Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess strax að undir 4. dagskrárlið eru a-, b- og c-liðir. 3. mgr. 63. gr. þingskapalaga um meðferð umræðna mun verða notuð undir þessum dagskrárlið, þ.e. fluttar verða framsögur um þessar þrjár skýrslur og síðan verða umræðurnar í einu lagi ef ekki koma fram athugasemdir um það.

Virðulegi forseti. Ég hef á þskj. 451 lagt fram skýrslu um störf norrænu ráðherranefndarinnar 1991--1992. Norræna ráðherranefndin lagði fram ársskýrslu sína í desember 1991. Það er mikið rit sem spannar 300 þéttprentaðar síður. Þar er starfsemi ráðherranefndarinnar og skrifstofu ráðherranefndarinnar á árinu 1991 tíunduð mjög rækilega. Jafnframt hefur skrifstofa samstarfsráðherra tekið saman skýrslu þá um störf norrænu ráðherranefndarinnar sem nú er til umræðu. Í skýrslunni eru dregin saman aðalviðfangsefni ársins á norrænum vettvangi. Jafnframt er lögð sérstök áhersla á þá þætti sem snerta Ísland og Íslendinga sérstaklega, t.d. starfsemi norrænna stofnana á Íslandi og norræn verkefni sem lúta sérstaklega að Íslandi og Íslendingum. Það eru einungis samstarfsráðherrar Íslands og Noregs sem leggja sérstakar skýrslur fyrir þjóðþing þeirra landa um norrænt samstarf. Hin löndin leggja einvörðungu fram hina stóru skýrslu ráðherranefndarinnar norrænu sem ég nefndi hér í upphafi. Virðulegi forseti. Ég mun ekki í þessum aðfaraorðum tíunda í mjög löngu máli efni þessarar skýrslu en í henni er að finna öll helstu áhersluatriði samstarfsins á liðnu ári. Þó vil ég sérstaklega nefna nokkur stór viðfangsefni sem þar er fjallað um. Þar nefni ég árið 1991 í megindráttum, frumkvæði forsætisráðherra Norðurlanda, áhrif EES-samningsins á norræna samvinnu, ráðherranefndartillögur sem lagðar voru fyrir 40. þing Norðurlandaráðs, norræna samvinnu eftir 1992, vestnorræna samstarfið og samvinnu við Eystrasaltslöndin og Austur-Evrópu. Þessi skýrsla sem hér er nú til umræðu ber það með sér að hún er samin áður en síðasta Norðurlandaráðsþing var háð í Helsingfors dagana 3.--6. þessa mánaðar. Umræðurnar þar snerust fyrst og fremst um stöðu Norðurlanda og Norðurlandasamvinnu í ljósi hinna breyttu og raunar síbreytilegu aðstæðna og þróunar í Evrópu. Breytingar sem orðið hafa í Evrópu austanverðri eru með ólíkindum. Langþráð sjálfstæði Eystrasaltsríkja sem við köllum, hrun Sovétríkjanna, endalok kommúnismans. Allt eru þetta einhverjir mestu atburðir aldarinnar. Ráðherranefndin brá skjótt við þegar Eystrasaltslöndin endurheimtu sjálfstæði sitt og samin var áætlun um stofnun upplýsingaskrifstofa í þessum þremur löndum sem allar eru komnar á fullt skrið og starfið þar er í fullum blóma. Þar er lögð mest áhersla á menningarsamskipti hvers konar. Til þessarar starfsemi var varið um 150 millj. kr. á síðasta ári og verður sú upphæð tvöfölduð á þessu ári en samt er þetta framtak okkar einungis dropi í hafið. Í Eystrasaltslöndunum verða ekki breytingar í venjulegum skilningi orðsins heldur verður þar í rauninni bylting þar sem þjóðir sem kúgaðar hafa verið um hálfrar aldar skeið horfa fram til nýrra en vissulega erfiðra tíma og við blasa hrikaleg vandamál, ekki bara á sviði efnahagsmála heldur einnig og ekki síður á sviði umhverfismála, atvinnumála og peningamála og mætti áfram telja. Það var því snemma ljóst að það fé sem ráðherranefndin leggur fram til upplýsingaskrifstofanna fullnægir hvergi þeirri næstum óendanlegu þörf sem fyrir hendi er, t.d. að því er varðar fjárfestingar til uppbyggingar atvinnulífs landanna og á öðrum sviðum þjóðlífsins. Í upphafi var áformað að Norðurlöndin stofnuðu sérstakan fjárfestingarbanka, BIB sem kallaður var svo eftir ensku heiti hans, Baltic Investment Bank, í sambandi við þetta endurreisnarstarf og átti hann að vera í nánum tengslum við Norræna fjárfestingarbankann og hafði verið samin sérstök ráðherranefndartillaga af því tilefni. Frá því ráði var þó horfið og stefnt að sérstökum fjárfestingarsjóði á breiðum grundvelli þar sem unnt yrði að veita áhættulán til fjárfestinga í litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Gert er ráð fyrir því að á árunum 1992--1995 verði unnt að veita upphæð sem svarar til 105 millj. ECU til Eistlands, Lettlands og Litáens, bæði í mynd fjárfestingarlána og tækniaðstoðar. Að þessum sjóði mundu standa sex stofnanir: Norræni fjárfestingarbankinn (NIB), Þróunarbanki Evrópu, Norræni verkefnaútflutningssjóðurinn svo og fjárfestingarbankar landanna þriggja. Hin mikla áhersla sem Norðurlöndin svo réttilega hafa lagt á aðstoð við Eystrasaltsríkin hefur jafnframt vakið upp umræður um jafnvægið í hinu norræna samstarfi. Menn hafa haft á orði, þar á meðal sá sem þetta mælir, að hin vestlægu Norðurlönd, Ísland, Færeyjar og Grænland, hafi gleymst í allri umræðunni með því að þungamiðja samstarfsins --- engum hefur þar villst neitt um --- hefur beinst fyrst og fremst í suður og austur. Í tilefni þess skipuðu samstarfsráðherrar nefnd manna til að gera úttekt á stöðu hins norræna samstarfs á hinum vestlægu Norðurlöndum og gera tillögur til úrbóta. Formaður þeirrar nefndar var Jón Júlíusson, staðgengill íslenska samstarfsráðherrans. Ekki var ætlunin að veita fé til aukins samstarfs í erindisbréfi nefndarinnar enda höfum við um þriggja ára skeið búið við svonefndan núllvöxt hinna norrænu fjárlaga. Nefndinni var því upphaflega mjög þröngur stakkur skorinn og gat ekki búist við nema minni háttar aukningu framlaga úr varasjóði ráðherranefndarinnar, enda einbeitti nefndin sér að skipulagsmálum hins vestnorræna samstarfs og vann þar að minni hyggju mjög gott starf. Helstu niðurstöður hennar voru: Stofnuð verði vestnorræn ráðherranefnd skipuð samstarfsráðherrum landanna þriggja sem verði frumkvæðis- og samræmingaraðili bæði gagnvart opinberu norrænu samstarfi og í innbyrðis samstarfi færeyskra, grænlenskra og íslenskra stjórnvalda. Skrifstofa vestnorrænnar ráðherranefnar verði á Íslandi. Vestnorræna ráðherranefndin fái til ráðstöfunar eða umsagnar þá hluta norrænu fjárlaganna sem tengjast þessu svæði. Vestnorræna ráðherranefndin gefi Vestnorræna þingmannaráðinu árlega skýrslu um hið opinbera vestnorræna samstarf og tengsl þess við norræna samstarfið. Sömu fulltrúar vestnorrænu ríkjanna sitji í framkvæmdanefnd Þróunarsjóðs hinna vestlægu Norðurlanda og í framkvæmdastjórn vestnorrænu nefndarinnar. Stefnt verði að verkaskiptingu þar sem nefndin kosti undirbúning áhugaverðra og arðvænlegra verkefna og sjóðurinn fjármagni þau að svo búnu. Finna þarf slíkri verkaskiptingu heppilegt form. Stjórnir Norræna hússins í Reykjavík, Norðurlandahússins í Þórshöfn í Færeyjum og Norrænu menningarmiðstöðvarinnar í Nuuk í Grænlandi, verði sameinaðar og verði ein stjórn fyrir þessar þrjár stofnanir. Þá nefni ég að styrkir til nemendaskipta og íþróttasamstarfs milli vestnorrænu landanna verða efldir og Grænlendingum og Færeyingum gert kleift að taka þátt í norrænum embættismannaskiptum og NORDPLUS-áætluninni sem er styrkur til hlutanáms á Norðurlöndum. Lagt er til að efla skrifstofu staðgengils samstarfsráðherra í Grænlandi en hún er staðsett í Nuuk. Þá er lagt til að koma á fót upplýsingaskrifstofu um norrænt samstarf í Færeyjum. Mælt er með því að gera vestnorræna samstarfið sýnilegra með aukinni útgáfustarfsemi og kynningu bæði heima fyrir og annars staðar á Norðurlöndum. Stofna þarf sérstakan ferðasjóð til þess að auðvelda ferðalög milli Íslands, Grænlands og Færeyja. Það veikti vissulega starf þessarar nefndar að Svíar völdu þann kost að taka ekki þátt í störfum hennar og Danir, sem sannarlega eiga þó mikilla hagsmuna að gæta hér á þessu svæði, óskuðu einungis eftir áheyrnaraðild. Niðurstöður nefndarinnar hafa hlotið misjafnar undirtektir, m.a. hjá Dönum sem að nefndarstörfunum loknum þvertóku fyrir það að sérstök skrifstofa á Íslandi annaðist samræmingu vestnorrænna málefna. Hvernig svo sem þessum tillögum reiðir af endanlega er hér um að ræða málaflokk sem hlýtur eðli málsins samkvæmt að varða okkur Íslendinga miklu og við hljótum að halda áfram ótrauðir að halda á lofti merki hinna eyríkjanna hér í Norður-Atlantshafi og stuðla að því að þau einangrist ekki frá öðrum Norðurlöndum. Raunar held ég að í ljósi reynslunnar undanfarin ár, og mæli ég það m.a. með tilliti til reynslu minnar af setu í Vestnorræna þingmannaráðinu, hljótum við að endurmeta þessa starfsemi og það sem ég vil kalla ótvírætt gildi hennar en gallinn hefur verið sá að þar hefur skort, að mínu mati, tengsl milli þingmannanna og ráðherranefndarstarfsins, þannig að þetta starf gæti í rauninni borið eðlilegan ávöxt og árangur, og að þeim tillögum sem samþykktar eru í Vestnorræna þingmannaráðinu sé fylgt eftir til framkvæmdar þegar um málin er fullkomin eining. Ég nefni það líka að þann tíma sem ég hef sinnt starfi samstarfsráðherra höfum við reynt að halda sérstaka samráðsfundi með Færeyingum og Grænlendingum fyrir ráðherrafundi þegar á döfinni hafa verið mál sem kallað hafa á slíka samræmingu sjónarmiða eða a.m.k. samráð. Ég held að við eigum að stefna að því frekar en hitt að auka og efla þetta samstarf því enda þótt okkur greini á í sumum málum og hagsmunir kunni að rekast á er það engu að síður svo óendanlega margt fleira sem sameinar okkur hér sem búum í Færeyjum, á Íslandi og á Grænlandi. Frú forseti. Ég hef fyrr í mínu máli rætt nokkuð um Eystrasaltslöndin og þá jákvæðu áherslubreytingu sem orðið hefur í samskiptum við þau. Auk þeirra ráðstafana til viðreisnar þeim sem gerðar hafa verið af hálfu ráðherranefndarinnar verður ekki undan því vikist að fara nokkrum orðum um hið nýja Eystrasaltsráð sem stofnað var á sama tíma og Norðurlandaráðsþingið var haldið í Helsingfors. Auðvitað var sú staðreynd að þetta gerðist á sama tíma engin tilviljun. Það var engin tilviljun og er út af fyrir sig okkur kannski nokkurt umhugsunarefni. Til stofnfundar hins nýja Eystrasaltsráðs var boðað að frumkvæði utanríkisráðherra Dana og Þjóðverja. Allar þjóðir sem eiga land að Eystrasalti voru boðaðar til þessa fundar og að auki Noregur. Þar sem líta má svo á frumkvæðið að verulegu leyti sem norrænt frumkvæði og viðfangsefnið sem samtengt eða hluta af norrænni samvinnu, þá leituðu Íslendingar eftir aukaaðild á stofnfundinum en fengu, eins og kunnugt er af öllum fréttum, blákalt nei og talaði danski utanríkisráðherrann alveg skýrt í því efni. Ég verð að segja að viðbrögð Dana í þessu efni hafa vissulega orðið okkur undrunarefni og víða vakið gremju. Í þessari skýrslu minni, sem lögð hefur verið fyrir hv. Alþingi, er að finna allítarlegan kafla um Norðurlönd í Evrópu og einkum áhrif EES-samningsins á norræna samvinnu. Á nýafstöðnu þingi Norðurlandaráðs bar stöðu Norðurlanda í nýrri Evrópu hvað hæst, ekki einvörðungu áhrif EES-samningsins á samvinnuna heldur ekki hvað síst hver áhrif aðild þriggja eða fjögurra eða fleiri Norðurlanda að Evrópubandalaginu hefði á norrænt samstarf. Bar þar hæst áfangaskýrslu nefndar forsætisráðherra Norðurlanda en þar segir m.a. í útdrætti frá íslenska forsrn., með leyfi forseta: ,,Forsendur norræns samstarfs munu gjörbreytast þegar samningur EFTA og EB um Evrópskt efnahagssvæði tekur gildi en gert er ráð fyrir að það verði í byrjun árs 1993. Forsendur munu enn breytast þegar nokkur landanna gerast aðilar að Evrópubandalaginu. Norðurlönd munu taka þátt í víðtækara samstarfi ríkja Vestur-Evrópu, með meiri réttindum og skyldum en verið hefur. Vegna fyrirsjáanlegrar aðildar meiri hluta norrænna ríkja að Evrópubandalaginu verður nauðsynlegt að haga norrænu samstarfi þannig að það geti á sem bestan hátt orðið til þess að styrkja þátttöku landanna í evrópsku og alþjóðlegu samstarfi.