Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ástæða þess að ég kveð mér hljóðs um störf þingsins eru yfirlýsingar hæstv. fjmrh. í gær að til greina komi að fresta lögbundinni skattalækkun um næstu mánaðamót og ég beini spurningum mínum til hæstv. forsrh. Í tengslum við kjarasamninga á almennum vinnumarkaði í vor var gert samkomulag milli launþegahreyfingarinnar og ríkisstjórnarinnar um að skattar yrðu lækkaðir um 4 prósentustig í áföngum. Það kom skýrt fram í frv. fyrir þeirri löggjöf í vor að enginn fyrirvari var af hálfu ríkisstjórnarinnar um að standa ekki við þá löggjöf þótt samningar næðust ekki við sveitarfélögin um 0,4% þátttöku í þeim lækkunum. Það hafa alltaf legið fyrir, herra forseti, mótmæli sveitarfélaganna við hinni einhliða yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Launþegar greiddu kjarasamningunum atkvæði í góðri trú, enda voru skattalækkanirnar ein aðalástæðan fyrir því að þeir voru samþykktir en kjarasamningarnir voru til óvanalega langs tíma. Áform ríkisstjórnarinnar við að fresta hluta af skattalækkuninni með tilvísun til deilna við sveitarfélögin eru því hrein svik við launþega og hafa forustumenn þeirra kveðið mjög fast að orði. Það er gersamlega útilokað að launþegar gjaldi deilna ríkisvalds og sveitarfélaga en mér skilst að hæstv. forsrh. hafi sjálfur kynnt ASÍ þessi áform í gær. Spurningar mínar til hæstv. forsrh. eru hvort og hvenær lagt verði fram frv. sem frestar hluta af skattalækkununum þótt yfirlýsingar liggi fyrir af hálfu launþegahreyfingarinnar að um svik á samningum sé að ræða. Í öðru lagi. Hafa þau áform sem hæstv. fjmrh. kynnti í gær verið rædd við Framsfl. og kynnt í þingflokkum stjórnarflokkanna? Ég minni á, herra forseti, að stjórnarandstaðan stóð að löggjöfinni um skattalækkanir í tengslum við kjarasamninga, enda var um forsendur kjarasamnings að ræða. Herra forseti. Það er brýnt að skýr svör fáist við þessum spurningum vegna þess að stutt er til þingloka á þessu ári og slíkt frv. mun vafalítið hafa mikil áhrif á störf þingsins.

Herra forseti. Það var hermt rangt í upphafi orða hv. þm. Skattalækkun var ekki samkomulag við aðila vinnumarkaðarins eins og mönnum er kunnugt um. Alþýðusambandið vildi fara nokkuð aðra leið í skattalækkunarferlinu en ríkisstjórnin vildi fara þannig að að ríkisstjórnin bæri ein ábyrgð á þeirri skattalækkunaraðferð sem ákveðin var eins og menn muna, svo að það sé nú haft rétt sem forsenda málsins. Í annan stað var ekki talað um að fresta þessari skattalækkun allri heldur aðeins hluta hennar eins og kom fram í gær að hefði verið athugað. Það er jafnframt rétt að menn átti sig á því að í tengslum við framlagningu málsins var sérstaklega tekið fram að gert væri ráð fyrir því að sveitarfélögin kæmu að 1 / 10 að þessari lækkun, 1 / 10 vegna þess að sveitarfélögin nytu góðs af hinum löngu kjarasamningum og þeim stöðugleika sem skapaðist í þjóðlífinu vegna þeirra og jafnframt tekið fram að ef það yrði ekki, þá yrði ríkið að bera þá lækkun en jafnframt yrði leitað eftir því að þeir fjármunir sem ríkið stæði þar með að skiluðu sér í viðskiptum ríkis og sveitarfélaga þannig að þetta lá allt saman fyrir. Það þótti því ekki óeðlilegt við þessar aðstæður þegar ekki hafði náðst samkomulag við sveitarfélögin m.a. vegna þess að kostnaður þeirra við gerð eigin kjarasamninga varð meiri en ætla hefði mátt af því að þeir voru ekki í samræmi við það sem áður hafði gerst á vinnumarkaði að þetta væri tekið til athugunar og skoðunar og rætt. Í dag hafa fulltrúar ríkisstjórnarinnar, hæstv. fjmrh., hæstv. viðskrh. og ég, átt fund með Alþýðusambandinu og forustu þess og munum við athuga málið á vettvangi ríkisstjórnarinnar í dag í framhaldi af þeim fundum og kynna niðurstöður okkur þegar líður á daginn.

Hæstv. forseti. Það er margt sem bendir til þess að áform ríkisstjórnarinnar um að brjóta lögin um tekju- og eignarskatt frá sl. vori, svíkja það sem þá var lögfest, svíkja það sem þá var lofað hafi átt að fara leynt. Þetta gerist ítrekað á þessum árstíma rétt fyrir jólin. Þá koma skerðingarfrumvörpin fram og það er þakkarvert að hv. þm. Svavar Gestsson skuli hafa vakið máls á þessu á Alþingi í gær, togað þessar upplýsingar upp úr hæstv. fjmrh. og þannig tryggt að umræða færi fram um þetta í tíma. Hæstv. forseti. Ég vil benda á umfang þessa máls. Það snýst nefnilega ekki bara um skatta. Þegar allt kemur til alls eru skattaráðstafanir ríkisstjórnarinnar í fullkominni andstöðu við það sem verkalýðshreyfingin vildi, í fullkominni andstöðu við það sem verkalýðshreyfingin stefndi að þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi reynt að láta líta svo út sem þetta væri í samráði við hana. Svo var ekki. Það er gróf fölsun eins og hæstv. forsrh. hefur nú viðurkennt og sagt. Verkalýðshreyfingin, landssamböndin innan ASÍ litu hins vegar á tekjuskattslækkunina sem forsendur sinna samninga. Þar væri komið það gólf sem miðað væri við þegar samið væri um kaupið. Ríkisstjórnin hamraði sjálf á þessu á sínum tíma. Þess vegna trúðu menn því ekki og trúa því vart enn að hún ætli að hlaupast frá þeim skuldbindingum sínum, ekki síst þegar menn hafa í huga við hvert góðæri við búum, góðæri sem hefur skilað 600 tekjuskattsmilljónum umfram það sem áður hafði verið áætlað í ríkissjóð, miklu meiri peningum en nú er talað svo snyrtilega um að hnika til eins og hæstv. fjmrh. sagði í gær. Þetta mál snýst ekki um skattastefnu og ekki um neinar 500 millj. Þetta snýst um trúverðugleika í stjórnmálum og 

Herra forseti. Þetta mál er að sönnu harla alvarlegt og ótrúlegt að hæstv. ríkisstjórn skuli láta sér detta í hug að ætla ekki að efna loforð sín að þessu leyti, jafnríkur hluti af niðurstöðum síðustu kjarasamninga og þetta sannanlega var og skipta þá tengslin í sjálfu sér ekki öllu máli. Það er alveg ljóst að kjarasamningar voru m.a. gerðir með þetta að leiðarljósi. Ég var reyndar ekki einn af þeim sem var hrifinn af útfærslu á skattalækkun hæstv. ríkisstjórnar um flata lækkun af þessu tagi sem nýtist hátekjufólki best og þá reyndar barnlausu hátekjufólki eins og þetta var útfært en það er ekki það sem skiptir máli heldur grundvallaratriðið. Það er annar þáttur þessa máls sem mér er líka nokkuð ofarlega í huga og það er framkoma hæstv. ríkisstjórnar við sveitarfélögin, þ.e. að ríkisstjórnin og hæstv. fjmrh. virðast halda að hann hafi einnig yfir fjármunum sveitarfélaganna að segja. Þetta er sjálfstætt stjórnsýslustig, kosið er til þess sérstaklega og í gildi eru lög og alþjóðlegir sáttmálar sem eiga að tryggja sjálfstæði og óhæfi sveitarstjórnarstigsins til þess m.a. að verja það fyrir fjármálaráðherrum eins og þeim sem þjóðin situr uppi með núna. Þessi samskipti geta ekki gengið svona til og þá skipta upphæðir ekki máli. Hvort það væru 5 kr. eða 500 millj. sem ríkisstjórnin ætlar sér einhliða að ráðskast með af fjármunum sveitarfélaganna skiptir ekki máli. Það er ósköp einfaldlega ekki þannig sem slík samskipti eiga að ganga fyrir sig á milli sjálfstæðra stjórnsýslustiga í landinu. Einnig er framkoman við verkalýðshreyfinguna með endemum. Er það kannski vegna þess að nánast öll verkalýðshreyfingin hefur bundið hendur sínar til tveggja til þriggja ára sem ríkisstjórnin heldur að hún komist upp með framkomu af þessu tagi? Er það vegna þess að ríkisstjórnin veit að verkalýðshreyfingin er með hendurnar bundnar á bak aftur fram um aldamót sem hún ástundar framkomu af þessu tagi?

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að hæstv. ríkisstjórn gaf fyrirheit um skattalækkanir í tengslum við síðustu kjarasamninga. Jafnvel þótt ekki hafi tekist samkomulag um framkvæmdina, þá var fyrirheitið engu að síður gefið og aðilar vinnumarkaðarins og þá sérstaklega verkalýðshreyfingin tók tillit til þessa fyrirheits við frágang kjarasamninga. Varaforseti Alþýðusambands Íslands hefur upplýst um að hann hafi spurst sérstaklega fyrir um það hjá ríkisstjórninni hvað verða mundi ef sveitarfélögin féllust ekki á þetta samkomulag fyrir sitt leyti og hæstv. ríkisstjórn hafði svarað því til að hún mundi þá sjá til þess með öðrum hætti að skattalækkunin kæmi til framkvæmda þannig að hæstv. ríkisstjórn hefur gefið afdráttarlaust fyrirheit. Það eru gildandi lög í landinu, virðulegi forseti, sem kveða á um að þessi skattalækkun skuli taka gildi um næstu áramót og því verður ekki breytt nema að lög verði sett á Alþingi fyrir jólin á þeim fáu starfsdögum sem eftir lifa. Ef ríkisstjórnin ætlar að knýja það fram, þá setur hún að sjálfsögðu allt starf þingsins fram að jólum í uppnám. Þess vegna er nauðsynlegt að það komi fram sem allra fyrst hvort ríkisstjórnin hefur slíkar fyrirætlanir uppi. Við verðum að fá svar við því strax því ef ekki fæst svar við því, ef enn er gefið undir fótinn með að slíka lagabreytingu eigi að knýja fram á fáum dögum til jóla, þá sýnist mér ekki líklegt að ýmis stórmál svo sem fjárlagafrv. verði afgreidd á tilsettum tíma.

Herra forseti. Með frv. ríkisstjórnarinnar í vor segir svo, með leyfi forseta: ,,Í yfirlýsingu ríkisstjórnar kemur einnig fram að hún muni beita sér fyrir því að útsvar sveitarfélaga lækki um 0,4% frá því sem nú er, eða tekjuskattur lækki samsvarandi sem þá verði fjármagnað í samráði við sveitarfélögin og voru þær hugmyndir kynntar fulltrúum Sambands íslenskra sveitarfélaga sama dag.`` Það er alveg augljóst á þessum orðum hvað ríkisstjórnin ætlaði sér. Hún ætlaði að láta sveitarfélögin fjármagna 0,4% af þeirri skattalækkun sem nú er verið að tala um að fresta. Hvergi er í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar talað um að ef samningar náist ekki við sveitarfélögin, þá lækki ríkisstjórnin einhliða skattalækkunaráform sín. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn að falla frá þeim áformum einfaldlega vegna þess að hún hefur engan rétt í þessu máli. Hún hefur hvergi neinn rétt sem hún getur hengt skoðun sína á að koma svona aftan að launþegum eins og hún er að gera. Samningar eiga einfaldlega að standa. Hæstv. forsrh. gaf í skyn að hann mundi kynna niðurstöðu í málinu í dag. Þeir eru ekki jafnharðir í afstöðu málsins og í gær og ég vona að hin einbeitta afstaða verkalýðshreyfingarinnar og stjórnarandstöðunnar dugi til að knýja fram að þessi áform verði lögð á hilluna. Hæstv. forsrh. svaraði ekki spurningu minni hvort þetta hefði verið kynnt í þingflokkum stjórnarliðanna. Mínar heimildir segja að svo hafi ekki verið og mér kæmi ekki á óvart þótt margir stjórnarliða sem stóðu að löggjöfinni í vor mundu hugsa sig um tvisvar áður en þeir greiddu því braut í þinginu að falla frá umsömdum skattalækkunum. Það er grundvallaratriði í þessu máli að trúnaður milli ríkisvalds og samningsaðila verði að ríkja við lokagerð kjarasamninga. Það er ekki hægt að ganga frá kjarasamningum með annarri afstöðu. Þetta var erfitt samningsferli og þess vegna eru áform ríkisstjórnarinnar enn þá lúalegri en væri við venjulegar aðstæður.

Virðulegi forseti. Það var ein spurning sem hv. þm. Ágúst Einarsson beindi til ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsrh. eða formælenda Framsfl. í ríkisstjórninni sem eru ekki viðstaddir þennan fund en hæstv. forsrh. hlýtur að geta svarað spurningunni. Henni hefur ekki verið svarað enn. Spurning var þessi: Höfðu stjórnarflokkarnir, þ.e. ráðherrar beggja flokka í ríkisstjórn, Framsfl. og Sjálfstfl., tekið ákvörðun um að flytja frv. af því tagi sem hæstv. fjmrh. sagði í gær að til stæði að flytja? Gaf hann þá yfirlýsingu í samráði við samráðherra sína í Framsfl.? Vissu þeir að hún mundi koma og þetta væri fyrirætlunin eða kom þetta þeim og þingmönnum Framsfl. á óvart?

Herra forseti. Það kom fram hjá hæstv. fjmrh. í gær að mál þetta hefði verið til athugunar hjá ríkisstjórninni og þá auðvitað hjá ríkisstjórninni allri og fer það ekkert á milli mála. Vegna þess sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði hér áðan um að við vildum ganga gegn verkalýðshreyfingunni meðan hún væri með bundnar hendur, þá fer því auðvitað fjarri. Við áttum mjög góðan fund með forustu Alþýðusambandsins í dag, málefnalegan og einarðan fund. Ég tel að við höfum jafnframt, til að mynda þegar stórmál sem varða verkalýðshreyfinguna miklu eins og lífeyrissjóðsmálin hafa verið til umræðu, náð fram niðurstöðu sem hafi verið mjög ásættanleg fyrir verkalýðshreyfinguna. Óánægjan virðist meiri annars staðar en hjá henni varðandi þá niðurstöðu og kom reyndar fram, mér er óhætt að hafa það eftir í dag, á þessum fundi að verkalýðshreyfingin væri sérstaklega ánægð með það með hvaða hætti ríkisvaldið hefði gengið frá þeim málum og flaug það ekki að neinum að ríkisvaldið væri að notfæra sér það að samningar væru bundnir og beita verkalýðshreyfinguna einhverjum afarkostum í því þýðingarmikla máli. Eins og ég hef áður sagt var þessi leið til athugunar vegna þeirrar sérstöku stöðu að peningar frá sveitarfélögunum hafa ekki skilað sér og það tekur lengri tíma að huga að því máli. Gert hefur verið samkomulag við sveitarfélögin og 6. liður samkomulagsins sem kynnt verður í dag gengur út á að aðilar eigi viðræður um þessi mál áfram. Því er ekki hafnað af sveitarfélögunum að eiga viðræður um aðkomu þeirra að þessari skattalækkunarleið áfram. Það hefur verið kynnt í dag og við horfum auðvitað á þá niðurstöðu líka varðandi framhald málsins. Við munum kynna þá niðurstöðu þegar líður á daginn. Auðvitað munum við horfa til allra sjónarmiða við þá niðurstöðu.

Forseti vill geta þess að brtt. á þskj. 442 við frv. til fjáraukalaga frá minni hluta fjárln. sem var útbýtt í upphafi fundarins getur því aðeins komið á dagskrá og til umræðu síðar á þessum fundi að veitt verði afbrigði og er þeirra nú leitað.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1998. Á sama hátt og á undanförnum árum hefur í frv. þetta verið safnað þeim lagabreytingum sem gjaldaáætlun fjárlagafrv. gerir ráð fyrir til að leggja áherslu á þann samnefnara þeirra að stuðla að aðhaldi í ríkisútgjöldum og halda jafnvægi í ríkisbúskapnum. Ég vil geta þess strax í upphafi að í þessu frv. er þó það nýmæli að í 12. gr. er jafnframt leitað eftir breytingu vegna tekjuáætlunar fjárlagafrv. Eftir slíkum breytingum hefur jafnan verið leitað með sérstökum tekjuöflunarfrv. en í ljósi þess að fjárlagafrv. gerir ekki ráð fyrir viðameiri breytingum á tekjuöflun ríkissjóðs á næsta ári þótti rétt að flytja þá brtt. í þessu frv. Að efni þeirrar breytingar kem ég síðar í ræðu minni. Eitt af meginatriðum í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er að unnið verði að efnahagslegum stöðugleika og jafnvægi í ríkisfjármálum. Það er forsenda framfara, lágra vaxta, öflugs atvinnulífs og atvinnuöryggis. Ríkisstjórnin hefur fylgt þessum markmiðum dyggilega eftir og nú er árangurinn að koma í ljós. Sendinefnd frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í Washington var nýlega hér á ferð til að gera sína reglubundnu úttekt á þjóðarbúskap Íslendinga og árangri ríkisstjórnar í stjórn efnahagsmála. Í úttekt þessari segir, með leyfi forseta: ,,Árangur Íslands í efnahagsmálum á undanförnum árum hefur verið mjög góður. Uppgangur er í efnahagslífinu 5. árið í röð, hagvöxtur er enn mikill og á sama tíma helst verðbólgan lág. Þessi árangur sker sig með áberandi hætti frá tíðum sveiflum undanfarinna áratuga og ber að miklu leyti að þakka stefnu stöðugs gengis og úrbótum í ríkisfjármálum ásamt skipulagsumbótum sem hafa leitt til aukinnar hagkvæmni og skilvirkni gagnvart markaðsöflunum.`` Þess ber að geta að skýrslur Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hafa ávallt verið hreinskilnar í gagnrýni á íslensk stjórnvöld. Menn hafa tekið mark á þeim svo að það gefur þessari umsögn gjaldeyrissjóðsins enn meira gildi og enn meira vægi. Þessi skýrsla bendir einnig á ýmis verkefni sem fram undan eru í stjórn efnahagsmála. Bent er á að ríkisfjármálin ættu að bera meginþunga nauðsynlegrar aðlögunar að bættum efnahagsskilyrðum, að afkomubati ríkissjóðs þyrfti að vera meiri en gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Talið er að núverandi hagvaxtarskeið veiti færi á að skapa svigrúm til viðbragða þegar harðna fer í ári á ný. Loks er vikið að því að á undanförnum árum hafi Ísland náð töluverðum árangri í endurbótum á skipulagi efnahagsmála sem átt hafa drjúgan þátt í að auka hagkvæmni og aðlögunarhæfni efnahagslífsins. Áríðandi er að halda áfram endurbótum á þessu sviði í náinni framtíð. Með öðrum orðum er árangurinn metinn svo að vel hafi tekist til í stjórn efnahagsmála hjá þessari ríkisstjórn en því er heldur ekki leynt að hagvöxtur og batnandi lífskjör skapa á ný vandamál á sviði efnahagsmála sem nú ber að takast á við. Það er í þessu ljósi sem líta ber á fjárlagafrv. Þar er gætt meira aðhalds en margir geta sætt sig við en það aðhald skapast fyrst og fremst af því að þjóðarbúskapurinn er í uppsveiflu og eftirspurn er að aukast. Stefna ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum hlýtur því að beinast að því að koma í veg fyrir að uppsveiflan breytist í ofþenslu með afleiðingum sem okkur Íslendingum eru svo vel kunnar frá fyrri árum. Allt frá árinu 1991 hefur verið unnið að því að styrkja og bæta vinnubrögð við gerð fjárlagafrv., jafnt við undirbúning þess í Stjórnarráðinu sem og við meðferð þess hér á hinu háa Alþingi. Meðal mikilvægustu ráðstafana í því skyni er að styrkja þær forsendur sem lagðar eru fjárlagafrv. til grundvallar. Af þeim sökum var horfið að því ráði að draga allar þær lagabreytingar sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir í eitt frv. sem Alþingi getur þá fjallað um í einu lagi. Með því móti er Alþingi gerð heildstæð grein fyrir þeim breytingum sem í því eru fólgnar og á þær er lagt mat um kostnað og tilfærslu fjármuna. Breytingar þær sem frv. gerir ráð fyrir eru færri nú en á undanförnum árum og fer raunar fækkandi ár frá ári. Frv. þetta inniheldur aðeins 16 greinar að þessu sinni í samanburði við 27 greinar sams konar frv. í fyrra og 63 greinar árið þar áður. Kemur það bæði til af því að þörf á sérstökum ráðstöfunum er minni nú en oft áður en einnig gefur hér að líta árangur af því starfi sem hófst í hittiðfyrra. Það fólst í að afnema þá tilhögun sem fest hafði rætur allt of víða í íslenskri löggjöf, að binda í lög framlög og útgjöld til ýmissa viðfangsefna ýmist með eða án sérstakra tekjustofna en á þann hátt var fjárveitingavald Alþingis í raun fyrir fram bundið þegar að fjárlagagerðinni kom. Slík ákvæði grafa undan áhrifum þess hagstjórnartækis sem stjórnarskráin færir Alþingi sem fjárstjórnarvaldi fjárlaga, tækis sem á að vera hægt að beita með virkum hætti við heildarhagstjórn þjóðarbúsins til að gæta aðhalds í ríkisrekstri og ná jafnvægi í ríkisbúskap án þess að bjástra um leið við að skera niður lögmælt útgjöld og ná mörkuðum tekjustofnum að einhverju leyti í ríkissjóð með frumvörpum þeim er borið hafa sams konar heiti og það sem hér er mælt fyrir. Ákvæði um lögmælt framlög og útgjöld til ýmissa viðfangsefna er að vísu enn víða að finna og kunna að vera réttlætanleg og jafnvel æskileg innan ákveðinna marka t.d. þegar um er að ræða sérstök átaksverkefni. Slík framlög verða þó að sæta þeim skerðingum sem markmið fjárlagafrv. gera kröfu til og til slíkra skerðinga ber ríkisstjórninni skylda til að leita þeirra heimilda sem stjórnskipun ríkisins gerir ráð fyrir. Þetta nefni ég sérstaklega og kýs að gera sérstaka grein fyrir, herra forseti, vegna þess að í 23. gr. laga nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins, felst ráðagerð um að ákvæðum í almennum lögum sem mæla fyrir um markaða tekjustofna eða lögbundin framlög verði innan fjárlagaársins breytt með fjárlögum einum saman. Ég viðurkenni að þessi framkvæmd kann að þykja hentug og þægilegri, ekki síst fyrir ríkisstjórnina, en hún sést heldur ekki fyrir um hvaða afleiðingar það getur haft að halda ekki skýra aðgreiningu almennra laga og fjárlaga. Hún þjónar ekki þeim hagsmunum almennings að eiga á hverjum tíma aðgang að skýrum og gegnsæjum réttarheimildum í þeim lögum sem héðan stafa og síðar í lagasafni. Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. stjórnarskrárinnar skal áætlun um tekjur og gjöld ríkisins gerð og samþykkt með lögum. Eftir að deildaskipting Alþingis var aflögð er sú lagasetning ekki lengur frábrugðin meðferð annarra lagafrv. í þinginu, samanber 12. gr. stjórnarskipunarlaga, nr. 56/1991. Sérstaða fjárlaganna felst hins vegar í því að stjórnarskrárákvæðið bindur efni þeirra við nefnda tekju- og útgjaldaáætlun ríkissjóðs. Áætlanir fjárlaga tilheyra þó ekki réttarkerfinu og þær eru ekki löggjafarmálefni í eðli sínu. Efnisinntak fjárlaga gerir jafnvel ekki kröfu til lagasetningar í sjálfu sér. Sú afmörkun sem í stjórnarskrárákvæðinu felst hefur því ávallt verið skýrð svo að hún setji því ákveðin takmörk hvaða ákvarðanir verði teknar með fjárlögum. Þannig var það ekki aðeins annar og það sem stundum hefur verið nefnt óvandaðri setningarháttur sem réði því að lögbundnum útgjöldum og tekjustofnum varð ekki breytt með fjárlögum eins og virðist hafa verið lagt lögfestingu nefndrar 23. gr. fjárreiðulaga til grundvallar heldur einnig og jafnvel miklu fremur sá áskilnaður sem stjórnarskráin gerir um efni þeirra. En af þeim áskilnaði hlýtur að leiða að fjárlög geta almennt ekki ráðstafað því sem gera þarf með lögum og ákvæðum almennra laga verður ekki breytt með fjárlögum. Af þessum sökum hafa skerðingaráform þau sem boðuð voru í 6. gr. frv. verið flutt að nokkru breytt reyndar í þetta frv. og mun ég nú, herra forseti, víkja að einstökum ákvæðum þess eftir því sem ástæða er til en vísa að öðru leyti til athugasemda við einstakar greinar frv. og umsagnar um áhrif þeirra á útgjöld ríkissjóðs sem birt er sem fylgiskjal með frv. Greinum frv. er raðað eftir ráðuneytum í sömu röð og í fjárlagafrv. en ég mun hér haga greinargerð minni á þann hátt að fjalla í einu lagi um þau ákvæði sem eiga sér ákveðna efnislega samstöðu. Það er þó ef til vill nærtækast að byrja á hinum svokölluðu ,,þrátt-fyrir``-ákvæðum þar sem er lagt til að lögbundnir tekjustofnar taki tímabundinni skerðingu sem hér segir: Í 1. gr. er lagt til að tekjur af sérstökum eignarskatti sem verja á til að standa straum af kostnaði við endurbætur á húsakosti menningarstofnana renni að hluta til í ríkissjóð, þ.e. 200 millj. kr. af þeim 515 millj. sem áætlað er að skatturinn skili. Í 2. gr. er lagt til að framlag til sérstaks átaksverkefnis um framleiðslu og markaðssetningu vistvænna og lífrænna afurða verði á næsta ári skert um helming. Í 3. og 4. gr. er lagt til að um 235 millj. kr. af þeim 420 millj. sem áætlað er að erfðafjárskattur skili Framkvæmdasjóði fatlaðra á næsta ári renni í ríkissjóð. Jafnframt er lagt til að Framkvæmdasjóður greiði kostnað við félagslega hæfingu og endurhæfingu svo og kostnað við starfsemi stjórnarnefndar sjóðsins eins og verið hefur. Í 13. gr. er lagt til að af mörkuðum tekjum til vegagerðar renni 1 milljarður og 64 millj. kr. í ríkissjóð. Loks er í 15. gr. lagt til að af mörkuðum tekjum Brunamálastofnunar, brunavarnagjaldi, renni um 11 millj. í ríkissjóð á næsta ári. Í 23. gr. laga nr. 140/1996, um ráðstafanir í ríkisfjármálum fyrir árið 1997, var í fyrsta skipti lagt á þá braut, sem mörgum kann að hafa þótt tímabært, að verja hluta tekna af flugvallargjaldi árið 1997 til framkvæmda við Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Í 14. gr. frv. er lagt til að heimild til þess verði gerð varanleg eftir því sem Alþingi kann að ákveða á fjárlögum hverju sinni. En eins og ákvæðið er orðað getur það þó aldrei orðið nema að hluta. Í frv. til fjárlaga næsta árs er gert ráð fyrir að af tekjum af flugvallargjaldi verði 60 millj. kr. varið til flugstöðvarinnar. Í lögum um vinnumarkaðsaðgerðir sem samþykkt voru á síðasta þingi er gert ráð fyrir að svokallaðar svæðisvinnumiðlanir starfi á svæðum sem félmrh. ákveður að fengnum tillögum stjórnar Vinnumálastofnunar. Ekki þarf að fjölyrða um hversu veigamiklu hlutverki slík starfsemi gegnir á vinnumarkaði. En í ljósi þeirra hagsmuna sem atvinnuleysistryggingasjóðirnir eiga af starfrækslu þessara vinnumiðlana þykir eðlilegt að gera Alþingi kleift að verja hluta af mörkuðum tekjustofnum sjóðanna til reksturs þeirra eftir því sem ákveðið verður á fjárlögum hverju sinni. Til þess þarf að auka við lögbundið hlutverk sjóðanna með lögum eins og lagt er til í 5. og 6. gr. frv. og taka upp sérstaka heimild til að mæta kostnaði við rekstur svæðisvinnumiðlana úr öðrum sjóðum en samneyslunnar í 7. gr. Tenging bóta almannatrygginga við vikukaup í almennri verkamannavinnu var afnumin tímabundið með bráðabirgðaákvæði við lög um almannatryggingar í 34. gr. laga nr. 144/1995, um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1996. Bráðabirgðaákvæði þetta líður úr gildi um næstu áramót og mundi að óbreyttu færa ákvörðun um fjárhæð bóta almannatrygginga aftur í fyrra horf. En ýmsir hagsmunahópar hafa orðið til að benda á að tenging þeirra við almenna launataxta hafi ekki alltaf skilað bótaþegum sanngjarnri niðurstöðu í ljósi þeirra launahækkana sem orðið hafa á almennum vinnumarkaði. Af þessum sökum er í 9. gr. frv. lagt til að ákvæði bráðabirgðaákvæðisins um árlega endurskoðun á fjárhæð bótanna í tengslum við gerð fjárlaga verði fest varanlega í sessi. Jafnframt er í sömu grein lagt til að efnisregla bráðabirgðaákvæðisins um ákvörðun fjárhæðarinnar verði gerð varanleg í nokkuð breyttri mynd. Þannig er lagt til að ákvörðun bótanna taki mið af almennri þróun launa á fjárlagaárinu og leggi þá sömu forsendur og fjárlagafrv. því til grundvallar en jafnframt er lagt til að bótaþegum verði veitt trygging fyrir því að fjárhæð þeirra geti aldrei farið niður fyrir það mark sem vísitala neysluverðs segir til um ef laun skyldu þróast með öðrum hætti en verðlag. Fjárhæðir frítekjumarka samkvæmt 17. gr. almannatryggingalaga hljóta að fylgja þeim breytingum sem verða á fjárhæð bóta og almennra tekna lífeyrisþega. Þess vegna er eðlilegt að sú tenging verði tekin upp í 65. gr. laganna, sbr. 9. gr. frv., en heimild ráðherra til að breyta þeim með reglugerð í 2. mgr. 18. gr. laganna verði felld brott, sbr. 8. gr. frv. Í 10. gr. frv. er lagt til að 6. tölul. ákvæðis til bráðabirgða við almannatryggingalögin falli brott en í hans stað kemur varanlegt ákvæði um breytingar á bótum almannatrygginga og ákvörðun fjárhæðar þeirra sem ég hef þegar lýst. Loks er í 11. gr. frv. bætt við nýjum tölulið við bráðabirgðaákvæði almannatryggingalaganna til áréttingar á heimild ríkisstjórnarinnar til þeirra hækkana á bótafjárhæðum sem ákveðnar hafa verið á yfirstandandi ári. Að sjálfsögðu hefur jafnframt verið gert ráð fyrir þeim breytingum í frv. til fjáraukalaga fyrir yfirstandandi ár. Loks eru í 12. gr. lagðar til nokkrar breytingar á hlutfalli tryggingagjalds af gjaldstofni. Þar er annars vegar um að ræða lækkun atvinnutryggingagjalds sem rennur til atvinnuleysistrygginga á grundvelli spár um minnkun atvinnuleysis og lækkun kostnaðar við sérstök átaksverkefni af þeim sökum. Nemur lækkunin 0,15% og á að draga úr útgjöldum launagreiðenda af þeim sökum um 400 millj. kr. Í annan stað er lagt til að almennt tryggingagjald verði hækkað um 0,04% til að mæta 100 millj. kr. kostnaðarauka Tryggingastofnunar vegna áforma um að festa í lög sérstakan rétt feðra til fæðingarorlofs en heilbr.- og trmrh. hefur lagt fram frv. þess efnis á þingi. Að svo mæltu legg ég til, herra forseti, að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég vil strax í upphafi þessarar umræðu gera grein fyrir atriði sem lýtur að 2. gr. skerðingarákvæða þar sem ríkisstjórnin áformar að skera niður átaksverkefni um framleiðslu og markaðssetningu vistvænna og lífrænna afurða um 12,5 millj. kr. Ég skora á forsrh. að draga til baka þetta áform og hafa upphæðina eins og hún var hér ákveðin af þingflokkum, þingflokksformönnum og 48 greiddum atkvæðum á þingi, ekki með því að láta 25 millj. kr. á ári renna til þessa verkefnis heldur voru áformaðar 50 millj. kr. á ári í fimm ár. Hugsunin núna eftir að þrjú ár eru liðin af verkefninu og aðeins 75 millj. hafa farið til verkefnisins þá á að skera þetta niður. Ég veit ekki hvers vegna. Ég spyr hæstv. forsrh.: Hvers vegna á að skera þetta verkefni niður? Er það vegna þess að ekki hefur orðið árangur af því starfi sem unnið hefur verið í þessu átaksverkefni? Ástandið er þannig í landbúnaði að aðeins er að vakna veik von um að það náist að markaðssetja lambakjöt á erlendum mörkuðum vegna þeirra aðgerða sem þessir fjármunir hafa skilað, vegna þeirra aðgerða sem gripið hefur verið til með þessum fjármunum, fyrir utan það að gripið hefur verið til búháttabreytinga í mjög miklum mæli. Allt það sem er í gangi mun lokast af með þessum niðurskurðaraðgerðum. Það lokast af verkefni sem eru í gangi bæði hjá háskólanum og stofnunum landbúnaðarins sem byggjast á slíkum framlögum.

Herra forseti. Ég tel að þeir fjármunir sem hafa verið veittir til þessa verkefnis hafi nýst margir hverjir ágætlega. Reyndar hafa nú ekki allar væntingar gengið eftir, fjarri því, eins og hv. þm. er kunnugt. En það er mat ríkisvaldsins og ríkisstjórnarinnar og því er lagt til að þessi fjárhæð eigi að duga til að halda verkefninu áfram á næsta ári.

Herra forseti. Ég óska eftir því að hæstv. forsrh. geri grein fyrir því hvaða hluta af verkefninu ríkisstjórnin vill láta halda áfram með og hvaða hluta verkefnisins á að leggja til hliðar. Það hefur verið þannig að þeir sem að þessu starfa hafa ákveðið að stöðva fjárveitingar vegna þess að ekki er hægt að halda áfram með þau verkefni sem eru þó í gangi. Ég óska eftir því að hæstv. forsrh. geri grein fyrir því hvaða verk það eru sem hæstv. ríkisstjórn vill að sé haldið áfram með.

Herra forseti. Það er nú ekki efni til þess í andsvari að ég fari að gera grein fyrir þeim þáttum. Hins vegar gefst góður tími til að fara yfir þá þætti við meðferð nefndarinnar á máli þessu.

Herra forseti. Það er nú komið að hefðbundinni umræðu í tengslum við fjárlög, þ.e. þegar bandormurinn er lagður fram af hálfu hæstv. forsrh. Bandormurinn er nú minni umfangs en oft áður og má skýra það með hinni nýju löggjöf um fjárreiður ríkisins sem voru afgreiddar á sl. vori og unnið hefur verið eftir við gerð fjárlaga en ákvæði þeirrar lagasetningar horfa allar til bóta. Það er hins vegar ýmislegt í þessu frv., herra forseti, sem vert er að ræða og markar stefnu og áhersluatriði ríkisstjórnarinnar. Þau áform í bandorminum voru kynnt í 6. gr. fjárlaga, þ.e. hvar skerðing ætti að koma fram á mörkuðum tekjustofnum. Bandormsfrumvörp hafa oft og tíðum einkennst af stefnumörkun og forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Oft má, herra forseti, lesa út úr bandorminum þó ekki sé hann umfangsmikill hver stefna ríkisstjórnarinnar er í tilteknum málaflokkum. Í 1. gr. þessa frv. er getið sérstaklega mikilvægs málaflokks sem er skerðing á lögbundnum tekjustofni um Þjóðarbókhlöðu, tekjustofni sem hefði skilað 515 millj. en einungis eru 315 millj. látnar renna í sitt lögbundna verkefni þannig að það eru 200 millj. teknar af þessum tekjustofni sem eru færðar í ríkissjóð. Vitaskuld hefði, herra forseti, verið tilefni að skoða þennan markaða tekjustofn á þann hátt að leggja betur til menntamála því að ekki hefði veitt af því og þá sérstaklega í tengslum við þætti Þjóðarbókhlöðunnar og bókasafna almennt á háskóla- og rannsóknarstigi. Fyrir nokkru var upplýst í almennri umræðu að raunvísindadeild Háskóla Íslands væri hætt að geta keypt bækur. Þeir einbeita sér að því að reyna að halda áskriftum að tímaritum gangandi. Þetta er ekkert einsdæmi í menntakerfinu hvort sem er í háskóla eða annars staðar. Flestir alþingismenn þekkja stöðu Námsgagnastofnunar en allir sem hafa komið að menntamálum vita að ef ekki er séð vel fyrir gerð námsgagna og bóka verður ekki um að ræða neitt nám. Því miður er Þjóðarbókhlaðan þannig úr garði gerð fjárhagslega að hún hefur ekki getað verið með þann bókakost og þau tímarit sem eru nauðsynleg nútímaháskólastarfi. Þetta er einn svartasti bletturinn á menntastefnu okkar en af mörgu er reyndar að taka eins og þingmönnum er kunnugt. Þannig liggur fyrir að við sitjum býsna aftarlega í alþjóðlegum samanburði, einkum gagnvart nágrannalöndunum, hvað viðvíkur fjárframlögum til menntamála, mjög neðarlega hvað varðar háskólastigið. Allt ber þetta að þeirri sömu niðurstöðu að menntamál hafa ekki verið sett í neinn forgang af hálfu núv. ríkisstjórnar. Ég tel, herra forseti, að ekki sé hægt að ganga frá þessum frumvörpum sem eru til umræðu hvort sem eru bandormsfrv. eða fjárlög án þess að myndarlega sé tekið á fjárframlögum til ritakaupa. Það væri sómi að því ef fjárln. gerði það vel vegna þess að þetta er farið að verða eitt alvarlegasta efnið í menntastefnu okkar. Í 2. gr. þessa frv. er vikið að málefni sem hæstv. þm. Gísli Einarsson kom inn á í andsvari við hæstv. forsrh., þ.e. niðurskurður á lífrænni ræktun, farið er úr áætluðum 50 millj. og komið niður í 12,5, og var 25 millj. í fyrra, skorið niður um helming. Hér er vitaskuld um ákveðna forgangsröðun að ræða. Hér er vitaskuld um ákveðna stefnu að ræða og ég tel að þessi stefna sé röng. Við höfum átt í margvíslegum vandkvæðum með landbúnað okkar og væri hægt að setja á langa ræðu um þá hluti sem betur mættu fara í landbúnaði en þó hillti undir útfærslu á þáttum sem hefðu getað skilað sér þegar fram líða stundir. Þegar Alþingi er búið að gera stefnumarkandi ályktun um þau efni, ráðstafa til þess fjármunum, þá er það fyrsta verkefni ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. að skera þessa hugmynd niður við trog. Þarna sést vel stefnumörkun hæstv. ríkisstjórnar hvað viðvíkur nýjungum og nýjum hugmyndum í atvinnugrein sem á mjög undir högg að sækja. Þeir verja hins vegar kerfisbundið gamla fyrirkomulagið. Þar er engu hnikað til í þeirri vernd og skipulagningu hvort sem er á landbúnaði eða öðrum sviðum sem hefur mjög tafið eðlilegar endurbætur í þeirri og annarri atvinnugrein. Allt sem heyrir til nútímans og nýsköpunar er kastað umsvifalaust fyrir borð þrátt fyrir að Alþingi hafi ályktað á annan hátt. Hefðbundnar skerðingar eru í 3. og 4. gr. frv. um Framkvæmdasjóð fatlaðra. Það þarf ekki að hafa mörg orð um það sem lýtur að velferðarmálum og heilbrigðismálum, málefnum sjúkra, öryrkja og fatlaðra í þjóðfélaginu. Það hefur ekki verið hátt skrifað í stefnumörkun hjá ríkisstjórninni og endurspeglast það enn og aftur, herra forseti, í uppleggi bandormsfrv. Þar er skertur lögbundinn tekjustofn eina ferðina enn, nákvæmlega eins og þeir gerðu líka fyrir ári. Það sést ágætlega forgangsröðun og stefna ríkisstjórnarinnar út frá þessu litla lagafrv. Eitt stærsta málið í þessu frv. tengist bótum úr almannatryggingakerfinu en það hefur verið deiluefni ekki milli einungis stjórnarliða og stjórnarandstæðinga heldur ekki hvað síst milli ríkisstjórnar og eldri borgara í landinu. Tenging, viðmiðun bóta úr almannatryggingakerfinu og þar með talið ellilífeyrir var afnuminn með löggjöf, með bráðabirgðaákvæði 1995 gegn mótmælum ekki einungis stjórnarandstöðunnar heldur fjölmennum samtökum eldri borgara en þeir eru núna um 27 þúsund talsins. Staða þeirra er misjöfn en það ber þó að hafa í huga að 20 þúsund af þessum eldri borgurum njóta tekjutryggingar þannig að ljóst má vera að þessi hópur hefur ekki úr of miklu að spila og mikilvægt er að tryggt sé öryggi þeirra gagnvart oft þeirra einu tekjum, þ.e. bótum úr almannatryggingakerfinu. Afnámið sem ríkisstjórnin gerði 1995 fól það í sér að eldri borgarar voru ofurseldir geðþóttavaldi ríkisstjórnar hvers tíma. Það var meginbreytingin. Hætt var við þá viðmiðun sem var að tengja bætur úr almannatryggingakerfinu við launabreytingar en upphaflegt ákvæði var þannig að greiðslur úr almannatryggingum tækju sömu breytingum og vikukaup í almennri verkamannavinnu. Þannig voru ákvæðin um árabil og reyndust vel, ekki síst vegna þess að verkamannalaun hækkuðu oft meira í almennum kjarasamningum sem tekið var þá mið af þegar bætur úr almannatryggingakerfinu voru hækkaðar. Aðferðin sem ríkisstjórnin leggur hins vegar til orkar nokkuð tvímælis en það má geta þess að við í stjórnarandstöðunni börðumst hatramlega gegn þessari stefnumörkun ríkisstjórnarinnar á sínum tíma en öll ríkisstjórnin og þingmennirnir felldu tillögur okkar í nafnakalli á hinu háa Alþingi. Það er ekki fyrr en núna tæpum tveimur árum seinna að barátta eldri borgara, stjórnarandstæðinga og verkalýðshreyfingar er að bera árangur. Þeir hafa hopað í málinu og leggja núna til að bætur úr almannatryggingakerfinu verði tengdar við launavísitölu eða launaþróun. Það er mikið álitamál hvort ekki hefði verið betra að leggja upp með aðferð okkar, þ.e. að taka gömlu viðmiðunina vegna þess að t.d. síðustu kjarasamningar leiddu til um 23% hækkunar á lægstu launum en almenn laun hækkuðu um 13%. Það er því mikið matsatriði hvort ekki hefði verið betra að hafa þá fyrri viðmiðun sem hefði þá þýtt einnig að bætur úr almannatryggingakerfinu væru nær lágmarkslaunum en er í dag. Ég er ekki viss um, herra forseti, að tengingin við launavísitöluna eins og lagt er upp með eigi eftir að reynast farsæl þegar fram líða stundir. Hins vegar er rétt að hafa í huga að sigur er unninn af hálfu eldri borgara og stjórnarandstöðunnar vegna þess að stefna ríkisstjórnarinnar um að það skuli vera geðþóttaákvörðun hverju sinni sem birtist í fjárlögum er brotin á bak aftur. Þetta er eitt helsta ákvæðið í þessu frv. sem markar ákveðin tímamót í stefnu ríkisstjórnarinnar og aðrir þættir sem tengjast greiðslum úr almannatryggingakerfinu eru tengdir svipaðri hugmyndafræði, þ.e. að taka mið af launavísitölu og ekki lægra en verðlag hækkar hverju sinni. Er það vel að þarna sé komin trygging gagnvart eldri borgurum og öðrum og greiðslur úr almannatryggingakerfinu. Það sem var alvarlegast, herra forseti, í uppleggi ríkisstjórnarinnar 1995 var það óöryggi og sú lítilsvirðing sem þessu fólki, sem á ekki í önnur hús að venda, var sýnd með þeirri útfærslu að menn þurftu að fara bónbjargarleiðina gagnvart hæstv. ríkisstjórn til að fá réttmætar leiðréttingar á bótum sínum. Vitaskuld er hægt að hafa fleiri orð um stöðu aldraðra hér á landi sem er eins og þekkist nú víða, bæði í heilbrigðiskerfinu og menntakerfinu og ekki vel fyrir komið en það verður að bíða betri tíma. Ég vil þó geta þess að við í þingflokki jafnaðarmanna höfum óskað eftir sérstakri skýrslu um stöðu aldraðra í samanburði við aðrar þjóðir þannig að hægt er að glöggva sig betur á þessu samhengi. Annað sem er sérkennilegt í frv. er að þarna er gert ráð fyrir að skerða lögbundna tekjustofna Vegagerðarinnar um einn milljarð. Vitaskuld væri athyglisvert að frétta eitthvað frá hæstv. ríkisstjórn um fyrirætlanir í vegamálum, ekki hvað síst frá þeim stjórnarþingmönnum sem talað hafa hæst um þau efni undanfarna daga. Mér skilst, herra forseti, að vegáætlun sé núna til umræðu í þingflokkum stjórnarliðanna. Ég veit ekki hvort það er venja við þá umræðu sem hér er þar sem skertur er tekjustofn upp á einn milljarð að gerð sé grein fyrir fyrirætlun ríkisstjórnarinnar í vegamálum. Það er nokkuð skondið, herra forseti, að það berast fregnir af auknu átaki í vegamálum og á sama tíma erum við að ræða frv. um skerðingu á lögbundnum tekjustofnum um einn milljarð. Það er augljóst að ekki virðist vera um samræmi í stefnumörkun að ræða og væri athyglisvert að hæstv. samgrh. gæti upplýst þingheim nokkuð um fyrirætlanir í vegamálum þannig að stefna ríkisstjórnarinnar skýrðist hvað þau efni áhrærir en menn þurfa ekki að velkjast í vafa um að eina stefnan sé sú sem hér kemur fram, þ.e. niðurskurður á lögbundnum framlögum til vegagerðar um einn milljarð. Herra forseti. Lagasetning hæstv. ríkisstjórnar er í samræmi við stefnu hennar að öðru leyti. Þetta var boðað í fjárlagafrv. Forgangsröðun og stefna ríkisstjórnarinnar kemur skýrt fram. Það eru rýrðir tekjustofnar í ákveðna málaflokka sem við í stjórnarandstöðunni berum fyrir brjósti. Það eru rýrðir tekjustofnar sem tengjast menntamálum. Það eru rýrðir tekjustofnar til endurskipulagningar í landbúnaði. Það eru rýrðir tekjustofnar til málefna fatlaðra. Það eru rýrðir tekjustofnar til vegagerðar. Ekki er nægjanlega góð útfærsla á bótagreiðslum til viðskiptavina almannatrygginga. Allt þetta, herra forseti, endurspeglar stefnu ríkisstjórnarinnar sem við erum ósátt í grundvallaratriðum. Hins vegar kemur stefnan ekki á óvart. Þetta er í samræmi við fjárlagafrv. Þetta er í samræmi við það sem ríkisstjórnin lagði fram fyrir ári. Þetta er að mati okkar stjórnarandstæðinga vond stefna. Þetta er stefna sem kemur niður á þeim sem minna mega sín í þjóðfélaginu og við hefðum gjarnan viljað hafa þessa löggjöf með öðrum hætti en það verður víst að bíða þar til við höfum til þess vald á Alþingi.

Herra forseti. Ég vil byrja á að spyrja að því hvort einstakir hæstv. ráðherrar, sem eiga efnivið í þessu frv., þó að mér sé ljóst að það sé flutt af hæstv. forsrh., þar sem um bandorm er að ræða, verði að einhverju leyti viðstaddir. Mér er þá ofarlega í huga til að mynda hæstv. heilbrrh. og hæstv. samgrh. og jafnvel hæstv. félmrh. sem allir eiga hér mál við. Það er eins og venjulega, herra forseti, þegar kemur fram í desembermánuð að eitt af okkar verkefnum er að ræða bandorm frá hæstv. ríkisstjórn um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Að vísu vakti hæstv. forsrh. athygli á þeirri gleðilegu staðreynd að hann væri nú með styttra móti og greinafjöldinn væri á niðurleið. Það er vissulega gleðileg þróun og vonandi gengur hún alla leið til enda þannig að innan fárra ára verði hér enginn bandormur á ferð og málum öðruvísi fyrir komið. Ekki er nokkur vafi á því að ný lög um fjárreiður ríkisins hafa hér áhrif til bóta og frágangur og meðferð þessara mála er á réttri leið. Það breytir hins vegar ekki hinu, herra forseti, að margt vekur athygli í efni þessa frv., ekki síst í ljósi linnulausra yfirlýsinga hæstv. ríkisstjórnar um góðærið, um hversu glæsilega hafi til tekist á fyrri hluta kjörtímabilsins og hversu bjartar horfurnar séu. Einhver hefði þá látið sér detta í hug að það þyrfti alls engar ráðstafanir af þessu tagi, sultar- og niðurskurðarráðstafanir í hefðbundnum stíl. Þess meiri athygli vekur það að þrátt fyrir allt góðærið er gengið lengra í niðurskurði til margra brýnna verkefna en áður hefur verið gert, í þrengingunum miðjum. Nú er til að mynda þjarmað meira að Framkvæmdasjóði fatlaðra en nokkru sinni fyrr í sögunni. Og það er skorið meira niður af mörkuðum tekjum til vegagerðar en nokkru sinni fyrr. Maður hlýtur að spyrja sig: Þarf virkilega að gera þetta nú í miðju góðærinu og þrátt fyrir hinn glæsta árangur og hinar björtu horfur sem oddvitar stjórnarflokkanna boðuðu á sérstökum blaðamannafundi í ráðherrabústaðnum ekki fyrir löngu síðan? Mér skilst að út hafi komið skrautrituð bók, gott ef ekki er, með gulldregnum kili þar sem lýst er hinum mikla árangri. Það hlýtur að koma undarlega fyrir sjónir fatlaðra t.d. eða þeirra sem veita forustu fyrir þeim málaflokki að sjá þessa útreið á framkvæmdasjóðnum sem hér er boðuð. Ég vil segja einnig, herra forseti, að það er að mínu mati algjörlega óhugsandi að við ljúkum umfjöllun um þessi efnahagsmál, og í raun og veru þessari umræðu í dag eða á morgun eða nær henni lýkur, sem tengist fjáraukalögum eða ráðstöfunum í ríkisfjármálum, fyrr en niðurstaða er komin í því máli sem hér hefur í tvígang verið til umræðu, í gær og í dag, og varðar loforð hæstv. ríkisstjórnar um skattalækkanir í tengslum við gerð kjarasamninga. Það er óhjákvæmilegt að við fylgjumst með hvernig því máli lyktar ef niðurstöður fást í því í dag. Þá vil ég snúa mér að efni bandormsins sérstaklega og fara þar grein af grein. Í fyrsta lagi er þar um að ræða hefðbundna, en þó sennilega heldur meiri en venjulega, skerðingu á framlögum til endurbóta menningarbygginga eins og það heitir nú. Vera kann að ekki séu svo knýjandi verkefni á því sviði akkúrat í augnablikinu að það sé réttlætanlegt að verja ekki meiri fjármunum en þarna eru á ferðinni í því sambandi. Ég verð þó að leyfa mér að segja að ég held að ærið oft hafi menn verið að spara eyrinn og kasta krónunni þegar menn hafa dregið úr hömlu að veita t.d. opinberu húsnæði eðlilega athygli og að það fengi fullnægjandi viðhald. Ætli það hafi ekki reynst t.d. lærdómurinn á Bessastöðum að það hafi mátt spara mikla fjármuni ef húsnæðið þar hefði fengið eðlilegt viðhald á undanförnum árum en ekki verið jafnhroðalega illa á sig komið þegar loksins var farið í að sinna því eins og raun ber vitni. Mér er ekki kunnugt um annað en að eitt af þeim stóru verkefnum sem fram undan eru á þessu sviði sé húsnæði Þjóðminjasafnsins og ég vil spyrja hæstv. forsrh. að því hvort ekki sé ærin þörf á að ráðstafa öllum þeim fjármunum sem menn telja mögulega hægt að veita til þess verkefnis í það verk og önnur slík á næstu árum. Í öðru lagi hefur þegar verið komið inn á 2. gr. af öðrum ræðumönnum. Ég vil segja um það aðeins að litlu verður Vöggur feginn, að menn skuli telja það taka því, liggur mér við að segja, að reyta helminginn af þessu framlagi til átaksverkefnis um framleiðslu og markaðssetningu vistvænna og lífrænna afurða. Það var ekki miklu til að skipta þar. En það á að helminga þetta framlag upp á 25 millj. kr. sem tekin var ákvörðun um að setja tímabundið til einhverra ára í átak á þessu sviði.  Í þriðja lagi hef ég nefnt stöðu Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Ég er ekki viss um að allir átti sig á því hvernig hlutföll eru orðin þar, að aðeins 185 millj. kr. af talsvert yfir 400 millj. sem eru þarna í tekjur af erfðafjárskatti á að ráðstafa til hefðbundinna framkvæmdaverkefna á sviði Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Það er komið langt niður fyrir helming af hinum mörkuðu tekjum sem þarna eiga að vera til ráðstöfunar. Nú er enginn vafi á því að Framkvæmdasjóður fatlaðra lyfti grettistaki á sínum tíma og það var gríðarleg framför í málefnum fatlaðra á fyrstu árunum eftir að sjóðurinn kom til sögunnar. Það kann að vera rétt og menn út af fyrir sig hafa ekki deilt um það, að á einhverju stigi málsins yrði uppbyggingin svo vel á veg komin að réttlætanlegt gæti verið að færa tekjur úr framkvæmdum yfir í rekstur. Það hefur gerst á fleiri sviðum, eins og ég veit t.d. að hæstv. samgrh. man eftir. Þegar uppbyggingu einhverra málaflokka er vel á veg komið, þá getur verið réttlætanleg áhersla að færa fé úr fjárfestingum yfir í rekstur því að það þarf að reka þær stofnanir sem búið er að byggja upp. En ég leyfi mér að fullyrða að nú er að síga á ógæfuhliðina á nýjan leik. Það er enginn vafi að Íslendingar eru til að mynda farnir að dragast aftur úr hinum Norðurlöndunum á nýjan leik hvað varðar aðbúnað að fötluðum. Við vorum auðvitað á hálfgerðu steinaldarstigi í þeim efnum þegar uppbyggingin fór af stað í kjölfar þess að Framkvæmdasjóður fatlaðra kom til sögunnar og þessi mál voru í hreinasta ólestri hér borið saman við t.d. hin Norðurlöndin. Það nægir að nefna aðgengismálin ein og sér í því sambandi. Þar hafa vissulega orðið framfarir en það er langt í land að þessum málum sé alls staðar sómasamlega fyrir komið á Íslandi og ég harma það að þessi hlutföll skuli vera orðin svona öfug eins og þau þarna eru, að það er orðinn mikill minni hluti fjárins sem rennur til eiginlegrar uppbyggingar og eiginlegra úrbóta. Mestur hlutinn rennur í reksturinn í reynd sem skattur í ríkissjóð. Þá um 5.--7. gr. Þar er verið að fjalla um Atvinnuleysistryggingasjóð og nú væri æskilegt að hæstv. félmrh. væri hér til skoðanaskipta um þau mál eins og frammistaða hæstv. ráðherra hefur verið í þeim efnum. Herra forseti. Það er algerlega óhjákvæmilegt að fá hér á einhverju stigi málsins rækilega umræðu um frammistöðu hæstv. félmrh. í málefnum atvinnulausra og þar með talið líka hér hvernig farið er með Atvinnuleysistryggingasjóð.

