Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem Davíð Oddsson, 1. þm. Reykv., er á förum til útlanda í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að óska þess að 1. varaþm. Sjálfstfl. í Reykjavík, Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson borgarfulltrúi, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans. Þetta tilkynnist yður hér með, herra forseti. Sigríður A. Þórðardóttir, formaður þingflokks Sjálfstfl.`` Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa.

Áður en gengið verður til dagskrár fer fram utandagskrárumræða um sameiningu Landsbanka og Búnaðarbanka. Það er hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem er málshefjandi. Viðskrh. Valgerður Sverrisdóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund. Forseti vill geta þess að að aflokinni utandagskrárumræðu er áformað að atkvæðagreiðslur fari fram.

Herra forseti. Á 9. fundi sl. fimmtudag ræddum við um frv. til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hélt þá ræðu og notaði tækifærið til að ráðast á mig og skoðanir mínar og voru þær árásir bæði ómálefnalegar og órökstuddar. Í andsvari mínu beindi ég til hv. þm. spurningum en gat þess jafnframt að ég mundi svara árásum hans í seinni ræðu minni en þá hvarf hv. þm. Össur Skarphéðinsson úr þingsal og tók ekki frekari þátt í umræðunni. Hélt ég svo síðari ræðu mína en umræðunni var frestað og verður henni fram haldið í dag, en þá get ég ekki tekið aftur til máls vegna þeirrar reglu að menn geta eingöngu rætt tvisvar við hverja umræðu. Þess vildi ég geta að hv. þm. Össur Skarphéðinsson er nú aftur mættur til leiks.

Forseti vill af þessu tilefni áður en hv. 7. þm. Reykv. tekur til máls óska þess við hv. þingmenn að þessi dagskrárliður, störf þingsins, fjalli um störf þingsins en verði ekki framhald efnislegrar umræðu frá því deginum áður eða í síðustu viku.

Herra forseti. Mér þykir ákaflega slæmt að hv. þm. Pétur Blöndal átti erfitt með að ljúka máli sínu við mig á fimmtudaginn. Staðreyndin var sú að ég þurfti að fara á fund annars staðar hjá framkvæmdastjórn Samfylkingarinnar og áður en ég hvarf úr fundarsal lét ég hæstv. forseta vita af hverju ég varð að fara. Hins vegar gæti hv. þm. Pétur H. Blöndal, seinna í dag kannski rætt þessi mál. Hann hefur möguleika til andsvara ef til þess kemur. Ef ekki þá verður hv. þm. að ræða þessi mál við mig seinna. Mér þykir ákaflega miður ef hv. þm. telur að ég hafi lagt til hans persónulega vegna þess að það var ekki ætlunin eins og ég tók margsinnis fram. Ég taldi hins vegar að þær skoðanir sem hv. þm. stæði fyrir væru ákaflega fjarri mínum og skoðunum flokks míns og ég reyndi að færa málefnaleg rök fyrir þeirri skoðun minni, m.a. til þess að hv. þm. ætti kost á því að ræða það við mig í andsvari. Hv. þm. kom tvisvar upp í andsvar við mig og ég svaraði hv. þm. a.m.k. einu sinni ef ekki tvisvar en ég varð því miður af þessum sökum að hverfa úr fundarsal. Herra forseti. Nú er það þannig að sá þingmaður sem hér stendur í pontu er kannski ekki einn af þeim sem er hér alla daga en ég held að ekki sé hægt að ásaka mig fyrir að vera fjarri þessum þingsal ákaflega oft. Ég hef á stundum verið nefndur einn af þeim sem heldur nánast til í þessum sölum þannig að ekki er hægt að ásaka mig fyrir að sitja ekki undir umræðum og taka þátt í umræðum. Ég ítreka, herra forseti, að hv. þm. átti kost á því að koma athugasemdum sínum við mig á framfæri í andsvari og hann gerði það. Að öðru leyti þykir mér þetta miður en þannig voru aðstæðurnar. Ég skal með glöðu geði eiga einhvern tíma síðar orðastað við hv. þm. um þessi mál og önnur.

Herra forseti. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að sameina Landsbankann og Búnaðarbankann og hefur nánast gefið Samkeppnisstofnun opinber fyrirmæli um hvernig hún vill að stofnunin bregðist við. Rökin fyrir því að ríkið sameini bankana með þessum hætti í stað þess að láta markaðinn sjá um framvinduna virðist ákaflega vanhugsuð. Eitt helsta einkenni bankamarkaðarins í dag er mikil fákeppni sem endurspeglast í háum vöxtum, háum þjónustugjöldum. Það er því fátt eins nauðsynlegt frá sjónarhóli neytenda og að freista allra ráða til að lækka þennan kostnað. Með því að fækka keppinautum á markaðnum tekur ríkisstjórnin hins vegar sjálf forustu um að draga úr samkeppni og í reynd að stuðla að því að landsmenn þurfi að greiða hærri vexti og fá lakari þjónustu en áður. Herra forseti. Ákvörðun ríkisstjórnarinnar er því líkleg til að ganga gegn hagsmunum neytenda og því er auðvitað ekki hægt að una. Ríkisstjórnin hefur sjálf sagt að markaðshlutdeild hins nýja banka yrði um 40% sem er í sjálfu sér ákaflega hátt hlutfall. Á ýmsum þjónustusviðum gagnvart einstaklingum yrðu yfirburðir nýja bankans svo miklu meiri. Hann yrði með 55--56% af sparilánum, 45% af veltulánum, 46% af útlánum, 42% af neyslulánum, 50--52% af veltu debetkorta- og tékkareikninga. Þar að auki yrði þessi banki með um 57% af rekstrarlánum til fyrirtækja og vel yfir 60% af gjaldeyrisviðskiptum einstaklinga og fyrirtækja. Því er alveg ljóst, herra forseti, að banki af þessu tagi hefði ofurtök á markaðnum og fyllsta ástæða er til þess að óttast um hag neytenda. Rökin fyrir því að gera þetta verða því að vera pottþétt, herra forseti, en þau eru það síður en svo. Helstu rök hæstv. viðskrh. eru þau að það auki verðgildi bankanna að selja þá saman. En herra forseti, þetta er í besta falli ákaflega hæpið. Í fyrsta lagi endurspeglar gengi bankanna nú þegar væntingar markaðarins til möguleika á sameiningu og hagræðingu. Í öðru lagi mun hin meinta hagræðing kosta ríkið mikla fyrirhöfn, mikla pólitíska erfiðleika, mikinn tíma og mikla neikvæða umræðu sem gæti auðveldlega lækkað verðið á nýja bankanum. Í þriðja lagi, herra forseti, bendi ég á reynsluna. Íslandsbanki og Fjárfestingarbanki atvinnulífsins voru samanlagt metnir á markaðnum á 60--70 milljarða undir lok mars en í síðustu viku mat markaðurinn hinn sameinaða banka á 49 milljarða. Það gæti því vel farið svo að hæstv. ráðherra væri í reynd að draga úr verðmæti bankanna með þessari aðferð og þar með vinna gegn eigin markmiði. Ríkisstjórnin segir líka að meint hagræði af samruna bankanna eigi að vera að lækka vexti. Ég óttast hins vegar að náist einhver hagræðing muni minnkandi samkeppni sjá til þess að hún renni ekki í vasa neytenda heldur í vasa eigendanna. Hvað segir reynslan okkur? Hafa fyrri samrunar hér á landi lækkað vexti? Nei. Hafa samrunar banka í nágrannalöndunum lækkað vexti? Nei. Við sáum það í sjónvarpsfréttunum í fyrrakvöld. Eru samrunar yfirleitt líklegir til að lækka þjónustugjöld og vexti til okkar neytenda? Nei. Við Háskólann í Rotterdam var gerð rannsókn á því hversu mikið þjónustugjöld og vextir hefðu lækkað í kjölfar samruna af þessu tagi og niðurstaðan kom á óvart. Eigendur bankanna njóta hagræðingarinnar ríkulega en rannsóknin fann fá eða engin dæmi þar sem neytendur nutu samruna í formi lægri vaxta eða lægri þjónustugjalda. Rök ríkisstjórnarinnar standast því ekki próf reynslunnar. Af hálfu ríkisstjórnarinnar er líka mikið talað um hagræðingu. En í hverju felst hagræðingin, herra forseti? Felst hún í lokun útibúa á landsbyggðinni? Felst hún í uppsögnum starfsfólks? Hér þarf hæstv. ráðherra að tala miklu skýrar. Raunar lít ég svo á að það sé óskiljanlegt tillitsleysi að hafa ekki haft neitt samráð við starfsfólk bankanna tveggja sem fékk ekki að vita af ákvörðuninni fyrr en sama dag og hún var tilkynnt. Eða hefur hæstv. ráðherra kannski gleymt því að það var Framsfl. sem fór út í kosningabaráttu undir kjörorðinu ,,Fólk í fyrirrúmi``? Íslenskir bankamenn vita hvað það þýðir í dag. Herra forseti. Forsendurnar sem ríkisstjórnin hefur fyrir ákvörðun sinni um samruna bankanna eru um margt ákaflega ótraustar. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. ráðherra eftirfarandi spurninga: 1. Hvers vegna hvarf hæstv. ráðherra frá því ágæta fordæmi fyrirrennara síns, Finns Ingólfssonar, að hafa samráð við starfsfólk um jafnafdrifaríka hluti og framtíð þeirra eigin starfa? 2. Mun ríkisstjórnin birta opinberlega hversu mikið hið meinta hagræði verður af sameiningunni og hvernig hún hyggst ná því? 3. Mun hæstv. ráðherra birta útreikninga sem sýna fram á að ríkið fái meira fyrir bankana með því að selja þá saman fremur en hvorn í sínu lagi?

Hæstv. forseti. Í upphafi er mikilvægt að gera sér grein fyrir því hvaða ákvörðun var tekin í ríkisstjórn sl. föstudag. Ríkisstjórnin beindi þeim tilmælum til bankaráða Landsbanka og Búnaðarbanka að hafnar yrðu viðræður um samruna þeirra. Það var því ekki tekin ákvörðun um samruna þessara banka. Kemur þar tvennt til. Í fyrsta lagi er það ekki ríkisstjórnarinnar að taka ákvörðun um slíkan samruna heldur bankaráðanna. Í öðru lagi verður að fá úr því skorið að samruninn samrýmist ákvæðum samkeppnislaga. Það er mikilvægt að hafa þetta í huga þegar rætt er um málið. Ég er sannfærð um að samruni Landsbanka og Búnaðarbanka yrði hagstæður fyrir íslenskan fjármagnsmarkað. Við Íslendingar erum ekki eyland á bankamarkaði. Hér eru starfandi of margir bankar. Við verðum að geta boðið samkeppnishæf kjör því að öðrum kosti mun fjármálaþjónusta í framtíðinni fyrst og fremst verða boðin af bönkum með aðsetur erlendis. Með samruna erum við að tryggja íslenska bankakerfið betur í sessi og stuðla að því að fjármálaþjónusta verði rekin af íslenskum fyrirtækjum og jafnframt tryggja störf íslenskra bankamanna. Ég hef sett fyrirvara við samrunann. Sameinaður Landsbanki og Búnaðarbanki er mjög stór banki á íslenskan mælikvarða. Ég hef lýst því yfir að ég hafi efasemdir um að samruni þessara eininga óbreyttra samrýmist ákvæðum samkeppnislega. Úrskurður samkeppnisráðs þarf því að liggja fyrir áður en endanleg ákvörðun er tekin um samruna. Hv. þm. spyr um þátttöku starfsmanna í samrunaferlinu. Það er rétt hjá honum að hlutafélagavæðing ríkisviðskiptabankanna gekk svo vel sem raun ber vitni vegna náins samráðs við starfsfólk. Er gott til þess að vita að formaður Samfylkingarinnar skuli vera farinn að átta sig á hvað Finnur Ingólfsson stóð sig vel í bankamálum. Ég legg mikla áherslu á það, nái samruninn fram að ganga, að starfsfólk geti fylgst með framvindu málsins. Þessi ferill er hins vegar bara rétt að byrja. Ég átti til að mynda mjög góðan fund með formönnum starfsmannafélaga bankanna og formanni SÍB um þetta efni á föstudaginn, áður en málið var kynnt fjölmiðlum. Það má einnig telja líklegt að bankaráðin telji það þjóna hagsmunum sinna banka best að starfsmenn séu vel upplýstir um gang mála. Það er öllum fyrir bestu. Í öðru lagi spyr hv. þm. hvort ríkisstjórnin hyggist birta hve mikið hagræðið af sameiningunni verður og hvernig eigi að ná því fram. Því er til að svara að það er hlutverk bankaráða en ekki ríkisstjórnar að semja greinargerð með samrunaáætlun þar sem m.a. koma fram efnahagslegar ástæður samrunans. Í þriðja lagi spyr hv. þm. hvort ég hyggist birta útreikninga sem sýna fram á að ríkið fái meira fyrir bankana með því að selja þá saman fremur en hvorn í sínu lagi. Ég get gert þetta hér og nú. Þetta er svo einfalt. Sparnaður í rekstri bankanna leiðir til meiri hagnaðar þeirra og þar með til aukins verðmætis. Búast má við að væntingar um samruna viðskiptabankanna séu nú þegar komnar að hluta til inn í verðmat markaðarins á bönkunum og mér heyrist hv. þm. sammála mér um það. Náist ekki fram hagræðing á bankamarkaði mun væntanlegur framtíðarhagnaður bankanna minnka og verðmæti þeirra sömuleiðis. Að síðustu, herra forseti: Ríkisstjórnin samþykkti á fundi sínum á föstudag að þriggja manna nefnd hæfra lögfræðinga yrði mér til ráðgjafar í samrunaferlinu. Þessi nefnd á að vera mér til ráðuneytis og móta tillögur til mín um afstöðu til samrunans á hluthafafundi á grunni þeirra opinberu upplýsinga sem fyrir liggja. Það er fyrst og fremst aðkoma þessarar nefndar. Bankaráðin hins vegar munu lögum samkvæmt taka ákvörðun um samruna. Það er algjör misskilningur sem kom fram í DV um helgina að með þessu sé minnihlutaréttur fyrir borð borinn. Ríkisstjórnin er ekki að skipa bankaráðinu að hafa eingöngu hagsmuni ríkisins að leiðarljósi. Ríkisstjórnin er að fá hæfa og virta lögfræðinga til að vera mér, sem handhafa hlutabréfanna, til ráðuneytis.

Herra forseti. Fyrst örfá orð um meinta gæsku fyrrv. hæstv. bankamálaráðherra, Finns Ingólfssonar, í garð starfsmanna. Með hliðsjón af því skal upplýst að í stjórnartíð hans var starfsmönnum fjármálastofnana sem heyra undir ráðuneyti hans þröngvað út úr stéttarfélögum og þá fyrst var haft samráð við þá að þeim hafði verði þröngvað í nauðvörn. Hæstv. viðskrh. sagði hér í þinginu í síðustu viku að ákvörðun um sameiningu bankanna hefði ekki verið tekin og þess vegna ekki tímabært að ræða málið á Alþingi. Nokkrum klukkustundum síðar kemur hins vegar í ljós að sú ákvörðun virðist hafa verið tekin þótt hæstv. ráðherra skýli sér á bak við hina formlegu ákvörðun, að hún hafi ekki verið tekin í ríkisstjórninni fyrr en á föstudag. Enn fremur kemur í ljós að ef þessi ráðstöfun samræmist ekki samkeppnislögum verði þeim lögum einfaldlega breytt.  Þegar rætt var um það í fyrra að sameina Íslandsbanka og Landsbanka þá töluðu mörg okkar fyrir því hér á Alþingi að þess í stað væri æskilegt að kanna sameiningu Landsbanka og Búnaðarbanka. Þá var um það rætt að skapa hér öflugan þjóðbanka. Nú er hins vegar ekki um það að ræða heldur á að selja þessa almannaeign úr hendi almennings. Í því ljósi verður að skoða málin. Við þurfum að fá svör frá hæstv. viðskrh. um hvað ráði för. Eru það pólitískir, þröngir eiginhagsmunir, eru það hagfræðileg rök eða það sem að sjálfsögðu á að hyggja að, langtímahagsmunir, hagsmunir notenda og starfsmanna bankans? Ég fæ ekki séð að þeir hagsmunir ráði förinni hjá ríkisstjórninni. Hér er um fjölmenna vinnustaði að ræða sem gegna mikilvægu hlutverki um land allt. Það verður að ræða þessa afdrifaríku, pólitísku ákvörðun hér á Alþingi Íslendinga með langtímahagsmuni þjóðarinnar í huga.

Herra forseti. Ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að beina því til bankaráða Landsbanka og Búnaðarbanka að hefja viðræður um samruna og leita eftir forúrskurði samkeppnisráðs er í fullu samræmi við þá stefnumörkun sem ríkisstjórnin hefur lagt fram í þessum málum. Helstu rök sem tilgreina má fyrir sameiningu bankanna eru m.a.: Hagkvæmni stærðarinnar tryggir betri þjónustu og styrkir samkeppnisstöðu gagnvart öðrum fjármálastofnunum. Alþjóðleg íslensk fyrirtæki hafa nú náð þeirri stærð að mikilvægt er að hér séu stórar einingar á markaði sem geti sinnt þörfum þeirra og veitt þeim alhliða fjármálaþjónustu í samkeppni við erlendar fjármálastofnanir. Með sameiningu bankanna verður til bankastofnun sem getur haslað sér völl á erlendum fjármálamörkuðum. Síðast en ekki síst styrkir sameining bankanna stöðu þeirra á markaði og leggur grunninn að því að ljúka einkavæðingu þeirra á allra næstu árum. Almenningur hefur þegar tekið virkan þátt í útboðum á hlutabréfum ríkisins í bönkunum og hefur það verið í fullu samræmi við þá stefnu ríkisstjórnarinnar að stuðla að breiðri eignaraðild. Áður en frekari sala á hlutabréfum ríkisins í bönkunum fer fram verður að leita heimildar Alþingis. Með myndun stórrar einingar er enn líklegra að fram náist dreifð eignaraðild þar sem erfiðara verður fyrir einstaka hluthafa að kaupa ráðandi hlut í hinum nýja banka. Í því síðastnefnda felst ein veigamesta röksemdin fyrir því að bankarnir verði sameinaðir og síðan seldir í einu lagi fremur en að þeir verði seldir hvor í sínu lagi.

Herra forseti. Ég var þar nær fyrir nokkrum árum þegar þrautkunnugir menn ræddu kosti þess að sameina fyrirtækin tvö, Búnaðarbanka Íslands og Landsbanka Íslands. Þeir komust að þeirri niðurstöðu og höfðu þá safnað flestum kurlum til grafar, að sparnaður í rekstri bankanna sameinaðra mundi nema um 1.000 millj. kr. og sá sparnaður mundi reiknast fyrirtækjunum til virðisauka hér um bil allur þar sem þeir mundu halda viðskiptum sínum að langmestu leyti en afl þessa nýja fyrirtækis yrði miklu meira. Þá erum við komin að því sem menn hafa opin augu fyrir, að ekki veitir okkur af hér á þessu litla landi að hafa styrka fjármálastoð eins og stóran banka. Hitt er annað mál að þegar þessi mál ber á góma þá fyllast menn jafnan grunsemdum um að ekki sé allt með heilli há hjá hæstv. núv. ríkisstjórn og draga þar lærdóm af fyrri einkavæðingu, sem menn hafa uppnefnt einkavinavæðingu, t.d. hin þekkta málamyndasala á SR-mjöli þar sem gefnir voru milljarðar í milli. En það má vera að mönnum sýnist að nú mundi sá afsláttur upp á milljarð, sem gefinn yrði með því að selja þessa banka hvorn í sínu lagi, ekki koma á réttar hendur. Kannski Hólamessumann gruni, hæstv. forsrh., að það komi í hendur óverðugra. Allt annað mál er það ef þetta stangast á við samkeppnislög. Ég trúi því ekki að ríkisstjórnin hafi í huga að breyta lögum til þess að ná fram þessari sameiningu. Það má ekki verða að menn hagi sér þannig gagnvart löggjafarvaldinu.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra sagði í upphafi ræðu sinnar að menn skyldu hafa í huga hvaða ákvörðun hefði verið tekin, þ.e. sú að láta bankaráðin hefja viðræður um samruna bankanna og að skoða lagalegar forsendur þess. Hún sagði að annað hefði í raun ekki verið ákveðið. Samt hefur það ítrekað komið þannig út í viðtölum við hæstv. ráðherra um helgina að málið sé frágengið, m.a. hefur hæstv. ráðherra talað um að hún hlakki til að fara að útdeila þeim peningum sem verði til við samruna þessara banka og þá hafi ríkisvaldið heldur meiri peninga til að setja í ýmis verkefni sem hæstv. ráðherra er líklega með í huga þegar hún lætur þessi orð falla. Það hefur komið fram hjá öllum þeim sem hafa skoðað þessi mál og samruna banka á Norðurlöndunum að það hefur ekki skilað þeirri hagræðingu sem vænst var. Þar hafa þó verið stigin þau skref, sem ekki er gert hér, að gera þetta í fullu samráði við starfsmenn viðkomandi banka. Það er dálítið sérstakt að fylgjast með því að stóri hluthafinn, ríkið sem á 2 / 3 hluta í þessum bankastofnunum, valtar yfir aðra hluthafa, heldur ekki hluthafafund og ræðir málið þar áður. Hverjir skyldu það nú vera sem eiga hlut að bankanum aðrir en ríkið? Það eru m.a. starfsmenn bankanna sem hafa undanfarið verið hvattir til að eignast hlut í bönkunum sínum. Við þá er ekki talað. Þetta er bara í tilkynningaformi. Sú leið sem t.d. var farin 1997 við stóra sameiningu banka í Svíþjóð hefur ekki orðið fyrir valinu. Þar var samið við 2.000 starfsmenn sem talið var að þyrftu að hætta þar um að þeir fengju fyrirframgreiddan lífeyri sem bankinn greiddi þar til þeir væru komnir á lögbundinn lífeyrisaldur. Um hvaða fjárhæðir var þar að ræða? Um var að ræða 1,5 milljarða sænskra króna. Ætli þetta nýja bákn sem þarna á að búa til gæti staðið undir slíkum skuldbindingum? Ég held að hér sé um að ræða, ef þessi ákvörðun verður að veruleika, stórpólitískt slys.

Virðulegi forseti. Við búum í síbreytilegu þjóðfélagi þar sem tæknin æðir áfram, fyrirtæki eru að breytast með samruna og sérhæfingu. Stjórnmálaflokkar breytast, skólar og menntastofnanir breytast og þjónusta banka og annarra stofnana hefur verið að breytast í takt við kröfur tímans, tækninnar og markaðarins. Á fáum sviðum hafa orðið meiri breytingar í heiminum en á fjármálamarkaðnum. Hlutabréfamarkaður á Íslandi er barn síns tíma og er í stöðugri þróun. Viðskipti milli landa og reyndar innan lands gerast á örskotsstundu. Ákveðin straumhvörf urðu í bankakerfi Íslands við sameiningu Íslandsbanka og Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Bankinn er gríðarlega stór á íslenskan mælikvarða. Við stöndum frammi fyrir því að ríkisbankarnir eru í raun ekki samkeppnishæfir í ört breytilegu samkeppnisumhverfi peningastofnana hér á landi og erlendis. Þess vegna hefur viðskrh., í umboði ríkisstjórnarinnar, ákveðið að fram fari forúrskurður vegna hugsanlegrar sameiningar Landsbankans og Búnaðarbankans. Þar verði kannað hvort sameining brjóti samkeppnislög. Með þessum hætti er farið í sameiningarmál bankanna af festu og varúð. Það er alrangt sem kom hér fram hjá 13. þm. Reykv. að ákvörðun hafi þegar verið tekin um þessa sameiningu. Það er verið að tala um forúrskurð og það er líka alrangt sem kom fram hjá 13. þm. Reykv. að það ætti að breyta lögum út af þessu. Hér er fyrst og fremst um forúrskurð að ræða. Sameining banka er alþekkt hér á landi og reyndar í nágrannalöndum okkar og ef til sölu hlutabréfa í ríkisbönkunum kemur þá er hér fyrst og fremst verið að auka verðgildi þessara bankastofnana.

Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt að gagnrýna óðagot hæstv. ríkisstjórnar í þessum málum. Enn einu sinni virðast tilviljanakenndar uppákomur í stjórnarsamstarfinu bak við tjöldin eiga að ráða niðurstöðu í stórmálum af þessu tagi. Handahófskenndar ákvarðanir eru teknar um skipulag á fjármálamarkaði og um meðferð ríkisins í mikilvægum stofnunum í almannaeigu. Í öðru lagi er eðlilegt að spyrja: Hvers vegna? Er einhver brýn nauðsyn á því nú að sameina þessa banka? Í þriðja lagi: Hvað með hagsmuni starfsfólksins? Er þetta undanfari þess að mörg hundruð manns, aðallega konum, verði sagt upp störfum? Í fjórða lagi: Hvað með eignarhlut ríkisins í framhaldinu? Er þetta undanfari einkavæðingar á þessum þá yfirgnæfandi stærsta banka landsins og þá e.t.v. sölu til útlanda? Í fimmta lagi: Er þetta verjanlegur kostur í ljósi vaxandi fákeppni á þeim markaði sem fyrir liggur? Í sjötta lagi: Hvað með reglur um eignaraðild? Verða í tengslum við þetta sett ákvæði í lög til að tryggja dreifða eignaraðild? Ég minni í því sambandi á frv. sem liggur fyrir þinginu, flutt af hv. þm. Ögmundi Jónassyni, um að 8% mörk verði sett í því sambandi? Í sjöunda lagi: Hvað með hagsmuni annarra hluthafa? Eru þetta þau samskipti sem menn áttu von á þegar aðrir hluthafar, þar með taldir starfsmenn, voru hvattir til að kaupa eignarhlut í bönkunum á móti ríkinu? Loks má spyrja, herra forseti, í ljósi orða hæstv. ráðherra áðan: Til hvers og af hverju var ríkisstjórnin að blanda sér í þetta mál? Ef það er svo eins og nú er látið í veðri vaka að þetta sé fyrst og fremst málefni bankaráðanna, af hverju voru þau þá ekki látin hafa frumkvæði að málinu? Nei, herra forseti. Hér er allt of mörgum stórum spurningum ósvarað til að það sé boðlegt fyrir Alþingi, sú aðkoma að málinu sem því er greinilega ætlað, að standa frammi fyrir gerðum hlut þegar allt hefur verið ákveðið.

