Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við hv. 6. þm. Sunnl. höfum leyft okkur að bera fram fsp. á þskj. 122. Hún er á þessa leið: „Hvað liður rannsóknum á möguleikum til hafnargerðar í Þykkvabæ í Rangárvallasýslu og við Dyrhólaey í Vestur-Skaftafellssýslu?“ Ég vil leyfa mér að fylgja þessari fsp. úr hlaði með örfáum orðum. Árið 1957 fór fram nokkur undirbúningsathugun á hafnarstæði við Dyrhólaey. Hafði Eysteinn Jónsson þáv. ráðh. forgöngu um þessa athugun. Síðan hafa stjórnvöld ekki, svo að vitað sé, gert neina sérstaka gangskör að því að fá úr því skorið með nauðsynlegum rannsóknum, hvort raunhæft sé að byggja á þessum stað við Dyrhólaey. Á árinu 1961 var samþ. á hv. Alþ. ályktun þess efnis, að ríkisstj. væri falið að láta fara fram rannsókn á möguleikum til hafnargerðar á þessum stað, og enn fremur sams konar rannsókn í Þykkvabæ í Rangárvallasýslu. Síðan hafa af og til verið gerðar fsp., hvernig þessum málum væri komið, en ekki fengizt viðhlítandi svör. Enn er fsp. fram borin um þetta sama efni. Í Landnámabók segir, að svæðið milli Hornafjarðar og Reykjaness hafi síðast orðið albyggt í landinu, því þar réð veður og brim landtöku manna fyrir hafnleysis sakir og öræfis. Allar götur fram á síðustu áratugi hefur strönd þessi búið við hafnleysi. Rætzt hefur nokkuð úr á vesturhluta suðurstrandarinnar með tilkomu hafnar í Þorlákshöfn, svo og hafnarlagfæringum ýmiss konar á Stokkseyri og Eyrarbakka. Áður fyrr var sjór sóttur á þessari hafnlausu strönd og eigi síður að austanverðu, svo sem í Mýrdal og fyrir Landeyjasandi. Þetta var að sjálfsögðu lífsnauðsyn, og ekki undankomu auðið að leita sér bjargar með fiskifangi. Undan landi voru hin fengsælustu fiskimið, en við stórkostlega erfiðleika var að etja. Sjóslysin voru tíð og mannfall mikið. Eigi að síður voru árar ekki lagðar í bát og sótt var meðan sætt var. Þetta var á fyrri tíð. Það er ekki nema eðlilegt, að Vestur-Skaftfellingar færu snemma að huga að því, hvert ráð skyldi taka upp til hafnar- eða lendingarbóta. Á sýslufundi í Vestur-Skaftafellssýslu 1870 var því fyrst hreyft, hvort eigi væru tiltök að athuga um hafnargerð í Dyrhólaey. Hinir skaftfellsku bændur á sýslufundi sendu stjórnvöldum erindi þess efnis, að þau létu fram fara rannsókn á hafnarstæði við Dyrhólaey. En ekkert frekar varð um aðgerðir. Árið 1901 skrifaði franskur hefðarmaður, sem hér í landi dvaldist nokkur ár og var kallaður baróninn á Hvítárvöllum, grein í blaðið Ísafold. Grein þessi fjallaði um útgerð togara. Í greininni ráðgerir hann, að gerðir verði út 16 togarar á vegum félags, sem stofnað yrði með erlendu fjármagni, ef leyfi fengist til veiða í landhelgi fyrir suðurströndinni. Um þessar mundir var Guðlaugur Guðmundsson sýslumaður þeirra Skaftfellinga og jafnframt þm. Vestur-Skaftfellinga. Hann varð strax mjög hrifinn af þessum bollaleggingum barónsins og fékk fylgi Skaftfellinga við þær. Flutti hann skömmu síðar á Alþ. frv. til l. um heimild til að veita undanþágu frá lögum um bann gegn botnvörpuveiðum. Þessi undanþága átti að gilda í 50 ár og snerta landhelgissviðið út af Skaftafellssýslu. Taka átti fram í leyfisbréfi, þegar þar að kæmi, ýmis skilyrði, svo sem að bæta skyldi það tjón, sem fiskveiðar Skaftfellinga yrðu fyrir fyrir þessa sök, en þó var aðalskilyrðið hitt, að leyfishafi byggði trygga höfn við Dyrhólaey. Umr. urðu harðar mjög um þetta mál og sviptingar miklar, og svo lauk, að frv. Guðlaugs Guðmundssonar var fellt með jöfnum atkv., 10 atkv. gegn 10. Var talið, að landshöfðingi sjálfur, Magnús Stephensen, sem var ættaður úr Rangárþingi, hefði fremur verið fylgjandi þessu frv. En mér er ekki kunnugt um það, hvort hann hafi greitt atkv., sennilega hefur hann ekki haft atkvæðisrétt. Í þetta