varðandi afurðalánavextina. Ég vil láta í ljós vonbrigði mín yfir því, að það skuli ekki hafa verið gert einmitt núna í sambandi við þetta frv., og vil ég, að slíkt komi til greina nú við 2. umr. Það er eitt meginatriði frv. að leggja á nýjan söluskatt, hækka stórkostlega söluskattinn, til þess, eins og það er orðað, að standa undir þeim kostnaði, sem verður af öðrum ákvæðum frv. Ég vil alveg eindregið mæla í móti þessari grein og fara fram á, að hún verði ekki samþykkt, og skal nú færa fyrir því þau rök, sem mér sýnast beinast liggja við. Það er gert ráð fyrir því, að þetta gefi um 210 millj. á 11 mánuðum, eða sennilega um 230, ef um 12 mánuði væri að ræða eða eitthvað þar í kring. Sennilega gefur þetta meira, því að vafalaust er þessi tekjuáætlun varleg. En sleppum því. Þessar nýju álögur verka eins og byrjun á nýrri umferð í dýrtíðarleiknum. Það er ný umferð á dýrtíðarskrúfunni, og verður þannig litið á þetta, enda er sannleikurinn sá, mín skoðun er sú, að þessar nýju álögur séu ekki lagðar á vegna þess, að ríkissjóður þurfi á þessu fé að halda eftir öllum merkjum að dæma, þó að hann tæki á sig þau gjöld, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Það er mín skoðun, að þetta sé í raun og veru ekki lagt á til þess, heldur sé þetta lagt á til að skapa greiðsluafgang hjá ríkissjóði, og sem einn liður í þeirri jafnvægispólitík eða jafnvægisstefnu, sem hæstv. ríkisstj. telur sig fylgja og er sem sagt fólgin í því að trúa á, að það leysi allan vanda í þjóðfélaginu, ef hægt er að draga sparifé inn í Seðlabankann og minnka lánsfé í umferð og hægt að hafa greiðsluafgang hjá ríkissjóði og leggja það fé líka inn í bankakerfið. Hæstv. ríkisstj. trúir því og hefur trúað því frá fyrstu tíð, að allan vanda væri hægt að leysa með peningapólitískum ráðstöfunum einum saman af þessu tagi. Bara þeir væru nógu stórir, greiðsluafgangarnir hjá ríkissjóði, og menn væru nógu duglegir að sjá um, að ekki væri of mikið lánsfé í umferð í bankakerfinu, væri allur vandi þar með leystur. Og sé of mikið fé eins og þeir kalla, í umferð, annaðhvort af því að kaupið sé hækkað eða eitthvað annað gert af hliðstæðu tagi, þá sé ekki nema eitt ráð til og það sé að draga féð úr umferð með nýjum álögum. Ég álít, að þessi söluskattur sé ekki lagður á vegna þess, að þeir séu hræddir um halla hjá ríkissjóði, heldur frá þessu sjónarmiði. Ég vil benda á í þessu sambandi, að ríkissjóður hafði 300 millj. kr. umframtekjur 1962, umfram það, sem áætlað var í fjárlögunum fyrir það ár, og það hljóta að verða mörg hundruð milljóna króna umframtekjur á s.l. ári. Hversu mikið af því verður hreinn greiðsluafgangur, það þori ég ekkert um að segja. Ég veit ekki, hversu mikil ráðdeild hefur verið. En ég þori að segja, að það hlýtur að hafa orðið stórfelldur greiðsluafgangur, og gildandi fjárlög eru áreiðanlega miðuð við að fá stórkostlegar umframtekjur á þessu ári. Það verður þá mikið áfall, að því er mér sýnist, ef það ekki verður, og á það mun vera stílað. Og til þess að rugla ekki þau áform að hafa verulegan greiðsluafgang til að styrkja jafnvægispólitíkina, sem kölluð er, þá er sett hér inn í þessi 5. gr., þ. e. stórkostleg hækkun á söluskattinum. Það er svo fróðlegt að athuga, að ef þetta verður lögfest, þýðir það, að álögurnar eru komnar upp í 3 milljarða, eða 3000 milljónir. Það eru 2 milljarðar og 700 þúsundir á fjárlögunum, sjálf áætlunin, en það verður auðvitað miklu meira. Og svo eru vegalögin. Þar voru nýjar álögur upp á tæpar 100 millj., það eru um 2 milljarða og 800 milljónir. Og hérna eru 210 millj. Þetta verða rúmlega 3000 milljónir eða þrír milljarðar. Þetta er því hátíðleg stund. Það eru þrír milljarðar, það verður farið í gegnum hljóðmúrinn. Þetta er orðin hálfgerð geimferð. Það eru 3 milljarðar, þannig að það er „hátíðleg“ stund, ef þetta verður afgreitt. Fyrir rúmum 4 árum voru þetta á milli 800 og 900 millj. Kannske sýnir ekkert betur en þetta, hvað raunverulega er að gerast í þjóðfélaginu og hvernig þetta hefur allt saman komið út. Það er verið að tala um það t.d. hérna, að útlán hafi vaxið stórkostlega, t.d. til atvinnuveganna, og talað um það sem glannalega pólitík að gera ráð fyrir því að endurkaupa afurðavíxla og annað, eins og áður var gert. Menn eru stimplaðir ábyrgðarlitlir í því sambandi og sagt, að menn vilji þenslu o.s.frv. En það væri fróðlegt fyrir menn að athuga t.d. afurðalán til atvinnuveganna og bera þau saman við þessa þróun í ríkisbúskapnum. Það væri ekki ófróðlegt fyrir áhugamenn í atvinnulífinu. Og ætli það sé nokkur furða, þótt það þurfi fleiri krónur til að reka atvinnulífið, þegar hlutir eins og þessir hafa gerzt? Nei, það er mín skoðun, alveg hreinlega, að nýjar álögur þurfi ekki að lögleiða vegna fjárskorts, enda að mínu viti þessum álögum ætlað annað hlutverk, en það er fyrst og fremst að draga nú aftur og enn úr kaupgetunni, minnka peningaumferðina. Hæstv. forsrh. sagði áðan, að það væri ábyrgðarlaust að vera á móti álögunum, því að það mundi auka dýrtíðina, ef menn væru ekki nógu duglegir að leggja á skatta og hafa góða útkomu á ríkisbúskapnum, það væri sama og að spila út of miklu fjármagni. En ég segi, að þessi aðferð, að svara alltaf með nýjum álögum, sem auka dýrtíðina, þetta verkar ekki raunverulega til jafnvægis, þetta verkar á hinn bóginn, eins og olía á dýrtíðareldinn sjálfan. Og ég skal koma að því ofur lítið síðar, hvers vegna það er kannske fremur hér en sums staðar annars staðar. Það getur vel verið, að þetta sé góð latína víða, en það er það áreiðanlega ekki hér. Þá kem ég að 6. gr., sem ég fyrir mitt leyti vildi líka fara fram á að yrði ekki samþykkt. Ég er því alveg mótfallinn að heimila ríkisstj. að fresta verklegum framkvæmdum, eftir því sem henni þykir rétt. Og hæstv. forsrh. mælti eins fyrir þessu og menn gátu náttúrlega búizt við. Hann sagði, að það væri rétt, að stjórnin fengi þessa heimild, því að hún gæti notað hana til að draga úr ofþenslu. Hún gæti notað þessa heimild til að draga úr ofþenslu. Ég vissi, að þessi heimild gat alls ekki verið sett þarna inn vegna þess, að stjórnin byggist við, að hana vantaði peninga. Því að ég veit, að stjórnin hefur allt aðrar hugmyndir um það, eins og ég hef þegar lýst. Henni er það ljóst, að ef allt gengur sæmilega með framleiðsluna, þá verður allt vaðandi í peningum hjá ríkissjóði. En þeim þykir hyggilegt, segir hæstv. ríkisstj., að fá þessa heimild til þess að draga úr ofþenslunni. Og þá er það þessi hugsun, sem er á bak við, að það sé of mikil þensla í þjóðfélaginu, og það álít ég rétt. Það er gífurleg fjárfesting, sjálfsagt meiri en á að vera og allt það, og þá bendir hæstv, ríkisstj. á þessa leið. Hún þurfi, ef hún telur nauðsynlegt að draga úr þenslunni, að minnka verklegar framkvæmdir ríkisins. Þetta þýðir það, að þær framkvæmdir, sem ríkisstj. telur að eigi fyrst og fremst að víkja, ef of mikið sé aðhafzt, það eru þær framkvæmdir, sem fjárveitingar eru núna til á fjárlögum eða öðrum lögum. En hvaða framkvæmdir eru það? Það er m.a. vegirnir og brýrnar. Það er nýbúið að leggja á 100 millj. í aukasköttum til að auka framlög til vega og brúa, og því hefur verið heitið beinlínis í sambandi við þá lagasetningu, að það fé, sem þar var lagt á, skyldi ganga til vega- og brúagerða. Og nú spyr ég: Eru það vegaframkvæmdirnar og brúaframkvæmdirnar, sem eiga að víkja? Þá er það hafnarframkvæmdirnar, sem samþykktar eru fjárveitingar til á fjárlögum. Eru það þær, sem fyrst eiga að víkja að dómi hæstv. ríkisstj.? Ég segi: vega- og brúaframkvæmdir eiga ekki að víkja. Þær eiga ekki að víkja. Og ég segi: hafnarframkvæmdir eiga ekki heldur að víkja. Þær eiga fremur að hafa forgang en þær eigi að víkja, til þess að allt annað geti gengið sinn gang. Hvað er um sjúkrahúsaframkvæmdirnar? Ég heyrði lýsinguna í gær, - eða var það í fyrradag? sem hæstv. heilbrmrh. gaf um ástandið í sjúkrahúsamálunum og hvernig ástatt væri um framkvæmdirnar, sem menn hafa nú þegar með höndum í þeim málum. Eru það þessar framkvæmdir, sem eiga að víkja, ef eitthvað þarf að víkja af því, sem nú er verið að afhafast í þjóðfélaginu? Ég segi nei. Hvað með skólaframkvæmdirnar? Hvernig er ástatt í skólamálunum? Því hefur verið lýst á hv. Alþ., að það verði að vísa æskufólkinu frá skólunum í hundraðatali. Það eru ekki skólar til fyrir unga fólkið, þótt það vilji læra. Það verður að vísa því frá í hundraðatali. Og það vantar skóla víðs vegar, en vitanlega er skólamenntun helzta undirstaða þess, að okkur geti yfirleitt vegnað sæmilega framvegis í landinu. Þetta á við í enn ríkari mæli en nokkurn tíma vegna tækninnar og verklegra vísinda. Og því segi ég, að skólaframkvæmdir eru ekki meðal þess, sem á að víkja, ef of mikið er aðhafzt. Þá eru raforkuframkvæmdir. Hvernig er ástatt með raforkuframkvæmdir? Sums staðar vantar raforku, orkuverin eru of lítil. Raforkulínur vantar víðs vegar um landið. Það er eitt af því allra þýðingarmesta, til þess að byggð geti haldizt í mörgum ágætum héruðum landsins, að raforkan geti haldið innreið sína, því að eftir tiltölulega fá ár fæst enginn til að búa annars staðar en þar, sem aðgangur er að rafmagni. Því segi ég: raforkuframkvæmdir eru ekki meðal þess, sem á að víkja, ef um ofþenslu er að ræða. Ég hef nú talið stærstu liðina, sem veitt er fé til á fjárlögum. Það eru að vísu fleiri liðir, en þeir eru allir hégómlega smáir í samanburði við þessa liði. Og þess vegna er ég á móti 6. gr. og segi hiklaust: Ef eitthvað þarf að víkja, þá er það allt annað en það, sem nú er veitt fé til á fjárlögum, og allt annað en það, sem stjórnin mundi láta víkja, ef hún fengi þessa heimild. Ég mundi alveg hiklaust, og skal standa við það hvar sem er, miklu fremur vilja láta víkja margt af þeirri einkafjárfestingu, sem nú á sér stað í landinu. Og það er vitanlega það, sem verður að gera, ef menn ætla sér að komast út úr þessu öngþveiti. Hitt ber algerlega dauðann í sér, eins og stefnt er að með þessu frv. og allri stefnu hæstv. ríkisstj., að láta allar „panik“-fjárfestingarframkvæmdir ganga sinn gang, sem nú eiga sér stað í landinu, m.a. fyrir þann ofboðslega ótta, sem menn bera í brjósti um, að ríkisstj. ráði ekki við neitt, - láta allar þessar framkvæmdir ganga sinn gang, en draga inn og hætta við lífsnauðsynlegustu framkvæmdir þjóðarinnar, sem ég hef verið hér að minnast á. Eitt af því, sem mest á ríður, er að komast út úr því handahófi, sem nú á sér stað í fjárfestingarmálunum, en það handahóf er kannske stærri liður í því, hvað erfitt er að fást við þessi mál nú, en menn hafa gert sér grein fyrir um sinn. Í þessu sambandi er algerlega haldlaust að vísa til þess, að áður hefur verið stundum í lögum heimild handa ríkisstj. til að fresta framkvæmdum, sem veitt er til á fjárlögum. Það er margt, sem kemur þar til. Stundum hefur verið í gildi fjárfestingareftirlit, þegar slíkar heimildir hafa verið samþykktar, þannig að hægt hefur verið að bera saman og raða niður framkvæmdum yfirleitt, bæði ríkisins og annarra, og þá ráða fram úr því, hvað skynsamlegast væri að láta bíða. En að samþykkja slíka heimild og horfa á það, að allt, sem öðrum en ríkinu sýnist að gera, skuli geta gengið sinn gang, hvers eðlis sem það er, jafnvel þó að í því sé stórkostleg verðmætasóun, nær engri átt. Það er náttúrlega ekki hægt að neita því, að í sumu af þeirri fjárfestingu, sem verður, þegar fjárfestingaræði grípur um sig, er verðmætasóun. Margt er auðvitað ágætt, en innan um er sóun verðmæta, og þá er auðvitað mjög margt gert af því, sem við ættum að vera sammála um að mætti fremur bíða en annað. En eigum við þá að fara að gera ráðstafanir til þess að draga lífsnauðsynlegustu framkvæmdir til baka, til þess að hitt geti gengið sinn gang? Hvar endar það? Ég hef nú rætt nokkuð um frv. sjálft og skal ekki fara miklu lengra út í að ræða einstaka þætti þess. Ég vil að lokum segja það um efni þess, að það kemur fram í þessu frv., að ríkisstj. hefur þó loksins gert sér grein fyrir því, að það er óhugsandi að komast hjá sérráðstöfunum vegna einstakra atvinnuvega, og öll gífuryrði um þá stórfelldu spillingu, sem í því hafi falizt að greiða fyrir einstökum atvinnugreinum, þegar sérstaklega stóð á, þau falla um sjálf sig. Enn fremur liggur fyrir, að það, sem uppbótakerfinu hefur í sjálfu sér verið fundið mest til foráttu, er í raun og veru þá um leið dottið í sömu gröf. Hér er fullum fetum lagt til að bæta ekki aðeins við uppbótakerfið, heldur er séruppbótakerfi tekið upp, eiginlega mjög víðtækt séruppbótakerfi. Það eru togararnir og hraðfrystihúsin. En almenna uppbótakerfinu er haldið og við það bætt. En það hefur alla tíð í raun og veru verið í gildi með niðurgreiðslunum. Enn fremur má segja, að það sé að byrja að votta fyrir því, að menn sjái og sýni það í verki, að hin háu gjöld á útflutningsframleiðsluna geta ekki staðizt. Það verði að lækka þau, þó að stutt sé gengið. Enn fremur má segja, að það komi fram í þessu frv., þótt í litlu sé, að það þurfi meira en orðin tóm til að auka framleiðnina. Það verður áreiðanlega að koma fram einhver þjóðfélagslegur stuðningur til þess að gera atvinnuvegunum mögulegt að auka framleiðnina og þá áreiðanlega í stærri mæli en þessi vísir, sem hér vottar þó fyrir, ráðgerir. Það má segja, að þessi atriði komi fram í málinu. En á hinn bóginn kemur það líka fram, og það er það versta, að dýrtíðarstefnan á að halda áfram. Meginstefnan á að vera áfram óbreytt, en sú stefna hefur frá fyrstu tíð verið fólgin í því að reyna að halda kaupgjaldi og afurðaverði sem lægstu, en láta dýrtíðina hækka til að minnka þannig kaupgetuna og peningamagnið í umferð og vinna þannig að jafnvægi. Enn fremur að gera kostnað við lánsfé mikinn og hækka fjárfestingarkostnaðinn og reyna þannig að draga úr fjárfestingunni. Því miður er ætlunin, að þessi stefna verði áfram óbreytt, þ.e.a.s. sú stefna, sem til mests ófarnaðar hefur leitt. En ég held, að menn verði að gera sér grein fyrir því, að þessi stefna fær ekki staðizt. Það verður að breyta stefnunni í lánamálunum, vaxtamálunum, og handahófið í fjárfestingunni fær ekki staðizt. Þetta handahóf dregur þjóðarbúskapinn niður, sennilega með meiri hraða en við höfum gert okkur grein fyrir. Og styrjöldin, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur haldið uppi við almannasamtökin, þetta fjögra ára stríð, getur ekki haldið áfram, það fær ekki staðizt. Og það virðist votta aðeins fyrir skilningi hæstv. forsrh. á því, ef það er þá nokkuð annað en klókindi, sem frá honum hefur komið í þá átt, en ég vil vona, að það sé annað og meira. Og loks er óhætt að segja það alveg hiklaust, að sú stjórn fær ekki staðizt, sem mistekst allt, sem hún lýsir yfir að hún ætli að taka sér fyrir hendur og við beztu skilyrði. Það er líka þýðingarmikið atriði til að hugsa um á þessum tímamótum og í sambandi við þann mikla vanda, sem fram undan er, því að hér er nefnilega ekki um neitt hégómamál að ræða, því að þegar allt kemur til alls, þá er þetta líka að talsvert miklu leyti spurning um traust eða vantraust. Það er sennilegt, að þeir, sem ekki hafa traust, geti ekki heldur leyst vandann, jafnvel þótt þeir færu ekki mjög skakkt að. Þess vegna er þetta svo alvarlegt. Ég segi þetta ekki til að hreyta skætingi að hæstv. ríkisstj., ég tel, að þetta sé svona. Mig langar svo til að fara fáeinum orðum um það, hvers vegna viðreisnarstefnan var alltaf dauðadæmd eða hlaut að mistakast að mínu viti. Viðreisnarstefnan var fólgin í þessu, eins og ég sagði áðan, að það átti að ná jafnvægi og halda jafnvægi með því að hækka verðlagið í landinu til að byrja með, en kaupgjaldið átti að vera óbreytt. Þetta var stefnan, eins og henni var lýst. Einnig með því að hækka verðið á fjárfestingarframkvæmdunum, en peningamagn í umferð átti ekki að vaxa. Á þennan hátt átti að ná jafnvægi og halda öllu í jafnvægi. Og peningapólitískar ráðstafanir einar áttu að duga. Þetta er rétt lýsing á meginkjarna þessarar stefnu. En að mínu viti er slík stefna alveg óframkvæmanleg hér á landi og hefur aldrei verið framkvæmanleg, og nú tel ég, að reynslan hafi sýnt það. Sannleikurinn er sá, að ef svona stefna ætti sem kalla mætti „að heppnast“, þá yrði víst að borga fyrir það dýru verði, það yrði víst að borga fyrir það með þó nokkru atvinnuleysi. Ef svona stefna á að leiða til þess, sem kallað er á hagfræðimáli jafnvægi, þá verður að borga fyrir það með einhverju þó nokkru atvinnuleysi. Og er þá hugsað þannig eftir lögmálinu um framboð og eftirspurn, að sé eftirspurnin minni eftir vinnu en framboðið, þá hækki ekki verðið á vinnunni, m.ö.o. þá hækki ekki kaupið, og þannig sé hægt gegnum bankapólitíkina og peningamálaráðstafanir einar, með því að draga fé úr umferð, að halda öllu í „jafnvægi“. Þannig er þetta vitanlega hugsað. Þannig hlyti fjárfestingin að haldast í jafnvægi og þjóðarbúið í heild. En það er frá upphafi vonlaust hér hjá okkur að ætla sér að framkvæma þessa stefnu, og það er af mörgum ástæðum. Okkar þjóðarbúskapur er að mörgu leyti svo ólíkur því, sem annars staðar gerist, það kemur ýmislegt til. En það kemur fyrst til, að Íslendingar sætta sig ekki við atvinnuleysi, og þegar til kemur, efast ég um, að nokkur stjórn þori að standa fyrir þeim samdrætti, sem þyrfti að vera í þjóðarbúinu, til þess að fram kæmi það, sem kalla mætti á hagfræðilegu máli fullkomið jafnvægi, þ.e.a.s. nokkurt atvinnuleysi. Grundvöllur fyrir slíkri stefnu er sem betur fer ekki fyrir hendi, eða það vona ég. Ég skal ekki segja, hvað þessi hæstv. ríkisstj. hefði gert af því, sem hún ætlaði, ég efast um, að hún hefði nokkurn tíma komizt svo langt að gera þetta eins og það átti að vera. En þar kom náttúrlega hin mikla síldveiði inn í og truflaði þær samdráttarfyrirætlanir, sem þarna voru á prjónunum, þannig að þær kæmust ekki í framkvæmd. Það þyrfti að taka þetta allt nokkuð hörðum tökum, ef þetta ætti að vera mögulegt, eins og til stóð, og ég held, að Íslendingar sætti sig ekki við það, nema því aðeins að það sé búið að koma á þá einhvers konar hnappheldu, sem ég sé nú ekki í fljótu bragði, hver ætti að vera. Þetta er nú undirstaða þess, að viðreisnarstefnan hefur aldrei verið framkvæmanleg. Fleira kemur líka hér til greina, sem er sennilega nokkuð sérkennilegt fyrir Ísland, og m.a. þetta: Það er ekki hægt að nota bankakerfið hér á sama hátt og í öðrum löndum til að stjórna í gegnum það. En það er fyrir það, að þar sem þjóðin er svo fámenn og hver þekkir annan og þekkir betur til hjá öðrum en tíðkast annars staðar, þá eru miklu fleiri leiðir hér en nokkurs staðar annars staðar á byggðu bóli til þess, að menn komi fjármálastarfsemi sinni í framkvæmd utan við bankakerfið. Og þetta erum við að upplifa núna þessi árin og þessi missirin. Þó að dregið hafi verið inn í Seðlabankann af sparifénu og ýmsar ráðstafanir gerðar, sem fræðilega séð ættu að vera nægilegar til þess, að allt væri í „ballans“ eftir kennslubókunum, þá er bara dúndrandi ofþensla fyrir því, a.m.k. nú æðilengi, og þessar ráðstafanir ná ekki tilgangi sínum. Þá kemur hér til greina, að Íslendingar hafa miklu minna fjármagn tiltölulega en flestar aðrar þjóðir, miðað t.d. við fjárfestingarþörfina, sem er ákaflega mikil. Og Íslendingar þola handahóf í fjárfestingunni miklu verr en sennilega nokkur önnur þjóð, einmitt af þessum ástæðum. En í fjárfestingunni verður vitanlega algert handahóf, ef þessi stefna, eins og hún var mótuð í upphafi og hefur verið framkvæmd að verulegu leyti, á að ríkja, - algert handahóf, eins og þið sjáið t.d. á því, að nú ráðgerir hæstv. ríkisstj. að lækna ofþensluna - og með hverju? Með því að draga fjármagn úr umferð, með nýjum söluskatti