Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill láta þess getið að að loknu hádegishléi, um kl. 13.30, fer fram umræða utan dagskrár um stöðu heilsugæslunnar. Málshefjandi er hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson. Hæstv. heilbrrh. verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Í lögum nr. 85 15. maí 2002, um breytingar á lögum nr. 38 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, voru m.a. ákvæði um sérstakar aflaheimildar sem ráðherra skyldi ráðstafa, annars vegar til tilrauna með áframeldi í þorski og hins vegar til stuðnings byggðarlögum sem lent hefðu í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi. Samkæmt b-lið 16. gr. laga nr. 85/2002 hefur ráðherra til ráðstöfunar 500 lestir af þorski til tilrauna með áframeldi í þorski. Heimild þessi tók gildi á fiskveiðiárinu 2001/2002 og gildir næstu fimm fiskveiðiár. Aflaheimildum þessum var því fyrst úthlutað á síðasta ári en vegna þess hve liðið var á fiskveiðiárið þegar lögin voru samþykkt og undirbúningi reglna um úthlutunina þar af leiðandi lokið nýttust þessar heimildir ekki nema að hluta og er hér lagt til að ónýttrar aflaheimildir fiskveiðiársins 2001/2002 flytjist til yfirstandandi fiskveiðiárs. Með 4. gr. laga nr. 85/1990 var 9. gr. laga nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, breytt þannig að ráðherra var veitt heimild til að ráðstafa árlega allt að 1.500 lestum af botnfiski til stuðnings byggðarlögum sem lent hefðu í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi. Hafa skyldi í því sambandi samráð við Byggðastofnun. Í 3. mgr. 17. gr. laga nr. 85/2002 segir að á fiskveiðiárinu 2001/2002 skyldi úthlutun þessi þó takmarkast við 500 lestir. Þar sem það hefur tekið lengri tíma en gert var ráð fyrir að setja reglur um þessa sérstöku úthlutun kom hún ekki til framkvæmda á fiskveiðiárinu 2001/2002. Er því lagt til að þessi heimild flytjist til yfirstandandi fiskveiðiárs og verði því úthlutað 2.000 lestum í framangreindum tilgangi í ár. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni 1. umr. verði frv. vísað til hv. sjútvn.

Hæstv. forseti. Út af fyrir sig er kannski ekki sérstök ástæða til að deila á að hér skuli lagt til að aflaheimildir sem ætlað var að úthluta á síðasta fiskveiðiári megi nýta næsta ár á eftir. En ég tel ástæðu til að óska eftir því að hæstv. ráðherra geri okkur einhverja grein fyrir því hvernig gengið hefur að úthluta þessum veiðiheimildum eftir þeim reglum sem upp voru fundnar til þess á síðasta veiðiári og hvort hugmyndin er að nota sams konar viðmiðanir og reglur við þær úthlutanir sem fram undan eru. Ég spyr vegna þess að mikið hefur verið deilt á þessa úthlutun, bæði á að miðað skuli við heimahöfn báta en ekki útgerðarstaði og hitt og annað hefur komið upp við þessar úthlutanir. Úthlutunin hefur auðvitað stuðst við einhverjar athuganir en verður alltaf umdeild vegna þess að þetta eru sértækar aðferðir sem koma mjög ójafnt niður og eru mjög ósanngjarnar gagnvart ýmsum sem hlut eiga að máli. Þetta frv. er enn ein afleiðingin af því fyrirbrigði sem við sitjum uppi með í sjávarútveginum, gjafakvótanum, þar sem sumir fá endalaust úthlutun frá ríkinu fyrir ekki neitt og geta selt þessi réttindi út og suður þannig að fólkið og byggðalögin sitja eftir án veiðiréttinda. Þá koma góðu mennirnir með gjafakvótann til að reyna að rétta af og hjálpa. Það eru þingmennirnir sem ráða því hverjir fá og hverjir fá ekki. Þetta er hlutverkið sem hæstv. ríkisstjórn og þeir þingmenn sem styðja hana hafa tekið að sér, að velja og hafna fólki í þessari atvinnugrein með einhvers konar hundakúnstum sem kallaðar eru reglur en mismuna fólki mjög mikið. Hvernig á annað að vera þegar menn segja annars vegar að það eigi að úthluta veiðiréttindunum vegna þess að byggðarlög lendi í vandræðum en jafnframt eigi að úthluta þeim til einstakra útgerðarmanna? Með því er gert upp á milli sambærilegra útgerðarmana, manna í sömu stöðu, bara á grundvelli þess hvort þeir eru með skráð skip í byggðarlagi sem hefur lent í vanda eða ekki. Í umræðunni á eftir verða vafalítið nefnd fjölmörg dæmi um hvernig þessir hlutir hafa gengið fyrir sig. Þetta er auðvitað gersamlega óhæft fyrirkomulag. Nú er svo komið að farið er að úthluta með þessum hætti á áttunda þúsund tonna á ári, með sértækri úthlutunum samkvæmt tillögum ýmist Byggðastofnunar eða sjútvrn. Á hvaða leið eru menn? Á sama tíma halda menn áfram að sameina útgerðir og selja veiðiréttinn út og suður. Hvað þýðir það? Það þýðir að það þarf enn meira í þennan pott og þingmennirnir fá enn þá meiri veiðirétt til að úthluta til þeirra sem eiga að hljóta gæðin. Svona er komið fyrir aðalatvinnuvegi þjóðarinnar og menn halda bara galvaskir á þeirri braut. Það eru engar hugmyndir uppi um það frá hendi stjórnvalda að breyta þessu með neinum hætti, að taka upp fyrirkomulag sem hægt væri að segja að styddist við jafnræði til að nýta þessa auðlind. Þetta er gersamlega óhæft og hæstv. ráðherra er ekki öfundsverður af hlutverki sínu. En hann hefur kosið sér það sjálfur. Það er óþarfi að vorkenna honum vegna þess. Ég sé því miður ekki annað fram undan en að ástandið muni halda áfram að versna, að fleiri byggðarlög bætist í hóp þeirra sem talin eru í vanda á hverju ári og taka þurfi meiri og meiri veiðirétt til hliðar svo að sjútvrh. geti séð til að fólkið geti áfram átt heima í þessum byggðarlögum. Þetta er vandinn í hnotskurn. Kannski má segja að vandinn í hnotskurn sé miklu fremur sá að það er ekki vilji til að breyta þessu. Þá sem við stjórnvölinn eru skortir vilja til að taka á þessu máli og koma á jafnræði og réttlæti í sjávarútveginum. Það mun sjálfsagt ekki verða nema kjósendur láti þann vilja sinn í ljós með einhverjum hætti, öflugar en þeir hafa gert hingað til. Það hefur að vísu komið fram í skoðanakönnunum hvað eftir annað í gegnum tíðina, alveg sama hvaða áróður hefur verið rekinn fyrir þessu kerfi, að almenningur vill þetta ekki. En þeir sem stýra málum hafa haldið áfram þrátt fyrir það. Það er verið að stilla fólkinu í landinu upp við vegg varðandi það að ef það vill mótmæla þessu kerfi þá verði það að fara gegn flokknum sínum. Stjórnarflokkarnir hafa brotið gegn grundvallarreglu flokkalýðræðisins, þ.e. að í stórum málum má ekki ganga yfir það sem fólkið vill. Með því er grafið undan flokkalýðræðinu. Það er umhugsunarefni hvað gerist, í eins stóru máli og þessu, þegar farið er gegn vilja þjóðarinnar af óbilgirni eins og gert hefur verið. Ég ætla ekki að hafa lengri tölu um þetta. Ég tel að það sé út af fyrir sig skiljanlegt að hæstv. sjútvrh. vilji koma þessu til skila. Það verður aðeins meira í vösum þeirra sem koma í byggðarlögin til þess að úthluta viðbótarveiðiréttindum fyrir kosningarnar í vor.

Herra forseti. Enn á ný kemur hæstv. sjútvrh. með frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Lögin um stjórn fiskveiða, nr. 38/1990, eru í 28 greinum. Frá því að þau voru samþykkt hafa komið fram 18 breytingar á þeim. Hver einasta grein laganna hefur fengið einhverja breytingu. Það hefur þurft að breyta hverri einustu grein fiskveiðistjórnarlaganna nema einni, 1. gr. Það er greinin sem fjallar um það að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar og að markmið laganna sé að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Þannig er inngangurinn og upphaf laganna um stjórn fiskveiða. Það eru mjög göfug og góð markmið sem fram koma í 1. gr. enda hafa stjórnarherrarnir ekki þorað að gera breytingu á henni þó að margar greinar laganna séu beinlínis andsnúnar markmiði hennar. Það er mótsögnin mikla. Nú staðfestist það sem ég er að segja enn einu sinni. Ég og margir aðrir þingmenn og margir þegnar íslenska samfélagsins hafa bent á að enn þurfi að bæta og enn að laga. Það tókst ekki að úthluta 500 tonnum af fiski frá því í maí fram til dagsins í dag. Reglugerðin var ekki klár og nú bíða menn eftir þessum uppbótarkvóta. Þá vakna náttúrlega spurningarnar um hver eigi að fá þennan kvóta. Hverjir bíða eftir kvóta? Það væri fróðlegt að vita hversu margar símhringingar hæstv. sjútvrh. hefur fengið frá fólki víða að af landinu sem beðið hefur um kvóta, beðið hann að skilja þetta og hitt vegna þess að allt sé í volli. Hver er grundvallarástæða þessa ástands? Jú, þessi kvóti verður til vegna þess að mönnum kemur saman um að byggðarlög hafi orðið fyrir samdrætti í sjávarútvegi. Hvernig stendur á því að byggðarlög verða fyrir samdrætti í sjávarútvegi? Er það vegna náttúruhamfara, eldgosa í hafinu eða eitthvers svoleiðis? Nei, það eru einfaldlega lögin um stjórn fiskveiða sem hafa valdið þessu. Við sjáum að enn eru til samfélög sem titra eilítið vegna þess að töluverðar breytingar hafa orðið í eignarhaldi á myndarlegum og góðum útgerðum þeirra. Menn spyrja sig: Munu aflaheimildirnar sem byggðin mín hefur hverfa á braut allt annað til að þjóna hagsmunum þeirra sem eiga meiri hlutann í útgerðunum? Þetta blasir við. Þetta ástand er m.a. vegna þeirra ákvæða að í lagi sé að framselja kvótann, leigja, selja og guð má vita hvað. Hv. Alþingi samþykkti lög 15. maí 1990. Nú stendur til að gera breytingu á lögum sem við samþykktum fyrir örfáum mánuðum vegna þess að reglugerðin var ekki til, a.m.k. tókst ekki að úthluta þessum fiski. Það vona margir á þennan fisk. Þeir hugsa um kosningarnar eins og börnin hugsa fyrir jólin. Þau syngja: Bráðum koma blessuð jólin. En margir hugsa með sér: Bráðum koma blessaðar kosningarnar. Þá geta menn komið með útrétta lófa, fengið fisk í lófa, fengið í hendur vonarpening. Kerfið býður upp á þetta, hæstv. forseti, þegar þessar eilífu úthlutanir fara sífellt vaxandi. Hv. þm. Jóhann Ársælsson nefndi það réttilega áðan að byggðakvóti og úthlutunarkvótar færu sífellt stækkandi vegna þess að vandamálið sem fiskveiðistjórnin í þessu landi veldur verður alltaf meira og meira og kallar á að það þurfi stöðugt að auka þessa úthlutunarkvóta. Við sáum það í vor, herra forseti, þegar verið var að úthluta ýsunni og steinbítnum. Ráðherra fékk ýsukvóta og steinbítskvóta til að úthluta vegna þess að frelsi smábátamanna til að veiða ýsu og steinbít var afnumið. Það var hið mesta óráð. En þá var gripið til þess ráðs, svona til að bjarga einhverju, að veita úthlutanir. Hvaða afleiðingar hafði það? Hverjir fengu ýsu- og steinbítskvótann? Margir smábátamenn áttu von á að fá úthlutað úr mildri hendinni en þeir urðu margir fyrir vonbrigðum vegna þess að reglurnar sem settar voru hentuðu sumum en öðrum ekki. Smábátamenn t.d. á Þingeyri sem voru í nákvæmlega sömu stöðu og smábátamenn á Flateyri, sem róa á nákvæmlega sömu mið og glíma við sömu hluti, okurvexti og margt annað sem viðgengst í samfélaginu, verðbætur og ég veit ekki hvað þetta heitir allt í bankakerfinu, verða að horfa upp á að nágrannarnir fá úthlutað fyrir milljónir en fá ekki neitt sjálfir og eru í basli og vonbrigðum. Þetta ýtir undir þá tilhneigingu, herra forseti, að menn geri það sem þeir mögulega geta í að landa fram hjá og svindla til þess eins að útgerðir þeirra fari ekki á hausinn. Þetta gæti leitt til þess. Ég hef reyndar því miður heyrt af því þó að ég hafi engar sannanir um það. Já, það er alvarlegt íhugunarefni hvernig komið er með stjórn fiskveiða á Íslandi. Ég legg til að hæstv. sjútvrh. fari að hlusta á þær raddir í hans eigin flokki og öllum öðrum flokkum sem eru víða í samfélaginu að lögin verði hreinlega tekin til almennilegrar endurskoðunar, með 1. gr. gildandi laga að leiðarljósi, þar sem talað er um að íslenska þjóðin eigi nytjastofnana og að markmið laganna sé að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu miðanna. Við verðum að huga betur að þessu svo að við þurfum ekki á hverju einasta ári, tvisvar eða þrisvar á ári, að gera breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Þarna brast. Þá þarf að fara að laga það. Þarna kom gat og þá þarf að bæta það. Svo þegar búið er að bæta það kemur annað gat og þá þarf að bæta það. Svona hefur þetta verið enda er búið að breyta hverri einustu grein í þessum lögum fram og aftur. Allar hafa þessar breytingar orðið vegna þess að markmið laganna hefur ekki náðst. Herra forseti. Það er skiljanlegt að málum skuli svona háttað. Ég vona að hjá smábátum, byggðum og útgerðum sem standa höllum fæti og geta sig hvergi hreyft, muni þetta lagast og koma betri tímar. Það er skiljanlegt að ráðherrann skuli leggja þetta fram en engu að síður blasir þetta fiskveiðistjórnarkerfi svona við fjöldanum. Á síðustu árum, frá því að þessi lög tóku gildi, hefur fólki fækkað mjög mikið á þeim stöðum sem byggja afkomu sína á fiskveiðum. Aflaheimildirnar hafa verið fluttar burt. Einn góðan veðurdag gætu þær þó komið aftur. En hvaða öryggi er þetta? Við hvaða öryggi býr fólk sem á heima í byggð sem á allt sitt undir sjávarútvegi? Einn daginn eru aflaheimildirnar seldar eða teknar af einhverjum ástæðum þó að þeir sem eiga aflaheimildirnar reyni að sporna við því. Þeir ráða ekki við kraftinn. Þannig er farið með aflaheimildirnar. Það er mikið óöryggi samfara því fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við. Ég legg til að hæstv. sjútvrh. lesi mjög vandlega það frv. sem Samfylkingin hefur lagt fram á þinginu um stjórn fiskveiða og tileinki sér anda þess. Sú stefna, þau sjónarmið og viðhorf sem þar koma fram eru í fullu samræmi við 1. gr. núgildandi laga um stjórn fiskveiða. Hins vegar vilja margir breyta þeirri grein. Mér er kunnugt um að þeim finnst fráleitt að tala um að fiskimiðin séu sameign íslensku þjóðarinnar. Sumir eru á þeirri skoðun sem segja bara: Útgerðirnar eiga kvótann og enginn annar. Þau sjónarmið eru til. Eins eru líka margir sem ekki segja það en hugsa það í hjarta sínu. Það er náttúrlega mjög alvarlegt ef þeim fer fjölgandi sem hugsa þannig. Á síðasta vori, herra forseti, þegar breytingar á lögum um stjórn fiskveiða voru samþykktar kom inn regla um hámarksaflahlutdeild, um hve mikið útgerðir mættu eiga í fiskstofnunum við Ísland. Í tillögunum komu m.a. fram hugmyndir um að ein útgerð gæti átt allt að því 40% af ýsustofninum eða 50%, ég man ekki hvort. Sama gilti um aðrar tegundir. En sem betur fer var þetta lagað. Mig langar að heyra hvort hæstv. ráðherra vildi vera svo vænn að leggja orð inn í umræðuna um það athugunarefni að æ meiri samþjöppun er að verða í sjávarútveginum. Er ekki farið að jaðra við að vissar útgerðir séu komnar með það mikla hlutdeild í ákveðnum fiskstofnum að það sé hreinlega lögbrot? Þarf ekki að fara að vinda ofan af því, nema menn hafi áhuga á og telji hagkvæmast að ein útgerð hafi allan aðganginn að fiskimiðunum út frá hagkvæmni stærðarinnar? En það er ekki víst að það sé hagkvæmni þjóðarinnar, samfélagsins eða byggðanna. Við sjáum þessa tilhneigingu einnig í fiskeldinu, herra forseti. Þar eru stóru fyrirtækin stöðugt að hasla sér völl. Auðvitað er það skiljanlegt. Menn reyna náttúrlega að berjast fyrir sínu eftir þeim lögum og reglum sem gilda hverju sinni. Það er skiljanlegt að útgerðarmenn og þeir sem standa að útgerð skuli vinna eins og þeir vinna því að lögin bjóða upp á þetta. Sem betur fer er samt dugur og djörfung í útgerðarmönnum. Ég óttast því ekkert að þó að breytingar yrðu gerðar á fiskveiðistjórnarkerfinu fari allt í pat og vitleysu. Þeir útgerðarmenn sem fengist hafa við sjóinn og glímt við hann geta alveg tekist á við slíkar breytingar. Herra forseti. Ég hef ásamt öðrum hv. þm. lagt fram þáltill. um að rannsóknir á þorskeldi verði auknar. Ég vona að það verði gert og tekið tillit til þess enda er vaxandi áhugi fyrir því. Mér finnst ágætt að hæstv. ráðherra skuli sýna áframeldi á þorski áhuga. Ég tel reyndar að það ætti að setja meiri peninga í rannsóknir til uppbyggingar greina í sjávarútvegi, eins og teikn eru þó á lofti um þar sem ágæt nefnd hefur skilað áliti um að hægt sé að auka verðmæti sjávarfangs til muna. Það vita náttúrlega flestir sem koma eitthvað að sjávarútvegi. Að lokum bendi ég á, herra forseti, að það er búið að breyta hverri einustu grein í þessum lögum á einhvern hátt frá því að þau tóku gildi, nema 1. gr. Hún er í raun síðasta vörnin og skjólið. Það vill svo vel til að ég veit að jafnaðarmenn börðust vel fyrir þessu ákvæði, að þetta ákvæði stæði í greininni. Það var mjög gott að það ákvæði fór inn í greinina og skilningurinn á bak við það ákvæði lifir enn í hjörtum manna hér á landi, að miðin og hafið og auðlindir þess séu sameign íslensku þjóðarinnar og nýta eigi þær til farsældar og góðs fyrir byggðirnar. Auðlindin er ekki til þess að menn fari með hana út í brask og peningaleiki með hlutabréf og annað og skynji varla um hvað útgerðin snýst. Frekar skynja þeir peningamarkaðinn og varla þó.

Herra forseti. Frv. sem við ræðum hér er í sjálfu sér ekki mjög stórt í sniðum. Efni þess gengur í raun út á að nýta aflaheimildir á þessu fiskveiðiári, annars vegar til þorskeldis og hins vegar í sérstakan pott upp á 500 lestir til að auka aflaheimildir þessa árs, sem hefði átt að nýta á síðasta fiskveiðiári. Það er kannski ekki mikið við það að athuga þó að menn reyni að færa þessar heimildir á milli ára og reyni að nýta þær. Hins vegar er fjöldamargt við það að athuga sem gerst hefur í veiðum og vinnslu hér á landi á síðasta fiskveiðiári. Hér er mælt fyrir aðgerðum til stuðnings byggðarlögum sem lenda í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi en hins vegar verður að segjast að sá vandi er algerlega heimasmíðaður í sjútvrn. Það er ekki hægt að finna aðrar ástæður fyrir honum. Á sama tíma og við erum að ræða um vandann í sjávarútveginum víða um land hafa aflaheimildir verið að aukast talsvert. Aflaheimildir í ýsunni, sem hæstv. sjútvrh. taldi svo afar nauðsynlegt að kvótasetja inn á krókabátana, hafa aukist um 82% frá því að tekið var til við að keyra þessi mál í gegn, þ.e. úr 30 þús. tonnum í heildarafla upp í 55 þús. tonn á þessu fiskveiðiári. Sjútvrh. jók á fiskveiðiárinu 2001/2002 við kvótann um 11 þús. tonn um leið og þessi kvótasetning á krókabátana átti sér stað, þ.e. úr 30 þús. tonnum í 41 þús. tonn. Hafrannsóknastofnun kom svo og bætti um betur og lagði til 55 þús. tonn. Örfáum missirum áður höfðu þeir sjómenn sem stunduðu veiðar hér við land haldið því fram að mikil vöxtur væri í stofninum og alger óþarfi að fara þessa kvótasetningarleið. Rök þeirra voru talin léttvæg og lítt mark á þeim takandi. Staðreyndin var hins vegar sú að fiskimennirnir höfðu rétt fyrir sér og Hafrannsóknastofnun lagði til 82% aukningu á heildarafla ársins. Þetta segir okkur auðvitað að því miður að hefur Hafrannsóknastofnunin ekki getað séð fyrir breytingar í aflabrögðum, hvorki þegar um er að ræða uppsveiflu né niðursveiflu. Til að nefna dæmi um niðursveifluna má minna á tillögur Hafrannsóknastofnunar þegar hún skar niður þorskinn tvö fiskveiðiár í röð og týndi 600 þús. tonnum út úr stofninum miðað við þá framsetningu sem áður hafði verið. Önnur fisktegund hefur blandast verulega inn í afkomu þess kjördæmis sem ég kem frá, Vestfjarða. Það er steinbíturinn. Það þótti nauðsynlegt að kvótasetja hann þrátt fyrir að heildarafli á steinbít væri aukinn úr 13 þús. tonnum upp í 16 þús. tonn. Þetta gekk eftir þrátt fyrir að við höfum upplifað það síðustu tvö fiskveiðiár að stórútgerðin, þ.e. aflamarksútgerðin, hafi ekki fullnýtt heimildir í steinbít til veiða heldur notað til tegundabreytinga. Á síðasta fiskveiðiári notaði aflamarksflotinn 726 tonn af steinbít í tegundabreytingar. Til að framleiða hvað? Jú, m.a. grálúðu og karfa. Á fiskveiðiárinu þar á undan, 2000/2001, voru sett í tegundartilfærslu 1.900 tonn af steinbít. Á sama tíma og stórútgerðin krafðist kvótasetningar yfir smábátana í þessari sérstöku fisktegund, steinbítnum, sem hefur vissulega komið verst við Vestfirðinga, nýtti útgerðin ekki heimildir sínar heldur eingöngu þær reglur sem í lögunum eru til að framleiða eina fisktegund úr annarri, breyta grunnslóðartegundinni steinbít í grálúðu. Þannig er sú saga. Rökin fyrir þessari kvótasetningu, bæði í ýsunni og steinbítnum, voru því ónýt. Þess vegna segi ég, þegar talað er um vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi í frv., að sá vandi er af manna völdum. Það er hæstv. sjútvrh. sem hefur búið hann til með einbeittum vilja sínum til að skera niður atvinnu á landsbyggðinni og einbeittum vilja til að minnka áhrif uppbyggingarinnar á svæði eins og Vestfjörðum sem hafði áður lent í að missa mikinn hluta aflaheimilda sinna í hinu stóra aflamarkskerfi. Í skýrslu sem Byggðastofnun birti í október árið 2001, er þetta dregið fram. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Fyrir áratug var unnið úr rúmlega 60.000 tonnum í vestfirskum sjávarbyggðum en á síðasta ári var þessi tala komin niður í tæp 32.000 tonn.`` Ofan í þennan samdrátt taldi ráðherrann eitt af sínum brýnustu verkum að kvótasetja steinbít og ýsu. Þess vegna er ekki hægt að segja annað en að verkin hafi valdið vanda í sjávarútvegi. Sá vandi er búinn til í sjútvrn. Ég hef reyndar ekki getað áttað mig á því hvað ráðherranum gengur til með því að fara þessa leið og hvað undirsátum hans í sjútvn. hefur gengið til með að fara þessa leið. Hvað gekk formanni sjútvn., 1. þm. Vestf., til með að láta teyma sig inn á þessa ógæfubraut?  Reyndar er ég ekki viss um að það hafi verið meginástæðan, herra forseti. Ég hygg að meginástæðan hafi verið sú að þingmennirnir, eins og það var orðað hér áðan, þ.e. góðu þingmennirnir sem komu með kvótann, mundu njóta þess þegar ráðherrann fæli þeim að útdeila bitunum. Ætli það hafi ekki verið hugsunin á bak við að ákveða að fara þessa leið? Þessu var komið til leiðar með því að búa til alla þá potta í löggjöfinni sem raun ber vitni. Það er kannski rétt að rifja aðeins upp hvernig smíði þeirra potta fór fram. Eins og þingmenn muna kannski var settur í 4. gr. laganna, sem breytt var á Alþingi í desember 2001, pottur upp á þúsund lestir af ýsu, þúsund lestir af steinbít og 300 af ufsa sem skyldi úthluta til krókaaflamarksbáta sem gerðir væru út frá sjávarbyggðum sem að verulegu leyti væru háðar veiðum krókaaflamarksbáta. Þetta var einn potturinn, herra forseti. Í 7. gr. kom næsti pottur. Hann var þannig að á fiskveiðiárinu 2001/2002 skyldi úthluta bátum með krókaaflamarksleyfi, sem slík leyfi fengu 1. september 2001, 1.800 lestum af ýsu, 1.500 lestum af steinbít og 300 lestum af ufsa, sem skyldi skipt milli þeirra á grundvelli veiðireynslu. Þriðji potturinn var upp á 200 lestir af ýsu og 600 lestir af steinbít, að á fiskveiðiárinu 2001/2002 skyldi enn fremur úthluta bátum með krókaaflamarksleyfi, sem slík leyfi fengu 1. september 2001 úr þessum pottum. Þarna erum við með þrjá potta. Fjórði potturinn er sá sem við erum að tala um núna, 500 tonn sem átti að úthluta í fyrra og færa skal yfir á þetta ár. Ég hlýt að spyrja ráðherrann og óska eftir því að hann gefi okkur skýringu á því hvernig þær reglur voru samdar sem notaðar voru til úthlutunar þegar upp var staðið. Hvernig má það vera að staður eins og Þingeyri, þar sem nokkrir krókaaflamarksmenn eru, fái enga úthlutun en staður eins og Flateyri fái ágætisúthlutun, svo dæmi sé tekið? Ég er ekki að gera lítið úr þörf Flateyringa sem þurftu á auknum aflaheimildum að halda. Staðreyndin er sú að það sem hefur gerst á síðasta fiskveiðiári eftir kvótasetninguna er nánast nákvæmlega hið sama og sett var fram í skýrslunni Áhrif kvótasetningar aukategunda hjá krókabátum á byggð á Vestfjörðum. Þessi skýrsla, sem unnin var af Byggðastofnun, var rifin niður og sagt að hún spáði svartnætti sem ætti ekki við nein rök að styðjast. En hverjar eru staðreyndir málsins, herra forseti? Á fiskveiðiárinu 2000/2001 veiddu krókabátarnir 10.300 lestir af ýsu. Á síðasta fiskveiðiári, eftir kvótasetninguna, veiða þeir nánast það sem hér var sagt að þeir mundu veiða. Þeir veiða 5.800 tonn af ýsu. Samdrátturinn er 4.500 tonn á milli fiskveiðiára. Af steinbítnum veiddu menn, meðan þeir höfðu frjálsræði í krókakerfinu, 9.800 tonn. Á síðasta fiskveiðiári, eftir kvótasetningu ráðherrans, bræðra hans og systra í stjórnarflokkunum, veiddu þeir 5.600 tonn. Samdráttur upp á 4.200 tonn, herra forseti. Þetta er náttúrlega heimatilbúinn vandi, hæstv. ráðherra. Það er skondið að þurfa að setja það inn í lög að við vanda sé að stríða í sjávarútvegi þegar menn framleiða vandamálin sjálfir. Herra forseti. Það sem sett var fram í skýrslu Byggðastofnunar haustið 2001 varðandi áhrif kvótasetningar á aukategundir krókabáta á byggð á Vestfjörðum er nánast allt komið fram. Ég held að þeir ættu að draga til baka yfirlýsingar sínar sem sögðu að þessi skýrsla hefði verið illa unnin og illa að henni staðið. Herra forseti. Ég vil fara þess á leit við hæstv. ráðherra að hann geri okkur grein fyrir þeim reglum sem unnið hefur verið eftir í þeim pottum sem þegar hefur verið úthlutað úr. Hvernig hyggur ráðherrann að þær blandist inn í þá úthlutun sem nú stendur fyrir dyrum, þegar búið er að bæta þessum 500 tonnum við og 2.000 tonn í pottinum? Hvernig munu þær hafa áhrif á þá úthlutun? Hvernig verður litið til þess í mati á hverjir eigi að fá úthlutun úr þessum pottum upp á 2.000 tonn? Ég verð að segja, herra forseti, að þótt hagur margra vænkist við að fá úthlutað úr þessum pottum þá er þetta alröng aðferð. Það verður að segjast að það var ógæfuverk að færa þessa kvótasetningarleið á krókabátana. Hún var með öllu óþörf, eins og ég tel mig hafa sýnt fram á, og er algjörlega heimasmíðaður vandi hæstv. sjútvrh. sem á að hugsa um hagsmuni sjávarútvegsins og hagsmuni byggðanna líka. Það er beinlínis verið að búa til mikinn vanda í ákveðnum byggðarlögum með þessari leið. Það er ekki stuðlað að verðmætaaukningu í sjávrútvegi með því að keyra niður veiðar daga- og krókabátanna. Að öllu samanlögðu hlýtur að valda nokkrum áhyggjum hvernig fara skuli í öll þessi mál. Í niðurlagi athugasemda með frv. segir, með leyfi forseta: ,,Þar sem það hefur tekið lengri tíma en gert var ráð fyrir að setja reglur um þessa sérstöku úthlutun kom hún ekki til framkvæmda á fiskveiðiárinu 2001/2002.`` Mig langar til að spyrja hæstv. sjútvrh. hvað í úthlutun pottanna sem áður hafði verið úthlutað úr hafi valdið því að menn komu ekki þessum potti út á síðasta fiskveiðiári. Ég bið hann að gefa þingmönnum skýringu á því. Ég hef áður borið fram spurningu um hvernig reglurnar um úthlutun hinna sérstöku potta muni blandast inn í þann 2.000 tonna pott sem núna verður úthlutað úr samkvæmt þessu frv. Herra forseti. Landssamband smábátaeigenda spáði því að við kvótasetningu á ýsu, ufsa og steinbít gætu umsvif krókabátaútgerðar á Vestfjörðum minnkað svo að heilsársstörfum við smábátaútgerð á svæðinu fækkaði um 160--200. Um er að ræða störf við beitningu og sjómennsku. Í einhverjum tilfellum munu smábátasjómenn sjálfir taka til við beitningu og í einhverjum tilfellum skipta úr línuveiði yfir á handfæri. Þetta hygg ég að hafi allt saman gerst, því miður. Þó að ég hafi ekki tölur um hversu mikill samdrátturinn er þá veit að þessi breyting hefur átt sér stað. Menn hafa dregið úr veiðum og sumir hætt og ákveðið að selja. Afleiðingarnar verða nákvæmlega þær sömu í smábátakerfinu og í stóra kerfinu. Þegar búið er að úthluta kvótum er það útgerðarmaðurinn sem hefur kvótann á sinni hendi. Réttur fólksins er horfinn. Hagsmunir útgerðarinnar og hagsmunir fólksins í byggðunum fara saman þegar sjósóknin skiptir mestu, þegar menn þurfa að sækja sjó til að afla tekna og eiga alla afkomu sína undir sjósókn og öflugu einstaklingsframtaki. Þegar menn eru hins vegar komnir í haft kvótans þá breytast viðhorfin. Menn standa frammi fyrir vanda í sjávarútvegi sem stjórnvöld hafa búið til og sitja uppi með það. Þá eiga menn oftast bara tvo kosti, að draga saman miðað við aflaheimildir eða að selja frá sér aflaheimildirnar og hætta útgerð. Um leið og það gerist þá minnka auðvitað atvinnuréttindi fólksins. Þess vegna er útfærsla okkar á kvótakerfinu, með framseljanlega kvóta og leigu, fjandsamleg byggðunum. Hún er fjandsamleg fólkinu, enda fara hagsmunir útgerðarmanna og byggðanna ekki saman þegar kemur að því að selja þennan rétt. Undir kvótanum er staðan allt önnur en var áður þegar útgerðarmenn þurftu að gera út báta sína til að fá tekjur. Í þeim umsvifum fólst atvinna fólksins auk þess sem sjávarútvegur kallar á mörg störf í þjónustu og margfeldisáhrif sjávarútvegsstarfanna eru mikil. Í áðurnefndri skýrslu Byggðastofnunar var gert ráð fyrir því að á bak við hvert starf í sjósókn á Vestfjörðum væru 4,4 manneskjur sem hefðu af því afkomu. Hann var ekki lítill sá mannlegi vandi sem sjútvrh. olli með þessum aðgerðum. Ég verð sífellt meira undrandi, eftir því sem rökin gegn þessari ákvörðun hlaðast upp, á því hvernig í ósköpunum það gat gerst að vestfirskir stjórnarliðar tóku undir það að gangast undir þessa meinlegu tillögu ráðherrans.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um frv. til laga um breytingar á lögum nr. 38 frá 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Ég vil taka undir með hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni um að hér er kannski ekki um neitt stórmál að ræða, 500 tonn. Þar sem við munum fjalla um þetta í nefnd þá ætla ég ekki að fara efnislega út í umfangið. Ég tel að þessi tilfærsla á 500 tonnum sé ekkert stórmál í sjálfu sér. Fiskveiðistjórnarkerfið er hins vegar stórmál, eins og aðrir þingmenn hafa komið inn á hér. Auðvitað er þessi 500 tonna tilfærsla á grunni þess kerfis sem við búum við varðandi stjórn fiskveiða. Það kerfi veldur okkur, ekki síst um hinar dreifðu byggðir, gríðarlegum vandræðum. Ég hef áður lýst því í þinginu að ég er algjörlega andvígur pottastefnunni. Eins og kunnugt er hefur Vinstri hreyfingin -- grænt framboð sett fram sjávarútvegsstefnu sem byggir á að fara leið fyrningar og binda kvóta við byggðarlögin í landinu, þ.e. sjávarbyggðirnar. Þegar maður fær svona frv. til umfjöllunar verður náttúrlega að skoða það í ljósi þess að hér er verið að plástra og lagfæra kerfi sem núverandi stjórnvöld keyra eftir. Við erum andvíg því. En pottastefnan er náttúrlega til komin vegna þess að stjórnvöld í dag stefna að samþjöppun veiðiheimilda með stjórn sinni í fiskveiðimálum. Það hefur leitt af sér og mun leiða af sér gríðarleg vandræði í hinum dreifðu byggðum víðast hvar um landið. Til að milda þessi áhrif hafa stjórnvöld farið þá leið að styðjast við þetta pottakerfi eins og ágætlega kom fram hjá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni í ræðu hans áðan. Við teljum að sú leið sé óheppileg vegna þess að þetta pottadæmi er aðeins millistig, leið sem núverandi stjórnvöld fara til að milda áhrifin meðan hinum dreifðu sjávarbyggðum er að blæða út. Þannig snýr þetta mál við mér og er engin lausn þegar til lengri tíma er litið. Eins og fram hefur komið hjá hv. þm. er þessi tímasetning á 500 tonna auknum kvóta náttúrlega mjög heppileg fyrir stjórnarliðið í ljósi þess að ekki er langt í kosningar. Borist hafa spurnir af því að menn séu óbeint farnir að deila þessum kvóta út til þeirra sem þeim þykja henta. Þetta er vond stefna sem mun í rólegheitum leiða af sér áframhaldandi hnignun sjávarbyggða. Auðvitað er pottafyrirkomulagið einvörðungu til þess ætlað að lina þjáningarnar meðan á breytingunum stendur. Það er ekkert launungarmál hjá stjórnarliðum að þeir sjá fyrir sér áframhaldandi hagræðingu í greininni sem leiða mun til þess að fjögur eða fimm stór fyrirtæki munu stunda útgerð hér í landinu. Hugsunin um byggðatengingu kvóta er í raun nákvæmlega sama hugsunin og Íslendingar hafa gagnvart umheiminum varðandi landstengdan kvóta. Við verjum það með oddi og egg að aflinn af Íslandsmiðum komi í langmestum mæli í hlut Íslendinga, að honum sé landað hér og hann unninn hér. Hugsunin í næsta þrepi fyrir neðan, þ.e. byggðatenging, er því af nákvæmlega sama meiði. Ég held að allir Íslendingar séu sammála um að við eigum að hafa yfirráðarétt áfram yfir auðlindum hafsins, að þeim eigi að landa hér, vinna hér og umsetja hér. Þess vegna er hugsunin um byggðatengingu kvóta af nákvæmlega sama meiði. Fólk í sjávarbyggðunum sem hefur byggt allt sitt á þessari auðlind fer fram á að hafa hlutdeild í auðlindinni þannig að hún geti áfram verið grunnur lífs og starfs fólks þar sem það hefur búið um áratuga skeið. Þess vegna er okkur í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði mikilvægt að koma þeim skilaboðum á framfæri að við tölum fyrir róttækum breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu. Við viljum fyrna aflaheimildir eftir sérstakri formúlu. Það sem stendur upp úr í okkar tillöguflutningi er byggðatenging kvóta. Ég hef tekið eftir því að tillögur þingmanna Samfylkingarinnar um fiskveiðistjórnarkerfi sem byggja á uppboði afla, þ.e. fyrningu aflaheimilda og síðan uppboði, leiða í grundvallaratriðum af sér nákvæmlega sömu tilfærslur og kerfið sem við búum við í dag. Á uppboðsmarkaði aflaheimilda, í kjölfar breytinga sem Samfylkingin stendur fyrir, munu þeir sterku, þ.e. þeir sem hafa fjármagnið á bak við sig, ná aflaheimildunum. Þess vegna finnst okkur í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði mikilvægt að fá menn til liðs við hugsunina um byggðatengingu kvóta eftir nýrri formúlu. Við höfum sett fram okkar formúlu og erum tilbúnir til viðræðna um að fara aðrar leiðir, en að sama marki og við stefnum að í hugmyndum okkar um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Víða á landinu hefur það sýnt sig að það er grundvallaratriði fyrir byggðirnar að hafa yfirráðarétt yfir aflaheimildum, þ.e. að aflaheimildir séu tengdar við byggðarlögin. Ég hef þráfaldlega nefnt eitt glæsilegt dæmi í því sambandi, þ.e. Grýtubakkahrepp. Grenivík hefur umráðarétt yfir 1.000 þorskígildistonnum sem er grunnur þess að hægt var að ganga til samninga við Útgerðarfélag Akureyringa, hið stóra félag, um að stunda vinnslu á þeim stað. Þannig er hugsunin um byggðatengingu kvóta, hún er í mínum huga forsenda þess að við getum talað um að treysta sjávarbyggðir landsins. Markaðsleiðin mun á nákvæmlega sama hátt og sú leið sem farin er í dag leiða til samþjöppunar og yfirburða þeirra sem fjármagnið hafa á bak við sig. Þess vegna er hvorki núverandi fiskveiðistjórnarkerfi né kerfi sem fyrnir aflaheimildir og fer í framhaldinu uppboðsleið, nein trygging fyrir því að hinar dreifðu sjávarbyggðir muni eiga aðgang að auðlindunum. Okkur hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði finnst af þessum sökum mikilvægt að koma á framfæri tillögum okkar um fyrningu veiðiréttar um 5% á ári, þ.e. línulega fyrningu, og síðan verði fundin formúla til að byggðatengja þá fyrningu sem til fellur þannig að hlutdeild sjávarbyggða aukist þegar fram í sækir. Við höfum lagt til að farið verði rólega í þessi mál af ýmsum ástæðum sem ég ætla ekki að rekja hér. Við sjáum fyrir okkur að í grundvallaratriðum geti breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu átt sér stað á næstu 20 árum en breytingin mundi skila sér tiltölulega fljótt til styrkingar í hinum dreifðu byggðum. Allt bendir til þess að hugsun valdhafanna, þ.e. þeirra sem stjórna landinu núna, sé hagræðing og aftur hagræðing, fækkun og stækkun fyrirtækja. Þess má meira að segja sjá stað í tillöguflutningi varðandi ný hafnalög þar sem frumdrögin gerðu að meira og minna leyti ráð fyrir að hafnir landsins yrðu nánast afskrifaðar. Í framhaldi af því ímynda ég mér að menn hafi séð fyrir sér nokkrar stórar hafnir þar sem landað yrði í framtíðinni. Að vísu er búið að laga frv. núna í meðhöndlun nefndar en því miður er ekki nógu langt gengið í þeim efnum. Þannig virkar hugsunin á grunni þess fiskveiðistjórnarkerfisins sem við vinnum eftir núna, fækkun og stækkun fyrirtækja, og pottakerfið er leið stjórnarinnar til að lina þjáningarnar á meðan á hagræðingunni til fækkunar og stækkunar fyrirtækja stendur. Þessi framtíðarsýn, virðulegi forseti, er hrollvekjandi fyrir allt landsbyggðarfólk. Það sér fyrir sér þróunina og áttar sig á því sem verið er að gera, ekki bara varðandi fiskveiðistjórnarkerfið sjálft heldur er kné látið fylgja kviði og t.d. hafnaáætlun lögð undir í því sambandi. Ráðamenn vita nákvæmlega hvert þeir stefna í þessum efnum, í þrjú til fimm stór fyrirtæki, stórkostlega hagræðingu, segja menn, o.s.frv. Reyndar hafa menn bent á að hagræðingin leiði ekki til þeirrar hagræðingar sem menn hafa séð fyrir sér heldur skili meðalstór og smá fyrirtæki e.t.v. mestu í þjóðarbúið þegar upp er staðið. Það er ákaflega dapurlegt fyrir okkur, virðulegi forseti, að ekki skuli vera meiri hluti fyrir því að taka fiskveiðistjórnarmálin upp frá grunni og skoða þau algjörlega í nýju ljósi. Markaðslögmálin, hvort sem þau eru notuð á þeim grunni sem hér er og við vinnum eftir á hinu háa Alþingi í dag með stjórnarmeirihlutanum eða á nýjum grunni þar sem farin væri hrá uppboðsleið, leiða að mínu mati til nákvæmlega sömu niðurstöðu þegar upp er staðið. Menn geta leikið sér með hugsunina um jafnræðið en jafnræðið verður ekki neitt. Það sem gerist með uppboðshugmyndinni er að þeir sem hafa fjármagnið á bak við sig fá heimildir en aðrir ekki. Við getum stækkað þessa hugsun út í að veiðiheimildir á öllu Norður-Atlantshafi færu á uppboð á markaði í Brussel, með öll löndin sameiginlega í púkki. Ég held að það dyljist engum að þeir sem eru stórir og miklir í sjávarútveginum --- ekki endilega bara hér á Íslandi --- mundu ná til sín miklu og geta í krafti peninganna gert það sem þeim sýndist í þeim efnum. Ég vil bara koma þessu á framfæri. Virðulegi forseti. Frv. sem hér er til umræðu er í sjálfu sér ekki stórmál. Við munum fjalla um það í hv. sjútvn. og skoða til hlítar. Hér erum við ekki að kljást endilega um þessi 500 tonn sem frv. fjallar um. Það er fyrst og fremst hugsunin, þessi pottahugsun sem mér finnst mjög ógeðfelld. Ég tel að hún sé, og allir gera grein fyrir því, fyrst og fremst uppsett til að milda um stundarsakir áhrifin af því sem menn eru að gera. Það er alveg ljóst að í menn er slett einhverjum tonnum hér og þar þegar búið er að taka allt af byggðarlaginu eins og við höfum séð mörgum sinnum. Eftirleikurinn er náttúrlega augljós. Við höfum t.d. formúluna frá Hrísey þegar nánast allar aflaheimildir voru seldar þaðan á einni nóttu með einu stóru fyrirtæki. Á einu ári fækkaði íbúum í því sveitarfélagi um 17%. Þetta eru eins og náttúruhamfarir fyrir öll venjuleg samfélög. Svona pottakerfi sem menn ætla að einhverju leyti að nota til að bregðast við þróuninni dugir hvergi til og er bara eins og magnyl í þjáningarfasa eins og þróunin hefur orðið með byggðaröskun í landinu o.s.frv. Það sem verra er varðandi núverandi kerfi er líka að í hinum dreifðu byggðum, þó að atvinna sé í fullum gangi í krafti stórra útgerðarfyrirtækja sem stunda útgerð á staðnum, er óöryggið svo mikið að menn eru farnir að segja, eins og eðlilegt er: Hvenær verður selt frá okkar byggðarlagi? Hvenær hætta menn hér? Það er farið að valda byggðaröskun líka í sjálfu sér, að menn eru farnir að stökkva til, selja eignir og hreyfa sig, bara vegna þess að óöryggi svæðanna eða byggðanna er svo mikið. Til að koma á stöðugleika í byggðaþróun og til að gæta réttlætis, er algjört grundvallaratriði hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði, að samfélögunum á ströndinni, sjávarbyggðunum, verði tryggður veiðiréttur og aðgengi að auðlindinni. Allar þessar byggðir hafa þróast fyrir þann möguleika, annars væru þær ekki til. Það liggur í hlutarins eðli. Kerfi sem sett er upp til höfuðs fólki sem hefur lagt allt sitt undir, allt ævistarfið, og gerir ráð fyrir að hægt sé að blása það af á einni nóttu eins og dæmin sanna og dæmi eru um mjög víða, er ekki forsvaranlegt. Það sjá allir sem vilja ala einhverja réttlætiskennd í brjósti. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta frv. Það kemur til umfjöllunar í sjútvn. Þetta er pottafrumvarp sem byggt er á grunni núverandi fiskveiðistjórnarkerfis. Við munum fjalla um það sem slíkt en ég árétta enn og aftur að þjóðin verður að takast á við það fyrr en seinna að breyta um kerfi, vinda ofan af þessu óheillakerfi sem við búum við, þannig að menn geti staðið uppréttir hvar sem þeir búa á landinu og eigi jafna möguleika til að sækja björg í bú. Menn þurfa að eiga aðgang að auðlindinni, ekki bara í krafti sterkrar peningalegrar stöðu heldur líka í krafti búsetu. Við Íslendingar notum auðlindir Norður-Atlantshafsins í okkar fiskveiðilögsögu í krafti þess að við búum hér, gagnvart alþjóðasamfélaginu. Á nákvæmlega sama hátt á samfélagið á Kópaskeri, Ólafsfirði eða Hvammstanga að eiga möguleika á að tryggja lífsviðurværið fyrir sitt fólk á staðnum eins og verið hefur um áratuga skeið.