Forseti vill láta þess getið að hæstv. félmrh. og hæstv. heilbrrh. boðuðu fjarvist meðan jarðarför færi fram og eru báðir væntanlegir, innan tíðar.

Ég þakka hæstv. forseta. Mér er þetta ljóst og ég geri að sjálfsögðu ekki athugasemdir við það þó að hæstv. ráðherrar eða aðrir þingmenn séu tímabundið fjarverandi af þessum sökum, enda er ég hér að tala um að við vel valið tækifæri gefist kostur á að ræða þetta mál við hæstv. félmrh. Að vísu er komin fram hér fyrirspurn þar sem spurst er fyrir um frammistöðu hæstv. ráðherra hvað varðar breytingar á lögum og reglum um atvinnuleysistryggingar á síðasta ári. Það hefur allt verið með miklum endemum. Ég er þeirrar skoðunar að hæstv. félmrh. sé hér að bera ákaflega skarðan hlut frá borði og þar með talið að í þessu frv. eru ekki neinar breytingar gerðar á þeirri viðmiðun atvinnuleysisbóta við launaþróun í landinu sem var aftengd með breytingunum 1996 og að hluta til eða a.m.k. að nafninu til er verið að setja hér inn til baka hvað varðar almannatryggingarnar. Þar er hæstv. félmrh. algerlega úti í kuldanum um sín mál og réttur atvinnulausra fyrir borð borinn umfram það sem er með aðra lífeyrisþega, ef marka má niðurstöðu þessa bandorms. Þá, herra forseti, kem ég að 8.--11. gr. frv. sem að mínu mati eru langalvarlegustu ákvæði þessa máls vegna þeirra blekkinga sem uppi hafa verið hafðar í því máli. Þannig var að hæstv. ríkisstjórn, í nafni þess að afnema alla sjálfvirkni eins og það var kallað, ákvað á árinu 1995, og það kom til framkvæmda á árinu 1996, að tenging bóta almannatrygginga við vikukaup í almennri verkamannavinnu var afnumin, en slík tenging hafði verið við lýði um langt árabil og hafði tryggt þessum hluta landsmanna sambærilegar kjarabætur og um sömdust á almennum vinnumarkaði fyrir tilteknar viðmiðunarstéttir. Þá fundu menn upp á því snjallræði í áróðursstríðinu að kalla þetta sjálfvirkni og þetta voðalega orð, þessi hryllilega ,,sjálfvirkni`` var bara réttdræp þannig að það tókst með áróðursframsetningu að selja mönnum að þetta réttlætismál og þetta skynsamlega og sanngjarna fyrirkomulag, að lífeyrisþegarnir í landinu nytu kaupmáttaraukningar eða launaþróunar til jafns við aðra, væri alveg sérstakt vandamál af því að það héti sjálfvirkni og svoleiðis vilja menn ekki hafa núna í anda nýfrjálshyggjunnar. Og þá er auðvitað réttur atvinnulausra og réttur lífeyrisþega lítils virði samanborið við hið heilaga stríð gegn sjálfvirkninni. Það verður þá að hafa það þó það verði að fórna því á altari þeirrar orrustu. Og ríkisstjórnin böðlaði þessu í gegn hér við afgreiðslu mála fyrir jólaleyfi 1995. Nú ber svo við að almenningur og sérstaklega þá auðvitað lífeyrisþegar hafa ekki verið þeirrar sömu skoðunar að þetta væri svona skaðlegt. Fyrst og fremst hafa þeir þó verið þeirrar skoðunar að það sé sanngjarnt að þeir fái sinn hluta af góðærinu eins og aðrir og það hefur myndast mikill þrýstingur úti í þjóðfélaginu að þetta verði að leiðrétta. Og hann gengur svo langt þessi þrýstingur og samtök aldraðra að jafnvel eru hótanir um klofning og framboð við næstu alþingiskosningar og guð má vita hvað, að það hleypur hland fyrir hjartað á forustunni í Sjálfstfl., hún gerir menn út af örkinni til að stofna sérstök samtök aldraðra í þeim flokki og valdir menn eru settir þar í forustu til að hafa nú hlutina undir stjórn eins og sagt er og ríkisstjórnin gefur út þá yfirlýsingu að hún ætli að setja þessa tengingu í samband á nýjan leik. Það brýst út mikill fögnuður og leiddir eru fram mætir menn til þess að vitna um göfgi ríkisstjórnarinnar, að hún ætli nú að verða við þessum kröfum aldraðra. En hvað kemur svo á daginn þegar textinn birtist hér? Hvað kemur þá á daginn, herra forseti? Það kemur á daginn að þetta eru tómar blekkingar, ekkert annað en blekkingar vegna þess að þetta er ekki sett í samband. Það segir samkvæmt orðanna hljóðan hins vegar að það skuli taka mið af launaþróun. Það er nánast sama orðalagið og var í greinargerð með frv. sem breytingarnar voru í í desember 1995 þannig að í raun og veru er ekki verið að segja neitt nýtt þar. Menn skutu sér á bak við það að segja að þetta eigi ekki að vera sjálfvirk tenging en mun auðvitað taka mið af launaþróun og taka mið af breytingum í efnahagsmálum í landinu. Það var sagt 1995 þannig að hér er ekki verið að segja neitt nýtt. Síðan er að vísu sagt að þetta skuli þó þannig framkvæmt að lífeyririnn hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs. Það er rétt að fjalla um hlutina efnislega eins og þeir liggja fyrir, það er rétt. Í þessu gæti hugsanlega við vissar aðstæður falist ákveðin trygging en þá og því aðeins að umsamin laun, hækkun umsaminna launa í landinu sé undir verðlagsþróun, menn semji um kjararýrnun. Þess eru ekki mörg dæmi að það gerist. Það þarf að fara langt aftur til að finna slíka hluti og alla vega er ekki líklegt að reyna muni á þetta ákvæði ef launaþróunin verður eins og nú hefur verið samið um fram á byrjun næstu aldar og hlutirnir ganga eftir eins og fyrir er spáð. Þá er þetta ákvæði marklaust, út í bláinn, þó það gæti hugsanlega, fræðilega séð, falið í sér tryggingu. En það er annað, herra forseti, í þessum blekkingum sem ég tel alvarlegra og það er að þveröfugt við það sem sagt er að með breytingunum nú sé verið að færa á nýjan leik til baka auknar tryggingar fyrir lífeyrisþega, þá er verið að aftengja sjálfvirka uppfærslu bóta með nýjum hætti. Það er gert með því að fara inn í tvær aðrar greinar í lögunum um almannatryggingar sem ekki var búið að hrófla við áður. Það eru frítekjumörkin í 17. gr. og meðlögin í 59. gr. Þannig að algjörlega öfugt við það sem ríkisstjórnin var að segja á dögunum í áróðursyfirlýsingu sinni, þá eru til viðbótar teknar af tryggingar sem ekki var hróflað við 1995. Það er gert með því eins og segir í athugasemdum um 8.--11. gr. að því sé ,,lagt til að 2. mgr. 18. gr. laganna falli brott``. Hvað er 2. mgr. 18. gr. laganna, um almannatryggingar, laga nr. 117 frá 20. desember 1993, eins og þau eru víst númeruð núna? Jú, herra forseti, hún fjallar um öll frítekjumörkin, allar bótafjárhæðirnar í 17. gr. Í 2. mgr. 18. gr. segir: ,,Með reglugerð skal fjárhæðum 17. gr. breytt 1. september [sú breyting var gerð 1994] árlega til samræmis við almennar hækkanir bóta og annarra tekna milli ára.`` Þetta tryggði sjálfvirkt að frítekjumörkin fylgdu bótahækkununum. Þetta ákvæði er tekið út núna. Og hvað kemur í staðinn? Ákvörðun um þetta sama atriði í hverju einustu fjárlögum. Með öðrum orðum ríkisstjórnin færir þetta yfir í geðþóttaákvörðun á hverju ári og svo eru menn að selja mönnum þetta og þar með talið lífeyrisþegunum í landinu sem aukna tryggingu. Þetta er þveröfugt. Þarna er verið að auka möguleika ríkisstjórnar eða meiri hlutans á hverju einasta ári til að valsa með þessar fjárhæðir og ákveða það samkvæmt geðþótta við afgreiðslu fjárlaga hverju sinni. Og nákvæmlega sama er á ferðinni í 59. gr. en þar er þessu breytt þannig með breytingum á lagagrein sem kemur aftar, þ.e. 65. gr., og ég vek athygli á því að 59. gr. fjallar um barnsmeðlög og upphæðir bóta sem þar eru á ferðinni, en í 65. gr. segir: ,,Nú verður breyting á vikukaupi í almennri verkamannavinnu og skal ráðherra þá innan sex mánaða breyta upphæðum bóta samkvæmt lögum þessum og greiðslum skv. 59. gr. í samræmi við það.`` Þessar lagagreinar, 59. og 65., tryggðu sams konar sjálfvirka uppfærslu þessara bóta og allur lífeyririnn tók áður. Með öðrum orðum hér er verið að aftengja þá tryggingu sem ekki var hróflað við 1995 og auka svigrúm ríkisstjórnar og meiri hlutans hverju sinni til geðþóttaákvarðana í þessum efnum. Og hvað er það þá, herra forseti, annað en blekkingar að reyna að selja þetta samtökum aldraðra, öryrkja eða öðrum, sem þessar ráðstafanir voru kynntar fyrir, sem auknar tryggingar á nýjan leik í anda þess sem var fyrir breytingarnar 1995/1996? Það eru blekkingar, ekkert annað en blekkingar. Og það er miður að menn skyldu ekki athuga betur efni þessa máls áður en menn ruku upp til handa og fóta, sumir hverjir, og fögnuðu þessu sem einhverju jákvæðu skrefi. Það er því miður ekki neinu slíku til að dreifa. Þetta er í raun og veru fyrst og fremst áróðursleikur og flugeldasýning sem hæstv. ríkisstjórn hefur haft þarna í frammi. Að síðustu, herra forseti, er óhjákvæmilegt að gagnrýna mjög harðlega útkomu Vegagerðarinnar og þá miklu skerðingu á mörkuðum tekjum til vegamála sem er á ferðinni í 13. gr. frv. Nýtt Íslandsmet er slegið í því að taka yfir 1 milljarð kr. af mörkuðum tekjum Vegagerðarinnar og láta renna í ríkissjóð í miðju góðærinu og við þær aðstæður að hæstv. samgrh. er að baksast með vegáætlun einhvers staðar í skúmaskotum hér á bak við tjöld og hefur ekki komið henni fram og átti það þó að vera eitt af forgangsmálum. Mig minnir að hæstv. ráðherra hafi lofað að vegáætlun yrði eitt af fyrstu málum þessa þings og ég spurði hann að þessu snemma í október og þá sagði hann: Hún er alveg að koma. Nú er kominn 9. desember og af því heyrist að þessi veg\-áætlun sé í einhverjum hremmingum á bak við tjöld. 

Hæstv. forseti. Enn er komið að föstum lið hér á jólaföstu á hinu háa Alþingi sem er umræða um svokallaðar ráðstafanir í ríkisfjármálum. Það er rétt sem fram hefur komið í máli fyrri ræðumanna, að sá bandormur sem er til umræðu er heldur rýrari en þeir hafa verið á undanförnum árum og þakka ber að ekki sé nú verið að krukka víðar í en gert er í þessu frv. En af ýmsu er þó að taka. Eins og hv. síðasti ræðumaður nefndi gaf ríkisstjórnin út afmælisrit í haust, Áfangar á réttri leið, þar sem er að finna fagrar lýsingar á verkum ríkisstjórnarinnar og ýmsum áformum hennar. Þegar ég sá þetta rit fyrst fannst mér menntamálakaflinn skera sig heldur betur úr og hólið þar vera heldur úr hófi fram en þar segir í fyrirsögn, með leyfi forseta: ,,Metnaðarfull þróun skólastarfs á öllum menntunarstigum.`` En því miður, eins og við vitum, er víða pottur brotinn í menntakerfi okkar. Ríkisstjórnin hrósar sér mjög í þessum bæklingi og tíundar að hagvöxtur sé meiri hér en í öðrum iðnríkjum, störfum fjölgi og atvinnuleysi minnki, ráðstöfunartekjur aukist og verið sé að gera umbætur í ríkisrekstri og fyrirheit um betri tíð o.s.frv. En þrátt fyrir það er enn haldið áfram að krukka í markaða tekjustofna og því miður þar sem síst skyldi. Ég ætla að víkja að nokkrum atriðum þessa frv. og vil fyrst ítreka það sem ég hef sagt á hverju einasta ári við þessa umræðu að þetta er afar neikvæð og slæm leið sem farin hefur verið um árabil að krukka með þessum hætti í markaða tekjustofna, svo ekki sé nú minnst á ákveðin loforð eða fyrirheit sem hafa verið gefin í ákveðnum málefnum. Enn eitt árið er krukkað í Þjóðarbókhlöðuskattinn og af honum eru teknar 200 millj. kr. sem renna í ríkissjóð. Það er eins með þennan tekjustofn og ýmislegt annað að hann átti að vera takmarkaður við nokkur ár en honum hefur verið við haldið. Ég ætla í sjálfu sér ekki að gagnrýna það því ég tel að mikil þörf sé fyrir viðhald og endurbætur á menningarstofnunum þjóðarinnar. Það var okkur til háborinnar skammar hvernig að þeim málum var staðið svo árum og áratugum skipti með þeim afleiðingum að ýmsar menningarstofnanir voru orðnar mjög illa farnar sem hefur kostað þjóðarbúið stórfé. Í frv. til fjárlaga á bls. 336 er gerð grein fyrir hvernig á að verja þessum 315 millj. kr. og vekur þær spurningar hvort menn séu ekki að dreifa þessum fjármunum um of og hvort það leiði ekki til þess að ýmsar endurbætur taki allt of langan tíma. Til dæmis hafa endurbætur staðið yfir á Þjóðminjasafni Íslands um árabil og því eru ætlaðar 85 millj. kr. til áframhaldandi endurbóta. Þjóðleikhúsið fær 60 millj. o.s.frv. Það vekur spurningar hjá mér hvort hér sé rétt stefna á ferðinni að dreifa þessu á þennan hátt og hvort ekki væri nær að einbeita sér frekar að ákveðnum verkefnum eins og gert var en kannski er skýringin sú að margar af þeim byggingum sem hér um ræðir þoli enga bið og reyndar er nú verið að ljúka við eitt og annað. En ég gagnrýni það, hæstv. forseti, að klipið skuli af þessari upphæð og spyr hvort ekki væri nær að breyta lögunum og breyta þessum tekjustofni eða hreinlega skilgreina hann upp á nýtt. Ég vil taka undir þá gagnrýni sem komið hefur fram á niðurskurðinum til átaksverkefnis um framleiðslu og markaðssetningu vistvænna og lífrænna afurða. Ég man ekki betur en þetta hafi verið eitt af þeim verkefnum sem mikið var til umræðu þegar verið var að ræða það hvernig bæri að minnast 50 ára afmælis lýðveldisins. Það varð að samkomulagi að styðja þetta verkefni á sérstakan hátt en hins vegar var Lýðveldissjóðurinn stofnaður sem veitir styrki til vísindaverkefna og til varðveislu íslenskrar tungu. Það er nú vægast sagt nánasarlegt að skera þá upphæð niður um helming, þetta fyrirheit, þetta átak sem átti að styðja og styrkja, og ég óska eins hv. þm. Gísli S. Einarsson eftir upplýsingum um það hvernig á þessu stendur. Er það svo að ekki sé þörf fyrir meira fé eða má lesa út úr þessu viðhorf og stefnu hæstv. ríkisstjórnar til þessa verkefnis? Það eru einkum greinar 3--7 sem heyra undir okkur í hv. félmn. og sem við munum fá þar til meðferðar og snerta annars vegar málefni fatlaðra og hins vegar lög um atvinnuleysistryggingar, vinnumarkaðsaðgerðir og Tryggingasjóð sjálfstætt starfandi einstaklinga. Það sama gildir um erfðafjárskattinn og Þjóðarbókhlöðuskattinn að þarna er um verulega fjármuni að ræða sem meiningin var að verja til ákveðinna verkefna en það er eins og ríkisstjórnin geti aldrei séð þetta í friði. Það gerðist fyrst í fyrra að farið var að klípa verulega af erfðafjárskattinum og nota hluta hans til rekstrar í stað þess að peningarnir gengju til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Nú má um það deila hversu mikil þörf er fyrir framkvæmdir og hvernig beri að verja þeim peningum. Það kemur fram í frv. til fjárlaga að þrjú heimili fyrir fatlaða eru í byggingu, þrjú sambýli, en við vitum að sérstaklega í Reykjavík og á Reykjanesi er gífurleg þörf og langir biðlistar eftir plássum á sambýlum og því er engan veginn hægt að segja að ekki sé þörf fyrir þetta fé. En þetta er óþolandi, hæstv. forseti, að ganga fram með þessum hætti og skerða þetta fé. Það er þá miklu nær að breyta lögunum. Að breyta því hvernig ráðstafa skuli þeim peningum heldur en að klípa alltaf af með þessu móti og þetta er orðinn meiri hluti þess fjármagns sem telst til erfðafjárskatts sem rennur nú beint í ríkissjóð í stað þess að fara til uppbyggingar í málefnum fatlaðra. Þetta tengist bæði 3. og 4. gr. þessa frv. Það eru ekki liðnir margir mánuðir, hæstv. forseti, síðan hér voru samþykkt ný lög um vinnumarkaðsaðgerðir og um nýjan tryggingasjóð sjálfstætt starfandi fólks. Alveg er það nú makalaust að menn skuli svo koma hér örfáum mánuðum seinna og breyta lögum. Það er eins og menn hafi bara alveg gleymt því að það þyrfti að fjármagna þennan rekstur. Við stjórnarandstæðingar gagnrýndum það fyrst og fremst varðandi frv. um vinnumarkaðsaðgerðir hvílíku stjórnkerfi væri verið að koma þar á fót og í umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. var því spáð að rekstur hinnar nýju stofnunar, vinnumálastofnunar, mundi kosta á bilinu 190--215 millj. fyrsta árið en síðan 160--175 millj. kr. á ári. Þetta eru auðvitað verulegir fjármunir. Samt sem áður var sett í 22. gr. laganna, með leyfi forseta: ,,Kostnaður af rekstri Vinnumálastofnunar og svæðisvinnumiðlana greiðist af ríkinu.`` En þegar að því kemur að reiða þessa peninga fram úr ríkissjóði er það auðvitað ekki hægt og þá á að velta kostnaðinum yfir á atvinnulífið, þ.e. þeir peningar sem koma í gegnum tryggingagjaldið eiga að renna til rekstrar Vinnumálastofnunar og vinnumiðlana þó ekki sé skýrt hvernig það gangi fyrir sig. Atvinnuleysistryggingasjóður og Tryggingasjóður sjálfstætt starfandi einstaklinga eiga að leggja af mörkum 100 millj. kr. Nú get ég vel séð það fyrir mér, hæstv. forseti, að Atvinnuleysistryggingasjóður hafi verulega fjármuni til ráðstöfunar. Það er sem betur fer að draga úr atvinnuleysinu og þar af leiðandi eru verkefni sjóðsins nokkuð að breytast. Ég tel hann vera aflögufæran þó deila megi um hvort það sé verkefni hans að standa undir hinni nýju ríkisstofnun en spurning mín snýr einkum að Tryggingasjóði sjálfstætt starfandi einstaklinga. Hver á hlutur hans í þessum rekstri að vera? Það kemur ekkert fram um hve mikið af þessum 100 millj. Atvinnuleysistryggingasjóðurinn á að reiða fram og hversu mikinn hluta Tryggingasjóður sjálfstætt starfandi einstaklinga á að leggja fram. Ekki kemur það fram í þessum gögnum og ég spyr, hæstv. forseti: Hvernig er Tryggingasjóður sjálfstætt starfandi einstaklinga í stakk búinn til að leggja þetta fé af mörkum? Nú er hæstv. félmrh. fjarri góðu gamni og ég held að ég hafi heyrt það rétt, hæstv. forseti, að hann væri erlendis.

Jú, það er rétt.

Þar af leiðandi verður það að bíða þar til á fundum hv. efh.- og viðskn. eða félmn. að fá þetta upplýst hvernig þetta fyrirkomulag verði. En um Tryggingasjóð sjálfstætt starfandi einstaklinga segir í lögum, með leyfi forseta: ,,Kostnaður af rekstri sjóðsins greiðist af tekjum deilda hans.`` Nú er spurningin: Hverjar eru tekjurnar? Hvernig er þessi sjóður staddur?  ,,Ef sýnt þykir að deildir sjóðsins geti ekki staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt lögum þessum skal stjórn sjóðsins gera tillögu til ráðherra um hertar úthlutunarreglur, um skerðingu bóta og/eða um hækkun á tekjum viðkomandi deildar.`` Reyndar var því lýst í umræðum að ríkissjóður mundi hugsanlega hlaupa undir bagga ef til vandræða kæmi og í ljósi alls þessa spyr ég, hæstv. forseti: Hvernig er Tryggingasjóður sjálfstætt starfandi einstaklinga í stakk búinn til þess að leggja hluta af þessum 100 millj. kr. inn í rekstur Vinnumálastofnunar og til svæðisvinnumiðlana. Það er svo annað mál að skoða hvernig allt þetta kerfi virkar sem hæstv. félmrh. var að koma á fót. Eins og hér hefur komið fram voru gerðar ýmsar breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar sem við stjórnarandstæðingar þurfum nauðsynlega að fara að komast í og skoða hvaða afleiðingar þær hafa haft. Í 12. gr. frv. sem hér er til umræðu er annars vegar verið að lækka tryggingagjaldið vegna minna atvinnuleysis og hins vegar hækka það örlítið til þess að standa undir fæðingarorlofi feðra. Nú hefði mátt velta fyrir sér, hæstv. forseti, hvort skynsamlegt sé að lækka tryggingagjaldið og hvort ekki væri ráð að nýta þessar 400 millj. sem lækka skal um, enda kemur 100 millj kr. hækkun á móti, til lengingar fæðingarorlofs. Hér eru peningar sem runnið hafa í Atvinnuleysistryggingasjóð og þó ég sé ekki sérstaklega að mæla með hækkun tryggingagjalds og vildi reyndar gagnrýna hvernig að því er staðið gagnvart sjálfstætt starfandi einstaklingum, þá má nú spyrja hvort hér skjóti ekki skökku við miðað við aðrar þær skerðingar sem hér er að finna. Hæstv. forseti. Ég hljóp yfir kaflann um almannatryggingar og í ljósi þess sem fram kom í máli hv. síðasta ræðumanns um aðrar þær breytingar sem hér er verið að gera, að afnema eða breyta frítekjumarki og að hreyfa til meðlögin, þá áskil ég mér allan rétt til að skoða þessi ákvæði nánar og hvað þau þýða í raun og veru. Það er þó alla vega tryggt að aldraðir fá ekki minni hækkun á sínum bótum en nemur hækkun verðlags. En þetta þarf að skoða mjög rækilega og hvernig þetta tengist öðrum breytingum sem hér er verið að boða. Þá eru hér einnig gamlir kunningjar. Enn er skertur tekjustofninn til vegagerðar, þ.e. hluti þeirra tekna er tekinn beint inn í ríkissjóð. Ef ég man rétt hefur þessi skerðing aldrei verið hærri og það vekur auðvitað þá spurningu hvort hér sé ein af aðgerðum ríkisstjórnarinnar til að draga úr þenslu. Hvað liggur hér að baki? Næg er þörfin og eins og hér hefur komið fram þá bíðum við hér eftir áætlun hæstv. samgrh. um það hvernig skuli staðið að vegaframkvæmdum á næstu árum. Hæstv. forseti. Eins og ég hef komið að er ýmislegt í þessu frv. sem skoða þarf betur. Það sem hér er verið að boða verður auðvitað að vera á ábyrgð þessarar ríkisstjórnar. Eins og ég hef rakið hef ég um árabil gagnrýnt þá aðferð sem valin er í svokölluðum bandormum hvað varðar þessar skerðingar og ég tel að það sé miklu réttari leið að breyta lögum og endurskilgreina þarfir og hugleiða það hvort markaðir tekjustofnar, eyrnamerktir tekjustofnar, eigi við í dag. Það er miklu betra að hafa þetta á hreinu og ákveða þá í fjárlögum þess árs hvaða fjármunum skuli varið til einstakra verkefna heldur en að gefa falskar vonir og vera alltaf að klípa af því sem áður var búið að lofa. Það hefur t.d. valdið fötluðum og aðstandendum þeirra miklum vonbrigðum hvernig staðið hefur verið að þessum skerðingum til framkvæmdasjóðsins því að þar er þörfin mikil. Ég ítreka gagnrýni okkar stjórnarandstæðinga á þær breytingar sem gerðar voru á lögum um atvinnuleysistryggingar og vinnumiðlanir, vinnumarkaðsaðgerðir og Tryggingasjóð sjálfstætt starfandi einstaklinga, enda er sýnt að hér verða menn aftur að lappa upp á þessi lög. Það kæmi mér ekki á óvart, herra forseti, þó ýmislegt kæmi í ljós á næstu árum um það hve erfitt er að framkvæma þessi lög um vinnumarkaðsaðgerðir og ég er enn þá á þeirri skoðun að það hafi ekki verið rétt skref að færa þennan málaflokk frá sveitarfélögunum til ríkisins. Ég verð að segja alveg eins og er að ég botna ekkert í stefnu ríkisstjórnarinnar hvað varðar flutning á verkefnum ýmist til eða frá ríkisvaldinu og væri fróðlegt að fá það upplýst hver stefnan er. Það hafa staðið yfir viðræður við sveitarfélögin um tilflutning verkefna og upplýst hefur verið að ríkisstjórnin hefur orðið að bakka hvað varðar húsaleigubæturnar. Þær verða áfram greiddar úr ríkissjóði að hluta til vegna þess að ekki hefur náðst samkomulag við sveitarfélögin um það fyrirkomulag sem ætlað var, þ.e. að flytja það alfarið yfir til sveitarfélaganna. Sannast að segja er þetta að verða hálfgerður hrærigrautur og við hljótum að kalla eftir umræðu um það á hinu háa Alþingi, hæstv. forseti, hver stefna ríkisstjórnarinnar er með tilflutning þessra verkefna. Hæstv. forseti. Það frv. sem hér er til umræðu verður að vera á ábyrgð ríkisstjórnarinnar.

Hæstv. forseti. Það hlýtur að vera verkefni hins háa Alþingis að sjá til þess að fólkið í landinu þrífist sem best og jafnframt að móta stefnu til að svo megi verða og hafa yfirsýn til nokkurrar framtíðar um hvernig mál þróist. Það er nú öðru nær en svo sé hér. Það er einfaldlega þannig, hæstv. forseti, að helst er svo að sjá sem hv. alþingismenn stjórnarflokkanna hafi ekki nokkra hugmynd um hvernig ástandið í okkar samfélagi er. Í þjóðhagsáætlun fyrir árið 1998 sem hæstv. forsrh. lagði fram 2. október 1997, sem sagt fyrir rúmlega tveimur mánuðum, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Góðæri hefur ríkt í íslenskum þjóðarbúskap frá árinu 1994. Hagvöxtur hefur verið 3,6% að jafnaði á ári samanborið við 2,7% í iðnríkjunum í heild. Horfur eru einnig hagstæðar fyrir næstu ár. Spáð er 3,5% hagvexti 1998 og rúmlega 3% að jafnaði næstu árin þar á eftir. Áhrif vaxandi umsvifa í þjóðarbúskapnum koma meðal annars fram í minnkandi atvinnuleysi. Þannig svaraði skráð atvinnuleysi til 4,3% af vinnuaflinu í fyrra í stað 5% í hittiðfyrra og á þessu ári er talið að það verði 3,9%. Talið er að atvinnuleysi hneigist áfram niður á við. Kannanir á fjölda lausra starfa gefa sömu mynd.`` Síðan segir, hæstv. forseti: ,,Þessi hagfelldu skilyrði í þjóðarbúskapnum hafa skilað mikilli aukningu kaupmáttar. Í fyrra jókst kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann um 4,5% og á þessu ári stefnir í 5% aukningu hans. Talið er að kaupmáttaraukningin verði svipuð á næsta ári og á þessu. Þetta er nálega tvöfalt meiri aukning en gert er ráð fyrir að meðaltali í helstu viðskiptalöndum okkar. Hér að baki liggur að launaþróun verði í aðalatriðum í samræmi við niðurstöður kjarasamninga og verðbólga miðað við heilt ár verði að jafnaði ekki meiri en 2,5-3% á næstu missirum.`` Í dagblaðinu Degi á laugardaginn var fréttaskýringarþáttur sem Friðrik Þór Guðmundsson skrifaði og hefur hann kannað hver þörf sé á aðstoð í þessu þjóðfélagi vegna jólahátíðarinnar sem í hönd fer. Greinin heitir ,,Gleðileg jól --- með aðstoð`` og þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Íslensk heimili, sem þurfa félagslega aðstoð og þá ekki síst um jólin, skipta ekki lengur tugum, heldur mörgum hundruðum og einstaklingarnir um leið þúsundum. Þrátt fyrir vaxandi góðæri í efnahagslífinu virðist stór hluti þjóðarinnar hafa verið skilinn eftir í fátækt, veikindum og basli. Þetta fólk sér sig knúið til að leita sér aðstoðar til að sjá sér og sínum farborða --- og á litla möguleika til að halda gleðileg jól nema fá mat og föt gefins.`` Síðan segir í sömu grein, hæstv. forseti: ,,Nokkur samtök eru með umfangsmikla aðstoð við fólk í vanda árið um kring og mikla aðstoðarútgerð fyrir jólin. Umfangsmesta aðstoðin felst í samvinnu Hjálparstofnunar kirkjunnar (HSK), Rauða kross Íslands og Caritas á íslandi (sem er félagsskapur kaþólikka). Jónas Þ. Þórisson, framkvæmdastjóri HSK, segir í samtali við Dag að í fyrra hafi 1.250 manns í vanda leitað aðstoðar og þar af um 800 í desember eða um og fyrir jólin, en þá er aðstoð bundin við matarúthlutun. ,,Það eru allar líkur á því að aðsóknin í aðstoð fyrir jólin verði síst minni í ár en í fyrra og jafnvel þvert á móti miðað við þær vísbendingar sem liggja þegar fyrir. Þetta kemur betur í ljós á næstu dögum, en því miður er þegar ljóst að ásóknin hefur aukist jafnt og þétt síðustu árin. Það eru ekki síst öryrkjar og annað veikt fólk sem mest þurfa á aðstoð okkar að halda, enn fleiri en atvinnulaust fólk og einstæðir foreldrar,`` segir Jónas.`` Og stuttu síðar segir: ,,Mæðrastyrksnefnd er ár hvert með mikla starfsemi fyrir jólin og þar þekkir Unnur Jónasdóttir hvern krók og kima. ,,Við opnuðum fyrir fataúthlutun á miðvikudag og aðsóknin var svo mikil að það var fullt út fyrir dyr. Matarúthlutun er ekki byrjuð, en síminn hringir samt stanslaust og þagnar ekki. Það virðist ætla að verða lítil breyting frá því í fyrra, en þá hafði aldrei verið eins mikið að gera við að úthluta mat fyrir jólin,`` segir Unnur.`` Ég skal þá ekki vitna miklu frekar í þessa grein, hæstv. forseti, en síðar segir, einnig haft eftir Unni Jónasdóttur hjá mæðrastyrksnefnd, með leyfi forseta: ,,Öryrkjar og veikt fólk býr við mikinn lyfjakostnað og læknisþjónustu sem aldrei hefur verið dýrari. Og margt fólk þarf að sætta sig við afar léleg laun, sem duga ekki fyrir nauðþurftum heimilisins. Það er mikill vandi í þjóðfélaginu.`` Það er ljóst, hæstv. forseti, að það er ekki mikið samhengi milli þess sem Þjóðhagsstofnun upplýsir okkur um og þess raunveruleika sem það fólk sem vinnur við félagslega aðstoð í samfélaginu er að lýsa. Við stöndum nú frammi fyrir því að afgreiða frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1998 og í hverju eru þær fólgnar? Jú, þær eru fyrst og fremst fólgnar í því að skerða framlög sem hugmyndir voru um að leggja fram í fjárlögum fyrir árið 1998. Og það er kannski dæmi um þá stjórnun sem fram fer í þessu landi að frá því að ný almannatryggingalög voru sett 1993 hefur þeim fimm sinnum verið breytt með lögum og síðan hafa verið gefnar út 28 auglýsingar og reglugerðir, 28 á þessum fjórum árum. Það verður að segjast eins og er að það lítur ekki út fyrir að menn hugsi langt inn í framtíðina þegar verið er að setja lög á hinu háa Alþingi. Þetta eru vinnubrögð sem eru svo langt fyrir neðan það sem sæmandi er að einhvern tíma verður þetta að stöðvast. Alþingismenn eru réttir til að setja sig inn í þau mál sem verið er að samþykkja hér. Það gera þeir ekki eins og dæmin sanna. Við erum að tala hér um ráðstafanir í ríkisfjármálum á næsta ári og hér eru örfáir hv. þingmenn sem sýna þann áhuga að taka þátt í umræðum, að ég tali nú ekki um að leggja það á sig að sitja hér og hlusta á málflutning manna. Ég skal þá, hæstv. forseti, snúa mér að hinu eiginlega frv. og taka fram þær athugasemdir sem ég hef þar fram að færa. Þá er fyrst að taka að enn er lagður á fólk, og þá kannski einkum og sér í lagi það fólk sem á gamlar eignir, sérstakur eignarskattur og átti hann að verða til þess að byggja Þjóðarbókhlöðu fyrir Íslendinga sem þeir gáfu sér nú raunar sjálfir í afmælisgjöf árið 1974. En það er gamla sagan að þær tekjur skulu auðvitað ekki renna til Þjóðarbókhlöðunnar heldur skulu tekjur sjóðsins um fram 315 millj. kr. renna beint í ríkissjóð. Það er ekki talað um hvað ríkissjóður ætli að gera við þessa peninga. En grun hef ég um að það fé eigi ekki að fara til hins almenna manns í landinu. Hv. þm. Gísli Einarsson minntist áðan á 2. gr. frv. um breytingu á lögum um átaksverkefni um framleiðslu og markaðssetningu vistvænna og lífrænna afurða. Það kemur ekki á óvart að þar skal skerða um helming þær 25 millj. sem til þessara verkefna voru ætlaðar. Það er í samræmi við málflutning Íslendinga á ráðstefnunni í Kyoto þar sem sérstök áhersla er lögð á sérstöðu Íslendinga. Íslendingar hafa sérstöðu í heiminum. Þeir eiga að hafa sérstöðu við það að eitra og eyðileggja lífsskilyrði mannanna á þessari jörð og er ekki mikill sómi að þeim málflutningi. Og enn skal klóra í erfðafjárskatt sem á að renna til málefna fatlaðra. Þar á að taka 235 millj. í ríkissjóð á meðan hundruð öryrkja og fatlaðs fólks bíða eftir að fá þak yfir höfuðið og vitaskuld hærri mánaðarlegar tekjur en þeir hafa nú sem alls ekki er hægt að lifa af og hafa menn auðvitað búið við það um langan tíma. Framkvæmdasjóður fatlaðra skal enn og aftur greiða í æ meira mæli alls kyns kostnað sem aldrei var hugsað að hann rynni til þegar það frv. var upphaflega flutt og er sá sjóður ekki orðinn svipur hjá sjón varðandi uppbyggingu stofnana fyrir fatlaða. 5. gr. er eins og verið hefur að það er sí og æ verið að bæta verkefnum á Atvinnuleysistryggingasjóð og enn eiga menn að horfa á það að atvinnuleysisbætur séu langt undir fátækramörkum. Ég held að það sé einsdæmi í Evrópu að fólki sem ekki er hægt að útvega vinnu sé ætlað að lifa af launum sem ekki er hægt að framfleyta fjölskyldu á. Ég held að það sé algjört einsdæmi meðal Evrópuþjóða að ástandið sé þannig. En ég ætla síðan að víkja að málefnum almannatrygginga og ég vona að mér endist tíminn til, hæstv. forseti. Þá er fyrst að nefna 8. gr. frv. en þar er ráðist í 18. gr. laganna. Og eins og reyndar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon tók fram áðan og benti á skal þar fella niður 2. mgr. 18. gr. sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta, og það gerir ekkert til þótt það sé lesið aftur hafi einhverjir nýir hv. þm. bæst hér við: ,,Með reglugerð skal fjárhæðum 17. gr. breytt 1. september árlega til samræmis við almennar hækkanir bóta og annarra tekna milli ára.`` En 17. gr. fjallar eins og kunnugt er um tekjutrygginguna. Þetta var sú tekjutrygging sem menn höfðu, sú trygging fyrir því að bæturnar fylgdu launaþróun í landinu. En nú skal hún tekin út og skal ég koma að því seinna hvernig menn hugsa sér að bæta það upp. Í 9. gr. frv. segir svo, með leyfi forseta: ,,Bætur almannatrygginga, svo og greiðslur skv. 59. gr. og fjárhæðir skv. 17. gr., skulu breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni. Ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.`` Ég tek undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að það er ótrúlegt að bæði samtök aldraðra og þjóðin í heild skuli hafa tekið mark á þeirri meginblekkingu sem höfð hefur verið í frammi, að þarna sé verið að koma til móts við kröfur bæði hinna öldruðu og verkalýðshreyfingarinnar, að bætur almannatrygginga séu launatengdar eins og þær voru. Það er svo langt í frá vegna þess að vísitala neysluverðs getur aldrei verið nein trygging fyrir því að laun á hinum almenna vinnumarkaði samkvæmt kjarasamningum og bætur almannatrygginga haldist í hendur eins og raunin var um langt árabil. Maður hlýtur að spyrja sig: Hvar er góðærið? Af hverju er þjóðin núna svona fátæk að hún getur ekki leyft þessu fólki að njóta kjarasamninga? Er hagur okkar orðinn svona miklu verri? Við hljótum að óska eftir svari við því. Þetta var hægt í tvo áratugi og ég minnist þess ekki að þjóðin hafi verið að bugast undan því. En þessi svör fáum við auðvitað aldrei. 59. gr. fjallar um foreldri sem fá úrskurð stjórnvalds um meðlag með börnum sínum eða um sérstök framlög samkvæmt 15. gr. barnalaga. Þetta er aðallega það fólk --- oftast feður, en mæður stundum líka --- sem getur ekki mögulega greitt meðlag með börnum sínum af einhverjum ástæðum. Þá er hægt að snúa sér til yfirvalda og fá úrskurðað meðlag og jafnframt fyrir börn yfir 18 ára aldri, ef þau eru sannanlega í námi. Síðan er á sama hátt hægt að sækja um fyrir barnsmæður framfærslulífeyri í allt að þrjá mánuði, hjúkrunar- og framfærslustyrk í allt að níu mánuði og kostnað vegna meðgöngu og fæðingar og ýmsan annan kostnað sem móðir eða framfærandi verður fyrir, stundum einnig vegna ferminga, og önnur slík útgjöld. En þessar bætur á að fara að ákveða samkvæmt vísitölu neysluverðs ár hvert. Í 11. gr. frv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Á árinu 1997 skal heimilt að hækka bætur almannatrygginga um allt að 6,6% umfram forsendur fjárlaga.`` Það er auðvitað heimildarákvæði sem ríkisstjórninni er í sjálfsvald sett hvort hún notar eða notar ekki og öll vitum við að forsendur fjárlaga eru ekki það áreiðanlegasta sem við vildum byggja líf okkar á. Það höfum við séð of oft þannig að hér er ljótur blekkingarleikur hafður í frammi og nauðsynlegt að reyna að stöðva þessa þróun. Á undanförnum árum hafa látlaust verið skert kjör þeirra sem lægst eru launaðir í landinu, þ.e. aldraðra og öryrkja, og fyrir nokkrum dögum benti ég á að aldraðir sjúklingar eru þeir einu sem greiða sína eigin sjúkrahúsvist, svo langt er seilst á meðan við hin getum fengið ókeypis sjúkrahúsvist eins og við höfum notið hingað til. Það verður sjálfsagt ekki lengi. En hinir öldruðu skulu greiða ef þeir eru orðnir langlegusjúklingar. Lyfjakostnaður, læknishjálp og hvaðeina hefur snarhækkað á meðan meira og meira er tekið af þessu fólki og sú þróun hófst 1993 þegar ráðist var á sjálfan grunnlífeyrinn. En núna er ekkert látið í friði, eftirlaun manna skulu hverfa inn í sjúkrahúshítina ef menn eru svo óheppnir að verða langlegusjúklingar en þeir sem eftir sitja heima mega síðan vera allslausir þar sem eftirlaun hins sjúka eru horfin inn í sjúkrahúsvistina. Ég held, hæstv. forseti, að ef hv. alþm. er einhver alvara með að reyna að stjórna þessu þjóðfélagi svo einhver sómi sé að, þá verði menn að taka sig saman í andlitinu og fara að hugsa, fara að lesa saman bullið sem borið er fyrir okkur á hverju ári, sem heitir þjóðhagsáætlun með einhverjum meðaltölum og prósentum sem er dembt yfir okkur. Þetta kemur fólkinu í landinu ekkert við. Við vitum að miklir fjármunir eru til í landinu, við erum forrík þjóð. Fjármunir þjóðarinnar eru bara ekki þar sem þeir eiga að vera og þeim er ekki skipt á milli þeirra sem hér búa heldur verður óréttlætið æ grófara með ári hverju. Eins og segir í viðtölum við þá sem eru að reyna að bjarga því sem bjargað verður í lífi þessa fólks sem ekkert hefur, verður bilið milli hinna ríku og fátæku bara breiðara og breiðara og ef einhverjir vilja kalla það góðæri þá er ég ekki í þeirra hópi, hæstv. forseti.

Herra forseti. Í upphafi vil ég spyrja hvort ekki sé hægt að fá í salinn hv. formann þingflokks Sjálfstfl., hv. formann þingflokks Framsfl., hæstv. landbrh. og hæstv. félmrh. eða staðgengla þeirra ef þeir eru ekki viðlátnir af einhverjum ástæðum. Hvernig stendur það mál?

Forseti verður því miður að upplýsa að það stendur ekki býsna vel því að formenn þingflokka stjórnarflokkanna eru báðir með fjarvistarleyfi og sinna skyldustörfum erlendis. Það sama gildir um hæstv. félmrh. og hæstv. landbrh. Á hinn bóginn telur forseti víst að einhver flokksbróðir þeirra tveggja síðarnefndu gegni fyrir þá og mun leitast eftir því að fá þann hinn sama til fundarins.

Ég óska eftir að tíminn verði stöðvaður á meðan verið er að athuga það mál.

Það verður að sjálfsögðu orðið við því.

Herra forseti. Á meðan get ég kannski fengið upplýsingar um það hjá forseta, að ef ég ætla að leggja fram brtt. við þetta frv. sem er verið að ræða, frv. til laga um ráðstafnir í ríkisfjármálum, hvort það á við ef um sömu greinar er að ræða í fjárlagafrv., að leggja þurfi fram brtt. eða brottfallstillögu við bæði fjárlagafrv. og frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum?

Forseti vill ógjarnan svara þessu að óathuguðu máli en mun koma boðum til hv. þm. þegar tækifæri gefst.

Þetta er mjög nauðsynlegt, herra forseti, að fá upplýsingar um slík tæknileg atriði, hvernig þau eiga að gerast, vegna þess að hér er um að ræða frv. til laga, um ráðstafanir í ríkisfjármálum, þar sem um er að ræða sömu greinar í 6. gr. fjárlagafrv. þannig að þetta þarf að liggja skýrt fyrir hvernig á að fara með því ég hyggst leggja fram brtt., í báðum tilvikum ef nauðsyn ber til, varðandi 2. gr. frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Ég fagna því að sjá fyrsta varaforseta þingsins, hv. þm. Ragnar Arnalds, því ég hafði hugsað mér að óska eftir honum í salinn vegna þess máls sem ég ætla að ræða á eftir. Ég óska enn fremur eftir því, herra forseti, að þeir aðilar sem um er að ræða, og ég óskaði eftir að kæmu sem staðgenglar þeirra manna sem eru í svo miklum önnum erlendis, verði hér í salnum og hlýði á mál mitt vegna þess að þetta lýtur að samþykkt þingsins, sem gerð var fyrir þremur árum, til fimm ára og ég dreg í efa, herra forseti, að heimilt sé að vinna á þennan máta sem um er að ræða, og það á eftir að koma í ljós hvað þeir þingmenn sem stóðu að tillögunni sem varðar 2. gr., gera þegar borið verður upp hér að þessi grein verði felld út úr frv. til laga.

Eins og forseti gat um áður hefur hann fullan skilning á þessum óskum hv. þm. Þegar eru uppi ráðstafanir um að kalla eftir staðgenglum nefndra hæstv. ráðherra og ég á von á þeim í hús fyrr en síðar. Forseti vill bjóða hv. þm. að gera hlé á ræðu sinni og fá sér sæti á meðan og við hinkrum bara sameiginlega. Forseti vill upplýsa að hæstv. iðn.- og viðskrh. er á leiðinni. Hefur hv. þm. nokkur tök á því að hefja mál sitt og ræða aðra málaflokka á meðan svo er eða vill hann bíða?

Herra forseti. Ég skal verða við þeirri beiðni og byrja aðeins að ræða málið en síðan þarf hæstv. ráðherra að vera viðstaddur.

Forseti hefur skilning á því.

Herra forseti. Við erum að ræða frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þetta eru sértækar ráðstafanir sem er árlegur viðburður. Það ber að fagna því að liðum hefur fækkað úr 63 í 16. Ég tel að það sé til bóta og vil láta það koma fram. En eins og þessi lagaheimild er notuð, ef menn ætla sér að nota hana, þá er að mínu viti gengið út yfir það sem telst eðlileg meðferð laga. Ég vil gera að umræðuefni skerðingarákvæði 6. gr. sem getið er um í fjárlagafrv. og ber saman við frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Það er þá í fyrsta lagi skerðingarákvæði sem varðar Þjóðarbókhlöðu og endurbætur menningarbygginga, að þær tekjur sem áttu að renna af eignarskatti til viðhalds og framkvæmda skuli renna í ríkissjóð, það er það fyrsta. Þar eru menn komnir að skerðingum sem ég dreg í efa að rétt sé að staðið. Í öðru lagi er það sem ég mun gera helst að umræðuefni mínu. Það er 2. gr. frv. þar sem segir þrátt fyrir ákvæði 4. gr. laga nr. 27/1995, um framleiðslu og markaðssetningu vistvænna og lífrænna afurða, skuli framlag ríkissjóðs á árinu 1998 ekki nema hærri fjárhæð en 12,5 millj. kr. Ég tel, herra forseti, að þarna sé verið að fara gegn mjög eðlilegum vinnubrögðum þar sem þetta var samþykkt sem hluti af þjóðargjöf Íslendinga til þessarar atvinnugreinar. Ég mun koma að því á eftir hvernig það varð til með tilstuðlan hv. þm. sem þá voru þingflokksformenn, og eru sumir enn þingflokksformenn. Ég tel að verið sé að brjóta gegn þeim og þinginu nema menn hafi til þess ríkar ástæður, sem ekki hefur fengist ein einasta skýring á, að menn ætli að draga saman eða skerða um helming það framlag sem til þess var ætlað. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að menn gangi svo langt eins og þeir ætla sér. Það er ástæða til að ræða um 3. gr., sem gerð er grein fyrir í fjárlagafrv., þar sem er verið að skerða ráðstöfun erfðafjárskatts og erfðafjár ríkissjóðs til vinnuheimila þannig að tekjur af erfðafjárskatti sem eru umfram 185 millj. eigi að renna í ríkissjóð. Ætli það væri nú ekki nær, hæstv. heilbrrh., að eitthvað af þessum fjármunum sem þarna eru til staðar rynni til þess fólks sem er á vernduðum vinnustöðum og vinnur á sultarlaunum, og ef það kemst að þeim tekjumörkum sem kallast skattleysismörk þá verða skerðingar á bótum þess. Ætli sé ekki ástæða til þess að taka á því máli. Ég skora á hæstv. heilbrrh., sem er eini ráðherrann sem er viðstaddur í salnum núna, að framfylgja því að breyta kjörum þess fólks sem vinnur á vernduðum vinnustöðum, fatlaðs fólks sem má ekki fara upp fyrir ákveðin tekjumörk því þá skerðast bætur þess. Og að það skuli þekkjast að fólk sé að vinna fyrir 180 kr. á tímann, skili jafnvel alveg ágætum afköstum og hafi síðan ekkert sumarfrí, engar tryggingar og ekki nokkurn skapaðan hlut eins og annað fólk á vinnumarkaðnum. Ég ætla að fara, herra forseti, nokkrum orðum um þau atriði sem lúta að 2. gr. Og nú spyr ég hvort staðgengill hæstv. landbrh. sé kominn í salinn.

Það er hæstv. viðsk.- og iðnrh.

Nú fer tími minn að skerðast, hæstv. forseti, vegna þess að ég þarf einar 16--17 mínútur til að ræða við hæstv. landbrh.

Forseti stendur við gefin fyrirheit og biður því hv. þm. að gera hlé á ræðu sinni.

Herra forseti. Ég óska eftir því að staðgengill hæstv. landbrh. hlýði á mál mitt þannig að hann eigi þess kost að svara þeim spurningum sem ég þarf að bera fram. Og til að gera hæstv. ráðherra grein fyrir því hvað er verið að ræða, þá er verið að ræða 2. gr. um ráðstafanir í ríkisfjármálum og 2. mgr. skerðingarákvæðis 6. gr. í fjárlögum. Það er fyrst til að taka, herra forseti, að til þessa verkefnis var stofnað á mjög sérstakan máta. Á árinu 1994, á hátíðarári íslenska lýðveldisins, voru hugmyndir þáverandi þingflokksformanna að gera sérstakt átak til að minnast þessara tímamóta og það varð að ráði að setja 50 millj. kr. á ári í fimm ár til þess að rannsaka lífríkið í sjónum og 50 millj. kr. á ári vegna íslenskrar tungu. Þar að auki varð að samkomulagi milli formanna þáverandi þingflokka á þingi að þingflokksformenn flyttu tillögu sem laut að sérstöku átaksverkefni vegna lífrænnar og vistvænnar framleiðslu og aukinna gæða og hreinlætis varðandi matvæli. Á þessum grunni voru síðan sett lög 1995 og um hefur verið að ræða verkefni sem ætlað var að fengju 50 millj. á ári. 25 millj. kr. áttu að koma af sérstöku framlagi frá ríkisstjórn og 25 millj kr. var reiknað með að kæmi úr Framleiðnisjóði landbúnaðarins. Um það er ekki að tala. Það hefur ekki verið þannig með þetta mál að fengist hafi framlag frá Framleiðnisjóði til þessara verkefna þó svo að Framleiðnisjóður hafi verið tilbúinn að láta fjármuni í alls konar ævintýraverkefni, m.a. í Litháen og til hrossabænda og til ýmissa aðila, hrossabænda þá sem eru búsettir á mölinni og hafa verið að setja upp einhvers konar búskap í sveitum og til þeirra hafa runnið tugir milljóna. Og það væri gaman að vita frá hæstv. staðgengli landbrh. hver árangurinn hafi verið af því verkefni. Þetta verkefni fól í sér að lög voru sett og eins og kemur fram um þetta verkefni sem gengur undir nafninu Áform, þá ber því að sinna ýmsum öðrum málefnum en þeim sem tengjast beint landbúnaði. Verkefnið hefur m.a. stuðlað að því að kynna fyrir sveitarstjórnum mikilvægi þess að taka upp sjálfbæra byggðastefnu eins og liggur núna fyrir mál á þingi um. Það liggur fyrir mál á þingi um sjálfbæra byggðastefnu og nú á þessu ári hefur verið lögð sérstök áhersla á að sjávarútvegur taki upp umhverfisvottun sem byggir á lögum um stjórnun veiða. Það hefur m.a. verið kannað á meðal vottunaraðila í Evrópu og Ameríku hvort þeir séu reiðubúnir að viðurkenna okkar lög og reglugerðir og sjávarútveg og að votta í sínum heimalöndum á okkar forsendum. Hér er um mjög mikilvægt mál að ræða og sá sem hér stendur hefur flutt, með þingmönnum úr öllum flokkum, mál sem lýtur að því að tekin verði upp vottun allra framleiddra íslenskra matvæla. Þetta skiptir okkur miklu máli, ekki síst hvað varðar sjávarútveginn þar sem ekki er um að ræða auðlind sem hægt er að taka endalaust af, heldur verður að gera úr henni sem mest verðmæti. Þetta er lykilatriði í því sem ég er að ræða um m.a. Það er rétt að vitna til ræðu hv. þm. Geirs H. Haardes sem ég hefði gjarnan viljað að staðgengill væri fyrir hér. En ég mun reyna að eiga orðastað við hv. þm. og þingflokksformann Sjálfstfl. Hann segir í flutningsræðu sinni fyrir málinu árið 1995, með leyfi forseta. ,,En tilefni málsins er hins vegar það að þetta var eitt af þeim verkefnum sem til greina kom þegar valin voru mál til að styrkja í tengslum við þjóðargjöfina 17. júní sl. Þá var að vísu ekki samkomulag um að hafa þetta mál, framleiðslu og markaðssetningu vistvænna og lífrænna afurða, inni í þeim pakka ef svo mætti segja en samkomulag um að taka það upp að nýju að hausti. Niðurstaðan í því er þetta frv. sem nú liggur fyrir. En til samræmis við það sem ákveðið var um Lýðveldissjóð og þau verkefni sem hann fæst við var ákveðið að festa þarna ákveðna tölu sem færi til verkefna er tengdust fyrst og fremst landbúnaði og má segja að það sé til samræmis við þau framlög sem ákveðin voru í Lýðveldissjóð til verkefna tengdum sjávarútvegi og hafrannsóknum.`` Þarna er um að ræða sérstaka þjóðargjöf sem hæstv. ríkisstjórn Íslands ætlar nú að taka af þjóðinni til baka, skerða um helming fyrir utan það að ekki hefur fengist frá þessum dálætissjóði ríkisstjórnarinnar, Framleiðnisjóði, framlag á móti í þeim verkefnum sem um hefur verið að ræða og hefur verið unnið við. Það má til með að upplýsa hæstv. staðgengil landbrh. --- Gott er að sjá hæstv. forsrh. og ég tala nú ekki um hæstv. samgrh. sem var á þeim tíma landbrh. og mælti fyrir því máli sem hér er um að ræða.