Virðulegi forseti. Ég tel að ganga eigi sem fyrst fram í því að einkavæða þessi fyrirtæki. Ég tel að tími pólitískra lánveitinga sé liðinn. Ég tel að það sé liðin tíð að fyrirtækin séu rekin á öðru en viðskiptalegum forsendum og tel að það sé ekki sanngjarnt, hvorki gagnvart þeim sem eru að skipta við þessi fyrirtæki né heldur minnihlutaeigendum í þeim eins og þau eru núna. Ég tel að það sé liðin tíð að við séum með pólitískt möndl á fjármagnsmarkaði og engin pólitísk markmið séu með ríkisrekstri á einstökum sviðum á fjármagnsmarkaðnum. Hvað varðar starfsfólkið þá vek ég athygli á því að þessi fyrirtæki eru skráð á Verðbréfaþingi Íslands og það er ákveðin fagmennska og ákveðin vinnubrögð sem þurfa að vera viðhöfð hjá fyrirtækjum sem eru skráð á Verðbréfaþingi. Varðandi hagræðingu vil ég segja að við blasir að það hlýtur að vera verkefni bankans eftir að búið er að sameina þessa tvo banka, ef af því verður, að vinna að hagræðingu. Hagræðing er endalaust viðfangsefni þeirra sem stjórna þessum fyrirtækjum hvort sem þau eru í einu eða tvennu lagi og því lýkur aldrei. Það hlýtur að vera hlutverk stjórnendanna að ganga þannig frá gagnvart starfsfólki að það sé ekki til þess fallið að draga úr móral og komi illa við bankann. Ég vil að lokum segja að ég tel ólíklegt að samkeppnisyfirvöld hafi nokkra forsendu til að koma í veg fyrir sameiningu þessara banka. Heildarmarkaðurinn er 1.300 milljarðar, þ.e. fjármálamarkaðurinn á Íslandi. Efnahagsreikningur Landsbankans er um 15% af þeirri tölu og Búnaðarbankans um 9%, þannig að ég sé ekki að neinar forsendur séu fyrir því að samkeppnisyfirvöld grípi inn í þennan samruna.

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hefur hvergi verið nálægur þegar þessi ákvörðun var tekin því hann talaði um að í þessum málum ætti pólitískt möndl ekki upp á pallborðið, en augljóst er að hið pólitíska möndl felst í því að gefin hefur verið út tilskipun um að verð á þessum banka skuli vera hærra en ef verið væri að selja þá hvorn í sínu lagi. Það er því ljóst að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hefur hvergi verið nálægur. Það hefur verið fróðlegt að hlýða á umræðuna því að mér hefur fundist að hæstv. viðskrh. sé nánast á flótta frá sinni eigin ákvörðun sem tilkynnt var með brambolti fyrir helgi. Hæstv. ráðherra segir núna að þetta sé einhvers konar kynningarstarf, verið sé að kanna hvort þetta sé möguleiki, hvort það standist lög að gera þetta með þessum hætti og nefnir jafnframt það sem ég nefndi áðan, þ.e. að fá hærra verð, en segir enn fremur að bankaráðin séu að skoða hvort efnahagslegar forsendur séu til þess að leggja þetta þannig upp að við munum fá hærra verð eða ríkissjóður með því að gera þetta á þennan hátt. Það hefur því augljóslega ekki verið skoðað ef marka má orð hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra nefnir líka hugmyndir um vaxtalækkun og væntingar um það þrátt fyrir að allar rannsóknir sýni fram á að samrunar af þessum toga hafi ekki leitt til vaxtalækkunar fyrir almenning, þannig að þetta er þveröfugt við það sem reynslan hefur kennt okkur. 
             Í þriðja lagi, virðulegi forseti, ætlar pólitíkin að höndla með það hvernig starfsfólki verður sagt upp en ljóst er að það hefur aldrei sýnt sig að slíkt gangi. En kannski er kjarnaatriðið í þessu það að Samkeppnisstofnun hefur svarað þeirri spurningu viðskrh. um samruna LÍ og BÍ í ákvörðun nr. 22 frá árinu 2000 þegar fjallað var um samruna Íslandsbanka og FBA, en í þeirri ákvörðun segir, með leyfi forseta: ,,Samruninn hefur ekki bein áhrif á þá bankamarkaði þar sem samkeppni er að verulegu leyti bundin við innlánsstofnanir og áhrif frá erlendum bönkum eru takmörkuð, þ.e. á hefðbundna viðskiptabankastarfsemi í formi innlána og útlána til einstaklinga og minni fyrirtækja.`` Virðulegi forseti. Hér eru akkúrat öfugar forsendur og með því að gagnálykta frá þessu er alveg ljóst að þessi bankasamruni er ekki heimill og það verður fróðlegt að vita hvort hæstv. viðskrh. komi þá hingað með frv. til að breyta samkeppnislögum til að ná markmiði sínu um samrunann.

Herra forseti. Þegar spurt er hvað réttlæti ákvörðun um sameiningu Landsbanka og Búnaðarbanka svara ég því fyrst að það er vegna þess að samkeppnisstaða þessara banka hefði versnað við núverandi aðstæður. Talað hefur verið um hagsmuni hluthafa í þessu sambandi og þegar samkeppnisstaðan versnar er hagsmunum hluthafa hætt. Hagsmunir viðskiptavina felast einnig í þeirri hagræðingu sem af þessu verður og ekki hefur verið sýnt fram á það, þrátt fyrir tilvitnun í einhverjar einstakar rannsóknir, að vaxtamunur geti ekki minnkað við sameininguna. Þá er komið að hagsmunum starfsfólks sem er auðvitað viðkvæmasti hluturinn í þessum sameiningarmálum öllum saman. Þá verð ég að segja í fyrsta lagi að hagsmunir starfsfólks eru ekki tryggðir við óbreytt ástand. Það er starfsfólkinu í hag að bankinn verði öflugur og sterkur en hins vegar þarf að fara að öllu með gát varðandi þetta mál og forðast hópuppsagnir í tengslum við sameininguna. Hins vegar er óvissan um hvað verður verst fyrir starfsfólkið og þess vegna þarf að fá niðurstöðu í þetta mál. Ákveðið hefur verið að skoða samkeppnisþáttinn sérstaklega og hv. 3. þm. Norðurl. e. segir að óðagot sé í þessu máli. Það er ekki meira óðgagot en það að Samkeppnisstofnun hefur verið beðin um forúrskurð og honum á að skila innan sex vikna þannig að menn vilja hafa vaðið fyrir neðan sig varðandi málið. Það hefur alls ekki ríkt neitt óðagot en það er best fyrir alla að niðurstaða fáist sem fyrst.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Kristjánsson heldur því fram að ekki sé óðagot í þessu máli. Óðagotið er samt svo mikið að hæstv. viðskrh. verður mörgum sinnum tvísaga. Hæstv. viðskrh. kemur hingað allt í einu og er á flótta frá sínum eigin ákvörðunum og segir: Það er ekki búið að taka neinar ákvarðanir. Og hún ætlar ekki að taka ákvarðanir og ekki ríkisstjórnin, heldur á það að vera bankaráðið. Nú er það allt í einu markaðurinn sem á að fara að ráða. Herra forseti. Hvers vegna var markaðurinn ekki frá upphafi látinn ráða í þessu máli eins og hv. þm. Pétur Blöndal ráðlagði t.d. ríkisstjórninni? Þetta er svo vanhugsað, herra forseti, að hæstv. viðskrh. veit ekki alveg hvað hún er að segja í stólnum og það sem hún segir hérna stemmir ekki við það sem hún er búin að segja í fjölmiðlum. Herra forseti. Gagnrýnt var af hv. þm. Margréti Frímannsdóttur að hagsmunir annarra hluthafa en ríkisins væru fyrir borð bornir og áður var hæstv. ráðherra í reynd búin að skjóta byttu undir þennan leka hjá sér með því að segja að þriggja manna nefndin ætti líka að hugsa um hagsmuni hinna hluthafanna. Herra forseti. Hvað segir í Morgunblaðinu þegar þetta var kynnt, með leyfi hæstv. forseta? ,,Ríkið á meira en tvo þriðju hlutafjár bæði í Landsbanka og Búnaðarbanka. Því munu bankaráðin hafa náið samráð við þriggja manna starfshóp sem viðskiptaráðherra hefur skipað til að gæta hagsmuna ríkisins í sameiningarferlinu ...`` Herra forseti. Það sem viðskrh. er að segja hér er í algerri andstöðu við það sem hún hefur áður sagt og ég leyfi mér að kasta fram þeirri staðhæfingu, herra forseti, að það sé a.m.k. á gráu svæði að hæstv. ráðherra skuli með þessum hætti forsóma gersamlega hlut annarra hluthafa. Hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason og ýmsir framsóknarmenn sem hér hafa talað í dag eru bersýnilega á allt öðru róli en þingmenn Sjálfstfl. Hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason og hv. þm. Jón Kristjánsson töluðu í þá veru að það væri allsendis óvíst hvort framhaldið yrði síðan einkavæðing, hvort nokkuð yrði úr þessu. Hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir var auðvitað alveg viss um þetta. Herra forseti. Það sem stendur upp úr er að hér er flumbrugangur á ferðinni, pólitísk hrossakaup sem ekki er búið að hugsa til enda, en eitt er alveg ljóst að þetta ýtir undir fákeppni og þetta skaðar hagsmuni neytenda.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir umræðuna því ég held að hún sé mjög mikilvæg og vonandi er hægt að eyða misskilningi. En af því að hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafa talað um að ég væri á flótta frá ákvörðunum mínum, þá finnst mér að þeir séu það fyrst og fremst vegna þess að formaður Samfylkingarinnar kvaddi sér hljóðs í síðustu viku til að benda þeirri sem hér stendur á það að ef út í þetta yrði farið væri rétt að leita forúrskurðar hjá samkeppnisráði. Þegar það verður niðurstaðan að leita forúrskurðar, þá verður náttúrlega hv. þm. og aðrir þingmenn Samfylkingarinnar að reyna að finna einhver önnur rök gegn þessu til að geta verið á móti ráðherranum og haft einhverja aðra skoðun. Þá er leitað og síðan eru rökin þau að best sé að láta markaðinn ráða. Þá er hv. formaður Samfylkingarinnar orðinn aðaltalsmaður markaðarins. Út af því sem sagt var að hér væri um óðagot að ræða og að tilviljanakenndar ákvarðanir hefðu verið teknar, þá finnst mér að frekar megi gagnrýna mig og ríkisstjórnina fyrir að hafa tekið óþarflegan langan tíma í að komast að þessari niðurstöðu vegna þess að alllangt er síðan þessi umræða hófst í þjóðfélaginu og það hefur ríkt ákveðin óvissa á markaðnum, því að þessi fyrirtæki eru skráð á markaði, vegna þess að ákvörðun hefur ekki legið fyrir. En aðalatriðið er, og ég vil koma því að hér, að aldrei hefur staðið til að breyta samkeppnislögum til að ná þessu fram. Það eru mistúlkanir sem hafa komið fram í DV, fyrrverandi og jafnvel núverandi málgagni hv. málshefjanda. Það eru mistúlkanir að það hafi einhvern tímann komið til tals. Að sjálfsögðu verður farið að samkeppnislögum og ég er stolt yfir þeirri ákvörðun sem tekin var að leita forúrskurðar áður en endanleg ákvörðun er tekin.

Herra forseti. Þar sem Frjálslyndi flokkurinn á ekki fulltrúa í utanrmn. þá langar mig að geta þess að á nýafstöðnum fundi NAMMCO, Norður-Atlants\hafs\-sjávar\-spen\-dýra\-ráðs\-ins, kom fram í máli fulltrúa Japans að engar hömlur væru á því að Japan ætti verslun við þjóðir innan NAMMCO með hvalaafurðir af hrefnu. Þar sem því hefur iðulega verið haldið fram í umræðu um þessi hvalveiðimál að slíkt væri til staðar og við gætum ekki selt afurðir okkar af hrefnukjöti þá vildi ég láta þetta koma fram.

Herra forseti. Ég ætla að fara nokkrum orðum um þá till. til þál. sem er til umræðu um grundvöll nýrrar fiskveiðistjórnar, til viðbótar því sem áður hefur komið fram í málinu. Eins og var rætt fyrr í umræðunni ber tillagan með sér að Frjálslyndi flokkurinn hefur fyrir sitt leyti unnið upp sérstaka greinargerð þar sem hann bendir á þau atriði sem við í Frjálslynda flokknum teljum nauðsynlegt að taka tillit til við endurskoðun fiskveiðistefnunnar og framkvæmd hennar í framtíðinni. Við reynum að lista þetta nokkuð vel upp í mörgum atriðum. Ég ætla ekki að rekja það efnislega allt saman, ég fór mjög ítarlega yfir þetta á síðasta þingi en vil hins vegar benda á nokkur grundvallaratriði. Í fyrsta lagi bendi ég á að við teljum afar nauðsynlegt að skipta veiðiflotanum upp í aðgreinda útgerðarflokka. Sú skýrsla, sem kom nýlega frá svokallaðri auðlindanefnd, ýtir enn fremar undir það að mínu viti að skynsamlegt sé að skipta flotanum upp í aðgreinda útgerðarflokka. Allir vita það sem á annað borð fylgjast með sjávarútvegsmálum að rekstrarleg staða fiskveiðiflotans, sem nýtir aflaheimildir, er mjög misjöfn. Afkoma þeirra skipa, sem eru t.d. gerð út til kolmunnaveiða, liggur fyrir og miðað við það verð sem fæst fyrir afla til mjölvinnslu, er slík útgerð rekin núna með tapi. Það hlýtur að koma til álita þegar menn ræða grundvöll nýrrar fiskveiðistjórnar og taka þann viðamikla málaflokk til endurskoðunar að raða flotanum upp í aðgreinda útgerðarflokka. Ef menn ætla m.a. að fara aðra hvora þá leið sem bent er á í skýrslu auðlindanefndar --- og reyndar tel ég að fyrningarleiðin sé þar sá vettvangur sem hægt væri að feta sig eftir ef menn vildu á annað borð breyta fiskveiðistjórninni verulega --- þá held ég að afar nauðsynlegt sé að vera með flotann skiptan vegna þess að þær álögur sem útgerðaraðilar þyrftu að hafa við að nálgast aflaheimildirnar eru mjög misskiptar eftir rekstrarformi flotans og afkomu hans. Þær eru svo breytilegar á milli ára að í raun og veru er engin skynsemi í því að láta þetta algjörlega óstýrt og óraðað niður. Fyrir utan þau rök sem hafa oft komið fram að engin þjóð stýrir fiskveiðum eins og við gerum. Engin þjóð hefur látið sér detta í hug að reyna að stýra veiðum trilluflotans með sömu aðferðum og veiðum togaraflotans, hvað þá heldur frystitogaraflotans. Í nýlegu hefti sem kom út frá Fiskistofu og ég fékk í hendur í morgun var sýnt á nýjan leik að aflaheimildir frystitogaraflotans eru enn þá að aukast og nálgast nú að vera 30% af öllum veiðiheimildum ef ég man töluna rétt en því er hægt að fletta upp í þessu hefti. Það sést líka í þeirri skýrslu að hið skringilega fiskveiðikerfi okkar, þar sem er endalaust verið að færa fiskveiðiheimildir á milli skipa innan sömu útgerðar eða á milli óskyldra aðila í jöfnum skiptum nú eða yfir Kvótaþing, að sumar tegundir færast 100% á milli skipa. Það eru náttúrlega virðulegar tegundir eins og sandkoli, sjö þúsund tonn, sem færast á milli skipa, annaðhvort beint innan sömu útgerðar, milli óskyldra aðila í skiptum eða yfir Kvótaþing. Í mikilvægum nytjategundum eins og ýsu fer 50% á milli skipa með einhverjum hætti. Allt kerfið okkar sem við erum að vinna eftir í dag þarf virkilega endurskoðunar við. Kannski er ekki miklu við þetta að bæta öðru en að segja frá því að í fiskveiðistjórnarlögum eru fleiri ákvæði til bráðabirgða en lagagreinarnar sjálfar. Lagagreinarnar eru 23 en bráðabirgðaákvæðin eru 27. Það er kannski eina leiðin til að breyta lögunum að koma alltaf með ný og ný bráðabirgðaákvæði. Það skyldi þó ekki vera að við enduðum í yfir 30 bráðabirgðaákvæðum áður en okkur tækist að endurskoða lögin í heild sinni? Þetta vildi ég sagt hafa og legg síðan til við lok umræðunnar ef ég er síðastur á mælendaskrá að málið fari til sjútvn. og fái þar umfjöllun.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til breytinga á lögum um stjórn fiskveiða. Þetta mál var kynnt í þinginu sl. vetur og flutt sem viðbótartillögur þegar breytingin var gerð á lögunum um veiðar smábátaflotans, þ.e. þau ákvæði sem flutt voru af hæstv. sjútvrh. um að kvótasetning á veiðum smábátaflotans, í krókakerfinu, færi ekki fram á þessu ári og yrði frestað um eitt ár eða til 1. sept. árið 2001. Þar af leiðandi var kerfið framlengt eins og það er þar sem eingöngu er um aflahámark í þorski að ræða en fisktegundir eins og ýsa, ufsi og steinbítur og aðrar fisktegundir eru ekki í kvótastýringu á smábátaflotanum. Þetta frv., sem hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson flytur með mér, gengur út á að taka til meðferðar nokkur ákvæði í lögum um stjórn fiskveiða. Í fyrsta lagi að í 6. gr. laganna komi inn ákvæði um það að hvern sóknardag megi taka út í tveimur 12 klst. veiðiferðum talið frá upphafi veiðiferðar. Veiðiferð sem væri lengri en tólf klukkustundir teldist heill sólarhringur. Eins og ákvæðið er í dag er það þannig að hvenær sem menn hefja veiðiferð og eru lengur en ákveðinn tíma, mig minnir að það séu tveir eða þrír klukkutímar sem þeir mega hafa til að snúa til hafnar, telst dagurinn sóknardagur. Þessi sóknardagaákvæði eru þrenns konar í lögunum um stjórn fiskveiða. Það er svokölluð 23 daga sóknarregla þar sem ekkert aflahámark er á veiðum handfærabátanna, síðan er svokölluð 32 daga regla og síðan 40 dagar ef ég man rétt en í því kerfi hafa skipin hámark í þorski. Annars vegar er um að ræða handfærakerfi en hins vegar línu- og handfærakerfi. Þetta er lagt til vegna þess að við teljum óásættanlegt að menn séu nánast settir í þá stöðu að neyðast til að klára þessa 24 tíma ef þeir ætla að nýta sér þá fáu daga sem þeir hafa til umráða. Menn geta velt því fyrir sér hvort þessi grein leiði til mikils sóknarauka. Það þarf alls ekki að vera vegna þess að að öllu jöfnu mundu menn eyða fleiri klukkustundum í siglingar að og frá með því að sigla tvisvar á sama sólarhring að og frá landi innan tímatalningarinnar en ef það væri gert í einu lagi, fyrir utan að þetta snýr auðvitað að öryggisatriðum. 2. gr. frv. mælir fyrir um það að núverandi lög um stjórn fiskveiða með öllum bráðabirgðaákvæðum sínum falli úr gildi 1. sept. árið 2001 og að endurskoðun laganna verði lokið á yfirstandandi þingi og í síðasta lagi, miðað við þau sólarlagsákvæði sem hér eru lögð til, yrði þá að liggja fyrir nýtt heildarfrv. um stjórn fiskveiða á þinginu næsta vor og afgreiðast. Verði það ekki geri ég ráð fyrir því að við munum aftur hugleiða að flytja fyrir þinglok öðruvísi framsetningu á málinu með tilliti til þess að ekki náist að ljúka endurskoðun laganna. Síðan er í 3. gr. vikið að þessum 12 tíma ákvæðum en þau koma fyrir, eins og ég sagði áður, í tveimur öðrum atriðum, þ.e. handfæra- og línubátar með hámarksafla í þorski og handfærabátar með hámarksafla í þorski. Í 4. gr. er lagt til að tvö ný ákvæði til bráðabirgða bætist við lögin, og var ekki vanþörf á að bæta við tveimur bráðabirgðaákvæðum. Fyrra ákvæðið yrði bráðabirgðaákvæði XXVIII. Þar sem komið er talsvert á annan mánuð af fiskveiðiári þá leggjum við til að sú lagagrein sem ég nú fer yfir, sem yrði þá bráðabirgðaákvæði XXVIII, eða a-liður í þessu frv., taki gildi 1. sept. árið 2001. Hann mælir fyrir um það að þá skuli falla niður sérstök kvótaúthlutun í tveimur fisktegundum, steinbíti og ufsa. Fyrir þessu teljum við okkur hafa talsverð rök. Í fyrsta lagi hefur steinbíturinn, sú virðulega fisktegund sem löngum var kölluð bjargræði Vestfirðinga, verið notaður á undanförnum árum til að framleiða aðrar tegundir í svokallaðri tegundartilfærslu í gegnum þá reglu í stjórnkerfi fiskveiða sem segir að breyta megi 5% þorskígilda í aðra tegund að verðmætishlutföllum til. Þar af leiðandi hefur tegundin að stórum hluta verið notuð í þessar breytingar. Á síðasta fiskveiðiári voru notuð 2.030 tonn í þessar breytingar. Fiskveiðiárið þar á undan voru notuð 3.000 tonn af steinbít í breytingar, þ.e. til að framleiða að mestu leyti grálúðukvóta og karfakvóta en heildarkvóti af þessari tegund hefur verið áætlaður í gegnum árin um 13.000 tonn. Reyndar var steinbíturinn settur inn í kvóta við upphaf kvótakerfisins 1984 en síðan aftur tekinn út, mig minnir að það hafi verið á árinu 1985 frekar en árinu 1986. Steinbítur var því kvótalaus fram til fiskveiðiársins 1996--1997, hafði sem sagt ekkert verið innan kvótakerfisins í öll þessi ár og tegundinni vegnaði bara alveg prýðilega. Hún hafði þrifist ágætlega og afkoma hennar í sjónum verið góð. Nýliðun hafði verið í lagi og í síðustu skýrslu Hafrannsóknastofnunar kemur m.a. fram að ekki séu nein hættumerki að sjá varðandi nýliðun í steinbítsstofninum. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þessa virðulegu fisktegund, steinbítinn, en víkja aðeins að ufsanum. Við leggjum til að ufsinn fari út úr kvótakerfinu og fyrir því eru ýmis rök. Ufsinn hefur á undanförnum árum verið notaður til að breyta í karfa annars vegar og grálúðu að langmestu leyti hins vegar. Í þetta hafa verið notuð um 1.000 tonn síðustu þrjú árin. En árin 1996--1997 voru notuð 15 þús. tonn af ufsa í tegundartilfærslu. Menn hafa einfaldlega miklar áhyggjur af því hvernig ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar hefur verið varðandi ufsastofnana. Í raun má segja að ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar hafi bara tekið mið af því sem veiðst hafði eitt eða tvö ár á undan. Þegar menn byrjuðu að skera niður ufsaaflann eftir fiskveiðiárin 1996--1997 þá hafði það magn sem úthlutað hafði verið ekki veiðst í mörg ár. Þar með höfðu veiðar á tegundinni á vissan hátt verið frjálsar. Síðan var ufsakvótinn skorinn niður í 30 þús. tonn á fiskveiðiárinu 1997--1998. Þannig hefur kvótinn verið síðan og við höfum samt sem áður notað ákveðið hlutfall í tegundartilfærslu. Það sem hins vegar hefur verið að gerast á fiskimiðum landsins á síðasta fiskveiðiári og líka á þessu er sennilega best skýrt með því að vitna í Fiskifréttir. Þar segir í nýlegu viðtali við einn af skipstjórum flotans, með leyfi forseta: ,,Þorskveiðar gætu stöðvast vegna skorts á ufsakvóta.`` Síðan segir einfaldlega að ufsagengdin hafi aukist mikið þó fyrir því hafi ekkert verið spáð, enda eru vísindi Hafrannsóknastofnunar og kunnátta til að spá hvort heldur er um niðursveiflu eða uppsveiflu í ufsastofninum nánast engin. Þeir hafa í raun sáralitlar forsendur til þess og það hefur sýnt sig á undanförnum árum. Það sem skipstjórarnir voru að tala um á síðasta ári, að það væri verulega aukin ufsagengd hér við land og mundi verða til vandræða ef ekki yrði aukið verulega við ufsaaflann, er að sýna sig núna. Í Fiskifréttum sem komu út 13. október segir, með leyfi forseta, í grein eftir Kristján Þórarinsson: ,,Þar til nauðsynlegar úrbætur hafa verið gerðar á ufsarannsóknum verður að treysta á upplýsingagjöf sjómanna.`` Svo mörg voru þau orð. Sjómenn hafa haldið því fram að núna seinni hluta síðasta fiskveiðiárs og á þessu hafi ufsagengd aukist mikið og menn muni örugglega lenda í miklum vandræðum með þessa tegund miðað við þann kvóta sem lagður hefur verið til. Við flutningsmenn teljum að rannsóknir á nýtingu ufsans séu ekki það langt komnar að ástæða sé til að hafa þessa tegund í fiskikvótanum. Þetta er tegund sem flakkar á milli lögsagna og er mjög hreyfanleg. Við teljum að þessi tegund eigi ekki heima í íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu. Nóg um það. Þá komum við að b-lið 4. greinar frv. sem yrði þá bráðabirgðaákvæði XXIX og fara þau nú að nálgast 30 með þessum tillöguflutningi. Þar segir einfaldlega og við leggjum til eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Á fiskveiðiárinu 2000/2001 skal auka úthlutun aflaheimilda um allt að 1,5% af heildaraflamarki þorsks og ýsu og því úthlutað sérstaklega til aflamarksskipa sem voru minni en 200 brúttórúmlestir 1. september 2000. Skilyrði þess að aflamarksskip fái úthlutun er að skipið hafi hinn 1. september 2000 haft minna aflamark en 80 þorskígildistonn. Úthlutunarréttur hækkar með fækkandi þorskígildistonnum aflamarks vikomandi fiskiskips niður í 20 þorskígildistonn eða minna miðað við 1. september 2000. Jafnframt er skilyrði að fiskiskipið hafi leigt til sín á Kvótaþingi 40 þorskígildistonn eða meira fiskveiðiárið 1999/2000. Þá þarf aflamarksskip að hafa veitt 75% af aflamarki sínu í botnfiski fiskveiðiárið 1999/2000. Aflaheimildir þessar verða ekki framseldar til annarra fiskiskipa og teljast ekki með þegar veiðiskip uppfyllir 50% veiðiskyldu hvers árs, sbr. ákvæði 12. gr. laga þessara. Heimildum þessum verður aðeins úthlutað til dagróðrabáta. Hámarksúthlutun eftir stærðarflokkum fiskiskipa í brúttórúmlestum annars vegar og þorskígildishámarki hins vegar er sem hér segir:`` Síðan kemur tafla sem skýrir það út hvaða hugsun liggur þarna að baki. Hún er einfaldlega sú að þeir sem hafa verið í útgerðarrekstri á undanförnum árum og verið hvað drýgstir við að leigja til sín aflaheimildir frá hinum sægreifunum sem ekki þurfa á þeim að halda fái nú við endurskoðun þessara laga tímabundna úthlutun þannig að á þessu fiskveiðiári, meðan menn eru að endurskoða fiskveiðistjórnina, sé litið til þess að þessir menn hafa verið að gera út, hafa stundað fiskveiðar, hafa skapað atvinnu og veitt heimildir sínar, annað en þeir sem hafa verið að leigja þær. Við flutningsmenn teljum a.m.k. að tími sé til kominn að meðan verið er að endurskoða þessi lög og finna annan farveg fyrir fiskveiðistjórnina, vonandi réttlátari, heiðarlegri og skiljanlegri en það kerfi sem við höfum í dag, þá sé eðlilegt að þessum útgerðum verði úthlutað aflaheimildum eins og lagt er til í þessari töflu. Þessi úthlutun gæti mest orðið 80 tonn á skip en minnst 10 tonn miðað við þá framsetningu sem ég hef farið yfir. Síðan er hér viðbótarliður í 5. mgr. b-liðar 4. gr. og þar segir, með leyfi forseta: ,,Einnig skal þeim útgerðaraðilum, sem gera út fiskiskip minni en 20 brúttórúmlestir að stærð, uppfylla ekki skilyrði 1. mgr. um að hafa leigt til sín 40 þorskígildistonn eða meira á fiskveiðiárinu 1999/2000 og höfðu minna aflamark 1. september 2000 en 15 þorskígildistonn, úthlutað allt að 15 tonnum í þorskígildum þorsks og ýsu. Þó skal þeim aldrei úthlutað meira en þeim afla sem þau veiddu og lönduðu á fiskveiðiárinu 1999/2000. Ekki er gert að skilyrði að þessi skip hafi leigt til sín viðbótaraflaheimildir.`` Hér víkjum við að vandamálum þeirra sem m.a. hafa stundað grásleppuveiðar á undanförnum árum og eiga tiltölulega litlar aflaheimildir. Flestir hverjir hafa þeir þó einhverjar heimildir í þorski en völdu sér á sínum tíma að fara inn í aflamarkskerfið og eru þess vegna ekki aðnjótendur þeirrar reglu sem hæstv. ríkisstjórn fór með í gegnum þingið í fyrra og gildir innan smábátakerfisins, að hafa frelsi til að veiða aðrar fisktegundir en þorsk. Við teljum að með þessu mundi gætt ákveðins jafnræðis og komið til móts við þessa aðila sem enn eru í stóra aflamarkskerfinu. Þeir eru reyndar orðnir tiltölulega fáir vegna þess að kerfið bauð auðvitað upp á það, sem menn óttuðust á sínum tíma, að verða hreint braskkerfi. Smábátaflotanum sem fór inn í stóra kvótakerfið á sínum tíma var nánast eytt af stærri útgerðum sem keyptu flotann upp og notuðu til að framleiða ný fiskiskip. Mig minnir að t.d. hafi farið 14 eða 16 fiskiskip í að búa til einn skuttogara og þar af held ég að tíu bátar hafi verið undir tíu lestum. Þetta er saga flotans sem fór inn í stóra aflamarkskerfið á sínum tíma og nú eru þar tiltölulega fá skip. Við teljum að þessi hópur hafi algjörlega setið óbættur hjá garði og ekki notið neinnar ívilnunar þrátt fyrir að tekjur þeirra vegna grásleppuveiðanna hafi hrunið. Þar að auki hafa þeir orðið að þola ýmsar skerðingar í gegnum kerfið og hefur það margoft verið rætt í þessum sal og eins í sjútvn. Við teljum réttlætanlegt, eðlilegt og sjálfsagt að gera þær lagfæringar sem hér eru lagðar til. Hér er að vísu lagt til að 1,5% verði bætt við aflaheimildir í þorski og ýsu þegar á þessu ári. Við höfum sem betur fer ekki trú á að það muni skaða þorskstofninn eða ýsustofninn þannig að nokkur hætta sé á að afkomu stofnanna verði raskað, enda kom fram hjá fiskifræðingum á síðasta vori að skekkjumörk þeirra í framsetningu aflaheimilda gætu verið allt að 30%. Þeir vildu matreiða það þannig að þau hefðu verið 20%. En ef menn lesa skýrslur þeirra á milli ára og skoða tölur þá er niðurstaðan nákvæmlega 29,3% munur milli þess hvernig þorskstofninn dróst saman og áætlana um að hann mundi vaxa frá árinu á undan. Þetta geta menn skoðað með því að lesa skýrslurnar sjálfir. Við teljum að það sem hér er lagt fram sé sanngjarnt og leiði til eðlilegs framgangs fyrir þá sem hafa verið notaðir sem leiguliðar á undanförnum árum og þeir fái eitthvert smávegis réttlæti meðan verið er að endurskoða lögin. Þetta er eðlileg lagfæring, tímabundin, óframseljanleg, eingöngu þeim til handa sem á annað borð gera út fiskiskip og stunda fiskveiðar.