Herra forseti. Ég er innilega sammála hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni í því að það fiskveiðistjórnarkerfi sem nú er við lýði hafi leitt mikil vandræði yfir byggðir og bú. Það er einmitt ástæðan fyrir því að Samfylkingin hefur lagt fram frv. um stjórn fiskveiða og það er hér tilbúið. Ég er hins vegar ósammála hv. þm. þegar hann talar um að byggðatenging kvóta eigi að vera eina grunnhugsunin í nýju fiskveiðistjórnarkerfi. Hann talar um að þegar höfð eru uppboð fái bara hinn sterkasti og ríkasti. Auðvitað fer það eftir því hvaða reglur og leiðir eru notaðar við uppboð. Ég minni hv. þm. á að þegar byggðakvóta var úthlutað, t.d. til Vesturbyggðar á sínum tíma, óskaði bæjarstjórnin þar sérstaklega eftir því að aflinn sem félli í hlut byggðarlagsins færi á markað og byggðarlagið fengi sjálft peningana svo að þeir gætu notað fjármunina, fyrir kvótann sem þeir ætluðu sér að setja á markað, í eitthvað annað til góðs fyrir byggðina. Ég gat ekki skilið hv. þm. öðruvísi en svo að hann segði fyrst: Við erum á móti pottum. Í miðri ræðunni talaði hann um að hann væri með pottum og í lokin að hann væri á móti pottum. Þetta voru skilaboðin sem ég fékk. Auðvitað hljóta það að vera pottar sem notast verður við ef farið er að úthluta til byggða á einhvern hátt, eins og verið er að gera í dag með þessu frv.

Virðulegi forseti. Ef hv. þm. Karl V. Matthíasson hefur hlustað á málflutning minn varðandi pottana hefur hann tekið eftir því að ég taldi frv. ekkert stórdæmi miðað við núverandi fiskveiðistjórnarkerfi og miðað við það hvernig menn stjórnuðu málunum í dag. En ég undirstrikaði hins vegar klárlega að þetta pottakerfi væri afleiðing og viðleitni þeirra sem stjórna í dag til að lina þjáningarnar sem þetta kerfi leiðir af sér. Varðandi byggðakvóta er það allt önnur hugsun en hv. þm. Karl V. Matthíasson stendur fyrir í tillöguflutningi ásamt félögum sínum í Samfylkingunni. Þeir leggja til fyrningarleið og síðan uppboð aflaheimilda. Byggðakvóti samkvæmt okkar tillögum --- við höfum farið yfir þetta mörgum sinnum hér í þinginu --- er að 1 3 út úr fyrningu. Að því leyti er reginmunur á þeim tillögum sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt til og tillögum Samfylkingarinnar. Við viljum byggðatengja hluta fiskveiðiheimildanna. Í okkar tillögum er gert ráð fyrir því að það sé 1 3 veiðiheimildanna. Það hefur sýnt sig fyrir þá sem hafa verið í þeirri stöðu undanfarið að gríðarlega mikil trygging er í slíku fyrirkomulagi. Ég hef þráfaldlega nefnt til sögunnar sveitarfélagið Grenivík sem dæmi. Þeir á Grenivík hafa þennan byggðakvóta sem gerir því sveitarfélagi mögulegt að gera samninga um umsvif í sveitarfélaginu o.s.frv. Þessi hugsun um byggðatengingu er frábrugðin öllum öðrum tillögum sem hafa komið fram varðandi breytingar á stjórn fiskveiða.

Herra forseti. Segjum að fram á sviðið á Grenivík komi ungur maður sem vill stunda sjó, getur hann þá samkvæmt þessu haft greiða leið að kvótanum á Grenivík? Gott væri ef kerfið virkaði þannig. En þegar farið er að binda kvótann algerlega niður með handvirkri úthlutun, eins og hlýtur að vera í slíku kerfi, er deginum ljósara að upp koma illindi og deilur í tengslum við slíkar úthlutanir. Hvað hefur gerst með fiskmarkaðina í landinu? Fyrst var þeim kröftuglega mótmælt og sagt að þeir ríkustu mundu bara ná að kaupa heimildir. Við verðum hins vegar líka að treysta hæfni og færni þeirra sem standa í útgerð. Það eru ekki endilega bara þeir ríkustu sem fá heldur þeir sem eru góðir í útgerð og standa sig vel.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort ég er nokkuð ósammála hv. þm. Karli V. Matthíassyni. Við erum náttúrlega að tala um breytingar á kerfi og ég tel að byggðatenging kvóta sé grunnur þess að ungir menn eins og hv. þm. talaði um geti komið inn í greinina. Það eru dæmi um það í sveitarfélögum sem úthlutað hefur verið til úr pottum að sveitarstjórn hefur tekið ákvörðun um það, raunar á íbúaþingi, að ungir menn ættu að fá þann kvóta til að geta hafið útgerð. Auðvitað treystum við á dugnað og framsýni þeirra sem eru heima fyrir. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað en það muni vera rík hugsun í þá átt, t.d. á grunni byggðakvóta, að hleypa ungum duglegum mönnum inn í greinina. Hluti aflaheimilda eftir okkar hugmyndum fer á markað og það skapar grunn fyrir þessa ungu menn að eflast innan greinarinnar af dugnaði sínum.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson talaði út frá kvótakerfi og sagði að hann vildi innköllun veiðiheimildanna. Við erum sammála um þetta. Hann leggur áherslu á byggðatengingu. Við höfum aldrei lagst alfarið gegn því að ræða það mál, að kvóti verði byggðatengdur með einhverjum hætti. En það var annað sem hv. þm. sagði sem fékk mig til þess að standa upp, þ.e. þessi algera andstaða hans við markaðstengingu. Ég vil biðja hann að útskýra það fyrir þingmönnum hvernig hann ætlar að velja þá sem eiga að fá að veiða fiskinn eigi ekki nota markaðstengingu. Sannleikurinn er bara sá að markaðurinn er óumflýjanlegur í íslensku þjóðfélagi. Íslenskt þjóðfélag er markaðsþjóðfélag. Þegar menn eru farnir út úr því lenda þeir í þeim ógöngum sem hér hefur verið lýst, þegar stjórnvöld ganga í að handvelja eða búa til reglur eins og gert hefur verið við úthlutun á veiðiheimildum. Þetta hefur stuðlað að stöðugt meira óréttlæti milli þeirra sem standa í þessum atvinnuvegi og fólksins sem býr í þessum byggðarlögum. Þetta er aftan úr öldum, að geta ekki fallist á að nota markaðinn til að menn hafi jafnræði til að nýta þær veiðiheimildir sem verða á staðnum sem þeir gera út frá. Ég spyr bara: Hvernig í ósköpunum á að fara að? Á að fara eftir því hvar menn eru í stafrófsröðinni? Eftir hverju á eiginlega að velja menn sem eiga að fá að fiska?

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þm. Jóhann Ársælsson verði að lesa tillögu okkar hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði kvölds og morgna og um miðjan daginn fyrst hann setur mál sitt svona fram. Í tillögunum er gert ráð fyrir því að grunntenging sé við byggðarlög og heimildunum sé úthlutað heima fyrir og byggðarlögunum í sjálfsvald sett hvernig það er gert. Þau gætu í sjálfu sér sett þær á markað heima fyrir gagnvart þeim útgerðaraðilum sem starfa í byggðarlaginu. Hins vegar er líka gert ráð fyrir því að 1 3 fyrndra aflaheimilda fari á almennan markað. Að setja málin þannig fram að við séum aftan úr öldum og kunnum ekki að nýta okkur markaðslögmálin, ég bara frábið mér þannig framsetningu. Það er ekki í tillögunum og við höfum þráfaldlega lýst því yfir í málflutningi okkar að við erum alls ekkert andvíg því að lögmál markaðarins séu notuð þar sem það á við. Við höfum hins vegar lýst því yfir að í þágu íslensks samfélags viljum við í vissum þáttum, svo sem í fjarskiptamálum, raforkumálum og samgöngumálum, byggja á stýringu ríkisins sem er allt annars eðlis. Það hefur verið málflutningur Samfylkingarinnar lengi að við getum ekki hugsað okkur markaðskerfið. Við höfum aldrei sagt það, aldrei sett mál okkar þannig fram. Við höfum þráfaldlega bent á að við teljum að markaðurinn eigi að stjórna á þeim sviðum sem ekki varða grundvallarþarfir almennings og almannaheill. Á öðrum póstum viljum við nota ríkisstýringu eða sérleyfi o.s.frv., eins og í grunnþjónustunni, stoðkerfisþjónustunni.

Hæstv. forseti. Ég tel mig ekki hafa hafið þessa umræðu. Hv. þm. sagði einfaldlega í ræðu sinni að hann væri á móti uppboðum, á móti þeirri aðferð til að gefa mönnum jafnræði til að ná til sín veiðiheimildunum. Það er ástæðan fyrir því að ég fór í þetta andsvar við hv. þm. Hv. þm. sagði líka í ræðu sinni áðan að hann væri ekki á móti markaðnum þar sem það ætti við. Ég spyr: Var ég að misskilja eitthvað þegar hv. þm. sagðist á móti uppboðum eða markaðsleið til þess að koma veiðiheimildunum til skila? Ég veit ósköp vel að að hluta til er í þeirra tillögum gert ráð fyrir markaðsleið. Ég fagnaði því á sínum tíma. En hv. þm. tók svo til orða í umræðunum rétt áðan að hann væri á móti þessari uppboðsleið. Þess vegna taldi ég ástæðu til að óska eftir því að hann útskýrði hvernig ætti að velja úr þá sem ættu að fá veiðiheimildir ef ekki ætti að fara markaðsleið til þess.

Virðulegi forseti. Það er ósköp einfalt. Sveitarfélögin heima fyrir, sjávarbyggðirnar og stjórn þeirra ráða því sem í þeirra hlut kemur samkvæmt okkar tillögum og þriðjungur fer á markað. Þannig er það. Það sem ég sagði var að ég teldi að uppboðsleið á öllum veiðiheimildum mundi hafa svipaðar eða álíka afleiðingar og fiskveiðistjórnarkerfið sem við vinnum eftir í dag. Svo einfalt er það. Það mun leiða til samþjöppunar og áfram leiða til fækkunar og stækkunar fyrirtækja. Ég er þeirrar skoðunar og þess vegna höfum við keyrt inn á byggðatenginguna sem grunnvörn sjávarbyggða um allt land.

Herra forseti. Í ræðu hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar vék hann að því að fólk í sjávarbyggðunum væri óöruggt um framtíð sína og ef það sæi færi til væru menn jafnvel tilbúnir að selja eignir sínar, bregða búi og færa sig til. Nú vill svo til, herra forseti, að ríkið gerði dálitla tilraun um daginn sem ég veit ekki hvort hv. þm. hafa tekið eftir. Það var auglýst eftir bústað fyrir rektor Menntaskólans á Ísafirði. Það þurfti að vera nokkuð gott hús eða einbýlishús, þetta er stór fjölskylda og allt gott um það. Hvað gerist þá? Þá bregður svo við að á Ísafirði eru allt í einu til sölu 23 eða 27 hús, ég man ekki hvort það var. Þarna voru til sölu bestu hús margra borgara sem maður taldi að væru flestir í nokkuð öruggri vinnu og sæju sumir hverjir fram á nokkuð þokkalega framtíð þó að vissulega væru innan um menn sem komnir eru í vanda og sjá ekki framtíðarmöguleika í búsetunni á Ísafirði miðað við núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Ég kem hér upp til að vekja athygli á þessu, að jafnvel í plássi eins og Ísafirði þar sem er ýmis önnur atvinnustarfsemi en sjávarútvegur, menntaskóli, sjúkrahús og fjölmörg önnur þjónustufyrirtæki, stóð allt í einu til boða að kaupa 23 hús, ef ég man rétt --- bara einn, tveir og þrír, um leið og menn áttu von á góðu verði. Þetta sýnir, herra forseti, að óöryggið sem hv. þm. vék að er staðreynd og það er mjög alvarlegt að þannig skuli það vera.

Virðulegi forseti. Ég er innilega sammála hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni. Þetta er vandamálið í hnotskurn. Það er öryggisleysið. Menn fara ekki vegna þess að þeir hafa ekki að neinu að hverfa, þ.e. eignir þeirra eru verðlitlar. Þetta er stóra málið. Ástandið verður náttúrlega ljóst við svona aðstæður, þegar auglýst er eftir eignum og menn geta losað það sem þeir héldu að væri óseljanlegt. Grunnurinn að þessu öllu er heftur aðgangur byggðarlaganna að auðlind sem byggðarlögin höfðu aðgang að áður. Við gleymum því ekki að skipta þurfi réttlátlega og það á ekki að stjórna með veiðiheimildum úr stofnum o.s.frv. en peningaöflin eru farin að stjórna því algerlega hvernig byggðaþróunin er. Það er vond leið. Við verðum að vinda ofan af þessu og þess vegna leggjum við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði tillögur okkar í púkkið. Við teljum að mjög auðvelt sé að vinda ofan af þessu kerfi á 20 árum og byggðatenging sé alger forsenda. Ég árétta enn og aftur að ef við tölum um heiminn allan þá erum við Íslendingar með landstengingu á veiðiheimildum okkar. Byggðatenging er ekkert annað en smækkuð mynd af landstengingu eins og við höfum. Við veiðum 1,6--2 millj. tonna á ári á okkar forsendum og löndum hér. Við förum í næsta þrep, í sjávarbyggðir landsins, og gefum þeim þann rétt til lífsbjargar sem augljóslega er þeirra.

Herra forseti. Í lok andsvars síns gat hv. þm. um rétt byggðanna til að krefjast veiðiréttar og öryggis. Það er rétt að draga það fram að þegar við vorum að ræða í gær þáltill. um túnfiskveiðar hafði Ísland búið sér til rök til að sækja þann rétt. Hver voru þau? Þau voru svona, með leyfi forseta: ,,Á vettvangi ráðsins hefur Ísland ítrekað lýst óánægju með núverandi skiptingu veiðiheimilda, sem eingöngu byggist á veiðireynslu og gefur Íslandi þannig engan veiðirétt.`` Herra forseti. Mætti ekki yfirfæra þetta á hverja einustu byggð í landinu sem hefur farið halloka út úr þessu veiðikerfi? Ég hæli sjútvrh. fyrir að hafa fundið þessi rök.

Virðulegi forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni um þessa hugmynd, þ.e. um aðgengið út frá rétti okkar til veiða gagnvart öðrum þjóðum. Það er einmitt þetta sem ég var að reyna að undirstrika áðan í málflutningi mínum, nákvæmlega sömu hugsun gagnvart sjávarbyggðum landsins eftir áratuga reynslu þeirra og uppbyggingu á grunni auðlindarinnar. Ég lýsi því bara yfir að hugmyndin um rétt landsins í heild sinni er skynsamleg og ég vonast til að með tímanum verði svipuð hugsun uppi gagnvart sjávarbyggðum landsins.