Vel og skörulega.

Til þessa verkefnis var stofnað af formönnum allra þingflokka. Það var lagt fram á 118. löggjafarþingi og þeir sem lögðu frumvarpið fram voru hv. þm. Geir Haarde, hv. þm. Finnur Ingólfsson og þáverandi formaður þingflokks Framsfl., hv. þáverandi þm. Sigbjörn Gunnarsson og hv. þm. Ragnar Arnalds, virðulegur varaforseti, og hv. þáverandi þm. Jóna Valgerður Kristjánsdóttir. Markmið þessa verkefnis var að kanna hvort unnt væri að markaðssetja íslenskar afurðir erlendis á forsendum hollustu, hreinleika og gæða. Þetta hefur verið gert. Á þeim tæpum þremur árum sem þetta verkefni hefur verið í gangi hefur verið lögð mikil áhersla á að kanna markaðsmöguleika vottaðra afurða á erlendum mörkuðum. Þar liggja okkar tækifæri. Og hvað hefur svo gerst? Á sínum tíma var 2.500 tonna kjötfjall í landinu sem ekki var hægt að koma ofan í Íslendinga. Ríkisstjórn og hæstv. þáv. landbrh., sem nú er hæstv. samgrh., tók á þeim tíma þá ákvörðun að þetta kjöt skyldi flutt á Ameríkumarkað. Þegar síðan var skipuð stjórn yfir þessu verkefni var búið að taka ákvörðun um ráðstöfun 19 millj. af framlagi þess árs, 1996, til þessa verkefnis. Hver varð útkoman? Léleg, segja margir og margir segja: ,,Þetta verkefni á ekki rétt á sér vegna þessa.`` En hvað kom í ljós, hæstv. landbrh.? Það kom í ljós að Íslendingar kunnu ekki að slátra og pakka kjöti á erlendan markað samkvæmt óskum neytenda. Íslendingar kunnu ekki að koma þessu frá sér á þann hátt sem til þurfti. Það var flutt í allt of stórum kössum, í allt of stórum gámum og í röngum umbúðum. Það er ótrúlegt að þurfa að segja frá þessu. En hver er svo árangurinn af þessum hrakföllum? Árangurinn er sá að nú eru flutt á Bandaríkjamarkað 5 tonn af kjöti í hverri einustu viku fyrir skilaverð upp á 240 kr. kg. Það getur vel verið að þetta finnist mörgum lakur árangur. En þetta er einhver besti árangur sem átt hefur sér stað með íslenskar landbúnaðarafurðir á erlendum markaði frá upphafi. Hvað er verið að gera til viðbótar? Menn lærðu á þessu. Nú er lambakjöt flutt út til Danmerkur á 1.200 kr. kg, þ.e. 1.200 kr. er meðalverðið á kg út úr búð. Ég veit ekki nákvæmlega skilaverðið. Ef hæstv. landbrh. tekur sér það fyrir hendur að lesa þrjú síðustu bændablöð, þá er þar hver umsögnin á fætur annarri frá hagsmunaaðilum t.d. Kjötumboðsins. Þeir lýsa því að hefði ekki verið fyrir tilverknað þessa átaksverkefnis, þá hefði aldrei náðst markaðsstaða, hvorki í Bandaríkjunum né í Danmörku og ég nefni aðeins að litlu leyti það sem er verið að gera hjá KASK á Hornafirði. Á þeirra vegum eru nú fluttir út 12 þúsund skrokkar, á þriðja ári starfseminnar eftir að hafa byrjað með 2 þúsund skrokka, 12 þúsund skrokka, úrbeinaðir og fullunnin matvara með skilaverð upp á 233 kr. hvert kg. Það er ekki verið að flytja út bein heldur hreint kjöt og það er meira heldur en gert hefur verið hér frá upphafi. Þarna á átaksverkefnið aðild. Markaðir hafa verið að stækka. Neytendur eru í auknum mæli að leita eftir vottuðum afurðum. Á hvaða forsendum? Forsendum sjálfbærrar þróunar. En á meðan það er vakning meðal Íslendinga og erlendra þjóða og eftirspurn eftir lífrænt ræktuðum afurðum, hvað gerir þá hæstv. ríkisstjórn Íslands undir forustu hæstv. forsrh., með tilstuðlan hæstv. landbrh. og auðvitað fyrir atbeina einhverra aðila sem starfa hjá landbrn.? Þeir leggja til að verkefnið, liðlega hálfnað, verði skorið niður um helming, um 12,5 millj. Það þýðir að þau verkefni, hæstv. landbrh., sem eru í gangi stoppa. Það er kannski rétt að rifja upp nokkuð af þeim verkefnum sem unnið hefur verið við. Það eru m.a. íslenskar lækningajurtir þar sem hefur náðst verulegur árangur og nú eru fluttar út íslenskar lækningajurtir. Unnið hefur verið við Alaskalúpínu, rannsóknir á vegum háskólans, háskólinn styrktur og Rannsóknastofnun landbúnaðarins hefur verið styrkt í þessum verkefnum sem hafa skilað árangri. Lífræn ræktun í gróðurhúsum hefur verið stunduð í miklum mæli og sú tilraun sem kostar um það bil 3 millj. á ári og er framkvæmd af garðyrkjubændum í Laugarási fellur um sjálfa sig í miðjum klíðum með fjóra sérfræðinga sem hafa verið að fylgjast með þessum möguleikum. Það er verið að klippa á þetta verkefni, hæstv. landbrh. Lögð hefur verið stund á lífræna ræktun í Mýrdal. Hvað er verið að gera þar? Framleidd er lífrænt ræktuð mjólk og úr þeim afurðum er unnin jógúrt sem er seld --- á hvaða verði? 33% hærra verði en almennt er selt í landinu og það er mikil eftirspurn. Þetta selst allt saman upp. Af hverju? Af því að þetta er vottuð lífræn vara sem um er að ræða og Íslendingar eru orðnir meðvitaðir um að þeir vilja hollustufæði. Búið er að leggja fjármuni til að kanna möguleika lífrænnar ræktunar sauðfjár á Vestfjörðum. Lagðir hafa verið fjármunir í framleiðslu lífræns ræktaðs barnamats. Allt þetta ásamt 40 verkefnum í viðbót sem eru meira og minna í gangi er hæstv. ríkisstjórn að kippa niður og fella út og ég skora á hæstv. forsrh. að grípa nú inn í, taka 2. gr. þessa frv. og fella hana niður. Þá er málið laust. Hvað hefur verið gert fleira? Bændaskólanum á Hvanneyri hefur verið hjálpað til þess að koma sér upp námsefni vegna lífrænnar og vistrænnar framleiðslu. Bændaskólinn á Hvanneyri endurvinnur lífrænan úrgang og öll byggðin þar í kring skilar sínum úrgangi í Bændaskólann á Hvanneyri og þar er gerður úr honum jarðvegur. Hvað þýðir þetta? Þar er umhverfisvænt samfélag á ferðinni. Búið er að leggja verulegt fjármagn í að kanna möguleika á lífrænni mjólkurframleiðslu annars staðar. Það hefur verið tekið þátt í sýningum í Þýskalandi og Danmörku. Fjármunir hafa verið lagðir í rannsóknir á fitusýrum og kjöti og þannig má lengi telja. Verið er að skoða möguleika á styðja bóndann á Neðra-Hálsi í Kjós vegna lífrænnar mjólkurframleiðslu. Þessi verkefni eru í þeirri stöðu núna að ef þetta fjármagn verður klippt af, þá er rúmlega helmingur verkefnisins farinn fyrir stapa. Ég spyr hæstv. iðnrh., staðgengil landbrh.: Hver eru þau verkefni sem átaksverkefninu er gert að sinna ef af ákvörðun ríkisstjórnarinnar verður? Herra forseti. Ég óska eindregið eftir að fá svör við þeim spurningum. Hver eru þau verkefni, af þeim 40--50 verkefnum sem fyrir liggja, sem áform eru um að halda áfram með? Herra forseti. Ég má til með að fara aðeins betur yfir málið um sölu á afurðum til Ameríku. Seld voru 160 tonn af kjöti í neytendapakkningum. Gerð var öflug kynning í 70--80 verslunum og þessi afurð var auglýst í blöðum í New York, m.a. í New York Times. Gefnir voru út uppskriftabæklingar og það kemur í ljós að Ameríkumarkaðurinn er afar flókinn og erfiður en staðreyndin er þessi: Á viku eru flutt út 5 tonn á mjög viðunandi verði og þetta er ein af örfáum ljósglætum í sauðfjárrækt á Íslandi sem hefur orðið fyrir 40% tekjuskerðingu á undanförnum árum. Það er ástæða til þess að fá svör um hvernig menn ætla sér að afgreiða þau mál sem ég spyr hér um. Tilraunamarkaðssendingin leiddi til þess að kjötumboðið sem ég nefndi áðan hefur fundið aðila sem hafa reynst vel og það er ástæðan fyrir því að nú eru flutt þangað 5 tonn á viku og lítur út fyrir að verða vaxandi. Ameríkuverkefnið kenndi mönnum hvernig ætti að slátra, hvernig ætti að vinna kjötið, hvernig ætti að pakka því, í hvaða umbúðir og hvernig ætti að flytja það. Árangurinn af Ameríkuverkefninu sem hæstv. ríkisstjórn er að leggja til grundvallar fyrir því að skera þetta niður, er að skila sér í verulegri markaðsaukningu í Danmörku, Belgíu og á mun fleiri stöðum sem horfir vel fyrir. Þetta er það eina sem er lífvænlegt í sauðfjárræktinni og ég skora á hæstv. staðgengil landbrh. að svara hverjar hugmyndirnar séu. Á að halda við þann niðurskurð sem hér er boðaður eða ætla menn að fella hann út? Ég mun gera tillögu um það og væntanlega styðja þá allir þeir sem studdu þetta verkefni í upphafi, allir hv. þingmenn, að þetta verði fellt út. Um er að ræða 48 nafngreinda þingmenn sem sitja á þingi.

Hæstv. forseti. Hér liggur frammi til umræðu frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1998 og tók hæstv. forsrh. fram í upphafi umræðunnar að þetta frv. væri nokkuð efnisminna, í því væru færri greinar en verið hefur undanfarin ár. Í sjálfu sér ber að fagna því en ég vil þó taka það fram að þó greinarnar séu ekki mjög margar, þá eru margar þeirra heldur illkynjaðar og mér finnst ástæða til að ræða sérstaklega hið viðsjárverðasta í þessu frv. Ég vil fyrst taka til varðandi 1. gr. frv. sem tekur til sérstaks eignarskatts sem er lagður á samkvæmt lögum og á að ganga til endurbóta menningarbygginga. Áætlað er að tekjur af þessum sérstaka eignarskatti verði 515 millj. kr. á þessu ári. En lagt er til að af þessu renni um 200 millj. í ríkissjóð samanborið við 150 millj. samkvæmt fjárlögum 1997. Ég verð að segja að mér finnst ansi geyst farið þar sem við vitum að fjölmargar þeirra bygginga sem hér á við eru mjög illa á sig komnar og þarfnast mikils viðhalds. Það er slæmt til þess að vita nú í góðærinu að þessar fáu menningarbyggingar sem við Íslendingar eigum, eðli málsins samkvæmt eru þær ekki margar og ekki gamlar því það er ekki mjög langt síðan við fórum að byggja slík stórhýsi hér á landi, liggja undir skemmdum vegna þess að við getum ekki varið eðlilegum fjármunum til viðhalds. Ég verð að harma þetta, herra forseti, og vona að ákvæðið verði endurskoðað milli umræðna og meiri hluti af hinum áætluðu tekjum, af þessum sérstaka eignarskatti, muni renna til þessa viðhalds. Þegar bandormur eða frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum var afgreitt í fyrra þá gagnrýndi ég þetta ákvæði einnig og taldi að þarna væri mjög naumt áætlað. Það hefur enda komið á daginn að nú er gert ráð fyrir því í fjárraukalögum að sérstakt framlag fari til þessara hluta vegna þess að auðvitað dugði þetta engan veginn. Það var fyrirsjáanlegt þá og er einnig fyrirsjáanlegt núna að mínu mati. Hv. 5. þm. Vesturl., Gísli S. Einarsson, gerði sérstaklega að umtalsefni 2. gr. þessara ráðstafana sem kveður á um að styrkur upp á 25 millj. kr. sem varið hefur verið til átaksverkefnis um framleiðslu og markaðssetningu vistvænna og lífrænna afurða verði skertur á næsta ári og ekki um eitthvert smáræði heldur verði hann helmingaður og framlagið sem áætlað var á þessu ári, 25 millj. kr., verði á næsta ári aðeins 12,5 millj. Ég verð að segja að mér finnst þetta svolítið sérkennilegt úrræði nú í góðærinu þar sem margoft hefur komið fram, m.a. í máli síðasta hv. ræðumanns, að þessu fé var afskaplega vel varið. Þegar er farinn að koma í ljós árangur á erlendum mörkuðum af því starfi sem þarna var unnið. Ég vil einkum tiltaka að styrkurinn átti líka að taka til framleiðslu lífrænna afurða en það er einmitt sá þáttur þar sem gæti verið einn helsti vaxtarbroddur í íslenskum landbúnaði í næstu framtíð og ekki bara íslenskum því það er staðreynd að t.d. í Bandaríkjunum hefur neysla undanfarin 10 ár á lífrænt ræktuðum afurðum vaxið um 150%. Svipaðar tölur munu vera frá nágrannalöndum okkar. Eftirspurnin eftir þessum vottuðu lífrænt ræktuðu afurðum hefur vaxið margfalt umfram allt annað og einmitt á þessum tímapunkti ætlum við Íslendingar að draga úr þessu litla framlagi, sem var þó ætlað til að styðja við þá viðleitni sem hér var í gangi. Þetta framlag var þó engan veginn nægilegt, hvað þá eftir að búið er að skera það niður um helming. Ég undrast þessa ráðstöfun og ég vonast til að milli umræðna muni hæstv. ríkisstjórn endurskoða ákvörðunina og draga hana til baka. Ég held að þetta sé mun alvarlegra mál en fólk gerir sér grein fyrir. Nokkrir menn hér á landi hafa lagt á sig mjög mikið erfiði og fært miklar fórnir til að skipta yfir í lífræna ræktun. Ég heyrði viðtal við einn af þessum bændum og hann var spurður hvers vegna í ósköpunum hann stæði í þessu því að það er margra ára ferli frá því byrjað er að rækta og þangað til hægt er að fá stimpilinn að afurðirnar séu algjörlega hreinar samkvæmt ströngustu stöðlum. Hann svaraði því til að þetta væri auðvitað bilun. Mér finnst ekki gott til afspurnar ef það þarf að vera bilun á ferðinni þegar íslenskir bændur eru virkilega að reyna að þróa starfsaðferðir sínar til að gera eitthvað nýtt, eitthvað sem horfir til framtíðar. Í 3. og 4. gr. frv. er enn einu sinni gert ráð fyrir að tekjur sem Framkvæmdasjóður fatlaðra á samkvæmt lögum að fá af erfðafjárskatti verði skertar. Í þetta sinn er ætlað að 235 millj. kr. af skattinum renni í ríkissjóð og ekki er neitt tiltekið til hvers á að verja þeim milljónum. Hitt liggur fyrir að þörfin fyrir Framkvæmdasjóð fatlaðra er mikil og vaxandi og t.d. í Reykjavík og á Reykjanesi er langur biðlisti fatlaðra einstaklinga sem þurfa að komast á sambýli og margir tugir einstaklinga búa við mjög erfið skilyrði sem hafa verið flokkuð sem nánast neyðarástand. Á sama tíma er nú í góðærinu ráðgert að taka 235 milljónir af þessu lögbundna framlagi til Framkvæmdasjóðs fatlaðra og flytja í ríkissjóð. Þar að auki er Framkvæmdasjóði fatlaðra ætlað að standa undir félagslegri hæfingu og endurhæfingu og kostnaði við starfsemi stjórnarnefndar sem aldrei var ætlað í lögum þegar það var ákveðið að Framkvæmdasjóður fatlaðra hefði tekjur af erfðafjárskatti. Á síðasta þingi voru afgreidd á hinu háa Alþingi tvö umdeild frv. um atvinnuleysistryggingar og vinnumarkaðsaðgerðir. Stjórnarandstaðan á Alþingi fór hamförum og reyndi að benda á atriði í þessum frv. sem við blasti að voru til óþurftar en eins og fyrri daginn fékkst litlu hnikað til hins betra og frv. voru bæði samþykkt á Alþingi af hinum gríðarlega þingmeirihluta sem hæstv. ríkisstjórn hefur hér í þingsölum. Hæstv. félmrh. bætti svo um betur þegar frv. höfðu verið samþykkt og setti nýja reglugerð um viðmiðun á vinnustundafjölda sem atvinnulaus maður þurfti að hafa unnið á síðasta ári til að njóta fullra bóta. Þessi vinnuviðmiðun er svo ströng að mér er sagt að menn þurfi ekki einasta að hafa unnið allt árið heldur jól og páska með til að fá viðurkenndar fullar bætur. Nú er svo komið að stór hluti þess fólks sem gengur atvinnulaust nýtur ekki einu sinni fullra atvinnuleysisbóta sem eru þó ekkert til að hrópa húrra fyrir hér á landi, eða mig minnir um 55 þús. kr. á mánuði. Sjá nú allir sjálfir að það er náttúrlega hvorki hægt að lifa eða deyja af slíkum fjárhæðum. Nú eru gefin fyrirheit um að bótum almannatrygginga skuli breytt og þær skuli hækka til samræmis við þróun verðlags og kaupgjalds í landinu en sérstaklega er tekið fram að bætur atvinnuleysistrygginga eigi ekki að fylgja með í þessari þróun. Ég hlustaði á viðtal í útvarpi við hæstv. félmrh. á dögunum og þá sagði hann blákalt að ætlun ríkisstjórnarinnar væri að halda atvinnuleysistryggingabótum niðri svo fólk fyndi verulega fyrir því ef það þyrfti að lifa á atvinnuleysisbótum. Ég verð að segja að mér þóttu þetta nokkuð kaldar kveðjur til þeirra sem þurfa að sæta því hlutskipti. Sem betur fer eru þeir ekki eins margir í ár og í fyrra og hittiðfyrra en þeir eru samt margir. Ég vil sérstaklega benda á að það er afskaplega erfitt fyrir konur á miðjum aldri að finna vinnu, meira að segja þó menntaðar séu og góðir vinnukraftar með meðmæli frá öllum þeim sem hafa veitt þeim vinnu um ævina, ef þær af einhverjum ástæðum missa þá vinnu sem þær hafa haft. Ég þekki persónulega margar konur sem eiga um sárt að binda af þessum sökum. Mér finnst þessi ákvörðun, að láta fólk sem þarf að búa við atvinnuleysi finna sérstaklega fyrir því, vera fyrir neðan frostmark ef það má orða svo á hinu háa Alþingi. Þær bætur sem á að gera á bótum almannatrygginga eru svo sem heldur ekki til að hrópa húrra fyrir. Það munu vera sérstakir ráðgjafar ríkisstjórnarinnar eftir því sem upplýst var fyrr á fundinum sem ráðlögðu henni að binda ekki bætur almannatrygginga við ákveðinn taxta verkamannalauna eins og áður hafði verið gert heldur taka upp þá viðmiðun sem hér er gert. Ég verð að segja að mér finnst þetta ekki nægilega traustvekjandi, sérstaklega þar sem við blasir að hefðu bæturnar verið tengdar aftur við taxta verkamannalauna eins og var um árabil þegar þær voru tengdar sérstökum töxtum Dagsbrúnar, mundu bætur almannatrygginga hækka mun meira en þær gera núna og hafa gert þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi hrósað sér mjög af sérstökum hækkunum sem hún telur sig hafa gert á þessum lið. Ég minnist þess þegar aðgerðir í bandormi 1995 og 1996 voru ræddar hér að málsvarar ríkisstjórnarinnar réttlættu að þetta var tekið úr sambandi við kauptaxta Dagsbrúnar með því að þetta gæti orðið til þess að þeir gætu hækkað þessar bætur umtalsvert umfram laun í landinu. En það hefur sýnt sig að sú var aldrei ætlunin. Ég verð að harma að þetta skyldi í fyrsta lagi nokkurn tíma verið tekið úr tengslum við launataxta í landinu og í öðru lagi að núna í svokölluðu góðæri skuli ekki vera hægt að ná samkomulagi um að setja allar þessar bætur í samband aftur. Ég tel að það væri mun traustari ákvörðun en hér er verið að taka. Margt neikvætt hefur verið sagt á fundinum en mig langar þó að tiltaka eitt atriði sem ég fagna sérstaklega í bandorminum. Það er ekki svo oft sem tækifæri gefst til þess en það er ákvæðið um að hækka tryggingagjald til þess að mæta kostnaðarauka af fæðingarorlofi feðra, og þó fyrr hefði verið, hæstv. forseti. Ég fagna sérstaklega þessu ákvæði í ráðstöfunum í ríkisfjármálum. Að lokum minni ég á ákvæði í 13. gr. sem tiltekur að rúmur milljarður af lögboðnu fé til vegamála í landinu skuli renna í ríkissjóð en ekki er tiltekið náttúrlega frekar en fyrri daginn til hvaða verkefna. Ég verð að segja að ég veit ekki hvenær hefði verið ástæða til þess ef ekki núna, í þessu sérstaka góðæri sem ríkisstjórnin hefur gefið út sérstaka bók til að vegsama. Hvenær hefur verið önnur eins ástæða til að gera átak í vegamálum á Íslandi? En þessu tækifæri á að glutra niður og taka rúman milljarð af lögbundnu vegafé til annarra hluta. Ég harma þetta, herra forseti.

Virðulegi forseti. Hér eru á ferðinni gamlir kunningjar og flest þau atriði sem er að finna í frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum hafa sést áður í einu eða öðru formi. Satt er það sem hér hefur verið fullyrt að þetta frv. er minna að umfangi nú en oft áður og er auðvitað engin furða. Það er hverju orði sannara sem hefur verið sagt að á tímum góðæris og efnahagslega styrkrar stöðu þjóðarbúsins gefur auga leið að menn hljóta að taka talsvert mið af því hverjar þarfir\-nar eru til þess að brjóta upp markaða tekjustofna ríkisins og verja fjármunum sem ella ættu að renna til skilgreindra hluta í ríkissjóð sjálfan. Þess vegna verð ég að segja það, virðulegi forseti, strax í upphafi að mér finnst þetta dálítið aumingjalegt frumvarp í þessu ljósi. Ég hlustaði með mikilli athygli á ágæta ræðu hv. þm. Gísla Einarssonar til að mynda um einn tiltekinn þátt þessa frv. sem er að finna hér í 2. gr. og lýtur að framleiðslu og markaðssetningu vistvænna og lífrænna afurða. Þetta er agalega aumingjalegt. Árið 1994, eins og hv. þm. rifjaði upp mjög ítarlega, var tekin um það ákvörðun sem síðan var fest í lög 1995 í góðri sátt í þinginu, að verja tilteknum fjármunum, 50 millj. kr. á ári hverju, til átaks í þessum efnum. Nú eru menn að skera þetta niður og framlag ríkissjóðs um helming og fara með það niður í 12,5 millj. kr. Ég hafði satt að segja trúað því að menn þyrftu ekki að vera í þessum tittlingaskít --- fyrirgefðu orðbragðið, virðulegi forseti --- í þessum efnum og ég er satt að segja mjög undrandi á því að menn skuli vera að svona hlutum og bíð þess með athygli að hæstv. viðsk.- og iðnrh. sem er hér í ýmissa manna hlutverki. Hann er utanrrh., hann er landbrh., hann er umhvrh. og ég veit ekki hvað og hvað. Hann er a.m.k. ekki heilbrrh. því að hæstv. heilbrrh. hefur setið hér, samviskusöm að vanda, og hlýtt á þessar umræður. En það er kannski minna sem maður heyrir til hennar í þessu frv. en oftast áður og er það út af fyrir sig fagnaðarefni. Þetta er svona lítið en dæmigert um þann anda sem svífur yfir vötnunum og birtist í 12,5 millj. kr. í meintum sparnaði sem á að renna í ríkissjóð vegna svikinna vilyrða og ákvarðana um markaðssetningu vistvænna og lífrænna afurða. Þetta segir meira en mörg orð. Það hins vegar vekur athygli, virðulegur forseti, að frv. er ekki eingöngu ,,þrátt-fyrir``-frv. Inn í þennan bandorm, á einum þremur eða fjórum stöðum er laumað efnislegum og væntanlega varanlegum breytingum á gildandi lögum og það er auðvitað alvörumál og spurning sem kallar á hvort þessi vinnubrögð séu réttmæt, þ.e. að menn séu hér að gera viðvarandi efnisbreytingar á gildandi lögum í bandormi af þessum toga, bandormi sem hefur jafnan gengið hér undir nafninu ,,þrátt-fyrir``-bandormurinn. 5. gr. frv. vekur athygli þar sem verið er að gera efnisbreytingar á hlutdeild Atvinnuleysistryggingasjóðs og síðan, sem ég ætla að staldra hvað helst við hér, eru þær breytingar sem gerðar eru í 14. gr. á flugmálaáætlun og fjáröflun til framkvæmda í flugmálum, með síðari breytingum. Hér er það fastákveðið og niðurnjörvað að tína út fjármuni úr flugmálaáætlun til þeirra mörkuðu tekjustofna sem þar er að finna og þessara stóru og miklu verkefna sem alls staðar bíða hringinn í kringum landið. Það þekkja auðvitað þeir þingmenn sem best hafa kynnt sér þau mál, hv. þm. á borð við Egil Jónsson, sem vita gjörla hvar skórinn kreppir í þeim efnum, að alvörumál er á ferðinni þó ekki sé kannski um háar upphæðir þar að ræða, 60 millj. kr. að þessu sinni sem á að taka úr þessum mörkuðu tekjustofnum sem eiga að fara til viðhalds og uppbyggingar flugvalla á landinu. Svo er þessi sama hæstv. ríkisstjórn að vandræðast með það með réttu að hún hafi ekki nein skýr markmið eða svör varðandi fólksflótta frá landsbyggðinni hingað á þéttbýlissvæðið. Virðulegi forseti. Mér finnst einhver órói í salnum. Kann að vera að hæstv. ráðherrar eigi í einhverjum erfiðleikum utan þings?

Sem innan þings.

Er Vilhjálmur Vilhjálmsson, formaður Sambands ísl. sveitarfélaga, kannski eitthvað að gera þeim lífið leitt?  En ég var að segja að hér eru menn að tína 60 millj. kr. sem fram undir þetta og á síðari árum hafa runnið til uppbyggingar flugvalla hringinn í kringum landið og hafi skipt þar verulegu máli. En þessar 60 millj. kr., og það veit náttúrlega hæstv. fjmrh. mætavel, skipta ekki nokkrum sköpuðum hrærandi hlut í sambandi við afkomu Flugstöðvarinnar hvað varðar þær tilraunir að reyna að greiða upp þau áhvílandi lán sem þar er að finna. Maður sér í greinargerð með fjárlagafrv. að þess er getið með nokkru stolti að hæstv. fjmrh. hafi borgað þarna inn á 22 millj. dollara lánið sem er eitt af fleiri og það stóð til, og er sennilega búið núna, að ganga frá skuldbreytingu á öðrum áhvílandi lánum á Leifsstöðinni fyrir þessi áramót og vafalaust er hæstv. ráðherra búinn að klára það mál. Mér þætti því fróðlegt að vita hvort þetta sé ný matarhola, að tína 60 eða 40 eða 80 millj. kr. úr mörkuðum tekjustofnum til uppbyggingar flugvalla vítt og breitt um landið til þess að reyna eitthvað að kroppa í hin stóru og áhvílandi lán sem er að finna í henni Leifsstöð. Fulltrúar flugmálastjórnar komu á fund samgn. um daginn og ég spurði þá hvort þetta mundi sköpum skipta og hverju þetta í raun breytti um stöðu flugvallarins og Leifsstöðvarinnar í næstu og lengri framtíð. Svarið var alveg skýrt. Þetta skiptir auðvitað engu máli. En andinn er alveg skýr í þessu og ljós. Hann er sá að menn ætla sér ekki að byggja upp með sama krafti og fyrr samgöngur vítt og breitt um landið og skiptir þá litlu máli hversu margar nefndirnar og rannsóknaraðilarnir eru eða skýrslurnar sem samdar verða um erfiða stöðu úti á landi þegar gjörðirnar eru svona því það er ekki eingöngu á vettvangi flugmálanna sem menn eru að tína fjármuni inn í ríkissjóð eða í einhverja stóra og mikla skuldasúpu suður í Leifsstöð heldur er það líka í vegamálunum. Og af því að hv. þm. Árni Mathiesen sem þekkir mætavel stöðu mála þarna suður frá stendur fyrir framan mig, þá væri fróðlegt að heyra til að mynda frá honum af því að hann er nú hv. 2. þm. Reykn., hvort hann telji þessar 60 millj. kr. sem á að tína af flugmálaáætlun, bjarga fjármálum Leifsstöðvarinnar til framtíðar. Er það markmiðið eða er þetta bara tilviljunarkennt með öllu og menn kroppa bara hér og kroppa þar eftir hendinni? Ég leita líka eftir því að hjá almennum þingmönnum sem hafa sumir hverjir látið í sér heyra í fjölmiðlum og lýst yfir talsverðri óánægju með þessa ráðsmennsku og þessa framsetningu máls, bæði hvað varðar þennan stuld af flugmálaáætlun og einnig og ekki síður með þann gífurlega niðurskurð sem er að finna á vegáætlun. Því hlýt ég að spyrja beint hvort eitthvað sé að marka yfirlýsingar þessara þingmanna í fjölmiðlum, þingmanna á borð við Einar K. Guðfinnsson formann samgn. sem hefur talað digurbarkalega í þá veru að svona geti þetta ekki gengið fram. Og það er eins og mig minni líka að hv. þm. Egill Jónsson hafi gagnrýnt þetta með efnislegum rökum. Því hlýt ég að spyrja þráðbeint hvort þessir hv. þm. til að mynda og fleiri sem á hátíðisdögum í þinginu hafa talað um nauðsyn þess að efla hinar dreifðari byggðir með því m.a. að stórauka vegabætur og einnig flugumferð, ætli að láta þetta yfir sig ganga. Ég minnist þess að við síðustu fjárlagagerð hlýddi ég hæstv. samgrh. yfir það hvort hann ætlaði að láta hæstv. fjmrh. beygja sig eins og hann gerði þá. Ég fékk auðvitað engin svör og mér sýnist því miður að öll döngun og allur kraftur vera úr þeim ágæta hæstv. samgrh. og þar sé litla fyrirstöðu að finna mikið lengur. Hann lætur þetta einfaldlega yfir sig ganga og þetta átak sem sannarlega var að finna, sérstaklega í vegabótum vítt og breitt um landið fyrr á þessum áratug, það er bara liðin tíð. Það eru bara afrek gærdagsins. Nú blasir allt annað við og ég spurði um það þá hvort þetta væru ný áhersluatriði að finna hjá samstarfsflokki Sjálfstfl. því að ég man ekki betur en þegar Alþfl. var í samstarfi við Sjálfstfl. á síðasta kjörtímabili að menn stæðu saman um að fara í kraftmikla uppbyggingu í vegamálum og reyna þannig að styrkja hinar dreifðari byggðir. En það er allur kraftur úr mönnum á yfirstandandi kjörtímabili þrátt fyrir allt góðærið sem menn hafa hér orð á sýknt og heilagt. Því hlýt ég að segja: Óð ég í villu og svima á síðasta ári þegar ég taldi þetta vera sök Framsfl. Er það bara svo að Sjálfstfl. hefur misst áhugann eftir að hæstv. ráðherra hefur misst máttinn í þessum málaflokki og látið hæstv. fjmrh. ganga yfir sig eða eru þingmenn Sjálfstfl. sjálfs, dreifbýlisþingmenn þá einkanlega sem hafa haldið ágætisræður um mikilvægi þess að efla byggðir hringinn í krinum landið, bara hættir? Láta þeir hæstv. fjmrh., sem nú er í símanum að ræða væntanlega við forsvarsmenn sveitarfélaga, ganga svona yfir sig á skítugum skónum? Öðruvísi mér áður brá. Ég trúi því satt að segja ekki fyrr en ég tek á því að þannig fari að menn ætli hér að segja: ,,Amen!``, við þessum niðurskurði sem hér er að finna. Ég bara neita að trúa því að vaskir þingmenn á borð við hv. þm. Egil Jónsson og formann samgn. ætli sér að guggna og leka niður í þessum efnum. Ég bara neita að trúa því. Enn síður trúi ég því að þeir ætli að láta þetta verða varanlegan niðurskurð í flugmálaáætluninni, að það sé bara sjálfsagður hlutur inn í lengri framtíð og það eigi að vera bautasteinn þessara manna, að ekki skuli lengur byggja upp öflugar aðstæður fyrir flugumferð hringinn í kringum landið heldur eigi að nota þessa fjármuni til að borga í skuldahítina í Leifsstöð. Er það svo að menn hafi látið þetta yfir sig ganga og séu búnir að viðurkenna þessa staðreynd? Virðulegi forseti. Á sama tíma og menn eru að gera þetta þá sjáum við hæstv. utanrrh. koma keikan í sjónvarpið eftir ríkisstjórnarfund þar sem þessi sama ríkisstjórn hefur samþykkt það að nú eigi að fara í viðamikla uppbyggingu þar syðra, á Keflavíkurflugvelli. Það er sannarlega uppbygging sem ég fagna og tel brýna nauðsyn á að gangi fram. En hverju svaraði hæstv. utanrrh. þegar hann var spurður: ,,Hvernig á nú að borga þennan brúsa?`` Jú, jú. Þá kom gamla svarið: ,,Stöðin á að standa undir þessu.`` En dettur mönnum í hug að Leifsstöðin standi undir einhverju þegar um það bil 500--600 millj. kr. af sjálfsaflafé hennar á hverju ári renna í ríkissjóð? Eru menn að reyna við þessa fjárlagagerð að vinda ofan af þessum hlutum og láta sjálfsaflafé Leifsstöðvarinnar renna til hennar sjálfrar? Nei, þvert á móti. Hér eru menn að festa það í sessi að þannig verði það ekki. Og hverjum dettur þá í hug að trúa því þegar hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., kemur í sjónvarp og segir: ,,5 milljarða fjarfesting á næstu fimm eða sjö árum, eða hvað það nú var, á auðvitað að greiðast af Fríhöfninni sjálfri.`` Nei, auðvitað rekst þarna hvað á annars horn og er málflutningur sem gengur ekki upp. Ég ætla ekki að orðlengja þetta, virðulegi forseti. Ég endurtek það sem ég sagði í upphafi. Mér finnst þetta aumingjalegt plagg og ég átti satt að segja von á öðru, því að menn reyndu nú á tímum góðæris að nýta þessa uppsveiflu sem sannanlega er í okkar efnahagskerfi til þess að standa við fyrri fyrirætlanir um að markaðir tekjustofnar rynnu til þess að hreinsa upp gamlar syndir, rynnu til þess að borga Þjóðarbókhlöðuna, eitthvað að kroppa í það, rynnu til þess að borga hinar stóru skuldir sem íhaldið skildi eftir sig í Leifsstöðinni, reyndu svona aðeins að malda í móinn en hlypu ekki undan. En hér er allt venjubundið. Ég vil hins vegar taka skýrt fram að auðvitað er það eðlilegt og sjálfsagt og getur ekki orðið á annan veg þegar kreppir að og menn þurfa að grípa til erfiðra ákvarðana á þrengingartímum, að skoða alla hluti og það hefur svo sannarlega verið gert. En nú erum við bara í allt öðru efnahagsástandi. Virðulegi forseti. Einkunnin sem þetta plagg fær er að þetta er aumingjalegt.

Herra forseti. Ég get ekki látið málinu lokið í þessari umferð án þess að gera að nokkru grein fyrir því sem átaksverkefnið hefur snúist um. Skýrsla hefur verið gerð um átaksverkefnið og henni hefur skilað til allra viðkomandi aðila sem hafa átt aðild að starfinu. Aldrei hefur verið farið fram yfir fjárheimildir sem menn hafa haft til umráða og samkvæmt áliti Ríkisendurskoðunar hefur ekki á nokkurn hátt verið misfarið með fé þannig að eitthvað sé til að finna að. Ég bið þingið um að skoða þær skýrslur og þau álit sem framkvæmdanefndin hefur látið frá sér fara og það sem um er að ræða. Ég má til með að gera grein fyrir því að það verður að halda áfram með rannsóknir RALA á lúpínu og belgjurtum vegna jarðvegsskipta. Það verður að halda áfram stuðningi við lífræna fóðuröflun hjá bændum í Mýrdal. Það er gert undir eftirliti RALA og er grunnforsendan fyrir því að hægt sé að taka upp lífrænan búskap í þeim mæli sem menn hafa verið að stefna að ljóst og leynt að 15--20% af íslenskum landbúnaði verður orðinn lífrænn árið 2003. Unnið hefur verið að stuðningi við tilraunir með lífrænar varnir í grænmetisframleiðslu. Það verður að halda áfram með þetta verkefni og það verður að halda áfram rannsóknarverkefni í samráði við Vor sem er samtök bænda um lífræna ræktun. Síðan skiptir mjög miklu máli hvernig til tekst um haustfóðrun sláturlamba. Það er gert í samráði við markaðsfyrirtækin og RALA og enn þá er verið að athuga hvað hægt er að gera í sambandi við burðartíma. Að þessu hefur verkefnið komið ásamt og með því að í samráði við RALA þarf að gera rannsóknir á lífrænni fóðrun sauðfjár með tilliti til krafna sem er verið að gera við lífræna framleiðslu. Þetta eru grundvallaratriði og til þess að hægt sé að standa við það sem er verið að gera og þá samninga sem er í rauninni búið að gera við fjölda aðila sem vinna að þessum verkefnum þarf þær 25 millj. sem ætlað var í verkefnið. Það þarf ekki nema tvö ár í viðbót og þá er verkefninu lokið og þeim áformum sem sett voru. Búið verður að klára verkefnið og það er meira en hægt er að segja um fjölmörg önnur af þeim verkefnum sem sett hafa verið af stað. Menn halda bara áfram með þau endalaust. Ég má til með, herra forseti, að vitna í að þrjú síðustu blöð Bændablaðsins núna en þar hefur mikið verið fjallað um lífrænan búskap. Undanfarið hafa bændur horft til að komast áfram með háafurðabúskap og losna við umhverfisvandamál framtíðarinnar á Íslandi. Til þess þurfum við að styðja þessi verkefni almennilega. Ég nefndi áðan að ætlast var til þess í upphafi að Framleiðnisjóður legði 25 millj. á móti. Það hefur ekki gerst. Hingað til hafa farið 37 millj. í verkefnið. Það voru þrjú verkefni sem Framleiðnisjóður fékk til að leggja á móti í þessu átaksverkefni. Að sjálfsögðu hefur þurft að taka þátt í fundum og ráðstefnum. Framkvæmdanefndin hefur verið í samstarfi við Sólheima í Grímsnesi, við Skaftholt, Flúðir og Bændaskólann á Hvanneyri. Fulltrúar frá okkur hafa sótt fundi um lífræna framleiðslu víða um Evrópu og það hefur verið með góðum árangri. Á döfinni er að stofna svonefnt smáeyjabandalag. Á fundi IFOAN sem haldinn var í Kaupmannahöfn var undirbúin stofnun samtaka smáeyja og við eigum að gæta að því að vera með í samfélagi smáeyja eða eybúa. Þar eigum við heima og við eigum að taka höndum saman við þá varðandi ýmiss konar aðgerðir í lífrænni ræktun.  Ég held að rétt sé að gera grein fyrir því að fóðurrækt var styrkt fyrir lífræna búfjárrækt fyrir 850 þús. kr. Það var veittur 1 millj. kr. styrkur fyrir kokkalandsliðið. Kannski má segja að það hafi verið bruðl en út úr því kom að menn lærðu erlendis að gera góðan íslenskan mat úr íslenskum sauðfjárafurðum. Styrkur að upphæð 400 þús. kr. hefur verið veittur til Háskóla Íslands vegna rannsókna á lúpínu sem er mjög nauðsynlegt. Einnig hafa Samtök garðyrkjubænda, Garðyrkjuskóli ríkisins og Bændaskólinn á Hvanneyri fengið um 530 þús. kr. í styrk og samtals eru styrkir sem eru í gangi upp á rúmar 8 millj. kr. Ef menn halda að verkefnishópurinn sé að bruðla með þessa fjármuni þá er það rangt. Eins og ég hef komið að áður hefur árangurinn verið sá að flytja út um það bil 5 tonn af lambakjöti á viku til Bandaríkjanna fyrir 244 kr. kg. Það er verið að flytja lambakjöt til Danmerkur. Áætlað er að það verði hátt í 200 tonn og þar er meðalverð 1.200 kr. íslenskar fyrir kg út úr búð og til Belgíu var áætlunin sem ég fékk í haust 12 þúsund skrokkar. Að þessu hefur verið unnið á undanförnum þremur árum og þetta er eini sjáanlegi almennilegi árangurinn af markaðssetningu á íslenskum landbúnaðarafurðunm á erlendum vettvangi. Ég vil nefna að Byggðastofnun kom að þessu máli og sú ágæta stofnun á þakkir skildar fyrir að hafa komið að því. Menn hafa verið með draumóra um að koma íslenska hestinum á erlendan markað. Það eru draumórar vegna þess að menn hafa ekki staðið rétt að þessu og menn hafa heldur ekki verið að leita leiða þar sem er vonast eftir árangri. Litháen-verkefnið er dæmigert klúður þar sem 8 millj. kr. var skutlað út um gluggann og síðan sitja menn bara við Austurvöll og hafa það huggulegt og drekka kaffi eftir að vera búnir að sóa fjármunum íslenska ríkisins á þann máta sem gert var. Það eigum við ekki að gera. Við eigum ekki að styðja það sem er hafnað af öðrum virtum stórum stofnunum eins og þegar Litháen-verkefnið var í gangi.

Hæstv. forseti. Það er stundum svo þegar menn hafa haldið myndarlegar ræður að þær enda með stórslysi eins og henti hv. alþm. sem var að ljúka máli sínu. Hann segir að salan á íslenska hestinum erlendis séu einungis draumórar og tekur síðan slysið Litháen. Ég get tekið undir með honum að það var misheppnað ævintýri sem einhverjir menn fóru út í en það hafa orðið slys í fleiri atriðum. En ég er ósammála því að það séu draumórar að selja íslenska hestinn erlendis, þar held ég að við eigum gífurlega möguleika og það höfum við sannað í nokkra áratugi. Við höfum náð verulegum árangri. Tugir þúsunda af íslenska hestinum gleðja fjölskyldur um alla Evrópu. Við höfum náð verulegum árangri í Þýskalandi og við sjáum það best þegar hér fara fram hátíðir hestamanna eins og landsmótin, þá koma hingað mörg þúsund manns, oft allt að 4 þúsund erlendir gestir. Hingað koma árlega þúsundir erlendra hestamanna til þess að ferðast um landið þannig að þar höfum við náð miklum árangri. En við getum auðvitað náð enn lengra og því þurfum við að ráða við ákveðna hluti, markaðssetja hestinn svolítið með öðrum hætti. Þetta er fjölskylduhestur heimsins og á það eigum við að leggja áherslu. Ég tel að íslenskar sveitir og íslenskir hestamenn eigi nýja og mikla möguleika í sambandi við útflutning og markaðssetningu á hestinum sem er ein dýrmætasta afurð landsins.

Herra forseti. Hv. þm. Guðni Ágústsson taldi að ég hafi skriplað á síðustu orðum mínum um íslenska hestinn. Ég má til með að sýna hv. þm. grein þar sem haft eftir dýralækni í Þýskalandi að peningum er hreinlega kastað út um gluggann. Hvað þýðir það? Hér er í greininni, með leyfi forseta, vitnað til þess að á síðasta ári voru flutt út 2.842 hross. Af þeim fóru 1.079 til Þýskalands. Hvert er vandamálið sem er verið að fást við varðandi þennan útflutning? Það er hrossaexem. Hvers vegna myndast exemið? Það er vegna stungu flugna þar sem eggjahvítuefni sprautast í hrossin, sem þau þola ekki. Að þessum málum þarf að vinna með rannsóknum og við getum ekki haldið áfram í því horfi sem við erum nema með því að gerbreyta um stefnu. Ég legg til að hv. þm. kynni sér þau svör sem fyrir liggja þar sem undirritaður spurði hæstv. landbrh. um hrossaútflutning og kynningu á íslenska hestinum erlendis. Fyrirspurnin til landbrh. var um störf útflutnings- og markaðsnefndar og þar sem fyrir liggur svar hæstv. landbrh. um árangurinn af rekstri hestabúgarðs í Litháen. Í svarinu kemur fram að viðurkennt er að ekki hafi verið fylgst með nokkrum sköpuðum hlut af því sem hefur verið gert í ráðstöfun þeirra fjármuna í Litháen.

Hæstv. forseti. Ef heimurinn stöðvaðist við eitt slys. Ég ber enga ábyrgð og ætla ekki að verja þetta Litháen-slys sem varð. En dæmi er um að menn hafi sóað peningum og farið skakka leið. Við seljum um 3.000 hesta úr landinu á ári hverju og það skapar miklar tekjur og menn eiga von á að ná enn frekari árangri. Þá á ekki að koma og tína til eina slysið á ferlinum og telja sölu á íslenska hestinum erlendis bara draumóra. Það er alveg rétt sem hv. þm. minntist á að við glímum við ákveðin vandamál. Þar er exemið eitt. En við megum ekki hlusta á það sem keppinautarnir segja. Það er barist við okkur á hinum þýska markaði og þess vegna er það náttúrlega stórmál fyrir vísindin að fjármagn verði sett í það að finna mótefni gegn exeminu. Moskitóflugan veldur exeminu og við þurfum að setja fjármagn í rannsóknir og ná t.d. samstöðu um það við þýskan háskóla að menn fari að vinna í þessu stóra verkefni. Ég held að það séu miklir hagsmunir landbúnaðarins. Ég vil bara að lokum, hæstv. forseti, leggja á það áherslu að ég tel að við Íslendingar eigum mikla möguleika að markaðssetja íslenska fjölskylduhestinn og það eru sem betur fer íslenskir bændur og hestamenn að gera á mörgum sviðum.

Herra forseti. Mikil er trú þín Guðni Ágústsson, hv. 2. þm. Suðurl. Það er ástæða til að ítreka við hv. þm. að ég hef í höndunum svar við fyrirspurn um hrossaútflutning og kynningu íslenska hestsins erlendis. Á sl. sex árum hafa 55 millj. 417 þús. 995 kr. verið settar í markaðssetningu íslenska hestsins erlendis. Það væri fróðlegt og ég skora á hv. þm. sem formann landbn. að skoða rækilega hvernig því fjármagni hefur verið varið. Hverjir hafa hlotið þessa styrki? Hvernig hefur þeim verið varið? Eru það íslenskir bændur sem hafa fengið að njóta þessara styrkja? Ég held, hv. formaður landbn., að það sé í hryggilega litlum mæli að þessir fjármunir hafi gengið til bænda eins og þeim var ætlað. Í svarinu segir að 55 millj. hafi verið varið til markaðssetningar og síðan er spurt um úthlutun Framleiðnisjóðs í þessu máli. Ég bið menn að kynna sér vel hvernig þetta liggur. Það er ástæða til að hafa efasemdir þó ég óski íslenska hestinum alls hins besta á erlendri grund. Ég vil ekki sjá hann eins og verið er að reyna gera núna, að blanda honum saman við eitthvert annað kyn og fá út úr því skrumskælingu eins og íslenski Paso-hesturinn virðist ætla að verða.

Herra forseti. Frv. það sem hér er til umræðu um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1998 er ekki mjög stórt eða yfirgripsmikið miðað við mörg þau frv. sem flutt hafa verið um þessi mál á umliðnum árum. Engu að síður er full ástæða til að ræða sum efnisatriði og jafnvel ítarlega. Áður en umræðurnar hófust upp úr hádeginu í umræðum utan dagskrár var sagt að fyrirætlun hæstv. ríkisstjórnar um að fresta boðuðum skattalækkunum sem taka eiga gildi um næst komandi áramót gæti haft áhrif á gang þingmála ef svo færi að ríkisstjórnin ætlaði að framfylgja þeim hugmyndum. Hæstv. forsrh. skýrði frá því við það tækifæri að síðar í dag væri að vænta niðurstöðu ríkisstjórnar í málinu. Umræðurnar um þetta litla frv. hafa nú staðið síðan og kann að vera að þeim sé ekki lokið og þær muni dragast eitthvað á langinn. Áður en ég ræði efnisatriði þessa frv., ég mun e.t.v. nota síðari ræðutíma minn til að gera það, þá held ég að tímabært sé fyrir framhald málsins að leita frétta hjá hæstv. forsrh. um hvort einhver niðurstaða hafi orðið hjá hæstv. ríkisstjórn í þessum skattamálum. Ég legg áherslu á að fá svar hæstv. forsrh. við þeirri spurningu og ætla því ekki að ræða frekar um þetta frv. að sinni.

Herra forseti. Eins og fram kom fyrr í dag var full ástæða til þess fyrir ríkisstjórnina að athuga það sérstaklega vegna afstöðu sveitarfélaganna hvort fresta bæri hluta af skattalækkunaráformum til næsta árs. Þetta mál hefur í dag verið til athugunar á vegum þriggja ráðherra ríkisstjórnarinnar, hæstv. fjmrh., hæstv. viðskrh. og mín. Í ljósi þess að sú niðurstaða hefur náðst að mál þetta skuli vera á dagskrá samræðna sveitarfélaganna og ríkisins á næstunni og með hliðsjón af samtölum okkar við aðila vinnumarkaðarins þá teljum við ekki ástæðu til að setja fram með föstum hætti þá ákvörðun að fresta þessum þætti skattalækkunarinnar. Skattalækkunin verður þá í vor sú hin sama 1,9% og menn höfðu áður gert ráð fyrir. Ástæða er til að taka það fram að ég tel að í samræðum við forustumenn Alþýðusambandsins í dag hafi komið fram að á þeim vettvangi sé góður skilningur á því að auðvitað ættu sveitarfélögin sem og ríkið að taka þátt í þessu skattalækkunarferli. Ég tel þýðingarmikið að sveitarfélögin samkvæmt samkomulagi við forustumenn þeirra vilji hafa þau mál á viðræðuvettvangi ríkis og sveitarfélaga. Þannig að það mun ekki koma fram tillaga um að þessum hluta skattalækkunarinnar verði frestað.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þessa athyglisverðu yfirlýsingu. Hæstv. ríkisstjórn hefur breytt þeirri ákvörðun sinni sem hæstv. fjmrh. sagði vera á dagskrá í gær, að fresta boðaðri skattalækkun sem átti að verða um áramótin. Það eru góð tíðindi og ég lýsi ánægju minni með þau. Hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að standa við samkomulagið sem gert var til hliðar við síðustu kjarasamninga eins og henni ber að gera. Ég tel því ekki, herra forseti, ástæðu til að ræða frekar um þetta frv. enda hafa stjórnarandstæðingar nú þegar komið að öllum efnisatriðum þess. Ég vil þó gera eitt atriði að umtalsefni er varðar 13. gr. frv. Við þingmenn höfum að undanförnu hlustað á fjölmiðla fjalla um langtímaáætlun í vegamálum sem er til umfjöllunar í stjórnarflokkunum sem eðlilegt er, herra forseti. Það er hins vegar mjög óeðlilegt að út af þeim fundum berist fréttir og yfirlýsingar einstakra þingmanna um efnisatriði í slíkri gjörð sem langtímaáætlunin er. Þeir lýsa yfir að þeir séu ýmist með eða á móti eins og hv. þm. Hjálmar Jónsson hefur gert, svo dæmi sé tekið, án þess að Alþingi hafi hugmynd um hvað verið er að fjalla. Og ég vil spyrja hæstv. forsrh.: Finnst honum þetta eðlileg og eftirbreytniverð meðferð málsins?

Herra forseti. Út af fyrir sig finnst mér það ekki en því miður er það nú ekki óþekkt að mál berist út á meðan þau eru á umræðustigi. Það hefur gerst í ríkisstjórn á árum fyrr að mál á viðkvæmu umræðustigi hafa borist út og ekki verið til þess fallið að greiða fyrir slíkum málum. Auðvitað getur það einnig gerst í þingflokkum. Það er ekki æskilegt en samt verður að gæta hófs í því að múlbinda þingmenn þó þingflokksfundir eigi að halda. Ég vona að þó þetta hafi eitthvað verið rætt utan þingflokkanna þá spilli það ekki fyrir framgangi málsins, hvorki meðal stjórnarflokkanna né almennt hér í þinginu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svar hans en vil láta það koma fram, virðulegi forseti, að ég gagnrýni þær aðferðir sem menn hafa viðhaft í þessu sambandi og tel það mjög óeðlilegt að umræður um stór þingmál fari fram í fjölmiðlum án þess að fjölmargir alþingismenn hafi hugmynd um hvað verið er að ræða. Hvað þá um hvað einstakir stjórnarþingmenn eru að deila sín á milli í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Hæstv. forsrh. hefur nú lýst yfir því að ríkisstjórnin hafi ákveðið að falla frá áformum um að brjóta lögbundin loforð sín frá sl. hausti sem mörg sambönd innan Alþýðusambandsins litu á sem forsendur kjarasamninga. Þennan sigur ber að þakka viðbrögðum hér á Alþingi, stjórnarandstöðunnar og verkalýðshreyfingarinnar í landinu. En þetta minnir okkur á nauðsyn þess að vera vel á verði. Þær ráðstafanir sem voru í bígerð lýsa ákveðnu hugarfari gagnvart verkalýðshreyfingunni, sveitarfélögunum og Alþingi. Það var þakkarvert að þessi mál skyldu upplýst hér á Alþingi í gær. Hv. þm. Svavar Gestsson þurfti að toga það með töngum upp úr hæstv. fjmrh. hvað til stæði að gera. Margt bendir til að þessi áform hafi átt að fara lágt, að menn hafi ætlað að gera slíkt hið sama og gert hefur verið undanfarin ár að koma með skerðingarfrv. undir jól svo lítið færi fyrir þeim og umræðan drukknaði í jólaundirbúningi þjóðarinnar. En sigur hefur unnist í þessu máli og hann ber að þakka viðbrögðum á Alþingi og í verkalýðshreyfingunni.