`` Að áliti vinnuhópsins á að laga norrænt samstarf að þeim breyttu pólitísku og efnahagslegu verkefnum sem löndin standa frammi fyrir. Það verður að haga samstarfinu þannig að það mæti raunverulegum þörfum landanna á tíunda áratugnum og inn í næstu öld. Vinnuhópurinn telur eðlilegt að gera ráð fyrir að forsendur norræns samstarfs breytist í tveimur áföngum. Fyrst með EES-samningnum og síðan þegar fleiri norræn ríki eru orðin aðilar að Evrópubandalaginu. Í yfirlýsingunni frá Mariehamn segir m.a.: ,,Skipulag norrænnar samvinnu í framtíðinni ræðst mjög af því á hvern hátt einstök lönd munu tengjast Evrópubandalaginu. Vinnuhópurinn mun líta nánar á skipulag og stofnanir norræns samstarfs í lokaskýrslu sem afhent verður forsætisráðherrunum á fundi þeirra á Borgundarhólmi í ágúst á þessu ári. Vinnuhópurinn telur þó nauðsynlegt að draga fram hvernig forsendur norræns samstarfs breytast með Evrópsku efnahagssvæði og síðar með aðild fleiri norrænna ríkja að EB.`` Í áfangaskýrslunni tekur vinnuhópurinn mið af yfirlýsingunni frá Mariehamn um norrænt samstarf í framtíðinni en forsætisráðherrarnir samþykktu þessa yfirlýsingu á fundi sínum í Mariehamn 12. nóv. sl. Þá hefur verið farið yfir framvinduna í Evrópu og á Norðurlöndum að undanförnu og líklega þróun á næstunni og þannig hafa menn greint nýjar forsendur fyrir hinu norræna samstarfi. Hópurinn hefur bent á hver þörf sé fyrir samstarf í framtíðinni og bent á leiðir til samstarfs milli ríkisstjórnanna. Í dag nær norrænt samstarf í reynd til allra þjóðfélagshópa. Afleiðing af því að Norðurlönd tengjast EES, EB-samstarfinu, er sú að þau mál er tengjast viðskiptum með vörur og þjónustu, flutningi fjármagns og búsetu fólks og ýmis önnur mál verða til úrlausnar einkum á öðrum vettvangi en þeim norræna. Sérstakt norrænt samstarf mun því ná til færri mála en nú er. Þetta skapar möguleika á að leggja meiri áherslu á og einbeita sér frekar en verið hefur að þeim málum sem verða á vettvangi hins norræna samstarfs. Breytingar á alþjóðavettvangi hafa skapað möguleika og þörf á samráði milli Norðurlandanna í utanríkis- og öryggismálum. Vinnuhópurinn bendir sérstaklega á samráð í utanríkismálum og öryggismálum ásamt nánu samráði um mikilvæg málefni Evrópu sem tvö mikilvæg samstarfsverkefni ríkisstjórna Norðurlandanna. Í ljósi þess að Norðurlönd tengjast alþjóðlegu samstarfi á mismunandi vegu verður hverju landi auðvitað að vera í sjálfsvald sett hvernig það tekur þátt í þessu samráði og það getur ekki verið bindandi. Vinnuhópurinn telur að pólitískt samstarf ríkisstjórna Norðurlanda þurfi að verða meira og víðtækara en verið hefur. Með samráði um málefni Evrópu eiga löndin að gæta hagsmuna sinna á evrópskum samstarfsvettvangi, byggja upp samstarf Norðurlanda við önnur svæði í Evrópu og leggja áherslu á norræn gildi í Evrópusamstarfi. Auk þess sem áður var sagt gerir hópurinn þrjár tillögur í því skyni að auka pólitískt samstarf ríkisstjórna Norðurlanda. Lögð er áhersla á hlutverk forsætisráðherranna á norrænum vettvangi. Ábyrgð forsætislandsins á að samræma norrænt samstarf verði gerð skýrari. Stofnanir í norrænu samstarfi verði lagaðar að nýjum veruleika. Beina þátttöku forsætisráðherranna í hinu norræna samstarfi má m.a. auka með reglulegum fundum þeirra sem yrðu undirbúnir af fulltrúum þeirra. Fundir þessir færu fram samkvæmt undirbúinni dagskrá og til að tryggja styrkari pólitíska stjórn á bæði formlegu og óformlegu norrænu samstarfi er talið að forsætislandið verði að bera almennari ábyrgð og meiri ábyrgð á samstarfinu en verið hefur til þessa. Af öðrum samstarfsverkefnum vill hópurinn sérstaklega benda á eftirfarandi forgangsverkefni þar sem áhugi ætti að vera fyrir hendi á norrænu samstarfi: Á sviði menningarmála í víðtækum skilningi, á sviði umhverfismála og efnahagsmála, t.d. að því er varðar samgöngumál, orkumál og byggðamál og fleira, með hliðsjón af samstarfi innan annarra alþjóðlegra stofnana. Norræn menningarpólitík á að stuðla að því að treysta í sessi það sameiginlega gildismat sem við höfum í þessum heimshluta, m.a. með öflugu menningarlífi og með því að skapa fólki grundvöll til að hafa áhrif á þróun þjóðfélagsins. Að því er varðar málefni sem snerta sérstaklega almenning er einkum um það að ræða að auka og treysta réttindi þegnanna á sviði velferðarmála. Meginmarkmið norrænnar umhverfisstefnu er að stuðla að sjálfbærri þróun á einstökum svæðum og í alþjóðlegu samhengi. Að því er varðar form samstarfsins mun hópurinn leggja tillögur sínar fyrir forsætisráðherrana í ágúst en þegar hefur verið bent á að nauðsynlegt verður að breyta skipulaginu í þá átt að gera samstarfið óformlegra og sveigjanlegra en nú er sérstaklega að því er varðar þau mál sem snerta Evrópusamstarfið. Í þeim tilgangi að mæta þeirri þörf fyrir samvinnu sem lýst er í áfangaskýrslunni hefur hópurinn í huga að samstarfið milli ríkisstjórna landanna verði í framtíðinni reist á eftirgreindum fjórum meginstoðum: 1. Samstarf milli allra Norðurlandanna með formlegum samstarfsstofnunum en að það verði e.t.v. ekki eins víðtækt og nú er en jafnframt raunhæfara. 2. Samstarf einstakra landa, tveggja eða fleiri, innan EB-, EFTA-, EES-rammans. 3. Samstarf til að gæta hagsmuna Norðurlanda gagnvart löndum utan Evrópubandalagsins og EFTA, t.d. gagnvart Eystrasaltslöndum og löndum í Austur-Evrópu. 4. Samstarf milli tveggja eða fleiri landa að því er varðar tvíhliða eða svæðisbundin mál. Bent hefur verið sérstaklega á að hinar miklu breytingar í veröldinni um þessar mundir hafa mikil áhrif á norrænt samstarf og breyta áherslum þar og hafa þannig mikla þýðingu fyrir starfsemi Norðurlandaráðs. Hópurinn telur að Norðurlandaráð hafi miklu hlutverki að gegna til þess að halda utan um, ef þannig má til orða taka, hið norræna samstarf og telur mikilvægt að þingmenn hafi á hverjum tíma ítarlegar upplýsingar um hið norræna samstarf og heildarmynd af því samstarfi. Ég geri ráð fyrir að nokkuð skorti á það hjá þeim þingmönnum sem ekki taka beinan þátt í þessu starfi. Þá þarf að huga að möguleikum á því að þingmenn fái yfirlit, skýrslur og athuganir á mikilvægustu málum Evrópusamstarfsins og samstarfi í öðrum alþjóðastofnunum í auknum mæli. Það er mikilvægt að þau mál sem verða á dagskrá í Evrópusamstarfinu séu rædd ítarlega á norrænum vettvangi. Virðulegi forseti. Ég mun senn ljúka máli mínu. Ég mun ekki á þessum vettvangi ræða um Evrópubandalagið og afstöðu Íslands til þess. Hvernig svo sem þau mál þróast mun þátttaka fleiri Norðurlandaþjóða í Evrópubandalaginu og aðild að því hafa afdrifaríkar afleiðingar á norrænt samstarf eins og við höfum kynnst því í 40 ár. Norrænt samstarf hefur raunar verið að breytast í þessi 40 ár og mun halda áfram að breytast vegna þess að það er eðli lifandi samstarfs. En vissulega mun samstarfið í ýmsum greinum halda áfram á gömlum merg og með lítt breyttum formerkjum. Ég nefni aftur menningarsamstarfið, vísindasamstarfið og samstarf hinna frjálsu félagasamtaka sem nær um allt þjóðfélagið, eða grasrótarsamstarfið sem stundum er svo nefnt. Svo verður einnig, sem betur fer, um margt annað samstarf á öðrum vettvangi en það sem hér hefur verið nefnt. En engum dylst að þetta mun taka verulegum breytingum og hlutar af þessu samstarfi munu eiga sér stað í víðara evrópsku samhengi. Norðurlöndin eiga hins vegar, eins og við vitum, ekki samleið í öllum málum. Þess vegna hallast menn gjarnan að því að skipta Norðurlandasamvinnunni upp, kannski í hina hefðbundnu samvinnu sem heldur áfram lítið breytt, en vissulega við aðrar ytri aðstæður, svo og samráð Norðurlanda sem muni einkenna samstarf þeirra Norðurlanda sem ganga í Evrópubandalagið að því er varðar mál sem þar eru til úrlausnar. Virðulegi forseti. Allt á þetta eftir að koma betur í ljós. Nefnd forsætisráðherranna heldur tíða fundi út sumarið og skilar lokaskýrslu sinni á fundi forsætisráðherranna í Borgundarhólmi, svo sem ég áður nefndi, í ágúst. Eitt er þó öruggt, norræn samvinna og norrænt samstarf standa nú á krossgötum og við sjáum djarfa fyrir útlínum breyttra samstarfsforma og umfram allt held ég að við Íslendingar verðum að vera vel á verði varðandi stöðu okkar í hinu norræna samfélagi og vinna eins vel og mögulegt er úr þeirri framvindu sem nú á sér stað, framvindu sem raunar gerist hraðar og hraðar eftir því sem tíminn líður. Þar skiptir miklu að við höldum vöku okkar. Við eigum mikið undir því að þetta samstarf haldi áfram, verði öflugt og traust, en aðlagi sig jafnframt þeim breyttu ytri aðstæðum sem nú eru í deiglu og þeim breyttu kröfum sem þjóðirnar gera til árangurs af þessu samstarfi sem hefur verið okkur afar mikilvægt í 40 ár og ég er ekki í minnsta vafa um að mun halda áfram að vera það þó með öðrum hætti verði en verið hefur kannski fram til þessa.