skipti má segja, að þetta mál hafi komizt einna lengst. En því segi ég þessa sögu, sem er í allra stærstu dráttum sögð hér, að það sé ljóst, að hér hefur ekki verið um neitt yfirborðs- eða hégómamál að ræða á þeirri tíð, heldur hafi hugur fylgt máli og býsna langt seilzt til framdráttar því. Og þó að málið sé svo mjög til ára sinna komið, þá hygg ég og veit, að áhugi Skaftfellinga er hinn sami og þeim kappsmál, að til úrslita dragi um nauðsynlegar rannsóknir og niðurstöður á grundvelli þeirra. Og það, sem skiptir máli í dag, er að lokið verði sem fyrst rannsóknum á hafnarstæði á þessum slóðum, svo úr því fáist skorið, hvort framkvæmanleg sé hafnargerð og þá hvernig uppbygging hafnarinnar ætti að vera. Enn fremur að gerð verði kostnaðaráætlun. En það er fjarri því, að úrlausn um þessi atriði sé að nokkru leyti fengin. Og eins og ég sagði áður, þá hefur Alþ. fyrir löngu samþ., að nauðsynleg rannsókn skuli fram fara til athugunar á möguleikum á hafnarstæði þarna og við fyrirspyrjendur teljum það skyldu stjórnvalda að ganga úr skugga um það svo sem auðið er, hvort möguleikar kunni að vera til hafnarframkvæmda á þessum slóðum. Í annan stað fjallar fsp. um sams konar rannsókn á hafnarstæði í Þykkvabæ. Þar í sveit var á sínum tíma útræði nokkurt og ekki talið ólíklegt, að vísu af leikmönnum, að þar mætti koma við hafnarhótum af einhverju tagi eða hafnargerð. En um það mál hefur ekki verið svo mjög rætt sem um hafnarmál við Dyrhólaey og eigi heldur svo gamalt í hettunni. Eigi að síður hefur um langa hríð verið vakandi áhugi í héraði um að hafizt yrði handa um rannsóknir á hafnarstæði í Þykkvabæ. Og ég hygg, að ég fari rétt með það, að fyrir allmörgum árum hafi verið gerðar athuganir á hafnarskilyrðum í Þykkvabæ, en á hverra vegum þær hafa farið fram, veit ég ekki til fulls; sjálfsagt munu einhver gögn finnast hjá opinberum aðilum, ef hugað væri að, og væri í raun og veru fróðlegt að fá vitneskju um það hjá hæstv. ráðh., hvort hann gæti komið við athugun um það atriði. Kannske hefur hann nú í dag það á færum sínum að veita upplýsingar að þessu leyti. Sem sagt, það er um það spurt, hver rannsókn hafi farið fram á þessum tveimur stöðum að því er varðar möguleika á hafnarstæðum og hverjar séu niðurstöður þeirra rannsókna.



Herra forseti. Fsp. á þskj. 122 frá hv. 4. þm. Sunnl. og hv. 6. þm. Sunnl. um rannsóknir á möguleikum til hafnargerðar í Þykkvabæ í Rangárvallasýslu og við Dyrhólaey í Vestur-Skaftafellssýslu er út af fyrir sig eðlileg. Þessir hv. tveir þm. hafa áhuga á hafnargerð á Suðurlandi og einnig aðrir þm. Sunnlendinga og Sunnlendingar yfirleitt. Það er ekki rétt, sem hv. fyrirspyrjandi sagði hér áðan, að það hefði ekkert verið gert í rannsóknum í þessu máli. Og ef hann hefði nú vitað raunverulega, að það hefði ekkert verið gert, þá hefði hann ekki þurft að koma með fsp. á hv. Alþ. til að spyrja um, hvað rannsóknunum liði. Það hefur nefnilega verið ýmislegt gert til rannsókna á þessu svæði og það held ég, að hv. 4. þm. Sunnl. viti, ef hann hugsar sig vel um. Og ég vil hér á eftir leitast við að gefa upplýsingar um það, hvað þessum rannsóknum liður. Ég hef beðið vitamálastjóra um grg. um þetta, hann þekkir þetta bezt. Rannsóknirnar hafa farið fram á vegum Vitamálaskrifstofunnar og vitamálastjóri hefur nú nýlega sent mér grg. um þetta, og með leyfi hæstv. forseta, vil ég leyfa mér að lesa orðrétt það, sem hann hefur um þetta að segja: „Á vegum Vitamálaskrifstofunnar og Hafnamálastofnunar ríkisins hefur um árabil verið unnið að rannsóknum á hafnarstæði við Dyrhólaey. Það eru nú liðin mörg ár síðan fyrst kom fram hugmynd um byggingu hafnar við Dyrhólaey, en segja má, að hugmyndir manna hafi verið allóljósar um það, hvers konar höfn ætti þar að