Herra forseti. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson leggur til breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem að mínu áliti eru sumar hverjar af því góða. Ég hef heyrt frá mörgum sjómanni þá gagnrýni að sóknarákvæðið sé of strangt og því mætti skipta í tvær einingar sem væru 12 klukkustundir hver. Þannig mundi þeim nýtast hver dagur betur og kerfið yrði manneskjulegra. Að því leyti til finnst mér frv. hvað varðar 1. gr. mjög í anda þess sem ég hef heyrt. Mig langar aðeins að forvitnast frekar um það hjá hv. þm. sem lagt er til í frv., að taka út úr kvótakerfinu ufsa og steinbít. Hafa flutningsmenn engar áhyggjur af því að menn beini þá veiðum sínum í þessar tegundir, þ.e. kvótalítil skip og liggi eingöngu í þessum tegundum. Það hefur a.m.k. verið reyndin að þegar einhverjar tegundir hafa verið frjálsar, t.d. hjá smábátunum, þá hafa útgerðir beinlínis gert út heilu smábátaflotana á ákveðnar veiðar til að öðlast einhvern framtíðarrétt, kæmi til endurúthlutunar eða að þessi tegund yrði sett undir kvóta á ný. Ég er ekki viss um að þetta gangi upp af þessum ástæðum, ef við á annað borð ætlum að halda okkur við kvótakerfið í framtíðinni. En kannski er það hugmynd flutningsmanna með þessu að ná steini undan þessu kvótakerfi til að koma á nýju kerfi sem væri þeim þóknanlegra.

Herra forseti. Varðandi það hvort sóknin verði svo stíf í þessar tegundir að veiðum á þeim verði hætt þá vil ég í fyrsta lagi benda á það sem fram kom í máli mínu, að hin virðulega fisktegund steinbíturinn, bjargræði Vestfirðinga til áratuga, var settur inn í kvótakerfið 1984 en var síðan tekinn þaðan aftur og var utan kvótakerfis fram til fiskveiðiársins 1996--1997. Ef hv. þm. kynnir sér skýrslu Hafrannsóknastofnunar kemur ekkert fram í henni sem gefur vísbendingar til að fisktegundin hafi verið eða sé í neinni sérstakri hættu. Steinbíturinn hefur verið sóttur með línuveiðum. Smábátaflotinn hefur aukið verulega veiðar sínar á undanförnum árum á grunnslóð og það sýnir að tegundin heldur sig að stórum hluta innan 12 sjómílna og verður illa nýtt af t.d. togveiðiskipum, sem ekki hafa veiðiheimildir innan 12 sjómílna. Þar fyrir utan væri æskilegt að sum svæði þar sem steinbítur leggst til hrygningar væru betur vernduð en á undanförnum árum. Við teljum að niðurstaðan, eftir að hafa skoðað skýrslu Hafrannsóknastofnunar ásamt því að tegundin var ekki inni í kvóta, sé að ekki sé ástæða til að hafa kvóta á henni og veiðarnar megi þess vegna vera frjálsar og tegundinni verði ekki útrýmt við það. Ég vona að ég hafi líka gert grein fyrir því varðandi ufsann að hann er fökkutegund, flakkar hér inn og út úr lögsögu og mér vitanlega hefur Hafrannsóknastofnun ekki tekist að spá fyrir um það hvenær ufsaafli muni aukast.

Herra forseti. Það var nú ástæða fyrir því að steinbíturinn var tekinn inn í kvóta á sínum tíma. Ein ástæðan var sú að það þótti eðlilegt að þessi tegund yrði ekki sett í þá hættu að verða ofveidd vegna þess að veiðar á henni voru frjálsar. Ég hef lesið skýrslu Hafrannsóknastofnunar en ekki beinlínis velt því fyrir mér hvort óhætt væri að hafa frjálsar veiðar á ákveðnum tegundum eða fleiri tegundum en þessari. Ég hef litið svo á að kvótakerfið byggðist á því að veiðar væru skammtaðar á öllum tegundum. Það er í raun lykillinn að því að kerfið gangi almennilega upp. En það má vel vera að að mörgu leyti sé ekki gripið nógu fljótt inn í ef fiskstofnar við landið breytast hratt. Ég hef heyrt það frá sjómönnum að mjög mikill ufsi sé á veiðislóðum í dag sem ekki virðist hafa komið fram í rannsóknum Hafrannsóknastofnunar á ufsastofninum. Þá er það spurning eins og hv. þm. segir að vegna þess að þetta er flökkutegund og kemur snögglega inn í veiðina þá þurfi jafnvel að taka á því með öðrum hætti. Þannig mætti breyta kvótanum örar og ekki ástæða til að hanga í því að heimildir séu ákveðnar einu sinni á ári. Jafnvel væri ástæða til varðandi einstakar tegundir að endurskoða úthlutunina oftar en tvisvar eða oftar en þrisvar. Mér finnst það möguleiki.

Herra forseti. Það er mín bjargfasta trú, hv. þm. Kristján Pálsson, að kvótakerfi til stýringar fiskveiða sé því betra eftir því sem tegundir í því eru færri. Því þjálla verður það og auðveldara. Einungis út frá þeim rökum tel ég æskilegt að fækka tegundum í kvótakerfinu. Ég hef t.d. ekki fundið skynsamleg rök fyrir því hvers vegna við vorum að hamast við að tína inn í kvótakerfið fisktegundir eins og þykkvalúru á síðasta ári. Venjulega er hún bara meðafli með öðrum veiðum og örðugt að gera út á þessa tegund sérstaklega. Það liggur alveg fyrir að þó nokkur hluti flotans hefur sjálfsagt litlar eða engar heimildir í þessari fisktegund. Sé litið í bók Hafrannsóknastofnunar sem kom út sl. vor þá sést á bls. 30 að árgangaskipan í ufsa er þannig að allir ufsaárgangar frá 1995 eru áætlunarárgangar. Það er sem sagt ekkert vitað um stærð árganganna. Það er hrein sýndarmennska að halda því fram að Hafrannsóknastofnun geti spáð fyrir um afla ufsa, hvort sem er upp- eða niðursveiflu. Enda hefur reyndin verið sú að þeir hafa eingöngu farið eftir veiðunum á hverjum tíma, voru tregir til að draga úr aflanum á sínum tíma þegar afli minnkaði og eru líka mjög tregir til að bæta við hann þegar afli eykst.

Hæstv. forseti. Við höfum áður fjallað um þessar tillögur sem liggja hér fyrir, gerðum það á sl. vori. Þær eru auðvitað með bráðabirgðasniði og umræðan hefur borið þess merki af því að menn gera ráð fyrir að hér verði til umræðu hugmyndir um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða innan skamms. Yfirlýsingar þar um komu fram fyrir ekki löngu síðan frá hæstv. sjútvrh. Ég ætla þess vegna ekki að fara mjög grannt yfir þessar tillögur en vil taka fram að ég er á þeirri skoðun að ef viðhalda á dagakerfi hjá litlu bátunum þurfi menn að skoða mjög alvarlega hvernig best sé að tryggja stjórn á veiðum þeirra og hvernig öryggi þeirra sem stunda þær veiðar verði best tryggt. Það kann vel að vera að besta niðurstaðan í því sé að gefa mönnum í heildina einhvern tíma til að vera á sjó og að þeir geti þá ráðið því sjálfir, hafi kannski til þess meira frelsi en núna er gert ráð fyrir að velja sér þann tíma sem hentar þeim að vera á sjó. Þá meina ég að menn hafi hreinlega tiltekinn klukkutímafjölda yfir árið til að vera á sjó, eins og raunverulega er núna. Nú mega menn vera heilan sólarhring í hvert skipti sem þeir fara og ef þeir leggja saman alla dagana, þá hafa þeir þann klukkutímafjölda. Ef þeir mættu velja sér þann tíma sem þeir nýta til þess að vera á sjó þá mundi það örugglega skiptast öðruvísi en það gerir núna. Menn mundu velja sér þann tíma sem gæfi þeim meiri aflamöguleika og líka öruggari tíma og betra veður en þeir eiga möguleika á að velja um eins og nú er. Á móti gæti hugsanlega komið að þeir fengju ekki eins rúman tíma til veiða eins og nú er gert ráð fyrir, enda er sá tími nú ekki í hendi til frambúðar. Samkvæmt lögunum um stjórn fiskveiða mun þessi tími hrapa niður í ansi lítið á næstunni ef farið yrði eftir þeim og þeir fengju úthlutað dögum samkvæmt þeim reglum sem liggja núna til grundvallar. Eins og ég sagði eru þetta bráðabirgðatillögur en hv. frsm. ræddi um að í þessum tillögum væri gert ráð fyrir því að ákveðnar tegundir verði teknar út úr kvótakerfinu. Nú er ég ekki sannfærður um að hafa þurfi kvóta á öllum tegundum. Ég hef hins vegar séð að ástand ýmissa botnfisktegunda er slæmt. Síðustu skýrslur benda til þess að einmitt þeim tegundum sem hv. frsm. nefndi, ufsa og steinbít, hafi ekki vegnað vel í kvótakerfinu. Hv. frsm. fór yfir það að lítið væri að marka þær tillögur sem Hafrannsóknastofnun gerði um veiðar á ufsa og það kann vel að vera. Vel kann að vera að það eigi líka við um steinbítinn, enda eru sveiflurnar á veiðum steinbíts miklu minni en í ufsanum. En til að upplýsa það sem hefur verið að gerast á undanförnum árum, frá því 1992 samkvæmt skýrslu þar um, þá virðist sem allar botnfisktegundirnar séu að hopa. Ég ætla að fara yfir þetta með hliðsjón af skýrslu þeirri sem hér liggur fyrir og var birt með gögnum Þjóðhagsstofnunar um daginn og dreift á borð þingmanna. Þar kemur fram að frá 1992 og til ársins 2001, samkvæmt spá, þá muni veiðar á þorski minnka um 31 þús. tonn, í öðrum botnfiski um 79 þús. tonn, í ýsu um 12 þús. tonn og í ufsa um 48 þús. tonn. Það er viðbót í karfaveiðum upp á 34 þús. tonn, samtals í karfanum um 58 þús. tonn. Gert er ráð fyrir að grálúðuveiðar minnki um 3.000 tonn. Skarkolaaflinn er talinn munu minnka um 7.000 tonn en af öðrum fisktegundum sem eru þarna taldar líka er aukning upp á 7.000 tonn. Síldveiðar aukast um 117 þús. tonn og nokkurn veginn hið sama kemur út úr loðnunni. Kolmunnaaflinn á að aukast um 100 þús. tonn. Samkvæmt þessari skýrslu eru viðbótarveiðiheimildir eftir þetta tímabil samtals upp á 52 þús. tonn, sem skýrist alfarið af veiðum á kolmunna og síld. Þetta hlýtur að vera mönnum mikið umhugsunarefni vegna þess að allar þessar tegundir heyra undir kvótakerfið. Menn geta velt þessu fyrir sér út frá þeirri umræðu sem verið hefur um þessi mál þar sem skýrt hefur komið fram, þegar gagnrýnendur kerfisins hafa bent á að ekki hafi náðst árangur með kvótakerfinu til að auka afrakstur af fiskstofnunum, að ekki sé að marka kerfið vegna þess að það hafi ekkert farið að virka fyrr en eftir 1990. En tölurnar sem þarna liggja fyrir eru byggðar á árunum frá 1992--2001, með spá um veiðina 2001 sem byggð er á tillögum Hafrannsóknastofnunar, og þær segja þessa sögu. Það hefur verið hopað í nýtingu allra fiskstofna nánast, nema síldar og kolmunna. Og karfann má telja þarna með með góðum vilja en þar inni eru veiðar á öðrum tegundum sem skýra þær tölur. Hvers vegna er ég að tala um það í þessu samhengi, þegar hv. þm. lýsir því yfir að hann vilji að tvær fisktegundir verði teknar út úr kvótakerfinu? Ég geri það vegna þess að ég tel að því miður verðum við að horfast í augu við það og kalla fram gagnrýna umræðu um það sem við höfum verið að gera á undanförnum árum, þær vísindalegu niðurstöður og tillögur sem við höfum farið eftir. Við þurfum að kanna hvort það hefur skilað sér í betri nýtingu fiskstofna og hvort þetta séu þær niðurstöður sem við stefndum að. Mér finnst þær ekki passa við það sem talað var um fyrir nokkrum árum, við þann árangur menn ætluðu að ná við nýtingu fiskstofnanna. Mér finnst árangurinn vera býsna langt frá því. Því miður er hægt að lýsa þessu með fáum orðum og þau eru að okkur hefur hvergi miðað áfram við það að ná betri árangri nema í uppsjávarfiskum. Þar hefur árangurinn verið sýnilegur. En vel að merkja, menn höfðu náð þeim árangri öllum áður en kvótakerfið var sett á með þeim hætti sem það er núna því þegar menn tala um kvótakerfið í dag tala menn ævinlega um það fyrirkomulag sem búið var að setja á 1990 en ekki þá heildarveiði sem búið var að taka ákvörðun um áður en það kom til. Ég reikna með því að við munum ekki afgreiða þetta mál eða þau mál sem hér liggja fyrir frekar í vetur en veturinn síðasta vegna þess að nú liggja fyrir yfirlýsingar stjórnvalda um að hér eigi að koma fram heildstæð tillaga um breytingu á lögunum um stjórn fiskveiða og þá verði tekin inn í hana öll þau atriði sem hér eru til umræðu og menn munu þá fara yfir þau þannig og afgreiða það í hv. sjútvn. Ég á sæti í henni og fæ að taka þátt í umræðum um það hvernig þessum málum verður háttað. Því miður er önnur nefnd til starfans fengin núna sem á að flytja okkur boðskapinn frá ríkisstjórninni um það hvernig eigi að leysa þann ágreining sem er með þjóðinni um það hvernig eigi að stjórna fiskveiðum við Ísland.

Herra forseti. Innlegg hv. þm. Jóhanns Ársælssonar í umræðuna var mjög athyglisvert og hann dró fram athyglisverðar tölur. Þó eru kannski athyglisverðari þær ályktanir sem hv. þm. dró af tölunum í þá veru eins og hann sagði sjálfur að menn hefðu skýrt þær niðurstöður sem hann var að nefna með því að kerfið hefði ekki verið farið að virka fyrr en eftir 1990 eða 1991 þegar það reyndar tók gildi. Ég held að nákvæmlega sú röksemd felist í því sem hv. þm. nefndi þegar hann var að tala um uppsjávarfiskinn, uppsjávarstofnana, að þeir hafa verið mun lengur í kvótakerfi en botnfiskurinn. Það er því ekkert óeðlilegt að menn dragi nákvæmlega þessa ályktun út frá þeim orðum sem hann hafði uppi um að uppsjávarstofnarnir stæðu betur en botnfiskstofnarnir. Hins vegar verður líka að segja að á þessum árum sem hann var að bera saman hafa verið sveiflur í þessum stofnum. Sumir þeirra hafa farið bæði upp og niður á þessu tímabili þannig að það þarf kannski að skoða þann samanburð svolítið nákvæmar. Hann kallaði á að umræða færi fram. Ég held að ekkert hafi vantað upp á að það hafi farið fram umræða að undanförnu. Það fór fram mikil umræða hjá auðlindanefndinni. Í þeirri nefnd átti flokkur hans þrjá fulltrúa. Sú nefnd komst að þeirri niðurstöðu að við ættum að byggja áfram á aflamarkskerfinu og sú nefnd var sett niður til þess að reyna ná fram sátt og meiri samstöðu um fiskveiðistjórnarkerfið og tillaga hennar er sú að við byggjum áfram á aflamarkskerfinu.

Hæstv. forseti. Það tókst fyrr að stjórna veiðunum á uppsjávarfiskunum nákvæmlega, einfaldlega vegna þess að það var auðveldara. Menn bönnuðu bara veiðarnar þegar búið var að veiða það sem ákveðið var að taka og það tókst sem sagt fyrr að stjórna þeim veiðum. Það er auðvitað ástæðan. Ég held að það hafi út af fyrir sig ekkert með það að gera hvort kvótakerfið sé gott eða slæmt. Það er hægt að stjórna uppsjávarveiðum í kvótakerfi og sóknarkerfi. Það er ekki vandinn. Þar er hægt að stjórna þessu auðveldar en í hinum tegundum. Ég tel að umræðu um sjálfa fiskveiðistjórnina hafi vantað og sárlega hafi vantað þá umræðu á undanförnum árum. Umræðan sem við höfum verið að fara í gegnum undanfarin ár hefur staðið um allt annað. Hún hefur verið átök um eignarhaldið á auðlindinni. Hún hefur verið átök um kvótakerfið eins og menn tala um það með stórum staf þar sem menn hafa tekist á um það hverjir ættu að eiga þessa auðlind og nýta hana. Það hefur ekki farið mikið fyrir þeirri umræðu sem þyrfti að vera miklu meiri um það hvernig við náum bestum árangri við að nýta fiskstofnana og þeir sem kannski hafa mest vit á því hafa verið dálítið haltir í umræðunum vegna þess að þeir hafa verið svo uppteknir af því að hugsa um gullfótinn undir útgerðinni sinni sem þeir telja að sé þetta eignarhald á fiskstofnunum og sá möguleiki að selja öðrum aðgang að henni.

Herra forseti. Ég leyfi mér þá að skilja svör hv. þm. Jóhanns Ársælssonar á þann hátt að hann sé að greina á milli þeirrar umræðu um stjórn fiskveiða þegar verið er að ræða skipulag fiskveiðanna eða aflamarkskerfi eða kvótakerfið og hins vegar umræðunni um stjórn fiskveiða þegar verið er að ræða hina raunverulegu veiðistjórn sem byggist á tillögum frá Hafrannsóknastofnuninni. Segja má að ekki hafi farið fram sams konar vinna um veiðistjórnina og um skipulag fiskveiðanna. Það byggist auðvitað svolítið á öðrum sjónarmiðum. Það byggist á hinum vísindalega grunni. En það þarf að fara fram umræða þar líka og gerir það. Ég held að ekkert standi upp á vísindamenn okkar á Hafrannsóknastofnun að taka þátt í slíkri umræðu og ég er ánægður með að slík umræða fari fram.

Hæstv. forseti. Ég tel að það sé út af fyrir sig allt rétt og ég efast ekki um að vísindamenn okkar eru tilbúnir í þá umræðu. Hún þyrfti að verða mikil því að það er margt sem menn þurfa að fara þar yfir. Ýmislegt bendir til þess að margt sem á undanförnum árum hefur verið trúað um það hvernig veiðistjórnunin virki hefur ekki reynst rétt, þ.e. nákvæmni þeirra spáa sem gerðar hafa verið. Að minnst kosti er hægt að draga mjög í efa að hún sé nægilega góð. Í Noregi hafa t.d. komið fram efasemdir um að þar hafi verið nokkur glóra í spánum um hvað mætti veiða af fiskstofnum þar. Það kom fram um daginn að þar hefði verið skotið undan vigt um það bil 15% af þeim afla sem hefur verið landað. Fiskifræðingar þar sögðu að ef það væri rétt þá væri öll veiðistjórn og allar tillögur þeirra út í bláinn vegna þess að skekkjumörkin hjá þeim hvað fiskstofnana varðaði væru yfir 20% og ef 15% bættust síðan ofan á það sem hefði verið lagt til að væri veitt þá væri þar með öll glóra horfin úr tillögum þeirra. Ég veit auðvitað ekki hve mikið er farið fram yfir hér. Menn hafa tekið þá umræðu öðru hverju og enginn hefur getað spáð um það. Ég vonast til þess að menn nái saman um að reyna að komast að því með einhverjum vitrænum hætti. Við höfum lagt fram tillögu um það hvernig væri rétt að gera það, þ.e. með því að leyfa löndun utan kvóta í tvö ár til að sjá hvað við erum að gera á miðunum og eftir það gætum við tekið ákvörðun á grundvelli upplýsinga sem skiptu máli og væru nokkuð áreiðanlegar um það hve miklum fiski er hent í sjóinn. Þetta er atriði sem ég held að menn ættu að taka vel inn í umræðuna í vetur og þessi tillaga mun birtast hér innan skamms.

Herra forseti. Ég tek undir það sjónarmið að umræða þurfi að fara fram um dagakerfið og hvernig því verði best fyrir komið. Ég tel hins vegar meira en sjálfsagt að menn geti fengið að taka út veiðidaga sína öðruvísi en með því skylda þá til að taka þetta í einni striklotu í 24 klukkustundir. Sú regla er í raun sóknarhvetjandi og hættuleg vegna þess að menn reyna að nýta þessa daga sína algjörlega í botn og veiða sem allra mest á þessum dögum. Oft hlaða menn bátana meira en góðu hófi gegnir miðað við langar vegalengdir sem stundum þarf að fara. Þess vegna held ég að frá öllum bæjardyrum séð væri til mikilla bóta annaðhvort tímatalning eins og hv. þm. vék að eða þetta 12 tíma ákvæði sem við leggjum til sem skref í þessa átt. Út af þeirri umræðu að ekki er víst að kvótakerfi þurfi í öllum tegundum þá vil ég aðeins segja að varðandi uppsjávarfiska eins og síld og loðnu, sérstaklega síld, held ég að veiðum á slíkum fisktegundum verði illa stjórnað nema með einhvers konar kvótakerfi þar sem um tegundir er að ræða sem hafa þann líffræðilega eiginleika að þjappa sér mikið saman og það er hægt að halda uppi góðum veiðum þó að stofninn minnki. Ég vil hins vegar benda á að við erum búnir að veiða úr íslenska síldveiðistofninum 100--110 þús. tonn núna í mörg ár og það er kannski fyrst núna sjáanlegt að hann sé að taka pínulítið stökk upp á við. Það er auðvitað brennandi spurning sem þyrfti að beina til Hafrannsóknastofnunar hvernig standi á því að síldarstofninn stöðvast í vexti við núverandi stærð?

Hæstv. forseti. Dagakerfið er sóknarhvetjandi. Það er engin spurning um það. Ef menn ætla að viðhalda því kerfi þá þurfa þeir að hugsa það mjög vandlega hvernig best sé að koma við stjórn sem tryggir öryggi og gefur jafnframt möguleika á því að þeir geti gert eðlilega út. Ég held að einhvers konar tímamæling á því hvað menn mega vera lengi á sjó þar sem þeir hafa þó frelsi til að velja hvenær þeir gera það væri kannski skynsamlegust. Þó er hægt að benda á að þegar farið var af stað með þetta kerfi á sínum tíma þá held ég að menn hafi lagt af stað of snemma í ferðina. Það er enginn vandi að sanna það vegna þess að eftir að takmörkunum var komið á jókst sóknin mjög hratt. Eftir að farið var að úthluta mönnum tilteknum dagafjölda þá virtist vera eins og þeir teldu það skyldu sína að nýta þá daga og menn fóru að róa miklu meira en þeir höfðu gert áður. Ég er sannfærður um að það jók mjög sóknina þegar þetta kerfi var sett á á sínum tíma. Það er kannski umhugsunarefni sem ætti þá að taka inn í umræðuna hvort það mundi auka nokkuð sóknina þó þessir litlu bátar sem eru á dagaveiðum hefðu frelsi til þess að veiða á þessi tilteknu veiðarfæri, króka sem þeir eru með. Ég er sannarlega á því að það mætti hreinlega athuga það. Ekki væri miklu hætt þó prófað yrði hvort það drægi ekki úr sókninni ef menn létu þessa kalla bara í friði.