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að fylgja úr hlaði með nokkrum orðum skýrslu Íslandsdeildar Norðurlandaráðs fyrir tímabilið janúar 1991 til febrúar 1992 sem útbýtt hefur verið á þskj. 436. Þessi skýrsla er í nokkuð hefðbundnu formi, eins og þeir þekkja sem með þessum málum hafa fylgst á undanförnum árum og e.t.v. ekki sérstök ástæða til að fara mjög ítarlega í saumana á því efni sem þar er rakið. Hins vegar vildi ég koma að nokkrum atriðum sem sérstaklega er bent á í þessari skýrslu en mun síðan að öðru leyti víkja að ýmsu því sem nú er efst á baugi í hinu norræna samstarfi líkt og hæstv. umhvrh., ráðherra hinna norrænu málefna, gerði á undan mér. Ef ég vík þá fyrst að efni skýrslunnar, virðulegi forseti, þá urðu nokkrar mannabreytingar í Íslandsdeildinni á síðasta ári í kjölfar alþingiskosninga. Nokkrir þingmenn, sem þar höfðu unnið um árabil mikið og gott starf, hættu í deildinni á árinu og ég vil nota tækifærið og þakka þeim fyrir vel unnin störf. En kjörnir voru nýir þingmenn til starfa á sl. hausti, sem sumir höfðu þó verið tilnefndir nokkru áður. Það setti svip á starf Íslandsdeildarinnar á síðasta ári að nokkur röskun varð á þinginu sem haldið var í Kaupmannahöfn fyrir ári síðan á hefðbundinni skiptingu landsdeilda í trúnaðarstörf. Íslenska deildin fékk ekki lengur til ráðstöfunar eitt formannssæti, svo sem verið hafði um langt árabil, en það var fyrir tilverknað flokkahópanna svokölluðu að svo atvikaðist að Íslandsdeildin fékk ekki slíka formennsku. Þetta olli mikilli óánægju eins og margir muna, enda var það í fyrsta sinn frá því þetta samstarf hófst að enginn Íslendingur gegndi formennsku í einni af fastanefndum Norðurlandaráðs. Í deiglunni voru breytingar á Helsinki-sáttmálanum sem frestuðust af þessum sökum vegna eindreginnar andstöðu Íslandsdeildarinnar á meðan þetta mál væri óleyst. Það er skemmst frá því að segja að sættir náðust í þessu máli á síðasta sumri og breytingar voru gerðar á Helsinki-sáttmálanum og jafnframt á starfsreglum forsætisnefndar sem gera það að verkum að nú er ótvírætt að allar landsdeildir eiga rétt á formennsku í nefndum ráðsins. Þetta staðfestist á síðasta þingi með þeim hætti að einn af Íslandsdeildarmönnunum, Rannveig Guðmundsdóttir, hv. 11. þm. Reykn., var kjörinn formaður menningarmálanefndar ráðsins. Þar með var fyrri skipan komið á á nýjan leik þannig að Íslandsdeild gat vel við unað. Hins vegar er það svo að ekkert varaformannssæti féll í hlut Íslandsdeildarinnar að þessu sinni. Það sem kannski er vert að vekja sérstaka athygli á í þessu sambandi, virðulegi forseti, er sú þróun sem orðið hefur á vettvangi ráðsins og birtist í auknum áhrifum og auknum völdum svokallaðra flokkahópa á kostnað einstakra landsdeilda. Þess verður æ meira vart í starfinu í Norðurlandaráði að flokkahópar, þar sem saman koma þingmenn sem aðhyllast sömu eða svipaða pólitíska stefnu í löndunum öllum, sæki sér æ meira vald, en tillögur landsdeildanna vegi á hinn bóginn að sama skapi minna. Þetta mál, sem ég hef rakið, er gott dæmi um þessa þróun þó að tekist hafi að sporna við því með ákveðinni andstöðu á síðasta ári. Hins vegar eru fleiri dæmi um þetta sem komu fram á síðasta þingi. Þannig var t.d. tillögu Íslandsdeildarinnar um skipan fulltrúa í hinn Norræna menningarmálasjóð hafnað vegna þess að eigi þótti komið nægilega til móts við þarfir allra flokkahópanna með þeirri tillögu sem gerð var. Jafnframt var tillögu sænsku landsdeildarinnar um fulltrúa í forsætisnefnd hafnað og önnur tillaga gerð vegna þess að með sama hætti þótti ekki sem rétt jafnvægi væri milli flokkahópanna með þeirri tillögu sem sænska landsdeildin hafði gert. Henni var sem sagt hafnað og önnur tillaga varð ofan á. Ég vildi vekja athygli á þessu vegna þess að hér er á ferðinni þróun sem ekki allir í þessari stofnun hafa verið jafnánægðir með í gegnum árin. Ég tel hins vegar að það sé of seint að ætla að sporna gegn þessum áhrifum og Íslandsdeildin, eins og aðrir, verður að aðlaga sig að þessum aðstæðum og skipa sínum málum með þeim hætti að tekið sé tillit á báða bóga í þessu efni. Í þessari skýrslu, virðulegi forseti, eru rakin mörg málefni sem Íslandsdeild hefur beitt sér fyrir á síðasta ári og kannski ástæðulaust að rekja það nákvæmlega. Hins vegar vildi ég koma nokkuð að aukaþingi ráðsins sem haldið var í Mariehamn á Álandseyjum í nóvembermánuði sl., en frá því er sagt sérstaklega í skýrslunni. Þetta þing var helgað umræðum um norrænt samstarf eftir árið 1992, en eins og fram kom hjá hæstv. umhvrh. hafa umræður almennt á vettvangi ráðsins mjög snúist um hvað verði um norrænt samstarf í hinni nýju Evrópu, í hinni breyttu skipan sem blasir við okkur á vettvangi Evrópumálanna. Um þetta var rætt fram og aftur á aukaþinginu og sú umræða hélt áfram á nýafstöðnu þingi ráðsins í Helsingfors og fyrir því þingi lágu margs konar álitsgerðir og skýrslur sem um þetta mál hafa verið samdar. Ég nefni til að mynda þá skýrslu vinnuhóps forsætisráðherranna sem áðan var vikið að. Ég nefni álitsgerð frá samstarfsráðherrunum og sömuleiðis tillögur frá flokkahópunum sem þarna lágu frammi, a.m.k. þrjár talsins. Eins og fram kom í máli hæstv. umhvrh. er ætlunin að hópur forsætisráðherranna, sem um þessi mál fjallar, vinnuhópurinn, ljúki sínum störfum í sumar og leggi niðurstöður sínar fyrir þing ráðsins í Árósum í haust. Þar með verður væntanlega kominn tími til að gera það upp við sig með hvaða hætti menn vilja skipa þessum málum í framtíðinni, en þar kemur vissulega ýmislegt til greina þótt ég telji óhyggilegt að ætla að fjalla um skipulag þeirra mála fyrr en fyrir liggur nákvæmlega hvert efnisinnihaldið verður, rétt sé að átta sig á því hvert verður innihald samvinnunnar í framtíðinni áður en menn fara að skipuleggja í kringum það. Af hálfu Íslandsdeildarinnar var mikið fjallað um þessi mál, bæði á þinginu á Álandseyjum og sömuleiðis á Norðurlandaráðsþinginu fyrr í þessum mánuði og má kannski segja að þar séu menn ekki komnir að einhlítri niðurstöðu frekar en aðrir að því er þetta varðar. En ég fyrir mitt leyti tel afar mikilvægt að menn líti ekki á hina norrænu samvinnu sem einangraðan hlut í sjálfu sér, eitthvað sem hægt sé að stunda utan við það samstarf sem fram fer í Evrópu og algjörlega óháð því, heldur verði að líta á norrænt samstarf sem part af þróuninni í Evrópu, mjög mikilvægan þátt fyrir okkur sem hér búum en ekki einangrað fyrirbæri sem við eigum að taka úr öllu samhengi við það sem gerist í Evrópu. Það vill nefnilega þannig til að margt af því merkilegasta, sem fram hefur náðst í samstarfsmálum milli Norðurlandanna, hefur verið á evrópskum vettvangi þó svo að það hljómi mótsagnakennt. EFTA-samningurinn færði Norðurlöndunum innbyrðis frjálsa verslun með vörur. Það var mikilvægt skref í norrænni samvinnu og ég tel sömuleiðis að samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði sé mjög mikilvægur áfangi í innbyrðis samstarfi Norðurlandanna í efnahagsmálum og atvinnumálum. Það hefur nefnilega verið þannig að það hefur ekki lánast á vettvangi landanna fimm að ná samvinnu sem einhverju máli skiptir um efnahags-, viðskipta- eða atvinnumál. Það hefur hins vegar lánast á stærri vettvangi með fleiri þjóðum og um það er ekki nema gott eitt að segja. Það er ekkert athugavert við það, þvert á móti. Hins vegar hefur hið norræna samstarf skilað mjög miklum árangri á ýmsum öðrum sviðum og kannski ástæðulaust að rekja það í smáatriðum en vegabréfasamningurinn, samningurinn um félagsleg málefni og hinn sameiginlegi vinnumarkaður eru auðvitað til dæmis um það hverju þessi samvinna hefur skilað þó að vissulega sé nokkuð um liðið frá því að þessir áfangar náðust. Ég tel að menn þurfi ekki að óttast að norrænt samstarf líði undir lok þó svo að samvinna milli ríkjanna í Evrópu færist í aukana. Auðvitað verður hvert norrænt ríki að velja sér þá braut í samstarfi við önnur lönd í álfunni sem því hentar best og við getum ekki sagt öðrum löndum fyrir verkum í því efni og við getum heldur ekki sætt okkur við að önnur ríki segi okkur fyrir verkum. En hið norræna samfélag er sem betur fer ekki einangraður þjóðflokkur heldur hluti af Evrópu og jafnvel þó að flest Norðurlöndin gangi inn í Evrópubandalagið, eins og margt bendir til, sé ég ekki ástæðu til að kvíða því fyrir okkar hönd. Ég tel að hin norræna samvinna standi á það traustum merg og hafi skilað þjóðunum það miklu að það verði ekki upp á teningnum hjá neinu ríkjanna að kasta þeirri samvinnu fyrir róða. Allir sjá það í hendi sér að samvinna sem þessi, sem byggð er á sameiginlegum menningararfi, svipuðum tungumálum, sameiginlegri tungumálaarfleifð, sögu og fleiru í þeim dúr, mun auðvitað halda áfram. Verkefnin verða margvísleg eftir sem áður og nýir málaflokkar koma til skjalanna, umhverfismál, félagsleg málefni af ýmsu tagi en kannski ekki síst utanríkis- og varnarmál því vegna breytinganna sem orðið hafa í Austur-Evrópu hefur nú opnast möguleiki sem ekki var áður fyrir hendi um stóraukið samstarf og samráð á þeim vettvangi. Ég hygg að að því marki sem samstarf á vettvangi efnahags- eða atvinnumála fer minnkandi þá muni utanríkispólitísk samvinna að sama skapi geta farið vaxandi þar sem menn ráða ráðum sínum um hin stærstu mál og reyna jafnframt að samræma stefnu sína gagnvart umheiminum. Á þessum vettvangi kemur kannski ekki síst til álita afstaðan gagnvart baltnesku löndunum og nágrannaríkjum Norðurlandanna í austri og sú aðstoð sem verður að veita þessum þjóðum, jafnframt sameiginleg afstaða landanna í stærra samhengi til að mynda á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Ég vil láta það koma fram vegna ummæla hæstv. ráðherra um fyrirhugað átak í fjárfestingarmálum í baltnesku löndunum að ég fyrir mitt leyti varð fyrir nokkrum vonbrigðum með að ekki skyldi nást samkomulag um að stofna sérstakan baltneskan fjárfestingarbanka að frumkvæði Norðurlandanna. Sú hugmynd var nokkuð langt á veg komin og Norræni fjárfestingarbankinn var búinn að undirbúa ýmis gögn í því sambandi. Ég tel að það hefði að mörgu leyti verið farsælla að stíga það skref til fulls og koma á laggirnar slíkri stofnun í samvinnu baltnesku ríkjanna við Norðurlandaráð og Norræna fjárfestingarbankann en þeirri leið var hins var hafnað af ráðherranefndinni sem taldi eðlilegra að fara þá leið, sem síðan varð ofan á, með sérstöku fjárfestingarprógrammi, sem kallað er, upp á einar 150 millj. ECU og reyna jafnframt að ná samstarfi við hinn Evrópska fjárfestingarbanka í London um þátttöku í þessu efni. Mér er kunnugt um að í baltnesku löndunum hafa ýmsir orðið fyrir vonbrigðum með þessa þróun og telja að ekki sé nógu stórt skref stigið. Það má að vísu alltaf segja sem svo að það sé unnt að bæta við þessar upphæðir þegar fram í sækir og þegar reynsla er komin á þetta og vissulega er það svo. En miðað við það sem búið var að gefa í skyn og þann áhuga sem norrænir ráðamenn hafa haft á þróun mála í baltnesku löndunum þá verð ég að segja að þetta olli mér nokkrum vonbrigðum. Virðulegi forseti. Í þessari skýrslu, sem er dagskrármálið, eru raktar umræður af aukaþinginu á Álandseyjum og sömuleiðis á þingi Norðurlandaráðs í fyrra sem haldið var fyrir ári. Ekki er ástæða til að fara ofan í saumana á þeim umræðum hér, en það varð niðurstaða okkar í Íslandsdeildinni að rétt væri að fresta þessari umræðu fram yfir það þing sem nú er nýlokið til að menn gætu skipst á skoðunum um það sem nýjast væri tíðinda af þessum vettvangi en einangruðu sig ekki við það sem gerst hefði á síðasta ári. Enda er það svo að það sem mest er spennandi á hinum norræna vettvangi um þessar mundir er að mínum dómi einmitt spurningin um framtíðarþróun samstarfsins. Og þótt það sé ánægjulegt að fylgjast með því hvað gerst hefur og hvað gerðist á síðasta ári þá held ég að allra augu beinist nú fram á við. Þar er auðvitað ræða sú sem hæstv. umhvrh. flutti verulegt innlegg í umræðuna hér heima og sú greinargerð sem hann flutti um starf vinnuhóps forsætisráðherranna og annarra sem að þessum málum hafa hugað upp á síðkastið. Ég hef orðið var við að ýmsir kvíða því að samstarf hinna norrænu þjóða muni ekki eiga sér neinn tilverugrundvöll eftir að hluti Norðurlandaríkjanna gengur í Evrópubandalagið. Eins og ég sagði áðan tel ég það mikinn misskilning. Samstarfið hefur í sjálfu sér mikið gildi og býr yfir miklum innri krafti eins og allir þekkja. Engin ástæða er til að óttast um örlög þess þó einhverjar breytingar verði á skipan ríkja innan Evrópubandalagsins. A.m.k. hygg ég ekki að við Íslendingar ætlum að sætta okkur við að samstarfið verði einhver hornreka þó önnur Norðurlönd gangi í Evrópubandalagið. Við höfum ekki hugsað okkur að ganga þá braut. En við ætlumst til þess að samstarf hinna norrænu ríkja, sem formbundið er í milliríkjasamningnum sem kenndur er við Helsingfors, haldi áfram í ljósi breyttra aðstæðna og við verðum að taka þátt í að hafa áhrif á með hvaða hætti þetta samstarf þróast. Eins og fram kom í skýrslu umhvrh. þurfum við ekki á neinn hátt að skammast okkar fyrir framlag Íslands í þeim efnum. Virðulegur forseti. Ég lýk hér með máli mínu og fagna því að þetta mál er loks komið á dagskrá. Ég vænti þess að í umræðunni nú og í framhaldi af henni komi sjónarmið manna fram um þetta efni þannig að við sem störfum í Íslandsdeildinni getum haldið áfram að þróa og þroska afstöðu þá sem við hljótum að þurfa að taka þegar málin skýrast í sumar og haust.