og með því að fresta opinberum framkvæmdum, láta þær víkja fyrir öllu hinu. En ég er alveg sannfærður um, að Íslendingar þola verr handahóf í fjárfestingunni en nokkur önnur þjóð, vegna þess, hve fjármagnið hér er lítið. Þegar fjármagnið er lítið, þurfa menn að vanda sig betur, hvernig það er notað. En þær þjóðir, þar sem allt veður í peningum og þar sem peningar eru jafnvel útflutningsvara, þar sem menn máske vantar verkefni fyrir peningana, þar er allt öðru máli að gegna. Þær geta leyft sér þann lúxus að láta þetta fara eftir geðþótta hvers og eins. En ég er sannfærður um, að við getum það ekki. Hugsið ykkur, að niðurstaðan af þessu verður sú, að þær framkvæmdir, sem mest á ríður, þær verða að víkja. En handahófsframkvæmdir alls konar, sem fremur ættu að bíða, þær ganga fyrir. Þetta á ekki aðeins við um skóla, sjúkrahús og raforkulínur, vegi, brýr og hafnir, þessar framkvæmdir, sem ég var að telja áðan, þetta á engu síður við undirstöðuframkvæmdir í sjálfri framleiðslunni. Hvað er svo að verða með framleiðsluna núna við þessar kringumstæður? Menn segja, að kauptaxtarnir hafi verið hækkaðir allt of mikið, kaupið sett svo hátt, að framleiðslan geti ekki staðið undir kaupinu. Samt sem áður er yfirborgað, samt sem áður er fullt af aðilum, sem í dauðans ofboði reka áfram fjárfestingarframkvæmdir sínar, sem yfirborga framleiðsluna núna. Og fyrir þessu eigum við að víkja, segja: Gerið svo vel, haldið áfram, við hættum við skólana, við hættum við raforkulínurnar, við hættum við vegina og brýrnar o. s. frv., við drögum okkur til baka, þið skuluð halda áfram. Hvar haldið þið að þetta endi? Haldið þið, að þetta endi með því, að við getum rifið okkur út úr vandanum með aukinni framleiðni eða öðrum skynsamlegum ráðstöfunum, sem gætu orðið til þess, að okkur búnaðist betur en verið hefur? Nei, áreiðanlega ekki. Og þetta bið ég hverja, sem ráða þessum málum, að íhuga. Það er annað líka, sem kemur hér til greina og ekkert er minna atriði og snertir þetta sama. Það er fjármagnið og í því sambandi rekstrarfjárþörfin. Hvað er með rekstrarféð? Alveg eins og við höfum svona fjarskalega lítið fé, miðað við fjárfestingarþörfina, þá er allt á hangandi hári hjá okkur með rekstrarfé, jafnvel fyrir þær atvinnugreinar, sem mestu máli skipta. Svo er verið að reyna að baksa við að stjórna með peningalegum ráðstöfunum einum og því, sem kallað er fullt frelsi. Hver verður niðurstaðan? Niðurstaðan verður sú, að það eru dregnar saman lánveitingarnar, líka rekstrarlánin, það er farið að lána 55% út á sjávarafurðirnar og landbúnaðarafurðirnar í staðinn fyrir 67% áður o.s.frv., o.s.frv., draga saman rekstrarféð. Haldið þið, að þetta verði til að auka framleiðnina eða gera atvinnuvegunum kleift að borga hærra kaup? Og hver er svo niðurstaðan núna? Að atvinnuvegirnir geti ekki einu sinni borgað sama kaup og 1958 og ekki keppt við fjárfestingu hinna. Haldið þið, að þetta sé einhver hégómi, sem menn geti látið eins og ekki hafi skeð? Nei, það er eitthvað alvarlegt að í þessu og eitthvað meira en lítið, - eitthvað, sem þarf að endurskoða. Það finna allir. Meira að segja hæstv. forsrh. finnur það, því að hann sagði, að það yrði að taka sér frest til þess að hugleiða þessi mál og hvað ætti að gera, og viðurkenndi náttúrlega þar með, að hér er ekki um neinn smávægilegan vanda að ræða. En þá er bara að nálgast þetta hleypidómalaust. Það þýðir ekki að hengja sig í eitthvað, sem menn hafa áður sagt, eða því líkt. Það verður að athuga þetta hleypidómalaust og ofan í kjölinn, því að við erum sannast að segja staddir í hinum mesta vanda. Og sannast að segja verður þetta svo ódrjúgt allt saman, að við stöndum agndofa frammi fyrir þessu, þegar við skoðum t, d. aðstöðu unga fólksins, kaupið annars vegar, fjárfestingarkostnaðinn hins vegar, dæmið um framleiðsluna, landbúnaðinn og sjávarútveginn. Við stöndum agndofa frammi fyrir þessu. Við erum staddir í stórkostlegum vanda. Það þýðir ekkert að berja höfðinu við steininn. Það verður að finna einhverja tiltækilega leið út úr þessu, og það verður að reyna nýjar leiðir. Það þýðir ekki að halda áfram á þessum leiðum, sem hafa gefizt svo illa. Og það þýðir ekki að bíta sig í það, þótt slíkar aðferðir geti hentað öðrum. Við verðum að miða við okkar ástæður og okkar kringumstæður, við getum ekki stjórnað eftir löggjöf annarra þjáða og ekki nema að nokkru leyti eftir reynslu þeir:a, þótt við getum margt af henni lært, ekki heldur eftir kennslubókunum einum, þó að ég vilji tala um þær með fullri virðingu í þessu sambandi. Við verðum að athuga þetta allt með tilliti til okkar staðhátta, sem eru ákaflega sérkennilegir. Það má taka sem dæmi: Það er ekki hægt að nota vaxtapólitík hér á sama hátt og í mörgum öðrum löndum. Það er alveg óhugsandi, og þessu hef ég alltaf haldið fram undanfarna áratugi. Hvers vegna er það ekki hægt? Þeir geta máske í þessum stóru og fjármagnsauðugu löndum haft úrslitaáhrif á gang sinna fjármála með því að breyta vöxtunum um 1% eða svo. Það er alveg óhugsandi hérna. Vöxtunum var breytt um mörg prósent og höfðu alls ekki þau áhrif, sem til var ætlazt. Það er einfaldlega vegna þess, að hér snýr allt öðruvísi við. Fjármagnið er það lítið hér, samanborið við verkefnin, að málið snýr allt öðruvísi við. Það var ekki hægt að ná neinu „jafnvægi“ í lánapólitíkinni með því að hækka hér vextina. En þeir geta þetta annars staðar, þar sem allt öðruvísi stendur að en hér. Hvernig hefur svo þetta farið hér með vextina? Þeir hækkuðu vextina, sjálfsagt í því trausti, að þeir mundu geta lækkað þá strax aftur svo að segja. Ég efast ekkert um, að hagfræðingarnir, sem gáfu stjórninni ráð, hafa trúað því, eftir kennslubókunum átti þetta allt að leita jafnvægis á tveimur, þremur missirum eða svo, og þá átti að vera hægt að lækka vextina aftur, því að jafnvægið væri komið. En hver hefur niðurstaðan orðið? Jafnvægið kom aldrei, vegna þess að þetta verkar ekki hér á sama hátt og víða annars staðar og ekki eins og stendur í bókunum. Og svo standa þeir blýfastir með þetta, með háu vextina, og háu vextirnir eru farnir að troða sér inn alls staðar, í húsnæðiskostnaðinn, í framleiðslukostnaðinn og hvar sem er. Og hvað þýðir svo fyrir þessa menn að koma og reikna og segja: Þetta er allt saman svo voðalítið atriði, vegna þess að það eru ekki borgaðar inn í bankakerfið nema svona og svona margar milljónir í vexti, þegar við vitum, að vaxtafóturinn ákveður fjármagnskostnaðinn, ekki bara hjá þeim, sem skulda, heldur hjá öllum þeim, sem eiga eignir í landinu. Og framleiðslan verður að gera svo vel að borga þennan fjármagnskostnað í hækkuðu kaupi til þeirra, sem verða að knýja kaupið upp til að geta lifað, miðað við nýju kringumstæðurnar. Það er fleira, sem kemur til greina í þessu sambandi. Það er t.d. þetta, að hér er miklu minni stéttaskipting en í öðrum löndum. Fólk þekkir miklu betur til hvert hjá öðru hér en nokkurs staðar annars staðar. Þess vegna sættir almenningur hér sig alls ekki við sömu kjör, sem sums staðar er hægt að fá menn til að sætta sig við. Menn vita betur hér en annars staðar, hvernig þetta er hjá öðrum, og stéttaskipting er miklu minni, og menn sætta sig alls ekki hér við lífskjararýrnun. Samt hefur henni verið þvingað upp á menn með öllum þessum aðförum, en menn sætta sig ekki við það. Þess vegna er líka stöðugt stríð. Og nú er forsrh. farinn að tala um, að það þurfi að breyta til og hafa frið. Nei, það er alveg áreiðanlegt, og hefur alltaf verið það, og hefur ætíð verið reynt að sýna fram á það, að hér er ekki hægt að kopíera blint það, sem annars staðar er gert. Það verður að velja leiðir með sérstöku tilliti til þeirra staðhátta, sem við búum við, og sérstöku kringumstæðna, sem hér eru. Og ég er alveg sannfærður um, og reynslan er að sýna það nú, að það er ekki hægt að stjórna Íslandi með peningapólitískum ráðstöfunum einum saman. Það verður að fara í þessu blandaða leið, sem kalla mætti, m.a. með stjórn á fjárfestingunni og fleiri slíkum ráðstöfunum. En það segir sína sögu, að sumar þjóðir, eins og t.d. Norðurlandaþjóðirnar, telja sig ekki hafa ráð á því að láta ríkja algert handahóf í fjárfestingarmálum. Þeir telja sig alls ekki hafa ráð á því. En við eigum að hafa ráð á því. Og við eigum að halda svona áfram og segja: Við drögum bara til baka þessar fjárfestingar hérna, skólana t.d., þetta unga fólk getur beðið, sjúkrahúsin o.s.frv. Við drögum okkur til baka, þið skuluð halda áfram. - Þeir telja sig ekki hafa ráð á slíku á Norðurlöndum, þó að við eigum að telja okkur hafa ráð á svona vinnubrögðum. Blandaða leið verður áreiðanlega að fara. Ég er nú búinn að tala nokkuð lengi og ætla að reyna að ljúka máli mínu fyrir kl. 7 og skal því ekki bæta miklu við þetta, en þetta langaði mig til að segja og fannst nauðsynlegt að segja. En ég vil svo að lokum segja þetta: Það verður að leita hér að nýjum leiðum og fara nýjar leiðir. Menn verða m.a. að gera sér grein fyrir því, að það verður ekki stokkið út úr þessum vandkvæðum öllum í einu stökki. Menn verða að gera sér grein fyrir því. Það verður að fikra sig út úr þessu í áföngum. Það verður alveg tvímælalaust að taka upp samstarf í stað styrjaldar við almannasamtökin í landinu, í svipuðum stíl og hafa svipaða stefnu og vinstri stjórnin hafði að þessu leyti, en menn hæddu mest og deildu mest á hér á árunum. En fram hjá þessu verður ekki komizt. Það verður að hafa stjórn á fjárfestingunni og vinna þannig, gegn ofþenslunni og láta handahófið víkja, því að handahófið er of dýrt. Við höfum ekki ráð á því, ekki fremur en frændur okkar á Norðurlöndum. Við verðum að koma okkur þannig fyrir, að við getum notað fjármagnið vel, af því að við höfum svo lítið af því. Og þeim mun minna sem við höfum af fjármagni, þeim mun betur verðum við að reyna að nota það og reyna að láta minna fara í súginn. Við verðum að stefna að skipulegum hagvexti með þessu móti. Við verðum líka alveg vafalaust að hafa fjármagnið í umferð og ekki frysta sparifé landsmanna inni í bankakerfinu. Við verðum að auka rekstrarlánin til framleiðslunnar og stofnlánin til lífsnauðsynlegustu framkvæmda, en vinna gegn ofþenslunni með því að láta þær framkvæmdir bíða, sem helzt mega bíða að beztu manna yfirsýn. Við verðum áreiðanlega að lækka vextina, því að það er ekki hægt að hafa vaxtafótinn hér, framleiðslunnar vegna og almennings vegna, miklu hærri en í nokkru öðru nálægu landi, m.a. af þeirri einföldu ástæðu, að með því verður kaupið að vera svo hátt, að framleiðslan getur ekki borið það. Við verðum heldur að reyna að vinna að auknum sparnaði í landinu með því að stöðva dýrtíðarflóðið og finna í vaxandi mæli möguleika á því, að menn geti ávaxtað sparifé sitt með verðtryggingu. Það verður að athuga það gaumgæfilega, hvort ekki sé hægt að fara inn á þá braut, í staðinn fyrir þessa vaxtapólitík, sem við þolum ekki. Það verður umfram allt að láta fjármagnið ganga til ráðstafana, sem auka framleiðni og þjóðartekjur, og stofna öfluga lánasjóði eða stuðningssjóði til eflingar atvinnulífinu, einmitt í þessa átt, því að þótt allt hitt sé þýðingarmikið, þá er þó þýðingarmest af öllu að reyna að komast út úr þessum vanda með aukinni vélvæðingu og þar með framleiðni. Við verðum að leysa kjaramál bændanna og launþeganna í áföngum og snúa okkur að því að tryggja lífvænlegt kaup fyrir venjulegan vinnudag, og væri þá fyrsta skrefið að setja sér það markmið, að síðasta breytingin á kaupinu geti orðið raunveruleg kjarabót, þ.e.a.s. upp í 77 þús. kr. Finnst mér þá ekki hátt spenntur boginn, a.m.k. ekki frá sjónarmiði þeirra manna, sem tala fullum fetum um, að menn ættu að geta fengið óbreyttar meðaltekjur, eins og þær eru nú, gegn 8 klst. vinnu, eins og ég hef heyrt hæstv. forsrh. tala um. Í landbúnaðinum verður að tryggja lífvænlega aðstöðu, leiðrétta verðlagið og auka stuðning við uppbygginguna í landbúnaðinum stórlega frá því, sem nú er. Umfram allt virðist mér einmitt lífsnauðsyn að forðast hvers konar ráðstafanir til að auka álögur, sem gætu komið af stað enn nýrri dýrtíðarumferð og verkað sem olía á dýrtíðareldinn, því að nýjar álögur verka sem hreint eitur og gera allar lausnir miklu erfiðari. Þess vegna á að fella 5. gr. þessa frv., því að hún vinnur á móti því, að samkomulag náist um heppilegar leiðir. Og það verður að reyna að vinna að því að skapa traust í stað óttans, sem nú situr í öndvegi og mun sitja áfram í öndvegi, á meðan núverandi stefna í þessum málum er framkvæmd. Að lokum vil ég svo segja, að ég tel, að við séum stödd á vegamótum og nú sé spurningin, hvort menn beri gæfu til að breyta nú til og reyna að fikra sig áfram í skynsamlegri stefnu eða hvort á að halda áfram með nýjar risaveltur, eins og verið hefur. Og enginn vafi er á því, og það virðist mér raunar gægjast fram hjá hæstv. forsrh. líka, að það þyrfti að taka bókstaflega allt efnahagskerfið og efnahagsmálastefnuna alla saman til endurskoðunar á breiðum grundvelli, taka aftur upp þá stefnu, sem fordæmd var mest um árið, að hafa samráð við almannasamtökin í landinu um þessi efni. En þetta frv. finnst mér fyrst og fremst þurfi að afgreiða þannig að fella niður 5. og 6. gr. þess og reyna að endurskoða hinar.



Herra forseti. Aðalefni þessa frv., sem hér er til umr., er það, að ráðgert er að leggja á nýjan skatt, sem áætlað er að muni nema á þessu ári 210 millj. kr. Ég tel þó, að allar líkur bendi til, að skatturinn muni verða allmiklu hærri, og vík kannske að því nokkuð síðar. Þessum skatti á að verja þannig, að í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því, að skatturinn renni til þess að greiða beinar ríkissjóðsgreiðslur, sem nema 82 millj. kr., og í öðru lagi að greiða ákveðna styrki til togaraútgerðarinnar í landinu og til frystihúsaeigenda og annarra fiskverkunarmanna, samtals 128 millj. kr. Það er því augljóst, að þessi nýi skattur er jöfnum höndum álagður til að afla ríkissjóði beinna tekna og svo til hins að taka upp í ríkara mæli en áður beinar styrkjagreiðslur til framleiðslunnar. Ég sagði, að um 82 millj. kr. af þessum skatti ættu að ganga til beinna ríkissjóðsgreiðslna. En samkv. frv. er gert ráð fyrir því, að þeirri upphæð verði varið til að greiða aukið framlag til almannatrygginganna, sem nemur 27 millj. kr., og til þess að greiða verðlækkun á vörum innanlands, sem nemur 55 millj. kr. Greiðslur sem þessar hafa alltaf hingað til verið beinar ríkissjóðsgreiðslur og er í rauninni ekki hægt að blanda saman við sérstakar efnahagsráðstafanir, sem kunna að verða gerðar í sambandi við atvinnuvegi landsins. Með þessu frv. er því í rauninni haldið fram, að fjárhag ríkisins sé þannig komið, að tekjustofnar hans hrökkvi ekki lengur til að standa undir þeim almennu útgjöldum, sem ríkissjóður hefur staðið undir. Þá athugasemd vil ég þó gera í sambandi við upphæðina til niðurgreiðslu á vöruverði, þar sem gert er ráð fyrir, að verja eigi í því skyni 55 millj. kr. af þessum skatti, að þar er í rauninni um of lága fjárhæð að ræða, miðað við þær greiðslur til lækkunar á vöruverði, sem í gildi hafa verið. Samkv. athugasemdum, sem ríkisstj. sendi sjálf frá sér með fjárlagafrv., var því lýst yfir, að niður væru felldar greiðslur vegna lækkunar á vöruverði, sem næmu 92 millj. kr., og þannig voru fjárlögin afgreidd. Nú er hins vegar gert ráð fyrir því að afla nýrra tekna upp á 55 millj. kr. til þess að halda áfram verðlækkunum á vörum innanlands, en það þýðir, að það á raunverulega að draga úr niðurgreiðslunum frá því, sem var á árinu 1963. Hér er um nokkra vöruflokka að ræða, sem ríkisstj. virðist hafa tekið ákvörðun um að hætta að greiða niður. Á meðan þessar niðurgreiðslur allar áttu sér stað, bæði á árinu 1962 og 1963, hafði ríkissjóður þegar fengið tekjustofna til þess að standa undir þessum niðurgreiðslum. En nú virðist sem sagt svo komið hjá ríkissjóði, að því er haldið fram, að hann hafi ekki tekjur til þess að halda áfram sams konar niðurgreiðslum á vöruverði og hann hefur haft með höndum á undanförnum árum. Þetta frv. er að mínum dómi ótvíræð viðurkenning af hálfu ríkisstj. á því, að uppbóta- og styrkjakerfið er enn í fullum gangi ásamt með öðrum efnahagsmálaráðstöfunum, sem ríkisstj. stendur fyrir. Það er ekki aðeins það, að þetta frv. gerir nú ráð fyrir því, að sérstakra tekna skuli aflað til ákveðinna uppbótagreiðslna, bæði til fiskkaupenda í landinu og til togaraútgerðarinnar, heldur minnir þetta frv. í þeirri grg., sem fylgir með frv., og þeim gögnum öðrum, sem fylgja til skýringar á þessu frv., einnig á aðrar uppbóta- og styrkjagreiðslur, sem í gangi hafa verið á undanförnum árum. Og ég skal minna á þær greiðslur hér með örfáum orðum. Það er upplýst, að togaraútgerðin í landinu hefur notið beinna styrkja öll þau ár, sem viðreisnarstefnan hefur þó átt að vera í gildi. Árin 1960 og 1961 og 1962 nema beinar styrkjagreiðslur til togaraútgerðarinnar 193 millj. kr., eins og hér hefur verið upplýst í þessum umr. í öðru lagi hefur allan þennan tíma verið í gildi sérstakt styrkjakerfi varðandi greiðslu á vátryggingum allra fiskiskipa. Þær greiðslur hafa numið á hverju ári að undanförnu um 120–140 millj. kr. Í þriðja lagi liggur svo fyrir, að ríkissjóður greiðir beinar útflutningsuppbætur á landbúnaðarafurðir og ráðgerðar greiðslur í þeim efnum á þessu ári, sem nema 115 millj. kr. Og í fjórða lagi eru svo greiðslur til lækkunar á vöruverði innanlands, en þær greiðslur voru s.l. ár um 370 millj. kr. Þessar beinu styrkja- og niðurgreiðslufjárhæðir hafa því numið á undanförnum árum að meðaltali um 650 millj. kr. og fara nú á þessu ári sýnilega yfir 700 millj. kr. Það er því vitanlega alls fjarri að halda því fram, að með hinni nýju efnahagsmálastefnu ríkisstj., sem upp var tekin snemma á árinu 1960, hafi verið horfið frá styrkja- og uppbótagreiðslum. Þeirri stefnu hefur verið haldið áfram, en ýmislegt nýtt hefur svo verið tekið þar upp til viðbótar því, sem áður var í gildi og aftur hefur verið meira hampað af hæstv. ríkisstjórn í sambandi við hennar efnahagsráðstafanir. Það er því hlægilegt að heyra það af munni hæstv. sjútvmrh. hér í þessum umr., að í rauninni sé ekki um að ræða, að farið sé inn á braut styrkja- eða uppbótakerfisins á neitt svipaðan hátt og áður hafði verið. Slíkt er vitanlega aðeins að lemja höfðinu við steininn og neita staðreyndum. Staðreyndirnar blasa við í þessum efnum. Þessar greiðslur hafa farið fram, sumpart í mjög svipuðu formi og áður var, en í öðrum tilfellum í nýju formi, en þó alveg á ótvíræðan hátt hefur þar verið um beina styrki eða uppbætur að ræða. Þegar frv. þetta er athugað, hlýtur að vakna sú spurning, hvort í rauninni sé ástæða til þess að fara að leggja á nýjan skatt, eins og sakir standa nú. Getur verið þörf á því, að ríkissjóður krefjist þess nú, að það verði lagður á nýr skattur til þess að standa undir þeim beinu greiðslum, sem hingað til hafa hvílt á ríkissjóði? Hefur fjárhag ríkissjóðs verið þannig háttað að undanförnu, að það sé í rauninni ástæða til þess að fara nú að leggja á nýjan skatt beint til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð? Nei, það er alveg augljóst mál, að afkoma ríkissjóðs er ekki með þeim hætti, að það sé þörf á nýjum skatti, og þetta varð hæstv. forsrh. í raun og veru að viðurkenna hér, um leið og hann lagði þetta frv. fyrir þingið. Það er rétt, að ríkisreikningurinn fyrir árið 1962 sýnir, að á því ári varð rekstrarafgangur hjá ríkinu sem nam 295 millj. kr. Um þetta verður ekki deilt. Það er rétt, að þessi mikli afgangur er ekki allur í handbæru fé. Beinn greiðsluafgangur, þegar ríkið var búið að standa undir miklum, beinum fjárfestingum, beinn greiðsluafgangur hjá ríkinu var þó á milli 160 og 170 millj. kr. Það hefur verið upplýst hér í umr. á Alþingi, að allmikið af þessu fé sé handbært. Það mun enginn vafi heldur leika á því, að tekjur ríkissjóðs hafa orðið enn þá hærri á nýliðnu ári en á árinu 1962. Rekstrarafgangur ríkissjóðs mun hafa orðið fyllilega eins mikill. Um beinan greiðsluafgang er ekki hægt að segja, því að upplýsingar hafa ekki verið lagðar fram um það. En það getur ekki verið um svo mikla umframeyðslu að ræða hjá ríkinu, að þar sé ekki einnig um mjög verulegan greiðsluafgang að ræða. Það er því vitanlega alveg augljóst mál, að ríkissjóður getur haldið áfram að inna af höndum nauðsynlega verðlækkun á vörum innanlands í sama formi og hann hefur gert, til þess hefur hann alveg fullt bolmagn. Það þarf ekki að leggja á neinn nýjan skatt til þess að halda uppi slíkum greiðslum. Það er líka alveg augljóst mál, að ríkissjóður hefur slíkar tekjur, að hann getur tekið að sér 27 millj. kr. aukagreiðslu til almannatrygginganna vegna hækkunar á elli- og örorkulaunum. Það er engin ástæða til þess að fara að leggja á nýjan skatt af þeim ástæðum. Það er einnig alveg ljóst, að ríkissjóður hefði getað greitt nokkurn styrk til togaraútgerðarinnar af sínum beinu tekjustofnum, þeim sem hann hefur haft, á svipaðan hátt og ríkið hefur gert á undanförnum árum. Það var því engin og er engin ástæða til þess að fara að leggja á þjóðina nýjan skatt vegna þessara greiðslna. Og þá er aðeins spurningin þessi: Var þá óhjákvæmilegt að leggja nýjan skatt á almenning í landinu til þess að afla þeirra 73 millj. kr., sem ráðgert er að styrkja fiskkaupendur í landinu með vegna þeirra kauphækkana, sem urðu í desembermánuði s.l.? Ég held því fram, að það hafi engar ástæður verið til þess, þó að um þær greiðslur hefði verið að ræða, að leggja á nýjan skatt. Það var auðvelt að koma við sams konar stuðningi við fiskkaupendur í landinu eftir öðrum leiðum, leiðum, sem hefðu verið miklu hagkvæmari, og leiðum, sem m.a. fiskkaupendur í landinu höfðu bent á. Það var hægt að lækka vexti fiskkaupendum í landinu til verulegra hagsbóta. Ég tók eftir því, að hér í umr. í dag vildi hæstv. forsrh. gera lítið úr því, hvað lækkun vaxta hefði dregið fyrir fiskiðnaðinn í landinu. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að hæstv. forsrh. hefur ekki gert sér nægilega grein fyrir því, hvernig þessi mál eru í raun og veru, þegar hann segir þetta. Hann hefur fengið hér rangar upplýsingar um eðli málsins. Vaxtabyrðin, sem hvílir á sjávarútveginum, er svo mikil, að aðeins nokkur lækkun á vöxtunum mundi fljótlega færa útveginum sem heild fyllilega þá upphæð, sem hér er gert ráð fyrir að færa honum eftir skattaleiðinni. Það er rétt, að lækkun vaxta á afurðalánum einum saman dregur vitanlega ekki ýkjalangt. En þó hygg ég, að lækkun framleiðsluvaxta eða vaxta á afurðalánum úr 7%, sem þau eru nú, og t.d. niður í 2% eða 2½%, sem viðurkennt er m.a. af hagfræðingum ríkisstj. að fengi fyllilega staðizt, af því að hér er aðallega um seðlabankalán að ræða og fjárhag þess banka er þannig varið, að hann gæti fyllilega staðið sig við þetta, - slík lækkun, sem næmi 4½–5% á afurðalánunum, mundi tvímælalaust færa sjávarútvegsmönnum ekki minna en 25–30 millj. kr. Endurkeypt afurðalán voru t.d. í októbermánuði s.l. gefin upp af Seðlabankanum 921 millj. kr., tæpar 300 millj. af þeim munu hafa verið til landbúnaðarins. Það er því augljóst, að endurkaupalán sjávarútvegsins hafa á þessum tíma verið fyllilega 600 millj. kr. Og ég tel, að það sé ekki fjarri lagi að áætla, að afurðalán sjávarútvegsins í heild séu í kringum 600 millj. kr. að meðaltali yfir árið. Lánin geta orðið mun hærri og hafa orðið mun hærri stundum, en þau geta líka orðið nokkru lægri á vissu tímabili. En lækkun vaxta mundi líka koma sjávarútveginum að gagni í fleiri tilfellum en aðeins í sambandi við vexti af afurðalánum. Önnur rekstrarlán til útvegsins eru allmikil, og þá mundi ekki muna minna að lækka vextina einnig af stofnlánum útgerðarinnar, en vextir af þeim hvíla nú orðið mjög þungt á útgerðinni. En auk þess að hægt hefði verið með lækkun vaxta að bæta hag framleiðslunnar verulega frá því, sem verið hefur, hefði einnig átt að fara þá leið, sem ég hef margsinnis bent á í umr. um þessi mál áður, að það hefði átt að lækka útflutningsgjaldið á sjávarafurðum mun meira en áætlað er í þessu frv., og sú lækkun á útflutningsgjaldinu hefði beinlínis átt að sparast með því að breyta um það vátryggingakerfi, sem nú gildir fyrir fiskiskipaflotann. Það er verið að eyða stórum fjárfúlgum með mjög röngu fyrirkomulagi, sem nú er í gildi á vátryggingu fiskiskipanna. Það nær vitanlega engri átt að þurfa að eyða á hverju ári 120–140 millj. kr. til þess að standa undir vátryggingariðgjöldum fiskiskipaflotans. Þar er eytt allt árið of hárri upphæð, og þar er mönnum einnig nú mismunað á hinn herfilegasta hátt. Með því að breyta hér nokkuð um, hefði verið auðvelt að spara 30–40 millj. kr. á hverju ári. Þessar ráðstafanir hefðu verið miklu eðlilegri og betri fyrir framleiðsluna en að fara þær leiðir, sem lagt er til að fara með þessu frv., því að vitanlega eru megingallar þessa frv. þeir, að gert er ráð fyrir því að leggja á nýjan skatt, sem sennilega kemur til með að nema 240–250 millj. kr. á ári, og það þýðir óhjákvæmilega almenna verðhækkun í landinu. Sú verðhækkun hefur fljótlega sínar afleiðingar. Kaupgjald kemur á eftir og mun hækka, og þetta mun því fyrr eða síðar allt saman skella á útflutningsframleiðslunni í nýjum vanda, þótt síðar komi. Ég hygg, að sjávarútvegsmenn hafi almennt gert sér grein fyrir þessu, og því hafa þeir ekki fyrst og fremst sett fram kröfur um að leysa þennan vanda með því að fara að leggja á nýjan skatt. Þeir hafa bent á önnur úrræði, en ríkisstj. hefur vikið þeim til hliðar og valið þetta. Nei, um það getur varla þurft að standa hér nokkur deila, að það eru ekki frambærileg rök til fyrir því, að það hafi verið nauðsynlegt að leggja nú á þennan nýja skatt, jafnvel þó að svipaður stuðningur yrði veittur framleiðsluatvinnuvegunum í landinu og gert er ráð fyrir með þessu frv. Það eru auðvitað aðrar ástæður, sem liggja til þess, en bein tekjuþörf ríkisins. Það eru aðrar ástæður, sem liggja til þess, að ríkisstj. hefur valið þessa leið. Ég tók eftir því, að hæstv. forsrh. sagði, þegar hann talaði fyrir þessu frv. í dag, að frv. væri flutt vegna loforða, sem ríkisstj. hefði gefið, til þess að takast mætti að leysa vinnudeilurnar í desembermánuði s.l. Hann sagði, að sá skattur, sem hér væri um að ræða, væri því bein afleiðing af kauphækkununum í des. s.1. Og hæstv. forsrh. bætti við, að hann teldi, að það væri æskilegt, - ég skrifaði þetta upp eftir honum, - að það væri æskilegt, að áhrifin af kauphækkunum fengju lýst sér, eins og hann sagði, í framkvæmd, og það væri ekki verið að draga yfir þau á neinn hátt, svo að mönnum lærðist, af reynslunni. Það er vitanlega ekkert um að villast, hvað vakir fyrir hæstv. forsrh. með því að haga orðum sínum á þessa lund. Hann telur, að það sé aðeins æskilegt, að launþegar í landinu og landsmenn almennt fái að kenna á því, hvað það kostar að hækka kaupið í landinu. Það kostar nýjan skatt, það kostar hækkandi verðlag á öllum sviðum. Menn skulu læra af þessari reynslu og hætta því að reyna að breyta kaupinu til hækkunar fyrir vinnandi fólk. Í þessum efnum talaði hæstv. forsrh. um, að ríkisstj. hefði í undirbúningi aðrar og frekari till. til lausnar á efnahagsvandamálunum, en svigrúm þyrfti að skapast, tími að gefast til að athuga það, hvaða leiðir væru beztar í þessum efnum. En sem sagt, á meðan er verið að athuga um nýjar leiðir, telur hann æskilegt að leggja á nýjan skatt, standa fyrir því, að verðlagið í landinu hækki á nýjan leik, til þess m.a. að launþegar í landinu læri af reynslunni og fari ekki út í nýjar kaupkröfur. Ég efast ekkert um það, að ríkisstj. mun eins og jafnan áður leggja sig alla fram um að reyna að sannfæra almenning í landinu um, að hækkandi verðlag, aukin dýrtíð, auknir skattar séu afleiðingar af hækkandi kaupi. Hún mun sjá til þess, að hamrað verður á þessu dag eftir dag og viku eftir viku, eflaust í von um það, að henni muni takast að fá launþega í landinu til að una við sitt lága kaup eða sinn litla kaupmátt. En ég hélt satt að segja, að hæstv. ríkisstj. væri búin að halda uppi þessum leik nægilega lengi, hún væri búin að reyna þetta nægilega mikið, til þess að hún væri búin að læra, að þessi leikur heppnast ekki. Launþegar í landinu hafa gert sér fulla grein fyrir því, að t.d. skattlagning eins og sú, sem er ráðgerð í þessu frv., er ekki nauðsynleg vegna kauphækkana, sem fram fóru í desembermánuði s.l. Það eru aðrar hvatir, sem til þess liggja, að lagt er nú til að fara út í þessa nýju skattlagningu. Það voru aðrar leiðir færar í þessum efnum, sem bent hefur verið á, en ríkisstj. vildi ekki fara, því að hún vildi fara aðra leið. Þetta frv., sýnir að mínum dómi á mjög áberandi hátt afstöðu hæstv. ríkisstj. til efnahagsvandamálanna. Samkv. frv. er gert ráð fyrir því að styrkja fiskkaupendur í landinu nokkuð og togaraeigendur einnig nokkuð, en hins vegar bólar ekki á í þessu frv., að gerðar séu ráðstafanir til þess, að aðrir aðilar, sem eiga í efnahagserfiðleikum og starfa við sjávarútveginn, fái nokkra úrlausn. Það bólar ekki á neinum till. um það, að gerðar séu ráðstafanir án þess, að hægt verði að bæta kjör togarasjómanna. Ríkisstj. veit þó mætavel, að togarasjómenn hafa sagt upp launakjörum sínum fyrir alllöngu og gera kröfur um allverulegar kauphækkanir. Hún veit einnig, að það eru engar líkur til þess, að hægt verði að fá sjómenn á togaraflotann upp á þau kjör, sem sjómennirnir hafa búið við að undanförnu. Hún veit, að það dugir ekki að afhenda togaraeigendum nokkra milljónatugi í styrki, ef ekki fást sjómenn á skipin. En hún gerir þrátt fyrir það enga tilraun til þess að leysa vanda þessara aðila, sem líka eiga sín efnahagsvandamál. Sama er að segja um sjómennina á bátaflotanum og vélbátaútvegsmenn. Ríkisstj. vissi mætavel um það, að þessir aðilar höfðu við sín efnahagsmál að stríða ekki síður en fiskkaupendur. Það er vitanlega með öllu gagnslaust fyrir ríkisstj. að afsaka sig með því, að þetta hafi ekki legið skýrt fyrir um það leyti, sem hún var að semja þetta frv. hún veit það mætavel, að það var haft náið samband við hana um það leyti, sem verið var að athuga öll gögn varðandi ákvörðun á fiskverði. Hún átti að fylgjast með því og hefur enda gert það, hvernig afkomumöguleikar bátaútvegsmanna voru og hvernig kjörum bátasjómanna var háttað. En till. ríkisstj. eru um það að bæta nokkuð hag fiskkaupenda, en hún lokar málinu á þá lund, að fyrir útgerðarmenn vélbátanna í landinu sé ekki hægt að gera neitt og fyrir sjómenn á fiskibátunum sé ekki heldur hægt að gera neitt. Það er sem sagt gamla sagan, ef ýmsir atvinnurekendur eða fulltrúar milliliða leita til ríkisstj., þá er hugsanlegt, að hún geti rétt að þeim einhvern styrk eða einhvern aukinn hagnað, en ef í hlut eiga verkamenn, sjómenn eða bændur, er ekki hægt neitt að gera. Þá þýðir kauphækkun þeim til handa það, að efnahagskerfið er allt að ganga úr skorðum. Þá verður að grípa til gengislækkunar eða einhverra annarra ógnarlegra ráðstafana, því að efnahagskerfið þolir ekki slíkt. Þegar fulltrúar kaupmanna á undanförnum árum hafa leitað til ríkisstj. og óskað eftir því að fá að hækka álagningu á vörum, hefur hún orðið við slíkum beiðnum í mörgum tilfellum. Þegar fulltrúar iðnrekenda í landinu hafa farið fram á að mega hækka álagningu á sinni framleiðslu, hefur hún einnig samþykkt það, og í ýmsum tilfellum hefur hún veitt þessum aðilum sjálfdæmi um álagningu. Og þegar eitt af auðugustu félögum landsins, Eimskipafélagið, fór fram á það á s.l. sumri að mega hækka öll flutningsgjöld, þá lét ríkisstj. fulltrúa sína í verðlagsnefnd samþykkja það, að Eimskipafélagið mætti ákveða flutningsgjöldin eins og því sýndist. Og auðvitað hækkuðu flutningsgjöldin í landinu, að því er nú er talið frá 26 og upp í 60% frá því, sem verið hafði. Sem sagt, þegar þessir aðilar hafa leitað til ríkisstj., þá hefur vitanlega orðið með einhverjum hætti, eins og hefur verið sagt, að verða við óskum þeirra, því að þörfin þar var brýn, en hafi hins vegar verið um að ræða að leiðrétta kjör verkafólks og annars vinnandi fólks í landinu, kjör sjómanna og annarra slíkra, hefur verið um andstöðu ríkisstj. að ræða. Það er því eftirtektarvert nú, þegar verið er að fjalla um efnahagsvandamál sjávarútvegsins og sérstakar ráðstafanir til að reyna að tryggja rekstur framleiðslunnar á þessu ári, að þá tekur hæstv. ríkisstj. þannig á málinu. Hún vill leggja á landsmenn nýjan skatt, til þess að hægt sé að veita fiskkaupendum í landinu nokkrar hagsbætur frá því, sem áður var, og hún getur hugsað sér að leggja á landsmenn almennan skatt, til þess að hægt sé að styrkja togaraeigendur, en hins vegar getur hún ekki hugsað sér, að gerðar verði neinar ráðstafanir til að hækka kaup sjómanna á fiskiskipaflotanum, hvorki togarasjómanna né bátasjómanna, og ekki heldur, að hægt sé að bæta hag bátaútvegsmanna. Fiskverð það, sem nú er í gildi, var ákveðið í desembermánuði árið 1962. Það hefur því staðið óbreytt allt árið 1963. Fiskverðið ákveður í rauninni alveg launakjör bátasjómanna. Þeir hafa því, bátasjómenn, sem stunda þorskveiðar, búið við óbreytt launakjör allt árið 1963. Og nú er nýlega búið að kveða upp dóm um það, að fiskverðið skuli vera óbreytt einnig fyrir yfirstandandi vertíð. Þetta þýðir það, að með þessu er ráðgert, að sjómenn á bátaflotanum eigi að búa við óbreytt kaupgjald, á sama tíma sem flestar starfsgreinar hafa fengið mjög verulegar kauphækkanir og á sama tíma sem verðlag allt í landinu hefur stórhækkað. Þegar fiskverðið var ákveðið í desembermánuði 1962, það fiskverð, sem nú er í gildi, þá var vísitala matvörukostnaðar talin 146 stig, en nú er þessi sama vísitala talin 180 stig, eða m.ö.o. hefur hækkað um 34 stig á einu ári. Það sjá því vitanlega allir, að kaupmáttur launa sjómanna, sem stunda þorskveiðar á bátaflotanum, hefur farið stórum minnkandi á þessu tímabili, og það eru vitanlega engar líkur til þess, að sjómenn á bátaflotanum uni því að vinna áfram við óbreytt kaupgjald. Svipað þessu má segja um aðstöðu vélbátaútgerðarmanna. Rekstrarkostnaður bátanna hefur á þessum tíma hækkað mjög verulega í mörgum greinum. Óbreytt fiskverð þýðir því það nú á komandi vetrarvertíð, að afkoma bátanna verður stórum lakari en hún var á síðustu vertíð. Vitanlega getur hæstv. ríkisstj. ekki gengið fram hjá efnahagsvandamálum eins og þessum, þegar hún þykist vera að leysa efnahagsvandamál sjávarútvegsins. Það er vitanlega alveg óhjákvæmilegt, að gerðar verði ráðstafanir til þess, að hægt verði að hækka fiskverðið, þannig að launakjör þeirra, sem að fiskveiðunum vinna, hækki a.m.k. í hlutfalli við það, sem launakjör annarra vinnandi stétta hafa hækkað á þessu ári. Ríkisstj. hlýtur að hafa áttað sig á því, að þetta frv., eins og það liggur hér fyrir, gerir auðvitað ráð fyrir því, að sjómennirnir á vélbátaflotanum og sjómennirnir á togurunum eigi einnig að taka sinn þátt í því að borga skatt, sem hér á að leggja á, þrátt fyrir það að launakjör þeirra eigi að standa óbreytt. Slíkt sem þetta er vitanlega ekki framkvæmanlegt. Sjáandi þetta hefði ríkisstj. aldrei átt að leggja fram þetta frv., fyrr en hún var búin að finna einhverja lausn á þessum vanda. Ég veit, að þeir menn eru til, sem halda, að það saki ekki mjög mikið, þó að fiskverð til sjómanna standi óbreytt frá því, sem það var ákveðið fyrir meira en ári, vegna þess að sjómenn hafi haft svo mikið og gott kaup á síldveiðunum, að þeir þoli að búa við óbreytt kaupgjald allan þennan tíma fyrir störf sín á þorskveiðunum. En hér er vitanlega um að ræða grundvallarmisskilning þeirra, sem þannig hugsa. Það eru auðvitað fæstir þeirra, sem stunda þorskveiðar að vetrarlagi eða þorskveiðar yfir sumar- og haustmánuði, sem geta stundað einnig veiðar á síldveiðiflotanum. Hér er því að verulegu leyti um aðra starfsmenn að ræða. Nokkrir þeirra eru auðvitað jöfnum höndum á sumarsíldveiðum og á þorskveiðum yfir veturinn, en mikill meiri hlutinn getur ekki stundað hvort tveggja. Auk þess er svo það að athuga, að því fer alls fjarri, að allir þeir, sem stunda síldveiðar yfir sumarið, komi með mikið kaup frá borði. Á síldveiðunum s.l. sumar kom fjöldi sjómanna til baka með kaup aðeins samkv. lágmarkskauptryggingu. Þeirra kaup var því sáralítið, þegar frá var dreginn beinn útlagður kostnaður. Það liggur nú einnig fyrir, að aflinn á s.l. sumri gekk svo misjafnt yfir síldveiðiskipin, að þau síldveiðiskip, sem eru undir 100 rúmlestum að stærð, fiskuðu ekki meir en svo, að þau urðu bótaskyld úr aflatryggingasjóði. Þar var talað um aflaleysi. Hlutur þeirra skipverja, sem á þessum skipum voru, var vitanlega ekki mikill, en það er rétt, að á beztu aflaskipunum hefur vitanlega verið um allríflega hluti að ræða. Síldveiðarnar eru vissulega þýðingarmiklar fyrir okkur, en þó er það svo, að þorskveiðarnar gefa í þjóðarbúið miklum mun stærri fjárhæð en síldveiðarnar. Það má því ekki halda þannig á málunum, að sjómenn hætti að vilja stunda þorskveiðarnar, að þeir verði að flýja frá slíkum störfum, vegna þess að þau séu vanborguð. Slíkt yrði vitanlega til þess, að það drægi stórlega úr útgerð landsmanna, og afleiðingarnar yrðu minnkandi þjóðartekjur og stórum minnkandi gjaldeyrisframleiðsla. Ástandið í þessum efnum er mjög alvarlegt nú í dag. Sjómenn í verstöðvunum allt í kringum landið mótmæla því, að fiskverðið verði ákveðið jafnhátt og það var á s.l. ári. Þeir telja, að fiskverðið verði að hækka allverulega. Ýmsir þeirra eru þegar farnir að segja upp plássum sínum og leita eftir vinnu í öðrum störfum. Útvegsmenn eru sjálfir að bindast samtökum um það núna að stöðva reksturinn, ef ekki verður breyting gerð á í þessum efnum. Ríkisstj. má því gera sér fulla grein fyrir því, að hún getur ekki vikið sér undan þessu vandamáli. Það, sem væri eðlilegt að gera af hálfu ríkisstj. í þessum efnum, væri að láta þetta frv. eins og það er bíða, þangað til ríkisstj. hefur komið með till. um, hvernig eigi að leysa hinn hluta vandans, því að verði hann ekki leystur, þá kemur þessi lausn að engu gagni. Þessi atriði verða ekki slitin í sundur. Ákvörðun um ákveðinn stuðning við fiskkaupendur í landinu verður að vera í sambandi við ákvörðun um það, hvernig á að fara með kjör bátaútvegsmanna og hvernig á að fara með kjör bátasjómanna og einnig togarasjómanna. Ég vil leggja á það ríka áherzlu í þessum efnum, að við þm. Alþb. mótmælum harðlega þeirri ákvörðun, að fiskverð eigi að vera óbreytt frá því, sem það hefur verið í rúmt ár. Við gerum kröfur til þess, að ríkisstj. skerist í þetta mál og geri ráðstafanir til þess, að fiskverðið verði hækkað, svo að launakjör sjómanna geti breytzt eins og annarra starfsstétta í landinu, og við vörum alvarlega við þeirri hættu, sem hlýtur að leiða af því, ef fiskverðinu verður haldið niðri og fiskimönnum neitað um sambærileg kjör við aðra. Um það er ekki að villast, að það er allmikill vandi, sem liggur fyrir að leysa, m.a. í okkar sjávarútvegsmálum. Vandi togaraútgerðarinnar er mikill, eins og hér hefur verið lýst, og það er hart, að það skuli vera svo komið, að gera verður ráð fyrir því, að styrkja þurfi hvern togara að meðaltali með framlagi, sem nemur um 3 millj, kr. á ári, en skv. þeim till., sem hér liggja fyrir, er raunverulega gert ráð fyrir því, að komið verði yfir til togaraútgerðarinnar með einum eða öðrum