Herra forseti. Út frá þessari yfirlýsingu hæstv. forsrh. þykir mér rétt að taka fram að ég fagna þessari ákvörðun. Ég tel að það hafi verið skynsamlegt af hálfu ríkisstjórnarinnar að falla frá þessum áformum. Vitaskuld væri hægt að segja að maður fagnaði því að hún hafi gefist upp við þessar fyrirætlanir. Látum það vera. Ég vil minna á að ég tók málið upp fyrir hönd þingflokks jafnaðarmanna fyrr á þessum fundi og spurði hæstv. forsrh. hvenær þetta yrði lagt fram og hann svaraði að það mundi skýrast frekar í dag. Ég held að það sé augljóst að hér var ríkisstjórnin á miklum villigötum. Það ber vitaskuld að fagna því að hún hafi séð ljósið. Þetta hefði ekki hafist nema vegna þess að stjórnarandstaðan tók þetta mál harkalega upp í gær og aftur í dag. Viðbrögð verkalýðshreyfingarinnar, mjög harkaleg, í dag og í gær urðu þess valdandi að ríkisstjórnin hörfaði frá þessu máli. Jafnframt má minna á að ég gat þess í upphafi þessa þingfundar að ef málið hefði verið látið ganga fram þá hefði það vafalítið kostað átök hér í þingstörfum það sem eftir lifir þingdaga fram að jólum. Sjálfsagt hefur allt þetta haft áhrif á að menn hafi horfið frá þessum áformum og augljóst að þarna hafði ríkisstjórnin alls ekki góðan málstað að verja. En það er jafnljóst að ef viðbrögðin hefðu ekki verið jafnharkaleg af hálfu stjórnarandstöðunnar og verkalýðshreyfingarinnar þá hefði ríkisstjórnin knúið fram þessa stefnu sína.

Herra forseti. Ég hafði hálfpartinn vænst þess að hæstv. ráðherrar, a.m.k. hæstv. forsrh. og jafnvel þeir hæstv. ráðherrar sem þetta mál varðar sérstaklega, til að mynda hæstv. heilbr.- og trmrh. og hæstv. samgrh., sýndu þessari umræðu þá virðingu að koma hér og svara þeim spurningum sem upp hafa verið bornar eða tjá sig um þær umræður sem hafa farið fram.

Hæstv. forsrh. er á mælendaskrá.

Ég þakka það en ég vil þá taka hér upp, herra forseti, af þessu tilefni og vona að hæstv. ráðherrar séu viðstaddir, ein tvö efnisatriði þessa frv. á nýjan leik þar sem engin svör hafa borist við þeim spurningum og þeirri gagnrýni sem við höfum sett fram í umræðum, sérstaklega stjórnarandstæðingar. Það fyrra varðar þær breytingar sem frv. gerir ráð fyrir á lögum um almannatryggingar. Ég hélt því fram að þvert ofan í það sem boðað hefur verið og kynnt í fjölmiðlum og á fundum með hagsmunasamtökum, a.m.k. Samtökum aldraðra, þá gengju breytingarnar á lögum um almannatryggingar í þá átt að fella niður tengingar sem þar hafa verið og tryggt hagsmuni lífeyrisþega og barnafólks á tímum vaxandi launahækkana. Þær tengingar, sem ekki var hróflað við með breytingunum á almannatryggingalögunum í desember 1995 sem komu til framkvæmda á árinu 1996, í 18. og 65. gr. almannatryggingalaganna, er nú verið að taka út. Breytingarnar ganga því mun lengra í þá átt að afnema þær tryggingar sem lífeyrisþegar og barnafólk hefur haft í löggjöfinni, að það sæti við sama borð og almennir launamenn hvað kjör varðar. Það ætti í gegnum slíka tengingu að fá tryggingu fyrir því að fá í sinn hlut sambærilegan hluta af góðærinu, ef við tökum svo til orða, og aðrir launamenn hafa náð til sín í gegnum kjarasamninga samkvæmt tiltekinni viðmiðun. Þeirri túlkun minni hefur ekki verið mótmælt --- þeirri túlkun minni á efnisatriðum breytinganna á 18. og 65. gr. almannatryggingalaganna. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir kom sömuleiðis inn á þessi atriði. Um þetta var ekkert fjallað þegar málið var kynnt úti í þjóðfélaginu á dögunum og mönnum var sent það sem ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að taka til baka að einhverju leyti breytingarnar frá 1995 og setja lífeyrinn á nýjan leik að hluta til í samband við launaþróunina. Það kemur svo í ljós að það er allt saman í skötulíki, allt mjög loðið, talað um að taka mið af launaþróun. En hins vegar eru tryggingar, sem ekki var hróflað við í lögunum 1995, teknar úr sambandi. Meðlagsgreiðslur og frítekjumörkin í 17. gr. voru áfram tryggðar, menn hrófluðu ekki við þeim 1995, en það er hins vegar gert núna. Og það verður geðþóttaákvörðun við afgreiðslu fjárlaga hverju sinni hvernig þær upphæðir eru stilltar og eru þetta þó ákaflega næmir hlutir hvað varðar kjör þessa hóps sem menn geta væntanlega verið sammála um að sé ekki ofhaldinn. Hvaða áhrif hafa frítekjumörkin? Það eru þau sem ráða því hvenær aðrar tekjur fara að skerða lífeyrinn, hvenær tekjutryggingin fer að skerðast og það skiptir auðvitað alveg sköpum fyrir afkomu þessa hóps hvar þau mörk liggja. Það hefur verið tryggt með ákvæðum 18. gr. að þau færðust upp sem næmi hækkun bótanna á hverjum tíma þannig að þau hlutföll héldust. Nú er opnað fyrir leið til að breyta þessu samhengi, rjúfa þetta samhengi, þannig að t.d. í gegnum ákvörðun um að hækka lífeyrinn um eitthvað tiltekið en ákvörðun á móti um að halda frítekjumarkinu niðri er hægt að skerða þetta og láta aðrar tekjur telja fyrr til skerðingar hjá lífeyrisþegum. Það er þetta sem verið er að gera. Það er beinlínis óheiðarlegt og blekkingar að menn skuli þá ekki koma hér og gera grein fyrir því hreint og klárt hvað þarna er á ferðinni. Sama á auðvitað við um meðlögin. Í rauninni er verið að tína út úr almannatryggingalöggjöfinni þær tryggingar sem þar hafa verið fyrir einstaka hópa, hverja á fætur annarri. Byrjað var á almenna lífeyrinum 1995 og nú eru frítekjumörkin og meðlögin tekin. Mér hefði þótt við hæfi að hæstv. heilbr.- og trmrh. sýndi a.m.k. þessari umræðu þá virðingu að koma og taka þátt í henni og gefa sínar skýringar á því sem þarna er verið að gera. Hvaða stefna er þarna á ferðinni? Er þetta hin nýja stefna Framsfl. um ,,fólk í fyrirrúmi``? Er það með þeirri stefnu sem t.d. ellilífeyrisþegar, barnafólk og þeir sem fá meðlög, eru hafðir í fyrirrúmi hjá Framsfl., og nýja heilbrigðisstefnan á þeim bæ? Varðandi samgöngumálin þá ber vel í veiði, ef svo má að orði komast í óeiginlegri merkingu, því hæstv. samgrh. er hér í salnum. Ég trúi því satt best að segja ekki að hæstv. samgrh. ætli að sitja þegjandi undir þessari umræðu og reyna ekki að verja hendur sínar eftir þær ásakanir sem hann hefur mátt sæta, réttilega að mínu mati, fyrir það að láta fjmrh. fara þannig með sig að í miðju góðærinu, þegar tekjur ríkissjóðs hafa aukist um milljarða. Þegar tekjur af umferðinni hafa aukist verulega vegna aukins bílainnflutnings og aukinnar bensínsölu, þá ætlar hæstv. samgrh. að sætta sig við að fá minna en ekki meira í sinn hlut til framkvæmda í vegamálum. Hann ætlar að sætta sig við Íslandsmet í þjófnaði á mörkuðum tekjum Vegagerðarinnar á næsta ári, yfir 1.000 millj. kr. í staðinn fyrir að í fyrirliggjandi vegáætlun var gert ráð fyrir að sú skerðing mundi lækka en ekki hækka á næsta ári. Hún lækkaði úr 806 millj. kr. á verðlagi sl. árs niður í 646 millj. En hver er niðurstaðan þegar bandormsfrv. birtist? Nei, skerðingin á ekki að lækka, hún á ekki að standa í stað --- hún á að aukast og fara í á annan milljarð króna. Við hvaða aðstæður? Við þær aðstæður að hæstv. samgrh. er að segja okkur að nú standi til að boða framtíðarstefnumótun í samgöngumálum og ný vegáætlun á grundvelli nýrrar langtímaáætlunar eigi að líta dagsins ljós og gilda á næsta ári. Er þetta þá upphafið á hinni nýju vegáætlun? Að hún leggur af stað, henni er ýtt úr vör við þær aðstæður að ríkissjóður hirðir meira af tekjunum en nokkru sinni fyrr --- hinum mörkuðu tekjum til Vegagerðarinnar --- og er hann þó að fá dálaglegan búhnykk sem nemur allri tekjuaukningunni af sköttum á umferðina í góðærinu. Það heita víst 24 milljarðar kr. sem heildarskattar á umferðina, vörugjöld af innflutningi á bifreiðum, þungaskattar, bensíngjöld og bifreiðagjöld og aðrir slíkir skattar, samtals telja. En Vegagerðin á að fá minna í sinn hlut á komandi ári og það er þá eins og menn hafi ekki heyrt minnst á að óánægja sé víða úti um landið um framgang samgöngumála. Hefur hæstv. ríkisstjórn ekki orðið eitthvað vör við það að farið væri að hitna dálítið í kolunum á landsbyggðinni vegna ástandsins í byggðamálum og þeirrar ofboðslegu byggðaröskunar sem í gangi er? Og hvað er það sem menn segja númer eitt, tvö og þrjú þegar þau mál ber á góma? Það eru bættar samgöngur, bættar samgöngur og bættar samgöngur. Er þetta svar ríkisstjórnarinnar á tímum meiri byggðaröskunar en nokkru sinni fyrr síðan verst lét á miðjum 9. áratugnum og á árum viðreisnarstjórnarinnar. Er það þetta? Að ríkissjóður þurfi þá við þessar aðstæður að hirða til sín meira en nokkru sinni fyrr af sköttunum af umferðinni. Niðurstaðan er því sú að til framkvæmda og rekstrar í vegamálum rennur minna en áður og það er í engu samræmi við vaxandi bílafjölda og vaxandi þörf, því menn skulu átta sig á því að þessi mikli tekjuauki sem leiðir af auknum bílainnflutningi og meiri umferð á vegunum kallar á framkvæmdir. Hann kallar á útgjöld til vegamála en ekki í ríkissjóð. Eitt af því sem skilar stórauknum tekjum er t.d. auknir þungaskattar vegna aukinna flutninga á landi sem áður fóru fram á sjó og þeir þungaflutningar slíta vegunum mjög mikið. Þeir kalla á framkvæmdir til að auka burðarþol vega og brúa. Er þetta þá í samræmi við það? Að við þær aðstæður að umferðin þyngist, tekjurnar af henni aukast, þá eru fjárveitingarnar sem frá umferðinni renna inn í Vegasjóð til framkvæmda skornar niður? Þetta gengur auðvitað ekki upp, það sjá allir heilvita menn. Það mætti nefna framkvæmdaþörfina á höfuðborgarsvæðinu til viðbótar o.s.frv. Þetta er svo hrakleg niðurstaða að ég trúi því satt best að segja ekki enn að hæstv. samgrh., að landsbyggðarþingmenn stjórnarflokkanna og aðrir í þessari fjölskyldu, sem styður ríkisstjórnina séu svo miklir geðleysingjar að þeir láti þetta yfir sig ganga, ég verð að segja það alveg eins og er. Það er meira óskapa húsbóndavaldið sem hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. hafa yfir þessum mönnum, ef þeir láta bjóða sér þetta.

Herra forseti. Þetta hafa verið gagnlegar og góðar umræður og ekki farið jafnmikið á víð og dreif eins og gerst hefur áður með bandorminn vegna þess að hann er náttúrlega skaplegri í umfangi en hann hefur stundum verið áður og allt horfir það til bóta. Vonandi koma þeir tímar að við þurfum ekki mikið á slíkri lagasetningu að halda. Við munum hafa tækifæri síðar á þinginu til að fjalla ítarlega um vegáætlun og hugmyndir manna í þeim efnum. En staðreyndin er sú að á undanförnum sex, sjö árum hefur verið gert meira átak í vegagerð á landinu en löngum áður eða jafnvel nokkru sinni fyrr og lágu til þess góðar og gildar ástæður. Það þótti skynsamlegt að fara í mjög miklar framkvæmdir í vegagerð meðan kreppti að hér á landi vegna þess að þær hefðu holl og langvarandi jákvæð áhrif á efnahagsþróunina í landinu og væri fjárfesting sem kallaði ekki á rekstur heldur þvert á móti væri líkleg til að stuðla að öflugra atvinnulífi og ýta undir sparnað  Varðandi það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði um bætur almannatrygginga og þá tengingu sem ákveðin er nú, þá er það rétt hjá honum að forustumenn til að mynda Samtaka aldraðra hafa fagnað mjög þessari tengingu enda má segja að hún sé með tvöföldum lás. Viðmiðunin á að vera við laun en engu að síður er settur annar lás sem á að gæta þess ef svo vildi til, sem við skulum vona að verði ekki á næstu árum, að launin hækki minna en verðlag eins og hefur nú komið fyrir --- það kom nú rækilega fyrir þegar hv. síðasti ræðumaður var í ríkisstjórn, eins og menn muna, þegar kaupmáttur launa féll harkalegar og meira en menn höfðu lengi þekkt dæmi um áður. En við slíkar aðstæður þá á samkvæmt ákvæðinu að gæta þess að þetta fólk sitji ekki eftir með skarðan hlut. Það mun því standa betur að vígi við slíkar aðstæður en launþegar í landinu þannig að ákvæðið er raunverulega með tvöföldum lás. Það er líka viðurkennt af þessum samtökum og öllum öðrum sem að málinu hafa komið að hin fyrri tenging var ekki gæfuleg vegna þess að í kjarasamningum var höfð hliðsjón af þeirri tengingu í gegnum árin. Þetta þekkja allir sem vilja þekkja til og þess var sérstaklega gætt að viðmiðunarflokkarnir hækkuðu ekki eins og annað til þess að áhrif þess flytu ekki inn í allt þjóðfélagið. Það getur vel verið að mönnum henti ekki að viðurkenna það. En þetta er samt staðreynd máls og menn eiga að viðurkenna staðreyndir, það er hollt fyrir alla, líka fyrir okkur þingmenn. En það er ekki rétt, það er einhver misskilningur hjá hv. þm., að við séum að mæta þessu með því að breyta með nýjum hætti öðrum hlutum tengdum þessu. Það er alls ekki svo, þvert á móti. Þó maður eigi nú ekki að vera að vitna í sjálfan sig þá er óhjákvæmilegt að vitna í það sem ég sagði hér fyrr um þetta atriði í ræðu, af því að það var sagt að um þetta hefði ekki verið talað. Þar er sagt, með leyfi forseta, ef þarf að endurvitna í ræðu sem var flutt hérna fyrir nokkrum klukkutímum: ,,Tenging bóta almannatrygginga við vikukaup í almennri verkamannavinnu var afnumið tímabundið með bráðabirgðaákvæði með lögum um almannatryggingar í 34. gr. laga nr. 144/1995, um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1996. Bráðabirgðaákvæði þetta líður úr gildi um næstu áramót og mundi að óbreyttu færa ákvörðun um fjárhæð bóta almannatrygginga aftur í fyrra horf. En ýmsir hagsmunahópar hafa orðið til að benda á að tenging þeirra við almenna launataxta hafi ekki alltaf skilað bótaþegum sanngjarnri niðurstöðu í ljósi þeirra launahækkana sem orðið hafa á almennum vinnumarkaði. Af þessum sökum er í 9. gr. frv. lagt til að ákvæði bráðabirgðaákvæðisins um árlega endurskoðun á fjárhæð bótanna í tengslum við gerð fjárlaga verði fest varanlega í sessi. Jafnframt er í sömu grein lagt til að efnisregla bráðabirgðaákvæðisins um ákvörðun fjárhæðarinnar verði gerð varanleg í nokkuð breyttri mynd. Þannig er lagt til að ákvörðun bótanna taki mið af almennri þróun launa á fjárlagaárinu og leggi þá sömu forsendur og fjárlagafrv. því til grundvallar en jafnframt er lagt til að bótaþegum verði veitt trygging fyrir því að fjárhæð þeirra geti aldrei farið niður fyrir það mark sem vísitala neysluverðs segir til um ef laun skyldu þróast með öðrum hætti en verðlag. Fjárhæðir frítekjumarka samkvæmt 17. gr. almannatryggingalaga hljóta að fylgja þeim breytingum sem verða á fjárhæð bóta og almennra tekna lífeyrisþega. Þess vegna er eðlilegt að sú tenging verði tekin upp í 65. gr. laganna, sbr. 9. gr. frv., en heimild ráðherra til að breyta þeim með reglugerð í 2. mgr. 18. gr. laganna verði felld brott, sbr. 8. gr. frv.`` Menn verða sem sagt að skoða 17. gr. til að skilja það sem er að gerast í 18. gr. Ef menn skoða það, sjá þeir að ætlunin er einmitt sú að láta þann tvöfalda lás sem gildir varðandi bæturnar einnig virka með sama hætti við þær tengingar sem ég var að fjalla um. Ég held því að misskilningur sé á ferðinni hjá hv. þm. og menn muni átta sig á þessu þegar yfir þetta verður farið í nefnd. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir spurðist fyrir um hlutdeild Tryggingasjóðs sjálfstætt starfandi einstaklinga, og hver sú hlutdeild eigi að vera í rekstri svæðisvinnumiðlana. Það er ljóst að sú þátttaka verður nokkur, en auðvitað mjög lítil og ræðst það af hlutfallslegri stærð þeirra sem að því koma. Þá spurði hv. þm. hvort ekki væri tími til kominn að afnema algerlega lögbundin framlög markaðra tekjustofna til að slíkar tengingar skapi ekki falskar væntingar. Við höfum verið að vinna á þeirri braut, núv. og fyrrv. ríkisstjórn. Ég tel að það væri skynsamlegt og eðlilegt. Enn þá eimir nokkuð eftir af slíkum ákvæðum og ég tel að þingmenn eigi að hafa burði, vilja, getu og vitsmuni til að fjalla um þá þætti hverju sinni við ákvörðun fjárlaga, það eigi ekki að þrengja um of það vald sem þingheimi er fengið og skylt að fara með samkvæmt stjórnarskránni við afgreiðslu fjárlaga. Það eigi ekki að vera búið að binda það með öðrum hætti til langframa. Nógu mikið af útgjöldum ríkisins, eðli málsins samkvæmt, er óhjákvæmilega bundið við starfsmannafjölda, launasamninga þeirra og slíka framreikninga sem þingmenn geta sáralítið komið að. Aðrar slíkar bindingar eiga að vera í lágmarki. Eins og ég sagði í framsögu minni fyrr í dag, tel ég að í vissum tilvikum, til að mynda þegar menn eru að gera tiltekna, tímabundna, afmarkaða áfanga eða átök, þá kunni að vera réttlætanlegt að hafa slíkar tengingar, en ekki varanlegar og til eilífðarnóns. Það er ekki eðlilegt og þá skjóta menn sér undan því að vega og meta þau verkefni við önnur verkefni sem hafa komið upp síðar, eftir að hið mæta verkefni fékk forgang. Ég tel jafnframt og vil nefna það að ástæða er til að nefndin sem fær frv. til meðferðar athugi sérstaklega að gera breytingu á lögum um málefni fatlaðra, nr. 59/1992, með síðari breytingum, og fella þá niður lokamálslið 48. gr. þeirra laga. Ástæðan er sú að menn hafa náð ákveðnu samkomulagi um fyrirkomulag þessara atriða. Í þeim málslið er gert ráð fyrir að ríkissjóður greiði þann kostnað sem er umfram almennar greiðslur vegna fatlaðra barna. Með frv. sem þannig yrði flutt, yrði slíkt ákvæði fellt niður og sveitarfélögunum gert að annast alfarið kostnað vegna vistunar fatlaðra forskólabarna. Þessi tillaga er í samræmi við lokaálit starfshóps frá 13. des. 1996 er menntmrn. skipaði til að fara yfir fyrirkomulag og endurgreiðslur ríkisins vegna fatlaðra barna í leikskólum og sem meginmáli skiptir, sameiginlega yfirlýsingu fjmrh., félmrh. og Sambands ísl. sveitarfélaga frá 13. des. 1996. Ég tel að þetta þurfi nefndin að athuga sérstaklega. Aðrir þættir hafa verið ræddir af öðrum og mun ég ekki fjalla um þá nánar.

Herra forseti. Það er að sönnu rétt sem hæstv. forsrh. segir um vegamálin að við munum fá vegáætlun til skoðunar, vonandi einhvern tímann. Að vísu hefur dregist úr hömlu að loforð hæstv. samgrh. um að hún kæmi fram næði fram að ganga. Hitt er ljóst að að því leyti erum við að ræða vegáætlun að skerðing á hinum mörkuðu vegatekjum setur grunninn fyrir fjárveitingu til vegamála á næsta ári. Fjárlögin núna og skerðingarákvæðið í þessari grein búa til rammann. Það sem Alþingi fær til að fjalla um þegar eða ef einhver ræfill af vegáætlun kemur loksins frá hæstv. samgrh. verður árið 1998 þegar frágengið hvað framkvæmdafé snertir. Það er ljóst. Þess vegna er eðlilegt að þetta sé rætt hér. Það er dálítið merkilegt að hvorki hæstv. samgrh. né neinn einasti þingmaður stjórnarliðsins virðist hafa þann áhuga á málinu að hann blandi sér í umræður um það. Og þó er verið að ræða um frágang fjárveitinga til vegamála á næsta ári. Varðandi almannatryggingarnar, þá er það alveg merkilegt að hæstv. forsrh. skuli gefa þeim frágangi það orðalag að þarna sé á ferðinni tvöfaldur lás. Ég myndi ekki vilja læsa hjólinu mínu með slíkum lás sem er svona galopinn. Það er að vísu rétt að þetta ákvæði sem tryggir tengingu lífeyrisins við verðlag er efnislegt, og við treystum því að það haldi. En hitt er galopið. Eða hvað þýðir að ,,taka mið af launaþróun?`` Er hæstv. forsrh. tilbúinn að koma hér og segja að það þýði í skilningi hæstv. ráðherra að bæturnar skuli hækka alltaf eins og laun? Ef það þýðir eitthvað annað, þá er þetta opið. Síðan fullyrði ég að tengingin við skerðingarnar á 17. og 59. gr., þótt það sé lesið saman við 18. gr. og 65. gr., þýðir að opnun er í málinu þeim megin hvað varðar frítekjumarkið. 

Herra forseti. Ég hef ekki þennan skilning á ákvæðinu, en það þarf auðvitað að vera skýrt. Hv. þm. hefur færi á því í þeirri nefnd sem fær málið til meðferðar að fara yfir það. Viljinn liggur fyrir, hver hann á að vera. Ég tel að ákvæðið sé algerlega skýrt, en sjálfsagt er að fara yfir það og þá gerist það í nefndinni. Það hefur ekkert upp á sig að þrátta um þann skilning hér. Ég býst við að meining okkar sé hins vegar hin sama. Og það er kannski meginatriðið að út úr þessu þingskjali komi það að meining okkar varðandi atriðið sé hin sama og þá verður bara að finna orðalag sem menn geta skilið sæmilega sáttir. Ég verð að vekja athygli á því varðandi vegáætlunina að fyrir fáeinum mínútum eða svo var verið að finna að því sérstaklega að við værum að ræða vegáætlun á þessu stigi málsins í einhverjum þaula, af formanni Alþfl. hér í þingsalnum. Þetta rekur sig aðeins hvað á annars horn eins og gengur og gerist og vill gerast sérstaklega þegar við erum að ræða bandorm af þessu tagi, þótt hann sé ekki í eins mörgum liðum og bandormar fyrri daga. Ég vil halda því fram að sú vegáætlun, án þess ég ætli að ræða hana sérstaklega, sem hér verður rædd verði það sem menn kalla metnaðarfull vegáætlun. Ég vona að menn geti sannfærst um það þegar hún kemur fram.

Herra forseti. Hvað sem öðru líður er það enn sem komið er þannig að formaður Alþfl. talar ekki fyrir mína hönd í vegamálum. Ég skil hins vegar vel að hæstv. forsrh. kunni að hafa ruglast eitthvað í þessu, eins og umræður hafa gengið undanfarna mánuði í þeim efnum. Hitt er svo alvarlegra og meira mál í mínum huga --- hvort við ræðum vegáætlun fyrr eða síðar breytir e.t.v. ekki öllu --- að algerlega verði skýrt hver hinn pólitíski frágangur þessa máls varðandi tengingu lífeyris, frítekjumarka, meðlaga og annarra slíkra hluta í almannatryggingakerfinu við launaþróunina í landinu er. Ég fagna því að hæstv. forsrh. býður upp á að efh.- og viðskn. fari yfir það mál og reyni að leita að frágangi sem er þannig að hann sé skýr. Vonandi erum við sammála um að orðin beri í raun að skilja sem beina tengingu við launaþróunina, og það sé þá frekar frágangsmál að finna þar viðmiðun og annað því um líkt sem þurfi að setja niður. Þá mun það að sjálfsögðu ekki vefjast fyrir mönnum að ganga frá því í nál. eða breytingartexta að skilningur á þessu ákvæði verði gersamlega kristalstær og skýr. Ef við megum halda áfram og líta svo á að 70.000 kr. lágmarkslaunin sem verða við lýði frá næstu áramótum eða þar um bil, skuli vera í framtíðinni sú viðmiðun sem komi í staðinn fyrir tiltekna launataxta áður og við megum ganga þannig frá málinu fyrir áramótin, þá er ég mjög sáttur við það ef það væri sameiginlegur skilningur okkar forsrh. Ef ekki, þá er nauðsynlegt að fá málið á hreint og það verði algerlega skýrt hvað hér er á ferðinni. Ég vil auðvitað trúa því að á bak við þetta standi góður hugur. Það sem ég hef gagnrýnt er kynning málsins í fjölmiðlum og á fundum með hagsmunasamtökum. Ég taldi hana ekki í samræmi við innihaldið þegar betur var að gáð. En ef menn ná samkomulagi 

Herra forseti. Því miður er viðmiðunargrein almannatryggingalaganna enn eitthvað að vefjast fyrir okkur, a.m.k. mér. Ég átta mig ekki alveg á því um hvað menn eru að tala. Í frv. er miðað við þrennt. Í fyrsta lagi stendur í samræmi við fjárlög hverju sinni. Ekki einu sinni forsendur heldur í samræmi við fjárlög. Í öðru lagi stendur að ákvörðun þeirri skuli taka mið af launaþróun. Launaþróun getur verið með ýmsu móti. Þegar kemur að hlutum eins og að meta launaþróun getur verið mismunandi hvað í rauninni kemur út úr því dæmi, hvort um er að ræða taxtaviðmiðun eða tekjuviðmiðun. Á því getur verið grundvallarmunur. Menn þekkja það frá undanförnum árum að geysilegur munur getur verið á því hvernig kaupmáttur ráðstöfunartekna þróast og kaupmáttur kauptekna. Í þriðja lagi á að miða við að þetta hækki þó aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs. Þetta er eini öruggi punkturinn í dæminu og hann er mjög mikilsverður. Þá bendi ég á það sem hefur væntanlega verið gert hér áður, heyrist mér, í máli hv. 4. þm. Norðurl. e. Það er að á sama tíma á að fella niður tvær lykilgreinar í almannatryggingalögunum sem hafa verið snagarnir sem allar taxtabreytingar bóta almannatrygginga hafa verið hengdar á. Þessi ákvæði eiga að fara út, samkvæmt þessu frv. Annars vegar er það 2. mgr. 18. gr. þar sem stendur, með leyfi forseta. ,,Með reglugerð skal fjárhæðum 17. gr. breytt árlega til samræmis við árlegar hækkanir bóta og annarra tekna milli ára``. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því að fella út ákvæði sem verið hafa í 65. gr. og eru gömlu ákvæðin, alveg frá því í alþýðutryggingalögunum, 1934 eða 1936, þar sem stendur: ,,Nú verður breyting á vikukaupi í almennri verkamannavinnu og skal ráðherra þá innan sex mánaða breyta upphæðum bóta samkvæmt lögum þessum ...`` Það að þetta tvennt er fellt út um leið og hitt er sett inn, gerir málið tortryggilegt. Ég held að óhjákvæmilegt sé að þessi setning og þetta ákvæði frv. verði endurskrifað og þá er ég aðallega að tala um fyrri málsliðinn. Ég segi líka, herra forseti, að meðan það er eins óljóst og það er núna og ef menn eru ekki tilbúnir til að endurskrifa það, þá hljóti ég fyrir mitt leyti að greiða atkvæði á móti því að fella niður 65. gr. og 2. mgr. 18. gr. vegna þess að það eru í raun þær læsingar sem verið hafa í lögum. Tvöföld læsing, eins hæstv. forsrh. kallaði það áðan. Ég mundi vilja hafa þær inni nema menn skrifi fyrri hlutann af 9. gr. þessa frv. öðruvísi. Ég tel að þau ummæli forustumanna samtaka aldraðra um að þessi mál væru komin í höfn og væru jafnvel öruggari núna en áður séu á misskilningi byggð og standist ekki. Vegna þess að það er alveg augljóslega þannig að ráðherrar eða ríkisstjórn eða þingmeirihluti hefur talsvert svigrúm til að hreyfa til breytingar eða hækkanir á bótum almannatrygginga eftir mörgum mismunandi viðmiðunum, eins og þetta er í frv. núna. Það getur hver maður séð sem hefur fengist við þessa texta, hvort sem það eru lagatextar eða reglugerðartextar, að bersýnilegt er að þarna geta menn lent í því að túlka hlutina á mismunandi hátt og það geti því orðið átök. Þess vegna tel ég það langhreinlegast að við reynum að orða þetta skýrt, nema menn vilji ekki segja það fullum fetum að bætur almannatrygginga eigi að þróast í samræmi við kauptaxtana. Það hefði ég í raun og veru viljað sjá, þannig að a.m.k. andinn, að teknu tilliti til breytinga í þjóðfélaginu á undanförnum árum og áratugum, í 65. gr. verði áfram inni ásamt því ákvæði sem hér um ræðir.

Herra forseti. Ég hafði nú farið efnislega eins og ég gat yfir þetta atriði sem hv. þm. nefndi sérstaklega og tel mig hafa skýrt það, a.m.k. eins og það horfir við mér hvernig það ákvæði er. Það er náttúrlega augljóst og ég hygg að hv. þm. hafi séð það hér í ræðustólnum, að við getum ekki haldið okkur við óbreytta 65. gr. eftir aðrar orðalagsbreytingar. Það á hreinlega ekki lengur við. En látum það nú vera. Ég tel að það sem menn eru að gera sé að færa tengingarnar að breytingunum sem gerðar eru í 9. gr. Þá er spurningin: Eru þær breytingar nægjanlegar á 9. gr.? Það hefur hv. þm. dregið í efa. Ég segi aftur á móti: Það er gott sem gamlir kveða og í þessu tilfelli hafa þessir gömlu réttara fyrir sér heldur en ungu mennirnir hér þó við séum farnir að gamlast nokkrir hér pínulítið. Lásinn er tvöfaldur. Miðað er við að neysluvísitalan sé í lágmarki og síðan er viðmiðunin kaupið að auki. Tökum almennu lífeyrissjóðina sem dæmi. Þar er miðað eingöngu við neysluvísitöluna. Það verða að koma til sérstök ákvæði stjórnar lífeyrissjóðanna, eins og hefur gerst þegar þeim hefur vegnað betur, til þess að hækkunin sé meiri. Hjá lífeyrissjóðunum þar sem verkalýðshreyfingin ræður mestu er ekki miðað við launin. Þar er miðað við verðlagsvísitöluna. Við höfum þetta rýmra með þessari tengingu. Það á ekki að láta nægja að miða við neysluvísitöluna. Það á jafnframt að gæta þess að huga sérstaklega að og hafa viðmiðun á launaþróuninni og þá auðvitað er bara hægt að gera það þegar launaþróunin er vænlegri kostur en vísitala neysluverðs. Það gefur auga leið. Ég tel því að hér sé um tvöfaldan lás að ræða og ef ég ætti hjól sem ég á ekki, þá mundi ég treysta mér til þess að læsa því með slíkum lásum.

Herra forseti. Ég held að það sé ekki hægt að líkja þessu við lífeyrissjóðina vegna þess að þeim er stjórnað af stjórnum lífeyrissjóðanna sem er samkomulagsfyrirbæri sem aðilar vinnumarkaðarins hafa komið sér saman um. Ég held því að ekki sé hægt að miða þetta við það þannig að ég tel að í þessum efnum þurfi að ganga nákvæmar frá þessu. Ég er sammála hæstv. forsrh. um að ekki er hægt að nota óbreytta 65. gr. vegna þess að það er ekki lengur samið um taxtakaup eins og var gert hér áður þannig að það verður að finna eitthvert annað orðalag. Ég hefði viljað negla þetta þannig að í fyrri hluta greinarinnar væri tekið afdráttarlaust af skarið um það við hvaða launaþróun eigi að miða. Ég tel að undir orðinu launaþróun, eins og það er hérna, geti falist margar mismunandi skírskotanir eins og við þekkjum frá undanförum árum. Eru menn að tala um kaup? Eru menn að tala um kaupmátt ráðstöfunartekna? Eru menn að tala um eitthvað annað. Ég held að þarna þurfi menn að kveða skýrar að orði og reyna að ná samkomulagi um það í hv. nefnd. Mér heyrist hugur manna standa til þess að það verði tiltekið við hvaða launaþróun á að miða og jafnvel þó að það væri aðeins t.d. í nefndarálit efh.- og viðskn., þá mundi ég telja það til verulegra bóta.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hluta fjárln. um frv. til fjáraukalaga árið 1997. Hér er um að ræða, samkvæmt venju, fyrra frumvarpið til fjáraukalaga þar sem leitað er eftir viðbótarheimildum til útgjalda. Hið seinna er uppgjörsfrumvarp sem venjulega er afgreitt á vorþingi. Þar sem nú lifa aðeins tvær vikur eftir af árinu ætti niðurstaðan nú að gefa allgóða mynd af því hvers má vænta með afkomu ríkissjóðs á árinu 1997. Uppgjör ríkissjóðs á þessu ári er á greiðslugrunni en sem kunnugt er verða fjárlög 1998 sett upp á rekstrargrunni. Með þeim tillögum sem meiri hluti fjárln. flytur og fjallað hefur verið um í vinnu nefndarinnar er niðurstaðan sú að halli er á ríkissjóði á þessu ári um 1,9 milljarðar kr. Taka verður hins vegar tillit til þess þegar þessi útkoma er vegin og metin að leitað er eftir heimildum í fjáraukalagafrv. til að verja 4 milljörðum kr. til innlausnar spariskírteina og endurfjármögnunar sem mun spara ríkissjóði vaxtagjöld næstu árin, allt að 700 millj. kr. á ári. Fjárln. hefur haft frv. til athugunar og leitað að venju skýringa hjá fagráðuneytum og fjmrn. varðandi beiðnir um auknar fjárheimildir. Einnig hafa komið fyrir nefndina forsvarsmenn nokkurra ríkisstofnana sem lagt hafa fram upplýsingar um tiltekin verkefni og önnur erindi. Nefndin leitaði jafnframt eftir áliti Ríkisendurskoðunar á frumvarpinu. Í ljósi þeirra skýringa hefur meiri hluti nefndarinnar fallist á þær tillögur um fjárheimildir sem fram koma í frumvarpinu. Á meðan nefndin hafði frumvarpið til athugunar var unnið að sérstakri athugun á nokkrum málum í ráðuneytunum sem nú hafa verið leidd til lykta, auk þess sem ný útgjaldatilefni hafa komið fram. Þar ber fyrst að nefna málefni sjúkrahúsanna en heilbrrn., ríkisstjórn og fjárln. hafa haft þau til sérstakrar umfjöllunar og gildir það bæði um fjáraukalögin og fjárlagafrv. fyrir árið 1998. Fjárhagsvandi sjúkrahúsa er mikill, hvort heldur eiga í hlut stærri sjúkrahús í Reykjavík og á Akureyri eða smærri sjúkrahús vítt og breitt um landið. Óskir hafa borist fjárln. sem sýna þetta. Ástæður þessa fjárhagsvanda eru af ýmsum toga, ónákvæmar rekstraráætlanir, mismunandi sterk stjórnun, starfsemi umfram fjárveitingar eða fjárhagserfiðleikar frá fyrri árum. Afstaða ríkisstjórnarinnar og heilbrrn. til þessa máls er sú að óhjákvæmilegt sé að ætla að nokkurt viðbótarfé á fjáraukalögum fyrir árið 1997 og á fjárlögum árið 1998 til málaflokksins, enda verði rekstur og skipulag á starfseminni bætt. Fram hefur komið sú afstaða heilbrrn. og ríkisstjórnar að þessi málaflokkur njóti forgangs og sérstakrar umfjöllunar stjórnvalda árið 1998. Heilbrrn. hefur lagt til við ríkisstjórn að stýrinefnd, sem fái til þess víðtækt umboð, verði falið að fjalla um málefni sjúkrahúsanna allra. Að þessu starfi kæmu, auk heilbrigðisráðherra og fjármálaráðherra, fulltrúar stærri og smærri sjúkrahúsa. Verkefni nefndarinnar eru að skilgreina starfssvið heilbrigðis- og sjúkrastofnana, semja um þá þjónustu sem skal veita og fjárframlög til hennar styrkja stjórnun þeirra og bæta eftirlit og aðhald. Fjárln. hafa verið kynntar þessar hugmyndir og byggir meiri hluti nefndarinnar tillögur sínar á þeim. Heilbrrn. mun kynna fjárln. stöðu mála á hverjum tíma og tillögur nefndarinnar þegar þær liggja fyrir. Ýmislegt hefur áunnist í rekstri sjúkrahúsanna á þessu ári. Til að mæta rekstrarvanda þeirra er lagt til að veittar verði 200 millj. kr. í sérstökum fjárlagalið. Jafnframt eru tillögur til meðferðar í fjárln. um að 300 millj. kr. til viðbótar verði ætlaðar á fjárlögum 1998 til reksturs sjúkrahúsanna. Að svo komnu máli verður fjárveitingu þeirri sem sótt er um á fjáraukalögum ekki skipt á einstakar stofnanir fyrr en samningar hafa verið gerðir við þær. Ríkisstjórnin hefur lagt til að 320 millj. kr. verði veittar til Ríkisspítala og Sjúkrahúss Reykjavíkur á þessu ári, enda er það í samræmi við sérstakt samkomulag þar um á milli hlutaðeigandi aðila. Því lítur meiri hlutinn svo á að viðbótarfjárútvegun, þ.e. 200 millj. kr. skuli verja til þess að leysa úr fjárhagserfiðleikum annarra sjúkrahúsa, ýmissa sjúkrahúsa utan höfuðborgarsvæðisins þar sem rekstur hefur verið í jafnvægi til þessa en spáð er hallarekstri á þessu ári. Með þessu móti er verið að bæta 520 millj. kr. á árinu 1997 og 300 millj. kr. árið 1998 í rekstur sjúkrahúsanna og 80 millj. að auki á þessu ári í rekstur sjúkra- og daggjaldastofnana eða alls 900 millj. kr. á tveimur árum. Ég mun nú gera grein fyrir þeim brtt. sem fluttar eru af meiri hluta nefndarinnar. Þær liggja fyrir í nefndaráliti og eru eftirfarandi: Lagt er til að framlag til Alþingis hækki um 41 millj. kr. og skiptist fjárhæðin á sex liði. Lagt er til að Alþingiskostnaður hækki um 15,8 millj. en þar af eru 9,3 millj. kr. vegna úrskurðar Kjaradóms. Enn fremur er lagt til að framlag til þingmála- og rekstrarskrifstofu hækki um 6,7 millj. kr., viðhaldsliðurinn um 11,5 millj. kr. vegna umfangsmikilla breytinga er voru gerðar á húsnæðisaðstöðu þingflokka og vegna lagfæringa á fasteignum Alþingis. Loks er lagt til að liðurinn tæki- og búnaður hækki um 4 millj. kr. og veittar verði 3 millj. kr. vegna skipulagningar í tengslum við undirbúning framkvæmda á Alþingisreit. Gerð er tillaga um 8 millj. kr. hækkun fjárveitingar til Rannsóknarnámssjóðs. Árið 1993 tók ríkisstjórnin þá ákvörðun, í framhaldi af lagasetningu, að veita 8 millj. kr. til rannsóknartengds framhaldsnáms. Framlagið var í raun stofnframlag Rannsóknarnámssjóðs. Fjárveiting þessi hefur ekki verið afgreidd með heimild í fjárlögum eða fjáraukalögum til þessa. Lagt er til að veita 4,5 millj. kr. til að ljúka úrbótum á húsnæði Hússtjórnarskólans á Hallormsstað. Á þessu ári hafði skólinn rúmar 7,2 millj. kr. til ráðstöfunar til að lagfæra aðstöðu í kjallara skólahússins og byggja yfir svalir ásamt því að innrétta viðbótarherbergi og koma í veg fyrir leka. Heildarkostnaður er áætlaður 14,8 millj. kr. Í ágúst 1996 tók utanrrn. formlega yfir mannvirki á Gufuskálum af varnarliðinu. Frá þeim tíma hefur utanrrn. borið formlega greiðsluskyldu vegna óhjákvæmilegs kostnaðar við rekstur mannvirkjanna og viðhald þeirra. Gjaldfallinn kostnaður til ársloka 1997 er talinn nema 17,4 millj kr. og er sótt um heimild til greiðslu hans. Að undanförnu hefur verið unnið að gerð samnings við Slysavarnafélag Íslands og Landsbjörg um nýtingu á stórum hluta aðstöðunnar að Gufuskálum en þessi samtök hafa í hyggju að koma þar á fót þjálfunar- og fræðslumiðstöð. Stefnt er að því að ganga frá samningi fyrir lok þessa árs þannig að samtökin taki yfir rekstur flestra húseignanna í byrjun árs 1998. Húsnæðismál sendiráðsins í London hafa verið í skoðun um nokkurra ára skeið en langtímaleigusamningur fyrir núverandi aðsetur rennur út eftir fimm ár. Er verulegur viðhaldskostnaður þegar fallinn á eignina sem íslenska ríkið er skuldbundið til að greiða hvort sem það leigir húsið áfram eða ekki enda eru ákvæði í samningnum sem kveður á um að skila beri húsinu í sama ástandi og það var þegar upphaflegur leigusamningur var gerður. Framboð á fasteignum sem henta sem sendiráðsaðsetur er mjög takmarkað og verðlag hátt. Eftir ítarlega athugun embættismanna í utanrrn., fjmrn., Framkvæmdasýslu og sendiherrans í London með sérfræðilegri aðstoð fasteignamiðlara og verkfræðifyrirtækis þar í borg er niðurstaðan sú að hagkvæmasti kosturinn sé að endurnýja langtímaleigusamning fyrir núverandi bústað til 99 ára fyrir 1,78 millj. sterlingspund eða 214 millj. kr. Lauslega áætlað er talið að kostnaðurinn við endurnýjun samningsins nemi allt að 290 millj. kr. að meðtaldri viðgerð á húsinu, endurnýjun húsbúnaðar og leigu bráðabirgðahúsnæðis meðan á viðgerð stendur.

Er það fyrirframleiga í 100 ár?