Hæstv. forseti. Í fjarveru formanns og varaformanns Vestnorræna þingmannaráðsins mæli ég fyrir skýrslu Íslandsdeildarinnar. Í henni kemur fram að störf Íslandsdeildar Vestnorræna þingmannaráðsins á sl. ári mörkuðust nokkuð af undirbúningi Vestnorræna ársins 1992. Á fundi Vestnorræna þingmannaráðsins í Stykkishólmi 1989 var ákveðið að árið 1992 yrði sérstakt vestnorrænt ár. Í því tilefni var ákveðið á sama þingi að haldnar skyldu á þessu ári þrjár ráðstefnur, ein í hverju landi; um umhverfismál á Grænlandi, um æskulýðsmál í Færeyjum og um jafnréttismál á Íslandi. Félmrn. hefur undirbúning ráðstefnunnar með höndum hér á landi og hafði þingmannaráðið samband við starfsmann og formann nefndarinnar. Einnig var ákveðið að afla upplýsinga og fá yfirlit yfir helstu þætti vestnorrænnar samvinnu. Íslandsdeildin hefur í því skyni fjallað um starfsemi vestnorrænu nefndarinnar, Vestnorræna sjóðsins og vestnorrænu ferðamálanefndarinnar og kynnt sér samgöngur á vestnorræna svæðinu. Til að kynna þetta ákvað Íslandsdeildin að láta gera bækling sem nú er nýkominn út og kynnir bæði þessa vestnorrænu starfsemi eða samstarf og ráðstefnurnar þrjár. Í september verður vestnorrænt æskulýðsþing í Færeyjum með þátttöku 30 fulltrúa æskulýðssambanda og stjórnmálasamtaka í Færeyjum, á Grænlandi og á Íslandi. Vestnorrænt umhverfisþing verður í Qaqortoq 6.--11. ágúst nk. með þátttöku 60--70 stjórnmálamanna, sjómanna og vísindamanna. Á Egilsstöðum verður loks haldið vestnorrænt kvennaþing 20.--23. ágúst nk. og verða atvinnumál kvenna höfuðviðfangsefni hennar. Áætluð er þátttaka 150 íslenskra kvenna, 100 færeyskra og 50 grænlenskra kvenna. Þetta er allt kynnt í bæklingi sem gefinn er út á íslensku. Jafnframt hefur bæði Grænlendingum og Færeyingum verið boðið að nýta sér þá undirbúningsvinnu sem hér hefur farið fram til að gefa út sambærilegt kynningarplagg í löndum þeirra og á þeirra máli. Grænlendingar hafa þegar svarað því jákvætt og hafa áhuga á því. Að öðru leyti hefur Íslandsdeildin fjallað um samgöngumál sem eru að sjálfsögðu undirstaðan á samskiptum milli þessara landa og rætt við þá aðila sem halda uppi samgöngum á þessu svæði og beðið þá að athuga hvernig hægt væri að koma á greiðari samgöngum. En við höfum rekið okkur á ýmsa annmarka á ferðalögum milli þessara landa. Einnig fengum við Eið Guðnason, samstarfsráðherra Norðurlanda, á fund okkar þar sem okkur er ljóst að mjög mikilvægt er að tengja saman starfsemi ráðherranefndarinnar og framkvæmdarvaldsins við starf Vestnorræna þingmannaráðsins. Vegna þess sem fram kom í ræðu hæstv. samstarfsráðherra áðan sýnist mér að það hljóti að koma til greina að við reynum að nota samstarf þingmannaráðsins meira til að tengja þetta samstarf og viðkomandi ráðherra í norrænu ráðherranefndinni saman, ef annmarki er á að koma slíku í gegn hjá ráðherranefndum allra landanna. Það hlýtur að vera ábyrgð sem hvílir á okkur Íslendingum að hafa frumkvæði og framtak vegna þess að við eigum að hafa til þess besta burði og liggjum líka mitt á milli hinna landanna. Íslandsdeildin hefur mjög góða reynslu af að nota skrifstofu Íslandsdeildar Norðurlandaráðs á Alþingi til að vinna að þessum málum og vil ég nota þetta tækifæri til að þakka starfsmönnum skrifstofunnar gott starf. Ég vænti þess að Íslandsdeildin haldi áfram að efla samstarf við samstarfsráðherrann til þess að geta beint starfinu inn á þennan vettvang. Að lokum vil ég geta þess að sjöundi ársfundur Vestnorræna þingmannaráðsins var haldinn 7. ágúst 1991 í Qaqortoq á Grænlandi. Hann sóttu fimm íslenskir þingmenn en alls sóttu hann 16 vestnorrænir þingmenn. Á fundinum voru gerðar ályktanir og samþykktir sem Íslandsdeildin hefur þegar lagt fram á sérstöku þingskjali til staðfestingar á Alþingi. Það er næsta mál á dagskrá þessa fundar og mun ég ekki fjalla um það frekar en undirstrika að þær samþykktir fjalla allar um að efla tengsl þessara landa og sambandið við framkvæmdarvaldið til þess að þar verði um annað og meira en dauðan bókstaf að ræða, heldur fylgi í kjölfarið aukið samstarf milli allra þessara landa. Ég vil undirstrika það sem hæstv. umhvrh. sagði að þó hagsmunir þessara landa virðist rekast á í bili er áreiðanlegt að um sameiginlega hagsmuni er að ræða ef til lengri tíma er litið og brýnt að þjóðirnar sameini krafta sína og vinni að framgangi hagsmunamála sinna.

Frú forseti. Ég vil þakka ágætar skýrslur og snjallar framsöguræður sem fluttar hafa verið með þeim um dagskrármálin. Ég hef nú komið nokkuð að norrænum málefnum á undanförnum áratug og verð að játa að ég er ekki eins bjartsýnn á suma þætti norræns samstarfs nú og þeir sem talað hafa á undan mér. Ég tel að norrænt samstarf sé statt á vegamótum. Á undanförnum áratugum hefur það verið einn helsti hornsteinn íslenskrar utanríkisstefnu og tvímælalaust það samstarf við aðrar þjóðir sem hefur verið Íslendingum hagfelldast. Norðurlandasamstarfið hefur mótað löggjöf allar Norðurlanda, stuðlað að bættum samgöngum og hvers konar samskiptum og samvinnu um ýmsa þætti efnahagsmála öllum til hagsbóta og stuðlað að félagslegum umbótum þannig að nú eru Norðurlönd sá partur heimsins sem býr börnum sýnum einna best skilyrði til þroska og félagslegs öryggis. Umhverfisvernd stendur framar en víðast annars staðar í heiminum og almenn velferð þjóðanna. Á sviði menningar og mennta hefur samstarf verið þjóðunum ómetanlegt. Enda eru þær flestar skyldar að tungu og menningu og eiga meira og minna samþætta sögu. Þá er líka að geta þeirra góðu kynna sem tekist hafa með stjórnmálamönnum þjóðanna í gegnum þetta samstarf. Þann þátt má alls ekki vanmeta. Þó erfitt sé að benda á árangur eru kynni og gagnkvæmur skilningur stjórnmálamanna hinna ýmsu þjóða ákaflega mikilvægur. Ég held að þetta hafi orðið okkur Íslendingum ómetanlegt við uppbyggingu og þróun þjóðfélags okkar. Kostnaður af þessu samstarfi hefur verið þannig að honum hefur verið skipt milli þjóðanna í hlutfalli við þjóðartekjur og Íslendingar yfirleitt borið í kringum 1% af honum. Þegar útgjöldum úr sameiginlegum sjóðum hefur verið skipt á milli þjóðanna hafa þau hins vegar verið ákvörðuð þannig að Íslendingar hafa iðulega borið allt að því fimmtung úr býtum. Á síðustu árum hefur þetta samstarf þó tekið talsverðum breytingum. Flokkahóparnir hafa fyrst og fremst fengið stóraukið vægi. Sósíaldemókratar riðu á vaðið og síðan hafa aðrir flokkahópar myndast. Þetta mikla vægi sem flokkahóparnir eru búnir að ná innan Norðurlandaráðs hefur að mínu mati verið Íslendingum óhagstætt, meira að segja mjög óhagstætt. Hagsmunum okkar var miklu betur borgið með samstæðri íslenskri sendinefnd áður en hún sundraðist milli hinna einstöku flokkahópa. Allt fram til síðasta þings hefur íslenska sendinefndin haft tækifæri til að ráða því hvaða Íslendingar gegndu trúnaðarstörfum og allir íslensku fulltrúarnir hafa talið það skyldu sína að fylgja fram ákvörðunum sendinefndarinnar. Á þessu hefur því miður orðið breyting þar. Á síðasta Norðurlandaráðsþingi var þeim fulltrúa sem sendinefndin valdi til setu fyrir Íslands hönd í Norræna menningarmálasjóðnum ýtt þaðan, því miður, fyrir atbeina og samþykki eins íslensks fulltrúa í vinnunefnd, þ.e. hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar, sem beitti með því yfirþjóðlegu valdi og brást íslensku sendinefndinni að mínum dómi og leitaði á náðir flokkahóps þess sem hann tilheyrir. Norrænu ríkin hafa ekki öll farið sömu götu í varnarmálum eða ýmsum öðrum málum. Danir hafa um tvo áratugi verið þátttakendur í Evrópubandalaginu. Þeir hafa sífellt verið að senda út neyðarkall eða hvatningaróp til Norðurlandanna og reynt mjög að gylla fyrir þeim kosti þess að ganga í Evrópubandalagið. Skoðun mín er sú að með því hafi þeir vonast eftir að með aðild annarra Norðurlanda að Evrópubandalaginu fengju norræn sjónarmið aukið vægi þar. Satt að segja hafa sjónarmið Dana ekki notið neins sérstaks byrs í Evrópusamstarfinu og hugmyndir þeirra um þjóðfélagsgerð og skipan mála hafa ekki verið neitt sérstaklega hátt skrifaðar í því samstarfi. En svo er komið sögu að Svíar og Finnar hafa sótt um aðild að Evrópubandalaginu. Í Noregi eru skiptar skoðanir um hvort sækja beri um aðild. Flest bendir til þess að hugur stjórnvalda í Noregi og reyndar sumra stjórnarandstöðuflokka standi til aðildar og hvað sem mönnum þykir vænt um norrænt samstarf hlýtur það óhjákvæmilega að verða til þess, ef af aðild þessara þjóða verður, að Evrópubandalaginu, að miklar breytingar verði á norrænu samstarfi. Ekki þarf nema að hlusta á ummæli flestra forustumanna þessara frændþjóða okkar á síðasta þingi Norðurlandaráðs til þess að sjá að hið gróna samstarf Norðurlandanna stendur frammi fyrir miklum breytingum. Hugur margra þessara stjórnmálamanna er allur orðinn í Brussel og mín skoðun er sú að í stórauknum mæli færist samstarf Norðurlandaþjóðanna inn í Evrópubandalagið. Þegar aðild annarra Norðurlanda en Íslands að Evrópubandalaginu væri komið til framkvæmda yrðu þau að sjálfsögðu að hafa hliðsjón af reglum og starfsháttum Evrópubandalagsins í mörgum málaflokkum. Ég nefni löggjöf, samgöngur, félagsleg réttindi og umhverfismál. Allt þetta mun markast af aðild þeirra að Evrópubandalaginu. Eftir stæði þá t.d. menningarmálasamstarfið og síðast en ekki síðast hið frjálsa áhugamannastarf sem ég tel að sé verulegur áhugi fyrir innan allra þjóðanna að halda áfram og að því ber okkur náttúrlega að stuðla eftir því sem við getum. Það yrðu nokkrar breytingar á valdahlutföllum innan Evrópubandalagsins þegar aðild þessara fjögurra Norðurlanda væri orðin að staðreynd og kannski fyrst og fremst þannig að áhrif norðurvængsins ykjust, kannski fyrst og fremst Þjóðverja, en að sama skapi mundi væntanlega draga úr vægi Frakka og Suður-Evrópubúa miðað við það sem nú er. Nú skulum við gera ráð fyrir að Ísland standi um fyrirsjáanlega framtíð a.m.k. utan Evrópubandalagsins og yrði þátttaka í þessu samstarfi þegar af þeirri ástæðu okkur miklu torveldari. Það yrði að vísu talsvert mikið áfall fyrir Íslendinga en kannski ekki óbærilegt. Ég vil vara við því að menn mikli fyrir sér þau vandkvæði sem stöfuðu af því að Ísland yrði, eins og menn segja, utanveltu í þessu samstarfi. Að mínum dómi er ekki tiltækilegt fyrir Ísland að gerast aðili að Evrópubandalaginu um fyrirsjáanlega framtíð og heldur