Hæstv. forseti. Það frv. til laga sem hæstv. sjútvrh. hefur hér fylgt úr hlaði er í sjálfu sér ekki stórt í sniðum. Í því eru samt ákvæði sem eru áhugaverð þó lítil séu í tonnum talin. Eins og hér hefur komið fram voru, með breytingu á fiskveiðilögunum í lok þings 2002, settar inn sérstakar aflaheimildir sem ráðherra skyldi ráðstafa, annars vegar til tilrauna með áframeldi á þorski og hins vegar til stuðnings byggðarlögum sem lent hefðu í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi. Þetta er kannski mest spennandi og var náttúrlega aðaltilgangurinn að koma á áframeldi í þorski. Við sjáum hvernig það er að þróast, hvernig menn veiða og setja í nót eða í kvíar til að fylgjast með í áframeldi. Þetta sjáum við í fjölmörgum fjörðum. Ég hef átt þess kost að fylgjast með þessu í mínum ástkæra firði, séð hvernig þar er farið að. Hitt atriðið er ákveðinn hluti af kvóta, 1.500 tonn sem talað er um að ráðherra fái heimild til að ráðstafa til hjálpar byggðarlögum sem lent hefðu í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi. Þau byggðarlög eru því miður fjölmörg. Ég vil fyrir mitt leyti segja að ég held að þetta sé sjálfsagt lagafrv. sem hlýtur að fara fljótt í gegn með þessari breytingu, en það má auðvitað ræða, og það ætla ég að gera hér, um byggðakvóta og hvernig þessum heimildum verður ráðstafað. Eins og ég sagði áðan fylgdu með í þessu 1.500 lestir af botnfiski, við skulum bara kalla það nýjan byggðakvóta, nema menn noti annað orð um þessa úthlutun. En fyrir er 1.500 tonna kvóti sem Byggðastofnun hefur ráðstafað. Það segir hér í athugasemdum með frv. að fram hafi komið að hafa skyldi í því sambandi samráð við Byggðastofnun um úthlutun á þessum 1.500 tonnum. Enn fremur segir í athugasemdum, herra forseti: ,,Þar sem það hefur tekið lengri tíma en gert var ráð fyrir að setja reglur um þessa sérstöku úthlutun kom hún ekki til framkvæmda á fiskveiðiárinu 2001/2002. Er því lagt til að þessi heimild flytjist til yfirstandandi fiskveiðiárs og verði því úthlutað 2.000 lestum í framangreindum tilgangi í ár.`` Herra forseti. Í framhaldi af þessu vil ég nota tækifærið og spyrja hæstv. sjútvrh. um úthlutunarreglur fyrir kvótann sem hér um ræðir, þ.e. þessi 2.000 tonn: Hvernig gengur að smíða þær úthlutunarreglur? Hvers vegna hefur það tekið svo langan tíma? Er það e.t.v. vegna ágreinings og deilna sem voru innan Byggðastofnunar eða eru það átök milli Byggðastofnunar og sjútvrn. um hvernig fara skuli með úthlutun á þessu og hvaða reglur munu gilda? Ég spyr sem sagt eftir því hvaða aðferð verður notuð við að meta hvaða byggðarlög fá og hver ekki. Verður haft samráð við Byggðastofnun eins og hér er kveðið á um eða mun hæstv. sjútvrh. e.t.v. beita sér fyrir því að þessi byggðakvóti verði auglýstur og þá sitji allir við sama borð hvort sem það eru sveitarfélög eða aðrir? Inn í þessa spurningu má að sjálfsögðu flétta spurninguna: Verður byggðakvóta eingöngu úthlutað til þeirra sem gera út og hafa kvóta fyrir? Verður þessu úthlutað til sveitarfélaga eða verður þessu kannski úthlutað til fiskvinnslustöðva líka? Hverjir munu eiga möguleika á að njóta þessara 2.000 lesta af þorski sem þarna á að úthluta? Herra forseti. Það er ákaflega mikilvægt að koma af stað umræðu um þetta mál og inn í þá umræðu hljóta að blandast sveitarfélög sem hafa lent í vandræðum eða lent í vanda, eins og hér stendur, vegna samdráttar í sjávarútvegi. Byggðarlög hafa misst frá sér kvóta á einn eða annan hátt og eftir stendur vandamál vegna þess að grunnatvinnustarfsemin sem viðkomandi byggðarlag byggðist á er ekki lengur til staðar. Allur kvótinn eða stór hluti hans er farinn og eftir stendur byggð sem má muna sinn fífil fegri, vantar aflaheimildir, vantar afla að vinna, eiga ekki möguleika á að gera það sem þeir kunna best og hafa gert vel í gegnum tíðina. Markaðslögmálin og hagræðingin hafa ekki dugað fólki á viðkomandi stöðum þótt vafalaust hafi orðið hagræðing fyrir fyrirtækin sem keyptu til sín aflaheimildirnar. Fyrirtækin ná meiri hagræðingu og meiri hagnaði og rekstur þeirra er betri. Með öðrum orðum, herra forseti: Markaðslögmálin eiga ekki við alls staðar og það hefur sannarlega komið í ljós á mörgum stöðum á landsbyggðinni, að hagræðingin í sjávarútvegi hefur gert það að verkum að mörg byggðarlög hafa verið gjaldfelld. Ég vil nota það orð, gjaldfelld. Þau hafa verið gjaldfelld með einni undirskrift handhafa kvótans þegar hann hefur selt kvótann frá sér. Eftir standa íbúar með verðlitlar eða verðlausar húseignir. Með öðrum orðum er ævistarfið þeirra gert nánast upptækt með einni undirskrift. Þetta er það versta, herra forseti, og ég hef áður sagt það, við kvótakerfið. Ég ætla að leyfa mér að taka undir það sem hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson gerði að umræðuefni áðan. Mig langar að segja frá því þegar ég átti kost á að ferðast með fjárln. um Norðausturland ekki alls fyrir löngu, áður en þing hófst. Heimsókn okkar í eitt byggðarlagið var mér sérstaklega minnisstæð. Ég á auðvitað við þann ágæta stað Grenivík, eða Grýtubakkahrepp. Sveitarstjórinn þar lýsti kostum þess sveitarfélags, sýndi okkur glæsilegt elliheimili, glæsilegan skóla, glæsilega íþróttaaðstöðu, krakka sem teknir voru úr tíma og fóru í heimilisfræðslu til að elda ofan í aðra krakka skólans í mötuneyti staðaðarins, þarna var verið að elda fiskibollur sem allir í skólanum áttu að koma og borða. Þá var haldið áfram til fundar með sveitarstjóranum, farin hringferð um plássið. Þegar við keyrðum um höfnina og sáum hið mikla og glæsilega frystihús spurði ég hvort það væri ekki hér sem sveitarfélagið ætti töluverðan kvóta. Ég minnist þess hve sveitarstjórinn var ánægður og grobbinn þegar hún sagði okkur frá kvótanum sem Grýtubakkahreppur á. Það rann upp fyrir mér að það væri betra ef fleiri sveitarfélög á landinu hefðu ákveðið eignarhald á svo miklum kvóta sem Grýtubakkahreppur á. Sá kvóti er notaður í samvinnu við Útgerðarfélag Akureyrar og til að halda uppi vinnslu á Grenivík. Í fréttum fyrir skömmu upplýsir þessi ágæti sveitarstjóri að hluta af þessum peningum fyrir eignarhald af kvóta hafi hreppurinn getað notað til að byggja upp framleiðslu í lyfjaiðnaði á Grenivík. Herra forseti. Ég vildi óska þess að ég gæti farið um allt landið og sagt slíkar sögur. Mikið rosalega var ég stoltur af þessari sveitarstjórn. Það kom reyndar upp í huga minn, af því að ég er fyrrverandi sveitarstjórnarmaður eins og ýmsir aðrir sem hér eru inni, að ég tók þátt í því að mynda meiri hluta á Siglufirði 1990 eftir kosningar. Mér er það ákaflega minnisstætt að einn af þeim aðilum sem ég myndaði meiri hluta með, sem hafði mikið vit á sjávarútvegi og var reyndar útgerðarmaður þá, hreyfði þeirri hugmynd hvort ekki væri ástæða til að slá af ýmsum framkvæmdum sveitarfélagsins, við malbikun gatna jafnvel, byggingu íþróttaaðstöðu eða annars. Hvað átti að gera við peningana? Jú, herra forseti, tillaga hans var að sveitarfélagið mundi kaupa kvóta. Því miður fékk hugmyndin ekki stuðning en ég hef oft hugsað til þessa. Þetta kom sterklega upp í huga mér þegar ég fór um Grenivík, eins og ég hef lýst áður. Mér kom til hugar að það hefði verið notalegt ef minn heimabær hefði haft aðgang að ákveðnum kvóta, þó að kvóti sé mikill á Siglufirði, ég vil taka það skýrt fram, í gegnum Þormóð ramma -- Sæberg. Þetta vil ég aðeins taka hér sem dæmi. Ég get tekið önnur dæmi um hvernig þetta hefur verið að þróast. Mér eru líka ákaflega minnisstæðar árlegar heimsóknir mínar í Fiskiðjuna Skagfirðing á Sauðrárkróki. Ég hef þar fengið lýsingar á og séð hvernig þeir reka íshús á hefðbundinn hátt, á gamla mátann. Togara er haldið úti til ísfisksveiða. Hann landar þar vikulega og þar er mikil og góð vinnsla. Með öðrum orðum var fiskvinnsla á þeim stað ekki lögð niður og færð út á sjó. Mér skilst, og ég held að ég viti það með fullri vissu, að hagnaður hafi verið af þeirri vinnslu. Afkoman var góð og starfsmenn þar hafa haft góð laun, ef hægt er að segja svo um þessi láglaunastörf. Þeir hafa a.m.k. haft góða og trygga vinnu. Svo getum við farið um önnur svæði þar sem við vitum að mikill titringur er vegna kvótastefnunnar eins og hún er í dag, vegna þess frjálsræðis sem er í sölu og kaupum á hlutabréfum og fyrirtækjum. Að sjálfsögðu verður ekki hægt að banna slík viðskipti en að stærstum hluta er það eftirsóknarvert vegna þess að viðkomandi fyrirtæki hefur svo og svo miklar veiðiheimildir. Ég þekki staði í mínu gamla kjördæmi, t.d. Skagaströnd, og hef fylgst með því hvernig þar var farið að. Ég fylgdist með því hvernig sveitarstjórn Höfðahrepps þurfti að verja hlut sinn á sínum tíma til að halda eignarhaldi og meirihlutavaldi á fyrirtækjum þar. Ég ætla rétt að vona að þær breytingar, og er þess reyndar fullviss, verði viðkomandi byggðarlagi til heilla og ekki muni slá í baksegl þar. Ég þekki líka, herra forseti, titring sem hefur verið á Vopnafirði vegna breytinga sem þar hafa átt sér stað. Þegar í upphafi septembermánaðar voru stórviðskipti með hlutabréf í Tanga sem Hraðfrystihús Eskifjarðar keypti. Ég ætla líka að vona, herra forseti, að þær breytingar verði báðum þeim byggðarlögum til heilla og framþróunar en hagræðingin geri það ekki að verkum að annað hvort byggðarlagið muni dala í framhaldinu, aflaheimildir kannski færast frá því og skipum þar lagt eða eitthvað í þá veru. Ég ætla rétt að vona að þau umskipti gangi vel. Ég vil ekki vera svartsýnn en þó eru ákveðnar hættur á ferðinni í þessu sambandi. Rétt í lokin, herra forseti, vegna þess að ég hef ekki mikinn tíma, gæti ég lýst því sem gerðist í heimabæ mínum um síðustu helgi. Þar er ekki um nein leyndarmál að ræða. Við höfum getað fylgst með því í fréttum hjá Verðbréfaþingi hvernig ýmsir hlutir þar hafa verið að gerast, kaup og sala á hlutabréfum þar sem fjárfestingarfélagið Afl, sem er að mér skilst í eigu Landsbankans og töluvert stór hluthafi fyrrverandi stóreignaraðili í Samherja, Þorsteinn Vilhjálmsson, hvernig kaupin þar áttu sér stað. Þessi fjárfestingarsjóður var sífellt að kaupa meira og meira. Að sjálfsögðu veit maður ekki hvað þar býr á bak við en ég varð þess áskynja og ég skildi vel þann titring og kvíða sem þar var. Sem betur fer, herra forseti, snerist titringurinn upp í gleði þegar menn vissu að aðilar sem hafa sýnt mikinn kraft og dugnað við uppbyggingu Þormóðs ramma -- Sæbergs stóðu að baki kaupunum. Ég vil kalla þá heimaaðila, þó að erfitt sé að tala um heimaaðila og utanbæjarmenn þegar kemur að eign á hlutabréfum. Ég held að þar hafi mál sloppið fyrir horn á glæsilegan hátt. Þar voru aðilar sem voru ekki tilbúnir að missa stjórnina. Mér finnst ég hafa skynjað að heimaaðilar hafi aftur náð miklum yfirráðum og þeir eiga heiður skilinn fyrir það. Þetta segi ég, herra forseti, þótt ég hafi af málinu takmarkaðar fréttir, ekki nema með því að lesa af verðbréfasíðum ýmsum og tilkynningum frá Verðbréfaskráningu Íslands. Svo get ég hins vegar haldið áfram, herra forseti, og talað um hvernig kvótinn hefur farið með önnur byggðarlög. Ég get alveg rætt það hvernig kvótinn hefur farið frá því ágæta byggðarlagi Hrísey, sem bar á góma áðan, og um erfiðleikana þar. Ég gæti vel ímyndað mér hvaða áhrif úthlutun á byggðakvóta til Hríseyjar mundi hafa á atvinnulífið þar og byggðarlagið, lítil eða mikil úthlutun, beina innspýtingu. Þess vegna segi ég, herra forseti, að ég er töluvert skotinn í hugmynd um byggðakvóta, um kvóta sem tengdur er sveitarfélögum. Það eru til aðilar sem hafa komið óorði á byggðakvóta en ég vona að nú verði ekki miklar deilur í úthlutuninni fram undan. Ég geri mér grein fyrir að margir fleiri en fá muni vilja fá þessi 2 þús. tonn sem hæstv. sjútvrh. ætlar að úthluta. Ég ítreka fyrri spurningar mínar sem ég hef lagt hér fram, og vænti þess að hæstv. sjútvrh. svari þeim á eftir áður en umræðu lýkur. Herra forseti. Ég lagði mál mitt hér áðan upp frá því sem stendur í athugasemdum með frv. um vandamál nokkurra byggðarlaga sem hafa orðið fyrir því að kvóti hefur verið tekinn frá þeim. Inn í það kemur svo að sumir í hinu óskipta markaðskerfi, markaðslögmálum, benda á það að menn geta keypt fisk á markaði. Það er sannarlega rétt. Menn geta keypt fisk á markaði. En hvað skyldi gerast í því? Ég kem kannski betur að því í seinni ræðu en ég nefni rétt í lokin að ef fiskvinnslufyrirtæki, t.d. á Dalvík, þurfa að kaupa fisk á mörkuðum í Reykjavík --- gera menn sér grein fyrir því hver flutningskostnaðurinn er á hvert kíló af þessum fiski til vinnslu til þess að halda uppi atvinnu á Dalvík? Tökum dæmi.  
             Herra forseti. Rétt að lokum. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson sagði áðan að við værum í þeim vanda í sjávarútvegi sem menn hefðu búið til sjálfir og vitnaði til ríkisstjórnar og ríkisstjórnarflokkanna. Þetta er alveg hárrétt. Stærsti gallinn á því kvótakerfi sem við búum við er hvað kvóti er framseljanlegur. Um leið og hann er seldur frá einu byggðarlagi sem verður þannig gjaldfellt, eigur fólks hrynja í verði og lífsstarfið hverfur verður það til styrktar því byggðarlagi sem fær kvótann. Þess vegna verðum við á einhvern hátt, herra forseti, að taka þátt í því að reyna að skapa meiri sátt um þetta. Og ég segi alveg eins og er að ég held að það sé liður í þeirri sátt að meira af kvótanum --- ég ætla ekkert að úttala mig um það á þessum tveimur mínútum sem ég á eftir hér hvernig það yrði gert --- að byggðapottur, eða hvað við viljum kalla það, úr kvótakerfinu þurfi að aukast þar sem búnar verða til reglur sem verður sem mest sátt um, þar sem hægt verður að úthluta kvóta til ákveðinna, tiltekinna byggðarlaga til að snúa vörn í sókn í byggðamálum á fjölmörgum stöðum. Það er ákaflega brýnt og ég segi það, herra forseti, að lokum að ef menn vilja fara í skjótvirkar aðgerðir í byggðamálum til að lagfæra þann þjóðarvanda, ekki landsbyggðarvanda heldur þjóðarvanda, sem hefur verið undanfarin ár og hefur verið látinn liggja hjá stjórnvöldum og ekkert verið gert í eru tvö atriði sem verður hægt að grípa til sem mundu virka strax. Meira að segja hæstv. félmrh. hefur sagt að Framsfl. eða ríkisstjórnin hafi gleymt landsbyggðinni sinni sem er alveg hárrétt. Í fyrsta lagi verður að stórlækka flutningsgjöld, eins og ég hef bent á á Alþingi, með því að lækka eða fella niður þá okur- og ofurskatta sem flutningsaðilar þurfa að greiða ríkissjóði fyrir hvert kíló eða hvern farm sem þeir flytja. Í öðru lagi, herra forseti, með því að taka aflahlutdeildir, hugsanlega af viðbótum sem koma á næstu árum eða með því að fyrna einhverja ákveðna leið og koma með því inn, í örlítið stærri og meiri byggðapott heldur en hér er til úthlutunar eftir reglum sem sátt yrði um. Þá held ég að fljótlegt yrði að snúa vörn í sókn í byggðamálum og það hlýtur að vera meginverkefni Alþingis að finna flöt á þeim málum, hvernig hægt er að gera þetta. Ég hef nefnt þau tvö atriði sem ég tel að séu langfljótvirkust og vænti þess að hæstv. sjútvrh. svari spurningum mínum hér á eftir vegna þessa frv. og úthlutunarreglna sem eiga að gilda um það.

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns um þetta mikilvæga frv., þótt ekki sé verið að tala um stórar tölur í tonnum talið, benda á það að samkvæmt 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða var aðalmarkmið þeirra að nytjastofnarnir væru sameign íslensku þjóðarinnar og að samkvæmt öðrum greinum væri markmið að stuðla að nýtingu og verndun fiskstofnanna. Við getum sett spurningarmerki við hvernig til hefur tekist þar. Ég held að hæstv. sjútvrh. og menn hans hefðu átt að gaumgæfa þau mál betur og með gagnrýnni augum. En þetta átti líka að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu. Þetta átti að treysta eignir fólks í landinu og það er það sem allt of lítið hefur verið litið á. Menn tala um brottflutning fólks af landsbyggðinni, í huganum er horft á fjögurra manna fjölskyldu fara með hafurtask sitt út í gám og jafnvel suður. En það gleymist alltaf hvað þessi fjöskylda skilst við. Hún skilur jafnvel eftir sig ævistarfið, eignirnar sínar, íbúðarhúsnæðið sitt og við brottflutning hennar falla eignir annarra í verði. Þetta tengist þessu kerfi og ég mun leggja fram þáltill. þar sem sérstaklega verður hugað að því að verja eignir landsbyggðarfólks, einkum fasteignir þess. Hún er komin hér á dagskrá og verður tekin fyrir síðar í dag. Stóran hluta vandamálsins má rekja til kvótakerfisins. Ég vil hins vegar benda á það frv. sem liggur fyrir í dag þar sem verið er að tala um 500 lestir af óslægðum botnfiski sem ráðherra hefur til ráðstöfunar á fiskveiðiárinu 2001/2002 til stuðnings byggðarlögum sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi. Hér er þetta orð komið inn. Hér er það fyrst, finnst mér nánast, viðurkennt að það sé möguleiki að byggðarlög lendi í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi. Þegar lögin um stjórn fiskveiða voru sett átti m.a. að treysta atvinnu og byggð í landinu. Menn horfðu ekki upp á það þá. Mönnum datt ekki í hug að setja orðið vandi yfir þau lög og reiknuðu ekki með að það kæmi upp einhver vandi. En kerfið hefur allt saman spilað þennan óskapnað upp og nú er bara hnípin þjóð í vanda hringinn í kringum landið. En ég fagna því að hér á að ráðstafa þessum 500 tonnum. Það stóð til að gera á síðasta kvótaári en varð því miður ekki af. Það er gott að þetta verði fært á milli ára og notað þá á þessu ári til að styrkja þær byggðir sem lent hafa í vanda. Byggðastofnun hefur úthlutað 1.500 tonnum sem var síðan ráðstafað til fimm ára og sú úthlutun hefur gefið góða raun. Þetta er ekki há prósenta af þeim fiskveiðiheimildum sem stærstu handhafarnir hafa en þetta hafa verið plástrar á þau sár í þeim blæðandi byggðarlögum þar sem allt hefur jafnvel verið komið svo á vonarvöl að við landbresti lá. Hér hafa verið nefnd sveitarfélög og auðvitað verður umræða eins og hér er að vera opinská í því. Ég nefni stað eins og Þingeyri sem var búinn að vera í fréttum út af vandamálum sínum í ein tvö ár og menn máttu þar vart róa til fiskjar. Það er komið að því vandamáli með þennan byggðakvóta og Ísafjarðarbær --- þá á ég við Þingeyri, Flateyri og Suðureyri --- leggur fram byggðakvóta sinn til atvinnuuppbyggingar á Þingeyri, og hvað gerist? Það bregður svo við að maður heyrir ekki Þingeyri nefnda í neikvæðri merkingu meira. Þar er verið að landa fiski, 100--150 tonnum í hverri viku. Þetta hefur mikil áhrif. Ég bendi á stað eins og Hrísey. Ástand var þar nokkuð gott rétt áður en að þessari úthlutun kom. Þar var 4 þús. tonna kvóti. Hann fer nánast leiftursnöggt niður í 500 tonn. Þar voru 277 íbúar. Þeim fækkaði snögglega. Auðvitað gerist það þegar veiðiheimildir fara af stöðunum. Byggðastofnun gaf út skýrslu um áhrif kvótakerfisins á íbúaþróun á landsbyggðinni og það er beint samhengi þar á milli. Þaðan sem kvótinn fer, þar missir fólkið vinnu. Það fer, eignir þess falla í verði og þetta þarf að bæta fólki. En þeir börðu hausnum við steininn um það mál man ég, á sínum tíma, hæstv. sjútvrh. --- og ég man líka að hv. formaður Framsfl. var sama sinnis og skrifaði ég grein um það í hið ágæta blað Morgunblaðið til að rökstyðja þetta. Þetta hefur víðar komið illa við. Þetta hefur komið illa við á Vestfjörðum. Það eru núna vandræði í Sandgerði og á fleiri stöðum. Ég bendi sérstaklega á norðausturhornið, stað eins og Raufarhöfn og byggðirnar þar. Það þarf víða að taka á þessum málum. Ég tek undir með hv. 3. þm. Vesturl. Jóhanni Ársælssyni sem sagði að meðan kvótakerfið virkar eins og það hefur virkað, að veiðiheimildirnar safnast á færri og færri hendur, er auðvitað vá fyrir dyrum í mörgum sjávarplássum. Og ég segi fyrir mína parta að þegar svo er komið að nokkrir aðilar geta í ræðu eða riti sagt í fjölmiðlum: Það þarf að fækka rækjuverksmiðjum um þetta eða hitt og það setur ugg og ótta að fólki á þessum stöðum bara við að heyra orð þessara manna er illa komið. Það var aldrei markmið kvótakerfisins að hefja menn til slíkra valda að þeir gætu, bara með orðum sínum einum upphaflega og síðan athöfnum, sett heilu byggðarlögin í mikla óvissu. Slíkt hefur aldrei gerst í Íslandssögunni. Menn gátu óttast héraðshöfðingja áður sem riðu um héruð með ófriði og vopnaskaki en aldrei bjuggust menn við svona hlutum. Hverjar eru afleiðingarnar? Fólkið missir lifibrauðið. Fólkið flyst brott og fasteignir þess rýrna og á því máli tekur þáltill. mín sem hér verður rædd í dag. Veiðiheimildirnar áttu ekki að tryggja eignir útgerðarmanna. Þær áttu að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu. Hér hafa verið nefnd dæmi og hv. 4. þm. Vestf., Guðjón Arnar Kristjánsson, sagði okkur frá litlu dæmi úr sinni heimabyggð þar sem auglýst var eftir húsi og 23 eða 27 aðilar vildu selja. Ef við lítum sérstaklega á Ísafjörð og niðurstöðuna í þeirri skýrslu Byggðastofnunar sem ég nefndi áðan, um áhrif kvótakerfisins á búferlaflutning, var sá staður sterkur, og hv. 4. þm. Vestf. þekkir það. Hann tók þátt í því sjálfur að byggja hann upp. Ísafjörður hafði 22 þús. tonn fyrir 3--4 árum og þetta minnkaði leiftursnöggt niður í um 10 þús. tonn. Auðvitað hefur þetta áhrif á eignir fólks á þessum stöðum. Auðvitað er þetta m.a. ástæðan fyrir því að 27 hús eru auglýst til sölu. Þau hefðu kannski verið fimm ef þetta mikla áfall hefði ekki komið, kannski ekkert, vonandi ekkert. Margir þingmenn hafa rætt um kvótakerfið og óvissuna sem það hefur í för og ég tek undir það allt. Í svari við fyrirspurn sem ég bar fram til félmrh. á síðasta þingi um hvort opinberu fé Íbúðalánasjóðs hefði verið ráðstafað til bygginga, nýbygginga, komu fram mjög daprar tölur og má lesa þær beint í samræmi við kvótakerfið. Til eru staðir eins og t.d. Seyðisfjörður þar sem ekkert er byggt árin 1990--2000. Hv. 3. þm. Norðurl. v., Kristján L. Möller, nefndi áðan hvað hefði verið að gerast í heimabæ hans, Siglufirði, síðustu daga þar sem ég veit að fólk hefur óttast mjög um hvernig málum reiddi af. Nógu viðkvæmar voru þær byggðir fyrir. Á tíu ára tímabili hefur ekki verið lánað til Siglufjarðar nema 27 milljónir. Á sama tíma lána opinberir sjóðir til íbúðabygginga í Kópavogi fyrir 2,2 milljarða. Kvótakerfið hefur engin áhrif á höfuðborgarsvæðinu. Öll umsvif í kringum fiskveiðar og sjávarútveg fara í gegnum höfuðborgarsvæðið hvort sem fiskurinn er veiddur frá Ísafirði, Fáskrúðsfirði, Raufarhöfn eða Vestmannaeyjum, það breytir engu. Öll hin jákvæðu áhrif fiskveiðanna fara í gegnum hagkerfi höfuðborgarinnar og verja eignir fólks þar. Það sama er ekki að segja um landsbyggðina. Herra forseti. Ég vil taka undir allt sem sagt hefur verið hér í dag um þessi mál. Grundvallaratriðið er að verja eignir landsbyggðarfólks.

Virðulegur forseti. Ljóst er að hér er á ferðinni frv., ekki stórt í sniðum, til að bæta við bót eða plástri á plástur, frv. af gerðinni smáskammtalækningar, ef gefa ætti þessu eitthvert nafn. Til samræmis við það hefur oft verið tekin til samlíkingar stagbætt flík. Það er það sem kerfið er að verða, hæstv. sjútvrh. Annað er líka athyglisvert þegar rætt hefur verið um þetta mál sem hefur snúist að sjálfsögðu um fiskveiðistjórnarkerfið, að hér í salnum hafa aðeins verið landsbyggðarmenn ásamt sjútvrh. --- og nú bætist loks í hópinn eftir rúmlega klukkutíma umræðu einn af stjórnarliðunum frá minni stjórnarflokknum, hv. þm. Hjálmar Árnason, og ég leyfi mér að bjóða hann velkominn í salinn. Þetta er eftirtektarvert. Og aðeins einn ráðherra, hæstv. sjútvrh., ræðir þessi mál. Það sýnir áhugann á málinu sem ég tel að ætti að varða grunnatriðin hjá þjóðinni. Mér finnst eðlilegt að lög þurfi breytinga við þó að búið sé að gera breytingar á jafnvel flestum greinum laganna eftir aðstæðum. En fiskveiðistjórnarkerfið þarf að vera þannig að það bjóði upp á stöðugleika. Þar vantar mikið á. --- Og nú fór hv. þm. Hjálmar Árnason úr salnum. Nýjustu dæmin um kvótaflutninga úr byggðarlögum hafa vakið ótta byggða sem trúðu því að hlutur þeirra væri tryggður. Þar nefni ég til Sandgerði og Grindavík, þá miklu útgerðarbæi. Þar er kominn uggur og ótti í menn vegna þess sem er að gerast. Þeir eru að missa frá sér aflaheimildirnar í því formi að einstaklingar eru að selja, hætta og flytja úr byggðunum. Þetta er það sem er að gerast. Þetta kallast hagræðing. Þetta er hagræðing til hörmunga fyrir ótrúlega marga. Það er niðurstaða mín. Útkoman úr kerfinu er hagræðing til hörmunga. Það er rétt að spyrja um leið hæstv. sjútvrh. í tilefni af frv.: Hverjir eiga að fá? Hvernig á að framkvæma? Ég vona að hæstv. sjútvrh. láti svo lítið að svara því hverjir eiga að fá og hvernig á að framkvæma. Fróðlegt er, herra forseti, að fara yfir og skoða árangur af stjórn fiskveiða sl. 10--12 ár. Árangurinn er sá að yfirráð yfir meginhluta kvótans eru komin í hendur örfárra aðila að stærstum hluta. Það er hagræðing sem leiðir til hörmunga. Staðreyndin er sú að sjósókn á stórum skipum sem gerð eru út hefur ekki verið meiri í annan tíma á Íslandi. En því miður hafa dökku hlutirnir sem fylgja fiskveiðistjórnarkerfinu, þ.e. brottkastið, nánast ekkert minnkað. Það eina sem gert er til bóta er að menn reyna að koma aflanum í land í formi annarra tegunda. Ég fagna því ef hver einasti fiskur sem tekinn er í veiðarfæri kemst á land, en því miður er brottkast vel við lýði. Annar dökkur blettur á því kerfi sem við búum við er að stór hluti sjómanna er orðinn leiguliðar stórkvótahafanna. Einn ljóðurinn enn á kerfinu er ofveiði á ákveðnum tegundum og síðan það að úthlutaður afli hefur heldur ekki náðst í öðrum tegundum sem segir okkur að eitthvað er að fiskveiðiráðgjöfinni. Þar þarf einnig að taka á. Einnig má spyrja, virðulegur forseti: Hefur fiskveiðistjórnarstefnan aukið vernd fiskstofnanna? Ja, það er mikill vandi að sjá að svo hafi orðið. Ekki get ég séð það þó svo að ég viðurkenni alveg að nauðsyn er á að stjórna fiskveiðum. Það er auðvitað nauðsyn á að ákvarða hámarksafla úr hverjum stofni. Og það er líka nauðsynlegt að búa til viðunandi leikreglur. En ekki er hægt að sjá annað en að framkvæmd veiðistjórnarinnar hafi leitt til vaxandi úlfúðar og það sést berlega á því hvernig staðan er í dag. Það hefur leitt til úlfúðar, eignaupptöku, eyðingar byggða og fólksflótta af landsbyggð. Rétt er að taka eitt dæmi sem er mér ljóslifandi fyrir hugskotssjónum. Ég var staddur á Suðureyri fyrir skömmu, fór þar að sjálfsögðu niður að höfn, niður að lífæðinni, hitti þar sjómann sem var að taka bát sinn til aðhlynningar og við tókum tal saman. Hann tjáði mér að hann væri að hugleiða að reyna að komast í burtu af staðnum, og hugðist fara til Færeyja ef hann kæmist þar inn í kerfið, fara til Færeyja frá Íslandi. Áður var það þannig að Færeyingar komu til Íslands til þess að taka þátt í fiskveiðunum hér við land. En í samtali okkar útskýrði hann á einfaldan máta fyrir mér hvaða afleiðingar hafa orðið af kerfinu á þeim stað sem ég nefndi. Í samtalinu kom þar að að ég spurði: Þú átt hér húsnæði, er það ekki? Hann kvað jú við því og benti mér upp í hlíðina þar sem var glæsilegt 170 fermetra einbýlishús á tveimur hæðum, mjög fallegt hús á að líta. Ég giskaði strax á að húsnæðið mundi kosta 32--35 milljónir ef það væri í Reykjavík, ég hef komist að því að það er ekki of hátt mat. En maðurinn sem ég ræddi við sagði mér þegar ég var að giska á 6--7 milljónir til að vera nú í samræmi við það sem ég hélt að ég vissi um, þá sagðist hann þakka fyrir ef hann fengi 3--4 milljónir fyrir hús sem er allt að 35 millj. kr. virði á höfuðborgarsvæðinu. Þetta, virðulegur forseti, er afleiðing af því kerfi sem menn hampa. Þetta er nákvæmlega hagræðing til hörmunga fyrir einstaklingana sem búa í hinni dreifðu byggð. Baráttan sem við höfum verið að ræða hér í dag er baráttan gegn fiskveiðistjórnarkerfi sem virkar ekki. Þetta er kerfi sem hefur leitt til þess að ástand í atvinnumálum í hinni dreifðu byggð hefur leitt til fólksflótta. Það er hörmung að þurfa að rifja slíka hluti sýknt og heilagt upp, en svona er staðan nákvæmlega. Það stjórnkerfi fiskveiða sem við erum að fjalla um hefur kallað á kvótabrask, stöðugt kvótabrask. Fínni orð um þessa sömu aðgerð eru ,,viðskipti með aflaheimildir``. Virðulegur forseti. Ég blæs á allt svona lagað þar sem verið er að fegra raunverulegar gjörðir með fallegum orðum. Verið er að hossa sumum en leiða erfiðleika yfir aðra. Þetta er það sem gert er með lögum. Um brask og siðleysi er að ræða í þessum málum en það er stuðst við lög, því miður. Hvað er að gerast? Menn eru að selja sameign þjóðarinnar. Menn komast upp með að leggja skipum, segja upp áhöfnum, græða á kvótasölu, veðsetja sameign þjóðarinnar og svo það sem kannski orðið er hjá dómstólum að þar hefur verið dæmt þannig að menn eru að erfa sameign þjóðarinnar. Þetta vitum við, þetta gerist fyrir opnum tjöldum, og þeir sem græða hæla sér af því án þess að löggjafinn reyni að grípa inn í atburðarásina. Menn tala um kvótaeign sína, fara með hana eins og þeim hentar án nokkurra afskipta. Ef ég man rétt var þetta ekki markmiðið með lögunum um fiskveiðistjórn. Fiskveiðistjórnin átti að gera það að verkum að lögin áttu að vernda fiskstofnana og leiða til hagkvæmni. En hagræðingin, hagkvæmnin sem menn tala um hefur leitt til hörmunga, eins og ég tók dæmi af rétt áðan fyrr í ræðu minni og þetta dæmi má heimfæra upp á fjölmargar byggðir. Það væri kannski rétt að benda mönnum á að verið er að sýna núna kvikmynd Baltasars Kormáks eftir leikriti Ólafs Hauks Símonarsonar. Kvikmyndin heitir Hafið. Sú kvikmynd ætti að vera tekin til sýningar fyrir hvert einasta mannsbarn á Íslandi. Af hverju segi ég það? Ég segi þetta vegna þess að þema myndarinnar eða það sem myndin er að segja okkur er nákvæmlega það sem skáldið Ólafur Haukur Símonarson sá fram á fyrir tólf árum að mundi verða niðurstaðan fyrir íslensku þjóðina. Það er ástæða til þess að nefna þetta vegna þess að það sem stjórnvöld á Íslandi hafa sagt að væri bábilja og hégómi er leitt fram í formi kvikmyndar sem er ákaflega vel leikin og sýnir í stórum dráttum afleiðingar fiskveiðistjórnkerfisins. Herra forseti. Ég get flutt langt mál um fiskveiðistjórnkerfið. Ég gæti talað töluvert mikið um það sem er verið að gera nákvæmlega í því frv. sem hér liggur fyrir vegna þess að ég er búinn að standa á bryggjunni og ræða við sjómenn á Vestfjörðum. Þeir hafa sýnt mér fram á mismununina sem varð við þessar úthlutanir sem tengdar eru þessu frv. Einstökum þingmönnum er ætlað að framkvæma þetta og þessir einstöku þingmenn hafa lofað sjómönnum að þeir muni fá sín 5 tonn eða sín 10 tonn sem þeir muni úthluta. Þetta eru alvarlegir hlutir. Virðulegur forseti. Meginmálið er að núverandi fiskveiðistjórnkerfi er orðin ófreskja sem íslensk þjóð getur ekki unað við. Aðeins þeir sem geta sölsað undir sig kvóta eru ánægðir með kerfið. Þeir eru hinir raunverulegu sægreifar með leiguliða á sinni jötu sem þeir skammta eftir geðþótta hverju sinni. Virðulegur forseti. Öllu því braski sem ég hef vikið orðum að fylgir löglegt undanskot frá skatti vegna þess að ef sjómennirnir fengju hlut úr raunverulegu aflaverðmæti mundi eðlilegt hlutfall tekna skila sér til ríkissjóðs. En í skjóli hinna rúmu heimilda sem eru í kerfinu á millifærslu á tapi hjá útvegsfyrirtækjum þá er ríkissjóður enn að tapa þó svo að hæstv. ríkisstjórn reyni ekki að skilja það. Herra forseti. Ég geld varhuga við því kerfi sem etur saman stéttum með mismunun innan þeirra, samanber smábátakerfið. Það er búið að skipta smábátaeigendum eða smábátunum upp í mismunandi kerfi sem eru núna að deila meira og minna um hver fær hvað á hvern hátt. Herra forseti. Ég geld varhuga við því kerfi sem er að gera eignir fólks verðlausar á landsbyggðinni. Herra forseti. Ég geld varhuga við því kerfi sem er orsök eyðingar sjávarþorpa og bæja á mörgum stöðum á landsbyggðinni. Og nú er farið að kreppa að á Suðurnesjum eins og ég vitnaði í hér áður í máli mínu. Ég minnist orða Sigurðar Vals Ásbjarnarsonar, bæjarstjóra í Sandgerði, í grein sem hann ritaði fyrir skömmu síðan --- hann er maður sem stutt hefur kerfið --- um að nú væri hætta á ferðum. Það er hætta á ferðum í sjávarbyggðum eins og Raufarhöfn þegar vinnan þar byggist aðeins á Rússafiski. Vinnan þar byggist á Rússafiski. Hver hefði trúað því fyrir nokkrum árum síðan? Ég get tekið dæmi af mörgum stöðum öðrum og ég nefni byggðirnar á Vestfjörðum sem hafa orðið að horfa á eftir tugum þúsunda tonna, þ.e. ef ég legg það saman, horfa á eftir tugum þúsunda tonna úr byggðarlögunum. Virðulegur forseti. Hv. þm. Kristján L. Möller vitnaði til ferðar fjárln. um Norðausturland fyrir skömmu síðan og sagði frá því að þar hefði sveitarstjóri verið að hæla sér af því að sveitarfélagið ætti kvóta. Þegar sá sem hér stendur var í bæjarstjórn á Akranesi 1988 var þetta dæmi allt saman að byrja, þ.e. 1989 og 1990. Og vegna þess að bærinn var að selja eign sína í fyrirtæki sem átti verulegar fiskveiðiheimildir þá lagði ég til að bærinn keypti fyrir sinn hlut aflaheimildir og hefði á staðnum til þess að deila út því að ég taldi að það væri öruggt að þessi eign væri góð fjárfesting. Hvað kom þá í ljós? Menn féllust ekki á þessa tillögu sem við jafnaðarmennirnir í bæjarstjórninni á Akranesi fluttum, heldur var henni skotið til umsagnar sérfræðinga sem gáfu þá niðurstöðu að aflaverðmæti kvótans þá væri í algeru hámarki og ekki kæmi til greina að fjárfesta á þennan hátt. Verðið hefur 25-faldast síðan þá. En menn vildu ekki gera þetta. Hefði verið farið að ráði jafnaðarmannanna sem voru í sveitarstjórn á árunum frá 1986 fram til 1994 í heimabæ mínum Akranesi þá væri staðan sú að menn þyrftu ekkert að velta því fyrir sér í dag hvort þeir ætluðu að steypa eða malbika eina götu eða tvær eða hvort þeir ætluðu að fara í fráveitumál af fullum krafti. Menn gætu það í krafti þess að þeir ættu næga fjármuni. En því ráði var hafnað.