hætti um 100 millj. kr. á þessu ári í beinum eða óbeinum framlögum. Hæstv. sjútvmrh. ræddi hér allmikið um vandamál togaraútgerðarinnar og gaf hér ýmsar upplýsingar um sérstaka athugun, sem fram hefur farið á rekstrarafkomu togaranna undanfarin ár. Hann virðist hallast að þeirri skoðun, sem fram kemur hjá þeirri n., sem athugað hefur um rekstur togaranna, að það væru einkum tvö atriði, sem væru þess valdandi, að hagur togaraútgerðarinnar væri svona bágur. Í fyrsta lagi væri um það að ræða, að íslenzkir togarar hefðu orðið fyrir miklu aflatjóni við stækkun landhelginnar, og hæstv. sjútvmrh. sagði, að fram hefði farið athugun á því og áætlað hefði verið, að hver togari hefði tapað að meðaltali í fiskveiðum vegna útfærslu landhelginnar í kringum 600 tonna veiði á ári. Hin önnur ástæðan, sem fram var færð fyrir þessari bágu afkomu, var sú, að vinnufyrirkomulagið um borð í skipunum væri orðið svo ófullkomið, að íslenzk togaraútgerð væri í rauninni ekki samkeppnisfær við erlenda togaraútgerð. Og það var ekki hægt að heyra annað á orðum hæstv. sjútvmrh. en hann aðhylltist það helzt að fá fram breytingar á þessu vinnufyrirkomulagi um borð í togurunum og á þann hátt mætti kannske spara útgerðinni í rekstrarkostnaði í kringum 1 millj. kr. á skip á ári. Það er nú ekki tími til þess að fara út í rekstrarmál togaranna hér í löngu máli, og ég skal ekki gera það, en vildi þó aðeins segja það sem mitt álit, að ég álít, að bæði í þeirri skýrslu, sem ég hef fengið að sjá og gerð var af þriggja manna n., sem athugaði um rekstrarafkomu togaranna, og eins af því, sem fram kom hér í ræðu hæstv. sjútvmrh., þá er ég fjarri því að vera þeim sammála um það, í hverju vandamál togaranna séu fyrst og fremst fólgin, eins og nú er komið málum, eða að þær leiðir mundu leysa vandann, sem þar er bent á. Ég held hins vegar, að það sé orðið mjög aðkallandi mál að taka vandamál togaraútgerðarinnar föstum tökum, því að það er vitanlega engin lausn á þessum vanda að halda áfram ár eftir ár að láta af hendi fé með þeim hætti, sem nú hefur verið gert, til þessa rekstrar, án þess að sjáanlegar séu nokkrar grundvallarbreytingar á rekstrinum. Íslenzk togaraútgerð er tvímælalaust að mínum dómi orðin aftur úr í ýmsum efnum, skipin eru orðin allt of gömul flest, og útbúnaði þeirra er mjög áfátt. Ég hygg, að það mundi engum manni detta í hug að láta gera skipin að nýju í því formi, sem þau eru í. Flest þessi skip eru gufuskip, dg það hefur sýnt sig, að rekstur þeirra er á allan hátt miklum mun dýrari og óhentugri en ef um dísilskip væri að ræða. Það er heldur enginn vafi á því, að veiðarfærabúnaði íslenzkra togara er orðið mjög áfátt. Hann stendur orðið langt að baki annarri togaraútgerð víða í heiminum. En það liggja eflaust margar ástæður til þess, að það hefur sótzt frekar hægt að fá fram breytingar í íslenskri togaraútgerð. Það verður að játa það eins og það er, að togaraeigendur hafa allajafna verið fádæmlega íhaldssamir menn á allar breytingar. Þegar núverandi togarar voru keyptir á sínum tíma og voru þá virkilega fyrsta flokks skip, þá voru íslenzkir togaraútgerðarmenn mjög á móti kaupum skipanna, og svo til allir togaraútgerðarmennirnir, sem þá voru í landinu, neituðu með öllu að vilja kaupa dísilskip. Flestir þeirra voru þá beinlínis á þeirri skoðun, að það yrði að kaupa áfram kolakynta togara, eins og við höfðum búið við áður. Ég er ekki í neinum vafa um það, að enn er ríkjandi í þessum efnum of mikil íhaldssemi. En eina afsökun hafa togaraútgerðarmenn sér verulega til hagsbóta, en hún er sú, að efnahagurinn hefur verið mjög þröngur nú í mörg ár og geta þeirra hefur ekki verið rétt mikil til þess að framkvæma meiri háttar breytingar. Og það kemur að því, að ríkisvaldið verður að styðja íslenzka togaraútgerðarmenn eða þá, sem vilja hafa með togaraútgerðarrekstur að gera, verður að styrkja þá og styðja til þess að koma fram beinum stofnbreytingum á togaraútgerðinni. Og svo má ekki gleyma hinu, að þróunin hefur verið sú á undanförnum árum, að togaraútgerðin hefur verið að dragast meira og meira aftur úr annarri útgerð í landinu með möguleika til þess að fá góða sjómenn. Launakjörin á togurunum hafa engan veginn verið samkeppnisfær við launakjör á öðrum íslenzkum fiskiskipum. Í dag er það hin brýnasta nauðsyn fyrir íslenzkan togaraflota, að hægt sé að hækka laun sjómannanna þar til mikilla muna frá því, sem verið hefur, af því að það, sem útgerðinni er einna nauðsynlegast, er einmitt að geta fengið úrvalssjómenn. Sú skýring, að íslenzkir togarar hafi tapað mjög mikilli veiði við útfærslu landhelginnar, ég held, að allt of mikið sé gert úr því. Það er að vísu rétt, að þegar togurunum er haldið þannig úti, að miðað er fyrst og fremst við það að veiða fyrir erlendan ísfiskmarkað, þá sækja togararnir allajafna á grunnmið, og í þeim tilfellum munar vitanlega nokkuð um ýmis svæði, sem nú eru innan fiskveiðimarkanna, en voru fyrir utan áður. En áður en þessir erfiðleikar komu til hjá togaraútgerðinni, stunduðu, íslenzkir togarar ekki fyrst og fremst veiðar fyrir erlendan ísfisksmarkað um margra ára skeið. Þá fengu þeir yfirgnæfandi meiri hluta af sínum afla á djúpmiðum við Ísland eða fjarlægum miðum. En til þess hafa verið ýmsar ástæður nú, að íslenzku togararnir hafa ekki einu sinni getað sótt á fjarlæg mið til jafns við togara frá öðrum þjóðum. Til þess liggja ýmsar ástæður. Ég vil því í sambandi við vandamál togaranna, sem hér hafa nokkuð verið rædd, segja, að það er að vísu sjálfsagt að hlaupa nokkuð undir bagga með togaraútgerðinni, eins og gert hefur verið. En það er kominn tími til þess, að vandamál togaranna verði tekin öðrum tökum en þau hafa verið tekin til þessa. Það er orðin brýn nauðsyn á því, að gerðar séu ráðstafanir til þess, að hægt sé að breyta rekstri íslenzkra togara til verulegra muna frá því, sem verið hefur. Sú leið, sem hæstv. ríkisstj. hefur valið til tekjuöflunar í sambandi við þessar efnahagsmálaráðstafanir, er þessi: að hækka söluskattinn úr 3% upp í 5%. Ef miðað er við þá áætlun, sem lögð er til grundvallar í fjárl., ætti 2% hækkun á söluskattinum að nema á heilu ári 236 millj. kr., og ég held, að það sé enginn vafi á því, að tekjurnar af söluskattinum voru áætlaðar mjög varlega við afgreiðslu fjárl. Ég hygg því, að allar líkur bendi til þess, að 2% söluskattur muni í reyndinni gefa í tekjur 240–260 millj. kr. miðað við heilt ár. Og þó að þessi skattur, sem nú er á lagður, standi aðeins í 11 mánuði á þessu ári, af því að hann tekur ekki gildi fyrr en 1. febr., þá er vitanlega hér um að ræða skattaálagningu, sem verður að metast við heilt ár, og sú skattaálagning mundi þá nema, eins og ég sagði, 240–260 millj. kr. Ég tel, að þessi skattlagningarleið, sem hér er valin og ríkisstj. telur þá hagkvæmustu, sé einmitt sérstaklega óhagstæð. Það fer ekkert á milli mála, að það er enginn vafi á því, að sá söluskattur, sem er lagður á alla vörusölu í landinu og þjónustu, kemur aldrei allur til skila til ríkisins. Á það hefur oft verið bent hér í umr. á Alþingi, að mjög muni skorta á það, að framtöl ýmissa fyrirtækja í landinu og ýmissa einstaklinga séu rétt, ég man ekki betur en það hafi verið hæstv. viðskmrh., sem sagði hér í umr. einu sinni um þetta mál, að hann teldi, að undan mundi vera skotið tekjum á þennan hátt, sem næmu á milli 500 og 600 millj. kr. á hverju ári. En þetta er vitanlega gert á þann hátt, að framtöl, t.d. verzlunarfyrirtækja og ýmiss konar annarra fyrirtækja, eru ekki rétt, umsetningin er ekki talin réttilega fram. En á hinu leikur hins vegar enginn vafi, að allir þeir, sem heimild hafa til þess að hækka vöruverðið eða þjónustuna sem nemur söluskattinum, þeir hækka útsöluverðið hjá sér sem þessu nemur. Verðlagið í landinu hækkar fyllilega um þessi 5%, sem söluskatturinn á að verða, á því er enginn vafi. En hitt vitum við, að þessi söluskattur kemur ekki allur til skila. Þeir aðilar, sem eiga að innheimta skattinn fyrir ríkið, eru mjög margir, og þeir hafa sumir hverjir aðstöðu til að skjóta þessum skatti undan. Ég man eftir því, að fyrir nokkrum árum voru hér lög í gildi um tvenns konar söluskatt. Annars vegar var um að ræða söluskatt af innflutningi, en sá söluskattur var lagður á í tolli á flestallar innfluttar vörur. Hinn söluskatturinn var lagður á smásöluverzlun og á þjónustu innanlands. Það virtist vera samkomulag manna úr öllum flokkum hér fyrir nokkrum árum að afnema með öllu söluskattinn í smásölu og þjónustu innanlands, vegna þess að það viðurkenndu í rauninni allir, að þessi skattur væri að vísu á lagður, en hann kæmi aldrei allur til skila. En nú virðist hæstv. ríkisstj. hafa tekið sérstakt ástfóstur við þennan skatt, að leggja á þennan söluskatt, sem hún veit að svona er farið með, að þegar t.d. koma til skila af þessum skatti 210 millj. kr., eru allar líkur til þess, að lagðar hafi verið á almenning í landinu 250–260 millj. kr. Þetta er því mesta vandræðaskattlagningarleið, þó að ýmsir þeir, sem eiga að innheimta þennan skatt, séu ekki mikið á móti honum og það hafi jafnvel heyrzt gamansögur um það, að sumir þeirra hafi sagt: Hvers vegna fáum við ekki líka söluskatt á þetta? - ef einhver sérstök vara hefur átt að vera undanþegin. Viðkomandi menn höfðu beinan áhuga á því að fá að leggja söluskattinn á, af því að þeir töldu hann sér heldur til tekjudrýginda. Þessi skattur er að öllu leyti rangur, auk þess sem engin þörf var á því að leggja þennan skatt á landsmenn, eins og ég hef sagt hér áður. .Ég tel, að hægt hefði verið að afla þeirra tekna, sem hér um ræðir, eftir öðrum leiðum, án þess að þurfa að hækka verðlagið í landinu jafnmikið og raun mun verða á samkv. þessum skatti. En hvað er það í raun og veru, sem veldur öllum þessum efnahagsvanda, sem alltaf er hér við að glíma? Á það hefur verið bent í þessum umr., að meginorsökin er sú, að efnahagsmálastefna ríkisstj. á undanförnum árum hefur verið röng. Efnahagsmálastefna ríkisstj. hefur leitt af sér vaxandi dýrtíð í landinu, sem hefur síðan kallað á kauphækkanir, og auðvitað hafa þær kauphækkanir svo aftur leitt af sér verðhækkanir. Hér er vitanlega um keðjuverkun að ræða, um það er ekki deilt, en um hitt er deilt, hver var orsökin til þess, að skriðan féll. Það ætti þó í rauninni ekki að þurfa að deila um þetta, vegna þess að svo augljós dæmi eru til því til sönnunar, að það var ríkisstj., sem setti dýrtíðarskriðuna af stað, það voru núverandi stjórnarflokkar, sem það gerðu. Um það er ekki hægt að deila, að launþegar í landinu bjuggu við óbreytt kaupgjald framan af stjórnarferli núverandi stjórnarflokka í 2½ ár. Allt árið 1959, allt árið 1960 og hálft árið 1961 bjuggu launþegar í landinu við óbreytt kaupgjald, en á þessu tímabili hækkaði verðlag í landinu verulega. Og þegar fyrsta kauphækkunin í tíð viðreisnarinnar var samþykkt í júnímánuði 1961, nam sú kauphækkun ekki nándar nærri því að vega upp á móti þeirri verðlagshækkun, sem þá var orðin. Og þannig hefur þetta verið síðan, að þær kauphækkanir, sem hafa verið gerðar, voru rétt aðeins til þess að hamla nokkuð upp á móti vaxandi dýrtíð. Það er því ekkert um að villast, að það eru efnahagsmálaráðstafanir ríkisstj., sem hafa leitt til hækkandi verðlags í landinu. Það er líka alveg augljóst mál, að ríkisstj. hefur verið alveg óspar á að heimila verðlagshækkanir. Hún hefur ekki þurft að samþykkja ýmsar þær verðhækkanir, sem átt hafa sér stað á undanförnum árum, vegna þess að um kauphækkanir hafi verið að ræða. En hún hefur samþykkt þessar verðhækkanir, þegar í hlut hafa átt þeir, sem hún hefur talið að mættu gjarnan græða. Það er vitanlega sú stefna ríkisstj. að hækka vexti stórkostlega, að heimila frjálsa álagningu í mörgum tilfellum og hækkaða álagningu í öðrum, - það er sú stefna ríkisstj., sem hefur komið fram í því að stórauka álögur æ ofan í æ, m.a. með nýjum sölusköttum, - það er þessi stefna, sem hefur leitt til hækkandi verðlags, aukinnar dýrtíðar og kallað á kauphækkanir. Og ríkisstj. er sem sagt enn við sama heygarðshornið í þessum efnum. Enn þá mætir hún vandamálunum á þann hátt, að hún leggur til, að álögur verði auknar, verðlag í landinu verði hækkað, þó að hún viti mætavel, hverjar verða afleiðingarnar af slíku, og þó að hún verði að viðurkenna, að það voru aðrar leiðir til út úr vandanum. Afstaða okkar Alþb.-manna til þessa frv. er sú, að við erum á móti meginefni frv., sem fjallar um nýjar álögur. Við teljum, að þá leið eigi ekki að fara. Og við erum alveg sérstaklega á móti því, að söluskatturinn verði hækkaður. Við álítum, að afkoma ríkissjóðs sé með þeim hætti, að ríkissjóður geti staðið undir þeim útgjöldum, sem honum raunverulega tilheyra, og það þurfi ekki að fara að leggja á nýjan skatt af þeim ástæðum. Og við teljum, að það megi veita atvinnuvegum landsins þann stuðning, sem þeir þurfa, eftir öðrum leiðum og hagkvæmari leiðum og meira í samræmi við það, sem útvegsmenn hafa sjálfir gert till. um, heldur en samkv. þeim leiðum, sem felast í þessu frv. Að lokum langar mig svo til þess að beina hér nokkrum fsp. til hæstv. ríkisstj. til þess að fá nokkru frekari vitneskju um það, hvað fyrir ríkisstj. vakir með vissum ákvæðum í þessu frv. Í 1. gr. frv. er tekið fram, að stofnlánadeild sjávarútvegsins skuli úthluta þeim 43 millj. kr., sem þar er rætt um, til frystihúsanna í landinu, til þess að þau geti komið á hjá sér framleiðniaukningu, eins og sagt er í þessari grein. Og sagt er, að í þessum efnum skuli stofnlánadeild sjávarútvegsins hafa samráð við Landsbanka Íslands og Útvegsbanka Íslands um skiptingu á þessu fé milli frystihúsaeigenda og farið skuli eftir reglum, sem sjútvmrh. setur. Nú vildi ég spyrja hæstv, sjútvmrh.: Hvernig eru þessar reglur hugsaðar í aðalatriðum? Hér er um það að ræða að skipta á milli líklega 75–80 frystihúsa í landinu 43 millj. kr., og einhverja hugmynd býst ég við að hæstv. sjútvmrh. hafi gert sér um það, hvernig þessi skipting ætti að fara fram. Ég verð nú að segja það, að mér finnst fremur einkennilegt að fara að fela seðlabankastjórninni að ákveða úthlutunina á þessu fé. Ég hef satt að segja ekki trú á því, að þeir ágætu menn, sem þar sitja, beri ýkja mikið skynbragð á þessi mál eða séu öðrum fremri til þess að kunna að stjórna því með eðlilegum hætti, hvernig ætti að skipta þessu fé. En hvaða reglur eru hugsaðar í þessum efnum? Á að skipta þessu fé milli húsanna að einhverju leyti í hlutfalli við framleiðslu þeirra eða í hlutfalli við framleiðslugetu þeirra? Á að skipta því á milli húsanna að einhverju leyti með tilliti til efnahags, þannig að þeir fái heldur drýgri hluta af þessu fé, sem eru verr stæðir? Eða hvaða reglur eiga að gilda um skiptingu á þessu fé? Það er vægast sagt mjög óeðlilegt að setja hér lög um skiptingu á fé á þennan hátt, án þess að gerð sé grein fyrir því, hvernig fénu á að skipta í aðalatriðum. Í 2. gr. frv. er þess getið í sambandi við styrk til togaraútgerðarinnar, að það skilyrði skuli sett fyrir styrknum, að togaraeigendur hafi gert skil við ríkisábyrgðasjóð með vanskil sín við sjóðinn á greiðslu afborgana og vaxta. En væri nú ekki ástæða til þess einnig, að þau skilyrði yrðu sett í sambandi við styrkinn til togaraútgerðarinnar, að samningar tækjust einnig við sjómenn á togaraflotanum um launakjör þeirra? Eða á kannske að fara hér eitthvað svipað að og raunverulega gerðist á árinu 1962, þegar togararnir lágu mánuðum saman, að þeir fái raunverulegan styrk út á það að liggja, því að það var það, sem þá gerðist raunverulega? Ég álít, að hið eðlilega væri, að styrkveitingin til togaranna væri bundin einnig því skilyrði, að samkomulag tækist við togarasjómenn um kjör þeirra á skipunum, því að styrkurinn væri sem sagt greiddur til þess að tryggja rekstur skipanna. Um 5. gr., sem fjallar um söluskattinn, vildi ég mega beina þeirri fsp. til hæstv: fjmrh., hvort hann telji ekki vera tök á því, að settar séu einhverjar nýjar reglur og þær tilkynntar eða opinberaðar, sem mættu verða til þess að tryggja það, að álagður söluskattur komi allur til skila. Ég man, að á það var minnzt á sínum tíma, að það mætti t.d. birta opinberlega, hvað hinir einstöku aðilar hefðu skilað miklum söluskatti. Ég veit, að í mörgum byggðarlögum landsins væri mjög fróðlegt fyrir menn að fá að sjá, hvað t.d. einstaka fyrirtæki eða kaupmenn hefðu skilað miklum söluskatti, hvað veltan hjá þeim hefði verið mikil. Það væri þá hægt kannske að gera þar nokkurn samanburð á miðað við opinber fyrirtæki, sem þar hafa rekstur og maður veit að verða að segja nokkurn veginn rétt til um sína veltu. Væri þetta ekki hægt? Væri ekki hægt að setja þarna einhverjar reglur, sem gætu orðið til þess að tryggja það, að söluskatturinn kæmi betur til skila? Og væri ekki einnig hægt, þar sem um svona miklar fjárhæðir er að ræða, að hér verður um að ræða 5% söluskatt, sem mun nema nærri 600 millj. kr. á hverju ári, væri ekki ástæða til þess, að látin yrði fram fara sérstök bókhaldsathugun, bein bókhaldsathugun hjá mörgum fyrirtækjum í landinu, þeim að óvöru til þess að kanna það, hvernig ástatt er með bókhaldið, m.a. varðandi þessa ríkissjóðsinnheimtu, sem þarna fer fram? Gæti nú ekki hæstv. fjmrh. hugsað sér, að slíkar ráðstafanir sem þessar yrðu gerðar? Í bráðabirgðaákvæðum þessa frv. er minnzt á rekstur aflatryggingasjóðs, einkum varðandi styrkgreiðslur til togaranna. Nú langar mig að beina þeirri fsp. til hæstv. sjútvmrh.: Hvernig er nú ástatt um fjárhag aflatryggingasjóðs, og þá með sérstöku tilliti til þeirra greiðslna, sem á undanförnum árum hafa átt sér stað úr sjóðnum til togaraútgerðarinnar í landinu, því að það er alveg augljóst mál, að togaradeildin í aflatryggingasjóði getur ekki hafa haft tekjur til þess að standa undir öllum þessum greiðslum? Hafa aðrar deildir aflatryggingasjóðs lánað fé til greiðslu til togaranna, og hvernig er þá þessum fjárhag varið nú? Hvernig stendur aflatryggingasjóður að vígi til að taka nú á sig stórar greiðslur, m.a. til togaraútgerðarinnar? Þá vildi ég einnig beina þeirri fsp. til hæstv. sjútvmrh., hvort hann telji ekki, að tími sé nú kominn til þess, að sérstakar ráðstafanir verði gerðar til þess að reyna að koma rekstrarmálum togaraútgerðarinnar í viðunandi horf til frambúðar. Eða hafa sérstakar ráðstafanir verið gerðar af ráðh. í þessa átt? Í 6. gr. frv. fer ríkisstj. fram á að fá heimild til að mega draga úr framkvæmdum á vegum ríkissjóðs frá því, sem þau eru ráðgerð í fjárl., ef henni sýnist, að atvinnuástandið í landinu gefi tilefni til slíks. Nú vildi ég spyrja hæstv. ríkisstj. að því, hvort hún telji, eins og horfurnar eru nú, að ástæða sé til að búast við því, að gripið verði til þessarar heimildar. Telur hún ástandið í atvinnumálum landsins nú þannig, að rétt sé að draga úr framkvæmdum þeim, sem ráðgerðar hafa verið á fjárlögum? Eða vill hún eingöngu hafa þennan möguleika festan í lög, ef nýtt ástand kynni að skapast í atvinnumálum landsins, eða telur hún, að nú þegar sé ástandið þannig, að það gefi tilefni til þess að nota slíka heimild sem þessa? Ég skal svo ekki fara um þetta fleiri orðum nú að sinni, en vildi að lokum leggja sérstaka áherzlu á það, að ég tel, að ríkisstj. hefði átt að fresta um sinn afgreiðslu þessa máls, þar til hún treystir sér til að koma fram með tillögur til lausnar á öðrum vandamálum sjávarútvegsins, sem nú blasa við, og þá fyrst og fremst varðandi ákvörðun á fiskverði og ákvörðun um nauðsynlega kauphækkun til sjómanna, jafnt á togurum sem fiskibátum. Ég vildi sem sagt leggja það til, að ríkisstj. frestaði afgreiðslu þessa máls, þangað til hún treysti sér til að taka á hinum hluta vandamálsins.