Herra forseti. Ég hygg að það sem hv. þm. Jóhann Ársælsson vék að hér síðast sé einmitt það sem menn hefðu kannski átt að skoða betur þegar verið var að ákveða það að fækka þessum dögum og skera þá niður. Ég held að það geti einmitt virkað sóknarhvetjandi. Ég er nærri viss um að meðan dagarnir voru 80 hjá þessum bátaflota hafi enginn klárað þessa daga eða a.m.k. mjög fáir bátar. Jafnvel þegar þeir voru komnir niður í 40 þá hygg ég að mjög fáir bátar hafi í raun klárað alla dagana sína, a.m.k. tiltölulega fáir. Það var ekki fyrr en menn fóru að skera þetta svo niður að talið var að það yrði að strekkja sóknina svo að menn næðu örugglega öllum dögunum, að farið var að nýta veiðitímann alveg í botn, liggja kannski tvo sólarhringa úti á sjó til þess að nýta veiðitímann sem allra mest, spara sér ferðirnar í land og með tiltölulega mjög hlaðna báta og mikinn afla í hverri ferð. Ég held að útfærslan á sóknarkerfinu hefði verið mun betri, skynsamlegri og í alla staði eðlilegri ef dagarnir hefðu verið fleiri og menn verið frjálsari í þessum veiðum.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breyting á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Þar sem ég er meðflm. frv. sé ég ástæðu til að fara örfáum orðum um það þó að ég ætli ekki að lengja umræðuna mikið. Hv. 4. þm. Vestf., fyrsti flm. tillögunnar, Guðjón A. Kristjánsson, hefur gert mjög vel grein fyrir markmiðum okkar og innihaldi frv. um breyting á lögunum nr. 38/1990 en ég vil einungis fylgja þessu eftir með því að árétta að auðvitað er meginmarkmiðið að auðvelda útgerðinni og þá einkum kvótalitlum einyrkjum og útgerðarmönnum smærri fiskiskipa að brúa bilið þar til heildarendurskoðun laga um stjórn fiskveiða er lokið. Þær aðgerðir sem gripið var til á síðasta þingi og ná til þessa fiskveiðiárs sneru m.a. að því að fresta kvótasetningu á ýsu og ufsa og steinbíti í smábátaveiðikerfinu. Lagt er til að ákvæði sóknardagatalningar verði lagfærð þannig að veiðitími úr höfn í höfn megi teljast 12 klst. Ég hef heyrt það í umræðunni, virðulegi, forseti, að þingmenn hafa lýst áhuga sínum á því að ræða og setja þessi ákvæði inn og telja það réttindamál. Með því er verið að gera vinnutímann við þær veiðar þannig að verjandi sé og samboðið þeim almennu reglum um að hvíldartími verði eigi minni en átta klst. á sólarhring. Kjósi sjómenn að veiðiferð þeirra sé lengri en 12 klst. samfellt verður það þeirra eigin ákvörðun sem ekki er knúin fram með lögum og reglum stjórnvalda. Ég tel að mjög mikilvægt sé að fara í að skoða þetta frv. alvarlega einmitt til að brúa bilið yfir í það að fram kemur væntanlega innan nokkurra mánaða heildarendurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði teljum að engan tíma megi missa og þess vegna sé þetta frv. mjög nauðsynlegt. Við viljum viðhalda og efla smábáta- og bátaútgerð á nýjan leik og láta slíka útgerð njóta aukins forgangs á grunnmiðum næst landinu og hvetja um leið til notkunar vistvænna veiðiaðferða, orkusparnaðar og umhverfisvænnar þróunar í greininni. Kostir þeirrar útgerðar eru einnig þeir að oft er um að ræða einyrkja og fjölskyldufyrirtæki og þannig viðhelst fjölbreytni í greininni, nýliðun á sér frekar stað o.s.frv. Þetta teljum við mjög mikilvægt og þess vegna er megintilgangur frv. sá að gera sérstaklega þessu útgerðarmynstri ekki erfitt fyrir og að við sjáum til þess að á þeim yfirgangstíma frá því að við förum væntanlega yfir í nýtt og betra fiskveiðistjórnarkerfi sé þessum hluta flotans ekki íþyngt. Að svo mæltu vonast ég til að málið fái gaumgæfilega umfjöllun í hv. sjútvn. Eins og ég sagði áðan hefur hv. 4. þm. Vestf., Guðjón A. Kristjánsson, gert skilmerkilega grein fyrir smáatriðum málsins í ræðu sinni og sé ég ekki ástæðu til að fara frekar í þau mál en lýsti almennt sjónarmiðum mínum og míns flokks varðandi grunninn að þessari tillögu um breytingar á lögum.

Herra forseti. Ég vil í lok umræðunnar aðeins lýsa þeim skoðunum mínum að þau mál sem við höfum verið að ræða, annars vegar grundvöllinn að nýrri fiskveiðistjórn og hins vegar fylgdarfrv. sem ætlað er að brúa ákveðið bil, geti orðið til þess að það sem gert verður í framtíðinni verði betra en ella. Hins vegar get ég alveg lýst því yfir úr þessum ræðustól að sjái stjórnarmeirihlutinn enga ástæðu til að taka málin til gaumgæfilegrar endurskoðunar þá er mér ekkert að vanbúnaði að leggja fram fleiri bráðabirgðaákvæði við núverandi lög og mun þá taka mér það verk fyrir hendur að semja lagafrv. um breytingu á bráðabirgðaákvæði nr. 30, 31 og 32 við þessi lög, þar sem ég mundi m.a. breyta 1. gr. og einnig leggja til breytingar á skipan strandveiðiflotans algjörlega upp á nýtt ásamt rétti manna til að stunda veiðar og tryggja hagsmuni byggðarlaganna. Ég vildi láta þetta koma fram í lok máls míns og legg svo til að málinu verði vísað til sjútvn. til nánari umfjöllunar og skoðunar.

Herra forseti. Vegna orða hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar um bráðabirgðaákvæðin í lögunum um stjórn fiskveiða þá hefur það komið fram, og ef það hefur farið fram hjá honum þá tel ég rétt að ég endurtaki það úr þessum ræðustól, að ég vonast til að geta lagt fram frv. til laga um stjórn fiskveiða á þessu þingi og að það verði frv. til heildarlaga, þannig að ekki verði um það að ræða að fleiri bráðabirgðaákvæði verði en venjuleg ákvæði í þeirri lagasmíð þegar hún hefur í farið í gegnum hv. Alþingi. Það ætti þar af leiðandi ekki að vera nein sérstök ástæða fyrir hv. þm. að leggja fram frumvörp á þessu þingi vegna þess að það sé ekki ætlun ráðherrans að leggja fram frv. til heildarlaga um stjórn fiskveiða.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða. Frv. tekur til 6. gr. núgildandi laga og efnismgr. hljóðar svo: ,,Ráðherra er heimilt að úthluta aflahlutdeild til skipa, allt að 500 þorskígildistonnum árlega, sem gerð eru út sem skóla- eða starfsþjálfunarskip fyrir ungt fólk. Þessa aflahlutdeild má ekki framselja til annarra skipa. Ráðherra setur nánari reglur um úthlutunina.`` Síðan segir í 2. gr.: ,,Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Með frv. fylgir örstutt grg. sem ég ætla að lesa, með leyfi forseta. ,,Í rúma tvo áratugi hefur Unglingaheimili ríkisins ásamt fleirum leitast við að kenna ungu fólki sjómennsku. Það hefur fengið tækifæri til að reyna sig á sjó við handfæra-, línu- og netaveiðar og fengið faglega þjálfun í sjómennsku. Verkefninu hefur Karel Karelsson á bátnum Haftindi stýrt frá upphafi. Það hefur hlotið heitið Sjóliðaverkefni og er ætlað fólki á aldrinum 16--20 ára sem átt hefur erfitt uppdráttar félagslega og vill læra sjómennsku. Á þeim tíma sem liðinn er frá því að verkefnið hófst hefur þessi aðferð við að aðstoða unglingana í vanda þeirra reynst vel. Reksturinn hefur þó alltaf verið erfiður og stundum hefur orðið að gera hlé á verkefninu. Það sem stendur því fyrir þrifum nú er fyrst og fremst skortur á aflaheimildum. Eigi skólaskipið að koma að notum sem úrræði fyrir ungmenni í vanda verður að tryggja að það hafi heimildir til veiða svo að það geti þjónað hlutverki sínu. Verkefnið hefur verið rekið í samstarfi við ýmsa aðila og ber þar helst að nefna Reykjavíkurborg, Hitt húsið, Hafnarfjarðarbæ, Reykjanesbæ, félagsþjónustuna í Reykjavík og jafnframt Stýrimannaskólann og Vélskóla Íslands. Gert er ráð fyrir að allir nemendur útskrifist með réttindi til að stjórna 30 tonna bát og vélavarðarréttindi. Mikilvægt er að halda úti slíku úrræði fyrir ungt fólk sem vill vinna við sjávarútveg og getur á þennan hátt aflað sér verkþekkingar. Takist ekki að leysa vandann sem skortur á veiðiheimildum skapar gæti þetta ágæta verkefni lagst af og reynslan og þekkingin sem er til staðar glatast. Hafrannsóknaskipið Dröfn hefur á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar sinnt veigamiklu hlutverki sem skólaskip á undanförnum tveimur árum. Skipið hefur verið gert út frá Reykjavík á vorin en á haustin hefur verið farið umhverfis landið og hafa nemendur 9. og 10. bekkjar grunnskóla fengið nasasjón af sjómennskunni og algengum vinnubrögðum á sjó. Um 2000 grunnskólanemar hafa tekið þátt í þessu verkefni. Í venjulegri veiðiferð er veitt með botnvörpu, oft eru lagðar krabbagildrur og einnig eru handfærarúllur um borð. Nokkuð er breytilegt eftir veðri og sjólagi hvað tekið er fyrir hverju sinni, en að auki er nemendum sýnd fræðslumynd um sjómennsku. Að loknu tveggja ára tilraunatímabili verða skoðaðar leiðir til breyttra hátta og hefur m.a. verið rætt um að sveitarfélög taki við þessu verkefni. Ljóst er að verði frv. þetta samþykkt þarf jafnframt að setja mjög skýrar reglur um úthlutun heimildanna til að koma í veg fyrir misnotkun.`` Hér er verið að hreyfa að mínu viti frekar litlu máli aflaheimildalega séð en stóru máli fyrir það verkefni sem hér hefur verið vikið að. Okkur flutningsmönnum, mér og hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni, finnst þetta verkefni þess eðlis að ekki sé óeðlilegt að slíkar heimildir séu settar inn í 6. gr. laga um stjórn fiskveiða og ráðherra hafi heimildir til þess að úthluta allt að 500 þorskígildistonnum árlega til slíkra verkefna ef það mætti verða til þess að verkefnin gætu gengið snurðulaust og tiltölulega gott skipulag næðist milli ára. Þetta vildi ég sagt hafa um verkefnið og vona að menn sjái hag í því að styðja málið. Ég held að hér sé í rauninni hreyft tiltölulega litlu máli í þorskígildum talið en stóru máli fyrir æsku landsins.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 38/1990, með síðari breytingum. Þar sem ég er flm. ásamt hv. 4. þm. Vestf., Guðjóni A. Kristjánssyni, vil ég aðeins ræða um frv. og það atriði að bæta við 6. gr. laganna og setja nýja málsgrein sem orðast þannig: ,,Ráðherra er heimilt að úthluta aflahlutdeild til skipa, allt að 500 þorskígildistonnum árlega, sem gerð eru út sem skóla- eða starfsþjálfunarskip fyrir ungt fólk. Þessa aflahlutdeild má ekki framselja til annarra skipa. Ráðherra setur nánari reglur um úthlutunina.`` Við þekkjum öll að í gangi hafa verið verkefni af þessu tagi víða um land en eflaust hefur það verkefni sem getið er um í grg. og unnið hefur verið af Karel Karelssyni á bátnum Haftindi, sem hann hefur stýrt frá upphafi, verið hvað atkvæðamest í að veita þá þjónustu sem hér er rætt um. Sú þjónusta hefur verið ætluð fólki á aldrinum 16--20 ára sem átt hefur erfitt uppdráttar félagslega og vill læra sjómennsku. Það er líka engu minna mikilvægt að gera sér grein fyrir því að fjöldi grunnskólanema hefur sóst eftir því að geta kynnst sjávarútveginum og það hefur alltaf verið til trafala að þeir sem bjóða þessa þjónustu eða geta hugsað sér að bjóða hana hafa ekki haft veiðiheimildir til að standa að slíku. Þó hafa um 2000 grunnskólanemar tekið þátt í þessu verkefni frá upphafi. En ef til vill vegna þess að veiðiheimildir skortir er verið að gera út á aðrar veiðar sem hafa kannski minna vægi í veiðinni sem slíkri og þess vegna er að okkar mati mjög brýnt að rýmkað sé til þannig að þessi starfsemi sem um er getið geti verið á nokkuð traustum grunni. Eins og fram kom hjá hv. flm. Guðjóni A. Kristjánssyni er alveg ljóst og við gerum okkur fulla grein fyrir því að verði frv. þetta samþykkt þarf jafnframt að setja mjög skýrar reglur um úthlutun heimildanna til að koma í veg fyrir misnotkun. Ég held að það komi skýrt fram í grg. okkar hvert markmiðið er og eftir því sem heyrst hefur á máli hv. þm. er það flestra mat að um mjög brýnt verkefni sé að ræða. Spurningin er fyrst og fremst um að koma því í lög að ráðherra geti úthlutað veiðiheimildum til þessara aðila þannig að myndarlega verði staðið að verki. Ég vona svo að frv. fái góða og jákvæða umfjöllun í sjútvrn. og lýk þar með máli mínu.

Herra forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir er um margt ágætt að mínu mati. Það tengist skólaverkefnum sem hafa verið rekin hér á landi um nokkurra ára skeið. Sennilega vita allir sem komið hafa nálægt umræðunni að skólaskip var byggt sérstaklega og gert út á vegum sjútvrn., skólaskipið Mímir sem var frekar lítið og kannski ekki hentugt sem slíkt. Við þekkjum öll örlög þess en það var fyrsti vísirinn að því að menn vildu halda úti sérstakri starfsemi til að kynna sjómennsku fyrir grunnskólanemendum. Í tengslum við það vöknuðu hugmyndir hjá hugsjónamönnum eins og Karel Karelssyni um að tengja mætti saman rekstur slíkra skipa og starfsemi félagsmálastofnunar. Hugmyndin var að koma ungum mönnum sem höfðu lent í vandamálum með líf sitt á réttan kjöl og sjómennskan væri góð aðferð til þess, að kenna þeim sjómennsku, koma þeim á sjó og gera út sérstakt skip til þess. Við þekkjum það vel frá árum árum að margur maðurinn náði áttum með því að fara til sjós, vera undir handleiðslu góðra manna og læra þau störf sem þar eru stunduð. Þannig var sú góða hugmynd sem Karel Karelsson fleytti af stað á sínum tíma þegar hann setti Haftind undir þetta verkefni. Skólaskipin sjálf hafa ekki endilega verið í vandræðum með kvóta á meðan þau eru rekin sem rannsóknarskip og Hafrannsóknastofnun ber ábyrgð á rekstrinum. Þá mega þessi skip veiða það sem þau vilja og gera út með þeim veiðarfærum sem þeim sýnist og nánast hvar sem er. Það var meginástæðan fyrir því að við sem unnum að því að koma þessu skólaskipsverkefni á laggirnar að nýju fyrir nokkrum árum lögðum áherslu á að í þeim hluta verkefnisins sem snýr að kennsluþættinum innan grunnskólakerfisins og kynningunni kæmi Hafrannsóknastofnun inn í dæmið. Þá væri ekki vandamál með kvóta eða veiðiaðferðir eða hvert menn vildu fara. Við náðum samkomulagi við Hafrannsóknastofnun um að fá afnot af Dröfn, hafrannsóknaskipinu, sem er heppilegra en mörg önnur skip vegna þess að þar er mjög sérhæfð áhöfn sem vön er rannsóknarferðum. Starfið nýtur góðs af starfsmönnum Hafrannsóknastofnunar, fiskifræðingum, líffræðingum og öðrum sem fara í ferðir með skólaskipinu, sem kynna skólabörnunum vísindalegar aðferðir og vinnu vísindamanna um borð í hafrannsóknaskipi. Þarna fá nemendur að kynnast sjómennskunni en jafnframt að gægjast inn í líf þessara manna, sem byggist á rannsóknarverkefnum og að kanna þann afla sem kemur um borð. Þetta verkefni komst á laggirnar og var hugsað fyrir landið allt. Það hefur verið unnið þannig og gengið mjög vel. Eftirspurn eftir því að fá að fara með þessu skipi hefur verið mjög mikil. Þó ekki hafi verið gert mikið í að auglýsa verkefnið hefur mikil aðsókn verið í skipið og skólar hér á höfuðborgarsvæðinu nýtt sér það sérstaklega. Aðsóknin hefur heldur minnkað út um land og ekki gott að segja hvers vegna það er en ég hygg að vel sé hægt að bæta úr því með frekari kynningu og meiri peningum í þetta verkefni. Staðreyndin er sú að skólarnir hafa ekki mikið fé til rannsóknarferða eða til að kynna ungu fólki almenna starfsemi hér í landinu. Þess vegna situr það eftir sem kostar peninga en það er kannski ein ástæðan fyrir því að þetta hefur náð slíkum vinsældum, að það hefur ekki kostað neitt að fara með skipinu þar sem þetta er ókeypis þjónusta fyrir grunnskólanemendur. Það eina sem skólarnir hafa þurft að leggja út fyrir eru rútur fyrir börnin. Ekki hefur verið farið út í að innheimta neitt gjald þó hugmyndir um það hafi komið upp, einfaldlega vegna þess að við teljum að það mundi kippa stoðunum undan þessu kynningarstarfi. Á vegum nefndar sem fjallar um málefni skólaskipsins hefur verið rætt um að í framtíðinni muni sveitarfélög og ríkið bera kostnað við rekstur skólaskips í sameiningu. Sveitarfélögin hafa því miður ekki sýnt því áhuga. Ég á því ekki von á öðru en þingið muni fljótlega komast að þeirri niðurstöðu að rekstur skólaskipsins verði áfram í höndum ríkisins. Ef það verður ekki þá leggst rekstur skólaskips einfaldlega niður. Persónulega tel ég að það sé góð aðferð að láta ríkið gera út skólaskip með þessum hætti, að rannsóknarskip sé gert út af ríkinu sjálfu þar sem allar öryggiskröfur eru uppfylltar og farið að ýtrustu kröfum um aðbúnað í svona skipum. Málið snýst um ungviði okkar og við vitum að foreldrar eru alltaf hálfsmeykir eða varir um sig þegar um sjóinn er að ræða og vilja ekki senda börn sín út á lítil skip sem ekki eru jafntraust. Ég held að það sé mikilvægt fyrir okkur að halda þessum tengslum, halda þeim möguleika að gera út skólaskip sem tengist Hafrannsóknastofnun, stórt og öflugt með reyndri áhöfn. Það tel ég vera mjög mikilvægt. Störf Karels Karelssonar á bátnum Haftindi eru annars eðlis en það skólaskipsverkefni sem ég hef verið að ræða um. Karel hefur verið styrktur fjárhagslega til að kaupa kvóta og gera út skipið sitt. Það hefur reynst honum erfitt að halda þessu gangandi. Margir hafa lagt það til að skólaskipin fengju kvóta. Það er út af fyrir sig ágætishugmynd að leggja einhvern kvóta til skólaskipsverkefna. Vandamálið er samt að menn eru svo gjarnir á það að misnota slíka möguleika að það er erfitt að sjá hvernig þetta mundi geta gengið upp. Mjög margir vildu gjarnan gera út skólaskip ef þeir fengju til þess kvóta. Ég held að það hafi komið fram að þegar við vorum að ýta þessu verkefni úr vör á sínum tíma höfðu útgerðarmenn lítilla báta um allt land samband og vildu koma bátum sínum að í verkefnið. Oft var um gamla báta að ræða, vel við haldna, sem menn voru að reyna að finna fyrir verkefni og vildu gjarnan komast í þetta. Ég held að það sé snúið að deila slíkum kvóta niður á skip en ég er ekki að segja að það sé ómögulegt. Allt er hægt. En ég vil samt segja að varðandi Haftind vonast ég til að við getum haldið áfram að styrkja það verkefni fjárhagslega. Það byggir náttúrlega á samstarfi við mjög marga aðila, stærstu bæjarfélögin á landinu. Það ætti að vera hægt að tengja það við önnur svæði landsins ef áhugi er til staðar. Ég veit að Karel hefur áhuga á því að tengjast með samningum við önnur bæjarfélög landsins þannig að hann gæti fengið fjármuni til rekstursins og tekið á móti fólki hvaðan sem er. Ég hef ekki trú á að heppilegt sé að gera út mörg slík skip, að skólaskipum sé dreift um allt land með nokkrum tonnum á hvert skip. Ég átta mig ekki almennilega á því hvernig það mundi gagnast rekstri skólaskipa eða efla það starf sem þegar er hafið með skólaskipinu Dröfn eða Haftindi eins og þau skip eru rekin í dag. Herra forseti. Ég fagna því að rætt skuli um þessi mál. Umræðan er af hinu góða og ég held að því sem fleiri taka þátt í henni því betra. Hafi einhvern tímann verið þörf á að kynna ungu fólki þau störf sem fram fara á sjó þá er það að sjálfsögðu núna og á komandi árum og áratugum. Þjóðin fjarlægist sífellt þessa undirstöðuatvinnugrein eftir því sem lengra líður. Sérhæfingin er orðin meiri og sjómenn að verða fámenn stétt á stórum skipum. Ég held að sögulega séð og af því að við byggjum afkomu okkar á sjávarútvegi og munum gera það um ókomna tíð, þá sé mjög nauðsynlegt og eðlilegt að ríkissjóður og Alþingi stuðli að því að styrkja tengslin milli sjávarútvegs og þjóðarinnar í heild.

Herra forseti. Ég vil nota tækifærið til að taka undir þær áherslur sem fram koma í frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða þar sem lagt er til að úthluta aflaheimildum til skipa, allt að 500 þorskígildistonnum árlega, sem gerð eru út sem skóla- eða starfsþjálfunarskip fyrir ungt fólk. Ég vil leggja áherslu á mikilvægi menntunarinnar í þessari grein, að efla hana og styðja við þá sem axla ábyrgð og taka að sér kennslu og fræðslu í þessum greinum og styrkja starfsmenntun í greininni. Það er í rauninni alveg fráleitt að skólar og skip sem hafa þetta hlutverk skuli ekki eiga nánast sjálfkrafa aðgang að þessu sem kennslutæki. Við getum tekið til samanburðar skóla sem ég þekki, landbúnaðarskóla. Ekki væri gott að að kenna mjólkurframleiðslu ef við hefðum ekki aðgang að kúm og mjaltatækjum til þess að láta nemendur læra þessa vinnu. Þá væri jafnfráleitt að slík bú hefðu ekki kvóta á mjólk eða á kjöti þegar út í það er komið. Herra forseti. Þetta er mikilvægt mál. Það er hluti af þeirri virðingu sem við berum fyrir þessari menntun. Það er hluti þeirrar virðingar sem við berum fyrir þessum atvinnuvegi og afar mikilvægt til þess að styrkja og hvetja menntun á þessu sviði. Því er einboðið að málið fái jákvæða afgreiðslu á þinginu.

Herra forseti. Ég þakka þær undirtektir sem málið hefur fengið í umræðu hv. þm. og vil aðeins í lokin leggja til að það fái góða umfjöllun í sjútvn. og því verði vísað þangað. Ég geri mér vonir um að allir sem að þessu máli koma sjái hversu nauðsynlegt það er. Ekki veitir nú af að efla þá sem vilja mennta sig að einhverju leyti og styrkja þá sem hafa vilja til þess að fara til sjós því ef eitthvað er þá fækkar hjá okkur í þeim skólum þar sem menn afla sér réttinda til að stunda sjómannsstörf og þetta mál gæti m.a. breytt því.