vera. Lengi var fyrst og fremst hugsað um fiskihöfn, þar sem gjöful mið eru stutt út af Mýrdalnum. Var þá aðeins hugsað um að gera slíkar endurbætur á ströndinni, að lending yrði auðveldari, en útgerð hefur verið stunduð úr Mýrdal við Dyrhólaey um langa hríð, þótt segja megi, að hún hafi að öllu leyti lagzt niður seinni árin. Hinar fyrstu athuganir leiddu strax í ljós, að mjög fjárfrekt yrði að gera viðunandi aðstöðu við eyna þar sem bæði er við að eiga opið Atlantshafið og sömuleiðis feikilegan sandburð með ströndinni. Hafa allar athuganir leitt í ljós, að óhugsandi er með litlum tilkostnaði að gera þær umbætur á lendingu við Dyrhólaey, er nokkra þýðingu hefðu gagnvart útgerð eða siglingum. Hefur því verið lögð megináherzla á grundvallarrannsóknir í sambandi við mögulega hafnargerð við Dyrhólaey. M.a. hafa tveir stúdentar fengið það sem prófverkefni að gera tillögur að höfn við eyna. Verkefni þessi hafa verið unnin undir leiðsögn prófessora, sem báðir hafa nokkra þekkingu á íslenzkum staðháttum og þá staðháttum við Dyrhólaey sérstaklega. Árið 1963 varð prófessor Per Brun, nú kennari við Tækniháskólann í Þrándheimi, starfandi sem sendikennari við Háskóla Íslands á vegum bandarísku Fulbright- stofnunarinnar, og var hann þá fenginn til að gera áætlun um þær rannsóknir, er gera þyrfti við Dyrhólaey með tilliti til væntanlegrar hafnargerðar þar. Nokkru áður eða 1957 voru hafnar mælingar við Dyrhólaey og var þá mælt hafsvæðið út af eynni. Sú mæling var endurtekin 1963, og þyrfti að endurtakast nú innan skamms og verður endurtekin. Í till. þeim, er prófessor Brun gerði, var megináherzla lögð á grundvallarrannsóknir á þeim náttúruöflum, sem við er að etja við eyna. Er hér fyrst og fremst um að ræða mælingar á straumum, bylgju, vindi og sandflutningi. Þessum rannsóknum hefur verið sinnt nokkuð, og hefur nú verið fengið til landsins mælitæki til þess að mæla bylgjuhæð. Þetta mælitæki var uppi í Hvalfirði, en týndist í óveðrinu um daginn. Ég hef hins vegar lagt svo fyrir, að annað mælitæki verði keypt til landsins, sem kemur með vorinu, og verður það sett upp við Dyrhólaey í sumar og haft þar til prófunar. Þetta tæki var til reynslu í nágrenninu, á Reykjavíkursvæðinu, í mynni Hvalfjarðar, í sambandi við ferjuleið yfir Hvalfjörð eða milli Reykjavíkur og Akraness. Þá gerði prófessorinn tillögu um, að aflað yrði upplýsinga um byggingarefni til hafnargerðar í nágrenni við Dyrhólaey. Er hér um að ræða grjót til byggingar hafnargarða, svo og steypuefni. Þá gerði hann einnig tillögu um, að athugað yrði jarðvegsdýpi í nágrenni eyjarinnar. Hefur það verið gert. Þá hefur prófessor Trausti Einarsson gert athuganir á breytingum suðurstrandarinnar með það fyrir augum að áætla sandflutninga út frá því sjónarmiði.“ Það er ýtarleg grg. í Tímariti verkfræðingafélagsins 1966 eftir Trausta Einarsson um þetta efni, mjög ýtarleg, sem skýrir frá öllum þeim rannsóknum, sem hann hefur gert á sandflutningi meðfram suðurströndinni. Þetta er löng grein, og þar sem hún liggur fyrir í prentuðu máli, í Tímariti verkfræðingafélagsins 1966, tel ég ekki ástæðu til þess að lesa hana hér upp við þetta tækifæri, en greinin er fróðleg og gefur glögga mynd af ýmsu, sem við er að fást í sambandi við væntanlega hafnargerð á suðurströndinni. „Niðurstöður athugana prófessors Bruns og hinna tveggja stúdenta eru í meginatriðum þessar: Ef byggja skal höfn við Dyrhólaey, er nauðsynlegt að gera hafnargarða, en út á það mikið dýpi, að ekki sé veruleg hætta á, að úthafsöldu brjóti í hafnarmynninu. Var talið, að til þess þyrfti að fara út á 16 m dýpi, og lengd hafnargarðanna yrði þá 600–800 m. Gerð þessara garða yrði mjög kostnaðarsöm eins og gefur að skilja, þar sem vinna þarf fyrir opnu Atlantshafinu