Herra forseti. Það er athyglisvert, að þeir hv. þm., sem síðast hafa talað, hreyfa út af fyrir sig ekki aths. við nauðsyn þeirra gjalda neinna, sem talin eru í frv, eða gerð er grein fyrir, að greiða eigi með þeim skatti, sem samkv. frv. ber að leggja á. Þvert á móti er svo að skilja sem þeir telji í sumum veigamiklum atriðum, að þar sé vantalið, ef svo má segja, að meiri framlög þurfi til aðstoðar atvinnuvegum heldur en frv. gerir ráð fyrir. Það lýsti sér glöggt í ræðum beggja hv. þm. Hins vegar eru þeir sammála um það, að óþarfi sé að leggja þennan skatt á, vegna þess að fjárins sé hægt að afla með öðrum hætti. Hv. 5. þm. Austf. vildi í þessu sambandi gera upp á milli eiginlegra ríkisútgjalda og annarra útgjalda. Sannleikurinn er sá, að hér er um ríkisútgjöld að ræða í öllum tilfellum. Greiðslurnar verða inntar af hendi úr ríkissjóði og tekjurnar renna þangað. Og sá skilsmunur skiptir engu máli. En það er athyglisvert, að þó að hv. þm. báðir telji nú, að nægt fé sé fyrir hendi í ríkissjóði, svo að ekki þurfi að leggja á skatt í þessu skyni, eru þeir báðir fyrir nokkrum vikum búnir að samþykkja stóra skattálögu, þungbæra, í ákveðnu skyni, til vegaframkvæmda. Ef hv. þm. telja, að nægt fé sé í ríkissjóði og þess vegna geti ríkissjóður nú og hafi getað að undanförnu tekið á sig þungar byrðar án þess að fá til þess tekjur, af hverju hreyfðu þeir ekki þessu, þegar vegalagafrv. var til meðferðar? Ég minnist þvert á móti þess, að hv. 1. þm. Austf. taldi sér að því sérstaka sæmd, að hann hefði verið til kvaddur og hans flokkur og átt mikinn þátt að því að fá vegalagafrv. samþykkt ásamt þeirri skattálögu, sem í því frv. var fólgin og var eitt af aðalatriðum þess. Það er alveg ljóst, að hv. þm. játa það, þegar þeim sjálfum er nógu umhugað í raun og veru um að fá ný útgjöld ákveðin, að það verði ekki gert, nema tekna sé aflað til þeirra. Það var þessi raunverulegi áhugi, sem augljóslega hefur verið fyrir hendi varðandi vegaframkvæmdir, en er ekki fyrir hendi varðandi það efni, sem hér um ræðir. A.m.k. stendur algerlega upp á þessa hv. samþm. um að gera grein fyrir, af hverju þeir gera þennan skilsmun. Með sama hætti er það óneitanlega nokkuð einkennilegt, þegar þeir fara að ræða um aðrar leiðir, sem séu til þess að hjálpa útveginum, og þá er á þeim báðum svo að skilja, að aflétting útflutningsgjaldsins væri þar eitt helzta úrræðið. Hv. 1. þm. Austf. segir, að það sé ranglátt að hafa slíkt útflutningsgjald á sjávarútveginum, kenndi því víst um, að það hefði verið komið í lög, áður en hann kom á þing. En honum hefði þá enzt tími til þess sem einum þeirra, sem lengst hafa hér setið, að fá þessu breytt, og svo mikil völd hefur hann stundum haft, að hann hefði átt að geta fengið þeirri ósk framgengt, ef þar væri ekki um alveg nýja uppgötvun að ræða. En sannleikurinn er sá, að það útflutningsgjald, sem hér er um að ræða og nú er að nokkru leyti verið að létta af, rennur að öllu leyti sjávarútveginum sjálfum til heilla, og það má að vísu segja, eins og ég gat um í ræðu minni í dag, að ekki væru neinar meginreglur brotnar, þó að nokkur hluti þess, sem eftir er, væri einnig tekinn á ríkissjóð. En um hitt hygg ég, að allir hljóti að vera sammála, að mjög óeðlilegt væri, ef ríkissjóður ætti að taka að sér að greiða tryggingar allra skipanna, sem greitt er fyrir með útflutningsgjaldinu. Það væri ekki fyrirkomulag, sem neinum væri til heilla, allra sízt til frambúðar. Í þessu er till. hv. 5. þm. Austf. óneitanlega skynsamlegri, en hann vill halda því fram, að þarna sé hægt að spara mikið fé með því að koma á öðru og hagkvæmara fyrirkomulagi á tryggingum. Það er löngu vitað, að athugun þeirra mála stendur yfir, en hitt er einnig vitað, að ef útvegsmenn gætu sjálfir bent á aðra hagkvæmari tryggingu og komið henni í heild betur fyrir en þeir nú gera, þá væri þeim það vissulega ekki láandi né mundu neinir sakna þess, þó að þeir vildu taka þær byrðar á sig og fá þessu útflutningsgjaldi um leið aflétt. En eftir því hafa þeir ekki óskað, væntanlega vegna þess, að þeir telja, að þegar á allt er litið, sé þó þessi skipan þeim hagkvæm. Þeir tala enn um vextina, og ber þar nú nokkuð á milli óneitanlega, en aðalatriðið er þó, að hvorugur kemst fram hjá því, að létting á afurðavíxlavöxtum hefur sáralitla þýðing í þessu sambandi. Tölurnar liggja fyrir, um þær tjáir ekki að þræta. Hv. 1 þm. Austf. vildi komast fram hjá þessu með því að segja, að það væru ekki bankavextir nema að litlu leyti, sem hér hefðu þýðingu. Mikill hluti fjármagns hér á landi væri lánaður út, að því er mér skildist, utan við bankana og það væru þeir vextir, sem úrslitum réðu í ótalmörgum samböndum. Að öðru leyti vildi hann mjög lítið gera úr þýðingu vaxtanna um áhrif á efnahagslífið. Ég hygg þó, að engum geti dulizt, að hækkaðir vextir hafa átt mjög ríkan þátt í aukningu sparifjár, og á þeim óvissutímum, sem við óneitanlega lifum, væri það til aukins óróa og óvissu, ef innlánsvextirnir væru lækkaðir. Þar er ótvírætt um augljós áhrif til góðs að ræða. Það er einnig augljóst, að á miklum þenslutímum, eins og báðir hv. þm. og alveg sérstaklega 1. þm. Austf. játaði að nú væru, mundi það ekki horfa til góðs eða til þeirrar aðgátar, sem við þarf að hafa, að lækka almennt útlánsvexti, þó að hitt liggi sem sagt til athugunar, eins og ég lýsti í dag, að lækka vexti á afurðalánunum. En heldur hv. 1. þm. Austf., að það sé fyrst nú, sem verulegur hluti fjármagns fer utan við bankana? Og heldur hann virkilega, að vextir af því fé hafi áður fyrr, meðan lægri vextir voru, verið í nokkru samræmi við hina skráðu vexti? Hv. þm. hlýtur að muna það, hann var þá svo mjög ráðandi um fjármál landsins, að fyrir seinna stríðið voru hér opinberar lánsstofnanir, t.d. veðdeildin, sem lánaði út á hús. Menn fengu þar eingöngu verðbréf, og það þótti mikil mildi, ef bankinn sjálfur eða veðdeildin vildi kaupa bréfin aftur og keypti þau þá með stórum afföllum. Allur þorri manna varð hins vegar að sætta sig við að selja þessi verðbréf á mun lægra verði en jafnvel bankinn eða veðdeildin keypti þau á, og það mun þá hafa mjög verið tíðkað, að á almennum markaði fóru bréfin á kringum 60%. Nei, það er engin nýjung, að vextir í viðskiptum hér séu mjög háir og farið hafi verið fram hjá þeim hámarkstakmörkunum, sem áður fyrr voru settar. Þetta þekkjum við öll. Ég játa það með hv. þm., að það er ekki e.t.v. hin sama þýðing vaxta í okkar þjóðfélagi og í ýmsum öðrum, en það er þó augljóst og reynslan síðustu ár og raunar einnig áður fyrr hefur sannað, að vextir hafa vissulega mjög mikla þýðingu. Þá vildi hv. 1. þm. Austf. gera lítið úr áhrifum kaupgjalds til þess að skapa þann vanda, sem við nú erum í. Og hv. 5. þm. Austf. hélt svipuðu fram öðru hvoru, en lenti þar illilega í mótsögn við sjálfan sig. Hann sagði berum orðum, að kaupgjald hækkaði og þar af kæmu aðrar hækkanir á eftir, sagði, að þetta vissum við öll. Hann var áður búinn að skamma mig fyrir, að ég hefði viljað, að þessi þróun kæmi í ljós, og taldi, að ég bæri frv. fram til þess að sýna þetta í verki. Eftir hans játningu þarf ekki einu sinni á þessu frv. að halda til þess að sanna það, vegna þess að þetta er lögmál, sem er svo löngu í ljós komið og öllum kunnugt, að það þarf ekki að bera fram þetta frv. til að sanna það. Þetta er sú reynsla, sem við höfum haft hér mörg undanfarin ár og áratugi, og það er algerlega rangt hjá hv. þm., að það hafi verið núv. stjórn, sem hafi hleypt þessari skriðu af stað, eins og hann sagði. Þetta er þróun, sem er búin að eiga sér stað a.m.k. allt frá árinu 1937 og raunar áður, óumdeilanlega. Ríkisstj. hver eftir aðra hafa lent í þessum vanda, sem hér er um að ræða. Báðir hv. þm. vilja kenna núv. ríkisstj. um, að í okkar tíð hafi skapazt eitthvert sérstakt ástand, og láta eins og eitthvað svipað hafi aldrei fyrr hér við borið. Ég minni hv. 1. þm. Austf. á, að það var einmitt deila út af kaupgjaldi, sem varð valdandi samvinnuslita Framsfl. og Alþfl. á árinu 1937 og 1938 endanlega. Það var vegna þess, að Framsóknarstjórnin réð ekki við kaupgjaldið og þá erfiðleika, sem að hennar mati höfðu sprottið af of háu kaupgjaldi, að Framsfl. leitaði samstarfs við Sjálfstfl. og Alþfl. um myndun þjóðstjórnarinnar 1939. Ég minni hv. 1. þm. Austf. á þá örðugleika, sem þessi sama þjóðstjórn af þessum sömu ástæðum átti í á árinu 1941 og aftur á árinu 1942. Ég minni á þá örðugleika, sem stjórn Sjálfstfl. átti í af þessum sömu sökum á árinu 1942. Ég minni á, að utanþingsstjórnin hrökklaðist frá völdum ekki sízt vegna þess, að hún treysti sér ekki lengur til að ráða við þetta vandamál. Nýsköpunarstjórnin fór raunar frá, að því er kallað var, af öðrum ástæðum, en hún átti einnig í stöðugu stríði af þessum sökum. Sú stjórn, sem ég og hv. 1. þm. Austf. vorum fyrst saman í, stjórn Stefáns Jóhanns, gliðnaði sundur á árinu 1949 af þessum sökum. Þá myndaði Sjálfstfl. stjórn og bar fram till, til úrbóta og fékk Framsfl. með sér til að fallast á þá lausn í meginatriðum. Það samstarf hélzt fram á árið 1956, þegar það stjórnarsamstarf sprakk að nokkru leyti af orsökum kauphækkananna 1955. Það þarf væntanlega ekki að minna þessa hv. þm. á þeirra raunir í vinstri stjórninni frá 1956 og 1958. Nei, hér er vissulega ekki um neitt nýtt vandamál að ræða. Vandamálið hefur ætíð verið þetta hið sama, að kaupgjald hefur a.m.k. að mati stjórnvaldanna, ríkisstj., meiri hl. Alþingis, atvinnurekenda og oft raunar verkalýðsins sjálfs verið svo hátt, að gera hefur orðið gagnráðstafanir. Þetta kemur af því, að menn hafa hugsað, að hægt væri að bæta lífskjörin með einföldum samþykktum um kauphækkanir og kjarabætur langt umfram það, sem framleiðsluaukning og efnahagsástand landsins hefur hverju sinni gefið tilefni til. Því fer mjög fjarri, að það sé rétt, sem hv. 5. þm. Austf. sagði, að það væri núv. ríkisstj. áhugaefni að koma í veg fyrir, að almenningur fengi hækkað kaup og bætt lífskjör. Það er þvert á móti. Það er okkar áhugamál að bæta lífskjör almennings og verkamanna sem allra mest. En við teljum, að óraunhæfar kauphækkanir horfi síst til þess. Þetta er deilumál, sem við oft höfum rætt um og þarf þess vegna ekki í sjálfu sér að fjölyrða ýkja mikið um að þessu sinni. Það er mjög athyglisvert, að þegar hv. 1. þm. Austf. segir, að það sé allt annað en kaupgjaldið, sem hér um valdi örðugleikum, býsnast búðir hv. samþm. yfir því, að ekki skuli hafa verið leystur sá vandi, sem nú er varðandi ákvörðun fiskverðsins, sem útvegsmenn og sjómenn telja óviðunandi fyrir sig. En af hverju telja þeir það óviðunandi, þrátt fyrir það að báðir þessir aðilar, eins og ég vakti athygli á í dag og hv. 5. þm. Austf. var að reyna að mótmæla, að báðir þessir aðilar vitanlega hafa notið góðs og njóta góðs af þeirri aðstoð, sem nú er verið að veita hraðfrystihúsunum? Þeir telja sér hana ekki nægja, vegna þess að kauphækkanirnar í landi leggist einnig á þá í meira mæli en þessi aðstoð nægi til að bæta upp. Það er vegna þess að lagaákvæðin eru slík, það á að miða við söluverðið á vörunni erlendis og þess vegna dregst hinn innlendi kostnaður frá því verði, sem útvegsmenn og sjómenn fá, og þegar sú kostnaður stóreykst vegna hækkaðs kaupgjalds, kemur augljóslega minna í hlut bæði útvegsmanna og sjómanna. Og kröfurnar, sem báðir þessir hv. þm. bera nú fram um það, að rétta þurfi hlut þessara manna, byggjast einmitt á því, að að þeim hafi verið þrengt svo, að þeir verði að lúta sama fiskverði þrátt fyrir þá aðstoð, sem ríkisstj. hefur veitt, og þrátt fyrir að fiskverð hafi nokkuð hækkað erlendis, vegna þess að þeir verða að bera hækkun kaupgjaldsins í landi. Þetta er óhagganleg staðreynd, sem ekki tjáir með neinu móti að þræta um og þarf ekki að eyða frekar orðum að. Þá talar hv. 1. þm. Austf. um einhverja allsherjar sælutíma verkamanna á árinu 1958 og að það sé nú enn ekki, eða standi rétt í mörkum, að þeir séu búnir að ná sams konar kaupmætti og þeir hafi haft 1958. Þá miðar hv. 1. þm. Austf. við hinn margumtalaða lægsta taxta Dagsbrúnar og að menn vinni einungis 8 tíma. Þegar verið var að ræða um lausn kaupdeilunnar í vetur og verið var að reyna að ráða fram úr henni með skaplegum hætti, talaði enginn í alvöru um það, að menn í raun og veru hefðu tekjur samkv. 8 tíma vinnu og lægsta taxta Dagsbrúnar. Þá var miðað við allt aðrar upphæðir, sem menn í raun og veru hefðu tekjur af. Það er einungis eins og þessi lægsti taxti sé hafður til sýnis um það, hversu bág kjör almennings séu hér á landi. Nú játa ég, að þetta er auðvitað lágt kaup og vissulega bæri að rétta hlut þeirra lægst launuðu í hlutfalli við aðra. Og það var einmitt ein af megintill. ríkisstj. í vetur, að reynt væri að gera átak til að bæta kjör þessara og annarra hinna, sem í raun og veru kunna að vera illa staddir. En á það var ekki hlustað. Öll verkalýðshreyfingin sameinaðist í algerri mótstöðu gegn þeirri hugmynd og taldi, að ekki mætti raska launahlutföllum frá því, sem þau höfðu orðið við síðustu samninga, - a.m.k. ekki varðandi þá allra lægst launuðu. En hér kemur raunar margt fleira til greina. Þegar borinn er saman kaupmáttur launa 1958 og t.d. nú, verður að minnast þess, að 1958 var það kerfi viðhaft að reyna að hafa sem allra ódýrastar einmitt þær vörur, sem komu inn í vísitöluna, en hins vegar óheyrilegir skattar á ýmsu, sem talið var til óþarfa, en var í sjálfu sér enginn óþarfi, heldur einungis utan vísitölunnar. Þess vegna segir vísitalan frá 1958 svo sáralítið til um raunveruleg lífskjör manna þá og nú. Nú hafa þessir sérskattar allir verið afnumdir, auk þess sem tollskrá hefur verið samræmd þar að auki, svo að nú er úr sögunni þessi gífurlegi munur, sem var á ýmsum nauðsynjum áður fyrr eftir því, hvort þær komust inn í vísitölu eða ekki. Sjálf viðmiðunin er þess vegna röng. Einnig er á hitt að líta, að margir, sem áður voru í lægsta flokki Dagsbrúnar, eru nú komnir í efri flokka, 2. og 3. flokk, hvernig sem það er nú sundurgreint. Og jafnvel þó að við þessa mjög hæpnu viðmiðun sé miðað, sem ég áður gat um, kemur í ljós, að þegar litið er á þessar hækkanir í flokkum, sem mikill fjöldi manna hefur notið og ég vil fullyrða tiltölulega fleiri en þeir, sem eftir eru í lægsta flokknum, þá breytist þessi mynd algerlega og kaupmáttur lægsta Dagsbrúnarkaups fær á sig allt aðra mynd en venjulega er í frammi höfð. En þá er einnig á það að líta, að höfuðmeinsemdin í efnahagsmálum okkar nú er ekki sú, að menn út af fyrir sig hafi svo sérlega lágar tekjur, heldur að þeir þurfa að vinna svo lengi fyrir tekjunum. Ég veit ekki, hvort gerð hefur verið á því nokkur heildarathugun, sem mark sé takandi á, hvort vinnutími sé lengri nú en hann var 1958. Hins minnist ég, þegar hv. skrifari þessarar deildar, 3. þm. Vestf., sagði það, skömmu eftir að núverandi stjórn var mynduð, að það væri ein afleiðingin af hennar illu áformum, að eftirvinnan mundi hverfa úr sögunni, svo að einhverja töluverða þýðingu hefur hún haft fyrir afkomu almennings einnig á hinum sælu - ef svo mætti segja með skopmerki bak við - vinstristjórnarárum. En ef litið er á raunverulegar tekjur verkamanna nú og 1958, þannig að kaupmáttur atvinnutekna er metinn, þegar tillit hefur verið tekið til beinna skatta og fjölskyldubóta, og sagt er, að árið 1958 veiti 100, - og landið allt tekið, - þá er það svo, að miðað við 100 1958, þá hafa verkamenn núna 103.7, og verkamenn, sjómenn og iðnaðarmenn, ef þeir höfðu 100 19.55, þá hafa þeir nú líka 116.3, sem þeirra raunverulegu tekjur hafa vaxið á þessu tímabili. Þessar upplýsingar eru byggðar á gögnum, sem bráðlega munu birtast í riti Framkvæmdabankans, Úr þjóðarbúskapnum, en koma í raun og veru einnig mjög saman við ýtarlega töluskrá, sem kjararannsóknanefnd hefur látið taka saman og sent frá sér, þar sem mjög svipuð mynd kemur fram. Þar eru tölurnar öðruvísi upp settar, en heildarsvipurinn er sá sami, enda er þarna um sams konar staðreyndir að ræða að sjálfsögðu. Þetta er ekki vegna þess, að verkamenn eða þessar stéttir hafi nú fengið meiri hlut úr þjóðartekjunum en var á vinstristjórnarárunum, vegna þess að það hlutfall virðist vera alveg hið sama 1962 og það var hæst á vinstristjórnartímabilinu. Hér er um að ræða almenna aukningu þjóðartekna, sem þessar stéttir, sem betur fer, hafa orðið aðnjótandi, eins og aðrar launastéttir í landinu. Það er sem sagt síður en svo, að á þær hafi hallað frá vinstristjórnartímabilinu. Hlutfallið virðist vera alveg hið sama nú, eins og ég segi, og það var bezt, þegar vinstri stjórnin var við völd. Það hefur verið ívið betra fyrir launastéttirnar á sumum árunum í milli. Ég skal ekki fara að rekja það, en ljóst er af þessu, að það er sízt á launastéttirnar hallað og það er sízt svo, að núv. ríkisstj. hafi nokkra löngun til þess að halla á þær, hún vill að sjálfsögðu hag þeirra sem allra beztan, og ætti ekki að þurfa að standa í rökræðum um slíkt á Alþingi. Það viljum við eflaust allir hver um sig, þótt okkur óneitanlega greini á um leiðirnar til þess að ná því marki. Hv. 1. þm. Austf. gerði mjög mikið úr því, að nú væri ég farinn að játa, sem áður hefði gert hróp að honum og fleirum fyrir það, að þeir hefðu viljað samvinnu við atvinnustéttirnar, nú væri ég farinn að játa, að slík samvinna væri nauðsynleg. Ég hef aldrei látið mér til hugar koma annað en slík samvinna milli ríkisvalds og höfuðatvinnustétta væri nauðsynleg, og ætíð harmað, þegar hún hefur ekki tekizt. Það, sem ég og margir fleiri víttum á vinstristjórnartímunum, var, að vinstri stjórnin lét utanþingsaðilum úrslitavöld í hendur yfir þeim málum, sem undir Alþ. eiga að heyra, eins og bezt sést á því, að sú hæstv. ríkisstj. sagði af sér, án þess að um það væri rætt, jafnvel í ríkisstj. sjálfri, eftir að hæstv. þáv. forsrh. hafði fengið eins konar vantraust á Alþýðusambandsþingi. Það var þessi framkoma og þessi afstaða, sem ég og margir aðrir töldum sízt horfa til heilla, til viðbótar því, sem við þá sýndum fram á og höfum raunar oft rifjað upp, að þó að þetta kæmi á daginn, að Alþýðusambandsþingið væri þarna formlega látið hafa líf ríkisstj. í hendi sér, þá var það engan veginn ætlun stjórnarherranna þá að láta Alþýðusambandið ráða efni málsins. Það, sem á valt, var, að ríkisstj. vildi senda Alþýðusambandsþingið heim til þess síðan ein ásamt sínum þingmeirihl. að ráða málum til lykta. Nei, það er auðvitað nauðsynleg samvinna milli ríkisstj. og Alþingis annars vegar og höfuðstéttarsamtaka þjóðfélagsins hins vegar, og ég ítreka það, að það er hætta á ferðum, ef slík samvinna næst ekki. En vitanlega verður þá hvor aðili að gera sér grein fyrir, hvað til hans verkefnis heyrir, og ætla sér ekki annan hlut en eðli málsins og stjórnskipun segir til um. Það tjáir ekki fyrir almenningssamtök, hversu fjölmenn sem þau eru, að ætla sér að beita sínu valdi svo, að ótvíræður úrskurður kjósenda, löglega kjörnir fulltrúar á Alþ. og löglega kjörin ríkisstj. og þeirra vilji sé að engu hafður. Slík samvinna horfir sízt til þjóðarheilla, alveg eins og það er ljóst, að það tjáir ekki fyrir ríkisvaldið þó að ríkisstj. og Alþ. sé sannfært um, að það hafi skynsamleg úrræði í ýmsum efnum, - ef þau úrræði brjóta gersamlega í bága við almenningsálit í landinu eða það, sem öflug stéttarfélög telja sér algera lífshagsmuni, þá er ekki líklegt, að slíkar ákvarðanir löggjafans eða ríkisstj. hafi mikla raunhæfa þýðingu. Um þetta þekkjum við ótalmörg dæmi, og þarf ég ekki að fara að rekja alla þá sögu hér. Allra sízt mega stéttarsamtökin ætla sér að fara að taka að sér yfirstjórn í landinu, meðan þannig til háttar, að þau eru gersamlega ólýðræðislega upp byggð varðandi þeirra skipulag allt saman, kosningarhætti, kjörskrár og annað slíkt. En þó að ég sjái annmarka á skipun þessara almenningssamtaka, sem við nú tölum um, og ég á þar við fleira en eitt, sem ýmislegt er út á að setja, þá er það engu að síður svo, að þetta eru öflugir aðilar, og vissulega ber að reyna að ná samkomulagi við þá í ýtrustu lög, og vissulega er það rétt, að þeir geta aldrei gersamlega til lengdar gengið á móti vilja meiri hluta sinna félaga, vegna þess að þá mundu þeir, þrátt fyrir ýmiss konar hömlur og ofbeldi, rísa upp, svo að segja má, að hér sé um flókið og margþætt mál að ræða. Ég vil minna hv. 1. þm. Austf. á það, að þegar við vorum saman í stjórn 1950 og verið var að setja efnahagslöggjöfina, þá töldum við hvorugur okkar okkur of góða til þess, heldur töldum það eitt eðlilegt að semja við þáv. Alþýðusambandsstjórn um mjög veigamikla breytingu á þeirri löggjöf. Við höfðum þá báðir komið okkur saman um, að gengisskráning skyldi tekin til endurskoðunar, hvenær sem allsherjarkauphækkun hefði átt sér stað. Alþýðusambandsstjórnin gekk á fund ríkisstj. og óskaði eftir, að þessu væri breytt. Ríkisstj. varð við þeirri ósk, og ég er í engum vafa um, að það, að við urðum við þeirri ósk, átti ríkan hlut að því, að vinnufriður hélzt töluverðan tíma þar á eftir. Ég vil einnig minna á verkfallið, sem var fyrir jólin, ég hygg haustið 1952. Þá var vitað, að það var töluverður ágreiningur milli Dagsbrúnarstjórnarinnar annars vegar og Alþýðusambandsstjórnarinnar. En Alþýðusambandsstjórnin beitti sér fyrir þeirri lausn, sem fékkst, mjög lítilli kauphækkun, en vöruverðslækkun eða hindrunum á hækkunum í staðinn. Það mátti líkja þeirri lausn að ýmsu leyti við þær till., sem ríkisstj. bar nú fram hinn 3. des. Það var vitað, að forráðamenn Dagsbrúnar voru mjög óánægðir með þessa lausn. Engu að síður gat Alþýðusambandsstjórnin fengið henni framgengt, og það var fyrir gott samstarf þá á milli þáv. ríkisstj. og þeirra, sem þá réðu í Alþýðusambandinu. Eftir það hélzt vinnufriður að mestu þangað til 1955. Vafalaust hefði margt betur mátt fara einnig á þessum árum, en ég minni á, að það var ekki vegna þess, að Alþýðusambandsstjórnin á þessum árum væri í höndum flokka okkar, míns og hv. 1. þm. Austf. Ég hygg einmitt, að það hafi verið stjórnarandstöðuflokkur, Alþfl., sem þá fór með æðstu völd í Alþýðusambandinu, og það var enginn fullkominn trúnaður eða vinátta þar á milli. En engu að síður tókst í tveimur örlagaríkum málum að ráða þeim til lykta með skynsamlegu samkomulagi og samvinnu. Og ég vil enn treysta því, að slíkri samvinnu sé hægt að koma á milli ríkisstj. og verkalýðsforingja, jafnvel þótt þeir standi á öndverðum meið í stjórnmálum og verkalýðsforingjarnir séu í stjórnarandstöðu við þá ríkisstj., sem þeir eru að semja við. En það krefst auðvitað þess, að báðir aðilar vilji ná samkomulagi, að þeir setji e.t.v. metnað og stærilæti eitthvað til hliðar, að þeir geri sér grein fyrir, hverju hægt er að ná til hagsældar fyrir almenning hverju sinni, leggi mesta áherzluna á það, en ekki sýndarkröfur, sem skapa stöðugt hærra og hærra kaup, stöðugt meiri örðugleika fyrir atvinnuvegi og stöðugt óvissa eða jafnvel minnkandi kaupgetu fyrir hið háa kaup, sem knúið hefur verið fram. Ég vék að því hér áður í minni ræðu, að eitt okkar mesta vandamál væri ekki það, að almenningur hér á landi væri svo tekjulágur, heldur væri það hinn langi vinnutími, sem á bjátaði. Ég geri mér ljóst, að úr þessu verður ekki bætt nema á nokkru árabili, og til þess þarf vafalaust mikið átak. En það er einnig víst, að úr því verður ekki bætt nema, með samvinnu ríkisstj., verkalýðs og atvinnurekenda. Og ég ítreka það, sem hv. 1. þm. Austf. vitnaði einnig til í sinni ræðu, að ég hefði áður sagt, að ég tel þetta nú vera mest aðkallandi vandamálið fyrir íslenzkan verkalýð og e.t.v. mest aðkallandi vandamálið varðandi lífskjör íslenzku þjóðarinnar. Ég tel, að það væri hið eina rétta, að margar smádeilur og ýfingar væru settar til hliðar, meðan menn sneru sér að því heils hugar að reyna að leysa þetta mjög erfiða, en þó áreiðanlega leysanlega vandamál, ef góðvilji frá öllum er fyrir hendi.