engin vitglóra að kosta því til til að verða ekki viðskila við aðrar Norðurlandaþjóðir. Ef þær kjósa að flytja verulegan hluta eða mestan hluta af hinu raunverulega samstarfi sínu á vettvang Evrópubandalagsins þá getum við náttúrlega ekkert við því gert. Ég tel að við höfum þó ýmsa möguleika jafnvel þó að það samstarf trosnaði. Fram undir þetta hafa marktækir stjórnmálamenn á Íslandi ekki talið að aðild að Evrópubandalaginu kæmi til greina nema þá svona í mesta lagi í hálfyrðum. Fyrstu merkin um breytingu á þeirri afstöðu komu fram hjá aldamótanefnd Sjálfstfl. sem starfaði undir forustu þáv. borgarstjóra Davíðs Oddssonar sem nú er hæstv. forsrh. Í kosningastefnuskrá Alþfl. fyrir síðustu kosningar var því miður orðalag sem ekki var hægt að skilja öðruvísi en Alþfl. væri að gera gælur við aðild að Evrópubandalaginu í framtíðinni. Afstaða okkar framsóknarmanna til þessa máls er skýr og við teljum aðild ekki koma til greina. Með henni væri fórnað efnahagslegri afkomu þjóðarinnr með aðgangi Evrópubandalagsins að auðlindum okkar og með auðlindum á ég ekki bara við fiskimiðin heldur líka orkulindir og landið sem slíkt. Ég vil líka minna á hið stjórnarfarslega sjálfstæði sem er náttúrlega miklu dýrmætara en svo að því sé fórnandi eða nokkurt vit að gera nokkuð það sem stofnar því í hættu. Við framsóknarmenn létum það koma skýrt fram í síðustu kosningabaráttu að við teldum að afstaðan til Evrópumála mundi ráðast á þessu kjörtímabili og eins og þróunin hefur verið undanfarið tel ég að við höfum haft rétt fyrir okkur í því efni. Það eru farnar að heyrast raddir undanfarna daga sem lýsa sterkum áhuga á aðild. Ég minni á ummæli Þórarins V. Þórarinssonar, framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambands Íslands. Hann hefur sett fram hugmynd um aðildarumsókn fyrir Ísland sem ég tel mjög furðulega og raunar hættulega. Innan Háskólans hafa öfl verið að verki og menn sem eru að reyna að draga lokur frá hurðum, m.a. undir yfirskyni fræðimennsku og gera lítið úr þeirri hættu að við afsöluðum okkur yfirráðum yfir fiskimiðum okkar. Þetta eru náttúrlega skammsýn og villandi sjónarmið. Síðast en ekki síst gerðist það í gær að hv. 3. þm. Reykv. Björn Bjarnason, sem er því miður ekki í salnum núna, skrifaði grein í Morgunblaðið sem hét ,,Finnar á hraðferð inn í Evrópubandalagið.`` Ég vil vekja athygli hv. þm. á þessari grein. Hún lýsir aðdáun á vinnubrögðum finnsku ríkisstjórnarinnar og gefur honum tilefni, eða maður getur skilið svo, að hann telji að Íslendingar gætu farið svipað að. Ég vitna, með leyfi forseta, í þessa grein, örstuttan kafla, en þar segir hann orðrétt: ,,Full ástæða er fyrir okkur Íslendinga að fylgjast náið með því hvernig Finnar hafa staðið að því að móta stefnu sína og taka ákvörðun um þátttöku í EB. Þótt aðstæður okkar og Finna séu ekki hinar sömu er margt líkt með hagsmunum þjóðanna þegar litið er til Evrópusamstarfsins.`` Ég er gersamlega ósammála þessari niðurstöðu þingmannsins. Ég tel að Finnar --- það er ekki efni þessa fundar að ræða aðildarumsókn Finna sérstaklega eða hvernig hana ber að, en Finnar búa við allt aðrar forsendur og allt aðrar aðstæður en Íslendingar. Það kann að vera að þeirra mat sé litað af því að þeir eru komnir í óbotnandi erfiðleika vegna þess að viðskiptin við Sovétríkin eru hrunin, í bili a.m.k. Þeir sitja uppi með ægilegt atvinnuleysi og fram undan eru mjög miklir erfiðleikar í efnahagslífi Finnlands. Það sem ég lít alvarlegum augum er það að hér talaði einn nánasti samstarfsmaður hæstv. forsrh. og einn af leiðtogum Sjálfstfl. og þar að auki ráðamaður á Morgunblaðinu sem eins og allir vita mótar mjög skoðanir íslensku þjóðarinnar í krafti útbreiðslu sinnar og fjárráða. Þess vegna er full ástæða til að taka þetta alvarlega. Ég tel að samvinna við Norðurlönd hafi á undanförnum árum verið okkur mjög mikilvæg og við eigum að sjálfsögðu að reyna að kappkosta að varðveita hana svo lengi sem við getum án þess að fórna miklu öðru sem mikilvægara væri. Og við hörmum það að sjálfsögðu ef hún fjarar út. En hún er að sjálfsögðu ekki svo mikilvæg að fyrir hana sé fórnandi hverju sem er. Ég tel að við eigum að leggja höfuðkapp á að efla vestnorræna samstarfið og það mun standa eða gæti staðið með blóma í framtíðinni hvað svo sem Evrópusamstarfi líður. Jafnframt tel ég að við eigum að leggja kapp á að auka samstarf þjóðanna á norðurhjaranum og fyrir frumkvæði hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar hefur Norðurlandaráð lagt drög að stefnumörkun í þá átt. Að sjálfsögðu munu um ókomin ár eða a.m.k. um næstu framtíð ýmsar af þeim merku stofnunum, sem þróast hafa í skjóli Norðurlandaráðs eða fyrir frumkvæði þess og norræns samstarfs, halda áfram að starfa. Ég vildi sem sagt gjarnan að ég gæti verið eins bjartsýnn á framtíð norræns samstarfs og þeir sem töluðu næstir á undan mér. Því miður er ég það ekki. Og það er ekki vegna þess að mér sé ekki ljóst mikilvægi þessa samstarfs og mér sé ekki mikil eftirsjá í því ef það bíður hnekki.

Virðulegur forseti. Umræða um norrænt samstarf hefur ekki tekið mikið rúm í þingsölum og almennt í þjóðfélaginu hefur heldur ekki verið mikið rætt um norræna samvinnu. Það eru mér viss vonbrigði að ekki skuli fleiri þingmenn vera hér og hlusta á þær umræður sem hafa farið fram og munu fara fram. Að mínu áliti er Norðurlandasamstarfið mjög mikilvægt. Kannski líta menn á Norðurlandasamstarfið sem sjálfsagðan hlut en ég held að allir telji það mjög æskilegt og telji mikilvægt að Norðurlönd hafi með sér samstarf á ýmsum sviðum. Íslendingar hafa lagt mikið upp úr þessu samstarfi og telja það, vil ég fullyrða, mjög jákvætt og hafi gefið okkur mikið. Þjóðfélagsgerð á Norðurlöndum er mjög svipuð og þar hefur hingað til verið lögð áhersla á félagsleg réttindi og samhjálp. Að vísu eru blikur á lofti í þeim efnum hér á landi en vonandi verður ekki framhald á þeirri stefnu, en þetta eru þó þau atriði sem við höfum lagt áherslu á hingað til og reyndar öll Norðurlönd. Norðurlönd hafa einnig haft mjög jákvæða ímynd út á við sem málsvarar friðar og mannréttinda. Þannig hafa þau oftar en ekki komið fram sem sterk pólitísk heild og haft þannig meiri áhrif og get ég í því sambandi nefnt t.d. samstarf hjá Sameinuðu þjóðunum og víðar þar sem Norðurlöndin hafa haft með sér samráð og þannig haft meiri áhrif. Hæstv. umhvrh., samstarfsráðherra Norðurlanda, hefur gert grein fyrir ýmsu samstarfi ráðherra Norðurlanda og gert ágæta grein fyrir því í skýrslu sem hefur verið rædd og ætla ég ekki að gera hana frekar að umtalsefni nema það að ég tel að þar komi mjög vel fram hversu mikið samstarf Norðurlandaþjóðirnar hafi haft. Sérstaklega finnst mér það samstarf mjög mikilvægt á sviði menningarmála, umhverfismála og reyndar á flestum sviðum en þó vil ég nefna þetta sérstaklega. Ég verð að lýsa því að fyrir fulltrúa Kvennalistans í Norðurlandaráði eru þær breytingar, sem gerðar voru að umtalsefni af hv. síðasta ræðumanni, í þá átt að flokkahóparnir hafa miklu meira að segja innan Norðurlandaráðs en áður, ekki til bóta. Nú hafa landsdeildirnar minna að segja og þykir mér það vera afturför. En þessi breyting og sú mikla áhersla, sem nú er lögð á vægi flokkahópanna, kemur sér auðvitað illa fyrir fulltrúa Kvennalistans sem alla vega enn hefur ákveðið að standa utan við alla flokkahópa. Það kemur þannig út að sá fulltrúi kemur vart til greina í nokkrar trúnaðarstöður á vegum Norðurlandaráðs þar sem miðað er við að þeir séu fulltrúar ákveðinna flokkahópa. Það var nefnt áðan yfirþjóðlegt vald, sem ég veit ekki hvort við eigum að kalla svo, að flokkahóparnir hafi svo mikið að segja. Það getur vel verið að það sé rétt þó að mér þyki ekki alveg rétt að orða það svo að yfirþjóðlegu valdi hafi verið beitt þegar verið er að skipa í trúnaðarstöðu. En þó vil ég nefna að þegar á síðasta degi þingsins þurfti að skipa í kjörnefnd á vegum Íslandsdeildarinnar og Íslandsdeildin hafði tilnefnt þrjá fulltrúa sem kæmu allir til greina, einn fulltrúi frá Alþfl., einn fulltrúi frá Sjálfstfl. og einn fulltrúi frá Framsfl. Sá fulltrúi sem hafði verið í kjörnefndinni áður, fulltrúi Alþb., hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, hafði ekki gefið kost á sér í þessa kjörnefnd. Ég gaf hins vegar kost á mér og vildi gjarnan vera í henni en kom ekki til greina. Ég kem ekki til greina vegna þess að ég er ekki í neinum flokkahópi. Svo sé ég tillöguna þegar upp er staðið síðasta daginn og kom mér hún mjög á óvart vegna þess að tillagan var einmitt um þennan eina þingmann, Hjörleif Guttormsson, sem ekki vildi vera í kjörnefndinni. Ég fékk enga skýringu á þessu því að ég hafði samþykkt aðra og bauð mig sérstaklega fram, en gerði þetta kannski meira til stríðni til að leggja áherslu á að ég vildi gjarnan vera þarna og hvað mér þætti þetta vera óheppilegt fyrirkomulag. En það er sama. Ég sætti mig fyllilega við það því að þær reglur eru settar og verður maður sjálfsagt að gangast undir hvort sem maður er samþykkur þeim eða ekki þannig að í því tilviki urðu fulltrúar, væntanlega í forsætisnefnd, að sætta sig við að samþykkja fulltrúa frá Íslandsdeild sem Íslandsdeildin hafði ekki tilnefnt. Svona getur þetta snúist öðruvísi en við ætluðum. Það sama gerðist varðandi tilnefningu í Norræna menningarmálasjóðinn að við fengum ekki að ráða þar en auðvitað væri langbest að mínu mati að við fengjum að ráða þessu öllu saman sjálf. Ég hef, eins og ég sagði áðan, talið að norrænt samstarf væri mjög mikilvægt. Það væri mjög mikilvægt fyrir okkur Íslendinga og mikilvægt fyrir Norðurlönd almennt. En það eru blikur á lofti. Á 40. þinginu sem var haldið núna í Helsinki í Finnlandi var greinilegt að ríkisstjórnir allra landanna stefna beint inn í Evrópubandalagið. Hv. þm. Geir H. Haarde sagði að hann hefði engar áhyggjur af framtíð norræns samstarfs. Ég verð að segja að ég hef verulegar áhyggjur af framtíð norræns samstarfs því að ég held að við hljótum öll að gera okkur grein fyrir því að ef meiri hluti Norðurlandaþjóða fer inn í Evrópubandalagið þá hljóti norrænt samstarf að verða aðeins svipur hjá sjón. Ég held að við verðum að horfast í augu við það að taka á málinu út frá þeirri staðreynd. Það er þó ekki alveg víst að sú verði raunin að öll Norðurlöndin verði aðilar að Evrópubandalaginu þó svo að ríkisstjórnirnar