Herra forseti. Málið sem nú er komið á dagskrá var fyrst á dagskrá í hv. Alþingi á fimmtudaginn var og fékk þar þó nokkra umfjöllun en var síðan frestað vegna þess að ástæða þótti til að gefa hæstv. utanrrh. tækifæri til að taka hér þátt í umræðunni, einkum þótti þátttakendum í umræðunni á fimmtudaginn forvitnilegt að heyra frá hæstv. utanrrh. hversu langt hann er tilbúinn að ganga hvað varðar erlendar fjárfestingar í sjávarútvegi í ljósi þeirra orða hans að hann væri tilbúinn að endurskoða afstöðu sína í þeim efnum. Umræðan á fimmtudaginn snerist fyrst og fremst um efni frv. sem er það að erlendum aðilum verði heimluð fjárfesting í fiskvinnslu, því lagaákvæði sem einungis heimilar óbeina fjárfestingu í fiskvinnslu að hluta en beina að hluta verði breytt þannig að ein og sama regla gildi fyrir alla fiskvinnslu og þá sú sama regla og gildir fyrir matvælaiðnað almennt, þ.e. að ekki séu á því hömlur að erlendir aðilar fjárfesti ef þeim býður svo við að horfa og aðstæður leyfa. Það fór samt svo að menn út frá efni málsins ræddu fjárfestingar almennt, ræddu fjárfestingar Íslendinga í erlendum hlutabréfum sem nú eru taldar nema um 160 milljörðum kr., ræddu fjárfestingar erlendra aðila í innlendum hlutabréfum sem einungis eru taldar nema rúmum tveimur milljörðum. Auðvitað verður mönnum tíðrætt um það misvægi sem þarna er á milli og velta vöngum yfir því hvort hægt sé að ná hér meira jafnræði á. Og hvað svo sem mönnum kann að finnast um fjárfestingar erlendra aðila í sjávarútvegi þá er alveg ljóst að menn telja að ein ástæða þessa misvægis sé sú að erlendum aðilum hefur verið meinuð þátttaka á Íslandi nema óbeint. Og á það hefur verið bent að lögin séu óskýr, þau séu þannig að þau laði nú ekki beinlínis að heldur þvert á móti. Jafnframt var farið yfir það í umræðunni á fimmtudaginn að nú stendur fyrir dyrum samstarf kauphallanna á Íslandi og hinum Norðurlöndunum og að Eystrasaltsríkin hafa jafnframt skrifað undir viljayfirlýsingu um þátttöku í því samstarfi. Þetta samstarf mun óhjákvæmilega leiða til þess að íslensk fyrirtæki á verðbréfamarkaði eru komin í nánari snertingu við erlenda fjárfesta en þau hafa verið og mun afhjúpa á ákveðinn hátt hvernig þessi staða er hjá okkur, að það er ekki bara svo að erlendir aðilar sem koma inn á þennan markað megi ekki fjárfesta í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum heldur líka að þeir geta ekki fjárfest í mörgum þeim íslensku fyrirtækjum sem nú eiga hlut í sjávarútvegsfyrirtækjunum vegna þess að óbeina eignaraðildin er líka háð ákveðnum takmörkunum. Allt þetta hlýtur að leiða til þess að menn velti fyrir sér hver staða íslensks sjávarútvegs er og verður, hvort íslenskur sjávarútvegur verður það illa staddur ef allt fer á hinn versta veg eftir að þetta samstarf er komið á að þarna þurfi að grípa til breytinga. Er ég tala um á versta veg þá er það í því ljósi að þau íslensku fyrirtæki sem eiga of stóran hlut í sjávarútvegsfyrirtækjum til að geta verið valkostur erlendra fjárfesta selji sinn hlut í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum en það hefði þá óhjákvæmilega áhrif á stöðu þeirra á hlutabréfamarkaðnum til lækkunar og mundi óhjákvæmilega veikja stöðu þessara fyrirtækja. En ég held að við séum nú flest sammála um að við vildum sjá annað gerast en að þessi fyrirtæki, fyrirtækin í sjávarútvegi, veiktust enn frekar. En því miður sjást þess og hafa verið að sjást merki á markaðnum að staða þeirra hefur verið að veikjast. Hér var rætt um fjárfestingar Íslendinga og íslenskra fyrirtækja erlendis og þá útrás sem orðið hefur og er í fullum gangi. Menn velta því auðvitað fyrir sér hvort það geti kallast sanngirnismál að þetta sé á báða vegu. En a.m.k. að mati okkar flutningsmanna er full ástæða til þess að breyta lögunum strax í þá veru sem við leggjum hér til og jafnframt að aðrir þættir verði skoðaðir mjög gaumgæfilega með tilliti til núverandi og hugsanlegrar stöðu íslensks sjávarútvegs, eins og ég rakti áðan. Ég hef þann fyrirvara á og við í Samfylkingunni að tryggja þurfi eignarhald þjóðarinnar á sjávarauðlindinni áður en allt er opnað upp á gátt hvað varðar fjárfestingar erlendra aðila í útgerðinni. Aðrar þjóðir eins og Færeyingar sem eiga mikið undir sjávarútvegi hafa farið þá leið að leyfa takmarkaða beina eignaraðild. Þeir leyfa þriðjungs eignaraðild. En menn geta svo velt því fyrir sér út frá þeim sögum sem þeir hafa heyrt af hvernig hlutir ganga hjá þeim hvort slíkt heldur þegar til veruleikans kemur. Menn geta svo sem líka velt því fyrir sér hvert hömlur á fjárfestingu leiða ef virkilegur áhugi er á því að fara í kringum þau. Nokkuð var um það rætt þegar þetta mál kom fyrst til umræðu að menn hafa farið, ég veit ekki hvort það eigi að segja, í kringum lögin um fjárfestingar erlendra aðila þegar fiskvinnslan er annars vegar. Menn hafa verið að búa til dótturfélög og keðjur til þess að búa til þessa óbeinu eignaraðild svo útlendingar gætu verið þátttakendur. Auðvitað er það til muna óæskilegri aðferð heldur en hin að menn geti gengið beint að þessu auk þess sem það er sannfæring okkar flutningsmanna að ef lögin eru einföld í framkvæmd þannig að erlendir aðilar fráfælist þau ekki þá geti fjárfestingar þeirra í fiskvinnslu leitt til fjárfestingar í öðrum matvælaiðnaði þar sem engin erlend fjárfesting hefur enn þá átt sér stað, vegna þess að eins og við vitum þá er erlend fjárfesting hér á landi fyrst og fremst í stóriðju. Menn geta velt því fyrir sér hvort það sé æskileg þróun að svo verði áfram eða hvort menn séu tilbúnir til þess að ganga einhver skref til þess að liðka fyrir fjárfestingum erlendra aðila víðar. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa frekari orð um þetta mál á þessu stigi. Ég held að ég sé búin að fara í grófum dráttum yfir helstu atriði sem fram komu hér í umræðunni. Ég hef reyndar ekki endurtekið þau varnaðarorð sem hér voru látin falla. Það er alveg ljóst að enginn einhugur ríkir um jafnvel það litla skref sem hér er lagt til að verði stigið. Reyndar hættir mönnum til að tala um fjárfestingar í fiskvinnslu og síðan fjárfestingar í sjávarútvegi almennt í einni og sömu andránni og það er kannski á þeim forsendum sem óskað var eftir návist hæstv. utanrrh. í umræðunni að menn renndu sér svolítið þarna á milli og vildu nota þetta tækifæri til að ræða þetta almennt. En eins og ég sagði, herra forseti, þá ætla ég ekki að fara frekar yfir málið á þessu stigi. Sem 1. flm. get ég komið hér inn aftur síðar og ef tilefni verður til þess mun ég notfæra mér þann möguleika.

Herra forseti. Sérstaklega var óskað eftir viðverðu minni í þessari umræðu og ég hef skilið það svo að tilefnið hafi verið það að ég hafi sagt það vera dæmi um breyttar aðstæður í íslensku samfélagi að rétt væri að endurskoða reglur um fjárfestingu erlendra aðila í sjávarútvegi. Það er alveg rétt að ég hef staðið að þessum lögum sem hér eru til umræðu. Þau voru fyrst sett 1991 og síðan voru gerðar breytingar á þeim 1993 og 1996 í ljósi breyttra aðstæðna. Aðalatriðið er að við höfum tekið upp frjálsan fjármagnsmarkað hér á landi sem þýðir að Íslendingum er heimilt að fjárfesta eins og þeim þykir rétt og þeir vilja gera á Evrópska efnahagssvæðinu í hverju svo sem þeir vilja taka sér þar fyrir hendur. Og þeir aðilar sem standa að Evrópska efnahagssvæðinu með okkur, hvort sem það eru lönd Evrópusambandsins eða önnur ríki sem við erum í samstarfi við, mega fjárfesta hér á landi. Við sömdum um eina mikilvæga undantekningu á sínum tíma og það er undanþága að því er varðar sjávarútveginn. Við verðum að sjálfsögðu að gera okkur grein fyrir því að í þessu máli er bæði um kosti og galla að ræða. Þegar þessir samningar voru gerðir var íslenskur sjávarútvegur ekki eins öflugur og hann er nú. Hann hafði ekki farið út í fjárfestingar erlendis í neinum þeim mæli sem orðið hefur raunin á og menn höfðu ekki það sjálfstraust í þessari samkeppni sem þeir hafa nú. Ég held að almenn samstaða sé um að það sé á engan hátt hættulegt eða neitt því til fyrirstöðu að erlendir aðilar fjárfesti í vinnslu sjávarafurða. Ég hef ekki heyrt betur en nokkuð almenn samstaða sé um það. Það er svo undarlegt að áður en þessi lög voru sett á sínum tíma sneri undantekningin frá fjárfestingarfrelsinu fyrst og fremst að fiskvinnslunni en minna að útgerðinni. Hins vegar hefur það verið auðlindin sem menn eru hræddir um og það er eðlilegt. Mér finnst hins vegar rétt að fara yfir það hvort ekki er hægt að tryggja það með öðrum hætti. Nú er ég ekki sammála því sjónarmiði að með núgildandi lögum hafi eignarhald þjóðarinnar á auðlindum sjávarins ekki verið tryggðar og breyta þurfi lögum eða stjórnarskrá sérstaklega til að svo sé. Ég tel að núgildandi stjórnarskrá og núgildandi lög tryggi með öllu eignarhald þjóðarinnar á auðlindinni þó ekkert sé á móti því að gera það enn frekar. Þá kemur upp það vandamál hvernig við tryggjum best afkomu íslensks sjávarútvegs og aðgang hans að auðlindunum í kringum landið ef tekið verður upp algjört frelsi í fjárfestingum erlendra aðila í sjávarútvegi, sem ég hef ekki gert að orðum mínum. Ég hef sagt að ég telji rétt að endurskoða þessi lög, endurskoða þessa stefnu og tel að þau séu ekki lengur í takt við tímann og þjóni ekki með þeim hætti hagsmunum sjávarútvegsins sem ég taldi í upphafi. Það liggur fyrir að þau fyrirtæki, sem eru í sjávarútvegi, eru í blönduðum rekstri, þau eru almennt bæði í veiðum og vinnslu. Það er afskaplega óheppilegt að skilja þar algjörlega á milli og gera stórum og rótgrónum fyrirtækjum skylt að reka vinnsluna í einu fyrirtæki og útgerðina í allt öðru fyrirtæki. Þess vegna hafa menn sett inn þau hlutföll sem eru í lögunum, að í eigu erlendra aðila að meira leyti en 25% sé miðað við hlutafé eða stofnfé, og síðan 33% þegar m.a. er rætt um óbeina eignaraðild. Ég tel að við þurfum að fara yfir þetta á nýjan leik. Með því er ég ekki að segja að ekki þurfi aðrar girðingar og önnur ákvæði sem tryggi betur vinnslu aflans hér á landi. Að mínu mati kemur fyllilega til greina að setja það í lög að skylt sé að landa öllum afla af Íslandsmiðum í íslenskum fiskihöfnum til sölu og úrvinnslu þar. Það er alveg ljóst að t.d. í Evrópusambandinu hefur það verið gert í vaxandi mæli, t.d. í Bretlandi, að setja slík skilyrði og meira að segja Evrópudómstóllinn hefur viðurkennt það. Ég minni á þær breytingar sem gerðar voru í Bretlandi og kynntar af Tony Blair á sínum tíma gagnvart framkvæmdastjóra Evrópusambandsins og Evrópusambandið hefur látið það gott heita. Framkvæmdastjóri þess sagði í athugasemdum, sem voru þá birtar, að þar sem um mikilvæga þjóðarhagsmuni væri að ræða, gerði Evrópusambandið ekki athugasemdir við það. Nú kemur það út af fyrir sig ekki beint málinu við vegna þess að við erum ekki á nokkurn hátt bundnir af skilmálum Evrópusambandsins að þessu leytinu til. En við þurfum að fara yfir þetta og athuga hvort við getum ekki tryggt íslenskan sjávarútveg betur með öðrum hætti, m.a. að því er varðar ákvæði um löndun aflans hér á landi því íslenskur sjávarútvegur þarf á því að halda að fá nægilegt fjármagn til uppbyggingar sinnar. Það gengur heldur ekki til lengdar að það sé slíkt misvægi eins og hv. flutningsmaður gat um að því er varðar verðbréfaeign Íslendinga erlendis og hins vegar verðbréfaeign erlendra aðila hér á landi. Þetta hefur skapað ákveðin vandamál í hagkerfinu og miðað við það mikla fjármagn sem hefur verið að fara út úr hagkerfi okkar þurfum við á því að halda til mótvægis að fá meira inn í landið. Aðalatriðið er að við búum við fjárfestingafrelsi, við erum komin inn á opinn markað og við munum ekkert snúa til baka í þeim efnum. Við þurfum að laga sjávarútveginn að þessu umhverfi eins og alla aðra atvinnuvegi. Ég tel að við höfum stigið varlega fram í þessu efni en ég er þeirrar skoðunar, eins og ég sé að hv. flutningsmaður er, að kominn sé tími til að endurskoða þessar reglur. Ég ætla ekki að segja nákvæmlega til um það hvernig þær eiga að vera eða hvenær við eigum að endurskoða þær. En ég er þeirrar skoðunar að rétt sé að fara út í slíkar breytingar. Við höfum ekki rætt það sérstaklega í mínum flokki hvernig þær eiga nákvæmlega að vera en við erum tilbúin til að starfa að því með öðrum og þess vegna held ég að það sé af hinu góða að þessi umræða fer fram. Sérstaklega er mikilvægt að hún fari fram innan sjávarútvegsins sjálfs því að þar eru þær raddir innan dyra að rétt sé að fara út í breytingar þannig að ég er ekkert einn um að hafa breytt um skoðun í þessu máli. Ég heyri ekki betur en mjög stór hluti þeirra aðila sem standa í íslenskum sjávarútvegi hafi svipuð sjónarmið þó menn vilji gæta þarna allrar varúðar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir þær útskýringar og þær útleggingar á yfirlýsingum hans um þetta mál sem hafa komið fram. Hér kemur fram að hann hefur ekki gert algert frelsi að sínum orðum, heldur fyrst og fremst það að menn og þá hann og flokkur hans séu tilbúnir til að endurskoða þau ákvæði sem nú gilda. Mér fannst gæta ákveðins misskilnings í orðum hæstv. ráðherra þar sem hann segir að óheppilegt sé að gera stórum og rótgrónum fyrirtækjum skylt að skilja í sundur vinnslu- og veiðiþáttinn. Samkvæmt því frv. sem er verið að ræða er slíkt ekki gert að neinni skyldu, heldur er fyrst og fremst um það að ræða að ef menn vilja efna til samstarfs, þá geti menn og muni þá aðskilja þann þátt sem þeir ætla sér að efna til samstarfs um. Ég geri mér hins vegar ljóst að þegar menn eru búnir að segja B í þessum efnum --- ég geng út frá að menn séu búnir að segja A-ið --- þá er kannski ekki langt í C-ið og þess vegna er alveg rétt sem hér kemur fram að menn þurfa að hafa málið allt að hluta til undir. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. utanrrh., því hann nefnir möguleikann á löndunarskyldu sem atriði sem við getum sett inn til þess að tryggja ákveðið forræði, a.m.k. hvað varðar nýtingu þess afla sem kemur úr auðlindinni eða aðgangs að honum, hvernig hann telji að það gangi. Nú hefur það verið svo að við höfum ekki verið með neins konar löndunarskyldu, íslensk skip hafa í rauninni getað landað þar sem þeim sýnist, hvort sem er innan lands eða erlendis. Hvernig sér hann fyrir sér að það geti gerst að löndunarskylda verði sett á? Hefur hann þá einhverjar frekari hugmyndir um hvernig slíkt gæti verið útfært?

Herra forseti. Ég vil fyrst og fremst tryggja að Íslendingar hafi nauðsynleg og eðlileg yfirráð yfir mikilvægustu auðlind okkar. Ég geri mér grein fyrir því að með því að koma á algjöru fjárfestingafrelsi í sjávarútveginum geta skapast þar ákveðnar hættur, ekkert ósvipaðar þeim sem hafa komið upp í Evrópu og nefndar eru ,,kvótahopp`` og þess vegna megi ekki líta fram hjá þeim hættum í endurskoðun þessara mála og þar af leiðandi sé rétt að athuga hvort einhverjar aðrar breytingar á lögum, t.d. að því er varðar löndun á afla, geti tryggt okkur nægilega í því sambandi. Þetta er m.a. byggt á þeirri reynslu sem aðrar Evrópuþjóðir hafa orðið fyrir og mér finnst sjálfsagt og eðlilegt að fara yfir það. Ég ætla að sjálfsögðu ekki að tíunda nákvæmlega hvernig þetta á að vera. Hins vegar fagna ég umræðunni og ég tel að við eigum að halda áfram að ræða þessi mál. Ég held að það liggi engin ósköp á í þessum efnum en ég held að sú umræða, sem er komin í gang, sé til góðs. Fyrst við töldum rétt að gera breytingar á þessum lögum eftir að þau voru sett fyrst 1993 og síðan 1996 hlýtur að vera eðilegt að fara að huga að breytingum núna fjórum árum eftir síðustu breytingu.

Herra forseti. Ég held í umræðunni hafi komið fram ýmisleg veigamikil rök fyrir því að þessi löggjöf sé endurskoðuð í heild sinni, þó svo e.t.v. sé ekki ástæða til að flýta sér neitt í þeim efnum nema kannski hvað varðar þann afmarkaða þátt sem verið er að leggja til með frv. En mér finnst það vera spurning, herra forseti, hvar endurskoðun þessara laga á að fara fram. Hefur ríkisstjórnin hugsað sér að setja einhvern starfshóp á laggirnar, nefnd og koma þessari endurskoðun í framkvæmd með þeim hætti eða lítur hæstv. ráðherra svo á að það verði gert með vinnu sem fari þá fram eingöngu lokuð inni í núverandi stjórnarflokkum? Hvernig sér hæstv. ráðherra fyrir sér að sú endurskoðun sem hann er að ræða um að sé nauðsynleg, hvernig sér hann fyrir sér að hún fari fram þannig að sem best umfjöllun og umræða geti farið fram um þessi mikilvægu mál?

Herra forseti. Þetta mál hefur ekki verið rætt í ríkisstjórninni. Ástæðan fyrir því að þetta þótti fréttaefni þegar vitnað var í orð mín, var einfaldlega sú að ég var að svara fyrirspurnum nemenda við Samvinnuháskólann á Bifröst og m.a. var spurt um þetta mál. Ég sagði frá því að þarna hefðu orðið þær breytingar í samfélaginu að ég teldi fulla ástæðu til að við endurskoðuðum afstöðu okkar í þessu máli og væri dæmi um breyttar áherslur af minni hálfu en það hefði að mínu mati verið rangt af mér að svara þessari fyrirspurn með öðrum hætti. En ég var á engan hátt að boða að verið væri að setja í gang endurskoðun á vegum ríkisstjórnarinnar á þessum málum. Það verður sjálfsagt rætt í ríkisstjórninni einhvern tímann á næstunni en það hefur ekki verið rætt þar fram að þessu.

Herra forseti. Það eru vissulega tíðindi sem hæstv. utanrrh. og formaður annars stjórnarflokksins hefur boðað. Fyrst sem kom fram frá honum í svari við fyrirspurn við háskólann á Bifröst og síðan núna að hann telji nauðsynlegt og tímabært að hefja endurskoðun á þeim ákvæðum sem banna erlendum fjárfestum að festa fé sitt eða kaupa hlutabréf í fyrirtækjum í sjávarútvegi. Hæstv. ráðherra sagði að þetta væri eina undantekningin á fjárfestingu útlendinga á Íslandi. Það er því miður ekki svo, því í öðrum lögum, þ.e. jarðalögum, voru sett ákvæði um það sem koma áttu og koma eiga í veg fyrir að útlendingar geti fest kaup af bændum á bújörðum þeirra. Það var gert með því að til viðbótar við allar þær kvaðir sem eru á viðskiptafrelsi bænda með bújarðir í jarðalögum, var það ákvæði sett inn í þau lög að bónda væri ekki heimilt að selja til neins aðila sem ekki hefði annaðhvort búið á jörðinni eða í næsta nágrenni hennar í þrjú ár. Þetta var enn ein kvöðin sem sett var á bændur í gildandi lögum um viðskipti með eignir sínar en eins og hv. þingmönnum er kunnugt geta bændur ekki ráðstafað bújörðum sínum, ekki einu sinni til erfingja sinna nema með leyfi sérstakrar jarðanefndar sem jafnvel eru dæmi um að hafi ógilt kaupsamninga milli bónda og áhugaaðila um kaup og skyldað bóndann til að selja þriðja aðila sem hann hafði sjálfur ekki áhuga á að selja upphaflega. Þetta eru mjög óeðlilegar kvaðir og í þessu seinna tilviki er það náttúrlega svo að á sama tíma og ríkið er að reyna að draga úr hefðbundnum búskap og kaupa upp framleiðslurétt bænda er verið að koma í veg fyrir að bændur geti nýtt bújarðir sínar með þeim hætti sem þeim er hagkvæmastur eða selt þeim sem kaupa vill. Við samfylkingarþingmenn erum samkvæmir sjálfum okkur í þessu efni sem öðrum. Við erum því ekki aðeins hér með frv. til laga um breyting á lögum um fjárfestingar erlendra aðila í atvinnurekstri, þ.e. hvað varðar sjávarútveginn, heldur höfum við einnig lagt fram á þessu þingi frv. er gerir ráð fyrir að þessi hörðu ákvæði jarðalaga, sem takmarka ráðstöfunarrétt bónda á eignum sínum, verði afnumin. Herra forseti. Ég er ekki alveg sammála hæstv. utanrrh. um að eignarréttur sé að fullu tryggður í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða. Ég átti sjálfur verulegan þátt í að setja það lagaákvæði inn og það hefur komið í ljós í dómum sem fallið hafa um mál er tengjast stjórnkerfi fiskveiða að dómstólar líta svo á að þessi ákvæði, sem voru höfð í flimtingum hér á árum áður, um þjóðareign Íslands á fiskimiðunum, halda talsvert sterkt. En það sem á vantar til að fullkomna tilgang þessara ákvæða í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða er náttúrlega betri skilgreining á því hvað þjóðareign þýðir, hver er eignarréttarleg skilgreining þess hugtaks. Það hefur auðlindanefnd gert með því að leggja til að nýtingarréttur slíkrar þjóðareignar verði skilgreindur, þ.e. þetta er ekki eign sem heimilt er að veðsetja eða ríkisvaldið eða meiri hluti Alþingis getur selt heldur aðeins ráðstafað nýtingarréttinum á. Og eðlilegt er að það sé gert með ákvæði í stjórnarskrá, bæði vegna þess að nauðsynlegt er að tryggja þetta frekar en gert er í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða og auk þess gefur það augaleið að ekki þyrfti annað en einfaldan meiri hluta á Alþingi til að breyta þessu þjóðareignarákvæði í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða, fella það út eða gerbreyta því, en það er ekki svo auðvelt að gera slíkar breytingar ef ákvæði þess efnis er í stjórnarskrá. Herra forseti. Ég vakti athygli á --- ég ætla nú ekki að endurtaka rök mín frá því ég talaði um þetta mál hér fyrir tveimur dögum síðan --- og benti á að það stæðist ekki skoðun að á sama tíma og Íslendingar væru að undirbúa sig undir það í norrænu samstarfi að laða erlenda fjárfesta hingað til lands með því að eiga samstarf við Norðurlönd, ekki síst Norðmenn, um útboð á verðbréfaþingi, að þá samræmdist það að sjálfsögðu ekki þeirri stefnu að svo væri háttað að mörg áhugaverðustu fyrirtækin sem skráð eru á Verðbréfaþingi á Íslandi eru í þeirri stöðu að erlendum aðilum er ekki heimilt að festa kaup á hlutabréfum í þeim. Til þess að fylgja þessu eftir hef ég í dag lagt fram fyrirspurn til hæstv. viðskrh. þar sem ég spyrst fyrir um hvaða félög og fyrirtæki séu nú skráð á Verðbréfaþingi og hvaða félög og fyrirtæki sé þannig háttað um sem skráð eru á Verðbréfaþingi að erlendir aðilar megi ekki undir neinum kringumstæðum festa kaup á hlutabréfum í þeim eða bjóða fram áhættufé. Og það verður vissulega áhugavert að velta því fyrir sér og skoða það svar og sjá hvernig Íslendingar ætla að sækja út á samkeppnismarkaðinn um erlenda fjárfesta með svo að segja aðra höndina bundna á bak aftur, þ.e. að í mörgum af áhugaverðustu fyrirtækjunum sem Íslendingar geta boðið erlendum fjárfestum er þeim ekki heimilt að festa fé, og vonast ég til að hæstv. viðskrh. geti innan mjög fárra daga svarað fyrirspurn minni. Virðulegi forseti. Í umræðunum á Alþingi hefur komið fram að fulltrúar allra þeirra flokka sem hafa tekið til máls eru þeirra skoðunar að tímabært og nauðsynlegt sé að endurskoða ákvæðin sem banna erlendum aðilum að fjárfesta í sjávarútvegi, veiðum og vinnslu. Ef marka má það að hv. þm. Pétur Blöndal tali fyrir hönd Sjálfstfl. þá hafa allir flokkar aðrir en vinstri grænir tekið undir þetta sjónarmið. En nú er það náttúrlega spurning: Talar hv. þm. Pétur Blöndal fyrir hönd Sjálfstfl. eða ekki? Því verður ekki svarað nema einhver annar gefi sig fram.  En af því að hæstv. sjútvrh. situr hér og hefur kynnt sér þann málatilbúnað sem fram hefur farið og málflutning þeirra þingmanna sem talað hafa og þar á meðal hlýtt á ræðu hæstv. utanrrh., sem raunar er starfandi forsrh. í dag eftir því sem ég veit best, er náttúrlega eðlilegt að ég spyrji hæstv. sjútvrh.: Mun hann fylgja þessum málflutningi eftir með því að beita sér fyrir því í samvinnu við þá væntanlega aðra ráðherra í ríkisstjórninni, m.a. hæstv. iðnrh. en undir hann heyrir fiskiðnaðurinn, að þessi mál verði tekin til endurskoðunar? Telur hann tímabært að gera það? Mun hann hafa frumkvæði um það og mun hann gefa Alþingi kost á því, þ.e. stjórnarandstöðunni, að koma að þeirri endurskoðun til að reyna að tryggja að sem mest sátt geti orðið um þær breytingar sem nauðsynlegt er að gerðar yrðu? Ég held að nauðsynlegt sé, herra forseti, að hæstv. sjútvrh. svari þessum spurningum.

Herra forseti. Ég vil aðeins ítreka þá skoðun mína að það er alveg ljóst að við Íslendingar eigum fiskimiðin í kringum landið. Þau eru eign þjóðarinnar og ég skil ekki af hverju menn draga það í efa. Hins vegar hefur komið í ljós í dómi Hæstaréttar að hann taldi að ekki væru nægilega skýr ákvæði varðandi það hvernig þessum rétti væri ráðstafað, hann framseldur eða afnotin framseld til einkafyrirtækja og einkaaðila, og setti Hæstiréttur upp efasemdir um heimildir Alþingis í því sambandi. Það er það sem gerðist í málinu. Þó að ég sé ósammála þeim hæstaréttardómi þá er ekkert um það að segja, við verðum að sjálfsögðu að fara að dómum Hæstaréttar og Alþingi brást við og breytti lögum til samræmis við þann dóm. Ég leyfði mér þá að nefna í þeirri umræðu hvort ekki gæti nú verið nauðsynlegt að breyta stjórnarskrá. Það þóttu alveg skelfileg ummæli, að hæstv. ráðherra skyldi leyfa sér að nefna það að ástæða kynni að vera til styrkja stjórnarskrána. Ég man ekki hvaða ummæli stjórnarandstaðan hafði um það á þeim tíma. Þess vegna var ég afskaplega ánægður með að auðlindanefnd komst að þeirri niðurstöðu að ef til vill væri full ástæða til að styrkja stjórnarskrána að þessu leytinu og ég er því sammála. En ég tel að það eigi ekkert skylt við það að vera uppi með efasemdir um að Íslendingar eigi auðlindirnar í hafinu í kringum landið. Ég tel að það sé alveg ljóst.