Herra forseti. Heilsugæslan í landinu er í kreppu. Biðtími eftir læknaviðtali sums staðar á landinu, einkanlega á suðvesturhorninu, getur verið nokkrir dagar, jafnvel í sumum tilfellum nokkrar vikur. Ástæður þess eru einfaldlega þær að læknar eru allt of fáir til að hægt sé að veita þá þjónustu sem lög gera ráð fyrir. Þetta gerist jafnvel þótt fyrir liggi að stór hópur sjúklinga fari fram hjá þessari fyrstu viðkomustöð fólks í heilbrigðiskerfinu og leiti á náðir annarra sérfræðinga í tilteknum greinum. Og nú stefnir í lokun nokkurra heilsugæslustöðva. Sumir tala um að heilsugæslan sé ekki eingöngu í kreppu, hún sé að hruni komin ef ekki verður snarlega og myndarlega gripið í taumana. Það er fólksflótti hjá heilsugæslulæknum. Þeir hafa farið einn af öðrum út úr greininni, sumir til útlanda, aðrir í önnur störf innan heilbrigðisgeirans. Þeir segja ástæðuna ekki eingöngu varða kjör þeirra heldur og ekki síður réttarstöðu gagnvart öðrum sérfræðingum í heilbrigðisþjónustunni Allt of fáir stunda nám í þessum fræðum til að tryggja að nauðsynleg nýliðun geti átt sér stað, hvað þá fjölgun. Ástandið er einfaldlega grafalvarlegt. Í dag er síðasti vinnudagur sex af átta læknum heilsugæslustöðvarinnar á Suðurnesjum. Í gær nefndi heilbrrh. að hann vonaðist til að þeir mundu sjá sig um hönd og una nýlegum úrskurði kjaranefndar og halda áfram. Það gerist því miður ekki. Ég heyrði frá heimamönnum í morgun og það er enn þá stál í stál. Heilsugæslustöðin lokar á morgun að mestu leyti. Það er ófært. Eftir fjórar vikur gerast sömu hlutir í Hafnarfirði. Þar hafa allir heilsugæslulæknar sagt upp störfum og ganga út að óbreyttu 1. desember nk. Á Ísafirði hafa fjórir af sex heilsugæslulæknum sagt upp störfum. Víðar á landinu er svipaða sögu að segja, 30 uppsagnir liggja fyrir, fleiri eru á leiðinni að óbreyttu ástandi. Ekki hefur gengið að gangsetja nýja heilsugæslustöð í Kópavogi enda þótt húsnæði sé til staðar. Ég nefndi Hafnarfjörð, herra forseti. Mér er minnisstætt að á árum mínum sem bæjarstjóri þar í bæ, 1986--1993, hafði ég mikil og góð samskipti við forsvarsmenn heilsugæslustöðvarinnar og fann fyrir þeim mikla metnaði og krafti sem einkenndi lækna, hjúkrunarfólk og annað starfsfólk til að efla, útvíkka og bæta þjónustuna. Það var gert. Má þar nefna slysamóttöku vegna minni háttar óhappa sem opin var á kvöldin og dró mjög úr heimsóknum á slysadeild Borgarspítalans. Almenningur var mjög ánægður með heilsugæsluna sína. Því er sárgrætilegt hvernig málum er nú fyrir komið í Hafnarfirði og víðar um land þar sem læknar og starfsfólk eru að gefast upp á núverandi ástandi. Álagið er allt of mikið, læknar of fáir, kjör þeirra og réttarstaða, að þeirra áliti, óviðunandi og það að skjólstæðingar fá ekki viðtal fyrr en eftir dúk og disk. Við svo búið má ekki standa. En hvað er til ráða? Þetta er ekki einfalt úrlausnar. Þetta er ekki kjaradeila í hefðbundnum skilningi þess orðs þó að ráðuneyti heilbrigðismála hafi reynt að leggja málið út með þeim hætti. Málið er miklu flóknara en svo. Ástæðan er ekki síst sú að ekki hefur verið tekið á þessum viðfangsefnum árum saman og vandamálin hafa hrannast upp og orðið illleysanleg. Kjaranefndarúrksurður árið 1996 skapaði úlfúð og vandkvæði, úrskurður um vottorðamálið sömuleiðis, afstaða til svokallaðs 10%-sjóðs og niðurlagningar hans enn fremur. Fleira mætti til tína. Uppsöfnuð kergja er til staðar innan heilsugæslunnar. Sumir hafa viljað setja málið þannig upp að læknar séu að taka yfirvöld og sjúklinga í gíslingu, þarna séu á ferðinni gírugir og vel launaðir starfsmenn hins opinbera. Aðrir segja hins vegar að óbilgirni og fálæti kerfisins, heilbrrh. og heilbrrn., hafi framkallað þetta ófremdarástand. Hvorugt er rétt. Svona stríðsyfirlýsingar leysa engin vandamál. Einhendum okkur í að finna lausnir. Hlutskipti Jóns Kristjánssonar heilbrrh. er ekki öfundsvert, ekki síst þegar til þess er litið að hann lýsti því yfir þegar hann tók við starfi heilbrrh. að hans helsta áhugamál væri að efla heilsugæsluna í landinu. Það hefur því miður farið allt á annan veg. Mér dettur ekki annað í hug en að ráðherra vilji gera allt sem í hans valdi stendur til að stuðla að lausn mála en það hefur honum ekki tekist, því miður. Mitt mat er að óhjákvæmilegt sé að taka fyrirkomulag heilsugæslunnar og raunar um leið störf sérfræðinga annarra í heilbrigðisgeiranum til heildarendurskoðunar. Á að leyfa heilsugæslulæknum að stunda stofurekstur á sama hátt og öðrum sérfræðingum? Það er ein lykilspurningin. Eftir að hafa farið yfir málið með öllum hlutaðeigandi aðilum þá er það mitt mat að hjá því verði ekki komst að einhverju marki samkvæmt skýrum og þröngum reglum að opna fyrir þá gátt. Heilsugæslan þarf einfaldlega nýja vítamínssprautu og ráðherrann á að lýsa því yfir að þeir möguleikar verði opnaðir, kalla saman samráðsnefnd aðila og kortleggja nákvæmlega hvernig best verði að því staðið. Það mundi efla heilsugæslustigið. Um það er engin spurning. En mundi það stórlega auka útgjöld? Það er ekki endilega sjálfgefið. Það þarf að kostnaðargreina og þarfagreina þann þátt málsins. Sumir halda því fram að slík breyting mundi fyrst og fremst þýða tilfærslu á fjármagni frá útgjöldum til sérfræðinga í öðrum greinum til sérfræðinga í heimilislækningum. Við horfum framan í fjölmörg rekstrarform í heilsugæslunni í dag. Því vill enginn breyta. Eftir sem áður er það mitt mat að heilsugæslustöðvar verði og eigi að vera kjölfesta þjónustu á þessu stigi, heilbrigðisþjónustu, og þeim læknum sem vilja eingöngu starfa innan þeirra verði umbunað sérstaklega eins og gerist og gengur á sjúkrahúsum. Heilsugæslan er snar þáttur í þjónustu sveitarfélaga. Frekari aðkoma sveitarfélaga er mikilvæg í þessum efnum. En það má engan tíma missa. Við verðum að snúa við blaði og ná sátt við alla hlutaðeigandi aðila um stefnu og verklag sem leysir málið. Ég vil ekki umræðu um þessi mál í upphrópanastíl. Ég er ekki með árásir á ráðherra. Ég vil hins vegar að við stefnum að lausn málsins og vinnum með heilbrigðisstarfsfólki að því. Leysum þá kreppu sem til staðar er. Tryggjum fólki lágmarksþjónustu. Það er mergurinn málsins. Þess vegna hef ég beint þeim spurningum til heilbrrh. sem hann hefur hjá sér og lúta að því hverjar tillögur hans séu.  
            

Herra forseti. Vissulega er það alvarlegt gagnvart sjúklingum þegar hópur lækna í ákveðnu bæjarfélagi tekur sig saman og hættir störfum. En við þurfum að gera okkur grein fyrir út á hvað þetta mál gengur. Ég tók eftir því að talsmaður þess hóps sem sagt hefur upp í Reykjanesbæ sagðist í spjalli á útvarpsstöð í morgun hafa verið þvingaður út í uppsagnir. Í öðru lagi sagðist talsmaðurinn ætla að knýja stjórnvöld til að breyta um stefnu í málefnum heilsugæslunnar. Það má því segja að hér sé um þvingunaraðgerð að ræða. En því miður verður þriðji aðilinn þolandinn í baráttunni allt eftir því hvernig menn kjósa að túlka þessar aðgerðir. Ég vil fyrst víkja að því að í heilbrrn. munum við gera allt sem í okkar valdi stendur til að tryggja sem minnsta röskun í Reykjanesbæ ef svo fer að uppsagnirnar standi. Það sem við munum beita okkur fyrir er m.a. þetta: Að efla hjúkrunarfræðingavaktir til að þjónusta og leiðbeina fólki sem leitar til heilsugæslunnar. Við munum gera okkar ýtrasta til að reyna að fá lækna til starfa í stað þeirra sem hætta. Við bendum fólki á neyðarvaktir sem eru á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja sjálfri. En það er einlæg von mín að þessir læknar ígrundi stöðuna og taki aftur uppsagnir sínar og velti fyrir sér þeim kostum sem við höfum sagst vera tilbúin að skoða. Heilsugæslulæknar sem sagt hafa upp í Reykjanesbæ hefur verið boðið upp á ýmsa kosti til að reyna að leysa þessa deilu en svar þeirra er jafnan það sama: ,,Við erum hætt ef við fáum ekki leyfi til að geta sent Tryggingastofnun ríkisins reikninga fyrir unnin læknisverk á einkastofum.`` Virðulegi forseti. Hv. 6. þm. Reykn. spyr um úrræði í bráð og lengd vegna uppsagna heilsugæslulæknanna í Hafnarfirði og Bessastaðahreppi sem eiga að taka gildi 1. desember nk. Ég vonast sömuleiðis til þess að Hafnarfjarðarlæknarnir sjái sig um hönd og fari aftur yfir kjaranefndarúrskurðinn sem þeir voru að fá og færir heilsugæslulæknum í mörgum tilvikum meiri kjarabætur en menn hafa almennt séð í þjóðfélaginu á þessu og síðasta ári. Það gildir um Hafnarfjarðarlæknana eins og Reyknesingana að ég er tilbúinn að gera við þá eða aðra sem vilja sinna sjúkum á þessum svæðum þjónustusamning um starfsemina. Þeir gætu boðið í þjónustuna undir hatti heilsugæslunnar og samkvæmt lögbundnum kröfum um heilsugæslu í landinu. En ég er ekki tilbúinn til að tvískipta grunnheilbrigðisþjónustunni á Íslandi. Kjaranefnd var á dögunum að úrskurða heilsugæslulæknum í landinu launabætur sem gilda frá 1. apríl. Lífeyrisréttur þeirra rýmkast umfram það sem aðrir hafa fengið og laun hækka í mörgum tilfellum mjög mikið. Heildarkostnaðurinn vegna þessa úrskurðar samkvæmt útreikningum ráðuneytisins liggur rétt um 400 millj. kr. á ári en heilsugæslulæknar eru innan við 200 alls. Herra forseti. Ég hafna tvískiptingu grunnþjónustunnar og geri það m.a. vegna harðrar gagnrýni Ríkisendurskoðunar á stjórnun kerfisins. En það er ekki eina ástæðan. Prófessor í heilbrigðisvísindum hefur m.a. dregið upp þá framtíðarmynd sem blasað gæti við ef gengið yrði að kröfum þeirra lækna sem lengst ganga. Hann sér fyrir sér stórhækkun á komugjöldum sjúkra ef þessi leið yrði farin. Hann sér fyrir sér aðgangshindranir vegna kostnaðar og hann sér fyrir sér heilsugæsluhugsunina í upplausn ef grunnþjónustunni verður skipt í tvennt. Ég held að menn verði að hugleiða, bæði hv. málshefjandi og aðrir þeir sem taka þátt í þessari umræðu, hvort þeim hugnist þetta. Ég er ekki tilbúinn til þess að taka fyrstu pensildrættina í þessa framtíðarmynd. Ég endurtek að kjör heilsugæslulækna hafa verið bætt mjög mikið þannig að starfið á launanna vegna að vera aðlaðandi og ég verð var við að heilsugæslulæknum líkar þetta starf vel. Samkvæmt þeim kjörum sem þeim hafa nú verið búin ætti heilsugæslan því að vera aðlaðandi fyrr lækna, unga sem gamla. Heilsugæslan ætti að geta eflst þess vegna. Ég vil því skora á þá lækna sem hér eiga hlut að máli og hafa sagt upp störfum að endurskoða þá ákvörðun sína og fara yfir þá möguleika með okkur áfram sem gætu verið í stöðunni.

Herra forseti. Hafi það verið stefna hæstv. ríkisstjórnar að gera heilsugæsluna að fyrsta viðkomustað sjúklinga í heilbrigðiskerfinu þegar upp koma veikindi eða önnur heilsufarsvandamál þá hefur sú stefna algjörlega brugðist og sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. Uppbygging heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu hefur ekki fylgt eftir örri fólksfjölgun undanfarinna ára og á það hafa þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs margbent. Þar fyrir utan hefur margt stuðlað að því að heilsugæslan á höfuðborgarsvæðinu getur í dag alls ekki sinnt því hlutverki sem henni er ætlað og nú er svo komið að nýr úrskurður kjaranefndar um heimilislækna, þar sem tekið var mið af kjörum sjúkrahúslækna, er einn og sér ekki fullnægjandi til þess að þeir heilsugæslulæknar sem þegar hafa sagt upp störfum dragi uppsagnir sínar til baka. Deilan snýst því ekki lengur um kjör heldur samsvarandi starfsréttindi heimilislækna og annarra sérfræðinga innan heilbrigðisþjónustunnar. Í dag er síðasti vinnudagur nær allra heilsugæslulækna á Suðurnesjum eins og fram hefur komið og fjölmargir munu innan tíðar hætta störfum. Það er mikið áhyggjuefni að til uppsagna skuli þurfa að koma til þess að leysa réttindamál heimilislækna og að heilu byggðarlögin skuli verða fyrir alvarlegri skerðingu á nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu. Vandi heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu er vandi heilbrigðiskerfisins í hnotskurn og á það hafa þingmenn Vinsri hreyfingarinnar -- græns framboðs margsinnis bent. Þar sem uppbygging heilsugæslunnar hefur ekki fylgt eftir fólksfjölgun þá hefur sú takmörkun leitt til þess að sjúklingar hafa leitað í auknum mæli til sjálfstætt starfandi sérfræðinga, enda hefur sú þjónusta aukist gífurlega eins og glöggt má sjá í reikningum Tryggingastofnunar ríkisins. Það að halda heilsugæslunni í svo þröngum ramma hefur ýtt undir mismunandi rekstrarform innan frumþjónustunnar og nú stefnir hæstv. heilbrrh. á fleiri útfærslur. Eins og staðan er í dag er ljóst að verið er að auðvelda einkarekstur og næstu skref til einkavæðingar heilbrigðiskerfisins. Herra forseti. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs styðjum heilbrrh. til góðra verka og að tvískipta ekki enn frekar heilsugæsluþjónustunni.

Herra forseti. Enn eru blikur á lofti í heilsugæslunni. Þess er skemmst að minnast að við töluðum hér utan dagskrár fyrr í þessum mánuði. Sem stendur ber hæst uppsagnir lækna á Suðurnesjum og í Hafnarfirði. Hætti þeir störfum þá eru það tíu læknar 1. nóv. og tíu í Hafnarfirði 1. des. og þar með hafa 25 sérmenntaðir heimilislæknar horfið úr starfi á einu ári til mikils skaða fyrir sjúklinga þeirra. Læknunum finnst þeir skör lægra settir en aðrir sérfræðingar í læknisfræði hvað starfskjör og starfsréttindi varðar. Þeir vilja eiga möguleika á að geta starfað sjálfstætt eins og aðrir læknar en ekki eingöngu sem ríkisstarfsmenn. Náist þetta er ég þó þess fullviss að flestir þeirra mundu kjósa að starfa áfram á heilsugæslustöðvunum þótt það geti verið undir öðrum formerkjum. Þeir vilja nefnilega helst sinna sjúklingum sínum þótt þeir líti svo á að réttindi séu mikilvæg. Er ekki eðlilegt, herra forseti, að heimilislæknar beri faglega og fjárhagslega ábyrgð á vinnu sinni? Er það ekki eftirsóknarvert að halda í góða fagmenn en veita þeim jafnframt það frelsi sem þeir óska eftir? Hvernig gæti það litið út? Ég sé fyrir mér að bjóða mætti starfandi heimilislæknum upp á að starfa sem verktakar, t.d. svipað og samið hefur verið við lækna í heilsugæslunni í Lágmúla og gerður þjónustusamningur um þá verktöku. Annar kostur væri að bjóða þeim upp á samning um að sinna ákveðnum sjúklingahópi, t.d. 1.200--1.500 manns hverjum, og byggðist það á fyrirliggjandi samningi, þ.e. samningi sjálfstætt starfandi heimilislækna. Hæstv. ráðherra segist ekki tilbúinn að tvískipta heilsugæslunni í landinu. Ég skil það vel en ég verð samt að benda á að heilsugæslunni er nú þegar tvískipt. Hún hefur ekki mannafla til að sinna þeim verkum og sjúklingum sem þangað vilja leita. Þess vegna er þeim verkefnum sinnt annars staðar. Að auki eru sjálfstætt starfandi heimilislæknar, t.d. í Reykjavík, sem senda Tryggingastofnun ríkisins reikninga fyrir unnin læknisverk. Þar er því ekkert nýtt á ferðinni. En ég veit að heilbrrh. er það efst í huga að styrkja heilsugæsluna. Ef honum tekst að gera það nú mun líka hætta að kvarnast úr þeim hornsteini sem heilsugæslan er.

Herra forseti. Það tekur auðvitað engu tali að ætla sér að ræða viðamesta vandamál sem við eigum við að etja, heilbrigðismálin, í því ani sem hér er. Ég hefði haldið að 1. varaforseti á Alþingi hefði getað hagað því öðruvísi. Það er mála sannast að þessi mál eru í kreppu. Mér er nær að halda að heilbrigðiskerfið okkar sé næstum komið í þrot eða sem næst á heljarþröm. Hins vegar er ekki von á tillögum til úrbóta meðan menn játa ekki staðreyndirnar. Það kemur m.a. fram í því óraunsæi að ár eftir ár afgreiða menn hér fjárlög sem sýnir sig að eru fullkomlega óraunsæ. Auðvitað þarf að borga brúsann þegar þar að kemur eftir alls kyns iðraþrautir þar sem saumað er að sjálfum sjúklingunum. Hér þarf, eins og frummælandi gat um, að taka til höndum heldur hressilega. Ég legg til við hæstv. heilbrrh., sem ég veit að er velviljaður maður, að hann skipi nefnd færustu sérfræðinga á heilbrigðissviði og færustu sérfræðinga í rekstri fyrirtækja, eins og 10--12 manna, og gefi henni hálft ár eða ár. Að því búnu yrði sett stéttarþing heilbrigðiskerfisins þar sem niðurstöður nefndarinnar lægju fyrir. Þær yrðu metnar. Ef svo skyldi fara að það fyrirkomulag sem við kæmum okkur saman um reyndist gjaldgetu ríkissjóðs ofviða þá þyrftu þeir sem efni hafa að borga mismuninn. Það vill nefnilega þannig til að í þessu þjóðfélagi eru til nógir andskotans peningar.

Herra forseti. Heilsugæslan er í kreppu. Læknaskortur er viðvarandi og biðin eftir þjónustu eru dagar og jafnvel vikur. Fjöldi fólks nýtir ekki frumheilsugæsluna og fer beint til sérfræðinga og sjúkdómsgreinir þannig sig sjálft. Við vitum að það er bæði dýrt fyrir skattgreiðendur og dýrt fyrir sjúklinginn. Þetta er afleitt. Við vitum að það er dýrara að fara til sérfræðings en á heilsugæslustöðina. Ég verð að segja að mig óar við þeirri framtíðarsýn sem hæstv. heilbrrh. lýsti hér, ef farið verður að þeim kröfum lækna sem nú eru uppi. Hér höfum við rætt ástandið á Suðurnesjum. Ég vil minna á að í Reykjavík er stórt hverfi sem ekki hefur haft nokkra heilsugæslustöð frá upphafi, þ.e. Voga- og Heimahverfið. Nú er það svo, herra forseti, að aðgerðaleysi stjórnvalda undanfarin ár á sök á þessu ástandi. Stjórnvöld hafa hvorki tekið á málefnum heilsugæslunnar né sérfræðilæknanna. Auðvitað verður að leysa þetta en það má aldrei gera á þann hátt að sjúklingum verði á nokkurn hátt mismunað. Jafnræði verður að ríkja gagnvart þjónustunni og þeir sem hafa rýmri fjárráð mega aldrei vera í þeirri aðstöðu að geta borgað sig fram fyrir. Heilsugæslulæknar verða að fá svipaðan sess í heilbrigðisþjónustunni og þeir læknar sem helga sig sjúkrahúsþjónustu. Virðingu heilsugæslunnar verður að endurreisa svo að hún fái þjónað því mikilvæga hlutverki sem frumheilsugæslan er. E.t.v. mætti hugsa sér að stjórnvöld tækju í taumana og veittu námsstyrki, t.d. til framhaldsnáms þeirra lækna sem vilja sinna heimilislækningum sérstaklega.

Herra forseti. Við höfum lengi litið heimilislækna og þjónustu heilsugæslunnar öðrum augum en aðra þjónustu heilbrigðiskerfisins, öðrum augum en þá þjónustu sem aðrir sérfræðingar veita. Heimilislæknar eru kjölfesta heilbrigðiskerfisins og njóta meiri velvilja en aðrir sérfræðilæknar að því er ég held. Störf þeirra og starfsumhverfi, eins og við þekkjum það, skapar þeim mjög náið samband, ekki bara við sjúklinga sína heldur líka fjölskyldur þeirra og heimili. Yfirsýnin og samhæfingin sem þeim er ætlað að tryggja er nokkuð sem heilbrigðiskerfið getur ekki verið án. Mörg okkar eiga hins vegar mjög bágt með að sjá þakklátt starf heimilislæknis unnið á grundvelli krónutölu fyrir hvert unnið verk eða unninn verkþátt. Þvert á móti viljum við sjá aukna yfirsýn heilsugæslunnar við aðstæður og vandamál einstaklinga og fjölskyldna, aukna þverfaglega þjónustu og samstarf heilbrigðisstarfsmanna á heilsugæslustöðvum og eflingu hvers konar leitar- og forvarnastarfs undir forustu heimilislækna. Umræðan um þessa þætti, um aukna og bætta þjónustu, hefur ekki verið sem skyldi. Umræðan um kjör lækna og rekstrarform hefur yfirskyggt allt annað og hefur að nokkru leyti staðið þróuninni fyrir þrifum. Í kjaralegu tilliti standa heimilislæknum vissulega ýmsir kostir til boða. Einn er sá að starfa hjá sjálfum sér, einn eða fleiri, á grundvelli þjónustusamnings við ríkið. Annar kostur er sá að vera launþegi á ríkisreknum heilsugæslustöðvum og samkvæmt nýgengnum úrskurði kjaranefndar geta heimilislæknar í dag valið á milli fastra launa eingöngu eða fastra launa og afkastatengdra greiðslna að hluta. Eins og fram hefur komið kostar sá úrskurður 400 millj. sem hlýtur að teljast dágóð kjarabót fyrir þá u.þ.b. 190 menn sem eiga hlut í þeirri fjárhæð. Herra forseti. Heimilislæknar bera sem sérfræðingar og fagmenn mjög ríka ábyrgð og skyldur gagnvart þeim sem leita eftir þjónustu þeirra. Þeir bera ábyrgð gagnvart sjúklingum. Ríkisvaldið ber ekki alla ábyrgðina. Við hljótum að gera þær kröfur að heimilislæknar kasti ekki frá sér þessari ábyrgð né því trausti sem þarf að ríkja á milli fagmanns og sjúklings. Við hljótum að hvetja til þess að þeir endurskoði afstöðu sína og dragi uppsagnir sínar til baka.

Herra forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð vill að allir þegnar landsins hafi aðgang að góðri heilbrigðisþjónustu óháð stöðu og tekjum. Meginstoðir heilbrigðisþjónustunnar eru heilsugæslustöðvarnar, sjúkrahússtofnanirnar og sjálfstætt starfandi sérfræðingar. Staðreyndin er sú að heilsugæslustöðvar og sjúkrastofnanir hafa afmarkaðan ramma samkvæmt fjárlögum. Sjálfstætt starfandi sérfræðingar hafa hins vegar getað vísað reikningum sínum áfram á Tryggingastofnun. Þetta hefur leitt til þess að stofnanir eins og heilsugæslustöðvar og sjúkrahúsin eru stöðugt að berjast við að halda rekstri sínum og starfsemi innan fjárlaga í stað þess að verja stöðu sína sem hluta af heilbrigðiskerfi þjóðarinnar. Samkvæmt óbeinni og beinni einkavæðingarstefnu ríkisstjórnarinnar í heilbrigðiskerfinu hafa sjúkrahúsin og heilsugæslustöðvarnar í æ ríkari mæli vísað verkefnum sem voru hefðbundin inni á þessum stofnunum frá sér til sjálfstætt starfandi sérfræðinga sem geta síðan sent reikninginn áfram á Tryggingastofnun. Þessi þróun er þvert á hina opinberu stefnu stjórnvalda í heilbrigðismálum þar sem gert er ráð fyrir því að heilsugæslustöðvar séu fyrsti viðkomustaður í heilsugæslunni. Herra forseti. Það verður að snúa þróuninni við. Menn verða að átta sig á því hvers konar skipulag við viljum hafa á heilsugæslunni í landinu. Við viljum að þar ríki jöfnuður. Þróist kerfið í sömu átt og það er nú að gera eigum við á hættu að fólk fái þjónustu eftir stöðu og efnahag. Það viljum við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði alls ekki.

Herra forseti. Lausnarorðið í þessari deilu er frelsi en ekki peningar. Deila heilsugæslulækna og heilbrrn. hefur staðið allt of lengi og með sama áframhaldi grefur hún undan heilsugæslukerfinu og trú fólks á það. Fyrir venjulegan mann er ógerningur að skilja um hvað er deilt. Eru það peningar eða eitthvað annað? Heilbrrn. segist hafa hækkað laun heilsugæslulækna um 20% en læknar segja að það sé launalækkun. Ráðuneytið segir frjálsræði lækna nóg en heilsugæsulæknar segja að þeir séu niðurnjörvaðir. Þegar farið er að skoða málið skín í gegn að miðstýringin er að kollvarpa þessu öllu. Kerfið, þ.e. ráðuneytið, vill öllu stjórna. Ég sé ekki hverju það getur spillt að sérfræðingar í heilsugæslulækningum hafi rétt til að setja upp stofu eins og aðrir læknar. Eins og staðan er í dag geta læknar með aðra sérfræðimenntun, t.d. í lyflækningum, sett upp stofu á morgun og sent reikninginn til Tryggingastofnunar. Ef þú ert heilsugæslulæknir er það ekki hægt þó þú sért að gera nákvæmlega það sama. Þess vegna segi ég, herra forseti: Lausn þessarar deilu er ekki aukið fjármagn heldur frelsi. Það frelsi á ekki að hafa nein áhrif á að heilsugæslustöðvar verði reknar áfram eins og þær eru reknar í dag. Í raun eru 60% heilsugæslustöðvanna í höndum hjúkrunarfólks annarra en lækna. Læknar hafa 40% af þeirri starfsemi á sínum höndum. Það er óþolandi að heilu landsvæðin séu sett í þá stöðu að öryggi heimilanna sé ekki tryggt. Suðurnesjamenn eru fyrstir til að lenda í þessu tafli. Þeir sætta sig ekki við að þessu haldi fram sem horfir. Ég þekki hæstv. heilbrrh. ekki af öðru en réttsýni og vona að hann gangi í að leysa þessa deilu strax.

Virðulegi forseti. Þetta mál snýst í heild sinni ekki um krónur og aura, heldur er fyrst og fremst um að ræða eðlilega og sjálfsagða réttindabaráttu sérfræðinga í heimilislækningum og það að allir eigi jafnan rétt á heilbrigðisþjónustu, ekki síst á þeirri mikilvægu grunnþjónustu sem veitt er í heilsugæslunni. Málið snýst um það. Hæstv. ráðherra kemur hér og segir: ,,Ég hafna tvískiptingu grunnþjónustunnar.`` Sú tvískipting er eins og hér hefur komið fram þegar til staðar. Og sú tvískipting sem átti að ríkja samkvæmt lögum sem eru að grunni til síðan 1973 er löngu fyrir bí þegar sérfræðingum á öðrum sviðum en heilsugæslunni var falið eða þeir máttu taka við að sinna slíkri grunnþjónustu. Þar með var tvískiptingin fyrir bí. Og það þýðir ekkert annað en að horfast í augu við þann veruleika sem við búum við. Það að tvískiptingunni var hafnað með samningum við sérfræðilækna sem starfa á öðrum sviðum en í heimilislækningum verður til þess að þeir gera að sjálfsögðu kröfu um að fá að gera gjaldskrársamninga eins og aðrir sérfræðingar á sviði lækninga. Þetta er sá veruleiki sem við búum við. Hitt er sýndarveröld að hér sé í gangi tvískipt kerfi. Það er sýndarveröld. Það er löngu orðið tímabært að menn horfist í augu við það, vegna þess að ef við gerum það ekki, þá verður þessi deila aldrei leyst. Og á hverju bitnar það þá fyrst og fremst? Á sjúklingunum sem eiga rétt á grunnþjónustu. Þeir eiga rétt á öflugri grunnþjónustu og það eiga allir að eiga þann rétt án tillits til efnahags. Við í Samfylkingunni viljum að slík þjónusta sé til staðar og að við finnum það rekstrarform sem tryggi það að einstaklingurinn hafi þann rétt án tillits til efnahags.

Herra forseti. Það er grafalvarlegt mál ef 16.000 manna byggðarlag stendur skyndilega uppi án lækna. Það er neyðarástand og á því verður að taka. Um það snýst málið og það snýst um tvennt. Annars vegar er um að ræða kjarabaráttu þar sem læknar vilja ekki una þeim kjörum sem Kjaradómur ætlar þeim. Hins vegar snýst það um nýtt rekstrarform eins og hér hefur komið fram. Um þetta hefur ekki náðst sátt. Því grípa læknar til uppsagna og almenningur á Suðurnesjum situr eftir læknislaus. Það er ólíðandi. Störf lækna eru erfið og þau eru krefjandi og fyrir það á að borga góð laun. Á það sjónarmið féllst Kjaradómur með því að hækka laun heilsugæslulækna um tvær millj. kr. á ári, eða í um 1.300 þús. kr. á mánuði. Við hljótum því að spyrja hversu langt samfélagið er tilbúið til þess að ganga til móts við launakröfur lækna og rekstrarkröfur lækna. Ég spyr hæstv. frummælanda: Hversu langt er hann til í að ganga í þeim efnum? Auðvitað hafa læknar afbragðsgóða samningsstöðu því brotthvarf þeirra skapar neyðarástand. Hverfi þessir læknar munu aðrir læknar ekki fylla skörðin því stéttin stendur þétt saman. Það er auðvitað ábyrgðarleysi að skilja stórt samfélag eftir án lækna. Þetta neyðarástand sem skapast hefur er á ábyrgð deiluaðila. Sjaldan veldur einn þá tveir deila. Ég skora á hæstv. heilbrrh. og þykist vita um góðan vilja hans til að leysa þetta mál. Ég skora á hæstv. fjmrh. að leggjast á árar með hæstv. heilbrrh. því auðvitað kann að vanta fé. En síðast en ekki síst skora ég á læknana að axla ábyrgð, fresta aðgerðum sínum og setjast að samningaborði og sjá hvað er í spilunum þannig að almenningur á Suðurnesjum verði ekki skilinn eftir læknalaus. Þeirra er ábyrgðin jafnt sem yfirvalda.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. svörin. Meginlínan í svörum hans var sú að hann vonaði hið besta. Ég vil hins vegar segja við hann: Vertu viðbúinn hinu versta. Því miður fannst mér hæstv. ráðherra falla í þá gryfju að leggja málið hér upp eins og um hefðbundna kjaradeilu væri að ræða. Það er ekki svo. Menn geta notað orðaleppa að vild og talað um tvískiptingu kerfisins, einkarekstur, þjónustusamninga og hvað eina. Staðreyndin er hins vegar sú að þjónusta í heilbrigðiskerfinu í dag er ekki tvískipt, hún er ekki þrískipt, hún er margskipt. Staðreynd er að einkarekstur í heilsugæslugeiranum er til staðar. Og staðreyndin er að ef ekkert er að gert, eins og hæstv. ráðherra leggur hér upp með að minni hyggju, þá mun þessi einkarekstur stóraukast, ekki kannski kalla á útgjöld ráðuneytis, en kalla á stóraukin útgjöld skjólstæðinganna, fólksins í landinu. Það fer ekki fram hjá nokkrum manni að læknar í Hafnarfirði hafa lýst því yfir að þeir muni opna sínar prívatstofur, þeir hafa til þess rétt samkvæmt gildandi lögum og það er fólkið, skjólstæðingarnir, sem þurfa að borga brúsann. Aðgerðaleysi í málinu kallar því á raunverulega tvískiptingu, ekki í kerfinu sjálfu, hún er til staðar, heldur gagnvart fólkinu, sjúklingunum. Og það er versta niðurstaðan af öllu. Þess vegna hef ég sagt, herra forseti, að okkur er brýn nauðsyn á, eftir að stjórnvöld hafa verið hér aðgerðalítil eða laus um vandamálið sem við hefur blasað, að við fetum nýja slóð. Þess vegna hef ég opnað á það að menn skoði nýjar lausnir og geri heilsugæsluna þannig úr garði að hún tryggi ekki eingöngu kyrr kjör, heldur að við bjóðum fólki upp á þá þjónustu í heilsugæslunni sem lög standa til og við tölum öll um í raun og sanni. Við eigum að efla hana, tala ekki aðeins um það, heldur gera eitthvað í því.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram um þetta alvarlega og flókna mál. Ég vil endurtaka nokkur atriði sem fram hafa komið í umræðunni og taka fram að á fjölmörgum fundum sem ég hef setið með talsmönnum heilsugæslulæknafélagsins um kjör þeirra hafa þeir sett fram eina úrslitakröfu, að fá að opna einkastofur og senda reikninga á Tryggingastofnun ríkisins. Ég hef hafnað þessu eins og fram hefur komið. Ég hef boðið upp á marga möguleika fyrir læknana undir hatti heilsugæslunnar og til að varðveita heilsugæsluhugsunina sem ég hef ekki orðið var við annað en að samstaða sé um. Ég hef boðið læknunum þjónustusamninga. Ég hef boðist til að gefa þeim kost á að bjóða í reksturinn. Ég hef opnað á þann möguleika að þeir fari inn á heimilislæknasamning að einhverju leyti eins og fram kom áðan í umræðunni, en undir hatti heilsugæslunnar. Öllum tilboðum af þessu tagi hefur verið neitað. Heilsugæslulæknarnir hafa ekki verið til viðtals um annað en kröfuna um að fá að opna einkastofur. Hér segja hv. ræðumenn: Tvískiptingin er fyrir hendi. Það er rétt að nokkru leyti, en þó hún sé fyrir hendi þá er ég ekki tilbúinn til þess að auka hana. Við höfum verið gagnrýnd harðlega í skýrslum Ríkisendurskoðunar fyrir samningana við sérfræðinga og hvernig hefur verið haldið utan um það mál. Ég er ekki tilbúinn til þess að auka við þann þátt eins og stendur. Hins vegar hef ég boðist til að ræða fjölmarga aðra möguleika undir hatti heilsugæslunnar. Ég skora á þá lækna sem hlut eiga að máli að fresta uppsögnum sínum og setjast niður með okkur eins og við höfum verið að ræða, en halda sig ekki alveg fast við eina úrslitakröfu eins og þeir hafa gert frá upphafi.