Herra forseti. Það eru ekki mörg orð, sem ég þarf að segja. Ég skal ekki blanda mér í þær almennu umr., sem hér hafa farið fram um efnahagsþróun síðustu ára, bæði vegna þess, að það mál er margrætt, og eins vegna hins, að þeim aths., sem hér hafa verið gerðar, hefur verið svarað allrækilega og ekki er ástæða til, að ég fari að bæta neinu við það. En til mín var beint af hv. 5. þm. Austf, þrem spurningum, sem ég skal leitast við að svara að nokkru, eftir því sem í mínu valdi stendur að gera nú á þessari stundu. Hv. þm. spurði í fyrsta lagi, hvernig ætti að skipta þeim 43 millj. kr., sem í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir að verja skuli til framleiðniaukningar og annarra endurbóta í framleiðslu freðfisks? Það er gert ráð fyrir, að stofnlánadeild sjávarútvegsins úthluti þessu fé til tiltekinna framkvæmda í samráði við Landsbanka Íslands og Útvegsbanka Íslands eftir reglum, sem sjútvmrh. setur. Þessar reglur hafa ekki enn verið ákveðnar, en ég vil aðeins benda á, að frá þessum aðilum sjálfum, og raunar ætla ég, að það hafi einnig komið fram í þessum umr., hefur verið talið eðlilegt, að þessi styrkur yrði veittur frystihúsunum fyrst og fremst með lækkun á útflutningsgjaldinu. Nú er útflutningsgjaldið, eins og vitað er, í beinu hlutfalli við framleiðsluafköst frystihúsanna. Þess vegna er ekki óeðlilegt að hugsa sér, að það verði a.m.k. eitt meginsjónarmið við ákvörðun skiptingarinnar, að tekið verði tillit til þeirrar framleiðslu, sem frystihúsin hafa að undanförnu afkastað. Hins vegar er mér alveg ljóst, að það geta komið fleiri atriði þar til greina, sem sjálfsagt verða tekin til athugunar, áður en endanlega verður frá þessum úthlutunarreglum gengið. En ég nefndi aðeins þetta með útflutningsgjaldið vegna þess, að náttúrlega kemur sú lækkun á útflutningsgjaldi, sem frv. gerir ráð fyrir, frystihúsunum til góða í beinu hlutfalli við framleiðslumagnið. Og ef meiri hl. en nú er ákveðið hefði verið tekinn með lækkun útflutningsgjaldsins, hefði það náttúrlega staðið í beinu hlutfalli við framleiðslumagnið. En ég endurtek, að það geta komið fleiri atriði til greina, eins og það, hvað frystihúsin ætla sér að gera í þessu efni, og líka, hvaða möguleika þau hafa til þess að gera það, og ég vildi ætla, að í hinum endanlegu ákvörðunum um úthlutunina yrði litið á þau sjónarmið, sem þannig koma fram, í viðbót við framleiðslumagn húsanna. Þá spurði hv. þm., hvort styrkveitingar til togaranna yrðu ekki háðar því skilyrði, að saman hefðu gengið samningar á milli togaraeigenda og hásetanna, sem nú eiga í vinnudeilu við togaraeigendur, eða hvort það ætti að hugsa sér, að styrkveitingarnar til togaranna yrðu látnar fara fram, þó að skipin lægju í höfn. Út af þessu vildi ég taka fram, að það hafa verið nokkrar bollaleggingar um það, hvernig þessar styrkveitingar, alveg sérstaklega úr aflatryggingasjóði og að nokkru leyti frá ríkissjóði, færu fram. Eins og kunnugt er, segja lögin um aflatryggingasjóð, að styrkurinn úr sjóðnum skuli veittur í öfugu hlutfalli við aflamagn skipanna, þ.e.a.s. þau, sem minnst afla, fái mesta styrkinn. Þetta hefur verið nokkuð gagnrýnt, og í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er í bráðabirgðaákvæði gert ráð fyrir, að stjórn aflatryggingasjóðs sé heimilt að ákveða, að bætur til togaranna úr sjóðnum vegna aflabrests 1963 skuli miðaðar við úthaldstíma þeirra á því ári. Í öðru lagi vildi ég taka fram, eins og kom fram í því, sem ég sagði hér í dag, að sums staðar, eins og t.d. í Þýzkalandi, er sá styrkur, sem togurunum er veittur, miðaður við aflsmagn skipanna og þeim veittar nokkrar uppbætur á aflann, sem er víst hundraðsgjald af því, sem þeir fá fyrir aflann, þ.e.a.s. þar er aðstoðin veitt á þann hátt, að eftir því sem skipin afla meira, eftir því fá þau meiri styrk. Það er alveg öfugt við það „prinsip“, sem aflatryggingasjóðurinn gerir ráð fyrir. En nokkur gagnrýni hefur hér komið fram á því, að - aflatryggingasjóðsfyrirkomulagið væri ekki heppilegt, vegna þess að það verðlaunaði skussana með því að láta þá hafa hæsta styrkinn. Hér hefur í brbrákv. verið farið bil beggja, bæði í úthlutun þess styrks eða aðstoðar, sem ríkisstj. hefur veitt, og nú gert ráð fyrir, að aflatryggingasjóður fari í sinni úthlutun eftir sömu reglu, þ.e.a.s. að styrkurinn verði veittur sem ákveðin upphæð fyrir úthaldsdag. Þar er ekki miðað við aflann, þannig að hvorki sá, sem minnst aflar, fær mest né heldur sá, sem mest aflar, fær mest, heldur eru veitt verðlaun eða aðstoð fyrir þá viðleitni, sem sýnd er, með því að miða aðstoðina við úthaldsdag. Í því felst líka, að ég vil ætla, nokkur trygging fyrir því, að togararnir liggi ekki í höfn meira en þörf er á og verði þeim þess vegna nokkur hvöt að hafa úthaldstímann sem lengstan, þegar þeir vita, að aðstoðin, sem þeim verður veitt, verður miðuð við fjölda úthaldsdaga. Til viðbótar vil ég svo segja það, að með þeirri aðstoð, sem togurunum er veitt, er þeim náttúrlega gert betur kleift en ella mundi að verða við sanngjörnum óskum hásetanna um launahækkanir. Þá spurði hv. þm. að lokum, hvernig aflatryggingasjóður væri fjárhagslega á vegi staddur og um hans möguleika, að mér skildist, til úthlutunar togurunum til handa. Um það vil ég aðeins segja, að það er rétt, sem hv. þm. gat um, að togaradeild sjóðsins hefur ekki reynzt fær um að greiða að fullu það, sem togararnir hafa þurft á að halda. Mismunurinn hefur verið fenginn að láni úr jöfnunardeild og úr aðaldeild sjóðsins. Aðaldeild sjóðsins eða þorskveiðideildin er mjög vel á vegi stödd og á talsverða sjóði. Síldardeildin var í skuld við aðaldeildina fram á síðustu ár, en með hinum mikla síldarafla, sem borizt hefur á land að undanförnu, hefur henni tekizt að greiða upp sínar skuldir við þorskveiðideildina og á nú nokkuð í sjóði. Hvað eign hverrar deildar er mikil, hef ég ekki við höndina, aðeins veit ég það, að togaradeildin hefur ekki að fullu getað innt sínar greiðslur af eigin rammleik, en orðið að fá til þess aðstoð. Hún hefur fengið hana frá þessum tveimur deildum, frá jöfnunardeild og frá þorskveiðideild. Hins vegar veit ég það líka, að sjóðurinn, eins og hann er nú, með þeirri sjóðseign, sem hann á nú, og með þeim - ég vil segja miklu tekjum, sem hann fær nú árlega, er þess umkominn fyllilega að veita togurunum þá aðstoð, sem þeir eiga rétt til að fá úr sjóðnum með lánum, á svipaðan hátt og áður hefur verið gert, þar sem togaradeildin sjálf getur ekki staðið undir þeim. Þetta voru þær þrjár fsp., sem hæstv. þm. gerði til mín og ég tel mig nú hafa svarað, en að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að lengja umr. um málið.



Herra forseti. Það eru nokkur orð út af því, sem hæstv, forsrh. beindi til mín. Ég taldi mig sýna fram á það í þeirri ræðu, sem ég flutti hér í dag, að ástæðan til þess, að viðreisnin hefur farið algerlega út um þúfur, væri sú, að stefnan hefði verið og væri í grundvallaratriðum röng og það væri rangt, sem hæstv. ráðh. hefðu á oddinum jafnan, að stefnan hefði farið út um þúfur vegna þess, að kaupkröfur í landinu hefðu verið óeðlilegar og hrundið öllu úr skorðum, en það er höfuðatriði, sem hæstv. ráðh. ævinlega hafa á takteinum til skýringar á því, hversu þeim hefur gersamlega mistekizt allt það, sem þeir sögðust ætla að koma í framkvæmd með hinni nýju efnahagsmálastefnu. Og það heyrðist á því, sem hæstv. forsrh. sagði, að ég hafði ekki farið með neinar ýkjur í þessu um afstöðu hæstv, ríkisstj., því að hann sagði, ráðh., orðrétt áðan, að það hefðu verið knúðar fram kjarabætur langt umfram það, sem framleiðsluaukning og ástæður í heild hefðu gert mögulegt að mæta. Þetta sagði hæstv. ráðh. enn einu sinni. M.ö.o.: það væri vegna hinna óhóflegu kaupkrafna, að efnahagsmálastefna þeirra hefði farið alveg út um þúfur. En hverjar eru staðreyndirnar í þessu? Staðreyndirnar eru þær, sem ég upplýsti hér í dag og hæstv. ráðh. reyndi að vísu örlítið að mæla gegn, en án raka, sem ég mun bráðlega sýna fram á, - staðreyndirnar eru þær, að verkafólkið við fiskiðnaðinn t.d. ber raunverulega minna úr býtum núna fyrir 8 stunda vinnu en það gerði í okt. 1958. Þetta er staðreynd, sem ómögulegt er að komast fram hjá, og þetta slær alveg til jarðar þessar kenningar hæstv. ríkisstj., að málin hafi farið úr skorðum vegna óbilgjarnra krafa af hendi þessa fólks. Og sannar þetta, að það er eitthvað annað, sem kemur hér til, og um það ræddi ég í dag með ýmsu móti og skal ekki endurtaka það hér. Hæstv. ráðh. var að reyna að finna það að þessari niðurstöðu, að hún væri miðuð við vísitölurnar þá og nú og vísitalan hefði breytzt þannig, að þessi samanburður væri ekki réttur, því að vísitalan gæfi nú réttari mynd af kostnaðinum við að lifa en hún hefði gert þá. Þá hefði hún verið, eins og hann kallaði það, skekkt með niðurgreiðslum á vörum og ýmissi tilhögun á tollum og öðru slíku, sem nú hefði verið leiðrétt, og nú væri vísitalan sannari mynd en hún hefði verið þá. Allt er þetta hinn mesti misskilningur hjá hæstv. ráðh., svo að ekki sé meira sagt, og sumt fullkomin öfugmæli. Í fyrsta lagi er nú, að niðurgreiðslur munu vera fullkomlega eins miklar nú og þá, raunverulega séð. En auk þess kemur hér inn í þetta eitt atriði, sem sker alveg úr, og það er, að vísitalan, sem notuð er við þennan samanburð, byggir á, að húsnæðiskostnaðurinn núna sé um 11 þús. kr. á ári, en það er hann ekki, heldur öllu frekar 30–40 þús. kr. á ári. En þetta er ekki tekið til greina í vísitölunni, og þetta tók ég ekki til greina í samanburðinum. Ég notaði vísitöluna núna með þessari skekkju í, en engin tilsvarandi skekkja var hugsanlega til í vísitölunni frá 1958. Það rétta í þessu er því það, og það er það sorglega við þetta, að menn bera verulegum mun minna úr býtum núna fyrir 8 stunda vinnu en þeir gerðu í okt. 1958, ef miðað er við réttan húsaleigukostnað. Það var eðlilegt, að hæstv. ráðh. vildi reyna að glíma við þetta dæmi, því að þetta er glöggur vitnisburður um það, hvernig til hefur tekizt, en ekki verður komizt fram hjá. Og öll umræða hæstv. ráðh. um það, hvort heildartekjur manna nú séu meiri eða minni en þá, vegna þess að menn leggi meira að sér núna, vinni lengur fram eftir kvöldum og um nætur meira en áður var, er algerlega út í hött í þessu sambandi. Hér er verið að ræða um það, hvort kaupið hafi verið hækkað óeðlilega, kaupið fyrir þá vinnu, sem lögð er fram fyrir þann vinnutíma, sem atvinnuveitandinn fær á móti. Og þá verður dæmið þetta, sem ég greindi frá. Mig skal ekki furða, þótt hæstv. ráðh, vilji gjarnan leiða athyglina frá því, en það er ekki til neins, þetta liggur alveg fyrir. Ég minnti á það hér í dag, að hæstv. ráðh. væri stundum að tala um það, - og hann gerði það enn nú áðan, - að ástandið í þessum málum væri í raun og veru ósköp ömurlegt eða ekki gott og það þyrfti að vinna að því, að menn gætu haft þær heildartekjur, sem þeir hafa núna, fyrir 8 stunda vinnu alla vinnudaga ársins. Það er nú engin smábreyting, sem þarf að verða, til þess að slíkt geti átt sér stað, því að heildartekjur manna með nætur- og yfirvinnu munu vera, að því er mér skilst, eitthvað yfir 100 þús. kr., því að svo mikið leggja menn nú að sér til þess að reyna að komast fram úr þessu. Það er því ekki neitt lítið, sem hæstv. ráðh. ætlar sér með því að lýsa þessu yfir sem stefnu. En ég spurði í dag, og ég spyr enn: Hvernig getur sá hæstv. ráðh., sem ræðir um þetta atriði á þá lund, sem hæstv. forsrh. gerir, látið sér sæma að leggja fram frv. eins og þetta, sem er byggt á því, að það verði að taka af mönnum aftur núna eitthvað af þessum 77 þús. kr., sem menn eiga nú að fá fyrir að vinna 8 stundir? Fram hjá þessu gekk hæstv, ráðh, hér áðan gersamlega þegjandi. Ég sagði áðan, og ég segi enn, að það hefði verið aðeins fyrsti áfangi fyrir þennan hæstv. ráðh., sem telur sig sjá þetta vandamál, að reyna nú að beita sér fyrir því, að ekki þyrfti að taka til baka neitt af þessum 77 þús. kr., sem nú er ætlunin að borga fyrir 8 stunda vinnudag. En það treystir hæstv. ráðh. sér ekki til að gera. Hann vill stíga spor aftur á bak, en þykist vilja sækja áfram í þessum efnum. Hann stígur spor aftur á bak í kjaramálunum með þessu frv. í stað þess að þoka sér í áföngum áleiðis að því marki að reyna að lagfæra þetta ósæmilega og óviðunandi ástand. Þannig hefur þessu, því miður, miðað aftur á bak, og það eru allt öfugmæli, sem hæstv: ráðh. segja um orsakirnar til þess, að allt hefur farið út um þúfur. Frammi fyrir því standa þeir, og til viðbótar standa þeir frammi fyrir því, að þetta hefur gerzt, enda þótt aflabrögð hafi verið betri en nokkru sinni fyrr og verð hagstæðara á útflutningsvörum en svo að segja nokkru sinni áður. Hvað hefur þá orðið um fjármagnið? Ég ræddi það nokkuð í dag og skal ekki endurtaka það hér. Ég get ekki stillt mig um að minna á í þessu sambandi, af því að hæstv. ráðh. sneiddi svo vendilega hjá því áðan að ræða það, að ég benti á það í dag, hvernig hefði verið mælt fyrir þessari stefnu, sem nú hefur verið framkvæmd í 4 ár, og hvernig nú væri komið, en það forðaðist hæstv. ráðh, vandlega að ræða af skiljanlegum ástæðum. En ég ætla aðeins að lofa mönnum að heyra hér nokkrar setningar eftir þessum hæstv. ráðh., sem sagðar voru, þegar farið var af stað með þetta 1960. Hann sagði, hæstv. ráðh., með leyfi hæstv. forseta: „En fyrri ráðstafanir entust jafnilla og raun ber vitni vegna þess, að ekki var breytt um stefnu. Það dugir ekki hvað eftir annað með fárra ára millibili að taka afleiðingunum af því, að búið er að fella gengið, en gera ekki jafnframt ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir, að gengisfellingin haldi áfram, heldur leggja jafnvel grundvöll að framhaldi hennar með ráðstöfunum, sem gerðar eru jafnskjótt og viðurkennd er afleiðing hins fyrri ófarnaðar. Það er sú stefnubreyting að koma í veg fyrir hinar stöðugu, síendurteknu ráðstafanir ár frá ári, bráðabirgðaráðstafanir án viðurkenningar á undanförnum gengisfellingum á nokkurra ára fresti, sem hér er ætlunin að gera.“ Það er sem sagt sú stefnubreyting, segir hæstv. ráðh., að koma í veg fyrir hinar stöðugu, síendurteknu ráðstafanir ár frá ári. En hver hefur orðið reynslan af þessari stefnu, sem tekin var? Við vitum, hver hún hefur orðið. Við vitum, hvað hæstv. forsrh. hefur neyðzt til að játa hér í dag og undanfarnar vikur. En samt á enn einu sinni að slá fram þeim sleggjudómi, að þessar ófarir allar séu vegna þess, að hið almenna kaupgjald í landinu hafi verið spennt of mikið upp, þó að fyrir liggi þær staðreyndir, sem ég hef hér margsinnis sýnt fram á og óhugsandi er að hrekja. Ef á að fara að kryfja vísitöluna, sem miðað er við í þessu tilfelli, til mergjar, gerir hún niðurstöðuna enn verri fyrir hæstv. ríkisstj. Hæstv. forsrh. sagði, að ég vildi ekki fallast á, að það þyrfti að afla tekna til þess að greiða þau útgjöld, sem frv. gerði ráð fyrir. Og það er rétt, ég hef haldið því fram, að það þyrfti ekki að afla sérstakra tekna til þess að standast þessi útgjöld, og færði fyrir því rök, sem ég skal ekki endurtaka. En hæstv. ráðh. sagði: Þetta er einkennilegt, þegar þess er gætt, að þessi hv. þm. beitti sér fyrir því og hrósaði sér af því að samþykkja vegalagafrv. frá hæstv. ríkisstj. í vetur, en í því voru 100 millj. kr. nýjar álögur. Og hann hlýtur þá að hafa álitið, að það vantaði peninga í ríkissjóð, til þess að hægt væri að láta meira fé í vegina. Og hæstv. ráðh. kannaðist ekki við að hafa heyrt neina skýringu á þessari afstöðu. Ég skal náttúrlega ekkert um það segja, hvort hann var hér viðstaddur afgreiðslu þess máls. Ég veit ekkert um það. En ég gaf á þessu þá algerlega fullnægjandi skýringu, sem ég veit nú, að er hæstv. ráðh. kunn, og hann hefði því getað sparað sér þetta, en hún var einfaldlega þessi: Ég spurði: Hvers vegna viljum við samþykkja hækkun á benzínskatti og hækkun á öðrum sköttum á umferðinni, þegar okkur er kunnugt um, að ríkisstj. hefur fullar hendur fjár, sem hún vill ekki nota? Hvernig stendur á því? Ég svaraði þessu þannig: Það er einfaldlega vegna þess, að okkur er fullljóst, að það fæst ekki einni krónu meira í vegi og brýr en nú er til þeirra veitt, nema það verði sérstaklega lögleiddir skattar á umferðina sjálfa, sem séu bundnir í lögum til vegagerðar og brúagerðar. Og þegar við áttum um það tvennt að velja, að ekkert fengist af nýju fé til vegagerðar og brúagerðar eða þá að samþykkja þessa sérstöku tekjustofna, gerðum við það, þó að okkur væri ljóst, að ríkisstj. hafði fullar hendur fjár fyrir og gat látið meira fé í vegina, ef hún hefði viljað, án þess að nýjar álögur kæmu til. Hæstv. ráðh. var eitthvað að ræða fram og aftur um það, að ég hefði talið útflutningsgjaldið óeðlilega hátt. Ég tel ekki stætt á útflutningsgjaldinu. Það hefur nú verið stórhækkað á allra síðustu árum, og skal ég ekki heldur endurtaka neitt af því, sem ég sagði um það í dag. En hann sagði, að það væri ekki hægt að bæta hag útvegsins öllu meira en ráðgert er í frv. með því að lækka útflutningsgjöldin, vegna þess að mest af því, sem eftir er af útflutningsgjaldinu, rynni til heilla útgerðinni. En mér sýnist blasa við, að það verði að fara þá leið að lækka útflutningsgjaldið mun meira en gert er ráð fyrir nú og ríkissjóður verði hreinlega að taka á sig ýmislegt af þeim útgjöldum, sem útflutningsgjaldinu er ætlað að standa undir, t.d. framlagið til rannsóknarskipsins og fleiri slík hliðstæð framlög, sem nú er alveg sjálfsagt að ríkissjóður taki á sig. Enn fremur tel ég, að það verði ekki hjá því komizt, að ríkið taki á sig aflatryggingasjóðinn, sennilega að öllu leyti að greiða til hans, eins og búið er að þjarma að útveginum. Ég get ekki séð, a.m.k. að óbreyttri stefnu að öðru leyti, að það sé nokkur hugsanlegur möguleiki til þess, að útgerðin sé aflögufær til að greiða í aflatryggingasjóð, og það verði þess vegna að taka það á ríkissjóð. Og þá er það tryggingaiðgjaldið. Ef svo langt þyrfti að ganga, að það yrði að fella niður eitthvað af útflutningsgjaldinu, sem gengur til að greiða tryggingaiðgjaldið, og ríkissjóður taki það á sig, þá sagði hæstv. ráðh., að það væri alveg óhugsandi, því að þá yrðu brotnar meginreglur. Hvaða meginreglur yrðu brotnar? Hvaða þjóðfélagslögmál eru það, sem í því sambandi er fylgt og alls ekki má undir neinum kringumstæðum brjóta? Hvernig er þetta mál vaxið? Það er þannig vaxið, að það er tekið útflutningsgjald, sem allir greiða, sem eiga fisk, ekki bara útvegsmenn, heldur líka sjómenn, fiskimenn. Og þessu fé, sem tekið er með þessum skatti, því að þetta er skattur í raun og veru á fiskinn, því er sópað í eina púlíu og sú púlía greiðir vátryggingariðgjöld fyrir togara og fiskiskip. Hvaða meginregla eða hagfræðilögmál greinir, að svona skuli haldið á málum? Hér er um skattheimtu að ræða, og féð er notað á þennan hátt. Það eru engin eðlileg tengsl þarna á milli. Það er ekkert eðlilegt við það, að fiskimaður, sem á hlutinn sinn, borgi sérstakan skatt til að standa undir vátryggingariðgjaldi fyrir togara eða fiskibát. En þetta er fyrirkomulagið, sem við búum við í dag, og ég segi, að það væri ekkert meira, þó að sá háttur yrði hreinlega á hafður að lækka útflutningsgjaldið einnig sem þessu svarar eða einhverjum verulegum hluta af því, ef þyrfti, til þess að greiða fyrir fiskeigendum að fá fyrir hann sæmilegt verð, og að ríkið tæki að sér að greiða að einhverju eða jafnvel öllu leyti vátryggingariðgjöld fiskiskipanna. Það er engin meginregla brotin með því. Það er ekkert meira brot að greiða þannig einhvern kostnaðarlið að einhverju eða öllu leyti fyrir bátaútveginn og togaraútveginn en að borga með ríkisfé tiltekna kostnaðarliði fyrir frystihúsin, eins og nú er byrjað að gera. Og það yrðu því engar meginreglur brotnar, þó að þessi háttur yrði á hafður, t.d. til bráðabirgða, til þess að forða útgerðinni úr þeirri sjálfheldu, sem hún nú er komin í, sleppa útgerðinni við útflutningsgjaldið að verulegum mun meira en gert er ráð fyrir í frv. og taka eitthvað af þeim liðum yfir á ríkið, sem útflutningsgjaldið stendur undir, a.m.k. til bráðabirgða, þangað til aðrar leiðir yrðu fundnar. Þetta eru því ekki nein rök hjá hæstv. ráðh. Okkur er ljóst, að með þessu frv. og ýmsum öðrum ráðstöfunum eru þeir komnir inn á þá braut að taka tillit til sérástæðna á þennan hátt og á mjög svipaðan hátt og gert var hér áður og þeir fordæmdu sem mest þá að vísu, en allt hefur reynzt markleysa. Á svipaðan hátt er farið að í öðrum löndum og það fjöldamörgum löndum, sem búa við frjáls viðskipti og hliðstætt efnahagskerfi, að það er greitt fyrir einstökum atvinnugreinum með margvíslegu móti, eins og reyndar hæstv. sjútvmrh. upplýsti hér í dag, þegar hann var að tína hér fram upplýsingarnar um það, hvað gert væri fyrir togaraútgerðina t.d. í Bretlandi. Þetta er spursmál um vilja og hvernig menn vilja koma þessu fyrir á skynsamlegan hátt, en ekki um meginreglur, því að þessi látalæti um, að allt ætti að fara eftir einhverri einni meginreglu, hafa í raun og veru aldrei komizt fullkomlega í framkvæmd, og að því leyti, sem það komst í framkvæmd, reynzt hafa slíka ókosti, að þeir, sem fyrir því stóðu, eru nú sem óðast að breyta til í þessu efni. Hæstv. forsrh. lézt ekki skilja fremur en fyrri daginn áhríf vaxtanna í þjóðarbúskapnum. Ég skal fara létt yfir það núna. Það gefst vafalaust tækifæri til að ræða það síðar. Hann sagði, að hækkaðir vextir hefðu átt mjög ríkan þátt í auknum sparnaði. Það er alveg vafamál, því að dýrtíðaráhrifin hafa aftur komið þar á móti og hrætt menn frá að auka sparnaðinn, og það er einnig mjög vafasöm sú fullyrðing hæstv. forsrh., að sparnaður hafi orðið mikill á þessum árum. Hann hefur orðið furðulega lítill, þegar umreiknað er í rétt verðgildi peninganna. Og þegar tekið er tillit til þess góðæris, sem verið hefur í landinu, þá er sparnaðurinn ekki mikill, heldur furðulega lítill, enda er það ekkert einkennilegt, þar sem allan tímann hefur verið dunandi verðbólga og fjárfestingaræði ríkt nú á annað ár, eftir að menn sáu, að allt var komið úr böndunum. Ég veit, að hæstv. ráðh. skilur þetta inn á sér, þótt hann sé enn að leika sér að þessum dæmum, sem honum hafa verið fengin upp í hendurnar um það, hve lítið sé borgað af vöxtum inn í bankana. Ég veit, að hæstv. ráðh. er enginn skynskiptingur og hann skilur þetta vel, þegar hann skoðar þau rök, sem flutt hafa verið fram um þetta. Og fyrr eða síðar neyðist hann og aðrir til þess að taka upp aðra vaxtapólitík, því að þessi vaxtapólitík er ekki framkvæmanleg til lengdar, enda átti hún aldrei að standa nema stutt. Því var marglýst yfir, þegar farið var af stað, að hér væri um bráðabirgðaráðstafanir að ræða. En eins og ég sagði, eru nú háu vextirnir að troða sér inn í efnahagskerfið og framleiðslulífið alls staðar. Þá sagði hæstv. ráðh., að hann hefði alltaf haft góðan skilning á því, eða eitthvað í þá átt, að það þyrfti að hafa samráð við almannasamtökin. Hann vildi nú ekki við neitt kannast í því, að hann hefði deilt fast á vinstri stjórnina fyrir að hafa of mikið samneyti við þessi samtök. En ég segi bara: öðruvísi mér áður brá. Það fer ekkert á milli mála, hvernig haldið var á því máli af hendi hæstv. núv. forsrh. og hans félaga, þegar þeir voru í stjórnarandstöðu og vinstri stjórnin lagði sig fram um að leysa þessi málefni í samráði við almannasamtökin. Og hann sagði, að ágreiningur væri eingöngu um, að úrslitavöldin í þessum málum mætti ekki taka frá Alþingi og afhenda þessum samtökum. Auðvitað hefur engum dottið slíkt í hug. Það er ekkert annað en hugarfóstur hæstv. forsrh., að nokkrum hafi dottið slíkt í hug. Hitt er annað mál, að vinstri stjórnin byggði sína stefnu þannig, að þegar henni tókst ekki að ná samstöðu við þessi almannasamtök um úrræði, sem hægt var að hafa trú á, þá baðst forsrh. lausnar fyrir vinstri stjórnina, því að hann taldi, að hún réði þá ekki við verðbólguna og það væri ábyrgðarlaust að sitja, þegar svo væri ástatt. En Alþingi afsalaði sér engu valdi í þessum málum til neins, enda kom það strax í ljós, að það var til meiri hl. á Alþ., sem treysti sér til að stjórna í stríði við almannasamtökin. Það stóð ekkert á því. Það kom strax meiri hl. á Alþ., sem var til með það, og það er sá meiri hl., sem er búinn að vera að glíma við þessi mál núna í 4 ár. Hvernig hefur þeim svo reynzt að stjórna þessum málum í styrjöld við almannasamtökin? Þeir höfðu þingmeirihl. Þeir notuðu vald það, sem Alþ. hefur, meirihlutavald á Alþ., til þess að stjórna í stríði við þessi samtök. En hvernig hefur þeim reynzt það? Þeim hefur reynzt það þannig, að nú koma þeir hér hver af öðrum og tala eins og iðrandi syndarar og bljúgum orðum um, að það sé um að gera að hafa sem allra bezta samvinnu við þessi samtök, það sé fyrir öllu og því megi menn aldrei gleyma og nú verði menn að leggja sig fram um það. Það væri betur, að þeir hefðu raunverulega eitthvað lært í þessu. Ég skal svo ekki fara frekar út í þessi efni, því að ég vil ekki lengja þessar umr. á nokkurn hátt úr hófi fram, en vil aðeins segja það að lokum út af því, sem hæstv. forsrh. sagði, að það væri betur, ef menn vildu láta ýfingar og smádeilur liggja til hliðar og vinna að þessum málum á breiðum grundvelli. Ef hæstv. ríkisstj. meinar eitthvað með því að efna nú til friðsamlegri vinnubragða varðandi þessi vandasömu málefni, í þeim vanda, sem við nú erum stödd, þá ætti ríkisstj. að ganga á undan og leggja þetta frv. til hliðar, sem er áreiðanlega mikið ágreiningsmál og spillir stórkostlega fyrir, - leggja þetta frv. til hliðar og snúa sér að því í staðinn að láta athuga þessi mál á breiðum grundvelli, eða þá a.m.k. að fella út úr þessu frv. þær greinar, sem ágreiningurinn er mestur um, 5. og 6. gr., til þess að þær valdi ekki stórfelldum vandkvæðum, á meðan fram færi nauðsynleg grundvallarendurskoðun á öllum þessum málum. Og ég vil eindregið beina því til hæstv. ríkisstj. að hafa þennan hátt á og sýna þar með í verki, að hún vilji, að fram fari um þessi efni reglulegar samkomulagstilraunir.