Herra forseti. Hæstv. utanrrh. á ekki í neinni deilu við mig um það hverjir eigi eða hverjir eigi að eiga fiskimiðin við Íslandsstrendur. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að þau séu þjóðareign. Og ég minni hæstv. utanrrh. á hvaða hlut sá sem hér stendur átti í því að þau ákvæði komu í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða. Því var hins vegar haldið fram bæði þá og síðar að lítið hald væri í þessu ákvæði, það væri merkingarlítið. En það hefur komið í ljós, m.a. í dómum Hæstaréttar síðar, að þetta er ekki merkingarlítið ákvæði, aldeilis ekki. Hins vegar ítreka ég þá skoðun mína að það er miklu tryggara að setja ákvæði um þjóðareign á auðlindum í stjórnarskrá en að hafa það í almennum lögum. Í fyrsta lagi þarf að skilgreina hvað þjóðareign þýðir betur en gert er og í öðru lagi þarf að ganga þannig frá að það verði ekki afgreitt og því ekki breytt með einfaldri lagasetningu með einföldum þingmeirihluta frá Alþingi, því verði ekki breytt öðruvísi en að undangengnum kosningum og tveimur breytingum á stjórnarskrá þannig að það sé alveg ljóst að misvitur þingmeirihluti geti ekki haggað þeirri niðurstöðu. Hins vegar eru nú ekki allir Íslendingar eins mikið sammála um þjóðareign á fiskimiðunum og við hæstv. utanrrh. Ég minni hæstv. utanrrh. t.d. á það að einn af nefndarmönnum í auðlindanefnd var á þeirri skoðun og gerði um það bókun í nefndaráliti sínu, að hann teldi að þessi afnotaréttur ætti að lenda í höndum einkaaðila og verða einkaeign. Og það eru meira að segja þingmenn hér inni í þessum sal sem eru þeirrar skoðunar, þannig að það er nú ekki öll þjóðin sammála um þetta.

Herra forseti. Það er alveg rétt að bæði Alþfl. og Alþb. eiga mikinn þátt í þeirri löggjöf sem gildir í dag um stjórn fiskveiða og áttu þátt í mótun þeirrar löggjafar á Alþingi og greiddu með henni atkvæði. Ég ætla ekkert að fara að tala þar um einstakar lagagreinar. En það væri óskandi að talsmenn þessara flokka viðurkenndu það í ríkari mæli en raun ber vitni, því að oft og tíðum þegar maður hlustar á talsmenn þessara stjórnmálaflokka þá tala þeir eins og þeir hafi aldrei komið að málinu, bara aldrei. Auðvitað bera þeir þarna mikla ábyrgð. Þess vegna fagna ég því alveg sérstaklega að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson skuli á nokkurn hátt eigna sínum flokki þessi ákvæði. En hann skal þá muna að það eru önnur ákvæði sem eru þar með og hans fyrrum flokkur ber þar mikla ábyrgð. Og ég vænti þess að Samfylkingin hafi þá yfirtekið þessa ábyrgð. En mér heyrist nú í umræðunni oft og tíðum að þeir þingmenn hafi bara aldrei komið að þessu, sem er náttúrlega algjörlega út í hött.

Herra forseti. Það hafa allir stjórnmálaflokkar á Íslandi sem setið hafa í ríkisstjórnum komið með einum eða öðrum hætti nálægt löggjöf um stjórn fiskveiða. Það liggur alveg fyrir og hefur aldrei annað legið fyrir. Hins vegar hefur það líka legið fyrir að einstakir þingmenn innan þessara flokka höfðu mjög misjafnar skoðanir á þeim lagaákvæðum sem sett voru, mjög misjafnar skoðanir, alveg eins og er innan flokks hæstv. utanrrh. Ég veit ekki betur t.d. en að þingflokksformaður Framsfl. sé allt annarrar skoðunar en margir aðrir í þeim flokki og ekkert við það að athuga, nákvæmlega ekki neitt. Menn hafa leyfi til þess að hafa sínar skoðanir jafnvel um stórmál eins og þetta. Og hæstv. utanrrh. klínir því ekkert á mig að ég sé höfundur eða einn af höfundum kvótakerfisins. Ég tek því hins vegar með þökkum að hafa átt hlut að því að í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða var ákveðið að fiskimiðin við strendur Íslands skuli vera þjóðareign og að úthlutun aflaheimilda leiði ekki til þess að bætur þurfi að koma fyrir þó að því yrði breytt. Ég gengst við því og skal fúslega viðurkenna það að ég átti hlut að því.

Herra forseti. Það eru vissulega athyglisverðar umræður sem hér hafa farið fram í dag. En þar sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson nefndi til sögunnar þá þingmenn Sjálfstfl. sem hefðu tekið til máls, m.a. hv. þm. Pétur Blöndal, þá vil ég líka minna á að hv. þm. Stefanía Óskarsdóttir tók einnig þátt í umræðunni og lýsti skeleggri skoðun sinni. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson spyr hvort sjútvrh. muni hafa frumkvæði að því að setja vinnu af stað í þessu efni? Því er til að svara að hann mun ekki gera það einfaldlega vegna þess að málið er á valdsviði hæstv. viðskrh. Ég hef hins vegar talið ástæðu til að fjalla um þetta mál í fjölmiðlum að undanförnu og reyndar verið að gera athugun á því síðustu vikurnar, jafnvel síðustu mánuðina að segja má, og sú athugun hefur leitt í ljós að óbeint geta erlendir aðilar átt allt að 49,9% í íslensku sjávarútvegsfyrirtæki sem stundar bæði útgerð og frumvinnslu. Þetta er mjög í takt við það sem er í þeim löndum þar sem við höfum verið að fjárfesta, t.d. Chile og Mexíkó þar sem þessi mörk eru líka 49,9%. Það hefur líka komið í ljós að þessar heimildir hafa verið notaðar tiltölulega lítið. Ég hef rætt þetta sérstaklega í samhengi við útrás íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja og hafði vilja til þess að skoða það sérstaklega. En við þessa athugun og samtöl við þá aðila sem í þessu hafa staðið hefur komið í ljós að við höfum ekki nýtt þessa möguleika nema afar takmarkað. Eiginlega hefur ekki verið hægt að benda mér á það að lögin, eins og þau eru nú, hafi hindrað neitt það sem við höfum viljað gera í þessum efnum. Því tel ég að áður en lengra verður haldið sé nauðsynlegt að láta reyna á hvaða möguleikar eru raunverulega fyrir hendi eins og löggjöfin er í dag.

Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar því að rétt er að hér höfðu tveir þingmenn Sjálfstfl. tjáð sig um málið en ekki einn. En nú talaði hins vegar flokkurinn. Það kom í ljós, virðulegi forseti, að það fór eins og ég hélt að það mundi ekki fara, að flokkurinn og vinstri grænir eru nokkurn veginn samstiga í afstöðu sinni. Hvorugur telur tímabært að gera á þessu neinar breytingar. Og skiptir þá ekki máli hvað tveir ágætir þingmenn Sjálfstfl. hafa sagt, flokkurinn hefur talað. Mér finnst það mjög miður, virðulegi forseti, að hæstv. sjútvrh. skuli ekki telja nauðsynlegt að taka þessi mál a.m.k. til skoðunar núna fjórum árum eftir að síðustu breytingar voru gerðar eins og hæstv. utanrrh. sagði. Það fór ekki á milli mála að hæstv. utanrrh. taldi tímabært og meira en tímabært að taka þetta mál til skoðunar og er þá sammála okkur í Samfylkingunni. En enn einu sinni gerist það að ,,Flokkurinn,`` með stórum staf, hefur talað og hjartað hans slær vinstra megin grænt og það er merkilegt.

Herra forseti. Það er sjálfsagt ekkert svo slæmt að vera sammála vinstri grænum --- svona a.m.k. stöku sinnum. En ég held að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hafi ekki alveg skilið það sem ég var að segja. Ég var einmitt að segja honum það að ég hafi verið að skoða þessi mál á undanförnum vikum og að ég hafi komist að þeirri niðurstöðu að á það þurfi að reyna hvort eitthvað hindri íslenskan sjávarútveg í því að fjárfesta í þeim fyrirtækjum og þeirri starfsemi erlendis sem hann hefur hug á í þeirri löggjöf sem er í dag. Ég hef því með engu móti lokað á það að við skoðum þetta í framtíðinni. En ég held við þurfum að gera okkur betur grein fyrir því en fram hefur komið í umræðunni til þessa, hvar og hvort eitthvað hamli í þessum efnum. Það er hins vegar líka athyglisvert sem kom fram í umræðunni hér af hálfu hæstv. utanrrh., þ.e. að staðan sé hugsanlega sú að ef við viljum gera almennt breytingar í þessum efnum þá þurfi til að koma aðrar ráðstafanir til þess að tryggja yfirráð þjóðarinnar yfir auðlindinni. Og það þýðir þá auðvitað að þetta er efni sem er ekkert augljóst. Ef atvinnugreinin stæði frammi fyrir því að nauðsyn væri á því að setja aðrar takmarkanir í staðinn fyrir þær sem þá væru felldar úr gildi þá ætla ég ekki hér og nú að kveða upp úr með það hver niðurstaðan yrði í því efni. En hv. þm. Sighvatur Björgvinsson skildi ekki nákvæmlega það sem ég var að segja, að þetta mál hefur verið í skoðun og ég tel að enn frekar þurfi að reyna á hvort einhverjar hömlur séu fólgnar í þeim lögum sem við búum nú við.

Herra forseti. Ég skildi mætavel hvað hæstv. sjútvrh. var að segja. Hann var að segja allt annað en þeir tveir hv. þm. Sjálfstfl. sem hér hafa talað á eigin vegum í málinu fram að þessu. Hæstv. sjútvrh. var ekki að segja eins og við í Samfylkingunni og hæstv. utanrrh. og fleiri að nauðsynlegt sé og tímabært að endurskoða lög um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri. Hæstv. sjútvrh. var að segja að nauðsynlegt sé að skoða hvort nauðsynlegt sé að hefja skoðun á málinu. Hann ætlar sem sé að skoða fyrst hvort nauðsynlegt sé að hefja skoðun á því hvort nauðsynlegt sé að breyta lögunum. Ég skildi þetta mjög vel, bara mjög vel. Og ég undra mig á því að þessi málsvari frjálsra viðskipta skuli ætla að leggja upp með þetta veganesti. Hann situr í ríkisstjórn sem ætlar að fara að laða að erlenda fjárfesta til landsins og hann ætlar að bjóða þeim upp á pakka þar sem þeim er bannað að fjárfesta í helmingi fyrirtækjanna sem á Verðbréfaþingi eru. Og svo ætlar hann að hefja athugun á því hvort hefja eigi athugun á því að breyta lögunum. Ég skildi alveg nákvæmlega hvað hann var að segja. Hann var að segja nákvæmlega það sama og vinstri grænir. Hann var að segja nákvæmlega það sama. Hjarta hans slær vinstra megin og er grænt og það er bara ekkert við því að segja. En svona bara er þetta, herra forseti.

Hæstv. forseti. Það er einungis eitt atriði sem mig langar til þess að koma að í þessari umræðu. Ég tók mjög grannt eftir því að hæstv. utanrrh. sagði að hann teldi að þessi mál ættu að koma til skoðunar, en að ekkert lægi á, hægt væri að velta þeim fyrir sér í einhvern tíma. Til þess að tryggja síðan yfirráð yfir auðlindinni þá benti hann á t.d. þann möguleika að gera það að skyldu að landa á Íslandi veiði af Íslandsmiðum. Hann kom síðan að öðru mjög mikilvægu atriði sem var að hann tók það fram enn einu sinni að sú tillaga auðlindanefndar yrði afgreidd að fest verði í stjórnarskrá ákvæði um yfirráð og eignarhald þjóðarinnar á auðlindinni og ekki er hægt að skilja orð hans öðruvísi en svo að hann líti þá þannig á að það ákvæði hljóti að verða haft fullkomlega til hliðsjónar þegar menn fara að fást við að breyta lögunum um stjórn fiskveiða sem stendur til að gera hér í vetur samkvæmt yfirlýsingum hæstv. sjútvrh. Þessi tvö atriði skipta mjög miklu máli. Það hlýtur að skipta öllu máli að stjórnarskrárákvæðið liggi fyrir ef það á að fara að ræða um það í alvöru að leyfa útlendingum að kaupa sig inn í sjávarútvegsfyrirtæki á Íslandi. Þá hljóta menn að þurfa að vita hvernig eignarhaldinu á veiðiheimildunum á að vera fyrirkomið. Og með stjórnarskrárákvæðinu er það mál fest betur í sessi en það er núna. Mér finnst full ástæða til að spyrja hæstv. sjútvrh. hvort hann sé sammála þessum atriðum sem hæstv. utanrrh. nefndi sem skilyrði fyrir því að hægt sé að ræða af alvöru um fjárfestingu erlendra aðila í sjávarútvegi. Ég skildi það þannig að hann væri í raun að tala um þessi tvö atriði sem skilyrði fyrir því. Er hæstv. ráðherra sammála hæstv. utanrrh. í þessu efni eða telur hann að fjárfestingar erlendra aðila í sjávarútvegi komi til greina að óbreyttum reglum um eignarhald á veiðiheimildunum eins og þær koma út í dag? Mér hefur nefnilega fundist verulegur vafi leika á því hvað hæstv. sjútvrh. er að hugsa þegar hann talar um að breyta lögunum um stjórn fiskveiða. Í einu viðtali sem ég heyrði við hæstv. ráðherra kom fram að hann teldi að ekki væri samhengi milli þessara tveggja mála, þ.e. breytingarinnar á stjórnarskránni og breytingarinnar á lögunum um stjórn fiskveiða. Ég held hins vegar að enginn vafi leiki á því að í afskilnaði auðlindanefndar er ákvæðið um breytingar á stjórnarskránni grundvöllur að niðurstöðunni um það hvað er lagt til hvað varðar þessi mál. Ég held að það væri mikið atriði að hæstv. ráðherra kæmi því á hreint hér hvort hann er sammála hæstv. utanrrh. um framgang þessa máls.

Herra forseti. Það er leiðinlegt ef annars ágæt umræða er að fara út í eitthvert þras um hver sagði hvað og hvenær. Ef ég reyni að svara spurningunum eins og ég skildi þær þá eru þær um það hvort ég sé sammála hæstv. utanrrh. um það að stjórnarskrárbreyting sé forsenda fyrir erlendum fjárfestingum. Umræðan er nú kannski ekki endilega komin á það stig að farið sé að reyna á eitt eða neitt í þeim efnum. En ég skildi ekki hæstv. utanrrh. þannig að hann teldi að breytingar á stjórnarskránni væru forsenda fyrir erlendum fjárfestingum. Ég skildi hann þannig að hann teldi að 1. gr. laga um stjórn fiskveiða væri nægjanleg trygging fyrir eign þjóðarinnar á auðlindinni og þá út af fyrir sig burt séð frá því hvort það væri síðan sett í samhengi við fjárfestingar erlendra aðila. Ég hef hins vegar sagt varðandi niðurstöðu auðlindanefndarinnar að ég telji að ekki eigi að blanda saman því sem auðlindanefndin segir almennt um eignarhald á auðlindum og því sem hún segir um breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða og að við eigum að gera breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða út frá því sem lagt er til grundvallar í þeirri sátt sem kemur frá auðlindanefndinni nokkurn veginn óháð því hvað hún er síðan að segja almennt um stjórnarskrármálin og þá kannski sérstaklega í því samhengi að ég vil gjarnan geta lagt fram frv. á þessu þingi um breytingar á stjórn fiskveiða. En eins og við vitum þá tekur stjórnarskrárbreyting svolítið lengri tíma. Það þarf að greiða atkvæði um hana tvisvar og kosningar þurfa að fara fram á milli þannig að bara það eitt undirstrikar það að rétt er að við vinnum málið án þess að endilega séu bein tengsl þar á milli.

Hæstv. forseti. Auðvitað er þetta eins og hæstv. ráðherra sagði. Það mun auðvitað ekki ganga að breyta stjórnarskránni um leið og lögunum um stjórn fiskveiða. Hins vegar þarf að liggja fyrir hvaða breytingu menn ætla sér að gera á stjórnarskránni til þess að lögin um stjórn fiskveiða og breytingarnar á þeim lögum hafi þá þann grundvöll sem þær þurfa að hafa. Og það er auðvitað alveg greinilegt að það er forsendan fyrir tillögum auðlindanefndarinnar. Ég tel ekki að ég hafi verið að leggja hæstv. utanrrh. orð í munn. Hann sagði mjög skýrt hér að hann teldi að það þyrfti að tryggja með ákveðnum hætti eignarhald þjóðarinnar á þessari auðlind ef farið yrði að hleypa útlendingum inn í hana. Á öðrum stað í ræðu sinni kom hann mjög skýrt að því að þetta ákvæði um breytingarnar á stjórnarskránni væri mikilvægt og minnti á að hann hefði áður nefnt við lítinn fögnuð þingmanna hér í sal að til greina kæmi að breyta stjórnarskránni. Þetta tvennt tel ég aftur á móti, og það eru mín orð, skipta mjög miklu máli hvað það varðar hvort menn geta orðið sammála um að útlendingar geti eignast hlut í útgerð á Íslandi. Allir hljóta að sjá, hvað sem sagt er um eignarhald á veiðiheimildunum og að þjóðin eigi þetta nú allt saman, að á meðan það viðgengst að menn geta keypt og selt þessi réttindi eins og hver önnur réttindi og eignir þá skiptir það örugglega máli þegar menn ætla að fara að taka afstöðu til þess hvort útlendingar eigi að hafa möguleika á því að sópa til sín veiðiheimildum á markaði hér, sem væri hugsanlega opinn eftir breytingar sem t.d. er verið að nefna í tillögum auðlindanefndar um að framsal aflaheimilda verði gert alfarið frjálst.

Herra forseti. Vitur maður sagði einhvern tímann að það tæki því ekki að deila um staðreyndir. Það gæti vel verið að annar hvor okkar hafi misskilið hæstv. utanrrh. hér áðan en við höfum ekki ræðuna hans til að fara yfir og sjá nákvæmlega hvað hann sagði. Ég skildi hæstv. ráðherra þannig þegar hann talaði um að tryggja rétt þjóðarinnar að þá væri hann að tala um að tryggja að hún nyti hags af auðlindinni og þá í því samhengi að ef erlendar fjárfestingar yrðu leyfðar þá yrði jafnframt að landa aflanum hér á landi. Ég skildi hann ekki svo að eitthvað vantaði upp á að fiskveiðistjórnarlögin, eins og þau eru í dag, tryggðu eignarrétt þjóðarinnar á auðlindinni. Þannig skildi ég þá umræðu en það mun þá væntanlega koma í ljós þegar við fáum ræðuna útskrifaða hvort um einhvern misskilning hafi verið að ræða og óþarfi að deila um það frekar. Hins vegar fannst mér það merkilegt sem hv. þm. Jóhann Ársælsson sagði áðan um að viðskipti með aflamark eða aflaheimildir og kvóta hindri almennar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég get ekki skilið niðurstöðu auðlindanefndar á annan hátt en að gert sé ráð fyrir að frekar séu minnkaðar þær hömlur sem þegar eru í dag bæði á viðskiptum með aflaheimildir og á því hversu einstakar útgerðir geti átt stóran hlut í aflaheimildunum. Í þessari nefnd áttu sæti þrír samflokksmenn hv. þm. Ég held að ég fari rétt með, án þess að ég kunni að skilgreina alla nefndarmenn í auðlindanefndinni út frá flokkatengslum, að það sé stærsti einstaki hópurinn sem hægt er að tengja við flokk, þ.e. þrír samfylkingarmenn og þrír flokksbundnir sjálfstæðismenn sem voru í nefndinni.

Hæstv. forseti. Ég hlýt að vera afskaplega óskýr í máli í dag ef hæstv. ráðherra hefur ástæðu til að skilja orð mín svona. Málið er að auðlindanefndin leggur til að viðskipti með veiðiheimildir verði frjálsari en verið hefur. Það liggur alveg fyrir. Það sem ég er einfaldlega að segja og minni á er að samstaðan, sem hefur verið töluvert mikil, um að hleypa ekki erlendum aðilum inn í sjávarútveg á Íslandi byggðist á því og hefur gert að menn hafa óttast að útlendingar gætu náð yfirráðum yfir auðlindinni í gegnum það kerfi sem verið hefur í gildi, þar sem menn hafa getað keypt sig inn í auðlindina, eignast veiðiheimildirnar og eignast í raun og veru aðganginn að Íslandsmiðum. Þannig yrði arðurinn af fiskimiðunum fluttur úr landi. Það sem menn þurfa þá að hugsa um núna þegar rætt er um það í alvöru að hleypa útlendingum í fjárfestingar í útgerð hér á landi er að tryggja að menn geti verið öruggir um að erlendir aðilar eignist ekki réttinn til þess að veiða á Íslandsmiðum og að arðurinn af þeim nýtingarrétti renni úr landinu. Nákvæmlega þetta hljóta menn að hugsa um. Þannig skildi ég hæstv. utanrrh. áðan þegar hann talaði um þessi tvö atriði þó að hann talaði um þau hvort í sínu lagi í ræðu sinni, að hann ætti við að tryggja þyrfti eignarrétt þjóðarinnar og hann er auðvitað gagnslaus ef arðurinn rennur úr landi.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu fjárfesting erlendra aðila í íslenskum atvinnurekstri með áherslu á sjávarútveg, veiðar og vinnslu. Ég vil segja það um þetta mál að mér finnst mikilvægt að við löðum að erlenda fjárfesta að íslensku atvinnulífi og þá ekki síst að fullvinnslu sjávarafurða og öðrum matvælaiðnaði. Það er mjög nauðsynlegt og hollt fyrir úrvinnsluiðnaðinn að við sköpum sambönd við erlenda aðila og sækjum þekkingu og fjármagn, hafi menn á því áhuga, til uppbyggingar á íslensku atvinnulífi. En ég hef hins vegar fyrirvara á þegar um er að ræða veiðar í íslenskri lögsögu og eignarhald á sjávarútvegsfyrirtækjum. Ég sé ekki að hægt sé að tryggja það ef erlendum aðilum er hleypt inn í íslenskan sjávarúveg, þ.e. inn í veiðar, útgerðina, með góðu móti að öruggt sé að ekki sé verið að færa yfirráð yfir auðlindinni úr landi. Þessi fyrirvari er settur af minni hálfu vegna þess að hér er náttúrlega um fjöregg þjóðarinnar að ræða. Hér er um að ræða svo gríðarlega stóran þátt í íslensku efnahagslífi að það er ekki rétt að líta á veiðar í íslenskri landhelgi einungis sem atvinnumál heldur er í raun um að ræða mjög stóran hlekk í íslensku efnahagslífi. Það þarf nefnilega ekki alltaf að vera að saman fari hagsmunir þeirra sem veiða eða eigenda útgerðarinnar og þjóðarinnar sjálfrar. Í þessu sambandi vil ég nefna þá kröfu sem nú er uppi um að allur fiskur fari á markað. Sú krafa tekur ekki tillit til hagsmuna landvinnslunnar heldur er þetta krafa um hámarksarðsemi fyrir veiðarnar. Ég óttast, virðulegur forseti, að ef eignarhald í íslenskum sjávarútvegi færist á hendur erlendra aðila þá tækju menn ekki í jafnríkum mæli og nú tillit til hagsmuna heildarinnar. Mér finnst sjálfsagt að skoða öll þessi mál og vil ekki útiloka neitt fyrir fram en ég ítreka þessa afstöðu mína að ég er ekki sannfærður um að rétt sé að hleypa erlendum aðilum í fjárfestingu í íslenskum útvegi. Það getur vel verið að það skapi ákveðin vandamál að mörg sjávarútvegsfyrirtæki eru bæði í veiðum og vinnslu en ég tel það samt ekki rök fyrir því að við heimilum erlendar fjárfestingar í sjávarútvegi. Að lokum vil ég segja, virðulegur forseti, að mér finnst áhyggjuefni og vil láta það koma fram hér hversu erfitt rekstrarumhverfið er í íslenskum sjávarútvegi um þessar mundir. Ég hvet til þess að menn ræði það af fullri alvöru, einkum og sér í lagi nú þegar tillögur auðlindanefndar liggja fyrir.

Herra forseti. Hér hefur farið fram ágæt umræða um það frv. sem hér liggur fyrir og er rétt að árétta að snýst eingöngu um fiskvinnslu en ekki útgerð. Einnig hafa menn farið hér yfir þá möguleika sem okkur bjóðast í dag og þá stöðu sem íslenskur sjávarútvegur er í, bæði vegna þess samstarfs sem er að hefjast milli kauphallanna og vegna þess umhverfis sem atvinnurekstur hér eins og annars staðar óhjákvæmilega hrærist í og við þurfum að taka tillit til á hverjum tíma. Ég tek eftir því, herra forseti, að þeir tveir hæstv. ráðherrar sem hér hafa talað eru ekki algjörlega samferða gagnvart þessu efni. Annars vegar talar hér hæstv. utanrrh. og er á þeirri skoðun sem hann hafði áður kynnt að ástæða væri til að endurskoða þessa löggjöf í ljósi þess veruleika sem við blasir. Hins vegar talar hér hæstv. sjútvrh. og telur ekki fullreynt með þá löggjöf sem við nú búum við. Hér er nálgun manna greinilega dálítið mismunandi ef hún stangast hreinlega ekki á. Ég var satt að segja, herra forseti, dálítið undrandi á málflutningi hæstv. sjútvrh. vegna þess að mér fannst á ákveðnu tímabili sem hann talaði mun meira opinskátt um nauðsyn þess að þessir hlutir væru endurskoðaðir. Hann var þá í raun að taka undir með forráðamönnum ýmissa fyrirtækja í sjávarútvegi sem hafa nú um skeið rætt um nauðsyn þess að endurskoða löggjöfina. Mér finnst ástæða til, herra forseti, að fara yfir það hér vegna orða hæstv. sjútvrh. að í auðlindanefnd sátu níu fulltrúar. Sex þeirra voru kosnir af stjórnarmeirihlutanum á Alþingi þannig að það er alveg ljóst hvernig valdahlutföll gátu verið í þessari nefnd. Ég held að það sé tillögum nefndarinnar ekki til framdráttar ef menn vilja við þá endurskoðun sem hér á að fara fram endilega eyrnamerkja þær eða fara mjög nákvæmlega yfir þessi hlutföll, þó að ég geri það hér að gefnu tilefni. Ég held að það sé betra að menn geti horft málefnalega á það sem fram kemur í áliti nefndarinnar og skoðað það í því samhengi sem að mínu mati liggur algjörlega fyrir að verður að gera. Annars vegar er gerð tillaga um breytingar á stjórnarskrá og það er grundvöllurinn, í fyrsta lagi breytingar sem skýra út hvernig eignarhaldi þjóðarinnar á auðlindinni er háttað og hvernig afnotarétturinn er síðan skilgreindur. Síðan koma tillögur og umfjöllun nefndarinnar um meðferð auðlindanna. Hæstv. sjútvrh. gat þess hér áðan að í áliti nefndarinnar væri fjallað um að frelsi varðandi framsal ætti að verða meira og einnig að hver aðili gæti vélað með meiri aflahlutdeild en það er nú ekki rétt. Tillögur nefndarinnar ganga ekki út á að þakinu verði lyft, eins og það er stundum orðað. Hins vegar kunna einstaka nefndarmenn að hafa tjáð sig um það einhvers staðar en það er ekki hluti af tillögum nefndarinnar og ekki í því samhengi að hin tillagan er sett fram, en það er nákvæmlega, herra forseti, í því samhengi að afnotarétturinn sé afmarkaður eins og gert er ráð fyrir í stjórnarskrárákvæðinu. Þannig hangir þetta allt saman. Herra forseti. Ég held að sú umræða sem hér hefur farið fram um þetta frv. og hefur farið mun víðar en efnið gaf beinlínis tilefni til hafi verið þörf. Það er tímabært að fjárfestingar erlendra aðila í íslenskum atvinnurekstri séu ræddar. Eins og menn hafa komið að eru nokkur ár síðan lögin voru aðlöguð þeim veruleika sem við bjuggum þá við og e.t.v. þarf að aðlaga þau aftur að veruleikanum. Menn þurfa að vinda sér í það verk að skoða hvort ástæða er til þess. Í ljósi umræðunnar, herra forseti, á ég frekar von á því að slík endurskoðun muni fara fram og að breytingar verði gerðar á lögunum.