og á miklu dýpi. Lítur því út fyrir, að meginkostnaður við hafnargerð við Dyrhólaey yrði gerð hafnargarðanna, þar sem aðstæður til að gera hin innri mannvirki, þ.e.a.s. bryggjur og viðlegukanta, virðast í meðallagi góðar. Aðeins mjög lauslegar kostnaðaráætlanir hafa verið gerðar um þessi mannvirki, enda erfitt að gera nákvæmlega grein fyrir kostnaðinum, þar sem meginhluti hans yrði háður öflun stórgrýtis til garðanna, en kostnaður við það er mjög háður aðstæðum og flutningavegalengdum. Rannsóknum á því atriði er hvergi nærri lokið. En óhætt er að segja með þeirri reynslu, sem er á gerð hafnargarða úr grjóti annars staðar á landinu, að lágmarkskostnaður við gerð hafnarmannvirkja við Dyrhólaey mundi skipta mörgum hundruðum millj. kr. Lægstu tölur, sem nefndar hafa verið í því sambandi, eru 500 millj. og tel ég það það allægsta, sem búast má við. Sjálfsagt tel ég að halda áfram rannsóknum á hafnarstæðinu við Dyrhólaey, enda má telja, að þeim mun meiri og betri upplýsingar sem fyrir liggi, þeim mun auðveldari og hraðari geti endanleg áætlunargerð og framkvæmdir orðið, ef til þyrfti að taka. Jafnframt því, sem rannsóknir á hafnarstæðinu við Dyrhólaey eru mikilsverðar vegna byggingar hafnar þar, þá eru þær einnig mjög mikilsverðar vegna allrar annarrar hafnargerðar á sunnanverðu landinu og auk þess mikilvægur þáttur í almennri könnun á bylgjum og sandburði við suðurströndina.“ Þetta er það, sem vitamálastjóri hefur að segja um hafnargerð við Dyrhólaey og þær rannsóknir, sem fram hafa farið, og auk þess liggur fyrir það, sem ég minntist á áðan, umsögn og greinargerð Trausta Einarssonar prófessors. Það verður því ekki hægt að segja, að ekki hafi verið unnið nokkuð að rannsókn á hafnargerð við Dyrhólaey. En fullnaðarrannsóknum er ekki lokið, m.a. vegna þess, að ekki hefur verið reiknað með því, að ráðizt yrði í þessar framkvæmdir alveg strax kostnaðarins vegna. Og það er alveg ljóst, að áður en hafizt verður handa um hafnargerð í Dyrhólaey, þarf að fá samþykkta löggjöf um landshöfn þar. Það er alveg útilokað, að Vestur-Skaftfellingar - og jafnvel þótt fleiri Sunnlendingar væru með - gætu tekið að sér að gera þessa höfn eftir hafnalögunum og borga þannig stóran hluta af kostnaði við hafnargerðina. Það þarf fyrst að fá samþykkta löggjöf um landshöfn, áður en höfn við Dyrhólaey getur orðið að veruleika. Ég segi það enn, það væri vitanlega mikil lyftistöng fyrir héruðin að fá þessa höfn, en umfram allt verðum við fyrst að fá löggjöf um landshöfn. Hv. 4. þm. Sunnl. minntist hér á þátt Guðlaugs sýslumanns og barónsins á Hvítárvöllum, og enginn vafi er á því, að Guðlaugur sýslumaður var mikill athafnamaður og áhugamaður um framfaramál Vestur-Skaftfellinga, en það hafa einnig verið í Vestur-Skaftafellssýslu og á Suðurlandi fleiri áhuga- og dugnaðarmenn, sem hafa viljað beita sér þar fyrir framkvæmdum. En hafnargerð í Dyrhólaey hefur samt sem áður ekki orðið að veruleika, og það er í hreinskilni sagt vegna kostnaðarins og þeirrar aðstöðu, sem við er að búa. Þá er það Þykkvibær. „Hvað varðar hafnargerð í Þykkvabæ,“ segir vitamálastjóri, „þá hafa af hálfu Íslendinga engar rannsóknir farið þar beinlínis fram aðrar en athuganir á sandburði við suðurströndina í heild, eins og ég minntist á áðan. Hins vegar voru af ameríska varnarliðinu gerðar nokkrar athuganir á árunum kringum 1950 á byggingu hafnar við Þykkvabæ. Til eru frá þeim tíma allgóðar sjómælingar af svæðinu nær ströndinni á milli Holtsóss og Þjórsárósa. Benda lauslegar athuganir til þess, að mjög mikill sandburður sé á þessu svæði jafnframt því sem útgrynni er þar mjög mikið. Eins og áður sagði í sambandi við Dyrhólaey, má gera ráð fyrir, að ef höfn ætti að vera sæmilega trygg, yrðu hafnargarðar að