Herra forseti. Ég ætla, að það hafi verið nokkuð almennt viðurkennt í vestrænum löndum um síðustu áratugi, væntanlega a.m.k. þrjá síðustu áratugi, að þegar þensla væri í þjóðfélaginu og of mikil eftirspurn eftir vörum og vinnuafli, megi alls ekki hafa greiðsluhalla hjá ríkissjóði. Þó að við heyrum að vísu hér á Alþ. einstaka rödd, sem hljómar á annan veg, þá ætla ég, að þetta sé og hafi verið almennt viðurkennt sjónarmið, og ekki aðeins það, að þegar þensla er og of mikil eftirspurn, þá megi undir engum kringumstæðum hafa greiðsluhalla á ríkissjóði, heldur þvert á móti sé nauðsyn þess, að ríkissjóður hafi þá greiðsluafgang. Það er þess vegna almennt sjónarmið, að á slíkum tímum, í góðærum, þegar atvinna er næg og eftirspurn jafnvel of mikil, þá eigi ríkisvaldið að leggja fé til hliðar og safna í sjóð eða sjóði til þess að eiga nokkurt fé til að auka framkvæmdir og atvinnu í þeim málum, þegar illa árar, atvinna og framkvæmdir dragast saman og hætta er á atvinnuleysi. Til grundvallar þessari skoðun má segja að liggi m.a. tvennt, tvenns konar rök: Annars vegar, að þetta sé nauðsynleg ráðstöfun af hendi ríkisvaldsins til að draga úr eða forðast verðbólgu, og hins vegar er í því fólgin fyrirhyggja, þ.e.a.s. hugsa lengra fram en til líðandi stundar og nota það fé, sem unnt er að leggja fyrir í slíkum góðærum, til að auka framkvæmdir og atvinnu síðar, þegar þess er þörf. Um þessa meginhugsun voru líka flestir alþm., ef ekki allir, sammála á árunum 1930–32, þegar hér lá fyrir frv. um jöfnunarsjóð ríkisins, og þótt menn greindi nokkuð á um, hversu ströng skyldu vera ákvæði um það, hvernig og hvenær mætti verja fé úr þeim sjóði, þá ætla ég, að þingmenn úr öllum flokkum hafi viðurkennt þetta meginsjónarmið, sem ég nú hef rakið. Og þetta sjónarmið stendur auðvitað í góðu gildi enn. Um viðhorf annarra þjóða á Vesturlöndum skal ég hér nefna eitt dæmi, sem er nærtækt, en það er frá Danmörku. Það var á árinu 1961, sem kauphækkanir urðu miklar og almennar í Danmörku. Hagur landsins stóð með blóma, og þeir menn, sem þá héldu um stjórnvölinn, voru bjartsýnir og vonuðust til þess, að efnahagskerfi landsins mundi þola þessar kauphækkanir, sem ég ætla að hafi almennt verið u. þ. b. 15–20%. En þegar leið fram að áramótum og sérstaklega í ársbyrjun 1962 kom það í ljós, að efnahagslíf og gjaldeyrisástand Dana þoldi ekki þessar kauphækkanir. Og þá gerðist það, sem þóttu mikil tíðindi og spurðust víða um lönd, að 4 aðalstjórnmálaflokkarnir í Danmörku, þ.e.a.s. bæði þeir tveir, sem fóru með stjórn landsins, og tveir aðalandstöðuflokkarnir, gerðu sáttmála með sér til að reyna að stöðva þessa þenslu. Það var kallað venjulega oms-forliget, eða sáttmálinn um söluskattinn, en með þessum sáttmála var m.a. ákveðið að leggja á söluskatt, sem ekki var áður í gildi þar í Danmörku, og enn fremur lögleiða skyldusparnað. Ná lá það þannig fyrir, að ríkissjóður hafði þar í landi enga þörf fyrir tekjuauka, afkoma hans var góð. En allir þessir fjórir lýðræðisflokkar viðurkenndu það sjónarmið, að á slíkum tímum þenslu eins og þá voru í Danmörku, væri nauðsyn, að ríkissjóður hefði verulegan greiðsluafgang, sem geymdur yrði til verri og erfiðari tíma. Þetta sjónarmið ætla ég sem sagt, að sé viðurkennt af stjórnmálamönnum, fjármálamönnum, hagfræðingum á Vesturlöndum yfirleitt og ekki aðeins þeim, heldur sé yfirleitt mikill skilningur ríkjandi hjá öllum almenningi í flestum löndum á þessu sjónarmiði. Ríkisstj. Íslands hefur að sjálfsögðu verið þeirrar skoðunar, að þessi lögmál, sem hún telur sjálfsögð, megi ekki rjúfa. Þessa skoðun og þessi sjónarmið hefur ríkisstj. að sjálfsögðu haft þessi síðustu tvö ár, sem góðæri hefur verið hér á landi og tekjur hins opinbera farið fram úr áætlun. Á árinu 1962 varð greiðsluafgangur rúmar 160 millj. hjá ríkissjóði. Ríkisstj. og stjórnarflokkarnir töldu ekki verjandi að fara að ráðstafa því fé eða moka því út í auknar framkvæmdir, sem þá voru þegar svo miklar, að vinnuafl hrökk ekki til. Ríkisstj. ákvað því að leggja í jöfnunarsjóðinn samkv. l. frá 1932 í fyrsta sinn, því að um þrjá áratugi hafði því ekki verið sinnt. Þó að alloft hefði orðið greiðsluafgangur hjá ríkinu, hafði því ekki verið sinnt að framfylgja þeim lögum. Af þessum greiðsluafgangi voru 100 millj. lagðar í jöfnunarsjóðinn, en tæpar 40 millj. voru notaðar til að greiða upp skuld við Seðlabankann. Á árinu 1963 hefur einnig orðið greiðsluafgangur hjá ríkissjóði, það liggur ekki enn fyrir, hversu mikill, en hann verður væntanlega, eftir því sem nú liggur fyrir, nokkru minni en á árinu 1962. Það hefur þegar verið ákveðið, eins og frá var skýrt í fjárlagaumræðum í des., að nota af honum 30 millj. til að greiða skuldir, að sínu leyti eins og af afganginum 1962, þ.e.a.s. skuldir vegna vangoldinna framlaga ríkissjóðs til hafna og sjúkrahúsa. Að öðru leyti virðast öll þau sömu rök nú vera fyrir hendi eins og þau, sem til þess lágu, að þær ákvarðanir voru gerðar um greiðsluafganginn 1962, sem teknar voru. Í sambandi við fjáröflun til þeirra ráðstafana, sem þetta frv. fjallar um, vegna sjávarútvegsins o.fl., hafa hv. stjórnarandstæðingar talið m.a. að mætti nota eitthvað af greiðsluafgangi áranna 1962 og 1963. Varðandi árið 1962 er þegar búið að gera ráðstafanir um meginhl. hans, og ég ætla, að það þætti heldur óhyggileg ráðstöfun, ef Alþ. færi nú á fyrsta þingi, eftir að greitt hefur verið í þennan sjóð, að gera þessi merku lög að engu með því að taka úr honum það fé, sem í hann hefur verið lagt, og ráðstafa því til að mæta ýmsum útgjöldum á árinu 1964. En það, sem sumir hv. þm. virðast leggja mesta áherzlu á, er þetta: Þó að 210 millj. þurfi samkv. þessu frv. í ráðstafanir vegna sjávarútvegsins og almannatryggingarnar, þá er óþarfi að leggja á nokkra nýja skatta, því að á árinu 1964 munu tekjur ríkissjóðs fara mörg hundruð milljónir fram úr áætlun. Og hv. 1. þm. Austf. (EystJ) orðaði þetta svo, að núverandi fjárl. væru miðuð við það að fá stórkostlegar umframtekjur á árinu 1964. Við skulum nú virða fyrir okkur, hvort fjárl. eru þannig samin og upp byggð, að gera megi ráð fyrir því sem öruggu, að tekjurnar verði mörg hundruð millj, umfram áætlun og þess vegna megi gera ráð fyrir þessum nýju útgjöldum án þess að afla nýrra tekna. Á árinu 1963 var innflutningur lengi fram eftir árinu geysilega mikill og hafði aukizt mjög verulega frá árinu 1962 og miklu meira en nokkurn hafði órað fyrir, þegar fjárlögin 1963 voru sett í des. árið 1962. Innflutningur suma mánuðina komst upp í það að verða milli 40 og 50% hærri en árið áður. En ef við tökum fyrstu 9 mánuði ársins, jan. til sept., að báðum meðtöldum, þá varð innflutningurinn 27% hærri en sömu mánuði ársins 1962. Í okt. breyttist hins vegar þessi þróun, og þann mánuð varð innflutningurinn ekki nema 7% hærri en í sama mánuði árið áður. Í nóv. var hann 1½% hærri en árið áður. Tölur um innflutning í des. liggja ekki enn fyrir, en eftir því sem horfir, má gera ráð fyrir, að innflutningurinn í des. hafi verið um það bil 5% hærri en í sama mánuði árið áður. Af þessu yfirliti má gera ráð fyrir, að heildarinnflutningur ársins 1963 verði eitthvað í kringum 20% hærri en hann var á árinu 1962. Innflutningurinn hefur hins vegar minnkað mjög hlutfallslega síðustu 3 mánuði ársins. Nú byggjast tolltekjur fjárlaganna fyrir árið 1964 á því, að innflutningurinn á því ári verði um 6% meiri en hann varð raunverulega á árinu 1963. Eins og nú horfir, verður því að telja, að tekjuáætlun fjárlaganna að því er tolltekjurnar snertir, sem er langsamlega mestur hluti tekna ríkissjóðs, að sú tekjuáætlun sé það teygð í fjárlögunum, þar sem gert er ráð fyrir 6% meiri innflutningi í heild á árinu 1964 en varð á árinu 1963, að það væri mjög óvarlegt að gera ráð fyrir stórfelldum tekjum umfram það, sem fjárlögin gera ráð fyrir. Ég ætla því, að þessar hugleiðingar sumra hv. þm. um, að það sé alveg óhætt að leggja yfir 200 millj. kr. ný gjöld nú á ríkissjóð án þess að ætla honum nokkrar tekjur á móti, ég ætla, að þessar fullyrðingar eða spár fái engan veginn staðizt. Nú skal ég viðurkenna, að það er auðvitað í byrjun árs ógerningur að fullyrða um, hvernig þróunin verður um innflutning og tolltekjur. Þegar til þess er vitnað, að innflutningurinn hafi undanfarin ár, 1962 og 1963, orðið miklu meiri og þar með tolltekjur miklu hærri en fjárl. gera ráð fyrir, þá er vitanlega ekki hægt að ganga þannig út frá því, að svo hljóti að verða framvegis. Það má benda á það, að á árinu 1960 urðu tolltekjur lægri en áætlað var í fjárlögum. Og það má enn fremur benda á það, að innflutningsaukningin hefur orðið svo mikil á árinu 1963 og þenslan í framkvæmdum og atvinnulífi, að öllum er ljóst, að hér verður að stinga við fótum, enda þegar gerðar ýmsar ráðstafanir til þess, og sumpart hafa náttúrlega þær ráðstafanir, sem gerðar voru á s.l. hausti í banka- og peningamálum, haft sín áhrif, eins og þessar tölur varðandi síðustu 3 mánuði ársins um innflutninginn benda til. Ég held, að eins og ástatt er nú í efnahagslífi þjóðarinnar, væri það alveg óverjandi að tefla á tvær hættur um afkomu ríkissjóðs á þessu ári. Það væri óverjandi að eiga það á hættu, að greiðsluhalli kynni að verða á árinu 1964 hjá ríkissjóði. Ég vil því benda á þessi atriði til viðbótar því, sem hæstv. forsrh. tók hér fram í sinni framsöguræðu um það, að ógerningur og óverjandi sé að ætla að leggja á ríkissjóð yfir 200 millj. kr. ný útgjöld án þess að sjá fyrir tekjum á móti. Hv. 5. þm. Austf. (LJós) beindi til mín tveim fyrirspurnum í ræðu sinni, og skal ég með ánægju svara þeim. Hann spurðist fyrst fyrir um það, hvort ekki væri rétt að birta opinberlega, hvað hver innheimtuaðili, þ.e.a.s. hver verzlun eða annar aðili, sem sér um innheimtu söluskatts, skilaði miklum söluskatti. Það var í sambandi við fjárlagaumræður í des. 1961, sem þetta mál bar á góma, og lá þar fyrir tillaga um, að inn í fjárl. yrði tekið ákvæði í þessa átt. Ríkisstj. taldi það óþarft, en ég lýsti því yfir, að gerðar mundu ráðstafanir til þess, að slíkar skýrslur yrðu birtar, og árið 1962 var öllum skattstjórum og skattanefndum á landinu falið að birta skrá um álagðan söluskatt hvers innheimtuaðila. Og árið 1963, eftir að skattanefndir höfðu verið lagðar niður, voru sams konar fyrirmæli gefin öllum skattstjórum á landinu, og ég veit ekki annað en þetta hafi verið gert. Ég skal taka það fram, til þess að ekki verði úr þessu misskilningur, að vitanlega er þetta skýrsla um álagðan söluskatt. Það má vera, að hv. þm. eigi við innheimtan söluskatt, en það skiptir ekki máli í þessu efni vegna þess, að yfirleitt greiðist álagður söluskattur að fullu eða svo til, svo að þar er um sáralítil vanskil að ræða, þannig að ég ætla, að það fari nokkuð saman að öðru leyti en því, að eftir að söluskattur hefur verið á lagður og skráin verið birt, þá er skatturinn stundum endurskoðaður til hækkunar, ef gögn liggja fyrir um, að ástæða sé til slíks. Nú vil ég til skýringar taka það fram, eins og kunnugt er, að söluskattur er gerður upp ársfjórðungslega, en þessar skrár eru að sjálfsögðu lagðar fram árlega, eða leið og skattskrár eru lagðar fram, um söluskattinn árið á undan. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef frá réttum aðilum, ætla ég, að þessu hafi verið framfylgt eins og til stóð og óskað var. Þá spurði hv. þm. um það, hvort ég telji ekki tök á því að setja nýjar reglur til að tryggja, að álagður söluskattur komi til skila, og hv. þm. dró mjög í efa, að allur söluskattur kæmi til skila. Ég vil taka það fram í þessu sambandi, að samkv. söluskattsl. frá 1960 var skattstofunni eða skattstjóranum í Reykjavík falið að hafa umsjón með allri álagningu söluskatts um land allt, og hef ég nýlega beðið hann um skýrslu um þá framkvæmd, sem ég því miður hef ekki við höndina hér, en þar sem greinir ýtarlega frá því eftirliti, sem hann og hans starfsmenn hafa með höndum, og m.a. eru að sjálfsögðu framkvæmdar bókhaldsrannsóknir eins og þær, sem hv. 5. þm. Austf, talaði um. Hins vegar hefur það verið í undirbúningi nú undanfarið að gera breytingar á eftirliti með framtölum. Og ég vil minna á það, að í fjárlagaræðunni 22. okt. komst ég svo að orði: „Nú er unnið að því að koma á fót sérstakri eftirlits- og rannsóknardeild við embætti ríkisskattstjóra til þess að hafa strangt og víðtækt eftirlit með framtölum og framkvæmd laga um tekju- og eignarskatt, útsvör, aðstöðugjöld og söluskatt.“ Þessi eftirlits- og rannsóknardeild hefur sem sagt verið undirbúin og tekur mjög bráðlega til starfa, og henni er ætlað þetta verkefni, að reyna að koma á sem öruggustu eftirliti með framtölum og framkvæmd laga um öll þessi atriði, tekju- og eignarskatt, útsvörin, aðstöðugjaldið og söluskattinn. Enda er það þannig í reynd, að oft og tíðum veitir það þýðingarmiklar upplýsingar einmitt að bera saman allt þetta hjá atvinnurekanda eða innheimtuaðila, sem um er að ræða, bæði tekjuskattinn, útsvörin, aðstöðugjaldið og söluskattinn. Ég tel ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál, sem hér liggur fyrir, þar sem hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvmrh. hafa gert því svo glögg skil.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég held, að það sé vafasöm þýðing þessara löngu ræðna, og það væri ekki svo mikil fjarstæða af þm. að setja metnað sinn í að segja mikið efni í fáum orðum í staðinn fyrir að segja mikið efni í mörgum orðum eða jafnvel lítið efni í mörgum orðum. Og þeir menn, sem bezt hafa kunnað orðsins list, eins og Perikles og slíkir, töluðu alltaf stutt, en það var alltaf tekið eftir því, sem þeir sögðu. Það væri ekki svo vitlaust af okkur hér í þinginu að vera stuttorðir, en vera inni, meðan talað væri, og þá yrðu þessi fáu orð áhrifameiri en löngu ræðurnar. Það eru örfá atriði, sem ég vildi leyfa mér að benda á, áður en málið fer til nefndar, því að við vitum, að það er erfitt að fá breytingar gerðar, eftir að nefndir hafa skilað áliti. Og við vitum það einnig, að það er erfitt fyrir okkur í stjórnarandstöðunni að hafa áhrif á gang mála, og það er ef til vill mannlegt og eðlilegt. Ég vildi í fyrsta lagi benda á, að aðstaða frystihúsanna er geysilega misjöfn. Þau, sem hafa smáfiskinn, eru verr sett. Ég hygg, að vinnan við að vinna smáfiskinn sé allt að því þrefalt meiri og þar að auki nýtist fiskurinn miklu verr. Ég skal ekki fullyrða, hver sanngjarn verðmunur er, en ég er viss um, að það má muna þriðjungi á verði hráefnisins og jafnvel 2/5 hlutum, til þess að það beri sig jafnvel að vinna þennan lélega fisk. Þeim mun meira magn, þeim mun betur ber frystihúsið sig yfirleitt. Afkoma frystihúsanna er geysilega misjöfn, og mörg þeirra eru algerlega að gefast upp. Það er staðreynd, að dreifbýlinu er að blæða út. Ég vildi skjóta þessari aths. fram til þeirrar nefndar, sem hefur með þetta að gera, og til ríkisstj., að þetta verði athugað. Þeir, sem hafa stóra fiskinn, bera sig ekki illa. Ég er dálítið kunnugur rekstri frystihúsa og hef talað við marga, sem hafa rekið þau. Þeir, sem hafa góðan fisk, segja mér, að þeir hafi ekki undan neinu að kvarta og þeir telja vinnslukostnaðinn vera það mikið aukaatriði, að það skipti ekki öllu, hvort unnið sé í næturvinnu eða dagvinnu. En vinnslukostnaðurinn er ekkert aukaatriði fyrir þá, sem hafa lélega fiskinn. Þetta er geysilega mikið atriði. Annað, sem kemur til greina, er það, að það er vitað, að þau frystihús, sem vinna síldina, hafa allt aðra aðstöðu en hin, því að síldin, sem er látin í frost, það er svo lítið borgað fyrir hana og útgerðarmenn eru stórlega féflettir. Það ætti að vera hægt að bæta hag þeirra með því að hækka síldarverðið. Sama er að segja um saltsíldina. Þeir, sem tekst söltun vel, stórgræða, jafnvel þótt útgerðin riði. Þetta er ekkert lítið atriði. Annað atriði, sem ég vildi benda á, er, að það er með þessu frv. gert ráð fyrir því, að stofnlánadeild sjávarútvegsins ráði þessu eða seðlabankastjórnin. Þetta eru þeir menn, sem standa hvað fjærst alþýðu manna í landinu og hafa minnst samband við hana, og satt að segja finnst mér bankavaldið vera nóg í þessu landi, þó að þessum herrum sé ekki fengið algert einræði í þessum efnum. Sjútvmrh. semur vafalaust einhverjar reglur, en í framkvæmdinni mun það verða þannig, að þessir menn ráða hlutunum að miklu leyti. Mér væri það miklu ljúfara, að stjórn aflatryggingasjóðs hefði með þessi mál að gera. Þeir eru kunnugir þessum málum, betur en líklega nokkrir aðrir, og fylgjast með afkomu hinna einstöku landshluta og hinna einstöku frystihúsa betur en flestir aðrir, og það geta allir komið til þeirra og talað við þá, ef þá langar til, þetta eru alþýðlegir menn. Það er ekki gert ráð fyrir því, að fiskurinn hækki í verði samkv. þeim úrskurði, sem þegar liggur fyrir. Ég veit, að sjómenn eru mjög óánægðir með þetta. Ég er nú ekki mikill kröfumaður, því að allar þessar blessaðar kröfur í okkar þjóðfélagi hafa verkað þannig, að menn bera, þegar upp er staðið, lítið úr býtum, þetta er tekið af þeim aftur. En ég held, að það, sem bezt væri gert fyrir útgerðina, væri að lækka vextina hjá fiskveiðasjóði úr 6½% í 4%. Ég get sagt ykkur, að það er algerlega vonlaust með báta, sem kosta 10–12 millj., að borga 6½% vexti og þær afborganir, sem á þeim hvíla, það er gersamlega vonlaust mál, og þið sannið, að eftir 1–2 ár verða svo að segja allir bátaeigendur orðnir vanskilamenn. Þá liggur ekki annað fyrir en annaðhvort selja bátana eða leyfa þeim að vera áfram vanskilamenn. Það skapar algert vonleysi hjá útgerðarmönnum að borga þessa háu vexti. Það er miklu nær að gera þær ráðstafanir strax, sem gerir þeim fært að vera skilamenn, heldur en gera þá að vanskilamönnum. Þetta tel ég ekki lítið atriði, og ef ríkisstj. gerði þetta, þá mundi sú ráðstöfun vera mjög jákvæð fyrir útgerðarmennina. Það gæti einnig komið til greina að lengja afborgunartímann í fiskveiðasjóði, það gæti líka hjálpað, og sennilega þyrfti að gera hvort tveggja, til þess að útgerðarmönnum takist að standa í skilum. Það eru þessi atriði, sem ég vildi leyfa mér að benda á, áður en málið fer til n., og skal svo ekki fjölyrða meira um þessi atriði.