Þá er það Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Lagt er til að 3 millj. kr. verði veittar til Þróunarsamvinnustofnunar til að greiða áfallinn kostnað hennar vegna sjúkraflugs frá Afríku til Íslands með einn af starfsmönnum hennar sem var í bráðri lífshættu. Þá er komið að landbrn. en þar er lagt til að veittar verði 7 millj. kr. til yfirdýralæknis vegna byggingar krufningarstofu við Tilraunastöðina að Keldum. Hún er mikið notuð af dýralæknum sem þar starfa enda er aðgangur að slíkri aðstöðu undirstaða greininga vegna búfjársjúkdómavarna. Embætti yfirdýralæknis óskaði eftir fjárframlagi til að standa undir hluta embættisins við þessa byggingu. Þó að framkvæmdir séu á forræði tilraunastöðvarinnar er embætti yfirdýralæknis veitt þessi fjárveiting til þess að undirstrika skýran rétt starfsmanna embættisins á aðgengi að krufningarstofunni vegna vinnu við búfjársjúkdómavarnir. Þá er komið að Jarðasjóði og Jarðeignum ríkisins, en farið er fram á 100 millj. kr. framlag til Jarðeigna ríkisins. Að öllu jöfnu eru eignakaup jarðeignanna viðskiptafærð þannig að þegar kemur til greiðslu vex skuld stofnunarinnar við ríkissjóð eftir því sem eignakaup eru umfram jarðasölu. Á undanförnum árum hefur safnast upp skuld á viðskiptareikningi Jarðasjóðs hjá ríkissjóði vegna jarðakaupa umfram jarðasölu og nemur sú skuld nú um 50 millj. kr. Óvíst er að jarðasala næstu ára muni jafna viðskiptaskuldina. Þá þurfa að eiga sér stað lögbundin kaup Jarðeigna ríkisins á eignum ábúenda á Kirkjuferju og Kirkjuferjuhjáleigu sem keyptar voru á matsverði samkvæmt samningi frá mars 1991. Ætla má að skuldbinding jarðeignanna vegna þessara jarða sé um 100 millj. kr. en greiðslur fara ekki að fullu fram fyrr en samið hefur verið um ábúðarlok. Mikilvægt er að ábúðarlögum, nr. 64/1976, og lögum um Jarðasjóð, nr. 14/1997, verði breytt á þann veg að mat á eignum við ábúðarlok á ríkisjörðum taki mið af markaðsverði í stað þess mats sem nú er unnið eftir. Jöfnunarsjóður sveitarfélaga. Lagt er til að framlag til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga verði hækkað um 59 millj. kr. til viðbótar við þær 25 millj. kr. sem var gert ráð fyrir í frv. Endurskoðuð áætlun bendir til þess að markaðar tekjur Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga hafi verið vanmetnar um 21 millj. kr. vegna ársins 1997. Þá fórst fyrir að gera ráð fyrir 38 millj. kr. lokauppgjöri vegna ársins 1996. Þá er komið að Sjúkratryggingum en allmargar stofnanir heilbrrn. eiga við rekstrarerfiðleika að etja. Þar af eru níu stofnanir sem unnt er að koma á réttan kjöl með þjónustusamningi innan ramma fjárlagafrv. 1998. Til þess þarf 77,8 millj. kr. framlag í fjáraukalögum 1997 og er lagt til að orðið verði við því. Þessar stofnanir eru: Hjúkrunarheimilið Naust á Þórshöfn, hjúkrunarheimilið Hornbrekka á Ólafsfirði, hjúkrunarheimilið Hulduhlíð á Eskifirði, hjúkrunarheimilið Lundur á Hellu, hjúkrunarheimilið Sólvangur í Hafnarfirði, Hlein, heimili fyrir heilaskaddaða á Reykjalundi, heilsugæslustöðin í Ólafsvík, heilsugæslustöðin í Laugarási og heilsugæslustöðin í Hafnarfirði. Tekið skal fram að útborgun fjárveitinga í fjáraukalögum 1997 til framangreindra stofnana er háð því að náðst hafi samkomulag milli heilbrrn. og viðkomandi stofnunar um meginþætti þjónustusamnings, umfang rekstrar og fjárveitingar á árinu 1998. Áhersla er lögð á að því verði lokið á næstu dögum og vikum þannig að útborgun geti átt sér stað fyrir árslok 1997. Ég hef nú þegar fjallað um þær fjárveitingar sem ætlaðar eru til sjúkrahúsanna, um 200 millj. kr. Einnig er ætlunin að veita 4 millj. kr. til að endurgreiða að fullu skuld vegna D-álmu við sjúkrahús Suðurnesja til samræmis við samning þar um. Þá er lagt til að veita aukafjárveitingu á rekstrarhagræðingarlið heilbrrn. en með henni verði ráðuneytinu heimilt að verja allt að 2 millj. kr. til að greiða fyrir fjárhagslegri endurskipulagningu Krýsuvíkursamtakanna, en málefni samtakanna hafa verið til meðferðar í fjárln. bæði vegna fjáraukalaga og fjárlagagerðar fyrir árið 1998. Þá er komið að útgjöldum samkvæmt heimildarákvæðum en gerð er tillaga um 60 millj. kr. hækkun á fjárveitingu til að mæta ýmsum útgjöldum samkvæmt heimildarákvæðum 6. gr. fjárlaga, en útgjöld vegna þeirra heimilda eru jafnan háð talsverðri óvissu við setningu fjárlaga. Þá er komið að ýmsum verkefnum undir samgrn. Gert er ráð fyrir tillögu um 5 millj. kr. fjárveitingu til flugminjasafns að Hnjóti. Í frv. til fjárlaga er lagt til að millifæra 4,5 millj. kr. af fjárlagalið 472 Flugvellir vegna safnsins og er þetta viðbót við þá fjárhæð. Ætlunin er að ljúka uppsetningu á grind og klæðningu svonefnds Vatnagarðaflugskýlis sem unnið hefur verið að á undanförnum árum. Þá er komið að liðnum: Ýmis orkumál. Þar er kveðið á um að 50 millj. kr. verði veitt til niðurgreiðslu á rafhitun. Það er ætlunin að veita þetta fjármagn til að eyða þeirri hækkun húshitunarkostnaðar eða rafhitunar sem var boðuð og hefur verið boðuð um næstu áramót. Lagt er til að 3,6 millj. kr. viðbótarframlag verði veitt til þess að aðstoða litlar hitaveitur úti á landi sem eru í skuld við ríkissjóð. Styrkur til þeirra nemi þá 8,4 millj. kr. alls, en áður var búið að veita 5 millj. kr. til þessa verkefnis í fjáraukalögum 1996 og færðist sú upphæð til þessa árs. Farið er fram á 3,4 millj. kr. viðbótarstyrk auk 0,2 millj. kr. kostnaðar við vinnslu þessa verkefnis. Sett verður í fjáraukalög 5,3 millj. kr. framlag til tækniaðstoðarsjóðs Íslands við Endureisnar- og þróunarbanka Evrópu. Bankinn hefur gert samning við tvo íslenska rekstrarráðgjafa um gerð framkvæmdaáætlunar við endurskipulagningu öflugs sjávarútvegsfyrirtækis í Vladivostok í Rússlandi. Þá leggur fjárln. til að veittar verði 3 millj. kr. á viðfangsefninu 139 Mengunarslys, undir umhvrn., vegna strands saltflutningsskipsins Eriks Boye árið 1992. Grípa þurfti til aðgerða til að koma í veg fyrir umhverfisskaða og féll kostnaður á heimamenn. Hluti útlagðs kostnaðar fékkst greiddur af útgerð skipsins en eftir standa um 3 millj. kr. og er lagt til að þessi upphæð verði gerð upp. Þá er komið að liðnum: Veiðistjóri. Þar leggur meiri hluti fjárln. til að veittar verði 1,5 millj. kr. til veiðistjóra vegna refaveiða. Núverandi fyrirkomulag er með þeim hætti að ríkissjóður endurgreiðir fasta upphæð sem er annars vegar 3.500 kr. á hvern fullorðinn ref sem er veiddur og hins vegar 800 kr. á hvern yrðling. Greiðslur ríkissjóðs eru helmingur af þeim kostnaði sem greiða á þeim sem veiðir dýrið og eru fyrst og fremst miðaðar við það að greitt sé til skotveiðimanna sem viðkomandi sveitarfélag hefur gert samning við um veiðar og er greitt samkvæmt framlögðum skýrslum viðkomandi sveitarfélags. Með brtt. sinni leggur fjárln. til viðbót við núverandi fyrirkomulag til að koma til móts við sveitarfélög þar sem nauðsynlegt er talið að grípa þurfi til sérstakra aðgerða til að koma í veg fyrir tjón af völdum refa. Ef fyrirséð er að kostnaður við veiðarnar verði viðkomandi sveitarfélagi fjárhagslega erfiður þá getur viðkomandi sveitarfélag leitað til embættis veiðistjóra áður en gripið er til aðgerða og farið fram á viðbótarþátttöku ríkisins í viðkomandi aðgerð. Eins og áður er sagt er lagt til að veita 1,5 millj. kr. aukafjárveitingu til þess að mæta þessu. Þá er lagt til að 1,5 millj. kr. verði veittar Náttúrufræðistofnun Íslands vegna greiðslu fyrir hugbúnaðarleyfi. Ég hef nú lokið við að gera grein fyrir helstu brtt. sem meiri hluti fjárln. leggur til en þær liggja fyrir á sérstöku þskj. Niðurstaðan sem nú liggur fyrir sýnir að þegar frá er talinn kostnaður sem var stofnað til í þeim tilgangi að lækka fjármagnskostnað ríkisins í framtíðinni, og ég gerði grein fyrir í upphafi, er um 2 milljarða kr. rekstrarafgangur hjá ríkissjóði á greiðslugrunni. Lagt var upp með áætlun um tekjuafgang upp á 124,3 millj. kr. en auknar tekjur gera það að verkum að afkoman er betri sem þessu nemur. Það var í ljósi þessarar stöðu sem var ákveðið að leita heimilda til skuldbreytingar upp á 4 milljarða kr. til þess að bæta afkomuna í framtíðinni. Mikilvægt er að gera sér grein fyrir þessari mynd þegar endanleg afkomutala upp á 1.922 millj. kr. halla er skoðuð. Það er mikilvægt að halda áfram á þeirri braut að halda rekstri ríkissjóðs í jafnvægi og minnka fjármagnskostnaðinn og skuldabyrðina. Ég mun þó ekki fjölyrða um það markmið að sinni. Önnur umræða fjárlaga er fram undan og þá verður fjallað nánar um framtíðina og áformin fyrir árið 1998 og tengsl ríkisfjármálanna við efnahagsþróunina.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1997 frá minni hluta fjárln. Nál. er á þskj. nr. 441. og hljóðar svo, með leyfi forseta: Við afgreiðslu fjárlaga þessa árs komust fulltrúar minni hlutans að þeirri niðurstöðu að tekjur ríkissjóðs væru vanáætlaðar um 1--2 milljarða kr. miðað við þær þjóðhagsforsendur sem fjárlagafrumvarpið byggðist á. Þá dró minni hlutinn í efa réttmæti þeirra forsendna og taldi þær ekki í neinu samræmi við þau umsvif og væntingar sem greina mátti í efnahags- og atvinnulífi þjóðarinnar. Niðurstaðan samkvæmt þessu frumvarpi til fjáraukalaga er að tekjurnar voru vanáætlaðar um 4,7 milljarða kr. Rétt er að bæta því við að ástæðan er auðvitað sú að forsendur stóðust ekki eins og minni hlutinn benti réttilega á. Minni hlutinn gagnrýndi harðlega ýmsar ráðstafanir ríkisstjórnarinnar og meiri hluta Alþingis á gjaldahlið fjárlaga 1997 og þá sérstaklega handahófskennd vinnubrögð við fjárveitingar og niðurskurð í heilbrigðismálum. Það var deginum ljósara að afgreiðsla fjárlagafrumvarpsins jók aðeins vandann í heilbrigðiskerfinu og öll varnaðarorð minni hlutans í þeim efnum hafa reynst rétt. Sparnaðarhugmyndir voru fullkomlega óraunhæfar og að mestu óútfærðar eins og niðurstöður þessa frumvarps sýna þar sem tillögur þess og breytingartillögur meiri hlutans nema nær 2 milljörðum kr. sem veita á til hinna ýmsu liða innan heilbrigðiskerfisins. Og enn er stór hluti vandans óleystur. Þetta frumvarp sýnir því og sannar að ekkert var ofsagt í nefndaráliti og ræðum fulltrúa minni hluta fjárlaganefndar við afgreiðslu fjárlaga. Niðurstöður minni hlutans reyndust nær sanni en niðurstöður meiri hlutans og er það ekki í fyrsta sinn. Frumvarpið gerir ráð fyrir að heildartekjur ríkissjóðs nemi 4,7 milljörðum kr. umfram það sem fjárlög gerðu ráð fyrir og verði þannig 130,9 milljarðar kr. Niðurstaðan er að allir tekjustofnar aðrir en vaxtatekjur skila tekjum umfram áætlun, en sérstaka athygli vekur góð afkoma fyrirtækja sem skilar sér í auknum tekjusköttum þeirra. Samkvæmt frumvarpinu aukast þó gjöldin enn meira en tekjurnar, og breytingartillögur meiri hlutans við gjaldahlið þess nema 949,2 millj. kr. Að þeim samþykktum verður því niðurstaða fjárlagadæmisins halli upp á tæpa 2 milljarða kr. í stað 124,3 millj. kr. tekjuafgangs sem fjárlög gerðu ráð fyrir. Eins og fram kemur í greinargerð skipta þar mestu áhrif vegna sérstakrar innköllunar spariskírteina sem ákveðin var á árinu. Sú ráðstöfun mun hafa í för með sér lægri vaxtagjöld í framtíðinni og verður hún því að teljast skynsamleg til lengri tíma litið. Það breytir þó ekki þeirri staðreynd að markmiðið um hallalaus fjárlög næst ekki á þessu ári sem margir vilja kenna við góðæri. Minni hlutinn hefur ýmislegt við þessi útgjöld að athuga og ekki síst hvernig þau eru ákveðin. Í flestum tilvikum eru þær ákvarðanir teknar við ríkisstjórnarborðið og ekki beðið eftir samþykki Alþingis án þess að séð verði að það hefði ekki verið gerlegt. Fjárveitingavaldið er hjá Alþingi, en framkvæmdarvaldið hefur heimild til að ráðstafa fé ef sérstaklega stendur á. Þar getur verið um óviðráðanlegar orsakir að ræða, svo sem náttúruhamfarir eða önnur ófyrirsjáanleg tilvik. Ráðherrum ber tvímælalaust að fara sparlega með heimildir til aukafjárveitinga. Reyndin er talsvert önnur eins og margsinnis hefur verið gagnrýnt og um það má nefna mörg dæmi í frumvarpinu. Herra forseti. Í nefndarálitinu er ekki farið nánar út í þessa sálma, en ég tíundaði nokkur dæmi þegar þetta frv. var til 1. umr. Ég get t.d. ekki séð að hægt sé að flokka bifreiðakaup undir náttúruhamfarir eða óviðráðanlegar orsakir. Heldur ekki undirbúning að 1000 ára afmæli kristnitöku, sem er nú nokkuð síðan vitað var um. Heldur ekki heimssýningu í Lissabon. Margt er hins vegar þess eðlis að eðlilegt og nauðsynlegt er að taka á því í fjáraukalögum og sumir þessir liðir bíða sannarlega ákvörðunar Alþingis eins og vera ber, þ.e. að þessar upphæðir hafa ekki þegar verið greiddar svo allrar sanngirni sé nú gætt. Svo er um ýmis tilvik þótt hin séu satt að segja miklu fleiri og stærri. Fjárlaganefnd hefur rætt við ráðuneyti og stofnanir og leitað upplýsinga um stöðu stofnana og verkefna. Á sumu er tekið í brtt. meiri hlutans en öðru ekki. Minni hlutinn gagnrýnir m.a. að of lítið er tekið á vanda framhaldsskólanna sem í nokkrum tilvikum er verulegur. Framhaldsskólarnir hafa undanfarin ár mátt sæta miklum flötum niðurskurði, sem þeir hafa átt misjafnlega erfitt með að ráða við, og nú blasir við sú staðreynd að uppsafnaður halli framhaldsskólanna er orðinn vel á annað hundrað milljónir króna. Slíkur aðbúnaður er ekki í samræmi við hástemmdar yfirlýsingar um nauðsyn þess að búa vel að menntun til framtíðar. Enn sem fyrr er þó stærstur vandinn í heilbrigðiskerfinu. Eftir margra ára sífelldar kröfur yfirvalda um hagræðingu og sparnað er vandinn orðinn slíkur í flestum greinum heilbrigðisþjónustunnar að ekkert minna en stórátak dugir til úrlausnar. Svo hart hefur verið gengið fram að varla fyrirfinnst lengur nokkur heilbrigðisstofnun sem nær því að vera innan ramma fjárlaga og segir sig sjálft að við svo búið má ekki standa. Fyrir liggur að uppsafnaður halli þriggja stærstu sjúkrahúsanna í landinu er samtals um 800 millj. kr. í lok þessa árs. Að auki eru flest hin sjúkrahúsanna með einhvern halla, allt frá 4 upp í 18 millj. kr. sem er að sjálfsögðu mjög erfið staða hjá minni stofnunum. Þá er ekki minna áhyggjuefni að viðhald húsa og endurnýjun tækja hefur lengi setið á hakanum. Ástandið í þeim efnum fer sífellt versnandi, og verður afar kostnaðarsamt að taka á þeim vanda. Sem dæmi má nefna Sjúkrahús Reykjavíkur sem er að verða háskalega illa farið þar sem viðhald hefur skort. Áætlaður kostnaður vegna viðgerða utan húss er nær 400 millj. kr., en viðhald innan húss mun nema enn hærri upphæðum. Þannig mætti rekja fleiri dæmi því að víðast hvar blasir þörfin við og sums staðar er húsakosturinn í raun ekki boðlegur, hvorki sjúklingum né starfsfólki. Þetta er atriði sem hvílir væntanlega þungt á okkur öllum í fjárlaganefnd sem höfum séð aðstöðuna með eigin augum. Því miður er víða pottur brotinn, ótrúleg þrengsli og lélegar aðstæður, erfiðar fyrir starfsfólk og naumast boðlegar sjúklingum. Í sumum tilvikum verður ekki úr bætt nema með nýbyggingu en víða er þetta spurning um lagfæringar og eðlilegt viðhald. Langvarandi sparnaður í viðhaldi er óskynsamlegur og kemur fram í auknum kostnaði þegar til lengdar lætur. Minni hlutinn telur að gera þurfi áætlun til nokkurra ára um viðhald heilbrigðisstofnana og endurnýjun tækjakosts svo að þessar stofnanir grotni ekki niður í hirðuleysi. Svo má raunar segja um ýmsar aðrar stofnanir sem ríkið ræður yfir en þarna er vandinn að mínu mati stærstur og brýnast að taka á. Meiri hlutinn hefur ekki fallist á frekari fjárveitingar til stærstu sjúkrahúsanna en fram koma í frumvarpinu þrátt fyrir augljósa þörf og mikinn rekstrarvanda. Hins vegar er ætlunin að verja 200 millj. kr. til þess að taka á vanda sjúkrahúsanna á landsbyggðinni, en þeirra á meðal er Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri sem er komið með 84 millj. kr. halla í lok þessa árs. Ég tek fram að það stendur að vísu ekki í nefndaráliti meiri hlutans og kom ekki fram í máli hv. formanns fjárln. áðan að þessi pottur, sem við höfum kallað svo, væri til að taka á vanda sjúkrahúsanna á landsbyggðinni, en ég spurði um þetta á fundi fjrln. með fulltrúum ráðuneytisins, og vænti þess að aðrir hv. nefndarmenn geti staðfest að því var svarað svo að 200 millj. kr. væru til að taka á vanda sjúkrahúsanna á landsbyggðinni. Hvað varðar Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, og þann 84 millj. kr. halla sem blasir við nú í árslok, er um nýjan vanda að ræða, þar sem fjórðungssjúkrahúsinu hefur allt þar til á síðasta ári tekist að halda sig innan ramma fjárlaga, og hefur notið mikillar virðingar fyrir það. Tæmandi upplýsingar liggja ekki fyrir um stöðu sjúkra húsanna utan Reykjavíkur, en reynt verður að afla þeirra fyrir 3. umr. og meta hvort áætlað framlag dugi til að mæta vanda þeirra. Rekstrarhalli Ríkisspítalanna er kominn upp í 385 millj. kr. í lok þessa árs og halli Sjúkrahúss Reykjavíkur nemur 322 millj. kr. í árslok. Þessar hallatölur eru raunverulegar og ekki tilkomnar vegna óráðsíu. Það er almennt viðurkennt að starfsfólk sjúkrahúsanna hefur lagt hart að sér og náð miklum árangri við erfiðar aðstæður á undanförnum 5--10 árum. Göngudeildarþjónusta hefur verið efld, aðgerðum hefur fjölgað, legutími styst, hjúkrunarþyngd aukist, sjúklingum fjölgað á hvern starfsmann og lyfjakostnaður sjúkrahúsa lækkað. Þennan árangur ber að viðurkenna og horfast í augu við að lengra verður ekki gengið án þess að illa bitni á þeim er síst skyldi, þ.e. sjúklingunum sjálfum. Minni hlutinn telur óhjákvæmilegt að fjárþörf vegna hallareksturs þriggja stærstu sjúkrastofnananna í landinu verði mætt að fullu svo að þær geti byrjað nýtt ár með hreint borð. Minni hlutinn leggur því fram nú við 2. umr. brtt. um framlög til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri, Sjúkrahúss Reykjavíkur og Ríkisspítalanna. Þessar tillögur eru á þskj. 442. Minni hlutinn áskilur sér einnig rétt til að styðja einstakar tillögur meiri hlutans til breytinga, en situr að öðru leyti hjá við afgreiðslu frv. Undir nefndarálitið rita, auk mín, hv. þm. Gísli S. Einarsson, Kristinn H. Gunnarsson og Sigríður Jóhannesdóttir. Ég hef lokið við að mæla fyrir þessu nefndaráliti minni hluta fjárlaganefndar og sé ekki ástæðu til að bæta neinu við það. Nefndarálitið og brtt. á þskj. 442 segja allt um það hvar okkur finnst brýnast að taka til hendinni.

Virðulegi forseti. Vegna ræðu síðasta ræðumanns vil ég koma að nokkrum atriðum varðandi það að hún taldi að viðhaldi væri mjög ábótavant á mörgum sjúkrahúsum. Það er rétt en einnig ber að geta þess sem gert hefur verið á mjög skömmum tíma. Ég minni á þær endurbætur sem gerðar hafa verið á Landakoti fyrir 120 milljónir á þessu yfirstandandi ári og gjörbreyta þar allri aðstöðu. Ég minni á að gjörgæslan á Ríkisspítölunum hefur verið endurbyggð. Skurðstofur á Landspítala hafa verið endurbyggðar og kvennadeildin endurbætt mjög. Tökum barnadeildina á Sjúkrahúsi Reykjavíkur sem er tveggja ára gömul deild og hjartadeild á Sjúkrahúsi Reykjavíkur sem var endurbyggð fyrir ári síðan. Ég held að menn verði að halda þessu til haga. Margt hefur verið gert. Ekki má gleyma endurbótum á sjúkrahúsum úti á landi og af því sessunautur hv. þm. kemur frá Norðurl. v. þá ætla ég að minna á það sem hefur verið gert þar. Á Hvammstanga hefur sjúkrahúsið nánast verið endurbyggt frá grunni. Á Blönduósi er ný langlegudeild og á Sauðárkróki er verið að endurbyggja endurhæfingu. Ég vil að þetta komi hér fram vegna þess að það mátti skilja svo að ekkert hefði verið gert. Fjármagn til sjúkrahúsanna í Reykjavík hefur sem betur fer aukist. Það jókst árið 1996 og 1997 og áætlað að það aukist 1998. Við erum að tala um 600 milljónir á fjáraukalögum til heilbrigðismála og tillögur eru um 300 milljónir á fjárlögum fyrir utan það sem áður hefur verið lagt fram.

Herra forseti. Hæstv. heilbrrh. sér svo sannarlega um að halda því til haga sem gert hefur verið. Það breytir því ekki að ástandið er mjög alvarlegt einmitt vegna þess að viðhald hefur verið látið drabbast niður. Það gengur ekki að koma hér og hæla sér af þessum málum eins og ástandið er. Til þurfa að koma viðhaldsframkvæmdir við Sjúkrahús Reykjavíkur, upp á meira en milljarð króna til þess að þar sé sæmilegt ástand. Brýnustu viðhaldsframkvæmdir á Landspítalanum eru metnar á 113 millj. kr. og svona mætti fara hringinn í kringum landið og ég hef ekki minni áhyggjur af ýmsum minni stöðum. Ég get nefnt Hólmavík sem dæmi og gæti raunar farið hringinn í kringum landið og bent á það sem þarf að gera. Það er staðreynd að þó eitthvað hafi nú verið gert, þó það nú væri, þá er ástandið mjög slæmt. Ég endurtek það sem fram kemur í nál. minni hlutans að þörf er á að gera áætlun um viðhald sjúkrastofnana í landinu.

Virðulegi forseti. Ég dreg ekki úr því að víða er úrbóta þörf. En mér finnst rétt að halda því til haga sem vel er gert. Víða horfir til verulega bóta varðandi ýmsar sjúkrastofnanir. Og af því hv. þm. kom að því í ræðu sinni áðan að þrengslin væru mikil á þessum stofnunum þá er í fjárlögum næsta árs gert ráð fyrir að hafist verði handa við barnaspítala sem mun gjörbreyta ástandinu. Þá eykst rými mjög verulega á Ríkisspítölum þannig að menn sjá víða bjartara fram undan. Mér finnst rétt að vekja athygli á því að á næsta ári verður opnuð líknardeild sem er ný þjónusta og við það mun einnig aukast rými á sjúkrahúsum á Reykjavíkursvæðinu. Þetta finnst mér að megi koma fram hjá hv. þm. þegar þeir tala um ýmislegt sem að gera þarf úrbætur á. En það er búið að gera stórátak á stuttum tíma.

Herra forseti. Það þjónar kannski engum tilgangi að við komum hér upp til skiptis, önnur segi að gert hafi verið átak og hin segi að gera þurfi átak. Ég verð því miður að hryggja hæstv. heilbrrh. með því að mér finnst það sem hún hefur verið að tíunda hér ekki lýsa neinu stórátaki. Þörfin er gríðarlega mikil, viðhald hefur verið látið drabbast niður og ég sný ekki aftur með það. Ég held að hæstv. heilbrrh. ætti að hlusta á það sem hér er sagt til varnaðar. Þegar hún gagnrýnir að ekki sé tíundað það sem vel er gert þá er augljóst að hún ætlar að sjá um þá hlið málanna. Það má ekki benda á að eitthvað vanti einhvers staðar í heilbrigðiskerfinu þá kemur hún upp, les þessa þulu og ég held að við séum farin að kunna hana bara ágætlega.

Herra forseti. Ég fagna því sem vel hefur verið gert í heilbrigðiskerfinu en ég harma hvernig staðan er í þeim hryggilega líkama sem líkja mætti við hró, ekki eldri en hann er og þyrfti að gefa almennilega kröftuga vítamínssprautu. 
             Herra forseti. Ég tel rétt að vekja athygli á því að ég leyfði mér að láta vera að tala við 1. umr. um fjáraukalög. Af hverju skyldi það nú hafa verið? Jú, ég taldi það nægjanlegt að félagar mínir, í minni hluta fjárln., bentu á nokkrar staðreyndir um það hvernig tekju- og útgjaldaspá minni hluta fjárln. stóðst langtum betur en áætlanir reiknimeistara fjmrn. og hæstv. fjmrh. Það er þannig með svona mál þar sem allt kjöt vantar á beinin og kemur nú æ betur í ljós með röngum áherslum í heilbrigðismálastefnu ríkisstjórnarinnar. Ég kalla það falsáætlanir, hæstv. heilbrrh. og hæstv. fjmrh., að leggja fram tillögur um niðurskurð þegar menn vita að á annan milljarð vantaði í fyrra í fjárlög. Margsinnis var það sagt hér í þessum ræðustól, það var margsagt á fundum og því var mótmælt af hæstv. ráðherrum. Við þetta er ekki hægt að búa. Menn eiga að viðurkenna staðreyndirnar og eins þau vandamál sem þarf að fást við. Ekki hefur strandað á minni hluta fjárln. eða stjórnarandstöðunni að vilja vinna í þessum málum. Það er ekki hægt að skera niður þar sem fitulagið er horfið. Það var ekki tímabært að ræða þessi fjáraukalög eins og þau voru þegar þau voru lögð fram og ég tók ekki þátt í því vegna þess að þá þegar vissu menn að inn vantaði tillögur um 400--500 millj. Mín skoðun er sú, herra forseti, að vafasamt sé að leggja fram frv. og mæla fyrir þeim þegar hvert einasta mannsbarn veit að framlögð gögn standast ekki og eiga eftir að taka miklum breytingum í meðförum nefnda og Alþingis. Það hefur reyndar ávallt verið svo um fjáraukalagafrv. að það hefur tekið miklum breytingum og stundum hrikalegum breytingum. Kannski er ekki hægt að segja það nú þó við bætist liðlega tveir milljarðar. Liðlega tveir milljarðar bætast nú við frá 1. umr. til 2. umr. og eitthvað á eftir að koma í viðbót. Það hafa einhverjir samningar verið í gangi um launamál --- er það ekki? Hafa ekki læknar, þroskaþjálfar og einhverjir fleiri aðilar verið að gera samninga um launamál? Ætli það eigi ekki eftir að breyta einhverju --- ja, ég veit það ekki, örugglega um 300--500 milljónum. Ætli það eigi ekki eftir að bætast við. Mér finnst það trúlegt. Hvernig eru þessar breytingar gerðar? Þær eru þannig gerðar að fyrst ræðum við um fjáraukalögin eins og þau eru lögð fram þó þegar sé ljóst að þau atriði sem frv. fjallar um hefðu getað verið meðfylgjandi fjárlagafrv. Nú er ég að tala um fjárlagafrv. fyrir 1997. Þegar það var samþykkt lá þegar fyrir að upp á vantaði þær tillögur sem menn vissu að kæmu. Það er hluti af þeim tillögum sem við erum að ræða núna. Menn vissu nákvæmlega að það mundi vanta 500--800 milljónir til þess rétt að fleyta sér yfir árið. Þetta var 20. desember í fyrra, þetta var ljóst en samt vantaði þetta inn í frv. Hvers vegna? Vegna þess að það þarf að sýna góðar tölur, fá góða útkomu, hæstv. fjmrh. Það er málið. Afkoma ríkissjóðs var 1,2 milljörðum lakari en ætlað var. En mín skoðun er einfaldlega sú að þær heimildir sem verið er að gefa í fjáraukalögum eigi að falla niður séu þær ekki nýttar. Ef ég ræði um þessa framkvæmd við gerð fjáraukalaga þá held ég að hún hafi verið að batna en þessar upplýsingar um hafnar og óhafnar heimildir gefa til kynna að það séu inni óhafnar heimildir upp á 1,1 milljarð. Ég tel hreinlega að þar sem ekki er búið að gera grein fyrir notkun á fjárlagatillögum þá eigi bara að fella þær niður. Það er einfalt mál. Það er ástæða til að benda á að lántökur ríkissjóðs eru um 75% á árinu. Í fjárlögum var veitt heimild til lántöku að 12,5 milljörðum kr. Auknar lántökur eru vegna tekjuhalla upp á 1,2 milljarða kr. í auknar afborganir vegna tekinna lána, 4,6 milljarðar vegna innlausnar spariskírteina og því til viðbótar voru veitt lán til Húsnæðisstofnunar upp á 3,5 milljarða. Lánsfjárþörfin er því 22 milljarðar kr. í stað 12,5 milljarða. Mín skoðun er sú að allt þetta hafi verið fyrirsjáanlegt. Það var fyrirsjáanlegt í lok desember í fyrra að í stað 12,5 milljarða í lánsfjáráætlun þá þurfti í kringum 20 milljarða. Þetta gátu menn séð strax og hefði auðvitað átt að vera í fjárlagafrv. En þá hefði myndin verið öðruvísi en menn vildu sýna hana og það er svo sem ekkert við því að segja. Ég vil bara kalla það feluleik af gamalli hefð en ekki af nauðsyn. Það væri ástæða fyrir hæstv. fjmrh. að breyta þessum vinnubrögðum. Hið fyrirsjáanlega á að vera inni í fjárlagafrv. hvers árs. Og við umræðu sem á eftir að fara hér fram um fjárlög er fyrirsjáanlegt að það þarf að lágmarki, að setja 600--700 milljónir inn í heilbrigðiskerfið. Ég bara nefni það núna að síðla á næsta ári --- við skulum segja í október --- þá verður það komið í ljós að til viðbótar við þennan 300 milljóna pott sem verið er að gera tillögu um núna fyrir árið 1998, mun vanta 600--700 milljónir bara til að ná endum saman. Þetta veit ég að hv. formaður fjárln. gerir sér manna best ljóst vegna þess að síðan ég fór að vinna í fjárln. hafa aldrei legið fyrir gleggri upplýsingar um stöðu þessa málaflokks sem mestu ræður hjá okkur, þ.e. heilbrigðiskerfisins. Það er það sem mestu ræður. Það hafa aldrei verið betri eða meiri upplýsingar um stöðuna enda geta menn fjallað um hana alveg hiklaust og reiðilaust og ætti að geta verið sátt um það sem þarf að laga. Ég vil vitna, með leyfi forseta, í athugasemdir Ríkisendurskoðunar til fjárln. um frv. til fjáraukalaga þar sem segir m.a. um gjöld: ,,Fjárlög 1997 og frv. til fjáraukalaga veita gjaldaheimildir að fjárhæð 131,9 milljarðar kr.`` sem er 6,9 milljörðum hærri heimild en fjárlög 1997 áformuðu eða sem nemur 5,5% og það er veruleg tala í fjárlögum íslenska ríkisins. Til viðbótar er í frv. til fjáraukalaga annars vegar sótt um þá gjaldaheimild sem ég var að ræða um áðan að fjárhæð 1,1 milljarður kr. vegna flutnings frá fyrra ári og síðan er sótt um nýjar heimildir að fjárhæð 6,9 milljarðar kr. vegna ársins 1997. Af þessari upphæð er áætlað að flytja 1,1 milljarð kr. milli ára. Mér finnst það ekki rétt. Það á aðeins að flytja þær fjárheimildir milli ára sem útgjaldatilefni er til fyrir. Þar hygg ég að við getum verið sammála, ég og hv. formaður fjárln., ásamt og með flestum þeim sem hafa verið að sýsla um þessi mál. Ég vitnaði í samanburð gjalda og um heimildir. Um er að ræða 6,3 milljarða 1. nóvember og þá voru ekki öll kurl komin til grafar. Það eru fróðlegir listar um þá aðila sem hafa ekki nýtt fjárheimildir og þá sem eru umfram og lagt er til að fái umframheimildir. Oft er um að ræða aðila sem höfðu gert grein fyrir fjárþörf við fjárlagagerð en var hafnað en fá síðan frammúrkeyrsluna bætta. Ég spyr: Er það þetta sem við eigum að vinna eftir? Það er fróðlegt að skoða hvaða stofnanir það eru sem sem eru með umframgreiðslur í lok september þegar eftir eru þrír mánuðir af árinu. Fastanefnd Íslands hjá Evrópuráðinu er komin 13% fram úr þá þegar. Það er hægt að skoða fleira. Í dómsmrn. er húsnæði og búnaður sýslumanna kominn í 110% 1. september. Það er líka fróðlegt að skoða að Vinnumálaskrifstofan var komin í 222%, rúmlega 100% fram yfir heimildir 1. september. Það er líka fróðlegt að sjá að ýmis lán ríkissjóðs og vextir sem ég var að fara yfir áðan eru komin í 105% 1. september. Það verður líka fróðlegt að sjá hver staðan er núna við áramót. Hana höfum við ekki. Ég vona satt að setja að þetta versni ekki mikið. Fleiri eru með umframgreiðslur. Kvikmyndaskoðunin var í 135,9%, Listdansskólinn var í 150,4%, Veiðimálastofnun var í 176%, Fasteignir ríkissjóðs voru í 129% og Flugvellir í 226%. Svo er ýmislegt í þessu plaggi sem sýnir fram á að þetta voru stofnanir sem höfðu sótt eftir fjárveitingum en var hafnað og þegar árinu er lokið kemur í ljós að þær þurftu peningana til að standa undir því sem þeim var ætlað. Það er þetta sem er að og þarf að laga við fjárlagagerðina. Herra forseti. Ég hef verið að ræða um fjáraukalög og það sem birtist í þeim. Það er fróðlegra hvað ekki er sagt og ljóst er að gífurlegur vandi er í heilbrigðiskerfinu. Fjárskortur er að lágmarki 1,2 milljarðar. Rekstrarfjárvandi næsta árs er a.m.k. 600 millj. kr. og ég spái því að til viðbótar við þann pott upp á 300 millj. kr. þá þurfum við 600 millj. kr. Ég bið menn að hafa þetta hugfast því ég hygg að þetta verði alveg hárrétt. Viðhaldsþörfin í heilbrigðiskerfinu öllu er um það bil 1,5 milljarðar kr. Það er miðað við þær áætlanir um viðhald sem fjárln. hefur undir höndum. Eins og kom fram hjá hæstv. heilbrrh. er aðeins gert ráð fyrir 600 millj. til úrbóta. Lögð var fram 320 millj. leiðrétting og til viðbótar 80 millj. vegna ýmissa stofnana sem ég er ekki með til að telja upp en ég tel að þar hafi verið gengið til svokallaðra þjónustusamninga. Ég tek undir þá aðgerð og vona að menn séu að stíga þar rétt skref. Síðan koma til viðbótar 200 millj. sem er gert ráð fyrir í tillögum meiri hlutans. Alls var spáð fyrir 600 millj. kr., hæstv. heilbrrh., á síðasta hausti að vantaði og meira til. Það kemur líka í ljós. Ef tillögur minni hlutans eru skoðaðar kemur í ljós að 1,2 milljarðarnir sem ég nefndi oftar en einu sinni úr þessum ræðustól í fyrra var hárrétt tala. Í fyrra vantaði 1,2 milljarða og það var fyrir utan viðhald. Hvað er hún orðin núna? Sjúkrahúsum á landinu, stórum og smáum, eru ætlaðar 200 millj. kr. til að fást við þann gífurlega vanda sem þau búa við vegna hallareksturs. Ég nefndi áðan að ekki hefur verið gert ráð fyrir þeim kjarasamningum sem hafa verið gerðir nýlega og það á eftir að leiðrétta. Ég vona að það verði gert fyrir utan þessar tölur sem ég hef verið að nefna og ég trúi að svo verði enda sé ég að hæstv. heilbrrh. tekur undir það og kinkar kolli. Eins og ég gat um fyrr í ræðu minni var ekkert af þessum hækkunum ófyrirséð við fjárlagagerð síðasta árs heldur er það vilji ríkisstjórnarinnar. Hver er hann? Hver skyldi vera vilji ríkisstjórnarinnar? Hvað er hægt að lesa út úr þessu? Það er verið að reka sveltistefnu gagnvart heilbrigðiskerfinu. Þess vegna er ég að segja að þessar gjörðir sem ég er að reyna að lýsa séu feluleikur til að geta sýnt á pappírum betri stöðu en hún raunverulega er. Alls er verið að hækka frv. vegna fjáraukalaga um 949,2 millj. til viðbótar við þær tölur sem ég hef áður nefnt. Útkoman úr þessu dæmi er 1.922,1 millj. í halla vegna ársins 1997. Þetta eru horfurnar. Ég tel að það vanti a.m.k. 500--600 millj. til að stoppa í það gat sem er núna vegna ársins 1997 til viðbótar við þær 200 millj. sem menn eru að láta einhverja stýrinefnd deila út og gera tillögur til hæstv. heilbrrh. sem á svo að blessast af fjárlaganefnd. Ég vil halda þessu til haga til að láta vita um að við erum með allar tölur og jafnvel fleiri tölur á borðinu en hæstv. heilbrrh. um þessi mál því heita má að við höfum fengið upplýsingar frá hverri einustu sveitarstjórn á landinu um lítinn og stóran vanda þeirra. Þær tillögur sem ég hef verið að ræða staðfesta að fjármálastjórnin okkar er því miður óviss og laus í böndunum, ekki nema óraunveruleg fjármálastjórn nema að því leyti að segja má að rekin sé nokkurs konar sveltistefna. Heilbrigðiskerfislíkaminn er að verða hró sem þarf að gefa deyfilyf og er verið að gefa deyfilyf, eins konar morfín, svo hann hjari í stað þess að taka garminn í skipulega endurhæfingu eða fyrirbyggjandi viðhald. Kannski væri ágætt að nefna það fyrirbyggjandi viðhald. Það þarf vítamíngjöf, það þarf áætlun, hæstv. heilbrrh., til þriggja eða fjögurra ára svo hægt sé að herða skrokkinn. Hann er ekki gamall en hann hefur búið við ósæmileg kjör og svelti í of langan tíma og ekki síst síðustu árin vegna aðgerðaleysis ríkisstjórnar hæstv. forsrh., Davíðs Oddssonar. Staðan er þannig að stóru spítalarnir í Reykjavík hafa efasemdir um að raunhæft sé að fara í sameiningu. Þetta kemur fram á pappírum. Miðað við núverandi ástand er fjárskortur hjá Sjúkrahúsi Reykjavíkur 471 millj. kr. miðað það sem áætlað er á næsta ári. Ef ég nefni Ríkisspítalana er hægt að taka kannski langtum stærri tölu en uppsöfnuð fjárvöntun Ríkisspítalanna verður í árslok 1998 872 millj. kr., þar af er uppsafnaður halli 385 millj. kr. Hvernig ætla menn að leysa þetta? Gert er ráð fyrir 520 millj. fyrir árið 1997 og síðan 80 millj. kr. vegna þjónustusamninga við hjúkrunarheimili og heilsugæslustöðvar. Það er alveg ágætt að það sé gert en heildarvandinn sem blasir við í rekstri, í viðhaldi og tækjakaupum í heilbrigðiskerfinu, hæstv. heilbrrh., nemur 2,6 milljörðum. Óleystur vandi er því nú við 2. umr. fjárlaga um 2 milljarðar en bráðavandinn er um það bil 1 milljarður ef reiknað er með að þær stofnanir sem hér er um að ræða geta dregið með sér mánaðarveltu. Kannski er ekki óvarlegt að reikna með því að stofnanir geti dregið með sér mánaðarveltu en um er að ræða 2 milljarða vanda og 1 milljarðs bráðavanda. Allar stofnanir á landinu eru í einhverjum vanda. Þær sem hafa sloppið yfir árið 1997 horfa fram á halla á næsta ári. Ég get nefnt t.d. Sjúkrahúsið á Patreksfirði sem er með rekstrarvanda upp á hátt í sjöundu millj. og horfir í alvarlegan vanda ef ekki á að bæta úr þeirri neyð. Ég vona að það verði gert og bætt um betur á milli 2. og 3. umr. Ég treysti því að hæstv. heilbrrh. beiti sér fyrir því að setja fjármuni inn í kerfið milli umræðna þannig að komið verði í veg fyrir vandann sem við er að etja og fólksflóttann sem er í kerfinu. Ég nefni bara stöðuna eins og hún er. Á Grensásdeildinni er hluti af húsinu lokaður en á sama tíma ætla menn að fara af stað með endurhæfingarstöð suður í Kópavogi. Mér er sagt að ástæðan fyrir því að Grensásdeildin sé ekki rekin af fullum krafti sé að ekki sé hægt að ráða starfsfólk. Getur verið að það sé auðveldara að ráða starfsfólk suður í Fossvogi en á Grensásdeildina? Ég skil ekki þessar ráðstafanir. Ég skil sumar ráðstafanir engan veginn eins og verið er að gera tillögur um í þessu kerfi. Þess vegna legg ég til að menn fari heildstætt í þetta með einhverjum aðila sem gerir raunverulegar tillögur, ekki með nefnd fyrir hvern spítala og ótal nefndir og ráð út um allt kerfið sem eru með misvísandi tillögur. Það þarf að taka miklu betur á því.

Herra forseti. Það var einkum eitt atriði sem mér fannst gæta örlítils misskilnings á í ræðu hv. þm. Það var um launamálin en eins og honum er kunnugt erum við í fjárln. að fjalla um tillögur um aukin útgjöld vegna kjarasamninga, m.a. lækna og þroskaþjálfa fyrir næsta ár. Sá kostnaður fellur ekki til nema að mjög litlu leyti á þessu ári en vissulega er það rétt hjá hv. þm. að næsta ár munu verulegir fjármunir falla til vegna þessara mála. Varðandi óhafnar heimildir er að venju tekin afstaða til þess í lokafjáraukalögum, hvaða heimildir stofnanir fá að draga með sér yfir á næsta ár. Vissulega er rétt ef heimildirnar eru ekki notaðar og ef það er mat fjmrn. og fjárln. að ekki sé þörf fyrir fjárveitingarnar þá á vissulega að fella þær niður en það geta auðvitað verið ástæður fyrir því að heimildir eru óhafnar. Það er rétt að miklar upplýsingar liggja fyrir um heilbrigðiskerfið og við höfum reynt eftir föngum að kynna okkur ástand þeirra mála og að draga að okkur upplýsingar um ástandið í heilbrigðiskerfinu. Ég held að góður grundvöllur sé fyrir því að ganga til samninga um þessi mál við sjúkrahúsin og það er gott fyrir báða aðila að semja um umfang starfseminnar þannig að það ljóst sé fyrir stofnanirnar 

Herra forseti. Ef ég hef farið eitthvað geyst í ræðu minni um launamálin var þar vissulega átt við árið 1998 eins og formaður nefndi réttilega. Þar er um mikinn vanda að ræða sem ekki er farið að gera ráð fyrir. Þess vegna hlýtur það koma í fjárlagatillögum en ekki fjáraukalagatillögum og ekkert er óeðlilegt þó menn fari að blanda einhverju saman þegar vinnudagurinn er frá u.þ.b. kl. 8 á morgnana og fram til kl. 1 um nótt og svo byrjað aftur næsta morgun og það er sitthvað verið að ræða, fjárlög og fjáraukalög, og þá er nú kannski hætt við að eitthvað slái saman í viskustykkinu á manni. En við erum sammála um þau atriði sem lúta að óhöfnum tillögum og óhöfnum fjárveitingum. Ég tel að það eigi að fella það niður þar sem ekki er gerð grein fyrir útgjaldatilefni. Menn eiga ekki að hafa þann möguleika á stofnunum ár eftir ár til að flytja á milli til að geta ráðstafað þessu þegar þeim þóknast. Ástæðan fyrir því, herra forseti, að ég er ekki með langa ræðu um fjáraukalög er að það sem við erum að fjalla um eru gerðir hlutir og þess vegna er ekki ástæða til þess að halda langar ræður um þessi mál eins og þau eru. Það er þó lágmark að það sé staðfest, eins og hér hefur verið gert, að vandinn sem við erum að glíma við núna var fyrirséður að mestu leyti fyrir einu ári. Það er það sem skipti máli að þegar við afgreiddum fjárlög á síðasta ári að þá vantaði 

Herra foreti. Ég vil aðeins bæta því við um óhafnar heimildir að ekki ber mikið á milli okkar hv. 5. þm. Vesturl. í þeim efnum. Það ber auðvitað að fella niður óhafnar heimildir ef ekki er ástæða fyrir því að hafa þær áfram. Hins vegar getur verið réttlætanlegt að færa heimildir á milli ára á þeim forsendum að stofnanir þurfi ekki að keppast við að eyða fjárheimildum sínum fyrir áramót vegna þess að þær fái ekki að færa til. Það þarf að ræða hinn gullna meðalveg í þessu eins og svo mörgu öðru. Varðandi heilbrigðiskerfið er það alveg rétt að það er mikill vandi enda tók ég það fram í framsöguræðu minni en ég tel nauðsynlegt að fara samningaleiðina sem tillögurnar gera ráð fyrir enda sagði hv. 5. þm. Vesturl. að nauðsynlegt væri að taka heildstætt á málinu og ég tel að þær tillögur sem nú liggja fyrir beini málinu í þann farveg.

Hæstv. forseti. Hér liggur fyrir til 2. umr. frumvarp til fjáraukalaga íslenska ríkisins fyrir árið 1997. Upphaflega tillagan sem lá frammi til 1. umr. á dögunum gerði ráð fyrir auknum útgjöldum ríkisins umfram tekjur umfram það sem gert var ráð fyrir á fjárlögum 1997 að upphæð 1.097 millj. kr. En fljótlega varð ljóst að þar var mjög vanáætlað og er að mínu mati enn þó nærri 1 milljarður hafi bæst við frv. meðan það var í meðferð hjá hv. fjárln. bæði að frumkvæði ráðuneyta og hv. fjárln. Þó eru hvergi nærri öll kurl komin til grafar og hætt við að ýmsar stofnanir sem treysta á tekjur frá ríkinu verði áfram að dragast með uppsafnaðar skuldir svo nemur mjög íþyngjandi upphæðum. Svo ég víki fyrst að stofnunum sem heyra undir menntmrn. þá blasir fyrst við vandi framhaldsskóla sem á undanförnum árum hafa mátt sæta allmiklum flötum niðurskurði sem þeir réðu ekki nándar nærri allir við og nú blasir við sú staðreynd að uppsafnaður halli framhaldsskóla frá undanförnum árum er á annað hundrað millj. kr., þ.e. 130 milljónir miðað við síðustu áramót sem var dregið af framlögum þessa árs og má því nærri geta að auðvitað réðu fæstir skólarnir við þá stöðu. Á bls. 48 í frv. til fjáraukalaga er listi yfir stöðu nokkurra framhaldsskóla um sl. áramót og kemur þar fram að t.d. einn menntaskólanna í Reykjavík hafði þá keyrt fram úr um 23 millj. kr. Það geta verið fullkomlega eðlilegar ástæður fyrir þessari stöðu svo sem mikil veikindaforföll meðal starfsfólks skólans á undangengnu ári og fleira getur komið til. En mér sýnist eiga að ganga mjög skammt til að leysa fortíðarvandann hjá þessum ágætu stofnunum nú áður en þær taka upp nýtt kerfi til fjármögnunar á starfsemi sinni. Framvegis verður rekstrarkostnaður reiknaður út eftir svonefndu reiknilíkani sem ýmsir skólamenn hafa bundið miklar vonir við að muni bæta stöðu skólanna. Það er nefnilega aðeins lagt til í fjáraukalögum að búinn verði til 50 millj. kr. pottur sem ráðuneytið getur að geðþótta sínum úthlutað úr til þeirra sem best standa sig í að draga saman áfanga og draga úr námsframboði og minnka þannig gæði kennslunnar í skólunum, allt fyrir sparnaðinn. Það var ekki nákvæmlega þetta sem við þurftum á að halda í skólakerfi okkar, sem líður gróflega undir allt of mikilli miðstýringu, og því valfrelsi sem boðið var upp á í áfangaskólunum, og hefur vakið athygli víða um lönd, er nú ógnað í þeim skólum sem hafa lent í þessari afleitu stöðu. Þegar svo bætist við að hin nýju reiknilíkön, sem er nú verið að taka upp eins og ég ræddi áður, gera aðeins ráð fyrir greiðslum til skóla vegna þeirra nemenda sem taka próf en það tel ég einnig auka á hættuna að dregið verði úr valáföngum. Sérstaklega mun þetta koma illa út fyrir hina smærri áfangaskóla og vil ég t.d. nefna skólana á Húsavík, á Höfn í Hornafirði og fleiri slíka smærri skóla sem hafa staðið sig vel í að auka námsframboð úti á landsbyggðinni og við megum illa við að missa en það mun hins vegar gera þessa skóla að minna fýsilegum valkosti fyrir nemendur ef námsframboð þar verður mjög þröngt, býður ekki upp á nema brot af þeim sveigjanleika sem býðst í stærri skólum. Á liðnum Menningarstofnanir er gert ráð fyrir að fjárheimild endurbótasjóðs menningarstofnana verði hækkuð um 33 millj. kr. eða sem nemur sömu upphæð og sérstakur eignarskattur skilar í ríkissjóðs umfram áætlun fjárlaga á þessu ári. Við afgreiðslu fjárlaga á síðasta ári benti ég m.a. á að þessi liður væri mjög vanáætlaður og virðist það hafa komið á daginn þó eflaust hafi mikið verið látið ógert. Það er ekki vansalaust ef við látum þessar tiltölulega fáu menningarbyggingar hér á landi og flestar mjög nýbyggðar miðað við það sem þekkist hjá öðrum þjóðum hrynja yfir okkur vegna þess að viðhaldspeningarnir eru teknir í annað. Í þetta er áætlað að sérstakur eignarskattur renni en sá liður hefur síðan verið skertur verulega í hverjum einasta bandormi og virðist svo ætla að vera enn um sinn. Á Háskóla Íslands er ekki minnst sérstaklega í fjáraukalagafrv. þó svo að forsvarsmenn háskólans telji sig hafa borið skarðan hlut frá borði að undanförnu og hafi borið sig illa, m.a. í fjölmiðlum og í hátíðarræðum. Ég tel framtíð Háskóla Íslands teflt í tvísýnu með þeirri aðhaldsstefnu sem hefur verið fylgt. Þó er einn liður sem hafði fallið niður í fjárlögum en verið afgreiddur með lögum frá Alþingi 1993, 8 millj. kr., sem voru í raun stofnframlag rannsóknarnámssjóðs en af einhverjum ástæðum hafði fjárveitingin ekki verið afgreidd með heimild í fjárlögum eða fjáraukalögum til þessa og má segja að betra sé seint en aldrei. Í utanríkismálakafla frv. vekur athygli að auk þess sem gert er ráð fyrir að verja töluverðum fjárhæðum til sendiherrabústaðanna í Washington og París er gert ráð fyrir 290 millj. kr. hækkun á fjárveitingu til að mæta útgjöldum vegna húsnæðis sendiráðs Íslands í London. Af þeirri fjárhæð eru 230 millj. kr. vegna endurnýjunar á lóðasamningi sendiráðsins og 60 milljónir til viðhaldsframkvæmda. Þetta er hreint ótrúleg upphæð í umræddan lóðasamning og dettur manni ósjálfrátt í hug að e.t.v. mætti finna íslenska sendiráðinu í London, sem auðvitað er mjög mikilvæg stofnun, ekki skal hér dregið úr því, húsnæði á ódýrari stað og ætti það eftir sem áður að geta gegnt hlutverki sínu. Hv. formaður fjárln., 2. þm. Austurl., Jón Kristjánsson, kom áðan með skýringar ráðuneytisins út af þessu atriði og taldi að eftir nákvæma athugun hefði ráðuneytið talið þetta besta kostinn í stöðunni. Ég verð að segja að ég á mjög erfitt með að trúa þeim skýringum, a.m.k. við fyrstu áheyrn --- ég verð að fá að þreifa á því. Ég á mjög erfitt með að trúa því að það finnist ekki hagkvæmari lausn fyrir sendiráð Íslands í London en þetta. Við erum lítil þjóð og þurfum að gæta mikillar útsjónarsemi í utanríkisþjónustunni. Það er í heilbrigðiskerfinu sem stærstur vandinn blasir við og þrátt fyrir að reyndar hafi verið nokkrar blóðgjafir, svo sem samkomulag stóru sjúkrahúsanna í Reykjavík í haust, sem fylgdi umtalsvert fjármagn og svo þær 200 milljónir sem í fjáraukalögum er gert ráð fyrir að gangi upp í rekstrarvanda sjúkrahúsanna í landinu þá mun það duga skammt í þá hít sem blasir þar við en uppsafnaður halli þriggja stærstu sjúkrahúsanna í landinu er talinn munu nema um 800 millj. kr. í árslok. Auk þess glíma flest önnur sjúkrahús í landinu við einhvern uppsafnaðan vanda og getur margra milljóna króna halli hjá lítilli sjúkrastofnun verið þungur baggi að bera. Þó er ekki gert ráð fyrir viðhaldi í þeim tölum sem hér hafa verið nefndar og er það þó ekki síður áhyggjuefni að þar hafa safnast upp verkefni í mörg ár og er úrlausn þeirra orðin mjög brýn. Aðeins á Sjúkrahúsi Reykjavíkur er áætlað að brýnasta viðhald utan húss muni kosta um 400 milljónir að ekki sé minnst á þau ósköp sem þarf að gera innan húss. Það er eiginlega krafa sem okkur finnst réttmæt og eðlileg að þær sjúkrastofnanir sem dauðveikt fólk leggst inn á haldi vatni og vindi en það mun ekki vera reyndin, t.d. á gjörgæsludeild Sjúkrahúss Reykjavíkur. Á sjúkrahúsum landsins er unnið mikið og gott starf sem við getum öll verið stolt af og starfsfólkið er margt hvert orðið langþreytt á að stöðugt er látið í það skína að einhver óráðsía sé í gangi og hægt sé að spara endalaust meira og meira. Það er skoðun mín að í flestu sé gætt ráðdeildar í rekstri sjúkrahúsa á Íslandi enda sýna samanburðartölur svo ekki verður um villst að sjúkrahúsin hér á landi eru ekki dýrari en í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við heldur þvert á móti hagkvæmari. Ég held að ekki verði undan því vikist lengur að taka heildstætt á vanda heilbrigðiskerfisins og ef það er ekki hægt að fá peninga til þess með öðru móti en hækka skatta þá þarf að hækka skatta. Það er t.d. sagt að skattar á fyrirtæki á Íslandi séu mun lægri en í nágrannalöndunum, e.t.v. má hugsa sér að hækka skatta á fyrirtæki og eyrnamerkja þá sérstaklega í þetta verkefni. Auðvitað þarf að gæta fyllsta aðhalds í rekstri og ég tel að það sé gert. Vegna þeirra vinnubragða sem hér er lagt til að verði viðhöfð varðandi þá nefnd fagaðila sem á af alvisku sinni að útdeila þeim fjármunum sem gert er ráð fyrir að gangi inn í sjúkrahúskerfið til að hjálpa stofnunum að rétta úr kútnum bæði í fjáraukalögum, þar eru 200 milljónir, og í fjárlögum næsta árs en þar eru 300 milljónir, þá set ég spurningarmerki við þau vinnubrögð sem ætlað er að viðhafa hér, að því er mér sýnist, til að þröngva sjúkrastofnunum til að grípa til tiltekinna aðgerða ef þau eiga að fá úthlutun. Með öðrum orðum svona æfing í hnjáliðamýkt sem við höfum stundum séð áður frá hæstv. ríkisstjórn. Allt of lítill pottur er búinn til og yfir hann settir nokkrir vitringar en á endanum ræður hæstv. ráðherra ferðinni. Þetta heitir að deila og drottna og mér finnst það ekki viðkunnanleg stjórnunaraðferð þótt hún virðist eiga miklum vinsældum að fagna um þessar mundir. Að lokum vil ég svo minnast á það sem vel hefur verið gert og snertir mitt kjördæmi. Sólvangur er hjúkrunarheimili sem sinnir öldruðum hjúkrunarsjúklingum og hefur gegnum árin ávallt verið rekið innan ramma fjárlaga en á síðasta ári byrjaði það að safna halla og stefndi hann í 28 milljónir nú í árslok. Á þessu máli er tekið hér í frv. og ber að þakka það en þess má geta að Sólvangur hefur næstþyngstan stuðul umönnunar í landinu. Einnig hafa verið vanáætluð útgjöld Hleinar, heimilis fyrir heilaskaddaða, sem rekið er í tengslum við Reykjalund en þar er hjúkrunarþyngd einnig mikil og er útlit fyrir að uppsafnaður halli í árslok verði 15,5 milljónir og er áætlað að greiða hann upp og hækka rekstrargrunninn á næsta ári svo þar virðist vera komist fyrir horn og mér finnst þetta vera til fyrirmyndar og ég vildi sjá svona afgreiðslu á miklu fleiri stöðum. Það ber að þakka það sem vel er gert og vissulega er tekið á ýmsum málum en maður hefði gjarnan viljað sjá það víðar í frv. sem liggur hér frammi til 2. umr.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til fjáraukalaga vegna fjárlaga þessa árs og vil ég leyfa mér að fara nokkrum orðum um frv. og þær brtt. sem fluttar eru við frv. Í fréttum Ríkisútvarpsins í kvöld var sagt frá því að lokahrina þingstarfa væri hafin og vakti fréttamaðurinn athygli á því að um mjög friðsælt þing væri að ræða og er vissulega ástæða til að taka undir það hér í kvöld að svo er. Það er ástæða til að þakka hv. þm. fyrir gott samstarf við það vandasama verk sem er að koma saman breytingartillögum við fjárlög, ég tala nú ekki um fjáraukalög. En umræðan í dag og í kvöld lýsir ef til vill vel þeim mikla vanda sem við stöndum frammi fyrir í ríkisfjármálunum. Í viðræðum hefur komið fram hjá hv. þm. stjórnarandstöðunnar að þeir hafa í umræðum um ráðstafanir í ríkisfjármálum krafist þess að skattalækkunaráform stjórnarflokkanna næðu fram að ganga, það ætti að standa við þau áform. Það er ánægjulegt að okkur stjórnarliðinu berist liðsinni frá stjórnarandstöðunni við að ná fram stefnumálum ríkisstjórnarinnar. En hvað þýðir þetta? Það þýðir auðvitað að ríkissjóður verður af tekjum, tekjur skerðast. Á sama hátt mótmælti stjórnarandstaðan áformum okkar um að lækka tiltekin framlög á grundvelli 6. gr. fjárlagafrv. og þess frv. sem hér liggur fyrir, um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Um er að ræða svokölluð heimildarákvæði. Þetta þýddi, ef við yrðum við óskum og kröfum stjórnarandstöðunnar, aukin útgjöld hjá ríkissjóði. Síðast en ekki síst leggur stjórnarandstaðan fram brtt. við frv. til fjáraukalaga sem mundi leiða til útgjalda upp á 790 millj. kr. En á sama tíma er rætt um að ekki megi verða halli á ríkissjóði sem vissulega er ástæða til að taka undir og það hefur verið og er markmið okkar stjórnarliðsins. Almenningur í landinu undrast þennan málflutning. Það er ástæða til að vekja athygli á honum við þessa umræðu. Eins og ég sagði áður, herra forseti, gengur þetta ekki saman og umræðurnar valda vandræðum margra við að skilja í hvaða átt er togað. Það frv. og þær brtt. sem eru til umræðu fela í sér aukin útgjöld. Fjárlög fyrir yfirstandandi ár gerðu ráð fyrir tekjuafgangi á greiðslugrunni upp á 124 millj. kr. Samkvæmt frv. til fjáraukalaga er gert ráð fyrir auknum tekjum upp á 4,7 milljarða kr. sem bæta stöðuna að sjálfsögðu og er afrakstur þess efnahagsbata sem vissulega hefur orðið í þjóðfélaginu. Hins vegar er um að ræða aukin rekstrarútgjöld upp á 2,9 milljarða til viðbótar þeim 4 milljörðum sem eru í auknum vaxtagjöldum vegna innköllunar á spariskírteinum ríkisins sem var nauðsynleg ráðstöfun til að endurskipuleggja lánsfjáröflun ríkisins og lækka vexti ríkissjóðs. Áætlaðar yfirfærslur sem verða heimilaðar til næsta árs eru 1,1 milljarður. Síðan eru brtt. meiri hluta fjárln., sem ég vil gera nokkuð að umtalsefni, upp á 949 millj. kr. Það verður því nokkur tekjuafgangur sem betur fer þegar litið er til þess hvað greitt er í vöxtum umfram það sem við höfðum áætlað og ég gat um áður. Þau atriði sem ég vildi gera að umtalsefni eru að við gerum brtt. sem felur í sér 84 millj. kr. aukin framlög til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Þarna er um að ræða uppgjör og ekki í raun sérstaka eða sjálfstæða ákvörðun um aukin framlög til jöfnunarsjóðsins heldur er um að ræða venjubundið uppgjörsmál. Í sambandi við þá brtt. vil ég gera að umtalsefni stöðu sveitarfélaganna. Staða sveitarfélaganna í landinu er vissulega mjög mismunandi. Ég vona að þessi viðbót í jöfnunarsjóðinn geti orðið til þess að þeim, sem fara með málefni sjóðsins, gefist færi á að taka á gagnvart þeim sveitarfélögum sem þurfa sérstaklega á því að halda. Nú er mér ekki ljóst hvernig stjórnendur Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga hafa hugsað sér að ráðstafa þessum fjármunum en eins og við þekkjum er um að ræða mismunandi framlög, tekjujöfnunarframlög og annað. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef undir höndum hefur þróun í tekjum sveitarfélaganna orðið mjög mismunandi milli áranna 1996 og 1997. Áætlaður staðgreiðslustofn ársins 1997 er talinn hækka að meðaltali um 8,7% fyrir öll sveitarfélögin í landinu. Hækkunin hjá Reykjavíkurborg er 9,1% og væri ástæða til þess að hv. 12. þm. Reykv., sem hér er, eins og fyrri daginn og tekur þátt í umræðum, heyri þessa tölu vegna þess að tölurnar gefa vísbendingu um auknar tekjur milli ára. Hins vegar er þetta er mjög mismunandi milli sveitarfélaga. Í sveitarfélögunum á Reykjanesi t.d. hækkar þessi áætlaði staðgreiðslustofn, sem gefur vísbendingu um tekjur sveitarfélaganna, um 10,4% milli áranna 1996--1997. Í öðrum landshlutum, landsbyggðarkjördæmunum, er um mun minni hækkun að ræða. Það gefur augljósa vísbendingu um hversu mismunandi sveitarfélögin eru sett og ég vil vekja sérstaka athygli á því þegar ég ræði þessa brtt. sem varðar Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Það mál sem hefur verið mest til umræðu í dag eins og fyrri daginn er málefni heilbrigðisstofnana. Í frv. til fjáraukalaga eru gerðar sérstakar ráðstafanir til að bæta úr þeirri erfiðu stöðu sem sjúkrastofnanir hafa verið í. Gerðar eru tillögur um að Ríkisspítalarnir fái 154 millj. og Sjúkrahús Reykjavíkur 166 millj. kr. Það eru tillögur sem eru byggðar á samkomulagi sem var gert á milli ráðherra og borgarstjórans í Reykjavík, sem var afar mikilvægur samningur að mínu viti og mikilvæg tilraun til að ná tökum á því vandasama viðfangsefni sem rekstur spítalanna er. Ég hlýt að vekja athygli á því að við höfum verið að auka fjármuni til heilbrigðiskerfisins, m.a. í því fjárlagafrv. sem verður innan skamms til umfjöllunar. En samkvæmt þeim brtt. sem meiri hluti fjárln. gerir til viðbótar því sem er í fjáraukalagafrv. er gert ráð fyrir, eins og hér hefur komið fram áður, að leggja tæplega 80 millj. í rekstur nokkurra hjúkrunarheimila og heilsugæslustöðva vítt og breitt um landið auk þess sem tillaga er um að leggja 200 millj. kr. til að koma til móts við uppsafnaðan vanda sjúkrastofnana utan höfuðborgarsvæðisins. Gert er ráð fyrir að sérstök stýrinefnd fái það erfiða viðfangsefni að ganga til samninga við þessar sjúkrastofnanir og ná samkomulagi um rekstrarumsvif og úrbætur í rekstri þannig að þeir fjármunir sem þarna er um að ræða nýtist sem best. Í umræðum í þjóðfélaginu og ekki síst á hinum pólitíska vettvangi er stöðugt og oftast talað um niðurskurð. Það er talað um niðurskurð á sjúkrastofnunum. Vissulega er vandinn við rekstur sjúkrastofnana ærinn, ég dreg ekki úr því. Við eigum við það að stríða að safnast hafa upp biðlistar vegna aðgerða sem erfitt er við að una. Engu að síður hefur verið gerð atlaga að því að draga úr þeim biðlistum með því að auka framlög til sjúkrastofnana en engu að síður verður að gera betur. Það er tilgangurinn með því ná öflugri tökum á rekstri sjúkrastofnana, að reyna að nýta fjármunina betur svo að meira verði úr og reyna að forgangsraða þannig að mikilvægustu verkefnunum megi sinna. Því nefni ég þetta að við í hv. fjárln. höfum upplýsingar undir höndum sem segja aðra sögu en þá að við höfum stöðugt verið að skera niður. Samkvæmt upplýsingum um rekstur og þróun útgjalda spítalanna í Reykjavík þá hafa launaútgjöld hækkað á föstu verðlagi um 10,9% á árabilinu 1990--1996 og síðan hækkað frá þeim tíma. Lyfjakostnaður hefur lækkað um 8,8% sem er mjög mikilvægur árangur út af fyrir sig ef í því felst að lyf hafi lækkað en önnur rekstrarútgjöld hafa hækkað um tæp 4%. Samtals er þetta vegið meðaltal upp á 7,8% raunhækkun á þessu tímabili. Ég vil vekja sérstaka athygli á þessu vegna þess að stöðugt er talað um að við séum að skera niður. Menn gera ekki alltaf greinarmun á því að meiri fjármuni þurfi inn í kerfið og því að við séum að draga saman seglin. Varðandi Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri er svipaða sögu að segja. Að vísu er heldur minni raunhækkun á þessu tímabili, 6%, en hins vegar hefur niðurskurðurinn orðið á sjúkrastofnunum úti á landi. Þar er það þannig. Þetta vil ég draga fram því við liggjum oft undir ásökunum og átölum út af því að ekki sé nóg að gert á stóru sjúkrahúsunum, sem auðvitað sinna mikilvægum verkefnum og ég undirstrika það. Staðreyndin er hins vegar sú að langflestar sjúkrastofnanir fyrir utan höfuðborgarsvæðið hafa fengið lægri framlög, svo verulega háum fjárhæðum nemur á þessu tímabili, nema einungis þær sjúkrastofnanir sem hafa verið að opna nýjar deildir eða auka sérstaklega starfsemi á grundvelli ákvarðana sem hafa verið teknar á Alþingi með byggingu þeirra stofnana. Herra forseti. Þetta vildi ég draga sérstaklega fram. Það er nauðsynlegt að við gerum okkur glögga grein fyrir þessu viðfangsefni. Mat mitt er það að þær tillögur sem meiri hluti fjárln. leggur fram og fela í sér hækkun á framlögum til heilbrigðismála til viðbótar því sem kemur fram í fjáraukalagfrv. fyrir árið 1997, stuðli að verulegum umbótum og það sem er mikilvægast er að gert er ráð fyrir því að ná öflugri tökum á viðfangsefninu. Það er að sjálfsögðu af hinu góða og hljóta allir að fagna því. Annað sem ég vildi nefna og gera að umtalsefni, herra forseti, er að meiri hluti fjárln. gerir tillögu um að hækka framlög til niðurgreiðslu á raforku til húshitunar. Þar er um að ræða 50 millj. kr. hækkun og það er til þess að vega upp þá fyrirsjáanlegu hækkun sem verður vegna ákvörðunar um gjaldskrárhækkun Landsvirkjunar. Við eigum við að etja verulega mikinn vanda vegna byggðaþróunar í landinu. Margt kemur þar til og er ekki hægt að finna eina ástæðu fyrir því en það fer ekkert á milli mála að meðal þess sem veldur tilflutningi fólks er að það leitast við að sækja þangað sem ódýrast er að lifa og þar vegur orkukostnaður heimilanna mjög þungt. Þess vegna hafa stjórnarflokkarnir lagt ríka áherslu á að reyna að draga úr orkukostnaði heimilanna og á undanförnum árum hafa verið settir töluverðir fjármunir í að lækka orkuverðið og það er gert með þessari tillögu. Til að gefa hv. þm. aðeins hugmynd um hvað hér er um að ræða þá er það þannig að með Hitaveitu Reykjavíkur, sem er ein allra hagkvæmasta hitaveitan og feiknargott fyrirtæki sem sparar þjóðinni náttúrlega mikla fjármuni, mundi kostnaður við að hita upp 400 m 3 hús í Reykjavík vera rúmar 52 þús. kr. á ári en mundi kosta 116 þús. kr. að kynda sama hús með olíu, og kostar á taxta Rariks, þeim niðurgreidda taxta, 86.700 kr. núna áður en nokkur hækkun hefði orðið. Þarna er um verulega mikinn mun að ræða og munar svo sannarlega um minna. Þess vegna hefur mjög víða verið reynt að ná í ódýrari orkugjafa og víða hefur það tekist úti um land og góðar og ódýrar hitaveitur eru reknar vítt og breitt um landið en vandi okkar hefur verið sá að raforkuverðið hefur ekki verið samkeppnishæft. Þess vegna er nauðsynlegt að grípa til þessara aðgerða og því gerir meiri hluti fjárln. þessa tillögu.