ná út á a.m.k. 15–20 m dýpi. Við Dyrhólaey eru um 600 m út á 16 faðma dýpi, en við Þykkvabæ virðast vera a.m.k. 1000 m út að tilsvarandi dýptarlínu. Það er því auðséð, að hafnargarðar í Þykkvabæ yrðu alltaf tvöfalt lengri en í Dyrhólaey og ekki vitað um neina grjótnámu þar í nágrenninu, þannig að búast má við, að hafnargerð þar yrði sýnu dýrari heldur en í Dyrhólaey. Til þess að hafa sem gleggsta mynd af hafnarskilyrðum og möguleikum til hafnarbygginga á suðurströndinni, tel ég, að eðlilegt sé, að haldið verði áfram þeim frumrannsóknum, sem þegar eru í gangi, og hyggst ég á yfirstandandi ári nota nokkurn hluta af því fé, sem veitt er til almennra hafnarrannsókna, í þessu skyni, en það verður varið talsverðum hluta af því fé þar núna. Telja má, að flestar þær athuganir, sem gerðar eru á öðrum staðnum, séu einnig í gangi fyrir hinn.“ Í stuttu máli má segja, að á báðum áðurnefndum stöðum, við Dyrhólaey og í Þykkvabæ, séu möguleikar til hafnargerðar, en kostnaðurinn er mjög mikill, og ef gizkað er á, að hafnargerðin í Dyrhólaey kosti 500 millj., eins og vitamálastjóri telur að sé lágmark, þá kostar höfn í Þykkvabæ 800–1000 millj. Það er vitanlega sjálfsagt að rannsaka þetta eins og hægt er. En ég er hræddur um, að það sé eins með Þykkvabæ og Dyrhólaey, að ef hefjast ætti handa með hafnargerð þar, yrði að fá lög um landshöfn, áður en hægt væri að hefjast handa, því þótt Rangárvallasýsla sé helmingi fjölmennari en Vestur-Skaftafellssýsla, þá er ég viss um, að hún er ekki fær um að taka á sig þann hluta, sem hún þyrfti að greiða samkv. hafnalögum fyrir slíka hafnargerð. Þetta er sjálfsagt að taka allt saman með í reikninginn, og ég held, að það væri gott, ef hv. fyrirspyrjandi vildi, - ég sé, að hann hefur verið að skrifa svolítið hjá sér og ætlar kannske að gera einhverjar aths. við það, sem ég hef sagt, - það væri fróðleikur að vita það, hvora höfnina hann metur meira, hvort það ætti frekar að byrja í Dyrhólaey eða í Þykkvabæ. Rannsóknirnar verða látnar fara fram eftir því, sem fé er fyrir hendi, og við þá höfnina, sem á að verða á undan, þarf að flýta rannsóknum. Ég vil hafa góða samvinnu við hv. fyrirspyrjanda og því væri gott að heyra álit hans á því, hvor höfnin ætti að ganga fyrir. Hv. fyrri fyrirspyrjandi vitnaði í það áðan, hvernig þetta hefði verið fyrr á árum við suðurströndina. Þá minntist ég þess, sem ég hef lesið í sögum, að Ketill hængur sigldi í Rangárós og lagði skipi sínu á Tóftum, þar sem Hrafn lögsögumaður fæddist. Og vissulega væri það gaman að vinna að hafnargerð á þessum stað, og vissulega er þetta mál þess virði, að það sé kannað. En það væri algerlega óraunhæft að viðurkenna ekki þá erfiðleika, sem yfir þarf að stíga til þess að geta gert þetta að veruleika. Það er kostnaðurinn. Möguleikar eru til þess að framkvæma verkið, ef peningar eru fyrir hendi. Enginn vafi er á því, að með nútímatækni er það mögulegt. En fjármagnið vantar, og jafnvel þó að fjármagnið væri fáanlegt mundi verða að því spurt, hvernig svona höfn gæfi arð, hvort það fengist arður af því fjármagni, sem í framkvæmdirnar væri látið. Herra forseti. Ég vona, að ég hafi nú svarað þessari fsp. nokkurn veginn, og hv. fyrirspyrjendur séu nú sannfærðir um það, að stjórnvöldin hafa látið rannsóknir fara fram, víðtækar rannsóknir, þegar rannsóknir prófessors Trausta Einarssonar eru einnig teknar með, en að sjálfsögðu er rannsóknum ekki enn að fullu lokið, þannig að það yrði hægt að hefjast handa við hafnarframkvæmdir, ef peningar væru fyrir hendi. En ég vil lofa hv. fyrirspyrjendum því, að þessum rannsóknum verður haldið áfram og m.a. því að láta bylgjumæli, sem verður fyrir hendi á næsta vori, fara austur til þess að mæla strauma og styrkleika úthafsbylgjunnar.