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. vék hér nokkuð að því, sem hér hefur verið sagt um fjárhagsafkomu ríkissjóðs og þá möguleika, sem hann hefur á því að standa undir þeim fjárhagsskuldbindingum, sem hann hefur hingað til átt að standa undir. Ég hafði haldið því hér fram í þessum umr. áður, að a.m.k. greiðslur, sem nema 82 millj. kr., af þeim, sem nú er gert ráð fyrir að leggja á nýjan skatt fyrir, hafi hingað til raunverulega tilheyrt ríkissjóði, þ.e.a.s. 55 millj. kr. til niðurgreiðslu á vöruverði innanlands og 27 millj. kr., sem eru aukagreiðslur vegna almannatrygginganna. Slíkar greiðslur sem þessar, greiðslur vegna almannatrygginga og greiðslur til lækkunar á vöruverði, hafa hingað til tilheyrt ríkissjóði og ríkissjóður hefur haft tekjustofna til þess að standa undir greiðslum sem þessum. Það er auðvitað enginn vafi á því, að afkoma ríkissjóðs hefur verið með þeim hætti að undanförnu, að allt bendir til þess, að ríkissjóður geti mjög vel staðið undir þessum greiðslum og þótt þær væru hærri en þarna er um rætt, eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja um afkomu ríkissjóðs. Hæstv. fjmrh. treysti sér ekki til þess að neita því, að hagur ríkissjóðs hefði verið góður á árinu 1962 og 1963, enda hygg ég, að hann eigi eftir við annað tækifæri að gera ekki svo lítið úr því, hvað afkoman hafi orðið góð. En hann vildi hins vegar draga það mjög í efa, að réttar væru tilgátur manna hér um það, að búast mætti við allverulegum tekjuafgangi hjá ríkissjóði einnig á yfirstandandi ári, og hann benti þar á sínu máli til stuðnings, að tolltekjur ríkissjóðs væru við það miðaðar í fjárlagafrv., að þá yrði um að ræða innflutning, sem væri um 6% meiri en hann varð á árinu 1963. En með þessu sagði hæstv. fjmrh. ekki nema hálfa sögu, held ég, því að sú breyting var gerð á, þegar verið var að áætla væntanlegar tolltekjur ríkissjóðs og litið var á innflutningsmagnið, þá var gerð stórkostleg breyting á því, hvernig ráðgerður var innflutningurinn, þ.e.a.s. gert var ráð fyrir því, að á árinu 1964 yrði samsetning innflutningsins með allt öðrum hætti, miklu meira yrði flutt inn af vörum, sem liggja í lágum tollflokki. Engar sérstakar ástæður liggja í rauninni til að gera þessa tilfærslu, en þetta var gert vitanlega til þess að áætla tolltekjurnar lægri en allar líkur benda til að verði. Auk þess er það svo, að það er auðvitað mjög ósennilegt, að innflutningsmagnið vaxi ekki um meira en 6%, þegar það er haft í huga, að nú hafa orðið mjög verulegar launahækkanir hjá flestum starfshópum í landinu, en vitanlega leiðir af auknu kaupi óskir um meiri innflutning til landsins og vörusalan hlýtur að aukast. Það er rétt, að það dró nokkuð úr innflutningi á vörum til landsins síðustu 3 mánuðina, en hæstv. fjmrh. minntist ekki á það, að til þess lágu líka alveg ærnar ástæður. Meginhlutann af þessu tímabili vofðu yfir verkföll í landinu eða stóðu yfir, fjölmennari og almennari verkföll en hér hafa áður átt sér stað. Þetta ástand vitanlega dró nokkuð úr eyðslu eða kaupum í landinu. Þetta hafði sín áhrif. En síðan hefur nú verið samið um kauphækkanir til viðbótar við þær, sem áður höfðu orðið, og þær eiga vitanlega allar eftir að segja til sín í kaupmætti á næsta ári. Nei, ég held, að það sé rétt, sem hér hefur verið sagt, að það bendir allt til þess, að tekjuafgangur verði allríflegur hjá ríkissjóði, einnig á yfirstandandi ári, eins og hann var bæði á árunum 1962 og 1963. En þá er hlaupið til þess að koma jafnvel með hagfræðilegar kenningar og slá því föstu, að allir menn yfirleitt í vestrænum löndum séu nú sammála um það, að þegar viss skilyrði séu fyrir hendi, eigi ríkissjóður fremur að safna í sjóði. Um þetta séu menn ásáttir. Mér datt í hug í þessu sambandi að minnast á það, að ég hafði alveg nýlega lesið mjög merkilega bók eftir einn af þekktustu hagfræðingum á Norðurlöndum, sænska hagfræðinginn Gunnar Myrdal, þar sem hann einmitt var að taka þetta atriði og fletta því í sundur og hæðast að þessu og benda á það, að fullyrðingar ýmissa hagfræðinga um þetta efni hefðu verið stórlega misnotaðar. Hann benti á það, að vitanlega væri ekki hægt að slá neinu föstu um það, að greiðsluhalli hjá ríkissjóði eða greiðsluafgangur réði úrslitunum um rekstur efnahagslífsins í viðkomandi landi. Reynslan hefði þegar sýnt, að hitt skipti miklu meira máli upp á heildarafkomu í efnahagskerfinu, hvernig tekizt hefði í viðkomandi landi að stjórna til þess að fullnýta alla framleiðslumöguleika í landinu og til þess að fullnýta allt vinnuafl, sem fyrir er í landinu. Þensluástand getur vitanlega skapazt undir misjöfnum kringumstæðum. Sannleikur málsins er sá, t.d. hér hjá okkur, að það gæti verið ríkjandi þensluástand hér vegna mikilla framkvæmda, t.d. byggingarframkvæmda og annars þess háttar, þó að allverulegur hluti af okkar fiskiskipastól lægi ónotaður. Slíkt vitanlega mundi ekki leiða til farsælla lykta í okkar efnahagslífi. Og þó að á þeim tíma, sem þannig væri á málum haldið, væri hægt að sýna, að ríkissjóður hefði komið þannig út, að safnað hefði verið í sjóði hjá ríkinu, þá hefði það vitanlega ekki sýnt góða stjórn á efnahagsmálum þjóðarinnar, síður en svo. Það, sem skiptir ábyggilega langsamlega mestu máli um stjórn efnahagsmálanna, er að halda þannig á málunum, að framleiðslutæki þjóðarinnar séu fullnýtt og allt það vinnuafl sé nýtt á hinn hagkvæmasta hátt, sem þjóðin ræður yfir. Hjá okkur hagar þannig til, að við þurfum sérstaklega að gæta að því, að framleiðslutæki okkar séu notuð. Það hefur mjög borið á því á vissum tímum, að þannig hefur tekizt til, að vinnuaflið hefur sogazt frá framleiðslustörfunum og of mikið til vissra fjárfestingarstarfa annarra, þannig að efnahagskerfinu hefur verið búin nokkur hætta af þessu. Og ég held, að þau vandamál, sem hér hafa verið rædd nú í kvöld í sambandi við vandamál sjávarútvegsins, séu einmitt þess eðlis, að það beri að athuga þau út frá þessu sjónarmiði. Núna háttar einmitt þannig til, að það er verið að gera ráð fyrir því, að það eigi að búa þannig að sumum greinum okkar sjávarútvegs, að það er mjög vafasamt um, að t.d. fiskibátafloti landsmanna verði notaður, og það er mjög vafasamt um, að við fáum sjómenn til að stunda þar sín störf með þeim kjörum, sem þeim er þar boðið upp á. Hins vegar er allt, sem bendir til þess, að þó að sjómennirnir hlypu af bátunum, útgerðarmennirnir gæfust upp við að reka bátana við óbreytt fiskverð, þá gætu sjómennirnir flestir hverjir fengið talsvert mikið af vinnu við ýmis önnur störf í landinu, þar sem kauphækkun hefur átt sér stað og þar sem betur er borgað. Það er einmitt þetta hættumál, sem nú vofir yfir og þarf að gæta að, og því er í rauninni alveg tilgangslaust að ætla, eins og ég hef bent hér á, að samþykkja þetta frv., sem hér liggur fyrir, í þeim búningi, sem það nú er. Hér er aðeins gert ráð fyrir því að veita fiskkaupendum í landinu nokkra fyrirgreiðslu og togaraeigendum, en það er hlaupið fram hjá hinu vandamálinu, sem snýr að rekstri bátaflotans í landinu og þorskveiðunum, sem snýr að því að tryggja það, að sjómenn fáist til starfa bæði á togurum og bátum. Fram hjá þeim vanda er hlaupið. Það er enginn vafi á því, að það, sem hefur á undanförnum árum í okkar efnahagsmálum verið erfiðast viðureignar og hættulegast, er vöxtur dýrtíðarinnar. Það er hin sífellda verðlagshækkun innanlands, sem hefur óneitanlega og skiljanlega kallað á kauphækkanir. Vitanlega ber enginn maður á móti því, að þegar síðan kemur til kauphækkunar á eftir mikilli verðlagshækkun, leiðir einnig af þeirri kauphækkun nýja hækkun í ýmsum greinum í efnahagslífinu. Við vitum, að hækkað kaup verkamanna leiðir til þess, að afurðaverð landbúnaðarins hlýtur að hækka, um leið og laun bænda hækka til samræmis við hækkað kaup, og þannig er vitanlega ástatt í ýmsum fleiri greinum, hvergi hægt að komast hjá því. Um leið og kaup t.d. járniðnaðarmanna eða trésmiða hækkar vegna áður hækkandi verðlags, gefur það auga leið, að þá hækkar vitanlega viðgerðarkostnaður t.d. á bátum og vélum. Það er ekki hægt að komast hjá því. En vandinn hefur legið í því, að sú stefna hefur verið ríkjandi hjá okkur, sem hefur talið það næsta eðlilegt, að fram gengju ýmsar verðhækkanir í landinu, en jafnframt hefur verið reynt að sporna gegn því, að kaupið hækkaði á eftir, að afleiðingin af verðhækkunum næði síðan fram að ganga. En það hefur vitanlega ekki tekizt, kauphækkanirnar hafa komið á eftir. Hæstv. forsrh. vildi taka þessi orð mín svo, að þau væru í rauninni viðurkenning á því, að auðvitað væri það rétt, sem þeir væru að halda fram, að vegna kauphækkana kæmu síðan verðhækkanirnar. Hæstv, forsrh. getur vitanlega ekki neitað því, að ríkisstj. hefur á undanförnum árum verið að gera ýmsar þær ráðstafanir, sem hafa leitt til hækkandi verðlags í landinu, en ekki hafa átt neitt skylt við hækkandi kaupgjald. Ég nefni t.d. hækkun á vöxtum. Var það hækkað kaupgjald í landinu, sem rak ríkisstj. til að hækka alla vexti? Nei, en vaxtahækkunin vitanlega leiddi til þess, að allir kaupsýslumenn hækkuðu sinn varning vegna aukins vaxtakostnaðar. Vaxtakostnaðurinn við að hafa hækkandi vexti leiddi líka til þess, að útgjöld t.d. atvinnufyrirtækja eða útgerðarinnar í landinu hækkuðu vegna hækkandi vaxta, og það vitanlega olli þessari atvinnugrein erfiðleikum. Það var ekki heldur vegna hækkaðs kaupgjalds, að ríkisstj. brá við og samþykkti að afnema verðlagsákvæði á verðlagningu á ýmiss konar varningi og ýmiss konar þjónustu í landinu. Ríkisstj. samþykkti verðhækkanir án þess að til grundvallar lægju nokkrar sérstakar kauphækkanir. Ríkisstj. hefur einnig staðið fyrir því að auka álögur í mjög stórum stíl á landsmenn, sem hafa vitanlega leitt til hækkandi verðlags. Söluskattarnir, sem ríkisstj. hefur verið að leggja á, hafa vitanlega leitt til hækkandi verðlags, og það hefur ekki verið hægt að tengja þessa söluskatta sérstaklega við kaupgjaldsbreytingar. Þannig er hægt að nefna mörg önnur dæmi. Sannleikurinn er sá, að stefna ríkisstj. hefur verið sú að leyfa verðlagshækkanir og standa beinlínis fyrir verðlagshækkunum, og það eru þær, sem hafa leitt til kauphækkananna. Fram hjá þessu er ekki hægt að komast. Og það frv., sem hér liggur fyrir nú, ég veit það, að það verður túlkað þannig í Morgunblaðinu, eins og hæstv. forsrh. hefur í rauninni túlkað það hér í þessum umr., að það verður sagt: Hér er um 210 millj. kr. nýjar álögur að ræða. Þessar nýju álögur og þessar nýju verðhækkanir, sem af þeim leiðir, þetta er allt saman kauphækkuninni frá því í des. að kenna. En hér er verið að afla tekna m.a. til að greiða togaraútgerðinni í landinu 55 millj. kr. Ætla einhverjir að halda því fram, að það þurfi að greiða togaraútgerðinni í landinu 55 millj. kr. vegna kauphækkananna, sem urðu í desembermánuði? Auðvitað er það hrein fjarstæða að halda því fram. Í þessu frv. er einnig gert ráð fyrir því, að af þessum 210 millj. kr. verði varið 55 millj. kr. til að halda áfram niðurgreiðslum á vörum innanlands, sem ríkissjóður hefur greitt niður hingað til og hefur haft tekjustofn til að halda niðri. En nú á sem sagt að leggja á nýjan skatt, og síðan á að hamra á því í Morgunblaðinu og í ræðum ráðh., að þessi nýi skattur sé allur afleiðing af kaupgjaldshækkununum, sem samþykktar voru í desembermánuði. Hér er vitanlega verið að segja ranglega frá hlutunum. Það, sem hér er í gangi, er þessi gamla stefna ríkisstj., að hún er létt á sér, þegar um það er að ræða að leggja á nýjar álögur, hækka verðlagið í landinu, þá er hún létt á sér, þá er hún fljót til. En svo þegar hækkandi verðlagi verður aftur svarað af launþegum í landinu með því að fara fram á hækkað kaup, ætlar allt um koll að keyra. En það þýðir ekkert fyrir ríkisstj. að neita þessari staðreynd lengur. Afleiðingarnar af hækkandi verðlagi verða hækkað kaupgjald, og sá vandi leggst síðan fyrr en varir til útflutningsframleiðslunnar í landinu. Svo er í þessum efnum sífellt verið að klifa á því, að það eigi ekki að fara fram svona launahækkanir, eins og t.d. hafa átt sér stað núna í desembermánuði s.l., heldur eigi að reyna að koma fram raunhæfum kauphækkunum. Hvað eru raunhæfar kauphækkanir? Það, sem ríkisstj. bauð snemma í þessu verkfalli í desembermánuði, þegar talað var um að hækka kaupið frá 4–8%, það voru raunhæfar kauphækkanir. En gerði ekki ríkisstj. sér grein fyrir því, um leið og hún lagði þessa till. fram, að það þyrfti að afla nýrra tekna upp á yfir 200 millj. kr. vegna tekjuþarfa ríkissjóðs og til þess að styrkja útflutninginn, alveg eins og nú er lagt til, þó að þá væri talað um miklu minni kauphækkun? Ætli hefði þá staðið á því að fara sömu leiðina, þó að það væri verið að tala um raunhæfar kauphækkanir? Nei, það, sem skiptir vitanlega máli í þessum efnum, er, að þegar samið hefur verið um kauphækkun sem beina afleiðingu af þeirri verðlagsþróun, sem orðið hafði, það er það, að á eftir sé reynt af ríkisvaldsins hálfu að haga ráðstöfunum á þá lund, að reynt verði allt, sem mögulegt er, til að koma í veg fyrir áframhaldandi verðlagshækkanir. Og það hefði verið auðvelt verk, eins og ég hef bent á áður í þessum umr., að veita útflutningsatvinnuvegunum þann stuðning, sem nú er gert ráð fyrir að þurfi að veita þeim, án þess að hefði þurft að koma til nýrrar skattaálagningar. Það hefði verið hægt eftir öðrum leiðum, sem ég hef bent hér áður á í þessum umr. En ríkisstj. hefur ekki viljað fara þær leiðir, hún hefur frekar kosið gömlu verðhækkunarleiðina, sem vitanlega leiðir af sér nýjar kaupkröfur síðar. Þá talaði hæstv. forsrh. nokkuð um það, að ríkisstj. hefði alltaf haft mikinn vilja til þess, að laun þeirra lægst launuðu í hópi verkamanna yrðu nokkuð hækkuð, en þar hefði hreinlega staðið á verkalýðssamtökunum sjálfum. Þetta er, eins og hann veit mætavel, algerlega rangt. Það stendur t.d. ekkert á því, að hann megi færa nú í dag ef hann vill beita sér fyrir því innan ríkisstj., þeim lægst launuðu nokkra viðbótarhækkun - það mótmælir því enginn - til þess að rétta nokkuð hag þeirra. Hitt er sannleikur málsins, að þeir lægst launuðu í landinu hafa jafnan neitað því að setja sig og sín samtök gegn því, að ýmsir aðrir starfshópar í landinu fengju líka leiðréttingu sinna mála. Það er allt annað mál. Það er vitanlega óeðlilegt að fara fram á það við samtök hinna almennu verkamanna eða. heildarsamtökin í landinu, Alþýðusamband Íslands, að þau eigi að standa gegn því, að t.d. vissar starfsgreinar iðnaðarins fái einhverjar launabætur líka. Enda er það margföld reynsla, þegar samið hefur verið sérstaklega um kaup hinna óbreyttu verkamanna og samningarnir hafa ekki á neinn hátt verið tengdir samningum t.d. við iðnaðarmenn, þá hefur síður en svo staðið á því hjá vinnuveitendum iðnaðarmanna að semja um tilsvarandi eða jafnvel enn þá meiri hækkun iðnaðarmönnum til handa. Og það vita allir, að yfirborganir á umsömdum kauptöxtum eru enn þá meiri til iðnaðarmanna í landinu heldur en til óbreyttra verkamanna, svo að atvinnurekendurnir hafa í þessum efnum séð um þetta sjálfir. Ég skal svo ekki ræða öllu meira um þetta mál. Þó vildi ég aðeins segja það hér að lokum, sem ég reyndi að leggja aðaláherzlu á hér í minni fyrri ræðu, að ég tel, að það sé ekki hægt að ljúka afgreiðslu þessa máls í þeim búningi, sem það er nú. Það er óhjákvæmilegt, um leið og reynt er að leysa hér að nokkru vandamál fiskkaupenda og togaraeigenda, að þá sé um leið snúizt við þeim vandamálum, sem steðja að bátaútvegsmönnum í landinu og bátasjómönnum í landinu og togarasjómönnum. Það verður að leysa vandamál þessara aðila útgerðarinnar um leið og hinna. Og mér fannst þeir hæstv. ráðh., sem hér komu nú aftur í ræðustól og ræddu aftur um þessi mál, vikju sér alveg ótrúlega mikið undan þessu vandamáli. Þeir vildu halda hér uppi umræðum um ýmislegt annað, sem hér hefur borið á góma í þessum umr., en vildu hafa sem fæst orð um þetta atriði málsins, en þetta tel ég höfuðatriðið. Það er engin leið að skilja þannig við þetta mál, að ekki sé fundin lausn á vandamálum þessara aðila, því að vitanlega kemur ekki til mála að skilja þannig við málið að bjóða bátasjómönnum upp á það, að þeir skuli starfa enn miðað við óbreytt kaupgjald eða sama fiskverð og gilti á s.l. ári, til þess yrði hlutur þeirra þá allt of lélegur borið saman við hlut annarra starfsstétta í landinu, og það er ómögulegt annað en af þessu leiddi, að sjómönnum fækkaði við þorskveiðarnar og þorskveiðarnar mundu dragast saman. Ég hugsa, að þetta kæmi ekki aðeins þannig út, að þjóðarheildin tapaði miklu á slíku, heldur mundu einnig fiskkaupendur í landinu finna sárt til þess, því að það skipti fiskkaupendur í landinu, frystihúseigendur, ekki minna máli að fá mikið hráefni til vinnslu heldur en það, þótt þeir fái slíkan styrk, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Á það ber því að leggja áherzlu við afgreiðslu þessa máls hér í þinginu, að þessi hluti vandamálsins verði ekki síður leystur en hinn.



Herra forseti. Hún skal sannarlega vera stutt, athugasemdin. Ég ætla aðeins að segja, að hafi menn verið í vafa um það, áður en hæstv. fjmrh. talaði hér áðan, að það væri eindregin stefna hæstv. ríkisstj. að stefna að verulegum greiðsluafgangi í ríkisbúskapnum, sem yrði lagður inn í efnahagskerfið til jafnvægis, - hafi menn verið í vafa um þetta, áður en hann talaði hér áðan, þá þurfa menn ekki að vera í neinum vafa nú eftir þessa ræðu. Kemur þetta alveg heim og saman við það, sem ég og fleiri höfum haldið fram að liggi til grundvallar fyrir þeirri nýju skattálagningu, sem hér er ráðgerð.