Hæstv. forseti. Þegar rætt er um kostnað við sjúkrahúsin og fjárframlög til þeirra þá er það gjarnan gert án tillits til þess hvernig aðrir útgjaldaliðir í heilbrigðiskerfinu koma út. Sá niðurskurður sem hefur sannarlega átt sér stað á sjúkrahúsunum, þar sem sjúklingar eru látnir fara heim eftir stutta legu, biðlistar lengjast og menn bíða lengur eftir aðgerðum, þá kemur þessi sparnaður auðvitað fram á annan hátt. Þess vegna er alveg nauðsynlegt að líta á útgjöld Tryggingastofnunar í heild og það er fljótlegt að sjá að kostnaður við útgjöld sjúkratrygginga æðir áfram, hækkar í sífellu vegna lyfjakostnaðar. Hér segir, með leyfi hæstv. forseta, í frv. til fjárlaga: ,,Heildarútgjöld sjúkratrygginga eru áætluð 8.700 millj. kr. og aukast um 8,7% eða 700 millj. kr. í fjárlögum 1997.`` --- Það eru nú hátt í 10% sem hv. þm. var að tala um. --- ,,Þar af eru 330 millj. kr. verðbætur og 330 millj. kr. útgjöld umfram áætlun fjárlaga 1997. Helstu útgjöld umfram fjárlög árið 1997 eru 110 millj. kr. í lækniskostnað, 80 millj. kr. vegna sjúkraþjálfunar, 90 millj. kr. vegna ofáætlaðra sértekna, þar sem afsláttur af lyfjum féll að mestu niður frá síðustu áramótum. Loks stefnir lyfjakostnaður 50 millj. kr. umfram forsendur fjárlaga 1997.`` Ég held þess vegna og vil spyrja hv. þm. hvort ekki væri nær, þegar upp væri staðið, að reyna að rannsaka hvað þessi umbrot á sjúkrahúskerfinu, t.d. í Reykjavík, hafi haft í för með sér í sparnaði og líta þá til útgjalda Tryggingastofnunar ríkisins í heild.

Herra forseti. Hv. 12. þm. Reykv. gat þess réttilega að gert er ráð fyrir töluvert auknum útgjöldum til tryggingamála. En ég var einungis að vekja athygli á útgjöldum til sjúkrahúsanna í Reykjavík í ræðu minni. Þar kom fram sú staðreynd að þar hefur ekki verið um niðurskurð að ræða heldur aukin raunútgjöld á tímabilinu 1990--1996. En vissulega hafa útgjöld tryggingakerfisins verið að aukast og það þekkjum við mjög vel af umfjöllun um fjárlög þessa árs, næsta árs og fyrri ára.

Hæstv. forseti. Það sem ég var að minnast á var að það kemur auðvitað í sama stað niður hvar sparnaður eða eyðsla í heilbrigðiskerfinu og sjúkrahúskerfinu á sér stað. Það hefur einfaldlega sýnt sig að allt þetta brölt sem stjórnvald tróðu yfir höfuðið á sjúkrahúskerfinu hefur ekki haft neinn sparnað í för með sér og það er ósköp auðvelt að sanna það. Sá kostnaður sem kann að sparast kemur niður annars staðar og allt er þetta úr einum og sama sjóðnum. Ég hef ekki þær tölur núna hverju hefur verið veitt af fé til hagræðingar en það skiptir tugum ef ekki hundruðum milljóna. Ég held að þarna hafi verið farið afar vitlaust að og ekki hafi sparast neinar fjárhæðir við þetta og því síður hefur þjónustan batnað því þetta hefur auðvitað valdið miklum erfiðleikum hjá starfsfólki sjúkrahúsanna og ekkert haft í för með sér nema aukna eyðslu.

Herra forseti. Ég get ekki tekið undir það með hv. 12. þm. Reykv. að ekki hafi orðið neinn árangur. Ég lít svo á að heljarmikill árangur hafi orðið í hagræðingu en hins vegar er alltaf spurning um hvernig til tekst þegar verið er að endurskipuleggja. En svo ég endurtaki aftur að inntakið í ræðu minni var að vekja athygli á því að við höfum verið að auka fjármuni til heilbrigðiskerfisins, við höfum ekki verið að skera niður. Vandi okkar liggur í því að við höfum ekki haft nægilega mikla fjármuni til þess að gera e.t.v. allt sem við hefðum þurft og viljað gera. Það er hið erfiða viðfangsefni. Einnig er það athyglisvert þegar kemur að þeirri umræðu í þinginu að leggja til stóraukin framlög í heilbrigðiskerfið, eins og við erum að fjalla um í dag bæði í brtt. hv. fjárln., þ.e. meiri hlutans, og einnig í frv. til fjáraukalaga eins og það liggur fyrir, þá fipast hv. stjórnarandstöðuþingmaður og fer að ræða um allt aðra hluti sem eru útgjöld almennt til tryggingakerfisins. Út af fyrir sig er það skiljanlegt en að öðru leyti get ég tekið undir með hv. þm. að hér er um mjög erfitt og vandmeðfarið viðfangsefni að ræða og ég held að við skiljum það öll mætavel.

Hæstv. forseti. Ég vil gjarnan ræða lítillega um fjárhagsvanda heilbrigðisþjónustunnar, einkum með tilliti til þess sem er að gerast í málum stóru sjúkrahúsanna í Reykjavík en þó ætla ég að reyna að halda mig almennt við það hvernig við vinnum að málefnum heilbrigðisþjónustunnar. Ég vil í upphafi vekja athygli á því og það ekki í fyrsta skipti hversu mér finnst umræða um jafnmikilvægan málaflokk eins og heilbrigðismál liggja oft hjá garði. En smærri hagsmunamál verða hins vegar að háværum umræðum. Mér finnst vera kominn tími til að Alþingi ræði um heilbrigðismál með meiri áherslu, stefnu og víðsýni en taki ekki flest mál upp í utandagskrárumræðum um afmörkuð efni eða eins og við gerum í dag og væntanlega um fjárlögin, í heildarumræðum um fjáraukalög og fjárlög. Það er þó ljóst að hv. Alþingi hefur ekki gefið formlegt samþykki sitt né rætt heilbrigðismál þannig að vilji þingsins sé skýr, að minnsta kosti hef ég ekki þá reynslu eftir mína setu á þingi. Hins vegar hefur af hálfu viðkomandi stjórnmálamanna og embættismanna verið unnið dyggilega að því að hlúa að þeirri stefnu sem þjóðin hefur að öllum líkindum ekki fylgt eða stutt samkvæmt könnunum undanfarinna ára um þessi mál meðal almennings. Þar hefur komið fram skýlaus vilji almennings um að heilbrigðisþjónusta eigi að njóta meiri forgangs. Hv. Alþingi hefur ekki látið í ljós skýran vilja sinn heldur hefur verið fjallað um heilbrigðismálin eins og ég minntist á áðan með eins konar plástrameðferð sem þykir nú ekki góð læknisfræði þegar um jafnaðþrengdan sjúkling er að ræða sem þessi málaflokkur er. Enn ber frv. til fjáraukalaga merki þess að lítið hafi breyst í þessum efnum. Á sama tíma eykst miðstýring stjórnvalda og embættismanna. Gert er ráð fyrir því núna að leggja eigi til hliðar 200 millj. kr. í einn sjóð til að mæta uppsöfnuðum rekstrarvanda sjúkrahúsanna úti á landi. Þess ber þó að geta að uppsafnaður vandi stóru sjúkrahúsanna í Reykjavík nemur nú rúmlega 400 millj. kr. og Fjórðungssjúkrahúss Akureyrar rúmlega 84 millj. kr. Alls er um að ræða á þessum þremur stóru sjúkrahúsum um 500 millj. kr. í rekstrarvanda og á þá eftir að huga að öðrum sjúkrahúsum á landinu. Ég vísa til komandi niðurstöðu fjárln. á fjárlögum ársins 1998 eins og vísað er til í nefndaráliti um frv. eða till. sem lagðar eru fram í dag þar sem áætlað er að leysa vanda allra sjúkrahúsa á landinu, eins og stendur í textanum. Þetta verður gert með því að leggja fjármagn í einn sjóð og þessi sjóður á að leysa vanda allra. Þá er spurt hvernig verði ráðstafað úr þessum sjóði. Fjármunum verður ráðstafað pólitískt með ákvörðun stjórnvalda, ekki formlegum vilja Alþingis, að því er virðist, hvað þá heldur þjóðarinnar. Nú skal stofna enn eina nefnd um nánustu framtíð heilbrigðisþjónustu á Íslandi. Ekki framtíðarmótun, nei, um nánustu framtíð. Hversu margar slíkar nefndir hafa starfað í einu eða öðru formi að slíkum málum? Hversu margar nefndir hafa fjallað um þau mál? Um sparnað, um heilbrigðisþjónustu í framtíðinni og svo framvegis? Forvitnilegt væri að fá svar heilbrrh. um fjölda þeirra nefnda sem starfað hafa, ekki í stjórnartíð hennar heldur fyrri stjórnar, og á undanförnum rúmum áratug. Forvitnilegt væri að fá svar heilbrrh. um fjölda nefndanna. Nefndin sem ætlast er til að fari í gang núna fær nafnið stýrinefnd. Kannski mætti nefna hana miðstýrinefnd? Varla, segir þá í áliti því þar eiga að koma fulltrúar með sérþekkingu á málefnum stærri og smærri sjúkrahúsa og skilgreina starfsvið einstakra heilbrigðisstofnana og semja um sérhverja þá þjónustu sem skal veita, styrkja stjórnun þeirra og bæta eftirlit. Hér ætlar hv. Alþingi enn að opna dyrnar upp á gátt og gefa embættismönnum og sérfræðingum sem fram að þessu hafa mest og flest haft að segja um málaflokkinn, ekki bara tæknilegt heldur einnig pólitískt vald. Hvað liggur svo bak við þá aðferð sem verið er að beita við úthlutun fjármagns? Ég spyr ekki eingöngu út frá hagsmunum Reykvíkinga heldur allra landsmanna en um helmingur sjúklinga á stóru sjúkrahúsunum í Reykjavík er ekki frá höfuðborgarsvæðinu heldur utan af landi eins og kallað er. Ég vil halda því fram að stóru sjúkrahúsin í Reykjavík séu þær stofnanir sem eru helst í skotmarki embættismanna. Embættismennirnir eru væntanlega líka sérfræðingarnir sem vísað er til enda eru þeir búnir að vinna dyggilega að þessum málum á undanförnum árum í Reykjavík og utan Reykjavíkur. Ég hef oft á undanförnum árum, eins og flestir þekkja til, bent á nauðsyn þess að Alþingi hefði frumkvæði að umræðum um heilbrigðismál og mótaði stefnu þar um en umræðan hefur ekki farið lengra en í hástemmdar yfirlýsingar þegar allt er komið um kring og torfa fer að kyssa brott horfna heilbrigðisþjónustu, eins þegar Landakot og Borgarspítali voru orðnir nánast að veruleika. Alþingi hefur í þeim umræðum sem fram hafa farið um starfsemi sjúkrahúsanna í Reykjavík stuðst við upplýsingar úr skýrslum ráðgjafa og sérfræðinga sem ráðnir hafa verið af stjórnvöldum og embættismönnum. Maður spyr í hvaða tilgangi. Er raunverulega verið að sýna fram á betri rekstrarmöguleika, þjónustugæði og afköst? Höfum við ekki sýnt fram á að afköst og gæði í íslenskri heilbrigðisþjónustu eru sambærileg við það sem gerist í nágrannalöndunum? Ég óska eftir því að Alþingi fái aðrar og nákvæmari tölur en þær sem við höfum verið með á undanförnum árum sem sýni okkur þá samsetningu sjúklinga sem er inni á sjúkrahúsunum, þá vinnu sem er í kringum hvern sjúkling fyrir sig, svo við getum farið að vinna vitrænna í þessum málum en verið hefur á undanförnum árum, og þegar ég segi vitrænna, er það að sjálfsögðu vitrænna að mínu mati. Ég hvet til þess þegar við ræðum öðru sinni um fjárveitingar til heilbrigðisþjónustu og stefnumótun í heilbrigðisþjónustu að þá ræðum við ekki um sjóði eða potta sem við ætlum að nýta til að skammta úr í tóma sjóði sjúkrahúsanna --- ef við nánast skömmtum ekki sjálf eða höfum ekki stefnu um á hinu háa Alþingi heldur viljum við og við munum ekki skammta frekara olnbogarými á þeim tíma til stjórnvalda eða embættismanna eða sérfræðinga ef við viljum hafa það svo --- heldur að við tökum umræðuna upp með heildarsýn á þeim málum sem fram undan eru í heilbrigðismálum og við skoðum hlutina út frá því hvað þeir sem kusu okkur á þetta háa Alþingi vilja og við viljum gera sem fulltrúar almennings, við og bakhjarlar okkar, almenningur, viljum með þessi mál gera.

Herra forseti. Hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir talar jafnan af talsverðri þekkingu um þessi mál sem hér liggja undir sem lúta að verulegu leyti að heilbrigðismálum. Ég tók eftir því að hv. þm. kvartaði undan því að það skorti stefnu um málefni sjúkrahúsanna og ég er henni sammála um það. Hún benti jafnframt á að gríðarlegar upphæðir standa út af, gríðarlegar upphæðir vantar til þess að sjúkrahúsin geti haldi uppi eðlilegri starfsemi. Þess vegna langar mig til að spyrja hv. þm. Láru Margréti Ragnarsdóttur: Treystir hún sér til að standa að fjáraukalögum eins og þau líta út núna þegar fyrir liggur að ekki er gert ráð fyrir einni einustu krónu til sjúkrahúsanna í Reykjavík --- sjúkrahúsanna sem hún hefur borið mjög fyrir brjósti, sjúkrahúsanna sem hún hefur haldið fjöldamargar ræður um nákvæmlega í þessum sal? Hv. þm. var reyndar með ákveðna tölu og sagði: Þetta er það sem vantar upp á. Ætlar þá hv. þm. að standa að samþykkt þessa frv.?

Ég vil gjarnan fá að svara hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Vera má að ég hafi á þeim skamma tíma, sem liðinn er frá því að fjárln. lagði frv. fram álit meiri hluta og minni hluta um framlög til heilbrigðismála, misskilið einhverja þætti. Í þeim upplýsingum sem ég kom með og mér sýndist vera er stefnan sú að á fjárlögum þessa árs og í þessum fjáraukalögum muni koma fram miklar umbætur til heilbrigðisþjónustunnar á komandi ári. Það er það sem ég treysti á. Hins vegar hvet ég allt hv. Alþingi og þá er ég ekki að beina orðum mínum einungis að samstarfsmönnum mínum í Framsfl. eða Sjálfstfl. heldur ekki síður til annarra þingmanna um að við tökum höndum saman og ræðum þessi mál á þeim grundvelli sem ég ræddi í ræðu minni. Þess vegna mun ég að sjálfsögðu standa að fjáraukalögunum. Hins vegar hvet ég menn til umræðna, ekki í utandagskrárumræðum heldur að fólk ræði heilbrigðismálin í heild sinni á næstunni. Það er það sem ég vildi gera, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég ætlaði ekki að taka þátt í umræðunum í kvöld en ég gat ekki orða bundist þegar ég fyrr á þessu kvöldi hlýddi á ræðu hæstv. heilbrrh. Hæstv. heilbrrh. talaði eins og flest væri í góðu lagi í heilbrigðiskerfinu þegar staðreyndin er sú að heilbrigðiskerfið hefur sennilega aldrei verið í jafnlöku ástandi eins og núna. Því miður er staðreyndin sú að undir stjórn hæstv. heilbrrh. hefur mjög margt farið úr lagi. Þetta er vandamál sem við stöndum öll frammi fyrir. Það er fjarri mér að ætla að það sé endilega vandi núv. ríkisstjórnar einnar að taka á málinu. Mér finnst hins vegar lítill mannsbragur á því að koma eins og hæstv. heilbrrh. gerir aftur og aftur og tína upp einhver smáatriði sem hún er að vinna hér og hvar þegar við blasir að ástandið er orðið verulega alvarlegt á stóru sjúkrahúsunum í Reykjavík. Ég tek þess vegna alveg undir það sem hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir sagði áðan að menn þurfa auðvitað að gera eitthvað annað en setja stöðugt nýjar og nýjar nefndir í málið. Menn verða að fara að ræða þetta með tilliti til framtíðarinnar. Hvað ætla menn að gera? Hvað ætla menn t.d. að gera varðandi stóru sjúkrahúsin í Reykjavík? Aftur og aftur kemur fram að menn telja að verulegt hagræði væri að því að sameina þessi sjúkrahús. Ég sjálfur hef í æ ríkari mæli hallast að því, bæði af fjárhagslegum orsökum og einnig faglegum sé rétt að íhuga hvort ekki eigi að steypa þessum tveimur stóru sjúkrahúsum saman. Það er nauðsynlegt að menn geri það af einhverju viti. Til þess að það sé hægt þarf málefnalega umræðu um kosti og galla þess. Sú umræða hefur t.d. aldrei farið fram á hinu háa Alþingi. Hæstv. heilbrrh. hefur ekki gert það síðustu árin svo ég viti til. Ég minnist þess ekki að hér hafi farið fram málefnaleg umræða um hvaða kostir fylgi því og hvaða gallar kunni að tengjast því að sameina stóru sjúkrahúsin. Hæstv. heilbrrh., sem á að hafa frumkvæði að umræðunni, hefur lítið lagt til þess. Ég bendi á að hæstv. ráðherra hefur til skamms tíma verið með tvær stefnur í því máli. Annars vegar heilsukjördæmin sem hún bar mjög fyrir brjósti og ræddi um í ein tvö ár að væri það sem hún ætlaði að koma í gegn á þessu kjörtímabili. Hún virðist nú hafa fallið frá því og ætlar í staðinn að freista þess að reyna að sameina spítalana á grundvelli skýrslu VSÓ. Ég tel að skýrslan, sem kom fram hjá VSÓ, verðskuldi fyllilega að menn ræði sameiningu spítalanna á þeim grundvelli. Ég er algjörlega klár á því að hægt er að finna að mörgu í henni. Bæði hafa læknar og aðrir sem tengjast sjúkrahúsunum fundið margt að skýrslunni. En ég hef lesið skýrsluna og ég get sagt að það er ýmislegt sem ég á erfitt með að trúa. En þegar virt ráðgjafafyrirtæki eins og þetta kemur og segir bókstaflega að hægt væri að hagræða sem nemur 520 ársverkum tel ég að það þurfi að fara fram umræða um það. Ég tel að sú umræða eigi vel heima innan þessara veggja. Hins vegar er líka alveg klárt að til þess að hægt sé að feta eða hnika því verki áfram þarf að ríkja sæmileg sátt um það mál. Það þarf að kveðja til það fólk sem vinnur á þessum spítölum sem þegar er í auknum mæli að vinna saman á ýmsum sviðum, það hefur komið aftur og aftur fram. En í staðinn eru vinnubrögðin þannig að þau eru alls ekki til þess fallin að hvetja þennan samruna, miklu fremur letja þau hann. Ég tek sem dæmi Sjúkrahús Reykjavíkur sem auðvitað er nátengt Reykjavíkurborg og borgarstjórn Reykjavíkur. Þegar ríkisstjórnin féllst á samþykkt heilbrrh. um að fara í vinnuna á grundvelli ákveðinna niðurstaðna úr skýrslu VSÓ þá var það gert án þess að haft væri samband við Reykjavíkurborg. Þetta finnst mér vera ámælisverð vinnubrögð og mér finnst þess vegna þegar við höfum þetta gagn í höndunum sem getur hnikað þessu verki talsvert fram á við, að þá beri hæstv. ráðherra skylda til þess að vinna þannig að líklegt sé að einhver sátt náist um það. Ég tel hins vegar, eins og það verk fór af stað, að litlar líkur séu á því að nokkur niðurstaða komi í því máli. Og því miður er það þannig að við stöndum núna frammi fyrir sveitarstjórnarkosningum sem gera það að verkum að málið er viðkvæmt og enginn þorir að gera neitt. Og ári síðar er komið að þingkosningum og þá er það erfitt fyrir ýmsa aðra. Ég hefði talið æskilegt að reyna að fá miklu breiðari hóp til að vinna að þessu máli og fólk sem vinnur á báðum spítölunum. Ég átti því láni að fagna að vera um daginn á fundi hjá Læknafélagi Íslands þar sem mér fannst koma fram miklu ríkari vilji til þess að kanna þessa leið heldur en ég hafði áður orðið var við og ég tel að ef hæstv. ráðherra hefði reynt að notfæra sér það þá hefði hún a.m.k. getað hnikað málinu betur áfram en núna. Mér sýnist það vera komið í strand. Þegar hæstv. ráðherra kemur hér og talar eins og allt sé í lagi í heilbrigðisþjónustunni þá verðum við að gera okkur grein fyrir ákveðnum staðreyndum. Þessar staðreyndir eru eftirfarandi: Stóru spítalarnir hafa verið sveltir árum saman. Það er líka alveg ljóst í mínum huga og væri hægt að sýna fram á það að Sjúkrahús Reykjavíkur hefur borið skarðari hlut frá borði heldur en Ríkisspítalarnir. Það er mín skoðun. Mér finnst þetta allt saman lykta af því að verið sé að reyna svelta Sjúkrahús Reykjavíkur til sameiningar. Það finnst mér einfaldlega vera röng aðferð. Þessi stöðugi niðurskurður hefur staðið yfir núna allar götur frá því í tíð fyrri ríkisstjórnar og ég dreg enga dul á það heldur. En við stöndum hins vegar frammi fyrir því núna að það er vaxandi góðæri í landinu og þá hefðu menn talið að hægt væri að snúa frá þessari braut. En í staðinn virðist skrúfan frekar vera hert. Við búum við það ástand núna á spítölunum að það er gríðarlegt álag á starfsfólki. Við erum í vaxandi mæli að missa frá okkur starfsfólk sem hefur mikla þjálfun, hefur mikla reynslu og er vel menntað vegna þess að menn hafa ekki lengur sálrænt úthald til þess að starfa við þessar aðstæður. Við vitum að það vantar á annan milljarð bara til þess að hægt sé að reka stóru spítalana í Reykjavík bærilega á næsta ári. Það kemur til að mynda fram í nál. frá meiri hluta fjárln. að þar gera menn sér grein fyrir því að fjárhagsvandi sjúkrahúsanna er mikill og það er lofsvert að meiri hlutinn segir það bókstaflega í sínu áliti, með leyfi forseta: ,,Fjárhagsvandi sjúkrahúsa er mikill, hvort heldur eiga í hlut stærri sjúkrahús í Reykjavík og á Akureyri eða smærri sjúkrahús ...`` Síðan kemur að því undir öðrum lið að þar gægist fram hver vilji hv. fjárln. er. Þar segir einfaldlega að jafnframt verði í fjárlögunum 1998 ætlað fjármagn til þess að auðvelda lausn á vanda allra sjúkrahúsa í landinu. Þetta eru fögur orð. Þetta er góður vilji, en við höfum séð fjárlagafrv. og samkvæmt því vantar u.þ.b. 500 milljónir á annan spítalann og 400 á hinn. Andspænis þessu hlýtur maður að velta fyrir sér hvort það eigi virkilega að verða hlutskipti spítalanna enn eitt árið að vera ýtt út í enn frekari niðurskurð, enn frekari lokanir deilda og enn meira álag á starfsfólk sem hlýtur að leiða til þess fyrr en seinna að það verði að draga úr bráðnauðsynlegri þjónustu á þessum spítölum. Ég verð að segja það, herra forseti, að ég sé þess þegar merki að kerfið er farið að trosna svo á saumunum að það er farið að leka. Ég vek athygli á því að þegar við í heilbr.- og trn. fengum fulltrúa spítalanna til að ræða þessi mál þá bentu t.d. fulltrúar Ríkisspítalanna á það sem hæstv. heilbrrh. hefur alltaf neitað, að biðlistarnir hafa verið að lengjast. Þetta er ekki staðhæfing mín. Þetta er haft eftir fulltrúum Ríkisspítalanna í áliti sem meiri og minni hluti heilbrn. standa saman að. Þetta er ekki skoðun nefndarinnar. Þetta er sú skoðun sem kom fram hjá fulltrúum Ríkisspítalanna. Hvað þýðir það þegar biðlistarnir eru að lengjast eins og gerst hefur á allra síðustu árum? Það þýðir að menn eru teknir veikari en áður inn á spítalanna. Það þýðir að hlutfall bráðveikra sjúklinga eykst. Og það kemur einmitt fram að á síðustu árum hefur hlutfall bráðveikra sjúklinga aukist upp í 70%. Hvað þýðir það hins vegar? Hvað þýðir þetta álag á sjúkrahúsunum? Það þýðir að veltan í gegnum sjúkrahúsin er svo mikil, krafan um það að nýta sjúkrahúsplássin er svo mikil, að sjúklingarnir eru skemur á sjúkrahúsunum en áður og þeir fara út áður en þeir hafa náð fullri heilsu. Og hver er afleiðingin? Afleiðingin er sú að endurinnkomum stórfjölgar. Í bréfi sem Ólafur Ólafsson landlæknir skrifaði hv. fjárln. kemur t.d. fram að á árunum 1986--1992 voru fjórir til tíu sjúklingar endurinnlagðir á hjartadeild Sjúkrahúss Reykjavíkur á ári hverju áður en átta dagar voru liðnir frá útskrift. Nú eru þeir tæplega 80. Þetta hefur áttfaldast á nokkrum árum. Ef við lítum t.d. á lyflækningadeildina þá hefur þeim fjölgað á þessum sama tíma úr rúmum 60 á ári í 200 á ári. Þetta eru mjög alvarlegar upplýsingar og þær ættu að gefa okkur öllum a.m.k. tilefni til að staldra við og spyrja hvort við séum ekki komin fulllangt í þessum niðurskurði. Ég segi þetta vegna þess að við erum að ræða hér m.a. um heilbrigðismál og ég vil nota þetta tækifæri til þess að segja að mér finnst að tími sé kominn til þess að stjórnarliðið og stjórnarandstaðan reyni einhvern veginn að vinna sig niður á stefnu til framtíðar um það hvað sé hægt að gera til að taka á þessum vanda vegna þess að ég geri mér alveg grein fyrir því að vandinn er svo mikill að jafnvel þó að ég kæmist skyndilega í ríkisstjórn á morgun þá mundi mér ekki takast að leysa hann. Ég held að höfum hérna frammi fyrir okkur einhvers konar skipulagsvanda innan heilbrigðiskerfisins sem er að verða að stóru faglegu vandamáli. Sú þróun sem við höfum séð á allra síðustu árum er í rauninni að búa til fleiri sjúklinga. Eftir því sem niðurskurðurinn er meiri á sjúkrahúsunum þá verða biðlistarnir lengri og þar af leiðir að þeir sem koma inn á spítalana eru í auknum mæli bráðveikt fólk og spítölunum liggur svo á að koma því út í samfélagið aftur að menn eru útskrifaðir áður en þeir hafa náð heilsu og það þýðir að þeir eru einfaldlega lagðir inn aftur. Þetta er eitthvað sem við hljótum að þurfa að skoða rækilega, herra forseti. Ég nota tækifærið til þess að vekja máls á þessu hérna vegna þess að mér finnst það ekki hægt af hæstv. heilbrrh. að koma hér aftur og aftur og tala eins og hún sé að vinna einhver stórkostleg afrek í heilbrigðisþjónustunni. Svo er einfaldlega ekki. Vitaskuld hefur hún góðan vilja og hún gerir sitt besta til þess að spila úr þeim fjármunum sem hún fær, en við stöndum bara frammi fyrir þeirri staðreynd að fjármunirnir sem eru reiddir fram til málaflokksins eru alls ekki nægir. Hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir spyr um stefnu. Ég spyr um stefnu. Og það er auðvitað eitt af því sem hæstv. heilbrrh. sætir gagnrýni fyrir, að hún hefur ekki lagt fram heildstæða stefnu í heilbrigðismálunum. Ég held að það sé partur af þessum vanda sem við erum alltaf að sjá aftur og aftur. Þetta er sama vandamálið. Við munum standa hérna á næsta ári að ræða nákvæmlega þessa sömu hluti vegna þess að stjórnvöld eru að ýta vandanum yfir á næsta ár. Þannig hefur þetta verið undanfarin ár. En það er ekki bara ég og það er ekki bara hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir sem tala um skort á stefnu. Hverjir eru það sem ættu að þekkja þetta gerst? Það eru auðvitað læknarnir. Og menn ættu að hlusta á þá og dómur þeirra er alveg skýr. Ég þarf ekki að rifja upp fyrir þingheimi þær ályktanir sem bæði Læknafélag Íslands og Félag heimilislækna hafa sent frá sér fyrir tiltölulega skömmu. Það er ekki lengra síðan en í fyrri hluta september sem heilsugæslulæknar inntu hæstv. ráðherra eftir því hvort hún ætlaði sér að framkvæma þá stefnu sem hún hafði lagt fram til lausnar á mjög erfiðu verkfalli þeirra fyrir ári. Þegar þeir komu saman á fund í Borgarnesi 6. september þá var liðið liðlega ár frá því deilan var leyst, ekki síst á grundvelli ákveðinnar stefnu sem þar var lögð fram. En aðalfundur heimilislækna spurði: ,,Hvenær ætlar hæstv. ráðherra að framkvæma stefnuna?`` Og þeir bættu um betur og sögðu að ef það yrði ekki ráðist í að hrinda henni í framkvæmd innan skamms þá mundi heilsugæslan á landsbyggðinni hrynja. Þetta er ekki dómur minn. Þetta er dómur heilsugæslulæknanna. Aðalfundur Læknafélags Íslands, sem yfirleitt hefur nú ekki verið stóryrt, samþykkti líka ályktun þar sem hann óskaði eftir stefnu vegna þess að það stappaði nærri upplausn innan heilbrigðiskerfisins. Ég held að við séum komin á þann punkt núna að við verðum að fá einhverja stefnu um þetta. Ætlum við enn eitt árið að ýta þessum vanda fram á næsta ár og vita ekki hvernig við ætlum að taka á honum þá, vitandi að hann mun stækka og stækka alveg eins og þessar upphæðir sem við sjáum núna að vantar? Þær eru talsvert stærri en í fyrra og í fyrra voru þær stærri heldur en hitt árið. Svona vindur þetta upp á sig. Þess vegna segi ég að þetta er vandi okkar allra og einhvern veginn þurfa menn að ná samráði um það hvernig á að fara í að leysa þetta. Er ein lausnin sú til að mynda að reyna að sameina stóru spítalana á Reykjavíkursvæðinu? Ég held að það sé meira en einnar messu virði, alveg eins og París var forðum daga, að skoða það ofan í kjölinn. En hvar er vettvangurinn til þess að skoða það? Eru það ekki við þingmenn sem ættum að skoða það? Jú, við sitjum í fagnefndum en það er umhendis og jafnvel örðugt fyrir okkur vegna þess að við erum fyrst og fremst sett í nefndirnar til þess að véla um frv. og þáltill. sem koma frá þessu þingi og maður hefði vænst þess að fá e.t.v. þáltill. sem hefði að geyma stefnu í heilbrigðismálum til framtíðar til þess að Alþingi og fagnefndirnar, fjárln. og heilbr.- og trn., gætu fengið tækifæri til þess að fara í faglega umræðu um þetta mál. En það er það sem vantar. Og það mun vanta, herra forseti, meðan staðan er þannig að hæstv. heilbrrh. kemur hér í hverri umræðu sem um málaflokkinn er, og það liggur við að hún berji sér á brjóst, og segir að málið sé bara allt í góðu lagi af því hún er að gera alls konar sniðuga hluti úti um land og inni á spítölunum. Vandinn blasir samt sem áður við, ægistór, og stærri en áður og stefnuleysið verður stöðugt meira hrópandi.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. 6. þm. Reykv. að það þarf málefnalega umræðu um heilbrigðismál. Mér finnst satt að segja örlítið skorta á það hjá hv. formanni heilbr.- og trn. og fleirum því umræðan um heilbrigðismál, þegar ljóst er að framlag hefur verið aukið til þeirra síðustu sex árin og verið er að auka framlag um 600 milljónir á þessum fjáraukalögum og tillögur um 300 milljónir á næsta ári, snýst um niðurskurð. Mér er alveg ljóst að fjárþörfin er mikil enda stendur það í nál. meiri hluta fjáln. Hins vegar verð ég að leiðrétta það sem kom fram í máli hv. formanns heilbr.- og trn. og ég vona að það hafi nú verið missögn að ekki væri króna í fjáraukalögunum til sjúkrahúsanna í Reykjavík því það eru 320 milljónir samkvæmt sérstökum samningi sem var gerður af rekstraraðilum þessa húss og undirskrifaður af borgarstjóranum í Reykjavík, fjmrh. og heilbrrh. þar var málið sett í þennan farveg. Ég vildi nú ekki láta langt líða frá ræðu hv. formanns heilbr.- og trn. án þess að taka þetta fram, því ég vona að hann hafi mistalað sig um þetta eins og títt er í þessum ræðustól að hv. þingmenn mistala sig. Varðandi heilsugæslulæknana, því það mál brennur nú auðvitað á Austurlandi, á mér til dæmis, þá eru mál þeirra í kjaranefnd eins og samið var um. Það hefur því miður dregist allt of lengi, óþolandi lengi, að hún skili áliti. En það er verið að byggja upp heilsugæslu hér í Reykjavík eins og var gert ráð fyrir í samningum við þá.

Herra forseti, það kemur fyrir bestu menn að mistala sig, jafnvel misstíga sig í ræðustól, en það sem ég sagði og hv. þm. vitnaði til sagði ég nú ekki í þeirri ræðu sem hann var að veita andsvar við, heldur er hann kominn í andsvar við andsvar sem ég veitti hv. þm. Láru Margréti Ragnarsdóttur. Nákvæmlega út af þessu sem hv. þm. Jón Kristjánsson sagði, þá vil ég segja eftirfarandi: Það er rétt. Fjármagnið til heilbrigðiskerfisins er að aukast, á hverju ári, en vandinn eykst samt. Af hverju? Vegna þess að þjóðin eldist, henni fjölgar og ég gæti haldið svona áfram. Það sem ég var af veikum burðum að reyna að segja er að ég held að það þurfi á einhvern hátt að stokka upp þessa umræðu vegna þess að það er alveg hárrétt sem hv. þm. sagði að hún er orðin ,,stagneruð`` og ófrjó. Hún felst í því að hann kemur upp og hrósar ríkisstjórninni og ég kem upp og ræðst á ríkisstjórnina. Vandinn heldur áfram að aukast og það sem vantar í þetta er einhver sýn. Ég er ekki að setja sökina alfarið á stjórnarliðana og ríkisstjórnina. En eitt af því sem ég var að reyna að segja áðan er að mér finnst að af hálfu framkvæmdarvaldsins vanti tilraun til að móta sýn og stefnu til lengri tíma. Mér finnst, eftir allar þær skýrslur sem hafa komið á síðustu missirum, sé kominn tími til að ríkisstjórnin reyni með einhverju móti að berja saman stefnu og leggja hana fyrir þingið til að þingið geti rætt hana, komið með sínar athugasemdir og til þess að fagnefndirnar geti t.d. farið í þessi stóru og erfiðu mál eins og hugmyndin um sameiningu sjúkrahúsanna er. Ég held það sé nauðsynlegt að þingið komi einhvern veginn að því, en í dag er það lokað í einhverjum stýrinefndum sem stöku þingmenn fá aðgang að og sem meira að segja borgarstjórn Reykjavíkur þarf að slást fyrir að koma að þegar um er að ræða jafnveigamikið mál og Sjúkrahús Reykjavíkur er fyrir hana.

Það er alveg rétt hjá hv. þm. að það þarf að fara fram umræða um stefnumörkun, verkaskiptingu sjúkrahúsa og það þarf að ganga í það verk að semja um umfang sjúkrahúsa, verkaskiptingu þeirra og það fjármagn sem á að fara til þeirra. Það er meiningin að setja kraft í þá vinnu og frv. sem hér liggur fyrir gerir ráð fyrir því. Varðandi sameiningu sjúkrahúsanna í Reykjavík þá er það alveg hárrrétt að um það þarf að fara fram umræða á vettvangi Alþingis í framhaldi af þeirri skýrslu sem kom þar um. Menn þurfa að vanda sig þeirri umræðu. Ég er þeirrar skoðunar að það verði ekki gert í einu vetfangi. Menn verða að vanda sig og fara í þá skynsamlegu verkaskiptingu og þá skynsamlegu samvinnu sem hægt er að taka upp nú þegar og taka síðan upp umræðu um það hvort skynsamlegt er að fara í sameiningu sjúkrahúsanna. Það er annar eigandi að Sjúkrahúsi Reykjavíkur og auðvitað þurfa ríki og borg að koma saman að þessu verkefni.

Herra forseti. Það er nákvæmlega þetta sem ég var að segja. Hv. þm. Jón Kristjánsson segir: ,,Það þarf að fá umræðu inn í þingið um þessi stóru mál, um stefnuna, til að mynda varðandi samþættingu sjúkrahúsanna.`` Ég held að það mál sé orðið það langdregið að nauðsynlegt sé orðið, ekki bara okkar stjórnmálamannanna vegna, heldur ekki síst vegna starfsfólks á sjúkrahúsum, að botn fáist í umræðuna. Það sé nauðsynlegt að draga fari að einhverri ákvörðun. Þau vinnubrögð sem hæstv. heilbrrh. hefur haft í málinu sem felast í því að rjúka með einhverja samþykkt inn í ríkisstjórn án þess að hafa samráð við annan eiganda annars sjúkrahússins, eru að sjálfsögðu ekki fallin til að auka, eigum við að segja, eindrægni um málið, herra forseti? Ég vil því fara þess á leit við hv. þm. Jón Kristjánsson að hann tjáði þessa skoðun sem hann var með í ræðustóli mjög eindregið gagnvart hæstv. heilbrrh. Ég er viss um að hann gæti haft vit fyrir henni, því sannfæringarkraftur hans er talsverður, ef hann leggur á sig.

Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að mér þótti hv. 15. þm. Reykv., formaður heilbr.- og trn., alveg ótrúlega kokhraustur í þessari umræðu þegar við lítum til þess að hann sagði að sjúkrahúsin væru svelt, að verið væri að svelta þau til sameiningar. Ef hægt er að tala um að einhvern tímann hafi verið gerð tilraun til að svelta sjúkrahús þá held ég það hafi nú verið í tíð hv. þingmanna Alþýðuflokksins í stóli heilbrrh. og við minnumst þess alveg sérstaklega frá árunum 1992 og 1993. Það var mjög erfitt að vera í ríkisstjórnarsamstarfi á þeirri tíð þegar verið var að draga saman seglin og breyta áherslum í sjúkrahúsarekstrinum, færa Landakot og Borgarspítalann saman. Þetta voru mjög erfiðar aðgerðir. Ég verð að viðurkenna að ég tel að það hafi komið fullharkalega og sennilega allt of harkalega niður á Borgarspítalanum. Ég tek undir það sem kom fram hjá hv. þm. hvað það varðar. Hins vegar, þegar við lítum á sjúkrahúsin í heild, þá hefur verið um aukningu að ræða. Það hefur hallast verulega á og ég tel að líta þurfi til þess. Hins vegar má ekki gleyma einu. Hv. þm. nefnir það ekki. Við höfum verið að byggja upp hjúkrunarheimilakerfi um allt land, ekki síst hér á höfuðborgarsvæðinu. Við höfum látið heilmikla fjármuni í hjúkrunarheimili og það skiptir mjög miklu máli. Aðalatriðið í þessari umræðu, herra forseti, er að meiri hluti fjárln. er að leggja fram brtt. sem byggja á því að við ætlum að stokka spilin upp á nýtt.

Herra forseti. Hv. þm. rifjar það upp þegar Landakot og Borgarspítalinn voru sameinuð. Það var erfitt á þeim tíma. Ég er alveg sammála hv. þm. um það og það var talsvert sársaukafullt fyrir marga þá sem unnu t.d. á Landakoti. Nú eru menn í því, þegar nokkur ár eru liðin, að gera upp þessa reynslu. Ég er viss um að hv. þm. hefur eins og ég lesið greinar eftir mæta lækna sem störfuðu á Landakoti, sem lýsa því að þegar þeir horfa til baka þá hafi þessi sameining tekist mjög vel. Það er líka rétt hjá hv. þm. Sturlu Böðvarssyni að líkast til var gengið fullharkalega að Borgarspítalanum. Ég ætla ekki hér að vera með einhverja sérstaka kokhreysti eins og hv. þm. segir. En mig langar að benda honum á að ein af þeim forsendum sem fyrri ríkisstjórn lagði fyrir þeirri sameiningu, voru framlög sem áttu að koma í tilteknar byggingar, m. a. skrifstofubyggingu og þjónustubyggingu við Sjúkrahús Reykjavíkur í Fossvogi, sem átti að kosta á þriðja hundrað millj. kr. Við höfum bent á það aftur og aftur, ár eftir ár, að það stendur upp á framkvæmdarvaldið að efna þetta loforð. Og þótt áhrif mín teygi sig bæði langt aftur og fram í tímann, herra forseti, þá er ekki hægt að ásaka mig eða mína venslamenn fyrir það að núverandi framkvæmdarvald hefur ekki staðið við þessi orð.

Virðulegi forseti. Það hefur margt breyst og það er nú einhvern veginn þannig að það hafa verið að birtast stöðugt nýjar hugmyndir, nýjar tillögur um breyttar áherslur í endurskipulagningu sjúkrahúsakerfisins, þannig að hætt hefur verið við það í dag sem ákveðið var í gær. Ég held ekki að hægt sé að segja að við höfum svikist um, sérstaklega hvað varðar þessar byggingar við Borgarspítalann. Það sem ég held að skipti mjög miklu máli er að við þurfum að ganga mjög varlega til þess sem hv. þm. nefndi, þ.e. sameiningar sjúkrahúsa. Ég tel að við eigum að skoða alla möguleika til þess að okkur megi takast betur að reka þessar stofnanir. Þar tel ég að eigi að líta miklu frekar til sameiningar eininga, fremur en að hafa það sem einhver trúarbrögð að það eigi endilega að sameina og búa til eina sjúkrastofnun úr þessum stóru einingum. Hvers vegna, hv. þm., hæstv. forseti? Það er vegna þess að það hefur sýnt sig í þeim tölum sem fjárln. hefur fengið á sitt borð að hagkvæmni stærðarinnar kemur því miður ekki fram í sjúkrahúsarekstrinum á Íslandi og það er mikilvægt að átta sig á því.

Herra forseti. Ég stend nú ekki hér í gervi Sáls sem var lostinn eldingunni og vissunni á leiðinni til Damaskus. Ég er enginn ofsatrúarmaður á þessa sameiningu. En ég ég sagði hins vegar að nauðsynlegt væri í ljósi þeirra upplýsinga sem komið hafa fram, eins og í skýrslu VSÓ, að fara í þessa umræðu. Það getur nefnilega vel verið að hv. þm. hafi rétt fyrir sér, að gera eigi þetta svona. En þingið þarf að geta komist að þessari umræðu einhvers staðar og það þarf að skapa vettvang fyrir hana. En það er ekki skapaður vettvangur fyrir hana. Hvers vegna? Vegna þess að hæstv. heilbrrh. heldur þessu máli frá þinginu. Hvers vegna? Vegna þess að hún er hrædd við kosningar, fyrst í sveitarstjórn og síðan í þinginu. Það er þess vegna sem þingið fær ekki að koma að þessu. En, herra forseti, lykilsetningin í máli hv. þm. var sú að það eru svo miklar breytingar núna, segir hann, í heilbrigðisgeiranum, að við erum í dag að hætta við það sem var ákveðið í gær. Staðfestir það ekki það sem ég er að segja um stefnuleysið? Ég ætla ekkert að ,,blammera`` hæstv. heilbrrh. sérstaklega fyrir það, varaformaður fjárln. segir að verið er að hætta við það í dag sem var ákveðið í gær. Ég gæti ekki verið meira sammála honum. 
            

Virðulegi forseti. Hér hefur margt verið rætt. Ræðum um stefnuna. Ræðum um héraðsstjórnirnar sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formaður heilbr.- og trn., minntist á áðan. Er hann á móti eða með héraðsstjórnum? Ég hef lagt til að fækka stjórnum í heilbrigðisþjónustu og gera þær skilvirkari. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson var í þeirri nefnd. Hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir var í þeirri nefnd. Hvað lögðu þau til í þeirri nefnd? Því svara þau sjálf. Staðreyndin er sú að við höfum verið að fækka stjórnum og gera þær skilvirkari. Við byrjuðum í Reykjavík. Hér er ein stjórn yfir heilsugæslunni. Síðan fórum við yfir til Vestfjarða og fækkuðum þar stjórnarmönnum í samvinnu við heimamenn og næsta stig er, í samvinnu við heimamenn á Austfjörðum, að fækka stjórnum og gera þær skilvirkari. Í dag eru einir 42 stjórnarmenn yfir heilbrigðisþjónustunni þar. Við erum að tala um að þeir verði sjö, og í samvinnu við það heimamenn leggja til. En ég hef ekki fengið aðstoð þessara hv. þm. sem hér töluðu um stefnuleysi áðan. Tölum um VSÓ-skýrsluna sem hér hefur verið til umræðu. Tölum um samhæfingu sjúkrahúsanna á Reykjavíkursvæðinu. Ég er þeirrar skoðunar að við getum náð verulegum árangri með samhæfingu sjúkrahúsanna. 