Herra forseti. Ég þakka að sjálfsögðu hæstv. ráðh. hlutlægar og tiltölulega greinargóðar upplýsingar varðandi fsp. En mér þótti það ljóður á ráði hans í upphafi ræðunnar, að hann skyldi halda því fram, að ég hefði sagt í minni ræðu, að ekkert hefði verið gert. Það sagði ég ekki.  Rétt er það hjá hæstv. ráðh., að kostnaðurinn hlýtur að verða stórfelldur og héruðunum, sem þarna er um að ræða, er það algerlega um megn og ókleift að standa að sínum hluta, eins og lögum um hafnargerðir er háttað, og þess vegna þyrfti að sjálfsögðu lög um landshöfn, á hvorum staðnum sem er. Það er rétt. En ég hygg, að það sé þarflaust af minni hálfu að ræða frekar um ræðu hæstv. ráðh. Hann, eins og ég gat um, hefur gefið hér hlutlægar upplýsingar, hvernig þessi rannsóknarmál standa, og ég get vel fallizt á það, að frekari rannsókna sé þörf og athugana um það, hvort leggja beri og hvernig leggja beri í hafnargerð á þessum stöðum og hvers konar hafnir þar ættu að vera í uppbyggingu. En vegna þess, eins og hæstv. ráðh. veit, að áhugi er mikill uppi í héruðunum um að fylgzt sé vel með þessum málum, og rannsóknir eigi sér stað og þeim ljúki, þá var fsp. fram borin, og ég hygg, að það megi róa okkur alla, ef vitamálastjóri og ríkisstj. halda áfram þeim rannsóknum, sem nú eru hafnar. Hæstv. ráðh. vék að mér nokkrum orðum á þá lund, að bann óskaði eftir svari mínu við því, hvora höfnina ég vildi láta ganga fyrir. Ef ég hefði sjálfdæmi um það algerlega, gæti vel verið, að ég hefði svar á takteinum þegar í stað, en mér finnst rétt, að ég bíði eftir áliti stjórnvalda um það, hvor staðurinn, að undangenginni frekari rannsókn mála, væri tilkippilegri, og ætla að bíða og sjá til, hver endanleg rannsókn verður og hvað stjórnvöld leggja helzt til.