Herra forseti. Vegna þess að ummæli mín um erlendar fjárfestingar hafa verið gerð að umræðuefni og dregið hefur verið fram að ég hafi sagt mismunandi hluti á mismunandi tímum þá er það út af fyrir sig rétt. Ég var að reyna að gera grein fyrir því áðan að þetta er mál sem ég hef verið að skoða undanfarnar vikur og jafnvel má segja undanfarna mánuði og haft ástæðu til að tjá mig um það í fjölmiðlum á undanförnum vikum. Í millitíðinni fór fram umræða þar sem upplýsingar komu fram um það hvernig staðan væri. Niðurstaða mín eftir þá athugun og eftir þá umræðu er sú að við þurfum að láta reyna betur á það hvort ástæða sé til þess að breyta þessu, hvort þetta hamli okkur í því að fara í þá útrás erlendis sem við viljum fara í. Varðandi umræðu um auðlindanefndina og það hverjir áttu þar sæti er rétt að stjórnarflokkarnir tilnefndu menn í nefndina sem áttu ekki sæti á Alþingi og hluti þeirra voru óflokksbundnir menn, meðan vinstri flokkarnir, sem urðu síðan Samfylkingin, tilnefndu kjörna alþingismenn sem ég geri ráð fyrir að hafi verið flokksbundnir og séu þá flokksbundnir í Samfylkingunni í dag. Ástæðan fyrir því að ég er að draga þetta fram er sú að formaður Samfylkingarinnar hefur talað svolítið í tvær áttir varðandi afstöðu flokksins til álits auðlindanefndarinnar. Í umræðunni í dag hefur komið fram að þingmenn flokksins sem hér hafa talað hafa haldið uppi öðrum sjónarmiðum en hafa komið fram í nál. auðlindanefndar og þrír þingmenn Samfylkingarinnar skrifuðu undir. Þess vegna sá ég ástæðu til þess, herra forseti, að gera þetta að umræðuefni að það voru þrír samfylkingarmenn í nefndinni en ég veit ekki til þess að það hafi verið nema þrír sjálfstæðismenn í nefndinni.

Herra forseti. Mér finnast vangaveltur hæstv. sjútvrh. um auðlindanefndina og hvernig menn hafi tekið niðurstöðum hennar eftir því í hvaða flokkum þeir voru þess efnis að kannski væri ástæða til að fara í sérstaka umræðu um það. Mér finnst aftur og aftur gæta ákveðins misskilnings hjá hæstv. sjútvrh. sem ástæða væri til að leiðrétta en er kannski ekki hægt í andsvörum eins og hér gefst fyrst og fremst tilefni til. En ég vil bara segja þetta: Enn þá kannast ég ekki við að neinn af talsmönnum Samfylkingarinnar hafi talað öðruvísi en við þingmenn Samfylkingarinnar sem skrifuðum undir álit nefndarinnar. Ég kannast ekki við misstemmingar þar enn þá. Ráðherrann verður því á einhverjum tíma að útskýra betur hvað hann á við til að ég a.m.k. geti áttað mig á því um hvað hann er að fjalla. Hins vegar finnst mér dálítið sérkennileg sú nálgun ráðherrans að þá fyrst sé ástæða til þess að endurskoða lögin um erlenda fjárfestingu að löggjöf okkar hamli útrás íslenskra fyrirtækja. Ég hefði talið eðlilegt að þetta hefði verið skoðað með öðrum hætti, þ.e. að við litum fyrst og fremst til þess hverjir eru hagsmunir íslensks atvinnulífs og þá íslensks efnahagslífs. Eins og kom fram, bæði í máli mínu fyrr í dag og eins í ræðu hæstv. utanrrh. er það sem menn á fjármálamarkaði hafa kallað gat í þessar fjárfestingar í innlendum hlutabréfum, þ.e. þær eru einungis upp á rétt rúma tvo milljarða á meðan fjárfestingar Íslendinga erlendis eru yfir eða um 160 milljarðar.

Herra forseti. Þegar ég nefndi að þrír sjálfstæðismenn hefðu verið í auðlindanefndinni kallaði hv. þm. Einar Már Sigurðarson fram í hvort það væri ekki nóg. Jú, það var alveg nóg að hafa þrjá sjálfstæðismenn í nefndinni. Það voru hins vegar þrír þingmenn Samfylkingar en ég er ekki viss um að það sé nóg til að Samfylkingin standi á bak við álit auðlindanefndarinnar. En vonandi mun reyna á það á þessu þingi, það mun koma í ljós hvort Samfylkingin ætlar að standa við þá sátt sem kemur fram í skýrslu auðlindanefndarinnar.

Herra forseti. Ég skil ekki alveg af hverju hæstv. sjútvrh. telur sig þurfa að vera með frýjunarorð uppi gagnvart Samfylkingunni sérstaklega. Hefur hann engar áhyggjur af eigin flokki? Mér heyrist nú að ef einhvers staðar eru misstemmingar þá komi þær nákvæmlega þaðan og frá ríkisstjórnarflokkunum. Eins og ég sagði áðan kannast ég ekki við að neinn af talsmönnum Samfylkingarinnar hafi talað í aðra átt en þá að falli fyllilega að áliti auðlindanefndar. Á meðan það er þannig finnst mér fullkomlega ástæðulaust af hæstv. sjútvrh. að koma upp og gera nánast til þess kröfu að Samfylkingin, ein flokka, standi á bak við það álit sem hér liggur fyrir. Ég hefði kannski haldið það stæði öðrum nær.

Virðulegi forseti. Langt er liðið á dag og ástæða þess að ég bað um orðið voru orð hæstv. sjútvrh. áðan. Kannski er það svo að það eru komin einhvers konar hrekkjabrögð í hann ef svo má að orði komast. Það er langt liðið á dag og kannski er galsi í honum eða eitthvað í þá veruna. En a.m.k. var orðræða hans þess eðlis að hún hefur ekkert með veruleikann að gera. Hæstv. forseti. Ég held að ef nokkur flokkur hefur talað einum rómi um álit auðlindanefndar þá sé það Samfylkingin. Ég held að hver einasti þingmaður sem hefur talað um það mál hafi tekið undir þau grundvallarsjónarmið sem þar koma fram, sem ganga fyrst og fremst út á það að þeir sem nýti auðlindina greiði fyrir hana. Það er grundvallarforsendan sem lagt er upp með. Í nál. sjálfu er síðan opnað á tvær aðferðir við það að ná inn þessu gjaldi. Hins vegar liggur alveg skýrt fyrir, og menn þurfa ekkert að fara í neinar grafgötur með það, að Samfylkingin hefur nú þegar, og gerði það strax í fyrra, lagt fram grunnviðhorf sín í þessum málum, þ.e. í því frv. sem Samfylkingin lagði fram í fyrra um breytingu á fiskveiðistjórnarkerfinu þannig að sú grunnlína liggur fyrir. Hins vegar hafa þeir sem hafa tjáð sig um álit auðlindanefndar alfarið tekið undir þau grundvallarsjónarmið sem þar koma fram. Ég veit því ekki, virðulegi forseti, hvað hæstv. sjútvrh. á við þegar hann orðar það þannig að Samfylkingin tali ekki einum rómi. Þegar hæstv. ráðherra flutti áðan þessa undarlegu ræðu sína fékk ég það á tilfinninguna að hann væri að reyna að kaupa sig með einhverjum hætti frá þessu áliti vegna þess að eins og allir vita hefur Sjálfstfl. í gegnum tíðina skellt skollaeyrum við þeim hugmyndum að menn greiði fyrir þennan aðgang. Einhvern veginn fær maður þá tilfinningu við að hlýða á mál hæstv. ráðherra að hann sé með einhverjum hætti að reyna að koma upp á milli þeirra sem hafa talað fyrir gjaldtöku og með einhverjum hætti reynt að kaupa íhaldið frá þessari niðurstöðu á þeirri forsendu að aðrir séu ekki sammála. Það er í raun og veru eina greining mín á því að reyna að skilja hvað hæstv. ráðherra á við. A.m.k. er alveg ljóst að orð hans hafa ekkert með raunveruleikann að gera. Sennilega er það rétt niðurstða sem ég nefndi í upphafi að það er kominn galsi í hæstv. sjútvrh. Það er langt liðið á dag, virðulegi forseti, og líklega er það eina skýringin á því að hann flytur mál sitt eins og hann gerði hér. Nema þá kannski eins og ég nefndi líka að hann sé að reyna að kaupa íhaldið frá þeirri niðurstöðu sem auðlindanefndin komst að. Þess ber að geta að Sjálfstfl. tilnefndi fjóra menn í auðlindanefndina, Framsfl. tilnefndi tvo og stjórnarandstaðan tilnefndi þrjá. Stjórnarflokkarnir tilnefndu því sex menn í auðlindanefndina svo það verður sjálfsagt fullt starf hjá hæstv. sjútvrh. að reyna að kaupa sig frá niðurstöðu nefndarinnar.

Herra forseti. Það er kannski ein skýring á því að hv. þm. Lúðvík Bergvinssyni finnst ræða mín vera undarleg að hann stendur heils hugar á bak við það nál. sem hann skrifaði undir. Þannig eiga menn auðvitað að standa að málum. Ég vona innilega að áhyggjur mínar af því að Samfylkingin muni ekki standa við þá sátt sem þarna náðist reynist vera ástæðulausar. Eins og ég segi mun vonandi gefast tækifæri fyrir okkur til að komast að því þegar lengra líður á þingið ef okkur tekst að leggja fram frv. til breytinga á lögum um stjórn fiskveiða á þessu þingi.

Virðulegi forseti. Ég fagna því aðeins ef það er eitt mesta áhyggjuefni hæstv. sjútvrh. að Samfylkingin standi að þessu. Það segir okkur að það er Samfylkingin sem rekur það áfram að einhvers konar sátt náist í málinu á þeirri forsendu að menn greiði fyrir aðganginn að auðlindinni. Það er alveg ljóst að Samfylkingin stendur heils hugar að baki álitinu. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að áhyggjur sjútvrh. eru algerlega ástæðulausar.

Herra forseti. Mér finnst ástæða til að inna einn nefndarmanna í auðlindanefndinni eftir skilningi á áliti nefndarinnar hvað varðar auðlindir og skilgreiningar á þeim sem eiga að vera í þjóðareigu. Eins og ég hef skilið álit nefndarinnar þýðir það að þeir sem hafa nýtt fiskimiðin í 1100 ár, eins og í kringum Vestmannaeyjar, eigi engan rétt umfram aðra landsmenn í þeim efnum. Þeir eru algerlega jafnsettir þeim sem aldrei hafa þangað komið og aldrei nýtt fiskimiðin í kringum Vestmannaeyjar. En á hinn bóginn eiga þeir sem nýtt hafa heitt vatn í jörðu til hitaveitu í 50 ár sérréttindi umfram aðra. Með öðrum orðum, að þau réttindi sem fylgja landareign, eins og nýting á heitu vatni, eru ekki, samkvæmt skilgreiningu auðlindanefndar ef ég skil það álit rétt, auðlindir sem eiga að vera í þjóðareigu þannig að þeir sem njóta góðs af þessum auðlindum eiga að hirða allan afraksturinn af þeim í eigin vasa og skila engu í vasa annarra. Nú er það þannig eins og með hitaveituna á Reykjavíkursvæðinu að hún er afar ódýr og hagkvæm og bætir búsetuskilyrði manna hér mjög mikið. Á sínum tíma þegar ég leit á þessi mál, áætlaði ég að ávinningur þeirra væri um 4 milljarðar á ári miðað við meðalorkukostnað á þeim tíma. 3 milljarðar renna í vasa þeirra sem skipta við veituna, þeir fá ávinninginn í formi lægra gjalds, einn milljarður rann í sjóði borgarinnar. Þetta er ávinningur af nýtingu auðlindar sem er notaður staðbundið. Hvers vegna álítur þá nefndin ekki að nýting í 1100 ár á auðlindum í kringum Vestmannaeyjar skapi einhver forréttindi Eyjamanna til þess?

Virðulegi forseti. Hv. þm. fór nú aðeins út fyrir efnið í spurningu sinni. En það er rétt að rifja upp að hv. þm. var einn þeirra sem á sínum tíma flutti tillöguna um auðlindanefndina. Hann var þá í Alþb. og þáverandi þingmenn flokksins fluttu tillögu um að skipuð skyldi nefnd sem fjalla skyldi um auðlindir sem væru eða kynnu að verða í þjóðareign. Það þýðir að auðlindanefndin fjallaði ekki um þær auðlindir sem löggjafarvaldið var búið að ráðstafa með löggjöf. Því kom, virðulegi forseti, ekki til álita að fjalla um heitt vatn o.s.frv., því hafði löggjafinn þegar ráðstafað þannig að í raun var það ekki á verksviði nefndarinnar heldur þær auðlindir sem væru eða kynnu að verða í þjóðareign, ekki þær auðlindir sem var búið að skilgreina eignarrétt á með einum eða öðrum hætti. Í þessu tilviki hafði löggjafinn skilgreint eignarrétt og því kom spurningin sem hv. þm. bar upp við mig aldrei til álita í vinnu nefndarinnar.

Herra forseti. Það er einhver misskilningur ef menn halda að auðlindanefndinni hafi bara verið falið að fjalla um málin eins og þau stóðu þegar nefndin var skipuð. Eins og segir í ályktuninni átti nefndin að fjalla um auðlindir sem eru eða kunna að verða í þjóðareign. Sem flutningsmaður get ég alveg upplýst að það þýddi að nefndin átti að fara yfir sviðið og taka afstöðu til auðlinda, þ.e hvort nefndin legði til að þær auðlindir yrðu í þjóðareign eða ekki. Það virðist, herra forseti, sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hafi álitið að það sem tilheyrði landi, réttindi undir landi, ættu að vera séreign. 
             Ég spyr um afstöðu þingmannsins. Af því að það er upplýst að hann telur að þeir sem nota heitt vatn í jörðu eigi að líta á það sem séreign en þeir sem nýta fiskimið undan ströndum landsins eigi engan séreignarrétt til þess þá spyr ég hv. þm. hvers vegna og hvernig hann rökstyðji þá afstöðu sína að byggðarlög sem nýtt hafa þá auðlind í 1100 ár eigi engan rétt þegar um er að ræða fisk í sjó. Gildir þar enginn sérstakur réttur umfram aðra til að nýta þá auðlind? En þeir sem hafa nýtt heitt vatn í 50 ár mega fara með það sem séreign og þurfa ekki að láta aðra landsmenn njóta þess með sér.

Virðulegi forseti. Hafi hugmynd þeirra sem fluttu á sínum tíma þáltill. um að auðlindanefndin fjallaði um þá hluti sem hann nefndi hér verið sú að um þá yrði fjallað þá var tillagan einfaldlega ekki nægilega skýr. Nefndin fjallaði fyrst og fremst um auðlindir sem eru í þjóðareign eða kynnu að verða í þjóðareign, ekki þær auðlindir sem búið var að ákvarða eignarrétt á með einum eða öðrum hætti. En það er vert að nefna það sérstaklega í þessari umræðu, virðulegi forseti, að fyrir tveimur árum síðan eða svo, eða a.m.k. varð það að lögum 1998, lagði þáv. iðn.- og viðskrh., Finnur Ingólfsson, fram frv. um það með hvaða hætti eignarréttur væri á auðlindum á landi, heitu vatni o.s.frv. Hv. þm. stóð að því fyrir tveimur árum að samþykkja lög um eignarrétt og nýtingu á þessum auðlindum á landi og kemur svo hér nú, virðulegi forseti, og lýsir eiginlega vonbrigðum yfir því að auðlindanefnd --- gott ef hún var ekki skipuð á svipuðum tíma --- skyldi ekki taka ákvarðanir Framsfl. í gegn og endurskoða þær sérstaklega. Ég held, virðulegi forseti, að það þjóni engum tilgangi að halda þessari umræðu áfram. Hún byggist augljóslega fyrst og fremst á útúrsnúningum en ekki því sem hér er til umræðu.

Það var spurt um afstöðu þingmannsins.

Herra forseti. Sú umræða sem farið hefur fram núna síðustu mínúturnar gerir það að verkum að mig brestur þolinmæði til að sitja á stólnum mínum. Ég tel mig nauðbeygðan að koma hér upp.  Ef ég skil rétt áherslurnar í máli hv. þingmanna Samfylkingarinnar þá hlýt ég að spyrja hvort textinn í skýrslu auðlindanefndar eins og hann lítur út sé samþykktur af samfylkingarmönnunum, þá sérstaklega þeim þremur sem áttu sæti í þessari nefnd. Jafnframt spyr ég hvort það sé aðalmarkmið alls þessa máls að frjálsa framsalinu skuli kyngt og kvótakerfi komið yfir smábátana, að viðhalda því sem ég hef oft kallað eyðibyggðastefnu úr þessum ræðustól til þess eingöngu að ná fram gjaldtöku gjaldtökunnar vegna. Er það aðalmarkmið þessa máls, eins og ég hef skilið það, að gjaldtakan sé númer eitt, tvö og þrjú og eru nefndarmenn Samfylkingarinnar sem voru í auðlindanefnd tilbúnir að gangast við því að textinn í skýrslu auðlindanefndar sé þeirra?

Herra forseti. Það er nauðsynlegt að rifja það upp með hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni að grundvallartillaga auðlindanefndarinnar snýst um breytingu á stjórnarskrá. Hún snýst um breytingu á stjórnarskrá í þá veru að þær auðlindir sem nú eru ýmist kallaðar sameign þjóðarinnar eða eru ríkisins, eins og hafsbotninn og hálendið, verði skilgreindar sem þjóðareign og að um þjóðareign gildi alveg ákveðnar reglur, m.a. þær að ef aðili fær nýtingarrétt á þjóðareign þá sé sá nýtingarréttur annaðhvort afmarkaður eða uppsegjanlegur og sé gegn gjaldi. Þetta er grundvöllurinn. Ég geri þá kröfu til hv. þm. að hann lesi síðan annan texta sem fram kemur í áliti nefndarinnar með hliðsjón af þessu. Ef hann gerir það ekki og tekur málið úr samhengi þá er mjög erfitt að ræða málið við hv. þm. Það er mjög einfalt að taka efni viðamikillar skýrslu þannig úr samhengi að erfitt sé að svara fyrir það og það veit ég að hv. þm. skilur. Ég geri líka kröfu til þess að hv. þm. fjalli þá fyrst og fremst um álit auðlindanefndar, það álit sem ég og fleiri gerðu samkomulag um. Það þýðir ekki að menn hefðu skrifað undir það eins og það er ef þeir hefðu skrifað það einir. Þarna er um samkomulag að ræða en hv. þm. ætti að láta vera, eins og mér fannst hann gera hér í umræðu, líklega um stefnuræðu forsrh., að eigna mönnum líka það sem kemur fram í fylgiskjölum, þó að þar sé sá fyrirvari greinilega skrifaður að þau eru fyrst og fremst á ábyrgð þeirra sem undir þau skrifa, þ.e. starfsmanna nefndarinnar.

Herra forseti. Ég kom eingöngu upp til þess að reyna að átta mig á því hvað þeim orðum hafði fylgt því að mér fannst ég taka rétt eftir því hjá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni að hann hefði sagt að texti skýrslunnar væri nefndarmanna og að það þyrfti ekki að bera sig undan því, hafi ég lagt réttan skilning í þau orð. Ég held að ég hafi nú ekki verið að vitna mikið út fyrir álitsgerðina í þeirri ræðu sem ég flutti hér fyrir nokkrum dögum, a.m.k. er tilvitnunin hér á bls. 49 í skýrslu auðlindanefndar sem nýlega kom út. Hún er svona, með leyfi forseta: ,,Þær tillögur sem hér hafa verið settar fram um sölu eða gjaldtöku af aflaheimildum eru byggðar á þeirri forsendu að stjórnkerfi fiskveiða geti skilað verulegum árangri til hagræðingar og aukinnar arðsemi í sjávarútvegi. Hver sá árangur verður er að flestra dómi öðru fremur háður tvennu: annars vegar varanleika og öryggi aflahlutdeilda og hins vegar frjálsu framsali aflaheimilda.`` Mér finnst þetta vera afar skýrt, hv. þingmenn, um að framtíðin eigi samkvæmt skýrslu auðlindanefndar að byggjast á algjörlega frjálsu framsali og óstýrðu. Það er algjörlega út í vindinn hvaða áhrif það á að hafa á byggðarlögin og fólkið í landinu eins og það hefur verið hingað til.

Mig langar að bera fram spurningu, herra forseti. Mér finnst áhugavert að reyna að átta mig á því hvort hv. þm. sjái engan mun á framsali réttinda sem eru tímabundin, eins og gert er ráð fyrir í því stjórnarskrárákvæði sem lagt er til, og ríkjandi ástandi. Sér hann engan mun á framsali réttinda sem kunna að koma til fyrir uppboð eða því ástandi sem er í dag? Að þessu samandregnu, herra forseti: Sér hann þá engan mun á þessu stjórnarskrárákvæði um þjóðareign sem lúta mundi ákveðnum skilmálum, m.a. afmörkun í tíma og gjaldtöku, þ.e. á stöðu mála þegar slík tilhögun væri komin á, og þeirrar stöðu sem er í dag?

Herra forseti. Ég skal reyna að svara þessu. Ég hygg að ef menn gætu nálgast aflaheimildirnar með því sem ég mundi kalla stýrðu uppboði eða stýrðum aðferðum, þá er ég bæði að tala um stýringu flota og að einhverju leyti stýringu varðandi byggðasjónarmið, þá mætti kannski sjá breytingu í þessu fólgna. Hins vegar verð ég að segja að í lögum um stjórn fiskveiða er ákvæði um að fiskstofnarnir séu sameign íslensku þjóðarinnar og að nýting þeirra skuli stuðla að traustri atvinnu og byggð í landinu. Þessi sjónarmið hafa verið í lögum og síðan hefur verið fjallað um þau í Hæstarétti og þau túlkuð þannig að ákvæðin nægðu til þess að ekki þyrfti að greiða mönnum bætur fyrir breytingu á þessum ákvæðum, þ.e. að þau mynduðu ekki varanlegt hald manna á aflaheimildum. Ég er ekki að hafna því að setja ákvæði um þjóðareign í stjórnarskrána. Það held ég að geti verið til bóta. Mér finnst bara allur pakkinn sem utan um það er byggður ansi lítils virði eins og hann er skrifaður í því sem ég hef kallað sýndarveruleika í skýrslu auðlindanefndar.

Virðulegi forseti. Vegna þess sem hv. þm. sagði í ræðu sinni áðan þá vil ég í fyrsta lagi segja að þegar hann talar um eyðibyggðastefnu þá verðum við að átta okkur á því að tveir valkostir eru í stöðunni að því er varðar stjórn fiskveiða. Annars vegar er að gefa veiðar gersamlega frjálsar þar sem hver getur sótt eins og hann vill. Allir okkar fræðimenn segja okkur að það sé ekki hægt, þ.e. þá yrði styrkur og sóknargeta flotans það mikil að við gengjum mjög á stofnana sem væri mjög hættulegt fyrir íslenskt efnahagslíf. Þá er hinn kosturinn sá að stjórna fiskveiðunum og eru uppi ýmis sjónarmið um hvernig það skuli gert. Um nokkurt skeið hefur verið aflamarkskerfi. Þegar hv. þm. talar um eyðibyggðastefnu skulum við ekki gleyma því að ef fiskveiðunum er stjórnað með einhverjum hætti, þá gerum við það þannig að það er verið að útiloka á einhvern hátt þá sem búa næst auðlindinni vegna þess að byggðirnar sem eru við sjávarsíðuna urðu fyrst og fremst til út af nálægðinni við sjóinn. En um leið og við förum að stýra þessu hlýtur það með einum eða öðrum hætti að ganga gegn hagsmunum þessara byggðarlaga, það segir sig sjálft. Áður fyrr var frjáls aðgangur og þá urðu byggðirnar til vegna þessa aðgangs en um leið og við förum að stýra þessu, hljótum við að setja einhverjar kvaðir á byggðirnar. Mér komu því á óvart þau viðhorf sem hann setti fram um eyðibyggðastefnu án þess að leggja þá til að taka upp að nýju frjálsar fiskveiðar. Það er það eina sem getur komið í veg fyrir að þessar byggðir þurfi undan að láta því þær urðu til af nálægðinni við sjóinn. Það er bara í eðli sínu þannig að ef menn fara að stjórna fiskveiðunum kemur það niður á möguleikum þessara byggðarlaga.

Herra forseti. Ég get verið alveg sammála hv. þm. um að sjávarbyggðir á Íslandi röðuðust niður á þann veg sem þær gerðu fyrr á árum og jafnvel á fyrri öldum með tilliti til þess að þær lágu vel við fiskimiðum og fólk byggði afkomu sína að stórum hluta á því. Ég er hins vegar algjörlega ósammála honum um að aðeins séu tveir kostir í stöðunni, það sé áframhaldandi kvótabrask eða frjálsar veiðar. Það eru fjölmargar aðferðir til þess að stýra fiskveiðum. Við höfum notað margar þeirra og samhliða núverandi braskkerfi, höfum við reynt að nota nokkrar sóknarstýringaraðferðir. Ég minni á að 1992--1993 þegar við náðum ekki að veiða þorskkvótann okkar var gripið til alls konar sóknarstýrðra aðferða í núverandi kvótakerfi, svæðaskiptingar, lokunar svæða varanlega, takmörkunar eftir tegundum o.s.frv. lokunar smáfiskahólfanna fyrir Norður- og Austurlandi á stórum svæðum og gripið til ýmissa reglna eins og viðmiðunar um stærð fisks og annað slíkt. Þetta eru allt sóknarstýrð tæki og mismuna mönnum ekki að neinu leyti varðandi það að sækja sjóinn. Nákvæmlega sama regla gildir fyrir fiskimanninn úr þorpinu og togaramanninn ef veiðislóðin er lokuð, svo framarlega sem hún er lokuð fyrir öllum veiðum. Auðvitað hefur veiðislóðinni þegar verið skipt misjafnt niður. Henni var skipt niður m.a. með 12 mílna landhelgi. Það veit ég að hv. þm. veit alveg jafn vel og ég. Innan 12 mílna landhelgi hefur strandveiðiflotinn meiri réttindi en togaraflotinn svo eitthvað sé nefnt. Slíkar útfærslur margar væru til bóta ef þær væru betur útfærðar.