Herra forseti. Er það ekki lágmarkskrafa sem hægt er að gera til hæstv. heilbrrh. að hún viti að minnsta kosti niðurstöðu grundvallarskýrslna og nefnda sem hún hefur sett á laggirnar? Hæstv. ráðherra innti mig eftir því hvað hefði komið út úr nefndinni sem fjallaði um heilsukjördæmin hennar. Getur það verið að hæstv. ráðherra viti það ekki sjálf? Mér skildist á máli hæstv. ráðherra að hún teldi til að mynda að ég hefði verið sammála þeirri niðurstöðu sem lá þar á borði en var aldrei formlega afgreidd. Það er rétt að fram komi að ég er henni algjörlega ósammála. Ég var algjörlega á móti þessum heilbrigðiskjördæmum. Ég er algjörlega á móti þeim og hef beðið eftir því í þrjú ár að fá tækifæri til að ræða það hér vegna þess að hæstv. heilbrrh. lofaði því aftur og aftur, barði sér á brjóst og sagði að þar kæmi stefnan fram. Ég er búinn að bíða eftir því í þrjú ár að fá að eiga orðastað við hana um þessa stefnu, en hún kemur aldrei fram. Hvers vegna? Vegna þess að heilbrigðisráðuneytið hefur ekki lengur trú á þessu. Vegna þess að nefndarmennirnir sumir sem um þetta fjölluðu urðu á endanum ekkert sammála þeirri stefnu sem hæstv. heilbrrh. lagði fyrir nefndina. Og dæmi um það hvað eitt rekur sig á annars horn þá er bersýnilegt að hæstv. heilbrrh. telur að þær hugmyndir sem hún lagði þar inn fari saman við niðurstöðu VSÓ-skýrslunnar. Hugmyndir hæstv. heilbrrh. gengu út á það að hafa eina stjórn í hverju kjördæmi. Hugmyndirnar í VSÓ-skýrslunni, meginhugmyndirnar, ganga út á að sameina sex spítala undir eina stjórn í þremur kjördæmum. Hvernig er þá hægt að hafa sérstaka stjórn í sérhverju þeirra kjördæma? Það sér hver maður að er ekki hægt. Þetta er ég búinn að reyna að benda hæstv. heilbrrh. á nokkrum sinnum, en það er eins og hún vilji ekki skilja þetta. Mér finnst það sé lágmark, herra forseti, að fyrst hæstv. heilbrrh. tekur þessar tvær nefndir og tvær skýrslur, og telur að það séu burðarásarnir í framtíðarstefnu hennar, að hún kunni þá glögg skil á þeim.

Virðulegi forseti. Á ég að skilja hv. þm. þannig að hann sé á móti því að sameina stjórnir? Er hann á móti þeirri sameiningu sem hefur orðið á Vestfjörðum varðandi stjórnir heilbrigðisþjónustunnar? 

Herra forseti. Ég átti nú ekki von á því að niðurstaða þessarar umræðu yrði þessi. En hún er svona. Hæstv. heilbrrh. er enn þá með tvær stefnur uppi á borðinu í stærstu málum heilbrigðisþjónustunnar. Hæstv. heilbrrh. er enn þá uppi á borðinu með það sem hún kallar kjördæmastjórnirnar og líka þá niðurstöðu sem er hægt að lesa út úr skýrslu VSÓ. Þetta tvennt fer ekki saman. Það vita allir sem kynna sér þessi mál. Af því hæstv. heilbrrh. spurði mig út í niðurstöðu þeirrar nefndar sem ég sat í, þá er rétt að fram komi að ég er á móti þeim meginhugmyndum sem hún lagði inn í farteski nefndarinnar og ég er á móti þeim meginhugmyndum sem virtust vera afurð nefndarinnar þegar hún var að ljúka störfum. En ég hef aldrei séð lokaskýrslu nefndarinnar. Ég veit ekki til að hún hafi verið undirrituð, að minnsta kosti aldrei af mér. Og ekki hefur verið óskað eftir mínu áliti sérstaklega á því. Það er ekki tími til að fara út í það. En ég tel t.d. að þær hugmyndir brjóti ákveðin grundvallarréttindi sjúklinga sem ég get ekki vikið frá.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka undir orð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar um frágang ákveðinnar nefndar þar sem komu m.a. fram hugmyndir um héraðsstjórnir í héruðum landsins. Þessi nefnd lauk aldrei störfum. Hins vegar var gefið út plagg sem kom fram með samsuðu ýmissra hugmynda nefndarmanna til að skoða hug þeirra sem vinna í heilbrigðisþjónustunni og annarra sem tengdir eru heilbrigðisþjónustu. Þetta var hreinlega gert til þess að fara í eins konar hugarflug um það hvernig við viljum best koma að heilbrigðisþjónustunni. Hins vegar vil ég gjarnan beina máli mínu að ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Ég vil spyrja hvort skipulagsvandi sjúkrahúsanna í Reykjavík sé að verða að faglegu vandamáli og þá hvers konar faglegu. Er þetta ekki líka spurning um þjónustu við almenning, um aðstöðu og afstöðu almennings? Ég vil einnig spyrja hvort menn treysti því fyllilega að allt hafi komið fram í svokallaðri VSÓ-skýrslu sem erlendir ráðgjafar unnu að með VSÓ-mönnum --- það voru erlendir sérfræðingar í heilbrigðismálum --- hvort þessir sérfræðingar hafi haft nægilega þekkingu á íslenskum aðstæðum til að við gætum fyllilega komið fram með þá skýrslu og talað í nafni þeirrar skýrslu um þá stefnu sem við viljum hafa hérlendis í málefnum heilbrigðisþjónustunnar. Ég vil ítreka og benda á að við höfum staðist samanburð á flestum ef ekki öllum sviðum í heilbrigðismálum. Við höfum gert mjög góða hluti og aðhald og metnaður hefur verið okkar aðalsmerki, með samanburði að vissum hluta og samvinnu milli sjúkrahúsa. Þetta hefur hvatt fólk áfram gegnum tíðina og þess vegna hika ég þegar á að skella allri heilbrigðisþjónustu saman í eina heild.

Herra forseti. Sé það svo, eins og ýmsar skýrslur benda til, ég þori ekki að taka af skarið um það, eins og niðurstaða t.d. VSÓ-skýrslunnar bendir til að það sem kalla mætti óæskilegt skipulag í sjúkrahúsaþjónustunni hér á Íslandi tekur upp of mikið fjármagn á sama tíma og fjármagn skortir til að halda úti æskilegri þjónustu, þá er rangt skipulag um leið orðið að faglegu vandamáli vegna þess að það kemur í veg fyrir að sjúkrahúsin geti haldið uppi þeim faglega ,,standard`` sem þau eiga að gera. Ég held reyndar að við séum að komast á þau tímamót að það sé farið að draga þannig af sjúkrahúsunum að þau megni nánast ekki lengur að halda uppi þeim faglega ,,standard`` sem þeim ber. Það held ég. Að því er varðar síðan það sem hv. þm. innti mig eftir og snerti einhverja erlenda sérfræðinga, þá treysti ég mér ekkert til að svara því. Ég hef lesið þessa skýrslu. Ýmislegt skil ég ekki í henni. Flest skil ég. Ég skil suma gagnrýnina sem fram hefur komið. En ég tel að megindrættir skýrslunnar séu það einhlítir að við getum ekki kastað henni. Við hljótum að þurfa að ræða málið á grundvelli þess þegar sérfræðingar, jafnvel þótt þeir séu danskir og kunni ekki skil á íslenskri heilbrigðisþjónustu, komast að því að hægt sé að hagræða sem nemur 520 ársverkum. Það er hreinlega út í hött að ætla að varpa því út í hafsauga.

Hæstvirtur forseti. Ég er sammála því að rekstrarástand í heilbrigðisþjónustu er að verða faglegt vandamál meðal þeirra sem veita sjúkrahúsþjónustuna, en á sama tíma er þetta líka að verða að stóru vandamáli meðal almennings, þ.e. aðgengi að þjónustu. Ég vil líka benda á að stefnan er ekki bara í höndum lækna, heldur í höndum annarra sem veita þjónustuna og sömuleiðis ætti hún að vera í höndum okkar sem fulltrúa almennings. Ég vil benda á í sambandi við þessa margnefndu VSÓ-skýrslu að þar erum við að ræða um sérfræðinga sem ekki hafa komið nálægt íslenskum heilbrigðismálum áður og þessir aðilar höfðu því miður ekki nægilega þekkingu á íslenskum aðstæðum. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem embættismenn og stjórnvöld ráða erlenda sérfræðinga --- ég minni á skýrslu sem lögð var hér fram fyrir um sjö árum síðan --- sem skila inn skýrslu um íslensk mál, en þær upplýsingar sem þingmenn þurfa koma þar hvergi fram.

Herra forseti. Hv. þm. getur þess að fleiri starfsstéttir en læknar hafi vit á þessum málum og eigi að koma að þeim. Það er alveg hárrétt. Það eru til að mynda hjúkrunarfræðingar. Það vill svo til að þeir hjúkrunarfræðingar sem tekið hafa til máls um VSÓ-skýrsluna hafa einmitt mjög eindregið lýst yfir samþykki við niðurstöður hennar. Það finnst mér nauðsynlegt að komi fram. Að öðru leyti vísa ég frá mér allri ábyrgð á þessum dönsku sérfræðingum og veit ekkert um þá skýrslu sem kom fyrir sjö árum.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að tefja tímann, en mér finnst nauðsynlegt að nokkur atriði komi hér fram vegna þeirra umræðna sem hafa dunið yfir í kvöld. Hér var rætt um að erlendir aðilar hafi verið fengnir til að taka út sjúkrahúsin á Reykjavíkursvæðinu. Ég vil minna á að VSÓ er alíslenskt fyrirtæki, þrátt fyrir að þeir fái ráðgjafa erlendis frá og ekkert er óeðlilegt við það. Rætt var um að embættismenn hafi sérstaklega fengið ráðgjafa. Þetta var rætt í ríkisstjórn og ríkisstjórnin hefur ákveðið að halda þessu starfi áfram og halda þessari samhæfingu áfram. Það eru því ekki einhverjir embættismenn úti í bæ sem ákveða slíkt, heldur ríkisstjórn Íslands. Mér finnst nauðsynlegt að þetta komi fram. Auðvitað var þetta rammi sem var kynntur og sú skýrsla sem hér hefur verið til umræðu var kynnt heilbr.- og trn. og fjárln. Flestir fulltrúar þessara nefnda mættu á fund þar sem skýrslan var rædd nokkuð ítarlega og meiri hluti þeirra sem þar mættu vildi halda þessari vinnu áfram sem og hefur verið gert. Þetta fannst mér nauðsynlegt að kæmi fram. Mér finnst líka nauðsynlegt að ítreka að við erum að auka fjármagn til sjúkrahúsanna. Menn geta deilt um hvort það er nægilegt. Það er eðlilegt að deilt sé um það og eðlilegt að minnt sé á að fjármagn er aukið árin 1996, 1997 og 1998, og var ekki vanþörf á. Þetta er nauðsynlegt að komi fram. Þegar við ræðum um héraðsstjórnirnar þá er líka nauðsynlegt að minna á að rétt er að nefndin skilaði aldrei endanlegu áliti. En það sem ég spurði menn um var hvort menn væru á móti þeirri samræmingu sem síðar hefur átt sér stað. Ég segi ekki að þeir ágætu þingmenn sem hér hafa talað hafi ekki viljað taka ábyrgð á því að taka svo stóra ákvörðun að fækka stjórnum eins og tillögur voru uppi um, en það var alltént ekki mikill áhugi í nefndinni á að ljúka þessum störfum. Það sem síðan hefur gerst hefur gerst heima í héruðum og við höfum dyggilega fylgt þeim tillögum sem þaðan hafa komið og ég tel að þær hafi verið verulega til bóta og að menn sjái að nauðsynlegt er að samræma þjónustuna á hverju svæði.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra gerir enn að umræðuefni þá ágætu nefnd sem við hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir sátum í og átti að véla um heilsukjördæmin. Inn í þá nefnd lagði hæstv. ráðherra ákveðnar hugmyndir sem bersýnilegt var að fulltrúar hennar áttu að keyra út og gera að stefnu sem átti að ljúka með skýrslu sem hæstv. ráðherra sagði einum fjórum eða fimm sinnum að yrði lögð hér fyrir þingið. Þessi nefnd lauk nánast störfum. Það voru að minnsta kosti tveir sem í upphafi höfðu miklar efasemdir. Það vorum við hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir. En hvernig skyldi standa á því, herra forseti, að nefndin skilaði aldrei frá sér endanlegu áliti? Kynni að vera að þegar yfir lauk hafi það ekki verið bara tveir sem voru á móti þessum hugmyndum heldur væru fagmenn í nefndinni, úr geiranum, komnir á þá skoðun að þetta væri ekki nægilega gott? Ég er algjörlega á móti þessum heilsustjórnum hæstv. ráðherra. Í fyrsta lagi vegna þess að þær auka kostnað talsvert. Í öðru lagi fólst líka í þessu að stýra átti þessu öllu meira og minna frá skrifborði ráðherrans. Þarna braust því fram ótrúleg miðstýringarárátta. Og í þriðja lagi skerti þetta alvarlega rétt sjúklinga til að leita þess sjúkrahúss og þess læknis sem þeir kjósa. Það var kannski í mínum augum langalvarlegast. Ég spyr hæstv. heilbrrh. Hvernig í ósköpunum stendur á því að verið er að vinna eftir einhverjum óljósum hugmyndum víðs vegar um landið, en stefnan sem slík sem hún er að vinna eftir hefur aldrei komið inn í þingið? Hvernig stendur á því að þingið fékk ekki að ræða þessar hugmyndir hennar? Þetta voru grundvallarhugmyndir og þó ég sé þeim algjörlega andvígur þá tel ég að það hefði átt að ræða þær eins og hæstv. heilbrrh. lofaði aftur og aftur. En staðreyndin er sú að hún heyktist á því að koma með þetta inn vegna þess að það brast á flótti í hennar eigin liði. En nú er maður að heyra að þrátt fyrir allt er þetta stefnan og líka hin stefnan sem birtist VSÓ-skýrslunni.

Virðulegi forseti. Hv. þm. svaraði aldrei hvort hann væri á móti þeirri sameiningu sem orðið hefur á Vestfjörðum, hvort hann væri á móti þeirri sameiningu sem orðið hefur á Reykjavíkursvæðinu, hvort hann sé á móti þeirri sameiningu sem boðuð er á Austfjörðum. Það skiptir máli í þessari umræðu. Tillögurnar gengu út á að færa vald heim í hérað og valfrelsi sjúklinganna var ekki heft. Stefnan var að gera héraðstjórnir skilvirkari en þær eru í dag og að því stefnum við enn. En hv. þm. getur verið á móti þeirri stefnu. Það kemur þá fram hér ef hann er á móti þeirri samhæfingu sem orðið hefur á þessum þremur stöðum.

Hæstv. forseti. Ég vil gjarnan minnast á þessa ágætu ráðherraskipuðu nefnd um m.a. héraðsstjórnir og gera hvert orð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar að mínum í þeim efnum og þarf ekki að ræða það frekar. Ég frábið mér að ég hafi ekki haft áhuga á því að starfa að þeim málum. Ég vil ekki gera lítið úr störfum eða þekkingu hins ágæta fyrirtækis VSÓ sem er alíslenskt eins og hæstv. heilbrrh. komst að orði. Hins vegar vil ég benda á það að út frá samtölum við þá starfsmenn VSÓ sem kynntu mér skýrsluna varð mér kunnugt um að þeir höfðu ekki unnið að heilbrigðismálum áður en þeir tóku verkefnið að sér. Því voru fengnir erlendir ráðgjafar. Ég tel hins vegar að það þurfi íslenskan aðila sem vinnur svona starf til að skýra séríslenskar aðstæður. Ég vil líka benda á aðgerðir gagnvart sjúkrahúsunum í Reykjavík undanfarin ár sem leiða til þeirra breytinga sem ég ræddi um áður í tengslum við aðgerðir gegn Landakoti á sínum tíma. Ég vil ítreka að í raun og veru var það ekki fyrr en allt var komið um kring og torfan kyssti brotthvörfin, horfna þjónustu, að sameining Landakotsspítala varð pro forma að lögum.

Virðulegi forseti. Ég hef enn ekki fengið svar við þeirri spurningu sem ég lagði fram áðan, bæði til hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar og síðan til hv. þm. Láru Margrétar Ragnardóttur um það hvort þau séu á móti þeirri samhæfingu sem hefur orðið á Vestförðum og Reykjavíkursvæðinu. Eru þau á móti þeim tillögum sem heimamenn hafa gert á Austfjörðum varðandi sameiningu stjórna?

Sem var komið fram fyrir einu og hálfu ári og ekkert verið gert.

Hæstv. forseti. Hvað og hver er þessi samhæfing sem svo mikið er rædd hér á þingi? Er það sameining, er það samvinna eða er það einhvers konar laust samstarf? Hvað er samhæfing? Ég hef aldrei sagt mig vera á móti samstarfi eða samvinnu sjúkrahúsa og annarra heilbrigðisstofnana hér á landi. Ég tel hins vegar að við verðum að gjalda varhug við ráðagerðum um fulla sameiningu stórra stofnana eins og Borgarspítala eða Sjúkrahúss Reykjavíkur og Ríkisspítala eða Landspítala. Ég tel það vera mjög alvarlegt mál. Menn skulu gæta að því að ef að sameiningu kemur áður en Alþingi er búið að ræða til hlítar hvert við viljum stefna með heilbrigðisþjónustuna í framtíðinni þá verður ekki aftur snúið. Þess vegna er það alvörumál þegar rætt er um sameiningu sjúkrastofnana.

Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að fara með langt mál heldur aðeins að skýra út spurningu mína til hv. þm. Það hafa verið sameinaðar stjórnir á Vestfjörðum og tillögur eru um að sameina stjórnir á Austfjörðum. Stjórn hefur verið sameinuð á Reykjavíkursvæðinu varðandi heilsugæsluna. Er þingmaðurinn á móti því? En nefndin sem hv. þm. var í og aldrei lauk störfum gerði einmitt ráð fyrir því.

Herra forseti. Það hefur verið fróðlegt að fylgjast með þeim umræðum sem hér hafa farið fram í kvöld. Það hefur verið mikið um fullyrðingar. T.d. er fullyrt að fjármagn til heilbrigðisþjónustunnar hafi aukist og það er sett fram með þeim hætti að engu er líkara en fjármagn til heilbrigðisþjónustunnar hafi aukist meira en til annarra þátta í þjóðfélaginu. Það væri fróðlegt að velta því fyrir sér hvort það er þannig, hvort fjármagn til heilbrigðisþjónustunnar hafi t.d. aukist meira en hagvöxturinn á þessum síðustu árum. Það er ekki. Fjármagn til heilbrigðisþjónustunnar hefur aukist minna en nemur hagvextinum. Greinilegt er að heilbrigðismálin eru að dragast aftur úr í þjóðarbúskap Íslendinga. Það er nokkuð umhugsunarvert. Ef við berum heilbrigðismálin saman við ýmsa þætti eins og t.d. verslunarumsvif þá er ljóst að uppbygging í þágu verslunar hefur aukist meira en nemur vexti þjóðarframleiðslunnar, landsframleiðslunnar og þar af leiðandi miklu meira en heilbrigðismálin. Heilbrigðismálin sitja eftir og þegar að því kemur að stjórnvöld auka fjármuni einhvers staðar í samfélaginu þá hugsa menn býsna stórar hugsanir á vissum sviðum. Varla er til sá fjörður á Íslandi þar sem mönnum hefur ekki dottið í hug að setja niður a.m.k. olíuhreinsunarstöð ef ekki álver og þar fyrir utan hafa menn nýlega tekið ákvörðun um það í ríkisstjórninni að stækka flugstöðina í Keflavík upp á fleiri fleiri milljarða króna. En heilbrigðismálin sitja eftir. Enn svífur gamli niðurskurðarandinn yfir vötnunum þó að að sjálfsögðu sé hægt að benda á ýmislegt sem vel hefur verið gert. Í þessu sambandi bendi ég hv. þm. á að heimsækja sjúkrahúsin í Reykjavík. Ég bendi hv. þm. á að ganga um Sjúkrahús Reykjavíkur, Borgarspítalann í Fossvogi og horfa á hann að utan. Ég bendi hv. þm. á að heimsækja Landspítalann. Ég bendi hv. þm. á að horfa á Landspítalann að utan, tengigangana gömlu sem enn eru þar við lýði, skoða tröppurnar og stigana og sjá hvernig búið er að þessari stofnun. Svo er rætt um viðhaldsfé upp á mjög lágar upphæðir. Það er augljóst mál, hvað sem öðru líður, að heilbrigðiskerfið er hornreka á Íslandi. Og ég er sannfærður um að hæstv. heilbrrh. er ekkert ánægður með þá stöðu sem heilbrigðiskerfið er í þó hún hafi að sjálfsögðu það hlutverk að berja í brestina. Það eru hennar örlög í þessu dæmi. Af hverju eru endurkomur á Sjúkrahúsi Reykjavíkur mörgum, mörgum sinnum fleiri en þær voru fyrir fimm eða tíu árum? Af hverju ætli það sé þannig, herra forseti, að endurkomur eftir átta daga legu voru kannski fjórar eða fimm á Borgarspítalanum fyrir allmörgum árum en teljast nú í hundruðum innan mánaðar frá því að fólk var útskrifað? Af hverju halda menn að svo sé? Það getur aðeins komið til vegna þess að fólk er núna útskrifað allt of snemma undir allt of mikilli pressu, rekstrarpressu, peningalegri pressu á spítölunum. Og af hverju ætli það sé þannig að í skýrslu um forgangsröðun í heilbrigðismálum frá opinberum aðilum stendur að talsverður fjöldi sjúklinga sé ekki einasta látinn liggja frammi á göngum og baðherbergjum heldur á skolherbergjum. Þetta stendur í skýrslu um forgangsröðun í heilbrigðismálum. Hvar erum við stödd, herra forseti, þegar svona stendur á? Ég tel að í þessu efni væri í raun verra að umræðan snerist fyrst og fremst upp í að bera orð á hæstv. heilbrrh. þann sem hér situr nú eða þá sem voru kannski allra næst á undan honum. Ég held að ábyrgð Alþingis Íslendinga í þessu máli sé mikið, mikið meiri en svo að það sé við hæfi. Mér finnst að hv. fjárln. og forusta hennar sem hér hefur talað í kvöld, ekki hafa talað af mikilli ábyrgð um þessa hluti, ekki alltaf. Hér er um að ræða ákaflega alvarlegt mál, þ.e. að hér sé örugg heilbrigðisþjónusta þannig að fólk flýi örugglega ekki Ísland vegna þess að heilbrigðisþjónustan sé slök. Í raun er það sjálfstæðismál fyrir þjóðina að hér sé almennileg heilbrigðisþjónusta. Mér finnst þessi dæmi um endurkomurnar og skolherbergin segja alveg nægilega mikið um það að við erum í mjög miklum vanda stödd. Tillögur ríkisstjórnarinnar núna um lagfæringar eru 200 millj. kr. að mér skilst í þessu fjáraukalagafrv. til landsbyggðarsjúkrahúsanna og þar á meðal FSA, ef ég skil þetta rétt, og 300 millj. á næsta ári til allra sjúkrahúsa til viðbótar við það sem stendur í fjárlagafrv. Sjálfsagt mætti segja að þetta sé betra en ekki neitt. En menn vita væntanlega hver vandinn er, ekki aðeins að mati þeirra stofnana sem hér er um að ræða heldur að mati allra sem vélað hafa með þessar tölur. Ég ætla að fara yfir þennan vanda, herra forseti. Bæði ráðuneyti og Sjúkrahús Reykjavíkur meta það svo að uppsafnaður vandi Sjúkrahúss Reykjavíkur frá liðnum árum sé 178 millj. kr. Vegna ársins í ár er það skoðun Sjúkrahúss Reykjavíkur en að því er ég hygg hefur ekki verið tekið undir hana af ráðuneytinu né henni verið mótmælt með neinum rökum, að vandinn í ár sé upp á 144 millj. kr. Á Sjúkrahúsi Reykjavíkur er jafnframt búist við að vandinn verði upp á 414 millj kr. á næsta ári. Sá talnagrunnur sem hér býr að baki er ekki gagnrýndur. Með öðrum orðum eru menn þarna að tala um í kringum 700 millj. kr. vanda hjá þessari einu stofnun. Veruleikinn er sá að það er búið að stofna til þessa kostnaðar að verulegu leyti. Þ.e. allt sem um er að ræða frá fyrri tíma 178 millj., 144 millj. kr. í ár. Ákvörunin um að eyða þessum peningum hefur verið tekin. Ég veit alveg hvað hæstv. heilbrrh. mundi segja við þessu. Hún mundi segja að þegar samið var við Reykjavíkurborg og aðra aðila um rekstrargrundvöll þessa sjúkrahúss og annarra sl. sumar, þá hafi verið gengið út frá öðrum talnagrunni þannig að í raun og veru hafi vandinn í ár ekki verið 144 millj. kr. heldur enginn --- núll, eftir þau framlög sem ákveðin voru í samningnum. Við þessu segir Sjúkrahús Reykjavíkur aftur á móti að varðandi þennan grunn sem gengið var út frá í samningnum, þá hafi menn í verið píndir og grættir til þess að skrifa upp á hann til að fá eitthvað. Þetta segja menn fullum fetum. Þetta segja menn á fundum með fulltrúum allra stjórnmálaflokka, m.a. formanna þingflokka stjórnarflokkanna sem haldinn var á Borgarspítalanum núna fyrir nokkrum vikum. Þar sögðu þeir að þetta hefði verið þannig að þeir hefðu neyðst til að skrifa undir að þessi grunnur væri réttur þó að þeir hefðu vitað og lagt fram tölur sem sýndu að þarna vantaði 144 millj. kr. í rekstur. Þá er ég ekki að tala um ástandið á gjörgæsludeildinni. Hér er um að ræða vanda upp á 700 millj. kr. eða svo. Hvernig er þetta svo hjá Ríkisspítölunum? Ég ætla að fara yfir það líka. Ég hygg að heilbrrn. geri engar athugasemdir við talnagrunn Ríkisspítalanna. Ég vildi gjarnan fá upplýsingar um hvort svo sé. Ég hygg að svo sé ekki og ég vildi spyrja hæstv. heilbrrh. hvort hún fallist á talnagrunn Ríkisspítalanna en hann hefur ekki verið gagnrýndur. Þá er ég ekki að tala um ýtrustu óskir Ríkisspítalanna heldur halla upp á 230 millj. kr. á síðasta ári. Uppsafnaði hallinn á Ríkisspítölunum er 230 millj. Hallinn í ár er upp á 155 millj. eftir samkomulagið og á næsta ári 487 millj. kr. Þetta er í raun og veru það sem Ríkisspítalarnir setja fram og sé það allt skoðað kemur í ljós að vandinn á næsta ári er að mati spítalanna 900 millj. kr. Heilbrrn. hefur ekki vefengt þennan vanda en forstöðumenn þessara stofnana hafa sagt: Ef fjárlagafrv. verður afgreitt eins og það liggur nú fyrir, þá verðum við að segja upp 400--500 manns á báðum spítölunum. Ljóst er að þær 300 millj. kr. sem eiga að fara á alla spítalana í landinu duga engan veginn í þessu dæmi. Ég spyr hæstv. heilbrrh. og hv. formann fjárln. hvort þau geri sér grein fyrir því að þau eru að taka ákvörðun um að skipa forstöðumönnum þessara sjúkrahúsa að reka fólk í stórum stíl og loka stofnuninni og deildum. Gera þau sér grein fyrir því? Er það þannig að þingmenn stjórnarflokkanna gangi að þessu verki opnum augum? Vilja þau loka deildunum? Er það þannig að fjárlaganefndarmenn stjórnarflokkanna, eins og sá sem gengur hér í salinn, geri sér grein fyrir því að hann er með tillögur um að segja upp mörg hundruð manns á sjúkrahúsunum í Reykjavík og hann er að gera tillögur um að loka verulega stórum hluta spítalanna? Það er þannig. Ég reikna með því að hv. þingmenn reyni eins og fyrr að segja: Við erum nú að gera þetta og við erum nú að gera þetta. Ég reikna með því að það verði reynt að toga hlutina saman einhvern veginn á næstunni. Ég segi alveg eins og er, ég held að þetta sé miklu alvarlegri vandi en svo að menn geti leyft sér að kasta því á milli sín eins og við gerum oft og eins og þetta sé núverandi hæstv. heilbrrh. að kenna eða þeirri ágætu persónu sem þar situr núna. Málið er ekki þannig. Veruleikinn er sá að sjúkrahúsin á Reykjavíkursvæðinu kosta í fjárlögunum 14 milljarða, ég held 9--10 og í kringum 5, ef ég man rétt. Það er alveg augljóst mál að tilhliðrun upp á eitthvað talsvert innan við 300 millj. dugir engan veginn. Herra forseti. Mér finnst líka skjóta skökku við þann veruleika sem við horfum svo framan í í þjóðfélaginu að öðru leyti. Það á að fara að stækka flugstöð fyrir milljarða. Það á að fara að byggja verslunarhúsnæði 640 þúsund fermetra fyrir 10--20 milljarða kr.  Veruleikinn er að minnsta kosti sá að heilbrigðisþjónustan og ástand hennar, grotnandi byggingar og vaxandi vantraust innan stofnananna eru í hróplegri mótsögn við góðærið mikla. Þess vegna finnst mér skylda okkar að reyna að hjálpa hæstv. heilbrrh. eins og kostur er til þess að lyfta þessari mikilvægu undirstöðu þjóðfélagsins upp. Staðreyndin er sú að heilbrigðismálin eru ekki sá baggi á þjóðfélaginu sem alltaf er talað um. Heilbrigðismálin eru undirstöðuþáttur í þjóðfélaginu. Heilbrigðismálin eru ekkert sem menn eiga að skammast sín fyrir. Veruleikinn er sá að í siðaðra manna þjóðfélagi viljum við láta vel að veiku fólki og því sem þarf aðhlynningar við. Það er þannig. Það er spurning um hið almenna siðræna mat í stjórnmálastarfinu hvaða áherslu menn leggja á heilbrigðismálin. Herra forseti. Ég tel með öðrum orðum að ég hafi sýnt fram á að þær tölur sem hv. fjárln. er að nefna í kvöld, örugglega í góðum hug, bæði í fjáraukalögum og fjárlögum á næsta ári, duga hvergi nærri. Ég er algerlega viss um ef verður reynt að fara af stað með þetta mun það gerast strax og kemur fram yfir áramótin að menn biðja um meiri peninga og smátt og smátt herðist sá hnútur og smátt og smátt verða skipaðar fleiri nefndir á milli stjórnvalda og sjúkrahúsanna og niðurstaðan verður sú einhvern tíma á árinu 1998 og þegar kemur fram á sumar að menn slaka á. Þannig hefur það verið ár eftir ár af því að fjárlagagrunnurinn sem menn hafa lagt í þessari stofnun hefur verið vitlaus. Ég held hins vegar að hinn uppsafnaði langtímavandi sem við er að glíma á sjúkrahúsunum í landinu, vegna þess að þetta er engu betra í dreifbýlinu, muni koma okkur í koll af vaxandi þunga á næsta ári af því að fólk vill ekki sætta sig við að heilbrigðisþjónustan sé beygð meira niður á góðæristímunum en allt annað. Réttlætiskennd fólks segir: Þetta gengur ekki svona. Herra forseti. Svo er því haldið fram að alltaf fari meiri og meiri fjármunir til heilbrigðismála. Það sé meira vesenið með þessi heilbrigðismál. Meiri bagginn, þessi heilbrigðismál. Ótrúlegar herferðir hafa verið farnar gegn heilbrigðisþjónustunni á undanförnum árum. Ég er ekki að segja að það sé í gangi núna en alltaf er verið að tala um það að heilbrigðismálin séu mikill baggi á þjóðinni. Ég ætla að fara yfir útgjöld til heilbrigðismála staðvirkt á mann í þúsundum króna á verðlagi ársins 1996. Hvað kemur þá í ljós, herra forseti? Þá kemur í ljós að framlög til almennra sjúkrahúsa voru 73.500 kr. á mann 1988 en voru 1996 64.500 kr. á mann, höfðu með öðrum orðum lækkað verulega á átta ára bili. Við getum líka skoðað heilsugæsluna vegna þess að því er alltaf haldið fram að hún sé alltaf að þenjast út. Það er ekki. Ef við skoðum útgjöld til heilsugæslunnar staðvirkt á mann í þúsundum króna á verðlagi ársins 1996 er um að ræða lækkun úr 22.400 kr. á mann 1991 niður í 18.600 kr. á mann 1996. Ef við tökum svo öll opinber heilbrigðisútgjöld eins og þau leggja sig, og þá er búið að taka tillit til þess að lyfjaverð hefur hækkað og það er líka búið að taka tillit til þess að öldrunarþjónustan sem hæstv. ráðherra var að nota sem réttlætingu fyrir niðurskurðinum á sjúkrahúsin hefur tekið meira til sín, hvað hafa opinber heilbrigðisútgjöld þá breyst mikið á þessum tíma? Árið 1989 voru opinber heilbrigðisútgjöld á mann 128.500 kr. en 1996 voru þau 123.100 kr. á mann. Það er því ljóst að heilbrigðisútgjöld staðvirkt á mann hafa ekki hækkað heldur lækkað þegar upp er staðið. Þetta er veruleiki sem birtist okkur í þessu riti á bls. 99 og getur hver maður séð. Þetta er svona.

Frá 1996?

Þetta er frá 1996, já, það er rétt að síðan bætast við 1997 og 1998 og spurningin er hvort það er að einhverju leyti umfram verðlagsþróun. Ég hygg að það sé það í einhverjum tilvikum en ég hugsa að það nái því þó ekki að 1998 séu tölurnar, t.d. gagnvart fjárlagafrv., orðnar hærri en þær voru samanburðarárið sem ég er með. Ég tek síðan, herra forseti, útgjöld hins opinbera til heilbrigðismála 1993--1996 líka sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Þá kemur það í ljós að framlög til heilbrigðismála 1993 voru 6,92% af vergri landsframleiðslu en þau voru 1994 6,82%, 1995 6,92%, 1996 6,84%. Ég hef auðvitað ekki 1997 og 1998 þó ég gæti út af fyrir sig giskað á það. En veruleikinn er sá að ekki er hægt að tala um að heilbrigðismálin hafi verið að gleypa stækkandi hluta af þjóðarframleiðslunni á þessum tíma, það er ekki þannig, þau hafa ekki verið að því. Þess vegna er rangt sem allir talsmenn stjórnarflokkanna hafa sagt í kvöld að heilbrigðismálin hafi alltaf verið að bæta við sig.  Nú geta menn sagt sem svo: Já, þýðir nokkuð að vera að þessu? Er ekki alltaf verið að setja inn í heilbrigðismálin einhver hundruð milljóna á hverju einasta ári? Það má segja að það séu þrjár lotur á ári. Fyrsta lotan er þegar fjárlögin eru afgreidd. Við 2. umr. fjárlaga er alltaf bætt einhverju við. Önnur lotan er sumarið á eftir þegar niðurstaðan er sú að það verði að bæta við í fjáraukalög og þriðja lotan er þegar verið er að undirbúá fjárlagafrv. fyrir næsta ár þar á eftir innan ríkisstjórnar og stjórnarflokka. Þetta eru þrjár lotur á hverju einasta ári. Ég hygg að það sé raunar hægt að sýna fram á það að þær séu allar með þeim hætti að menn nái aldrei utan um vandann, stjórnvöld gefi dálítið eftir en ekki of mikið og ekki heldur nógu mikið til þess að menn nái utan um hlutina eins og þeir eru. Ég held að þetta snúist þar af leiðandi um það að nálgast hlutina í grundvallaratriðum talsvert mikið örðuvísi en nú er gert. Áður en ég kem að því hvernig ég get ímyndað mér að þetta ætti að gerast, þá ætla ég líka að segja það að mér finnst stýrinefndirnar óeðlilegar og það er ekki vegna þess að ég sé kannski á móti því að hafa einhverja miðstýringu á þessum hlutum. Ég tel að það sé eiginlega spaugilegt þegar Sjálfstfl. sem er búinn að sitja lengur í ríkisstjórn en nokkur annar flokkur í heiminum liggur mér við að segja, þegar hann þykist vera á móti miðstýringu. Sjálfstfl. er eitthvert svakalegasta miðstýringargóss sem til er í heiminum þannig að það er nú eins og hvert annað grín. Sjálfstfl. vill alltaf miðstýringu. Það er eins og það er. Nei, en ég held hins vegar að það að taka út úr fjárlögunum 200 millj. eða 1.000 millj. eða hvað það var, eins og síðasta ríkisstjórn gerði einu sinni, ég held að hún hafi verið með flatan niðurskurð upp á 2% eða svo yfir línuna, tekið þar allt í sjóð og síðan úthlutað því aftur. Mig minnir að það hafi verið 2% en það voru kannski 5, þetta var satt að segja alveg ótrúlega vitlaust kerfi og erfitt, ógagnstætt og ólýðræðislegt af því að það var ómögulegt fyrir fjárln. eða þingmenn eða neinn að fylgjast með hvað var notað í málaflokkana. Á þessum árum var ég yfirskoðunarmaður ríkisreikninga og það var ekki nokkur leið að bera saman ríkisreikning og fjárlög vegna þess að tölurnar rímuðu hvergi. Það var alltaf einhver vilji, í þessu tilviki ráðherrans eða einhvers slíks, sem kom þarna á milli ákvörðunar Alþingis annars vegar og ríkisreikningsins hins vegar. Ég sé alveg hvernig á að nota þessa stýrinefnd núna. Það á að nota hana til að dreifa peningum, ég held um 200 millj. kr., til sjúkrahúsanna utan Reykjavíkur, 200 millj. Er það ekki? Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra um eitt sem ég hef ekki áttað mig á. Það var tekin um ákvörðun það á síðasta þingi að skera niður landsbyggðarspítalana um 160 millj. Er það ekki rétt munað hjá mér? Síðan hættu menn við það að nokkru leyti og frestuðu því a.m.k. að hluta til. Hvernig ríma þessar 200 millj. við niðurskurðaráformin í fyrra? Eða rímar þetta alls ekki? Ég hefði gaman af að heyra hvernig hæstv. ráðherra útskýrir það. Ég þekki það mikið til í nokkrum spítölum úti á landi að ég veit að búið er að vera sannkallað eymdarástand þar vegna þess að þar er verið að reyna að spara þar sem alls ekki er hægt að spara. Verið er að segja upp fólki þar sem kannski ein manneskja er í stöðu og ráða hana svo aftur í 80% starf. Það er sparnaðurinn og fólk ræður ekki við þetta almennilega. Og svo er viðkomandi kannski að leysa verkefni í yfirtíð af því að þetta er ekki raunverulegur verkefnaniðurskurður heldur á þetta bara að vera launaniðurskurður. Það er út af fyrir sig gott ef menn hafa séð að þetta gengur ekki upp án gífurlegra skipulagsbreytinga á landsbyggðarsjúkrahúsunum sem enginn pólitískur vilji er fyrir í þessari stofnun, eins og er alla vega. Mér gest ekki vel að því að einhver stýrinefnd uppi í ráðuneyti ákveði þetta, sletti 200 millj. hér og þar. Þetta er sú kíttispaðapólitík sem hæstv. forsrh. rekur. Það má aldrei sjá glufu í þjóðfélaginu án þess að hann komi með hálfan milljarð eða svo og sletti í glufurnar, eða jafnvel milljarð. Það er mjög athyglisvert að þegar hæstv. fjmrh. vill skera niður um 500 millj. og við skömmum hann fyrir það og hann stendur að því keikur einn daginn, þá kemur hæstv. forsrh. með þennan kíttispaða eða múrskeið og slettir upp í glufuna 500 millj. eins og ekkert sé. Það var eins í lífeyrismálinu. Þar var hann með um 2.000 millj. á múrskeiðinni. Nú er þessi kíttispaðapólitík búin að halda innreið sína í heilbrigðismálin. Það eru 200 millj. sem á að sletta hér og þar eftir geðþótta þarna inni á Laugavegi. Ég kann ekki að meta þetta. Mér finnst þetta ólýðræðislegt líka og virðingarleysi við Alþingi eða hvað segir formaður fjárln. um það, sitjandi blessaður maðurinn, hv. þm. sem er hinn prýðilegasti í alla staði, nætur og daga yfir því að láta hlutina stemma og svo er allt í einu hægt að skilja 200 millj. eftir. Er það ekki bara svipað og sjúkrahúsin kosta í hans eigin kjördæmi samtals eða eitthvað álíka. Hvernig gengur þetta eiginlega upp miðað við viðhorf manna, þessi kíttispaðastefna eða spartlstefna sem á að fara að taka upp. Ég held, herra forseti, að þetta sé vont gagnvart stofnunum og Alþingi því að þó að heilbrrh. sé eða væri a.m.k. fullkominn, þá getur alltaf farið svo að ráðherrann beiti sínum persónulega geðþótta þegar verið er að úthluta þeim peningum. Ég hef aldrei vitað nokkurn fullkominn mann í stól heilbrrh., þó þekki ég ýmsa. Ég held því að þetta sé ekki gott kerfi. Þá vil ég aðeins koma að því, herra forseti, hvernig ég gæti séð þetta fyrir mér í örstuttu máli. Ég vil fyrst segja að hæstv. núv. heilbrrh. hefur gert heiðarlegar tilraunir til þess að ná utan um þennan vanda. Það er utan við þessa sali hér, hún hefur gert það. Ég tel að það komi bæði fram í forgangsröðunarnefnd þar sem verið er að reyna að glíma við hlutina. Ég verð þó að segja að mér finnst sú skýrsla kannski fullveik því þar er málunum raðað of lítið í forgangsröð. Ég vil að málunum sé raðað í forgangsröð og ég held að nauðsynlegt sé fyrir ráðherrann að hafa það þannig. Segjum að nýr ráðherra kæmi í heilbrrn. og vildi vita í hvaða röð ætti að fara í hlutina, þá væri gott að hafa slíka skýrslu í höndunum. Mér finnst skýrslan pínulítið veik en mér finnst hún samt mjög í áttina. Mér líkar það vel að fólk reyni að setja hlutina svona upp. Hæstv. heilbrrh. hefur líka skipað nefnd um stefnumótun í heilbrigðismálum til lengri tíma þar sem meiningin er að forgangsraða verkefnum þar sem reynt er að tölusetja markmið í heilbrigðismálum að því er varðar ýmsa þætti hins mannlega vanda sem heilbrigðisþjónustan glímir við, í forvörnum líka og fleiru. Ég geri mér hugmyndir um að þarna gæti orðið um mikilvægan leiðarvísi að ræða. Ég velti því hins vegar fyrir mér hvort það væri ekki í raun úrslitaatriði fyrir heilbrigðismálin að fjárlögin yrðu til margra ára. Ég er algerlega þeirrar skoðunar að ekki náist eðlilegar niðurstöður í heilbrigðismálunum öðruvísi en að fjárlögin verði til margra ára, fjárlagarammi til margra ára. Ég gæti séð fyrir mér að Alþingi tæki t.d. um það ákvörðun með einhverjum bindandi hætti --- það er alltaf verið að tala um eitthvað bindandi núna í tengslum við Kyoto --- að segja: Til heilbrigðismála á að fara þetta X hlutfall af ríkisútgjöldum eða þjóðarframleiðslu. Menn reyndu sem sagt að átta sig á þeim ramma og skoðuðu hann til lengri tíma. Náttúrlega mundi samdráttur í þjóðfélaginu hafa áhrif á þetta. Það mundi geta þýtt einhvern samdrátt. Þá stæðu menn frammi fyrir því og það eru pólitíkusarnir sem eiga að ákveða samdráttarforgangsröðina. Það á ekki að leggja það á starfslið heilbrigðisþjónustunnar. Það erum við sem eigum að gera það. Ef það verður einhver aukning, þá má auðvitað hugsa sér að einhver aukning verði í heilbrigðisþjónustunni líka. Ég held að við ættum að setja okkur það markmið að hlutfall okkar til heilbrigðismála, svo ég nefni það, sé á svipuðum stað í röðinni og við erum í þjóðartekjum á mann innan OECD. Í þjóðartekjum á mann höfum við verið innan OECD á bilinu 7.--8. sæti. Við erum núna komin í 5. sæti í þjóðartekjum á mann innan OECD. Það er í raun óvenjuhátt á mjög löngu tímabili. Ég hygg að í heilbrigðismálum séum við þarna langt á eftir. Við vorum í 7., 8., 9. sæti í útgjöldum til heilbrigðismála innan OECD. Ég hygg að í tíð hæstv. heilbrrh. Sighvats Björgvinssonar hafi menn séð jafnvel Íslandi raðað aftar en ég held að aldrei verði þjóðarsátt um þetta mál öðruvísi en að við séum með svipuð útgjöld sem hlutfall af landsframleiðslu til heilbrigðismála og við erum með tekjur þannig að ef við erum í 5. sæti í tekjum, þá séum við kannski í 7. sæti í útgjöldum til heilbrigðismála en ekki öllu aftar. Ég held að best væri ef Alþingi gæti farið í þetta verk, ekki endilega heilbrn. eða fjárln. Það mætti hugsa sér að sérstök nefnd færi í það verk að gera tillögur um stefnumótun á þessu sviði eða öðru. Ég gæti séð það fyrir mér að veruleg alvara yrði lögð í þetta verkefni. Ég get tekið undir það sem hér hefur verið sagt að ég held að lausn á þessu máli felist ekki í því að við berum hvert annað orðum í þessum sal. Ég vil líka segja það að lokum, að tölurnar í fjáraukalagafrv. og fjárlagafrv., eins og þær hafa verið kynntar okkur, eru hættulega fjarri lagi. Ég held að ég hafi leitt rök að því að fækkun starfsmanna blasir við og út af fyrir sig er ekki rétt að fara þeim megin í málin fyrst og fremst því það þýðir auðvitað niðurskurð í þjónustu. Ég hygg að ef við lokum fjárlagadæminu svona séu menn að tala um fækkun starfsmanna á sjúkrahúsunum og í heilbrigðisstofnununum í landinu um 300--400 manns. Það gengur ekki. Það er engin þjóðarsátt um stefnu, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. mjög góða og yfirgripsmikla ræðu. Við erum sammála um að fjármagn hafi aukist til heilbrigðismála frá 1996 og hefur farið stigvaxandi frá 1996 og það er ágætt. Við erum kannski ekki sammála um stýrinefndina. Ég tel að það hafi gefið góða raun á Reykjavíkursvæðinu að hafa stýrinefnd þar sem Reykjavíkurborg á sinn fulltrúa. Það sem mér finnst alvarlegast í umræðunni og yfirlýsingum sem hér hafa komið fram eru þær yfirlýsingar að sjúklingar hafa legið á skolherbergi. Ef það er svo að einhver sjúklingur hefur legið á skolherbergi, þá vil ég vita nákvæmlega á hvaða stofnun það er. Mér er fullkunnugt um að sjúklingur hefur legið á gangi eftir bráðavaktir en ég hef ekki heyrt fyrr að sjúklingur hafi legið á skolherbergi og ég þarf að fá nánari upplýsingar um þessa alvarlegu yfirlýsingu.

Herra forseti. Varðandi hið síðasta sem er alveg rétt hjá hæstv. heilbrrh. að eru auðvitað hrikalegar upplýsingar og satt að segja dauðbrá mér þegar ég sá þetta. En ég ráðlegg hæstv. heilbrrh. að ræða við sína starfsmenn, þeir geta frætt hann um þetta mál. Ég kann satt að segja ekki við að hengja þessa stofnun upp hér. En ég gæti líka tilnefnt tiltölulega mjög traustan heimildarmann. Ég geri það ekki nú en mun gera það við hæstv. ráðherra utan þessa ræðustóls. En ég skil vel að henni skuli vera brugðið. Varðandi framlögin til heilbrigðismála þá held ég að ekki hægt sé að neita því að stórhugur ríkir á öllum sviðum í íslenska þjóðfélaginu núna. Hann er ekki í heilbrigðismálum. Menn eru pínulítið vandræðalegir og skammast sín pínulítið fyrir heilbrigðismálin. Þar er þó margt verið að gera gott. En það er ekki verið að reisa nein merki, neina fána fyrir heilbrigðisþjónustuna á Íslandi. Ég sýndi fram á það að útgjöld til heilbrigðismála staðvirkt á mann á föstu verðlagi á 5--7 ára bili hafa ekki hækkað. Ég hygg að ég gæti sýnt fram á það ef ég væri með þær tölur tiltækar, sem ég á einhvers staðar, að í raun sé búið að ná fram verulegum niðurskurði á spítölunum á Reykjavíkursvæðinu á 5--6 ára bili. Ég hygg að það sé hátt í milljarð kr. En ef ég man rétt, þá eru menn á þeim tíma um leið að taka þann kostnað út í aukinni hjúkrun annars staðar þannig að það er ekki nettóávinningur út af fyrir sig fyrir ríkissjóð heldur vísar hann í ákveðna átt. Ég held að alveg óhætt sé að segja það, herra forseti, eða það finnst mér alla vega, að ekki er eins mikill stórhugur í heilbrigðismálum og þegar kemur að stóriðjunni og flugstöðvunum og öllu því.

Virðulegi forseti. Ég vil geta þess að ríkið er ekki í stórhug sínum að byggja upp verslanir og það vitum við bæði, hv. þm. og ég. Ég tel að töluverður stórhugur ríki varðandi heilbrigðisþjónustuna og við höfum mikinn metnað gagnvart þeirri þjónustu. Við getum sýnt það á ýmsum sviðum. Gangið t.d. um nýja hjartarannsóknardeild á Landspítalanum. Það ber vott um mikinn stórhug varðandi þjónustuna. En ég vil aftur koma að því sem ég sagði áðan að mér finnst það bera vott um of mikla yfirlýsingagleði varðandi heilbrigðisþjónustuna þegar menn fullyrða hér að sjúklingur hafi legið á skolherbergi. Svo mikið þykist ég þekkja til og vona að ég hafi rétt fyrir mér að það hafi aldrei gerst.

Ég kann nú ekki við þennan tón satt að segja, herra forseti. Ég læt ekki mana mig til þess að nefna þetta dæmi en ég gæti sýnt hæstv. heilbrrh. fram á þetta í skýrslu frá nefnd sem hún sjálf skipaði og gæti líka nefnt embættismann sem gæti gert henni grein fyrir þessu í smáatriðum. Ég kann ekki við þetta og tel að ég hafi ekki gefið tilefni til þess með málflutningi mínum áðan að hæstv. ráðherra setji málin upp með þeim hætti sem hún gerði núna. Út af fyrir sig er það rétt að margt er reynt að gera. En það er enginn baráttuandi fyrir heilbrigðisþjónustunni á Íslandi í gangi. Menn þurfa ekki annað en horfa á grotnandi spítalana á Reykjavíkursvæðinu, horfa á gangana, horfa á flagnaða málninguna á húsunum. Menn þurfa ekki annað til að sjá að það er eitthvað annað en stórhugur sem einkennir stöðuna í dag í þessum efnum.

Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv. flutti um margt athyglisverða ræðu. Ég vil aðeins koma að einu á þessu stigi. Hann minntist á þann sparnað sem var áætlaður á sjúkrahúsunum á landsbyggðinni, hvað hefði orðið af honum og þeim áformum sem nú eru uppi. Það var ætlunin að deila út 32 millj. á þessu ári á stofnanir en því hefur verið frestað og það hefur verið lagt til meðferðar í þá samninga sem fram undan eru. Þau heildarsparnaðaráform eru nú 80 millj. kr., 32 millj. á þessu ári og 50 millj. á næsta ári en það verður tekið til meðferðar þegar rætt verður við hverja stofnun. Mér finnst hv. 8. þm. Reykv. vera í dálítið ófrjóum samanburðarfræðum við atvinnulífið varðandi verksmiðjur og flugstöðvar. Það eru einmitt slíkar framkvæmdir sem e.t.v. auka þjóðartekjurnar og auka það fjármagn sem hægt er að verja m.a. til heilbrigðismálanna í landinu en ég tek undir það með honum að ég skil ekki að þörf sé á að tvöfalda verslunarhúsnæði á höfuðborgarsvæðinu á næstu árum og mér verður hugsað til þess þegar Vinnuveitendasambandið sendir okkur nótu niður í fjárln. um að halda þurfi utan um ríkisfjármálin, að þeir mættu nú gjarnan aðvara sína menn um það að ekki sé víst að það sé þjóðhagslega hagkvæmt að setja verslun á hausinn í stórum stíl á höfuðborgarsvæðinu með því að fjárfesta á næstu árum 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson spurði áðan hvort heilbrigðsiþjónustan væri orðin hornreka á Íslandi. Það má kalla hlutina ýmsum nöfnum en ég er ekki sammála því að við getum tekið svo djúpt í árinni. Hins vegar verðum við að minnast þess, eins og ég sagði í ræðu minni áðan, að heilbrigðismálin hafa ekki verið til heildarumfjöllunar sem slík að því marki sem ég tel að þau hefðu átt að vera á undanförnum árum. Við verðum líka að minnast þess, eins og ég sagði áðan, að þetta er ekki vandamál þessarar ríkisstjórnar eða ríkisstjórnarinnar þar á undan heldur vandamál margra ríkisstjórna fyrri ára ef við horfum aftur til sl. áratugar eða jafnvel áratuga. Við skulum líka minnast þess að þau lög sem við í raun byggjum á í heilbrigðisþjónustunni í dag voru byggð á hugmyndum sem voru mest í umræðunni fyrir um 30 árum, 1967, 1968 og 1969. Þau lög og þær hugmyndir tóku gildi 1974. Umræður byrjuðu á Alþingi að mig minnir 1973. Við erum að kalla á stefnu í heilbrigðisþjónustunni miðað við það sem blasir við okkur í dag, það sem sjúklingar og faglegar framfarir kalla á í dag, hvað það er sem við viljum gera í heilbrigðisþjónustu og hvað það er sem við viljum ekki gera. Ég furða mig líka á þeirri umræðu sem fram hefur farið í kvöld þar sem ítrekað hefur verið varpað fram af hæstv. heilbrrh. þeirri spurningu hvort hv. þm. Össur Skarphéðinsson og ég séum sammála sameiningu á yfirstjórn í heilsugæsluþjónustu á Vestfjörðum og í Reykjavík. Ég get eiginlega ekki skilið hvað hæstv. heilbrrh. er að fara með því að bera saman epli og appelsínu nánast hvað snertir mannfjölda og þjónustumöguleika á þessum mismunandi svæðum sem annars vegar er fámennt og mjög fjöllótt og dreifbýlt og 

Herra forseti. Hv. þm. var kannski aðeins að svara öðrum ræðumönnum líka. Það er ágætt að slá margar flugur í einu og sama högginu en það sem sneri að mér var helst það að lögin um heilbrigðisþjónustu væru gömul. Já, þau eru það og það þarf að endurskoða þau. Hins vegar finnst mér grundvallaratriðin og markmiðin í lögunum um heilbrigðisþjónustu vera góð. Ég vil ekki fórna þeim satt að segja. Það er búið, mér liggur við að segja, að gera oft grín að þessum markmiðum í 1. gr. laganna um heilbrigðisþjónustu en það eru göfug mannréttindamarkmið sem mér finnst að eigi að vera í slíkum lögum. Þar snýst málið einfaldlega ekki um að tryggja það kannski 100% að gera það sem þar er heldur leitast við af fremsta megni, eins og segir í einhverjum textum sem við lærðum sum þegar við vorum aðeins yngri en við erum núna, að ná þeim markmiðum sem þar eru sett. Ég held að málið snúist um það. Ég held að það séu nokkur atriði sem eigi að byggja upp stefnuna í heilbrigðismálum. Í fyrsta lagi þær almennu þjónustukröfur sem við gerum hér á landi. Í öðru lagi hin alþjóðlega verkaskipting sem mun líka hafa áhrif á heilbrigðisþjónustuna á komandi árum. Í þriðja lagi fjármunirnir sem við viljum verja í verkefnið. Í fjórða lagi rannsóknir og menntun þess starfsfólks sem um er að ræða. Mér finnst t.d. að við ræðum of lítið um starfsfólk hér. Starfsfólkið í heilbrigðisþjónustunni er pískað áfram talsvert mikið, sérstaklega á spítlunum, og ég held að það sé að verða býsna alvarlegt mál. Svo ætla ég bara að segja að lokum í sambandi við sameiningu spítalanna. Mér finnst það vera afskaplegur lúxus að neita sér um að skoða þessa VSÓ-skýrslu. Mér finnst að ég sem þingmaður og fulltrúi skattgreiðenda líka hafi ekki efni á að segja: ,,Ég vil ekki nota þessa VSÓ-skýrslu.`` Því það er örugglega eitthvað í henni sem hægt er að læra af.