Herra forseti. Það er orðið langt um liðið síðan Alþ. samþykkti að skora á ríkisstj. að láta fram fara þær athuganir á hafnarstæðum við suðurströndina, sem hér er verið að spyrjast fyrir um árangur af. Og af því að hæstv. ráðh, varð það að ætla fyrri fyrirspyrjanda, að hann teldi, að lítið hefði verið aðhafzt í þessu, þá skal ég gangast við því, að þegar ég spurðist seinast fyrir um þetta mál, þ.e.a.s. hafnarstæðið við Dyrhólaey, - það hefur líklega verið fyrir einum 7–8 árum, - þá fékk ég þau svör, að þær framkvæmdir, sem taldar voru eiga að miða í þá átt að komast einhverju nær um raunveruleikann í málinu, voru nánast þess eðlis, að ég ályktaði, að ekkert hefði verið gert. Það á ekki við núna. Mér dettur ekki í hug að halda því fram, að þær upplýsingar, sem hæstv. ráðh. gaf, séu þess eðlis, að ekkert hafi verið gert. Nú gegnir hér sem sagt allt öðru máli heldur en þá var. Það er augljóst mál, að þótt rannsóknirnar, sem ráðh. greindi hér frá, séu ekki mjög ýtarlegar, þá er hér um svo dýrar framkvæmdir að ræða, að hlutverk hafna á þessum stöðum yrði að vera ærið mikið, til þess að réttlætanlegt væri, eins og ráðh. reyndar drap á, að leggja þetta fé í hafnargerð á þessum stöðum. Það skal ég fúslega viðurkenna. Þótt ráðh. beindi nú að vísu ekki til mín þeirri fsp., sem hann lagði fyrir fyrra flm. fsp., hvora höfnina hann teldi að ætti fremur að byggja að fengnum þeim upplýsingum, sem ráðh. lagði fyrir, hvernig sem menn meta nú traustleika þeirra, þá vildi ég gjarnan svara þessu máli að mínu leyti. Ég tel, að næsta stigið í hafnarmálum Sunnlendinga ætti ekki að vera að ákveða hafnargerð við Dyrhólaey eða í Þykkvabæ á þeim forsendum, sem rannsóknirnar hafa beinzt að. Ég tel, og flutti enda ásamt hv. 4. þm. Sunnl. till. á síðasta þingi um að skora á ríkisstj. að hefja rannsókn á þriðja möguleikanum, sem mér býður í grun að muni taka þessum tveimur möguleikum fram. Úr því koma rannsóknir væntanlega til með að skera. Ég ætlaði að endurflytja og mun að þessum upplýsingum fengnum standa að því að flytja þessa till. að nýju. Hún er um að skora á ríkisstj. að láta fram fara athugun á hafnargerð í Þjórsárósi. En eins og við allir könnumst við, eru uppi miklar hugmyndir um þessar mundir um að auka vatnsmagn Þjórsár með því að veita í hana öðrum ám og stórum, sem nú falla til sjávar í öðrum landshlutum, jafnvel öðrum landsfjórðungum. Ég er þess vitandi, að ýmsar af stærstu höfnum í Evrópu, á vesturströnd Evrópu, eru ýmist í ármynnum eða uppi í ám. Ef teknar eru sem dæmi hafnir eins og Antwerpen í Belgíu eða Rotterdam í Hollandi, þá eru þetta hafnir, sem standa við sendnar strendur og brimasamar, en vatnsmagn þeirra fljóta, sem þær standa við, virðist hreinlega vinna bug á úthafsöldunni allflesta daga árs og sömuleiðis hafa áhrif á sandburð við þessar strendur, með því að straumur þeirra er það sterkur, að vandamálið verður ekki eins stórkostlegt á þessum svæðum og þar sem annaðhvort minni eða alls engar ár falla til sjávar. Ég er þeirrar skoðunar, að næsta verkefnið í hafnarmálum Suðurlands sé að kanna það af gaumgæfni, hvers konar hafnarstæði sé hugsanlegt í mynni Þjórsár, og allra frekast með tilliti til þess, hvað það mundi bæta hafnarskilyrðin, ef vatnsmagn Þjórsár yrði aukið verulega. Ég vil sem sagt láta þetta koma fram og það, að till., sem hér var flutt í fyrra, um rannsókn á hafnarstæði í Þjórsármynni, er ekki komin fram, er beinlínis vegna þess, að við flm. biðum eftir því að fá upplýsingar um það, hvað rannsóknir, sem gerðar hafa verið á þessum tveimur svæðum, sem hér hafa verið til umr., eru langt komnar og hversu álitlegar þær væru. Að þessum upplýsingum fengnum verð ég að segja, að upplýsingarnar, sem fyrir liggja, eru ekki jákvæðari en svo, að ég tel, að það eigi að ráðast í þriðju rannsóknina af mikilli alvöru.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð, en alls ekki til þess að gera aths. við það, sem hv. fyrirspyrjendur hafa sagt. Þegar hv. 6. þm. Sunnl. talar um Þjórsárós, þá er það út af fyrir sig alveg eðlilegt, að honum detti hann í hug. En ég vil minna á, að þegar verið var að rannsaka hafnarstæðið í Þykkvabæ 1950, þá fór rannsóknin fram á svæðinu frá Holtsósi til Þjórsáróss, rannsóknin beinist þarna að allri strandlengjunni. Og ég minnist þess, að það voru amerískir hermenn þarna, - þeir héldu til á Hellu um þetta leyti. Þeir sögðu vera alveg eins úti í Þjórsárós eins og austur í Rangárós. Ég get lýst því yfir í tilefni af því, sem hv. 6. þm. Sunnl. sagði hér áðan, að ég mun skrifa vitamálastjóra og beina því til hans, að sú rannsókn, sem fer fram í sambandi við hafnargerð í Þykkvabæ, verði jafnframt látin fara fram í Þjórsárósnum, ef það skyldi reynast betra hafnarstæði. Þetta er sem sagt alveg á sama stað, og það hefur ekki verið markaður neinn bás fyrir þessa hafnargerð a.m.k. á svæðinu frá Rangárósi til Þjórsáróss. Hvort þetta nægir eða ekki, það verður hv. 6. þm. Sunnl. að meta. Að sjálfsögðu flytur hann till., ef hann telur það henta, en ég vil nota tækifærið og láta hv. þm. vita af því, að ég mun skrifa vitamálastjóra og leggja fyrir hann að beina rannsókninni að Þjórsárósi um leið og Þykkvabæjarhöfninni.