gjarnan vilji það. Það kom greinilega fram í Helsinki þegar forsætisráðherrarnir töluðu að þeir vilja fara inn í þetta samstarf og ég gat ekki annað heyrt á máli Gro Harlem Brundtland, sem hingað til hefur ekki viljað tala hreint út um málið, en að hún væri alveg ákveðin í hvert hún vildi stefna þó að því sé enn þá haldið fram að hún muni ekki gefa yfirlýsingu um það efni fyrr en 4. apríl á fundi Verkamannaflokksins sem halda á í Noregi. Esko Aho, forsætisráðherra Finnlands, hélt líka ræður þarna bæði í almennu umræðunni og eins tækifærisræður. Hann notaði alltaf tækifærið til að lýsa skoðunum sínum á ágæti aðildar að Evrópubandalaginu. Carl Bildt gerði það sömuleiðis. Eini forsætisráðherrann sem ekki taldi að við ættum að stefna að þessu var forsætisráðherra Íslands. Það sem vakti athygli mína í umræðum þeirra var að þeir ræddu ekki muninn á því Evrópubandalagi sem þeir væru að ganga í og því Evrópubandalagi sem hefur verið til hingað til. Því eins og allir vita hefur orðið veruleg breyting á Evrópubandalaginu, þ.e. ef Maastricht-samkomulag þess verður samþykkt. Því enn meiri völd verða flutt til yfirþjóðlegra stofnana frá þjóðþingunum, sameiginleg mynt, sameiginleg varnarmálastefna, utanríkismálastefna o.fl. gerir það að verkum að það Evrópubandalag sem ríkin eru að sækja um aðild að er allt annað en það Evrópubandalag sem hingað til hefur verið, þó það sé nú í því formi að ég telji enga möguleika á að Ísland geti nokkurn tímann orðið aðili að því fyrirbæri. Finnar hafa að vísu haldið því fram að þeir geti haft einhverja fyrirvara að því er varðar austurlandamæri sín, þ.e. samskiptin gagnvart fyrrv. Sovétríkjum eða fyrst og fremst Rússlandi núna. En það er væntanlega alveg borin von að þeir geti fengið fyrirvara um utanríkisstefnu og landbúnaðarstefnu sína eins og þeir hafa talað um. Finnar telja sig þannig geta fengið einhverja fyrirvara en flestir efast um að það geti orðið. Síðan er því haldið fram að ef þessi lönd, við skulum þá ekki reikna með að Ísland sé þar með, fari inn í Evrópubandalagið gæti norræn samvinna haldið áfram. Í Morgunblaðinu 4. mars birtist viðtal við Carl Bildt meðan á þingi Norðurlandaráðs stóð þar sem hann heldur því fram að Íslendingar geti ekki orðið fullir þátttakendur í norrænu samstarfi ef þeir standi utan við Evrópubandalagið. Þar er hann með furðulegar fullyrðingar og telur að Íslendingar muni þrátt fyrir það ekki einangrast heldur muni hin löndin sjá um hagsmuni okkar innan Evrópubandalagsins. Mér finnst sérkennilegt að hann haldi að Íslendingar sætti sig við að senda Svía, Finna og Dani með skilaboð inn á vettvang Evrópubandalagsins, en hann telur það greinilega. En þetta var ekki bara skoðun flestra sem tóku til máls á Norðurlandaráðsþinginu, þ.e. að við ættum að ganga í Evrópubandalagið, heldur einnig viðhorf þeirra sem lögðu fram tillögur á þinginu. Tillögur sem samstarfsráðherrar Norðurlandanna lögðu fram gerðu það jafnframt og í þeim er mestmegnis miðað við að Evrópska efnahagssvæðið verði að veruleika og að fleiri ríki en Danmörk gangi í Evrópubandalagið. Í tillögunum er alltaf gert ráð fyrir að Evrópskt efnahagssvæði sé sjálfstætt fyrirbæri. Mér finnst því óraunhæft að reikna með því að Evrópskt efnahagssvæði sé fyrirbæri sem eigi langa lífdaga fyrir höndum. Mér finnst einnig mjög óraunhæft að reikna með því að öll Norðurlöndin gangi í Evrópubandalagið. Ef svo yrði tel ég útilokað að Norðurlandaráð verði virkt og þar með búið allt sem heitir norræn samvinna. Auðvitað er hægt að hafa samráð sín á milli. Norðurlöndin geta haft samráð og þingmennirnir sem starfa á vegum Evrópubandalagsins, ef um það væri að ræða. En um Norðurlandasamvinnu í líkingu við það sem hefur verið er útilokað að reikna með. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að þegar gengið er í Evrópubandalagið er búið að breyta áherslum mjög mikið. Ísland hefur allt aðra áherslu gagnvart Evrópubandalaginu en t.d. Svíþjóð sem er iðnríki en ekki ríki sem byggir á náttúruauðlind og sjávarútvegi eins og við. Ég get því ekki séð hvernig í ósköpunum menn hugsa sér að norræn samvinna yrði innan Evrópubandalagsins þótt öll Norðurlöndin væru í því. Í því sambandi má minna á að samvinna Benelúx-landanna innan Evrópubandalagsins er á mjög takmörkuðum sviðum og þeim er gert mjög erfitt fyrir í að hafa samvinnu sín á milli og koma síðan sameinuð til Evrópubandalagsins. Það er mjög illa séð þegar ríki innan EB hafa samstarf sín á milli og koma síðan sameinuð til Evrópubandalagsins. Það er með öllum hætti reynt að koma í veg fyrir það. Auðvitað er hægt að hafa samráð og EB breytir því ekki en ekki hið formlega samstarf sem Norðurlandaráð hefur verið fyrir Norðurlandaþjóðirnar. Ég tel að Evrópubandalagið samþykki ekki neinn formlegan samstarfsvettvang eða sameiginlega blokk. En auðvitað getur enginn bannað okkur að hafa samráð við hvern sem er, hvort heldur Norðurlöndin eða einhverja aðra. Allt annað væri óeðlilegt. Formlegt samstarf er því bara blekking. Við verðum þannig að horfast í augu við það að norrænt samstarf verður ekki nema svipur hjá sjón ef öll eða flest Norðurlandanna ganga í Evrópubandalagið. Það sem einnig vakti athygli mína á síðasta þingi var að varla nokkur maður minntist á Evrópskt efnahagssvæði nema stöku Íslendingur. Það var alger undantekning ef einhver annar minntist á það. Flestallir voru uppteknir af Evrópubandalaginu og að Evrópskt efnahagssvæði væri eingöngu stökkpallur inn í Evrópubandalagið. Ég endurtek að það var mál manna, sérstaklega utan ræðustóls, að enginn liti á Evrópskt efnahagssvæði sem sjálfstætt fyrirbæri, það gæti aldrei orðið annað en tímabundið og væri hvorki varanleg lausn né góð. Öllum ætti því að vera ljóst að EES er ekkert annað en stórt skref inn í Evrópubandalagið og þeir sem fara þangað inn verða ekkert stöðvaðir á leiðinni inn í EB. Á lokadegi þingsins voru tillögur um framtíð norræns samstarfs til umræðu og afgreiðslu. Efnahagsnefnd þingsins hafði haft til meðferðar allar þær tillögur sem lágu fyrir og lagði ákveðna tillögu fyrir ráðið. Á síðasta degi þingsins voru greidd atkvæði um hana. Tillagan gekk að mestu út á aðlögun að EB og miðaði að því að EB væri leiðandi að því er varðaði norrænt samstarf. Ég get tekið dæmi, lauslega þýtt, að byggja norrænt samstarf í kringum frelsin fjögur, með það að markmiði að Norðurlönd verði án landamæra innan EES-rammans og seinna EB-aðildar fyrir öll eða flest Norðurlönd. Það liggur í eðli aðlögunar eða ,,integrasjonens natur`` --- ég átti frekar erfitt með að þýða það --- að norræn einkenni á vissum sviðum þurfi aðlögunar og þróunar við eftir því sem aðlögunin heldur áfram. Svo virtist sem norræn einkenni ættu fyrst og fremst að miða að því. Fleira í tillögunni um samfélagsþróun á Norðurlöndum átti að miða að því að ákvarðanir yrðu teknar á vettvangi Evrópubandalagsins. Þess vegna gat ég ekki stutt tillöguna og greiddi atkvæði gegn henni. Ég studdi hins vegar tillögu frá fulltrúum sósíaldemókrata í nefndinni en þeir lögðu áherslu á að afla fylgis við norræna samfélagsgerð í víðara evrópsku samhengi, m.a. á mikilvægum sviðum svo sem vinnumarkaðspólitík sem miðaði að fullri atvinnu, jafnrétti milli kynja, umhverfiskröfur, umhverfi á vinnustöðum og félagslegar áherslur með það að markmiði að samræming á reglum yrði á háu plani. Mér fannst mjög eðlilegt að styðja þetta og gerði það. Sem betur fer var þetta eitt af því sem komst inn í tillöguna. Því miður gátu hægri menn á þinginu ekki stutt þessa tillögu, þar með taldir sjálfstæðismenn. Flestir miðjumenn studdu hana heldur ekki og það vakti athygli mína að fulltrúi íslenska Framsóknarflokksins, sem er í miðjuhópnum, gat ekki stutt þessa tillögu og hef ég reyndar ekki skilið hvers vegna. Johan Jakobsen frá norska Miðjuflokknum skar sig úr. Hann greiddi ekki tillögu meiri hlutans atkvæði enda kom fram í Aftenposten í Noregi að hann væri eini miðjumaðurinn á þinginu sem ekki vildi ganga í EB. Ég reikna með að þeim hafi yfirsést miðjumaðurinn frá Íslandi nema það hafi að þeirra mati verið greinilegt að hann teldi líka að EB væri framtíðarvettvangurinn. Það veit ég ekkert um. Ég hef þetta bara úr Aftenposten. Ég hugsa að þeir hafi nú ekki mjög góðar upplýsingar um íslenska Framsóknarflokkinn. Áður en ég kem að öðru máli sem mig langar til að gera að umtalsefni vil ég geta þess, virðulegur forseti, að eftir að þinginu lauk í Helsingfors fór ég á mjög skemmtilegan og fróðlegan fund sem haldinn var laugardeginum eftir að þinginu lauk. Þar komu saman fulltrúar hópa frá öllum Norðurlöndunum sem berjast gegn aðild landa sinna að EB og Evrópusamveldinu. Þar kom margt merkilegt fram og m.a. það sem komið hefur fram í fjölmiðlum hér, að andstaðan við aðild að Evrópubandalaginu og Evrópusamveldinu fer mjög vaxandi á Norðurlöndum. Það er sama hvar er, andstaðan vex gífurlega. Ég er því ekkert viss um að Svíþjóð, Finnland og Noregur sem virðast núna, alla vega ríkisstjórnir og þing þessara landa, stefna inn, ég er ekki viss um að sú muni verða raunin vegna þess að andstaða almennings fer mjög vaxandi í öllum þessum löndum. Mig langar að nefna að í Finnlandi voru það 63% sem vildu aðild árið 1990, fyrir ári voru það 58% og í janúar sl. voru það 46% af þeim sem spurðir voru. Andstaðan við aðild eykst og fylgið minnkar. Það sem kannski er merkilegast við það sem er að gerast núna er að í Danmörku er vaxandi andstaða við aðild Danmerkur að Evrópusamveldinu eða ,,unionen`` eins og það er kallað, þ.e. Maastricht-samkomulagið. Síðasta skoðanakönnun sýnir að 40% af þeim sem spurðir voru sögðu nei en 32% sögðu já. Það er veruleg breyting þannig að ég er ekki alveg vonlaus um að almenningur á Norðurlöndunum muni hafa þau áhrif að löndin gerist ekki aðilar að Evrópubandalaginu og að Norðurlandasamvinnan geti haldið áfram, kannski í einhverri breyttri mynd, en hún muni ekki líða undir lok með því að öll Norðurlöndin verði hluti af Evrópubandalaginu. Ríkisstjórnirnar virðast algerlega ákveðnar í að teyma Norðurlöndin í EB en ég reikna með að það muni breytast. Áróðurinn um að við eigum ekki annarra kosta völ hefur verið mjög stífur og að ef við eigum að geta haldið áfram norrænu samstarfi verðum að ganga í EB. Ég tel þetta alveg út í bláinn. Sem fullvalda og sjálfstæð þjóð eigum við mikla möguleika