Herra forseti. Frumvarp það sem hér er til umræðu, stjfrv. um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, felur í sér leiðréttingu eða nokkurs konar framhaldsheimild á að nýta aflaheimildir sem úthlutað var á fiskveiðiárinu 2001--2002, annars vegar til tilrauna með áframeldi á þorski og ekki voru nýttar á því ári og hins vegar 500 lestir af óslægðum botnfiski sem ráðherra hafði til ráðstöfunar á fiskveiðiárinu 2001--2002, til stuðnings byggðarlögum sem lent hafa í vanda vegna samráttar í sjávarútvegi og ekki var úthlutað á því ári. Frumvarpið felur því í sér að heimila að aflaheimildunum verði ráðstafað á næsta fiskveiðiári til viðbótar við þær heimildar sem annars var búið að gefa. Frumvarpið er í sjálfu sér ekki stórt að öðru leyti en því að þetta er framkvæmd á heildarstefnunni í fiskveiðimálum og því hvernig þjóðin upplifir hana og má búa við. Í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða er kveðið svo á, með leyfi forseta: ,,Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.`` Þetta er sú grunnlagagrein sem stjórn fiskveiða byggir á, en ég held að að flestra dómi sé hún sú sem mest er sniðgengin. Raunin er sú að stjórnvöld hafa æ ofan í æ þurft að bæta göt á hinni hripleku stefnu sinni þegar þau sjá að í fullkomið óefni er komið á einstaka stöðum. Aflaheimildir hafa verið að þjappast saman, gengið kaupum og sölum, þjappast saman á hendur örfárra aðila og þar ráða ferð þeir sem hafa fjármagn til að kaupa upp aflaheimildir. Þeir sem ekki hafa fjármagnið en þörfina fyrir þær verða að láta undan. Við þekkjum þessa sögu. Við þekkjum söguna um fiskveiðiheimildirnar frá Vestfjörðum, Norðurlandi og vítt og breitt um landið eru þær að færast af höndum heimafólks yfir í eignarhöld stórfyrirtækja, þannig að nú er meginhluti aflaheimilda kominn á hendur fjögurra, fimm eða sex aðila og stefnt að enn meiri fækkun. Þetta er sú alvarlega staðreynd sem við stöndum frammi fyrir, herra forseti. Þetta frv. er bara ein tilraunin enn til að bæta á fátæklegan og vesælan hátt eitt af mörgum götum sem eru á fiskveiðistjórnarlögunum í framkvæmd. Það hefði t.d. verið sjónarmið ef hér væri verið að veita sérstakar fiskveiðiheimildir til vistvænna veiða, en vistvænar veiðar njóta engrar sérstakrar stöðu við stjórn fiskveiða eða ráðstöfun á veiðiheimildum. En þó getur hver sá háttur sem hafður er á hinum ýmsu fiskveiðiaðferðum haft einmitt mjög skaðleg áhrif á vistkerfi sjávarins og fiskstofnana. Þess sér hvergi stað í þessu annars götótta fiskveiðistjórnarkerfi eða fiskveiðistjórnarlögum. Það er verið að úthluta þessu sem byggðakvótum. Vafalaust og örugglega er það svo að hin litla úthlutun á einstaka staði er til hjálpar á viðkomandi stöðum. En engu að síður er þetta aðeins plástur á margsært fiskveiðistjórnarkerfi sem er reyndar opin und á samfélagi okkar. Það væri fróðlegt, herra forseti, að fá upplýsingar um ráðstöfun á fiskveiðiheimildum samkvæmt þessum byggðakvótum til byggðarlaga á sl. fiskveiðiári. Byggðakvóti hefur verið veittur á ákveðna staði en síðan hafa aðilar á viðkomandi stöðum jafnvel selt kvótann sinn. Þannig viðgengst hringavitleysan, að fiskveiðiheimildir á einum sem samkvæmt lögum er heimilt að láta ganga kaupum og sölum geta verið seldar úr byggðarlagi sem byggðakvótanum er úthlutað til. Það væri fróðlegt að fá að heyra um hreyfingar á aflaheimildum á þeim stöðum sem úthlutað hefur verið til. Eins væri fróðlegt, herra forseti, að vita hver staðan er með skipstjórakvótann gamla sem fylgdi ...  Það væri fróðlegt að vita hvað hafi t.d. orðið af þessum skipstjórakvóta sem fylgdi með til þeirra sem eignuðust kvótann á sínum tíma? Samkvæmt þeim lögum þegar verið var að úthluta kvótanum áttu þeir ekki að vera framseljanlegir. Hafa þeir nokkuð verið sérmerktir inni í því? Eru menn ekki áfram að selja þessa skipstjórakvóta sem þá fylgdu með? Af hverju voru menn þá bara með skipstjórakvóta? Af hverju voru menn þá ekki með sjómannakvóta líka? Verðmætin sem liggja í fiskveiðunum voru ekki bara bundin við útgerðarmenn og skipstjóra, þau voru líka tilkomin vegna vinnu sjómannanna. En sjómenn á skipunum fengu engan sjómannakvóta. Hvers virði hefðu fiskveiðiheimildirnar verið ef fiskurinn hefði ekki verið unninn í landi? Fiskvinnslufólkið lagði þar sitt fram. Hvers vegna fékk ekki fiskvinnslufólkið kvóta úr því verið var að úthluta einstökum aðilum kvóta sem lagt höfðu sitt að mörkum við verðmætasköpunina? Þessi kvóti varð síðan framseljanlegur. Herra forseti. Þetta fiskveiðistjórnarkerfi er svo götótt og óréttlátt frá upphafi til enda, frá öllum hliðum og öllum köntum, að eitt það brýnasta fyrir samfélag okkar í dag er að taka kerfið til grundvallaruppstokkunar eigi ekki að koma upp enn alvarlegri staða í rekstri og samsetningu samfélagsins. Ég dró bara þetta eina atriði til að benda á hvers konar óréttlæti hefur viðgengist hér. Skipstjórakvótar sem fylgdu inn til útgerðanna áttu ekki að vera framseljanlegir en ganga núna kaupum og sölum. Sjómennirnir fengu engan kvóta. Fiskvinnslufólkið fékk engan kvóta. Svona er þetta frá upphafi til enda. Herra forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt þunga áherslu á að stefnunni í fiskveiðistjórnarmálum verði breytt. Lögð er grundvallaráhersla á nokkur meginatriði sem ég vil nefna: Í fyrsta lagi að sameign þjóðarinnar á fiskstofnunum verði tryggð með óyggjandi hætti og að réttlát skipting afraksturs þessara auðlinda sé jafnframt tryggð, sem alls ekki er í dag. Það verður að gera þá grundvallarbreytingu á fiskveiðistjórnarkerfinu að fólkið í landinu, um hinar dreifðu byggðir og með ströndum landsins sem hefur byggt afkomu sína á að nýta þessa auðlind, allri þjóðinni til hagsældar, fái til baka tilverurétt sinn og forgang að nýtingu á þessum auðlindum sem liggja á grunnslóðinni meðfram ströndum landsins. Annað kerfi verður aldrei réttlátt. Annars verður það óréttlátt, gengur á hagsmuni þessa fólks og ógnar tilveru þeirra. Við þurfum líka að leggja stóraukna áherslu á sjálfbæra nýtingu þessara auðlinda. Við þurfum að leggja áherslu á vistvænar veiðar sem fara mjúkum höndum um þessa auðlind, um lífríki sjávarins. Þar skortir mikið á í dag. Það er dapurlegt, herra forseti, að minna hefur orðið úr rannsóknum og þróunarstarfi á vistvænum veiðum en áður var stefnt að. Nú heyrist vart á það minnst af hálfu þeirra sem stjórna rannsóknum og stýra fiskveiðistjórnarmálum. Umgengnin við auðlindina kemur okkur í koll ef við gætum ekki hófs. Við njótum góðra verka en fáum það líka í bakið, ekki síst ókomnar kynslóðir, ef við göngum þar á hinn eilífa rétt náttúrunnar. Það verður að sjá til þess að fiskveiðistjórnarkerfið tryggi búsetu meðfram ströndum landsins, að þeir sem búa meðfram ströndunum eigi þar forgangsrétt til auðlindanna meðfram ströndunum. Þetta eru nokkrar af meginkröfunum sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur áherslu á, þ.e. að fólkið í landi, fiskvinnslufólkið, verkafólkið og íbúarnir á svæðunum, eigi frumburðarrétt til að nýta þessar auðlindir meðfram ströndum landsins. Sá réttur er nú að litlu eða að engu virtur í fiskveiðistjórnarkerfinu sem við búum við. Á meðan ekki er tekið á þessum grundvallaratriðum, herra forseti, förum við veg sem við vitum ekki hvert mun leiða okkur. Við vitum þó að hann leiðir okkur ekki til góðs. Með því að fara þessa leið göngum á rétt íbúanna vítt og breitt um landið. Það að leggja hér fram frv. um úthlutun á þessum 500 tonnum sem var ekki úthlutað á sl. ári sýnir bara hvers konar uppgjafarstjórn er á fiskveiðum í landinu. Menn koma með lítinn plástur í dag og annan á morgun en áfram er fiskveiðistjórnarkerfið blæðandi und á byggðunum í landinu. Við verðum að skapa fiskveiðistjórnarkerfi sem gefur íbúunum öryggi, sjálfstraust og forgangsrétt til þessara auðlinda. Verði það gert mun fara saman hagur fólksins sem byggir hinar dreifðu byggðir og hagur þjóðarinnar allrar.

Hæstv. forseti. Þessi umræða heldur nú áfram eftir hádegið. Hún stóð hér frá klukkan hálfellefu og til klukkan eitt. Hæstv. sjútvrh. sat hér og hlýddi á umræðuna í morgun og allt gott um það. Fyrir hann var lagður fjöldi spurninga um hvernig reglur hann hygðist setja eða hvernig staðið yrði að því að úthluta þeim veiðiheimildum sem hér er verið að ræða um. Ýmsar aðrar spurningar komu fram í umræðunni og ég spyr hæstv. forseta: Verður ekki hæstv. sjútvrh. hér við lok þessarar umræðu? Ég held að það sé afar mikilvægt að hann svari þessum spurningum. Hér er um að ræða mál sem er mjög mikilvægt. Það er mjög alvarlegt hvernig að þessu öllu er staðið. Það eru mjög skiptar skoðanir um þetta og full ástæða til að þinginu sé gerð grein fyrir því hvernig reglum við eigum von á núna. Aldrei hafa þær verið eins og ýmsar breytingar virðast liggja í loftinu á þeim reglum sem á að nota við þessar úthlutanir.

Þegar gert var hádegisverðarhlé var einn hv. þm. á mælendaskrá í þessu máli. Þá lá fyrir að hæstv. sjútvrh. yrði ekki hér eftir hádegi. Hv. þm. óskaði eftir að halda sína ræðu og var gert ráð fyrir að umræðunni lyki þar með. Hér kemur fram ósk um að hæstv. ráðherra verði við lok umræðunnar. Við því er sjálfsagt að verða og fresta þessari umræðu. Óskar hv. þm. eftir að flytja ræðu sína --- hann er næstur á mælendaskrá --- eða fresta umræðunni strax? Er ekki rétt að nota tímann og flytja þær ræður sem þegar hafa verið boðaðar? Það eru tveir á mælendaskrá.

Herra forseti. Í umræðum í morgun var mörgum spurningum beint til hæstv. sjútvrh. Þeirra spurðu bæði sá er hér stendur í pontu og aðrir hv. þm. Ég tel mikilvægt að einhver svör fáist við þeim spurningum sem til ráðherrans var beint áður en umræðunni verður fram haldið. Ég hafði hugsað mér að taka aftur til máls eftir að hafa hlýtt á svör hans. Ég sé ekki ástæðu til að fara hér aftur í pontu til þess að endurtaka spurningar mínar og rök mín frá því í morgun. Þess vegna mælist ég til þess, herra forseti, að umræðunni verði eigi fram haldið fyrr en ráðherra hefur tekið til máls og svarað einhverjum af þeim spurningum sem til hans var beint.

Forseti hefur þegar boðið upp á að umræðunni verði ekki lokið fyrr en hæstv. ráðherra verður viðstaddur. Forseta finnst hins vegar rétt að nota tímann --- það er ekki margt á dagskrá í dag --- og gefa þeim orðið sem þegar eru á mælendaskrá og vilja tala.

Herra forseti. Ég vil taka það fram í upphafi að ég geri ekki athugasemdir að hæstv. ráðherra sé ekki viðstaddur ræðu mína enda ætla ég eingöngu að fjalla um meginefni þessa frv., þ.e. áframeldi á þorski. Það hefur reyndar verið svolítið sérkennileg umræða um þetta frv. sem er ekki stórt að sniðum. Það snýst um áframeldi á þorski en umræðan hefur hlaupið, eins og oft vill verða þegar verið er að fjalla um stjórn fiskveiða, út um víðan völl. Menn sakna þeirra þingmanna sem ekki eru í þingsalnum og hafa fjallað um kvótakerfið í allri sinni dýrð skulum við segja og þar fram eftir götunum. En minnst hefur umræðan verið um efni þessa frv. Það vakti athygli mína að í máli síðasta hv. ræðumanns, hv. þm. Jóns Bjarnasonar, vék hann reyndar ögn að þessu frv. og taldi það afskaplega rýrt efnislega. Mér fannst hann gera fulllítið úr þeim möguleikum sem felast í eldi. Herra forseti. Þetta frv. fjallar um heimild til þess að nýta 500 tonn til áframeldis á þorski. Það er nú í rauninni ekki mikið flóknara en það. Það er kjarni frv. Þetta er áframhald af lagasetningu sem Alþingi  Hvað þýðir það? Hvers vegna er verið að heimila hér 500 tonn til áframeldis á þorski? Með því móti er hið opinbera að gera sitt til þess að ýta undir nýja atvinnugrein hér. Og hvers vegna skyldi hið opinbera vera að ýta undir nýja atvinnugrein, eldi á þorski? Það ætti að liggja nokkuð ljóst fyrir og hefur margsinnis komið fram, bæði í umræðu þegar lagasetningin átti sér stað hér í vor og eins í þáltill. frá hv. þm. Karli V. Matthíassyni um þorskeldi. Því er spáð nefnilega að um heim allan verði eldisfiskur líklega ráðandi fæða, þ.e. að sá fiskur sem mannkynið komi til með að neyta muni að mestu koma úr eldi, og ekki síst þá úr eldi þeirra nytjastofna sem þekktir eru í dag. Þess vegna, herra forseti, leggja þjóðir víða um heim ofurkapp á að ná tökum á eldi nytjastofna. Ég vil sérstaklega nefna þorskinn og ríki eins og Noreg og Skotland, og svo Nýfundnaland í Kanada, þar sem hið opinbera, einstaklingar og fyrirtæki leggja mikið kapp á að ná tökum á eldi þorsks, enda er þorskur afskaplega vinsæl markaðsvara og getur skapað mikil verðmæti. Ef við Íslendingar sem þjóð fylgjum ekki með í þeirri þróun þá munum við einfaldlega dragast aftur úr. Þá munum við sitja eftir í harðri samkeppni við nágrannaþjóðir okkar og aðrar um sölu á fiskafurðum. Og trúi ég naumast að til þess sé vilji. Ég hef litið svo á að með þessu frv. og með heimildum til þess að leggja 500 tonn til áframeldis á þorski þá sé verið að styðja við eina af stoðunum í þorskeldi. Á þessu sviði hefur töluvert verið unnið hér. Má þar nefna ágætan og mjög glæsilegan árangur vísindamanna okkar hjá Hafrannsóknastofnun, á útibúinu á Stað í Grindavík, þar sem þeim hefur tekist ágætlega að ná tökum á því að klekja út þorskseiði. Ég vil líka nefna mjög athyglisvert þróunarstarf á vegum Útgerðarfélags Akureyringa í þorskeldi, í svokölluðu unglingaeldi og ekki síst sjókvíaeldi. Ég vil nefna áform í Vestmannaeyjum. Ég vil nefna sjókvíar bæði á Vestfjörðum og Austfjörðum. Ég nefni þetta, herra forseti, til þess að sýna að einstaklingar, fyrirtæki og vísindamenn hér hafa verið að vinna töluvert í þessu. En betur má ef duga skal og ég lít svo á að markmið þessa frv. sé einmitt að veita stuðning við þessa nýju atvinnugrein. Eins og kunnugt er skiptist þorskeldið í þrjá þætti. Í fyrsta lagi er það seiðaeldi sem líklega gæti eitt og sér orðið sjálfstæð atvinnugrein hér á landi þar sem náttúrulegar aðstæður henta til þess, ekki síst byggt á því mæta vísindastarfi sem unnið hefur verið á Stað í Grindavík á vegum Hafrannsóknastofnunar. Í öðru lagi er svo um hið svokallaða unglingaeldi að ræða þar sem seiðin eru alin upp í sleppistærð í landkvíum við náttúrulegar aðstæður og er það algjörlega aðskilið ferli frá seiðaeldinu sjálfu. Lokastigið er síðan áframeldi í sjókvíum eins og hefur verið reynt fyrir norðan, austan og vestan. Markmið þessa frv. er einmitt að hvetja til þess að menn þrói áframeldi á þorski og nái þekkingu á því lokastigi. Þær tilraunir sem hér hafa verið stundaðar gefa einmitt mjög góða raun. Á mjög skömmum tíma hefur þorskurinn tvöfaldað þyngd sína. Það eru ýmsir kostir við það. Menn geta nokkuð stjórnað því hvenær þeir setja fisk á markað og farið þá nokkuð eftir því hvenær verðið er hægstæðast fyrir þá sem ætla sér að setja þennan fisk á markað. Þetta gefur mönnum möguleika á því í raun að auka kvóta sinn með því að auka stærð hans, þyngd hans og þar af leiðandi verðgildi. Frv. er sem sagt samið til þess að styðja við bakið á einni af þremur stoðgreinunum í þorskeldinu, þeirri sem ég trúi og vona að eigi eftir að verða blómleg og vænleg atvinnugrein hér á Íslandi, enda höfum við þekkingu til þess. Við erum hins vegar rétt að byrja þetta merkilega starf. Við eigum eftir að þróa það áfram og ég trúi því að það muni gerast með jákvæðum hætti, t.d. vonast ég til þess að þær merkilegu erfðarannsóknir og sá góði árangur sem náðist á því sviði í tengslum við laxeldið hjá íslenskum vísindamönnum, þ.e. að sú reynsla geti nýst við þorskeldið og muni auka þar af leiðandi möguleika til verðmætasköpunar í þorskeldinu margfalt. Með áframeldi á þorski og með þorskeldi almennt opnast að sjálfsögðu mjög góðir og miklir möguleikar fyrir dugmikla einstaklinga og fyrirtæki í sjávarbyggðum landsins til þess að sækja fram í nýrri atvinnugrein, beinlínis nýrri atvinnugrein. Þess vegna er ekki rétt að tala eins og sumir hv. þm. hér hafa gert, þ.e. eins og þorskeldið sé eitthvert aukaatriði. Það á vonandi eftir að verða ein af blómlegri atvinnugreinum okkar og óttast ég það helst að Norðmenn séu þegar komnir ögn fram úr okkur svo við þurfum verulega að spýta í til þess einfaldlega að sitja ekki eftir. Þetta getur orðið mikil byggðaaðgerð. Þetta mun auka verðmæti sjávarafurða og skapar okkur þá möguleika að standast samkeppni við nágrannaþjóðir. Til þess þurfum við að leggjast á eitt um að styðja við bakið á öllum þremur stoðgreinum þorskeldisins, seiðaeldinu, unglingaeldinu og áframeldi í sjókvíum, og það er einmitt meginkjarni frv. Því tel ég þetta vera afskaplega jákvætt ákvæði og finnst að hv. þingmenn eigi að tala jákvætt um þennan þátt. Hins vegar getum við svo endalaust talað um stjórn fiskveiða og hvaða fiskveiðikerfi sé hentugast. Ég tel í rauninni að það sé ekki endilega á dagskrá vegna þessa frv. Herra forseti. Þetta er það sem ég vildi draga fram og lýsi ég yfir fullum stuðningi við efni frv. og tel að það sé til þess eins gert að styðja við bakið á atvinnugrein sem við eigum og erum að hasla okkur völl á.

Herra forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason kom nú í litlu að þessu frv. Hann fór að tala um fiskeldi almennt, þorskeldi, og fræðilegan grunn á bak við það. Það er svo sem gott mál og afar mikilvægt er að fiskeldi eins og þorskeldi fái að þróast og styrkjast. Það er gott mál. Um hvort það eigi að gerast á þann hátt að teknar séu aflaheimildir svona almennt út úr púkkinu og allir látnir taka þátt í því, eru svo aftur skiptar skoðanir, eða þá hvort þetta eigi bara að kaupa fyrir fjármuni sem lagðir eru beint til rannsóknastarfsins. En það er annað mál. Það hefði samt verið fróðlegt ef hæstv. sjútvrh. hefði getað verið hér og greint frá því hvernig þessum heimildum hefur verið ráðstafað á liðnu fiskveiðiári og hver stefnan sé í því, þ.e. hvernig þessar heimildir eru teknar út úr púkkinu, út úr heildaraflaheimildunum, og úthlutað til ákveðinna aðila. Það hefði verið fróðlegt að sjá þá mynd. En að sjálfsögðu viljum við styrkja og efla þorskeldið. Hinn hlutann kom hv. þm. ekkert inn á, virðulegi forseti, þ.e. þessar byggðaaðgerðir, þá fátæklegu plástra sem hér eru á ferðinni. Það hefði verið fróðlegt ef hv. þm. hefði farið nokkrum orðum um stöðuna á Suðurnesjum hvað varðar fiskveiðiheimildir, hvort heldur stöðuna í Grindavík eða Sandgerði og hvernig þessi byggðarlög standa núna berskjölduð frammi fyrir fiskveiðistjórnkerfinu eins og það birtist þeim í hinum grimma raunveruleika. Það hefði verið ágætt ef hv. þm. hefði aðeins komið inn á þau verðlaunaafrek sem þessi ríkisstjórn er að vinna á sviði fiskveiðistjórnar.

Herra forseti. Ég ítreka það sem ég nefndi áðan að umræða um kosti og galla núverandi fiskveiðistjórnkerfis og um fiskveiðistjórnkerfi almennt hefur oft farið hér fram og hún á eftir að fara fram. Það sem ég er að reyna að draga fram og tel skipta miklu máli --- menn mega nú ekki vera svo svartsýnir í tilverunni að þeir sjái þó ekki ljósið --- er að ég tel einfaldlega að áframeldi á þorski sé kjarninn í þessu litla frv. og það er það sem ég vildi draga fram. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að áframeldi á þorski getur skapað gífurlega jákvæð sóknarfæri fyrir sjávarplássin í landinu. Ég deili áhyggjum af stöðu einstakra sjávarplássa með hv. þm. Sú umræða hefur farið hér fram og hún mun halda áfram hér í vetur. Þetta frv. tekur ekki á þeim vanda. Ég segi það enn og aftur að ég fagna því að hér skuli verið að styðja við eina af þremur stoðum í þorskeldi á Íslandi, vaxandi og vonandi mjög jákvæðri atvinnugrein fyrir okkur.

Herra forseti. Frv. lýtur ekki beint að þorskeldi. Það er misskilningur hjá hv. þm. Það fjallar um úthlutun heimilda til þess að fara inn í þorskeldi, en fjallar að öðru leyti ekkert um þorskeldið. Allt gott skal segja um þorskeldið síðan og við styðjum það. En það var þó virðingarvert hjá hv. þm. að viðurkenna og deila áhyggjum af fiskveiðistjórnkerfinu og hvernig það leikur einmitt byggðirnar á Reykjanesinu, á suðvesturhorninu ekkert síður en á Vestfjörðum. Þetta frv. lýtur einmitt að því að bæta göt og rimpa nokkur spor í götótt fiskveiðistjórnkerfi. Ég hygg að hv. þm. verði krafinn frekari svara bæði í Grindavík og Sandgerði og víðar um stefnuna í fiskveiðistjórnarmálum og hvernig kerfið virkar nú gagnvart þessum byggðarlögum.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason þarf ekki að hafa áhyggjur af því að ég frekar en aðrir muni verða krafinn svara fyrir kosningar. Það er ekkert nýtt að þingmenn deili áhyggjum sínum af stöðu einstakra sjávarplássa. Það þarf ekkert að fara í miklar orðræður um það við hv. þm., Jón Bjarnason. Ég verð hins vegar að leiðrétta misskilning hjá hv. þm. Ákafi hans verður stundum svo mikill að honum svona dálítið daprast sýn sýnist mér, t.d. þegar hann fullyrðir að frv. fjalli ekkert um þorskeldi. Lesi hv. þm. það sem segir í hinni einu efnisgrein frv. og þeim stuttu athugasemdum, skýringarákvæðum með greininni. Frv. fjallar nefnilega um heimild til þess að færa 500 tonn til að styðja við bakið á þeim sem vilja  
            

Herra forseti. Hv. 10. þm. Reykn. Hjálmar Árnason telur að hér fyrr í umræðunni hafi ekki verið rætt um meginmál þeirra laga sem frv. sem hér liggur fyrir á að breyta. Ég geri athugasemd við það. Í máli mínu benti ég á meginmarkmið laga nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, um að treysta atvinnu og byggð í landinu. Ég benti einnig á að efni þessa frv. sem hér liggur fyrir um að 500 lestir af óslægðum botnfiski sem ráðherra hefur til ráðstöfunar verði flutt milli ára, væri hið besta mál. Ástæðan er sú að hjálpa þeim sjávarplássum sem lent hafa í vanda. Þess vegna verður þessi umræða. Það er meginmál þessa máls. Ég tek undir með hv. þm. að þorskeldi er hið besta mál og allt sem hann segir um það og þá atvinnusköpun sem af því leiðir er rétt. Ég get tekið heils hugar undir það. En það er ekkert óeðlilegt við það þó að þessi umræða fari út í það að ræða stjórnkerfi fiskveiða og þær afleiðingar sem það hefur haft. Ég er viss um að þeir tugir þúsunda manna sem eiga eignir sem hafa verið að rýrna, m.a. út af þessu kvótakerfi, úti um allt land, telja að umræða um sjávarútvegsmál sé fremri og ofar en umræða um þorskeldi. En ég er viss um að þeir fagna því ef þorskeldi styrkir eignir þeirra og styrkir byggðir landsins.

Herra forseti. Ég hygg að ekki sé mikill ágreiningur á milli mín og hv. þm. Örlygs Hnefils Jónssonar enda er hann ávallt afskaplega málefnalegur. Umræða er að sjálfsögðu alltaf af hinu góða, einnig um sjávarútvegsmál, og í hvert einasta skipti sem lagt er fram frv. til breytinga á lögum um stjórn fiskveiða verður hér mjög mikil og opin umræða. Það er í sjálfu sér ósköp skiljanlegt. Ég einfaldlega saknaði þess í máli of margra að skauta svona heldur létt fram hjá þeim tækifærum sem menn vonandi sjá í þorskeldinu, alveg óháð því hvað líður óánægju með gildandi fiskveiðistjórnarkerfi og þar fram eftir götunum. Það var það sem ég reyndi að draga fram, og ég ítreka að ég hygg að ekki sé brennandi ágreiningur á milli mín og hv. þingmanns í þessum efnum.

Herra forseti. Ég vil ekki magna neinn ágreining á milli mín og hv. þingmanns en ítreka bara enn og aftur að þau lög sem hér voru til umræðu í morgun benda á að byggðarlög hafi lent í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi. Auðvitað er það líka út af því að kvóti hefur flust á milli staða. Ég hef verið að reyna að vekja athygli á því að huga þurfi að eignum fólks á landsbyggðinni, þess vegna kem ég með það inn í þessa umæðu. En ég tek undir með hv. þingmanni --- vissulega er hér verið að ræða um þorskeldi sem er þá ný atvinnugrein. Spurning er hví menn voru ekki löngu byrjaðir að huga að þorskeldi. Bjarni Sæmundsson fiskifræðingur benti sjómönnum á að gott væri að kreista svil yfir hrogn þegar þeir væru á hafi. Hann vildi þannig stuðla að því að efla þorskstofninn. Og auðvitað er eðlilegt að þjóð sem byggir alla afkomu sína á fiskveiðum hugi að slíkum málum. Það er furða að ekki sé fyrir löngu farið að ala og styrkja seiði þorskfiska til þess að geta síðan plægt úr akrinum góða uppskeru.

Herra forseti. Ég tek undir það að auðvitað eigum við alltaf að vera vakandi fyrir sóknarfærum hvað varðar nýtingu auðlinda okkar hvar sem er. Og það er mjög gild spurning hvers vegna við erum ekki löngu byrjuð á þorskeldi. Ég kann svo sem ekki svar við því. Það gæti þó verið vegna þess að lengst af var afli nægur. Við veiddum fyrir ekki svo óskaplega mörgum árum um 450 þús. tonn af þorski en þau fóru allt niður í 150 þús. tonn. Auðvitað tekur það í og skiptir þá ekki máli hvert fiskveiðistjórnarkerfið er. En það sem gerist núna er frumkvæði framsýnna einstaklinga víða um land sem sækja fram í þessu, setja sig í samand við vísindamenn hjá Hafrannsóknastofnun, og í sameiningu má segja að þeir dragi vagninn og marki sporin fyrir þessa nýju atvinnugrein. Þess vegna kemur þetta ákvæði, það frv. sem hér er til umræðu, ágætlega í kjölfar þess og styður við þetta ágæta frumkvæði umræddra einstaklinga.

Hæstv. forseti. Ég bað um andsvar vegna þess að mér fundust felast röng skilaboð í ræðu hv. þingmanns. Hann var eiginlega að setja ofan í við okkur sem höfum tekið þátt í umræðunni vegna þess að við höfum talað um annan hluta frv. en hann kaus að tala um. Það eru nefnilega tvisvar sinnum 500 tonn í þessu frv. Í öðru tilfellinu er verið að tala um 500 tonn vegna áframeldis á þorski, og sú umræða fór fram hér sl. vetur. Þá voru bara allir sammála um að setja þessi 500 tonn í áframeldi á þorski. Það var hin besta umræða sem fór hér fram og menn voru sammála um að svona ætti að standa að málinu. Ræða hans var eins og að mæta á aðalfund hjá KR til þess að hvetja menn til að vera í félaginu. Og ég er svo sannarlega í þessu félagi, ég get bara sagt það hér. En umræðan snerist fyrst og fremst um hin 500 tonnin. Þessi 500 tonn sem ég nefndi áðan snerust um að þeir sem hefðu fengið úthlutað gætu nýtt sér það á þessu ári þótt þeim hefði ekki tekist það á síðasta ári. Hin umræðan snýst auðvitað um þetta kukl sem hv. þm. hefur tekið þátt í í stjórnarsamstarfinu sem felst í því að fara með fangið fullt af fiskum út á land og gefa þeim sem búið er að taka af réttinn til þess að stunda sjóinn og reyna að lengja lífdaga þeirra sem eru í vandræðum úti um allt að reka útgerð. Það er auðvitað umræða sem á alltaf heima hérna. Kannski eyða þingmenn þess vegna ekkert endilega löngum tíma í að tala um það sem þeir eru sammála um, eins og þetta þorskeldi.

Herra forseti. Þó að ég sé sannarlega ekki KR-ingur er ég ósammála einu í máli hv. þingmanns. 

Það hefur verið gert.

Það hefur verið afskaplega lítið gert, hv. þingmaður. Umræðan er nefnilega allt of mikið á neikvæðum nótum. Auðvitað á umræða að vera opin, líka um þá hluti sem við teljum miður fara, en við eigum ekki að sniðganga þá hluti sem við erum ánægð með. Um það hljóta menn að vera sammála.

Hæstv. forseti. Það má alveg segja að við ættum að tala meira um það sem jákvætt er. Hins vegar er sá ágreiningur sem stendur um sjávarútvegsmálin svo alvarlegur að menn hafa kannski ekki alveg fundið fæturna undir sér í því að tala á jákvæðum nótum á meðan gildandi stefna er keyrð svo hart. Ég held hins vegar að um leið og búið verður að leysa úr grunnágreiningsefninu um sjávarútvegsmálin muni þessi umræða öll fara í jákvæðari farveg. Og ég vona sannarlega að við fáum að lifa það hér í hv. Alþingi að tekið verði á grunnágreiningnum. En meðan það verður ekki gert munu umræður yfirleitt ekki vera með jákvæðum hætti um þetta mál.

Herra forseti. Alveg er það rétt að ágreiningur um sjávarútveginn er alvarlegur. Og það er mikilvægt fyrir okkur sem þjóð að ná sátt í þeim efnum. Það er mikilvægt fyrir sjávarbyggðirnar, það er mikilvægt fyrir þjóðina í heild og það er mikilvægt fyrir þá einstaklinga sem eru þó að reyna að basla við að halda uppi atvinnu í sjávarbyggðum, reyna að skapa atvinnu og verðmæti. Þeir þurfa auðvitað að hafa sitt umhverfi til þess að lifa í, og við þurfum að skapa sátt. Gallinn er bara sá að við vitum ekki um hvað sáttin á að vera. Hvar er patentlausnin? Hún hefur ekki fundist. Ég hygg að lausnirnar séu nánast jafnmargar og hv. þm. eru. Það fer eftir því hvaðan menn koma. Það má segja að sínum augum líti hver á silfrið. Patentlausnirnar hafa ekki verið kynntar. Alveg óháð þessu, herra forseti, hvaða skoðanir og hversu mikil sem ósáttin er um stjórn fiskveiða og sjávarútvegskerfið mun þorskeldið vonandi þróast áfram óháð því hvaða fiskveiðistjórnarkerfi við búum við.