Virðulegi forseti. Það er einhver misskilningur í umræðunni því ég sagði að það væru tveir valkostir við að stjórna fiskveiðum. Annars vegar að gefa þær frjálsar eða reyna að stjórna þeim. Ég sagði þá ekki um leið ef við reynum að stjórna þeim hvaða kerfi það væri, það hljóta að vera mismunandi möguleikar í þeim kerfum. Þegar kemur að stjórn fiskveiða eru vitaskuld uppi hugmyndir um það hvort eigi að reyna að miðstýra þessu þannig að byggðir haldist óbreyttar o.s.frv. eða þær miðstýringar hafa verið reyndar mjög víða um heim, þær hafa hreinlega ekki gefist vel. Eða fara hina leiðina þar sem við reynum að skipuleggja veiðarnar þannig að horft sé til hagkvæmni heildarinnar. Ég er ekki endilega að taka upp hanskann fyrir núverandi fiskveiðistjórnarkerfi enda, eins og fram kom í umræðunni áðan, og þá hjá hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur, er niðurstaða auðlindanefndarinnar ákveðið samkomulag og afstaða Samfylkingarinnar út af fyrir sig, ef svo má að orði komast, birtist vitaskuld í því frv. sem hún lagði fram. Hins vegar má glöggt greina að Samfylkingin er eins og flestir aðrir ábyrgir stjórnmálaflokkar tilbúin að reyna að ná einhverri niðurstöðu í málefnum í stórum málum sem varða þjóðina því það væri nú merkur stjórnmálaflokkur sem væri ekki tilbúinn til að reyna að leita lausna á ágreiningsmálum í samfélaginu. Það er einu sinni þannig að pólitíkin gengur að stórum hluta út á að menn nái niðurstöðu, þar eru menn uppi með mismunandi sjónarmið, enda skipa þau mönnum í flokka. Aðalmálið er að stjórnmálaflokkar sýni þann þroska að þeir geti tekið þátt í því að komast að einhverri niðurstöðu. Í þessu tilviki er niðurstaða auðlindanefndar samkomulag sem er langt frá því að vera skrifað af Samfylkingunni. Hitt er að a.m.k. þeir sem sátu í auðlindanefndinni standa að samkomulaginu enda gerðu þeir ekki fyrirvara að álitinu.

Herra forseti. Ég heyri að ég og hv. þm. höfum mismunandi skilning á orðunum ,,frelsi til fiskveiða``. Ég hef alltaf skilið frjálsar fiskveiðar þannig að þá væru menn ekki með neinar takmarkanir, hvorki sóknarstýrðar né aðrar. Um leið og menn eru farnir að stýra sókn eða athöfnum manna eða flotaeininga eða byggðarlaga tel ég að menn séu búnir að taka upp einhvers konar fiskveiðistjórn. Okkur greinir greinilega á um þessa grundvallarskoðun. Hins vegar vil ég segja það fyrir mína hönd og flokks míns að við erum tilbúnir til að finna einhvern flöt til að komast út úr því ófremdarástandi sem mér finnst vera í fiskveiðimálunum og stjórn þeirra um þessar mundir. Þá vitna ég enn og aftur til þeirra fjölmörgu byggðarlaga sem hafa farið algjörlega halloka varðandi þetta kerfi þar sem atvinna fólks hefur beinlínis verið seld frá þeim. Ég skrifa ekki upp á það og það verður þá svo að vera að Frjálslyndi flokkurinn sé ekki hæfur til sátta. Ég ætla ekki að skrifa upp á óbreytt ástand. 

Herra forseti. Vegna þess sem kom fram fyrr í umræðunni um skilning eins nefndarmanna í auðlindanefnd á erindisbréfi nefndarinnar sem var samþykkt Alþingis held ég að rétt sé að rifja upp nokkur atriði til að varpa ljósi á hvað fólst í þeirri tillögu sem var lögð fram á Alþingi á sínum tíma og Alþingi gerði síðan að sinni með samþykktinni. Skilningurinn sem kom fram hjá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni var sá að þegar hefði verið tekin afstaða til þess hvernig ætti að fara með auðlindir landsins, hverjar ættu að vera í þjóðareign og hverjar ekki. Það félli því ekki undir erindisbréf nefndarinnar að taka það til umfjöllunar og hafa á því skoðun hvort auðlindin ætti að vera í þjóðareigu og hvaða auðlindir ættu að vera í þjóðareigu. Þetta þótti mér einkennilegt að heyra núna eftir að nefndin hefur lokið störfum að hafi verið skilningurinn sem hafi verið uppi í nefndinni allri, ef ég skildi þingmanninn rétt, sérstaklega vegna þess að 1. flm. málsins sat á sínum tíma í nefndinni. Ég vil leyfa mér að endurtaka að tillagan, eins og hún var samin, fól í sér að nefndinni var ætlað að fara yfir hverjar auðlindirnar væru yfir höfuð, það þarf að kortleggja hverjar auðlindirnar eru sem við búum yfir á þessu landi. Það var líka verkefni nefndarinnar að setja fram tillögur um hvort þær ættu að vera í þjóðareigu eða ekki. Þetta er alveg nauðsynlegt að liggi fyrir skýrt og skilmerkilega þannig að það valdi engum misskilningi að nefndinni var ætlað að taka þetta fyrir og hafa á því skoðun. Ég vil leyfa mér að rifja þetta upp vegna þess á ég var á sínum tíma einn af flutningsmönnum tillögunnar ásamt öllum þingflokki Alþb. sem þá var. Menn verða að skoða tillöguflutninginn í aðdraganda málsins og þau sjónarmið sem menn höfðu sett fram í mörg ár þar á undan gagnvart ýmsum auðlindum. Auðvitað var sá texti sem menn settu saman þá framhald af þeim málflutningi sem menn höfðu verið með. Á Alþingi hafði verið flutt í mörg ár frv. um að lýsa tilteknar auðlindir sem þjóðareign, þar með talið orku fallvatna og nýtingu hennar og um jarðhitaréttindi. Ég vil rekja annað málið af því ég er með það við höndina, frv. til laga um jarðhitaréttindi, einmitt til að varpa ljósi á baksvið þeirra sjónarmiða sem birtast svo í tillögunni sem síðar varð ályktun Alþingis. Í þessu frv. um jarðhitaréttindi er meginefnið að lýsa því yfir að jarðhitaréttindi neðar en 100 metra undir yfirborði jarðar séu þjóðareign, eða eins og segir, með leyfi forseta, í 1. gr.: ,,Landareign hverri, sem háð er einkaeignarrétti, fylgir réttur til umráða og hagnýtingar jarðhita á og undir yfirborði hennar í allt að 100 metra dýpi.`` Þarna var verið að lýsa þessi réttindi eign þjóðarinnar sem voru þarna fyrir neðan og takmarka einkaeignarréttindi sem fylgdu landinu. Það var aldeilis ekki að þingmenn, sem þetta fluttu ár eftir ár, hafi verið þeirrar skoðunar að það hafi verið útrætt mál hvaða auðlindir ættu að vera þjóðareign. Það var ekki bara að það væru þingmenn Alþb. sem höfðu þessa skoðun, það voru fleiri eins og ég vil nú vitna til. Frv. þetta sem ég er hér með og var síðast flutt á 122. löggjafarþingi, um jarðhitaréttindi, var fyrst flutt árið 1983 og þá sem stjfrv., ekki sem frv. eins stjórnmálaflokks og ekki sem frv. eins þingmanns, heldur sem stjfrv. þáv. stjórnar sem samanstóð af Framsfl., Alþfl. og Alþb. Þá var forsrh. Gunnar Thoroddsen. En þetta þingmál átti aðdraganda í stjórnarmyndun 1978. Þá var sett ákvæði í samstarfsyfirlýsingu þeirrar ríkisstjórnar þess efnis að djúphiti í jörðu skyldi vera þjóðareign. En það var aldeilis ekki svo að menn litu svo á að þetta væri afgreitt mál, óumbreytanlegt. Finnst mönnum líklegt að þingmenn þess flokks sem tóku þetta mál upp á sínum tíma og hafa fylgt því eftir alla tíð fari allt í einu að flytja þáltill. með allt öðrum skilningi á því hvað eigi að vera eign þjóðarinnar af auðlindum landsins? Fjarri fer. Í grg. með frv. sem ég nefndi er einmitt að finna lögfræðilega reifun á því að unnt sé að setja skorður við einkaeignarréttindum á jarðhita og meðal þess sem vitnað er til er ritgerð eftir Ólaf Jóhannesson sem bar nafnið ,,Um eignar- og umráðarétt að jarðhita``. Ólafur Jóhannesson, sem var forsætisráðherra um skeið og einn virtasti lögfræðingur landsins, var þeirrar skoðunar að menn gætu sett lög um þetta efni og takmarkað einkaeignarréttindi að þessu leyti og lýst réttindin þjóðareign. Í grg. segir, með leyfi forseta: ,,Niðurstöður Ólafs Jóhannessonar voru þær að þótt réttur landeigenda til umráða og hagnýtingar jarðhita á landi sínu sé, að því er virðist, litlum skorðum bundinn að núgildandi lög um þá megi auðvitað setja honum ýmis takmörk með nýrri löggjöf ef ástæða þykir til. Enn fremur segir Ólafur að það sé sanngjörn regla og í samræmi við eðli máls að sérstök náttúru auðæfi, sem enginn einstakur hefur átt þátt í að skapa, séu sameign þjóðarinnar allrar. Með löggjöf þeirri, sem gerð var tillaga um, væri ekki gengið of nærri hagsmunum landeigenda. Þeir héldu eftir nægilegri orku til sinna eðlilegu þarfa. Lokaorð ritgerðar Ólafs um ákvæði frumvarpsins um umráðarétt ríkisins neðan 100 metra dýpis eru þessi: ,,Og slík löggjafarákvæði mundu ekki brjóta í bág við eignarréttarvernd stjórnarskrárinnar. Er það augljóst þegar litið er til þeirrar löggjafar sem sett hefur verið í öðrum löndum um hliðstæð efni, enda þótt þar séu svipuð eða samhljóða ákvæði um friðhelgi eignarréttar, sbr. það sem sagt er hér að framan um Danmörk.```` Svipað má finna í ummælum eftir dr. Bjarna Benediktsson í grg. með frv. sem hann flutti á Alþingi árið 1945. Það er því aldeilis ekki þannig að menn hafi litið svo á að búið væri að afgreiða það í eitt skipti fyrir öll að réttindi undir landi væru prívateign landeigenda. Þetta eru þau viðhorf sem liggja að baki tillögu sem þingflokkur Alþfl. flutti á sínum tíma sem síðan varð að samþykkt Alþingis og leiddi til stofnunar auðlindanefndar. Þau sjónarmið sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson kom hér fram með um skilning á efni tillögunnar eru því algerlega út í hött, fullkomlega út í hött og bendir til þess að menn hafi litið svo á að þeir ættu að gera eitthvað annað en þeim var falið að gera. Hverjum þjónar það, herra forseti, að nefndin taki ekki til umfjöllunar þá spurningu hvort ekki sé sanngjarnt og rétt að jarðhitaréttindi séu þjóðareign? Hverjum þjónar það? Það þjónar þeim sem nýta þau réttindi í dag sér til hagsbóta en öðrum ekki. Getur verið, herra forseti, að það sé sjónarmið hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar og þingflokks Samfylkingarinnar þá líka, ef marka má ummæli hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur, að sumar auðlindir eigi að vera fyrir suma og aðrar auðlindir eigi að vera fyrir alla? Herra forseti. Ég vil segja það sem mitt sjónarmið í þessu máli að ég tel það fullkomlega ósamrýmanlegt að auðlind sem heitir heitt vatn og er verðmæt auðlind, mjög verðmæt auðlind, skuli bara nýtast þeim sem á landið sem vatnið er undir en auðlind sem heitir fiskimið skuli nýtast öllum. Mér finnst þetta ósamrýmanleg afstaða, herra forseti. Ef menn eru þeirrar skoðunar að sumt af auðlindum eigi að vera fyrir suma, að það eigi bara að nýta sum réttindi til hagsbóta fyrir hluta af þjóðinni, gott og vel, þá skulum við hafa það sem afstöðu. En þá verður sú afstaða líka að gilda um aðrar auðlindir eins og fiskimiðin. Og menn verða þá að fallast á að þau byggðarlög sem nýta og nýtt hafa fiskimið um langan aldur eigi ákveðinn rétt til að nýta þau fiskimið umfram aðra. Annað er ekki sanngjarnt, herra forseti. Mér finnst að ef það er rétt sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson segir og lýsir í störfum nefndarinnar, þá hafi nefndin vikið sér undan því að svara þessari sanngirnisspurningu. Þá er málið að verulegu leyti óunnið pólitískt séð ef menn hafa ekki leitt til niðurstöðu þá umræðu, eðlilegu og sjálfsögðu pólitísku umræðu um jafnan rétt manna til auðlinda sem tilheyra íslenskri þjóð án tillits til þess hvað auðlindin heitir. Ég get ekki sagt annað, herra forseti, en að ég er ósammála því sjónarmiði sem hv. þm. lýsir hér um hvað sé eðlilegt og sanngjarnt. Ég er ósammála því. Mér finnst að það sé ekki afstaða sem samræmi er í og það þurfi því að vinna þetta mál betur áður en takast megi að ná einhverri verulegri sátt um það til framtíðar.

Herra forseti. Þetta var merkileg ræða sem hér var flutt, svolítil nostalgíuræða fyrrv. alþýðubandalagsmanns sem hefur ekki enn þá fengið sig til að horfast í augu við það að nokkuð er um liðið og í rauninni allt frá landnámi hefur það sem kallað er einkaeignarréttur verið yfirgnæfandi í löggjöf sem snýr að verðmætum eins og auðlindum lands og öðru slíku. Á meðan sú tillaga sem hv. þm. var einn af flutningsmönnum að var til umfjöllunar í þinginu, þ.e. um skipan auðlindanefndarinnar, voru samþykkt lög sem tóku til stórra þátta þess máls sem hv. þm. fór yfir, m.a. um eignarhald á landi og hvernig því eignarhaldi skyldu settar skorður. Það frv. var keyrt inn af hv. þáv. iðnrh. og viðskrh. og gert að lögum af þeirri ríkisstjórn sem þá sat og var samsett af sömu flokkum og núna. Það kom fram af hálfu 1. flm. tillögunnar um auðlindanefndina þegar verið var að afgreiða það mál, að fyrir henni liti þetta mál orðið nokkuð öðruvísi út en það hefði gert í upphafi vegna þess að á vinnslutíma tillögunnar í þinginu hefði verið gengið frá þessum málum, og það var gert með þeim hætti sem fram kemur í gildandi löggjöf um það. Ég ætla bara að undirstrika að það kom ekki til álita af hálfu auðlindanefndarinnar, auðvitað var farið yfir það, en það kom ekki til álita að taka þá löggjöf upp eins og mér virðist sem hv. þm. telji að hefði átt að gera.

Herra forseti. Hv. þm. hefur staðfest orð mín um skilning á tillögunni, hvað fólst í henni. Hins vegar er komin fram skýring frá þingmanninum af hverju nefndin vann ekki verkið eins og til var ætlast og skýringin er sögð sú að Alþingi hafi sett lög. Það er kosturinn við lög, herra forseti, að þeim má breyta og það gerum við dálítið oft. Alþingi hefur m.a. sett lög um stjórn fiskveiða. Engu að síður tók auðlindanefndin þau lög til umfjöllunar og komst að þeirri niðurstöðu að það bæri að breyta þeim og lagði fram tillögur í þeim efnum þannig að skýring hv. þm. á því af hverju auðlindanefndin vann ekki sitt verk eins og til var ætlast fellur um sjálfa sig. Hv. þm. verður að upplýsa þingheim og almenning um það af hverju þingmenn Samfylkingarinnar gera sér mannamun á íslenskri þjóð, af hverju þeir líta svo á að þeir sem nýta fiskimiðin þurfi að sæta því að þau séu sameign þjóðarinnar en þeir sem nýti sér heitt vatn líti á það sem sín einkaeignarréttindi og þurfi ekki að standa öðrum þjóðfélagsþegnum nein skil á hluta af þeim verðmætum. Það er það sem stendur upp úr eftir þessa umræðu, að Samfylkingin á eftir að útskýra þessa stefnu sína.

Herra forseti. Það er kannski rétt að rifja það upp fyrir hv. þm. að þeir þingmenn sem sátu í auðlindanefnd og voru þá ýmist í þingflokki jafnaðarmanna eða Alþb. stóðu hvorki að flutningi né samþykkt þeirrar löggjafar sem hér var frágengin á árinu 1998 um eignarhald á auðlindum í jörðu. Það gerði hins vegar flokkur hv. þm. Mér finnst, herra forseti, að hv. þm. skuldi hér rétt eins skýringar á viðhorfum flokks síns í þessum efnum eins og við þingmenn Samfylkingarinnar. Það hefur legið fyrir hver afstaða okkar hefur verið og á hv. Alþingi höfum við verið henni samkvæm. Hv. þm. talar hins vegar algerlega í allt aðra átt en sá flokkur sem hann er þingmaður fyrir hefur starfað og unnið og mér finnst, herra forseti, að það hljóti að kalla á skýringar miklu fremur en það hvaða afstöðu fulltrúar Samfylkingarinnar höfðu í auðlindanefnd þegar þessi mál komu til umfjöllunar einfaldlega vegna þess að ég held að ef hv. þm. les tillöguna eins og hún var afgreidd frá Alþingi, þá sjái hann rétt eins og ég að nefndinni var falið að fjalla um þær auðlindir sem væru í þjóðareign eða kynnu að verða og eins og ég sagði áðan, nefndin leit ekki á það sem sitt hlutverk að fara inn á svið þar sem Alþingi var nýbúið að afgreiða með miklum pólitískum meiri hluta og rífa það upp, enda var ljóslega ekki meirihlutavilji fyrir því í þinginu sem endurspeglaðist aftur í nefndinni. Þetta hlýtur hv. þm. að vita sem aðili að meiri hluta á hv. Alþingi.

Herra forseti. Það er óþarfi að karpa meira um þetta. Fyrir liggur hvert erindið var sem nefndin fékk og það liggur líka fyrir að nefndin kaus að líta fram hjá því að hluta ef marka má ummæli tveggja þingmanna sem voru í nefndinni. Skýrsla auðlindanefndar liggur fyrir og er til umfjöllunar en hún er auðvitað bara skýrsla auðlindanefndar. Hún er ekki skýrsla neinna annarra. Nú taka aðrir við þeirri skýrslu og fara um hana höndum og ræða það sem í henni er. Við vitum ekkert um niðurstöðu á því á þessu stigi hvað það kann að leiða til varðandi þau mál sem skýrslan tekur til. Það er því ekki ástæða til að gera meira úr þeirri niðurstöðu sem auðlindanefnd hefur komist að en efni standa til.

Virðulegi forseti. Ég held að umræða af þessum toga geri það einmitt að verkum að ýmsir draga í efa að hér fari fram hin raunverulega pólitíska umræða í landinu. Ég held, virðulegi forseti, að þær hártoganir og þeir útúrsnúningar sem við höfum þurft að hlýða á á hinu háa Alþingi séu aðeins til þess fallin að draga úr virðingu þingsins. Þess vegna vil ég, virðulegi forseti, aðeins reyna að draga saman þá umræðu sem hér hefur farið fram og það sem raunverulega átti sér stað. Ég skal reyna að tala hægt, virðulegi forseti, þannig að allir geti fylgst með. Í fyrsta lagi lagði þáv. þingflokkur Alþb. fram till. til þál. um skipan opinberrar nefndar um auðlindagjald. Hún var með ákveðnum hætti eins og er að finna á þskj. 798, 465. mál á 122. löggjafarþingi frá árinu 1997--1998. Þar var einmitt fjallað um það sem hv. þm. nefndi í máli sínu. Í tillögunni er m.a. talað um ,,námur í jörð, orku í rennandi vatni og jarðhita neðan við 100 m dýpi.`` Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. að þetta var lagt fram á sínum tíma. En síðan fékk málið meðferð í þinginu og þegar þeirri meðferð lauk var þessi tillaga samþykkt. Þá hafði ýmsu verið breytt frá hinni upprunalegu tillögu og við sem sátum í auðlindanefnd litum svo á að samþykkt Alþingis á endanum væri það umboðsbréf sem við höfðum og eftir því var unnið. Það hljómaði þannig, virðulegi forseti: ,,Alþingi ályktar að kjósa níu manna nefnd sem hafi það hlutverk að fjalla um auðlindir sem eru eða kunna að verða þjóðareign, m.a. öll verðmæti í sjó og á hafsbotni innan efnahagslögsögu, ...`` Þetta var nákvæmlega umboðsbréf nefndarinnar, þ.e. auðlindir sem eru eða kunna að verða í þjóðareign. Annað var fellt út úr tillögunni og við hljótum að spyrja okkur þegar talað er um þjóðareign: Hvers konar eignarréttindi er átt við? Er átt við réttindi sem búið er að skipa með þeim hætti, hvort sem það er fyrir hefð, venju, löggjöf, viðskipti eða annað, að þau eru verðmæti sem eru háð einkaeignarrétti. Svo er ekki. Þannig skilgreindum við það. Við skilgreindum þetta nákvæmlega samkvæmt umboðsbréfinu sem Alþingi samþykkti, þ.e. að nefndinni er ætlað það hlutverk að fjalla um auðlindir sem eru eða kunna að verða í þjóðareign. Það er nákvæmlega kjarni málsins. Við fórum yfir það hvað við töldum að væri þjóðareign og síðan var vinnunni haldið áfram og skýrslan liggur fyrir. En vegna þess sem hv. þm. fór yfir áðan held ég að líka sé þörf á útskýringum í þessu samhengi til þess að menn skilji af hverju við fórum ekki í þá hluti sem hv. þm. nefndi. Það sem skýrir það er frv. sem var lagt fram og síðan samþykkt sem lög um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu. Þegar þetta frv. varð að lögum á sínum tíma sat a.m.k. þingflokkur jafnaðarmanna hjá eða greiddi atkvæði gegn því og gott ef þingflokkur Alþb. gerði það ekki líka. En minni mitt er ekki það gott að ég muni það nákvæmlega. Í 3. gr. þessara laga segir, með leyfi forseta: ,,Eignarlandi fylgir eignarréttur að auðlindum í jörðu, en í þjóðlendum eru auðlindir í jörðu eign íslenska ríkisins, nema aðrir geti sannað eignarrétt sinn til þeirra.`` Þetta var rætt mjög vandlega í þinginu og þáv. hæstv. iðnrh., Finnur Ingólfsson, svaraði því aðspurður að í þessu fælist það að eigandi að jörð ætti réttindi eins langt niður og mögulegt væri að nýta. Það var svarið. Það var því klárt að þáv. ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. skipuð sömu flokkum og nú sitja í ríkisstjórn samþykkti á sínum tíma að eign á landi fylgdi réttur til auðlinda svo langt niður sem hægt væri að nýta. Þar af leiðandi eru þau réttindi og þær auðlindir sem hv. þm. talaði um og heyra til eignarlandi og einkaeignarrétti klárlega skilgreindar. Af þessu réðum við í auðlindanefndinni að þessir hlutir kæmu ekki til umfjöllunar hjá okkur af því að umboðsbréfið sem Alþingi samþykkti á sínum tíma kvað sérstaklega á um að verið væri að fjalla um auðlindir sem eru eða kunna að verða í þjóðareign. Niðurstaða nefndarinnar er mjög skýr. Meginreglan er sú að um auðlindir í þjóðareign eigi að gilda að að þeim sé jafn aðgangur og að fyrir nýtingu á þeim auðlindum skuli greitt gjald. Þetta er meginniðurstaða nefndarinnar um nýtingu auðlinda í þjóðareign. Það er enginn misskilningur í þessu. Þess vegna er dálítið sorglegt, virðulegi forseti, að við á hinu háa Alþingi skulum eyða tíma þingsins í að hártoga hluti, fara upp nánast í tilgangsleysi til þess eins --- ég veit ekki hvort það er til þess að varpa rýrð --- ég veit ekki nákvæmlega hver tilgangurinn er með því að flytja ræðu eins og flutt var hér áðan sem hefur ekkert með veruleikann að gera. Mér finnst dálítið sorglegt að formaður þingflokks Framsfl. skuli hafa flutt þá ræðu sem hann flutti hér áðan vegna þess að hún er í engu samræmi við veruleika og sögu þessa máls.

Herra forseti. Upphaf málsins var að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hélt því fram að skilningurinn á málinu hefði komið fram af hálfu þeirra sem fluttu málið í upphafi og þar sem ég var einn flutningsmanna þá ætti ég að vita betur. Ég er búinn að hrekja það með gögnum að ummæli þingmannsins um meiningu flutningsmanna er rangur enda er ekkert um það deilt lengur. Ég hef líka bent á að þó að menn setji lög þá megi breyta lögum og fyrir því liggja lærðar greinar, m.a. eftir hv. fyrrv. þm., Ólaf Jóhannesson, að setja megi eignarréttindum skorður að þessu leytinu til. Þingmenn Samfylkingarinnar eiga eftir að svara því hvers vegna þeir halda sig við það sjónarmið að ekki hafi átt að svara spurningunni um hvaða auðlindir eigi að vera í þjóðareign og hverjar ekki. Mér finnst dálítið langt gengið af þeirra hálfu að líta svo á og svara því til að það séu þingmenn stjórnarflokkanna sem svari fyrir þá í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég veit svo sem ekki hvaða tilgangi þessi umræða þjónar öðrum en að tefja þingfund. Satt best að segja má vel vera að ég hafi ekki talað nægilega hægt áðan. Kannski er það ástæða þess að hv. þm. kemur hér upp aftur og aftur og heldur fram sömu viðhorfum sem hafa ekkert með veruleikann að gera. En svo ég segi það mjög hægt og skýrt í eitt skipti fyrir öll þá var auðlindanefnd ekki ætlað að fjalla um auðlindir eða verðmæti í einkaeign. Þegar af þeirri ástæðu var ekki fjallað um það sem hv. þm. hefur gert hér að umtalsefni aftur og aftur. Það er eins og að berja höfðinu við stein að fara yfir þessi mál. Virðulegi forseti. Ég sé ekki að frekari umræða þjóni nokkrum tilgangi.

Herra forseti. Ég tel útrætt það mál sem ég hef skipst á skoðunum um við þingmenn Samfylkingarinnar. En mig langar að beina fyrirspurn til hæstv. forseta. Nú hefur hv. þm. Lúðvík Bergvinsson í tvígang vegið að mér persónulega og sagt að hann þurfi að tala alveg sérstaklega hægt og kannski hafi hann ekki talað nógu hægt og brigslað mér um að skilja ekki það sem hann hefur fram að færa. Mér finnst ástæðulaust, herra forseti, þó að menn greini á í pólitískri umræðu að grípa til þess að gera lítið úr andstæðingum sínum. Herra forseti. Alveg sérstaklega finnst mér ástæðulaust að forseti sitji aðgerðalaus í stól forseta þegar slík ummæli falla og það tvisvar frekar en einu sinni. Því hlýt ég spyrja hæstv. forseta: Hverju sætir það?

Forseti sá ekki ástæðu til að veita hv. 6. þm. Suðurl. áminningu fyrir ummæli í ræðustól.