og þurfum ekkert að láta þvinga okkur til eins eða neins. Hv. þm. og formaður Íslandsdeildar, Geir H. Haarde, gerði grein fyrir skýrslu deildarinnar. Mig langar örlítið til að minnast á eitt atriði, þ.e. umhverfismálin. Ég á sæti í umhverfismálanefnd Norðurlandaráðs. Hún hét samgöngumálanefnd áður en árið 1991 breytti hún um nafn og heitir nú umhverfismálanefnd og fer með umhverfismál, samgöngumál, landbúnaðarmál, fiskveiðimál og byggðamál. Hún hefur þannig mörg mál á sinni könnu og sl. ár hefur hún haft til meðferðar norrænt samvinnuverkefni sjávarútvegsráðherranna og á þinginu nú var það samþykkt eftir meðhöndlun í umhverfisnefnd. Umhverfisnefndin var öll sammála um að mæla með og hrósa þessum samvinnuverkefnum sem sjávarútvegsráðherrarnir ætla sér að vinna að á næstu árum eða frá 1993--1996. Í þeirri samvinnuáætlun er m.a. lögð áhersla á að auðlindir hafsins séu nýttar á sjálfbæran hátt, ef við getum kallað það svo. Og að það verði grundvallaratriði þegar um nýtingu fiskstofna og sjávarspendýra er að ræða. Okkur Íslendingum þótti mjög mikilvægt að fá þetta inn og að fá það viðurkennt að við nýtingu allra náttúruauðlinda í hafinu væri það haft að leiðarljósi að um sjálfbæra þróun væri að ræða þ.e. að ekki yrði tekið meira af auðlindinni en hún gæti gefið af sér og að sjávarspendýrin væru þar ekki undanskilin. Mig langaði til að minnast aðeins á þetta vegna þess að þetta var heilmikið rætt innan nefndarinnar og varð síðan að niðurstöðu. Mörgum þótti merkilegt að Birgitta Dahl, fyrrv. umhverfisráðherra Svía, sem hafði beitt sér fyrir því að vernda ætti hvali hvað sem raulaði og tautaði, hvort sem þeir væru ofveiddir eða ekki, fannst þetta vera í lagi og samþykkti niðurstöðuna. Ég vildi líka geta þess að á þinginu lagði ég fram fyrirspurnir til ríkisstjórnanna um umhverfismál og það gerðu reyndar margir aðrir. Ég hef lagt mikla áherslu á að Norðurlöndin hefðu með sér samvinnu á sviði umhverfismála. Ég hafði líka vonað að Norðurlöndin gætu, hvernig svo sem allt veltist, haft með sér samvinnu á því sviði. Jafnvel verið framarlega og öðrum til fyrirmyndar. Ég verð að viðurkenna að þegar ég fékk svar við fyrirspurnum mínum urðu það mér mikil vonbrigði hvað í þeim fólst. Ég lagði fram fyrirspurn um losun lífrænna klórsambanda út í hafið. Þessi losun í hafið hefur verið of mikil á undanförnum árum þó hún hafi kannski eitthvað minnkað. Í auknum mæli hefur fundist eitrun hjá sjávardýrum og reyndar ísbjörnum líka. Það hefur verið talið að þetta gæti verið sú hætta sem ógni mest fiskstofnum á norðurslóðum. Þess vegna fannst mér eðlilegt að spyrja ráðherrana hvernig þeir hugsi sér að bregðast við og hvaða áætlun þeir hafi um að reyna að banna alla losun þessara efna út í hafið á sem skemmstum tíma. Satt best að segja varð ég fyrir miklum vonbrigðum því að m.a. kom fram í svari ráðherranna og ríkisstjórnanna að ekki fari fram nein vinna á Norðurlöndum sem byggist á því að hætta notkun klórs, klórefna og klórsambanda. Það þótti mér mjög miður. Þess má geta að mesta mengunin kemur frá trjáiðnaðinum eða pappírsiðnaðinum þar sem verið er að ,,klórera`` pappír. Nú hafa verið fundnar nýjar aðferðir til að bleikja pappír þannig að ekki þarf lengur að nota klórefni í því sambandi. Það kom fram í svari ráðherranna að ekki væri ætlunin að stöðva algerlega losun klórefna og það þótti mér hið versta mál. Ég hefði talið að Norðurlöndin ættu að vera framarlega á þessu sviði en ekki vera með þá dæmalausu stefnu sem kom fram í þessu og ég verð að endurtaka að það voru mér mjög mikil vonbrigði að sjá svör ráðherranna á þessu sviði, því miður. Ég vil aðeins gera að umtalsefni vestnorræna samstarfið þó að ég ætli ekki að hafa um það mjög mörg orð. Hv. þm. Jóna Valgerður Kristjánsdóttir mun síðar taka til máls um það efni. Ég vil bara lýsa því hvað ég tel það mikilvægan samvinnuvettvang en ég tel hins vegar mjög mikilvægt að það sé ekki slitið úr samhengi við annað samstarf á Norðurlöndum. Mjög mikil hætta er á að það verði sett til hliðar og tekið út og þar með verði Ísland, Færeyjar og Grænland sett til hliðar. Mér þykir raunar að Eystrasaltsráðið, sem hæstv. ráðherra minntist á hér áðan, vera dæmi um það. Þeir líta greinilega svo á að Ísland eigi bara að vera fyrir utan og hægt sé að búa til nýtt ráð sem taki yfir hluta af því samstarfi sem hefur verið á vettvangi Norðurlandaráðs og Ísland geti síðan verið með í öðru. Ég tel tillögu, sem var samþykkt á þinginu og var flutt af hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni, 1. þm. Austurl., um samstarf á norðurslóðum, mjög mikilvæga. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um Norðurlandasamstarfið að þessu sinni en vil lýsa því að ég hef verulegar áhyggjur af norrænu samstarfi. Ég tel að það sé alls ekki víst að Norðurlöndin önnur en Ísland fari inn í Evrópubandalagið heldur muni Norðurlandasamstarfið geta haldið áfram og andstaða almennings á Norðurlöndum muni koma í veg fyrir að allri Vestur-Evrópu verði steypt saman í eina ríkjaheild með nýjum landamærum, nýjum ríkisborgararétti og miðstjórn í Brussel. Ef svo fer held ég að við getum sagt að Norðurlandasamstarfið sé fyrir bí.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að leggja áherslu á mikilvægi norrænnar samvinnu og minna á að norræn samvinna ásamt samvinnu við Atlantshafsbandalagsríkin, samvinnuna innan NATO og Sameinuðu þjóðanna, hafa verið hornsteinar í íslenskri utanríkispólitík. Það má segja að a.m.k. þrír íslenskir stjórnmálaflokkar, Alþfl., Framsfl. og Sjálfstfl., hafi verið sammála um þessi meginsjónarmið í íslenskri utanríkispólitík um langt skeið jafnvel þótt þar hafi verið mismunandi áherslur oft og tíðum eins og gengur og gerist. Ég tel afar mikilvægt að varðveita þá samstöðu sem hefur ríkt í þessum meginmálefnum, þ.e. samvinnunnar innan Norðurlandanna, innan Atlantshafsbandalagsins og á vettvangi hinna Sameinuðu þjóða. Hitt er svo annað mál að ýmislegt er að breytast í þessum heimi eins og gengur og gerist og ýmsar áherslur sem upp hafa komið gera það að verkum að við þurfum að endurskoða okkar mál eins og aðrir og taka tillit til þess sem er að gerast í kringum okkur. Það hefur verið áberandi á vettvangi Norðurlandasamstarfsins að undanförnu að augu manna hafa beinst mjög til Evrópu, til suðurhluta Evrópu, til Evrópubandalagsins og til þeirrar þróunar sem hefur átt sér stað í Austur-Evrópu. Það er mjög skiljanlegt því að sum Norðurlandanna eiga landamæri að löndum Austur-Evrópu og því er þróunin þar afar mikilvæg þeim og má segja að sú þróun hafi líka orðið til þess að beina augum þeirra meir í átt til Evrópu og þess samstarfs sem við höfum verið aðilar að í áratugi, t.d. á vettvangi NATO. Jafnvel hugmyndir sem áður voru taldar óhugsandi, svo sem að Finnland og Svíþjóð gerðuðst aðilar að NATO, eru farnar að koma upp á yfirborðið. Það er vissulega áhyggjuefni að því er varðar norræna samvinnu hvað þarna er að gerast. En þetta getur líka orðið til þess að styrkja hana þótt ég geri mér fulla grein fyrir því að á henni munu verða breytingar. Við Íslendingar hljótum hins vegar að leggja á það áherslu að það eru líka svæði í vestur og norður frá Norðurlöndunum. Við hljótum að leggja á það áherslu að samvinnan við Bandaríkin og Kanada skiptir miklu máli, ekki aðeins fyrir Íslendinga heldur jafnframt fyrir norrænt samstarf. Við hljótum einnig að leggja á það áherslu að samvinnan á Norðurhöfum skiptir miklu máli eins og samvinna við Grænlendinga, Færeyinga, Rússa, Kanadamenn o.s.frv. Ég tel að við höfum reynt að beina athygli manna að þessum staðreyndum og ég tel að það hafi fengið vissan hljómgrunn sem m.a. kemur fram í því að forsætisnefndin hefur ákveðið að halda fund á Svalbarða í sumar til þess að fjalla sérstaklega um þau viðfangsefni sem við sjáum fyrir okkur á norðurslóðum. Sá fundur er alveg án tengsla við þá tillögu sem ég flutti og var samþykkt sem ég vænti að verði til þess að styrkja það mál. Ég hef orðið var við að það er almennur áhugi og almennur skilningur á því máli alveg óháð því sem þar kemur fram. Að undanförnu hefur nokkuð verið um það rætt að styrkja þyrfti svokallað norðvestursamstarf og jafnvel um það rætt að koma þar á sérstakri ráðherranefnd til þess að fjalla um þau mál. Ég veit að þeim sem hafa gengið þar fram fyrir skjöldu gengur ekkert annað en gott eitt til, þ.e. að fá meira fjármagn til þess samstarfs og styrkja það í framkvæmd. Ég tel hins vegar mjög varasamt að taka það út úr með þeim hætti sem verið er að tala um á sama hátt og ég tel það óskynsamlegt að líta á samstarf við Eystrasaltsríkin sem mál óviðkomandi Íslendingum. Með sama hætti tel ég rangt að líta á samstarf á Norðvestur-Norðurlöndum sem málefni sem komi Finnum og Svíum ekki við. Ég held að það sé mjög mikilvægt að varðveita norræna samstöðu og að Norðurlöndin komi sem víðast fram sem ein heild í utanríkismálum eftir því sem nokkur kostur er. Í þessu ljósi verður ekki hjá því komist að líta til þess sem er að gerast í Evrópu. Það er staðreynd að nokkur Norðurlandanna ætla sér að ganga í Evrópubandalagið. Það er jafnframt staðreynd að samningar um Evrópskt efnahagssvæði eiga sér stað. Það er ekkert nýtt mál. Þeir samningar hófust í tíð fyrri ríkisstjórnar sem ég sat í og því hlýtur afstaða mín m.a. að taka tillit til þess að ég var stuðningsmaður þess að farið væri út í þá samninga. Niðurstaða er ekki fengin en flestir ganga út frá því að Evrópskt efnahagssvæði verði að veruleika og fram hjá því verður ekki gengið. Það er alveg rétt sem hv. 15. þm. Reykv. sagði að ég hefði stutt tillögu efnahagsnefndar Norðurlandaráðs, þ.e. meirihlutaálit efnahagsnefndar Norðurlandaráðs. Það er rétt. Ég tel að hagsmunum Íslendinga sé best borgið með því að leita samstarfs við þá aðila sem vilja varðveita og styrkja Norðurlandasamstarfið í ljósi þess sem er að gerast í Evrópu. Hin tillagan var ekki frá sósíaldemókrötum eins og hv. þm. sagði. Það má vel vera að þingmaðurinn hefði frekar viljað að hún hefði komið frá þeim flokkum. Ég veit ekki betur en hún hafi komið frá vinstri sósíalistum en það var breytingartillaga frá sósíaldemókrötum. Út af fyrir sig hef ég ekkert á móti þeirri tillögu í sjálfu sér ef það er það sem hv. þm. var að tala um. Hún fjallaði hins vegar fyrst og fremst um það að Norðurlandabúar reyndu