Herra forseti. Hv. þm. lauk máli sínu á því að tala um að patentlausnirnar hefðu ekki verið kynntar. Það vill svo til að þessi lög sem við erum að fjalla um, um stjórn fiskveiða, hafa að meginstofni til verið í gildi síðan 1984 og þeim hefur endalaust verið breytt. Við höfum staðið í því hér upp undir hendur að breyta þeim aftur á bak og áfram þannig að ef skilja á orð hv. þingmanns svo að einhver patentlausn hafi fundist í þessu fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við held ég að það sé mikill misskilningur. Mér fannst ég skilja það á máli hv. þingmanns að í þessu frv. væri verið að tala um 500 tonn af þorski sem ætti að nota í þorskeldi. Ég held að við, allir þingmenn hér, höfum verið sammála um að áframeldi á þorski væri hið besta mál. Það mál var rætt á síðasta vetri og ákveðið að í 5 ár í röð, eins og kemur hér fram í greinargerðinni, skyldi úthlutað 500 lestum af þorski. Það samþykktum við á síðasta vori. Og við erum ekki að ræða um að 500 tonn verði færð yfir á næsta ár. Fyrri grein þessa frv. kveður á um að færa þær ónýttu heimildir sem þeir sem fengu úthlutað til eldis á síðasta fiskveiðiári og náðu ekki að nýta til næsta árs, að þær verði nýttar á næsta ári og ráðherra hafi lagaheimild til að veita það. Það er sem sagt verið að tryggja að sennilega 150 tonn, sem ekki náðist að nýta á síðasta fiskveiðiári, fái að færast yfir á næsta fiskveiðiár. Það er fyrri liður þessa frv. Seinni liðurinn er hins vegar um 500 tonn í svokallaðan byggðapott. Þessi tvö mál eru alveg aðskilin. Ég hélt satt að segja að enginn ágreiningur væri um þorskeldið, að allir væru sammála um það og hefðu afgreitt samhljóða á síðasta vori að það fyrirkomulag að úthluta 500 tonnum á ári í það skyldi gilda í 5 ár. En hér er eingöngu verið að tryggja að færa það sem ónotað var yfir á næsta ár þannig að mér finnst gæta svolítils misskilnings í ræðu hv. þingmanns.

Herra forseti. Nei, nei, hér er enginn misskilningur nema e.t.v. um það að ég tel að þó að þingmenn séu sammála um mál eigi þeir líka að ræða um þau. Ef þingmenn almennt eru sammála bendir ýmislegt til þess að um sé að ræða afskaplega jákvætt mál. Og við eigum líka að ræða um jákvæð mál. Alveg eins og við ræðum um galla á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi, stöðu í sjávarbyggðum o.s.frv. hljótum við líka að vilja ræða um þá jákvæðu möguleika sem þorskeldið felur í sér fyrir sjávarbyggðir og fyrir það fólk sem menn eru alltaf að velta upp í umræðunni um stefnuna í sjávarútvegsmálum, fólkið í sjávarbyggðunum, sjómenn, fiskvinnslufólk og þar fram eftir götunum. Það eigum við að sjálfsögðu að ræða eins og við ræðum það sem miður fer. Það er rétt hjá hv. þingmanni að við höfum líklega á síðustu sjö, átta árum breytt lögum um stjórn fiskveiða 20--30 sinnum. Það segir okkur að við höfum auðvitað ekki fundið upp neina patentlausn en menn eru þó alltaf að reyna að lappa upp á kerfið. Ég ítreka að enn hefur enginn komið hér með einhverja heildstæða stefnu sem má kalla patentlausn að því leytinu til að sátt ríki um hana. Það sem Norðlendingar halda fram stangast mjög á við það sem Sunnlendingar og Vestlendingar segja. Afstaðan ræður, máli skiptir hvort menn horfa út frá togaraflota, smábátum, vinnsluhúsum eða öðru. Við þekkjum þessa umræðu en í rauninni hefur ekkert nýtt komið fram í umræðunni um stjórn fiskveiða í morgun. Allar þessar ræður hafa verið fluttar mörgum sinnum á hv. Alþingi. En við hljótum líka að gera þá kröfu til okkar að skoða hið jákvæða, t.d. sóknarfæri sjávarbyggðanna, og þorskeldið felur sannarlega slíkt tækifæri í sér eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson veit manna best.

Herra forseti. Það er, held ég, ekki alveg rétt hjá hv. þingmanni að við höfum ekki talað um þorskeldi. Hér hefur verið flutt tillaga um skipulag þorskeldis og hvernig mætti styðja við það en hún hefur ekki fengist samþykkt í hv. þingi, ef ég man rétt. Sá sem hér stendur hefur hins vegar margsinnis bent á það sem hv. þm. rétt vék að í ræðu sinni, að skipta þarf flotanum upp í aðgreinda útgerðarflokka til að fást við þennan vanda. Trillunni og frystitogaranum verður ekki stýrt með sömu aðferð. Það er það sem núverandi fiskveiðistjórnarkerfi býður upp á. Og eins og hv. þm. veit mætavel gæti frystitogaraútgerðin í landinu keypt upp alla kvóta smærri bátanna og flutt þá út á sjó. Það er eitt af stóru vandamálunum í kerfinu og verður ekki lagað nema menn fáist til þess að byrja á að skipta verkinu sem þeir ætla að fást við upp í ákveðin vinnuferli.

Herra forseti. Að sjálfsögðu á alltaf að fara fram fagleg umræða og ég get tekið undir sjónarmiðin um strandflota versus þá sem veiða utar, öflugri veiðiskip, frystitogara og þar fram eftir götunum. Meðal annars þess vegna hef ég lagt fram þáltill. til að fara í faglega umræðu, þ.e. að óháðir aðilar skoði færeyska fiskveiðistjórnarkerfið.  Eins og hv. þm. nefndi hefur hv. þm. Karl V. Matthíasson, sem er mjög ötull um að beita sér fyrir þorskeldi, í tvígang flutt þáltill. og ég hef lýst stuðningi við hana. Sjálfur flutti ég þáltill. um kvóta til áframeldis á þorski og sú tillaga er komin í gegn og ég vonast til þess að efni þorskeldisumræðu hv. þm. Karls V. Matthíassonar fái svipaða meðferð.

Herra forseti. Ég flyt hér till. til þál. um uppbyggingu sjúkrahótela. Meðflutningsmenn mínir eru hv. þm. Ögmundur Jónasson og Kolbrún Halldórsdóttir. Tillagan er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra að beita sér fyrir uppbyggingu sjúkrahótela.`` Þáltill. er flutt í annað sinn. Hún var flutt á síðasta þingi og fékkst þá ekki útrædd. En það hefur lítið breyst, herra forseti, hvað varðar tilurð þessarar þáltill. Við höfum verið að ræða vanda heilbrigðisþjónustunnar í landinu, bæði stóru sjúkrahúsanna og nú fyrr í dag vanda heilsugæslunnar og þá sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. Það sem við þurfum að gera er að hafa heildarsýn yfir þennan stóra og mikilvæga málaflokk sem hefur tekið æ stærri skerf af opinberu fé og stór hluti af fjárlögum hvers árs fer til rekstrar heilbrigðisþjónustunnar á mismunandi sviðum og því ber okkur í fyrsta lagi að sjá til þess að þjónustan sé fullnægjandi og jafnaðgengileg fyrir alla og eins að horfa á þá þætti sem hugsanlega geta dregið úr kostnaði við reksturinn eins og hann er í dag. Segja má að sjúkrahótel og sú hugmynd sem liggur að baki rekstri sjúkrahótela sé verulega vannýttur kostur hér á landi. En megintilgangur sjúkrahótela er að draga úr þörf og eftirspurn eftir sjúkrahúsplássum. Sjúkrahótel er ákveðið millistig milli sjúkrahúss og hótels. Þar geta sjúklingar dvalist meðan þeir að bíða eftir þjónustu á sjúkrahúsi eða eru að jafna sig eftir aðgerðir og eru hvorki það veikir að þeir þurfi að liggja á sjúkrahúsi né það frískir að þeir geti verið án daglegs eftirlits. Ljóst er að kostnaður í dag á sjúkrahóteli er margfalt minni en kostnaður við legupláss á sjúkrahúsi. Þetta á, herra forseti, sérstaklega við um hátæknisjúkrahúsin og vil ég nefna Landspítala -- háskólasjúkrahús við Hringbraut og í Fossvogi og eins Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri þar sem sjúklingar eru í sérhæfðri meðferð og margir hverjir búnir að fá meðferð og/eða hefðu heilsu til þess að vera utan sjúkrahússins ef þeir hefðu aðstæður heima fyrir á höfuðborgarsvæðinu eða þá að þeir ættu ekki heima svo fjarri sjúkrahúsinu að þeir gætu farið heim til sín. Sjúkrahótel er kostur sem við þekkjum í dag því Rauði kross Íslands hefur rekið sjúkrahótel alveg frá árinu 1974, en að mínu mati og margra annarra hefur uppbygging þeirrar þjónustu eða fjölgun herbergja ekki fylgt eftir þörfinni. Þó svo að bætt hafi verið við herbergjum, og þá sérstaklega yfir vetrartímann þegar hótelið, sem að öðru leyti er rekið sem venjulegt hótel, er ekki fullnýtt af hótelgestum, þá hefur Rauði krossinn fengið leyfi til þess að nýta það sem sjúkrahótel og fengið greitt fyrir hvert herbergi, þ.e. fyrir hvern einstakling sem þar gistir. Aftur á móti er alveg ljóst að þetta eru ekki nærri nægilega mörg pláss. Þeir einstaklingar sem hafa nýtt sjúkrahótel Rauða kross Íslands við Rauðarárstíg eru að einum þriðja hluta íbúar af höfuðborgarsvæðinu sem búa við þær aðstæður að þeir geta ekki farið heim, en tveir þriðju hlutar eru frá landsbyggðinni. Mjög margir þeirra eru einstaklingar sem eru í sérhæfðri krabbameinsmeðferð og þurfa að vera allt að sex vikur í slíkri meðferð, þurfa að koma allt að því daglega og búa það fjarri að þeir geta ekki farið heim. Að öðru leyti yrðu þeir að liggja inni á sjúkrahúsinu eða dvelja hjá ættingum og vinum eins og því miður margir verða enn að gera því ekki er rými á sjúkrahótelinu. Fram að síðustu áramótum féllu sjúkrahótel undir skilgreiningu sjúkrahúsa í heilbrigðislögum, en þá var sú skilgreining felld niður með frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þessi breyting á skilgreiningu sjúkrahúsa kallar á nýja skilgreiningu svo að þessi mikilvægi rekstur standi á öruggum lagalegum grunni innan heilbrigðisþjónustunnar en hann gerir það ekki í dag og því er þessi rekstur, eins og hann er í dag hjá Rauða krossi Íslands, svolítið í lausu lofti. Sú breyting á lögunum var gerð til þess að Rauði krossinn gæti tekið gjald, fæðisgjald af hverjum sjúklingi eða gesti sem dveldi hjá þeim. Að mínu mati var þetta ástæðulaus breyting og eðlilegra hefði verið að við skilgreindum sjúkrahótelin frekar og gerðum rekstur sjúkrahótela hluta af rekstri sjúkrahúsanna. Sjúkrahótel eru rekin alls staðar á Norðurlöndunum en með mismunandi sniði, mismunandi rekstrarformum og mismunandi náið tengd sjúkrahúsunum. Þar sem nýtingin er hvað best eru sjúkrahótelin á sjúkrahúslóðinni og algjörlega nýtt sem þjónustuform við sjúkrahúsin. Gerð hefur verið rækileg úttekt á rekstri sjúkrahótela á Norðurlöndunum og í niðurstöðu þeirrar könnunar sem birtist í skýrslu 1996, en könnunin var gerð 1995, kom fram að megintilgangur með rekstri sjúkrahótelanna var að auka rekstrarhagkvæmni, bæta þjónustuform sem hentaði ákveðnum sjúklingahópum og að það væru valkostir, að hægt væri að bjóða upp á valkosti á milli sjúklingahótels og sjúkrahúsdvalar, en að sjálfsögðu er dvöl á sjúklingahóteli miklu ódýrari fyrir samfélagið en sjúkrahúsdvölin og er ódýrasta rekstrarformið og ef vel er að hlutum staðið finnur sjúklingurinn lítið fyrir þeim mismunandi rekstrarformum. Við vitum líka að nær helmingur eða stór hópur þeirra sjúklinga sem liggja inni á sjúkrahúsum í dag er í raun rangt staðsettur, gæti verið annars staðar, hefur þegar fengið meðferð og lokið henni eða gæti fengið samsvarandi meðferð á öðrum stað, en ekki er hægt að útskrifa þessa sjúklinga þar sem annað þjónustuform er ekki til staðar eins og hjúkrunarheimili eða það góð heimilisþjónusta og heimahjúkrun að hægt sé að senda sjúklinga heim. Krabbameinsfélag Íslands hefur sannarlega fundið fyrir því að skortur er á slíkri þjónustu þar sem mjög margir einstaklingar sem eru í krabbameinsmeðferð nýta sjúkrahótelið við Rauðarárstíg. Krabbameinsfélagið hefur brugðist við þessu með því að kaupa íbúðir í nærliggjandi húsi sem félagið úthlutar til krabbameinssjúklinga og þetta er viðbót við sjúkrahótelið. En þær íbúðir eru, eins og sjúkrahótelið í dag, alveg fyrir utan heilbrigðiskerfið og vantar skilgreiningu og eru ekki hluti af okkar þjónustu. Fyrir dyrum stendur að halda áfram uppbyggingu Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Verið er að skoða mismunandi byggingarmöguleika á landspítalalóðinni við Hringbraut og í Fossvogi. Eins er verið að byggja upp Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. En með aukinni þjónustu og fyrirhuguðum breytingum tel ég rétt að sjúkrahótel sé hluti af þeirri framtíðarsýn og sé þegar í upphafi við skipulag lóða og uppbyggingu sjúkrahúsanna inni í myndinni sem ákveðin hliðarþjónusta eða valkostur við starfsemi sjúkrahúsanna. Þetta á ekki síður við um Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri því með eflingu þess koma sjúklingar ekki eingöngu af Eyjafjarðarsvæðinu heldur lengra að, líka af stórum hluta Austurlands. Þá er um langan veg að fara. Krabbameinsmeðferð er veitt á FSA og þeim sjúklingum mun fjölga sem þyrftu á dvöl að halda fyrir utan sjúkrahúsið. Það eru ekki allir sem eiga ættingja eða vini eða hafa áhuga á því að dvelja inni á öðrum heldur þurfa á friði og ró að halda og að geta verið í nánum tengslum við sjúkrahúsin. Herra forseti. Undanfarin ár hefur mikið verið skrifað um nauðsyn þess að koma á og byggja upp sjúkrahótel sem þjónustuform við hátæknisjúkrahúsin okkar. Í þeirri umræðu sem við tökum hér hvað eftir annað um að reyna að draga úr kostnaði í heilbrigðisþjónustunni jafnframt því að halda uppi góðu þjónustustigi þá er þetta að mínu mati kostur sem við eigum að horfa til og hann mun létta rekstur sjúkrahúsanna um leið og sjúkrahótelin bæta öryggi sjúklinganna. Við tölum um gesti á sjúkrahótelum en ekki sjúklinga og ekki innlagnir. En eins og ég sagði áðan þá eru mismunandi rekstrarform á Norðurlöndunum og vísa ég til þess sem tengir sjúkrahótelin við rekstur sjúkrahúsanna. Herra forseti. Eftir að umræðu um þessa þáltill. er lokið óska ég eftir því að tillögunni verði vísað til hv. heilbr.- og trn.

Herra forseti. Hv. þm. Þuríður Backman hefur hér mælt fyrir till. til þál. um uppbyggingu sjúkrahótela. Að mínu mati er þetta afar mikilvægt mál. Ég held að flest okkar þekkjum þetta á eigin skinni, ef svo má taka til orða. Við þekkjum þessa tilhneigingu í heilbrigðisþjónustunni, á sjúkrahúsunum, hjá sérfræðingum sem vinna við aðgerðir eða læknisverk á fólki, að stytta tímann sem fólk þarf vera á sjúkrahúsi, þessa sterku tilhneigingu til þess að senda sjúklinga sem fyrst heim eða sem fyrst út af sjúkrahúsunum. Mörgum þykir nóg um þann mikla hraða sem þar er á ferð. Hann er oft til kominn vegna sparnaðar og vegna þess að menn halda að þetta sé hagkvæmara fyrir sjúklinginn að einhverju leyti. Þetta er komið til vegna þess að sum sjúkrahúsa sem aðgerðir eru framkvæmdar á eru nánast lokuð um helgar og geta ekki hýst sjúklinga yfir helgar. Ég þekki þess dæmi. Það finnast einmitt tilvik eða aðstæður eins og hv. þm. Þuríður Backman rakti og því er mikilvægt að góð úrræði séu til fyrir fólk sem ekki getur farið heim til sín vegna þess að það þarf að vera undir stöðugu eftirliti og hægt verður að vera að grípa inn í og veita því aðhlynningu, en það þarf kannski ekki á beinni sjúkrahúsvist að halda. Við þekkjum það með fólk sem kemur utan af landi og leggst á sjúkrahús til aðgerða, að það er látið fara út því að það er kannski fært um það, en hefur í sjálfu sér enga aðstöðu til þess að dveljast á höfuðborgarsvæðinu. Sérhæfingin leiðir til þess að æ fleiri aðgerðir verða að fara fram hér eða t.d. á Akureyri. Fólk verður þá að dvelja fjarri heimilum sínum meðan það bíður eftir hvernig aðgerðin hefur tekist og þörf er á eftirliti og aðhlynningu. Það er dýrt spaug og í rauninni ekki spaug, það er alvarlegt ef aðgerðir mistakast eða sjúklingur er lengi að jafna sig eftir aðgerð vegna þess að hann hefur orðið að fara of snemma heim og kannski þurft að ferðast um langan veg of fljótt eftir aðgerðina. Þá getur hann jafnvel þurft að leggjast inn aftur vegna þess að eftirköstin hafa orðið slík þau hafa leitt til þess. Því er þessi tillaga til komin sem hér er flutt um að byggð verði upp sjúkrahótel, dvalarstaðir þar sem fólk nýtur þessa öryggis og þeirrar aðhlynningar sem brýn er á því tímabili frá því að hægt er að útskrifa það af sjúkrahúsi og þangað til það getur farið og séð um sig sjálft heima hjá sér. Þetta er ekki síður mikilvægt fyrir fólk á höfuðborgarsvæðinu sem hefur ekki allt aðstöðu til þess að fara beint heim af sjúkrahúsum, er kannski eitt langtímum saman heima en þarf á stöðugu eftirliti og jafnvel hjúkrun að halda ef svo ber undir. Hér er því á ferðinni mikið þjóðhagsmál og mundi fylla upp í ákveðið bil, ákveðið gap sem þarna er í heilbrigðisþjónustunni. Hv. þm. vakti líka athygli á því að við breytingu á lögum við afgreiðslu fjárlaga á liðnu ári var staða þessa sjúkrahótels sem nú er starfrækt af Rauða krossinum, sett í óvissu. Áður hafði sú starfsemi verið flokkuð undir starfsemi sjúkrahúsa en er það ekki lengur. Lagalegur grunnur fyrir það starf sem þegar er í gangi á þessum vettvangi er því mjög veikur og ekki tryggur. Það er afar mikilvægt að úr því verði bætt og jafnframt opnaðir möguleikar til þess að styrkja og efla þessa þjónustu við sjúklinga til að brúa bilið frá því að þeir yfirgefa sjúkrahúsin og þangað til þeir geta séð eðlilega um sig í sínum heimahúsum. Herra forseti. Ég tel að þetta sé afar brýnt mál fyrir alla þegna þjóðfélagsins hvort sem þeir búa úti á landi og eiga örðugt með að keyra beint heim af sjúkrahúsinu og til síns heima eða á höfuðborgarsvæðinu og hafa ekki aðstöðu heima hjá sér til að geta búið þar við öruggt og nauðsynlegt eftirlit sem er afar brýnt í því millibilsástandi þegar fólk er að jafna sig eftir aðgerðir. Herra forseti. Þetta er brýnt og gott mál.

Herra forseti. Ég kem upp til þess að lýsa stuðningi við þessa tillögu. Ég held að hún sé afar þörf og geti á margan hátt orðið til þess að kostnaður sjúklinga yrði minni en ella væri, auk þess sem aðstaða sjúkra væri betri og það í mörgum tilfellum tryggt að fólk gæti búið við öryggi sem það ella ætti ekki kost á, hvorki á hótelum eða með því að gista í heimahúsum. Það er nú svo að sjúkt fólk, þó það þurfi ekki beinlínis að liggja á spítala, þarf auðvitað að búa við ákveðið öryggi að því leyti til að það geti leitað aðstoðar ef á þarf að halda. Þess vegna held ég að verið sé að hreyfa við mjög brýnu og þörfu máli þegar hér er lagt til að byggja upp sjúkrahótel. Ég er einnig þeirrar skoðunar að uppbygging slíkra sjúkrahótela geti orðið til þess að spara almennt kostnað í heilbrigðiskerfinu því þegar fólk á ekki um neitt að velja þá auðvitað sækir það um, þ.e. ef það telur sig ekki öruggt, að fá að dvelja lengur á sjúkrahúsunum en ella þyrfti. Þess vegna held ég að sú till. til þál. sem hér er flutt um að fela heilbrrh. að beita sér fyrir uppbyggingu sjúkrahótela sé mjög þörf og bæði sjúklingum og samfélaginu til hagsbóta frá öllum hliðum séð, bæði hvað varðar aðstöðu sjúkra og kostnað viðkomandi og ríkisins. Þess vegna mæli ég með því að þessi tillaga fái góða umfjöllun og verði afgreidd hér.

Herra forseti. Ég flyt hér þáltill. um nefnd til að kanna rýrnun eigna íbúa landsbyggðarinnar, svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að setja á stofn nefnd sem kanni þróun fasteignaverðs á landsbyggðinni í samanburði við höfuðborgarsvæðið. Nefndin skoði ítarlega hvernig eignir fólks á landsbyggðinni hafa rýrnað í verði og um hvaða fjármuni er að ræða, leiti úrræða og komi með tillögur til úrbóta. Nefndi ljúki störfum fyrir lok október 2003.`` Í greinargerð segir svo, með leyfi forseta: ,,Fasteign fjölskyldu, þ.e. íbúðarhúsnæði hennar, er í flestum tilvikum megineign hinnar venjulegu fjölskyldu sem myndar grunn íslensks samfélags. Það skiptir því flestar fjölskyldur mestu um daglegt líf og velferð, framfærslu, aðbúnað og framtíðarmöguleika bæði fullorðinna og barna að eignir þeirra fari ekki forgörðum. Tillaga þessi er flutt þar sem flutningsmaður telur brotalöm á því að fjölskyldur þessa lands njóti jafnræðis varðandi það að verðmæti þessara stærstu eigna þeirra, fasteignar fjölskyldunnar, sé tryggt. Ójafnræðið í þessu felst í bersýnilegum mun milli höfuðborgar og landsbyggðar. Fasteignir þeirra sem búa á höfuðborgarsvæðinu hafa á árabilinu 1990--2000 hækkað verulega í verði umfram þær vísitölur sem notaðar hafa verið til að mæla verðlag og verðlagsþróun og tryggja fjárkröfur, t.d. lánastofnana. Það er vel að eignir fólks á höfuðborgarsvæðinu hafa aukist að verðgildi og að þróunin hafi verið sú. Þessu hefur ekki verið eins farið með eignir fólks á landsbyggðinni og hafa þær í raun rýrnað, í mörgum tilvikum stórlega, og er það illt og óviðunandi. Flutningsmaður telur að stjórnmálamenn og Alþingi hafi ekki hugað að þessu sem skyldi og að tími sé kominn til að löggjafinn láti þetta mál til sín taka með einhverjum hætti.`` Ég hef verið að vinna markvisst að því að vekja athygli á þessu stóra máli sem varðar tugþúsundir Íslendinga á landsbyggðinni. Á 127. löggjafarþingi beindi flutningsmaður fyrirspurn til félagsmálaráðherra um þróun fasteignaverðs íbúðarhúsnæðis (þskj. 164, 163. mál). Í svari ráðherra (þskj. 276) kemur m.a. fram að meðalverð fasteigna á landsbyggðinni var 5.105.000 kr. árið 1990 en árið 2000 var það 7.486.000 kr. og er hækkunin á þessu árabili því 2.381.000 kr., eða 46,64%. Hér eru talin með nágrannasvæði höfuðborgarinnar en þar varð mesta verðhækkunin og því einstök önnur svæði með verri útkomu. Þá kemur fram að meðalverð fasteigna á höfuðborgarsvæðinu var 6.850.000 kr. árið 1990 en árið 2000 var það 12.086.000 kr. og er hækkunin á þessu árabili því 5.236.000 kr., eða 76,37%. Þess má geta að eignir sem seldar eru á landsbyggðinni eru undantekningarlítið stærri í fermetrum talið en þær sem seldar eru á höfuðborgarsvæðinu. Ef skoðuð eru einstök dæmi úr svarinu um meðalverð á fermetra í íbúðarhúsnæði kemur m.a. eftirfarandi fram: Árið 1990 var fermetraverð í Reykjavík 66.007 kr. en árið 2000 var það 109.605 kr. Hækkunin er 66,05%. Árið 1990 var fermetraverð í Ísafjarðarbæ 41.508 kr. en árið 2000 var það 44.493 kr. Hækkunin er 7,19%. Ég vek athygli á ábendingu frá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni frá því fyrr í dag um þessi mál á Ísafirði. Árið 1990 var fermetraverð á Akureyri 51.140 kr. en árið 2000 var það 75.934 kr. Hækkunin er 48,48%. Þess ber að geta að Akureyri sker sig úr á landsbyggðinni utan áhrifasvæðis höfuðborgarinnar. Árið 1990 var fermetraverð í Fjarðabyggð 39.148 kr. en árið 2000 var það 39.794 kr. Hækkunin er 646 kr., þ.e. 1,65%. Þetta eru dæmi um hversu dapurlegt ástandið er víða. Á miðju ári 1990 var lánskjaravísitalan 2.887 stig en í júní 2000 var hún 3.917 stig, þ.e. hún hafði hækkað um 35,67%. Byggingarvísitalan var í júní 1990 170,3 stig en í júní 2000 var hún 244,4 stig, þ.e. hafði hækkað um 43,51%. Af þessu má sjá það skelfilega sem er að gerast varðandi eignir og fjármál fólks sem hefur bundið allt sitt á landsbyggðinni, ekki hvað síst til að vinna að gjaldeyrisöflun fyrir þjóðarbúið við sjávarútveg og tekið þannig þátt í nauðsynlegum útgerðar- og fiskvinnslukostnaði. Hvar væru útgerð og fiskvinnsla ef fólk hefði ekki byggt og keypt fasteignir hringinn í kringum landið til að taka þátt í veiðum og framleiðslu sjávarfangs? Sama á við um aðra nauðsynlega atvinnustarfsemi á landsbyggðinni og þjónustu við íbúana þar og landbúnað. Þessi þáltill. er sett fram til að þessi mál verði skoðuð ítarlega og athugað hvort einhver ráð séu tiltæk til að rétta hlut íbúa landsbyggðarinnar í þessum efnum. Ljóst er að vistun opinberra starfa í höfuðborginni hefur stórlega styrkt eignir fólks þar. Ef fyrirheit sem gefin voru í ályktun Alþingis um stefnumótandi byggðaáætlun 1994--1997 hefði verið fylgt eftir hefði staða mála ekki verið með þeim hætti sem að framan greinir. Í ályktuninni segir, með leyfi forseta: ,,Opinber þjónusta og starfsemi opinberra stofnana verði aukin á landsbyggðinni en dregin saman á höfuðborgarsvæðinu að sama skapi. Komið verði á samstarfi ríkisstofnana um svæðisskrifstofur þar sem það þykir hagkvæmt.`` Niðurstaða á úttekt efnda þessa fyrirheits til handa landsbyggðafólki, sem unnin var fyrir stjórn Byggðastofnunar og lögð fram í febrúar 1999, sýndi m.a. að samtals fjölgaði stöðugildum í Reykjavík og Reykjaneskjördæmi um 455 en fækkaði í öðrum kjördæmum um 31. Útgjöld A-hluta ríkissjóðs, á verðlagi 1997, jukust á milli áranna 1994 og 1997 um 6,4 milljarða kr. í Reykjavík, um 2,7 milljarða kr. í Reykjaneskjördæmi og um 1,1 milljarð kr. í öðrum kjördæmum. Útgjöld vegna grunnskóla eru ekki talin með. Vegna þessa máls hef ég beint til félmrh. fyrirspurnum um verðmæti íbúðarhúsnæðis, samanburð annars vegar fyrir árið 1991 og hins vegar fyrir árið 2000 og kalla þar eftir því að kannað verði skýrlega hversu miklu landsbyggðarfólk hefur tapað miðað við það að verðlag íbúðarhúsnæðis á landsbyggðinni hefði fylgt sömu prósentuhækkun og á höfuðborgarsvæðinu. Þá hef ég einnig beint fyrirspurnum til allra ráðherra um fjölgun, vistun og flutning opinberra stofnana og starfa á landsbyggðina, og ég veit að það hefði styrkt þessar eignir. Það er ekki tilviljun að til tals komst í umræðu fyrr í dag um sjávarútvegsmál sem margir hv. þm. tóku þátt í að auðvitað hefur kvótakerfið í sjávarútveginum, með forræði fárra og frjálsu framsali, leitt til þess að veiðiheimildir hafa flust frá smærri útgerðarbæjum og það hefur síðan haft bein áhrif á fasteignaverð viðkomandi staða. Óöryggi eigenda fasteigna í sjávarplássunum, óvissa um hvernig kvóta verður ráðstafað, leiðir til lækkunar fasteignaverðs á viðkomandi stöðum. Ekki hafa verið gerðar úrbætur heldur kvótakerfið látið leika lausum hala með hagsmuni og hagræðingu útgerðarmannanna að leiðarljósi en ekki hagsmuni fjölskyldnanna í sjávarplássunum. Nú er svo komið, eins og ég sagði í ræðu fyrr í dag, að ef þeir örfáu menn sem ráða útgerð og vinnslu opna munninn og boða fækkun í þessari eða hinni greininni veldur það ótta og óvissu fólks um eignir sínar og hreint og beint lækkar fasteignaverð. Því á að líta til beitingar kvótakerfisins og úthlutunar sameiginlegrar auðlindar landsmanna á þann hátt að hún geti styrkt eignir fólks á landsbyggðinni. Kvótakerfið á að notast sem byggðastjórnunartæki, það á að notast til hagsbóta fyrir eigendur eigna á landsbyggðinni en ekki bara fyrir eigendur skipa og meinta eigendur kvótans. Vistun opinberra starfa á landsbyggðinni styrkir einnig eignirnar. Um það má nefna dæmi, t.d. hin góðu áhrif Háskólans á Akureyri á íbúaþróun og allt mannlíf í bænum. Með fjarkennslu hefur hann að auki styrkt byggðir vítt og breitt í kringum landið, vestur á fjörðum, austur á fjörðum og á Reykjanestá. Herra forseti. Að lokinni fyrri umræðu legg ég til að þáltill. þessari verði vísað til síðari umræðu og efh.- og viðskn.

Virðulegur forseti. Ég tek til máls til að taka undir með flm. þessarar tillögu, hv. þm. Örlygi Hnefli Jónssyni, um að skipuð verði nefnd til að kanna verðrýrnun eigna íbúa á landsbyggðinni. Við höfum rætt hér í dag um sjávarútvegsmál sem tengjast beint þessum málum. Vegna þess tilflutnings sem hefur orðið á aflaheimildum frá hinum dreifðari byggðum til suðvestursvæðisins liggur í rauninni fyrir að verðgildi eigna á landsbyggðinni hefur rýrnað alveg gífurlega og á mörgum stöðum er verðgildi eigna aðeins tíundi partur af því sem verðið væri ef þessar sömu eignir væru í Reykjavík. Hér liggur reyndar, virðulegur forseti, svar við fyrirspurn hv. þm. Kristjáns L. Möllers um íbúafjölda á landinu. Það er mjög athyglivert að skoða það plagg. Með leyfi forseta ætla ég að vitna í nokkur dæmi af því hvernig þróunin hefur verið og tengja það nákvæmlega því sem ég var að nefna hér. Það tengist reyndar líka þeim breytingum sem hafa orðið í landbúnaði á Íslandi. Gleggsta dæmið um það sem hér hefur verið nefnt er svæði eins og Vesturbyggð þar sem hefur fækkað um 371 íbúa, þ.e. 24,7%, á tíu ára tímabili, frá 1991--2001, í Árneshreppi um 47,8%, í Broddaneshreppi um 32%. Í báðum þessum tilvikum stafar fækkunin af sjávarútvegsstefnunni og síðan því sem er að gerast í landbúnaði. Það er samdráttur í sauðfjárrækt. Í Norðausturkjördæminu eru athygliverð dæmi --- af því að vitnað var beint til þess --- t.d. í Hrísey þar sem kvótinn var fluttur, bókstaflega á einni nóttu, burtu úr byggðinni. Þar hefur fækkunin orðið um 28%. Þetta er bein afleiðing og þetta þýðir verðrýrnun eigna fólksins sem býr á þessum stöðum. Þetta er gjörsamlega óviðunandi og þess vegna fagna ég mjög þeirri tillögu sem hér er á ferðinni. Mig langar til, með leyfi forseta, að vitna til ábendinga í greinargerð: ,,Við skoðun til jöfnunar og leiðréttingar þessa misvægis`` --- sem er þá á milli höfuðborgarsvæðisins eða suðvesturhornsins og annarra staða má heita á landinu --- ,,hljóta öll ráð að koma til greina og má varpa því fram hvort tengja megi verðtryggingu lána opinberra byggingarsjóða við þann raunveruleika sem landsbyggðarfólk býr við.`` Þetta tel ég vera eina af þeim leiðum sem koma til greina. Það má bera það saman að í byggðum eins og Suðureyri, Bolungarvík og víðar kostar góð tveggja herbergja íbúð 1.300--1.400 þús. en sams konar íbúð mundi kosta 7,5--8,5 millj. á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er einnig glöggt dæmi. Og ég tel ástæðu til að nefna að það er ekkert ódýrara að byggja á þessum svæðum en í Reykjavík. Það er dýrara ef eitthvað er en verðgildi eignanna rýrnar verulega. Ég held, virðulegur forseti, að kannski sé ekki ástæða til að halda langa ræðu um það sem hér er á ferðinni en það er beint samhengi á milli tilflutnings aflaheimilda frá landsbyggð og til höfuðborgarsvæðisins eða öflugra útgerðarstaða og verðrýrnunar á stöðunum sem aflaheimildirnar eru teknar frá. Íbúðaverð hefur hækkað á höfuðborgarsvæðinu í eðlilegum takti við byggingarvísitölu og kannski ívið meira vegna eftirspurnarinnar frá landsbyggðinni en eignir fólks hafa rýrnað margfalt á við flutninginn sem þó hefur verið frá stöðunum. Þetta er athyglivert og þess vegna tek ég einlæglega undir efni þessarar tillögu og raunar óska flm. til hamingju með að hafa komið með þetta hér inn á þing.