Herra forseti. Mál þetta, frv. til l. um Siglingamálastofnun ríkisins, sem nú kemur til endanlegrar afgreiðslu í Sþ., hefur áður í hvorri þd. verið tekið til umr. og afgreiðslu. Það er ekki ætlun mín við þetta tækifæri að taka upp á ný efnislegar umr. um þann málefnalega ágreining, sem fyrir hendi hefur verið milli hv. sjútvn. þd. Ég tel, að málum sé nú þannig komið, að báðir aðilar ættu eftir atvikum að geta fellt sig við afgreiðslu málsins. Ein þýðingarmesta breyt., sem á frv. verður og öðrum þeim frv., sem eru fylgimál við þetta frv., er ákvæðið um rannsóknarnefnd sjóslysa, starfssvið hennar og heimild til ráðningar á sérstökum starfsmanni. Á þetta lögðum við í sjútvn. Ed. megináherzlu, þegar málið var þar til umr. og afgreiðslu. Við teljum, að sjóslysamálin eða sjóslysin, sem átt hafa sér stað hér við land á undanförnum árum, séu svo mikilsverð, að það megi ekki láta neins ófreistað til þess að gera viðeigandi ráðstafanir til þess að ráða þar bót á, eftir því sem við verður komið. Varðandi 6. gr. frv. var það till. sjútvn. Ed., að siglingamálastjóri eða aðrir þeir starfsmenn, sem eru í fullu starfi hjá stofnuninni, megi ekki hafa á hendi störf, sem eru ósamrýmanleg stöðum þeirra. Þannig er þeim ekki heimilt að vinna nein þau störf fyrir einkaaðila, félög eða opinberar stofnanir, sem háð kunna að verða þeirra eigin mati sem starfsmanna Siglingamálastofnunarinnar. Þetta orðalag, sem ég hef nú greint frá, er óbreytt frá því, sem er í gildandi lögum. Við síðustu umr. í hv. Nd. um málið voru felld niður úr síðasta málsl. 6. gr. orðin „félög og opinberar stofnanir“. Nú vil ég, herra forseti, leyfa mér að lýsa skriflegri brtt., sem við hv. 5. þm. Vestf., formaður sjútvn. Nd., flytjum, og till. hljóðar svo, með leyfi forseta, - það er brtt. við frv. til l. um Siglingamálastofnun ríkisins: „Við 6. gr. Á eftir orðunum „fyrir einkaaðila“ í síðustu mgr. komi: eða félög.“ Þannig verður það þá, að aðeins opinberar stofnanir vantar þá í frv. frá því, sem Ed. lagði til. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta mál. Nafnbreytingin, á frv. tel ég ekki að sé svo mikils virði eða skipti svo miklu máli, að það sé hægt til lengdar að gera sérstakan ágreining út af því, og leyfi mér því að biðja hæstv. forseta um að leita afbrigða fyrir brtt.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um till. til þál. um byggingu þjóðarbókhlöðu á þskj. 601. Till. er flutt af ríkisstj. og er svofelld: „Alþingi ályktar, að í tilefni af 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar 1974 skuli reist þjóðarbókhlaða, er rúmi Landsbókasafn Íslands og Háskólabókasafn.“ N. varð sammála um að mæla með því, að till. þessi hljóti samþykki Alþ. Íslenzka þjóðin er meðal hinna fámennustu í samfélagi þjóðanna. Það gefur henni sérstöðu í því samfélagi, að hún er tengd bókmenntum og varðveizlu fornrar menningar. Þetta leggur þjóðinni ríka skyldu á herðar að sýna þessari arfleifð sérstaka ræktarsemi. Fer vel á því, að landsmenn minnist þessara merku tímamóta í sögu sinni með því að sýna þessa ræktarsemi í verki, þótt í litlu sé miðað við þann arf, sem kynslóð vorri hefur áskotnazt frá forfeðrum sínum. Við mundum leggja mikið upp úr því, að Alþ. teldi sér fært að afgreiða þessa þál. samhljóða.