að koma því velferðarkerfi sem er á Norðurlöndunum á í allri Evrópu. Það er mikilvægt markmið. En ég hef vissar efasemdir um að það muni ganga mjög vel gagnvart Spánverjum, Ítölum, Grikkjum og Portúgölum þótt ég sé ekkert á móti því að kratar á Norðurlöndunum geri þessar tilraunir og get þess vegna stutt þá í því. En ég tel það ekki vera neitt meiri háttar mál og kaus því að greiða atkvæði með fulltrúum miðjuflokkanna í þessu máli. Hins vegar var tillagan samþykkt og væntanlega verður gerð tilraun til að fullvissa Ítali um að þeir ættu að taka til fyrirmyndar hina norrænu velferð og er þá sama hvaða flokk er um að ræða á Ítalíu. Ég hef vissar efasemdir um að t.d. hinn nýi ástarflokkur, sem er nokkuð furðulegt fyrirbæri, muni verða mjög ginnkeyptur fyrir hinu norræna velferðarkerfi. Ég tel tillöguna ekki skipta sköpum í þessu máli. Ég vil hins vegar skipa mér í flokk með þeim aðilum sem líta raunsætt á þessa stöðu sem ég tel að vinstri sósíalistar geri ekki og þar af leiðandi á ég enga samleið með þeim í málinu. Jafnvel þótt hv. 15. þm. Reykv. kunni að eiga samleið með þeim í þessu máli á ég hana ekki. Ég tel að það þjóni ekki heildarhagsmunum Íslendinga að skipa sér þar á bekk jafnvel þótt norski Miðflokkurinn hafi ekki ósvipaða afstöðu. Það má segja að þeir sem vilja líta svo á að Evrópskt efnahagssvæði verði ekki að veruleika eða eru algerlega á móti því séu óraunsæir. Nú hef ég ekki tekið endanlega afstöðu til þess samnings en ég tek á mig þá ábyrgð að vera með í því að hefja þær samningaviðræður og koma þeim verulega áleiðis ásamt þeim sem stóðu að síðustu ríkisstjórn. En þeir sem skipa flokk vinstri sósíalista vilja líta svo á að Evrópskt efnahagssvæði verði ekki að veruleika eins og kom hér fram hjá hv. þm. Ég tel það óraunsætt mat og ég tel að á vissan hátt sé verið að einangra sig algerlega frá veruleikanum sem ég tel að þjóni ekki hagsmunum Íslands. Ég tel það mjög mikilvægt fyrir Íslendinga að vinna að því að styrkja sem mest norræna samvinnu. Ég tel að með þeim hætti geti þeir haft meiri áhrif á þróunina í Evrópu en annars yrði. Það er hins vegar vissulega áhyggjuefni hvað þar hefur verið að gerast. Ég vil t.d. minna á skýrslu samstarfsráðherranna í því sambandi um það sem ætti að leggja megináherslu á og það sem ætti að leggja minni áherslu á. Þar var t.d. talið að leggja ætti minni áherlsu á efnahags- og fjármál, viðskipti, fiskveiðar, landbúnað, orkumál o.s.frv. en leggja megináherslu á menntamál, mennta- og menningarmál, umhverfismál og byggðapólitík. Nú er það svo að það er ekki hægt að leggja áherslu á byggðapólitík með því að leggja minni áherslu á atvinnumál, fiskveiðar o.s.frv. Það er ýmislegt sem stendur í skýrslu samstarfsráðherranna sem stangast á. Ég vil hins vegar ekki gera allt of mikið mál úr því sem þar stendur því ég tel að með skýrslu forsætisnefndar forsætisráðherranna hafi komið fram nokkuð aðrar áherslur og ég tel að nú sé mun meiri áhugi fyrir því að styrkja ýmislegt í samstarfi Norðurlandaþjóðanna sem verður jafnframt samstarfsmál á vettvangi Evrópumála. Ég er algerlega ósammála því að það eigi að hætta allri samvinnu á sviði atvinnumála, efnahagsmála og fjármála vegna þess sem er að gerast í Evrópu. Ég tel að þær skoðanir séu sífellt að vinna á að það beri fremur að styrkja margvíslegt samstarf af því tagi til þess að staða Norðurlandanna verði sterkari í hinni nýju Evrópu. Og ég tel að við Íslendingar eigum að leggja slíkum sjónarmiðum lið og hafa áhrif á það. Þess vegna tel ég að ekki sé hægt að skilja að annars vegar það sem er að gerast í Evrópu og Norðurlandasamstarfið. Því hlýt ég að telja nauðsynlegt að við framhald þessarar umræðu, sem verður væntanlega frestað, verði hæstv. utanrrh. viðstaddur vegna þess að þær skoðanir sem hann hefur verið að setja fram að undanförnu eru nánast ekki í neinu samræmi við þann málflutning sem er almennt hér á Alþingi, hvorki af hálfu stjórnarandstöðunnar né t.d. þess samstarfsráðherra Íslendinga sem talaði áðan því utanrrh. hefur m.a. sagt og vil ég vitna í hann, með leyfi forseta: ,,Stofnun Hansasambandsins fyrir nokkrum dögum táknar í mínum huga lokin á norrænu samstarfi eins og það hefur tíðkast hingað til og upphafið að skandinavísk-baltnesku samstarfi innan ramma útvíkkaðs Evrópubandalags.`` Í þeirri skýrslu sem nú hefur verið dreift á vegum ríkisstjórnarinnar og er upp á einar 200 blaðsíður, er kafli um norrænt samstarf á bls. 137 og er álíka langur og kaflinn um Rúmeníu. Þar er vissulega vitnað í skýrslu samstarfsráðherranna og lögð áhersla á að ekki þurfi að fjalla mikið um málið því það hafi verið gert ágætlega í skýrslu samstarfsráðherra. Þessi mál koma auðvitað íslenska utanrrn. við. Í skýrslunni segir neðarlega á bls. 17, með leyfi forseta: ,,En það er umhugsunarvert að Ísland er nú að verða viðskila við norræna samvinnu því önnur Norðurlönd meta það svo að nú sé lag til þess að ganga inn í EB sem ekki gefst aftur.`` Þá vitum við það. Í skýrslu utanrrh. stendur að Ísland sé að verða viðskila við norræna samvinnu. Hvað er eiginlega um að vera hjá íslenska utanrrh.?

Það er enn merkilegra sem segir í framhaldinu.

Já, ég ætla ekki að lesa það, ég ætla að gera það við annað tækifæri. Getur verið að íslenski utanrrh. sé fyrir hönd íslensku ríkisstjórnarinnar meira og minna að afskrifa norrænt samstarf án þess að hafa nokkra heimild til þess? Hann lýsti því yfir í haust að hann væri stuðningsmaður þess að Eystrasaltsríkin yrðu aðilar að Norðurlandaráði. Það kom hins vegar í ljós að þetta var hans prívat og persónulega skoðun og kom íslensku ríkisstjórninni ekkert við og ég held Alþfl. ekki heldur. Síðan gerist það að danski utanrrh. hefur forustu um að finna möguleika á að tengja saman samvinnu Norðurlandanna og samvinnu Austur-Evrópuríkjanna. Ég veit ekki hvaða áherslu íslenski utanrrh. lagði á að vera með í þeim undirbúningi. Ég býst við að danski utanrrh. hafi vitað um það að íslenski utanrrh. væri allt annarrar skoðunar, hann vildi vinna að því að löndin gengju í Norðurlandaráð og þar af leiðandi hafi leiðir nokkuð skilið í þessum efnum á sama tíma og Norðmenn tóku þátt í undirbúningnum. Það er ekki fyrr en nokkrum dögum áður en ráðstefnan á að hefjast að þá rýkur íslenski utanrrh. til og biður um að fá að vera með. ,,Má ég vera með?`` sagði hann. Og Uffe Elleman sagði nei. Ég tel þetta vera mjög alvarlegt og einnig það sem hér segir og ég vitna áfram í ræðu utanrrh.: ,,Íslendingum hefur verið sagt hreint út að þrátt fyrir 40 ára norræna samvinnu séu þeir ekki velkomnir gestir við Eystrasaltsborðið. Íslendingar verða því að leita annað að akkerisfesti í þeim sjóalögum sem vænta má á varhugaverðri siglingu sem fram undan er.`` Þá vitum við það. Það á að leita annað og kasta ankerum á nýjum stað. Hvar á að henda ankerunum fyrir borð? Ekki veit ég það. En ég tek þetta alvarlega og tel að það sé íslenskum hagsmunum til skaða að utanrrh. tali með svo gáleysislegum hætti um íslensk utanríkismál. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að hann er upptekinn af samvinnunni í Evrópu og ýmsu öðru Nauðsynlegt er að horfa á þá samvinnu í ljósi Norðurlandasamstarfsins en ekki með þeim hætti að kasta henni fyrir borð og leita nýrra miða. Ég tel að Norðurlandasamstarfið sé enn þá kjölfesta í íslenskri utanríkispólitík og að áfram eigi að byggja á því. E.t.v. er ekki heppilegt, virðulegur forseti, að ég haldi þessu máli áfram mikið lengur. Ég vildi aðeins koma því á framfæri að ég hef mikinn áhuga á að ræða við utanrrh. sem ég veit að er ekki viðlátinn, en ég er ekki tilbúinn til þess að ljúka umræðunni um norrænt samstarf öðruvísi en að utanrrh. Íslands geri grein fyrir stefnu íslensku ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Ég lít nú svo á að eitthvað af þessu séu hans persónulegu skoðanir. Ég tók það gilt í sambandi við aðgang Eystrasaltsríkjanna að Norðurlandaráði. Þó það sé mjög óvenjulegt að íslenski utanrrh. hafi sjálfstæða persónulega skoðun í viðkvæmum málun en ríkisstjórnin aðra, vissi maður að ekki átti að taka hann alvarlega í öllum málum, heldur að taka það með í reikninginn að um persónulega skoðun gæti aðeins verið að ræða. Hér er um svo alvarlega hluti að ræða að ekki verður hjá því komist að eiga orðastað við ráðherrann um það hvað hann sé að fara í sambandi við norrænt samstarf og hvaða skilaboð hann sé að senda til ríkisstjórna Norðurlandanna. Ef ríkisstjórnir Norðurlandanna taka þessi skilaboð alvarlega þá mættu þeir ætla að Íslendingar séu að leita að nýjum samstarfsmönnum og séu að undirbúa sig undir það að yfirgefa norrænt samstarf. Ég tel að það sé algjörlega í andstöðu við þann málflutning sem átt hefur sér stað, m.a. af hæstv. umhvrh., samstarfsráðherra. Því er mikilvægt að umræðan endi með þeim hætti að rétt skilaboð komi út úr henni og að ljóst verði hvort ekki sé enn þá samstaða um þau meginmarkmið í íslenskri utanríkispólitík að treysta þessa samvinnu með sama hætti og áður hefur verið. Ég tek undir það að margt er að breytast í samstarfinu á vettvangi Norðurlandaráðs og að þar er vaxandi flokkapólitík. Við Íslendingar komumst ekki hjá því að skipa okkur í þær sveitir og munum gera það. Ég hef gert það og mun vinna málefnum okkar sem mest gagn á þeim vettvangi. Það er alveg ljóst að þeir sem vilja vera utan þess samstarfs munu einangrast í þessu samstarfi og ég ítreka það við hv. 15. þm. Reykv., vegna þess að hún undraðist um afstöðu mína, að ég á enga samleið með vinstri sósíalistum á Norðurlöndunum. Þetta eru sumir hverjir gömlu kommúnistaflokkarnir í Finnlandi og Svíþjóð og með þeim á ég bara enga samleið. Ég vona að það skýri það sem hv. 15. þm. Reykv. var mjög undrandi yfir. Ég spyr þá hvort ég get ekki fengið að fresta ræðu minni, virðulegur forseti, ég legg mikið upp úr því að fá samtal við hæstv. utanrrh. og vildi halda ræðu minni áfram þegar hann er viðstaddur.

Forseti tekur það fram að gert hefur verið ráð fyrir því að fresta umræðunni að lokinni ræðu hv. 1. þm. Austurl. Ósk hans verður að sjálfsögðu tekin til greina og verður ræðu hans þá fram haldið þegar málið kemst á dagskrá að nýju. ( Gripið fram í: Er ekki hægt að veita andsvar í miðri ræðu?

Nei.

Forseti getur ekki veitt leyfi til andsvars fyrr en að lokinni ræðu þingmannsins þannig að ræðu þingmannsins er frestað.