Herra forseti. Þessi till. til þál. um að skipa nefnd til að kanna rýrnun á eignum íbúa á landsbyggðinni er í sjálfu sér ekkert fagnaðarefni. Það væri betra ef málum væri þannig skipað að jafnræði ríkti um landið hvað varðar verðgildi hliðstæðra eigna, eigna sem eiga jú að nýtast íbúunum jafnt, óháð því hvar þeir búa. Þetta snertir bæði íbúðar- og atvinnuhúsnæði og önnur mannvirki. Íbúðarhúsnæðisþörf er meðal frumþarfa fólks. Þörf fyrir atvinnuhúsnæði og önnur mannvirki telst líka til þeirra og það húsnæði ætti að hafa sama verðgildi fyrir þjóðina, óháð því hvar það er staðsett. Það er hins vegar hárrétt, eins og kemur fram í greinargerð með þessari þáltill. frá hv. flm., Örlygi Hnefli Jónssyni, að það er því miður ekki svo. Það er náttúrlega ljóst að sú þjóðfélagsgerð sem er að mótast hér, einmitt á grundvelli margra lagasetninga af hálfu Alþingis, leiðir til misréttis milli íbúa landsins eftir því hvar þeir búa. Það er dapurlegt að þurfa að viðurkenna að meginástæður misréttisins eru lagasetningar Alþingis sjálfs og framkvæmd þeirra. Lögin um stjórn fiskveiða hafa verið nefnd. Við getum líka horft á hvað er að gerast með stoðþjónustuna í hinum dreifðu byggðum. Við getum bent á það sem nú er að gerast, þ.e. sölu á ríkisbönkunum, bönkum sem stofnað var til á sínum tíma til að veita öfluga og góða þjónustu við einstaklinga og atvinnulíf um allt land. Nú er verið að selja þá gjörsamlega kvaðalaust, án nokkurra kvaða um þjónustuskyldu við íbúa landsins. Þjónustustofnanir hafa verið seldar þeim sem hafa að meginmarkmiði að hámarka persónulegan arð af því fjármagni sem þeir binda í þessum stofnunum en ekki að geta sem best þjónað atvinnulífi og einstaklingum vítt og breitt um landið. Við sjáum þetta gerast í dag. Við sáum þetta gerast í síðustu viku. Það er alveg ljóst að breytingarnar sem þarna eru á ferðinni munu ekki styrkja eignastöðu fólks um hinar dreifðu byggðir eða úti um land. Við munum örugglega horfa upp á að þessar þjónustustofnanir skeri niður og fækki útibúum sínum og þjónustustofnunum vítt og breitt um landið. Því mun fylgja að fólki finnst atvinna sín og búseta óöruggari en áður og þannig ber allt að sama brunni. Því miður, herra forseti, ráðast flestar þær stjórnvaldsaðgerðir sem í gangi eru núna að fótstalli þess samfélags sem við höfum byggt upp. Síðan á að hlaupa til með einstökum plástursaðgerðum til að lina sárustu kvölina á einstaka stöðum. Það er stefna stjórnvalda eins og hún snýr að fólkinu. Við vorum nú síðast að ræða um hvernig ætti að úthluta 500 tonna byggðakvóta til þeirra sjávarbyggða sem væru verst staddar. Til þessa ráðs er gripið í staðinn fyrir að taka á fiskveiðistjórnarkerfinu sjálfu þannig að það mundi í grunninn byggjast á jafnræðisrétti þegnanna úti um allt land. Það hefði skilað árangri en plástursaðgerðirnar eru takmarkaðar skammtímalausnir og hafa í sjálfu sér engin heildaráhrif á það sem er að gerast. Við getum horft á hvernig þetta spinnur síðan utan á sig. Greiddar hafa verið vaxtabætur til þeirra sem eru að fjárfesta í íbúðarhúsnæði og taka til þess lán. Greiddar eru vaxtabætur ef laun viðkomandi eru innan ákveðins hámarks og sömuleiðis eignir. Meginþorri almenns launafólks og almennings er á því bili að hafa aðgang að vaxtabótum. En þær vaxtabætur eru einmitt háðar verðgildi eða kaupverði viðkomandi eignar. Þetta eru greiðslur sem ríkið leggur inn í þetta púkk. Það gefur augaleið að íbúð getur kostað 15 eða 20 millj. hér en kostar kannski ekki nema 10--15 millj. úti á landi, jafnvel enn þá minna. Húsin hafa sama notagildi, sami byggingarkostnaður og annað. En til að nýta hliðstæða íbúð á höfuðborgarsvæðinu er ríkið að greiða með henni háar upphæðir í formi vaxtabóta. Auðvitað veitir fólki ekki af þessu sem kaupa íbúðir á þessu ofurháa verði. Ég geri mér grein fyrir því að þeim veitir ekki af. Þeir sem kaupa íbúðir á þessa háa verði fá sig alveg fullsadda af því. Það er alveg klárt. Þeir mega ekki við miklu. En ríkið er samt með þessum hætti að taka þátt í þessari sveiflu. Það ýtir undir hana. Herra forseti. Við getum líka bent á hina hliðina, þ.e. hina jákvæðu sem einstaklingar og atvinnufyrirtæki ættu að huga að í þessari stöðu, þ.e. hvaða sóknarmöguleikar eru fyrir fólk til að sækja út af stórhöfuðborgarsvæðinu í ódýrara íbúðarhúsnæði og oft í betra nágrannasamfélag. Fyrir atvinnufyrirtækin kann líka að vera um betri aðbúnað og minni húsnæðiskostnað að ræða. Í þeirri stöðu eru einnig sóknarfæri sé litið á málið frá þeirri hlið. Herra forseti. Hið mikilvægasta í þessu öllu er að hinn almenni grunnur samfélagsins, stoðir búsetu og atvinnulífs í landinu öllu sé jafn og hann sé tryggður. Þá munu eignir einstaklinga og fyrirtækja a.m.k. verða réttlátari en nú er. Þessi tillaga hv. þm. vekur athygli á því misrétti sem við öll sjáum að er í gangi.

Herra forseti. Hér er til umræðu tillaga um að kanna eignarstöðu íbúa landsbyggðarinnar. Hér er verið að hreyfa ákaflega þörfu máli sem varðar einn af þáttunum sem mynda almenn búsetuskilyrði fólks. Verðmæti eignanna ræðst m.a. af því hvernig menn meta stöðu sína miðað við atvinnuhorfur, þjónustu, vöruverð og önnur samkeppnisskilyrði, aðgang að menntun og auðvitað fjöldamörg önnur atriði sem fólk telur skipta máli fyrir afkomu sína, stöðu og atvinnuöryggi. Ljóst er að þróunin hefur sums staðar úti á landi því miður verið með þeim hætti að verð fasteignanna hefur rýrnað. Það er rétt sem kom fram í máli hv. 1. flm. tillögunnar, Örlygs Hnefils Jónssonar, að atvinnuástandið hefur geysileg áhrif á fasteignaverð. Það er líka rétt að í flestum tilfellum hefur venjulegt fólk megnið af sparnaði sínum bundið í húsnæði sínu. Fólk hefur auðvitað gert ráð fyrir því þegar það fór út í húsbyggingar eða húsnæðiskaup að þegar það kæmist á aldur og þyrfti að færa sig til eða breyta atvinnuháttum sínum gæti fólk fengið verðmæti eignarinnar til baka með sölu. Þróun undanfarinna ára hefur hins vegar gert það að verkum að í mörgum byggðarlögum á landinu hefur verð húseigna fallið hrikalega. Á sama tíma hækkar verð á íbúðarhúsnæði á höfuðborgarsvæðinu. Þar hjálpast auðvitað allt að. Íbúum á landsbyggðinni fækkar en fjölgar á höfuðborgarsvæðinu þegar fólk flytur á höfuðborgarsvæðið. Í þeim sveitarfélögum sem liggja næst höfuðborgarsvæðinu hefur þó á undanförnum árum, m.a. með batnandi samgöngum og aukinni atvinnu með nýjum atvinnumöguleikum, orðið jákvæð þróun. Það segir okkur auðvitað að bæði atvinnustigið, möguleikarnir til að sækja sér þjónustu og samgöngubætur, hafa þarna veruleg áhrif. Sumir íbúar landsins hafa hins vegar fengið áhuga á að búa aðeins fjær þéttasta kjarnanum. Það eru að vísu eingöngu þeir sem hafa efni á að kaupa sér húsnæði utan höfuðborgarsvæðisins en stunda jafnvel vinnu innan höfuðborgarsvæðisins. Þetta er einn þáttur í þessu máli. Neikvæðast varðandi þróun verðs á íbúðarhúsnæði á landinu og íbúðabyggð tel ég að t.d. í sjávarbyggðunum hafa lögin um stjórn fiskveiða haft veruleg áhrif á tekjur fólks. Ég get tekið dæmi úr mínu kjördæmi, Vestfjarðakjördæmi, þar sem tekjur voru lengst af vel yfir landsmeðaltali en eru núna komnar verulega undir landsmeðaltal. Þetta hefur auðvitað mikil áhrif. Við sem höfum verið að vinna fyrir landsbyggðarkjördæmin höfum talað um það á undanförnum árum hvernig vinna má að því að laga stöðu fólks á landsbyggðinni. Í því sambandi var lengi talað um það að fasteignaskattar á landsbyggðinni væru mjög óeðlilegir vegna þess að þeir tóku mið af verðgildi húsnæðis á höfuðborgarsvæðinu. Við þetta bjó landsbyggðarfólk lengi vel. Hins vegar er rétt að geta þess sem vel hefur verið gert. Eftir langar fortölur og miklar rökræður við núverandi stjórnarmeirihluta, náðist fram að fasteignaskattar eru nú miðaðir við verðgildi á landsvæðunum. Fólk úti á landi er ekki lengur að borga fasteignaskatt í hlutfalli við eignaverð á höfuðborgarsvæðinu. Þetta var ákveðið réttlætismál en það vekur auðvitað athygli á því hvers konar tregða er í öllum þessum málum, að það skuli taka ár og áratugi að breyta því að fólk þurfi ekki að borga gjöld af eignum úr samhengi við verðgildi eignarinnar. Með sama hætti getum við bent á kostnað fólks sem býr úti á landsbyggðinni, t.d. varðandi þungaskattinn og hvernig hann leggst á flutninga, vöruverð og þar af leiðandi líka á kostnað atvinnufyrirtækja úti á landsbyggðinni, hvernig virðisaukaskatturinn kemur svo þar ofan á og verður til þess að fólk sem býr fjærst höfuðborgarsvæðinu tekur á sig mestan kostnað að þessu leyti og borgar mun meiri virðisaukaskatt en íbúar á höfuðborgarsvæðinu gera af sams konar vöru. Þetta er auðvitað til viðbótar því að vöruverð er almennt hærra úti á landi en hér á höfuðborgarsvæðinu. Það eru því fjöldamörg atriði sem hægt er að benda á að ríkið gæti komið að til að laga aðstöðu fólks á landsbyggðinni. En það hefur verið mikil tregða til að gera það. Fyrir þinginu liggur m.a. tillaga sem hv. þm. Kristján L. Möller er 1. flm. að, um vöruverð og rekstrar- og samkeppnisskilyrði atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni. Þetta er hið merkilegasta mál og hefur dregið mjög skilmerkilega fram kostnað fólks við að búa úti á landsbyggðinni. Allt saman hefur þetta áhrif á íbúðaverðið. Ríkið er þannig í raun að beita óréttlátum skattaálögum til viðbótar við að reka byggðafjandsamlega atvinnustefnu eins og í sjávarútvegsmálum. Landsbyggðarfólk þarf að búa við þetta og það situr uppi með þennan kostnað. Ég tel að þessi tillaga um könnun á rýrnun eigna íbúa landsbyggðarinnar og hvernig megi bregðast við sé mjög þörf. Ég mun lýsa yfir stuðningi við hana fyrir hönd Frjálslynda flokksins.

Herra forseti. Hér er verið að ræða till. til þál. um nefnd til að kanna rýrnun eigna íbúa landsbyggðarinnar. Flutningsmaður tillögunnar er hv. þm. Örlygur Hnefill Jónsson, þingmaður Norðurl. e. eða Austurkjördæmisins nýja. Það er mjög gott að þessi tillaga skuli koma fram. Það er ekki vanþörf á að menn taki saman höndum um að reyna að bæta það sem miður hefur farið varðandi eignir og eignastöðu úti á landi. Nefndinni sem hv. þm. leggur til að komið verði á fót er ætlað að kanna þróun fasteignaverðs á landsbyggðinni í samanburði við höfuðborgarsvæðið. Einnig á nefndin að skoða ítarlega hvernig eignir fólks á landsbyggðinni hafa rýrnað í verði og um hvaða fjármuni er að ræða. Síðast en ekki síst á nefndin að leita úrræða og koma með tillögur til úrbóta og það skiptir náttúrlega mestu máli. Einnig eru nefndinni ætluð ákveðin starfslok, þ.e. í lok október 2003. Það er alveg ljóst að verð fasteigna á landsbyggðinni hefur lækkað. Og hverjar eru ástæðurnar fyrir því? Ýmislegt hefur komið fram í umræðunni um það. Það er náttúrlega staða byggðanna í sambandi við atvinnutækifærin. Við höfum séð hvernig byggðarlög hafa koðnað niður við það að missa aflaheimildir og rétt til að veiða fisk sem er nánast í fjöruborðinu hjá þeim. Og þegar svo er, þegar búið er að taka möguleika fólks til að afla sér tekna á ákveðnum svæðum þá liggur náttúrlega í augum uppi að verðmæti eignanna sem þar eru rýrna. Annað í þessu máli er að ný tækifæri hafa ekki skapast í atvinnulífi eins og hefði þurft að vera. Við höfum reyndar á síðustu árum séð tilraunir sem voru gerðar til nýsköpunar í atvinnulífi sums staðar um land, t.d. með fjarvinnsluverkefni. En ástæðan fyrir því að þau fóru nú flest yfir um á einhvern hátt var m.a. sú að verkefni vantaði. Að minni hyggju hefði ríkisvaldið getað gert töluvert meira en gert var, þ.e. komið með ýmis störf, ný störf og ákveðin verkefni, þjónustuverkefni, sem þessar fjarvinnslustöðvar hefðu getað tekið að sér. Þó ekki hefðu verið nema þrjú, fjögur störf á hverjum stað þá skiptir það gífurlega miklu máli. Alveg eins og kom fram hér í umræðunni í dag að á bak við eitt sjómannsstarf koma fjögur til fimm störf á bak við það. Og þetta er eins, að í kringum hvern mann eða konu hvar sem þau búa, hvar sem fólk býr er náttúrlega ákveðin starfsemi, þjónusta, skóli, verslun og margt annað. Þetta er það sem ég held að nefndin hljóti m.a. að horfa til, þ.e. atvinnuþáttanna. Og síðan auðvitað það sem hv. 4. þm. Vestf. talaði um, þ.e. samgöngurnar. Grundvallarskilyrði er að góðar samgöngur séu um landið til að fólk sé ánægt á þeim stöðum sem það býr, að það komist frá stöðunum og til þeirra með góðu móti. Til að það sé hægt þurfa samgöngur að vera góðar. Því miður er það svo, herra forseti, að samgöngur á sumum stöðum eru enn þá mjög slæmar og þess vegna næstum því ófært til sumra landshluta, marga mánuði á ári eins og t.d. Vesturbyggð á Vestfjörðum. Þar hafa menn verið að leggja mikla áherslu á hina síðustu mánuði að koma þurfi þeirri byggð í árs vegasamband við hringveginn og er ég innilega sammála því og vona að eftir kosningar verði jafnmikill áhugi og atgangur í þeim málum og er núna. Ekki skal standa á mér að styðja við þá viðleitni hvar og hvenær sem er. Hv. þm. víkur að því í greinargerð með þáltill. að flestar fjölskyldur í landinu myndi megineign sína með því að byggja yfir sig. Húsið er ekki einungis íverubústaður fólksins heldur líka það sem það leggur til í sparnaði og öðru til að mynda eignir. Og það er náttúrlega afar slæmt þegar svo háttar að verðlagið á eigninni hrynur m.a. vegna þess að fiskveiðistjórnarkerfið hefur haft þær afleiðingar að allt hefur hrunið í byggðinni og þá falla húsin náttúrlega í verði. Við getum hugsað okkur stað, t.d. á Suðurnesjum, þar sem menn hafa getað fengið að veiða keilu og löngu frjálst og svo allt í einu er það ekki hægt og þá þurfa menn að hætta að vera við útgerðina sína. Við það verður atvinnustigið miklu verra og þá lækka fasteignirnar í verði. Ég ítreka það aftur, herra forseti, að í starfi væntanlegrar nefndar, sem ég vona að sett verði á laggirnar, hljóti menn að horfa til atvinnutækifæranna, samgangna og heilsugæslu reyndar líka. En þetta skiptir allt miklu máli í sambandi við aðstöðuna úti á landi og í byggðunum. Það sem er einnig í þessu er að stjórnvöld geta með lagasetningu haft mikil áhrif á hvernig það er gert.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um tillögu til þál. um nefnd til að kanna rýrnun eigna íbúa landsbyggðarinnar. Hv. þm. Örlygur Hnefill Jónsson setur fram þessa tillögu en hún fjallar um að Alþingi álykti að setja á stofn nefnd sem kanni þróun fasteignaverðs á landsbyggðinni í samanburði við höfuðborgarsvæðið og nefndin skoði ítarlega hvernig eignir fólks á landsbyggðinni hafi rýrnað í verði og um hvaða fjármuni er að ræða, leiti úrræða og komi með tillögur til úrbóta. Og nefndinni er ætlað að ljúka störfum árið 2003. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt að velta þessu fyrir sér og kortleggja hvað hefur gerst í þessum málum en í undirmeðvitundinni gerum við okkur öll náttúrlega grein fyrir hvaða meginþættir það eru sem hafa stuðlað að mjög harkalegri byggðaröskun hér á landi. Við höfum fjallað um stóran þátt þess í dag, þ.e. stjórn fiskveiða. Ég held að þegar fram í sæki --- þáltill. er góð og fyrri hluti hennar verður auðveldur í vinnslu, hv. þm. Örlygur Hnefill Jónsson, en seinni hlutinn verður öllu erfiðari. Seinni hluti tillögunnar fjallar um að leita úrræða og koma með tillögur til úrbóta. Þar komum við að hinum hápólitíska hluta málsins vegna þess að ég held að við getum öll verið sammála um það að stjórn fiskveiða er þarna stór þáttur. Um stjórn fiskveiða tökumst við á hér í þinginu næstum daglega, a.m.k. vikulega, af hörku. Við höfum líka tekist á um aðra grunnþætti sem eru pólitísks eðlis en við vitum að á undanförnum árum hefur þróun opinberrar þjónustu með auknum þunga leitað hingað af ýmsum orsökum en þó mest fyrir tilstilli hins opinbera. Þarna vega samgöngumálin gríðarlega þungt, samgöngur og flutningar af öllu tagi. Ég held að hv. þm. Örlygur Hnefill Jónsson geti verið sammála um að bara það eitt að gefa þau skilaboð til Húsvíkinga að nú verði ekki lengur flogið á Húsavíkurflugvöll sé áfall í sjálfu sér fyrir allt það samfélag og þá þjónustu sem byggir að mestu leyti á flugi, eins og t.d. ferðamannaiðnaðurinn. Hér eru gríðarleg átök um fjarskipti og hafa átt sér stað langar og miklar umræður í þinginu um hvort eigi t.d. að selja Símann eða ekki, hvort eigi að einkavæða o.s.frv. Ég held að allir átti sig á því núna að þær hræringar sem hafa verið á fjarskiptamarkaði hafa gert það að verkum símareikningurinn hefur stórhækkað og það er að margra mati að verða áþreifanlegra núna að símaþjónustan úti um land, hinar dreifðu byggðir er að minnka. Þetta eru grunnatriði sem verða að vera í lagi til þess að fólk vilji og geti starfað í hinum dreifðu byggðum landsins. Við höfum tekist á hér og erum enn að takast á um grunnþjónustu svo sem eins og fjármálastarfsemi, þjónustu bankanna. Það eru hræðileg skilaboð til hvers einasta samfélags þegar jafnvel ríkisbankarnir, meðan þeir voru óseldir, setja upp prógramm sem byggir á því að leggja niður stöðvar eða útibú og minnka þjónustu við hinar dreifðu byggðir. Þetta eru allt saman grundvallaratriði sem verða að vera í lagi. Allir nágrannar okkar sem hafa verið að kljást við erfiðleika varðandi byggðamál hafa áttað sig á að þetta eru grunnatriði sem verða að vera í lagi. Það er skoðun mín að menn hafi gjörsamlega lokað augunum fyrir slíkum grunnþjónustumálum. Ég get tekið rafmagnsmálin líka. Það er einfasa rafmagn úti um hinar dreifðu byggðir, þar er þrífösun ekki möguleg sem gerir allan iðnað mjög erfiðan o.s.frv. Það er þess vegna stórpólitískt mál hvernig tekið er á þessum málum sem síðari hluti tillögunnar fjallar um. Og það er ekkert launungarmál af minni hálfu og af okkar hálfu hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði að við teljum að þau mál sem ég var að telja upp, þ.e. stjórn fiskveiða, opinber þjónusta í víðum skilningi, samgöngumálin, fjarskiptin, þ.e. Síminn, bankamálin og þjónusta þeirra, ég tala nú ekki um Póstinn, að þetta eru grunnatriði sem verða að vera í lagi til þess að hægt sé að tala af nokkru viti um framtíðarmöguleika fólks til að búa og byggja upp og starfa í hinum dreifðu byggðum og þess vegna verður tekist á um þau mál í grundvallaratriðum. En upplýsingarnar sem þáltill. mun færa okkur eru mjög góðar og eru auðvitað grunnur til að fjalla um þessi mál. En við skulum ekki gleyma því að vegna þess hvernig við höfum haldið á málum varðandi dreifbýlið hefur uppspennt húsnæðisverð á höfuðborgarsvæði verið til ómælds tjóns fyrir alþýðu landsins, þ.e. þá alþýðu sem býr hér, því að afleiðing búseturöskunarinnar er í raun og veru uppsprengt verð á fasteignum hér sem við eigum ekki og megum ekki þurfa að miða okkur við vegna þess að almenningur hér, ungt fólk og þeir sem þurfa að skaffa sér hús yfir höfuðið þurfa að reiða fram ómældar milljónir bara vegna ástandsins í búsetumálum. Hér er því um að ræða landsmál í þeim skilningi að ástandið, flutningur fólks af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins gerir fólki gríðarlega erfitt að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Við erum að tala um milljóna mun sem er þar á og það eru miklir peningar í hverjum mánuði sem þarf að borga fyrir hverja milljón umfram það sem kostar að koma sér upp lítilli íbúð til þess að byrja með, t.d. fyrir ungt fólk. Ég er raunar hissa á því í þessu samhengi að ungt fólk skuli ekki líta meira til þess að flytja til staða þar sem atvinna er sannarlega fyrir hendi en húsnæðisverð er mjög ódýrt. Það er staðreynd að atvinnufyrirtæki á landsbyggðinni hafa þurft að flytja inn fólk frá útlöndum, ágætisfólk, til þess að vinna þar. En það er alveg eins og fólk hér um slóðir hafi ekki áttað sig á því að út frá þessu ástandi í byggða- og búsetumálum eru sannarlega sóknarfæri fyrir fólk að komast inn í ódýrt húsnæði og koma undir sig fótunum þar af leiðandi fljótar með því að nýta sér og notfæra sér þá möguleika sem þarna skapast. Þetta eru að vísu möguleikar sem við hefðum viljað komast hjá að þurfa að horfast í augu við en staðreyndin er sú að þarna eru færi og þarna eru möguleikar. Ég vil árétta það að síðustu, virðulegur forseti, að síðari hluti tillögunnar er þess eðlis að fjalla verður um hann á pólitískum vettvangi og það gerum við svo sannarlega á hverjum degi. Það eru þessi grunnþjónustumál. Að svo mæltu læt ég máli mínu lokið.

Herra forseti. Ég vil þakka þeim hv. þm. sem tekið hafa þátt í þessari umræðu: 5. þm. Vesturl., Gísla S. Einarssyni; 5. þm. Norðurl. v., Jóni Bjarnasyni; 4. þm. Vestf., Guðjóni A. Kristjánssyni; 2. þm. Vestf., Karli V. Matthíassyni og 6. þm. Norðurl. e., Árna Steinari Jóhannssyni. Ég vil aðeins koma inn á orð hv. 6. þm. Norðurl. e., Árna Steinars Jóhannssonar, hér á undan um að þetta væri landsmál. Auðvitað er það landsmál þegar fólk fer frá fasteignum á landsbyggðinni til að kaupa sér eða byggja yfir sig á öðrum stað og skilur eftir eignir sem eru þá ekki mikils virði. En það er ekki bara það. Það þarf líka að byggja upp alla grunnþjónustu samfélagsins, jafnvel í nýjum hverfum, sömu grunnþjónustu og er til staðar, en lendir á færri herðum, í sveitarfélögunum. Það er auðvitað stórt þjóðfélagslegt mál að sjá til að þær eignir sem fyrir eru nýtist sem best og þurfi ekki að byggja þær upp að nýju. Ég tel að það eigi að vera markmið ríkisstjórnar hverju sinni að verja eignir allra landsins þegna, hvort heldur er í höfuðborginni, sem við viljum að vaxi og dafni eins og sagði í kvæðinu, með leyfi forseta: Hún óx um tíu alda bil, naut alls, sem þjóðin hafði til, varð landsins högum lík. En það á líka að verja eignir fólks á landsbyggðinni. Hér er um grafalvarlegt mál að ræða. Það hefur verið tregða hjá opinberum stofnunum við að koma á landsbyggðina. Þetta er að breytast. Á Akureyri hefur t.d. háskólinn komið myndarlega inn og heimamenn hafa unnið þeirri stofnun vel og eflt hana þannig að áhrifa hennar sér stað um allt land eins og ég sagði áður. Mig langar aðeins til þess að nefna nokkrar tölur í því sambandi. Háskólinn á Akureyri er í Reykjanesbæ með 49 nemendur, 67 í Hafnarfirði, 6 í Borgarnesi, 5 á Patreksfirði, 43 á Ísafirði, 15 á Blönduósi, 25 á Sauðárkróki, 8 á Siglufirði, 25 á Egilsstöðum, 5 í Neskaupstað, 6 á Hornafirði, 39 á Selfossi og 21 í Vestmannaeyjum. Þetta er dæmi um stofnun sem vistuð var á landsbyggðinni og hefur verið að skila Akureyri fram á við, styrkja eignir þar og með þessu starfi sínu er Háskólinn á Akureyri að styrkja eignir á öllum þeim stöðum sem ég nefndi. Hann gerir búsetu þar bærilegri, fólk getur stundað nám þar og þetta styrkir eignir þeirra sem þar búa. Hér er um grafalvarlegt mál að ræða sem ég er að reyna að vekja athygli á og vænti þess að muni lifa áfram í umræðunni. Þetta er réttlætismál. Þetta mál brennur á landsbyggðarfólki og er löngu tímabært að hið háa Alþingi taki á þessu máli. Ég veit að landsbyggðarfólk treystir því að það verði gert. Landsbyggðarfólk er ekki að biðja um neitt sérstakt sér til handa umfram aðra. Það er ekki að biðja um annað en réttlæti í þessu máli. Það er þjóð okkar best að allir þegnar hennar njóti sömu umhyggju, kjara og aðstöðu. Því er þetta mál flutt hér. Mér þykir verra að hér hafa einungis tekið til máls stjórnarandstöðuþingmenn og að enginn úr stjórnarliðinu sem farið hefur með landstjórnina síðasta áratuginn skuli hafa tekið þátt. Ég vænti þess að þeir ágætu hv. þm. muni líka vaka yfir þessu máli og gefa því gott brautargengi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Ásamt mér flytur hv. þm. Sverrir Hermannsson málið. Frumvarpsgreinin er svohljóðandi: ,,Við A-lið 30. gr. bætist nýr töluliður, 2. tölul., sem orðast svo: Útgjöld vegna sannanlegs ferðakostnaðar til og frá vinnu sem er umfram 120.000 kr. á ári en þó aldrei hærri en 400.000 kr. á ári og er í samræmi við matsreglur ríkisskattstjóra.`` Síðan er 2. gr. um gildistöku þessara laga sem miðast við 1. janúar 2003 og kæmi þá til framkvæmda við álagningu á árinu 2004. Eftirfarandi greinargerð fylgir frv.: ,,Með frumvarpi þessu er lagt til að kostnaður manna við ferðir til og frá vinnu sem er umfram 120.000 kr. verði frádráttarbær frá tekjum áður en til skattalagningar kemur, þó að hámarki 400.000 kr. á ári. Frádráttarheimild þessi gildir ekki um þá sem fá útlagðan kostnað greiddan í formi ökutækjastyrkja enda eru slíkar greiðslur frádráttarbærar skv. 1. tölul. A-liðar 30. gr. Við framkvæmd ákvæðisins er gert ráð fyrir að sambærilegar reglur gildi um sönnun á útlögðum kostnaði og gilda um sönnun á kostnaði á móti ökutækjastyrkjum. Hér er um sanngirnismál að ræða enda um að ræða kostnað sem til fellur við öflun atvinnutekna. Eins og frumvarpið er fram sett er markmiðið einkum að koma til móts við þá sem þurfa að sækja vinnu um langan veg og bera af því mikinn kostnað. Frumvarp þetta samrýmist vel þeirri stefnu sem haldið hefur verið á lofti í byggðamálum og felst í því að stækka atvinnusvæði á landsbyggðinni. Mikill ferðakostnaður getur hamlað gegn slíkri þróun og er til þess fallinn að draga úr samkeppnishæfni byggðarlaga um vinnuafl. Mikill ferðakostnaður getur einnig virkað vinnuletjandi með þeim afleiðingum að menn sjá hag sínum betur borgið með því að þiggja atvinnuleysisbætur en að sækja vinnu í næsta byggðarlag vegna kostnaðar. Þess má geta að í Noregi eru í gildi reglur um skattalega ívilnun til þeirra sem bera mikinn kostnað af ferðalögum til og frá vinnu en aðstæður eru að mörgu leyti svipaðar og hér á landi.`` Herra forseti. Við flutningsmenn teljum að hér sé hreyft ákaflega þörfu máli. Þegar við veltum fyrir okkur því hvernig mætti búa þetta mál í framkvæmanlegan búning þá stöldruðum við fyrst við að taka tillit til aksturskostnaðar og útfæra greinina með þeim hætti að ferðakostnaður á eigin bíl væri frádráttarbær frá tekjum þannig að jafnræði væri með þeim sem færu um langan veg til vinnu sinnar og þeirra sem fá t.d. endurgreiðslu frá vinnuveitendum sínum vegna ferðalaga. Þegar það sjónarmið var skoðað nánar kom auðvitað í ljós að þetta var ekki fær leið. Það var ekki hægt að mismuna fólki eftir því hvort það notaðist við almenningssamgöngur, færi með flugvélum, bílum eða ferjum. Þess vegna varð niðurstaða okkar sú að leggja hér til ákveðna upphæð og setja reyndar einnig takmörkun. Upphæðin þyrfti að vera umfram ákveðna krónutölu á ári, sem við settum inn sem 120 þús. kr. eða um 10 þús. kr. að jafnaði á mánuði. Auðvitað er það svo að allir landsmenn hafa einhvern kostnað af því að ferðast til vinnu sinnar. Það liggur í hlutarins eðli, hvar sem menn búa. Það kostar ævinlega að ferðast hvort sem menn fara með almenningsfarartækjum eða á eigin bifreið. Við töldum eðlilegt að draga þessi mörk við 120 þús. kr. og segja sem svo að þeir sem gætu sýnt fram á meiri ferðakostnað en 120 þús. kr. á ári, beinlínis við að fara að og frá vinnustað sínum, eigi rétt á að fá þann kostnað dreginn frá tekjum en þó aldrei hærri kostnað en sem nemur 400 þús. kr. Til þess að nýta 400 þús. kr. kostnaðinn og fá að draga þá upphæð frá tekjum þurfa menn að ráðstafað 520 þús. kr. í ferðakostnað á ári, þ.e. 400 þús. kr. umfram 120 þús. Það er ekki gert ráð fyrir því í tillögunni að ferðakostnaður undir 120 þúsund kr. hjá fólki sé frádráttarbær þegar um er að ræða ferðir að og frá vinnustað. Við flutningsmenn teljum að þessa frv. sé þörf. Eins og hér er getið um í niðurlagi tillögunnar er þetta þekkt hjá öðrum þjóðum. Í Noregi er þetta útfært með svipuðum hætti og hér er gert ráð fyrir. Menn verða að gera grein fyrir ákveðnum kostnaði og auðvitað eru það skattyfirvöld sem fylgjast með því að ákvæðið yrði ekki misnotað. Með sama hætti yrði að gera kröfur til þess hér á landi að þeir sem hygðust nýta sér þennan frádráttarlið færðu skýrar sönnur á að þeir hefðu lagt út fyrir kostnaðinum og hann tengist ferðalögum að og frá vinnu. Það þýðir í raun að menn verða að kaupa sér fargjöld, fá nótu og skrá þau á nafn hjá viðkomandi fyrirtæki og halda því saman eins og um hvern annan kostnað sé að ræða. Menn verða auðvitað að geta þess, þegar þeir telja kostnað sinn fram, hjá hverjum þeir vinna og milli hvaða staða þeir hafi ferðast. Það verður að ætlast til þess, varðandi þennan frádráttarlið eins og aðra frádráttarliði, að skattyfirvöldum sé gert kleift að kanna raunverulega kostnað með úrtökuprógrammi. Það er svo sem ekkert öðruvísi hugsun í þessu en almennt er um framtöl okkar til skatts. Við getum alltaf átt von á því að lenda í úrtaki og að skattframtöl okkar verði könnuð. Þess vegna þurfa auðvitað þeir sem telja fram slíkan kostnað að geta sýnt fram á að slíkur kostnaður eigi við rök að styðjast. Það þarf auðvitað að útfæra í reglum skattyfirvalda hvernig slíkt skuli vera. En það hlýtur að vera algerlega nauðsynlegt að fólk hafi kvittanir skráðar á nafn fyrir fargjöldum sínum eða akstursbók ef um það er að ræða og að hún sé skilmerkilega útfyllt. Þannig sitja menn við sama borð hvort sem þeir fljúga frá Akureyri og stunda atvinnu sína í Reykjavík eða frá Reykjavík og stunda atvinnu sína á Akureyri, hvert sem farartækið er sem menn nota til að ferðast að og frá vinnu sinni. Við flm. teljum það þarfa leiðréttingu og réttlætismál að taka hana inn í skattalöggjöfina, og að þetta geti m.a. leitt til þess að fólk sjái sér fært að búa á einum stað en stunda atvinnu sína á öðrum. Við teljum vera til bóta að fólki sé gert það kleift og að það sé ekki bara efnameira fólk sem getur leyft sér það heldur venjulegt fólk sem hefur þó þokkalega afkomu. Þetta gæti að okkar viti leitt til þess að t.d. fólk sem býr á höfuðborgarsvæðinu leitaði e.t.v. eftir búsetu hjá nágrannasveitarfélögunum vegna þess að það sæi sér hag í því að búa utan mikils þéttbýlis þrátt fyrir kostnað og að fá að njóta íslenskrar náttúru. Þessi tillaga um að draga frá kostnað umfram 120 þús. kr. á ári gæti ýtt undir slíka þróun. Tillagan getur líka orðið til þess að fólk flytji ekki á milli staða vegna þess að atvinnuástand breytist um skemmri eða lengri tíma. Það hefur auðvitað iðulega komið upp að atvinnuástand í byggðum getur breyst tímabundið þótt menn sjá fram á bjartari tíma. Þeim býðst kannski atvinna sem er þó nokkuð fjarri heimabyggð en það kostar talsverðan tíma og ferðalög að sækja hana svo menn sjái sér ekki hag í því. Við teljum að þetta geti orðið til þess að fólk sé ekki undir eins mikilli pressu að bregða búi vegna atvinnu sinnar heldur geti leyft sér að búa fjarri vinnustaðnum. Ég vil einnig benda á, herra forseti, að þegar menn stofna einkahlutafélög um atvinnurekstur sinn er ýmis ferðakostnaður dreginn frá í rekstri, og við teljum að það geti orðið til þess að jafna stöðu fólks. Sú þróun sem ég gat um varðandi það að fólk flytti frá þéttbýlisstöðum og út í sveitirnar er auðvitað byrjuð að eiga sér stað hér á landi, að vísu ekki í miklum mæli en það eru allar líkur á að það muni gerast. Þessi tillaga gæti ýtt frekar undir það. Sú þróun hefur átt sér stað erlendis að fólk flytur úr borgum, oft hundrað kílómetra út fyrir borgirnar og býr þar en stundar atvinnu sína inni í borgunum. Það telur að þau gæði sem fást með búsetu í dreifðum byggðum séu nógu mikil og eftirsóknarverð þrátt fyrir þann kostnað sem því fylgir að sækja atvinnu inn í borgirnar. Að öllu samanlögðu held ég að þau rök sem ég hef hér flutt séu nægileg til að þessi tillaga eigi að fá góða og efnislega umfjöllun. Ég tel æskilegt að þessi regla verði sett í lög. Við höfum í dag rætt byggðamál frá ýmsum sjónarmiðum, m.a. fiskveiðistjórnarkerfisins og þeirra sem búa úti á landi í húsnæði sem ekki er jafnmikils virði og á höfuðborgarsvæðinu, eins og var í tillögu sem við ræddum hér síðast, og fjöldamörg önnur atriði sem við höfum komið inn á í umræðunum í dag. Ég tel að tillaga okkar hér í þessu frumvarpsformi sé í raun og veru liður í hugsun um byggðamál þó að hún sé þannig útfærð að þar eigi allir að sitja við sama borð hvort sem þeir búa innan höfuðborgarsvæðis eða úti á landsbyggðinni. Þegar verið er að breyta skattalögum þarf auðvitað að vera jafnræði með fólki. Herra forseti. Ég held að ég hafi skýrt efni þessarar tillögu nægilega og vonast til þess að hv. þingmenn taki hana til gaumgæfilegrar athugunar og ljái henni liðsinni sitt. Vonandi fær hún að koma hér aftur inn í þing til afgreiðslu.