Herra forseti. Hér eru til umræðu fjáraukalög fyrir árið 1997. Það má segja að ekki sé seinna vænna að taka þau til umfjöllunar ef þau eiga að ná afgreiðslu og verða virk innan ársins sem senn er liðið. Frv. sem kom fram snemma á haustþinginu miðað við þingskjalsnúmer 55, þ.e. einhvern tímann í októbermánuði hefur það komið fram. Það breytir ekki því að samt hefur hv. fjárln. eða meiri hluti hennar séð sig knúinn til að leggja fram til viðbótar allmarga tugi brtt. þannig að eitthvað er nú enn þá um að menn keyri út af í eyðslu og þurfi á fyrirgreiðslu að halda þó að menn hafi verið að setja sér það undanfarin ár að bæta vinnubrögð við fjárlagagerð og útrýma aukafjárveitingum sem vondum sið. Það hafa verið teknar upp alls konar nýjar fínar reglur og sett lög og hvaðeina til að koma í veg fyrir að sá gamli plagsiður, að keyra ríkisreksturinn á síðari hluta ársins meira og minna á alls konar aukafjárveitingum, heyrði liðinni tíð. Meira að segja ráðherrar hafa fengið talsvert ríflega óskipta ráðstöfunarliði eða ráðstöfunarfé sem þeir eiga að hafa upp á að hlaupa til að mæta óvæntum uppákomum og minni háttar útgjöldum. En samt hefur ekki tekist að ná þessu betur saman en svo að hér eru allmikil útgjöld lögð til viðbótar, mæld í milljörðum, ef bæði frv. og brtt. eru lagðar saman. Það sem er kannski athyglisverðast við útkomuna á árinu er hinn mikli tekjuauki ríkissjóðs sem er umtalsverður og mælir aukna þenslu og eyðslu í þjóðfélaginu en gjöldin hafa engu að síður aukist sem því nemur og jafnvel rúmlega það, því að niðurstaðan er halli á rekstri ríkisins ef svo heldur fram sem horfir á þessu ári. Að vísu koma inn í innlausnir spariskírteina og fleira slíkt sem þarf að hafa í huga en eftir stendur að ríkissjóður verður í góðærinu miðju rekinn með halla á árinu 1997 og er þó ekki endilega víst að öll kurl séu komin til grafar eins og kunnugt er. Þegar ríkisreikningur endanlega birtist fyrir árið 1997 kann hann að geyma enn einhverjar breytingar frá þessum áformum. Hér hafa, herra forseti, aðallega upp á síðkastið í umræðunni a.m.k., heilbrigðismálin verið rædd og ég þarf ekki að endurtaka það sem þar hefur verið sagt. Ég tek undir það flest sem sagt hefur verið um vanda þess málaflokks og stóru sjúkrahúsanna og heilbrigðisstofnananna almennt, en ég vil sérstaklega gera að umtalsefni einn þátt þess máls og hann tók ég reyndar upp við 1. umr. málsins og það er staða Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Ég var ákaflega óánægður, satt best að segja stórhneykslaður á því hvernig staðið var að framlagningu fjáraukalagafrv. þar sem stóru sjúkrahúsin í Reykjavík fengu umtalsverða úrlausn sinna mála að sagt var á grundvelli samnings sem gerður hafði verið við þau um tiltekin atriði í rekstrinum á næsta ári eða næstu árum, en á sama tíma fékk Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri enga úrlausn sinna mála og var þó og er vandi þess um flest sambærilegur vanda stóru sjúkrahúsanna í Reykavík, enda eðli málsins samkvæmt við sambærilega hluti að glíma á öllum þessum stóru sérhæfðu deildaskiptum sjúkrahúsum í landinu. Þar hefur Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri algerlega sérstöðu af öllum heilbrigðisstofnunum landsbyggðarinnar og er í eðli sínu hvað rekstur snertir miklu líkara stóru deildaskiptu sjúkrahúsunum á höfuðborgarsvæðinu. Ég verð að segja, herra forseti, að mér datt satt best að segja ekki annað í hug en að þegar brtt. kæmu frá meiri hlutanum yrði búið að bæta úr þessu og sómasamlega búið að Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri. Ég tel að það sé ekki gert með þeim brtt. og ég leyfi mér að lýsa yfir megnustu óánægju með að þannig skuli eiga að fara með Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri að það fái ekki á nokkurn hátt sambærilega meðferð og sjúkrastofnanirnar hér sem að eðli og umfangi eru helst sambærilegar heldur er því vísað á óskiptan lið sem síðan á eftir að útfæra hvernig verði skipt og ráðstafað til allra sjúkrahúsa eða heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni ef ég hef skilið þetta rétt. Með öðrum orðum, Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri á að bítast um hlutdeild sína í hinum óskipta lið við aðrar sjúkrastofnanir á landsbyggðinni. Þetta er ekki mjög smekkleg uppsetning og ég er satt best að segja, herra forseti, að verða heldur leiður á þessum endalausu dúsuliðum sem settir eru alltaf upp í tengslum við vanda í rekstri stofnana í heilbrigðiskerfinu. Þetta er ósiður, hv. formaður fjárln. Það er ósiður að setja málin svona fram ár eftir ár vegna þess að verið er að búa til leiðindi, skapa spennu og setja menn síðan á hnén fyrir fram í samningaviðræðum við ráðuneytið um þessi mál. Af hverju getur fjárlagavaldið ekki ákveðið það að hvaða marki er komið til móts við vanda Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri og sett þá tölu inn í lög þannig að menn þurfi ekki að ganga fyrir Pontíus og Pílatus eins og einhverjir þurfalingar eftir að búið er að ákveða að setja fjárveitingar til að koma til móts við rekstrarvandann, en þá er gengið þannig frá því að því er ekki skipt eða ekki merkt þeim sem í raun þurfa að fá þessa peninga. Lágu ekki fyrir fullnægjandi upplýsingar um það hver vandi Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri er? Svarið er jú. Ég efast um að aðrar stofnanir hafi sent öllu greinarbetri upplýsingar um sinn rekstur á undanförnum árum. Ég efast um að aðrar sambærilegar stofnanir hafi staðið sig öllu betur í að reka yfirleitt starfsemi sína innan ramma fjárlaga og gera skilmerkilega grein fyrir því um leið og þannig var komið í rekstrinum, að það var ekki lengur hægt miðað við þá þjónustu sem kröfur eru gerðar til um og fjárveitingavaldið og löggjafinn hefur reyndar heimilað sjúkrahúsinu að stofna til á undanförnum árum með því að ráða sérfræðinga á fleiri sviðum, fjölga aðgerðum og taka upp aukna þjónustu. En það hefur gleymst að sjá fyrir eðlilegum og nauðsynlegum fjárveitingum til að mæta þeim rekstri. Ég vona auðvitað að FSA nái út úr þessari skiptingu sanngjörnum hlut en mér finnst þetta mjög miður að menn skuli ekki geta klárað málin með eðlilegum hætti. Og vandi Fjórðungssjúkrahússins á Akueyri er um margt það sérstaks eðlis að hann er ekki nema að hluta sammerktur hvað inntak og eðli snertir því sem við er að glíma á mörgum öðrum stofnunum á landsbyggðinni. Það er m.a. vegna þess að þar hefur þjónustan beinlínis verið aukin með pólitískum ákvörðunum á undanförnum missirum en því er ekki endilega til að dreifa á öllum öðrum stöðum þar sem eftir sem áður er við fjárhagsvanda að stríða. Þessa sérstöðu Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri verða menn að viðurkenna ef menn ætla að verða sjálfum sér samkvæmir. Það hafa verið teknar á undanförnum árum pólitískar ákvarðanir um hlutverk þessarar stofnunar. Tekin var ákvörðun í tíð fyrri ríkisstjórnar um að hefja mikla byggingu við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri til að leysa úr húsnæðisþörf barnadeildar og fleiri deilda. Sú bygging er nú langt komin og verður vonandi tekin í notkun í lok næsta árs, þ.e. fyrsti hluti hennar. Á undanförnum nokkrum árum hafa verið heimilaðar nýjar stöður sérfræðinga á nýjum sviðum sérhæfðrar þjónustu með ákvörðunum á Alþingi sem teknar hafa verið af bæði fyrrv. og núv. ríkisstjórnum, meiri hlutum hennar og ég held reyndar studdar af öllum af því að menn hafa verið sammála um að þetta hlutverk stofnunarinnar væri mjög mikilvægt. Þetta ætti að verða ein af sérhæfðu og stóru sjúkrastofnununum í landinu sem verða efldar til að veita fullnægjandi heilbrigðisþjónustu fyrir landið á þessu svæði, á stóru upptökusvæði á Norð-Austurlandi og Vestfjörðum. Þarna eru menn enn fremur með í huga að þetta er eina stóra varasjúkrahúsið í landinu fyrir utan höfuðborgarsvæðið. Hvernig stendur þá á því að ekki er hægt að ganga betur frá þessum málum en hér er gert? Ég spyr að því. Að öðru leyti, herra forseti, tek ég svo undir að mikið skortir á að menn hafi viðurkennt þarfirnar í heilbrigðiskerfinu almennt, ætli menn að veita hér þá fyrsta flokks þjónustu sem þjóðin gerir kröfur um og pólitíkusar auðvitað átta sig á því að það er ekki vilji til annars í landinu en að halda uppi fyrsta flokks heilsugæslu og heilbrigðisþjónustu og þá fara menn einhverjar fjallabaksleiðir til þess að reyna að komast undan því eftir sem áður að viðurkenna þörfina fyrir fjárveitingar sem er í þessum málaflokki. Það voru mjög umhugsunarverðar tölur sem komu fram áðan í máli hv. 8. þm. Reykv., Svavars Gestssonar, þegar það er framreiknað að núvirt framlag til heilbrigðismála á hvern landsmann hefur ekki aukist, það hefur heldur minnkað. Það er úr takti við allt sem er að gerast í þessari grein þar sem út um allan heim er viðurkennt að það er óleysanlegt viðfangsefni að taka inn þá möguleika sem ný tækni og framþróun læknavísindanna bjóða upp á, bæði ný lyf og ný lækningatæki og auknir möguleikar auk breyttrar aldurssamsetningar í samfélögunum, að láta þetta mætast öðruvísi en að menn séu tilbúnir til að leggja meira til þessa málaflokks. Þvert á móti held ég því fram að það sé með ólíkindum hvað íslensk heilbrigðismál eru þrátt fyrir allt rekin með hagkvæmum hætti þannig að það vekur aðdáun víða erlendis hvað t.d. tiltölulega lítil sjúkrahús eins og okkar stærstu sjúkrahús eru á erlendan mælikvarða geta þó gert. Það þarf ekki annað en velta fyrir sér t.d. þeim erfiðleikum sem hin gífurlega aukna sérhæfing í læknisfræði hefur í för með sér fyrir svona litlar stofnanir eins og við erum hér að tala um. Samt held ég að þarna hafi tekist ótrúlega vel til m.a. vegna þess og ekki síst vegna þess að starfsfólkið á þessu sviði leggur ótrúlega mikið á sig af því að þetta er öðrum þræði hugsjónastarf og menn eru bundnir af sínum starfsheiðri og eiðum sem honum fylgja við það að reyna að leysa sitt verk vel af hendi, jafnvel við ótrúlega erfiðar aðstæður. En vinnuálagið er orðið gífurlegt. Það er búið að draga mjög saman fjárveitingar undanfarin ár. Það er langt frá því að fullnægjandi endurnýjun á tækjakosti, svo að ekki sé talað um hörmulega bágborið viðhald á húsnæði, sé fyrir hendi. Og það er alveg nauðsynlegt, herra forseti, að menn horfist einhvern tíma í augu við þessar staðreyndir eins og þær liggja fyrir og fáist til að ræða þær yfirvegað og áreitnislaust og reyna að ná einhverju landi með þessi mál. Það er algjörlega ómögulegt að hafa þennan málaflokk alltaf meira og minna í upplausn eins og hann hefur því miður verið meira og minna í ein 5--6 ár ef ekki lengra aftur. Ég held að það þurfi að fara a.m.k. aftur á daga hv. þm. og hæstv. ráðherra Guðmundar Bjarnasonar til þess að finna sæmilegt jafnvægisástand í heilbrigðismálunum og var þar þó auðvitað við erfiðleika að glíma eins og endranær. Menn vita nú hver ósköpin gengu hér á á síðasta kjörtímabili. Það þarf ekki að fara yfir það. Það er best að hlífa mönnum við því að vera að rifja það mikið upp og svo hefur þetta gengið eins og raun ber vitni á þessu kjörtímabili að það hafa verið endalausar þrengingar. Það hafa verið endalaus sparnaðaráform sem hafa verið ákveðin fyrir fram og ofan frá. Svo verður ekki neitt úr neinu. Á þetta hefur verið bent og niðurstaðan liggur alltaf eins fyrir. Menn neyðast til að veita aukafjárveitingar þegar sparnaðaráformin eru farin í vaskinn, hafa sáralitlu eða engu skilað öðru en óvissu og óánægju og núningi og erfiðleikum fyrir starfsfólk og stjórnendur. Þetta er gjörsamlega ómögulegt og óþolandi. Það verður að reyna að koma starfseminni á þessu sviði niður á sæmilega traustan grundvöll og í formi fjárveitinga sem eru samkvæmt skilgreindum markmiðum og þörfum að þessu leyti þannig að menn vita að hverju þeir ganga og þessum endalausa aukafjárveitingavandræðasparnaðarvítahring ljúki. Herra forseti. Ég vil að lokum umfjöllunar um þetta mál spyrja hv. formann fjárln. eða þá þess vegna hæstv. heilbrrh.: Hvað er hægt að upplýsa á þessu stigi málsins um þá hlutdeild sem Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri fær út úr þessum óskipta lið? Er hægt að segja eitthvað um það, upplýsa eitthvað um það hvaða úrlausn verður þar á ferðinni gagnvart þeim vanda sem menn standa þar frammi fyrir, uppsöfnuðum frá fyrra ári og því sem eru að myndast á þessu ári og samkvæmt beiðnum FSA mun þurfa einar 80--90 millj. til að leysa á fullnægjandi hátt. Þá, herra forseti, hafði ég fyrst og fremst ætlað að ræða lítillega eitt annað atriði sem á við í þessu fjáraukalagafrv., fyrst og fremst vegna þess að það vakti mikla undrun mína þegar ég fór að fara yfir það mál, lesa saman annars vegar frv. og hins vegar brtt. meiri hlutans. Þetta undrunarefni, herra forseti, er utanrrn. Ég satt best að segja verð að játa að ég varð alveg forundrandi þegar ég fór að fara yfir það hver ósköpin hafa eiginlega gerst í fjárveitingamálum til utanrrn. á þessu ári og eru enn að gerast. Ég ætlaði ekki að trúa því að þetta litla ráðuneyti með ekki flóknari starfsemi en þar er á ferðinni skuli samtals eiga að fá um hálfan milljarð kr., næstum hálfan milljarð króna í aukafjárveitingar á árinu. Ég leyfi mér nú bara að spyrja, herra forseti: Hvers konar áætlunargerð var þar stunduð? Á hvaða sandi byggðu fjárveitingar til utanrrn. sem afgreiddar voru á Alþingi í desember í fyrra? Þetta eru nú meiri ósköpin. Auðvitað er það svo að sumir þessara liða sem hér eru eiga sér skýringar og ég tek það skýrt fram að ég er stuðningsmaður sumra þeirra. Ég vil t.d. taka það alveg skýrt fram að ég fagna því að Íslendingar hafa opnað sendiráð í Helsinki. Það hefði að vísu mátt bera öðruvísi að.  Rekstur aðalskrifstofu utanrrn. á að fá rúmar 40 millj. kr. í aukafjárveitingum. Það munar um minna. Nú er þetta ekkert óskaplegt batterí að ég hélt. Og í hvað í ósköpunum fara 40 millj. í viðbót í þennan rekstur sem ekki var hægt að sjá fyrir? Jú, það er nú hægt að reyna að átta sig eitthvað á því með því að líta í greinargerðina og þá kemur í ljós að sjálfar skrautfjaðrirnar í hatti utanrrh. --- hvað hétu þær nú aftur, heræfingarnar --- varnaráætlana- og almannavarnaæfingarnar, Samvörður 7 millj. kr. og Norður-Víkingur 4 millj. kr. --- þær gleymdust, þessar fínu miklu áætlanir sem hæstv. utanrrh. er búinn að hæla sér af út um allan heim og færði fram sem sérstök rök að hefðu vakið mikla aðdáun erlendis, þetta brölt hér uppi á miðhálendinu sem landsmenn urðu aðallega varir við af því það varð til óþurftar í túrismanum. En það gleymdist að gera ráð fyrir fjárveitingum og svo kostar þetta heilar 11 millj. kr. sem utanrrn. þarf að fá í aukafjárveitingar bara svona upp úr þurru allt í einu á haustdögum 1997. Síðan er þarna ýmislegt fleira sem er mjög sérkennilegt að skuli ekki hafa verið gert ráð fyrir. Allt í einu þurfti að ganga frá deiliskipulagi á varnarsvæðinu á Keflavíkurflugvelli og það þarf aukafjárveitingu í það og guð má vita hvað. Það meira að segja gleymdist að gera ráð fyrir því að það þyrfti að birta erlenda samninga í Stjórnartíðindunum og það þarf að fá aukafjárveitingu til þess o.s.frv. 40,4 millj. í aukafjárveitingu til að reka aðalskrifstofu utanrrn. Þetta er nú dálítið umhugsunarefni. Hver er fjármálastjóri þarna? Hver gerir áætlanir? Ég hélt að yfirmaðurinn væri endurskoðandi, einn af frægustu endurskoðendum landsins, sjálfur hæstv. utanrrh. Hvaða einkunn gæfi hann mönnum sem stæðu svona að málum ef hann væri enn prófdómari í Háskóla Íslands? Ekki batnar það nú, herra forseti, þegar kemur að sendiráðunum. Guð minn góður! Sendiráðið í Washington, 5 millj. í viðbót í rekstur. Það gleymdist að gera ráð fyrir því að það þurfti að leigja húsnæði á meðan bústaðurinn væri óíbúðarhæfur o.s.frv. Og 95 millj. kr. í stofnkostnað, aukafjárveiting. Aukafjárveiting í sendiherrabústaðinn í Washington. Hann hefur ekki verið mikils virði. Það er enginn smáræðis kostnaður sem fylgir þessu litla sloti þarna í Washington. Þetta er vonandi ekki sundlaugin sem er farin að leka, hin fræga sem þjóðin stóð á öndinni út af fyrir nokkrum árum þegar þurfti að byggja sundlaug við bústaðinn í Washington af því að þar var svo mikill raki í lofti og heitt á sumrin eins og kunnugt er. Það er vonandi ekki sundlaugin sem hefur hrunið heldur eitthvað annað. 101 millj. er í aukafjárveitingar vegna sendiráða almennt og það fer mest í sendiráðið í Washington. En þetta er ekki nóg, herra forseti. Nei, þetta er ekki nóg. Svo líða nokkrar vikur frá því að frv. kemur hér fram með aukafjárveitingum til utanrrn. upp á 182,2 millj. kr., þessa litla ráðuneytis og þá koma brtt. meiri hlutans og hvað er þar? Þar eru 310 millj. í viðbót í aukafjárveitingar til utanrrn. Það eru 17,4 millj. í ýmis verkefni og sendiráð Íslands í London fær 290 millj. Ég spyr að því, herra forseti: Hvernig stendur á því að þessa hluti ber þannig að að það uppgötvast allt í einu í október, nóvember eða desember, eða hvenær það nú er, að það vantar 290 millj. til að reka sendiráðið í London eða koma því yfir áramótin? Það getur ekki beðið eftir afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1998. Nei, það verður að koma sem aukafjárveiting í fjáraukalögum ársins 1997.  Ég gerði það mér til gamans af svona vissum sögulegum áhuga að ég fór og skoðaði landbrn. sem er miklu stærra ráðuneyti með miklu útgjaldafrekari málaflokka á sínum herðum og var nú oft illa séð fyrir það að stundum þurfti aukafjárveitingar í blessað landbrn. eins og ræðumaður man mjög vel eftir af vissum ástæðum og það gátu verið heilmikil læti í kringum það þegar var verið að slást fyrir því að fá einhverja aura sem vantaði upp á útflutningsuppbætur eða eitthvað fyrr á öldinni, eins og hv. 8. þm. Reykv. mundi kannski orða það. En þá sá ég það mér til ánægju að landbrn. er ekki einu sinni hálfdrættingur á við utanrrn. í aukafjárveitingum. Það fær kannski svona þriðjung. Það er fyrst og fremst einn liður þar, af ástæðum sem eru vel skýrðar í greinargerð með með frv., sem fær nokkra hækkun. Það eru jarðamálin hjá landbrn. Þar er á ferðinni tala sem er ekki nema brot af því sem utanrrn. fær eða um 1 / 3 líklega, herra forseti. Ég ætla ekki að fara fram á það hér, herra forseti, að hæstv. utanrrh. komi til þessarar umræðu því að það er óhefðbundið að vera að biðja hæstv. utanrrh. að koma og ræða fjárlagamál. En utanrrn. er ráðuneyti eins og hvert annað ráðuneyti líka í þessum skilningi. Það er ekkert yfir önnur ráðuneyti hafið í þeim efnum. Það verður að reyna að vera innan ramma fjárlaga. Er það ekki? Það hefur enga sérstaka stöðu hvað varðar fjárreiður ríkisins. Er það? Nei, ég held ekki. Og þó að hæstv. utanrrh. sé mikið í útlöndum og það sé kannski erfitt fyrir hann að fylgjast með því svona dag frá degi hvernig reksturinn gengur á bænum, þá verður að gera sömu kröfu til hæstv. ráðherra og annarra um að þarna sé farið að settum leikreglum. Ég leyfi mér að lýsa svo vægt sé til orða tekið, herra forseti, mikilli undrun á þessu og geri það hér með og vona að ég hafi tekið þetta þannig fyrir að það hafi komist sæmilega til skila að hér er um nokkuð óvenjulegt frávik að ræða, svo ekki sé meira sagt, hjá þessu eina ráðuneyti. Allra síðast spyr ég, herra forseti: Má kannski búast við því að við fáum svona eins og tvö sendiráð í hausinn á næsta ári? Það komi í ljós að allt sé ónýtt í New York eða Kaupmannahöfn og það kosti hundruð milljóna að koma þeim sendiráðum í lag á næsta ári og það verði líka að vera aukafjárveitingar? Er kannski ástæða til að fara þarna í úttekt á stöðu mála --- heita það ekki stjórnsýsluúttektir --- og eitthvað svoleiðis fínerí sem Ríkisendurskoðun er stundum sett í þegar mönnum ofbýður eitthvað sem gerist af þessu tagi? Ég spyr að því. Hefur hv. fjárln. velt því fyrir sér hvort þetta sé þannig frávik miðað við forsendur fjárlaga yfirstandandi árs að kannski sé ástæða til þess að Ríkisendurskoðun fari þarna í úttekt og fari ofan í saumana á því og kanni hvernig svona ósköp geta allt í einu komið upp. Nú kann vel að vera að á þessu öllu séu efnislegar haldbærar skýringar og eitthvað var nefndur hér lóðaleigusamningur í London o.s.frv. til 99 ára og það getur verið að það sé ágæt fjárfesting. En ég spyr þá að því: Hafði enginn hugmynd um að hann væri útrunninn? Þarf það að koma mönnum gjörsamlega á óvart? Er eðlilegt að það uppgötvist í september eða í október eða nóvember og menn standi bara ráðþrota og verði að fá 290 millj. í aukafjárveitingu? Gat enginn séð þetta fyrir eða ástandið á bústaðnum í Washington o.s.frv.? Ekki trúum við því eitt augnablik, herra forseti, að það séu bara mannaskipti þar sem kosti öll þessi ósköp. Það getur ekki verið. Það hlýtur að vera sama hvað sendiherrann heitir sem situr þar. Ég hef ekki heyrt um það að síðasti sendiherra í Washington hafi beðið neitt heilsutjón af því að búa í húsinu þannig að ég spyr: Getur þetta virkilega hafa verið svo brýnt að allt þetta þurfi að vera aukafjárveitingar? Spyr sá sem ekki veit, herra forseti. Ég held að ég hafi þessi orð ekki fleiri. Aðrir ræðumenn hafa tekið prýðilega fyrir ýmsa aðra þætti þessa máls sem ástæða er til að fara hér yfir. Ég hef haldið mig fyrst og fremst við tvo þætti, þ.e. heilbrigðismálin og þá aðallega hvað varðar vanda Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri og vona að ég fái þar svör við spurningum mínum og svo hefur þessi stórfellda og undarlega frammúrkeyrsla eða útafkeyrsla eins og er til siðs að segja núna, útafkeyrsla utanrrn. í fjármálum á þessu ári, vakið athygli mína. Ég hef hér gagnrýnt hana og spurt þar ýmissa spurninga hvernig á þessum ósköpum skuli standa að utanrrn. hefur keyrt svona hressilega út af veginum og langt út í mýri eins og þessi fjáraukalög og breytingartillögur meiri hlutans bera með sér.

Herra forseti. Varðandi Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri þá er uppsafnaður vandi þess á síðasta ári og á þessu ári 84 millj. kr. Fjórðungssjúkrahúsið hefur lagt fyrir fjárln. greinargóða skýrslu um mat sitt á því hvernig á þessu standi og ég tel að það sé góður grunnur til þess að gera samning við sjúkrahúsið þó þeir geti ekki sagt um endanlega tölu á þessu stigi. Hallinn er til kominn, eins og ég sagði, á síðasta ári og þessu en þetta sjúkrahús hefur verið vel rekið og innan fjárheimilda. Ég hygg að einhver skýring geti verið í því að það er rétt að veittar hafi verið heimildir fyrir nýjum stöðum lækna og aukið umfang í aðgerðum og það hafi verið vanmetið. Hins vegar er þetta mál sett í þann farveg sem ákveðinn var um sjúkrahúsin öll. Ég tel að það liggi fyrir góður grunnur til þess að taka þetta skjótt fyrir. Ég vil taka það fram að forráðamenn Sjúkrahússins á Akureyri hafa lagt á það mikla áherslu að vera innan fjárheimilda þannig að ég tel að það eigi að ganga í það að gera samning um umfang starfseminnar og meta hve miklar fjárhæðir þarf í ár og hvað starfsemin þarf til sín á næstu árum. Ég vildi láta þetta koma fram í andsvari og skýri á eftir önnur atriði þegar ég tek til máls í lokin.

Herra forseti. Ég þakka hv. formanni fjárln., hv. 2. þm. Austurl., Jóni Kristjánssyni, fyrir þessi svör og sérstaklega kannski þann gæðastimpil eða það vottorð sem hann gaf hér upp á það að þau gögn sem frá Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri hafa komið séu greinargóð og gefi fullt tilefni til þess að komið sé til móts við vanda sjúkrahússins eins og hann birtist. Þó að hv. þm. treysti sér ekki til að nefna hér tölur þá gaf hann í skyn að það lægi allt fyrir sem þyrfti að liggja fyrir til þess að unnt væri að ganga frá þessum málum við Fjórðungssjúkrahúsið. Þá er að vísu eftir þetta samningatal sem hér er alltaf uppi nú orðið. Það er eins og það sé ekki hægt að veita bara fjárveitingar á fjárlögum á eðlilegan hátt til þessara stofnana rétt eins og annarra ríkisstofnana þannig að þær geti bara rekið sig á þeim grunni, heldur þarf alltaf að ganga til einhverra samninga. Ég verð að segja alveg eins og er að þetta finnst mér heldur hvimleitt. Það kann vel að vera að sú samningagerð verði í þannig góðum anda og ekki verði um neina nauðung að ræða af hálfu viðsemjendanna, við ráðuneyti, fjmrn. eða heilbrrn. eða hverjir sem það nú eru sem þar véla um. En ég verð að segja alveg eins og er að í ljósi reynslunnar er maður svolítið tortrygginn á þessa uppsetningu mála, þessa óskiptu liði og síðan þessar samningaviðræður einhvers staðar bak við lokuð tjöld. Mun t.d. fjárln. fylgjast með því hvernig skipting þessa liðar verður og hafa hönd í bagga með því að það verði þá með sanngjörnum hætti spilað úr þessum fjármunum til þess að leysa vanda stofnana eins og FSA sem óumdeilt er að hafi staðið sig vel, að hafi fært fram alveg fullnægjandi skýringar og rök fyrir því hvers vegna þessi vandi hefur skapast? Mér finnst það skipta máli að slíkt liggi fyrir áður en Alþingi sleppir málunum frá sér.

Herra forseti. Ég vil upplýsa að fjárln. hefur lagt á það áherslu að fylgjast með framgangi þessara mála og það er tekið fram í nefndaráliti að fjárln. geti kallað eftir upplýsingum á hverjum tíma og að niðurstöður séu lagðar fyrir nefndina og þær tillögur sem hugsanlega verða gerðar, t.d. ef það kæmi upp að aukið fjármagn þyrfti til einstakra verkefna þá er fjárveitingavaldið hjá Alþingi. Það breytist ekki. Varðandi samninga og þá stefnu, þá held ég að þeir þurfi ekki að vera af hinu vonda. Það getur verið gott fyrir báða að gera sér ljósa grein fyrir því hvað ákveðin starfsemi kostar, hversu mikið fjármagn þarf til þess að sinna ákveðinni þjónustu og ég tel að sú vinna sem lögð er í það geti skilað sér og alls ekki þurfi að vera neikvætt fyrir viðkomandi stofnun að taka þátt í slíku samningaferli. Ég legg á það áherslu að það á að ganga að þessu með jákvæðum hætti. Varðandi utanrrn. þá hafa komið fram skýringar á þessum fjáraukaliðum. Ég leyni því ekkert að mér finnast þetta miklir peningar þegar við erum að berjast við nokkrar milljónir til hinna og þessara hluta. Hins vegar er það svo að hvert einasta skref í húsbyggingum í miðborgum erlendra stórborga kostar morðfjár. Það eru skýringar fyrir þessu í greinargerð fjáraukalaganna og ég get komið nánar að því á eftir. En ég vil taka það fram að stjórnsýsluendurskoðun á utanrrn. hefur nýlega verið gerð og sú skýrsla liggur fyrir og er áreiðanlega einhvers staðar í hillum hv. 4. þm. Norðurl. e. með öðrum skýrslum sem hafa komið frá þeirri stofnun.

Herra forseti. Ég vil aðeins, vegna þess hluta ræðu hv. þm. þar sem hann fjallaði um kostnað við sendiráð, koma inn á nokkur atriði. Hv. fjárln. fór að sjálfsögðu rækilega yfir öll þau erindi sem fyrir nefndina voru lögð varðandi kostnað vegna sendiráða. Ég lít nú svo til að það hafi gerst sem virðist hafa orðið í mjög mörgum tilvikum hjá okkur Íslendingum að viðhald bygginga hefur setið á hakanum og það er ekkert einsdæmi að það gerist hvað varðar byggingar sem eru sendiráðsbyggingar. Það hefur komið í ljós. Sérstaklega á það nú við um sendiráðið í Washington sem kostar mjög mikið að gera við. En síðan hittist þannig á að það hellast yfir viðfangsefni úr mjög mörgum áttum frá mörgum sendiráðum á sama tíma þannig að allt verður þetta nú æðistórkarlalegt vissulega og get ég tekið undir það. Hins vegar er á það að líta að þarna er um miklar eignir að ræða því að verðgildi þeirra helst að því er virðist allbærilega þar sem er um húseignir að ræða í þessum stórborgum. Því þarf að halda til haga. Hins vegar, varðandi sendiráðið í London, er þarna um mjög langan leigusamning að ræða og það var mat þeirra sem um þetta fjölluðu að vegna þess hversu mikið þyrfti að gera við sendiráðsbygginguna í London til þess að skila henni af sér og uppfylla þannig leigusamninga, að hagstæðast væri að endurnýja leigusamninginn og nýta þær viðgerðir sem þyrfti að vinna á húsinu.

Herra forseti. Út af fyrir sig er það gott að fjárln. hefur farið rækilega yfir þetta mál og ég efa það ekki. Sjálfsagt er það svo að á þessu öllu saman séu skýringar. Ég gaf ekkert annað í skyn í mínu máli en að svo gæti verið og eins og hér kom fram hjá hv. ræðumanni að viðhald hafi verið lítið og mörg verkefni ber nú allt í einu upp á þetta sama ár og allt kostar þetta ósköpin öll og reiðinnar ósköp af peningum þegar um er að ræða fokdýrt húsnæði á miðsvæði í erlendum stórborgum. En gagnrýni mín var ekki bara á það að þetta kostaði mikla peninga, sem það sannanlega gerir og allir viðurkenna, heldur líka á hitt, af hverju þetta þarf allt saman að bera upp á eins og óvænta atburði. Hvernig stendur á því að þetta skuli allt þurfa að vera aukafjárveitingar? Ég fékk í sjálfu sér engin svör við því. Þess þá heldur, ef um áratugalangan leigusamning er að ræða, ætti það þá að koma mönnum á óvart þegar hann er útrunninn? Það er það sem ég skil ekki og mér finnst fullkomin ástæða til að gagnrýna að þetta eru hlutir sem ber ekki að, hvað fjárlagagerðina eða fjárveitingarnar snertir, eins og æskilegt er, að menn hafi helst einhverra ára aðdraganda að því að ráðast í svona stórar fjárfestingar hvort sem heldur er um meiri háttar endurbætur á húsnæði að ræða, endurnýjun leigusamninga, kaup eða sala o.s.frv. Ég held að það sé ástæða til að láta fara yfir það hvernig ástandið er á þessu húsnæði í öðrum sendiráðum. Hvar eru leigusamningar að renna út? Hvar má búast við því að fá svona sprengjur í andlitið eða hnalla í hausinn á næstu árum þannig að menn þurfi ekki að standa hér uppi með tölur af þessari stærðargráðum í fjáraukalögum, hálfan milljað króna inn í þetta litla ráðuneyti? Þetta eru allt saman hlutir sem, ef eðlilega er að staðið, hafa komið upp á eftir að gengið var frá fjárlögum í desember í fyrra.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka traust hæstv. forseta og vona að ég standi undir hans væntingum. Hér hafa hins vegar talað tveir höfuðsnillingar stjórnarandstöðunnar, hv. þm. Svavar Gestsson og Steingrímur J. Sigfússon og þá stendur maður náttúrlega með hattinn í hendinni og undrast mælsku þeirra og þekkingu. Eigi að síður tel ég ástæðu til að fara nokkrum orðum um fjáraukalagafrv. og þá einkum um heilbrigðismálin eins og svo margir hafa gert hér á þessu kvöldi. Hv. síðasti ræðumaður talaði reyndar um að Akureyringar hefðu þurft að ganga milli Pontíusar og Pílatusar. Líklega var hann að gera grín að mismæli einhvern tíma fyrr á öldinni, en þeir hefðu betur gert þetta fyrr, Akureyringar, t.d. áður en Pontíus Pílatus krossfesti Krist en það er nú annað mál. Þetta var að sjálfsögðu einn og sami maðurinn og ég held að fleira þessu skylt hafi verið í máli hv. þm. en hann vildi vera láta, að upplausnin væri ekki svo mikil í heilbrigðismálunum og hann vildi meina. Satt að segja er stefna í heilbrigðismálum fyrir hendi og hún er nokkuð skýr. Hún er sú að lækna sjúka og halda uppi öflugri heilsugæslu í landinu. Markmiðin hafa oft verið skýrð, síðast í prýðilegri skýrslu svonefndrar nefndar um forgangsröðun. Það er afar merkilegt plagg sem ég hvet menn til þess að kynna sér. Stefnan er skýr en útfærslan er kannski ekki klár í öllum atriðum, áherslur, umfang starfseminnar í hverri einingu, verkaskipting milli stofnana og fleira og fleira. Auðvitað eru þetta atriði sem taka breytingum svo sem eðlilegt er en stefnan sjálf og markmiðin hljóta að vera skýr og við skulum ekki gleyma þeim. Heilbrigðismálin eru afar mikilvægt svið í þjónustu hins opinbera, eins og hv. þm. Svavar Gestsson sagði, og einn af undirstöðuþáttunum í þjónustu ríkisins og í þjóðfélagskerfinu. Margir hafa minnst á að verja þurfi meira fé til heilbrigðismála á fjáraukalögum. Það er rétt. Það er gert og það er boðað áfram. Vissulega má alltaf deila um upphæðina og hversu stór skref sé hægt að taka. Ég hef sjálfur áhyggjur af því, herra forseti, að vanta muni meira fé en til er lagt á fjáraukalögum núna og boðað er að verði á fjárlögum þegar þau verða lögð fram til 2. umr. með brtt. meiri hluta fjárln. Á hinu vil ég vekja athygli að um er að ræða þáttaskil gagnvart sjúkrastofnunum í landinu, bæði í Reykavík og á landsbyggðinni og sú umbreyting var sannarlega orðin tímabær. Hún er skýr í fjáraukalagafrv. og eins og ég segi, meira er boðað. Niðurskurðartalið hjá fjölmiðlum og manna á meðal undanfarin missiri hefur vissulega haft slæm áhrif. Umræðan hefur líka haft slæm áhrif á heilsufarið í landinu, á einstaklingana og einnig á byggðarlögin vítt og breitt um landið. Niðurskurðarumræðan hefur valdið öryggisleysi sem ég vona að sé hér með lokið. Það er nefnilega þannig að enda þótt hækkaðar séu fjárveitingar milli ára, nokkuð nú og mun meira í fjárlögum næsta árs, þá er búið að innprenta fólki að stofnanirnar séu sífellt skornar niður, meira og meira. Sannleikurinn er samt sá að framlög hafa hækkað og frekari hækkun er boðuð. Fram kom í ræðu hv. varaformanns fjárln. að framlög hafa hækkað en ekki lækkað til heilbrigðismála og það vil ég undirstrika hér og árétta. Vissulega er rétt að í öllum ríkisrekstri þarf að spara og nýta fjármuni svo sem framast er kostur. En það hefur hins vegar verið þrengt um of að rekstri landsbyggðarsjúkrahúsanna. Ekkert vinnst við að þvinga sjúkrahúsin á landsbyggðinni til að láta af þjónustu sem þau hafa sinnt og geta með góðu móti sinnt til þess að auka strauminn á stóru hátæknihúsin. Ýmsar aðgerðir eru gerðar á landsbyggðarsjúkrahúsunum án þess að verið sé að taka frá hinum stóru eða ganga inn á þeirra verksvið. Um það hlýtur að geta ríkt sátt milli stofnana í heilbrigðiskerfinu, lítilla og stórra eininga, milli sjúkrahúsa í Reykjavík og sjúkrahúsa á landsbyggðinni, að verkaskipting sé slík að litlu húsin á landsbyggðinni sinni því sem þau með góðu móti geta sinnt en verkefnum sé ekki beint frá þeim og þau jafnvel skilin eftir verkminni. Á meðan sé fólk jafnvel lagt inn á skolin hér á sjúkrahúsunum eins og einn hv. þm. orðaði það fyrr í umræðunni. Herra forseti. Margt hefur verið vel gert í heilbrigðismálum. Hæstv. heilbrrh. minntist á kjördæmi mitt í umræðunni fyrr í kvöld. Hún nefndi sjúkrahúsið á Hvammstanga, Blönduósi og Sauðárkróki þar sem staðið hafa yfir framkvæmdir eða eru að fara í gang. Ég er ánægður með það að sem betur fer hefur margt lánast vel þó margt og fleira raunar sé ógert. En það sem vel er gert hefur horfið í skuggann af því að víðast hvar vantar svolítið upp á að endar nái saman í rekstri sjúkrahúsanna, jafnvel þó stjórnendur og starfslið allt sé allt af vilja gert til að ná settu marki. Nú vona ég, herra forseti, að betri tímar séu fram undan í þessum efnum, að rekstur heilbrigðisstofnananna í landinu geti náð jafnvægi. Fátt skiptir meira máli nú um stundir. Við skulum heldur ekki gleyma því, herra forseti, að við eigum vel menntaðar heilbrigðisstéttir og það ætti að vera okkur til hróss sem þjóð. Mikilvægt er að búa þessum stéttum viðunandi starfsaðstöðu þannig að þjónusta þeirra við fólkið í landinu skili sem bestum árangri. En að sjálfsögðu þarf fyrst og fremst þjónustan við fólkið, aðbúnaðurinn gagnvart sjúklingunum að vera eins og best verður á kosið. Herra forseti. Við tökum nú gott skref til bóta á heilbrigðiskerfinu og útlit er fyrir að heilbrigðisþjónustan verði traustari á næstu missirum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Hjálmari Jónssyni fyrir athyglisverða ræðu. Mig langar til að leggja fyrir hann eina spurningu í framhaldi af henni. Það kom fram í ræðu minni fyrr í kvöld að vandi stóru sjúkrahúsanna á Reykjavíkursvæðinu sem heilbrrn. hefur ekki mótmælt er upp á 900 millj. kr. á næsta ári og það er augljóst mál að þó að sjúkrahúsin fái eitthvað af þessum 300 millj. sem verið er að tala um að bæta við sjúkrahúsin í heild á næsta ári, þá stefnir í það að loka verði stórum hlutum þessara sjúkrahúsa á næsta ári. Gerir hv. þm. sér þetta ljóst? Er hann tilbúinn til þess að segja við stjórnendur stóru sjúkrahúsanna í Reykjavík: Þið eigið að loka sjúkrahúsunum á næsta ári.

Herra forseti. Ég geri mér ljóst að vandinn er mikill og ég lýsti áhyggjum mínum af því áðan að sú aukning sem fyrirhuguð er muni ekki duga en ég hygg að menn muni allir leggjast á eitt og leggja sig fram um að ná endum saman. Það kom fram í máli hæstv. heilbrrh. fyrr í kvöld að aldrei hefði verið eins lítið um sumarlokanir og á síðasta sumri. Ég endaði ræðu mína á því að reikna með því að vandinn mundi minnka en ekki vaxa vegna þess að við erum að auka allverulega fjárveitingar í þennan þátt heilbrigðiskerfisins.

Herra forseti. Þetta er nú bara allt vitlaust hjá hv. þm. Hann áttar sig greinilega ekki á því að hann er að skipa þessum sjúkrahúsum að loka. Gerir hv. fjárln. sér ekki grein fyrir hvað hún er að gera? Eða eru menn orðnir svo lúnir í kvöld að þeir átti sig ekki á hlutunum? Veruleikinn er sá að uppsafnaður, núverandi og næsta árs vandi sjúkrahúsanna hér á þessu svæði er 1.500 millj. kr. og það er ekki ágreiningur um upphæðir í þessu dæmi nema þá tölu að hallinn á Sjúkrahúsi Reykjavíkur sé ekki 144 millj. á þessu ári heldur eitthvað minni að mati heilbrrn. Að öðru leyti er full samstaða um þessa tölu. Ef menn ætla sér að neita að horfast í augu við þennan veruleika, þá eru þeir að segja við fólkið sem vinnur á spítölunum: Lokið spítölunum. Þeir eru að segja við yfirmenn sjúkrahúsanna í Reykjavík: Rekið fólkið, mörg hundruð manns úr vinnu. Af því að þetta gengur ekki. Og þetta er ekki spurning um að ná endum saman, leggja sig fram um og allt það. Hér duga ekki fallegu orðin lengur þó að þau dugi í öðrum ræðustólum en þessum.

Herra forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson hefur oft nefnt stórar tölur og talað um gífurlegan vanda og hefur talað þannig undanfarin ár þannig að það kemur mér ekkert á óvart þennan tíma sem ég hef hér verið. Um rekstur stóru sjúkrahúsanna hér í Reykavík liggja fyrir samningar og á grundvelli þeirra samninga verður gengið í að leysa þessi mál í samkomulagi við fjárln.

Herra forseti. Hér hefur farið fram ágæt umræða um frv. til fjáraukalaga og ég vil bæta örfáum orðum í hana í tengslum við það sem komið hefur fram. Hv. 8. þm. Reykv. ræddi nokkuð um forgang í ríkisútgjöldum og nauðsyn þess að gera fjárlög til lengri tíma heldur en eins árs í senn. Ég er honum að mörgu leyti sammála í þessu og sammála um að gera þyrfti áætlanir til lengri tíma, bæði í fjárlögum og eins sæi ég það fyrir mér að t.d. heilbrigðisstofnanirnar í landinu hefðu samninga til lengri tíma um ákveðinn grunn og ákveðnar rekstraráætlanir. Hlutverk þeirra væri skilgreint, þannig að þær vissu að hverju þær gengju og það er nauðsynlegt að vinna að því markmiði. Ég vona það að sá farvegur sem málið er sett í nú liggi inn í þá framtíð. Ég ætla ekkert að fullyrða um niðurstöðuna og ég kem að því síðar. Það verður einnig rætt um þróunina frá 1988 og þróunina frá 1990 í útgjöldum til heilbrigðismála og annarra mála. Ef litið er á útgjöld til hinna ýmsu málaflokka á þessu tímabili þá kemur í ljós að það eru einkum tveir málaflokkar sem útgjöld hafa lækkað verulega til á þessu sex ára tímabili. Það eru landbúnaðarmál og það eru útgjöld til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Útgjöld til heilbrigðiskerfisins, ef maður tekur það sérstaklega, hafa ekki hækkað verulega. Þó hafa þau heldur farið upp á við og það er viðurkennt að síðan 1996 hafa þau heldur farið upp á við. Hins vegar er annar þáttur sem heyrir undir heilbr.- og trn., tryggingakerfið. Þar hafa útgjöld hækkað verulega á þessu tímabili. Ég vil taka það skýrt fram að ég er ekki að segja með því að bótaþegar séu ofhaldnir af sínum bótum, það er langt í frá. Hins vegar hefur þeim fjölgað og þess vegna hefur þessi málaflokkur þanist verulega út. Þannig eru þessar stóru línur í þessu. En hins vegar sæi ég það fyrir mér og það tengist breytingu á þingsköpum, að tekin væri rammaumræða á vorin um fjárlög. Þá væru átök um það án þess að negla sig niður í einhverjar upphæðir í smáatriðum, hvað við eigum að verja miklu, t.d. í hlutfalli við þjóðarframleiðslu eða í hlutfalli við aðrar þjóðir, til hinna ýmsu málaflokka eins og hv. 8. þm. Reykv. minntist á áðan í ágætri ræðu. Ég get tekið undir margt af því sem hann sagði um þessa hluti. Eins og kom fram í máli meirihlutamanna í fjárln. fyrr í kvöld, og reyndar kom það fram í ræðu hv. 5. þm. Vesturl., þá hafa komið miklar upplýsingar inn til fjárln. um útgjaldaþróun sjúkrahúsa bæði á landsbyggð og í Reykjavík síðustu árin. Og það er alveg rétt og kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar um það mál sem hefur verið dreift í fjárln. að það hefur hallað á Sjúkrahús Reykjavíkur samanborið við Ríkisspíalana síðustu árin þó að varið sé ívið meira fjármagni til þess en fyrir sex árum þannig að ljóst er að það þarf að skoða þau mál gaumgæfilega. Þegar tölurnar eru brotnar upp í launakostnað og annan rekstrarkostnað þá koma í ljós athyglisverðar tölur t.d. á landsbyggðinni. Launakostnaður hefur yfirleitt vaxið á þessu tímabili en annar rekstrarkostnaður dregist saman í langflestum tilfellum. Þetta segir að menn hafa verið að reyna að spara. Í öðrum rekstrarkostnaði er reynt að halda fólkinu og sama munstrið er í sjúkrahúsunum í Reykjavík. Það eru og liggja fyrir mjög mikið af upplýsingum um heilbrigðiskerfið. Ég held að það sé góður grunnur til að byggja á. En ég get tekið undir að nauðsynlegt er að eyða óvissu í þessum efnum. Ég skal engu spá um hvað þessar 300 millj. sem lagt er til að verði á fjárlögum næsta árs duga til þess að ganga frá samningum við öll sjúkrahúsin í landinu. Niðurstaða af því verður að koma í ljós þegar þeirri nefnd sem fer í það mál hefur miðað áfram í störfum sínum. Eins og ég sagði áðan í andsvari hefur fjárln. lagt áherslu á, og ég held að meiri og minni hluti fjárln. séu sammála um það, að eiga aðkomu að þessu máli. Ekki það að ég sé þeirrar skoðunar að fulltrúi fjárln. eigi að sitja í þessum stýrihópi. Það hefur verið tekin sú stefna að hann eigi að vera faglegur og byggður upp af fagmönnum, en fjárln. þarf að hafa fullan rétt til þess að koma að þessu máli og fá upplýsingar hvenær sem vera skal og fá upplýsingar um niðurstöður þessarar vinnu og tillögur þegar þær liggja fyrir. Við höfum auðvitað úr takmörkuðu fjármagni að spila og þrátt fyrir hið margumrædda góðæri eiga menn fullt í fangi miðað við þá útgjaldaþörf sem er víða, að halda það markmið að skila hallalausum fjárlögum fyrir árið 1998. Við höfum ekki viljað taka upp ný þjónustugjöld í heilbrigðiskerfinu og viljað forðast að fara þá leið. Ég held að það verði að reyna að nýta þá peninga sem þar eru inni sem best. Ég hef ekki látið þau orð falla að heilbrigðiskerfið í landinu sé ónýtt og vil ekki tala með lítilsvirðingu um það. Ég veit að það er unnið gott starf á þeim vettvangi. Við fjárlagavinnuna hefur fjárln. heimsótt bæði Borgarspítalann og Ríkisspítalana og séð með eigin augum, reyndar í stuttri heimsókn með viðræðum við fólk þar, hvaða verk þar er unnið. Þar er vissulega við mikinn vanda að etja og það þarf að fara yfir þau mál mjög grannt. Þetta er reyndar ekki í fyrsta skipti sem þær staðhæfingar hafa verið sagðar við fjáraukaalaga- og fjárlagaumræðu hér í gegnum tíðina. Satt að segja er þessi bardagi búinn að standa nokkuð lengi og hann stóð ekki eingöngu í tíð núverandi ríkisstjórnar eins og réttilega hefur verið tekið fram hér. Við gerum okkur auðvitað grein fyrir því í fjárln. að ástandið er alvarlegt og það þarf að komast að niðurstöðu um málefni sjúkrahúsanna í Reykjavík, gera þar rekstraráætlanir einnig á grundvelli þeirra samninga sem hafa verið gerðir og reyna að gera rekstraráætlanir sem líkur eru á að standist og leggja til þeirra fé. Eitt af vandamálunum í sjúkrahúsunum í Reykjavík er að svokallað fráflæði, eins og sagt er á fagmáli, er ekki nógu mikið og kenningar eru um það hjá fagmönnum að sjúklingar liggi á dýrari stöðum í kerfinu en æskilegt væri og að fjölga þurfi hjúkrunarrýmum hér í borginni og sá samningur sem hefur verið gerður er einn þáttur í því. Það hefur verið gert í því verulegt átak en það þarf að gera betur. Það hefur verið aukið mjög við aðgerðir. Ný tækni hefur verið tekin í notkun o.s.frv. Allt þetta kostar mikla fjármuni og allt þetta verður til þess að það þarf að nýta fjármuni sem allra best, hafa verkaskiptinguna þannig að þeir nýtist sem best. Þess vegna hafa yfirvöld heilbrigðismála leitast við að líta sameiginlega á málefni sjúkrahúsanna í Reykjavík. Ég held að það verði vinna í framhaldi af VSÓ-skýrslunni og það verði að skoða til hlítar hvort skynsamlegt sé að sameina þessi stóru sjúkrahús. Ég held að við getum ekki leyft okkur annað en að skoða til hlítar hvort hægt er að bæta heilbrigðisþjónustuna með því frá því sem nú er. Þessi mál verður að ræða málefnalega enda veit ég að þingmenn eru tilbúnir til þess að gera það. Allir viljum við að heilbrigðisþjónustan sé öflug og viljum setja okkur markmið um það. En fjárhagsramminn setur okkur takmörk því að það er nú einu sinni svo að þó að ég sé eindregið þeirrar skoðunar að heilbrigðisþjónustan sé grundvallarþáttur velferðarkerfisins og opinberrar þjónustu, er svo margt fleira aðkallandi. Fjárþörfin er gríðarleg einnig í öðrum þáttum velferðarkerfisins eins og ég var að segja áðan um tryggingaþáttinn, þó ég taki það enn og aftur fram að það er langt frá því að ég sé að segja að lífið sé dans á rósum fyrir bótaþega. Því fer víðs fjarri. Þeim hefur fjölgað. Þess vegna vex útgjaldaþörfin þar hröðum skrefum. Ég vonast til að sú skipan í heilbrigðismálum sem stefnan er sett á nú leiði til góðs, hún leiði til þess að verkefni verði skilgreind og samningar verði gerðir við sjúkrahúsin um grunn í þeirra starfsemi og helst til lengri tíma en eins árs þannig að forsvarsmenn þeirra stofnana viti að hverju þeir ganga. Mig dreymir um að komast áleiðis til þeirrar skipunar mála. Ég vil að lokum þakka fyrir þessa umræðu. Ég vil þakka samstarfsmönnum mínum í fjárln., minni hluta fjárln. og meiri hlutanum, fyrir ágætt samstarf við vinnu að þessum málum það sem af er. Við eigum mikið starf fram undan en samstarf í nefndinni hefur verið málefnalegt og með ágætum og ber að þakka það.