Herra forseti. Ég tek til máls til að lýsa stuðningi við þessa tillögu sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson og Sverrir Hermannsson flytja um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt þar sem lagt er til að ákveðinn sannanlegur ferðakostnaður til og frá vinnu verði frádráttarbær til tekjuskatts. Ég tel mikið sanngirnismál að á þessu sé tekið hvort sem þessi tölulegu mörk liggja þar sem hv. flm. leggja til eða annars staðar sem er þá þingnefndar að athuga. Meginmarkmið þessa frv. er alveg skýrt. Það eykur bæði sveigjanleika og sóknarmöguleika í atvinnulífi og búsetu að skattlagning á fjarlægðir sé ekki með óhóflegum hætti. Það að koma til móts við mikinn ferðakostnað til og frá vinnu styrkir einmitt búsetu og atvinnulíf. Staðreyndin er sú að hið opinbera skattleggur nú þegar verulega fjarlægðir í landinu. Það skattleggur fjarlægðirnar með þungaskatti, með olíu- og bensíngjöldum og jafnframt í formi tolla og innflutningsgjalda á bifreiðar. Ég er ekki að leggja til að þau gjöld skuli felld niður en engu að síður ber að hafa í huga hvar þetta kemur þyngst niður. Þetta kemur, herra forseti, þyngst niður á þeim sem eru beinlínis háðir ferðalögum í tengslum við atvinnu sína. Ef við horfum til víða um land þar sem t.d. búskapur á jörðum dregst saman eða jafnvel leggst af og aukinn hlutur í tekjuöflun kemur frá vinnu utan bús mundi aðgerð eins og hér er lögð til verða til þess að styrkja og efla búsetu og tekjur þessa fólks ásamt því að styrkja þá atvinnu sem er stunduð fyrir. Hún gæti þá verið innan hóflegra marka þannig að allt mundi þetta styðja hvert annað. Tillagan sem hv. flm. flytja um að ferðakostnaður umfram ákveðin mörk vegna vinnu verði frádráttarbær til tekjuskatts er því að mínu mati hið besta og þarfasta mál og kannski ein raunhæfasta aðgerð sem við gætum gert á lagalegum grunni til þess að skapa aukin sóknarfæri í atvinnuuppbyggingu og atvinnulífi, ekki síst úti um hinar dreifðu byggðir. Auk þess gæti það líka orðið til þess að styrkja og efla þá búsetu sem við höfum nú þegar. Herra forseti. Þetta er hið besta mál. Ég tek undir með hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni og óska eftir að frv. fái trausta og jákvæða meðferð af hálfu þingsins.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, nr. 75/1981, með síðari breytingum. Flm. eru hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson og Sverrir Hermannsson. Ég þarf ekki að hafa langt mál um þetta frv. vegna þess að ég tel, eins og hv. þm. Jón Bjarnason kom inn á hér á undan, að þetta sé hið þarfasta mál. Ég þakka hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni fyrir að koma fram með það. Ég tel að þetta sé mikið réttinda- og hagsbótamál, sérstaklega fyrir fólk í sveitum þar sem landbúnaður hefur dregist mjög saman og annar aðili á búi hefur kannski vílað fyrir sér að fara til vinnu annars staðar vegna kostnaðar ef um langan veg er að fara. Ég held að þetta mundi tvímælalaust styrkja stöðu dreifbýlisins. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson kom réttilega inn á að þeir sem stofnað hafa einkahlutafélög eða starfa hjá hlutafélögum hafa möguleika á því að afskrifa svona ferðakostnað í ríkum mæli. Ég tel því að þetta frv. mundi gagnast einstaklingum eins og hv. þm. kom inn á í framsögu sinni og þess vegna held ég að þetta sé hið besta mál. Við vitum að fólk getur staðið frammi fyrir því tímabundið, eins og komið hefur fram, að eiga kost á góðri vinnu fjarri heimabyggð en þó ekki lengra en svo að hugsanlegt væri að keyra á milli staða. Ég þekki þess mörg dæmi að menn hafa heykst á því að taka slíkum vinnutilboðum vegna kostnaðar við akstur. Ég tel að slík breyting gæti bætt þar gríðarlega úr. Ég vil koma því að í sambandi við þetta mál að ég tel að það sé angi af grunnhugsun sem ég setti fram í þáltill. um eflingu almenningssamgangna í landinu. Þar benti ég á að almenningssamgöngur eru byggðar á úreltu gömlu sérleyfiskerfi sem engan veginn þjónar nútímasamfélagi. Ég hef lagt fram þáltill. um almenningssamgöngukerfi Eyjafjarðar- og Þingeyjarsýslna sem ég tel að væri mjög til bóta. Það er einmitt grunnhugsun þeirrar tillögu, nákvæmlega eins og hér er sett fram, að möguleikar fólks í dreifbýli sé efldir til þess að færa sig á milli og notfæra sér þau tækifæri sem bjóðast í atvinnuþátttöku. Þess vegna tel ég að þetta frv. til laga sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson flytur hér sé allrar athygli vert. Við munum styðja það í nefnd og vinna að framgangi þess.

Herra forseti. Hér hreyfir hv. 4. þm. Vestf., Guðjón A. Kristjánsson, þörfu máli. Hv. þm. gerði ítarlega grein fyrir ýmsum þáttum í máli þessu og því til rökstuðnings þegar hann talaði fyrir því áðan. Ég vil aðeins vitna í frv., með leyfi forseta, þar sem segir: ,,Frumvarp þetta samrýmist vel þeirri stefnu sem haldið hefur verið á lofti í byggðamálum og felst í því að stækka atvinnusvæði á landsbyggðinni.`` Ég tek einmitt undir það að við göngum núna í gegnum breytta búskaparhætti. Það er auðvitað vitað mál að það hefur verið samdráttur í hinum hefðbundnu búgreinum. Fólk sem býr í sveitum, jafnvel í nágrenni við þéttbýlið þó að það sé um töluverðan veg að fara, lendir í þeim vandræðum að það verður að halda eignum sínum og búsetu en getur þó sótt atvinnu inn á þéttbýlisstaðina. Því er þetta mjög þarft og allt tengist þetta --- í dag tengjast hér öll mál --- því að styrkja þessar eignir og að fólk geti búið á býlum sínum. Annað sem við erum líka að upplifa í íslensku þjóðfélagi er hin hraða sameining sveitarfélaga. Ekki eru alltaf sameinuð þau sveitarfélög sem smæst eru að flatarmáli heldur er oft um mjög víðtæka landfræðilega sameiningu að ræða sem getur skipt tugum kílómetra. Það mál sem hér er flutt tekur á því að fólkið geti þá hreyft sig innan þeirra svæða eftir atvinnu. Eins og hér kom fram er vaxandi sókn í það lífsmunstur að hafa búsetu jafnvel utan þéttbýlisins en sækja atvinnu um nokkurn veg. Þessi tillaga getur hjálpað því fólki og stuðlað að slíkri búsetu. Að lokum bendi ég á að það er ákveðin framtíð í stærri atvinnusvæðum, og með bættum samgöngum vitum við að atvinnusvæði stækka. Beinlínis er gert ráð fyrir því, t.d. varðandi uppbyggingu stóriðju á Austurlandi, að menn muni koma um lengri veg til að sækja þar atvinnu. Ég tel því það mál sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson hreyfir hér stórmál í sambandi við það. Svona hlutir þurfa að vera frágengnir þegar á að fara að byggja upp þann atvinnuveg. Eins mundi þetta gagnast vel t.d. stóriðju á Norðurlandi þannig að hér er verið að hreyfa þörfu máli og góðu.

Herra forseti. Ég vil þakka undirtektir hv. þm. við frv. það sem ég hef mælt fyrir. Ég tel að frv. komi að mörgum atriðum varðandi það að styrkja búsetu fólks og atvinnumöguleika. Það er alveg rétt sem hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson vék að áðan varðandi tillögu þá sem hann hefur flutt um samgöngur í Eyjafirði, að auðvitað tengist þetta almenningssamgöngum. Eins og ég gerði grein fyrir er í tillögunni ekki gerður greinarmunur á hvaða ferðamáta fólk notar til þess að ferðast að og frá vinnu sinni, heldur eingöngu að það yrði að sýna fram á þann kostnað sem það hygðist telja fram sem frádrátt frá tekjum. Herra forseti. Ég ætla ekki að halda langa tölu til viðbótar um þetta mál en vil kannski segja að lokum að ég gat þess að í Noregi væru svipaðar reglur um heimildir fólks til að draga frá tekjum. Það er auðvitað þar eins og hér á landi að vegalengdir eru skattlagðar eins og hv. þm. Jón Bjarnason gat um áðan. Fjarlægðir eru skattlagðar hjá okkur í bensíngjaldi og ýmsum sköttum sem leggjast á farmiða, virðisaukaskatti, þungaskatti og öðru slíku ef því er að skipta. Ferðalög eru því almennt skattlögð. Því er mjög eðlilegt að við reynum að útfæra og stuðla að þeirri þróun sem reyndar hefur verið lagt upp með að atvinnusvæði á landsbyggðinni muni stækka eins og hv. þm. Örlygur Hnefill Jónsson kom að áðan. Það er m.a. til þess að við séum þá tilbúin til að takast á við þá þróun sem vonandi verður, að álver rísi á Austurlandi og að efnt verði til uppbyggingar orkufreks iðnaðar á Norðausturlandi. Eftir sem áður horfum við á það og er rétt að geta þess í umræðunni að við í Norðvesturkjördæminu höfum áhyggjur af því að mikil uppbygging verði í öðrum landshlutum í ýmsa þá veru sem við höfum verið að nefna, t.d. í orkufrekum iðnaði og iðnaðarstörfum, en að norðvestursvæðið sitji eftir. Þess vegna er auðvitað afar nauðsynlegt að menn fari á nýjan leik yfir fiskveiðistjórnarlögin og skoði hvernig þau svæði sem ekki hafa í sjónmáli nýja atvinnumöguleika eiga að komast af í samkeppni því auðvitað er samanburður milli landshluta hvernig fólk kemst af. Ég tel að tillagan sé til þess að jafna stöðu fólks og hún sé þannig hugsuð að allir eigi að geta setið við sama borð og mönnum sé gert jafnhátt undir höfði. Ég þakka undirtektir hv. þm. og mæli með að tillagan fari til efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um frekari uppbyggingu endurhæfingar við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Flutningsmenn að tillögunni er sá sem hér stendur og hv. 5. þm. Austurl., Þuríður Backman. Tillagan hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra að hrinda í framkvæmd frekari uppbyggingu endurhæfingar við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri.`` Á Kristnesi í Eyjafirði er nú starfrækt endurhæfingardeild. Nítján virk endurhæfingarrými eru á deildinni sem er of lítið miðað við þarfir upptökusvæðis Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Á endurhæfingarstofnunum á Suðurlandi eru 35--40 rúm að meðaltali nýtt af sjúklingum af Norður- og Austurlandi. Langir biðlistar eru á þeim stofnunum og því einsýnt að aukin afkastageta endurhæfingardeildar á Kristnesi væri hagkvæm lausn. Húsnæði sem til er þarfnast lagfæringa og fjölga þyrfti stöðuheimildum nokkuð. Raunhæft virðist að stefna að 25 rúma legudeild auk 11 dagvistarrýma sem fyrst og fremst yrðu notuð af sjúklingum frá Akureyri og næsta nágrenni. Sjúklingar sem búsettir eru fjær þyrftu að eiga kost á sjúkrahóteli. --- Ég skýt því inn í, virðulegi forseti, að fyrr í dag mælti hv. þm. Þuríður Backman einmitt fyrir till. til þál. um uppbyggingu sjúkrahótela. --- Aukin starfsemi endurhæfingardeildar mundi þannig bæta endurhæfingarþjónustu á Norður- og Austurlandi, stytta legutíma endurhæfingarsjúklinga á bráðadeildum Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri og stytta biðlista vegna endurhæfingar. Þessi aðgerð yrði tvímælalaust til mikilla hagsbóta í heilbrigðiskerfinu. Að mati Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri næmi rekstrarkostnaður við aukna endurhæfingu u.þ.b. 54 millj. kr. á ári. Þessi tillaga er í fullu samræmi við áherslur ríkisstjórnarinnar í byggðamálum. Hún mun auka þjónustuna á Norður- og Austurlandi, verða til hagsbóta fyrir allt það fólk sem þarf á þessari þjónustu að halda á svæðinu. Þá mundi framkvæmd hennar létta á þessari starfsemi á suðvesturhorninu og hafa jákvæð áhrif fyrir landið allt. Einnig mundu skapast auknir möguleikar fyrir framhaldsendurhæfingu á sjúkrahúsunum á Norður- og Austurlandi, t.d. á Húsavík og Heilbrigðisstofnun Austurlands. Aðgerð af þessu tagi mun einnig auka atvinnu á þessu sviði á Eyjafjarðarsvæði og er það í samræmi við markmið ríkisstjórnarinnar í byggðamálum eins og þau eru sett fram í nýrri byggðaáætlun. Virðulegi forseti. Ég hef nú lesið úr greinargerð með þáltill., en á fylgiskjali með tillögunni eru nákvæmir útreikningar Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri, þ.e. kostnaðaráætlun fyrir stöður vegna aukinnar endurhæfingar. Ég ætla ekki að fara yfir það, virðulegi forseti, en heildarkostnaður sem settur er fram í áætlunum Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri er 53.438.391 kr. Virðulegi forseti. Það eru einmitt svona aðgerðir sem liggur beinast við að fara í til byggðastyrkingar í dreifbýli landsins. Það er svo augljóst að það fólk sem þarfnast slíkrar þjónustu á að njóta hennar sem næst heimabyggð. Um þetta eru til áætlanir. Áætlununum er mjög auðvelt að hrinda í framkvæmd. Kristnesspítali sem er hluti af Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri er í rekstri. Þar mun vera hægt að hefja starfsemi tiltölulega fljótt með minni háttar viðgerðum eins og gat um í tillögunni. Við flutningsmenn leggjum því alla áherslu á að hæstv. heilbr.- og trn. taki þetta mál til umfjöllunar eins fljótt og kostur er, hraði umfjöllun og geri tillögur til ráðherra og ríkisstjórnar. Þetta er mál sem hægt er að hrinda í framkvæmd og taka inn á fjárlög næsta árs ef vilji er fyrir hendi. Þetta er skjót byggðaaðgerð og ég trúi ekki öðru en að ef mönnum í ríkisstjórnarflokkunum, stjórnarmeirihlutanum, er alvara með því sem sett er fram í byggðaáætlun um styrkingu Eyjafjarðarsvæðis, þá líti þeir á þetta atriði, þennan hluta sem vænlegan kost til að hefja þá vegferð vegna þess að hér er allur undirbúningur fyrir hendi. Hér eru allar áætlanir á borðinu. Að þessu hefur verið unnið lengi. Málið gagnast landinu öllu. Hér er ekki um skæklatog á milli landsvæða að ræða. Við erum að tala um 35 rúm sem eru upptekin á suðvesturhorninu eða Suðurlandi af sjúklingum að norðan sem þarfnast þessarar þjónustu. Málið er fyrir allra hluta sakir mjög gott og borðleggjandi inn í byggðamálaumræðu, til uppbyggingar atvinnumála á landsbyggðinni og inn í umræðuna um aukna þjónustu við sjúklinga sem þarfnast þjónustu af þessu tagi. Ég ætla ekki að orðlengja mál mitt frekar, virðulegi forseti, en ég legg til að tillögunni verði vísað til heilbr.- og trn. til áframhaldandi vinnu.

Herra forseti. Hv. 6. þm. Norðurl. e., Árni Steinar Jóhannsson, hreyfir hér þörfu máli. Ég lít á þetta sem byggðamál. Þetta mál felur í sér aukna þjónusta við þá sem þurfa á þessu að halda, að vinna þetta heima í héraði, og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri er fullburðugt til þess, sú góða stofnun. Ég vil benda á að á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri, eða FSA eins og sú stofnun er nefnd, starfa um 600 manns sem sýnir hversu mikilvægur vinnustaður þetta er og fær um að taka að sér verkefni eins og hér er um að ræða. Þetta sparar ferðir fólks sem þarf þessa þjónustu um langan veg. Það er hægt að vinna þetta heima fyrir. Í því sambandi má þó nefna varðandi Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, fyrst það var hér til umræðu, að lengi hefur staðið fyrir dyrum að koma þar upp segulómtæki sem mundi spara ferðir sjúklinga um langan veg. Það verður auðvitað að huga að því að það sem auðvelt er að vinna, það sem starfsfólk Fjórðungssjúkrahússins ræður vel við, sé unnið heima í héraði. Á Húsavík er einnig verið að skoða möguleika á endurhæfingu öryrkja og það er gott að þær góðu og nauðsynlegu stofnanir á landsbyggðinni geti fengið að taka slík verkefni. Það er vel hægt að vinna þau verkefni á þessum heilbrigðisstofnunum. Þetta er næst þeim sem þurfa þjónustuna. Hvað varðar þessa tillögu þá vil ég benda á þá ágætu aðstöðu sem hefur verið komið upp á Kristnesi og hefur tekið töluverðan tíma, en það er sundlaugin sem nýtist gagngert í endurhæfingarstarf. Ég tek því heils hugar undir þá ágætu tillögu sem hv. 6. þm. Norðurl. e., Árni Steinar Jóhannsson, flytur hér.

Herra forseti. Þessi till. til þál. um frekari uppbyggingu endurhæfingar við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri er flutt af hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni og hv. þm. Þuríði Backman, þar sem kveður svo á um að Alþingi álykti að fela heilbrrh. að hrinda í framkvæmd frekari uppbyggingu endurhæfingar við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Herra forseti. Tillagan er einmitt afar sterkt innlegg inn í það hvernig við viljum efla og styrkja stoðþjónustu og nærþjónustu um allt land. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri hefur alla burði til þess að efla þjónustu á þessum sviðum og veita hana á því svæði sem að Akureyri liggur. Við höfum af stolti fylgst með uppbyggingu Háskólans á Akureyri, hvernig hann eflist á hverju sviðinu á fætur öðru. Ég geri mér grein fyrir að heimaaðilar þar vildu kannski láta hlutina gerast enn hraðar og enn styrkar, en engu að síður er unnið þarna á mjög markvissri braut og fátt hefur orðið meir til þess að styrkja og efla atvinnulíf og mannlíf á Akureyri og Norðurlandi öllu hin síðari ár en einmitt háskólinn. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri hefur hliðstæða stöðu í byggðarlaginu. Þess vegna er það mikið metnaðarmál og kappsmál fyrir hinar norðlensku byggðir og ekki síst hinar eyfirsku að þarna verði enn bætt við. Það sem hér er lagt til er uppbygging endurhæfingar sem tekur til þess fólks sem afar brýnt er að þurfi ekki að sækja þá þjónustu langt að eða fara í aðra fjarlæga landshluta til að sækja þjónustu eins og endurhæfingu. Það hefur mikinn kostnað í för með sér því það mundi þýða beinan dvalarkostnað ef fara þyrfti í aðra landshluta, auk þess sem mikil röskun yrði á einkahögum fólks. Þessi tillaga, herra forseti, um að styrkja endurhæfingarstarf við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri og nýta og efla aðstöðuna í Kristnesi er einmitt dæmi um hvernig við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði viljum vinna í að efla byggðir, efla störf, efla þjónustu og styrkja allt mannlíf um land allt. Tillagan er einmitt dæmi um það. Ég tel, herra forseti, að möguleiki ætti að vera, ef vilji þingsins er fyrir hendi, að tillagan fengi afgreiðslu nú á haustþingi og gæti komið til framkvæmda og fjármagn veitt til þess við lokaafgreiðslu fjárlaga fyrir jól. Ég tel að við eigum að stefna á að það takist. Það væri virkilega góður áfangi í uppbyggingu þessa mikilvæga starfs og við eigum að stuðla að því að þetta geti orðið að veruleika strax á næsta ári. Það eru allir möguleikar til þess.

Virðulegi forseti. Það er ástæðulaust að orðlengja um þetta mál frekar. En ég vil þakka hv. 4. þm. Norðurl. e., Örlygi Hnefli Jónssyni, fyrir góðar undirtektir. Ég vil einnig þakka hv. þm., kollega mínum, Jóni Bjarnasyni, fyrir góðar undirtektir við málið. Það var svo sem sjálfgefið. Við höfum fjallað um þetta saman. En ég vil bara bæta við að staða Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri er mjög mikilvæg fyrir landið allt og styrking sjúkrahússins með sjálfsögðum aðgerðum eins og að gefa sjúkrahúsinu möguleika á því að þjóna því fólki sem er á svæðinu er að mínu mati algjörlega sjálfsögð. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri er hátæknisjúkrahús sem er utan höfuðborgarsvæðis og það er gríðarlega mikilvægt fyrir landið í heild sinni að hafa þessa stofnun á Akureyri með öllum sínum tækjabúnaði og mannskap, t.d. ef vá ber að höndum sem við skulum nú vona að aldrei gerist. Sjúkrahúsið gegnir miklu öryggishlutverki og þess vegna eru svo mörg rök fyrir því --- ekki bara þau rök sem ég tíndi til í þáltill., þ.e. að það væri svo sjálfsagður hlutur að sjúkrahúsið þjónaði því fólki sem þyrfti á þessari þjónustu að halda á upptökusvæði þess --- það hníga svo mörg rök að því að þetta sé gert á þennan hátt, ekki bara þau að þjóna þessu fólki, heldur líka í atvinnulegum skilningi og líka í þeim skilningi sem ég var að nefna áðan, að styrkja stöðu sjúkrahússins þannig að það geti verið öflugri og sterkari öryggisventill fyrir landið í heild sinni ef eitthvað ber út af á suðvesturhorninu. Það er líka mikilvægt fyrir aðrar stofnanir á svæðinu að aukin umsvif Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri geti orðið að veruleika. Ég hef aflað mér upplýsinga í næsta nágrenni, t.d. á sjúkrahúsinu á Húsavík. Þeir geta orðið þátttakendur þar í framhaldsendurhæfingu í þessu máli. Þetta styrkir því ekki bara sjúkrahúsið á Akureyri. Þetta getur líka verulega styrkt sjúkrahúsið á Sauðárkróki og náttúrlega líka ef við förum lengra austur um og tökum Egilsstaði og Neskaupstað inn í dæmið sem endurhæfingarpósta í þessu máli. Fyrir allra hluta sakir finnst mér að hér sé um svo borðleggjandi mál að ræða að það þurfi ekki að þola mikla bið og þurfi ekki mjög mikla umfjöllun í nefnd vegna þess að sjúkrahússtjórnin á Akureyri er þekkt í þessu kerfi fyrir að vera vönduð hvað varðar áætlanagerð og fyrir að vera vönduð hvað varðar rekstur stofnunarinnar um margra ára bil. Þetta eru plögg sem liggja öll á borðinu tilbúin til afgreiðslu. Hér er því um pólitíska ákvarðanatöku að ræða sem ætti að geta tekið örskamman tíma. Ég tel að þetta yrði á fljótvirkan hátt kannski stærsta lóðið á vogarskál þeirrar hugsunar að efla Eyjafjarðarsvæðið núna við næstu fjárlagagerð vegna þess að enn er tími til þess að setja þetta mál inn. Eins og ég kom inn á í framsögu minni eru áætlanir um þetta rétt um 54 millj. kr. Auðvitað þarf að fara yfir þessar áætlanir í nefnd, kalla til forsvarsmenn Fjórðungssjúkrahússins og e.t.v. að jústera tölur o.s.frv. En að mínu mati væri það mjög virðingarvert framtak ríkisstjórnar Íslands ef hún fylgdi nú eftir hugsunum sínum varðandi styrkingu landsbyggðarinnar og þá sérstaklega Eyjafjarðarsvæðis og gæfi þann tón með ákvörðun af þessu tagi. Hér er um 54 milljónir að ræða eins og ég sagði áðan. Þetta er ekki spurning um að verið sé að færa neitt frá öðrum. Það er verið að létta á rekstrinum á suðvesturhorninu. Það er verið að bjóða þjónustuna þeim sem þurfa á henni að halda á Norður- og Austurlandi og það er verið að styrkja grunn stofnananna sem eru í kringum Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Mér er fullkunnugt um að á síðustu missirum og árum hefur orðið mjög aukin þjónusta á milli þessara stofnana, t.d. er mikil samvinna á milli sjúkrahúsanna hvað það varðar að senda eða skiptast á læknum á sérsviði til þjónustu, t.d. á Húsavík o.s.frv. Hvernig sem maður lítur á málið þá er þetta styrking á starfsemi af þessum toga, þ.e. í heilbrigðiskerfinu, á öllu Norðurlandi og alveg austur úr. Um þetta eru allir sammála sem maður talar við um þessi mál og hafa þekkingu á þeim. Virðulegi forseti. Ég sé að hæstv. heilbrrh. er kominn í salinn. Ég er nú í minni annarri ræðu. Ég þarf svo sem ekki að segja mikið meira um þetta mál. Ég held að hæstv. heilbrrh. hafi hlustað á mál mitt í sjónvarpi á skrifstofu sinni eða í þingflokksherbergi framsóknarmanna. Ég ætla því að ljúka máli mínu og gefa hæstv. heilbrrh. tækifæri á því að úttala sig um það. En vegna stöðu minnar í ræðuhöldum mun ég augljóslega ekki eiga kost á öðru en að veita andsvar við málflutningi hæstv. heilbrrh. Ég þakka hæstv. heilbrrh. Jóni Kristjánssyni fyrir að koma og veita þessu máli fulla athygli.

Gert hafði verið ráð fyrir að þessum fundi lyki klukkan fimm. En forseti heyrir að flutningsmaður er ákafamaður í því að hæstv. ráðherra fái að taka til máls.

Herra forseti. Ég biðst afsökunar. Hv. flm. var búinn að aðvara mig um þessa umræðu en ég varð heldur seinn til hennar. Vil ég þó segja hér örfá orð um þetta mál sem hér er flutt af þeim Árna Steinari Jóhannssyni og Þuríði Backman og fjallar um uppbyggingu endurhæfingar við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, þá að Kristnesi þar sem starfrækt er endurhæfingardeild við glæsilega aðstöðu. Ég hef skoðað aðstöðuna þar og hún er mjög glæsileg til þessara hluta og möguleikar eru á að prjóna þar við. Miklar breytingar eru í rekstri sjúkrahúsa. Hátæknisjúkrahúsum vex fiskur um hrygg og þau sinna erfiðustu tilfellunum. Því er nauðsynlegt fyrir sjúkrahús á landsbyggðinni almennt að endurhæfa sig og sérhæfa sig í verkefnum. Reyndar er Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri hátæknisjúkrahús utan höfuðborgarsvæðisins og á að vera það. Hins vegar er endurhæfing náttúrlega eitt af því sem er eðlilegur þáttur í starfseminni þar. Það er líka áhugi fyrir því á Austurlandi, við sjúkrahúsið í Neskaupstað, að efla þar endurhæfingu. Menn hafa lengi haft það í huga þar en þar er vísir að henni og aðstaða til þeirra hluta. Varðandi Akureyri þá er ég búinn að fá tilnefningar í skipun nefndar sem á að fjalla um uppbygginguna á Akureyri og gengið verður frá þeirri nefndarskipan nú í þessari viku. Fyrsti fundur nefndarinnar verður væntanlega í næstu viku, en þar verður fjallað um framtíðarþróun Fjórðungssjúkrahússins og hvaða möguleikar þar eru til eflingar þess og hvernig staðið verður að áframhaldandi uppbyggingu, bæði á Kristnesi sem er hluti af starfseminni og ekki síður við aðalstöðvar sjúkrahússins á Akureyri, en þar eru ýmis mál óleyst og ekki þarf að lýsa því. Ég tel eðlilegt að m.a. þessir möguleikar verði ræddir í þeirri nefnd þó að þáltill. fái að sjálfsögðu þinglega meðferð. Hér er um athyglisvert mál að ræða. Ég vildi koma þessum athugasemdum inn í umræðuna sem fram fer um málið.

Herra forseti. Ég vil þakka þátttöku hæstv. heilbrrh. í umræðu þessa máls. Hér er auðvitað verið að ræða mikið byggðamál þar sem verið er að tala um að vinna þessi verk heima í héraði. Hér hafa verið nefnd Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, sjúkrahúsið á Húsavík, heilsugæslan á Egilsstöðum og Fjórðungssjúkrahúsið í Neskaupstað. Það er því verið að tala um þetta stóra kjördæmi og verkefni sem mætti vinna á þessum stöðum heima í héraði. Hér er ekki um störf að ræða sem er erfitt að byggja upp heldur mundi þetta bæta þjónustu og bæta búsetuskilyrði. Ég skil hæstv. heilbrrh. þannig að hann sé jákvæður og fylgjandi þessu máli. Því hlýt ég að fagna sérstaklega.

Virðulegi forseti. Ég vil nota þennan andsvaratíma til að þakka hæstv. heilbrrh. fyrir undirtektir við málið. Ég lít svo á að með nefndarskipuninni sem hæstv. ráðherra ákvað taki hann undir þetta mál. Í framhaldi af undirtektunum trúi ég ekki öðru en að málið sé komið á fullt skrið og að innan mjög fárra vikna eða mánaða muni framþróun á þessu sviði, þ.e. heilbrigðismálum í Eyjafirði, geta átt sér stað. Ég þakka undirtektirnar og vænti hins besta í framtíðinni af þessu máli.

Herra forseti. Ég hef í rauninni ekki miklu við þetta mál að bæta. Ég vil samt undirstrika þýðingu þess að heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni vinni saman. Ég verð var við mikinn áhuga á því á Norðausturlandi. Skrifstofustjóri minn í heilbrrn. var einmitt á Austurlandi í gær á fundi með heilbrigðisstarfsmönnum á Norður- og Austurlandi þar sem þau fóru yfir möguleika sína til samvinnu til að stilla saman strengina í heilbrigðisþjónustunni á þessu stóra svæði. Ég held að það sé mjög af hinu góða og ég fagna þeim samstarfsvilja sem kemur fram í því. Ég endurtek að ég bind vonir við starf þessarar nefndar sem ég hef beðið aðstoðarmann minn að stjórna, Elsu Friðfinnsdóttur. Hún er öllum hnútum kunnug fyrir norðan enda fyrrum starfsmaður Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri og vel kunnug starfseminni. Ég vona að vinnan fari af stað með fullum krafti í næstu viku.